Она Плейрыце-Пуйдзене

**Она Плейрыце-Пуйдзене** (, псэўданім *Vaidelutė*; 30 жніўня 1882, Елгава, Латвія, Расейская імпэрыя ― 23 студзеня 1936, Коўна, Летува) ― летувіская пісьменьніца, пэдагогіца, грамадзкая дзяячка.

## Жыцьцяпіс

Навучалася ў пачатковай нямецкай школе, пазьней навучалася ў нямецкай гімназіі ў Елгаве. Пад уплывам капэляна і пісьменьніка Юліёнаса Ліндэ-Добіласа, далучыўся да распаўсюджваньня летувіскай прэсы.

У 1903 годзе была запрошаная ўзначаліць падпольную школу ў Плунгянах, якую заснавала княгіня Марыя Агінская. Афіцыйна школа называлася школай рамёстваў, але яна павінна была рыхтаваць настаўнікаў для забароненых на той час летувсікіх школаў. Праца недасьведчаных настаўнікаў была цяжкай, школа зачынілася ў 1904 годзе. У кастрычніку 1904 году Ону Плейрыце адправілі на навучаньне на вышэйшыя пэдагагічныя курсы ў Інгенболь, Швайцарыю ў пансыянат сьв. Крыжа.

У Цюрыху пазнаёмілася з Ёнасам Білюнасам, які заклікаў яе пісаць. У 1905 годзе ўвесну вярнулася ў Елгаву, пазьней жыла ў Рызе і Латгаліі, а ўвосень атрымала запрашэньне на працу ў газэту «Vilniaus žinios» і была адзіным пастаянным супрацоўнікам штодзёньніка.

У 1905 годзе стала адной з арганізатараў летувіскага хаўрусу настаўнікаў, стала сакратаркай арганізацыі.

Актыўна ўдзельнічала ў падрыхтоўцы Вялікага Віленскага сойму. Была блізкая да асяродзьдзя Мікалоюса Чюрлёніса. У 1906 годзе дапамагала Летувіскаму мастацкаму таварыству арганізаваць Першую летувіскую мастацкую выставу.

У 1906 годзе пабралася шлюбам зь пісьменьнікам Казісам Пуйдам, паехала зь ім у Шаўлі, дзе ў 1907—1913 гг. працавала ў друку, удзельнічала ў тэатральнай працы таварыства «Varpas». У 1907 годзьдзе ўдзельнічала ў І-м зьезьдзе летувіскіх жанчынаў у Коўне, сакратарка ягонага прэзыдыюму, адна з ініцыятарак і заснавальніцаў Хаўрусу летувіскіх жанчынаў.

Прадстаўляла Хаўрус настаўнікаў Летувы на арганізаваным у Пецярбургу зьезьдзе Ўсерасейскай адукацыйнай лігі, адзіная жанчына, якая выступіла з прамовай і ўзьняла тэму русіфікацыі адукацыі ў Летуве.

Падчас Першай сусьветнай вайны жыла ў Чалябінску (Расея), працавала прадстаўніцай Летувіскага цэнтральнага камітэту па справах выгнаньня. У 1920 годзе вярнулася ў Коўну.

У Оны Плейрыце і Казіса Пуйды было трое дзяцей: Мімоза (памерла ў Ізраілі), Альгірдас і Сігурдас (абодва расстраляныя немцамі).

Памерла ў 1936 годзе, пахаваная ў Коўне на Пятрашунскіх могілках.

## Творчасьць

Пісала навэлястычныя імпрэсыяністычныя кампазыцыі, вершы ў прозе, у якіх фіксавала ўражаньні, выкліканыя свабодай і палітычным хваляваньнем жанчыны, адзначаныя тугой, мялянхоліяй, рамантычным нігілізмам, сумам і сэнтымэнтальнасьцю.

О. Плейрыце-Пуйдзене зьяўляецца таксама аўтарка рамана «Tėviškė» (*Радзіма*). Гэта раман-хроніка пра дзейнасьць газэты «Aušra» (*Сьвітанак*), пра дзейнасьць тагачаснай летувіскай інтэлігенцыі, культурнае жыцьцё Вільні канца 19 ст. і пра змаганьне летувісаў за права на мову, друк і незалежнасьць.

Супрацоўнічала з шматлікімі выданьнямі: «Vilniaus žinios», «Lietuvos Žinios», «Vaivorykštė», «Krašto balsas», «Skaitymai», «Gairės», «Krivulė». Пакінула каштоўныя ўспаміны, дзёньнік, які друкаваўся ў 1938—1939 гг. у «Lietuvos žinios», «Naujoji Romuva».

Шмат працавала на фэмінісцкай ніве: выступала за пашырэньне жаночых правоў, у тым ліку змагалася за жаночае выбарчае права.

Таксама перакладала з расейскай мовы.

## Творы
* Gyvenimo akordai, poetinė proza, Kaunas, 1921,
* Kada rauda siela, poetinė proza, Kaunas: Vaiva, 1922,
* Audroms siaučiant, proza, Kaunas, 1931,
* Tėviškė, romanas, 1-2 d., Kaunas, 1925, 1936.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія літаратаркі
Катэгорыя:Летувіскія грамадзкія дзеячы
Катэгорыя:Летувіскія перакладчыкі
Катэгорыя:Пахаваныя на Пятрашунскіх могілках