open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1444

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* Ніляканта Самаяжы, індыйскі матэматык й астраном

## Сьмерці
* 10 лістапада — Ўладзіслаў III, кароль Польшчы (забіты)

Катэгорыя:1444
1445

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 1 сакавіка — Сандра Батычэльлі, італьянскі мастак
* Альбэрт Брудзеўскі, польскі астраном

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Гімн Кітаю

**Марш добраахвотнікаў** () — нацыянальны гімн Кітайскае Народнае Рэспублікі. Словы напісаў кітайскі паэт Цянь Гань, музыку — Не Эр у 1935 годзе для фільму «». Сюжэт фільму распавядаў пра змаганьне кітайцаў супраць  (пасьля «») у Маньчжурыю. 27 верасьня 1949 году на першай сэсіі Ўсекітайскі камітэт  прызнаў песьню ў якасьці часовага Дзяржаўнага гімна КНР. 14 сакавіка 2004 году на другой сэсіі  10-га скліканьня ўхваліў папраўкі ў канстытуцыю КНР, паводле якіх «Марш добраахвотнікаў» зацьвярджаўся ў якасьці афіцыйнага Дзяржаўнага гімна КНР.

### Словы

**[[Піньін]]**:

Qǐlái! Búyuàn zuò núlì de rénmen!
Bǎ wǒmen de xuèròu zhùchéng wǒmen xīnde chángchéng!
Zhōnghuá Mínzú dào le zùi wēixiǎnde shíhòu,
Měige rén bèipòzhe fāchū zùihòude hǒushēng.
Qǐlái! Qǐlái! Qǐlái!
Wǒmen wànzhòngyīxīn,
Màozhe dírén de pàohuǒ, Qiánjìn!
Màozhe dírén de pàohuǒ, Qiánjìn!
Qiánjìn! Qiánjìn! Jìn!


**Пераклад**:
Узьнімайцеся! Усе, хто адмаўляюцца быць рабамі!
Давайце складзем з нашае плоці й крыві новую Вялікую Сьцяну!
Кітайская нацыя сустракае сваю найвялікшую небясьпеку,
Грымучы роў нашых людзей пачуюць!
Узьнімайцеся! Узьнімайцеся! Узьнімайцеся!
Мільёны нашых сэрцаў калоцяцца як адное!
Самааддана й мужна сустракайце варожую страляніну, у наступ!
Самааддана й мужна сустракайце варожую страляніну, у наступ!
У наступ! У наступ! У наступ!




## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Кітай
Катэгорыя:Кітай
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1935 годзе
1439

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 9 траўня — Пій III, Папа рымскі

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1446

## Падзеі
* На грузінскі трон узышоў Ежы VIII

## Нараджэньні
* Маргарыта Бурґундзкая, жонка Чарльза I Бурґундзкага (пам. 1503)

## Сьмерці
*

Катэгорыя:1446
1389

## Падзеі
* 28 чэрвеня — Бітва на Косавым полі паміж сэрбскімі і турэцкімі войскамі

## Нараджэньні
* 5 сьнежня — Зьбігнеў Алясьніцкі, кардынал, польскі рэлігійны і дзяржаўны дзяяч

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Harrier II

**Harrier II** — сэрыя самалётаў другога пакаленьня з вэртыкальным/кароткім узьлётам і пасадкай (*V/STOL*), турбінны самалёт позьняга дваццатага стагодзьдзя. Самалёт быў распрацаваны на базе *[[Hawker-Siddeley Harrier]]s*, ужываецца ў першую чаргу ў атаках лёгкага клясу альбо ў шматмэтавых апэрацыях. Амаль што ўсе самалёты гэтага тыпу стартуюць з малых авіяносцаў. Вайсковы самалёт выкарыстоўваецца ў розных мадыфікацыях краінамі НАТА, а таксама Індыяй.

Катэгорыя:Вайсковыя самалёты
1394

## Падзеі
* Турэцкае войска захапіла Салун і абклала Царград

* 8 траўня – група чэскіх шляхціцаў на чале з мараўскім маркграфам Ёcтам захапіла ў палон чэскага караля Вацлава IV. Пазьней ён быў па патрабаваньні брата караля Яна Згажалецкага выпушчаны

## Нараджэньні
* Антоніё Бэкадэлі – італьянскі гуманіст, паэт, філёзаф, юрыст, першы прэзыдэнт Неапалітанскай акадэміі

* Ашыкаґа Ёшыноры, японскі сёґун
* 4 сакавіка – Генрых Мараплаўца, партугальскі інфант, стваральнік флёту і марской магутнасьці Партугаліі
* 22 сакавіка – Мухамэд Тарагай Улугбек, сярэднеазіяцкі астраном і матэматык, уладар Самарканду ў 1409 – 1449 гадах, унук Тамэрляна)

* 25 ліпеня – Якаў І Сьцюарт, кароль Шатляндыі 

## Сьмерці
* 7 чэрвеня – Ганна Чэская, сястра Сыгізмунда Люксэмбургскага, каралева Ангельшчыны, жонка Рычарда ІІ 
* 16 верасьня – Клімент VII, першы антыпапа Вялікай заходняй схізмы
* 30 сьнежня – Мацей зь Янова, чэскі сьвятар і пісьменьнік
1424

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 31 кастрычніка — Ўладзіслаў III, кароль Польшчы

## Сьмерці
* Ян Жыжка — чэскі военачальнік, лідэр гусітаў, нацыянальны герой чэскага народу

## Вонкавыя спасылкі
Rockwell B-1

**Rockwell B-1** *Lancer* — стратэгічны бамбардыроўшчык, які ўжываецца United States Air Force пачынаючы з 1986 году. Тэхнічная распрацоўка бамбардыроўшчыка пачалася яшчэ ў сярэдзіне 1960-х гадоў, але так мадэль B-1A так і ня трапіла ў службу, пакольку ў 1976 годзе праект быў спынены. Толькі праз 5 гадоў, у 1981 годзе старыя пляны і распрацоўкі пачалі перапрацоўваць, у выніку чаго ўзьнікла новая мадыфікацыя — сёньняшні B-1B Lancer. Першыя машыны былі ўзяты на ўзбраеньне ў 1986 годзе і выконвалі між іншым ваенныя палёты ў Югаславіі і Аўганістане.

## Баявое ўжываньне
* У сьнежні 1998 году, падчас ваеннай апэрацыі «Ліса пустэльні», B1-B прабіў ірацкую СПА і зьнішчыў базу Рэспубліканскай гвардыі.
* У 2001—2002 гг., у першыя 6 месяцаў ваеннай апэрацыі «Нязломная воля» восем B1-B скінулі каля 40 % усіх боезарадаў (па вазе), дастаўленых кааліцыйнымі сіламі. У ліку іх было каля 3900 бомбаў з карэкцыяй JDAM. 1 самалёт страчаны з тэхнічных прычынаў.
* У 2003 годзе, падчас ваеннай апэрацыі «Ірацкая воля», на B1-B прыйшлося каля 43 % скінутых бомбаў з карэкцыяй JDAM.
* 19 сакавіка 2011 году, падчас ваеннай апэрацыі «Адысея. Сьвітанак» у Лібіі, з аэрадрому ў Паўднёвай Дакоце былі паднятыя два B-1B ВПС ЗША. Сумесна з трыма бамбавікамі B-2 з базы ВПС Ўайтмэн (штат Місуры) яны былі накіраваны ў Лібію. Працягласць аперацыі B-1B у Лібіі склала прыкладна 24 гадзіны, за якія B-1B зьнішчылі 105, а B-2 45 мэтаў. Сярод якіх былі склады ўзбраеньняў, аб'екты СПА, камандна-кантрольныя пункты, аб'екты абслугоўваньня авіяцыйнай і іншай вайсковай тэхнікі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вайсковыя самалёты
Катэгорыя:Самалёты ЗША
Бітва пры Вісласе

**Бітва пры Вісласе** адбылася 27 красавіка 1622 году, каля нямецкай вёскі Вісьлях (*Wiesloch*) за 15 міляў на поўдзень ад Гайдэльбэргу, паміж пратэстанцкім войскам пад агульным кіраўніцтвам графа Эрнста фон Мансфэльда і камандуючага войскамі Бадэна супраць каталіцкага войска пад кіраўніцтвам Цілі.

У пачатку вясны 1621 году, найміты пад кіраўніцтвам камандуючага войскамі Бадэн-Дурлаха Фрыдрыха Георга перайшлі Райн з боку Эльзасу для аб’яднання з войскам Эрнста фон Мансфэльда. Аб’яднанае войска імкнулася перадухіліць злучэньне войска Цілі з 20 000 войскам *Gonzales de Córdoba*, якое прыйшло з Гішпанскіх Нідэрляндаў па загадзе генэрала Амбросіё Сьпінолы. Цілі сустрэў пратэстанцкае войска з боку ар’ергарду і паспяхова прадвігаўся, пакуль не сустрэў галоўныя сілы пратэстаў. Цілі адступіў і злучыўся з *de Córdoba* ў наступным месяцы. Пасьля бітвы, Мансфэльд апынуўся ў складаным становішчы, пакуль войска Крысціяна Брансвіка не падышло з поўначы. Гэтыя два войскі ўдзельнічалі ў наступным месяцы ў бітве пры Вімпфене.

Вісьлях
Катэгорыя:Падзеі 1622 году
Катэгорыя:Падзеі 27 красавіка
1448

## Падзеі
* 17 кастрычніка — туркі разьбіваюць вугорскія войскі ў другой бітве на Косавым полі

## Нараджэньні
* 4 лістапада — Альфонс II, кароль нэапалітанскі

## Сьмерці
* 31 кастрычніка — Ян VIII — бізантыйскі імпэратар 

## Вонкавыя спасылкі
1449

## Падзеі
* Першыя гістарычныя згадкі пра Лунінец у пісьмовых крыніцах

## Нараджэньні
* 1 студзеня — Ларэнца Мэдычы, кіраўнік Флярэнцыі

## Сьмерці
*
XII стагодзьдзе

**XII стаго́дзьдзе** (**12 стаго́дзьдзе**) доўжылася з 1101 па 1200 год па Грыгарыянскім календары.
1304

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 24 лютага — Ібн Батута, арабскі падарожнік і дасьледчык бэрбэрскага паходжаньня, гандляр (пам. 1368 або 1369)
* 20 ліпеня — Пэтрарка, італійскі паэт (пам. 1374)

## Сьмерці
* 11 траўня — Магмуд Газан, пэрсыдзкі кіраўнік (нар. 1271)
* 7 ліпеня — Бэнэдыкт XI, папа рымскі (нар. 1240)
II стагодзьдзе

**2 стаго́дзьдзе** (**II стаго́дзьдзе**) доўжыцца з 101 да 200 году па Грэгарыянскім каляндары.

__ЗЬМЕСТ__
1447

## Падзеі
* 2 траўня — Выдадзены Казімераў прывілей 1447 году
* 25 чэрвеня — вялікі князь Казімер каранаваўся на караля польскага

## Нараджэньні
* 3 сьнежня — Баязід II, султан Асманскай імпэрыі

## Сьмерці
* 23 лютага — Эўгеніюш IV, Папа рымскі
* 12 сакавіка — Шахрух, эмір, сын Тымура, кіраўнік Харасана ды імпэрыі Тымурыдаў
* 13 жніўня — Філіпа Марыя Вісконці, герцаг Міляну
1303

## Падзеі
* 2 студзеня — нямецкі горад Ханаў атрымаў Магдэбургскае права
* 7 верасьня — замах на папу рымскага Баніфацыя VIII у Ананьі, пасьля двух дзён крывавага разбору Баніфацый быў вызвалены
* Францускі кароль Філіп IV прызнае фэод (лен) ангельскага манарха Эдуарда I паводле Парыскага пагадненьня
* Выйшаў у сьвет трактат кітайскага матэматыка Чжу Шыцзе «Яшмавае люстэрка чатырох элемэнтаў»
* Мажайск быў далучаны да Маскоўскага княства

## Нараджэньні
* (каля 1303) Брыгіта Швэдзкая, каталіцкая сьвятая, заснавальніца ордэна брыгітак

## Сьмерці
* 11 кастрычніка — Баніфацы VIII, папа рымскі
* Даніла Аляксандравіч, вялікі князь маскоўскі

## Вонкавыя спасылкі
1302

## Падзеі
*

## Нараджэньні

## Сьмерці
* Вальдэмар I, кароль Швэцыі (нар. 1243)
## Вонкавыя спасылкі
1301

## Падзеі
* Імпэратар Ґо-Ніджо ўзышоў на японскі трон

## Нараджэньні

## Сьмерці
1300

## Падзеі
* 15 чэрвеня — заснаваны горад Більбао
## Нараджэньні

## Сьмерці
* Тран Гунґ Дао, віетнамскі ґэнэрал

## Вонкавыя спасылкі
1299

## Падзеі
*

## Нараджэньні

## Сьмерці
* Эртуґруль, бацька Асмана I, заснавальніка Асманскае імпэрыі

* Эйрык II, кароль Нарвэгіі (нар. 1268)
1298

## Падзеі
* Імпэратар Ґо-Фушымі узышоў на японскі трон

## Нараджэньні
* 12 сьнежня — Альбэрт II, ґэрцаґ аўстрыйскі (пам. 1358)
## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі
Хжонхаў

**Хжонхаў** () — вёска на паўднёвым усходзе  Польшчы, у гміне Коньскаволя (гміна), Пулаўскага павету, Люблінскага ваяводзтва. Хжонхаў стаіць на рацэ Кураўцы, непадалёк ад горада Кураў. Насельніцтва вёскі Хжонхаў складае 736 жыхароў (2005).

Вёска была ўпершыню згадана ў 1430. У 1795, пасьля Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай, Хжонхаў перайшоў пад кіраўніцтва Аўстрыі; з 1815 увайшоў у склад Царства Польскага. Падчас Першай сусьветнай вайны быў зьнішчаны аўстрыйскімі войсками. Падчас Другой сусьветнай вайны (10 верасьня 1939) быў падзьвержаны нямецкай бамбардыроўцы.

Цяпер у вёсцы знаходзяцца 160 невялікіх фэрмаў і хатаў, невялікі каталіцкі касьцёл, пачатковая школа, пошта і дзьве крамы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Люблінскага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі
Катэгорыя:Пулаўскі павет
1297

## Падзеі
*
## Нараджэньні
* 14 жніўня — Ганазона, імпэратар Японіі (пам. 1348)
* Абу аль-Гасан Алі, сультан Марока (пам. 1351)
* Кейстут, вялікі князь літоўскі (пам. 1382)

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі
1296

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* Шы Няан, кітайскі пісьменьнік (пам. 1370)

## Сьмерці
* 8 лютага — Пжэмысл II, кароль Польшчы (нар. 1257)

## Вонкавыя спасылкі
1295

## Падзеі
* Пэрсыдзкі кіраўнік Магмуд Газан прыняў іслам

## Нараджэньні
* аль-Наср Мугамад, сультан Эгіпту

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1243

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Вальдэмар I, кароль Швэцыі

## Сьмерці
*
1294

## Падзеі
* Партугалія і Англія падпісалі першае гандлёвае пагадненьне

## Нараджэньні
* Карл IV Справядлівы, кароль Фрынцыі (пам. 1328)

## Сьмерці
* 18 лютага — Хубіляй, мангольскі хан (нар. 1215)
* Роджэр Бэкан, ангельскі навукоўца й філёзаф

## Вонкавыя спасылкі
1293

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* Філіп V, францускі кароль (пам. 1322)
* Філіп VI, францускі кароль (пам. 1350)

## Сьмерці
* аль-Малік аль-Ашраф Халіль, сультан Эгіпту
* Давід IV Нарын, цар Грузіі (нар. 1225)

## Вонкавыя спасылкі
1358

## Падзеі
* У Францыі працягваюцца паўстаньні, якія крывава падаўляюцца
* Гастон III дэ Фуа вызваляе захопленую атрадамі парыскіх паўстанцаў сям'ю Карла V
* Жакерыя — паўстаньне сялян у паўночнай Францыі

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 16 жніўня — Альбэрт II, герцаг аўстрыйскі

## Вонкавыя спасылкі
1291

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 8 лютага — Афонсу IV, кароль Партугаліі
* Клімэнт VI, папа рымскі

## Сьмерці
* 10 сакавіка — Аргун-хан, пэрсыдзкі кіраўнік
* Гонґ Даґу, карэйскі военачальнік
1351

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 24 траўня — Абу аль-Гасан Алі, сультан Марока

## Вонкавыя спасылкі
1290

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 4 жніўня — Леапольд I, ґэрцаґ аўстрыйскі (пам. 1326)

## Сьмерці
* 10 лістапада — Каляўун, сультан Эгіпту
* 18 сьнежня — Маґнус I, швэдзкі кароль (нар. 1240)
* Грыгоры II, патрыярх канстантынопальскі (нар. 1241)
1289

## Падзеі
* 29 жніўня — заснаваная сьвятая інквізыцыя

## Нараджэньні
* 4 кастрычніка — Людовік X, кароль Францыі (пам. 1316)
* Лео IV, армянскі цар (пам. 1307)

## Сьмерці
* 12 сакавіка — Дзьмітры II, цар Грузіі (нар. 1259)
* Лео III, армянскі цар
* Іпэн, японскі манах (нар. 1239)

## Вонкавыя спасылкі
1292

## Падзеі
*

## Нараджэньні

## Сьмерці
* 4 кастрычніка — Нікола IV, папа рымскі (нар. 1227)
* Вахтанґ II, цар Грузіі

## Вонкавыя спасылкі
1288

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 5 красавіка — Ґо-Фушымі, японскі імпэратар (пам. 1336)
* 26 лістапада — Ґо-Дайґа, японскі імпэратар (пам. 1339)
* Ґэрсанід — габрэйскі філёзаф, матэматык й астраном (пам. 1344)
* Іван I, вялікі князь маскоўскі

## Сьмерці
* Ібн Нафіс, арабcкі біёляг

## Вонкавыя спасылкі
1286

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* Фрэдэрык I, ґэрцаґ аўстрыйскі (пам. 1330)

## Сьмерці
* 19 сакавіка — Аляксандар II, шатляндзкі кароль (нар. 1241)
* Абуль Фараж, армянскі гісторык (нар. 1226)
1285

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 9 сакавіка — Ґо-Ніджо, імпэратар Японіі (пам. 1308)

## Сьмерці
* 28 сакавіка:Марцін IV, папа рымскі

## Вонкавыя спасылкі
1284

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 25 красавіка:Эдўард II, кароль Ангельшчыны (пам. 1327)

## Сьмерці
* Тэкудар, мангольскі хан

## Вонкавыя спасылкі
1283

## Падзеі
*

## Нараджэньні

## Сьмерці
* 9 студзеня — Ўэн Цяньгсянґ, кітайскі прэм'ер-міністар (пакараны сьмерцю) (нар. 1236)

## Вонкавыя спасылкі
114

### Падзеі
* Ваенны паход Марка Ульпія Траяна супраць пэрсыдзкага Парфянскага царства, у выніку якога былі заваяваны Армэнія і Мэсапатамія, а таксама сёньняшні Курдыстан. У гэты час Рымская імпэрыя дасягнула найбольшых памераў.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
*
Арктычны акіян

**Арктычны акіян** (**Паўночны Ледавіты Акіян**) — самы малы акіян на Зямлі, абмывае Эўразію, Паўночную Амэрыку. На тэрыторыі Арктычнага акіяну знаходзіцца Паўночны полюс Зямлі. Плошча (з марамі) — 14,090 млн км². Міжнародная гідраграфічная арганізацыя (МГА) распазнае яго як акіян, аднак некаторыя акіянографы называюць яго як Арктычнае мора, клясыфікуючы яго як адно з мораў Атлянтычнага акіяна. Акрамя таго, Арктычны акіян можна разглядаць як паўночную частку ўсёабдымнага Сусьветнага акіяна.

Акіян амаль цалкам акружаны Эўразіяй і Паўночнай Амэрыкай, і на працягу амаль усяго году часткова пакрыты лёдам, і амаль цалкам узімку. Тэмпэратура акіяна й ягоная салёнасьць зьмяняюцца сэзонна, бо ледзяное покрыва растае й замярзае ў розныя сэзоны. Салёнасьць зьяўляецца самай нізкай у сярэднім у параўнаньні зь іншымі пяцьцю акіянамі, з-за нізкага выпарэньня, значных прытокаў прэснай вады з рэк і ручаёў, а таксама з-за абмежаванага адтоку ў навакольныя акіянічныя воды з больш высокай характарыстыкай салёнасьці. Улетку аб’ём лёду скарачаецца прыкладна на 50%. Амэрыканскі цэнтар дадзеных па сьнегу й лёду (NSIDC) выкарыстоўвае спадарожнікавыя дадзеныя, каб забясьпечыць штодзённыя запісы арктычнага марскога ледзянога покрыва й хуткасьць ягонага раставаньня ў параўнаньні зь сярэднім пэрыядам і за мінулыя гады.

Да Арктычнага акіяну прымыкаюць тэрыторыі Даніі (Грэнляндыі), Ісьляндыі, Канады, Нарвэгіі, Расеі і Злучаных Штатаў Амэрыкі. Прававы статус акіяну на міжнародным узроўні не рэгламэнтаваны, аднак фрагмэнтарна ён вызначаецца нацыянальным заканадаўствам арктычных краінаў і міжнародна-прававымі дамовамі.

## Клімат
Пад уплывам чацьвярцічнага аблядненьня, клімат Арктычнага акіяну вызначаецца як арктычны, які характарызуецца ўстойлівым холадам і адносна невялікімі дыяпазонамі гадавой тэмпэратуры. Зімы характарызуюцца палярнай ноччу, зь вельмі нізкімі тэмпэратурамі і стабільнымі ўмовамі надвор’я. Цыклёны маюць месца толькі з боку Атлянтычнага акіяну. Лета характарызуецца бесьперапынным дзённым сьвятлом, а тэмпэратура можа падняцца вышэй кропкі плаўленьня лёду (0 °C). Цыклёны часьцей назіраюцца летам, яны могуць выклікаць дождж або сьнег. Воблачна цэлы год, хмары пакрываюць неба ў сярэднім ад 60% зімой да больш чым 80% у летні пэрыяд.

Тэмпэратура паверхні акіяну зьяўляецца даволі сталай велічынёй і знаходзіцца паблізу пункту замярзаньня марской вады. З прычыну таго, што акіян складаецца з салёнай вады, гэтая тэмпэратура дасягае —1,8 °C.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Арктычны і антарктычны навукова-дасьледчы інстытут. 


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
115

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
* Публій Корнэлій Тацыт, старажытнарымскі гісторык
Эўразія

**Эўра́зія** (*Эўропа* + *Азія*) — звышкантынэнт Зямлі, часта разглядаецца як кантынэнт альбо частка звышкантынэнту Эўрафразіі. Плошча — 54,79 млн км², насельніцтва — 4,6275 млрд чалавек (2005). Уважаецца за найбуйнейшы і найбольш густанаселены кантынэнт на Зямлі, які складаецца з Эўропы і Азіі. Разьмешчаны перадусім паміж Паўночным і Ўсходнім паўшар’ямі, абмываецца Атлянтычным акіянам на захадзе, Ціхім акіянам на ўсходзе, Арктычным акіянам на поўначы. На поўдзень да Эўразіі месьціцца Міжземнае мора і Індыйскі акіян. Гістарычна падзел паміж Эўропай і Азіяй на дзьве розныя часткі сьвету заўсёды быў на сацыяльна-культурным узроўні, таму ня меў выразнай фізычнай мяжы паміж імі. У геалёгіі Эўразія часта прылічыюць да адзінага цьвёрдага мэгаблёку, аднак цьвёрдасьць Эўразіі абмяркоўваецца і грантуецца на полеамагнітных зьвестак.

## Крыніцы
Аўстралія (кантынэнт)

**Аўстра́лія** (гэтаксама яе называюць: **Аўстралія-Новая-Гвінэя**, **Аўстралінэя**, **Сагуль**, **Мэґанэзія**) — самы дробны кантынэнт на Зямлі. Складаецца зь непасрэдна самое Аўстраліі, Тасманіі, Новае Гвінэі й іншых лежачых блізу Аўстраліі астравоў. Плошча — 8 560 000 км², насельніцтва — 32,998 млн чалавек (2005). Самы ўсходні пункт — мыс Байран.

Катэгорыя:Кантынэнты
1 да н. э.

**1 год да нашай эры** — невысакосны год, які пачаўся ў пятніцу ці суботу згодна зь юліянскім календаром і высакосны год, які пачаўся ў чацьвер згодна з пралептычным юліянскім календаром. Гэта апошні год старой эры, пасьля якога рушыў 1 год новай эры, бо згодна зь юліянскім календаром нулявога году не існуе.

## Падзеі
* Імпэратар Актавіян Аўгуст пасылае свайго пасынка Гая Цэзара, як камандуючага арміяй на ўсход, каб той склаў мірную дамову з Фраатам V на высьпе ракі Эўфрат
* Авідыюс піша твор «Навука каханьня»
* Кітайскім імпэратарам стаўся дзевяцігадовы Лю Цзіцзі
* Лю Цзіцзі, былы рэгент Ханскай імпэрыі, зьдзяйсьняе акт самагубства

## Нараджэньні
* 25 сьнежня: традыцыйная дата нараджэньня Езуса Хрыста, вызначаная ў VI стагодзьдзі Дыянісіям Малым. Сучасные дасьледчыкі лічаць, што ён памыліўся на некалькі год, месяц жа і дзень у дадзеным выпадку цалкам умоўныя
* Пталямэй Маўрэтанскі, апошні кіраўнік Маўрэтаніі

## Сьмерці
* Згодна адной з гіпотэзаў, у гэтым годзе памёр Ірад Вялікі, але такое меркаваньне аспрэчваецца
* Фу, імпэратрыца Кітаю дынастыі Хань
* Лю Сінь, імпэратар Кітаю дынастыі Хань

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* 0-я да н. э.
1403

## Падзеі
* У Кітаі пабачыла сьвет Энцыкляпэдыя Ёнґаля, адная з самых вялізных што да памеру й старажытнейшых энцыкляпэдыяў

## Нараджэньні
* 22 лютага — Карл VII, кароль Францыі (пам. 1461)

## Сьмерці
* Бэязід, сультан Атаманскае імпэрыі (нар. 1354)

## Вонкавыя спасылкі
1401

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 12 траўня — Шока, японскі імпэратар (пам. 1428)
* 21 сьнежня — Тамаза Масачча, італійскі мастак (пам. 1428)
## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1406

## Падзеі
* Пачатая будова Забароненага Гораду ў Пэкіне

## Нараджэньні
*
## Сьмерці
* 6 студзеня — Роджэр Ўолдэн, ангельскі эпіскап
* 19 сакавіка — Ібн Хальдун, туніскі гісторык (нар. 1332)
* 16 верасьня — Кіпрыян, мітрапаліт маскоўскі
* 6 лістапада — Інакенці VII, папа рымскі
1405

## Падзеі
* 
## Нараджэньні
* 18 кастрычніка — Пі II, папа рымскі (пам. 1464)

## Сьмерці
* 12 лютага — Тамэрлян, мангольскі захопнік (нар. 1336)

## Вонкавыя спасылкі
1407

## Падзеі
* 
## Нараджэньні
* 27 жніўня — Ашыкаґа Ёшыказу, японскі шоґун (пам. 1425)

## Сьмерці
* 23 лістапада — Люі Валюа, герцаґ арлеанзкі (забіты) (нар. 1372)
* Такуґава Чыкаўджы, японскі землеўладальнік

## Вонкавыя спасылкі
1408

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 31 траўня — Ашыкаґа Ёшыміцу, японскі шоґун (нар. 1358)
* Міран, шах, сын Тамэрляна (нар. 1366)
1417

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 23 лютага — Павал II, папа рымскі (пам. 1471)

## Сьмерці
* 4 верасьня — Робэрт Гэлэн, ангельскі каталіцкі эпіскап
* 18 кастрычніка — Рыгор XII, папа рымскі
1402

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*
## Сьмерці
* 12 ліпеня — Жу Юнўэн, кітайскі імпэратар (нар. 1377)

## Вонкавыя спасылкі
1418

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 6 студзеня — Крыстофэр Баварзкі, кароль Даніі, Нарвэгіі, Швэцыі (пам. 1448)

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1419

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 10 ліпеня — Ґо-Ганазона, японскі імпэратар (пам. 1471)

## Сьмерці
* 22 лістапада — Ян XIII, антыпапа

## Вонкавыя спасылкі
1421

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 6 сьнежня — Гэнры VI, ангельскі кароль (пам. 1471)
* Соґі, будысцкі манах й японскі паэт (пам. 1502)

## Сьмерці
* 26 траўня — Мэхмэд I, атаманскі сультан (нар. 1389)

## Вонкавыя спасылкі
1422

## Падзеі
* Аблога Канстантынопалю асманамі
* Па Мельнскім міры 1422 году нямецкі ордэн губляе тэрыторыі ў Польшчы і Літве. Мельнскі мір завяршыў апошнюю вайну паміж Тэўтонскім Ордэнам і ВКЛ і канчаткова ўсталяваў мяжу паміж імі

* У Наваградку ў Фары Вітаўта адбыўся шлюб Вялікага князя Ягайлы з Кіеўскай княжной Соф'яй Гальшанскай
* Да Вялікага княства Літоўскага канчаткова далучана Жамойць
* У Лідзкім замку адбылася сустрэча Антонія Зено зь Ягайлам і Вітаўтам

## Нараджэньні
* 21 траўня — Генрых Саксонскі, князь з дынастыі Ветынгаў
* Фэдэрыка да Монтэфэлтра, кандацьер — павадыр наёмнікаў
* Ўільям Кэкстан, ангельскі першадрукар
* Бабур Ібн-Байсуркур, кіраўнік Хурасану

## Сьмерці
* 8 ліпеня — Мішэль Валюа, дачка Карла VI Францускага
* 31 жніўня — Гэнры V, ангельскі кароль
* 21 кастрычніка — Карл VI, францускі кароль
* лістапад — Альбрэхт III, курфюрст Саксоніі-Вітэнберга

## Вонкавыя спасылкі
1426

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Ўільям Брэндан, ангельскі землеўладальнік (пам. 1485)

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1427

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 29 лістапада — Жэнґтонґ, кітайскі імпэратар (пам. 1464)
* 30 лістапада — Казімір Ягелончык, вялікі князь Літоўскі (пам. 1492)

## Сьмерці
* Ку Ёў, кітайскі пісьменьнік (нар.1341)

## Вонкавыя спасылкі
1428

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Абульхаір, узбэцкі хан

## Сьмерці
* 3 лютага — Ашыкаґа Ёшымочы, японскі шоґун
Аўстралія (неадназначнасьць)

Назву **Аўстралія** маюць:

* Аўстралія — краіна
* Аўстралія — кантынэнт
Уладыслаў III Варнэньчык

**Улады́слаў III Варнэ́ньчык** (31 кастрычніка 1424 — 10 лістапада 1444) — кароль польскі з 1434 і вугорскі з 1440 да сваёй гібелі ў бітве пры Варне ў 1444.

Уладыслаў быў першым сынам Ягайлы і Соф’і Гальшанскай.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ягайлавічы
Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі
1425

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 17 сакавіка — Ашыкаґа Ёшыкацу, японскі шоґун (нар. 1407)
* 29 траўня — Гонґсі, кітайскі імпэратар (нар. 1378)
* Васіль I, вялікі князь маскоўскі
* І Джонґ Му, карэйскі гэнэрал (нар. 1360)
1423

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 3 ліпеня — Люі XI, францускі кароль (пам. 1483)

## Сьмерці
* Бэнэдыкт XIII, антыпапа (нар. 1328)

## Вонкавыя спасылкі
1370

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 5 лістапада — Казімір III Вялікі, кароль польскі
* 19 сьнежня — Урбан V, папа рымскі
1310

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* Урбан V, папа рымскі
* 30 красавіка — Казімір III Вялікі, кароль польскі

## Сьмерці
*
1398

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 31 студзеня — Суко, японскі імпэратар (нар. 1334)

## Вонкавыя спасылкі
1395

## Падзеі
* Капыль стаў цэнтрам княства
* узьнікла Слуцкае княства
* войскі Вітаўта захапілі Смаленск
* Кукенойс вернуты пад юрысдыкцыю Тэўтонскага ордэна
* Рымскі папа Баніфацыюс IX зацьвердзіў канстытуцыю руху Дэвоцыё модэрна
* Тэрыторыя Чачэніі падвергнулася нашэсьцю войскаў Тымура
* Тахтамыш атрымаў на берагах Церака паразу ад Тымура
* Збудаваны Фарны касьцёл (Наваградак)
* Крыжакі ўварваліся ў Карэлічы
* Скіргайла Альгердавіч стаў князем кіеўскім
* вялікі князь літоўскі Вітаўт падараваў Гасьцілавічы віленскаму ваяводу Войцеху Манівіду

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Марыя I, каралева Вуґоршчыны (нар. 1371)
1393

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 6 чэрвеня — Ґо-Энью, японскі імпэратар (нар. 1359)

## Вонкавыя спасылкі
1392

## Падзеі
* 4 жніўня, падпісанае Востраўскае пагадненьне, якое паклала канец грамадзянскай вайне ў Вялікім Княстве Літоўскім

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* По Эўн, карэйскі дыплямат й паэт (нар. 1337)
1391

## Падзеі
* 5 жніўня — бунт супраць жыдоў у гішпанскіх гарадах Барсэлёне й Таледа
* Горадня атрымала магдэбурскае права

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1390

## Падзеі
* Берасьце першым зь беларускіх местаў атрымаў Магдэбурскае права

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Таўтывіл, князь Чорнае Русі

## Вонкавыя спасылкі
1388

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Дай Жын, кітайскі мастак (пам. 1462)

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1396

## Падзеі
* Эйрык VIII Паморскі ўзышоў на трон Даніі

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1386

## Падзеі
* 2 лютага — адбыўся зьезд польскай шляхты ў Любліне, дзе Вялікага князя літоўскага Ягайлу абралі каралём Польшчы

## Нараджэньні
* 12 сакавіка — Ашыкаґа Ёшымочы, японскі шоґун (пам. 1428)

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1384

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 8 ліпеня — Канамі, японскі актор (нар. 1333)

## Вонкавыя спасылкі
1383

## Падзеі
* Імпэратар Ґо-Камэяна ўзышоў на японскі трон

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
1381

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 9 траўня — Ёган Шыльтбэргар, нямецкі падарожнік й пісьменьнік (пам. 1440)

## Сьмерці
*
1387

## Падзеі
* З нагоды хросту Літвы Ягайлам Вільня набывае Магдэбурскае права

## Нараджэньні
* 9 жніўня — Гэнры V, кароль Ангельшчыны (пам. 1422)

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1379

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Акзарай, пэрсыдзкі псыхоляг

## Вонкавыя спасылкі
2 да н. э.

**2 год да нашай эры** — невысакосны год, які пачаўся ў чацьвер ці пятніцу згодна зь юліянскім календаром ці пачаўся ў сераду згодна з пралептычным юліянскім календаром.

## Падзеі
* Актавіян Аўгуст артымоўвае тытул «Бацька Айчызны»
* Юлія Старэйшая, дачка Аўгуста, сасланая па абвінавачваньні ў дзяржаўнай здрадзе й блудзе ў Пандатэрыю
* Пабудаваны рымскі аквэдук Аква Альсьетына
* Асьвечаны храм Марса-мсьціўцы ў Рыме.
* Фраат V становіцца каралём Партыянскага царства

## Нараджэньні

## Сьмерці
* Юл Антоніюс, сын Марка Антоніюса й консул 10 году да н. э.
* Фраат IV, кароль Партыянскага царства

## Глядзіце таксама
* 0-я да н. э.
2004 XP14

**2004 XP14** — астэроід, адкрыты 10 сьнежня 2004 году.

3 ліпеня 2006 году мінуў Зямлю на адлегласьці 433 000 кілямэтраў, што адпавядае некалькі большай дыстанцыі, чым адлегласьць паміж Зямлёй і Месяцам. 2004 XP14 унесены ў сьпіс небясьпечных для Зямлі астэроідаў.

Катэгорыя:Астэроіды
116

### Падзеі
* Рымскі імператар Траян скончыў ваенны паход на Патрыю

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Гісторыя Партугаліі

## Рымскі пэрыяд
Ібэрыйскі паўвостраў побач з паўднёвай Італіяй стаў асноўнай арэнай падзеяў у Другой Пунічнай вайне паміж Картагенам і рымлянамі. Так рымскія легіёны ўпершыню апынуліся на Пірынэйскім паўвостраве. Пасьля таго як картагенскія арміі былі разьбіты рымлянамі, Картаген быў прымушаны адмовіцца ад сваіх прэтэнзіяў на Ібэрыйскі паўвостраў.

## Вонкавыя спасылкі
Алесь Міцкевіч

**Алякса́ндар (Але́сь) Іва́навіч Міцке́віч** (15 лістапада 1919 — 28 красавіка 2015) — беларускі грамадзка-культурны, рэлігійны і сьвецкі дзяяч у ЗША, настаўнік, сябар Рады Беларускай Народнай Рэспублікі. Сын Міхаліны Міцкевіч — роднай сястры Якуба Коласа.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Мікалаеўшчына Стаўпецкага павету. Рыскі мірны дагавор падзяліў Беларусь паміж Савецкай Расеяй і Польшчай. Па розныя бакі ад мяжы апынуліся і Міцкевічы. Алесь, як і большасьць мікалаеўшчынскіх, застаўся пад Польшчай. У 1935 годзе скончыў 7-гадовую польскую пачатковую школу, пазьней — 6-месячныя савецкія настаўніцкія курсы ў Стоўбцах. Працаваў настаўнікам пачатковых школаў вёсак Жыгалкі і Крамец.

Зь лета 1944 году — на эміграцыі. Спачатку жыў у Аўстрыі. У 1949—1950 гадах актыўна ўдзельнічаў у працы Каардынацыйнага камітэту беларускіх арганізацыяў у Францыі. У 1955 годзе на запрашэньне дзядзькі Міхася перебраўся за акіян. Праз шэсьць гадоў сьледам за Алесем прыехаў ягоны старэйшы брат Валянтын.

Адзін са стваральнікаў і кіраўнікоў Беларуска-Амэрыканскага дапамогавага камітэту. Сябар, старшыня (1982—1997) Нью-Ёрскага аддзелу Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня (БАЗА). Радны, старшыня (1979—1981) Царкоўнай Рады пры Катэдральным Саборы імя Сьвятога Кірылы Тураўскага ў Брукліне. Цягам многіх гадоў распаўсюджваў газэту «Беларус» (Нью-Ёрк) па краінах расьсяленьня суродзічаў. Выдаваў двухтыднёвік БАЗА «Весткі і паведамленьні» (1982—1997), для жыхароў Нью-Ёрку й ваколіцаў штомесячна друкаваў машынапісны «Цыркуляр» (1996—1997). Неадменны скарбнік усіх згаданых арганізацыяў.

Браў актыўны ўдзел у зьбіраньні матэрыялаў да кнігі Зоры і Вітаўта Кіпеляў «Беларускі і беларусаведны друк на Захадзе» (1999), якое ахоплівае 90% усяго, што друкавалася пра Беларусь на Захадзе.

Быў шматгадовым сябрам Рады БНР.

Памёр у Нью-Ёрку 28 красавіка 2015. 2 траўня 2015 пахаваны на беларускіх могілках у горадзе Іст-Брансўік (штат Нью-Джэрзі) пасьля адпяваньня ў беларускай царкве Сьвятой Жыровіцкай Іконы Божай Маці. Пакінуў жонку Тэрэсу, дачок Марыю, Ялянту і ўнука Юзіка.

## Крыніцы

## Літаратура
* Кніга «Памяць». Стаўбцоўскі раён. Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. Мінск: «Беларуская энцыклапедыя», 2004. С. 701.
* Лашкевіч К. Жыццё для Беларусі//Труд-7 в Беларуси, 29.06.2006/№ 115. С.15.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня
* Афіцыйная старонка Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мікалаеўшчыне
Катэгорыя:Беларускія праваслаўныя дзеячы
Катэгорыя:Амэрыканцы беларускага паходжаньня
Аляксандар
Валянтын Міцкевіч

**Валянты́н (Валянці́н) Іва́навіч Міцке́віч** (3 верасьня 1918 — 19 жніўня 2005) — беларускі грамадзка-культурны, рэлігійны і сьвецкі дзяяч на эміграцыі. Сын Міхаліны Міцкевіч — роднай сястры Якуба Коласа.

## Біяграфія
Ад нараджэньня жыў у вёсцы Мікалаеўшчына Стаўпецкага павету разам з бацькамі да часу, калі выбухнула Другая сусьветная вайна. Служыў у Войску Польскім, удзельнічаў у абароне Варшавы, калі немцы напалі на Польшчу, але нацысцкага палону яму ўдалося пазьбегчы.

Па вайне апынуўся ў Францыі. Вучыўся ў Парыжы, браў удзел у беларускіх арганізацыях, належаў да выдавецкай суполкі часапісу «Моладзь». З 1961 году — у Нью-Ёрку, дзе дагэтуль атайбаваліся ягоны дзядзька Міхась і брат Алесь. Належаў да парафіі Катэдральнага Сабору імя Сьвятога Кірылы Тураўскага ў Брукліне, быў сябрам управы нью-ёрскага аддзелу Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня.

Памёр у Нью-Ёрку. Пахаваны на беларускіх могілках у Іст-Брансўіку (Нью-Джэрзі).

## Літаратура
* Валянтын Міцкевіч (03.09.1918-19.08.2005)//Беларус, верасень 2005/№ 512. С.7.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня
* Афіцыйная старонка Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мікалаеўшчыне
Катэгорыя:Беларускія праваслаўныя дзеячы
Катэгорыя:Амэрыканцы беларускага паходжаньня
Валянтын
Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Іст-Брансўіку
Міхась Міцкевіч

**Міха́сь Міха́йлавіч Міцке́віч** (псэўд. Антон Галіна; 13 ліпеня 1897, в. Мікалаеўшчына Стаўпецкага павету — 25 кастрычніка 1991, Нью-Ёрк) — беларускі грамадзка-культурны, рэлігійны і сьвецкі дзяяч. Малодшы брат Якуба Коласа.

У 1910-х гадох — удзельнік беларускага нацыянальнага руху, дэлегат Першага Ўсебеларускага кангрэсу. Пачаў пісаць у 1917—1918 гадах, але друкаваўся нячаста. Зрэшты, нават нешматлікіх публікацыяў было дастаткова, каб яго прыкмецілі Максім Багдановіч і Максім Гарэцкі. У 1919—1920 гады выкладаў беларускую мову ў Менскай беларускай гімназіі. У 1920—30-х гады настаўнічаў. Стаяў на антыкамуністычных пазыцыях, у 1930 годзе беспасьпяхова балатаваўся ў польскі сойм па выбарчым сьпісе Цэнтральнага саюзу беларускіх культурна-асьветных арганізацыяў і інстытуцыяў у Наваградзкай выбарчай акрузе. У 1939—1941 гадах працаваў дырэктарам школы ў Мікалаеўшчыне. Падчас нямецкай акупацыі працаваў інспэктарам беларускіх школаў на Стаўпецкі раён. Зь лета 1944 году — на эміграцыі. Жыў у лягерох для перамешчаных асобаў, настаўнічаў, выпусьціў чатыры чытанкі для дзяцей.

З 1950 году — у ЗША. Актыўны дзяяч Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы, сябра парафіяльнае Рады Катэдральнага Сабору імя Сьвятога Кірылы Тураўскага ў Нью-Ёрку. Некалькі гадоў быў рэдактарам газэты «Беларус» і каля 15 гадоў — часапісу «Голас Царквы». Займаўся перакладам літургічных тэкстаў з царкоўнаславянскай на беларускую мову.

Пахаваны на беларускіх могілках у Іст-Брансўіку ў штаце Нью-Джэрзі (ЗША).

## Літаратура
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Афіцыйная старонка Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мікалаеўшчыне
Міхась
Катэгорыя:Удзельнікі Першага ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Беларускія праваслаўныя дзеячы
Катэгорыя:Амэрыканцы беларускага паходжаньня
Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі на беларускую мову
Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Іст-Брансўіку
Кураўка

**Кураўка** () — рака ў Польшчы, правы прыток Віслы, цячэ па Любельскім узвышшы.

Даўжыня — 42,8 км, плошча басейну — 395,4 км².

Выток знаходзіцца непадалёк ад Пятровіц Велькіх (*Piotrowice Wielkie*), далей рака цячэ па тэрыторыі Люблінскага ваяводзтва і ўпадае ў Віслу каля Пулавы. Завод азотных угнаеньняў у Пулавах выкарыстоўвае Кураўку ў якасьці асноўнай крыніцы водазабесьпячэньня.

На Кураўцы разьмешчаныя наступныя гарады і вёскі: Гарбаў, Маркушаў, Кураў, Коньскаволя, Пулавы.

Катэгорыя:Рэкі Польшчы
Катэгорыя:Басэйн Віслы
Міхал Вітушка

**Міха́л Віту́шка** (5 лістапада 1907, Нясьвіж, цяпер Беларусь — 27 красавіка 2006, Нямеччына) — беларускі палітычны дзяяч, кіраўнік беларускага антысавецкага руху.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Нясьвіжы. Атрымліваў адукацыю ў Клецкай, а пасьля Віленскай беларускай гімназіі, якую скончыў у 1930 годзе. Вучыўся ў Праскім і Варшаўскім унівэрсытэтах, уваходзіў у кіраўніцтва Аб’яднаньня беларускіх студэнцкіх арганізацыяў і Асьветнага таварыства беларусаў у Варшаве.

У жніўні 1941 году Міхал Вітушка — камандзір аднаго з аддзелаў Беларускай самааховы на Заходнім Палесьсі, дзе Беларуская Самаахова праводзіла сумесную з Палескай сеччу УПА антысавецкую апэрацыю. Адзін з стваральнікаў беларускай паліцыі ў Менску, да восені 1941 году быў намесьнікам камэнданта паліцыі. У 1942—1943 гадох займаўся стварэньнем аддзелаў Беларускае самааховы на Браншчыне, Смаленшчыне і Магілёўшчыне. Міхал Вітушка ўваходзіў у Цэнтральны камітэт Беларускай незалежніцкай партыі, ад якога атрымаў чын генэрала. У чэрвені 1944 году ўдзельнічаў у II Усебеларускім кангрэсе. Адзін з арганізатараў плянаванага антынямецкага выступу ў Менску, мэтай якога было абвяшчэньне незалежнай Беларускай Народнай Рэспублікі. Зь лета 1944 году — афіцэр дэсантнага батальёну «Дальвіц», маёр Беларускай краёвай абароны.

Паводле адных зьвестак, 17 лістапада 1944 году дэсантаваўся на Віленшчыне на чале аддзелу парашутыстаў і 7 студзеня 1945 году быў забіты ў баі. Паводле іншых зьвестак пад ягоным імем дэсантаваўся іншы чалавек, а Вітушка зьявіўся ў Беларусі пазьней.

Паводле гэтых зьвестак, дзейнасьць у Беларусі Вітушка пачаў у 1946 годзе, рэарганізаваўшы антысавецкі партызанскі рух Цэнтральнай і Заходняй Беларусі ў Беларускую вызваленчую армію. Кіраваў Беларускай незалежніцкай партыяй, рэдагаваў часопіс «За волю». Спыніў партызанскую дзейнасьць, узначальваў падпольле. У пачатку 1950-х вывеў ацалелыя партызанскія атрады праз Польшчу і Латвію на Захад; сам ён заставаўся ў Польшчы, адкуль кіраваў антысавецкім падпольлем, а ў 1960-х перабраўся на Захад. Паводле зьвестак, атрыманых ад ягонага сына, Міхал Вітушка памёр 27 красавіка 2006 году.

## Глядзіце таксама
* Чорны кот

## Крыніцы

## Літаратура
* Вітушка Міхал // 
* Сяргей Ёрш. Міхал Вітушка памёр двойчы // Наша Ніва № 23

## Вонкавыя спасылкі
* Перадача Радыё «Свабода» з сэрыі «Імёны Свабоды». Уладзімер Арлоў
* Камандзір беларускіх «лясных братоў»

Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясьвіжы
Катэгорыя:Навучаліся ў Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Сябры Беларускай незалежніцкай партыі
Катэгорыя:Удзельнікі Другога ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Беларускія генэралы
Катэгорыя:Сябры батальёну «Дальвіц»
Катэгорыя:Маёры Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Кавалеры Ордэну Жалезнага рыцара
Катэгорыя:Кавалеры і дамы Ордэну Пагоні
1377

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* травень — Альгерд, вялікі князь літоўскі
Марк Ульпіюс Траян

**Марк Ульпіюс Нэрва Траян Аўгуст** (; 18 верасьня 53 — 9 жніўня 117) — рымскі імпэратар з дынастыі Антонінаў. Траян быў першым імпэратарам, які нарадзіўся ня ў Рыме.

Траян належаў да патомкаў групы каляністаў, якія ў 205 годзе да нашай эры на чале з Публіюсам Карнэліюсам Сцыпіёнам Афрыканскім пасяліліся ў Італіцы ў правінцыі Гішпанія Баэтыка на поўдні Ібэрыйскага паўвострава. Ягоная сям’я паходзіла з Тудэру ва Умбрыі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рымскія імпэратары
Ян Тэрцы фон Цільлі

**Ян Тэрцы фон Цільлі** (люты 1559 — 30 красавіка 1632) — генэрал, які кіраваў войскамі Сьвятой Рымскай імпэрыі ў Трыццацігадовай вайне, у яго было некалькі важных перамог супраць чэхаў, немцаў, а пазьней супраць датчанаў, але яго перамагло войска пад кіраўніцтвам караля Густава Адольфа Швэдзкага. Разам з герцагам Фрыдлянду і Мэкленбургу Альбрэхтам фон Валенштайнам ён быў адным з двух асноўных кіраўнікоў войскаў Сьвятой Рымскай імпэрыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1559 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі Трыццацігадовай вайны
Катэгорыя:Памерлі 30 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1632 годзе
Тацяна Талстая

**Талста́я, Таця́на Мікі́таўна** (**Талста́я, Тацця́на Мікі́таўна**) (нарадзілася 1951) — расейская пісьменьніца.
## Біяграфія

Нарадзілася і вырасла ў Ленінградзе ў шматдзетнай сям'і прафэсара фізыкі Мікіты Аляксеевіча Талстога, сына вядомага расейскага пісьменьніка Аляксея Мікалаевіча Талстога.

Скончыла аддзяленьне клясычнай філялёгіі Ленінградзкага ўнівэрсытэта.

Пераехала ў Маскву, працавала карэктарам. Першае апавяданьне «На залатым ганку сядзелі...» быў апублікаваны ў часопісе «Аўрора» ў 1983 годзе. З таго часу выйшла 19 апавяданьняў, навэла «Сюжэт». Трынаццаць зь іх склалі зборнік апавяданьняў «На залатым ганку сядзелі...» («Факір», «Кола», «Згубе», «Мілая Шура», «Рака Акервіль» і іншыя). У 1988 годзе — «Самнамбула ў тумане».

Талстую адносяць да «новай хвалі» ў літаратуры, называюць адным зь яскравых імёнаў «артыстычнай прозы», што сыходзіць сваімі карэньнем да прозы Булгакава, Алёшы, што прынесла з сабой пародыю, сьвята, эксцэнтрычнасьць аўтарскага «я».

Жыла й працавала ў Прынстане (ЗША), выкладала расейскую літаратуру ва ўнівэрсытэтах.

Зараз жыве ў Маскве, вядзе тэлеперадачу «Школа зласлоўя».

Сын Арцемій Лебедзеў – дызайнэр.

## Вонкавыя спасылкі
Афіцыйная старонка «Школы зласлоўя» (па-расейску)

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1951 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Талстая, Тацяна
Аўгуст Сас

**А́ўгуст Сас**, **Аўгуст Саксо́нскі**, у Саксоніі — **Фрыдрых Аўгуст II**, у Польшчы — **Аўгуст III** ( — ) — курфюрст саксонскі, кароль польскі і вялікі князь літоўскі (1733 — 1763). Нарадзіўся ў Дрэздэне, сын Аўгуста Моцнага.

## Біяграфія
Па сьмерці 1 лютага 1733 году Аўгуста Моцнага было абвешчанае бескаралеўе. На каралеўскую пасаду з дапамогай Францыі прэтэндаваў Станіслаў Ляшчынскі. Аўгуст хоць і ня меў вялікай падтрымкі ў Рэчы Паспалітай, пачаў з дапамогай Расеі здабываць сабе карону. Дваццацітысячнае расейскае войска перайшло межы Рэчы Паспалітай і рушыла яму на дапамогу. У гэты час нібыта пачала свой рух невялікая француская дапамога Ляшчынскаму, а ён сам, пераапрануўшыся гандляром, праехаў празь Нямеччыну і нечакана для ўсіх зьявіўся ў Кракаве падчас Элекцыйнага сойму, на якім прысутнічала дваццаць тысячаў шляхты. 12 верасьня 1733 году прымас абвясьціў Станіслава каралём. Аднак вайсковай дапамогі ў яго не было і ён ня мог супрацьстаяць расейскім войскам, якія празь некалькі дзён зьявіліся ля Кракава. Станіслаў вымушаны быў уцячы да мора ў Гданьск, каб чакаць францускай дапамогі. 5 кастрычніка 1733 году ў Кракаве з дапамогай расейскіх войскаў новым каралём быў абраны Аўгуст і неўзабаве каранаваны. Расейскія войскі рушылі на Гданьск, каб зьнішчыць Станіслава. Станіслаў так і не дачакаўся францускай дапамогі, бо ў гэты час пачалася франка-аўстрыйская вайна. У лютым 1734 году пачалася аблога Гданьску расейцамі. Амаль паўгоду цягнулася гераічная абарона гораду, але ніякай дапамогі не было. Калі ж не засталося ніякай надзеі, Ляшчынскі ўцёк, пераапрануўшыся селянінам, у Прусію, а адтуль — у Францыю.

Пры Аўгусту ажывілася культурнае і эканамічнае жыцьцё, пачалася адукацыйная рэформа. Але ў час яго ўладараньня ў краіне пашырылася фэадальная анархія, пачаўся палітычны крызіс. Цэнтральная ўлада ня дзейнічала, магнаты праводзілі сваю незалежную палітыку. 3 прычыны дзяржаўнай і палітычнай дэзарганізацыі Рэч Паспалітая трапіла ў залежнасьць ад суседніх дзяржаваў, асабліва Расеі.

## Народная памяць

Уладараньне саксонскай дынастыі, і ў прыватнасьці Аўгуста Саса, не мінула бясьсьледна і для простага люду, нарадзіўшы калярытныя прымаўкі. Напрыклад: «За караля Саса наеліся хлеба і мяса», «За караля Саса папушчай паса».

## Помнікі
У Дрэздэне партрэт Аўгуста Саса ёсьць на найвялікшым у сьвеце парцалянавым пано «Конная працэсія».

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дрэздэне
Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія
Катэгорыя:Кавалеры Ордэна Залатога руна
Катэгорыя:Курфюрсты Саксоніі
Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагодзьдзя
Катэгорыя:Вэтыны
1378

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 27 сакавіка — Рыгор XI, рымскі папа

## Вонкавыя спасылкі
2 Sinners

**2 Sinners** — драм-н-бас бэнд з Вялікабрытаніі. Удзельнікі: Карл Говлянд й Кляўс Гіл. Першая плытка выйшла ў 2000 годзе.

## Дыскаграфія

### Плыткі (7", 10", 12")
* *Mr Jingles (12")*, (2000)
* *Siberia / Bucaneer (12")*, (2000)
* *Of This Feeling / Shatter (12")*, (2000)
* *Second Thoughts (12")*, (2000)
* *What’s Been Going On? (12")*, (2000)
* *Electric Kingdom Vol. 2 Part 3 (12")*, (2001)
* *Round In Circles (12")*, (2001)
* *Stillsuite / Krak Whore (12")*, (2002)
* *Kingpin / Timepiece (12")*, (2003)

## Крыніцы

Катэгорыя:Выканаўцы драм-н-бэйс
Adam F

**Adam F** (**Adam Fenton**) — драм-н-бас прадусар з Вялікае Брытаніі. Сапраўднае імя — Адам Фэнтан. Першая плытка выйшла ў 1994 годзе.

## Дыскаграфія

### Плыткі (7", 10", 12")
* *Circles / Shake UR Body (10")*, (1994)
* *The Bible (12")*, (1994)
* *Criminal Active (12")*, (1994)
* *Eclipse / Whiplash (12")*, (1994)
* *Part 2 (12")*, (1994)
* *Prophet Of God / Enchanted (12")*, (1994)
* *Stronger Than Ever (12")*, (1994)
* *Enchanted (12")*, (1995)
* *Enchanted Part 2 (10")*, (1995)
* *Lighter Style / Burning Deep (12")*, (1995)
* *Aromatherapy / Lighter Style (DJ Harmony Remix) (12")*, (1996)
* *F Jam (12")*, (1996)
* *Metropolis / Mother Earth (12")*, (1996)
* *Telling Lies (12")*, (1996)
* *Circles (12")*, (1997)
* *Circles (Roni Size & Andy C Remixes) (12")*, (1997)
* *The Remixes (12")*, (1997)
* *Brand New Funk (12")*, (1998)
* *Dirty Harry (The Remixes) (12")*, (1998)
* *Music In My Mind (12")*, (1998)
* *Music In My Mind (Deep Dish Remix) (12")*, (1998)
* *The Tree Knows Everything / Stop (12")*, (1998)
* *Smash Sumthin' / Dirty Harry’s Revenge (12")*, (2001)
* *Stand Clear / Smash Sumthin' (12")*, (2001)
* *Where’s My...? (12")*, (2001)
* *Dirty Harry’s Revenge (Remixes) (12")*, (2002)
* *Metrosound (12")*, (2002)
* *Smash Sumthin (Remixes) (12")*, (2002)
* *Stand Clear (Origin Unknown Remix) (12")*, (2002)
* *Karma (Remixes) (12")*, (2003)
* *The Original Junglesound E.P. (2x12")*, (2003)
* *8Ball / Original Junglesound (TC Remix) (12")*, (2005)

### Кружэлкі
* *Colours (CD)*, (1998)
* *Kaos: The Anti-Acoustic Warfare (CD)*, (2000)
* *Where’s My..? ([[CDE]])*, (2002)
* *Drum And Bass Warfare (2xCD)*, (2003)

Катэгорыя:Брытанскія музыкі
Катэгорыя:Выканаўцы драм-н-бэйс
AK1200

**AK1200** — драм-н-бас прадусар з Амэрыкі. Сапраўднае імя — Дэйў Мінэр (*Dave Minner*). Першая плытка выйшла ў 1998 годзе.

## Дыскаграфія

### Плыткі (7", 10", 12")
* *Funky Sounds (12")*, (1998)
* *Porn Star Style / Cum With Me (12")*, (1998)
* *Fake (12")*, (2002)
* *Junior’s Tune (Digital Remix) / Carousel (12")*, (2002)
* *The Lycan Revisited / Deja Nu (Mathematics Episode) (12")*, (2002)

### Кружэлкі
* *Shoot To Kill (CD)*, (2002)

Катэгорыя:Музыкі ЗША
Катэгорыя:Выканаўцы драм-н-бэйс
Alex Reece

**Alex Reece** — джанґл й драм-н-бас прадусар з Вялікае Брытаніі, стваральнік напрамку джазстэп. Сапраўднае імя — Алекс Рыс. Першая плытка выйшла ў 1993 годзе.

## Дыскаграфія
### Плыткі (7", 10", 12")
* *20 Hurts (12")*, (1993)
* *Fresh Jive / Basic Principles / I Need Your Love (12")*, (1994)
* *Two On One Issue 6 (12")*, (1994)
* *Basic Principles (Remixes) (12")*, (1995)
**Feel The Sunshine / Jazz Master (10")*, (1995)
* *I Want You / B-Boy Flavour (12")*, (1995)
* *Pulp Fiction / Chill Pill (12")*, (1995)
* *Acid Lab (12")*, (1996)
* *Al’s Records Volume 1 (12")*, (1996)
* *Al’s Records Volume 2 (12")*, (1996)
* *Candles (12")*, (1996)
* *Candles (DJ Pulse & Playboys For Life Remixes) (12")*, (1996)
* *Feel The Sunshine (Remixes) (12")*, (1996)
* *Al’s Records Volume 3 (12")*, (1997)
* *Vicious Circle (12")*, (1999)

### Кружэлкі
* *So Far (CD)*, (1996)
* *Al’s Records: Series 1 (CD)*, (1997)

Катэгорыя:Выканаўцы драм-н-бэйс
Люзытанія

**Люзыта́нія** (лацінская назва: *Lusitania*) — старажытнарымская правінцыя, якая знаходзілася на тэрыторыі сёньняшняй Партугаліі і заходняй Гішпаніі. Назва правінцыі паходзіць ад ібэрыйскага племені люзытанаў, продкаў сучасных партугальцаў. Утварылася ў 15 да н. э. пасьля яе адлучэньня ад правінцыі Гішпанія.

Катэгорыя:Правінцыі Рымскай імпэрыі
Катэгорыя:Гісторыя Партугаліі
Катэгорыя:Гісторыя Гішпаніі
Юргельт

**Юргельт** (*jurgelt*), часам зваўся **пэнсыяй** (*pensio*) — штогадовая ці штомесячная выплата са скарбу ВКЛ.

Юргельты былі двух відаў — ардынарныя і неардынарныя. Ардынарныя юргельты надаваліся разам з прывілеем па пасаду і былі платай за службу, ў прывілеі на пасаду часам пазначаўся і памер юргельту, але звычайна памер вызначаўся асобным лістом вялікага князя да земскага падскарбія ВКЛ. Ардынарныя юргельты надаваліся на час заняцьця той ці іншай пасады. Неардынарныя юргельты звычайна надаваліся асобам за важкія заслугі перад дзяржавай, але часам невялікія юргельты былі сродкам падтрымкі некаторых асоб пры цяжкім матэрыяльным становішчы («на выратаваньне і харчаваньне»). Звычайна неардынарныя юргельты надаваліся пажыцьцева («да жывата»), але часам і да адмысловага загаду вялікага князя («да волі гаспадарскай»). Таксама неардынарныя юргельты маглі надавацца на ўтрыманьне якіх-небудзь недзяржаўных аб’ектаў, напрыклад Стэфан Баторы надаў юргельт ў памеры 13 коп грошаў штогод на ўтрыманьне царквы ў Пінску.

Агульная сума выплат юргельтаў са скарбу ВКЛ у сярэдзіне 17 стагодзьдзя складала штогод каля 55 000 злотых. Памеры юргельтаў вагаліся ад некалькіх дзясяткаў да некалькіх тысяч грошаў штогод. Выплата ардынарных юргельтаў ніколі не перапынялася. Выплата неардынарных юргельтаў па загадзе вялікага князя магла быць перапыненыя на пэўны тэрмін (нават на некалькі гадоў), калі ў скарбе была нястача грошай або плянаваліся важкія вялікія дзяржаўныя выдаткі.

Грошы юргельтчыкі атрымлівалі ў Вільні ў скарбе ВКЛ у дзень сьвятога Марціна (25 кастрычніка) ці ў дзень сьвятога Міхала (29 верасьня), гэта амаль заўжды пазначалаля ў прывілеі на юргельт. Нават асобы якія зьбіралі дзяржаўныя прыбыткі і мелі права на юргельт не маглі з гэта прыбытку ўзяць грошы ў залік юргельту — яны мусілі здаць сабраныя прыбыткі ў скарб, а ўжо са скарбу артымаць свой юргельт. Юргельтчыкі маглі з дазволу вялікага князя перадаваць свае юргельты іншым асобам, а таксама абмяняць юргельт на маёнтак ці іншую крыніцу прыбытку той жа сумы.

Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
1094

## Падзеі
* 15 траўня — у бітве з Альмаравідамі Сід адваяваў назад Валенсію

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*