Забрэзьзе

**Забрэ́зьзе** — вёска ў Беларусі, на рацэ Бандароўцы. Уваходзіць у склад Гародзькаўскага сельсавету Валожынскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 258 чалавек. Знаходзіцца за 12 км на паўночны захад ад Валожына, за 4 км ад чыгуначнай станцыі Валожын.

Забрэзьзе — даўняе мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны). Да нашага часу тут захаваўся гаспадарчы двор былой сядзібы Некрашэвічаў, помнік архітэктуры XIX ст.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню паселішча ўпамінаецца ў XV ст. пад назвай *Забераж* як радавое ўладаньне Забярэзінскіх і Дарагастайскіх. У 1456 годзе Забярэзінскія збудавалі тут касьцёл. У другой палове XVI—XVII стагодзьдзях маёнтак знаходзіўся ў валоданьні Збараскіх, Слушкаў, Коцелаў, Кішкаў.

У канцы XVI ст. паселішча значыцца як *Забярэзьзе*. На 1626 год тут было 70 двароў, касьцёл, царква Сьвятога Спаса, карчма. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) маскоўскія захопнікі зьнішчылі тутэйшы касьцёл, адноўлены ў 1695 годзе. 3 2-й паловы XVIII ст. мястэчкам валодалі Комары.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Забрэзьзе апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Ашмянскім павеце. У канцы XIX ст. у мястэчку было 8 двароў, царква, касьцёл, капліца, багадзельня, школа. У пачатку XX ст. у Забрэзьзі дзеялі царква і касьцёл, працавала расейская народная вучэльня.

У Першую сусьветную вайну (1915—1918) праз Забрэзьзе праходзіла лінія фронту, у лютым 1918 году мястэчка занялі войскі Нямецкай імпэрыі

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Забрэзьзе абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Забрэзьзе апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Валожынскім павеце Віленскага ваяводзтва.

У 1939 годзе Забрэзьзе ўвайшло ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году стала цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1971 год тут было 185 двароў, на 1993 год — 187. 30 кастрычніка 2009 году ў зьвязку зь ліквідацыяй Забрэскага сельсавету вёску перадалі ў склад Гародзькаўскага сельсавету.


Zabreźzie, Trajecki. Забрэзьзе, Траецкі (B. Tamaševič, 1897).jpg|Касьцёл, 1897 г.
Zabreźzie, Trajecki. Забрэзьзе, Траецкі (1900).jpg|Касьцёл, каля 1900 г. 
Zabreźzie, Źviestavańnia. Забрэзьзе, Зьвеставаньня (1900).jpg|Царква-мураўёўка, каля 1900 г.
Zabreskaja synagoga. Забрэская сынагога (1907).jpg|Праект сынагогі, 1907 г.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1869 год — 57 чал.; 1895 год — 127 чал. (80 праваслаўных, 7 каталікоў і 40 юдэяў) у *мястэчку Забрэзьзе* і 85 чал. (80 праваслаўных і 5 каталікоў) у *вёсцы Забрэзьзе*
* **XX стагодзьдзе**: 1901 год — 274 чал.; 1971 год — 581 чал.; 1993 год — 443 чал.; 1999 год — 398 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 258 чал.

### Інфраструктура

У Забрэзьзі працуе пошта. Школа існавала да 2007 году, бібліятэка — да 2015 году.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Гаспадарчы двор (XIX ст.)
* Царква Зьвеставаньня Багародзіцы (1867; мураўёўка)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1695)
* Сядзіба Некрашэвічаў «Вялікі Двор» (XIX ст.)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Падарожжа дылетанта. Забрэзьзе