open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мяртвіца

**Мяртві́ца** — рака ў Амсьціслаўскім і Крычаўскім раёнах Магілёўскай вобласьці, правы прыток ракі Чорнай Натапы (басэйн Дняпра). Даўжыня 24,5 км. Плошча вадазбору 106 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,5 ‰. Пачынаецца на заходняй ускраіне вёскі Забалацьце Амсьціслаўскага раёну, вусьце за 1 км на захад ад вёскі Маляцічы Крычаўскага раёну. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура
*  С. 258—259

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Амсьціслаўскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Крычаўскага раёну
Болачка

**Болачка**, **Вялікі Больцык** — возера ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Возера належыць да басэйну ракі Страчы. Злучанае ручаінай з возерам Малы Больцык. У 1922—1939 гады знаходзілася на тэрыторыі Польшчы.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 70

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Азёры басэйну Вяльлі
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёну
Малы Больцык

**Малы Больцык** — возера ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Возера належыць да басэйну ракі Страча. Злучанае ручаінай з возерам Вялікі Больцык. У гады 1922-1939 знаходзілася на тэрыторыі Польшчы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёну
Мёрыца

**Мёрыца** — рака ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці, левы прыток ракі Дзьвіны. Даўжыня 31 км. Плошча вадазбору 224 км². Выдатак вады ў вусьці 1,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4‰.

Выцякае зь Мёрскага возера каля места Мёраў, цячэ ў межах Браслаўскай грады, вусьце за 1 км на поўнач ад вёскі Чамяры. Даліна выразная, скрынкападобная, на вялікім працягу слабазьвілістая, шырынёй 200—400 м. Абалона перарывістая, чаргуецца па берагах, шырыня яе 50—100 м. Рэчышча слабазьвілістае, шырынёй 5—7 м.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 246

Катэгорыя:Прытокі Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Мёрскага раёну
Герб Казаскай ССР

**Герб Казаскай ССР** — дзяржаўны сымбаль Казаскай ССР.

Герб Казаскай ССР грунтуецца на дзяржаўным гербе СССР. 

Прыняты з Канстытуцыяй Казахскай ССР 26 сакавіка 1937 году на Надзвычайным Х Усеказаскім зьезьдзе Рад. 

*артыкул 121:*
Дзяржаўны герб Казаскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі 
складаецца з малюнка залатых сярпа і молата, зьмешчаных крыж-накрыж, дзяржальнямі дадолу,
на чырвоным фоне ў прамянях сонца і ў апраўленьні каласоў, з надпісам на казаскім і расейскім мовах:
«Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!». Наверсе гербу маецца пяціканцовая зорка, 
а ў ніжняй яго часткі - надпіс «Казахская С.С.Р.» на казаскай і расейскай мовах.

«Барлық елдеpдің пролетарлары, бірігіңдер!» — «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!»

Аднак да таго часу не існавала нават эскіза гербу, і быў абвешчаны конкурс.

16 траўня 1937 году быў абраны пераможца, з абрэвіятурамі **QSSR** і **КССР** на стужцы.

28 студзеня 1939 году Прэзыдыўм Вярхоўнай Рады Казаскай ССР сваім указам занёс зьмены ў герб. Былі зьмененыя ўсе надпісы на казаскай мове ў латынізаваным альфабэце на надпісы ў альфабэце на аснове расейскай азбукі (глядзіце Казаскі альфабэт), на галоўнай стужцы абрэвіятуру **QSSR** зьмяніла **ҚССP** (літара С часта адлюстроўвалася падобнай на лацінскую літару G). Адначасова молат стаў адлюстроўвацца накладзеным на серп.

У 1978 годзе было прынята новае Становішча аб Дзяржаўным гербе Казахскай ССР, у адпаведнасьці зь якім серп стаў ізноў адлюстроўвацца накладзеным на молат, была паменшаная інтэнсіўнасьць чырвонага фону, паменшана колькасьць прамянёў сонца.

## Глядзіце таксама
* Сьцяг Казаскай ССР
* Гімн Казаскай ССР

* Сьцяг Казахстану
* Герб Казахстану
* Гімн Казахстану

## Вонкавыя спасылкі
* Герб Казаскай ССР
* Дзяржсымболіка Казаскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі

Казаская ССР
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Казахстану
Катэгорыя:Казаская ССР
Млінаўка

**Млі́наўка** — рака ў Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці, левы прыток ракі Шчары (басэйн Нёмана). Даўжыня 9 км. Пачынаецца каля вёскі Літва, упадае ў Шчару за 0,9 км на поўдзень ад вёскі Вялікія Шылавічы. Каналізаваная, прымае сьцёк з мэліярацыйных каналаў.

## Літаратура
*  С. 248

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Слонімскага раёну
Мнюта

**Мню́та** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Дзісны (басэйн Дзьвіны). Цячэ ў Глыбоцкім і Шаркоўшчынскім раёнах Віцебскай вобласьці. Даўжыня 41 км. Плошча вадазбору 873 км². Выдатак вады ў вусьці 5,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1‰.

На рацэ стаяць гістарычныя мястэчкі Пліса і Лужкі.

Прыток — рака Лучайка.

Выцякае з возера Плісы каля вёскі Плісы Глыбоцкага раёну, цячэ ў межах Сьвянцянскіх градаў і паўднёва-заходняй часткі Полацкай нізіны праз азёры Мнюту і Вялец, вусьце за 0,5 км на ўсход ад вёскі Балбекаў Шаркоўшчынскага раёну. Даліна скрынкападобная, шырынёй 200—400 м. Абалона перарывістая, вузкая, месцамі чаргуецца па берагах. Шырыня рэчышча 15—30 м.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 248.

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Глыбоцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Шаркоўшчынскага раёну
Можа

**Мо́жа** — рака ў Крупскім раёне Менскай вобласьці і Круглянскім раёне Магілёўскай вобласьці, левы прыток ракі Бабру (басэйн Дняпра). Даўжыня 77 км. Плошча вадазбору 530 км². Выдатак вады ў вусьці 3,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4‰.

## Асноўныя прытокі
* Бярозка, Казьлянка, Мясрэда

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 2 км на поўнач ад вёскі Шынкі Крупскага раёну, частка сярэдняй плыні ў Круглянскім раёне, вусьце за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Прудок Крупскага раёну. Цячэ ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны, у сярэдняй плыні (часткова) і ў нізоўі — празь лясныя масівы.

Даліна трапэцападобная, шырынёй 600—800 м, у нізкай плыні невыразная. Схілы спадзістыя, радзей стромкія, слаба парэзаныя далінамі прытокаў і каналаў (вышыня 3—10 м). Абалона двухбаковая, часам чаргуецца па берагах, шырынёй 200—400 м; найбольшая (600 м) каля вёскі Новая Слабада. Рэчышча ўмерана зьвілістае, на некаторых дзялянках выпрастанае; шырыня ракі ў межань ў вярхоўі 6—8 м, у сярэдняй плыні 15—30 м, у нізкай 10—20 м. Берагі стромкія, месцамі абрывістыя, вышынёй ад 1—2 м да 5—6 м.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 248
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Крупскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Круглянскага раёну
Макранка

**Макра́нка** — рака ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласьці, правы прыток ракі Дняпра. Даўжыня 21 км. Плошча вадазбору 161 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰.

Асноўны прыток — рака Забава (леваруч).

Пачынаёцца за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Клятное, вусьце на паўночна-ўсходняй ускраіне места Быхава. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура
*  С. 236

Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Быхаўскага раёну
Маларыта (рака)

**Малары́та** — рака ў Беларусі, левы прыток ракі Рыты (басэйн Віслы). Цячэ ў Маларыцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Даўжыня 30,5 км. Плошча вадазбору 602 км². Выдатак вады ў вусьці 2,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,2‰.

На рацэ места Маларыта.

Пачынаецца за 2 км на поўнач ад вёскі Арэхава ад аўтамабільнай дарогі Арэхава — Олтуш і ёсьць працягам канала Сярэдняга Рова (раней выцякала з Арэхаўскага возера, але ў выніку мэліярацыйных працаў выток ракі быў засыпаны). Вусьце за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Замшанаў. Цячэ Берасьцейскім Палесьсем.

Даліна невыразная. Схілы спадзістыя, парэзаныя сеткай меліярацыйных каналаў, пад лесам і разараныя. Абалона двухбаковая, нізкая, асушаная, шырынёй 1—1,5 км. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае, шырыня яго 6—8 м. Берагі выраўнаваныя, вышынёй да 2 м. Рака прымае сьцёк з мэліярацыйных каналаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Басэйн Заходняга Бугу
Катэгорыя:Рэкі Маларыцкага раёну
Малатоўка

**Малато́ўка**, **Малато́ўня** — рака ў Амсьціслаўскім раёне Магілёўскай вобласьці, правы прыток ракі Сожу (басэйн Дняпра). Даўжыня 23 км. Плошча вадазбору 107 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6 ‰. Пачынаецца за 1 км на паўночны захад ад вёскі Мышкіна, вусьце ў вёсцы Падлужжа. Цячэ па Горацка-Амсьціслаўскай раўніне.

## Літаратура
*  С. 237

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Амсьціслаўскага раёну
Лотвіны

**Лотвіны** — возера ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці. Разьмешчанае ў 10 км на поўнач ад Мядзела каля вёскі Лотва. Належыць да групы Мядзельскіх азёр.

Знаходзіцца ў басэйне ракі Мядзелка. Плошча возера складае 0,42 км². Найбольшая глыбіня возера — 15,1 м. Даўжыня Лотвінаў складае 1,44 км, найбольшая шырыня — 0,49 км. Даўжыня берагавой лініі — 3,67 км. Аб’ём вады ў возеры складае 2,81 м³, плошча вадазбору возера — 1,4 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 13—20 мэтраў, на поўдні і паўднёвым усходзе — 3—7 мэтраў. На схілах разьмяшчаецца луг, заходні схіл парослы лесам.

Берагі возера знаходзяцца пад хмызьняком.

Найбольш глыбокай зьяўляецца паўднёва-заходняя частка возера. Мелкаводзьдзе Лотвінаў пяшчанае.

Каля 20% плошчы возера зарастае. На поўдні з возера ў раку Мядзелка выцякае ручай.

## Крыніцы
*

Катэгорыя:Мядзельскія азёры
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёну
Ходасы (возера)

**Хо́дасы** — возера ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці. Разьмешчанае ў 10 км на поўнач ад Мядзела, у 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Расохі. Належыць да групы Мядзельскіх азёр.

Знаходзіцца ў басэйне ракі Мядзелка. Плошча возера складае 0,1 км². Найбольшая глыбіня возера — 9,3 м. Даўжыня Ходасаў складае 0,7 км, найбольшая шырыня — 0,25 км. Даўжыня берагавой лініі — 1,65 км. Аб’ём вады ў возеры складае 0,36 м³, плошча вадазбору возера — 0,9 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 7—10 мэтраў, на поўначы і поўдні — да 15 мэтраў. Схілы знаходзяцца пад хмызьняком, у верхняй частцы разараныя. Берагі пераважна зьліваюцца з схіламі, часткова нізкія, забалочаныя.

Уздоўж берагоў возера зарастае. Ходасы злучаныя пратокай з возерам Расохі. З возера выцякае ручай у раку Мядзелка.

## Крыніцы
* 

Катэгорыя:Мядзельскія азёры
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёну
Расохі

**Расохі** — возера ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці. Разьмешчанае ў 10 км на поўнач ад Мядзелу каля вёскі Расохі. Належыць да групы Мядзельскіх азёр.

Знаходзіцца ў басэйне ракі Мядзелка. Плошча возера складае 0,16 км². Даўжыня Расохаў складае 0,58 км, найбольшая шырыня — 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі — 1,86 км. Плошча вадазбору возера складае 0,75 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 5—10 мэтраў, на захадзе — да 15 мэтраў. Схілы парослыя хмызьняком. Берагі пераважна зьліваюцца з схіламі.

Расохі злучаныя пратокай з возерам Ходасы.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мядзельскія азёры
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёну
Расохі (неадназначнасьць)

Назву **Расохі** маюць:

* Расохі — возера зь Мядзельскай групы азёр
* Расохі — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласьці
* Расохі — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці
* Расохі — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці

## Вонкавыя спасылкі
*
Моўчанка

**Мо́ўчанка** — рака ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласьці, левы прыток ракі Проні (басэйн Дняпра). Даўжыня 3,5 км. Пачынаецца за 0,7 км на ўсход ад вёскі Харкаўка, вусьце за 2 км на поўдзень ад вёскі Шарыпы. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура
*  С. 250

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Горацкага раёну
Морач

**Мо́рач**, у верхняй плыні *Ко́панка* — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Случы (басэйн Дняпра). Цячэ ў Менскай вобласьці. Даўжыня 106 км (паводле іншых зьвестак, 150 км). Плошча вадазбору 2030 км². Выдатак вады ў вусьці 8,7 м³/с. Агульны спад ракі 74 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Удава, Мажа
* *Левыя*: Волка, Вызенка

## На рацэ
* *Гістарычныя [[мястэчка|мястэчкі]]*: Раманаў, Семежаў

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца каля вёскі Вошкатаў Капыльскага раёну на Капыльскай градзе на вышыні 210 м над узроўнем мора, цячэ ў Слуцкім, Клецкім і Салігорскім раёнах паўднёва-заходняй часткай Цэнтральнабярэзінскай раўніны і паўночнай часткай нізіны Прыпяцкае Палесьсе. Упадае ў Случ за 1 км на паўночны захад ад вёскі Морачы Салігорскага раёну.

Даліна на вялікім працягу невыразная, месцамі трапэцападобная, шырынёй 400—800 м. У месцах, дзе даліна выразная, абалона двухбаковая, чаргуецца па берагах (шырыня 100—200 м). Рэчышча амаль на ўсім працягу каналізаванае. Шырыня яго да вёскі Морачы Клецкага раёну 2—4 м, ніжэй 20—25 м, каля Чырвонаслабадзкога вадасховішча (плаціна за 50 км ад вусьця ракі) 40—50 м.

Найвышэйшы ўзровень разводзьдзя ў канцы сакавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 2,4 м, найбольшая 2,9 м (1932 год). Замярзае ў сярэдзіне сьнежня, крыгалом у сярэдзіне сакавіка. Веснавы ледаход 5 дзён.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 249—250.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Капыльскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Клецкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Салігорскага раёну
Маруга

**Мару́га** — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці, левы прыток ракі Дзісны (басэйн Дзьвіны). Даўжыня 10 км. Плошча вадазбору 50 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,1‰.

Выцякае з возера Маругі, цячэ празь мястэчка Відзы, вусьце за 1,4 км на ўсход ад вёскі Германоўшчына. Мае каналізаванае рэчышча.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 241

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Браслаўскага раёну
Мошна

**Мо́шна** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Чарніцы (басэйн Дзьвіны). Цячэ ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці. Даўжыня 33 км. Плошча вадазбору 335 км². Выдатак вады ў вусьці 2,2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,2‰.

## Асноўныя прытокі

* *Правыя*: Скулянка
* *Левыя*: Брыжоўка, Рубяжніца

## На рацэ
* *[[Пасёлак гарадзкога тыпу|Мястэчка]]*: Лёзна

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Шэркіна, вусьце каля вёскі Сутокаў. Цячэ ў межах Віцебскага ўзвышша.

Даліна скрынкападобная, зьвілістая, шырынёй 200—300 м, ніжэй за вёску Міхалінава на працягу 4 км пашыраецца да 1—1,5 км. Абалона паміж вёскай Міхалінавам і мястэчкам Лёзнам двухбаковая, шырыня рэчышча 4—6 м, у вусьцевай частцы 10—12 м.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 251.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Лёзьненскага раёну
Кузьмічы

**Кузьмічы** — возера ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці. Разьмешчанае ў 13 км на паўночны захад ад Мядзела каля вёскі Кузьмічы. Належыць да групы Мядзельскіх азёр.

Знаходзіцца ў басэйне ракі Страча. Плошча возера складае 0,69 км². Найбольшая глыбіня возера — 3,4 м. Даўжыня Кузьмічоў складае 1,57 км, найбольшая шырыня — 0,67 км. Даўжыня берагавой лініі — 4,01 км. Аб’ём вады ў возеры складае 1,65 м³, плошча вадазбору возера — 11 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 3—5 мэтраў. Схілы парослыя хмызьняком, месцамі разараныя. Возера мае сплавінныя берагі, на поўдні — нізкія, забалочаныя, на ўсходзе і паўднёвым усходзе — пад хмызьняком.

На паўночным захадзе існуе пойма шырынёй 80-100 мэтраў. Дно возера плоскае. Возера зарастае да глыбіні 1,7 м.

У паўночнай частцы возера знаходзіцца востраў, плошча якога складае 0,2 гектара.

Праз возера цячэ рака Сермеж.

## Крыніцы
*

Катэгорыя:Мядзельскія азёры
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёну
Кузьмічы (неадназначнасьць)

Назву **Кузьмічы** маюць:

## [[Возера|Азёры]]
### [[Беларусь]]
* Кузьмічы — возера зь Мядзельскай групы азёр

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Кузьмічы — вёска ў Ваўкавыскім раёне
** Кузьмічы — вёска ў Гарадзенскім раёне
** Кузьмічы — вёска ў Зьдзецельскім раёне
** Кузьмічы — вёска ў Івейскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Кузьмічы — былая вёска ў Ельскім раёне

* Менская вобласьць:
** Кузьмічы — вёска ў Вялейскім раёне
** Кузьмічы — вёска ў Любанскім раёне
** Кузьмічы — вёска ў Кабыльніцкім сельсавеце Мядзельскага раёну
** Кузьмічы — вёска ў Слабадзкім сельсавеце Мядзельскага раёну
Воўчын (возера)

**Во́ўчын** (**Воўчына**) — возера ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці. Разьмешчанае за 12 км на поўнач ад Мядзелу каля вёскі Кабайлы, на поўначы ад возера Мядзелу. Належыць да групы Мядзельскіх азёр.

Знаходзіцца ў басэйне ракі Мядзелкі. Плошча возера складае 0,53 км². Найбольшая глыбіня возера — 32,9 м. Даўжыня Воўчыну складае 1,8 км, найбольшая шырыня — 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі — 4,29 км. Аб’ём вады ў возеры складае 7,87 м³, плошча вадазбору возера — 3,68 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 10—15 мэтраў, на поўначы — 4—5 мэтраў. Схілы парослыя лесам і хмызьняком, месцамі разараныя. Берагі возера высокія, але ў паўночным заліве нізкія і забалочаныя.

Мелкаводная зона возера вузкая, пяшчаная. Падводная расьліннасьць пашыраная да глыбіні 1—4 мэтраў, надводная адсутнічае.

На паўднёвым захадзе ў возера ўпадае ручай. На паўночным усходзе з возера выцякае ручаіна ў раку Мядзелку.

Воўчын мае выцягнутую з поўдня на поўнач форму і ляжыць паміж узгоркамі. Пры адносна невялікай плошчы ў возеры сканцэнтраваны вялікі аб’ём вады, пры гэтым якасьць вады зьяўляецца дастаткова высокай. Празрыстасьць возера дасягае 4,5—5 мэтраў, а ў зімовы час бывае яшчэ вышэйшая.

У возеры сустракаецца рыба: карасі, чырвонапёрка, гусьцера, вукляя, пескары, налімы. Таксама вядомыя выпадкі вылоўліваньня сомаў, але яны адбыліся параўнальна даўно.

## Літаратура
*  С. 105

Катэгорыя:Мядзельскія азёры
Катэгорыя:Азёры басэйну Дзьвіны
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёну
Княгінінскае возера

**Княгінінскае возера** (**Княгініца**) — возера ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці. Знаходзіцца за 8 км на поўнач ад Мядзела. Належыць да групы Мядзельскіх азёр.

Знаходзіцца ў басэйне ракі Мядзелка. Плошча возера складае 0,13 км².

Катэгорыя:Мядзельскія азёры
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёну
Чарток (возера)

**Чарток** — возера ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці. Належыць да групы Мядзельскіх азёраў.

Катэгорыя:Мядзельскія азёры
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёну
Маства

**Маства́**, у верхняй і сярэдняй плыні мае назву **Льва** () — рака ў Беларусі і Ўкраіне, левы прыток ракі Сьцьвігі (басэйн Дняпра). Цячэ ў Столінскім раёне Берасьцейскай вобласьці, Ракітнаўскім і Дубровіцкім раёнах Ровенскай вобласьці. Даўжыня 172 км (у межах Беларусі 80 км). Плошча вадазбору 2400 км² (на тэрыторыі Беларусі 800 км²). Выдатак вады ў вусьці 10,1 м³/с. Агульны спад ракі 64 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,37‰, у Беларусі 0,01%.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Гнойніца (Украіна), Мышанка і Лесавая Рэчка (Беларусь)

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца ў Ракітнаўскім раёне на вышыні 190 м над узроўнем мора. Цячэ нізінай Прыпяцкім Палесьсем, вусьце каля вёскі Кароцічаў Столінскага раёну.

Даліна невыразная, у верхняй плыні месцамі трапэцападобная. Абалона двухбаковая (шырыня 0,3—5 км), пераважна забалочаная. Рэчышча мерна зьвілістае, разгалінаванае, у ніжняй плыні каналізаванае.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Столінскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Ўкраіны
Порт-о-Прэнс

**Порт-о-Прэнс** () — сталіца і найбуйнейшы горад Гаіці. Насельніцтва на 2007 год складала 1 082 800 жыхароў.

Катэгорыя:Гарады Гаіці
Катэгорыя:Сталіцы Паўночнай Амэрыкі
Браслаўская града

**Бра́слаўская града́**, **Бра́слаўскае ўзвы́шша** — града на крайнім паўночным захадзе Беларусі, займае большую частку Браслаўскага і частку Мёрскага раёнаў Віцебскай вобласьці. Некаторыя дасьледчыкі лічаць яе часткай Беларускага Паазер’я. Працягнулася з захаду на ўсход на 66 км, з поўначы на поўдзень — амаль на 60 км, плошча 1,9 тыс. км². Найбольшая вышыня 210 м над узроўнем мора каля вёскі Слабодка. Цэнтар — места Браслаў.

На поўначы града абмежавана далінай Дзьвіны, на ўсходзе і поўдні — Полацкай нізінай.

Града канчаткова сфармавалася ў час браслаўскага прыпынку (стадыялу) паазерскага ледавіка. У рэльефе вылучаюцца дугападобныя грады, паміж якімі паніжэньні і невялікія азёры. Трапляюцца шматлікія озавыя і камавыя ўзгоркі.

Карысныя выкапні: керамічная сыравіна, пяскова-жвіровы матэрыял, торф.

Рэкі належаць да басэйну Дзьвіны, найвялікшая — Друйка, якая працякае празь некалькі азёраў. Пад азёрамі каля 10% тэрыторыі, большасьць зь іх належыць да Браслаўскай групы азёр. Найбуйнейшыя — Дрысьвяты, Снуды і Струста.

Разараныя каля 60%, пад лесам і хмызьняком каля 20% тэрыторыі.

Браслаўская града вызначаецца маляўнічасьцю краявідаў, асабліва там, дзе аблесеныя ўзгоркі спалучаюцца з азёрнымі плёсамі. Тут разьмешчаныя Браслаўскі нацыянальны парк, зоны адпачынку, санаторыі, дамы адпачынку, турбаза.

Адным з найвышэйшых пунктаў грады зьяўляецца гара Маяк, разьмешчаная паміж азёрамі Струста і Снуды.

## Крыніцы

## Літаратура
* Браслаўская града //  С. № 51—52.
* Физическая география Витебской области : учебное пособие / М. Ю. Бобрик [и др.]. — Витебск, 2004. — С. 53—54.
Ваўкавыскае ўзвышша

**Ваўкавы́скае ўзвы́шша** — узвышша на захадзе Беларусі, частка Паўднёва-Заходняга адгалінаваньня Беларускай грады.

Займае Ваўкавыскі раён, частку Бераставіцкага, Зэльвенскага, Сьвіслацкага раёнаў Гарадзенскай вобласьці. На поўначы ўзвышша мяжуе зь Нёманскай нізінай, на ўсходзе і захадзе — са Слонімскім і Гарадзенскім узвышшамі, на поўдні — з раўнінай на водападзеле рэчак Нараў і Ясельда. 3 захаду на ўсход працягнулася на 70 км, з поўначы на поўдзень — на 65 км, плошча 3,2 тыс. км².

Узвышша штварылі адклады ледавікоў чатырох зьледзяненьняў, сфармавалася ў час менскай стадыі сожаўскага зьледзяненьня. Найвышэйшы пункт 242 м над узроўнем мора. Пераважае ўзгорыста-ўвалісты рэльеф. Паверхня ўзвышша падзяляецца рачнымі далінамі, лагчынамі, западзінамі. Адносныя перавышэньні на ўзвышшы 8—10, радзей 20—25 м. Паўсюдна трапляюцца валуны. Карысныя выкапні: цэмэнтавыя і легкаплаўкія гліны, пяскова-жвіровы матэрыял, крэйда.

Па ўзвышшы цякуць рэкі басэйну Нёману — прытокі Сьвіслачы, Рось з прытокамі, Зэльвянка.

Пад ворывам 50%, пад лесам 15% узвышша. Пераважаюць хваёвыя з прымешкай елкі, дуба, граба, ялова-грабавыя і ясянёва-крапіўныя лясы, дубровы. Па далінах рэчак моцна зарослыя вербалозам лугі.

## Літаратура
* Ваўкавыскае ўзвышша //  — С.52.
* Волковысская возвышенность // 

Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Гарадзенскай вобласьці
Асьвейская града

**Асьве́йская града́** — града на крайняй поўначы Беларусі, у Дрысенскім раёне Віцебскай вобласьці.

Працягнулася ад даліны ракі Сар'янка (правы прыток Заходняй Дзьвіны) на ўсход па паўднёвым беразе Асьвейскага возера да возера Белага больш як на 30 км. Града лічыцца ўсходнім адгор’ем Латгальскага ўзвышша, асноўная частка якога знаходзіцца ў межах Латвіі.

Абсалютныя вышыні да 200 м. Паўночны схіл грады ўзвышаецца над Асьвейскім возерам на 50—60 м, паўднёвы паката спускаецца да Полацкай нізіны. Узвышша сфармавалася ў час апошняга на Беларусі паазерскага зьледзяненьня, было натуральнай падпрудай старажытнага прыледавіковага возера.

## Літаратура
* Асвейская града //  — С. 45.
* Якушка, В. П. Асвейская града //  — С. 140.
* Физическая география Витебской области: учебное пособие / М. И. Бобрик и др. — Витебск.: Издательство УО «ВГУ им. П. М. Машерова», 2004. — С. 50.

Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Дрысенскага раёну
Града

Назву **Града́** маюць:

* Града — форма рэльефу 

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Града — вёска ў Лунінецкім раёне 

* Віцебская вобласьць:
** Града — вёска ў Віцебскім раёне 
** Града — вёска ў Багушэўскім сельсавеце Сеньненскага раёну
** Града — вёска ў Какоўчынскім сельсавеце Сеньненскага раёну
** Града — вёска ў Студзёнкаўскім сельсавеце Сеньненскага раёну
** Града — вёска ў Шумілінскім раёне 

* Гомельская вобласьць:
** Града — вёска ў Жыткавіцкім раёне 
** Града — вёска ў Каленкавіцкім раёне 
** Града (нежыл.) — вёска ў Хвойніцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Града — вёска ў Пухавіцкім раёне

## Рэкі
* Града — рака ў Маскоўскай вобласьці

## Іншае
* Града — балота ў Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласьці
* Града агародная — у агародніцтве і садоўніцтве, разрыхленая паласа глебы.
* Града руславая — падвышэньне дновага рэльефу выцягнутай формы, якое ўзьнікае ў рэчышчах вадацёкаў, ажыцьцяўляльных транспарт дновых наносаў.

## Падвойныя назвы
* Гарэлая Града
* Доўгая Града
* Дубовая Града
* Задняя Града
* Крывая Града
* Крынічная Града
* Пустая Града
* Рэпная Града
* Якавіна Града

## Глядзіце таксама
* Градаўшчына
* Градзьдзё
* Градкі
* Грады
* Падградка
Града (форма рэльефу)

**Града** — агульны назоў выцягнутых, адносна невысокіх дадатных формаў рэльефу рознага паходжаньня: канцова-марэнавыя, озавыя (адкладзеныя адталымі ледавіковымі водамі), эолавыя (ветравога паходжаньня) і інш.

Найбуйнейшая града Беларусі — Беларуская.

Катэгорыя:Геаграфія
Гербы рэспублік СССР

У гербах усіх рэспублік СССР прысутнічалі серп і молат, чырвоная зорка, якая сымбалізуе камунізм (на гербе РСФСР зорка зьявілася пазьней за ўсіх, у 1980-х), узыходзячае сонца й каласы. Гэтыя элемэнты былі акружаныя прадуктамі сельскай гаспадаркі, якія вырабляліся ў кожнай рэспубліцы — бавоўна ў азіяцкіх рэспубліках, пшаніца ва Ўкраіне, вінаград — у Малдове. На ўсіх гербах быў напісаны лёзунг «Пралетары ўсіх краін, злучайцеся!» на афіцыйнай мове рэспублікі і на расейскай. Да моманту распаду СССР у 1991 годзе гербы выглядалі наступным чынам:

У цяперашні час некаторыя былыя рэспублікі й рэгіёны СССР выкарыстаюць першапачатковыя вэрсіі сваіх савецкіх гербаў: Беларусь (з 1995 году), Прыднястроўе, Таджыкістан, Узбэкістан.

## Дадатковыя зьвесткі
Паколькі Балтыйскае мора знаходзіцца да захаду ад Латвіі, намаляванае на яе гербе савецкага часу сонца можа быць прынята за заходзячае, а не ўзыходзячае.

У той жа час горад-курорт Юрмала разьмешчаны на паўднёвым узбярэжжы Рыскага заліву. У дадзеным месцы нябачны сэгмэнт сутачнага раўналежніку Сонцу ўлетку знаходзіцца цалкам за марскім гарызонтам. Гэта значыць, Сонца як заходзіць у мора, так і ўзыходзіць — таксама з мора (варта адзначыць, што гэта можна назіраць і ў Юрмале, і ў сталіцы Латвіі — Рызе).

Нягледзячы на тое, што на гербе Армянскай ССР намаляваная гара Арарат, сама гара разьмешчаная на тэрыторыі Турэччыны.

Толькі два гербы рэспублік мелі форму правільнага кола: гэта гербы Грузіі й Армэніі. На іх, акрамя таго, чырвоная зорка знаходзіцца ня ў самым верху гербу.

## Глядзіце таксама
* Сьцягі рэспублік СССР

## Вонкавыя спасылкі
* Савецкая дзяржаўная сымболіка
Гімн Азэрбайджанскай ССР

**Дзяржаўны гімн Азэрбайджанскай ССР** ()&nbsp;— дзяржаўны гімн Азэрбайджанскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі ў 1944—1992 гадох.

## Тэкст
:Азәрбајҹан! Чичәкләнән республика, шанлы дијар!
:Гадир совет елләриндә һәм азадсан, һәм бәхтијар.
:Октјабрдан гүввәт алыб сән говушдун сәадәтә,
:Алгыш олсун бу һүнәрә, алгыш олсун бу гүдрәтә!

::Јолумуз Ленин јолудур, партијадыр рәһбәримиз,
::Коммунизмин ҝүнәшилә нурланаҹаг сәһәримиз.
::Биз ҝедирик ҝәләҹәјә галибләрин ҹәрҝәсиндә,
::Јаша, јаша, Азәрбајҹан, бөјүк совет өлкәсиндә!

:Одлар јурдул Бу ағ ҝүнләр ел ҝүҹүнүн бәһрәсидир,
:Гаһрәманлыг, бир дә һүнәр азад инсан һәвәсидир.
:Насилләрдән-нәсилләрә јадиҝардыр дәјанәтин,
:Коммунизмә биз ҝедирик, сыра мөһкәм, аддым мәтин.

::Јолумуз Ленин јолудур, партијадыр рәһбәримиз,
::Коммунизмин ҝүнәшилә нурланаҹаг сәһәримиз.
::Биз ҝедирик ҝәләҹәјә галибләрин ҹәрҝәсиндә,
::Јаша, јаша, Азәрбајҹан, бөјүк совет өлкәсиндә!

:Рәшадәтли рус халгыдыр достлуг, бирлик бајрагдары,
:Мүгәддәсдир, сарсылмасдыр дост елләрин бу илгары.
:Гардаш халглар бирлијиндән алдыг ҝүҹү, гүдрәти биз,
:Гој вар олсун бу иттифаг - шанлы Совет Вәтәнимиз!

::Јолумуз Ленин јолудур, партијадыр рәһбәримиз,
::Коммунизмин ҝүнәшилә нурланаҹаг сәһәримиз.
::Биз ҝедирик ҝәләҹәјә галибләрин ҹәрҝәсиндә,
::Јаша, јаша, Азәрбајҹан, бөјүк совет өлкәсиндә!

## Вонкавыя спасылкі
*MP3 вакальная вэрсія
*MIDI

Армянская ССР
Катэгорыя:Азэрбайджанская ССР
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Азэрбайджану
Катэгорыя:Азэрбайджанскія песьні
Катэгорыя:Азэрбайджанскамоўныя песьні
Гімн Армянскай ССР

**Гімн Армянскай ССР**&nbsp;— дзяржаўны гімн Армянскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі ў 1944—1991 гадох.

## Тэкст
Սովետական ազատ աշխարհ Հայաստան,
Բազում դարեր դաժան ճամփա դու անցար,
Քաջ որդիք քո մաքառեցին քեզ համար,
Որ դառնաս դու մայր հայրենիք հայության:

*Կրկներգ:<br />
*Փառք քեզ, միշտ փառք, Սովետական Հայաստան,
*Աշխատասեր, ճարտարագործ-շինարար,<br />
*Ժողովրդոց սուրբ դաշինքով անսասան՝
*Դու ծաղկում ես և կերտում լույս ապագադ:<br /><br />

Լենինն անմահ մեզ հուրն անշեջ պարգևեց,<br />
Մեր դեմ շողաց երջանկաբեր այգաբաց,<br />
Հոկտեմբերը կործանումից մեզ փրկեց<br />
եվ տվեց մեզ նոր, պայծառ կյանք փառապանծ:<br /><br />

*Կրկներգ*<br /><br />

Մեծ Ռուսիան մեզ եղբայրության ձեռք մեկնեց,<br />
Մենք կերտեցինք ամրակուռ նոր պետություն,<br />
Լենինյան մեր կուսակցությունն իմաստուն<br />
Հաղթորեն մեզ դեպ կոմունիզմ է տանում:<br /><br />

*Կրկներգ''

## Вонкавыя спасылкі
* MP3 вакальная вэрсія
* MIDI

Армянская ССР
Катэгорыя:Армянская ССР
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Армэніі
Гімн Грузінскай ССР

250пкс|міні|Сьцяг Грузінскай ССР
**Гімн [[Грузінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Грузінскай ССР]] ([[1944]]-[[1991]])** — дзяржаўны гімн савецкай Грузіі. Аўтар музыкі — Атар Тактакішвілі, аўтары слоў Грыгол Абашыдзэ і Аляксандар Абашэлі.

## Тэкст (арыгінальная вэрсія)

:იდიდე მარად, ჩვენო სამშობლოვ,
:გმირთა კერა ხარ გაუქრობელი,
:ქვეყანას მიეც დიდი სტალინი
:ხალხთა მონობის დამამხობელი.

:შენი ოცნება ასრულდა,
:რისთვისაც სისხლი ღვარეო,
:აყვავდი, ტურფა ქვეყანავ
:ილხინე, ქართველთ მხარეო.

:დიდი ოქტომბრის შუქით ლენინმა
:შენ გაგინათა მთები ჭაღარა,
:სტალინის სიბრძნემ ძლევით შეგმოსა
:გადაგაქცია მზიურ ბაღნარად.

:მოძმე ერების ოჯახში
:დამკვიდრდი, გაიხარეო,
:აყვავდი, ტურფა ქვეყანავ
:ილხინე, ქართველთ მხარეო.

:უხსოვარ დროდან ბრწყინავდა შენი
:აზრი, ხმალი და გამბედაობა,
:დღეს შენს დიდებას, ნათელ მომავალს
:სჭედს სტალინური წრთობის თაობა.

:საბჭოთა დროშა დაგნათის,
:მზესავით მოელვარეო,
:აყვავდი, ტურფა ქვეყანავ
:ილხინე, ქართველთ მხარეო.

## Тэкст (пост-сталінская вэрсія)

:იდიდე მარად, ჩემო სამშობლოვ,
:გმირთა კერა ხარ განახლებული,
:დიად პარტიის ნათელი აზრით
:ლენინის სიბრძნით ამაღლებული.

:შენი ოცნება ასრულდა,
:რისთვისაც სისხლი ღვარეო,
:მშრომელი კაცის მარჯვენით
:აყვავებულო მხარეო.

:დიდი ოქტომბრის დროშის სხივებმა
:შენ გაგინათეს მთები ჭაღარა,
:თავისუფლებამ და შემართებამ
:გადაგაქციეს მზიურ ბაღნარად.

:მოძმე ერების ოჯახში
:ამაღლდი, გაიხარეო,
:მეგობრობით და გმირობით
:გამორჯვებულო მხარეო.

:უხსოვარ დროდან ბრწყინავდა შენი
:აზრი, ხმალი და გამბედაობა,
:დღეს საქართველოს ნათელ მომავალს
:სჭედს ლენინური წრთობის თაობა.

:კომუნიზმის მზე დაგნათის,
:კაშკაშა, მოელვარეო,
:იდიდე მრავალჟამიერ,
:ჩემო სამშობლო მხარეო!

## Беларускі пераклад (пост-сталінская вэрсія)

: Слаўся ў стагодзьдзях, мая Айчына,
: Абноўлены агмень герояў,
: Ты сьветлым розумам вялікай партыі
: І мудрасьцю Леніна ўзьнёслая.

: Спраўдзілася твая мара,
: За якую ты кроў пралівала,
: Незмарыная рука працаўніка
: Цябе да росквіту прывяла.

: Зьзяньне сьцягоў Вялікага Кастрычніка
: Асьвяціла твае сівыя вяршыні,
: Воля, мужнасьць і доблесьць
: Ператварылі цябе ў сонечны край.

: У братэрскай сям’і народаў
: Ты дасягнула нябачаных вышынь,
: Сяброўствам і сілай усенароднай
: Перамагала ты і перамагаеш.

: З спрадвечных часоў бліскалі
: Твой розум, твой меч і твая адвага.
: Сёньня ьсветлае будучыня Грузіі
: Куе пакаленьне ленінскай загартоўкі.

: Сонца камунізму зьзяе
: Усё ярчэй над табой,
: Слаўся ў стагодзьдзях, мая Радзіма,
: Мой край радны!

## Вонкавыя спасылкі

* MIDI-файл
* Гімн Грузінскай ССР у фармаце mp.3

Катэгорыя:Гімны рэспублік СССР 
Катэгорыя:Грузінская ССР
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Грузіі
Гімн Казаскай ССР

**Гімн Казаскай ССР** — быў дзяржаўным гімнам Казахстану, калі ён уваходзіў у СССР і выкарыстоўваўся з 1945 да 1992 год. Музыка гімну захоўвалася ў гімне Казахстану да 2006 году.

**Музыка** — Мукана Тулебаева, Яўгенія Брусілоўскага, Латыфа Хамэдзі.

**Словы** — Абдыльда Тажыбаева, Х. Мухамэджанава, Габіт Мусрэпава.

## Тэкст

:**Қазақ ССР-інің  мемлекетік гимі**

:Біз қазақ ежелден еркіндік аңсаған,
:Бостандық өмір мен ар үшін қиған жан.
:Торлаған тұманнан жол таппай тұрғанда,
:Жарқырап Лениндей күн жығып, атты таң.

:Жасасын Советтер Одағы,
:Жеткізген еркіндік, теңдікке,
:Бастайтын елдерді бірлікке,
:Жеңіске, шаттыққа, ерлікке!

:Дақ салмай Лениннің жеңімпаз салтына,
:Ұрпағы қосты даңқ Оттаның даңқына,
:Одақтас, ұрандас елдердің қамқоры,
:Көп алғыс айтамыз ұлы орыс халқына.

:Жасасын Советтер Одағы,
:Жеткізген еркіндік, теңдікке,
:Бастайтын елдерді достыққа,
:Жеңіске, шаттыққа, ерлікке!

:Іргелі мемлекет, ерікті болдық ел,
:Достықпен, бірлікпен жайнайды туған жер.
:Еңбекте, майданда, жеткізген жеңіске
:Данышпан партия – сүйікті кемеңгер.

:Жасасын Советтер Одағы,
:Жеткізген еркіндік, теңдікке,
:Бастайтын елдерді бақытқа,
:Жеңіске, шаттыққа, ерлікке!

## Слухаць гімн
* MIDI
* mp3

## Глядзіце таксама
* Герб Казаскай ССР
* Сьцяг Казаскай ССР
* Сьцяг Казахстану
* Герб Казахстану
* Гімн Казахстану
* Гісторыя Казахстану

## Вонкавыя спасылкі
* Гімны саюзных рэспублік

Казаская ССР
Катэгорыя:Казаская ССР
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Казахстану
Гімн Кіргіскай ССР

**Гімн Кіргіскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі** (). Словы К.Малікаў, Т. Сыдыкбекаў, М. Такабаеў, А.Такамбаеў. Музыка: В.Уласаў, А. Малдыбаеў, В.Фэрэ.

## Афіцыйны кыргыскі тэкст
: Азаттыкты кыргыз эңсеп турганда,
: Ала-Тоого Октябрдын таңы аткан.
: Улуу орус достук менен кол берип,
: Ленин бизге бак-таалайга жол ачкан.

:: Жаша, Кыргызстаным,
:: Ленин туусу колунда.
:: Алгалай бер, гүлдөй бер,
:: Коммунизм жолунда.

: Эмгек, эрдик, күрөштөрдө такшалтып,
: Таалай берген улуу совет калкыга,
: Жеңиштерден жеңиштерге алпарат,
: Элдин күчү — лениндик партия.

:: Жаша, Кыргызстаным,
:: Ленин туусу колунда.
:: Алгалай бер, гүлдөй бер,
:: Коммунизм жолунда.

: Эл достугун болоттон бек ширетип,
: Көп улуттан Союз курдук урагыс.
: Жандай сүйүп даңктуу Ата-Мекенди,
: Түбөлүккө коммунизм курабыз.

:: Жаша, Кыргызстаным,
:: Ленин туусу колунда.
:: Алгалай бер, гүлдөй бер,
:: Коммунизм жолунда.

## Беларускі пераклад
: Кіргізы прагнулі волі ўзыход,
: Кастрычнік сьвятлом Ала-Тао асьвяціў,
: Сяброўствам сагрэў нас вялікі расейскі народ,
: Ленін усім нам дарогу да шчасьця адкрыў.

:: Слаўся, наш кіргіскі край,
:: Наперад ідзі і квітней,
:: Сьцяг Леніна ўздымай
:: Да камунізму на шляхі!

: Выгадаваўшы ў подзьвігах барацьбы і працы
: І надарыўшы шчасьцем савецкі народ,
: Партыя Леніна — сіла народная
: Да новых перамог нашу краіну вядзе.

:: Слаўся, наш кіргіскі край,
:: Наперад ідзі і квітней,
:: Сьцяг Леніна ўздымай
:: Да камунізму на шляхі!

: Зьвяз нацый вольных нязломны,
: Сяброўства народаў нашых, як сталь, дужая,
: Да Айчыны беззапаветна каханьне мы захоўваем,
: І камунізм мы пабудуем на стагодзьдзі!

:: Слаўся, наш кіргіскі край,
:: Наперад ідзі і квітней,
:: Сьцяг Леніна ўздымай
:: Да камунізму на шляхі!

   

Кіргіская ССР
Катэгорыя:Кіргіская ССР
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Кыргыстану
Гімн Латвійскай ССР

**Гімн [[Латвійская ССР|Латвійскай ССР]]**

Тэкст Ф. Я. Ракпэлніса і Ю. П. Ванага

Музыка А. Я. Лепіна

## Латыскі тэкст

: Šai zemē visdārgā mēs brīvību guvām,
: Te paaudžu paaudzēm laimīgam dzimt,
: Te šalc mūsu jūra, te zied mūsu druvas,
: Te skan mūsu pilsētas, Rīga te dimd.

: Padomju Latvija mūžos lai dzīvo,
: Spoža lai Padomju vainagā mirdz!

: Mēs cēlāmies, verdzības važas lai rautu,
: Par gadsimtu cīņām ik vieta vēl teic.
: Vien biedros ar diženās Krievzemes tautu
: Mēs kļuvām par spēku, kas pretvaru veic.

: Padomju Latvija mūžos lai dzīvo,
: Spoža lai Padomju vainagā mirdz!

: Pa Ļeņina ceļu uz laimi un slavu
: Ar Oktobra karogu iesim mūždien.
: Mēs sargāsim Padomju Tēvzemi savu
: Līdz pēdējai asiņu lāsei ikviens.

: Padomju Latvija mūžos lai dzīvo,
: Spoža lai Padomju vainagā mirdz!
: Padomju Latvija mūžos lai dzīvo,
: Spoža lai Padomju vainagā mirdz!

## Беларускі тэкст

Вольны навекі народ наш шчасьлівы,

Шлях сьветлы для ўсіх пакаленьняў адкрыт.

Шуміць наша мора, квітнеюць нашы нівы,

У сям’і гарадоў наша Рыга грукоча.

  

Слаўся, Савецкая Латвія наша,

Ярка ў сузор’і рэспублік зьзяй!

  

Не раз мы за волю хадзілі паходам,

Бяспраўя ланцуга спрабавалі разьбіць,

Толькі ў сяброўстве непарушным з расейскім народам

Змаглі мы няпраўду і зло перамагчы.

  

Слаўся, Савецкая Латвія наша,

Ярка ў сузор’і рэспублік зьзяй!

  

Пад сьцягам Леніна да шчасьця і славе

Шляхам Кастрычніка мы пераможна ідзем.

Верныя мы вялікай Савецкай дзяржаве

І кроў за яе, калі трэба, пральем!
  

2 разу

Слаўся, Савецкая Латвія наша,

Ярка ў сузор’і рэспублік зьзяй!

## Статус
Гімн згубіў свой статус у 1990 г.

Публічнае выкананьне гімну ў сучаснай Латвіі забароненае.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* MIDI file
* Vocal recording in MP3 format

Латвійская ССР
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Латвіі
Катэгорыя:Латвійская ССР
Сьпіс рэспублік СССР

Сьпіс рэспублік СССР мае сьпіс т. зв. ***саюзных рэспублік*** СССР.
## Канстытуцыйны парадак
Паводле Канстытуцыі СССР 1977 году (гл. 8, ст. 71) рэспублікі Савецкага саюзу разьмешчаныя ў наступным парадку:
* Расейская СФСР
* Украінская ССР
* Беларуская ССР
* Узбэцкая ССР
* Казаская ССР
* Грузінская ССР
* Азэрбайджанская ССР
* Летувіская ССР
* Малдаўская ССР
* Латвійская ССР
* Кіргіская ССР
* Таджыцкая ССР
* Армянская ССР
* Туркмэнская ССР
* Эстонская ССР

У гэтым жа парадку дэвізы саюзных рэспублік разьмешчаныя на гербе СССР. Парадак прыблізна адпавядае колькасьці насельніцтва на момант стварэньня рэспублік.

Колькасьць саюзных рэспублік у Савецкім Саюзе зьмянялася ад 4 да 16. У момант утварэньня 30 сьнежня 1922 году СССР складаўся з 4 рэспублік (Расейская СФСР, Украінская ССР, Беларуская ССР, Закаўкаская СФСР). Апошняя, паводле канстытуцыі 5 сьнежня 1936 году была падзеленая на Азэрбайджанскую, Армянскую і Грузінскую ССР, тады жа Казаская АССР і Кіргіская АССР РСФСР былі ператвораныя ў Казаскую ССР і Кіргіскую ССР. У выніку нацыянальна-дзяржаўнага разьмежаваньня савецкіх рэспублік у Сярэдняй Азіі 1924-25 гг. да СССР далучыліся Узбэцкая ССР і Туркмэнская ССР (утвораныя пастановай ЦВК СССР ад 27 кастрычніка 1924, дэклярацыя аб утварэньні прынятая ў лютым 1925 на Ўстаноўчых зьездах рад рэспублік і афіцыйна прынятая на Трэцім зьездзе рад у траўні 1925); 16 кастрычніка 1929 3-і ўсетаджыцкі зьезд рад прыняў дэклярацыю аб пераўтварэньні Таджыцкай АССР у Таджыцкую ССР і 5 сьнежня 1929 ЦВК СССР зацьвердзіў гэтае рашэньне. 31 сакавіка 1940 пасьля далучэньня часткі тэрыторыі, атрыманых СССР ад Фінляндыі па Маскоўскай мірнай дамове 12 сакавіка 1940 Карэльская АССР была ператвораная ў Карэла-Фінскую ССР, але 16 ліпеня 1956 яна была ператвораная зваротна ў Карэльскую АССР РСФСР. У жніўні 1940 былі прынятыя ў СССР Малдаўская ССР (2 жніўня), Летувіская ССР (3 жніўня), Латвійская ССР (5 жніўня) і Эстонская ССР (6 жніўня). На момант распаду (1991) СССР складаўся з 15 саюзных рэспублік.

## У парадку памяншэньня плошчы

## У парадку памяншэньня колькасьці насельніцтва
Па дадзеных перапісы 1989 году.

## У парадку памяншэньня шчыльнасьці насельніцтва

## Альфабэтны парадак

*Парадак альфабэтны, нумары па карце*:

# Азэрбайджанская ССР
# Армянская ССР
# Беларуская ССР
# Грузінская ССР
# Казаская ССР
# Кіргіская ССР
# Латвійская ССР
# Летувіская ССР
# Малдаўская ССР
# Расейская СФСР
# Таджыцкая ССР
# Туркмэнская ССР
# Узбэцкая ССР
# Украінская ССР
# Эстонская ССР

Рэспублікі СССР
Гімн Беларусі

* Багародзіца — гімн Вялікага Княства Літоўскага.
* Мы выйдзем шчыльнымі радамі — дзяржаўны гімн Беларускай Народнай Рэспублікі. Адзін з нацыянальных сымбаляў беларусаў разам з гербам Пагоняй і бел-чырвона-белым сьцягам.
* Мы, беларусы — гімн Беларускай ССР, мадыфікацыя якога стала афіцыйным гімнам рэжыму Лукашэнкі ў Беларусі. Складае адно цэлае з чырвона-зялёным сьцягам і афіцыйным гербам, разам зь якімі не супадае з нацыянальнымі сымбалямі беларусаў і асацыюецца найперш з асобай Аляксандра Лукашэнкі і той палітычнай і сацыяльна-эканамічнай мадэльлю, якую ён увасабляе.

Іншыя гімны, якія беларусы ўжываюць з даўніх часоў:
* Магутны Божа — духоўны гімн Беларусі.
* «Беларуская Марсэльеза»:
** Адвеку мы спалі — беларуская песьня на аднайменны верш Аляксандра Мікульчыка, сьпяваны на музыку, аўтарства якой прыпісваецца Ўладзімеру Тэраўскаму.
** Пагоня — беларуская песьня на аднайменны верш Максіма Багдановіча, сьпяваны на мэлёдыю «La Marseillaise».
* Разьвітаньне з Радзімай — палянэз Міхаіла Клеафаса Агінскага.
* Не загаснуць зоркі ў небе — гімн Беларускага нацыянальнага адраджэньня, на верш Янкі Купалы.

Таксама на статус дзяржаўнага гімну прапаноўваюць мэлёдыю канту-гімну часоў Вялікага Княства Літоўскага з Полацкага сшытку.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці
Гімн Летувіскай ССР

**Дзяржаўны гімн Летувіскай ССР** () — дзяржаўны гімн Летувіскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі ў 1950—1988.

## Гісторыя

Пасьля ўключэньня Летувы ў склад Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік у 1940—1941 і ў 1944—1950 у якасьці гімну выкарыстоўваўся «Інтэрнацыянал».

Аўтар тэксту гімна Летувіскай ССР — паэт Антан Венцлаў, аўтары музыкі — кампазытары Баляслаў Дварыан і Ян Швед.

Падчас кампаній па выкараненьні культу асобы І. В. Сталіна другі куплет быў заменены тэкстам паэта Вацыса Рэймэра з тым, каб ухіліць з гімну згадваньне аб Сталіне.

## Вонкавыя спасылкі
* MP3 вакальная вэрсія
* MIDI

## Крыніцы

Летувіская ССР
Катэгорыя:Летувіская ССР
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Летувы
Пастаўскія азёры

**Пастаўскія азёры** (**Пастаўская група азёр**) — група азёр Беларусі, разьмешчаных у Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. 

У Пастаўскую групу ўваходзяць наступныя азёры:

* Доўжа
* Сьвіта
* Споры
* Чэцьверць
* Глодава
* Варанец
* Сьветлае


Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёну
Мелкаводзьдзе

**Мелкаводзьдзе** — працяг берагу, які павольна паглыбляецца пад вадой альбо мель, прылеглая да берагу, глыбіня над якой паступова павялічваецца ад берага ў мора.

Катэгорыя:Рака
Катэгорыя:Вадаёмы
Сьветлае возера

**Сьветлае** — невялікае возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Разьмешчанае ў 10 км на поўдзень ад Паставаў. Належыць да групы Пастаўскіх азёр.

Знаходзіцца ў басэйне ракі Мядзелка. Плошча возера складае 0,058 км². Даўжыня Сьветлага складае 0,31 км, найбольшая шырыня — 0,26 км. 

Катэгорыя:Пастаўскія азёры
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёну
Чэцьверць

**Чэцьверць** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Разьмешчанае ў 10 км на поўдзень ад Паставаў, за 1 км ад вёскі Падаляны. Належыць да групы Пастаўскіх азёр.

Знаходзіцца ў басэйне ракі Дзісна. Плошча возера складае 0,46 км². Найбольшая глыбіня возера — 7,7 м. Даўжыня Чэцьверці складае 0,95 км, найбольшая шырыня — 0,8 км. Даўжыня берагавой лініі — 4,05 км. Аб’ём вады ў возеры складае 1,19 м³, плошча вадазбору возера — 8,24 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 10—26 мэтраў. На ўсходзе і паўднёвым усходзе схілы парослыя лесам.

Берагі возера парослы водна-балотнай расьліннасьцю, на поўначы — хмызьняком.

Паўвыспай возера разьдзеленае на два плёсы. Заходні плёс — мелкаводны, усходні — глыбокаводны.

Да глыбіні 1—2 мэтры дно возера пяшчанае і пяшчана-глеістае, на большых глыбінях — глеістае.

На поўначы з возера выцякае ручай у возера Сьвіта.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Пастаўскія азёры
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёну
Глодава

**Гло́дава** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 5 км на поўдзень ад Паставаў, на ўсход ад вёскі Сімонькі, у басэйне ракі Мядзелкі. Належыць да групы Пастаўскіх азёр, у ліку мелкаводных вадаёмаў. Плошча возера складае 0,35 км². Найбольшая глыбіня 6 м, сярэдняя 3,6 м. Даўжыня 1,6 км, найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 4 км. Аб’ём вады ў 1,19 м³, плошча вадазбору 13,6 км².

Катлавіна выцягнутая з паўночнага захалу на паўднёвы ўсход. Сярэдняя шырыня 0,22 км. Схілы вышынёй 2—4 мэтраў, на поўдні і ўсходзе — да 10 мэтраў, парослыя хмызьняком і ў верхняй частцы разараныя.

Берагі пераважна нізкія, забалочаныя, зарослыя водна-балотнай расьліннасьцю, але сустракаюцца і высокія, пад хмызьняком. Мелкаводзьдзе вузкае і пясковае. Дно возера пераваражна глеістае. Максымальныя глыбіні знаходзяцца бліжэй да ўсходняга берага. Глыбіні да 2 мэтраў складаюць 23% плошчы возера.

Возера зарастае да глыбіні 3 м. Зарастальнасьць невялікая, але найбольш інтэнсіўная ў паўночнай затоцы. На поўдні ў возера ўпадае ручай з возера Доўжа, на поўначы выцякае ручай у возера Задзеўскае. Таксама з Глодава пачынаецца рака Глодаўка.

У возеры сустракаюцца ляшчы, шчупакі, платва, акуні, чырвонапёрка, карасі, ліны.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 127

Катэгорыя:Пастаўскія азёры
Катэгорыя:Азёры басэйну Дзьвіны
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёну
Глыбокія азёры Беларусі

У Беларусі адносна ня шмат глыбокіх азёр. Сярод больш за 10 000 азёр Беларусі азёр, глыбінёй большых за 30 мэтраў, налічваецца ўсяго 24.

## Крыніцы і заўвагі
Гімн Таджыцкай ССР

**Дзяржаўны гімн Таджыцкай ССР** () — дзяржаўны гімн Таджыцкай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі ў 1946—1994.

## Тэкст

:Чу дасти рус мадад намуд,
:бародарии халқи совет устувор шуд,
:ситораи ҳаёти мо шарорабор шуд.
:Гузаштаҳои пурифти хори мо
:ба ҷилва омаданду дар диёри мо, диёри мо
:Мустақил давлати тоҷикон барқарор шуд.

:Ба ҳоли таб даруни шаб
:Садои раъди давлати Ленин фаро  расид
:Зи барқи байрақаш сиёҳии ситам парид
:Саодати ҷовидон дар ин замин
:Зи партия ба мо расид, ба партия сад офарин
:Марду озода моро чунин ӯ бипарварид.

:Шиори мо диҳад садо:
:Баробарӣ, бародарӣ миёни халқи мо.
:Зи хонадони мо касе намешавад ҷудо,
:Ягонагиро ба худ сипар кунем
:Ба сӯи фатҳи коммунизм сафар кунем, сафар кунем,
:Зинда бод мулки мо, халқи мо, Иттиҳоди мо.

## Пераклад
:Русі рука на ўсе стагодзьдзі  
:У сям'ю магутную зьліла савецкі ўвесь народ.  
:Над намі новы лёс у прамянях сьвітанку ўстае.  
:Мы старажытнай доблесьцю ізноў сэрцы запалілі,  
:Паўсюль слава грукоча роднай зямлі, роднай зямлі.  
:У дзяржаве таджыцкай таджык волі гімн сьпявае.  
  
:Пад няволяй цемры стамляліся мы.  
:Але грымнуў громам прасьвядным Леніна заклік,  
:Барвовай маланкай бліснуў сьцяг, цемру пранізаўшы.  
:Шчасьлівы дзень, вольная праца, сталёвую моц  
:Нясе нам Сталін родны, любімы правадыр, любімы правадыр.  
:Як бацька, нас гадаваў ён, у працах, у бітвах загартаваўшы.  
  
:Загадаем сынам, падобна нам,  
:Рукою грознаю паражаць ганебны варожы строй  
:І вернасьць вечную захоўваць сям'і сваёй вялікай.  
:Адзінства стала шчытом нам баявым.  
:Ва ўсіх бітвах ворагаў мы пераможам, мы пераможам.  
:Стагодзьдзе жыві, мілы край, стагодзьдзе жыві, наш Зьвяз родны!

## Вонкавыя спасылкі
*MP3 вакальная вэрсія
*MIDI

Таджыцкая ССР
Катэгорыя:Таджыцкая ССР
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Таджыкістану
Споры

**Споры** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Разьмешчанае за 5 км на паўднёвы захад ад Паставаў каля вёскі Шыркі. Належыць да групы Пастаўскіх азёр.

Знаходзіцца ў басэйне ракі Мядзелкі. Плошча возера складае 0,7 км². Найбольшая глыбіня возера — 20,8 м. Даўжыня Спораў складае 1,45 км, найбольшая шырыня — 0,84 км. Даўжыня берагавой лініі — 4,89 км. Аб’ём вады ў возеры складае 3,38 м³, плошча вадазбору возера — 48 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 10—20 мэтраў. На поўначы і захадзе схілы парослыя лесам, а на паўднёвым усходзе і ўсходзе разараныя. 

Заходняя частка возера глыбакаводная, усходняя — мелкаводная, з плоскім дном. Прыблізна ў цэнтры возера паміж глыбокай і мелкаводнай часткамі разьмяшчаецца выспа, плошча якой складае 0,015 км². У возеры ёсьць 3 вялікія затокі. Берагі пакрытыя хмызьняком, месцамі зьліваюцца з схіламі. Мелкаводзьдзе пяшчанае, а глыбакаводная зона высланая глеем.

Возера зарастае да глыбіні 4,5—5,2 мэтру.

Праз возера цячэ рака Спорыца і злучае яго з азёрамі Сьвітка і Задзеўскае. У возера ўпадае ручай Варонаўка. Таксама з возера Споркі ўпадае ручай.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Пастаўскія азёры
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёну
Гімн Малдаўскай ССР

**«Гімн [[Малдаўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Малдаўскай ССР]]»** (1945—1991) — кампазыцыя «Молдова Советикэ» (*«Савецкая Малдова»*). Аўтары слоў — Е. Н. Букаў і Ян Бодараў. Аўтары музыкі — С. Т. Няга і Э. Лазараў.

## Тэкст

## Вонкавыя спасылкі
* MIDI вэрсія гімну

Катэгорыя:Малдаўская ССР
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Малдовы
Малдаўская ССР