Грамадзянская вайна ў Судане (з 2023)

**Грамадзянская вайна ў Судане** — узброены канфлікт, які пачаўся 15 красавіка 2023 году паміж Суданскімі ўзброенымі сіламі (SAF) на чале з генэрал-лейтэнантам Абдэлем Фатагам аль-Бурганам і парамілітарнымі Хуткімі сіламі падтрымкі (RSF), якімі кіруе генэрал Магамэд Гамдан «Гэмэдці» Дагалё. Вайна стала вынікам барацьбы за ўладу і няўдалай спробай інтэграцыі RSF у рэгулярную армію, прывёўшы да найбуйнейшага гуманітарнага крызісу ў сьвеце.

## Перадумовы
Пасьля падзеньня аўтарытарнага рэжыму Амара аль-Башыра ў красавіку 2019 году Судан апынуўся ў стане палітычнага вакуўму. У краіне была створаная Пераходная сувэрэнная рада, якая павінна была забясьпечыць транзыт да цывільнага кіраваньня. Аднак унутраныя супярэчнасьці паміж вайсковымі і цывільнымі сіламі прывялі да нестабільнасьці.

У кастрычніку 2021 году армія на чале з генэрал-лейтэнантам Абдэлем Фатагам аль-Бурганам адхіліла цывільны ўрад, што выклікала крызіс даверу і масавыя пратэсты. Хуткія сілы падтрымкі (RSF), якія ўзьніклі ў 2013 годзе на базе джанджавідаў у Дарфуры, захавалі значную аўтаномію і ўплыў, што стала крыніцай напружанасьці паміж імі і рэгулярнай арміяй.

Асноўным пытаньнем стала інтэграцыя RSF у склад Суданскіх узброеных сілаў. Армія настойвала на хуткім падпарадкаваньні, у той час як кіраўнік RSF Магамэд Гамдан «Гэмэдці» Дагалё патрабаваў працяглага пераходнага пэрыяду і захаваньня самастойнага камандаваньня. Спробы дасягнуць кампрамісу праваліліся, што прывяло да адкрытага ўзброенага супрацьстаяньня ў красавіку 2023 году.

## Хада вайны
У красавіку 2023 году баявыя дзеяньні пачаліся ў сталіцы Судану — Хартуме. Хуткія сілы падтрымкі (RSF) занялі значныя часткі гораду і яго ваколіцаў, у тым ліку Амдурман і Хартум-Паўночны. Суданскія ўзброеныя сілы (SAF) захаваўшы кантроль над ключавымі ўрадавымі будынкамі, распачалі контаратакі з выкарыстаньнем авіяцыі і артылерыі.

У наступныя месяцы RSF пашырылі свой уплыў у заходнім рэгіёне Дарфур, усталяваўшы кантроль над большасьцю гарадоў. У цэнтральным Судане яны захапілі частку Гезіры і Сэнару. SAF утрымлівалі паўночныя рэгіёны і шэраг стратэгічных гарадоў, у тым ліку Порт-Судан, які стаў часовай адміністрацыйнай сталіцай.

У 2024 годзе армія распачала контарнаступ. Яна вярнула кантроль над горадам Эль-Абэйд у Кардафане, а таксама над шэрагам раёнаў у Хартуме. У гэты ж час RSF працягвалі ўтрымліваць Дарфур і частку цэнтральных земляў, але страцілі частку тэрыторыяў на ўсходзе.

У 2025 годзе баявыя дзеяньні засяродзіліся вакол Хартуму і Гезіры. SAF здолелі адваяваць некалькі раёнаў сталіцы, у тым ліку Соба, і ўзмацнілі пазыцыі ў цэнтры краіны. RSF працягвалі кантраляваць значныя тэрыторыі ў Дарфуры, дзе адбываліся масавыя забойствы і этнічныя чысткі.

## Гуманітарная сытуацыя
Грамадзянская вайна ў Судане прывяла да аднаго з найбуйнейшых гуманітарных крызісаў у сьвеце. Паводле зьвестак ААН і міжнародных арганізацыяў, загінулі больш за 150 тысяч чалавек, а мільёны атрымалі раненьні або траўмы.

Каля 12 мільёнаў жыхароў сталі унутрана перамешчанымі, а больш за 3,3 мільёнаў былі вымушаныя ўцячы ў суседнія краіны, у тым ліку ў Чад, Паўднёвы Судан і Этыёпію. Гэта зрабіла суданскі канфлікт найбуйнейшым крызісам перасяленцаў у сьвеце.

Больш за 25 мільёнаў чалавек сутыкнуліся з пагрозай голаду. Разбурэньне сельскай гаспадаркі, блякада гарадоў і выкарыстаньне голаду як зброі прывялі да вострага дэфіцыту харчаваньня. Асабліва цяжкая сытуацыя назіраецца ў Дарфуры і Гезіры.

Сыстэма аховы здароўя амаль цалкам разбураная: большасьць шпіталяў перасталі працаваць, лекі і абсталяваньне недаступныя. Фіксуюцца ўспышкі інфэкцыйных хваробаў, у тым ліку адзёру, поліяміэліту і малярыі.

Міжнародныя гуманітарныя арганізацыі, у тым ліку ААН, Чырвоны Крыж і Лекары бязь межаў, спрабуюць аказваць дапамогу, але доступ да многіх рэгіёнаў абмежаваны праз баявыя дзеяньні і блякады.

## Міжнародная рэакцыя
Грамадзянская вайна ў Судане выклікала шырокую міжнародную заклапочанасьць і стала фактарам нестабільнасьці ў рэгіёне.

ААН асудзіла гвалт і заклікала бакі да перамоваў. Генэральны сакратар ААН неаднаразова падкрэсьліваў неабходнасьць спыненьня баявых дзеяньняў і забесьпячэньня доступу гуманітарнай дапамогі. Рада Бясьпекі ААН праводзіла экстраныя пасяджэньні, але ня здолела прыняць адзінае рашэньне праз рознасьць пазыцыяў ейных сябраў.

Афрыканскі зьвяз і ІГАД (Міжурадавы орган па разьвіцьці) выступілі пасярэднікамі ў перамовах паміж SAF і RSF. Аднак спробы дасягнуць устойлівага замірэньня пакуль не прынесьлі вынікаў.

Саудаўская Арабія і ЗША арганізавалі перамовы ў Джыдзе, дзе бакі падпісалі некалькі часовых пагадненьняў аб спыненьні агню. Гэтыя дамоўленасьці не былі выкананыя і хутка сарваліся.

Эгіпет адкрыта падтрымлівае Суданскія ўзброеныя сілы (SAF), баючыся распаўсюджаньня нестабільнасьці на ўласную тэрыторыю. Аб’яднаныя Арабскія Эміраты абвінавачваюцца ў падтрымцы RSF праз пастаўкі зброі і фінансаваньне.

Эўрапейскі Зьвяз і ЗША ўвялі санкцыі супраць асобных камандзіраў RSF і SAF, абвінавачваючы іх у парушэньнях правоў чалавека.

Катэгорыя:Грамадзянскія войны Афрыкі