open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Глеб Якушэвіч

**Глеб Андрэ́евіч Якушэ́віч** ( 31 ліпеня 2002 году) — беларускі футбаліст, абаронца кыргыскага клюбу «Алга».

## Кар’ера
### Клюбная
З 4 гадоў трэнаваўся ў структуры «Менску», з 2019 году пачаў выступаць за дубль клюбу, гуляў у Юніёрскай лізе УЭФА. Перад сэзонам 2021 году пачаў прыцягвацца да асноўнай каманды, у складзе якой дэбютаваў 6 сакавіка 2021 году, выйшаўшы на замену ў канцы матча Кубка Беларусі супраць «Іслачы» (1:1). 11 красавіка 2021 году ўпершыню згуляў у найвышэйшай лізе, калі ў матчы супраць БАТЭ (2:2) выйшаў у першым тайме на замену замест траўмаванага Дзьмітра Алісейкі. У далейшым працягваў часам зьяўляцца на пляцоўцы, у тым ліку ў асноўным складзе, аднак часьцей заставаўся на лаўцы запасных.

У сьнежні 2022 году па заканчэньні кантракту пакінуў «Менск», аднак у студзені 2023 году склаў новае пагадненьне з сталічным клюбам. У сэзоне 2023 году рэгулярна гуляў у пачатковым складзе менчукоў, стаўшы адным з ключовых абаронцаў. Свой першы клюб за «мяшчанаў» забіў 21 ліпеня 2023 году ў матчы Кубка Беларусі супраць «Маладэчна». У студзені 2024 году падпісаў кантракт на 2,5 гады з расейскім клюбам «Шыньнікам» зь Першае лігі расейскага першынства. Перад пачаткам сэзону 2025 году на правах арэнды далучыўся да койданаўскага «Арсэналу». Улетку стаў футбалістам кыргыскага клюбу «Алга».

### Міжнародная
21 верасьня 2022 году дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, адгуляўшы ўсе 90 хвілінаў у таварыскім матчы супраць моладзевай зборнай Расеі (1:6).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Гадарых Вялікі

**Гадарых**, званы **Вялікім** () — кароль готаў II стагодзьдзя.

## Біяграфія
Двойчы ўпамінаецца ў Гетыцы бізантыйскага гісторыка Ярдана. Азначэньне «Вялікі» можа паказваць на існаваньне яшчэ аднаго Гадарыха ў яго паходжаньні.

Належаў да чацьвертага пакаленьня каралёў готаў па іх міграцыі пад кіраўніцтвам Берыга. Быў каралём готаў Гатыскандзы. 

Меў сына і пераемніка Філімера, які павёў готаў на поўдзень да Оюма ў Скіфіі.

## Глядзіце таксама
* Гадарых

## Крыніцы

Катэгорыя:Готы
Іван Тарабеш

**Іван Андрэевіч Тарабеш** ( 13 чэрвеня 2003 году) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
Выхаванец акадэміі клюбу «Менск», дзе першым ягоным трэнэрам стаў Раман Лявіцкі. Першым статусным дзеля футбаліста стаў удзел у Юнацкай лізе УЭФА, дзе ў 2021 годзе разам з камандай браў удзел у матчах супраць харвацкага «Хайдука». Сэзон 2022 году Тарабеш правёў у шэрашах дублюючага складу каманды, дзе згуляў 22 гульні. Перад пачаткам сэзону 2023 году далучыўся да абноўденага асноўнага складу. Дэбютаваў у Найвышэйшай лізе ў матчы адрыцьці 17 сакавіка 2023 году ў сустрэчы супраць мазырскай «Славіі» і правёў увесь матч, які быў пераможным для мяшчанаў (2:0). Замацавацца ў клюбе, аднак, абаронца ня здолеў. Спачатку трапіў на лаўку запасных, а потым зьнік і адтуль. У лютым 2024 году футбаліст зышоў з сталічнага клюбу па заканчэньні тэрміну дзеяньня кантракту. Пасьля гэтага адразу прыяднаўся да складу «Баранавічаў», стаўшы гульцом асноўнага складу. У кастрычніку таго ж году быў прызваны да службы ў войска.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Каток — скок на платок

**«Каток — скок на платок»** () — польская дзіцячая народная песьня, мэлёдыя якой вядомая яшчэ з XVIII ст. Часта прыпісваецца беларускаму паэту Ўладзіславу Сыракомлю, які толькі пашырыў зьмест існай народнай песьні.

У Польшчы сьпяваецца як калыханка, а таксама часта засвойваецца польскімі музыкамі першай.

## Гісторыя
Яшчэ ў 1829 г. К. Рэйзнэр згадвае песьню пад такой назвай. У 1839 г. Оскар Кольбэрг запісвае такую ў Варшаве і выдае ў зборнічку ў 1857 г.

У 1849 г. на сустрэчы зь сябрамі Станіслаў Манюшка апрацаваў народную мэлёдыю.

Уладзіслаў Сыракомля напісаў тэкст песьні, а Віктар Кажынскі — музыку. Свой твор яны апублікавалі ў 1854 г. у Пецярбургу ў зборніку «Śpiewnik Wiktora Katyńskiego». Песьня была так папулярная, што зьявілася думка, быццам Кажынскі і ёсьць аўтар мэлёдыі, хаця яна народная. Да тэкту Сыракомлі таксама пісаў музыку Рамуальд Зянтарскі. На аснове яго тэксту пісаў свой і Альбін Каратынскі.

У 1904 г. быў апублікаваны варыянт песьні з тэкстам Уладзіслава Бэлзы і музыкай Міхала Сьвяжынскага.

## Пераклады
На беларускую мову песьню ў варыянце Сыракомлі перакладаў Васіль Сёмуха.

## Крыніцы

## Спасылкі

* 

Катэгорыя:Польскія народныя песьні
Катэгорыя:Вершы Ўладзіслава Сыракомлі
Катэгорыя:Польскамоўныя песьні
Юлі Кузьняцоў

**Ю́лі Андрэевіч Кузьняцо́ў** ( 2 жніўня 2003 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца мазырскай «Славіі» і моладзевай зборнай Беларусі.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачынаў займацца футболам у наваполацкім «Нафтане», але яшчэ маладзёнам апынуўся ў структуры «Менску». З 2020 году пачаў прыцягвацца да гульняў за дубль. 24 красавіка 2021 году дэбютаваў за асноўную менскую дружыну ў найвышэйшай лізе, зьявіўшыся на зьмену ў канцы сустрэчы супраць менскага «Дынама» (1:3). З чэрвеня стаў зьяўляцца і ў пачатковым складзе каманды. У ліпені 2021 году склаў новы кантракт зь «Менскам».

У чэрвені 2022 году быў аддадзены ў арэнду «Нафтану», дзе замацаваўся ў асноўным складзе і дапамог камандзе выйсьці ў найвышэйшую лігу. У студзені 2023 году па вяртаньні з арэнды стаў трэнавацца зь «Менскам». У сэзоне 2023 году быў асноўным паўабаронцам сталічнага клюбу.

У пачатку 2024 году трэнаваўся зь «Менскам», а ў лютым перайшоў у мазырскую «Славію».

### Міжнародная
У кастрычніку 2019 году гуляў за юнацкую зборную Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы. У кастрычніку 2021 году гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы. 21 верасьня 2022 году дэбютаваў у складзе моладзевай зборнай Беларусі, адгуляўшы другі тайм таварыскага матча супраць моладзевай зборнай Расеі (1:6), дзе адзначыўся голам.

## Дасягненьні
**«Славія»**:
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Груган (Сыракомля)

**«Груга́н»** () — верш (баляда) Уладзіслава Сыракомлі на фальклёрны матыў.

Твор быў напісаны ў 1854 г. і пазначаны аўтарам як «літоўская песенька» ().

Рукапіс верша «Груган» разам з «Гутаркай старога дзеда» ўвайшоў у падборку агітацыйнай літаратуры, якая назапашвалася ў менскай кватэры Л. Шышкі, удавы надворнага саветніка.

## Паходжаньне
Уладзімір Вільчынскі ўзводзіць верш да летувіскай песьні «Варнас» (), на ягоную думку, Сыракомля азнаёміўся з гэтым творам у перакладзе свайго прыяцеля Язэпа Крашэўскага, бо сам летувіскай ня ведаў. Але, як адзначае Ўладзімер Мархель, асобныя варыянты гэтай песьні бытавалі і ў Беларусі як паказьнік шырокай міграцыі фальклёрных вобразаў. Да таго ж беларускі дасьледнік заўважае, што Сыракомля пакінуў вельмі мала твораў, тэматычна зьвязаных з этнаграфічнай Летувай.

З. Суслаў прызнае вэрсію пра беларускае паходжаньне матываў верша няслушным, бо няма такіх твораў у зборніку балядаў, выдадзеным Інстытутам мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру. Але ён адзначае падобны матыў («птушка апавядае весткі з бою альбо паведамляе пра нечы скон») у сэрбскім і харвацкім фальклёры. Напрыклад, такі матыў ёсьць у песьні Косаўскага цыклю «Сьмерць маці Югавічаў» (). У сярэдзіне XIX ст. сэрбскія эпічныя песьні былі папулярныя, на польскую мову іх перакладалі Казімер Брадзінскі, Раман Зморскі і Язэп Залескі. Таму, на думку навукоўца, Сыракомля мог чытаць сэрбскія ўзоры і пісаць на іхнія матывы.

Падобныя матывы былі таксама зафіксаваныя ў сібірскіх губэрнях Расеі і напрыкарпацкіх землях Украіны.

## Пераклады
На беларускую мову гэты верш перакладаў Янка Купала (1908—1909). Пазьней гэта рабіў Гальяш Леўчык, але пры жыцьці не апублікаваў (упершыню «Доля і хлеб», 1980). На расейскую мову верш пераклаў Марк Жываў.

## У культуры

У 1865 годзе Аўгуст Радван паклаў верш на музыку.

## Крыніцы

## Літаратура

* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Вершы Ўладзіслава Сыракомлі
Катэгорыя:Творы 1854 году
Катэгорыя:Польскамоўныя вершы
Лукіскі пляц

**Лукіскі пляц** () — адзін з цэнтральных пляцаў Вільні ў раёне Лукішкі (Навагародскае староства). Разьмешчана паміж праспэктам Гедыміна, вуліцамі Й. Тума-Вайжганта і Васарэ 16-асёс.

У часы Вялікага княства Літоўскага тэрыторыя пляцу была прадмесьцем. У XVIII стагодзьдзі пачалася фармавацца плошча, на якой былі пабудаваны касьцёл Святых Якава і Піліпа, манастыр і шпіталь. У 1817 годзе яе плошча складала 2 га, па плане горада 1837 - 8 га.

Падчас польскага паўстаньня 1863—1864 гадоў на Лукіскім пляцы быў пакараны 21 паўстанец. У пачатку XX стагодзьдзя кірмаш Казюкаса быў перанесены з катэдральнага пляцу на Лукіскі. У 1904 годзе былі скарэкціраваны межы плошчы. Яна набыла трапецападобную форму; па плошчы былі пракладзены бульвары.

У 1920 годзе пляц быў перайменавана ў гонар Юзэфа Пілсудскага. У савецкі час пляц насіў назву Савецкі, потым Леніна. У 1949—1952 гадах пляц было рэканструявана. У 1952 годзе на месцы помніка Юзэфу Пілсудскаму быў устаноўлены помнік У. І. Леніну (скульптар М. Томскі, архітэктар В. Мікучаніс). Помнік зьнеслі 24 жніўня 1991 года і перанеслі ў парк Грутас. У 2017 годзе плошча была адкрыта пасьля рэканструкцыі.

## Зноскі

## Спасылкі

* Vytautas Jogėla. Lukiškių aikštė (лит.). Visuotinė lietuvių enciklopedija. Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras (22 августа 2018). Дата обращения: 2 января 2022.

Катэгорыя:Славутасьці Вільні
Гендырых (імя)

**Гендырых**, **Гендрых**, **Гендрык** (*Гандрык*, *Гентарык*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гандарык, Гендырых, Гендрых або Гендрык (Gandaricus, Genderich, Gendrich, Gendricus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -генд- (-гент-, -гінт-) (імёны ліцьвінаў Гентыла, Агінт, Эйгінт; германскія імёны Gentile, Aginto, Eigint) паходзіць ад гоцкага gands 'посах', пераноснае 'чары', а аснова -рых- (-рык-) (імёны ліцьвінаў Дзітрык, Індрых, Эрык; германскія імёны Hindrich, Ditricus, Erik) — ад гоцкага reiks 'магутны', германскага rikja 'магутны, каралеўскі'.

Паходжаньне прозьвішча Гендрык () ад германскага імя Genderich прызнаецца ў «Слоўніку летувіскіх прозьвішчаў».

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Genderyk.

У Прусіі бытавала імя *Genderik* (1361 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Regina Gandrik* (1777 год); *Annikke Gentarik* (1782 год); *Jan Giendrich* (1916 год).

## Носьбіты
* Эндрык Гендрыковіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1591 годзе

Гендырых — шляхецкі герб, нададзены ў 1569 годзе капітану морскай варты Рэчы Паспалітай Эразму Гендырыху.

## Глядзіце таксама
* Гента
* Рых

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гендырых

**Гендырых** (, ) — прыватны шляхецкі герб.

## Апісаньне
У срэбным полі карычневае дрэва, зрэзанае на верхавіне, з правага боку дзьве галінкі зь зялёным лісьцем, адна налева, пераплеценая срэбным якарам дыяганальлю так, што яго правы зуб знаходзіцца перад дрэвам, а рэшта — за дрэвам.

На шлеме прылбіцы ў кароне, клейнод — узброеная рука, паміж двума чорнымі крыламі арла.

## Гісторыя
18 сакавіка 1569 году гэты герб атрымаў капітан морскай варты Эразм Гендырых.

## Глядзіце таксама
* Гендырых (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Катэгорыя:Гербы з выявай меча
Прэзгінт

**Прэзгінт** (*Брозгінт*), **Прыжгінт** (*Брызгінд*, *Брышгінт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Брэза (Brezzo) і Гент (Gentt) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова прэз- (проз-, прош-) (імя ліцьвінаў Прышмонт, германскае імя Prosmund) паходзіць ад старагерманскага proz 'каштоўнасьць, шляхетнае каменьне', а аснова -генд- (-гент-, -гінт-) (імёны ліцьвінаў Гінтэр, Агінт, Эйгінт; германскія імёны Genter, Aginto, Eigint) — ад гоцкага gands 'посах', пераноснае 'чары'. Такім парадкам, імя Прэзгінт азначае «каштоўныя чары».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Застаўд|Zastold]] cum Przezhgindo fratre germano* (18 студзеня 1401 году); *Се азъ, воевода полочькии Прижкинтъ* (1402—1404 гады); *у Кнетове чоловекъ Прижкгинтъ* (1440—1492 гады); *чоловеков в Дорсунишках… а Енка, а [[Тыдзіка|Толтыка]] Прижкгиновичов* (26 лютага 1515 году); *Elżbieta Briszgint* (1659 год); *Felicyan Jozef na Kemborach Pryzginach Pryzgintt* (27 жніўня 1764 году); *Franciszek Priszgint* (10 лютага 1779 году); *Jerzy Bryzgind*, *Jerzy Prizgint… Franciszek Pryzgint*, *Franciszek Pryzgint… Paweł Pryzgint… Jerzy Pryzgint* (21 жніўня 1780 году); *Franciszek Pryzgint*, *Jerzy Pryzgint* (9 лютага 1785 году); *Felicjan Pryzgint, porucznik i deputat z Ksiestwa Żmudzkiego* (1786 год); *Jerzy Brozgint* (9 лютага 1791 году).

## Носьбіты
* Прэзгінт ( па 1404)  — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, намесьнік полацкі

Прызгінты (Pryżgint, Pryzgint) — літоўскія шляхецкія роды зь Вільні, Ашмянскага і Лідзкага паветаў.

На 1903 год існаваў засьценак Прызгенцішкі ў Вількамірскім павеце Ковенскай губэрні.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гада Гадзі

**Гада Гадзі** (; каля 1239 — каля 1312) — флярэнтыйскі маляр і мазаіст у гатычным стылі.

## Біяграфія
У 1308 годзе на прапанову Папы Клімэнта V прыехаў у Рым, дзе завяршыў сэрыю вялікіх мазаічных твораў, кавалкі якіх да гэтага часу захоўваюцца ў Санта-Марыя-Маджорэ. Яму таксама прыпісваюць выяву каранацыі Панны Марыі ва ўнутраным люнэце галоўнага партала Флярэнтыйскай катэдры.

У 1312 годзе стаў сябрам італьянскай гільдыі мастакоў ў Флярэнцыі.

## Глядзіце таксама
* Геда

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Флярэнцыі
Катэгорыя:Італьянскія мастакі і мастачкі
Бірыбольд

**Бірыбольд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Берыбальд (Beribald) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бер- (-бір-) (імёны ліцьвінаў Бірын, Бэрвольд, Беркін; германскія імёны Birin, Berwoldus, Berekin) паходзіць ад гоцкага baira, германскага bero 'мядзьведзь', а аснова -балд- (-болд-, -болт-) (імёны ліцьвінаў Бальдвін, Румбольд, Рыбалт; германскія імёны Baldwin, Rumbold, Ribald) — ад гоцкага *balth, стараверхненямецкага bald 'сьмелы, адважны'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *бояре полоцъкие Микула Хришъчевич, а брат его Остафеи, а Васко Богъдановичъ, а Фед(ь)ко Тишкевичь Рукуса, а Яцъко Ососковичъ, а Иванъ Римковычъ и з брат(ь)ею своею Бириболдичи* (1393—1430 гады, 1440—1476 гады, 1440—1492 гады, 1463—1476 гады, 31 сакавіка 1534 году); *Бириболъдичовъ* (1440—1476 гады, 1440—1492 гады, 1463—1476 гады, 31 сакавіка 1534 году); *Rymko Iwaszkow syn Biryboldynicz a brat jaho Iwan* (16 траўня 1493 году); *городня панов… Бириболъдиничовъ* (1552 год).

## Носьбіты
* Бірыбольдычы — полацкія баяры, які выводзілі сваё паходжаньне ад літоўскага баярына Сурвілы Міхалкавіча

## Глядзіце таксама
* Бера
* Бальд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Нікляс Пэтэр фон Геда

**Нікляс Пэтэр фон Геда** (1675—1758) — дзяржаўны дзяяч Швэцыі, дыплямат.

## Біяграфія
З 1721 году быў швэдзкім рэзыдэнтам у Вэрсалі і Парыжы, з 1730 году паўнамоцным міністрам. Часта і ахвотна супольна працаваў з брытанскай місіяй у Парыжы.

Станіслаў Ляшчынскі прыняў яго пры сваім двары ў Лятарынгіі, а Людовік XV зрабіў яго францускім баронам. У 1736 годзе вярнуўся ў Швэцыю.

## Глядзіце таксама
* Геда

## Крыніцы

Катэгорыя:Швэдзкія бароны
Катэгорыя:Швэдзкія дзяржаўныя сакратары
Катэгорыя:Амбасадары Швэцыі ў Францыі
Бальдвін

**Бальдвін** (*Бальдэвін*), **Бальдуін** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бальдуін (Baldwin, Baldvin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -балд- (-болд-, -болт-) (імёны ліцьвінаў Бірыбольд, Румбольд, Рыбалт; германскія імёны Beribald, Rumbold, Ribald) паходзіць ад гоцкага *balth, стараверхненямецкага bald 'сьмелы, адважны', а аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Baldwin (Baldewin, Balduwinus, Beldwin).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Baldewin Martin., [[Вільня|Vilna]]-[[Ліцьвіны|Lithuan.]]* (1673 год); *Franciszek Antoni Ramult Baldwin… Hieronym Ian Ramult Baldwin… Mikolay Ramult Baldwin* (1697 год); *Bazyli Baldwin Ramult, sędzia grodzki xięstwa Dawidgrodeckiego* (2 жніўня 1768 году); *Waleryanowi, synowi Bazylego, herbu Ramult, Baldwinowi Ramultowi* (28 лістапада 1825 году).

## Носьбіты
* Бальдуін I (1058—1118) — кароль Ерусаліму
* Бальдуін II ( 1131) — кароль Ерусаліму
* Бальдуін III (1143—1162) — кароль Ерусаліму
* Бальдуін IV (1161—1185) — кароль Ерусаліму
* Бальдуін V (1177—1186) — кароль Ерусаліму
* Бальдуін I Фляндрыйскі (1171—1205) — першы імпэратар Лацінскай імпэрыі
* Бальдуін II дэ Куртэнэ (1217 або 1218—1273) — апошні імпэратар Лацінскай імпэрыі
* Самуэль Рамульт Бальдвін (Samuel Ramult Baldwin) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, скарбнік пінскі ў 1724—1754 гадох, электар караля польскага і вялікага князя літоўскага Станіслава Ляшчынскага ад Віленскага ваяводзтва

Болдвіны гербу Ромульт — шляхецкі род Менскага ваяводзтва.

## Глядзіце таксама
* Бальд
* Віна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тэабальд

**Тэабальд**, **Тэўтбальд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Тэўтбальд (Theutbald, Theobald) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад theuda 'род, народ' і bald 'сьмелы, адважны'.

## Носьбіты
* Тэўтбальд I ( 856) — біскуп Лянгры
* Тэўтбальд II ( 894 або 895) — біскуп Лянгры
* Тэабальд Дарацкі (990—1070) — Сьвяты
* Тэабальд Правэнскі (1033—1066) — пустэльнік, Сьвяты
* Тэабальд (каля 1090—1161) — арцыбіскуп Кентэрбэрыйскі
* Тэабальд I (каля 1191—1220) — герцаг Лятарынгіі
* Тэабальд з Марлі ( 1247) — цыстэрцыянскі абат, Сьвяты
* Крыштап Тэабальд Завіша ( 1763) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста старадубскі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бірута (імя)

**Бірута** (*Бірут*, *Біруць*, *Пірута*, *Пірут*), **Бірот**, **Бярута** (*Берут*, *Перут*, *Пэрут*) — жаночае і мужчынскае імёны, а таксама вытворнае ад іх прозьвішча.

## Паходжаньне

Біротэ або Берот (Bierotte, Berotus, Berote) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бер- (-бір-) (імёны ліцьвінаў Бірын, Бірыбольд, Бэрвольд; германскія імёны Birin, Beribald, Berwoldus) паходзіць ад гоцкага baira, германскага bero 'мядзьведзь'. Апроч таго, адзначалася германскае імя Baruthus (Bar-uth).

Паходжаньне імя Бірута ад асновы бер- (бір-), пашыранай германскім суфіксам -ут-, сьцьвярджае менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які разьвівае ўсходнегерманскую этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў. Паводле францускага лінгвіста-германіста Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, імя Бірута можа адпавядаць старажытнаму германскаму імю Beroidis.

У Польшчы ў 1605 годзе адзначалася прозьвішча Bierut, у 1650 годзе — Birut.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Бірут (Birut) і Бірута (Biruta).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Пируте а Петрищу дано за себе люди* (1440—1492 гады); *imenem Birutu… pannu Birutu* (Хроніка Быхаўца); *костела Бетикголского… каплана Бируту… тот алтариста Бирута* (19 жніўня 1523 году); *земълю пустовъскую у повете Городеньскомъ на имя Пирутевъщыну Тильвиковщыну* (13 лістапада 1524 году); *а [[Нарэйка|Нарка]] дойлида Пирута* (8 ліпеня 1540 году); *Piruta Jankowicz* (1561 год); *челед… Заня Бирутовна* (3 сакавіка 1587 году); *две службы людей… в повете Виленском лежачые, Андрея Бирутовича* (2 сакавіка 1596 году); *з едной жоны Бириты* (Хроніка літоўская і жамойцкая); *Hrehory Biruta… Biruta Prokop… Gabryel Bazyli Biruta* (26 студзеня 1664 году); *Biruta* (1670 год); *Jerzy Birut* (1675—1677 гады); *cappella Biruta* (1715 год); *Dorota Apolonia Perutowicz* (1740 год); *Justyna Birotowicz* (1805 год); *Joannum Berotowicz* (22 лістапада 1810 году).

## Носьбіты
* Бірута ( 1382) — жонка вялікага князя літоўскага Кейстута
* Сімон Бірутавіч — ковенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1524 годзе
* Антон, Самуіл і Іван Ясафатавічы Перутовічы (*Перутовичи*) — шляхцічы з ваколіцаў Цельшаў, якія мелі ў валоданьні зямлю на 1882 год
* Вінцэнт Бірутовіч — пробашч Сольскага касьцёла на 1897 году
* Франц Бірутовіч — пробашч Браслаўскага касьцёла на 1897 год
* Баляслаў Берут (1892—1956) — партыйны і дзяржаўны дзяяч Польскай Народнай Рэспублікі

Бяруты — парафіяне Катэдральнага касьцёла ў Менску на 1851—1857 гады.

Біруці (Biruć) — прыгонныя зь вёскі Петрышкаў (каля Лынтупаў), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Берутовічы (Bierutowicz) гербу Шранява — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Шаўляў.

Берадзевічы (Bierodziewicz) — літоўскі шляхецкі род з Наваградзкага павету.

У 1524 годзе ўпаміналася пустаўшчына Піруцеўшчына-Цільвікоўшчына ў Гарадзенскім павеце.

На 1903 год існавала сяліба Беруці ў Новааляксандраўскім павеце Ковенскай губэрні.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бэргарт (імя)

**Бэргарт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Бэргарт (Berhard, Berahart) — імя германскага паходжаньня, добра засьведчанае для VIII—X стагодзьдзяў. Іменная аснова -бер- (-бір-) (імёны ліцьвінаў Бірын, Бірыбольд, Бэрвольд; германскія імёны Birin, Beribald, Berwoldus) паходзіць ад гоцкага baira, германскага bero 'мядзьведзь', а аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Ленарт, Мэйнарт; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'.

У 1598 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Georgius Bernhardi, Regiomontanus Borussus*, у 1610 годзе — *Martinus Bernhardi, Olecensis Borussus*, у 1627 годзе — *Sigismundus Bernhardus, Gerdaviensis Borussus*, у 1642 годзе — *Michael Bernhardi, Rastenburgensis Prussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Berhardus dictus Clausgel* (17 студзеня 1413 год).

## Носьбіты
* Бэргарт ( 879) — біскуп Вэрдэну
* Бэргарт Кляўзгайла ( па 1413) — літоўскі баярын

## Глядзіце таксама
* Бера
* Гарт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бэрымунд

**Бэрымунд** (; ? — па 427) — остгоцкі нобіль.

## Біяграфія
З дынастыі Амалаў, сын караля Тарызмунда і ўнук караля Гунімунда Малодшага.

У 427 годзе пакінуў остготаў, якія тады знаходзіліся пад уладай гунаў, і зьехаў з сваім сынам Вітырыкам у каралеўства вэстготаў. У дарозе да сталіцы Тулюзы меркаваў, што зможа прэтэндаваць на сталец у спадчыну ад нябожчыка Валіі (валадарыў у 415—418), аднак разумеючы, наколькі небясьпечна было б выяўляць сябе як прэтэндэнта на сталец, палічыў за лепшае схаваць сваё паходжаньне і стаў адным з дарадцаў караля Тэадорыха I (валадарыў у 418—451).

## Глядзіце таксама
* Бэрымунд (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Готы
Цэнтар грамадзянскіх свабодаў

**Цэнтар грамадзянскіх свабодаў** (ЦГС, ) — украінская праваабарончая арганізацыя, заснаваная ў 2007 годзе. Кіраўнік арганізацыі — Аляксандра Матвійчук. У 2022 годзе ЦГС разам з расейскім «Мемарыялам» і беларускім праваабаронцам Алесем Бяляцкім атрымаў Нобэлеўскую прэмію міру.

Ажыцьцяўляе маніторынг і аналіз законапраектаў на адпаведнасьць стандартам выкананьня правоў чалавека, ажыцьцяўляе грамадзкі кантроль над дзеяньнямі праваахоўных органаў, судоў і мясцовай улады, над расьсьледаваньнем злачынстваў, учыненых падчас Эўрамайдану, займаецца дакумэнтаваньнем палітычных перасьледаў у часова акупаваным Крыме, фіксацыяй парушэньняў правоў чалавека і ваенных злачынстваў на Данбасе, асьветай у сфэры правоў чалавека і дэмакратыі, праграмамі міжнароднай салідарнасьці і т.п.

## Каштоўнасьці
Каштоўнасьці, абвешчаныя цэнтрам:
* павага да чалавечай годнасьці
* свабода і правы чалавека
* вяршэнства закона
* дэмакратыя
* салідарнасьць
* незаангажаванасьць
* недыскрымінацыя

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Праваабарончыя арганізацыі
Катэгорыя:Украінскія арганізацыі
Генабальд (імя)

**Генабальд**, **Генабаўд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Генабальд (Genebald, Genobaud) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага gin- 'пачатак' і bald 'сьмелы, адважны'.

## Носьбіты
* Генабальд — водца франкаў у III ст.
* Генабальд — водца франкаў у VI ст.
* Генабальд ( 550) — біскуп Ляну, Сьвяты

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Генабальд

**Генабальд** (, ; ? — 550) — біскуп Ляну, Сьвяты.

## Біяграфія
Сын Сьвятога Гельсіма і пляменьнік Сьвятога Рэмігіюса, прызначаны апошнім узначаліць біскупства Ляну.

На момант пасьвячэньня ўжо быў жанатым, пазьней у яго з жонкай нарадзілася яшчэ двое дзяцей. Прызнаўся ў сваёй правіне Сьвятому Рэмігіюсу, які замкнуў яго на сем гадоў у камэры непадалёк ад царквы Сэн-Жульен у Ляне, каб той практыкаваў пакаяньне, перш чым аднавіць свае абавязкі.

Меў сына Сьвятога Лятру.

## Глядзіце таксама
* Генабальд (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Генавэфа

**Генавэфа**, **Генавэва**, **Генавіфа** — жаночае імя.

## Паходжаньне

Генавэфа (Genovefa) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'), а аснова -веф- (-віф-, -вів-) — ад гоцкага *weif 'жанчына'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Genowifa* (па 1700 годзе); *pp. Adama y Gienowewy z Ogińskich Brzostowskich — starostów Dawgowskich, małżonków… Gienowewa… Gienowefa z Ogińskich Brzostowska — starościna Dawgowska… Gienoweffa* (16 лютага 1751 году).

## Носьбіты
* Генавэфа Парыская (каля 420 — каля 500) — Сьвятая, заступніца Парыжу
* Генавэфа Брабанцкая (каля 730 — каля 750) — гераіня сярэднявечнай легенды, дачка герцага Брабанту
* Генавэфа Бжастоўская з князёў Агінскіх (каля 1725—1792) — жонка кашталяна полацкага Aдaма Бжастоўскага

## Глядзіце таксама
* Вівіла (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Бэрымунд (імя)

**Бэрымунд**, **Перамонт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Берымунд, Перымунт, Бермунд або Бермонд, пазьней Бэрмонт (Beremundus, Peremunt, Bermundus, Bermondus, Bermond, Bermont) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бер- (-бір-, -пер-) (імёны ліцьвінаў Бірын, Бірыбольд, Бэрвольд; германскія імёны Birin, Beribald, Berwoldus) паходзіць ад гоцкага baira, германскага bero 'мядзьведзь', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'.

Адпаведнасьць імя Бірмонт германскаму імю Bermundt сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — таксама сьцьвердзіў амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Бірмант (Birmont).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *надъ озеромъ его милости Перемонтомъ* (31 сакавіка 1534 году); *Teofil Birment* (1826 год).

## Носьбіты
* Бэрымунд ( па 427) — остгоцкі нобіль

## Глядзіце таксама
* Бера
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мотальскія прысмакі

**«Мотальскія прысмакі»** — міжнародны кулінарны фэстываль, які праходзіць у аграгарадку Моталь, пачынаючы з 2008 году. У тым жа годзе перамог у намінацыі «Падзеі. Сьвята году» ў Рэспубліканскім конкурсе «Пазнай Беларусь». У 2010 годзе фестываль упершыню прайшоў не ў адзін, а ў два дні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Моталь
Гінет Канцэвіч

**Гінет Канцэвіч** (? — па 1433) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста ковенскі (1433 год). На Гарадзельскай уніі атрымаў герб «Зарэмба».

У дакумэнце 1390 году сьцьвярджаецца, што меў ўладаньні ў Эйраголе.

## Імя

Генэт (Genet, Gennett) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'), а аснова -нед- (-нет-, -ніт-) (імёны ліцьвінаў Нітар, Нітарт, Нетымер; германскія імёны Nieter, Nitart, Nitimerus) — ад гоцкага neiþa 'злосьць, варожасьць'. Такім парадкам, імя Гінет азначае «пачатак злосьці».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Kinieit* (1387—1394 гады); *Gyneoth* (26 траўня 1390 году); *Gyneid cum filio [[Міл (імя)|Milus]]* (18 студзеня 1401 году); *cum Gyneth Konczewicz*, *Gyneth Konczeuicz*, *Gyneth Conczewicz* (2 кастрычніка 1413 году); *Gynethi Cownensis [tenutariorum] [sigilla]* (*Gineth*; 20 студзеня 1433 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. Брак зьвестак пра бацьку.

Упершыню ўпамінаецца ў канцы XIV ст., калі сярод іншых баяраў паручыўся за Братошу Кайлутавіча, а таксама ў 1390 годзе сярод верных Вітаўту баяраў з уладаньнямі ў Жамойці. У 1433 годзе быў старостам ковенскім.

Меў сына Міла, маршалка гаспадарскага ў 1395 годзе, разам зь якім засьведчыў акт Віленска-Радамскай уніі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Гінет

**Гінет** (*Генейт*, *Гінейт*, *Кінейт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Генэт або Гінэта (Genet, Gennett, Ginetta) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'), а аснова -нед- (-нет-, -ніт-) (імёны ліцьвінаў Нітар, Нітарт, Нетымер; германскія імёны Nieter, Nitart, Nitimerus) — ад гоцкага neiþa 'злосьць, варожасьць'. Такім парадкам, імя Гінет азначае «пачатак злосьці».

У Прусіі адзначалася прозьвішча Genet. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Kinieit* (1387—1394 гады); *Gyneoth* (26 траўня 1390 году); *Gyneid cum filio Milus* (18 студзеня 1401 году); *cum Gyneth Konczewicz*, *Gyneth Konczeuicz*, *Gyneth Conczewicz* (2 кастрычніка 1413 году); *Gynethi Cownensis [tenutariorum] [sigilla]* (*Gineth*; 20 студзеня 1433 году); *Ivasko Gynyeythovycz* (1507 год); *Радьвиль Кгенеитовичъ * (1528 год); *з Кгинетишокъ* (1567 год); *Jan Ginet* (1641 год); *Gineciszki… Gieneyciszki* (1744 год); *Konstanty Ginett* (1756, 1768 і 1771 гады); *Ginett Adam Skarbnik Grodzieński* (7 лістапада 1765 году); *Piotr Ginett* (1765 год); *na Juryzdyce Wielmożnego Ginetta* (1775 год); *Simonis Ginett de Rajuny* (3 траўня 1782 году); *Wiktor Ginet* (1820 год).

## Носьбіты
* Гінет Канцэвіч ( па 1433) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста ковенскі
* Радзівіл Генейтавіч — відуклеўскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Балтрамей Юр’евіч Гінейтавіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1588 годзе
* Якуб Гінет — жыхар вёскі Бенюшаў (Гарадзенскі павет), які ўпамінаецца ў 1712 годзе
* Ёсіф і Самуэль Гінеты — жыхары вёскі Канюшкаў (Гарадзенскі павет), які ўпамінаецца ў 1747 годзе
* Антоні Гінейт — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, скарбнік амсьціслаўскі ў 1747 годзе
* Антон Гінет — шляхціч Гарадзенскага павету, які ўпамінаецца ў 1783 годзе
* Людвік Гінэт — кантралёр Царства Польскага, ганаровы сябра варштату «Паўночная паходня»

З XV ст. прыдомкам Гінет (Генейт, Гінейт) карысталіся літоўскія шляхецкія роды Канцэвічаў гербу Лебедзь і Тавянскіх гербу Геральд.

Гінейты гербаў Геральт і Зарэмба і Гінеты (Ginett, Ginet) — літоўскія шляхецкія роды зь Віленскага, Лідзкага і Троцкага паветаў.

Гінет-Кершанскія (Ginet-Kierszański) гербу Лук — літоўскі шляхецкі род.

Ґінет-Кунцэвічы — літоўскі шляхецкі род.

Гінэт (Ginet) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Глядзіце таксама
* Гін
* Нед

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Аляксандра Матвійчук

**Аляксандра Вячаславаўна Матвійчук** (; , г. Боярка, Кіеўская вобласьць) — украінская праваабаронца, ляўрэатка прэмій імя Васіля Стуса і «Абаронца дэмакратыі».

Старшыня арганізацыі «Цэнтар грамадзянскіх свабодаў», якая ў 2022 годзе атрымала Нобэлеўскую прэмію міру. Працуе над пытаньнем правоў чалавека ва Украіне і рэгіёне АБСЕ.

## Жыцьцяпіс
Аляксандра Матвійчук нарадзілася 8 кастрычніка 1983 году ў горадзе Боярка Кіеўскай вобласьці.

Скончыць Украінскі гуманітарны ліцэй (з адзнакай), юрыдычны факультэт (2007, з адзнакай) і асьпірантуру катэдры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права (2010) Кіеўскага нацыянальнага ўнівэрсытэту імя Тараса Шаўчэнкі, Школу законатворчасьці Інстытуту заканадаўства Вярхоўнай Рады Ўкраіны (2011), Стэнфардзкі ўнівэрсытэт (2018, Праграма ўкраінскіх новых лідэраў Цэнтру па пытаньнях дэмакратыі, разьвіцця і вяршэнства права (CDDRL) Стэнфардзкага унівэрсытэту).

На чацьвёртым курсе навучаньня ў Кіеўскім нацыянальным унівэрсытэце імя Тараса Шаўчэнкі праводзіла трэнінгі ад «Фонду правоў чалавека». Пры гэтым пасьпявала кіраваць студэнцкім самакіраваньнем на юрыдычным факультэце і выкладаць Правазнаўства ў гімназіі ў роднай Боярцы. 4 чэрвеня 2021 году была абраная кандыдатам для вылучэньня на абраньне сябрам Камітэту ААН супраць катаваньняў.

Старшыня праўленьня Цэнтру грамадзянскіх свабодаў (з 2007); сябар Кансультатыўнай рады пры Ўпаўнаважаным Вярхоўнай Рады Ўкраіны па правах чалавека (з 2012); каардынатарка грамадзянскай ініцыятывы «Эўрамайдан SOS», якая была створана ў адказ на жорсткі разгон студэнцкіх дэманстрантаў 30 лістапада 2013 году з мэтай аказаньня прававой дапамогі перасьледуемым пратэстоўцам ва Ўкраіне (з 2013).

Ініцыятар кампаніі # SaveOlegSentsov (пасьля вызваленьня Алега Сянцова была перайменаваная ў #LetMyPeopleGo) для вызваленьня ўкраінскіх палітвязьняў.  

Аўтар шэрагу альтэрнатыўных справаздач для розных органаў ААН, Рады Эўропы, Эўразьвязу, АБСЕ і Міжнароднага крымінальнага суда.

## Узнагароды

* Ляўрэат прэміі імя Васіля Стуса (2007) — *за выдатныя дасягненьні ў гэтай галіне, выразную грамадзянскую пазыцыю, актыўную прысутнасьць ва ўкраінскай культурнай прасторы*;
* Дыплём лепшых ўсеўкраінскіх моладзевых грамадзкіх арганізацый Украіны (2009, Дэбатная акадэмія) ;
* Прэмія Сюра Ліндэбраке за дэмакратыю і правы чалавека, Каралеўства Нарвэгія (2015);
* Лаўрэатка прэміі «Абаронца дэмакратыі» ад місій АБСЕ, Парлямэнцкая асамблея АБСЕ (2016);
* Прэмія «Адважная жанчына Украіны» ад амбасады ЗША (2017);
* Прэмія «За правільны лад жыцьця» ад шведзкага фонду Right Livelihood Award (2022).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Аляксандра Матвійчук // НВ.
* *Радзіеўская, В. * Якая розніца, хто завядзе краіну ў штопар — чалавек з добрымі або дрэннымі намерамі // Gazeta.ua. — 2020. — 2 чэрвеня.
* Ірына Славінская, Юлія Вебер. Першая ўкраінская нобэлеўская ляўрэатка расла сярод выключных людзей, якія жылі так, як кажуць // The Ukrainians. — 22 лістапада, 2022.
* Прамова Матвійчук — уручэньне Нобэлеўскай прэміі міру 2022.

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеўскай вобласьці
Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Украінскія юрысты
Катэгорыя:Украінскія праваабаронцы
Басэйн Дняпра

**Басэйн Дняпра** — вадазбор ракі Дняпро, разьмешчаны на тэрыторыі Беларусі, Расіі і Ўкраіны. Агульная плошча — 531.817 км², з якіх на тэрыторыі Ўкраіны разьмешчана 289.000 км², на тэрыторыі Беларусі — 118.000 км².

Вобласьць вадазбору Дняпроўскага басэйну мяжуе на паўночным захадзе з басэйнамі беларускіх рэк Нёман і Заходняя Дзьвіна; на паўночным усходзе — з басэйнам расейскай ракі Волга; на ўсходзе — з басэйнам ракі Северскі Данец; на паўднёвым усходзе — з некалькімі невялікімі вадасховішчамі, рэкі якіх упадаюць у Азоўскае мора; на захадзе — з басэйнам польскай ракі Вісла; на паўднёвым захадзе — з басэйнам Паўднёвага Бугу. Паўднёвы край вадазборнай зоны мяжуе з невялікімі вадасховішчамі, рэкі якіх упадаюць у Чорнае мора. На поўдні водазборнай зоны, на захадзе ад Хэрсону рака праходзіць эстуарый Дняпроўска-Бужанскага ліману па якім яна ўпадае ў Чорнае мора.

Самымі яркімі і найбуйнейшымі рэкамі басэйну зьяўляюцца Дняпро агульнай даўжынёй 2.201 км, Дзясна даўжынёй 1.130 км і Прыпяць даўжынёй 761 км.

Значная частка тэрыторыі Беларусі ляжыць у межах Дняпроўскага басэйну. Галоўны водападзел рачных басэйнаў Беларусі аддзяляе басэйны Дняпра, з аднаго боку, і Заходняй Дзьвіны, Нёману, Бугу, з другога, і праходзіць па найбольш узвышанай частцы тэрыторыі з поўначы на поўдзень — па Аршанскім і Менскім узвышшах, цераз Капыльскую граду і па паўднёва-заходняй ускраіне Палесься.

У басэйне Дняпра працякае 15.380 малых рэк (каля 25 % ад іх агульнай колькасьці ва Ўкраіне) сумарнай даўжынёй 67.156 км, з іх 13.998 рэк даўжынёй 10 км і больш з сумарнай даўжынёй 35.041 км.

## Літаратура
* 

*
Войнат

**Войнат** (*Войнад*), **Войнят** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вонат, пазьней Войнат (Wonat, Voinot) і Вінад (Winadh) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -вуйн- (-войн-, -вун-) (імёны ліцьвінаў Вайнейка, Войнар, Гервойна; германскія імёны Vunnecho, Wunar, Geruuni) паходзіць ад старагерманскага wunna, гоцкага wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', ісьляндзкага vænn 'прыемны', нямецкага gewohnt 'задаволены' або ад асновы -він- (-вайн-), а аснова -ют- (-ят-) (імёны ліцьвінаў Ютэль, Даўят, Карыят; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto) — ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'. Такім парадкам, імя Войнат азначае «шчаснае дзіця». Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Vunnihad (Vunni-had).

У Прусіі бытавала імя *Waynote / Waynyoth / Waynod* (1352 і 1411 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *оу Воиняте* (1120—1130-я гады); *Woynatoni tres equos abstulerunt* (2 чэрвеня 1325 году); *Woynad Rwsilowiczh* (18 студзеня 1401 году); *а Воиняту Киркутаитю чотыры чоловеки* (1413—1424 гады); *bayor Waynothe* (4 лістапада 1434 году); *[[Талейка|Толеико]] Воинетович* (1537—1538 гады); *Степанъ Войнадовичъ*, *Юрьи Войнятъ*, *Янъ Войнять* (1567 год); *Gregorius Woinat, Samogita* (1584 год); *пана Крыштофа Грыгоревича Войнята* (9 лістапада 1597 году); *Alexander Woyniath, Nobilis Samogita* (1624 год); *Alexander Woyniath, Pocillator Ducatus Samogitiae* (17 жніўня 1655 году, 20 кастрычніка 1655 году, 23 кастрычніка 1655 году); *ur. Aleksandrowi Woyniatowi, podczaszemu żmudzkiemu* (25 чэрвеня 1658 году); *po przejsciu ur. Aleksandra Woyniata na podkomorstwo żmudzkie* (25 чэрвеня 1658 году); *Christophorus Woyniat* (1675—1677 гады); *Pani Justina Woyniatówna*, *Pani Katarzyna Woyniatowa* (1690 год).

## Носьбіты
* Вайнята (*Воинята*) — жыхар Ноўгараду, які ўпамінаецца ў XII стагодзьдзі
* Войнад Русілавіч — літоўскі баярын, які засьведчыў акт Віленска-Радамскай уніі
* Ян Ванат (Jan Wanat) — плешаўскі мешчанін (Каралеўства Польскае), які ўпамінаецца ў 1492 годзе
* Юры Рыгоравіч, Рыгор, Яраш і Юры Войняты — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1590 годзе
* Ян Шчаснавіч Вайнятовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1593 годзе

Пацэвічы-Войняты — літоўскі шляхецкі род.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Вайнацішкі (*Войнатишки*) або Вака у Віленскім ваяводзтве.

У гістарычнай Прусіі існуе вёска Войнатэн.

## Глядзіце таксама
* Война
* Ят

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мілейка

**Мілейка** (*Міліка*, *Мілека*, *Мелейка*, *Мелека*, *Міліх*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Міліка, пазьней Мілека, Мелека або Міліх (Milike, Milleke, Mielecke, Melleko, Milich) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -міл- (-мел-) (імёны ліцьвінаў Мельвід, Мілар, Мільконт; германскія імёны Melvid, Milehar, Milgunt) паходзіць ад гоцкага mildeis 'мяккі, прыязны'.

У Прусіі бытавала імя Мілека (Мелейка): *Mileke* (1419 год), *Meleyke* (1456 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Roman Mileiconis cum fratre Wolczcone* (18 студзеня 1401 году); *do Mileikin brudir wonet* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *Myleyken dem Samayten gegebe* (31 сьнежня 1404 году); *Mileyken* (26 сакавіка 1409 году); *Mileykowo… stawna lukna mellis Mileykoni in eadem Blussza* (20 красавіка 1411 году); *чоловеки… Милеико* (20 чэрвеня 1413—1424 гадоў паводле выпісу 30 студзеня 1607 году); *in villa mea Mileykoni dicta* (14 студзеня 1459 году); *habitantes tributarios… Mileyko* (8—13 сакавіка 1462 году); *Mileyko hominem nostrum* (6 сакавіка 1498 году); *у Виленском повете у Судеревскои волости дал ему две земли пустых леитиских… а Милеиковщину* (8 красавіка 1516 году); *Милейко Павлович* (1537—1538 гады); *Мартин Милеикович* (1 ліпеня 1542 году); *а Милейка Лесевича* (1542 год); *у волости нашои Куриловъскои поседь Скемоньскую, в которои полъсемы службы людеи… Лаврина Павловича а Анъдрушкевича Миликовичовъ* (3 кастрычніка 1561 году); *Харитонъ Мелековичъ* (1563 год); *Лучка Миликовичъ* (1566 год); *з волости [[Амсьціслаў|Мъстиславской]], з села [[Мілейкава (Магілёўская вобласьць)|Мелейковского]]* (6 лістапада 1579 году); *Якуть Милейко… Гришко Милейко… Грицукъ Милейко* (23 кастрычніка 1597 году); *domek Michała Milekiewicza* (1690 год); *Miłeykiszki* (1744 год); *Adam Miłeyko* (1765 год); *Wieś Sieliszki y Kromaniszki… Eyżyn y Mileyko… Wieś Spojowo. Podvojski Jur Mileyko. Wasil y Andrzey Mileykowie* (26 жніўня 1765 году); *Stanisław Milikiewicz* (1805 год); *Prakseda Milich* (1813 год).

## Носьбіты
* Раман Мілейкавіч — літоўскі баярын, які засьведчыў акт Віленска-Радамскай уніі
* Мілейка Паўлавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох
* Соф’я Рыгораўна Міляйковіч — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1584 годзе
* Юры Мілейкавіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1598 годзе
* Юзэф Мілейка — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, мастаўнічы амсьціслаўскі ў 1705 годзе
* Адам Мілейка — шляхціч Полацкага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў 1765 годзе

Мілейкі гербу Сьлепаўрон — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

Мілейкі (Milejko) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Мількевіч (Milkiewicz), Мілейка (Milejko) і Мільковіч (Milkowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У 1690 годзе ўпаміналася мясцовасьць Мілейкавічы ў Жамойцкім старостве.

Вёскі з назвай Мілейкава існуюць на гістарычных Амсьціслаўшчыне і Смаленшчыне, з назвай Мілейкі — на гістарычных Браслаўшчыне і Слонімшчыне. На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Мілэйкава.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Войшывід

**Войшывід**, **Войшвід** (*Вэйшвід*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вісьвіда або Вісьвіт (Wisvida, Wiswith) і Відвіс (Widuis) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -войш- (-вайш-) (імёны ліцьвінаў Вайшыла, Вайсар, Войшнар; германскія імёны Weisel, Weiser, Wießner) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы' або ад асновы -віс- (-віз-, -веш-) (пазьнейшай -вайс-), а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'. Такім парадкам, імя Войшвід азначае «моцны на паляваньні». 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Wayswidendorff* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *Woyschiwid cum filio [[Радзівіл (імя)|Radiwilo]]* (18 студзеня 1401 году); *земли пустовскихъ… Воишвидовшчину* (3 жніўня 1522 году); *Мацко Войшивидович* (да 1525 году); *Андреи Воишвидович*, *Анъдриян Воишвидовичъ*, *Анъдриян Воишвидович* (1528 год); *боярина вилькомирского Юря Вишъвидовича* (25 верасьня 1536 году); *Воишвид [[Абуд|Ябутович]]… Януш Воишвидович* (1537—1538 гады); *na pole Wejswidowskie* (1784 год).

## Носьбіты
* Войшывід — літоўскі баярын, які засьведчыў акт Віленска-Радамскай уніі
* Андрэй Войшвідавіч — вількамірскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Андрыян Войшвідавіч — упіцкі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Андрыян Войшвідавіч — вялёнскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналіся маёнтак Войсьвідзішкі (*Войсвидишки*) у Вількамірскім павеце, засьценак Вайсьвіды (*Войсвиды*) каля Шаўляў і маёнтак Войшвідава (*Войшвидово*) у Ковенскім павеце.

## Глядзіце таксама
* Войша
* Від

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сьцяпан Тарабалка

**Сьцяпан Іванавіч Тарабалка** (; , г. Каралёўка, Каламыйскі раён Івана-Франкоўская вобласьць — , Жытомір, Украіна) — маёр Узброеных Сіл Украіны, які вызначыўся падчас расейскага ўварваньня ва Ўкраіну, удзельнік расейска-украінскай вайны, Герой Украіны з уганараваньнем ордэна «Залатая Зорка» (пасьмяротна).

Гібель Сцяпана Тарабалкі адразу зьвязвалі з верагоднай гібельлю легендарнага пілёта, якога ахрысьцілі «прывідам Кіева». Прадстаўнікі Офісу прэзыдэнта Ўкраіны і камандаваньне паветраных сіл УСУ назвалі гэтую інфармацыю не зусім адпаведнай рэчаіснасьці, сфармаваўшы ідэю калектыўнага вобраза лётчыка-героя. 29 красавіка 2022 году журналістка «The Times» у сваім артыкуле назвала Сьцяпана Тарабалку «прывідам Кіева». Прэс-служба камандаваньня паветраных сіл абвергла інфармацыю, адзначыўшы, што «прывід Кіева — гэта супэргерой-лягенда, чыю постаць стварылі ўкраінцы».

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся Сьцяпан Тарабалка 9 студзеня 1993 году у вёсцы Каралеўка Івана-Франкоўскай вобласьці. Па ўспамінах маці Натальлі, яе сын з дзяцінства марыў стаць ваенным лётчыкам. Ён любіў назіраць за МіГамі, калі яны праляталі над іх домам, і літаральна мроіў небам. А яшчэ хлопцу падабалася сачыць за трэніроўкамі дэсантнікаў.

У 13-гадовым узросьце Сьцяпан Тарабалка паступіў у Прыкарпацкі вайскова-спартовы ліцэй, а пасьля паступіў у Харкаўскі нацыянальны ўнівэрсытэт паветраных сіл імя Івана Кажадуба, які пасьпяхова скончыў у 2014 годзе.

Быў лётчыкам-зьнішчальнікам самалёту МіГ-29.

13 сакавіка 2022 году загінуў у паветраным баі над Жытомірам з пераўзыходзячымі сіламі расейскіх войскаў.

Пахаваны 17 сакавіка 2022 у роднай вёсцы Каралеўка.

## Міт аб «прывідзе Кіева»
Гібель Сьцяпана Тарабалкі яшчэ напрыканцы сакавіка 2022 году зьвязвалі з верагоднай гібельлю легендарнага пілёту, якога ахрысьцілі «прывідам Кіеву». Дарадца кіраўніка Офісу прэзыдэнта Аляксей Арастовіч і служба сувязяў з грамадзкасьцю камандаваньня паветраных сіл ВСУ заявілі, што гэтая інфармацыя зьяўляецца фэйкаваю і не адпавядае рэчаіснасьці. Пазьней Арастовіч удакладніў, што вобраз «прывіда Кіеву» зьяўляецца зборным і азначае ўсіх пілётаў брыгады, у якой служыў Тарабалка.

29 красавіка 2022 году брытанскае выданьне «The Times» апублікавала матэрыял, у якім назвала ўкраінскага лётчыка Сьцяпана Тарабалку «прывідам Кіева». За першыя суткі вайны яму ўдалося зьнішчыць шэсьць варожых самалётаў: Су-27, МіГ-29, два самалёты Су-35 і два — Су-25. Пасьля украінскі ас на сваім МіГ-29 давёў колькасьць зьнішчаных самалётаў ресейцаў да 40.

У сваю чаргу, камандаваньне паветраных сіл УСУ упершыню афіцыйна заявіла, што «прывід Кіеву — гэта супэргерой-лягенда, чыю постаць стварылі ўкраінцы. Гэта хутчэй зборны вобраз пілётаў 40-й брыгады тактычнай авіяцыі паветраных сіл, якія абараняюць неба сталіцы, якія раптам зьяўляюцца там, дзе іх не чакаюць».

## Узнагароды
* званьня «Герой Украіны» з уганараваньнем ордэна «Залатая Зорка» (пасьмяротна)&nbsp;— *за асабістую мужнасьць і гераізм, праяўлены пры абароне дзяржаўнага сувэрэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасьці Ўкраіны, адданасьць вайсковай прысязе*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Героі Ўкраіны
Катэгорыя:Украінскія вайсковыя лётчыкі
Катэгорыя:Зьбітыя лётчыкі
Іван Агееў

**Іва́н Аге́еў** ( 21 красавіка 2005 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца «Воршы».

## Кар’ера
### Клюбная
Пачынаў займацца футболам у роднай Воршы, у 2015 годзе трапіў у структуру менскага «Дынама», а праз тры гады перабраўся ў акадэмію АБФФ на базе сталічнага РДВАР. У ліпені 2022 году, па заканчэньні падрыхтоўкі ў акадэміі, перайшоў у «Энэргетык-БДУ». Дэбютаваў у Найвышэйшай лізе 5 жніўня 2022 году ў матчы супраць «Віцебску» (3:0), калі выйшаў на гульнявую пляцоўку на пачатку другога тайму і пазьней быў заменены. Пасьля гуляў у асноўным за дубль клюбу. У сэзоне 2023 году ўжо быў гульцом асноўнага складу каманды, але менчукі паводле вынікаў году страцілі месца ў эліце.

У ліпені 2025 году на правах свабоднага агента далучыўся да «Астраўцу», склаўшы кантракт да канца сэзону. Дэбютаваў за клюб 27 ліпеня ў матчы Першай лігі супраць «Воршы», выйшаўшы на замену на 69-й хвіліне ды вызначыўшыся голам і галявой перадачай. У пачатку 2026 году вярнуўся ў родны горад, дзе прыяднаўся да аднайменнага клюбу.

### Міжнародная
У кастрычніку 2021 году браў удзел у матчах зборнай Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыі да чэмпіянату Эўропы. У лютым 2022 году стаў бронзавым прызэрам Кубка Разьвіцьця. 28 сакавіка 2023 году дэбютаваў за зборную Беларусі да 19 гадоў у таварыскім матчы супраць зборнай Расеі, выйшаўшы на поле з капітанскай павязьзю.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты