open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жамайдзякі

**Жамайдзякі́** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мілейкаўскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1905 годзе ў вёсцы пражывала 319 чалавек.

## Насельніцтва
* 2009 год — 49 чалавек
* 1999 год — 105 жыхароў
* 1997 год — 116 жыхароў, 72 двары

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жамайдзякі — Жемойдяки Край Івацэвіцкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Катэгорыя:Мілейкаўскі сельсавет
Усходні вакзал (Парыж)

**Усходні вакзал** () — адзін зь сямі парыскіх вакзалаў, які абслугоўвае ўсходні напрамак Францыі (Нансі, Страсбург, Рэймс), а таксама дальнія кірункі: Швайцарыя, Люксэмбург, Нямеччына, Аўстрыя. Знаходзіцца на Пляцы 11 лістапада 1918 г. (Place du 11-Novembre-1918) у 10-й акрузе Парыжу.

## Гісторыя

Пабудаваны архітэктарам Франсуа-Аляксандрам Дзюкенэ ў 1847—1849 гадох.
4 кастрычніка 1883 г. з гэтага вакзалу ўпершыню адправіўся легендарны цягнік Усходні экспрэс (Venice Simplon Orient-Express).

## Архітэктура
У памяць бітвы пад Вэрдэнам над касамі вакзалу разьмешчаны два пано: «Патрыёты ўходзяць на фронт» і «Вяртаньне ваеннапалонных».

## Здарэньні
5 красавіка 2007 г. цягнік, які рухаўся з прыгараду Шато-Т’еры (Chateau-Thierry), урэзаўся ў абмежавальны буфэр. У выніку аварыі раненьні атрымалі 71 чалавек.

Катэгорыя:Вакзалы Парыжу
Крайні

**Кра́йні** — пасёлак у Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Ланькаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 9 чалавек
* 1999 год — 17 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ланькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бялыніцкага раёну
Усходні экспрэс

**Усходні экспрэс** () — пасажырскі цягнік клясы «люкс» прыватнай кампаніі *Orient-Express Hotels*, курсуе паміж Парыжам і Стамбулам з 1883 году.

Ідэя «Усходняга экспрэсу» належыць бэльгійцу Жоржу Нагельмакерсу. У 1889 годзе цягнік пераадольваў шлях ад Парыжу да Стамбулу, які перавышае 3000 км, за 67 гадзін. Пазьней «Усходнім экспрэсам» сталі зваць эўрапейскія цягнікі-люкс, адно-двухмесныя купэ якіх аздоблены ў стылі югендштыль. У кожным купэ ёсьць ракавіна з гарачай і халоднай вадой. Папулярнасьцю карысталіся маршруты Лёндан—Вэнэцыя, Парыж—Вена і нават Масква—Пэкін. У розны час ва «Усходнім экспрэсе» падарожнічалі Франц-Ёзэф I, Лізавета II, Шарль дэ Голь, Агата Крысьці і іншыя асобы.

Цягнік апісаны ў творах Агаты Крысьці.

Катэгорыя:Эўрапейская чыгунка
Тураўскі местачковы савет

**Ту́раўскі местачковы савет**, **Ту́раўскі 1-ы сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Тураўскага раёну Палескай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Тураў (цяпер места).

## Гісторыя
29 жніўня 1919 году створаны ў складзе Тураўскай воласьці Мазырскага павету Гомельскай (з 10 жніўня 1920 году — Менскай) губэрні РСФСР (з 1 студзеня 1919 году — Беларускай ССР), з 10 жніўня 1920 году да 17 ліпеня 1924 году — Тураўскай воласьці Мазырскага павету Менскай губэрні (да 18 сакавіка 1921 году), з 20 жніўня 1924 году — Тураўскага раёну Мазырскай акругі (ліпень 1924 году — 26 ліпеня 1930 году, 21 чэрвеня 1935 году — 20 лютага 1938 году), з 20 лютага 1938 году — Палескай вобласьці.

Згодна з указам Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету БССР ад 27 верасьня 1938 году, мястэчка Тураў атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У сувязі з гэтым местачковы савет быў рэарганізаваны ў пасялковы савет.

## Насельніцтва
* 1 студзеня 1933 году — 2157 жыхароў, 399 двароў

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1933 году — 1

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 513—518
*  С. 542

Катэгорыя:Былыя местачковыя саветы Тураўскага раёну
Катэгорыя:Местачковыя саветы, створаныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Местачковыя саветы, скасаваныя ў 1938 годзе
Жыткавіцкі пасялковы савет

**Жы́ткавіцкі пасялковы савет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жыткавіцкага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Жыткавічы.

## Гісторыя
27 верасьня 1938 году Жыткавічы атрымалі афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У сувязі з гэтым быў створаны пасялковы савет у складзе Палескай (з 8 студзеня 1954 году — Гомельскай) вобласьці.

16 ліпеня 1954 году пасялковаму савету перададзеныя населеныя пункты скасаванага Жыткавіцкага сельсавету.

19 лістапада 1971 году Жыткавічы атрымалі афіцыйны статус гораду раённага падпарадкаваньня. У сувязі з гэтым пасялковы савет быў рэарганізаваны ў гарадзкі савет.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя пасялковыя саветы Жыткавіцкага раёну
Катэгорыя:Пасялковыя саветы, створаныя ў 1938 годзе
Катэгорыя:Пасялковыя саветы, скасаваныя ў 1971 годзе
Грыўда (вёска)

**Гры́ўда** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мілейкаўскага сельсавету. На поўначы вёскі працякае рака Грыўда.

## Гісторыя
Упершыню ў пісьмовых крыніцах вёска згадваецца 1 красавіка 1522 году. У кнізе трэцяй судовых спраў Літоўскай Мэтрыкі пад нумарам 229 ад 1 красавіка 1522 году зьмешчаны запіс скаргі пана Пятра Мікуціча на службоўцу земскага Адзінца аб гвалтоўным наезьдзе на маёнтак Грыўду вышэйпамянёнага Пятра Мікуціча.

У «ревизии пущ и переходов звериных в Великом княжестве Литовском», зробленай пад кіраўніцтвам старосты Мсьцібагоўскім Рыгорам Багданавічам Валовічам у 1559 годзе, згадваецца і вёска Грыўда. «А рекою Гривдою полнили до врочища Балеких, демчи землю Бульскую з кгрунтом панов Хрибтовичов села их Гривды».

Пазьней вёска перайшла да князёў Палубінскіх. У 1790 годзе Герман Палубінскі збудаваў драўляную царкву сьвятога Мікалая.

У 1905 годзе ў вёсцы было 597 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2009 год — 192 чалавекі
* 1999 год — 250 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
* Стары парк паноў Палубінскіх

## Страчаная спадчына
* Сядзібны дом Палубінскіх
* Царква Сьвятога Мікалая (1790) 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Грыўда на Радзіма.орг

Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Катэгорыя:Мілейкаўскі сельсавет
Мілейкі (Берасьцейская вобласьць)

**Міле́йкі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Рудзянкі. Уваходзяць у склад Мілейкаўскага сельсавету Івацэвіцкага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Назва

Міліка або Мілека (Milike, Mielecke) — імя германскага паходжаньня. Адпаведнасьць літоўскіх імёнаў на -ейка (-іка) германскім імёнам з суфіксам -к- (Вілейка — Wilico, Мінейка — Minnico, Радзейка — Radecke < Radacho і г. д.) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

## Гісторыя
Упершыню ўпамінаецца 23 кастрычніка 1597 году ў дакумэнце, які засьведчыў падзел маёнтку Косава паміж князем Рыгорам Сангушкам-Кашырскім і Мікалаем Кішкам. Вёска адышла да ўладаньняў падкаморага Слонімскага павету Мікалая Кішкі. Вёска налічвала 35 гаспадарак з 21 валокай зямлі. У ліку іншых гаспадароў вёскі згадваюцца Якуб Мілейка з сынам Юрыем, Грышка Мілейка з сынамі Станіславам, Андрэем, Януком і Грыцук Мілейка з сынам Паўлам. Гэта дае падставы лічыць, што назва пайшла ад прозьвішча ці імя заснавальніка (Мілейкі — памяншальна-ласкальнае ад імя Мілій).

У 1905 годзе Мілейкі — вёска ў Косаўскай воласьці Слонімскага павету Гарадзенскай губэрні.

У 1924 годзе — у Косаўскай гімне Косаўскага павету Палескага ваяводзтва. 31 хата, 177 жыхароў.

З 1940 году вёска ў Альбінскім сельсавеце Косаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. 99 хат, 383 жыхары. З 20 верасьня 1947 году вёска ў Івацэвіцкім раёне. З 16 ліпеня 1954 году — у Верашкоўскім сельсавеце. У 1959 годзе — 365 жыхароў. З 1979 году — цэнтар саўгасу «Мілейкі», 358 жыхароў. У 2010 годзе нададзены статус аграгарадку.

## Насельніцтва
* 1905 год — 412 чалавек
* 1997 год — 661 чалавек, 221 гаспадарка
* 1999 год — 601 чалавек
* 2009 год — 521 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Катэгорыя:Мілейкаўскі сельсавет
Мілейкі

Назву **Міле́йкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Мілейкі — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Мілейкі — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Мілейка
* Мілейкава
* Мілейкавіч
* Мілейкаў
* Мілэйкава
Набіль Фэкір

**Набі́ль Фэкі́р** (;  18 ліпеня 1993 году) — францускі футбаліст, нападнік клюбу «Аль-Джазыра» з ААЭ і нацыянальнай зборнай Францыі. Чэмпіён сьвету 2018 году.

## Дасягненьні
**«Бэтыс»**:
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2022

**Францыя**:
* Чэмпіён сьвету: 2018

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Сьвінка (хвароба)

**Сьвінка** — запаленьне калявушных (радзей падсківічных і пад’язычных) сьлінных, плоцевых і падстраўнікавых залозаў, нэрвовай сыстэмы.

Узбуджальнікам служыць РНК-зьмяшчальны вірус. Хварэюць пераважна дзеці і падлеткі. Крыніцай заражэньня ёсьць хворыя на сьвінку. Заражэньне звычайна адбываецца паветрана-кропельным шляхам. Хвароба пакідае стойкі імунітэт. Прыкметы: павышаная тэмпэратура цела, боль у вобласьці ніжняй сківіцы пры адкрываньні рота і жаваньні, напухаюць і баляць пашкоджаныя залозы. Ускладненьні: бясплоднасьць, глухата і цукровы дыябэт. Лячэньне тэрапэўтычнае. Для прадухіленьня хваробы дзецям ва ўзросьце 1 год і 6 гадоў робяць камбінаваную прышчэпку супраць сьвінкі, адру і краснухі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вірусныя захворваньні
Катэгорыя:Дзяцінства
Катэгорыя:Вэтэрынарыя
Чапаева

Назву **Чапаева** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Магілёўская вобласьць:
** Чапаева — былы пасёлак у Быхаўскім раёне
** Чапаева — вёска ў Глускім раёне

* Менская вобласьць:
** Чапаева — вёска ў Любанскім раёне

## Глядзіце таксама
* Чапаеў
* Чапаеўка
* Чапаеўск
* Чапаеўскае
* Чапаеўскі
Мірскі пасялковы савет

**Мі́рскі пасялковы савет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Мір.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Мірскага (з 17 сьнежня 1956 году — Карэліцкага, з 25 сьнежня 1962 году — Наваградзкага, з 6 студзеня 1965 году — Карэліцкага) раёну Баранавіцкай (з 8 студзеня 1954 году — Гарадзенскай) вобласьці.

29 лістапада 2011 году ліквідаваная вёска Засьценкі.

16 студзеня 2014 году пасялковы савет рэарганізаваны ў сельсавет з цэнтрам у Міры.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1986 году — 18

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 648—653

Катэгорыя:Былыя пасялковыя саветы Карэліцкага раёну
Катэгорыя:Пасялковыя саветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Пасялковыя саветы, скасаваныя ў 2014 годзе
Вугольшчына

**Вуго́льшчына** — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Цяхцінскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1624 годзе ў складзе фундуша нададзеная Бялыніцкаму кляштару кармелітаў.

## Насельніцтва
* 2010 год — 58 чалавек
* 1999 год — 77 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Цяхцінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бялыніцкага раёну
Халап’я

**Халап’я́** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Яглевіцкага сельсавету.

Да 9 жніўня 2022 году ўваходзіла ў склад скасаванага Падстарынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 129 чалавек
* 2009 год — 118 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Яглевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Барэцкая дуброва

**Барэ́цкая дуброва**, **Чыстая дуброва «Барэцкая»** — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэньня ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці.

Разьмешчана за 1 кілямэтар на поўнач ад  вёскі Кушняры, за 200 мэтраў на захад ад будынку Барэцкага лясьніцтва, выдзел 7 квартала № 182. Дуброва ялова-грабова-чарнічная. Плошча дубровы складае 3,6 га. Узрост дрэў 110—120 гадоў, вышыня 24 м, дыямэтар 0,6 м. Эталённае насаджэньне дубу з рэдкім удзелам у ніжніх ярусах грабу звычайнага, елкі эўрапейскай. Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэньня Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Славутасьці Івацэвіцкага раёну
Катэгорыя:Дубровы Беларусі
Катэгорыя:Лясныя масівы Беларусі
Батанічны помнік прыроды

**Батанічныя помнікі прыроды** — аб’екты расьліннасьці і флёры, якія маюць навуковую, культурна-пазнавальную, гістарычную, эстэтычную каштоўнасьць і ахоўваюцца дзяржавай.

На Беларусі каля 180 батанічных помнікаў прыроды рэспубліканскага значэньня: 
* старадаўнія паркі:
** Бальценіцкі парк 
** Вердаміцкі парк
** Вялікамажэйкаўскі (Шчучынскі раён)
** Гомельскі палацава-паркавы ансамбль
** Замкавы парк (Мір)
** Палацава-замкавы комплекс у Нясьвіжы
** Палац Радзівілаў (Радзівілімонты) (Клецкі раён) і інш.;
* каштоўныя ўчасткі лесу:
** Барысаўскае лесанасаджэньне
** Барэцкая дуброва (Івацэвіцкі раён)
** Вепрынская дуброва (Чэрыкаўскі раён) 
** Шолкавіцкая дуброва (Чарнейкаўская; Рэчыцкі раён) і інш.; 
* насаджэньні інтрадукаваных дрэў і кустоў:
**  Вінклераўскі хвойнік (Нясьвіскі раён) 
** Ліноўскі хвойнік (Пружанскі раён)
** Моўчадзкае насаджэньне лістоўніцы эўрапейскай (Баранавіцкі раён) і інш.;
* расьлінныя згуртаваньні на межах арэалаў, у месцах, аддаленых ад асноўнай вобласьці свайго пашырэньня: 
**Бёрдаўскае лесанасаджэньне (Клічаўскі раён), 
** Добрускія ельнікі 
** Маларыцкія ельнікі і інш., 
*  расьлінныя згуртаваньні з рэдкімі, рэліктавымі і тымі, якія зьнікаюць, відамі расьлінаў:
** Вятчынскае месца росту рададэндрану жоўтага (Жыткавіцкі раён), 
** Восаўскае насаджэньне карэльскай бярозы 
** Церабескае насаджэньне карэльскай бярозы (Івацэвіцкі раён) і інш.;
* дрэвы мясцовых парод (асабліва вылучаюцца ўзростам, памерамі, прыгажосьцю ці зьвязаныя з гістарычнымі падзеямі) і ўнікальныя дрэвы-інтрадуцэнты (больш за 50).

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Прыродныя помнікі Беларусі
Катэгорыя:Флёра Беларусі
Падстарынь

**Падстары́нь** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. У складзе Яглевіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Да 9 жніўня 2022 году цэнтар скасаванага Падстарынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 789 чалавек
* 2009 год — 661 чалавек

## Інфраструктура
У вёсцы працуе сярэдняя школа, бібліятэка, аддзяленьне сувязі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Яглевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Моўчадзкае насаджэньне лістоўніцы эўрапейскай

**Моўчадзкае насаджэньне лістоўніцы эўрапейскай** — батанічны помнік прыроды рэспубліканскага значэньня ў Беларусі, разьмешчаны ў Моўчадзкім лясьніцтве ў Баранавіцкім раёне.

Насаджэньне лістоўніцы эўрапейскай (90%) з дамешкам хвоі Веймутава (10%). Плошча складае 1,6 га. Узрост дрэў каля 110 гадоў, вышыня 40 м, дыямэтр каля 0,5 м. Унікальны па ўзросьце і прадукцыйнасьці ўчастак каштоўных інтрадуцэнтаў. Ахоўны статус нададзены ў 1963 годзе.

## Гісторыя
Знаходзіцца ў лесе, які называецца Паніква. Стары лес, якіх сёньня ў Беларусі засталося ўжо няшмат, у нашы дні выкарыстоўваецца як генэтычны рэзэрват каштоўных беларускіх пародаў дрэваў. На дзялянцы памерам 1,6 га тут растуць лістоўніцы эўрапейскія. Іх напрыканцы ХІХ ст. пасадзілі шляхціцы Незабытоўскія, чый маёнтак быў у суседняй Вялікай Сваротве. Гэта самая вялікая дзялянка лістоўніцы эўрапейскай у Беларусі. У 2010 годзе адмыслоўцы зь Белдзяржлесу ацанілі, што дрэвам ужо больш за 130 гадоў. Некаторыя зь іх сягаюць у вышыню больш за паўсотні мэтраў і маюць дыямэтар камля больш за паўмэтра. Сярод паважных лістоўніц Незабытоўскія пасадзілі тут некалькі хвояў Веймутава, радзіма якіх — Паўночная Амэрыка. Гэтыя дрэвы сёньня таксама дасягнулі карабельнай вышыні, акурат той, якая дазволіла калісьці будаваць зь іх караблі для Брытанскага карабельнага флёту. У 2000-х гадах у некалькіх лясьніцтвах Баранавіцкага раёну дзеля экспэрымэнту пасадзілі яшчэ каля 20 га лістоўніцы эўрапейскай. Але ў Моўчадзкім лясьніцтве маладыя дрэўцы прыжыліся найлепей.

## Месцазнаходжаньне
Па дарозе зь в. Малая Сваротва трэба зьвярнуць направа ў лес, не даяжджаючы 1 км да в. Андрэеўцы. Лясная дарога праз 150–200 м прывядзе на паляну з драўлянай альтанкай. Тут і пачынаецца дзялянка з экзатычным для Беларусі лесам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэньня Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Баранавіцкі раён
Вельмі вялікі тэлескоп

**Вельмі вялікі тэлескоп** (ВВТ) — тэлескопная сыстэма Эўрапейскай паўднёвай абсэрваторыі, усталяваны на гары Сэра Параналь у пустыні Атакама на поўначы Чылі. ВВТ складаецца з чатырох асобных тэлескопаў, галоўнае люстэрка кожнага зь якіх мае дыямэтар 8,2 м. Тэлескопы называюцца *Анту*, *Куэен*, *Мэліпаль* і *Епун* паводле назваў астранамічных аб’ектаў у мапудунгунскай мове; яны могуць выкарыстоўвацца як асобна, так і разам, калі трэба атрымаць вельмі вялікай кутавой разрознасьці.

ВВТ дзейнічае ў бачным ды інфрачырвоным дыяпазоне хваляў. Кожны з чатырох асобных тэлескопаў можа выяўляць аб’екты прыкладна ў чатыры мільярды разоў цьмянейшыя, чым бачныя няўзброеным вокам, а аб’яднаныя разам тэлескопы дасягаюць кутавой разрознасьці каля 0,001 кута-сэкундаў.

ВВТ — найбольш прадуктыўны наземны тэлескоп. Дзякуючы яму была атрыманая першая выява экзаплянэты, адбываецца сачэньне за зоркамі, якія круцяцца вакол звышмасіўнай чорнай дзіркі ў цэнтры Птушынай Дарогі, назіраньне вячэрняга золку найдаўжэйшага вядомага ўсьплёску гама-выпраменьваньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына Эўрапейскай паўднёвай абсэрваторыі
* Выявы, атрыманыя з ВВТ

Катэгорыя:Эўрапейская паўднёвая абсэрваторыя
Катэгорыя:Інтэрфэрамэтрычныя тэлескопы
Катэгорыя:Антафагаста (рэгіён)
Катэгорыя:Інфрачырвоныя тэлескопы
Катэгорыя:Аптычныя тэлескопы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1998 годзе
Дрыта Гнілане

«**Дрыта**» () — косаўскі футбольны клюб з гораду Гнілане. Заснаваны ў 1947 годзе. Чатырохразовы чэмпіён Косава (2003, 2018, 2020, 2025), уладальнік Кубка Косава (2001).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гнілане
Сіняўскі сельсавет

Назву **Сіня́ўскі [[сельсавет]]** маюць:

* Сіняўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мірскага раёну Гарадзенскай вобласьці
* Сіняўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Клецкага раёну Менскай вобласьці
Паўднёваарабійскі фронт (Першая сусьветная вайна)

**Паўднё́ваарабі́йскі фронт Пе́ршай сусьве́тнай вайны́** — сэрыя бітваў паміж брытанскімі і турэцкімі войскамі ў пэрыяд зь лістапада 1914 па ліпень 1916 году ў часы Першай сусьветнай вайны за кантроль над брытанскай калёніяй Адэн, важным пунктам для караблёў на іх шляху з Азіі ў Суэцкі канал.

Брытанская імпэрыя абвясьціла вайну Асманскай імпэрыі 5 лістапада 1914 году, на што туркі адказалі сваёй дэклярацыяй аб абвяшчэньні вайны 11 лістапада. З самага пачатку, туркі плянавалі ўварваньне ў брытанскі пратэктарат Адэн у саюзе зь мясцовымі арабскімі плямёнамі. Туркі сабралі пэўныя сілы на Шэйх-Саідзе, паўвостраве, які выступае ў Чырвонае мора да вострава Пэрым.

У пачатку вайны ангельцы валодалі толькі адной вайсковай адзінкай, разьмешчанай у Адэнскім пратэктараце — Адэнскай брыгадай, якая ўваходзіла ў склад Брытанскай індыйскай арміі. У лістападзе 1914 году сілы Асманскай імпэрыі з Емэну пачалі наступ на Адэн і дабіліся некаторых посьпехаў, але да 1916 году былі спынены сіламі брыгады і прыбыўшымі падмацаваньнямі, што прывяло да заканчэньня баявых дзеяньняў на гэтым фронце.

Саюзьнікам ангельцаў у гэтай кампаніі быў султанат Лахэдж, які знаходзіўся тады ў намінальнай залежнасьці ад брытанскай кароны, — вялікая частка яго тэрыторыі апынулася пад асманскай акупацыяй. Падчас кампаніі ангельцы таксама часова акупавалі Фарасанскія астравы на поўнач ад Емэну.

## Крыніцы

## Літаратура
* Bruce, Anthony. *The Last Crusade: The Palestine Campaign in the First World War*. London: Murray, 2002.
* Connelly, Mark. "The British Campaign in Aden, 1914-1918". *Journal of the Centre for First World War Studies*, 2:1 (2005) 65-96.
* Farndale, Sir Martin. *History of the Royal Regiment of Artillery: The Forgotton Fronts and the Home Base, 1914-18*. London: Royal Artillery Institution, 1988.
* Mehra, R. N. *Aden and Yemen, 1905-1919*. Delhi: Agram Prakashan, 1988.
* Walker, G. Goold. *Honourable Artillery Company in The Great War 1914-1919*. London: Seeley, Service & Co. Ltd., 1930.

Катэгорыя:Гісторыя Емэну
Катэгорыя:Першая сусьветная вайна
Сельцы (Магілёўская вобласьць)

**Се́льцы** — вёска ў Глускім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Калаціцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 72 чалавекі
* 1999 год — 111 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Калаціцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёну
Паўднёвая Арабія

**Паўднёвая Арабія** (па-арабску: **جنوب الجزيرة العربية** ці **العربية الجنوبية**) — гісторыка-геаграфічная вобласьць, што знаходзіцца на поўдні Арабійскага паўвостраву на якіх цяпер месьцяцца тэрыторыі Емэну, Аману і частка Саудаўскай Арабіі (Асыр, Джызан, Наджран).

Насельніцтва Паўднёвай Арабіі мае больш складаны этнагенэз, чым іншае насельніцтва паўвострава, у выніку для мясцовых народнасьцяў характэрны шэраг гістарычна склаўшыхся расавых (прыкметы нэгроіднай і этыёпскай рас), этнічных (нашчадкі насельніцтва старажытных дзяржаваў — Аўсан, Катабан, Маін, Саба, Хімьяр) і лінгвістычных (паўднёваарабійскія мовы махры, сакатры, шэхры і інш.) асаблівасьцяў.

## Глядзіце таксама
* Вялікі Емэн
* Емэн
* Аман
* Руб-эль-Халі
* Пратэктарат Паўднёвай Арабіі
* Фэдэрацыя Паўднёвай Арабіі

Катэгорыя:Геаграфія Блізкага Ўсходу
Крыўцы

Назву **Крыўцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Крыўцы — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласьці
* Крыўцы — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Крывец
* Крыўка
* Крыўкі
* Крыўляны
* Крыўск
* Крыўчыцы
Боркі (Івацэвіцкі раён)

**Бо́ркі** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Яглевіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Першае пісьмовая згадка пра вёску датуецца 7 сакавіка 1576 году. Паводзячы абмер Слонімскага лясьніцтва, Дзьмітры Фёдаравіч Сапега моцна прастудзіўся і памёр у Борках 7 сакавіка 1576 году, але пахавалі яго ў радавым маёнтку Недынгі.

У 1673 г. Боркі, дакладней Боркінскае староства, у склад якога ўваходзілі і суседнія вёскі, належала ўдаве Ганьне з Концеў Сапежанцы, жонцы абознага ВКЛ, ваяводы віленскага, гетмана вялікага Паўла Яна Сапегі (1609 — 30 сьнежня 1665).

Ганна Барбара Сапежанка, дачка Васіля Конца і Барбары з Хадкевічаў 6 траўня 1698 году даруе ўніяцкай царкве ў Борках дзьве валокі зямлі ў вёсцы Азярцы з правам уезду да пушчы і карыстаньнем язамі на рэчцы Грыўдзе. Зрабіла яна так у знак памяці аб цудадзейнай іконе Беззаганнага зачацьця Найсьвяцейшай Багародзіцы, якая аб’явілася на сасьне ў недалёкім лесе 4 чэрвеня 1670 году. Памерла Ганна Сапежанка 25 красавіка 1707 году і пахавана ў касьцёле ў Бяроза-Картускай, побач з магілай мужа — Паўла Сапегі.

У 1886 годзе ў вёсцы было 25 двароў, 286 жыхароў. У 1905 г. у сяле пражывала 531 чалавек. 

Перад вайной у вёсцы жыло 515 чалавек у 102 дварах. Падчас Вялікай Айчыннай вайны гітлераўцамі было спалена 90 дамоў, забіта 57 чалавек.

Да 9 жніўня 2022 году ўваходзіла ў склад скасаванага Падстарынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 170 чалавек
* 2005 год — 125 чалавек, 79 двароў
* 2009 год — 108 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Боркі — Борки, Край івацэвіцкі

Катэгорыя:Яглевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны
Сенькавічы (Івацэвіцкі раён)

**Се́нькавічы** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Яглевіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Першае пісьмовая згадка вёскі датуецца 14 сьнежня 1557 годам. У гэты дзень Ганна Сухадольская робіць дарчы запіс у кнігу Слонімскага земскага суду, у якім перадае ў поўнае карыстаньне «молжонку своему Яну Суходольскому, узнаваючи его ку собе зычливую приязнь… дворец Сеньковский».

У 1567 годзе «двор Сенковский» належыць Войцеху Войцехавічу Нарбуту. 25 кастрычніка 1567 году Нарбут па пастанове Гарадзенскага сэйму павінен быў выставіць са сваіх маёнткаў войска на паспалітае рушэньне з разьліку аднаго коньніка на 10 службаў ці двароў. У ліку маёнткаў, зь якіх Войцех Нарбут выставіў войска, значыцца і «двор Сеньковский» у Слонімским павеце.

З траўня 1756 году ваявода Смаленскі Пётар Сапега ў ліку другіх фальваркаў «даруе і навечна запісвае сыну свайму Яну Сапезе, старосту Сакалоўскаму фальварак».

У 1905 годзе ў вёсцы пражывала 507 чалавек.

Да 9 жніўня 2022 году ўваходзіла ў склад скасаванага Падстарынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 419 чалавек
* 2009 год — 408 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
* Курганны могільнік, мясцовая назва Швэдзкія капцы, адносіцца да ХІ—ХІІІ ст.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сенькавічы - Сеньковичи, Край Івацэвіцкі

Катэгорыя:Яглевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Тама Лемар

**Тама Лемар** (;  12 лістапада 1995 году) — францускі футбаліст, нападнік гішпанскага клюбу «Жырона» (у арэндзе з «Атлетыка») і нацыянальнай зборнай Францыі. Чэмпіён сьвету 2018 году.

## Дасягненьні
**«Манака»**:
* Чэмпіён Францыі: 2017

**«Атлетыка»**:
* Чэмпіён Гішпаніі: 2021
* Уладальнік Супэркубка УЭФА: 2018

**Францыя**:
* Чэмпіён сьвету: 2018

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Поразаўскі сельсавет

Назву **Поразаўскі сельсавет** маюць:

* Поразаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Поразаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці
* Поразаўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Сьвіслацкага раёну Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Поразаўскі пасялковы савет
* Поразаўскі раён
Ясенцы

**Я́сенцы** — вёска ў Глускім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Завалочыцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 13 чалавек
* 2010 год — 5 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Завалочыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёну
Поразаўскі сельсавет (Поразаўскі раён)

**Поразаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Поразаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Поразаў (цяпер мястэчка).

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Поразаўскага раёну Берасьцейскай (з 20 верасьня 1944 году — Гарадзенскай) вобласьці.

30 красавіка 1958 году вёску Поразаў пераўтварылі ў гарадзкі пасёлак. У сувязі з гэтым сельсавет быў скасаваны, а населеныя пункты гэтага сельсавету былі перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаваньне Поразаўскага пасялковага савету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 3

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 308—311

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Поразаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1958 годзе
Стайкі (Івацэвіцкі раён)

**Ста́йкі** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Цэнтар Стайкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 988 жыхароў
* 2001 год — 1017 жыхароў, 386 двароў
* 1999 год — 1045 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Стайкаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Быч

**Быч** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавету.

## Гісторыя
27 сакавіка 1846 году ў вёсцы было 14 гаспадарак, у якіх пражываў 131 чалавек. У агульнай колькасьці сяляне мелі 8 коней, 59 валоў, 30 кароў, 108 авечак, 56 сьвіней, 15 пчаліных вульляў. Вясковы зямельны надзел складаў 9 дзесяцін прысядзібнай зямлі, 168 дзесяцін ворнай зямлі і 56 дзесяцін сенакосу.

У 1905 годзе жыхароў у вёсцы было 316 чалавек.

## Насельніцтва
* 2009 год — 37 чалавек
* 1999 год — 65 чалавек
* 1997 год — 80 чалавек, 48 двароў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Быч — Бычь

Катэгорыя:Стайкаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Аўсто

**Аўсто́** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавету. На поўначы вёскі праходзіць аўтастрада .

## Гісторыя
У 1905 годзе — 98 жыхароў. Побач зь вёскай маёнтак, у якім пражывае 9 чалавек.

## Насельніцтва
* 2009 год — 28 чалавек
* 1999 год — 34 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Стайкаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Поразаўскі сельсавет (Сьвіслацкі раён)

**Поразаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Сьвіслацкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Поразаў.

## Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 году ў складзе Поразаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці БССР. Цэнтар — вёска Поразаў. З 20 верасьня 1944 году ў Гарадзенскай вобласьці. 16 ліпеня 1954 году да сельсавету далучана тэрыторыя скасаванага Лескаўскага сельсавету. 30 красавіка 1958 году скасаваны ў сувязі з наданьнем вёсцы Поразаў статусу гарадзкога пасёлка, населеныя пункты перададзены ў склад Поразаўскага пассавету.

Пасьля скасаваньня Поразаўскага раёну 20 студзеня 1960 году пассавет увайшоў у склад Сьвіслацкага раёну. 2 сьнежня 1961 году да пассавету далучана частка тэрыторыі скасаванага Крапіўніцкага сельсавету (вёскі Вялікія Баброўнікі, Вялікая Каланая, Гурчыны, Залесная, Крапіўніца, Малая Каланая, Маташы, Наркавічы, Сакольнікі, Стасюцічы, Хрустава, Шурычы і хутар Сакольнікі).

23 сьнежня 1964 году ў склад Навадворскага сельсавету перададзены вёскі Залесная, Лозы і Шурычы. 15 лістапада 1971 году скасавана вёска Лескі (зьлілася зь вёскай Новасады).

23 лютага 1976 году ў склад Вердаміцкага сельсавету перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі Вялікія Баброўнікі, Вялікая Каланая, Малая Каланая, Наркавічы, Сакольнікі, Стасюцічы і хутары Сакольнікі).

14 лютага 1977 году да пассавету далучана тэрыторыя скасаванага Гарнастаевіцкага сельсавету. 20 ліпеня 1992 году ў склад пассавету зь Вердаміцкага сельсавету вернуты вёскі Вялікія Баброўнікі, Вялікая Каланая, Малая Каланая, Наркавічы, Сакольнікі, Стасюцічы і хутар Сакольнікі.

1 студзеня 2014 году Поразаўскі пасялковы савет рэарганізаваны ў сельсавет з цэнтрам у мястэчку Поразаў.

Насельніцтва паводле перапісу 2009 году — 1637 чалавек, зь іх 51,5% — беларусы, 44,6% — палякі.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 308—311


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Сьвіслацкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 2014 годзе
Аляксейкі (Берасьцейская вобласьць)

**Аляксе́йкі** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавету. На поўначы вёскі праходзіць аўтастрада .

## Гісторыя
Першае ўпамінаньне вёскі датуецца 1559 годам. Ян Віктарын, судзьдзя Слонімскі, трымальнік івацэвіцкага двара, скардзіцца маршалку Вялікага Княства Літоўскага (ВКЛ) Рыгору Валовічу на тое, што «*1559 року, месяца ноябра 24 дня, в пятницу, пан Лев Борысович Обрезцов нет ведома для которое прычины, з многими слугами и подданными своими наехавши мцно кгвалтом на власный кгрунт именья его милости Ивачевского, на поля, на дубровы, на сеножати за селом Олисиевцы, отъехал на колько десят бочок поля, а сеножатей также на колько стирт сена, и тем дубровы и лесов не мало, копцы давные разметать и грани з сосон и з дубов вырубати а стену ново положити и копцы покопати казал*».

Празь сем гадоў, у 1566 годзе, падобная межавая спрэчка зноў узьнікла паміж падданымі новага ўладальніка Івацэвіцкага маёнтку Яна Юр’евіча Багуматкі «села его Олисеевич» і людзьмі бялавіцкімі Васіля Тышкевіча. Яшчэ колькі раз у адной форме «села Ивацевичского Олисеевичы».

У 1886 годзе ў вёсцы 8 двароў, жыхароў — 184, царкоўна-прыходзкая школа. У 1892 годзе Аляксееўская народная вучэльня, 83 хлопчыкі, настаўнік Восіп Паўлавіч Кацэвіч, закончыў Сьвіслацкую настаўніцкую сэмінарыю; настаўнік закона Божага, сьвятар мясцовай царквы Аляксей Асялынскі, закончыў Цьвярскую духоўную сэмінарыю. у 1905 годзе: Аляксееўскае народная вучэльня, 48 хлопчыкаў і 4 дзяўчынкі, настаўнік Макавельскі, закончыў Гарадзенскую гімназію, гадавы аклад — 260 р.; настаўнік закона Божага, сьвятар Вядзельскі Аляксей Фаміч, з акладам у 40 рублёў.

## Насельніцтва
* 2009 год — 95 чалавек
* 1999 год — 121 чалавек

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Аляксейкі — Алексейки, Край Івацэвіцкі

Катэгорыя:Стайкаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Зялёны Бор (Берасьцейская вобласьць)

**Зялёны Бор** — пасёлак у Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавету. На поўначы вёскі праходзіць аўтастрада , з поўначы — .

## Насельніцтва
* 2009 год — 822 чалавекі
* 1999 год — 1016 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Стайкаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Падсьвільскі сельсавет

**Падсьві́льскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Глыбоцкага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Падсьвільле.

## Гісторыя
9 жніўня 2013 году Падсьвільскі пасялковы савет рэарганізаваны ў сельсавет.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Глыбоцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 2013 годзе
Бэнжамэн Мэндзі

**Бэнжамэн Мэндзі** (;  17 ліпеня 1994 году) — францускі футбаліст, абаронца польскага клюбу «Погань». Колішні гулец нацыянальнай зборнай Францыі. Чэмпіён сьвету 2018 году.

## Дасягненьні
**«Манака»**:
* Чэмпіён Францыі: 2017

**«Манчэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2018, 2019, 2021
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2020, 2021
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2018

**Францыя**:
* Чэмпіён сьвету: 2018

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі

**«Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі»** — дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, заснаванае ў студзені 1967 году ў якасьці Галоўнай рэдакцыі Беларускай савецкай энцыкляпэдыі.

На 2018 год выдавецтва ўлучала 6 рэдакцыяў: 1) гістарычных навук, 2) сучаснага прыродазнаўства, 3) літаратуры, мастацтва і культуралёгіі, 4) літаратурнага і навуковага кантролю, 5) мастацка-тэхнічнай падрыхтоўкі выданьняў, 6) спэцыяльных праектаў і электронных выданьняў.

## Мінуўшчына
1 студзеня 1967 году Акадэмія навук БССР заснавала Галоўную рэдакцыю Беларускай савецкай энцыкляпэдыі на правах навукова-дасьледчага інстытуту. 1 студзеня 1975 году Дзяржаўны камітэт друку БССР атрымаў рэдакцыю ў сваё падпарадкаваньне. У 1980 годзе рэдакцыю пераўтварылі ў выдавецтва, якому надалі імя Петруся Броўкі.

### Галоўныя рэдактары
* Пятрусь Броўка (1967—1980)
* Іван Шамякін (1980—1992)
* Міхась Ткачоў (красавік—кастрычнік 1992)
* Барыс Іванавіч Сачанка (1993—1995)
* Генадзь Пашкоў (1996—2008)
* Уладзімер Саламаха (2008—2010)
* Ларыса Языковіч (з 2010 году)

### Шматтомныя выданьні
* Беларуская савецкая энцыкляпэдыя (12 тамоў, 1969—1975, Дзяржаўная прэмія БССР 1976)
* Беларуская ССР: кароткая энцыкляпэдыя (5 тамоў, 1978—1981)
* Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (5 тамоў, 1977—1984)
* Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі (5 тамоў, 1984—1987)
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі (7 тамоў, 1984—1988, Дзяржаўная прэмія БССР 1990)
* Энцыкляпэдыя прыроды Беларусі (5 тамоў, 1983—1986, срэбраны мэдаль праграмы ААН па навакольным асяродзьдзі 1984)
* Беларуска-расейскі слоўнік (2 тамы, 1988—1989, 2-е выд.)
* Беларускія пісьменьнікі: даведнік (6 тамоў, 1992—1995)
* Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі (6 тамоў, 1993—2003)
* Фразеалягічны слоўнік беларускай мовы (2 тамы, 1993, Іван Лепешаў)
* Ілюстраваная храналёгія гісторыі Беларусі (2 тамы, 1995—1996)
* Расейска-беларускі слоўнік (3 тамы, 1995, 6-е выд.)
* Беларуская энцыкляпэдыя (18 тамоў, 1996—2004)
* Тэатральная Беларусь (2 тамы, 2002—2003)
* Памяць: гісторыка-дакумэнтальная хроніка (146 тамоў пра кожны раён Беларусі, 1985—2005)
* Вялікае княства Літоўскае: энцыкляпэдыя (3 тамы, 2005—2010)
* Археалёгія Беларусі (2 тамы, 2009)
* Культура Беларусі: энцыкляпэдыя (6 тамоў, 2010—2016)
* Гарады і вёскі Беларусі (15 тамоў, з 2004-га году)

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:Прадпрыемствы Менску
Катэгорыя:Першамайскі раён (Менск)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1967 годзе
Ходараўка

Назву **Ходараўка** маюць:

* Ходараўка — вёска ў Сеньненскім раёне Віцебскай вобласьці
* Ходараўка — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласьці
* Ходараўка — вёска ў Аўсянкаўскім сельсавеце Горацкага раёну Магілёўскай вобласьці
* Ходараўка — вёска ў Ходараўскім сельсавеце Горацкага раёну Магілёўскай вобласьці
Міхнавічы (Івацэвіцкі раён)

**Мі́хнавічы** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавету. Празь вёску праходзіць аўтастрада .

## Гісторыя
Перад вайной у вёсцы жыло 190 чалавек у 50 дварах. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў кастрычніку 1944 году гітлераўцамі было спалена 40 дамоў.

## Насельніцтва
* 2009 год — 128 чалавек
* 1999 год — 174 чалавекі

## Славутасці
* У вёсцы пастаўлены помнік юнаму герою, удзельніку партызанскага руху на тэрыторыі Берасьцейскай і Пінскай абласьцей у гады Вялікай Айчыннай вайны Мікалаю Гойшыку.
* На мясцовых могілках пахаваны паэт Мікола Купрэеў.

## Асобы
* Аляксей Белы (нар. 1952) — беларускі паэт, сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Стайкаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны
Няхачава

**Няха́чава** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Стайкаўскага сельсавету. У вёсцы разьмешчана чыгуначная станцыя Косава-Палескае. Празь вёску праходзіць аўтастрада .

## Насельніцтва
* 2009 год — 256 чалавек
* 1999 год — 258 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
* Могілкі нямецка-аўстрыйскіх салдат Першай сусьветнай вайны (1914—1918), паўднёва-заходняя ўскраіна вёскі, 20 м справа ад дарогі Стоўпцы — Івацэвічы — Кобрынь — 
* Конна-паштовая станцыя (Гасьціннага двара), узьведзеная ў 1846 годзе па ўзорным праекце на шашы Менск — Берасьце. — 
* Будынак чыгуначнай станцыі

## Асобы
* Алена Раўкоўская — маці савецкага актора Анатоля Папанава

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Няхачава на радзіма.орг

Катэгорыя:Стайкаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Аляксей Белы

**Аляксей Ільіч Белы** (нарадзіўся  в. Міхнавічы Івацэвіцкага раёну) — беларускі паэт, сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 20 сьнежня 1952 году, але афіцыйна маці пазначыла дату  нараджэньня на 2 студзеня 1953 году.

Пасьля заканчэньня школы №2 у Івацэвічах паехаў на Поўнач. Атрымаў спэцыяльнасьць штурман маламерных марскіх суднаў. Працаваў у Пінску памочнікам капітана цеплаходу. Скончыў Гомельскі політэхнікум, Гарадзенскі дзяржаўны ўнівэрсытэт, Кіеўскі інстытут паліталёгіі і сацыяльнага кіраваньня.

З 1977 году — у Баранавічах. Працаваў журналістам у газэце «Знамя камунізму». Пасьля быў галоўным рэдактарам газэт «Текстильщик», «Шаг» і намесьнікам галоўнага рэдактара газэты Intex-press, дырэктарам-галоўным рэдактарам ПУП «ІнтэксПрэс-Рэгіён». З 2016 году — на пэнсіі.

Першыя вершы апублікаваў у 1971 г. у Карэліі.

У Баранавічах ўступіў у літаратурнае аб’яднаньне «Плынь», там было многа выбітных людзей, сярод якіх Вэнанцы Бутрым і Анатоль Станкевіч. Вершы публікаваліся ў гарадзкіх і абласных газэтах, “Літаратура і мастацтва”, у часопісе “Дыялог”, кнізе выбранай беларускай паэзіі “Агледзіны” (1998г.), літаратурным альманаху г. Баранавічы “Сьвятліца” (1997г., 2000г., 2006г.), калектыўным зборніку “Паэзія Берасцейшчыны. Дзядзінец” (1999г.).

Сябра Беларускай асацыяцыі журналістаў і Беларускага ПЭН-цэнтру.

## Бібліяграфія
* 1994 — Тридцать второе августа
* 1997 — Невольничьи песни
* 1999 — Каляровыя сны
* 2002 — Боскі вецер правінцыі
* 2010 — Кветкі ў стагах
* 2013 — Прыватны сектар
* 2015 — Ад Грыўды да Гандвіка (кніга ўспамінаў)
* 2018 — Жыві, дзе ўдосталь ветру

## Крыніцы

## Літаратура
* Аляксей Белы, сайт Саюзу беларускіх пісьменьнікаў

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івацэвіцкім раёне
Катэгорыя:Асобы Баранавічаў
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Вызьненскі местачковы савет

**Вы́зьненскі местачковы савет** (афіцыйная назва — *Чырвонаслабадзкі́ местачковы савет*) — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вызьненскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Вызна (Чырвоная Слабада).

## Гісторыя
15 ліпеня 1935 году створаны ў складзе Вызьненскага раёну Слуцкай акругі, з 20 лютага 1938 году — Менскай вобласьці, якому перададзены населеныя пункты скасаванага Вызьненскага сельсавету.

27 верасьня 1938 году мястэчка Вызна пераўтворана ў гарадзкі пасёлак. У сувязі з гэтым местачковы савет рэарганізаваны ў пасялковы савет.

## Заўвагі

## Літаратура
*  С. 288—290

Катэгорыя:Былыя местачковыя саветы Вызьненскага раёну
Катэгорыя:Местачковыя саветы, створаныя ў 1935 годзе
Катэгорыя:Местачковыя саветы, скасаваныя ў 1938 годзе
Юзафова (Магілёўская вобласьць)

**Юзафо́ва** — вёска ў Глускім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Калаціцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 9 чалавек
* 1999 год — 31 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Калаціцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Глускага раёну
Глябальны Поўдзень

**Гляба́льны По́ўдзень** — тэрмін, якім характарызуюць краіны «Трэцяга сьвету» (Афрыкі, Лацінскай Амэрыкі, разьвіваныя краіны Азіі). У агульным выпадку ён аб’ядноўвае дзяржавы з агульнай каляніяльнай, нова-імпэрыялістычнай гісторыяй і вялікім разрывам ва ўзроўні ды працягласьці жыцьця паміж рознымі сацыяльнымі слаямі грамадзянаў.

Тэрмін зьявіўся ў другой палове XX стагодзьдзя і стаў усё часьцей выкарыстоўвацца замест «няёмкага» «Трэцяга сьвету» ці «разьвіваных краінаў». Крытыкі тэрміны адзначаюць той факт, што насамрэч большасьць насельніцтва г. зв. «Глябальнага Поўдню» пражывае ў Паўночнай паўкулі (Азія). Акрэс ахопу тэрміну нявызначаны і зьмяняецца ў часе, таму яго варта разумець ня геаграфічна, а эканамічна.

## Глядзіце таксама
* Падзел сьвету на Поўнач і Поўдзень
* Супрацоўніцтва «Поўдзень — Поўдзень»
* Трэці сьвет
* Дапамога разьвіваным краінам

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Эканамічная геаграфія
Катэгорыя:Эканамічная глябалізацыя
Катэгорыя:Клясыфікацыя краінаў
Катэгорыя:Геаграфічныя нэалягізмы
Катэгорыя:Геаграфія разьвіцьця
Варапаеўскі сельсавет (Дунілавіцкі раён)

**Варапа́еўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дунілавіцкага раёну Полацкай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Варапаева.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Дунілавіцкага раёну Вялейскай (з 20 верасьня 1944 году — Полацкай) вобласьці.

17 кастрычніка 1950 году мястэчка Варапаева пераўтворана ў гарадзкі пасёлак. У сувязі з гэтым сельсавет рэарганізаваны ў пасялковы савет.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 17

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 52, 53, 314, 430

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дунілавіцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1950 годзе
Варапаеўскі сельсавет

Назву **Варапа́еўскі сельсавет** маюць:

* Варапаеўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёну Віцебскай вобласьці
* Варапаеўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дунілавіцкага раёну Полацкай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Варапаеўскі пасялковы савет
Глісада

**Гліса́да** ( — «коўзаньне») — траекторыя палёту лятальнага апарата, па якой ён зьніжаецца непасрэдна перад пасадкай. У выніку палёту па глісадзе лятальны апарат трапляе ў зону прызямленьня на ўзьлётна-пасадкавай паласе.

У параплянэрызьме базавай глісадай называецца прамая траекторыя непасрэдна перад пасадкаю.

Кут нахілу глісады — кут між паверхняю глісады і паверхняю гарызонту. КНГ — адна з найважлівейшых характарыстык узьлётна-пасадачнай паласы аэрадрому. Для сучасных цывільных аэрадромаў зазвычай знаходзіцца ў інтэрвале 2…4,5°. На велічыню КНГ можа ўплываць наяўнасьць перашкод у зоне аерадрому.

Катэгорыя:Авіяцыйныя тэрміны
Катэгорыя:Аэранавігацыя
Катэгорыя:Сыстэмы прызямленьня паветранай судзіны
Лыкава

**Лы́кава** — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці. Лыкава ўваходзіць у склад Сідаравіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1611 годзе як вёска Лыкаў у складзе Вяйнянскага войтаўства  Магілёўскай воласьці ў Аршанскім павеце ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2009 год — 479 чалавек
* 1999 год — 292 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёну
Катэгорыя:Сідаравіцкі сельсавет
Дэклярацыя незалежнасьці ЗША

**Дэкляра́цыя незале́жнасьці Злучаных Штатаў Амэрыкі** () — дакумэнт, прыняты на Другім Кантынэнтальным кангрэсе 4 ліпеня 1776 року ў Філядэльфіі (Пэнсыльванія). Дэклярацыя абвясьціла незалежнасьць Трынаццаці калёніяў ад каралеўства Вялікабрытаніі. Калёніі станавіліся асобнымі штатамі, якія мелі ўтварыць Злучаныя Штаты Амэрыкі. Дэклярацыю падпісалі прадстаўнікі Нью-Гэмпшыру, Масачусэцкай затокі, Род Айлэнду, Канэктыкуту, Нью-Ёрку, Нью-Джэрзі, Пэнсыльваніі, Мэрылэнду, Дэлавэру, Вірджыніі, Паўночнай Караліны, Паўднёвай Караліны і Джорджыі.

Першапачатковы тэкст Дэклярацыі падрыхтаваў Томас Джэфэрсан, канчатковы варыянт уключаў папраўкі Кангрэсу. Пасьля ратыфікацыі тэксту 4 ліпеня Кангрэс заняўся публікацыяй Дэклярацыі незалежнасьці. Варыянт, зь якога адбываўся друк, не захаваўся, аднак у Бібліятэцы Кангрэсу захоўваецца першапачатковы варыянт Томаса Джэфэрсана з дапаўненьнямі Джона Адамза і Бэнджаміна Франкліна, а таксама з Джэфэрсанавымі заўвагамі датычна паправак Кангрэсу. Найбольш вядомая копія Дэклярацыя незалежнасьці — падпісаны ўсімі бакамі дакумэнт, які выстаўлены ў Нацыянальным архіве ў Вашынгтоне.

Першапачаткова Дэклярацыя служыла толькі выказваньнем незалежнасьці ад былой мэтраполіі. Пасьля Гетысбэрскай прамовы Абрагама Лінкальна яна стала прызнаным тэкстам па абвяшчэньні базавых правоў чалавека, у прыватнасьці, ейны другі сказ сьцьвярджае:

Выраз стаў прадстаўляць маральны стандарт, якому мкнуцца адпавядаць Злучаныя Штаты Амэрыкі. Дакумэнт стаў узорам для наступных дэклярацыяў незалежнасьці ў Эўропе (першая з такіх — *Фляндрская дэклярацыя* ў часе Брабанцкай рэвалюцыі ў Аўстрыйскіх Нідэрляндах 1789 року), Лацінскай Амэрыцы, а пазьней у Афрыцы (Лібэрыя) і Акіяніі (Новая Зэляндыя).

## Вонкавыя спасылкі

* Дэклярацыя незалежнасьці на бачыне Архіваў ЗША
Вулька Целяханская

**Ву́лька Целяха́нская** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у Целяханскі сельсавет.

Знаходзіцца за 40 км на паўднёвы ўсход ад Івацэвічаў на ўсходнім беразе Вулькаўскага возера і Агінскага канала. На поўдні ад вёскі знаходзіцца мястэчка Целяханы.

## Гісторыя
Вулька Целяханская ўзьнікла пасьля правядзеньня ў Вялікім Княстве Літоўскім аграрнай рэформы ў другой палове XVI стагодзьдзя, перадумовай якой стала прыняцьце ў 1557 годзе «Ўставы на валокі». Пісьмовыя зьвесткі аб Вульцы Целяханскай, якія ўтрымліваюцца ў архіўных крыніцах сьведчаць, што ў XVIII стагодзьдзі гэта было дастаткова вялікае паселішча. За часы свайго існаваньня Вулька Целяханская належала князям Чартарыйскім, пазьней Агінскім і Пуслоўскім. Яе сяляне прыцягваліся да будаўніцтва Агінскага канала.

Падчас Расейскай імпэрыі Вулька Целяханская пераўтварылася ў буйную вёску. Тут існавала школа, хлебазапасны магазын, карчма, мытня на Агінскім канале. У 1915—1918 гадах празь вёску праходзіла лінія фронту паміж расейскімі і нямецкімі войскамі.

З 1921 па 1939 год вёска знаходзілася ў складзе Польшчы. За гэты час была праведзена маштабная хутарызацыя, што садзейнічала росту дабрабыту мясцовага насельніцтва.

У 1939 годзе Вулька Цедяханская ў складзе Целяханскага раёну БССР. У Вялікую айчынную вайну загінула больш за 80 вяскоўцаў, а ў 1944 годзе вёска была цалкам спалена нямецкімі карнікамі.

За савецкім часам у вёсцы былі пабудаваны школа, клюб, бібліятэка, крама, лазьня, аддзяленьне паштовай сувязі.

## Насельніцтва
* 2009 год — 751 чалавек
* 1999 год — 706 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Целяханскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны
Соміна

**Со́міна** — тапонім:

* Соміна — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці ў басэйне ракі Сьвіна
* Соміна — возера ў Расонскім раёне Віцебскай вобласьці ў басэйне ракі Дрыса
* Соміна — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Соміна — былы хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
Соміна (хутар)

**Со́міна** — былы хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіў у Плюскі сельсавет.

## Гісторыя
У 1921—1939 гадах ўваходзіў у склад Польшчы, у Браслаўскім павеце Віленскага ваяводзтва, каля граніцы з Латвіяй. Лічыўся самым паўночным пунктам у даваеннай Польшчы.

Ліквідаваны ў 2011 годзе.

## Насельніцтва
* 1999 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Браслаўскага раёну
Заходзкі сельсавет (1926—1927)

**Захо́дзкі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёну Гомельскай акругі. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Заходы.

## Гісторыя
8 сьнежня 1926 году створаны ў складзе Васілевіцкага (з 4 жніўня 1927 году — Рэчыцкага) раёну Рэчыцкай (з 9 чэрвеня 1927 году — Гомельскай) акругі. 30 сьнежня 1927 году ў выніку рэарганізацыі і ўзбуйненьня сельсаветаў Гомельскай акругі сельсавет скасаваны.

## Літаратура
*  С. 338
*  С. 226

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Рэчыцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1927 годзе