Маляцічы

**Маля́цічы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Чорнай Натапы. Цэнтар сельсавету Крычаўскага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 350 чалавек. Знаходзяцца за 25 км на паўночны захад ад Крычава, за 16 км ад чыгуначнай станцыі Крычаў 1 (лінія Ворша — Клімавічы); каля аўтамабільнай дарогі Ермакоўка — Крычаў.

Маляцічы — даўняе мястэчка гістарычнай Амсьціслаўшчыны. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся касьцёл Сьвятога Станіслава, помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя, збудаваны арцыбіскупам Станіславам Богушам-Сестранцэвічам як паменшаная ў 32 разы рэпліка базылікі Сьвятога Пятра ў Рыме і зьнішчаны савецкімі ўладамі ў 1934 годзе.

## Назва
На думку географа Вадзіма Жучкевіча, тапонім Маляцічы ўтварыўся ад прозьвішча Маляціч з асновай «моль». Паводле паданьня, назва паселішча пайшла ад слова «немаўля»: першыя пасяленцы былі невялікага росту.

Таксама сустракаецца форма назвы *Малятычы*.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Маляцічы (*Малецічы*) як сяло ў складзе Амсьціслаўскага ваяводзтва датуецца 1639 годам. У гэты час тут было 13 двароў, дзеялі касьцёл, царква, быў порт на рацэ Чорнай, ладзіўся кірмаш. У 1684 годзе Маляцічы сталі цэнтрам маёнтку і воласьці. У 1706 годзе яны ўпамінаюцца як мястэчка, шляхецкае ўладаньне.

У Вялікую Паўночную вайну (1700—1721) каля Маляцічаў на рацэ Чорнай Натапе расейскае войска пад камандаю М. Галіцына разьбіла авангард швэдзкай арміі. За гэты бой М. Галіцына ўзнагародзілі ордэнам Андрэя Першазванага, а ў гонар перамогі выбілі мэдаль (захоўваецца ў Крычаўскім краязнаўчым музэі).

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Маляцічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе сталі цэнтрам воласьці Чэрыкаўскага павету Магілёўскай губэрні. Маёнтак знаходзіўся ў валоданьні арцыбіскупа, потым мітрапаліта Станіслава Богушу-Сестранцэвіча, які збудаваў тут новы касьцёл — паменшаную ў 32 разы копія базылікі Сьвятога Пятра ў Рыме. На 1780 год у мястэчку было 40 двароў. У 1797 годзе ўпамінаецца дамініканскі кляштар, у валоданьні якога было сяло Людагошч.

Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1835 годзе расейскія ўлады гвалтоўна перарабілі тутэйшы касьцёл пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). На 1848 году ў Маляцічах было 32 двары. Побач знаходзіўся аднайменны фальварак, у якім у 1858 годзе было 29 двароў. У 1879 годзе расейскія ўлады з мэтай маскалізацыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага адкрылі ў Маляцічах народную вучэльню, у якой 1889 годзе навучалася 55 хлопчыкаў і 2 дзяўчынкі. На 1880 год у мястэчку было 62 двары, дзеялі царква і малітоўная школа, працавалі народная вучэльня, лячэбніца, вадзяны млын, сукнавальня і 10 крамаў. Частка жыхароў займалася кравецкім промыслам. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, існавалі аднайменныя мястэчка (61 двор, паштовая станцыя, хлебазапасны магазын), сяло (39 двароў) і фальварак (3 двары, вадзяны млын). На 1909 год у мястэчку было 110 двароў, у сяле — 55.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Маляцічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Маляцічы вярнулі БССР, дзе яны 20 жніўня сталі цэнтрам сельсавету Крычаўскага раёну Калінінскай акругі, з 20 лютага 1938 году Магілёўскай вобласьці. На 1926 год у мястэчку было 84 двары, у сяле — 78. У 1934 годзе бальшавікі зруйнавалі помнік архітэктуры — касьцёл Сьвятога Станіслава. У 1938 годзе статус паселішча панізілі да вёскі. На 1940 год у Маляцічах было 97 двароў. У Другую сусьветную вайну зь ліпеня 1941 да 1 кастрычніка 1943 году вёска знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

У 1976 годзе да Маляцічаў далучылі вёскі Шаёўку і Шчарбачы. На 1986 год у вёсцы было 184 двары, на 1999 год — 178, на 2007 год — 172. У 2000-я гады Маляцічы атрымалі афіцыйны статус «аграгарадку».

## Геаграфія
Маляцічы знаходзяцца на ўсходзе Магілёўскай вобласьці, за 129 км ад Магілёва. На поўнач ад вёскі цячэ рака Чорная Натапа, на захад — яе прыток рака Мяртвіца. Рэльеф раўнінна-ўзгорысты.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XVII стагодзьдзе**: 1639 год — 28 муж.
* **XVIII стагодзьдзе**: 1780 год — 255 чал.
* **XIX стагодзьдзе**: 1858 год — 92 муж.; 1859 год — 213 чал.; 1880 год — 327 чал.; 1897 год — 386 чал. у *мястэчку Маляцічах*, 270 чал. у *сяле Маляцічах* і 33 чал. у *фальварку Маляцічах*
* **XX стагодзьдзе**: 1909 год — 428 чал. у *мястэчку Маляцічах*, 329 чал. у *мяле Маляцічах* і 25 чал. у *маёнтку Маляцічах*; 1926 год — 320 чал. у *мястэчку Маляціча* і 379 чал. у *сяле Маляцічах*; 1940 год — 502 чал.; 1972 год — 308 чал.; 1986 год — 464 чал.; 1997 год — 443 чал.; 1999 год — 416 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2007 год — 393 чал.; 2010 год — 350 чал.

### Інфраструктура
У Маляцічах працуюць сярэдняя школа, клюб, бібліятэка, пошта.

## Забудова
Плян Маляцічаў складаецца з працяглай, плыўна выгнутай вуліцы з завулкамі, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. На паўднёвам захадзе — адасобленая дзялянка сядзібнай забудовы (былая вёска Шаёўка). Забудова двухбаковая, індывідуальнымі дамамі сядзібнага тыпу. Грамадзкія будынкі разьмяшчаюцца сярод жылой забудовы ў цэнтры галоўнай вуліцы. Гаспадарчы сэктар — на заходняй ускраіне.

## Эканоміка
Рамонтныя майстэрні, піларама.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Могілкі: старыя хрысьціянскія; юдэйскія

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Сьвятога Станіслава і кляштар дамініканаў (XVIII ст.)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Раентава В. З гісторыі вёскі Маляцічы Крычаўскага раёна // Магілёўская даўніна. № 1, 1994. С. 92—93.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Маляцічы, Radzima.org
* Віталь Сямашка. Маляцічы: «Працуюць. Малайцы! І бяз грошай можна рабіць» // «Радыё Свабода», 6 лістапада 2007 г.

Катэгорыя:Маляцічы