open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Помнік князю Гедзіміну (Ліда)

**По́мнік кня́зю Гедзімі́ну** — конная скульптура на пляцоўцы ля Лідзкага замку (на рагу вуліцаў Грунвальдзкай і Замкавай), першы і адзіны помнік вялікаму князю літоўскаму Гедзіміну ў Беларусі.

## Гісторыя
У кастрычніку 2017 году Лідзкі райвыканкам абвясьціў конкурс на лепшы эскіз скульптуры «Заснавальнік замка — князь Гедзімін», у якім узялі ўдзел 28 прац. У лютым 2018 пасьля падліку галасоў перамог сумесны эскіз скульптараў Вольгі Нячай і Сяргея Аганава.

Былі спрэчкі па напісаньні імя князя «Гедзімін» ці «Гедымін», але Рэспубліканская мастацка-манумэнтальная рада зацьвердзіла на помніку надпіс «Гедымін».

12 жніўня 2019 году пачаліся працы па ўсталяваньні помніку. Мяркуецца яго афіцыйнае адкрыцьцё адбудзецца 7 верасьня, пад час сьвяткаваньня Дня гораду. Помнік усталяваны на грошы лідзкага прадпрыемства «Белтэкс оптык».

## Апісаньне
Бронзавая конная статуя князя, вагай каля 3 тонаў і вышынёй да 6 мэтраў, будзе пастаўленая на высокі пастамэнт. Гедзімін паказаны ў дасканалых рыцарскіх дасьпехах, але без шалому і ў багатым убраньні. На галаве князя карона, бо ён, як раней і Міндоўг, называў сябе каралём. Яго рука ўладна ляжыць на мячы, што сымбалізуе сабой ваяўнічы характар улады таго гістарычнага пэрыяду. Аднак, меч не аголены і першую чаргу зьяўляецца сымбалям абароны і аховы княства. Пастамэнт выкананы з грубага граніту, сымбалізуе сабой краіну. Доўгая мантыя, як адзнака княжацкай улады, цяжкай драпіроўкай спадае на пастамэнт, часткова ахінае яго, уяўляе сабой сымбаль апекі над дзяржавай. Пры ўсёй мастацкай абагульненасьці вобразу Гедзіміна, ягонае аблічча адпавядае гістарычнай праўдзе, чаму паспрыялі шматлікія кансультацыі з навукоўцамі.

На гранітным пастамэнце зьмешчаныя імя князя і адзін зь дзяржаўных сымбаляў Вялікага Княства Літоўскага — герб «Калюмны» (або «Слупы Гедзіміна»).

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2019 годзе
Катэгорыя:Славутасьці Ліды
Катэгорыя:Беларускія конныя статуі
Катэгорыя:Грунвальдзкая вуліца (Ліда)
Катэгорыя:Замкавая вуліца (Ліда)
Катэгорыя:Гедзімін
Катэгорыя:Помнікі заснавальнікам гарадоў
Катэгорыя:Помнікі манархам
Памор’е

**Памо́р’е** або **Памяранія** — гістарычная краіна на тэрыторыі сучасных Польшчы й Нямеччыны ў вусьці Рэкніцы, Одры й Віслы пры Балтыйскім моры.

Назва краю (каш./пам. Pòmòrskô, Pòmòrzé, лац. Pomerania, ням./шв. Pommern) паходзіць ад геаграфічнага становішча «каля мора».

## Гісторыя
У Х стагодзьдзі Памор’е насялялі памаране ў складзе Польскай дзяржавы. У 1181 годзе Заходняе Памор’е трапіла ў васальную залежнасьць ад Сьвятой Рымскай імпэрыі нямецкага народу. Да 1637 году захоўвалася мясцовая славянская княжацкая дынастыя, пасьля чаго край зазнаў анямечваньне. У 1308—1309 гадох Тэўтонскі ордэн захапіў Гданьскае Памор’е. У выніку Трынаццацігадовай вайны 1454—1466 гадоў Польскае каралеўства адваявала яго. Паводле Вэстфальскага міру 1648 году Швэцыя атрымала Заходняе Памор’е і частку Ўсходняга, а рэшту апошняга атрымала нямецкае княства Брандэнбург. У выніку падзелаў Рэчы Паспалітай пры канцы XVIII стагодзьдзя Гданьскае Памор’е далучылі да Прусіі. Паводле Вэрсальскай мірнай дамовы 1919 году Польская Рэспубліка атрымала Ўсходняе Памор’е бяз Гданьска. Патсдамская канфэрэнцыя 1945 году перадала ў склад Польшчы большую частку Памор’я да ракі Одры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Нямеччыны
Косьцевічы (Ваўкавыскі раён)

**Ко́сьцевічы** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Гнезнаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Вядома з канца XVII стагодзьдзя. У 1796 годзе адна частка вёскі належала Францішку Рамэру, а другая — плябаніі Гнезнаўскага касьцёлу. У 1836 годзе прыватная вёска, 14 двароў, 49 жыхароў.

7 лютага 1912 году адбыліся хваляваньні сялянаў супраць харчовага падатку. Загінулі П.Ю.Сендлер, В.А.Антончык, І.В.Радзівон, Я.Я.Піваварчык, В.М.Дзергавец. У 1914 годзе 34 двары, 221 жыхар.

## Насельніцтва
* 2009 год — 43 чалавекі
* 2004 год — 30 двароў, 50 жыхароў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гнезнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Андрэевічы

**Андрэ́евічы** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Гнезнаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Вядома з 1473 году. У 1796 годзе фальварак і вёска, належалі Ануфрыю Тулоўскаму, пражывалі 82 селяніны. У 1836 годзе прыватная вёска, 19 двароў, 170 жыхароў. У 1914 годзе 42 двары, 260 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2009 год — 110 чалавек
* 2004 год — 73 двары, 146 жыхароў.

## Інфармацыя для турыстаў
* На чыгуначнай станцыі мэмарыяльная шыльда ў гонар Паўла Сяўко (1903-1948), камуністычнага дзеяча Заходняй Беларусі. Забіты ў 1948 годзе. Дошка ўсталявана ў 1975 годзе 

## Крыніцы

Катэгорыя:Гнезнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі
Даўрэн Кыстаўбаеў

**Даўрэн Кыстаўбаеў** (; 4 лютага 1990, Алматы, КССР) — казахстанскі кібэрспартовец, прафэсійны гулец у Counter-Strike. Чэмпіён PGL Major Kraków у складзе Gambit Esports.

## Кар’ера
Срэбны прызэр сьвету паводле WCG 2005.

Даўрэн, які гуляў у такіх камандах, як k23, NEXT.kz, UNiTED, пераходзіць на новую кібэрспартовую дысцыпліну Counter-Strike: Global Offensive, дзе гуляў у Virtus.pro.

6 чэрвеня 2013 року праз асабістыя праблемы Даўрэна замянілі на GuardiaN.

Вырашыўшы свае праблемы, AdreN перайшоў у маладую каманду «Astana Dragons». Пасьля некалькіх месяцаў каманда распусьцілася пасьля таго, як не апраўдала чаканьняў, але 9 сакавіка 2014 каманда вяртаецца пад банэрам HellRaisers.

У верасьні Даўрэн пакідае HellRaisers празь нестабільныя вынікі. Адразу ж ён далучыўся да каманды dAT.Team, замяніўшы ў ёй капітана Pr1zraK’a, але 15 студзеня ён пакідае каманду і зноў вяртаецца ў HellRaisers разам з flamie, замяніўшы s1mple і markeloff, якія пакінулі каманду.

Праз тое, што каманда ня здолела трапіць на DreamHack Open Cluj-Napoca 2015, Даўрэн зьмяняе каманду на Gambit Esports. Пасьля несуцяшальных вынікаў у пэрыяд жніўня 2017 року па кастрычнік 2018 року, з 17 кастрычніка 2018 року выстаўлены на трансфэр.

З 7 студзеня 2019 року AdreN становіцца гульцом FaZe Clan. Кантракт разьлічаны да сканчэньня Intel Extreme Masters Season XIII — Katowice Major 2019, то бок да 3 сакавіка. Трэнэрам каманды стаў Янка Паўнавіч, які раней працаваў з MIBR, замяніўшы сыйшоўшага Робэрта Дальстрома.

Першым турнірам для AdreN у складзе FaZe Clan стаў iBUYPOWER Masters IV. Чэмпіянат прайшоў у ЗША з 19 па 20 студзеня.

13 траўня было абвешчана пра замену ў складзе Faze Clan, AdreN быў заменены на польскага гульца Neo.

25 чэрвеня 2019 року AdreN пераходзіць у каманду AVANGAR ў якасьці замены гульца fitch.

## Крыніцы

Катэгорыя:Казахстанскія кібэрспартоўцы
Катэгорыя:Прафэсійныя гульцы ў Counter-Strike
Катэгорыя:Прафэсійныя гульцы ў Counter-Strike: Global Offensive
X86

**x86** () — архітэктура працэсара і аднайменны набор камандаў, упершыню рэалізаваная ў працэсарах кампаніі «Інтэл». Назва ўтвораная ад дзьвюх лічбаў, якімі заканчваліся назвы працэсараў «Інтэл» раньніх мадэляў — 8086, 80186, 80286 (i286), 80386 (i386), 80486 (i486). За час свайго існаваньня набор камандаў пастаянна пашыраўся, захоўваючы сумяшчальнасьць з папярэднімі пакаленьнямі. Акрамя «Інтэл», набор камандаў x86 таксама рэалізаваны ў працэсарах іншых вытворцаў: AMD, IBM, Siemens, VIA, Transmeta, IDT, Zhaoxin, НВА Інтэграл і інш. У цяперашні час для 32-разраднай вэрсіі архітэктуры існуе яшчэ адна назва — IA −32 (Архітэктура «Інтэл» — 32).

## Храналёгія
У табліцы ніжэй прыведзены мадэлі працэсараў і сэрыі мадэляў, якія рэалізуюць варыянты набору інструкцый x86 у храналягічным парадку. Кожны элемэнт радка характарызуецца значна ўдасканаленымі або камэрцыйна пасьпяховымі дызайнамі мікраархітэктуры працэсара.

## Вонкавыя спасылкі

* x86 CPUs guide
* Why Intel can't seem to retire the x86
* 32/64-bit x86 Instruction Reference
* Intel Intrinsics Guide, an interactive reference tool for Intel intrinsic instructions
* Intel® 64 and IA-32 Architectures Software Developer’s Manuals
* AMD Developer Guides, Manuals & ISA Documents / AMD64 Architecture

Катэгорыя:Цэнтральны працэсар
Катэгорыя:Архітэктуры набораў інструкцыяў
Катэгорыя:Архітэктура x86
Бітва пад Пружанамі (1920)

**Бі́тва пад Пружа́най** — адна зь бітваў у часе вайны Савецкай Расеі з Польшчай 1919—1920 рокаў, што адбывалася 26 ліпеня 1920.

## Перадумовы
У ліпені 1920 Міхаіл Тухачэўскі пачаў  на .  прарвала польскую абарону на правым (паўночным) флянзе і стала пагражаць акружэньнем . З 7 ліпеня польскія войскі пачалі агульнае адступленьне, аднак з баямі стрымалі пляны Тухачэўскага выцясьніць іх да палескіх балотаў.

10 ліпеня палякі пакінулі Бабруйск, 11 ліпеня — Менск, 14 ліпеня бальшавікі ўвайшлі ў Вільню. 17 ліпеня была ўзятая Ліда, 19 ліпеня — Горадня і Баранавічы.

 адступала па лініі Слуцак — Слонім. 14-ы батальён сапёраў, які ўваходзіў у склад дывізіі, пры адыходзе ўзрываў масты і чыгуначную інфраструктуру, адыходзячы з баямі празь Якшычы, Сіняўку, Слонім, Ружану, Пружану да Лінова, дзе злучылася з 3-й кампаніяй, што адступала ад Бярозы-Картускай.

## Сілы бакоў

## Хада бітвы
Бальшавіцкія войскі, заняўшы Пружану, пагражалі зайсьці ў тыл 14-й дывізіі пяхоты, што адступала з Ружаны. З мэтай спыненьня расейскага наступу была створаная група пад даводзтвам , куды ўвайшлі таксама 1-я і 2-я кампаніі сапёраў пад даводзтвам . 26 ліпеня адбылася атака на расейцаў, і Пружана пераходзіла з рук у рукі некалькі разоў.

Кампаніі сапёраў, наступаючы ўздоўж палявой дарогі Загор’е — Доўгае, змусілі расейцаў адступіць з Купліну на Дабучын. Калі расейцы перайшлі ў наступ на Пружану,  з кампаніямі сапёраў кантратакаваў і адкінуў ворага, пасьля чаго польская пяхота перайшла ў контранаступ. Войскі Балахоўскага перакрылі расейцам адыход да Дабучыну, і чырвонаармейцы былі разьбітыя сіламі III батальёну 58-га пяхотнага палку. У гэтай бітве палякі страцілі 3 чалавек забітымі і 11 параненымі.

За свой чын Вітальд Балахоўскі быў узнагароджаны крыжам Virtuti Militari V клясу.

## Вынікі
Адступленьне палякаў працягнулася, 14-ы батальён сапёраў адышоў праз Кобрынь і Жабінку да Янава-Падляскага. Пазьней у сувязі з падрыхтоўкай да бітвы на Вісьле 14-я пяхотная дывізія адступіла ў раён Дэмбліна, а 14-ы батальён сапёраў 11 жніўня прыбыў у Акунеў, каб займацца фартыфікацыяй варшаўскіх прадмесьцяў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Бітвы савецка-польскай вайны на Пружаншчыне

Пружана
Катэгорыя:Гісторыя Пружанаў
Катэгорыя:Падзеі 1920 году
Катэгорыя:Падзеі 26 ліпеня
Пяскі (Лепельскі раён)

**Пяскі́** — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Каменскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 19 чалавек
* 1999 год — 47 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Лепельскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёну
Пашкава

Назву **Пашкава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Пашкава — вёска ў Пастаўскім раёне
** Пашкава — вёска ў Сеньненскім раёне

## Падвойныя назвы
* Новае Пашкава
* Старое Пашкава

## Глядзіце таксама
* Пашкішкі
* Пашкавічы
* Пашкі
* Пашко
* Пашкова
* Пашкоў
* Пашкоўцы
* Пашкоўшчына
Надзея Кавалірава

**Надзе́я Ка́валірава** (), у дзявоцтве **Надзея Мо́раўкава** (; 13 лістапада 1923, Опачна, Чэхаславаччына — 20 студзеня 2017, Пардубіцы, Чэхія) — чэская парамэдык, абаронца правоў чалавека, палітычны вязень за камуністычным часам.

## Жыцьцяпіс
Надзея Мораўкава нарадзілася ў міжваеннай Чэхаславаччыне. Далучылася да Чэскай нацыянальна-сацыяльнай партыі. З 1945 року навучалася мэдыцынскім факультэце Карлавага ўнівэрсытэту. У 1948, пасьля прыходу да ўлады камуністаў, выключаная з унівэрсытэту як палітычна ненадзейная, хоць з Нацыянальна-сацыяльнай партыі выйшла раней.

У 1949 року выйшла за доктара права Іржы Каваліра, сябра КПЧ, які быў судзьдзём у Празе, а пазьней перайшоў у Міністэрства ўнутраных справаў. Працавала мэдсястрой на ўранавых шахтах, стала ўдзельніцай апазыцыйнага руху. У 1956 року па абвінавачаньні ў дзяржаўнай здрадзе і шпіянажы асуджаная да пяці гадоў пазбаўленьня волі. Вызваленая ў 1959 пасьля трох гадоў зьнявольненьня. Працавала рознарабочай, памочніцай токара, дзяржслужбоўкай. У эпоху нармалізацыі цягам 18 гадоў працавала ў Міністэрстве працы і сацыяльных справаў.

Па рэвалюцыі стала намесьніцай кіраўніка Канфэдэрацыі палітычных вязьняў Чэскай рэспублікі, з 2003 і да скону была ейнай кіраўніцай. У 2007—2013 роках узначальвала Інстытут дасьледаваньня таталітарных рэжымаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Опачна
Катэгорыя:Памерлі ў Пардубіцах
Катэгорыя:Чэскія праваабаронцы
Катэгорыя:Чэскія мэдыкі
Катэгорыя:Чэхаславацкія дысыдэнты
Катэгорыя:Чэхаславацкія зьняволеныя
Катэгорыя:Чэскія антыкамуністы
Катэгорыя:Чэхаславацкія грамадзкія дзеячы
Катэгорыя:Выпускнікі Карлавага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Томаша Масарыка
Катэгорыя:Сябры Чэскай нацыянальна-сацыяльнай партыі
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Прагі
Канюшы

**Каню́шы** — наглядчык за дзяржаўнымі табунамі і стайнямі.

Пасада канюшага вядомая са Старажытнасьці. У Рымскай рэспубліцы дыктатар прызначаў канюшага сваім намесьнікам на 6 месяцаў. Адпаведныя пасады існавалі і пры дварах валадароў краінаў Азіі. З ХІ стагодзьдзя канюшы цівун згадваецца пры двары князёў  Русі, а ў Польскім каралеўстве — канюшы. Першым вядомым дворным канюшым у Вялікім Княстве Літоўскім быў Ян Няміра, які ў 1398 годзе згадваецца пры двары вялікага князя Вітаўта. У паветах пасада называлася канюшы земскі. З XVII стагодзьдзя пасада вялікакняскага канюшага замацоўваецца ў якасьці прыдворнай. Меў у падначаленьні падканюшага.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прыдворныя чыны
Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Жыгулі

**Жыгулі́** — вёска ў Дрысенскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Шайтараўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 183 чалавекі
* 1999 год — 239 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Шайтараўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дрысенскага раёну
Чамбул

**Чамбул** ( — загон) — мабільны аддзел татарскай коньніцы, заданьнем якога было — асобна да галоўных сіл — выконваць рэйд у тыл ворага з мэтай дэзарганізацыі і адцягваньня ўвагі ад дзеяньняў асноўных сіл, а таксама нападу на мірнае насельніцтва і захопу ясыру.

Гэтым тэрмінам найчасьцей азначалі наезды аддзелаў татар крымскай і нагайскай арды на паўднёва-ўсходнія землі Рэчы Паспалітай у пэрыяд ад XVI да XVII стагодзьдзя.

## Літаратура
* PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń. Marcin Kamler (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 69. ISBN 83-01-13506-9.

Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні
Катэгорыя:Татары
Нунцы

**Ну́нцы** ( — вяшчун) — пастаянны дыпляматычны прадстаўнік Ватыкану пры кіраўніку замежнай дзяржавы, якая падтрымлівае зь ім афіцыйныя дыпляматычныя дачыненьні.

Паводле 14-га артыкула Венскай канвэнцыі аб дыпляматычных зносінах 1961 году, адпавядае рангу амбасадара. У 1-й палове XVI стагодзьдзя нунцыятура склалася як пастаяннае прадстаўніцтва. Пасьля Венскага кангрэсу 1815 году стаў старэйшынай дыпляматычнага корпусу ў каталіцкіх дзяржавах.

Першая нунцыятура зьявілася ў Партугаліі ў 1481 годзе. У ХХ стагодзьдзі нунцыямі былі будучыя рымскія папы Піюс XII і Ян XXIII.

## Беларусь
11 лістапада 1992 году рымскі папа Ян Павал II зацьвердзіў булу аб заснаваньні Апостальскай нунцыятуры ў Беларусі. 17 кастрычніка 1993 году 1-м нунцыем у Беларусі стаў Габрыель Мантальва родам з Калюмбіі. На 2019 год Апостальская нунцыятура ў Беларусі знаходзілася ў Савецкім раёне Менску па праспэкце Незалежнасьці, д. 46д. Ад 13 траўня 2016 году сёмым нунцыем у Беларусі быў Габар Пінтэр родам з Вугоршчыны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Апостальскія нунцыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1481 годзе
Антыяхійская праваслаўная царква

**Антыяхійская праваслаўная царква** — аўтакефальная праваслаўная Царква, мае 3-е месца ў дыптыху аўтакефальных Цэркваў.

## Дзейнасьць
Дзейнічае ў некалькіх краінах: Сырыя, Лібан, а таксама ў ЗША, Канадзе. Царква нідзе ня мае большасьці вернікаў у гэтых краінах.

## Службы
Вярхоўным урадам царквы зьяўляецца сабор (або сынод). Архіярэем зьяўляецца Патрыярх. Ёсьць архібіскупы й біскупы.

Катэгорыя:Праваслаўе
Катэгорыя:Аўтакефальныя праваслаўныя цэрквы
Чаранкі

Назву **Чаранкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Чаранкі — былая вёска ў Глыбоцкім раёне
** Чаранкі — вёска ў Пастаўскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Чаранкі — адна з назваў вёскі Чарэнкаў (Чавускі раён)

## Глядзіце таксама
* Чараны
Астроскі (герб)

**Астроскі** (Баклай, князь Астроскі I, князь Астроскі II) — шляхецкі герб княскага роду Астроскіх, лічыцца варыяцыяй гербу Ляліва і Агеньчык.

## Апісаньне
Вядомыя два варыянты гербу Астроскіх:

**князь Астроскі I**: *у чырвоным полі залаты маладзік рогамі ў гору, над ім залатая 6-прамянёвая зорка, над якой срэбранае паўкола з наканечнікам стралы накіраванай у гору. Над тарчай княская мітра, якая падбіта мантыяй з гарнастаю.*

**князь Астроскі II**: *на чатырохбаковай тарчы: ў I полі — сьвяты Юры пранізвае цмока, у II полі — герб князя Астроскага I, у III — срэбранае паўкола з крыжам і наканечнікам стралы зкіраваным у гору, у IV — герб [[Пагоня]]. Над тарчай княская мітра з гарнастаевым падбоем.*

Герб
Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Таропец

**Таро́пец** () — места ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Таропецкага раёну Цьвярской вобласьці. Насельніцтва — 12 048 чалавек (2018).

Места разьмешчанае на захадзе Валдайскага ўзвышша, за 263 км на захад ад места Цьвер, на рацэ Таропе, якая працякае ў межах гораду праз возера Саламянае і Залікоўскае. Чыгуначная станцыя на лініі Балагое — Вялікія Лукі. На поўдзень ад места праходзіць аўтамабільная дарога М9 (E22) «Балтыя», а таксама чыгунка Масква — Рыга.

## Гісторыя
Упершыню места згадваецца ў летапісах пад 1168 рокам як цэнтар самастойнага Тарапецкага княства. Да XII стагодзьдзя, магчыма, адносяцца старажытныя валы, якія захаваліся ў цэнтры места, насыпаныя, па ўсёй верагоднасьці, першым тарапецкім князем Мсьціславам Расьціславічам — сынам смаленскага князя Расьціслава. 

Дзякуючы намаганьням вялікага князя Альгерда ў 1362 годзе Таропец уваходзіць у склад Вялікага Княства Літоўскага.

9 жніўня 1500 году ў ходзе літоўска-маскоўскай вайны 1500—1503 гадоў войскі маскоўскага палкаводца Андрэя Чалядніна захапілі Таропец. Па ўмовах замірэньня, якое было падпісанае ў сакавіку 1503 году, Таропец і шэраг памежных гарадоў адыйшлі да Масквы. У 1580 годзе ў ходзе Інфлянцкай вайны Таропец спрабаваў вярнуць кароль і вялікі князь літоўскі Стэфан Баторы, аднак не дасягнуў посьпеху, места засталося за маскавітамі.

У пачатку XVII стагодзьдзя войскі Рэчы Паспалітай вярнулі Таропец у склад Вялікага Княства Літоўскага, аднак у 1609 годзе места ізноў захапілі маскоўскія войскі. У 1617 годзе Таропец бралі ўкраінскія казакі.

У 1897 годзе ў Таропцы пражывала 7556 жыхароў (90% праваслаўных і 8% юдэяў, астатнія — каталікі, лютэране й стараверы). Паводле саслоўнага складу насельніцтва места разьмяркоўвалася наступным чынам: 64,1% складалі мяшчане і цэхавыя людзі, 21,9% прыходзіўся на сялянаў і 14% — былі аднесеныя да іншых саслоўяў. Мелася 18 цэркваў і 1527 жылых будынкаў, 28 заводаў і фабрык. Пасьля будаўніцтва ў 1905—1907 гадах Тарапецкага ўчастку чыгункі Балагое — Полацак Таропец стаў цэнтрам гандлю лесаматэрыяламі.

У час нямецка-савецкай вайны горад вызвалены ад нямецкіх захопнікаў 21 студзеня 1942 г. у выніку сумесных дзеяньняў войскаў 4-й ударнай арміі Паўночна-Заходняга фронту і партызан у ходзе Тарапецка-Холмскай апэрацыі.

## Вядомыя ўраджэнцы
* М. Мусаргскі — кампазытар
* А. Мітрохін — мастак-жывапісец і рэстаўратар Эрмітажа
* М. Ратманаў — адмірал і падарожнік
* А. Лапацін — смаленскі губэрнатар
* Е. Дзьмітрыева (Таманоўская) — удзельніца Парыскай камуны
* П. Лаўроў — народніцкі дзяяч
* Я. Пейве — аграхімік і Герой Сацыялістычнай Працы
* Л. Шэйнін — юрыст і пісьменьнік
* Н. Гладзільшчыкаў — заслужаны артыст РСФСР, дрэсіроўшчык
* О. Кубланаў — сцэнарыст, актор

## Эканоміка
У месцы дзейнічае мэблева-дрэваапрацоўчы камбінат, швейная й абутковая фабрыкі, ліцейна-мэханічны завод, прадпрыемства па выпуску аднаразовага посуду і тавараў з поліэтылену. Дзейнічае леспрамгас.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Цьвярской вобласьці
Андрэас Гёйсьлет

**Андрэ́ас Гёйсьлет** (; 8 верасьня 1995, Ольбарґ, Данія) — дацкі кібэрспартовец, з 18 студзеня 2016 року райфлер каманды Astralis.

У сваёй кар’еры на момант 17 студзеня 2018 року індывідуальна перамог больш за 1 468 000 даляраў у якасьці прызавых.

Мянушка *Xyp9x* паўстала ў выніку націсканьня выпадковых клявішаў на клявіятуры.

## Жыцьцяпіс
Пачаў прыгоды з кампутарнымі гульнямі ў веку 8 рокаў. Ён не гуляў шмат часу, бо дзяліў кампутар з сваім старэйшым братам. Дзякуючы яму зацікавіўся Counter-Strike, гледзячы за гульнёю брата пасьля школы. У веку 14 рокаў набыў уласны кампутар за сабраныя грошы, каб вызваліць сябе ад старэйшага брата і мець змогу гуляць на больш высокім узроўні. Спачатку разглядаў гульні як забаву, за якою ён мог правесьці час з сваімі сябрамі. Як сам сьцьвярджае, найважнейшым момантам у ягоным жыцьці была перамога на Eleague Major: Atlanta 2017.

## Індывідуальныя ўзнагароды
* 20 месца ў рэйтынґу найлепшых гульцоў сьвету 2013 року паводле hltv.org
* MVP турніру IEM Katowice 2017 
* 13 месца ў рэйтынґу найлепшых гульцоў сьвету 2017 року паводле hltv.org
* 13 месца ў рэйтынґу найлепшых гульцоў сьвету 2018 року паводле hltv.org

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль Steam

Катэгорыя:Дацкія кібэрспартоўцы
Катэгорыя:Прафэсійныя гульцы ў Counter-Strike
Катэгорыя:Прафэсійныя гульцы ў Counter-Strike: Global Offensive
Катэгорыя:Astralis
Бард

**Бард** ( — сьпявак) — прафэсійны паэт-сьпявак у кельцкіх краінах Брытанскіх астравоў.

Вядомы са Старажытнасьці ў кельцкіх плямёнаў у якасьці сьпевака-казачніка. У Сярэднявеччы падзяліліся на вандроўных і прыдворных. Пад уласны акампанэмэнт на кроце (струнны шчыпковы інструмэнт) выконвалі гераічныя баляды, баявыя, рэлігійныя і сатырычныя песьні, а таксама элегіі. З ХХ стагодзьдзя сталі аднаасобнымі выканаўцамі ўласных песьняў.

Ад 1993 году ў Бельску-Падляскім ладзіцца штогадовы фэстываль аўтарскай песьні «Бардаўская восень».

## Беларускія барды

* Алесь Гібок-Гібкоўскі (1952)
* Сяржук Сокалаў-Воюш (1957)
* Алесь Камоцкі (1958)
* Віктар Шалкевіч (1959)
* Кася Камоцкая (1963)
* Андрэй Мельнікаў (1965)
* Лера Сом (1966)
* Аляксандар Баль (1968)
* Зьміцер Бартосік (1969)
* Вальжына Цярэшчанка
* Зьміцер Вайцюшкевіч (1971)
* Андрэй Хадановіч (1973)
* Ірына Лой (1983)
* Тацьцяна Беланогая (1984)
* Кастусь Герашчанка
* Лявон Вярэніч
* Рэспубліка Паліна (1994)

## Крыніцы


Катэгорыя:Музычныя прафэсіі
Катэгорыя:Кельцкая музыка
Катэгорыя:Ірляндзкая фолк-музыка
Катэгорыя:Брытанская паэзія
Катэгорыя:Культура Сярэднявечча
Катэгорыя:Рамантызм
Каштанавае

Назву **Кашта́навае** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Украіна]]
* Каштанавае — пасёлак у Ясінавацкім раёне Данецкай вобласьці
* Каштанавае — сяло ў Сімфэропальскім раёне Крыму

## Глядзіце таксама
* Каштан
* Каштанаўка
* Каштаноўка
Стэпавае

Назву **Стэ́павае** маюць:

* ад слова Стэп — раўніна, парослая травяністай расьліннасьцю

## Населеныя пункты
### [[Украіна]]
* Адэская вобласьць:
** Стэпавае — пасёлак у Ліманскім раёне
** Стэпавае — пасёлак у Разьдзельнянскім раёне

* Данецкая вобласьць:
** Стэпавае — пасёлак у Ясінавацкім раёне

* Сумская вобласьць:
** Стэпавае — сяло ў Лебядзінскім раёне
** Стэпавае — сяло ў Сумскім раёне

## Глядзіце таксама
* Стэп
* Стэпавая
* Стэпавы
Навабахмутаўка

Назву **Наваба́хмутаўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Украіна]]
* Данецкая вобласьць:
** Навабахмутаўка — сяло ў Навабахмутаўскай сельскай радзе Ясінавацкага раёну
** Навабахмутаўка — сяло ў Салаўёўскай сельскай радзе Ясінавацкага раёну

## Глядзіце таксама
* Бахмутаўка
* Навабахмутаўскі
Навасёлаўка Першая

Назву **Навасёлаўка Пе́ршая** маюць:

## Населеныя пункты
* Навасёлаўка Першая — сяло ў Іўнянскім раёне Белгародзкай вобласьці Расеі
* Навасёлаўка Першая — сяло ў Ясінавацкім раёне Данецкай вобласьці Ўкраіны

## Глядзіце таксама
* Навасёлаўка
Параход

**Парахо́д** — судна з паравой турбінай ці паравой машынай у якасьці рухавіка. Сучасныя параходы з паравой (або газавай) турбінай называюцца турбаходамі, турбаэлектраходамі.

Катэгорыя:Тыпы караблёў
Катэгорыя:Паравы транспарт
Навасёлаўка Другая

Назву **Навасёлаўка Друга́я** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Расея]]
* Навасёлаўка Другая — сяло ў Іўнянскім раёне Белгародзкай вобласьці

### [[Украіна]]
* Данецкая вобласьць:
** Навасёлаўка Другая — сяло ў Ваўнаваскім раёне
** Навасёлаўка Другая — сяло ў Ясінавацкім раёне

## Глядзіце таксама
* Навасёлаўка
Двор Бабча

**Двор Ба́бча** — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Каменскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 145 чалавек
* 1999 год — 199 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Лепельскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёну
Сіўцы

Назву **Сіўцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Сіўцы — вёска ў Пастаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Сіўцы — вёска ў Даўгінаўскім сельсавеце Вялейскага раёну
** Сіўцы — вёска ў Любанскім сельсавеце Вялейскага раёну
** Сіўцы — вёска ў Мядзельскім раёне

## Глядзіце таксама
* Сівінка
* Сівіца
* Сівіцкія
* Сіўкава
* Сіўкі
* Сіўцава
Навасёлаўка

Назву **Навасёлаўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Украіна]]
* Данецкая вобласьць:
** Навасёлаўка — сяло ў Бахмуцкім раёне
** Навасёлаўка — сяло ў Ваўнаваскім раёне
** Навасёлаўка — сяло ў Вуглягорскай гарадзкой радзе
** Навасёлаўка — мястэчка ў Ліманскім раёне
** Навасёлаўка — сяло ў Макееўскай гарадзкой радзе
** Навасёлаўка — сяло ў Старабэшаўскім раёне
** Навасёлаўка — сяло ў Янакіеўскай гарадзкой радзе
** Навасёлаўка — сяло ў Ясінавацкім раёне

## Падвойныя назвы
* Навасёлаўка Першая
* Навасёлаўка Другая

## Глядзіце таксама
* Навасельле
* Навасельцы
* Навасёлава
* Навасёлаў
* Навасёлкі
* Навасёлы
* Новае Сяло
Крутая Балка

Назву **Крута́я Ба́лка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Украіна]]
* Крутая Балка — сяло ў Крынічанскім раёне Днепрапятроўскай вобласьці
* Крутая Балка — пасёлак у Ясінавацкім раёне Данецкай вобласьці
* Крутая Балка — сяло ў Новасанжарскім раёне Палтаўскай вобласьці
* Крутая Балка — сяло ў Валкаўскім раёне Харкаўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Балка
* Крутая
Керамік (неадназначнасьць)

Назву **Кера́мік** маюць:

## Населеныя пункты
### Грэцыя
* Керамік — адзін з раёнаў Атэнаў, квартал і могілкі ў старажытных Атэнах

### [[Расея]]
* Керамік — вёска ў Тосьненскім раёне Ленінградзкай вобласьці
* Керамік — хутар у Новааляксандраўскім раёне Стаўрапольскага краю
* Керамік — станцыя ў Мажгінскім раёне Ўдмуртыі

### [[Украіна]]
* Керамік — мястэчка ў Ясінавацкім раёне Данецкай вобласьці

## Спорт
* «Керамік» — украінскі футбольны клюб з гораду Баранаўкі Жытомірскай вобласьці
* «Керамік» — расейскі футбольны клюб з гораду Балашыхі, з 2018 году замяніў футбольны клюб «Алімп-Скопа» з Балашыхі

## Глядзіце таксама
* Кераміка
Пішчаль

**Пішча́ль** — пальная зброя XIV-XVII стагодзьдзяў у выглядзе стрэльбы або гарматы.

Знаходзілася на ўзбраеньні войска, паспалітага рушэньня і казакоў. Першапачаткова выкарыстоўвалася для абароны крэпасьці, пазьней і ў палявым баі. Ручніцы — ручныя пішчалі — насілі за плячом на рамяні. Яны маглі быць адна- і шматрульнымі. Пішчалі-гарматы падзяляліся на: аблогавыя (сьценабітныя), крэпасныя, палкавыя і палявыя. Іх выраблялі з жалеза, медзі, бронзы і чыгуну. У якасьці снарада выкарыстоўвалі каменную карцеч, кавалкі жалеза і ядры вагой да 30 кіляграмаў. Калібр складаў 30—250 мілімэтраў. Кнотавыя і крамянёвыя пішчалі выкарыстоўвалі да XVIII стагодзьдзя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пальная зброя
Катэгорыя:Зьявіліся ў XIV стагодзьдзі
Дзень беларускай вайсковай славы

**Дзень белару́скай вайско́вай сла́вы** — штогадовае неафіцыйнае сьвята Беларусі, якое адзначаецца 8 верасьня ў гонар перамогі ў Аршанскай бітве 1514 году.

## Гісторыя сьвяткаваньня
8 верасьня 1992 году грамадзкае аб’яднаньне Беларускі народны фронт «Адраджэньне» зладзіла 1-е сьвяткаваньне Дня беларускай вайсковай славы на плошчы Незалежнасьці ў Менску. Сьвята таксама адзначылі ў Берасьці, Горадні і іншых гарадах Беларусі. Яго правялі на прапанову гісторыка Міхася Ткачова, які быў галоўным рэдактарам выдавецтва «Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі». Падчас сьвяткаваньня ў сталіцы грамадзкае аб’яднаньне «Беларускае згуртаваньне вайскоўцаў» зладзіла масавае прыняцьцё 12 афіцэрамі і 3000 жаўнерамі прысягі на вернасьць Беларусі. 8 верасьня 1993 году Дзень беларускай вайсковай славы ў Горадні адсьвяткавалі шэсьцем праз цэнтар гораду, мітынгам у Старым парку і прысягай на вернасьць Беларусі. У 1996 годзе таксама адбыліся сьвяточныя шэсьці і мітынг. У 2000 годзе сьвяткаваньне суправаджалася запускам паветраных шароў зь бел-чырвона-белым сьцягам.

8 верасьня 2007 году на Крапівенскім полі (Аршанскі раён), дзе адбылася бітва, прайшоў чарговы фэст беларускай аўтарскай песьні і паэзіі «Аршанская бітва». Як і зазвычай фэст ладзілі для моладзі з удзелам бардаў. 8 верасьня 2009 году беларуская дыяспара Польшчы адсьвяткавала Дзень беларускай вайсковай славы шэсьцем у Варшаве.

У 2016 годзе ў Менску сьвяткаваньне прайшло ў некалькіх сквэрах, у тым ліку Партыя БНФ зладзіла мітынг на плошчы Парыскай камуны. 8 верасьня 2017 году Кансэрватыўна-хрысьціянская партыя БНФ правяла сьвяткаваньне Дня беларускай вайсковай славы ў Кіеўскім сквэры Менску. 503-я ўгодкі перамогі пад Воршай ушанавалі ваярскімі сьпевамі, прысягай на вернасьць Беларусі і духоўным гімнам «Магутны Божа». Таксама 8 верасьня 2017 году Беларуска-эўрапейскае задзіночаньне правяло пікет у Брусэлі (Бэльгія). Адначасна ў вёсцы Пескі Лідзкага раёну правялі музычны фэстываль у гонар Для беларускай вайсковай славы з удзелам сьпевакоў з усіх вобласьцяў Беларусі.

## Водгукі
3 верасьня 2003 году ў газэце «Наша слова» выйшаў артыкул гісторыка Анатоля Грыцкевіча «Дзень беларускай вайсковай славы». 23 лютага 2018 году ваенны гісторык Ігар Мельнікаў прапанаваў перанесьці сьвяткаваньне Дня абаронцаў Айчыны і Ўзброеных сілаў Рэспублікі Беларусь: «найлепшай датай дзеля сьвяткаваньня ёсьць 8 верасьня, неафіцыйна вядомы як Дзень беларускай вайсковай славы».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сьвяты Беларусі
Катэгорыя:Неафіцыйныя сьвяты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Стары Востраў

**Стары́ Во́страў** — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам Акцябарскага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1560 годзе як вёска Востраў у Сьвіслацкай воласьці ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2010 год — 358 чалавек
* 1999 год — 441 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Акцябарскі сельсавет (Клічаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёну
Званае

Назву **Званае** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Званае — вёска ў Азінскім сельсавеце Полацкага раёну
** Званае — вёска ў Маласітнянскім сельсавеце Полацкага раёну

## Глядзіце таксама
* Званец
* Званіца
* Званкі
* Званцоўка
* Звонка
* Звонь
Андрэй Альшанік

**Андрэ́й Альша́нік** ( 3 траўня 1999 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца «Маладэчна-2018».

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец менскай футбольнай школы «Трактар». З 2015 году пачаў выступаць за дубль барысаўскага БАТЭ, на наступны год замацаваўся ў дублюючым складзе. У 2015 годзе гуляў за барысаўскі клюб таксама ў Юніёрскай лізе УЭФА. 7 ліпеня 2017 году дэбютаваў у асноўнай камандзе БАТЭ, выйшаўшы на замену ў другім тайме ў матчы Кубка Беларусі супраць стаўпецкага «Нёмана-Агра» (5:1).

У жніўні 2018 году перайшоў у сталічны «Энэргетык-БДУ». У складзе сталічнай каманды пачаў выходзіць у пачатковым складзе і дапамог ёй выйсьці ў Найвышэйшую лігу. У сакавіку 2019 году быў аддадзены ў арэнду наваполацкаму «Нафтану», дзе таксама быў гульцом асноўнага складу. У жніўні 2019 году вярнуўся ў «Энэргетык-БДУ». 11 жніўня 2019 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме ў матчы супраць БАТЭ (1:4). У далейшым яшчэ некалькі разоў зьявіўся ў асноўнай камандзе, аднак пераважна гуляў за дубль. У студзені 2020 году на правах арэнды далучыўся да «Смалявічаў». Рыхтаваўся поруч з камандай да новага cэзону, аднак у сакавіку пакінуў яе, гэтак і не згуляўшы ў афіцыйных матчах. Неўзабаве выправіўся на прагляд у «Крумкачы». У красавіку 2020 году стаў гульцом сталічнага клюбу, дзе спачатку гуляў у стартавым складзе, пазьней пачаў часьцей выходзіць на замену.

У студзені 2021 году скасаваў кантракт з «Энэргетыкам-БДУ» і стаў трэнавацца з мазырскай «Славіяй», зь якой у лютым склаў пагадненьне. У cэзоне 2021 году чаргаваў выхады ў першай адзінаццатцы і на замену, часам заставаўся на лаўцы запасных. У студзені 2022 году падоўжыў кантракт з мазырскім клюбам. У cэзоне 2022 году замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У сьнежні 2022 году падоўжыў пагадненьне з «Славіяй» на наступны cэзон, аднак ня быў уключаны ў заяўку на чэмпіянат 2023 году і не зьяўляўся на полі. У траўні 2023 году паводле вынікаў паседжаньня Камітэту па статусе і пераходах футбалістаў АБФФ атрымаў статус свабоднага агента. У чэрвені 2023 году далучыўся да віцебскага «Макслайну». У студзені 2024 году перайшоў у «Слуцак», аднак ужо ўлетку зышоў з клюбу ды вярнуўся ў першалігавы «Макслайн». У камандзе быў гульцом асноўнага складу, дапамогшы клюб прасунуцца ў Найвышэйшую лігу. Тым ня менш, па заканчэньні сэзону пакінуў дружыну. Перад пачаткам сэзону 2025 году стала вядома, што футбаліст працягне кар’еру ў гомельскім «Паперпраме». У лютым 2026 году поруч зь Дзьмітром Велісевічам перайшоў з гомельскага клюбу ў «Маладэчна-2018».

### Міжнародная
У студзені 2016 году ў складзе юнацкай зборнай Беларусі выступаў на Кубку разьвіцьця ў Менску. У кастрычніку 2017 году ў складзе зборнай Беларусі (да 19 гадоў) браў удзел у адборачным раўндзе чэмпіянату Эўропы. 8 чэрвеня 2019 году правёў сваю адзіную сустрэчу за моладзевую зборную Беларусі, калі выйшаў на замену ў другім тайме адборачнага матча чэмпіянату Эўропы супраць зборнай Гібральтару (10:0), адзначыўся голам і чатырма галявымі перадачамі.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Максім Кавальчук

**Максім Кавальчук** ( 5 сакавіка 2000 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца клюбу «Ніва» з Доўбізны.

## Кар’ера
Выхаванец берасьцейскага «Дынама». З 2017 году пачаў выступаць за клюбны дубль, а на наступны год замацаваўся ў ягоным складзе. Перад сэзонам 2019 году браў удзел у трэнавальным зборы асноўнай каманды берасьцейцаў у ААЭ, пазьней вярнуўся ў дубль.

У жніўні 2019 году быў аддадзены ў арэнду клюбу «Энэргетык»-БДУ. 11 жніўня 2019 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў першым тайме ў матчы супраць БАТЭ (1:4), аднак пераважна спаборнічаў у складзе дублю сталічнага клюбу. У сьнежні 2019 году вярнуўся ў «Дынама». Прапусьціў першую палову сэзона 2020 году, пасьля стаў прыцягвацца да дубля, заставаўся на лаўцы запасных у асноўнай камандзе.

У лютым 2021 году падпісаў новы двухгадовы кантракт з «Дынама». У першай палове на поле не зьяўляўся, заставаўся на лаўцы запасных. У ліпені 2021 году зноў далучыўся да «Энэргетыка»-БДУ, аднак згуляў толькі ў адным матчы, 17 кастрычніка 2021 году супраць берасьцейскага «Дынама» (0:0), выйшаўшы на замену ў другім тайме. У сьнежні 2021 году па заканчэньні арэнды пакінуў сталічны клюб. Сэзон 2022 году правёў у складзе «Дынама», дзе зрэдку зьяўляўся на полі, пераважна выходзячы на замену. У сакавіку 2023 году ўзмоцніў склад «Нівы» з Доўбізны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Віцебскі сшытак

**Ві́цебскі сшы́так** — беларускі гістарычны навукова-папулярны часопіс.

## Гісторыя
Выходзіць з 1995 году ў Віцебску на беларускай мове з мэтай аднавіць традыцыі гісторыка-краязнаўчых выданьняў, што пачалі выходзіць з 19-га стагодзьдзя: «Nezabudka», «Rubon», «Полоцко-Витебская старина», «Z okolic Dźwiny» і «Віцебшчына».
Заснавальнікі: Віцебскі абласны краязнаўчы музэй, Віцебскае абласное краязнаўчае аб’яднаньне.

## Зьмест
Асьвятляе пытаньні гісторыі і культуры Віцебшчыны, публікуе малавядомыя факты, крыніцы па матэрыяльнай і духоўнай культуры рэгіёна.
Кожны нумар прысьвячаецца асобнай тэме.

Тэмы Нумароў: першы нумар — Віцебскі езуіцкі калегіюм; другі нумар — 400-годзьдзе Берасьцейскай уніі (1596—1996) і 400-годзьдзе наданьня Віцебску магдэбурскага права (1597—1997); трэці нумар — Віцебшчына ў першай палове XIX стагодзьдзя; чацьвёрты нумар — Віцебшчына на мяжы XIX і XX стагодзьдзяў; пяты нумар — Шляхетскія рэзыдэнцыі Віцебшчыны.

Рубрыкі: «Archivum», «Imperium», «Logos», «Museum», «Opinio», «Persona», «Pro Memoria», "Pro Schularum, «Studium», «Urbis», «Допісы на палёх» і з № 5 «Latgale» прысьвечаная гісторыі Латгаліі, часткі Віцебскай губэрні з 1802 па 1917 год.

## Галоўныя рэдактары
* Людміла Хмяльніцкая 1995.

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* Л. У. Хмяльніцкая. «Віцебскі сшытак».  — С. 232.

## Вонкавыя спасылкі
* «Віцебская абласная бібліятэка». Гістарычны навукова-папулярны часопіс «Віцебскі сшытак»
* Віцебскі сшытак — Facebook

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Чырвоная Гара

Назву **Чырвоная Гара́** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Чырвоная Гара — былы пасёлак у Гомельскім раёне
** Чырвоная Гара — пасёлак у Добрускім раёне

### [[Расея]]
* Чырвоная Гара — мястэчка, цэнтар Чырванагорскага раёну Бранскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Гара
* Красная Гара
* Красная Горка
* Чырвоная Горка
Корчак (герб)

**Корчак** — шляхецкі прыватны герб, якім карысталіся каля 270 родаў у Беларусі, Украіне, Летуве і Польшчы.

## Апісаньне
У чырвоным полі тры папярочныя срэбраныя бэлькі, якія звужаюцца да нізу. Клейнод — над прылбіцай з шляхецкай каронай у залатой чары палова срэбранага сабакі. Існуюць варыянты гербу зь дзьвюма перакрыжаванымі гардамі над бэлькамі і трыма страўсавымі пёрамі ў клейнодзе (герб «Лопат»), срэбраным месяцам над бэлькамі рагамі ўгору і інш.. У Польшчы вядомы з 1142 г. (Ogród królewski, Paprocki Bartłomiej, D. Siedlczański, Praga, 1599 r.). Паводле Я. Длугаша, герб утвораны каралём Людвікам І; ён дадаў тры бэлькі, якія выцесьнілі сабаку з тарчы ў клейнод. У ВКЛ пашырыўся пасьля прыняцьця Гарадзельскага прывілею (1413).

## Вонкавыя спасылкі
* «Polish Armorial Middle Ages to 20th Century», Tadeusz Gajl, Gdańsk-2007 r.
* БЕЛАРУСКIЯ ПРЫВАТНЫЯ ГЕРБЫ // Зьвязда

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі
Завадатар

**Завадатар** (*важаты*) — пэдагог, які працуе зь дзіцячым калектывам ці аб’яднаньнем. Упершыню паняцьце і сам тэрмін зьявіўся ў 1922, у дачыненьні да дзіцячай Піянэрскай арганізацыі CCСР. Так тады звалі кіраўніка піянэрскага атрада. У Савецкім саюзе склад завадатараў для піянэрскіх летнікаў фармаваўся з камсамольцаў (чальцоў ВЛКСМ).

З 1991 г., пасьля роспуску Піянэрскай арганізацыі, тэрмін ня мае нарматыўнага вызначэньня.

Для агульнаадукацыйных устаноў уведзена пасада «Старэйшага завадатара», які працуе зь дзіцячымі грамадзкімі аб’яднаньнямі. Але для загарадных дзіцячых аздараўленьчых летнікаў і іншых устаноў адпачынку і аздараўленьні дзяцей пасада агульнаўжывальная і ў паўсядзённай маўленчай практыцы часьцей замяняе больш правільныя найменьні пасад «выхавальнік» ці «пэдагог-арганізатар».

Катэгорыя:Прафэсіі
Сасноўка (Рудабельскі раён)

**Сасно́ўка** — вёска ў Рудабельскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Германаваслабодзкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 77 чалавек
* 1999 год — 119 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Германаваслабадзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Рудабельскага раёну
Пантонны мост

**Пантонны мост** — мост, які мае плывучыя апоры — пантоны. Разнастайнасьцю пантоннага мосту зьяўляецца наплаўны мост, які ня мае адасобленых пантонаў — плывучымі зьяўляюцца самі пралётныя збудаваньні.

Асноўнае прымяненьне пантонных мастоў — арганізацыя часовых перапраў праз водныя перашкоды пры аварыі або ў час рамонту стацыянарных мастоў, у вайсковай справе, пры ліквідацыі наступстваў стыхійных бедзтваў і іншых. Аднак сустракаюцца і функцыянуюць таксама і пастаянныя пантонныя і наплаўныя масты .

Плюсам пантонных мастоў зьяўляецца іх транспартабэльнасьць (як па вадзе, так і па сушы ў разабраным стане), шпаркасьць мантажу. Да недахопаў адносяцца стварэньне праблем для суднаходзтва, малая апорная здольнасьць, залежнасьць ад ветру, хваль і ўзроўню вады, немагчымасьць эксплюатацыі ў пэрыяд крыгаходу і ледаставу.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пантонныя масты
Ян Баратынскі

**Ян Баратынскі** гербу Корчак ( красавік 1546) — шляхціц, ротмістар і прыдворны ў Жыгімонта Старога, вайсковаслужбовец і пасол сойму. Узяў імя Ян у маладосьці пры пераходзе ў каталіцтва (раней Стышко ці Стэчак).

У першыя гады праўленьня Жыгімонта Старога ваяваў пад камандаваньнем Яна Твароўскага на Падольлі. У 1514 годзе — ротмістар ротаў панцырных вершнікаў пад камандваньнем Януша Сьвярчоўскага ў бітвы пад Воршай. У 1519 годзе кіраваў абаронай Брацлаву ад маскалёў. У 1525 г. атрымаў прывілей караля на заснаваньне месца на землях сяла Гусакоў (Пярэмыская зямля), а таксама камяніцу ў Кракаве. Удзельнічаў на чале 1000 вершнікаў у абароне мяжы ад нападу войскаў Пятру Рарэша ў красавіку 1531, затым — у бітве пад Абэртынам. Улетку 1531 кароль прызначыў яму штогадовую пэнсію 100 злотых як прыдворнаму, «прынятаму нямецкім звычаем». Наступныя гады — камісар караля па разьмежаваньні каралеўшчын. У 1534 годзе стаў рагацінскім старостай. Памёр старым у красавіку 1546.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагодзьдзі
Катэгорыя:Памерлі ў 1546 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў (літоўска-польскі бок)
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Старосты рагатынскія
Шпакоўшчына

Назву **Шпакоўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Шпакоўшчына — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Шпакоўшчына — вёска ў Смалявіцкім раёне Менскай вобласьці

## Падвойныя назвы
* Нача-Шпакоўшчына

## Глядзіце таксама
* Шпак
* Шпакава
* Шпакаў
* Шпакі
* Шпакоўка
* Шпакоўскае
* Шпакоўскі
* Шпакоўскія
* Шпакоўцы
Чырванагорскае гарадзкое паселішча

Назву **Чырванагорскае гарадзкое паселішча** маюць:

* Чырванагорскае гарадзкое паселішча (Чырванагорскі раён)
* Чырванагорскае гарадзкое паселішча (Еманжалінскі раён)
Чорны шлях

**Чорны шлях** () — адзін з трох галоўных шляхоў, якімі татары наяжджалі на землі Рэчы Паспалітай. Назва шляху паходзіць ад чорных сьлядоў, якія татары пакідалі на ўкраінскім чарназёме, ці ад Чорнага Лесу, адкуль татары зьяўляліся.

Свой пачатак шлях браў на рацэ Інгул, у так званым Чорным Лесе, дзе татары зьбіраліся, перш чым выправіцца ў рабаўнічы рэйд, альбо ў вусьці ракі Сінюха. Шлях працягваўся праз выспу Тавань да Дняпра каля крэпасьці Кызыкермэн, накіроўваўся на поўнач праз Прыдняпроўскае ўзвышша, і на ўзвышшы каля Корсуня разыходзіўся на Кіеў (паўночны захад) і Збараж (паўднёвы захад).

## Вонкавыя спасылкі
* Czarny szlak w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa — Dereneczna. Warszawa 1880
* Т. М. Ґедзь. Чорний шлях // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наук. думка, 2013. — Т. 10 : Т — Я. — С. 559. — ISBN 978-966-00-1359-9.
* Енциклопедія українознавства : Словникова частина : [в 11 т.] / Наукове товариство імені Шевченка; гол. ред. проф., д-р Володимир Кубійович. — Париж ; Нью-Йорк : Молоде життя ; Львів ; Київ : Глобус, 1955—2003.
* Малий словник історії України / відпов. ред. В. А. Смолій. — К. : Либідь, 1997. — 464 с — ISBN 5-325-00781-5.

Катэгорыя:Рэч Паспалітая
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны
Катэгорыя:Татары
Катэгорыя:Гандлёвыя шляхі
Януш Сьвярчоўскі

**Януш Сьвярчоўскі** гербы Трубы ( 1530) — шляхціц, надворны гетман у маскоўска-літоўскай вайне 1512—1522 гг. (кіраваў некалькімі тысячамі жаўнераў). Кашталян вісьліцкі, староста церабаўлянскі і люблінскі, дыпляматычны прадстаўнік Рэчы Паспалітай у Асманскай Імпэрыі ў 1511, езьдзіў з пасольствам да Султана Баязіда II ў траўні 1511 року.

У 1512 г. удзельнічаў у маскоўска-літоўскай вайне 1512—1522 гадоў у якасьці падначаленага гетмана Канстанціна Астроскага. 8 верасьня 1514 г. удзельнічаў у бітве пад Воршай, дзе камандаваў кароннымі войскамі ў 5000 наймітаў, 3000 жаўнераў надворных і 3000 наёмнай пяхоты, а таксама вялікай колькасьцю гарматаў. 13 верасьня 1520 г. зьмяніў гетмана Мікалая Фірлея ў Прусіі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагодзьдзі
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Удзельнікі маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў (літоўска-польскі бок)
Катэгорыя:Вайскоўцы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Памерлі ў 1530 годзе
Мікалай Фірлей

**Мікалай Фірлей** гербу Леўарт (  1526) — польскі вайсковы і дзяржаўны дзяяч. Вялікі гетман каронны (1515—1526), кашталян кракаўскі ад 1520, ваявода сандамірскі ад 1514, ваявода люблінскі ў пэрыяд з 1507 па 1514 гг. Прадстаўнік дыпляматычнага корпусу Рэчы Паспалітай у Асманскай імпэрыі ў 1489 і 1502. У 1485 годзе Мікалай Фірлей быў дваранінам пры двары караля Казімера IV Ягелончыка. У наступным 1486 годзе ўдзельнічаў у пасольстве да германскага імпэратара Фрыдрыха III. У 1487 годзе прыняў удзел у паходзе каралевіча Яна I Альбрэхта супраць татараў і ўдзельнічаў у бітве пад Капыстшынем. У 1499 годзе Мікалай Фірлей бярэ ўдзел у падпісаньні новай уніі паміж Польшчай і Вялікім Княствам Літоўскім.

Узяў шлюб з Ганнай Мялецкай гербу «Грыф», сястрой кашталяна завіхойскага Станіслава Мялецкага (пам. 1532), ад якой меў двух сыноў і трох дочак:
* Пётар Фірлей (пам. 1553), ваявода люблінскі і белскі
* Мікалай Фірлей (пам. 1519)
* Катажына Фірлей (пам. пасьля 1545), з 1515 году жонка кашталяна сандэцкага Станіслава Тарноўскага (каля 1478—1528/1530)
* Барбара Фірлей, жонка Зьбігнева Слупэцкага
* Ганна Фірлей, жонка Яна Ляжайскага

## Крыніцы

Катэгорыя:Гетманы вялікія каронныя
Мікалай
Катэгорыя:Удзельнікі маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў (літоўска-польскі бок)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Падкарпацкім ваяводзтве
Катэгорыя:Кашталяны кракаўскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1526 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Любліне
Траецкая (Магілёўская вобласьць)

**Трае́цкая** (афіцыйная назва — *Тро́іцкая*) — вёска ў Асіпавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лапіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 47 чалавек
* 2010 год — 35 чалавек

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Лапіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Асіпавіцкага раёну
Паметнікі

Назву **Паметнікі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Паметнікі — вёска ў Бабыніцкім сельсавеце Полацкага раёну
** Паметнікі — вёска ў Ветрынскім сельсавеце Полацкага раёну

## Глядзіце таксама
* Паметнік
Малышкавічы

**Ма́лышкавічы** (да 2009 году — *Ма́лашкавічы*) — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Галіцкага сельсавету.

## Гісторыя
25 лістапада 2009 году вёска атрымала статус аграгарадку, а назва была зьмененая з Малашкавічаў на Малышкавічы.

## Насельніцтва
* 2010 год — 386 чалавек
* 1999 год — 416 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Галіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клімавіцкага раёну
Кулікова

Назву **Кулікова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Кулікова — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Кулікова — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці

### [[Украіна]]
* Кулікова — сяло ў Новаазоўскім раёне Данецкай вобласьці
* Кулікова — гістарычная мясцовасьць у Дняпроўскім раёне гораду Кіева

## Падвойныя назвы
* Кулікова поле

## Глядзіце таксама
* Кулік
* Кулікі
* Кулікоў
* Кулікоўка
* Кулікоўскае
* Кулікоўская
* Кулікоўскі
Ясыр

**Ясыр** ( — вязень вайны, гл. savaş esiri, ад  [’асӣр] — *зьвязаны, захоплены*) — польскі, беларускі, украінскі і расейскі тэрмін, які азначаў палонных, захопленых у турэцкае альбо татарскае рабства.

Татары ў чамбуле часта выпраўлялі загоны ва Ўкраіну, на Падольле і на Валынь, выводзячы з сабою захопленую шляхту і сялянаў. Выкрадзены татарамі ці туркамі паляк альбо русін каштавалі каля 40 чырвоных злотых на рынку рабоў у Стамбуле. Палонных можна было выкупіць зь ясыру; багацейшыя сем’і — выкуплялі сваіх родных з палону самі, іншым даводзілася зьбіраць грошы, каб выкупіць сваякоў. Выкупам ваеннапалонных займаўся таксама каталіцкі касьцёл (сярод іншых, Мальтыйскі ордэн і Трынітарыі).

Закон Рэчы Паспалітай аб канфіскацыі маёнткаў не распаўсюджваўся на тых, хто трапіў у татарскі палон. Ваколіцам, якія трапілі пад татарскі наезд, на некалькі дзесяцігодзьдзяў пазбаўлялі ад выплаты царкоўнай дзесяціны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Татары
Катэгорыя:Рабства