Нацыянальная народная армія

**Нацыяна́льная наро́дная а́рмія** () — узброеныя сілы НДР.

## Стварэньне
18 студзеня 1956 году Народная палата НДР прыняла Закон пра стварэньне войска (ННА) і міністэрства нацыянальнае абароны. 1 сакавіка 1956 году, калі першыя часткі ННА прынялі ваенную прысягу, адзначаўся як Дзень войска (ННА) і зьяўляўся ўсенародным сьвятам працаўнікоў Нямецкае Дэмакратычнае Рэспублікі.

## Дактрына
Афіцыйная пазыцыя ўсходненямецкага кіраўніцтва па пытаньнях абароны фармулявалася як «адмаўленьне ўсіх традыцыяў пруска-нямецкае ваеншчыны», і засноўвалася на далейшым умацаваньні абараназдольнасьці сацыялістычнага ладу НДР, а таксама на цесным узаемадзеяньні з войскамі сацыялістычных краінаў. ННА працягвала традыцыі ўзброенае барацьбы нямецкага пралетарыяту, а таксама вызваленчага руху эпохі напалеонаўскіх войнаў. Аднак фактычна цалкам з клясычнаю ваеннаю традыцыяю Нямеччыны падрана не было. Сыстэма званьняў і знакаў адрозьненьня ННА НДР уяўляла сабою кампіляцыю са знакаў адрозьненьня вэрмахту й Войска. Варта адзначыць, што сыстэма званьняў у бундэсвэры фармавалася пад уплывам сыстэмы званьняў ЗША.

Артыкул 7.2 Канстытуцыі НДР 1968 году абвяшчаў:


Нямецкая Дэмакратычная Рэспубліка арганізуе абарону краіны, а таксама ахову сацыялістычнага ладу й жыцця грамадзянаў. Нацыянальнае народнае войска ды іншыя органы абароны краіны ахоўваюць сацыялістычныя заваёвы народу ад усіх замахаў звонку. Нацыянальнае народнае войска падтрымлівае ў інтарэсах захаваньня міру й забесьпячэньне бясьпекі сацыялістычнай дзяржавы цеснае баявое братэрства з войскамі Савецкага Саюзу й іншых сацыялістычных дзяржаваў.


## Падрыхтоўка афіцэрскага складу
Падрыхтоўка афіцэрскага складу праводзілася ў вышэйшых афіцэрскіх вучэльнях і ў Ваеннай акадэміі імя Фрыдрыха Энгельса. На 1973 год па сацыяльным паходжаньні каля 90 % афіцэраў і ґенэралаў былі выхадцамі з працоўных і сялянаў.

## Колькасьць
На 1987 год Сухапутныя сілы ННА НДР налічвалі 120 000 вайскоўцаў.

Складаліся з 2 бранетанкавых дывізіяў, 4 матарызаваных дывізіяў, 2 брыгадаў ракетаў тыпу «зямля-зямля», 10 артылерыйскіх палкоў, 9 палкоў ППА, 1 полку авіяпадтрымкі, 2 процітанкавых батальёнаў і іншых частак падтрымкі.

## Канец войска НДР
3 кастрычніка 1990 году адбылося ўзьяднаньне Нямецкае Дэмакратычнае Рэспублікі і Фэдэратыўнае Рэспублікі Нямеччыны. Аднак войска НДР не было ўлучана ў склад бундэсвэру, а было фактычна расфармавана. Ґенэралы ННА былі звольнены міністрам раззбраеньня й абароны НДР Райнэрам Эпэльманам са службы яшчэ 2 кастрычніка. Вайсковыя званьні афіцэраў ННА не былі прызнаны бундэсвэрам, які фактычна пазбавіў іх званьняў, а службу ў войску НДР не прызналі ні за ваенны, ні за грамадзянскі працоўны стаж. Аднак не адразу, але пасьля былі звольнены шматлікія адмыслоўцы (лётчыкі й авіятэхнікі), абслугоўвалыя прынятыя на ўзбраеньне бундэсвэрам зьнішчальнікі МІГ-29, раней якія належалі ННА. Прынятыя на службу ў Бундэсвэры афіцэры ННА атрымалі ніжэйшыя званьні. 3 кастрычніка ННА складалася з 88 800 чалавек (сярод іх 23 155 афіцэраў і 22 549 унтар-афіцэраў), але большасьць асабовага склада не былі прыняты на службу ў Бундэсвэры.

## Вайскова-марскі флёт НДР

### Склад
З усіх невялікіх флятоў краінаў-саюзьніцаў СССР па Варшаўскай дамове Ваенна-марскі флёт Войска НДР у канцы 1980-х гг. быў найболей баяздольным. Яго аснову складалі сучасныя караблі, якія ўступілі ў лад у 1970—1980-х гг.

Усяго да моманту аб’яднаньня Нямеччыны ў 1990 г. у яго складзе знаходзілася 110 баявых караблёў розных клясаў і 69 дапаможных судоў. У складзе марское авіяцыі налічвалася 24 вэрталёта (16 — тыпу Мі-8 і 8 — тыпу Мі-14), а таксама 20 зьнішчальнікаў-бамбавікоў Су-17. Колькасьць асабовага складу ВМФ — каля 16 тысячаў чал.

Самымі буйнымі караблямі ў складзе ВМФ НДР былі тры вартавых карабля тыпу «Rostock» (інш.1159), пабудаваныя ў СССР на Зялёнадольскім суднабудаўнічым заводзе ў 1978, 1979 і 1986 гадах адпаведна.

Аснову супрацьлодкавых сілаў складалі 16 малых супрацьлодкавых караблёў (МСК) тыпу «Parchim» інш.133.1. Караблі будаваліся з 1980 па 1985 г. на верфі «Peenewerft» у г. Вольгаст па праекце, распрацаванаму ў ГДР з дапамогаю савецкіх адмыслоўцаў на базе МСК інш.1124. У 1986—1990 гг. для СССР было пабудавана 12 МСК гэтага тыпу па мадэрнізаваным праекце 133.1-М.

Іншым прыкладам супрацоўніцтва Савецкага Саюзу і Ўсходняе Нямеччыны ў вобласьці ваеннага караблебудаваньня зьяўлялася будаўніцтва ў НДР па савецкім праекце (інш.151) ракетных катэраў (РКА) поўным водазьмяшчэньнем 380 т, якія плянавалася ўзброіць васьмю найновымі супрацькарабельнымі ракетамі (СКР) «Уран» (вытворчасьць СКР па савецкай ліцэнзіі вызначалася разгарнуць у НДР). Меркавалася, што гэты РКА паступіць на ўзбраеньне флатоў краінаў-удзельніцаў Варшаўскай дамовы. Да аб’яднання Нямеччыны атрымалася пабудаваць толькі два катэры гэтага тыпу, яшчэ чатыры знаходзіліся ў рознай ступені гатовасьці. Для замены састарэлых РКА інш.205 (у канцы 1980-х гг. усё 12 РКА гэтага праекту вывелі ў рэзэрв) ВМФ НДР атрымаў ад СССР пяць ракетных катэраў інш.1241-РЭ. Гэтыя катэры (распрацаваныя ЦКБ «Дыямэнт» на базе інш.1241.1-T) з 1980 г. будаваліся на экспарт Рыбінскім і Яраслаўскім суднабудаўнічымі заводамі. Усяго для Баўгарыі, НДР, Індыі, Емэну, Польшчы й Румыніі пабудавалі 22 РКА. У складзе ВМФ НДР знаходзіліся таксама шэсьць вялікіх тарпедных катэраў пр.206, пабудаваных у СССР у 1968—1976 гг.

Толькі ў ВМФ НДР існаваў такі кляс караблёў, як сверхмалыя (водазьмяшчэньнем 28 тонаў) ТКА тыпу «Libelle» (далейшае разьвіцьцё ТКА тыпу «Iltis») з жэлобнымі тарпеднымі апаратамі для 533-мм тарпедаў. Тарпеда выстрэльвалася назад — гэтак жа, як гэта рабілі савецкія ТКА тыпу «Г-5» у 1930—1940 гг. Усходненямецкі флёт разьмяшчаў трыццацьцю ТКА тыпу «Libelle».

У складзе амфібййных сілаў знаходзілася 12 дэсантных караблёў (ДК) тыпу «Ноуегswerda» (поўным водазьмяшчэньнем 2000 тонаў), спраектаваных і пабудаваных у 1974—1980 гг. у НДР. Яшчэ два карабля гэтага тыпу пераабсталёўвалі ў транспарты забесьпячэньня.

ВМФ НДР валодаў досыць шматлікімі мінна-тральнымі сіламі. З 1969 г. вялося будаўніцтва базавых тральшчыкаў тыпу «Greiz» («Kondor II»). Усходненямецкі флёт атрымаў 26 караблёў гэтага тыпу, яшчэ 18 адзінкаў дабудавалі ў варыянце памежных СКР (тып «Kondor I») для Берагавое аховы (Grenzebrigade Kuste). Пяць базавых тральшчыкаў былі пераабсталяваны ў выратавальныя й навучальныя судны.

У складзе дапаможнага флёту знаходзілася 69 судоў рознага прызначэньня. Галоўным чынам гэта былі сучасныя судны параўнальна невялікага водазьмяшчэньня, пабудаваныя на нацыянальных вэрфях, а таксама ў СССР і ПНР.

### Пасьля аб’яднаньня Нямеччыны
3 кастрычніка 1990 г. «дзяржава працоўных і сялянаў на нямецкай зямлі» (як ганарліва зваў НДР яе першы кіраўнік Вільгельм Пік) спыніла сваё існаваньне, і перад кіраўніцтвам аб’яднанае Нямеччыны з усёю вастрынёю ўстала пытаньне, што рабіць з асабовым складам і ўзбраеньнем, якія дасталіся ў спадчыну ад ННА НДР. На тэрыторыі былое НДР было ўтворана часавае аб’яднанае камандаваньне Bundeswehr «Ost» (Усход), якое й прыняло на сябе ролю ліквідацыйнае камісіі. Асабовы склад тэрміновае службы паступова звольнілі, некаторая колькасьць афіцэраў пасьля адпаведнай «праверкі» прынялі на службу ў Бундэсвэр. Узбраеньне й тэхніку, за рэдкім выключэньнем (зьнішчальнікі МІГ-29), меркавалася прадаць іншым краінам ці ж утылізаваць. Увесь флёт былое НДР быў засяроджаны ў Растоке і чакаў свае долі. Адразу ж адправіліся на злом найболей старыя й патрабавалыя рамонту караблі. Урад ФРН узмоцнена шукаў пакупнікоў, разльічваючы выгодна прадаць найболей сучасныя баявыя адзінкі.

Усе 16 МПК тыпу «Parchim» у 1992 г. купіла Інданэзія, караблі пасьля пераабсталяваньня й падрыхтоўкі экіпажаў паступова перайшлі ў інданэзійскі порт Сурабаю. Цікава адзначыць, што ў 1996 г. Зялёнодольскае ПКБ прапанавала камандаваньню ВМС Інданэзіі праект мадэрнізацыі гэтых караблёў да ўзроўню МПК пр.133.1-М. Акрамя таго, Інданэзія набыла 9 БТ тыпу «Kondor II» і ўсё 12 ДК тыпу «Hoyerswerda», а таксама два пераабсталяваных з ДК транспарта забеспячэньня.

З усёй спадчыны, якую атрымала ФРН найвялікую цікавасьць выклікала РКА пр.1241-РЭ. Улічваючы, што сярод пакупнікоў савецкай зброі знаходзяцца, мякка кажучы, недружалюбныя ЗША дзяржавы, камандаванне ВМС ЗША прыняло рашэньне дасканала вывучыць катэр. Выбар упаў на РКА «Hiddensee» (былы «Rudolf Egelhofter»). У сьнежні 1991 г. на палубе транспартнага судна ён прыбыў у ЗША і быў прыпісаны да дасьледчага цэнтру ВМС ЗША ў горадзе Саламон (штат Мэрылэнд). Катэр быў падвергнуты ўсебаковым выпрабаваньням па адмысловай праграме. Амэрыканскія адмыслоўцы высока ацанілі канструкцыю корпусу карабля, ягоныя хадавыя й манэўраныя якасьці, аднак адзначаўся недастатковы (па амэрыканскіх стандартах) рэсурс маршавых і фарсажных газавых турбінаў, традыцыйна крытыкавалася радыёэлектроннае ўзбраеньне. Таксама адзначалася нізкая баявая эфэктыўнасьць ракетаў П-20 (экспартная мадыфікацыя П-15 Тэрміт), добрую адзнаку атрымала шасьціствольная АУ АК-630. У цэлым было зроблена заключэньне, што РКА такога тыпу, узброеныя больш сучаснымі ПКР «Маскіт» (інш.12411, 12421) ці «Ўран» (інш.12418) уяўляюць сабою досыць сур’ёзную небясьпеку для караблёў ВМС ЗША і іх саюзьнікаў.

Астатнія чатыры РКА засталіся ў Растоке. Пэрыядычна зьяўляліся паведамленьні пра жаданьне Польшчы, якая выклікае прыхільнасьць чатырма падобнымі катэрамі, набыць у ФРН яшчэ два. Выгодна прадаўшы Інданэзіі вялікую частку сучасных караблёў, урад ФРН прыняўся фактычна раздорваць пакінутыя. Так, у 1993—1994 гг. было прынята рашэньне пра перадачу Латвіі трох, а Эстоніі — дзевяці пераабсталяваных катэраў пр.205 (зь іх зьнялі пускавыя ўсталёўкі ПКР П-15). Частка катэраў ужо перададзена. Латвіі дасталіся і два БТ тыпу «Kondor II». Гэтак жа шчодра былі раздадзены Нямеччынаю й памежныя СКР тыпу «Kondor I»: чатыры адзінкі — Тунісу, два — Мальце, адзін — Гвінэі-Бісаў, два (у 1994 г.) — Эстоніі.

Менш усяго павезла тром СКР інш.1159 — не знойдучы пакупніка, камандаваньне бундэсмарынэ прадало іх на злом.

Ніводны баявы карабель ВМФ НДР не ўвайшоў у склад ваенна-марскога флёту Нямеччыны. Тры найновых катэры пр.151 (адзін дабудавалі ўжо ў ФРН, тры ў недабудаваным стане прадалі Польшчы) былі пераўзброены й ўлучаны ў склад Берагавое аховы (Bundesgrenzschutz-See) ФРН разам з трыма памежнымі СКР тыпу «Kondor I».

Так скончыў сваё існаваньне флёт НДР, караблі якога цяпер ходзяць пад сьцягамі васьмі дзяржаваў.

## Сыстэма вайсковых званьняў і знакаў адрозьненьня
Званьні фэнрых і обэрфэнрых адпавядаюць званьням прапаршчык і старшы прапаршчык у савецкім войску.

*Нататка да ілюстрацыі: колер акантоўкі пагонаў залежыць ад роду войскаў.*

Катэгорыя:Нямецкая Дэмакратычная Рэспубліка
Катэгорыя:Узброеныя сілы Нямеччыны