Марсэль Пруст

**Марсэ́ль Пруст** (; 10 ліпеня 1871 — 18 лістапада 1922) — францускі пісьменьнік, літаратурны крытык і эсэіст, адзін з самых значных пісьменьнікаў ХХ стагодзьдзя, аўтар манумэнтальнай аповесьці *«[[У пошуках страчанага часу]]»*, якая выдавалася часткамі з 1913 па 1927 гады.

## Біяграфія
Бацькі Пруста былі заможнымі мяшчанамі. Сам Марсэль нарадзіўся ў Парыжы, у доме сваёй маці, праз два месяцы пасьля таго, як скончылася Франка-пруская вайна. У час ягонага нараджэньня, у Францыі адбываліся значныя падзеі, як то крывавае здушэньне Парыскай Камуны і ўзьнікненьне Трэцяй Рэспублікі. Усё гэта знайшло сваё адлюстраваньне ў «*Пошуках страчанага часу*», перад усім заняпад арыстакратыі і узрост значэньня сярэдняй клясы, які адбыўся ў Францыі ў часы існаваньня Трэцяй Рэспублікі.

Ягоны бацька Адрыян Пруст быў вядомым доктарам і эпідэміёлягам, які займаўся, апроч іншага, дасьледаваньнямі халеры ў Эўропе і Азіі. Ён быў аўтарам 20 кніжак у галіне мэдыцыны і гігіены, а таксама шматлікіх артыкулаў. Ягоная маці Жанна Клеманс Вэйль паходзіла з заможнай габрэйскай сям’і з Эльзасу. Яна была вельмі начытанай асобай. Ейныя лісты сьведчаць, таксама, аб пачуцьці гумару. У дадатак, жанчына добра ведала ангельскую мову, якой яна навучыла і Марсэля. Хлопчык гадаваўся каталіком, паводле традыцыі сям’і бацькі, але Пруст пазьней лічыў сябе атэістам з прымешкам містыкі.
 
У веку дзесяці гадоў у Марсэля ўпершыню адбыўся прыступ астмы і з гэтага часу, ягонае здароўе было значна аслабленае. Пруст свае доўгі канікулы праводзіў у вёсцы Ілье. Гэтая вёска, у спалучэньні з успамінамі пра дом ягонага стрыечнага дзядзькі ў Атэй, стала ўзорам для выдуманага гораду Камбрэ, дзе адбываюцца некаторыя з самых важных сцэнаў раману «*У пошуках страчанага часу*». Грамада Ілье быў перайменаваны ў Ілье-Камбрэ ў 1971 годзе, ушаноўваючы такім чынам стагодзьдзе з дня нараджэньня знакамітага літаратара.

У 1882 годзе ён паступіў у ліцэй Кандрасэ, экзамэны на званьне бакаляўра ён здаў у ліпені 1889 году і быў асабліва адзначаны за сачыненьне на францускай мове. Аднак ягоную адукацыю перарвала хвароба. Тым ня менш, у ліцэі Пруст пазнаёміўся з Жакам Бізэ, які быў сынам кампазытара Жоржа Бізэ, і Люсьенам Дадэ, сынам пісьменьніка Марыса Дэні, а таксама з паэтам Фэрнанам Грэтам. Дзякуючы сваім сябрам зь ліцэю ён здолеў атрымаць доступ да некаторых салёнаў буржуазіі, што дало яму багаты матэрыял дзеля твору «*У пошуках страчанага часу*». Не зважаючы на стан здароўя, з 1889 па 1890 гады ён служыў у францускім войску, дзе ягоны часьць месьцілася ў казармах у Арлеане. Гэты досьвед быў скарыстаны ў напісаньні свайго знакамітага раману.

У маладосьці Пруст быў ўдзельнікам «*Dilettante Society*». Перашкодай у рэалізацыі ягонага пісьменьніцкага таленту была адсутнасьць сыстэмнасьці ў працы. Ягоная рэпутацыя як сноба і эстэта перашкаджала яму знайсьці выдаўца для першага тома ягонай аповесьці «*У краіне Свана*», якая была апублікаваная ў 1923 годзе. У гэты час ён наведваў салёны мадам Страўс, якая была ўдавой Жоржа Бізэ і маці ягонага сябра Жака Бізэ, а таксама салёны Мадлен Лемэр і мадам Леантыны Ліпман. Некаторы час Пруст вучыўся на юрыдычным факультэце Сарбоны, але курс ён ня скончыў.

Пруст быў вельмі прывязаны да маці, якая хацела каб ён нарэшце знайшоў сталую працу. У 1894 годзе была надрукаваная першая кніга вершаў Пруста. У 1896 годзе быў выдадзены зборнік навэльляў «*Уцехі і дні*». Каб супакоіць бацьку, які патрабаваў, каб сын знайшоў які-небудзь занятак, Пруст пачаў працаваць у бібліятэцы Мазарыні улетку 1896 году. Хутка ён атрымаў мэдычнае вызваленьне, якое пацьвярджалася ў наступныя гады, пакуль ён ня звольніўся. Больш анідзе Марсэль не працаваў і жыў разам з бацькамі аж да іх сьмерці[6]. У 1900—1905 гадах у ягоным жыцьці і ў жыцьці ягонай сям’і адбыліся значныя зьмены. У 1903 годзе брат Пруста Рабэр ажаніўся і пакінуў бацькоўскі дом. Іхны бацька памёр у верасьні гэтага ж году. Але самай значнай стратай у жыцьці Пруста была сьмерці любімай маці ў верасьні 1905 году. Пруст атрымлаў багацьця ў спадчыну, але значна пагоршылася ягонае здароўе. У 1904—1906 гадах Пруст выдаў пераклады кнігаў ангельскага мастацкага крытыка Джона Роскіна «*Біблія Ам’ена*» і «*Сэзам і ліліі*».

Астатнія тры гады жыцьця Пруст правёў у сваёй спальні, спаў днём, а ноччу працаваў над сваёй аповесьцю. У 1907 годзе пачалася праца над асноўным творам — «*У пошуках страчанага часу*» і да 1911 году першая вэрсія аповесьці была скончаная. Памёр у 1922 годзе і быў пахаваны на могілках Пэр-Ляшэз у Парыжы.

## Творчасьць
Творчы дэбют Пруста адбыўся ў 25 гадоў. У 1896 годзе быў апублікаваны зборнік ягоных апавяданьняў і вершаў «*Задавальненьні і шкадаваньні*». Затым, на працягу некалькіх гадоў, Марсэль перакладаў на францускую мову працы Джона Роскіна. У 1907 годзе ў газэце «*[[Le Figaro|Фігаро]]*» быў апублікаваны артыкул Пруста, у якім ён спрабаваў прааналізаваць паняткі, якія сталі асноўнымі ў ягонай творчасьці — памяць і пачуцьцё віны. У 1909 годзе Пруст напісаў эсэ «*Супраць Сэнт-Бэва*», якое пасьля вырасла ў шматтомны раман, які знаходзіўся ў працэсе напісаньня да канца жыцьця Пруста.

У гісторыі францускай літаратуры Пруст вядомы як родапачынальнік псыхалягічнага раману. У 1896 годзе быў выдадзены зборнік навэлаў «*Уцехі і дні*», у якім знайшлі адлюстраваньне назіраньні Марсэля за вялікасьвецкімі снобамі. У 1895—1904 гадох Пруст працаваў над раманам «*Жан Сантэй*», які быў апублікаваны толькі ў 1952 годзе, праз трыццаць гадоў пасьля ягонай сьмерці.

### Асноўныя творы
* *[[Уцехі і дні]]* (1896, )
* *[[Жан Сантэй]]* (1896—1899, )
* *[[Супраць Сэнт-Бёва]]* (1908—1909, )
* *[[У пошуках страчанага часу]]* (1908—1922, )

## Дадатковыя зьвесткі
* Гранкі першага выданьня рамана «*Па кірунку да Свана*» з праўкай аўтара на аўкцыёне Крысьці былі прададзеныя ў ліпені 2000 году за 663 750 фунтаў стэрлінгаў (1 008 900 даляраў), што зьяўляецца рэкорднай сумай для рукапісу францускай літаратуры.
* У 1999 годзе ў дзьвюх найбуйнейшых сетках кніжных крамаў Францыі правялі сярод сваіх пакупнікоў апытаньне з мэтай выявіць 50 найлепшых твораў XX стагодзьдзя. Пад нумарам 2 у гэтым сьпісе фігураваў раман «*У пошуках страчанага часу*» (на першым жа месцы разьмясьціўся раман «*Староньні*» Альбэра Камю).
* У гонар Пруста названы кратэр на Мэркурыі.
* Існуе гэтак званы «апытальнік Марсэля Пруста». У другой палове XX стагодзьдзя на тэлебачаньні многіх краінаў сьвету тэлевядучыя, якія запрашалі ў свае перадачы вядомых людзей, у канцы сустрэч задавалі ім пытаньні з гэтага апытальніка. У Расеі Уладзімер Позьнер працягвае гэтую традыцыю ў перадачы «*[[Позьнер (тэлеперадача)|Позьнер]]*».

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пэр-Ляшэз
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы