Музэйная выспа

**Музэйная выспа** () — назва, якую атрымаў паўночны ўскраек выспы Шпрэеінзэль на рацэ Шпрэе ў Бэрліне, дзе разьмешчаны цэлы шэраг знакамітых бэрлінскіх музэяў. Музэйная выспа зьяўляецца цэнтрам прыцягненьня для турыстаў і знатакоў мастацтва з усяго сьвету. З 1999 году ўнікальны архітэктурны і культурны ансамбль уключаны ў Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Гісторыя
У Сярэднявеччы паўночная частка выспы Шпрэеінзэль уяўляла сабой заліўныя лугі. У паўднёвай, больш высокай частцы выспы яшчэ ў XIII стагодзьдзі ўзьнік горад Кёльн, а яго паўночная частка стала пазьней садам пры бэрлінскім Гарадзкім палацы. У XVII стагодзьдзі левы рукаў Шпрэе быў абсталяваны сыстэмай каналаў. Узьнік цяперашні канал Купфэрграбэн, дзякуючы якому была асушана паўночная частка выспы. Паміж Шпрэе і Купфэрграбэнам узьнікла Кёльнская выспачка (), дзе ў другой палове XVII стагодзьдзя быў пабудаваны Люстгартэн. Да 1748 году аранжарэя Памэранцэнгоф () з трапічнымі пладамі, пальмамі і экзатычнымі расьлінамі, апошні напамінак пра Люстгартэн, у сувязі з ростам гандлёвай дзейнасьці па водных шляхах была пераабсталявана пад склад. Пазьней на высьпе былі пабудаваны дадатковыя склады, у тым ліку для мукі й солі.

У 1797 годзе кароль Фрыдрых Вільгельм II падтрымаў прапанову архэоляга і прафэсара мастацтвазнаўства Алёіса Гірта стварыць музэй для разьмяшчэньня твораў мастацтва антычнасьці і Новага часу. У 1810 годзе сваім найвышэйшым указам кароль Фрыдрых Вільгельм III загадаў закласьці *«публічны збор старанна адабраных твораў мастацтва»*. Гэтым указам ён пайшоў насустрач заклікам адукаванага бюргерства да стварэньня публічных збораў твораў мастацтва, якія станавіліся ўсё больш гучнымі.

У 1822 годзе Карл Фрыдрых Шынкэль прадставіў праект новага будынку, паводле якога плянавалася вялікая перабудова паўночнай часткі Шпрэеінзэлю. Апроч музэйнага будынку праект забудовы выспы прадугледжваў узьвядзеньне некалькіх мастоў і працы па выраўноўваньні каналу Купфэрграбэн. Кіраўніцтва камісіяй па ўзьвядзеньні музэю было ўскладзена на Вільгельма фон Гумбальта.

Першым музэем на Музэйнай высьпе й адначасова першым публічным музэем Прусіі стаў пабудаваны ў 1830 годзе Стары музэй. У 1859 годзе адкрыўся *Прускі каралеўскі музэй* (цяпер Новы музэй). У 1876 годзе адбылося адкрыцьцё *Нацыянальнай галерэі* (цяпер Старая нацыянальная галерэя). У 1904 годзе на самым «носе» выспы адкрыўся *[[Музэй кайзэра Фрыдрыха]]* (цяпер Музэй Бодэ, пераназваны ў 1960 годзе ў гонар нямецкага гісторыка мастацтва Вільгельма фон Бодэ). У 1930 годзе на Музэйнай высьпе зьявіўся будынак Пэргамскага музэю. Дзякуючы Музэйнай высьпе, якая стала цэнтрам навукі і мастацтва Бэрліну, горад заслужыў пахвальную мянушку «Атэны на Шпрэе».

У 1870-я гады назва «Музэйная выспа» стала замацавалася за гэтай часткай выспы й была адлюстраваньнем прэтэнзыяў Прусіі на годнае месца культурнай сталіцы Эўропы ў адным шэрагу з Парыжам і Лёнданам. У 1880 годзе на канфэрэнцыі дырэктараў музэяў было прынята рашэньне разьмясьціць на Музэйнай высьпе выключна творы «высокага мастацтва», якім у той час лічылася мастацтва Эўропы і Блізкага Ўсходу.

Праекты далейшай забудовы ставілі мэтай стварэньне дадатковых выставачных плошчаў для калекцыяў мастацтва, якія ўвесь час расьлі. Яшчэ Альфрэд Мэсэль плянаваў прыбудаваць да свайго стварэньня — будынку Пэргамскага музэю — дадатковы паўднёвы корпус і разьмясьціць у ім Эгіпэцкую калекцыю. Гэтым плянам не наканавана было ажыцьцявіцца з-за велізарнай колькасьці тэхнічных і фінансавых праблемаў.

Пры нацыянал-сацыялістах у пляны перабудовы Бэрліну, якія распрацоўвалася Альбэртам Шпэерам, была ўключаная й Музэйная выспа, дзе меркавалася ўзьвесьці яшчэ чатыры манумэнтальныя музэйныя будынкі па праекце архітэктара Вільгельма Крайса. Паводле гэтага праекту на паўночным беразе Шпрэе насупраць Музэю Бодэ павінны былі вырасьці *Нямецкі музэй*, *Музэй XIX стагодзьдзя* і *Музэй [[Старажытны Эгіпет|эгіпецкага]] й [[Музэй Пярэдняй Азіі|пярэднеазіяцкага]] мастацтва*, (які пасьля перагляду праекту стаў проста *Эгіпэцкім музэем* — найбуйнешай з трох пабудоваў з выставачнай плошчай 75 000&nbsp;м²). Забудова тэрыторыі паміж вуліцамі Фрыдрыхштрасэ, *Араніенбургэрштрасэ* і пляцам *Манбіжупляц* запатрабавала б пераносу самога палацу Манбіжу. Для ваенна-гістарычных калекцыяў бэрлінскага Цойггаўза ўздоўж Купфэрграбэна Крайс плянаваў пабудаваць будынак *Музэю сусьветнай вайны*. Ганс Дустман, імпэрскі архітэктар гітлерюгенду, прапанаваў у дадатак да новых музэяў у паўночнай частцы выспы стварыць у яе паўднёвай частцы паміж лініяй гарадзкой чыгункі і Фрыдрыхштрасэ новы Этнаграфічны музэй. Усім гэтым маштабным праектам перашкодзіла вайна.

У часы Другой сусьветнай вайны музэі выспы былі разбураны больш як на 70 %. Плянам іх паступовага аднаўленьня з 1950 году застаўся не ахоплены найбольш пацярпелы з усіх Новы музэй. Празваныя «ганебнай плямай» руіны Новага музэю хацелі зьнесьці, што аднак зацягвалася з-за недахопу плошчаў. Дарагія працы па аднаўленьні пачаліся толькі ў 1987 годзе. Прывесьці Музэйную выспу ў поўны парадак плянавалася да 1989 году, аднак з прычыны недахопу сродкаў гэтыя працы так і не былі пачатыя.

Пасьля ўзьяднаньня Нямеччыны ў канцы 90-х гадоў пачаліся маштабныя працы па рэстаўрацыі і аднаўленьні Музэйнай выспы. У 1999 годзе савет Фонду прускай культурнай спадчыны зацьвердзіў генплян Музэйнай выспы. Ён прадугледжвае аднаўленьне існуючых будынкаў, іх архітэктурнае аб’яднаньне ў музэйны ансамбль і рэарганізацыю калекцыяў, падзеленых да 1989 году.

## Музэйная выспа цяпер

Паўночны ўскраек Музэйнай выспы перасякае мост Манбіжу, які злучае выспу з абодвума берагамі Шпрэе. Абодва масты закрыты для руху грамадзкага транспарту і ўтвараюць уваход у Музэй Бодэ, будынак трохкутнай формы ў стылі нэабарока, велізарны купал якога ўзвышаецца над паўночнай часткай Шпрэеінзэлю.

З паўднёвага боку Музэю Бодэ выспу перасякае лінія бэрлінскай гарадзкой электрычкі, якая аддзяляе будынак Музэю Бодэ ад суседняга Пэргамскага музэю. Гэты самы позьні музэйны будынак у комплексе на Музэйнай высьпе зьяўляецца самым наведвальным бэрлінскім музэем, якія карыстаюцца сусьветнай вядомасьцю дзякуючы такім манумэнтальным антычным экспанатам, як Пэргамскі алтар, што даў назву музэю. Уваход у музэй уяўляе сабой пляц, абмежаваны з трох бакоў карпусамі музэйнага будынку, на які можна патрапіць з вуліцы *Ам-Купфэрграбэн* па пешаходным мосьце.

З паўднёвага захаду да Пэргамскага музэю прылягае Новы музэй, які пасьля Другой сусьветнай вайны працяглы час знаходзіўся ў руінах і ў наш час аднаўляецца, а з паўднёвага ўсходу з Пэргамскім музэем суседнічае Старая нацыянальная галерэя, якая ўяўляе сабой па стылі антычны храм з высокай лесьвіцай пры ўваходзе. Над уваходам у галерэю ўзвышаецца конная статуя Фрыдрыха Вільгельма IV, руцэ якога належаць першыя эскізы будынку. Каля ўваходу ў Нацыянальную галерэю разьбіты лужок, аформлены скульптурамі з фонду музэю. З поўдня і ўсходу ў Шпрэе лужок абмежаваны калянадамі дарычнага ордару. У летні час тут праводзяцца кінапаказы і канцэрты на вольным паветры.

З паўднёвага боку Новага музэю й Нацыянальнай галерэі выспу перасякае вуліца *Бодэштрасэ*, адкрытая для праезду транспарту праз заходні рукаў Шпрэе. Мост *Фрыдрыхсбруке*, які прылягае да яе, праз усходні рукаў Шпрэе закрыты для мэханічных транспартных сродкаў. Далей на поўдзень ад гэтай вуліцы ў заходняй частцы выспы знаходзіцца Стары музэй і Люстгартэн, а ва ўсходняй частцы — Бэрлінскі катэдральны сабор. Вузкая вулачка *Ам-Люстгартэн*, якая праходзіць паміж імі, злучае Бодэштрасэ з найважнейшай транспартнай магістральлю Унтэр-дэн-Ліндэн — Палацавы пляц — Карл-Лібкнэхт-Штрасэ, якая абмяжоўвае ціхую ў транспартным пляне Музэйную выспу з поўдню.

На поўнач ад Бэрлінскага сабору насупраць Старой нацыянальнай галерэі летнімі вечарамі аматары арніталёгіі могуць назіраць дзіўнае відовішча — дзясяткі тысячаў шпакоў, якія адпраўляюцца на начлег у каштанавы лясок.

## Музэі
Пяць музэяў на Музэйнай высьпе ўваходзяць у музэйнае аб’яднаньне Дзяржаўныя музэі Бэрліну, якое ў сваю чаргу зьяўляецца ўстановай Фонду прускай культурнай спадчыны. Музэйная выспа ў адным шэрагу з Культурфорумам у бэрлінскім Тыргартэне, комплексам Шарлётэнбурскага замку й музэямі ў Бэрлін-Далеме ўтварае адзін з найбольш вядомых музэйных цэнтраў Бэрліну.

У будынках на Музэйнай высьпе пераважна разьмешчаны архалягічныя калекцыі і мастацтва XIX стагодзьдзя. Пасьля ўзьяднаньня Нямеччыны пачалося аб’яднаньне падзеленых раней паміж Захадам і Ўсходам збораў. У адпаведнасьці з генэральным плянам Музэйнай выспы плянуецца рэарганізацыя і сумеснае экспанаваньне калекцыяў усіх музэяў. Новы будынак уваходу, адкрыцьцё якога адбылося ў 2008 годзе, стаў цэнтральным уваходам на Музэйную выспу ў цэлым. Адначасова ў ім знаходзіцца інфармацыйны цэнтар, кавярня, крамы, рэстарацыі й залы для адмысловых мерапрыемстваў і выставаў.

У **[[Стары музэй|Старым музэі]]** на асноўным паверсе экспануецца частка Антычнага збору: скульптуры, зброя, залатыя ўпрыгожваньні і скарбы са срэбра з калекцыі старажытнагрэцкага мастацтва, пачынаючы з кікладзкай эпохі да старажытнарымскай эпохі. На верхнім паверсе музэю са жніўня 2005 году часова разьмяшчаўся бэрлінскі Эгіпецкі музэй, які пераехаў туды з Шарлётэнбургу. У 2009 годзе ён заняў сваё месца ў адбудаваным Новым музэі.

Адноўлены **[[Новы музэй]]** пасьля адкрыцьця ў 2009 годзе прыняў экспазыцыю Эгіпецкага музэю й зборы папірусаў, у якую ў прыватнасьці ўваходзіць знакаміты бюст старажытнаэгіпецкай царыцы Нэфэртыці й іншыя творы мастацтва эпохі Эхнатона. У Новым музэі таксама часткова прадстаўлена экспазыцыя Музэю дагістарычнага пэрыяду й раньняй гісторыі, якая адносіцца да каменнага веку й іншых старажытных эпохаў.

У трох карпусах **[[Пэргамскі музэй|Пэргамскага музэю]]** сабраны архітэктурныя аб’екты, старажытнагрэцкія й старажытнарымскія скульптуры з Антычнага збору, музэю Пярэдняй Азіі, экспанаты якога ахопліваюць шэсьць тысячаў гадоў гісторыі, мастацтва і культуры Пярэдняй Азіі, і Музэю ісламскага мастацтва, у якім захоўваюцца творы мастацтва ісламскіх народаў VIII—XIX стагодзьдзі Пэргамскі музэй атрымаў сусьветную вядомасьць дзякуючы ўражальнай рэканструкцыі архэалягічнага ансамблю Пэргамскага алтару, брамы Мілецкага рынку, Брамы Іштар з фрагмэнтам бабілёнскай Дарогі працэсыяў і фрыза са Мшаты. Пасьля адкрыцьця чацьвёртага, разьмешчанага пакуль на стадыі будаўніцтва корпусу Пэргамскага музэю ў ім можна будзе ўбачыць такія манумэнтальныя творы са збору Эгіпэцкага музэю, як *брама з храмавага комплексу Калабша* і *калённая заля цара [[Сахура|Сахуры]]*, а таксама *фасад з Тэль-Халафа* зь Пярэднеазіяцкага музэю, якія яшчэ з часоў вайны знаходзіўся ў музэйных запасьніках Дзяржаўных музэяў Бэрліну.

У зборы **[[Старая нацыянальная галерэя|Старой нацыянальнай галерэі]]** прадстаўлены творы скульптуры і жывапісу XIX ст., пачынаючы з Каспара Давіда Фрыдрыха і францускіх імпрэсыяністаў і да фрэсак назарэйцаў, што тварылі ў Рыме.

У **[[Музэй Бодэ|Музэі Бодэ]]**, які адкрыўся 17 кастрычніка 2006 году пасьля рэканструкцыі прадстаўлены экспанаты з Музэю бізантыйскага мастацтва III—XIX стагодзьдзяў, італьянская і нямецкая скульптура ад раньняга Сярэднявечча да XVIII ст. з Скульптурнага збору]]. У Манэтным кабінэце захоўваюцца сэрыі манэтаў, якія ахопліваюць пэрыяд ад VII стагодзьдзя да н.э., калі першыя манэты адбіваліся ў Малой Азіі, і да манэтаў і мэдаляў XX стагодзьдзя, а таксама выбраныя экспанаты старых майстроў з Бэрлінскай карціннай галерэі.

У 2005 годзе адзін з трох адкрытых для доступу публікі музэяў на Музэйнай высьпе наведаў кожны сёмы наведвальнік бэрлінскіх музэяў.

## Глядзіце таксама
* Фонд прускай культурнай спадчыны
* Дзяржаўныя музэі Бэрліну
* Антычны збор Бэрліну
* Сьпіс музэяў Бэрліну

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Музэйнай выспы
* Музэйная выспа на афіцыйным сайце гораду
* Музэйная выспа на сайце Дзяржаўных музэяў Бэрліну
* Музэйная выспа на расейскамоўным партале berlin-net.ru


Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Нямеччыне
Катэгорыя:Славутасьці Бэрліну
Катэгорыя:Мітэ (раён)