open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1840-я

**1840-я**

Стагодзьдзі: XVIII стагодзьдзе — XIX стагодзьдзе — XX стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1790-я
1800-я
1810-я
1820-я
1830-я
**1840-я**
1850-я
1860-я
1870-я
1880-я
1890-я


Гады: 
1840, 1841, 1842, 1843, 1844, 1845, 1846, 1847, 1848, 1849

----

## Асноўныя падзеі
* Упершыню выкарыстана агульная анастэзія пад час апэрацыі хірургам Кроўфардам Лонгам.
* Было дасланае першае тэлеграфнае паведамленьне Самюэлем Морзэ з Балтымора ў Вашынгтон.
* Адбылася першая опіюмная вайна паміж Кітаем і Вялікабрытаніяй у выніку якой Вялікабрытанія атрымла Ганконг.
* Адбылася амэрыкана-мэксыканская вайна паміж ЗША і Мэксыкай, у выніку якой ЗША атрымала Арызону, Каліфорнію і Нью-Мэксыка.
* Карл Маркс і Фрыдрых Энгельс апублікавалі Камуністычны маніфэст.

Катэгорыя:1840-я
Сэнт Джорджэс (Грэнада)

**Сэнт Джорджэс** () — сталіца і самы вялікі горад Грэнады, разьмешчаны на востраве Грэнада. Адначасова горад зьяўляецца сталіцай акругі Грэнады Сэнт-Джордж. Колькасьць жыхароў налічвае каля 34 тысячаў чалавек. Горад разьмешчаны на схіле вулькана на ўзьбярэжжы затокі. Эканоміка гораду заснаваная на экспарце какавы, мускатнага арэха і маіса.

Горад быў заснаваны францускімі каляністамі ў 1650 годзе, потым зьяўляўся сталіцай брытанскай калёніі, якая ахоплівала прылягаючыя астравы. З 1974 году Сэнт Джорджэс стаў сталіцай незалежнай Грэнады.

У 2004 годзе Сэнт Джорджэс і ўвесь востраў Грэнада значна пацярпелі ад урагану Іван. Ураган зьнішчыў шмат пабудоваў гораду і прынёс значныя страты інфраструктуры ўсяго вострава. Па некаторых падліках ад урагану пацярпелі 90% збудаваньняў вострава, наступствы для грэнадзкай эканомікі былі жахлівымі. Праз год з дапамогай Канады, ЗША і Эўрапейскага Зьвязу большасьць наступстваў урагану было пераадолена.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Грэнады
1830-я

**1830-я**

Стагодзьдзі: XVIII стагодзьдзе — XIX стагодзьдзе — XX стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі:
1780-я
1790-я
1800-я
1810-я
1820-я
**1830-я**
1840-я
1850-я
1860-я
1870-я
1880-я


Гады:
1830, 1831, 1832, 1833, 1834, 1835, 1836, 1837, 1838, 1839

----

## Асноўныя падзеі
* Майкл Фарадэй вынайшаў электрамагнітную індукцыю.
* адбылася коласьветнае падарожжа Чарлза Дарвіна на караблі Бігл.

Катэгорыя:1830-я
Станіслаў Карвацкі (1700—1759)

**Стані́слаў Карва́цкі** (; 6 траўня 1700, каля Ольштыну — 2 жніўня 1759, Журомін) — ксёндз-прафэсар, езуіт ад 10 кастрычніка 1716 у Вільні, прафэсар рыторыкі ў Рэшлю 1729—1732 і Браневе 1732—1733, прэфэкт школаў у Рэшлі 1736—1737, місіянэр у Ваўкавыску 1737—1740 і Тыльжы 1740—1741, прафэсар маральнае тэалёгіі ў Браневе 1741—1742, тэоляг смаленскага біскупа Ю. М. Гільзэна 1749—1750, місіянэр у Асьвеі 1750—1752 і Журоміне 1753—1754. Са шляхецкага роду Карвацкіх. Пляменьнік Мацея, Томаша, Людвіка Францішка.

Станіслаў (1700—1759)
Катэгорыя:Нарадзіліся 6 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1700 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ольштыне
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Асобы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Памерлі 2 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1759 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Журоміне
Касьцёл Сьвятой Ганны (Скарулі)

**Касьцёл сьв. Га́нны** ў Скарулях (раён Янава над Вяльлёй) — помнік архітэктуры ВКЛ, рэнэсансны храм з гатычнымі рысамі. Збудаваны ў 1622 годзе.

## Крыніцы

Скарулі
Скарулі
Скарулі
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Вялёна)

**Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі** ў Вялёне — помнік архітэктуры ВКЛ, рэнэсансны храм з гатычнымі рысамі. Збудаваны ў 1644 годзе па фундацыі князя Альбрыхта Станіслава Радзівіла. Ранейшы касьцёл у Велюоне быў збудаваны па фундацыі Вітаўта ў 1421 годзе. Паводле Напалеона Орды, новы будынак узьведзены проста на падмурку першага.

## Крыніцы

Вялёна
Вялёна
Вялёна
Дрына

**Дры́на** () — рака ва ўсходняй Босьніі і Герцагавіне, якая сваім цячэньнем утварае прыродную мяжу БіГ і Сэрбіі. Другая пасьля Савы па велічыні рака Босьніі і Герцагавіны.

## Вонкавыя спасылкі

* Drina River Britannica.com

Катэгорыя:Рэкі Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Фёдар Фёдараў

**Фёдар Іванавіч Фёдараў** (19 чэрвеня 1911 — 13 кастрычніка 1994) — беларускі фізык-тэарэтык, адзін тых, хто распачаў беларускую тэарэтычную фізыку. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (з 1966 году), Герой Сацыялістычнай працы (1978). Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1968).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і Янкі Маўра ў мястэчку Турэц Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Закончыў фізыка-матэматычнае аддзяленьне пэдагагічнага факультэту БДУ ў 1931 годзе, пасьля чаго працаваў выкладчыкам пэдагагічнага тэхнікуму ў горадзе Крычаве. У 1933 годзе накіраваўся ў Ленінград у асьпірантуру. У 1936 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Прымяненьне мэтаду функцыяналаў у пэўных пытаньнях тэорыі выпраменьваньня», якую ён напісаў пад кіраўніцтвам акадэміка АН СССР Уладзімера Фока. Адразу пасьля гэтага становіцца дацэнтам на фізычным факультэце БДУ. У 1938 годзе ініцыяваў утварэньне катэдры тэарэтычнай фізыкі на фізычным факультэце БДУ і сам яе ўзначаліў. З 1943 году да 1950 году быў дэканам фізычнага факультэту. Аўтар больш за 300 навуковых публікацыяў, у тым ліку 6 манаграфіяў.

У 1954 годзе абараніў доктарскую дысэртыцыю на тэму «Інварыянтныя мэтады ў оптыцы анізатропных асяродзьдзяў». У 1955 годзе ўзначаліў лябараторыю тэарэтычнай фізыкі Інстытуту фізыкі АН БССР. Быў рэдактарам фізыка-матэматычнай сэрыі часопіса «Весці АН БССР», уваходзіў у рэдакцыі ўсесаюзных навуковых выданьняў «Часопіс прыкладной спэктраскапіі» і часопісу «Дыфэрэнцыйныя раўнаньні».

## Узнагароды
* 2 ордэны Леніна (1971, 1978)
* Ордэн Працоўнага чырвонага Сьцяга (1949)
* Ордэн «Знак Павагі» (1953)
* Мэдалі
* Граматы Вярхоўнага Савету БССР

## Прэміі
* Дзяржаўная прэмія БССР 1972 году за манаграфію «Тэорыя пругкіх хваль у крышталях»
* Дзяржаўная Прэмія СССР 1976 году за працы ў вобласьці крышталяоптыкі 

## Ушанаваньне памяці
* У гонар Фёдара Фёдарава названая вуліца ў менскім мікрараёне Сухарава. 
* Прэмія НАН Беларусі імя акадэміка Фёдара Іванавіча Фёдарава.

## Асноўныя працы
* ; 2-е изд. М.: УРСС, 2004
* 
* ; перавыданьне: Springer Science & Business Media, 2013
* 
* 
* ; 2-е изд. М.: УРСС, 2003.

