Гісторыя Лагойску

**[[Лагойск]]** — места гістарычнай Меншчыны, колішняя сталіца графства (раней — сталіца ўдзельнага княства), старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. Тут разьмяшчалася рэзыдэнцыя роду Тышкевічаў, да нашага часу захаваўся парк і руіны палаца, помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XIX ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся збудаваны ў стылі барока комплекс манастыра базылянаў з царквой Божага Яўленьня, помнік архітэктуры XVIII ст., зруйнаваны расейскімі ўладамі, а таксама касьцёл Сьвятога Казімера ў стылі клясыцызму, помнік архітэктуры XVIII ст., зруйнаваны савецкімі ўладамі.

## Раньнія часы

Першы пісьмовы ўпамін пра Лагойск зьмяшчаецца ў «Павучаньні» Ўладзімера Манамаха і датуецца 1078 годам: «*Пожог землю и, повоевав до Лукомля и до Логожьска, та на Дръютъск воюя*». У канцы XI стагодзьдзя паселішча далучылася да Полацкага княства.

У 1127 годзе князь кіеўскі Мсьціслаў Ўладзімеравіч у часе выправы на Полацак разрабаваў Лагойск, узяў у палон жыхароў і перадаў яго Ізяславу Мсьціславічу. У 1180 годзе горад стаў сталіцай удзельнага княства.

## Вялікае Княства Літоўскае

У першай чвэрці XIV стагодзьдзя Лагойск далучыўся да Вялікага Княства Літоўскага. У 1387 годзе вялікі князь Ягайла перадаў яго ў валоданьне свайму брату Скіргайлу, з 1392 году — уладаньне вялікага князя Вітаўта. У Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх (канец XIV ст.) Лагойск значыцца сярод «літоўскіх» замкаў. У 1413 годзе ён ўвайшлоў у склад Віленскага ваяводзтва. З часоў княжаньня Казімера Лагойскам валодалі Чартарыйскія. У 1505 годзе крымскія татары спалілі і разрабавалі мястэчка.

Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў ваколіцаў Лагойску літвой (ліцьвінамі): *гдзе сядзелі Пётар з брацьцею, Літва, каторыя ж дзей даньнікі зь людзьмі вашымі ў [[Ганявічы (Лагойскі раён)|Ганявіцкай]] зямлі… і дань давалі к Лагойску* (1 лютага 1516 году).

У пачатку XVI стагодзьдзя дзякуючы шлюбу Лагойск перайшоў да Тышкевічаў, якія ўладкавалі тут сваю рэзыдэнцыю. З гэтага часу мястэчка стала цэнтрам графства. У 1532 годзе тут адбудавалі спаленую татарамі замкавую Богаяўленскую царкву, пры царкве існаваў манастыр. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Лагойск увайшоў у склад Менскага павету Менскага ваяводзтва. За часамі войнаў Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522, 1534—1537), і ў вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) мястэчка пэўны час (у 1519, 1535, 1654 гадох) знаходзілася пад маскоўскай акупацыяй.

У 1609 годзе навуковец Аляксандар Тышкевіч фундаваў у Лагойску першы парафіяльны касьцёл, у якім праводзілася пахаваньне тутэйшай лініі роду. У 1673 годзе кароль і вялікі князь Міхал Вішнявецкі надаў мястэчку прывілей на штотыднёвы торг і 2 кірмашы ў год.

За часамі Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) 6 траўня 1708 году швэдзкае войска заняла Лагойск і спаліла замак. У 1752 годзе на месцы зруйнавага замка А. Тышкевіч збудаваў новую царкву і заснаваў манастыр базылянаў. У 1787 годзе ён жа распачаў узьвядзеньне мураванага касьцёла, асьвечанага ў 1793 годзе.

## Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Лагойск апынуўся ў складзе Расейскае імпэрыі, дзе стаў цэнтрам воласьці Барысаўскага павету Менскай губэрні. На 1795 год тут было 90 хрысьціянскіх і 26 юдэйскіх двароў, дзеялі касьцёл, царква ў гонар Сьвятога Міколы і базылянскі манастыр; 9 траўня, 6 жніўня і 6 сьнежня праводзіліся кірмашы. Мястэчка было цэнтрам маёнтку, якім супольна валодалі былы рэфэрэндар і канцлер Вінцэнт Тышкевіч і кашталян жамойцкі Станіслаў Тышкевіч.

У 1814—1819 гадох тут збудавалі 2-павярховы палац (будынак падарвалі ў канцы апошняй вайны). У 1837 годзе пачала працаваць ткацкая фабрыка, таксама працавала невялікая фабрыка сельскагаспадарчых прыладаў з жалезаплавільнай майстэрняй. К. Тышкевіч заснаваў у мястэчку банк для мяшчанаў і сялянаў, але праз пэўны час фабрыку і банк зачынілі. 

У 1842 годзе браты Канстантын і Яўстах Тышкевічы стварылі музэй старажытнасьцяў, на аснове калекцыі якога ў 1855 годзе заснавалі Віленскі музэй старажытнасьцяў. На 1844 год у Лагойску было 146 двароў і 5 вуліцаў (Замкавая, Спаская, Мікольская, Плешчаніцкая і Віленская), штогод праводзіліся кірмашы: на 6 жніўня (Перамяненьне) і 6 сьнежня (Сьвяты Мікола). Існаваў аднайменны маёнтак, у складзе якога было 4 фальваркі і 9 вёсак. У маёнтку працавалі 3 млыны, вінакурня, лесапільня і 3 карчмы. На 1861 год у мястэчку працавалі шкіпінарны і медны заводы.

У 1863 годзе з мэтай маскалізацыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага расейскія ўлады адкрылі ў Лагойску народную вучэльню, дзе выкладаньне вялося на расейскай мове. На 1866 год у мястэчку было 172 двары, дзеялі касьцёл, капліца, царква і 3 юдэйскія малітоўныя дамы. У 1886 годзе працавалі валасная ўправа, вінакурня, 5 крамаў, 2 карчмы, вадзяны млын і хлебазапасны магазын. Паводле вынікаў перапісу 1897 году — 302 двары, працавалі народная вучэльня, гарбарны завод, 2 вадзяныя млыны, 9 кузьняў, сукнавальня, 14 крамаў, штогод адбываліся 3 кірмашы.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Лагойск занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

## Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Лагойск абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, у Менскі павет («падраён») Менскага раёну. 17 ліпеня 1924 году Лагойск стаў цэнтрам раёну. На 1933 год у мястэчку працавалі электрастанцыя, цагельны завод (з 1928 году), хімічная лясная гаспадарка, лясная прамысловая гаспадарка (з 1930 году) і маслазавод (з 1932 году). 27 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У Другую сусьветную вайну з 2 ліпеня 1941 да 2 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

3 чэрвеня 1998 году Лагойск атрымаў статус места.

## Галерэя
### Малюнкі Марцэлія Янушэвіча

Łahojsk, Pleščanickaja, Śviatoha Kazimiera. Лагойск, Плешчаніцкая, Сьвятога Казімера (M. Januševič, 1850).jpg|Касьцёл 
Łahojsk, Tyškievič. Лагойск, Тышкевіч (M. Januševič, 1850).jpg|Палац Тышкевічаў 
Łahojsk, Pleščanickaja-Mikolskaja. Лагойск, Плешчаніцкая-Мікольская (M. Januševič, 1850).jpg|Палатняная фабрыка 
Łahojsk, Vilenskaja. Лагойск, Віленская (M. Januševič, 1850).jpg|Уезд у мястэчка з боку Вільні 


### Палац Тышкевічаў

Łahojsk, Tyškievič. Лагойск, Тышкевіч (1901-17).jpg|да 1918 г. 
Łahojsk, Tyškievič. Лагойск, Тышкевіч (L. Daškievič, 1923).jpg|Л. Дашкевіч, 1923 г. 
Łahojsk, Tyškievič. Лагойск, Тышкевіч (1901-17) (2).jpg|да 1928 г.
Łahojsk, Tyškievič. Лагойск, Тышкевіч (23.07.1941).jpg|23.07.1941 г. 


### Рынак

Łahojsk, Rynak. Лагойск, Рынак (1901-17).jpg|да 1918 г.
Łahojsk, Rynak. Лагойск, Рынак (1920-29).jpg|да 1930 г. 
Łahojsk, Rynak. Лагойск, Рынак (1930-39).jpg|1930—39 гг.


### Касьцёл Сьвятога Казімера

Łahojsk, Pleščanickaja, Śviatoha Kazimiera. Лагойск, Плешчаніцкая, Сьвятога Казімера (1906).jpg|1906 г.
Łahojsk, Śviatoha Kazimiera. Лагойск, Сьвятога Казімера (1914).jpg|1914 г.
Łahojsk, Pleščanickaja-Hajna. Лагойск, Плешчаніцкая-Гайна (1920-41).jpg|да 1941 г.    
Łahojsk, Hajna-Pleščanickaja. Лагойск, Гайна-Плешчаніцкая (1920-41).jpg|да 1941 г.


Łahojsk, Pleščanickaja, Śviatoha Kazimiera. Лагойск, Плешчаніцкая, Сьвятога Казімера (23.07.1941) (2).jpg|23.07.1941 г.
Łahojsk, Pleščanickaja, Śviatoha Kazimiera. Лагойск, Плешчаніцкая, Сьвятога Казімера (23.07.1941).jpg|23.07.1941 г.
Łahojsk, Śviatoha Kazimiera. Лагойск, Сьвятога Казімера (23.07.1941).jpg|23.07.1941 г.
Łahojsk, Śviatoha Kazimiera. Лагойск, Сьвятога Казімера (1944-49).jpg|да 1950-х гг.


### Царква Сьвятога Мікалая

Łahojsk, Mikolskaja. Лагойск, Мікольская (1900).jpg|каля 1900 г.
Łahojsk, Pleščanickaja-Hajna, Mikałajeŭskaja. Лагойск, Плешчаніцкая-Гайна, Мікалаеўская (20.07.1941).jpg|20.07.1941 г.
Łahojsk, Hajna, Mikałajeŭskaja. Лагойск, Гайна, Мікалаеўская (23.07.1941).jpg|23.07.1941 г. 


### Іншае

Łahojsk, Śviatoha Kazimiera. Лагойск, Сьвятога Казімера (1921).jpg|Жабрак каля касьцельнай брамы, 
Łahojsk, Śviatoha Kazimiera, Tyškievič. Лагойск, Сьвятога Казімера, Тышкевіч (1944-49).jpg|Помнік гр. Тышкевічу каля касьцёла, да 1950-х гг.   
Łahojsk, Pleščanickaja-Mikolskaja. Лагойск, Плешчаніцкая-Мікольская (1944-49).jpg|Рог Плешчаніцкай і Мікольскай. Палатняная фабрыка


Łahojsk, Mikolskaja. Лагойск, Мікольская (1920-41).jpg|Вуліца Віленская, да 1930 г.
Łahojsk, Smalavickaja-Barysaŭskaja. Лагойск, Смалявіцкая-Барысаўская (1917).jpg|Дэманстрацыя, 1917 г.
Astrašycki Haradok-Łahojsk. Астрашыцкі Гарадок-Лагойск (L. Daškievič, 1923).jpg|Гасьцінец на Астрашыцкі Гарадок. , 1923 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Лагойск