Касьцёл Сьвятога Францішка Ксавэрыя і Анёлаў-Ахоўнікаў і калегіюм езуітаў (Магілёў)

**Касьцёл Сьвятога Францішка Ксавэрыя і Анёлаў-Ахоўнікаў і калегіюм езуітаў** — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у Магілёве. Знаходзіўся каля Каралеўскай брамы на Старым месьце. Дзеяў да першай паловы XIX ст. Твор архітэктуры барока.

Займаў пляц вакол Тэатральнага пляцу, абмежаваны вуліцамі Ветранай і Шклоўскай. У склад комплексу ўваходзілі мураваныя касьцёл і калегіюм, за якімі ўздоўж Шклоўскай вуліцы разьмяшчаўся двор, аточаны мураваным будынкам школы і гаспадарчымі пабудовамі. У глыбі двара знаходзіўся кляштарны сад.

У 1950-я гады савецкія ўлады зруйнавалі касьцёл і часткова будынак калегіюму. У наш час замест аднаўленьня помніка архітэктуры зьявіўся праект пабудовы на месцы яго падмуркаў (якія захаваліся) офіснага гмаху холдынгу «Сервалюкс».

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
У 1678 годзе (паводле іншых зьвестак — у 1673 годзе) смаленскі канонік і магілёўскі пробашч Я. Здановіч заснаваў езуіцкую рэзыдэнцую, якая адкрылася ў 1680 годзе. З 1682 году пачала дзеяць ніжэйшая школа (у 1732—1738 гадох для яе збудавалі мураванае памяшканьне). Каля 1684 году зьявілася музычная бурса і канвікт (інтэрнат), з канца XVII ст. дзеяў тэатар.

У 1684 годзе збудавалі мураваную капліцу Сьвятога Францішка Ксавэрыя і Анёлаў-Ахоўнікаў, а ў 1686 годзе (паводле іншых зьвестак — у 1779 годзе) пачалося ўзьвядзеньне мураванага калегіюму. Імёны ягоных архітэктараў-езуітаў: Я. Алендзкі, прафэсар матэматыкі і архітэктуры В. Абранпольскі і інш.

Першы драўляны касьцёл пры рэзыдэнцыі збудавалі ў 1687 годзе (згарэў у 1708 годзе). У 1699 годзе распачалося будаваньне мураванага касьцёла Анёлаў-Ахоўнікаў, Сьвятога Тадэвуша і Сьвятога Францішка Ксавэрыя (кансэкрацыя сьвятыні адбылася ў 1725 годзе). У 1720 годзе адкрылася аптэка, каля 1780 году — музэй, дзе выстаўляліся выкапні, матылі, манэты, мэдалі, дзеялі фізычны і хімічны кабінэты.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1792 год)), калі Магілёў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і рэзыдэнцыя працягвалі дзеяць. У 1799 годзе рэзыдэнцыю пераўтварылі ў калегіюм з 6 клясаў. На 1820 год езуіцкая бібліятэка налічвала 5 тысячаў кніжак. Магілёўскім езуітам падпарадкоўваліся місіі ў Гомелі, Фашчаўцы, Хальчы, Чачэрску і іншыя. Калегіюму належалі маёнткі Бялянічы, Варатынічы, Галынец, Дабрасьневічы, Дубнікі, Куты, Параеўка, Паўлаўка, Турэц, Цёплае, Хронеў, Ямны ды іншыя.

Па ліквідацыі ордэна езуітаў у 1820 годзе расейскія ўлады зачынілі калегіюм (будынак прыставалі пад вайскова-афіцэрскую школу), а па здушэньні вызвольнага паўстаньня — у 1833 годзе гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). У 1848 годзе над дахам будынка ўзьвялі несапраўдны шматгранны барабан, які аднак даволі ўдала паўтараў завяршэньні вежаў і ўзбагачваў сылюэт сьвятыні.

### Найноўшы час

За савецкім часам царкву зачынілі. Па Другой сусьветнай вайне помнік архітэктуры зруйнавалі савецкія ўлады (існуе хібнае меркаваньне, што на ягоным месцы ў 1983 годзе збудавалі 9-павярховы жылы дом).

## Архітэктура
### Касьцёл
Касьцёл — помнік архітэктуры барока, які меў блізкую архітэктоніку да Менскага касьцёла езуітаў. Гэта была 3-нэфавая базыліка з паўкруглай апсыдай, да якой далучаліся трапэцападобныя ў пляне закрысьціі. Стылістыка галоўнага фасаду адпавядала пераходнаму этапу ад сталага да позьняга барока: ордэрная плястыка адначасова насычаная і строгая. Ён завяршаўся дзьвюма вежамі (1-ярусныя чацьверыкі) з шмат’яруснымі барокавымі купаламі маляўнічага абрысу. Франтальны фасад дэкаравала ордэрная плястыка: слаістыя пілястры, выгнутыя гзымсы.

Скляпеньні былі цыліндрычнымі з распалубкамі на падпружных арках. Інтэр’ер аздаблялі карынцкія пілястры, сьцены і скляпеньні — размалёўка.

### Калегіюм
Будынак калегіюму далучаўся да касьцёла тарцовай сьцяной. Гэта быў 2-павярховы прастакутны ў пляне аб’ём. Гладкія сьцены праразаліся прастакутнымі аконнымі праёмамі.

У наш час на падмурках калегіюму стаіць будынак Магілёўскага музэю этнаграфіі. Унутраная сьцяна, якая выходзіць у двор музэю, зьяўляецца аўтэнтычнай сьцяной XVIII ст., колішняй часткаю езуіцкага калегіюму.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Mahiloŭ. Магілёў (1765-67).jpg|Фрэска з Катэдры, 1765—1767 гг.
Mahiloŭ, Dubravienka. Магілёў, Дубравенка (N. Lvov, 1800).jpg|М. Львоў, каля 1800 г.
Mahiloŭ, Šlachieckaja. Магілёў, Шляхецкая (N. Lvov, 1800).jpg|М. Львоў, каля 1800 г.
Mahiloŭ. Магілёў (J. Pieška, 1800).jpg|Ю. Пешка, каля 1800 г.

Mahiloŭ, Jezuicki. Магілёў, Езуіцкі (XIX).jpg|Абмеры, XIX ст.
Mahiloŭ. Магілёў (1840).jpg|1840 г.
Mahiloŭ, Dubravienka. Магілёў, Дубравенка (1880).jpg|З боку Дубравенкі, 1880 г.
Mahiloŭ, Dubravienka. Магілёў, Дубравенка (1882).jpg|З боку Дубравенкі, 1882 г.

Mahiloŭ, Dubravienka. Магілёў, Дубравенка (1882) (2).jpg|З боку Дубравенкі, 1882 г.
Mahiloŭ, Teatralny-Škłoŭskaja. Магілёў, Тэатральны-Шклоўская (K. Frantz, 1918).jpg|К. Франц, 1918 г.
Mahiloŭ, Škłoŭskaja. Магілёў, Шклоўская (K. Frantz, 1918).jpg|К. Франц, 1918 г.
Mahiloŭ, Teatralny-Škłoŭskaja. Магілёў, Тэатральны-Шклоўская (R. Parchomienka, 1940).jpg|Рыгор Пархоменка, 1940 г.


### Гістарычныя здымкі

Mahiloŭ, Teatralny-Škłoŭskaja. Магілёў, Тэатральны-Шклоўская (1890-99).jpg|1890-я гг.
Mahiloŭ, Škłoŭskaja-Makaviecki. Магілёў, Шклоўская-Макавецкі (1890-99).jpg|1890-я гг. 
Mahiloŭ, Teatralny-Škłoŭskaja. Магілёў, Тэатральны-Шклоўская (1901).jpg|1901 г.
Mahiloŭ, Teatralny-Škłoŭskaja. Магілёў, Тэатральны-Шклоўская (1904).jpg|1904 г.

Mahiloŭ, Škłoŭskaja-Teatralny. Магілёў, Шклоўская-Тэатральны (1909).jpg|1909 г.
Mahiloŭ, Teatralny-Škłoŭskaja. Магілёў, Тэатральны-Шклоўская (J. Vajciachoŭski, 1913).jpg|1913 г.
Mahiloŭ, Teatralny-Škłoŭskaja. Магілёў, Тэатральны-Шклоўская (1916).jpg|1916 г.
Mahiloŭ, Rynak-Škłoŭskaja. Магілёў, Рынак-Шклоўская (1901-17).jpg|да 1918 г.

Mahiloŭ, Dubravienka. Магілёў, Дубравенка (1918) (2).jpg|1918 г. 
Mahiloŭ, Škłoŭskaja-Teatralny. Магілёў, Шклоўская-Тэатральны (1918) (2).jpg|1918 г. 
Mahiloŭ, Škłoŭskaja-Teatralny. Магілёў, Шклоўская-Тэатральны (1918).jpg|1918 г.
Mahiloŭ, Škłoŭskaja, Jezuicki. Магілёў, Шклоўская, Езуіцкі (1918).jpg|1918 г.

Mahiloŭ, Teatralny-Škłoŭskaja. Магілёў, Тэатральны-Шклоўская (1934).jpg|1934 г. 
Mahiloŭ, Dubravienka. Магілёў, Дубравенка (1939).jpg|1939 г.
Mahiloŭ, Teatralny-Škłoŭskaja. Магілёў, Тэатральны-Шклоўская (A. Viner, 1939).jpg|А. Вінэр, 1939 г. 
Mahiloŭ, Jezuicki. Магілёў, Езуіцкі (A. Viner, 1939).jpg|А. Вінэр, 1939 г.

Mahiloŭ, Jezuicki. Магілёў, Езуіцкі (A. Viner, 1939) (2).jpg|А. Вінэр, 1939 г. 
Mahiloŭ, Škłoŭskaja, Jezuicki. Магілёў, Шклоўская, Езуіцкі (A. Viner, 1939).jpg|А. Вінэр, 1939 г.
Mahiloŭ, Škłoŭskaja-Teatralny. Магілёў, Шклоўская-Тэатральны (1941).jpg|1941 г.
Mahiloŭ, Škłoŭskaja-Teatralny. Магілёў, Шклоўская-Тэатральны (1941) (5).jpg|1941 г.

Mahiloŭ, Vilenskaja, Jezuicki. Магілёў, Віленская, Езуіцкі (07.1941).jpg|ліпень 1941 г.
Mahiloŭ, Škłoŭskaja, Jezuicki. Магілёў, Шклоўская, Езуіцкі (07.1941).jpg|ліпень 1941 г.
Mahiloŭ, Škłoŭskaja, Jezuicki. Магілёў, Шклоўская, Езуіцкі (07.1941) (2).jpg|ліпень 1941 г.
Mahiloŭ, Škłoŭskaja-Teatralny. Магілёў, Шклоўская-Тэатральны (07.1941) (2).jpg|ліпень 1941 г.

Mahiloŭ, Škłoŭskaja-Teatralny. Магілёў, Шклоўская-Тэатральны (29.07.1941).jpg|29 ліпеня 1941 г.
Mahiloŭ, Teatralny-Škłoŭskaja. Магілёў, Тэатральны-Шклоўская (08.1941).jpg|жнівень 1941 г.
Mahiloŭ, Škłoŭskaja, Jezuicki. Магілёў, Шклоўская, Езуіцкі (1941-42).jpg|1941—1942 гг.
Mahiloŭ, Teatralny-Škłoŭskaja. Магілёў, Тэатральны-Шклоўская (1941-44).jpg|1941—1944 гг.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Габрусь Т. Наша «езуіцкае» барока // Наша Вера. № 1 (15), 2001.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Магілёў
Магілёў
Магілёў
Катэгорыя:Зьнішчаныя помнікі архітэктуры Магілёва
Катэгорыя:Зьнішчаныя касьцёлы Беларусі