Катэдра Парыскай Божай Маці

**Катэ́дра Пары́скай Бо́жай Ма́ці** (**Нотр-Дам дэ Пары**; ) — каталіцкая катэдра ў Парыжы, ейнае геаграфічнае і духоўнае «сэрца», разьмешчаны ва ўсходняй частцы выспы Сытэ, на месцы першай хрысьціянскай царквы Парыжа — базылікі Сьвятога Стэфана, пабудаванай, у сваю чаргу, на месцы гала-рымскага храма Юпітэра.

У катэдры праяўляецца дваістасьць стылістычных уплываў: з аднаго боку, прысутнічае водгалас раманскага стылю Нармандыі з уласьцівым яму магутным і шчыльным адзінствам, а з другога, — выкарыстаныя наватарскія архітэктурныя дасягненьні гатычнага стылю, якія надаюць будынку лёгкасьць і ствараюць уражаньне прастаты вэртыкальнай канструкцыі. Вышыня сабора — 35 м, даўжыня — 130 м, шырыня — 48 м, вышыня званіц — 69 м, вага звона Эмануэль ва ўсходняй вежы — 13 тон, яго языка — 500 кг.

## Гісторыя катэдры

### Пажар 15 красавіка 2019 году

Храм загарэўся падчас рамонтных прац. Агонь ахапіў увесь будынак, рухнуў шпіль і дах. Пажарныя былі няздольныя нічога зрабіць, бо вада зь іх брандспойтаў не даставала да месцаў узгараньня.

Файл:Incendie Notre Dame de Paris.jpg|Пажар 15 красавіка 2019 году
Файл:Notre Dame on fire 15042019-1 (cropped).jpg|Пажар 15 красавіка 2019 году
Файл:Incendie de Notre-Dame-de-Paris 15 avril 2019 33.jpg|Пажар 15 красавіка 2019 году
Файл:Incendie de Notre-Dame-de-Paris 15 avril 2019 11.jpg|Пажар 15 красавіка 2019 году


## Зьнешняя архітэктура

### Саборная плошча
Плошча перад катэдрай ( «*parvis de Notre-Dame*», нотр-дамская паперць; афіцыйна ) аточана ракою Сэнаай, найстарэйшым гарадзкім шпіталем Атэль-Д’ё (з 651 году) і казарменым будынкам прэфэктуры паліцыі гораду й рэгіёну (), адкуль з трыкутнага франтону наўпрост на сабор пазірае венцаносная фрыгійская багіня Кібела (Цыбела). На плошчы знаходзяцца францускі «Нулявы кілямэтар», археалягічная крыпта і бронзавая скульптура Карла Вялікага і яго лэйдаў.


Файл:Préfecture police Paris 2.jpg|Гарадзкая прэфэктура насупраць катэдры
Файл:Point Zéro des Routes de France (2).JPG|Нулявы кілямэтар
Файл:Crypte archeologioue.jpg|археалягічная крыпта
Файл:Statue of Charlemagne, Paris 20 July 2014.jpg|Помнік Карлу Вялікаму, скульптар Люі Рашэ (1878)


### Заходні фасад (галоўны уваход)

#### Тры парталы

Галоўны фасад катэдры мае тры стрэльчатыя парталы ўваходаў, над якімі скульптурныя пано з разнымі эпізодамі з Эвангельля.

Над цэнтральным уваходам зьмешчана выява Страшнага суду. Па сем статуй падтрымліваюць аркі ўваходу (1210 г.). У цэнтры Хрыстос-Судзьдзя. На дольнай перамычцы намаляваныя мерцьвякі, якія ўсталі з магіл. Іх абудзілі два анёлы з трубамі. Сярод мерцьвякоў — адзін кароль, адзін Папа, жаўнеры і жанчыны (сымбалізуе прысутнасьць на Страшным судзе ўсяго чалавецтва). На верхнім тымпане — Хрыстос і два анёлы з двух бакоў. Дзьверы ўпрыгожаны каванымі рэльефамі.

#### Галерэя старазапаветных цароў
Каменныя фігуры, пашыхтаваныя ў шэраг вышэй парталаў і ніжэй ярусу з вокнамі-ружамі, адлюстроўваюць цароў з Старога Запавету. Падчас Рэвалюцыі яны былі скінутыя і абезгалоўленыя. Цяперашнія былі адноўленыя ў XIX стагодзьдзі.

У 1977 годзе пры правядзеньні работ пад адным з дамоў частка статуй была знойдзеная. Выявілася, што падчас Рэвалюцыі адзін гаспадар дома іх выкупіў, нібыта для падмурку, а на самай справе пахаваў іх з усёй пашанай і ўзьвёў на гэтым месцы свой дом.

#### Заходняя ружа
Ружа галоўнага ўваходу была выкананая прыкладна ў 1220 годзе, пад канец уладараньня Піліпа Аўгуста, і займае цэнтральнае месца на заходнім фасадзе. Гэта кола, фігура бязьмежнасьці і бясконцасьці, упісаная ў квадрат — сымбаль створанага і матэрыяльнага. Заходняя ружа — адна з трох катэдравых руж XIII стагодзьдзя і самая старажытная зь іх: яе вітражы былі выкананыя каля 1230 году і ўяўляюць асацыяцыю «Псыхамахіі» (бітвы заганаў з вартасьцямі; ), Задыяку і сэзонных сельскіх работ. Як звонку, так і ўсярэдзіне, у цэнтры вянца вакна-кветкі зьмешчаная Маці Божая зь Немаўлём.


Файл:Paris, Notre Dame -- 2014 -- 1446.jpg|мини|Ружа заходняга фасаду
Файл:Notre-Dame de Paris - Notre Dame.JPG|Звонку
Файл:Paryż notre-dame rozeta 3.JPG|і зь сярэдзіны


#### Вежы і званы
Вежы галоўнага фасаду не зусім аднолькавыя, паўночная вежа большая за паўднёвую (што бліжэй да Сэны); да пачатку XV стагодзьдзя званы былі толькі ў паўночнай вежы.

Вялікі звон (гучыць у тоне фа-дыез) звоніць вельмі рэдка. Іншыя званы звоняць а 8 і 19 гадзінах. Кожны зь іх мае сваё імя:
* «Angelique Françoise», вагой 1765 кг (до-дыез);
* «Antoinette Charlotte», вагой 1158 кг (рэ-дыез);
* «Hyacinthe Jeanne», вагой 813 кг (фа);
* «Denise David», вагой 670 кг (фа-дыез).


Notre Dame, Paris by David Roberts, RA.jpg|Галоўны фасад на малюнку шатляндца Д. Робертса (1828)
Cathédrale Notre-Dame - Tours clochers de la façade ouest, couronnement côté est - Paris 04 - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00014057.jpg|Вежы, краявід з даху храма (здымак 1892 году)
Paris Notre-Dame cathedral west facade towers 20080712.jpg|Турысты, што абыходзяць паўночную (зьлева) і паўдзённую вежы (2008)
Cathedrale Notre-Dame de Paris nef nouvelles cloches.jpg|Новыя званы (люты 2013 году) да іхняга ўздыму на вежы


### Усходняя апсыда
Самая старая частка храму. Апсыду падтрымліваюць аркбутаны радыюсам 15 мэтраў, — працы Жана Раві, саборнага архітэктара ў 1318—1344 гады.

### Дах, гаргульлі і шпіль
Дах сабору выкананы са сьвінцовых плітак таўшчынёй 5 мм, выкладзеных як дахоўка. Вага ўсёй даху складае 210 тон. Пры яго рэстаўрацыі ў XIX стагодзьдзі архітэктар Эжэн Віоле-ле-Дзюк браў за ўзор сярэднявечны дах Шартраўскага сабору, да пажару 1836 году выкладзенага з доўгіх вузкіх пласьцін.

Верхняя частка сабору ўпрыгожаная малюнкамі гаргулій (вытыркаючыя канцы бэлек, аздоблены пысамі фантастычных істот) і хімэр (статуі фантастычных істот). У Сярэднявеччы хімэр на саборы не было. Паставіць іх, узяўшы за ўзор сярэднявечных гаргулій, прыдумаў рэстаўратар Віёле-ле-Д’юк. Выканалі іх пятнаццаць скульптараў, якіх узначальваў Жофруа-Дэшом.

Дубовы, крыты сьвінцом шпіль сабору (таксама даданыя рэстаўратарам замест разабранага ў 1786 годзе) мае вышыню 96 мэтраў. Аснова шпілю аточана чатырма групамі бронзавых статуй апосталаў (праца Жофруа-Дэшом). Перад кожнай групай — крылатая фігура — тэтраморф сымбаль эвангэлістаў: леў — сымбаль Марка, Цялец — Лукі, арол — Яна і анёл — Мацея. Усе статуі глядзяць на Парыж, акрамя сьв. Тамаша, апекуна архітэктараў, які зьвернуты тварам да шпіля і рукой кранаеца ілба.


Файл:Chimera of Notre-Dame de Paris, April 2011 004.jpg|Апосталы паўночна-заходняй групы скульптур і хімэры ўсходняй вежы
Файл:Notre-Dame-de-Paris, figures d'apôtres à la base de la flèche.jpg|Паўднёвы-захад: тры апосталы і крылаты цялец
Файл:Notre Dame p9.JPG|Паўднёвы-ўсход: тры апосталы і арол
Файл:Notre-Dame de Paris 086.jpg|Апосталу Фаме зрабілі твар рэстаўратара собора 


## Турызм
* Штогод храм наведвала 14 мільёнаў чалавек, ён зьяўляўся адным з самых вядомых помнікаў у Эўропе.
* У 2009 годзе заўзятары Майкла Джэксана, што сабраліся на паперці храма, падумалі, што званы бьюць з нагоды сьмерці іх куміра. У сапраўднасьці ж званы суправаджалі крыжовы шлях да сабору Сэн-Сэвэрэн.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Базылікі Парыжу

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1345 годзе
Катэгорыя:Сытэ (востраў)
Катэгорыя:Рыма-каталіцкія катэдры Францыі
Катэгорыя:Гатычныя катэдры Францыі
Катэгорыя:Гатычная архітэктура Парыжу
Катэгорыя:Віктор Юго
Катэгорыя:Аляксандар III (папа рымскі)
Катэгорыя:Жанна д’Арк
Катэгорыя:Згарэлыя збудаваньні Францыі