open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кватэра

**Кватэ́ра** (апартамэнты) — група жылых і дапаможных памяшканьняў на адным паверсе, выдзеленыя ў адзіны комплекс для пражываньня пэўнай асобы.

## Беларусь

За савецкім часам непрыватызаваную кватэру дазвалялася толькі абмяняць. Ад жыльлёва-эксплюатацыйных службаў (ЖЭС) залежаў стан шматкватэрных дамоў. 16 красавіка 1992 г. Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь зацьвердзіў Закон «Аб прыватызацыі жыльлёгавага фонду Рэспублікі Беларусь», паводле якога жыхары атрымалі права ўласнасьці на свае кватэры. Паводле Жыльлёвага кодэкса Рэспублікі Беларусь 1999 году, на ўласьніках ляжала ўтрыманьне нерухомай уласнасьці. Пры наяўнасьці права ўласнасьці толькі на 1 кватэру ў шматкватэрным доме ўласьнік вызваляўся ад падатку на нерухомасьць з такога жытла. Пры наяўнасьці больш як адной кватэры ўласьнік вызваляўся ад падатку на нерухомую маёмасьць з кватэры на яго выбар паводле пісьмовай заявы. Падатак на нерухомую маёмасьць у Менску складаў 0,2% ад ацэнкавай цаны паводле Бюро тэхнічнай інвэнтарызацыі (БТІ), якая была ніжэйшай за рынкавую цану. Па-за сталіцай падатак складаў 0,1% ад ацэнкавай цаны. Квартплата залежала ад ліку прапісаных у кватэры. Без завяшчаньня жытло пераходзіла ў спадчыну бліжэйшым сваякам. Суд мог выселіць наймальніка зь непрыватызаванага жытла, калі той не плаціў за яго ўтрыманьне звыш 6 месяцаў.

26 лістапада 2006 г. прэзыдэнт Беларусі А. Лукашэнка падпісаў Дэкрэт № 18 «Аб дадатковых захадах дзяржаўнай абароны дзяцей у недабранадзейных сем’ях», паводле якога мясцовыя ўлады атрымалі паўнамоцтвы часова перасяляць у горшае жытло бацькоў, у якіх адабралі дзяцей. Вызваленае жытло мясцовыя ўлады ўпаўнаважваліся здаваць па найму зь пералічэньнем атрыманых грошай на рахунак дзіцячага дома, каб пакрыць выдаткі на ўтрыманьне такіх дзяцей. На 1 студзеня 2011 году ў Беларусі налічвалася 3960,6 тыс. кватэраў (у сярэднім 2,4 жыхара на кватэру) агульнай плошчай 224,8 млн кв.м (у сярэднім 56,7 кв.м. на кватэру). Прыватызаванымі былі 476,5 тыс. кватэраў (12%). На 2012 г. у Беларусі ва ўласнай маёмасьці жыхароў знаходзілася звыш 85% жытла. Урад Беларусі працягваў ажыцьцяўляць перакрыжаванае субсідаваньне жыльлёвых паслуг. На ліпень 2013 году звыш 55 000 жыхароў Беларусі (5,8% насельніцтва Беларусі) мелі на праве ўласнасьці 2 і больш кватэраў і выплачвалі падатак на нерухомасьць з другой кватэры.

25 студзеня 2023 году Нацыянальны статыстычны камітэт Беларусі паведаміў, што за 2022 год у краіне пабудавалі 49 400 кватэраў агульнай плошчай 4,226 млн кв.м (па 85 кв.м у сярэднім). Пры гэтым 29% (1,222 млн кв.м) плошчы ўзьвялі ў сельскіх паселішчах.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жыльлё
Складнік

**Складнік** (**складаемае**) — апэранд апэрацыі складаньня.

У выразе  a + b  a завуць *першым складнікам*, b&nbsp;— *другім складнікам*, але, паколькі складаньне мае ўласьцівасьць камутацыйнасьці (ад перастаноўкі складнікаў сума не зьмяняецца), то такое адрозьненьне зьяўляецца ўмоўным.

## Глядзіце таксама
* Складаньне
* Сума

## Крыніцы

Катэгорыя:Арытмэтыка
Здабытак

**Здабытак** — вынік апэрацыі множаньня.

Напрыклад, у выразе 
: 5 × 4 = 20

20 — здабытак, а лікі 5 і 4 завуцца множнікамі.

## Пазначэньні
Здабытак лікаў пазначаецца сымбалем × або кропкай · ў сярэдзіне радка, што зьяўляюцца знакамі множаньня. Напрыклад,

: 5 × 4 = 5 · 4 = 20

У альгебраічных выразах знакі множаньня ў асноўным апускаюцца, напрыклад

: A × b = a · b = ab 
: 4 × a = 4 · a = 4a

Для пазначэньня здабытку элемэнтаў пэўнай пасьлядоўнасьці выкарыстоўваецца знак  \prod , напрыклад,

: \prod_{i =1}^N a_i  = a_1 a_2 \ldots a_N  

азначае здабытак элемэнтаў пасьлядоўнасьці ад першага да N-га.

Здабытак бясконцай колькасьці элемэнтаў пазначаецца 
 \prod_{i = 1}^{\infty} a_i 

У мовах праграмаваньня здабытак пазначаецца пераважна астэрыскам *, напрыклад

: 2 * 3.14 * bar

дзе bar — ідэнтыфікатар зьменнай.

## Глядзіце таксама
* Табліца множаньня
* Скалярны здабытак
* Вэктарны здабытак
* Дэкартаў здабытак мностваў
* Група (матэматыка)
* Гільбэртава прастора

Катэгорыя:Арытмэтыка
Табліца множаньня

**Табліца множаньня** (табліца Пітагора)&nbsp;— матэматычная табліца, якая выкарыстоўваецца для вызначэньня апэрацыі множаньня для альгебраічных сыстэмаў.

Табліца множаньня дзесятковых лікаў вывучаецца як складовая частка элемэнтарнай арытмэтыкі па ўсім сьвеце, паколькі яна закладае фундамэнт для арытмэтычных апэрацыяў зь дзесятковымі лікамі. Неабходна вывучаць табліцу да 9 × 9, або да 12 × 12 каб быць спрытным у традыцыйнай матэматыцы.

## Элемэнтарная арытмэтыка

Табліцу множаньня можна запісаць у выглядзе табліцы, загалоўкі радкоў ды слупкоў якой зьяўляюцца множнікамі, а ячэйкі табліцы месьцяць здабыткі, атрыманыя ў выніку множаньня загалоўкаў слупкоў ды радку, на якіх знаходзіцца ячэйка.

Так, напрыклад, значэньня 3×6=18 знаходзяцца на перасячэньні 3 ды 6.

Табліца не зьмяшчае множаньня на 0, паколькі адвольны рэчаісны лік, памножаны на нуль, роўны нулю.

### Васьмярковыя лікі

### Шаснаццатковыя лікі

## Глядзіце таксама
* Колца (альгебра)
* Складаньне
* Адыманьне
* Множаньне
* Дзяленьне

Катэгорыя:Элемэнтарная матэматыка
Сума

**Сума** (ад  — вынік, агульная колькасьць) — вынік апэрацыі складаньня.

Напрыклад, у выразе

: 4 + 5 = 9

9 зьяўляецца сумай, а лікі 4 і 5 завуцца складнікамі.

Сума пазначаецца знакам + (плюс).

Для пазначэньня сумы элемэнтаў пасьлядоўнасьці выкарыстоўваецца сымбаль  \sum , напрыклад

:  \sum_{i=1}^N a_i = a_1 + a_2 + \ldots a_N .

Калі пасьлядоўнасьць бясконцая, то такая сума завецца лікавым шэрагам і пазначаецца

:  \sum_{i=1}^\infty a_i .

У альгебраічны выраз могуць уваходзіць элемэнты, знакі якіх ня вызначаныя наперад. То бок для пэўных элемэнтаў выразу выконваецца апэрацыя складаньня, для іншых&nbsp;— адыманьня. Таму выраз агульнага выгляду, у які ўваходзяць апэрацыі складаньня і адыманьня завуць альгебраічнай сумай. Напрыклад,

: 5 - 4 = 5 + (-4) 
: a-b = a + (-b) 

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Складаньне
* Складнік

Катэгорыя:Арытмэтыка
Беларускі незалежніцкі блёк

**Беларускі незалежніцкі блёк** — беларуская палітычная кааліцыя, утвораная 27 кастрычніка 2009 дэмакратычнымі палітычнымі і грамадзкімі аб’яднаньнямі Беларусі права-цэнтрыскае ідэалёгіі.

## Прынцыпы
Кааліцыя засноўваецца на прынцыпах адстойваньня нацыянальных каштоўнасьцяў, абароны інтарэсаў беларускага бізнэсу і падтрымкі эўраінтэграцыі. Падпісанты кааліцыйнага пагадненьня заявілі, што яднаюць свае намаганьні «дзеля дасягненьня рэальных пераменаў» у Беларусі і дамаўляюцца «ажыцьцяўляць сталую каардынацыю ды супрацу арганізацыяў у падрыхтоўцы і правядзеньні палітычных і грамадзкіх кампаніяў».

## Гісторыя
27 кастрычніка кааліцыйнае пагадненьне аб утварэньні «Беларускага незалежніцкага блёку» падпісалі сустаршыня аргкамітэту па стварэньні партыі «Беларуская Хрысьціянская Дэмакратыя» Віталь Рымашэўскі, лідэр «Маладога Фронту» Зьміцер Дашкевіч, старшыня партыі БНФ Аляксей Янукевіч, лідэр руху «За Свабоду» Аляксандар Мілінкевіч, а таксама кіраўнікі аргкамітэтаў па стварэньні руху «Маладая Беларусь» Артур Фінькевіч, руху салідарнасьці «Разам» Вячаслаў Сіўчык, аб’яднаньня «Правы Альянс» Юрась Карэтнікаў, і Моладзевага хрысьціянска-сацыяльнага саюзу «Маладыя дэмакраты» Аляксандар Шумкевіч.

Стваральнікі кааліцыі заяўляюць, што адкрытыя да супрацы зь іншымі грамадзка-палітычнымі сіламі Беларусі.

У дзень сваёй прэзэнтацыі «Беларускі незалежніцкі блёк» вывесіў па ўсёй Беларусі 100 нацыянальных бел-чырвона-белых сьцягоў.

## Удзельнікі
* Рух «За Свабоду»
* Беларуская Хрысьціянская Дэмакратыя
* Партыя БНФ
* «Малады Фронт»
* Правы Альянс
* Рух салідарнасьці «Разам»
* Рух «Маладая Беларусь»
* МХСС «Маладыя дэмакраты»

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі Беларусі
Пятро Сіманенка

**Пятро Мікалаевіч Сіманенка (Сыманенка)** (; нарадзіўся 1 жніўня 1952 году ў Данецку) — украінскі палітычны дзеяч, старшыня забароненай Камуністычнай партыі Ўкраіны. Народны дэпутат Украіны з другога па сёмае скліканьня, лідэр фракцыі камуністаў. На выбарах Прэзыдэнта Ўкраіны 1999 году выйшаў у другі тур выбараў, дзе саступіў Леаніду Кучму. Пакінуў тэрыторыю Украіны падчас расейскай акупацыі  Кіеўскай вобласьці ў сакавіку 2022 года. Знаходзіцца ў вышуку Службы Бяспекі Украіны. 

## Біяграфія
Нарадзіўся 1 жніўня 1952 году ў Данецку (УССР, СССР). У 1974 годзе скончыў Данецкі політэхнічны інстытут. Працаваў у інстытуце «Донгіправуглемаш». У 1994 годзе абраны дэпутатам ад Чырвонаармейскай выбарчай акругі ў Данецкай вобласьці. 

## Удзел у выбарах

### [[Прэзыдэнцкія выбары ва Ўкраіне 1999 году|Прэзыдэнцкія выбары 1999 году]]
Пятро Сіманенка зьяўляўся кандыдатам на пост прэзыдэнта Ўкраіны на выбарах 1999 і 2004 году. На выбарах 1999 году ён атрымаў падтрымку 5 849 077 галасоў выбаршчыкаў, альбо 22,24%, і разам зь Леанідам Кучмам трапіў у другі тур выбараў. Нягледзячы на падтрымку амаль ўсіх левых сілаў, у другім туры ён прайграў дзейснаму прэзыдэнту Кучме. Пятра Сіманенку падтрымалі 10 665 420 выбаршчыкаў, альбо 37,80%.

### [[Выбары прэзыдэнта ва Ўкраіне (2004)|Прэзыдэнцкія выбары 2004 году]]
На гэтых выбарах ён атрымаў падтрымку 1 396 135 галасоў выбаршчыкаў, альбо 4,97% (чацьвертае месца) Найбольшую падтрымку ён атрымаў на поўдні ды ўсходзе Ўкраіны: за яго кандыдатуру прагаласавалі 10,60% выбаршчыкоў Днепрапятроўскай, 10,04% Хэрсонскай, 8,84% жыхароў Севастопалю. Найменш Пятра Сіманенку падтрымалі выбаршчыкі Заходняй Ўкраіны. Так, яго падтрымлі 0,53% выбаршчыкоў Тарнопальскай, 0,70% Івана-Франкоўскай, ды 0,83% Львоўскай вобласьці.

### [[Выбары прэзыдэнта ва Ўкраіне (2010)|Прэзыдэнцкія выбары 2010 году]]
Пятро Сіманенка зарэгістраваны Цэнтральнай выбарчай камісіяй Украіны як кандыдат ад блёку левых ды левацэнтрысцскіх сілаў. У гэты блёк апрача камуністычнай партыі ўвайшлі таксама Сацыял-дэмакратычная партыя Ўкраіны (аб'яднаная), Усеўкраінскае аб'яднаньне левых «Справядлівасьць» ды Зьвяз левых сілаў. Па выніках выбараў Пятро Сіманенка атрымаў 872 877 галасоў выбаршчыкаў, альбо 3,54% галасоў (шостае месца).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Чырвоная мроя Сіманенкі — Артыкул ва «Украінскім Тыдні»

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 2-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 3-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 4-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 5-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 6-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 7-га скліканьня
Бабінец

**Бабінец** — пярэдняя частка культавага збудаваньня, прызначаная для жанчын, зьяўляўся часткаю асноўнага аб’ёму пад хорамі. Часам бабінцам называлі прыбудову да храма з боку галоўнага фасаду, над якой узводзілі званіцу.

## Глядзі таксама
* Нартэкс

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Хрысьціянская архітэктура
Бягун

**Бягун** ці **чоп** — невялікі драўляны ці мэталічны вал, на якім паварочваліся дзьверы ці ваконная стаўня. Мацаваўся да дзьвярнога ці ставеннага палатна спэцыяльнымі скобамі ці кольцамі (антабамі).

## Літаратура
* *Якимович, Ю.А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Бялільня

**Бялільня** — майстэрня для адбельваньня даматканага льнянога палатна.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Архітэктура паводле збудаваньняў
Катэгорыя:Гісторыя прамысловасьці Беларусі
Багадзельня

**Багадзельня** ці **шпіталь** — будынак, прызначаны для пражываньня старых багадзельцаў. На Беларусі звычайна мела выгляд трохкамэрнага драўлянага збудаваньня і месьцілася пры храмах і манастырах.

## Літаратура
* *Якимович, Ю.А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Хрысьціянская архітэктура
Альтанка

**Альта́нка** — драўляная ці мураваная дэкаратыўная пабудова каркаснай (слупавой) канструкцыі для адпачынку, абароны ад сонца і атмасфэрных ападкаў, часьцей за ўсё выконвалася ў выглядзе ратонд.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Павільёны
Катэгорыя:Садова-паркавыя збудаваньні
Катэгорыя:Хаціны
Бочка (архітэктура)

**Бочка** — дах у форме паўцыліндра з павышанным і завостраным верхам, які ўтварае на фасадзе кілепадобны франтон. Перасячэньне двух бочак утварае крыжовую бочку ці кубаватае пакрыцьцё.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Будаўнічыя канструкцыі
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Буда (прадпрыемства)

**Буда** — лясное прадпрыемства са спэцыяльна абсталяванай печчу для вытворчасьці паташу, смалакурэньня, выганкі дзёгця, выпальваньня дравеснага вугалю і інш.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Лясная прамысловасьць
Катэгорыя:Промыслы і рамёствы
Катэгорыя:Гісторыя прамысловасьці Беларусі
Бычок (архітэктура)

**Бычок** — тып драўлянай абарончай вежы ў выглядзе драўлянага трысьцена, прыстаўленага звонку да абарончай сьцяны. Бычок звычайна быў нізкі і не перавышаў ўзровень сьцен, зьверху пакрываўся на два ці чатыры схілы.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Важніца

**Важніца** — тып збудаваньня, у якім захоўвалі гарадзкі эталён вагаў. Будавалася на гандлёвай плошчы гораду ці мястэчка, часта ў комплексе зь мерніцай ці ратушай.

Паходзіць ад старажытнарускага *[[вага]]*, адкуль перайшло ў беларускую мову.

## У Вялікім Княстве Літоўскім
Звычайна важніца ўяўляла сабой аднапавярховы каменны ці драўляны будынак, накрыты двух-або чатырохсхільным дахам. Унутры была ўласна важніца, там захоўваліся гарадзкія вагі і меры, і мерніца, дзе ўзважвалі і вымяралі тавары. У Вялікім Княстве Літоўскім XV—XVIII стст. важніцы былі ва ўсіх значных гарадах, звычайна на гандлёвых плошчах, часам прымыкаючы да ратушы і гандлёвыў радоў. Так, напрыклад, у ня самым вялікім мястэчку Глыбокім у 1765 року пры 59 крамах была пастаянна дзеючая важніца. Часам іх будавалі на галоўных дарогах у комплексе з мытнямі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* *Юрэвіч А. К.,* *Яновіч А. І.* Старажытныя беларускія меры. — , 1972
* 

Катэгорыя:Гісторыя гарадзкога права
Катэгорыя:Сярэднявечная эканоміка
Катэгорыя:Вагі
Катэгорыя:Камэрцыйныя збудаваньні
Катэгорыя:Адміністрацыйныя збудаваньні
Валакоўня

**Валакоўня** — майстэрня, дзе на спэцыяльных валках пракатваліся адбеленыя халсты. Звычайна будавалася ў комплексе зь бялільняй.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Архітэктура паводле збудаваньняў
Узвалок

**Узвалок** ці апарэль (франц. *apparelle*) — нахілены памост ці земляны насып перад баявой вежай ці галерэяй для камунікацыі ці ўсьцягваньня гармат. Апарэлямі называюць таксама спускі ў рвы, шанцы ці акопы.

## Літаратура
* *Пивоварчик, С.А.* Белорусские земли в системе фортификационного строительства Российской империи и СССР (1772-1941) / С.А. Пивоварчик. - Гродно: ГрГУ, 2006. - 252 с.
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Вазоўня

**Вазоўня** ці **карэтная** — тып збудаваньня ў сядзібах, у корчмах і аўстэрыях, дзе захоўвалі экіпажы. У сядзібах звычайна будавалася ля стайні.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя пабудовы
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Катэгорыя:Дарожная інфраструктура
Галка (архітэктура)

**Галка** — круглы драўляны элемэнт, якім завяршалі дахі, франтоны, атыкі і інш. Звычайна галкі зьяўляліся асновамі для шпіляў, флюгераў і інш.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Галубятня

**Галубятня** — збудаваньне для ўтрыманьня галубоў. Уяўляе сабою невялікую зрубную ці каркасную пабудову, якая ўзводзілася на слупах у цэнтры сядзібнага двара, альбо завяршала сядзібную браму.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя пабудовы
Катэгорыя:Свойскія галубы
Грэбля

* Грэбля — земляны насып у балоцістай мясцовасьці, па якім праходзіў шлях.
* Грэбля — рака ў Касьцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласьці.
* Веславаньне — від воднага спорту.
Васкабойня

**Васкабойня** — майстэрня, дзе вырабляліся васкавыя пліткі. Існавалі пераважна ў гарадах, належалі магістрату, а таксама манастырам.

## Глядзіце таксама
* Капніца

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Воскі
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Грыдня

**Грыдня** ці **грыдніца** — у старажытнасьці вялікае памяшканьне пры двары князя, дзе пражывала грыдзь (малодшая княжацкая дружына), прымалі гасьцей, учынялі ўрачыстыя прыёмы. У XVI—XVII стст. грыдзьдзю называлі асобнае памяшканьне ці асобны дом (флігель), дзе жыла дваровая чэлядзь.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктура паводле збудаваньняў
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Валюшня

**Валюшня**, **сукнавальня** — вытворчая пабудова для вырабу сукна, валёнак і інш.; або машына па іхнім вырабе (**фолюш**). Працавала паводле прынцыпу вадзянога млыну, у якой замест жорнаў выкарыстоўваліся ступы з таўкачамі, якія рухала вадзяное кола.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Вадзяныя млыны
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Катэгорыя:Гісторыя тэкстыльнай прамысловасьці
Грот (архітэктура)

**Грот** — паркавы павільён у выглядзе пячоры ці іншага падземнага збудаваньня.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Садова-паркавая архітэктура
Грэбля (насып)

[250пкс|міні|Грэбля ад [Новы замак (Слуцак)|Новага замку ў Слуцку, XVIII ст.]]
**Грэ́бля** — насыпаная дарога, што ішла праз возера ці балота. Грэблі таксама насыпаліся пры млынавых ставах, вялі да замкаў і інш.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктура паводле збудаваньняў
Мэгарон

**Мэгарон** — тып старажытнагрэцкага жытла ў выглядзе прамавугольнай пабудовы з двухсхільным дахам, з галоўным фасадам з боку тарца, які абазначаў портык (навес, утвораны працягам даху, які абапіраўся на калянаду). Мэгарон стаў правобразам аднаго зь першых тыпаў грэцкіх храмаў, які атрымаў адпаведны назоў.

## Глядзі таксама
* Прастыль
* Амфіпрастыль
* Пэрыптэр
* Дыптэр

Катэгорыя:Старажытнагрэцкая архітэктура
Заезд

**Заезд** — цэнтральная частка карчмы, вялікія сені, куды заязджалі на конях, дзе іх разьмяшчалі і пакідалі на пастой.

## Глядзіце таксама
* Карчма

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Дэісус

**Дэісус** — назва невысокага двух- ці трохяруснага іканастаса з абразамі дэісуснага чыну, які мае ў цэнтры выяву Хрыста, а справа і зьлева ад яго адпаведна — Маці Боскай і Яна Хрысьціцеля, прадстаўленых у традыцыйным жэсьце малітоўнага заступніцтва (трохфігурны дэісус). Можа ўключаць у сябе аналягічныя выявы апосталаў, сьвятых айцоў, пакутнікаў і іншых (шматфігурны дэісус). Асноўны дагматычныя сэнс дэісуснай кампазыцыі — пасрэдніцкая малітва  заступніцтва за род чалавечы перад тварам грознага Нябеснага Цара і Судзьдзі. На фармаваньне дадзенага напрамку ў іканаграфіі вырабіла ўплыў літургія.

Адной з раньніх захаваных прыкладаў дэісусу зьяўляецца фрэска ў рымскай царкве Санта-Марыя-Антыква ў Рыме, якая датуецца VII стагодзьдзем, на ёй Ісус Хрыстос намаляваны ў поўны рост, а Ян Хрысьціцель мае не малітоўны, а паказваючы жэст.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

## Вонкавыя спасылкі
* Вызначэньне эісуса

Катэгорыя:Хрысьціянская архітэктура
Закрыліна

**Закрыліна** — дошка, што закрывала тарэц двухсхільнага даху, часта афармлялася разьбою.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Замёт

**Замёт** — тып агароджы, аснову якой складалі вэртыкальна ўкапаныя ў зямлю шулы з пазамі, у якія закідаліся элемэнты агароджы: бярвеньні, брусы, дылі, жэрдкі, дранкі, дошкі і інш.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Капніца

**Капніца** — майстэрня па плаўленьні воска і вырабе зь яго ў спэцыяльных формах васкавых зьліткаў. Існавалі ў гарадох, пры ратушах. Часам былі аналягічнымі васкабойням.

## Глядзі таксама
* Васкабойня

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктура паводле збудаваньняў
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Клірас

**Клірас** — месца для пеўчых у царкве на ўзвышэньні (салее) перад іканастасам, зьлева і справа ад царскіх варот.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.
* Клирос в интерьере русского храма в XVII—XVIII веках

Катэгорыя:Хрысьціянская архітэктура
Кансоль

**Кансоль** — выступ у сьцяне ці ўмацаваная адным канцом у сьцяне бэлька, яка падтрымлівала карніз, балькон, галерэю, фігуру, вазу ці інш.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Будаўнічыя канструкцыі
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Крэдэнс

**Крэдэнс** — памяшканьне тыпу буфэта, дзе захоўвалі посуд і іншае сталовае начыньне. Існаваў у палацах і сядзібных дамах, звычайна прымыкаў да сталоўкі.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Дзельнік

**Дзельнік** — другі апэранд апэрацыі дзяленьня, лік, на які дзеляць.

Напрыклад, у выразе
: \frac{21}{7} = 3

лік 7 — дзельнік, лік 21 — дзеліва, лік 3 — дзель.

## Глядзіце таксама
* Дзяленьне
* Дзеліва

Катэгорыя:Арытмэтыка
Дзель

**Дзель** — вынік апэрацыі дзяленьня.

Напрыклад, у выразе 
: \frac{7}{3} = 2\frac{1}{3} 

лік  2\frac{1}{3}  зьяўляецца дзельлю. Таксама кажуць, што лік 2 ёсьць дзельлю ад **дзяленьня з астачай** (цэлалікавага дзяленьня) ліку 7 на лік 3, з астачай 1. 

## Глядзіце таксама
* Дзяленьне
* Дзеліва
* Дзельнік

Катэгорыя:Арытмэтыка
Курціна

Назву **Курціна** маюць:
* Курціна — абарончы вал між дзвумя вежамі, рандэлямі, бастыёнамі.
* Курціна — элемэнт садова-паркавай архітэктуры.
Лемех

**Лемех** — драўляная дахоўка, што ўжывалася для пакрыцьця даху, главаў, какошнікаў і іншых элемэнтаў, што завяршалі часткі збудаваньня.

## Глядзіце таксама
* Дахоўка

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Люкарна

**Люка́рна** — невялікі круглы аконны праём у даху, купальным пакрыцьці, тымпане франтону ці шчыпца. Мела распаўсюджаньне ў час готыкі.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Люнэт (архітэктура)

**Люнэт** — аркавы праём у скляпеньні або сьцяне з гарызантальнай ніжняй асноваю. Меў пашырэньне ў пабудовах часоў рэнэсансу і барока.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Дзеліва

**Дзеліва** — першы апэранд апэрацыі дзяленьня, лік, які дзеляць на дзельнік, каб атрымаць дзель. 

Напрыклад, у выразе 
: 21:7 = 3 

лік 21 — дзеліва.

## Глядзіце таксама
* Дзяленьне
* Дзельнік
* Дзель

## Крыніцы

Катэгорыя:Арытмэтыка
Раскат

**Раскат** — прымітыўны тып абарончай вежы, якая мела наверсе адкрытую пляцоўку для устаноўкі гармат.

## Глядзі таксама
* Сьпіс элемэнтаў фартыфікацыі

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Мансарда

**Мансарда** — памяшканьне на паддашку збудаваньня, двухсхільны дах якога мае верхнюю палогую і ніжнюю крутую часткі. Канструкцыя мансарды была распрацавана ў XVII ст. францускім архітэктарам Ф. Мансардам.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Будаўнічыя канструкцыі
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Маштарня

**Маштарня** — тып гаспадарчага збудаваньня ў сядзібах і фальварках, прызначанае для пражываньня конюха і устройства невялікай майстэрні па рамонце экіпажаў. Будавалася часта разам са стайняй.

## Глядзі таксама
* Стайня

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктура паводле збудаваньняў
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Мэзанін

**Мэзанін** — надбудова над сярэдняй часткаю жылога дома (у сядзібах і гарадзкіх дамах). У мэзаніне звычайна зьмяшчаліся жылыя ці дапаможныя памяшканьні, у палацах і замках — парадныя і абарончыя залі. На фасадах мэзанін афармляўся галерэямі, бальконамі, франтонамі ці шчыпцамі.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Мерніца

**Мерніца** — памяшканьне ці пабудова, у якой мералі адпаведна гарадскім эталёнам вагі і аб'ёму прывазныя тавары. Будаваліся на гандлёвых плошчах гарадоў і мястэчкаў, часам на галоўных гандлёвых шляхах пры ўездзе ў паселішча. У большасьці выпадкаў уваходзілі ў склад ратушы ці важніцы.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктура паводле збудаваньняў
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Мякіньнік

**Мякіннік** ці **плеўнік** — гаспадарчае збудаваньне тыпу клеці ці сьвірна, дзе захоўвалі мякіну. Уваходзіла ў склад гумнішча, магло прыбудоўвацца да гумна, стадолу, току ці клуні.

## Глядзіце таксама
* Клець
* Сьвіран

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Надолбы

**Надолбы** — загароджаньне зь бярвеньняў, укапаных у грунт з нахілам у бок праціўніка. Рабіліся звычайна перад валамі для ўмацаваньня абароны гораду ці замка.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс элемэнтаў фартыфікацыі

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Клемэнс Пікель

**Клемэнс Пікель** (, ; нарадзіўся 17 жніўня 1961, Кольдыц, Саксонія, Нямеччына) — нямецкі й расейскі каталіцкі дзяяч, біскуп.

## Адукацыя
У 1968—1978 — навучаўся ў школе, у 1978—1981 у перадэмінарым «Norbertinum» у Магдэбургу. У 1981—1986 навучаўся ў Вышэйшай духоўнай сэмінарыі «Сьвятога Альбрыхта Вялікага» ў горадзе Эрфурт, у 1987—1988 у Душпастырской сэмінарыі ў Нойцэльле.

## Сьвятарства
Высьвечаны на дыякана 19 сьнежня 1987, сьвятара 25 чэрвеня 1988. У 1988—1990 вікарый у парафіі Сьвятой Марыі Магдалены ў горадзе Каменц (Саксонія). 1 жніўня 1990 вызвалены для душпастырскае працы ў СССР.

Ад 1990 займаецца пастырскай дзейнасьцю на тэрыторыі рэспублік былога СССР. У 1990—1991 вікарый у парафіях у Таджыкістане (Душанбэ, Курган-Цюбэ, Вахш). Ад 1991 плябан у парафіі Хрыста Валадара ў горадзе Маркс. У 1992—1998 дэкан Паволскага рэгіёну, ад 1998 сябар Рады сьвятароў Апостальскае Адміністратуры для каталікоў лацінскага абраду Эўрапейскае часткі Расеі.

23 сакавіка 1998 Папам Янам Паўлам II прызначаны тытулярным біскупам Хусыры. Біскупскую сакру атрымаў 7 чэрвеня 1998 у горадзе Маркс. Стаў самым маладым біскупам Эўропы. Ад 23 лістапада 1999 Апостальскі Адміністратар Поўдню Эўрапейскае часткі Расеі. Ад 1999 сябар Канфэрэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Расеі, старшыня камісіі па Справах парафіянаў, рухаў і моладзі і камісіі ККБР «Душпастырства — пакліканьне». Ад 2001 сябар Папскае рады «Cor unum». Ад 11 лютага 2002 ардынарнны біскуп Дыяцэзіі сьв. Клемэнта у Саратаве. 15 сьнежня 2003 нарэшце атрымаў від на жыхарства ў Расеі.

## Вонкавыя спасылкі
* Каталіцкі біскуп атрымаў від на жыхарства
* Герб Яго Эксцэленцыі біскупа Клемэнса Пікэля
* Біскуп дыяцэзіі сьв. Клемэнта ў Саратаве
* На небе нацыянальнасьць не пытаюць
* Біскуп Клемэнс Пікель
* Добры чалавек з Саратава — Фільм пра К.Пікэля
* Каталіцтва ў Паўднёвай Расеі — Блог біскупа

Катэгорыя:Нарадзіліся 17 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Саксоніі
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Расеі
Катэгорыя:Немцы ў Расеі
Катэгорыя:Каталіцтва ў Таджыкістане
Ваўковічы (Гарадзенская вобласьць)

**Ваўко́вічы** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Брольніцкага сельсавету. Знаходзіцца за 12 кілямэтраў ад Наваградку.

## Гісторыя
У верасьні 1939 году актывісты мясцовай партыйнай ячэйкі закатавалі вясковага бацюшку, айца Мікалая Нядзьведзкага.

Старую драўляную царкву, якая прастаяла амаль сто гадоў, саветы разабралі ў 1964 годзе й зрабілі зь яе прыбудову да першай вясковай школы. Пасьля і тую школу раскідалі ды збудавалі новую, цагляную. На 2009 год школа была зачынена. У адным з пакойчыкаў былой школы дзейнічае царква, якую асьвяціў архіепіскап Наваградзкі і Лідзкі Гурый.

Да 22 жніўня 2017 году — цэнтар Ваўковіцкага сельсавету. 22 жніўня 2017 году вёска перадзеная зь ліквідаванага Ваўковіцкага ў склад Брольніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 207 чалавек
* 1999 год — 301 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Ваўковічы на «Radzima.org»

Катэгорыя:Брольніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Кіеўскае ваяводзтва

**Кіеўскае ваяводзтва** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Вялікім Княстве Літоўскім (з 1569 року ў складзе Каралеўства Польскага). Сталіца — места Кіеў.

## Сымболіка
Герб ваяводзтва меў наступны выгляд: «*у чырвоным полі белы Анёл, які трымае ў правай руцэ аголены меч, апушчаны канцом дадолу, у левай — ножны, край якіх дакранаецца да мяча*».

Ваяводзкая харугва была зялёнага колеру і мела два рогі, на адным зь якіх была выява Пагоні, на іншай — анёл і чорны мядзьведзь.

## Гісторыя
Утварылася ў 1471 на аснове колішняга Кіеўскага княства. Падзялялася на Асьцёрскі, Жытомірскі, Кіеўскі, Любецкі, Мазырскі, Оўруцкі, Пуціўльскі, Чаркаскі і Чарнобыльскі паветы.

У 1507 і 1529 атрымала ад вялікага князя Жыгімонта Старога прывілеі, якія гарантавалі ваяводзтву пэўныя аўтаномныя правы.

У часе складаньня Люблінскай уніі (1569) кіеўскія паслы выступілі за далучэньне да Каралеўства Польскага, што зацьвердзіў каралеўскі прывілей ад 6 чэрвеня 1569 року. Тым часам шляхта Мазырскага павету адмовілася ад пераходу пад польскую юрысдыкцыю. Павет далучыўся да Менскага ваяводзтва.

У 1649, паводле Збораўскай дамовы паміж Багданам Хмяльніцкім і каралём Янам Казімерам, частка ваяводзтва разам з Кіеўскім паветам вылучылася ў гетманскае кіраваньне (скасаванае ў 1660). Згодна з Адрусаўскім замірэньнем (1667) у складзе ваяводзтва засталіся толькі правабярэжныя паветы, сам Кіеў, нягледзячы на ўмовы пагадненьня (Рэч Паспалітая згадзілася перадаць Маскоўскай дзяржаве места і ягоныя ваколіцы ў радыюсе 1 мілі толькі да 15 красавіка 1669 року), маскоўскія захопнікі так і не вярнулі. У выніку, сталіцу ваяводзтва перанесьлі ў Жытомір.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) тэрыторыя ваяводзтва апынулася ў складзе Кіеўскага і Валынскага намесьніцтваў Расейскай імпэрыі.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У 2-й палове XVI — 1-й палове XVII падзялялася на Жытомірскі, Кіеўскі і Оўруцкі паветы, якія аб’ядноўвалі Белацаркоўскае, Багуслаўскае, Канеўскае, Корсунскае, Раманаўскае, Чаркаскае і Чыгірынскае староствы.

## Ураднікі

У Сэнаце Рэчы Паспалітай Кіеўскае ваяводзтва мела двух сьвецкіх прадстаўнікоў — ваяводу і кашталяна, а таксама духоўнага — біскупа.

## Крыніцы

## Заўвагі

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Ваяводзтвы Каралеўства Польскага
Паперня

* **[[Паперня (збудаваньне)|Паперня]]** — вытворчая пабудова, прызначаная для вырабу грубай паперы

Назву **Паперня** маюць:

* Паперня — возера ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Паперня — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Паперня — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці
* ГЭС Паперня — малая гідраэлектрастанцыя ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці на рацэ Зэльвянка
Паперня (збудаваньне)

**Папе́рня** — вытворчая пабудова прызначаная для вырабу грубай паперы, якая працавала па прынцыпе вадзянога млына. У шырэйшым сэнсе гэта любая фабрыка, якая займаецца вырабам паперы.

## Гісторыя

Гістарычныя дасьледаваньні паходжаньня папяровых камбінатаў ускладняецца рознымі вызначэньнямі і тэрміналёгіяй сучасных аўтараў: многія сучасныя навукоўцы выкарыстоўваюць гэты тэрмін для абазначэньня абсалютна ўсіх відаў фабрык, незалежна ад таго, ці працуе ён з дапамогай чалавечай сілы, жывёл ці вады. З-за іхнай схільнасьці называць любыя прадпрыемствы па вытворчасьці паперы «млынамі», без дадатковага ўказаньня дакладнага прывада, узрасла складанасьць выяўленьня асабліва эфэктыўнай і гістарычна важнай вытворчасьці вадзянога тыпу.

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Катэгорыя:Арабскія вынаходніцтвы
Паперць

**Паперць** — памяшканьне перад уваходам у храм, якое мела выгляд галерэі.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Хрысьціянская архітэктура
Пякарня

**Пякарня** — гаспадарчая пабудова альбо памяшканьне, дзе выпякалі хлеб. Часам пякарняй называлі курную хату.

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Рэстараны паводле тыпаў
Пілён

**Пілён** — масіўны слуп, які служыў апорай для аркі, перакрыцьця, маста, альбо ў пары зь іншым пілёнам стаяў па бакох увахода ці брамы.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Пінакль

**Пінакль** — дэкаратыўная вежачка ці слупок на контрфорсе ці іншым архітэктурным элемэнце.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
613

## Падзеі
* Мухамад пачаў прапаведаваць іслам

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*
Рыская дамова (1920)

**Рыская дамова 1920 году** — савецка-польская папярэдняя мірная дамова, заключаная ў Рызе 12 кастрычніка 1920 з мэтай сканчэньня Польска-савецкай вайны 1919—1921 гадоў. У дамове былі зацьверджаныя ўмовы папярэдняга міру і перамір’я, заключаныя паміж Польскай Рэспублікай з аднаго боку і Расейскай Фэдэрацыйнай Сацыялістычнай Рэспублікай Саветаў разам з Украінскай Сацыялістычнай Рэспублікай Саветаў. Ратыфікавана польскім Соймам 22 кастрычніка 1920 году . Канчаткова дамова была замацаваная ў выглядзе Рыскай мірнай дамовы 18 сакавіка 1921 году.

## Сутнасьць дамовы

Паводле дамовы войскі Польскай Рэспублікі і РСФСР мусілі спыніцца на лініі Бягомль—Заслаўе—Негарэлае—Тураў. Беларуская дэлегацыя ні ад БНР ні ад БССР увогуле не была запрошаная на перамовы.

У выніку пагадненьня тэрыторыя Беларусі падзялялася на дзьве часткі: Заходнюю Беларусь, якая перадавалася савецкім бокам Польшчы, і БССР на ўсходзе, якая складалася з шасьці паветаў.

## Рэакцыі ў беларускім грамадзтве

Дамова выклікала абурэньне сярод дзеячаў Беларускай Народнай Рэспублікі, таму 20 кастрычніка 1920 году ў Рызе была праведзеная Беларуская нацыянальна-патрыятычная канфэрэнцыя, якая прыняла спэцыяльную рэзалюцыю адносна Рыскай дамовы 1920 году, у якой адзначалася, што «*РСФСР і Польшча, ня маючы агульных межаў і бязьлітасна спусташаючы да гэтага часу Беларусь, змагаючыся на яе тэрыторыі, цяпер палічылі магчымым вырашаць лёс беларускага народу і распараджацца ягонымі землямі без удзелу ягоных прадстаўнікоў, ігнаруючы справядлівыя дамаганьні беларускага народу і ягонага законнага ўраду, не дапусьцілі да ўдзелу ў перамовах ягонай правамоцнай дэлегацыі*», а таксама што нягледзячы на пратэсты дэлегацыі БНР падпісалі дамову з мэтай увесьці ў зман беларускі народ і ягоных кіраўнікоў, прызнаючы незалежнасьць Беларусі, але абыходзячы пытаньне прызнаньня беларускага ўраду. Рэзалюцыя пастанаўляла лічыць дамову неабавязковай для беларускага народу, і «ўсімі спосабамі і сродкамі працягваць барацьбу за незалежную Беларускую Народную Рэспубліку з усімі яе ворагамі».

Заключэньне дамовы вылілася ў хвалю пратэстаў у беларускім грамадзтве, адным зь якіх быў Слуцкі збройны чын.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Гісторыя БНР
Катэгорыя:Польска-савецкая вайна
Катэгорыя:Падзеі 1920 году
Беларусы ва Ўкраіне

**Белару́сы ва Ўкраі́не** () — нацыянальная меншасьць ва Ўкраіне. Паводле вынікаў Перапісу насельніцтва 2001 году, беларусы зьяўляюцца трэцяй па колькасьці этнічнай групай пасьля ўласна ўкраінцаў — 37 мільёнаў 541 тысячаў чалавек (альбо 77,8%) ды расейцаў — 8 мільёнаў 334 тысячаў чалавек (альбо 17,3%). Ва Ўкраіне жыве 275 тысячаў беларусаў, альбо 0,57% ад агульнай колькасьці насельніцтва. Большасьць беларусаў перасяліліся ў выніку міграцыяў 19-20 стагодзьдзяў, але невялікая частка зьяўляецца і аўтахтонамі. Яны жывуць на поўначы Чарнігаўскай ды Ровенскай абласьцей. Таксама ёсьць вэрсія, што карэннае насельніцтва Пуціўльскага раёну у Сумской вобласьці (так званыя ) зьяўляюцца беларусамі.

## Гісторыя

## Беларускія нацыянальныя арганізацыі ва Ўкраіне

## Палітычнае жыцьцё
28 сакавіка 2016 году быў адкрыты Помнік беларусам, якія загінулі за Ўкраіну.

## Вядомыя беларусы ды асобы беларускага паходжаньня ва Ўкраіне

## Глядзіце таксама
* Усеўкраінскі саюз беларусаў
* Гаруны
* Сьпіс беларусаў, якія загінулі за Ўкраіну

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Згуртаваньне беларусаў сьвету — арганізацыі ва Ўкраіне
* Посольство Республики Беларусь в Украине
Прастыль

**Прастыль** — тып антычнага храма, які меў чатыры калёны на пярэднім фасадзе. Паняцьце таксама выкарыстоўваецца для абазначэньня портыка, які выступае за лінію фасада.

Катэгорыя:Старажытнагрэцкая архітэктура

## Глядзі таксама
* Мэгарон
* Амфіпрастыль
* Пэрыптэр
* Дыптэр
Амфіпрастыль

**Амфіпрастыль** — тып антычнага храма, пярэдні і задні фасад якога мелі портыкі з чатырма калёнамі. Часам з тыльнага фасаду меўся ўваход у скарбніцу. Амфіпрастыль, такім чынам, набываў двухбаковую арыентацыю.

## Глядзі таксама
* Мэгарон
* Прастыль
* Пэрыптэр
* Дыптэр

Катэгорыя:Старажытнагрэцкая архітэктура
Пэрыптэр

**Пэрыптэр** — тып антычнага храму, які меў калянаду з усіх бакоў. Асноўныя рысы клясычнага пэрыптэру склаліся да VII ст., у далейшым ішло ўдасканаленьне сыстэмы канструкцыяў і прапорцыяў пэрыптэра.

## Глядзі таксама
* Мэгарон
* Прастыль
* Амфіпрастыль
* Дыптэр

Катэгорыя:Старажытнагрэцкая архітэктура
Дыптэр

**Дыптэр** — тып антычнага храма, наас якога быў абкружаны з усіх бакоў двайной ці трайной калянадаю (часьцей за ўсё іянічнага ордэру)

## Глядзі таксама
* Мэгарон
* Прастыль
* Амфіпрастыль
* Пэрыптэр

Катэгорыя:Старажытнагрэцкая архітэктура
Архітэктурны ордэр

**О́рдэр** (строй, парадак) — вобразны й канструктыўны строй грэцкай архітэктуры (пераважна храмаў), або парадак суадносінаў нясучай часткі (калёнаў) й нясомай (антаблемэнту). Эстэтычная гармонія ордэрнай сыстэмы грунтавалася на мэтазгоднай гармоніі суадносінаў частак, якія ўтвараюць адзінае цэлае. Ордэр зьяўляецца агульнай сыстэмай правілаў, якая зыходзіць з агульнага мэтаду вырашэньня, што стварала магчымасьць шырокай творчасьці ў межах ордэрнай сыстэмы.

Катэгорыя:Старажытнагрэцкая архітэктура
Вартан Гунанян

**Вартан Гунанян** (; 1644, Такат, Вялікая Армэнія, Асманская імпэрыя, цяпер іл Такат, Турэччына — 8 чэрвеня 1715, Львоў, Рэч Паспалітая, цяпер Украіна) — армянакаталіцкі касьцёльны дзеяч, арцыбіскуп.

## Біяграфія
У 1665 прыбыў у Львоў у якасьці дыякана разам з Паўлам з Такату, легатам эчміядзынскага патрыярха. Уступіў у калегію айцоў тэатынаў у Львове, адукацыю працягнуў у Папескім калегіюме ў Рыме, дзе атрымаў ступень доктара тыялёгіі. У траўні 1675 высьвечаны на біскупа тытулярнага Эпіфаніі ў Кілікіі, прызначаны біскупам-каад’ютарам Львоўскае армяна-каталіцкае архідыяцэзіі. У 1677 выехаў зь місыйнай працай у Вялікую Армэнію, дзе быў зьняволены на загад каталікоса Элеазара. У 1681 прызначаны Львоўскім армянскім арцыбіскупам, але ў Рэч Паспалітую здолеў вярнуцца толькі ў 1686 праз заступніцтва польскага караля Яна Сабескага і папы Інакенцыюса XI.

5 лістапада 1686 афіцыйна пачаў кіраваць архідыяцэзіяй. У 1691 зладзіў у Львове сынод армянскага касьцёлу. на якім было вырашана канчаткова паравць сувязі з Эчміядзынам, былі вырашыныя пытаньні літургіі. Заснаваў палац біскупа й капліцу сьвятога Рыгора Асьветніка ў Камянцы-Падольскім, кляштар армянскіх бэнэдыктынак у Львове, пашырыў вунію з Рымскім касьцёлам сярод армянаў Трансыльваніі й Малдовы. У 1695 адышоў ад справаў, біскупамі-каад’ютарамі пры ім былі прызначаныя Дэадат Нэрсэсовіч (памёр у 1709), а пасьля Ян Тобіяш Аўгустыновіч.

Пахаваны ў труне львоўскіх арцыбіскупаў у армянскай катэдры ў Львове. Жалобную імшу цэлебраваў львоўскі лацінскі мэтрапаліт Ян Скарбэк.

## Літаратура
* M.Bohosiewicz, Wartan Hunanian [w:] Polski Słownik Bograficzny, 1962—1964
* Archbishop Jan Tobiasz Augustynowicz

## Вонкавыя спасылкі
* Abp Wartan Hunanian (1681—1715)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1644 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Турэччыне
Катэгорыя:Львоўскія армянакаталіцкія біскупы
Катэгорыя:Памерлі 8 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1715 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Львове
PHP

**PHP** ( — «PHP: гіпэртэкставы прэпрацэсар»,  (стар.) — «Прылады для асабістых вэб-старонак») — сцэнарная мова, разробленая для генэраваньня HTML-старонак на баку вэб-сэрвэра і працы з базамі зьвестак. На бягучы час падтрымліваецца пераважнай большасьцю хостынг-кампаніяў. Зьяўляецца часткай LAMP — папулярны камплект для вэб-сэрвэраў (Linux, Apache, MySQL, PHP, у некаторых выпадках гэтаксама Python і Perl).

PHP — праект, які падтрымліваецца сотнямі дабраахвотных, якія займаюцца як непасрэдна ядром PHP, але і ягонымі пашырэньнямі, ці дакумэнтацыяй.

## Гісторыя
Праца над PHP як шэрагам розных прыладаў для CGI, напісаных на C, была распачатая дацкім праграмістам Расмусам Лердорфам у 1994 годзе. Галоўнай іх мэтай была замена Perl-сцэнараў, якія патрабаваліся для працы ягонай хатняй старонкі (адгэтуль пайшла першапачатковая назва *Personal Home Page*). Прылады выкарыстоўваліся з рознымі мэтамі: адлюстраваць інфармацыю пра Расмуса, альбо захаваньня статыстыкі наведваньняў. Ён дадаў да PHP яго «Інтэрпрэтатар формаў» (), атрымаўшы PHP/FI.

## Выкарыстаньне PHP
У Сеціве PHP — агульнамэтавая сцэнарная мова праграмаваньня, прыстасаваная ў першую чаргу для вэб-разробак. Часьцей за ўсё PHP працуе ў складзе вэб-сэрвэра: PHP-код з запытанага файла выконваецца і, звычайна, генэруе зьмест. Між тым, у выпадках, калі сэрвэрам PHP і кліентам зьяўляецца адзін кампутар, PHP можна выкарыстоўваць як прыладу для выкананьня сцэнараў каманднага радку (з дапамогай PHP CLI) ці вырабляць GUI-праграмы (з дапамогай PHP-GTK).

Перш за ўсё, PHP дзейнічае як фільтар, прапуская празь сябе ўведзеныя зьвесткі і апрацоўвая іх, выводзіць рэзультат рознымі шляхамі.

Хоць мова й была створаная для дынамічных ўэб-старонак, сёньня галоўнай спэцыялізацыяй зьяўляецца праца са сцэнарамі на баку сэрвэра, як і ў іншых сцэнарных мовах, якія ствараюць дынамічны зьмест, дасылаемы з сэрвэра да кліентаў, напрыклад: Active Server Pages ад Microsoft, JavaServer Pages ад Sun Microsystems і mod perl. PHP таксама прыцягнуў мноства распрацоўшчыкаў да стварэньня фрэймворкаў дзеля пашырэньня распаўсюджанасьці хутка разгортваемых прадуктаў. Некаторыя зь іх — CakePHP, CodeIgniter, Zend Framework і іншыя — прапануюць уласьцівыя іншым фрэймворкам функцыі для хуткай распрацоўкі галоўным чынам сайтаў.

Па стану на ліпень 2007 году модуль mod_php зьяўляецца найбольш папулярным модулем для Apache.

## Вонкавыя спасылкі

* PHP: Hypertext Preprocessor

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’ектна-арыентаваныя мовы праграмаваньня
Катэгорыя:Скрыптовыя мовы
Катэгорыя:Інтэрпрэтаваныя мовы
Катэгорыя:Мовы з дынамічнай тыпізацыяй
Катэгорыя:Мовы праграмаваньня
Ёзэф Вэрт

**Ёзэф Вэрт**, таксама **Ёсіф Вэрт** SJ (, ; нарадзіўся 4 кастрычніка 1952, Караганда, Казаская ССР) — расейскі каталіцкі дзеяч, біскуп.

## Сям’я
Паходзіць зь сям’і этнічных немцаў, якія былі выселеныя савецкім урадам у Казахстан. Дзед біскупа па мячы *Ёзэф Вэрт* (1871, Шонхен, цяпер Панінскае, Саратаўская вобласьць — 1951), жанаты з *Паўлінай Дэмунд* (1881, Шонхен — 1933), у 1929 быў дэпартаваны як кулак. Дзед біскупа па кудзелі Дамінік Гёрнэр (нарадзіўся ўнавакольлі Адэсы) каля 1931 быў дэпартаваны ў Казахстан. Сам біскуп быў 2-м з 11-і дзяцей *Ёгана* (1 кастрычніка 1923, Шонхен — 18 лістапада 1995, Ільбэнштат, Нямеччына) і *Марыі з Гёрнэраў* (нарадзілася 23 сьнежня 1931, Адэса, Украіна) *Вэртаў*.

## Біяграфія
Пасьля службы ў Савецкім войску, у 1975, паступіў у падпольны навіцыят Ордэна езуітаў у Летуве. У 1977 стаў манахам гэтага ордэна. У 1979 паступіў у Ковенскую духоўную сэмінарыю. 27 траўня 1984 быў пасьвечаны ў сьвятара. Праслужыўшы год у Сьвянцянах, быў накіраваны ў Акцюбінск (Казахстан), а затым у 1987—1991 служыў у Марксе (Саратаўская вобласць).

13 красавіка 1991 прызначаны апостальскім адміністратарам для каталікоў азіяцкае часткі Расеі і пасьвечаны на тытулярнага біскупа Бульны (да 2002). 18 траўня 1998 пасьля падзелу адміністратуры на дзьве часткі ўзначаліў каталікоў Заходняе Сыбіры. 11 лютага 2002 — пасьля ўсталяваньня Ватыканам каталіцкіх дыяцэзіяў у Расеі — узначаліў дыяцэзію Перамяненьня Панскага з цэнтрам у Новасыбірску. У сьнежні 2004 прызначаны ардынарыем для каталікоў бізантыйскага абраду. У студзені 2005 прызначаны старшынём Канферэнцыі каталіцкіх біскупаў Расеі. У сакавіку 2008 пераабраны на другі тэрмін.

## Узнагароды
* Камандор ордэну «За заслугі перад Фэдэратыўнай Рэспублікай Нямеччына» (2005).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
# Біскуп Ёзэф Вэрт: Касьцёл паслаў мяне да рэальнай грэкакаталіцкай паствы, а не да віртуальнай
# Біскуп Ёзэф Вэрт аспрэчыў слых аб тым, што ён можа стаць Папам Рымскім
# Герб Яго Эксцэленцыі біскупа Ёзэфа Вэрта
# Копіі зыходных публікацый для матэрыялу: Абраны новы старшыня Канфэрэнцыі каталіцкіх біскупаў Расеі
# Біскуп Ёзэф Вэрт (сайт Катэдральнага касьцёлу Перамяненьня Панскага ў Новасыбірску)
# Біскуп Ёзэф Вэрт (Joseph Werth) Catholic.Ru. Заходняя Сыбір. Біскуп
# Каталікі бізантыйскага абраду ў Расеі
# Біскуп Ёзэф Вэрт , S.J.

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Карагандзе
Катэгорыя:Расейскія каталіцкія біскупы
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Немцы ў Расеі
Катэгорыя:Расейская грэкакаталіцкая царква
Зэўс

**Зэўс** (, мікен. **di-we** «Дзій») — у грэцкай міталёгіі вярхоўнае божышча, сын тытанаў Кронаса й Рэі. Усемагутны бацька багоў, уладар вятроў і хмараў, дажджу, грымотаў і маланкі.

## Зьяўленьне і станаўленьне
Зэўс зьяўляецца сынам тытанаў Кронаса ды Рэі. Кронас, баючыся напаткаць лёс свайго бацькі Ўрана і быць зьвергнутым сваімі дзецьмі, загадаў Рэі прыносіць сваіх народжаных немаўлят да сябе, каб пазбавіцца іх. Кожны раз ледзь вытрымлівала мацярынскае сэрца калі Кронас праглынаў чарговае дзіця. Перад зьяўленьнем Зэўса ўжо пецярых немаўлят пазбавіўся тытан: Гестыі, Дыметры, Геры, Аіда і Пасэйдона. І Рэя, па радзе сваіх бацькоў Урана ды Геі схавалася ў пячоры, што на Крыце, дзе і нарадзіла тайна малодшага Зэўса, а Кронасу замест дзіця аддала запеленаны камень.

Пакуль Зэўс рос на Крыце, німфы Адрастэя і Ідэя забаўлялі малога, кармілі малаком казы Амалфэі, пчолы насілі мёд з высокай гары Дзікты, а пры ўваходзе ў пячору стаялі юныя курэты, што білі ў шчыты кожны раз, калі малы плакаў, каб гэтага не пачуў жорсткі Кронас.

Пасталеўшы, Зэўс вымусіў Кронаса вярнуць паглынутых ім братоў і сясьцёр, зь якімі, пасяліўшыся на гары Алімп, і прадоўжыў барацьбу з тытанамі. На бок паўстанцаў сталі некаторыя тытаны, таксама цыклёпы і вызваленыя Зэўсам сторукія веліканы-гекатанхэйры. Пасьля працяглай барацьбы богі перамаглі тытанаў, якіх скавалі і зрынулі ў вечную цемру Тартара, у меднай нязломнай брамы якога паставілі на стражу сторукіх гекатанхэйраў. Даведаўшыся аб лёсе сваіх дзяцей-тытанаў, Гея разгневалася на Зэўса, і нарадзіла ад Тартара стогаловую пачвару Тыфона, якога Зэўс, ўрэшце, таксама скінуў у Тартар.

Дасягнуўшы перамогі над усімі ворагамі і ўсталяваўшы мір і супакой, богі падзялілі паміж сабой вотчыну: Зэўс узяў сябе недасяжнае неба, Аід — падземнае царства душ памерлых, а Пасэйдон — марское бязьмежжа.

## Літаратура
*
Павал (дойлідзтва)

**Павал** — пашыраная верхняя частка зруба, якая служыла асноваю для даху і абараняла сьцены ад ападкаў.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Будаўнічыя канструкцыі
Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва