Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар бэрнардынаў (Будслаў)

**Касьцёл Унебаўзя́цьця Найсьвяце́йшай Па́нны Мары́і і кля́штар бэрнарды́наў** — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у Будславе. Знаходзіцца ў цэнтры гістарычнага мястэчка, на Красным пляцы. Твор архітэктуры віленскага барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі. Малая папская базыліка.

Комплекс складаўся з касьцёла, кляштарнага корпуса, плябаніі і гаспадарчых пабудоваў. У другой палове XIX ст. улады Расейскай імпэрыі зруйнавалі кляштарны корпус. У наш час касьцёл дзее, пры ім штогод (2 ліпеня) ладзіцца Будслаўскі фэст. У касьцёле захоўваецца цудоўны абраз Маці Божай.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра кляштар ў Будславе датуецца 1504 годам, калі вялікі князь Аляксандар перадаў віленскім бэрнардынам 6000 моргаў лесу ў Менскім павеце. Манахі, якія атрымалі зямлю, жылі па 2—4 чалавекі ў пабудовах-будах, маючы пры гэтым капліцу.

У 1591 годзе айцы-бэрнардыны збудавалі драўляны касьцёл пад тытулам Наведваньня Марыяй Лізаветы. З 1613 году ў касьцёле захоўваецца цудоўны абраз Маці Божай, прывезены ў 1598 годзе Янам Пацам з Рыму (дарунак папы Клімэнта VIII). У 1643 годзе з фундацыі ваяводы полацкага Януша Кішкі ў мястэчку збудавалі новы мураваны касьцёл. Цудоўны абраз знаходзіўся ў цэнтры драўлянага разнога алтара.

У 1750 годзе пры касьцёле збудавалі жылы корпус кляштару. 29 чэрвеня 1767 году пачалося будаваньне новага мураванага касьцёла, у аб’ёмна-прасторавую кампазыцыю якога як бакавая капліца Сьвятой Барбары ўвайшоў стары касьцёл. У 1783 годзе новы касьцёл асьвяцілі ў гонар Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. У другой палове XVIII ст. да яго прыбудавалі розныя памяшканьні. З 1756 году пры манастыры існавала музычная школа, у 1793—1842 гадох — 2-клясная школа і шпіталь. У 1731—1797 гадох у духоўнай школе, што дзеяла пры кляштары, вывучалі маральную тэалёгію і рыторыку, пры гэтым манахаў налічвалася 4—17 чалавек.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Будслаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1851 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар, а па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) — канфіскавалі кляштарны корпус і перадалі вайскоўцам.

У канцы XIX ст. расейскія ўлады зруйнавалі кляштарныя будынкі. Тым часам касьцёл працягваў дзеяць як парафіяльны.

### Найноўшы час
За часамі міжваеннай Польскай Рэспублікі ў касьцёле праводзіліся рэстаўрацыйныя працы. Па Другой сусьветнай вайне ў 1939—1946 гадох пробашчам быў кс. Станіслаў Жук, у 1946—1953 гадох пробашчам быў кс. Баляслаў Слодзінскі, а з 1954 да 21 лютага 1966 году — шчыры і ідэйны беларус кс. Антоні Дулінец. У 1974—1981 гадох пробашчам быў кс. Станіслаў Кучынскі, у 1981—1997 гадох — кс. Францішак Грынкевіч.

3 ліпеня 1992 году адбылася першая пілігрымка да цудоўнага абраза Маці Божай. З гэтага часу касьцёл стаў месцам штогадовага паломніцтва хрысьціянаў зь Беларусі і суседніх краінаў (у 2011 годзе працэсія налічвала каля 2,5 тысячы пілігрымаў). У 1996 годзе ў Будслаў вярнуліся айцы-бэрнардыны.

11 траўня 2021 году ў будынку касьцёлу ўзьнік пажар, які зьнішчыў дах, моцна пашкодзіў скляпеньні і іншыя будаўнічыя канструкцыі. Распачаўся збор сродкаў на аднаўленьне пашкоджанай пажарам сьвятыні.

## Архітэктура

### Касьцёл
Касьцёл — 3-нэфавая 2-вежавая базыліка з прастакутным прэзьбітэрыюмам і трансэптам каля ўваходу. Тарцы нэфа і трансэпта завяршаюцца фігурнымі франтонамі. Галоўны фасад мае багатае плястычнае аздабленьне: пілястрамі, паўкалёнамі, гарызантальнымі падзеламі.

Інтэр’ер перакрываецца цыліндрычнымі скляпеньнямі з распалубкамі. Сфэрычны купал, разьмешчаны на перакрыжаваньні галоўнага нэфа і трансэпта, раскрываецца толькі ва ўнутраную прастору. У капліцы Сьвятой Барбары месьціцца драўляны разны алтар Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі (каля 1643 году) — помнік дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва раньняга барока. Бакавыя часткі алтара маюць выгляд карынфскіх калянадаў, якія служаць кулісамі для 20 скульптураў. Без пазьнейшых перамалёвак захаваліся выдатныя фрэскавыя росьпісы.

### Плябанія
Плябанія — 1-павярховы прастакутны ў пляне будынак, накрыты 2-схільным дахам. Кампазыцыя галоўнага фасаду сымэтрычная. Над цэнтральным уваходам узвышаецца мансандравы паверх, упрыгожаны ступенчатым атыкам.

### Кляштарны корпус
Кляштарны корпус — 2-павярховы П-падобны ў пляне будынак, які далучаўся да касьцёла.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Budsłaŭ, Bernardynski. Будслаў, Бэрнардынскі (H. Lajbovič, 1760).jpg|Кляштар, зь піктаграфічнай мапы XVIII ст.
Budsłaŭ, Bernardynski. Будслаў, Бэрнардынскі (XIX).jpg|Абмеры касьцёла і кляштару, XIX ст.
Budsłaŭ, Krasny. Будслаў, Красны (XIX) .jpg|Абмеры плябаніі, XIX ст.
Budsłaŭ, Bernardynski. Будслаў, Бэрнардынскі (1938).jpg|Касьцёл, 1938 г.


### Гістарычныя здымкі

Budsłaŭ, Krasny, Bernardynski. Будслаў, Красны, Бэрнардынскі (1911).jpg|1911 г.
Budsłaŭ, Bernardynski. Будслаў, Бэрнардынскі (1911).jpg|1911 г.
Budsłaŭ, Krasny, Bernardynski. Будслаў, Красны, Бэрнардынскі (1929).jpg|1929 г.
Budsłaŭ, Krasny. Будслаў, Красны (J. Kłos, 1930).jpg|1930 г.


Budsłaŭ, Krasny. Будслаў, Красны (J. Remer, 1929).jpg|1929 г.
Budsłaŭ, Bernardynski. Будслаў, Бэрнардынскі (1930-39).jpg|да 1930-я гг. 
Budsłaŭ, Bernardynski. Будслаў, Бэрнардынскі (J. Remer, 1929).jpg|1929 г. 
Budsłaŭ, Bernardynski. Будслаў, Бэрнардынскі (1930-39) (2).jpg|1930-я гг. 


Budsłaŭ, Krasny, Bernardynski. Будслаў, Красны, Бэрнардынскі (J. Remer, 1929) (2).jpg|1929 г. 
Budsłaŭ, Bernardynski. Будслаў, Бэрнардынскі (1919-39).jpg|да 1939 г. 
Budsłaŭ, Bernardynski. Будслаў, Бэрнардынскі (1901-39) (2).jpg|да 1939 г. 
Budsłaŭ, Bernardynski. Будслаў, Бэрнардынскі (1901-39).jpg|да 1939 г. 


### Сучасныя здымкі

Будслаў Комплекс 5.JPG|Агульны выгляд
Будслаў. Касцёл (2010) (02).jpg|З боку апсыды, 2010 г.
1Будслаў 14.jpg|Уваход
Будслаў. Касцёл (2010) (03).jpg|Інтэр’ер, 2010 г.


Комплекс былога кляштара бэрнардынцаў(Будслаў) 3.jpg|Галоўны алтар
1Будслаў 2.jpg|Алтар у капліцы Сьвятой Барбары
1Будслаў 9.JPG|Арган
1Будслаў 5.JPG|Амбон


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Нацыянальны санктуар Маці Божай Будслаўскай
* Парафія Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Будславе, Catholic.by
* 
* Будслаў, Глёбус Беларусі
* Будслаў: дзіўнае месца з дзіўнай гісторыяй, Інтэрфакс

Будслаў
Катэгорыя:Касьцёлы Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Катэгорыя:Будслаў
Катэгорыя:Базылікі Беларусі