Камісія часовага ўраду Вялікага Княства Літоўскага

**Часо́вы ўра́д Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага**, **Літоўская часавая камісія** (; *Komisja Rzadzaca Tymczasowa Litewska*) — часовы адміністрацыйны орган Вялікага княства Літоўскага, які быў утвораны пры падтрымцы францускага войска ў часе вызваленьня літоўскіх земляў ад Расеі ў 1812 годзе.

## Гісторыя

Па меры акупацыі тэрыторыі былога Вялікага Княства Літоўскага францускімі войскамі, на зьмену расейскай адміністрацыі прыходзіла француская.

Палітычная арґанізацыя й адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўладкаваньне занятых тэрыторыяў уніфікавалася па аналёґіі зь дзяржаўным ладам напалеонаўскае імпэрыі. 19 чэрвеня, для адміністрацыйнага кіраваньня тэрыторыяю Беластоцкай вобласьці, Віленскай, Гарадзенскай Менскай губэрняў (пазьней пераназваных у дэпартамэнты), у Вільні 1 ліпеня 1812 году быў створаны Часовы ўрад ВКЛ — Камісія часовага кіраваньня Вялікага Княства Літоўскага. Яму падпарадкоўваліся цэнтральныя, рэгіянальныя й мясцовыя органы грамадзянскае адміністрацыі 4 дэпартамэнтаў. Дэпартамэнты падзяляліся на дыскрыты на чале з падпрэфэктамі. У кожным зь іх, а пазьней у Віцебскім і Магілёўскім дэпартамэнтах (не падпарадкаваных ураду, падпарадкаваных вайсковаму губэрнатару Шарпанцье), была арганізавана адміністрацыйная камісія з 3 чальцоў, прызначаных ці зацьверджаных Напалеонам, пад старшынствам францускага інтэнданта. Па прыкладу Вільні арґанізоўвалася структура муніцыпальнага (гарадскога) самакіраваньня. Адначасова была створана сыстэма вайскова-адміністрацыйнага кіраваньня краем. Органы напалеонаўскае адміністрацыі пераважна займаліся арганізацыяю ўзброеных фармаваньняў, забесьпячэньнем войскаў, зборам грашовых сродкаў.

Указам Напалеона ад 1 ліпеня было абвешчана пра стварэньне 5 пяхотных палкоў на чале з А. Хадкевічам, К. Тызэнгаўзам, , К. Пжэзьдзецкім і С. Чапскім і палка стральцоў пад камандаваньнем . Усяго атрымалася сфармаваць , 6 палкоў пяхоты, , агульнаю колькасьцю каля 15 тыс. чал. Для абароны насельніцтва ад марадэраў у паветах стваралі , а ў буйных гарадах — .

Камісія была ўзначалена Люі П’ерам Эдуардам Біньёнам. Аднак фактычная ўлада ажыцьцяўлялася , былым губэрнатарам Явы, які быў прызначаны губэрнатарам Вільні.

Напалеон, не апраўдаўшы надзеяў , не аднавіў польскую дзяржаўнасьць у былых польска-літоўскіх землях. Ён усталяваў на заваяваных тэрыторыях часавую адміністрацыю, тым самым адклаўшы прыняцьце канчатковага рашэньня да поўнай перамогі над Расіяй.

11 ліпеня 1812 году польскі палітычны дзеяч Юзэф Выбіцкі з дэпутатамі ад Рады Ўсеагульнае канфэдэрацыі беспасьпяхова спрабавалі дамагчыся ад імпэратара аднаўленьня Каралеўства Польскага з тэрыторыямі, страчанымі падчас падзелаў Рэчы Паспалітай.

Толькі 14 ліпеня 1812 году Камісія была фармальна падпарадкавана Радзе Генэральнае канфэдэрацыі Каралеўства Польскага.

У канцы 1812 году, калі расейскае войска ўступіла ў Літву, Камісія зьбегла ў Княства Польскае, дзе ў 1813 годзе спыніла сваё існаваньне.

## Прэзыдэнты
* Юзэф Серакоўскі (з 18 ліпеня 1812 году)
* Станіслаў Солтан (з 24 жніўня 1812 году)
* Дзірк ван Гогендорп (зь верасьня 1812 году)
* Станіслаў Солтан (з канца верасьня 1812 году)

Ґенэральны сакратар: Юзэф Ігнат Касакоўскі

## Чальцы
* Люі П’ер Эдуард Біньён
* Францішак Ельскі
* Аляксандар Станіслаў Патоцкі
* Караль Прозар
* Аляксандар Антоні Сапега
* Ян Сьнядэцкі
* Юзэф Серакоўскі
* Ігнацы Тызенгаўз

## Літаратура
* С. Калінін, В. Кажаноўскі , С. Шпагін, *«Узброеныя сілы Вялікага княства Варшаўскага і Вялікага княства Літоўскага. 1806—1814 гг. Ч. I. Генэралітэт, штаб, пяхота, артылерыя»*. М., 1998.
* С. Таляронак, *«Стварэньне францускімі акупацыйнымі ўладамі дзяржаўных структураў ВКЛ (1812 год)»*. Мн., 1998.
* Janusz Iwaszkiewicz, *Litwa w roku 1812* (Літва ў 1812 годзе), Варшава, 1912.
* Marian Kukiel, *Wojna 1812 roku* (Вайна 1812 году), Кракаў, 1937.
* A. Rembowski, *«Konfederacja Generalna i pospolite ruszenie w roku 1812»* («Генэральная канфэдэрацыя й паспалітае рушэньне ў 1812 годзе»), *Biblioteka Warszawska* (Варшаўская Бібліятэка), vol. 1, 1896, fascicle 3, pp.&nbsp;478-514; vol. 2, 1896, fascicle 1, pp.&nbsp;67-86.
* Władysław Zajewski, *Jozef Wybicki* (Юзэф Выбіцкі), Варшава, 1983.

## Вонкавыя спасылкі
* Вайна 1812 году й Беларусь
* БЕЛАРУСЬ І НАПАЛЕОН: 200 ГАДОЎ Міхась ГАЛДЗЕНКОЎ "Аналітычная газэта «Сакрэтныя дасьледаваньні»

Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Летувы (1795—1918)
Катэгорыя:Герцагства Варшаўскае
Катэгорыя:Расейска-француская вайна 1812 году
Катэгорыя:1812 год у Беларусі
Катэгорыя:Часовыя ўрады
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1812 годзе
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, скасаваныя ў 1813 годзе
Катэгорыя:Кліенцкія дзяржавы Напалеонаўскіх войнаў
Катэгорыя:Заходні край