Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч

**Станісла́ў Бо́гуш-Сестранцэ́віч** (3 верасьня 1731, маёнтак Занкі Ваўкавыскага павету — 1 сьнежня 1826) — беларускі рэлігійны дзяяч, літаратар, навуковец.

## Біяграфія
### Раньнія гады
З пратэстанцкага шляхецкага роду Богуш-Сестранцэвічаў гербу ўласнага, сын Івана, старадубскага кусташа, і Карнэліі з Адзінцовых, каталічкі паводле веры.

Родным пляменьнікам пісьменьніка быў Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч.

Будучы кальвіністам, скончыў Слуцкую гімназію, працягваў навучаньне ва ўнівэрсытэтах Караляўца, Франкфурта, Амстэрдама і Лёндана.

Служыў у пяхоце прускага войска, у літоўскай кавалерыі. У 1761 годзе пайшоў у адстаўку ў чыне капітана. За час службы ў войску не нажыў багацьця, таму ўладкаваўся настаўнікам да Радзівілаў. У гэты час ён зьмяніў сваю веру і прыняў каталіцтва. Паспрыяць гэтаму маглі розныя прычыны: магчыма, гэта вяртаньне да веры маці; альбо няўдалае каханьне, калі дзяўчына не пажадала выйсьці замуж за кальвініста, але і не дачакалася, пакуль ён зьменіць веру; або цікавасьць каталіцкага ордэна піяраў да вельмі адукаванага маладога чалавека; або звычайна жаданьне зрабіць кар’еру.

### Кар’ера

У 1762 годзе праслухаў курс багаслоўя ў галоўнай калегіі піяраў у Варшаве, у наступным годзе пасьвечаны ў духоўнае званьне. Пробашч у Бабруйскскай і Гомельскай парафіяў.

3 кастрычніка 1773 году — тытулярны біскуп Малінскі (*Mallus*), атрымаў празначэньне на Беларускую суфраганію Віленскай арцыдыяцэзыі.

У 1780 годзе маскоўская гаспадыня Кацярына II зьвярнулася да папы Піюса VI па дазвол на стварэньне на Беларусі каталіцкага арцыбіскупства са сталіцай у Магілёве на чале з С. Богуш-Сестранцэвічам.

8 сьнежня 1783 году атрымаў прызначэньне на афіцыйна ўтвораную Ватыканам Магілёўскую арцыдыяцэзыю. Арцыбіскупства складалася з касьцёлаў у Магілёўскай, Віцебскай і Кіеўскай губэрнях, а таксама ў цэнтральнай частцы Расейскай імпэрыі.

Заснаваў Магілёўскую друкарню (1774 год), у якой выдавалася духоўная і сьвецкая літаратура, урадавыя пастановы. З 1780 году жыў у Магілёве, дзе ў 1783 годзе адкрыўся заснаваны ім тэатар, кіраўніком якога быў А. Жукоўскі, мастаком — А. Главацкі.

З 1801 году і да канца сваіх дзён жыў у Пецярбургу. Апекваўся навукай і сам працаваў у галіне гісторыі, філялёгіі, мэдыцыны і інш. У 1813 годзе прэзыдэнт Вольнага эканамічнага таварыства і часова — прэзыдэнт Расейскай Акадэміі навук.

Вёў пасьпяховую гаспадарчую дзейнасьць: заснаваў бровар і суконную фабрыку, у яго працавалі друкары і дываноўшчыкі, меў цудоўную аранжарэю ў Буйнічах.

Да канца жыцьця заставаўся арцыбіскупам Магілёўскім, мітрапалітам рымска-каталіцкіх цэркваў Расеі, адміністратарам Віленскай вакантнай эпархіі, старшынём рымска-каталіцкай духоўнай калегіі.

Кавалер ордэнаў Андрэя Першазваннага, Аляксандра Неўскага, крыжоў Уладзімера Вялікага і Ганны першай ступені, Белага арла сьвятога Станіслава і Яна Ерусалімскага.

Уласную маёмасьць пакінуў сваякам; бібліятэку (3 тысячаў тамоў), грашовыя сродкі (20 тысячаў рублёў), розныя навуковыя рэчы і прылады — касьцёлу сьвятога Станіслава ў Пецярбургу; дом у Магілёве — Магілёўскай рымска-каталіцкай кансысторыі. Ягоных слугаў нашчадкі мусілі вызваліць з прыгону.

Памёр на 96 годзе жыцьця, спачыў ў касьцёле сьвятога Станіслава ў Пецярбургу.

## Творчасьць
Прыхільнік ідэяў гуманізму і асьветніцтва, спрыяў адкрыцьцю школаў на Беларусі, разьвіцьцю кнігадрукаваньня.

Аўтар вершаў, казаньняў і іншых дыдактычных твораў. Напісаў, паставіў і выдаў у Магілёве вершаваную трагедыю «Гіцыя ў Таўрыдзе» (1783), а таксама трагедыю ў пяці дзеях «Ора» (1788).

У 1793 годзе ў Магілёве была выйшла кніга «Аб Заходняй Русі» (на польскай мове). Пазьней напісаў «Гісторыю Таўрыі» (1800), «Аб паходжаньні славян і сарматаў» (1812). Апроч таго, у рукапісах пакінуў паэмы «Выратаваны кароль» і «Аб узяцьці Ачакава». Таксама, магчыма, С. Богуш-Сестранцэвіч склаў «Граматыку літоўскаю» са слоўнікам (не публікавалася, рукапіс ня знойдзены) — Адам Мальдзіс, а за ім Генадзь Каханоўскі, мяркуюць, што пад «літоўскай» мовай, мабыць, мелася на ўвазе беларуская, аднак Сяргей Запрудзкі паказаў, што ў разьдзеле пра літоўскую мову сваёй «Гісторыі сарматаў і славян...» (1812) С. Богуш-Сестранцэвіч дае словы *ugnis*, *akis*, *wodas*, *bailus*, *bruwis*, то бок пад «літоўскай» мовай разумее летувіскую.

Захапляўся помнікамі старажытнасьці, зьбіраў манускрыпты.

## Галерэя

Stanisłaŭ Bohuš Siestrancevič. Станіслаў Богуш Сестранцэвіч (XVIII).jpg|Невядомы мастак, XVIII ст.
Stanisłaŭ Bohuš Siestrancevič. Станіслаў Богуш Сестранцэвіч (XVIII) (2).jpg|Невядомы мастак, XVIII ст.
Stanislovas Bogušas Sestšencevičius by Jonas Damelis.jpg|Ян Дамель, 1820 г.
Stanisłaŭ Bohuš Siestrancevič. Станіслаў Богуш Сестранцэвіч (J. Chryščanovič, 1827).jpg|Ю. Хрышчановіч, 1827 г.


Stanisłaŭ Bohuš Siestrancevič. Станіслаў Богуш Сестранцэвіч (J. Chryščanovič, 1850).jpg|Ю. Хрышчановіч, 1850 г.
Stanisłaŭ Bohuš Siestrancevič. Станіслаў Богуш Сестранцэвіч (1890).jpg|Невядомы мастак, 1890 г.
Stanisłaŭ Bohuš Siestrancevič. Станіслаў Богуш Сестранцэвіч (XIX).jpg|Невядомы мастак, XIX ст.
Stanisłaŭ Bohuš Siestrancevič. Станіслаў Богуш Сестранцэвіч (1902).jpg|Невядомы мастак, 1902 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* Каханоўскі Г. Археалогія і гістарычнае краязнаўства Беларусі ў 16—19 стст. — , 1984. — С. 11—22.
* Філіповіч І. Міфы і праўда аб Магілёве. — Магілёў, 1993. — С. 77—79.
* 
* Яцкевіч З. Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч // «Веснік Магілёва», 11 сьнежня 1992.
* Stanislaus Bohush v. Siestrzencewicz, ein polnischer Malev // Shein werfer (Wilna). - № 34, 2 Gilbhart 1916.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
 

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1731 годзе
Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Магілёўскія арцыбіскупы
Катэгорыя:Асобы Магілёва
Катэгорыя:Памерлі 1 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1826 годзе