open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ганна Ягелонка

**Ганна Ягелонка** (, Кракаў — , Варшава) — каралева польская і вялікая княгіня літоўская (1576—1596), жонка Стэфана Баторыя.

## Біяграфія
Дачка караля польскага і вялікага князя літоўскага Жыгімонта Старога і Боны Сфорца. Бацькі ня здолелі выдаць Ганну замуж (відаць, праз спэцыфічнае стаўленьне каралевы-маці да сваіх дзяцей), як і наступны кароль і вялікі князь, ейны брат Жыгімонт Аўгуст (ён плянаваў выдаць Ганну за кагосьці з Габсбургаў, заходне-паморскіх князёў, швэдзкіх Вазаў).

У 1550—1560-я на шлюб з Ганнай прэтэндавалі дацкі прынц Магнус, курляндзкі герцаг Готард Кетлер, пфальцграф Рыхард Вітэльсбах.

### Гаспадарства

Па сьмерці Жыгімонта Аўгуста (1572) зрабілася сымбалем ягелонскай манархіі і магла прэтэндаваць на сталец Рэчы Паспалітай. Рукі Ганны пачалі дамагацца францускі прынц Генрык Валезы і сын нямецкага імпэратара Эрнст, якія спадзяваліся такім чынам павялічыць свае шанцы заняць сталец Рэчы Паспалітай. Па абраньні каралём і вялікім князем Генрык Валезы, аднак, з Ганнай не ажаніўся і неўзабаве зьехаў у Францыю.

У час II бескаралеўя 13 сьнежня 1575 прыхільнікі Ягелонаў абвясьцілі Ганну каралевай, а 15 сьнежня 1575 ейным мужам вызначылі Стэфана Баторыя, які мусіў атрымаць сталец Рэчы Паспалітай (Ганна падтрымлівала яго абраньне). 1 траўня 1576 адбыўся шлюб і ўрачыстая каранацыя Ганны і Стэфана.

Па сьмерці Стэфана Баторыя (1586) паводле закону мела права ўзначаліць Рэч Паспалітую, але ня здолела атрымаць уладу, у выніку чаго пачалося новае бескаралеўе. Прапанавала абраць на сталец швэдзкага каралевіча Жыгімонта, сына сваёй сястры Кацярыны, што неўзабаве і ажыцьцявілася.

### Дзейнасьць
Не набыла палітычнай вагі ў дзяржаве і займалася ўладкаваньнем сваіх маёнткаў, мэцэнацтвам. У час панаваньня Жыгімонта Вазы (1587—1632) таксама не адыгрывала палітычнай ролі.

У 1581 атрымала ад мужа вена памерам 30 тыс. злотых, запісаных на маёнтках у Вялікім Княстве Літоўскім, у тым ліку Кобрынскую эканомію і Пружаны. Надала Магдэбурскае права і гербы Пружанам (6 траўня 1589), Кобрыню і Гарадцу (10 сьнежня 1589).

Фундавала ў Вялікім Княстве некалькі касьцёлаў (у 1590 — у Паланзе і Горждах, у 1596 — у Акмянах).

## Галерэя

Cranach the Younger Anna Jagiellon.jpg|Л. Кранах, каля 1555 г.
Hanna Jahiełonka. Ганна Ягелонка (1590).jpg|М. Кобэр, каля 1590 г.
Hanna Jagiełonka. Ганна Ягелонка (M. Kober, 1586).jpg|М. Кобэр, каля 1586 г.
Anne Jagiellon.jpeg|Фрагмэнт карціны Я. Матэйкі, 1869 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія
Катэгорыя:Каралевы польскія‎
Катэгорыя:Ягайлавічы
Грунлё

**Грунлё** (, стары: *Grol*) — горад у Нідэрляндах, у правінцыі Гельдэрлянд, камуне Оост Герлё. Насельніцтва 9 790 чалавек (на 2017 год).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Нідэрляндаў
Ганза

**Ганза** — гандлёвая ліга паўночных і цэнтральных нямецкіх і некаторых суседніх гарадоў у 13-17 ст. на чале зь Любэкам. Першапачаткова, у 12-13 ст., саюз вандроўных купцоў (называліся «купцамі Рымскай імпэрыі»), што ператварыўся ў аб’яднаньне гарадоў, якія гэтыя купцы прадстаўлялі.

Назва Нямецкая Ганза ўпершыню выкарыстана ў 1356. Ганза валодала манаполіяй на гандаль у басэйнах Паўночнага і Балтыйскіх мораў, яна мела канторы і факторыі ў зручна разьмешчанных гарадах (Бруге, Лёндане, Бэргене, Ноўгарадзе, Вісьбю і інш.) У Любэку — перавалачным пункце і палітычным цэнтры — адбываліся агульныя зьезды ганзейскіх гарадоў, рашэньні якіх былі абавязковыя для ўсіх чальцоў саюзу.

За ўвесь час існаваньня ў Ганзу ўваходзіла каля 200 гарадоў. Росквіт прыпаў на другую палову 14 — першую палову 15 ст. Пад канец 16 ст. яна саступіла сваю ролю ангельскім, галяндзкім і францускім купцам. Заняпад быў абумоўлены празьмернай рэглямэнтацыяй і кансэрватызмам унутранага жыцьця, перамяшчэньнем міжнародных шляхоў зносінаў, ростам мясцовага купецтва і зьнешняга гандлю. Зьезд 1669, на якім было прадстаўлена 6 гарадоў, стаў апошнім.

## Сучаснасьць
У 1980 годзе ў нідэрляндзкім горадзе Зволе (правінцыя Авэрэйсэл) заснавалі Cаюз гарадоў «Ганза». У 2000 годзе зацьвердзілі Статут «Ганзы», які прадугледжваў культурны абмен, перадачу зьвестак і пашырэньне гандлю. На 1 лістапада 2013 году Саюз гарадоў «Ганза» ўлучаў 181 горад у 16 краінах Эўропы, у тым ліку беларускія Віцебск і Полацак. На 2020 год Бюро «Ганзы» месьцілася ў ратушы Любэка (зямля Шлезьвіг-Гальштайн) па Шырокай вуліцы, д. 62. У склад «Ганзы» прымалі гарады, якія падалі архіўныя сьведчаньні пра разьмяшчэньне ў сябе ганзейскага прадстаўніцтва цягам некалькіх гадоў.

На 2020 год у Саюзе гарадоў «Ганза» ўдзельнічала 195 гарадоў з 16 краінаў: Нямеччына — 103 (52,8%), Польшча — 23, Нідэрлянды — 19, Расея — 16, Латвія — 8, Ангельшчына і Эстонія — па 5, Швэцыя — 4, Беларусь, Ісьляндыя, Фінляндыя і Шатляндыя — па 2, Бэльгія, Летува, Нарвэгія і Францыя — па 1.

### Кіраваньне
* *Сход*. Улучае па прадстаўніку ад кожнага горада-ўдзельніка. Зацьвярджае пастановы большасьцю галасоў прысутных. Выбірае Прыэзыдыюм, ухваляе мерапрыемствы і вызначае горад для правядзеньня Ганзейскіх дзён на прапанову Камісіі. Прымае і выключае гарады. Паводле 9-га артыкула Статуту 2014 году, Сход «Ганзы» зьбіраў заяўкі на правядзеньне Ганзейскіх дзён за 15 гадоў.
* *Камісія*. Склікаецца двойчы на год. Абіраецца на 3 гады. Улучае па прадстаўніку ад кожнай краіны, а таксама 5 прадстаўнікоў ад Нямеччыны. Рыхтуе правядзеньне Ганзейскіх дзён. Кіруе мерапрыемствамі пасьля ўзгадненьня з Прызыдыюмам.
* *Прэзыдыюм*. Складаецца са старшыні і 2 намесьнікаў ад 3 краінаў Эўропы. Абіраецца на 3 гады. Рыхтуе паседжаньні Камісіі і Сходу, якім прапануе мерапрыемствы на ўхвалу.

## Крыніцы
Леэўвардэн

**Леэўвардэн** (, ) — горад у Нідэрляндах, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Фрысьлянд. Насельніцтва на 2018 год — 108 668 чалавек.

Леэўвардэн, разам са сталіцай Мальты Валетай, быў абраны Культурнай сталіцай Эўропы 2018 году.

## Гісторыя
Мясцовасьць, дзе разьмешчаны цяперашні Леэўвардэн, была заселеная з X стагодзьдзя (хоць нядаўна выяўленыя астаткі пабудоваў, датаваных II стагодзьдзем). Пазьней на гэтым месцы існавалі тры вёскі: Ольдэнговэ, Нэеговэ і Гёк, якія ў XIV—XV стагодзьдзях былі аб’яднаныя ў паселішча, якое атрымала назву Леэўвардэн. У 1435 годзе Леэўвардэн атрымаў гарадзкія прывілеі і быў важным гандлёвым цэнтрам. У 1498 годзе Фрысьлянд становіцца часткай уладаньняў герцага Альбрэхта Саксонскага, а Леэўвардэн — ягоным адміністрацыйным цэнтрам. З XVI стагодзьдзя горад у складзе Рэспублікі Злучаных Правінцыяў, Фрысьляндам кіруе свой штатгальтэр. Росквіт гораду прыйшоўся на час кіраваньня ў якасьці штатгальтэру прынцэсы Марыі-Люізы Гэсэн-Касэльскай. Сабраную ёй калекцыю парцаляны цяпер можна пабачыць у мясцовым музэі Прынцэсэгоф.

Праведзеная ў 1868 годзе чыгунка надала новы штуршок разьвіцьцю гораду. Падчас Другой сусьветнай вайны, з 1940 да 15 красавіка 1945 году, Леэўвардэн быў акупаваны немцамі.

## Славутасьці
* Званіца Ольдэговэ (XVI стагодзьдзе) — мае ўхіл большы, чым Пізанская вежа
* Важніца
* Царква Гротэ оф Якабэйнэркерк
* Касьцёл Сьвятога Баніфацыюса
* Музэй керамікі Прынцэсэгоф
* Музэй правінцыі Фрысьлянд — Fries Museum (у будынку былой Канцылярыі)
* Літаратурны музэй
* Скульптура каровы Us Mem (даслоўна *«Нашай маці»*)

## Асобы
* Абрагам Лямбэртсан ван дэн Тэмпэль — мастак
* Мата Гары — танцоўшчыца, куртызанка, шпіёнка
* Ян Якаб Сьляўэргоф — літаратар

## Галерэя

19-08-07_leeuwarden.jpg|Званіца Ольдэговэ
Waag,_Leeuwarden_1620.jpg|Важніца
Grote_of_Jacobijner_kerk_te_Leeuwarden.jpg|Царква Гротэ оф Якабэйнэркерк
Leeuwarden_-_Fries_Museum.jpg|Будынак Канцылярыі (1566 год, цяпер Музэй Фрысьлянду)
Leeuwarden_-_us_mem.jpg|Скульптура Us Mem


## Крыніцы
Ян Якаб Сьляўэргоф

**Ян Якаб Сьляўэргоф**, зрэдку падпісваўся **Джон Равэнсвуд** (; 15 верасьня 1898, Леэўвардэн, Фрысьлянд, Нідэрлянды — 5 кастрычніка 1936, Гільвэрсюм, Паўночная Галяндыя, Нідэрлянды) — нідэрляндзкі паэт, празаік, перакладчык, карабельны доктар, адзін з выбітнейшых пісьменьнікаў Нідэрляндаў ХХ стагодзьдзя. Перакладаў з гішпанскай, партугальскай ды францускай. Падарожнічаў у Афрыку, шмат хварэў. У 1936 захварэў на малярыю, з-за чаго вярнуўся ў Нідэрлянды, каб лячыцца, але 5 кастрычніка 1936 году памёр.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Падборка вершаў Слаўэрхофа па-беларуску
* Арыгінальныя тэксты на сайце бібліятэкі нідэрландскай літаратуры
* A.Z. Foreman. Пераклад вершу «Бяздомны» на ангельскую — Poems Found in Translation

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нідэрляндах
Катэгорыя:Нідэрляндзкія літаратары
Маастрыхт

**Маа́стрыхт** (, па-лімбурску: *Mestreech*) — горад на паўднёвым усходзе Нідэрляндаў, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Лімбургу. Насельніцтва на травень 2018 году — 121 773 чалавекі.

## Гісторыя

Ужо каля 500 г. да н. э. у раёне сучаснага Маастрыхту існавала кельцкае паселішча. У I стагодзьдзі да н. э. рымлянамі быў пабудаваны мост праз раку Маас, у сувязі з чым тут узьнік гандлёвы цэнтар. Пазьней, у III стагодзьдзі, ён быў пераўтвораны ў ваенны лягер — каструм. Такім чынам, Маастрыхт належыць да трох найстарэйшых гарадоў Нідэрляндаў. У наступным стагодзьдзі тонгерэнскі біскуп Сэрвацыюс перанёс цэнтар біскупства ў Маастрыхт, якім ён заставаўся да VIII стагодзьдзя, калі біскупы абралі сабе новую рэзыдэнцыю — Льеж. У сярэднявеччы ўладарамі гораду адначасова лічыліся біскуп льескі і герцаг Брабанту. У 1579 годзе быў захоплены і зруйнаваны гішпанцамі. У 1632 годзе Маастрыхт быў вызвалены ад гішпанцаў і ўвайшоў у склад Аб’яднаных правінцыяў. У 1673, 1748 і 1793 быў акупаваны французамі. У 1839 годзе, нягледзячы на геаграфічную блізкасьць да Бэльгіі, быў канчаткова замацаваны за Нідэрляндамі і стаў важным цэнтрам вытворчасьці керамікі. У 1976 годзе быў заснаваны ўнівэрсытэт. У 1992 годзе тут было падпісана пагадненьне аб стварэньні Эўразьвязу, вядомае як Маастрыхцкая дамова.

## Славутасьці
* Мост Сьвятога Сэрвацыюса (XIII стагодзьдзе)
* Сярэднявечная Брама Пекла (*Helpoort*, XIII стагодзьдзе)
* Базыліка Сьвятога Сэрвацыюса (VI—XIII стагодзьдзе)
* Царква Сьвятога Яна са сваёй 75–мэтровай званіцаю
* Базыліка Багародзіцы
* Будынак Суда (1475 год)
* Ратуша, пабудаваная ў стылі барока (1658—1664)
* Фартэцыя Сьвятога Пятра (Sint Pieter) з выглядам на горад і яго навакольле

## Гарады-сябры
* Льеж, Бэльгія (1955)
* Кобленц, Нямеччына (1981)
* Эль Рама, Нікарагуа (1987, афіцыйна з 1995)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Нідэрляндаў
Зволе

**Зво́ле** () — горад і муніцыпалітэт у Нідэрляндах, сталіца правінцыі Авэрэйсэл. У мінулым — ганзейскі горад. Ляжыць на рэках Звартэ Ватэр і Эйсэль. На 31 траўня 2018 году насельніцтва складала 126 641 жыхар. Плошча муніцыпалітэту — 119,36 км². На 1 студзеня 2003 году ў Зволе налічвалася 4336 розных прадпрыемстваў і фірмаў, сумарны лік працоўных месцаў складаў 75 049.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Нідэрляндаў
Катэгорыя:Авэрэйсэль
Брэда

**Брэда́** () — горад на поўдні Нідэрляндаў, у правінцыі Паўночны Брабант. Насельніцтва — 188 078 жыхароў (па стане на 22 лістапада 2024 году).

## Гісторыя
Заснаваны ў X стагодзьдзі. 16 лютага 1566 году 16 прадстаўнікоў нідэрляндзкай шляхты падпісалі г.зв. Брэдаўскі кампраміс, які паклаў пачатак Нідэрляндзкаму паўстаньню супраць гішпанскага панаваньня. У 1648 годзе, паводле Вэстфальскага міру, канчаткова становіцца нідэрляндзкім. У 1793 годзе горад быў заняты французамі, у сьнежні 1813 году — войскам расейскага генэрала Бэнкендорфа.

У траўні 1940 году акупаваны фашыстоўскай Нямеччынай. 29 кастрычніка 1944 году горад быў вызвалены 1-й польскай танкавай дывізыяй.

## Культура
З пачатку 2000-х гадоў Брэда становіцца вядомай дзякуючы шматлікім дыджэям: Tiësto, Hardwell, W&W і інш.

## Славутасьці
* Старая ратуша
* Царква Гротэ-керк
* Сабор Сьвятога Антонія
* Бэгінаж

## Асобы
* Tiësto — нідэрляндзкі дыджэй, кампазытар, музычны прадусар (нар. 1969).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Нідэрляндаў
Ратэрдам

**Ратэрдам** (, ) — горад у Нідэрляндах. Разьмешчаны пры ўпадзеньні ракі Маасу ў Паўночнае мора. Насельніцтва на 22 лістапада 2024 году — 670 610 жыхароў — другі паводле велічыні горад краіны.

Буйны транспартны вузел (жалезныя і шашэйныя дарогі); марскі (на Паўночным моры) і рачны (рака Маас) парты; аэрапорт. Цэнтар машынабудаваньня; музэі, тэатры (опэры і балета, драмы), бібліятэкі. Горад прымаў дзіцячае Эўрабачаньне-2007. Штогод у канцы студзеня ў горадзе праходзіць міжнародны кінафэст. У горадзе знаходзіцца штаб-кватэра студэнцкай арганізацыі AIESEC.
Гаарлем

**Гаарлем** () — горад на захадзе Нідэрляндаў, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Паўночная Галяндыя і частка канурбацыі Ранстад. Порт на рацэ Спарнэ. Насельніцтва на 2018 год — 160 287 чалавек.

## Асобы
* Гары Муліш, нідэрляндзкі пісьменьнік
* Герыт дэ Врыс, прэм’ер-міністар Нідэрляндаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Нідэрляндаў
Мідэльбург

**Мі́дэльбург** () — горад у паўднёва-заходняй частцы Нідэрляндаў на высьпе Вальхэрэн, сталіца правінцыі Зэляндыя, былы горад-фартэцыя, разьмешчаны на Вальхэрэнскім канале. Насельніцтва на 2018 год 39 323 чалавекі (48 265 чалавек у камуне).

З 2004 году ў горадзе маецца філіял Утрэхцкага ўнівэрсытэту (Акадэміі Рузвэльта, ) і зьмешчаны ў былой ратушы.

У Мідэльбургу нарадзіўся Якаб Рогевэн, які адкрыў Выспу Пасхі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Нідэрляндаў
Нэймэген

**Нэ́ймэген** (, перш **Німвэген** — ) — горад на ўсходзе Нідэрляндаў, найбуйнейшы горад правінцыі Гельдэрлянд, на рацэ Вааль (адзін з рукавоў у дэльце Райну). Насельніцтва на 22 лістапада 2024 году — 187 049 жыхароў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Нідэрляндаў
Тыльбург

**Ты́льбург** () — горад на поўдні Нідэрляндаў, у правінцыі Паўночны Брабант. Насельніцтва  229 836 жыхароў (на 22 лістапада 2024 году) — сёмы паводле колькасьці насельніцтва горад краіны. Важны транспартны вузел, культурны і навуковы цэнтар: у ім разьмешчаны ўнівэрсытэт, Музычная Вышэйшая школа і некалькі іншых ВНУ.

Месца буйнага шахматнага фэсту. Футбольная каманда Вілем II — названая ў гонар нідэрляндзкага караля Вілема II. 

## Гісторыя
Тыльбург узьнік не пазьней за XI стагодзьдзе шляхам аб’яднаньня васьмі суседніх вёсак, аднак гарадзкія прывілеі атрымаў толькі ў 1809 годзе. У пачатку XX стагодзьдзя становіцца важным цэнтрам тэкстыльнай прамысловасьці.

## Славутасьці
* Нідэрляндзкі музэй тэкстылю
* Scryption — музэй друкарскіх машынаў і іншага друкарскага абсталяваньня
* Музэй мастацтва (Museum De Pont)
* Абацтва Кёнігсгёвэн
* Царква Гэйкэсе-керк

## Гарады-сябры
* Люблін, Польшча;
* Матагальпа, Нікарагуа;
* Самэ, Танзанія;
* Эмфулені, ПАР;
* Мінаміасыгара, Японія;
* Земун, Сэрбія.
Лянгедок-Русыён

**Лянгедок-Русыён** () — былы рэгіён на поўдні Францыі. Меў межы з наступнымі краінамі і былымі рэгіёнамі: на поўдні — з Гішпаніяй, на крайнім паўднёвым захадзе — з Андорай, на захадзе — з Поўдзень-Пірэнэямі, на поўначы — з Авэрньню, на паўночным ўсходзе — з Ронай-Альпамі і Правансам-Альпамі-Лазурным берагам, а на паўднёвым усходзе абмываецца Міжземным морам. Плошча 27 376 км². Насельніцтва па стане на 2012 год складала 	2 700 266 чалавек. У склад рэгіёну ўваходзілі 5 дэпартамэнтаў: Од, Гар, Эро, Лязэр і Верхнія Пірэнэі. Адміністрацыйным цэнтрам і найбуйнейшым горадам быў Манпэлье (272 084 жыхароў). Іншыя буйныя гарады: Нім (150 564 жыхароў) і Пэрпіньян (120 959 жыхароў). У выніку  тэрытарыяльнай рэформы францускіх рэгіёнаў 2014 году, 1 студзеня 2016 увайшоў разам з Поўдзень-Пірэнэямі ў склад новаўтворанага рэгіёну Аксытанія (адміністрацыйным цэнтрам усяго гэтага рэгіёну стала Тулюза).
Буды Крашэўскія

**Буды Крашэўскія** () — вёска ў гміне Рацёнж Плоньскага павету Мазавецкага ваяводзтва Польшчы. 

## Геаграфія
Знаходзіцца прыкладна за 5 км на паўночны захад ад Рацёнжу, за 29 км на паўночны захад ад Плоньску, і за 92 км на паўночны захад ад Варшавы.

## Гісторыя
У 1975—1998 роках адміністрацыйна належала да Цэханоўскага ваяводзтва.

Катэгорыя:Вёскі Мазавецкага ваяводзтва
Альфа-Банк Фінанс

«**А́льфа-Банк Фіна́нс**» — былы беларускі камэрцыйны банк, створаны ў 2003 року пад назваю «Белрасбанк». У 2013 улучаны ў склад «Альфа-Банку», уласьнікам якога зьяўляецца «Альфа Групп» (Масква, Расея) — 98,3% акцыяў.

## Мінуўшчына
Заснаваны ў 2003 року пад назваю «Белросбанк». Асноўным акцыянэрам зьяўлялася расейскае ААТ АКБ «Росбанк» (99,99%).

У сьнежні 2012 кантрольны пакет акцыяў быў прададзены расейскай банкаўскай групе «Альфа-Банк». У сувязі са зьменай асноўнага акцыянэру і інтэграцыяй у банкаўскую групу «Альфа-Банк» 6 сакавіка 2013 року «Белросбанк» зьмяніў назву на «Альфа-Банк Фінанс».

14 чэрвеня 2013 року пастановаю Нацыянальнага банку Беларусі «Альфа-Банк Фінанс» рэарганізаваны ў філію ЗАТ «Альфа-Банк».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Былыя банкі Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2013 годзе
Фрысьлянд (Нідэрлянды)

**Фры́сьлянд** (; па-фрыску *Provinsje Fryslân*) — правінцыя на поўначы Нідэрляндаў. Насельніцтва складае 647 407 чалавек (8-е месца сярод нідэрляндзкіх правінцыяў на 2017 год). Адміністрацыйным цэнтрам і найбуйнейшым местам зьяўляецца Леўвардэн (варыянт напісаньня — Левардэн). 

Да канца 1996 году правінцыя насіла ў якасьці афіцыйнае назвы нідэрляндзкую форму *Friesland*, аднак з наступнага году афіцыйны статус набыло фрыскае імя *Fryslân*. Відавочна, што ў астатніх правінцыях Нідэрляндаў аддаюць перавагу старому, нідэрляндзкамоўнаму варыянту — *Friesland*, таксама як такая форма найбольш распаўсюджаная ў ангельскамоўным сьвеце.

## Геаграфія
На ўсходзе правінцыя мяжуе з Гронінгенам і Дрэнтэ, на поўдні — з правінцыямі Авэрэйсэл і Флевалянд, на паўднёвым захадзе праходзіць водная мяжа па Эйсэльмээры, на захадзе і поўначы — па Вадэнскім і Паўночным марах. З Паўночнае Галяндыяй правінцыю зьвязвае Аўсьлёйтдэйк. Да правінцыі адміністрацыйна адносяцца выспы ў Вадэнскім моры; найбуйнейшыя зь іх — Флілянд, Тэрсхэлінг, Амэлянд ды Схірманікоог.

Паводле агульнай плошчы (суша + вада) правінцыя зьяўляецца найбуйнейшай у Нідэрляндах. Паводле плошчы сушы займае трэцяе месца. 

## Культура
Фрысьлянд адрозьніваецца ад астатніх правінцыяў Нідэрляндаў наяўнасьцю ўласнай мовы з афіцыйным статусам — фрыская мова, на дыялектах якой размаўляюць жыхары самой правінцыі, у памежных раёнах Гронінгену, а таксама некаторае насельніцтва Паўночнае Нямеччыны і Даніі. 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына правінцыі 
* Гісторыя Фрысьлянду 
* Бачына Акадэміі фрыскай мовы
Спартак: Кроў і пясок

«**Спартак: Кроў і пясок**» () — амэрыканскі гістарычны тэлесэрыял, прэм’ера якога адбылася 22 студзеня 2010 году на кабэльным канале «Starz».

Асноўную фабулу сэрыяла складае гісторыя Спартака, кіраўніка аднаго з буйнейшых паўстаньняў рабоў у Рымскай рэспубліцы ў пэрыяд 74 да н. э. — 71 да н. э.. Праз наяўнасьць рэалістычных сцэнаў гвалту, эратычных сцэнаў і абсцэннай лексыкі сэрыял быў пастаўлены ў катэгорыю «TV-MA» (*Mature audience* — «для дарослай аўдыторыі»).

22 сьнежня 2009 году, за месяц да прэм’еры, было абвешчана пра заплянаваныя здымкі другога сэзону. Аднак 9 сакавіка 2010 году IGN.com паведамілі, што здымкі былі адкладзеныя праз выяўленую ў актора Эндзі Ўітфілда раньнюю стадыю няходжкінскай лімфомы. У выніку затрымкі паміж здымкамі другога сэзону «Starz» выпусьцілі шасьцісэрыйны прыквэл пад назвай «Спартак: Багі арэны». Работы па падрыхтаваньні другога сэзону пачаліся пасьля заявы аб выздараўленьні Эндзі Ўітфілда ад раку, аднак пазьней у яго адбыўся рэцыдыў. З гэтага часу Starz узялі на ролю Спартака Ліяма Макінтайра.

## Эпізоды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт тэлесэрыяла «Спартак: Кроў і пясок»
* Тэлесэрыял «Спартак: Кроў і пясок» на сайце Internet Movie Database
* Тэлесэрыял «Спартак: Кроў і пясок» на сайце TV.com

Катэгорыя:Тэлесэрыялы ЗША
Катэгорыя:Тэлесэрыялы 2010 году
Катэгорыя:Гістарычныя тэлесэрыялы
Тэлесэрыял

**Тэлесэрыял** — мастацкі альбо дакумэнтальны кінамастацкі твор, які складаецца з мноства сэрыяў і прызначаны для дэманстрацыі па тэлебачаньні. Да зьяўленьня тэлесэрыялаў існавалі кінасэрыялы, якія дэманстраваліся ў кінатэатрах. Існуе (даволі ўмоўна) падзел на «клясычныя» сэрыялы і многасэрыйныя тэлефільмы. Крытэры падзелу дакладна ня вызначаныя, таму падпаданьне сэрыяла ў тую ці іншую катэгорыю залежыць, у асноўным, ад суб’ектыўных схільнасьцяў прадусара, тэлекрытыка і г. д.


Катэгорыя:Тэлевізійныя жанры
Сьпіс сэрыяў тэлесэрыяла «Спартак: Кроў і пясок»

Сьпіс эпізодаў тэлевізійнага сэрыялу **[[Спартак: Кроў і пясок]]**:

## Агляд сэрыяў

## Сьпіс эпізодаў

### Сэзон першы (2010)

### Багі арэны (2011)
У выніку хваробы Эндзі Ўітфілда было вырашана стварыць шасьцісэрыйны прыквэл пад назвай «Спартак: Багі арэны», здымкі якога пачаліся 2 жніўня 2010 году. Эпізоды створанага прыквэлу выходзілі на каналах «Starz» (US) і «Sky One» (UK) з 21 студзеня 2011 па 25 лютага 2011.

### Сэзон другі (2012)
Другі сэзон быў абвешчаны 21 сьнежня 2010 году, за месяц да пачатку тэлевізійных сэрыяў. Дата прэм’еры другога сэзону не абвяшчалася. Тым ня менш, здымкі другога сэзону былі адкладзеныя праз выяўленую ў актора Эндзі Ўітфілда раньнюю стадыю няходжкінскай лімфомы. У жніўні 2010 году паведамлялася, што рак пасьпяхова сышоў і Ўітфілд зьяўляецца здаровым, аднак у верасьні адбыўся рэцыдыў і ён болей не вяртаўся да ўдзелу ў здымках сэрыяла. Роля Спартака была перададзеная аўстралійскаму актору Ліяму Макінтайру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* Сьпіс сэрыяў тэлесэрыяла «Спартак: Кроў і пясок» на TV.com
* 

Катэгорыя:Сьпісы эпізодаў тэлевізійных сэрыялаў
Яўген Віктаравіч Баркоўскі

**Яўген Віктаравіч Баркоўскі** (18 траўня 1946, Менск, БССР) — біяхімік, доктар біялягічных навук (1987), прафэсар (1989). Пасьля заканчэньня школы з залатым мэдалём скончыў Менскі мэдычны інстытут (1969), дзе і застаўся працаваць. У 1998 годзе стажыраваўся ў ЗША. Навуковыя працы па малекулярных мэханізмах рэгуляцыі мэтабалічнага стану імунакампэтэнтных клетак, тэарэтычным канфармацыйным аналізе бялкоў.

## Творы
* Биофизико-химические и биологические свойства фибриногена и продуктов фибриогенолиза. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата биологических наук. Минск. 1975. 18 с.
* Структурные основы специфичности альфа-томбина и механизмы его лимфоцит-опосредованных эффектов. Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора биологических наук. Минск. 1987. 34 с.
* Поверхностные явления. Адсорбция. Хроматография. Минск. 1996. 69 с.
* Неорганическая химия. Пособие-репетитор. Теоретические основы. Примеры решения типовых задач. Тесты для самоконтроля. Минск. 2008. 416 с.

## Літаратура
* Баркоўскі Яўген Віктаравіч. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 2. Мінск. 1996. С. 309.

Катэгорыя:Нарадзіліся 18 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Беларускія біёлягі
Катэгорыя:Дактары біялягічных навук
Мікалай Баркоўскі

**Мікалай Нічыпаравіч Баркоўскі** ( 11 сакавіка 1944 году, Менск) — музыка, габаіст, Заслужаны артыст Беларусі (1984).

## Біяграфія
Скончыў Беларускую кансэрваторыю (1968). З 1966 году саліст аркестру Дзяржаўнага тэатру опэры і балету Беларусі. Выконвае сола ў опэрных і балетных спэктаклях («Князь Ігар» А. Барадзіна, «Аіда» Дж. Вэрдзі, «Лебядзінае возера» і «Сьпячая прыгажуня» П. Чайкоўскага, «Рамэо і Джульета» С. Пракоф’ева і іншых).

## Літаратура
* Баркоўскі Мікалай Нічыпаравіч. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 2. Мінск. 1996. С. 309.

Катэгорыя:Нарадзіліся 11 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія музыкі
Віктар Антонавіч Баркоўскі

**Ві́ктар Анто́навіч Барко́ўскі** (, Уладзівасток, Прыморская вобласьць — 20 траўня 1942, в. Чарнава, Ялецкі раён, Арлоўскай вобласьці, СССР) — савецкі лётчык. Загінуў падчас баявога вылету.

## Біяграфія
Нарадзіўся 28 лістапада 1919 году ва Ўладзівастоку. З 1932 году жыў ў г. Сьвярдлоўску. Скончыў няпоўную сярэднюю школу і аэраклюб. Пасьля пакліканьня у войска (1940) закончыў Ульянаўскую ваенную авіяцыйную школу пілётаў (1941). З ліпеня 1941 году ўдзельнічаў у ІІ-й Усясьветнай вайне, у званьні малодшага лейтэнанта 591-га зьнішчальнага авіяцыйнага палка 36-й зьнішчальнай авіядывізіі, на ягоным рахунку 96 баявых вылетаў. 20 траўня 1942 году на самалёце І-153 над в. Чарнава Ялецкага раёну Арлоўскай вобласьці зьдзейсьніў паветраны таран Ju-88, у выніку якога загінуў. Пахаваны ў г. Ялец на плошчы Рэвалюцыі. Званьне Героя Савецкага Саюза Віктару Антонавічу Баркоўскаму нададзена 14 лютага 1943 года.

## Ушанаваньне памяці
* У г. Ялец Ліпецкай вобласьці ёсць вуліца імя В. Баркоўскага.
* 10 верасьня 1996 году ў гонар Віктара Баркоўскага названа адна з вуліц г. Ліпецка (раён Сьсёлкі).
* Мэмарыяльныя дошкі маюцца на будынку школы № 17 ў г. Екацярынбург і Заводу трактарных гідраагрэгатаў ў г. Ялец.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Расеі
Катэгорыя:Савецкія лётчыкі
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Памерлі 20 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1942 годзе
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюзу
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Францішак Баркоўскі

**Францішак Баркоўскі** (; нарадзіўся  году, Уроцлаў) — польскі шахматыст, міжнародны майстра (1980).

## Дасягненьні
У 1974 годзе выйграў чэмпіянат Польшчы сярод юніёраў у Грудзёндзы, праз год заняў V месца ў чэмпіянаце юніёраў Эўропы, які праходзіў ў Гронінгене (Нідэрлянды) а таксама дэбютаваў у фінале чэмпіянату Польшчы сярод дарослых ў Познані. Да 1989 году прыняў удзел ў шасьці фінальных турнірах. Найлепшы вынік дасягнуты ў 1988 годзе ў Любліне, дзе заняў VI месца. У 1976 годзе прадстаўляў Польшчу на чэмпіянаце сьвету ў Каракасе (Вэнэсуэла)

Неаднаразова выступаў у агульнапольскіх ды міжнародных турнірах: 1976 — Прышціна — III—IV месца; 1977 — Яленя Гура — I, Экша (Швэцыя) — I; 1979 — Слупск — III—IV; 1984 — Гданьск — I, Уроцлаў — II; 1985 — Гдыня — I—II; 1986 — Гдыня — II; 1987 — Гдыня — III; 1990 — Гдыня — III; 1991 — Oдэнсэ (Данія) — I.

Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўроцлаве
Катэгорыя:Польскія шахматысты
Франц Казімеравіч Баркоўскі

**Францішак (Франц) Казімеравіч Баркоўскі** (1805, Беласток, Беластоцкі дэпартамэнт, Прусія — ?) — вальнадумца, выгнаньнік, вайсковец.

Вучыўся ў Беластоцкай гімназіі. Быў чальцом таемнага таварыства «Згодныя браты» (1821), «Заране» (1821—1825), «Ваенныя сябры» (1825—1826) У ліпені 1826 г. быў арыштаваны і ўтрымоўваўся ў Беластоку, а затым у Вільні па справе пра таемныя таварыствы сярод навучэнцаў сярэдніх навучальных устаноў Віленскай навучальнай акругі. 9 кастрычніка 1827 г. па канфірмацыі вялікага князя Канстантына Паўлавіча зьняволены ў крэпасьць на 4 месяцы, а затым, 16 сакавіка 1828 г., аддадзены ў салдаты на Каўказ, у Ніжагародзкі драгунскі полк. У шэрагах палка браў удзел у расейска-турэцкай вайне 1828—1829 гг., па заканчэньні якой служыў на Каўказе і неаднаразова браў удзел у паходах супраць горцаў. У 1834 г. яму нададзены чын унтэр-афіцэра, а ў 1835 г. прапаршчыка. У 1853 г. у Крымскую вайну камандаваў 1-м дывізіёнам Ніжагародзкага палка і адзначыўся ў бітве з туркамі на Башкадыкларскіх вышынях, за што быў узнагароджаны 6 лютага 1854 г. ордэнам Сьв. Георгія 4-й ступені за № 9287.

## Літаратура

* Швед В. В. «Ваенныя сябры». // Энцыклапедыя Гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 2. Мінск. 1994. С. 185.
* Швед В. «Заране». // Энцыклапедыя Гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 3. Мінск. 1996. С. 407.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1805 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Беластоку
Катэгорыя:Вальнадумцы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Удзельнікі Крымскай вайны (расейскі бок)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Сьвятога Георгія IV ступені
Цімафей Мяшочак

**Цімафей Мяшочак** (*Тамаш Мяшочак, Цімафей Мяшэчак*; ? — ?) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч.

Удзельнік Слуцкага збройнага чыну. Уваходзіў у склад інструктараў па харчаваньні, якія езьдзілі па навакольных вёсках і агітавалі сялянаў дапамагаць паўстанцам харчамі.

Уваходзіў у склад 33 беларуска-летувіскіх дзеячоў, якіх польскія ўлады ў ноч з 19 на 20 студзеня 1922 году арыштавалі, а пасьля прымусова выселілі зь Вільні (Сярэдняя Літва).

## Крыніцы

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня — Варшава, 31 студзеня 1928 // ARCHE 11-2007

Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Удзельнікі Слуцкага паўстаньня
The King of Limbs

***The King of Limbs*** — восьмы студыйны альбом ангельскага альтэрнатыўнага рок-гурту Radiohead. Альбом выдадзены 18 лютага 2011 году ў форме лічбавага рэлiзу й 9 траўня 2011 году — на фізычным носьбiце. Аб выхадзе альбому было абвешчана 14 лютага 2011 году на спэцыяльна створаным сайце.

## Зьмест

## Стварэньне
*The King of Limbs* спрадусаваў ужо нязьменны сябра гурта Найджэл Годрыч. Найджэл — прыхільнік «непрычасанага» й «ня вылізанага» гуку, і ў працы над *The King of Limbs* ён гэтай канцэпцыі ня здраджвае. Запраграмаваныя біты, сынты й складаныя гукавыя канструкцыі нагадваюць пра ''Kid A'' (2000) ці сучасную кампутарную музыку Flying Lotus.

## Крыніцы

Катэгорыя:Альбомы Radiohead
Уладзімер Міхалевіч

**Уладзімер Міхалевіч** (? — ?) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч.

Сябра Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянэраў (БПСР). У кастрычніку 1920 — уваходзіў у Абласны камітэт, утвораны эсэрамі ў Вільні. У 1920 — кіраўнік пэрсанальнага аддзелу Беларускай вайсковай камісіі (ці кіраўнік агульнага адзелу, ці справавод БВК).

У 1921 годзе — адміністратар віленскай беларускай газэты «Беларускі звон». Быў сакратаром сходу замежнай групы БПСР у Коўне 7 ліпеня 1921 году.
 
Уваходзіў у склад 33 беларуска-летувіскіх дзеячоў, якіх польскія ўлады ў ноч з 19 на 20 студзеня 1922 году арыштавалі, а пасьля прымусова выселілі зь Вільні (Сярэдняя Літва).

У 1925 годзе жыў у Менску.

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня — Варшава, 31 студзеня 1928 // ARCHE 11-2007

Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Беларуская вайсковая камісія
Мікалай Шыла

**Мікалай Шыла** (1888 в. Заберазь, цяпер Іўеўскі раён — 6 красавіка 1948, в. Міхэльсдорф, Баварыя) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, журналіст. Сябра ЦК БПСР.

## Біяграфія
У 1909 годзе жыў і працаваў у Вільні, удзельнічаў у выданьні «Нашай Нівы».

Сябра Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянэраў. Пад час польска-бальшавіцкай вайны 1920 году ўдзельнічаў у антыпольскім падпольным руху.

У 1921 годзе — у Вільні. Быў рэдактарам шэрагу беларускіх газэт левага кірунку, такіх як «Сын Беларуса», «Змаганьне». Арыштоўваўся польскімі ўладамі.

Пасьля Другой сусьветнай вайны эміграваў, з канца 1944 жыў у Заходняй Нямеччыне.

## Дадатковыя зьвесткі
У п’есе «Тутэйшыя» ёсьць словы 

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня — Варшава, 31 студзеня 1928 // ARCHE 11-2007

## Вонкавыя спасылкі
* Мае сустрэчы Успаміны Шылы, Бібліятэка Бацькаўчшыны
* Шыла пра Алеся Гаруна
* Мікалай Шыла — дзядзька беларускага адраджэньня, Беларус №582—583, 2011 год

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1888 годзе
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Памерлі ў 1948 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Нямеччыне
Вышаградзкая група

**Вышагра́дзкая гру́па** (, , , ), **Вышаградзкая чацьвёрка**, **V4** — аб’яднаньне чатырох цэнтральнаэўрапейскіх дзяржаваў: Польшчы, Чэхіі, Славаччыны і Вугоршчыны, утворанае ў 1991 року ў вугорскім Вышаградзе, адкуль і паходзіць назва.

## Мінуўшчына

Была ўтвораная ў выніку сустрэчы прэзыдэнтаў Польшчы Леха Валэнсы і ЧСФР Вацлава Гавэла з вугорскім прэм’ер-міністрам Ёжэфам Анталам 15 лютага 1991 року ў месьце Вышаград (Вугоршчына).

Часам называлася **Вышаградзкай тройкай** ці **Вышаградзкім трохкутнікам**, але з падзелам Чэхаславаччыны на дзьве дзяржавы гэтыя назвы болей неправамоцныя.

У 1992 року ў рамках групы было створанае Цэнтральнаеэўрапейскае пагадненьне па свабодным гандлі (CEFTA).

У 1999 року тры з чатырох удзельніцаў групы (Вугоршчына, Польшча, Чэхія) ўвайшлі ў NATO.

1 траўня 2004 року ўсе сяброўкі Вышаградзкай групы сталі сяброўкамі Эўрапейскага зьвязу.

## Старшынства

* 1999/00 — 
* 2000/01 — 
* 2001/02 — 
* 2002/03 — 
* 2003/04 — 
* 2004/05 — 
* 2005/06 — 
* 2006/07 — 
* 2007/08 — 
* 2008/09 — 
* 2009/10 — 
* 2010/11 — 
* 2011/12 — 
* 2012/13 — 
* 2013/14 — 
* 2014/15 — 
* 2015/16 — 
* 2016/17 — 
* 2017/18 — 
* 2018/19 — 
* 2019/20 — 
* 2020/21 — 
* 2021/22 — 
* 2022/23 — 
* 2023/24 — 
* 2024/25 — 

## Глядзіце таксама
* Цэнтральнаеэўрапейскае пагадненьне па свабодным гандлі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Міжнародны вышаградзкі фонд

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Замежная палітыка Польшчы
Катэгорыя:Замежная палітыка Чэхіі
Катэгорыя:Замежная палітыка Славаччыны
Катэгорыя:Замежная палітыка Вугоршчыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Міраж

**Міраж** ( — літаральна «*бачнасьць*») — аптычная зьява ў атмасфэры: адлюстраваньне сьвятла мяжой паміж рэзка рознымі па шчыльнасьці пластамі паветра. Для назіральніка такое адлюстраваньне заключаецца ў тым, што разам з аддаленым аб’ектам (або участкам неба) відаць яго ўяўны малюнак, зрушаны адносна прадмета.

Катэгорыя:Мэтэаралёгія
Катэгорыя:Фізычныя эфэкты і зьявы
Мірза

**Мірза**, **мурза** :

* у Іране тытул сябра кіроўнай дынастыі; пісар, службовец, сакратар.
* у цюркскіх качавых народаў царскай Расеі мірзой зваліся главы асобных родаў і орд.
* у казаскай мове гэтае слова () таксама выкарыстоўваецца для найменьня шчодрага чалавека.

Катэгорыя:Тытулы
Мірыян I

**Мірыян I** () — трэці цар Ібэрыі, прадстаўнік дынастыі Фарнавазідаў.

Успадкаваў трон ад Саўрмага, які не пакінуў нашчадкаў па мушчынскай лініі, і дынастыя перайшла па жаночай, праз шлюб дачкі Саўрмага і Мірыяна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Грузіі
Катэгорыя:Фарнавазіды
Місюрка

**Місюрка** (арабск. Муsуr — Эгіпет) — тып шлема. Узьнік у Заходняй Азіі каля XIV ст., пазней трапіў на Каўказ, на Русь, у Польшчу і ў іншыя краіны. Выйшаў з ужытку на Русі ў XVII ст., Рэчы Паспалітай у XVIII ст., на Каўказе і ў некаторых краінах Азіі ўжываўся да XIX ст.

Катэгорыя:Шлемы
Крашэўскія

**Крашэ́ўскія**, даўней таксама **Крашоўскія** () — польскі шляхецкі род гербу Ястрабец, галіна роду Балестаў. Паходзіць з Мазовіі. Згадваецца ў грамаце князя Земавіта Мазавецкага (1408).

Адна з галінаў Крашэўскіх атрымала ў 1827 графскі тытул ад Папы Лявона XII.

Род Крашэўскіх быў занесены ў VI і I часткі радаводных кнігаў Валынскай, Кіеўскай і Менскай губэрняў Расейскае імпэрыі.

## На Беларусі

У сярэдзіне XVIII стагодзьдзя Крашэўскія набылі ўласнасьць на Пружаншчыне. Іхнім родавым гняздом стаў маёнтак Доўгае. Да гэтай сям’і належалі славутыя браты Каетан, Люцыян і Юзэф Ігнацы. Маёнтак Крашэўскіх у Доўгім меў вялікую колькасьць навуковых, мастацкіх і мэмарыяльных збораў, у тым ліку лісты Тадэвуша Касьцюшкі, князя Юзэфа Панятоўскага, Юльяна Нямцэвіча і многіх іншых. Усе каштоўнасьці згарэлі разам з хатай у часе Першай сусьветнай вайны.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
*
Міт

**Міт** ( — «слова», «сказ (расказ)», «паданьне») — сакральнае апавяданьне, зьмест якога ўвасоблены ў пэўным вобразе (міталягічны вобраз), і мае сымбалічны характар.

Міты былі вядомыя яшчэ ў Старажытнае Грэцыі, дзе так называлі сказы пра багоў і герояў. Вывучэньне мітаў вялося практычна з часоў антычнасьці, а навуковым вывучэньнем мітаў з XIX—XX стагодзьдзяў займаецца міталёгія.

Карл Густаў Юнг сьцьверджваў, што міт — гэта форма калектыўнае сьвядомасьці.

Катэгорыя:Міталёгія
Абруцца

**Абруцца** (іт. *Abruzzo*) — вобласьць у Італіі з насельніцтвам 1280 тыс. чалавек (2008), што складае 2,2% ад насельніцтва краіны. Рэгіён займае 14-е месца па колькасьці жыхароў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэгіёны Італіі
Базыліката

**Базыліката** () — адміністрацыйны рэгіён у Італіі. Рэгіён падзяляецца на дзьве правінцыі: Матэра, Патэнца.

Катэгорыя:Рэгіёны Італіі
Валер Рубінчык

**Вале́р Даві́давіч Рубі́нчык** (17 красавіка 1940, Менск — 2 сакавіка 2011, Масква) — савецкі, беларускі і расейскі кінарэжысэр.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і музычнага і тэатральнага дзеяча і інжынэра. Навучаўся ў школе № 42 Менску. Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1962, пасьля рэжысэрскі факультэт Усесаюзнага дзяржаўнага інстытуту кіно.

З 1969 году працаваў на «Беларусьфільме», з 1990 году — на «Масфільме».

## Узнагароды
* 1978 — Ляўрэат прэміі Ленінскага камсамолу БССР
* 1980 — Прыз журы на МКФ у Манрэалі ў 1980 за фільм «Дзікае паляваньне караля Стаха»)
* 1998 — Заслужаны дзяяч мастацтваў РФ 
* Чалец Гільдыі кінарэжысераў Расеі
* Чале Акадэміі кінэматаграфічнага мастацтва «Ника»

## Творчасьць

### Рэжысура
* 1965 — Сын
* 1967 — Шостае лета
* 1969 — Чырвоны агітатар Трафім Глушкоў
* 1972 — Магіла ільва
* 1974 — Апошняе лета дзяцінства
* 1975 — Гамлет Шчыгроўскага павету
* 1976 — Вянок санэтаў
* 1979 — Дзікае паляваньне караля Стаха
* 1982 — Культпаход у кіно
* 1983 — Камічны каханак, ці Залёты сэра Джона Фальстафа (*Комический любовник, или Любовные затеи сэра Джона Фальстафа*)
* 1987 — Адступнік
* 1989 — Камэдыя пра Лісістрата
* 1991 — Некаханьне
* 1995 — Краявід з трыма купальшчыцамі
* 2002 — Кіно пра кіно
* 2006 — Нанкінскі краявід
* 2007 — Мядзьведжае паляваньне

### Сцэнарыст
* 1975 — Гамлет Шчыгроўскага павету
* 1979 — Дзікае паляваньне караля Стаха
* 1983 — Камічны каханак, ці Залёты сэра Джона Фальстафа (*Комический любовник, или Любовные затеи сэра Джона Фальстафа*)
* 1987 — Адступнік
* 1989 — Камэдыя пра Лісістрата
* 1995 — Краявід з трыма купальшчыцамі

## Актор
* 1981 — Прыгоды Тома Соера і Гэкльбэры Фіна *(Адвакат)*
* 1992 — Афіцыянт з залатым падносам

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія кінарэжысэры
Катэгорыя:Савецкія кінарэжысэры
Катэгорыя:Расейскія кінарэжысэры
Мітынг

**Мі́тынг** ( — «сустрэча») — форма грамадзкага або палітычнага ўдзелу (дзеяньня), масавы сход для абмеркаваньня актуальных пытаньняў жыцьця, выказваньня салідарнасьці, падтрымкі ці пратэсту адносна тых ці іншых грамадзка-палітычных зьяваў. Паводле зьместу мітынгі могуць быць урачыстыя, мэмарыяльныя, жалобныя, палітычныя, па характары — стыхійныя і арганізаваныя.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Грамадзтва
Катэгорыя:Палітыка
Калябрыя

**Калябрыя** (, , ) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі. Ён падзелены на 5 правінцыяў, тры — гістарычныя, Рэджа-Калябрыя, Казэнца і Катандзара, і дзьве сучасныя, Кратонэ і Віба Валенцыя. Сталіца Калябрыі — Катандзара, адначасова гэта і цэнтар аднайменнай правінцыі. Колькасьць насельніцтва на 2000 год — 2 050 478 чал.

## Асобы
* Квінт Эніюс ( каля 239 да н. э. — каля 169 да н. э.) — рымскі эпічны паэт

## У мастацтве
* Фільм «Абыяк» (2011)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Кампанія (рэгіён)

**Кампанія** (іт. і нэап. *Campania*) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі.

## Асобы
* Вінчэнца Мантэльля

## Вонкавыя спасылкі
Эмілія-Раманьня

**Эмі́лія-Рама́ньня** (, эміл.-рам. Emégglia-Rumâgna) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі.

## Крыніцы
Лігурыя

**Лігу́рыя** (, , ) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі.

## Геаграфія

Плошча Лігурыі складае 5410 км², гэта трэці самы маленькі рэгіён Італіі пасьля Вале-д’Аоста і Малізэ.

Лігурыя знаходзіцца на беразе Лігурыйскага мора, вядомага сваімі чыстымі, дробнакаменнымі берагамі (Рыўера). З заходняга боку рэгіён мяжуе з карлікавай дзяржавай Манака і Францыяй. Вядомы францускі горад Ніцца знаходзіцца недалёка ад гэтага рэгіёну.

Ва ўсходняй частцы знаходзіцца нацыянальны парк Чынкве-Тэры.

## Крыніцы
Лямбардыя

**Лямба́рдыя** (, ) — гістарычная вобласьць і адміністрацыйны рэгіён на паўночным захадзе Італіі. Плошча рэгіёну складае каля  км², насельніцтва — амаль 10 млн. чалавек. Самы вялікі рэгіён Італіі паводле плошчы і колькасьці насельніцтва. На поўначы Лямбардыя мяжуе з Швайцарыяй, на поўдні з рэгіёнам Эмілія-Раманьня, Трэнтына-Альта Адыджэ і Вэнэта на ўсходзе і П’емонтам на захадзе. У склад Лямбардыі ўваходзяць правінцыі Бэргама, Брэшча, Варэзэ, Кома, Крэмона, Лека, Лёды, Мантова, Мілан, Монца-э-Брыянца, Павія, Сондрыё.
Сталіца — Мілян.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Марке

**Марке** (, ад *le marche di Ancona* — маркі (памежныя землі) Анконы) — адміністрацыйны рэгіён на ўсходнім узьбярэжжы Італіі. Насельніцтва — 1.485.000 чалавек (13-е месца, ацэнка 2003 г.). Сталіца — Анкона.

Гэтая вобласьць абавязана сваёй назвай франкам, якія ў Х стагодзьдзі яе называлі словам «Марка» (ад ням. Mark — «вобласьць»). Марке ўключае ў сябе гарады і мясцовасьці зь вельмі непадобнай гісторыяй і звычаямі.
Малізэ

**Малізэ** (, ) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі. Мяжуе з рэгіёнамі Абруцца, Ляцыё, Кампанія і Апулія, мае выхад да Адрыятычнага мора. Складаецца з 2 правінцыяў, Кампабаса і Ізэрнія, са сталіцай у горадзе Кампабаса.

Катэгорыя:Рэгіёны Італіі
Умбрыя

**Умбрыя** () — адміністрацыйны рэгіён у Італіі.

Адміністрацыйны цэнтар — Пэруджа. Правінцыі Умбрыі: Пэруджа і Тэрні.

Насельніцтва 815 тысяч чалавек, прычым каля 600 тысяч жывуць у правінцыі Пэруджа.

## Гісторыя

Сучасныя межы Умбрыі былі ўсталяваныя ў 1927, калі была створаная правінцыя Тэрні і адбылося аддзяленьне правінцыі Рыеці, якая была ўключана ў Ляцыё.

Катэгорыя:Рэгіёны Італіі
Ляцыё

**Ляцыё** (, нэап. Lazzio, лац. Latium) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі. Сталіца — Рым.

## Геаграфія
54% тэрыторыі — узгорыстая мясцовасьць, 26,1% — горы (Апэніны), 19,9% — раўніны. Клімат мяккі, сярэдняя тэмпэратура студзеня +9-10 ° C, ліпеня 24-25 ° C.

Самая буйная рака — Тыбр. Выхад да Тырэнскага мора.

Тэрыторыяй Ляцыё акружана дзяржава Ватыкан. 

## Асобы
* Марчэльлё Мастраяньні — італьянскі актор

## Крыніцы
Марчэльлё Мастраяньні

**Марчэ́льлё Вінчэ́нца Дамэ́ніка Мастрая́ньні** (; 28 верасьня 1924 — 19 сьнежня 1996) — італьянскі актор.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Італьянскія кінаакторы
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Кампа Вэрана
Катэгорыя:Ляўрэаты Эўрапейскай кінапрэміі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA найлепшаму замежнаму актору
Катэгорыя:Ляўрэаты „Пачэснага Цэзара“
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі Канскага фэстывалю за найлепшую мужчынскую ролю
Катэгорыя:Памерлі ад раку падстраўнікавай залозы
Катэгорыя:Італьянскія каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Давід ды Данатэльлё»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Срэбная стужка»
Вэнэта

**Вэнэта** (, вэн. Vèneto) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі.

## Геаграфія
Вэнэта падзелены на сем правінцыяў:
* Бэлюна
* Падуя
* Равіга
* Трэвіза
* Вэнэцыя
* Вэрона
* Вічэнца

## Гісторыя
Гісторыя Вэнэта падзяляецца на наступныя пэрыяды:
* Рымскі пэрыяд
* Сярэднявечча
* Вэнэцыянская рэспубліка
* Сучасная Вэнэцыя (пачынаючы з 1797).

У XI—XII стагодзьдзях да н. э. у дэльту ракі По прыплылі грэцкія каляністы. Цікавасьць грэкаў была абумоўлена тым, што ў дэльце прадавалі высокай якасьці бурштын, які дастаўлялі з Прыбалтыкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Фрыулі-Вэнэцыя-Джулія

**Фрыулі-Вэнэцыя-Джулія** (, , ) — адміністрацыйны рэгіён у Італіі. Мае пашыраныя паўнамоцтвы (нароўні з наступнымі аўтаномнымі рэгіёнамі Італіі: Сардынія, Сыцылія, Трэнтына-Альта-Адыджэ, Вальле-д’Аоста) у сувязі з наяўнасьцю этнічных меншасьцяў і асаблівасьцямі гістарычнага разьвіцьця. Адміністрацыйны цэнтар — Трыест.

## Крыніцы
Сардынія

**Сарды́нія** — выспа ў Міжземным моры, знаходзіцца на захад ад Апэнінскай паўвыспы паміж Сыцыліяй і Корсыкай, зьяўляецца другой па велічыні выспай Міжземнага мора. Уваходзіць у склад Італіі ў якасці аўтаномнага рэгіёну (аўтаномнай вобласьці) Сардынія (, Сарды. Rezione Autònoma de sa Sardigna).

## Крыніцы
Трэнтына-Альта Адыджэ

**Трэнтына-Альта Адыджэ** (, ) — вобласьць на поўначы Італіі. Сталіцай вобласьці, згодна статусу, зьяўляецца Трэнта, але насамрэч гэтыя функцыі выконвае й нямецкамоўны Боцэн (Бальцана). Трэнтына-Альта-Адыджэ мяжуе на захадзе з Лямбардыяй і Швайцарыяй, на поўначы з Аўстрыяй, на ўсходзе і поўдні з Вэнэта. Трэнтына-Альта-Адыджэ зьяўляецца адным з двух аўтаномных рэгіёнаў Італіі (разам з Вале-д'Аоста).
Вальле-д’Аоста

**Вальле-д’Аоста** (, , , літаральна «даліна Аосты») — аўтаномная вобласьць у Італіі.

## Статус
Вальле-д’Аоста мае статус аўтаномнай вобласьці і адначасова зьяўляецца правінцыяй Італіі.

## Геаграфія
Гэта самы маленькі рэгіён у Італіі.

Вальле-д’Аоста знаходзіцца на паўночным захадзе Італіі. Рэгіён вядомы як вялікі горны цэнтар для правядзеньня зімовых відаў спорту, самы знакаміты курорт — Курмаёр.

З захаду мяжуе з Францыяй, з поўначы — са Швайцарыяй і з поўдня і ўсходу — з рэгіёнам П’емонт.

Катэгорыя:Рэгіёны Італіі
Эро (дэпартамэнт)

**Эро́** (, ) — дэпартамэнт на поўдні Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Аксытанія (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Лянгедок-Русыён). Парадкавы нумар 34. Адміністрацыйны цэнтар — Манпэлье. Насельніцтва 1 044 558 чалавек  (2010).

У Францыі Эро параўноўваюць з амфітэатрам, адкрытым да мора: паўночная яго частка належыць да Цэнтральнага масіву, які зьмяняюць зоны гарыгаў, вінаробчых раўнінаў і ў рэшце — марскога ўзьбярэжжа.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Сойм Сярэдняй Літвы

**Часовы Сойм Сярэдняй Літвы** () — рэгіянальны сойм, абраны ў выніку выбараў 8 студзеня 1922 году, радзіў з 1 лютага да 1 сакавіка 1922 году, прыняў пастанову пра далучэньне занятае ген. Жэлігоўскім Віленшчыны ў склад Польшчы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сярэдняя Літва
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Летувы
Закон Шарля

**Зако́н Ша́рля** — адзін з газавых законаў, які вызначае паводзіны ідэальнага газу ў ізабарным працэсе. Гэты закон сьцьвярджае, што пры пастаянным ціску аб'ём газу прапарцыйны яго тэмпэратуры, гэта значыць, адносіна аб’ёму да тэмпэратуры застаецца нязьменнай:

\frac V T = const

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Карпэнтарыя

**Карпэнта́рыя** () — затока Арафурскага мора на поўначы Аўстраліі. Абмежаваная паўастравамі Арнэм-Лэнд (на захадзе) і Кейп-Ёрк (на ўсходзе). Заходзіць у кантынэнт на 600 км. У затоцы знаходзяцца Астравы Ўэлсьлі.

Катэгорыя:Затокі Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Затокі Аўстраліі
Амурская затока

**Амурскі затока** — унутраная затока ля паўночна-заходняга берага затокі Пятра Вялікага (Японскае мора). Даўжыня каля 65 км, шырыня 9—20 км, глыбіня да 20 м. Узімку замярзае. На беразе Амурскай затокі (бухта Залаты Рог) — горад і порт Уладзівасток.

Катэгорыя:Японскае мора
Усурыйская затока

**Усуры́йская затока** — унутраная затока ля паўночнага берага затокі Пятра Вялікага Японскага мора. Даўжыня ў сярэднім 67 км, шырыня ля ўвахода каля 55 км, глыбіня да 51-69 м.

## Крыніцы

Катэгорыя:Японскае мора
Затока Пятра Вялікага

**Затока Пятра Вялікага** — самая вялікая затока Японскага мора ля берагоў Прыморскага края Расеі. Даўжыня 80 км, шырыня каля 200 км.

Катэгорыя:Японскае мора
Маркіён

**Маркіё́н з Сыно́пы** (, каля 85—160) — раньнехрысьціянскі ерэтык.

Нарадзіўся ў чарнаморскім горадзе Сыноп. Быў блізкі да вучэньня гностыкаў. Стварыў сваю грамаду ў Рыме пасьля выгнаньня з хрысьціянскай суполкі. Маркіён адмаўляў Стары запавет і лічыў габрэйскага Яхвэ злым богам; новазапаветны бог лічыўся ім добрым богам, які супрацьстаіць Яхвэ. Маркіён патрабаваў ад сваіх пасьлядоўнікаў аскетычнага жыцьця і вучыў, што целы людзей ня будуць уваскрэшэныя, у адрозьненьне ад душы.

Маркіён таксама быў адным зь першых, хто паспрабаваў аб’яднаць хрысьціянскія тэксты ў адзіны канон. Ягоная вэрсія канону ўключала Эвангельле ад Лукі і 10 апостальскіх пасланьняў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Хрысьціянскія багасловы
Залатая буца

«**Залатая буца**» — футбольная ўзнагарода. З 1997 году ўручаецца найлепшаму бамбардзіру нацыянальных чэмпіянатаў краінаў, якія ўваходзяць ва УЭФА. Арганізатарамі зьяўляюцца асацыяцыя спартовых выданьняў *European Sports Magazines* (ESM) і Adidas.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Футбольныя ўзнагароды
Японскае мора

**Япо́нскае мо́ра** ( *ніхонкай*,  *тонхэ*) — мора сыстэмы Ціхага акіяна, знаходзіцца паміж кантынэнтальнай Азіяй, Японскімі выспамі і Сахалінам. Тым часам існуе неадназначнасьць з назовам мора, якое ў Паўднёвай Карэі завецца **Ўсходнім морам**.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Геабатаніка

**Геабатаніка** — сынонім фітацэналёгіі, які падкрэсьлівае тэрытарыяльнасьць расьлінных супольнасьцяў і дэтэрмінаванасьць неарганічным асяродзьдзем іх складу і асаблівасьцяў функцыянаваньня.

## Глядзіце таксама

* Вернасьць відаў
* Кодэкс фітасацыялягічнай намэнклятуры
Вернасьць відаў

**Вернасьць відаў** у геабатаніцы — паказчык, які характарызуе ступень «прыцягненьня» відаў да вызначанага сынтаксону. 

## Літаратура

* Миркин, Б. М. Словарь понятий и терминов современной фитоценологии [Текст] / Б. М. Миркин, Г. С. Розенберг, Л. Г. Наумова. — М.: Наука, 1989. — 223 с.

Катэгорыя:Геабатаніка
Геаграфічная абалонка

**Геаграфічная абалонка** — цэласная і неразрыўная абалонка Зямлі, асяродзьдзе дзейнасьці чалавека.

Геаграфічная абалонка ахоплівае ніжнія слаі атмасфэры, верхнія тоўшчы літасфэры, амаль усю гідрасфэру і цалкам — біясфэру. Гэтыя складовыя часткі геаграфічнай абалонкі знаходзяцца ў пастаянным судакрананьні і ўзаемадзеяньні. Таўшчыня геаграфічнай абалонкі складае некалькі дзясяткаў кілямэтраў.

Катэгорыя:Геаграфія