open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Станіслаўскае возера

**Станіслаўскае возера** — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласьці, якое знаходзіцца ў пойме ракі Патачанкі.

## Апісаньне
Берагі на ўсходзе і паўночным усходзе забалочаныя, пад хмызьняком. Пойма шырынёй 75—100 мэтраў, тарфяністая. Дно ілам. Паоўнасьцю зарастае воднай расьліннасьцю. Мэліярацыйнай канавай злучанае з возерам Чорнае.

## Крыніцы

Катэгорыя:Азёры Беларусі
Катэгорыя:Докшыцкі раён
Чорнае возера (Докшыцкі раён)

**Чорнае возера** — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласьці, якое разьмешчана за 26 км на захад ад гораду Докшыцы і за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Замошша. Знаходзіцца ў басэйне ракі Патачанка. Найбольшая глыбіня — 2,4 м. Даўжыня — 0,66 км. Найбольшая шырыня — 0,64 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,04 км. Аб′ём вады — 0,38 млн м³. Плошча вадазбору — 5,9 км².

## Апісаньне
Схілы катлавіны невыразныя. Дно сапрапелістае. Мэліярацыйнай канавай злучанае з возерам Станіслаўскае.

## Крыніцы

Катэгорыя:Азёры Беларусі
Катэгорыя:Докшыцкі раён
Дапаможная адзінка гміны

**Дапаможная адзінка гміны** () — у сучаснай Польшчы лякальная суполка самакіраваньня. Дапаможнымі адзінкамі гмінаў яўляюцца солтыствы (), раёны () ды іншыя, нават гарады (). Спосабы стварэньня, аб’яднаньня, падзелу і ліквідацыі гэтых адзінак рэгулюе статут кожнай гміны.

## Тэрыторыі
Агульнадзяржаўнае права не вызначае, якую тэрыторыю можа ахопліваць дапаможная адзінка гміны. Таму яна можа, паводле рашэньня мясцовых уладаў, ахопліваць частку населенага пункта, дакладна адзін населены пункт або два і больш населеныя пункты. Звычайна, але не заўсёды, солтыства ахоплівае вёскі або іх часткі, а раёны ствараюць у гарадах. Часам аднак наадварот, солтыствы ствараюць у гарадах. Агульнадзяржаўнае права не забараняе гэтакай практыкі.

Дапаможная адзінка гміны можа таксама дзяліцца на *дапаможныя адзінкі ніжняга парадку*.

## Утварэньне
Дапаможную адзінку гміны можа стварыць (гэта не зьяўляецца абавязковым) выключна рада гміны ў форме ўхвалы, абавязкова пасьля кансультацыяў з жыхарамі або па іх ініцыятыве. Рада гміны надае дапаможнай адзінцы статут, у якім вызначае яе назву, тэрыторыі, арганізацыю і задачы органаў, формы кантролі і дазору над яе дзейнасьцю.

## Органы і кампэтэнцыі
Дапаможныя адзінкі гміны маюць свае органы. У солтыстве заканадаўчым органам яўляецца пасяджэньне жыхароў, а выканаўчым — солтыс. Дзейнасьць солтыса падтрымлівае рада солтыства. Рада солтыства і солтыс назначаюцца жыхарамі солтыства ў таемных выбарах. У раёнах органам заканадаўчым звычайна яўляецца рада (магчымае таксама пасяджэньне жыхароў замест рады), а выканаўчым — упраўленьне з намесьнікам на чале. Раду раёнаў выбіраюць жыхары ў сакрэтных выбарах.

Солтыс (адпаведна таксама намесьнік упраўленьня раёну) можа ўдзельнічаць у якасьці аглядаючага ў пасяджэньнях рады гміны.

Рада гміны можа прызначаць солтысам (намесьнікам упраўленьня раёнаў), сябрам упраўленьня раёнаў, сябрам рады солтыства камісійныя (грашовыя ўзнагароджаньні).

З 2009 году солтыствы (гэта ня тычыцца іншых дапаможных адзінак гмін) могуць карыстаць з адмысловага фонду солтыства.

## Крыніцы

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Польшчы
Катэгорыя:Мясцовае самакіраваньне ў Польшчы
Сьпіс раёнаў Беларусі паводле плошчы

**Сьпіс [[Раёны Беларусі|раёнаў Беларусі]]**, адсартаваны паводле плошчы тэрыторыі раёну.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс раёнаў Беларусі паводле альфабэту
* Сьпіс раёнаў Беларусі паводле насельніцтва

## Заўвагі
Плошча тэрыторыі і колькасьць насельніцтва наступных гарадоў ня ўлічвалася пры падліку тэрыторыі і колькасьці насельніцтва раёнаў, да якіх яны геаграфічна належаць, бо зьяўляюцца гарадамі абласнога або рэспубліканскага падпарадкаваньня:

* Баранавічы
* Бабруйск
* Берасьце
* Віцебск
* Ворша
* Гомель
* Горадня
* Жодзін
* Магілёў
* Менск
* Наваполацак
* Пінск
* Полацак

## Крыніцы


Катэгорыя:Сьпісы:Беларусь
Васіль Жукоўскі

**Васі́ль Жуко́ўскі** (; 9 лютага 1783, Мішанскае, Тульская губэрня, Расейская імпэрыя — 24 красавіка 1852, Бадэн-Бадэн, Нямецкі саюз) — расейскі паэт, заснавальнік рамантызму ў расейскай паэзіі, перакладчык, крытык.

Сапраўдны чалец Імпэратарскай Расейскай акадэміі (1818); ганаровы сябра Імпэратарскай Акадэміі навук (1827—1841) і пасьля ардынарны акадэмік (1841) па Аддзяленьні расейскай мовы і славеснасьці, тайны саветнік (1841).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тульскай губэрні
Катэгорыя:Памерлі ў Бадэн-Бадэне
Катэгорыя:Расейскія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на расейскую мову
Катэгорыя:Літаратары рамантызму
Катэгорыя:Сябры Расейскай Акадэміі
Катэгорыя:Ганаровыя сябры Санкт-Пецярбурскай акадэміі навук
Лэсьлі Нільсан

**Лэсьлі Ўільям Нільсан** (; 11 лютага 1926, Рэджайна, Саскачэван, Канада — 28 лістапада 2010, Форт-Лодэрдейл, Флярыда, ЗША) — амэрыканскі камэдыйны актор.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 11 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1926 годзе
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Памерлі 28 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Супрацьгаз

**Проціґазавая маска, газаахоўнік, адґазьнік** — сродак абароны орґанаў дыханьня, зроку і твару. Супрацьґазы падзяляюцца па наступных тыпах абароны:

* *фільтраваныя* — ад розных тыпаў атручваючых сродкаў, фільтраваньне навакольнага паветра, звычага магчыма замена фільтруючага элемэнта.
* *ізаляваныя* — ґенэрацыя дыхальнай сумясі якая ствараецца адмысловым патронам.
* *шлянґавыя* — падача паветранай сумясі зь нейкай адлегаласьці (10-40 мэтраў), звычана выкарыстоўваецца пры працы ў ёмістасьцях.

## Гісторыя
Навукоўцы лічаць, што першыя ґазавыя маскі ўжываліся ў антычнай Ґрэцыі. Ужо ў 1799 годзе супрацьґазавыя маскі ўвёў ва ўжытак на капальнях Аляксандар Гумбальдт, які тады працаваў у здабываючай прамысловасьці як горны інжынэр. У Расейскай імпэрыі ўпершыню шлянґавыя супрацьґазы выкарыстоўваліся пры залачэньні купалоў Ісакіеўскага храму ў Санкт-Пецярбургу, у 1838-1841 гадох. Гэта былі шкляныя каўпакі са шлянґам, празь якія паступала паветра, але гэта ня выратавала ад атручваньня, памёрла 60 майстроў. Не было абароны скуры, празь якую траплялі пары іртуці высокай канцэнтрацыі.

Пад час Першай сусьветнай вайны і ўжываньня немцамі хлёру, паўстала праблема абароны жаўнераў ад выкарыстаньня ґазу. Канадзкія вайскоўцы ратаваліся ад першых хімічных атакаў змочваючы анучы сваімі брулямі. Першы ў сьвеце фільтруючы вугальны супрацьґаз вынайшоў расейскі навуковец Мікалай Зялінскі ў 1915 годзе.

Улетку 1915 году Зялінскі правёў выпрабаваньні на сабе. У адзін з пакояў цэнтральнай лябараторыі Міністэрства фінансаў у Петраградзе былі закачаныя два газы – хлёр і фасгэн. Зялінскі, закруціў у насоўку каля 50 грамаў зьмельчанага актываванага бярозавага вугля, прыціснуў насоўку да рота і носа і заплюшчыўшы вочы, здолеў прабыць ў атручаным памяшканьні, дыхаючы праз насоўку некалькі хвілінаў.

У лістападзе 1915 году інжынэр Э. Кумант распрацаваў ґумавы шолам з акулярамі, які дазволіў абараніць орґаны дыханьня і большую частку галавы.

3 лютага 1916 году ў Стаўцы Вярхоўнага галоўнакамандуючага ў Магілёве на асабісты загад Імпэратара Мікалая II былі праведзены выпрабаваньні ўсіх ўзораў супрацьхімічнай абароны – як расейскіх так і замежных. Дзеля гэтага быў падрыхтаваны ваґон-лябараторыя. Супрацьгаз Зялінскага-Куманта выпрабоўваў на сабе лябарант Зялінскага – Сяргей Сьцяпанаў. Ён прабыў у зачыненым вагоне з хлёрам і фасґэнам больш за гадзіну. Мікалай II загадаў узнагародзіць Сьцяпанава Георгіеўскім крыжам.

У лютым 1916 году супрацьґаз быў прыняты на ўзбраеньне ў расейскім войску. Супрацьґаз Зялінскага-Куманта таксама выкарыстоўваўся ў краінах Антанты. У 1916-1917 гадах Расея вырабіла больш за 11 млн супрацьґазаў. Яна дасюль зьяўляецца самай ужыванай маскай у сьвеце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Музэй супрацьґазаў
Лойкі (Берасьцейская вобласьць)

**Ло́йкі** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Лойкі ўваходзяць у склад Сьцяпанкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 10 чалавек
* 1999 год — 19 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьцяпанкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Маладняк

**Маладняк**:

* Маладняк — маладое пакаленьне, кодла
* Маладняк — аб’яднаньне беларускіх савецкіх пісьменьнікаў у 1920-30-х гадох
* Маладняк — літаратурна-мастацкі і грамадзка-палітычны часопіс літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк»
Віктар Цярэшчанка

**Віктар Іванавіч Цярэшчанка** — беларускі палітык, кандыдат эканамічных навук, кандыдат на пасаду прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь на выбарах 2010 году.

## Біяграфія
Нарадзіўся 30 студзеня 1950 году ў вёсцы Дуброўка Краснапольскага раёну Магілёўскай вобласьці ў сялянскай сям’і. Беларус. Беспартыйны. Жанаты, выхоўвае трох дачок.

У 1975 годзе скончыў эканамічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Навучаўся ў Міжнародным інстытуце мэнэджмэнту (Кіеў, Украіна), Дэлавэрскім унівэрсытэце (ЗША). У 1990 годзе атрымаў навуковую ступень  ў міжнароднай камэрцыйнай дзейнасьці. Працаваў сьлесарам, фрэзэроўшчыкам, інжынэрам, кіраўніком.

1992—2004 — генэральны дырэктар СТАА «Міжнародны інстытут мэнэджмэнту».

1993—2004 — старшыня Беларускага грамадзкага аб’яднаньня «Народная дыпляматыя».

1994—2000 — старшыня Беларускай народнай партыі. Вылучаўся ў кандыдаты на выбарах прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ў 1994 годзе.

Жнівень-верасень 1994 — начальнік упраўленьня па справах тэрыторыяў Адміністрацыі Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь.

Дэпутат Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13 скліканьня.

2001 — вылучаўся ў кандыдаты на выбарах прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь.

2004—2005 — кіраўнік прадстаўніцтва аўтаномнай некамэрцыйнай міжнароднай арганізацыі «Выканкам Рады славянскіх народаў Беларусі, Расеі, Украіны» ў Рэспубліцы Беларусь.

Працуе Старшынём Рады «Асацыяцыя малога і сярэдняга прадпрымальніцтва».

Аўтар больш 70 навуковых і дзяржаўных работ па праблеме разьвіцьця Беларусі. Удзельнік ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснапольскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзыдэнты Рэспублікі Беларусь (2010)
Гараж

**Гараж** — капітальнае збудаваньне або ізаляванае памяшканьне, якое мае капітальныя ці перагародкавыя сьцены, перакрыцьці, дах (таксама можа мець аглядную яму), прызначанае для захоўваньня транспартных сродкаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Збудаваньні
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Збудаваньне

**Збудаваньне** — аб’ёмная, плоскасная або лінейная наземная, надземная або падземная будаўнічая сыстэма, змантыраваная на падмурку ці пад зямлёй, якая складаецца з апорных, а ў асобных выпадках і агароджвальных канструкцый і прызначаная для выкананьня вытворчых працэсаў рознага віду, захоўваньня матэрыялаў, вырабаў, абсталяваньня, для часовага знаходжаньня і перамяшчэньня людзей, грузаў і г.д.

## Глядзіце таксама

* Склеп

Катэгорыя:Збудаваньні
Гарэм

**Гарэм** (, харым — «аддзеленае», «забароненае») — тэрмін, які апісвае жаночае асяродзьдзе ў палігамнай шлюбна-сямейнай сыстэме, у прыватнасьці, жаночае памяшканьне, забароненае для мужчынаў, у багатым мусульманскім доме, а таксама яго насельніцы. Паходзіць з Блізкага Ўсходу, у заходняй культуры вядомы праз Асманскую імпэрыю.


Катэгорыя:Ісламская тэрміналёгія
Стучок

**Стучок**, ***гаршнэп*** (*Lymnocryptes minimus*) — від птушак зь сямейства бакасавых (*Scolopacidae*), вылучаюць у асобны род.

## Апісаньне
Велічыня гаршнэпа складае ад 17 да 20 см, размах крылаў ад 30 да 36 см, а вага ў межах ад 40 да 70 г ён значна меншы за падобнага бекаса. На сьпіне, якая адсьвечвае мэталічным зялёным колерам, гэтая птушка афарбаваная ў чорна-карычневыя фарбы з жаўтаватым падоўжнымі палосамі. На цемры ў гаршнэпа цёмная паласа. Для яго характэрны кароткая прамая дзюба даўжынёй каля 4 см. Хвост мае клінападобную форму. Ногі кароткія.

Від уключаны ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Бакасавыя
Гарышча

**Гарышча**, таксама ***Гара'', ''Паддашак'', ''Вышкі*** — прастора паміж канструкцыяй даха, перакрыцьцём верхняга паверха будынка і, як правіла, вонкавых сьценаў. Гарышча называецца халодным, калі ўцяпляльнік над верхнім паверхам разьмешчаны ў межах яго перакрыцьця, і цёплым, калі ўцяпляльнік разьмешчаны ў межах канструкцыі даха над гарышчам, пры гэтым паветра, якое выходзіць з вэнтыляцыйных сыстэмаў будынку і праходзіць праз прастору гарышча, выкарыстоўваецца ў якасьці дадатковай крыніцы цеплыні для абагрэву верхняга паверха ў халодны пэрыяд году.

Катэгорыя:Архітэктура
Гастаты

**Гастаты** — цяжкаўзброеныя воіны, якія складалі першую лінію маніпулаў легіёну ў Старажытным Рыме ў 5—4 ст. д. н. э. Зброя — кароткі абавостры меч-кап’ё **[[гаста]]** (адсюль назва) і два кідальныя кап’і пілумы. Засьцерагальнае ўзбраеньне — шлем, скураная куртка, шчыт.

Звычайна, самыя маладыя воіны. У пачатку боя кідалі ў праціўніка коп’і, потым намагаліся ўварвацца ў шэрагі праціўніка і пачаць рукапашную.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытны Рым
Катэгорыя:Узброеныя сілы Старажытнага Рыму
Генацыд

**Людабо́йства** альбо **генацы́д** (ад  — род, племя і  — забіваю) — зьнішчэньне або перасьледаваньне людзей паводле прыкметы пэўнай агульнасьці іх паходжаньня (згодна з прынцыпам калектыўнай адказнасьці). Канцэпцыя генацыду не закладае абавязковай *біялягічнай* агульнасьці супольнасьці, якая перасьледуецца.

## Генацыды
* Генацыд чаркесаў (1860-1864)
* Генацыд армян (1915)
* Галадамор ва Ўкраіне (1932/1933) 
* Галакост (1941–1945)
* Генацыд цыган (1941–1945)
* Валынская разьня (1943)
* Генацыд у Руандзе (1994)

## Глядзіце таксама
* Этнацыд
* Стратацыд
* Манкурт
* Генэральны плян Ост
* Аўтагенацыд

## Вонкавыя спасылкі

* Тэрыторыя генацыду або Дзе дзеліся мільёны людзей якіх потым недалічыліся народы
* Мікола Каліновіч. Генацыд нацыі пачынаецца зь вынішчэньня мовы
Гэльмут Шміт

**Гэ́льмут Га́йнрых Вальдэма́р Шміт** (; , Гамбург — ) — нямецкі палітык, канцлер Нямеччыны (1974—1982).

## Біяграфія
Нарадзіўся 23 сьнежня 1918 году ў Гамбургу. У 1949 годзе скончыў Гамбурскі ўнівэрсытэт.

У 1953 і 1965 гадах абіраўся дэпутатам Бундэстагу. У 1967—69 гадах быў старшынёй сацыял-дэмакратычнай фракцыі Бундэстагу. З 1974 па 1982 гады — канцлер Нямеччыны. Прыйшоў да ўлады пасьля скандальнай адстаўкі Вілі Бранта.

Памёр 10 лістапада 2015 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фэдэральныя канцлеры Нямеччыны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гамбургу
1964 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 15 красавіка — адкрытая часовая станцыя «Калуская» Маскоўскага мэтрапалітэну
* 1 лістапада — адкрыты Міланскі мэтрапалітэн

Катэгорыя:1964
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1965 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 31 жніўня адкрытая станцыя «Кунцаўская» Маскоўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1965
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1966 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 11 студзеня — адкрыты Тбіліскі мэтрапалітэн
* 4 кастрычніка — адкрыты Манрэальскі мэтрапалітэн
* 16 кастрычніка — адкрыты мэтрапалітэн Осьлё
* 31 сьнежня — адкрытая Жданаўская лінія Маскоўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1966
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1967 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 6 лістапада адкрыты Бакінскі мэтрапалітэн

Катэгорыя:1967
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1968 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 9 лютага — адкрыты Ратэрдамскі мэтрапалітэн
* 4 кастрычніка — адкрыты мэтрапалітэн Франкфурта-на-Майне
* 4 кастрычніка — адкрытая станцыя «Камсамольская» Кіеўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1968
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1969 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 4 верасьня — адкрыты мэтрапалітэн Мэхіка
* 1 кастрычніка — адкрыты Пэкінскі мэтрапалітэн

Катэгорыя:1969
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1970 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 5 траўня адкрытая станцыя «Ўлдуз» Бакінскага мэтрапалітэна

Катэгорыя:1970
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1971 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 19 кастрычніка — адкрыты першы ўчастак Мюнхэнскага мэтрапалітэну
* 5 лістапада — адкрытыя станцыі «Сьвятошына» і «Ніўкі» Кіеўскага мэтрапалітэну
* 9 лістапада — адкрыты мэтрапалітэн Атланты

Катэгорыя:1971
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1972 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 1 сакавіка — адкрыты Нюрнбэрскі мэтрапалітэн
* 25 сьнежня — адкрытыя станцыі «Зорная» і «Купчына» Ленінградзкага мэтрапалітэну

Мэтрапалітэн
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1973 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 6 верасьня — уведзеныя ў эксплюатацыю 6 станцыяў і дэпо першай лініі Пхеньянскага мэтрапалітэну
* Адкрытая дадатковая плятформа на станцыі «Гідрапарк» Кіеўскага мэтрапалітэну для выкарыстаньня ў летні час

Катэгорыя:1973
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1975 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 22 красавіка — адкрытыя станцыі «Выбарская» і «Лясная» Ленінградзкага мэтрапалітэну
* 15 верасьня — адкрыты мэтрапалітэн Сант’яга

Катэгорыя:1975
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1976 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 20 верасьня — адкрыты Брусэльскі мэтрапалітэн
* 31 сьнежня — адкрытая станцыя «Нізамі Гянджаві» Бакінскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1976
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1977 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 10 студзеня адкрыты Амстэрдамскі мэтрапалітэн
* 3 траўня пачалося будаўніцтва Менскага мэтрапалітэну 
* 6 лістапада адкрылася першая лінія Ташкенцкага мэтро
* 22 лістапада адкрыты Марсэльскі мэтрапалітэн

Катэгорыя:1977
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1978 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 12 жніўня адкрыты Праскі мэтрапалітэн

Катэгорыя:1978
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1980 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 6 лістапада — адкрытая станцыя «Шабалаўская» Маскоўскага мэтрапалітэну
* Пачатак будаўніцтва першай станцыі Куйбышаўскага мэтрапалітэну (цяпер — Самарскі мэтрапалітэн) — «Кіраўскай».

Катэгорыя:1980
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1982 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 2 жніўня — адкрыты мэтрапалітэн Хэльсынкі

Катэгорыя:1982
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1983 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 23 красавіка: адкрыты Лільскі мэтрапалітэн
* ліпень: пачалося будаўніцтва станцыі «Перамога» Куйбышаўскага (цяпер Самарскага) мэтрапалітэну
* 11 ліпеня: адкрытая станцыя «Гарцаранаін» Ерэванскага мэтрапалітэну

Мэтрапалітэн
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1984 год у гісторыі мэтрапалітэну

30 чэрвеня — адкрылася першая чарга Менскага мэтрапалітэну, якая ўключала ў сябе 8 станцый

Катэгорыя:1984
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1985 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 6 верасьня — адкрытыя станцыі «Дамадзедаўская» і «Чырвонагвардзейская» Маскоўскага мэтрапалітэну
* 20 лістапада — адкрытая першая чарга Горкаўскага мэтрапалітэну

Мэтрапалітэн
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1986 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 31 сьнежня адкрытая станцыя «Ўсход» Менскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1986
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1987 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 4 студзеня — адкрытая станцыя «Спандаран храпарак» Ерэванскага мэтрапалітэну
* 27 верасьня — адкрыты Каірскі мэтрапалітэн

Катэгорыя:1987
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1988 год у гісторыі мэтрапалітэну

* Пачатак будаўніцтва Алмацінскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1988
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1990 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 31 сьнежня адкрыта Аўтазаводзкая лінія Менскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1990
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1989 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 1 верасьня — адкрыта сыстэма лёгкага мэтро ў гордазе Гвадалахара (Мэксыка)
* 31 сьнежня — адкрытыя тры станцыі Сырэцка-Пячэрскай лініі Кіеўскага мэтрапалітэну — «Залатыя Вароты», «Палац спорту», «Клоўская».

Катэгорыя:1989
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1991 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 27 красавіка — адкрыты Сьвярдлоўскі мэтрапалітэн (цяпер Екацерынбургскі мэтрапалітэн)
* 30 сьнежня — адкрытыя станцыі «Сяброўства Народаў» і «Выдубічы» Сырэцка-Пячэрскай лініі Кіеўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1991
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1992 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 30 сьнежня — адкрытыя станцыі «Славутыч» і «Асакаркі» Сырэцка-Пячэрскай лініі Кіеўскага мэтрапалітэну
* Пачатае будаўніцтва Чэлябінскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1992
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1993 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 23 сакавіка — адкрыты Нэапалітанскі мэтрапалітэн
* 16 жніўня — адкрытая станцыя «Руохалахці» мэтрапалітэну Хэльсынкі

Катэгорыя:1993
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1994 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 3 верасьня адкрыты дзьве станцыі Венскага мэтрапалітэну: «Ёнштрасэ» () і «Швэглерштрасэ» ().
* 28 сьнежня — адкрытая станцыя «Харкаўская» Сырэцка-Пячэрскай лініі Кіеўскага мэтрапалітэну.

Катэгорыя:1994
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1995 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 7 красавіка адкрыты Варшаўскі мэтрапалітэн
* 3 ліпеня адкрыты станцыі Менскага мэтрапалітэну «Маладзёжная» і «Пушкінская»
* 11 лістапада адкрыты мэтрапалітэн Більбао.

Катэгорыя:1995
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1996 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 28 сакавіка — адкрыты Тайбэйскі мэтрапалітэн
* 30 сьнежня — адкрытая станцыя «Лук'янаўская» Сырэцка-Пячэрскай лініі Кіеўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1996
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1997 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 7 лістапада адкрыты станцыі Менскага мэтрапалітэну «Партызанская» і «Аўтазаводзкая»

Катэгорыя:1997
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1998 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 28 студзеня адкрыты Сафійскі мэтрапалітэн

Катэгорыя:1998
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1999 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 14 студзеня — адкрытая станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну «Старая Вёска»
* 7 сакавіка — адкрыты Тэгеранскі мэтрапалітэн

Катэгорыя:1999
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
2000 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 30 сакавіка — адкрыты шосты ўчастак Сырэцка-Пячэрскай лініі Кіеўскага мэтрапалітэну
* 30 сакавіка — адкрытыя станцыя «Дарагожычы» Сырэцка-Пячэрскай лініі Кіеўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:2000
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
2001 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 5 верасьня — адкрыта станцыя Аўтазаводзкай лініі Менскага мэтрапалітэну «Магілёўская».

Катэгорыя:2001
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
2002 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 15 сакавіка адкрыты Рэнскі мэтрапалітэн
* 19 кастрычніка адкрыты Капэнгагенскі мэтрапалітэн
* 25 сьнежня адкрыты Мэтрапалітэн Дэлі

Катэгорыя:2002
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
2003 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 18 студзеня — адкрыты мэтрапалітэн Лімы
* 1 верасьня — адкрытае электрадэпо «Магілёўскае» Менскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:2003
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
2004 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 28 верасьня — адкрыты Ўханскі мэтрапалітэн
* 28 сьнежня — адкрыты Шэньчжэнскі мэтрапалітэн
* 14 кастрычніка — адкрытыя станцыя «Сырэц» Сырэцка-Пячэрскай лініі Кіеўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:2004
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
2005 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 23 жніўня — адкрытая станцыя «Барыспальская» Сырэцка-Пячэрскай лініі Кіеўскага мэтрапалітэну.
* 27 жніўня адкрыты Казанскі мэтрапалітэн
* 7 лістапада адкрыты тры новых станцыі Аўтазаводзкай лініі Менскага мэтрапалітэну: «Спартыўная», «Кунцаўшчына», «Каменная горка».

Катэгорыя:2005
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
2006 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 4 лютага адкрыты Турынскі мэтрапалітэн.
* 4 сакавіка — адкрыта станцыя Кіеўскага мэтрапалітэну «Вырліца» 
* 16 сакавіка адкрыты Тэджонскі мэтрапалітэн.
* 30 жніўня — адкрыта станцыя маскоўскага мэтрапалітэну «Міжнародная». ().
* 22 сьнежня — адкрыта 60-ая станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну «Парнас».

Катэгорыя:2006
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
2007 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 25 красавіка — адкрыты Мэтрапалітэн Пальма-Дэ-Мальорка
* 7 лістапада — адкрытыя дзьве станцыі Маскоўскай лініі Менскага мэтрапалітэну — «Уручча» і «Барысаўскі тракт»
* 26 сьнежня — адкрыта станцыя «Расейская» Самарскага мэтрапалітэну
* 29 сьнежня — у маскоўскім мэтрапалітэне адкрыта станцыя «Срэценскі бульвар».

## Вонкавыя спасылкі
* News 2007 на urbanrail.net

Катэгорыя:2007
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
2008 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 27 лютага скончана будаўніцтва мэтро ў Санта-Дамінга (Дамініканская Рэспубліка), другога ў карыбскім рэгіёне пасьля пуэртарыканскага
* 9 сакавіка адкрыты Гаосюнскі мэтрапалітэн
* 25 кастрычніка адкрытыя 3 апошнія станцыі першай (і адзінай да гэтых часоў) Варшаўскага мэтрапалітэну

## Вонкавыя спасылкі
* News 2008 на urbanrail.net

Катэгорыя:2008
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
Міхаіл Лермантаў

**Міхаі́л Ле́рмантаў** (; , Масква — , Пяцігорск) — расейскі паэт, празаік, драматург, мастак, афіцэр.

Творы Лермантава перакладзеныя на нямецкую, ангельскую, францускую, польскую (перакладзеныя Уладзіславам Сыракомляй), дацкую, швэдзкую, беларускую, сэрбскую і іншыя мовы.

## Беларускія пераклады
Творы Лермантава перакладаў на беларускую мову Алесь Бадак, Алег Бембель, Сяргей Дзяргай, Аркадзь Куляшоў, Валянцін Таўлай, Яўген Міклашэўскі, Якуб Колас і інш.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Міхаіл Лермантаў на ПрайдзіСвеце

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1814 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве

Катэгорыя:Асобы Пензенскай вобласьці
Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Расейскія драматургі
Катэгорыя:Расейскія перакладчыкі
Катэгорыя:Расейскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на расейскую мову
Катэгорыя:Літаратары рамантызму
Катэгорыя:Забітыя на дуэлі
Катэгорыя:Забітыя літаратары
Катэгорыя:Памерлі 25 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1841 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Пяцігорску
Андрэ Шварц-Барт

**Андрэ Шварц-Барт** (; 28 траўня 1928 — 30 верасьня 2006) — францускі пісьменьнік польска-габрэйскага паходжаньня.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і польскіх габрэяў, якія пераехалі ў Францыю ў 1924 годзе. У 1942 годзе родныя Шварц-Барта былі дэпартаваны ў Аўшвіц і загінулі там. Уступіўшы ў пятнаццацігадовым узросьце ў рух Супраціву, Шварц-Барт быў неўзабаве арыштаваны немцамі, бег, далучыўся да партызанаў, затым уступіў у рэгулярнае францускае войска. Удзельнічаў у вызваленчай кампаніі 1944-45 гадох.

Пасьля вайны Шварц-Барт на працягу некалькіх гадоў працаваў сьлесарам, адначасова займаючыся самаадукацыяй, здаў у 1948 годзе іспыты на атэстат сталасьці й паступіў у Сарбону. Пісаць пачаткаў у 1950 годзе. Першая кніга Шварц-Барта — «Апошні праведнік» (1959, Ганкураўская прэмія) прынесла пісьменьніку шырокую вядомасьць. У 1967 годзе Шварц-Барт быў узнагароджаны Ерусалімскай прэміяй.

## Творчасьць
Кніга «Апошні праведнік» успрымаецца як хроніка. Андрэ шырока выкарыстоўвае габрэйскія крыніцы, ужывае габрэйскі фальклор, таксама ён грунтуецца на гістарычных дакумэнтах нацысцкіх перасьледаў. Рэальныя падзеі й выдумка існуюць у кнізе адначасова. У цэнтры апавяданьня — гісторыя габрэйскай сям’і, намаляваная на падставе легенды пра *ламэд-вав цадзікім* (трыццаць шэсьць праведнікаў). Шварц-Барт падыходзіць да легенды нетрадыцыйна, падчас бывае цяжка уявіць падабенства. Аўтар паказвае жудаснае рэаліі крывавых нацысцкіх перасьледаў — чорная старонка жыцьця габрэяў Эўропы. Пачатак генацыду нацыі паклалі крыжовыя паходы, у прыватнасьці, пагром у мястэчку Ёрк у XII ст. і згуба Ём-Това бэн Іцхака з Жуаньні, і да трэцяга рэйху — катастрофы эўрапейскага габрэйства.

Героі кнігі — чальцы сям’і Леві, нашчадкі Ём-Това, у кожным пакаленьні якіх ёсьць адзін утоены праведнік; апошні зь іх, Эрні, гіне ў газавай камэры. Цэнтральныя часткі рамана даюць карціну нарастаньня антысэміцкіх і нацысцкіх настрояў у ціхім правінцыйным нямецкім мястэчку вачамі габрэйскага дзіцяці. Вялікую цікавасьць уяўляюць шматлікія побытавыя сцэны й мова кнігі — эпічная, багатая мэтафарамі й аздобленая ідышызмамі. Адзін зь яе лейтматываў — даніна павагі й падзякі габрэям, якія на працягу стагоддзяў аддавалі перавагу сьмерць адмове ад веры бацькоў.

Гарачы абаронца бяздольных, Шварц-Барт прысьвяціў сваю далейшую літаратурную дзейнасьць праблемам народаў трэцяга сьвету й, адышоўшы ад габрэйскай тэмы, пачаў пісаць у сааўтарстве са сваёй жонкай Сымонай. Іх кніга «Страва са сьвініны з зялёнымі бананамі» (1967) была задумана як першы том рамана-эпапэі «Мулатка Саліцюд».

## Працы
* 1959 «Апошні праведнік» (*Le Dernier des Justes*)
* 1967 «Страва са сьвініны з зялёнымі бананамі» (*Un plat de porc aux bananes vertes*)
* 1972 «Мулатка Саліцюд» (*La Mulâtresse Solitude*)
* 1989 «Хвала чарнаскурай жанчыне» (*Hommage à la femme noire*)
* 2009 «Ранішняя зорка» (*Étoile du matin*)

## Вонкавыя спасылкі
* Габрэйская віртуальная бібліятэка 

Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Францыі
Катэгорыя:Памерлі ў Гвадэлюпе
Дзьмітры Меражкоўскі

**Дзьмітры Сяргеевіч Меражкоўскі** (2 (14) жніўня 1865, Санкт-Пецярбург, Расейская імпэрыя — 9 сьнежня 1941, Парыж, Францыя) — расейскі пісьменьнік, паэт, крытык, перакладчык, гісторык, рэлігійны філёзаф, грамадзкі дзяяч. Муж паэткі Зінаіды Гіпіўс.

Д. С. Меражкоўскі яскравы прадстаўнік Срэбранага веку і адзін з заснавальнікаў расейскага сымбалізму і новага для расейскай літаратуры жанру гістарыясофскага раману, адзін зь піянэраў рэлігійна-філязофскага падыходу да аналізу літаратуры, выбітны эсэіст і літаратурны крытык. Меражкоўскі (пачынаючы з 1914 году, калі яго кандыдатуру высунуў акадэмік Нестар Катлярэўскі) неаднакротна прэтэндаваў на суісканьне Нобэлеўскай прэміі, быў блізкі да яе ў 1933 годзе (калі ляўрэатам стаў Іван Бунін).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Расейскія драматургі
Катэгорыя:Расейскія філёзафы
Катэгорыя:Расейскі сымбалізм
Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Расейскія эсэісты
Катэгорыя:Расейскія літаратурныя крытыкі
Катэгорыя:Расейскія перакладчыкі
Катэгорыя:Расейскія гісторыкі
Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбурскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дастаевісты
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на расейскую мову
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Макс Фрыш

**Макс Фрыш** (; 15 траўня 1911 — 4 красавіка 1991) — швайцарскі раманіст і драматург, які высока ацэнены ў пасьляваеннай нямецкамоўнай літаратуры.

## Біяграфія
Бацька Фрыша быў архітэктарам, маці служыла гувэрнанткай. Вучыўся з 1930 па 1932 год у Цюрыскім унівэрсытэце — вывучаў германістыку. Пасьля сьмерці бацькі кінуў вучобу й паступіў на службу газэтным рэпарцёрам. Тым часам піша «Юрг Рэйнгарт» (1934) і «Адказ з цішыні» (1937). У 1936 годзе паступае на архітэктурнае аддзяленьне Цюрыскай вышэйшай тэхнічнай школы й канчае яго ў 1940-м годзе. У гэты ж пэрыяд ён чытае раман Готфрыда Келера «Зялёны Генрых» і расчароўваецца ва ўласнай творчасьці.

Падчас другой сусьветнай вайны Фрыша заклікаюць у войска, дзе ён пачынае весьці дзёньнік, які публікуе ў 1940-м годзе пад назвай «Лісткі з рэчавага мяшка», затым зьяўляецца раман «J’adore ce qui me brule», які з францускага перакладаецца як «Люблю тое, што мяне спальвае».

Нягледзячы на празаічную дзейнасьць, Фрыш зарабляе на жыцьцё да 50-х гадоў працай архітэктара. Пачынаючы з другой паловы 40-х гадоў Фрыш працуе для тэатра й піша п’есы: «Санта Крус», «Яны зноў сьпяваюць», «Кітайская сьцяна» й шматлікія іншыя.

Сусьветную вядомасьць Максу Фрышу прынесьлі тры раманы: «Штылер» (1954), «Homo Faber» (1957) і «Назаву сябе Гантэнбайн» (1964).

У 60-е гады Фрыш шмат падарожнічае, наведвае Японію, ЗША й іншыя краіны. У 1972 годзе ён пасяляецца ў Бэрліне, а напачатку 80-х гадоў перасяляецца ў ЗША, дзе жыве ў Нью-Ёрку са сваёй спадарожніцай жыцьця Эліс Лок-Керы, якой ён прысьвячае частку сваіх дзёньнікаў. Гэтыя дзёньнікі, знойдзеныя ў архівах яго сакратаркі, апублікаваны ў сакавіку 2010 году. У іх месьцяцца разважаньні пра жыцьцё ў ЗША падчас прэзыдэнцтва Роналда Рэйгана.

## Працы
### Раманы

### П’есы

## Беларускія пераклады
* Гісторыя пра Ізідора // Бабілёнская бібліятэка. Мн., 2007.

## Крыніцы

Катэгорыя:Швайцарскія літаратары
Катэгорыя:Швайцарскія раманісты
Катэгорыя:Швайцарскія драматургі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменьнікі
Берасьцейская сустрэча

**Берасьцейская сустрэча** — таемныя перамовы, якія адбыліся ў 1409 годзе ў Берасьці ў час Вялікай вайны 1409—1411 між вялікім князем ВКЛ Вітаўтам і каралём Польшчы Ягайлам.

У сьнежні 1408 на тайнай нарадзе ў Новагародку Ягайла і Вітаўт прынялі рашэньне аб супольнай вайне Польскага каралеўства і ВКЛ з Тэўтонскім ордэнам. На сустрэчы ў Берасьці ў сьнежні 1409 году на працягу 9 дзён былі прынятыя рашэньні пра плян летняй кампаніі 1410 і далейшы ход вайны, час і месца збору аб’яднаных ваенных сіл, пабудову пантоннага масту для пераправы цераз Віслу. На Берасьцейскай сустрэчы прысутнічаў хан Джэлал ад-Дзін (сын Тахтамыша), якому падпарадкоўвалася залатаардынская коньніца, што была на службе ВКЛ.

Ужо 18 сьнежня плян саюзьнікаў ведаў, дзякуючы сваім шпіёнам, вялікі магістар Тэўтонскага Ордэну.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Вялікая вайна 1409—1411 гадоў
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Польшчы
Катэгорыя:Беларуска-польскія стасункі
Катэгорыя:Гісторыя Берасьця
Катэгорыя:Падзеі 1409 году
Беларуская асацыяцыя пралетарскіх пісьменьнікаў

**Беларуская асацыяцыя пралетарскіх пісьменьнікаў (БелАПП)** — літаратурнае аб’яднаньне. Створанае ў 1928 годзе пасьля другога расколу (рэарганізацыі) «Маладняку».

БелАПП працягвала літаратурную палеміку, распачатую яшчэ ў часы «Маладняку». Мела расейскую, летувіскую, польскую і жыдоўскую сэкцыі. Існавалі бабруйская, віцебская, гомельская, магілёўская, менская, полацкая і іншыя філіі, якія ў 1930 годзе былі ліквідаваныя — на іх базе створаныя літаратурныя гурткі, студыі пры буйных прадпрыемствах і калгасах. БелАПП спыніла дзейнасьць у 1932 годзе.

Сябрамі аб’яднаньня былі Анатоль Астрэйка, Пятрусь Броўка, Платон Галавач, Юрка Гаўрук, Ільля Гурскі, Алесь Звонак, Аркадзь Куляшоў, Міхась Лынькоў, Барыс Мікуліч, Ян Скрыган, Юлі Таўбін, Валянцін Таўлай, Паўлюк Трус, Станіслаў Шушкевіч ды іншыя.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Беларуская асацыяцыя пралетарскіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1928 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1932 годзе
Катэгорыя:1928 год у Беларусі
Матчы зборнай Беларусі па футболе 2004 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Міжнародны турнір

### Міжнародны турнір

### Міжнародны турнір

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|ЧС-2006]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|ЧС-2006]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|ЧС-2006]]

### Таварыскі матч

Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Катэгорыя:2004 год у футболе
Лазэрная зброя

**Лазэрная зброя** — зброя на аснове прымяненьня аптычных квантавых генэратараў. Упершыню ідэі прымяненьня лазэраў як зброі былі выкарыстаныя ў 1950-х гадах у СССР. Але і ў цяперашні час самыя мабільныя з баявых лазэрных установак вельмі нязручныя пры транспартаваньні.


Катэгорыя:Прымяненьне лазэраў
Праблема 2038 году

**Праблема 2038 году** ў вылічальнай тэхніцы — чаканыя збоі ў праграмным забесьпячэньні 19 студзеня 2038 году. Дадзеная праблема закранае праграмы і сыстэмы, якыя ўжываюць прадстаўленьне часу паводле стандарту POSIX (UNIX-час), якое ўяўляе зь сябе колькасьць сэкундаў, што прайшлі ад 1 студзеня 1970 году. Такое прадстаўленьне часу ёсьць стандартовым для Unix-падобных апэрацыйных сыстэмаў празь іхняе паўсюднае выкарыстаньне мовы праграмаваньня Сі).

На большасьці 32-бітных сыстэмаў выкарыстоўваецца тып дадзеных `time_t` для захоўваньня сэкундаў у выглядзе `[[Цэлы тып|signed&nbsp;int]]` (32-бітнага цэлага са знакам). Найпазьнейшая дата, якая можа быць прадстаўленая гэтым фарматам у стандарце POSIX — 03:14:07, 19 студзеня 2038 году паводле Сусьветнага часу (UTC).

Больш позьні час прымусіць гэтае поле зьвестак стаць адмоўным, нібы закальцаваўшы такім чынам час. Як вынік могуць быць вырабленыя памылковыя разьлікі.

## Глядзіце таксама

* Праблема 2000 году

Катэгорыя:Юнікс
Катэгорыя:Праграмаваньне
Катэгорыя:2038
Крым

**Крым**, **Кры́мскі паўво́страў** (, ) — паўвостраў на поўдні Ўкраіны. На тэрыторыі паўвостраву знаходзяцца Аўтаномная Рэспубліка Крым, Севастопаль, а таксама частка Хэрсонскай вобласьці (поўнач Арабацкай стрэлкі).
Міхалон Ліцьвін

**Міхалон Ліцьвін** (магчымае сапраўднае імя: Вянцлаў Мікалаевіч альбо Міхайла Цішкевіч) — аўтар трактату «Аб норавах татар, ліцьвінаў і масквіцянаў», які быў напісаны перад 1550 годам, а выйшаў у сьвет у 1615 годзе.

Міхалон Літвін абгрунтоўваў паходжаньне літоўскай арыстакратыі ад Юлія Цэзара, які, нібы, захапіў Літву і зрабіў яе правінцыяй Рыму (легенда пра Палямона). Як довад Міхалон Літвін прыводзіў падабенства «мовы ліцьвінаў» да лаціны. Аўтар абураўся жорсткім стаўленьнем шляхты да сялянаў і «чэлядзі нявольнай», крытыкаваў тагачасныя законы, паводле якіх сяляне і дробная шляхта ня мелі права кіраваць сваёй маёмасьцю бяз згоды пана, крытыкаваў шляхту, якая бавіла час у корчмах, замест таго, каб бараніць дзяржаву ад крымскіх татараў.

Як зазначае гісторык Павал Урбан, у выпадку сьцьверджаньняў, што мова ліцьвінаў была «напалову лацінскай», а таксама пра іх «рымскія звычаі і абрады», Міхалон Ліцьвін проста паўтараў фантастычныя аргумэнты польскіх храністаў Яна Длугаша, Мацея Мяхоўскага і Марціна Кромэра.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Аб норавах татар, літоўцаў і маскавіцян»

Катэгорыя:Асобы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Маладняк (часопіс)

«**Маладняк**» — літаратурна-мастацкі і грамадзка-палітычны часопіс, які выдаваўся ў 1923—1932 гадах.

Друкаваў творы беларускіх пісьменьнікаў, пераклады твораў пісьменьнікаў іншых краінаў, клясыкаў сучаснай літаратуры, артыкулы па пытаньнях беларускай літаратуры і мастацтва. У часопісе друкаваліся творы Янкі Купалы, Андрэя Александровіча, 3ьмітра Астапенкі, Сымона Баранавых, Петруся Броўкі, Платона Галавача, Пятра Глебкі, Аляксея Гурло, Уладзімера Дубоўкі, Алеся Дудара, Міхася Зарэцкага, Алеся Звонака, Васіля Каваля, Кандрата Крапівы, Аркадзя Куляшова, Максіма Лужаніна, Міхася Лынькова, Рыгора Мурашкі, Міколы Нікановіча, Язэпа Пушчы, Янкі Скрыгана, Паўлюка Труса, Уладзімера Хадыкі, Міколы Хведаровіча, Міхася Чарота, Кузьмы Чорнага і інш. У розны час у рэдагаваньні часопісу прымалі ўдзел А. Александровіч, А. Вольны, П. Галавач, A. Дудар, В. Каваль, А. Маркоўка, Р. Мурашка. М. Чарот і інш.

Выходзіў накладам 2500 экземляраў. Плянавалася выпускаць часопіс штомесячна, аднак у 1923 годзе выйшаў толькі адзін нумар, у 1924 — чатыры. Толькі ў 1928 г. выйшлі 12 кніжак.

У 1923—1925 друкаваны орган ЦК ЛКСМБ, у 1926 — ЦК КП(б)Б і ЦК ЛКСМБ, у 1926—1928 — Цэнтральнага бюро літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк», у 1928—1932 — БелАПП, у 1932 — аргкамітэту Саюзу савецкіх пісьменьнікаў БССР.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Зьніклі ў 1932 годзе
Катэгорыя:Беларускія літаратурныя часопісы
Атэнтат

**Атэнтат** () — забойства ці замах на забойства асобаў, адказных за антыўкраінскія дзеяньні, ці ляяльных да акупацыйнай адміністрацыі асобаў, зробленае прадстаўнікамі Ўкраінскай Вайсковай Арганізацыі ці Арганізацыі ўкраінскіх нацыяналістаў. Тэрмін «атэнтат» выкарыстоўваецца таксама і наконт забойстваў кіраўнікоў украінскіх нацыяналістычных арганізацыяў.

## Вонкавыя спасылкі
* О. Баган «Націоналізм і Націоналістичний рух: історія та ідеї», Дрогобич: «Відродження», 1994 р.
* З. Книш «На повні вітрила! (Українська Військова Організація в 1924—1926 роках)» — Торонто: «Срібна Сурма», 1970 р.
* Книш «Становлення ОУН» — м. Київ, 1994 р.

Катэгорыя:Украінскі нацыяналізм
Падсьвядомасьць

**Падсьвядо́масьць** — псыхічныя працэсы, якія адбываюцца без выяўленьня іх у сьвядомасьці і па-за сьвядомым кіраваньнем.

У навуцы тэрмін зьявіўся ў 1889 годзе дзякуючы філязофскай дысэртацыі П’ера Жанэ. Пазьней ён быў пашыраны ў мэдычнай дысэртацыі «Псыхічны сьвет гістэрыкаў» («*L'état mental des hystériques*», 1892).

Катэгорыя:Псыхічныя працэсы
Катэгорыя:Псыхалёгія
Сусьветны акіян

**Сусьве́тны акія́н** — водная абалонка Зямлі, асноўная частка гідрасфэры, якая пакрывае 70,8% зямное паверхні і амывае ўсе матэрыкі ды астравы. Уключае ўсе водныя масы на Зямной паверхні за выняткам вады на сушы (то бок вадацёкаў і вадаёмах), мінэральныя і пародныя (г. зв. падземныя) воды, у біясфэры і атмасфэры (то бок у форме воднай пары).

Сярэдняя глыбіня Сусьветнага акіяну&nbsp;— 3795&nbsp;м, максымальная&nbsp;— 11022 м (Марыянская западзіна). Агульны аб’ём вады&nbsp;— 1340—1370&nbsp;млн км³. Амаль палову ягоных водаў знаходзіцца на глыбіні больш за  м. Дзеліцца на пяць злучаных, але адносна адасобленых вялікіх частак, называных акіянамі: Ціхі, Атлянтычны, Індыйскі, Паўночны ледавіты і Паўднёвы.

## Глядзіце таксама
* Гідрасфэра
* Акіянаграфія
* Вада

## Крыніцы

Катэгорыя:Акіяны
Катэгорыя:Гідрасфэра
Катэгорыя:Сусьветнае навакольнае асяродзьдзе
Вольфсбург

**Во́льфсбург** () — места ў зямлі Ніжняя Саксонія, Нямеччына. Разьмешчаны на рацэ Алер на паўночны ўсход ад Браўншвайгу, за 75 км на ўсход ад Гановэру і за 230 км на захад ад Бэрліну.

Праз горад праходзяць аўтабан А39 і хуткасная чыгунка Гановэр — Бэрлін. Па стане на 31 сьнежня 2011 году колькасьць насельніцтва складала 120 889 чалавек.

Вольфсбург заснаваны ў 1938 року і цяпер вядомы як месцапалажэньне штаб-кватэры «Фальксвагену».

## Гісторыя

Быў заснаваны 1 ліпеня 1938 году пад назвай **Stadt des KdF-Wagens** () ля вёскі Фалерсьлебэн і прызначаўся для пражываньня працаўнікоў новаадчыненага прадпрыемства Volkswagen па вытворчасьці «народнага аўтамабілю» Volkswagen Beetle (). Нагледзячы на тое, што вытворчасьць «Жукоў» тут была згорнутая ў 1978 (і перанесеная ў Мэксыку), завод працягвае існаваньне.

У часе Другое сусьветнае вайны тут таксама вырабляліся аўтамабілі, самалёты і іншыя транспартныя сродкі для ваенных мэтаў, у асноўным з прыцягненьнем прымусовай працоўнай сілы і ваеннапалонных. На загад Гітлера была пабудаваная чыгуначная станцыя для транспартаваньня і атрыманьня гатовых дэталяў для зборкі.

У 1945 годзе паселішча было перайменаванае ў Вольфсбург паводле аднайменнага замку, які быў заснаваны каля 1300 году на беразе ракі Алер. У 1951 годзе Вольфсбург быў выдзелены са складу раёну Гіфгорн і атрымаў статус гарадзкога раёну.

У лістападзе 2003 году на адзін тыдзень быў перайменаваны ў «Гольфсбург» дзеля сьвяткаваньня пачатку 5-га пакаленьня сэрыі Volkswagen Golf.

## Славутасьці
* Замак Вольфсбург, які ўпершыню ўпамінаецца пад 1302 годам. Сядзіба шляхецкага роду фон Бартэнсьлебэнаў
* Autostadt — вялікі музэй аўтамабіляў плошчай 42 гектары пад адкрытым небам, адчынены ў 2000 годзе. Акрамя выставы аўтамабіляў канцэрну тут можна выбраць аўтамабіль Volkswagen пад замову або прыняць удзел у розных культурных мерапрыемствах ці забавах
* Навуковы цэнтар «Фэна» — найвялікшы музэй прыкладных навук у Нямеччыне
* Прыватны музэй мастацтва , які спэцыялізуецца на сучасным мастацтве
* Плянэтарый

У  Вольфсбургу захаваліся некалькі сядзібаў каркаснага стылю.

## Спорт
У месьце дзейнічае футбольны клюб «VfL Wolfsburg» (заснаваны ў 1945 годзе, чэмпіён Нямеччыны 2009 году), а таксама хакейная каманда «Грызьлі Адамс Вольфсбург».

З 1993 году ладзіцца тэнісны турнір Volkswagen Challenger.

## Месты-сябры
* Лутан, Вялікабрытанія (з 1950)
* Марыньян, Францыя (з 1963)
* Правінцыя Пэзара і Ўрбіна, Італія (з 1975)
* Гальбэрштат, Нямеччына (з 1989)
* Пуэбля, Мэксыка
* Тальяці, Расея (з 1991)
* Бельска-Бяла, Польшча (з 1998)
* Таўбатэ, Бразылія (з 2005)

## Асобы
* Аўгуст Гайнрых фон Фалерсьлебэн, паэт
* Дэра Гой, музы́ка гурту «Oomph!»
* Саша Паэт, музыка («Avantasia», «After Forever», «Heaven's Gate» і іншых)
* Карын Янке, спрынтэрка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Музэй «Autostadt»
* Музэй мастацтва


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі
Біплян

**Біплян** — самалёт зь дзьвюма нясучымі паверхнямі (крыламі), зазвычай зьмешчанымі адна над адною.

Катэгорыя:Авіяцыйныя тэрміны
Катэгорыя:Вайсковыя самалёты
Катэгорыя:Самалёты
Меляшы (Берасьцейская вобласьць)

**Меляшы́** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Меляшы ўваходзяць у склад Сьцяпанкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 7 чалавек
* 1999 год — 13 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьцяпанкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Дэхейбарт

**Дэхе́йбарт** () — сярэднявечнае каралеўства на паўнёвым захадзе Валіі, створанае ў X стагодзьдзі пасьля аб’яднаньня Сэйсылугу й Дывэда. Валійскі назоў з лацінскай мовы перакладаецца як «правая частка» (), гэтак называюць усю Паўднёвую Валію.

## Гісторыя
Каралеўства Дэхейбарт было заснавана прыкладна ў 920 годзе Гіўэл ап Кадэлам, які аб’яднаў пад сваёй уладай Дывэд і Сэйсылуг. Сталіцай новага каралеўства быў замак Дынэвур, ад якога й атрымала сваю назву гэтая галіна нашчадкаў Родры ап Мэрвіну.

Як і некаторыя іншыя каралеўствы Валіі, Дэхейбарт існаваў да канчатковай заваёвы краіны нарманамі, але й да далучэньня Валіі да Ангельшчыны каралеўства страчвала незалежнасьць. У 1018 годзе Дэхейбарт перайшоў пад уладу Лівэліна ап Сэйсыла — караля Гўінэду, а ў 1023 годзе — пад уладу Рыдэрха ап Естына, кіраўніка Моргануга. Сын Лівэліна ап Сэйсыла, Грыфід ап Лівэлін, які здолеў аб’яднаць пад сваёй уладай амаль усю Валію, вярнуў да сябе Дэхейбарт, але пасьля ягонай сьмерці кантроль над каралеўствам зноўку перайшоў да дынэвурскага каралеўскага дома.

З 1078 па 1093 гадох у Дэхейбарце кіраваў Рыс ап Тэйдур, які не толькі здолеў пасьпяхова утрымаць за сабой сталец, але й значна ўмацаваў каралеўства. Тым не менш, нарманы з боку Ангельшчыны пачалі падыходзіць да ўсходняй мяжы Дэхейбарта, і ў 1093 годзе Рыс загінуў пры невысьветленых абставінах у Брыхейніёге. Пасьля гэтага нарманы пасьпяхова захапілі амаль усё каралеўства, а спадчыньнік Грыфід ап Рыс быў вымушаны ратавацца ўцёкамі. Аднак усё ж такі, ён атрымаў у панаваньне невялікую частку ўладаньняў свайго бацькі, асноўная частка каралеўства было разьмеркавана паміж нармандзкімі лордамі.

У 1136 годзе ў Валіі адбылося паўстаньне, і Грыфід уступіў у зьвяз з каралеўстам Гўінэд. Разам з Оўайнам Гўінэдам і Кадваладрам ап Грыфідам ён атрымаў перамогу ў бітве пры Крыг-Маўр супраць нарманаў каля Кардыгана. Тым самым Керэдыгіён быў вызвалены, але, нягледзячы на тое, што гістарычна гэтыя землі належалі да Дэхейбарту, на гэты раз яны перайшлі да Гўінэду, як «старэйшаму партнэру». Грыфід загінуў на наступны год пры невысьветленых абставінах.

Пасьля Грыфіда сталец Дэхейбарту займалі ягоныя сыны: Анараўд, Кадэл, Марэдыд і Рыс. Яны здолелі выгнаць нарманаў з каралеўства, а гўінэдцаў — з Керэдыгіёну. Пры Рысе ап Грыфідзе, вядомым як Лорд Рыс, пасьля сьмерці Оўайна Гўінэда ў 1170 годзе, Дэхейбарт стаў самым магутным з валійскіх каралеўстваў.

Пасьля таго, як Лорд Рыс сканаў у 1197 годзе каралеўства было падзелена паміж ягонымі сынамі, і пазьней не змагло супрацьстаяць узмацьненьню Гўінэду. Напачатку XIII стагодзьдзя князі Дэхейбарту звычайна выступаюць як васалы Лівэліна ап Ёрвэрта, караля Гўінэду.

На тэрыторыі Дэхейбарту знаходзіўся буйны рэлігійны цэнтар — сабор сьвятога Давыда; акрамя таго Рыгіварх Ланбадарнскі стварыў тут жыціе сьвятога.

## Літаратура
* *The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales*. Cardiff: University of Wales Press, 2008 

## Вонкавыя спасылкі
* The Early Welsh Kingdoms, Deheubarth

Катэгорыя:Былыя дзяржавы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 920 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1197 годзе
Катэгорыя:Сярэднявечны Ўэйлз
Напой

**Напо́й** — вадкасьць, прызначаная для піцьця. Акрамя задавальненьня фізыялягічных патрэбаў напоі зьяўляюцца часткай культуры грамадзтва.

## Пітная вада
Вада — аснова большасьці напояў, ужываных чалавекам. Ужываецца як у чыстым, гэтак і ў газаваным ці мінэралізаваным выглядзе (як здабытая з прыродных мінэральных крыніцаў, гэтак і з дадаткамі).

## Алькагольныя напоі
Алькагольныя напоі — гэта напоі, якія ўтрымліваюць у сваім складзе этаноль. Піва зьяўляецца часткай чалавечай культуры больш за . У Вялікабрытаніі, Ірляндыі, Нямеччыне і іншых краінах Эўропы ўжываньне піва (і іншых алькагольных напояў) у барах ці пабах зьяўляецца культурнай традыцыяй.

## Глядзіце таксама
* Кіфір
* Пітная вада
* Піцьцё

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі