Антанас Сьмятона

**Анта́нас Сьмято́на** (; , вёска Ўжуленіс, цяпер у Вількамірскім раёне Віленскага павету Летувы — , Кліўлэнд, ЗША) — летувіскі дзяржаўны дзяяч, прэзыдэнт Летувы ў 1919—1920 і 1926—1940 роках.

## Жыцьцяпіс
Пачатковую школу скончыў у , браў прыватныя ўрокі ў Вількаміры і Лібаве, у 1893 скончыў прагімназію ў Паланзе, паступіў у гімназію ў Мітаве, уваходзіў у таемную вучнёўскую патрыятычную арганізацыю. Скончыў гімназію ў Санкт-Пецярбургу (1897) і паступіў у Пецярбурскі ўнівэрсытэт на юрыдычны факультэт, двойчы быў выключаны, але скончыў у 1902 року. Працаваў у Вільні ў Зямельным банку.

Быў рэдактарам заснаванай разам з Тумасам-Вайжгантасам газэты «Viltis» (; 1907—1913), часопісу «Vairas» (; 1914—1915), супрацоўнічаў у газэце «Vilniaus žinios» (), пэўны час быў фактычным рэдактарам штотыднёвіку «Lietuvos ūkininkas» ().

У часе Першай сусьветнай вайны — першы віцэ-старшыня, пасьля старшыня Цэнтральнага камітэта летувіскага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны.

У 1923—1927 выкладаў у Летувіскім унівэрсытэце (Коўна) этыку, старажытную філязофію, стылістыку летувіскае мовы. З 1926 дацэнт. У 1932 року ўганараваны званьнем ганаровага доктара філязофіі.

## Палітычная дзейнасьць
У 1902—1907 сябра Летувіскай дэмакратычнай партыі (). Удзельнічаў у сходзе летувісаў у Вільні 4—5 сьнежня 1905, дзе было вылучанае патрабаваньне аўтаноміі Летувы. На Летувіскай канфэрэнцыі 18—22 верасьня 1917 у Вільні быў абраны ў Раду Летувы (, пазьней Дзяржаўная рада) і стаў ягоным старшынём (1917—1919). 16 лютага 1918 Рада абвясьціла незалежнасьць Летувы.

4 красавіка 1919 — 19 красавіка 1920 быў першым прэзыдэнтам Летувы.

У 1920—1924 роках старшыня Партыі нацыянальнага прагрэсу (). Заснаваў і рэдагаваў шэраг пэрыядычных выданьняў у 1921—1924 роках. Да 1924 браў удзел у дзейнасьці патрыятычнай ваенізаванай арганізацыі «шаўлісаў» Зьвяз стральцоў Летувы (). У 1924 року адзін з арганізатараў нацыяналістычнай партыі таўтынінкаў (*«[[Зьвяз летувіскіх нацыяналістаў]]»*) і ейны старшыня (1925—1926).

## Ваенны пераварот у Летуве (1926)

Адзін з кіраўнікоў і арганізатараў ваеннага перавароту 17 сьнежня 1926, які ўсталяваў уладу левацэнтрысцкай кааліцыі. У дзень перавароту абраны прэзыдэнтам Летувы; быў пераабраны ў 1931 і 1938 роках, ачоліўшы ўсталяваны аўтарытарны рэжым.

## Эміграцыя
Пасьля пастановы 14 чэрвеня 1940 савецкага ўльтыматуму Летуве перадаў паўнамоцтвы прэзыдэнта Антанасу Меркісу і ўцёк зь сям’ёй у Нямеччыну, пасьля адтуль пераехаў у Швайцарыю. Апошнія месяцы правёў у ЗША. Загінуў падчас пажару ў Кліўлэндзе, штат Агаё.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Antanas Smetona
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вількамірскім раёне
Катэгорыя:Прэзыдэнты Летувы
Катэгорыя:Летувіскія юрысты
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Вітаўта Вялікага
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Крыжа Віціса
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Вялікага князя літоўскага Гедыміна
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Леапольда I
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Трох зорак
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белай зоркі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага льва
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна сьвятых Маўрыцыя і Лазара
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага Крыжа ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Арлінага крыжа
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белай ружы (Фінляндыя)
Катэгорыя:Выкладчыкі ўнівэрсытэту Вітаўта Вялікага
Катэгорыя:Палітыкі-эмігранты
Катэгорыя:Памерлі ў Кліўлэндзе