Рэжыца

**Рэ́жыца** () — места ў Латвіі, на рацэ Рэжыцы. Адміністрацыйны цэнтар Рэжыцкага краю (не ўваходзіць у яго склад). Плошча 17,48 км². Насельніцтва на 2016 год — 31 216 чалавек. Знаходзіцца за 238 км на паўднёвы ўсход ад Рыгі.

Рэжыца — даўняе мястэчка гістарычных Інфлянтаў (Латгаліі). Да нашага часу тут захаваліся замак, саборная царква Раства Багародзіцы і Зялёная сынагога, помнікі архітэктуры XIII—XIX стагодзьдзяў.

## Гісторыя

### Раньнія часы
Паселішча ўзьнікла вакол латгальскай фартэцыі, якая існавала ў IX—XIII стагодзьдзях да ейнага зруйнаваньня Лівонскім Ордэнам. Рыцары гэтага Ордэну збудавалі новы замак (захаваліся руіны). Першы пісьмовы ўпамін пра Рэжыцу (, *Разы́тэн*) датуецца 1285 годзе

### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім
30 жніўня 1559 году Лівонскі ордэн перайшоў пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага. У 1566 годзе Рэжыца ўвайшла ва ўтворанае Задзьвінскае княства. У 1677 годзе мястэчка ўвайшло ў склад Інфлянцкага ваяводзтва.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Рэжыца апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, сьпярша ў Пскоўскай губэрні, з 1776 у Полацкай губэрні, а з 1802 — у Віцебскай губэрні. У 1772 годзе яна стала цэнтрам павету, а ў 1773 годзе атрымала статус места. На 1867 год у Рэжыцы быў 771 будынак (зь іх 14 мураваных), на 1884 год — 1397 будынкаў (148 мураваных). У 1917 годзе тут адбыўся Першы зьезд латышоў і латгалаў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1918 годзе Рэжыцу занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Рэжыца ўвайшла ў склад Беларускай ССР. У 1920 годзе бальшавікі перадалі места Латвіі.

## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1837 год — 3 тыс. чал.; 1867 год — 7306 чал.; 1884 год — 10 580 чал., зь іх 810 каталікоў, 628 праваслаўных, 73 пратэстанты, 2490 раскольнікаў, 22 адзінаверцы, 7336 юдэяў і 1 мусульманін; 1897 год — 10 795 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1925 год — 12 620 чал.; 1935 год — 13 139 чал.; 1989 год — 42 477 чал., зь іх латышоў 37,29%, расейцаў 55,04%, палякаў 2,75%, беларусаў 2,03%, украінцаў 1,58%, жыдоў 0,50%, летувісаў 0,24% і 0,58% іншай нацыянальнасьці
* **XXI стагодзьдзе**: 2011 год — 32 328 чал., зь іх латышоў 46,97% (у тым лік 37,24% латгальцаў), 46,49% расейцаў, 2,46% палякаў, 1,51% беларусаў, 1,17% украінцаў, 0,20% летувісаў, 0,17% жыдоў і 1,03% іншай нацыянальнасьці; 2016 год — 31 216 чал.

### Адукацыя
У Рэжыцы працуюць 11 дашкольных установаў, 6 сярэдніх школаў (4 расейскія і 2 латыскія), каталіцкая сярэдняя школа, Польская дзяржаўная гімназія, Лягапэдычная школа-інтэрнат, Дзяржаўны каледж пагранічнай аховы, Рэжыцкі тэхнікум, Рэжыцкая вышэйшая школа, Рэжыцкая філія Балтыйскай міжнароднай акадэміі, Латгальская філія Латвійскай акадэміі мастацтваў, Рэжыцкая філія Рыскага інстытуту аэранавігацыі.

## Турыстычная інфармацыя

### Інфраструктура
Дзее Музэй гісторыі і культуры Латгаліі.

### Славутасьці
* Замак (1285; руіны)
* Касьцёл Маці Божай Балеснай (1936)
* Катэдра Найсьвяцейшага Сэрца Езуса (1888)
* Лютэранская царква Сьвятой Тройцы (1938)
* Помнік «Latgales Mara»
* Стараверская малельня Сьвятога Мікалая (1895)
* Сынагога Зялёная (1845)
* Царква саборная Раства Багародзіцы (1846)

## Галерэя

Rezekne_castle_ruins.jpg|Руіны замка
Rēzeknes_pareizticīgo_baznīca_2000-10-14.jpg|Царква Раства Багародзіцы
Externalsynagrezekne.jpg|Зялёная сынагога
Rėzeknė_Cathedral.jpg|Катэдра Найсьвяцейшага Сэрца Ісуса


Rezekne_Old_Believers_church.jpg|Стараверская малельня
Rēzeknes_Svētās_Trīsvienības_luterāņu_baznīca.jpg|Лютэранская кірха
Rēzekne Sāpju Dievmātes katoļu baznīca 1999-09-14.jpg|Касьцёл Маці Божай Балеснай
Latgales Mara.JPG|Помнік «Latgales Mara»


## Асобы
* Антонійс Спрынговічс — рыскі арцыбіскуп
* Юры Тынянаў — расейскі пісьменьнік, крытык, літаратуразнаўца
* Фрыдрых Эрмлер — савецкі кінарэжысэр, актор, сцэнарыст
* Івэта Апкална — латыская арганістка
* Уладзіслаўс Казлоўс — латыскі футбаліст

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Рэжыцы
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012