Лугвен

**Лу́гвен Сямён Альге́рдавіч** (*Лінгвен*, *Лангвен*, *Лугвень*; каля 1355—1431) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, князь амсьціслаўскі (1392—1431).

## Імя

Лангівін або Лангвін (Langewin, Langwin, Languin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -ланг- (-лонг-, -ланк-) (імёны ліцьвінаў Лангін, Лянгерд, Воланг; германскія імёны Langin, Langarda, Wolank) паходзіць ад старагерманскага lung 'хуткі' або гоцкага laggs, стараангельскага long 'доўгі', а аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'. Такім парадкам, імя Лонгвін азначае «хуткі сябар». Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Lunguin (*Lungwin).

Яшчэ гісторык Юзэф Эдвард Пузына, які паходзіў з старажытнага княскага роду Пузынаў, выводзіў імя Лугвен (Лінгвені) ад германскага (паўночнагерманскага) імя Langewin. 

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *Langwenne* (29 верасьня 1379 году, 31 кастрычніка 1382 году, 16 чэрвеня 1409 году і па 1410 годзе); *Ligwen* (14 жніўня 1385 году); *Nos dux Semen alias Lingweny* (31 студзеня 1388 году); *Мы князь Семенъ инымъ именемъ Лыгвеніи* (25 красавіка 1389 году); *Nos Semon dux alias Lingwenis* (25 красавіка 1389 году); *я, князь Луквеній Мстиславскій* (1394—1424 гады, 1718 год); *Lyngweyn* (23 студзеня 1397 году); *herczog Lingwen* (3 ліпеня 1407 году); *Symeonis alias Ligwen* (1 лютага 1411 году); *herczoge Lengwenne* (1416 год); *Semeon Ulgerdowicz* (*Semeon Olgerdowicz*; 22 чэрвеня 1431 году); *ducis Iurgij Langwynowicz*, *Iurgi Langwynowycz* (1 верасьня 1431 году); *Langwin* (Ян Длугаш); *Семіонъ Лугвень*, *Лугвеній… Семеонъ Олгердовичь* (Наўгародзкі чацьверты летапіс); *Лугвени*, *Лугвень*, *Лугвеней… Семенъ Олгердовичь* (Сафійскі першы летапіс); *служили князю Лынкгвеню* (31 траўня 1496 году); *Семенъ Лугвенъ… Лугвеней* (Васкрасенскі летапіс).

## Біяграфія

Чацьверты сын Альгерда ад яго другога шлюбу з Ульлянай Цьвярской (агульным лікам дзявяты). У гістарычных крыніцах выступае з 1379 году, калі ў ліку іншых літоўскіх князёў падпісаў у Троках мір з Ордэнам (29 верасьня). Разам з братам Ягайлам і трыма іншымі князямі 14 жніўня 1385 году падпісаў Крэўскую унію.

Браў удзел у разгроме вялікага князя смаленскага Сьвятаслава, які падтрымаў выступленьне Андрэя Полацкага супраць Ягайлы, пад Амсьціславам (29 красавіка 1386 году).

У 1389—1392 гадох — князь у Вялікім Ноўгарадзе, атрымаў «у кармленьне» Ладагу, Арэшак, Карэлу і палову Капор’я. Склаў васальную прысягу Ягайлу як сюзэрэну Ноўгарада (у таямніцы ад саміх наўгародцаў). У 1390 годзе спрабаваў далучыць да Ноўгараду Пскоў, у 1391 годзе разьбіў ганзейскіх піратаў-вітальераў пад Арэшкам. Зьехаў з Ноўгараду пад уціскам Масквы, атрымаў ад Ягайлы Амсьціслаўскае княства, якім да яго валодаў іх брат Карыгайла.

У канцы 1396 году быў пасярэднікам ва ўзнаўленьні гандлёвай дамовы паміж Полацкам і Рыгай, у тым жа годзе разьбіў войска разанскага князя Алега, які дапамагаў вялікаму князю смаленскаму Юрыю Сьвятаслававічу ў абароне незалежнасьці Смаленскага княства ад ВКЛ. У 1402 годзе пад Любуцкам ізноў разьбіў разанцаў, захапіў у палон князя Радаслава Алегавіча.

У 1403 годзе пры падтрымцы Вітаўта захапіў Вязьму і спрабаваў авалодаць Смаленскам, які нарэшце захапіў і далучыў да ВКЛ у 1404 годзе. У 1407 годзе ўдала дзеіў у Верхаўскіх княствах, далучыў да ВКЛ Варатынск. У тым жа годзе ізноў запрошаны ў Ноўгарад, дзе княжыў да 1412 году.

Браў удзел разам з наўгародзкімі аддзеламі ў Вялікай вайне 1409—1411 гадоў, у крытычны момант Грунвальдзкай бітвы мужнасьць амсьціслаўскай, аршанскай і смаленскай харугваў ВКЛ на чале з Лугвенам выратавала саюзныя арміі ад разгрому крыжакамі. Падпісаў Торунскі мір 1411 году.

Імаверна, у 1408—1411 гадох быў вялікакняскім намесьнікам у Смаленску. У лістападзе 1411 году месьцічы зь Вялікага Ноўгараду зьвярнуліся да князя Сямёна Лугвеня (Symeona Lingwena), каб ён атрымаў дазвол ад вялікага князя Вітаўта і прыбыў іх бараніць ад Інфлянтаў. У час адбіцьця швэдзкай агрэсіі зьнішчыў прадмесныя ўмацаваньні Выбаргу (26 сакавіка). У тым жа годзе склаў ад імя Ноўгараду дамову зь Ягайлам супраць крыжакоў, але ў 1412 годзе з прычыны маскоўскіх інтрыгаў выехаў з Ноўгараду ў Амсьціслаў, разам зь Вітаўтам і Ягайлам накіраваў наўгародцам «разьметную» грамату. У 1421 годзе прымаў у Амсьціславе мітрапаліта Фоція.

У 1430—1431 гадох у змаганьні Сьвідрыгайлы з Жыгімонтам Кейстутавічам падтрымліваў першага.

Заснаваў каля Амсьціслава манастыр Сьвятога Ануфрыя над ракой Чорнай Натапай (1407 год), які славіўся перапісчыкамі кніг і рукапісаў.

Ад першай жонкі Марыі (памерла ў 1399 годзе), дачкі вялікага князя маскоўскага Дзьмітрыя Данскога (шлюб склаў у Маскве 14 чэрвеня 1394 году), меў сына Юрыя. Ад другой (з восені 1406 / 1407 году, імя і паходжаньне невядомыя) сына Яраслава (Фёдара).

Вядомая пячатка Лугвена (1389) з выявай Пагоні, якая захоўваецца ў Львоўскім гістарычным музэі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* {Літаратура/Старажытныя ліцьвіны|1}}
* 
* Kuczyński S. M. Ziemie czernihowsko-siewierskie pod rządami Litwy. Warszawa, 1936.
* Prochaska A. Codex epistolaris Vitoldi magni ducis Lituaniae. — Cracoviae, 1882. S. 226—227.
* Stadnicki K. Bracia Władysława Jagiełły. Lwów, 1867.
* Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od konca czternastego wieku. Warszawa, 1895.
* Бернадский В. Н. Новгород и Новгородская земля в XV в. М., 1961.
* Экземплярский А. В. Великие и удельные князья Северной Руси в татарский период с 1238 по 1505 г. ТТ. 1—2. СПб., 1889—1891.

## Вонкавыя спасылкі
* Арыгінальны артыкул Алеся Белага

Катэгорыя:Асобы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Альгердавічы
Катэгорыя:Памерлі ў 1431 годзе