Юліяна Вітан-Дубейкаўская

**Юліяна Вітан-Дубейкаўская** (**Юліяна Мэнке**, 12 сьнежня 1886—1970) — беларуская мастацтвазнаўца, паходзіла з роду віленскіх немцаў. Дапамагала Івану Луцкевічу ў Беларускім Камітэце. Падчас перамоваў зь нямецкімі акупацыйнымі ўладамі адстойвала правы беларусаў на самавызначыньне і адукацыю. Удзельнічала ў адкрыцьці першых беларускіх школаў і настаўніцкіх курсаў, Віленскай Беларускай Гімназіі, дзе затым сама выкладала пэдагогіку і нямецкую мову. Працавала разам зь Цёткай, Антонам Луцкевічам.

## Біяграфія
* 30 лістапада 1886 (па старым стылі): нарадзілася ў Вільні ў нямецкае купецкае сям’і
* 1895—1905: вучылася ў прыватнай гімназіі Веры Прозаравай
* 1907—1913: выехала ў Пецярбург на Вышэйшыя Жаноцкія Курсы, цікавілася й філязофіяй, і гісторыяй, і раманістыкай, і германістыкай, асабліва захаплялася гісторыяй мастацтва
* 1914: здала дзяржаўныя экзамэны пры Пецярбурскім Імпэратарскім Унівэрсытэце на гісторыка-філялягічным аддзеле. Была пакінутая пры Курсах, як асыстэнтка пры катэдры гісторыі мастацтва, дзе правучылася навучальны год .
* 1915: вяртаецца канчаткова дамоў у Вільню
* 1915: зьнаёміцца з Іванам Луцкевічам, які зацікавіў яе лёсам беларускай нацыі, асабліва беларускай старасьвеччынай, і прапанаваў ёй стаць сябрам Беларускага камітэта помачы пацярпелым ад вайны
* 1915: пачала працаваць у Беларускім Камітэце
* 1916—1918: актыўна супрацоўнічала з «Zeitung der 10 Armee» ў якасьці перакладчыцы, а затым і чальца рэдакцыйнага калектыву
* 1918: пасьля абвяшчэньня БНР Іван Луцкевіч вяртаецца хворым зь Вільні. У дні ягонай хваробы Юліяна Мэнке ўвесь час праводзіла каля ягонага ложка
* 1919: адчынена беларуская гімназія, дзе першымі настаўнікамі былі Юліяна Мэнке, Максім Гарэцкі, Леаніла Чарняўская, Міхаіл Кахановіч (першы дырэктар), Алена Сакалова-Лекант, ксёндз Адам Станкевіч, Іван і Антон Луцкевічы
* 1919: Юліяна Мэнке павезла Івана Луцкевіча ў Закапанэ
* 1919: хавае памерлага Івана Луцкевіча ў Закапанэ
* 1919-1922: працавала ў Беларускай Гімназіі як вучыцелька
* 1922: выйшла замуж за старшыню Беларускага Камітэту ў Варшаве, інжынэра-архітэктара Лявона Вітан-Дубейкаўскага
* 1939: польскія ўлады арыштавалі як парафіянку лютаранскай царквы і як грамадзянку варожай краіны, аднак ў сувязі зь цяжкай хваробай мужа адпусьцілі
* 6 лістапада 1940: памірае Лявон Вітан-Дубейкаўскі
* 1941: разам з раднёй выехала ў Нямеччыну
* 1945: зарабляла на жыцьцё лекцыямі
* 1947: прыехала ў Малерсдорф
* 1951: пераехла на сталае месцажыхарства ў Нюрнбэрг
* 1953: піша «Мае ўспаміны» пра Івана Луцкевіча
* 1954: у Нью-Ёрку пад псэўданімам Кветка Вітан выдала кніжку «Лявон Вітан-Дубейкаўскі» з успамінамі аб ім
* 1970: памерла ў Нюрнбэргу
* 1994: «Мае успаміны» і «Кароткія дадзеныя да біяграфіі Юліяны Дубейкаўскай з дому Мэнке» былі аб’яднаны ў адну кнігу і выдадзены Таварыствам беларускай культуры ў Летуве

## Юліяна Мэнке й [[Алаіза Пашкевіч]]
Падчас вучобы ў гімназіі пазнаёмілася з Алаізай Пашкевіч, якая вучылася ў вышэйшых клясах разам зь яе старэйшай сястрой. Мелі сяброўскія адносіны, але пасьля сканчэньня Алаізай Пашкевіч гімназіі, згубілі сувязь. Празь некаторы час Юліяна пачала цікавіцца сацыялістычным рухам на адным мітынгу ў прамоўцы пазнала Алаізу Пашкевіч. Але спаткалася толькі ў Вільні ў памешканьні Івана Луцкевіча ў 1915, пасьля чаго пачалі працаваць разам у камітэце.

## Юліяна Мэнке й [[Іван Луцкевіч]]
Пазнаёміліся празь сястру Юліяны, Зофію. Іх адносіны ад цеснага супрацоўніцтва на карысьць бацькаўшчыны перарасьлі ў блізкае сяброўства, а пасьля ў шчырае каханьне.

«*Панна Юлінька, дазвольце, дазволь цябе прывітаць, як мы разьвіталіся! — і ён абняў мяне, цалаваў і казаў усе мілыя словы, якія можна казаць каханай дзяўчыне: як ён усе гэтыя дні думаў аб нашым спатканьні, як даўно мяне кахае, толькі ня мог адважыцца мне гэта сказаць і г. д. Гэта была ўжо ня ціхая песьня бяз слоў, а голасны, радасны сьпеў, які запаўняў нашыя сэрцы, нашыя думкі. І мы мусіць бясконца маглі адзін аднаму казаць першыя словы любові*». («Мае ўспаміны» Юліяна Вітан-Дубейкаўская)

Зьявіўся намер стварыць сям’ю, але пасьля вайны. Перашкодай стала хвароба Луцкевіча — сухоты. Доктар выдаў прысуд: ад правага лёгкага яшчэ астаткі ёсьць, а левага амаль няма. Ад гэтай хваробы ён і памірае на руках Юльяны ў 1919 годзе. Аднак яна праносіць сваё пачуцьцё праз усё жыцьцё і прысьвечае знаёмству з Іванам «Мае успаміны», якія яна закончыла ў 1953.

## Юліяна Мэнке й [[Лявон Вітан-Дубейкаўскі]]
У 1922 годзе Юліяна Мэнке выйшла замуж за старшыню Беларускага камітэта ў Варшаве, інжынэра-архітэктара Лявона Вітан-Дубейкаўскага. Муж пераехаў у Вільню, стаў працаваць у Мулярскай школе й на будоўлях. Шмат дапамагаў беларускай справе: фінансаваў некаторыя выданьні, супрацоўнічаў са сьвятаром Вінцэнтам Гадлеўскім. Юліяна заўсёды дапамагала яму ў яго працы.

## Юліяна Мэнке й Беларуская справа
Юліяна Мэнке, як немка па паходжаньні, шмат зрабіла ў Вільні для ўладжваньня беларускіх справаў пры нямецкай акупацыі. Яна прадстаўляла інтарэсы беларускага боку, перакладала на нямецкую мову дакумэнты, хадайнічала перад уладамі Обэр Осту аб арганізацыі беларускага культурна-палітычнага жыцьця на тэрыторыі, занятай нямецкімі войскамі.

Супольнымі намаганьнямі 1 лютага 1919 году была адчынена гімназія.

Работала ў Беларускім камітэце помачы пацярпелым ад вайны (зь верасьня 1915 году): вяла перамовы зь нямецкімі акупацыйнымі ўладамі, адстойвала інтарэсы БК, хадайнічала аб матэрыяльнай дапамозе бежанцам, якіх меў пад сваёй апекай камітэт.

Кіравала беларускім аддзелам працоўных майстэрняў (*Arbeitsstuben*), арганізоўвала выстаўкі, займалася продажам беларускіх вырабаў народнага мастацтва на карысьць БК.

У якасьці перакладчыцы, а затым і сябра рэдакцыйнага калектыву актыўна супрацоўнічала з «Zeitung der 10 Armee», якую немцы выдавалі ў Вільні. Там зьмяшчаліся артыкулы па геаграфіі, этнаграфіі і гісторыі Беларусі. Працуючы ў рэдакцыі, яна пасябравала зь нямецкім літаратарам Вальтэрам Егерам, які потым выдаў у Нямеччыне кнігу «Беларусь» (Бэрлін, 1919).

Пасьля сьмерці мужа дом і зямельны ўчастак былі нацыяналізаваныя. Выкарыстала заклік нямецкага ўраду да перасяленьня на радзіму продкаў. Выехала ў Нямеччыну. Была накіраваная ў Бэрлін, дзе працавала перакладчыцай у Беларускім аддзеле Міністэрства для патрэбаў вайны.

## Успаміны Юліяны Мэнке
* «Лявон Вітан-Дубейкаўскі» (Нью-Ёрк, 1954)
* Успаміны пра Алаізу Пашкевіч («Cor ardens», 1953)
* «Наша Ніва» і Іван Луцкевіч («Конадні», Нью-Ёрк, 1954. № 2; 1963. № 7)
* «Мае ўспаміны» (Нюрнбэрг, 1953)
* «Кароткія дадзеныя да біяграфіі Юліяны Дубейкаўскай з дому Мэнке» (1966)

## Вонкавыя спасылкі
* Імёны Свабоды: Юліяна Вітан-Дубейкаўская

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1886 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Беларускія мастацтвазнаўцы
Катэгорыя:Памерлі ў 1970 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Нюрнбэргу