Браслаўска-Дзісенскае паўстаньне

**Бра́слаўска-Дзі́сенскае паўста́ньне** — антыкамуністычнае паўстаньне, якое выбухнула ў Браслаўскім і Дзісьненскім паветах, з-за злоўжываньняў тутэйшых бальшавіцкіх уладаў.

## Прычыны
У Дзісьненскім павеце, як і Браслаўскім вялікае свавольніцтва меў мясцовы Вайсковы аддзел. Фактычна Вайсковыя аддзелы панавалі над астатнімі і прымушалі выконваць захады дзеля задавальненьня сваіх мэтаў не зважаючы на настроі і патрэбы мясцовага насельніцтва. Напачатку чэрвеня бальшавікі абвесьцілі мабілізацыю ўсіх мужчынаў ва ўзросьце ад 16 да 43 гадоў. А яшчэ ў траўні бальшавікі забілі праваслаўнага сьвятара Канстанціна Жданава з Шаркоўшчыны, які карыстаўся аўтарытэтам сярод мясцовых жыхароў.

У выніку стаўленьне насельніцтва зьмянялася хутка і нэгатыўна для савецкай улады. Сваім галоўным ворагам сялянства пачало лічыць камуністаў. Але ў той жа час сялянства выказвалася пра тое, што бальшавікі гэта ахоўнікі сялянства, якія нічога благога для сялянства ня робяць. Асаблівую незадаволенасьць сялянства двух паветаў выказвала наконт палітыкі ваеннага камунізму і харчразвёрсткі. Таксама адзначаліся моцныя антысэміцкія настроі й агітацыйная праца з насельніцтвам з боку прадстаўнікоў партыі левых сацыялістаў-рэвалюцыянэраў.

Асноўнымі прычынамі, як сьведчаць дакумэнты Савету Абароны Літвы і Беларусі, была незадаволенасьць сялянства тымі захадамі, якія прымала савецкая ўлада адносна яго, асаблівую незадаволенасьць сыходзіла ад харчразьвёрсткі. Таксама сялянства масава ня мела даверу да камуністаў, але цалкам давярала бальшавікам.

## Хада паўстаньня
Паўстаньне распачалося 14 чэрвеня 1919 году ў вёсцы Германовічах Дзісьненскага павету. У той жа дзень у мястэчку Іказьні быў парафіяльны фэст Найсьвяцейшага Цела і Крыві Хрыста. На ім ксёндз Міхал Буклярэвіч зьвярнуўся да тысячаў людзей, што прыйшлі на фэст, заклікаў іх браць зброю. Мясцовыя маладзёны адразу раззброілі прысутных там бальшавіцкіх вайскоўцаў.

Вялікі ўплыў сярод паўстанцаў мелі беларускія эсэры. Паўстанцы спрабавалі прарвацца да Польшчы ды пашырыць паўстанцкі рух на Беларусі. Самі гэтыя мэта, далі падставу савецкім органам называць кіраўніцтва паўстаньня польскімі легіянэрамі-белагвардзейцамі, а сялянаў, якія іх падтрымалі, — зялёнымі, таму ў савецкія дакумэнты дадзенае паўстаньне ўвайшло як Бела-зялёнае. Менавіта такая тэрміналёгія як польскія легіянэры тлумачыцца прагненьнем паўстанцаў да пераходу на польскі бок.

Паўстанцы ўзялі пад кантроль Іказьнь, Слабодку, Мілашова, Мёры, Чэрасы, Ёды, Шаркоўшчыну, Германавічы. Былі арыштаваныя бальшавіцкія дзеячы ў Мёрах, бальшавіцкі камісар быў расстраляны.

Першымі насустрач руху паўстанцаў у накірунку Глыбокага былі кінутыя Дзьвінская, Браслаўская роты і Глыбоцкая конная рота. Дзьвінская і Глыбоцкая роты цалкам са зброяй перайшлі на бок паўстанцаў. Першы сур’ёзны бой, які адбыўся 20 чэрвеня ня даў якога-небудзь дакладнага выніку. Браслаўская рота, якая ўступіла ў бой 21 чэрвеня супраць атрадаў паўстанцаў была на палову разьбітая, а рэшткі роты перайшлі на бок паўстанцаў.

Дадзеныя падзеі вымусілі бальшавіцкія ўлады сканцэнтраваць супраць паўстаўнцаў значныя сілы. Былі сьцягнутыя вайсковыя аддзелы РСЧА з Віцебску, ад апэрацыі супраць паўстаўнцаў былі адхіленыя аддзелы РСЧА, якія былі сфармаваныя зь мясцовых жыхароў. Апэрацыя супраць паўстанцаў распачалася на прыканцы 20-х чэрвеня 1919 г. Паўстанцы былі адкінутыя ад Глыбокага і расьсеяныя.

26 чэрвеня бальшавікі ўзялі Іказьнь. Ксяндза Міхала Буклярэвіча разам зь ягонай сястрой Аліцыяй расстралялі каля Бігосава.

З 27 па 30 чэрвеня адбываліся стыхійныя баі паміж паўстаўнцаў і РСЧА. Пасьля гэтых баёў разрозьненныя аддзелы паўстанцаў былі цалкам разьбітыя. Паводле рапартаў чырвоных камандоўцаў ужо зь 1 ліпеня 1919 г. паўстанцкай актыўнасьці ні ў Дзісьненскім, ні ў Браслаўскім паветах ужо не было.

Суполка паўстанцаў налічвала 3000 асобаў за ўвесь час паўстаньня. Немагчыма дакладна назваць іхную колькасьць на розных этапах, бо на бок паўстаньня пераходзілі цэлыя роты чырвонаармейцаў. Першыя сутыкненьні паміж паўстанцаў і аддзелаў Рабоча-Сялянскай Чырвонай Арміі прынесьлі перамогі і папаўненьні.

Паўстаньне адбывалася пад споклічамі «*За саветы без камуністаў*», «*Сьмерць камуністам*», «*Далоў Савет*». Пры гэтым паўстанцы ніяк не выказваліся супраць бальшавікоў.

## Вынікі
Пасьля сканчэньня актыўных ваенных дзеяньняў, на тэрыторыі паветаў агітацыйная дзейнасьць з боку беларускіх эсэраў была спыненая. У цэнтры паўстаньня вёсцы Германовічах былі раскватараваныя аддзелы РСЧА, якія нягледзячы на здушэньне паўстаньня, рухалася да лініі савецка-польскага фронту. Былі зьнятыя з пасадаў кіраўнікі савецкіх органаў на месцах у Дзісенскім і Браслаўскім паветах. Адзінай станоўчай зьменай з паўстаньнем была зьмена кіроўных асобаў у паветах, але палітыка ваеннага камунізму і харчразвёрстак не спынілася.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Паўстаньні ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Браслава
Катэгорыя:Гісторыя Дзісны
Катэгорыя:Канфлікты 1919 году
Катэгорыя:Беларускі антысавецкі супраціў
Катэгорыя:1919 год у Беларусі
Катэгорыя:Чэрвень 1919 году