open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вялікія Негнавічы

**Вялі́кія Не́гнавічы** — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці, на правым беразе ракі Мужанка, за 6 км на поўдзень ад Лошніцы. Вялікія Негнавічы ўваходзяць у склад Лошніцкага сельсавету.

## Гісторыя
З 1524 году ў архіўных дакумэнтах упамінаецца вёска Негнавічы ў складзе Барысаўскага староства. У 1670 годзе ў вёсцы Старыя Негнавічы — 12 «дымоў». У пачатку 19 стагодзьдзя паводле афіцыйных дакумэнтаў — адна вёска — Старыя Негнавічы, але ўжо ў сярэдзіне 19 ст. — Вялікія і Малыя Негнавічы. У 1883 годзе адкрыта царкоўна-прыходзкая школа, пераўтвораная потым у земскую. У 1885 годзе — 71 двор, 420 жыхароў, школа граматы, царква на могілках, у Лошніцкім ваяводзтве.

З 20 жніўня 1924 году да 17 жніўня 1963 году цэнтар Вяліканегнавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 182 жыхары
* 2008 год — 178 жыхароў, 80 двароў
* 1999 год — 218 жыхароў

## Адукацыя
У 1929 годзе ў вёсцы была адкрыта васьмігадовая школа, якую рабілі зь лесу, што рос побач. Дырэктарам школы быў Ніварка Мікалай Раманавіч. З 1938 году — Дзьмітрыеў Мікалай Архіпавіч. У 90-я гады школа была зачыненая.

## Галерэя

Файл:Руіны школы.jpg|Рэшткі былой васьмігодкі
Файл:Асфальтаваны шлях.jpg|Шлях, які праходзіць празь вёску
Файл:Крыж.jpg|Крыж, які знаходзіцца на могільніку. Лічыцца, што раней тут была царква
Файл:Партызанскі помнік.jpg|Помнік партызанам, загінулым у часы барацьбы супраць акупантаў у 1944 годзе
Файл:Помнік партызанам.jpg|Помнік партызанам, якія загінулі ў 1943 годзе ад рук нямецкіх захопнікаў
Файл:Руіны школы 2.jpg|Былы будынак (кляса) Негнавіцкай школы


## Крыніцы

Катэгорыя:Лошніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Ліпаўка

Назву **Лі́паўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Ліпаўка — хутар у Мёрскім раёне
** Ліпаўка — вёска ў Пастаўскім раёне 
** Ліпаўка — вёска ў Расонскім раёне 

* Гарадзенская вобласьць:
** Ліпаўка — вёска ў Ашмянскім раёне 

* Магілёўская вобласьць:
** Ліпаўка — вёска ў Баркулабаўскім сельсавеце Быхаўскага раёну
** Ліпаўка — вёска ва Ўзьніцкім сельсавеце Быхаўскага раёну
** Ліпаўка — вёска ў Касьцюковіцкім раёне
** Ліпаўка — пасёлак у Крычаўскім раёне 
** Ліпаўка — вёска ў Хоцімскім раёне 

* Менская вобласьць:
** Ліпаўка — вёска ў Старадароскім раёне

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Ліпаўка — рака ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці

### [[Расея]]
* Ліпаўка — рака ў Арлоўскай вобласьці, прыток ракі Труды
* Ліпаўка — рака ў горадзе Ліпецку, прыток ракі Варонеж

## Падвойная назва
* Верхняя Ліпаўка
* Ніжняя Ліпаўка
* Малая Ліпаўка
* Курнакава-Ліпаўка

## Глядзіце таксама
* Ліпа
* Ліпава
* Ліпавая
* Ліпавец
* Ліпавіца
* Ліпакі
* Ліпанты
* Ліпаў
* Ліпаўкі
* Ліпаўцы
* Ліпаціна
* Ліпка
* Ліпкі
* Ліплюны
* Ліплянск
* Ліпляны
* Ліпна 
* Ліпні 
* Ліпнік 
* Ліпнікі
* Ліпніца 
* Ліпнішкі
* Ліпня 
* Ліпнякі 
* Ліпнянск 
* Ліпск
Ліпна

Назву **Лі́пна** маюць:

## Азёры
* Ліпна — возера ў Сеньненскім раёне Віцебскай вобласьці
* Ліпна — самае вялікае ў Чэхіі вадасховішча

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Ліпна — вёска ў Камянецкім раёне 

* Віцебская вобласьць:
** Ліпна — вёска ў Мёрскім раёне
** Ліпна (нежыл.) — вёска ў Багушэўскім сельсавеце Сеньненскага раёну
** Ліпна — вёска ў Ходцаўскім сельсавеце Сеньненскага раёну

### [[Польшча]]
* Ліпна — горад у Куяўска-Паморскім ваяводзтве

## Глядзіце таксама
* Ліпа
* Ліпава
* Ліпавая
* Ліпавец
* Ліпавіца
* Ліпакі
* Ліпанты
* Ліпаў
* Ліпаўка
* Ліпаўкі
* Ліпаўцы
* Ліпаціна
* Ліпка
* Ліпкі
* Ліплюны
* Ліплянск
* Ліпляны
* Ліпні 
* Ліпнік 
* Ліпнікі 
* Ліпніца 
* Ліпнішкі
* Ліпня 
* Ліпнякі 
* Ліпнянск 
* Ліпск
781

## Падзеі
* Тэлёркан ІІ стаў каралём пікатў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Мацьвіенка

**Мацьвіенка**, **Матвіенка** — прозьвішчы.
	
Носьбіты:
* Анатоль Мацьвіенка (н. 1953) — украінскі палітык
* Валянціна Мацьвіенка (н. 1949) — губэрнатарка Санкт-Пецярбургу
* Віктар Мацьвіенка (н. 1948) — савецкі футбаліст, гулец нацыянальнай зборнай СССР, савецкі і ўкраінскі футбольны трэнэр
* Генадзь Мацьвіенка — дырэктар Інстытуту оптыкі атмасфэры Сыбірскага аддзяленьня РАН, д.ф.-м.н.
* Ігар Мацьвіенка (н. 1960) — расейскі мучычны прадусар і кампазытар

## Глядзіце таксама
* прозьвішча Мацьвеенка
* імя Мацьвей
Валянціна Мацьвіенка

**Валянці́на Іва́наўна Мацьвіе́нка** (дзяв. прозьвішча **Цю́ціна**; нарадзілася 7 красавіка 1949, Шапятоўка, Хмяльніцкая вобласьць, Украіна) — расейская дзяржаўная дзяячка, намесьніца старшыні Ўраду Расеі ў 1998—2003 гадах, губэрнатар і старшыня Ўраду Санкт-Пецярбургу ў 2003—2011 гадах, Старшыня Савету Фэдэрацыі Фэдэральнага Сходу Расейскай Фэдэрацыі з 2011 году.

## Крытыка
Згодна з рашэньнем абшчыны роднага гораду Шапятоўка ад 2 сакавіка 2014 году Мацьвіенка занесена на дошку ганьбы гораду пад нумарам адзін (Савет Фэдэрацыі пад яе старшынствам даў дазвол Уладзімеру Пуціну на ўвод расейскіх войскаў на тэрыторыю Ўкраіны).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Валянціна Мацьвіенка ў Лентапэдыі
* Матвиенко Валентина Ивановна. Биография на официальном портале Администрации
* Онлайн-опрос «Как вы оцениваете деятельность губернатора Петербурга В. И. Матвиенко»
* Интервью Валентины Матвиенко на радио «Эхо Москвы» — 06.07.2007
* Интервью Валентины Матвиенко на радио «Эхо Москвы» — 07.07.2008

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шапятоўцы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Сьвятой роўнаапостальнай княгіні Вольгі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ сьвятога пакутніка Трыфана
Катэгорыя:Расейскія дыпляматы
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расеі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы СССР
Катэгорыя:Прадстаўнікі прэзыдэнта Расеі ў фэдэральных акругах
Катэгорыя:Намесьнікі старшыні Ўраду Расейскай Фэдэрацыі
Катэгорыя:Кіраўнікі рэгіёнаў Расеі
Катэгорыя:Сябры КПСС
Катэгорыя:Асобы Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Выпускнікі Дыпляматычнай акадэміі МЗС Расеі
Каменка (Мётчанскі сельсавет)

**Ка́менка** — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці, паміж рэкамі Бярэзіна (за 6 км на захад) і Бобр (за 3 км на ўсход), за 26 км на паўднёвы ўсход ад Барысава. Каменка ўваходзіць у склад Мётчанскага сельсавету.

## Гісторыя
28 траўня 2013 году разам зь іншымі населенымі пунктамі ліквідаванага Азьдзяціцага сельсавету перададзеная ў склад Мётчанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 4 чалавекі
* 2008 год — 2 чалавекі
* 1999 год — 4 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мётчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Іван Якубоўскі

**Іван Ігнатавіч Якубоўскі** (7 студзеня 1912, в. Зайцава Горацкага раёну Магілеўскай вобласьці — 30 лістапада 1976) — маршал Савецкага Саюзу, двойчы Герой Савецкага Саюзу.

## Біяграфія
Нарадзіўся 7 студзеня 1912 году ў вёсцы Зайцава Горацкага раёну Магілеўскай вобласьці ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Аршанскім пэдагагічным тэхнікуме. Чалец ВКП (б)/КПСС з 1937 году.

У гады Другой сусьветнай вайны камандзір 91-й асобнай танкавай брыгады 3-й гвардзейскай танкавай арміі 1-га Ўкраінскага фронту; намесьнік камандзіра 6-га і 7-га гвардзейскіх танкавых корпусаў, палкоўнік.

Генэрал арміі (27 красавіка 1962). Маршал Савецкага Саюзу (12 красавіка 1967). Узнагароджаны 4 ордэнамі Леніна, 4 ордэнамі Чырвонага Сьцягу, 2 ордэнамі Суворава 2-й ступені, ордэнамі Айчыннай вайны 1-й ступені, Чырвонай Зоркі, «За службу Радзіме ва Ўзброеных Сілах СССР» 3-й ступені, мэдалямі, замежнымі ўзнагародамі. Герой Чэхаславацкай Сацыялістычнай Рэспублікі (ЧССР) (28 красавіка 1970). У 1967—1976 гадох зьяўляўся Галоўнакамандуючыя Аб’яднанымі ўзброенымі сіламі краінаў Варшаўскай дамовы.

Памёр 30 лістапада 1976. Пахаваны ў Маскве на Чырвонай плошчы, у Крамлёўскай сьцяне.

## Ушанаваньне памяці
У Горках усталяваны бронзавы бюст І. І. Якубоўскага. Імем Якубоўскага названыя вуліцы ў Менску, Магілёве, Пружанах, Воршы і ў іншых гарадох.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горацкім раёне
Катэгорыя:Маршалы Савецкага Саюзу
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Клемэнта Готвальда
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Крыжа Грунвальду
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Карла Маркса
Катэгорыя:Двойчы Героі Савецкага Саюзу
Катэгорыя:Сябры ЦК КПСС
Катэгорыя:Удзельнікі савецкага ўварваньня ў Польшчу (1939)
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету СССР
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Артабаз I

**Артабаз I** (па-эляміцку: *Irdumasda*, па-старажытнапэрсыдзку: *Artavazdâ*; ? — пасьля 449 да н. э.) — дзяржаўны й вайсковы дзеяч Пэрсыдзкае імпэрыі. Першы прадстаўнік роду Фарнакідаў, адгалінаваньня каралеўскага роду Ахемэнідаў, сын Фарнака.

Некаторыя з дасьледчыкаў асацыююць яго з узгаданым у пэрсэпольскіх таблічак Артабазам, сатрапам Макі (цяпер Аман). Удзельнічаў у 480 да н. э. — 479 да н. э. у выправе Ксэркса І на Грэцыю, камандаваў горнымі лучнікамі з Харэзму й Партыі. Знаходзіўся ў падначаленьні ў Мардонія. Быў пасланы ў Халкідыку, каб захапіць грэцкі горад Патыдэя, але ня здолеў гэтага зрабіць. Падчас бітвы пры Плятэях у 479 да н. э. камандаваў пэрсыдзкім рэзэрвам, уратаваў войска ад зьнішчэньня, за што быў вельмі шанаваны.

У 477 да н. э. прызначаны сатрапам Фрыгіі. Магчыма, вёў перамовы з саюзьніцкім спартанскім каралевічам Паўсаніем. У 455 да н. э. ягоны сын Фарнабаз I зьмяніў Артабаза на пасадзе сатрапа Фрыгіі. Верагодна, быў удзельнікам вайны з атэнцамі за Кіпр і Эгіпет, вёў зь імі перамовы ў 450 да н.э.

## Вонкавыя спасылкі
* Artabazus (1)

Катэгорыя:Фарнакіды
Катэгорыя:Сатрапы Фрыгіі
Катэгорыя:Памерлі ў V стагодзьдзі да н. э.
Фарнак (сын Арсама)

**Фарнак І** (па-эляміцку: *Парнака*; каля 565 да н. э.. — 497 да н. э.?) — міністар фінансаў Пэрсыдзкае імпэрыі ў 506 да н. э. — 497 да н. э., заснавальнік роду Фарнакідаў.

Паходзіў з каралеўскага роду Ахемэнідаў, быў сынам Арсама. Спачатку быў падначаленым сатрапа Бабілёніі Ґобрыя, але ўзвысіўся пасьля таго, як ягоны пляменьнік Дарый I у 522 да н. э., стаў каралём Пэрсіі. Адыгрываў важную ролю пры кралеўскім двары. Згодна з пэрсэпольскім таблічкамі, у 506-497 да н. э. выконваў абавязкі міністра фінансаў. Увёў пашпарты, пасады судзьдзяў, рахаўнікоў, караваны. Унармаваў парадак збору падаткаў (вядомыя тры скарбнікі, якія жылі пры ім — Каркіш, Сутаяуда й Бараткама). На пасадзе падскарбія яго зьмяніў Аспатын.

Фарнак меў сына Артабаза І, які ў 477 да н. э., стаў сатрапам Фрыгіі. Род Фарнака кіраваў ёю да IV ст. да н. э.

## Вонкавыя спасылкі
*Pharnaces (1)

Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Фарнакіды
Катэгорыя:Пэрсыдзкія эканамісты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў VI стагодзьдзі да н. э.
Катэгорыя:Памерлі ў 497 годзе да н. э.
Фарнабаз I

**Фарнабаз І** (5 стагодзьдзе да н. э.) — дзяржаўны дзеяч Пэрсыдзкае імпэрыі. З роду Фарнакідаў, адгалінаваньня каралеўскага роду Ахемэнідаў, сын Артабаза I.

Лічыцца сатрапам Фрыгіі ад 455 да н. э. Аднак, магчыма, ніколі не кіраваў, бо пра яго амаль нічога невядома. На думку некаторых дасьледчыкаў, мог служыць свайму бацьку пакуль той быў сатрапам Фрыгіі і пакуль улада не перайшла да сына Фарнабаза Фарнака ІІ у 430 да н. э.

## Вонкавыя спасылкі
* Pharnabazus (1)

Катэгорыя:Фарнакіды
Катэгорыя:Сатрапы Фрыгіі
Катэгорыя:Памерлі ў V стагодзьдзі да н. э.
Маталыга

**Маталы́га** — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці. Маталыга ўваходзіць у склад Мётчанскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1878 годзе вёска ў Вяляціцкай воласьці Барысаўскага павету. У 1917 г. хутары Старая Маталыга (яны ж Ліпа) і Новая Маталыга. Ад 1924 г. у складзе Азьдзяціцкага сельсавету. У 1966 г. вёскі Старая Маталыга і Новая Маталыга былі аб’яднаныя і склалі адзін населены пункт — вёску Маталыга. 28 траўня 2013 году разам зь іншымі населенымі пунктамі ліквідаванага Азьдзяціцага сельсавету перададзеная ў склад Мётчанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1897 год — 126 жыхароў
* 1999 год — 25 жыхароў
* 2008 год — 13 жыхароў, 10 двароў
* 2010 год — 13 жыхароў
* 2025 год — 1 жыхар

## Інфраструктура
Транспартная сувязі ажыцьцяўляюцца па мясцовай дарозе і далей па шашы Барысаў — Чэрнеўка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мётчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Фарнак II Фрыгійскі

**Фарнак II Фрыгійскі** (па-эляміцку: *Парнака*; ? — ?) — дзяржаўны дзеяч Пэрсыдзкае імпэрыі. З роду Фарнакідаў, адгалінаваньня каралеўскага роду Ахемэнідаў, сын Фарнабаза I.

Узгадваецца ў 430 да н. э. як спадчыньнік свайго бацькі Фарнабаза І на пасадзе сатрапа Фрыгіі. Паводле Фукідыда, удзельнічаў у перамовах паміж Спартай і каралём Артаксэрксам I. Апошні раз узгадваецца ў 422 да н. э. У 413 да н. э. ягоны сын Фарнабаз II ужо займаў пасаду бацькі. Дата сьмерці Фарнака невядомая.

## Вонкавыя спасылкі
* Pharnaces (2)

Катэгорыя:Фарнакіды
Катэгорыя:Сатрапы Фрыгіі
Катэгорыя:Памерлі ў V стагодзьдзі да н. э.
Студзёнка

Назву **Студзё́нка**/**Сьцюдзё́нка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Студзёнка — вёска ў Гарадоцкім раёне
** Студзёнка — вёска ў Докшыцкім раёне
** Студзёнка — вёска ў Лепельскім раёне
** Студзёнка — вёска ў Сеньненскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Студзёнка — вёска ў Быхаўскім раёне
** Студзёнка — вёска ў Запольскім сельсавеце Бялыніцкага раёну
** Студзёнка — вёска ў Лебядзянкаўскім сельсавеце Бялыніцкага раёну

* Менская вобласьць:
** Студзёнка — вёска ў Мётчанскім сельсавеце Барысаўскага раёну
** Студзёнка — вёска ў Прыгарадным сельсавеце Барысаўскага раёну
** Студзёнка — вёска ў Крупскім раёне
** Студзёнка — вёска ў Смалявіцкім раёне

## Іншае
* Студзёнка — рака ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці
* Студзёнка — урочышча ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Студзёная
* Студзёнкі
* Студзянец
* Студзянка
Колкі (Барысаўскі раён)

**Ко́лкі** — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці, за 3 км на поўнач ад Азьдзяцічаў. Колкі ўваходзяць у склад Мётчанскага сельсавету.

## Гісторыя
Гадоў сто таму тут выдалі зямлю жыхарам Барысава, якія прыехалі сюды на пастаяннае месца жыхарства. Кожнаму зь іх было вылучана ў пастаяннае карыстаньне па 9 дзесяцін зямлі ў полі і па 3 — пашаў. Акрамя таго, кожнаму зь іх быў прадастаўлены лес для будаўніцтва жылых дамоў і гаспадарчых пабудоваў. Усяго такім чынам тут было ўтворана 16 новых гаспадарак. Сяліліся тут каталікі. Па старой традыцыі хаваюць сваіх памёрлых у горадзе — у кальварыі. Зь цягам часу шматдзетныя сем’і дзяліліся на больш дробныя гаспадаркі, хтосьці пераяжджаў на іншае месца жыхарства.

28 траўня 2013 году разам зь іншымі населенымі пунктамі ліквідаванага Азьдзяціцага сельсавету перададзеная ў склад Мётчанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 16 чалавек
* 1999 год — 23 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гоман Барысаўшчыны, Колкі

Катэгорыя:Мётчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Сялянская Ніва

**«Сялянская Ніва»** (6 сьнежня 1925 — 7 ліпеня 1930) — беларуская газэта, друкаваны орган Беларускага сялянскага саюзу. Выходзіла ў Вільні. У 1929—1930 гадах выдавалася не рэгулярна. Выдаваў газэту Фабіян Ярэміч.

У 1925—1926 адказным рэдактара газэты быў Станіслаў Вольскі. Пасьля з 8 сьнежня 1926 №43 — Лук’ян Міцька. З 5 лютага 1927 №12(63) — К. Мацкевіч. З 14 верасьня 1927 №65(116) — А. Герасімчук.

## Літаратура
*   
* Арсень Ліс. «Сялянская ніва». //  — С. 340.
*  

## Вонкавыя спасылкі
* «Сялянская Ніва» (1925—1960) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Беларускі сялянскі саюз
Катэгорыя:Зьніклі ў 1930 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Станіслаў Вольскі

**Станіслаў Вольскі** (1892, фальварак Дварцы, Вялейскі павет — ?) — беларускі дзяяч.

У 1925—1926 гадах адказны рэдактар «Сялянскай Нівы». Паводле зьвестак польскай паліцыі — Вольскі ляяльны да польскай дзяржавы і карыстаецца польскай моваю. Працаваў наборшчыкам і пагадзіўся падпісваць беларускую газэту толькі з-за цяжкага матэрыяльнага становішча і страты працы.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1892 годзе
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Польскія журналісты
780

## Падзеі
* Канстантын VI стаў імпэратарам Бізантыйскай імпэрыі
* Дрэст III, стаў каралём піктаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 8 верасьня — Леа IV, бізантыйскі імпэратар
Караль Жураўскі

**Караль Жураўскі** (1903—1994, Уроцлаўскае ваяводзтва, Польшча), рыма-каталіцкі сьвятар, краязнавец.

Напярэдадні Другой сусьветнай вайны працаваў пробашчам у мястэчку Крошын. Зьбіраў успаміны і дакуманты навакольля, у тым ліку якія тычыліся Паўлюка Багрыма. Падрыхтаваў гісторыю мястэчка.

У 1940 годзе арыштаваны савецкімі ўладамі. Пасьля вайны жыў і працаваў у Польшчы вёска Сьвента Катажына. У 1988 перадаў у Інстытут АН БССР свае матэрыялы пра П.Багрыма і свой рукапіс пра гісторыю сям'і паэта.  

З 1974 па 1986 год падараваў бібліятэцы Драгічанскай духоўнай сэмінарыі каля 900 тамоў кніжак і часопісаў (агульная вага дасланай літаратуры больш 600 кг). 

## Вонкавыя спасылкі
* Слоўнік Маракова

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1903 годзе
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятары на Беларусі
Катэгорыя:Пробашчы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Памерлі ў 1994 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Ніжнесылескім ваяводзтве
770-я

**770-я**

Стагодзьдзі: VII стагодзьдзе - VIII стагодзьдзе - IX стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
720-я
730-я
740-я
750-я
760-я
**770-я**
780-я
790-я
800-я
810-я
820-я


Гады: 
770, 771, 772, 773, 774, 775, 776, 777, 778, 779

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
Артабан

**Артабан** (па-старапэрсыдзку: **Artabanu*, па-элямску: *Irdabanuš*; пасьля 550 да н. э. — пасьля 480 да н. э.) — пэрсыдзкі каралевіч з роду Ахемэнідаў, сын Гістаспа, брат Дарыя І.

Узгадваецца паміж 513 да н. э. і 480 да н. э. Згодна з пэрсэпольскімі таблічкамі, быў сатрапам Бактрыі, вельмі важнага рэгіёну. Гэта дазваляе меркаваць, што быў галоўным прэтэндэнтам на пасаду будучага караля ў малалецтва сына Дарыя І Ксэркса I. Яго ўзгадваюць таксама Герадот і Ктэсій Кнідзкі, апошні пад імем Артапан, як мудрага дарадніка, якія папярэджваў супраць непрадуманых вайсковых выправаў.

Меў некалькі сыноў: Артыпія, Арыямарда, Басака, Тыграна, Трытантэхма. Усе яны ўдзельнічалі ў няўдалым паходзе Ксэркса на Грэцыю ў 480 да н. э., супраць якога папярэджваў Артабан.

## Вонкавыя спасылкі
* Artabanus

Катэгорыя:Нарадзіліся ў VI стагодзьдзі да н. э.
Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Сатрапы Ахемэнідзкай імпэрыі
Катэгорыя:Памерлі ў V стагодзьдзі да н. э.
Арыямард

**Арыямард** () — пэрсыдзкае мужчынскае імя.

## Вядомыя носьбіты
* **[[Арыямард (сын Дарыя I)]]** — пэрсыдзкі вайскавод;
* **[[Арыямард (сын Артабана)]]** — пэрсыдзкі вайскавод, стрыечны брат папярэдняга;
* **Арыямард** — пэрсанаж трагедыі Пэрсы Эсхіла.

Катэгорыя:Пэрсыдзкія імёны
Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Басак

**Басак** (па-элямску: *Bakanšakka*?, ) — пэрсыдзкі вайскавод, удзельнік выправы Ксэркса І на Грэцыю ў 480 да н. э. Згодна з Герадотам, узначальваў «тракаў з Малое Азіі». Герадот называе яго таксама сынам Артабана, які лічыцца братам караля Дарыя І.

Магчыма, узгадваецца пад імем **Баканшака** ў пэрсэпольскіх таблічках, дзе ён названы жаніхом Пандушашы й зяцем караля, г. зн. Дарыя І.

## Літаратура
* Bivar, ADH (1988): «The Indus Lands», p. 209, en The Cambridge Ancient History IV, Persia, Greece and the Western Mediterranean c. 525—479 B.C.
* Burn AG (1960): Persia and the West, p. 334.

Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Пэрсыдзкія вайскаводы
Катэгорыя:Памерлі ў V стагодзьдзі да н. э.
Пандушаша

**Пандушаша** — дачка пэрсыдзкага караля Дарыя І. Узгадваецца ў пэрсэпольскіх таблічках. У табліцы PF 784 атрымлівае порцыі ў 60 чвэрцяў мукі, што было вялікай порцыяй. Жонка Бакашакі, які ў табліцы PF-NN 1556 названы зяцем караля. Яго ідэнтыфікуюць з вайскаводам Басакам, узгаданым Герадотам.

## Літаратура
* Brosius, M (1998): Women in Ancient Persia, pp. 26, 72, 144

Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Памерлі ў V стагодзьдзі да н. э.
Іштын

**Іштын** — пэрсыдзкая прынцэса (дуркіш), магчыма, дачка караля Дарыя І. Узгадваецца аднойчы ў пэрсэпольскіх таблічках (табліца PF 823), дзе атрымлівае 2 авечкі. Жонка нейкага Бакея, якога ідэнтыфікуюць з сатрапам Лідыі Багеем, узгаданым Герадотам. Сын Багея Мардонт у якасьці аднаго з вайскаводаў браў удзел у бітве з грэкамі ля мысу Мікале ў 479 да н. э.

## Літаратура
* Brosius, M (1998): Women in Ancient Persia, pp. 26, 72, 144

Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Памерлі ў V стагодзьдзі да н. э.
Горы (Грузія)

**Горы** () — горад у Грузіі, цэнтар краю Шыда Картлі.

## Ураджэнцы
* Ёсіф Сталін — расейскі рэвалюцыянэр, савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч
* Мераб Мамардашвілі — савецкі філёзаф
* Георгі Кандэлакі — грузінскі баксэр, чэмпіён сьвету і Эўропы


Катэгорыя:Населеныя пункты Гарыйскага муніцыпалітэту
Грузінская мова

**Грузі́нская мо́ва** (саманазва: , вымаўл. ) — мова картвэльскай сям’і, афіцыйная мова Грузіі, літаратурная мова шэрагу народнасьцяў Каўказу. Колькасьць носьбітаў — каля 4 млн чалавек.

## Клясыфікацыя
Сучасная лінгвістыка не знаходзіць роднасных сувязяў між картвэльскай і якімі-кольвек іншымі моўнымі сем’ямі.

Бліжэй за ўсё да грузінскай так званыя занскія мовы картвэльскай сям’і (мэгрэльская ды лаская); глётахраналягічныя дасьледаваньні паказваюць, што грузінская аддзялілася ад іх каля 2700 гадоў таму. Найдалейшая блізкая мова — сванская — аддзялілася значна раней, недзе 4000 гадоў таму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сынтэтычныя мовы
Шыда Картлі

**Шыда Картлі** () — край, адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Рэспублікі Грузія.

Цэнтар — горад Горы.

## Крыніцы
Славамір Адамовіч

**Славамір Генрыхавіч Адамовіч** (нарадзіўся 8 сакавіка 1962, станцыя Унежма, Анескі раён, Архангельская вобласьць) — беларускі паэт, грамадзкі дзяяч.

## Жыцьцяпіс
Сын Генрыха Станіслававіча й Грасільды з Чамярыцкіх Адамовічаў. Скончыў 8 клясаў Будслаўскае школы (1977), Сьвірскае СПТВ-17 (1979). Працаваў у Казахстане, пасьля ў саўгасе «Будслаўскі». У 1980—1982 гадах служыў у Савецкай арміі. Працаваў на Беларускай чыгунцы, на станкабудаўнічым заводзе імя Kiрава ў Менску. У 1986—1992 вучыўся на філялягічным факультэце БДУ; у 1991—1995 працаваў у «Настаўніцкай газеце». Таксама быў чальцом Партыі аматараў піва. Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў (з 1999).

У лістападзе 1995 напісаў верш «Убей президента!», за які быў арыштаваны, праз 10 месяцаў выпушчаны пад падпіску пра нявыезд.

У 1996 г. атрымаў літаратурную прэмію «Гліняны вялес» за зборнік вершаў «Каханьне пад акупацыяй».

У жніўні 1997 на адным з апазыцыйных мітынгаў публічна зашыў сабе рот.

У 2000 знаходзіўся ў ЗША, працаваў на будоўлях Нью-Ёрку. З 2002 жыве ў горадзе Будэ (Нарвэгія). У Нарвегіі атрымаў палітычны прытулак. У ліпені 2009 вярнуўся на Беларусь.

Прымаў удзел у мітынгу супраць вынікаў прэзідэнцкіх выбараў 19 снежня 2010 г. у Менску. Затрыманы і пакараны адміністрацыйным арыштам на 15 содняў паводле арт. 23.34 ч.1 КаАП РБ — «*парушэньне парадку арганізацыі і правядзеньня масавых мерапрыемстваў*».

## Бібліяграфія
* «Кальварыйскія клёны» (Менск, 1990)
* «Зямля Ханаан» (Полацак, 1993)
* «Зваротныя правакацыі» (Полацак, 1994)
* «Каханьне пад акупацыяй» (Менск, 1996)
* «Сьпіраль Бруна» (Менск, 1997)
* «Плавільшчыкі расы» (Вільня, 1999)
* «Турэмны дзёньнік» (Менск, 2001)
* «Рым» (Менск, 2011)
* «Цана Еўропы, альбо Гісторыі Вільмана» (2016) 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Блог С. Адамовіча ў ЖЖ
* Суполка аматараў творчасьці С. Адамовіча ў ЖЖ
* Славамір Адамовіч — Турэмны дзёньнік
* Паэт Славамір Адамовіч вяртаецца ў Беларусь?

Катэгорыя:Нарадзіліся 8 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1962 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Архангельскай вобласьці
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія чыгуначнікі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Беларусы ў Нарвэгіі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Гліняны Вялес»
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Беларускі полк

**Белару́скі полк** (таксама **Магілёўскі**, **Чавускі**; ) — вайсковая й адміністрацыйна-вайсковая адзінка на тэрыторыі сучаснай Беларусі, якая існавала ў 1654—1659 гадох на акупаваных расейскім войскам землях.

Полк створаны ў жніўні 1654 на акупаваных расейцамі землях зь мясцовых жыхароў. Дамінуючую ролю ў ім адыгрывалі шляхцічы, якім за пераход на расейскі бок абяцалі пакінуць зямельныя ўладаньні й даць новыя прывілеі. Кіраўніком палку быў прызначаны магілёўскі шляхціч Канстанцін Паклонскі, якому расейцы надалі чын палкоўніка. Напачатку полк фармаваўся са шляхты, месьцічаў і сялянаў з ваколіц Магілёва, Амсьціслава й Чавусаў (агулам 6 тысячаў чалавек).

У верасьні 1654 полк удзельнічаў у захопе Магілёва. На просьбу Паклонскага маскоўскі цар перадаў яму ў часовае кіраваньне Магілёў і Магілёўскі павет. Гэтыя землі былі ператвораныя ў палкавую адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку, якой кіравала мясцовая шляхта. Паклонскі імкнуўся падначаліць сабе Беларускае Падняпроўе, што выклікала супярэчнасьці з казацкай старшынай на чале з Іванам Залатарэнкам. Паноўчая роля шляхты выклікала таксама незадавальненьне сялянаў і гарадзкіх нізоў, якія ўцякалі з палку ды не падпарадкоўваліся камандаваньню. У лютым 1655 падчас аблогі войскам Януша Радзівілам і Вінцэнта Гасеўскага Магілёва, аддзел Паклонскага выйшаў з гораду нібыта на бой і нечакана перайшоў на бок ВКЛ, пасьля чаго ўзяў удзел у аблозе гораду. Кіраўніцтва казакамі на Беларусі цяпер цалкам перайшло да Івана Залатарэнкі.

Пасьля пагібелі ў 1655 пад Быхавам Івана Залатарэнкі рэшткі ягонага войска ўзначаліў Іван Нячай, які называўся чавускім і навабыхаўскім палкоўнікам. 29 студзеня 1656 Багдан Хмяльніцкі прызначыў Нячая беларускім палкоўнікам. Імкненьне ўкраінскіх казакаў дзейнічаць незалежна ад расейскіх войскаў выклікала супярэчнасьці паміж былымі саюзьнікамі. У 1657 полк авалодаў Старым Быхавам. Полк імкліва папаўняўся як мясцовымі сялянамі, так і шляхтай (у 1656 шляхецкія харугвы ўзначальваў Адам Кашанскі). Соценнымі гарадамі ў розны час былі Акуліна, Вербіж, Гомель, Горы, Гарадзенка, Забалоцьце, Завозера, Межава, Магілёў, Новы Быхаў, Прапойск, Рагаза, Сьвятавозера, Сьлізкае, Смаляны, Уланаў, Чавусы, Чэрыкаў, Чачэрск. Цэнтрам палку былі Чавусы.

Казакі Нячая толькі намінальна падпарадкоўваліся расейскай адміністрацыі й праводзіў палітыку выгадную Ўкраіне: імкнуўся пашырыць яе тэрыторыю за кошт земляў ВКЛ. Спробы расейцаў вывесьці полк зь Беларусі спрычыніліся да пачатку ў 1657 баявых дзеяньняў паміж казакамі й расейцамі. У верасьні 1658 Іван Нячай у адпаведнасьці з умовамі Гадзяцкага міру разам з гетманам Іванам Выгоўскім перайшоў на бок Рэчы Паспалітай. На той момант ягоныя войскі кантралявалі Чавусы, Рослаў, Стары Быхаў.

Пасьля гэтага полк быў ліквідаваны, а яго тэрыторыя была захоплена маскоўцамі.

## Кіраўніцтва
* Канстанцін Паклонскі (1654—1655)
* Іван Залатарэнка (1655)
* Іван Нячай (1656—1658)

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Палкі Гетманшчыны
Катэгорыя:Вайна Расеі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў
Пінска-Тураўскі полк

**Пі́нска-Ту́раўскі полк** — вайсковая й адміністрацыйна-вайсковая адзінка на тэрыторыі сучаснай Беларусі, якая існавала ў 1654—1659 гадох на акупаваных расейскім і ўкраінскім войскамі землях. Створаны на этнічна беларускіх землях з украінскіх казакаў і мясцовых паказачаных сялянаў. Цэнтар — Тураў.

Катэгорыя:Палкі Гетманшчыны
Катэгорыя:Вайна Расеі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў
Колкі

Назву **Ко́лкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Колкі — вёска ва Ўшацкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Колкі — вёска ў Зьдзецельскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Колкі — вёска ў Петрыкаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Колкі — вёска ў Барысаўскім раёне 
** Колкі — вёска ў Клецкім раёне
Мераб Мамардашвілі

**Мераб Канстанцінавіч Мамардашвілі** (, 15 верасьня 1930, Горы, Грузінская ССР, СССР — 25 лістапада 1990, Масква) — савецкі філёзаф, доктар філязофскіх навук (1968), прафэсар (1972).

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1930 годзе
Катэгорыя:Філёзафы XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Савецкія філёзафы
Катэгорыя:Грузінскія філёзафы
Катэгорыя:Расейскія філёзафы
Катэгорыя:Дактары філязофскіх навук
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі 25 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1990 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Гурыя

**Гурыя** () — край, адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Рэспублікі Грузія.

Цэнтар — горад Азургеці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Грузіі
Катэгорыя:Рэгіёны Грузіі
Мцхэта-Мтыянэці

**Мцхета-Мтыянэці** () — край, адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Рэспублікі Грузія.

Цэнтар — горад Мцхета.
Аджарыя

**Аджа́рыя** () — аўтаномная рэспубліка ў складзе Рэспублікі Грузія.

Сталіца — горад Батумі.

## Глядзіце таксама
* Аджарская АССР

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве
* Тэлебачананьне ў Аджарыі


Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Грузіі
Азургеці

**Азургеці** () — горад у Грузіі, цэнтар краю Гурыя. 

Катэгорыя:Гарады Грузіі
Тэлаві

**Тэлаві** () — места ў Алазанскай лагчыне ў Грузіі, цэнтар Тэлаўскага муніцыпалітэту, сталіца мхарэ Кахэці.

Разьмешчанае на паўночным схіле Цыві-Гомбарскага хрыбта, на вышыні каля 490 м над узроўнем мора, за 70 км ад Тбілісі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Грузіі
Руставі

**Руставі** () — горад у Грузіі, цэнтар краю Квэма Картлі.

## Гаспадарка
У Руставі дзейнічае найбольшы ў Грузіі мэталюргічны завод «Рустаўская сталь», заснаваны ў 1948 годзе.


Катэгорыя:Дманіскі муніцыпалітэт
Мцхэта

**Мцхэ́та** () — горад у Грузіі, цэнтар краю Мцхэта-Мтыянэці. Разьмешчаны за некалькі кілямэтраў на поўнач ад Тбілісі. Насельніцтва на 2014 год — 7940 чалавек.

Антычная сталіца Грузіі, яе культурныя помнікі з 2005 году ўваходзяць у Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Гісторыя

Паводле археалягічных раскопак, горад існуе прынамсі 3000 гадоў. Паводле паданьня места заснаваў легендарны Мцхэтас.

На працягу 1000 гадоў, да VI стагодзьдзя н. э. Мцхэта дзякуючы зручнаму разьмяшчэньню была сталіцай царства Ібэрыі і важным гандлёвым цэнтрам на Шоўкавым шляху. Места разьмешчана на пяцьдзясят ліг ад Арарату — гары, да якой прыстаў пасьля патопу Ноеў каўчэг.

У IV стагоддзьі да н. э. картлійскім царом Азо (Азові) Мцхэта агалошаная сталіцэю Картлійскага царства. З канца V стагодьдзя н. э. сталіца Картлійскага царства перанесена ў Тбілісі. Да заканчэньня будаўніцтва сабору Самэба ў Мцхэце перабывала кафэдра Патрыярха Грузіі.

Тут разьмешчаныя парэшткі умацаваных рэзыдэнцый Армазскай крэпасьці, мескіх кварталаў, магільнікі, а таксама комплекс манастыра Самтаўро (галоўны храм XI стагодзьдзя) і кафэдральны сабор Светыцхавэлі. Каля Мцхэты знаходзіцца адзін з найдаўнейшых у краіне манастырскі храм Джвары (VI стагодзьзя) ды Шыо-Мгвімскі манастыр. Помнікі культуры рэгіёну перабываюць пад аховою ЮНЕСКА й належаць сусьветнай спадчыне.

Мцхэта лічыцца цэнтрам пакланеньня паганскаму культу ў дахрысьціянськія часы. Грузінская міфалёгія распавядае гісторыі пра вялізарныя маналіты Армазі — кіраўніка багоў ды іншых бажкоў, што ўзвышаюцца над местам. Адная такая байка цьвердзіць, што статуі як Армазі, так і Задэна былі зруйнаваныя малітвамі абаронцы св. Ніно.

## Славутасьці
* Катэдральны сабор Свэтыцхавэлі (XI ст.)
* Армасцыская фартэцыя (III ст. да н. э.)
* Армасцыскі акропаліс (не пазьней за I-е тыс. да н. э.)
* Рэшты царскага палацу (I—III ст.)
* Царква (IV ст.)
* Манастыр Джвары (VI ст.)

Нарадзіўся ў Мцхэце — мастак А. Р. Мрэўлішвілі.

* Татынасін Цуёсі (сапраўднае імя 'Леван Гаргадзэ', * 1987) — прафэсійны барэц сумо.

## Геаграфія
Разьмешчаны на плато, дзе рака Арагві ўпадае ў раку Кура, на поўнач ад Тбілісі.

## Месты-пабрацімы

* Аргас, Грэцыя
* Ірпінь, Украіна
* Левіль-сюр-Орж, Францыя
* Скрунда, Латвія
* Тракай, Літва

Катэгорыя:Гарады Грузіі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Грузіі
Вуліца Таўлая (Горадня)

**Вуліца Валянціна Таўлая** — вуліца ў Горадні ў мікрараёне Дзевятоўка.

Названая ў гонар беларускага паэта Валянціна Таўлая.

## Цікавыя аб’екты

## Літаратура

Катэгорыя:Вуліцы Горадні
Немцы

**Не́мцы** () — германскі народ, асноўнае насельніцтва Нямеччыны. Агульная колькасьць — каля 150 млн. Мова — нямецкая германскай групы індаэўрапейскай сям’і.

## Назва
Нямецкае слова *Deutsche* (немцы), пайшло ад старажытнаверхнегерманскага слова *diutisc* (што азначае «народ»). У іншых мовах самым распаўсюджаным корнем зьяўляецца лацінскі корань *german*, які выкарыстоўваецца для абазначэння немцаў і нямецкай мовы ў ангельскай (*Germany, German*), румынскай (*Germania, germana*) і шмат у якіх іншых мовах.

## Немцы ў сьвеце
Амаль палова немцаў жыве за межамі Нямеччыны. Нямецкамоўным зьяўляецца насельніцтва такіх прымежных краінаў Нямеччыны, як Аўстрыя, Ліхтэнштайн, Люксэмбург, большай часткі Швайцарыі. Аднак апошнім часам, яны называюць сябе адпаведна аўстрыйцамі, ліхтэнштайнцамі, швайцарцамі. У гістарычна нямецкамоўных раёнах Францыі (Эльзас, поўнач Лятарынгіі) усё менш насельніцтва валодае мясцовымі дыялектамі нямецкай мовы, і яшчэ менш атаясамляюць сябе зь немцамі.

Значная колькасьць немцаў жыве ў многіх краінах Эўропы, Амэрыкі і Азіі, такіх як Польшча, Італія, Бразылія, Расея, Казахстан і іншыя. Паводле афіцыйных зьвестак на 2010 год, немцы складаюць 12,5% ад усяго насельніцтва ЗША — гэта прыкладна 48 мільёнаў чалавек. У Беларусі на 2012 год этнічнымі немцамі сябе назвалі 4806 чалавек.

## Вонкавыя спасылкі
Чувашы

**Чувашы** () — цюркамоўны народ, асноўнае насельніцтва Чуваскай Рэспублікі.

Мова — чуваская.

* чувашы дзеляцца на 3 асноўныя групы-верхавыя чувашы (вирьял або тури) — паўночна-ЗАХАД Чувашыі; средненизовые чувашы (анатам енчи) - паўночны ўсход Чувашыі; нізавыя чувашы (анатри) - поўдзень Чувашыі і за яе межамі
*

*

*
Катэгорыя:Этнічныя групы Расеі
Катэгорыя:Цюркі-хрысьціяне
Катэгорыя:Чувашыя
Амбралауры

**Амбралау́ры** () — горад у Грузіі, цэнтар краю Рача-Лечхумі і Квэма Сванэці. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Грузіі
Зугдзідзі

**Зугдзі́дзі** () — горад у Грузіі, цэнтар краю Самэгрэла-Зэма Сванэці.

## Клімат
Клімат вільготны субтрапічны. Сярэдняя колькасьць ападкаў складае 1892 мм.

## Насельніцтва

Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
ImageSize = width:650 height:320
PlotArea = left:50 bottom:50 top:20 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:70
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
ScaleMajor = unit:year gridcolor:linegrey increment:5 start:0
ScaleMinor = unit:year gridcolor:linegrey2 increment:1 start:0
PlotData=
  color:cobar width:28 align:left
  bar:1851 from:0 till:2.000
  bar:1883 from:0 till:0.800
  bar:1886 from:0 till:4.000
  bar:1897 from:0 till:3.407
  bar:1917 from:0 till:4.000
  bar:1922 from:0 till:4.525
  bar:1926 from:0 till:5.577
  bar:1939 from:0 till:15.062
  bar:1959 from:0 till:31.081
  bar:1970 from:0 till:39.896
  bar:1979 from:0 till:45.170
  bar:1989 from:0 till:50.022
  bar:2002 from:0 till:68.535 color:cobar2
  bar:2014 from:0 till:42.998
  bar:2016 from:0 till:42.700
  bar:2020 from:0 till:41.494
  bar:2021 from:0 till:41.456
  bar:2022 from:0 till:40.688
PlotData=
  bar:1851 at: 2.000 fontsize:S text: 2.000 shift:(-16,5)
  bar:1883 at: 0.800 fontsize:S text: 0.800 shift:(-16,5)
  bar:1886 at: 4.000 fontsize:S text: 4.000 shift:(-16,5)
  bar:1922 at: 4.525 fontsize:S text: 4.525 shift:(-16,5)
  bar:1897 at: 3.407 fontsize:S text: 3.407 shift:(-16,5)
  bar:1922 at: 4.525 fontsize:S text: 4.525 shift:(-16,5)
  bar:1926 at: 5.577 fontsize:S text: 5.577 shift:(-16,5)
  bar:1939 at: 15.062 fontsize:S text: 15.062 shift:(-16,5)
  bar:1959 at: 31.081 fontsize:S text: 31.081 shift:(-16,5)
  bar:1970 at: 39.896 fontsize:S text: 39.896 shift:(-16,5)
  bar:1979 at: 45.170 fontsize:S text: 45.170 shift:(-16,5)
  bar:1989 at: 50.022 fontsize:S text: 50.022 shift:(-16,5)
  bar:2002 at: 68.535 fontsize:S text: 68.535 shift:(-16,5)
  bar:2014 at: 42.998 fontsize:S text: 42.998 shift:(-16,5)
  bar:2016 at: 42.700 fontsize:S text: 42.700 shift:(-16,5)
  bar:2020 at: 41.494 fontsize:S text: 41.494 shift:(-16,5)
  bar:2021 at: 41.456 fontsize:S text: 41.456 shift:(-16,5)
  bar:2022 at: 40.688 fontsize:S text: 40.688 shift:(-16,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(180,30)


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады Грузіі
Ганна Паліткоўская

**Га́нна Сьцяпа́наўна Палітко́ўская (Мазэпа)** (30 жніўня 1958, Нью-Ёрк — 7 кастрычніка 2006, Масква) — расейская журналістка і праваабаронца. Надавала адмысловую ўвагу канфлікту ў Чачэніі.

Забойства Ганны Паліткоўскай засталося нераскрытым.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ганна Паліткоўская ў Лентапэдыі
* Ганна Паліткоўская кажа пра Чачэнскую вайну (відэафрагмэнт)
* Артыкулы Г. Паліткоўскай
* Біяграфія
* Біяграфія
* Анна Политковская: яд, Путин и моя борьба за свободу
* Сайт памяці Ганны Паліткоўскай
* Дело Анны Политковской. Год спустя

Катэгорыя:Расейскія журналісты
Катэгорыя:Пацыфісты
Катэгорыя:Расейскія дысыдэнты
Катэгорыя:Антываенныя актывісты
Катэгорыя:Загінулыя журналісты
Аляксандар Літвіненка

**Алякса́ндар Ва́льтэравіч Літвіне́нка** (4 сьнежня 1962, Варонеж, РСФСР — 23 лістапада 2006, Лёндан, Вялікабрытанія) — былы падпалкоўнік дзяржбясьпекі, у 1988—1999 гадах — супрацоўнік КДБ—ФСБ, затым эмігрант; крытык прэзыдэнта РФ Уладзімера Пуціна. Памёр, як мяркуецца, у выніку атручваньня палёнам-210.

## Глядзіце таксама
* Справа Літвіненкі
* Замах на Расею

## Вонкавыя спасылкі
* Фонд справядлівасьці імя Літвіненкі
* Who was m-r Литвиненко?
* Аляксандар Літвіненка ў Лентапэдыі
* «Я хочу…-- замялся Путин.-- Я хочу быть Березовским» // Выдержки из книги А. Гольдфарба и Марины Литвиненко ''Смерть диссидента'' (Alex Goldfarb, Marina Litvinenko. ''Death of a Dissident: The Poisoning of Alexander Litvinenko and the Return of the KGB'') Коммерсантъ Власть № 22 за 11.06.2007 г.
* Сайт пра Аляксандра Літвіненку
* Сэрыя артыкулаў Жарэса Мядзьведзева пра атручваньне Літвіненкі ў газэтах «2000» і «Красноярский рабочий»:

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варонежы
Катэгорыя:Супрацоўнікі КГБ СССР
Катэгорыя:Супрацоўнікі ФСБ
Катэгорыя:Палітычныя эмігранты
Катэгорыя:Прынялі іслам
Катэгорыя:Памерлі ў Лёндане
Катэгорыя:Атручаныя
Яўген Весьнік

**Яўген Якаўлевіч Ве́сьнік** (15 студзеня 1923, Петраград — 10 красавіка 2009, Масква) — савецкі актор.

## Біяграфія
Скончыў Тэатральнае вучылішча імя М. Шчэпкіна (1948). Працаваў у маскоўскіх тэатрах імя К. Станіслаўскага (да 1954), Сатыры (1954—1964), Малым (1964—1990). Вострахарактарны актор, схільны да сатыры, гратэску. Сярод роляў: Гараднічы («Рэвізор», М. Гогаля), Прысыпкін («Клоп», У. Маякоўскага), Барон Ленбах («Агонія», М. Крлежы), Крачко («Дзікі Анёл» А. Каламійца). Здымаўся ў кіно: «Справа № 306», «Трэмбіта», «Сьвятло далёкай зоркі», «Звычайны цуд», «Новыя прыгоды няўлоўных» і інш.

### Фільмаграфія
* 1955 — Стары Хатабыч — *паставы міліцыянт*
* 1968 — Новыя прыгоды няўлоўных — *палкоўнік зь вялікім ілбом*
* 1970 — Прыгоды жоўтай валізкі — *камандзір неба*
* 1971 — Афіцэры — *фэльчар*
* 1974 — Нэйлён 100 % — *Матавілін*
* 1979 — Кажан — *Амадэй, пракурор*
* 1979 — Прыгоды Электроніка — *Сямён Мікалаевіч («Таратар Таратарыч»), настаўнік матэматыкі*
* 1982 — Чарадзеі — *старшыня камісіі* 
* 1992 — На Дзерыбасаўскай добрае надвор’е, або На Брайтан-Біч зноў ідуць дажджы — *Моня, радзіст*
* 1995 — Шырлі-мырлі — *Цыцін, лекар-хірург*

## Вонкавыя спасылкі
* Евгений Весник // Rusactors.ru
* Евгений Яковлевич Весник // Peoples.ru

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Памерлі 10 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Пахаваныя на Траекураўскіх могілках
Чуваская мова

**Чува́ская мо́ва** () — мова чувашоў, адносіцца да булгарска-хазарскай групы цюрскай моўнай сям’і (зьяўляецца адзінай жывой мовай гэтай групы).

Чуваская мова ёсьць простым нашчадкам мовы валжанскіх булгараў.

## Вонкавыя спасылкі
* Эктор Алос-и-Фонт. Оценка языковой политики в Чувашии 
* Эктор Алос-и-Фонт. Оценка языковой политики в Чувашии
* 15 июня 2012 года в Чебоксарах состоялся пикет в защиту чувашского языка
* Эктор Алос-и-Фонт, «Преподавание чувашского языка и проблема языкового поведения родителей», Чувашский государственный институт гуманитарных наук, 2015, Шупашкар.
* Скоро чувашский язык останется «какой-то культурной традицией»
* Об угрозе развала страны в будущем, о съезде ЧНК, и об обращении к президенту

Катэгорыя:Цюрскія мовы
Весьнік

**Весьнік** — гэта:

* Весьнік — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі
* Яўген Весьнік — савецкі актор

## Глядзіце таксама
* Весьніно
* Весьніцк
Касьцюкоўка

**Касьцюко́ўка** — былое мястэчка ў Беларусі, каля ракі Белічанкі. Падпарадкоўваецца Чыгуначнаму раённаму савету Гомелю і ўваходзіць у склад Гомельскага гарсавету. Насельніцтва на 2016 год — 9904 чалавек. Знаходзіцца за 12 км паўночны захад ад Гомелю, чыгуначная станцыя на лініі Гомель — Жлобін, на аўтамабільнай дарозе Гомель — Магілёў.

## Гісторыя
Упершыню Касьцюкоўка ўпамінаецца ў 1873 годзе як станцыя Лібаўска-Роменскай чыгункі. Неўзабаве пры станцыі ўтварылася паселішча, дзе адкрылася школа, працаваў млын. Адміністрацыйна Касьцюкоўка належала да Пакалюбіцкай воласьці Гомельскага павету Магілёўскай губэрні. Штогод з чыгуначнай станцыі вывозілі больш за 400 тыс. пудоў хлебных і лясных грузаў.

У лютым — сакавіку 1918 году Касьцюкоўку занялі нямецкія войскі, якія знаходзіліся ў паселішчы да 30 лістапада таго ж гоку. 25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Касьцюкоўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала паселішча разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1926 годзе Касьцюкоўка вярнулася ў склад БССР, дзе з 1929 году стала пасёлкам работнікаў Гомельскага шклозаводу. У 1935 годзе Касьцюкоўка атрымала афіцыйны статус працоўнага пасёлку.

У часы Другой сусьветнай вайны з 18 жніўня 1941 да 26 лістапада 1943 году Касьцюкоўка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У 1943—1945 гадох вялося аднаўленьне заводу і мястэчка. У 2016 годзе Касьцюкоўка ўвайшла ў межы Гомелю.


Kaściukoŭka, Nolkien. Касьцюкоўка, Нолькен (1901-18).jpg|Сядзіба Нолькенаў,  да 1918 г.
Kaściukoŭka. Касьцюкоўка (1931).jpg|Мястэчка пры гуце, 1931 г.
Kaściukoŭka. Касьцюкоўка (1931) (2).jpg|Мястэчка пры гуце, 1931 г.
Kaściukoŭka. Касьцюкоўка (1933-39).jpg|Мястэчка пры гуце, 1933—39 гг.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* XX стагодзьдзе: 1970 год — 10 тыс. чал.; 1998 год — 11,1 тыс. чал.
* XXI стагодзьдзе: 2006 год — 10,6 тыс. чал.; 2008 год — 10,6 тыс. чал.; 2016 год — 9904 чал.

### Рэлігія
У 1990-я гады ў мястэчку збудавалі царкву Сьвятога Міхала Арханёла.

### Адукацыя
У Касьцюкоўцы працуюць 2 сярэднія школы, школа-інтэрнат і школа мастацтваў.

### Мэдыцына
Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляюць лякарня і паліклініка.

### Культура
Дзейнічаюць палац культуры шклозаводу і бібліятэка.

## Эканоміка
Галоўнае прадпрыемства Касьцюкоўкі — гута ААТ «Гомельшкло», апроч таго працуюць прадпрыемствы тарфяной і швацкай прамысловасьці.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Жылы раён пры гуце (1930-я)

### Страчаная спадчына
* Сядзіба Нолькенаў

## Асобы
* Уладзімер Ісачэнка — мастак, выкладнік
* Пётар Лук’яненка — мастак, аўтар і вядоўца тэлевізійнай праграмы «Мастак i час»
* Уладзімер Сьцепаненка — мастак, пісьменьнік і журналіст
* Уладзімер Шымко — генэрал-лейтэнант авіяцыі

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

*  
* Сайт мястэчка

Катэгорыя:Гомельскі гарадзкі савет
Катэгорыя:Мястэчкі Гомельскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Бальшавік (Гомельская вобласьць)

**Бальшаві́к** — мястэчка ў Беларусі, у міжрэччы Дняпра і Сажу. Цэнтар сельсавету Гомельскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 2534 чалавекі. Знаходзіцца за 20 км ад Гомелю, за 8 км паўночны захад ад чыгуначнай станцыі Касьцюкоўка (на лініі Гомель — Жлобін); каля шашы Доўск — Гомель.

## Гісторыя
За 1,5 км ад мястэчка знаходзілася вёска Лазурная, гісторыя якой пачалася з 1873 годзе, калі зьявілася аднайменная чыгуначная станцыя на лініі Бабруйск — Гомель.

За часамі БССР у гэтай мясцовасьці знаходзіліся пасёлкі працаўнікоў торфаздабыўных прадпрыемстваў (пад нумарамі 1, 2, 3 і 4). 24 жніўня 1950 году пасёлкі аб’ядналі ў адно мястэчка, якое ўвайшло ў склад Уваравіцкага раёну (з 1962 году — у Гомельскім раёне). У 1987 годзе да мястэчка далучылі пасёлак Андрыянаўскі. 12 лістапада 2013 году Бальшавіцкі пасялковы савет рэарганізаваны ў сельсавет.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XX стагодзьдзе**:  1969 год — 2,5 тыс. чал.; 1995 год — 2,8 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2004 год — 2,4 тыс. чал.; 2006 год — 2,4 тыс. чал.; 2009 год — 2518 чал. (перапіс); 2016 год — 2502 чал.; 2017 год — 2560 чал.; 2018 год — 2534 чал.

### Інфраструктура
У мястэчку працуюць сярэдняя школа, лякарня, паліклініка, бібліятэка, дом культуры, пошта.

## Забудова
Плян складаецца з паралельных паміж сабой 8 вуліцаў рознай даўжыні, арыентаваных з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і злучаных завулкамі. Адасобленую частку забудовы складаюць 3 вуліцы, разьмешчаныя на паўночны ўсход ад асноўнай забудовы. Забудова пераважна драўляная.

## Эканоміка
Торфазавод «Бальшавік», асфальтавы завод, камбінат побытавага абслугоўваньня, мэханічная майстэрня.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бальшавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гомельскага раёну
Катэгорыя:Мястэчкі Гомельскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі
Касьцюкоўка (неадназначнасьць)

Назву **Касьцюко́ўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Касьцюкоўка — рабочы пасёлак у Гомельскім раёне 
** Касьцюкоўка — вёска ў Яромінскім сельсавеце Гомельскага раёну
** Касьцюкоўка — былая вёска ў Кармянскім раёне 

* Магілёўская вобласьць:
** Касьцюкоўка (нежыл.) — вёска ў Краснапольскім раёне 
** Касьцюкоўка (нежыл.) — вёска ў Крычаўскім раёне 

### Польшча
* Касьцюкоўка — лясны пасёлак ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва

### [[Расея]]
* Амурская вобласьць:
** Касьцюкоўка — сяло ў Свабодненскім раёне

* Смаленская вобласьць:
** Касьцюкоўка — вёска ў Шумяцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Касьцюкі
* Касьцюковічы
* Касьцюкоўшчына
* Касьцюшкава
* Касьцюшкавічы
* Касьцюшкі
Бальшавік (неадназначнасьць)

**Бальшаві́к**:
* Бальшавік —  сябра левага крыла Расейскай сацыял-дэмакратычнай работніцкай партыі.

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Бальшавік — савецкая назва вёскі Каралі (Сеньненскі раён)

* Гомельская вобласьць:
** Бальшавік — рабочы пасёлак у Гомельскім раёне

* Менская вобласьць:
** Бальшавік — вёска ў Менскім раёне

## Прадпрыемствы
* Бальшавік — торфазавод у Бальшавіку
* Бальшавік — буйны мэталюргічны і машынабудаўнічы завод у Санкт-Пецярбургу
* Бальшавік — адно з найбуйнейшых у Расеі прадпрыемстваў кандытарскай прамысловасьці.

## Іншае
* Бальшавік — заходнебеларуская газэта, орган ЦК КПЗБ
* Бальшавік — гарналыжная база ў Прыамур’і
* Бальшавік — выспа ў Паўночным Ледавітым акіяне
* Бальшавік — часопіс

## Глядзіце таксама
Словам «Бальшавік» былі названы творы мастацтва і іншыя тварэньні савецкага часу, найболей вядомыя зь іх:
* Карціна Кустодзіева «Бальшавік»
* Карціна Рэпіна «Бальшавікі» (1918)
* Паэма Рашыта Нігмаці «Бальшавік» (1948)
* Завод «Бальшавік»
* Фабрыка «Бальшавічка»
* Гара Бальшавік на Сахаліне
* часопіс «Бальшавік» — цэнтральны тэарэтычны орган ВКП(б), з 1952 г. — «Камуніст»