Магілёўскі Мікольскі манастыр

**Магілё́ўскі Міко́льскі манасты́р** — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у Магілёве. Знаходзіцца на Падмікольлі, у абалоне Дняпра. Пры пабудове быў у юрысдыкцыі Канстантынопальскага патрыярхату, цяпер — у валоданьні Маскоўскага патрыярхату. Твор архітэктуры магілёўскага барока, мастацкае аблічча якога пацярпела ад рэканструкцыі. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Комплекс складаецца з Мікольскай і Ануфрыеўскай цэркваў, званіцы, жылога корпуса і агароджы з уязной брамай.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
У 1636 годзе кіеўскі мітрапаліт Пётар (Магіла) атрымаў прывілей ад караля і вялікага князя Ўладзіслава Вазы на будаваньне ў Магілёве царквы Сьвятога Мікалая. За кіраваньнем Магілёўскай япархіяй Сільвестрам (Косавам) у 1637 годзе збудавалі часовую драўляную Мікольскую царкву. Будаваньне неацепленнай мураваная царквы пачалося ў 1669 годзе, а ў 1672 годзе яе асьвяціў япіскап Феадосі I (Васілевіч).

За часамі Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) манастыр пацярпеў ад нападу швэдаў, а пазьней — па захопе Магілёва расейскімі войскамі — ад татарскіх і калмыцкіх палкоў маскоўскага гаспадара Пятра I: комплекс падпалілі і ён атрымаў пашкоджаньні ў час пажару. У 1719 годзе апошнія манашкі перасяліліся ў Баркулабаўскі манастыр. У гэты час пачаў дзеяць мужчынскі манастыр, які праіснаваў да 1754 году.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Магілёў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, комплекс канчаткова перайшоў у валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). У 1793 годзе за архіяпіскапам Георгіем (Каніскім) пачалося будаваньне зімовай ацепленай царквы, якую ў 1798 годзе асьвяціў архіяпіскап Анастасі (Раманенка-Братаноўскі) пад тытулам Сьвятога Ануфрыя.

У Першую сусьветную вайну з жніўня 1915 да лістапада 1917 году ў Магілёве знаходзілася стаўка вярхоўнага галоўнакамандуючага Расейскай імпэрыі і маскоўскі гаспадар Мікалай II з сваёй вялікай сям’ёй у час знаходжаньня ў стаўцы наведваў Мікольскую царкву.

### Найноўшы час

За савецкім часам царкоўная рэчы манастыра канфіскавалі, а іканастас зьнішчылі. У 1934 годзе па сьмерці сьвятара Міхаіла Пляшчынскага Мікольскую царкву зачынілі. У 1937 годзе ў Мікольскай царкве разьмясьцілася перасыльная турма, якая працавала тут да 1941 году. З 1946 году ў Мікольскай царкве разьмяшчалася кніжная база. У 1956—1990 гадох у манастырскім комплексе праводзіліся рэстаўрацыйныя работы. 

У 1991 годзе будынкі манастыра перадалі Беларускаму экзархату Маскоўскага патрыярхату, першай настаяцелькай манастыра па яго аднаўленьні стала ігуменьня Яўгенія (Валашчук). Таго ж году ў час рэканструкцыі манастыра адшукалі шматлікія чалавечыя парэшткі. Відаць, гэта былі ахвяры сталінскіх рэпрэсіяў, бо ў канцы 1930-х гадоў на тэрыторыі Мікольскай царквы знаходзілася турма. 28 сакавіка 1991 году асьвяцілі зімовую Ануфрыеўскую царкву. 5 жніўня 1993 году ў Ануфрыеўскай царкве прайшло паседжаньне Сыноду Беларускай праваслаўнай царквы, на якім да ліку мясцовашанаваных сьвятых прылічылі Георгія (Каніскага). У 1995 годзе да Мікольскай царквы падвялі ацяпленьне. У 1996 годзе пры манастыры заснавалі сястрыцтва ў імя сьвятых мучаніц Веры, Надзеі, Любові і маці іх Соф'і. Таго ж году збудавалі 2-павярховы корпус для сёстраў. Улетку 2000 году, у час кананізацыі Мікалая II Расейскай праваслаўнай царквой у Магілёве адшукалі партрэт маскоўскага гаспадара, які цяпер асьвечаны як абраз і разьмяшчаецца ў левай прыбудоўцы Мікольскай царквы, названай у гонар «Святых царственных мучеников». Да абраза прымайстравалі 5-рублёвую манэту, якую Мікалай II падараваў хлопчыку Сямёну Халімаву ў час наведваньня царквы. 4 сьнежня 2010 году настаяцелькай манастыра прызначылі ігуменьню Эўфрасіньню.

У 2018 годзе ў выніку рэканструкцыі над дахам брамы паставілі вялікі купал-цыбуліну.

## Архітэктура
### Агароджа з уязной брамай
Агароджа з уязной брамай — мураваная глухая сьцяна, дэкараваная аркатурным пасам, атачае трапецападобную тэрыторыю, мае 2 уваходы з заходняга і паўднёвага бакоў. У заходнім — галоўная ўязная брама: масіўная сьцяна з лучковым праёмам у цэнтры, накрытая 2-схільным дахам. У паўднёва-ўсходнім баку агароджы ўзвышаецца невялікая 1-ярусная квадратная ў пляне шатровая капліца.

### Ануфрыеўская царква
Царква Сьвятога Ануфрыя — крыжова-купальная базыліка, у аб’ёмнай кампазыцыі якой дамінуе сфэрычны купал на сьветлавым цыліндрычным барабане. Крылы трансэпта завяршаюцца трыкутным франтонам і дэкаруюцца пілястрамі.

### Мікольская царква

Царква Сьвятога Мікалая — 3-апсыдная крыжова-купальная базыліка з 8-гранным сьветлавым барабанам і купалам-баняй над сяродкрыжжам. Да цэнтральнага нэфу з захаду далучаецца прытвор. Галоўны фасад падзяляецца карнізамі на 3 ярусы і завяршаецца 2 вежамі зь фігурным франтонам паміж імі. Першы масіўны ярус аздабляецца 3 роўнымі паўцыркульнымі нішамі на ўсю вышыню і ёсьць п’едэсталам да наступных ярусаў. Другі дэкаруецца «глухой» аркатурай, пілястры якой пакрывае ляпны расьлінны арнамэнтам, злучанымі нішамі з гіркамі. У трэцім ярусе аркатурны матыў з паўкалёнкамі выяўляецца больш дэталёва. Бакавыя фасады падзяляюцца высокімі пілястрамі. Крылы трансэпта завяршаюцца фігурнымі шчытамі. Аконныя праёмы паўцыркульныя і лучковыя.

Інтэр’ер царквы аздабляецца манумэнтальным малярствам XVII — пачатку XIX ст. Захаваўся зроблены мясцовымі майстрамі да 1672 году 4-ярусны іканастас (скразная разьба па дрэве, пазалота), увенчаны скульптурным укрыжаваньнем у абрамленьні пышнай разьбы.

### Званіца
Званіца — квадратная ў пляне 2-ярусная пабудова, накрытая невысокім шатровым дахам. Першы ярус глухі, чацьверыковы, яго вуглы ўмацоўваюцца пілястрамі, грані дэкаруюцца аркавымі нішамі. Другі ярус — шасьцерыковы — мае аркавыя праёмы (праз адну на кожнай грані).

### Жылы корпус
Жылы корпус (шпіталь) — 1-павярховы прастакутны ў пляне будынак. Гладкія сьцены падзяляюцца прастакутнымі аконнымі праёмамі. Тарцовы фасад, што далучаецца да паўднёвай брамы, завяршаецца шчытом фігурнага абрысу, дэкараваным 3 злучанымі аркавымі нішамі.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (N. Lvov, 1800).jpg|М. Львоў, каля 1800 г.
Mahiloŭ, Dniapro. Магілёў, Дняпро (A. Busyrski, 1830-39).jpg|А. Бусырскі, 1830-я гг.
Mahiloŭ, Padmikolle. Магілёў, Падмікольле (1916).jpg|1916 г.


### Гістарычныя здымкі

Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolski, Brama. Магілёў, Падмікольле, Мікольскі, Брама (1917).jpg|1917 г.
Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolski, Brama. Магілёў, Падмікольле, Мікольскі, Брама (M. Vinogradov, 12.12.1917).jpg|М. Вінаградаў, 12.12.1917 г.
Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolski. Магілёў, Падмікольле, Мікольскі (1918).jpg|1918 г.
Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolski. Магілёў, Падмікольле, Мікольскі (1918) (2).jpg|1918 г.

Mahiloŭ, Padmikolle. Магілёў, Падмікольле (1918).jpg|1918 г.
Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolski. Магілёў, Падмікольле, Мікольскі (A. Viner, 1939).jpg|А. Вінэр, 1939 г.
Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolski. Магілёў, Падмікольле, Мікольскі (A. Viner, 1939) (3).jpg|А. Вінэр, 1939 г.
Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolski. Магілёў, Падмікольле, Мікольскі (1941).jpg|1941 г.


Mahiloŭ, Padmikolle. Магілёў, Падмікольле (1941).jpg|1941 г.
Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolski. Магілёў, Падмікольле, Мікольскі (07.1941).jpg|ліпень 1941 г.
Mahiloŭ, Padmikolle. Магілёў, Падмікольле (07.1941) (2).jpg|ліпень 1941 г.
Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolskaja. Магілёў, Падмікольле, Мікольская (1941-44).jpg|1941—1944 гг.


Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolskaja-Anyfryjeŭskaja. Магілёў, Падмікольле, Мікольская-Ануфрыеўская (1941-44).jpg|1941—1944 гг.
Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolski. Магілёў, Падмікольле, Мікольскі (1942).jpg|1942 г.
Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolski. Магілёў, Падмікольле, Мікольскі (1944).jpg|1944 г.
Mahiloŭ, Padmikolle, Mikolski. Магілёў, Падмікольле, Мікольскі (1944-49).jpg|па 1944 г.


### Сучасныя здымкі

Doroga k hramu (Sviato-Nikolskij monastir v Mogileve).jpg|Дарога да манастыра
Sviato-Nikolskij monastir v Mogileve. Vid s ulici Botkina zimoj.jpg|Манастыр узімку
Жылы корпус Мікольскага манастыра ў Магілёве.jpg|Жылы корпус
Магілёўскі Свята-Мікольскі манастыр. Брама.JPG|Брама па надбудове купала-цыбуліны


Магілёў. Мікольскі сабор.JPG|Царква Сьвятога Мікалая
Іканастас Мікольскай царквы ў Магілёве, foto 1.jpg|Іканастас Мікольскай царквы
Магілёў. Ануфрыеўская царква.JPG|Царква Сьвятога Ануфрыя
Г. Магілёў - Мікольская царква PICT1880.jpg|Званіца


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Свято-Никольский женский монастырь г. Могилёва. — Могилев: Издание Свято-Никольского женского монастыря, 2006.

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Свято-Никольский монастырь
* История Свято-Никольского монастыря
* Святочны хор Свята-Міколаўскага жаночага манастыра

Катэгорыя:Славутасьці Магілёва
Катэгорыя:Манастыры Магілёва
Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі