Ліпнішкі

**Лі́пнішкі** — вёска ў Беларусі, на рацэ Аліце. Цэнтар сельсавету Іўеўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 1461 чалавек. Знаходзяцца за 14 км на паўднёвы захад ад Іўя; на аўтамабільнай дарозе Горадня — Ліда — Іўе.

Ліпнішкі — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны).

## Назва
Тапонім Ліпнішкі ўтварыўся ад сугучнага прозьвішча (Ліпніцкі), у аснове якога слова «ліпа».

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Ліпнішкі ўпамінаюцца ў XV ст. як ўладаньне вялікіх князёў. У 1528 годзе вялікі князь Жыгімонт Стары перадаў паселішча Альбэрту Гаштольду за зьняцьце маскоўскай аблогі з Полацку і складаньне міру з татарамі.

У XVI ст. Ліпнішкі атрымалі статус мястэчка і ўвайшлі ў склад Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва. З XVII ст. маёнтак знаходзіўся ў валоданьні Пацаў. Адначасна з Геранёнамі (1670 год) Ліпнішкі перадалі на разьмяшчэньне артылерыі. Пазьней мястэчка перайшло да Сапегаў, Бяганскіх.

6 чэрвеня 1633 году кароль і вялікі князь Уладзіслаў Ваза надаў Ліпнішкам Магдэбурскае права і герб: «*у чырвоным полі вершнік зь дзідай у руцэ*».

У 1792 годзе кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі пацьвердзіў Ліпнішкам мескія правы, у гэты час тут пачала працаваць цагельня.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Ліпнішкі апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Ашмянскім павеце. Расейская імпэратрыца Кацярына II падаравала магдэбурскае мястэчка А. Безбародку, які прадаў іх у 1812 годзе маршалку слонімскаму В. Пуслоўскаму, а ягоныя сыны — Вольскім у 1849 годзе.

У 1856 годзе расейскі Сэнат адхіліў прашэньне жыхароў Ліпнішак аб зацьвярджэньні іх у мяшчанскім званьні, на што местачкоўцы адмовіліся выконваць паншчыну. Арганізатараў выступленьня кінулі ў вязьніцу. У 1861 і 1862 гадох адбыліся сялянскія хваляваньні, жорстка здушаныя расейскімі карнымі войскамі.

У 1860-я гады, дзякуючы сваёй мураванай забудове, Ліпнішкі рэзка адрозьніваліся ад іншых мястэчак Віленшчыны. У гэты час тут было 105 будынкаў. На 1886 год у Ліпнішках штогод праводзілася 5 кірмашоў, існавала 12 крамаў, вадзяны млын і бровар. У 1894 годзе ў мястэчку пад таемнай партыйнай мянушкай «Віктар» хаваўся ад расейскіх уладаў дзяяч правага крыла ППС Юзэф Пілсудзкі. Менавіта Ліпнішкі ў мэтах кансьпірацыі абрала ППС для выпуску сваёй газэты.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Ліпнішкі занялі войскі Нямецкай імпэрыі. 

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ліпнішкі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. 17 красавіка 1919 году ў мястэчку адбылася сутычка паміж польскім 7-ы Палком люблінскіх уланаў пад камандаю маёра Януша Глухоўскага і аддзеламі Чырвонай Арміі, якія адыходзілі зь Ліды па паразе ў бітве. Польская кавалерыя адсекла дарогу бальшавікам і прымусіла іх здацца. Палякі здабылі значную колькасьць зброі і ўзялі ў палон жаўнераў. У 1920 годзе Ліпнішкі апынуліся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у Лідзкім павеце Наваградзкага ваяводзтва міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У 1939 годзе Ліпнішкі ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году сталі цэнтрам сельсавету Іўеўскага раёну Баранавіцкай вобласьці. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1972 год тут было 260 двароў, на 1999 год — 596. У 2000-я гады Ліпнішкі атрымалі афіцыйны статус «аграгарадку».


Lipniški, Rynak. Ліпнішкі, Рынак (04.1917).jpg|Касьцёл з боку Рынку
Lipniški, Rynak, Śviatoha Kazimiera. Ліпнішкі, Рынак, Сьвятога Казімера (1901-39).jpg|Касьцёл
Lipniški, Rynak-Sadovaja. Ліпнішкі, Рынак-Садовая (1915-18) (2).jpg|Вуліца Садовая
Lipniški, Rynak, Kramy. Ліпнішкі, Рынак, Крамы (1916).jpg|Гандлёвыя рады на Рынку

Lipniški, Rynak, Kaplica. Ліпнішкі, Рынак, Капліца (1916).jpg|Капліца на Рынку
Lipniški, Rynak. Ліпнішкі, Рынак (1915-18).jpg|Рынак
Lipniški, Volski. Ліпнішкі, Вольскі (1898).jpg|Сядзіба Вольскіх
Lipniški, Lidzkaja. Ліпнішкі, Лідзкая (1917).jpg|Вуліца Лідзкая


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1886 год — 740 чал. (474 каталікі і 266 юдэяў) у *мястэчку Ліпнішках* і 40 чал. (усе каталікі) у *фальварку Ліпнішках*
* **XX стагодзьдзе**: 1972 год — 831 чал.; 1999 год — 1480 чал.; 1999 год — 1499 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2006 год — 1450 чал.; 2010 год — 1461 чал.

### Інфраструктура
У Ліпнішках працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, лякарня, дом культуры, бібліятэка.

## Забудова
### Вуліцы і пляцы
З урбананімічнай спадчыны Ліпнішкаў да нашага часу гістарычныя назвы захавалі вуліцы Віленская, Зарэчная, Зялёны Луг, Івейская, Лідзкая, Млынавая і Садовая. Гістарычны Рынак цяпер ня мае афіцыйнай назвы.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Забудова гістарычная (канец XIX — пачатак XX ст.; фрагмэнты)
* Капліца (XIX ст.)
* Касьцёл Сьвятога Казімера (1910)
* Могілкі: каталіцкія, капліца (XIX ст.); юдэйскія
* Сядзібна-паркавы комплекс Вольскіх (XIX ст.)

### Страчаная спадчына
* Гандлёвыя рады
* Сынагога
* Сядзіба

## Галерэя

Ліпнішкі. Капліца.jpg|Капліца на гістарычным Рынку
Church of Saint Casimir in Lipniški (04.2010).jpg|Касьцёл Сьвятога Казімера
Ліпнішкі. Інтэр'ер касцёла.jpg|Інтэр’ер касьцёла
Казіміраўскі касьцёл 6.jpg|Арган

Ліпнішкі. Брама на могілках.jpg|Брама на могілках
Ліпнішкі. Капліца на могілках.jpg|Могілкавая капліца
Сядзіба ў Ліпнішках. Афіцына.jpg|Сядзіба Вольскіх, афіцына
Сядзіба ў Ліпнішках. Флігель.jpg|Сядзіба Вольскіх, флігель


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
*