Ягайла (імя)

**Ягайла** (*Ягейла*, *Ягала*, *Ягела*, *Ягель*, *Ягаль*, *Якейла*, *Якела*, *Ягіл*), **Агайла** (*Агела*, *Агель*, *Акайла*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Агала, Агела, Егела, Агел, Егел або Егіла, пазьней Эгела, Эгель або Ягель (Aggalo, Agella, Agela, Agello, Agelo, Egelo, Agel, Aegel, Egel, Egila, Ecgela, Eagele, Egel, Eggel, Eggeli, Jagel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ег- (аг-, ек-) (імёны ліцьвінаў Ягвін, Ягінт, Ягоўд; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад гоцкага agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'. Апроч таго, у старажытных германскіх імёнах шырока бытаваў антрапанімічны суфікс-пашыральнік з элемэнтам -л- (-l-).

Адпаведнасьць імя Ягайла германскаму імю Agilo сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае ўсходнегерманскую этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, імя Ягайла складаецца з асноваў -я- (імёны ліцьвінаў Явіл, Ягерд, Ямунт; германскія імёны Jovila, Jogärdh, Jomund), якая паходзіць ад гоцкага ja, jah 'сапраўды' (таксама адзначаецца іменная аснова а-, якая паходзіць ад старагерманскага *ana- з падобным значэньнем), і -гайл- (-гал-, -гел-). Такім парадкам, імя Ягайла азначае «сапраўды жвавы». У гістарычным германскім (гоцкім) арэале адзначалася імя Jogello (Iagellus, Jogallus).

Гісторык Павал Урбан у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» на падставе пэўных славянскіх адпаведнікаў (у тым ліку імя Івайла, якое меў вядомы баўгарскі народны герой) не адкідае магчымасьці славянскага паходжаньня імя Ягайла. Разам з тым, пры тлумачэньні элемэнту -гайла ён праводзіць паралель з індаэўрапейскім назовам gail, які ўжываўся ў значэньні 'высакародны', 'заўзяты', 'магутны', 'палкі', 'сьветлы', 'слаўны', кельцкім g(h)al — 'магчы', стараверхнянямецкім helid 'герой', стараірляндзкім giall — 'высакародны нашчадак', сярэдневерхненямецкіі geil (gail) — 'бадзёры', 'вясёлы', 'гарэзьлівы', 'жвавы', 'палкі', старапрускім gaylis — 'белы', 'сьветлы'. Адсюль, у прыватнасьці, імя Ягайла паводле меркаваньня Паўла Ўрбана (з улікам hоge — 'важны', 'высокі', 'вялікі', 'высокародны' ды інш.) — «Ja-gailo — Jag-gailo — Hog-gailo» — значыла, імаверна, «Вялікі славай» або «Сьветлы славай». Падобнае тлумачэньне прыводзіць і гісторык беларускай літаратуры Алесь Бразгуноў, які перакладае імя Ягайла як «Высокі славай», «Высакародны».

З нагоды летувіска-балтыйскіх этымалёгіяў імя Ягайла ды іншых імёнаў вялікіх князёў літоўскіх гісторык Уладзімер Арлоў зьвяртае ўвагу на тое, што летувіскіх формаў гэтых імёнаў («Вітаўтас», «Альгірдас» і пад.) немагчыма знайсьці ані ў замежных, ані ва ўласных дакумэнтах Вялікага Княства Літоўскага.

У Польшчы гістарычна адзначаўся антрапонім Jagiełowic.

У Прусіі бытавала імя *Jagil*.

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Ягеловіц (Jagelowitz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jagel* (29 верасьня 1379 году, 31 траўня 1380 году, Хроніка Віганда, па 1409 і да 1416 году); *Iagillo* (27 лютага 1380 году); *Jagal* (6 ліпеня 1382 году, 31 кастрычніка 1382 году, Мэмарыял Вітаўта); *Jagalo* (1385 год); *Jagel dey gracia rex in Lettow* (пячаць да 1386 году); *dominus Jagalo* (11 студзеня 1386 году); *Jagello* або *Якгаило*, *Ягаило* (Летапісец вялікіх князёў літоўскіх); *dictum Iagel in [[Ліцьвіны#Літоўская мова|Lytwanico]]* (De magna strage); *Ягайло* або *Ягайло Олгердовичь* (Наўгародзкі чацьверты летапіс і Сафійскі першы летапіс); *Iagali Gyediroczsky*, *Iageli Gedoroczsky* (1 верасьня 1431 году); *Goyulus et Yagallo Gedroitorum [sigilla]* (20 студзеня 1433 году); *s[igilla] Micolai als Yagal*, *Jagiel Gedwodsky* (27 лютага 1434 году); *Якгойла* (8 траўня 1466 году); *Ягайло* або *Ягайло Олгердовичь*; *Петко Якгоиловичъ* (13 верасьня 1492 году); *nobilibus viris… [[Альбэрт|Alberto]] Jagelowycz* (8 траўня 1496 году); *sub rege Poloniae Vladislao alias Jageylo* (24 ліпеня 1499 году); *Ego Gregorius Jakieylowicz* (12 жніўня 1500 году); *Jagiejło… Jagojło… Jagieło* (Хроніка Быхаўца); *людеи наших [[Стаклішкі|Стоклишского]] повета… а Мика Якгеиловича* (19 студзеня 1515 году); *людеи наших [[Бірштаны|бирштанъцов]]… а Якуба Якгелловича* (10 жніўня 1516 году); *чоловеков тяглыхъ у [[Эйрагола|Оирякголском]] волости… а Якгеиловичов* (30 траўня 1517 году); *люди нашы [[Горадня|Городенъское]] волости… Андрушка Якгоиловича* (1 студзеня 1519 году); *подалъ на то трехъ светковъ: человека пана старосты Жомоитского наимя [[Рамейка|Ромейка]] Якойловича* (4 лютага 1520 году); *homines… Jagelo* (28 траўня 1522 году); *з Мемижи… Григорои Яжеилович* (1524—1566 гады); *Богдан Якгоилович*, *Григорко Якгоилович*, *Лукашъ Огеловичъ*, *Юрага Якгоиловичъ*, *Матеевая Якголовича* (1528 году); *бояре [[Трокі|троцкие]] Якгеловичы* (13 жніўня 1533 году); *з [[Бірштаны|Бирштан]]… Томко Якгеилович* (1533—1535 гады); *Стан Екелович* (1537 год); *Мицко Якгейлович… Стан Якгелович* (1537—1538 гады); *село Суръвиловъское, а в ономъ селе тыи люди… Олехъно Акаиловичъ* (23 траўня 1539 году); *село Якгейлишки… село Якгейловичи… Войтко Якгейловичъ* (1554 год); *Янъ Анъдреевичъ Якгеловича* (1565 год); *Матей Якгеловичъ*, *Янъ Андреевичъ Якгейловичъ*, *з Якгойловичъ въ повете Троцкомъ*, *Лавринъ Мартиновичъ Якгейло… з села Якгейловичь*, *Лавринъ Якгеловичъ*, *Петръ Якгеловичъ*, *Стась Якгейловичъ*, *Станиславъ Якгело* (1567 год); *земяном повету ковенского… з роду Янвилов с Пядев… Стасю Якгеиловичу… з роду Уркшевичовъ… Григоръю Якгелевичу… з роду Милошевичов… Петру Якгеиловичу* (15 верасьня 1568 году); *Ягейла… Ягелла* (Хроніка літоўская і жамойцкая) *Balcer Jagieło*, *Jan Jagiłł* (20 кастрычніка 1655 году); *Piotr Iagieła* (4 красавіка 1657 году); *folwark Jagiełowicze alias Sluszkowszczyzna w [[Лідзкі павет|pow. lidzkim]]* (18 сакавіка 1658 году); *mieszczanie do plebaniej płungiańskiej należący… Adam Jegielewicz* (1675—1677 гады); *Samuel Iagielewicz* (1702 год); *Samuel Egielewicz* (жнівень 1706 году); *Jagielowszczyzna… Jagieły* (1744 год); *Katarzyna Jagielewicz* (1756 год); *Piotr z Jagiełło Jagiełowicz, rotm. pow. kow.* (22 траўня 1767 году); *Kazimierz Ogayłło* (1803 год); *Magdalena Agełowicz* (1806 год); *Klemens Jan Agiel* (1820 год); *Oggel Albert. Jul. Lithuan.* (1825 год); *Bartłomiej Agel* (1826 год); *Piotr Agiełło* (1832 год); *Jagiełowicz* (1861 год); *Jacub Jagiello* (1863 год); *Jagiełowa Anna* (30 чэрвеня 1884 году); *Іоgелло* (1889 год).

## Носьбіты
* Ягайла (1352—1434) — вялікі князь літоўскі (1377—1381, 1382—1392), кароль польскі (1386—1434)
* Ягайла Гедройцкі — літоўскі баярын, які прывесіў да акту Троцкай уніі (1433 год) пячаць з рускім надпісам «ЯКГАІЛОВА»
* Пётар (Пецька) Ягайлавіч — літоўскі баярын, які ажаніўся з дачкой Радзівіла Осьцікавіча Ганнай
* Ягайла — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1466 годзе
* Багдан Ягайлавіч — рудамінскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Рыгорка Ягайлавіч — меміскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Лукаш Агелавіч — астрынскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Юрага Ягайлавіч — гедройцкі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Мацеевая Ягалавіча — упіцкая баярыня, якая ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Стан Якелавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох
* Дзьмітры Ягела — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1620 годзе
* Казімер Ягеловіч — віленскі кравец, які ўпамінаецца ў 1692 годзе

Ягелы (Jagiełło) — прыгонныя зь вёсак Масьцянаў, Пешкаўцаў і мястэчка Лынтупаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Ягеловічы (Jagiełowicz) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Ягелы (Jagiełło) гербаў Пагоня і Лебедзь — літоўскія шляхецкія роды з Ашмянскага, Віленскага і Лідзкага і Троцкага паветаў.

Ягеловічы гербаў Лебедзь і Яліта — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Ягеловічы (Jagiełowicz, Jagiełłowicz) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Ягелы — парафіяне касьцёла ў Даўгінаве на 1900 год.

Агігелі (Ogigel) гербу ўласнага — шляхецкі род Рэчы Паспалітай з Сылезіі.

Ягель (Jagiel) і Ягелёвіч (Jagiellowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Ягелы, на гістарычнай Ашмяншчыне — Ягелаўшчына, на гістарычнай Слонімшчыне — Яглевічы, на Берасьцейшчыне — Ягалкі, у былым Жамойцкім старостве — Агайлі.

## Глядзіце таксама
* Агі
* Гайла

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны