Віньніца

**Віньніца** () — места на захадзе цэнтральнай часткі Ўкраіны, на рацэ Паўднёвым Бугу. Адміністрацыйны цэнтар Віньніцкай вобласьці і Віньніцкага раёну. Плошча 79,94 км². Насельніцтва на 2024 год — ≈ 387 тыс. чал. Знаходзіцца за 199 км на паўднёвы захад ад Кіева. Чыгуначны вузел.

Віньніца — гістарычны цэнтар усходняга Падольля.

## Этымалёгія назвы
Назва места паходзіць ад стараславянскага слова «вѣно» — дарунак. Існуюць яшчэ некалькі вэрсіяў, якія тлумачаць тапонім: «віньніца» або вінакурня — прадпрыемства, на якім выраблялася віно, і Віньнічка — рэчка.

## Гісторыя
* 1363: першыя згадкі ў гістарычных дакумэнтах, фартэцыя Вялікага Княства Літоўскага.
* 1400—1569: адбылося 30 вялікіх нападаў на Віньніцу з боку татараў і туркаў.
* 1553: у Віньніцы было 429 дамоў, працавалі 42 карчмы і 2 млыны; празь места праходзіў гандлёвы шлях на Чарнаморскае ўзьбярэжжа.
* 1558: на высьпе «на павароце Паўднёвага Буга» ўзьвялі новы замак.
* 1559: места перанесьлі бліжэй да замка.
* 1665/66: цэнтар павету Брацлаўскага ваяводзтва.
* 1569: згодна з умовамі Люблінскай уніі перайшла да Каралеўства Польскага; у Віньніцы заснавалі брацтва Кузьмы і Дзям’яна, пры якім дзейнічала школа.
* кан. XVI ст.: буйны гандлёвы і рамесны цэнтар Брацлаўшчыны.
* 1598: у Віньніцу перанесьлі сталіцу Брацлаўскага ваяводзтва.
* пач. XVII ст.: у месьце было каля 4 тыс. жыхароў (у 1604 року 702 будынкі, у 1629 — 787).
* 1610—1617: у Віньніцы збудавалі езуіцкі кляштар (у 1642 року пачаў працаваць калегіюм).
* 1624: у месьце пачаў дзейнічаць дамініканскі кляштар.
* 30 траўня 1640: атрымала Магдэбурскае права і герб «2 шаблі і 2 вудачкі».
* 1651: казацкія загоны разьбілі каля Віньніцы войска Рэчы Паспалітай.
* 1672—1699: знаходзілася пад турэцкай акупацыяй.
* 2-я пал. XVIII ст.: у Віньніцы працавала мануфактура.
* 1793: у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, цэнтар намесьніцтва.
* 1798: цэнтар павету Падольскай губэрні.
* 1871: каля места прайшла чыгунка Кіеў — Балта — Адэса.
* 1913: адкрыты рух электрычнага трамвая
* 1914: цэнтар Падольскай губэрні.
* 1918: тройчы была месцам разьмяшчэньня ўрадавых структураў УНР.
* 1920: у складзе ЎССР.
* 1932: цэнтар вобласьці.
* 1937—1941: у Віньніцы НКУС праводзіў масавыя расстрэлы насельніцтва; агульная колькасьць рэпрэсаваных склала каля 20 тыс. чалавек.
* 19 ліпеня 1941 — 20 сакавіка 1944: знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

## Насельніцтва
### Колькасьць
* XIX стагодзьдзе: 1887 год — 23&nbsp;591 чал., зь іх 32% праваслаўных, 7—8% каталікоў, 1—5% старавераў, 0—2% эвангелістаў, 58,5% юдаістаў.; 1897 год — 28,9 тыс. чал.
* XX стагодзьдзе: 1913 год — 45 тыс. чал.; 1939 год — 92,9 тыс. чал.; 1959 год — 122 тыс. чал.; 1970 год — 212 тыс. чал.; 1991 год — 380,9 тыс. чал.
* XXI стагодзьдзе: 2001 год — 356,7 тыс. чал.; 2015 год — 372,5 тыс. чал.

### Мова

## Эканоміка

Харчовая, хімічная, лёгкая, дрэваапрацоўчая прамысловасьць; машынабудаваньне (у тым ліку заводы трактарных агрэгатаў, інструмэнтальны, электратэхнічны, радыётэхнічнай апаратуры, падшыпнікаў).

## Славутасьці
* Былы касьцёл і кляштар дамініканаў (1760), цяпер праваслаўная царква Праабражэньня Гасподняга
* Гістарычная забудова места: гатэль «Савой», дом капітана Чаткова, жаночая гімназія, рэальная вучэльня і інш.
* Дом А. Брусілава
* Дом-музэй М Кацюбінскага
* Касьцёл і кляштар езуітаў (1610—1617, цяпер краязнаўчы музэй і абласны архіў)
* Касьцёл Найсьв. Панны Марыі Анёльскай (1760)
* Музэй-сядзіба М. Пірагова
* Пажарная вежа — візытоўка места
* Царква Сьв. Мікалая (1746)

## Галерэя

Vinnitsa Dominician costel 1758.jpg|Былы касьцёл дамініканаў
Vinnytsia-catholic-church.jpg|Касьцёл Сьв. Панны Марыі Анёльскай
St_Nicholas_church_Vin_2010_G1.jpg|Царква Сьв. Мікалая
Vinnytsia Monastery.jpg|Кляштар езуітаў
Vinnytsia-savoy-hotel.jpg|Гатэль «Савой»
Pushkin street Vinnytsya new.jpg|Будынак па вул. Пушкіна, 38
Old tower 2009 G1.jpg|Даўняя воданапорная вежа
South Bug Vinnitsa 2006 G1.JPG|Грэка-каталіцкая царква


## Месты-сябры
* Пітэрбара, Ангельшчына
* Бірмінггэм, ЗША
* Рыбніца, Малдова
* Кельцы, Польшча
* Ліпецк, Расея
* Санкт-Пецярбург, Расея
* Ясы, Румынія
* Бурса, Турэччына
* Цюрых, Швайцарыя

## Асобы
* Натан Альтман (1889—1970) — расейскі мастак-кубіст
* Мікола Білынскі (1852—1930-я) — украінскі гісторык, этнограф, мовазнавец
* Міхайла Кацюбінскі (1864—1913) — украінскі пісьменьнік і грамадзкі дзяяч
* Робэрт Тхаржэўскі (1929—2001) — украінскі гісторык

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Winnica //  S. 553—559
* Винница // 

## Вонкавыя спасылкі

* Віньніцкая меская рада
* Фатаздымкі «Старая Віньніца»
* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року», — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip
* Банк даних Державної служби статистики України


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі