open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гран-пры Сынгапуру

**Гран-пры́ Сынгапу́ру** (, , ) — аўтагоначнае спаборніцтва ў Сынгапуры, якое ладзіцца з 1966 року. Першая начная гонка і першая вулічная траса ў Азіі, створаная для Формулы-1.

Адна з найбольш складаных трасаў календара чэмпіянату сьвету. У кожнай гонцы аўтамабіль бясьпекі выяжджаў прынамсі адзін раз.

## Мінуўшчына
Першыя гонкі ладзіліся на вуліцы Томсана з 1961 року, але тады мелі назву *Гран-пры ўсходняга году*. Пасьля здабыцьця Сынгапурам незалежнасьці з 1966 гонка перайменаваная ў Гран-пры Сынгапуру. З шэрагу прычынаў спаборніцтва пасьля 1973 року ня ладзілася.

У 2007 Гран-пры Сынгапуру вярнулася ў расклад чэмпіянату сьвету, гэтым разам на мескую трасу Марына-Бэй. Гонка прайшла ў начны час, што стала першай падобнай падзеяй у гісторыі Формулы-1. Першым пераможцам стаў Фэрнанда Алёнса з каманды Рэно, хоць перамога была здабытая : каманда загадала Нэльсану Піке разьбіць уласны балід, каб выклікаць машыну бясьпекі, і Алёнса мог спакойна скончыць гонку.

У 2020—2021 роках гонка ня ладзілася з прычыны пандэміі каранавірусу.

## Характарыстыка трасы

Трасу некалькі разоў зьмянялі, аднак якіх-кольвек вялікіх зьменаў ня ўнесьлі. Гэта пакручастая траса, вельмі павольная, калі не найпавольнейшая з усіх у чэмпіянаце. Мае колькі паваротаў на 90°, але з рознымі спосабамі праезду. Абгоны лягчэй выконваць у першым сэктары, дзе хуткасьць найбольшая. Па большай частцы трасы бар’ераў разьмешчаныя вельмі блізка да краю дарожнага пакрыцьця, таму машыны бясьпекі тут далёка ня рэдкасьць.

Яшчэ больш ускладняе для гоначнікаў праходжаньне трасы высокая тэмпэратура і вільготнасьць паветра. Амаль рэгулярна Гран-пры займае 2 гадзіны (максымальна адведзены час на гонку), а 4 разы гоначнікі нават не пасьпелі праехаць адведзеную колькасьць колаў.

## Пераможцы
*Ружовае тло азначае, што гонка не ўваходзіць у каляндар Чэмпіянату сьвету Формулы-1.*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Сынгапур
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1966 годзе
Сынгапур
Катэгорыя:Сынгапурскі спорт
Біквадратнае раўнаньне

**Біквадратнае раўнаньне** — раўнаньне формулы ax⁴+bx²+c (a ≠ 0). Зьяўляецца адным зь відаў няпоўнага раўнаньня чацьвёртай ступені. Разьвязваецца за дапамогай замены.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раўнаньні
Катэгорыя:Раўнаньні чацьвёртай ступені
Катэгорыя:Няпоўныя раўнаньні
Маўклівая большасьць

**Маўклі́вая большасьць** () — група людзей у калектыве або краіне, якія не выражаюць свае меркаваньні публічна і не бяруць актыўны ўдзел у грамадзкім альбо палітычным жыцьці.

Першыя згадваньні гэтай фразы адносяцца да XIX стагодзьдзя, але папулярнасьць у сучасным значэньні яна атрымала пасьля прамовы амэрыканскага прэзыдэнта Рычарда Ніксана 3 лістапада 1969 на фоне пратэстаў супраць Віетнамскай вайны, у якой ён заклікаў электарат падтрымаць яго стратэгію «віетнамізацыі» — паступовай перадачы кантролю над ходам баявых дзеяньняў ад амэрыканскіх войскаў да паўднёвавіетнамскіх і заключэньні «ганаровага міру».На працягу амаль 200 гадоў, палітыка нашай дзяржавы, паводле нашай Канстытуцыі, вырашалася лідарамі Кангрэса і Белага дома, якія былі абраны ўсім народам. Калі шумная меншасьць, якой бы страснай яна не лічыла сваю пазыцыю, атрымае перамогу над розумам і воляй большасьці, у свабоднага грамадзтва ня будзе будучыні ў гэтай краіне. /…/ І таму сёньня вечарам я прашу вас — вялікую маўклівую большасьць маіх суайчыньнікаў-амэрыканцаў — я прашу вас падтрымаць мяне.У сваёй прамове Ніксан супрацьпаставіў сваю стратэгію палітычнага рэалізму ідэалізму пратэстуючых, падкрэсьліўшы, што хуткі вывад войск зь Віетнама, якога яны патрабуюць, прывядзе да паразы ў вайне і стане пагрозай міру ў сьвеце. Запрасіўшы падтрымцы ў тых людзей, што падзялялі яго пазыцыю, але не выказвалі гэту падтрымку публічна, Ніксан супрацьпаставіў прыхільнікаў хуткага міру ў Віетнаме астатняй краіне.

Прамова апынулася вельмі пасьпяховай — рэйтынгі прэзыдэнта ўзьняліся з 50 % да 81 %. Асновай маўклівай большасьці, да якой зьвяртаўся Ніксан, былі вэтэраны Другой сусьветнай вайны і моладзь з рабочага і сярэдняга клясы, насельніцтва маленькіх местаў і прыгарадаў мегаполісаў, якія адчувалі сябе пакінутымі краінай пасьля вялікіх сацыяльных зьменаў, якія адбыліся ў 1960-ыя, і не атрымліваючымі прадстаўніцтва ў палітычным жыцьці Амэрыкі. У студзені 1970 часопіс Time абраў людзьмі 1969 году прадстаўнікоў Сярэдняй Амэрыцы — маўклівую большасьць краіны, кансэрватыўнае насельніцтва гарадкоў і вёсак цэнтральных штатаў.

Прэзыдэнт працягваў выкарыстоўваць падобную рыторыку і ў далейшым, атрымаўшы перамогу на выбарах 1972 г. у 49 з 50 штатаў. Да «маўклівай большасьці» таксама зьвярталіся і кампаніі Рональда Рэйгана ў 1970-80-ых гадах, рэспубліканцы падчас пераможных для іх выбараў 1994 году і Дональд Трамп падчас сваёй выбарчай кампаніі 2016 г.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сацыялёгія
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Летувіскі Кур’ер

**«Летувіскі Кур’ер»** (, ) — штотыднёвая  газэта з дайджэстам замежных публікацый. Заснаваная ў сакавіку 1995 г. Выдавалася на расейскай мове. Апошні нумар выйшаў у сьнежні 2022 г.

## Гісторыя
Заснавальнік і галоўны рэдактар газэты — Валер Трацьцякоў. У 1995 годзе наклад газэты складаў 17000 экзэмпляраў, у 1997 — 32000 экзэмпляраў. 

## Галоўныя рэдактары
* Ёсіф Усьсер — 1995—1996;
* М. Сталяроў — 1996;
* Юры Строганаў — 1996—2004;
* Валер Трацьцякоў — 2005—2012;
* Анатоль Іваноў — з 2012 году;
* Валер Трацьцякоў.

## Узнагароды
* Ганаровая грамата Ўрада Расійскай Фэдэрацыі (9 чэрвеня 2011 года) — *за вялікі ўклад у захаваньне расейскай мовы й культуры, а таксама ў справу кансалідацыі суайчыньнікаў за мяжой*.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Газэты на расейскай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Летувіскія газэты
Катэгорыя:Віленскія_газэты
Герб Жамойцкага староства

**Герб Жамойцкага староства** (*Жамойцкага княства*, *Жамойці*) або «**Мядзьведзь**» — геральдычны сымбаль Жамойцкага староства Вялікага Княства Літоўскага (у шырэйшым сэнсе — Жамойці), нацыянальны сымбаль жамойтаў: у чырвоным полі чорны паўсталы мядзьведзь з срэбным (часам выяўлялі залатым) ашыйнікам.

## Гісторыя

Мядзьведзя на гербе Жамойці зьвязвалі з Урсынамі, адным зь легендарных арыстакратычных родаў, якія паводле легенды пра Палемона перасяліліся з Італіі ў Літву, бо прозьвішча роду паходзіць ад  'мядзьведзь, мядзьведжы'. Аднак у Грунвальдзкай бітве (1410 год) і на Канстанцкім царкоўным саборы (1415 год) жамойты бралі ўдзел яшчэ без свайго герба, у Канстанцы яны прасілі вялікага князя Вітаўта дазволу карыстацца яго геральдыкай. Мядзьведзь, які стаіць на чатырох лапах, на пячаці вялікага князя Вітаўта, які раней лічылі гербам Жамойці, выявіўся гербам Смаленскага княства, бо на пячацях вялікіх князёў Аляксандра, Жыгімонта Старога і Жыгімонта Аўгуста над мядзьведзем надпіс *Smoleghne* (Смаленскі).

Найбольш раньняя вядомая выява гербу Жамойці — на кубку, вырабленым у 1492 годзе для вялікага князя Аляксандра. Тое, што гэта сапраўды Жамойць, а не Смаленск, сьведчыць аналягічна скампанаваны герб на залатой манэце Жыгімонта Аўгуста 1548 году. У 1584 годзе герольд Барташ Папроцкі ўпершыню падаў апісаньне гербу Жамойці — у чырвоным полі чорны мядзьведзь зь белым ланцугом вакол шыі. У 1669 годзе герб Жамойці ўпершыню адлюстравалі на вялікіх дзяржаўных пячацях ВКЛ.

На вялікім гербе Расейскай імпэрыі таксама выяўлялі «*герб Самагіцкі*» — у залатым полі чорны, паўсталы на задніх лапах, мядзьведзь, з чырвонымі вачыма і языком.

## Галерэя

Duchy of Samogitia Coat of Arms.png|каля 1586 г.
Žemaitija. Жамойць (1720).jpg|каля 1720 г.
Księstwo żmudzkie.jpg|З Пасольскай залі Каралеўскага замка ў Варшаве
Herbarz Kaspra Niesieckiego Жемайтское староство.svg|З гербоўніка Каспара Нясецкага, 1743 г.


Statut Vialikaha Kniastva Litoŭskaha, Pahonia. Статут Вялікага Княства Літоўскага, Пагоня (1614).jpg|У складзе вялікага гербу ВКЛ на вокладцы Статуту, 1614 г.
Lietuviskas herbas ant Vavelio pilies sienos.jpg|У складаным гербе ў Вавэльскім замку ў Кракаве
Aŭgust Sas, Pahonia. Аўгуст Сас, Пагоня (1738, 1883).jpg|На вялікай пячаці караля і вялікага князя Аўгуста Саса, 1738 г.
Герб Княжества и области белорусские и литовские 1882.svg|У складзе вялікага гербу Расейскай імпэрыі, 1882 г.


## Крыніцы

Катэгорыя:Гербы ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гербы ваяводзтваў Рэчы Паспалітай
Беларускі каляндар

**Беларускі календар** — часопіс, які пачаў выдавацца ў Польшчы. Выдавец — Беларускае грамадзка-культурнае таварыства. Галоўная задача часопісу — апісаньне дзейнасьці БГКТ. Выдаецца раз на год.

## Глядзіце таксама
* Беларускі настаўнік

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1956 годзе
Катэгорыя:Беларускамоўныя выданьні ў Польшчы
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Выданьні беларускай дыяспары
Алмэ

**Алмэ** () — назва жанчыны ў другое палове 1800-ых гадоў і ў пачатку 1900-ых гадоў у Эгіпьце. Яна мела права выступаць у гарэме. Яны былі сьпявачкамі, казалі байкі, былі лекаркамі. Алмэ выступалі ў багатых дамах Каір у і іншых местах Эгіпту.  Выступалі перад жанчынамі, бо мужчыны не маглі бачыць алмэ. Яны былі з большага дзяўчынамі. Мужчыны іх слухалі здалёк на вуліцы, або на дварэ. Іх песьні яны чулі з-за адкрытага вакна ў гарэме.

Алмэ вучылі правілы добрых паводзінаў, самі рабілі касмэтыку, вучыліся сьпяваць. Маглі быць павівальнымі бабкамі і дапамагаць пры родах.

## Водгукі ў Эўропе
Алмэ ў Эўропе мяшалі з гавазі, якія выступалі на вуліцах. Алмэ выконвалі ісламскія патрабаваньні і не выступалі на вуліцах.

## Глядзіце таксама
* Парнаграфія ў Эгіпце

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарэм
Катэгорыя:Танец жывата
Катэгорыя:Эгіпецкая культура
Катэгорыя:Музычныя прафэсіі
Катэгорыя:Інтымныя зносіны
Гавазі

[міні|Фатаграфія гавазі Шафіка [Копты|коптка, 1851—1926 гг.]]
**Гавазі́** () — назва жанчыны ў другое палове 1800-ых гадоў і ў пачатку 1900-ых гадоў у Эгіпьце. Слова перакладаецца як «заваёўнік», бо гавазі заваёўвалі душы гледачоў. Гавазі мелі права выступаць на вуліцах у грамадзкіх месцах. Іх маглі бачыць усе людзі і мужчыны таксама. Гэта адрозьнівала гавазі ад алмэ, яеія вуступалі ў гарэме. Яны былі сьпявачкамі, казалі байкі, былі лекаркамі.

## Водгукі ў Эўропе
У Эўропе гавазі мяшалі з алмэ. Гавазі ыступалі на вуліцах. Алмэ выконвалі ісламскія патрабаваньні і не выступалі на вуліцах. Гавазі пазнаёмілі эўрапейцаў з танцам жывата.

## Галерея


Выява:Bild från familjen von Hallwyls resa genom Egypten och Sudan, 5 november 1900 – 29 mars 1901 - Hallwylska museet - 91711.tif|Фатаграфія гавазі, 1900—1901
Egyptian dancing girl.jpg|Фатаграфія гавазі, 1894
Выява:|Фатаграфія гавазі 1870 года
Выява:Egypte, Groupe de Danseuses Ghawazee.jpg|Фатаграфія гавазі, 1880
Выява:167 Egyptian types and scenes - Arab Dancing Girls.jpg|Фатаграфія гавазі, 1900



## Глядзіце таксама
* Парнаграфія ў Эгіпце

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Karin van Nieuwkerk, “Changing Images and Shifting Identities: Female Performers in Egypt” pp 136–143 in Moving History/Dancing Cultures: A Dance History Reader (2001), Dils, Ann and Ann Cooper Albright (eds) Wesleyan University Press, Durham, North Carolina, ISBN 0-8195-6412-5.

Катэгорыя:Прафэсіі
Катэгорыя:Танец жывата
Катэгорыя:Эгіпецкая культура
Катэгорыя:Музычныя прафэсіі
Катэгорыя:Інтымныя зносіны
Катэгорыя:Віды прастытуцыі
Катэгорыя:Вулічная культура
Мэрыям Джордж

**Мэрыям Джордж** () — мадэлька з Эгіпту. Нарадзілася 30 траўня 1987 году ў Эгіпьце ў месьце Каір. Нарадзілася ў сям'і коптаў. У 2016 годзе перамагла ў конкурсе «Міс Эгіпту 2006».

## Глядзіце таксама
* Парнаграфія ў Эгіпце
* Суад Хосьні

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Mariam George is Miss Universe Egypt 2005

Катэгорыя:Парнаграфія ў Эгіпце
Аляксандар Карыятавіч

**Аляксандар Карыятовіч** (? — каля 1380 году) — князь падольскі (разам з братамі) і валынскі (1366—1370).
Сын Карыята і ўнук вялікага князя літоўскага Гедзіміна.

## Біяграфія

Верагодна, быў старэйшым з братоў Карыятавічаў (магчыма, старэйшым быў Юры). Упершыню ўпамінаецца разам з братамі ў 1362 годзе, у войску Альгерда браў удзел ў бітве на Сініх Водах. За гэта ў наступным годзе браты Карыятавічы атрымалі княжаньне на Падольлі. Неўзабаве па гэтым прыняў каталіцызм і перайшоў на службу караля польскага Казімера Вялікага. Браў удзел у вайне за галіцка-валынскую спадчыну.

Па захопе ў 1366 годзе Казімерам большай часткі Валыні атрымаў Уладзімерска-Валынскае княства. Ва Ўладзімеры сядзеў да 1370 году, калі памёр Казімер. Выправіўся на пахаваньне караля, чым скарыстаўся валынскі і луцкі князь Любарт, які даводзіўся яму дзядзькам. Страціўшы Ўладзімерскае княжаньне, у 1371 годзе вярнуўся ў сваё ўладаньне на Падольлі. У 1374 годзе разам з братам надаў Камянцу Падольскаму Магдэбурскае права.

Загінуў у бітве з татарамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Элізабэт Дэбік

**Элíзабэт Дэбíк** (, нарадзілася 24 жніўня 1990) — аўстралійская акторка. Яна вядомая ў галоўнай ролі ў абмежаваным сэрыялу BBC One/AMC «*[[Начны кіраўнік (сэрыял)|Начны кіраўнік]]*» ды атрымала вялікае вызнаньне дзякуючы ролі Дыяны, прынцэсы Валійскай, у драматычным сэрыялу Netflix «*[[Карона (тэлесэрыял)|Карона]]*» (2022-2023). За гэтую ролю яна атрымала прэмію «Залаты глёбус», а таксама намінацыю на дзьве прэміі Primetime Emmy ды Брытанскай акадэміі тэлевізіі.

Пасьля научэньня драме ўва ўнівэрсытэце Мэльбоўрна, яна зрабіла свой дэбютны фільм у аўстралійскай камэдыі «*[[Некалькі лепшых мужчын]]*» (2011). Ейная роля ў фільму База Люгарамэна «*[[Вялікі Гэтсбі (фільм, 2013)|Вялікі Ґэтсбі]]*» (2013) атрымала прэмію AACTA праз найлепшую ролю кабеты.  

## Раняе жыцьцё
Дэбік нарадзілася 24 жніўня 1990 года ў Парыжу, Францыя, ад бацькі паляка ды маці аўстралійкі ірляндзкага паходжаньня. Ейныя бацькі былі артыстамі балету, якія сустрэліся падчас сумеснага вуступленьня ў шоу. Калі ёй было пяць, сям'я пераехала ў Глен Ўаўэрлы, прыгарад Мэльбоўрна, Аўстралія. Старэйшая з трох дзяцей, яна мела сястру й брата.

## Крыніцы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Жывыя асобы
Смаленская гандлёвая праўда

«**Смале́нская гандлёвая пра́ўда**» ― дамова, падпісаная ў 1229 року між Смаленскім, Віцебскім і Полацкім княствамі з аднаго боку ды Рыгай і Готляндам зь іншага. Найстарэйшае вядомае пагадненьне рускіх князёў зь нямецкімі купцамі.

## Перадумовы
Дзьвіна была важным этапам гандлёвага шляху між Балтыйскім і Чорным марамі, які вёў ад гандлёвага паселішча ліваў Рыгі праз Полацак і Віцебск да Смаленску (па сушы), а стуль па Дняпры. Другі шлях вёў ад Смаленску да Ноўгарада, дзе ўжо ў XII стагодзьдзі існавалі  і  двары. Першая гандлёвая дамова мясцовага князя з купцамі была заключаная прыкладна ў 1191—1192 роках.

У пачатку XIII стагодзьдзя на ўзьбярэжжы Балтыйскага мора ўздоўж Дзьвіны сталі рассяляцца нямецкія купцы, што прыйшлі сюды разам з крыжакамі. Гэта, а таксама заснаваньне ў Рызе біскупства і паўстаньне ордэна братоў меча прывялі да напружанасьці ў стасунках зь мясцовым насельніцтвам і полацкім князем, які зьбіраў даніну з гэтых земляў. У 1210 і 1212 роках падпісаныя гандлёвыя пагадненьні полацкага князя Ўладзімера з рыскім біскупам Альбэртам, датычныя вольнага гандлю ў Полацку і бясьпекі дзьвінскага гандлёвага мараплаўства.

Пасьля заваёвы ў 1222 року Полацкага княства смаленскі князь  накіраваў ганцоў у Рыгу для заключэньня мірнай дамовы. У 1228 ці 1229 у Рыгу, а пасьля на *[[Готлянд (востраў)|Гоцкі бераг]]* прыбылі паслы Амсьціслава Ерафей і Панцялей. Зь нямецкага боку ў Рызе прысутнічалі купцы, мечаносцы, прадстаўнікі зь Вісьбю, Гамбургу, Любэку.

## Умовы
Захаваліся два розныя варыянты дагавору (па тры асобнікі кожнага зь іх). Самы стары зь іх — 1229 року па-стараславянску; лацінскі ці нямецкі варыянты ня выяўленыя. Астатнія рукапісы зьяўляюцца пазьнейшымі копіямі XIII і XIV стагодзьдзяў: чатыры таксама па-стараславянску, адзін — па-ніжненямецку.

Заключалася мірная дамова «паміж Смаленскам і Рыгай». Віцебскія, полацкія і смаленскія купцы атрымлівалі праезд па Дзьвіне, заезд у Рыгу, Любэк, Готлянд ды іншыя балтыйскія месты; нямецкія купцы мелі вольны праезд па Дзьвіне.

Быў дазволены вольна гуртовы і раздробавы гандаль, вызначаныя мыты. Рускія і нямецкія купцы мелі роўныя правы. У выпадку спрэчак былі зацьверджаныя нормы гандлёвага права.

Дамова дзейнічала з дапаўненьнямі да XV стагодзьдзя. Тэкст дакумэнту ўключаны ў юрыдычны зборнік другой паловы XIV стагодзьдзя.

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Факсыміле дамовы
* Права.бай
* Крыніцы па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага 

Катэгорыя:Дакумэнты 1229 году
Катэгорыя:Гісторыя міжнароднага гандлю
Катэгорыя:Віцебскае княства
Катэгорыя:Гісторыя Готлянду
Катэгорыя:Гісторыя Полацкага княства
Катэгорыя:Смаленскае княства
Катэгорыя:Гісторыя права Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя права Расеі
Катэгорыя:Мірныя дамовы сярэднявечча
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні XIII стагодзьдзя
Катэгорыя:1229 год у Эўропе
Катэгорыя:Літаратура на царкоўнаславянскай мове
ПФМ-1

**ПФМ-1 «Пялёстка»**  — проціпяхотная фугасная міна савецкай і расейскай вытворчасьці.

Была адпаведнікам амэрыканскай міны БЛЮ-43 «Зуб цмока», якую выкарыстоўвалі падчас вайны ў Віетнаме да 1971 году. Ад 1980 году Ўзброеныя сілы СССР пачалі скідваць касэты па 64 ПФМ-1 з паветра падчас Аўганска-савецкай вайны для закрыцьця праходаў на аўганска-пакістанскай мяжы.

## Уласьцівасьці
Адчувальнасьць ПФМ-1 «Пялёстка» складала 5—25 кг. Далёкае ўзьвядзеньне займала 1—10 хвілінаў. Плошча чуйніка мэты складала 34,1 см², пры ўступленьні ў якую адбываўся выбух. ПФМ-1С самазьнішчалася цягам 1—40 гадзінаў у залежнасьці ад цеплыні навакольля ад −20 да +40 °C. Для аддаленага мінаваньня выкарыстоўвалі: перанасны камплект мінаваньня ПКМ-1, верталётную сыстэму мінаваньня ВСМ-1, унівэрсальны мінны загароджвальнік (УМЗ) і рэактыўную сыстэму залпавага агню (РСЗА) «Ураган» са снарадамі 9М27К.

## Беларусь
У 2003 годзе ўрад Беларусі далучыўся да Атаўскай канвэнцыі 1997 году «Аб забароне прымяненьня, зьбіраньня запасаў, вытворчасьці і перадачы супрацьпяхотных мінаў і аб іх зьнішчэньні». Увосень 2007 году Эўрапейская камісія (Бэльгія) выдаткавала 4 млн эўра на праект міжнароднай тэхнічнай дапамогі «Ліквідацыя боепрыпасаў, якія зьмяшчаюць міны тыпу ПФМ-1, у Беларусі». У лютым 2011 году на 2271-й базе інжынэрных боепрыпасаў (в/ч 22403) у Рэчыца (Гомельская вобласьць) гішпанскае прадпрыемства  пачало ўзводзіць цэнтар утылізацыі супрацьпяхотных мінаў. На стварэньне выбуховай бронекамэры абсягам 89 кубамэтраў для «халоднага» падрыву мінаў пайшло 100 тонаў сталі. Таксама камэру засыпалі 136 тонамі пяску для супраціву ўдарнай хвалі.

У траўні 2014 году ў цэнтры ўтылізацыі на 2271-й базе ў Рэчыцы па Хвойніцкай шашы, д. 1 зьнішчылі першую партыю ПФМ-1. Далейшае зьнішчэньне мінаў ішло ў 3 зьмены па 6 дзён на тыдзень. Цьвёрдыя адкіды ад выбуху складаліся з кавалкаў алюміну і сталі. За дзень маглі зьнішчыць да 8000 мінаў. Кіраўнік гішпанскага прадпрыемства «Экспал» Францыска Тарэнтэ заўважыў, што ПФМ-1 зьмяшчала вадкасьць. Начальнік інжынэрных войскаў Беларусі Андрэй Куракоў адзначыў, што такія міны прымянялі аддалена. Намесьнік міністра абароны Беларусі па ўзбраеньні Ігар Лацянкоў заявіў: «У Беларусі звыш 3,3 млн мінаў тыпу ПФМ-1, якія пакуль знаходзяцца на захоўваньні ва Ўзброеных сілах Рэспублікі Беларусь». У ліпені 2014 году цэнтар утылізацыі меў выйсьці на поўную магутнасьць, каб зьнішчыць усе беларускія міны ПФМ-1 за 20 месяцаў.

Да лютага 2016 году зьнішчылі 2,2 млн мінаў. Да 8 сакавіка 2018 году беларускія запасы ПФМ-1 цалкам зьнішчылі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міны
Катэгорыя:Савецкая вайсковая прадукцыя
Катэгорыя:Расейская вайсковая прадукцыя
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1980 годзе
Грэцкая смакоўніца

***Грэцкая смакоўніца*** () — стужка, зьнятая ў 1976 годзе. Стужка — камэдыя і парнаграфія. Глядзець могуць толькі дарослыя. У 1988 годзе стужку дазволілі для паказу ў кінатэатрах СССР. Былі спробы паказу па-за кінатэатрамі, але з-за голых целаў у стужцы і каханьня, тыя спробы караліся затворам у астрог. За паказ стужкі «Грэцкая смакоўніца» па-за кінатэатрамі ў канцы 1980-ых гадоў у СССР пагражала да 3 трох гадоў затвору ў астрозе.

## Зьмест

Маладая жанчына Патрыцыя (Бэты Вэржэ) не вяртаецца назад у Нямеччыну. Яна хоча пагуляць, а вучыца ня хоча. Аддаўшы білет на самалёт Патрыцыя паларожнічае па Грэцыі. Яна знаёміцца з мужчынамі. Адных яна кідае і ня кахае, другіх кахае. 

## Вобразы ў стужцы
* Бэты Вэржэ — Патрыцыя
* Кляўс Рыхт — Том
* Алівія Паскаль — Аманда, фотамадэль
* Сабі Дор — Пэтэр
* Корынэ Бродбэк — Мышка
* Генры Гелер — тата Патрыцыі
* Рут Рэкс — маці Патрыцыі
* Вальтэр Краўс — Мюлер

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* griechische feigen (sigi rothemund, deutschland 1977)
* ''Грэцкая смакоўніца'' на БЗФІ

Катэгорыя:Парнаграфія ў Нямеччыне
Катэгорыя:Фільмы 1976 году
Катэгорыя:Эратычныя камэдыі
Катэгорыя:Заходненямецкія кінакамэдыі
Катэгорыя:Фільмы Зыгі Геца
Катэгорыя:Кінакамэдыі 1976 году
Катэгорыя:Нямецкія падарожныя фільмы
Катэгорыя:Моладзевыя фільмы
Кінакамэдыя

[міні|Стужка «[Паліты палівальнік», якія быў зьняты ў 1895 годзе.]]

**Кінакамэдыя** — камэдыя на кінаэкране. Да гэтага жанру кінамастацтва адносяцца стужкі, мэта якіх — расьсьмяшыць гледача, выклікаць усьмешку, палепшыць настрой. Нароўні з драмай, фільмамі жахаў і навуковай фантастыкай, камэдыя — адзін з асноўных жанраў кінафільмаў.

Сярод кінакамэдыяў можна назваць: Сэксмісія, Брыліянтавая рука. Вядомы стваральнік кінакамэдыяў нямога кіно — Чарлі Чаплін. Паліты палівальнік — першая кінакамэдыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фільмы-камэдыі
Катэгорыя:Жанры кіно
Паліты палівальнік

***Паліты палівальнік*** ()— францускі кароткамэтражны нямы фільм 1895 году. Адзін зь першых фільмаў, зьнятых братамі Люм’ер, першая пастановачная кінакамэдыя. Для прасоўваньня стужкі быў створаны першы ў гісторыі кінаплякат. *Паліты палівальнік* меў вялікі посьпех у гледачоў, быў зьняты ў трох відах і выклікаў цэлы шэраг перайманьняў.

## Сюжэт

Карціна складаецца з аднаго кадра бязь інтэртытраў. Садоўнік палівае расьліны з вадаправоднага шлянга. Хлопчык незаўважна для садоўніка наступае на шлянг, і вада перастае цячы. Садоўнік зьдзіўлена зазірае ў наканечнік, хлопчык вызваляе шлянг, і вада пад ціскам ударае садоўніку ў твар. Ён губляе шлянг, у лютасьці азіраецца, бачыць хулігана, кідаецца за ім, даганяе і карае яго.

## Ацэнкі
Кіназнаўцы неаднаразова падкрэсьлівалі, што гэты фільм вылучаецца сярод прадукцыі «родапачынальнікаў кінэматографа» і мае асаблівае значэньне ў яго гісторыі. Гісторык кіно Ежы Цёпліц, характарызуючы фільмы Люм’ераў як рэпартажныя, пісаў, што сярод іх быў і адзін інсцэнаваны — *Паліты палівальнік*, які зьяўляецца прадвесьнікам усіх мастацкіх фільмаў: *«Нескладаная гісторыя пра хлопчыка, які наступіў на водаправодны шлянг, стала тэмай першай мастацкай карціны са сцэнаром і акторамі (хоць і аматарамі)»*.

На думку гісторыка кіно Жоржа Садуля, *Паліты палівальнік* разам зь фільмам *[[Прыбыцьцё цягніка на вакзал Сёта]]* — самы папулярны фільм братоў Люм’ер, які, не валодаючы тэхнічнымі вартасьцямі першага, дзякуючы наяўнасьці сцэнара набыў вядомасьць і значнасьць: *«Посьпех зьместу ў фільме адкрыў дарогу кінамастацтву»*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фільмы францускіх рэжысэраў
Катэгорыя:Францускія камэдыйныя фільмы
Катэгорыя:Кароткамэтражныя фільмы
Катэгорыя:Францускія чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Нямыя кінакамэдыі
Катэгорыя:Фільмы 1895 году
Бэці Вэржэ

**Бэці́ Вэржэ́** () — француская акторка і пораакторка. Нарадзілася ў Францыі ў 1956 годзе.

## Жыцьцяпіс
Бэці Вэржэ нарадзілася ў Францыі ў 1956 годзе. Жыла на поўдні краіны ў Правансе. Навучалася ў Жэнэве ў ВНУ. Пасьля дасягеньня 18 гадоў пачала здымацца ў фатаграфіях. Яна сталла мадэльлю. Здымалася ў 1978 годзе для вокладкі часопісу «Плэйбой». З 1976 па 1978 гадызьнялася ў чатырох порнастужках. Сярод больш вядомая «Грэцкая смакоўніца».

## Крыніцы

## Літаратура
* Richard C. Helt, Marie E Helt, Marie E. Helt. West German Cinema Since 1945: A Reference Handbook (Scarecrow Press, 1987)
* Сергей Кудрявцев. «3500 кинорецензий». Том 1, А-М. Стр. 254 (Печатный Двор, 2008)

## Вонкавыя спасылкі
* Бэці Вэржэ на БЗФІ

Катэгорыя:Францускія фотамадэлі
Катэгорыя:Фотамадэлі Плэйбою
Катэгорыя:Францускія кінаакторкі
Залаты жар

**Залаты́ жар**() — француская ўзнагарода, якую вылавалі з 1992 па 2001 гады і адзін раз у 2009 годзе. Яе выдавалі ў месьце Канны у той час калі выдаваліся ўзнагароды «Залатая пальмавая галіна». Яна адпаведнік узнагароды ВНД.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка ў сеціве
* Залаты жар на БЗФІ
* Здымкі Залатога жару з 1998 па 2001 гады

Катэгорыя:Парнаграфія ў Францыі
Катэгорыя:Францускія кінапрэміі
Катэгорыя:Культура Каннаў
Катэгорыя:Узнагароды ў парнаграфіі
Люнэт (варштатны)

**Люнэт** — гэта варштатнае аснастка, якая выкарыстоўваецца для стварэньня дапаўняльнай апоры падчас абпрацоўкі загатоўкі. Дзеяньне работы нагадвае падшыпнік сьлізганьня — цьвёрдасплаўныя кулачкі альбо ролікі ствараюць апору для загатоўкі, якая круціцца(сьлізгае) на іхняй паверхне.

## Тыпы люнэтаў
**Нярухомы люнэт** мае тры куласка, або роліка, для фіксацыі загатоўкі. Два зь іх трымаюць дэталь унізу, трэці — зьверху. Балванка падчас расточваньня меціцца на ніжніх апорах ды прыціскаецца зьверху. Гэта выключае вібрацыі падчас абпрацоўкі, што значна паляпшае ейную якасьць.

Рухомы люнэт утрымлівае два кулачка для ўпору дэталі; адзін — зьверху, іншы — з краю, супраць разца. Разэц дзейнічае як трэцяя апора. Такім чынам канструкцыя дапамагае пазьбегнуць вігібаў.

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Прылады
Катэгорыя:Дэталі машынаў і мэханізмаў
DOI (неадназначнасьць)

**DOІ** можа азначаць:

* DOІ — лічбавы ідэнтыфікатар аб’екта.
* DOІ — .
* DOІ — код ISO 639 мовы , на якой размаўляюць у Індыі й Пакістане.
* DOІ — , .
* DOІ — Дэклярацыя незалежнасьці ЗША, .
Будыш

**Будыш** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Бода або Буда (Bodo, Budo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -буд- (-бод-) (імёны ліцьвінаў Будзівід, Будар, Будрых; германскія імёны Bodwidus, Buder, Boderich) паходзіць ад бургундзкага buda 'пасол, пасланьнік' або германскага bodo 'гаспадар'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Bodusz.

У Прусіі бытавала імя *Budisch* (1336 год).

У Ноўгарадзе бытавала імя Будзіша (*Будиша*).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Adam Paulukiewicz alias Budysz… Budyszowa* (1681 год).

## Носьбіты
* Адам Паўлюкевіч або Будыш — жыхар Вільні, які ўпамінаецца ў 1681 годзе

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Танец пчол

**Танец пчол** — гэта асаблівы спосаб зносін пчол, які ўяўляе сабой спэцыяльную пасьлядоўнасьць рухаў. Танец выконваюць пчолы якія знайшлі ўчасткі з нэктарам, каб паведаміць іншых пчол а напрамку іх месцазнаходжаньня, адлегласьць да ўчастка й колькасьць на ім нэктара. Таксама яны могуць паказваць на крыніцы вады альбо новыя месцы для гнездаваньня.

Выдзяляюць два тыпы танца: кругавы й віляюшчы.

Кругавы танец выконвае пчала, калі яна знайшла нэктар ў радыюсе да 100 мэтраў ад вульля. Пчала робіць круг у адзін бок, разварачваецца й робіць круг у іншы бок.

Віляюшчы танец пчолы выпрацоўваюць калі кветкавая паляна знаходзіцца на адлегласьці болей за 100 мэтраў. Пчала рухаецца восемкай пры гэтым віляючы брушкам, чым больш віляя тым далей нэктар. Чым даўжэй пчала паўторвае гэта танец тым больш некатру ў гэтым месцы.

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Пчолы
JSTOR

**JSTOR** (скарачэньне, ) — лічбавая бібліятэка акадэмічных часопісаў, кніг і першакрыніц, заснаваная ў 1994 годзе. 

Першапачаткова бібліятэка зьмяшчала алічбаваныя выпускі акадэмічных часопісаў, цяпер яна ўлучае кнігі й іншыя першакрыніцы, а таксама бягучыя выпускі часопісаў па гуманітарных і сацыяльных навуках. 

Сайт забясьпечвае паўнатэкставы пошук амаль у 2000 часопісах. Большая частка доступу ажыцьцяўляецца па падпісцы, але некаторыя з сайтаў зьяўляюцца грамадзкім здабыткам, а кантэнт у вадкрытым доступе даступны бясплатна.

## Гл. таксама

* 
* 
* 

## Крыніцы

## Спасылкі

* Сьпіс даступных навуковых часопісаў
* Паслуга бясплатнага абмежаванага доступу «Register and read» (апісаньне)
* Сьпіс даступных кніг (рэгулярна абнаўляецца)
* Аб частковым доступе да JSTOR у ВШЭ

Катэгорыя:Электронныя бібліятэкі
Японскі макак

**Японскі макак** (*Macaca fuscata*), таксама вядомая як **сьнежная малпа** — адзін зь відаў макак.

Папуляцыю з вострава Якусіма (паўвостраў Касіма), прадстаўнікі якой адрозьніваюцца больш кароткай поўсьцю й па паводніцкіх асаблівасьцях культурнага характару, вылучаюць у падвід *Macaca fuscata yakui*.

## Вонкавы выгляд

Сярэдні рост самцоў 57 сантымэтраў, сярэдняя вага — 11.3 кіляграмаў, самкі ніжэй — 52.3 см, масай каля 8.4 кг. Малпы маюць чырвоную скуру й густую цёмна-шэрую поўсьць з карычняватым адценьнем, якая пакрывае ўсё цела, за выключэньнем морды, рук і ягадзіц. Хвост у японскіх макак кароткі, не даўжэйшы за 10 сантымэтраў.

Цяжарнасьць доўжыцца 170—180 дзён, нараджаецца адно дзіцяня вагой каля 500 грамаў. Нараджэньне адразу двух і болей дзяцей адбываецца рэдка.

Жывуць макакі ў сярэднім 25—30 гадоў, у няволі звычайна даўжэй.

## Распаўсюджваньне

Натуральны арэал японскіх макак, якія зьяўляюцца самымі паўночнымі ў сьвеце малпамі, распасьціраецца да поўначы вострава Хансю. Аднак у 1972 годзе ў Тэхасе ў дзікія ўмовы штучна была заселена невялікая папуляцыя гэтага віду.

## Лад жыцьця

Японскія макакі жывуць ва ўсіх тыпах лясоў — ад субтрапічных да горных, дзе сілкуюцца лісьцем, пладамі, каранямі расьлін, а таксама казуркамі, дробнымі хрыбетнымі й птушынымі яйкамі. Яны нават ловяць ракападобных, малюскаў і рыб у вадаёмах.

На поўначы Японіі, дзе сьнег можа ляжаць да чатырох месяцаў у годзе, а сярэдняя тэмпэратура зімы складае -5° C, малпы праводзяць маразы ў гарачых крыніцах.

Жывуць японскія макакі вялікімі групамі ад 10 да 100 асобін са строгай герархіяй. У групу макак уваходзяць як самцы, так і самкі.

## Галерэя

Файл:Jigokudani hotspring in Nagano Japan 001.jpg
Файл:Японский макак I.jpg
Файл:Японский макак III.jpg
Файл:Японский макак IIII.jpg
Файл:Японский макак V.jpg
Файл:Japanese Macaque Fuscata Image 370 (cropped).jpg


## Крыніцы

Катэгорыя:Мартышкавыя
Лічбавы ідэнтыфікатар аб’екта

**DOI** (), **лічбавы ідэнтыфікатар абʼекта** —  радок знакаў, які выкарыстоўваецца для ўнікальнай ідэнтыфікацыі фізычных, лічбавых альба абстрактных абʼектаў.

Мэтаданыя аб абʼекце захоўваюцца ў сувязі зь імем DOI і гэтыя мэтаданыя могуць ўключаць у сябе адрас, напрыклад, URL, у якім абʼект можа быць знойдзены.

DOI для дакумэнта зьяўляецца нязьменным, у той час як яго месцазнаходжаньне й іншыя мэтаданыя могуць быць зьмененыя. Спасылаючыся на дакумэнт у Інтэрнэце па яго DOI вы забясьпечваеце больш стабільную сувязь, чым проста спасылаючыся на яго адрас.

## Крыніцы

Катэгорыя:Інфарматыка
Катэгорыя:Унікальныя ідэнтыфікатары
Катэгорыя:Стандарты ISO
Авіятар Баранавічы

«**Авіятар**» — беларускі хакейны клюб з Баранавічаў, які выступае ў беларускай Экстралізе. Свае хатнія матчы ладзіць у Баранавіцкім лядовым палацу спорту.

## Гісторыя
Лядовы палац Баранавічах зьявіўся ў 2009 годзе, але мясцовая каманда ўпершыню ўзяла ўдзел у чэмпіянаце Беларусі толькі ў сэзоне 2018—2019 гадоў. Пры гэтым на той час Экстраліга падзялялася на дывізіёны А і Б. Баранавіцкі клюб тры сэзоны браў удзел у розыгрышы дывізіёну Б. Пасьля чарговай рэарганізацыі лігі «Авіятар» пачаў спаборнічаць у моладзевым чэмпіянаце краіны. У сэзоне 2024—2025 гадоў клюб дэбютаваў у Экстралізе, якая была пашырыная баранавіцкім клюбам і расейскім «Славуцічам». Пры гэтым перад пачаткам сэзону ў жніўні паведамлялася, што клюб мае пэўныя фінансавыя цяжкасьці.

## Склад
 году

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Беларускія хакейныя клюбы
Вітэн Ворша

**«Вітэн»** — беларускі футзальны клюб з Воршы. Быў заснаваны ў 1997 годзе на базе ЦЭЦ Воршы. Спачатку клюбу меў назву «Энэргетык».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Беларускія міні-футбольныя клюбы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:Спорт у Воршы
Руска-бізантыйская ўмова 911 году

**Руска-бізантыйская [[Дамова|ўмова]] 911 году** — мірнае пагадненьне, складзенае паміж Кіеўскай Русьсю і Бізантыяй. Рэгулявала руска-бізантыйскія дачыненьні. Стала вынікам выправы князя Алега на Канстантынопаль. Захавалася ў сьпісах у складзе Аповесьці мінулых часоў.

## Гісторыя
У 911 годзе, паводле летапісных зьвестак, князь Алег паслаў сваіх людзей да грэкаў дзеля складаньня зь імі мірнага пагадненьня паміж Русьсю і Бізантыяй. Умову склалі 2 верасьня 911 году паміж двума бакамі:
* Русь: князь Алег і яму падпарадкаваныя вялікія князі і баяры, якіх прэзэнтавалі 15 паслоў: Карлы, Інегелд, Фарлаф, Верамуд, Рулаў, Гуды, Руалд, Карн, Фрэлаў, Руар, Актэву, Труан, Лідул, Фост, Стэмід.
* Бізантыя (ва ўмове завецца «хрысьціянамі» і «грэкамі»): тры імпэратары — Леў VI, ягоны брат Аляксандар, і сын Льва Канстантын.

Умова ўсталявала мірныя дачыненьні паміж Русьсю і Бізантыяй, вызначыла парадак выкупу палонных, пакараньня за крымінальныя злачынствы, учыненыя грэцкімі і рускімі купцамі ў Бізантыі, правілы вядзеньня судовага працэсу і ўспадкоўваньня, стварала спрыяльныя ўмовы дзеля гандлю для русі і грэкаў, зьмяняла берагавое права. З гэтага часу замест захопу выкінутага на бераг судна і яго маёмасьці, уладальнікі берага абавязваліся надаваць дапамогу ў іх выратаваньні.

Таксама паводле ўмовы рускія купцы атрымалі права жыць у Канстантынопалі па паўгода, Бізантыя абавязвалася ўтрымліваць іх на гэты час за кошт скарбу. Рускія купцы атрымалі права бязмытнага гандлю ў Бізантыі. Дазвалялася наймаць русь на вайсковую службу ў Бізантыі.

## Ацэнкі
З 15 імёнаў русі («ад роду рускага») 13 або 14 маюць германскае (паўночнагерманскае) паходжаньне: *[[Кароль (імя)|Карлы]]* (Karli), *Инегелдъ* (Ingjaldr, Ingeldr), *Фарлофъ* (Farulfr), *[[Вэрымунд|Веремудъ]]* (Vermundr), *Рулавъ* (Rollabʀ, Hrúlfr), *[[Гуда (імя)|Гуды]]* (Góði), *Руалдъ* (Hróaldr, Hrúaldr), *Карнъ* (Karn), *Фрелавъ* (Friðláfr або Hjörleifr), *Рюаръ* (Hróarr), *Актеву* (магчыма, мае фінскае паходжаньне), *Труанъ* (Þrándr), *Лидуль* (Leiðóflr або фінскага паходжаньня), *Фостъ* (Fastr), *Стемиръ* (Steinmarr).

## Глядзіце таксама
* Імёны ліцьвінаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Договор между Русью и Византией (911), Fontes historiae Magni Ducatus Lithuaniae

Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні X стагодзьдзя
Катэгорыя:911
Цяперашні Час (тэлеканал)

«**Цяперашні Час**» (») — расейскамоўны тэлеканал з рэдакцыяй у Празе, сумесны мэдыяпраект Радыё «Свабода» і «Голасу Амэрыкі». Афіцыйнае кругласутачнае вяшчаньне пачалося 7 лютага 2017 году. Тэлеканал даступны на кабэльных, спадарожнікавых і лічбавых плятформах.

Тэлеканал цалкам фінансуецца Кангрэсам ЗША праз Савет кіраўнікоў па пытаньнях вяшчаньня. Сваю задачу СМІ бачыць у «прасоўваньні дэмакратычных каштоўнасьцяў і інстытутаў».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* currenttime.tv

Катэгорыя:Тэлеканалы на расейскай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2017 годзе
Дэльта Нілу

**Дэльта Нілу** — адна з найбуйнейшых у сьвеце дэльт, утвораная пры ўпаданьні Нілу ў Міжземнае мора. Яна ахоплівае 240 км міжземнаморскага ўзьбярэжжа разьмясціўшыся ад Александрыі на захадзе да Порта-Саіда на ўсходзе. Дэльта пачынаецца крыху ніжэй па плыні ад Каіра й мае даўжыню з поўначы на поўдзень каля 160 км.

## Гісторыя

У наш час дэльта Ніла дзеліцца на два асноўных рукавы Даміету й Разэту.  У мінулым яна налічвала да сямі рукавоў, якія перасохлі праз барацьбу з паводкамі, заіленьням і зьменамі рэльефу.

Раней, падчас разьліву Ніла, дэльта штогод затаплялася, гэта працягвалася да пабудовы  Асуанскай плаціны (да 1970 года).

## Клімат і экалёгія
Рэгіён дэльты Нілу, які зьяўляецца часткай вялікага пустэльнага пояса, цёплы: у Каіры сярэдняя тэмпэратура студзеня складае 12 градусаў, а сярэдняя тэмпэратура ліпеня — 31 градус. Дажджоў у рэгіёне мала, у асноўным зімой, за год выпадае 100—200 мм ападкаў. 

Большая частка небясьпечных адходаў у дэльце Ніла паходзіць з хімічных заводаў. Сьцёкавыя вады, сельскагаспадарчыя пэстыцыды й прамысловая дзейнасьць таксама выклікаюць забруджваньне вады ў рукавах Ніла й яго азёрах. 

## Геаграфія
«Дэльтай» вусьце Ніла назвалі грэція географы, якія параўноўвалі яго трохкутную форму зь літарай Δ грэцкга алфавіту, даўшы такім чынам назву ўсім рачным дэльтам зямнога шара.

У дэльце Нілу жыве каля 40 мільёнаў чалавек. па-за межамі буйных гарадоў, шчыльнасьць насельніцтва ў сярэднім складае 1000 чалавек/км². Александрыя — самы вялікі горад у дэльце з насельніцтвам больш за 4,5 мільёна чалавек. Іншыя вялікія гарады ў дэльце: Шубра-эль-Хейма, Порт-Саід, Аль-Магальля-аль-Кубра, Мансура, Танта й Загазіг.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
*
Бандарэнка

**Бандарэ́нка** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Арсень Бандарэнка ( 1995) — беларускі футбаліст;
* Валянцін Бандарэнка ( 2005) — беларускі футбаліст;
* Зінаіда Бандарэнка ( 1939) — беларуская дыктарка;
* Зьміцер Бандарэнка ( 1963) — беларускі палітычны дзяяч;
* Раман Бандарэнка (1989—2020) — беларускі маляр.
Падарожжа на Захад

***Падарожжа на Захад*** — кітайскі раман, апублікаваны ў 16 стагодзьдзі падчас дынастыі Мін і прыпісваецца У Чэн’эню. Ён лічыцца адным з найвялікшых кітайскіх раманаў і, магчыма, самым папулярным літаратурным творам ва Усходняй Азіі. Ён шырока вядомы ў ангельскамоўных краінах дзякуючы скарочанаму перакладу Артура Ўэйлі *«Малпа*» 1942 году.

Раман уяўляе сабой белетрызаваны аповед пра паломніцтва кітайскага будыйскага манаха Сюаньцзана, які адправіўся ў Індыю ў VII стагодзьдзі нашае эры, каб шукаць і зьбіраць будыйскія пісаньні (сутры). Раман захоўвае агульны абрыс уласнага аповеду Сюаньцзана «*Вялікія запісы Тан пра заходнія рэгіёны»*, але ўпрыгожвае яго элементамі фэнтэзі з народных казак і выдумкамі аўтара. У гісторыі Буда даручае манаху, якога называюць «Тан Саньцзан» або «Трыпітака», адправіцца ў Індыю і дае яму трох абаронцаў, якія згаджаюцца дапамагчы яму, каб загладзіць іх грахі: Сунь Укун («Кароль малпаў»), Чжу Бацзе і Ша Уцзін. Верхам на белым цмокавым кані манах і тры яго абаронцы адпраўляюцца ў мітычную вэрсію Індыі і прасьвятленьня дзякуючы моцы і цноце супрацоўніцтва.
MMORPG

**Масавая шматкарыстальніцкая анлайн ролевая гульня** (**MMORPG**)— жанр анлайнавых ролявых відэагульняў, у якім вялікая колькасьць гульцоў узаемадзейнічае адзін з другім у віртуяльным сусьвеце (галоўным чынам у жанры фэнтэзі). Як і ў большасьці RPG, гульцу прапануецца роля выдуманага героя і магчымасьць кіраваць яго дзеяньнямі. MMORPG адрозьніваецца ад аднакарыстальніцкіх і невялікіх сеціўных ролевых гульняў мноствам гульцоў, а таксама віртуальным сусьветом, які працягвае існаваць і пры адсутнасьці гульца. Віртуальны сусьвет падтрымліваецца выдаўцом гульні.

Сучасныя шматкарыстальніцкія ролевыя гульні сталі сапраўдным феноменам сеціва. У найпапулярных з іх грають мільёны людзей. Шмат такіх гульняў зьяўляюцца платнымі. Месяцавая падпіска на некаторыя каштуе да некалькіж дзясяткаў даляраў ЗША. Улічваючы шматтысячную аўдыторыю, падобныя гульні зьяўляюцца значнымі і пасьпяховымі камэрцыйнымі праектамі.
Геасфэра

**Геасфэ́ра** (ад грэцкага γῆ *gē* — Зямля і σφαῖρα *sphaîra* — куля) — агульная назва ўсіх зямных абалонак (літасфэры, гідрасфэры, крыясфэры і атмасфэры).

## Крыніцы

Катэгорыя:Геафізыка
Фэлікс Канечны

**Фэлікс Караль Канечны** (; 1 лістапада 1862, Кракаў — 10 лютага 1949) — польскі гісторык, публіцыст. Доктар габілітаваны (1920 год).

## Біяграфія
У 1883—1888 гадох навучаўся ў Кракаўскім унівэрсытэце. З 1891 году адʼюнкт у Акадэміі навук у Кракаве, з 1897 году супрацоўнік Ягелонскай бібліятэкі. 

З 1919 году працаваў у Віленскім унівэрсытэце, намесьнік прафэсара, прафэсар надзвычайны (1920 год), прафэсар звычайны (1922 год), узначальваў катэдру гісторыі Ўсходняй Эўропы. У 1929 годзе выступіў з крытыкай урада міжваеннай Польскай Рэспублікі, за што адпраўлены ў адстаўку. 

У 1945 годзе выкладаў у Кракаўскім унівэрсытэце.

## Навуковая дзейнасьць
У пачатку навуковай дзейнасьці вывучаў гісторыю Тэўтонскага ордэну, дачыненьні паміж Каралеўствам Польскім і Вялікім Княствам Літоўскім, гісторыю Сылезіі. Аўтар навукова-папулярных працаў з гісторыі, падручнікаў.

Быў прыхільнікам супрацы славянскіх народаў і польска-расейскай згоды, у 1905—1914 гадох рэдагаваў у Кракаве часопіс панславісцкага кірунку «Świat słowiański» («Славянскі сьвет»). Пазьней набыў вядомасьць рэлігійна-містычнымі працамі, у якіх разьвіваў мэсіянскія погляды на ролю Польшчы ў гісторыі і ўнёсак палякаў у сусьветную культуру, што асабліва выявілася ў працы «Польскія Лёгас і Этас» («Polskіe Logos і Ethos», т. 1—2, 1921 год). Рабіў спробы збудаваць тыпалёгію і герархію цывілізацыяў (з падкрэсьленьнем першынства «лацінскай цывілізацыі»).

## Літва і ліцьвіны

У 1922 годзе апублікаваў артыкул з прапановай тэрміналягічна аддзяляць летувіскую мову () ад гістарычнай літоўскай (беларускай), а таксама Летуву () — ад гістарычнай Літвы і летувісаў () — ад гістарычных ліцьвінаў: «*пасольства яго [Уладзіслава Ягайлы] у Кракаў (аб руцэ Ядвігі) не патрабавала перакладніка, бо яны выкарыстоўвалі беларускую мову. Тая мова вякамі лічылася „літоўскай“ і так нават часта называлася. У Польшчы нават ня ведалі пра існаваньне летувіскай мовы, пакуль яе не адкрыла парафіяльнае духавенства*». 18 сакавіка 1928 году гэтую прапанову абмяркоўвалі на паседжаньні Віленскага аддзелу Польскага гістарычнага таварыства, дзе выступіў зь лекцыяй «Этнаграфічная тэрміналёгія ў Вялікім Княстве Літоўскім», адзначаючы: «*у крыніцах часта ўпамінаецца літоўская мова, але маецца на ўвазе не летувіская мова, а беларуская. Афіцыйнай мовай у Вялікім Княстве Літоўскім была беларуская*».

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Ягелонскага ўнівэрсытэту
Польскае гістарычнае таварыства

**Польскае гістарычнае таварыства** () — навуковае таварыства польскіх гісторыкаў. Абʼядноўвае прафэсійных гісторыкаў і аматараў гісторыі.

## Гісторыя
Таварыства заснавалі 14 кастрычнка 1886 годзе ў Львове з ініцыятывы польскага гісторыка Ксавэрыя Ліскі дзеля «*спрыяньня разьвіцьцю гістарычных навук, з асаблівым асьвятленьнем гісторыі [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русі]]*». Гэта была першая польская арганізацыя, якая займалася вывучэньнем гісторыі, да 1924 год дзеяла пад назвай: «Гістарычнае таварыства ў Львове» (), у 1924 годзе зьмяніла назву на «Польскае гістарычнае таварыства». Першым (з 1887 году) друкаваным органам таварыства быў «Kwartalnik Historyczny» («Гістарычны штоквартальнік»).

Сьпярша дзеяла толькі ў Каралеўстве Галіцыі і Лядамэрыі, з 1913 году існавала філія ў Кракаве. У выніку рэарганізацыі з 1925 году таварыства пашырыла дзейнасьць на ўсю міжваенную Польскую Рэспубліку з далучэньнем Варшаўскага Таварыства аматараў гісторыі як аўтаномнай філіі. Пазьней утварыліся філіі ў Познані і Вільні (1925 год), Лодзі, Любліне і Станіславе (1927 год) ды іншых местах.

18 сакавіка 1928 году на паседжаньні Віленскай філіі абмяркоўвалі прапанову тэрміналягічна аддзяляць летувіскую мову () ад гістарычнай літоўскай (беларускай), а таксама Летуву () — ад гістарычнай Літвы і летувісаў () — ад гістарычных ліцьвінаў, дзе прафэсар Віленскага ўнівэрсытэту Фэлікс Канечны выступіў зь лекцыяй «Этнаграфічная тэрміналёгія ў Вялікім Княстве Літоўскім», адзначаючы: «*у крыніцах часта ўпамінаецца літоўская мова, але маецца на ўвазе не летувіская мова, а беларуская. Афіцыйнай мовай у Вялікім Княстве Літоўскім была беларуская*».

Па Другой сусьветнай вайны адміністрацыйны цэнтар перанесьлі спачатку ў Кракаў, а з 28 верасьня 1947 году — у Варшаву.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамадзкія арганізацыі Польшчы
Віленскія кансэрватары

**Ві́ленскія кансэрва́тары** («*зубры́*», «*ві́ленскія зубры́*», «*крэ́савыя зубры́*»; ) — палітычная групоўка канстытуцыйна-манархічнага і кансэрватыўнага характару ў Польшчы ў 1918—1939 гадох.

Рэдактар газэты «Слова» Станіслаў Мацкевіч, які адлюстроўваў погляды «крэсовых зубраў», сьцьвярджаў, што дзяржава ня мае
спрыяць беларусізацыі, але ў той жа час адмаўляў у патрэбе перашкаджаць Беларускаму адраджэньню і разьвіцьцю культуры. Пры ўмове знаходжаньня Менску і Магілёва ў складзе Польшчы сьцьвярджаў магчымасьць стварэньня польска-беларускай дзяржаўнасьці. Прапаноўваў не перашкаджаць працэсу асыміляцыі, прыцягваць інвэстыцыі ў край, не адштурхоўваць ад Польшчы беларусаў, настроеных антыбальшавіцкі, і заняць прыхільна-нэўтральную пазыцыю датычна разьвіцьця беларускай культуры і самасьвядомасьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Заходняя Беларусь
Бэн О’Конар (раварыст)

**Бэн О’Конар** (;  25 лістапада 1995 году) — аўстралійскі шасэйны раварыст, які выступае за каманду «Дэкатлён — AG2R-Ля-Мандыяль».

## Кар’ера
У траўні 2018 году быў уключаны ў стартавы сьпіс каманды на Джыра д’Італію 2018 году. На пачатку 19-га этапу ён займаў 12-е месца ў генэральнай клясыфікацыі, але падчас заезду паваліўся з ровара і зламаў раменьніцу. Гэта вымусіла яго зьняцца з гонкі.

У 2019 годзе ён браў удзел у двух Гранд турах, як то у Джыры д’Італіі і Вуэльце Гішпаніі. У 2020 годзе на Джыра д’Італіі ён здабыў сваю першую перамогу на этапах Вялікага тура. У кастрычніку 2020 году О’Конар падпісаў кантракт з камандай «AG2R-Сытраэн». Раварыст выйграў дзявяты этап Тур дэ Франс 2021 году пасьля таго, як сышоў у адрыў, а затым самотна праехаў апошнія 17 кілямэтраў горнага этапу. Гэтая перамога ўзьняла яго на другое месца ў генэральнай клясыфікацыі. Агулам тур скончыў на чацьвертым месцы ў агульным заліку.

У 2024 годзе О’Конар здабыў перамогу на шостым этапе Вуэльты Гішпаніі пасьля таго, як выправіўся ў доўгі адзіночны адрыў. Дзякуючы гэтай перамозе спартовец апрануў чырвоную кашулю лідэра, маючы чатыроххвілінную перавагу над астатнімі раварыстамі. Аўстраліец трымаў лідэрства ажно да 19 этапу гонкі, калі саступіў першы радок трохразоваму чэмпіёну гішпанскага туру Прымажу Роглічу, але абараніў сваё другое месца на подыюме да сканчэньня турніру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Аўстралійскія раварысты
Катэгорыя:Раварысты і раварысткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году
Вялікі слоўнік летувіскай мовы

**Вялікі слоўнік літоўскай мовы** (, таксама *LKŽ*) — слоўнік-тэзаўрус, найбуйнейшы слоўнік летувіскай мовы. 20 тамоў слоўніка памерам у 22 тысячы старонак выдалі ў 1941—2002 гадох Інстытутам летувіскай мовы; з 2005 году існуе электронная вэрсія слоўніка.

Слоўнік зьмяшчае каля 236 тысячаў загалоўкавых словаў (каля 500 тысячаў з улікам падзагалоўкавых), якія адлюстроўваюць сучасную і гістарычную лексыку як з тэкстаў рэлігійнай, навучальнай, мастацкай і публіцыстычнай літаратуры, пачынаючы зь першай кнігі на летувіскай (жамойцкай), выдадзенай у 1547 годзе, і заканчваючы 2001 годам, так і запісаў гутарковай мовы і дыялектаў.

Абсалютная большасьць словаў, запісаных у слоўніку, нідзе не фіксуецца да XIX стагодзьдзя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Электронная вэрсія слоўніка

Катэгорыя:Летувіская мова
Катэгорыя:Слоўнікі
Маніторынг падзеяў

**Маніто́рынг падзе́яў** ()&nbsp;— працэс збору, апрацоўкі, абʼяднаньня й адлюстраваньня колькасных зьвестак аб кампутарнай сыстэме ў рэжыме рэальнага часу, такіх як колькасьць і тыпы запытаў, колькасьць і тыпы памылак, час апрацоўкі запытаў і фонавых працэсаў.

Дадатковай магчымасьцю інструмэнтаў маніторынгу ёсьць  аб падзеях, якія могуць узьнікаць у апраграмаваньні (напрыклад апэрацыйнай сыстэме, сыстэмах кіраваньня базамі зьвестак, дастасоўным апраграмаваньні) й апаратных сродках (напрыклад сеткавым абсталяваньні).

Інструмэнты маніторынгу падзеяў могуць выкарыстоўваць базу зьвестак часавых шэрагаў як галоўнае сховішча інфармацыі.

## Маніторынг белай скрыні
*Маніторынг белай скрыні* ёсьць маніторынгам паказьнікаў, адкрытых унутранымі часткамі сыстэмы. Сярод іх: запісы сыстэмных журналаў, паведамленьні інтэрфэйсаў прафіляваньня, альбо ўнутраная статыстыка апрацоўніка HTTP-запытаў.

## Маніторынг чорнай скрыні
*Маніторынг чорнай скрыні* ёсьць тэставаньнем бачных звонку паводзін сыстэмы такімі, якімі іх бачыў бы карыстач (напрыклад час і коды адказу сэрвэра).

## Крыніцы

Катэгорыя:Сыстэмы кіраваньня
Катэгорыя:Тэхналёгіі апэрацыйных сыстэмаў
Катэгорыя:Адміністраваньне кампутарных сетак