open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чысьцякова

**Чысьцякова** (, да 2016 г. — *Тарэз*) — места абласнога падпарадкаваньня ў Данецкай вобласьці Ўкраіны, разьмешчанае на ўсходзе вобласьці. Жыве агулам каля 82 900 чалавек. Былая назва паходзіць ад францускага камуніста Марыса Тарэза.

## Гісторыя
Паселішча было заснаванае ў 1778 годзе, з назвай Аляксееўка (з 1840 — *Аляксеева-Лявонава*, з 1857 да 1964 — *Чысьцякова*), якое ўваходзіла ў Таганроскую акругу Вобласьці Данскога казацкага войска Расеі. У 1800 годзе жыло 225 чалавек. У 1873 годзе тут жыло 1570 чалавек, 214 двароў, 3 будынкі. З 1860-х гадоў паселішча становіцца значным асяродкам вуглездабычы. Гэта паўплывала на разьвіцьцё места. У 1934 годзе населены пункт атрымаў статус места.

## Насельніцтва
Рост насельніцтва ў Чысьцякове.

Нацыянальны склад места Чысьцякова:

## Гаспадарка

За 2012 год прадпрыемствы места прадалі тавару на 1363,9 млн грывень (зь іх у вугальнай галіне — 1202,2 млн грывень).

## Прамысловасьць
У месьце знаходзяцца наступныя галіны прамысловасьці: вуглездабыча, машынабудаваньне, каляровая мэталюргія, дрэваапрацоўка, харчовая, будаўнічыя матэрыялы.
Некаторыя прадпрыемствы места:
* «Торезантрацит», 
* Завод жалезабэтонага крапленьня (ЗБШК)
* Электратэхнічны завод (ТОВ «ТЕТЗ-ІНВЕСТ»)
* ЗАТ "Цэнтральная ўзбагачальная фабрыка «Данецк»
* «Харчовасмакавая фабрыка»
* «Тормаш» (машынабудаўнічы завод)
* Шахта «Тэра» 
* «Завод каляровых цьвёрдых сплаваў» 
* Фірма «Карбід» (каляровая мэталюргія)

## Крыніцы
Камень-Кашырскі

**Камень-Кашырскі** () — места ў Валынскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Цыр. Адміністрацыйны цэнтар Камень-Кашырскага раёну. Насельніцтва на 2024 год — 12 тыс. чал. Знаходзіцца за 99 км ад Луцку. Чыгуначная станцыя.

## Гісторыя
* 1262: першыя згадкі, у складзе Галіцка-Валынскага княства.
* XV стагодзьдзе: у Вялікім Княстве Літоўскім, валоданьне князёў Сангушкаў-Кашырскіх.
* 1430: атрымаў Магдэбурскае права.
* 1565/66: у Валынскім ваяводзтве ВКЛ.
* 1569: згодна з умовамі Люблінскай уніі перайшоў у Каралеўства Польскае.
* 1628: Адам Сангушка-Кашырскі фундаваў у месьце кляштар дамініканаў.
* 1795: у выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, мястэчка ў Ковельскім павеце Валынскай губэрні.
* 1921: згодна з Рыскай мірнай дамовай увайшоў у склад міжваеннай Польскай Рэспублікі, цэнтар Кашырскага павету Палескага ваяводзтва.
* 1939: у складзе Ўкраінскай ССР.
* 1940: места, цэнтар раёну.

## Насельніцтва
* 1921 год — 1265 чал.
* 1991 год — 10,3 тыс. чал.
* 2005 год — 10,8 тыс. чал.

## Славутасьці
У цэнтры места знаходзяцца рэшткі даўняга гарадзішча «Замак».

## Памылковы юбілей
У 13 кастрычніка 1996 году жыхары Камень-Кашырскага заўчасна адсьвяткавалі 800-гадовы юбілей свайго места, памылкова атаясаміўшы гістарычную назву *Камень* зь беларускім Камянцом, які ўпершыню згадваецца пад 1196 годам. То бок фактычна месьцічы адзначылі юбілей Камянцу.

## Крыніцы

## Літаратура
* Kamień Koszyrski //  S. 735
* Петро Кравчук. Книга рекордів Волині. — Любешів: «Ерудит», 2005. — 304 с.: іл. .

Катэгорыя:Населеныя пункты Валынскай вобласьці
Катэгорыя:Гарады Ўкраіны
Генадзь Кляўко

**Гена́дзь Я́каўлевіч Кляўко́** (28 лістапада 1931 (афіц. 1 траўня 1932) — 21 жніўня 1979) — беларускі паэт, перакладчык.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Варонічы Пухавіцкага раёна Менскай вобласьці ў сям’і Марыі Іванаўны (Доўгай) і Якава Сафронавіча Кляўко. Вучыўся ў Рудзенскай сярэдняй школе (скончыў у 1950 годзе), потым на філялягічным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (скончыў у 1955 годзе). З 1954 да 1963 гг. працаваў літаратурным рэдактарам у газэце «Калгасная праўда», з 1961—1973 гг. — літсупрацоўнікам, адказным сакратаром часопіса «Вожык», з 1973 да 1979 — намесьнікам галоўнага рэдактара літаратурнага часопіса «Полымя».

Сябра Саюза пісьменьнікаў БССР (з 1964).

## Творчасьць
У рэспубліканскім друку зь вершамі выступіў у 1950 г. Аўтар зборнікаў вершаў «Абветраныя далягляды» (1962), «Сто крокаў» (1967), зборнікаў вершаў і паэм «Прыстань» (1974), «Плуг» (1978), «Падкова над парогам» (выбранае, 1979), «Вязьмо» (1984), зборнікаў гумарыстычных вершаў і мініятур «Лайдак і кнопкі» (1964), «Каб ня сурочыць» (1971), «Што праўда, то ня грэх...» (1971). Для дзяцей выдаў кніжку вершаў «Першы салют» (1964).

Перакладаў на беларускую мову творы пісьменьнікаў народаў СССР. У 1975 годзе ў ягоным перакладзе выйшаў зборнік паўднёва-асэтынскай паэзіі «Трубіць алень», у 1986 годзе выдадзены зборнік перакладу вершаў Косты Хетагурава «Асэтынская ліра».

## Бібліяграфія
* Першы салют: Вершы: для сярэд.узросту / Генадзь Кляўко. Мал. М. Бельскага, — Мн.: Беларусь, 1964.
* Лайдак і кнопкі: Гумарыст. вершы / Генадзь Кляўко. — Мн.: Звязда, 1964.
* Сто крокаў: Вершы / Генадзь Кляўко. — Мн.: Беларусь, 1967.
* Каб не сурочыць: Гумарыст. вершы, фельетоны, мініяцюры / Генадзь Кляўко. — Мн.: Беларусь, 1971.
* Прыстань: Вершы і паэма / Генадзь Кляўко. — Мінск : Маст.літ., 1974.
* Плуг: Вершы і паэмы / Генадзь Кляўко. — Мн.: Маст.літ., 1978.
* Падкова над парогам: Выбраная паэзія / Генадзь Кляўко. — Мн.: Маст.літ., 1979.
* Вязьмо: Вершы, паэмы / Генадзь Кляўко. — Мн.: Маст.літ., 1984.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская Савецкая Энцыкляпэдыя;
* Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік; Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав.рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994.;

## Вонкавыя спасылкі
* Вершы Генадзя Кляўко — Эл.рэсурс vershy.ru

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавіцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Георгі Іванаў

**Георгій Іванаў** (; 29 кастрычніка (10 лістапада) 1894, маёнтак Пукі Сядзкай воласьці Цельшыцкага павета Ковенскай губэрні, цяпер Цельшыцкі павет, Летува — 26 жніўня 1958, Ер-ле-Пальмье, дэпартамэнт Вар, Францыя) — расейскі паэт, празаік, перакладчык; адзін з найбуйнешых паэтаў расейскае эміграцыі. Пэрыяд творчасьці Іванова 1930—50 гг. лічыцца першым этапам пераходу расейскае літаратуры ад мадэрнізму да постмадэрнізму.

Верш «Пустэльная і доўгая дарога» пераклаў на беларускую мову Васіль Зуёнак.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Георгий Иванов стихи в Антологии русской поэзии
* Стихи Георгия Иванова, прочитанные вслух

Катэгорыя:Нарадзіліся 11 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1894 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ковенскай губэрні
Катэгорыя:Памерлі 26 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1958 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Францыі
Катэгорыя:Акмэізм
Катэгорыя:Літаратура расейскага замежжа
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Расейскія паэты
Catholic.by

**Catholic.by** — афіцыйны партал Рымска-Каталіцкага Касьцёла ў Беларусі. Апрача беларускай (асноўная) мае яшчэ 4 моўныя вэрсіі — расейскую, ангельскую, польскую ды нямецкую.

У 2008 на сайце зьявіліся блогі, сярод аўтараў якіх вядомы беларускі тэоляг і філёзаф дк. Пётра Рудкоўскі OP, сьвятар зь Пінскай дыяцэзіі кс. Андрэй Рылка, а таксама Андрэй Расінскі.

29 верасьня 2009 быў цалкам перапрацаваны дызайн і структура сайту: замест агульнай стужкі навінаў зьявіліся тры сэгмэнты — Беларусь, Ватыкан, Замежжа. Зручнейшым зрабіўся доступ да фотаматэрыялаў парталу, а таксама да відэасэрвісаў Ватыкана. Зьявілася інтэрактыўная мапа каталіцкіх парафіяў Беларусі, дзе можна знайсці час правядзеньня набажэнстваў і кантакты ксяндзоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка сайту

Катэгорыя:Беларускія вэб-сайты
Катэгорыя:Каталіцкая царква на Беларусі
Бэрнлі (футбольны клюб)

«**Бэ́рнлі**» () — прафэсійны ангельскі футбольны клюб з аднайменнага гораду Бэрнлі, Ланкашыр. Клюб зьяўляецца адным з заснавальнікаў Футбольнай лігі. У дэбютным сэзоне каманда заняла 9 месца сярод 12 удзельнікаў. З 1983 году базуецца на стадыёне «Тэф Мур». Мянушка «бардовыя» зачапілася за клюбам дзякуючы дамінуючаму колеру хатніх кашуляў каманды. Бардовы колер і сіні былі прынятыя ў 1910 годзе ў гонар дамінуючага клюбу ангельскага футболу таго часу клюбу «Астан Віла». Лічылася, што гэтыя колеры здольныя падняць маральныя сілы каманды і натхніць «Бэрнлі» на новыя посьпехі. «Бэрнлі» двойчы быў чэмпіёнам Ангельшчыны ў 1921 і 1960 гадох і аднойчы стаў уладальнікам Кубка Ангельшчыны ў 1914 годзе. У 1961 годзе клюб здолеў дайсьці да чвэрцьфіналу Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў.

## Гісторыя

Клюб быў закладзены 18 траўня 1882 году гульцамі каманды па рэгбі «Бэрнлі Ровэрз», якія прагаласавала за пераход на гульню ў футбол, бо некалькі іншых спартовых клюбаў рэгіёну таксама пачалі гуляць у футбол. Празь некалькі дзён ад назвы клюбу было адкінутае слова «Ровэрз». Свой першы посьпех каманда здабыла ў 1883 годзе, калі дружына здабыла Кубак доктара Дына, які ладзіўся сярод аматарскіх клюбаў у Бэрнлі. Да сканчэньня году клюб перайшоў на прафэсійныя рэйкі, склаўшы кантракты з шэрагам шатляндзкіх гульцоў. «Бэрнлі» адмовіўся далучыцца да Футбольнай асацыяцыі і ейнага Кубка Ангельчшыны, бо асацыяцыя забараніла ўдзел прафэсійным гульцам. У 1884 годзе клюб ачоліў групу з 35 іншых клюбаў, якія жадалі сфармаваць уласную Брытанскую футбольную асацыяцыю, аспрэчыўшы вяршэнства Футбольнай асацыяцыі. У выніку асацыяцыя зьмяніла свае правілы наконт прафэсійных гульцоў у 1885 годзе, і «Бэрнлі» ўпершыню заявіўся ў Кубку Ангельшчыны сэзону 1885—1886 гадоў.

Паміж 1976 і 2009 гадамі каманда вагалася ў ніжэйшых лігах. У 1987 годзе клюб, нават, здолеў пазьбегнуць вылету ў Канфэрэнцыю. У 2009 годзе «Бэрнлі» здолеў вярнуцца ў найвышэйшы дывізіён, аднак у першым жа сэзоне вылецеў зь яго. Сэзон 2014—2015 гадоў клюб зноўку пачаў у Прэм’ер-лізе, заняўшы другі радок у Чэмпіёншыпе пасьля «Лэстэр Сіці», аднак ня здолеў там замацавацца, вярнуўшыся ў другі дывізіён праз год.

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе|Чэмпіён Ангельшчыны]]** (2): 
** 1921, 1960

* **Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]**:
** 1814

* **Уладальнікі [[Супэркубак Ангельшчыны па футболе|Супэркубка Ангельшчыны]]**:
** 1973

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу

Катэгорыя:Бэрнлі
285

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Карынус, рымскі імпэратар

## Вонкавыя спасылкі
Скарбец

**Скарбец** — колішні двор на тэрыторыі сучаснага Ваўкавыскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У 1897 годзе ў маёнтку Ўладычанскіх пабудаваны быў, паводле праекту архітэктара Лубы, мураваны палацык акружаны паркам. Апошні ўладальнік маёнтку, Міраслаў Уладычанскі быў восеньню 1939 году арыштаваны бальшавікамі. Паводле інфармацыі, якую ягоны ўнук Януш Уладычанскі атрымаў ад гарадзенскай пракуратуры, Міраслаў Уладычанскі ў 1941 годзе быў вызвалены з турмы й выехаў да Ўзбэкістану. Гэта верагодна азначае, што ён быў забіты функцыянэрамі НКУС.

Пасьля сядзіба была далучана да калгасу й зруйнавана. Захаваліся толькі руіны, рэшткі піўніц.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Скарбец на Radzima.org

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
284

## Падзеі
* 20 лістапада — Дыяклеціян стаў рымскім імпэратарам

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* лістапад — Нумерыян, рымскі імпэрата
* Дыяфант, грэцкі матэматык

## Вонкавыя спасылкі
Сува

**Сува** () — сталіца і найбуйнейшы горад Фіджы. Насельніцтва складае 85 691 чалавек (2007).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Фіджы
Катэгорыя:Сталіцы Акіяніі
Апэнінскі паўвостраў

**Апэні́нскі паўвостраў** (па-італьянску: *Penisola italiana* ці *Penisola appenninica*) — паўвостраў ў Паўднёвай Эўропе, вакол якога знаходзіцца наступныя моры Міжземнага мора: Лігурыйскае, Тырэнскае, Іянічнае і Адрыятычнае.

Паверхня Апэнінскага паўвострава складае каля 150 тыс. км². Паўвостраў выцягнуты з поўначы на поўдзень на даўжыню каля 1100 км, у той час як яе шырыня складае ад 130 да 300 км. Лінія ўзьбярэжжа слаба парэзаная, толькі на поўдні дзеліцца на меншыя паўастравы: Салентынскі, Калябрыйскі й Гаргана.

Паверхня паўвострава ўзвышана-гарыстая з галоўным Апэнінскім хрэбтом. Акрамя гэтага існуюць невялікія ўзьбярэжныя нізіны, і толькі на поўначы знаходзіцца вялікая Паданская нізіна.
Палітычна, Апэнінскі паўвостраў практычна поўнасьцю належыць Італіі, невялікую плошчу займаюць Сан-Марына і Ватыкан.

З-за асаблівасьцяў свайго выгляду, Апэнінскі паўвостраў часта называюць «*Італьянскім ботам*».

Катэгорыя:Паўастравы Італіі
Катэгорыя:Геаграфія Сан-Марына
Уладзімер Папковіч

**Уладзі́мер Папко́віч** (25 сакавіка 1935, в. Дварэц, Вялейскі павет, Віленскае ваяводзтва — 10 красавіка 2021) — беларускі паэт і перакладчык.

## Біяграфія
У 1953 годзе скончыў Ільянскую сярэднюю школу Вялейскага раёну. У 1958 годзе скончыў Менскі дзяржаўны пэдагагічны інстытут замежных моваў, дзе працаваў выкладчыкам нямецкай мовы па 1962 год. З 1962 па 1963 працаваў інжынэрам-перакладчыкам патэнтнага бюро Інстытуту навукова-тэхнічнай інфармацыі і прапаганды пры Савеце Міністраў БССР. З 1963 па 1964 працуе выкладчыкам катэдры замежных моваў Менскай вышэйшае інжынэрна-радыётэхнічнай навучальні. З 1966 па 1970 гг. настаўнічаў у Віцебску і ў Віцебскім пэдінстытуце. З 1973 году выкладчык нямецкай і ангельскай моваў Віцебскага індустрыяльнага тэхнікума, з 1982 г. — старэйшы выкладчык Віцебскага пэдінстытута. Ад 1990 да 1991 году быў старшынём Віцебскай гарадзкой рады Таварыства беларускай мовы. З 1998 па 2005 год — загадчык катэдры нямецкай мовы гэтага ўнівэрсытэту.

## Творчасьць
Друкавацца пачаў з 1962 году ў рэспубліканскіх, абласных і гарадзкіх выданьнях у Менску і Віцебску: часопісах «Нёман», «Полымя», «Маладосьць», альманахах «Далягляды», «Братэрства» і інш. Аўтар зборнікаў вершаў «На досьвітку» (1978), «Зерне» (1982), «Самы кароткі цень» (1988), «На тым стаю», «Рэшта», кнігі гумару «Вы будзеце смяяцца».

На беларускую мову перакладае творы нямецкіх, польскіх, расейскіх і цыганскіх паэтаў. У ягоным перакладзе выйшлі кнігі Ёганэса Бэхера «Вяртаньне да сябе» (1988),  «Востраў без маяка» (1987), «Закаханы вандроўнік: Паэзія нямецкага рамантызму» (1989). Аўтар перакладаў рамана Эрыха Рэмарка «Тры таварышы», п’есы Фрыдрыха Шылера «Вільгельм Тэль», твораў шэрагу іншых нямецкіх, аўстрыйскіх і польскіх аўтараў.

На нямецкую мову пераклаў паэму Канстанціна Вераніцына «Тарас на Парнасе».

## Бібліяграфія

### Зь нямецкай на беларускую
* Ёганэс Р. Бэхер. «Вяртанне да сябе». Вершы («Мастацкая літаратура», 1985);
* Рут Крафт. «Востраў без маяка». Раман («Мастацкая літаратура», 1987);
* Закаханы вандроўнік: паэзія нямецкага рамантызму («Мастацкая літаратура», 1989);
* Фрыдрых Шылер. Вільгельм Тэль (у кнізе: «Скарбы сусветнай літаратуры», «Мастацкая літаратура», 1993);
* Эрых Марыя Рэмарк. Тры таварышы. Раман. Пераклад («Мастацкая літаратура», 1994).
* Гудрун Паўзэванг. Хмара. Раман. Пераклад, (2011).
* Томас Ман. «Сьмерць у Вэнэцыі». Апавяданьні. Пераклад, (2019).
* «Выбраная лірыка». В. Мюлер. Пераклад. (З В. Сёмухам), (2019).

### З расейскай і беларускай на нямецкую
* Давид Симанович. Витебск. Шагал. Любовь. (Witebsk. Chagall. Liebe. «Віцебская абласная друкарня», 2003).
* Канстанцін Вераніцын. «Тарас на Парнасе» (Taras auf dem Parnass. У кнізе: «Класіка», выдавец Віктар Хурсік, 2003).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вершы Ўладзімера Папковіча ў часопісе Дзеяслоў
* Уладзімер Папковіч на Прайдзісьвеце

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялейскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Канстанцін Вераніцын

**Канстанцін Васільевіч Вераніцын** (13 чэрвеня 1834, Астраўляне, цяпер Гарадоцкі раён, Віцебская вобласьць, Беларусь — 26 жніўня 1903, Пецярбург) — беларускі пісьменьнік, адзін з заснавальнікаў новай беларускай літаратуры.

Аўтар сатырычна-гумарыстычнай паэмы «Тарас на Парнасе».

## Біяграфія
Паходзіў з прыгонных сялянаў абшарнікаў Бондыравых. Спачатку яго прозьвішча было Васільеў. У 1851 годзе, па атрыманьні «вольнай» ад свайго пана Васіля Бондырава, ён прыпісаўся ў мяшчане і выбраў сабе прозьвішча «Вераніцын».

Навучаўся ў Гарадоцкай парафіяльнай школе, Віцебскай гімназіі (1845—1852) і два гады ў Пецярбурскай мэдыка-хірургічнай акадэміі, адкуль яго адлічылі ў 1854 годзе. У 1857 годзе паступіў у Горы-Горацкі інстытут адразу на трэці курс, і ў 1859 годзе ў ліку найлепшых студэнтаў скончыў яго з годнасьцю агранома, напісаўшы дысэртацыю «О белорусском хозяйстве». Пэўны час працаваў выкладнікам у Маладзечанскай настаўніцкай сэмінарыі, потым служыў у Пецярбургу ў апараце Міністэрства шляхоў зносінаў. У 1900 годзе выйшаў у адстаўку ў чыне стацкага саветніка. Яго найвядомейшая паэма «Тарас на Парнасе» складалася за часам пецярбурскага ды горацкага побыту.

Памёр 13 (26) жніўня 1903 году ў Лясным пад Пецярбургам ад паралічу з прычыны кровазьліцьця ў мозг, пахаваны на Мітрафаніеўскіх могілках (не захаваліся). Зьвесткі пра сьмерць Вераніцына выявіў у 2019 годзе Антон Францішак Брыль.

## Творы
У рукапісных сшытках фальклёрных і літаратурных твораў Аляксандра Рыпінскага яму прыпісваюцца паэмы «Тарас на Парнасе» (тэкст з паметай: 1855, 15 красавіка, Гарадок) і «Два д’яўлы» (з паметай: 7.4.1860, Масква). Моўныя асаблівасьці й рэаліі несумненна сьведчаць пра повязь апошняга твора зь Віцебскам, а таксама пра тое, што аўтарства абедзьвюх паэмаў належыць адной асобе. На карысьць аўтарства Кантантына Вераніцына сьведчыць таксама яго біяграфія.

## Ушанаваньне памяці

У 2001 годзе на радзіме Канстанціна Вераніцына ў Астраўлянах і Гарадку паставілі мэмарыяльныя знакі ў гонар паэмы «Тарас на Парнасе» й яе верагоднага аўтара.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура

* Гаравы, Л. Лёс Канстанціна Вераніцына / Л. Гаравы // Народнае слова. — 1999.
* Кісялёў, Г. Канстанцін Вераніцын / Г. Кісялёў // Памяць : Гарадоцкі р-н : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. С. І. Садоўская; рэдкал. Н. А. Бурунова [і інш.]. — Мн., 2004. — С. 154—155.
* Самы славуты ананім // Наша Ніва, 13 чэрвеня 2009 г.
* Цвірка, К. Канстанцін Вераніцын (1834—1904) / К. Цвірка // Камяні тых сядзібаў : шляхі паэтаў XIX ст. — Мн., 2004. — С. 285
* Подлипский, А. Витебские корни «Тараса» / А. Подлипский // Народнае слова. — 1996.

## Вонкавыя спасылкі
* Вераніцын Канстанцін Васільевіч

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарадоцкім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Беларускія паэты
Джэймз Мілнэр

**Джэймз Філіп Мілнэр** (;  4 студзеня 1986 году, Лідс, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, паўабаронца клюбу «Брайтан энд Гоўв Альбіён» і нацыянальнай зборнай Ангельшчыны.

## Кар’ера
### Раньнія гады
Да таго як трапіць у стан бірмінгэмскай каманды гуляў за клюбы «Лідс Юнайтэд», «Сўіндан Таўн» і «Ньюкасл Юнайтэд». У дзяцінстве Джэймз гуляў за каманду сваёй школы, а потым за аматарскія клюбы Раўдону й Горсфарту. У 1996 годзе маладым хлапцом прымыкае да юнацкай акадэміі «Лідсу Юнайтэд», клюбу за які заўзеў з малых часоў. У 2002 дэбютуе ў «Прэм’ер-Лізе» ва ўзросьце 16 гадоў, выйшаўшы на зьмену падчас гульні з «Ўэст Гэмам Юнайтэд».

У наступным годзе Джэймз быў адпраўлены ў арэнду ў «Сўіндан Таўн», каб набрацца вопыту выступленьня за першую каманду. Наступным клюбам футбаліста быў «Ньюкасл Юнайтэд», за які Мілнэр правёў каля 100 матчаў. Але пасьля вылету каманды з Прэм’ер-Лігі неўзабаве апынуўся ў «Астан Віле», за якую ўжо гуляў падчас сэзону 2005—2006 гадоў, знаходзячыся ў арэндзе.

### «Манчэстэр Сіці»
17 жніўня 2010 году «Астан Віла» пагадзілася на зьдзелку з «Манчэстэр Сіці» на конт продажу Мілнэра ў залежнасьці ад вынікаў мэдычнага абсьледаваньня. Дамова, як паведамлялася, каштавала «Сіці» каля 24 млн фунтаў стэрлінгаў, у тым ліку з абменам гульца Стывэнам Айрлэндам, які быў ацэнены ў 8 млн фунтаў стэрлінгаў. Мілнэр дэбютаваў у складзе «Манчэстэр Сіці» 23 жніўня 2010 году ў пераможным для ягонай каманды матч супраць «Лівэрпулу» (3:0), дзе ён аднойчы асыставаў свайму былому аднаклюбніку па «Астан Віле» Гэрэту Бэры.

## Міжнародная кар’ера
Пачынаючы з 16 гадоў Джэймз стала вызываецца ў склад зборных Ангельшчыны розных узростаў. Мае рэкорд па выступленьнях за зборную Ангельшчыны U-21, адгуляўшы за гэтую каманду 46 гульняў. Дэбютаваў за нацыянальную каманду ў жніўні 2009 году падчас матча супраць зборнай Нідэрляндаў.

## Дасягненьні
**«Манчэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2012, 2014
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2011
* Уладальнік Кубка ангельскае лігі: 2014
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2012

**«Лівэрпул»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2020
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2022
* Уладальнік Кубка ангельскае лігі: 2022
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2022
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2019
* Уладальнік Супэркубка УЭФА: 2019
* Пераможца клюбнага чэмпіянату сьвету: 2019

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Манчэстэр Сіці»
* Профіль на афіцыйным сайце «Астан Вілы»
* Старонка на BBC

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Вэлінгтан

**Вэлінгтан**, **Ўэлінґтан** () — сталіца Новай Зэляндыі. Насельніцтва складае 209 тысяч чалавек (2025). Горад месьціцца на паўднёва-заходнім ускрайку Паўночнага вострава, паміж пратокай Кука і хрыбтом Рэмутака. Гэта трэцяе паводле велічыні места ў Новай Зэляндыі і другое на востраве. Уважаецца за самую паўднёвую сталіцу сувэрэннай дзяржавы ў сьвеце. Вэлінгтан мае мерны марскі клімат і ёсьць самым ветраным горадам у сьвеце паводле сярэдняй хуткасьці ветру. Вусная традыцыя маоры распавядае, што мітычны правадыр Купэ выявіў і дасьледаваў гэты рэгіён прыкладна ў X стагодзьдзі. Першапачаткова ён быў заселены маоры з племяні іві. Разбурэньні падчас мушкетных войнаў прывялі да таго, што яны былі заваяваны іншымі прадстаўнікамі маоры ў пачатку XIX стагодзьдзя
.

Сучасны плян Вэлінгтану быў распрацаваны капітанам Ўільямам Мэйнам Сьмітам, то бок першым генэральным інспэктарам Навазэляндзкай кампаніі Эдўарда Ўэйкфілда, у 1840 годзе. Сьмітавы плян улучаў рэалізацыю шэрагу ўзаемапавязаных гіпадамавых сыстэмаў, якія ахоплівалі прылеглыя даліны і ніжнія схілы пагоркаў, але без фактычнага ўліку рэльефу мясцовасьці. Горад уважаецца за сталіцу краю з 1865 году, але ягоны статус ня вызначаны ў заканадаўстве, але ўсталяваны адпаведнай канвэнцыяй. У горадзе засядаюць урад, парлямэнт, вярхоўны суд ды большая частка дзяржаўных службаў краіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Новай Зэляндыі
Катэгорыя:Сталіцы Акіяніі
Уладзіслаў Стасяк

**Уладзіслаў Аўгустын Стасяк** (; 15 сакавіка 1966 году ва Ўроцлаве — 10 красавіка 2010 году пад Смаленскам) — польскі дзяржаўны дзеяч.

## Біяграфія
Скончыў гістарычны факультэт Уроцлаўскага ўнівэрсытэту (1989) і Нацыянальнаю школу грамадзкай адміністрацыі (1993). У 1993—2002 гадох працаваў у Вярхоўнай кантрольнай палаце. У 2002—2005 гадох быў намесьнікам мэра Варшавы Леха Качынскага. У 2005—2006 гадох быў намесьнікам міністра ўнутраных справаў і адміністрацыі. У 2006—2007 гадох быў кіраўніком Бюро нацыянальнай бясьпекі. У 2007 годзе заняў пасаду міністра ўнутраных справаў і адміністрацыі ўва ўрадзе Яраслава Качынскага. У 2007—2009 гадох зноў займаў пасаду кіраўніка Бюро нацыянальнай бясьпекі. У 2009 годзе быў прызначаны намесьнікам кіраўніка Канцылярыі (адміністрацыі) прэзыдэнта й пасьля — яе кіраўніком.

Лічыўся адным з найбольш кампэтэнтных урадоўцаў у ахове правапарадку. Ведаў некалькі замежных моваў. Зьбіраўся балятавацца на пасаду мэра Варшавы.

Загінуў 10 красавіка 2010 году ў авіякатастрофе пад Смаленскам.

16 красавіка 2010 году пасьмертна ўзнагароджаны Крыжам камандорскім з зоркай ордэна Адраджэньня Польшчы.

Пахаваны ў Варшаве.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўроцлаве
Катэгорыя:Выпускнікі Ўроцлаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Супрацоўнікі Вярхоўнай кантрольнай палаты
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Польшчы
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзыдэнта Польшчы
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў Польшчы
Катэгорыя:Памерлі ў Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Павал Выпых

**Павал Выпых** (; нар. 20 лютага 1968 году ў Отвацку — пам. 10 красавіка 2010 году пад Смаленскам) — польскі дзяржаўны дзеяч.

Скончыў Інстытут сацыяльнай прафіляктыкі і рэабілітацыі, а таксама гістарычны факультэт Варшаўскага ўнівэрсытэту. У 1987—1999 гадох працаваў у скаўцкім руху. У 1990—2003 гадох быў дэпутатам радаў раёнаў Варшавы. Працаваў у гарадзкой адміністрацыі. У 1996—1999 гадох быў асыстэнтам катэдры крыміналёгіі Інстытуту прававых дасьледаваньняў Польскай акадэміі навук, затым дырэктарам Цэнтру падтрымкі сям’і. З 2002 году ачольваў Управу сацыяльнай палітыкі Варшавы. У 2005—2006 гадох быў сакратаром стану (намесьнікам міністра) ў Міністэрстве працы й сацыяльнай палітыкі. У 2007 годзе нядоўга быў падсакратаром стану ў Канцылярыі прэм’ер-міністра і кіраўніком Установы сацыяльнага забесьпячэньня. У 2007—2009 гадох быў дарадцам прэзыдэнта, а з 2009 году — сакратаром стану (міністрам) ў Канцылярыі (адміністрацыі) прэзыдэнта.

Загінуў 10 красавіка 2010 году ў авіякатастрофе пад Смаленскам.

16 красавіка 2010 году пасьмертна ўзнагароджаны Крыжам камандорскім ордэна Адраджэньня Польшчы .

Пахаваны ў Варшаве.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Отвацку
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Польшчы
Катэгорыя:Сябры партыі «Права і справядлівасьць»
Катэгорыя:Намесьнікі міністраў Польшчы
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзыдэнта Польшчы
Катэгорыя:Міністры Польшчы
Катэгорыя:Памерлі 10 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Рычард Дан

**Рычард Патрык Дан** (, ;  21 верасьня 1979 году, Дублін, Ірляндыя) — ірляндзкі футбаліст, абаронца нацыянальнай каманды Ірляндыі.

## Клюбная кар’ера
### «Эвэртан»
У школьныя гады Рычард гуляў за дублінскую каманду «Гоўм Фарм», але быў прыкмечаны скаўтамі «Эвэртану» й у веку 15 гадоў пераехаў у Лівэрпул у сэзоне 1994—1995 гадоў. Наступны сэзон Рычард распачаў у складзе рэзэрвістаў лівэрпульцаў, дзе гуляў у адной камандзе з Тоні Гібэртам й Леонам Османам. У пачатку 1997 году падпісаў з клюбам 5-гадовы кантракт і ў тым жа годзе дэбютаваў у першым складзе ва ўзросьце 17 гадоў.

### «Манчэстэр Сіці»
Увосень 2000 году Рычард перайшоў у склад «Манчэстэр Сіці», які ацаніў яго ў 3 мільёны фунтаў. Дан хутка ўсталяваў за сабой месца ў складзе. У першы яго сэзон клюб пакінуў Прэм’ер-лігу, але пры дапамозе трэнэра Кевіна Кігана ў наступным сэзоне каманда зноўку вярнулася ў найвышэйшы эшалён. Надзейная гульня прывяла Рычарда да ўзнагароды як найлепшаму гульцу «Манчэстэр Сіці», якую ён атрымліваў чатыры сэзоны запар з 2004 па 2008 гады. З 2006 году зьяўляўся капітанам манчэстэрскага клюбу. 4 ліпеня 2008 году Дан падпісаў з клюбам новы кантракт і па дамове павінен быў заставацца ў ім да 2012 году. На свой 29 дзень народзінаў адзначыўся голам у гульні супраць «Портсмуту», якую «мяшчане» выйгралі зь лікам 6:0. У гэтым жа сэзоне Рычард, атрымаўшы восьмую чырвоную картку ў лізе, паўтарыў рэкорд Патрыка Віера й Данкана Фэрг’юсана.

### «Астан Віла»
Але пасьля таго як у «Манчэстэр Сіці» апынуліся Калё Турэ й Джолеан Лескат адразу пайшлі чуткі, што Дан можа пакінуць Манчэстэр і прымкнуць да «Астан Вілы», як больш даспадобага варыянту. 27 жніўня «Астан Віла» пацьвердзіла сваю цікавасьць да абаронцы й у выніку Дан перайшоў у склад бірмінггэмскага клюбу за 5 мільёнаў фунтаў. Дэбютаваў Рычард адразу ў дэрбі зь «Бірмінггэмам Сіці», дзе яго каманда была мацней, дзякуючы адзінаму голу Габрыела Агбонлагора. 5 кастрычніка 2009 году Рычард Дан забіў гол сваёй былой камандзе «Манчэстэр Сіці», але быў сустрэчаны аплядысмэнтамі фанаў з Манчэстэру, бо Рычард не сьвяткаваў свой посьпех. А празь некалькі месяцаў забіў пераможны мяч падчас хатняй гульні супраць лёнданскага «Чэлсі», якая скончылася зь лікам 2:1.

### КПР
Дан далучыўся да «Кўінз Парк Рэйнджарз» 15 ліпеня 2013 году на правах вольнага агента.

## Міжнародная кар’ера
Сваю першую гульню за нацыянальную каманду Рычард Дан правёў 26 красавіка ў таварыскай сустрэчы супраць зборнай Грэцыі ва ўзросьце 20 гадоў, на той момант трэнэрам каманды быў Кені Канінггэм. Першы свой гол за зборную Рычард забіў ужо праз 2 месяцы пасьля дэбюту, у 3 сваёй гульні. Было гэта 4 чэрвеня ў матчы супраць Мэксікі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка гульца на Fifa.com

Катэгорыя:Ірляндзкія футбалісты
Марыя Качынская

**Мары́я Геле́на Качы́нская** (**Мацке́віч**) (; 21 жніўня 1942, лясьніцтва Махава каля Кабыльніку (цяпер Мядзельскі раён) — 10 красавіка 2010, каля Смаленску) — польская эканамістка і грамадзкая дзяячка, жонка 8-га прэзыдэнта Польшчы Леха Качынскага.

## Біяграфія
Нарадзілася 21 жніўня 1942 на акупаванай фашыстоўскай Нямеччынай Віленшчыне (цяпер Мядзельскі раён Беларусі) ў сям’і Часлава і Лідыі Мацкевічаў. Бацька Часлаў Мацкевіч (1910—1976) — лясьнічы, маці Лідыя Мацкевіч (у дзявоцтве Пішчака) (1916—2004) — настаўніца, ураджэнка Петраграду.

Пасьля заканчэньня вайны пераехала ў ПНР. Жыла ў лесьнічоўцы *Нова Брда* на Кашубах, пазьней пераехала з бацькамі ў Рабку на поўдні Польшчы, дзе атрымала першую школьную адукацыю. Потым пераехала ў Сопат, дзе атрымала адукацыю ў сфэры эканомікі транспарту і зьнешняга гандлю. Па завершаньні навучаньня (1966) працавала ў Марскім інстытуце ў Гданьску, дзе пазнаёмілася з будучым мужам Лехам Качынскім. У 1978 годзе Марыя і Лех ажаніліся, а ў 1980 годзе — у іх нарадзілася дачка Марта.

З 2005 году выконвала актыўную ролю перадусім у дабрачыннай дзейнасьці. Прадстаўляла Польшчу на форуме ЮНІСЭФ, працавала на карысьць Цэнтру здароўя дзіцяці. У 2009 годзе ўдзельнічала ў Кангрэсе польскіх жанчын.

Валодала ангельскай, гішпанскай і расейскай мовамі. У 2008 годзе ў яе гонар назвалі адмену цюльпана .

Загінула разам з мужам у авіякатастрофе пад Смаленскам.

## Узнагароды
* Вялікі крыжа ордэна Адраджэньня Польшчы (16 красавіка 2010 году, пасьмертна) .
* Вялікі крыж ордэна Вітаўта Вялікага (2009) .
* Вялікі крыж ордэн Інфанта Генрыка (2008).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 6 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Польскія эканамісты
Катэгорыя:Жонкі прэзыдэнтаў
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Вітаўта Вялікага
Катэгорыя:Памерлі 10 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Пахаваныя ў Вавэльскай катэдры
8 лютага

## Падзеі
* 1708 — падчас Паўночнай вайны расейскае войска разрабавала і спустошыла Горадню

## Нараджэньні
* 1810 — Іван Хруцкі, беларускі жывапісец
* 1828 — Жуль Вэрн, францускі пісьменьнік-фантаст
* 1834 — Дзьмітры Мендзялееў, расейскі хімік
* 1886 — Васіль Дружчыц, беларускі гісторык
* 1897 — Аляксей Наседкін
* 1893 — Антон Неманцэвіч
* 1914 — Валянцін Таўлай, беларускі паэт, літаратуразнаўца, заходнебеларускі дзеяч
* 1921 — Іван Мележ, беларускі празаік
* 1928 — Вячаслаў Ціханаў, расейскі артыст
* 1929 — Леанід Лыч, беларускі гісторык
* 1949 — Сяргей Гаек, польскі рыма-каталіцкі сьвятар-бірытуаліст марыянін, архімандрыт, доктар тэалёгіі
* 1985 — Артур Фінькевіч, беларускі палітычны дзеяч

## Сьмерці
* 1676 — Аляксей Міхайлавіч, маскоўскі цар
* 1725 — Пётар I, расейскі цар
* 1909 — Мечыслаў Карловіч, кампазытар і дырыгент
* 1920 — Міхал Курака, беларускі мэталюрг-самавук
* 1966 — Вацлаў Аношка, беларускі каталіцкі сьвятар бізантыйскага абраду
* 2019 — Сяргей Юрскі, савецкі і расейскі актор тэатру і кіно, тэатральны рэжысэр, сцэнарыст

## Сьвяты
*
Рышард Румянэк

**Рышард Румянэк** (; нар. 7 лістапада 1947 году ў Варшаве — пам. 10 красавіка 2010 году пад Смаленскам) — польскі каталіцкі сьвятар, прафэсар тэалягічных навук. 

Нарадзіўся у 1947 годзе, скончыў духоўную сэмінарыю ў Варшаве. У 1972 годзе быў высьвечаны ў сьвятары кардыналам Стэфанам Вышынскiм. Доктар хабілітаваны (1995), прафэсар тэалягічных навук (2002). Быў рэктарам Унівэрсытэту Кардынала Стэфана Вышынскага ў Варшаве. 

5 кастрычніка 2009 году ўзнагароджаны Афіцэрскім крыжам ордэна Адраджэньня Польшчы. 

Загінуў 10 красавіка 2010 году ў авіякатастрофе пад Смаленскам.

16 красавіка 2010 году пасьмертна ўзнагароджаны Крыжам камандорскім ордэна Адраджэньня Польшчы .

Пахаваны ў Варшаве.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* ks. prof. dr hab. Ryszard Rumianek 

Катэгорыя:Нарадзіліся 7 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Выпускнікі польскіх ВНУ
Катэгорыя:Польскія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Выкладчыкі польскіх ВНУ
Катэгорыя:Польскія навукоўцы
Катэгорыя:Рэктары
Катэгорыя:Памерлі 10 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Сабастыян Карпінюк

**Сабастыян Марек Карпінюк** (; 4 сьнежня 1972, Калабжэг — 10 красавіка 2010, пад Смаленскам) — польскі палітык, дэпутат Сойму 5-га й 6-га скліканьняў (2005—2010).

Скончыў факультэт права й адміністрацыі Гданьскага ўнівэрсытэту. Працаваў радцам праўным. У 2004—2005 гадох быў намесьнікам мэра Калабжэгу. У 2005 годзе быў абраны дэпутатам Сойму 5 скліканьня з акругі 40. Кашалін, атрымаў 9767 галасоў. У выбарах у 2007 годзе быў пераабраны з той жа акругі, атрымаў 25 827 галасоў. У 2008 годзе стаў чальцом сьледчай камісіі Сойму. З 19 лютага да 22 кастрычніка 2009 году быў яе старшынёй.

Загінуў 10 красавіка 2010 году ў авіякатастрофе пад Смаленскам.

16 красавіка 2010 году пасьмертна ўзнагароджаны Крыжам камандорскім ордэна Адраджэньня Польшчы .

26 красавіка 2010 году гарадзкая рада Калабжэгу прызнала яму званьне ганаровага грамадзяніна гораду, а таксама надала яго імя гарадзкому стадыёну . 

Пахаваны ў Калабжэгу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Гданьскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Польшчы
Катэгорыя:Сябры «Грамадзянскай плятформы»
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Польскай Рэспублікі
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Пахаваныя ў Польшчы
Юзэф Гальлер

**Ю́зэф Га́льлер** (; 13 жніўня 1873, Юршчыцы каля Кракава — 4 чэрвеня 1960, Лёндан) — генэрал броні (генэрал войска), легіянэр, камэндант польскага Ўсходняга корпусу падчас Першай сусьветнай вайны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 13 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1873 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Велікапольскага паўстаньня (1918—1919)
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Польскія генэралы
Катэгорыя:Памерлі 4 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1960 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Лёндане
Аляксандра Наталі-Сьвят

**Аляксандра Наталі-Сьвят** (; нар. 20 лютага 1959 году ў Абарніках Сьлёнскіх — пам. 10 красавіка 2010 году пад Смаленскам) — польскі палітык, дэпутат Сойму 5-га й 6-га скліканьняў (2005—2010).

Скончыла факультэт кіраваньня й інфарматыкі Ўроцлаўскага ўнівэрсытэту. Працавала на разных пасадах. У 2005 годзе была абрана дэпутатам Сойму 5 скліканьня з акругі 3. Уроцлаў, атрымала 5068 галасоў. Была старшынёй камісіі публічных фінансаў. У выбарах у 2007 годзе была пераабраная з той жа акругі, атрымала 21999 галасоў. 

Загінула 10 красавіка 2010 году ў авіякатастрофе пад Смаленскам.

16 красавіка 2010 году пасьмертна ўзнагароджаная Крыжам камандорскім ордэна Адраджэньня Польшчы .

Пахаваная ва Ўроцлаве. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1959 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ніжнесылескім ваяводзтве
Катэгорыя:Выпускнікі Ўроцлаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры партыі «Права і справядлівасьць»
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Польскай Рэспублікі
Катэгорыя:Памерлі 10 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Пахаваныя ва Ўроцлаве
Януш Куртыка

**Януш Куртыка** (; нар. 13 жніўня 1960 году ў Кракаве — пам. 10 красавіка 2010 году пад Смаленскам) — польскі гісторык, галава Інстытуту нацыянальнай памяці (2005—2010). Доктар габілітаваны гістарычных навук (2000).

Скончыў гістарычна-філязофскі факультэт Ягелонскага ўнівэрсытэту. Дзейнічаў у Незалежным згуртаваньні студэнтаў і Салідарнасьці, быў выкладчыкам у вышэйшых школах. Цікавіўся генэалёгіяй, гісторыяй сярэднявечча. Апублікаваў больш за 140 навуковых працаў і артыкулаў.

29 сьнежня 2005 году быў абраны галавой Інстытуту нацыянальнай памяці — установы, якая займаецца дакумэнтаваньнем злачынстваў камуністычнай сыстэмы ў Польшчы. 7 красавіка 2009 году ўзнагароджаны Крыжам камандорскім з зоркай ордэна Адраджэньня Польшчы.

Загінуў 10 красавіка 2010 году ў авіякатастрофе пад Смаленскам.

16 красавіка 2010 году пасьмертна ўзнагароджаны Крыжам вялікім ордэна Адраджэньня Польшчы .

## Выбраныя публікацыі
* *Konspiracja i opór społeczny na Podkarpaciu w okresie PRL* (red.), 2007,
* *Odrodzone królestwo. Monarchia Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego w świetle nowszych badań*, 2001,
* *Latyfundium tęczyńskie. Dobra i właściciele (XIV—XVII wiek)*, 1999,
* *Tęczyńscy. Studium z dziejów polskiej elity możnowładczej w średniowieczu*, 1997,
* *Generał Leopold Okulicki «Niedźwiadek» (1898—1946)*, 1989.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* dr hab. Janusz Marek Kurtyka 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кракаве
Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ
Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Пахаваныя на Ракавіцкіх могілках у Кракаве
Яана Агацкая-Індэцкая

**Яана Агацкая-Індэцкая** (; 18 сьнежня 1964, Лодзь — 10 красавіка 2010, пад Смаленскам) — польскі адвакат, старшыня Вярхоўнай адвакацкай рады (2007—2010).

## Біяграфія
Скончыла факультэт права й адміністрацыі Лодзкага ўнівэрсытэту (1988), дзе неўзабаве пачала працаваць выкладчыкам. Адвакат з 1996 году. У 2004—2007 гадох была намесьнікам кіраўніка Вярхоўнай адвакацкай рады, у 2007 годзе стала старшынёй гэтай арганізацыі.

10 чэрвеня 2009 году ўзнагароджаная Крыжам кавалерскім ордэна Адраджэньня Польшчы.

Загінула 10 красавіка 2010 году ў авіякатастрофе пад Смаленскам.

16 красавіка 2010 году пасьмяротна ўзнагароджана Крыжам афіцэрскім ордэна Адраджэньня Польшчы.

Пахаваная ў Лодзі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лодзі
Катэгорыя:Выпускнікі Лодзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Лодзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Польскія адвакаты
Катэгорыя:Памерлі ў Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Пахаваныя ў Польшчы
Народны камісарыят унутраных справаў

**НКВД** — скарачэньне ад  — даслоўна **Народны камісарыят унутраных справаў** — цэнтральны орган дзяржаўнага кіраваньня СССР у барацьбе са злачыннасьцю і падтрыманьні грамадзкага парадку ў 1934—1946 гадох. Пасьля быў перайменаваны ў Міністэрства ўнутраных справаў СССР.

За пэрыяд свайго існаваньня НКВД СССР выконваў дзяржаўныя функцыі як зьвязаныя з аховай парадку і дзяржаўнай бясьпекі, так і ў сфэры камунальнай гаспадаркі і эканомікі краіны.

На тэрыторыі Беларусі функцыі НКВД выконваў НКВД БССР.

## Карныя апэрацыі на тэрыторыі Беларусі
У ноч з 23 на 24 лютага 1945 году, ужо па адыходзе на захад фронту Другай сусьветнай вайны (Нямецка-савецкай вайны) карнікі з НКВД спалілі вёску Лаўжы на гістарычнай Ашмяншчыне разам зь яе жыхарамі, у тым ліку жанчынамі і дзецьмі.

## Крыніцы
Яўген Шмыгалёў

**Яўген Шмыгалёў** (1927 або 1928 — 1 верасьня 2000) — інжынэр, адзін з аўтараў артыкула «Курапаты — дарога сьмерці».

## Біяграфія
Навучаўся ў вайсковай вучэльні, пасьля сканчэньня Беларускага палітэхнічнага інстытуту працаваў на менскім прыборабудаўнічым заводзе імя Леніна (цяпер «Белвар»). Цікавіўся гісторыяй Беларусі.

Вядомы ў першую чаргу як суаўтар зь Зянонам Пазьняком артыкула «Курапаты — дарога сьмерці». Артыкул быў надрукаваны ў газэце «Літаратура і Мастацтва» 3 чэрвеня 1988 году і стаў інфармацыйным выбухам у гісторыі Беларусі: гісторыя Курапатаў стала вядомая грамадзтву, артыкул у перакладзе на расейскую мову перадрукавалі некалькі расейскіх выданьняў.

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкул Зянона Пазьняка і Яўгена Шмыгалёва Курапаты — дарога сьмерці
* Я. Шмыгалёў: адзін з тых, хто расказаў пра Курапаты // Радыё Свабода, 30 кастрычніка 2008 г.
* Памёр Яўген Шмыгалёў // Наша Ніва, №36 (192), 4—11 верасьня 2000 г.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1920-я гады
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Памерлі 1 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 2000 годзе
Мікола Крывальцэвіч

**Мікола Крывальцэвіч** ( 1 студзеня 1958 году, вёска Сярэдзібар, цяпер — Канстанцінаўка Любанскага раёну Менскай вобласьці) — беларускі археоляг, кандыдат гістарычных навук, старэйшы навуковы супрацоўнік Інстытуту гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Біяграфія
У 1982 годзе скончыў гістарычны факультэт Менскага дзяржаўнага пэдагагічнага інстытуту, у 1987 годзе — асьпірантуру Акадэміі навук БССР. У 1991 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю ў Інстытуце археалёгіі Акадэміі навук Украіны (Кіеў).

Мікола Крывальцэвіч зьяўляецца аўтарам каля 60 навуковых і навукова-папулярных публікацыяў, у тым ліку манаграфіяў. Аўтар публікацыяў па археалёгіі Беларусі, кніг і артыкулаў пра вынікі дасьледаваньня пахаваньняў у Курапатах. Браў удзел у міжнародных археалягічных праектах. Галоўным кірункам дасьледаваньняў Крывальцэвіча зьяўляецца археалёгія бронзавага веку. Сфэра зацікаўленасьцяў: эпоха бронзы, гісторыя настаражытнейшага мастацтва і міталёгія.

Удзельнічаў у раскопках на месцы масавага пахаваньня ахвяраў савецкіх рэпрэсіяў у Курапатах: у 1988 годзе зьяўляўся навуковым экспэртам і спэцыялістам-археолягам эксгумацыі курапацкіх пахаваньняў. Заснавальнік грамадзкага гісторыка-асьветніцкае таварыства памяці ахвяраў камунізму і сталінскіх рэпрэсіяў «Мартыралёг Беларусі». Зьяўляецца актыўным папулярытаратам археалягічнай навукі.

## Вонкавыя спасылкі
* Мікола Крывальцэвіч Археалёгія і палітыка
* Кніга Міколы Крывальцэвіча «Археалягічныя адкрыцьці сьвету», 2000 г.
* Мікола Крывальцэвіч запісаў мітынг у полі // Радыё Свабода, 21 кастрычніка 2008 г.

Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэту Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Талака

**Талака́** () — сумесная праца, добраахвотная ў сваёй аснове, узаемадапамога.

Талака зьяўляецца адным з спосабаў арганізацыі працы ў беларусаў (украінцаў, фінаў, летувісаў ды іншых народаў): талакой беларусы будавалі хаты, талакой жалі і касілі.

Таксама Талакой звалі апякунку жніва і ўрадлівасьці ў беларускай міталёгіі. Талака была вядомая па ўсёй Беларусі. Сьвята ў гонар Талакі адбывалася ў розны час у залежнасьці ад мясьціны. Сьвяткаваньне бывае вельмі ўрачыстае.

Ад слова «талака» паходзіць назва гораду Талачын.

## Вонкавыя спасылкі
* Рыгор Барадулін Талака // «Слоўнік Свабоды», 2000 г.
* Талака // Міфы Бацькаўшчыны: Літаратурна-мастацкае выданьне. Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 1994. ISBN 5-85700-162-5

Катэгорыя:Беларуская культура
Катэгорыя:Беларуская міталёгія
Стыліян Петраў

**Стыліян Петраў** (;  5 ліпеня 1979 году, Мантана, Баўгарыя) — былы баўгарскі футбаліст і чалец нацыянальнай зборнай Баўгарыі. На працягу сямі гадоў выступаў за шатляндзкі «Сэлтык» і быў капітанам гэтага клюбу. На чэміпіянаце Эўропы ў 2004 годзе зьяўляўся капітанам зборнай, дзе быў выдалены ў гульні супраць Даніі. У 2003 годзе быў абарны найлепшым гульцом Баўгарыі. У 2000, 2001, 2005 і 2009 гадох быў абраны як другі па значнасьці гулец Баўгарыі і, двойчы, у 2002 і 2006 гадох — як трэці.

30 сакавіка 2012 году стала вядома, што ў Стыліяна выяўлена захворваньне на леўкоз крыві.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачаў кар’еру ў родным горадзе Мантана, дзе гуляў за мясцовую каманду. У 1997 перайшоў у сафійскі ЦСКА, зь якім перамог у Кубку Баўгарыі ў 1999 годзе і ў тым жа годзе зьехаў у Шатляндыю, дзе пачаў гуляць за «Сэлтык». З гэтым клюбам Стыліян дабіўся сур’ёзнага посьпеху, не аднойчы станавіўся чэмпіёнам краіны, уладальнікам кубка Шатляндыі й кубка Лігі. У 2003 гадзе прыняў удзел у фінале Кубка УЭФА, у якім «Сэлтык» у дадатковы час саступіў «Порту».

У красавіку 2006 году Петраў, які на той час ужо быў капітанам клюбу, у пісьмовай форме запытаў у кіраўніцтва трансфэр у «Астан Вілу», які трэнэраваў былы настаўнік «Сэлтыку» Мартын О’Ніл, але Стыліяну было адмоўлена. 30 жніўня 2006 году бірмінггэмскі клюб усё ж такі выкупіў баўгарца за 6,5 мільёну фунтаў з магчымай дадатковай аплатай у 1,5 мільёну. Петраў падпісаў з клюбам дамову на 4 гады. Нягледзячы на тое, што Стыліян рэгулярна зьяўляецца ў складзе «Астан Вілы», ён не дэманстраваў той бліскучай гульні, якую паказваў, калі быў футбалістам «Сэлтыку».

### Міжнародная
Дэбютаваў у зборнай 23 сьнежня 1998 году ў таварыскай сустрэчы са зборнай Марока. Матч які праходзіў у Агадыры (Марока) скончыўся паразай для баўгарскіх футбалістаў зь лікам 4:1. Забіў свой першы гол за каманду ў таксама таварыскай сустрэчы са зборнай Беларусі 29 сакавіка 2000 году з аналягічным лікам 4:1, але ўжо на карысьць баўгарцаў. У кастрычніку 2006 году, зьяўляючыся капітанам, адмовіўся гуляць за зборную, пакуль яе трэнэруе Хрыста Стоічкаў, але 20 сакавіка 2007 зноўку вярнуўся ў каманду.

## Асабістае жыцьцё
Жанаты з Паўлінай Петравай. Мае двух сыноў — Стыліян-малодшы й Крыстыян.

## Дасягненьні
**ЦСКА Сафія**:
* Чэмпіён Баўгарыі: 1997
* Уладальнік Кубка Баўгарыі: 1997, 1999

**Сэлтык**:
* Чэмпіён Шатляндыі (4): 2001, 2002, 2004, 2006
* Уладальнік Кубка Шатляндыі (3): 2001, 2004, 2005
* Уладальнік Кубка Шатляндзкай Лігі (3): 2000, 2001, 2006

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Баўгарскія футбалісты
Гэблат Найт Броўн

**Гэблат Найт Броўн** (; 12 ліпеня 1815 — 8 ліпеня 1882) — ангельскі гравэр, ілюстратар і акварэліст, які пісаў пад псэўданімам **Фіз** (). Ілюстраваў найвядомейшыя творы Чарлза Дыкенза, Чарлза Лэвэра і Гарысана Эйнсўорта ў іхніх арыгінальных выданьнях.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Hablot Knight Browne on The Victorian Web.
* «''Phiz, Dickens and London''» — Valerie Browne Lester’s lecture at Gresham College.
* «''The man who made Dickens fizz''»

Катэгорыя:Мастакі, вядомыя пад псэўданімамі
Катэгорыя:Чарлз Дыкенз
Катэгорыя:Ангельскія мастакі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ламбэце
Катэгорыя:Памерлі ў Брайтане
Зьбігнеў Васэрман

**Зьбігнеў Франці́шак Васэрман** (; нар. 17 верасьня 1949 году ў Кракаве — пам. 10 красавіка 2010 году пад Смаленскам) — польскі праўнік (пракурор), дэпутат Сойму, былы міністар-каардынатар адмысловых службаў.

Скончыў факультэт права й адміністрацыі Ягелонскага ўнівэрсытэту (1972). Да 1991 году й у 1993—2000 гадох працаваў пракуратарам, пракурорам .

Быў абраны дэпутатам Сойму 4-га, 5-га й 6-га скліканьняў (2001—2010) . Цікавіўся спэцслужбамі. За часам 4-га скліканьня сойму быў старшынём камісіі па спэцслужбам і намесьнікам галавы сьледчай камісіі . За часам 5-га скліканьня сойму быў міністрам-каардынатарам адмысловых службаў. За часам 6-га скліканьня сойму быў чальцом сьледчай камісіі .

Загінуў 10 красавіка 2010 году ў авіякатастрофе пад Смаленскам.

16 красавіка 2010 году пасьмертна ўзнагароджаны Крыжам камандорскім ордэна Адраджэньня Польшчы .

Пахаваны ў Кракаве.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 17 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1949 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кракаве
Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Польскія пракуроры
Катэгорыя:Сябры партыі «Права і справядлівасьць»
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Польскай Рэспублікі
Катэгорыя:Міністры Польшчы
Катэгорыя:Памерлі 10 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кракаве
Станіслаў Камарніцкі

**Станіслаў Камарніцкі** (; нар. 26 ліпеня 1924 году ў Варшаве — пам. 10 красавіка 2010 году пад Смаленскам) — польскі адстаўны генэрал брыгады.

Удзельнічаў у Варшаўскім паўстаньні . Ад канца 1944 году служыў у 1-й Арміі Польскага Народнага войска. Пасьля вайны рэпрэсаваны . У 1993 годзе прызначаны канцлерам капітулы ордэну Віртуці Мілітары. Аўтар шматлікіх гістарычных і вайсковых публікацыяў.

Ажаніўся зь Евай зь Мінкоўскіх Чартарыскай. Быў айчымам акторкі Ганны Чартарыскай.

Загінуў 10 красавіка 2010 году ў авіякатастрофе пад Смаленскам. 15 красавіка 2010 году пасьмертна яму прысвоенае званьне генэрала дывізіі .

Пахаваны ў Варшаве.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 26 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Жаўнеры Арміі Краёвай
Катэгорыя:Удзельнікі Варшаўскага паўстаньня
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Народнай Рэспубліцы
Катэгорыя:Польскія генэралы
Катэгорыя:Памерлі 10 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Януш Закшэнскі

**Януш Закшэнскі** (; 8 сакавіка 1936, Пжэдэдвожэ — 10 красавіка 2010, пад Смаленскам) — польскі актор.

Здымаўся у фільмах з 1958 году, ў тэатрах з 1960 году. Атрымаў шырокую вядомасьць дзякуючы ролі маршалка Юзафа Пілсудзкага ў публічных гістарычных інсцэнізацыях, якія адбываліся ў лістападзе .

7 траўня 2009 году ўзнагароджаны Афіцэрскім крыжам ордэна Адраджэньня Польшчы .

Загінуў 10 красавіка 2010 году ў авіякатастрофе пад Смаленскам.

16 красавіка 2010 году пасьмяротна ўзнагароджаны Крыжам камандорскім ордэна Адраджэньня Польшчы .

Пахаваны ў Варшаве.

## Крыніцы

Катэгорыя:Польскія акторы
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах