open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эдуард Пальчыс

**Эдуа́рд Алякса́ндравіч Па́льчыс** (нар. 1990, Ліда, Гарадзенская вобласьць, цяпер Беларусь) — беларускі блогер і публіцыст.

Заснавальнік парталу «1863x.com» пад псэўданімам «Джон Сільвер», палітвязень Беларусі.

## Жыцьцяпіс
У 2006 годзе двойчы ўдзельнічаў у расчыстцы сядзібы Ігната Дамейкі ў вёсцы Запольле Лідзкага раёну. У старэйшых клясах выступаў за лідзкую гарадзкую каманду па «Што? Дзе? Калі?». У 2008 годзе заняў 2-е месца на рэспубліканскай прадметнай алімпіядзе па гісторыі сярод 11-клясьнікаў. Атрымаў за гэта дыплём 2-й ступені ад Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь і грашовую прэмію са Спэцыяльнага фонду прэзыдэнта Беларусі. Паступіў на гістарычны факультэт БДУ, які скончыў у 2013 годзе, але не схацеў атрымліваць дыплём, каб не адпрацоўваць па разьмеркаваньні. Працаваў рэпэтытарам гісторыі і адмыслоўцам у сацыяльных сетках. У сьнежні 2014 году стварыў расейскамоўны партал «1863x.com» пра гісторыю і навіны Беларусі ў сувязі з расейскай вайсковай інтэрвэнцыяй ва Ўкраіну. Пісаў артыкулы пад псэўданімам «Джон Сільвер» і лёзунгам «Крэмль павінен быць разбураны». У траўні 2015 году трапіў пад арышт па крымінальнай справе за распальваньне міжнацыянальнай варожасьці. У лістападзе 2015 году зьехаў з жонкай ва Ўкраіну. У студзені 2016 году пры перасячэньні расейска-ўкраінскай мяжы яго затрымалі супрацоўнікі Фэдэральнай службы бясьпекі Расеі па Бранскай вобласьці. Пазьней яго экстрадавалі ў Беларусь, дзе зьмясьцілі ў Жодзінскі ізалятар (Менская вобласьць). 28 кастрычніка 2016 году Менскі гарадзкі суд вырак Эдуарда Пальчыса да году і 9 месяцаў абмежаваньня волі за 10 артыкулаў пад псэўданімам Сільвер на партале 1863x.com. Улетку 2017 году быў сустваральнікам парталу «500год» (500god.by) у гонар юбілею Біблііі Скарыны. 21 сьнежня 2017 году склаў праграму сьвяткаваньня 100-годзьдзя Беларускай Народнай Рэспублікі. 11 чэрвеня 2018 году старшыня Кансэрватыўна-хрысьціянскай партыі БНФ Зянон Пазьняк адзначыў дапамогу Эдуарда Пальчыса ў правядзеньні «Дня памяці пра генацыд» у сувязі з 30-годзьдзем адкрыцьця Курапатаў. 25 сакавіка 2019 году быў суарганізатарам сьвяткаваньня 101-х угодкаў БНР у Горадні.

17 сьнежня 2021 году судзьдзя Менскага гарадзкога суду Пятро Арлоў вырак Эдуарда Пальчыса да 13 гадоў зьняволеньня ў калёніі паводле 4-х артыкулаў Крымінальнага кодэксу Беларусі за: 1) узбуджэньне сацыяльнай варожасьці (130-ы артыкул), 2) ладжаньне масавых беспарадкаў (арт. 293), 3) ладжаньне парушэньня грамадзкага парадку (арт. 342), 4) заклік да прычыненьня шкоды нацыянальнай бясьпецы Беларусі (арт. 361).

Выйшаў са зьняволеньня 19 сакавіка 2026 году, быў вывезены з Беларусі ў Летуву.

## Ацэнкі
30 верасьня 2020 году журналіст «Нашай нівы» Зьміцер Панкавец адзначыў: «Пальчыс на сваім прыкладзе паказаў, што беларускі нацыяналізм можа быць папулярным. Блогер заахвочваў тысячы людзей спазнаваць гісторыю Беларусі, пераасэнсоўваць нашу спадчыну і сучаснасьць. У гэтым была і застаецца каштоўнасьць Пальчыса».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідзе
Катэгорыя:Беларускія блогеры
Катэгорыя:Беларускія палітвязьні
Катэгорыя:Вязьні сумленьня паводле ПЦ „Вясна“
Гарадзкі мур Дуброўніку

**Гарадзкі мур Дуброўніку** () — гарадзкі мур, які абкружае Стары горад харвацкага гораду Дуброўніку. Мур быў пабудаваны ў XII—XVII стагодзьдзях і складаецца з шэрагу абарончых умацаваньняў, бастыёнаў і вежаў, якія павінны былі абараняць Дуброўніцкую рэспубліку ад замежнага ворага. У 1979 годзе, разам з усім Старым горадам Дуброўніку, быў уключаны ў Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Гісторыя
Першыя ўмацаваньні Дуброўніку, у форме астрогу, зьявіліся ўжо ў VII стагодзьдзі. Каменны мур пачалі ўзводзіць у XII стагодзьдзі і дабудоўвалі яго да XVII стагодзьдзя (найбольш — у XV—XVI стагодзьдзях). Апошнім быў пабудаваны бастыён Сьвятога Сьцяпана ў 1660 годзе. Мур ёсьць настолькі моцным, што амаль ня быў пашкоджаным падчас мацнейшага землятрусу 1667 году.

## Архітэктура
Даўжыня муру складае 1940 мэтраў і дасягае месцамі 25 мэтраў у вышыню. Шырыня муру ў бок гораду складае 4–6 мэтраў, а ў бок Адрыятыкі — 1,5–3 м. Мур уключае ў сябе 16 вежаў (у т.л. Мінчэта), 3 форты (у т.л. Бокар), 6 бастыёнаў, 2 фартэцыі (у т.л. Сьвятога Яна), 2 фартыфікацыі, 2 узводы і пад’ёмныя масты. Многія з гэтых збудаваньняў былі ўзьведзеныя паводле праектаў выбітных эўрапескіх і мясцовых архітэктараў, сярод якіх Мікэлёцца ды Барталёмэа, Юрай Далматынац і Паское Мілечавіч.

## Галерэя

Casco_viejo_de_Dubrovnik,_Croacia,_2014-04-13,_DD_18.JPG|Мінчэта
Dubrovnik,_am_alten_Stadthafen_IMG_8169.jpg|Фартэцыя Сьвятога Яна
Revelin_LS4.JPG|Фартэцыя Рэвэлін
Dubrovnik-muralles.jpg|Форт Бокар
Dubrovnik-BS-121.jpg|Брама Плочэ
Casco_viejo_de_Dubrovnik,_Croacia,_2014-04-13,_DD_04.JPG|Брама Плочэ (знутры)


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Славутасьці Дуброўніку
Катэгорыя:Гарадзкія муры ў Харватыі
Дуброўніцкая рэспубліка

**Дуброўніцкая рэспубліка** (, , ) — горад-дзяржава на ўзьбярэжжы Адрыятычнага мора, існавала з XIV стагодзьдзя да 1808 году. Сталіцай рэспублікі быў горад-порт Дуброўнік, акрамя якога тэрыторыя дзяржавы ўключала далмацінскае ўзьбярэжжа ад Нэўму да Бокі Каторскай, паўвостраў Пельешац і астравы Ластава, Млет і шэраг іншых невялікіх выспаў вакол сталіцы.

Паўстаўшы як цэнтар марскога і сухапутнага гандлю з Балканамі, Дуброўніцкая рэспубліка дасягнула піку сваёй магутнасьці ў XV—XVI стагодзьдзях, калі яна стала адным з галоўных пасярэднікаў у эканамічных стасунках Асманскай імпэрыі і эўрапейскіх дзяржаваў. Нягледзячы на тое, што пераважную большасьць насельніцтва складалі славяні, грамадзка-палітычны лад і кіравальная эліта рэспублікі знаходзіліся пад моцным італьянскім уплывам, а афіцыйнай назвай дзяржавы была на лацінскай мове *Рэспубліка Рагуза*. У розныя пэрыяды сваёй гісторыі Дуброўнік прызнаваў намінальны сюзэрэнітэт Вугоршчыны, Асманскай імпэрыі і Аўстрыі, аднак фактычна заставаўся незалежным. Структура кіраваньня рэспублікі забясьпечвала немагчымасьць канцэнтрацыі ўлады ў адных руках, дзякуючы чаму часам Дуброўнік завуць першай у Эўропе дэмакратычнай дзяржавай. У 1806 г. тэрыторыя Дуброўніку была акупаваная войскамі Напалеона, у 1808 г. рэспубліка была скасаваная і далучаная да Францыі. У цяперашні час гэтыя землі складаюць самую паўднёвую частку Харватыі.

## Літаратура
* История Югославии, т. 1-2. — М., 1963;
* *Фрейдзон В. И.* История Хорватии. — М., 2001;
* *Фрейденберг М. М.* Дубровник и Османская империя. — М., 1989.
* Harriet Bjelovučić: *The Ragusan Republic. Victim of Napoleon and Its Own Conservatism.* Brill, Leiden 1970.
* Francis W. Carter: *Dubrovnik (Ragusa). A Classic City-State.* Seminar Press, London/New York NY 1972, ISBN 0-12-812950-6.
* Miljenko Foretić (Hrsg.): *Dubrovnik in War.* Matica Hrvatska — Dubrovnik, Dubrovnik 2002, ISBN 953-6316-16-1.
* Robin Harris: *Dubrovnik. A History.* Saqi, London 2003, ISBN 0-86356-332-5. Als Paperback 2006, ISBN 0-86356-959-5.

## Вонкавыя спасылкі
* Гістарычныя факты пра Дуброўнік 

Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Харватыі
Катэгорыя:Дуброўнік
Катэдра Дуброўніку

**Катэдра Дуброўніку**, афіцыйна **Катэдра Ўнебаўзяцьця Панны Марыі** () — касьцёл ў Дуброўніку, Харватыя. Катэдра Япархіі Дуброўніку, помнік архітэктуры італьянскага барока.

Сучасны будынак катэдры знаходзіцца на месцы некалькіх папярэдніх касьцёлаў, найстаражытны зь якіх быў пабудаваны ў VI стагодзьдзі. У XII стагодзьдзі на гэтым месцы быў пабудаваны раманскі касьцёл, разбураны падчас землятрусу 1667 году.

Адразу пасьля землятрусу Сэнат Дуброўніцкае рэспублікі даручыў распрацоўку праекту новае катэдры архітэктару Андрэа Буфаліні. Будаўнічыя працы, якія працягваліся 30 год, узначалілі Франчэска Картэзэ, Паалё Андрэёты, П’ер Антоніё Баццы і Тамаза Напалі з Палерма. Катэдра складаецца з трох нэфаў і трох апсыдаў, упрыгожана вялікім барокавым купалам.

На галоўным алтары разьмешчаны паліптых аўтарства Тыцыяну (каля 1552 г.) з выявай Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. Скарбніца катэдры ўяўляе сабой калекцыю з больш чым 200 артэфактаў рэлігійнага мастацтва.

Катэдра была пашкоджана сэрбскімі абстрэламі падчас аблогі Дуброўніку (1991 год). Цяпер цалкам адрэстаўравана.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Дуброўніцкай япархіі 
* Турыстычны сайт Дуброўніку
* Катэдра на сайце sacred-destinations.com

Катэгорыя:Славутасьці Дуброўніку
Катэгорыя:Катэдры Харватыі
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Грынджолы (неадназначнасьць)

**Ґрынджо́лы**:

* **[[Грынджолы (сані)|Ґрынджолы]]** — нізкія й шырокія сані.
* **«[[GreenJolly|Ґрынджолы]]»** — украінскі музычны гурт з Івана-Франкоўску.
Жоўтарасея

**Жоўтарасе́я** (, ) — каляніяльны праект Расейскае імпэрыі, што разглядаўся на мяжы XIX—XX стагодзьдзяў.

Тэрмін *Жоўтарасея* ўпершыню ўжыў журналіст Ільля Лявітаў, які пісаў «Пад Жоўтарасеяю я разумею прастору, у якім расейскі элемэнт зьмешваецца з жоўтаю расаю, асабліва тое, што цягнецца ад Байкалу да Ціхага акіяну. Гэтая прастора як бы ізаляваная ад Расеі і мае зь ёю штось агульнае».

Плянавалася адрываньне ад саслабелага Цынскага Кітаю часткі ягоных паўночна-ўсходніх тэрыторыяў, у прыватнасьці Манджурыі, і іхняя русіфікацыя, як за кошт перасяленьня расейскіх казакоў ды сялянаў, так і за кошт масавага наварочваньня мясцовага кітайскага насельніцтва ў хрысьціянства.

У сучасным Кітаі да палітыкі Расеі пачатку XX стагодзьдзя ставяцца непрыязна, пра што сьведчыць трапяткое стаўленьне да пахаваньняў савецкіх жаўнераў, якіх яны лічаць вызваліцелямі, і зусім іншае да могілкаў расейскіх жаўнераў часоў Расейскае імпэрыі.

У рамках праекту Расея збудавала Кітайска-Ўсходнюю чыгунку (КУЧ), атрымаўшы таксама ў сваё кіраваньне пругу(?) адчужэньня гэтае чыгункі. Былі заснаваныя ў значнай ступені русіфікаваныя месты Харбін ды Далёкі, у 1901 годзе распачатае амбіцыйнае будаваньне вайскова-марское базы ў Порт-Артуры.

Аднак мэты Расеі ўвайшлі ў супярэчнасьць зь зацікаўленьнямі Японіі, што заявіла імпэрскія дамаганьні на тыя ж тэрыторыі. Па выніках расейска-японскае вайны расейскі экспансійны праект на Далёкім Усходзе праваліўся канчаткова; Расея згубіла Порт-Артур, саступіўшы Японіі таксама правы арэнды Ляодунскага паўвострава ды Паўднёва-Манджурскае чыгункі.

У 1932 годзе японская ўлада заснавала ў Манджурыі марыянэткавую дзяржаву Манджоў-ґо, у склад якое быў далучаны й Харбін. У 1935 годзе СССР прадаў Японіі КУЧ.

## Глядзіце таксама
* Расейскі Шанхай
* Албазінцы
* Расейскі Харбін
* Жаўтугінская рэспубліка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жаўтаросія — далёкаўсходняя ўтопія Расеі

Катэгорыя:Замежная палітыка Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Кітайска-расейскія стасункі
Іван Араліка

**Іван Араліка** (; , Проміна) — харвацкі пісьменьнік, эсэіст, драматург, пэдагог. Сябра Харвацкай акадэміі навук і мастацтаваў.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся каля горадзе Кнін. Скончыў пэдагагічную вучэльню і філязофскі факультэт Задарскага ўнівэрсытэту.

Настаўнічаў у вёсках Далмацыі. Пасьля пэрыяду захапленьня ідэямі камунізму, Аралік прыняў актыўны ўдзел у падзеях, вядомых як "Харвацкая вясна» (1971). Выступаў за прадстаўленьне большай аўтаноміі Харватыі і свабоды харватам у СФРЮ.

Рэпрэсіі, якія абрушыліся на харвацкае нацыянальны рух і наступная прафэсыйная і сацыяльная дэградацыя прывялі яго да вяртаньня да хрысьціянскіх і каталіцкіх каранёў, адмовы ад прапагандысцкай літаратуры, фармраваньня ўласнай літаратурнага крэда.

Пасьля дэмакратычных зьменаў у Харватыі і распаду Югаславіі, Араліка быў абраны ў харвацкая акадэмію навук і мастацтваў.

Заняўся палітыкай. Ўступіў у правацэнтрысцкую партыю "Харвацкая дэмакратычная садружнасьць» па сьпісах якой быў абраны віцэ-прэзыдэнтам парлямэнту Харватыі.

## Творчасьць
Аўтар раманаў, аповесьцяў, апавяданьняў, эсэ й драм. Крытыкі называюць яго адным зь лепшых харвацкія раманістаў XX-га стагодзьдзя.

Пісаў пад уплывам, галоўным чынам, рэалістычнай фантастыкі і раньняга мадэрнізму, творчасьці Іва Андрыча, Томаса Манна і Кнута Гамсуна.

З 1979 па 1989 пісьменьнік выдаў восем раманаў. Лепшыя зь іх «Psi u trgovištu» (Сабакі на кірмашы, 1979), «Duše robova» (Душы рабоў, 1984), «Graditelj svratišta» (1986), «Asmodejev šal» (1988), у якіх апісваюцца драматычныя падзеі ў Харватыі , Босьніі і Герцагавіне з XVI па XVIII стагодзьдзе, гістарычны шлях харватаў, якія апынуліся ў цэнтры «сутыкненьня цывілізацый», гісторыі трохстагодзьдзяў войнаў паміж Аўстрыйскай, Асманскай імпэрыямі і Венэцыяй.

Пазьней напісаў дзьве кнігі публіцыстыкі (адзін пра генэзіс сэрбскага імпэрыялізму, іншую — на тэму гістарычных складанасьцяў канфлікту ў Босьніі і Герцагавіне), шэраг сатырычных і палітычных памфлетаў.

## Выбраныя творы
;Раманы
* *Konjanik* (1971)
* *Psi u trgovištvu* (1979)
* *Put bez sna* (1982)
* *Duše robova* (1984)
* *Graditelj svratišta* (1986)
* *Majka Marija* (1992)
* *Zadah ocvalog imperija* (1991)
* *Sokak triju ruža*
; Збронік апавяданьняў і эсэ
* *Opsjene paklenih crteža* (1977)
; Кінасцэнары
* Жыьцё зь дзядзяй / Zivot sa stricem (1987)
* Sokak triju ruza (відэа, 1992)
* Gospa (1995)
* Cetverored (1999)
* Вершнік / Konjanik (2003)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Momentalni antikomunist Ivan Aralica

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харватыі
Катэгорыя:Харвацкія літаратары
Катэгорыя:Харвацкія драматургі
Задарскі ўнівэрсытэт

**Задарскі ўнівэрсытэт** (, ) — унівэрсытэт у харвацкім горадзе Задар. Першы ўнівэрсытэт заснаваны ў 1396 годзе, сучасны — у 2003 годзе.

## Гісторыя
Згодна з асобнымі крыніцамі, у 1396 годзе дамініканцы заснавалі ў Задары вышэйшую багаслоўска-філязофскую школу тыпу агульных дасьледваньняў. У 1553 годзе гэта ўстанова стала называцца ўнівэрсытэт Джадзерціну і нават атрымала права прысуджаць навуковыя ступені. У 1806—1807 гадах, пры Напалеоне, вышэйшая школа дэградавала да ліцэя.

У 1955 годзе тут быў заснаваны філязофскі — першы харвацкі ўнівэрсытэцкі інстытут, які знаходзіўся за межамі Загрэбу. 4 ліпеня 2002 году харвацкі парлямэнт прыняў пастанову аб заснаваньні ўнівэрсытэту. 25 сакавіка 2003 году адбылося першае пасяджэньня ўнівэрсытэцкай рады, на якім быў зацьверджаны статут гэтай ВНУ.

## Структура
Унівэрсытэт Задарму складаецца з 21 дэпартамэнту (аддзела):
* Дэпартамэнт англістыкі
* Дэпартамэнт археалёгіі
* Дэпартамэнт бібліятэказнаўства
* Дэпартамэнт антрапалёгіі і сацыяльна-культурнай антрапалёгіі
* Дэпартамэнт франкараманістыкі
* Дэпартамэнт геаграфіі
* Дэпартамэнт германістыкі
* Дэпартамэнт гісторыі
* Дэпартамэнт інфармацыі і камунікацыйных навук
* Дэпартамэнт італьяністыкі
* Дэпартамэнт клясычнай філялёгіі
* Дэпартамэнт харватыстыкі і славістыкі
* Дэпартамэнт гісторыі мастацтваў
* Дэпартамэнт лінгвістыкі
* Дэпартамэнт марскіх справаў
* Дэпартамэнт міжземнаморскай аквакультуры
* Дэпартамэнт пэдагогікі
* Дэпартамэнт філязофіі
* Дэпартамэнт псыхалёгіі
* Дэпартамэнт адукацыі і пачатковай адукацыі
* Дэпартамэнт сацыялёгіі
* Дэпартамэнт эканомікі

## Літаратура
* Cepulo, Dalibor: «Legal Education in Croatia from Medieval Times to 1918: Institutions, Courses of Study, Transfers», in: Pokrovac, Zoran (Hrsg.): «Juristenausbildung in Osteuropa bis zum Ersten Weltkrieg», Rechtskulturen des modernen Osteuropa, Bd. 3, Vittorio Klostermann, 2007, ISBN 978-3-465-04037-8, S. 95, Fn. 32
* Ridder-Symoens, Hilde de (Hrsg.): A History of the University in Europe. Bd. 1: Universities in the Middle Ages, Cambridge University Press, 1992 г., ISBN 0-521-36105-2, S. 62-65, S. 80-89.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* Факультэт лінгвістыкі ўнівэрсытэту

Катэгорыя:Задар
Катэгорыя:Харвацкія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2003 годзе
Загора

**Загора** — назва геаграфічнага раёну ў сярэдняй паўднёвай частцы Харватыі, вядомая таксама як **Далмацінская Загора** («dalmatinska Zagora»). Назва *Загора* адначае *за гарамі*.

## Гэаграфія

Загора займае тэрыторыю ад Шыбэніку да Босьніі і Герцагавіны. Край знаходзіцца ад тэрыторыі дзьвух жупаній: Спліцка-Далмацінскай і Шыбэнска-Кнінскай. Тут знаходзяцца гарады: Шыбэнік, Трогір, Каштэла, Солін, Спліт, Задар и Макарска.

Вышэйшая кропка — гара Дынара, цэнтральны пік Дыдарскага сугорья (1831 м).

## Клімат
Пераважае кантынэнтальны клімат з суровай і вельмі халоднай зімой і гарачым летам з частымі дажджамі.

## Славутасьці
На тэрыторыі Загор’я працякае рака Крка і разьмешчаны аднайменны нацыянальны парк. Парк вядомы сваімі глыбокімі каньёнамі, выразанымі ў горным плято, а таксама вадаспадамі. З гістарычных помнікаў — манастыр францысканцаў.

Катэгорыя:Геаграфія Харватыі
Катэгорыя:Далмацыя
Княскі двор (Дуброўнік)

**Княскі двор** (), або **Палац Рэктара** () — палац у Дуброўніку, Харватыя, уключаны ў Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. Да 1808 году служыў рэзыдэнцыяй князя (рэктара) Дуброўніцкае рэспублікі. З 1950 году ў ім разьмешчаны  Дуброўніцкі музэй гісторыі і культуры. Зьяўляецца адной з галоўных славутасьцяў Дуброўніку.

## Гісторыя
У хроніках XIII стагодзьдзя згадваецца кастэль з чатырма вежамі, які знаходзіўся на месцы сучаснага палацу. У XIV стагодзьдзі ён быў перабудаваны ў стылі рымскіх і вэнэцыянскіх палацаў.

Палац зьмяшчаў у сябе канцэлярыю князя, які абіраўся штомесяц, урад рэспублікі, суд, турму і парахавы склад, выбух на якім ў 1435 годзе моцна пашкодзіў будынак. Рэстаўрацыйныя работы праводзіліся ў 1435–1463 гадох, але ў 1463 годзе выбух на складзе адбыўся зноў, і яго было вырашана перанесьці ў іншае месца. Палац зноў быў пашкоджаны падчас землятрусу 1667 году і рэставраваўся цягам трох дзесяцігодзьдзяў.

Палац заставаўся княскай рэзыдэнцыяй да 1808 году, пакуль францускія захопнікі не скасавалі рэспубліканскую форму кіраваньня ў Дуброўніку.

## Галерэя
 
Файл:Dubrovnik (140).JPG|галоўны ўваход у палац.
Файл:Dubrovnik (141).JPG|Шыльда ў муры з надпісам па-лацінску.
Файл:Knežev dcor LS3.JPG|Аркада палацу.
Файл:Dubrovnik, Rektorenpalast IMG 8161.jpg|Карынцкія калёны ў аркадах. 


## Глядзіце таксама
* Палац Спонца

## Крыніцы

Катэгорыя:Славутасьці Дуброўніку
Катэгорыя:Палацы Харватыі
Трогір

**Тро́гір** (, ) — горад у Харватыі. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы ўзьбярэжжа Адрыятыкі.

Цэнтральная гістарычная частка гораду занесеная ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА. Трогір зьвязаны гарадзкой аўтобуснага лініяй са Спліт і рэгулярным міжгародніх аўтобусным паведамленьнем зь іншымі буйнымі харвацкімі гарадамі. У 7 км ад Трогіру разьмешчаны аэрапорт Спліт. Гістарычны стары горад разьмешчаны на невялікім астраўку, які быў адгароджаны вузкай пратокай ад мацерыка і пратокай шырэй ад вялікага вострава Чыёва. Асноўная частка насельніцтва Трогіру жыве ў мацерыковай частцы гораду і на Чыёва. Турызм прыносіць больш за палову даходаў гораду. Акрамя турыстычнага абслугоўваньня, насельніцтва занятае рыбалоўствам, будаўніцтвам яхт і караблёў, а ў навакольлі гораду — таксама вінаградарства.

Катэгорыя:Гарады Харватыі
Катэгорыя:Гарады-порты Адрыятычнага мора
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Харватыі
Каштэла

**Каштэла** () — гарадзкая аглямэрацыя ў Харватыі, у жупаніі Спліцка-Далмацінскай.

## Агульныя зьвесткі
Складаецца зь сямі мястэчак, разьмешчаных уздоўж узьбярэжжа Адрыятычнага мора ад гораду Спліт да гораду Трогір паміж морам і Адрыятычнай шашой; аднак у адміністрацыйным пляне лічыцца адзіным горадам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гарадзкі партал
* Гарадзкі сайт
* Турыстычная інфармацыя
* Аглямэрат паселішчаў Каштэла

Катэгорыя:Гарады Харватыі
Катэгорыя:Гарады-порты Адрыятычнага мора
Катэгорыя:Курорты Харватыі
Страдун

**Стра́дун** (), або **Пля́ца** () — пешаходная вуліца ў Дуброўніку, Харватыя. Даўжыня — 300 мэтраў. Праходзіць праз увесь Стары горад, ад брамы Піле да брамы Плочэ. На Страдуне знаходзяцца шэраг славутасьцяў Дуброўніку, як то касьцёлы, званіцы, фантаны, а таксама кавярні, рэстарацыі й крамы.

## Назва
Назва «Страдун» паходзіць ад вэнэцыянскага «вялікая вуліца». «Пляца» паходзіць ад  і азначае «грамадзкая вуліца».

## Гісторыя
У старажытнасьці на месцы сучаснага Страдуну пралягаў канал, які аддзяляў выспу Ляўс з горадам Рагузай і паселішча Дубрава, якое знаходзілася на кантынэнце. У XII стагодзьдзі канал быў высушаны і два паселішчы зьліліся ў адно. У 1468 годзе на вуліцы, што ўзьнікла на месцы каналу, быў пакладзены брук. Сучасную форму Страдун набыў пасьля землятрусу 1667 году. Вуліца была моцна пашкоджана сэрбскім артылерыйскім абстрэлам падчас вайны Харватыі за незалежнасьць 1991—1992 гг., але па сканчэньні вайны была цалкам адрэстаўраваная.

## Культура
Штогод 2 лютага па Страдуне праходзіць працэсыя ў гонар Сьвятога Блязыюса — заступніка гораду, што зьяўляецца часткай Фэсту Сьвятога Блязыюса.

## Глядзіце таксама
* Гарадзкі мур Дуброўніку

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вуліцы Дуброўніку
Катэгорыя:Славутасьці Дуброўніку
Сацыялістычная Рэспубліка Харватыя

**Сацыялістычная Рэспубліка Харватыя** () — адна з 6 сацыялістычных рэспублік Сацыялістычнай Фэдэратыўнай Рэспублікі Югаславія. Сталіцай рэспублікі зьяўляўся горад Загрэб. Зараз — Рэспубліка Харватыя.

## Вонкавыя спасылкі
* Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія ў Вялікай савецкай энцікляпэдыі

Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Харватыя
Іван Гундуліч

**Іван Гундуліч** (, Дуброўнік — , там сама) — харвацкі паэт.

Адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў барока. Паходзіў з арыстакратычнага роду. Пачаў пісаць у юнацтве. Папулярнасьцю карысталася драма-пастараль «Дубраўка» (паст. 1628). Напісаў рэлігійна-дыдактычныя сачыненьні «Пра веліч боскую» (1621), «Пакаяльныя псалмы цара Давіда» (1621), «Сьлёзы блуднага сына» (1622), а таксама паэму сьвецкага зьместу «Сарамлівы палюбоўнік». Вянком паэтычнай дзейнасьці Гундуліча зьяўляецца эпічная паэма «Асман» (апублікаваная ўпершыню толькі ў 1826 годзе). Паэма, прысьвечаная перамозе польскага войска над туркамі ў Хоцінскай бітве 1621 году, прасякнута ідэямі свабоды, міру. Нараўне з маляўнічым апісаньнем гістарычных падзеяў, яна зьмяшчае элемэнты фантастыкі, народных паданьняў, карціны побыту паўднёваславянскіх народаў, вобразы антычнай міталёгіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Харвацкія літаратары
Катэгорыя:Драматургі Харватыі
Катэгорыя:Асобы Харватыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дуброўніку
Трансьляйтанія

**Трансьляйтанія ** () — назва земляў вугорскай кароны ў складзе двуадзінай Аўстра-Вугоршчыны. Утворана ў выніку пагадненьня 1867 году і праіснавала да распаду краіны ў 1918 годзе.

## Назва
Лацінская назва Трансьляйтанія пазначае землі, разьмешчаныя на ўсходнім баку (літаральна: «па той бок», калі глядзець з боку Аўстрыі) ракі Лейты (Літавы), у супрацьлегласьць Цысьляйтаніі, каралеўствам і землям, прадстаўленым у Райхсраце і разьмешчаным на захад ад ракі.

## Склад
У склад Трансьляйтаніі ўваходзілі:
* Каралеўства Вугоршчына
* Свабодны партовы горад Фіўмэ (суч. Рыека)
* Каралеўства Харватыя і Славонія.

## Глядзіце таксама
* Аўстра-Вугоршчына
* Землі кароны Сьвятога Іштвана
* Цысьляйтанія

Катэгорыя:Аўстра-Вугоршчына
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1867 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Катэгорыя:Гісторыя Вугоршчыны
Vijenac

**Vijenac** (), **Vienac** (да 1903 году)&nbsp;— двухтыднёвы часопіс літаратурна-мастацкага ды навуковага кірунку, які выдае маціца харвацкая (Matica ilirska) з 1869 году. Галоўны часопіс харвацкай літаратуры і культуры ХІХ стагодзьдзя.

Адноўлены ў 1993 годзе як часопіс, што асьвятляе ўсе значныя падзей, зьвязаныя літаратурай, мастацтвам і тэатральным жыцьцём.

## Крыніцы

## Літаратура
* Vienac у Харвацкай энцыкляпэдыі

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Літаратурныя часопісы
Катэгорыя:Харвацкая культура
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Маціца харвацкая

**Ма́ціца харвацкая** () — літаратурнае-навуковае і асьветніцкае таварыства, створанае ў 1842 годзе ў пэрыяд харвацкага нацыянальна-культурнага адраджэньня, рухаючай сілай якога былі дзеячы ілірызму. Слова «маціца» шматзначнае і можа перакладацца як «пчаліная матка», «аснова», «матрыца». Унёсак маціцы ў разьвіцьцё харвацкай мовы і літаратуры вельмі высокі.

Першая палова XIX стагодзьдзя адзначылася нацыянальна-культурным уздымам славянскіх народаў паўднёвай і цэнтральнай Эўропы. Адным з элэмэнтаў агульнага руху было стварэньне «маціц», якія ставілі задачай разьвіцьцё нацыянальных культур, мовы; выдавецкую і асьветніцкую дзейнасьць. Гэтыя арганізацыі засноўвалі бібліятэкі, чытальні, друкавалі падручнікі і кнігі, арганізоўвалі школы, матэрыяльна падтрымлівалі навукоўцаў і дзеячаў культуры і т. Д. У 1826 годзе была створана маціца сэрбская, у 1830 годзе — чэская .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Маціцы харвацкай
* Гісторыя Маціцы Харвацкай

Катэгорыя:Харвацкая культура
Катэгорыя:Харвацкая мова
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1842 годзе
Самастойная дэмакратычная сэрбская партыя

**Самасто́йная дэмакраты́чная сэ́рбская па́ртыя** (, ) — палітычная партыя ў Харватыі, што абараняе цікавасьці сэрбаў у краіне. Цяпер ё адзіным прадстаўніком сэрбскае меншасьці ў дзяржаўных інстытутах Харватыі, у тым ліку ў Харвацкім сабары. Мае ў ім 3 мандаты, выйграных на выбарах сярод меншасьцяў у Харватыі 2007 року.

Цягам апошніх рокаў супернічала з харвацкім аддзелам Сэрбскае радыкальнае партыі, Партыяю дунайскіх сэрбаў, за права лічыцца галоўнаю сэрбскаю партыяю ў Харватыі. У 2007 годзе ўсе 3 кандыдаты ад СДСП запоўнілі квоту ў парлямэнце для сэрбскае меншасьці, набраўшы больш галасоў па мандатнай акрузе, ніж лідэр ППС Радэ Лескавац. Па выніках выбараў СДСП увайшла да другога кабінэту Іва Санадара, яе прадстаўнік Слабадан Узелац стаў віцэ-прэм’ерам.

Партыя лічыць сваёю галоўнаю мэтаю вяртаньне сэрбскіх уцекачоў, што пакінулі тэрыторыі Сэрбскае Краіны ў 1995 годзе пасьля апэрацыяў «Маланка» й «Бура», і культурную аўтаномію сэрбскага народу ў Харватыі. Пазыцыянуе сябе як левую, лібэральную й сацыял-дэмакратычную партыю.

## Вонкавыя спасылкі
* Samostalna demokratska srpska stranka  

Катэгорыя:Палітычныя партыі Харватыі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакратычныя партыі Эўропы
Дэмакратычны цэнтар (Харватыя)

**Дэмакраты́чны цэ́нтар**, ДЦ ( або DC) — харвацкая правацэнтрычная палітычная партыя.

Партыя была створаная ў 2000 годзе харвацкімі палітыкамі Матэ Ґранічам ды Вэснаю Шкарэ-Ожбалтам пасьля іхняга выхаду з правацэнтрычнае Харвацкае дэмакратычнае садружнасьці (ХДС) сьледам за цяжкаю паразаю партыі на ўсеагульных выбарах 2000 року і паразаю Матэ Ґраніча на прэзыдэнцкіх выбарах 2000 року. Пасьля свайго заснаваньня ДЦ пазыцыянуе сябе як памяркоўны варыянт ХДС.

Пасьля вяртаньня ХДС да ўлады на ўсеагульных выбарах 2003 року ДЦ (які быў неафіцыйна ў зьвязе з ХДС на выбарах) атрымаў адно месца ў харвацкім парлямэнце і адну пасаду міністра ў харвацкім урадзе. Лідэра партыі і яе адзіную абраную ў парлямэнт прадстаўніцу Вэсну Шкарэ-Ожбалт прызначылі міністрам юстыцыі ва ўрадзе Іва Санадара ў ягоны першы тэрмін паўнамоцтваў. Яна займала пасаду зь сьнежня 2003 па люты 2006 року, калі яе прымусіў сысьці з пасады прэм’ер-міністар Іва Санадар у сувязі з абвінавачваньнямі ва ўцечы інфармацыі ў прэсу і праз супрацьдзею пэўным мерам дзяржаўнае палітыкі, хоць у некаторых сродках масавае інфармацыі экспэрты называлі прычынай адстаўкі ейныя выбітныя посьпехі ў грамадзкай дзейнасьці і вынікі працы на пасадзе міністра, якія зацямнілі міністраў ад ХДС. З тых часоў ДЦ ё апазыцыйнаю партыяю.

З 15 кастрычніка 2002 Дэмакратычны цэнтар мае статус чальца-назіральніка Эўрапейскае народнае партыі.

На ўсеагульных выбарах у Харватыі 2007 року ДЦ ішоў у кааліцыі з Партыяю зялёных, але ня здолеў атрымаць ніводнага месца ў 153-мясцовым парлямэнце. Вэсна Шкарэ-Ожбалт таксама балятавалася на пасаду прэзыдэнта на выбарах 2009—2010 як фармальна незалежная кандыдатка, але яна здолела атрымаць толькі 37 373 або 1,89 % галасоў у першым туры, тым самым заняўшы толькі 11-е месца пры наяўнасьці ўсяго 12 кандыдатаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Харватыі
Катэгорыя:Правацэнтрысцкія партыі
Македонскі Тэлекам

**«Македо́нскі Тэлека́м»** («МКТ») — прадпрыемства сувязі Паўночнай Македоніі, заснаванае ў студзені 1997 году ў якасьці «Македонскай Сувязі».

На 2020 год прадпрыемства прапаноўвала лічбавае тэлебачаньне, шыракапалосны доступ да Сеціва, сотавую сувязь і стацыянарную тэлефанію. «Македонскі Тэлекам» падаваў сотавую сувязь у дыяпазонах 800, 900, 1800 і 2100 мэгагэрц. На канец 2018 году налічваў 212 356 абанэнтаў стацыянарнай тэлефаніі і 196 263 абанэнты шыракапалоснага Сеціва (зь іх 24% праз оптавалакно), 128 406 карыстальнікаў інтэрнэт-тэлебачаньня і 1 205 728 сотавых абанэнтаў.

