open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gilla

**Гізэ́ля Ву́хінгер** (, нар. 19 лютага 1950, Лінц, Аўстрыя), больш вядомая пад сваім сцэнічным псэўданімам **Gilla** (вымаўляецца *Гі́ла*, або праз ангельскую мову *Джыла*) — аўстрыйская сьпявачка. Спачатку выступала ў гурце свайго бацькі Нікі Вухінгера. Потым вывучала музыку ў Зальцбургу і сьпявала ў гурце Traffic. Потым ёй заняўся нямецкі прадусар Франк Фарыян і яе сынглы сталі трапляць у чарты, сярод якіх нямецкая вэрсія *Voulez-vous coucher avec moi (Lady Marmalade)*, *Tu es!*, *Johnny*, *Tom Cat*, *Rasputin* (нямецкая вэрсія) і іншыя. Таксама (пад псэўданімам G. Winger) зьяўляецца аўтарам хіта *(I See A) Boat On The River* гурта Boney M..

Па нараджэньні дачкі Над’і вырашыла пакінуць кар’еру сьпявачкі. Замужам за Гэльмутам Рулёфсам. Жыве ў нямецкім Браўнфэльсе.

## Дыскаграфія
### Альбомы
**Студыйныя альбомы**
* 1975: *Willst du mit mir schlafen gehn?*
* 1976: *Help! Help!*
* 1977: *Zieh mich aus*
* 1978: *Bend Me, Shape Me*
* 1980: *I Like Some Cool Rock ’N’ Roll*

**Кампіляцыі**
* 2000: *Best of Gilla*
* 2000: *Nur das Beste*

Катэгорыя:Аўстрыйскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лінцы
Дынар Рэспублікі Сэрбскай

**Дынар Рэспублікі Сэрбскай** () — грашовая адзінка Рэспублікі Сэрбскай у 1992—1998 гадах.

## Гісторыя
Дынар быў уведзены ў 1992 годзе і знаходзіўся ў абароце паралельна зь югаслаўскім дынарам у суадносінах 1:1.

Банкноты Народнага банку Рэспублікі Сэрбскай Босьніі і Герцагавіны ўзору 1992 году былі выдадзеныя наміналам у 10, 50, 100, 500, 1000, 5000, 10 000 дынараў. Потым былі выпушчаны банкноты з аналягічным афармленьнем узору 1993 году ў 50 000, 100 000, 1 мільён, 5 мільёнаў, 10 мільёнаў дынараў. У 1993 годзе былі выпушчаны банкноты ў 50 дынараў узору 1992 году з наміналам, зьмененым на 50 мільёнаў дынараў шляхам нанясеньня наддрукоўкі «*МИЛИОНА ДИНАРА*».

12 жніўня 1992 году была зьменена назва банку, які стаў звацца Народны банк Рэспублікі Сэрбскай. Банкноты з новай назвай банку былі выпушчаны ў 1993 годзе з захаваньнем дызайну банкнот папярэдніх выпускаў. Наміналы банкнот узору 1993 году з новай назвай банку: 100 мільёнаў, 1 мільярд, 10 мільярдаў дынараў.

1 кастрычніка 1993 году была праведзена дэнамінацыя дынару 1 000 000:1, адначасна з дэнамінацыяй югаслаўскага дынару. Пачаты выпуск банкнот новай сэрыі ўзору 1993 году. На ўсіх банкнотах гэтага выпуску быў намаляваны партрэт Петара Кочыча. Выпушчаны банкноты ў 5000, 50 000, 100 000, 1 мільён, 5 мільёнаў, 100 мільёнаў, 500 мільёнаў, 10 мільярдаў, 50 мільярдаў дынараў.

24 студзеня 1994 году ў Югаславіі ўведзены «новы дынар», абменны курс якога быў прымацаваны да нямецкай маркі. «Пратаколам пра адзінства грашовага звароту Саюзнай Рэспублікі Югаславія, Рэспублікі Сэрбскай і Рэспублікі Сэрбская Краіна» ад 15 лютага 1994 году ўсталёўвалася, што новы дынар зьяўляецца іх адзінай грашовай адзінкай. Выпуск дынару Рэспублікі Сэрбскай быў спынены.

У 1998 годзе ў адпаведнасьці з Дэйтанскім пагадненьнем у Рэспубліцы Сэрбскай уведзена ў зварот басьнійская канвэртаваная марка.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гістарычныя валюты
Катэгорыя:Рэспубліка Сэрбская
Сараеўскае забойства

**Сараеўскае забойства** — забойства 28 чэрвеня 1914 году эрцгерцага Франца Фэрдынанда, спадчыньніка аўстра-вугорскага стальцу, і яго жонкі герцагіні Сафіі Гогэнбэрг у Сараева сэрбскім гімназістам Гаўрылам Прынцыпам, чальцом сэрбскай тэрарыстычнай арганізацыі «Млада Босна». Прынцып уваходзіў у групу з 5 тэрарыстаў, якія каардынаваліся Данілам Ілічам.

У Сэрбіі меўся шэраг нацыяналістычных арганізацыяў, якія ставілі сваёй мэтай абʼяднаньне паўднёвых славян і стварэньне «Вялікай Сэрбіі». Сярод афіцэраў сэрбскай арміі існавала тайная арганізацыя пад назвай «Чорная рука». Мэтай яе было вызваленьне сэрбаў, якія знаходзіліся пад уладай Аўстра-Вугоршчыны. Правадыром «Чорнай рукі» быў палкоўнік Драгуцін Дзьмітрыевіч, па мянушцы «Апіс», начальнік сэрбскай контрвыведкі. Урад Пашыча яго пабойваўся. Сэрбскі ўрад здагадваўся пра змову і не ўхваляў яе, але і не перашкаджаў «Чорнай руцэ».

Забойства стала нагодай для пачатку Першай сусьветнай вайны.

## Літаратура
* Albertini, Luigi. 1953. *Origins of the War of 1914* (Vol II). Oxford University Press: London. OCLC 168712
* Albertini, Luigi. 2005. *Origins of the War of 1914 — Vol. 1*, Enigma Books, New York. 
* Belfield, Richard. *The Assassination Business: A History of State-Sponsored Murder*, Carroll & Graf Publishers: New York. 
* Dedijer, Vladimir. *The Road to Sarajevo*, Simon and Schuster. New York, 1966 OCLC 400010
* MacKenzie, David. *Black Hand On Trial: Salonika 1917*, Eastern European Monographs, 1995. 
* Magrini, Luciano. *Il Dramma Di Seraievo. Origini e responsabilita della guerra europea*, Milan, 1929 OCLC 8018932
* Owings, W.A. Dolph. *The Sarajevo Trial*, Documentary Publications, Chapel Hill, NC, 1984. 
* de Schelking, Eugene. *Recollections of a Russian Diplomat, The Suicide of Monarchies*, McMillan Co, New York, 1918 OCLC 1890657
* Strachan, Hew. 2001 *The First World War Volume 1: To Arms*. Oxford University Press: Oxford. 
* Taylor, A.J.P. 1963. *The First World War: An Illustrated History*. Penguin Books: London. 
* Trydar-Burzinski, Louis. *Le Crépuscule d’une Autocratie*, Florence, 1926 OCLC 473403651

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Падзеі 28 чэрвеня
Катэгорыя:Першая сусьветная вайна
Катэгорыя:Гісторыя Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Гісторыя Сэрбіі
Катэгорыя:Гісторыя Аўстра-Вугоршчыны
Катэгорыя:Сараева
Катэгорыя:Палітычныя забойствы
Катэгорыя:Падзеі 1914 году
Катэгорыя:Аўстра-Вугоршчына ў Першай сусьветнай вайне
Гімн Рэспублікі Сэрбскай

«**Мая рэспубліка**» (,  і ) — нацыянальны гімн Рэспублікі Сэрбскай у складзе Босьніі і Герцагавіны. 16 ліпеня 2008 году ён замяніў інструмэнтальную вэрсію гімну «Боже правде», які быў аб’яўлены неканстытуцыйным у 2006 годзе, паводле рашэньня Канстытуцыйнага суду Босьніі і Герцагавіны.

Аўтар музыкі і тэксту гімну Младэн Матавіч.

## Тэкст

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Moja Republika на Youtube

Сэрбская, Рэспубліка
Катэгорыя:Рэспубліка Сэрбская
Антысэрбскія пагромы ў Сараеве

**Антысэрбскія пагро́мы ў Сара́еве** — поўнамаштабная акцыя гвалту супраць сэрбскага насельніцтва Сараева 28 і 29 чэрвеня 1914 году, якая была зваротнай рэакцыяй на забойства эрцгерцага Франца Фэрдынанда сэрбскім гімназістам  Гаўрылам Прынцыпам. Пагромы падтрымліваліся аўстра-вугорскім урадам і прывялі да этнічнай варожасьці, беспрэцэдэнтнай у гісторыі гораду. Два сэрбы былі забітыя ў першы дзень пагрому ў Сараеве, многія пабілі і паранілі; каля тысячы дамоў, школ, крамаў і іншых установаў, якія належалі сэрбам, былі разрабаваны і разбураны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Першая сусьветная вайна
Катэгорыя:Аўстра-Вугоршчына ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Сэрбія ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Падзеі 1914 году
Прэзыдэнцкія выбары ў Расеі 2012 году

**Выбары [[Прэзыдэнт Расейскай Фэдэрацыі|прэзыдэнта Расеі]] адбыліся 4 сакавіка 2012 року**. Для ўдзелу ў выбарах былі зарэгістраваныя пяць кандыдатаў. У першым туры перамогу атрымаў Уладзімер Пуцін.

Перад выбарамі ў канстытуцыю Расейскай Фэдэрацыі была ўнесеная папраўка, паводле якой тэрмін прэзыдэнцкіх паўнамоцтваў быў павялічаны да 6 гадоў. Наступныя выбары адбудуцца ў 2018 року.

## Кандыдаты
Свае кандыдатуры на выбары вылучылі 15 прэтэндэнтаў, аднак частка кандыдатаў атрымала адмовы ў рэгістрацыі з розных прычынаў. У выніку ў выбарах бралі ўдзел пяць кандыдатаў.

## Вынікі галасаваньня

## Крытыка

Прадстаўнікі апазыцыі і журналісты папярэдне паведамлялі пра нелегітымнасьць выбараў і пра вялікую колькасьць парушэньняў яшчэ да пачатку галасаваньня: перашкоды для вылучэньня і рэгістрацыі кандыдатаў, незбалянсаванае асьвятленьне кампаніі ў дзяржаўных СМІ, адміністрацыйны ціск на ўдзельнікаў выбараў і іншае. Пратэсты супраць фальсыфікацыяў выбараў адбываліся яшчэ з 5 сьнежня 2011 року.

5 сакавіка 2012 року, на наступны дзень па выбарах, назіральнікі ад АБСЭ абвясьцілі, што прэзыдэнцкія выбары ў Расеі «нельга назваць справядлівымі», бо на траціне выбарчых участкаў былі зафіксаваныя парушэньні: укід бюлетэняў, таемнага ад назіральнікаў падліку галасоў і да т. п..

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Выбары прэзыдэнта Расейскай Фэдэрацыі ў 2012 року на бачыне Цэнтральнай выбарчай камісіі РФ

Катэгорыя:Выбары ў Расеі
Катэгорыя:Выбары 2012 году‎
Прэзыдэнцкія выбары ў Расеі 2018 году

**Вы́бары [[Прэзыдэнт Расейскай Фэдэрацыі|прэзыдэ́нта Расе́і]] адбыліся 18 сакавіка 2018 року**. Прэзыдэнт абіраецца на тэрмін 6 гадоў. Калі ў першым туры пераможца ня будзе вызначаны, другі тур мае адбыцца 8 красавіка 2018.

## Кандыдаты
Палітычныя партыі, прадстаўленыя ў Дзярждуме ці/або заканадаўчых органаў ня менш як траціны суб’ектаў фэдэрацыі, могуць вылучаць кандыдатаў бяз збору подпісаў. Такімі партыямі ёсьць «Адзіная Расея», КПРФ, ЛДПР, «Справядлівая Расея», «Радзіма» і «Грамадзянская плятформа».

Астатнім кандыдатам неабходна сабраць ад 100 да 300 тысячаў подпісаў.

Працэс рэгістрацыі кандыдатаў будзе адбывацца зь сьнежня 2017 году да лютага 2018 году.

### Магчымыя кандыдаты
Уладзімер Пуцін плянуе перавыбрацца на наступны тэрмін. Адной з тых, хто заявіў аб удзеле ў выбарах зьяўляецца Ксенія Сабчак.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Выбары ў Расеі
Катэгорыя:Выбары 2018 году
Сангвінік

**Сангві́нік** (, сангвіс, «кроў», «жыцьцёвая сіла») — адзін з чатырох тэмпэрамэнтаў паводле клясыфікацыі Гіпакрата. Сангвінік характэрызуецца як жывы, рухавы, аптымістычны па поглядах на жыцьцё чалавек, які адносна лёгка перажывае свае няўдачы ды паразы. Прыкладамі такога тэмпэрамэнту можа быць Вольфганг Амадэй Моцарт альбо Напалеон Банапарт.

Сангвінік — ёсьць асобаю, якая характэрызуецца высокаю псыхічнай стабільнасьцю, энэргічнасьцю, працаздольнасьцю, шпаркасьцю ў дзеяньнях, разнастайнасьцю мімікі ды хуткім тэмпам маўленьня. Сангвінікам характэрна імкнуцца да зьменаў, яны зь лёгкасьцю могуць адаптавацца да новых варункаў ды зь лёгкасьцю знаходзяць паразуменьне з новымі людзьмі. Сангвінікам уласьціва выразнасьць.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэмпэрамэнты
Флегматык

**Флегма́тык** (, флегма, «сьліз») — адзін з чатырох тыпаў тэмпэрамэнту паводле клясыфікацыі Гіпакрата. Для флегматыкаў уласьціва маруднасьць, спакойнасьць, памяркоўнасьць, стальнасьць імкненьняў, гумору ды жыцьцёвых мэтаў, звонку слаба выражанныя пачуцьці й псыхічны стан. Флегматык — ёсьць моцным, ураўнаважным, інэртным тыпам нэрвовай сыстэмы. Такі тып людзей мае трывалую памяць, высокі інтэлект. Такія людзі робяць абдуманныя рашэньні, бяз рызыкі.

Гумор флегматыка ёсьць спакойным, роўным. Ягоныя пачуцьці ды эмоцыі звычайна сталыя. Флегматыкам складана пераключацца з аднаго да іншага віду дзейнасьці ды прыстасоўвацца да новых абставінаў. Флегматыкі схільны захоўваць самавалоданьне, яны рэдка ўступаюць у канфлікты. Часам могуць быць гультаяватыя й абыякавыя да таго, што адбываецца навокал.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэмпэрамэнты
Лядовае пабоішча

**Лядо́вае пабо́ішча** (, ,  — «Лядовая бітва»), таксама **бі́тва на Чудзкі́м во́зеры** () — бітва наўгародцаў і ўладзімерцаў на чале з Аляксандрам Неўскім супраць рыцараў Лівонскага ордэна, якая адбылася 5 красавіка 1242 року на Чудзкім возеры. Назва «Лядовае пабоішча» паходзіць з таго факту, што бітва адбывалася на заледзянелым возеры.

У 1240 року, скарыстаўшыся аслабленьнем усходніх земляў наездамі татара-манголаў, крыжакі зладзілі чарговы крыжовы паход на паганцаў і славянаў. Тэўтонцы ўзялі Ізборск, разьбіўшы пскоўцаў, і аблажылі Пскоў, які быў узяты праз тыдзень.

У 1242 року Аляксандар Яраславіч з дапамогаю ўладзімерскага князя Андрэя адбіў Пскоў, а вырашальная бітва адбылася на Чудзкім возеры. Гэтая параза спыніла паходы крыжакоў на гэтыя землі на цэлае стагодзьдзе.

## Крыніцы

## Літаратура
* Лядовае пабоішча // 

## Вонкавыя спасылкі
* Наўгародзкі Першы летапіс старэйшага ізводу (1233—1265)
* Лівонская рыфмаваная хроніка (фрагмэнт)

Катэгорыя:Бітвы Даніі
Катэгорыя:Бітвы Лівонскага ордэну
Катэгорыя:Бітвы Наўгародзкай рэспублікі
Катэгорыя:Бітвы Тэўтонскага Ордэну
Катэгорыя:Бітвы Ўладзімера-Суздальскага княства
Катэгорыя:Бітвы XIII стагодзьдзя
Катэгорыя:Падзеі 5 красавіка
Катэгорыя:Падзеі 1242 году
Катэгорыя:Аляксандар Неўскі
Катэгорыя:Гісторыя Пскову
Аланьяспор Аланья

«**Аланьяспор**» () — турэцкі футбольны клюб з гораду Аланьі. Заснаваны ў 1948 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Аланья
Халерык

**Хале́рык** (ад грэц. χολή, холе — «жоўць») — адзін з чатырох тыпаў тэмпэрамэнту паводле клясыфікацыі Гіпакрата. Халерыкам уласьцівы наступныя рысы характару: хуткасьць, імпэтнасьць, палкасьць. Для халерыкаў таксама ўласьціва пераадольваць цяжкасьці, быць адданымі да сваёй справы. Але ж таксама і нэўраўнаважнасьць, рэзкія зьмены гумору, схільнасьць да бурных эмоцыяў. Дадзены тэмпэрамэнт характэрызуецца хутка ўзьнікаючымі пачуцьцямі, якія адлюстроўваюцца ў маўленьні, жэстыкуляцыі ды міміцы.

Халерык — ёсьць суб’ектам, які мае высокі ўзровень псыхічнай чыннасьці, энэргетычнасьцю дзеяньняў, недалікатнасьцю, імпэтам. Халерык ёсьць запальным, няўрымсьлівым, схільным да нэрвовых зрываў, часам можа быць агрэсіўным.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэмпэрамэнты
Нейромонах Феофан

**«Нейромона́х Феофа́н»** () — музычны праект з Санкт-Пецярбургу, выконвае музыку ў стылі электрапопу з элемэнтамі фолку. Калектыў папулярны ў інтэрнэце і займеў статус інтэрнэт-мэма. Удзельнікі гурту захоўваюць ананімнасьць.

Выступы Нэўраманаха Феафана стылізаваныя пад расейскія народныя гулі з масоўкай, абутай у лапці, , касавароткі і сарафаны. Тэкст песьняў Феафана збыткаваны славянізмамі і састарэлымі словамі, а вакал адметны характэрным оканьнем. Свае песьні Нэўраманах выконвае сьпеўна, а ў музыцы балалайка суседнічае з драм-н-бэйсавымі басамі.

## Мінуўшчына
У 2009 року паэт-песеньнік Феафан і дыджэй Нікадзім дамовіліся стварыць супольны праект. Удзельнікі гурту захоўваюць ананімнасьць. Феафан выступае ў кліпах і на канцэртах з тварам, закрытым капюшонам, з накладной барадой, апранутым у падобным да схімы балахон, з кіем у руках. Сваю музыку самі ўдзельнікі характарызуюць як «драм-н-бэйс».

У 2015 року музыкі выдалі дэбютны альбом «В душе драм, в сердце светлая Русь» (), перад гэтым зладзіўшы гастролі па Расеі й Беларусі. Альбом быў успрыняты ўхвальна, увайшоўшы ў топ-10 расейскага iTunes, а ў канцы року Нэўраманах Феафан быў названы расейскім незалежным выканаўцам году паводле вэрсіі сэрвісу Яндекс.Музыка.

У 2016 року выйшаў другі альбом «Велики силы добра» ().

## Дыскаграфія

### Альбомы
* 2015 — «В душе драм, в сердце светлая Русь»
* 2016 — «Велики силы добра»

### Самотнікі
* 2015 — «Притоптать»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Канал на YouTube

Катэгорыя:Расейскія музыкі-электроншчыкі
Катэгорыя:Расейскія фолк-музыкі
Катэгорыя:Інтэрнэт-мэмы
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 2009 годзе
Катэгорыя:Неідэнтыфікаваныя асобы
Карвіна (футбольны клюб)

«**МФК Карвіна**» () — чэскі футбольны клюб з гораду Карвіны. Заснаваны ў 2003 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Карвіна
Максім Шыла

**Максім Шыла** (нарадзіўся 17 красавіка 1993 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
З 2011 году пачаў выступаць за клюб «Зорка-БДУ» ў Другой лізе, дзе неўзабаве замацаваўся ў стартавым складзе. З 2014 году выступаў за клюб у Першай лізе. У студзені 2017 году прыбыў на прагляд у мазырскую «Славію» і ў выніку падпісаў кантракт. У складзе мазырчукоў быў адным з асноўных цэнтральных абаронцаў. У верасьні 2017 году выступаў за дубль, пазьней вярнуўся ў асноўны склад «Славіі».

У студзені 2018 году стаў гульцом дэбютанту Найвышэйшай лігі — клюбу «Смалявічы», а ў жніўні таго ж году далучыўся да «Промню». У пачатку 2019 году ў сувязі зь пераездам «Промня» ў Магілёў і аб’яднаньнем зь мясцовым «Дняпром» стаў гульцом аб’яднанай каманды, якая атрымала назву «Дняпро». Гуляў пераважна ў пачатковым складзе, але ня здолеў выратаваць каманду ад вылету з Найвышэйшай лігі. У студзені 2020 году перайшоў у кыргыскі клюб «Дардой», зь якім двойчы быў чэмпіёнам краіны. У студзені 2022 году пачаў трэнавацца зь «Менскам» і неўзабаве склаў кантракт з клюбам. Ня меў трывалага месца ў складзе, нярэдка выходзіў на замену або заставаўся на лаўцы запасных. У сьнежні 2022 году па заканчэньні кантракту пакінуў «Менск».

У сакавіку 2023 году стаў гульцом віцебскага «Макслайну». У ліпені 2023 году атрымаў траўму і выбыў да сканчэньня сэзону. У сьнежні 2023 году пакінуў «Макслайн».

## Дасягненьні
**«Дардой»**:
* Чэмпіён Кыргыстану: 2020, 2021

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Энэргетык»-БДУ Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Славія» Мазыр
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Смалявічы»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дняпро» Магілёў (2019)
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дардой» Бішкек
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Менск»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Макслайн» Віцебск
Руслан Хадаркевіч

**Русла́н Хадарке́віч** ( 18 чэрвеня 1993 году) — беларускі футбаліст, абаронца казаскага клюбу «Атыраў» і нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Кар’ера
### Клюбная
З 2010 году пачаў выступаць за клюб «Бяроза-2010» у Другой лізе і ў наступным сэзоне дапамог камандзе атрымаць месца ў Першай лізе. У пачатку 2014 году стаў гульцом мазырскай «Славіі», але ня здолеў замацавацца ў складзе і ўлетку пакінуў каманду. Неўзабаве далучыўся да «Іслачы б, аднак гэтак і не згуляў за гэты клюб.

У сакавіку 2015 году склаў працоўную ўгоду з клюбам «Смалявічы-СТІ», у якім здолеў замацавацца ў якасьці асноўнага цэнтральнага абаронцы. У студзені 2017 годку прыехаў на прагляд у «Славію» і ў выніку праз тры гады зноў стаў гульцом мазырскага клюбу. Пачынаў сэзон 2017 году ў асноўным складзе мазыранаў на пазыцыі правага абаронцы, аднак зь ліпеня па кастрычнік не гуляў праз траўмы. Толькі ў канцы сэзону футбаліст вярнуўся на поле. У сэзоне 2018 году, трывала гуляючы ў аснове, дапамог «Славіі» перамагчы ў Першай лізе.

У першай палове 2019 году заставаўся асноўным абаронцам мазыранаў у Найвышэйшай лізе. У ліпені 2019 году пакінуў «Славію» і стаў гульцом салігорскага «Шахцёра». У 2019 годзе зьяўляўся на полі нерэгулярна, а ў сэзоне 2020 году замацаваўся ў першай адзінаццатцы салігорцаў і дапамог ім здабыць чэмпіёнства. У лютым 2021 году падоўжыў кантракт з «Шахцёрам». У 2021—2022 гадах выкарыстоўваўся дзеля ратацыі, часьцей застаючыся на лаве запасных.

У сьнежні 2022 году па заканчэньні кантракту пакінуў салігорскі клюб і неўзабаве далучыўся да менскага «Дынама». У складзе менскае каманды заставаўся на лаве рэзэрвовых. У ліпені 2023 году паводле пагадненьня бакоў пакінуў сталічны клюб, гэтак не згуляўшы ў кашулі бела-блакітных, і хутка падпісаў кантракт з барысаўскім БАТЭ. У 2024 годзе быў абраны капітанам клюбу, але фактычна быў гульцом ратацыі. Па заканчэньні сэзону 2024 году пакінуў барысаўскі клюб і трэнаваўся зь «Менскам». У сярэдзіне сакавіка склаў працоўную дамову з клюбам. У сталічным клюбе быў гульцом асноўнага складу, але ўлетку прыяднаўся да казаскага клюбу «Атыраў», дзе працаваў беларускі трэнэр Віталь Жукоўскі. Футбаліст прызнаўся, што выправіўся за мяжу, каб зноў вярнуцца ў склад зборнай.

### Міжнародная
У лістападзе 2020 году быў упершыню выкліканы ў нацыянальную зборную Беларусі. Дэбютаваў у зборнай 2 чэрвеня 2021 году ў таварыскім матчы супраць зборнай Азэрбайджану (1:2), адгуляўшы на полі ўсе 90 хвілінаў.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Беларусі: 2020, 2021, 2022
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2019
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2021
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2020

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Сяргей Лынько

**Сяргей Лынько** (нарадзіўся 16 кастрычніка 1989 году) — беларускі футбаліст, нападнік менскіх «Крумкачоў».

## Кар’ера
Выхаванец менскага «Тарпэда». У 2007 годзе выступаў за дубль «Дарыды». Пазьней далучыўся да клюбу «Іслач», які выступаў на першынстве Менскага раёну. У 2012 годзе «Іслач» заявілася ў Другую лігу, і Сяргей прайшоў у ім шлях да Найвышэйшай лігі. У 2013 годзе быў у складзе каманды, якая здабыла бронзавыя мэдалі Кубка Рэгіёнаў УЭФА. Пасьля выхаду «Іслачы» ў Найвышэйшую лігу ў сакавіку 2016 годзе быў аддадзены ў арэнду ў менскае «Тарпэда». У складзе «Тарпэда» Лынько пачаў выступаць на пазыцыі правага абаронцы ды быў капітанам каманды. Паводле вынікаў сэзону 2016 году быў прызнаны найлепшым гульцом аўтазаводцаў.

У студзені 2017 году, вярнуўшыся з арэнды, падпісаў новы кантракт зь «Іслаччу». 1 красавіка 2017 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць «Тарпэда-БелАЗ» (1:2). Пазьней пачаў пераважна гуляць за дубль, у галоўнай камандзе толькі часам выходзіў на замену. У кастрычніку 2017 году не гуляў з-за траўмы. У студзені 2018 году па заканчэньні кантракту пакінуў «Іслач» і неўзабаве афіцыйна стаў гульцом «Тарпэда». Адразу стаў капітанам каманды і гульцом асноўнага складу. У лістападзе 2018 году падоўжыў кантракт з тарпэдаўцамі.

У ліпені 2019 году, калі ў клюба пачаліся фінансавыя праблемы, разам зь іншымі гульцамі першага складу скасаваў кантракт, аднак застаўся ў камандзе і згуляў у двух ейных апошніх матчах (у Кубку Беларусі — 28 ліпеня супраць «Клецку» і 3 жніўня супраць БАТЭ), у якіх «Тарпэда» было прадстаўленае пераважна футбалістамі моладзевага складу. Пазьней жа «Тарпэда» абвесьціла аб зьняцьці з чэмпіянату, і Лынько застаўся без каманды. У жніўні 2019 году ўзмоцніў склад армянскага клюбу «Ерэван», дзе гуляў да канца году. У пачатку 2020 году трэнаваўся з чысьцінскім «Андэрдогам», а ў сакавіку папоўніў склад сталічных «Крумкачоў». Пачынаў сэзон у стартавым складзе, выкарыстоўваўся ў якасьці абаронцы, у ліпені атрымаў траўму, пасьля радзей зьяўляўся на полі. У студзені 2021 году трэнаваўся зь берасьцейскім «Дынама», зь якім у лютым падпісаў пагадненьне. У сэзоне 2021 году чаргаваў выхады ў пачатковым складзе і на замену. У лютым 2022 году падоўжыў кантракт з дынамаўцамі.

У сакавіку 2023 году стаў гульцом «Маладэчна». Пакінуў клюб у ліпені 2023 году і неўзабаве далучыўся да «Крумкачоў».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Іслач» Менскі раён
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ерэван»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Крумкачы» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Берасьце
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Маладэчна-2013»
Серчаная кісьля

**Се́рчаная кі́сьля** H2SO4 — моцная двухасноўная кісьля, якая мае ступень затляненьня серкі (+6). Пры звычайных варунках серчаны квас — цяжкая алеістая вадкасьць бяз колеру й паху. У тэхніцы серчаным квасам называюць як ейныя сумесі з вадою, так і зь серчаным ангідрыдам SO3. Калі малярныя суадносіны SO3 : H2O  1 — рашчына SO3 у серчаным квасе.

## Хімічныя ўласьцівасьці
Серчаны квас у канцэнтраваным вуглядзе пры нагрэве — вельмі моцны затляняльнік.

Акісьляе HI ды часткова HBr да вольных галягенаў:

Вуглец да CO2, серку — да SO2.

Акісьляе мэталы (за выняткам: золата, плятыны, ірыду, роду ды танталю). Разам з гэтым канцэнтраваны серчаны квас аднаўляецца да SO2.

## Крыніцы

Катэгорыя:Альхімічныя рэчывы
Катэгорыя:Раўнаважная хімія
Катэгорыя:Неарганічныя рашчыньнікі
Катэгорыя:Неарганічныя кісьлі
Катэгорыя:Затляняльныя кісьлі
Катэгорыя:Фотаграфічныя хімікаты
Катэгорыя:Сульфаты
Бярозка (часопіс)

«**Бяро́зка**» — беларускі штомесячны грамадзка-палітычны і літаратурна-мастацкі часопіс (для дзяцей сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту). Абмежаваньне чытаньня з 12 год. У шэрагу часопісаў, якія выдаюцца ў Рэспубліцы Беларусь для розных узроставых груп дзяцей і моладзі, стаіць паміж часопісамі «Вясёлка» (для дзяцей малодшага школьнага ўзросту) і «Маладосьць» (для моладзі). 

Распаўсюджваецца праз падпіску поштай і продаж у «Белсаюздруку». Падпісныя індэксы на «Белпошце»: для індывідуальных падпісчыкаў — 74822, для ведамасных — 748222, ільготны для ўстаноў адукацыі і культуры — 74879.

## Гісторыя
Са сьнежня 1924 па верасень 1929 году выдаваўся часопіс «Беларускі піянер». У 1927—1929 гадах выходзіў 2 разы на месяц. Затым яго рэдакцыйная калегія падзялілася: пачалося выданьне газэты «Піянер Беларусі» і часопіса «Іскры Ільліча», які выходзіў з кастрычніка 1929 па красавік 1941 году. Зь лета 1941 году, падчас 2-й сусьветнай вайны, часопіс не выдаваўся. Адноўлены ў чэрвені 1945 году пад сучаснай назвай. Гісторыю выданьня ў рэдакцыі вядуць ад «Беларускага піянера».

Уваходзіў у склад РВУ «Літаратура і мастацтва». З 2012 году зьяўляўся дадаткам да часопіса «Маладосьць». У студзені 2015 году самастойнае выданьне часопіса адноўлена.

## Публікацыі
Публікуе творы беларускіх і замежных пісьменьнікаў, матэрыялы маральна-этычнага, культурнага і гістарычнага характару, якія рознабакова разьвіваюць асобу чытача, выхоўваюць любоў да Бацькаўшчыны, павагу да іншых народаў і нацый, адлюстроўваюць жыцьцё і дзейнасьць дзіцячых арганізацый і рухаў. Зьмяшчае літаратурныя і выяўленчыя творы дзяцей і падлеткаў. Вядуцца пастаянныя рубрыкі.

## Узнагарода

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны».

## Галоўныя рэдактары
* Алесь Якімовіч (1945—1948)
* Усевалад Краўчанка (1953—1961)
* Кастусь Кірэенка (1962—1971)
* Васіль Зуёнак (1972—1978)
* Анатоль Грачанікаў (1978—1981)
* Вячаслаў Адамчык (1982 — ?)
* Уладзімер Ягоўдзік (1997 — ?)
* Алена Масла (? — 2011)
* Рагнед Малахоўскі (в. а. 2011 — ?)
* Генадзь Аўласенка (з 2014)
* Сьвятлана Дзянісава (Воцінава, 2015—2017)
* Кацярына Захарэвіч (з 2017)
* Паліна Каралёва (выконвала абавязкі галоўнага рэдактара з 2021 да 2022)
* Яніна Вячаславаўна Каралёва (з 2023)

## Некаторыя аўтары
* Алесь Бадак
* Максім Гарэцкі
* Уладзімер Жылка
* Алесь Карлюкевіч
* Кандрат Крапіва
* Уладзімер Мазго
* Янка Маўр

## Глядзіце таксама
* «Вясёлка»
* «Маладосьць»
* «Полымя»

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Беларускія дзіцячыя часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Баня-Лука (аэрапорт)

**Баня-Лука** (IATA: **BNX**, ICAO: **LQBK**) (, ) — міжнародны аэрапорт, таксама вядомы як **Аэрапорт Махаўляны** па назьве блізкай вёскі. Знаходзіцца ў 18 км на паўночны-ўсход ад гораду Баня-Лука, другога па памеры гораду Босьніі і Герцагавіны і адміністрацыйнага цэнтру Рэспублікі Сэрбскай. Адзін з чатырох аэрапортаў Босьніі і Герцагавіны.

## Гісторыя
Будаўніцтва Міжнароднага аэрапорта Баня-Лука пачалося ў 1976 годзе. У адпаведнасьці з плянам разьвіцьця, на той час гэта быў аэрапорт мясцовай значнасьці, прызначаны на абслугоўваньне ўнутраных рэйсаў на тэрыторыі СФРЮ.

Пасьля палітычнага і тэрытарыяльнага падзелу былой Югаславіі Баня-Лука ў выніку Дэйтанскага пагадненьня фактычна стала сталіцай Рэспублікі Сэрбскай. Гэта надало аэрапорту Баня-Лукі вялікую значнасьць і новую ролю. Міжнародны аэрапорт Баня-Лука быў адкрыты для грамадзянскіх рэйсаў 18 лістапада 1997 году.

З 1999 па 2003 гады аэрапорт быў галоўным хабам Air Srpska, якая была флягманскім перавозчыкам Рэспублікі Сэрбскай. Гэта авіякампанія была створана Jat Airways і ўрадам Рэспублікі Сэрбскай. У 2003 годзе Air Srpska спыніла дзейнасьць з прычыны сталага росту запазычанасьці, а Jat Airways выйшла з прадпрыемства. Аэрапорт быў базавым для авіякампаніі Sky Srpska, якая існавала ад 2007 году да 2011 году.

Інфраструктура аэрапорту мадэрнізавалася ў 2002 і 2003 гадах напярэдадні візыту папы Яна Паўла II у Баня-Луку ў чэрвені 2003 году.

Апэратарам Міжнароднага аэрапорту Баня-Лука зьяўляецца дзяржаўнае прадпрыемства «Aerodromi Republike Srpske». Прымае рэйсы авіяліній Air Serbia, Раянэйр, Kontiki Travel, Віз Эйр ды Air Montenegro.

## Глядзіце таксама
* Залужані (аэрапорт)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Banja Luka Афіцыйная бачына
* Aerodromi Republike Srpske – Zvanična stranica aerodroma Republike Srpske

Катэгорыя:Баня-Лука
Катэгорыя:Аэрапорты Босьніі і Герцагавіны
Раман Крывулькін

**Рама́н Крыву́лькін** ( 18 лютага 1996 году) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
### Клюбная
Нарадзіўся ў вёсцы Лісуны каля Воршы ў Беларусі, але ў веку 6 гадоў зь сям’ёй пераехаў у Санкт-Пецярбург. Там пачаў займацца футболам, а пазьней далучыўся да СДЮШАР «Зэніту», выступаючы ў першынстве гораду. У 2015 годзе прыяднаўся да маскавіцкага ЦСКА, дзе пачаў выступаць за моладзевую каманду. Часам прыцягваўся да трэнаваньняў з асноўным складзе ЦСКА, але гэтак і не згуляў за асноўны склад у афіцыйных матчах.

У лютым 2017 году накіраваўся на прагляд у беларускі клюб «Крумкачы», зь якім у сакавіку склаў працоўную дамову. 2 красавіка 2017 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць «Віцебска» (1:0). Пазьней здолеў замацавацца ў пачатковым складзе каманды. У ліпені таго ж году паводле пагадненьня бакоў пакінуў «Крумкачы» і неўзабаве стаў гульцом менскага «Тарпэда». У складзе «Тарпэда» замацаваўся ў асноўным складзе. У лістападзе падоўжыў кантракт з тарпэдаўцамі на два гады. Пачатак сэзону 2018 году прапусьціў праз траўмы, а з чэрвеня пачаў трывала зьяўляцца ў першай адзінаццатцы. У траўні 201 году не гуляў праз пашкоджаньні, але пасьля вярнуўся ў склад. 

У ліпені 2019 году пакінуў «Тарпэда» і неўзабаве далучыўся да «Слуцка», дзе стаў асноўным абаронцам. У сьнежні 2019 году падоўжыў кантракт з слуцкім клюбам. У сэзоне 2020 году заставаўся гульцом асноўнага складу, але з жніўня па кастрычнік адсутнічаў праз траўмы, пазьней вярнуўся ў склад. У сьнежні 2020 году пакінуў «Слуцак».

У студзені 2021 году стаў гульцом клюба «Ленінградзец» з трэцяга расейскага дывізіёну. Пакінуў клюб па заканчэньні сэзону 2021—2022 гадоў. Пасьля браў удзел у аматарскіх турнірах у Санкт-Пецярбургу.

### Міжнародная
У 2014 годзе выступаў за зборную Санкт-Пецярбургу на міжнародных моладзевых турнірах — мэмарыяле Гранаткіна і Кубку Садружнасьці, быў прызнаны найлепшым абаронцам абодвух турніраў. У сакавіку 2017 году атрымаў выклік у моладзевую зборную Беларусі, аднак у афіцыйных матчах гэтак і не згуляў за яе.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Зялёнкі

Назву **Зялёнкі** маюць:

* Зялёнкі — хутар у Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Зялёнкі — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці
* Зялёнкі — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці
10-я армія (Нямецкая імпэрыя)

**10-я армія** () — вайсковае аб’яднаньне армейскага ўзроўню імпэрскай Нямецкай арміі падчас Першай сусьветнай вайны. Удзельнічала толькі ў баявых дзеяньнях на Ўсходнім фронце (1915—1919).

## Мінуўшчына
Была сфармаваная 26 студзеня 1915 року ў Кёльне. Пасьля перадысьлякацыі на Ўсходні фронт узяла ўдзел у другой бітве на Мазурскіх азёрах (9—22 лютага 1915), у наступе на расейцаў улетку-ўвосені, пасьля адбіла расейскі наступ на возеры Нарач у сакавіку 1916 року.

У ліпені 1916 року ўвайшла ў склад групы арміяў Айхгорна. Пасьля бальшавіцкага перавароту ў Расеі і спыненьня баявых дзеяньняў большасьць нямецкіх сілаў была перакінутая на Заходні фронт, а 10-я армія ў складзе некалькіх дывізіяў акупавала тэрыторыю сучаснай Беларусі ад летувіскай мяжы да паўночнай Украіны. Штаб 10-й арміі, якія першапачаткова знаходзіўся ў Марграбаве (6 сакавіка — 8 жніўня 1915), пасьля ў Вільні (29 верасьня 1915 — 12 чэрвеня 1918), разьмясьціўся ў Менску. Армія заставалася на акупаваных тэрыторыях Польшчы й Беларусі да пачатку 1919 року, пакуль не была выведзеная ў Нямеччыну і расфармаваная.

Выдавала газэту «Zeitung der 10. Armee» ().

## Камандуючыя

## Глядзіце таксама
* 10-я армія (Трэці райх)
* Вялікае адступленьне

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* [Вікі-генэалёгія](http://wiki-de.genealogy.net/10._Armee_(WK1))

10
Катэгорыя:Вайсковая гісторыя Нямеччыны
Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні, створаныя ў 1915 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1919 годзе
Катэгорыя:1915 год у Нямеччыне
Каляпуш

**Каляпуш** (,  ад  * — галава, *пуш'' — покрыў) — башкірскі і татарскі нацыянальны галаўны ўбор, адна з адменаў цюбяцейкі ў выглядзе ўцятага конусу.

Зьявіліся каляпушы ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя ў сувязі з пранікненьнем у побыт татараў турэцкай фэскі. У башкіраў гэта жаночы галаўны ўбор, у татараў — мужчынскі.

## Галерэя

Файл:Costumes de Differents Pays, 'Femme Baschkir' LACMA M.83.190.233.jpg|Башкірка ў нацыянальным строі
Файл:Coat of Arms of Muslyumovsky rayon (Tatarstan).png|Пастух у каляпушы на гербе Мусьлюмаўскага раёну Рэспублікі Татарстан
Файл:Coat of Arms of Agryz rayon (Tatarstan).png|Вершнік у каляпушы на гербе Агрыскага раёну Рэспублікі Татарстан


## Глядзіце таксама
* Капялюш

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкул пра татарскі каляпуш 

Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Катэгорыя:Башкірскі нацыянальны строй
Катэгорыя:Татарскі нацыянальны строй
Раляндас Паксас

**Раляндас Паксас** (; нарадзіўся 10 чэрвеня 1956 року, Цельшы, Летувіская ССР, СССР) — летувіскі палітычны дзеяч, прэзыдэнт Летувіскае Рэспублікі з 26 лютага 2003 року па 6 красавіка 2004 року. Быў прэм’ер-міністрам Летувіскае Рэспублікі ў 1999 року ды ў 2000—2001 гадох, першы кіраўнік эўрапейскае дзяржавы, які быў зьмешчаны з пасады ў выніку імпічмэнту. З 2009 року дэпутат Эўрапарлямэнту.

## Палітычная кар’ера
У 1997 року абраны ў раду места Вільні ды абраны мэрам Вільні. З 4 сьнежня 1999 року па 5 верасьня 2001 року — старшыня Зьвязу лібэралаў Летувы (). З траўня па кастрычнік 1999 року — прэм’ер-міністар дзявятага ўраду Летувы. З красавіку па кастрычнік 2000 року — ізноў мэр Вільні. З 27 кастрычніка 2000 року па 20 ліпня 2001 року — прэм’ер-міністар адзінаццатага ўраду. З чэрвеня па лістапад 2001 року — лідэр парлямэнцкай апазыцыі. 5 студзеня 2003 року абраны прэзыдэнтам Летувы. 30 кастрычніка 2003 року дэпартамэнт дзяржаўнай бясьпекі (ДДБ) Летувы перадаў кіраўніцтву парлямэнту дакумэнты, якія сьведчылі пра тое, што Паксас зьвязаны зь «міжнароднай злачыннасьцю». 19 лютага 2004 року Сойм Летувы распачаў працэс імпічмэнту. У 2005 року Вярхоўны суд Летувы прызнаў Раляндаса Паксаса невінаватым. 10 верасьня 2014 року Сойм Летувы дазволіў яму балятавацца на парлямэнцкіх ды прэзыдэнцкіх выбарах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Летувіскія палітыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Летувы
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Летувы
Катэгорыя:Дэпутаты Эўрапарлямэнту зь Летувы
Альгірдас Бразаўскас

**Альгірдас Міколас Бразаўскас** (; 22 верасьня 1932, Ракішкі — 26 чэрвеня 2010, Вільня) — летувіскі палітычны дзеяч, прэзыдэнт Летувіскай Рэспублікі (1993—1998), прэм’ер-міністар Летувіскай Рэспублікі (2001—2006). Доктар эканамічных навук (1974).

## Біяграфія
14 лютага 1993 року быў абраны прэзыдэнтам Летувіскай Рэспублікі. За яго прагаласавала 60 адсоткаў выбіральнікаў. 25 лютага 1993 року адбылася інаўгурацыя. У 1997 року афіцыйна адмовіўся балятавацца на другі тэрмін. Ягоную пасаду заняў Валдас Адамкус.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэзыдэнты Летувы
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Летувы
Музыка Аўстрыі

**Му́зыка А́ўстрыі** — музыка, створаная на тэрыторыі Аўстрыі. Таксама да аўстрыйскіх музычных твораў адносяць кампазыцыі, створаныя за межамі Аўстрыі падчас вандровак кампазытараў, якія зьяўляліся рэзыдэнтамі гэтае краіны.

Вена — сталіца Аўстрыі — з даўніх часоў была цэнтрам музычных інавацыяў. Кампазытары XVIII-га і XIX стагодзьдзяў прыязджалі ў горад пад пратэжаваньнем Габсбургаў і рабілі Вену сталіцай эўрапейскай клясычнай музыкі. Вольфганг Амадэўс Моцарт, Людвіг ван Бэтговэн і Ёган Штраус малодшы былі зьвязаныя з горадам. У эпоху барока славянскія і вугорскія формы народнай музыкі ўплывалі на аўстрыйскую.

## Музыка ў Аўстрыі да XVIII-га стагодзьдзя
Першым вядомым кампазытарам, які працаваў на тэрыторыі сучаснай Аўстрыі, быў гэтак званы Зальцбурскі манах (2-я палова XIV-га стагодзьдзя). Усе яго песьні былі напісаны на раньняноваверхнянямецкай мове, а не на лацінскай.

## Клясычная музыка
У XVIII-м стагодзьдзі дамінавала эўрапейская клясычная музыка, і Вена была асабліва важным месцам для музычных інавацыяў. У той час зьявіліся тры кампазытары, якія вылучыліся наватарствам: Людвіг ван Бэтговэн (сымфанічныя карціны), Вольфганг Амадэюс Моцарт (балянс мэлёдыі й формы) і Ёзэф Гайдн (разьвіцьцё струннага квартэту й санаты).

## Народная музыка

### Ёдль
Ёдль зьяўляецца адным зь відаў гарлавога сьпеву, распаўсюджаны ў Альпах (на тэрыторыі Аўстрыі — пераважна ў Тыролі).

### Папулярная народная музыка
Яшчэ адным папулярным накірункам музыкі ў нямецкамоўных краінах, у тым ліку і ў Аўстрыі, зьяўляецца папулярная народная музыка (). Сярод прадстаўнікоў Аўстрыі ў гэтым жанры можна назваць Ганзі Гінтэрзээра, DJ Ötzi, Grazer Spatzen, Klostertaler і іншых.

## Austropop
Найбольшага посьпеху сярод прадстаўнікоў стылю Austropop дасягнуў Falco. Іншымі вядомымі прадстаўнікамі аўстрыйскай поп-музыкі зьяўляюцца Gilla, Opus, Joy, Уда Юргенс, Райнгард Фэндрых, Imperio, Канчыта Вурст і іншыя.

## Вонкавыя спасылкі
* Аўстрыйскі музычны інфармацыйны цэнтар
Судовая рэформа ў Расейскай імпэрыі (1864)

**Судовая рэформа 1864** *у *Расейскай імпэрыі — рэформа, якая на аснове судовых статутаў распрацавала прынцыпы суду і судаводзтва: абвясьціла незалежнасьць судзьдзяў, галоснасьць, вуснасьць і спаборнасьць судовага працэсу, скасавала саслоўны суд; уведзены суд прысяжных, адвакатура, міравыя суды. Прагрэсіўнае значнасьць рэформы была ў стварэньні новай судовай сыстэмы, якая замяніла раздробленую сыстэму судоў. Былі створаны дзьве сыстэмы судоў: міравыя (разглядалі дробныя крымінальныя і цывільныя справы) і агульныя (уключалі акруговыя суды і судовыя палаты). Пры іх знаходзіліся судовыя сьледчыя, судовыя прыставы, пракуратура. Вышэйшы нагляд за пракуратурай ажыцьцяўляў генэрал-пракурор (з 1802 ім быў міністар юстыцыі). Вярхоўным касацыйным судом, а таксама вышэйшым органам судовага нагляду быў Сэнат, дзе існавалі 2 касацыйныя дэпартамэнты — цывільны і крымінальны.

## Літаратура
* Виленский, Б. В. Судебная реформа и контрреформа в России / Б. В. Виленский — Саратов: Приволж. кн. изд-во, 1969. — 400 с.
* Великие реформы в России: Сборник / под ред. Л. Г. Захаровой, Б. Эклофа, Дж. Бушнелла — М.: Изд-во Мос. ун-та, 1992. — 336 с.
* Великие реформы в России середины XIX века / Сост. И. Л. Абрамова, Б. В. Колобов, Г. Л. Волохова и др. — М.: Изд-во МГТУ, 2002. — 160 с.
* Джаншиев Г. *Эпоха великихъ реформъ*. СПб., 1907, стр. 383—506.
* Джаншиев Г. *Основы судебной реформы*. М., 1891.
* Ерошкин, Н. П. История государственных учреждений дореволюционной России / Н. П. Ерошкин. — М.: Высшая школа, 1983. — 352 с.
* Кони, А. Ф. Отцы и дети судебной реформы: К пятидесятилетию Судебных Уставов. / А. Ф. Кони. — М.: Статут, 2003. — 352 с.
* Коротких М. Г. Самодержавие и судебная реформа 1864 года в России. / М. Г. Коротких. — Воронеж: Изд-во Воронежского ун-та, 1989. — 185 с.
* Коротких, М. Г. Судебная реформа 1864 г. в России / М. Г. Коротких. — Воронеж: Изд-во ВГУ, 1994. — 240 с.
* Монтескье, И. В., Жуйков, В. М. Судебная реформа в прошлом и настоящем / И. В. Гессен, В. М. Жуйков. — М.: Статут, РАП, 2007. — 2410 с.
* Реформы Александра II: хрест. / Сост. О. И. Чистяков, Т. Е. Новицкая. -М.: Юридическая литература, 1998. — 464 с.
* Шестопалов А. П. Великие реформы 1860—1870 гг. / А. П. Шестопалов // Основы государства и права. — 1998. — № 6. — С. 21-29.

Катэгорыя:Дзяржаўны лад Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Рэформы Аляксандра II
Катэгорыя:Судовая сыстэма
Катэгорыя:Падзеі 1864 году
Дзікае поле

**Дзікае поле**, *Поле* — гістарычная вобласьць незаселеных тэрыторыяў Запарожжа.

Займала тэрыторыю сучаснага Цэнтральнага Чарназем’я і частку сучаснай Украіны (басэйны рэк Северскі Данец, Ворскла і інш.), а таксама землі Ніжняга Прыдоньня, Сярэдняга і Ніжняга Паволжа. Тэрыторыя Дзікага поля ахоплівала акрамя дзікага стэпу вялікую частку асвоеных зямель, якія ўваходзілі ў склад Курскага, Ялецкага і часткова Разанскага княстваў. Да канца XIV стагодзьдзя першыя 2 княствы спынілі сваё існаваньне, а іх цэнтры, як і іншыя навакольныя гарады, ператварыліся ў гарадзішчы.

Падчас падпісаньня Уніі паміж Літвой і Польшчай (1569) украінская Русь ўяўляла сабою бязьлюдны стэп. Былі гэта землі, якія патрабавалася засяліць і пачаць весьці на іх гаспадарку. Старасты каралеўскіх замкаў — Кіева, Белай Царквы, Канева, Чаркас і іншых, прымалі валацугаў рознага паходжаньня, а таксама сялянаў і шляхту, і асаджвалі іх у стэпах, а таксама ўжывалі пры змаганьні з татарскімі наездамі.

Асаднікі часта гінулі пры шматлікіх нападах і паходах ворагаў. Аднак сюды ўвесь час беглі сяляне, што ўцякалі з Маскоўскага княства ад паншчыны, злачынцы і іншыя шукальнікі прыгод. Галоўным повадам, дзеля чаго сюды беглі — была поўная адсутнасьць улады і кантролю.

У XIV—XVI стагодзьдзях тэрыторыя Дзікага поля ўмоўна падзелена паміж ВКЛ (потым Рэччу Паспалітай) і Расейскай дзяржавай. Але гэты падзел не прызнаваўся нашчадкамі Залатой Арды (Вялікай Ардой, Крымскім ханствам), а Дзікае поле выкарыстоўвалася імі эпізадычна як качэўі (напрыклад, у 1490, 1491, 1501 гг.). Рэальнай улады над тэрыторыяй Дзікага поля ня мелі ні маскоўскі, ні літоўскі бок. Паводле дамовы 1503 году вялікая частка Дзікага поля намінальна трапіла ў склад Расейскай дзяржавы. Паступова яго памеры скарачаліся. Калі ў 1-й палове XVI ст. Дзікае поле пачыналася адразу за Тулай, то ў сярэдзіне таго ж стагодзьдзя яно адсунулася да адноўленых гарадоў: Арла, Данкава, Шацку і інш. 3 1571 г. «на Полі» пачала няспынна дзейнічаць агульнадзяржаўная расейская вартавая служба, арганізатарам якой быў баярын М. І. Варатынскі. Неўзабаве полем сталі называць тэрыторыю, на якой стаяла расейская ахова і дзейнічалі разьезды. Да канца XVI ст. былі пабудаваны ці адноўлены шэраг гарадоў (Варонеж, Ліўны, Курск, Белгарад, Ялец і інш.), а сама тэрыторыю Дзікага поля стала часткай расейскіх зямель. У нізоўях Дону пачало канцэнтравацца аўтаномнае данское казацтва. Такім чынам, напрыканцы XVI ст. тэрмін «Поле» страціў першапачатковы сэнс, але працягваў ужывацца для абазначэньня пэўнага геаграфічнага рэгіёну.

## У літаратуры
У рамане Генрыка Сянкевіча «Агнём і мячом» шмат падзеяў адбываецца на Дзікім полі.

## Літаратура
* Цемушаў В. Дзікае поле // 
* Заговорский, В.П. История вхождения Центрального Черноземья в состав Российского государства в XVI веке / В.П.Загоровский. — Воронеж: Издательство Воронежского университета, 1991. — 269, [1] с.
* Władysław A. Serczyk: Na dalekiej Ukrainie: dzieje Kozaczyzny do 1648 roku, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1984, .

Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Ўкраіны
Катэгорыя:Гістарычныя рэгіёны Польшчы
Катэгорыя:Рэч Паспалітая
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Неарганічныя кісьлі

**Неарганічныя** (мінэра́льныя) **кісьлі** — неарганічныя рэчывы, якія маюць комплекс фізыка-хімічных уласьцівасьцяў, якія характэрны квасам. Рэчывы кіслотнай прыроды вядомы для большасьці хімічных элемэнтаў за выняткам лужных ды лужназямельных мэталаў.

## Намэнклятура

## Крыніцы
Керсьці Кальюляйд

**Ке́рсьці Ка́льюляйд** (; нарадзілася 30 сьнежня 1969 року ў месьце Тарту, ЭССР, СССР) — эстонская палітык, першая жанчына-прэзыдэнт Эстоніі (2016-2021) і наймаладзейшая з прэзыдэнтаў (абраная ў 46-гадовым веку).

## Біяграфія
Керстці Кальяляйд нарадзілася 30 сьнежня 1969 року ў месьце Тарту ды зьяўляецца грамадзянкаю Эстоніі па нараджэньні. У 1987 року скончыла талінскую сярэднюю школу № 44, а ў 1992 року — факультэт біялёгіі Тартускага ўнівэрсытэту. У 2001 року атрымала ступень магістра справавога адміністраваньня ў Тартускім унівэрсытэце.

У 1996—1997 працавала ў дзяржаўнай кампаніі Eesti Telefon, у 1997—1999 — у банкаўскай сфэры. У 1999—2002 роках была дарадцаю прэм’ер-міністра Эстоніі па эканоміцы. У 2002—2004 кіравала Ірускай электрастанцыяй, стаўшы першай жанчынай-дырэктаркай электрастанцыі ў Эстоніі.

З 2001 па 2004 рок была чальцом партыі «Зьвяз Айчыны». У 2004, пасьля ўваходу Эстоніі ў Эўрапейскі Зьвяз, Кальюляйд была прызначаная прадстаўніцай дзяржавы ў Эўрапейскім судзе аўдытараў. У 2011 року ўзначаліла раду Тартускага ўнівэрсытэту. Зь верасьня 2016 року ўзначальвала створаную пры канцэлярыі Рыйгікогу раду па маніторынгу разьвіцьця.

Пасьля некалькіх раўндаў перавыбараў прэзыдэнта Калегія выбарнікаў парлямэнту Эстоніі 27 верасьня вылучыла Кальюляйд адзінай кандыдаткай на пасаду кіраўніка краіны. 3 кастрычніка 2016 року на выбарах прэзыдэнта Эстоніі ў Рыйгікогу набрала 81 голас з 101, такім чынам стала першаю жанчынаю-прэзыдэнтам Эстоніі. Пасьля ўступу ў пасаду Кальюляйд у першую чаргу наведала з афіцыйнымі візытамі Фінляндыю й Латвію.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэзыдэнты Эстоніі
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўніцы краінаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тарту
Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўнівэрсытэту
Оканьне

**О́каньне** — фанэтычная асаблівасьць шэрагу ўсходнеславянскіх дыялектаў, якая складаецца ў адрозьненьні галосных [о] і [а] ў ненаціскных складах, т.&nbsp;б. вымаўленьні [о] ў словах ,  і падобных, але [а] ў словах  і падобных. Распаўсюджанае ў гаворках паўночнага дыялекту расейскай мовы, часткі сярэднерасейскіх гаворак, большасьці гаворак украінскай мовы (а таксама літаратурнай украінскай) і заходнепалескай групе гаворак беларускай мовы.

Оканьню супрацьпастаўленае аканьне, пры якім звычайна ў ненаціскной пазыцыі артаграфічныя «а» і «о» вымаўляюцца аднолькава: , .

## Глядзіце таксама
* Дыялекты беларускай мовы
* Дыялекты расейскай мовы
* Дыялекты ўкраінскай мовы

## Літаратура
* Р.&nbsp;И.&nbsp;Аванесов. Очерки русской диалектологии. М.: Учпедгиз, 1949.
* Н.&nbsp;Т.&nbsp;Вайтовіч. Ненаціскны вакалізм народных гаворак Беларусі. Мінск, 1968.
* С.&nbsp;К.&nbsp;Пожарицкая. Русская диалектология. М.: Изд-во МГУ, 1997. 2-е изд. — М.: Академический проект; Парадигма, 2005.

## Вонкавыя спасылкі
* Мапа «Оканьне і аканьне» ў Школьным дыялекталягічным атлясе «Мова расейскай вёскі»

Катэгорыя:Беларуская дыялекталёгія
Катэгорыя:Расейская мова
Катэгорыя:Фанэтыка
Катэгорыя:Ізаглёсы
Залатое кальцо Расеі

**Залато́е кальцо́ Расеі** — сямейства турыстычных маршрутаў, якія праходзяць па старажытных расейскіх гарадах, у якіх захаваліся ўнікальныя помнікі гісторыі і культуры Расеі, цэнтрах народных рамёстваў. Колькасьць і склад гарадоў у пэўным маршруце можа быць розным. Гарады Залатога кальца належаць да шасьці абласьцёў: Маскоўскай, Уладзімерскай, Іванаўскай, Кастрамской, Цьвярской і Яраслаўскай.

У Залатое кальцо ўваходзяць восем асноўных гарадоў — Сергіеў Пасад, Пераслаўль-Залескі, Растоў Вялікі, Яраслаўль, Кастрама, Іванава, Суздаль і Ўладзімер. Астатні сьпіс (Аляксандраў, Багалюбава, Гарахавец, Гусь-Хрустальны, Калязін, Кідзекша, Масква, Мурам, Палех, Плёс, Рыбінск, Тутаеў, Угліч, Юр'еў-Польскі і інш.) зьяўляецца дыскусійным.

Аўтар тэрміну — літаратар Юры Бычкоў, які стварыў у 1967 годзе сэрыю аднайменных нарысаў для газэты «Савецкая Расея».

## Літаратура

## Вонкавыя спасылкі
Залатое кальцо

Назву **Залатое кальцо** маюць: 

* Залатое кальцо — турыстычны маршрут у Ісьляндыі
* Залатое кальцо Расеі — турыстычны маршрут у Расеі
* Золотое кольцо — расейскі гурт народнай музыкі
Ляндэсгаўптман

**Ляндэсга́ўптман** (; што даслоўна перакладаецца як «*капітан фэдэральнай зямлі*» або «*губэрнатар фэдэральнай зямлі*») або **Ляндэсга́ўптфраў** (; што зьяўляецца жаночым адпаведнікам гэтага тытулу) — губэрнатарскі тытул кіраўніка ўрада аўстрыйскай фэдэральнай зямлі і італьянскіх аўтаномных правінцый Бальцана ды Трэнціна, які адпавядае тытулу міністар-прэзідэнта або прэмʼера. Да 1933 г. тэрмін «*Ландэсхаўптман*» ужываўся ў Прусіі для азначэньня кіраўніка ўрада правінцыі. Сучасным адпаведнікам тытула «*Ландэсхаўптман*» (губэрнатар фэдэральнай зямлі) у фэдэральных землях Нямеччыны зьяўляецца тытул «*Міністэрпрэзідэнт*» (міністар-прэзыдэнт). .

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Аўстрыйская палітыка
Катэгорыя:Італьянская палітыка
AEIOU

**AEIOU** — акронім, які імпэратар Фрыдрых III зьмяшчаў на розных каштоўных рэчах, сваім гербе, а таксама на тых збудаваньнях, якія былі пабудаваны пад яго заступніцтвам. Пры Марыі Тэрэзіі гэты дэвіз разьмяшчаўся на гербе Тэрэзіянскай вайскова акадэміі. У наш час гэты дэвіз разьмяшчаецца на пячатках выпускнікоў Акадэміі.

## Значэньні
Існуе звыш 300 розных інтэрпрэтацыяў абрэвіятуры AEIOU. Аўстрыйскі гісторык Альфонс Лхоцкі склаў 86 розных інтэрпрэтацыяў гэтай абрэвіятуры. Найбольш распаўсюджаныя сярод іх наступныя:
* Austriae est imperare orbi universo (Аўстрыі наканавана кіраваць сьветам);
* Austria erit in orbe ultima (Аўстрыя будзе апошняй на зямлі);
* Austria est imperium optime unita (Аўстрыя — лепшы імпэрскі саюз);
* Augustus est iustitiae optimus vindex (Імпэратар зьяўляецца лепшым абаронцам справядлівасьці);
* Austria est imperatrix omnis universi (Аўстрыя зьяўляецца кіраўніком сьвету).

У Інтэрнэце існуе он-лайн-энцыкляпэдыя на нямецкай і ангельскай мовах AEIOU.

## Глядзіце таксама
* Каляніяльная экспансія Габсбургскай манархіі

## Літаратура
* Эндрю Виткрофт Хабсбургс: Воплощение Империи (1995), ISBN 0-14-023634-1.

Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Катэгорыя:Акронімы