open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эйс Вэнтура: Калі кліча прырода

**«Эйс Вэнтура: Калі кліча прырода»** () — амэрыканскі дэтэктыўны камэдыйны фільм 1995 году і працяг фільму *«[[Эйс Вэнтура: Вышук хатніх жывёлаў]]»* (1994). Джым Керы паўтарае ролю галоўнага героя Эйса Вэнтуры, дэтэктыва, які спэцыялізуецца на вышуку прыручаных жывёлаў і жывёлаў, якія знаходзяцца ў няволі, і быў выкліканы ў Афрыку, каб знайсьці зьніклага кажана, але якім, па сутнасьці, Вэнтура грэбуе. Ен Макніс, Сайман Кэлаў і Сафі Оканэда таксама зьняліся ў фільме. Томі Дэйвідсан зьяўляецца ў фільме ў ролі камэо. Сцэнарыстам і рэжысэрам фільму стаў блізкі сябар Кэры Стыў Одэкэрк, які таксама супрацоўнічаў у вытворчасьці і быў кансультантам першага фільму.

## Зьмест
У Гімалаях пасьля няўдалай выратавальнай місіі янот гіне, Эйс Вэнтура (Джым Керы) паддаецца цяжкай дэпрэсіі і далучаецца да тыбэцкага манастыра. Пасьля акрыяньня да яго зьвяртаецца Фултан Грынўол (Ен Макніс), брытанскі карэспандэнт, які працуе ў консульстве правінцыі ў выдуманай афрыканскай краіне Нібія. Паколькі Эйс вельмі дакучае прадстаўнікам манастыра, вялікі абат дамагаецца, каб Эйс зьехаў і выправаджвае яго разам з Грынўолам.

Грынўол падвяргаецца сумніўным паводзінам Вэнтуры, калі ён пачынае імітаваць розныя шлюбныя заклікі ў самалёце, а таксама калі Вэнтура неабачліва кіруе самаходам у афрыканскіх джунглях. Грынўол хоча, каб Вэнтура знайшоў вялікага белага кажана, сьвятую жывёлу карэннага племені вачаці, якая зьнікла неўзабаве пасьля таго, як прынцэса вачаці была прапанаваная ў якасьці нявесты прынцу вачуту, каб замацаваць мір паміж плямёнамі. Пасьля прыбыцьця ў Нібію і сустрэчы з консулам Вінсэнтам Кэдбі (Сайман Кэлаў) Эйс пачынае расьсьледаваньне, але дзеля дасягненьня посьпеху ён павінен пераадолець страх перад кажанамі.

## Крытыка
На Rotten Tomatoes фільм мае рэйтынг ухваленьня 25% на аснове 28 аглядаў, зь сярэднім рэйтынгам 4,2/10. Крытычны кансэнсус сайту абвяшчае, што працяг першага фільму добра паказвае зьмяншэньня прыбытковасьці касавых сбораў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Эйс Вэнтура: Калі кліча прырода на сайце Internet Movie Database 
* Эйс Вэнтура: Калі кліча прырода на сайце AllMovie 
* Эйс Вэнтура: Калі кліча прырода на сайце Rotten Tomatoes 

Катэгорыя:Фільмы 1995 году
Катэгорыя:Фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1995 году
Катэгорыя:Кінакамэдыі 1995 году
Катэгорыя:Фільмы-камэдыі
Катэгорыя:Кінакамэдыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Фільмы Стыва Одэкэрка
Канкаловічы

**Канкало́вічы** — вёска ў Заямнаўскі сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Заямнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Заямнае

Назву **Зая́мнае** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць
** Заямнае — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Заямнае — вёска ў Смалявіцкім раёне
** Заямнае — аграгарадок у Стаўпецкім раёне
Заямнае (Стаўпецкі раён)

**Заямнае** (таксама сустракаецца — *Зая́мна*) — вёска, цэнтар Заямнаўскага сельсавету Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1997 — 1137 жыхароў, 296 двароў

## Славутасьці
* Каля вёскі знаходзіцца стаянка каменнага і бронзавага вякоў (8-1-е тысячагодзьдзе да н.э.)

## Асобы
* Аляксандар Калоша (1905 — 1985), беларускі грамадзкі дзяяч

## Крыніцы

Катэгорыя:Заямнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Арцюхі (Менская вобласьць)

**Арцюхі́** — вёска ў Заямнаўскі сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Заямнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Аляксандар Калоша

**Аляксандар Калоша** (, в. Заямнае, Стаўпецкі павет, цяпер Стаўпецкі раён — , Чэхаславаччына) — беларускі грамадзкі дзеяч.

## Жыцьцяпіс
З канца 1920-х жыў у Чэхаславаччыне. У 1940—1942 гадах намесьнік старшыні Праскага аддзелу Камітэту самапомачы. У 1942—1945 гадах кіраваў беларускім аддзелам Арбайтсфронту («Рабочага фронту») у Бэрліне.

У 1942 годзе ажаніўся з Вольгай Вяршынінай, дачкой Міколы Вяршыніна, выбітнага беларускага дзеяча БНР у Чэхаславаччыне.

У сакавіку 1944 году быў абраны старшынём Беларускага камітэту самапомачы ў Бэрліне. У жніўні 1944 году быў уведзены ў склад Беларускай Цэнтральнай Рады. У 1945 годзе вярнуўся ў Прагу. Неўзабаве пасьля вайны сям’я Калошаў перабралася ў вёску Худэнін (Chudenín), дзе вяла гаспадарку.

У 1947-м Калоша атрымаў чэхаславацкае грамадзянства. Арыштаваны адначасова зь сям’ёй Геніюшаў. 20 студзеня 1949 году вывезены з Прагі ў СССР і асуджаны на 25 гадоў лягэроў. 20 верасьня 1955 году вызвалены па амністыі і перададзены чэхаславацкім уладам. Арышт Калошы прызналі беспадстаўным, 1 ліпеня 1956 году ён быў вызвалены. Пакуль Калоша сядзеў на Калыме, яго жонка Вольга трагічна сышла з жыцьця ў 1952 годзе.

Ён стаў адзіным беларусам, каму ўдалося вярнуцца ў Чэхаславаччыну пасьля савецкіх лягераў. Перадусім ён спасылаўся на ранейшае чэхаславацкае грамадзянства і на асірацелых дзяцей.

Пахаваны ў Празе, на Альшанскіх могілках побач з жонкай і цесьцем. Аднак імя Калошавага цесьця Вяршыніна, праўдападобна, зь перасьцярогі зьнікла ўжо ў 50-я гады, калі ўвабраліся ў моц камуністы.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Неверагодны лёс консула БНР: знайшлі магілу і нашчадкаў, Радыё Свабода, 14 сакавіка 2018 году

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менскім павеце (Расейская імпэрыя)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стаўпецкім раёне
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі
Катэгорыя:Сябры Беларускай цэнтральнай рады
Задвор’е (Стаўпецкі раён)

**Задво́р’е** — вёска ў Заямнаўскі сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

У 1940—1961 гадах цэнтар Задворскага сельсавету. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Заямнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Артур Шахлай

**Артур Уладзімеравіч Шахлай** &mdash; начальнік Цэнтральнага РУУС м. Менск. Ён палкоўнік міліцыі. Па сваім абавязкам займаецца:
* барацьбою са злачынцамі
* узгадненьне графіку работы крамаў і грамадзкага харчаваньня
* і інш.

26 верасьня 2014 году А. Шахлай быў прызначаны міністрам МУС РБ на пасаду начальніка Цэнтральнага РУУС м. Менск.

14 ліпеня 2016 году А. Шахлай стаў палкоўнікам міліцыі.

## Дзейнасьць і злачынствы Артура Шахлая
Ён галоўны падазроны і саўдзельнік забойства Рамана Бандарэнкі.

Начальнік Цэнтральнага РУУС г.Менску Шахлай А.В. безумоўна зьяўляецца кіраўніком названага падразьдзяленьня і нясе пэрсанальную адказнасьць за ўсё, што адбываецца ў будынку РУУС.

## Узнагароды
А. Шахлай у 2015 годзе быў узнагароджаны мэдалём "За адзнаку ў ахове грамадзкага парадку".

## Сям'я
Мае брата Максіма.

## Вонкавыя спасылкі
* Пра А. Шахлая

## Крыніцы

Катэгорыя:Палкоўнікі міліцыі Беларусі
Тур’я (Магілёўская вобласьць)

**Тур’я́** — пасёлак у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар Тур’яўскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1736 годзе згадваецца як вёска ў Рэчыцкім павеце ВКЛ.

## Асобы
* Сяргей Анісаў (1906-1987) — беларускі і савецкі дзяяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, журналіст, публіцыст.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тур’яўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапольскага раёну
Буходзькава

**Бухо́дзькава** — пасёлак у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Тур’яўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 16 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапольскага раёну
Катэгорыя:Тур’яўскі сельсавет
Акрылявая кісьля

**Акры́лявая кі́сьля** (ІЮПАК: **прапэно́евая кісьля**) — арганічнае злучэньне формулы CH2=CHCOOH. Найпрасьцейшая ненасычаная карбонавая кісьля, якая складаецца зь вінільнай групы, наўпрост злучанай з карбонакіслым канчаткам. Бясколерная вадкасьць з характэрным едкім ці даўкім пахам. Зьмешваецца з вадой, сьпіртамі, этэрамі і хляраформам.

## Вытворчасьць
Акрылявую кісьлю атрымліваюць атляненьнем прапэну, які зьяўляецца пабочным прадуктам вырабу этылену і бэнзіну:
: 2 CH2=CHCH3 + 3 O2 → 2 CH2=CHCO2H + 2 H2O

Ранейшыя спосабы здабываньня акрылявай кісьлі і ейных эстэраў былі адкінутыя з прычыны неэканамічнасьці ці шкоды для вакольнага асяродзьдзя. Распрацоўваюцца спосабы атрыманьня кісьлі з прапану, значна таньнейшага за прапэн.

## Рэакцыі і выкарыстаньне
Акрылявая кісьля праводзіць тыповыя рэакцыі карбонавых кісьляў. Пры рэакцыях з сьпіртамі ўтварае адпаведны эстэр. Эстэры і солі акрылявай кісьлі называюцца акрылятамі або прапэнаатамі. Найбольш распаўсюджанымі эстэрамі ёсьць мэтыл, бутыл, этыл і 2-этылгексылакрылят.

Акрылявая кісьля і ейныя эстэры лёгка спалучаюцца міжсобку (утвараючы поліакрылявую кісьлю) ці зь іншымі манамэрамі (акрылямідам, акрылянітрылам, злучэньнямі вінілу, стыролам і бутадыенам), утвараючы гомапалімэры або супалімэры, якія выкарыстоўваюцца ў вытворчасьці розных плястмасаў, пакрыцьцяў, клеяў, элястамэраў, масьцікі для падлогаў і фарбаў.

## Бясьпека
Акрылявая кісьля выклікае значнае раздражненьне і разьядае скуру і дыхальную сыстэму. Пры трапляньні ў вочы можа пазбавіць зроку. Пры кароткім узьдзеяньні шкоды не наносіць, але працяглае ўдыханьне можа прывесьці да набраканьня лёгкіх.  — 340&nbsp;мг/кг (пацукі, аральна).

Акрылявая кісьля ўваходзіць у склад тытунёвага дыму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Эноевыя кісьлі
Катэгорыя:Небясьпечныя забруджвальнікі паветра
Катэгорыя:Манамэры
Катэгорыя:Таварныя хімікаты
Катэгорыя:Вінілавыя злучэньні
Непераможны (Магілёўская вобласьць)

**Неперамо́жны** — былы пасёлак у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіў у склад Тур’яўскага сельсавету.

Скасаваны ў 2014 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Краснапольскага раёну
Катэгорыя:Зьніклі ў 2014 годзе
Баксытагорскі раён

**Баксытагорскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Ленінградзкай вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца горад Баксытагорск.

## Геаграфія
Баксытагорскі раён мяжуе зь Ціхвінскім раёнам, а таксама з Валагодзкай і Наўгародзкай абласьцямі. Плошча раёну складае 7,18 км², што складае 9,59% ад тэрыторыі ад усёй вобласьці.

## Гісторыя
Баксытагорскі раён быў утвораны 25 ліпеня 1952 году.

## Дэмаграфія
Колькасьць насельніцтва на 14 кастрычніка 2010 году складала 53842 чалавекі. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі
Воласаўскі раён

**Воласаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе Ленінградзкай вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца горад Воласава.

## Геаграфія
Воласаўскі раён мяжуе з Ламаносаўскім, Гатчынскім, Лускім, Сланцаўскім і Кінгісепскім раёнамі. Плошча раёну складае 2,73 тысячаў км², што складае 3,65% ад тэрыторыі ад усёй вобласьці. Рэльеф раўнінны, часткова забалочаны, на поўначы раёну прысутнічаюць асобныя пагоркі. Большая частка раёну знаходзіцца на Іжорскім узвышшы. Больш за 60% плошчы займаюць лясы.

## Гісторыя
Воласаўскі раён быў утвораны 1 жніўня 1927 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР. На той час на тэрыторыі раёну пражывала вялікая колькасьць фінаў і эстонцаў, але за апошнія амаль сто гадоў іхная колькасьць значна сакрацілася.

## Дэмаграфія
Колькасьць насельніцтва на 14 кастрычніка 2010 году складала 49443 чалавекі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі
Гатчынскі раён

**Га́тчынскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Ленінградзкай вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца горад Гатчына.

## Геаграфія
Гатчынскі раён мяжуе з Тосьненскім, Лускім, Воласаўскім і Ламаносаўскім раёнамі, а таксама з гораду Санкт-Пецярбург з поўначы. Плошча раёну складае 2,94 тысячаў км², што складае 3,45% ад тэрыторыі ад усёй вобласьці. Большая частка тэрыторыі раёну разьмешчаная на Луска-Орадэскім узвышшы. Вышыні (да 100 м) маюць тут вельмі плыўныя перапады. У цэлым для тэрыторыі раёну характэрны спадзіста-ўзгорысты раўнінны рэльеф.

## Гісторыя
Гатчынскі раён быў утвораны ў верасьні 1927 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР пад назвай Троцкі павет. Аднак, ужо ў жніўні 1929 году быў перайменаваны ў Краснагвардзейскі павет, аднак у 1930 годзе быў скачаваны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Ігар Тур

**Ігар Тур** — беларускі журналіст, прапагандыст рэжыму Лукашэнкі.

## Біяграфія

Вырас у пасёлку Першамайскі Лідзкага раёну. Скончыў Інстытут журналістыкі БДУ. Працаваў на Беларускім радыё й Радыё «Бі-Эй». З 2014 году працуе на тэлеканале «АНТ». Асьвятляў падзеі з удзелам Аляксандра Лукашэнкі.

Тур знаходзіцца пад санкцыямі Канады, ЭЗ (гл. Чорны сьпіс Эўразьвязу), Швайцарыі і Украіны.

## Прапагандысцкая дзейнасьць

Здымаў сюжэты з ачарненьнем . Пасьля масавых пратэстаў у 2020 годзе, якія суправаджаліся арыштамі, катаваньнямі й забоствамі пратэстоўцаў, а таксама звальненьня шматлікіх супрацоўнікаў тэлевізіі, нязгодных з інфармацыйнаю палітыкаю рэжыму Лукашэнкі, стаў адной з цэнтральных фігураў прапаганды ў Беларусі. Дэманстраваў у перадачах матэрыялы тэлефоннай праслушкі няяснага паходжаньня.

## Сям’я
Бацька — інжынэр-энэргетык, маці — дырэктар Палацу культуры Ліды.

## Узнагароды

Пераможца XIII нацыянальнага конкурсу «Тэлевяршыня» ў намінацыі «Найлепшы рэпартэр» (2017).

11 студзеня 2021 году Аляксандар Лукашэнка ўзнагародзіў Тура Мэдалём Францішка Скарыны «*за прафэсіяналізм і асабісты ўнёсак у разьвіцьцё дзяржаўнай інфармацыйнай палітыкі й нацыянальнай журналістыкі*». Разам зь ім розныя ўзнагароды таксама атрымалі прапагандысты Рыгор Азаронак, Андрэй Мукавозчык і іншыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Агульнанацыянальнае тэлебачаньне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Францішка Скарыны
Катэгорыя:Беларускія прапагандысты
Катэгорыя:Асобы Лідзкага раёну
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Швэдэр (неадназначнасьць)

**Швэ́дэр**:

* **[[Швэдэр]]** &mdash; гутарковая назва адзеньня.
* **Швэдэр** &mdash; прозьвішча.

## Крыніцы
Зэбра (кінастудыя)

**«Зебра»** () — адна з найбуйнейшых польскіх кінастудыяў. Уваходзіць у лік самых вядомых і прызнаных студыяў мастацкіх фільмаў у Польшчы. Створаная ў 1986 годзе. Заснавальнікам і дырэктарам зьяўляецца Юліюш Махульскі — кінарэжысэр, сцэнарыст і прадусар, стваральнік папулярных польскіх фільмаў. 1 кастрычніка 2024 году «Зебра» была аб’яднаная зь іншымі кінавытворцамі Польшчы.

## Фільмаграфія
* Amen (1986)
* Thanks (1987)
* Minions (1988)
* Дэжа вю (1989)
* Next Gen (1989)
* Порна (1988)
* NHS England (1988)
* Sztuka Kochania (1988)
* Migration (1988)
* Mow Mi Rockefeller (1989)
* Seszele (1990)
* V.I.P. (1991)
* Venom (1991)
* Hey Duggee (1991)
* Supertato (1991)
* «Кроль» (1991)
* Mini Force New Heroes Rise (1991)
* Kuchnia Polska (1991)
* Psy (1992)
* Octonauts (1991)
* Potyautasok (1990)
* Bluey (1991)
* Szwadron (1992)
* Scoob! (1991)
* Happy New Year 1968 (Polska 1992)
* Veronal (1993)
* Katyn (1993,Studio Filmowe Zebra Polish)
* Psy 2 (1994)
* Kingdom (1994)
* 2009.Sztuka Polska Roku (1993)
* Hazbin Hotel (1994)
* «Нічога сьмешнага» (1995)
* 1996 Studio Filmowe Zebra Collection 2008
* Studio Filmowe Zebra 2009 Collection 2024

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка прадпрыемства Зебра

Катэгорыя:Вытворцы кіно ў Польшчы
Станіслаў (Беларусь)

**Станісла́ў** — пасёлак у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Тур’яўскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапольскага раёну
Катэгорыя:Тур’яўскі сельсавет
Станіслаў (неадназначнасьць)

**[[Станіслаў]]** — мужчынскае імя.

## Тапонімы
### Беларусь
* Станіслаў — пасёлак у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці

### Польшча
* Станіслаў-Горны — вёска ў Вадавіцкім павеце Малапольскага ваяводзтва
* Станіслаў-Дольны — вёска ў Вадавіцкім павеце Малапольскага ваяводзтва

### Украіна
* Станіслаў — сяло ў Белазэрскім раёне Хэрсонскай вобласьці
* Станіслаў — рака ва Ўкраінскіх Карпатах, прыток Чорнай Цісы
* Станіслаў — батанічны заказьнік у Закарпацкай вобласьці
* Станіслаў — назва гораду Івана-Франкоўску з 1662 па 1920 і з 1939 да 1962 году
Станіслаў

**Станіслаў** — беларускае і агульнаславянскае мужчынскае імя. Існуе і яго жаночая форма — **Станіслава**.

## Носьбіты
* Станіслаў — князь Кіеўскі (да 1320 году)
* Сьвяты Станіслаў — польскі каталіцкі сьвяты (1550—1568)
* Станіслаў Ляшчынскі — кароль польскі, вялікі князь літоўскі (1704—1706; 1733—1736)
* Станіслаў Аўгуст Панятоўскі — дзяржаўны і палітычны дзяяч Рэчы Паспалітай (1764 — 95)
* Станіслаў Булак-Балаховіч — беларускі, польскі й расейскі вайсковы дзяяч
* Станіслаў Лем — польскі пісьменьнік, сатырык, філёзаф, фантаст і футуроляг
* Станіслаў Манюшка — беларуска-польскі кампазытар, дырыгент, пэдагог
* Станіслаў Станіслававіч Шушкевіч — беларускі навукоўца і палітык
* Станіслаў Пятровіч Шушкевіч — беларускі паэт, празаік, бацька Станіслава Шушкевіча-малодшага

## Вонкавыя спасылкі
* Язычество славян. Славянские имена

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэгорыя:Беларускія імёны
Катэгорыя:Славянскія імёны
Іклы

**Іклы** () — пярэднія, канічныя, адносна доўгія, завостраныя зубы сысуноў. Аднак яны могуць выглядаць больш сплясканымі, падобнымі на разцы. Іклы выкарыстоўваюцца для захопу, утрыманьня і разарваньня ежы, а часам і ў якасьці зброі. Некаторыя віды (некаторыя антылопы, вярблюд, конь, дзік, розныя малпы, морж) маюць плоцевы дымарфізм адносна формы і наяўнасьці іклоў. Усяго чалавек, як і большасьць сысуноў мае 4 ікла (два іклы ў верхняй сківіцы і два ў ніжняй); у многіх жуйных жывёлаў яны адсутнічаюць у верхняй сківіцы; у коней, як правіла, толькі жарабцы маюць іклы; ў грызуноў і зайцападобных — ніводнага ікла.

Іклы жывёлаў часам выкарыстоўваюцца людзьмі ў якасьці абярэгаў і ў магічнай практыцы.

## Галерэя

Выява:Fangs 01 rfc1036.jpg|Каціныя іклы
Выява:Walrus2.jpg|Іклы (біўні) моржа
Выява:Babirusa (29411754088).jpg|Іклы бабіруса
Выява:Collier 1.8 global.jpg|іклы аленяў для караляў


Катэгорыя:Стаматалёгія
Катэгорыя:Зубы
Дзьмітры Крат

**Дзьмі́тры Алякса́ндравіч Крат** (нар. Горлаўка, Данецкая вобласьць, цяпер Украіна) — прапагандыст рэжыму Лукашэнкі ў Беларусі, высокапастаўлены супрацоўнік газэты «Советская Белоруссия».

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Горлаўцы (Украіна), на радзіме бацькі — савецкага вайскоўца-танкіста упадчас отпуска бацькоў. Мама-беларуска з Ляхавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. У школе вучыўся па месцы службы      бацькі    Благавешчанску і ў Суворавскам вучылішчы ў Усурыйску. 

У часы СССР паступіў у Менскую вышэйшую ваенна-палітычную агульвайсковую вучэльню, але не скончыў,   пакінуў вучылішча пасля першага курса. Служыў тэрміновую службу ў Беларусі. Пасля службы ў войску паступіў і скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. 

З 2000 г. працуе ў газэце «Советская Белоруссия». Пісаў на эканамічныя і палітычныя тэмы, пазьней стаў адным з асноўных журналістаў, што асьвятлялі дзейнасьць Аляксандра Лукашэнкі і рэдактарам аддзела па асьвятленьні дзейнасьці Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь выдавецкага дому «Беларусь сегодня».

У студзені 2021 г. Лукашэнка ўзнагародзіў Крата Мэдалём Францішка Скарыны за «высокі прафэсіяналізм, вялікі асабісты ўклад у развьіцьцё дзяржаўнай інфармацыйнай палітыкі і нацыянальнай журналістыкі».

## Прафэсійная дзейнасьць, выказваньні, скандалы

Стаў вядомым праз свае агрэсіўныя і непрыстойныя выказваньні пра журналістаў незалежных СМІ.

У 2020 г. займаўся публічнымі спэкуляцыямі наконт нібыта замежных арганізатараў масавых пратэстаў супраць рэжыму А. Лукашэнкі. Абвінавачваўся прадстаўнікамі беларускай дэмакратычнай апазыцыі ў адказнасьці за публікацыю прапагандысцкіх матар’ялаў з скажэньнем інфармацыі, прапаноўваўся да ўключэньня ў санкцыйныя сьпісы.

Вясной 2020 г. у агрэсіўнай форме выказваўся адносна крытыкаў лукашэнкаўскай палітыкі датычна пандэміі каранавіруса COVID-19, якая пазьней была прызнаная неэфэктыўнай.

Выступаў у абарону рэпрэсіўнага лукашэнкаўскага заканадаўства аб СМІ і адпаведнай правапрымяняльнай практыкі.

Займаўся ачарненьнем пратэстнай дзейнасьці беларускай дыяспары, Сьвятланы Ціханоўскай, Паўла Латушкі і іншых лідараў дэмакратычнага пратэсту ў выгнаньні.

## Вонкавыя спасылкі
* Публікацыі Дз. Крата на сайце газэты «Советская Белоруссия»

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія прапагандысты
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары газэты «Советская Белоруссия»
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Данецкай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія імігранты
Шпакі (Менская вобласьць)

**Шпакі́** — вёска ў Літвенскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Літвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Скунсавыя

**Скунсавыя** (Mephitidae) — сямейства клясы сысуноў атрада драпежных, якая ўключае 12 відаў зь 4 сучасных родаў. Гэтыя жывёлы насяляюць Амэрыку ад поўдня Канады да Аргентыны; *Mydaus* абмежаваны Інданэзіяй, Малайзіяй і Філіпінамі. Скунсавыя сустракаюцца ў розных месцах пражываньня, у тым ліку ў адносна адкрытых лясах, лугах, сельскагаспадарчых зонах, адкрытых палях і камяністых горных раёнах.

## Зьнешні выгляд
Скунсавыя адрозьніваюцца па прыкметных малюнках чорна-белых палос альбо плям. У іх надзвычай добра разьвіты анальныя залозы, з дапамогай якіх яны ствараюць шкодны пах для прадухіленьня пагроз. *Spilogale* маюць вагу ад 200 г да 1 кг; *Conepatus* вагой да 4,5 кг. Яны маюць адносна працяглы піск, шырокія, прысадзістыя целы і густа валасаты хвост. Іх канечнасьці кароткія, а кіпцюры надзейныя, якія добра падыходзяць для капаньня.

## Лад жыцьця
Скунсавыя, ў асноўным, ўсяедныя. Яны часта ядуць расьліннасьць, вусякоў і іншых дробных бесхрыбетных, а таксама меншых хрыбетных, такіх як зьмеі, птушкі, грызуны. Яны начныя, не тэрытарыяльныя, размнажаюцца сэзонна. Скунсавыя маюць высокую сьмяротнасьць ад драпежнікаў і хвароб. Тыя, хто выжыве, могуць пражыць да 7 гадоў у дзікай прыродзе, хоць часьцей 5–6 гадоў, а ў няволі да 10 гадоў. Людзі ўяўляюць сабой значную пагрозу для скунсавых: альбо наўмысна забіваюць іх, альбо выпадкова на дарогах.

## Сыстэматыка
**Mephitidae**
* *Conepatus*
** *Conepatus chinga*
** *Conepatus humboldtii*
** *Conepatus leuconotus*
** *Conepatus semistriatus*
* *Mephitis*
** *Mephitis macroura*
** *Mephitis mephitis*
* *Mydaus*
** *Mydaus javanensis*
** *Mydaus marchei*
* *Spilogale*
** *Spilogale angustifrons*
** *Spilogale gracilis*
** *Spilogale putorius*
** *Spilogale pygmaea*
* †*Martinogale*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Драпежныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Летапіс Аўрамкі

**Летапіс Аўрамкі** — летапісны зборнік, складзены ў апошняй чвэрці XV стагодзьдзя ў Пскове або Вялікім Ноўгарадзе на аснове старэйшых летапісаў.

## Апісаньне
Летапіс захаваўся ў складзе г. зв. Віленскага зборніка, які цяпер захоўваецца ў Рукапісным зборы Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Акадэміі навук Летувы ў Вільні. Зборнік знойдзены А. В. Рачынскім у Полацку ў 1860-х гадах, а затым падораны ім Віленскай публічнай бібліятэцы.

Летапіс Аўрамкі ахоплівае падзеі да 1469 году з гісторыі Русі, Вялікага Княства Літоўскага, Маскоўскай дзяржавы й Вялікага Ноўгараду. Летапіс зьмяшчае прававыя акты, у т.л. «Рускую Праўду». У 1495 годзе летапіс быў перапісаны ў Смаленску манахам Аўрамкам, паводле загаду япіскапа Ёсіфа Баўгарыновіча.

Летапіс апублікаваны ў 16-м томе «Поўнага збору рускіх летапісаў», які выйшаў у 1889 року.

## Публікацыі

* Полное собрание русских летописей. Т.16. Летописный сборник, именуемый летописью Авраамки. Под ред. А. Ф. Бычкова и К. Н. Бестужева-Рюмина. — СПб, 1889. — 320 с.
* Полное собрание русских летописей. Т.16. Летописный сборник, именуемый летописью Авраамки. — М., ЯРК. 2000. — 252 стр. — 

## Крыніцы

## Літаратура

* *Клосс Б. М.* Предисловие // Летописный сборник, именуемый летописью Авраамки. (ПСРЛ. Том XVI). — , 2000.
* *Лурье Я. С.* Авраамка // Труды Отдела древнерусской литературы. — Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1985. — Т. XXXIX. — С. 18.
* 
* *Шахматов А. А.* Обозрение русских летописных сводов XIV—XVI вв. — М.; Л.: 1938.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 1. — Мн., 1993.
* 

Катэгорыя:Старажытнарускія летапісы
Катэгорыя:Акадэмія навук Летувы
Катэгорыя:Літаратура XV стагодзьдзя
Катэгорыя:Гісторыя Полацку
Віленскі зборнік

**Віленскі зборнік** — рукапісны помнік старабеларускай пісьмовасьці пачатку XVI ст. Летапісны зборнік зьмяшчае летапіс Аўрамкі, а таксама Віленскі летапіс як яго заключную частку. Зборнік захоўваецца ў Рукапісным зборы Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Акадэміі навук Летувы ў Вільні, таму й атрымаў такі назоў. Рукапіс знойдзены А. В. Рачынскім у Полацку ў XIX ст. і быў падораны ім Віленскай Публічнай бібліятэцы.

Агулам у рукапісе 450 аркушаў, пачатак і канец згублены. Паўуставам канца XV — пачатку XVI ст. напісаныя аркушы зь першага па 435, астатнія напісаныя амаль у два разы драбнейшым пісьмом. Гэта частка датаваная канцом 1460-х — пачаткам 1470-х гадоў. Першыя 313 аркушаў зборніка зьмяшчаюць кранограф з дадаткам кароткіх паведамленьняў пра хрышчэньне баўгараў. Да 335 аркуша ідзе агульнарускі летапіс, які азагалоўлены як «*Пачатак [[Русь|Рустыі землі]]*» й зьмяшчае зьвесткі ад 6453 да 6496 гадоў. На 335 і 336 аркушах зьмешчаны пералік рускіх князёў, які канчаецца апісаньнем валадарства Васіля Васілевіча й пералікам ягоных сыноў.

На аркушы 436, зь якога пачынаецца другая частка зборніка, і на ягоным абароце зьмешчаны надпіс нейкага Аўрамкі пра напісаньне «*сей книги, глаголемой летописец*» у 1495 годзе ў Смаленску, што мабыць няпэўна, хоць і супадае з дадзенымі філіграназнаўства. Почырк другой часткі зборніка такі самы, што й почырк Аўрамкі. Віленскі летапіс пачынаецца ў ніжняй частцы 437 аркуша й працягваецца да канца рукапісу. Гэта частка зборніка не зьмяшчае ніякіх заўвагаў і іншых староньніх напісаў. Верхняя частка адваротнага аркуша 450 цяпер фактычна нечытэльная. Асноўны зьмест Віленскага летапісу ахоплівае час уладарства вялікіх князёў Гедыміна, Альгерда і Вітаўта. Паводле Барыса Клоса, Аўрамка ня мае дачыненьня да першае часткі зборніка, а зьяўляецца перапісьнікам толькі другой часткі.

## Крыніцы

## Літаратура
* *[[Барыс Клос|Клосс Б. М]].* Предисловие // Летописный сборник, именуемый летописью Авраамки. (ПСРЛ. Том XVI). — , 2000.
* *Улащик Н. Н.* Предисловие // Полное собрание русских летописей. — Т. 35. — , 1980. — С. 8.

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Гісторыя Полацку
Катэгорыя:Беларуская літаратура XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Рукапісы XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Бібліятэка Акадэміі навук Летувы
Аўрамка

**Аўра́мка** (канец XV — пачатак XVI) — манах, складальнік летапіснага зборніка (г. зв. Летапісу Аўрамкі).

Напэўна, атрымаў сыстэматычную адукацыю, бо добра ведаў ня толькі кнігі Старога і Новага Запаветаў, але й працы Афанасія Вялікага, Кірыла Філёзафа і Ілярыёна.

У 1495 годзе, паводле загаду смаленская япіскапа Ёсіфа, склаў летапісны зборнік.

## Літаратура

* *Богуславский Г. К.* О смолянине Авраамке и его летописи конца ХV в. // Смоленские епархиальные ведомости. — 1900. — № 5.

Катэгорыя:Храністы
Катэгорыя:Смаленшчына
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагодзьдзі
Катэгорыя:Памерлі ў XVI стагодзьдзі
Усход (Краснапольскі раён)

**Усхо́д** — пасёлак у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Тур’яўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 8 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапольскага раёну
Катэгорыя:Тур’яўскі сельсавет
Хвашчы (неадназначнасьць)

**Хвашчы**:

## Расьліны
* Хвашчы — пададдзел вышэйшых споравых расьлінаў.

## Тапонімы
### Беларусь
* Хвашчы — пасёлак у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці

### Расея
* Хвашчы — вёска ў Ізноскаўскім раёне Калускай вобласьці
* Хвашчы — вёска ў Мядынскім раёне Калускай вобласьці
* Хвашчы — вёска ў Вачаўскім раёне Ніжагародзкай вобласьці
Рудзевічы (Стаўпецкі раён)

**Ру́дзевічы** — вёска ў Беларусі, на рацэ Суле. Уваходзяць у склад Літвенскага сельсавету Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Грода, Рода або Руда (Hrodo, Roda, Ruodo) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1909 год — 171 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Літвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Сула (Літвенскі сельсавет)

**Сула́** — вёска ў Літвенскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Славутасьці
* Сядзіба Ленскіх

## Вядомыя асобы
* Зянон Ленскі (1864—1927)  — беларускі мастак.

## Крыніцы

Катэгорыя:Літвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Восава (Стаўпецкі раён)

**Во́сава** — вёска ў Літвенскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Літвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Гурнаўшчына (Стаўпецкі раён)

**Гу́рнаўшчына** — вёска ў Літвенскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Літвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Таўкачоўшчына (Стаўпецкі раён)

**Таўкачо́ўшчына** — вёска ў Літвенскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

У 1940—1959 гадах цэнтар Таўкачоўшчынскага сельсавету. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Літвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Куфэрак Віленшчыны (2000)

**«Куфэрак Віленшчыны»** — гісторыка-краязнаўчы і літаратурна-мастацкі часопіс на беларускай мове. Непэрыядычна выдаваўся з кастрычніка 2000 ў Маладэчне.

Зьмяшчаў матэрыялы, прысьвечаныя краязнаўству, гісторыі, фальклёру, этнаграфіі, станаўленьню асьветы на Віленшчыне, прапагандаваў творчасьць мясцовых пісьменьнікаў і мастакоў. Кожны нумар прысьвечаны пэўнай гістарычнай асобе або роду Віленшчыны.

Рэдактар-выдавец Міхась Казлоўскі.

З 2000 па 2008 год выйшла 13 нумароў. У 2012 годзе выйшаў 14-ты нумар. У 2013 годзе — 15-ты нумар, накладам 115 асобнікаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Казлоўскі М.* Куфэрак Віленшчыны // 

## Вонкавыя спасылкі
* «Куфэрак Віленшчыны» ў Беларускай Інтэрнэт-Бібліятэцы kamunikat.org

Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2000 годзе
Полацкі летапіс

**По́лацкі ле́тапіс** — летапіс, існаваньне якога гіпатэтычна дапускаецца шэрагам гісторыкаў, але які не захаваўся. Мог быць складзены ў Полацку ў XII ст. На думку С. М. Салаўёва, У. Ц. Пашуты, Л. В. Аляксеева, урыўкі з гэтага летапісу ёсьць у Кіеўскім летапісе.

На думку прыхільнікаў гіпотэзы, на карысьць існаваньня такога летапісу сьведчыць апавяданьне ў Кіеўскім летапісе (пад 1159) пра вяртаньне на полацкі сталец, раней выгнанага палачанамі кн. Рагвалода-Васіля Барысавіча. Апавяданьне складзенае відавочцам зь яскравымі дэталямі. Другім доказам, на іхнюю думку, зьяўляецца фрагмэнт (пад 1180) з Іпацьеўскага сьпісу пра паход кіеўскіх, чарнігаўскіх і полацкіх князёў сумесна з наўгародцамі пад Друцак, залежны ад смаленскіх князёў (тым часам смаленскім кн. быў Давыд Расьціславіч). Пра тутэйшы, полацкі запіс сьведчыць дэталізацыя — дакладная дата падзеі, падрабязны пералік князёў.

Пра існаваньне летапісаньня ў Полацку наогул паведамляў В. М. Тацішчаў (пачатак XVIII ст.), які ў сваёй працы «*Гісторыя Расейская*» узгадваў пра сьпіс, які належаў пецярбурскаму архітэктару П. М. Яропкіну, і дзесяць разоў спасылаўся на зьмест сьпісу, які, аднак, не дайшоў да нашых дзён — зьнікнуў падчас пажараў у Маскве ў 1812 годзе. Гісторык выпісаў толькі некаторыя фрагмэнты, у тым ліку летапісны артыкул 1217 г., пра астатняе В. М. Тацішчаў заўважыў: *«…много о полоцких, витебских и других князей писано, токмо я не имел времени всего выписать и потом не достал…»*.

Магчыма, што ў Полацкай зямлі было створанае, а потым трапіла ў Кіеў і «Паданьне пра Ўсяславічаў», зафіксаванае ў Лаўрэнцьеўскім сьпісе пад 1128 годам. На думку Ю. А. Зайца, яно зьяўляецца пераказам тэксту гістарычнае песьні, пашыранай на тэрыторыі Полаччыны ў кан. XI — пач. XII ст.

## Крыніцы

## Літаратура
* ;
* *Майоров А. В.* О Полоцкой летописи В. Н. Татищева // Труды отдела древнерусской литературы Института русской литературы (Пушкинский дом). СПб., 2005, Т. 57;
* *Татищев В. Н.* История Российская. — М.-Л., Изд-во АН СССР, т. II. 1962;
* *Powierski Jan*. Księżniczka pomorska w Połocku // Pomorze słowiańskie i jego sąsiedzi X—XV w. — Gdańsk, 1995. S. 93—119.

Катэгорыя:Старажытнарускія летапісы
Катэгорыя:Творы XII стагодзьдзя
Катэгорыя:Гісторыя Полацку
Катэгорыя:Старажытнаруская літаратура XII стагодзьдзя
Смаленскі летапіс

**Смаленскі летапіс** — помнік старажытна-рускага летапісаньня. Складзены ў Смаленску ў канцы XIII—пачатку XV стагодзьдзя. Вядомы па ўрыўках, што зьберагліся ў рускіх і беларускіх летапісных зводах XV—XVI стагодзьдзяў.

## Апісаньне
Летапіс прысьвечаны пераважна гісторыі Смаленскай зямлі і часткова Вялікага Княства Літоўскага (зьвесткі пра паход на Маскву ў 1370 г. вялікага князя Альгерда й Сьвятаслава Іванавіча, пра бітву літоўскіх і смаленскіх князёў пад Амсьціславам ў 1386 г., бітву вялікага князя Вітаўта з татарамі на р. Ворскла ў 1399 г., пра вяртаньне ў Смаленск князя Юрыя Сьвятаславіча, ягоную сьмерць у 1407 г. і інш.). Падзеі ў Смаленскім летапісе асьветленыя з тутэйшых пазыцыяў. Ягоныя аўтары — патрыёты й выразьнікі цікавасьцяў смаленскіх фэадалаў. Твор прасякнуты ідэяй сьцьвярджэньня палітычнае самастойнасьці Смаленскага княства, у асобных месцах мае антылітоўскую накіраванасьць.

Усяго вядома каля 70 гістарычных запісаў канца XIII—пачатку XV стагодзьдзя, зьвязаных са Смаленскам, аднак некаторыя зь іх не смаленскага паходжаньня, а ўзьніклі ў Маскве або Ноўгарадзе. Смаленскі летапіс складзены ў традыцыйнай форме як збор дзелавых пагадовых запісаў і гістарычных апавяданьняў, разьмешчаных ў храналягічнай пасьлядоўнасьці. Адна з крыніцаў рускіх летапісаў XV ст., у прыватнасьці Троіцкага летапісу (звод Кіпрыяна 1408 г.), і празь іх Беларуска-літоўскага летапісу 1446 г.

Мясцовае смаленскае летапісаньне заняпала ў пачатку XV стагодзьдзя ў сувязі з канчатковай стратай Смаленскім княствам палітычнае незалежнасьці (у 1404 г. увайшло ў склад Вялікага Княства Літоўскага). У 2-й чвэрці XV ст. ў Смаленску вяліся гістарычныя запісы і ўзьнік шэраг летапісных твораў (2-я частка «Летапісца вялікіх князёў літоўскіх», Смаленская хроніка і інш.), аднак гэта помнікі не смаленскага, а агульнадзяржаўнага беларуска-літоўскага летапісаньня.

## Літаратура

* Муравьёва, Л. Л. Летописание Северо-Восточной Руси конца XIII — начала XV века / Л. Л. Муравьёва; Ин-т истории СССР, АН СССР; Отв. ред. акад. Б. А. Рыбаков. — М.: Наука, 1983. — 296 с.
* Чамярыцкі, В. А. Беларускія летапісы як помнікі літаратуры: Узнікненне і літаратурная гісторыя першых заводаў / В. А. Чамярыцкі; АН БССР, Ін-т літаратуры імя Я. Купалы. — Мн.: Навука і тэхніка, 1969. — 191 с.
* Чамярыцкі, В. Смаленскі летапіс / Вячаслаў Чамярыцкі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 359—360. — ISBN 985-11-0214-8.

Катэгорыя:Старажытнарускія летапісы
Катэгорыя:Старажытнаруская літаратура XIII стагодзьдзя
Катэгорыя:Гісторыя Смаленску
Мёртвым не баліць

**«Мё́ртвым не балі́ць»** — аповесьць Васіля Быкава. Упершыню апублікаваная ў часопісе «Маладосьць» восеньню 1965 году, а праз год «Мёртвым не баліць» надрукавалі па-расейску ў «Новым сьвеце». Пасьля публікацыі «Огонёк» і іншыя часопісы надрукавалі разгромныя артыкулы пра творы Быкава.

## Сюжэт
Аснова сюжэту — этап Вялікай Айчыннай вайны падчас зімовай кампаніі 1944 году, а менавіта падзеі падчас Кіраваградзкай апэрацыі, распачатай у студзені. Параненага малодшага лейтэнанта Васілевіча адпраўляюць у тыл, загадаўшы канваяваць пры гэтым трох палонных немцаў. Пры руху яны сутыкаюцца зь нямецкімі танкамі, у ходзе перастрэлкі лейтэнант губляе двух палонных і свайго спадарожніка, а таксама атрымлівае другое раненьне ў нагу. Яго паведамленьню аб немцах у тыле ніхто ня хоча верыць, потым у лязарэце яго застае атака нямецкіх танкаў.

Трагізм узмацняецца прысутнасьцю такіх тыпаў, як асабіст Сахно. Гэтаму палахліваму чалавеку дадзена права правяраць на патрыятызм іншых. Ён гоніць пракладаць шлях па мінным полі падначаленых, нават маладую мэдсястру Кацю. Яго няма сярод тых, хто лёг пад танкі. Калі зьявілася пагроза палону, ён прымушае страляцца параненага лейтэнанта Юрку Стралкова, сам жа ўздымае рукі й імкнецца дагадзіць немцам.

Паралельным сюжэтам у аповесьці ідзе гісторыя, што адбываецца з героем твора ўжо ў 1960-я гады падчас хрушчоўскай адлігі. Васілевіч на дзень перамогі сустракае двайніка Сахно — Гарбацюка, які апраўдвае падобную пільнасьць і жорсткасьць на вайне: «А што ж — сазнацельнасьць? Сазнацельнасьць — у газэтах. А тут прымусіць трэба. Каб баяліся».

## Выданьне

Доўгі час аповесьць была пад забаронай: па-беларуску твор не друкаваўся 17 гадоў, у перакладзе на расейскую — 23. Потым твор выдаваўся са шматлікімі праўкамі і выдаленьнямі. Быкаў неаднойчы шкадаваў аб тым, што стала зь ягонай аповесьцю — і быў упэўнены, што не засталося ніводнага першага, аўтарскага асобніка. Але сучасьнікам пашчасьціла знайсьці той самы ўнікальны чарнавік пасьля сьмерці клясыка. Толькі ў 2014 годзе аповесьць была выдадзена без цэнзуры.

Беларуская эміграцыя надрукавала аповесьць Быкава клясычным правапісам ў 1965 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мёртвым не баліць на kamunikat.org

Катэгорыя:Творы Васіля Быкава
Катэгорыя:Кнігі 1965 году
Катэгорыя:Кнігі пра Другую сусьветную вайну
Віленскі летапіс

**Ві́ленскі ле́тапіс** — найстарэйшы сьпіс «Летапісца вялікіх князёў літоўскіх», які таксама зьяўляецца невялічкай часткаю старажытнарускага летапісу — летапісу Аўрамкі, які захаваўся ў складзе летапіснага зборніка канца XV — пачатку XVI стагодзьдзя, вядомага як Віленскі зборнік.

## Апісаньне
Сьпіс мае дэфэкты: канец тэксту не захаваўся, апавяданьне абрываецца на сьмерці князя Скіргайлы в Кіеве. Рукапіс напісаны паўсядзённай старабеларускай мовай, месцамі з устаўкамі кніжнае лексыкі і царкоўнаславяншчыны.

Упершыню Віленскі летапіс быў апублікаваны Афанасіем Бычковым у 1893 годзе. Перавыданы ў 17 і 35 тамах Поўнага збору рускіх летапісаў. Нейкі час рукапіс уважаўся за згублены.

## Крыніцы

## Літаратура

* *[[Мікалай Улашчык|Улащик Н. Н.]]* Предисловие // Полное собрание русских летописей. — Т. 35. — , 1980. — С. 8.
* *Чамярыцкі В.* Віленскі летапіс // , С. 432

## Вонкавыя спасылкі

* Тэкст Віленскага летапісу ў 35 томе ПСРЛ

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Старажытнарускія летапісы
Летапісец вялікіх князёў літоўскіх

**Летапі́сец вялі́кіх князёў літо́ўскіх** — найстарэйшы вядомы летапісны твор зь ліку беларуска-літоўскіх летапісаў. У летувіскай гістарыяграфіі азначаецца таксама як «1-я рэдакцыя Літоўскае хронікі». Апісвае палітычную гісторыю Вялікага Княстава Літоўскага за кругабег ад сьмерці Гедыміна (1341) да канца XIV стагодзьдзя. «Летапісец» напісаны па-старабеларуску невядомым аўтарам напрыканцы 1420-х гадоў у Смаленску. Упершыню апублікаваны ў 1823 годзе Ігнацыем Даніловічам у *«[[Dziennik Wilenski]]»*.

## Апісаньне
У творы ў форме суцэльнага апавяданьня прадстаўленая змова Альгерда й Кейстута супраць Яўнута, грамадзянскія войны між Вітаўтам й Ягайлам й між Сьвідрыгайлам і Жыгімонтам. Гэтая частка напісана ў 1390-я гады з мэтай гістарычнага абгрунтаваньня правоў Вітаўта на вялікае княжаньне ў Вільні.

Другая частка, больш фрагмэнтарная, характарызуецца царкоўна-рэлігійнымі поглядамі на падзеі й складаецца з кароткіх апавяданьняў пра палітычнае жыцьцё Вялікага Княства Літоўскага апошняй чвэрці XIV стагодзьдзя. Поўная рэдакцыя ўключае яшчэ «Аповесьць пра Падольле», дзе распавядаецца пра бітву на Сініх Водах і пра паход Вітаўта ў гэтыя месцы.

Летапіс захаваўся ў розных сьпісах (Віленскім, Супрасьльскім, Слуцкім, Красінскага, Рачынскага й інш.), летапісных зводах і гістарычных кампіляцыях. У XV стагодзьдзі паслужыла асновай часткі Беларуска-літоўскага летапісу 1446 і часткова выкарыстаная польскім гісторыкам Янам Длугашам ў «Гісторыі Польшчы». У XVI стагодзьдзі «Летапісец» увайшоў у склад другога й трэцяга летапісных збораў, празь якія перайшоў у «Хроніку польскую, літоўскую, жамойцкую і ўсяе Русі» Мацея Стрыйкоўскага. «Летапісец» быў вядомы таксама ў Паўночна-Ўсходняй Русі, дзе ня раз перапісваўся і перапрацоўваўся (сьпісы Дуброўскага, Пагодзіна й інш.).

Летапіс быў перакладзены ў польскую, нямецкую, летувіскую, лацінскую й расейскую мовы.

## Літаратура

* ;
* *Чамярыцкі В.* Віленскі летапіс // , С. 190—191.

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Рукапісы XIV стагодзьдзя
Катэгорыя:1420-я ў Эўропе
Катэгорыя:Творы XIV стагодзьдзя
Катэгорыя:Гісторыя Смаленску
Аповесьць пра Падольле

**Аповесьць пра Падольле**  — помнік беларуска-літоўскага летапісаньня 1-й паловы XV ст. Узьнікла каля 1432—1435 найверагодней у Вільні ў асяродзьдзі паноўных колаў Вялікага Княства Літоўскага. Зьмешчаная ў Беларуска-літоўскім летапісе 1446 году ў канцы «Летапісца вялікіх князёў літоўскіх». У XVI ст. была ўключаная ў склад «Хронікі Вялікага княства Літоўскага і Жамойцкага» й Хронікі Быхаўца.

## Апісаньне
Аповесьць зьмяшчае гісторыю Падольскай зямлі другой паловы XIV — першай трэці XV стагодзьдзяў, гісторыю ўключэньня рэгіёну ў склад Вялікага Княства Літоўскага. Створаная з мэтай абгрунтаваньня правоў Вялікага Княства Літоўскага на Падольле і барацьбы з польскай шляхтай, якая імкнулася ўключыць гэты рэгіён у склад Каралеўства Польскага і пасьля сьмерці вялікага князя Вітаўта, калі захапіла заходнюю частку Падольля.

Твор напісаны ў старабеларускай мове справавым стылем, яе зьвесткі ў асноўным адпавядаюць гістарычным фактам. Аповесьць пра Падольле ня ўтрымлівае датаў, носіць сьвецкі публіцыстычны характар.

## Літаратура

* Чамярыцкі, В. А. «Аповесць пра Падолле» / В. А. Чамярыцкі //   — С. 139.
* *Полехов С. В.* Летописная «Повесть о Подолье». &#91;Ч. 1&#93; // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. — 2014. — № 1 (55). — С. 33—42.
* *Полехов С. В.* Летописная "Повесть о Подолье". &#91;Ч. 2&#93; // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. — 2014. — № 2 (56). — С. 49—62.

Катэгорыя:Творы XV стагодзьдзя
Катэгорыя:1430-я у Эўропе
Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Час сэканд-гэнд

**«Ча́с сэ́канд-гэ́нд»** () — дакумэнтальна-нарысавая кніга беларускай пісьменьніцы Сьвятланы Алексіевіч. У гэтай кнізе распавядаецца ня столькі пра падзеі ХХ стагодзьдзя, колькі пра іх адлюстраваньне ў сэрцы паспалітага чалавека, прадстаўніка «новае гістарычнай супольнасьці людзей». Паводле жанру, гэта трагічны эпас савецкага народу, які балюча зьнікае на нашых вачах разам з распадам імпэрыі. Зьяўляецца пятай часткай мастацка-дакумэнтальнай нізкі «Галасы ўтопіі».

## Публікацыя
Кніга апублікаваная ў 2013 годзе, а ў 2016 годзе перакладзеная Бэлай Шаевіч на ангельскую мову. Між гэтых падзеяў — Нобэлеўская прэмія па літаратуры, якую Сьвятлана Алексіевіч атрымала ў 2015-м. У студзень 2014 году кнігу пераклалі на беларускую мову. 

## У культуры
### Пастановы
17 сакавіка 2018 году ў Менскім абласным драмтэатры, які працуе ў Маладзечне, адбыўся прэм’ерны паказ спэктакля «*Час сэканд гэнд*» паводле кнігі Сьвятланы Алексіевіч. У афішы жанр спэктакля вызначаны як «дакумэнтальная драма». Пастанову й сцэнічную рэдактуру ажыцьцявіў заслужаны дзяяч мастацтваў Валер Анісенка. У спэктаклі, які складаецца з пранізьлівых маналёгаў пра савецкую мінуўшчыну, задзейнічаная амаль уся трупа драмтэатру..

## Крыніцы

Катэгорыя:Творы Сьвятланы Алексіевіч
Катэгорыя:Дакумэнтальная літаратура
Катэгорыя:Публіцыстыка
Катэгорыя:Цэнзура ў СССР
Катэгорыя:Кнігі 2013 году
За волю (раман)

**«За во́лю»** — эмігранцкі раман Кастуся Акулы, прысьвечаны тэме беларускай эміграцыі й перасьледу яе савецкімі спэцслужбамі. Раман быў выдадзены ў Таронта зь фінансавай дапамогай Беларускага Харытатыўнага Таварыства ў Лёндане. Кастусь Акула перасылаў гэты твор у Беларусь разам зь іншымі сваімі кнігамі.

Раман напісаны клясычным правапісам беларускай мовы. У творы сустракаецца асыміляцыя н паводле мяккасьці («*на эканамічным фроньце*», «*для экспаньсіі*»), нехарактэрная літаратурнай беларускай мове.

## Крыніцы


## Вонкавыя спасылкі
* Кастусь Акула. За волю (knihi.com)
* Акула Кастусь, За волю - Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org

Катэгорыя:Творы Кастуся Акулы
Катэгорыя:Кнігі 1991 году
Катэгорыя:Кнігі пра беларускую эміграцыю
Катэгорыя:Кнігі беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Раманы 1991 году
Катэгорыя:Беларускія раманы
Катэгорыя:Творы на беларускай мове
Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе
Wake Up

«**Wake Up**» () — дэбютны самотнік беларускага рок-гурта «Open Space», самастойна выдадзены 13 верасьня 2007 году. Усе сьпевы напісаны самім гуртом на ангельскай мове. Спачатку музыкі арыентаваліся на пяць трэкаў, але ў апошні момант на міні-альбом увайшла бонусная песьня «Today», якая раней нідзе не выконвалася. 13 верасьня 2007 году кружэлка была прэзэнтавана ўжывую аншлягавым канцэртам у менскім клюбе «Графіці». Песьні зь яе адразу трапілі ў этэр .

## Прыём крытыкаў
У рэцэнзіі самотніка Алена *«Aresha»* Сабалеўская з музычнага парталу «» пісала: *«Ствараецца ўражаньне, што слухаеш замежны гурт: добрая ангельская, саўнд у духу брытанскіх рокераў (або попераў). Дужа пазнаецца ўплыў такіх калектываў, як „“, „“, „[[Muse]]“»*. Яна ж вылучыла ўклад вакаліста і адзначыла найбольш прыкметныя творы на дыску *«няцяжкае гітарнае музыкі трохі штучнага выкананьня»*: «Today», «In My Head», «Wake Up».

## Сьпіс кампазыцыяў

## Удзельнікі

**[[Open Space]]**:
* Віталь Маціеўскі — вакал, гітара, фартэпіяна.
* Максім Мястоўскі — гітара.
* Сева Маслаў — бас-гітара.
* Андрэй Малашэнка — барабаны.

**Вытворчасьць**:
* Віталь Кулеўскі — запіс і зьвядзеньне (1, 2, 3, 4, 5).
* Сева Маслаў — запіс і зьвядзеньне, мастэрынг (6).
* Віталь Маціеўскі — мастэрынг (1, 2, 3, 4, 5).
* Максім Мястоўскі — дызайн вокладкі CD.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Спампаваць самотнік (40 Мб, 320kbps)

Катэгорыя:Самотнікі 2007 году
Катэгорыя:Альбомы Open Space
Катэгорыя:Беларускія альбомы
Катэгорыя:Альбомы на ангельскай мове
Катэгорыя:Рок-альбомы
Клясіна

**Кля́сіна** — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Тур’яўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 42 чалавекі

## Асобы
* Аляксей Цюльга (1922—1953) — удзельнік Нямецка-савецкай вайны, Герой Савецкага Саюзу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапольскага раёну
Катэгорыя:Тур’яўскі сельсавет
Знак бяды (неадназначнасьць)

Назву **Знак бяды** маюць:

* Знак бяды — аповесьць Васіля Быкава
* Знак бяды (фільм) — фільм па матывах аповесьці Васіля Быкава
Трубільня

**Трубі́льня** — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Тур’яўскага сельсавету.

## Асобы
* Мікола Луфераў (1929—1994) — беларускі крытык і літаратуразнавец.
* Іван Варапаеў (1905—1959) — генэрал-маёр артылерыі, Герой Савецкага Саюзу (1944).

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапольскага раёну
Катэгорыя:Тур’яўскі сельсавет
Віктар Гардзей

**Ві́ктар Канстанці́навіч Гардзе́й** (19 жніўня 1946, в. Малыя Круговічы, Ганцавіцкі раён, Берасьцейская вобласьць&nbsp;— 23 студзеня 2025, Менск) — беларускі паэт, празаік, перакладчык.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Закончыў Круговіцкую сярэднюю школу (1964) і (завочна) факультэт журналістыкі БДУ (1984). Пасьля школы працаваў у калгасе, у 1965—1966 гг. быў літсупрацоўнікам ляхавіцкай раённай газэты «Будаўнік камунізму». 3 1966 году — у ганцавіцкай раённай газэце «Савецкае Палессе» (загадчык аддзелу ліставаньня, адказны сакратар, намесьнік рэдактара).

3 пераездам у Менск у 1983 годзе працаваў у рэдакцыі часопіса «Беларусь». У 1985—1990 гадох працаваў рэдактарам аддзелу флёры і літаратуры ў часопісе «Родная прырода». Ад 1989 году — старэйшы літсупрацоўнік аддзелу прозы часопісу «Маладосць». Таксама працаваў у часопісах «Полымя» і «Вожык». Пазьней зноў у часопісе «Маладосць» (намесьнік галоўнага рэдактара). Да 2010 году працаваў у выдавецтве «Мастацкая літаратура». У 2010—2015 гадах — загадчык аддзелу прозы і паэзіі газэты «Літаратура і мастацтва».

Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў з 1979 году.

Памёр 23 студзеня 2025 года ў Менску.

## Творчасьць
У 1963 годзе, калі было надрукавана яго першае апавяданьне «Памылка».

### Паэзія
* 1975 — «Касавіца»
* 1976 — «Чырвоны грабеньчык»
* 1978 — «Верасное палясоўе»
* 1982 — «На арэхавай палянцы»
* 1983 — «Засевак Радзімы»
* 1985 — «Незабудкі азёр»
* 1988 — «Узрушэньне»
* 1988 — «Коцікі на вярбе»
* 1989 — «Мой тата — трактарыст»
* 1994 — «Дзікая пчала»

### Проза
* 1984 — «Дом з блакітнымі аканіцамі»
* 1988 — «Карані вечнага дрэва»
* 1995 — «Уратуй ад нячыстага»
* 1996 — «Ці то грэбля, ці то гаць»

### Пераклады
* Гюстаў Флябэр «Саламбо»
* Робэрт Льюіс Стывэнсан «Чорная страла»
* Эрнст Гофман «Шчаўкунчык і мышыны кароль»,
* кніга казак народаў Эўропы «Хрустальны калодзеж»

## Узнагароды
* Ляўрэат Літаратурнай прэміі імя Івана Мележа.
* Ляўрэат літаратурнай прэміі «Залаты купідон» (2007)
* У вёсцы Малыя Круговічы да 50-годзьдзя пісьменьніка імем Віктара Гардзея названа вуліца, на якой ён нарадзіўся і жыў, а на месцы дому, дзе ён жыў у 2017 годзе ўсталяваны памятны знак.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ганцавіцкім раёне
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі