open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валянсьен (футбольны клюб)

«**Валянсьен**» () — францускі футбольны клюб, які месьціцца ў горадзе Валянсьен, на поўначы краіны. Клюб быў заснаваны ў 1913 годзе й у цяперашні час выступае ў Лізе 2, другім дывізіёне францускага футболу. Свае хатнія матчы «Валянсьен» праводзіць на стадыёне «Стад дзю Эно», які разьмешчаны ў межах гораду.

«Валянсьен» першапачаткова меў назоў Union Sportive de Valenciennes Anzin (USVA), які праіснаваў 80 гадоў, пасьля чаго клюб атрымаў сваю цяперашнюю назву. «Валянсьен» рэгулярна выступае то ў Лізе 1, то ў Лізе 2, аднак чэмпіянат Францыі гэтак ніколі не скарыўся клюбу. Акрамя таго «Валянсьен» выступаў у Нацыянальным чэмпіянаце й, нават, у аматарскім чэмпіянаце Францыі, які апошнім разам быў выйграны клюбам у 1998 годзе. У 1951 годзе клюб першы й апошні раз даўшоў да фіналу Кубка Францыі.

З 2004 па 2011 гады «Валянсьен» знаходзіўся пад старшынствам Фрэнсіса Дэкур’е, былым палітыкам, які служыў у якасьці чальца Эўрапейскага парлямэнту ў рамках сацыял-дэмакратычнай партыі ў 1994—1999 гадох, а потым ад Зьвяза францускай дэмакратыі ў 1999—2004 гадох. У 2011 годзе Дэкур’е пакінуў пасаду, якую заняў Жан-Раймон Легран.

## Гісторыя
«Валянсьен» быў заснаваны ў 1913 годзе групай маладых людзей. У сувязі з абмежаванымі фінансавымі рэсурсамі клюбу й ягоным фармаваньнем напачатку Першай сусьветнай вайны, «Валянсьен» шукаў кансалідацыю паміж мясцовымі клюбамі гораду. Зьліцьцё было завершана ў 1916 годзе, а клюб атрымаў назву Union Sportive de Valenciennes Anzin (USVA). Пасьля зьліцьця новы клюб правёў наступныя пятнаццаць гадоў гуляўчы ў мясцовым чэмпіянаце. У ліпені 1930 году Нацыянальны савет Фэдэрацыі футбола Францыі прагаласаваў у падтрымку прафэсіяналізму ў францускім футболе. «Валянсьен», пад кіраўніцтвам прэзыдэнта Ле Мітуа, дасягнуў прафэсіянальнага статусу ў 1933 годзе, пасьл ячаго атрымаў права выступу ў другім дывізіёне.

Першы сэзон другога дывізіёну «Валянсьен» скончыў на сёмым месцы ў сваёй групе. На наступны сэзон, калі дзьве групы лігі былі аб’аднаныя ў адну, клюб заняў другое месца й прасунуўся ў выніку ў першы дывізіён. На працягу гэтага пэрыяду, клюб асабліва абапіраўся на замежным гульцоў, як то ангельцаў Пітэра Гібсана й Джорджа О’Даўда й гульцоў нямецкага паходжаньня Эдуара Вагі й Ігнацы Кавальчыка. У першы сэзон выступа ў вышэйшай лізе «Валянсьен» заняў 15 месца й зноўку патрапіў у другі дывізіён. Клюб скончыў чэмпіянат з роўный колькасьцю пунктаў з клюбам «Рэд Стар Парыж», аднак з-за меншай колькасьці перамогаў і розьніцы мячоў «Валянсьен» вылецеў у ніжэйшую лігу. Пасьля вылету клюб зьмяніў прэзыдэнта, новую пасаду заняў Цюрбо. У клюб быў закліканы гулец нацыянальнай зборнай Францыі Эрнэст Лібэраці, што й прынесла посьпех клюбу, то бок «Валянсьен» зноўку прасунуўся ў вышэйшую лігу ў 1937 годзе. Тым ня менш, на наступны сэзон клюб зноўку вылецеў зь лігі, заняўшы ў сэзоне 1937—1938 гадоў апошні радок турнірнай табліцы. З-за пачатку Другой сусьветнай вайны, «Валянсьен» вярнуўся да аматарскага статусу й правёў тры сэзоны ў ваенных аматарскіх лігах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Валянсьен
Чэмпіянат Эстоніі па футболе

**Чэмпіяна́т Эсто́ніі па футбо́ле** — футбольныя спаборніцтвы Эстоніі, якія падзяляюцца па герархіі і складаюцца з шасьці дывізіёнаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Мэйстрылііга. Наступным дывізіёнам ёсьць Эсілііга, астатнія дывізіёны прадстаўляюць рэгіянальны ўзровень.

## Сыстэма
Эстонскія памятныя манэты эўра

**Эстонскія эўра** — наборы манэтаў эўра з нацыянальным дызайнам, якія б’юцца ў Эстоніі з моманту далучэньня яе да Эўразоны 1 студзеня 2011 року. Акрамя таго, да значных падзеяў прымеркаваныя выпускі памятных манэтаў з золата, срэбра і ў некаторых выпадках іншых мэталаў.

## Выпускі
Табліца адлюстроўвае манэты, выбітыя па стане на ліпень 2012 року. У першай сэкцыі манэты згрупаваныя па мэтале, у другой — па намінале.

## Манэты 2011 року

Банк Эстоніі выпусьціў набор з абодвух манэтаў 2011 року з аднолькавымі сэрыйнымі нумарамі у драўлянай каробачцы па цане €440.

## Манэты 2012 року

## Глядзіце таксама
* Эстонскія эўра

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Манэты эўра
Эўра
Катэгорыя:Памятныя манэты
Залаўе

Назву **Залаўе** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Залаўе — вёска ў Дарагічынскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Залаўе — вёска ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласьці
Кейля (вадаспад)

**Ке́йля** () — вадаспад на рацэ Кейля ў пасёлку Кейля-Ёа Хар’юскага павету. Гэта трэці па магутнасьці вадаспад у Эстоніі пасьля Нараўскага і Ягальскага. Мае вышыню 6 мэтраў і шырыню 60—70 мэтраў.

Схіл вадаспаду ўтвораны камянямі з цьвёрдага вапняку сярэдняга ардовіку (верхняя частка) і гляўканітавага пясчаніку раньняга ардовіку (падваліна). Вадаспад падмывае камяні, адступаючы такім чынам уверх па цячэньні з хуткасьцю 10 см/год.

Мясцовыя жыхары маюць традыцыю наведваць вадаспад у дзень вясельля, каб прымацаваць да мосту замок з уласнымі імёнамі. Пасьля гэтага ключ ад замку кідаюць у Кейлю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вадаспады Эстоніі
Катэгорыя:Хар’юмаа
Д’ёр (футбольны клюб)

«**Д’ёр**» () — вугорскі футбольны клюб з гораду Д’ёру. Заснаваны ў 1904 годзе. Чатырохразовы чэмпіён Вугоршчыны, чатырохразовы ўладальнік Кубка Вугоршчыны, уладальнік Супэркубку Вугоршчыны (2013).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Д’ёр
Нансі (футбольны клюб)

«**Нансі**» () — францускі футбольны клюб, які базуецца ў горадзе Нансі. Клюб быў заснаваны ў 1967 годзе. Свае хатнія матчы «Нансі» праводзіць на стадыёне «Марсэль Піко», які месьціцца ў камуне Тамблен, якая ўвародзіць у акругу Нансі.

Клюб «Нансі» быў заснаваны як пераемнік папярэдняй каманды ФК «Нансі», якая былі ліквідавана ў 1965 годзе. Клюб ніколі ў сваё гісторыі не перамагаў у нацыянальным чэмпіянаце, гуляючы ў асноўным у Лізе 1 і Лізе 2. Адзіным значным дасягненьнем клюбу зьяўляецца перамога ў 1978 годзе ў Кубку Францыі, калі ў фінале «Нансі» быў мацнейшы за «Ніццу». Клюб таксама мае на сваім рахунку перамогу ў Кубку францускай лігі ў 2006 годзе. «Нансі» знаходзіцца пад старшынствам Жака Русэлё, які таксама зьяўляецца віцэ-прэзыдэнтам Фэдэрацыі футболу Францыі й уваходзіць ў Раду фэдэрацыі.

Самым вядомым гульцом клюбу за ягоную гісторыю ёсьць Мішэль Плятыні, які распачаў сваю кар’еру ў клюбе ў 1972 годзе й правёў у «Нансі» ў агульнай складанасьці восем сэзонаў. Ён забіў адзіны гол у вышэйзгаданым фінале Кубка Францыі, а таксама двойчы станавіўся гульцом году, гуляючы ў клюбе. Плятыні таксама добра зарэкамэндаваў сябе як гулец нацыянальнай зборнай Францыі й у іншых клюбных камандах, пасьля свайго сыходу з «Нансі». Ён лічыцца найлепшым гульцом клюбу за ўсю ягоную гісторыю.

## Гісторыя

Да стварэньня сучаснага клюбу «Нансі» ў горадзе існавалі два клюбы, першапачатковы клюб «Нансі» і клюб «Франт’е». ФК «Нансі» быў утвораны ў 1901 годзе, у той час як «Франт’е» быў заснаваны ў 1910 годзе. Абодва клюбы выступалі ў лізе дэ-Лятарынгіі . «Франт’е» быў расфармаваны ў 1935 годзе, у той час як «Нансі» працягваў гуляць у футбол і празь некаторы час атрымаў прафэсійны статус. Клюб ня меў ніякіх значным дасягненьняў за яго 64 гады свайго існаваньня, толькі двойчы даходзячы да фіналу Кубка Францыі ў 1953 і 1962 гадох, аднак, абодва разы каманда атрымоўвала паразу ад «Лілю» й «Сэнт-Эт’ену». У 1965 годзе клюб спытваў трывалыя фінансавыя цяжкасьці, у асноўным з-за адмовы муніцыпалітэту гораду падтрымлівасьць каманду.

Ідэя стварэньня новага клюбу прыйшла да Клёда Кюні ўвесну 1964 году. Кюні раней працаваў з «Нансі», але пакінуў клюб да ягонага закрыцьця. Куні лічыцца адным зь лідэраў францускага футболу ў асноўным з-за сваіх наватарскіх ідэяў і стратэгіяў. Пасьля фармаваньня новага клюбу «Нансі», ён стварыў першую ў краіне моладзевую акадэмію. Кюні распрацаваў асобную стратэгію, каб атрымаць падтрыму збоку грамадзкасьці гораду. Перш за ўсё ён разаслаў больш за 18 тысячаў лістоў і пэтыцыяў, каб прыцягнуць цікавасьць да каманды. Пасьля гэтага Кюні арганізаваў некалькі таварыскіх сустрэчаў, каб сабраць сродкі для клюбу. Пасьля залічэньня дастатковай колькасьці грошай Кюні імкнуўся атрымаць для клюбу прафэсійны статус, які быў атрыманы 16 чэрвеня 1967 году. «Нансі» ўвайшоў у другі дывізіён. Першым трэнэрам клюбу стуў былы гулец нацыянальнай зборнай Рэнэ Плеймэльдын.

## Дасягненьні
* Уладальнікі Кубка Францыі: 1978
* Уладальнікі Кубка лігі: 2006

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нансі
Іпалітаўскі сельсавет

**Іпалі́таўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Іпалітаўка.

## Гісторыя
8 сьнежня 1926 году створаны ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году, з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці).

30 сьнежня 1927 году сельсавет скасаваны.

## Літаратура
*  С. 490

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1927 годзе
Бяляеўскі сельсавет (Чачэрскі раён)

**Бяля́еўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Бяляеўка. 

## Гісторыя
26 красавіка 1919 году створаны ў складзе Покацкай (з 9 траўня 1923 году — Чачэрскай) воласьці Гомельскага павету Гомельскай губэрні РСФСР; з 8 сьнежня 1926 году ў складзе Чачэрскага (з 25 сьнежня 1962 году — Буда-Кашалёўскага, з 6 студзеня 1965 году — Чачэрскага) раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году), з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці БССР.

29 кастрычніка 1959 году сельсавету перададзены населеныя пункты скасаванага Закрыніцкага сельсавету.

28 кастрычніка 1991 году сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены Залескаму сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 6

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 481

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1991 годзе
Герб Валожына

**Герб [[Валожын]]а** — геральдычны знак гораду Валожын у Беларусі.

## Апісаньне
На шчыце ў чырвоным полі знак залацістага колеру ў выглядзе лацінскай літары W (прыватнаўласьніцкі герб «Габданк»). Быў зацьверджаны 22 чэрвеня 1998 году.

Катэгорыя:Валожын
Валожын
Андрэ-П’ер Жыньяк

**Андрэ-П’ер Жыньяк** (;  5 сьнежня 1985 году, Мартыг, Францыя) — францускі футбаліст, які выступае за мэксыканскі клюб «Тыгрэс УАНЛ» і нацыянальную зборную Францыі. Жыньяк мае стрыечных братоў футбалістаў Жака Абарданада й Яана Малё.

## Клюбная кар’ера
### «Ляр’ен»
Андрэ-П’ер пачаў сваю кар’еру ва ўзросьце пяці гадоў у школе клюбу «Фос». Затым гуляў у акадэміі «Мартыга» й моладзевым складзе клюбу «Ляр’ен», які выступаў у Лізе 2. 13 жніўня 2004 году Жыньяк дэбютаваў у асноўным складзе «Ляр’ена», выйшаўшы на замену ў матчы супраць «Шатару», празь некалькі сэкундаў пасьля зьяўленьня на полі, Жыньяк забіў гол у браму супернікаў, прынёсшы перамогу сваёй камандзе.

### «Тулюза»
25 чэрвеня 2007 году Жыньяк падпісаў чатырохгадовы кантракт з клюбам «Тулюза», які заплаціў за трансфэр форварда 4,5 млн эўра. «Тулюза» здолела выйграць барацьбу за гульца ў клюбу «Ліль», зь якім Андрэ-П’ер нават падпісаў папярэдні кантракт, прапанаваўшы заробак у два разы вышэй, чым прапаноўваў «Ліль».

### «Алімпік» Марсэль
24 жніўня 2010 году гулец падпісаў чатырохгадовы кантракт з марсэльскім «Алімпікам» з заработнай платай у 60 тысячаў фунтаў стэрлінгаў у тыдзень. Сума трансфэру склала 18 млн эўра. 29 жніўня 2010 году гулец дэбютаваў за марсэльцаў у выязным матчы супраць «Бардо», замяніўшы на 75-й хвіліне Брандана. Праз два месяцы пасьля пераезду ў Марсэль Жыньяк забіў свой першы гол за клюб у матчы супраць «Сэнт-Эт’ену», якая скончылася зь лікам 1:1. 3 лістапада 2010 году Жыньяк аформіў хет-трык у пераможным матчы Лігі чэмпіёнаў супраць славацкай «Жыліны» зь лікам 7:0.

Аднак восень для Жыньяка прайшла вельмі цяжка, што прывяло да крытыкі з боку мясцовых СМІ, клюбных прыхільнікаў і былых гульцоў клюбу, то бок Жан-П’ер Папэн раскрытыкаваў гульня нападніка, заявіўшы што ён стаў занадта прадказальным. Жыньяк прызнаў, што крытыка ў ягоны бок была апраўданая і паабяцаў зьмяніць сваю гульню ў 2011 годзе. Пасьля зімовага перапынку Жыньяк пачаў больш забіваць, спачатку адзначыўшыся ў першым матчы лігі супраць «Бардо» (2:1).

## Кар’ера ў зборнай
У склад зборнай Францыі Жыньяк быў выкліканы ўпершыню ў 2009 годзе на матч супраць зборнай Летувы. 1 красавіка ён упершыню выйшаў у футболцы нацыянальнай каманды, замяніўшы Франка Рыбэры на 69-й хвіліне сустрэчы. 12 жніўня ён забіў свой першы гол за зборную, паразіўшы браму зборнай Фарэрскіх астравоў і прынёсшы сваёй камандзе перамогу.

## Дасягненьні
**«Алімпік» Марсэль**:
* Уладальнік Кубка лігі Францыі (2): 2011, 2012

**«Тыгрэс УАНЛ»**:
* Чэмпіён Мэксыкі: 2015(А), 2016(А), 2017(А), 2019(К), 2023(К)
* Чэмпіён чэмпіёнаў Мэксыкі: 2016, 2017, 2018
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў КОНКАКАФ: 2020
* Уладальнік Кубка Кампэонэс: 2018

## Асабістае жыцьцё
Жыньяк, які мае акрамя альжырскіх, яшчэ й цыганскія карані, жанаты на цыганцы, мае сына, якога таксама клічуць Андрэ-П’ер.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на сайце LFP.fr
* Профіль на сайце transfermarkt.co.uk
* Статыстыка на сайце FIFA

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Катэгорыя:Францускія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году
Стыў Манданда

**Стыў Манданда** (;  28 сакавіка 1985 году, Кіншаса, Заір) — францускі футбаліст кангалескага паходжаньня. Мае на саім рахунку матчы ў складзе нацыянальнай зборнай Францыі. Чэмпіён сьвету 2018 году.

## Клюбная кар’ера
### Раньнія гады
Стыў зьяўляецца старэйшым з чатырох сыноў у сям’і. Неўзабаве пасьля нараджэньня Стыва ягоны бацька зьехаў у Францыю. Пасьля таго як Стыву споўнілася два гады, ён разам з маці пераехаў за бацькам. Першыя два гады сям’я жыла ў Эўро, затым пераехала на адзін год у Нэвэр, пасьля чаго вярнулася назад у Нармандыю.

### «Гаўр»
У 15 гадоў Стыў трапіў у сыстэму футбольнага клюбу «Гаўр». Першапачаткова ён абраў клюб «Кан», але пасьля аднаго з матчаў ён трапіў у лякарню з апэндыцытам. Пасьля апэрацыі Стыва й ягоных бацькоў знайшоў скаўт «Гаўру», які ўгаварыў таленавітага брамніка зьмяніць клюб.

Стыў чатыры гады выступаў за розныя моладзевыя каманды, пасьля чаго ў сэзоне 2004—2005 гадоў быў пераведзены ў асноўны склад каманды, якая выступала тады ў Лізе 2.

### «Алімпік» Марсэль
У «Марсэль» Стыў прыехаў 23 ліпеня 2007 году, і ўжо на наступны дзень прыступіў да трэніровак з камандай. У камандзе ён атрымаў 30-ы нумар і першапачаткова плянаваўся як другі брамнік пасьля Сэдрыка Карасо. Аднак у жніўні 2008 году, калі Карасо атрымаў цяжкую траўму ахіла й выбыў на доўгі тэрмін, трэнэру каманды прыйшлося даверыць месца ў браме маладому галкіпэру. Ягоны дэбют адбыўся ў госьцевым матчы пятага туру супраць клюбу «Кан», які «Алімпік» перамог зь лікам 2:1.

## Міжнародная кар’ера
Стыў перад дэбютам у галоўнай зборнай Францыі выступаў за розныя моладзевыя зборныя. Ягоны дэбют у зборнай прыйшоўся на таварыскі матч супраць зборнай Эквадору 27 траўня 2008 году, Манданда выйшаў адразу пасьля перапынку, замяніўшы Сэбаст’ена Фрэя й здолеў захаваць сваю браму ў недатыкальнасьці, той матч скончыўся перамогай францускай зборнай зь лікам 2:0. 

## Дасягненьні
**«Алімпік»**:
* Чэмпіён Францыі: 2010
* Уладальнік Кубка лігі Францыі: 2010, 2011, 2012
* Уладальнік Супэркубка Францыі: 2010, 2011

**Францыя**:
* Чэмпіён сьвету: 2018

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Профіль на афіцыйным сайце ФК Алімпік Марсэль
* 
* 
* 
* Статыстыка на сайце LFP.fr
* Статыстыка на сайце National Football Teams

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Эстонскія эўра

**Эсто́нскія э́ўра** — набор з васьмі манэтаў эўра з агульным дызайнам, якія знаходзяцца ў абарачэньні з 1 студзеня 2011. На эстонскіх манэтах выяўлены абрыс Эстоніі, слова **Eesti** і дванаццаць зорак, што сымбалізуюць Эўразьвяз.

Для вызначэньня дызайну эстонскіх эўра ладзіўся конкурс, на які паступілі 134 праекты. Праект Лембітам Лыхмусам быў абраны грамадзкім галасаваньнем, якое пачалося ў сьнежні 2004 року, па далучэньні Эстоніі да ЭЗ. Краіна стала першай, якая прадставіла ўласны дызайн манэтаў эўра з тых дзесяці, што далучыліся да Эўразьвязу ў 2004 року. У 2010 было канчаткова вырашана перайсьці на эўра пачынаючы з наступнага року, і 20 ліпеня 2010 року на фінляндзкай мынцы пачалося біцьцё эстонскіх эўра. Манэты выпушчаныя ў абарачэньне 1 студзеня 2011. Манэты 2012 року біліся на дацкай мынцы.

## Дызайн

## Колькасьць манэт у абарачэньні

## Скандал з дызайнам
Амаль адразу па ўвядзеньні манэтаў у абарачэньне эстонскія ўлады былі абвінавачаныя ў скажэньні межаў краіны на мапе, выбітай з нацыянальнага боку манэты. Так, этнічныя сэту скардзіліся, што яе абрысы не ўлучаюць былыя паўднёва-ўсходнія землі этнасу, анэксаваныя Сталінам падчас акупацыі Прыбалтыкі. Зь іншага боку, расейскі праваабаронца Сяргей Серадзенка абвінаваціў Эстонію ва ўключэньні ў абрыс краіны на манэце расейскае тэрыторыі. На гэта амбасадар Эстоніі ў Расеі заявіў, што «аднаго погляду на гэтыя манэты дастаткова, каб пераканацца, што мяжа, выяўленая на ўсіх эстонскіх манэтах, адпавядае сучаснай граніцы, а не даваеннай».

## Глядзіце таксама
* Эстонскія памятныя манэты эўра

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* The Euro Information Website — Estonia

Катэгорыя:Манэты эўра
Катэгорыя:Эканоміка Эстоніі
Аячча (футбольны клюб)

«**Аячча**» () — францускі футбольны клюб, які базуецца ў горадзе Аячча на востраве Корсыка. Клюб быў заснаваны ў 1910 годзе й у цяперашні час выступае ў Лізе 2, другім дывізіёне францускага чэмпіянату. Прэзыдэнтам клюбу зьяўляецца Ален Арсані, галоўным трэнэрам працуе спэцыяліст Аліўе Панталяні. «Аячча» праводзіць свае хатнія матчы на ​​стадыёне «Франсуа Каці». Галоўным супернікам клюбу зьяўляецца клюб «Бастыя», які таксама базуецца на Корсыцы. Матчы паміж двума клюбамі маюць назоў Карсыканскага дэрбі.

## Гісторыя
Згодна з крыніцамі «Аячча» першыя свае гульні пачаў праводзіць у 1909—1910 гадох. У той жа час былі прынятыя асноўныя колеры клюбу, то бок чырвоныя й белыя палосы. Першыя матчы праводзіліся на полі ня добрай якасьці, амаль што на пяску, таму празь некаторы час клюб вырашыў зьмяніць гульнявую пляцоўку паводле патрабаваньня Жана Люіса, цесьця дзейнага на той час прэзыдэнта клюбу Люі Барэці. Новы стадыён, які быў здольны зьмясьціць 5 тысячаў гледачоў, выкарыстоўваўся да 1969 году.

«Аячча» восем разоў станавіўся чэмпіёнам Корсыкі ў 1920, 1921, 1934, 1939, 1948, 1950, 1955 і 1964 гадох, і зьяўляецца адной з трох вялікіх клюбаў вострава, разам з «Газэлекам» і «Бастыяй». Канкурэнцыя паміж гэтымі клюбамі цягнецца да нашага часу. Падчас фіналу Карсыканскага Кубка, які праходзіў паміж камандамі «Аячча» й «Бастыяй» гледачамі былі выкарыстаны парасоны ў якасьці зброі, пасьля таго як ў браму «Бастыі» быў прызначаны пэнальці. З-за гвалту матч быў перанесены й перайграны значна пазьней.

«Аячча» стала прафэсійнай камандай у 1965 годзе, дзякуючы намаганьням кіраўнікоў клюбу. Першапачаткова эмблема месьціла ў сябе выяву палярнага мядзьведзя, але ад гэтага лягатыпу клюб пазьней адмовіўся на карысьць больш стылізаванага лягатыпу, які выкарыстоўвае частку сьцягу Корсыкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Аячча
Капуза

**Капу́за** (ад  — пакрыцьцё галавы, *caput* — галава) — мужчынская шапка ў форме высокага цыліндра ці конуса з крысамі, што пакрывалі вушы і часам таксама карак. Была вядомая ў Эўропе і Азіі ад Сярэднявечча ці нават раней. Выраблялася найчасьцей з футра і мела адрозьныя назвы ў залежнасьці ад яго віду, напрыклад *лісюрка* — зь лісінага футра. Часам капузы выраблялі таксама з матэрыялу, напрыклад з сукна ці шоўку.

Ад капузы паходзіць прышываны або прышпільваны да курткі, плашчу ці паліта каптур ().

У Рэчы Паспалітай да сярэдзіны ўладараньня Аўгуста III Саса капузы насілі драгуны і каронная конная гвардыя. Чатыры хвасты яе завязваліся над галавой, а ў моцны мароз баранялі вушы, карак і шчокі.

У Беларусі капуза была вядомая ў паўднёва-заходнім рэгіёне, мела вышыню 30 см і болей, з пашырэньнем да нізу. З-за яе вялікага памеру ў народзе існаваў жарт, што гэта шапка «ў паўтара барана». Апрача беларусаў, вядомая таксама была і ўкраінцам як крысатка.

## Глядзіце таксама
* Кучма
* Крысатка

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Лембіт Ульфсак

**Ле́мбіт Ю́ханавіч У́льфсак** (, 4 ліпеня 1947, Коэру, Эстонская ССР — 22 сакавіка 2017) — эстонскі і савецкі актор. Народны артыст Эстонскай ССР (1986).

## Жыцьцяпіс
Лембіт Ульфсак нарадзіўся ў вёсцы Коэру (Ярвамаа). У 1970 скончыў акторскі факультэт Талінскай кансэрваторыі. З 1971 — актор Эстонскага моладзевага тэатру ў Таліне. у 1978 року перайшоў у трупу Талінскага тэатру драмы. У 1985—1994 быў акторам кінастудыі «Талінфільм».

## Фільмаграфія

### Ролі ў кіно
* Аповесьць пра чэкіста (, 1969) — *Уладзімер Мюлер*
* Дон Жуан у Таліне (, 1971) — *Флёрэстына*
* Легенда аб Тылі (, 1976) — *[[Тыль Уленшпігель]]*
* Сьмерць пад ветразем (, 1978) — *Ўільям Гарнэт*
* Маршал рэвалюцыі (, 1978) — *[[Еранім Убарэвіч|Убарэвіч]]*
* Ад Бугу да Віслы (, 1980) — *Падкова, афіцэр Арміі Краёвай*
* Яраслаў Мудры (, 1981) — *вараг Эймунд*
* Арабэла — дачка пірата (, 1982) — *філэр*
* Мэры Попінс, да пабачэньня! (, 1983) — *Містэр Робэртсан*
* Тайна «Чорных шпакоў» (, 1983) — *Джэральд Райт*
* Акадэмія пана Кляксы (, 1984) — *[[Ганс Хрысьціян Андэрсэн]]*
* ТАСС упаўнаважаны заявіць (, 1984) — *Шлеер, нямецкі журналіст*
* У пошуках капітана Гранта (, — 1985) — *Жак Паганэль*
* Соф’я Кавалеўская (, 1985) — *Лефлер*
* Пітэр Пэн (, 1987) — *Джордж Дарлінг*
* Мілы, дарагі, любы, адзіны… (, 1987) — *Герман*
* Зьбег абставін (, 1987) — *Мікалай Янсанс*
* Спакушэньне Б. (, 1990) — *Фелікс Сьнегіроў, пісьменьнік*
* Сівая легенда (1991) — *Раман*
* Сьляза князя цемры (, 1992) — *Ільмар Вінт*
* Вядзьмарка (, 2006) — *шэрыф*
* Ісаеў (, 2009) — *Артур Нэўман, начальнік Палітычнай паліцыі Эстоніі*
* Мандарыны (, 2013) — *Іва*

## Прэміі і ўзнагароды
Эстонскі ордэн Белай зоркі IV ступені (2006).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Лембіт Ульфсак на сайце Кино-Театр.ru

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ярвамаа
Катэгорыя:Савецкія акторы
Катэгорыя:Акторы XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Акторы XXI стагодзьдзя
Катэгорыя:Выпускнікі Эстонскай акадэміі музыкі і тэатру
Катэгорыя:Эстонскія тэатральныя акторы і акторкі
Катэгорыя:Эстонскія тэлеакторы і тэлеакторкі
Катэгорыя:Эстонскія кінаакторы і кінаакторкі‎
Бяляеўскі раён

Назву **Бяля́еўскі раён** маюць:

* Бяляеўскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Адэскай вобласьці
* Бяляеўскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Арэнбурскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Бяляеўскі сельсавет
Сястра (раман)

«**Сястра**» — першы раман Кузьмы Чорнага, апублікаваны ў 1927—1928 гг. у часопісе «Узвышша». У гэтым творы аўтар раскрывае тэмы кастрычніцкага перавароту і пасьлярэвалюцыйнай сучаснасьці, гораду і вёскі, новага чалавека. Гэта найбольш «гарадзкі» і найбольш «інтэлігенцкі» па матэрыяле з усіх раманаў К. Чорнага.
 
На думку М. Тычыны, у гэтым рамане пісьменьнік правяраў на трываласьць асновы старога гуманізму ў новых гістарычных умовах. Вобраз Мані Ірмалевіч («сястры») зьяўляецца ўвасабленьнем душэўнасьці, высокае духоўнасьці, жаноцкасьці і хараства.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Часопіс «Узвышша», 1927, № 2, № 4; 1928, № 1, № 2, № 3, № 4 — нумары, у якіх друкаваўся раман «Сястра» (часткова)

Катэгорыя:Раманы Кузьмы Чорнага
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1927 годзе
Захарпольскі сельсавет

**Захарпо́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Захарпольле.

## Гісторыя
8 сьнежня 1926 году створаны Аторскі сельсавет у складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году, з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці). 16 ліпеня 1954 году сельсавет перайменаваны ў Захарпольскі.

25 траўня 1961 году сельсавету перададзены населеныя пункты скасаванага Глыбочыцкага сельсавету.

25 сьнежня 1962 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Буда-Кашалёўскага раёну.

6 студзеня 1965 году сельсавет перададзены ў склад адноўленага Чачэрскага раёну.

28 чэрвеня 1973 году сельсавет перайменаваны ў Чачэрскі.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 501

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1973 годзе
Кейля (замак)

**За́мак Ке́йля** () — рэшткі замку ў эстонскім месьце Кейля (павет Хар’ю).

У 1976 року мясцовыя краязнаўцы знайшлі ў зарасьлях на паўднёва-ўсходняй ускраіне парку прастакутны будынак са сьценамі больш чым мэтровае даўжыні. На заходнім рагу будынку захаваліся сьляды круглае вежы. Праведзеныя ў 1970-х і 1990-х раскопкі пацьвердзілі, што даўней на гэтым месцы знаходзілася комплекс абарончых збудаваньняў.

## Мінуўшчына
Меркавана гэта была ўмацаваная сядзіба фэўдала па прозьвішчы Кегель, пабудаваная прыкладна ў сярэдзіне XIV стагодзьдзя. Першыя згадкі пра яе адосяцца да 1433 року, калі новы ўласьнік Арнт Кальле прадаў сядзібу Лівонскаму ордэну. Верагодна ў 1470 року, падчас рэстаўрацыі Кейльскай царквы, сядзіба была перабудаваная ў васальны замак: да асноўнага аб’ёму памерам 15х25 м была дабудаваная вежа і нарошчаныя муры. Усе ўмацаваньні былі абкружаныя драўляным вастраколам. У сярэдзіне таксама быў выкапаны калодзеж 4-мэтровай глыбіні.

У часе Лівонскай вайны расейскія войскі спалілі замак (1560). Цягам наступных 60 рокаў замак зьмяніў 11 уласьнікаў.

XVII стагодзьдзе стала эпохай росквіту маёнтку, тут у прамысловых маштабах здабывалі ласося. Паводле швэдзкіх і нямецкіх дакумэнтаў 1686 і 1694 рокаў замак быў двухпавярховы.

У часе Паўночнай вайны 1710 року замак ізноў быў моцна пашкоджаны. У 1750 канчаткова закінуты. Рэшткі падвальных памяшканьняў часткова выкарыстоўваліся яшчэ ў XIX стагодзьдзі. Паступова руіны зарасьлі, ператварыўшыся ў пагорак.

Цяпер плошча замку расчышчаная, рэшткі муроў закансэрваваныя.

## Галерэя

Файл:Keila linnuse plaan.jpg|Плян замку
Файл:Keila kindlustatud elamu varemed.jpg
Файл:Linnuse kaev.jpg|Калодзеж
Файл:Keila linnus 3.jpg


## Вонкавыя спасылкі
* 
* Музэй Хар’юмаа
* Эстонскія сядзібы

Катэгорыя:Замкі Эстоніі
Катэгорыя:Кейля
Каменскі сельсавет (Чачэрскі раён)

**Ка́менскі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Каменка.

## Гісторыя
8 сьнежня 1926 году створаны ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году, з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці).

30 сьнежня 1927 году сельсавет скасаваны.

## Літаратура
*  С. 491

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1927 годзе
Мне не балюча

**Мне не балюча** — расейскі фільм, які выйшаў на экраны ў 2006 годзе. Фільм атрымаў узнагароду на кінафэстывалі «Акно ў Эўропу» у 2006 годзе.

## Сюжэт

Фільм распавядае пра стасункі маладога архітэктара Міхася (Аляксандар Яцэнка), які сустрэў Тату (Рэната Літвінава) і закахаўся ў яе.

## Акторы
* Аляксандар Яцэнка — Міхась
* Рэната Літвінава — Тата
* Зьміцер Дзюжаў — Алег
* Інга Аболдзіна-Стралкова — Аля
* Мікіта Міхалкоў — Сяргей Сяргеевіч
* Сяргей Макавецкі — урач
* Аляксандар Бяседзін — Саша

## Вонкавыя спасылкі
Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Фільмы 2006 году
Катэгорыя:Расейскія фільмы
Катэгорыя:Драматычныя фільмы
Аўгуст Кіцбэрг

**А́ўгуст Кі́цбэрг** (; , Ляатрэ, цяпер у Эстоніі — 10 кастрычніка 1927, Тарту, Эстонія) — эстонскі пісьменьнік, адзін з пачынальнікаў эстонскай нацыянальнай драматургіі.

## Жыцьцяпіс

Да 1863 року Аўгуст Кіцбэрг быў вядомы як Аўгуст Кіц. Ён вырас у воласьці Аб’я, пэўны час працаваў у Вільяндзі і Латвіі. У 1901 пераехаў у Тарту і ўладкаваўся ў газэту Postimees.

## Творчасьць
Літаратурную дзейнасьць пачаў у 1874 року. У Тарту пачалося супрацоўніцтва Аўгуста Кіцбэрга з тэатрам Ванэмуйнэ. Напачатку ён пісаў дыдактычныя камэдыі, прызначаныя для вясковай сцэны («Пунга-Мярт і Уба-Каарэль», 1894).

Росквіт ягонай творчасьці адносіцца да 1906—1915 рокаў.

### П’есы
* «Пунга-Мярт і Уба-Каарэль» (1894)
* *Sauna Antsu «oma» hobune* (1894)
* *Püve Peetri «riukad»* (1897)
* *Veli Henn* (1901)
* *Räime Reeda 10 kopikat* (1903)
* *Rätsep Õhk* (1903)
* *Hennu Veli* (1904)
* «У віхуры вятроў» (1906)
* «Пярэварацень» (1911/12)
* «Каваль-Анц і Ванапаган» (1912)
* *Kauka jumal* (1915)
* *Kosjasõit* (1915)
* *Enne kukke ja koitu* (1919)
* «Ляўрыц» (1919)
* *Onu Zipul* (1922)
* «Пракляты хутар» (1923)

### Аповесьці
* *Maimu* (1889)
* *Külajutud* (у 5 т., 1915—1921)
* *Tiibuse Jaak Tiibuse kirjavahetus* (у 2 т., 1920/1923, пад псэўданімам Tiibuse Jaak)

### Успаміны
* *Vana «tuuletallaja» noorpõlve mälestused* (у 2 т., 1924/25)

## Ушанаваньне памяці

У 1990 року ў Карксі-Нуі Аўгусту Кіцбэргу пастаўлены помнік. На радзіме пісьменьніка дзейнічае ягоны дом-музэй.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Біяграфічны нарыс 

Катэгорыя:Эстонскія драматургі
Катэгорыя:Эстонскія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільяндзімаа
Катэгорыя:Памерлі ў Тарту
Бяляеўскі сельсавет

Назву **Бяля́еўскі [[сельсавет]]** маюць:

## [[Беларусь]]
* Бяляеўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай вобласьці

## [[Расея]]
* Бяляеўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вілягодзкага раёну Архангельскай вобласьці
* Бяляеўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бяляеўскага раёну Арэнбурскай вобласьці
* Бяляеўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Старапалтаўскага раёну Валгаградзкай вобласьці
* Бяляеўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Юхнаўскага раёну Калускай вобласьці
* Бяляеўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кікнурскага раёну Кіраўскай вобласьці
* Бяляеўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Канышоўскага раёну Курскай вобласьці
* Бяляеўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Аханскага раёну Пермскага краю
* Бяляеўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вяліскага раёну Смаленскай вобласьці
* Бяляеўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бялёўскага раёну Тульскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Бяляеўскі раён
Vana Tallinn

**Vana Tallinn** (даслоўна з эстонскай *[[Стары горад (Талін)|Стары Талін]]*) — эстонскі лікёр на аснове рому. Быў вынайдзены ў 1962 годзе на заводзе кампаніі Liviko. Вырабляецца ў трох варыянтах (40, 45 і 50 градусаў), з дадаткам лімону ды ванілі. Існуе таксама 16-градусны крэмавы лікёр з дадаткам сьмятанкі.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт кампаніі Liviko

Катэгорыя:Алькагольныя напоі
Катэгорыя:Эстонская кухня
Рудня-Барталамееўскі сельсавет

**Ру́дня-Барталаме́еўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Рудня Барталамееўская.

## Гісторыя
26 красавіка 1919 году створаны ў складзе Палескай (з 9 траўня 1923 году — Чачэрскай) воласьці Гомельскага павету Гомельскай губэрні РСФСР; з 8 сьнежня 1926 году ў складзе Чачэрскага (з 25 сьнежня 1962 году — Буда-Кашалёўскага, з 6 студзеня 1965 году — Чачэрскага) раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году), з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці БССР.

30 сьнежня 1927 году сельсавету перададзены населеныя пункты скасаванага Сідаравіцкага сельсавету.

11 чэрвеня 1980 году сельсавет перайменаваны ў Сідаравіцкі.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 7

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 507

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1980 годзе
Рудар Вяленье

«**Рудар**» () — славенскі футбольны клюб з гораду Вяленье. Заснаваны ў 1948 годзе. Уладальнік Кубка Славеніі (1998).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вяленье
Асмолавічы

Назву **Асмолавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Асмолавічы — вёска ў Кобрынскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Асмолавічы — вёска ў Рагачоўскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Асмолавічы — вёска ў Амсьціслаўскім раёне
** Асмолавічы — вёска ў Клімавіцкім раёне
Адвечная песьня (неадназначнасьць)

Назву **Адвечная песьня** маюць:

* Адвечная песьня — паэма Янкі Купалы
* Адвечная песьня — спэктакль Рэспубліканскага тэатру беларускае драматургіі
* Адвечная песьня — спэктакль Беларускага дзяржаўнага тэатру лялек
Адвечная песьня (спэктакль)

«**Адвечная песьня**» — спэктакль, пастаўлены рэжысэрам Сяргеем Кавальчыкам у Рэспубліканскім тэатры беларускае драматургіі і прымеркаваны да 120-годзьдзя з дня нараджэньня Янкі Купалы. Прэм’ера адбылася 25 верасьня 2002 году.

## Апісаньне
Спэктакль акрэсьлены пастаноўнікамі як «першая беларуская фольк-рок-опэра».

## Акторы
* Ігар Сігоў — *Мужык*
* Тацьцяна Мархель — *Маці*, *Зіма*
* Віктар Багушэвіч — *Бацька*
* Алена Баярава, Ганна Палупанава — *Жонка*
* Натальля Халадовіч — *Бяда*
* Галіна Чарнабаева, Марыя Пятровіч — *Доля*
* Сяргей Шымко — *Голад*, *Холад*
* Ганна Маслоўская — *Вясна*
* Ігар Вяпшкоўскі — *Бязногі салдат*
* Анастасія Баброва — *Лета*
* Людміла Сідаркевіч — *Вядзьмарка*
* Бэла Шпінер — *Восень*
* Максім Паніматчанка — *Старэйшы сын*
* Вераніка Буслаева — *Нявестка*
* Аляксандар Марчанка, Дзяніс Паршын, Кірыл Навіцкі — *Салдаты*
* Андрэй Дабравольскі — *Сьвятар*
* Глаша Арыніч, Маша Халадовіч — *Дзеці Мужыка*
* Алена Баярава, Ганна Палупанава, Марыя Пятровіч, Надзея Цьвяткова — *Сялянкі*

## Водгукі

## Узнагароды
* 2003 — дыплём «Найлепшы спэктакль фэстывалю», фэстываль «Славянскія тэатральныя сустрэчы» (Гомель)
* 2006 — дыплём дырэктара фэстывалю актору І. Сігову «За сцэнічнае ўвасабленьне глыбіні славянскай душы», дыплём калектыву тэатру «За акцёрскі ансамбль», VIII Міжнародны тэатральны фэстываль «Мэльпамена Таўрыі» (Хэрсон, Украіна)
* 2006 — дыплём актору І. Сігову ад «Народнае газэты», тэатральны конкурс ХІІІ Менскага міжнароднага кінафэстывалю «Лістапад» («Менск»)
* 2007 — гран-пры IX Міжнароднага тэатральнага фэстывалю «Галасы гісторыі» (Волагда, Расея)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка спэктаклю з відэаролікам і фотагалерэяй на сайце Рэспубліканскага тэатру беларускае драматургіі
* 
* Інфармацыя аб спэктаклі на сайце afisha.tut.by
* І. Кіеня. «Адвечная песня»: спектакль о судьбе каждого из нас на сайце interfax.by 

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Артурас Зуокас

**Артурас Зуокас** (; нарадзіўся 21 лютага 1968 году, Коўна) — летувіскі журналіст, палітык, прадпрымальнік, мэр Вільні ў 2000—2003, 2003—2007 гадах і 2011—2015 гадах.

## Жыцьцяпіс
Пасьля заканчэньня школы служыў у Савецкай Арміі. Пасьля арміі паступіў у Віленскі ўнівэрсытэт. У 1998 годзе скончыў яго па спэцыяльнасьці «журналістыка». Валодае ангельскай, нямецкай, расейскай мовамі.

Яшчэ падчас вучобы пачаў працаваць журналістам — у Баку, Іраку, дзе пазнаёміўся з прадстаўнікамі кампаніі «Independent Television News Ltd». Стварыў зачыненае акцыянэрнае таварыства «Baltijos naujienų agentūra» («Агенцтва балтыйскіх навінаў»), якое займалася таксама прэзэнтацыямі і кансультаваньнем замежных кампаніяў. Займаўся гандлем электронікаю, удзельнічаў у прыватызацыйных праектах, быў датычны да пранікненьня ў Летуву кампаніяў «United Colors of Benetton», «McDonald’s Europe». Зь сярэдзіны 1990-х гадоў быў адным з ініцыятараў адраджэньня Зарэчча (Ужупіс, ), які здаваўся безнадзейным раёнам трушчобаў у Вільні, і стварэньня Рэспублікі Зарэчча ().

24 траўня 2011 году ў перадынфарктным стане дастаўлены ў рэанімацыйнае аддзяленьне лякарні г. Вільні,, але дыягназ не пацьвердзіўся, а мэдыкі дыягнаставалі харчовае атручваньне.

У верасьні 2011 году быў узнагароджаны Шнобэлеўскай прэміяй за прапанову дужацца зь нелегальна прыпаркаваным машынамі клясы люкс з дапамогаю танкаў.

## Палітычная дзейнасьць
Удзельнічаў у прэзыдэнцкай выбарчай кампаніі Валдаса Адамкуса 1998. Стаў чальцом Саюзу лібэралаў Летувы (). Быў яго віцэ-старшынёю; старшынёю быў Раландас Паксас. Зуокас кіраваў выбарчаю кампаніяю лібэралаў у выбарах Сойму Летувіскай Рэспублікі у 2000, у выніку якой у парлямэнт прайшло 34 чальца партыі. 31 траўня 2003 стаў старшынёю Саюз лібэралаў і цэнтру ().

## Мэр Вільні
З 2000 чалец Рады самакіраваньня Вільні; увосень 2000 абраны мэрам Вільні (15 лістапада 2000 — 9 красавіка 2003). Пасьля выбараў у самакіраваньне Вільні пасьля перамоваў і скандальных галасаваньняў, законнасьць якіх працяглы час расьсьледавалася судовымі інстанцыямі, 25 чэрвеня 2003 ізноў стаў мэрам гораду (да лютага 2007).

Вядомы маштабнымі і не заўсёды прадуманымі задумамі, а таксама побач карупцыйных скандалаў 2006—2007 гадоў.

На выбарах у самакіраваньні 25 лютага 2007 партыя Зуокаса заняла трэцяе месца ў краіне з 11,74% і 182 мандатамі, а ў віленскім самакіраваньні атрымала 9 мандатаў з 51. Пасьля працяглых перамоваў 16 красавіка 2007 гады мэрам быў абраны Юозас Імбрасас (), прадстаўнік той партыі, якая заняла першае месца па ліку мандатаў лібэрал-дэмакратаў «Парадак і справядлівасьць» (), і Зуокас звольнены са сваёй пасады.

21 красавіка 2011 году А.Зуокас быў ізноў абраны на пост мэра сталіцы.

## Сям’я
* *Жонка* — Агне Зуокенэ ()
* дзьве дачкі і сын.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дзёньнік Артураса Зуокаса
* Vilniaus miesto savivaldybes meras
* Liberalu ir centro sajungos Pirmininkas

Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Чальцы Сойму Летувы
Катэгорыя:Летувіскія журналісты
Катэгорыя:Летувіскія прадпрымальнікі
Катэгорыя:Мэры Вільні
Катэгорыя:Чальцы Саюзу лібэралаў і цэнтру
Адвечная песьня (лялечны спэктакль)

«**Адве́чная пе́сьня**» — лялечны спэктакль, пастаўлены ў 2004 годзе рэжысэрам Аляксеем Ляляўскім у Беларускім дзяржаўным тэатры лялек па матывах аднайменнай паэмы Янкі Купалы.

## Апісаньне
Пастаўлены спачатку як дыплёмная праца студэнтаў Беларускай акадэміі мастацтваў, спэктакль быў неўзабаве перанесены на сцэну Беларускага дзяржаўнага тэатра лялек, але граўся часьцей не на роднай пляцоўцы, а на замежных фэстывалях. Неаднаразова паказваўся ў Нямеччыне, Нідэрляндах, Польшчы, Швайцарыі, Расеі, Харватыі, Бэльгіі і іншых краінах. На вялікай сцэне тэатру зьявіўся ў студзені 2011 году.

Наватарскі, насычаны як сучаснымі алюзіямі, так і гістарычнымі экскурсамі спэктакль. У адрозьненьне ад драматычнай пастаноўкі паэмы, у якой усьлед за аўтарам паказваецца жыцьцё Селяніна ў дарэвалюцыйнай вясковай рэчаіснасьці, прасякнутай міталягічнымі ўяўленьнямі і каляндарна-абрадавымі рытуаламі, А. Ляляўскі сьмела пераносіць дзеяньне твора ў савецкую эпоху, цалкам адмаўляецца ад міталягічнай вобразнасьці і фальклёрнага арнамэнту на сцэне, пакідаючы яе толькі ў гукавым суправаджэньні (этнатрыё «Троіца»).

## Водгукі

## Узнагароды
* Гран-пры XII Міжнароднага тэатральнага фэстывалю «Белая вежа» (2007, Берасьце)
* Прыз за найлепшую рэжысуру, міжнародны форум PIF (Загрэб)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Адвечная песня» на вялікай сцэне Тэатра лялек (фотарэпартаж) на сайце «Будзьма беларусамі!»

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Нацыянальны рэестар культурных каштоўнасьцяў Эстоніі

**Нацыяна́льны рэе́стар культу́рных кашто́ўнасьцяў** () — пералік аб’ектаў гісторыка-культурнай спадчыны Эстоніі.

Зацьверджаны эстонскім урадам 14 кастрычніка 1994 року згодна з Законам па ахове спадчыны.

Аб’екты рэестру знаходзяцца пад аховай дзяржавы. У базе зьвестак аб’екты можна шукаць па ідэнтыфікацыйным нумары, месцазнаходжаньні, адрасе, назове ці тыпе. Улетку 2012 року была распрацаваная праграма для мабільных тэлефонаў.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Электронная база зьвестак

Катэгорыя:Культурная спадчына Эстоніі
Катэгорыя:Ахова помнікаў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Яганэс Варэс

**Яганэс Варэс** (; 12 студзеня 1890 — 29 лістапада 1946) — эстонскі паэт, пісьменьнік, палітычны дзяяч.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія

Катэгорыя:Эстонскія літаратары
Катэгорыя:Эстонскія паэты
Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Паэты-самагубцы
Калевіпаэг

«**Ка́левіпаэг**» ( — сын Калева) — эстонскі гераічны эпас (1857—1861), складзены эстонскім пісьменьнікам і лекарам Фрыдрыхах Кройцвальдам на аснове народных паданьняў і песьняў. Аўтарам ідэі эпасу быў Фрыдрых Робэрт Фэльман, правобразам паслужыў персанаж эстонскай міталёгіі Калевіпаэг, сын асілка Калева. У эпасе, як і ў цэлым у эстонскай літаратуры, прасочваецца значны ўплыў фінскага гераічнага эпасу «Калевала».

## Мінуўшчына
У 1839 року Фрыдрых Робэрт Фэльман прачытаў у газэце Навуковага эстонскага таварыства артыкул пра легенды пра Калевіпаэга і накідаў сюжэт рамантычнай эпічнай паэмы. Па сьмерці Фэльмана ў 1850 року Фрыдрых Кройцвальд пачаў яе стварэньне, зьбіраючы вусныя паданьні і кампануючы іх у адзінае цэлае.

«Калевіпаэг» складаецца з 20 песьняў. Арыгінальны верш «Калевіпаэга» — так званы рунічны верш, які характэрны для старадаўніх эстонскіх народных песьняў; мова эпасу старасьвецкая.

На падставе эпасу створана мноства мастацкіх і музычных твораў.

## Паходжаньне
У вусных паданьнях эстонцаў Калевіпаэг здаўна вядомы зь легендаў пра стварэньне сьвету як малодшы сын зласьлівага асілка Калева (таксама Калевінэ, Калевіпаіс) і Лінды, народжаны па сьмерці свайго бацькі.

Празь ягоныя дзеяньні звычайна тлумачацца асаблівасьці геаграфічнага рэльефу: скопішчы валуноў, накіданых Калевіпаэгам; роўні — мясьціны, дзе Калевіпаэг скасіў лес, грады халмоў — сьляды ягонага ворыва, азёры — ягоныя студні, старажытныя гарадзішчы — ложы Калевіпаэга і да т. п. Калевіпаэг выкарыстоўвае валуны, каб кідацца імі ў ворагаў; скарыстаўшыся парадай вожыка, ужывае ў якасьці зброі вострыя краі дошак. У выніку ён памірае, адрубіўшы сабе ногі ўласным мечам, спрабуючы карыстацца ўласнымі інструкцыямі.

## Вонкавыя спасылкі

* Kalevipoeg.info

Катэгорыя:Эстонская міталёгія
Катэгорыя:Нацыянальныя эпасы
Царква Сьвятога Марціна (Вальяла)

**Царква́ сьвято́га Ма́рціна** — найстарэйшая царква Эстоніі. Знаходзіцца ў пасёлку Вальяла на востраве Саарэмаа.

## Мінуўшчына
Адразу пасьля заваёвы ў 1227 року датчане збудавалі ў Вальяле побач са старой крэпасьцю каменную капліцу. З паўднёвага боку капліцы была рызьніца. Сьцены капліцы захаваліся і складаюць ніжнюю частку хору сучаснага будынку. Захаваліся таксама тагачасныя фрэскі, якія можна бачыць на паўночнай сьцяне.

У 1240 року пачалася пабудова аднанэфавае царквы ў раманскім стылі: над усімі ўваходамі былі круглыя аркі. Яны значна пацярпелі, верагодна, падчас паўстаньня Юр’евай ночы, і пазьней былі рэканструяваныя. Вокны, скляпеньні і верхняя частку будынку ўжо аформленыя ў іншым стылі. Новыя майстры, відаць, былі выкліканыя са Швэцыі.

У другой палове XIV стагодзьдзя была прыбудаваная паліганальная апсыда. Будаўніцтва вежы, імаверна, працягвалася да XVII стагодзьдзя. Яе разьмяшчэньне даволі незвычайнае: яна знаходзіцца на паўднёвым баку царквы, над рызьніцаю. У сьцены вежы ўмураваныя архаічныя трапецыяпадобныя надмагільлі, якія дагэтуль сустракаліся толькі на захадзе Эстоніі.

У 1820 року майстар з Курэсаарэ Номэн Лёрэнцэн стварыў алтарную карціну. У 1888 Густаў Норман зрабіў арган.

У 1922 ад удару маланкі часткова згарэў дах.

У 1970-х Далёрэс Гофман стварыла вітражныя вокны.

У 2004 Ага Тынт правёў капітальны рамонт аргану.

## Архітэктура

Ад першапачатковага дызайну галоўнага ўваходу, збудаванага першапачаткова ў раманскі стыль, застаўся толькі архівольт. Касякі, шчыт і фрыз адносяцца да пазьнейшай перабудовы.

Масіўныя сьцэны, узьведзеныя ў 1240—1270, падкрэсьленыя здвоенымі ваконнымі праёмамі. Зь імі кантрастуе паліганальная апсыда, збудаваная ў другой палове XIV стагодзьдзя. Збудаваная з дбайна абцёсаных каменных блёкаў, мае формы позьняе готыкі.

## Інтэр’ер
Найбольш уражвальнымі элемэнтамі ў дызайне інтэр’еру ёсьць купалападобныя скляпеньні з вэстфальскімі рэбрамі і басажамі. Сьведчаньнем абарончай галерэі, што калісьці праходзіла ніжэй вонкаў нэфу, зьяўляюцца рабро ў сьцяне і рэшткі балек. Дзьвярны прахон у арцы капліцы вёў да гарышча, якое служыла сховішчам.

Позьнераманская купель Вальялскае царквы — адзін з найстарэйшых узораў выразаньня па камяні ў Эстоніі. Лічыцца, што першапачаткова купель была вырабленая для Хаапсальскае катэдры, але пазьней перавезеная на Саарэмаа. Купель упрыгожаная позьнераманскімі завіткамі. Падобны дэкор можна ўбачыць у Рыскай катэдры. Абедзьве працы належаць руцэ аднаго майстра меркавана вэстфальскага паходжаньня.

## Вонкавыя спасылкі

* Вальяльская царква
* Фатаздымкі царквы

Катэгорыя:Лютэранскія храмы Эстоніі
Катэгорыя:Саарэмаа
Катэгорыя:Зьявіліся ў XIII стагодзьдзі
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятога Марціна
Дацкая Эстонія

**Ге́рцагства Эстля́ндыя** (, ) або «**Дацкая Эстляндыя**» — валоданьне каралеўства Данія, якое існавала 127 гадоў з 1219 па 1346 гады са сталіцай у Рэвэлі, якое атрымала сваю назву менавіта ў гэты пэрыяд. Да таго часу горад быў вядомы пад рускім назовам Калыванаў і зьяўляўся перавалачным пунктам на гандлёвым шляху рускіх купцоў. Калянізацыю Прыбалтыкі зьдзяйсьнялі ў асноўным нямецкія найміты з Вэстфаліі. Крызіс дацкай манархіі ў 1346 годзе й смута ў Даніі сярэдзіны XIV стагодзьдзя пагоршыліся сялянскай вайной 1343—1345 гадоў, калі эстонскія сяляне пры дапамозе пскавічоў падняліся на барацьбу з дацка-нямецкімі фэадаламі.

З-за таго, што дацкая ўлада была нетрывалай ў сілу адноснай аддаленасьці Даніі й ейнага невялікага дэмаграфічнага патэнцыялу, пад ціскам нямецкіх рыцараў дацкія тэрыторыі ў Эстляндыі былі прададзеныя ў 1346—1561 гадох Лівонскаму Ордэну. Пасьля сваёй працяглай адсутнасьці ў Прыбалтыцы, у 1559—1645 гадох датчане здолелі вярнуць пад свой кантроль астравы Саарэмаа й Муху, а таксама Курляндзкае эпіскапства з цэнтрам у Пільтэнэ на паўночным захадзе сучаснай Латвіі. Але ўжо ў 1645 годзе ўсе дацкія землі захапіла Швэцыя. У ходзе Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў Расея авалодала ўсімі землямі ў Прыбалтыцы.

## Вонкавыя спасылкі
* Дацкае панаваньне ў Эстоніі

Катэгорыя:Гісторыя Даніі
Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Катэгорыя:Прыбалтыка
Талінская ратуша

**Та́лінская ра́туша** () — будынак гарадзкога кіраваньня сярэднявечнага Рэвэлю, які месьціцца ў Старым горадзе Таліна побач з Ратушнай плошчай. Гэта адзіная непашкоджаная ратуша гатычнага стылю ў Паўночнай Эўропе.

## Гісторыя
У пісьмовых крыніцах Рэвэльская ратуша была згаданая ўпершыню ў 1322 годзе. У той час гэта быў аднапавярховы будынак з вапняку. У канцы XIV стагодзьдзя, калі гандлёвае значэньне Рэвэля ў Ганзейскім зьвязе ўзрасло, ратушу пачалі пашыраць. XV стагодзьдзе сталася часам найбольшага культурнага й гандлёвага росквіту Рэвэлю. Пры перабудове ратушы ў 1402—1404 гадох яе пашырылі на аркаду, на другім паверсе пабудавалі ўрачыстыя залі, і будынак набыў прадстаўнічую вежу. У такім выглядзе ратуша адпавядала патрабаваньням заможнага Ганзейскага гораду.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс найвышэйшых будынкаў Эстоніі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка пра Талінскую ратушу
* Ратуша Таліна

Ратуша
Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Таліну
Катэгорыя:Ратушы Эўропы
Пылва

**Пы́лва** () — горад у Эстоніі, адміністрацыйны цэнтар павету Пылва. Места знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны й добра вядомае дзякуючы музычнаму фэстывалю Інтсыкурму, які праводзіцца кожны год у невялікай лясной мясцовасьці на заход ад яго.

## Гісторыя
Першая згадка пра паселішча на месцы гораду датуецца 1452 годам. Назва паходзіць ад эстонскага слова «каленка» (), аднак цалкам ягонае паходжаньне зьяўляецца ня ясным. Мясцовая легенда згадвае, што на гэтым месцы ў касьцёле Сьвятой Марыі была зьмешчаная дзяўчына, яна трымалася на каленках, каб выгнаць зь яе д’ябла. Гэта па агульным меркаваньні, з гэтае нагоды й быў названы горад.

Пылва знаходзілася на старым вайсковым шляху паміж Паўночнай і Паўднёвай Лівоніяй. Прыкладна ў 1240 годзе, неўзабаве пасьля хрысьціянізацыі Эстоніі, бэрнардынскія манахі пабудавалі тут царкву, прысьвечаную Паньне Марыі. Царква была падпарадкавана Дэрпцкаму эпіскапству. У XVI стагодзьдзі горад быў далучаны да Расейскае дзяржавы. У 1582 годзе горад быў уключаны як частка паўднёвай Эстоніі пад сувэрэнітэтам Рэчы Паспалітай, а пазьней увайшоў у склад Швэцыі. У 1721 годзе паводле Ніштацкай дамовы Эстонія й Лівонія адышлі ў склад Расейскай імпэрыі.

Толькі пасьля абвяшчэньня незалежнасьці Эстоніі ў 1918 годзе ў горадзе адбыўся нацыянальны ўздым.

## Палітычнае ўладкаваньне
Савет гораду складаецца з 17 чальцоў, якія былі абраны згодна зь мясцовымі выбарамі. Урад складаецца зь пяці чальцоў.

## Адукацыя
Пылва мае тры школы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт гораду
* Ўэб-камэра, разьмешчаная ў Пылве


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIII стагодзьдзі