Вільгельм Оствальд

**Вільгельм Фры́дрых О́ствальд** (; , Рыга, Ліфляндзкая губэрня, Расейская імпэрыя — 4 красавіка 1932, Гросботэн, Нямеччына) — балтанямецкі хімік і філёзаф. Адзін з заснавальнікаў фізычнай хіміі (нароўні зь Якабам Гэндрыкам вант Гофам, Вальтэрам Германам Нэрнстам і Свантэ Аўгустам Арэніюсам).
Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па хіміі 1909 року за навуковы ўнёсак у прынцыпы каталізу, хімічнай раўнавагі і хуткасьці рэакцыяў.

## Жыцьцяпіс
Паводле нацыянальнасьці — балтыйскі немец. Нарадзіўся ў сям’і бондара Готфрыда Вільгельма Оствальда і Лізаветы Лёйкель. Меў старэйшага і малодшага братоў.

У 1872—1875 роках навучаўся ў Дэрпцкім унівэрсытэце. Пачаў працаваць у тамтэйшай лябараторыі Карла Шміта і працягваў навучаньне на фізычным факультэце, дзе ў 1877 року атрымаў магістарскае званьне. Праз год абараніў доктарскую дысэртацыю пад кіраўніцтвам Карла Шміта і стаў ягоным памочнікам.

У 1881 стаў прафэсарам хіміі Рыскага політэхнічага інстытуту. У 1887 стаў прафэсарам фізычнай хіміі Ляйпцыскага ўнівэрсытэту, дзе працаваў да сыходу на пэнсію (1906). Падрыхтаваў будучых нобэлеўскіх ляўрэатаў Свантэ Аўгуста Арэніюса, Якаба Гэндрыка вант Гофа, Вальтэра Германа Нэрнста, а таксама такіх вядомых фізыкахімікаў, як Артур Амас Ноес, Ўіліс Родні Ўітні і Кікунаэ Ікеда.

У 1901 да Оствальда ў лябараторыю спрабаваў уладкавацца Альбэрт Айнштайн. Тады Вільгельм Оствальд ня ўзяў яго на працу, але пазьней яны мелі прыяцельскія стасункі, і Оствальд вылучаў Айнштайна на атрыманьне Нобэлю ў 1910 і 1913 роках.

Пасьля сыходу на пэнсію пасяліўся ў маёнтку пад Гросботэнам, дзе і пражыў да скону. Памёр у ляйпцыскім шпіталі, пахаваны ў гросботэнскім маёнтку.

## Навуковая дзейнасьць
Вільгельм Оствальд вынайшаў працэс таннага вырабу азотавай кісьлі шляхам атляненьня аміяку, які атрымаў ягонае імя. Зладзіў грунтоўнае дасьледаваньне тэорыі разьвядзеньня і сфармуляваў закон разьвядзеньня, таксама названы ў ягоны гонар. Досьледным шляхам давёў, што канцэнтрацыя кісьляў або лугаў у рошчыне пэўных хімічных рэагентаў можа значна ўплываць на хуткасьць рэакцыі. Увёў у хімічны лексыкон панятак молю як масы рэчыва.

У 1887 заснаваў і да 1922 рэдагаваў рэцэнзаваны навуковы часопіс *[[Zeitschrift für Physikalische Chemie]]* па фізычнай хіміі. У 1889 заснаваў часопіс *[[Klassiker der exakten Wissenschaften]]*, у 1902 — *Annalen der Naturphilosophie*, у 1927 — *Die Farbe*. Заснавальнік Нямецкага электрахімічнага таварыства (1894). Адзін з заснавальнікаў і фундатараў (на грошы ад Нобэлеўскай прэміі) мюнхэнскага інстытуту «Мост» (). Заснавальнік (1911) і першы прэзыдэнт Асацыяцыі хімічных таварыстваў.

За сваю кар’еру апублікаваў больш за 500 навуковых працаў і каля 45 кнігаў. Пасьля адыходу ад навуковых дасьледаваньняў апублікаваў некалькі працаў па тэорыі колераў. Вывучаў эспэранта, іда, стваральнік уласнай «сусьветнай нямецкай» мовы.

## Прэміі і ўзнагароды

Абраны замежным сябрам Нідэрляндзкай каралеўскай акадэміі мастацтваў і навук (1904), міжнародным ганаровым сябрам Амэрыканскай акадэміі мастацтваў і навук (1905), міжнародным сябрам Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1906), міжнародным сябрам Амэрыканскага філязофскага таварыства (1912).

Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па хіміі 1909 року за ўнёсак у разуменьне каталізу і за вывучэньне фундамэнтальных прынцыпаў хімічнай раўнавагі і хуткасьці рэакцыяў. Узнагароджаны мэдалём Вільгельма Экснэра за ўплыў навуковых дасьледаваньняў на эканоміку.

## Памяць
У Грыме на месцы дачы Вільгельма Оствальда адкрыты ягоны парк і музэй. Ягоным імем названы кратэр на адваротным баку Месяца.

## Сям’я
24 красавіка 1880 Вільгельм Оствальд ажаніўся з Геленай фон Рэйгер (1854—1946), зь якой мелі пяцёх дзяцей. Адзін зь іх, Карл Вільгельм Вольфганг (1883—1943), стаў навукоўцам у галіне калёіднай хіміі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Творы ў праекце «Гутэнбэрг»
* Творы ў Інтэрнэт-архіве
* Творы ў LibriVox
* Парк і музэй Вільгельма Оствальда
* Профіль на бачыне Нобэлеўскай прэміі

Катэгорыя:Балтыйскія немцы
Катэгорыя:Хімікі Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Вынаходнікі Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Фізыкахімікі
Катэгорыя:Стваральнікі моваў
Катэгорыя:Ідысты
Катэгорыя:Эмігранты з Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Нямецкія імігранты
Катэгорыя:Выпускнікі Першай рыскай дзяржаўнай гімназіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Ляйпцыскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Рыскага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Прускай акадэміі навук
Катэгорыя:Сябры Нідэрляндзкай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Сябры Швэдзкай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Санкт-Пецярбурскай акадэміі навук
Катэгорыя:Замежныя сябры Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Сябры Амэрыканскага філязофскага таварыства
Катэгорыя:Сябры Саксонскай акадэміі навук
Катэгорыя:Сябры Вугорскай акадэміі навук
Катэгорыя:Сябры Леапальдыны
Катэгорыя:Сябры Гётынгенскай акадэміі навук
Катэгорыя:Сябры Каралеўскага таварыства Эдынбургу
Катэгорыя:Сябры Турынскай акадэміі навук
Катэгорыя:Сябры Дацкай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Кембрыдзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы кратэр на Месяцы
Катэгорыя:Нямецкія масоны
Катэгорыя:Манізм