Буда (Хвойніцкі раён)

**Бу́да** — былая вёска ў Хвойніцкім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіла ў склад Судкоўскага сельсавету.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай

У мэтрычнай кнізе Тульгавіцкай Сьвята-Георгіеўскай царквы 1831 году запісана, што вёска Ломыш і хутар Буда паноў Александровічаў былі паезуіцкімі, г. зн. раней належалі самым езуітам. Ордэн быў скасаваны ў 1773 годзе, якім пакуль можна датаваць і найранейшую згадку пра паселішча.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Ад часоў другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Буда — у Рэчыцкай акрузе Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 года ў складзе ўпарадкаванага Рэчыцкага павету Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году Менскай губэрні Расейскай імпэрыі. Паселішча прысутнае ў расейскай рэвізіі 1795 году пад назвай Паташны тульгавіцкі завод, у 7 дварах якога жылі 12 асобаў мужчынскага і 12 жаночага полу. І на схематычным пляне Рэчыцкага павету прыкладна 1800 году пазначаны Туловицкой поташной заводъ. У абодвух выпадках расейскія ўкладальнікі імкнуліся давесьці галоўную функцыю самога паселішча, адпаведна, і занятак яго жыхароў. Палешукі, аднак, ня ведалі слова «завод», але — «буда», «паташня».   

Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 году, харунжы рэчыцкі Феліцыян, сын Адама, Стоцкі (58 г.) і яго сын Вінцэнты (18 г.) мелі ў  валоданьні Тульгавічы, Юравічы, Крышычы, а таксама Антанін і Буду. У іхным фальварку Каралін жыў паручнік польскай службы Тадэвуш, сын Мікалая, Цельшэўскі (50 г.), які названыя Антанін і Буду трымаў у заставе.

Згодна з энцыкляпэдыяй «Гарады і вёскі Беларусі», на 1835 год вядомая вёска Новы Ломыш з 11 дварамі і 72 жыхарамі, якая разам з Будай належала да фальварку Марыянава Канстанціна Александровіча. У інвэнтары 1845 г. маёнтку Новы Ломыш Канстанціна Александровіча сказана, што да яго належалі паселішчы Слабодка (11 двароў) і Буда (4 двары) разам з 109 жыхарамі, у фальварку было 5 дваровых; угодзьдзі агулам складалі 1096 і 2/3 дзесяціны. У кліравой ведамасьці Тульгавіцкай царквы за 1847 год вёска Буда, як і раней, названая паезуіцкім уладаньнем, у 4 і 1/4 двара двара якой — 17 мужчын і 8 жанчын.

У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 29 жыхароў абодвух полаў хутару Буда зьяўляліся прыхаджанамі Георгіеўскай царквы ў Тульгавічах.

У парэформавы пэрыяд паселішча адміністрацыйна належала да Юравіцкай воласьці. Паводле кліравой ведамасьці Тульгавіцкай царквы за 1869 год, у 5 і 2/4 двара вёскі Буда жылі 22 мужчыны і 13 жанчын.

На пачатак 1870 году ў Будзе налічвалася 17 рэвізскіх душ зь ліку сялянаў уласьнікаў, прыпісаных да Ломышскага сельскага таварыства.

У 1909 годзе ў вёсцы Буда налічвалася 25 двароў з 137 жыхарамі.

### Найноўшы час

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Нямеччына перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Буда ў складзе Юравіцкай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта |Украінскай Дзяржавы» гетмана Паўла Скарападзкага.

1 студзеня 1919 г. згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Юравіцкая воласьць Рэчыцкага павету ўвайшла ў склад Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі, аднак, 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі была далучаная да РСФСР.

Пасьля другога ўзбуйненьня БССР з 8 сьнежня 1926 году Буда сталася адной зь вёсак Ломышскага сельсавету ў складзе Юравіцкага раёну Рэчыцкай акругі. З 9 чэрвеня 1927 году — у Мазырскай акрузе. 10 лістапада 1927 года далучана да Тульгавіцкага сельсавету. З 8 ліпеня 1931 году Буда па скасаваньні Юравіцкага апынулася ў Хвойніцкім раёне. З 20 лютага 1938 году — у складзе Палескай вобласьці з цэнтрам у Мазыры.

Напярэдадні Другой сусьветнай вайны ў Будзе налічвалася 42 двары з 206 жыхарамі. У траўні 1943 году карнікі з баявой групы В. Шымана спалілі вёску. 31 вясковец загінуў на франтах і ў партызанскай барацьбе, прапаў бязь вестак і памёр у палоне, 1 расстраляны акупантамі.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну