Мальбарк

**Ма́льбарк** (, , ) — места ў Паморскім ваяводзтве паўночнай Польшчы, у дэльце Віслы. Цэнтар Мальбарскага павету.

## Гісторыя

Каля 1274 року крыжакі пачалі ўзводзіць моцна фартыфікаваны замак у ніжнім цячэньні Ногату. Будаваны замак і ягоныя ваколіцы атрымалі назву Марыенбург, ці места Марыі, па імю патронкі Ордэну.

У 1286 паселішча вакол замку атрымала мескія правы ад краёвага магістру Конрада фон Тырбэрга-малодшага.

У 1309—1457 роках Мальбарк быў сядзібай вялікага магістру крыжацкага ордэну і сталіцай ордэнскай дзяржавы. Падчас Трынаццацігадовай вайны Мальбарскі замак быў перададзены Ордэнам пад заклад сваім жаўнерам з Багеміі. Тыя замест вяртаньня прадалі яго ў 1457 року каралю польскаму Казіміру IV. Насельнікі места, што паўстала вакол замку, пратэставалі супраць далучэньня да польскай дзяржавы. Тры гады ягоныя жыхары на чале з бурмістрам Барталямэем Блюмэ змагаліся з палякамі. Пасьля авалоданьня Марыенбургам палякі павесілі і чацьвяртавалі Блюмэ, яшчэ 14 чыноўнікаў і 3 рыцары былі кінутыя ў сутарэньні, дзе й памерлі. У 1864 року Барталямэю Блюмэ быў пастаўлены помнік.

Паводле ўмоваў Торунскага міру 1466 року ў складзе польскай правінцыі Каралеўская Прусія. У 1466—1772 роках — сталіца Мальбарскага ваяводзтва Рэчы Паспалітай.

Па першым падзеле Рэчы Паспалітай у 1772 року адышоў да Каралеўства Прусія.

З 1871 року — у складзе Нямецкай імпэрыі.

Па ўмовах Вэрсальскай дамовы для насельнікаў Усходняе Прусіі быў праведзены плебісцыт па пытаньні далучэньня іх да Польшчы. 9 641 жыхар Мальбарку выказаўся за тое, каб застацца ў складзе Нямеччыны, і 165 жыхароў за ўваход у склад Польшчы. Па выніках рэфэрэндуму места ўвайшло ў склад адміністратыўнага рэгіёну Марыенвэрдэр Усходняй Прусіі.

Падчас Другой сусьветнай вайны ў Мальбарку разьмяшчаўся авіяцыйны завод «Фокэ-Вульф», двойчы бамбаваны амэрыканскімі самалётамі. Напрыканцы вайны места было абвешчанае адной з, амаль усе цывільныя жыхары (акрамя 4000 чалавек) эвакуяваныя. У пачатку 1945 року Мальбарк стаўся полем жорсткіх бітваў і быў амаль цалкам зруйнаваны. Змаганьне скончылася 9 траўня 1945 року захопам Мальбарку Чырвонай Арміяй. Пасьля гэтага ўсё астатняе цывільнае насельніцтва зьехала ці зьнікла бязь вестак. У чэрвені 1945 места было перададзенае ў кіраваньне польскім уладам.

У 1975—1998 роках уваходзіў у склад Эльблёнскага ваяводзтва.

## Славутасьці
* Замак вялікіх магістраў Тэўтонскага Ордэну — найвялікшы ў сьвеце цагляны замак. У 1997 року ўлучаны ў сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.
* Мальбарская ратуша.
* Касьцёл Сьв. Яна II паловы XIV ст.
* Ерусалімскі шпіталь XVI—XVII стагодзьдзяў (улучаны ў сьпіс Сусьветнага фонду помнікаў у 2006 року).
* Касьцёл Сьв. Ежы (альбо Маткі Боскай Нястомнай Дапамогі).

## Рэлігійныя суполкі
На тэрыторыі места дзеюць:
* каталікі
* хрысьціяне-эвангелісты
* будысты

## Гарады-пабрацімы
* Нордгарн (Нямеччына) *(з 1995)*
* Трокі (Летува) *(з 1997)*
* Сёльвэсборг (Швэцыя) *(з 1999)*
* Марньі-ле-Камп’ень (Францыя) *(з 2004)*
* Мангайм-на-Райне (Нямеччына) *(з 2005)*


Salza,Feuchtwangen,Kniprode,Hohenzollern.JPG|Зьлева направа Salza, Feuchtwangen, Kniprode, Hohenzollern
Malbork kosciol pw sw jana.jpg|Гатычны касьцёл Сьв. Яна
Marienburg (1890-1900).jpg|Замак і фрагмэнт сярэднявечнага места
Malbork - Nogat i kościół św. Jana Chrzciciela.jpg|Касьцёл Сьв. Яна Хрысьціцеля


## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Паморскага ваяводзтва