open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гётэборг

**Гётэборг** () — другі паводле велічыні горад Швэцыі й галоўны порт краіны, разьмешчаны на яе заходнім узьбярэжжы. Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году складала 572 799 жыхароў, з прадмесьцямі 993 453 жыхары. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам лэну Вэстра Ёталянд і найбуйнейшым горад ляндскапу Вэстэр’ётлянд. Яго паўночныя ўскраіны належаць да ляндзкапу Богуслэн. Найбольшая частка гораду належыць да камуны Гётэборг, а невялічкія часткі — да камунаў Партыле й Мёльндаль.

## Гісторыя

У пачатку XIII стагодзьдзя на месцы сучаснага Гётэборгу было адзінае выйсьце Швэцыі да Паўночнага мора, шырынёй у 15 км — з поўначы была Нарвэгія, а з поўдня — Данія. У XIV стагодзьдзі тут была заснаваная фартэцыя Эльўсборг. У самым пачатку швэдзкі кароль Карл IX заснаваў у вусьці ракі Гётаэльў, насупраць Эльўсборгу, горад, які атрымаў прывілеі спачатку ў 1603 годзе, а потым у 1607. Аднак першы Гётэборг праіснаваў нядоўга, бо ў 1611 годзе быў спалены датчанамі. У 1621 годзе швэдзкі кароль Густаў II Адольф зноў заснаваў Гётэборг, запрасіўшы для яго будаўніцтва галяндзкіх спэцыялістаў. Зь сярэдзіны XVIII да пачатку XIX стагодзьдзя горад моцна разьвіваецца, дзякуючы Ост-Індыйскай кампаніі, а затым становіцца важным індустрыйным і партовым цэнтрам.

## Прамысловасьць
Цяпер Гётэборг зьяўляецца адным з галоўных прамысловых цэнтраў Швэцыі: тут разьмешчаны штаб-кватэры такіх прадпрыемстваў як Volvo, SKF, Victor Hasselblad AB.

## Культура
Гётэборг зьяўляецца значным музычным цэнтрам: акрамя Сымфанічнага аркэстру й поп-гурта Ace of Base, ён набыў вядомасьць і як сталіца стылю дэз-мэтал. Акрамя гэтага, горад вядомы стадыёнам «Улеві» (*Ullevi*).

## Славутасьці

Адным з сымбаляў Гётэборгу зьяўляецца фантан Пасэйдон працы Карла Мілеса, які знаходзіцца на пляцы Гёта (*Göta platsen*), у самым цэнтры гораду. На іншым пляцы — пляцы Густава Адольфа стаіць помнік гэтаму каралю-заснавальніку гораду, там жа знаходзіцца й Ратуша. Над гандлёвым кварталам Гага ўзвышаецца фартэцыя Карона (*Skansen Kronan*). Ёсьць порт, а сярод рэлігійных пабудоваў варта адзначыць кірхі Оскара Фрэдрыка (*Oscar Fredrikskyrka*) й Мастгугет (*Masthuggskyrka*). Назву кірхі мае й яшчэ адна мясьціна гораду: так званая «Рыбная кірха» (*Feskekörka*), якая насамрэч зьяўляецца рыбным рынкам. У Гётэборгу таксама шмат музэяў: мараплаваньня, марскі, прыродна-гістарычны, музэй гораду, музэй дызайну (*Röhsska*). Акрамя таго, у горадзе знаходзіцца адзін з найбуйнейшых у Скандынавіі паркаў забаваў Лісэбэрг (*Liseberg*).

## Асобы
* Ені Бэрггрэн — сьпявачка, адна з заснавальніцаў гурту Ace of Base
* Малін Бэрггрэн — сьпявачка, адна з заснавальніцаў гурту Ace of Base
* Юнас Бэрггрэн — кампазытар, музы́ка, сьпявак, прадусар, адзін з заснавальнікаў гурту Ace of Base
* Эвэрт Тоб — пісьменьнік, кампазытар, трубадур, мастак
* Б’ёрн Ульвэўс — кампазытар, музы́ка, сьпявак, адзін з заснавальнікаў гурту ABBA
* Ульф Экбэрг — кампазытар, музы́ка, сьпявак, адзін з заснавальнікаў гурту Ace of Base

## Гарады-сябры
* Оргус, Данія
* Чыкага, ЗША
* Бэрген, Нарвэгія
* Ростак, Нямеччына
* Кракаў, Польшча
* Санкт-Пецярбург, Расея
* Турку, Фінляндыя
* Талін, Эстонія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Алена Пятровіч

**Але́на Пятро́віч** (*Лянке́віч*; нарадзілася ў 1985 годзе, Віцебск) — беларуская перакладчыца.

## Біяграфія
Скончыла філялягічны факультэт БДУ ў 2008 годзе і магістратуру пры ім у 2009 годзе. З 2006 году наведвае Беларускі Калегіюм і Перакладніцкую майстэрню.

Перакладае з польскай, украінскай, ангельскай і чэскай моваў. Пераклады друкаваліся ў часопісах «Паміж», «Дзеяслоў», «ARCHE». У перакладзе Алены Пятровіч выйшаў раман Рышарда Капусціньскага «Падарожжы з Герадотам».

Жыве ў Менску.

## Узнагароды
Ляўрэат арганізаваных беларускім ПЭН-цэнтрам літаратурных конкурсаў імя У. Караткевіча (2005) і К. Шэрмана (2009). У апошнім зь іх перамагла як перакладчык казкі «*Акадэмія доктара Клякса*» (Akademia pana Kleksa) Яна Бжэхвы.

## Пераклады
* Багдан-Ігар Антоныч
** І неба падае на хаты… Вершы.
** Аўтабіяграфія. Вершы.
** Элегія пра персцень песні
* Станіслаў Ігнацы Віткевіч
** Шаўцы (Szewcy). П’еса.
* Рышард Капусьцінскі
** «Падарожжы з Герадотам» (Мн., Логвінаў, 2009)
* Артур Конан Дойл
** Гісторыя лэдзі Сэнакс (The Case of Lady Sannox). Апавяданьне.
** Вусцішны пакой (The Nightmare Room). Апавяданьне.
* Міхаіл Кузмін
** Роздумы і неўразуменні Пятра Пустэльніка Эсэ.
* Адам Міцкевіч
** Даследаванні славянскіх старажытнасцяў
* Джэймс Дуглас Морысан
** Голас Зьмея. Вершы.
** Аўтаінтэрв’ю
* (Гектар Х’ю Манро) Сакі
** Яны ніколі не робяць пакупак — Апавяданне.
* Анджэй Тшэбіньскі
** Каб падняць ружу… П’еса.
* Сара Тысдэйл
** Мая любоў — бяз міру… Вершы.
* Оскар Ўайльд
** Сфінкс без загадкі. Апавяданьне.
* Данііл Хармс
** Па-першае і па-другое. Апавяданьні для дзяцей.
** Адам і Ева (Адам и Ева). Вадэвіль.
* Грыцько Чубай
** Я — трава. Вершы.
* Дж. К. Роўлінґ
** Гары Потэр і філязофскі камень

## Вонкавыя спасылкі
* Жывы часопіс Алены Пятровіч
* Старонка на Прайдзісьвеце
* АЛЕНА ПЯТРОВІЧ: «МАЁ ПЕРАКЛАДНІЦТВА ПАЧАЛОСЯ З ПАЭЗІІ ДЖЫМА МОРЫСАНА» Радыё Свабода 08.05.2009

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1985 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Кошалева

**Ко́шалева** — вёска ў Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Кошалева ўваходзіць у склад Тэльмінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 86 чалавек
* 1999 год — 104 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну
ARM (неадназначнасьць)

**ARM**:

* ARM — брытанская карпарацыя, адзін з найбуйных распрацоўнікаў і ліцэнзыяраў архітэктуры 32-разрадавых RISC-працэсараў
* ARM — 32-бітавая архітэктура набору інструкцыяў са скарочаным наборам камандаў, якая распрацоўваецца кампаніяй ARM Holdings

## Глядзіце таксама

* АРМ
Банская Быстрыца

****, **Банска Бістрыца** (, , ) — горад у цэнтральнай частцы Славаччыне, адміністрацыйны цэнтар Банскабыстрыцкага краю. Месьціца на рацэ Грон у Татрах. Насельніцтва 78 484 чалавекі (на 31 сьнежня 2017 году).

У горадзе знаходзіцца Ўнівэрсытэт Мацея Бэла.

## Гісторыя
Першапачаткова Банска-Быстрыца была невялічкай славацкай вёскай. У XIII-м стагодзьдзі сюды перасялілася некалькі дзясяткаў сем'яў нямецкіх каляністаў. У 1255 годзе вугорскі кароль Бэла IV надаў паселішчу гарадзкія прывілеі. У сярэднявеччы Банска-Быстрыца была важным прамысловым і гандлёвым цэнтрам Каралеўства Вугоршчыны.

У жніўні 1944 году горад стаў цэнтрам Славацкага нацыянальнага паўстаньня супраць нямецкіх акупантаў. У Банска-Быстрыцы быў штаб паўстаньня, якое, аднак, было задушана фашыстоўцамі і заставалася пад імі да прыходу 25 сакавіка 1945 году савецкіх войскаў.

У 2017 годзе Супольнасьць пратэстанцкіх цэркваў у Эўропе надала Банска-Быстрыцы ганаровы тытул Эўрапейскага гораду Рэфармацыі.

## Турыстычная інфармацыя
* Замак, на тэрыторыі якога знаходзяцца:
** Фарны касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
** Дом Мацея
** Славацкі касьцёл
** Ратуша
** Умацаваньні з бастыёнамі і брамай
*  Славацкага паўстаньня, на якім знаходзяцца:
** Гадзіньнікавая вежа
** Чумны слуп
** Катэдра Сьв. Францішка Ксавэрыя
** Слуп Найсьвяцейшай Панны Марыі
** Чорны абэліск, у гонар загінулых савецкіх жаўнераў
* Музэй Славацкага паўстаньня

## Асобы
* Мацей Бэл (1684–1749) — знаўца Старажытнай Грэцыі, тэоляг
* Эдэ Данат (1865–1945) — дырыгент, кампазытар
* Віліам Фігуш-Бістры (1875–1937) — кампазытар
* Пэтэр Карваш (1920–1999) — пісьменьнік, драматург
* Пэтэр Томка (* 1956) — судзьдзя Інтэрнацыянальнага трыбуналу ў Гаазе
* Пэтэр Пэлегрыні (* 1975) — палітык, з 2018 году прэм’ер-міністар Славаччыны 
* Томаш Суровы (* 1981) — хакеіст

## Гарады-сябры
Банская Быстрыца мае некалькі патрнэрскіх і сяброўскіх местаў у сьвеце:

## Галерэя

Banská Bystrica - Barbakán - Mestský hrad v Banskej Bystrici 006.jpg|Замак і касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Church_St_Francis_Xavier_-_Banská_Bystrica_(Besztercebánya).jpg|Катэдра Сьвятога Францішка Ксавэрыя
Clock_tower_in_Banská_Bystrica_(Besztercebánya).jpg|Гадзіньнікавая вежа
Besztercebanyacivertanlegi1.jpg|Гістарычны цэнтар гораду
Banská Bystrica - Námestie SNP 004.jpg|Банска Быстрыца
Museum_of_Slovak_National_Uprising.jpg|Музэй Славацкага надыянальна паўстаньня
Banska-Bystrica-Red-Army-monument.jpg|Помнік Савецкай арміі
Banská_Bystrica_-_Európa_Shopping_Centre.JPG|Europa Business Center — найвышэйшы будынак гораду


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Банскабыстрыцкая фартэцыя
* Мапа Банскай Быстрыцы

Катэгорыя:Банска Быстрыца
Мішлін Кальмі-Рэ

**Мішлін Кальмі-Рэ** (;  8 ліпеня 1945, Сіён, Вале, Швайцарыя) — швайцарская дзяржаўная і палітычная дзяячка.

## Біяграфія
Скончыла Жэнэўскі інстытут міжнародных адносін і разьвіцьця, атрымала навуковую ступень магістра ў 1968 годзе. Сябра Сацыял-дэмакратычнай партыі Швайцарыі, старшыня яе жэнэўскага аддзяленьня ў 1986—1990, 1993—1997. Чалец Вялікай рады Жэнэвы ў 1981—1997, старшыня Вялікага савета ў 1992—1993. Чалец Дзяржаўнага савета Жэнэвы ў 1997—2003. Старшыня Дзяржаўнага савета Жэнэвы ў 2001—2003. Чалец Фэдэральнага савета Швайцарыі, начальнік дэпартамэнту замежных справаў з 2003. Прэзыдэнт Швайцарыі ў 2007 і 2011 гадах.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сябры Сацыял-дэмакратычнай партыі Швайцарыі
Катэгорыя:Палітыкі Швайцарыі
Цюрыскі ўнівэрсытэт

**[[Цюрых|Цюрыскі]] ўнівэрсытэт** () — найбуйнейшы ўнівэрсытэт Швайцарыі, у якім у цяперашні час навучаецца больш за 24 000 студэнтаў. Найбуйнейшым факультэтам зьяўляецца філязофскі, на якім вучацца прыкладна 48% ад усіх студэнтаў.

## Гісторыя
Унівэрсытэт Цюрыху быў заснаваны ў 1833 годзе, калі тры каледжы — тэалёгіі (заснаваны Ульрыхам Цьвінглі ў 1525 годзе), права і мэдыцыны аб’ядналіся з толькі што створаным факультэтам філязофіі. Унівэрсытэт Цюрыху быў адметны тым, што быў створаны ў рэспубліканскай дзяржаве без удзелу манарха або царквы. Адным з ініцыятараў зьяўленьня ўнівэрсытэту быў гісторык і літаратуразнаўца Ёган Каспар фон Арэлі.

## Факультэты
Зараз ва Ўнівэрсытэце Цюрыху дзейнічаюць наступныя факультэты:

* Тэалёгіі;
* Права;
* Эканомікі;
* Мэдыцыны;
* Вэтэрынарны;
* Філязофіі;
* Матэматыкі і прыродазнаўчых навук

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Асацыяцыя студэнтаў унівэрсытэту.

Катэгорыя:Швайцарскія ўнівэрсытэты
Ганна Чапман

**Ганна Васільеўна Чапман** (у дзявоцтве Кушчанка; нар. 23 лютага 1982, Валгаград) — грамадзкі дзяяч, выкрыты агент расейскіх спецслужбаў, дзейнічала ў ЗША пад легендай прадпрымальніка расейскага паходжаньня. Арыштаваная ў чэрвені 2010 году па абвінавачваньні ў тым, што не паставіла амэрыканскія ўлады ў вядомасьць аб сваім супрацоўніцтве з замежным урадам. 8 ліпеня Чапман прызнала сябе вінаватай у нелегальным супрацоўніцтве з Расеяй і была высланая на радзіму разам з яшчэ дзевяцьцю фігурантамі гэтай справы ў абмен на чатырох расейскіх грамадзянаў, абвінавачаных раней у шпіянажы на карысьць ЗША і Вялікабрытаніі.

## Вонкавыя спасылкі
* Расейскія разьведчыкі, высланыя ЗША, атрымалі ўзнагароды - Радыё Свабода 18.10.2010

Катэгорыя:Нарадзіліся 23 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валгаградзкай вобласьці
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1982 годзе
Катэгорыя:Выведка
Фэдэрыка Гарсія-Лёрка

**Фэдэры́ка Гарсі́я-Лёрка** (; 1898—1936) — гішпанскі паэт і драматург, вядомы таксама як музыкант і мастак-графік. Цэнтральная фігура «пакаленьня 27 году», адзін з самых яскравых і значных дзеячоў гішпанскай культуры XX стагодзьдзя. Забіты ў пачатку Грамадзянскай вайны ў Гішпаніі.

Гарсіі-Лёрку прысьвечаная сымфонія беларускага кампазытара Алега Соніна.

### Беларускія пераклады
На беларускую мову творы Лоркі перакладалі Рыгор Барадулін, Макс Шчур, Карлас Шэрман.

* Блакітны звон Гранады : Выбр.лірыка / З ісп.пер.Р.Барадулін;[Укладанне і рэд.пер.К.Шэрмана]. Мінск : Маст.літ., 1975.
* Выбранае : [вершы] / Федэрыка Гарсія Лорка ; пераклад з іспанскай Рыгора Барадуліна. Мінск : Зміцер Колас, 2017.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гішпанскія літаратары
Упсальскі ўнівэрсытэт

**Упсальскі ўнівэрсытэт** () — найстарэйшы публічны ўнівэрсытэт Швэцыі і ўсёй Скандынавіі, які існуе з 1477 году. З унівэрсытэтам зьвязаныя імёны такіх навукоўцаў, як Карл Лінэй, Андэрс Цэльсій, Андэрс Онгстрэм, Адам Афцэліюс, Пэр Афцэліюс. Знаходзіцца ў швэдзкай Упсале.

## Гісторыя
Заснаваны ў 1477 годзе. Кароль Густаў-Адольф ахвяраваў установе ўсе свае фамільныя багацьці.
 
Унівэрсытэцкая бібліятэка налічвае каля 275 000 тамоў, ня ўлічваючы дробных кніг і брашур, і 12 000 рукапісаў, у ліку якіх *[[Codex argenteus]]* Вульфілы. Нумізматычная калекцыя (каля 16 000 манэтаў), збор карцінаў, каштоўныя калекцыі мінэралаў, вялікі батанічны сад з музэем і са статуяй Лінэя, хімічная лябараторыя і іншыя (агульным лікам 12) акадэмічныя ўстановы.

Будынак унівэрсытэту, узьведзены ў 1879—1887, пабудаваны ў стылі рэнэсанс, з мармуровымі калёнамі, раскошнымі залямі і аўдыторыямі.

## Асобы
### Навучэнцы
* Карл Яльмар Брантынг
* Натан Сёдэрблюм
* Аўгуст Стрындбэрг
* Даг Гамаршэльд

### Выкладнікі
* Андрэй Катлярчук

## Крыніцы

Катэгорыя:Швэдзкія ўнівэрсытэты
Унівэрсытэт
Грутвікен

**Грутвікен** (, «кацельны заліў») — адміністрацыйны цэнтар брытанскай заморскай тэрыторыі Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сэндвічавыя выспы. Гэта самая паўднёвая «сталіца» ў сьвеце, галоўны пасёлак краіны, якая хоць і залежная, і нават не мае карэннага насельніцтва, усё ж такі не зьяўляецца часткай іншай дзяржавы. Грутвікен разьмешчаны на ўсходнім беразе паўвыспы Тэтчэр, у невялікім заліве Кінг Эдўард (так і назвалі «Грутвікен» першапачаткова), частка бухты Ўсходні Камбэрлянд на паўночна-ўсходнім узьбярэжжы выспы Паўднёвая Георгія.

## Літаратура
* Otto Nordenskjöld, Johan G. Andersson, Carl A. Larsen, Antarctica, or Two Years Among the Ice of the South Pole, London, Hurst & Blackett, 1905.
* *South Georgia,* Topographic map, 1:200000, DOS 610 Series, Directorate of Overseas Surveys, Tolworth, UK, 1958.
* Robert K. Headland, *The Island of South Georgia*, Cambridge University Press, 1984.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады
Фэргана

**Фэргана** () — горад ва ўсходнім Узбэкістане на паўднёвым ускрайку Фэрганскай даліны, адміністрацыйны цэнтар Фэрганскай вобласьці.

## Геаграфія
Фэргана знаходзіцца на ўсходзе Ўзбэкістану, прыблізна ў 420 км на ўсход ад Ташкенту — сталіцы краіны, і ў 75 км на захад ад Андыжану. У горадзе пражывае больш за 220 000 чалавек, што робіць яго трэцім па велічыні горадам Фэрганскай даліны. Тэрыторыя Фэрганы — 70 км². Разьмешчаны горад на вышыні 580 мэтраў над узроўнем мора.

## Клімат
Клімат Фэрганы, як і ўсёй даліны, кантынэнтальны. Зіма — мяккая. Сярэдняя тэмпэратура студзеня — 3,2° (для Фэрганы), абсалютны мінімум — 25°. Сьнегавое покрыва нядоўгачасовае. У асобныя зімовыя дні бывае цёплае надвор’е. Лета гарачае. Сярэдняя тэмпэратура ліпеня 28°, максымальная 42,4°.

У ліпені нярэдка дзьме гарачы сухі вецер гармсіль, асабліва ў заходняй частцы. Ападкаў мала.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Ўзбэкістану
Глярус (кантон)

**Глярус** (, , , ) — нямецкамоўны кантон на ўсходзе Швайцарыі. Сталіца — Глярус. Насельніцтва 38 тыс. чалавек (23-е месца сярод кантонаў; дадзеныя 2003 г.).

## Геаграфія
Плошча 685 км² (17-е месца сярод кантонаў).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1958 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1958 году** праходзіў на бэльгійскім стадыёне Эйзэль 28 траўня паміж «Рэалам Мадрыдам» і «Міланам».

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
*European Cup 1957-58 from RSSSF
*1957-58 season at UEFA website

Катэгорыя:1958 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1959 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1959 году** ёсьць чацьвёртая фінальная гульня Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў. Гульня прайшла 3 чэрвеня 1959 году ў Штутгарце. Каманды сустрэліся ў фінале другі раз за чатыры гады.

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
*European Cup 1958-59 from RSSSF
*European Cup 1958-59 from UEFA
*European Cup History 1959

Катэгорыя:1959 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Обвальдэн

**Обвальдэн** (; ; ; ) — невялікі па плошчы нямецкамоўны кантон ў цэнтры Швайцарыі. Сталіца — Зарнэн. Насельніцтва 32,7 тыс. чалавек (25-е месца сярод кантонаў на 2003 год).

## Геаграфія
Плошча 491 км² (19-е месца сярод кантонаў). Ёсьць анкляў на тэрыторыі кантонаў Нідвальдэн і Уры.

## Гісторыя
Обвальдэн, як і суседні Нідвальдэн, стаў часткай швайцарскай канфэдэрацыі ў 1291 г.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Санкт-Гален (кантон)

**Санкт-Гален**, таксама **Сэн-Гален** (, або *St. Gallen*, ) — кантон Швайцарыі. Санкт-Гален разьмешчаны на паўночным усходзе краіны. Займае плошчу ў 2026 км² і мае насельніцтва (на 31 сьнежня 2008 году) 471 152 чалавекі (5-е месца сярод кантонаў на 2003 год). На 2007 год насельніцтва ўключала 97 461 замежніка, ці прыблізна 20,9% агульнай колькасьці насельніцтва. Сталіца — Санкт-Гален.

## Геаграфія
На поўначы абмежаваны Бодэнскім возерам, на ўсходзе — Райнскай далінай. Па Райну мяжуе з Аўстрыяй і Ліхтэнштэйнам. На поўдні кантон Санкт-Гален абмежаваны кантонамі Граўбюндэн, Глярус і Швіц. На захадзе месьцяцца кантоны Цюрых і Тургаў.

Дзьве паловы кантонаў Апэнзэль-Інэрходэн і Апэнзэль-Аўсэродэн цалкам акружаныя землямі кантона Санкт-Гален.

## Крыніцы
Тычына

**Тычына** (; ; ; ) — італьянскамоўны кантон на поўдні Швайцарыі. Сталіца — Бэлінцона. Насельніцтва 312 тыс. чалавек (8-е месца сярод кантонаў на 2003 год).

## Геаграфія
Плошча 2812 км² (5-е месца сярод кантонаў).

## Гісторыя
Кантон стаў часткай швайцарскай канфэдэрацыі ў 1803 годзе. Кантон Тычына быў створаны са зьвязнага валоданьня.

## Крыніцы
Залятурн (кантон)

**Заляту́рн** (, , , ) — нямецкамоўны кантон на поўначы Швайцарыі. Сталіца — Залятурн. Насельніцтва 247 тыс. чалавек (12-е месца сярод кантонаў на 2003 г.).

## Геаграфія
Плошча 791 км² (16-е месца сярод кантонаў).

## Гісторыя
Кантон стаў часткай швайцарскай канфэдэрацыі ў 1481 годзе.

## Крыніцы
Швіц (кантон)

**Швіц** (, , , ) — нямецкамоўны кантон у цэнтральнай частцы Швайцарыі. Сталіца — Швіц. Насельніцтва 131 тыс. чалавек (17-е месца сярод кантонаў на 2003 год).

## Геаграфія
Плошча 908 км² (13-е месца сярод кантонаў).

## Гісторыя
Кантон стаў адным з трох кантонаў, якія заснавалі Швайцарскую Канфэдэрацыю 1 жніўня 1291 году. Швайцарыя названая ў гонар кантону **Швіц**. Сьцяг сучаснай Швайцарыі створаны на аснове сьцяга кантона Швіц.

## Крыніцы
Кале

**Кале́** (, , па-заходнефлямандзку: *Cales*) — горад на поўначы Францыі ў рэгіёне О-дэ-Франс (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне Нор-Па-дэ-Кале), у дэпартамэнце Па-дэ-Кале. Насельніцтва 72 520 жыхароў (2013 год). Кале зьвязаны з ангельскім Фолкстанам Эўратунэлем, які праходзіць пад Ля-Маншам.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Гарады Францыі
Катэгорыя:Па-дэ-Кале
МЦМ

**Пісталет Марголіна** (МЦ 1; мадэрнізаваныя варыянты: МЦМ, МЦУ) — паўаўтаматычны мелкалібэрны пісталет для спартовай стральбы на дыстанцыі 25 мэтраў у практыкаваньнях МП-1 — МП-5 па Адзінай усесаюзнай спартовай клясыфікацыі. Пісталет адрозьніваюць добрыя стралковыя якасьці, нізкі кошт, прастата і даўгавечнасьць канструкцыі.

Распрацаваны Міхасём Уладзімеравічам Марголіным. Абрэвіятура МЦ азначае «Мадэль ЦКІБ», паколькі чарцяжы і дакументацыя былі падрыхтаваныя ў ЦКІБ СОО. Выпускаўся на Іжэўскам машынабудаўнічым заводзе з 1948 па 1979 год.

Ужываўся (з мадыфікацыямі) на спаборніцтвах міжнароднага ўзроўню з 1954 па 1974 год. Для навучаньня стральбе выкарыстоўваецца да сёньняшняга дня.

## Канструкцыя
Аўтаматыка пісталета пабудаваная на прынцыпе аддачы вольнага затвора. Ударна-спускавы мэханізм курковаго тыпу, з адчыненым разьмяшчэньнем курка. Спускавы мэханізм дазваляе рэгуляваць халасты ход спускавога гапліка. Зваротная спружына са штокам разьмешчаная пад ствалом. Аднарадны набойнік на 5, 6 або 10 (МЦ 1) патронаў калібра .22 Long Rifle разьмешчаны ў дзяржальні. Мікрамэтрычны прыцэл пісталета рэгулюецца перасоўваньнем цаліка па гарызанталі і мушкі па вертыкалі, забясьпечвае дакладную і стабільную прыстрэлку. 

Некаторыя мадэфікацыі камплектуюцца дульным кампэнсатарам, дадатковымі грузікамі для змены балансавання і артапедычнай прыладай да дзяржальні.

## Варыянты
На аснове канструкцыі МЦМ у 1990-я гады былі створаныя пісталеты МЦМ-К «Марго» (кампактная вэрсія пад патрон .22 Long Rifle), «Дрэль» (мадыфікацыя пад патрон 5,45х18 мм) і MP-449 (экспартны варыянт пад патрон .25 ACP).

## ‎Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пісталеты
Нідвальдэн

**Нідвальдэн** (, , , ) — кантон у цэнтры Швайцарыі. Сталіца — Штанс. Насельніцтва 38,6 тыс. чалавек (22-е месца сярод кантонаў на 2003 год).

## Геаграфія
Плошча 276 км² (22-е месца сярод кантонаў).

## Гісторыя
Кантон, разам з суседнім Обвальдэнам, стаў часткай швайцарскай канфэдэрацыі ў 1291 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Шэнуда III Александрыйскі

**Шэнуда III Александрыйскі**, у сьвеце Назір Гаед Рафаэль (; па-копцку: *Ⲡⲁⲡⲁ Ⲁⲃⲃⲁ Ϣⲉⲛⲟⲩϯ ⲡⲓⲙⲁϩ ϣⲟⲩⲙⲧ*; 3 жніўня 1923 году, Асьют, Эгіпет — 17 сакавіка 2012) — патрыярх Копцкай праваслаўнай царквы з 14 лістапада 1971 году.

Выпускнік Каірскага ўнівэрсытэту й Копцкай праваслаўнай сэмінарыі, манах пад імем *Антоніюс Сырыйскі* ў Сырыйскім манастыры імя Багародзіцы ў Эгіпце.

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія Шэнуды III на сайце «Мир религий»
* H. H. Pope Shenouda III. Biography by Father Mikhail E. Mikhail
* Афіцыйны сайт Патрыярха Шэнуды III

Катэгорыя:Патрыярхі Александрыйскія
Катэгорыя:Нарадзіліся 3 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Асьюце
Катэгорыя:Эгіпецкія праваслаўныя дзеячы
Катэгорыя:Памерлі 17 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2012 годзе
Плянэта зямнога тыпу

**Плянэта зямнога тыпу** — плянэта, якая складаецца пераважна з сылікатаў, горных пародаў або мэталаў. Да плянэтаў зямной групы ў Сонечнай сыстэме адносяць нутраныя плянэты, найбліжэйшыя да Сонца, як то Мэркур, Вэнэра, Зямля і Марс. Сярод астраномаў, якія абапіраюцца на геафізычнае вызначэньне плянэты, два ці тры спадарожнікі планятарнай масы — Месяц, Іё і часам Эўропа — таксама часам зважаюцца плянэтамі зямной групы. Вялікія каменныя астэроіды Паляда і Вэста таксама часам дадаюцца да ліку такіх плянэтаў, але зрэдку. Плянэты зямной групы звычайна вывучаюцца геолягамі, астраномамі і геафізыкамі.

## Асноўныя характарыстыкі
Плянэты зямной групы валодаюць высокай шчыльнасьцю і складаюцца пераважна з сылікатаў і мэталічнага жалеза (у адрозьненьне ад газавых плянэт і каменна-ледзяных карлікавых плянэт, аб’ектаў пояса Койпэра і аблокі Аорта). Найбольшая плянэта зямной групы — Зямля — больш чым у 14 разоў саступае па масе найменш масіўнай газавай плянэце — Уран, але пры гэтым прыкладна ў 400 раз масіўней найбольшага вядомага аб’екта пояса Койпэра.

Плянэты зямной групы складаюцца галоўным чынам зь кіслароду, крэмнію, жалеза, магнію, алюмінію і іншых цяжкіх элемэнтаў.

Усе плянэты зямной групы маюць наступную будову:

* У цэнтры ядро з жалеза з дамешкам нікеля.
* Мантыя, складаецца з сылікатаў.
* Кара, якая ўтварылася ў выніку частковага плаўленьня мантыі і якая складаецца таксама з сылікатных парод, але ўзбагачаная несумяшчальнымі элемэнтамі. З плянэт зямной групы кары няма ў Мэркура, што тлумачаць яе разбурэньнэм у выніку мэтэарытнай бамбардзіроўкі. Зямля адрозьніваецца ад іншых плянэт зямной групы высокай ступеньню хімічнай дыфэрэнцыяцыі рэчыва і шырокім распаўсюджваньнем гранітаў у кары.

Дзьве далёкія плянэты зямной групы (Зямля і Марс) маюць спадарожнікі і (у адрозьненьне ад усіх плянэт-гігантаў) ні адна зь іх ня мае кольцаў.

## Экзаплянэты зямнога тыпу

Лічыцца, што землепадобныя плянэты найбольш спрыяльныя для ўзьнікненьня жыцьця, таму іх пошук прыцягвае пільную ўвагу грамадзкасьці. Так у сьнежні 2005 году навукоўцы з Інстытуту касьмічных навук (Пасадэна, Каліфорнія) паведамілі аб выяўленьні падобнай да Сонца зоркі, вакол якой мяркуецца, фармуюцца скалістыя плянэты. У далейшым былі выяўленыя плянэты, якія толькі ў некалькі разоў масіўней за Зямлю і, верагодна, павінны мець цьвёрдую паверхню.

Прыкладам экзаплянэты зямнога тыпу можа служыць Супэрзямля. У цяперашні час (на кастрычнік 2009 году) знойдзена 28 Супэрземляў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Плянэты паводле тыпаў
Гіўэл ап Кадэл

**Гіўэл II Да ап Кадэл** ( ці *Hywel Dda*, каля 880—950) — кіраўнік вялікай частцы Валіі, першапачаткова ўладар Дэхейбарта, каралеўства на паўднёвым захадзе краіны. Бацька Гіўэла, Кадэл, быў сынам Родры Вялікага, родапачынальнікам Дынэвурскай галіны. Гіўэл быў аднім з самых выбітных уладароў Валіі данармандзкага пэрыяду. Галоўным ягоным дасягненьнем лічыцца складаньне кодэксу валійскіх законаў, якія вядомы пад назовам «Законы Гіўэла Добрага» (*Cyfraith Hywel Dda*).

## Біяграфія
Гіўэл нарадзіўся прыкладна каля 880 году. Ён быў малодшым сынам Кадэла, сына Родры ап Мэрвіна. У 905 годзе Кадэл падпарадкаваў Дывэд і пасадзіў на сталец у ім Гіўэла. Гіўэл замацаваў сваё княжаньне, ажаніўшыся з Элен, дачкой Ліварха ап Гівайда, папярэдняга ўладара Дывэда. Пасьля сьмерці Кадэла ў 909 годзе Гіўэл атрымаў таксама частку Сэйсылуга, а ў 920 годзе, калі сканаў і ягоны брат, Гіўэл аб’яднаў Дывэд і Сэйсылуг, стварыўшы новае каралеўства — Дэхейбарт. У 942 годзе пасьля сьмерці свайго стрыечнага брата, Ідвала Лысага, ён атрымаў уладу й у Гўінэду. Усе ўладаньні Гіўэла складалі амаль тры чвэрці тэрыторыі сучаснай Валіі.

## Стасункі з англасаксамі
Панаваньне Гіўэла было незвычайна мірным на той час. Гэта зьвязана шмат у чым з тым, што ён меў добрыя адносіны з Этэльстанам, уладаром Ўэсэкса. Гіўэл нават біў манэту ў ангельскім Чэстэры, больш нікто з валійскіх уладароў гэтага ніколі не рабіў. Акрамя таго, Гіўэл уважліва вывучаў юрыдычную сыстэму англасаксаў, а таксама зьдзейсьніў паломніцтва ў Рым, што менавіта яго натхніла на ідэі аб больш эфэктыўным кіраўніцтве.

Але ня ўсе гісторыкі згодны ў пытаньні аб тым, чаму Гіўэл шукаў зьвяза з Этэльстанам. Хтосьці бачыць у Гіўэле шчырага англафіла й пераймальніка караля Ўэсэкса , іншыя лічаць што ён быў сапраўдным прагматыкам, які занадта добра ведаў расстаноўку сілаў у Брытаніі сярэдзіны X стагодзьдзя. Трэба адзначыць, што аднаго з сваіх сыноў Гіўэл назваў саксонскім імём Эдўін.

## Валійскі закон
Каля 945 года ў Гендзі Гўіне сабраўся своеасаблівы парлямэнт, які кадыфікаваў валійскія законы на аснове звычайнага права. У іх складаньні прымаў удзел вядомы валійскі летапісец Блегіўрыд. Пасьля сьмерці Гіўэла ў 950 годзе ягонае каралеўства было падзелена на тры часткі: Гўінэд зноўку перайшоў пад кантроль нашчадкаў Ідвала Лысага, а Дэхейбарт падзялілі сыны самога Гіўэла. Але законы Гіўэла насупраць захаваліся ў актыўна ўжываліся аж да XVI стагодзьдзя, калі іхняе дзеяньне было скасавана Генрыхам VIII. Адзін са сьпісаў законаў, рукапіс «*Peniarth 28*», які вядомы сваімі малюнкамі на палёх, захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Валіі ў Абэрысўіце. Яшчэ адзін са сьпісаў захаваўся ў Чорнай кнізе з Чырка.

Унівэрсытэт Валіі штогод прысуджае Прэмію Гіўэла за дасьледваньні ў галіне сярэднявечнага права.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* «A History of Wales from the Earliest Times to the Edwardian Conquest». John Edward Lloyd, 1912, Longmans, Green, and Co.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 880 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 950 годзе
Катэгорыя:Уладары Гўінэда
Катэгорыя:Уладары Дэхейбарта
Катэгорыя:Уладары Сэйсылуга
Катэгорыя:Уладары Дывэда
Катэгорыя:Валійскія ўладары
Цюрскія мовы

**Цю́рскія мо́вы** — сям’я роднасных моваў, якая належыць да алтайскай макрасям’і. Цюрскія мовы распаўсюджаныя ад Міжземнамор’я да Сібіры і Заходняга Кітаю (выключэньне складае фуюйска-кыргыская мова, носьбіты якой гістарычна перасяліліся на паўночны ўсход Кітаю).
Колькасьць носьбітаў цюрскіх моваў складае ад 160 да 180 мільёнаў чалавек. Найбольшую колькасьць носьбітаў мае турэцкая мова.
Асноўнымі асаблівасьцямі гэтай моўнай сям’і зьяўляюцца: сынгарманізм, аглютынацыйнасьць і адсутнасьць катэгорыі роду.

## Характарыстыкі
Асноўнымі асаблівасьцямі цюрскіх моваў зьяўляюцца гармонія галосных, аглютынацыйнасьць, адсутнасьць катэгорыі роду. Парадак словаў падпарадкоўваецца схеме SOV.


Катэгорыя:Алтайскія мовы
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1960 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1960 году** ёсьць пяты фінальны матч кубку. Праходзіў у Глазга на стадыёне Гэмпдэн Парк, дзе сустракаліся «Рэал Мадрыд» і «Айнтрахт Франкфурт». Дзякуючы перамозе гішпанцы ў пяты раз запар сталіся ўладальнікамі кубка.

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
*European Cup 1959-60 from RSSSF
*European Cup 1959-60 from UEFA
*European Cup History 1960

Катэгорыя:1960 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Зарнэн

**Зарнэн** () — камуна ў Швайцарыі, сталіца кантона Обвальдэн.

Насельніцтва складае 9682 чалавека (на 31 сьнежня 2007 года). Афіцыйны код - 1407.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Швайцарыі
Шафгаўзэн (кантон)

**Шафга́ўзэн** (; ; ; Schaffusa) — невялікі па плошчы нямецкамоўны кантон на поўначы Швайцарыі. Сталіца — Шафгаўзэн. Насельніцтва 73,4 тыс. чалавек (19-е месца сярод кантонаў на 2003 год).

## Геаграфія
Плошча 298 км² (20-е месца сярод кантонаў).

## Гісторыя
Кантон стаў часткай швайцарскай канфэдэрацыі ў 1501 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Штанс

**Штанс** () — камуна ў Швайцарыі, у кантоне Нідвальдэн. Адміністрацыйны цэнтар кантона.

Мясцовая горная вяршыня Штансгорн зьяўляецца турыстычным курортам. На вяршыню можна трапіць з дапамогай адной з самых старых горных чыгунак Швайцарыі. Насельніцтва складае 7556 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Афіцыйны код — 1509.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Швайцарыі
Дэлемон

**Дэлемон** або **Дэльсбэрг** (, ) — горад у швайцарскім кантоне Юра, зьяўляецца ягонай сталіцай, месьціцца на рацэ Сорн, у шырокай урадлівай катлавіне Бэрнскай Юры. 11,198 жыхароў (на 2007 год), насельніцтва пераважна каталікі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Швайцарыі
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1961 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1961 году** праходзіў у Бэрне на стадыёне Ванкдорфштадыён, дзе сустракаліся «Бэнфіка» і «Барсэлёна».

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
*European Cup 1960-61 from RSSSF
*1960-61 season at the UEFA website
*European Cup History 1961

Катэгорыя:1961 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Граўбюндэн

**Граўбюндэн** або **Грызон** (, , , ) — кантон на паўднёвым усходзе Швайцарыі. Сталіца — горад Кур (ням. Chur). Насельніцтва 191,6 тыс. чалавек (14-е месца сярод кантонаў; зьвесткі 2004 г.).

## Геаграфія
 
Плошча 7105 км² (1-е месца сярод кантонаў).

## Гісторыя

Кантон стаў часткай швайцарскай канфэдэрацыі ў 1803 г.

## Крыніцы
Сіён (Швайцарыя)

**Сіён** (,  — **Зытэн**, ) — горад на захадзе Швайцарыі, сталіца кантона Вале.

## Гісторыя
Буйное паселішча кельтаў (*Sedunum*). Як самастойны горад стаў вядомы з V стагодзьдзя, калі быў прызначаны рэзыдэнцыяй эпіскапа. Падвергнуўся разбурэньням у 1475 падчас вайны з Савояй. Перажыў вялізны пажар у 1788 годзе.

## Геаграфія
Горад Сіён разьмешчаны на беразе ракі Рона.

## Выбітныя ўраджэнцы
* Мішлін Кальмі-Рэ

## Крыніцы
Кур

**Кур** (, ) — горад у Швайцарыі, сталіца кантона Граўбюндэну. Уваходзіць у склад акругі Плесур. Насельніцтва складае 35 161 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Швайцарыі
Катэгорыя:Гарады на Райне
Катэгорыя:Грамады Граўбюндэну
Катэгорыя:Сталіцы кантонаў Швайцарыі
Катэгорыя:Культурная спадчына Граўбюндэну нацыянальнага значэньня
Базэль-Штат

**Базэль-Штат** (, ) — невялікі нямецкамоўны паўкантон на поўначы Швайцарыі. Аб’ядноўвае горад Базэль і муніцыпалітэты Бэцінген і Рыэн. Сталіца — Базэль. Насельніцтва 191 тыс. чалавек (15 месца сярод кантонаў на 2004 год).

## Геаграфія
Базэль месьціцца на мяжы з Францыяй і Нямеччынай. З гэтымі дзьвюма краінамі ў горада наладжаны транспартныя й эканамічныя сувязі.

## Гісторыя
Кантон утварыўся ў 1833 годзе ў выніку падзелу гістарычнага кантону Базэль (увайшоў у канфэдэрацыю ў 1501 годзе) на гарадзкую й сельскую часткі.

## Эканоміка
У кантоне месьцяцца прадпрыемствы банкаўскай, хімічнай і фармацэўтычнай галінаў.

## Крыніцы
Апэнцэль-Аўсэродэн

**Апэнцэль-Аўсэродэн** (, , літаральна «Зьнешнія Роды») — невялікі нямецкамоўны кантон на паўночным усходзе Швайцарыі. Адміністрацыйны цэнтар — Герызаў, вышэйшыя судовыя органы раскватараваныя ў горадзе Трогене. Насельніцтва 53 тыс. чалавек (23-е месца на 2003 год).

## Крыніцы
Апэнцэль-Інэродэн

**Апэнцэль-Інэродэн** (, ; літаральна Ўнутраныя Роды) — невялікі кантон на паўночным усходзе Швайцарыі. Сталіца — Апэнцэль. Насельніцтва 15 тыс. чалавек (26-е месца сярод кантонаў на 2003 год).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт кантона 
* Інфармацыя цэнтральнага статыстычнага бюро Швайцарыі
Буякі

Назву **Буякі** маюць:

* Буякі — від лістападных кустоў сямейства верасавых
* Буякі — вёска ў Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Буякі — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1962 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1962 году** праходзіў у Амстэрдаме на Алімпійскім стадыёне, дзе сустракаліся «Бэнфіка» і «Рэал Мадрыд».

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
*European Cup 1961-62 from RSSSF
*1961-62 season at the UEFA website
*European Cup History 1962
*"1961/62: Benfica beat Real Madrid and win the European Cup!"

Катэгорыя:1962 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1963 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1963 году** праходзіў у Лёндане на легендарным стадыёне Ўэмблі 22 траўня 1963 году, дзе сустракаліся італьянскі клюб «Мілан» і партугальскі «Бэнфіка». Дзякуючы перамозе зь лікам 2—1 кубак упершыню трапіў на Апэнінскую паўвыспу.

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
* European Cup 1962-63 from RSSSF
* 1962-63 Season at UEFA website
* European Cup History 1963

Катэгорыя:1963 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Базэль-Лянд

**Базэль-Лянд** або **Базэль сельскі** (, *Baselland* ці *Baselbiet*; , , ) — нямецкамоўны кантон на паўночным захадзе Швайцарыі. Сталіца — Лісталь. Насельніцтва 262 тыс. чалавек (10-е месца сярод кантонаў на 2003 год).

## Гісторыя
Кантон утварыўся ў 1833 годзе ў выніку падзелу гістарычнага кантона Базэль (увайшоў у канфэдэрацыю ў 1501 годзе) на гарадзкую й сельскую часткі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Міхаіл Прохараў

**Міхаіл Дзьмітрыевіч Прохараў** (нарадзіўся 3 траўня 1965, Масква) — расейскі прадпрымальнік і кіраўнік, мільярдэр, прэзыдэнт прыватнага інвэстыцыйнага фонду «Група ОНЭКСІМ», генэральны дырэктар ААТ «Полюс Золата», прэзыдэнт Саюзу біятляністаў Расеі. Сярод асноўных актываў, якія кантралююцца Прохаравым (на сьнежань 2010 году) — буйныя долі ў сыравінавых кампаніях UC Rusal, «Полюс Золата», «Интергео», энэргетычнай кампаніі «Квадро» і іншых. Быў заснавальнікам грамады Грамадзянская плятформа.

Па стане на пачатак 2009 году — самы багаты чалавек у Расеі, па стане на 2010 год — другое месца, саступае толькі Ўладзімеру Лісіну, па вэрсіі часопіса Forbes.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Расейскія прадпрымальнікі
Катэгорыя:Расейскія палітыкі
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1965 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1965 году** праходзіў у Мілане на стадыёне Сан-Сіра 27 траўня 1965 году, дзе сустракаліся італьянскі клюб «Інтэрнацыянале» й партугальскі «Бэнфіка».

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
* European Cup 1964-65 from RSSSF
* 1964-65 Season at UEFA website
* European Cup History 1965

Катэгорыя:1965 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1964 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1964 году** праходзіў у Вене на стадыёне Пратэрштадыён 27 траўня 1964 году, дзе сустракаліся італьянскі клюб «Інтэрнацыянале» і гішпанскі «Рэал Мадрыд».

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
* European Cup 1963-64 from RSSSF
* 1963-64 Season at UEFA website
* European Cup History 1964

Катэгорыя:1964 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1966 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1966 году** праходзіў на бэльгійскім стадыёне Эйзэль, што месьціцца ў Брусэлі 11 траўня паміж «Рэалам Мадрыдам» і «Партызанам».

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
*European Cup 1965-66 from RSSSF
*Review of the match on www.europeancuphistory.com
*1965-66 season at UEFA website
*European Cup History 1966

Катэгорыя:1966 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1967 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1967 году** праходзіў на партугальскім стадыёне Эстадыё Насіёналь, што месьціцца ў Лісабоне 25 траўня паміж «Сэлтыкам» і «Інтэрнацыянале».

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
*European Cup 1966-67 from RSSSF
*Local Heroes: The story of the Lisbon Lions, by Chris Hunt, published in FourFourTwo magazine, June 2007
*1966-67 season at UEFA website
*European Cup results at Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation

Катэгорыя:1967 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1968 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1968 году** праходзіў у Лёндане на легендарным стадыёне Ўэмблі 29 траўня 1968 года, дзе сустракаліся ангельскі клюб «Манчэстэр Юнайтэд» і партугальскі «Бэнфіка».

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
*European Cup 1967-68 from RSSSF
*1967-68 season at UEFA website
*European Cup results at Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation

Катэгорыя:1968 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1969 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1969 году** праходзіў у Мадрыдзе на стадыёне Сант'яга Бэрнабэў, дзе сустракаліся «Мілян» і «Аякс».

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
*European Cup 1968-69 from RSSSF

Катэгорыя:1969 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1970 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1970 году** праходзіў у Міляне на стадыёне Сан-Сыра 6 траўня 1970 году, дзе сустракаліся нідэрляндзкі клюб «Фэеноорд» і шатляндзкі «Сэлтык».

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
* European Cup 1969-70 from RSSSF
* European Cup results at Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
* 1969-70 season at UEFA website
* European Cup History 1970

Катэгорыя:1970 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Марыя Зінкевіч

**Марыя Міронаўна Зінкевіч** (13 сакавіка 1924 — 4 сьнежня 2010) — савецкая беларуская акторка.

## Біяграфія
Скончыла менскае вучылішча пры опэрным тэатры.

З 1945 г. — у Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы. Актрыса камэдыйнага пляну. Іграла ў спэктаклях «Паўлінка» Янкі Купалы, «Хто сьмяецца апошнім», «Брама неўміручасьці» Кандрата Крапівы, «Плач перапёлкі» Івана Чыгрынава.

Заслужаная акторка Беларускай ССР.

## Фільмаграфія
* 1953 Пяюць жаваранкі — эпізод
* 1957 Палеская легенда — эпізод
* 1960 Веснавыя навальніцы — Валянціна
* 1960 Чалавек не здаецца — Ганна
* 1964 Лісты да жывых
* 1964 Рагаты бастыён — эпізод
* 1970 Неспадзяванае каханьне — эпізод
* 1971 Дзень маіх сыноў — эпізод
* 1972 Вось і лета прайшло… — цётка Насьця, дворнік
* 1973 Вялікі трамплін Міронаўна, супрацоўніца Веры лаўровай
* 1973 Добрая справа (кароткамэтражны)
* 1974 Вялікае супрацьстаяньне эпізод, 2 сэрыя.
* 1975 Надзейны чалавек — жанчына ў чарзе да старшыні (у тытрах М. Зянкевіч)
* 1976 Па сакрэце ўсяму сьвету — эпізод, 1 сэрыя
* 1976 Сын старшыні — эпізод
* 1977 Сямейныя абставіны — правадніца Маша
* 1980 Атлянты і карыятыды — эпізод
* 1990 Плач перапёлкі — Аксюта Драніца
* 1993 У папа быў сабака… (Беларусь)
* 1994 Эпілёг (Беларусь)
* 1997 Бег ад сьмерці (Беларусь) — цешча

Катэгорыя:Савецкія акторкі
Катэгорыя:Беларускія акторкі
Фрай (Футурама)

**Піліп Дж. Фрай** (; нарадзіўся 9 жніўня 1975 г.), ці проста **Фрай** — галоўны герой мультсэрыяла «Футурама», няўдачнік і лайдак. Ён агучаны Білі Вэстам. Фрай — хлопец з XX стагодзьдзя, які працаваў развозчыкам піцы, прачнуўся ў XXX стагодзьдзі пасьля таго, як выпадкова патрапіў у крыягенную камэру і быў замарожаны напярэдадні новага 2000 году.

Катэгорыя:Мультыплікацыя
Сыная

**Сыная** (рум. Sinaia) — горад у жудзецы Прахова ў Румыніі. Вядомы як горналыжны курорт. Насельніцтва 14636 чалавек.

Горад атрымаў сваю назву ад манастыра Сыная, вакол якога ён утварыўся.

Кароль Караль I загадаў выбудаваць сабе ў Сынаі летнюю рэзыдэнцыю — замак Пэлеш, з тых часоў Сыная стаў адным з частых месцаў знаходжаньня каралеўскай сям’і. Тут таксама знаходзіцца палац знакамітага румынскага кампазытара Джорджу Энэску.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Ясы

**Я́сы** () — горад на паўночным усходзе Румыніі. Адміністрацыйны цэнтар аднайменнага жудзецу, былая сталіца Малдаўскага княства, цэнтар Заходняе Малдовы. Насельніцтва 362 142 чалавекі (2016 год).

Ясы часам называюць «калыскай румынскае культуры».

## Гісторыя
Упершыню згадваецца ў 1408 годзе. З 1565 да 1862 году Ясы былі сталіцай Малдаўскага княства. З аб’яднаньнем Малдовы і Валахіі, у 1859—1862 гг. у Ясах знаходзіўся адзін з двух урадаў Румыніі.

У 1916—1918 у Ясах знаходзіўся ўрад Румыніі, які падтрымліваў хаўрусныя стасункі з Антантай (Бухарэст быў акупаваны аўстрыйскімі войскамі).

Габрэі складалі значную частку, а пэрыядычна і большасьць насельніцтва, пачынаючы з XVIII стагодзьдзя. У Ясах паўстаў першы габрэйскі тэатар, які граў на ідыш. Падчас Другой сусьветнай вайны большая частка габрэйскага насельніцтва была дэпартаваная ў Трансьністрыю (Прыднястроўе); большасьць тых, хто выжыў, рэпатрыявалася ў Ізраіль у пасьляваенныя гады. З 127 сынагогаў засталася толькі адна.

### Сацыяльныя праблемы
У наш час горад сумнавядомы вялікай колькасьцю злодзеяў-машнарэзаў, у сувязі з чым горад таксама называюць «школай машнарэзаў».

## Славутасьці
* Палац Культуры, пабудаваны ў нэагатычным стылі
* Сабор Сьвятой Параскевы (Сабор Мітрапалітаў)
* Манастыр Трох Сьвяціцеляў
* Манастыр Чэтэцуя
* Манастыр Галата
* Армянская царква
* Вялікая сынагога
* Парк Копаў

## Галерэя

Palatul_Culturii_Iasi_-_Aerial.jpg|Палац Культуры
Manastirea_Galata.jpg|Манастыр Галата
Iglesia_Trei_Ierarhi_(acabada).jpg|Манастыр Трох Сьвяціцеляў
Sinagoga_Mare_Iasi_Dec_2015.jpg|Вялікая сынагога


## Крыніцы
Усходнеславянскія мовы

**Усхо́днеславя́нскія мовы** — падгрупа славянскай моўнай групы у складзе індаэўрапейскае моўнае сям'і. Мовы гэтай падгрупы ўжываюцца на вялікай тэрыторыі Эўропы і Азіі ад рэкаў Прут, Днестр, Сан, Буг і Нёман да Балтыйскага мора, а таксама да Курыльскіх і Камандорскіх астравоў і ўзьбярэжжа Ціхага акіяну, ад Чорнага і Касьпійскага мораў і Каўказу да Паўночнага Ледавітага акіяну.

## Крытыка
Мовазнаўца Вінцук Вячорка зьвяртае ўвагу на тое, што ўсё больш дасьледнікаў (чэх Олдржых Гуер, беларусы Ян Станкевіч, Віктар Мартынаў ды іншыя) падзяляюць перакананьне, што некарэктна славянскія мовы з унутрымоўных прычынаў дзяліць на тры падгрупы (заходнеславянскія, паўднёваславянскія, усходнеславянскія), бо такі падзел напраўду ёсьць толькі геаграфічным і палітычным. Пагатоў, беларуская мова паходзіць наўпрост ад праславянскай, а не ад прыдуманай ідэолягамі Расейскай імпэрыі «старажытнарускай».

## Крыніцы


Катэгорыя:Славянскія мовы
Бэлінцона

**Бэлінцона** (, , ) — гістарычны швайцарскі горад і сталіца кантону Тычына. Горад вядомы сваімі трыма замкамі, якія былі далучаныя да сьпісу аб’ектаў сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО з 2000 году. Места ляжыць на ўсход ад ракі Тычына на вышыні 230 мэтраў над узроўнем мора ля падножжа Альпаў. На поўдзень ад гораду ляжыць горад Люгана.

## Гісторыя
Упершыню Бэлінцона згадваецца ў 590 годзе як стратэгічны пункт на шляху да праходжаньня перацягаў Сэн-Гатард і Вялікі Сэн-Бэрнар. З 1242 году горад належыў кіраўнікам Міляну. У XII—XIV стагодзьдзях праз прывабнае месцазнаходжаньне на важнай дарозе ў месце квітнеў гандаль. У другой палове XIV стагодзьдзя ўпоперак даліне ракі Тычына мілянскі герцаг Вісконці пабудаваў доўгую сьцяну, што дало магчымасьць Міляну абараніць гандлёвыя шляхі і спаганяць адмысловы падатак за праходжаньне перацягу. Па сьмерці ў 1402 годзе герцага Джана Галеацца Вісконці горад некалькі разоў зьмяняў уладальнікаў, то бок барацьбу за права валодаць стратэгічна важным аб’ектам на гандлёвым шляху вялі герцагі Міляну і Турыну. Ваенныя дзеяньні спыніліся толькі пасьля прыходу да ўлады мілянскага герцага Франчэска I Сфорцы.

У 1499 годзе пэрыяд мілянскага панаваньня быў скончына заваёвамі францускага караля Людовіка XII. Ён захапіў Бэлінцону, пакінуўшы ў месцы гарнізон у 1000 чалавек. Узімку 1499—1500 гадоў у выніку ўзброенага паўстаньня мяшчанаў, францускія жаўнеры былі выкінутыя з гораду. 14 красавіка 1500 году Бэлінцона далучылася да Швайцарскай канфэдэрацыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Швайцарыі
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1971 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1971 году** праходзіў у Лёндане на легендарным стадыёне «Ўэмблі» 2 чэрвеня 1971 году, дзе сустракаліся «Аякс» і «Панатынаікос».

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
* European Cup 1970-71 from RSSSF
* 1970-71 season at UEFA website
* European Cup results at Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
* European Cup History 1971
* 1971 European Cup Final Match Programme
* The Wembley Final (1971) (in Greek)

Катэгорыя:1971 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Залятурн

**Заляту́рн** ( ;  ;  ; ) — сталіца кантона Залятурн у Швайцарыі. Адзіны муніцыпалітэт у кантоне.

## Архітэктура

Горад лічыцца найбуйнейшым швайцарскім горадам, які быў пабудаваны ў стылі барока. Стары горад будаваўся з 1530 па 1792, у яго архітэктуры спалучаюцца італьянскі, францускі і швайцарскі стыль. У 2015 у горадзе пражывала 16 721 чалавек.

## Славутасьці
* Стары горад
* Сабор Сьвятога Ўрса
* Гадзіньнікавая вежа
* музэй і помнік Тадэвушу Касьцюшку

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Колішнія рэспублікі
Катэгорыя:Імпэратарскія вольныя гарады
Катэгорыя:Гарады-дзяржавы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1218 годзе
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў I стагодзьдзі‎
Катэгорыя:Населеныя пункты на Аарэ
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1972 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1972 году** праходзіў у Ратэрдаме на стадыёне Фэеноорд 31 траўня 1972 году, дзе сустракаліся «Аякс» і «Інтэрнацыянале».

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
* European Cup 1971-72 from RSSSF
* 1971-72 season at UEFA website
* European Cup results at Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation

Катэгорыя:1972 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1973 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1973 году** праходзіў у Бялградзе на стадыёне Цэрвена Зьвезда 30 траўня 1973 году, дзе сустракаліся «Аякс» і «Ювэнтус».

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
* European Cup 1972-73 from RSSSF
* 1972-73 season at UEFA website
* European Cup results at Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
* European Cup History 1973

Катэгорыя:1973 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1974 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1974 году** праходзіў на бэльгійскім стадыёне Эйзэль, што месьціцца ў Брусэлі 15 траўня паміж «Баварыяй» і «Атлетыка», але пераможцу ён не выявіў. Таму праз два дні, 17 траўня, адбыўся паўторны матч, дзе футбалісты з Нямеччыны аказаліся мацней.

## Першы матч

## Паўторны матч

## Вонкавыя спасылкі
*European Cup 1973-74 from RSSSF
*1973-74 season at UEFA website
*European Cup results at Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
*European Cup History 1974

Катэгорыя:1974 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1975 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1975 году** праходзіў на францускім стадыёне Парк дэ Прэнс, што месьціцца ў Парыжы, 28 траўня паміж «Баварыяй» і «Лідсам Юнайтэд». Футбалісты з Нямеччыны сталі ўладальніікамі кубка другі раз запар.

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
*European Cup 1974-75 from RSSSF
*Season at UEFA website
*European Cup results at Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
*European Cup History 1975

Катэгорыя:1975 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Фінал Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1976 году

**Фінальны матч Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў па футболе 1976 году** праходзіў на шатляндзкім стадыёне Гэмпдэн Парк, што месьціцца ў Глазга, 12 траўня паміж «Баварыяй» і «Сэн-Эт'енам». Футбалісты з Нямеччыны сталі ўладальніікамі кубка трэці раз запар.

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
*European Cup 1975-76 from RSSSF
*1975-76 season at UEFA website
*European Cup results at Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
*Summary of the final below in French

Катэгорыя:1976 год у футболе
Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў