open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Білят

**Білят** (*Пілят*), **Білат** (*Пілат*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Білат або Пілят (Bilaeth, Bilhaeth, Pillat) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова біл- (імёны ліцьвінаў Біліка, Білін, Більвін; германскія імёны Biliko, Bilin, Biliwin) паходзіць ад гоцкага *bili 'баявая сякера', аснова -ют- (-ят-) (імёны ліцьвінаў Ютэль, Даўят, Карыят; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto) — ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак', а аснова -гад- (-ад-, -ат-) (імёны ліцьвінаў Ядвіга, Гатман, Гатаўт; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Hathald) — ад гоцкага *haþus, германскага hathu 'бой'.

У Прусіі бытавала імя *Billote / Bilote* (1334 і 1338 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Билятовичомъ [[Цьвермунт|Твирмонътову]] землю* (9 лістапада 1449 году); *земли у [[Доўгі|Довкговскомъ]] повете на имя Пилатишки* (25 жніўня 1496 году); *Maciej Biłatt* (1800 год); *Marcjanna Konstancja Bilat* (1828 год); *Biłat* (1913 год).

## Носьбіты
* Вільгельм Пілят (*Wilhelm Pilatt*) — камэндант Верхняга замка ў Вільні, які ўпамінаецца ў 1661 годзе
* Антоні Пілят (*Pilat*) — уладальнік гаспадаркі ў Кемянах каля Шумску на 1931 год

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Білаты ў Віленскім ваяводзтве.

На гістарычнай Віленшчыне існаваў маёнтак Білаты (Biłaty).

## Глядзіце таксама
* Біла
* Ят

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Юрай Цінтула

**Ю́рай Ці́нтула** (;  1 сакавіка 1953, Левіцэ, Нітранскі край, Славаччына)&nbsp;— славацкі пісьменьнік, паэт-пясьняр.

## Жыцьцяпіс
У 1980 року пераехаў у Вільню (Летувіская ССР), пэўны час жыў у кватэры з сьпявачкаю .

Жыве ў Левіцах. Адзін з заснавальнікаў (2005), а ў 2008—2016 роках — старшыня літаратурнага клюбу «DÚHA». Сябра Зьвязу славацкіх пісьменьнікаў (2015—2024).

Падтрымлівае забароненую ў Славаччыне ультраправую арганізацыю . 15 траўня 2024 року  прэм’ер-міністра Робэрта Фіца.

## Творчасьць
Аўтар паэтычных зборнікаў «Sen rebela», «Diptych», «Osy», раману «Posolstvo obete» (2010), кнігі пра цыганоў «Efata» (2015).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Kto je muž, ktorý postrelil premiéra FicaSpisovateľ Juraj Cintula hlásal, že odmieta násilie. Ako SBS-kár sa raz vrátil z práce dobitý

Катэгорыя:Славацкія літаратары
Аўстрыйская дзяржаўная дамова

**Аўстры́йская дзяржа́ўная дамо́ва** () або **Дэклярацыя незалежнасьці Аўстрыі** — міжнароднае пагадненьне, якім акупаваная Аўстрыя здабыла сувэрэнітэт. Падпісаная 15 траўня 1955 року ў Вене хаўруснымі Вялікабрытаніяй, ЗША, СССР ды Францыяй з аднаго боку і аўстрыйскім урадам зь іншага. Набыла моц 27 ліпеня 1955 року.

## Мінуўшчына
Пасьля аншлюсу 1938 року Аўстрыя стала часткай нацысцкай Нямеччыны. Аднак у 1943 року ў Маскве хаўрусьнікі пагадзіліся, што Аўстрыя ёсьць першай ахвярай нямецкай агрэсіі, пры гэтым не выключаючы ейнай ролі ў злачынствах нацызму.

Напрыканцы вайны 27 красавіка 1945 хаўрусьнікі акупавалі Аўстрыю ў выніку Венскай апэрацыі. Краіну падзялілі на чатыры акупацыйныя зоны — амэрыканскую, брытанскую, савецкую і францускую. Падобным чынам падзялілі і Вену.

У 1949 року хаўрусьнікі падзялілі Нямеччыну на Заходнюю і Ўсходнюю частку, аднак Аўстрыя засталася пад супольнай акупацыяй. Тым часам між СССР і Захадам пачалася Халодная вайна, і мірныя перамовы, якія аўстрыйскі ўрад спрабаваў зладзіць адразу па вайне, ускладніліся.

Тым ня меней, па сконе Сраліна пачалася хрушчоўская адліга і аднавіліся спадзевы на дасягненьне кансэнсусу. У 1955 року адбыліся перамовы зь міністрам замежных справаў СССР Вячаславам Молатавым. Пасьля запэўніваньняў Аўстрыі ва ўзаемным нэўтралітэце 15 траўня было падпісанае пагадненьне, якое абвяшчала свабоднай, сувэрэннай дэмакратычнай дзяржавай.

25 кастрычніка таго ж году апошнія акупацыйныя войскі пакінулі краіну. Назаўтра ж парлямэнт Аўстрыі прыняў Дэклярацыю нэўтральнасьці, і 26 кастрычніка стала ў Аўстрыі дзяржаўным сьвятам.

Акрамя статусу і прызнаньня ўласна Аўстрыйскай дзяржавы дамова абумоўлівала становішча славенскай і харвацкай нацыянальных меншасьцяў. Быў скасаваны Аншлюс, забароненыя нацысцкія і фашысцкія арганізацыі.

## Крыніцы

Дзяржаўная дамова
Катэгорыя:Акупацыя Аўстрыі пасьля Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Аўстрыі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні ЗША
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні СССР
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Чацьвертай Францускай рэспублікі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Халоднай вайны
Катэгорыя:1955 год у Аўстрыі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні 1955 году
Буда (Белацаркоўскі раён)

**Буда** — вёска. Знаходзіцца ва Ўкраіне, Тарашчанскае мескае грамадзе, Белацэркоўскім раёне. Насельнікаў 169 асоб.

## Геаграфія
Вёска мае раку, якая празь яе цячэ.

## Мінулае
Вёска ўпершыню згадваецца разам з суседняю вёскаю Кіслоўка ва ўнівэрсале гетмана Івана Скарападзкага ў 1709 року. Вёска была аднесеная да воласьці мітрапаліта Кіеўскага.

Вёска ў 1930-ыя гады была пад калектывізацяю. Быў галадамор насельнікаў вёскі. Вядома пра 17 сялян, якія памерліад голаду ў 1932—1933 раках. У 1928 годзе вёска адна зь першых зь вёсак УССР была поўнасьцю ў складзе калгасу. Яго назвалі «Калгас імя 8 сакавіка», а старшынём калгасу стала Уліта Панамарэнка.

## Ураджэнцы
* Аляксандар Мароз — старшыня Вярхоўная Рада Ўкраіны ў (1994—1998, 2006—2007)
* Пасячнюк Вадзім Уладзімеравіч — дэпутат Кіеўскае абласное Рады (8 скліканьня)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Месты Кіеўскае вобласьці

Катэгорыя:Вёскі Кіеўскай вобласьці
Франц Байрас

**Франц Байрас**, або **Франц фон-Байрас** (, 28 траўня 1866 — 3 красавіка 1924) — аўстрыяцкі мастак.

## Дзейнасьць
Нарадзіўся Франц Байрас у месьце Заграб, Аўстра-Вугоршчына. Цяпер Заграб — сталіца Харватыі. У 1870-ых гадах Франц Байрас едзе ў Вену, дзе паступіў у Венскую аадэмію мастацтваў. Франц Байрас папаў у вышэйшыя кругі тагачаснага грамадзтва Вены. Яго імя стала **Франц фон-Байрас**, што паказвала яго шляхецкае паходжаньне. Франц Байрас пазнаёміўся з сынам Ягана Штраўса Яганам Штраўсам і ўзяў у жонкі яго дачку Алісу. Ажаніўся зь ёю ў 1896 годзе. Наступным годзе ён едзе ў Мюнхен. У 1904 годе адбылася першая асабістая выстава твораў Франца Байраса ў месьце Мюнхен. Яе добра ўспрынялі ў месьце. З 1904 па 1908 гады вучыўся ў Францыі і Італіі. У 1911 годзе Франц Байрас напісаў адну з самых вядомых сваіх твораў «Слова пра стул у прыбіральні», за якую яго выгналі зь Нямеччыны. Яго твор прызналі непрыстойным. Франц Байрас вымушаны быў вярнуцца ў Вену, дзе яго сустракалі бяз радасьці. Ён адчуваў сябе адзінока.

## Творчасьць
Франц Байрас быў вядомы малюнкамі ў т. зв. мадэрн, які ён намаляваў камэдыю «Боская камэдыя» Дантэ і некаторыя пахатлівыя малюнкі. Вучыўся ў Венскае акадэміі мастацтваў. У 1904 годе адбылася першая асабістая выстава твораў Франца Байраса ў местце Мюнхен. З 1904 па 1908 гады вучыўся ў Францыі і Італіі.

Работы Франца Байраса захаваліся ў Мэтраполітэн музэі ў Новым-Ёрку. Разам Франц Байрас напісаў каля 2000 твораў.

## Сьпіс твораў
Выявы твораў Франца Байраса, дзе ён пісаў пра
самазадавальненьне жанчын, пра  лесьбіянства, пра заафілію, пра пэдафілія і іншыя плоцкія адхіленьні.

Franz von Bayros 003.jpg|Жанчына з жанчынаю. 1908 год. 
Image:Franz von Bayros 020.jpg|Заафілія ў творах Ф. Байраса.


Франц Байрас пісаў многія творы, але непрыстойныя зламалі яму кар’еру

## Глядзіце таксама
* Парнаграфія ў Нямеччыне
* Парнаграфія ў Аўстрыі

## Крыніцы

## Літаратура
* Hans Vollmer [Hg.]: Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler des 20. Jahrhunderts. Band 1. München: Deutscher Taschenbuch-Verlag 1953
* Katalog zur 14. Sonderausstellung des Historischen Museums der Stadt Wien, S. 115
* Felix Czeike: III. Landstraße. Wien [u.a.]: Jugend & Volk 1984 (Wiener Bezirkskulturführer, 3), S. 66 (Geburtsdatum unrichtig)
* Rathaus-Korrespondenz. Wien: Presse- und Informationsdienst, 02.04.1974
* Wiener Kurier, 29.01.1955

## Вонкавыя спасылкі
* Erotica artis novae
* Франц Байрас Жыцьцяпіс
* Жыцьцяпіс Франца Байраса
* Жыцьцяпіс Франца Байраса

Катэгорыя:Графікі Аўстрыі
Катэгорыя:Мадэрн
Катэгорыя:Мастакі мадэрну
Катэгорыя:Заафілія ў мастацтве
Венская акадэмія выяўленчых мастацтваў

**Венская акадэмія выяўленчых мастацтваў** () — аўстрыйская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам унівэрсытэту зь сядзібаю ў Вене.

## Агульная характарыстыка
Заснаваная ў 1692 годзе Пэтэрам Штрудэлем. Акадэмія закрыла свае дзьверы пасьля ягонай сьмерці ў 1714 годзе. У 1725 годзе імпэратар Карл VI аднавіў яе пад кіраўніцтвам мастака Якаба ван Шупэна. У 1772 годзе новыя пастановы зьмянілі структуру выкладаньня мастацтваў. Затым усе мастацкія школы аб’ядналіся пад управаю акадэміі мастацтваў. У 1872 годзе імпэратар Франц-Ёсіф I зацьвердзіў закон, які зрабіў акадэмію вышэйшаю ўстановаю мастацтваў у Аўстра-Вугоршчыне. У 1872—1876 гадах быў пабудаваны вялікі ўласны будынак. У 1907 годзе, затым у 1908 годзе малады Адольф Гітлер двойчы спрабаваў паступіць у акадэмію. У час аншлюсу з 1938 па 1945 год акадэмія вымушаная была рэзка скараціць колькасьць сваіх габрэйскіх работнікаў. Пасьля Другое сусьветнае вайны яна зноў была адкрыта, а ў 1955 годзе стала самастойнай вышэйшаю навучальнаю установаю. У 1998 годзе стала дзяржаўным унівэрсытэтам, захаваўшы сваю першую назву. У цяперашні час гэта адзіны аўстрыйскі ўнівэрсытэт, у афіцыйнай назве якога намя ўласна слова «ўнівэрсытэт».

## Структура
* Інстытут мастацтва і архітэктуры
* Інстытут выяўленчага мастацтва
* Інстытут навук і тэхналёгіяў у мастацтве
* Інстытут выкладаньня мастацтва
* Інстытут мастацкіх і культуралягічных навук

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Вены
Катэгорыя:Акадэміі мастацтваў
Вітэрба

**Вітэ́рба** () — горад у італьянскім рэгіёне Ляцыё, а таксама адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі. Акрамя сельскай гаспадаркі, у рэгіёне Вітэрба здабываецца мармур і драўніна. У горадзе месьціцца залаты запас Італіі, а таксама працуюць Акадэмія выяўленчых мастацтваў, Тусцыйскі ўнівэрсытэт, а таксама штаб-кватэра і навучальны цэнтар італьянскай авіяцыі.

## Гісторыя

Першая згадка аб месьце датуецца VIII стагодзьдзем нашай эры. Паселішча было ўмацаванае ў 773 годзе лянгабардзкім каралём Дэзыдэрыюсам у ягонай марнай спробе заваяваць Рым. Калі папы пачалі падтрымліваць франкаў, Вітэрба хутка апынуўся часткай Папскай дзяржавы, але гэты статус аспрэчваўся імпэратарамі ў наступныя стагодзьдзі. У 1095 годзе ў Вітэрба паўстала камуна.

У часы, калі папы мелі цяжкасьці з усталяваньнем улады над Рымам, Вітэрба стаўся іхняй улюбёнай рэзыдэнцыяй. Гэта пачалося з папы Эўгеніюша III, якога аблажылі ў Вітэрба, але плёну захопнікам гэта не дало. У 1164 годзе Фрыдрых Барбароса зрабіў места рэзыдэнцыяй свайго антыпапы Пасхала III. Праз тры гады ён надаў яму назву гораду і скарыстаў ягонае апалчэньне у супрацьстаяньні з Рымам. У 1172 годзе Вітэрба пачаў сваю экспансію, разбурыўшы стары горад Фэрэнта і заваяваўшы іншыя землі. У той час гэта была багатая і квітнеючая камуна, адна з найважнейшых у Цэнтральнай Італіі, з насельніцтвам амаль 60 тысячаў чалавек.

У 1207 году папа Інакенцыюс III зладзіў сабор у мясцовай катэдры. У XIII стагодзьдзі ім па чарзе кіравалі тыраны з радоў Гаці і Дзі Віка. Фрыдрых II здолеў залучыць Вітэрба на бок гібэлінаў у 1240 годзе, але мяшчане выгналі нямецкія войскі з гораду ў 1243 годзе. Фрыдрых аблажыў горад, але ня даў рады. З гэтага моманту Вітэрба заўсёды быў ляяльным гвэльфскім горадам. Паміж 1257 і 1261 гадамі тут месьцілася рэзыдэнцыя папы Аляксандра IV, ажно да ягонага скону. Ягоны пераемнік Урбан IV быў абраны ў Вітэрба. Іншымі папамі, абранымі ў Вітэрба, былі Грыгорыюс X, Ян XXI, Мікалай III і француз Мартын IV. Жыхары места не пагадзіліся з абраньнем іншаземца і ачоленыя нэапальскім каралём Карлам I уварваліся ў катэдру, дзе праходзіў канклаў, арыштаваўшы двух кардыналаў. Пасьля гэтага папы пазьбягалі Вітэрба цягам 86 гадоў.

Бяз папаў горад зноў трапіў у рукі роду Дзі Віка. Апошнім зь іх быў Джакама, які зьведаў паразу ў 1431 годзе. З гэтага часу Вітэрба быў другарадным горадам Папскай дзяржавы. У 1871 годзе места ўвайшло ў склад Італіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Крэмона

**Крэмона** () — горад у Італіі, які месьціцца ў рэгіёне Лямбардыя. Гэта таксама адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі. Крэмона асабліва вядомая сваёй музычнай гісторыяй і традыцыямі, тут працавалі такія вядомых скрыпічныя майстры, як то Джузэпэ Гварнэры, Антоніё Страдывары, Франчэска Руджэры, Вінчэнца Руджэры і некалькі прадстаўнікоў роду Амаці.

## Гісторыя
Крэмона ўпершыню згадваецца як паселішча цэнаманаў, то бок кельцкага племяні, якое прыбыло ў даліну По каля 400 году да н. э. У 218 годзе да н. э. рымляне заснавалі на месцы сучаснага гораду калёнію, якая поруч з суседняй Плацэнцыяй (сучасная П’ячэнца) сталі галоўнымі базамі дзеля пранікненьня ў рэгіён будучай Цызальпійскай Галіі. Праз важнае гандлёвае значэньне места было злучанае дарогай з Брыксіяй (сучасная Брэшыя).

Крэмона хутка ператварылася ў адзін з найбуйнейшых гарадоў паўночнай Італіі, бо знаходзілася на галоўнай дарозе, якая злучала Геную з Аквілеяй. Места падтрымлівала Юліюса Цэзара і карысталася прыязнасьцю зь ягонага боку, але пазьней горад падтрымаў Марка Юніюса Брута і Сэнат у іхным канфлікце з Актавіянам Аўгустам, які, перамогшы, у 40 годзе да н. э. канфіскаваў землі і надаў іх сваім людзям. Знакаміты паэт Вэргіліюс, які навучаўся ў Крэмоне, мусіў быў пазбавіцца сваёй радавой гаспадаркі, але потым вярнуў яе ў свае рукі.

Росквіт гораду працягваўся да 69 году, калі ён быў разрабаваны і разбураны ў другой бітве пры Бэдрыякуму войскамі Вэспасіяна, якія былі ачоленыя Маркам Антоніюсам Прымам. Не зважаючы на тое, што Крэмона была хутка адбудаваная, але ейная значнасьць была згубленая. Па ўварваньні лянгабардаў у Італію ў другой палове VI стагодзьдзя, Крэмона заставалася пад бізантыйскім кіраваньнем у складзе Равэнскага экзархату. У 603 годзе горад быў захоплены лянгабардзкім каралём Агілюльфам і зноў разбураны. Ягоная тэрыторыя была падзелена паміж двума герцагствамі Брэшыя і Бэргама. У 615 годзе каралева Тэадэлінда адбудавала Крэмону і прызначыла сюды біскупа. Кантроль над горадам усё больш пераходзіў да біскупа, які стаў васалам Сьвятой Рымскай імпэрыі па заваяваньні Італіі Карлам Вялікім. Паводле наяўных зьвестак, Крэмона ў 1903 годзе ўжо кіравалася камунай.

Горад прысягнуў Фрыдрыху Барбаросу, калі ён уварваўся ў Італію. Дзякуючы ляяльнасьці імпэратара ў 1154 годзе Крэмона пачала біць уласныя манэты. У 1162 годзе імпэрскія і крэмонскія войскі напалі на Мілян і зьнішчылі яго. Аднак у 1167 годзе горад перайшоў на іншы бок, далучыўшыся да Лямбардзкай лігі. Надалей места варагавала з суседзямі, часта ваюючы зь імі. У канцы XIII стагодзьдзя ўладу ў горадзе трымаў род Кавалькабаў. За іхным часам было створана або адрамантавана шмат будынкаў, у тым ліку званіца Тараца, раманская царква Сьвятога Францыска, трансэпты катэдры і Лёджыя дэі Міліці. Пасьля места трапіла пад уладу сям’і Вісконці. У гэты час Крэмона стала часткай Мілянскага герцагства. За Вісконці, а потым за Сфорцамі Крэмона зьведала культурнае і рэлігійнае разьвіцьцё. З 1499 па 1509 гады места было пад уладай Вэнэцыі, аднак пасьля перамогі Італьянскай лігі ў бітве пры Аньядэльлё, Крэмона вярнулася пад уладу Міляну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Юэль Эрыксан Эк

**Юэль Эрыксан Эк** (;  29 студзеня 1997 году) — швэдзкі хакеіст, цэнтральны нападнік клюбу «Мінэсота Ўайлд» з Нацыянальнай хакейнай лігі. У 2015 годзе быў абраны на драфце НХЛ клюбам «Мінэсота Ўайлд» у першым раўндзе пад агульным 20-м нумарам.

## Кар’ера
Выхаванец клюбе «Фэр’естад», у складзе якога дэбютаваў у прафэсійным хакеі ў сэзоне 2014—2015 гадоў. Напярэдадні драфту НХЛ 2015 году Эрыксан Эк займаў 22-е месца сярод усіх міжнародных хакеістаў у рэйтынгу Цэнтральнага скаўцкага бюро НХЛ у сярэдзіне сэзону. У рэшце рэшт швэд быў задрафтаваны ў першым раўндзе пад агульным 20-м нумарам клюбам «Мінэсота Ўайлд» і склаў зь ім трохгадовы кантракт пачаткоўца коштам на 2,775 мільёнаў даляраў. Тым ня менш, гулец на пэўны час застаўся ў Швэцыі, дзе цягам сэзону 2015—2016 гадоў зарабіў 15 пунктаў у складзе «Фэр’естаду».

Пасля свайго другогу сэзона швэдзкай лігі Эрыксан Эк прыяднаўся да трэнавальнага лягеру «Ўайлд» перад пачаткам сэзону 2016—2017 гадоў, дзе пачаў гуляць у тройцы з Джэйсанам Помінвілам і Джэйсанам Закерам. Тым ня менш, праз абмежаваньні ў заробках і цяжкасьцях у складаньні міграцыйных дакумэнтаў Эрыкасан Эк быў пераведзены ў фарм-клюбу «Аёва Ўайлд». У канчатковым выніку швэд дэбютаваў у складзе «Аёвы Ўайлд» 18 кастрычніка ў матчы супраць «Гранд Рэпідс Грыфінз» і ў той жа сустрэчы забіў свой першы гол за каманду. На наступны матч ён быў адкліканы ў НХЛ. Хакеіст запачаткаваў кар’еру ў НХЛ 22 кастрычніка 2016 году ў матчы супраць «Нью-Джэрзі Дэвілз», адзначыўшыся закіданай шайбай, стаыўш, такім чынам, сёмым пачаткоўцам у гісторыі франшызы, які адзначыўся голам у сваёй дэбютнай гульні ў НХЛ. Тым ня менш, гулец вярнуўся дагульваць сэзон у родны «Фэр’естад». Перад пачаткам Кубка Стэнлі Эрыксан Эк яшчэ пасьпеў вярнуцца да табару «Мінэсоты Ўайлд». У наступным здолеў замацавацца ў асноўным складзе клюбу.

21 жніўня 2019 году Эрыксан Эк склаў з «Ўайлд» новы двухгадовы кантракт на 2,975 мільёнаў даляраў. 2 ліпеня 2021 году гулец склаў васьмігадовы кантракт з «Ўайлд» на 42 мільёны даляраў. Перад пачаткам сэзону 2021—2022 гадоў Эрыксан Эк склаў трыё з нападнікамі Кірылам Капрызавым і Матсам Сукарэльлё. 20 кастрычніка 2021 году швэд зрабіў свой першы хет-трык у кар’еры ў НХЛ у пераможным матчы супраць «Вініпэг Джэтс» (6:5).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Швэдзкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Швэцыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Фэр’естад» Карльстад
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Аёва Ўайлд» Дэ-Мойн
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мінэсота Ўайлд»
Нік Пол

**Нік Пол** (;  20 сакавіка 1995 году) — канадзкі хакеіст, цэнтральны нападнік клюбу «Тампа Бэй Лайтнінг» з Нацыянальнай хакейнай лігі. У 2013 годзе быў абраны на драфце НХЛ клюбам «Далас Старз» пад агульным 101-м нумарам.

## Кар’ера
Пачынаў займацца хакеем у Таронтаўскай хакейнай лізе. У 2013 годзе на драфце НХЛ быў абраны клюбам «Далас Старз» у чацьвертым раўндзе пад агульным 101-м нумарам. Па драфце застаўся гуляць у невялікай лізе, набіраючыся досьведу. 20 сьнежня 2014 году склаў трохгадовы кантракт пачаткоўца з «Атавай Сэнатарз», якая набыла правы на гульца ў тэхаскага клюбу. Пасьля гэтага гулец выправіўся ў фарм-клюб «Бінггэмптан Сэнатарз» з Амэрыканскай хакейнай лігі. У лютым 2016 году быў адкліканы да атаўскага клюбу, у складзе якога запачаткаваў кар’еру ў НХЛ 16 лютага ў матчы супраць «Бафала Сэйбрз». Ужо 24 лютага канадзец закінуў першую шайбу ў швэдры клюбу НХЛ у матчы супраць «Эдмантан Ойлерз». 16 ліпеня 2018 году Пол падпісаў новы кантракт з «Сэнатарз» тэрмінам на адзін год. 2 ліпеня 2019 году хакеіст зноў працягнуў супрацу з клюбам на яшчэ адзін сэзон.

20 сакавіка 2022 году, усяго за дзень да канчатковага тэрміну абмену, Пол быў абменены «Атавай» у «Тампа Бэй Лайтнінг» на Мат’ё Жазэфа і выбар у чацьвертым раўндзе драфту 2024 году. Свой першы гол у складзе «Лайтнінг» гулец закінуў 22 сакавіка ў матчы супраць «Караліны Гарыкейнз». 1 ліпеня 2022 году Пол узгадніў умовы новага кантракту з флорыдзкім клюбам тэрмінам на сем гадоў за 22,05 мільёнаў даляраў. У сэзоне 2022—2023 гадоў канадзец зноў дапамог «Лайтнінг» прабіцца ў плэй-оф Кубка Стэнлі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Канадзкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Канады
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Бінггэмптан Сэнатарз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Бэльвіль Сэнатарз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Атава Сэнатарз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Тампа Бэй Лайтнінг»
Парнаграфія ў Аўстрыі

[міні|Выява [Нямое кіно|нямога запісу пра купаньне жанчын. Аўстра-Вугоршчына, 1906 год.]]
**Парнаграфія ў Аўстрыі** існуе, хоць права краіны абмяжоўвае распаўсюджаньне яе сярод насельнікаў краіны. У 1990 годзе правялі закон аб абмежаваньні маладых асоб да карыстаньня парнаграфіі і порнавырабаў. У 1994 годзе было забаронена асобным законам выраб і распаўсюджаньне дзіцячае парнаграфіі. Права дае магчымасьць купляць вырабы з жорсткаю парнаграфіяю ва ўзросьце 18 гадоў і болей. Мяккая парнаграфія можа купляцца асобамі з 16 гадоў. Порнавырабы з насільствам забаронены для абнародваньня ў Аўстрыі.

Выраб дзіцячае парнаграфіі караецца ў Аўстрыі затворам у астрог да 10 гадоў. У 2013 годзе ў краіне павялічылася колькасьць плоцкіх дамаганьняў да дзяцей у сеціве. Была створная служба «Аўстрыйская служба праваднікоў сеціва», дзе павінныя былі заняцца плоцкімі адхіленьнямі ў сеціве. «Прэсавая служба Аўстрыі» заявіла, што ў 2013 годзе колькасьць правапарушэньняў у сеціве павялічылася амаль удвая з 2012 годам. Барбара Шлесгаўэр заявіла, што 98 % спраў мела адносіны да дзіцячае парнаграфіі. Толькі 1/3 зь іх была зроблена, або загружаная ў Аўстрыі. Большасьць было выдалена зь сеціва.

## Навука
[міні|[Зыгмунд Фройд аўстрыяцкі псыхіятар.]]
У 1900 годзе Зыгмунд Фройд выпускае сваю першую самастойную работу «Тлумачэньне сьненьяў», якая прысьвечаная аналізу нэўрозаў з дапамогай вывучэньня сьненьняў аналізанта. З правядзеньням дасьледваньняў з выкарыстаньнем мэтаду вольных асацыяцыяў, ён прыйшоў да высновы, што крыніцай нэўрозаў большасьці аналізантаў ёсьць прыгнечаных плоцевых жаданьнях (лібіда). Пры парушэньні разьвіцьця лібіда (напрыклад пры фіксацыі на маці — Эдыпавы комплекс) яно ня можа быць здаволеным і праяўляецца ў выглядзе сымптомаў псыхічнага захворваньня. Таксама нездаволенае цяга можа быць перанакіраваная на нчплоцевыя дзеяньні (сублімацыя). У адпаведнасьці з гэтай канцэпцыяй праяўленьне прыгнечаных плоцевых жаданьняў могуць быць знойдзеныя ня толькі ў сьненьнях і нэўрозах, але таксама ў літаратуры й мастацтве (а таксама ў іншых параджэньнях чалавечае сьвядомасьці).

## Здымкі кіно
Аўстрыя ня мае свае порнавытворчасьці, але аўстрыякі ад'язджаюць у Нямеччыну. Там яны могуць займацца порнавытворчасьцю. 
Сьпіс порнактораў з Аўстрыі:
* Вераніка Мозэр
* Крысталь Кляйн
* Мік Блю
* Марсэля Брава
* Патрысія Ромбэрг

Вядомыя вытворцы порнастужак у пачатку 1900-ых гадоў. Гэта Сатурн-стужка, якая здымала кінастужкі. Сярод іх можна назваць стужку На рынку рабоў. Язэфіна Муцэнбахен стала пачаткам для многіх стужак, якія здымалі аўстрыякі ў Нямеччыне. Сярод іх можна назваць Язэфіна Муцэнбахер.

## Мастацтва
Аўстрыя мела сваіх мастакоў, якія пісалі голае цела і плоцевы чын. Сярод іх можна назваць мастака Франца Байраса.

## Глядзіце таксама
* Міжнародны трыбунал па правах чалавека

## Крыніцы

## Літаратура
* Дыскамфорт ад культуры / Зыгмунд Фройд. — Мн. : Энцыклапедыкс, 2001. — 98, [1] с. — (Серыя «Галерэя чалавечай думкі»).

## Вонкавыя спасылкі
* Франц Байрас Жыцьцяпіс
* Жыцьцяпіс Франца Байраса
* Жыцьцяпіс Франца Байраса

Катэгорыя:Парнаграфія ў Аўстрыі
Парнаграфія ў Альбаніі

**Парнаграфія ў Альбаніі** абмежавана ў сваім распаўсюджаньні. Права Альбаніі забараняе дзіцячую парнаграфію. Завоз з-за мяжы, захаваньне, продаж, распаўсюджаньне дзіцячае парнаграфіі караецца законам. Асобнага закона для караньня дзіцячае парнаграфіі ў краіне няма, бо існуе вальны закон аб забароне і караньні парнаграфіі. У сеціве свабодна разьмешчаны порнасайты.

За распаўсюджаньне, вытворчасьць дзіцячае парнаграфіі існуе кара навязкі, або затвору ў астрог да двух гадоў. Улады краіны прынялі закон аб забароне выкарыстаньня дзяцей для задаволеньня плоцкіх задачаў.

У краіне існуе бяда з торгам дзецьмі, асабліва дзяўчынак. Іх прадаюць мужчынам для заключэньня шлюбу, бо большасьць насельнікаў краіны — мусульмане. У местах дзеці маюць свабодны доступ да сеціва і іх проста можна выкарыстоўваць да плоцкіх забаваў. Беднасьць людзей штурхае да работы ў порнапрамысловасьці. Іх прымаюць у краіных: Грэцыя, Італія, Турэччына і інш.

Сеціва дае магчымасьць простага доступу карыстальнікаў. Дзеці могуць глядзець прнавырабы без абмеркаваньня. Сацыяльныя сеткі даюць такую ж магчымасьць і доступ да порна для карыстальнікаў, а сярод іх многа дзяцей. Хвэйсбук лёгка дае магчымасьць прагляду порнавырабаў на сваіх старонках.

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнаграфія ў Альбаніі
Аляксандар ван дэр Бэлен

**Аляксандар ван дэр Бэлен** (, вядомы таксама як VdB (Фаў-дэ-бэ); , Вена, Трэці райх) — аўстрыйскі эканаміст і палітычны дзеяч, лідар Аўстрыйскай партыі зялёных (Зялёныя — Зялёная альтэрнатыва) у 1997—2008 гадах, 4 сьнежня 2016 году абраны прэзыдэнтам Аўстрыі. Заступіў на пасаду 26 студзеня 2017 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вене
Катэгорыя:Прэзыдэнты Аўстрыі
Катэгорыя:Аўстрыйскія эканамісты
Катэгорыя:Аўстрыйскія палітыкі
Кайдэн Гулі

**Кайдэн Гулі** (;  18 студзеня 2002 году) — канадзкі хакеіст, абаронца клюбу «Манрэаль Канадыенз» з Нацыянальнай хакейнай лігі. У 2020 годзе быў абраны на драфце НХЛ клюбам «Манрэаль Канадыенз» пад агульным 16-м нумарам. Паходзіць з спартовай сям’і, то бок ягоны брат Брэндан Гулі таксама быў прафэсійным хакеістам.

## Кар’ера
Пачаў кар’еру ў клюбу «Прынс Альбэрт Райдэрз» з Заходняй хакейнай лігі (ЗХЛ). 6 кастрычніка 2020 году быў абраны клюбам «Манрэаль Канадыенз» у першым раўндзе драфту НХЛ пад агульным 16-м нумарам. Пазьней 21 кастрычніка 2020 году склаў трохгадовы кантракт пачаткоўца з «Канадыенз», які прадугледжваў бонусы да 420 тысячаў даляраў ЗША за кожны сэзон. Тым ня менш, гулец выправіўся ў юнацкую лігу, таксама гуляў за «Эдмантан Ойл Кінгс» у ЗХЛ, дзе ў сэзоне 2021—2022 гадоў быў прызнаны самым каштоўным гульцом плэй-оф.

У НХЛ дэбютаваў 12 кастрычніка 2022 году ў матчы супраць «Таронта Мэйпл Ліфс». Гулі згуляў у тым матчы 22 хвіліны 34 сэкунды, а клюб здабыў перамогу зь лікам 4:3. З улікам траўмаў ключавых абаронцаў каманды Гулі працягнуў гуляць у складзе дружыны. Гэтак ужо 17 кастрычніка абаронца зарабіў свой першы пункт, аддаўшы галявую перадачу ў матчы супраць «Пітсбург Пінгвінз». Сваю першую шайбу закінуў 27 кастрычніка ў браму «Бафала Сэйбрз».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Канадзкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Канады
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Прынс Альбэрт Райдэрз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ляваль Рокет»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Эдмантан Ойл Кінгс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Манрэаль Канадыенз»
Арэцца

**Арэ́цца** () — горад у Італіі, які месьціцца ў рэгіёне Таскана. Гэта таксама адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі. Места знаходзіцца за 80 км ад Флярэнцыі.

## Гісторыя
Згодна з запісамі, пакінутымі Тытуса Лівіюсам, горад быў адной з сталіцаў этрускаў. У 311 годзе да н. э. быў заваяваны рымлянамі, якія ператварылі яго ў важны вайсковы пункт. Арэцыюм выступіў на баку Гая Марыюса ў грамадзянскай вайне, а па перамозе другога боку, Сулы, тут у паўразбураным горадзе была закладзеная калёнія вэтэранаў пад назовам Арэцыюм-Фідэнс. Пры гэтым старая этруская арыстакратыя не была зьнішчаная, гэтак вядомы заступнік мастацтва Гай Цыльніюс Мэцэнат паходзіў з шляхетнага арэтынскага этрускага роду. Горад працягваў квітнець, стаўшы трэцім паводле велічыні горадам у Італіі за часам караляваньня Актавіяна Аўгуста. Места, у прыватнасьці, было добра вядомае сваімі экспартаванымі ганчарнымі вырабамі, характэрным паліваным арэтынскім посудам, цёмнаглінянымі і чырвонаразмаляванымі вазамі.

У III—IV стагодзьдзях Арэцца стаўся эпіскапскай сядзібай. Гэта адзін зь нямногіх гарадоў, чыя пераемнасьць біскупаў добра задакумэнтаваная да сёньня, часткова таму, што біскупы дзейнічалі як фэўдалы ў час Сярэднявечча. Рымскі горад быў разбураны, часткова падчас Гатычнай вайны і ўварваньня лянгабардаў у канцы VI стагодзьдзя, часткова быў разабраны мясцовымі жыхарамі. Камуна Арэцца выйшла з-пад улады біскупа ў 1098 годзе і функцыянавала як незалежная камуна да 1384 году. Горад амаль заўсёды быў на баку гібэлінаў, часта змагаючыся супраць гвэльфскай Флярэнцыі. У 1252 годзе ў горадзе быў заснаваны Арэтынскі ўнівэрсытэт. Пасьля разгрому ў бітвы пры Кампальдына ў 1289 годзе, у выніку якой загінуў біскуп Гульельміна Ўбэртыні, Арэцца пачала губляць сваю значнасьць. У 1384 году места апынулася пад флярэнтыйскім валадарствам.

У XV стагодзьдзі ў горадзе працаваў П’ера дэльля Франчэска, які пісаў фрэскі ў мясцовай царкве Сан-Франчэска-дзі-Арэцца. Пасьля горад зьведаў эканамічны і культурны заняпад. У XVIII стагодзьдзя францускія войскі, ачоленыя Напалеонам Банапартам, захапілі Арэцца, але неўзабаве горад ператварыўся ў цэнтар супраціву захопнікам. У 1860 годзе места ўвайшло у склад каралеўства Італіі. Арэцца значна пацярпеў падчас Другой сусьветнай вайны. Горад неаднаразова пераходзіў з рук у рукі і падвяргаўся налётам авіяцыі антыгітлераўскай кааліцыі. 16 ліпеня 1944 году, калі да гораду ўжо падступалі войскі антыгітлераўскай кааліцыі, у Арэцца ўзьнялася паўстаньне супраць фашысцкага ўраду, падтрыманае партызанамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Вісьвіда

**Вісьвіда** (*Вішвід*, *Вісавід*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вісьвіда або Вісьвіт (Wisvida, Wiswith) і Відвіс (Widuis) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -віс- (-віз-, -веш-) (імёны ліцьвінаў Вісігерд, Вісімунт, Вішымут; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад гоцкага wis 'мудры, абазнаны', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) паходзіць ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'.

У Прусіі бытавала імя Wissewit.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *homines… Wiszowid* (14 студзеня 1459 году); *Данил Висовидович* (паміж 1387 і 1392 гадамі); *боярина [[Вількамір|вилькомирского]] Юря Вишъвидовича* (25 верасьня 1536 году); *Ян Висвидович* (1537 год); *Stanislaw Wisvido* (1563 год);

## Глядзіце таксама
* Віс
* Від

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Венскі ўнівэрсытэт

**Венскі ўнівэрсытэт** (, ) — дзяржаўны ўнівэрсытэт, разьмешчаны ў Вене, Аўстрыя. Заснаваны ў 1365 годзе, Венскі ўнівэрсытэт зьяўляецца адным з найстарэйшых унівэрсытэтаў Эўропы. Ва ўнівэрсытэце вучыцца каля 63 000 вучняў, што робіць яго найбуйнейшым паводле колькасьці вучняў у нямецкамоўнай прасторы. Ва ўнівэрсытэце прадстаўлены на выбар навучэнцаў больш за 130 курсаў.

З 331 унівэрсытэтам-таварышам Венскі ўніверсітэт падтрымлівае праграму па абмене студэнтамі (ERASMUS/SOKRATES). Студэнты з 130 краінаў наведваюць больш за 10000 прапанаваных лекцыяў ва ўнівэрсытэце.

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі
* Эдуард Альбэрт, славуты чэскі хірург, публіцыст, папулярызатар чэскае паэзіі, перакладчык і паэт
* Гэрман Бідэр, аўстрыйскі славіст
* Грэтэ Мостні, чылійскі антраполяг
* Элізэ Рыхтэр, аўстрыйскі філёляг
* Готліб Габэрлянт, аўстра-нямецкі батанік і фізіёляг расьлінаў
* Лёрэнц фон Штайн, аўстрыйскі правазнаўца

## Гл. таксама
* Венскі мэдыцынскі ўнівэрсытэт

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Венскі мэдычны ўнівэрсытэт

**Венскі мэдычны ўнівэрсытэт** (, MUW) — мэдычны ўнівэрсытэт у Вене, Аўстрыя. На бягучы момант зьяўляецца найбуйнейшым мэдычным навукова-дасьледчым інстытутам Аўстрыі і найбуйнейшым мэдычным унівэрсытэтам у нямецкамоўных краінах (больш 8000 вучняў і каля 1200 выкладчыкаў).

Быў заснаваны ў 1365 годзе як мэдычны факультэт Венскага ўнівэрсытэту, з 2004 году — самастойны ўнівэрсытэт. З 1902 да 1938 году на гэтым факультэце працаваў Зыгмунд Фройд.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве

Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі Аўстрыі
Катэгорыя:Аўстрыйскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1365 годзе
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 2004 годзе
Аляксандар Труэ

**Аляксандар Труэ** (;  27 ліпеня 1997 году) — дацкі хакеіст, нападнік фінскага клюбу ЮІП.

## Кар’ера
Выхаванец клюбу «Рунгстэд Сэер Кэпітал», у складзе якога дэбютаваў у прафэсійным хакеі. У 2014 гадоў Труэ быў задрафтаваны ў першым раўндзе камандай «Сіетл Тандэрбэрдс» у Заходняй хакейнай лігі. Запачаткаваў выступы за акіянам 19 верасьня 2014 году, закінуўшы ў першай гульні сваю першую шайбу ў браму «Портлэнд Ўінтэргокс». Матч скончыўся зь лікам 4:1 на карысьць сіетлаўцаў. Ужо Да сьнежня гулец здолеў забіць пяць галоў і аддаць пяць галявых перадачаў. Аднак, атрымаўшы траўму рукі, датчанін апошнію частку сэзону, акрыяўшы правёў горш. Хакеіст правёў яшчэ некалькі сэзонаў у клюбе, пасьля чаго ўлетку 2017 году далучыўся да «Сан-Хасэ Баракуды» з Амэрыканскай хакейнай лігі. Згуляўшы палову сэзону за новы клюб, гулец склаў кантракт пачаткоўца з «Сан-Хасэ Шаркс», але працягнуў выступаць у складзе клюбу з АХЛ. Труэ толькі ў лютым 2020 году быў падцягнуты да каманды НХЛ, у складзе якой згуляў 12 матчаў, аддаўшы ў іх чатыры галявыя перадачы.

За час паўзы, выкліканай пандэміяй каранавірусу, вярнуўся на радзіму, дзе абараняў колеры роднага «Рунгстэд Сэер Кэпітал». Пасьля вярнуўся ў ЗША, дзе працягнуў гуляць у складзе клюбаў з Сан-Хасэ. У драфце пашырэньня 2021 году быў абраны новаствораным клюбам «Сіетл Кракен», зь якім склаў аднагадовы кантракт з заробкам у памеры 750 тысяч даляраў за сэзон. У складзе каманды амаль не гуляў, большую частку часу быў у складзе камандаў з АХЛ. У 2024 годзе вярнуўся ў Эўропу, склаўшы двухгадовую ўгоду з швэдзкім клюбам «Мода». З улікам таго, што швэдзкі клюб страціў месца ў найвышэйшым дывізіёне, Труэ пакінуў каманду і стаў гульцом фінскага клюбу ЮІП.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Дацкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Даніі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Рунгстэд Сэер Кэпітал»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сіетл Тандэрбэрдс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сан-Хасэ Баракуда»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сан-Хасэ Шаркс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Шарлот Чэкерз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сіетл Кракен»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Каачэла Валі Файрбэрдс» Таўзэнд-Палмз
Катэгорыя:Хакеісты клюбу ЮІП Ювяскюля
Венскі прыродазнаўчы ўнівэрсытэт

**Венскі прыродазнаўчы ўнівэрсытэт** () — аўстрыйская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам унівэрсытэта і зь сядзібаю у Вене.

## Дом
Пасьля 27 гадоў работы ў дварэ «Шэнбарн» ў 1896 годзе горад вырашыў пабудаваць новы дом у 18 акрузе. Аддзелы сельскае гаспадаркі, глебазнаўства, садоўніцтва, жывёлагадоўлі, эканомікі і сацыяльных навук па-ранейшаму знаходзяцца ў гэтым доме і сёньня. Яшчэ адзін гарадзкі дом, разьмешчаны ў 19 акрузе недалёка ад станцыі мэтро Гілігенштат, зьяўляецца сядзібаю аддзелаў біятэхналёгіяў, хіміі, навук аб расьлінах, кіраваньня воднымі рэсурсамі, кіраваньня адходамі і харчовых навук. У Туліне, на поўнач ад горада, таксама ёсьць комплекс дасьледчых устаноў з лябараторыямі і абсталяваньнем у галіне біятэхналёгіяў сельскагаспадарчых навук. Іншымі важнымі месцамі і выпрабавальнымі палямі зьяўляюцца Грос-Энзерсдорф (Ніжняя Аўстрыя), Эдлерэдорф (Вена), Кнодэльгутэ (Вена), Гойбэрг (Бургенлянд) і водны аддзел Люнц-ам-Зэ (Ніжняя Аўстрыя).

## Структура
У рамках рэарганізацыі ў 2002 годзе аўтаномныя інстытуты былі ператвораныя ў 13 аддзелаў з падначаленымі пададдзеламі і інстытутамі. У 2021 годзе пасьля далейшых змяненьняў у арганізацыйнай структуры ўнівэрсытэта існуе 15 аддзелаў:
* Аддзел матэрыялазнаўства і тэхналягічнага працэсу
* Аддзел біятэхналёгіяў
* Аддзел водна-атмасфэрнай сфэры
* Аддзел нанабіятэхналёгіяў
* Аддзел хіміі
* Аддзел інтэгратыўнасьці біялёгіі дасьледаваньняў біяразнастайнасьці
* Аддзел харчовых навук і харчовых тэхналёгіяў
* Аддзел прасторы, краявіду і інфраструктуры
* Аддзел эканамічных і сацыяльных навук
* Аддзел ўстойлівых сельскагаспадарчых сыстэм
* Аддзел будаўнічай тэхнікі і прыродных небясьпек
* Аддзел лясных і глебавых навук
* Аддзел сельскагаспадарчых навук
* Аддзел сельскагаспадарчых біятэхналёгіяў
* Аддзел прыкладное генэтыкі і клетачнае біялёгіі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка ў сеціве

Катэгорыя:Аўстрыйскія ўнівэрсытэты
Венскі тэхнічны ўнівэрсытэт

**Венскі тэхнічны ўнівэрсытэт** (, скар. TU Wien) — адзін з буйных унівэрсытэтаў у Вене, заснаваны ў 1815 годзе пад назвай «Царска-каралеўскі політэхнічны інстытут». У цяперашні час ва ўнівэрсытэце 8 факультэтаў з 56 інстытутамі, якія ўключаюць 21 аддзяленьне бакаляўрыяту, 43 аддзяленьні магістратуры і 3 аддзяленьні дактарантуры. Ва ўнівэрсытэце навучаюцца 17 600 вучняў (19 % замежнікаў, 30 % жанчын). Асабовы склад — 4 тыс. работнікаў, зь іх 1800 выкладчыцкі склад выкладае праз сеціва. Вучэбная праграма і дасьледчая дзейнасьць унівэрсытэта сканцэнтравана на тэхнічных і прыродазнаўчых навуках.
 
У 2005 годзе Венскі тэхнічны унівэрсытэт заняў 32 месца ў сьпісе лепшых тэхнічных унівэрсытэтах сьвету, або 8-е месца ў Эўропе.

## Факультэты і інстытуты
* Факультэт матэматыкі і геаінфармацыйных сыстэм
* Фізычны факультэт
* Факультэт тэхнічнай хіміі
* Факультэт інфарматыкі
* Факультэт грамадзянскага будаўніцтва
* Факультэт архітэктуры і рэгіянальнага плянаваньня
* Факультэт машыназнаўства і арганізацыі вытворчасьці
* Факультэт электра- і інфармацыйнай тэхнікі

## Гісторыя
180px|міні|зьлева|Галоўны будынак унівэрсытэту.
Політэхнічны ўнівэрсытэт быў заснаваны ў 1815 годзе царом Францам. 6 лістапада 1815 года ўрачыста адчыніліся дзверы ВНУ, а на наступны дзень пачаліся казаньні.
 
У 1872 годзе політэхнічны інстытут быў ператвораны ў Вышэйшую тэхнічную школу.
 
З 1919 года ў унівэрсытэт пачалі прымаць жанчын.
 
У 1975 годзе Вышэйшая тэхнічная школа была перайменаваная ў Венскі тэхнічны ўнівэрсытэт.
 
Асноўныя дамы тэхнічнага унівэрсытэта знаходзяцца ў сярэдзіне Вены на плошчы Караля, па суседзтве са шматлікімі помнікамі культуры (царквой Карла, гістарычным музэем горада Вены, Музычным таварыствам).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка ў сеціве

Катэгорыя:Навуковыя арганізацыі Аўстрыі
Катэгорыя:Унівэрсытэты Вены
Венскі ўнівэрсытэт вэтэрынарнай мэдыцыны

**Венскі ўнівэрсытэт вэтэрынарнай мэдыцыны** () — аўстрыйская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту і зь сядзібаю ў Вене.

## Агульная характарыстыка
Вучэльня была заснавана ў 1767 годзе як трэцяя ў сьвеце школа вэтэрынарнай мэдыцыны (пасьля Ліёну і Мэзон-Альфору) мілянцам Людовіка Скоцьці і пачаткова названая Царска-Каралеўскай школай лячэньня і хірургіі коней. Сёньня ва ўнівэрсытэце робіць каля 600 работнікаў.

## Структура
* Аддзел біямэдычных навук
* Аддзел патабіялёгіі
* Аддзел / унівэрсытэцкая клініка сельскагаспадарчых жывёлаў і аховы здароўя ў вэтэрынарыі
* Аддзел / унівэрсытэцкая клініка для дробных жывёлаў і коней
* Аддзел інтэгратыўнасьці біялёгіі і эвалюцыі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ўстановы

Катэгорыя:Аўстрыйскія ўнівэрсытэты
Венскі ўнівэрсытэт музыкі і выканальніцкага мастацтва

**Венскі ўнівэрсытэт музыкі і выканальніцкага мастацтва** () — найбуйнейшая кансэрваторыя Аўстрыі, разьмешчаная ў Вене. Ва ўнівэрсытэце навучаецца каля 3000 вучняў.

Пытаньне аб стварэньні ў Вене кансэрваторыі на ўзор Парыскае кансэрваторыі быў упершыню пастаўлена ў 1808 г. У 1812 годзе, было створана Таварыства аматараў музыкі, адной з галоўных задач якога, «самай прыгожай і самай важнай мэтай», абвяшчалася заснаваньне кансэрваторыі. Годам пазьней быў створаны камітэт па арганізацыі Венскае кансэрваторыі; нарэшце, ў 1817 годзе атрымалася стварыць пеўчую школу пад вярхоўным кіраўніцтвам Антоніё Сальеры, — для запрашэньня выкладчыкаў-інструмэнталістаў не хапала сродкаў. Толькі ў 1819 г. запрашэньне скрыпача-віртуоза, у будучыні выдатнага музычнага настаўніка, Ёзэфа Бёма дазволіла адкрыць першую інструмэнтальную клясу і зрабіць, такім чынам, першы крок да пераўтварэньня пеўчай школы ў сапраўдную кансэрваторыю. На працягу ўсяго 19 стагодзьдзя кансэрваторыя існавала на правах прыватнай ініцыятывы, дасягнуўшы да 1890-х гадоў выдатных маштабаў (да 1000 вучняў). У 1909 г. кансэрваторыя была ўзятая пад царскую апеку і стала называцца Каралеўскаю і царскаю Акадэміяю музыкі і выканальніцкага мастацтва . З устанаўленьнем рэспублікі ў 1919 г. Акадэмія стала называцца Дзяржаўнай, ў 1970 г. была пераназваная ў Вышэйшую школу музыкі і выканальніцкага мастацтва, а ў 1998 г. ператворана ва ўнівэрсытэт. З 1928 г. ў складзе Акадэміі працуюць аддзяленьні тэатральных актораў і музычнай пэдагогікі.

## Вядомыя выкладчыкі
* Гвіда Адлер
* Антон Брукнэр
* Ёзэф Грындаль
* Паўль Грумэр
* Эміль Заўэр
* Сымон Зэхтэр
* Густаў Нотэбам
* Антоніё Сальеры
* Альфрэд Уль
* Ёзэф Гельмэсбэргер
* Ганс Готэр
* Дора Шварцбэрг

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка ў сеціве 

Катэгорыя:Кансэрваторыі
Катэгорыя:Кансэрваторыі Аўстрыі
Катэгорыя:Вена
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1819 годзе
Венскі ўнівэрсытэт прыкладнога мастацтва

**Венскі ўнівэрсытэт прыкладнога мастацтва** ()— аўстрыйская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са станам унівэрсытэта з сядзібаю ў Вене.

## Гісторыя
* 1868—1918 — мастацкая школа Царскага і каралеўскага музэя мастацтваў і прамысловасьці
* 1919—1937 — мастацкая школа Аўстрыйскага музэя мастацтваў і прамысловасьці
* 1937—1941 — Дзяржаўная мастацкая школа ў Вене
* 1941—1945 — Царская школа прыкладнога мастацтва ў Вене
* 1945—1948 — Вышэйшая школа прыкладнога мастацтва ў Вене
* 1948—1970 — Акадэмія прыкладнога мастацтва ў Вене
* 1970—1998 — Вышэйшая школа прыкладнога мастацтва ў Вене
* 1999 — Венскі ўнівэрсытэт прыкладнога мастацтва

## Агульная характарыстыка
Вучні прадстаўляюць 70 краін, сярод якіх больш за ўсё з Аўстрыі (60 %), краін ЭЗ (25 %) і іншых краін сьвету (15 %).  Вучні рэгулярна ўдзельнічаюць у выставах, сьвятах, сцэнічных пастаноўках ─ колькасьць такіх мерапрыемстваў складае некалькі сотняў у год. У структуру вучэльні ўваходзяць студыя керамікі, пераплётны цэх, некалькі майстэрняў, у якіх адпрацоўваюць прафэсыйныя навыкі будучыя спэцыялісты па тэхналёгіях апрацоўкі тканін, мэталаў, драўніны і інш.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка ўстановы

Катэгорыя:Аўстрыйскія ўнівэрсытэты
Парнаграфія ў Швайцарыі

**Парнаграфія ў Швайцарыі** існуе і забараняецца й караецца за распаўсюджаньне парнаграфіі. Карны закон (§&nbsp;197) карае за паказ асобе да 18 гадоў порнавырабаў затворам у астрог да 3 гадоў, або навязкаю. Азначэньне дзіцячае парнаграфіі ў Швайцарыі падобнае да міжнароднага. Дзіцячая парнаграфія&nbsp;— любая парнаграфія з удзелам асоб да 18 гадоў, або асоб за 18 гадоў, але выгляд іх падобны да асоб да 18 гадоў. Парнаграфія ўключае ў сябе дзіва, дзе паказанае скоталожніцтва й працэс дэфекацыі.

Чалавечыі фекаліі й іншыя прадукты жыцьцядзейнасьці бяз плоцкага каханьня зь ліпеня 2014 году не называюцца жорсткаю парнаграфіяю.

Асобы ва ўзрсьце 16 гадоў і болей могуць глядзець порнавырабы (§&nbsp;197 Карнага закону Швайцарыі).

Парнаграфічныя матэрыялы могуць мець гістарычнае й культурнае значэньне і іх тады не прызнаюць парнаграфічнымі. Яны ахоўваюцца правам Швайцарыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнаграфія
Катэгорыя:Парнаграфія ў Швайцарыі
Катэгорыя:Швайцарыя
Якуб Ясінскі, альбо дзьве Польшчы

**«Якуб Ясінскі, альбо дзьве Польшчы»** (, ) — празаічная драма на францускай мове, напісаная Адамам Міцкевічам у 1836 годзе.

Драма складалася зь пяці актаў, але захаваліся толькі тры-чатыры сцэны першага акту й апісаньне галоўнага героя. Галоўным героем драмы быў Якуб Ясінскі, а сюжэт быў заснаваны на падзеях Паўстаньня Касьцюшкі. Аднак Ясінскі ў творчасьці Міцкевіча быў амаложаны на адзінаццаць гадоў у параўнаньні з рэальным узростам Якуба ў час паўстаньня.

Разам з *«[[Барскія канфэдэраты|Барскімі канфэдэратамі]]»* драма была задумана для паказу ў францускіх тэатрах, асабліва ў вельмі папулярным тэатры *Porte Saіnt-Martіn*. Аднак драма, нягледзячы на ​​прыхільныя меркаваньні такіх пісьменьнікаў, як Альфрэд дэ Віньі і Жорж Санд, не была прынята да інсцэнізацыі.

## Бібліяграфія
* Maria Prussak. Francuskie teksty Adama Mickiewicza. «Teksty Drugie». 1, s. 143—150, 2016.
* Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Wyd. VIII — 3 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-13848-6.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* *[https://polona.pl/item/drames-polonais-d-adam-mickiewicz-les-confederes-de-bar-jacques-jasinski-ou-les-deux,MTE1NDY3MDg5/6/#info:metadata Drames polonais d’Adam Mickiewicz : Les confédérés de Bar ; Jacques Jasinski ou les Deux Polognes]* (1867) у бібліятэцы Polona

Катэгорыя:Творчасьць Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Творы 1836 году
Катэгорыя:Творы на францускай мове
Барскія канфэдэраты

**«Барскія канфэдэраты»** (, ) — празаічная драма на францускай мове ў 5 актах, напісаная Адамам Міцкевічам у 1835—1836 гадах для парыскай сцэны.

Драма складалася зь пяці актаў, але захаваліся толькі два першыя акты. Захаваныя І і ІІ акты былі апублікаваны пасьмяротна сынам паэта Уладзіславам Міцкевічам у: *«Drames polonaіs»*, Parіs 1867 і *«Melanges posthumes»*, Parіs 1872. польскі вершаваны пераклад аўтарства Аўгуста Алізароўскага ўпершыню быў прадстаўлены ў Кракаве 1 студзеня 1872. Сярод празаічных перакладнікаў драмы на польскую мову: Пётар Хмялёўскі, Юзэф Каленбах, Ян Каспровіч і Артур Гурскі.

У драме прадстаўлены эпізод Барскай канфэдэрацыі з 1772 году: захоп Вавэля атрадам канфэдэратаў пад камандаваньнем францускага палкоўніка Клёда Габрыеля дэ Шуазі. Таксама Міцкевіч свабодна ўводзіць у дзеяньне драмы вобразы Казімера Пуласкага і ксяндза Марка Яндаловіча. Сюжэт гэтай драмы точыцца вакол інтрыгі двух пэрсанажаў: ваяводы (спрыяў канфэдэрам канфэдэратаў) і яго дачкі — графіні, якая была каханьнем юнацтва Пуласкага.

## Бібліяграфія
* Zofia Stefanowska, Konfederaci barscy, Les confédérés de Bar, w: Literatura Polska, przegląd encyklopedyczny, Warszawa 1984, t. I, s. 466.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Konfederaci barscy у перакладзе Аўгуста Алізароўскага ў зборах бібліятэкі Polona
* *[https://polona.pl/item/drames-polonais-d-adam-mickiewicz-les-confederes-de-bar-jacques-jasinski-ou-les-deux,MTE1NDY3MDg5/6/#info:metadata Drames polonais d’Adam Mickiewicz : Les confédérés de Bar ; Jacques Jasinski ou les Deux Polognes]* (1867) у бібліятэцы Polona

Катэгорыя:Творчасьць Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Творы 1836 году
Катэгорыя:Творы на францускай мове
Багі (фільм)

**Багі** () — польскі мастацкі біяграфічны фільм 2014 году Лукаша Палкоўскага. Фільм атрымаў узнагароду «Залатыя львы» за лепшы фільм на 39-м Фэстывалі польскага мастацкага кіно (2014 год) і «Арлоў» на 17-х Польскіх кінаўзнагародах.

## Сюжэт
Фільм паказвае рэальную гісторыю жыцьця і працы польскага кардыяхірурга Зьбігнева Рэлігі, які правёў першую пасьпяховую трансплянтацыю сэрца ў Польшчы ў 1987 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фільмы 2014 году
Катэгорыя:Польскія біяграфічныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы, заснаваныя на рэальных падзеях
Катэгорыя:Фільмы на польскай мове
Урбіна

**Урбі́на** () — горад у Італіі, які месьціцца ў рэгіёне Марке. Горад зважаецца аб’ектам Сусьветнай спадчыны, бо адметны выдатнай гістарычнай спадчынай незалежнай культуры эпохі Адраджэньня, дзякуючы апекаваньню Фэдэрыка да Мантэфэльтра, герцага Ўрбіна з 1444 па 1482 гады. Горад, які месьціцца на высокім схіле пагорку, захаваў большую частку свайго маляўнічага сярэднявечнага выгляду. Тут знаходзіцца Ўрбінскі ўнівэрсытэт, закладзены ў 1506 годзе.

## Гісторыя
Першапачаткова быў сьціплым рымскім местам, вядомым як Урбінум-Матаўрэнсэ. У наступным стаў важным стратэгічным местам за часам Гатычных войнаў VI стагодзьдзя. У 538 годзе ён быў захоплены ў остготаў бізантыйскім вайскаводам Бэлізарыюсам і часта згадваецца гісторыкам Пракопіюсам.

Кароль франкаў Піпін Кароткі падарыў Урбіна папству ў 754—756 гадах. Пазьней тут паўстала камуна, якая мела некаторую незалежнасьць прыкладна да 1200 году, калі ўладу над местам здабыў род Мантэфэльтра. Пры гэтым яны ня мелі беспасярэдняй улады над камунай, але маглі ціснуць на гарадзкую раду, каб атрымаць прызначэньне сабе на пасаду падэста. Банконтэ дзі Мантэфэльтра стаў кіраўніком Урбіна ў 1213 годзе, але мяшчане паўстала і склалі зьвяз зь незалежнай камунай Рыміні ў 1228 годзе, нарэшце аднавіўшы незалежнасьць у 1234 годзе. Аднак, у рэшце рэшт, Мантэфэльтра зноў атрымалі кантроль над горадам і ўтрымлівалі яго да 1508 году. У барацьбе паміж гвэльфамі і гібэлінамі, калі фракцыі падтрымлівалі альбо папства, альбо Сьвятую Рымскую імпэрыю адпаведна, уладары Мантэфэльтра з Урбіна ў XIII і XIV стагодзьдзяў былі лідэрамі гібэлінаў у Марке і Раманьні.

У 1626 годзе папа Урбан VIII улучыў места ў склад папскіх уладаньняў. Пасьля гэтага местам кіраваў папскі легат, які звычайна належаў да найвышэйшай царкоўнай герархіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.