open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жаўна сівая

**Сівы́ дзя́цел** ці **Сіва́я жаўна́** (*Picus canus*) — від птушак зь сямейства дзятлавых (*Picidae*), блізкі сваяк зялёнай жаўной (*Picus viridis*). Распаўсюджаны ў паласе лясоў Эўразіі ад цэнтральных раёнаў Эўропы на ўсход да ціхаакіянскага ўзьбярэжжа, Малайскага паўвострава і Суматры. У зімовы час часта вядзе качавы лад жыцьця ў межах гнездавога арэала, у тропіках жыве асела. Амаль паўсюль рэдкая птушка, аднак, па ўсёй бачнасьці, гэта не зьвязана з антрапагенным фактарам.

## Апісаньне
Падобная да зялёнай жаўны: верх галавы і сьпіны шараватыя, у самца чырвоная пляма на ілбе заходзіць на верх галавы, у абодвух полаў вузкія і чорныя «вусы». Ніз цела шараваты. Надхвосьце жоўтае. Маладыя з карычневым адценьнем, з палоскамі на баках цела, самцы зь невялічкай чырвонай плямай на ілбе. Радужына вока чорная.

Голас: ападаючай танальнасьці, у параўнаньні зь зялёнай жаўной больш ціхі і мэлядычны, не такі прарэзьлівы «кью-кью-кью…», кожны раз павольней. Позыў — кароткае «г’ё, гек», стукае ня вельмі гучна; часьцей за зялёную жаўну. Даўжыня цела 25-29 см, размах крылаў 43-48 см Ахова птушак Бацькаўшчына.

### Падвіды
З 11 падвідаў у Эўропе толькі *P. c. canus* — ад Францыі і Нарвэгіі на ўсход да цэнтар. Азіі і паўн. Манголіі.

## Біятоп
Старыя высакастволыя і прасьветленыя лісьцевыя лясы з прымесьсю букаў або ліп, на тэрыторыях з пагоркамі або перадгор’і паблізу палян ці адкрытых тэрыторыяў, прырэчныя лясы, дрэвастоі сярод палёў, могілкі. У Эўропе да 600 м в.у.м., але ў некаторых частках арэала даходзіць да 1000 м в.у.м. і нават да 2000 м в.у.м. На Ўрале таксама піхтавыя, лістоўнічныя ці яловыя лясы.

## Гняздо
У дупле лісьцевага дрэва (подсьціл з парахні або дробных трэсак), звычайна ніжэй сярэдзіны ствала (2-5 м над зямлёй, часам вышэй — да 17 м). Дыямэтар адтуліны 6-8 см, глыбіня гнездавой камэры 20-30 см, шырыня 10-15 см.

## Яйкі

5-7 (4-11), эліптычныя, крыху падоўжаныя з завостраным вузейшым канцом, белыя, сярэдне бліскучыя. Памеры: 28,5 х 21,5 мм (27,5-29,0 х 21,0-22,0 мм).

## Арэал
Ад Францыі і паўднёвай Нарвэгіі праз Эўропу і Азію да Сахаліна і Японіі, а таксама Ўсходняя Азія на поўдзень да Індакітаю, Суматры і Гімалаяў.

## Пералёты
Аселы.

## Месца зімовак
У межах гнездавога арэала.

## На Беларусі
Нешматлікі на гнездаваньні аселы від.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзятлавыя
Катэгорыя:Птушкі Эўразіі
Катэгорыя:Птушкі Азыі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1788 годзе
Окна

**О́кна** () — ток-шоў расейскае вытворчасьці, што трансьлявалася ў часе 2002—2005 гадоў на расейскім тэлеканале ТНТ, раней — на тэлеканале СТС. У пастановачным сцэнары тэлеперадачы адыгрываліся разнастайныя жыцьцёвыя сытуацыі ды канфлікты, часьцяком з выкарыстоўваньнем абсцэннае лексыкі (якая закрывалася адмысловым гукавым сыгналам), пры гэтым згаданыя сытуацыі нярэдка станавіліся прычынаю боек.

Вядоўцам тэлеперадачы зьяўляўся расейскі актор, музыка, паэт, шоўмэн і тэлевядоўца Дзьмітры Нагіеў.

## Сюжэт
Сюжэт праграмы распачынаўся з тлумачэньня вядоўцам гісторыі канфлікту, пасьля чаго да студыі запрашаўся адзін з удзельнікаў гэтага канфлікту. Ён распавядаў пра сваё гледзішча наконт канфлікту. Працягам некаторага  часу вядоўца па чарзе запрашаў іншых удзельнікаў канфліктнае сытуацыі. Запрошаныя ўдзельнікі ў студыі разьбіраліся між сабою датычна тэматыкі канфлікту, што звычайна праводзілася слоўным шляхам (аднак нярэдка ўзьнікалі спробы вырашэньня канфлікту з ужываньнем абсцэннае лексыкі або фізычнае сілы). Абсцэнная лексыка хавалася пад спэцыяльным тэлевізійным гукавым сыгналам, на выпадак узьнікненьня бойкі паміж удзельнікамі прысутнічала «служба бясьпекі» ў складзе двух мужчынаў, мэтай якой было спыненьне ўдзельнікаў магчымых боек.

Па сканчэньні дыскусіі вядоўца абвяшчаў «гонг» — прысутным у залі студыі гледачам давалася мажлівасьць выказаць сваё меркаваньне датычна сытуацыі, на кожнага гледача давалася 10 сэкундаў.

## Заканчэньне
Рэйтынг перадачы пачаў зьніжацца, і ў 2005 року шоў закрылі праз частыя бойкі, у адной зь якіх вядоўцу Дзьмітрыю Нагіеву нават зламалі нос. Перад закрыцьцём штодзень паказваўся 21 лепшы выпуск перадачы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Социально-психологическая экспертиза программ ток-шоу"Окна"

Катэгорыя:Расейскія тэлевізійныя праграмы
Зброяўка Брно

«**Зброяўка**» () — чэскі футбольны клюб з гораду Брна. Заснаваны ў 1913 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Брно
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1913 годзе
Катэгорыя:1913 год у Чэхіі
Калода

Назву **Калода** маюць:

* Калода — рака ў Берасьцейскай вобласьці, левы прыток ракі Ружанка, басэйн Нёмана
* Калода — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Кампазыцыя (літаратуразнаўства)

**Кампазы́цыя (літаратуразнаўства)** () — абумоўленая зьместам будова паэтычнага твору. Часам адрозьніваюць зьнешнюю будову, або архітэктоніку, і ўнутраную будову, або ўласна кампазыцыю. Да архітэктонікі ў такім разе адносяць сыстэму страфічнай арганізацыі верша, да ўласна кампазыцыі — характар раскрыцьця зьместу, разьмяшчэньне слоўна-вобразнага матэрыялу ўнутры архітэктанічных формаў. Аднак такое дзяленьне кампазыцыі даволі фармальнае, паколькі ў паэтычным творы ўсе элемэнты формы і зьместу цесна ўзаемазьвязаныя і ўзаемаабумоўленыя. Таму разгляд кампазыцыі павінен ахопліваць і строфіку (у страфічных творах), спалучэньне вершаваных радкоў, строфаў у асобныя часткі, разьдзелы, і лёгіку раскрыцьця паэтычнага зьместу ўнутры гэтых строфаў, частак, разьдзелаў. Пры гэтым вызначальным зьяўляецца прынцып кампазыцыйнай цэласнасьці паэтычнага твору. Характар кампазыцыі твору залежыць ад яго зьместу, ад сьветапогляду мастака, яго творчага мэтаду, а таксама ад літаратурнага жанру, у які ўвасабляецца жыцьцёвы матэрыял.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Строфіка

**Стро́фіка** — разьдзел паэтыкі верша, што вывучае будову, віды, заканамернасьці ўзьнікненьня і разьвіцьця строфаў, выяўленчыя іх уласьцівасьці.

## Літаратура
* 
*
Страфа

**Страфа́** ( — паварот) — гэта змацаваная пэўнай рыфмоўкай або кляўзацыяй інтанацыйна-сынтаксічная еднасьць двух ці больш вершаваных радкоў, якая рэгулярна паўтараецца ў вершаваным творы. У антычнай паэзіі, якая ня ведала рыфмаў, страфу арганізоўвала мэтрыка — строга ўпарадкаванае разьмяшчэньне вершарадоў пэўных памераў. У пазьнейшым вершы, у тым ліку і ў сучасным сілаба-танічным, мэтрычная арганізацыя страфы часткова засталася — у ёй нярэдка паўтараюцца ў строгай пасьлядоўнасьці разнастопныя радкі аднаго памеру (напрыклад, спалучэньне шасьцістопнага і чатырохстопнага ямба, чатырохстопнага і трохстопнага дактыля і г. д.). Аднолькавасьць рыфмоўкі або кляўзацыі — важны, але толькі зьнешні элемэнт страфічнага комплексу. Асноўнае ў страфе — гэта рытмічная цэласнасьць, якая прадвызначае аднароднасьць рытмічнага малюнка ў межах аналягічных строфаў, а таксама інтанацыйна-сынтаксічная еднасьць, дзякуючы якой строфы набываюць адносную зьмястоўную завершанасьць і самастойнасьць і выразна аддзяляюцца адна ад другой міжстрофнымі паўзамі, а на пісьме яшчэ і графічна — прабеламі.

## Глядзіце таксама
* Вершаскладаньне
* Алкеева страфа
* Алкманава страфа
* Анегінская страфа
* Антыстрафа

= Літаратура =
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Строфіка
Катэгорыя:Вершаскладаньне
Катэгорыя:Вершазнаўства
Асананс

**Асана́нс** ( — сугучнасьць) — прадвызначанае пэўнымі мастацкімі задачамі паўтарэньне ў вершаванай мове аднолькавых або падобных галосных гукаў. Як і алітэрацыя, асананс дапамагае падкрэсьліць асобныя словы, узмацніць інтанацыйна-гукавую выразнасьць верша, надаць яму асаблівую мілагучнасьць.

## Глядзіце таксама
* Алітэрацыя
* Кансананс

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Віктар Івашкевіч

**Ві́ктар Івашке́віч** (21 верасьня 1959, Менск, БССР — 3 кастрычніка 2013) — беларускі палітычны дзяяч, журналіст.

## Біяграфія
Скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Напачатку 1980-х гадоў быў актыўным удзельнікам нефармальных аб’яднаньняў «Майстроўня», «Талака». Быў сярод арганізатараў маршу-пратэсту па Дзьвіне супраць будаўніцтва Дзьвінскай ГЭС (1987), экалягічнага маршу па Прыпяці — адной зь першых чарнобыльскіх акцыяў пратэсту (1988), забастоўкі кіроўцаў гарадзкіх аўтобусаў у Менску (1989). З 1988 году — у Беларускім Народным Фронце. Адзін зь ініцыятараў стварэньня страйкамаў у 1991 г. Да 1996 Віктар Івашкевіч быў сакратаром управы БНФ, адказваў за арганізацыю масавых акцыяў і фінансавае забесьпячэньне БНФ. Уваходзіў у групу лідэраў БНФ, якія адкрыта выступілі з крытыкай Зянона Пазьняка на зьезьдзе партыі ў 1999 годзе.

Галоўны рэдактар газэты «Рабочы» (1997—2002 гг.). З 1999 — віцэ-прэзыдэнт Беларускага кангрэсу дэмакратычных прафсаюзаў. У кастрычніку 2002 году быў асуджаны на два гады абмежаваньня волі за публікацыю артыкула «Злодзей павінен сядзець у турме», па абвінавачаньні ў паклёпе на прэзыдэнта. Намесьнік старшыні партыі БНФ у 2007—2009 гадах. На прэзыдэнцкіх выбарах 2010 году Віктар Івашкевіч зьяўляўся даверанай асобай кандыдата ў прэзыдэнты ад «Эўрапейскай Беларусі» Андрэя Саньнікава. Да лютага 2011 зьяўляўся кіраўніком менскай гарадзкой арганізацыі БНФ. Але ў лютым абвясьціў пра сыход з партыі з-за нязгоды з пазыцыяй былога кандыдата ў прэзыдэнты Рыгора Кастусёва.

Пахаваны на Паўночных могілках Менску.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на старонцы Slounik.org

Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках
Канцьзя (мова)

**Канцьзя** (, трансьл. *Kāngjiā Yǔ*) — вынайдзеная ў нядаўнім часе мангольская мова, на якой размаўляе блізу 300 чалавек мусульманскага насельніцтва, што жывуць у павеце Джэнца Хуанань-Тыбэцкай аўтаномнай акругі правінцыі Цынхай Кітаю. З таксанімічнага пункту гледзішча мова канцьзя займае сярэдняе становішча паміж баааньскай і дунсянскай мовамі.

## Кароткі нарыс
### Фаналёгія
Ніжэй прыведзенае апісаньне гукаў мовы канцьзя.

* **Галосныя**:

* **Зычныя**:

### Марфалёгія
Лічэбнікі мовы канцьзя ад аднаго да дзесяці маюць галоўным чынам мангольскае паходжаньне.

## Літаратура
* Kim, Stephen S. "Santa". In: Juha Janhunen (ed.). *The Mongolic Languages*. New York: Routledge, 2003. pp.&nbsp;347–8.
* Siqinchaoketu [=Sechenchogtu]. *Kangjiayu Yanjiu* [A Study of the Kangjia Language]. Shanghai: Yuandong Chubanshe, 1999.
* Sechenchogt, *A Brief Introduction of Kangjia Speech*, Minzu Yuwen, 2002:6, pp. 66-77.

## Вонкавыя спасылкі
* Kangjia | Ethnologue
* https://web.archive.org/web/20110707050152/http://www.ethnic-languages.org.cn/kangjiayu.htm

## Крыніцы

Катэгорыя:Мангольскія мовы
Катэгорыя:Мовы Кітаю
Галік

Назву **Галік** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Галік — вёска ў Дарагічынскім раёне
** Галік — вёска ў Івацэвіцкім раёне

## Падвойныя назвы
* Малы Галік
Гапаэль Раанана

«**Гапаэль**» () — ізраільскі футбольны клюб з гораду Раананы. Заснаваны ў 1972 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Раанана
Амаграфічная рыфма

**Амаграфі́чная ры́фма** — рыфма, у якой спалучаюцца словы-амографы, г. зн. тыя, што
пішуцца аднолькава, але гучаць па-рознаму (у выніку рознага месца націску). Такая рыфма можа ўспрымацца як асаблівы від рознанаціскной рыфмы. Своеасаблівае ўжываньне амаграфічнай рыфмы ў спалучэньні са звычайнай знаходзім у жартоўных «карацельках-калямбурах» Н. Гілевіча:
: Покуль бог папу на ра́су
: Сыпаў срэбную расу́,
: Чорт у храме выграб ка́су
: І купіў сабе касу́.

: Што ні хвіля, ні гадзі́на —
: Лезе з скуры га́дзіна.
: Увесь век яму гадзі́ла,
: А ён кажа: га́дзіла!

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Амафонная рыфма

**Амафо́нная ры́фма** — рыфма, у якой спалучаюцца словы-амафоны, г. зн. тыя, што гучаць аднолькава, але маюць рознае напісаньне і сэнс. Характарам і выяўленчай сутнасьцю такая рыфма блізкая да аманімічнай і калямбурнай. Амафонная рыфма сустракаецца ў фальклёрных творах:
: — Падымі, матуля, *карытца*,
: Вязём табе нявестачку сварыцца.
: — Нашто нам з нявестачкай сварыцца —
: Будзе мне нявестачка *карыцца*.
Вельмі своеасабліва амафонную рыфму ўжыў Р. Барадулін у адным са сваіх вершаў пра Віцебшчыну:
: Віцебшчына!
: Ты лёсам
: Ня *выпешчана*—
: Ты войнамі
: *Выпесчана*.
У гэтым прыкладзе рэдкая гіпэрдактылічная амафонная рыфма (*выпешчана — выпесчана*), суаднесеная гукавым падабенствам яшчэ з адным, галоўным для ўсяго твора паняцьцем — роднай паэту Віцебшчынай, — набывае асаблівы сэнс. Зусім іншы, а менавіта — камічны, эфэкт стварае амафонная рыфма ў наступных радках Н. Гілевіча:
: Хоць віном, а не *вадзі́цай*
: Поіш мяне, сваціца, —
: Не хачу з табой *вадзі́цца*,
: Бо ты любіш *ва́дзіцца*.
У гэтым чатырохрадкоўі рэдкае спалучэньне амафоннай (вадзі́цай — вадзі́цца) з амаграфічнай (вадзі́цца — ва́дзіцца).

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Аманімічная рыфма

**Аманімі́чная ры́фма** — рыфма, у якой спалучаюцца словы-амонімы, г. зн. тыя, што гучаць аднолькава, але маюць розны сэнс. Сустракаецца яна нярэдка ў фальклёры:
: А ўжо човен вады повен,
: З чоўна вада *сьвішча*.
: Ой, там хлопец дзеўку кліча,
: Не голасам — *сьвішча*.
Аманімічныя рыфмы часта выкарыстоўваюць беларускія паэты:
: Спытаўся бог у грэшніка: — Чаму шмат піў *віна*?
: У гэтым, — кажа, — не мая *віна*.
: Сам знаеш, з гліны ты мяне стварыў,
: І каб мне не рассыпацца — я піў.
: (М. Танк)
Часам аманімічная рыфма праходзіць праз увесь верш, ствараючы своеасаблівы мастацкі калярыт, выяўляючы глыбокае веданьне паэтам роднай мовы, дасканалае валоданьне ім паэтычнай тэхнікай. Аднак, як правіла, фармальная зададзенасьць надае такім творам пэўную штучнасьць. Аманімічная рыфма (разам з калямбурнай) арганізавала ўсе радкі «Баляды аб клянах» Р. Барадуліна. Вось першыя дзьве страфы гэтага твора:
: Чужынцаў цяжкія *боты*
: Дратуюць зямлю Канады.
: Заліў узаралі *боты*,
: Громам грыміць кананада.
: Страле быць заўсёды *тугою*—
: Саперніцай бліскавіцы!
: Усё апавіта *тугою*.
: Арлы пачалі блізка віцца…

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Анаграмная рыфма

**Анагра́мная ры́фма** — такая рыфма, калі ў рыфмаваных словах асобныя склады ці гукі ідуць не ў аднолькавай пасьлядоўнасьці, а нібыта мяняюцца месцамі. Анаграмная рыфма часта ўжываецца ў фальклёры:
: Засьцілай, маці, сталы і *лавы*,
: Бо да цябе едзе госьць *небывалы*.
: Заві, заві, Марусенька, як ты сваю *звала*,
: Будзе табе, Марусенька, ад людзей *слава*.
З фальклёру анаграмная рыфма перайшла ў пісьмовую літаратуру. Такая рыфма дапамагае зьвярнуць увагу на гукавую аднароднасьць асобных словаў, устанавіць іх сэнсавую сувязь, а дзякуючы гэтаму — і выкрасаць дадатковыя паэтычныя асацыяцыі. Вось прыклад анаграмнай рыфмы ў сучаснай беларускай паэзіі:
: Калі ты ў шуканьнях змогся,
: То пішаш, то раптам *рвеш*,
: Не засмучайся дужа —
: Гэта яшчэ ня *верш*.
: (М. Лужанін «Права на верш»)

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Апорная рыфма

**Апо́рная ры́фма** — рыфма, у якой супадаюць націскныя, г. зв. апорныя, склады (пераднаціскны зычны і націскны галосны), у той час як пасьлянаціскныя склады не супадаюць. Ужываўся гэты від рыфмы даволі шырока яшчэ ў беларускім фальклёры:
: Ой, брат не брат — *татарын*:
: Прадаў сястрыньку за *талер*.
Асаблівае пашырэньне апорная рыфма набыла ў сучаснай паэзіі:
: З палёгкай тузануўся *поезд*
: і стаў… Я выйшаў на *пэрон*.
: Блішчалі рэйкі, нібы *полаз*
: блішчыць зімоваю *парой*.
: (А. Вярцінскі «Начны бераг»)
Вельмі часта сугучнасьць апорных націскных складоў узбагачаецца за кошт супадзеньня асобных пасьлянаціскных і пераднаціскных гукаў. Такія ўзбагачаныя апорныя рыфмы гучаць выразна, своеасабліва:
: А мой певень *гаспадар*
: Ды ўсіх курэй *распрадаў*.
: (Народная песьня)

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Багатая рыфма

**Бага́тая ры́фма** — рыфма з выразным супадзеньнем у ёй многіх гукаў. Багацьце рыфмы — паняцьце адноснае. Па-першае, дакладныя жаночыя рыфмы заўсёды багацейшыя за мужчынскія, а дактылічныя — за жаночыя. Па-другое, на багацьце сугуччаў у словах-рыфмах вельмі ўплывае супадзеньне пераднаціскных зычных гукаў і гукаў, якія стаяць перад націскнымі складамі. Таму як багатыя ўспрымаюцца рыфмы глыбокія (*сасну — засну, непрымальна — нармальна, нака́палася — наплакалася*). Нарэшце, на багацьце гучаньня рыфмаў уплывае фанічная якасьць гукаў. Звонкія зычныя, адкрытыя, шырокія галосныя надаюць рыфмам
гукапіснае багацьце. Багатыя рыфмы ўзбагачаюць інструмэнтоўку верша ў цэлым, надаюць яму гукавую выразнасьць, музычнасьць. Вось прыклад вершаваных радкоў з багатай рыфмай:
: А хоць жа й пайду ў *гасьціну*—
: Навяжу бліноў *хусьціну*.
: (Народная песьня)

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Банальная рыфма

**Бана́льная ры́фма** — рыфма, якая ў выніку частага ўжываньня рознымі паэтамі страціла сваю навізну і неспадзяванасьць. Яшчэ А. Пушкін высьмейваў сваіх сучасьнікаў-паэтаў за эксплюатацыю банальных рыфмаў тыпу *кровь — любовь, розы — морозы* і г. д. У кожнай нацыянальнай паэзіі ёсьць свае банальныя рыфмы, супраць якіх змагаецца літаратурная грамадзкасьць. У беларускай паэзіі такія рыфмы, як *сонца — аконца — бясконца, сьнег — сьмех, век — чалавек, сьлед — сьвет* і некаторыя іншыя, успрымаюцца сёньня як банальныя рыфмы, сугуччы ніжэйшага гатунку.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Вуліца Карла Маркса (неадназначнасьць)

Назву **Вуліца Карла Маркса** маюць:

* Вуліца ў Берасьці
* Вуліца ў Віцебску
* Вуліца ў Горадні
* Вуліца ў Менску
* Вуліца ў Ігумене
Інтэрнацыянальная вуліца (неадназначнасьць)

Назву **Вуліца Інтэрнацыянальная** маюць:

* Вуліца ў Бабруйску
* Вуліца ў Гомелі
* Вуліца ў Менску
* Вуліца ў Пружанах
Вібарг (футбольны клюб)

«**Вібарг**» () — дацкі футбольны клюб з гораду Вібаргу. Заснаваны ў 1896 годзе. Уладальнік Кубка Даніі (2000).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Вібаргу
Скандынаўская хада

**Скандына́ўская хада́** () — хада з палкамі, што ўзьнікла сярод фінскіх лыжнікаў у 1940-х гадох у якасьці спосабу разьмінкі ў цёплую пару году. Заняткі такой хадой задзейнічаюць 90% цягліцаў, што мацуе хрыбетнік і суставы. Пры гэтым выдаткоўваецца на 47% больш калёрыяў, чымся пры звычайнай хадзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Віды спорту
Катэгорыя:Фінскі спорт
Катэгорыя:Фінская культура
Архітэктоніка (архітэктура)

У архітэктуры **архітэкто́ніка** — найважнейшая ўласьцівасьць агульнай кампазыцыйнасьці пабудовы, якая паказвае ўдзельную вагу і прызначэньне асноўных канструктыўных частак і асобных матэрыялаў, зь якіх пабудаваны кожны пэўны будынак. Архітэктоніка праяўляе сябе ў першую чаргу празь ясна выражанае чляненьне і суадносіны частак цэлага твора (ці пабудовы): як вонкавых, так і канструктыўных. 

Менавіта архітэктоніка фармуе галоўнае ўражаньне ад успрыманьня аб’екта (што не губляе сваё значэньне нават у выпадку аб’ектаў жывой прыроды, якія таксама маюць сваю бачную архітэктоніку). Праз цэласьць вонкавай выявы архітэктоніка выяўляе галоўную кампазыцыйную ідэю (ці, інакш кажучы, складае вобраз аб’екта). Менавіта гэтым архітэктоніка адрозьніваецца ад тэктонікі, якая ўяўляе сабой толькі эстэтычнае ўвасабленьне апорнай формы канструкцыі і матэрыялу.

Аналягічнае значэньне маюць гэтыя паняцьці таксама ў жывапісе, графіцы, скульптуры і літаратуры.

Катэгорыя:Рымская архітэктура
Катэгорыя:Старажытнагрэцкая архітэктура
Катэгорыя:Тэорыя літаратуры
Катэгорыя:Тэорыя архітэктуры
Катэгорыя:Дызайн
Катэгорыя:Манумэнтальнае мастацтва
Катэгорыя:Філязофія мастацтва
Катэгорыя:Эстэтыка
Архітэктоніка (неадназначнасьць)

* Архітэктоніка (архітэктура) — кампазыцыя архітэктурнай пабудовы
* Архітэктоніка (літаратура) — пабудова мастацкага твора
Архітэктоніка (літаратура)

**Архітэкто́ніка** () — пабудова мастацкага твора. Часьцей ужываецца ў тым жа значэньні тэрмін кампазыцыя, прычым ва ўжываньні ня толькі да твора ў цэлым, але і да асобных яго элемэнтаў: кампазыцыя вобраза, сюжэту, страфы і да т. п. Архітэктоніка — галоўны (асноўны) прынцып пабудовы і агульная сыстэму сувязяў паміж асобнымі часткамі кампазыцыі мастацкага цэлага. У паняцьце архітэктонікі ўваходзіць як зьнешняя структура твора, так і пабудова сюжэту: дзяленьне твора на часткі, тып аповеду (ад аўтара ці ад асобы апавядальніка), роля дыялёгу, тая ці іншая пасьлядоўнасьць падзеяў (часовая або з парушэньнем храналягічнага прынцыпу), увядзеньне ў твор розных апісаньняў, аўтарскіх развагаў і лірычных адступленьняў, групоўка дзеючых асобаў і да т. п.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Гамбрынус (кароль)

**Гамбрынус** () — легендарны кароль, які лічыцца вынаходнікам піваварства. Аб Гамбрынусу, у першапачатковым варыянце Гамбрывіюс, упершыню паведамляе ў 1519 годзе нямецкі гісторык Ёган Авэнтын у сваіх «Баварскіх аналах» (). Авэнтын піша, што Гамбрывіюс быў сынам аднаго з германскіх племянных каралёў, Марсуса. Гамбрывіюс, паводле «аналаў», узяў у жонкі эгіпецкую багіню мацярынства й урадлівасьці Ізіду, якая й навучыла яго піваварнаму мастацтву. Паводле іншых зьвестак, першым такую ​​вэрсію аб паходжаньні Гамбрынуса выклаў нямецкі паэт Буркарт Валдыс у 1543 годзе.

Уласна імя Гамбрынус зьявілася ў 1574 годзе ў Антвэрпэне ў выніку памылкі друку, якая ператварыла Гамбрывіюса ў Гамбрынуса. Імя ж Гамбрывіюса сустракаецца яшчэ ў Тацыта, у яго «Германіі » (рзд. 2). Там жа распавядаецца і пра германскі народ марсіяў.

Імя Гамбрынус у наш час носяць шматлікія эўрапейскія і амэрыканскія вытворцы піва. Сярод самых вядомых варта назваць бровар «Гамбрынус» у чэскім горадзе Пльзень, кампанію «Гамбрынус» у Сан-Антоніё й фірму «Гамбрынус» з францускага Мюлюзу.

Катэгорыя:Піва
Катэгорыя:Выдуманыя каралі
Юлія Рыпінская

**Ю́лія Рыпі́нская** (нарадзілася 13 ліпеня 1994 году, Ружаны Берасьцейскай вобласьці, Беларусь) — беларуская цяжкаатлетка, майстар спорту міжнароднай клясы. Трохразовая чэмпіёнка Эўропы, аўтарка нацыянальнага рэкорду Беларусі ў штуршку сярод жанчынаў — 90 кг.

## Жыцьцяпіс
Навучалася ў Ружанскай сярэдняй школе. Пасьля сканчэньня 8-е клясы паступіла ў Берасьцейскую дзяржаўную вучэльню алімпійскага рэзэрву.

## Асноўныя дасягненьні

## Глядзіце таксама
* 

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне Міжнароднае фэдэрацыі цяжкай атлетыкі
* Профіль у базе вынікаў міжнароднай цяжкай атлетыкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ружанах
Катэгорыя:Беларускія цяжкаатлеты
Катэгорыя:Чэмпіёны і чэмпіёнкі Беларусі па цяжкай атлетыцы
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднай клясы
Міханавічы

Назву **Міханавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Міханавічы — пасёлак у Менскім раёне
** Міханавічы — вёска ў Менскім раёне
Спартак Субаціца

«**Спартак**» () — сэрбскі футбольны клюб з гораду Субаціцы. Заснаваны ў 1945 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Субаціца
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1945 годзе
Катэгорыя:1945 год у Сэрбіі
Грыўкі

Назву **Грыўкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Грыўкі — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Грыўкі — пасёлак у Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Грыўковічы
Вінаград (неадназначнасьць)

Назву **Вінаград** маюць:

* Вінаград — род расьлінаў сямейства вінаградавыя
* Вінаград — пасёлак у Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі
Лобча

Назву **Лобча** маюць:

* Лобча — вёска ў Лунінецкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Лобча — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Рыпінскі

**Рыпі́нскі**,  **Рыпі́нская** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандар Рыпінскі — польскі і беларускі этнограф, фальклярыст
*  — польскі і летувіскі мастак
* Юлія Рыпінская — беларуская цяжкаатлетка

## Глядзіце таксама
* Рысінскі

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Грозны

**Грозны** (; чачэнская назва места — *Соьлжа-ГӀала* — ад ракі Сунжа (Соьлжа) + *гӀала* «места», што азначае *места на Сунжы*) — места на Паўночным Каўказе, на поўдні Расеі, сталіца Чачэніі, цэнтар Грозьненскага раёну. Места разьмешчанае на абодвух берагах ракі Сунжа, прытока Цераку. Адно з найбуйных местаў Паўночнага Каўказу. Другое месца паводле плошчы й трэцяе паводле насельніцтва. Насельніцтва — 277 тыс. чалавек (на 2013 год), што складае 21 % насельніцтва рэспублікі.

## Назва

Назва места па-расейску:
* 1818—1869 — фартэцыя **Грозная**
* ад 1869 — места **Грозны**

На чачэнскай мове :
* **Соьлж-ГІала** — літаральна «места Сунжы».

У 1998—1999 гг. адміністрацыя непрызнанай Чачэнскае Рэспублікі Ічкерыя, якая кантралявала места, перайменавала Грозны ў **Джахар-ГІала** (места Джахара) ў гонар лідэра рэспублікі Джахара Дудаева.

У 2000 годзе галава Чачэніі Ахмат Кадыраў, калі пачаліся размовы пра перанос сталіцы ў менш разбураны вайной Гудармес, заявіў, што сталіцай Чачэніі застанецца Грозны.

У 2005 годзе чачэнскі парлямэнт прапанаваў перайменаваць места ў Ахмадкала (Ахмад-Кала) ў гонар загінулага прэзыдэнта Ахмад-Хаджы Кадырава. Прапанова была адхіленая Рамзанам Кадыравым.

## Фізыка-геаграфічная характарыстыка

### Клімат
Клімат Грознага лагодна-кантынэнтальны зь мягкай зімой і сьпякотным ды працяглым летам. Грозны не абаронены ад паўночных халодных вятроў, і таму, ў адрозьненьне ад чарнаморскага ўзьбярэжжа Краснадарскага края, зіма ў месьце значна халаднейшая. Часам магчымыя моцныя маразы (-20 °C і ніжэй).

Лета ў Грозным сьпякотнае й доўгае, сьпёка часам дасягае +35 °C у ценю. Ападкі ўлетку нерэгулярныя й вар’іруюцца ад месяца да месяца.

## Адміністратыўны падзел
* Заводзкі раён — 66 043 чал.
* Ленінскі раён — 82 665 чал.
* Акцябрскі раён — 67 863 чал.
* Старапрамыслоўскі раён — 60 843

Кожны з раёнаў падзяляецца на 5 тэрытарыяльна-адміністратыўных акругаў (ТАА). Усяго ў Грозным 20 ТАА.

## Глядзіце таксама
* Праспэкт Пуціна

## Крыніцы
Вісла Плоцк

«**Ві́сла**» () — польскі футбольны клюб з гораду Плоцку. Заснаваны ў 1947 годзе. Уладальнік Кубка Польшчы (2006).

## Гісторыя
Плоцкі клюб пачаў гуляць пад назвай «Вісла» толькі з 1955 году. Раней каманда была вядомая пад назовамі «Электрычнасьць» (1947—1950), «Агніва» (1950—1955) і «Спарта» (1955). Да пачатку 1960-х гадоў плачане гулялі толькі ў рэгіянальных спаборніцтвах. Каманда ўпершыню прабілася ў Трэцюю лігу ў сэзоне 1962—1963 гадоў, але ўжо праз год была вымушаная зь ёй разьвітацца. У 1963 годзе шэфства над «Віслай» узяла на сябе нафтавы канцэрн. У 1960-я і 1970-я гады «Вісла» вагалася паміж Трэцяй лігай і рэгіянальнай лігай. У сэзоне 1980—1981 гадоў клюб упершыню прабіўся ў Другую лігу, дзе спаборнічаў наступнае дзесяцігодзьдзе.

1 студзеня 1992 году клюб зьмяніў назву на «Пэтрахімію», а праз дванаццаць месяцаў, у канцы сэзону 1993—1994 гадоў, клюб змог адзначыць свой гістарычны выхад у найвышэйшы дывізіён. Аднак каманда з Плоцку гуляла на найвышэйшым узроўні толькі адзін год. Сэзон 1996—1997 гадоў прынёс вяртаньне ў эліту, але зноў каманда ня здолела там утрымацца. Клюб мусіў чакаць яшчэ адзін сэзон, каб узьняцца ў Экстраклясу. У сэзоне 1999—2000 гадоў каманда пачала гуляць у найвышэйшым дывізіёне пад назовам «Пэтра» і ўпершыню ў гісторыі ня вылецела ў другі дывізіён. Налета каманда ўзяла назву «Орлен» і зьмяніла клюбныя колеры на белы і чырвоны, каб адпавядаць свайму галоўнаму спонсару. Гэта не дапамагло камандзе, якая ў чарговы раз разьвіталася з Экстраклясай.

У чэрвені 2002 году каманда, якой тады кіраваў Мечыслаў Бранішэўскі, зноў прабілася ў найвышэйшы дывізіён. Перад сэзонам 2002—2003 гадоў была вернутая старая назва «Вісла» і традыцыйныя бела-сінія колеры. Спачатку плоцкая каманда заняла дзесятае месца ў лізе, а праз год спынілася на пятым радку. Паводле вынікаў сэзону 2004—2005 гадоў «Вісла» была чацьвертай, што сталася найлепшым вынікам у гісторыі клюбу. У 2006 годзе быў здабыты першы трафэй, якім стаў Кубак Польшчы. У фінальных матчах яны двойчы перамаглі любінскі «Заглембе». Акрамя таго, яны дэбютавалі ў эўрапейскіх спаборніцтвах. Ужо праз два месяцы пасьля гэтага ў Варшаве «Вісла» перамагла тагачаснага чэмпіёна Польшчы «Легію», здабыўшы тым самым Супэркубак Польшчы. Пасьля гэтага вынікі каманды пагоршыліся, страціўшы месца ў эліце. 22 чэрвеня 2012 году на пасаду галоўнага трэнэра быў прызначаны Марцін Качмарак, які працаваў у клюбе пяць гадоў, скасаваўшы ў ліпені 2017 году кантракт з клюбам на ўзаемную згоду. З 2008 году горад Плоцк валодае 100% акцыямі клюбу.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Плоцк
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1947 годзе
Катэгорыя:1947 год у Польшчы
Александрыя (неадназначнасьць)

Назву **Александрыя** маюць:

* Александрыя — горад у Эгіпце

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Александрыя — вёска ў Дубровенскім раёне
** Александрыя — вёска ў Сеньненскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Александрыя — вёска ў Астравецкім раёне
** Александрыя — вёска ў Зэльвенскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Александрыя — вёска ў Шклоўскім раёне

### [[Украіна]]
* Александрыя — горад у Кіраваградзкай вобласьці

## Іншае
* Александрыя — адна з дваццаці сямі мугафазаў Эгіпту

## Глядзіце таксама
* Александрова
* Александроў
* Александроўская
* Александроўскі
* Александрына
* Аляксандар
* Аляксандрава
* Аляксандравічы
* Аляксандраў
* Аляксандраўка
* Аляксандраўшчына
* Аляксандрын
* Аляксандрына
Цьвіль

**Цьвіль** (**цьвільныя грыбы**) — разнастайныя грыбы, з клясы мікраміцэтаў.

Цьвільныя грыбы распаўсюджаныя паўсюдна. У асноўным, вялікія калоніі вырастаюць у цёплых вільготных месцах, на пажыўных асяроддзях.

Многія цьвільныя грыбы выпрацоўваюць другасныя метабаліты — антыбіётыкі і мікатаксіны, якія прыгнятальна або таксічна дзейнічаюць на іншыя жывыя арганізмы.

Катэгорыя:Грыбы
Кніга прарока Данііла

**Кні́га праро́ка Даніі́ла** (, *Dānī’ēl* — *Бог мой судзьдзя*) — кніга кананічнага Старога Запавету, 35-я частка Танаху, 9-я кніга Кетувім.

У грэцкіх перакладах Бібліі (Сэптуагінта, рэдакцыя Тэадатыёна) і хрысьціянскай традыцыі кніга прарока Данііла займае чацьвертае месца сярод прароцкіх кніг. У юдэйскай і пратэстанцкай вэрсіях кніга падзеленая на дзьве часткі па 6 разьдзелаў, паміж якімі няма непасрэднай сувязі, за выняткам асобы Данііла.

## Кароткі зьмест
Першая, гістарычная частка (разьдзелы 1—6), апісвае жыцьцё прарока Данііла і тагачасныя падзеі ў бабілёнскім і міда-пэрсыдзкіх царствах, у якіх ён або ягоныя сябры бралі непасрэдны ўдзел. У другой частцы (разьдзелы 7—12) апісаныя відзежы і адкрыцьці, дадзеныя Даніілу, датычныя лёсу Юдэі і паганскіх царстваў, якія мелі ўплыў на гісторыю Божага народу.

Разнастайныя паводле зьместу, абедзьве часткі кнігі прарока Данііла раскрываюць адно вучэньне пра сусьветнае Царства Боскае і Сына Чалавечага ў іхнім трыюмфе над паганствам.

### Дадаткі
У напісанай на кайнэ вэрсіі Сэптуагінты прысутнічаюць яшчэ тры разьдзелы кнігі Данііла, якіх няма ў габрэйска-арамэйскім тэксьце. Гэтыя разьдзелы ўключаныя ў канон рыма-каталіцкай, праваслаўнай, усходніх і асырыйскай Бібліяў, аднак большасьць пратэстанцкіх цэркваў лічаць іх апакрыфічнымі.

Зьмест дадаткаў:
* Малітва Азарыі і Сьпеў трох дзяцей у гарачай печы (Данііл 3:24—90). Устаўлены паміж вершамі 23 і 24, калі лічыць паводле пратэстанцкага канону.
* Сюзана і старэйшыны. У раньніх грэцкіх манускрыптах знаходзілася перад Данііла 1:1 (як пралёг), у Вульгаце — 13 разьдзел.
* Бэл і цмок. У грэцкім тэксьце пасьля Данііла 12:13 (эпілёг); у Вульгаце — 14 разьдзел.

## Аўтарства
Аўтарам кнігі традыцыйна лічаць прарока Данііла, знанага юдэя (1:3,6), які ў трэці год валадараньня цара Яакіма быў забраны ў Бабілён (1:1,3-6), дзе выхоўваўся пры царскім двары (1:4,17-18). Першая частка, якая распавядае пра жыцьцё Данііла пры бабілёнскім двары (разьдзелы 1—6), датаваная III стагодзьдзем. Другая палова (разьдзелы 7—12) датаваная часам валадараньня Антыёха IV Эпіфана, сэлеўкідзкага цара Сырыі ў 167—163 да н. э. Грэцкія дадаткі да кнігі (ня ўключаныя ў пратэстанцкі і юдэйскі каноны), верагодна, складзеныя да зьяўленьня грэцкага перакладу каля 100 да н. э.

## Выданьне Скарыны

Выданьне Францішка Скарыны кнігі прарока Данііла захавалася ў 10 асобніках. На тытульным аркушы зьмешчаная тэматычная гравюра: «*Даниилу, седящему со львы, принесе Аввакум обед*». А. 1 адв.— 4 адв. займае прадмова Францішка Скарыны, у канцы якой паўтораная віньетка з кнігі Ёва, а на а. 5 — застаўка з кнігі Ісуса Нававага.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Кніга прарока Данііла ў перакладзе Васіля Сёмухі
RSA

**RSA** — крыптаграфічны альгарытм з адкрытым ключом, заснаваны на меркаванай складанасьці фактарызацыі вялікіх лікаў (праблема фактарызацыі). RSA ёсьць скаротам ад прозьвішчаў Рона Рывеста (Ron Rivest), Адзі Шаміра і Леанарда Эйдлмэна (Leonard Adleman), якія ўпершыню апублікавалі альгарытм у 1977 годзе.

Карыстальнік RSA стварае і потым публікуе:
# здабытак двух вялікіх простых лікаў (прычым самі множнікі застаюцца сакрэтнымі),
# адвольны лік, што мае некаторыя матэматычныя ўласьцівасьці.

Два гэтыя лікі ўтвараюць адкрыты ключ, з дапамогай якога кожны жадаючы можа зашыфраваць паведамленьне. Для дэшыфроўкі ж патрабуецца веданьне сакрэтных множнікаў, якімі валодае толькі карыстальнік, якому належыць ключ.

Дакладна вядома, што калі будзе пабудаваны працуючы квантавы кампутар, RSA перастане быць бясьпечным.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Крыптаграфія
Патніца

**Патні́ца** — раздражненьне скуры праз павышанае потааддзяленьне і запаволенае выпарэньне поту. Праяўляецца празь сьверб, пачырваненьне і дробны сып. Найчасьцей выклікаецца сьпякотным і вільготным надвор’ем.

## Папярэджаньне
Хваробу прадухіляе нашэньне вольнай вопраткі з бавоўны за выключэньнем джынсаў, замена футболкі пры ўспаценьні, пазьбяганьне набору залішняй вагі, змываньне мыла са скуры ў душы цалкам, апрананьне пасьля выціраньня насуха і апрацоўка падпахавых ямак, пахвіннай вобласьці і сьпіны талькам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Покрыўная сыстэма
0 (год)

**Нулявы́ год** не існуе згодна з грыгарыянскім і юліянскім календарамі, згодна зь якімі 1 году нашае эры папярэднічаў 1 год да н. э. Нулявы год існуе ў месячным календары й амаль ва ўсіх будысцкіх і індуісцкіх календарох. Згадваньне нулявога году зьвязана з разьлікам гадоў згодна з нумарамі цэлых лікаў на каардынатнай прамой, як гэта робіцца пры астранамічным запісе. Пры такім разьліку, калі кожнаму году адпавядае цэлы лік, і, відавочна, гадам да нашай эры — адмоўныя цэлыя лікі, перад годам нумар 1 (першым) павінен ісьці нулявы год. Аднак пры пераліку адзінак часу людзі часта выкарыстоўваюць шэраг натуральных лікаў, які пачынаецца са значэньня 1, а ня 0.

## Глядзіце таксама
* 0-я
* Year Zero (неадназначнасьць)

## Крыніцы

Катэгорыя:Храналёгія
Катэгорыя:Сыстэмы нябесных каардынат
Катэгорыя:Гады
Год
Катэгорыя:0-я
Катэгорыя:0-я да н. э.
Аўгустова

Назву **Аўгустова** маюць:

* Аўгустова — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі
* Аўгустова — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
* Аўгустова — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
* Аўгустова — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
* Аўгустова — вёска ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы
Ельскі (неадназначнасьць)

**Е́льскі** — прозьвішча, таксама складовая частка геаграфічных аб’ектаў.

## Прозьвішча
* Ельскія — шляхецкі род 
* Аляксандар Ельскі (1834—1916) — беларускі гісторык, краязнавец, публіцыст; брат Міхала Ельскага
* Казімер Ельскі (1782—1867) — скульптар, архітэктар, мастак
* Канстантын Ельскі (1837—1896) — біёляг, географ, геоляг і падарожнік
* Караль Ельскі — мастак, скульптар; бацька Казімера Ельскага
* Людвік Ельскі (1785 — 1843) — вайсковы дзяяч, фінансіст
* Міхал Ельскі (1831—1904) — беларускі скрыпач, кампазытар; брат Аляксандра Ельскага
* Уладзіслаў Ельскі (каля 1700—1762) — староста пінскі, палкоўнік пяцігорскі
* Францішак Ельскі (1738 — 1821) — скарбнік, потым падстолі гарадзенскі, падкаморы старадубскі.

## Аб’екты
* Ельскі раён
* Ельскі ўнівэрсытэт
Дыёшд’ёр Мішкальц

«**Дыёшд’ёр**» () — вугорскі футбольны клюб з гораду Мішкальцу. Заснаваны ў 1910 годзе. Двухразовы ўладальнік Кубка Вугоршчыны (1977, 1980) і ўладальнік Кубку вугорскай лігі (2014).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Мішкальц
Пухаў (футбольны клюб)

«**Пухаў**» () — славацкі футбольны клюб з гораду . Заснаваны ў 1920 годзе. Уладальнік Кубка Славаччыны (2003). Да 2006 году меў назву «Матадор Пухаў» у гонар свайго спонсара Matador a.s.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Пухаў
Фіяла

**Фіяла**, **фіял** (ад )&nbsp;— у Старажытнай Грэцыі агульная назва посуду, у тым ліку: посуду для рэлігійных ахвяр, урнаў для пахаваньня і кубкаў. Пазьней, у Сярэдневечнай Эўропе&nbsp;— фляшка ў форме грушы, якую пераважна выкарыстоўвалі ў сваіх лябараторыях альхімікі і аптэкары.

Вядомыя згадкі ў літаратуры:
* старажытнагрэцкі філёзаф Сакрат выпіў атруту зь фіялы.

Фіялы () — гэта таксама элемэнт сучасных кампутарных гульняў, заснаваных на стылі фэнтэзі і да т. п. У намаляваных фіялах звычайна знаходзяцца каляровыя магічныя вадкасьці, якія дадаюць гульцу здароўе альбо надзвычайныя здольнасьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Посуд
Катэгорыя:Антычнасьць
Катэгорыя:Альхімія
Ізраільская палітыка

У **ізраільскай палітыцы** пераважаюць сіянісцкія партыі. Традыцыйны вылучаюць тры іхнія плыні: сацыялістычную (сацыял-дэмакраты), рэвізіянісцкую (кансэрватары) і рэлігійную, найбольшыя зь якіх дзьве першыя. Дзейнічаюць таксама некалькі несіянісцкіх артадаксальных рэлігійных партыяў, левых груповак, а таксама несіянісцкія і антысіянісцкія арабскія партыі.

## Палітычныя ўмовы

Голда Мэір, прэм’ер-міністар Ізраілю ў 1969—1974, аднойчы пажартавала, што «ў Ізраілі 3 мільёны прэм’ер-міністраў». Тут мелася на ўвазе ізраільская прапарцыйная выбарчая сыстэма, паводле якой уся краіна — адзіны выбарчы ўчастак, што заахвочвае да фармаваньня вялікае колькасьці палітычных партыяў з мноствам спэцыялізаваных плятформаў, якія часта абараняюць інтарэсы асобных зацікаўленых групаў. Нягледзячы на свой малы ўплыў, аб’яднаньні такіх маленькіх фракцыяў у парлямэнце часам здольныя блякаваць заканапраекты ці прасоўваць уласныя.

Ад заснаваньня дзяржавы Ізраіль у 1948 да выбараў у траўні 1977 Ізраілем кіравалі кааліцыйныя ўрады на чале з Працоўным зьвязам (да 1967 — Мапаі). У 1967—1970 у склад ураду нацыянальнага адзінства ўваходзілі ўсе партыі, акрамя дзьвюх фракцыяў Камуністычнае партыі. Па выбарах 1977 року да ўлады прыйшоў блёк рэвізіянісцкіх сіяністаў Лікуд (у які ўваходзілі Херут, лібэралы і драбнейшая партыя Ляам), які стварыў кааліцыю з Нацыянальнай рэлігійнай партыяй, Агудат Ісраэль ды інш.

У 2013 амэрыканская арганізацыя Freedom House у сваім штогадовым аглядзе «Свабода ў сьвеце», які ацэньвае ўзровень дэмакратыі і палітычных свабодаў па ўсім сьвеце, назвала Ізраіль адзінай вольнай краінай на Сярэднім Усходзе і ў Паўночнай Афрыцы

## Палітычныя партыі

## Крыніцы
Тўікенгэм

**Тўікенгэм** () — заходняе прадмесьце Лёндану, якое знаходзіцца ў лёнданскім бора Рычманд-апон-Тэмз, што месьціцца за 16 км да паўднёвага захаду ад Чарынг-Кросу ўверх па Тэмзе. З 1965 году ўваходзіць у склад Вялікага Лёндану.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раёны Лёндану
Казімер Ельскі

**Казіме́р Е́льскі** (1782, Эйсманты пад Горадняй — 1867, Вільня) — скульптар, архітэктар і мастак; выхаванец Віленскага ўнівэрсытэту й яго прафэсар; прадстаўнік клясыцызму; сын мастака й скульптара Караля Ельскага.

## Біяграфія
Вучыўся спачатку ў бацькі. У 1801—1808 (ці ў 1800—1809) гадах навучаўся ў Галоўнай віленскай школе, у 1803 годзе ператворанай у імпэратарскі Віленскі ўнівэрсытэт — жывапісу ў Францішка Смуглевіча і Яна Рустэма, архітэктуры ў Міхала Шульца, скульптуры ў Андрэ Лебруна, прыдворнага скульптара караля Станіслава Аўгуста, які ў 1803 годзе заняў зноў створаную катэдру скульптуры ў Віленскім унівэрсытэце.

У 1809 годзе атрымаў ступень кандыдата мастацтва, у 1810 годзе — ступень магістра мастацтва. У 1809 ці 1810 годзе ўдасканальваў сваё майстэрства ў імпэратарскай Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбургу.

З 1811 году выкладаў скульптуру, на пасадзе ад’юнкта (з 1822 году), затым з 1829 году прафэсар. Стварыў бюсты прафэсараў для новай залі ўнівэрсытэцкай бібліятэкі, працаваў над рознымі элемэнтамі дэкору для будынкаў унівэрсытэту.

Заснаваў кабінэт скульптуры ў Віленскім унівэрсытэце. Напісаў працу пра сувязь архітэктуры, скульптуры й жывапісу (, Вільня, 1822) — першую працу такога роду на польскай мове. Са скасаваньнем катэдры скульптуры з 1826 году быў захавальнікам кабінэту скульптуры (да скасаваньня ўнівэрсытэту ў 1832 годзе).

## Творчасьць
У 1826—1832 гадах працаваў над дэкорам унівэрсытэцкіх будынкаў. Аўтар рэльефных кампазыцыяў, якія адлюстроўваюць заснаваньне Віленскага ўнівэрсытэту ў 1803 годзе, заключэньне Парыскага міру ў 1813 годзе. Стварыў мноства пераважна камэрных і дэкаратыўных скульптурных твораў — бюсты прафэсараў унівэрсытэту, віленскіх вяльможаў, дзяржаўных дзеячаў (Людвіг Генрых Баянус, Францішак Смуглевіч, Адам Бялькевіч, Яўхім Храптовіч, Адам Чартарыйскі, Юзэф Панятоўскі), рэльефныя кампазыцыі, мэдальёны (Юстын Грабніцкі, Ян Сьнядэцкі). Ельскаму належаць ляпныя ўпрыгожваньні й бюсты прафэсараў калённай залі ўнівэрсытэту (1818). Апроч таго, аўтар паркавых скульптураў, надмагільных помнікаў (Юзэфа Касакоўскага, Тамаша Ваўжэцкага ў катэдральным саборы, Міхала Ромера й яго жонкі Р. Ромэравай у радавой капліцы прыхадзкога касьцёла ў Новых Троках), чатырох скульптураў прарокаў цэнтральнага алтара ў касьцёле Сьвятых Пятра й Паўла (1804), фігураў сьвятых у касьцёле місіянэраў у Краславе (1807), барэльефа «Хрыстос прапаведуе народам» у тымпане эвангеліка-рэфармацкага храма ў Вільні і іншых твораў інтэр’ернай і экстэр’ернай плястыкі.

У 1837 годзе рэстаўрыраваў ковенскую Ратушу, у 1839 годзе — ляпныя ўпрыгожваньні Пажайскага кляштара.

## Крыніцы

## Літаратура
* Rūta Janonienė. Kazimieras Jelskis. Vilniaus: Vilniaus dailės akademijos leidykla, 2003. .

## Вонкавыя спасылкі
* Kazimieras Jelskis
* Jelski Kazimierz
* Piotr Szubert Kazimierz Jelski

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1782 годзе
Катэгорыя:Беларускія скульптары
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі ў 1867 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Бальзам

**Бальзам** (, ад  *balsamum*) — шматзначны тэрмін.

* Шэраг рэчываў расьліннага паходжаньня, якія звычайна маюць прыемны для чалавека водар, а таксама некаторыя расьліны.
* Кліф Бальзам (1946), ангельскі футбаліст
Мандрагора

**Мандраго́ра** (, ст.-белар.: *Мандрагорас*, *Мандрагора* ад ст.-грэцкага *Μανδραγόρας*) — род шматгадовых траваў сямейства Пасьлёнавыя. Са старадаўніх часоў і ў сярэдневяковай альхіміі гэтай расьліне прыпісвалі магічныя якасьці. Лісьце ўтварае разетку, корань патоўшчаны, разгалінаваны, часам нагадвае фігуру чалавека.

У прыродзе сустракаецца ў Міжземнамор’і, Пярэдняй Азіі, Сярэдняй Азіі і ў Гімалаях.

## Вонкавыя спасылкі

* Erowid Mandrake Vault

Катэгорыя:ПасьлёнавыяКатэгорыя:Альхімія
Руставі (футбольны клюб)

«**Руставі**» — грузінскі футбольны клюб з гораду Руставі. Заснаваны ў 1948 годзе. Двухразовы чэмпіён Грузіі (2007, 2010).

## Гісторыя
Да 2015 году каманда выступала пад назвай «Мэталюрг».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Руставі
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1948 годзе
Благаўка

Назву **Благаўка** маюць:

* Благаўка — рака ў Магілёўскай вобласьці, правы прыток ракі Беседзь, басэйн Дняпра
* Благаўка — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Люкан

**Марк Анэй Люкан** (; 3 лістапада 39, Кордуба — 30 красаівка 65, Рым) — рымскі паэт, найбольш значны рымскі эпічны паэт пасьля Вэргіліюса. Нягледзячы на сваё кароткае жыцьцё, ён лічыцца адным з выбітных дзеячаў імпэратарскага часу. Ягоная маладосьць і хуткасьць складу адрозьнівала яго ад іншых паэтаў. Скончыў жыцьцё самагубствам, бо быў абвінавачаны ў здрадзе й прысуджаны да сьмяротнага пакараньня, як удзельнік змовы Гай Кальпуміюс Пізон.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Працы Люкана. Праект Гутэнбэрг
* Люканавы тэксты ў лацінскай бібліятэцы

Катэгорыя:Лацінскія паэты
Катэгорыя:Самагубцы
Караль Ельскі

**Ка́раль Е́льскі** (першае згадваньне ў 1749—1824 ці 1825, Вільня) — мастак і скульптар, які працаваў у канцы XVIII—XIX стагодзьдзяў у Літве; прадстаўнік клясыцызму; бацька мастака, скульптара Казімера Ельскага.

## Біяграфія

Аўтар вядомых статуяў сьвятога Казімера (з паўднёвага боку), сьвятой Алены (у цэнтры) і сьвятога Станіслава (з паўночнага боку), усталяваных на даху над франтонам катэдральнага сабору ў Вільні ў 1786—1792 гадах. У 1950 годзе скульптуры былі зьнятыя, у 1997 годзе адноўленыя (скульптар Станіславас Кузма)

## Крыніцы

Катэгорыя:Памерлі ў 1824 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Катэгорыя:Ельскія
Сыбілы

**Сыбілы** (, адз. л. , ) — у антычнай культуры прарочыцы і прадракальніцы, якія прадказвалі будучыню, знаходзячыся ў экстазе.

Паводле антычнай легенды, імя *«Сыбіла»* першапачаткова было асабістым іменем траянскай паэткі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытная Грэцыя
Катэгорыя:Старажытны Рым
Ліга чэмпіёнаў ЭГФ

**Лі́га чэмпіё́наў ЭГФ** — галоўнае гандбольнае клюбнае спаборніцтва ў Эўропе, у якім бяруць удзел наймацнейшыя клюбы нацыянальных чэмпіянатаў. З сэзону 2010—2011 рокаў тытульным спонсарам Лігі чэмпіёнаў стала група VELUX, таму поўная афіцыйная назва спаборніцтва — VELUX Ліга чэмпіёнаў ЭГФ.

Адбор камандаў, якія ўдзельнічаюць у Лізе чэмпіёнаў, а таксама этап, зь якога яны стартуюць, вызначаецца рэйтынгам ЭГФ.

## Пераможцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* 

Катэгорыя:Эўрапейская гандбольная фэдэрацыя
Катэгорыя:Эўрапейскія гандбольныя спаборніцтвы
Тампэрэ Юнайтэд

**Тампэрэ Юнайтэд** () — фінскі футбольны клюб з гораду Тампэрэ. Заснаваны ў 1998 годзе. Трохразовы чэмпіён Фінляндыі (2001, 2006, 2007), уладальнік Кубка Фінляндыі (2007). Пасьля сэзону 2010 году выключаны з усіх фінскіх лігаў пасьля абвінавачаньня ў адмываньні грошай. У 2012 годзе адноўлены заўзятарамі клюбу ў сёмым дывізіёне.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Тампэрэ
Астравец (неадназначнасьць)

Назву **Астравец** маюць:

* Астравец — горад у Гарадзенскай вобласьці, цэнтар Астравецкага раёну
* Астравец — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Падгайцы

Назву **Падгайцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Падгайцы — вёска ў Браслаўскім раёне
** Падгайцы — вёска ў Мёрскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Падгайцы — вёска ў Шклоўскім раёне

### [[Украіна]]
* Падгайцы — горад у Тарнопальскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Падгаі
* Падгай
* Падгайна
* Падгайшчына
Мірыяда

**Мірыя́да**, мн.л. **Мірыя́ды** ( *myrias*, мн. л.  *myriades*) — сотня соцень, дзесяць тысяч, альбо лік 10000, тэрмін, які азначаў самую вялікую лічбу ў старажытнагрэцкай сыстэме лічэбнікаў. Архімэд даказаў магчымасьць будаваць бясконца вялікія лічбы, ўвёўшы у слоўнік свайго часу тэрміны *дымірыяда*, *трымірыяда* і да т. п.

Сёньня гэты тэрмін лічыцца састарэлым ў дачыненьні навуковай тэрміналёгіі, аднак выкарыстоўваецца ў літаратурнай мове і паўсядзеннай гаворцы ў значэньні «колькасьць, якую нельга зьлічыць», звычайна ў форме множнага ліку.

Катэгорыя:Лікі з уласнымі назвамі
Эліс Мунро

**Эліс Эн Мунро** або **Манро** (; нар. 10 ліпеня 1931, Ўінгем, Антарыё, Канада) — канадзкая навэлістка, ляўрэат Букераўскай прэміі, трохразовы ляўрэат канадзкай прэміі генэрал-губэрнатара ў галіне фантастыкі, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры.

## Біяграфія
Бацька, Робэрт Эрык Лэйдлаў, быў фэрмэрам, маці, Эн Кларк Лэйдлаў, працавала школьнай настаўніцай. Творчасьцю пачала займацца ў падлеткавым узросьце, першы твор «Вымярэньні ценю» апублікавала ў 1950 годзе, калі вучылася ва ўнівэрсытэце Заходняга Антарыё. У гэты ж пэрыяд працавала афіцыянткай, зборшчыцай тытуню, бібліятэкаркай. Выйшла замуж і пераехала ў Вікторыю, дзе адкрыла кнігарню «Munro’s Books», якая працуе да сёньня.

Летам 2013 году 82-гадовая Мунро абвясьціла пра сыход зь літаратуры: зборнік апавяданьняў «Дарагое жыцьцё» (Dear Life), які выйшаў восеньню 2012 году, павінен стаць яе апошняй кнігай.

## Беларускія пераклады
* Чырвоная сукенка ўзору 1946 года = *(Red Dress—1946)* : апавяданьне / Перакл. з англ. П. Касьцюкевіч. З дэбютнага зборніка Э. Манро «Танец шчасьлівых ценяў ды іншыя гісторыі» (1968).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 10 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1931 годзе
Катэгорыя:Ляўрэаты Букераўскай прэміі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
Катэгорыя:Канадзкія літаратары