open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі

**Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі** — дзяржаўнае сховішча дакумэнтаў Беларусі XIV—XX стагодзьдзяў, заснаванае ў 1938 годзе на аснове Магілёўскага гістарычнага архіва і перавезенае ў 1963 г. у Менск.

## Гісторыя
Ад заснаваньня ў архіве зьмясьцілі дакумэнты агульнабеларускага значэньня з былых архіваў судоў Вялікага Княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай і беларускіх земляў Расейскай імпэрыі, як і з былых архіваў магістратаў і ратушаў беларускіх местаў, прыватных асобаў, Віленскага архіва старадаўніх актаў і Віцебскага архіва старадаўніх актавых кніг. На пачатак 1941 г. архіў зьмяшчаў 1560 фондаў абсягам звыш 382 тыс. справаў. Пад час другой сусьветнай вайны большасьць дакумэнтаў разрабавалі і вывезьлі ў Нямеччыну і Рыгу (Латвія). Вярнуць удалося 38 054 справы (10%) з 700 адзінак захаваньня. У 1947 г. архіву перадалі дарэвалюцыйныя дакумэнты зь дзяржаўных архіваў Віцебскай і Гомельскай вобласьцяў. Зь пераводам у Менск (вул. Казлова, д. 26), паводле Пастановы Савету міністраў БССР ад 11 лістапада 1963 г., да архіва дадалі дарэвалюцыйныя дакумэнты зь Дзяржаўнага архіва Менскай вобласьці і старадаўнія акты з Цэнтральнага дзяржаўнага гістарычнага архіва ў Горадні. У 1992—1995 гадах знаходзіўся ў складзе Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь. У 2000 г. атрымаў сучасны назоў і адрас.

## Склад
Архіў зьмяшчае пэргамэнтныя прывілеі ХIV-ХVII стагодзьдзяў вялікіх князёў літоўскіх на землі і маёнткі, а местам — на магдэбурскае права, як і актавыя кнігі судоў ХV-ХVIII стагодзьдзяў. Разам налічвае каля 6 тыс. актавых кніг на старабеларускай, польскай і лацінскай мовах зь вялікакняскімі прывілеямі, граматамі, фундушовымі запісамі, тэстамэнтамі (завяшчаньнямі), інтрамісіямі, дэкрэтамі і інвэнтарамі. Таксама зьмяшчае мэтрычныя кнігі цэркваў, касьцёлаў і сынагогаў за XIX—XX стагодзьдзі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. Афіцыйны сайт дзяржаўнай установы.
*  Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. Фондавы каталёг дзяржаўных архіваў Рэспублікі Беларусь. 

Катэгорыя:Архівы Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Магілёва
Катэгорыя:Збудаваньні Менску
Катэгорыя:Беларускія арганізацыі
Катэгорыя:Дзяржаўныя арганізацыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1938 годзе
Сьцяг Ізраілю

**Сьця́г Ізра́ілю** ( — «Дэгель Мэдынат Ісраэль», ) — адзін зь дзяржаўных сымбаляў Дзяржавы Ізраілю, на заканадаўчым узроўні быў прыняты 28 кастрычніка 1948 году, празь пяць месяцаў пасьля абвяшчэньня незалежнасьці дзяржавы.

Сьцяг уяўляе сабой белае прастакутнае палотнішча зь дзьвюма гарызантальнымі сінімі палосамі па баках і зоркай Давіда ў цэнтры.

## Апісаньне
Сьцяг быў распрацаваны для сіянісцкага руху ў 1891 року. Палотнішча сьцягу нагадвае таліт () — белую зь сінімі пасамі жыдоўскую малельную накідку. Гексаграма ў цэнтры — Маген Давід, вядомая як «Шчыт Давіда» або «зорка Давіда». Асновы трыкутнікаў, якія ўтварае Маген Давід, раўналежныя гарызантальным палосам на сьцягу. Чаргаваныя гарызантальныя палосы, якія ўтвараюць сьцяг, суадносяцца паміж сабой па шырыні як 3:5:16:5:3.

## Глядзіце таксама
* Герб Ізраілю

## Вонкавыя спасылкі

* Электронная жыдоўская энцыкляпэдыя
* Гісторыя ізраільскага сьцягу

Ізраіль
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Ізраілю
Друцкае Эвангельле

**Друцкае Эвангельле** — Эвангельле апракас поўны — рукапісны помнік старажытна-беларускай пісьменнасьці. Напісаны на мяжы XIV—XV стагодзьдзяў. Пісаны 8 пісцамі ўставам у 2 слупкі на 188 аркушах пэргамэнту.

Укладзена друцкім князям Васілём Міхайлавічам і яго жонкай Васілісай у друцкай царкве Багародзіцы. Напісана царкоўнаславянскай мовай на пэргамэнце, на 376 старонках, аздоблена застаўкамі і ініцыяламі.

## Месцазнаходжаньне
Прыпіска паведамляе, што ў 6949 (1441) годзе віленскі месьціч Конан уклаў Друцкае Эвангельле ў Васкрасенскую царкву ў Вільні. Паводле вусных паведамленьняў, да 1944 рукапіс належаў уніяцкаму мітрапаліту Ёсіфу Сьліпаму. Пасьля кніга была ў зборы акадэміка М. М. Ціхамірава, які завяшчаў яго Сыбірскаму аддзяленьню Акадэміі навук. Цяпер зьберагаецца ў дзяржаўнай публічнай навукова-тэхнічнай бібліятэцы Сыбірскага аддзяленьня Расейскай АН у Новасыбірску (паступіла ў 1965 годзе). У 2001 Друцкае Эвангельле апублікавана факсімільным спосабам з фотакопіі, што захоўваецца ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы НАН Беларусі.

## Зьмест
Эвангельскія чытаньні зь Вялікадня да Вялікай суботы, месяцаслоў, эвангельлі ранішнія нядзельныя.

На 1-м аркушы ўверсе застаўка, ёсьць 54 ініцыялы тэраталягічнага стылю, выкананыя кінавар’ю з дробнай дэталёўкай жоўтай фарбай. Прыпіскі на палях 1-га аркуша — сынодзік, пералік мужчынскіх і жаночых імёнаў для памінаньня ў царкве (магчыма, гэта прадстаўнікі роду князёў Друцкіх). Пасьля асноўнага тэксту почыркам пісца кнігі зроблена вялікая прыпіска, дзе паведамляецца. што ў 6909 годзе (ад Стварэньня Сьвету) пабудавана царква Багародзіцы ў Друцку, у якую ўклаў Друцкае Эвангельле князь Васіль Міхайлавіч з жонкай Васілісай; далей пералічаны княжацкія наданьні царкве. Асаблівасьці напісаньнья году (перадача 900 празь літару Ф, а не «юс малы» або Ц) тлумачыцца зьмяшаньнем лічбавага значэньня літараў «фіта» (9) і Ф (500), якія мелі аднолькавае гучаньне. Ранейшае чытаньне году як 6509 (1001) цяпер адкінута як супярэчнае гістарычным рэаліям. Год 6909 «ад стварэньня сьвету» адпавядае часу 1 верасьня 1400 — 31 жніўня 1401 або 1 сакавіка 1401 — 28 лютага 1402 (у залежнасьці ад таго, верасьнёўскім або сакавіцкім стылем карыстаўся пісец).

## Крыніцы

## Літаратура
* Штыхов Г. В. Города Полоцкой земли (IX—XIII вв.). ― Мн., 1978;
* Друцк старажытны. — Мн., 2000;
* Друцк летапісны. Друцкае Евангелле : [Зборнік / Рэдкал.: У. П. Андрэйчанка і інш.. — Мн. : Бел. Энцыкл., 2001. — 286, [2] с. 550 экз.  (у пер.) : Б.ц.;
* Друцкi летапiс. Друцкае Евангелле. ― Мн., 2001.
* Пазднякоў, В. Друцкае Евангелле // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. Т. 1: А — К / Рэдкал: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З. Э. Герасімовіч. — 2-е выданне. — Мн.: БелЭн, 2007. — 688 с.: іл. — С. 599. — .

## Вонкавыя спасылкі
* http://www.ng.ru/science/2005-06-08/15_gordost.html
* https://web.archive.org/web/20081021060034/http://niab.belhost.by/arhiv/int_mat/

Катэгорыя:Рукапісы Эвангельляў
Катэгорыя:Беларускае мастацтва
Катэгорыя:Друцак (горад)
Махамад Алі Раджаі

**Махамат Алі Раджай** () — другі прэзыдэнт Ірану пасьля Абальхасана Банісадра з 2 па 30 жніўня 1981 году. Раней да выбраньня прэзыдэнтам займаў пасаду прэм’ер-міністра ва ўрадзе Абальхасана Банісадра. Займаў у гэтым урадзе пасаду міністра замежных справаў, сумяшчаючы з абавязкамі прэм’ер-міністра. Быў забіты ў замаху 30 жніўня 1981 году падчас паседжаньня Вышэйнай рады бясьпекі разам з прэм’ер-міністрам Махаматам Джаватам Баханарам.

## Жыцьцё да выбраньня прэзыдэнтам

Махамат Алі Раджай нарадзіўся 15 чэрвеня 1933 году ў месьце Казьвін у Іране. Айцец Абдольсамат памёр калі Махамату было 4 гады. Раджай жыў у Казьвіне да 1946 году. Пасьля пераехаў разам з маткаю ў Тэгеран. У гэты час меў шчыльныя зносіны з праціўнікамі шаха. У 1958 годзе выехаў ў  места Біджар, але неўзабаве вярнуўся ў Тэгеран, дзе паступіў ва ўнівэрсітэт Тарбіят Молем. З 1959 году мае дыплём на прафэсію настаўніка. Быў увязьнены ў траўні 1974 году. Праз чатыры гады быў звольнены. Прыняў чынны ўдзел у ісламскім перавароце 1979 году. Удзельнічаў у барацьбе з культурным уплывам ЗША й іншых заходніх «капіталістычных» краін у ВНУ.

## Ва ўрадзе
Пасьля ісламсакага перавароту Раджай заняў пасаду міністра асьветы ва ўрадзе Махдзі Базаргана. Выковаў абавязкі міністра да 12 жніўня 1980 году, калі стаў прэм’ер-міністрам Ірану. Гэтую пасаду заняў супраць волі новавыбранага прэзыдэнта Ірану Банісадра, але са згоды мачлісу. Адносіны Раджая з прэзыдэнтам былі вельмі напружаныя. Раджай прызначаў міністраў дзякуючы ласцы мачлісу. На справе Раджай не падпарадкоўваўся Банісадру. Выконваў волю Рахбара Хамэйні й прыхільнікаў ісламскага перавароту. Гэта не падабалася Банісадру, які быў прыхільнікам заходняга ладу жыцьця.

## Прэзыдэнцтва
Банісадр быў зьняты з пасады мачлісам 22 чэрвеня 1981 году. Хамэйні прызначыў у адпаведнасьці з канстытуцыяй Земскую часовую раду, якая выконвала абавязкі прэзыдэнта пакуль ня будзе выбраны новы прэзыдэнт. У яе уваходзілі 6 чалавек. Раду ўзначаліў Махамат Бэхэшты, пазьней — Абдул Кярым Мусаві Ардабілі. У яе склад увайшоў і Махамат Алі Раджай. 2 жніўня 1981 году пачаў выконваць абавязкі прэзыдэнта Ірану. Ён выграў на выбарах сабраўшы 90 % галасоў. Выбары суправаджаліся мноствам выбухаў, забойствамі людзей. Гэтае рабілася, як прыхільнікамі йсламскага перавароту, так і праціўнікамі перавароту й прыхільнікамі зьнятага з пасады прэзыдэнта Банісадра. Раджай разам з мачлісам прызначыў новага прэм'ер-міністра Махамат Джават Бахонар.

## Сьмерць
30 жніўня 1981 году пачаў паседжаньне Вышэйшай рады бясьпекі, дзе такасама ўдзельнічаў прэм’ер-міністар Махамат Джават Бахонар. Паводле сьведчаньня прысутных на паседжаньні — чалавек прынёс торбу й паклаў яе паміж Раджаем і Баханарам. Затым ён выйшаў. Хтосьці адкрыў яе й адбыўся выбух. Былі забітыя Раджай, Баханар і яшчэ тры чалавекі. Забойства ўчынілі маладыя бальшавікі пад кіраўніцтвам Масута Кашмірага. Пахаваны Махамат Алі Раджай на могілках Бэхэшта Захра ў Тэгеране.

## Вонкавыя  спасылкі

Катэгорыя:Прэзыдэнты Ірану
Біблія Гутэнбэрга

thumb|225px|Старонка Бібліі Гутэнбэрга
**42-радковая Біблія (B42)** — першадрукаванае выданьне Вульгаты ін-Фоліа, зьдзейсьненае ў Майнцы ў пачатку 1450-х гадоў Ёганам Гутэнбэргам і служыць традыцыйным пунктам адліку гісторыі кнігадрукаваньня ў Эўропе. Хаця гэта ня першая інкунабула, але сярод іншых першадрукаў яе вылучае выключная якасьць афармленьня.

## Характарыстыка
Біблія Гутэнбэрга называецца 42-радковай, бо на кожны аркуш друкар змог зьмясьціць па 42 радкі тэксту. Бамбэрская Біблія ў 36 радкоў, адзін час лічылася яе папярэдніцай, але насамрэч друкавалася па падабенству 42-радковай. Публікацыя адбылася не пазьней за 1455, калі кнігу згадаў у сваёй перапісцы кардынал Пікаляміні. Выданьне аформлена ў традыцыі рукапісных Бібліяў сярэдзіны XV стагодзьдзя (верагодны прататып — Вялікая Майнцаўская Біблія, 1452). Першыя асобнікі не саступалі па кошце рукапісным кнігам і ў некаторых выпадках былі ілюмінаванымі.

## Захаванасьць
Па сучасных падліках, Гутэнбэрг надрукаваў 180 асобнікаў Бібліі, зь іх 45 — на пэргамэнце, астатнія — на італьянскай паперы з вадзянымі знакамі. Па стане на 2009 год у розных зборах сьвету захоўваліся 47 Бібліяў, зь якіх толькі 21 — поўныя. Парыскі асобнік, адкрыты ў 1763 годзе ў паперах кардынала Мазарыні, атрымаў такую вядомасьць, што ўсе асобнікі 42-радковай Бібліі доўгі час называліся «Бібліі Мазарыні».

Гэта далёка не самая рэдкая інкунабула, але адна з самых каштоўных. Кошт аднаго аркуша Майнцаўскай друкаванай Бібліі на аўкцыёнах даходзіць да 80 тыс. даляраў ЗША. У 1987 годзе на аўкцыёне «Крыстыс» няпоўны першы том папяровай Бібліі (324 аркушы) быў прададзены за 4,9 млн. даляраў. Цяпер ён знаходзіцца ў зборы такійскага ўнівэрсытэта Кэё. Як і шэраг іншых асобнікаў, гэтая копія аблічбавана і выкладзеная для ўсеагульнага азнаямленьня ў інтэрнэце.

