БМП-1

**БМП-1** - савецкая гусенічная баявая машына пяхоты .

Першая ў сьвеце сэрыйная плаваючая баявая машына пяхоты , прызначаная для транспарціроўкі асабовага складу да месца выкананьня баявой задачы, павышэньня яго мабільнасьці і абароненасьці й падтрымкі агнём і для сумесных дзеяньняў з танкамі ў баі . Была распрацавана ў ГСКБ-2 (галоўным спэцыяльным канструктарскім бюро 2) на Чэлябінскім трактарным заводзе ім. В. І. Леніна для замены БТР-50П   .

## Гісторыя
У 1966 годзе БМП-1 была прынята на ўзбраеньне ВС СССР, серыйна выпускалася з 1966 па 1983 год  . Пасьля чарцяжы й іншая дакумэнтацыя перададзены на Курганскі машынабудаўнічы завод, дзе пасьля выпускалася і БМП-2 .

У цяперашні час вытворчасьць БМП-1 спынена, аднак 16 сьнежня 2025 года кампанія STV Group абвясьціла аб аднаўленьні вытворчасьці баявых машын пяхоты БМП-1 на прадпрыемстве "STV Machinery" у горадзе Дубніца-над-Вагам у Славаччыне (камплект тэхнічнай дакументацыі на вытворчасьць БМП-1 быў атрыманы з СССР, калі Чэхаславаччына ўваходзіла ў склад Арганізацыю Варшаўскай дамовы). Першыя карпусы БМП-1 плянуецца выпусьціць у 2026 годзе  .

Для пасьпяховага пераадоленьня водных перашкод у БМП-1 былі ўстаноўлены полыя мэталічныя каткі, якія павялічваюць плавучасьць . Машына ня мела вадамёта, таму для павелічэньня хуткасьці на плаву на задніх крылах, над гусеніцамі, усталявалі спэцыяльныя рашоткі, якія перанакіроўваюць струмень вады з гусеніц ня ўверх, а назад. А сьпераду формай корпуса паток вады накіроўваўся ўніз, што прыўздымала нос машыны над вадой.

БМП-1 атрымала прынцыпова новую канструкцыю гусеніц, у якой рухомыя часткі не перакрывалі адзін аднаго, як у танкавай, што павялічыла рэсурс мэталу і гумавых ушчыльняльнікаў да 8000 км.

Рухальная ўстаноўка была створана на базе вельмі ўдялага 12-цыліндравага дызеля В-2, які зьяўляўся базавым агрэгатам для многіх грамадзянскіх і ваенных вырабаў Саюза ССР . Начальнікам КБ маторных установак і аўтарам шматлікіх вынаходзтваў для рухавіка БМП-1 быў В. Д. Чудакоў . Галоўным канструктарам зьяўляўся П. П. Ісакаў .

## Абарона і ўзбраеньне

Файл:BMP-1_AP_2.jpg|alt=Башня БМП-1.| Вежа БМП-1.
Файл:Finnish_BMP1_Parola_1.jpg|alt=В задних люках БМП-1 расположены дополнительные топливные баки.| У задніх люках БМП-1 разьмешчаны дадатковыя паліўныя бакі.
Узбраеньне БМП-1 уключае 73-мм гладкаствольную прыладу 2А28 «Гром», спараны кулямёт 7,62-мм ПКТ і ПТУР 9М14М «Малютка», таксама ў дэсантным аддзяленьні можа мацавацца і перавозіцца пераносны зенітна-ракетны комплекс 9К32 .

Бронекорпус БМП-1 зварной са сталёвай катанай броні высокай цьвёрдасьці. У верхняй лабавой частцы вялікі люк, які зачыняецца адкідальным рабрыстым бранелістам з алюмінавага сплава, які забясьпечвае доступ да рухавіка. Вежа канічнай формы. Для абароны ад пранікальнага выпраменьваньня ядзернага выбуху выкарыстоўваецца супрацьрадыяцыйны падбой .

З-за малога кута ўздыму ствала, экіпажы машын у Аўганістане самі ўмацоўвалі на вежы АГС-17 Полымя, што паляпшала баявыя ўласьцівасьці машыны ў горных умовах.

## Браніраваньне
Патрабаваньнямі ТТЗ прадугледжвалася забесьпячэньне абароны машыны ад 23-мм бранябойных снарадаў зь пярэдніх напрамкаў абстрэлу на далёкасьці з 500 метраў, і абарона вакол ад 7,62-мм бранябойных куль на далёкасьці з 75 мэтраў. Разьмешчаныя пад вялікімі кутамі нахілу лісты лабавой броні корпуса БМП-1 вытрымліваюць паражэньне аскепкамі снарадаў палявой артылерыі, бранябойнымі кулямі стралковай зброі й буйнакаліберных 12,7-мм кулямётаў, апошнія ў сэктары абстрэлу 60 градусаў з носа з нуляў. У большасьці выпадкаў лабавая браня не прабіваецца боепрыпасамі  20-мм аўтаматычнай гарматы «Эрлікон KAD» (раней Hispano-Suiza HS-820 ) на далёкасцях больш за 100 мэтраў.

Бартавая, кармавая браня й дах корпуса і вежы забясьпечваюць абарону машыны ад 7,62-мм куль стралковай зброі з нулявой далёкасьці й ад лёгкіх аскепкаў артылерыйскіх снарадаў, але не абараняюць ад агню 12,7-мм кулямёта з блізкай дыстанцыі і ад цяжкі. Палігонныя выпрабаваньні, тым ня менш, паказалі, што кармавыя дзьверы, паліўныя бакі якіх запоўнены бетонам, вытрымліваюць абстрэл 125-мм снарадаў.

## Апэратары

* :
** Узброеныя войскі Азэрбайджана — 60 БМП-1 
** Дзяржаўная пагранічная служба Азэрбайджана — 168 БМП-1/БМП-2
*  — 250 БМП-1/БМП-2
* :
** Узброеныя сілы Армэніі — 100 БМП-1 й 25 БМП-1К
*  — 90 БМП-1
*  — 150 БМП-1
*  — 2 БМП-1
*  — 129 БМП-1 
*  — 25 БМП-1
*  — 20 БМП-1
*  — 300 БМП-1
*  — 700 БМП-1
*  — 210 БМП-1
*  — около 400 БМП-1
*  — 70 БМП-1
*  — 230 БМП-1
*  — 600 ZBD-86 и 650 ZBD-86A.
*  — каля 50 БМП-1/БМП-1П
*  —  800 БМП-1[37]
*  — 40 БМП-1
*  — 310 БМП-1
*  — 22 BVP-1
*  — 17 БМП-1
*  — 916 БМП-1 и 44 BWR-1
*  - 800 БМП-1/-1АМ 
*  — 105 БМП-1 й 17 BVP-M 
*  — 135 БМП-1/БМП-2
*  — 8 БМП-1
*  — 600 БМП-1/БМП-1М
* :  
** Узброеныя сілы Украіны — 400 БМП-1/БМП-1АК/-2
*  — 18 БМП-1
*  — 80 БМП-1 і 42 БМП-1У
*  — 13 БМП-1
*  — 20 БМП-1
*  — 15 БМП-1
* Этыёпія — 20 БМП-1