Сьвяткаваньне 200-х угодкаў Юзэфа Крашэўскага

**Сьвяткава́ньне 200-х уго́дкаў з дня нараджэ́ньня [[Язэп Ігнацы Крашэўскі|Язэ́па Ігна́цыя Крашэ́ўскага]]** адбывалася ў 2012 року на Беларусі, Польшчы, Украіне й іншых краінах, у якіх жыў і працаваў вядомы пісьменьнік, публіцыст, мастак, навукоўца, калекцыянэр, музыка.

## Падрыхтоўка да сьвяткаваньня

### Беларусь
У вёсцы Доўгае Пружанскага раёну, дзе жылі Крашэўскія і правёў дзяцінства малы Язэп Ігнацы, плянуецца ўсталяваць мэмарыяльны знак.

Берасьцейская абласная бібліятэка імя Горкага ў 2012—2013 роках рэалізуе праект «Віртуальная рэканструкцыя спадчыны Ю. І. Крашэўскага», мэтамі якога зьяўляюцца:
* алічбаваньне літаратурнай спадчыны творцы;
* аб’яднаньне дакумэнтальных крыніцаў, якія цяпер захоўваюцца ў Беларусі, Польшчы, Украіне;
* распрацоўка праекту аднаўленьня сядзібы Крашэўскіх «Доўгае»;
* распрацоўка турыстычнага маршруту в. Доўгае (Беларусь) — г. Белая, в. Раманаў (Польшча) — г. Роўна, г. Жытомір (Украіна).

У праекце бяруць удзел таксама Нацыянальная бібліятэка Беларусі, Бялападляская меская публічная бібліятэка, музэй-сядзіба Ю. І. Крашэўскага ў Раманаве (абедзьве — Польшча) і Ровенская дзяржаўная абласная бібліятэка (Украіна).

Мікола Папека пераклаў паэму Язэпа Крашэўскага «Вёска» на беларускую мову.

### Польшча
16 верасьня 2011 року Сойм Польшчы абвясьціў 2012 рокам Януша Корчака, Юзэфа Ігнацыя Крашэўскага і Пётры Скаргі.

Паводле дырэктаркі музэю Крашэўскага ў Раманаве (Польшча) Ганны Чабадзінскай-Пшыбыслаўскай, у Польшчы павінен выйсьці збор твораў пісьменьніка на электронных носьбітах, а ў музэі будуць ладзіцца тэатралізаваныя прадстаўленьні.

У польскім разьдзеле Вікікрыніцаў створаны «Вікіпраект Крашэўскі-2012», удзельнікі якога намерваюцца да 200-годзьдзя пісьменьніка выкласьці ў вольны доступ поўны збор твораў Язэпа Крашэўскага.

## Мерапрыемствы

### Беларусь

У музэі-сядзібе «Пружанскі палацык» 26 студзеня 2012 року адбылася прадстаўнічая канфэрэнцыя «Крашэўскі знакаміты і невядомы», удзел у якой узялі навуковыя супрацоўнікі музэю; дырэктарка музэю Крашэўскага ў Раманаве (Польшча) Ганна Чабадзінска-Пшыбыслаўска; выкладчык і вучні Загор’еўскай школы, дзе створаны куток Крашэўскага; дасьледнікі і перакладнікі творчасьці Крашэўскага; мясцовая інтэлігенцыя; прадстаўнікі выканаўчай улады. У «Палацыку» створаная тэматычная экспазыцыя. Экспанаты для яе былі прадастаўленыя ў тым ліку музэем Крашэўскага ў Раманаве, супрацоўніцтва зь якім цягнецца ўжо пяць рокаў. У 2011 року для пружанскага музэю былі набытыя таксама 52 кнігі Крашэўскага з прыватных збораў.

Наступныя канфэрэнцыі ў «Палацыку», прысьвечаныя плянам аднаўленьня сядзібы Крашэўскіх у Доўгім, розным аспэкты жыцьця і творчасьці пісьменьніка, адбыліся 28 красавіка і 29 траўня.

Мікалай Сахарук, настаўнік гісторыі Загор’еўскай школы, што непадалёк ад родных мясьцінаў Крашэўскіх, разам з вучнямі стварыў у школе мэмарыяльны куток Крашэўскага. Зь яго прэзэнтацыяй яны наведалі суседнія школы, а таксама былі запрошаныя на імпрэзы з нагоды сьвяткаваньня ў раманаўскі музэй Крашэўскага.

Дасьледніцай жыцьця і творчасьці Язэпа Крашэўскага зьяўляецца берасьцейская журналістка Руслана Гусева, якая ўжо выдала чатыры расейскамоўныя кнігі («К Крашевскому в Романов и Долгое», «Дары пилигрима», «Конспекты по Крашевскому», «Песнь о Витоле») і рыхтуе да выданьня пятую, прысьвечаную пісьменьніку. У яе кнігі таксама ўключаныя пераклады на расейскую мову вершаў пісьменьніка роднай сястры Ірыны Гусевай і намесьніцы старшыні Берасьцейскага абласнога аддзяленьня Саюзу пісьменьнікаў Беларусі Любові Красеўскай. Прэзэнтацыя сэрыі выданьняў «К 200-летию со дня рождения Ю. И. Крашевского» адбылася падчас канфэрэнцыі ў «Пружанскім палацыку» 26 студзеня. Па творах Русланы Гусевай творчасьць Крашэўскага з 2012 року вывучаюць студэнты Берасьцейскага дзяржаўнага ўнівэрсытэта імя Пушкіна.

15 траўня ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Якуба Коласа НАН Беларусі адчынілася выстава «Юзэф Крашэўскі ў люстэрку гісторыі», падрыхтаваная аддзелам рэдкіх кніг і рукапісаў бібліятэкі сумесна з Польскім інстытутам у Менску. У экспазыцыі дэманструюцца выданьні XIX—XXI стагодзьдзяў з фондаў ЦНБ, сярод якіх прыжыцьцёвыя выданьні твораў Крашэўскага, пераклады, дасьледаваньні жыцьця і творчасьці пісьменьніка, выданьні, якія адлюстроўваюць выдавецкую і рэдактарскую дзейнасьць Крашэўскага.

Паседжаньне «Ліцьвінскага клюбу» 6 чэрвеня было прысьвечанае асобе Крашэўскага як «рыцару гістарычнага раману». Акрамя біяграфіі «самага пладавітага пісьменьніка Беларусі, Літвы і Польшчы», прысутныя маглі абмеркаваць стан беларускай гістарычнай прозы і паразважаць над пытаньнямі вяртаньня творчасьці Юзэфа Крашэўскага беларускаму чытачу.

8 чэрвеня ў «Пружанскім палацыку» адбылася акцыя «Ноч музэяў», прымеркаваная да сьвяткаваньня юбілею Крашэўскага. На мерапрыемстве пад назвай «„Палацык“ сустракае Крашэўскага» працаваў музычна-харэаграфічны салён, ладзіліся тэатралізаваныя экскурсіі па залі Крашэўскага, аўкцыёны з лотамі XIX стагодзьдзя, прагляд фільму «Старое паданьне: Калі сонца было богам» па матывах твору пісьменьніка.

У ліпені канфэрэнцыя «Крашэўскі — вялікі і невядомы», арганізаваная энтузіястамі зь беларускага і польскага бакоў, адбылася ў Берасьці. Нам ёй сярод іншага быў прэзэнтаваны пераклад на беларускую мову вершу «Wioska», створанага Міколам Папекам. Дзейнічала выстава кніг, а таксама была паказаная інсцэніроўка вершу «Дзед і баба».

Заплянавана назваць адну з вуліц Пружанаў імем пісьменьніка.

### Польшча
У Бялай, дзе навучаўся пісьменьнік, створаны арганізацыйны камітэт па сьвяткаваньні року Юзэфа Ігнацыя Крашэўскага. Складзеная праграма ўрачыстасьцяў, імпрэзаў і мерапрыемстваў, якая пачалася 18—19 сакавіка, у 125-ю гадавіну сьмерці пісьменьніка. Праграма прадугледжвае набажэнствы, выставы, прэзэнтацыі кніг, тэатральныя прадстаўленьні, конкурсы, турыстычныя і раварысцкая вандроўкі, выданьне камплекту паштовак і інш.

28 ліпеня, у дзень юбілею, вялікая імпрэза адбылася ў музэі Крашэўскага ў Раманаве. Удзел у ёй, акрамя прадстаўнікоў сям’і, мясцовых уладаў, дасьледнікаў, мэцэнатаў і мясцовых жыхароў, узялі таксама супрацоўнікі музэю-сядзібы «Пружанскі палацык». У гэты дзень у музэі адбылося адкрыцьцё яшчэ аднае выставы «Жанчыны Крашэўскага — літаратурныя партрэты і ня толькі», на якой былі прадстаўленыя фатаздымкі і мастацкія творы з адлюстраваньнем жанчын, якія аказалі пэўны ўплыў на жыцьцё і творчасьць Язэпа Крашэўскага: ягоная прабабуля Канстанцыя Навамейская, бабуля Ганна Мальская, маці Соф’я, жонка Соф’я Вароніч, дочкі, а таксама вядомыя жанчыны, зь якімі ён ліставаўся ці працаваў — Ева Фялінская, Эліза Ажэшка, Марыя Канапніцкая, Габрыеля Запольская, Р.Попель і інш. Удзельнікі клюбу гістарычнай рэканструкцыі прадставілі гістарычныя касьцюмы эпохі VIII—X стст., якая апісаная ў рамане «Старое паданьне». Мерапрыемства завяршылася канцэртам на творы Фрыдэрыка Шапэна і Станіслава Манюшкі.

Выдадзеная капэрта першага дня, памятнае гашэньне якое адбывалася 28 ліпеня 2012 року.

### Украіна
У красавіку 2012 літаратурна-мастацкае сьвята «Крылы натхненьня Юзэфа Ігнацыя Крашэўскага» адбылося ў Стараканстантынаве. Удзельнікі ўрачыстасьцяў наведалі вёску Кісялі, якой Крашэўскія валодалі ў 1854—1861 роках. Асноўнае сьвяткаваньне ладзілася ў Стараканстантынаўскай раённай бібліятэцы. Было прынятае рашэньне назваць адну з вуліц места ў гонар Юзэфа Крашэўскага.

### Швайцарыя
У Жэнэве, дзе славуты польскі пісьменьнік правёў апошнія рокі жыцьця, створаны польска-швайцарскі камітэт па сьвяткаваньні 200-х угодкаў Крашэўскага (). 20 сакавіка 2012 року, на 125-я ўгодкі з дня сьмерці Юзэфа Крашэўскага, у Жэнэве адбудзецца арганізаваны камітэтам супольна з Польскім таварыствам у Жэнэве, Лязане, а таксама культурніцкай арганізацыяй «Musica pro pace» (Жэнэва) літаратурна-музычны вечар, на якім прагучаць фрагмэнты твораў пісьменьніка і музыкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Юзэф Ігнацы Крашэўскі