open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Губэрнатар

**Губэрнатар** (праз  з  ад  (kybernētēs) — «стырнік») — кіраўнік вялікай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай, фэдэрацыйнай адзінкі.

У некаторых сучасных дзяржавах (Вялікабрытанія, Данія, ЗША й іншых) губэрнатар — найвышэйшая службовая асоба адміністрацыйна-тэрытарыяльнай ці фэдэрацыйнай адзінкі, якая прызначаецца цэнтральнымі органамі ўлады ці абіраецца насельніцтвам.

## Літаратура
* Ср. Chéruel, «Hist. de l’administration monarch. en France»; Dareste de la Chavanne, «Histoire de l’administration en France».
Канстытуцыйная манархія

**Канстытуцыйная манархія** — манархія, пры якой улада манарха абмежаваная так, што ў некаторых, або ва ўсіх сфэрах дзяржаўнай улады ён ня мае вярхоўных паўнамоцтваў. Прававыя абмежаваньні на ўладу манарха могуць быць замацаваныя ў вышэйшых законах, такіх, як канстытуцыя або статуты, або ў прэцэдэнтных вырашэньнях, вынесеных вярхоўнымі судовымі інстанцыямі. Істотнай прыкметай канстытуцыйнай манархіі зьяўляецца тое, што статус манарха абмежаваны ня толькі фармальна-юрыдычна, але й фактычна.

Канстытуцыйныя манархіі падзяляюцца на два віды: дуалістычныя й парлямэнтарныя. І ў тых, і ў іншых, манарх дзеліць уладу з парлямэнтам, але ў той час як у першых за ім застаецца ўся выканаўчая ўлада, у другіх яна ажыцьцяўляецца ўрадам, адказным перад парлямэнтам.

## Вонкавыя спасылкі
* Медушевский А. Н. Конституционная монархия в России // Вопросы истории. 1994. № 8. С. 30-46.

Катэгорыя:Манархія
Аўтабан

**Аўтабан** () — у Нямеччыне, Аўстрыі й Швайцарыі — хуткасная аўтамагістраль/аўтастрада.

Прызначаная для руху транспартных сродкаў з высокай хуткасьцю, праезныя часткі для кожнага кірунку руху падзеленыя бар’ерам ці іншым будаўніча-тэхнічным чынам і маюць ня менш за дзьве паласы для руху ў кожным кірунку, а таксама часта шырокую абочыну для прыпынку ў непрадбачаных выпадках.

На аўтабанах адсутнічаюць перакрыжаваньні й, адпаведна, сьвятлафоры. Перасячэньні аўтабанаў выкананыя выключна шматузроўневымі разьвязкамі. Усе зьезды й выезды на аўтабаны абсталяваныя палосамі запаволеньня й паскарэньня. Выезд на аўтабаны для транспартных сродкаў, максымальная дазволеная хуткасьць якіх ніжэй за 60 км/гадз. (напрыклад, мапэды або трактары), а таксама для роварнага й коннага транспарту забароненыя.

## Вонкавыя спасылкі

* German website with descriptions of all autobahn routes and exits
* English-language website that discusses all aspects of the autobahn
* Detaillierte Streckenbeschreibungen der deutschen Autobahnen — einschließlich verworfener Planungen
* Informationen zu den Autobahnen in Deutschland
* AGAB — Arbeitsgemeinschaft Autobahngeschichte e. V.

Катэгорыя:Транспарт у Нямеччыне
Андрамэда (сузор’е)

**Андрамэда** () — адно з 88 сучасных сузор’яў. Сузор’е Андрамэда было пералічанае ў II стагодзьдзі ў «Альмагесьце» Кляўдыюсам Пталемэем, грэцкім астраномам. Назва сузор’я паходзіць ад імя Андрамэды, дачкі Касіяпэі, прыкаванай да скалы, каб яе зьела морская пачвара. Найлепей Андрамэда, а таксама суседнія сузор’і, названыя паводле мітаў пра Пэрсэя, бачныя вечарамі восені ў паўночным паўшар’і. У паўднёвым паўшар’і сузор’е Андрамэды можна назіраць, знаходзячыся не паўднёвей, як на 40° паралелі. Андрамэда зьяўляецца вялікім сузор’ем, займаючы 722 кв. градусы, што ставіць яе на 19-е месца сярод сузор’яў паводле плошчы. Такую плошчу можна параўнаць з 1400 памерамі поўнага Месяца; такая плошча займае 55% ад памераў Гідры, найбуйнейшага сузор’я, а Крыж, найдрабнейшае з сузор’яў, Андрамэда пераўзыходзіць у 10 разоў.

Альфэрац, α Андрамэды — найярчэйшая зорка ў сузор’і. Гэта падвойная зорка, якая таксама належыць і сузор’ю Пэрсэя (разам зь якой утвараецца астэрызм Вялікі Квадрат Пэгаса). γ Андрамэды, таксама падвойная зорка, ёсьць папулярным аб’ектам увагі астраномаў-аматараў. β Андрамэды — чырвоны гігант, паводле яркасьці амаль не саступае Альфэрацу, а ягоны колер можна адрозьніць няўзброеным вокам. З адметных аб’ектаў глыбокага космасу варта ўзгадаць сьпіральную Галяктыку Андрамэды (M31) — найбліжэйшую да Млечнага Шляху галяктыку і адзін з найярчэйшых аб’ектаў Мэсье. У сузор’і знаходзяцца і цямнейшыя аб’екты, як то суседзі M31 M110 і M32, а таксама болей аддаленая NGC 891. У тэлескоп можна назіраць плянэтарную Туманнасьць Блакітны Сьняжок.

## Вонкавыя спасылкі
Новарасейск

**Новарасейск** () — горад у Расеі краявога падпарадкаваньня ў складзе Краснадарскага краю. Горад-герой.

Разьмешчаны на паўднёвым-захадзе краю, на ўзьбярэжжы Цэмэскай бухты Чорнага мора.

Новарасейск — важны транспартны цэнтар. У горадзе разьмешчаны найбуйнейшы порт Расеі і найбуйнейшы порт Чорнага мора, які ўключае пасажырскі, грузавыя і нафтаналіўны парты.

## Гісторыя
Падчас Вялікай Айчыннай вайны 1941—1945 гадоў вялікая частка горада была захоплена войскамі вэрмахту. У 1943 годзе, у ноч на 4 лютага, на поўдзень ад Новарасейску, у раёне Мысхако высадзіўся дэсант маракоў колькасьцю 274 чалавекі, які захапіў пляцдарм (пасьля «Малая зямля»), які ўтрымліваўся 225 дзён, да поўнага вызваленьня горада. 16 верасьня 1943 года горад быў цалкам вызвалены.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Порты Расеі
Катэгорыя:Порты Чорнага мора
Катэгорыя:Новарасейск
Фінансавы год

**Фіна́нсавы год** — традыцыйны пэрыяд, на які ўстанаўліваецца бюджэт — схема прыбыткаў і выдаткаў вызначанай асобы (сям’і, бізнэсу, арганізацыі, дзяржавы й г. д.).

Таксама вядомы як бюджэтны год ці фіскальны год, ад  — дзяржаўная казна.

Звычайна фінансавы год не супадае з каляндарным. Напрыклад, у ЗША фінансавы год — з 1 кастрычніка па 30 верасьня, у Японіі — з 1 красавіка па 31 сакавіка, а ў Фінляндыі для акцыянэрных таварыстваў — вызначаецца ў статуце.

У Беларусі фінансавы год пачынаецца 1 студзеня і заканчваецца 31 сьнежня, то бок супадае з каляндарным

## Крыніцы

Катэгорыя:Віды гадоў
Катэгорыя:Фінансавае рахункаводзтва
Вадаліў (сузор’е)

**Вадаліў** () — задыякальнае сузор’е, разьмешчанае крыху паўднёвей за нябесны экватар паміж Казярогам і Рыбамі. Сымбалем Вадаліва зьяўляецца знак  (у Юнікодзе ), які сымбалізуе ваду.

Вадаліў — адно з найстарэйшых сузор’яў на шляху прахаджэньня Сонца (то бок задыякальных). У II стагодзьдзі н. э. Пталемэй пералічыў сузор’е Вадаліва ў сваім творы «Альмагест», адкуль яно перайшло ў лік 88 сучасных сузор’яў. Рэгіён зорнага неба, у якім знаходзіцца Вадаліў, называюць «Мора» або «Вада», бо ён зьмяшчае сузор’і, пэўным чынам датычныя воднай тэматыкі (Казярог, Кіт, Гідра і іншыя).

## Мастацкае ўвасабленьне

У ілюстрацыях да зорных атлясаў найярчэйшыя зоркі складаюць фігуру мужчыны, а цямнейшыя зоркі — судзіну, зь якой струмяніцца вада. Яна цячэ ў пашчу паўднёвай рыбе.

## Астралёгія

Ад 2002 году Сонца праходзіць па экліптыцы праз сузор’е Вадаліва з 16 лютага да 11 сакавіка. У трапічнай астралёгіі чарга Вадаліва настае з 20 студзеня да 19 лютага, а ў сыдэрычнай астралёгіі — з 15 лютага да 14 сакавіка.

У 1960-х набыло папулярнасьць меркаваньне пра астралягічную Эру Вадаліву. Яна будзе цягнуцца да 2597 году, пакуль Сонца ня зьявіцца ў час раўнадзенства ў іншым сузор’і.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* NightSkyInfo.com: Constellation Aquarius 


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Заходняя астралёгія
Катэгорыя:Экватарыяльныя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Вараждзін (футбольны клюб)

«**Вараждзін**» () — былы харвацкі футбольны клюб з гораду Вараждзін. Заснаваны ў 1931 годзе і расфармаваны ў 2015 годзе. Шасьціразовы фіналіст Кубка Харватыі. У 1958—2010 гадах выступаў пад назвай «Вартэкс».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вараждзін
Лепшае

***Лепшае*** — альбом-зборнік гурта «Стары Ольса», падрыхтаваны адмыслова да 10-годзьдзя гурта, якое адзначалася ў 2009 годзе. 28 лістапада гурт даў юбілейны канцэрт у канцэртнай зале «Менск». У альбом увайшлі ня толькі найлепшыя трэкі з папярэдніх дыскаў, але і ўнікальныя вэрсіі песень, перапісаных пад відэа-кліпы. Таксама ў альбом уключаны тры трэкі ў апрацоўцы з дыджэем, Анатолем Шаўцовым (D.J. Anton), адзін з тых трэкаў ужо вядомы па альбоме «Вір» (2001), два іншыя выдаюцца ўпершыню.

Кампазыцыя «Drygula (D.J. Anton Mix)», зьяўляецца першай апрацоўкай «Полацкага сшытка» з дыджэем. За гэтую кампазыцыю гурт быў ганараваны Нацыянальнай музычнай прэміяй у галіне «фольк» у 2012 годзе.

## Зьмест
# «У карчме»(варыянт з дыску «Скарбы Літвінаў. Сярэднявечча»)
# «Saltarello»(варыянт з дыску «Скарбы Літвінаў. Рэнесанс»)
# «Літвін»(варыянт, перапісаны адмыслова для аднайменнага кліпа)
# «Гальярда-Балет»(варыянт з дыску «Скарбы Літвінаў. Рэнесанс»)
# «Бітва пад Воршай»(варыянт з дыску «Скарбы Літвінаў. Рэнесанс»)
# «Шлях»(варыянт, перапісаны адмыслова для аднайменнага кліпа)
# «Witany»(варыянт з дыску «Дрыгула»)
# «Песня а князю Вітаўце»(варыянт, перапісаны адмыслова для аднайменнага кліпа)
# «Drumul Draculi»(варыянт з дыску «Дрыгула»)
# «Келіх кола»(варыянт з дыску «Келіх кола»)
# «Totentanz»(варыянт з дыску «Скарбы Літвінаў»)
# «Ружа»(варыянт з дыску «Келіх кола»)
# «Абарона Крычава»(варыянт з дыску «Гераічны эпас»)
# «Рыцар Байда»(варыянт з дыску «Гераічны эпас»)
# «Bransle les Lavandieres»(варыянт з дыску «Дрыгула»)
# «Taniec»(варыянт з дыску «Дрыгула»)
# «Руевіт (D.J. Anton Mix)»(бонус-трэк з дыску «Вір»)
# «Drygula (D.J. Anton Mix)»(выдаецца ўпершыню)
# «У карчме (D.J. Anton Mix)»(выдаецца ўпершыню)

## Крыніцы

Катэгорыя:Альбомы Стары Ольса
Нарэшавічы

**Нарэ́шавічы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Начы. Уваходзяць у склад Сіняўскага сельсавету Клецкага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Нора (Noro) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нар- (-нор-) (імёны ліцьвінаў Нарэла, Нарвід, Нарымунт; германскія імёны Narelo, Norvid, Normund) паходзіць ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць', стараверхненямецкага -neri 'уратаваньне, утрыманьне'.

Імя Норуш (Норыш) гістарычна бытавала ў Польшчы: *Norusch* (1446 год), *Norisch* (1442, 1444 і 1450 гады). У Чэхіі бытавала германска-славянскае імя Noreš.

## Насельніцтва
* 1909 год — 253 чалавекі
* 1999 год — 285 чалавек
* 2010 год — 194 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Сіняўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Гальмстад (футбольны клюб)

«**Гальмстад**» () — швэдзкі футбольны клюб з гораду Гальмстаду. Заснаваны ў 1914 годзе. Чатырохразовы чэмпіён Швэцыі, уладальнік Кубка Швэцыі (1995).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гальмстад
Казярог (сузор’е)

**Казяро́г** () — задыякальнае сузор’е ў паўднёвай частцы нябеснай сфэры, крыху паўднёвей за нябесны экватар. Назва сузор’я паходзіць ад мітычнай істоты: напалову казла, напалову рыбы. Сымбалем сузор’я зьяўляецца знак  (у Юнікодзе ).

Казярог — адно з 88 сучасных сузор’яў, першапачаткова зьявілася ў «Альмагесьце» грэцкага астранома II стагодзьдзя Пталемэя. Цяпер сузор’е мяжуе з Арлом, Стральцом, Мікраскопам, Паўднёвай Рыбай і Вадалівам. Рэгіён зорнага неба, у якім ляжыць Казярог, называюць «Морам» за назвы сузор’яў, ляжачых у ім, якія асацыююцца з вадою (Вадаліў, Рыбы, Эрыдан і г. д.). Сузор’е Казярога з усіх сузор’яў задыяка ярчэй толькі за Рака, а таксама найменшае паводле плошчы зь іх.

## Гісторыя
23 верасьня 1846 году ў сузор’і Казярога, каля зоркі Дэнэб Альгедзі (δ Казярога), Ёган Гале адкрыў плянэту Нэптун.

## Астралёгія

З 2002 году Сонца знаходзіцца ў сузор’і Казярога ад 19 студзеня да 15 лютага. У трапічнай астралёгіі месяц Казярога настае з 22 сьнежня па 20 студзеня, у сыдэрычнай — з 15 студзеня да 15 лютага.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Capricornus 


Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Катэгорыя:Заходняя астралёгія
Канец сьвету

**Кане́ц сьве́ту** — распаўсюджаны фразэалягізм, які азначае рэальную або ўяўную пагрозу спыненьня існаваньня ўсіх людзей, цывілізацыяў, чалавецтва ў цэлым, Зямлі ці нават Сусьвету. У вужэйшым сэнсе — вынішчэньне ўсяго жывога.

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Канец сьвету на сусьветнай мапе
* Храналёгія «канцоў сьвету»

Катэгорыя:Эсхаталёгія
Катэгорыя:Апакаліптыка
Вадзянік

**Вадзяні́к**, **Вадзяны́**, **Вадзяны́ дзед**, **Ві́рнік**, **Ціхо́ня**: — у старадаўніх павер’ях многіх народаў дух-увасабленьне стыхіі вады; уладар пэўнага вадаёму й жывых істотаў у ім. У беларускім міталягічным сьветаглядзе — адзін з духаў падводнага гаспадарства з даўгімі валасамі, расплывістым тварам, укрыты водарасьцямі й цінай. Лічылі, што вадзянік жыве ў вірах рэкаў, асабліва каля млыноў (такі зваўся «вірнік»), на дне азёр, крыніцаў, глыбокіх калодзежаў («ціхоня»). Яму прыпісвалі рух і памутненьне вады, пару над ёй, разьлівы рэк, псаваньне рыбалоўных прыладаў, разбурэньне плацінаў, млыноў, гібель жывёлаў і людзей у вадзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мітычныя істоты
Катэгорыя:Беларуская міталёгія
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалёгія
Сутыкненьне Ми-4 пад Ружанамі

**Сутыкне́ньне Мі-4 пад Ружа́намі** — авіякатастрофа, якая адбылася 29 жніўня 1974 року ў раёне мястэчка Ружаны на Пружаншчыне.

## Хада падзеяў
29 жніўня 1974 другая эскадрыльля 225-га асобнага шрубалётнага палку адпрацоўвала на Ружанскім палігоне групавыя дзеяньні з мэтаю падрыхтоўкі да будучых вучэньняў.

Паводле афіцыйнае вэрсіі, падчас палёту ў страі камандзір аднаго са шрубалётаў Ми-4АВ лейтэнант Мікалай Трушын выканаў памылковы манэўр (памылка ў дагоне і прыстройваньні да пярэдняе пары шрубалётаў), што спрычыніла сутыкненьне шрубалётаў на вышыні 50 м. Паводле іншых зьвестак, вядучы другой пары шрубалётаў не пасьпеў адрэагаваць на рэзкі манэўр пярэдняе пары і сутыкнуўся зь пярэднім шрубалётам.

Абодва шрубалёты ўпалі на зямлю ў раёне мэтаў для бомбакіданьня, усе чальцы экіпажаў (6 чалавек) загінулі. Камандзірам другога шрубалёту быў лейтэнант Віктар Есін.

## Вонкавыя спасылкі
* Музэй авіяцыйнае тэхнікі — Баравая

Мі-4
Мі-4
Катэгорыя:Падзеі 29 жніўня
Катэгорыя:Войска ў Пружанскім раёне
Сіманавічы

Назву **Сіманавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Сіманавічы — вёска ў Дарагічынскім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Сіманавічы — вёска ў Чашніцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Сіманавічы — вёска ў Глускім раёне
** Сіманавічы — вёска ў Круглянскім раёне
Сэніца (футбольны клюб)

«**Сэніца**» () — славацкі футбольны клюб з гораду Сэніцы. Заснаваны ў 1921 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Сэніца
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1921 годзе
Віць

Назву **Віць** маюць:

* Віць — рака ў Гомельскай вобласьці, левы прыток Прыпяці, басэйн Дняпра
* Віць — вёска ў Хвойніцкім раёне Гомельскай вобласьці
Менская дзіцячая чыгунка імя К. С. Заслонава

**Менская дзіцячая чыгунка імя [[Канстанцін Заслонаў|К. С. Заслонава]]** — дзіцячая чыгунка, разьмешчаная ў Менску.

Дарога адкрываецца кожны год 1 траўня і закрываецца ў апошнюю нядзелю верасьня. У траўні й верасьні дарога працуе па нядзелях і сьвяточных днях, у летнія месяцы — па серадах, чацьвяргах, пятніцах, суботах і нядзелях.

Пачынаючы зь зімы 2008—2009 гадоў рух цягнікоў ажыцьцяўляецца й у дні зімовых канікулаў.

Інтэрвал руху цягнікоў — 35 хвілінаў.

## Гісторыя
Чыгунка была адкрытая 9 ліпеня 1955 году. З 1955 году эксплюатаваліся паравоз КП і 6 драўляных вагонаў. З 1967 году пачаў эксплюатавацца цеплавозы ТУ2-113 і 6 цэльнамэталічных вагонаў Pafawag. У 1971 годзе чыгунцы было прысвоена імя Канстанціна Сяргеевіча Заслонава — беларускага партызана-чыгуначніка, Героя Савецкага Саюзу. Галоўная станцыя «Парк Культуры» была перайменаваная ў «Заслонава». У канцы 70-х гадоў паступіў цеплавоз ТУ2-010 з Эстоніі, з зачыненай вузкакалейкі.

У сярэдзіне 1980-х на станцыі «Заслонава» быў праведзены капітальны рамонт, а ў 1987 годзе была праведзеная тэхнічная мадэрнізацыя чыгнункі — была ўстаноўленая аўтаблякіроўка, пабудаваны новы будынак дыспэтчарскай на станцыі «Піянэрская», пясчаны балястны слой быў заменены на друзавы. Паступіў у эксплюатацыю новы цеплавоз (ТУ7А-2782) і 12 вагонаў ПВ40. Вагоны Pafawag были спісаныя.

У 1994 годзе цеплавоз ТУ2-010 быў сьпісаны на мэталялом, а 6 вагонаў Pafawag разьбітыя мясцовымі вандаламі і адпраўленыя ў рамонт. У 2005 годзе быў сьпісаны цеплавоз ТУ2-113. Цяпер яго стаянка знаходзіцца ў Берасьцейскім музэі чыгуначнай тэхнікі.

У тым жа 2005 годзе вагоны вытворчасьці 1987 году былі адпраўленыя на рамонт. Да 50-гадовага юбілею чыгункі былі падораныя 6 вагонаў, якія прайшлі капітальны рамонт на Гомельскім вагонарамонтным заводзе.

Летам 2008 году быў набыты цеплавоз ТУ7А-3350. У траўні 2009 году адбылося ўрачыстае адкрыцьцё новага навучальнага цэнтру з прафілюючымі клясамі, кампутарным кабінэтам і заляй гісторыі.

## Галерэя

Minsk Children Railway - Pionerskaya station.jpg|Станцыя «Піянэрская»
Minsk Children Railway - Sosnovy Bor station.jpg|Станцыя «Сасновы Бор»
Belarus-Minsk-Children Railroad-6.jpg|Лякаматыў на станцыі «Заслонава»
Belarus-Minsk-Children Railroad-4.jpg|Цягнік на станцыі «Заслонава»


## Глядзіце таксама
* Менскі чыгуначны вузел

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка дзіцячай чыгункі на сайце Беларускай чыгункі
* Гісторыя Менскай дзіцячай чыгункі на сайце Д. Суцягіна «Дзіцячыя чыгункі СССР»
* Гісторыя Менскай ДЧ на сайце minsk-old-new.com
* Неафіцыйны сайт Менскай ДЧ

Катэгорыя:Транспарт Менску
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1955 годзе
Беларуская служба «Радыё Швэцыя»

**Белару́ская слу́жба «Ра́дыё Швэ́цыя»** () — беларускамоўная радыёперадача ў структуры «Радыё Швэцыя». Дзейнічала ў 2004—2009 роках.

## Мінуўшчына
Швэдзкае радыё распачало трансьляваньне на замежжа ў 1938 року. Першыя праграмы былі на швэдзкай мове. У 1939 быў створаны Канал замежнага вяшчаньня Швэдзкага радыё і зьявіліся трансьляцыі на ангельскай.

Ідэя распачаць вяшчаньне па-беларуску зьявілася ў 1999 року, калі на працу ў расейскую службу швэдзкага радыё ўладкаваўся Дзьмітры Плакс. Сярод прыхільнікаў стварэньня беларускамоўнай перадачы была кіраўнічка расейскае рэдакцыі Вікторыя Рынкус. Першая праграма на беларускай мове выйшла ў этэр 7 лістапада 2004. Заснавальнікам і фактычным кіраўніком стаў Дзьмітры Плакс.

Беларуская служба «Радыё Швэцыя» выходзіла 4 разы на тыдзень (з суботы да аўторку) на кароткіх хвалях. Адпаведныя праграмы магчыма было слухаць таксама ў інтэрнэце. Штат беларускай праграмы складалі два чалавекі і яшчэ два былі пазаштатнымі журналістамі. У сваіх нарысах і рэпартажах супрацоўнікі беларускай службы асьвятлялі жыцьцё беларускай дыяспары, а таксама беларуска-швэдзкія дачыненьні.

У чэрвені 2009 року новы кіраўнік міжнароднага каналу «Радыё Швэцыя» Інгемар Лёфгрэн абвясьціў пра намер спыніць вяшчаньне беларускай перадачы. Гэтае рашэньне было нэгатыўна ўспрынятае беларускай дыяспарай, а таксама слухачамі ў Беларусі, Згуртаваньнем беларусаў сьвету «Бацькаўшчына», Таварыствам беларускай мовы. Швэдзкія студэнты нават стварылі сайт па зборы подпісаў супраць закрыцьця беларускае службы. 1 верасьня 2009 Беларуская служба «Радыё Швэцыя» спыніла сваё існаваньне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ByBooks

Катэгорыя:Радыёстанцыі Швэцыі
Катэгорыя:Радыёстанцыі на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2009 годзе
Беларуска-швэдзкія стасункі

Швэцыя і Беларусь усталявалі **двухбаковыя дыпляматычныя стасункі** ў 1992 року. Беларусь мае амбасаду ў Стакгольме, аналягічна й Швэцыя мае амбасаду ў Менску.

## Дыпляматычны крызіс
1 жніўня 2012 року беларускія ўлады паведамілі пра тое, што акрэдытацыя амбасадара Стэфана Эрыксана ня будзе працягнутая. У адказ на гэта швэдзкія ўлады заявілі, што ня прымуць новага амбасадара Беларусі і рэкамэндавалі двум супрацоўнікам беларускай амбасады пакінуць Стакгольм.

8 жніўня МЗС Беларусі абвясьціла пра адкліканьне ўсіх супрацоўнікаў беларускай амбасады ў Стакгольме і рэкамэндавала швэдзкаму боку адклікаць сваіх дыпляматаў зь Менску.

## Глядзіце таксама
* Замежная палітыка Беларусі
* Замежная палітыка Швэцыі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрвію Стэфана Эрыксана пасьля высылкі зь Беларусі

Катэгорыя:Замежная палітыка Беларусі
Катэгорыя:Замежная палітыка Швэцыі
Рыбы (сузор’е)

**Ры́бы** () — задыякальнае сузор’е ў экватарыяльным поясе нябеснай сфэры, бачнае ў Беларусі ўлетку, увосень і ў пачатку зімы. Сымбалем сузор’я зьяўляецца знак  (у Юнікодзе ). Сузор’е ляжыць між Вадалівам на захадзе і Баранам на ўсходзе. У Рыбах, як і ў сузор’і Дзевы, экліптыка перасякае нябесны экватар — такім чынам у сузор’і знаходзіцца пункт вясеньняга раўнадзенства.

## Крыніцы


Катэгорыя:Экватарыяльныя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Катэгорыя:Заходняя астралёгія
Асырыйцы

**Асыры́йцы** (на арамэйскай мове — ܐܬܘܪ̈ܝܐ, саманазва — [атураі], [сураі], таксама сустракаюцца назвы айсоры, сурыяні, халдэі, сіра-халдэі, сырыйцы, , ) народ, які насяляе Блізкі Ўсход (у асноўным сёньняшні Ірак).

Паходзяць ад насельнікаў Асырыйскай дзяржавы. У сваёй большасьці вызнаюць хрысьціянства, што дазваляе іх адрозьніць ад арабскага, турэцкага і курдзкага насельніцтва. Дакладная колькасьць асырыйцаў невядомая. Агульная колькасьць вагаецца ад 350 000 чалавек да 4 000 000 чалавек. Асырыйцы расьселеныя па розных краінах сьвету. Ёсьць грамады ў Іраку, Сырыі, Іране, Расеі, Грузіі, Армэніі, Лібане, ЗША, Францыі, Швэцыі, Турэччыне. У сваім асьсяродзьдзі карыстаюцца мовай той краіны, дзе жывуць асырыйцы. Асырыйская мова належыць да сэміцкіх моваў. Ёю карыстаюцца ў асноўным у царкоўных службах. Пісьмовая мова была створаная ў 1840-х гадох на аснове гаворкі, якою карысталіся каля возера Ўрмія (паўночны-захад Ірану). Азбука на аснове сырыйскай азбукі эстрангела.

Асырыйцы дзеляцца па рэлігійнай прыкмеце. Адны належаць да Сырыйскай (Якубавай) царквы, іншыя належаць да Асырыйскай царквы Ўсходу. Існуе іншая царква — Галдэйская (каталіцкая) царква зь сядзібай у месьце Мосул. Ёсьць прыхільнікі праваслаўнай царквы.

Пасьля прыходу да ўлады мусульман на абшарах Іраку хрысьціяне маглі спакойна спавядаць свае царкоўныя трэбы. У XVI стагодзьдзі Тамэрланавы ваяры прынесьлі шмат стратаў асырыйцам, серад якіх загінула шмат прдастаўнікоў народу. Рэшта знайшла прытулак у гарах Курдыстану. Пытаньне аб стварэньні незалежнай Асырыйскай дзяржавы ўзьнікла ў канцы ХІХ стагодзьдзя з-за аслабленьня Асманскай дзяржавы. Расея і Брытанія, жадаючы знайсьці прычыну для ўмяшаньня ва ўнутранныя справы Асманскай дзяржавы, пільна сачылі за ганеньнямі асырыйцаў. У час Першай сусьветнай вайны Асманская дзяржава перашкаджала любым спробам стварэньня асырыйскай, армянскай ці якой бы то ні было дзяржавы на сваіх землях.

Расея стварыла вайсковыя аддзелы з асырыйцаў, што жылі ў Іране. Іх узначаліў Эля Ага Пэтрас. Гэтыя аддзелы распачалі вайну зь мясцовым пэрскім і курдзкім насельніцтвам. У красавіку 1918 году расейскія войскі пакінулі Іран. Мясцовае насельніцтва пачало помсьціць асырыйцам за свае крыўды. Было забіта каля 3000 асырыйцаў. Яны пачалі ўцякаць на поўдзень на абшары занятыя Брытанскімі войскамі. Брытанцы пачалі выкарыстоўваць аддзел асырыйцаў (назва — «лівы») для аховы розных установаў і заводаў. Чуткі аб стварэньні Асырыйскай дзяржавы з часткі Ірацкіх земляў (са сталіцай у месьце Мосул) прывяло да сутычак паміж курдамі, арабамі з аднаго боку і асырыйцамі з другога. Асырыйцы пачалі ўцякаць у Сырыю, а потым у Заходнюю Эўропу і ЗША. У 1941 годзе аддзелы асырыйцаў узялі чынны ўдзел у падаўленьні паўстаньня іракцаў супраць улады Брытаніі.

Катэгорыя:Этнасы Азіі
Палестынцы

**Палесты́нцы** — назва арабскага насельніцтва Дзяржавы Ізраіль і Палестынскай аўтаноміі, якая пачала выкарыстоўвацца з 1960-х гадоў.
Сольча

**Сольча**, **Солча** (, *Шальча*) — рака ў Беларусі і Летуве, левы прыток ракі Мерачанкі (басэйн Нёману). Цячэ ў Вярэнаўскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 76 км. Плошча вадазбору 749 км². Выдатак вады ў вусьці 5,72 м³/с.

Асноўны прыток — Балоцінка. На рацэ стаіць места Салечнікі.

Пачынаецца ў Салечніцкім раёне Летувы, на ўсход ад Салечнікаў, утварае на некалькіх кілямэтрах натуральную граніцу паміж Беларусьсю і Летувой. На тэрыторыі Беларусі на левым беразе Сольчы разьмяшчаюцца вёска Варнакелі і гістарычнае мястэчка Беняконі. Потым рака зноў цячэ тэрыторыяй Летувы, дзе ўпадае ў Мерачанку.

## Крыніцы

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Летувы
Катэгорыя:Рэкі Вярэнаўскага раёну
Ягодзіна (футбольны клюб)

«**Ягодзіна**» () — сэрбскі футбольны клюб з гораду Ягодзіны. Заснаваны ў 1919 годзе. Уладальнік Кубка Сэрбіі (2013).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Ягодзіна
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Берасьнёўка

Назву **Берасьнёўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Берасьнёўка — вёска ў Докшыцкім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Берасьнёўка — вёска ў Брагінскім раёне
** Берасьнёўка — вёска ў Хвойніцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Берасьнёўка — вёска ў Качэрыцкім раёне
Курдзкая мова

**Курдзкая мова** ( — Зымане Кёрды) — мова, якой карыстаецца насельніцтва Курдыстану. Курдзкая мова блізкая да іранскіх моваў, уваходзіць у склад індаэўрапейскай моўнай сям’і. Дзеліцца на тры гаворкі: курманджы (паўночнакурдзкая), сарані (сярэднекурдзкая) і лекі (паўдзёнакурдзкая). Курманджы распаўсюджаная ў Сырыі, Турэччыне, Іране, краінах колішняга СССР і дзяржавах Эўропы. Сарані ўжываецца ў Іраку. Лекі распаўсюджана на поўдні Ірану і ўсходзе Ірака.

Да пачатку дваццатага стагодзьдзя курдзкая мова запісвалася арабскай азбукай. Пасьля зьмены азбукі ў Турэччыне 1920—1930-х гадох курдзкая мова пачала запісвацца лацінскімі літарамі. У СССР у 1946 годзе курды пачалі выкарыстоўваць кірыліцу для запісу сваёй мовы. У Іраку арабскія літары выкарыстоўваюцца для запісу курдзкай мовы. Сырыйскія курды ў асноўным ужываюць лацінскія літары. У Турэччыне ўжываньне курдзкай мовы забаронена. У Іраку курдзкая мова зьяўляецца другой дзяржаўнай мовай пасьля арабскай.

Катэгорыя:Іранскія мовы
Катэгорыя:Мовы Азэрбайджану
Катэгорыя:Мовы Армэніі
Катэгорыя:Мовы Ізраілю
Катэгорыя:Мовы Іраку
Катэгорыя:Мовы Ірану
Катэгорыя:Мовы Лібану
Катэгорыя:Мовы Сырыі
Катэгорыя:Мовы Турэччыны
Таджыцкая мова

**Таджы́цкая мова** (саманазва: *забони тоҷикӣ*, таксама *форсии тоҷикӣ* — «таджыцкі фарсі») — дзяржаўная мова Таджыкістану. Блізкая да моваў насельнікаў Аўганістану, Ірану і Ўзбэкістану. Належыць да іранскае групы індаіранскае галіны індаэўрапейскай моўнай сям’і. Носьбіты таджыцкай мовы могуць разумець мову жыхароў Ірану, Аўганістану ды іранамоўную частку Ўзбэкістану, што дае падставу некаторым навукоўцам лічыць таджыцкую мову гаворкай пэрсыдзкай мовы. Таджыцкай мовай карыстаюцца насельнікі Таджыкістану, Узбэкістану (ваколіцы местаў Самарканд і Бухара), поўдня Кыргыстану і паўночнага ўсходу Аўганістану.

Заходнімі лінгвістамі параўнальна часта лічыцца часткай дыялектнае сыстэмы пэрсыдзкае мовы. Адрозьненьні ад яе ў таджыцкай мове пачынаюць заўважацца зь XV ст. Зь сярэдзіны XX ст. расейская мова моцна ўплывае на разьвіцьцё таджыцкай мовы. Вышэйшае кіраўніцтва Таджыкістану карыстаецца расейскай мовай. Іншымі фактарамі аддаленьня сучаснай таджыцкай мовы ад астатніх дыялектаў пэрсыдзкай сталі палітычная й геаграфічная адасобленасьць, уплыў няроднасных цюрскіх моваў і асобныя стандартызацыйныя працэсы. Між тым, таджыцкая мова вылучаецца серад астатніх пэрсыдзкіх дыялектаў захаваньнем плястоў архаічных элемэнтаў у лексыцы, фаналёгіі й граматыцы

Таджыцкая мова мае гаворкі, якія ўмоўна дзеляцца на паўночныя (паўночны Таджыкістан амаль да места Душанбэ, Узбэкістан (ваколіцы местаў Самарканд, Бухара і земляў Узбэкістану, якія мяжуюць з Таджыкістанам), на паўднёвыя (поўдзень ад места Душанбэ, гаворкі насельнікаў Аўганістану за ракой Пяндж), літаратурная мова засноўваецца на паўночна-заходніх дыялектах у навакольлях узбэкістанскага Самарканду. Часам у дыялекталягічную сыстэму таджыцкае мовы ўключаюць памірскія мовы, якія, аднак, уваходзяць у іншую падгрупу іранскіх моваў у адрозьненьне ад таджыцкай.

## Альфабэт
З 1939 году пісьмовасьць на аснове кірыліцы. Да яе пасьлядоўна выкарыстоўваліся арабская пісьмовасьць і лацінскі альфабэт (у часы савецкай палітыкі лацінізацыі моваў малых народаў РСФСР і народаў Сярэдняй Азіі).

Сучасны таджыцкі альфабэт.

Сучасная таджыцкая азбука налічвае 35 літараў і заснаваная на расейскім варыянце кірыліцы. У азбуку даданыя 6 літараў для пазначэньня гукаў, якія адсутнічаюць у расейскай мове.

## Крыніцы

Катэгорыя:Іранскія мовы
Катэгорыя:Мовы Таджыкістану
Бэлуджы

**Бэлуджы** (саманазва — بلوچ) — племянная грамада, карэнныя насельнікі заходняй часткі Пакістану (так званы Бэлуджыстан) і наўднёва-ўсходняй часткі Ірану дакладней вобласьць Сыстан і Бэлуджыстан. У большасьці бэлуджы размаўляюць на сваёй роднай бэлудзкай мове. Яна зьяўляецца адгалінаваньнем іранскіх моваў і належыць да індаэўрапейскай моўнай сям’і. Гэтая мова захавала шмат ад старапэрсыдзкай мовы і авэстыйскай мовы. Каля 10—15 мільёнаў людзей ва ўсім сьвеце ўжываюць бэлудзкую мову. Найбольш бэлуджаў жыве ў Пакістане, вобласьць Бэлуджыстан — 8 800 000 чалавек (2010). У Іране жыве 1 557 000 чалавек (2009), у Аўганістане — 300 000 чалавек (2009), у Амане — 434 000 чалавек (2009), у Аб’яднаных Арабскіх Эміратах — 100 000 чалавек, у Індыі — 60 000 чалавек.

Катэгорыя:Этнасы Азіі
Іранскія мовы

**Іра́нскія мо́вы** — група моваў у складзе індаіранскай галіны, якая ў сваю чаргу ўваходзіць у склад індаэўрапейскае моўнае сям’і. Падзяляецца на дзьве падгрупы, заходнюю й усходнюю, якія драбяцца на меншыя. Агулам аб’ядноўвае ў сваім складзе каля некалькіх дзясяткаў моваў, якімі карыстаюцца каля 150 000 000 чалавек.

Большасьць носьбітаў жыве ў Іране, Аўганістане, Таджыкістане.

Заўважныя меншасьці карыстаюцца імі ў Турэччыне, Іраку, Сырыі, Індыі, частка насельніцтва — ва Ўзбэкістане (носьбіты таджыцкай мовы ў такіх гарадох як Самарканд ды Бухара) і Пакістане (бэлудзкая мова, мова пушту). Носьбіты таксама пражываюць у Расеі (Паўночная Асэтыя — асэтынская мова, поўдзень Дагестану — тацкая мова й іранскія дыялекты горскіх габрэяў), Грузіі (асэтынская мова Паўднёвай Асэтыі), Армэніі (курдзкая), Азэрбайджане (талыская) і Кітаі (сарыкольская, ваханская).

## Вонкавыя спасылкі
Гімн Ірану

Гімн Ірану ( []) — дзяржаўны гімн Ісламскай рэспублікі Іран. Музыку напісаў Хасан Рыяхі, словы былі напісаныя гуртом пісьменьнікаў. Зацьверджаны дзяржаўным гімнам ў 1990 годзе.

Ірану гімн
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Ірану
Дамавік

**Дамавік** (дамавы, дамавой, хатнік, гаспадар, падпечнік, хоплік) — у славянскіх народаў хатні дух, міталягічны гаспадар і заступнік хаты, які забясьпечвае нармальнае жыцьцё сям’і, здароўе людзей і жывёлаў, урадлівасьць.

## Забабоны
На працягу году было некалькі дзён, калі дамавіку неабходна было выказаць свае адносіны да яго. Часьцей за ўсё гэта былі гасьцінцы — кілішак віна, луста хлеба, кавалак сала й што-небудзь з салодкага. Іх пакідалі на стале на ноч, каб дамавік пачаставаўся. Казалі, што апоўначы дамавік абавязкова выйдзе са свайго патаемнага месца й прыме ежу. І тады раніцай можна будзе заўважыць сьляды яго сьняданку й адчуць, як зьменіцца атмасфэра ў хаце.

Пакідаючы ежу дамавіку, абавязкова прыгаворвалі прыблізна так: «Гаспадар-бацюхна, захавай маю хацінку й маю скацінку»; «Гаспадурушка, батухна, хлеб-соль прымі, скацінку вадзі»; «Дамавішка-дзядуля, усіх паі, кармі авечушак, наладжвай лад, глядзі гладка й сьцялі мякка».

Калі гаспадыня забывала пакінуць дамавіку прысмакі, той мог пакрыўдзіцца й перастаць дапамагаць гаспадарам хаты, і тады ўсё пойдзе наперакос: зьнікне жаданьне працаваць, пахісьнецца гаспадарка, апануюць хваробы й нястачы.

Нашымі продкамі дамавік звычайна ўспрымаўся як ашчадны, клапатлівы гаспадар, які ва ўсім дапамагае працаздольнай і дружнай сям’і.

Тых, хто дрэнна вёў гаспадарку, не клапаціўся аб чысьціні й парадку, ленаваўся, ён пужаў, па-свойму шкодзіў, імкнуўся чамусьці навучыць гаспадароў такім чынам.

Пры пераезьдзе ў новую хату дамавіка запрашалі з сабой: «Дамавік, дамавік, не заставайся тут, а ідзі з нашай сям’ёй».

Дамавік, які жыў у згодзе з гаспадарамі, абавязкова папярэджваў аб надыходзячай бядзе ці нястачы. Той, хто пачуе гэтыя перасьцярогі, здолее перамагчы непрыемныя падзеі.

З пакаленьня ў пакаленьне перадаваліся пэўныя забароны ў адносінах да дамавіка: заходзячы ў хлеў, моцна не размаўлялі, каб лішні раз не «турбаваць» дамавіка; калі прыносілі ў хату дровы, не кідалі іх долу з грукатам; жанчыны не павінны былі хадзіць па хаце з распушчанымі й не пакрытымі хустай валасамі.

Пра дамавіка, яго гарэзы й жарты, пра тое, як ён выглядае й калі зьяўляецца ў сем’ях, асабліва шмат распавядалі ў тыя дні, калі па традыцыі яго неабходна было ўлагоджваць. Адным з такіх дзён зьяўляецца 10 лютага.

## Літаратура
* Хто ў доме гаспадар? // «Народная газета» № 186(5852), 10 ліст. 2010.

Катэгорыя:Славянскія багі
Кікімара

**Кікімары**, **вешчыцы** — ва ўсходнеславянскай міталёгіі юныя істоты, што жывуць па сядзібах, выключна жаночага полу, загубленыя да хрышчэньня дочкі ці праклятыя маткаю яшчэ ў чэраве.

Кікімары бясшкодныя, галоўным чынам зьбіраюцца ў тыя дамы, дзе адбылося забойства дзяцей, пракляцьце й паблізу якіх быў схаваны трупік. З-за свае дзяціннасьці Кікімары загульваюцца й перашкаджаюць жыхарам валтузьнёй, ад якой чуваць шум уперамешку з рэдкім зьнямоглым піскам і віскам. Але сярод самай ажыўленай валтузьні Кікімары часам спыняюцца: гэта значыць увага іх прыцягнута хатняй абстаноўкай, тою ці іншаю работаю, немаўлятамі, якіх пестуюць іх мацяркі. Тады Кікімары не па-зямному, неяк асабліва ўздыхаюць, чым выказваюць зайздрасьць да чужой ласкі й недасягальнае жаданьне завалодаць ёю самім. Ня ведаючы іншай работы, Кікімары часьцей за ўсё накідваюцца на пакладзенае некім шытво й пражу, каб дагадзіць маці ці яе дачцэ, і працягваюць перапыненую работу. Мэта, аднак, не дасягаецца: крывыя й няўмелыя швы, няроўнасьць выпрадзеных нітак і г. д. раніцай разьбіраюцца сталымі жанчынамі.

Звычайна месцазнаходжаньне Кікімараў у доме — пляцоўка на паверхні печы й падпечак, куды яны нябачна спускаюцца.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Міфы Бацькаўшчыны на slounik.org

Катэгорыя:Мітычныя істоты
Скарпіён (сузор’е)

**Скарпіён** () — задыякальнае сузор’е. Сымбалем сузор’я зьяўляецца знак  (у Юнікодзе ). Скарпіён ляжыць паміж Шалямі на захадзе і Стральцом на ўсходзе. Скарпіён — параўнальна вялікае сузор’е ў паўднёвай частцы нябеснай сфэры, у цэнтры Млечнага Шляху.

Найярчэйшай зоркай сузор’я зьяўляецца Антарэс (α Скарпіёна), што мае зорную велічыню 0,96m. Зь іншых адметнасьцяў у сузор’і Скарпіёна можна спаткаць зорную скупнасьць Матылёк і Скупнасьць Пталемэя.
Фёдар Чарных

**Фёдар Чарных** (;  21 траўня 1991 году, Масква, РСФСР) — летувіскі футбаліст, паўабаронца клюбу «Каўна Жальгірыс». Гулец нацыянальнай зборнай Летувы. Паводле паходжаньня зьяўляецца расейцам.

## Кар’ера
### Клюбная
Клюбную кар’еру Фёдар распачаў на радзіме ў клюбе другога летувіскага дывізіёну «Гранітас». У Магілёве першы раз пабываў разам з клюбам, куды прыехаў на спаборніцтвы. Падчас турніру ў Беларусі форвард быў прыкмечаны Валерыем Стральцовым, і ўлетку 2009 году стаў гульцом магілёўскага «Дняпра». Дэбютаваў у чэмпіянаце Беларусі ў матчы супраць «Смаргоні», дзе выйшаўшы на 20 хвілін гульнявога часу, двойчы забіваў галы ў браму суперніка. На наступны сэзон стаў чальцом асноўнага складу клюбу. У сэзоне 2011 году прапусьціў шмат гульняў з-за траўмы, а клюб вылецеў з Найвышэйшай лігі.

Паколькі правілы БФФ забараняюць браць удзел легіянэрам у спаборніцтвах першай лігі, Фёдар быў вымушаны шукаць іншы клюб дзеля працягу кар’еры. Такім чынам, сэзон 2012 году Чарных правёў у арэндзе ў наваполацкім «Нафтане». Па заканчэньні сэзону да Фёдара праяўлялі цікавасьць беларускія «Дынама» й БАТЭ, а таксама турэцкі «Анкараспор». У чэрвені 2014 году пакінуў «Дняпро» па ўзаемнай згодзе бакоў. У ліпені 2014 году падпісаў кантракт з польскім клюбам «Гурнік» (Лэнчна).

### Міжнародная
Фёдар дэбютаваў у складзе моладзевай зборнай Летувы яшчэ ўлетку 2010 году. 14 кастрычніка 2012 году дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Летувы ў таварыскай гульні супраць зборнай Армэніі, згуляўшы за каманду палову гульні.

## Дасягненьні
**«Дняпро»**
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2009

**«Нафтан»**
* Уладальнік Кубак Беларусі: 2012

## Асабістае жыцьцё
Дзядуля Фёдара з матулінага боку быў у свой час савецкім афіцэрам, а пасьля выхаду ў адстайку зьехаў на сталае жыцьцё ў Летуву. Роднай мовай для Чарных зьяўляецца расейская, аднак ён, акрамя таго, добра валодае летувіскай, ангельскай і польскай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце 90minut.pl
* Профіль на сайце transfermarkt.de
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Летувіскія футбалісты
Уцёкі ў Эгіпет

**Уцё́кі ў Эгі́пет** — апісаныя ў Эвангельлі паводле Мацьвея падзеі, якія адбываліся з сям’ёй Ісуса Хрыста пасьля наведваньня вешчуноў з усходу. Язэп з Марыяй выпраўляюцца ў Эгіпет, каб уратаваць Сына ад забойства, замоўленага царом Ірадам.

## Эвангельле
Уцёкі Сьвятой сям’і ў Эгіпет апісаныя толькі ў адным Эвангельлі і вельмі каротка. Пасьля таго, як мудрацы з усходу прынесьлі немаўляці дарункі і не вярнуліся да Ірада, Язэпу ў сьне зьявіўся анёл, які загадаў: «Устань, вазьмі Дзіця і матку Яго і бяжы ў Эгіпет і будзь там, дакуль не скажу табе; бо Ірад хоча шукаць Дзіцятка, каб загубіць Яго» (Мц., 2:13). Тае ж ночы Язэп з Марыяй і Ісусам выправіліся ў Эгіпет, дзе жылі да сьмерці Ірада.

Катэгорыя:Божае Нараджэньне
Катэгорыя:Ісус Хрыстос
Катэгорыя:Панна Марыя
Катэгорыя:Сьвяты Язэп
Катэгорыя:Эвангельле паводле Мацьвея
Fast Food

***Fast Food*** () — аркадная кампутарная гульня, распрацаваная брытанцамі Олівэрамі і выдадзеная ў сьнежні 1987 року Codemasters. Зьяўляецца па сутнасьці аналягам вядомае гульні *[[Pac-Man]]*.

Галоўны дзеючы пэрсанаж гульні — ужо вядомае антрапаморфнае яйка па імі Дызі (да таго часу выйшлі гульні *[[Dizzy I]]* і *[[Dizzy II]]*). *Fast Food*, аднак, ня лічыцца іхнім працягам, паколькі зьяўляецца нашмат прасьцейшаю за прыгодніцкі стыль асноўнай сэрыі: распрацоўка асноўных момантаў заняла тры дні, а на давядзеньне да ладу ўсёй графікі, інтэрфэйсу і музыкі спатрэбіліся яшчэ два тыдні.

Першапачаткова гульня распрацоўвалася як маркетынгавы прадукт для сеткі рэстаранаў «Happy Eater», аднак падчас распрацоўкі пляны зьмяніліся, і ў гульню дадаўся Дызі.

## Вонкавыя спасылкі
* ''Fast Food'' на World of Spectrum
* ''Fast Food'' на MobyGames

Катэгорыя:Кампутарныя гульні 1987 году
Катэгорыя:Dizzy
Катэгорыя:Гульні для Amiga
Катэгорыя:Гульні для Amstrad CPC
Катэгорыя:Гульні для Atari ST
Катэгорыя:Гульні для Commodore 64
Катэгорыя:Гульні для DOS
Катэгорыя:Гульні для ZX Spectrum
Катэгорыя:Гульні Codemasters
Катэгорыя:Кампутарныя гульні, распрацаваныя ў Вялікабрытаніі
Рэйт Ровэрз Кэркэльдзі

«**Рэйт Ровэрз**» () — шатляндзкі футбольны клюб з гораду Кэркэльдзі. Заснаваны ў 1883 годзе. Фіналіст Кубка Шатляндыі (1913).

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кэркэльдзі
Берасьцечка (неадназначнасьць)

Назву **Берасьцечка** маюць:

* Берасьцечка — горад у Валынскай вобласьці Ўкраіны
* Берасьцечка — вёска ў Хвойніцкім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі
Стралец (сузор’е)

**Страле́ц** () — задыякальнае сузор’е, у якім знаходзіцца пункт зімняга сонцавароту і цэнтар Нашай Галяктыкі. Сымбалем сузор’я зьяўляецца знак  (у Юнікодзе ). Найчасьцей Стральца выяўляюць у выглядзе кентаўра, які нацягвае стралу. Сузор’е ляжыць між Зьмеядзержнікам на захадзе і Казярогам на ўсходзе.

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Заходняя астралёгія
Чахі

Назву **Чахі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Чахі — вёска ў Астравецкім раёне
** Чахі — вёска ў Вярэнаўскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Чахі — былая вёска ў Хвойніцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Чахі — вёска ў Маладэчанскім раёне

## Глядзіце таксама
* Чэхі (неадназначнасьць)
Уласы

Назву **Уласы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Уласы — вёска ў Баранавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Уласы — вёска ў Хвойніцкім раёне Гомельскай вобласьці
Вікінг Ставангер

«**Ві́кінг**» () — нарвэскі футбольны клюб з гораду Ставангеру. Заснаваны ў 1899 годзе. Дзевяціразовы чэмпіён Нарвэгіі, шасьціразовы ўладальнік Кубка Нарвэгіі.

## Гісторыя
«Вікінг» быў заснаваны ў Ставангеры ў 1899 годзе і ў першыя гады гуляў перадусім супраць мясцовых камандаў. З 1930-х гадоў клюб замацаваўся на нацыянальным узроўні, згуляўшы ў фінале Кубка Нарвэгіі 1933 году, які зазнаў паразу ў матчы «М’ёндалену». У 1930-я гады колеры каманды бараніў вядомы гулец Рэйдар Квамэн, які гуляў у складзе зборнай Нарвэгіі, якая здабыла бронзавы мэдаль на Алімпійскіх гульнях 1936 году. Ягоны брат Артур Квамэн таксама быў гульцом каманы ды бараніў гонар краіны ў міжнародных матчах.

Па Другой сусьветнай вайне «Вікінг» дамінаваў у 1950-х гадах, абгуляўшы «Лілестрэм» у фінале Кубка Нарвэгіі 1953 году і «Санэф’ёр» у фінале 1959 году, а таксама ўзяў тытул чэмпіёна краіны ў сэзоне 1957—1958 гадоў. Некалькі гульцоў той каманды прыцягваліся да складу зборнай Нарвэгіі. У паўфінале Кубка Нарвэгіі 1959 году быў усталяваны рэкорд наведвальнасьці клюбу, калі ягоную перамогу над «Одам» зь лікам 4:0 наведалі  гледача. 1960-я гады не адзначаліся асаблівымі посьпехамі, але ў 1970-я гады клюб стаў сапраўдным лідэрам нарвэскага футболу. «Вікінг» выйграў чатыры тытулы чэмпіёна краіны запар з 1972 па 1975 гады. У 1979 годзе быў здабыты кубак і перамога ў чэмпіянаце. Тагачасны трэнэр К’ель Схоў-Андрэасэн уважаецца аўтарам таго посьпеху, дзякуючы сваім ідэям аб каапэратыўных паводзінах і рэвалюцыйнаму выкарыстаньню хуткіх атакуючых скрайніх абаронцаў.

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Нарвэгіі па футболе|Чэмпіён Нарвэгіі]] (9):** 
:: 1958, 1972, 1973, 1974, 1975, 1979, 1982, 1991, 2025

* Уладальнікі **[[Кубак Нарвэгіі па футболе|Кубка Нарвэгіі]] (6):** 
:: 1953, 1959, 1979, 1989, 2001, 2019

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Ставангер
Баніфацыюс IV (папа рымскі)

**Баніфацыюс IV** (; памёр 8 траўня 615, Рым) — папа рымскі з 25 жніўня 608] году па 8 траўня 615 году.

Паходзіў з роду марсіеў з гораду Валерыі. Пры Баніфацыюсе ў 608 годзе імпэратарам Фокам хрысьціянам быў перададзены паганскі Пантэон. У ім папам была асьвечана царква Сьвятой Марыі і ўсіх пакутнікаў. Таксама Баніфацыюс быў сучасьнікам сьвятога Калумбана.

Баніфацыюс не карыстаўся папулярнасьцю, бо часы ягонага кіраваньня суправаджаліся рознымі бедзтвамі. Тым ня менш, ён быў кананізаваны каталіцкай царквой, то бок дзень памяці адзначаецца 25 траўня.

## Вонкавыя спасылкі

* Баніфацыюс IV. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Памерлі 8 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 615 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Цялец (сузор’е)

**Цялец** або **Бык** () — задыякальнае сузор’е ў паўночнай частцы нябеснай сфэры. Сымбалем сузор’я зьяўляецца знак  (у Юнікодзе ), які сымбалізуе галаву быка і яго рогі. Цялец — адметнае сузор’е на небе паўночнага паўшар’я ўзімку. Сузор’е сягае часам у эпоху раньняга бронзавага веку, у час якога пункт веснавога раўнадзенства знаходзіўся акурат у Цяльцы. Сама ж асацыяцыя сузор’я з цяльцом паходзіць зь міталёгіі Бабілёну, Эгіпту і Грэцыі.

У сузор’і Цяльца хапае адметнасьцяў для назіраньня. У гэтым сузор’і знаходзяцца дзьве найбліжэйшыя да Зямлі зорныя скупнасьці: Плеяды і Гіяды — абедзьве можна пабачыць на небе няўзброеным вокам. Найярчэйшая зорка Цяльца, чырвоны гігант Альдэбаран (α Цяльца) мае першую зорную велічыню. У паўночна-заходняй частцы сузор’я разьмешчаная туманнасьць Мэсье 1 — рэшта звышновай, вядомая пад назвай *Крабападобная туманнасьць*.

## Агульная характарыстыка
Цялец — буйнае і заўважнае сузор’е на зімнім небе паўночнага паўшар’я. Яно ляжыць паміж Баранам на захадзе, Блізьнятамі на ўсходзе, Пэрсэем і Возьнікам на поўначы; на поўдзень ад Цяльца ляжыць Эрыдан, аточаны з усходу Арыёнам і Кітом з захаду. У верасьні-кастрычніку, вечарам, Цялец знаходзіцца над гарызонтам на ўсходзе. Лепшая пара для назіраньняў за Цяльцом — сьнежань і студзень. У сакавіку-красавіку Цялец будзе знаходзіцца на захадзе, як пачынае цямнецца.

Праз сузор’е Цяльца праходзіць экліптыка. Паколькі плоскасьць арбіты Месяца і плянэт Сонечнай сыстэмы ляжаць блізка да экліптыкі, кожны год іх разам можна спаткаць у адным сузор’і побач. Галяктычная плоскасьць Млечнага Шляху перасякае сузор’е паўночна-ўсходнім куце, а галяктычны антыцэнтар знаходзіцца недзе калі мяжы паміж Цяльцом і Возьнікам. Цялец — адзінае сузор’е, якое перасякаюць адразу каляктычны экватар, нябесны экватар і экліптыка. У сузор’і Цяльца таксама знаходзіцца кольцападобная галяктычная фармацыя, вядомая пад назвай Пояс Гулда, якая канцэнтруе ў сабе адносна маладыя зоркі.

## Крыніцы

### Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* 


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Заходняя астралёгія
Катэгорыя:Паўночныя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Цэлестын I

**Цэлестын I** (; памёр 27 ліпеня 432 году, Рым) — папа рымскі з 10 верасьня 422 году па 27 ліпеня 432 году.

Пры Цэлестыне афрыканскія эпархіі выйшлі з падпарадкаваньня Рыму. Адначасова Цэлестын змагаўся з нэстарыянствам. У 430 годзе ён сабраў у Рыме царкоўны сабор і асудзіў дактрыну Нэсторыюса. Кірылу Александрыйскаму, зь якім Цэлестын меў перапіску, былі прадастаўлены дэлегацкія паўнамоцтвы, з даручэньнем прадстаўляць арцыбіскупа Рыму на Эфэскім саборы ў 431 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Цэлестын I. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Сьвятыя
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Сэргіюш II (папа рымскі)

**Сэргіюш II** (; памёр 27 студзеня 847, Рым) — папа рымскі са студзеня 844 году па 27 студзеня 847 году. Паходзіў з рымскага шляхетнага роду.

Быў узьведзены на Сьвяты пасад рымскай шляхтай насуперак жаданьню Лётара I, аднак затым каранаваў ягонага сына Людовіка каралём лянгабардаў. Пры Сэргіюшы вялікага размаху дасягнула сьвятакупства. У час ягонага пантыфікату адбылося рабаваньне Рыма арабамі ў 846 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

* Сэргіюш II. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Памерлі 27 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 847 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Будзёнаўка

Назву **Будзёнаўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Будзёнаўка — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Будзёнаўка — вёска ў Амсьціслаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Будзёнаўка — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Будзёнава
* Будзёнаў
Шалі (сузор’е)

**Шалі** або **Вагі** () — задыякальнае сузор’е ў паўднёвай частцы нябеснай сфэры. У астралёгіі сузор’е сымбалізуецца знакам  (у Юнікодзе ). Гэта даволі цёмнае сузор’е: у ім няма ніводнай зоркі зь першай зорнай велічынёй. Шалі ляжаць паміж Дзевай на захадзе і Скарпіёнам на ўсходзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 


Катэгорыя:Заходняя астралёгія
Аблата

**Абла́та** ( — прынашэньне, прапанова, дарунак) — салодкая кулінарная страва, якая ўяўляе сабой круглыя выпечаныя з прэснага цеста вахлі дыямэтрам 10—20 см і таўшчынёй 1—3 мм. Меней за 10 см маюць назву звычайна «аблатка». Зазвычайна на дысках выціскаюцца выявы, зьвязаныя з Нараджэньнем Хрыстовым або іншыя хрысьціянскія сымбалі.

## Глядзіце таксама
* Аплатка
* Вафля

## Літаратура
* Opowiesci wigilijne. Warszawa, 2005.

Катэгорыя:Калядная ежа
Энэргетычны напой

**Энэргеты́чны напо́й** — кафэіназьмяшчальны напой, распрацаваны ў 1980-я гады Дытрыхам Матэшыцам дзеля павелічэньня працаздольнасьці чалавека шляхам павышэньня засяроджаньня ўвагі. Зьмяшчае таксама цукар, вітаміны і 2 вытворныя амінакісьлі — таўрын і карніцін, што бяруць удзел у энэргетычным абмене. Пляшка напою зьмяшчае 116 міліграмаў кафэіну, кубак жа зробленай у кававарцы кавы — 65—125 мг. У 1984 годзе стваральнік напою заснаваў прадпрыемства «Рэд Бул» ( — «чырвоны бык»; Фушль-ам-Зээ, зямля Зальцбург, Аўстрыя).

## Шкоднасьць
Шкодзіць здароўю ў спалучэньні зь сьпіртам. Бяз шкоды здароўю дапушчаецца ўжытак 2 порцыяў напою ў суткі. Цалкам супрацьпаказаны дзецям, цяжарным жанчынам, таксама пры разладзе сну і хваробах сэрца, язьве і гастрыце.

## Крыніцы


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1980-я гады
Сакалы

Назву **Сакалы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Сакалы — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Сакалы — вёска ў Воранаўскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Сакалы — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці
* Сакалы — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці