open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Спартак Масква (футбольны клюб)

«**Спарта́к Масква́**» () — расейскі футбольны клюб з гораду Масквы. Заснаваны ў 1922 годзе. 12-разовы чэмпіён СССР, 10-разовы чэмпіён Расеі, 10-разовы ўладальнік Кубка СССР, трохразовы ўладальнік Кубка Расеі.

## Гісторыя
### 1922—1935

Папярэднік «Спартака» МГС быў заснаваны 18 красавіка 1922 году спартоўцамі з маскоўскага раёну Чырвоная Прэсьня, паводле прапановы Івана Арцем’ева. Група энтузіястаў, з Арцем’евым на чале, атрымала дазвол на злом некалькіх закінутых дамоў у раёне Прэсьненскай заставы для наступнага будаўніцтва стадыёну. У 1922 годзе ўжо былі гатовыя трыбуны, агароджы, распранальні й само поле. Паралельна адбылася рэарганізацыя двух фізкультурных калектываў: «Расейскага гімнастычнага таварыства» і «Таварыства фізычнага выхаваньня» Прэсьненскага футболу, то бок, іх пераўтварылі ў «Маскоўскі гурток спорту» (МГС). Тады ж у каманду прыйшлі браты Старасьціны (Мікалай, Аляксандар, Андрэй і Пётар), зь якімі зьвязана вялізная частка гісторыі «Спартаку». Назва будучай каманды выклікала бурныя спрэчкі, і ў рэшце рэшт спыніліся на кампрамісным варыянце — «Маскоўскі гурток спорту Чырвонапрэсьненскага раёну» («МГС»), але ўжо праз год клюб быў перайменаваны ў «Чырвоную Прэсьню», як і прапаноўвалася першапачаткова Арцем’евым. Да 1935 году каманда выступала пад назвамі «Чырвоная Прэсьня», «Харчавік» і «Промкаапэрацыя».

Папярэднікі «Спартака» выступалі ў чэмпіянаце Масквы — першы год у клясе «Б», але заняўшы першае месца як у вясновым, гэтак і восеньскім турнірах, каманда трапіла ў клясу «А», спаборніцтва ў якім адразу ж выйграла. Усяго ў 1923—1935 гадох каманда чатыры разы перамагала ў першынстве Масквы, і пяць разоў станавілася першай у «клюбным заліку» — комплексным паказчыку, які ўлічваў акрамя вынікаў гульняў яшчэ й выступленьні малодшых камандаў, статыстычныя паказчыкі, гульнявую дысцыпліну й агульную працу спартовай сэкцыі.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Маскоўскія футбольныя клюбы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1922 годзе
Спартак Нальчык

«**Спартак Нальчык**» () — расейскі футбольны клюб з гораду Нальчыку. Заснаваны ў 1935 годзе, калі папярэднік нальчанаў клюб «Дынама», згуляў сваю першую гульню. Найвышэйшым дасягненьнем клюбу лічыцца 6 месца ў чэмпіянаце Расеі ў 2010 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нальчык
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1935 годзе
Лякаматыў Масква

«**Лякаматы́ў**» () — расейскі футбольны клюб з гораду Масквы. Заснаваны ў 1923 годзе. Трохразовы чэмпіён Расеі, двухразовы ўладальнік Кубка СССР, васьміразовы ўладальнік Кубка Расеі й двухразовы ўладальнік Супэркубка Расеі. Генэральным спонсарам клюбу зьяўляецца ААТ «Расейская чыгунка».

## Гісторыя
### Дата заснаваньня
Афіцыйная дата заснаваньня клюбу пад сучаснай назвай «Лякаматыў» ёсьць 12 студзеня 1936 году. Аднак на афіцыйным сайце клюбу пазначана, што папярэднікамі «Лякаматыва» былі чыгуначныя клюбы «Казанка», які зьявіўся ў 1923 годзе; Клюб Кастрычніцкай рэвалюцыі (ККР), які выступаў у 1924—1930 гадох; і зноў «Казанка», які гуляў у 1931—1935 гадох. У адпаведнасьці з гэтым, датай заснаваньня клюбу можа таксама лічыцца 12 жніўня 1923 году. У кнізе Савіна «Масква футбольная» са спасылкай на футбольны каляндар-даведнік Масквы 1922 году прыводзіцца інфармацыя аб складах груп «Б» і «В» чэмпіянату сталіцы, дзе можна знайсьці першыя згадваньні аб камандзе працоўных чыгуначнага дэпо Масква-пасажырская Казанскай чыгункі пад назвай «Гурток футбалістаў Казанскай дарогі» (скарочана «Казанка»), якая зьявілася ў 1922 годзе. Фактычна ў асяродзьдзі заўзятараў «Лякаматыва» кожны год двойчы адзначаюць дзень нараджэньня каманды, паколькі 12 жніўня знаходзіцца па тэрмінах побач з Днём чыгуначніка, які адзначаецца ў першую нядзелю жніўня.

### 1923—1991
22 траўня 1936 году стаў днём нараджэньня чэмпіянатаў Савецкага Саюзу па футболе, адкрываў чэмпіянат матч паміж ленінградзкім «Дынама» й маскоўскім «Лякаматывам». Першы гол быў на рахунку гульца чыгуначнікаў Віктара Лаўрова, але пасьля ленінградзкая каманда забіла тры галы й перамагла ў матчы зь лікам 3:1. Той сэзон чыгуначнікі скончылі на пятым месцы, тады ж быў і першы заваяваны трафэй, ім стаў першы Кубак СССР у 1936 годзе. У фінале на стадыёне «Дынама» ў прысутнасьці 20 тысячаў гледачоў «Лякаматыў» абыграў тбіліскае «Дынама».

У канцы 1930-х гадоў за каманду гуляў Валянцін Гранаткін, які зрабіў выдатную кар’еру ў якасьці гульца й чыноўніка. З 1981 году па ініцыятыве прэзыдэнта ФІФА Жуана Авэланжа праводзіцца міжнародны турнір юнацкіх камандаў па футболе памяці першага віцэ-прэзыдэнта ФІФА Гранаткіна.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Маскоўскія футбольныя клюбы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1923 годзе
Амкар Перм

«**Амкар**» () — расейскі футбольны клюб з гораду Перм. Заснаваны ў 1994 годзе, з 1995 году гуляў у расейскіх прафэсійных спаборніцтвах. У Прэм’ер-лізе з 2004 году. Хатняй арэнай клюбу зьяўляўся стадыён «Зорка». Расфармаваны пасьля сэзон 2017—2018 гадоў. У 2020 годзе клюб заснаваны наноў.

## Гісторыя
Футбольны клюб «Амкар» быў створаны як каманда пермскага ААТ «Мінэральныя ўгнаеньні». Афіцыйнай датай заснаваньня лічыцца 6 сьнежня 1994 году. Назва «Амкар» паходзіць ад спалучэньня частак словаў «аміяк» і «карбамід» — гэтыя два рэчывы зьяўляліся галоўнай прадукцыяй прадпрыемства. Клюбнымі чырвона-чорнымі колерамі каманда абавязана гандлёвым партнэрам зь Міляну, якія на просьбу дапамагчы прапанавалі форму аднайменнага клюбу, гэтак «Амкар» стаў чырвона-чорным. Аснову новай каманды складалі працаўнікі прадпрыемства. У 1994 годзе «Амкар», узмацьніўся гульцамі-аматарамі зь іншых камандаў горада і некалькімі былымі прафэсіяналамі, стаўшы чэмпіёнам горада Пермі й Пермскай вобласьці, а таксама перамогшы ў абласным кубку. 6 сьнежня 1994 году клюб быў афіцыйна зарэгістраваны й падаў заяўкі на ўдзел у турніры калектываў фізычнай культуры. Аднак «Амкару» прапанавалі гуляць у трэцяй лізе чэмпіянату краіны.

У 1995 годзе каманда, узмоцьненая былымі гульцамі пермскай каманды «Зорка», стала другой у 6-й групе трэцяй лігі й выйшла ў другую лігу. У 1996 годзе «Амкар» заняў трэцяе месца ў групе «Цэнтар» другой лігі, у 1997 годзе клюб стаў у турніры другім.

12 верасьня 1998 году ў рамках Кубка Расеі ў госьці да «Амкару» прыехаў маскоўскі «Спартак». У апошні раз «Спартак» прыяжджаў на Заходні Ўрал у 1977 годзе ў рангу каманды першай лігі, калі быў блізкі да вяртаньня ў найвышэйшы эшалён савецкага футболу. Сустрэча выклікала небывалую цікавасьць, і 25-тысячны стадыён упершыню ў сваёй 30-гадовай гісторыі запоўніўся цалкам. Матч скончыўся зь лікам 1:0. У першынстве пермякі набралі за чэмпіянаце 93 адсоткі магчымых пунктаў і забілі 100 мячоў. «Амкар» заняўшы першае месца, атрымаў права выступаць у першым дывізіёне.

З 1999 па 2003 гады каманда досыць пасьпяхова выступала ў першым дывізіёне, займаючы ў выніковай табліцы месца не ніжэй за шостае. У сэзоне 2001 і 2002 гадоў клюб дайшоўшы да паўфіналу Кубка Расеі саступіў 0:1 маскоўскім ЦСКА. У 2003 годзе за два туры да завяршэньня «Амкар» ішоў чацьвертым, саступаючы на адзіны пункт краснадарскай «Кубані» й прайграючы томскай «Томі» й «Цераку» па агульнай колькасьці перамогаў. Па ўсіх раскладам, лішнімі ў спрэчцы квартэта былі амкараўцы й «Церак», аднак сэнсацыйная нічыя «Томі» з «Балтыкай» зрабіла фаварытам гэтай гонкі «чырвона-чорных». У заключным туры «Кубань» і «Церак» гулялі адзін з адным. Для выхаду ў вышэйшы дывізіён «Амкару» заставалася толькі перайграць дома «Факел», што й было зроблена.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Перм
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Данілавіцкі сельсавет (Веткаўскі раён)

**Данілавіцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — аг. Данілавічы.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Веткаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Ахмат Грозны

«**Ахмат**» () — расейскі футбольны клюб з гораду Грознага (Чачэнія). Заснаваны ў 1958 годзе. Уладальнік Кубка Расеі 2004 году. Першапачаткова клюб выступаў пад назовам «Дынама», а потым «Нафтавік», у 2017 годзе назва «Церак» была зьмененая на «Ахмат».

## Гісторыя
Футбольны клюб «Дынама» быў заснаваны ў 1946 годзе. У 1948 годзе каманда зьмяніла назву на «Нафтавік», а ў 1958 — на «Церак». У канцы 1989 году «Церак» быў набыты бізнэсоўцам Булатам Чагаевым. У гады фактычнай незалежнасьці Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя футбольны клюб ня ўдзельнічаў у чэмпіянатах Расеі, а выступаў у найвышэйшай лізе ЧРІ. Чуткі аб тым, што ў складзе «Цераку» гуляў Шаміль Басаеў, ня маюць пад сабой ніякай асновы. Ён мог згуляць таварыскі матч на нейкім сьвяце, напрыклад у дзень незалежнасьці Ічкерыі, 6 верасьня.

У 2001 годзе клюб быў адроджаны. З-за таго, што стадыён у Грозным не адказваў неабходным патрабаваньням да гульняў чэмпіянату Расеі, клюб праводзіў хатнія матчы ў Чаркеску, Лермантаве й Пяцігорску, матчы з эўрапейскімі клюбамі праводзіліся ў Маскве. У сакавіку 2008 году ў Грозным быў адкрыты рэканструяваны стадыён імя Султана Білімханава (былы стадыён «Дынама»), які стаў хатнім стадыёнам «Цераку».

У 2004 годзе «Церак» стаў уладальнікам Кубка Расеі, абыграўшы ў фінале самарскія «Крылы Саветаў» зь лікам 1:0. Касьцяк той каманды складалі ўзроставыя футбалісты. У 2004 годзе «Церак» удзельнічаў у розыгрышы Кубка УЭФА. У другім кваліфікацыйным раундзе «Церак» сустракаўся з польскай камандай «Лех», якую абыграў у абодвух матчах (1:0; 1:0); у першым раундзе Кубка УЭФА саступіў швайцарскай камандзе «Базэль» (1:1; 0:2). У сэзоне 2005 году клюб заняў 16 месца й вылецеў у першы дывізіён. У сэзоне 2007 году «Церак» заняў 2 месца й атрымаў права выступаць у Прэм’ер-лізе.

У 2006 годзе футбольнаму клюбу прысвоена імя першага прэзыдэнта Чачэнскай Рэспублікі Героя Расеі Ахмата Кадырава.

### Першы пасьляваенны матч
Пасьля доўгага перапынку, зьвязанага з палітычнай сытуацыяй у рэспубліцы, «Цераку» ў 2008 годзе было афіцыйна дазволена праводзіць матчы ў Грозным. На стадыёне імя Султана Білімханова 14 сакавіка адбыўся матч першага туру расейскай Прэм’ер-лігі паміж «Церакам» і «Крыламі Саветаў». Падрыхтоўцы матчу папярэднічалі асаблівыя меры па забесьпячэньні бясьпекі, у прыватнасьці, было прынята рашэньне глушыць мабільную сувязь.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Галоўныя трэнэры
* Ігар Шалімаў (ад 1 кастрычніка 2019)
* Рашыд Рахімаў (5 верасьня 2018 — 30 верасьня 2019)
* Руслан Ідзігаў (в. а., 2-5 верасьня 2018)
* Ігар Лядзяхаў (7 красавіка 2018 — 2 верасьня 2018)
* Міхаіл Галакціёнаў (в.а., 31 кастрычніка 2017 — 7 красавіка 2018)
* Алег Конанаў (2017)
* Рашыд Рахімаў (2013—2017)
* Юры Краснажан (2013)
* Станіслаў Чарчэсаў (2011—2013)
* Руўд Гуліт (2011)
* Анатоль Байдачны (2010)
* Вячаслаў Грозны (2008—2009)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Грозны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1958 годзе
Пагоня Літоўская

**Паго́ня Літо́ўская** (*Пагоня, Пагоня Вялікая*) — шляхецкі герб, адмена гербу ВКЛ.

## Апісаньне

У чырвоным полі на срэбным кані вершнік у такой жа зброі, з паднятай у правіцы такім жа мечам, трымае блакітную тарчу з падвойным крыжам, залатым. Збруя, сядло і пасы блакітныя.

У клейнодзе над прылбіцай у кароне — паўлінавы хвост.

## Мінуўшчына
Адмена паходзіць з Галіцыйскага гербоўніку Зыбмахэра.

## Роды
Ачкевіч, Альгімінавіч, Алькімовіч, Біцютэк, Барэмльскі, Барэмскі, Булгакаў, Быцютэк, Хаванскі, Чартарыскі, Даўмонт, Доўмант, Дульскі, Гедымін, Гурко, Ізяслаўскі, Ізапольскі, Кляёўскі, Кобрынскі, Канярэвіч, Капыльскі, Карэцкі, Кар’ятовіч, Карыятовіч, Кашэрскі, Кашырскі, Ковельскі, Крывіцкі, Крывецкі, Лінгвеневіч, Літвіновіч, Лукомскі, Мацкевіч, Морскі, Мажароўскі — Мажайскі, Мсьціслаўскі, Нядзельскі, навасельскі, Алелькавіч, Альгерд, Плюскаў, Плюшкаў, Паклонскі, Пастаўка, Пронскі, Прунскі, Радзікевіч, Рыбіцкі, Слуцкі, Судвой, Сьвідэрскі, Трубяцкі, Вандза, Варатынец, Заслаўскі.

## Глядзіце таксама
* Пагоня (герб)
* Пагоня Руская

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Электронная вэрсія «Гербоўніка польскага» Тадэвуша Гайля 
* Шляхецкія гербы ў «Генэалёгіі Лычкоўскіх» 

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Літоўская
Катэгорыя:гербы Летувы
Катэгорыя:гербы Польшчы
Катэгорыя:гербы зь мечамі
Катэгорыя:гербы з коньмі
Катэгорыя:гербы з каронамі
Эта (літара)

**Η, η** (ст. грэц. Ήτα — міжнародны стандарт трансьлітарацыі — [heta, 'eta]). Першапачатковае старажытнагрэцкае вымаўленьне — Гета; гэтае вымаўленьне ляжыць у аснове сярэдневяковай заходнеэўрапэйскай транскрыпцыі *Еta*.

**Η, η** — 7-я літара грэцкага альфабэту. У сыстэме грэцкага альфабэтнага запісу лікаў мае лікавае значэньне 8. Паходзіць ад фінікійскае літары — «хэц». Ад літары **Η, η** паходзяць: лацінская літара H, а таксама кірылічныя літары И і Й. У сучасным мовазнаўстве, улічваючы асаблівасьці граматыкі грэцкай мовы, лічуцца правільнымі наступныя варыянты трансьлітарацыі назвы гэтае літары: **Heta** і **'eta**. У беларускім мовазнаўстве прынята транскрыпцыя **Эта**, што робіць вялікай складанасьцю адрозьніваць яе ў трансьлітарацыі ад грэцкай літары Ε, ε (эпсылён).

## Крыніцы

Катэгорыя:Грэцкія літары
Экранас Панявеж

«**Экранас**» () — летувіскі футбольны клюб з гораду Панявеж. Заснаваны ў 1964 годзе. Сяміразовы чэмпіён Летувы, пяціразовы ўладальнік Кубка Летувы, чатырохразовы ўладальнік Супэркубка Летувы. Расфармаваны ў 2015 годзе.

## Сэзоны (1991–2018)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Панявеж
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1964 годзе
Анжы Махачкала

«**Анжы́**» () — расейскі футбольны клюб з гораду Махачкала. Заснаваны ў 1991 годзе. Фіналіст Кубка Расеі 2001 году. Назва клюбу ёсьць старажытная назва гораду. Хатнія матчы «Анжы» праводзіць у Касьпійску на стадыёне «Анжы-Арэна».

## Гісторыя
### Стварэньне й станаўленьне клюбу
Футбольны клюб «Анжы» быў утвораны ў 1991 годзе дырэктарам аб’яднаньня «Дагнафтапрадукт» Магамедсултанам Магамедавым й дырэктарам футбольнай школы Махачкалы Аляксандрам Маркаравым. Слова «Анжы» (на кумыцкай мове Анжы азначае «жамчужына») ёсьць старажытная кумыская назва мясьцовасьці, дзе цяпер разьмешчаны горад Махачкала.

У першы ж год каманда «Анжы» перамагла чэмпіянат Дагестану й атрымала права ўдзельнічаць у прафэсійнай футбольнай лізе. У першым сэзоне на прафэсійным узроўні, клюб заняў 5-е месца ў сваім дывізіёне, а на наступны год і зусім упэўнена перамог у турніры. Але ў сувязі з рэарганізацыяй ўсяго расейскага першынства, махачкалінцам давялося застацца ў другім дывізіёне. Яшчэ тры сэзоны спатрэбілася «Анжы», каб перайсьці на адзін узровень вышэй, у сыстэме расейскага футболу. Адбылося гэта пад кіраўніцтвам славутага гульца й трэнера, чэмпіёна СССР 1982 году, Эдуарда Малафеева, які пачаў трэніраваць клюб у 1996 годзе, і адразу ж вывеў яго ў першую лігу расейскага першынства.

Годам раней, імя «Анжы» прабразгала на ўсю Расею, калі на стадыі 1/16 Кубка Расеі махачкалінцы сустрэўшыся зь дзеючым чэмпіёнам Расеі «Аланіяй», не стушаваліся й выбілі лідэра з турніру, абыграўшы іх у дадатковы часе зь лікам 2:1. Прайшоўшы яшчэ адзін раўнд, «Анжы» ў 1/4 прайграла маскоўскаму «Дынама» й завяршыла свой удзел у кубку таго сэзону.

### Першы дывізіён

Сэзоны 1996 і 1997 гадоў, сышлі ў каманды на замацаваньне ў дывізіёне, і махачкалінцы завяршалі іх у сярэдзіне табліцы, заняўшы 13 і 12 месцы адпаведна. У 1999 годзе прэзыдэнтам клюбу абралі Хізры Шіхсаідава, старшыню ўраду рэспублікі Дагестан. У клюб быў запрошаны вядомы дагестанскі трэнэр Гаджы Гаджыеў, перад якім была пастаўлена задача выхаду ў найвышэйшы дывізіён. Гаджыеў цалкам абнавіў склад каманды, паклікаўшы ў яе малавядомых і ўжо сьпісаных гульцоў. І адразу ж, у сэзоне 1999 году, заняўшы першае месца ў першым расейскім дывізіёне, «Анжы» заваявала права на павышэньне ў клясе. Але гэты посьпех быў з прысмакам гаркаты, з-за трагедыі якая здарылася ў сярэдзіне сэзону. 3 ліпеня 1999 году ў аўтамабільнай аварыі ў Махачкале, загінуў найлепшы бамбардзір у гісторыі клюбу Ібрагім Гасанбекаў. Тую перамогу ў сэзоне гульцы прысьвяцілі яму, а клюб у сваю чаргу навечна замацаваў за гульцом яго 11-ы нумар.

## Галоўныя трэнэры
* Эдуард Малафееў (1996—1998)
* Гаджы Гаджыеў (1999—2001)
* Дзьмітры Галямін (2004—2006)
* Амары Тэтрадзэ (2007—2010)
* Гаджы Гаджыеў (2010—2011)
* Гуўс Гідынк (2012—2013)
* Гаджы Гаджыеў (2013—2014)
* Сяргей Ташуеў (2014—2015)
* Павал Вэрба (2016)
* Вадзім Скрыпчанка (2017—2018)
* Магамэд Адыеў (2018—2019)
* Артур Садыраў (з 2019 году)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Махачкала
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Том Томск

«**Том**» () — расейскі футбольны клюб з гораду Томску. Заснаваны ў 1957 годзе. Найлепшае дасягненьне 8-е месца ў Прэм’ер-лізе ў 2006 і 2010 гадох. Хатнія матчы праводзіць на стадыёне «Труд». Прэзыдэнтам клюбу зьяўляецца губэрнатар Томскай вобласьці Сяргей Жвачкін, які заняў гэтую пасаду 16 лютага 2012 году. Клюб названы ў гонар ракі Том, якая працякае праз Томск. Тытульным спонсарам каманды з 2012 году зьяўляецца ААТ «Раснафта».

## Гісторыя
Каманда была заснаваная як «Буравесьнік» 9 сакавіка 1957 году, у дэбютным сэзоне заняла 3 месца ў клясе «Б» Далёкаўсходняй зоны чэмпіянату СССР. У Кубку СССР найвышэйшым дасягненьнем стаў выхад у 1/8 фіналу ў сэзоне 1959—1960 гадоў. У тым розыгрышы томскі «Сыбэлектраматор» у 1/16 фіналу зь лікам 1:0 быў мацнейшым за кіеўскае «Дынама». У 1/8 фіналу томская каманда прымала маскоўскае «Тарпэда». Пасьля першага тайма гэтай гульні «Сыбэлектраматор» вёў зь лікам 1:0, аднак у другой палове матчу дубль Славы Метравелі прынёс перамогу тарпэдаўцам.

Пасьля ўтварэньня чэмпіянатаў Расеі каманда атрымала месца ў першай лізе (усход) і заняла 7 месца ў 1992 годзе. Наступны сэзон склаўся няўдала, і каманда вылецела ў другую лігу. У 1994 годзе пад кіраўніцтвам маладога трэнэра Ўладзімера Памешчыкава томічы атрымалі срэбраныя ўзнагароды другой лігі, а форвард Руслан Ахіджак усталяваў рэкорд выніковасьці, забіўшы 18 мячоў за сэзон.

У 1995 годзе ў «Том» прыйшоў спонсар — «Усходняя нафтавая кампанія». Перад камандай была пастаўлена задача выхаду ў першую лігу й запрошаны дасьведчаны трэнэр Уладзімер Юрын, які прайшоў школу маскоўскага «Тарпэда». Тым ня менш, у першы год, саступіўшы омскаму «Іртышу», «Том» заняла другое месца. У 1997 годзе томічы былі першымі з адрывам у 15 пунктаў, на той момант каманду ўзмацнілі вядомыя гульцы маскоўскага «Тарпэда» Сяргей Жукаў, Андрэй Талалаеў, Міхаіл Мурашоў, а таксама вярнуліся ў каманду Вячаслаў Вішнеўскі, Дзьмітры Кудзінаў і Сяргей Агееў.

Выхад у першы дывізіён стаў штуршком для разьвіцьця інфраструктуры футбольнага клюбу, практычна за адну зіму былі пабудаваныя заходняя трыбуна стадыёну «Труд» і адміністрацыйна-бытавы корпус клюбу. Аднак з-за прыватызацыі УНК, «Том» засталася без фундатару. Клюб здолеў выжыць дзякуючы дапамозе абласных уладаў, а ўвосень 1999 году генэральным спонсарам клюбу стаў «Усходгазпром».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Томск
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1957 годзе
Гама (літара)

**Γ, γ** (назва — **га́ма**, ) — 3-я літара грэцкага альфабэту. У сыстэме грэцкага альфабэтнага запісу лікаў мае лікавае значэньне 3. Паходзіць ад фінікійскае літары — *гімел*. Ад літары *гама* паходзяць кірылічныя літары *[[Г]]*, *[[Ґ]]* і лацінскія *C*, *G*.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Грэцкія літары
Бурсаспор Бурса

«**Бурсаспор**» () — турэцкі футбольны клюб з гораду Бурсы. Заснаваны ў 1963 годзе. Чэмпіён Турэччыны (2010), уладальнік Кубка Турэччыны (1986).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бурса
Памяць (неадназначнасьць)

Назву **Памяць** маюць:

* Памяць — адна з псыхічных функцыяў і відаў розумавай дзейнасьці
* Памяць — пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі
* Памяць — шматтомнае энцыкляпэдычнае выданьне, якое прысьвечанае гісторыка-дакумэнтальным хронікам гарадоў і раёнаў Беларусі.
Маланямкоўскі сельсавет

**Ма́ланямкоўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Малыя Нямкі.

## Гісторыя
26 красавіка 1919 году створаны ў складзе Стаўбунскай (з 9 траўня 1923 году — Сьвяцілавіцкай) воласьці Гомельскага павету Гомельскай губэрні РСФСР; з 8 сьнежня 1926 году ў складзе Сьвяцілавіцкага (з 4 жніўня 1927 году — Веткаўскага, з 12 лютага 1935 году — Сьвяцілавіцкага, з 17 сьнежня 1956 году — Веткаўскага, з 25 сьнежня 1962 году — Гомельскага, з 6 студзеня 1965 году — Веткаўскага) раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году), з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці БССР.

10 студзеня 2023 году вёскі Маланямкоўскага і Яноўскага сельсаветаў далучаны да Стаўбунскага сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 7

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 224


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Веткаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2023 годзе
Краснадар (футбольны клюб)

«**Краснада́р**» () — расейскі футбольны клюб з гораду Краснадару. Заснаваны ў 2008 годзе. Чэмпіён Расеі 2025 году.

## Гісторыя
### Першыя гады
Футбольны клюб «Краснадар» быў заснаваны ў 2008 годзе. Ініцыятарам стварэньня й уладальнікам клюбу зьяўляецца бізнэсоўца Сяргей Галіцкі.

У лютым 2008 году «Краснадар» пасьпяхова прайшоў працэдуру ліцэнзаваньня ПФЛ, атрымаўшы прафэсійны статус і права выступаць у другім дывізіёне. Першы афіцыйны матч каманда правяла 12 красавіка 2008 году ў Таганрозе на стадыёне «Тарпэда», згуляўшы ўнічыю 0:0 з клюбам «НІКА» Чырвоны Сулін. Каманду складалі маладыя гульцы, якімі кіраваў Уладзімер Волчак — першы трэнэр у гісторыі клюбу. Па ходзе сэзону ў «Краснадары» зьявіліся некалькі новых футбалістаў і зьмяніўся трэнэр. У выніку клюб заняў 3-е месца ў сваёй зоне — усьлед за «Волгарам» і «Батайскам-2007», адстаўшы ад лідэра на 11 пунктаў.

15 студзеня 2009 году ў офіс клюбу прыйшоў афіцыйны ліст з ПФЛ з просьбай паведаміць аб гатоўнасьці прыняць удзел у першынстве Расеі па футболе ў першым дывізіёне ў сэзоне 2009 году, у сувязі з адмовай некаторых клюбаў ад удзелу ў першынстве Расеі.

Дэбютны сэзон у першым дывізіёне «Краснадар» завяршыў на 10-м месцы. У наступным годзе камандай кіраваў новы трэнер — Сяргей Ташуеў, вядомы па працы з «Салют-Энэргіяй». Пад ягоным кіраўніцтвам «Краснадар» ярка правёў першае кола першынства, але ў другім гуляў прыкметна горш. Вынікам стала 5-е месца. Ташуеў па ўзаемнай згодзе бакоў пакінуў клюб.

### Выхад у Прэм’ер-лігу
У сьнежні 2010 году кіраўніцтва «Краснадару» абвесьціла аб падпісаньні кантракту з сэрбскім спэцыялістам Славалюбам Мусьліным, вядомым па працы з маскоўскім «Лякаматывам», падмаскоўнымі «Хімкамі» й менскім «Дынама». Кантракт з клюбам быў падпісаны па схеме «1,5+1». У другой палове студзеня 2011 году клюб таксама ўзмацніўся некаторымі гульцамі, якія мелі досьвед выступу ў найвышэйшай лізе.

Пасьля таго, як «Сатурн» і «Амкар» падалі заяву аб добраахвотным выхадзе з расейскай футбольнай Прэм’ер-лігі ў найвышэйшых футбольных колах разгарнулася дыскусія аб патэнцыйных кандыдатах на замену гэтым клюбам. Называліся наступныя каманды: якія занялі 3 і 4-е месца ў першым дывізіёне «Ніжні Ноўгарад» і «КАМАЗ», а таксама «Аланія», якая выбыла з чэмпіянату. Аднак, у выпадку зьняцьця абедзьвюх камандаў прыярытэтным лічыўся варыянт правядзеньня чэмпіянату з 14-ю камандамі. У выніку бліжэй да 25 студзеня 2011 году ўсё больш пераважнымі станавіліся шанцы «Краснадару». «Амкар» адклікаў заяву на выхад з Прэм’ер-лігі, «Ніжні Ноўгарад» і «КАМАЗ» адмовіліся ад пераходу ў найвышэйшы дывізіён па фінансавых чыньніках, а варыянт з «Аланіяй» РФПЛ палічыў парушэньнем спартовага прынцыпу. 25 студзеня «Краснадар» афіцыйна заняў месца «Сатурну» ў Прэм’ер-лізе.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Галоўныя трэнэры
* Уладзімер Волчак (2008)
* Нурбі Хакунаў (2008—2009)
* Сяргей Ташуеў (2009—2010)
* Славалюб Мусьлін (2010—2013)
* Алег Конанаў (2013—2016)
* Ігар Шалімаў (2016—2018)
* Мурад Мусаеў (з 2018)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Сайт заўзятараў

Катэгорыя:Краснадар
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2008 годзе
БСМ

**БСМ** — абрэвіятура:

* Беларускі саюз мастакоў
* Беларускі саюз моладзі

Катэгорыя:Абрэвіятуры
Трохбаковы футбол

**Трохбако́вы футбо́л** — адмена футболу, асноўным адрозьненьнем якой зьяўляецца адначасная прысутнасьць на полі трох камандаў.

## Правілы
Поле для гульні ў трохбаковы футбол мае форму роўнабаковага шасьцікутніка з трыма брамамі, разьмешчанымі на кожнай другой грані. Гульня вядзецца адным мячом. Матч цягнецца 3 таймы па 12 хвілінаў. Перамагае каманда, якая прапусьціла найменш галоў.

## Мінуўшчына
Аўтарам ідэі трохбаковага футболу лічыцца дацкі мастак-абстракцыяніст Асгер Ёрн. Ён імкнуўся разьвіць і ўзбагаціць тэорыю сытуацыянізму, таму трохбаковы футбол нарадзіўся у многім як тэарэтычны праект. З філязофскага пункту погляду галоўнай перавагай гульні, на думку аўтара, зьяўляецца адсутнасьць драмы. Меркавалася, што трохбаковы футбол спрыяе разьвіцьцю навыкаў зносінаў між калектывамі.

Першы афіцыйны матч па трохбаковым футболе адбыўся ў 1993 годзе ў Глазга і быў арганізаваны лёнданскай Псыхагеаграфічнай асацыяцыяй.

## У сьвеце
Гульня атрымала папулярнасьць у Ангельшчыне, Аўстрыі, Беларусі, Італіі, Польшчы, Сэрбіі, Шатляндыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Незвычайныя віды футболу
* Velcom 3g футбол

Катэгорыя:Адмены футболу
Катэгорыя:Сацыяльная філязофія
Міжнародная фэдэрацыя коннага спорту

**Міжнаро́дная фэдэра́цыя ко́ннага спо́рту** (, FEI) — міжнародны кіроўны орган па конным спорце. Штаб-кватэра месьціцца ў швайцарскай Лязаньне.

Вызначаныя дзесяць міжнародных спартовых дысцыплінаў: выездка, камбінаваная язда, скачкі на выносьлівасьць, коннае трохбор’е, спаборніцтвы нямоглых, рэйнінг, канкур, вальтажоўка, хорзбол і тэнт-пэгінг (два апошнія ўжываюцца толькі ў лякальных спаборніцтвах). Да такіх відаў спорту, як скачкі і пола, міжнародная фэдэрацыя коннага спорту ня мае дачыненьня.

Кодэкс паводзінаў FEI абараняе коней ад фізычнага гвалту або допінгу.

FEI паўстала ў 1921 року з аб’яднаньнем адпаведных арганізацыяў Бэльгіі, Даніі, Францыі, Італіі, Японіі, Нарвэгіі, Швэцыі і Злучаных Штатаў Амэрыкі. На цяперашні стан з МФКС зьвязаныя 134 нацыянальныя арганізацыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* FEI TV

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Спартовыя арганізацыі
Катэгорыя:Конны спорт
Ільля Васілевіч

**Ільля Васілевіч** (нар. 6 жніўня 1991, Баранавічы) — беларускі палітычны актывіст, асуджаны за ўдзел у акцыі пратэста супраць вынікаў прэзыдэнцкіх выбараў навечар 19 сьнежня 2010 г. Самы малады фігурант справы па падзеях Плошчы 2010.

Вучыўся ў баранавіцкай гімназіі. Пасьля дзявятай клясы паступіў у Менскі політэхнічны каледж, быў старастам групы. За ўдзел у акцыі пратэсту 19 сьнежня Ільля адседзеў 10 содняў арышту й быў адпушчаны дадому. Яму паведамілі, што адміністрацыя Менскага політэхнічнага каледжа выключае яго з вучэльні.

5 студзеня юнак быў запрошаны ў адміністрацыю каледжа для падпісаньня адпаведных папераў, але ў вучэльні Ільлю чакалі супрацоўнікі КДБ, якія паведамілі, што ён падазраваны па крымінальнай справе. Васілевіча зьмясьцілі спачатку ў ІЧУ на вул. , а потым перавялі ў СІЗА на вул. Валадарскага ў Менску.

Праходзіў па справе разам з Андрэм Саньнікавым, Алегам Гнедчыкам, Фёдарам Мірзаянавым і Ўладзімерам Яроменка. 14 траўня 2011 году суд Партызанскага раёну Менску (судзьдзя – Натальля Чацьвертакова) асудзіў яго па арт. 293, ч. 1 і 2 Крымінальнага кодэксу Рэспублікі Беларусь («Масавыя беспарадкі») на тры гады пазбаўленьня волі ў калёніі ўзмоцненага рэжыму. 23 траўня 2011 году Чацьвертакова была ўнесена ў Чорны сьпіс Эўразьвязу. 

15 ліпеня 2011 год патранат над Васілевічам узяў Жан-Франсуа Штаерт, дэпутат , прадстаўнік .

Памілаваны Лукашэнкам 14 верасьня 2011 году разам з адзінаццацьцю іншымі ўдзельнікамі падзеяў на Плошчы 2010, якія не пісалі прашэньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ільля Васілевіч. Партрэт на фоне кратаў Радыё Свабода, 26.04.2011

Катэгорыя:Фігуранты справы аб масавых беспарадках 19 сьнежня 2010 году
Катэгорыя:Нарадзіліся 6 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавічах
Катэгорыя:Вязьні Валадаркі
Фёдар Мірзаянаў

**Фёдар Мірзаянаў** (нар. 9 сьнежня 1990, Баранавічы) — беларускі палітычны актывіст, асуджаны за ўдзел у дэманстрацыі пратэста супраць вынікаў прэзыдэнцкіх выбараў навечар 19 сьнежня 2010 г.

Скончыў гімназію, у 2008 годзе паступіў на факультэт мэнэджмэнту Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту па спэцыяльнасьці «эканамічная кібэрнэтыка». Падчас выбарчай кампаніі быў у камандзе кандыдата на прэзыдэнта Яраслава Раманчука. Пасьля падзеяў 19 сьнежня адбыў адміністратыўны арышт тэрмінам 15 сутак у сьледчым ізалятары ў Жодзіне.

Потым здаў чатыры залікі і тры іспыты. Апошні іспыт павінен быў здаць 25 студзеня, але раніцай яго затрымалі. Фёдару Мірзаянаву было выстаўлена абвінавачаньне па арт. 293, ч. 1 і 2 Крымінальнага кодэксу («Масавыя беспарадкі»). Ні ў якіх партыях і рухах ня ўдзельнічаў, палітыкай не займаўся.

Праходзіў па справе разам з Андрэм Саньнікавым, Алегам Гнедчыкам, Ільлёй Васілевічам і Ўладзімерам Яроменка. 14 траўня 2011 году суд Партызанскага раёну Менску (судзьдзя — Натальля Чацьвертакова) асудзіў яго па арт. 293, ч. 2 Крымінальнага кодэксу Рэспублікі Беларусь («Масавыя беспарадкі») на тры гады пазбаўленьня волі ў калёніі ўзмоцненага рэжыму. 23 траўня 2011 году Чацьвертакова была ўнесена ў Чорны сьпіс Эўразьвязу. Касацыйная скарга на прысуд была адхілена судом годара Менску (судзьдзя — Сяргей Хрыпач). 10 кастрычніка 2011 году Хрыпач быў таксама дададзены ў Чорны сьпіс Эўразьвязу.

Памілаваны Лукашэнкам 14 верасьня 2011 году разам з адзінаццацьцю іншымі ўдзельнікамі падзеяў на Плошчы, якія не пісалі прашэньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фёдар Мірзаянаў. Партрэт на фоне кратаў Радыё Свабода, 26.04.2011

Катэгорыя:Фігуранты справы аб масавых беспарадках 19 сьнежня 2010 году
Катэгорыя:Нарадзіліся 9 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавічах
Нэарэнэсанс

**Нэарэнэса́нс** — адна з найбольш распаўсюджаных формаў архітэктурнай эклектыкі XIX стагодзьдзя, якая ўзнаўляла архітэктурныя рашэньні часоў Рэнэсансу, у асаблівасьці італьянскага чынквэчэнта. Адметныя рысы — прага да сымэтрыі, рацыянальнае чэлесаваньне фасадаў, перавага простакутных плянаў з унутранымі дворыкамі, выкарыстаньне такіх архітэктурных элемэнтаў, як рустыка і пілястры.

## Вытокі
Нэарэнэсанс напоўніцу склаўся да моманту пабудовы паводле праекту Леа фон Кленцэ Ляйхтэнбэрскага палацу ў Мюнхэне (1816). Ангелец Чарлз Бары, вядомы найперш як папулярызатар нэаготыкі, з 1820-х рокаў таксама ахвотна зьвяртаўся да тэмаў італьянскага рэнэсансу (адзін з найлепшых узораў — загарадны палац у Клайвдэне). Аднак у цэлым нават у 1830-я нэарэнэсансныя пабудовы насілі эпізадычны характар.

Пераасэнсаваньне архітэктурнае мовы італьянскага рэнэсансу як унівэрсальнае стылявое сыстэмы зьвязанае зь дзейнасьцю Готфрыда Зэмпера. Ягоны галоўны твор, Дрэздэнская опэра (1834—1841), прасякнуты ўплывам барока значна ў меншай ступені, чым опэра Гарнье ў Парыжы. Зэмпераўскі стыль атрымаў значны распаўсюд у Аўстра-Вугоршчыне. Так, у Вене і Будапэшце ў стылістыцы нэарэнэсансу забудаваныя цэлыя кварталы. Найчасьцей ему аддавалі перавагу пры пабудове музэеў і бібліятэкаў.

Шырокае поле дзейнасьці знайшлося для прадстаўнікоў новага стылю ў галіне будаўніцтва чыгуначных вакзалаў — чыгункі тады зьяўляліся прагрэсіўным, рэвалюцыйным новаўвядзеньнем. У стылі нэарэнэсансу былі пабудаваныя, да прыкладу, будынкі Штэтынскага і Сылескага вакзалаў у Бэрліне, цэнтральны вакзал Амстэрдаму і іншыя.

## Баз-ар
Асабліва шырокі распаўсюд набыў нэарэнэсанс у архітэктуры і дэкаратыўна-прыкладным мастацтве (у тым ліку ў дызайне памяшканьняў і мэблі) у 1870—1890 гадах, калі ягоным асноўным канкурэнтам у кантынэнтальнай Эўропе выступала нэабарока. У Францыі сфармаваўся гібрыд абодвух кірункаў — г. зв. баз-ар. Гэта скрайне эклектычны падыход, пры якім формы паўгатычнага францускага рэнэсансу (рэалізаваныя ў ратушы на Грэўскай плошчы) вольна спалучаюцца з элемэнтамі барока і паладыянства. Нэарэнэсансавы дэкор, прапушчаны скрозь сіта баз-ару, у другой палове XIX стагодзьдзя паўсюдна ўжываўся пры праектаваньні камэрцыйнай нерухомасьці і напышлівых грамадзкіх будынкаў, прычым ня толькі ў Эўропе, але і ў ЗША.

## Іншыя праявы
* Архітэктура савецкіх жылых хат сталінскіх часоў уяўляе сабой варыяцыю на тэму нэарэнэсансу.
* Узнаўленьне формаў вэнэцыянскага рэнэсансу прымала форму нэапаладыянства.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя стылі
Барыс Вальеха

**Бары́с Валье́ха** (; нарадзіўся 8 студзеня 1941 году ў Ліме, Пэру) — амэрыканскі мастак пэруанскага паходжаньня.

## Біяграфія
Маляваць пачаў у трынаццацірочным узросьце. Па сканчэньні Нацыянальнай школы мастацтваў эміграваў у Злучаныя Штаты (1964).

Пераважна працуе ў жанрах фэнтэзі і эротыкі. Аб’ектамі ягоных карцінаў зьяўляюцца паганскія багі, монстры і ўзброеныя барбары абодвух палоў.

Зь першай жонкай Дорыс мелі двух дзяцей. Сын Дарыян працуе мастаком-партрэтыстам. Дачка Мая — прафэсійны фатограф. Са сваёй цяперашняй жонкай і мадэльлю Джулі Бэл мае двух прыёмных сыноў: Энтані і Дэйвіда Палумбаў, якія таксама займаюцца выяўленчым мастацтвам.

У цяперашні час пражывае ў Алэнтаўне (Пэнсыльванія).

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына Барыса Вальехі
* Жыцьцяпіс
* Галерэя твораў

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пэру
Катэгорыя:Мастакі і мастачкі ЗША
Катэгорыя:Пэруанскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Мастакі-фантасты
Прыдатак (мовазнаўства)

**Прыда́так** — другарадная часьціна сказу, якая, даючы дадатковую назву характарызаванаму прадмету, падкрэсьлівае ягоныя характэрныя асаблівасьці. Уяўляе сабой азначэньне, выказанае назоўнікам альбо словазлучэньнем, у якім галоўным складнікам зьяўляецца адзін ці некалькі назоўнікаў.

Напрыклад: *Яшчэ гарэлі, быццам зоркі,* **маланкі**-кветкі ля дарог. Ужо пад пожнямі ў вырай **вандроўнік**-жораў вёў свой род*. (К. Кірэенка). *Дзяцел носам-**долатам** стукае адзін*. (П. Глебка).

Прыдатак можа абазначаць:
* грамадзкую прыналежнасьць (стан), народнасьць, занятак і г. д. (*дзядзька-**кухар**, ваяры-**героі**, вучні-**грузіны**)
* уласнае імя (*рака* ***Бяроза***, *зорка* ***Мілавіца***, *грамада* ***Зялёны дуб***)
* выказваньне памеру пачуцьцяў (*вясна-*'чараўніца**, хлопчык-**зух**)
Пры абазначэньні асобы прыдаткам зьяўляецца агульны назоўнік (***драматург*** ''Крапіва,'' ***сантэхнік*** ''Кандраценка'', ***экскурсавод*** ''Ігнатовіч''), пры абазначэньні неадушаўлёнага прадмета прыдаткам служыць імя ўласнае (''вёска'' ***Разьлівайкі***, ''часопіс'' ***Пагоня***, ''магазін'' ***Верас***).

Прыдатак, як правіла, дапасуецца да азначаемага назоўніка ў склоне й у ліку (''дуб-**асілак**, дубы-**асілкі**, ружа-**кветка**, ружы-**кветкі**). Калі прыдатак, выражаны ўласным назоўнікам, адносіцца да неадушаўлёнага прадмета, то дапасаваньня ў склоне можа ня быць (''у часопісе **Маладосьць***, ''на заводзе '''Рэмбыттэхніка***, *у горадзе *'Тарэзе***, ''на прыпынку '''Самойлавічы***).

Прыдатак пішацца са словам, якое ён паясьняе, праз злучок, калі абодва яны зьяўляюцца агульнымі назоўнікамі (***дыямэнты'''-росы, мароз-'''мастак''', сьняжынкі-'''пушынкі***), а таксама ў тым выпадку, калі ўласны назоўнік стаіць перад агульным (*Бяроза-*'рака**, Яська-**матрос**, Нёман-**прыгажун***).

Прыдаткі, якія абазначаюць назвы прадпрыемстваў, таварыстваў, кніг, часопісаў і да т. п., бяруцца ў двукосьсі: ''фабрыка '''«Вагонбуд»***, *спартовае таварыства *'«Дынама»***, ''раман '''«Крыніцы»***, *газэта *'«Пагоня»***, ''верш '''«Спадчына»***. Не бяруцца ў двухкосьсе прыдаткі са словам ***імя***: *ВНУ *'імя Я. Купалы***, ''СВК '''імя Дзеншчыкова***.

## Глядзіце таксама
* Аднародныя часьціны сказу
* Галоўныя часьціны сказу

## Заўвагі

Катэгорыя:Даданыя часьціны сказу
Мэтадалёгія навукі

**Мэтадалёгія навукі** — разьдзел філязофіі, які вывучае агульныя мэтады навуковага дасьледваньня.

Катэгорыя:Мэтадалёгія
Ляда

Назву **Ляда** маюць:

* Ляда — вёска ў Мастоўскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Ляда — пасёлак у Веткаўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Ляда — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці
* Ляда — вёска ў Акцябарскім сельсавеце Лагойскага раёну Менскай вобласьці
* Ляда — вёска ў Плешчаніцкім сельсавеце Лагойскага раёну Менскай вобласьці
* Ляда — вёска ў Швабскім сельсавеце Лагойскага раёну Менскай вобласьці
Барыс Бокша

**Бары́с Бо́кша** ( 20 верасьня 1960, м. Шарашова, БССР) — беларускі графік.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў мястэчку Шарашове Пружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці. У дванаццацігадовым узросьце пераехаў зь сям’ёй у Пружаны. Скончыўшы сярэднюю школу №2, паступіў у Гарадзенскі мэдінстытут, пасьля якога атрымаў накіраваньне ў Гомель.

З 1993 жыве ў Менску, узначальвае фірму «Беломнімэд».

Першая пэрсанальная выстава адбылася ў 2006 року ў менскім Палацы мастацтваў. У 2008 прайшла першая выстава на радзіме, у музэі-сядзібе «Пружанскі палацык».

Выстаўляўся за мяжой: у Браціславе, Будапэшце, Бэрліне.

## Творчасьць

Асноўным чынам адлюстроўвае на карцінах беларускі пэйзаж. Асаблівае месца займаюць малюнкі з выявамі славутасьцяў Пружаншчыны: палацыку, Ружанскага палацу, капліцы сьвятога Казімера, чахецкае сядзібы.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Алена Зялевіч. Віртуальная выстава Барыса Бокшы на TUT.BY

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шарашове
Катэгорыя:Нарадзіліся 20 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1960 годзе
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Беларускія графікі
Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту
Брэгенц

**Брэ́генц** () — горад на крайнім захадзе Аўстрыі, сталіца фэдэральнай зямлі Форарльбэрг, разьмешчаны на беразе Бодэнскага возера, ля падножжа Брэгенцэрвальду. Насельніцтва 29 806 жыхароў (на 1 студзеня 2018 году).

## Гісторыя
Першае паселішча на тэрыторыі Брэгенцу ўзьнікла каля 1500 г. да н. э. Каля 500 году да н. э. сюды прыходзяць кельты: іх паселішча мае назву Брыгантыён. У 15 г. да н. э. рымляне заснавалі на гэтым месцы горад Брыгантыюм, які меў свой форум, базыліку, крытыя гандлёвыя рады. У 233 і 259/260 гадах горад быў разбураны аляманамі, якія крыху пазьней (з 470 г.) засялілі гэтыя землі. У сярэднявеччы Брэгенц меў права ладзіць штотыднёвы рынак. З 1451 г. належыць княскай сям’i Габсбургаў. У 1647 захоплены швэдамі. У 1815 годзе становіцца часткай Каралеўства Баварыі, але ў 1815 г., згодна Венскім кангрэсе, стаў часткай Аўстрыі.

## Культура
Штогод у ліпені й жніўні ў Брэгенцы ладзіцца Музычны фэст (клясыка): для гэтага на возеры пабудавана спэцыяльная пляцоўка.

## Славутасьці
* Касьцёл Сьв. Гала (пабудаваны ў 1097 г., цалкам перабудаваны ў стылі барока ў 1738)
* Вежа Сьв. Мартына (1602 г.)
* Будынак на вул. Кірхштрасэ, 29 — дом з самым вузкім фасадам у Эўропе (шырыня 57 см).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Аўстрыі
Апазыцыя (неадназначнасьць)

Назву **апазыцыя** маюць:

Ад :
* Апазыцыя ў палітыцы — партыя ці група, якая выступае супраць пануючай партыі ці меркаваньня, якое падтрыліваецца большасьцю
* Апазыцыя (астралёгія):

Ад :
* Апазыцыя (мовазнаўства)
* Апазыцыя (мэдыцына)

Катэгорыя:Трансьлітарацыя і транскрыпцыя
Майкл Шапіра

**Майкл Шапіра** () — амэрыканскі актор агучваньня, вядомы, перш за ўсё, агучваньнем пэрсанажаў кампутарных гульняў. Акрамя іх, Майкл Шапіра ўдзельнічае таксама ў тэлебачаньні і тэатральных пастаноўках.

Сваім удзелам у кампутарных гульнях Шапіра найбольш вядомы па сэрыі Half-Life, вытворчасьці амэрыканскай кампаніі Valve Corporation. Ва ўсіх гульнях сэрыі Майкл агучваў пэрсанажаў G-Man’а і Барні Калхаўна, а таксама Ніхіланта, салдатаў падразьдзяленьня HECU, Чорных апэратыўнікаў і навукоўцаў Чорнай Мэзы.

Катэгорыя:Акторы ЗША
Прысьнянскі сельсавет

**Прысьнянскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёну Гомельскай вобласьці з цэнтрам у вёсцы Прысно.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Веткаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Пікельхельм

**Пікельхельм** (множ. Pickelhauben; ад стар.- = 'пункт' ці 'кайло', і Haube = 'капялюш', агульная назва для галаўнога ўбору); таксама *пікельхаўбэ* — востраверхні шлем, які насілі ў XIX і XX стагодзьдзі нямецкае войска, пажарнікі і паліцыя. Ён найбольш блізка зьвязаны з прускай і нямецкай арміямі.

## Гісторыя
Пікельхельм быў першапачаткова распрацаваны ў 1842 годзе каралём Фрыдрыхам Вільгельмам IV Прускім.

Фрыдрых Вільгельм IV каралеўскім указам ўвёў пікельхельм для большай часткі прускай пяхоты 23 кастрычніка 1842. Пікельхельм хутка распаўсюдзіўся сярод іншых нямецкіх дзяржаваў. Вялікае герцагства Альденбурскае прыняло яго ў 1849, Вялікае герцагства Бадэн — у 1870, а Ў 1887 Баварскае каралеўства стала апошняй нямецкай дзяржавай, якая ўвяла пікельхельм.

У другой палове XIX стагодзьдзя, акрамя Расеі, арміі мноства дзяржаваў (уключаючы Калюмбію, Чылі, Мэксыку, Партугалію, Нарвэгію і Швэцыю) прынялі пікельхельм ці падобныя шлемы. Пікельхельм таксама паўплываў на дызайн брытанскага вайсковага трапічнага шлема і на дызайн паліцэйскага шлема (), які выкарыстоўваецца ў Англіі да гэтага часу.

Аснова пікельхельма зроблена з умацаванай (варанай) скуры, апрацаванай для наданьня глянцава-чорнага бляску, і ўзмоцнены мэталічным аздабленьнем (звычайна, пазалочанай або срэбнай для афіцэраў), якая ўключала мэталічны шып у навершы. Першыя асобнікі шлемаў былі высокімі, але паступова іх вышыню паменшылі, і шлем стаў больш пасаваць па форме для галавы. Спроба зьменшыць вагу шлема шляхам памяншэньня пярэдняга і задняга брылёў, прадпрынятая ў 1867 годзе, посьпеху ня мела.

У некаторых артылерыскіх нямецкіх частках, выкарыстоўвалі замест шыпа шарападобнае ўпрыгожваньне. Да пачатку Першай сусьветнай вайны ў 1914 годзе чорныя ці белыя плюмажы, якія здымаліся, насілі зь пікельхельмам у поўнай параднай форме нямецкія генэралы, штабныя афіцэры, драгуны, пяхота Прускай арміі () і шмат лінейных пяхотных палкоў, як адмысловую адзнаку адрозьненьня.

Акрамя ўпрыгожваньня шыпа, магчыма, адметнай асаблівасьцю пікельхельму была накладная кукарда, якая пазначала нумар палка. Найбольш распаўсюджаная какрада зь вялікім крылатым арлом — эмблема Прусыі. Мелі свае какарды Баварыя, Вюртэмбэрг, Бадэн і іншыя нямецкія землі. У Расеі ў якасьці какарды выкарыстоўваўся малюнак дзяржаўнага герба — двухгаловага арла. Нямецкі вайсковы пікельхельм меў таксама две круглыя какарды з бакоў, для мацаваньня падбародкавых рамянёў. Нацыянальная кукарда была чырвона-чорна-белага колеру. Левая кукарда выкарыстоўвалася, каб пазначыць правінцыю, да якой належаў салдат (чорна-белая — Прусыя, бела-блакітная — Баварыя, і г.д)

З пачаткам Першай сусьветнай вайны стаўся мала карысным і моцна заўважным, таму ў 1915 годзе быў паступова заменены на сталёвую каску — Штальхельм.

Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Катэгорыя:Сродкі асабістай абароны
Катэгорыя:Вайсковыя каскі
Катэгорыя:Нямецкія запазычаньні
Гай Валерыюс Катул

**Гай Валерыюс Катул** (лац.: *Gaius Valerius Catullus*) (каля 87 да н. э., Вэрона — каля 54 да н. э., Рым) — значны старажытнарымскі паэт пэрыяду позьняй рэспублікі, прадстаўнік рымскіх нэатэрыкаў.

Творчая спадчына Гая Валерыюса Катула складаецца з 116 кароткіх вершаў, сабраных у адной кнізе. Галоўнае месца ў лірыцы паэта займаюць любоўныя вершы, прысьвечаныя Лесьбіі (другое імя яго каханай — арыстакраткі Клёдыі).

У 2017 годзе ў сэрыі «Паэты плянэты» выйшла кніга «Выбраныя вершы» у перакладзе Антона Брыля. Раней вершы Катула перакладалі Уладзімер Клішэвіч, Уладзімер Караткевіч, Лявон Баршчэўскі, Жанна Некрашэвіч-Кароткая, Андрэй Хадановіч, Сяргей Карчыцкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія і вершы Катула на сайце часопіса «ПрайдзіСвет»
* Лацінскія тэксты
* William Harris. CATULLI CARMINA. Text with comments

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вэроне
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Катэгорыя:Старажытнарымскія паэты
Антон Францішак Брыль

**Анто́н Франці́шак Брыль** (нар. , Менск) — беларускі перакладчык і паэт. Унук Янкі Брыля.

Перакладаў творчасьць Ўільяма Батлера Ейтса, Гая Валерыюса Катула, Джона Толкіна, Сюзаны Кларк і інш. Сярод найбуйнейшых перакладзеных твораў — стараангельская паэма «Бэўвульф».

## Біяграфія
Нарадзіўся  году ў Менску. У 1999 годзе скончыў матэматычную клясу Ліцэю БДУ. У 2004 годзе скончыў факультэт прыкладной матэматыкі і інфарматыкі БДУ па спэцыяльнасьці «матэматык-праграміст». Увесну 2008 году атрымаў ступень PhD ў Трэнцкім Унівэрсытэце ў Італіі па спэцыяльнасьці «machine learning». Жыў ў Дубліне, працаваў на факультэце інфарматыкі Дублінскага гарадзкога ўнівэрсытэту. Цяпер пражывае ў Цюрыху. Фіналіст конкурсу маладых літаратараў імя Ўладзімера Караткевіча ў 2005 годзе. Першым на беларускую мову пераклаў гімн Кэдмана — найранейшы помнік стараангельскай паэзіі.

21 чэрвеня 2011 году ў Менску быў прэзэнтаваны дэбютны зборнік аўтара «Не ўпаў жолуд», які зьмяшчае вершы і малыя паэмы, напісаныя ў 2003—2011 гады. Зборнік заняў другое месца сярод дзесяці найбольш значных літаратурна-мастацкіх выданьняў 2011 году паводле вэрсіі часопіса «Маладосць» і дзясятае месца паводле вэрсіі газэты «Наша Ніва». Зборнік прызнаны найлепшай дэбютнай кнігай паэзіі 2011 году паводле Беларускага ПЭН-цэнтру і Саюзу беларускіх пісьменьнікаў.

Ляўрэат прэміі часопіса «ПрайдзіСвет» за 2011 год за пераклады з польскай і лаціны (Ф. Д. Князьнін, А. Э. Адынец, Ю. У. Нямцэвіч, Г. В. Катул). Пераклад стараангельскай паэмы «Бэўвульф» (апублікаваны асобным выданьнем у 2013 годзе) газэта «Звязда» назвала «галоўнай беларускай кнігай 2013 году».

## Крыніцы

## Літаратура
* Бэўвульф / пер. са стараанглійскай мовы Антона Францішка Брыля. — Мінск : Зміцер Колас, 2013. — 130 с.

## Вонкавыя спасылкі

* Антон Францішак Брыль на ПрайдзіСвеце
* 
* Антон Францішак Брыль: Добрая брытанская кніжка // ПрайдзіСвет, 21 красавіка 2010
* Антон Францішак Брыль: Я спрабую напісаць верш, які сам стаў бы чытаць // ПрайдзіСвет, 09 жніўня 2011
* Антон Францішак Брыль: Пра ўсё і пра ўсіх // ПрайдзіСвет, 14 лістапада 2011

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Ляўрэаты Літаратурнай прэміі імя Карласа Шэрмана
Іван Ахрэмчык

**Іва́н Во́сіпавіч Ахрэ́мчык** ( — 9 сакавіка 1971) — беларускі мастак. Народны мастак БССР (1949). Прафэсар (1964).

## Біяграфія
Скончыў Вышэйшы мастацка-тэхнічны інстытут у Маскве (1930). Ягонымі выкладчыкамі былі Абрам Архіпаў, Канстантын Істомін, Аляксандар Шаўчэнка. Сябра Усебеларускага аб’яднаньня мастакоў (1927—1930). Ад 1931 заняўся выкладаньнем, прыйшоў працаваць загадчыкам катэдры жывапісу ў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1963 годзе. У Вялікую Айчынную вайну супрацоўнічаў з выданьнем ЦК КП(б)Б «Раздавім фашысцкую гадзіну» (1943—1944). Працаваў у жанры станковага і манумэнтальнага жывапісу. Аўтар шэрагу партрэтаў, тэматычных карцін ды пэйзажаў.

Разам з Ісакам Давідовічам у 1955 стварыў пляфон «Дружба народаў» у фае тэатра юнага гледача, роспіс ў фае опэрнага тэатру і пано «Беларускія народныя майстры» ў канфэрэнц-зале Беларускага таварыства сяброўства з замежнымі краінамі (Беларускага таварыства культурнага зьвязу ў Менску).

Найбольш вядомымі творамі станковага жывапісу Ахрэмчыка зьяўляецца карціна «Абарона Брэсцкай крэпасьці», якая захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі, і партрэт народнага артыста СССР Г. Глебава.

Дэпутат Вярхоўнага савету БССР у 1947—1959 гг. Ягоным іменем названая ўстанова «Рэспубліканская гімназія-каледж мастацтваў імя І. В. Ахрэмчыка». У гэтай школе два кірункі: музыка і выяўленчае мастацтва. Большасьць карцін мастака знаходзяцца менавіта тут. У Менску на доме, дзе ён жыў, усталяваная мэмарыяльная дошка.

## Творы
* «Падпісаньне маніфэсту пра ўтварэньне БССР» (1929)
* «Торф для Асінбуда» (1931)
* «Уступленьне Чырвонай Арміі ў Менск» (1934—1935 г., захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музэі)
* «Гідраторф Асінбуд» (1937)
* «Арганізацыя Савецкай улады ў Гомелі» (1939—1940, не захавалася)
* «Твар ворага» (1942)
* «Паседжаньне ЦК КП(б) Беларусі 3 ліпеня 1941 г.» (1944)
* «Абаронцы Берасьцейскай крэпасьці» (1957—1958)
Партрэты
* «Мужчына ў жоўтай кашулі» (1928, Астраханская вобласьць, карцінная галерэя)
* Г. П. Глебава (1943)
* З. А. Васільевай (1943)
* «Партрэт дзяўчыны» (1947)
* У. І. Уладамірскага (1948)
* М. І. Дзянісава (1951)
* Е. А. Міровіча (1952)
* М. Б. Осіпавай (1959)
* «Партрэт калгасьніцы» (1961)
* Л. П. Александроўскай (1963)
* «За раялем» (партрэт дачкі, 1966)
* П. С. Пестрака (1968)
* С. Б. Баткоўскага (1971)
Пэйзажы
* «Сонечны дзень» (1952)
* «Каля сажалкі. Паланга» (1957)
* «Бэз квітнее» (1958)
* «Раніцай» (1963)
* «Квітнеючая вясна» (1963)
* «Летні пейзаж» (1965)
* «З акна майстэрні» (1971)
Творы манумэнтальнага жывапісу
* 2 пано для Усебел. выставы сельскай гаспадаркі і прамысловасьці (1930)
* Дэкаратыўны фрыз «Сьвята беларускага народу» для бел. павільёна Ўсесаюзнай сельскагаспадарчай выставы ў Маскве (1939)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сябры ўсебеларускага аб’яднаньня мастакоў
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Народныя мастакі Беларусі