Найбольшая колькасьць экзэмпляраў Бібліі Гутэнбэрга знаходзіцца ў Нямеччыне (12), ЗША (11) і Вялікабрытаніі (8)

## Глядзіце таксама
* Астроская Біблія
* Сьпіс выбітных твораў кнігадрукаваньня

## Вонкавыя спасылкі
* Анлайн-вэрсія Бібліі Гутэнбэрга
* Каталёг захаваных экзэмпляраў 

Катэгорыя:Майнц
Катэгорыя:Інкунабулы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1450-я гады
Катэгорыя:Біблія
Катэгорыя:Сьпіс «Памяці сьвету»
Паўтораны Закон

**Кні́га Паўто́раны Зако́н** (, **Двары́м** — «[прамоўленыя] словы»; ; ; таксама «Пятая кніга Майсея») — пятая кніга Старога Запавету, Пяцікніжжа і ўсяе Бібліі. Увасабляе сабой своеасаблівы выклад зьместу ўсіх папярэдніх кніг. Пададзеная ў форме прамовы Майсея перад ізраільцянамі напярэдадні іхняга пераходу празь Ярдан і ўступленьня ў Зямлю запаветную. У адрозьненьне ад астатніх кніг Пяцікніжжа, Паўтораны Закон, за выняткам нешматлікіх фрагмэнтаў і асобных вершаў, напісаны ад першай асобы.

Выдадзены Ф. Скарынам «Паўтораны закон» захаваўся ў 14 асобніках. Як і папярэдняя кніга Пяцікніжжа, яна не вылучаецца багацьцем мастацкага аздабленьня. Тут зьмешчаныя толькі дзьве гравюры, адна зь іх — на тытульным аркушы з надпісам: «Моисей навчает людей ізраилевых втораго закону» ды паўтораная перад тэкстам кнігі застаўка, перанесеная з кнігі Ісуса Нававага.

## Назва

Назва «*Паўтораны закон*» паходзіць ад грэцкага перакладу (у Сэптуагінце) біблійнага выразу  (*мішнэ ха-тара*; літар. «рукапіс Торы, перапісаны зь іншага рукапісу», «сьпіс Закону») —  («другі закон» або «паўтораны закон»). Тым самым зьмест гэтай кнігі інтэрпрэтаваны ў якасьці «другога закона», абвешчанага Майсеем у краіне Мааўскай, і супастаўлены зь «першым законам», які быў атрыманы Майсеем ад Бога на гары Сынай. Назва кнігі адпавядае зьместу, у Паўтораным законе сапраўды паўтораныя значныя паводле аб’ёму фрагмэнты рэлігійнага заканадаўства кнігі Выхаду.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
*
Алег Еўдакімаў

**Алег Еўдакімаў** ( 25 лютага 1994 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца гарадзенскага «Нёману». У 2017 годзе правёў 2 матчы за нацыянальную зборную Беларусі.

## Кар’ера
### Клюбная
З 2011 году выступаў за дубль футбольнага клюбу «Менск». У сэзоне 2013 году стаў праходзіць і ў асноўны склад каманды. Дэбютаваў за «Менск» у Найвышэйшай лізе 7 ліпеня 2013 году ў матчы супраць «Нёмана» (2:0). 6 кастрычніка 2013 году забіў свой першы гол за «Менск», усталяваўшы канчатковы лік у матчы супраць берасьцейскага «Дынама» (3:1). У міжсэзоньні 2013—2014 гадоў гуляў за фарм-клюб «Менск-2», але сэзон 2014 году пачаў у дублі менчукоў. У траўні 2014 году быў пераведзены ў «Менск-2», у ягоным складзе правёў у Першай лізе 25 матчаў і забіў 4 галы. Пасьля сэзону 2014 году «Менск-2» спыніў існаваньне, і ў студзені 2015 году Алег вярнуўся ў склад «Менску». У сэзоне 2015 году здолеў замацавацца ў асноўным складзе менскай каманды на пазыцыі цэнтральнага паўабаронцы. У сэзоне 2016 году звычайна выступаў у якасьці левага паўабаронцы, а ў сэзоне 2017 году выкарыстоўваўся на розных пазыцыях у цэнтры поля.

У студзені 2019 году склаў дамову з гарадзенскім «Нёманам». У складзе гарадзенскай каманды стаў гульцом асновы. У сьнежні 2019 году па заканчэньні кантракта пакінуў «Нёман» і неўзабаве вярнуўся ў «Менск», падпісаўшы аднагадовы кантракт. Замацаваўся ў аснове сталічнага клюбу. У студзені 2022 году падоўжыў кантракт зь «Менскам». У ліпені 2022 году пакінуў каманду і неўзабаве афіцыйна быў прадстаўлены ў якасьці гульца казаскага «Турана». У лютым 2023 году далучыўся да менскага «Дынама». У ліпені 2023 году паводле пагадненьня бакоў скасаваў кантракт з дынамаўцамі і неўзабаве вярнуўся ў «Нёман». У лютым 2024 году падоўжыў кантракт з гарадзенскім клюбам. У студзені 2025 году працягнуў супрацу з клюбам, яшчэ раз падоўжыўшы працоўнае пагадненьне.

### Міжнародная
1 чэрвеня 2017 году дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Беларусі ў таварыскім матчы супраць зборнай Швайцарыі. У ліпені 2017 году выступаў за другую зборную Беларусі на Кубку Караля ў Тайляндзе.

## Дасягненні
* Срэбны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2023, 2024
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2024, 2025
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2026

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Эрык Дурм

**Эрык Дурм** (;  12 траўня 1992 году, Пірмазэнс, Нямеччына) — колішні нямецкі футбаліст, які выступаў на пазыцыі нападніка. З сэзону 2013—2014 году Юрген Клёп з прычыны траўмаў крайніх абаронцаў быў вымушаны паспрабаваць на гэтай пазыціі Эрыка Дурма, дзе ён пасьпяхова зайграў, час ад часу падмяняючы Лукаша Пішчка й Марсэля Шмэльцэра.

## Кар’ера
### Клюбная
Пасьпяхова гуляў за другую каманду «Майнцу 05», за якую правёў 33 матчы й забіў 13 галоў, пасьля чаго перабраўся ў клюб «Барусія Дортмунд». Сэзон 2012—2013 правёў у другой камандзе «Барусіі» — «Барусія Дортмунд II».

Летам 2013 году быў вызваны ў галоўную каманду, за якую 8 ліпеня 2013 году дэбютаваў у таварыскім матчы з клюбам «Магдэбург» і ў гэтай жа гульні забіў гол.

### Міжнародная
Пасьпяхова прадстаўляе юнацкую зборную Нямеччыны (да 19), за якую правёў 2 матчы й забіў 2 галы. З 2013 году стаў выступаць за маладзёвую зборную Нямеччыны (да 21). З 2014 году стаў выступаць за нацыянальную зборную Нямеччыны.

## Дасягненьні
**«Барусія»**:
* Уладальнік Кубка Нямеччыны: 2017
* Уладальнік Супэркубка Нямеччыны: 2013, 2014

**«Айнтрахт»**:
* Пераможца Лігі Эўропы: 2022

**Нямеччына**:
* Чэмпіён сьвету: 2014

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце Фэдэрацыі футбола Нямеччыны
* Профіль на сайце Weltfussball.de
* Профіль на сайце fussballdaten.de
* Профіль на сайце Kicker.de

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па футболе
Янік Бандоўскі

**Я́нік Бандо́ўскі** (;  30 сакавіка 1994 году, Корбах, Нямеччына) — нямецкі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
У 2013 годзе быў вызваны ў другую каманду «Барусіі» «Барусію II», за якую дэбютаваў 26 студзеня 2013 году ў матчы з клюбам «Вакер Бургаўзэн». Летам 2013 году быў вызваны ў галоўную каманду, за якую 8 ліпеня 2013 году дэбютаваў у таварыскім матчы з клюбам «Магдэбург». Падчас зімовага прыгатавання да другога кола чэмпіянату атрымаў траўму галёнкаступнёвай суставы і да канца сэзона 2013/2014 ня ўдзельнічаў у матчах.

Напрыканцы студзеня 2015 году на правах арэнды перайшоў у склад клюбу Мюнхэн-1860, які выступаў у Другой Бундэсьлізе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце Weltfussball.de
* Профіль на сайце fussballdaten.de
* Профіль на сайце Kicker.de

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Сымон (апостал)

**Сымон Кананіт** таксама ***Сымон Зілот*** () — вучань, пасьлядоўнік і апостал Ісуса Хрыста. Адзін з дванаццаці апосталаў. У Новым Запавеце зусім мала запісаная пра яго. Некалькі псэўдабіяграфічных пісаньняў былі зьвязаныя зь ім, а Еранім не ўключыў Сымона ў свой сьпіс De Viris Illustribus.

## Апісаньне
Імя Сымона падаецца ва ўсіх сынаптычных Эвангельлях і Дзеях, якія даюць сьпіс апосталаў, без далейшай інфармацыі пра іх:

*«Сымона, якога назваў Пятрам, і Андрэя, брата ягонага, Якава і Яна, Піліпа і Барталамея, Мацьвея і Тамаша, Якава Алфеевага і Сымона, называнага Зілотам, Юду Якаўлевага і Юду Іскарыёта, які потым стаўся прадажнікам»* (Лукаша 06:14-16)

Каб адрозьніваць яго ад Сымона Пётра, ён названы Кананітам (Мацьвея 10:4; Марка 3:18), таксама ў сьпісе апосталаў у Лукакаша 6:15, паўтараецца ў Дзеях 1:13, як Зілот («*Фанатык*»). Абедзьве мянушкі паходзяць ад жыдоўскага слова Кана, што значыць *руплівы за веру*, хоць Еранім і іншыя лічылі находжаньне слова ад гораду Кана ці нават з вобласьці Ханаан.

У Эвангельлях, Сымон Кананіт ніколі не атаясамліваецца з Сымонам, братам Ісуса, які згадваецца ў Марка 6:3:

«*ці не цясьляр Ён, сын Марыін, брат Якава, Ясіі, Юды і Сымона? ці ня тут сярод нас Ягоныя сёстры? І паняверыліся ў Ім*»

Каталіцкая энцыкляпэдыя выказвае меркаваньне, што Сымон Кананіт мог быць адным і тым жа чалавекам, што Сымон Ерусалімскі й Сымона, брата Ісуса. Ён мог быць стрыечным братам Ісуса альбо сынам Язэпа ад папярэдняга шлюбу.

Праваслаўная традыцыя падае, што Хрыстос ператварыў ваду ў віно падчас вясельля Сымона. Яго назвалі фанатыкам таму, што ўбачыўшы гэты цуд, Сымон пакінуў родны дом, сваіх бацькоў і нявесту й рушыў усьлед за Хрыстом. Таксама лічыцца, што пасьля Пяцідзясятніцы, ён для пропаведзі Эвангельля накіраваўся ў Маўрытанію.

Паводле іншай традыцыі, ён адна асоба з Сымонам Ерусалімскім, які стаў другім біскупам Ерусаліму, хоць ён нарадзіўся ў Галілеі.

## Паданьне
Паводле паданьня сьвяты апостал Сымон прапаведаваў вучэньне Хрыстова ў Юдэі, Эгіпце, Абхазіі, Лібіі. Магчыма, прапаведаваў разам зь Юдам Тэдэем у Пэрсіі.

Ёсьць зьвесткі (хутчэй за ўсё, легендарныя) пра наведваньне апосталам Сымонам Брытаніі.

Паводле паданьня апостал прыняў пакутніцкі скон на Чарнаморскім узьбярэжжа Каўказу, быў жыўцом расьпілаваны пілой.

Пахаваны ў горадзе Нікопсіі, месцазнаходжаньне якога выклікае спрэчкі. Паводле адной вэрсіі, гэты горад — цяперашні Новы Афон у Абхазіі; паводле іншай — ён знаходзіўся на месцы цяперашняга мястэчка Наваміхайлаўскага у Краснадарскім краі. Пасьля (у XIX стагодзьдзее) на меркаваным месцы подзьвігаў апостала, каля Апсарскай горы, быў збудаваны Наваафонскі манастыр Сымона Кананіта. Там і сёньня паказваюць пячору, у якой зьдзяйсьняй подзьвігі апостал.

Частка мошчаў апостала знаходзіцца ў базыліцы апостала Андрэя Першазванага ў Кёльне (Нямеччына).

## Крыніцы й заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
Тэрыкон

**Тэрыко́н** (, таксама *Terri* — адвал пароды,  — канічны) — адмена антрапагеннага ляндшафту, конусападобны адвал з пустых пародаў альбо прамысловых адкідаў (попел, шлак), паўсталых у выніку падземнай распрацоўкі месцараджэньняў карысных выкапняў альбо перапрацоўкі сыравіны на перапрацоўчых ці энэргетычных прадпрыемствах.

Унутры тэрыконаў шахтаў і горнаўзбагачальных фабрык магчымае працяканьне разнастайных працэсаў тэхнагеннага пірамэтамарфізму:
* згараньне вугалю (зоны з акісьляльным рэжымам абпальваньня)
* піроліз вугалю (зоны аднаўляльнага абпальваньня пры Т = 800—1000°С)
* рэакцыі дэгідратацыі слаістых сілікатаў, якія маюць наступствам масавае выпарваньне вады, а таксама выдзяленьне фтору, хлёру на пачатковых этапах гарэньня адвалу (Т = 600—700°С)
* раскладаньне карбанатаў з выдзяленьнем СО і СО2 і ўтварэньнем пэрыклязу, вапны і фэрытаў (Т = 600—800°С)
* лякальнае плаўленьне з утварэньнем ашклёных клінкераў і базытавых паралаваў (Т = 1000—1250°С).

З улікам прыведзеных чыньнікаў большасьць тэрыконаў складаюць пагрозу для навакольнага асяродзьдзя на многія гады. Дзеля абмежаваньня іх нэгатыўнага ўплыву праводзіцца рэкультывацыя і загаспадарваньне земляў. Высаджваньне вялікай колькасьці дрэваў дазваляе прыпыніць разбурэньне тэрыконаў надворнымі ўмовамі.

Тэрыконы зазвычай маюць канічную форму, кідаючыся ў вочы сярод астатняга ляндшафту. Сустракаюцца больш пляскатыя і зэразаваныя, асабліва калі на іх ужо добра прынялася расьліннасьць.

Найвышэйшыя тэрыконы ў Эўропе — Ляос-ан-Гаель у былой горназдабыўчай зоне Па-дэ-Кале. Яны зьмяшчаюць шэраг зь пяці конусаў, два зь якіх дасягаюць 180 м, што перавышае нават найвышэйшую горную вяршыню Фляндрыі — Мон Касэль. У Беларусі тэрыконы знаходзяцца каля Салігорску, у месцы здабычы каменнай солі.

## Вонкавыя спасылкі

* Слоўнік.орг

Катэгорыя:Горная прамысловасьць
Катэгорыя:Штучныя геаграфічныя аб’екты
Станіслаў Зволенскі

**[[Доктар кананічнага права|I.C.D.]] Станісла́ў Зво́ленскі** (; * 19 лістапада 1958, Трнава, ЧССР) — славацкі біскуп Рыма-каталіцкае царквы, арцыбіскуп Браціслаўскі і мітрапаліт  царкоўнай правінцыі.

## Жыцьцяпіс
Станіслаў Зволенскі нарадзіўся ў Трнаве. Скончыўшы навучаньне багаслоўю на рыма-каталіцкім багаслоўскім факультэце Кірылы і Мятода ўнівэрсытэту Коменскага (Браціслава), 13 чэрвеня 1982 біскупам Юльюсам Габрышам быў высьвячаны на сьвятарства.

Як каплян дапамагаў у Галанце і Глогаўцы. У 1990—1992 быў парахам парафіі Браціслава-Вайнары.

У 1992 року паступіў на пасьлядыплёмнае навучаньне тэалёгіі ў Інсбруку. Пазьней навучаўся ў Грыгарыянскім унівэрсытэце ў Рыме, дзе ў 1998 року атрымаў дактарат царкоўнага права. Па вяртаньні ў Славаччыну быў дыяцэзыяльным судзьдзёй і выкладчыкам рыма-каталіцкім багаслоўскім факультэце Кірылы і Мятода ўнівэрсытэту Коменскага, у 2001 стаў прадэканам факультэту і судовым вікарыем Браціслаўска-Трнаўскай архідыяцэзіі.

2 красавіка 2004 папа Ян Павал II прызначыў яго дапаможным біскупам Браціславы—Трнавы і тытулярным біскупам *Новай Сінны*. 2 траўня таго ж року Зволенскі атрымаў ад арцыбіскупа Яна Сокала біскупскую кансэкрацыю. Абраў сабе біскупскім лёзунгам *Fiat voluntas Tua* ().

14 лютага 2008 папа Бэнэдыкт XVI найменаваў Станіслава Зволенскага першым арцыбіскупам Браціславы (паколькі архідыяцэзія была падзеленая на Браціслаўскую і Трнаўскую), а таксама мітрапалітам заходнеславацкай царкоўнай правінцыі з суфраганнымі дыяцэзіямі: банскабыстрыцкай, нітранскай, трнаўскай і жылінскай. Зволенскі прыняў абавязкі арцыбіскупа 8 сакавіка. На сьвята сьвв. Пятра і Паўла (29 чэрвеня 2008) папа Бэнэдыкт XVI у Ватыкане надаў Станіславу Зволенскаму арцыбіскупскі паліюм.

З 28 кастрычніка 2009 Зволенскі таксама зьяўляецца старшынём Канфэрэнцыі славацкіх біскупаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс  на бачыне Браціслаўскай архідыяцэзіі
* Канфэрэнцыя біскупаў Славаччыны 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Трнаве
Катэгорыя:Славацкія каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Арцыбіскупы
Катэгорыя:Рыма-каталіцкія біскупы
Катэгорыя:Браціслаўскія біскупы
Катэгорыя:Трнаўскія біскупы
Кніга Ісуса сына Нава

**Кні́га Ісу́са сы́на На́ва** ( — *Сэф́ер Еш́уа*) — шостая кніга Старога Запавету і ўсяе Бібліі. Першая кніга Прарокаў. Паводле юдэйскай традыцыі аўтарам кнігі ёсьць сам Ісус Навін (за выняткам апошніх радкоў, што апавядаюць пра ягоную сьмерць і пахаваньне. Гэтыя радкі згодна з традыцыяй былі дапісаныя прарокам Самуілам).

Кніга Ісуса апісвае мінуўшчыну жыдоўскага народа ад сьмерці Майсея да сьмерці Ісуса сына Нава (1272 да н. э. — 1244 да н. э.) і складае быццам зборнік рэляцыяў з поля бітвы, багатая на расповеды, якія яскрава характарызуюць жыдоўскае вайсковае права ў старажытнасьці.

## Зьмест

* Пераход жыдоў празь Ярдан (рзд. 3—4)
* Узяцьце Ерыхону (рзд. 5—6)
* Вайна з Гаем (рзд. 7—8)
* Вайна супраць амарэйскай кааліцыі Аданісэдэка (рзд. 9—10): узяцьце Хэўрону
* Рушаньне Ісуса Навіна даходзіць да места Сыдон (Нав. 11:7) і разбурае Асор (Нав. 11:10—11)
* Разьмеркаваньне заваяванай зямлі між ізраільскімі плямёнамі (рзд. 13—19)

## Вонкавыя спасылкі
* Кніга Ісуса сына Нава ў перакладзе Васіля Сёмухі
* Электронная жыдоўская энцыкляпэдыя

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Нэвіім
Уладзімер Пяцігорац

**Уладзімер Пяцігорац** (нарадзіўся 12 красавіка 1990 году) — беларускі футбаліст, брамнік гомельскага «Паперпраму».

## Кар’ера
### Клюбная
Пачынаў кар’еру ў менскім МТЗ-РІПА (пазьней «Партызан»). Спачатку гуляў за дубль, а ў сэзоне 2010 году стаў асноўным брамнікам каманды. Па спыненьні існаваньня «Партызана» ў пачатку 2012 году перайшоў у «Гарадзею». У студзені 2013 году склаў угоду з жодзінскім «Тарпэда-БелАЗ». У жодзінскім клюбе стаў трэцім брамнікам. Свой адзіны матч у аснове згуляў 7 ліпеня 2013 году супраць «Гомля». У гэтым матчы прапусьціў гол з чужой паловы поля ад Аляксандра Карніцкага.

У лютым 2014 году вярнуўся ў «Гарадзею», дзе стаў другім брамнікам пасьля Сімаса Скіндэрыса. У студзені 2015 году падоўжыў кантракт з «Гарадзеяй». У сэзоне 2015 году зьявіўся на полі толькі двойчы, абодва разы ў матчах Кубка Беларусі.

У лютым 2016 году праходзіў прагляд у гарадзенскім «Нёмане» і «Лідзе», але беспасьпяхова. У выніку, узмацніў склад менскага «Тарпэда», дзе быў галоўным брамнікам. У сьнежні 2017 году паводле пагадненьня бакоў пакінуў сталічны клюб, аднак у лютым 2018 году вярнуўся ў каманду і неўзабаве падпісаў новае пагадненьне. Сэзон 2018 году пачынаў у дублі тарпэдаўцаў, але пазьней стаў рэзэрвовым брамнікам, на полі зьявіўся ў адным матчы.

У сакавіку 2019 году на ўзаемную згоду скасаваў кантракт з «Тарпэда» і неўзабаве далучыўся да бабруйскай «Белшыны». У складзе каманды чаргаваўся на полі зь Сяргеем Туранком, дапамог бабруйчанам перамагчы ў Першай лізе. У студзені 2020 году стала вядома, што брамнік пакідае «Белшыну». У лютым 2020 году стаў гульцом рэчыцкага «Спадарожніка». Быў першым брамнікам каманды, разам зь ёй выйшаў у Найвышэйшую лігу. У лютым 2021 году падоўжыў кантракт з «Спадарожнікам». У першай палове 2021 году быў другім брамнікам «Спадарожніка» пасьля Канстанціна Рудзянка.

У ліпені 2021 году перайшоў у койданаўскі «Арсэнал». У складзе каманды чаргаваўся з Данілам Сокалам, разам з «Арсэналам» трэці раз запар перамог у Першай лізе. У студзені 2022 году па заканчэньні кантракту пакінуў клюб, пасьля чаго некаторы час праходзіў прагляд у петрыкаўскім «Шахцёры». У лютым 2022 году пачаў трэнавацца з магілёўскім «Дняпром», зь якім у сакавіку падпісаў кантракт. Стаў другім брамнікам каманды, саступіўшы канкурэнцыю Уладзімеру Жураву. У лютым 2023 году па заканчэньні дамовы пакінуў магілёўскі клюб.

У сакавіку 2023 году стаў футбалістам «Менску». У камандзе быў другім брамнікам пасьля Аляксандра Нячаева. Пакінуў сталічны клюб у сьнежні 2023 году. У лютым 2024 году далучыўся да гомельскага «Паперпраму».

### Міжнародная
У 2010 годзе выступаў за моладзевую зборную Беларусі.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гарадзея»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда-БелАЗ» Жодзін
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Белшына» Бабруйск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Партызан» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Спадарожнік» Рэчыца
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Арсэнал» Койданаў
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дняпро» Магілёў
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Менск»
Ерусалімская акруга

**Ерусалімская акруга** (, *Mekhoz Yerushalayim*; ) — адна зь сямі адміністрацыйных акругаў дзяржавы Ізраіль. Мяжуе з Цэнтральнай і Паўднёвай акругамі, а таксама зь Юдэяй і Самарыяй. Адміністрацыйны цэнтар і найбуйнейшы горад — Ерусалім.

Агульная плошча акругі — 653 км² (з Усходнім Ерусалімам уключна).

## Геаграфія
### Падакругі і прыродныя зоны
Ерусалімская падакруга (тэрытарыяльна супадае з акругай) уключае Юдэйскія горы і Юдэйскую раўніну.

## Дэмаграфія
У акрузе пражывае пятая частка (21%) арабскага насельніцтва Ізраілю. Большасьць арабаў у акрузе складаюць палестынцы, якія, нягледзячы на права атрыманьня грамадзянства Ізраілю, не атрымліваюць яго па ўласным выбары, а меншасьць — гэта арабы Ізраілю, што жывуць у Абу-Гошы, Бэт-Сафафе і Ўсходнім Ерусаліме, дзе адмыслоўцы арабскай нацыянальнасьці пачалі сяліцца з канца 1970-х гадоў, пераважна з мэтаю забясьпячэньня мясцовага насельніцтва юрыдычнымі і іншымі паслугамі.

Па зьвестках Цэнтральнага статыстычнага бюро Ізраілю ў 2011 годзе ў акрузе агулам пражывала 968 800 чалавек, у тым ліку:
* Па нацыянальнасьці:
** Жыды: 656 900 (67,8%)
** Арабы: 303 100 (31,3%)
** Іншыя: 8800 (0,9%)
* Па веравызнаньні:
** Юдэі: 650 000 (67,1%)
** Мусульмане: 291 100 (30%)
** Хрысьціяне: 15 300 (1,6%)
** Іншыя: 12 100 (1,3%)

## Муніцыпальны падзел

## Крыніцы
Пятрас Вайчунас

**Пя́трас Вайчу́нас** (, 11 ліпеня 1890, в. Пілякальняй, цяпер Янаўскі раён Летувы — 7 чэрвеня 1959, Вільня) — летувіскі паэт і драматург, перакладчык, дзядзька паэткі Юдзіты Вайчунайтэ.

Навучаўся ў Укмярге, Коўна, Петраградзе. У Петраградзе зблізіўся з тэатральнай студыяй Юозаса Вайчкуса, для якой напісаў першыя п’есы «Pražydo nuvytusios gėlės» (1916) ды «Aukos» (1917).

У 1920 годзе, калі Пятрас вярнуўся ў Летуву, ён стаў адміністратарам ды скарбнікам тэатра ў Каўнасе. Перакладаў зь нямецкай, польскай, расейскай, францускай моваў.

## Бібліяграфія
* Mano taure, Коўна, 1920;
* Rasoti spinduliai, Коўна, 1923;
* Tekanti saule, Коўна, 1925;
* Tuščios pastangos, Коўна, 1926;
* Patriotai, Коўна, 1927.

## Літаратура
* Kirša F., Petras Vaičiunas, журнал "Baras" № 6, 1925.

## Вонкавыя спасылкі

* Вайчюнас, Петрас Большая биографическая энциклопедия. 2009.
* Vaičiūnas Petras [біяграфія] — Jonavos rajono savivaldybės viešoji biblioteka
* Паэзія Пятраса Вайчунаса — tekstai.lt

Катэгорыя:Летувіскія паэты
Катэгорыя:Летувіскія літаратары
Катэгорыя:Летувіскія перакладчыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Росы
Паўднёвая акруга (Ізраіль)

**Паўднёвая акруга** (, ) — найвялікшая зь сямі адміністрацыйных акругаў дзяржавы Ізраіль — агульная плошча складае 14 185 км²; але з улікам таго, што большую частку тэрыторыі займаюць пустыні Нэгеў і Арава, у акрузе пры гэтым найменьшая шчыльнасьць насельніцтва — 79 чал./км².

На поўначы мяжуе з Цэнтральнай, Ерусалімскай акругамі, Юдэяй і Самарыяй; на ўсходзе — з мугафазамі Карак, Тафіла і Акаба Ярданіі; на захадзе — з мугафазамі Паўднёвы і Паўночны Сынай Эгіпту, а таксама з сэктарам Газа.

Адміністрацыйны цэнтар — Бээр-Шэва. Найбуйнейшы горад па колькасьці насельніцтва — Ашдод.

## Гісторыя

## Геаграфія
Адной з геаграфічных асаблівасьцяў Паўднёвай акругі зьяўляецца тое, што яна мае выйсьце да двух акіянаў: празь міжземнаморскія пляжы Ашдоду і Ашкелёну на захадзе — да Атлянтычнага акіяну, а горад Эйлят на поўдні стаіць на беразе Акабскай затокі Чырвонага мора, якое ўваходзіць у басэйн Індыйскага акіяну.

### Падакругі і прыродныя зоны

## Дэмаграфія
Па дадзеным Цэнтральнага статыстычнага бюро Ізраілю ў 2011 годзе ў акрузе агулам пражывала 1 121 600 чалавек, у тым ліку:
* Па нацыянальнасьці:
** Жыды: 844 500 (75,3 %)
** Арабы: 206 400 (18,4 %)
** Іншыя: 70 800 (6,3 %)
* Па веравызнаньню:
** Юдэі: 844 300 (75,3 %)
** Мусульмане: 205 500 (18.3 %)
** Хрысьціяне: 4 700 (0.4%)
** Іншыя: 66 800 (6.0%)

## Муніцыпальны падзел

## Крыніцы
Атылія

**Аты́лія** — жаночае імя. Утворанае ад нямецкага імені Ота () і азначае «багатая ваяўніца» ці «абаронца багацьця».

Мяніны адзначаюцца 13 сьнежня ў гонар сьвятой апякункі Эльзасу, што жыла ў VIII стагодзьдзі.

## Формы імя
Альтэратыўная форма імя — Адылія.

## Асобы
* Атылія Бядэску — румынская настольная тэнісістка
* Атылія Янджэйчак — польская плыўчыха

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Ніл Фін

**[[Ордэн Брытанскай імпэрыі|Кавалер]] Ніл Малэйн Фін** (; * 27 траўня 1958, Тэ Авамуту, Новая Зэляндыя) — новазэляндзкі музыка. Былы фронтмэн гурту «Split Enz» (разам з братам Цімам), а цяпер фронтмэн «Crowded House». Запісаў таксама некалькі пасьпяховых сольных альбомаў і сабраў разнастайных музыкаў для праекту «7 Worlds Collide».

Фін стаў вядомым напрыканцы 1970-х, замяніўшы сьпевака і складальніка песьняў Філа Джада ў братавым гурце «Split Enz». Падчас супрацоўніцтва з гуртом Ніл напісаў гіты «One Step Ahead», «History Never Repeats», «I Got You» і «Message to My Girl». Сусьветную вядомасьць Ніл Фін атрымаў пасьля развалу «Split Enz» у 1984, заснаваўшы ў наступным року «Crowded House». Гурт займеў міжнародны посьпех у 1987 року з выхадам самотніку «Don’t Dream It’s Over» Фінавага аўтарства.

У 1996 року Ніл Фін распусьціў «Crowded House», заняўшыся сольнай кар’ерай, і разам з братам Цімам выдаў два альбомы пад аўтарствам «Finn Brothers». У 2006, па сьмерці бубнача «Split Enz» і «Crowded House» Пола Гестэра Фін адрадзіў гурт, які праз 13 рокаў выдаў першы студыйны альбом, «Time on Earth».

У 2012 року напісаў песьню «Song of the Lonely Mountain» для фільму «Хобіт: Нечаканае падарожжа», да якой скампанаваў таксама музыку.

Сын Лаем Фін — таксама музыка, лідэр экспэрымэнтальнага рок-гурту «Betchadupa».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Новазэляндзкія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Новазэляндзкія гітарысты
Катэгорыя:Новазэляндзкія поп-музыкі
Катэгорыя:Новазэляндзкія каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Брытанскай Імпэрыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тэ Авамуту
Катэгорыя:Новазэляндзкія паэты
Катэгорыя:Новазэляндцы ірляндскага паходжаньня
Катэгорыя:Удзельнікі Split Enz
Катэгорыя:Удзельнікі Pajama Club
Катэгорыя:Сэсійныя музыкі Новай Зэляндыі
Першая кніга Царстваў

**Пе́ршая кні́га Ца́рстваў** — кніга Старога Запавету, трэцяя ў разьдзеле г. зв. *раньніх прарокаў*. У юдэйскай Бібліі (Танаху) зьяўляецца часткаю кнігі Самуіла, аднак у Сэптуагінце і праваслаўным каноне з практычных прычынаў кніга Самуіла была падзеленая на дзьве часткі, якія атрымалі назву I і II (агулам IV) кніг Царстваў. У каталіцкім і пратэстанцкім канонах называецца «Першай кнігай Самуіла».

Назва кнігі ў юдэйскім каноне не азначае аўтарства Самуілам, а паказвае значнасьць ягонай асобы сярод іншых, пра якіх распавядае кніга. Аўтарства невядомае, аднак лічыцца, што яна была пачатая прарокам Самуілам, а пасьля ягонае сьмерці працягнутая ягонымі пасьлядоўнікамі. Складаецца з 31 разьдзелу. Выкладае гісторыю Ізраілю да сьмерці Саўла.

## Вонкавыя спасылкі

* Першая кніга Царстваў у перакладзе Васіля Сёмухі

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Кнігі Самуіла
Радунскі раён

**Ра́дунскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1962 гады. Створаны 15 студзеня 1940 году ў складзе Баранавіцкай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Радунь (з 1958 году гарадзкі пасёлак).

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году падзелены на 12 сельсаветаў: Асаўскі, Жырмунскі, Забалацкі, Казакоўшчынскі, Нацкі, Помедзкі, Радунскі, Салтанішкаўскі, Слабодкаўскі, Сьмільгінскі, Чыжунскі, Якубаўскі. З 20 верасьня 1944 году ў Гарадзенскай вобласьці. 16 ліпеня 1954 году скасаваны Салтанішкаўскі сельсавет. 25 сьнежня 1962 году скасаваны, тэрыторыя перададзеная ў Вярэнаўскі і Шчучынскі раёны.

## Літаратура
*  С. 195
*  С. 98
*  С. 69

Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе
Інтэр Запрэшыч

«**І́нтэр**» () — колішні харвацкі футбольны клюб з гораду Запрэшычу. Заснаваны ў 1929 годзе. Уладальнік Кубка Харватыі (1992).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Запрэшыч
Пераклады Бібліі на выдуманыя мовы

**Пераклады [[Біблія|Бібліі]] на выдуманыя мовы** улучаюць у сябе:

## Квэнья

Квэнья — выдуманая мова, распрацаваная пісьменьнікам Дж. Р. Р. Толкінам. Розныя часткі Бібліі былі перакладзеныя на мову нэа-квэнья, спроба рэдагаваньня адзінае мовы квэнья паводле Толкіна разьвіваецца ды часта супярэчыць ідэям пра мову. Хэлдж Фаўскандэр пераклаў першыя дзьве часткі Кнігі Роду і каля паловы Новага Запавету. Іншыя часткі перакладаюцца людзьмі на сайце Aglardh.

## LOLcat

The LOLCat Bible Translation Project — гэта сайт, заснаваны на wiki, дзе рэдактары імкнуцца да пародыі ўсёй Бібліі ў стылі «LOLspeak», слэнгу, папулярызаваным інтэрнэт-мэмам Lolcat. LOLspeak быў названы «кіці піджын» ды быў параўнаны зь дзіцячым лепетам. Праект абапіраецца на адаптацыю аўтараў. Паводле стану на 27 сакавіка 2008 году, прыкладна 61% тэксту быў адаптаваны.

## Клінгон

* Klingon Bible Translation Project

Каардынаваная Кевінам Ўілсанам, KBTP узяла на сябе велізарную працу па перакладзе кнігаў Бібліі, Старога й Новага Запаветаў на мову клінгон. Прасоўваецца Інстытутам мовы клінгон (чые мэты не ўключаюць у сябе місіянэрскую працу, але гэты праект лічыўся ў KLI вартым для намаганьняў для чыста сьвецкіх прычынаў).

* North Star Klingon Outpost Library()

NSKOL апублікаваў два тамы, якія зьмяшчаюць пераклады некалькіх частак Бібліі. У Інтэрнэце можна знайсьці наступныя ўзоры:

Лінгвіст Нік Нікалас таксама пераклаў на мову клінгон Эвангельле ад Марка. https://archive.is/20130626182533/http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/Klingon/mark.new.html

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Neo-Quenya New Testament Project

Выдуманыя
Катэгорыя:Выдуманыя мовы
Другая кніга Царстваў

**Друга́я кні́га Ца́рстваў** — кніга Старога Запавету, трэцяя ў разьдзеле г. зв. *раньніх прарокаў*. У юдэйскай Бібліі (Танаху) зьяўляецца часткаю кнігі Самуіла, аднак у Сэптуагінце і праваслаўным каноне з практычных прычынаў кніга Самуіла была падзеленая на дзьве часткі, якія атрымалі назву I і II (агулам IV) кніг Царстваў. У каталіцкім і пратэстанцкім канонах называецца «Другой кнігай Самуіла».

Другая частка кнігі Самуіла выкладае гісторыю Ізраілю ад сьмерці прарока да канца цараваньня Давіда. Нягледзячы на тое, што Самуіл ня згадваецца, аднак кніга атрымала такую назву, паколькі неаддзельна зьнітаваная зь першаю часткаю. Аднак, у адрозьненьне ад першай часткі, другая кніга Самуіла больш крытычная да палітычных падзеяў і менш інфармацыйная наконт пытаньня веры. Складаецца з 24 разьдзелаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Другая кніга Царстваў у перакладзе Васіля Сёмухі

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Кнігі Самуіла
Пяст Глівіцы

«**Пяст**» () — польскі футбольны клюб з гораду Глівіцы. Заснаваны ў 1945 годзе. Двухразовы фіналіст Кубка Польшчы (1978, 1983).

## Гісторыя
Клюб быў зарэгістраваны ў гарадзкой радзе 18 чэрвеня 1945 году як спартовая арганізацыя пад назвай «Пяст», у гонар выбітнай польскай каралеўскай дынастыі. Галоўнымі ініцыятарамі стварэньня клюбу былі палякі, які былі выгнаныя з Львову.

У польскай футбольнай структуры «Пяст» дэбютаваў у 1957 годзе, калі каманда пачала выступы ў Другой лізе, у якой яны правялі 35 сэзонаў. У гэты пэрыяд галоўныя посьпехі прыпалі на 1975—1983 гады. Клюб некалькі разоў амаль атрымліваў права на прасозваньне ў лігу вышэй. Акрамя таго, гульцы «Пясту» двойчы ў 1978 і 1983 гадох выходзілі ў фінал Кубка Польшчы, але двойчы і саступалі супернікам, першы раз сасноўскаму «Заглембе» зь лікам 0:2, а другім разам гданьскай «Лехіі» зь лікам 1:2. Палітычныя зьмены за час падзеньня камуністычнага рэжыму ўскладнілі арганізацыйнае і фінансавае становішча клюбу, у выніку чаго ўвесну 1993 году «Пяст» зьняў галоўную каманду з спаборніцтваў. Адраджэньне клюбу адбылося толькі ў 1997 годзе, калі глівіцкі клюб зноўку пачаў выступы ў айчынным чэмпіянаце.

24 траўня 2008 году «Пяст», пасьля 63 гадоў існаваньня, атрымаў гістарычную павышэньне ў Экстраклясу пасьля перамогі ў гасьцёх у Варшаве ў матчы супраць мясцовай «Палёніі» зь лікам 1:0. 9 жніўня 2008 году «Пяст» атрымаў перамогу ў першым матчы ў эліце, стаўшы мацней за «Краковію» зь лікам 2:0. Першы сэзон клюб скончыў на 11 радку ў турнірнай табліцы. Адразу, улетку 2009 году клюб быў рэарганізаваны, то бок было створанае акцыянэрнае таварыства, дзе горад набыў 51% акцыяў, а ў клюбу застаўся 49% акцыяў. У 2008 годзе ненадоўга спонсарскае дапамогі далучыўся канцэрн *[[Opel]]*.

Адной з прычынай акцыянаваньня сталася неабходнасьць мадэрнізацыі стадыёну клюбу дзеля задавальненьня ліцэнзійных патрабаваньняў. Увосень сэзону 2008—2009 гадоў «Пяст» прымаў супернікаў у горадзе Вадзіслаў Сьлёнскі, на стадыёне мясцовага клюбу. У красавіку 2009 году пасьля мадэрнізацыі «Пясту» дазволілі прымаць супернікаў у родным горадзе, і першым госьцем клюбу стаў «Гурнік» Забжэ. Дзякуючы голу Марыюша Мушаліка «Пяст» атрымаў перамогу зь лікам 1:0. Нажаль у сэзоне 2009—2010 гадоў клюб заняў апошняе месца ў табліцы і выбыў у Першую лігу. Апошняя сустрэча сэзону адбылася 15 траўня 2010 году ў Глівіцах, дзе «Пяст» саступіў «Краковіі» зь лікам 0:1.

## Заўзятары
«Пяст» мае сяброўства з заўзятарамі барысаўскага клюбу БАТЭ з 2011 году. Сяброўства пачалося, калі беларускія заўзятары на шляху да матчу Лігі чэмпіёнаў у Капэнгагене спыніліся ў Глівіцах, дзе наведвалі матч «Пясту» супраць клюбу «ГКС Катавіцы». Затым заўзятары «Пясту» адправіліся ў Алькмаар, каб падтрымаць БАТЭ ў матчы супраць АЗ. Пасьля чарговага візыту на гульню Лігі чэмпіёнаў супраць грацкага «Штурма», сяброўства паміж заўзятараў сталася афіцыйным і абедзьве заўзятарскія суполцы рэгулярна наведваюць матчы адзін аднаго.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Глівіцы
Катэгорыя:1945 год у Польшчы
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1945 годзе
Эргрутэ Гётэборг

«**Э́ргрутэ**» () — швэдзкі футбольны клюб з гораду Гётэборгу. Заснаваны ў 1887 годзе. 12-разовы чэмпіён Швэцыі, уладальнік Кубка Швэцыі (2000). Клюб быў заснаваны ў 1887 годзе, што робіць яго найстарэйшым дзейным спартовым клюбам у краіне
.

## Гісторыя

Клюб быў заснаваны 4 сьнежня 1887 году Вільгэльмам Фрыбэргам. «Эргрутэ» ўзяў удзел у першым футбольным матчы ў Швэцыі, які быў згуляны 22 траўня 1892 году. Сёньня пра гэты матч на пляцы Гэдэн у цэнтры Гётэборгу нагадвае мэмарыяльная дошка. Яшчэ адзін мэмарыял быў усталяваны ў парку забаваў Лісэбэрг. «Эргрутэ» хутка пачаў дамінаваць у швэдзкім футболе. У 1904 годзе ён згуляў таварыскі матч супраць ангельскага клюбу «Карынтыян», і на знак падзякі за гасьціннасьць клюбу быў ахвяраваны срэбны Карынцкі кубак, які ў наступным годзе стаў прызам у спаборніцтве паміж найлепшымі камандамі Швэцыі.

У 1908 годзе «Эргрутэ» афіцыйна адкрыў свой стадыён «Вальгала». Гуга Левін, футбаліст і сакратар клюбу, быў адным з многіх, хто браў удзел у будаўніцтве стадыёну і займаў некалькі пасадаў у гётэборскім футболе. На матч адкрыцьця новай арэны быз запрошаны чэмпіён Нямеччыны бэрлінскі клюб «Вікторыя». Паміж 1910 і 1924 гадамі «Эргрутэ» спаборнічаў у швэдзкай сэрыі, якая, аднак, ня мела нацыянальнага статусу, не зважаючы на тое, удзел у ёй бралі вядучыя каманды краіны. Каманда была наймацнейшай у сэрыі ў 1910, 1912 і 1924 гадах. Каманда выйграла Заходнюю сэрыю 1924 году, а затым фінал супраць АІК. У тыя часы асабліва вылучаўся Свэн Рыдэль, які быў вядомы сваёй хуткай гульнёй і крэатыўным дрыблінгам, але перш за ўсё сваёй здольнасьцю здабываць галы. У 1926 годзе каманда адзначыла вялікі посьпех, перамогшы ангельскую «Астан Вілу» зь лікам 5:2, што на той час было незвычайна, бо ангельскія клюбы ўважаліся за самыя моцныя на сьвеце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гётэборг
Карчомка

Назву **Карчомка** маюць:

* Карчомка — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Карчомка — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Галілея

**Галілея** (, , ) — гістарычная вобласьць на поўначы Палестыны, якая прымыкала да Міжземнага мора. Гістарычныя ейныя межы былі даволі неакрэсьленыя. Вядома толькі, што на поўначы яна межавала з Сырыяй і лібанскімі гарамі, на захадзе — зь Фінікіяй, на ўсходзе ейнай мяжой была рака Ярдан, а на поўдні межавала з Самарыяй. Заселеная хурытамі й хананеямі, яна яшчэ ў часы Ёсіфа Флявіюса вызначалася багатымі нівамі, вінаграднікамі і садамі, якія абумовілі гушчыню ейанаг засяленьня. Ужо ў 13—12 стагодзьдзі да н. э. Галілея была захоплена ізраільцянамі. Ейныя жыхары, па сьведчаньню Ёсіфа Флявіюса, славіліся храбрасьцю й былі заўзятымі ворагамі Рымскай імпэрыі. Грэцкая адукацыя, да якой зь недаверам ставіліся юдэі, у галілеянаў карысталася прыхільнасьцю. Вось чаму ў некаторых местах Галілеі, найбольш значныя сярод якіх былі Кана, Капэрнаўм, Назарэт і Тывэрыяда, аддавалася перавага грэцкай мове. Галілея гуляла важную ролю ў распаўсюджваньні хрысьціянства, таму раньніх хрысьціянаў часьцяком называлі «галілеянамі». У I стагодзьдзі тут адбылося паўстаньне супраць юдэйскай рабаўладальніцкай арыстакратыі, цесна зьвязанай з Рымам, і супраць рымскіх стаўленікаў — цароў Ірада Агрыпы II і іншых. Для хрысьціянаў Галілея мае асаблівае значэньне, паколькі зьяўлялася галоўным месцам прыбываньня й дзейнасьці Ісуса Хрыста.

## Літаратура

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Галілея на prichal.com


Катэгорыя:Біблейскія месцы
Катэгорыя:Палестына
Юдэя

**Юдэя** (, , , ) — горная паўднёвая частка рэгіёну, вядомага як Зямля Ізраіля й Палестыны, прыкладна адпавядае паўднёвай частцы Заходняга берага і паўночнай пустыні Нэгеў у Ізраілі. Рэгіён названы ў гонар біблейскага калена Юдавага й зьвязанага зь імі Юдэйскага царства, існаваньне якога датуецца ад 934 да 586 году да н. э.. Назва рэгіёну працягвала існаваць нават пасьля Бабілёнскай заваёвы, пэрсыдзкага, эліністычнага й рымскага пэрыядаў, як Юдэя Бабілёнская, Пэрсыдзкая Юдэя, Хасманэўская Юдэя, і, такім чынам, Юдэя Іраду й Рымская Юдэя адпаведна. У выніку паўстаньня Бар-Кохбы ў 135 годзе рэгіён быў перайменаваны й зьліўся з рымскай Сырыяй у Сырыйскую Палестыну рымскім імпэратарам Адрыянам. Тэрмін Юдэя як геаграфічны тэрмін афіцыйна быў адроджаны ў XX стагодзьдзі, як частка ізраільскай назвы раёну на працягу большай частцы Заходняга берагу ракі Ярдан.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Юдэя й грамадзянская вайна
* Фатаздымкі Юдэі

Катэгорыя:Біблейскія месцы