open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мортэн Мэльдаль

**Мортэн Пэтэр Мэльдаль** (;  16 студзеня 1954 году) — дацкі хімік, прафэсар хіміі ў Капэнгагенскім унівэрсытэце. Найбольш вядомы дзякуючы распрацоўцы рэакцыі азыд-алькінавым цыкледалучэньня адначасова, але незалежна ад Валерыя Фокіна і Карла Бары Шарплеса. У 2022 годзе поруч з Каралін Бэртоццы і Шарплесам быў уганараваны Нобэлеўскай прэміяй у галіне хіміі за тое, што палепшыў таргетынг супрацьракавых прэпаратаў, базуючыся на выкарыстаньні клік-хіміі і біяортаганальных рэакцыяў. Было адзначана, што навуковец заклаў аснову для функцыянальнай формы хіміі, званай клік-хіміяй, у якой малекулярныя будаўнічыя блёкі хутка і эфэктыўна злучаюцца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне Нобэлеўскага камітэту.

Катэгорыя:Дацкія хімікі
Араракуара

**Араракуа́ра** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 238 тысяч чалавек. Горад быў заснаваны ў 1817 годзе. Абслугоўваецца аэрапортам імя Барталамэў дэ Гусмана.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Арталандыя

**Артала́ндыя** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Частка аглямэрацыі гораду Кампінас. Знаходзіцца за 110 км на паўночны-захад ад сталіцы штату гораду Сан-Паўлу.

## Гісторыя
У 1798 годзе партугальская карона падаравала землі Жусэ Тэйшэйру Нагейру, млынару-прадпрымальніку. Ён жа пачаў вырошчваць тут каву на плянтацыях, дзе працавалі рабы. Па скасаваньні рабства зямля была перададзеная былым рабам, але ў выніку трапіла ва ўласнасьць аднаму лекару. У наступным сельская гаспадарка базавалася на вырошчваньні бавоўны, цукровага трысьнёгу і разьвядзеньні быдла. У 1896 годзе ў паселішчы зьявіўся тэлеграф. Пазьней, у 1917 годзе, тут была пабудаваная чыгуначная станцыя. Вёска стала часткай гораду Сумарэ. Годам заснаваньня сучаснай Арталандыі лічыцца 1991 год, па вылучэньні места з складу Сумарэ. Дзякуючы прывілейнаму месцазнаходжаньню і блізкасьці да буйных прамысловых цэнтраў, горад хутка буйнеў і разьвіваўся. На сёньня горад лічыцца высокатэхналягічным горадам. Тут маецца офіс кампаніі IBM.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Джэніфэр Гарнэр

**Джэ́ніфэр Эн Га́рнэр** (; нарадзілася 17 красавіка 1972 году) — амэрыканская акторка. Былая жонка актора Бэна Афлека.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Г’юстане ў штаце Тэхас, але гадавалася ў Чарлзтане штату Заходняй Вірджыніі. Мае дзьвюх сясьцёр. Навучалася тэатральнаму мастацтву ў Дэнісанскім унівэрсытэце, а пачала тэатральную кархеру апасьля ў Нью-Ёрку. Дэбютавала на экране ў тэлевізійнай адаптацыі раману *«[[Зоя (раман)|Зоя]]»* працы Даніелы Стыл. У 2000 годзе Гарнэр выканала ролю ў стоўнэр-фільме *«[[Чалан, дзе мой самаход?]]»*. Згуляла дробную ролю ў ваеннай драме *«[[Пэрл-Гарбар (фільм)|Пэрл-Гарбар]]»* (2001).

Гарнэр прыцягнула ўвагу, дзякуючы выкананьню ролі афіцэра ЦРУ Сыднэй Брыстаў у тэлесэрыяле каналу ABC *«[[Шпегунка (тэлесэрыял)|Шпегунка]]»*, які выходзіў у этэр з 2001 па 2006 гады. За сваю працу над сэрыялам яна здабыла «Залаты Глёбус» за найлепшую жаночую ролю ў драматычным тэлесэрыяле і прэміі Гільдыі кінаактораў ЗША за найлепшую жаночую ролю драматычным тэлесэрыяле. Дадатковую ўхвалу атрымала за выступ ў рамантычнай камэдыі *«[[З 13 у 30]]»* (2004). У гэтыя ж часы акторка падпісалася на выкананьне ролі пэрсанажа кінасусьвета Marvel Электра. Гэтыя супэргеройскія фільмы ўлачалі *«[[Дэрдэвіл (фільм)|Дэрдэвіл]]»* (2003) і *«[[Электра (фільм, 2005)|Электра]]»* (2005). Тым ня менш, Гарнэр не закінула выкананьні роляў ў камэдыйных фільмаў, якія мелі камэрцыйны посьпех. Гэтак акторка зьявілася ў драматычным фільме *«[[Джуна (фільм)|Джуна]]»* і рамантычных камэдыях *«[[Прывіды колішніх сябровак]]»* (2009) і *«[[Дзень сьвятога Валянціна (фільм, 2010)|Дзень сьвятога Валянціна]]»* (2010).

Гарнэр выканала галоўныя ролі у фантастычных фільмах *«[[Вынаходзтва хлусьні]]»* (2009) і *«[[Незвычайнае жыцьцё Тымаці Грына]]»* (2012). За выкананьне ролі ў біяграфічнай драме *«[[Даласкі клюб пакупнікоў]]»* (2013) Гарнэр атрымала намінацыю на прэмію Гільдыі кінаактораў ЗША за выдатны акторскі склад у гульнявым кіно. Наступнымі фільмамі Гарнэр сталіся камэдыя *«[[Аляксандар і жудасны, жахлівы, нядобры і вельмі дрэнны дзень]]»* (2014), драма *«[[Цуды зь нябёсаў]]»* (2016) і камэдыйная драма *«[[Твой Сайман]]»* (2018).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторкі ЗША
Гудавічы

**Гу́давічы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Волмы. Уваходзяць у склад Сьмілавіцкага сельсавету Ігуменскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Гуда або Года (Gudo, Godo) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1909 год — 273 чалавекі
* 2009 год — 175 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьмілавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Дукоршчына

**Дуко́ршчына** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Сьмілавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 124 чалавекі
* 2019 год — 120 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьмілавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Сьцяг Клецку

**Сьцяг Клецку** — сьцяг гораду Клецак і Клецкага раёну.

## Апісаньне
Сьцяг горада Клецку і Клецкага раёну ўяўляе сабою прастакутную палатніну з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з трох роўнавялікіх гарызантальных палос: верхняй – блакітнага, сярэдняй – жоўтага, ніжняй – чорнага колеру.

## Вонкавыя спасылкі
* Геральдыка Клецку 
 
Катэгорыя:Клецак
Клецак
Сьцяг Ігумену

**Сьцяг Ігумену** — афіцыйны геральдычны сымбаль гораду Ігумен Менскай вобласьці. Сьцяг заснаваны Указам прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад 1 сьнежня 2011 году № 564 і зарэгістраваны ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры Рэспублікі Беларусь 5 сьнежня 2011 года № Б-213.

## Апісаньне
Прамавугольнае палотнішча белага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з трох гарызантальных палос: верхняй і ніжняй блакітнага колеру, якія складаюць 1/10 шырыні сьцяга, і цэнтральнай — белага. У цэнтры правага боку палотнішча на белай паласе — выява герба гораду Ігумен Ігуменскага раёну.

Сьцяг гораду і раёну i палажэньне аб ім зацьверджаны пастановай Ігуменскага раённага выканаўчага камітэту ад 5 сакавіка 2009 году № 94. Аўтар сьцяга М. М. Елінская, мастак Віктар Ляхар.

## Глядзіце таксама
* Герб Ігумену

## Крыніцы

Катэгорыя:Ігумен
Ігумен
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2011 годзе
Апенька

**Апенька** — род базыдыяльных шапкавых грыбоў сямейства радоўкавых.

Сярод 17 вядомых на 1983 год відаў апенек у Беларусі сустракаўся 1 від — сапраўдная або восеньская апенька. Апенька паразытавала на больш як 200 відах аслабленых і старых найвышэйшых расьлінаў і таксама была сапратрофам. Расла найчасьцей у лісьцевых і хвойных лясах вялікімі скапленьнямі на ламаччы і пнях, каранях і ствалах дрэваў. Пладаносіла ў жніўні—кастрычніку да маразоў. Была ядомым грыбам. Спажывалася сьвежай, марынаванай і салёнай, а таксама варанай, смажанай і сушанай. На 1996 год у Беларусі таксама сустракаліся марнеючая апенька і хуткасьпелая або раньняя апенька. Назва апенька ад месца росту на пні.

## Выгляд
Пукатая і бураватая шапка апенькі зь невялікім бугарком і шматлікімі лусачкамі мела прамер 3—10 см і станавілася з узростам амаль пляскатай. У маладой шапкі гімэнафор быў закрыты прыватным пакрывалам у выглядзе плеўкі з рыхлага спляценьня гіфаў. Белаватая мякаць мела прыемны пах і смак. Прырослыя зубцом пласьцінкі мелі белавата-жаўтаватае адценьне і пазьней пакрываліся дробнымі бураватымі плямамі. Цыліндрычная і цьвёрдая ножка з плеўкавым кольцам у верхняй частцы ад рэштак прыватнага пакрывала была роўнай або пашыранай да асновы, уверсе сьветлай, а ўнізе аліўкава-бураватай. Гладкія і бясколерныя споры былі яйцападобна-эліпсаідальнымі. Споравы парашок меў белы колер. Грыбніца давала рызаморфы, з дапамогай якіх апенькі пашыраліся ад дрэва да дрэва.

## У харчаваньні

Пераважна спажываюць капялюшыкі (шапкі) апенек у вараным і марынаваным, смажаным і соленым, а таксама ў сушаным выглядзе, бо ножкі бываюць занадта кудзелістымі. Апенькі служаць нізкакалярыйнай ежай, бо зьмяшчаюць 22 кілякалёрыі на 100 грамаў. Валодае супрацьмікробным дзеяньнем, бо ўтрымлівае прыродныя антыбіётыкі, што дапамагаюць супраць кішачнай палачкі і стафілякокаў. Найбольшым багацьцем вітамінаў валодалі апенькі, што расьлі на бярозавых пнях.

## Крыніцы


Катэгорыя:Роды агарыкальных
Катэгорыя:Біялюмінэсцэнтныя грыбы
Катэгорыя:Грыбковыя захворваньні дрэваў
Атар Чыладзэ

**Атар Іванавіч Чыладзэ** (грузінскай: ოთარ ჭილაძე; 20 сакавіка 1933—1 кастрычніка 2009) — грузінскі пісьменьнік, паэт ды сцэнарыст. Адыграў важную ролю ў адраджэньні грузінскай пост-сталінскай прозы.

## Біяграфія ды творчасьць
Нарадзіўся Атар Чыладзэ 20 сакавіка 1933 року ў Кахеці, места Сігнагі. У 1938 року йдзе ў першую клясу ў Батумі. Пасьля заканчэньня навучаньня ў сярэдняй агульнаадукацыйнай школе ўступае на філалягічны факультэт Тбіліскага дзяржаўнага ўніверсытэту на спэцыяльнасьць журналістыка, які ў 1956 року пасьпяхова скончвае.

У 1958 року пачынае сваю прафэсійную кар'еру ў часопісе «Цыскары», дзе працаваў да 1964 року. У гэты ж час ён выдае свае першыя творы. Напрыклад, у 1963 року пабачыла сьвет зборка вершаў «Гліняныя дошчачкі», а ў 1969 року яшчэ адна — пад назваю «Дзевяць паэм».

Далей пісьменьнік паступова пераходзіць да прозы, і ў 1973 року апублікаваны раман «Ішоў дарогаю чалавек», што высьвятляе пытаньні духоўнага пошуку маладога чалавека. У далейшых літаратурных работах паднімаюца сацыяльна-звычаёвыя пытаньні грузінскага мінулага. Сярод іх такія творы, як «Жалезны тэатр» 1981 року ды «Сакавіцкі певень» 1987 року.

У творах ён адзін зь першых грузінскіх аўтараў, што з дапамогаю сваіх, часта лірычных, герояў падняў на паверхню пытаньні пра жахі бальшавіцкага тэрору ды пасьлясталінскі пэрыяд, а таксама адкрыў перад чытачом усю гаму колераў грузінскай гісторыі.

У 1991 року Чыладзэ пачынае выкладаць у Тбіліскім тэатральным інстытуце, а ў 1997 року зацьверджаны на пасаду генэральнага рэдактара часопісу «Мнатобі».

У 1983 атрымаў прэмію Шоты Руставэлі, а ў 1993 — Дзяржаўную прэмію Грузіі. У 1999 року раман «Авэлум» намінуюць на атрыманьне Нобэлеўскай прэмії ў літаратуры. Такім чынам Атар Чыладзэ стае першым грузінскім пісьменьнікам, што ўганараваны шанцам на атрыманьне такой узнагароды.

Памёр літаратурны дзяяч 1 кастрычніка 2009 року ў 76 рокаў. Пахаваны на сьвятой гары Мтацьмінда.

## Прэміі
* Літаратурная прэмія SABA 2003 у катэгорыі „Найлепшы раман“ за раман "Кошык".
* Дзяржаўная прэмія Ільлі Чаўчавадзэ 1997 за Мастацкі твор.
* Дзяржаўна прэмія Грузіі 1993 за ягоны ўнёсак у Грузінскую літаратуру.
* Дзяржаўная прэмія Шоты Руставэлі 1983 за "Жалезны тэатр".

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Умер известный писатель Отар Чиладзе. Вечерний Харьков.[Архівовано 15 серпня 2016 у Wayback Machine.]
* Загадка Отара Чиладзе. Грузия Online.[Архівовано 4 березня 2016 у Wayback Machine.]

Катэгорыя:Грузінскія пісьменьнікі
Расейская акупацыя Чарнігаўскай вобласьці

**Расейская акупацыя Чарнігаўскай вобласьці** — ваенная акупацыя, якая пачалася 24 лютага 2022 году, пачатак расейскага ўварваньня ва Ўкраіну. Расейскія войскі паступова пачалі захопліваць значную частку Чарнігаўскай вобласьці, каб паспрабаваць узяць сталіцу Кіеў. Горад Чарнігаў так і ня быў захоплены. Да 3 красавіка расейскія войскі пакінулі вобласьць, спыніўшы акупацыю.

## Акупацыя

### Чарнігаў
25 лютага 2022 году Міністэрства абароны Расеі абвясьціла, што расейсія войскі бяруць горад у аблогу. На наступны дзень украінскія сілы ў горадзе заявілі, што яны разграмілі адзін з падразьдзяленьняў, якія ўвялі акружэньне.

1 сакавіка губернатар Чарнігаўскай вобласьці Вячаслаў Чавус заявіў, што кожны пункт доступу ў горад моцна замінаваны.

10 сакавіка мэр горада Ўладзіслаў Атрошэнка заявіў, што расейскія войскі завяршылі ачапленьне Чарнігава, дадаўшы, што горад быў цалкам ізаляваны, а важная інфраструктура для яго 300 000 жыхароў імкліва выходзіла з ладу, паколькі ён падвяргаўся шматразовым бамбардаваньням. Ён таксама заявіў, што Расея напала на 7 мірных жыхароў, якія ўцякалі праз эвакуацыйны канвой. Удар расейскай авіяцыі таксама пашкодзіў Чарнігаў Арэну.

11 сакавіка ўкраінскія сілы заявілі, што зьнішчылі расейскую ракетную частку, якая абстрэльвала горад, і частка расейскіх войскаў здалася.

25 сакавіка ўкраінскія ўлады заявілі, што расейскія войскі адрэзалі горад Чарнігаў на поўначы пасьля зьнішчэньня аўтамабільнага моста праз Дзясну на поўдні, а спробы цалкам акружыць горад застаюцца беспасьпяховымі.

31 сакавіка ўкраінская армія адбіла шашу М01, якая злучала Кіеў і Чарнігаў, спыніўшы блякаду. Бурмістар паведаміў пра першую ціхую ноч з пачатку вайны.

2 красавіка Ўкраіна адбіла вёскі Слабада й Шаставіца пад Чарнігавам.

### Гародня
25 лютага 2022 году Расея захапіла горад Чарнігаўскай вобласьці Гародню й разьмясьціла там свой вайсковы штаб. Пазьней Украіна вярнула сабе горад 2 красавіка 2022 году.

### Вывад
30 сакавіка Расея пачала вывад войскаў з Паўночнай Украіны, у тым ліку з Чарнігаўскай вобласьці. Украінскія сілы пачалі адбіваць многія гарады й паселішчы, і да 3 красавіка ўкраінскія афіцыйныя асобы й Пентагон заявілі, што расейскія сілы пакінулі Чарнігаўскую вобласьць для перадысьлякацыі на Данбас і Паўднёвую Ўкраіну.

## Наступствы
Пасьля адступленьня расейскіх войскаў украінскія войскі пачалі разьмінаваньне тэрыторыі Кіеўскай і Чарнігаўскай абласьцей.

9 жніўня Дзярждэпартамэнт ЗША абвясьціў, што накіруе Ўкраіне 89 мільёнаў даляраў на дапамогу ў апэрацыях па разьмініраваньні.

## Глядзіце таксама

* 
** Расейская акупацыя Аўтаномнай Рэспублікі Крым і Севастопаля
** Расейская акупацыя Данецкай вобласьці
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* 
* 
* 

* Расейска-ўкраінская вайна
* Блякада ўкраінскага флёту на возеры Данузлаў
* Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)
* Расейская акупацыя Беларусі

## Крыніцы

Ч
Катэгорыя:Падзеі 2022 году
Катэгорыя:Гісторыя Чарнігаўскай вобласьці
Расейская акупацыя Данецкай вобласьці

**Расейская акупацыя Данецкай вобласьці** — гэта ваенная акупацыя, якая працягваецца ва Ўкраіне, якая пачалася 7 красавіка 2014 году, калі частка вобласьці была акупаваная расейскай арміяй і сэпаратысцкімі сіламі й перайшла пад кантролю Данецкай народнай рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтар вобласьці — Данецк; аднак яго абласная дзяржаўная адміністрацыя была часова перанесена ў Краматорск з-за працяглай расейска-ўкраінскай вайны.

## Акупацыя
Акупацыя пачалася з уварвання расійскіх войскаў на тэрыторыю Данбаса ў красавіку 2014 года пасля акупацыі і  Крыма Расейскай Федэрацыяй, шэрагу прарасейскіх выступаў ва Украіне і абвяшчэння «дзяржаўнага суверэнітэту» ДНР.

Ваенныя дзеяньні на Данбасе пачаліся 12 красавіка 2014 году, калі расейскія падразьдзяленьні пад кіраўніцтвам афіцэраў спэцслужбаў РФ захапілі ўкраінскія гарады Славянск, Краматорск і Дружкаўка, дзе расейскія дывэрсанты ўзброілі мясцовых калябарантаў зброяй, захопленай у Міністэрства ўнутраных справаў і прымалі іх у свае шэрагі. Ва ўмовах несупраціву мясцовых сілавікоў Украіны, а часам і адкрытага ўзаемадзеяньня, невялікія дэсантна-штурмавыя атрады расейскіх дыверсантаў у наступныя дні ўзялі пад кантролю Горлаўку й іншыя гарады Данецкай і Луганскай абласьцей.

21 лютага 2022 году прэзыдэнт РФ Уладзімір Пуцін падпісаў указы аб прызнаньні ДНР і ЛНР, а таксама падпісаў пагадненьні аб дружбе, супрацоўніцтве й дапамозе з рэспублікамі. Указы, у прыватнасьці, прадугледжваюць, што ўзброеныя сілы РФ павінны будуць «забясьпечваць падтрыманьне міру» на тэрыторыі ДНР і ЛНР да заключэньня пагадненьняў аб дружбе, супрацоўніцтве й узаемадапамозе.

### Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)

22 лютага 2022 году кіраўнік МЗС Расеі Сяргей Лаўроў заявіў, што права на сувэрэнітэт павінна паважацца ў адносінах да дзяржаваў, якія прадстаўляюць усіх людзей, якія пражываюць на іх тэрыторыі. На яго думку, з 2014 году Ўкраіна не адносіцца да такіх краінаў. У той жа дзень пагадненьні аб прызнаньні, супрацоўніцтве й узаемадапамозе рэспублік Данбаса ратыфікавалі абедзьве палаты Фэдэральнага сходу РФ, Дзярждума й Савет Фэдэрацыі, а таксама парлямэнты ДНР і ЛНР.

Ресейская Фэдэрацыя й ДНР спрабавалі замацаваць сваю акупацыю на ўсходзе Ўкраіны палітычнымі й эканамічнымі сродкамі, верагодна, спрабуючы інтэграваць гэтыя тэрыторыі ў існуючыя сэпаратысцкія рэспублікі ці стварыць новыя. З іншага боку, украінскія мірныя жыхары пачалі арганізоўваць рухі супраціву.

## Глядзіце таксама

* 
** Расейская акупацыя Аўтаномнай Рэспублікі Крым і Севастопаля
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** Расейская акупацыя Чарнігаўскай вобласьці
** 
* 
* 
* 

* Расейска-ўкраінская вайна
* Блякада ўкраінскага флёту на возеры Данузлаў
* Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (2022)
* Расейская акупацыя Беларусі

## Крыніцы

Д
Катэгорыя:Гісторыя Данецкай вобласьці
Артыгас (дэпартамэнт)

**Арты́гас** () — дэпартамэнт на поўначы Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Артыгас. Дэпартамэнт мяжуе з Аргентынай і Бразыліяй. І дэпартамэнт і ягоная сталіцай названая ў гонар героя Ўругваю ў вайне за незалежнасьць генэрала Хасэ Хэрвасьё Артыгаса.

## Крыніцы
Дурасна (дэпартамэнт)

**Дура́сна** () — дэпартамэнт у цэнтральнай частцы Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Дурасна. Назва гораду і дэпартамэнту з гішпанскай мовы перакладаецца як *пэрсік*, што паказвае на сельскагаспадарчую накіраванасьць рэгіёну. Раней знаходзіўся пад партугальскім уплывам, але ўвайшоў у склад Уругваю па абвяшчэньні незалежнасьці гэтай краіны.
Калёнія (дэпартамэнт)

**Калёнія** () — дэпартамэнт на паўднёвым захадзе Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Калёнія-дэль-Сакрамэнта, другі найстарэйшы горад краіны.

## Крыніцы
Лявальеха (дэпартамэнт)

**Лявалье́ха** () — дэпартамэнт на поўдні Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Мінас. Дэпартамэнт паўстаў 16 чэрвеня 1837 году, і быў названы ў гонар брыгадзіра Хуана Антоніё Лявальехі, які змагаўся за незалежнасьць Уругваю.

## Крыніцы
Канэлёнэс (дэпартамэнт)

**Канэлёнэс** () — дэпартамэнт на поўдні Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Канэлёнэс. Месьціцца ў месцы эстуарыю Ля-Пляты. Гэта другі самы маленькі дэпартамэнт краіны пасьля Мантэвідэо, але другі паводле велічыні насельніцтва пасьля такога ж дэпартамэнту Мантэвідэо. Адносіцца да ліку дзевяці гістарычна першых дэпартамэнтаў краіны.

## Крыніцы
Мальданада (дэпартамэнт)

**Мальдана́да** () — дэпартамэнт на паўднёвым усходзе Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Мальданада. Паходжаньне назвы прасочваецца да 1530 году, калі Сэбастыян Кабат павярнуўшыся ў Гішпанію, пакінуў на чале мясцовай адміністрацыі падпалкоўніка Франсіска Мальданада.

## Крыніцы
Мантэвідэо (дэпартамэнт)

**Мантэвідэо** () — дэпартамэнт на поўдні Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Мантэвідэо, які таксама ёсьць сталіцай краіны. Гэта самым маленькі дэпартамэнт краю, але самы населены.

## Крыніцы
Пайсанду (дэпартамэнт)

**Пайсанду́** () — дэпартамэнт на паўночным захадзе Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Пайсанду. На захадзе мяжуе з Аргентынай. Дэпартамэнт спэцыялізуецца на сельскай гаспадаркі.
Роча (дэпартамэнт)

**Роча** () — дэпартамэнт на паўднёвым усходзе Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Роча. Па ўсходзе на мяжы з Бразыліяй месьціцца лягуна Лагоа-Мірым, дзе месьціцца места Чуй, які падзяляецца на ўругвайскую і бразыльскую частку.
Рывэра (дэпартамэнт)

**Рывэ́ра** () — дэпартамэнт на поўначы Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Рывэра. Рывэра адносіцца да ліку гістарычна першых шасьці дэпартамэнтаў краіны, які былі ўтвораныя па абвяшчэньні незалежнасьці краю. З поўначы і ўсходу мяжуе з Бразыліяй.
Рыё-Нэгра (дэпартамэнт)

**Рыё-Нэ́гра** () — дэпартамэнт на захадзе Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Фрай-Бэнтас. Дэпартамэнт мяжуе з дэпартамэнтамі Пайсанду на поўначы, Такуарэмбо на ўсходзе, Дурасна на паўднёвым усходзе і Сарыяна на поўдні. На захадзе рэгіёну працякае рака Ўругвай, якая аддзяляе дэпартамэнт ад Аргентыны.
Сальта (дэпартамэнт)

**Са́льта** () — дэпартамэнт на паўночным захадзе Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Сальта. На ўсходзе мяжуе з Аргентынай. Дэпартамент славіцца сваімі прыроднымі рэсурсамі, зьяўляючыся адным з самых прадуктыўных і стабільных рэгіёнаў краіны. Гідраэлектрастанцыя, разьмешчаная на плаціне Сальта-Грандэ, абслугоўвае амаль увесь Уругвай і шматлікія паселішчы аргентынскай правінцыі Энтрэ-Рыяс.
Сан-Хасэ (дэпартамэнт)

**Сан-Хасэ́** () — дэпартамэнт на поўдні Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Сан-Хасэ-дэ-Маё. Гэта адзін зь першых дэпартамэнтаў, якія зьявіліся па атрыманьні незалежнасьці краіны. На поўдні Сан-Хасэ мае доступ да затокі Ля-Пляты Атлянтычнага акіяну.

## Крыніцы
Сарыяна (дэпартамэнт)

**Сарыя́на** () — дэпартамэнт на паўднёвым захадзе Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Мэрсэдэс. Па захаду дэпартамэнту працякае рака Ўругвай, якая падзяляе краіны з суседняй Аргентынай.

## Крыніцы
Сэра-Лярга

**Сэ́ра-Ля́рга** () — дэпартамэнт на ўсходзе Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Мэлё. З усходу дэпартамэнт мяжуе з Бразыліяй па рацэ Жагуарон. Плошча рэгіёну складае 13648 км², з улікам чаго Сэра-Лярга ёсьць чацьвертым паводле велічыні дэпартамэнтам Уругваю. Ключавым сэктарам эканомікі рэгіёну ёсьць жывёлагадоўля.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Дэпартамэнты Ўругваю
Такуарэмбо (дэпартамэнт)

**Такуарэмбо** () — дэпартамэнт у цэнтральнай частцы Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Такуарэмбо. Рэгіён спэцыялізуецца на жывёлагадоўлі.

## Крыніцы
Трэйнта-і-Трэс (дэпартамэнт)

**Трэ́йнта-і-Трэс** () — дэпартамэнт на ўсходзе Ўругваю. Адміністрацыйны цэнтар — горад Трэйнта-і-Трэс. На ўсходзе рэгіёну месьціцца возера Лагоа-Мірым, якое ёсьць натуральнай мяжой Уругваю з Бразыліяй.

## Крыніцы
Колобочок

**«Колобочок»** () — украінскі штомесячны літаратурна-мастацкі пазнавальна-разьвівальны часопіс для дзяцей 4—9 гадоў. Заснаваны ў траўні 2010 году.

## Зьмест
Часопіс арыентаваны на дашкольнікаў і малодшых школьнікаў. Выданьне зьмяшчае розныя матэрыялы, накіраваныя на разьвіцьцё пазнавальных, творчых здольнасьцяў у дзяцей. У ім публікуюцца вядомыя ўкраінскія і замежныя дзіцячыя пісьменьнікі, аўтары з Чарнавіцкай вобласьці, а таксама маладыя аўтары-пачаткоўцы. Часопіс ілюстраваны, разьмяшчае ў сабе апавяданьні аб традыцыйных ўкраінскіх сьвятах, памятных датах, народных звычаях, ёсьць старонка ангельскай мовы. На яго старонках знаходзяцца гульні, забавы, лічылкі, загадкі, крыжаванкі, вырабы з паперы, размалёўкі і інтэлектуальныя заданьні для дзяцей.

Галоўным героем часопіса зьяўляецца Калабочак, добры сябра дзяцей. У яго ёсьць сябры і памочнікі, якія дапамагаюць маленькаму чытачу разьвіваць свае творчыя здольнасьці, гуляць у гульні, вывучаць літары і лічбы, вырашаць задачы на назіральнасьць, лагічнае мысленьне і кемлівасьць.

## Рубрыкі
Кожны нумар часопіса мае старонкі:

* Рубрыка «Саветы Калабка-ратававальнічка» сумесна з Упраўленнем МНС Украіны ў Чарнавіцкай вобласьці (інфармацыя аб паводзінах на дарозе і ў незнаёмых месцах, як паводзіць сябе, калі трапіў у бяду, як паводзіць сябе ў надзвычайных сітуацыях);
* Рубрыка «Юныя таленты» (разьмяшчаюцца творы і малюнкі чытачоў «Калабочка»);
* Рубрыка «Матэматыка» (розныя заданьні на складаньне і адніманьне, цікавыя задачы, якія лёгка вырашыць);
* Рубрыка «Funny English» (мудрая сава Гертруда навучае новым словам, дапамагае выкарыстоўваць іх у сказах);
* Старонкі для развіцця логікі, мысленьня, маторыкі рук (прапануецца зрабіць выраб з паперы, вырашыць крыжаванку, знайсьці два аднолькавых малюнка, злучыць стрэлкамі словы, якія адрозьніваюцца адной літарай г. д);
* Размалёўка (у кожным нумары абавязкова ёсць размалёўка (або прырода, або жывёлы) на 22 старонцы, у нізе старонкі разьмешчаны адказы да крыжаванкі);
* Старонка пра украінскія святы, традыцыі і звычаі – рубрыка «Паважаць свае сьвяты на сьвятой украінскай зямлі» (калі і якое сьвята адзначаецца ў гонар каго, што можна і нельга рабіць у гэты дзень, каго трэба віншаваць);
* Конкурсы (размяшчаецца інфармацыя аб конкурсах, якія адбудуцца ў бліжэйшы час, вынікі мінулых конкурсаў, прызы, якія разыгрываліся і імя пераможцаў)
* Старонкі для чытаньня — рубрыка «Казка стукае ў акно» (могуць быць казка, апавяданьне або расказ).

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзіцячыя часопісы
Катэгорыя:Украінскія часопісы
Сальта (Уругвай)

**Са́льта** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў аднайменным дэпартамэнце. Паводле зьвестак на 2011 год насельніцтва гораду складала каля 104 тысяч чалавек, што робіць яго другім паводле велічыні местам краіны.

## Гісторыя
За часам Гуаранскай вайны губэрнатар Рыё-дэ-ля-Пляты Хасэ дэ Андонаэгуі і маркіз Вальдэлірыяс рашылі на поўнач з 400 жаўнерамі. У кастрычніку 1756 году губэрнатар Хасэ Хаакін дэ Віяна пабудаваў тут казармы для свайго войска ў гэтым рэгіёне. У наступным годзе Віяна за дапамогай найвышэйшага губэрнатара Буэнас-Айрэса Пэдра дэ Сэвальяса пабудаваў тут моцны форт пад назвай Сан-Антоніё. 16 чэрвеня 1768 году будынкі ў Сальта былі занятыя Франсіска дэ Паўлям Букарэлі і 1500 ягонымі жаўнерамі, якія выганялі езуітаў з усёй гішпанскай тэрыторыі на загад караля Карла III. У пачатку 1782 годзе ў паселішчы жылі сталыя жыхары. Да незалежнасьці Ўругваю Сальта набыў статус вёскі, а 16 траўня 1835 году паводле ўказу быў абвешчаны горадам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Сьюдад-дэ-ля-Коста

**Сьюда́д-дэ-ля-Коста** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў дэпартамэнце Канэлёнэс. Горад атрымаў статус места 19 кастрычніка 1994 года і лічыцца прадмесьцем Мантэвідэо. Паводле перапісу насельніцтва 2011 году быў трэцім паводле велічыні горадам Уругваю.

## Гісторыя
Раён сучаснага места паступова пачаў засяляцца ў XX стагодзьдзя, і спачатку характызаваўся як курортнае месца адпачынку праз наяўнасьць добрых пясковых пляжаў. Зь цягам часу колькасьць насельніцтва значна павялічылася, аднак жыхары жылі ў месцы толькі летам або выходнымі, у той час як большасьць зь іх працягвала працаваць у Мантэвідэо.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Пайсанду

**Пайсанду́** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў аднайменным дэпартамэнце. Адзін з самых населеных гарадоў краіны.

## Гісторыя
Рэгіён мае багатую гісторыю, зьвязану з пачаткам гішпанскай калянізацыі рэгіёну. Горад быў заснаваны ў кастрычніку 1756 году, але этымалёгія места застаецца нявызначанай. Лічыцца, што назва гораду паходзіць з мовы гуарані. Паселішча набыло статус мястэчка перад здабыцьцём Уругваю незалежнасьці. 8 чэрвеня 1863 году ягоны статус быў узьведзены да гораду асобным актам. Генэрал Леандра Гомэс ачоліў уругвайскія войскі, каб выратаваць горад ад бразыльскага ўварваньня ў 1864—1865 гадах. Бітва за горад адбылася 2 сьнежня 1864 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Ляс-П’едрас (Канэлёнэс)

**Ляс-П’е́драс** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў дэпартамэнце Канэлёнэс. Знаходзіцца за некалькі кілямэтраў ад сталіцы краіны гораду Мантэвідэо.

## Гісторыя
Паселішча было закладзенае ў 1744 годзе пад назвай Сан-Ісыдра. 18 траўня 1811 году лідэр ў змаганьні за незалежнасьці Ўругваю дон Хасэ Хэрвасьё Артыгас ачоліў патрыятычныя сілы ў бітве пры Ляс-П’едрасе з гішпанскім войскам. Не зважаючы на тое, гэтая бітва ня скончыла вайну, але значна наблізіла Ўругвай да незалежнасьці. Да здабыцьця той самай незалежнасьці паселішча атрымала статус вёскі. 15 траўня 1925 году ёй быў нададзены статус гораду.

## Крыніцы
Рывэра

**Рывэ́ра** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў аднайменным дэпартамэнце. Мяжуе з бразыльскім горадам Сантана-ду-Ліўрамэнту нават вуліцамі і пляцам, фармуючы разам зь ім аглямэрацыю ў 200 тысяч чалавек.

## Гісторыя
Як вёска паселішча было закладзенае 21 сакавіка 1860 году асобным актам. 7 траўня 1862 году вёска атрымала статус мястэчка і назву Сэбальяс ў гонар гішпанскага віцэ-караля Пэдра дэ Сэбальяса. У ліпені 1867 году места было перайменаванае ў Рывэру, на той час бразыльскі горад Сантана-ду-Ліўрамэнту ўжо існаваў проста празь мяжу. 1 кастрычніка 1884 году Рывэра сталася сталіцай асобнага дэпартамэнту. 10 чэрвеня 1912 году статус места быў узьняты да гораду. У 1943 годзе быў пабудаваны пляц Інтэрнасьяналь, які ўсьвяткаваў блізкасьць паміж сабой двух гарадоў паміж мяжой. З 1851 году і па сёньня жыхары абодвух гарадоў маюць мажлівасьць свабодна перамяшчацца паміж местамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Абраз Маці Божай Гудагайскай

**Абра́з Маці Божай Гудага́йскай** — адна з хрысьціянскіх сьвятынь на Беларусі. Знаходзіцца ў парафіяльным касьцёле Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі ў вёсцы Гудагай (Астравецкі раён).

## Апісаньне
Абраз намаляваны, верагодна, у XVI — пач. XVII ст. на дошцы невялікіх памераў тэмперай: належыць да іканаграфічнага тыпу «Замілаваньне». Паводле характару жывапісу належыць да бізантыйска-праваслаўнай традыцыі, паўтарае іканаграфічна вядомы бізантыйскі абраз «Маці Божая Ўладзімерская».

## Гісторыя
Паходжаньне абразу і час зьяўлення ў Гудагаі невядомы. Паводле царкоўнага паданьня, абраз трапіў сюды праз расейскіх купцоў, пазьней належаў уладальнікам Гудагая Развадоўскім, з 1735 — Людвіцы Войне. У 1764 полацкі абозны Юзаф Война з жонкай Людвікай (з Сулістроўскіх) заснавалі
пры касьцёле кляштар кармэлітаў. У гэты час абраз набыў вядомасьць як цудадзейны. Пасьля паўстаньня кляштар быў ліквідаваны (1832), а абраз перанесьлі ў касьцёл у Ашмянах. 2 жніўня 1907 году годзе ён быў вернуты ў адроджаную гудагайскую парафію.

15 ліпеня 2007 году адбылася ўрачыстая каранацыя абраза Маці Божай папскімі каронамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* *[[Аляксандар Ярашэвіч|Ярашэвіч А.]]* Гудагайскі абраз Маці Божай // 
* Аркадзь Куляха OCD, «Абраз Маці Божай у Гудагаі» (выдавецтва «Pro Christo», Мінск, 2007).

Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Іканаграфія Багародзіцы
Мальданада

**Мальдана́да** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў аднайменным дэпартамэнце. Згодна з перапісам насельніцтва 2011 году места ёсьць сёмым паводле колькасьці жыхароў горадам краіны.

## Гісторыя
Назва паселішча паходзіць ад прозьвішча лейтэнанта Франсіска Мальданада, якога пакінуў на чале групы італьянскі дасьледнік Сэбастыян Кабат, які выправіўся ў Кастылію ў студзені 1530 году. Але закладзенае паселішча было ў жніўні 1755 году на прапанову губэрнатара Мантэвідэо Хасэ Хаакіна дэ Віяны. Будынкі, якія былі пабудаваныя вакол гарадзкога пляцу, у тым ліку і катэдра, нагадваюць традыцыйны гішпанскі стыль, што даказвае, што менавіта гішпанцы ўдзельнічалі ў разьвіцьці Мальданада. У траўні 1783 году колькасьць насельніцтва пабольшала, і вяскоўцы далі дону Люісу Эстэмэру паўнамоцтвы на ўтварэньне мескай рады. Такім чынам, ужо праз 25 гадоў па стварэньні паселішча атрымала статус гораду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Такуарэмбо

**Такуарэмбо́** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў аднайменным дэпартамэнце.

## Гісторыя

Паселішча на месцы сучаснага гораду было закладзенае 24 кастрычніка 1831 году на загад прэзыдэнта Фруктуосы Рывэры. Задача была ўскладзенае на брата прэзыдэнта палкоўніка Бэрнабэ Рывэру. Палкоўнік выправіўся з Мантэвідэо на трохмесячнае падарожжа з караванам вазкоў і сем’яў да берагу ракі Такуарэмбоці, што на мове гуарані адзначае «рака чароту». Месца было дасьледавана і падзеленае на надзелы. 21 студзеня 1832 году палкоўнік афіцыйна заклаў горад пад назвай Сан-Фруктуоса ў гонар Сьвятога Фруктуосы Тарагонскага і свайго брата.

Да 1837 году Сан-Фруктуоса хутка квітнела. Да таго часу ў паселішчы налічвалася больш за 500 жыхароў, меўся суд, вайсковы камандзір, парафіяльны сьвятар, мэр і камісія па грамадзкіх справах. 16 чэрвеня 1837 году быў утвораны дэпартамэнт, а паселішча сталася ягоным цэнтрам. Сан-Фруктуоса працягвала расьці, і, у выніку, 17 ліпеня 1895 году атрымала статус мястэчка. У наступным было зьмененае імя на сучаснае, а 24 чэрвеня 1912 году асобным актам Такуарэмбо было нададзенае статус гораду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Мэлё

**Мэ́лё** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў дэпартамэнце Сэра-Лярга.

## Гісторыя
Паселішча было заснаванае 27 чэрвеня 1795 году Агустынам дэ ля Росам, афіцэрам Гішпанскай імпэрыі. Яно было названае ў гонар гішпанскага каляніяльнага чыноўніка партугальскага каралеўскага паходжаньня Пэдра Мелё дэ Партугала. У 1801, 1811 і 1816 гадах вёска была захопленая партугальскімі сіламі. Па здабыцьці незалежнасьці Ўругваю Мэлё была афіцыйна абвешчаная сталіцай дэпартамэнту Сэра-Лярга. 22 траўня 1895 году Мэлё асобным актам набыла статус гораду.

## Крыніцы
Мэрсэдэс (Уругвай)

**Мэрсэ́дэс** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў дэпартамэнце Сарыяна.

## Крыніцы
Мінас (горад)

**Мі́нас** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў дэпартамэнце Лявальеха.

## Гісторыя
Паселішча на месцы сучаснага гораду было закладзенае ў 1783 годзе пад назовам Віла-дэ-ля-Кансэпсьён-дэ-ляс-Мінас. Першымі жыхарамі быў шэраг сем’яў з Астурыі і Галісіі гішпанскае кароны, якія пасяліліся ў гэтым рэгіёне пасьля няўдалай спробы калянізацыі Патагоніі. Ідэя будаваньня вёскі тут упершыню пралунала ў 1753 годзе, калі губэрнатар Мантэвідэо Хасэ Хаакін дэ Віяна пажадаў стварыць паласу паселішчаў у рэгіёне. Ён даручыў Рафаэлю Пэрэсу дэль Пуэрты распрацаваць плян гораду і заставацца там. 8 кастрычніка 1830 году вёска атрымала статус мястэчка. 16 траўня 1888 году статус населенага пункта быў узьняты да гораду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Сан-Хасэ-дэ-Маё

**Сан-Хасэ́-дэ-Ма́ё** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў дэпартамэнце Сан-Хасэ.

## Гісторыя
Сан-Хасэ-дэ-Маё быў заснаваны 1 ліпеня 1783 году. Паселішча набыла статус мястэчка да незалежнасьці Ўругваю. Статус горад атрымаў 12 ліпеня 1856 году паводле асобнага акту. На працягу XIX стагодзьдзя горад стаў камэрцыйным і культурным цэнтрам, вядомым як «Маленькі Мантэвідэо».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Дурасна

**Дура́сна** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў аднайменным дэпартамэнце.

## Гісторыя
Горад быў заснаваны 12 кастрычніка 1821 году пад назовам Сан-Пэдра-дэль-Дурасна ў гонар бразыльскага імпэратара Пэдру I, бо на той час тэрыторыя сучаснага Ўругваю ўваходзіла ў склад Бразыліі як асобная правінцыя. Статус мястэчка Дурасна набыў да здабыцьця незалежнасьці Ўругваю. Генэрал Фруктуоса Рывэра надаў яму важнае значэньне, зрабіўшы сталіцай краіны па нараджэньні рэспублікі Ўругваю, але апасьля сталіца была перанесеная ў Мантэвідэо. 13 ліпеня 1906 году статус быў павышаны да статуса гораду асобным актам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Артыгас

**Арты́гас** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў аднайменным дэпартамэнце. Гэта цэнтар гандлю збожжавымі культурамі, пераважна кукурузай, з Аргентынай і Бразыліяй. Гэта самы аддалены ад Мантэвідэо горад краіны.

## Гісторыя
Горад быў закладзены 12 верасьня 1852 году донам Карлясам Каталям пад назовам Сан-Эўхэніё-дэль-Куарэйм. 5 верасьня 1884 году места стала адміністрацыйным цэнтрам аднайменнага дэпартамэнта. Пазьней паселішча было пераназванае ў Артыгас у гонар генэрала і бацькі незалежнасьці Ўругваю Хасэ Хэрвасьё Артыгасу. 31 жніўня 1915 году Артыгас атрымаў статус гораду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Ванда Марцінш душ Рэйш

**Ва́нда Марцінш душ Рэйш** (;  19 лістапада 1959, вёска Муляры, Пастаўскі раён, Віцебская вобласьць, БССР, СССР) ― беларуская і летувіская паэтка, перакладніца, публіцыстка, грамадзкая дзяячка.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў 1959 годзе ў вёсцы Муляры на Пастаўшчыне. Маці была з летувіскамоўнай сям’і, а беларускую мову зь ейным мясцовым дыялектам Ванда ўспадкавала ад бацькі.

У 1980 годзе скончыла Віцебскі пэдагагічны інстытут і пераехала жыць у Вільню, дзе напачатку працавала эканамісткай на заводзе лічыльнікаў і, адначасова, вучылася завочна на эканамічным факультэце Віленскага унівэрсытэту. Пасьля працавала настаўніцай у Вільні, а ў самым пачатку 90-х выехала на пастаяннае жыхарства ў Вялікабрытанію. З 1998 г. дзяліла свой час паміж Эдынбургам (Шкоцыя) і Мадэйрай (Партугалія). Атрымала ступень магістра ў індустрыі гасціннасці ва ўніверсітэце Напьера (Эдынбург, 2000).

Некалькі апошніх гадоў жыве ў Летуве, каля Трокаў.

## Творчасьць
Вершы шмат гадоў пісала «ў стол». Прыслухаўшыся да парадаў вядомага беларускага паэта Алега Мінкіна і старшыні віленскага беларускага клюбу «Сябрына» Валянціна Стэха, у 2019 годзе ў віленскім выдавецтве «Рунь» выдала зборнік вершаў «Плод авакада», а ў 2020 годзе ў выдавецтве «Кнігазбор» выйшаў другі зборнік вершаў «Мора мары», які ўвайшоў у доўгі сьпіс прэтэндэнтаў на прэмію імя Натальлі Арсеньневай.

З 2017 году друкуецца ў альманаху «Беларус», а таксама публікавала падборкі вершаў у часопісе «Дзеяслоў» і ў газэце «Літаратура і мастацтва». Шмат перакладае летувіскіх, польскіх (віленскіх), ангельскіх, гішпанскіх і партугальскіх паэтаў. Пераклала шмат летувіскіх паэтаў: Вітаўтаса Мачэрніса, Антанаса Ёнінаса і Антанаса А. Ёнінаса, Томаса Вэнцлаву, Юстына Марцынкявічуса, Генрыкаса Радаўскаса і інш.

Актыўна ўдзельнічае ў грамадзка-палітычным і культурным жыцьці Вільні, падтрымліваючы прэстыж беларускай мовы ў Летуве і ўшаноўвае багатую беларускую спадчыну Вільні.

У 2022 годзе Ванда Марцінш дуж Рэйш пераклала зь летувіскай на беларускую мову тэксты дысыдэнткі і пісьменьніцы Далі Грынкевічуце — «Літоўцы ля мора Лапцевых».

Піша па-беларуску і па-літоўску. Тэматыка паэзіі - пераважна культура, гісторыя і прырода даўняй і цяперашняй Віленшчыны па абодва бакі дзяржаўнай мяжы, а таксама рэфлексія над перажытымі шчаслівымі і цяжкімі момантамі жыцця, маляўнічыя "абразкі" з Партугаліі і Шатландыі.

Узнагароджана сярэбраным медалём Дэпартамента нацыянальных меншасцяў Літвы. За кнігу вершаў "Маланкі над Вільняй" атрымала прэмію мэра Вільні (2024 г.)

## Творы
* Плод авакада, Рунь, Вільня, 2019.
* Мора Мары, Кнігазбор, Мінск, 2020. (2-е выданне - Клайпеда, 2022).
* Даля Грынкявічутэ, Літоўцы ла мора Лапцевых, Клайпеда, 2022 (пераклад Ванды Марцінш душ Рэйш).
* Маланкі над Вільняй * Žaibai virš Vilniaus * Błyskawice nad Wilnem. Agencja Wydawnicza Ekopress, Беласток, 2023.
* Таямніцы Высокага Двара. Aukšto Dvaro slėpiniai. Slinktys, Вільня, 2025.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Летувіскія літаратаркі
Катэгорыя:Летувіскія перакладчыкі
Бэн Бэрнанке

**Бэн Бэрна́нке** (;  13 сьнежня 1953 году) — амэрыканскі эканаміст, які займаў пасаду 14-га старшыні Фэдэральнай рэзэрвовай сыстэмы з 2006 па 2014 гады. Падчас знаходжаньня на пасадзе старшыні Бэрнанке быў акдазны за рэакцыю Фэдэральнай рэзэрвовай сыстэмы на фінансавую крызу у канцы 2000-х, за вынікі працы над якой быў абраны чалавекам году 2009 году паводле вэрсіі часопіса Time. Да таго, як стаць старшынём Фэдэральнай рэзэрвовай сыстэмы, Бэрнанке працаваў прафэсарам Прынстанскага ўнівэрсытэту і ачольваў там катэдру эканомікі з 1996 году па верасень 2002 году. Па сыходзе з ФРС быў прызначаны на пасаду ў Брукінскі інстытут. Бэрнанке быў узнагароджаны Нобэлеўскай мэмарыяльнай прэміяй у галіне эканамічных навук, сумесна з Дугласам Даймандам і Філіпам Дыбвігам за дасьледаваньні банкаў і фінансавых крызаў. У прэс-рэлізе камітэту зазначана, што іхныя работы значна палепшылі разуменьне ролі банкаў у эканоміцы, асабліва падчас фінансавых крызаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне Нобэлеўскага камітэту.
* Працы Бэрнанке.
* Блог на бачыне Брукінскага інстытута.

Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Хасэ Хэрвасьё Артыгас

**Хасэ́ Хэрва́сьё Арты́гас Арна́ль** (; 19 чэрвеня 1764 году — 23 верасьня 1850 году) — палітычны дзяяч, генэрал, службовец і нацыянальны герой Уругваю. Змагаўся ня толькі за незалежнасьць Лацінскай Амэрыкі ад Гішпанскай імпэрыі, але і супраць Партугальскай імпэрыі і цэнтралістычнага ўраду Буэнас-Айрэсу, імкнучыся да палітычных і грамадзянскіх свабодаў для народаў намесьніцтва Рыё-дэ-ля-Пляты. Лічыцца бацькам уругвайскай нацыянальнасьці. Ягоным самым выбітным палітычным праектам стала стварэньне Фэдэральнай лігі, канфэдэрацыі паўднёваамэрыканскіх правінцыяў пад фэдэральным урадам на узор Злучаных Штатаў Амэрыкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Артыгасава бібліятэка.

Катэгорыя:Аргентынскія палітыкі
Катэгорыя:Уругвайскія палітыкі
Філіп Дыбвіг

**Філіп Дыбвіг** (;  22 траўня 1955 году) — амэрыканскі эканаміст і прафэсар банкаўскай справы і фінансаў школы бізнэсу Оліна Вашынгтонскага ўнівэрсытэту ў Сэнт-Луісе. Навуковец спэцыялізуецца на вывучэньні цэнаў на актывы, банкаўскай справы, інвэстыцыяў і карпаратыўнага кіраваньня. Раней быў прафэсарам Ельскага ўнівэрсытэту і дацэнтам Прынстанскага ўнівэрсытэту. Дыбвіг займаў пасаду старшыні Заходняй фінансавай асацыяцыі з 2002 па 2003 гады і быў рэдактарам і асацыяваным рэдактарам некалькіх часопісаў.

Дыбвіг быў узнагароджаны Нобэлеўскай мэмарыяльнай прэміяй у галіне эканамічных навук, сумесна з Бэнам Бэрнанке і Дугласам Даймандам за дасьледаваньні банкаў і фінансавых крызаў. У прэс-рэлізе камітэту зазначана, што іхныя работы значна палепшылі разуменьне ролі банкаў у эканоміцы, асабліва падчас фінансавых крызаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне Нобэлеўскага камітэту.

Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Флярыда (Уругвай)

**Фляры́да** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў аднайменным дэпартамэнце. Знаходзіцца за 90 км на поўнач ад Мантэвідэо.

## Гісторыя
Пасёлак быў закладзены 24 красавіка 1809 году пад сучасным назовам у гонар гішпанскага прэм’ер-міністра графа Флярыдаблянкі. Статус мястэчка Флярыда атрымала перад здабыцьцём незалежнасьці Ўругваю. Менавіта тут была палпісаная дэклярацыя незалежнасьці ў 1825 годзе. 10 ліпеня 1856 году стаў цэнтрам аднайменным дэпартамэнта, а 19 красавіка 1894 году ягоны статус быў павышаны да гораду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Бобр (пасёлак)

**Бобр** — пасёлак у Крупскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бобрскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 392 чалавекі
* 2019 год — 324 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Бобрскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёну
Шарнева (пасёлак, Менская вобласьць)

**Ша́рнева** — пасёлак у Крупскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Заборскага сельсавету.

Да 5 траўня 1962 году пасёлак уваходзіў у склад Абчускага сельсавету, да 28 ліпеня 1966 году — у склад Акцябрскага сельсавету, да 31 сакавіка 1977 году — у склад Бобрскага сельсавету, да 28 траўня 2013 году — у склад Абчускага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 8 чалавек
* 2019 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Заборскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёну
Барас-Блянкас

**Ба́рас-Бля́нкас** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў дэпартамэнце Канэлёнэс.

## Гісторыя
Места ад пачатку свайго існаваньня спэцыялізаваўся на жывёлагадоўлі. Тут меліся цыркулярка, склады і печы. Першая школа была адчненая ў 1925 годзе. Зь сярэдзіны ХХ стагодзьдзя горад пачаў буйнець празь павелічэньне колькасьці насельніцтва празь зьяўленьне ў паселішчы прамысловасьці. 15 кастрычніка 1963 году Барас-Блянкас атрымаў статус гораду. З 1976 па 2007 гады меў назву Хуан-Антоніё-Артыгас у гонар дзеда нацыянальнага героя незалежнасьці краіны Хасэ Хэрвасьё Артыгаса.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Тапарышча

**Тапары́шча** — вёска ў Крупскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Заборскага сельсавету.

## Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вядома з 1713 году як уласнасьць пана Салагуба, 26 двароў, 10 валок зямлі. У 1909 годзе — у складзе Абчускай воласьці Сеньненскага павету, з 1924 году — Дубоўскага сельсавету Чарэйскага раёну, з 1931 году — Крупскага раёну. У 1929 годзе створаны калгас «Полымя рэвалюцыі».

На франтах Вялікай Айчыннай вайны загінулі 23 чалавекі, забіта 8 мірных жыхароў. З 1957 году вёска ў складзе саўгасу «40 год Кастрычніка». З 26 жніўня 1959 году вёска ў складзе Заборскага сельсавету (у траўні 1962 году перайменаванага ў Акцябрскі).

На 1 студзеня 1998 года працавалі крама, жывёлагадоўчая ферма.

## Насельніцтва
* 1998 год — 24 гаспадаркі, 43 жыхары
* 2009 год — 15 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Заборскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёну
Дуглас Дайманд

**Ду́глас Да́йманд** (;  кастрычнік 1953 году) — амэрыканскі эканаміст і прафэсар эканомікі школы бізнэсу Бута Чыкагаўскага ўнівэрсытэту. Навуковец спэцыялізуецца на вывучэньні фінансавых пасродакаў, фінансавых крызісаў і ліквіднасьці. Дайманд ёсьць былым прэзыдэнтам Амэрыканскай фінансавай асацыяцыі і Заходняй фінансавай асацыяцыі. Дайманд быў узнагароджаны Нобэлеўскай мэмарыяльнай прэміяй у галіне эканамічных навук, сумесна з Бэнам Бэрнанке і Філіпам Дыбвігам за дасьледаваньні банкаў і фінансавых крызаў. У прэс-рэлізе камітэту зазначана, што іхныя работы значна палепшылі разуменьне ролі банкаў у эканоміцы, асабліва падчас фінансавых крызаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне Нобэлеўскага камітэту.

Катэгорыя:Эканамісты ЗША
Сьюдад-дэль-Плята

**Сьюда́д-дэль-Пля́та** () — горад ва Ўругваі, які месьціцца ў дэпартамэнце Сан-Хасэ. Раней гэта быў шэраг паселішчаў аб’яднаных паміж сабой у выніку пашырэньня сталіцы краіны гораду Мантэвідэо. Аб’яднаньне і, такім чынам, утварэньне места адбылося 25 кастрычніка 2006 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Старыя Пышачы

**Стары́я Пыша́чы** (таксама *Пыша́чы, Пышачы́*) — вёска ў Крупскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Ухвальскага сельсавету.

Да 4 студзеня 1964 году вёска ўваходзіла ў склад Стараслабодзкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 32 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ухвальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёну
Падалец

**Пада́лец** (таксама *Пада́льцы, мн.*) — вёска ў Крупскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Халопеніцкага сельсавету.

Да 26 жніўня 1959 году вёска ўваходзіла ў склад Слабадзкога сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 10 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Халопеніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёну
Бабарыка (неадназначнасьць)

**Бабары́ка** мае наступныя значэньні:

## Прозьвішча
* Віктар Бабарыка (нар. 1963) — беларускі банкір, філянтроп, калекцыянэр, культурны і грамадзкі дзеяч, палітык.
* Маіна Бабарыка (1930-2001) — беларуская пісьменьніца.
* Эдуард Бабарыка (нар. 1990) — беларускі прадпрымальнік

## Тапонім
* Бабарыка — вёска ў Крупскім раёне Менскай вобласьці.

## Гл. таксама
* Бабарыкі
Версанка

**Ве́рсанка** (таксама *Ве́рсенка, Вярса́нка*) — вёска ў Крупскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Халопеніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 27 чалавек

## Асобы
* Андрэй Ганчарэнка — беларускі фізык

## Крыніцы

Катэгорыя:Халопеніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёну
Грыцкавічы (Крупскі раён)

**Гры́цкавічы** (таксама *Гры́цькавічы, Грыцке́вічы, Грыцьке́вічы*) — вёска ў Крупскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Халопеніцкага сельсавету.

У 1924—1954 гадах цэнтар Грыцкавіцкага сельсавету.

## Гісторыя
У 1670 годзе згадваецца як фальварак у Аршанскім павеце ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2009 год — 148 чалавек
* 2019 год — 92 чалавекі

## Славутасьці
* Царква Праабражэньня Гасподняга (каля 1822 году)

## Крыніцы

Катэгорыя:Халопеніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёну
Царква Праабражэньня Гасподняга (Грыцкавічы)

**Царква Праабражэньня Гасподняга**, **Спаса-Праабражэнская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Грыцкавічы Крупскага раёну Менскай вобласьці.

## Гісторыя

На высокім узгорку, на паўднёва-заходняй ускраіне вёскі, на могілках. Пабудавана каля 1822 году з дрэва. Двух’ярусная слуповая шатровая званіца стаяла асобна перад царквой. Была прыпісана да Халопеніцкай Усьпенскай царквы. Каля царквы захаваўся старажытны каменны крыж.

## Архітэктура
Твор народнага дойлідзтва. Вырашана кампактным прамавугольным зрубам на бутавым падмурку і пад вальмавым дахам (гонтавы перакрыты бляхай у 1979), якія пераходзяць у шатровы над пяціграннай апсідай з нізкімі бакавымі рызьніцамі. Дах па цэнтры завершаны васьмігранным шатровым барабанам з невялікай макаўкай на вузкай шыі. Уваходы праз двухслуповы ганак з двухсхільнай навісьсю. Вэртыкальна ашаляваныя сьцены апяразаны падкарнізнай аркатурай і маюць па адным прамавугольным (у апсідзе лучковым) аконным праёме, расчлянёным брусамі-сьцяжкамі.

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 
* РДГА, ф. 799, воп. 33, спр. 822, арк. 99;
* Описание церквей и приходов Минской епархии. Игуменский уезд. Мн., 1879. С. 245.

## Літаратура
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыкляпэдычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыкляпэдыя, 2007. — 653 с 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Крупскага раёну
Катэгорыя:Храмы Барысаўскай япархіі‎