## Мінуўшчына
1 студзеня 1997 году ўрад Македоніі вылучыў «Македонскую Сувязь» са складу «Пошты-тэлефону-тэлеграфу Македоніі». У траўні 1998 году прадпрыемства пераўтварылі ў акцыянэрнае таварыства. 15 студзеня 2001 году «Вугорская Сувязь» (Будапэшт) набыла 51% паёў «Македонскай Сувязі». 1 траўня 2008 году «Македонскую Сувязь» перайменавалі ў «Македонскі Тэлекам», бо «Нямецкаму Тэлекаму» (Бон) належала «Вугорская Сувязь». У 2013 годзе паі прадпрыемства разьмясьцілі на Македонскай біржы. 1 ліпеня 2015 году «Т-Мабіле Македоніі» ўлучылі ў склад «Македонскага Тэлекаму». На сьнежань 2019 году сотавая сетка «Македонскага Тэлекаму» 4-га пакаленьня ахоплівала 99% насельніцтва Паўночнай Македоніі і звыш 90% земляў краіны. Прадпрыемства выкарыстоўвала звыш 4000 км аптычнага кабэлю, які даваў 1/3 хатніх гаспадарак шыракапалосны доступ да Сеціва і лічбавага тэлебачаньня. На пачатку 2020 году ў Скоп’і запусьцілі сотавую сетку 5-га пакаленьня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Закупкі
** Тавары і паслугі

Катэгорыя:Апэратары мабільнай сувязі
Катэгорыя:Паўночная Македонія
Катэгорыя:Сувязь у Эўропе
Катэгорыя:Скоп’е
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1997 годзе
Вардарскі рэгіён

**Ва́рдарскі рэгіён** () — адзін з васьмі статыстычных рэгіёнаў Паўночнай Македоніі. Назва паходзіць ад даліны ракі Вардар дзе знаходзіцца рэгіён. Цэнтар рэгіёну — горад Вэлес.

Вардарскі рэгіён уключае ў сябе сем грамадаў разьмешчаных у даліне ракі Вардар. Найбуйнейшымі гарадамі зьяўляюцца Вэлес, Кавадарцы і Нэгоціна. Па выніках перапісу 2002 году ў грамадах Вардарскага рэгіёну пражывала 133&nbsp;248 жыхароў. Агульная плошча рэгіёну — 3393 км².

## Крыніцы

Катэгорыя:Статыстычныя рэгіёны Паўночнай Македоніі
Усходні рэгіён (Паўночная Македонія)

**Усходні рэгіён** () — адзін з васьмі статыстычных рэгіёнаў Паўночнай Македоніі. Назва паходзіць ад геаграфічнага месцапалажэньня рэгіёну. Цэнтар рэгіёну — горад Шціп.

Усходні рэгіён уключае ў сябе 13 грамадаў разьмешчаных ва ўсходняй часцы краіны. Найбуйнейшымі гарадамі зьяўляюцца Шціп, Кочані, Свэці-Ніколе, Дэлчава, Вініца і Пробішціп. Па выніках перапісу 2002 году ў грамадах Вардарскага рэгіёну пражывала  203 213 жыхароў. Агульная плошча рэгіёну — 4180 км².

## Крыніцы

Катэгорыя:Статыстычныя рэгіёны Паўночнай Македоніі
Пелаганійскі рэгіён

**Пелаганійскі рэгіён** () — адзін з васьмі статыстычных рэгіёнаў Паўночнай Македоніі. Назва паходзіць ад катлавіны Пелаганія ў паўночнай частцы якой разьмешчаны рэгіён (даліны *Прылепска поле* і *Бітольска поле*). Цэнтар рэгіёну — горад Бітала.

Пелаганійскі рэгіён уключае ў сябе 9 грамадаў разьмешчаных на поўдні краіны. Найбуйнейшымі гарадамі зьяўляюцца Бітала і Прылеп. Па выніках перапісу 2002 году ў грамадах Вардарскага рэгіёну пражывала 238 136 жыхароў. Агульная плошча рэгіёну — 4723 км².

## Крыніцы

Катэгорыя:Статыстычныя рэгіёны Паўночнай Македоніі
Поласкі рэгіён

**По́ласкі рэгіён** () — адзін з васьмі статыстычных рэгіёнаў Паўночнай Македоніі. Назва паходзіць ад гісторыка-геаграфічнай вобласьці Полаг. Цэнтар рэгіёну — горад Тэтава.

Поласкі рэгіён уключае ў сябе 9 грамадаў, разьмешчаных у паўночна-заходняй часцы краіны. Найбуйнейшымі гарадамі зьяўляюцца Тэтава і Госьцівар. Па выніках перапісу 2002 году ў грамадах Вардарскага рэгіёну пражывала 304 125 жыхароў. Агульная плошча рэгіёну — 2467 км².

## Крыніцы

Катэгорыя:Статыстычныя рэгіёны Паўночнай Македоніі
Паўднёва-Ўсходні рэгіён (Паўночная Македонія)

**Паўднёва-Ўсходні** () — адзін з васьмі статыстычных рэгіёнаў Паўночнай Македоніі. Назва паходзіць ад геаграфічнага разьмяшчэньня. Цэнтар рэгіёну — горад Струміца.

Паўднёва-Ўсходні рэгіён уключае ў сябе 10 грамадаў разьмешчаных ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны. Найбуйнейшымі гарадамі зьяўляюцца Струміца, Радавіш і Геўгелія. Па выніках перапісу 2002 году ў грамадах Вардарскага рэгіёну пражывала 171 416 жыхароў. Агульная плошча рэгіёну — 2735 км².

## Крыніцы

Катэгорыя:Статыстычныя рэгіёны Паўночнай Македоніі
Прыгоды жоўтай валізкі

**Прыгоды жоўтай валізкі** () — савецкая музычная кінакамэдыя рэжысэра Ільлі Фрэза 1970 году. Экранізацыя аднайменнай аповесьці Соф’і Пракоф’евай.

Здымкі фільму праходзілі пераважна ў Таліне (у Старым горадзе і ў раёне Мустамяэ), а таксама ў Маскве.

## Сюжэт
У адным сонечным горадзе жылі незвычайныя хлопчык Пеця і дзяўчынка Тома. Тома была «каралеўнай-несьмяянай», бо ніколі не ўсьміхалася і часта плакала. А Пеця быў баязьліўцам, яму бракавала сьмеласьці. І вось мама Пеці і тата Томы вырашылі зьвярнуцца да доктару. Доктар быў незвычайным. ён меў ледзянцы ад страху, а пры дапамозе іншых цукерак ён лячыў ад злосьці і падступства, глупства, смутку, хлусьні, балбатні.

Але абставіны склаліся так, што валізка жоўтага колеру з цуда-лекамі трапіла ў чужыя рукі. Пад пагрозай апынуліся жыцьці Томінай бабулі, лётчыка Вяроўкіна — Томінага таты, дрэсіроўшчыка тыграў Буланкіна.

Томіна бабуля, доктар, Тома й Пеця выправіліся на пошук валізкі з чароўнымі лекамі.

## У ролях

* Тацяна Пельтцэр — *Ганна Пятроўна Вяроўкіна, бабуля Томы*
* Яўген Лебедзеў — *дзіцячы доктар*
* Натальля Селязьнёва — *Пецева мама*
* Барыс Быстроў — *лётчык Вяроўкін — Томін тата*
* Ларыса Ціханава — *Віялета*
* Віктар Ціханаў — *Буланкін*
* Яўген Весьнік — *камандзір неба*
* Канстанцін Кунтышаў — *прараб*
* Андрэй Громаў — *Пеця*
* Вікторыя Чарнакова — *Тома*
* Хуліганы:
** Аляксандар Кавалераў — *галоўны*
** Яўген Модэль — *другі*
** Сяргей Радзівонаў — *трэці*
* Ігар Ваяводзін — *балбатун*

## Здымачная група
* Сцэнарысты: Соф'я Пракоф'ева, Ільля Фрэз
* Рэжысэр: Ільля Фрэз
* Мастак-пастаноўшчык: Ной Сэндэраў
* Галоўны апэратар: МІхаіл Кірылаў
* Кампазытар: Ян Фрэнкель

## Вонкавыя спасылкі
* Прыгоды жоўтай валізкі

Катэгорыя:Фільмы 1970 году
Катэгорыя:Фільмы Ільлі Фрэза
Катэгорыя:Фільмы кінастудыі імя М. Горкага
Катэгорыя:Дзіцячыя фільмы СССР
Катэгорыя:Экранізацыі твораў Соф'і Пракоф'евай
Катэгорыя:Фільмы пра лекараў
Катэгорыя:Фільмы пра цырк
Катэгорыя:Фільмы, зьнятыя ў Таліне
Статыстычныя рэгіёны Паўночнай Македоніі

Паўночная Македонія падзеленая на восем статыстычных рэгіёнаў, якія адпавядаюць беларускім *абласьцям*. Яны не зьяўляюцца адзінкамі адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу, і выкарыстоўваюцца для патрэба статыстыкі і плянаваньня.

## Глядзіце таксама
* Адміністрацыйны падзел Паўночнай Македоніі

## Крыніцы
Вэлес (грамада)

**Вэлес** () — грамада ў паўночнай Македоніі. Знаходзіцца ў цэнтры краіны ў Вардарскім рэгіёне. Насельніцтва складае 55&nbsp;108 чалавек (2002 год).

Адміністрацыйны цэнтар&nbsp;— горад Вэлес.

Плошча тэрыторыі грамады 427,45&nbsp;км².

Акрамя гораду Вэлес у склад грамады ўваходзіць 29 вёсак.

Па тэрыторыі  грамады праходзіць аўтамагістраль  і чыгунка ў Салёнікі. Найвялікшая рака — Вардар.

## Крыніцы

## Літаратура
* Општините во Социалистическа Република Македониjа. Скопjе: Мисла, 1983.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт грамады Вэлес , 

Катэгорыя:Грамады Паўночнай Македоніі
Скопскі рэгіён

**Скопскі рэгіён** () — адзін з васьмі статыстычных рэгіёнаў Паўночнай Македоніі. Назва паходзіць ад гораду Скоп’е.

Скопскі рэгіён уключае ў сябе 17 грамадаў разьмешчаных ў паўночнай частцы краіны. Найбуйнейшымі гарадамі зьяўляюцца Скоп’е. Па выніках перапісу 2002 году ў грамадах Вардарскага рэгіёну пражывала 578 144 жыхароў, зь іх у горадзе Скоп’е — 506 926 чалавек. Агульная плошча рэгіёну — 1848 км².

## Крыніцы

Катэгорыя:Статыстычныя рэгіёны Паўночнай Македоніі
Даўгелішкі

**Даўгелішкі** () — вёска ў Летуве, на возеры Віркшце. Цэнтар староства Ігналінскага раёну Ўцянскага павету. Насельніцтва на 2011 год — 31 чалавек. Знаходзіцца за 7 км на ўсход ад Ігналіны.

Даўгелішкі — даўняе мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага, на этнічнай тэрыторыі беларусаў. 

## Назва

Дагіла, Дагіл або Дэгель (Dagila, Dahilo, Dagil, Degel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгерд, Даўгер, Даўят; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны'.

Паходжаньне імя Даўгіла ад германскага імя Daugo і яго адпаведнасьць германскаму імю Dagilo сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Degil.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Даўгелішкі ўпамінаюцца ў XIV як уладаньне Гаштольдаў. У 1511 годзе канцлер Альбэрт Гаштольд збудаваў тут замак, а ў 1526 годзе — першы драўляны касьцёл.

У 1542 годзе Даўгелішкі сталі цэнтрам староства. У 1603 годзе яны ўпамінаюцца як мястэчка. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай Даўгелішкі ўвайшлі ў склад Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Даўгелішкі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Сьвянцянскім павеце Віленскай губэрні. У XIX ст. яны перайшлі ў валоданьне Плятэраў.

У 1831 годзе ў Даўгелішках збудавалі новы драўляны касьцёл.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Даўгелішкі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. У 1920 годзе Даўгелішкі апынуліся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў верасьні 1939 году ўлады СССР перадалі Даўгелішкі Летуве.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: ~1880 год — 370 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2011 год — 31 чал.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Капліца
* Могілкі: татарскія, юдэйскія

### Страчаная спадчына
* Замак (XVI ст.)
* Касьцёл (1831)

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Ўцянскага павету
Градзка (неадназначнасьць)

**Градзка** — тапонім:
* У Баўгарыі:
** Градзка — вёска ў Сьлівенскай вобласьці;
* У Паўночнай Макэдоніі
** Градзка — грамада;
** Градзка — вёска ў грамадзе Градзка.
Цьверач

**Цьверач** () — вёска ў Летуве, на беразе возера Цьверачы. Цэнтар староства Ігналінскага раёну Ўцянскага павету. Насельніцтва на 2011 год — 231 чалавек. Знаходзіцца за 33 км на ўсход ад Ігналіны.

Цьверач — даўняе мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны, на этнічнай тэрыторыі беларусаў. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся комплекс кляштару аўгустынаў з касьцёлам Найсьвяцейшай Тройцы, помнік архітэктуры XVII ст.

## Назва
Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Тверечъ* (1553 год).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Цьверач датуецца 21 ліпеня 1501 годам, калі ў ім заснавалі кляштар аўгустынаў. Таго ж году тут збудавалі мураваны касьцёл.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай Цьверач увайшоў у склад Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва. У 1662 годзе ваявода троцкі Мікалай Стафан Пац збудаваў тут комплекс мураванага кляштару аўгустынаў з новым касьцёлам.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Цьверач апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Сьвянцянскім павеце Віленскай губэрні. На 1866 год тут было 18 двароў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Цьверач занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Цьверач абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. У 1920 годзе Цьверач апынуўся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў верасьні 1939 году ўлады СССР перадалі Цьверач Летуве.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1866 год — 247 чал., зь іх 221 каталік, 7 старавераў і 18 юдэяў; 1881 год — 605 чал. (290 муж. і 315 жан.)
* **XXI стагодзьдзе**: 2011 год — 231 чал.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1905—1925)
* Могілкі: капліца

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар аўгустынаў (1662)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Цьверач, Radzima.net

Катэгорыя:Населеныя пункты Ўцянскага павету
Дэмір-Капія (неадназначнасьць)

**Дэмір-Капія** — тапонім:

* Дэмір-Капія — горад у Паўночнай Македоніі
* Дэмір-Капія — грамада ў Паўночнай Македоніі
Бэрава (грамада)

**Бэрава** () — грамада ў паўночнай Македоніі. Знаходзіцца на ўсходзе краіны ва Ўсходнім рэгіёне. Насельніцтва складае 13 941 чалавек (2002 год).

Адміністрацыйны цэнтар&nbsp;— горад Бэрава.

Плошча тэрыторыі грамады 598,07 км².

У склад грамады акрамя гораду Бэрава ўваходзіць 8 вёсак.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт грамады , 

Катэгорыя:Грамады Паўночнай Македоніі
Вініца (неадназначнасьць)

**Вініца** — тапанім:

* Баўгарыя
** Вініца — вёска ў Баўгарыі
** Вініца — квартал у Варне
* Славенія
** Вініца — сярэднявечны замак, у Славеніі
* Македнія
** Вініца — горад у Паўночнай Македоніі
** Вініца — грамада ў Паўночнай Македоніі 
* Славаччына
** Вініца — населены пункт у Славакіі.
* Харватыя
** Вініца — грамада ў Харватыі
Дэлчава (неадназначнасьць)

**Дэ́лчава** — тапонім:

* Дэлчава — горад у Паўночнай Македоніі
* Дэлчава — грамада ў Паўночнай Македоніі
* Дэлчава — вёска ў Благоеўградзкай вобласьці Баўгарыі;
* Дэлчава — вёска ў Разградзкай вобласьці Баўгарыі.
Славацкі ашчадны банк

**«Слава́цкая ашчаджа́льня»** («СлАшч») — найбольшы банк Славаччыны, заснаваны ў 1825 годзе ў якасьці аддзяленьня ашчаднай касы ў Браціславе.

На 2020 год банк меў дазволы на гандаль валютай і іпатэкай. «Славацкая ашчаджальня» валодала найбольшай доляй на рынку ўкладаў Славаччыны (14,4 млрд эўра), найбольшай сеткай аддзяленьняў і пераважнай колькасьцю выпушчаных аплатных картак. Абслугоўваньне звыш 2,2 млн чалавек ладзілася беспапярова праз пляншэт. Статутны капітал «Славацкай ашчаджальні» складаў 212 млн эўра. На канец 2019 году банк меў 233 аддзяленьні і 754 банкаматы. У лістападзе 2019 году на банк прыпадала 28% абсягу ўкладаў і 26% пазыкаў Славаччыны. «Славацкай ашчаджальні» належалі 2 даччыныя прадпрыемствы: ТАА «Закупачныя паслугі СА» (51%) і АТ «Эўрадатацыі».

## Мінуўшчына
У 1825 годзе ў Прэсбургу (Вугорскае каралеўства, Аўстрыйская імпэрыя) заснавалі аддзяленьне ашчаднай касы, якое ў 1841 годзе пераўтварылі ў самастойную ашчадную касу. У 1923 годзе ў Браціславе (Чэхаславаччына) заснавалі «Мескую ашчаджальню». У 1953 годзе яе далучылі да «Чэхаславацкай дзяржаўнай ашчаджальні». У 1969 годзе зь яе вылучылі «Славацкую дзяржаўную ашчаджальню» («СДА»). У 1990 годзе «СДА» атрымала дазвол на абслугоўваньне прадпрыемстваў. У 1991 годзе банк пачаў гандляваць каштоўнымі паперамі. У 1994 годзе яго пераўтварылі ў акцыянэрнае таварыства «Славацкая ашчаджальня». Банк стаў першым у Славаччыне эмітэнтам амэрыканскіх аплатных картак «Віза». У 2001 годзе Міністэрства фінансаў Славаччыны прадало большасьць паёў «Славацкай ашчаджальні» аўстрыйскаму банку «Эрстэ» (Вена).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Аналітыка
* 

Катэгорыя:Банкі Славаччыны
Катэгорыя:Браціслава
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1825 годзе
Стэва Пэндароўскі

**Стэва Пэндароўскі** (; , Скоп’е) — македонскі палітычны і дзяржаўны дзяяч. Прафэсар паліталёгіі. Прэзыдэнт Паўночнай Македоніі з 12 траўня 2019 году й па 12 траўня 2024 году.

## Палітычная кар’ера
Памочнік міністра па сувязях з грамадзкасьцю ў Міністэрстве ўнутраных справаў і начальнік аналітычнага і дасьледчага аддзелу гэтага міністэрства ў 1998—2001 гадах. Затым стаў дарадцам прэзыдэнта Борыса Трайкоўскага па пытаньнях нацыянальнай бясьпекі і замежнай палітыкі з 2001 году да яго сьмерці ў 2004 годзе. Пасьля ўзначальвае Дзяржаўную выбарчую камісію (2004—2005 гадах). Дарадца прэзыдэнта Бранка Црвэнкоўскага ў 2005—2009 гадах.

Кандыдат у прэзыдэнты на выбарах 2014 году (ад партыі СДЗМ) і 2019 году (ад СДЗМ і Дэмакратычнай уніі за інтэграцыю).

Ён таксама прыняў удзел і ў наступных прэзыдэнцкіх выбарах. У першым туры, які прайшоў 21 красавіка, набраў большасьць. 5 траўня 2019 году перамог у другім туры, набраўшы 51,66% галасоў, пры наведвальнасьці 46,70%. Яго супэрніца, кансэрватарка-нацыяналістка Гардана Сіляноўска-Даўкава — 44,73%.

12 траўня 2024 году скончыў свой прэзыдэнцкі тэрмін, пасьля перамогі Гарданы Сіляноўска-Даўкавай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Скоп’і
Катэгорыя:Прэзыдэнты Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Паўночнамакедонскія палітыкі
Царква Сьвятога Яна (Тарту)

**Царква Сьвятога Яна** () — лютэранская царква ў Тарту, Эстонія. Адзін зь яскравых прыкладаў цаглянай готыкі ў Паўночнай Эўропе. У царкве захаваліся больш за 1 000 унікальных для эўрапейскага мастацтва тэракотавых фігураў.

## Гісторыя
Археалягічныя раскопкі паказваюць, што на месцы царквы Сьвятога Яна існавала ў XII стагодзьдзі драўляная царква. Сучасная царква была заснаваная ў XIV стагодзьдзі і спачатку была каталіцкай. Будынак моцна пацярпеў падчас Лівонскай і Вялікай Паўночнай войнаў, пасьля чаго неаднаразова рэстаўраваўся і дабудоўваўся цягам XVIII—пачатку XX стагодзьдзяў. У хадзе Другой сусьветнай вайны царква згарэла падчас бамбаваньня Тарту 26 жніўня 1944 году. Рэстаўрацыю пачалі праводзіць толькі ў 1989 годзе і ўрачыста адкрылі адбудаваную царкву 29 чэрвеня 2005 году.

## Турызм
Царква Сьвятога Яна зьяўляецца крайнім паўночна-ўсходнім пунктам Эўрапейскага шляху цаглянай готыкі.

## Галерэя

Файл:St Johanniskirche 1860 Höflinger.jpg|Царква Сьвятога Яна ў 1860 годзе на малюнку Люі Гёфлінгера
Файл:Tartu asv2022-04 img32 View from Emajõe Tower.jpg|
Файл:Tartu Jaani kirik, Körber.jpg|Царква Сьвятога Яна ў 1794 годзе
Файл:Tartu_Jaani_Church_2007_5.jpg|Алтар
Файл:Tartu_Jaani_Church_2007_10.jpg|Уваход
Файл:Tartu_Jaani_Church_2007_12.jpg|Галоўны партал з тэракотавымі фігурамі


## Літаратура
Kaur Alttoa: *Die Johanniskirche in Tartu/Dorpat*. Tallinn 1994

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Славутасьці Тарту
Катэгорыя:Лютэранскія храмы Эстоніі
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятога Яна Хрысьціцеля
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Тарту
Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Эстоніі
Тартуская ратуша

**Та́ртуская ратуша** () — адміністрацыйны будынак у Тарту, Эстонія, месца знаходжаньня гарадзкой адміністрацыі. Разьмешчана на Ратушным пляцы ў Старым горадзе. 

## Гісторыя
У 1730 годзе быў пабудаваны драўляны будынак ратушы, які згарэў у пажары 1775 году. Сучасны будынак будаваўся ў 1782—1789 гадох паводле праекту архітэктара Ёгана Гайнрыха Барталёмэўса Вальтэра. У правым крыле цокальнага паверху знаходзілася важніца, цокальныя памяшканьні і сутарэньне заняла турма. На верхніх паверхах разьмесьціўся магістрат.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тартуская ратуша

Катэгорыя:Славутасьці Тарту
Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Тарту
Доўгі Гэрман

**До́ўгі Гэ́рман** () — вежа замку Тоомпэа, на аднайменным узгорку ў Таліне, сталіцы Эстоніі. Першая частка была пабудавана ў 1360—1370 гадах. Яна была перабудавана (вышыня павялічана да 45,6 мэтраў) ў XVI стагодзьдзі. Да вяршыні вежы вядзе лесьвіца з 215 прыступак.

Вежа Доўгі Гэрман разьмешчана побач з будынкам Эстонскага парлямэнту, а сьцяг на вяршыні вежы на вышыні 95 мэтраў над узроўнем мора зьяўляецца адным з сымбаляў Эстоніі.

Дзяржаўны сьцяг, з памерамі 191 см на 300 см, падымаецца адначасова з прайграваньня дзяржаўнага гімну Эстоніі падчас узыходу сонца (але не раней 7 гадзіны раніцы) і апускаецца ў час захаду (але не пазьней 10 гадзінаў вечара). Калі яго спускаюць, можна чуць песьню «Радзіма, маё шчасьце і радасьць мая».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка пра вежу Доўгі Гэрман на сайце Віртуальных шпацыраў VirtualGuide.ru

Катэгорыя:Старое места Таліну
Катэгорыя:Вежы Таліна