open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алег Чмырыкаў

**Але́г Чмы́рыкаў** ( 8 лютага 1996 году) — колішні беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
Пачынаў займацца футболам у сыстэме магілёўскага «Дняпра», аднак у маладым веку трапіў у структуру «Гомля». З 2013 году пачаў гуляць за клюбны дубль, дзе хутка замацаваўся ў складзе. Улетку 2015 году, пасьля таго як празь фінансавыя чыньнікі «Гомель» пакінулі асноўныя гульцы, быў пераведзены ў першую каманду. 14 верасьня 2015 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, адгуляўшы другі тайм матчу супраць «Менску» (0:1). Пазьней замацаваўся ў асноўнай камандзе «Гомля», але ня здолеў выратаваць яе ад вылету ў Першую лігу. У сэзоне 2016 году ўжо трывала гуляў у стартавым складзе, дзе правёў усе 26 матчаў у Першай лізе і дапамог камандзе вярнуцца ў элітны дывізіён. У Найвышэйшай лізе страціў трывалае месца ў складзе. У траўні 2017 году гуляў у першай адзінаццатцы, але пазьней зноў заставаўся на лаўцы запасных.

У жніўні 2017 году аддадзены ў арэнду бабруйскай «Белшыне». У складзе бабруйскага клюбу здолеў замацавацца ў асноўным складзе. Па заканчэньні сэзону ў сьнежні 2017 году вярнуўся ў «Гомель». У студзені 2018 году пачаў рыхтавацца да новага сэзону з гамельчукамі, але ў сакавіку быў аддадзены ў арэнду магілёўскаму «Дняпру». Пачынаў сэзон 2018 году ў стартавым складзе магілёўцаў, аднак у траўні атрымаў траўму, вярнуўся на поле ў жніўні і зноў стаў гульцом пачатковага складу.

У сьнежні 2018 году падпісаў кантракт з клюбам «Слуцак». Згуляў за каманду ў пяці матчах у пачатку сэзона, але страціў месца на полі. У ліпені 2019 году пакінуў «Слуцк». Неўзабаве накіраваўся на прагляд у «Віцебск», але не падышоў камандзе. У жніўні 2019 году стаў гульцом шацілавіцкага «Хіміка», дзе быў трывалым гульцом асноўнага складу. У студзені 2020 году пачаў трэнавацца з магілёўскім «Дняпром» і неўзабаве склаў з клюбам працоўную ўгоду. Дапамог клюбу паводле вынікаў сэзону 2020 году выйграць Другую лігу, у 2021 годзе гуляў за каманду ў Першай лізе, пераважна ў стартавым складзе. У сьнежні 2021 году паводле вынікаў паседжаньня Кантрольна-дысцыплінарнага камітэту АБФФ быў дыскваліфікаваны на адзін год і аштрафаны на 2900 рублёў за парушэньні Кодэксу паводзінаў і спартовай сумленнасьці. У студзені 2022 году пакінуў «Дняпро».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Гомелю»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Фэльдмаршал

**Фэльдма́ршал** (), або **[[генэрал-фэльдмаршал]]** () — найвышэйшае вайсковае званьне, якое існавала ў арміях германскіх дзяржаваў, Расейскай імпэрыі, Сьвятой Рымскай імпэрыі і Аўстрыйскай імпэрыі. Адпавядае званьню маршала ў некаторых іншых арміях.

## Гісторыя званьня «Фэльдмаршал»
Упершыню тытул фэльдмаршала для галоўнага военачальніка зьявіўся ў дзяржаве, утворанай Тэўтонскім ордэнам у XIV стагодзьдзі. Пазьней існаваў у Прусіі. У XVI стагодзьдзі ў германскіх дзяржавах, а ў XVII стагодзьдзі ў Аўстрыі і Расеі было ўведзена званьне (чын) генэрал-фэльдмаршала, якое прысвойвалася галоўнакамандуючым сухапутных арміяў за асобыя заслугі падчас вайны.

### Нямеччына

Да 1941 году чын (званьне) генэрал-фэльдмаршала быў найвышэйшым вайсковым званьнем у арміі і Ваенна-паветраных сілах Нямеччыны (у Ваенна-марскіх сілах мелася адпаведнае званьне — «грос-адмірал»). Падчас Другой сусьветнай вайны 1939—1945 гадоў ва ўзброеных сілах Нямеччыны званьне генэрал-фэльдмаршала мелі 26 военачальнікаў.

У 1940 годзе было ўведзена дадатковае званьне — «Райхсмаршал», адзіным уладальнікам якога быў Герман Герынг (авіяцыя). Пасьля падзеньня Трэцяга райху званьне генэрал-фэльдмаршала ў арміі і ВПС (а ў ВМС грос-адмірала) было скасавана.

### Вялікабрытанія

У Вялікабрытаніі званьне фэльдмаршала існуе з 1736 году і да цяперашняга часу (у 1996 годзе было прынята рашэньне не прысвойваць гэтае званьне ў мірны час).

### Швэцыя

## Вонкавыя спасылкі

* Marshal Ali Abdullah Saleh President of the Republic of Yemen
Генэрал-фэльдмаршал

**Генэрал-фэльдмаршал** — вышэйшае вайсковае званьне ў сухапутных войсках нямецкай, аўстрыйскай і расейскай арміяў. Упершыню ўведзена ў Нямеччыне ў XVI стагодзьдзі. У Расеі ўведзена ў 1699 годзе Пятром I. У Францыі і некаторых іншых дзяржавах яму адпавядала вайсковае званьне маршала (маршала-генэрала).

Катэгорыя:Вайсковыя званьні
Фэльдмаршал (Швэцыя)

**Фэльдмаршал** () — вышэйшае вайсковае званьне у Швэцыі. З 1561 і да 1824 яно было прысвоена 77 военачальнікам. Юрыдычна захоўвалася ў сыстэме вайсковых званьняў швэдзкай арміі да рэформы 1972 году.

Званьне фэльдмаршала прыйшло ў Швэцыю зь Нямеччыны ў другой палове XVI стагодзьдзя. Першапачаткова яно не было вышэйшым ваенным чынам і давалася толькі падчас якіх-небудзь ваенных прадпрыемстваў. У кіраваньне Густава II Адольфа становішча фэльдмаршала зьмянілася. Так, фэльдмаршал Крыстэр Сомэ ў 1611 г. быў галоўнакамандуючым у Смоляндзе, Еспэр Матсан Крус быў другім чалавекам пасьля герцага Югана падчас адсутнасьці караля ў краіне, а Эвэрт Горан і Карл Карлсан Юленьельм зьяўляліся найбліжэйшымі людзьмі Якаба Дэлягарды падчас Смуты ў Расеі. У 1621 г. падчас паходу на Рыгу ў фэльдмаршалы быў узьведзены Герман Урангель і працягваў захоўваць гэтае званьне і пасьля яго завяршэньня.

Падчас Трыццацігадовай вайны сыстэма вайсковых званьняў у Швэцыі набыла больш выразную структуру, і званьне фэльдмаршала сталі насіць камандуючыя арміяў, якія самастойна вялі ваенныя аперацыі. Фельдмаршалы ўсё яшчэ падпарадкоўваліся рыксмарску, а таксама генэралісымусу і нават «уласнаму генэрал-лейтэнанту» караля, калі меўся такі чын; але тым ня менш, яны ўжо прылічаліся да вышэйшых ваенных чыноў.

Пасьля Ю. А. Сандэльса, узведзенага ў фэльдмаршалы ў 1824 г., больш гэтае званьне ніхто не атрымліваў.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс швэдзкіх фэльдмаршалаў

## Літаратура
* Nordisk familjebok — B. 9 — Stockholm, 1908.


Катэгорыя:Узброеныя сілы Швэцыі
Санэф’ёр (футбольны клюб)

«**Санэф’ёр**» () — нарвэскі футбольны клюб з гораду Санэф’ёру. Заснаваны ў 1998 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Санэф’ёр‎
Сяргей Авакумаў

**Сярге́й Гео́ргіевіч Аваку́маў** (1 траўня 1933 — 21 лістапада 2014, Менск, Беларусь) — беларускі гандбольны трэнэр, майстар спорту СССР (1967), заслужаны трэнэр Рэспублікі Беларусь. Заснавальнік беларускага гандболу.

## Жыцьцяпіс
Скончыў фізкультурны тэхнікум. Навучаўся ў , выступаў за мясцовы СКІФ у чэмпіянаце УССР і СССР. Двухразовы чэмпіён Украіны (1954—1955).

Увесну 1956 року перавёўся ў БССР. Тут паралельна з вучобай у БПІ выкладаў у Інстытуце фізычнай культуры гандбол, якога пакуль у Беларусі не існавала.

Дзякуючы ягоным намаганьням у БССР упершыню ў 1956 року зьявіліся гандбольныя каманды (тады яшчэ разьвіваўся палявы гандбол — 11×11 чалавек). У наступным годзе каманда Авакумава «Буравесьнік» заняла ў чэмпіянаце СССР 12-е месца зь 15. Быў арганізаваны таксама чэмпіянат БССР, у якім удзельнічалі 20 мужчынскіх і 7 жаночых камандаў.

У 1956—1966 — гульнёвы трэнэр мужчынскай і трэнэр жаночай зборнай БССР. У 1956—1959 — трэнэр ім жа створанай жаночай каманды БПІ. 1957—1970 — старшыня Фэдэрацыі гандболу БССР. 1961—1975 — трэнэр жаночай каманды «Эканаміст» («Тэхноляг»).

У 1959 року адабраў найлепшых беларускіх гульцоў у новы клюб «Палітэхнік». У 1974 року гэтая каманда была перададзеная пад шэфства клюбу арміі і атрымала назву «СКА». Ейным трэнэрам стаў вучань Авакумава Спартак Мірановіч.

8 чэрвеня 2011 року выйшаў на пляцоўку за вэтэранаў СКА падчас гандбольнага маратону.

Падрыхтаваў мноства гандбалістаў, 22 майстроў спорту СССР, заслужаных трэнэраў СССР (Спартак Мірановіч і Віктар Косінскі) і БССР (А. Брыцко, Д. Рэзьнікаў, І. Ценін, А. Залеўскі, Э. Бабровіч, В. Чайнікаў).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія гандбалісты
Катэгорыя:Беларускія гандбольныя трэнэры
Катэгорыя:Заслужаныя трэнэры БССР
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Няверавічы (Гарадзенская вобласьць)

**Няве́равічы** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Краснасельскага сельсавету.

## Гісторыя
18 кастрычніка 2013 году вёска перададзеная з Ваўкавыскага ў Краснасельскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 67 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Краснасельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Прыазер’е Дрыса

«**Прыазер’е**» — беларускі футбольны клюб з гораду Дрысы. У 2014—2015 гадах выступаў у другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя
Клюб не заявіўся ў другую лігу на чэмпіянат 2016 году.

## Статыстыка

### [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат]]

### [[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]

## Галоўны трэнэр
* Вячаслаў Богуш (да 2015 году)

Катэгорыя:Дрыса
Шарлётэнборг (Швэцыя)

**Шарлётэнборг** () — замак у горадзе Мутала, на ўсходзе Швэцыі. 

## Гісторыя
Спачатку сучасны маёнтак Шарлётэнборг называўся Ўрэкнэбу () і належаў спачатку кляштару Ўрэта, затым — Вадстэнскаму кляштару. У 1651 маёнтак быў перададзены ў валоданьне графу і палкоўніку кавалерыі Людвігу Вірыху Левэнгаўпту. У 1662 ён пабудаваў тут замак і назваў яго і ўвесь маёнтак у гонар сваёй жонкі — Шарлёты Сюзаны Мары фон Гоэнлёэ-Ноенштайн унд Гляйхэн: Шарлётэнборг. 

Першапачаткова замак меў тры паверхі, але ў 1799-1803 гадох ён быў перабудаваны і стаў ніжэй. У 1920-я гады на рацэ Мутала была пабудавана гідрастанцыя, і замкавы парк быў патоплены. З 1959 замак належыць камуне Мутала.

## Музэй Муталы
Цяпер у замку разьмешчаны Музэй гораду Мутала, прысьвечаны, пераважна, швэдзкаму і замежнаму мастацтву XVII—XX стагодзьдзяў. Напрыклад, тут можна пабачыць унікальныя вырабы па дрэве Сафіі Ісбэрг, работы Бруна Лільефорса і Югана Крутэна.

## Прывіды
У навакольлі замак Шарлётэнборг вядомы як Замак прывідаў. Існуе шмат розных гісторый пра прывіды ў замку. Напрыклад, пра Белую панну — саму першую гаспадыню замку графіню Шарлёту, труп якой, быццам, знаходзіўся тры гады на кухні, у чаканьні сьмерці мужа, каб быць пахаванымі разам. Іншая гісторыя распавядае пра расейскіх ваеннапалонных, якіх іншы гаспадар замку, Адам Людвіг Левэнгаўпт, дасылаў да сябе дамоў з вайны, а ягоная жонка Брыта Даратэя быццам замуравала іх у падвале.

## Вонкавыя спасылкі
*Афіцыйная старонка Музэю Муталы

Катэгорыя:Замкі Швэцыі
Катэгорыя:Музэі Швэцыі
Катэгорыя:Мутала
Шарлётэнборг

Назву **Шарлётэнборг** маюць:

* У Швэцыі:
** Шарлётэнборг — замак у горадзе Мутала
** Шарлётэнборг — адзін з раёнаў Муталы, вакол аднайменнага замку

* У Даніі:
** Шарлётэнборг — замак у Капэнгагене

## Глядзіце таксама
* Шарлётэнбург
Палесьсе (прадпрыемства)

**«Палесьсе»** — найбольшае трыкатажнае прадпрыемства Беларусі, заснаванае ў студзені 1965 году ў Пінску (Берасьцейская вобл.).

На 2015 г. мела 24 крамы «Пінскі трыкатаж» у 13 гарадах ва ўсіх абласьцях краіны.

## Мінуўшчына
27 студзеня 1965 г. пачалося ўсьвядзеньне вытворчых карпусоў Пінскага камбінату верхняга трыкатажу, што сталася найбуйнейшым прадпрыемствам лёгкай прамысловасьці Беларусі. 28 сьнежня 1968 г. пусьцілі 1-ую чаргу вытворчасьці. У 1970 г. адчынілі камвольную фабрыку (часальна-прадзільную вытворчасьць) для выпуску паўшарсьцяной і  пражы. У 1972 г. увялі ў дзеяньне фабрыку аб’ёмнай пражы для выпуску  пражы. 28 жніўня 1980 г. камбінат ператварылі ў Пінскае прадзільна-трыкатажнае аб’яднаньне. 16 кастрычніка 1991 г. назоў зьмянілі на Пінскае прамыслова-гандлёвае аб’яднаньне «Палесьсе», якое 10 лютага 1992 г. увайшло ў канцэрн «Беллегпрам» (Менск). 20 лютага 1995 г. аб’яднаньне сталася ААТ. На 2001 г. вырабляліся трыкатаж, аб’ёмная і шарсьцяная пража.

На 2011 г. ААТ «Палесьсе» мела каля 4 тыс. супрацоўнікаў, зь якіх 1450 (36%) працавалі на фабрыцы. Ажыцьцяўляўся пашыў джэмпэраў, жакетаў, спартовых касьцюмаў, сукенак і сьвітэраў. Уласная сетка збыту ў Беларусі налічвала звыш 20 фірмовых крамаў, найбольш у сталіцы і Пінску. Палова вырабаў экспартавалася ў Расею. На 2013 г. вытворчыя плошчы ААТ складалі 11,87 га. Гандлёвыя прадстаўніцтвы працавалі ў Віцебску, Гомелі і Магілёве. Сетка збыту складалася з 8 крамаў у Берасьцейскай, Гарадзенскай і Менскай абласьцях. У асноўным выпускаліся пража (51%) і трыкатаж (47%). Гадавая вытворчая магутнасьць прадпрыемства склала 4166 тонаў пражы (2 724 тн. аб’ёмнай — 65%, 1 161 тн. шарсьцяной — 28% і 281 тн. штапельнай — 7%), 1878 тыс. трыкатажных вырабаў і 12 тн. трыкатажнага палатна. ААТ «Палесьсе» мела 3232 супрацоўнікі.

Знаходзіцца пад санкцыямі Украіны з мая 2023 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Эканоміка Пінску
Катэгорыя:Прадпрыемствы Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Вытворчыя кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1965 годзе
Віленская навучальная акруга

**Віленская навучальная акруга** () — адміністрацыйнае ўтварэньне ў межах Расейскай імпэрыі, якое ўлучала тэрыторыю сучаснай Беларусі. Была створаная ў 1803 годзе. Навучальным і адміністрацыйным цэнтрам Віленскай навучальнай акругі быў Віленскі ўнівэрсытэт. Ад 1803 да 1823 году папячыцелем акругі быў князь Адам Чартарыйскі. Пасьля паўстаньня 1830—1831 гадоў усходняя частка сучаснай тэрыторыі Беларусі адышла Пецярбурскай навучальнай акругі. У 1850 годзе акруга была ўтвораная зноў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 


Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Няверавічы

Назву **Няверавічы** маюць:

* Няверавічы — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Няверавічы — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці
Быхаўскае графства

**Быхаўскае графства** — буйное фэўдальнае ўладаньне ў Аршанскім павеце Віцебскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Цэнтар — места Быхаў.

Першым уладальнікам быў Ян Хадкевіч, якому ў 1556 і 1568 гэтыя землі перадаў вялікі князь Жыгімонт Аўгуст разам з тытулам графа.

Катэгорыя:Быхаў
Катэгорыя:Віцебскае ваяводзтва
Мантана (футбольны клюб)

«**Мантана**» () — баўгарскі футбольны клюб з гораду Мантаны. Заснаваны ў 1921 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Мантана (Баўгарыя)‎
Пудаўня

**Пу́даўня** — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Чэрнеўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 1298 чалавек
* 2010 год — 1022 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Чэрнеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дрыбінскага раёну
Колас-Мэліяратар-Дружба Баранавіцкі раён

«**Колас-Мэліяратар-Дружба**» — беларускі футбольны клюб зь мястэчка Гарадзішча (Баранавіцкі раён). У 2014—2015 гадах выступаў у другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя
У 2014 годзе выступаў пад назвай «Колас-Дружба». Клюб не заявіўся ў другую лігу на чэмпіянат 2016 году.

## Статыстыка

### [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат]]

### [[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]

## Галоўны трэнэр
* Ігар Астапчык (да 2015 году)

Катэгорыя:Гарадзішча (Баранавіцкі раён)
Нядзельная школа

**Нядзельная школа** — хрысьціянская адукацыйная ўстанова для дзяцей, што ўзьнікла ў 1780-я гады на прапанову рэдактара Глостэрскага часопісу Робэрта Рэйкса. Прадугледжвае навучаньне чытаньню, пісаньню і спазнаньню Бібліі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Хрысьціянская адукацыя
Царква Сьвятой Тройцы (Быхаў)

**Царква Сьвятой Тройцы ** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Быхаве. Знаходзіцца на правым беразе ракі Дняпра, на паўднёвы захад ад замка, на гістарычнай Траецкай вуліца. Дзее. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі клясыцызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
Будаваньне царквы вялося ў 1890—1899 гадох або ў сярэдзіне XIX ст. Другі раз царкву асьвяцілі 29 сьнежня 1967 году.

У царкве захоўваўся цудоўны абраз 1659 году «Маці Божая Адзігітрыя Баркулабаўская», які паходзіў з жаночага манастыра ў мястэчку Баркулабаве. 25 ліпеня 2010 году абраз урачыста перанесьлі ў Баркулабаўскі манастыр.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з рысамі клясыцызму. Мае падоўжана-восевую крыжова-купальную кампазыцыю з 5-граннай апсыдай і бакавымі прыдзеламі. Прытвор і бабінец аб'ядноўваюцца ў адзіны прастакутны аб'ём, завершаны ад франтальнага фасаду 2-яруснай васьмерыковай званіцай з самкнутым гранёным купалам. Такім жа купалам завяршаецца 8-гранны сьветлавы барабан над сяродкрыжжам. Тры ўваходы ў царкву аформленыя 2-слуповымі ганкамі. Вэртыкальна ашаляваныя фасады праразаюцца аркавымі аконнымі праёмамі і падзяляюцца простым карнізам. 

У інтэр'еры сяродкрыжжа перакрываецца самкнутым скляпеньнем на ветразях.

## Галерэя

Bychaŭ, Trajecki. Быхаў, Траецкі (1941).jpg|1941 г.
Bychaŭ, Trajecki. Быхаў, Траецкі (1941) (2).jpg|1941 г.
Bychaŭ, Trajeckaja. Быхаў, Траецкая (1941).jpg|1941 г.
Bychaŭ, Trajeckaja. Быхаў, Траецкая (01.1944).jpg|студзень 1944 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Быхаў
Быхаў
Роднасьць

**Роднасьць** — дачыненьні між людзьмі на аснове паходжаньня ад агульнага продка. З часу першабытнага грамадзтва кроўнароднасныя дачыненьні зьяўляюцца асновай яднаньня людзей у брацтва, род і племя ды вызначаюць від сям’і. Зборным назовам для *родзічаў* служыць слова *радня*. У гаворках сустракаюцца назовы: адродзьдзе, прырода, радзіна, род і сраство. Сямейнае і спадчыннае права надзяляе родзічаў правамі і абавязкамі паводле віду кроўнай сувязі, бо тая ёсьць асноўным складнікам сямейных правадачыненьняў.

## Віды

* Лінія: 1) прамая (бацькі і дзеці; продкі і нашчадкі); 2) бакавая (браты і сёстры; дзядзькі, цёткі і пляменьнікі); 3) узыходная (ад нашчадкаў да продкаў — унук, сын, бацька, дзед); 4) сыходная (ад продкаў да нашчадкаў). 
* Ступеня прамой лініі: 1-я — бацька (тата) і маці (матка, мама), сын і дачка (пазашлюбных дзяцей называюць бастрамі, байструкамі); 2-я — дзед і баба, унук і ўнучка; 3-я — прадзед і прабаба, праўнук і праўнучка; 4-я — прапрадзед і прапрабаба, прапраўнук і прапраўнучка (ужываецца рэдка і часта замяняецца апісаньнем); далейшая — продкі (дзяды, дзяды-прадзеды) і нашчадкі (патомкі).
* Ступеня бакавой лініі: 1-я — брат і сястра (пры частковай роднасьці дзеці ад розных шлюбаў называюцца брат і сястра па бацьку або па маці), пляменьнік (нябож, сыновец) і пляменьніца (нябога); 2-я — дзядзька і цётка, дваюрадныя (стрыечныя) брат і сястра; наступная — падаецца апісаньнем і ўжываецца рэдка.

## Тэрміны

### «Па мячы» й «па кудзелі»
Тэрміны тычыцца родавых адносінаў нашчадкаў адносна бацькоў (напрыклад, прозьвішчы):
* *па мячы* — па бацьку;
* *па кудзелі* — па матцы, па маці.

«Па мячы» й «па кудзелі» адсылаюць да плоці бацькоў, празь якіх праходзіць лінія сваяцтва, і праз асацыяцыі са стэрэатыпнымі гендэрнымі ролямі й праз мэтафарычнае апісаньне плоцевых органаў бацькоў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Тэрміны сваяцтва

Катэгорыя:Сям’я
Катэгорыя:Генэалёгія
Катэгорыя:Міжасабовыя адносіны
Катэгорыя:Антрапалёгія
Катэгорыя:Сваяцкія адносіны
Катэгорыя:Побыт
Сваяцтва

**Сваяцтва** — дачыненьні мужа і жонкі з родзічамі адно аднаго і іх родзічаў міжсобку. Агульным назовам для *сваякоў* служыць слова *свае*. У гаворках сустракаецца назоў *сваство*.

## Віды
* Муж (мужык, чалавек) у гаворках стары: зяць — даччын муж, швагер — сястрын муж. Сьвёкар і сьвякроў (сьвякруха, сьвекрыва) — мужавы бацькі, дзевер — мужаў брат, залвіца (залоўка) — мужава сястра.
* Жонка (маладзіца, дружына, жанчына) у гаворках старая: нявестка (сынавая, сыновая) — сынава жонка, браціха (братавая) — братава жонка, дзядзіна (цётка) — дзядзькава жонка. Цесьць і цешча — жончыны бацькі, швагер — жончын брат, швагерка — жончына сястра.
* Сваты — ба́цькі мужа і жонкі адзін да аднаго, мужчынскія родзічы мужа і жонкі адзін да аднаго (у гаворках). Свахі (свацьці) — мацеры мужа і жонкі адно да адной. Свацьці — жаночыя родзічы мужа і жонкі адно да адной (у гаворках).

Пры паўторным шлюбе між мужам (жонкай) і дзецьмі ад папярэдняга шлюбу жонкі (мужа) таксама ўтвараецца сваяцтва: айчым і мачыха, пасынак і падчарыца. Дзеці айчыма і мачахі становяцца адно для аднаго зводнымі братамі і сёстрамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тэрміны сваяцтва

Катэгорыя:Сям’я
Катэгорыя:Генэалёгія
Катэгорыя:Міжасабовыя адносіны
Катэгорыя:Антрапалёгія
Катэгорыя:Сваяцкія адносіны
Катэгорыя:Побыт
Мутала (камуна)

**Мутала** () — камуна на ўсходзе Швэцыі, у лэне Эстэр’ётлянд, у аднайменным ляндскапе. Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году — 42 903 чалавекі. Плошча 1266,75 км². Галоўны горад — Мутала.

## Славутасьці
* Ёта-канал

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамады лэну Эстэр’ётлянд
Мутала (рака)

**Мутала**, або **Мутала стрэм** () — рака ў Швэцыі. Бярэ пачатак у возеры Вэтэрн, у горадзе Мутала і цячэ на ўсход праз азёры Бурэн і Юнгсшэн да возера Руксэн (часам паралельна зь Ёта-каналам). Ля Нурсгольму паварочвае на поўнач і праз Шэрбляку цячэ да возера Глян. Затым цячэ на ўсход праз Нарчэпінг і ўпадае ў заліў Бравікен. Даўжыня ракі 100 км (ад Вэтэрну да Бравікену; але калі ўлічваць раку Гускварнаон ад вытоку і ўвесь Вэтэрн, зь якога потым бярэ пачатак Мутала, то будзе 285 км). Плошча басэйну 15 481 км². Мутала стрэм заўсёды мела важнае значэньне для гораду Нарчэпінг. На рацэ знаходзіцца прынамсі 25 ГЭС, наймацнейшая зь якіх — Гольмэн (29 МВ, 18 м). У Мутале распаўсюджаны адзін зь відаў карпападобных рыбаў, занесеных у Чырвоную кнігу — жэрах.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Швэцыі
Мутала (неадназначнасьць)

Назву **Мутала** маюць:
* Мутала — горад у Швэцыі
* Мутала — камуна ў лэне Эстэр’ётлянд у Швэцыі
* Мутала — рака ў Швэцыі
* Мутала — футбольны клюб з гораду Мутала
* Мутала — клюб па хакеі зь мячом з гораду Муталы

## Глядзіце таксама
* Мутала Ісстадыён
* Motala Verkstad
Electrolux

**Electrolux** () — швэдзкая машынабудаўнічая кампанія, адзін зь вядучых сусьветных вытворцаў электрычных і газавых прыбораў для хатніх і прафэсійных патрэб. Штогод кампанія прадае больш за 40 мільёнаў сваіх вырабаў спажыўцам з 150 краінаў. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Стакгольме. На 2015 году прадпрыемства прадавала вырабы пад 8 таварнымі знакамі: «Вялікая кухня» (Швэцыя),  (Нямеччына),  і «Мольтэні» (Італія), «Ўэстынггаўс» і Frigidaire (ЗША), Electrolux (Швэцыя),  (ЗША).

## Гісторыя
Кампанію заснаваў у Стакгольме ў 1910 Аксэль Вэнэр-Грэн пад назвай Elektromekaniska AB. У 1912 годзе пачынаецца супрацоўніцтва Elektromekaniska AB з кампаніяй AB Lux (Стакгольм, Швэцыя), якая вырабляе з 1901 году вулічныя газавыя лямпы пад маркай Lux. Тады ж (у 1912 годзе) кампанія запускае вытворчасьць першага бытавога пыласоса (мадэль Lux 1).

У 1919 годзе пасьля зьліцьця з AB Lux назва кампаніі мяняецца на Ele**k**trolux AB, напісаньне якой будзе зьменена на сучаснае Ele**c**trolux толькі ў 1957 годзе.

За 2014 год прадпрыемства збыла больш за 50 млн побытавых электрапрыладаў: 64% — кухонных, 18% — пральных, 8% — пыласмокаў і 10% — іншых (воданагравальнік, кліматызатар, цеплавая помпа). 50% збыту прыпадала на Амэрыку (пераважна ЗША і Бразылія), а 30% — на Эўропу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Бачына галаўнога прадпрыемства

Катэгорыя:Швэдзкія кампаніі
Катэгорыя:Вытворцы бытавой тэхнікі
Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі
Катэгорыя:Машынабудаўнічыя прадпрыемствы
Катэгорыя:Таварныя знакі
Мутала

**Мута́ла** () — горад у Швэцыі, у лэне Эстэр’ётляндзе. Цэнтар аднайменнай камуны. Разьмешчаны на ўсходзе Швэцыі, на Ёта-канале і рацэ Мутале, паміж азёрамі Вэтэрнам і Бурэнам. Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году — 30 944 чалавекі.

## Гісторыя

Архэалягічныя раскопкі на месцы Муталы паказалі, што чалавек жыў тут яшчэ 11 200 гадоў таму. У XIII стагодзьдзі на паўночным беразе ракі Муталы была пабудаваная царква (цяпер на яе месцы знаходзіцца іншая царква, пабудаваная ў 1774 годзе). Упершыню Мутала згадваецца ў 1288 годзе, у лісьце караля Магнуса Лядулёса Кнуту Матсану. У сярэднявеччы Мутала складалася з трох асноўных вёсак — Мутала Сёдра Бю (даслоўна: *Паўднёвая вёска*), Мутала Нора Бю (*паўночная вёска*) і Біспмутала, а таксама шэрагу маёнткаў: Горсторп, Дувэдаль, Гольм, Урэкнэбу (апошні пазьней атрымаў назву Шарлётэнборг). У гэты час Мутала была важным гандлёвым цэнтрам у заходнім Эстэр’ётляндзе: на рацэ было пабудавана шмат млыноў, вадзілася шмат рыбы; блізка знаходзіўся важны культурны й духоўны цэнтар — Вадстэнскі кляштар.

У 1552 годзе кароль Густаў Ваза пабудаваў сабе ў Мутала Сёдра Бю сядзібу, якая аднак, была спаленая датчанамі напрыканцы 1567 году. У 1610 годзе герцаг Юган пабудаваў тут новую сядзібу, якую выкарыстоўваў пераважна як паляўнічы замак.

У пачатку XIX стагодзьдзя, у сувязі з будаўніцтвам Ёта-каналу, Мутала пачынае расьці і набываць значэньне. У 1822 годзе Бальтзар фон Плятэн заснаваў тут кампанію Motala Verkstad, якая пазьней набыла сусьветную вядомасьць у галіне будаўніцтва мастоў і чыгунак. Ужо праз год, у 1823 годзе, Мутала атрымала статус вольнага гандлёвага мястэчка (), у 1863 годзе — местачковай камуны (), а ў 1881 годзе — правы гораду.

У 1923 годзе ў Мутале было заснаванае яшчэ адно прадпрыемства — Luxor, якое займалася вытворчасьцю тэле- і радыёапаратуры, а пазьней — і кампутараў. Пасьля рэформы 1971 году Мутала становіцца цэнтрам аднайменнай камуны.

## Славутасьці

* Мост Муталабрун
* Замак Шарлётэнборг (цяпер Музэй Муталы)
* Ёта-канал са шматступенчатым шлюзам у Бурэнсгульце
* Музэй прамысловасьці (у якім асобная выстава прысьвечана прадукцыі фірмы Electrolux, якая раней дзейнічала ў т. л. у Мутале)
* Царква Муталы
* Маторны музэй (прысьвечаны аўтамабілям, матацыклам, мапэдам, радыёапаратам)
* Ратуша (1895—1897)
* Г. зв. «Чорны шэраг» () — былы квартал рабочых фірмы Motala Verkstad
* Музэй радыё

## Асобы
* Бальтзар фон Плятэн — швэдзкі граф, адмірал, заснавальнік Ёта-каналу
* Дэніэл Фрэйзэр — брытанскі прадпрымальнік, адзін з заснавальнікаў фірмы Motala Verkstad
* Аксэль Гольстэнсан — швэдзкі прадпрымальнік, заснавальнік фірмы Luxor
* Аляксандар Бард — швэдзкі музыка, кампазытар, прадусар, шоў-мэн, палітык (у Беларусі найбольш вядомы як удзельнік гурта Army of Lovers)
* Рэйнэ Вісэль — швэдзкі аўтагоншчык, удзельнік Формулы-1

## Гарады-сябры
* Дзьвінск, Латвія
* Эйгерсун, Нарвэгія
* Хувінкаа, Фінляндыя

## Крыніцы

Катэгорыя:Сталіцы камунаў Швэцыі
Катэгорыя:Населеныя пункты на швэдзкіх азёрах
Катэгорыя:Населеныя пункты лэну Эстэр’ётлянд
Катэгорыя:Мутала (грамада)
Кршко (футбольны клюб)

«**Кршко**» () — славенскі футбольны клюб з гораду Кршко. Заснаваны ў 1922 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кршко‎
Зялёны Луг

Назву **Зялёны Луг** маюць:

* Зялёны Луг — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці
* Зялёны Луг — жылы раён у Менску

## Глядзіце таксама
* Луг
Сьпіс навукоўцаў і філёзафаў-хрысьціянаў

**Сьпіс навукоўцаў і філёзафаў хрысьціянаў**.

## Сьпіс (няпоўны)
*Аўгустын (354-430)
*Ісыдор Сэвільльскі (560-636)
*Бэда Вялебны (672-735)
*Рабан Маўр (780-856)
*Хунайн Ібн Ісхак (809-873)
*Ансельм Кэнтэрбэры (1033-1109)
*П'ер Абеляр (1079-1142)
*Гільдэгарда Бінгенская (1098-1179)
*Ян XXI (1215 – 1277)
*Альберт Вялікі (1200-1280)
*Роджэр Бэкан  (1214-1292)
*Тамаш Аквінскі (1225-1274)
*Раймунд Люліюс (1232-1314)
*Ўільям Окам  (1288-1348)
*Мікалай Капэрнік (1473-1543)   
*Тыха Брагэ (1546-1601)  
*Галілео Галілей (1564-1642)  
*Ёган Кеплер (1571–1630)   
*П’ер Гасэндзі (1592–1655) 
*Блез Паскаль (1623–1662)  
*Атанасыюс Кірхэр (1602–1680)
*Робэрт Бойль (1627–1691)  
*Джон Ўоліс (1616–1703) 
*Готфрыд Ляйбніц (1646-1716) 
*Ісак Ньютан (1642-1727)    
*Альбрэхт фон Галер (1708–1777).
*Карл Лінэй (1707–1778)   
*Леанард Ойлер (1707–1783) 
*Антуан Лявуазье (1743–1794) 
*Герман Бургавэ (1668–1738)
*Марыя Гаэтана Аньезі (1718–1799)  
*Ўільям Гэршэль (1738–1822) 
*Майкл Фарадэй (1791–1867) 
*Джэймз Кларк Максўэл (1831–1879) 
*Чарльз Бэбідж (1791-1871)  
*Грэгар Мэндэль (1822–1884)
*Джордж Габрыель Стокс (1819–1903) 
*Уільям Томсан (1824–1907)
*Георг Кантар (1845–1918)
*Макс Плянк (1858–1947)
*Робэрт Эндрус Мілікен (1868–1953)
*Ота Ган (1879-1968)
*Артур Комптан (1892–1962) 
*Рональд Фішэр (1890–1962)
*Феадосій Добржанский (1900–1975)
*Карл Фрыдрых фон Вайцзэкер(1912–2007) 

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьпісы асобаў
Рэншэльд

**Рэншэльд** () — швэдзкі арыстакратычны (графскі) род нямецкага паходжаньня. Заснавальнікам роду быў Гергард Кэвэнбрынк фон Рэнэ (), які нарадзіўся ў 1580-я гады ў Нямеччыне і быў прадстаўніком старажытнага вэстфальскага арыстакратычнага роду. Яго сын Юган Кэвэнбрынк становіцца прыказчыкам маёнткаў Аксэля Левэнгаўпта ў Швэцыі. Два сыны Югана сталі заснавальнікамі двух адгалінаваньняў роду: ад Аксэля Югансана пайшла арыстакратычная галіна Кэвэнбрынк, а Антоні Гансан Кэвэнбрынк быў узьведзены ў шляхту ў 1639 пад прозьвішчам Рэншэльд, а ў 1640 стаў сябрам Швэдзкага Рыцарскага дому пад нумарам 270. Адзін з сыноў Антоні Гансана Рэншэльда, Юган Адольф Рэншэльд стаў дзяржаўным міністрам пры Карле XI, а іншаму — Карлу Густаву — быў нададзены тытул графа пад нумарам 48. Але ўжо ў 1722 гэты арыстакратычны род вымер.

## Вядомыя прадстаўнікі роду
* Карл Густаў Рэншэльд (1651—1722) — швэдзкі фэльдмаршал, граф

## Вонкавыя спасылкі
* Gabriel Anrep, *Svenska adelns Ättar-taflor*, volym 3

Катэгорыя:Швэдзкія шляхецкія роды
Катэгорыя:Швэдзкія прозьвішчы
Явар Іваніца

«**Явар**» () — сэрбскі футбольны клюб з гораду Іваніцы. Заснаваны ў 1912 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Іваніца‎
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1912 годзе
Катэгорыя:1912 год у Сэрбіі
Аленкаўцы

**Але́нкаўцы** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 61 чалавек
* 1999 год — 108 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Мажэйкаўскі сельсавет (Шчучынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Вэртыкаль Каленкавічы

«**Вэртыкаль**» — беларускі футбольны клюб з гораду Каленкавічы. Найлепшым дасягненьнем каманды зьяўляецца 13 месца ў першай лізе ў сэзоне 2003 году.

## Гісторыя
З часу стварэньня ў 1996 годзе клюб гуляў у Другой лізе. У 2003—2004 гадоў правёў два сэзоны ў Першай лізе, але потым вярнуўся ў лігу ніжэй.

У пачатку 2012 году празь фінансавыя цяжкасьці клюб ня быў дапушчаны да розыгрышу Другой лігі. У сэзонах 2012 і 2013 гадоў каленкавіцкі клюб выступаў у чэмпіянаце вобласьці, у 2013 годзе здолеў стаць чэмпіёнам Гомельскай вобласьці. У красавіку 2014 году стала вядома аб вяртаньні «Вэртыкалі» ў склад Другой лігі. Правёўшы ў трэцім дывізіёне тры сэзоны, у пачатку 2017 году каманда зноў пакінула рэспубліканскую арэну.

У 2021 годзе ў выніку аб’яднаньня Другой лігі з чэмпіянатамі абласьцей «Вэртыкаль» была адроджаная і далучылася да Другой лігі. У Гомельскім дывізіёне «Вэртыкаль» звычайна ёсьць пасярэднім клюбам, займаючы апошнім часам месцы ў сярэдзіне табліцы. Гэтак у сэзоне 2022 годзе каленкавіцкі клюб фінішаваў на 4 месцы пасьля гомельскіх «Паперпраму» і «Лясгасу», а таксама мазырскага МНПЗ. Найлепшым бамбардзірам клюбу ў тым годзе стаў Сяргей Кашэвіч. У матчах супраць «Веткі» і рагачоўскага «Дняпра» зарабіў чатыры галы ў кожнай з сустрэчаў.

## Статыстыка
### [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат]]

## Галоўныя трэнэры
* Аляксандар Крупічэўскі (1996—1997)
* Анатоль Петрушэнка (1997—1999)
* Ігар Чаранёў (1999—2005)
* Леанід Змушка (2006—2016)
* Арцём Галяк (з 2021)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на football.by

Катэгорыя:Каленкавічы
Давідовічы

**Давідо́вічы** (, па-падляску: *Davídovci, Strylciế*) — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Заблудаў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Пакровы Божай Маці ў Пухлах.).

## Гісторыя
Давідовічы былі заснаваныя на зямлах бельскага лясьніцтва на пачатку 16 ст. і заселяныя стральцамі, ад якіх пайшла народная назва вёскі — Стральцы (стральцы акрамя аховы княжацкіх лясоў былі абавязаныя да вайсковай паслугі ў час вайны). Паводле дакуманту з 1576 г. вёска абхоплівала 12 валокаў зямлі і была ўпоўнасьці заселяная стральцамі (не было тут мужыкоў). Яшчэ ў 17 ст. давідоўскія стральцы хадзілі на вайну з арбалетамі.  У міжваенны пэрыяд Давідовічы прыналежалі да гміны Нараў Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 112 жыхароў (усе праваслаўныя беларусы).

## Крыніцы

## Літаратура
Irena Matus, *Wieś Strzelce-Dawidowicze w tradycji historycznej* — Białoruskie Towarzystwo Historyczne: Białystok, 1994

Катэгорыя:Беластоцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміна Заблудаў
Алексічы (Падляскае ваяводзтва)

**Але́ксічы** (, а мясцовай беларускай гаворцы: *Але́ксічы*) — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Заблудаў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі каталікі (парафія Апосталаў Пятра і Паўла ў Заблудаве), пераважна польскай нацыянальнай ідэнтыфікацыі і праваслаўныя (прыход Усьпеньня Божай Маці ў Заблудаве) зь беларускай нацыянальнай ідэтыфікацяй.

## Гісторыя
Вёска была заснаваная баярамі Алексічамі. У міжваенны пэрыяд Алексічы прыналежалі да гміны Заблудаў Беластоцкага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 76 жыхароў (22 каталікі і 54 праваслаўныя, усе былі пагалоўна запісаныя палякамі).

## Ураджэнцы
Яўген Мірановіч (нар. 1955) — беларускі і польскі гісторык, грамадзка-культурны дзяяч.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беластоцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміна Заблудаў
Швэдзкая Памяранія

**Швэдзкая Памяранія ** () — тэрыторыя на частцы Памяраніі, якую Швэцыя атрымала паводле Вэстфальскага міру 1648 году і захоўвала ў сваім складзе да 1815 году. У тэрыторыю ўваходзілі гарады Штральзунд і Грайфсвальд, а таксама востраў Руген, да 1720 году таксама горад Штэтын.

## Гісторыя
Падчас Трыццацігадовай вайны герцагства Памяранія стала месцам вядзеньня баявых дзеяньняў паміж войскамі швэдзкіх войскаў лютэранскага караля Густава II Адольфа і каталіцкіх войскаў Сьвятой Рымскай імпэрыі. Швэцыя, якая ўступіла ў вайну на баку лютэранскіх княстваў на поўначы Нямеччыны, у 1628 годзе заключыла хаўрус з горадам Штральзундам, які знаходзіўся пад аблогай імпэрскіх войскаў, пасьля чаго ў швэдаў зьявіўся апорны пункт для наступу ўглыб краіны. 10 ліпеня 1630 Швэцыя заключае «вечны хаўрус» зь герцагам памяранскім Багіславам (Багуславам) XIV і ў тым жа годзе швэдзкая армія ўсталёўвае поўны кантроль над тэрыторыяй герцагства. З гэтага моманту Густаў II Адольф становіцца фактычным кіраўніком Памяраніі.

У 1637 годзе Багіслаў памёр, не пакінуўшы спадчыньніка. У наступныя 11 гадоў кіраваньне вялося швэдзкай ваеннай адміністрацыяй. Вэстфальскі мір афіцыйна перадаў Швэцыі частку Пярэдняй Памяраніі. Агульная плошча швэдзкіх уладаньняў у Памяраніі склала каля 2000 км².

У наступныя дзесяцігодзьдзі Швэдзкая Памяранія неаднаразова падвяргалася нападам палякаў, аўстрыйцаў і брандэнбурцаў. У 1675—79 гадах была акупавана Даніяй і Брандэнбургам. Падчас Вялікай Паўночнай вайны была захоплена сіламі кааліцыі Даніі, Рэчы Паспалітай, Прусіі і Расеі. Паводле Стакгольмскай мірнай дамовы 1720 году Прусія атрымала большую частку выйграных швэдамі ў 1648 годзе тэрыторыяў. За швэдамі засталася толькі вобласьць плошчай у 700 км². Спробы вярнуць страчаныя тэрыторыі падчас Сямігадовай Вайны не ўвянчаліся посьпехам. 

У эканамічным пляне ўладаньні ў Памяраніі не прыносілі Швэцыі даходу, а наадварот, патрабавалі фінансаваньня, напрыклад, на ўтрыманьне фартэцыі ў Штральзундзе і знаходжаньне войскаў у правінцыі ў цэлым. У канцы XVIII стагодзьдзя ў Швэдзкай Памяраніі пражывала прыкладна 100 000 чалавек, 2/3 зь якіх складалі прыгонныя сяляне. Меліся свае суды, а таксама Вярхоўны суд нямецкіх правінцыяў Швэцыі ў горадзе Вісмар. Мясцовая знаць мела вялікія прывілеі.

У 1807 г. падчас вайны чацьвёртай кааліцыі Францыя акупавала Пярэднюю Памяранію. Паводле Кільскага міру 1814 году Швэдзкая Памяранія была перададзеная Даніі, наўзамен на скасаваньне дацка-нарвэскай уніі і перадачы Нарвэгіі Швэцыі. У тым жа годзе былая швэдзкая тэрыторыя была перададзеная Прусіі, якая выплаціла і Швэцыі, і Даніі грашовыя кампэнсацыі. Швэдзкая Памяранія была затым уключаная ў склад прускай правінцыі Памяранія.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія
Катэгорыя:Гісторыя Нямеччыны
Катэгорыя:Гісторыя Швэцыі
Матыкаўшчына

**Матыкаўшчына** — вёска ў Івейскім раёне, Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Эйгердаўскага сельсавету.

## Гісторыя
У XIX стагодзьдзі вёска ў Юрацішкаўскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. У 1861 г. 13 рэвіскіх душ, дзяржаўная ўласнасьць, у складзе Бакштаўскага казённага таварыства. У 1897 г. 4 двары, 38 жыхароў. У 1909 г. 7 двароў, 30 жыхароў, 56 дзесяцін зямлі.

У 1921—1939 гг. засьценак у Юрацішкаўскай гміне Валожынскага павету Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 9 двароў, 57 жыхароў.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (12 двароў, 74 жыхары) у Юрацішкаўскім сельсавеце Юрацішкаўскага раёна.

3 25 чэрвеня 1941 г. да 7 ліпеня 1944 г. пад нямецкай акупацыяй. У траўні 1944 г. спаленая.

3 1952 г. у калгасе «Сьцяг камунізму». 3 20 студзеня 1960 г. у Івейскім раёне. Уваходзіла ў Даўгердзішкаўскі, пасьля ў Юрацішкаўскі, у Такарышкаўскі сельсаветы. 3 15 ліпеня 1985 г. у Эйгердаўскім сельсавеце.

У 1970 г. 44 жыхары. Пасьля ў складзе калгасу «Прагрэс». У 1999 г. 7 двароў, 14 жыхароў.

Вёска знаходзіцца ў зоне радыяцыйнага кантролю.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Эйгердаўскі сельсавет
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны
Барыскі

Назву **Барыскі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Барыскі — вёска ў Бераставіцкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Барыскі — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Барысава
* Барысавічы
* Барысаў
* Барысаўка
* Барысаўшчына
* Барысенкі
* Барысікі
* Барыскава
* Барыскавічы
* Барышына
Бабровая

**Бабро́вая** (, на мясцовай беларускай гаворцы: *Бобро́ва*) — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Заблудаў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў больсшасьці каталікі (парафія Сьвятога Крыжа ў Грабоўцы), пераважна польскай нацыянальнай ідэнтыфікацыі і праваслаўныя (прыход Усьпеньня Божай Маці ў Заблудаве) зь беларускай нацыянальнай ідэтыфікацяй.

## Гісторыя
У міжваенны пэрыяд Бабровая прыналежала да гміны Заблудаў Беластоцкага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 76 жыхароў (72 каталікоў і 4 праваслаўных, 69 палякаў і 7 беларусаў).

## Зноскі

Катэгорыя:Беластоцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміна Заблудаў
Зіра Баку

«**Зіра**» () — азэрбайджанскі футбольны клюб з гораду Баку. Заснаваны ў 2014 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Баку
Руўс

**Руўс** (), таксама **Рус** () — швэдзкае прозьвішча, якое мае таксама арыстакратычны варыянт — **Руўс аў Ельмсэтэр** ().

Агульная колькасьць носьбітаў у Швэцыі (па стане на 31 сьнежня 2012):
* Руўс 6018
* Рус 614
* Руўс аў Ельмсэтэр 41

## Вядомыя носьбіты
* Карл Густаў Руўс (1655-1722) — швэдзкі барон, генэрал-маёр
* Аксэль Эрык Руўс (1684-1765) — швэдзкі барон, афіцэр, ляндзгёўдынг лэну Эльфсборг
* Аляксандар Руўс (1895–1973) — швэдзкі маляр
* Эва Руўс (нар. 1949) — швэдзкая сьпявачка й акторка

Катэгорыя:Швэдзкія прозьвішчы
Музэй гісторыі і культуры роду Агінскіх (Рэтаў)

**Музэ́й гісто́рыі і культу́ры ро́ду Агі́нскіх** () — музэй у Рэтаве (Летува) па адрасе L. Ivinskio, д. 4.

## Мінуўшчына
Музэй адчынены ў 1995 року ў адзіным захаваным будынку XIX стагодзьдзя ў Рэтаве. У 1874—1903 тут дзейнічала музычная школа князя  (1848—1909).

Асноўная задача музэю — захаваньне культурнае спадчыны князёў Агінскіх.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Гістарычныя музэі Летувы
Катэгорыя:Рэтаўскае самакіраваньне
Катэгорыя:Агінскія
Карл Густаў Руўс

**Карл Густаў Руўс** (; 25 жніўня 1655, хутчэй за ўсё, у маёнтку Ерпас пад Лідчэпінгам — 2 траўня 1722, Обу) — швэдзкі генэрал-маёр, барон. Да 1705 насіў прозьвішча Руўс аў Ельмсэтэр ().

## Біяграфія
Нарадзіўся 25 жніўня 1655 у сям’і карнэта Густава Эрыксана Руўса і Крыстыны Сьвінгувуд.

Ваенную кар’еру пачаў добраахвотнікам у імпэратарскай арміі (палку генэрала дэ Граноса) ў 1674. У тым жа годзе становіцца там фэнрыхам (прапаршчыкам). Там, падчас франка-галяндзкай вайны, удзельнічаў у бітве пад Трырам (1675) і ў аблозе Філіпсбургу (1676), у якой быў паранены. Па вяртаньні ў 1677 у Швэцыю ўдзельнічаў у вайне з Даніяй.

У 1696 Руўс ужо даслужыўся да лейтэнант-палкоўніка (падпалкоўніка). Спачатку ён быў накіраваны ў Рыгу, а пасьля гэтага — на абарону граніцы з Нарвэгіяй.

З пачаткам Вялікай Паўночнай вайны быў накіраваны ў Эстляндыю. Там ён ўдзельнічаў у бітве пад Нарвай, у якой вызначыўся і атрымаў за гэта чын палкоўніка. У 1701 удзельнічаў у пераправе празь Дзьвіну і быў прызначаны камандзірам Нэрке-Вэрмляндзкага палку.

Руўс удзельнічаў і ў шэрагу іншых бітваў Вялікай Паўночнай вайны: пад Клішавам (1702), пад Фраўштатам (1706), пад Маляцічамі (1708) і пад Палтавай (1709). У 1705 атрымаў тытул барона, а за перамогу пад Фраўштатам — чын генэрал-маёра.

У Палтаваўскай бітве Руўс быў на чале адной з чаторых швэдзкіх пяхотных калёнаў, якая панесла сур’ёзныя страты пры спробе захапіць расейскія рэдуты. Адступіўшы і заняўшы абарону ў адным з шанцаў фартэцыі, Руўс і рэшты яго палку былі вымушаныя здацца расейцам у палон.

У Маскве Руўс удзельнічаў у зьневажальнам для швэдаў шэсьці палонных па вуліцах гораду: ім не давалі ня есьці, ня піць, шматтысячны натоўп народу стаяў з двух бакоў на шляху шэсьця, пляваўся ў палонных і выкрыкваў розныя абразы. Пасьля гэтай падзеі Руўс быў накіраваны ў Казань, дзе й прабыў да сканчэньня вайны.

Пасьля Ніштацкага міру быў вызвалены, але па дарозе дамоў памёр у траўні 1722 у Обу.

## Сям’я
Быў двойчы жанаты: 1. На Крыстыне Марыі Спарэ. Сын: Аксэль Эрык Руўс (1684—1765); 2. На баранэсе Магдалене Крыстыне ван дэр Ноот (з 1700).

## Крыніцы

Катэгорыя:Швэдзкія военачальнікі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Паўночнай вайны
Андрэй Антанюк

**Андрэй Антанюк** ( 17 сакавіка 1995 году ў Гомлі) — беларускі футбаліст, нападнік гомельскага «Лясгасу».

## Кар’ера
Выхаванец клюбу «Гомель». У 2015 годзе пачаў падцягвацца да гульняў асноўнай каманды. Дэбютаваў у складзе першай дружыны 20 верасьня 2015 году ў матчы супраць мікашэвіцкага «Граніта», выйшаўшы на замену на 59-й хвіліне. Дэбютным голам адзначыўся 4 кастрычніка таго ж году ў матчы супраць наваполацкага «Нафтана», празь некалькі хвілінаў, пасьля выхаду на замену. Паводле вынікаў сэзону нападнік згуляў 10 матчаў у складзе гамельчукоў, але клюб у выніку фінішаваў на апошнім радку і быў пераведзены ў Першую лігу. У новым сэзоне атрымаў болей гульнявога часу, а клюб перамог у розыгрышы лігі і вярнуўся ў эліту.

Аднак, перад пачаткам новага сэзоне у сакавіку 2017 году гулец аддадзены ў арэнду мікашэвіцкаму «Граніта» да канца сэзону. У студзені 2018 году аддадзены ў арэнду клюбу ЮАС. Пачынаў сэзон як рэзэрвовы. Пазьней пачаў атрымліваць больш гульнявога часу і часьцей выходзіў на матчы ў першай адзінаццатцы. Дэбютны гол за клюб пацэліў 2 чэрвеня 2018 года ў браму шацілавіцкага «Хіміка».

У студзені 2021 году прыяднаўся да гомельскага клюбу «Лясгас», які спаборнічаў у Другой лізе.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Гомелю»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Музэй гісторыі Магілёва

**Музэй гісторыі Магілёва** — музэй, заснаваны ў горадзе Магілёве паводле рашэньня гарадзкога Савету народных дэпутатаў ад 16 ліпеня 1990 году.

Адкрыты для наведвальнікаў у 2002 годзе. Рашэньнем Магілёўскага гарвыканкаму ад 23.04.2003 г. зарэгістраваны як установа культуры. У 2006 г. створаны філіял музэю — мэмарыяльны комплекс «Буйніцкае поле».

## Гісторыя
Рашэньнем аб заснаваньні музэю прадугледжвалася прадастаўленьне для разьмяшчэньня экспазыцыі будынка былога архірэйскага палацу — помніка архітэктуры канца 18 ст., але ў 2002 г. палац быў перададзены Магілёўскай япархіі Беларускага экзархату Расейскай праваслаўнай царквы. У траўні 1999 г. Магілёўскі гарвыканкам выдзяліў для разьмяшчэньня службовых памяшканьняў і выставачнай залы музэю 1-ы паверх будынка па вул. Ленінскай, 13, дзе музэй прыняў першых наведвальнікаў. Спачатку дзейнічалі зьменныя выставы, 30 лістапада 2005 году адкрылася экспазыцыя «Магілёў часоў магдэбурскага права, XVI—XVIII ст.».

## Фонды

Асноўны фонд музэю на 2008 год налічваў 7407 адзінак захоўваньня, навукова-дапаможны — 4499 адзінак. Агульная плошча экспазыцыі 78,4 м², музэй мае выставачную залу плошчаю 36,8 м². У фондах музэю калекцыі архэалягічных знаходак, у тым ліку ўпрыгожаньняў X—XI ст. (бісэр, бразготкі, пацеркі), калекцыі кафлі, посуду, цацак, люлек, зброі XVI—XVIII ст., фатаздымкаў 1941—1946 гг., якія адлюстроўваюць баявы шлях 1942-га ордэна Аляксандра Неўскага асобнага мотаінжэнэрнага батальёну 33-й асобнай мотаінжэнэрнай брыгады спэцпрызначэньня і інш. У філіяле музэю — мэмарыяльным комплексе «Буйніцкае поле» разгорнута экспазыцыя «Магілёў 1941-га: дні і ночы мужнасьці».

У 2013 годзе Музэй гісторыі Магілёва набыў габэлен з выявай анёла, які трымае герб Магілёва. Гэта быў сымбаль прывілея Магілёву на магдэбурскае права. Таксама ў Музэі захоўвалася адзінае ў Беларусі выданьне Статуту Вялікага Княства Літоўскага 1588 году, надрукаванага ў 1594—1595 гадах Пятром Мсьціслаўцам у Вільні на грошы магілёўскіх купцоў Мамонічаў. Статут удалося выкупіць пры дапамозе ахвярадаўцаў за 45 000 даляраў ЗША.

## Дзейнасьць
Музэй праводзіць выставачную дзейнасьць, прадстаўляючы наведвальнікам выставы з уласных фондаў і фондаў іншых музэяў Беларусі, і арганізаваныя гарадамі-сябрамі і партнэрамі Магілёва. У 2007 г. на базе музэю адбылася міжнародная навуковая канфэрэнцыя «Культура праз прызму духоўнасьці». Музэй зьяўляецца ініцыятарам і арганізатарам міжнароднай навуковай канфэрэнцыі «Гісторыя Магілёва: мінулае і сучаснасьць», якая праводзіцца з 1998 г. (раз у 2 гады).


Інтэр'ер Магілёўскай ратушы (выстава).JPG|Выстава
Інтэр'ер Магілёўскай ратушы (макеты).JPG|Макеты
Музей гісторыі Магілёва. Стэнды.JPG|Стэнды
Стэнды. Музей гісторыі Магілёва.JPG|Стэнды


## Крыніцы

## Літаратура
* Музеі Беларусі Музеи Беларуси / [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа, М. Г. Нікіцін]. — Мінск : Беларуская Энцыклапедыя, 2008. — 559 с.

## Вонкавыя спасылкі
* Музэй гісторыі Магілёва // Музэі Беларусі
* Старонка ў Фэйсбуку

Катэгорыя:Музэі Магілёва
Катэгорыя:Беларускія гістарычныя музэі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Гарадзкія музэі
Камуна

**Камуна**:

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка
* Камуна (адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка) — тып адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ў шэрагу краінаў:
** Камуны Бэльгіі
** Камуны Італія
** Камуны Францыі
** Камуны Швэцыі

## Соцыюм
* Камуна — форма сумеснага жыцьця людзей, заснаваная на абагуленай маёмасьці і працы ўсіх яе членаў.

## Тапонім
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Камуна — савецкая назва вёскі Лускі (Калінкавіцкі раён)

* Магілёўская вобласьць:
** Камуна — вёска ў Дрыбінскім раёне

* Менская вобласьць:
** Камуна — вёска ў Лагойскім раёне
** Камуна — вёска ў Любанскім раёне
Ралян Гарос

**Ралян Ґарос** (; 6 кастрычніка 1888, Сэн-Дэні, Рэюньён — 5 кастрычніка 1918, *Сэн-Марэль* ля Вузье, Ардэны) — францускі піянэр авіяцыі і герой Першай сусьветнай вайны.

## Галерэя

Файл:Interrupter gear diagram.png|Перарывальнік рухавіка (сынхранізатар) Сольнье
Файл:Roland Garros 28 septembre 1913.jpg|Ралян Гарос на міжнародным авіяцыйным салёне (1913 р.)
Файл:Roland Garros 1910.jpg|Ралян Гарос каля самалёту «Santos-Dumont Demoiselle» (1910 р.)
Файл:Roland Garros - Tombe.JPG|Магіла Раляна Гароса


## Глядзіце таксама
* Чэмпіянат Ралян Гарос — тэнісны турнір, названы ў гонар Раляна Гароса.

## Літаратура
* Jacques Mortane, *Roland Garros virtuose de l’aviation*, l'Édition française illustrée, 1919 
* Jean-Pierre Lefèvre-Garros, *Roland Garros, pionnier de l’aviation*, Ananke/Lefrancq Bruxelles, 2001
* Georges Fleury, *Roland Garros: un inconnu si célèbre*, Bourin, 2009
* Roland Garros, *Mémoires, présentés par Jacques Quellenec*, Hachette, 1966

## Вонкавыя спасылкі

* Жыцьцяпіс
* Генэалёгія сям’і Гарос на сайце geneanet

Катэгорыя:Нарадзіліся 6 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1888 годзе
Катэгорыя:Францускія лётчыкі
Катэгорыя:Францускія вынаходнікі
Катэгорыя:Памерлі 5 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Загінулі ў баях Першай сусьветнай вайны