Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар бэрнардынаў (Менск)

**Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар бэрнардынаў** — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у Менску. Знаходзіцца на паўночна-ўсходнім баку Высокага Рынку, на гістарычнай Вялікай Бэрнардынскай вуліцы. Твор архітэктуры віленскага барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Утварае адзіны ансамбль з касьцёлам Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштарам бэрнардынак. Комплекс займаў квартал паміж вуліцамі Вялікай і Малой Бэрнардынскай, Зыбіцкай і пляцам Высокага Рынку і складаўся з касьцёла, кляштарнага корпуса, флігеляў і гаспадарчых пабудоваў, аточаных мурам з брамамі, галоўная зь якіх стаяла перад касьцёлам. У наш час у будынку касьцёла месьціцца архіў, у кляштарным корпусе — гатэль.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

У 1624 годзе староста краснасельскі Андрэй Кансоўскі перадаў манахам-бэрнардынам пляц з драўляным домам у Менску. У 1628 годзе гэты фундуш зацьвердзіў біскуп віленскі Яўстах Валовіч. У 1638 годзе завяршылася будаваньне драўлянага касьцёла і кляштару, якія неўзабаве згарэлі. 

У 1644 годзе біскуп віленскі Абрагам Война даў згоду на будаваньне новага мураванага касьцёла і кляштару. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай у 1656 годзе касьцёл і кляштар значна пацярпелі. Па вайне комплекс аднавілі. У 1676 годзе з фундацыі Крыштапа Станіслава Завішы збудавалі мураваную капліцу.

Пажары 1738 і 1740 гадоў прычынілі значную шкоду будынкам. У 1752 скончылася рэканструкцыя комплексу, у выніку якой ён набыў цяперашнія рысы. У 1753 годзе на ахвяраваньні Я. Юдзіцкага пры кляштары заснавалі брацтва Сьвятой Ганны. У XVIII ст. пры кляштары існавала школа філязофіі, дзе ў 1753—1799 гадох было 8—10 студэнтаў і 2 выкладаньнікі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Менск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. Комплекс цярпеў ад пажараў 1809 і 1835 гадоў. У 1810—1817 гадох з паўднёвага боку ад касьцёла збудавалі гандлёвыя рады. На 1830 год у кляштары было 12 манахаў і 12 студэнтаў. 

Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 29 жніўня 1864 году расейскія ўлады ліквідавалі кляштар і адабралі будынкі ў Сьвятога Пасаду. Касьцёл прыстасавалі пад палкавую царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы), якую асьвяцілі пад тытулам Сьвятых Кірыла і Мятода, а кляштарныя карпусы ператварылі ў кашары Каломенскага пяхотнага палку і вязьніцу. У 1872 годзе будынак касьцёла часткова зруйнавалі і прыстасавалі пад архіў.

### Найноўшы час
У пачатку 1960-х гадоў унутраную прастору касьцёла падзялілі на паверхі 2 жалезабэтоннымі перакрыцьцямі. У 1984 годзе над касьцёлам аднавілі зьнішчаны расейскімі ўладамі фігурны шчыт (архітэктар Г. Босак). 3 1992 году ў ім знаходзіцца Архіў навукова-тэхнічнай дакумэнтацыі і Архіў-музэй літаратуры і мастацтва Беларусі.

З 19 сакавіка 2005 году сябры рымска-каталіцкай парафіі Сьвятога Язэпа ладзіць штодзённыя вячэрнія малебны за вяртаньне будынка касьцёла вернікам. 15 ліпеня 2009 году ўпаўнаважаны ў справах рэлігіяў і нацыянальнасьцяў Беларусі Леанід Гуляка заявіў, што касьцёл бэрнардынаў ня могуць вярнуць каталікам праз тое, што няма сховішча, куды можна перамясьціць фонды архіваў.

У 2014 годзе былы кляштар рэканструявалі пад гатэль, адкрыцьцё якога прымеркавалі да Чэмпіянату сьвету па хакеі 2014 году.

## Архітэктура

### Касьцёл
Касьцёл — 3-нэфавая 6-слуповая бязьвежавая базыліка з 5-граннай апсыдай пад агульным высокім 2-схільным дахам. Бакавыя нэфы ўтвараюць 3 злучаныя паміж сабой капліцы, накрытыя 1-схільнымі дахамі. У архітэктуры пануе плястычны сылюэт галоўнага фасада, які мае хвалістую паверхню, падзеленую 4 шырокімі янічнымі пілястрамі на 3 часткі. Цэнтральная частка завяршаецца фігурным шчытом з бакавымі валютамі. Уваход мае выгляд шырокага парталу. Над ім месьціцца вялікае аркавае акно хораў, абапал якога паміж пілястрамі — нішы, дзе стаялі стукавыя скульптуры сьвятых. Сьцены бакавых фасадаў падзяляюцца аркавымі і лучковымі аконнымі праёмамі і шырокімі пілястрамі ў прасьценках, контрфорсамі на апсыдзе.

Унутраная прастора перакрываецца цыліндрычнымі скляпеньнямі ў бакавых нэфах і крыжовымі ў капліцах. Цэнтральны нэф перакрываўся цыліндрычным скляпеньнем (не захавалася). У тоўшчы сьцяны галоўнага фасада — вітыя ўсходы на хоры і ў крыпту. Дэкор і росьпісы 9 алтароў, з выняткам ляпніны капітэляў пілястраў і слупоў, не захаваліся. У крыпце знаходзіліся пахаваньні Завішаў, Кансоўскіх, Тышкевічаў, Хмараў ды іншых прадстаўнікоў шляхецкіх родаў.
 
### Кляштар
Кляштар — 2-павярховы П-падобны ў пляне будынак, які далучаецца да касьцёла з паўночнага ўсходу. Архітэктурны рытм фасадаў ствараюць прастакутныя аконныя праёмы і пілястры ў прасьценках. Плян галерэйны. Усярэдзіне месьціліся манаскія кельлі, трапезная, бібліятэка і інш.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Miensk, Trajeckaje pradmieście. Менск, Траецкае прадмесьце (1863) (2).jpg|З боку Татарскіх агародаў, 1863 г.
Miensk, Haściny Dvor. Менск, Гасьціны Двор (1865).jpg|Зь вежы езуіцкага калегіюму, 1865 г.
Miensk, Vysoki Rynak-Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Высокі Рынак-Вялікая Бэрнардынская (1900).jpg|каля 1900 г.
Miensk, Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Вялікая Бэрнардынская (S. Niakrasaŭ, 1903).jpg|1903 г.


Miensk, Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Вялікая Бэрнардынская (1902).jpg|Кляштарная камяніца, 
Miensk, Vysoki Rynak-Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Высокі Рынак-Вялікая Бэрнардынская (1902) (2).jpg|1902 г.
Miensk, Kaźmadziamjanaŭski-Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Казьмадзям’янаўскі-Вялікая Бэрнардынская (1916).jpg|1916 г.
Miensk, Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Вялікая Бэрнардынская (1916).jpg|1916 г.


Miensk, Vysokaje Miesta. Менск, Высокае Места (1901-17).jpg|З касьцёла дамініканаў, да 1918 г.
Miensk, Daminikanskaja-Małaja Bernardynskaja. Менск, Дамініканская-Малая Бэрнардынская (1918) (2).jpg|1918 г.
Miensk, Vysoki Rynak-Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Высокі Рынак-Вялікая Бэрнардынская (1918).jpg|1918 г.
Miensk, Śvisłač-Zybickaja. Менск, Сьвіслач-Зыбіцкая (1918).jpg|З боку Сьвіслачы, 1918 г.


Miensk, Vysoki Rynak-Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Высокі Рынак-Вялікая Бэрнардынская (1927).jpg|1927 г.
Miensk, Kaźmadziamjanaŭski-Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Казьмадзям’янаўскі-Вялікая Бэрнардынская (1927).jpg|1927 г.
Miensk, Vysoki Rynak-Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Высокі Рынак-Вялікая Бэрнардынская (1926).jpg|1927 г.
Miensk, Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Вялікая Бэрнардынская (1921-41) (2).jpg|да 1941 г.


Miensk, Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Вялікая Бэрнардынская (1921-41) (3).jpg|да 1941 г
Miensk, Bernardynskaja. Менск, Бэрнардынская (1941).jpg|Нямецкі аэрафотаздымак, 1941 г.
Miensk, Vysokaje Miesta. Менск, Высокае Места (10.09.1941).jpg|Нямецкі аэрафотаздымак, 10.09.1941 г.
Miensk, Vialikaja Bernardynskaja. Менск, Вялікая Бэрнардынская (1941-43).jpg|1941—1943 гг.


### Сучасныя здымкі

Minsk Freedom square.jpg |Агульны выгляд жаночага і мужчынскага кляштараў
Kaścioł śv. Jazepa - 6.jpg|Галоўны фасад
Касьцёл Сьвятога Язэпа, Менск 01.jpg|З боку апсыды
Мінск 2015. Вул. Кірыла і Мяфодзія.jpg|Кляштар


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Касьцёл Сьвятога Язэпа і кляштар бэрнардынаў у Менску, Radzima.org

Менск
Менск
Менск
Катэгорыя:Касьцёлы Менску