Камянецкая вежа

**Камяне́цкая ве́жа**, мясцовае **Камяне́цкі сто́ўп** (памылковая назва — *Бе́лая ве́жа*) — помнік архітэктуры XIII стагодзьдзя ў Камянцы, захаваная частка Камянецкага замка. Знаходзіцца ў цэнтры места, на левым беразе ракі Лясной. Твор архітэктуры раманскага стылю з элемэнтамі раньняй готыкі. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Камянецкая вежа — найбольшая вышынёй (каля 31 мэтра) і ступеньню захаванасьці фартыфікацыя падобнага кшталту. На тэрыторыі сучаснай Беларусі абарончыя вежы існавалі таксама ў Берасьці, Горадні, Наваградку і Тураве, аднак зь іх часткова захавалася толькі Наваградзкая.

## Гісторыя

### Раньнія часы
Першы пісьмовы ўпамін пра ўзьвядзеньне Камянецкай вежы датуецца 1276 годам. Галіцка-Валынскі летапіс захаваў аповед пра заснаваньне Камянцу валынскім князем Уладзімерам Васількавічам:

На загад валынскага князя Ўладзімера Васількавіча дзеля будаваньня новага гораду быў пасланы «градаруб» Алекса. З дапамогай мясцовага насельніцтва ў Камянцы збудавалі «*столп камен высотою 17 саженей. Подобен удивлению всем зрящим на него*».

Дакладная дата будаваньня невядомая. На падставе Іпацьеўскага летапісу лічыцца, што вежу збудавалі ў 1276—1288 гадох.

### Вялікае Княства Літоўскае
У XIV ст. вежа шмат разоў вытрымала набегі крыжакоў. У 1382 годзе Камянец захапіў польскі князь Януш Мазавецкі. Толькі праз год, па тыднёвай аблозе, замак вярнуў назад вялікі князь Ягайла. У час доўгай звады паміж Ягайлам і Вітаўтам, у 1390 годзе, Ягайлу зноў давялося браць Камянец штурмам.

У пачатку XVI ст. падарожнік і дыплямат Жыгімонт Гербэрштайн зазначыў у сваіх дарожных нататках: «*Камянец — места з мураванай вежай у драўляным замку»*.

У XVII ст. каля муроў Камянецкага замка разгортваліся бязьлітасныя баі паміж войскамі Рэчы Паспалітай, Швэцыі і Маскоўскай дзяржавы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
За панаваньнем Расейскай імпэрыі ў 1822 годзе вежу спрабавалі разабраць на цэглу — як і іншыя помнікі архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага — але не змаглі: зьвязка і вапнавая цэгла так зацьвярдзелі за стагодзьдзі, што ўвесь стоўп нібы ператварыўся ў адзін вялікі камень.

### Найноўшы час
У пачатку 1950-х гадоў вежу ўпершыню пабялілі (тады ж зьявілася памылковая назва *Белая вежа*), а падлогу выбрукавалі каменем. У 1960 годзе ў вежы разьмясьцілася філія Берасьцейскага абласнога музэю. 

У 1968—1973 і 1996—2003 гадох на помніку праводзіліся рэстаўрацыйныя работы.

## Архітэктура
Замак быў закрытай абарончай сыстэмай і займаў пляцоўку на насыпаным узгорку на беразе ракі, з боку якой да фартыфікацыі падступала балоцістая нізіна. Як і многія эўрапейскія замкі, ён меў вялікую круглую вежу, абароненую з трох бакоў ровам, і прылеглы двор, поўнасьцю разбураны ў 1903 годзе. Такі тып *motte-and-bailey* замка зьявіўся ў X—XI стагодзьдзях паміж рэкамі Райнам і Луарай і паступова пашырыўся на большасьць краінаў заходняй Эўропы, а таксама на тэрыторыю сучаснай Беларусі. Вежа з чырвонай цэглы з службовымі і жылымі пакоямі на 5 паверхах усярэдзіне была галоўнай вежай замка, што было пашыранай зьявай у Францыі і Ангельшчыне да XVI ст. Вежа мае вышыню 30 м, сьцены таўшчынёю 2,5 м, і страху з нахілам.

Драўляны замак ужо да першай паловы XVII ст. ня меў буйных фартыфікацыяў. Інвэнтар 1635 году паказвае, што замак меў браму з параднай заляй, аточанай галерэяй. Цэнтар дзядзінца займаў дом зь сенцамі, сталоўкай, жылымі і гаспадарчымі памяшканьнямі. Каля яго стаяў дом на дзьве хаты зь сенцамі, сьвіран, піўніца, кухня, за валам — сьпіхлер і бровар. У 1728 годзе замак прыйшоў у заняпад: заля над брамаю пераўтварылася ў сьвіран, а на месцы сядзібнага дому паставілі фальваркавыя пабудовы. У сярэдзіне XVIII ст. замак зноў рэканструявалі: над брамаю збудавалі альтанку з кружганкам, на дзядзінцы — драўляны палац пад драніцавым дахам і трыма вежкамі на верхнім паверсе. Да 1821 году замак цалкам прыйшоў у заняпад.

Вежа цалкам цагляная, што робіць яе ўнікальнай. Цагляныя канструкцыі былі рэдкасьцю ў гэтай частцы Эўропы да канца Сярэднявечча, бо вытворчасьць цэглы была дарагой у тыя дні. Да XVI ст. пераважна каменны мур выкарыстоўваўся дзеля фартыфікацыяў, сакральных будынкаў і манастыроў, толькі некаторыя часткі інтэр’еру рабіліся з цэглы. У вежы прасочваецца ўплыў заходняй Эўропы, дзе цагляны мур шырока ўжываўся ў канцы XIII — пачатку XIV ст.

Непадобна да вузкіх байніцаў на ніжніх паверхах, вялікія сьпічастыя вокны і нішы на верхнім паверсе ёсьць выдатным прыкладам раньняй готыкі на Беларусі. Праёмы вокнаў і нішаў былі атынкованымі і пабеленымі. Вокны былі спраектаванымі такім чынам, каб не дапусьціць трапляньня сьвятла ў пакоі, дзе жыла шляхта падчас аблогі. Шкляныя вокны былі яшчэ адным атрыбутам гатычнай архітэктуры. З усяго відаць, рэзыдэнты хацелі стварыць хатнія ўмовы ў галоўнай вежы. Верхняя частка вежы была мела зубцы і ўзор паверхні накшталт цаглянай кладкі.

Частку цэглы экстэр’еру пашкодзілі ці разабралі мясцовыя жыхары, але яе аднавілі ў 1903 годзе, калі археалягічныя дасьледаваньні мелі месца вакол вежы. Спатрэбілася 10 тысячаў цаглінаў.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1850).jpg|1850 г.
Kamianiec, Padrečnaja. Камянец, Падрэчная (N. Orda, 20.04.1876).jpg|Н. Орда, 20 красавіка 1876 г.
Kamianiec, Padrečnaja. Камянец, Падрэчная (A. Kühlewein, 1876).jpg|A. Kühlewein, 1876 г.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (N. Orda, 20.04.1876).jpg|Н. Орда, 20 красавіка 1876 г.


Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (N. Orda, 1877-83).jpg|Паводле Н. Орды, 1877—1883 г.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1882).jpg|1882 г.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1885).jpg|1885 г.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (I. Charyton, 1930-39).jpg|І. Харытон, 1930-я гг.


### Гістарычныя здымкі

Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1898).jpg|1898 г.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1898) (2).jpg|1898 г.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1899).jpg|1899 г.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1903).jpg|1903 г.


Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1901-14).jpg|да 1915 г.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1901-14) (2).jpg|да 1915 г.
Kamianiec, Padrečnaja. Камянец, Падрэчная (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Kamianiec, Biełastockaja-Padrečnaja. Камянец, Беластоцкая-Падрэчная (1916-17) (2).jpg|1916—1917 гг.


Kamianiec, Lasnaja. Камянец, Лясная (1916-17).jpg
Kamianiec, Piaresmyk-Litoŭskaja. Камянец, Пярэсмык-Літоўская (1916-17) (2).jpg|1916—1917 гг.
Kamianiec, Rynak-Piaresmyk. Камянец, Рынак-Пярэсмык (1924).jpg|1924 г.
Kamianiec, Padrečnaja. Камянец, Падрэчная (1920-29).jpg|1920-я гг.


Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1920-29).jpg|1920-я гг.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1928).jpg|1928 г.
Kamianiec, Padrečnaja. Камянец, Падрэчная (1930).jpg|1930 г.
Kamianiec, Lasnaja. Камянец, Лясная (1932).jpg|1932 г.


Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1934).jpg|1934 г.
Kamianiec, Zamkavaja. Камянец, Замкавая (1930-39).jpg|1930-я гг.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1901-39).jpg|да 1939 г.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1919-39).jpg|да 1939 г.


Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1937).jpg|1937 г.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (09.1938).jpg|верасень 1938 г.
Kamianiec, Piaresmyk. Камянец, Пярэсмык (1939).jpg|1939 г.
Kamianieckaja vieža. Камянецкая вежа (1939).jpg|1939 г.


### Сучасныя здымкі

Камянецкая вежа г.Камянец.JPG|Агульны выгляд
Kamenec tower 07-03-2010 1.jpg|Фрагмэнт
HPIMMuseum Kamenets tower-28-07-2007 4.jpg|Уваход
Kamenets tower-2007-07-28-1.jpg|Усходы


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Камянецкая вежа, Глёбус Беларусі
* Падарожжа ў Камянец

Катэгорыя:Вежы валынскага тыпу
Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні ВКЛ
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1276 годзе