Мэлітопаль

**Мэліто́паль** ( ад  — «мядовае места») — места ў Запароскай вобласьці Ўкраіны, адміністрацыйны цэнтар Мэлітопальскага раёну. Другі найбуйнейшы населены пункт вобласьці пасьля Запарожжа. Плошча 49,66 км². Насельніцтва 149 926 чал. (1 студзеня 2021).

Да 1816 року называлася *Кыз-Яр*, да 1842&nbsp;— *Новааляксандраўка*.

У месцы знаходзіцца чыгуначная станцыя&nbsp;— транзытны пункт да Крыму.

## Мінуўшчына
У ваколіцах места, у так званым Мэлітопальскім кургане, выяўленыя 2 скіфскія пахаваньні (IV&nbsp;ст. да Н.&nbsp;Хр.). У Кызыярскай лагчыне выяўленае сармата-аланскае пахаваньне (IV&nbsp;ст. да Н.&nbsp;Хр.).

У ХVI—XVIII стагодзьдзях на тэрыторыі, што належала Крымскаму ханству Асманскай імпэрыі, існаваў нагайскі аул *Кызыл-Яр* (ад цюрскага قیزل يار&nbsp;— «чырвоны бераг»). У 1769 року на месцы сучаснага Мэлітопаля паўстаў рэдут, у якім служылі запароскія казакі. У 1783 року тэрыторыя разам з паўвостравам Крымам увайшла ў склад Расейскай імпэрыі. Тут пачалі сяліцца сем’і казакаў, вольнанайманыя супрацоўнікі паштовага посту, адстаўныя жаўнеры і перасяленцы, якія праставалі ў Крым у пошуках лепшай долі. Датай заснаваньня паселішча лічыцца 1784 рок. З 1816 року вёска мела назву Новааляксандраўская слабада, тут пражывалі каля 200 чалавек. Насельніцтва хутка ўзрастала за кошт новых перасяленцаў. У 1842 атрымала статус места, сучасную назву і стала цэнтрам аднайменнага павету Таўрыйскай губэрні.

У 1870-х роках празь места прайшла Лазова-Севастопальская чыгунка, што паслужыла далейшаму разьвіцьцю гандлю. З канца XIX стагодзьдзя пачала хутка разьвівацца прамысловасьць. У 1889 року дзейнічалі 14 фабрыкаў і заводаў. У 1895 пачала работу першая электрастанцыя.

У 1917—1920 роках Мэлітопаль пераходзіў пад уладу Часовага ўраду Расеі, Добраахвотніцкай і Расейскай белагвардзейскіх арміяў, гетманату Скарападзкага, махноўцаў, урэшце Чырвонай арміі. Уключаны ў склад Таўрыдзкай губэрні РСФСР. З 1923 року — у складзе Кацярынаслаўскай губэрні, пасьля — у створанай Запароскай вобласьці УССР.

Падчас Галадамору 1932—1933 рокаў памерлі ня менш за 3473 жыхары места.

6 кастрычніка 1941 року пасьля адступленьня Чырвонай арміі Мэлітопаль занялі нямецкія войскі. Ён стаў цэнтрам генэральнай акругі Крым-Таўрыя ў складзе Райхскамісарыяту Ўкраіна. На працягу першага тыдню 2000 мясцовых жыдоў былі забітыя. Дзейнічалі некалькі канцэнтрацыйных лягероў.

У часе Мэлітопальскай апэрацыі места зь вялікімі стратамі было ўзятае савецкімі войскамі 23 кастрычніка 1943 року. Па сканчэньні вайны пачалося аднаўленьне прамысловасьці, і ўжо да канца 1940-х рокаў даваенны ўзровень вытворчасьці быў перавышаны. Асноўнымі галінамі вытворчасьці сталі машынабудаваньне і харчовая прамысловасьць.

З 1 сакавіка 2022 року Мэлітопаль знаходзіцца пад расейскай акупацыяй.

## Геаграфія
Мэлітопаль разьмешчаны на правым беразе ракі Малочнай, каля Малочнага ліману, які прылягае да Азоўскага мора.

Прыкладна 70&nbsp;% тэрыторыі места разьмешчана на водападзеле зь сярэднімі высотамі 34—40&nbsp;м, рэшта&nbsp;— на крутым схіле даліны ракі Малочнай, у межах Прычарнаморскай нізіны. На тэрыторыі месца знаходзяцца дзьве немалыя &nbsp;— Кызыярская ды Пяшчанская.

За 10&nbsp;км на поўнач ад Мэлітопалю разьмешчаны дзяржаўны гісторыка-археалягічны музэй-запаведнік «Каменная Магіла».

## Клімат
Для кліматычных умоваў места характэрныя сьпякотнае лета, умерана халодная зіма і недастатковае ўвільгатненьне. Сярэднямесячная тэмпэратура паветра ў ліпені&nbsp;— +29&nbsp;°C, у студзені&nbsp;— −4&nbsp;°C. Абсалютны мінімум складае −30&nbsp;°C. Сярэднегадавая сума ападкаў складае 400&nbsp;мм і вагаецца ад 350 да 450&nbsp;мм.

## Насельніцтва

## Транспарт
Праз Мэлітопаль вядуць аўтамагістралі М14 Адэса — Новаазоўск і М26 Харкаў — Сымфэропаль.

Чыгуначная станцыя на шляху між Расеяй і Крымам. Дзьве аўтобусныя станцыі.

## Эканоміка

Дзейнічае каля 75 прадпрыемстваў машынабудаваньня, найбольшыя зь якіх:
* Мэлітопальскі завод халадзільнага машынабудаваньня «Рефма»
* «Мэлітопальскі завод трактарных гідраагрэгатаў» (Гідросила МЗТГ)
* Мэлітопальскі маторны завод «АвтоЗАЗ-Мотор» («МеМЗ»)
* «Млітопальскі кампрэсар» («МелКом»)

У галіне харчовай прамысловасьці працуюць «Мэлітопальскі мясакамбінат», хлебазавод, кандытарская фабрыка «Фантазія».

## Культура
У месьце ладзяцца «Фэстываль мастоў», чарэшневы і мядовы фэстывалі.

Дзейнічае Мэлітопальскі краязнаўчы музэй.

## Адукацыя
Дзейнічаюць дзьве дзяржаўныя вну — Таўрыйскі дзяржаўны агратэхналягічны ўнівэрсытэт і Мелітопальскі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт імя Багдана Хмяльніцкага — а таксама прыватны Запароскі інстытут эканомікі і інфармацыйных тэхналёгій. Чатыры філіі іншых украінскіх унівэрсытэтаў, сем прафэсійна-тэхнічных вучэльняў, тры коледжы, 23 сярэднія школы і 26 дашкольных навучальных установаў.

## Гарады-пабрацімы
*  Брыў-ля-Гаярд, Францыя
*  Барысаў, Беларусь
*  Пухавіцкі раён, Беларусь
*  Кейданы, Летува
*  Сьлівэн, Баўгарыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Усе навіны Мелітопалю 
* Мельітопальская меская рада 
* Турыстычны сайт Мелітопалю 
* Інвэстыцыйны партал Мелітопалю 
* Мясцовыя весткі Мелітопалю 


Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1784 годзе
Катэгорыя:Гістарычныя мясьціны Ўкраіны
Катэгорыя:Прыазоўе
Катэгорыя:Мелітопальскі павет (Таўрыдзкая губэрня)
Катэгорыя:Мясьціны Галакосту ва Ўкраіне
Катэгорыя:Гарады, узнагароджаныя ордэнам „Знак Пашаны“