Тэатар Антонія Тызэнгаўза (манэж)

**Тэатар Антонія Тызэнгаўза** — помнік архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў у Горадні. Знаходзіцца на Гарадніцы, на гістарычным Тэатральным пляцы. Твор архітэктуры барока і эклектыкі. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Уваходзіў у ансамбль палаца Тызэнгаўзаў, зь левым крылом якога злучаўся крытым пераходам.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Будаваньне мураванага каралеўскага манэжу ў Горадні вялося ў 1772—1780 гадох. Яго архітэктарамі былі Джузэпэ Сака і Яган Мёзэр. У 1780 годзе тэатар налічваў больш за 70 чалавек, у тым ліку артыстаў капэлы, з шырокім опэрным і балетным рэпэртуарам з твораў нямецкіх, францускіх і італьянскіх аўтараў. Пазьней тэатар перавялі ў Паставы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У 1802—1809 і 1839—1861 гадох у будынку дзейнічаў сталы мескі тэатар. У 1851 годзе архітэктар Віктар Міхаэліс склаў каштарыс на рамонт будынка. У 1859 годзе праводзілася рэканструкцыя, у выніку чаго будынак набыў асымэтрычную аб’ёмна-прасторавую кампазыцыю.

### Найноўшы час
26 студзеня 1919 году ў будынку тэатру бальшавікі правялі першае паседжаньне Гарадзенскага Савету рабочых дэпутатаў. З 1921 году тут зноў дзейнічаў мескі тэатар (з 1928 году імя Элізы Ажэшкі).

25 студзеня 1940 году савецкія ўлады правялі ў будынку тэатру першую сэсію Гарадзенскага гарадзкога Савету дэпутатаў працоўных. У 1940 годзе будынак рэканструявалі (дабудавалі трэці паверхі). Пазьней тут працавалі: у 1940—1941 гадох — Дзяржаўны польскі тэатар БССР, у 1945—1947 гадох — Дзяржаўны расейскі драматычны тэатар БССР, у 1947—1983 гадох — Гарадзенскі абласны драматычны тэатар, з 1984 году — Гарадзенскі абласны тэатар лялек. У выніку рэканструкцыі 1975 году пашырылі сцэнічны аб’ём і глядацкую залю.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры барока і эклектыкі. Па рэканструкцыях гэта 3-павярховы будынак складанай канфігурацыі ў пляне, пастаўлены на высокі руставаны цокаль і накрыты 4-схільным дахам. Галоўны фасад асымэтрычны, падзяляецца карнізам на дзьве часткі, дэкаруецца пілястрамі. Над уваходам у левым крыле — вялікі балькон, які падтрымліваюць 4 калёны, апрацаваныя рустам. Бакавы фасад афармляецца пілястрамі, праразаецца высокімі прастакутнымі вокнамі з сандрыкамі і трыкутнымі франтонамі, на ўзроўні трэцяга паверху — люкарны. Сьцены завяршаюцца карнізамі з сухарыкамі. Правая частка будынка — прастакутны ў пляне сцэнічны аб’ём.

Ад пачатку тэатральная заля, сфармаваная паводле «італьянскай крывой», мела выгляд паўкруглага памяшканьня з амфітэатрам і яруснымі галерэямі пэрымэтрамю Яна мела 22 лёжы ў 2 ярусах, партэр і сцэну з 5 плянамі кулісных машынаў для перамяшчэньня дэкарацыяў. Па рэканструкцыях глядацкая заля знаходзіцца на ўзроўні першага і другога паверхаў. На першым паверсе разьмяшчаецца невялікае фае і службовыя памяшканьні, на другім — рэпэтыцыйны пакой, грымэрныя. З партэра і фае на балькон вядуць сходы.

## Галерэя

### Гістарычныя здымкі

Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (1901-14).jpg|да 1915 г.
Horadnia, Haradnicki-Łapienskaja. Горадня, Гарадніцкі-Лапенская (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (1916-17).jpg|1916—1917 гг.
Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (1926).jpg|1926 г.


Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (1920-29).jpg|1920-я гг.
Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (1930).jpg|1930 г.
Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (H. Poddębski, 1932-35).jpg|Г. Паддэмбскі, 
Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (H. Poddębski, 1932-35) (2).jpg|Г. Паддэмбскі, 


Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (09.1934).jpg|верасень 1934 г.
Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (1935).jpg|1935 г.
Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (H. Poddębski, 1935).jpg|Г. Паддэмбскі, 1935 г.
Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (D. Aneryk, 1930-39).jpg|Д. Анэрык, 1930-я гг.


Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (1919-39).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (1919-39) (3).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (1929-39).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Haradnica, Teatralny. Горадня, Гарадніца, Тэатральны (Č. Pudłoŭski, 1929-39).jpg|Ч. Пудлоўскі, да 1939 г.


### Сучасныя здымкі

Гродна (2018). Парк Жылібера. Тэатр Тызенгаўза 2.jpg|Агульны выгляд
Гродна (2018). Парк Жылібера. Тэатр Тызенгаўза.jpg|Галоўны фасад
Leninsky, Grodno, Belarus - panoramio (97).jpg|Бакавы фасад
Тэатр лялек Тызенгаўза.jpg|Уваход


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Збудаваньні Горадні