Ізабелін

**Ізабе́лін** — вёска ў Беларусі, на рацэ Харужаўцы. Цэнтар сельсавету Ваўкавыскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 511 чалавек. Знаходзіцца за 13 км на паўднёвы ўсход ад Ваўкавыску, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Ваўкавыск; на шашы Ваўкавыск — Ружаны.

Ізабелін — даўняе мястэчка гістарычнай Ваўкавышчыны (частка Наваградчыны). Да нашага часу тут захаваліся збудаваныя ў стылі барока былы кальвінскі збор, царква Сьвятога Міхала Арханёла і сынагога, помнікі архітэктуры XVIII ст.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню паселішча ўпамінаецца ў першай палоаве XVI стагодзьдзя пад назвай *Петуховічы* (пазьней *Петухова*) у складзе Гарадзенскага, потым Ваўкавыскага павету. У 1516 годзе маёнтак знаходзіўся ў валоданьні ўдавы маршалка Войцеха Яновіча Марыны Глебаўны. У 1557 годзе Петуховам валодалі Клочкі. У XVII стагодзьдзі паселішча перайшло да Дарагастайскіх і Сапегаў, існаваў касьцёл.

У 1690 годзе Петухова атрымала статус мястэчка ў валоданьні ваяводы берасьцейскага Стэфана Курча, тут было 30 двароў, млын і карчма. У XVIII стагодзьдзі паселішчам валодалі Флемінгі і Грабоўскія. У сярэдзіне XVIII стагодзьдзя падскарбі Ян Флемінг перайменаваў Петухова ў гонар сваёй дачкі Ізабэлы (у шлюбе Чартарыйская). Ён таксама пасяліў тут нямецкіх рамесьнікаў з прозьвішчамі Рунгэ, Вэквэрт, Зомэр, Тум. У 1778 годзе Грабоўскія заснавалі ў Ізабеліне кальвінскі збор. Мястэчка было месцам правядзеньня правінцыйных сынодаў кальвінскай Літоўскай Еднасьці ў 1780, 1788, 1796, 1802, 1822, 1838, 1842, 1846, 1850 і 1858 гадох.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Ізабелін апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стаў цэнтрам воласьці Ваўкавыскага павету Гарадзенскай губэрні. Па вайне 1812 году, у якой згарэў Ваўкавыск, Iзабэлін стаў цэнтрам павету. На 1836 год тут было 60 двароў, кальвінскі збор, царква, сынагога. Маёнтак знаходзіўся ў валоданьні Стравінскіх. У сярэдзіне XIX стагодзьдзя ў Ізабеліне было 42 двары, працавалі 2 суконныя фабрыкі. Паводле вынікаў перапісу 1897 году — 105 двароў, царква, кальвінскі збор, сынагога, вучэльня, 5 крамаў, карчма, штогод праводзіліся 4 кірмашы. На 1914 год — 119 двароў, цагельны завод Шмуля Гельмана.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Ізабелін занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ізабелін абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Ізабелін апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Ваўкавыскага павету Беластоцкага ваяводзтва. У 1934 годзе пачалося будаваньне касьцёла, які згарэў у 1941 годзе.

У 1939 годзе Ізабелін увайшоў у БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году стаў цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1971 год тут было 195 двароў, на 1994 год — 257, на 1997 год — 260, на 1 студзеня 2004 году — 245. У 2000-я гады Ізабелін атрымаў афіцыйны статус «аграгарадку».


Izabielin, Rynak, Michajłaŭskaja. Ізабелін, Рынак, Міхайлаўская (1900).jpg|Царква, каля 1900 г.
Izabielin, Rynak. Ізабелін, Рынак (15.08.1916).jpg|Рынак і збор, 1915 г.
Izabielin, Rynak. Ізабелін, Рынак (1915-17).jpg|Рынак і збор, 1915—1917 гг.
Izabielin, Rynak. Ізабелін, Рынак (1941).jpg|Рынак і збор, 1941 г.


Izabielin, Rynak. Ізабелін, Рынак (06-07.1941).jpg|Рынак, 1941 г.
Izabielinskaja synagoga. Ізабелінская сынагога (1919-39) (2).jpg|Сынагога, да 1939 г.
Izabielinskaja synagoga. Ізабелінская сынагога (1919-39) (4).jpg|Біма сынагогі, да 1939 г.
Izabielinskaja synagoga. Ізабелінская сынагога (1901-39) (4).jpg|Аздабленне бімы, да 1939 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XVIII стагодзьдзе**: 1796 год — 68 чал., зь іх 33 селяніны, 33 рамесьнікі, 2 лекары
* **XIX стагодзьдзе**: 1830 год — 245 муж., зь іх шляхты 1, духоўнага стану 1, мяшчанаў-юдэяў 161, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 82; 1836 год — 402 чал.; 1878 год — 577 чал., зь іх 487 юдэяў; 1897 год — 820 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1914 год — 794 чал.; 1971 год — 527 чал.; 1994 год — 734 чал.; 1997 год — 727 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 1 студзеня 2004 году — 647 чал.; 1 студзеня 2007 году — 206 чал.

### Інфраструктура
У Ізабеліне працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, дом культуры, бібліятэка.

## Эканоміка
Цэнтар СВК «Ізабелін».

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Кальвінскі збор (1778; цяпер касьцёл Сьвятых апосталаў Пятра й Паўла)
* Могілкі: каталіцкія, лютэранскія, старыя праваслаўныя, юдэйскія
* Сынагога (XVIII ст.)
* Царква Сьвятога Міхала Арханёла (XVIII ст.; Сьвяты Пасад, цяпер у валоданьні Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату)
* Фальварак (XIX ст.)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл (1934)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Ізабелін