## Крыніцы

## Літаратура
* Веснік Беларускага дзяржаўнага універсітэта. Серыя 1. №3/1971.

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя пра Фёдарава на старонцы Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
* Біяграфія Фёдарава на старонцы катэдры тэарэтычнай фізыкі фізычнага факультэта БДУ

Катэгорыя:Беларускія фізыкі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Кандэнсацыйная электрастанцыя

**Кандэнсацыйная электрастанцыя** (*кандэнсацыйная электрычная станцыя*, *КЭС*) - паратурбінная электрастанцыя, прызначэньне якой - вытворчасьць электрычнай энэргіі.

Для вытворчасьці электраэнэргіі выкарыстоўваюць кандэнсацыйная турбіны. КЭС, якія працуюць на ядзерным паліве называюць атамнымі электрастанцыямі (АЭС), або кандэнсацыйнымі атамнымі электрастанцыямі. Вялікія КЭС на арганічным паліве на тэрыторыі былога СССР звычайна называюць ДРЭС.

Катэгорыя:Энэргетыка
Ірына Казуліна

**Іры́на Казу́ліна** (19 кастрычніка 1959 — 23 лютага 2008) — грамадзкі дзеяч, жонка былога кандыдата ў прэзыдэнты Аляксандра Казуліна.

Скончыла мэханічна-матэматычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, дзе і пазнаёмілася са сваім будучым мужам Аляксандрам Казуліным. Працавала праграмістам у НПА «Планар», затым — у Цэнтры праблем чалавека БДУ. Скончыла Міжнародную школу бізнэсу і мэнэджмэнту тэхналёгіяў БДУ (цяпер Інстытут бізнэсу і мэнэджмэнту тэхналёгіяў БДУ). Пасьля працавала маркетолягам ў тым самым Цэнтры.

Актыўна дапамагала хворым на рак малочнай залозы. У 2007 годзе выступіла адной з арганізатараў праведзенай у Менску міжнароднай канфэрэнцыі па праблемах падтрымкі жанчын, хворых на рак малочнай залозы.

Памерла ў 19:40 23 лютага 2008 году на 49-м годзе жыцьця.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Анлайн-канфэрэнцыя з Ірынай Казулінай (14.07.2006)
*  (пачатак 2008 г.)

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзяячкі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі ад раку малочнай залозы
Карла Спампані

**Карлё Спампа́ні** (; 1750 — 2 сакавіка 1783) — архітэктар барока, прадстаўнік палядыянскай школы.

Нарадзіўся ў Рыме, пасьля перабраўся ў ВКЛ, дзе і працаваў. Пакінуў шмат помнікаў на тэрыторыі сучасных Беларусі і Летувы.

## Творы
* Шчорсаўскі палац, 1770—1776 (разам зь Я. Габыелем і Джузэпэ Сака)
* Асобныя крылы і прыбудовы да будынку Віленскага ўнівэрсытэту, 1773
* Праект палаца ў Пашлаве пад Вільняй, 1775
* Палац Пшазьдзецкага ў Заслаўі, 1778—1782
* Касьцёл Найсьвяцейшай Дзевы Марыі ў Заслаўі (?)
* Радзівілімонтаўскі палац, 1778—1783
* Капліца Сьвятога Казімера ў Вільні, 1782 (абнаўленьне)
* Сядзіба і лямус у Беніцы пад Маладэчнам
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Дубраве, 1805

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія архітэктары
Катэгорыя:Архітэктары Вялікага Княства Літоўскага
Джузэпэ Сака

**Джузэпэ Сака** (, ; 1735 — 22 сьнежня 1798) — італьянскі па паходжаньні архітэктар Вялікага Княства Літоўскага, прадстаўнік стылю барока і клясыцызму.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў 1735 годзе ў Вэнэцыі, у 1767 пераехаў у Рэч Паспалітую. З 1773 жыве і працуе ў Горадні, з 1774 — прыдворны архітэктар Антонія Тызэнгаўза, галоўны архітэктар па будаўніцтве Гарадзенскіх каралеўскіх мануфактур. У 1770-я кіраваў будаўнічай школай ў Горадні. У далейшым акрамя Горадні працаваў у Вільні, Паставах, Ішчальне, Добасьне і іншых. У 1794 годзе атрымаў тытул каралеўскага архітэктара.

Пахаваны на Каталіцкіх фарных могілках у Горадні.

## Творы
* Гарадзенскія каралеўскія мануфактуры
* Аўгустоўскі палац ля Горадні
* Станіславоўскі палац ля Горадні
* Сьвяцкі палац Язэпа і Антонія Валовічаў
* Шчорсаўскі палац, 1770—1776 (разам з Карла Спампані і Я. Габрыелем)
* Палац Тызэнгаўза ў Горадні, рэканструкцыя (разам з І. Г. Мёзэрам)
* Палац Тэзэнгаўза ў Вільні
* Палац Тызэнгаўза ў Паставах
* Новы замак у Горадні, рэканструкцыя
* Ратуша ў Горадні, 1775 (разам з Фрэйліхам)
* Палац у Цёнжэні (Польшча)
* Праект ратушы ў Вільні, 1784 (ня быў ажыцьцяўлены)

## Літаратура
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 2 т. Т.2. Мінск, 2006. ISBN 985-11-378-0

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларускія архітэктары
Катэгорыя:Архітэктары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Пахаваныя на фарных могілках Горадні
Коммерческий курьер

**Комме́рческий курье́р** () — рэгіянальная газэта. Заснаваная ў 1991 годзе. Выходзіць на расейскай мове ў Бабруйску адзін раз на тыдзень у сераду (пэўны час выходзіла яшчэ і па суботах). Галоўны рэдактар — Тацяна Новік. Публікуе матэрыялы пра грамадзкае і культурнае жыцьцё гораду, рэкляму. Мае разьдзелы прысьвечныя краязнаўству («*Скрижали*»; галоўны аўтар — Галіна Чырук), праваслаўю і Бабруйскай япархіі («*Православный вестник*»), навінам грамадзка-культурнага жыцьця Беларусі й іншаму. Рэдакцыя месьціцца на адрасе г. Бабруйск, вуліца Чангарская, 81/25.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт газэты

Катэгорыя:Бабруйскія газэты
Сэрафім (Беланожка)

**Япіскап Сэрафім** (у сьвеце *Аляксей Дзьмітрыевіч Беланожка*; нарадзіўся 5 верасьня 1973, Екацерынбург, Расея) — беларускі праваслаўны дзяяч, япіскап.

## Біяграфія

Зь сям’і вайскоўца. У 1986 сям’я пераехала ў Бабруйск. У 1990—1994 вучыўся ў Менскай духоўнай сэмінарыі, якую скончыў, абараніўшы дыплём на тэму «Пастырскія пасланьні сьвятога апостала Паўла».

У 1999 з адзнакай скончыў Багаслоўскі факультэт Тэсалянікійскага ўнівэрсытэту імя Арыстоцеля (Грэцыя). У 1999—2000 праходзіў стажыроўку на Багаслоўскім факультэце Цюбінгенскага ўнівэрсытэту (Нямеччына).

У 2001 скончыў Менскую духоўную акадэмію з навуковай ступеньню кандыдата багаслоўя, абараніўшы дысэртацыю на тэму «Вучэньне сьвятога апостала Паўла аб стаўленьні чалавека да тварнога сьвету».

У 2000 прызначаны выкладчыкам Сьвятога Пісаньня Новага Запавету Менскай духоўнай сэмінарыі.

У 2000—2004 — выкладчык, затым старэйшы выкладчык катэдры багаслоўя й гісторыі Цэрквы факультэта тэалёгіі Эўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта ў Менску; прызначаны памагатым дэкана.

З 2001 — выкладчык на катэры бізанталёгіі Менскае духоўнае акадэміі.

У 2002 вывучаў ангельскую мову ў Бірмінгемскім унівэрсытэце (Вялікабрытанія).

У 2004 прызначаны першым прарэктарам Інстытуту тэалёгіі імя сьвятых Мятода й Кірылы Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту; дацэнт катэдры Біблеістыкі і царкоўна-практычных дысцыплінаў Інстытуту тэалёгіі БДУ.

10 верасьня 2003 мітрапалітам Менскім і Слуцкім Філарэтам пастрыжаны ў мантыю зь імем Сэрафім у гонар Сэрафіма Сароўскага ў саборы Ўсьпенскага Жыровіцкага манастыру. Пасьвечаны ў іерадыякана 24 кастрычніка 2003, у іераманаха — 14 сьнежня 2003.

22 красавіка 2007 прызначаны япіскапам Бабруйскім і Быхаўскім.

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія Сэрафіма на рэгіянальным партале Бабруйску

Катэгорыя:Беларускія праваслаўныя дзеячы
Катэгорыя:Бабруйскія япіскапы
Катэгорыя:Нарадзіліся 5 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Екацярынбургу
Бабруйская япархія

**Бабру́йская япа́рхія** — царкоўна-адміністратыўная адзінка ў складзе Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату. Катэдральны сабор — Сьвята-Мікольская Царква (Бабруйск).

## Гісторыя

Япархія заснаваная Сынодам Расейскае Праваслаўнае Царквы 24 сьнежня 2004. Вылучаная са складу Магілёўскае япархіі з прызначэньнем кіраўніка япархіяй япіскапа Пятра (Карпусюк Віктар Пятровіч, нарадзіўся 5 студзеня 1959) з тытулам япіскап *Бабруйскі й Асіпавіцкі*. 20 красавіка 2005 япархія пераназваная ў «*Бабруйскую й Быхаўскую*». Бабруйская япархія ўключае ў сябе раёны: Асіпавіцкі, Бабруйскі, Быхаўскі, Глускі, Качэрыцкі, Клічаўскі.

## Статыстыка япархіі

* Прыходаў — 35
* Цэркваў — 30
* Малітоўных дамоў — 1
* Капліцаў — 3
* Сьвятароў — 32

31 сьнежня 2007 на загад япіскапа на тэрыторыі япархіі створаныя 5 благачыньняў: Бабруйскае гарадзкое (протаярэй Аляксей Канаплёў), Бабруйскае раённае й Глускае (протаярэй Генадзь Вейга), Клічаўска-Качэрыцкае (протаярэй Сяргей Андрэеў), Быхаўскае (протаярэй Мікалай Паўловіч), Асіпавіцкае (часова кіруецца япіскапам Сэрафімам).

## Сьвятыні япархіі
* Сьвятыя мошчы ўгоднікаў Божых (Старцаў Опцінскіх, Сьвятога Яна Кармянскага) — Царква Сьвятога Прарока Божага Ільлі (Бабруйск)
* Цудадзейны абраз Маці Божай Баркулабаўскай — Царква Сьвятой Жыватворчай Троіцы (Быхаў)

## Бабруйскія япіскапы

### Вікарыі [[Менская эпархія|Менскае япархіі]]
* 1923—1937 Філарэт (Раменскі)
* 1953—1955 Мітрафан (Гутоўскі)
* 1956—1961 Лявонці (Бондар)

### Кіруючыя архіярэі
* 2004 — 27 сьнежня 2005 Пётар (Карпусюк) с 24 сьнежня
* 27 сьнежня 2005 — 22 красавіка 2007 Сафроні (Юшчук) (архіяпіскап Магілёўскі, часовы кіроўца)
* 22 красавіка 2007 — Сэрафім (Беланожка).

## Літаратура
* Кто есть кто в Бобруйской епархии // Коммерческий курьер. 20 февраля 2008

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бабруйская і Быхаўская япархія
Катэгорыя:Бабруйск
Катэгорыя:Рэлігія ў Бабруйску
Беларусь (1919, Менск)

«**Белару́сь**» — штодзённая палітычна-эканамічная і літаратурная газэта нацыянальна-дэмакратычнага кірунку.

## Гісторыя
Выдавалася на беларускай мове ў Менску (21 кастрычніка 1919 — 9 ліпеня 1920). Рэдактар-выдавец у 1919 Ядзьвіга Луцэвіч, ад 1920 рэдактар Язэп Лёсік, выдавец — Часовы беларускі нацыянальны камітэт, ад 12 сакавіка 1920 прадстаўнік БНК Кузьма Цярэшчанка. Газэта лічылася пераемніцай газэты «Звон» (27 нумароў улучаны ў суцэльную нумарацыю). №№: 1919, № 1 (28) (21 кастр.) — 56 (83) (31 сьнеж.); 1920, № 1—146 (9 ліп.). Неаднаразова канфіскоўвалася польскімі ўладамі, выходзіла зь «белымі плямамі» цэнзуры. Адстойвала ідэю сувэрэннае, непадзельнае і незалежнае Беларусі.

## Тэматыка
Разьвівала традыцыі газэты «Наша ніва», аб’ядноўвала нацыянальныя палітычныя партыі й групоўкі, якія адстойвалі ідэю сувэрэннай, непадзельнай і незалежнай Беларускай Рэспублікі ў этнаграфічных межах беларускага народа. Разнастайныя матэрыялы газэты — ад рэдакцыйных артыкулаў і літаратурных твораў да карэспандэнцый з гарадоў, мястэчак і вёсак — зьнітоўвала ідэя адраджэньня Беларусі, яе дзяржаўнасьці й культуры, народнай гаспадаркі, самабытнага духоўнага аблічча нацыі. Разнастайныя матэрыялы былі прысьвечаны арганізацыі беларускай арміі. Шмат месца газэта адводзіла барацьбе за стварэньне беларускіх школ. Асаблівае значэньне надавалася працоўнай каапэрацыі, якая, на думку сацыялістычнага крыла аўтарскага калектыву газэты, прывядзе Беларусь да дэмакратычнага сацыялізму.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Конан У. М.. «Беларусь» //  С. 484—486.

## Вонкавыя спасылкі
* Газэта Беларусь у зборы Беларускай Інтэрнэт-Бібліятэкі «Камунікат.org»

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Бумбокс

**«Бумбо́кс»** — украінскі фанкі-ґрув гурт. 

Утвораны ў 2004 годзе ў Кіеве вакалістам Андрэем Хлыўнюком і гітарыстам Андрэем «Мухаю» Самойлам. Група ўваходзіць да асацыяцыі незалежных музыкаў «Вдох».

## Склад
* Андрэй Хлыўнюк: вакал, тэксты
* Андрэй Самойла: гітара
* Валік Маціюк: DJ

## Дыскаграфія
* *[[Меломанія]]* (2005)
* *[[Family Бізнес]]* (2006)
* *[[Тримай]]* (міні-альбом) (2007)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 
* Тэксты песьняў 
* Блоґ гурту
Звон (газэта)

«**Звон**» — штодзённая беларуская палітычна-эканамічная і літаратурная газэта. Орган Рады Беларусай Народнай рэспублікі. Выходавалася з 25 жніўня да 19 кастрычніка 1919 году. Спынена на № 27. Рэдактарка Ядвіга Луцэвіч. Паводле зьвестак адзьдзела нацыянальнасьцяў і друку Грамадзянскага ўпраўленьня ўсходніх земляў (31 жніўня 1919, Варшава), газэтай кіраваў «кансорцыюм» у складзе Язэпа Лёсіка, Язэпа Фарботкі , Алеся Прушынскага, Макара Касьцевіча. Друкарня Я. Грынблята. Перапрыемніцай «Звону» стала газэта «Беларусь».

Выдавалася ў Менску пад польскай акупацыяй. Матэрыялы газэты прасякнуты ідэяй адбудовы беларускай дзяржаўнасьці, адраджэньня гаспадаркі й культуры. У рэдакцыйным праграмным артыкуле «Нашае заданьне»  падкрэсьлівалася неабходнасьць адбудовы «свае ўласнае Беларускае дзяржавы, свайго роднага беларускага Гаспадарства», стварэньня беларускага войска, якое б аб'яднала беларускія землі, а затым Устаноўчы Сойм выявіў бы волю народа. Рэдакцыя зьвярнулася да польскай дэмакратыі з заклікам адмовіцца ад экспансіянісцкіх плянаў у адносінах да Беларусі й прызнаць за беларускім народам права на самастойнае існаваньне. 

У першым нумары ад 25 жніўня 1919 году была надрукавана адозва Юзэфа Пілсудзкага «Да насяленьня В.Кн. Беларуска-Літоўскага». У тым самым нумары ў артыкуле «*Наша Заданьне*»:

«*Зьвяртаемся да польскай дэмакратыі з гэткімі словамі: колісь, за часоў быўшага Вялікага Княства Беларуска-Літоўскага, нашыя продкі памаглі вашым продкам збавіцца ад нямецкай крыжацкай навалы; коліць супольна мы бараніліся ад нашых ворагаў і былі дужыя і культурныя, але калі Польшча перастала паважаць нашыя дзяржаўныя і культурна-нацыянальныя патрэбы, то гэта прывяло да згубы і даўгалетняга палону і нас і вас*».

## Літаратура
*  
* В. У. Скалабан «Звон».  С. 40.
* Віталь Скалабан. «Звон».  — С. 432, 433.

## Вонкавыя спасылкі
* «Звон» (1919) — Беларуская Палічка
* Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org — «Звон» (1919)

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Наша думка

«**На́ша ду́мка**» — штотыднёвая грамадзка-палітычная і літаратурная газэта прагрэсіўнага кірунку. Выходзіла на беларускай мове ў Вільні (24 сьнежня 1920 — 8 ліпеня 1921). Выйшла 27 нумароў. Забаронена польскімі ўладамі. 

Рэдактары:  
Максім Гарэцкі, на Вастрабрамскай вуліцы 5 (Пасаж), друкарня «Друк», на Вастрабрамскай вуліцы 5  () (); з № 14 Аляксей Кабычкін на Вастрабрамскай вуліцы 9 ()   
(), друкарня Барыса Клецкіна, Мала-Стэфаноўская 23, () ().

## Зьмест
Асноўную ўвагу аддавала палітычнаму й эканамічнаму становішчу Заходняе Беларусі пад уладай Польшчы, распаўсюджаньню ідэяў вызваленчага руху. 
Меліся рубрыкі: «Штодзенныя весткі», «Правінцыяльны аддзел», «Беларускае жыцьцё». 

15 красавіка 1921 году на старонках газэты надрукавалі верш былога ўдзельніка Слуцкага збройнага чыну «На сьмерць Піліпа Валоцькі» з наступнымі радкамі:

Таксама 29 красавіка, 27 траўня 1921 году лісты ваяроў Слуцкага збройнага чыну й 6 траўня 1921 году верш «Песьня інтэрнаваных 1 Слуцкай Брыгады стральцоў».

## Памяць
Хор вольных беларусаў «Гук Цішы», які базуецца ў Варшаве, агучыў да Дня гэрояў Слуцкага збройнага чыну песьню слуцкіх паўстанцаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* А. С. Ліс.  «Наша думка».  //  — С. 247.
* Арсень Ліс.  «Наша думка». //  — С. 314. 

## Вонкавыя спасылкі
* «Наша думка» (1920—1921) // Беларуская Палічка
* «Наша думка» (1920—1921) // Бібліятэка Акадэміі навук Летувы імя Ўрублеўскіх (

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Сьцяг Аўганістану

**Сьцяг [[Аўганістан]]у** складаецца з трох вэртыкальных палосак: чорнай, чырвонай і зялёнай, з гербам пасярэдзіне.

Пасля падзньня Кабулу і прыхода да ўлады  Талібана, 15 жніўня 2021, de-facto скасаваны і заменяны на белы сьцяг тэрарыстычнага руху.

## Гісторыя
Частыя палітычныя зьмены прывялі да таго, што Аўганістан атрымаўшы незалежнасьць у 1919 годзе некалькі разоў зьмяняў дзяржаўны сьцяг.

Сьцяг з 1992 году быў зялёна-бела-чорны з залатым гербам пасярэдзіне. Пасьля прыходу да ўлады талібаў у 1996 годзе быў уведзены белы сьцяг на якім арабскімі літарамі было напісана: «*Няма Бога, акрамя Алаха, і Магамэт Яго прарок*». Гэты сьцяг ня быў прызнаны міжнароднай супольнасьцю. Пасьля зьвяржэньня талібаў у 2002 годзе быў прыняты новы сьцяг.

## Сымбалізм
Чорны колер сымбалізуе гістарычную і рэлігійную пераемнасьць, чырвоны — колер караля і сымбаль змаганьня за свабоду, а зялёны сымбалізуе удачу.

Цэнтральным элемэнтам герба зьяўляецца мячэт. Вянок з каласоў уяўляе сельскую гаспадарку і адзінства.

## Гістарычныя сьцягі

Аўганістан
Катэгорыя:Аўганістан
Сьпіс гатычных збудаваньняў Вялікага Княства Літоўскага

**Сьпіс гатычных збудаваньняў Вялікага Княства Літоўскага** — пералік гатычных збудаваньняў Вялікага Княства Літоўскага паводле месца іх разьмяшчэньня ў альфабэтным парадку.

## А
; Астрог
* Замак князёў Астроскіх
* Багаяўленская царква

; Ашмяны
* Францішканскі касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (захаваліся толькі фрагмэнты старога храму ў складзе пазьнейшага клясыцыстычнага будынка)

## Б
; Берасьце
* Вежа-стоўп — не захавалася
* Царква Сьвятога Міколы

## В
; Вільня
* Горні і Дольны вялікакняскія замкі
* Касьцёл Сьвятога Мікалая
* Касьцёл Сьвятых Францішка і Бэрнарда і кляштар бэрнардынаў
* Касьцёл Сьвятой Ганны — адзіны ў межах ВКЛ помнік палымянай готыкі
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
* Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава
* Касьцёл Сьвятых Ганны і Барбары на Дольнім замку
* Касьцёл Сьвятога Яна
* Траецкая царква
* Прачысьценская царква
* Царква Параскевы Пятніцы
* Царква Сьвятога Міколы

; Віцебск
* Верхні і Ніжні вялікакняскія замкі

## Г
; Геранёны
* Замак Гаштольдаў
* Касьцёл Сьвятога Мікалая

; Гнезна
* Касьцёл Сьвятога Міхала

; Горадня
* Стары замак
* Верхняя царква

## І
; Іўе
* Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла

; Ішкальдзь
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы

## К
; Камянец
* Белая вежа

; Кейданы
* Касьцёл Сьвятога Юрыя — мае рэнэсансныя рысы

; Кодань
* Царква Сьвятога Духа

; Коўна
* «Дом Пяркунаса»
* Замак-кастэль
* Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла
* Фара Вітаўта
* Касьцёл Сьвятога Юрыя
* Касьцёл Сьвятога Мікалая
* Касьцёл Сьвятой Гертруды

; Крэва
* Замак-кастэль

## Л
; Ліда
* Замак-кастэль

; Луцак
* Замак Любарта

## М
; Меднікі
* Замак-кастэль

; Мерач
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі

; Мір
* Замак-кастэль — помнік абарончай гатычнай архітэктуры ВКЛ, унесены ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны. Першапачаткова замак меў рысы рэнэсансу, затым набыў рысы барока.
* Траецкая царква

; Мураванка
* Царква Раства Багародзіцы

; Мядзел
* Вялікакняскі замак

## Н
; Наваградак
* Вялікакняскі замак
* Замкавая царква
* Фарны касьцёл
* Барысаглебская царква

## П
; Полацак
* Сафійскі сабор — першапачаткова старажытнарускі храм у XVI ст. быў перабудаваны ў форме абарончай гатычнай царквы. Быў зьнішчаны, на яго месцы стаіць збудаваны пазьней храм у стылі Віленскага барока.

## С
; Сапежышкі
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля

; Супрасьля
* Дабравешчанская царква

; Сынковічы
* Царква Сьвятога Міхаіла

## Т
; Трокі
* Замак-кастэль на паўвыспе
* Замак-канвэнтхаўс на выспе
* Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі

; Тураў
* Вежа-стоўп — не захавалася

## У
; Уселюб
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля

## Глядзіце таксама
* Сьпіс рэнэсансных збудаваньняў Вялікага Княства Літоўскага


Катэгорыя:Гатычная архітэктура ВКЛ
Катэгорыя:Сьпісы
Ніжнесылескае ваяводзтва

**Ніжнесылескае ваяводзтва** () — адно з 16 ваяводзтваў Польшчы. Ахоплівае значную частку тэрыторыі гістарычнай краіны Сылезія (Ніжняя Сылезія). Утворанае 1 студзеня 1999 на падставе ўставы ад 24 ліпеня 1998 году аб увядзеньні тэрытарыяльнага падзелу дзяржавы, з наступных ваяводзтваў папярэдняга адміністрацыйнага падзелу: Уроцлаўскага, Лягніцкага, Валбжыскага, Яленя-Гурскага і часткова Каліскага і Ляшчыньскага.

## Геаграфія
Ваяводзтва знаходзіцца ў паўднёва-заходняй Польшчы, мяжуе з Чэхіяю і Нямеччынаю і ваяводзтвамі:
* Апольскім
* Велікапольскім
* Любускім

Сядзіба ваяводзкае ўлады — Уроцлаў.

## Гарады
У Ніжнесылескім ваяводзтве налічваецца 91 населены пункт з гарадзкімі правамі, у тым ліку 3 гораду існуе на правах павету.

## Паветы
Ніжнесылескае ваяводзтва складаецца з 29 паветаў — 26 земскіх і 3 гарадзкіх.

## Гміны і населеныя пункты
У склад ваяводзтва ўваходзяць 169 гмін (36 гарадзкіх, 55 сельска-гарадзкіх і 78 сельскіх).
## Вонкавыя спасылкі
* Dolnośląski Urząd Wojewódzki 
* Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego
Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (Цытавяны)

**Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі** ў горадзе Цытавянах — помнік архітэктуры ВКЛ, базылікальны храм, першапачаткова збудаваны ў 1633 годзе. Спалучае гатычныя, рэнэсансныя і (у выніку перабудоваў) барочныя рысы.

Цытавяны
Цытавяны
Цытавяны
Катэгорыя:Цытавяны
Апольскае ваяводзтва

**Апольскае ваяводзтва** () — адно з 16 ваяводзтваў Польшчы. Утворана 1 студзеня 1999 на падставе ўставы ад 24 ліпеня 1998 году *аб увядзеньні тэрытарыяльнага падзелу дзяржавы* з наступных тэрыторыяў папярэдняга адміністрацыйнага падзелу: Апольскага ваяводзтва і Алескага павету Чэнстахоўскага ваяводзтва. Пачаткова плянавалася, што яно ўвойдзе ў Сылескае ваяводзтва са сталіцай у Катавіцах, але пасьля пратэстаў жыхароў Апольскае ваяводзтва было захаванае ў амаль нязьмененых межах. Большасьць тэрыторыі ваяводзтва складае паўночна-заходняя частка Верхняй Сылезіі — Апольская Сылезія.

## Геаграфія
Ваяводзтва знаходзіцца ў паўднёва-заходняй Польшчы, мяжуе з Чэхіяю і ваяводзтвамі:
* Велікапольскім,
* Лодзінескім,
* Ніжнесылескім,
* Сылескім

## Гарады
У Апольскім ваяводзтве налічваецца 35 населеных пунктаў з гарадзкімі правамі, у тым ліку 1 горад існуе на правах павету (Аполе).

## Паветы
Апольскае ваяводзтва складаецца з 12 паветаў — 11 земскіх і 1 гарадзкога.

## Гміны і населеныя пункты
У склад ваяводзтва ўваходзіць 71 гміна (3 гарадзкія, 32 сельска-гарадзкія і 36 сельскіх).

## Вонкавыя спасылкі
* Portal wrotaopolszczyzny.pl
* Galeria miejscowości Opolszczyzny z lotu ptaka
Сылескае ваяводзтва

**Сылескае ваяводзтва** () — адно з 16 ваяводзтваў Польшчы. У сёньняшнім кшталце ўтворана 1 студзеня 1999 на падставе ўставы ад 24 ліпеня 1998 году *аб увядзеньні тэрытарыяльнага падзелу дзяржавы*, з большасьці паветаў наступных ваяводзтваў папярэдняга адміністрацыйнага падзелу: Катавіцкага, Бельскага і Чэнстахоўскага. Назва ваяводзтва выклікае кантравэрсіі, таму што ў яго склад увайшлі землі зь іншых рэгіёнаў, а значная частка Верхняй Сылезіі — Апольская Сылезія — апынулася ў складзе Апольскага ваяводзтва.

## Геаграфія
Ваяводзтва знаходзіцца ў паўднёва-захадняй Польшчы, мяжуе з Чэхіяю і Славаччынаю і ваяводзтвамі:
* Апольскім,
* Лодзінскім,
* Малапольскім,
* Сьвентакшыскім

## Гарады
У Сылескім ваяводзтве налічваецца 71 населены пункт з гарадзкімі правамі, у тым ліку 19 гарадоў існуе на правах павету.

## Паветы
Сылескае ваяводзтва складаецца з 36 паветаў — 17 земскіх і 19 гарадзкіх. Гэта адзінае ваяводзтва, дзе гарадзкіх паветаў больш за земскія.

## Гміны і населеныя пункты
У склад ваяводзтва ўваходзяць 167 гмін (49 гарадзкіх, 22 сельска-гарадзкія і 96 сельскіх).

## Вонкавыя спасылкі

* Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego 
* Śląski Urząd Wojewódzki
Разо

**Разо** () — сталіца і самы вялікі горад Дамінікі. Знаходзіцца на востраве Дамініка, у вусьці ракі Разо, у заходняй частцы вострава. Насельніцтва налічвае каля 20 тысячаў чалавек. Ранейшая назва — *Шарлот Таўн*. Адначасова зьяўляцца сталіцай дамініканскай акругі Сэнт-Джордж. Пабудаваны на месцы старажытнага індзейскага паселішча *Саіры*.

Горад зьяўляецца прамысловым цэнтрам краіны, існуюць прадпрыемствы пераапрацоўкі прадукцыі сельскай гаспадаркі. У горадзе ёсьць буйны рыбацкі порт.

Адначасова Разо зьяўляецца турыстычным цэнтрам Дамінікі.

Катэгорыя:Гарады Дамінікі
Сьвятая Люсія

**Сьвятая Люсія** — выспавая краіна ў Карыбскім моры, знаходзіцца на высьпе з такой жа назвай. Выспа разьмешчаная ў архіпэлягу Наветраных выпаў.

## Гісторыя
Першапачаткова выспа была заселеная караібамі. Для эўрапейцаў выспу адкрыў Хрыстафор Калюмб 13 сьнежня 1502 году. З 1650 году адбываліся спробы калянізацыі выспы французамі і брытанцамі. У 1803 годзе Сьвятая Люсія канчаткова перайшла пад кантроль Вялікабрытаніі. З 1958 да 1962 году ўваходзіла ў склад *Фэдэрацыі Заходняй Індыі*. 22 лютага 1979 году выспа атрымала незалежнасьць. З 1990 году Сьвятая Люсія знаходзіцца ў эканамічным зьвязе з Дамінікай, Грэнадай і Сьвятым Вінцэнтам і Грэнадзінамі.

## Палітыка
Сьвятая Люсія — гэта канстытуцыйная манархія. Канстытуцыя была прынятая ў 1979 годзе. Кіраўнік дзяржавы — брытанскі манарх, які кіруе краінай праз губэрнатара. Заканадаўчая ўлада належыць дзьвюхпалатнаму парлямэнту, які складаецца з сэнату (11 сэнатараў, якіх назначае губэрнатар), і *Палаты Сходаў* (17 дэпутатаў, якія выбіраюцца на агульных выбарах на пяцігадовы тэрмін). Выканаўчая ўлада належыць ураду, які назначаецца губэрнатарам па прапанове прэм’ер-міністра. На пасаду губэрнатарам назначаецца кіраўнік парлямэнцкай большасьці.

## Геаграфія
Выспа Сьвятая Люсія мае вульканічнае паходжаньне. Паверхня ўзвышаная, мае гарысты характар, у заходняй частцы выспы знаходзіцца кратэр вулькана Куалібу (вышыня 777 м), апошняе вывяржэньне адбылася ў 1766 годзе. Самая высокая кропка выспы знаходзіцца на вышыні 950 м. Уздоўж узьбярэжжа знаходзяцца каралавыя рыфы. Клімат — экватарыяльны, вільготны. Летам і ўвосень выспа знаходзіцца пад уплывам трапічных цыклёнаў.

## Адміністрацыйны падзел

Сьвятая Люсія дзеліцца на 11 акругаў:
# Анс-Лавуа
# Кастры
# Шуазэль
# Дафін
# Дэнэры
# Грос-Айлет
# Лаборы
# Мікуд
# Прэслін
# Суфрыер
# Віе-Фор

## Эканоміка
Каля 7% СУП краіны прыходзіцца на сельскую гаспадарку, 20% — на прамысловасьць, 73% — паслугі. Працаздольнае насельніцтва разьмеркаванае ў эканоміцы наступным чынам: сельская гаспадарка — 22% , прамысловасьць — 25%, паслугі — 54%.

Асноўнымі сельскагаспадарчымі культурамі зьяўляюцца бананы, какосавыя арэхі, манга, какава, цукровы трысьнёг.

Аднак складаная міжнародная каньюнктура ў гандлі сельскагападарчымі культурамі выклікала неабходнасьць дывэрсыфікацыі эканомікі выспы. Краіна пачала прыцягваць замежныя грошы ў банкаўскую сфэру і турызм. Прамысловы сэктар эканомікі самы разьвіты, сярод краінаў Карыбскага мора.

Разьвіцьцё атрымала пераапрацоўка прадукцыі сельскай гаспадаркі, вытворчасьць тканіны, адзеньня, мэблі.

Турызм забясьпечвае каля 50% нацыянальнага прыбытку. Штогод краіну наведвае каля 300 тыс. турыстаў.

## Дэмаграфія
96% насельніцтва Сьвятой Люсіі складаюць мурыны і мулаты — нашчадкі афрыканскіх рабоў, каля 3% — індусы, 1% — эўрапейцы. Большасьць насельніцтва (90%) — каталікі, 3% — англікане, 7% — пратэстанты. Афіцыйнай мовай зьяўляецца ангельская, але значная колькасьць насельніцтва ужывае *патуа* — крэольская мова на аснове францускай. Гарадзкое насельніцтва складае 48% насельніцтва, сельскае — 52%.

## Вонкавыя спасылкі
Фарны касьцёл

**Фарны касьцёл**, **Фара** (ад ням. *Pfarrei* — парафія, прыход) — гістарычная назва некаторых найбольш значных парафіяльных касьцёлаў.

## Гісторыя
Найчасьцей назву «Фара» атрымліваў найстарэйшы мескі касьцёл або галоўны касьцёл у мескім дэканаце. У катэдральных местах фарным мог звацца другі паводле значнасьці касьцёл пасьля катэдры. Касьцёлы пры кляштарах не называліся фарнымі.

У наш час фарнымі, паводле традыцыі, працягваюць называцца касьцёлы, якія атрымалі такую назву ў мінулыя стагодзьдзі. Напрыклад, касьцёл Сьвятога Францішка Ксаверыя ў Горадні, які цяпер зьяўляецца катэдраю Гарадзенскай дыяцэзіі.

## Фарныя касьцёлы ў Беларусі
### Існыя
* Ашмяны: касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла
* Глыбокае: касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы
* Горадня: касьцёл Сьвятога Францішка Ксаверыя — пачаў звацца Фарным у канцы XVIII ст., калі ў яго перанесьли набажэнствы з пашкоджанай пажарам Фары Вітаўта
* Магілёў: касьцёл Сьвятога Казімера (захаваўся часткова, выкарыстоўваецца як склад)
* Мір: касьцёл Сьвятога Мікалая
* Ліда: касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа
* Наваградак: касьцёл Перамяненьня Божага
* Нясьвіж: касьцёл Божага Цела


Grodno katedra.jpg|Горадня, касьцёл Сьвятога Францішка Ксаверыя
Parish Catholic Church in Mаhiloŭ.jpg|Магілёў, касьцёл Сьвятога Казімера 
Catholic Church in Mir, Belarus.jpg|Мір, касьцёл Сьвятога Мікалая
Belarus-Niasvizh-Church of Corpus Christi and Castle Tower-2.jpg|Нясьвіж, касьцёл Божага Цела


### Зьнішчаныя
* Берасьце: касьцёл Сьвятога Крыжа (Фара Вітаўта)
* Віцебск: касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы
* Горадня: касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (Фара Вітаўта)
* Івянец: касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы
* Клецак: касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы
* Мазыр: касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
* Менск: касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы
* Слуцак: Фарны касьцёл


Viciebsk, Nižni Zamak, Fara. Віцебск, Ніжні Замак, Фара (J. Pieška, 1800).jpg|Віцебск, касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы
Horadnia, Stary Rynak, Fara Vitaŭta. Горадня, Стары Рынак, Фара Вітаўта (1891).jpg|Горадня, касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (Фара Вітаўта)
Klecak, Zakaścielnaja, Fara. Клецак, Закасьцельная, Фара (1915-16).jpg|Клецак, касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы
Mazyr, Fara. Мазыр, Фара (1914).jpg|Мазыр, касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Касьцёлы
Катэгорыя:Уладкаваньне Рыма-каталіцкай царквы
Антоні Дзікрап

**Антоні Дзікап** або **Сьцігрып** — архітэктар Вялікага Княства Літоўскага, італьянец па паходжаньні. Працаваў у стылі рэнэсансу.

## Творы
* Фара Вітаўта (Горадня), 1579—1586
* Стары замак (Горадня) (рэканструкцыя пад кіраўніцтвам Скота з Пармы)

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія архітэктары
Катэгорыя:Архітэктары Вялікага Княства Літоўскага
Вармінска-Мазурскае ваяводзтва

**Вармінска-Мазурскае ваяводзтва** () — адно з 16 ваяводзтваў Польшчы. Утворанае 1 студзеня 1999 на падставе ўставы ад 24 ліпеня 1998 году аб увядзеньні тэрытарыяльнага падзелу дзяржавы, з наступных ваяводзтваў папярэдняга адміністрацыйнага падзелу: Ольштынскага, значных частак Сувальскага і Эльблёнскага і фрагмэнтаў Торунскага, Цеханаўскага і Астралэнцкага. Складаецца з гістарычных краінаў: Варміі, Мазур, часткі Павісьла і часткі Жулаў Вісьляных.

## Геаграфія
Ваяводзтва знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй Польшчы, мяжуе з Расеяю (Калінінградзкаю вобласьцю) і ваяводзтвамі:
* Куяўска-Паморскім,
* Мазавецкім,
* Падляскім,
* Паморскім

## Гарады
У Вармінска-Мазурскім ваяводзтве налічваецца 49 населеных пунктаў з гарадзкімі правамі, у тым ліку 2 горада існуе на правах павету (Ольштын, Эльблёнг).

## Паветы
Вармінска-Мазурскае ваяводзтва складаецца з 21 павету — 19 земскіх і 2 гарадзкія.

## Гміны і населеныя пункты
У склад ваяводзтва ўваходзяць 116 гмін (16 гарадзкіх, 33 сельска-гарадзкія і 67 сельскіх). Налічваецца 2139 населеных пунктаў без гарадзкіх правоў.
## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыйная служба Ўправы Вармінска-Мазурскага ваяводзтва ў Ольштыне
Велікапольскае ваяводзтва

**Велікапольскае ваяводзтва** () — адно з 16 ваяводзтваў Польшчы. Утворанае 1 студзеня 1999 году на падставе ўставы ад 24 ліпеня 1998 году аб увядзеньні тэрытарыяльнага падзелу дзяржавы, з наступных ваяводзтваў папярэдняга адміністрацыйнага падзелу: Познанскага, Конінскага, Пільскага, Ляшчынскага, Каліскага і фрагмэнтаў Зялёна-Гурскага, Гожаўскага і Быдгаскага.

## Геаграфія
Ваяводзтва знаходзіцца ў заходняй Польшчы, мяжуе з ваяводзтвамі:
* Апольскім,
* Заходнепаморскім,
* Куяўска-Паморскім,
* Лодзінскім,
* Любускім,
* Ніжнесылескім,
* Паморскім

## Гарады
У Велікапольскім ваяводзтве налічваецца 109 населеных пунктаў з гарадзкімі правамі, у тым ліку 4 гарады існуюць на правах павету.

## Паветы
Велікапольскае ваяводзтва складаецца з 35 паветаў — 31 земскага і 4 гарадзкіх.

## Гміны і населеныя пункты
У склад ваяводзтва ўваходзяць 226 гмін (19 гарадзкіх, 90 сельска-гарадзкіх і 117 сельскіх).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Віртуальны офіс ваяводы Велікапольскага ваяводзтва
* Serwis informacyjny CyberWielkopolska
Дзіда (газэта)

«**Дзі́да**» — інфармацыйны весьнік гарадзенскае арганізацыі «Маладога Фронту». Першы нумар гэтага выданьня выйшаў у сьвет напярэдадні 1999 году. Весьнік знаёміць зь дзейнасьцю арганізацыі, друкуе навіны грамадзка-палітычнага жыцьця (пераважна Гарадзеншчыны), а таксама матэрыялы пазнавальна-займальнага характару. Асноўныя чытачы «Дзіды» — школьнікі старэйшых клясаў і студэнты.

Зь «Дзіды» пачыналі многія вядомыя беларускія журналісты: Павал Мажэйка, Юлія Дарашкевіч, Андрэй Мялешка і іншыя.

Увесну 2007 году ў газэты зьявілася інтэрнэт-старонка. Сайт асьвятляе асноўныя падзеі з жыцьця гарадзенскай філіі «Маладога фронту», а таксама зьмяшчае навіны Горадні і Беларусі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарадзенскія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1998 годзе
Юры Быкаў

**Ю́ры Бы́каў** ( 21 ліпеня 1964, Менск) — ксёндз магістар. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Беларускай політэхнічнай акадэміі па спэцыяльнасьці эканоміка і арганізацыя. Перад паступленьнем у Вышэйшую духоўную сэмінарыю працаваў журналістам Дзяржтэлерадыёкампаніі – радыёстанцыі «Беларуская маладзёжная», «Радыё-2». У 2003 скончыў сэмінарыю ў Драгічыне Надбускім (Польшча). Навуковую магістэрскую працу па тэалёгіі маральнай абараніў у Папскім каталіцкім унівэрсітэце Стэфана Вышынскага ў Варшаве (тэма: «Годнасьць чалавека ў працах кс. Адама Станкевіча»). Працаваў вікарам менскага архікатэдральнага касьцёлу Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі. 18 кастрычніка 2005 прызначаны пробашчам Касьцёлу Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Бабруйску. Шмат зрабіў для адбудовы й рэстаўрацыі касьцёлу.

З 3 жніўня 2014 прызначаны пробашчам катэдральнага касьцёла і парафіі Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і сьвятога Станіслава ў Магілёве, дэканам магілёўскага дэканату. Даручана душпастырская апека парафіі Найсьвяцейшай Панны Марыі Бялыніцкай у Бялынічах.

## Творы
* Жыў для Беларусі. // Наша вера. № 1 (27) 2004
* Праўда на службе годнасьці чалавека. // Наша вера. № 2 (32) 2005

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія
* Чалавек Божай справы - Інтэрвію з ксяндзом Юр’ем Быкавым
* Святыня павінна быць бачнай - Інтэрвію з ксяндзом Юр’ем Быкавым

Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Нарадзіліся 21 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Пётар (Карпусюк)

**Япіскап Пётар** (у сьвеце *Віктар Пятровіч Карпусюк*; нарадзіўся 5 студзеня 1959, Берасьце — 6 чэрвеня 2020) — беларускі праваслаўны дзяяч, япіскап.

## Біяграфія
Выхоўваўся бяз бацькі. У 1977—1979 гадах служыў у арміі. Службу нёс ля Лаўры прыпадобнага Сергія ў Сергіевым Пасадзе Маскоўскае вобласьці РСФСР. У 1979 годзе паступіў у Маскоўскую духоўную сэмінарыю, у 1982 годзе ў Маскоўскую духоўную акадэмію, якую скончыў у 1986 годзе са ступеньню кандыдата багаслоўя. 18 сакавіка 1982 году пастрыжаны ў манахі, а 23 красавіка рукапакладзены ў ерадыяканы. Ад 1982 году нёс паслушаньне іпадыякана Найсьвяцейшага Патрыярха Маскоўскага Пімена (Ізьвекава). 15 красавіка 1989 году рукапакладзены ў ерэі, пасьля ўзьведзены ў сан ігумена. У 1990 годзе ўзьведзены ў сан архімандрыта й прызначаны аканомам Троіца-Сергіевае лаўры. У 1992 годзе прызначаны духоўнікам і будаўніком у стаўрапігіяльны Крыжаўзьнясенскі жаночы манастыр у Дамадзедаўскім раёне Маскоўскае вобласьці.

24 ліпеня 1992 году ў Пакроўскім катэдральным саборы Віцебску хіратанісаны на япіскапа Тураўскага й Мазырскага. 24 сьнежня 2004 году пераведзены на Бабруйскую й Асіповіцкую катэдру. 27 сьнежня 2005 году на рашэньне Сыноду вызвалены ад кіраваньня Бабруйскай япархіяй. 11 красавіка 2006 году прызначаны япіскапам Друцкім, вікарам Віцебскае й Аршанскае япархіі.

Памёр 6 чэрвеня 2020 году .

## Узнагароды
* Ордэны прыпадобнага Сергія Раданескага ІІ і ІІІ ступені
* Ордэны сьвятога раўнаапостальнага князя Ўладзімера ІІІ ступені
* Знак ордэну прыпадобнай Эўфрасіньні Полацкай
* Мэдалі прыпадобнага Сергія Раданескага І і ІІ ступені

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на сайце Рускае праваслаўе
* Біяграфія ў Даведніку РПЦ

Катэгорыя:Беларускія праваслаўныя дзеячы
Катэгорыя:Бабруйскія япіскапы
Катэгорыя:Друцкія япіскапы
Катэгорыя:Тураўскія япіскапы
Катэгорыя:Нарадзіліся 5 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1959 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берасьці
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфэкцыі COVID-19
Выгоўскія

**Выгоўскія** (, ) — украінскі шляхецкі род на Кіеўшчыне ўласнага гербу (Габданк зьменены).

Род, верагодна, паходзіць ад Балсуна (Чарнагуба) ці Каркошкі, выхадцаў з арды, якія патрапілі на Ўкраіну ў часы князяваньня Ўладзімера Альгердавіча ці вялікага князя Вітаўта. Былі  аднаго паходжаньня з Балсуноўскімі, Давыдовічамі-Выгоўскімі й іншымі. Вызнавалі праваслаўе, але зь цягам часу перайшлі ўва каталіцтва й уніяцтва. У XVI ст. падзяліліся на шэраг галінаў з рознымі прыдомкамі: Ралчэнка, Ядэнка, Ларыяновіч, Семяненка й іншыя. Зь іх засталіся толькі чатыры лініі: Лучычы-Выгоўскія, Выгоўскія-Ларыяновічы й дзьве галіны без прыдомкаў.

Галіна Лучыч-Выгоўскіх унесеная ў VI частку РК Валынскае й Падольскае губэрняў, Выгоўскіх-Ларыяновічаў — у I частку РК Валынскае губэрні, а дзьве астатнія — у VI частку РК Кіеўскае й Падольскае губэрняў.

## Апісаньне гербу
Асновай гэтага варыянту гербу Габданк быў срэбраны шчыт, на якім была выява дзьвюх чорных качак з падрэзанымі крыламі, складзенымі разам верхам долу падобна літары W. На шчыце быў зьмешчаны рыцарскі шалом з шляхецкай каронай і чорна-срэбраным намётам.

## Прадстаўнікі
Астап (Яўстах), служыў у кіеўскага мітрапаліта Пятра Магілы, падтрымліваў сувязі з Адамам Кіселем. Валодаў мястэчкам Гогалеў на Палтаўшчыне. У часе Хмяльніччыны быў кашталянам кіеўскага замку.
# Іван Выгоўскі (?—16 красавіка 1664) — гетман Украіны 1657-1659, ж. — 1) 1620-я ?; 2) 1656 Алена Статкевіч, д. Багдана Статкевіча, кашталяна наваградзкага
## Мар’яна, м. — Міхал Гунашэўскі, перамышальскі катэдральны прасьбітар 1667-1672
# Даніла Выгоўскі (?—30 лістапада 1659), палкоўнік быхаўскі. Зяць Багдана Хмяльніцкага, жанаты зь ягонай дачкой Аленай.
# Канстантын (?-?) — тураўскі й пінскі палкоўнік, генэральны абозны (1658). Пасьля адрачэньня ад гетманства івана Выгоўскага перайшоў на службу ў польскую армію ў чыне палкоўніка. Браў удзел у бітве пад Чуднавам на Жытоміршчыне, у якой была разьбітая расейская армія на чале з ваяводай В.Шарамецьевым. Пасьля расстрэлу брата адмовіўся ад усіх прапанаваных яму польскай уладай пасадаў. 
# Фэдар (?-?), украінскі дыплямат. На даручэньні Б.Хмяльніцкага езьдзіў у складзе ўкраінскіх пасольстваў у Маскву й Варшаву. У 1664 судзьдзя ў Кіеве.
# Васіль (?-?), украінскі вайсковы дзеяч, оўруцкі палкоўнік (ад 1658). удзельнік Хмяльніччыны. У 1655-1658 быў у татарскім палоне. Пасьля вызваленьня як оўруцкі палкоўнік браў удзел у бітве з маскоўскім войскам пад Васількавам. Быў схоплены ў палон, памёр у вязьніцы.\n\nІльля й Юры, сасланыя ў Сыбір у 1659

Аляксандар (1649-1714), біскуп луцкі ад 1703

Язэп (?-1730), уніяцкі япіскап мсьціслаўскі, луцкі ад 1714

Васіль, жыў у оўруцкім павеце, у 1722 судзіўся зь Вяжбіцкімі

## Крыніцы
* Выгоўскія (па-расейску)

Катэгорыя:Генэалёгія
Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Украінскія шляхецкія роды
Кінэматограф

**Кінэмато́граф** ( — рух і  — пісаць, адлюстроўваць) — від сучаснага выяўленчага мастацтва, які зьявіўся ў XIX стагодзьдзі і зрабіўся папулярным у XX стагодзьдзі. Таксама гэтым тэрмінам пазначаюць комплекс прыладаў і мэтадаў, неабходных для здымкі аб'ектаў, якія рухаюцца на кінаплёнку і для наступнага прайграваньня атрыманых здымкаў, шляхам праецыяваньня іх на экран. Часта, калі кажуць **кіно́**, то разумеюць менавіта кінэматограф. Часам таксама згадваецца як **сінэмато́граф** (), **кінэматагра́фія** і **[[кінамастацтва]]**. Уплыў кінэматографу на культуру і мастацтва бясспрэчна, выказваюцца нават здагадкі аб значнасьці ўплыву кінэматографу на палітыку і эканоміку. Кінэматограф вывучае навука кіназнаўства. Галіна прамысловасьці, якая вырабляе кінафільмы, спэцэфэкты для кінафільмаў і мультыплікацыю, завецца **кінаіндустры́я**. У шматлікіх краінах кінаіндустрыя зьяўляецца значнай галіной эканомікі. Вытворчасьць кінафільмаў засяроджанае на кінастудыях. Фільмы дэманструюцца ў кінатэатрах (як стацыянарных, так і перасоўных), па тэлебачаньні, распаўсюджваюцца «на відэа» ў форме відэакасэтаў і відэадыскаў.

## Глядзіце таксама
* АніБел
* Гаварунбай
* Зьнічка
* Кінакіпа
* Скрынка
* БЗФІ
* Браты Люм’ер

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускае кіно : кароткі нарыс / А. В. Красінскі, В. І. Смаль, Г. П. Тарасевіч ; Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР. — Мн. : АН БССР, 1962. — 217 с.

## Вонкавыя спасылкі

* Internet Movie Database
Заходнепаморскае ваяводзтва

**Заходнепамо́рскае ваяво́дзтва** () — адно з 16 ваяводзтваў Польшчы. Утворанае 1 студзеня 1999 на падставе ўставы ад 24 ліпеня 1998 году аб увядзеньні тэрытарыяльнага падзелу дзяржавы, з наступных ваяводзтваў папярэдняга адміністрацыйнага падзелу: Шчэцінскага, Кашалінскага і фрагмэнтаў Гожаўскага, Пільскага і Слупскага.

## Геаграфія
Ваяводзтва знаходзіцца ў паўночна-заходняй Польшчы, мяжуе зь Нямеччынаю і ваяводзтвамі:
* Велікапольскім,
* Любускім,
* Паморскім

## Гарады
У Заходнепаморскім ваяводзтве налічваецца 62 населеныя пункты з гарадзкімі правамі, у тым ліку 3 горада існуе на правах павету (Шчэцін, Кашалін, Сьвінауйсьце).

## Паветы
Заходнепаморскае ваяводзтва складаецца з 21 павету — 18 земскіх і 3 гарадзкіх.

## Гміны і населеныя пункты
У склад ваяводзтва ўваходзяць 114 гмін (11 гарадзкіх, 51 сельска-гарадзкіх і 52 сельскіх).

## Вонкавыя спасылкі
* Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego
Станіслаў Пахалавецкі

**Станіслаў Пахалавецкі** () — каралеўскі сакратар і картограф Стэфана Баторыя.

Актыўная картаграфічная дзейнасьць Пахалавецкага прапыдае на час полацкага паходу Стэфана Баторыя 1579 году, у выніку ён стварае шэраг мапаў і замалёвак асобных умацаваньняў Полацкай зямлі. Яму належаць: карта Полацкага ваяводзтва, пляны расейскіх крэпасьцяў (разам з Станіславам Сулімоўскім) узятых каралём, у тым ліку два падрабязныя пляны аблогі Полацку.

Карты і пляны Пахалавецкага — адны зь першых твораў ваеннай картаграфіі Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай ўяўляюць вялікую цікавасьць для гісторыі архітэктуры і фартыфікацыі.

## Літаратура
* Казлоў Л. Р. Беларусь у працах польскіх картографаў XVI—XX ст. Мінск, 2004. ISBN 985-6119-42-1

Катэгорыя:Беларускія картографы
Катэгорыя:Каралеўскія сакратары
Усьвяцкі замак

**Усьвяцкі замак** — помнік гісторыі і абарочнай архітэктуры ва Ўсьвятах. Знаходзіўся паміж азёрамі Усьвятам і Ўзьменем і ракой Усьвячай. Існаваў у XVI—XVII стагодзьдзях.

## Гісторыя
Упершыню Ўсьвяты ўпамінаюцца пад 1021 годам, калі кіеўскі князь Яраслаў Мудры перадаў іх полацкаму князю Брачыславу Ізяслававічу.

За часамі Інфлянцкай вайны ў 1563 годзе Ўсьвяты захапілі маскоўскія войскі, якія ў 1566 годзе збудавалі тут крэпасьць (замак). Двойчы ў 1569 і 1579 гадох войска Рэчы Паспалітай спрабавала вярнуць Усьвяты, апошняя спроба скончыўся посьпехам. У 1633 годзе кароль і вялікі князь Уладыслаў Ваза загадаў сваім коштам паднавіць замак. Але з пачаткам вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай ў 1654 годзе замак захапілі маскоўскія войскі і дашчэнту яго спалілі.

## Архітэктура
Замак стаяў на месцы старога гроду паміж азёрамі Усьвят і Ўзьмень, якія атачалі яго з двух бакоў, а таксама ракой Усьвячай — з трэцяга.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Расеі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Усьвяты