Люіза Дзюпэн

**Люíза Дзюпэн** (таксама **Мадам Дзюпэн**, ; поўнае імя: *Люіза Мары Мадлен Гіём дэ Фантэн*, ; 28 кастрычніка 1706, Парыж, Францускае Каралеўства ― 20 лістапада 1799, Замак Шэнансо, Турэнь, Француская Рэспубліка) ― француская пісьменьніца, гаспадыня літаратурнага салёну і фэміністка. Адна з слынных постацяў францускай Эпохі Асьветніцтва. Прабабка Жорж Санд.

## Жыцьцяпіс
Гісторыкі XVIII стагодзьдзя згадваюць яе ў зьвязку зь дзейнасьцю салёнаў, ідэйных рухаў, у якіх Люіза Дзюпэн адыгрывала стратэгічную ролю. Нарадзілася 28 кастрычніка 1706 году ў Парыжы. Дачка знакамітай акторкі свайго часу Манон Данкур і магутнага банкіра Самюэля Бэрнара, Люіза атрымала лепшую адукацыю. 

1 сьнежня 1722 году яна абралася шлюбам з старэйшым за яе на дваццаць гадоў генэральным адкупінікам-падаткоўнікам Клёдам Дзюпэнам (1686-1769), пазьнейшым адміністратарам каралеўскіх каронных маёнткаў, якому ў 1727 годзе нарадзіла сына Жака-Армана Дзюпэна дэ Шэнансо (1727—1767).

У 1732 годзе Дзюпэны набылі гатэль Лямбэр (Hôtel Lambert) у Парыжы, а ў 1733 годзе — Замак Шэнансо. Дзякуючы багацьцю мужа і сваім грамадзкім талентам, Люізе Дзюпэн удалося стварыць уплывовы і паважаны літаратурны салён, у якім яна змагла сабраць вядучых асьветнікаў Францыі: напр. Вальтэра, Мантэск’ё, Бюфона  ды іншых. 

У пачатку 1740-х гадоў яна наняла маладога чалавека Жан-Жака Русо для выхаваньня свайго сына, які пазьней таксама час ад часу служыў ейным сакратаром. 

У 1767 годзе сын Жак Арман памёр ад жоўтай ліхаманкі на Рэюньёне пасьля таго, як быў дэпартаваны туды ў 1765 годзе з-за шматлікіх даўгоў ад азартных гульняў. Праз два гады, у 1769 годзе, ейны муж Клёд памёр у Парыжы ва ўзросьце 83 гадоў.

У 1782 г. мадам Дзюпэн цалкам перабралася ў Шэнансо, дзе і памерла ў 1799 г. ва ўзросьце 93 гадоў. Кажуць, дзякуючы сяброўскім адносінам з насельніцтвам, яна змагла выратаваць замак ад разрабаваньня і разбурэньня падчас рэвалюцыі. 

Пахаваная ў Шэнансо.

## Дзейнасьць

Акрамя ўтрыманьня вядомага на ўвесь Парыж літаратурнага салёну, Мадам Дзюпэн зьўлялася аўтаркай філязофскіх працаў.

Так, Мадам Дзюпэн удзельнічала ў працах свайго мужа Клёда Дзюпэна і дапамагла яму ў 1749 г. напісаць кнігу ў двах тамах «Развагі над некаторымі часткамі кнігі пад назвай «De l'Esprit des lois»», якая абвяргала аргумэнты, выкладзеныя Мантэск'ё ў ягогым дасьледаваньні «De l'esprit des lois» (Пра дух законаў), апублікаваным у 1748 годзе.

Але галоўнай працай ейнага жыцьця стаў трактат «La défense des femmes et l'égalité entre les sexes» (Абарона жанчынаў і роўнасьць паміж паламі), які пісьменьніца пісала з 1745 па 1751. Тэкст надыктоўвала сваймі сакратару Жан-Жаку Русо. Абарона правоў жанчынаў ― сфэра, якая была асабліва блізкая ейнаму сэрцу, прымусіла мадам Дзюпэн аспрэчыць мізагінныя развагі Мантэск'ё ў гэтым пытаньні. Трактат застаўся ў рукапісным варыянце (каля 2000 старонак) і ніколі не публікаваўся. 

У 1720 Мадам дэ Лямбэрт спрабавала выдаць твор слыннай салёньніцы, але не ўдалося.

У 2021 годзе францускі прафэсар Фрэдэрык Марці выдаў кнігу, прысьвечаную жыцьцю асьветніцы-фэміністкі. У 2022 годзе ў выдавецтве Payot заплянаваная першая публікацыя трактату, напісанага ў 1745 годзе.

## Творы
* 1749: Réflexions sur quelques parties d'un livre intitulé de l’Esprit des lois (разам з мужам)
* 1745—1751: La défense des femmes et l'égalité entre les sexes.

## Літаратура
* Frédéric Marty, Louise Dupin. Défendre l’égalité des sexes en 1750, Classiques Garnier, «L’Europe des Lumières», 2021. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія літаратаркі
Катэгорыя:Францускія фэміністкі
Катэгорыя:Францускія філёзафы
Катэгорыя:Асьветнікі
Катэгорыя:Фэміністкі