open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Словаўтваральнае гняздо

**Словаўтваральнае гняздо** — упарадкаваная адносінамі вытворнасьці сукупнасьць аднакаранёвых словаў. Усе словы аднаго гнязда маюць фармальнае і сэмантычнае адзінства, бо ў іх складзе вылучаецца адна каранёвая марфэма.

## Характарыстыкі словаўтваральнага гнязда
*Словы ўтвараюцца ад аднаго кораня.
*Словы аб’ядноўваюцца сучаснымі марфалягічнымі сувязямі.
*Словы аб’ядноўваюцца сучаснымі сэмантычнымі сувязямі.

У склад словаўтваральнага гнязда ўключаюцца толькі вытворныя словы розных часьцінаў мовы, якія ўпарадкаваныя паміж сабой адносінамі пасьлядоўнай словаўтваральнай вытворнасьці (кожнае вытворнае, матываванае слова ў складзе словаўтваральнага гнязда павінна знаходзіцца пры сваім матывавальным слове).

## Будова словаўтваральнага гнязда
Пачатак словаўтваральнага гнязда — зыходнае слова (невытворнае).

Будова словаўтваральнага гнязда: зыходнае слова + ступені дэрывацыі (максымум 5).

У словаўтваральным гнязьдзе па гарызанталі вылучаюцца словаўтваральныя сынтагмы (матываваныя словы суадносяцца ў пасьлядоўнасьці: кожнае наступнае матываванае слова зьвязанае са сваім матывавальным). Па вэртыкалі вылучаюцца словаўтваральныя парадыгмы (сукупнасьць вытворных словаў, утвораных на пэўнай ступені дэрывацыі). Паколькі словаўтваральныя сынтагмы складваюцца са словаўтваральных ланцужкоў, то словаўтваральнае гняздо — сукупнасьць словаўтваральных пар і ланцужкоў.

## Глядзіце таксама
*Словаўтваральны тып
*Словаўтваральны ланцужок
*Словаўтваральная пара
*Словаўтваральная парадыгма

## Літаратура
*Беларуская граматыка: У 2 ч. — Мінск: Навука і тэхніка. — Ч. 1. Фаналогія Арфаэпія. Марфалогія. Словаўтварэнне. Націск, 1985.
*Шакун Л. М. Словаўтварэнне. Мінск: Вышэйшая школа, 1978.

Катэгорыя:Мовазнаўства
Словаўтваральная парадыгма

**Словаўтваральная парадыгма** — сукупнасьць вытворных словаў, утвораных на пэўнай ступені дэрывацыі. Рад словаў, што ўключаюць у свой склад у якасьці ўтваральнага элемэнта адну і тую ж марфэму. Тыпізаваны набор сынтагматычных акружэньняў (ланцужкоў), характэрных для той ці іншай марфэмы. Сыстэма словаўтваральных парадыгмаў стварае словаўтваральную парадыгматыку.

## Будова словаўтваральнай парадыгмы
Словаўтваральная парадыгма слова можа будавацца на базе любой утваральнай марфэмы, як каранёвай, так і афіксальнай, паколькі агульнасьць словаўтваральнага значэньня (аснова для аб’яднаньня вытворных словаў у парадыгму) ствараецца ня толькі каранёвымі, але і афіксальнымі марфэмамі.

Кожная словаўтваральная марфэма мае сваю словаўтваральную парадыгму.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўства
Словаўтваральная мадэль

**Словаўтваральная мадэль** — канкрэтная схема пабудовы вытворнага слова з улікам яго фармальнага відазьмяненьня.

Словаўтваральная мадэль улічвае канкрэтныя асаблівасьці ўтварэньня пэўнага слова ці групы словаў у межах аднаго словаўтваральнага тыпу. Гэтыя асаблівасьці маюць пераважна марфаналягічны характар, значыць датычацца фармальнага (фанэмнага) складу вытворных словаў, і толькі зрэдку закранаюць марфоляга-структурны бок. Так у межах таго ці іншага словаўтваральнага тыпу пры ўтварэньні адных словаў адбываецца чаргаваньне фанэмаў на граніцы марфэмаў, а ў другіх такога чаргаваньня няма, у адных выпадках выкарыстоўваюцца інтэрфіксы, а ў другіх не, адбываецца ўсячэньне ўтваральных асноваў, або не адбываецца і г.д.

Вытворныя словы з такімі марфаналягічнымі адрозьненьнямі і складаюць унутры пэўнага словаўтваральнага тыпу асобныя словаўтваральныя мадэлі. Гэтыя мадэлі даюць магчымасьць паўней выявіць асаблівасьці словаўтварэньня таго ці іншага лексыка-сэмантычнага разраду, устанавіць канкрэтную формулу пабудовы вытворных.

Такім чынам, словаўтваральны тып можа аб’ядноўваць словы, утвораныя паводле розных мадэляў.

У лінгвістычнай літаратуры паняцьце словаўтваральнай мадэлі трактуецца неадназначна. Часта яго зьмешваюць з паняцьцем словаўтваральнага тыпу.

## Глядзіце таксама
*Словаўтваральны тып

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўства
Словаўтваральная катэгорыя

**Словаўтваральная катэгорыя** — комплексная адзінка словаўтварэньня, сукупнасьць усіх словаўтваральных тыпаў, аб’яднаных адным словаўтваральным значэньнем, сынанімічныя рады ў межах словаўтваральнага значэньня.

## Глядзіце таксама
* Словаўтваральны тып

## Літаратура
* Беларуская граматыка: У 2 ч. — Мінск: Навука і тэхніка. — Ч. 1. Фаналогія Арфаэпія. Марфалогія. Словаўтварэнне. Націск, 1985.
* Шакун Л. М. Словаўтварэнне. Мінск: Вышэйшая школа, 1978.

Катэгорыя:Мовазнаўства
Слабада-Кучынка

**Слабада́-Ку́чынка** — вёска ў Капыльскім раёне Менскай вобласьці. Ад 20 жніўня 1924 году цэнтар Слабада-Кучынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 368 чалавек
* 1999 год — 538 чалавек

## Жыхары
У Слабада-Кучынцы нарадзіўся беларускі пісьменьнік Адам Бабарэка

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёну
Катэгорыя:Слабада-Кучынскі сельсавет
Цмок у геральдыцы

**Цмок** — папулярны ў сярэднявеччы геральдычны монстар. Адлюстроўваўся звычайна з дзьвюма крыламі, дзьвюма нагамі, доўгім завітым востраканцовым хвастом і лускаватым целам.

## Цмокі на сьцягах

Файл:Flag of Bhutan.svg|Белы цмок на сьцягу Бутану
Файл:Flag of Wales (1959).svg|Валійскі цмок на сьцягу Ўэльсу


## Цмокі на гербах

### Беларусь
* Угор’е, у срэбным полі Георгі Пераможца, які забівае дзідай цмока

### Польшча

POL Biała Podlaska COA.svg|Арханёл Міхаіл, які стаіць на пераможаным цмоку, на гербе Белай Падляскі
POL Dokudów Pierwszy COA.jpg|Арханёл Міхаіл, які стаіць на пераможаным цмоку, на гербе Дакудава Першага
POL Dzierżoniów COA.svg|Георгі Пераможца, які забівае цмока, на гербе Дзержанюва
POL Milicz COA.svg|Георгі Пераможца, які забівае цмока, на гербе Міліча
POL Żmigród COA.svg|Жмігруд
POL gmina Nowy Żmigród COA.svg|Новы Жмігруд
POL Trzciel COA.svg|Георгі Пераможца, які забівае цмока, на гербе Тшцэлі
POL Ostróda COA.svg|Георгі Пераможца, які забівае цмока, на гербе Аструды
POL Orneta COA.svg|Арнэта
POL Dolsk COA.svg|Арханёл Міхаіл, які перамагае цмока, на гербе Дольску
POL gmina Mieścisko COA.svg|Арханёл Міхаіл, які перамагае цмока, на гербе вёскі Месьціцка
POL Łańcut COA.svg|Арханёл Міхаіл, які перамагае цмока, на гербе Ланьцуту
POL Płazów COA.gif|Арханёл Міхаіл, які перамагае цмока, на гербе вёскі Плазуў
Sanok michał.jpg|Арханёл Міхаіл, які перамагае цмока, ў перадваенным гербе Саноку
POL Brzeg Dolny COA.svg|Георгі Пераможца, які забівае цмока, на гербе Бжэгу-Дольнага
POL Miasteczko Śląskie COA.svg|Георгі Пераможца, які забівае цмока, на гербе Мястэчка-Слёнске
POL Nowy Sącz COA.svg|Сьвятая Маргарыта, якая стаіць на сьпіне цмока, на гербе Новага Сончу
POL gmina Wąwolnica COA.jpg|Георгі Пераможца, які забівае цмока, на гербе вёскі Ванвальніцы


### Расея

Coat of Arms of Kazan (Tatarstan) (2004).png|Каранаваны цмок на гербе Казані
Coat of Arms of Kashira (Moscow oblast) (1998).png|Каранаваны цмок на гербе Кашыры
Coat of Arms of Moscow.svg|Георгі Пераможца, які забівае цмока, на гербе Масквы


Катэгорыя:Геральдычныя жывёлы
Геральдыка
Карма (сузор’е)

**Карма́** () — сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба, названае ў 1752 годзе Нікаля Люі дэ Лякайлем, які разьбіў найбуйнейшае на той час сузор’е Карабель Арго, прыўнесены з старажытнагрэцкага міту пра арганаўтаў, на тры драбнейшых: Ветразі, Кіль і, адпаведна, Карму — часткі карабля. З гэтых трох сузор’яў Карма займае на небе большую за іншых плошчу ў квадратных градусах. Цяпер гэта адно з 88 сузор’яў, вызначаных Міжнародным астранамічным зьвязам.

## Адметнасьці
### Зоркі
У 1752 годзе Лякайль падзяліў сузор’е Карабель Арго на тры часткі: Ветразі, Карму і Кіль, але пакінуў старыя баераўскія абазначэньні зорак. Такім чынам, Кіль атрымаў зоркі α, β і ε, Ветразі — γ і δ, а Карма — ζ і наступныя.

## Літаратура
* 
* Карма, сузор’е Паўд. паўшар’я неба // . — С. 75.
Цмок (неадназначнасьць)

**Цмок** можа значыць наступнае:
* Цмок — міталягічная зьмеепадобная істота ў розных культурах сьвету
** Цмок у геральдыцы
* Цмок (сузор’е) — астранамічнае сузор’е
* Цмокі-Менск — беларускі баскетбольны клюб
Язэп Ходзька

**Язэп (Юзэф, Ёсіф) Ходзька** (6 сьнежня 1800, мяст. Крывічы Вялейскага пав. Менскай губ., цяпер г.п. Мядзельскага р-ну Менскай вобл. — 21 лютага 1881, Тыфліс, цяпер Тбілісі) — геадэзіст, географ.

Сын Яна (Івана) Ходзькі. Вучыўся ў Віленскай унівэрсытэцкай гімназіі й на фізыка-матэматычным факультэце Віленскага ўнівэрсытэта, які скончыў у 1821. Па рэкамэндацыі прафэсара ўнівэрсытэту Ю. Сьнядэцкага залічаны ў Корпус ваенных тапографаў. Праводзіў трыянгуляцыйныя работы на захадзе Латвіі, у Літве, у Гарадзенскай і Менскай губэрнях. Лідэры паўстаньня 1830—1831 гадоў меркавалі прызначыць Я. Ходзьку камэндантам Вільні. Даведаўшыся пра гэта, расейскія ўлады 15.3.1831 затрымалі Я. Ходзьку й накіравалі яго далей на правядзеньне тапаграфічных работ на Дунаі й Басфоры. Склаў ваенны агляд румынскіх княстваў Малдавіі й Валахіі. У 1839 накіраваны служыць на Каўказ. У 1845 распачаў Закаўкаскую трыянгуляцыю, якая была скончана ў 1853. На Каўказе выканаў больш за паўтары тысячы гіпсамэтрычных адзнакаў. У 1853 р. павышаны да ступені генэрала-маёра, а ў 1862 р. да ступені генэрала-лейтэнанта. Службу ў царскай арміі скончыў у 1867 р.

Пасьля выхаду на пэнсію працягнуў займацца картаграфічнымі вымярэньнямі на Каўказе. Браў удзел у працы каўказскага Расейскага геаграфічнага таварыства ў Тыфлісе, за што ў 1869 Расейскае геаграфічнае таварыства ўзнагародзіла яго вялікім Канстанцінаўскім мэдалём. Гэта першы ў гісторыі Расейскай імпэрыі выпадак узнагароджаньня былога палітычнага высланьніка навуковай узнагародай. Адзначаны таксама Ордэнам Белага Арла.

Быў ганаровым сябрам Расейскага геаграфічнага таварыства. Напісаў некалькі працаў у геадэзіі і вайсковай тапаграфіі.

## Літаратура
* Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 2. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9
** Грыцкевіч В. П., Мархель У. І. Пан Ян са Свіслачы з сынамі // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мядзельскага р-на. Мінск, 1998;
** Жизнь и деятельность геодезиста и географа генерал-лейтенанта Иосифа Ивановича Ходзько, 1800—1881 // Материалы Международной научной конференции, 21 декабря 2000 года. — Сборник научных статей. — Минск: Оргстрой, 2001. — ISBN отсутствует.

Катэгорыя:Генэралы Расейскай Імпэрыі
Катэгорыя:Высланыя
Пружанскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж

**Пружа́нскі дзяржа́ўны агра́рна-тэхні́чны ка́ледж** — сярэдняя спэцыяльная навучальная ўстанова ў месьце Пружаны Берасьцейскай вобласьці Беларусі.

## Дзейнасьць
Рыхтуе спэцыялістаў па спэцыяльнасьцях «аграномія» (, ), «тэхнічнае забесьпячэньне працэсаў сельскагаспадарчае вытворчасьці» (дз., з.), «энэргетычнае забесьпячэньне сельскагаспадарчае вытворчасьці» (дз., з.), «аўтаматызацыя тэхналягічных працэсаў і вытворчасьцяў» (дз.), «арганізацыя работы сялянскіх (фэрмерскіх) гаспадарак» (дз.), «кіраваньне ў АПК» (дз.).

Мае тры вучэбныя корпусы, майстэрню, лябараторыю, бібліятэку, дзьве спартовыя і трэнажэрную залі, клюб, сталоўку, 4 інтэрнаты, цяпліцу, аўтадром, вучэбны палігон, вучэбна-досьледны ўчастак, гаражы.

Колькасьць супрацоўнікаў — каля 250 чалавек; навучэнцаў дзённага аддзяленьня — каля 950, завочнага — каля 600 (2013).

## Мінуўшчына
18 ліпеня 1953 року Савет міністраў БССР зьвярнуўся з просьбаю да Савету міністраў СССР «пра арганізацыю ў Берасьцейскай вобласьці Пружанскага тэхнікуму мэханізацыі сельскай гаспадаркі з кантынгентам набору ў 120 чалавек на базе жылых і вытворчых збудаваньняў, якія раней належалі вайсковай частцы 2222». Пасьля атрыманьня дазволу Пружанскі тэхнікум мэханізацыі сельскай і лясной гаспадаркі створаны на загад Міністэрства сельскай гаспадаркі і нарыхтовак БССР №671 ад 21 верасьня 1953.

Першым дырэктарам стаў Міхаіл Сянчук. Заняткі пачаліся 5 кастрычніка 1953 у памяшканьні былога штабу 33-га зьнішчальнага авіяцыйнага палку на вул. Чырвонаармейскай. Спачатку навучаньне адбывалася толькі па спэцыяльнасьці «мэханізацыя сельскай гаспадаркі».

У верасьні 1955 да тэхнікуму далучаная Пружанская аднагадавая сельгасшкола, якая дзейнічала з 1948 року. У 1957 было адкрытае завочнае аддзяленьне. У 1960 адкрытае аддзяленьне аграноміі, у 1963 — электрыфікацыі, у 1963 — мэханізацыі й электрыфікацыі жывёлагадоўлі.

1 студзеня 1965 тэхнікум пераўтвораны ў саўгас-тэхнікум. Неўзабаве была адкрытая падрыхтоўка кіраўнічых спэцыяльнасьцяў тэхнічна-мэханічнага і агранамічнага аддзяленьняў, а таксама тэхнікаў па тэхнічным абслугоўваньні й рамонце аўтамабіляў.

1 чэрвеня 1996 року рэарганізаваны ў сельскагаспадарчы тэхнікум на загад Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчаваньня Рэспублікі Беларусь. 1 студзеня 2001 перайменаваны ў «Пружанскі аграрна-тэхнічны коледж». Ад 22 студзеня 2004 — УА «Пружанскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны коледж».

## Кіраўнікі
* Міхаіл Сянчук (1953—1963)
* Іван Касцоў (1963—1968)
* Васіль Борыс (1968—1970)
* Сяргей Ушакоў (1970—1982)
* Уладзімер Тур (1982—2010)
* Станіслаў Козел (з 2010)

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 49.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Коледжы Беларусі
Катэгорыя:Тэхнікумы Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1953 годзе
Катэгорыя:Пружанскія навучальныя ўстановы
Дзяржаўны аграрна-тэхнічны коледж
Пан Таў

**«Пан Таў»** () — дзіцячы тэлевізыйны сэрыял сумеснай вытворчасьці ЧССР й НДР. Праект стартаваў у 1967 року, на тэлебачаньні трансьляваўся ў 1970—1978 роках. Рэжысэр сэрыялу — Індржых Поляк, аўтар сцэнару — Ота Гофман. Выканаўца галоўнай ролі — Ота Шыманэк.

Галоўны герой, пан Таў, размаўляе мала. У асноўным сэрыял забаўляльны, аднак апавядае пра некаторыя пытаньні для дзяцей, якія вырашае пан Таў.

Адметным атрыбутам героя ёсьць чароўны капялюш-кацялок. Пастукаўшы па ім, пан Таў мог ператварацца ў ляльку, ствараць разнастайныя прадметы ды рабіць іншую магію. Найбольш характэрныя ягоныя паводзіны — дапамога дзецям, якія маюць пэўныя праблемы. Сярод іх пошук месца для катаньня на лыжах, разьвязаньне сямейных праблемаў на Раство і нават забаўленьне дзіцяці на кірмашы ў той час, калі ён меў займацца ігрой на фартэпіяне.

«Пан Таў» быў таксама папулярны ў некаторых іншых краінах па-за «жалезнай заслонай»: Заходняй Нямеччыне і скандынаўскіх краінах.

## Акторы
* Ота Шыманэк — *пан Таў*
* Францішак Філіпаўскі — *дзядуля Урбан*
* Ірына Багдалава — *Гелена Урбан*
* Уладзімер Меншык — *Ёзэф Урбан*
* Густаў Бубнік — *хлопчык*
* Карэл Гёгер — *апавядальнік*
* Магда Кржыжкава — *Ката*
* Вераніка Рэнчава — *Кляўдыя*
* Уласьціміл Бродзкі — *Малек*
* Ян Вэрых — *пан Віола*
* Ёзэф Філіп — *Эміль*
* Міхал Гофбаўэр — *Оцік*
* Здэна Гадрбальцава — *Гелена Малек*
* Ёзэф Блага — *кіраўнік злодзеяў*
* Ёзэф Вытасіл — *хлопчык*
* Францішак Пэтэрка
* Іржы Кукаль
* Ян Крафка
* Ян Скопечак
* Карэл Аўгуста

## Сэрыі

## Дробязі
* У 1970 годзе невядомая тады Івана Мары Зельнічкава (пазней Івана Трамп) з'явілася ў Пан Таў у 3-м эпізодзе 1 сезона «Pan Tau na horách» («Пан Таў ў гарах»), што стала яе першай роляй на тэлебачанні.
* Ота Шыманэк зноў з'явіўся ў ролі Пан Таў у кліпе нямецкай спявачкі Нэны 1990 года на песню «Du bist überall» («Ты паўсюль») са студыйнага альбома «Wunder gescheh'n», які быў зняты ў Празе.

## Вонкавыя спасылкі
* Чэска-Славацкая фільмавая база 
* 
* Праваднік па сэрыях 

Катэгорыя:Дзіцячыя тэлесэрыялы
Катэгорыя:Тэлесэрыялы Чэхаславаччыны
Катэгорыя:Тэлесэрыялы 1970 году
Катэгорыя:Фільмы на чэскай мове
Пашкоўшчына (неадназначнасьць)

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Пашкоўшчына — вёска ў Мядзельскім раёне

### [[Польшча]]
* Падляскае ваяводзтва
** Пашкоўшчына — вёска ў гміне Орля Бельскага павету
** Пашкоўшчына — вёска ў гміне Нараў Гайнаўскага павету
Іскра-Сталь Рыбніца

«**Іскра-Сталь**» () — малдаўскі футбольны клюб з гораду Рыбніцы. Заснаваны ў 2005 годзе. Уладальнік Кубка Малдовы (2011).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Рыбніца
Зянковіч

**Зянко́віч** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Леан Зянковіч (1808—1870) — паэт, публіцыст, мэмуарыст
* Міхал Ян Зянковіч (1670—1762) — рэлігійны й дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Тамаш Ігнацы Зянковіч (1717—1790) — рымска-каталіцкі дзяяч, біскуп
* Фэлікс Зянковіч (1842—1910) — навуковец-прыродазнаўца, удзельнік паўстаньня 1863—1864 рокаў
* Юзэф Зянковіч (?—?) — шляхціц, удзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў
* Юрась Зянковіч (1977 г.н.) — беларускі палітык, грамадзкі дзяяч, амэрыканскі адвакат

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Алукснэ

**Алукснэ** () — места ў рэгіёне Відзэмэ Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Алуксьненскага краю Плошча 14,23 км². Насельніцтва 8653 чал. (1 студзеня 2012).

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Алукснэ
* Інфармацыя пра места ў тапанімічнай базе зьвестак

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Корань (неадназначнасьць)

**Корань** — гэта:

* Корань — вэгетатыўны орган вышэйшых расьлінаў
* Корань — абавязковая сэнсавая й структурная частка слова
* Корань — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці Беларусь
* Квадратны корань — матэматычная функцыя (\sqrt {x})
* Слава Корань — беларускі музыка
Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы

**Паўно́чна-ўсхо́дні дыяле́кт** займае паўночна-ўсходнюю частку Беларусі, яго паўднёвая мяжа праходзіць па лініі Сьвір-Бягомель-Магілёў-Касьцюковічы.

## Асаблівасьці
Паўночна-ўсходні дыялект характарызуецца дысымілятыўным аканьнем і яканьнем: *выда, ныга, зімля*; цьвёрдым і мяккім гукам [р]: *рака, треба*; канчаткамі *-эць (-ець), -аць* у дзеясловах трэцяй асобы адзіночнага ліку I спражэньня: *кажаць, бярэць, нясець*; наяўнасьцю суфікса *-онак (-ёнак)* у назвах маладых істот: *цялёнак, ягнёнак*; наяўнасьцю канчаткаў *-ый (-ій), -эй (-ей)* у прыметніках мужчынскага роду адзіночнага ліку: *добрый, сіній, маладой, плахей* і інш.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларуская мова
Корк Сіці

«**Корк Сіці**» () — ірляндзкі футбольны клюб з гораду Корку. Заснаваны ў 1984 годзе. Трохразовы чэмпіён Ірляндыі (1993, 2005, 2017), чатырохразовы ўладальнік Кубка Ірляндыі (1998, 2007, 2016, 2017).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Корк
Пена дзён

«**Пе́на дзён**» () — найзнакаміцейшы з раманаў францускага пісьменьніка Барыса Віяна, апублікаваны ў 1947 року. Займае дзясятае месца ў сьпісе «100 кніг стагодзьдзя па вэрсіі Le Monde».

## Сюжэт
Галоўны герой, Кален — малады багаты мужчына, мае служку Нікаляса, а таксама цікавы прыстрой — «піянактэйль» (піяніна, якое пры націсканьні клявішы вырабляе напой). Кален сустракае Хлою, і неўзабаве яны жэняцца. Пазьней ён дорыць чацьвярціну маёнтку сваім знаёмым Чыку і Алісе, дзякуючы чаму тыя таксама могуць ажаніцца.

У рамане зьяўляецца другасны сатырычны пэрсанаж Жан-Соль Партр, што парадуе філёзафа Ж.-П. Сартра. Прысутнічаюць таксама спасылкі на розныя працы Сартра, таксама са зьмененымі назвамі, напрыклад, «Млоснасьць» ператварылася ў «Блявоцьце».

## Экранізацыі
* У 1968 па рамане быў зьняты фільм францускага рэжысэра Шарля Бяльмона. У ролі Калена здымаўся актор Жак Перэн.
* У 2001 па матывах раману японскі рэжысэр Го Рыдзю зьняў фільм «Хлоя». Галоўныя ролі сыгралі Нагасе Масатосі і Сінода Набору.
* У красавіку 2013 на экраны выйшаў фільм Мішэля Гандры. Ролю Хлоі выканала Адры Тату, ролю Калена — Рамэн Дзюрыс.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс 100 кнігаў стагодзьдзя паводле вэрсіі Le Monde

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Творы францускай літаратуры
Катэгорыя:Раманы на францускай мове
Катэгорыя:Раманы Барыса Віяна
Катэгорыя:Кнігі 1947 году
Катэгорыя:Экранізаваныя раманы
Катэгорыя:Захворваньні і разлады ў выдумцы
Вытворнае слова

**Вытво́рнае сло́ва** (матываванае, дэрыват) — слова, аснова якога матываваная па форме і значэньні асновай другога слова або словаў. Яно заўсёды двухкампанэнтнае. Складаецца з утваральнай (матывавальнай) часткі і фарманта.

Вытворных словаў у беларускай мове пераважная большасьць. Словаў, якія ня маюць словаўтваральных сувязяў зь іншымі (невытворных) і не ўтвараюць іншых словаў, зусім нямнога. Іх называюць словамі з нулявой вытворнасьцю. Гэта некаторыя запазычаныя словы.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Словы
Корань

**Ко́рань** — восевы, (звычайна) падземны вэгетатыўны орган вышэйшых расьлінаў, які валодае неабмежаваным ростам у даўжыню і станоўчым геатрапізмам. Корань ажыцьцяўляе замацаваньне расліны ў глебе і забясьпечвае паглынаньне і правядзеньне вады з растворанымі мінэральнымі рэчывамі да сьцябла і лісьця.

На корані няма лісьця, у клетках кораня няма хларапластаў.

Акрамя асноўнага кораня, многія расьліны маюць бакавыя і прыдатачныя карані. Сукупнасьць усіх каранёў расьліны завуць *каранёвай сыстэмай*. У выпадку, калі галоўны корань малаважна выяўлены, а прыдатачныя карані выяўлены значна, каранёвая сыстэма завецца *[[валасьніковістая каранёвая сыстэма|валасьніковістай]]*. Калі галоўны корань выяўлены значна, каранёвая сыстэма завецца *[[стрыжневая каранёвая сыстэма|стрыжневай]]*.

Некаторыя расьліны адкладаюць у корані запасныя пажыўныя рэчывы, такія ўтварэньні завуць *[[карняплоды|карняплодамі]]*.
Беларускія навіны

**Беларускія навіны** — беларуская газэта ў Францыі.

Выдавалася Лявонам Рыдлеўскім ў 1945—1947 гадох у Парыжы. Усяго выйшла 8 нумароў.

## Глядзіце таксама
* Беларускія навіны Беларускага Дэмакратычнага Аб'яднаньня

## Крыніцы

* «Краіна Ды-Пі: замалёўкі побыту й нораваў зь лягэрных часоў», Лявон Юрэвіч Запісы БІНІМу №34

Катэгорыя:Беларусы ў Францыі
Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Выданьні беларускай дыяспары
Галосныя

**Гало́сныя** — гукі, якія вымаўляюцца пры ўдзеле голасу. У беларускай мове іх шэсьць: [а], [о], [э], [у], [і], [ы].

## Клясыфікацыя галосных гукаў
### Паводле ступені пад’ёму языка
*галосныя верхняга пад’ёму — [у], [і], [ы].
*галосныя сярэдняга пад’ёму — [о], [э].
*галосныя ніжняга пад’ёму — [а].

### Паводле перамяшчэньня языка па гарызанталі
*галосныя пярэдняга раду — [і], [э].
*галосныя сярэдняга раду — [ы], [а].
*галосныя задняга раду — [у], [о].

### Паводле ўдзелу ў вымаўленьні губ
*лабіялізаваныя (губныя) — [у], [о].
*нелабіялізаваныя — [а], [э], [і], [ы].

## Пазыцыі гукаў
Гукі мовы як найдрабнейшыя гукавыя элемэнты, зь якіх складаюцца словы, звычайна выступаюць не ізалявана, адасоблена, а знаходзяцца ў акружэньні іншых гукаў. Суседнія гукі ўплываюць на вымаўленьне галосных, якое залежыць таксама ад іх націскнога або ненаціскнога становішча. Ненаціскныя галосныя вымаўляюцца карацей, чым галосныя пад націскам. У сувязі з гэтым адрозьніваюць дзьве асноўныя пазыцыі гукаў:
***Моцная пазыцыя** бывае тады, калі характэрныя прыметы гуку не залежаць ад месца ў слове, ад суседніх гукаў. Для галосных моцная пазыцыя — пад націскам.
***Слабая пазыцыя** праяўляецца ў тым, што гук падпадае пад уплыў суседніх гукаў або зьмяняецца ў залежнасьці ад месца ў слове. Для галосных слабая пазыцыя — ненаціскное становішча.

Зьменамі галосных гукаў у ненаціскным становішчы зьяўляюцца аканьне і яканьне.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фанэтыка
Катэгорыя:Мовазнаўства
Аканьне

**А́каньне** — пераход галосных гукаў [о], [э] ў ненаціскных складах пасьля цьвёрдых зычных у [а]. У беларускай мове — літаратурная норма ((во́йска — вайско́вец, рэ́чка — рачны́)); характэрнае таксама паўднёварасейскім і частцы сярэднерасейскіх гаворак; ненарматыўнае ў паўночных гаворках украінскай і паўночна-ўсходніх гаворках польскай моваў, якія мелі цесны ўплыў з боку беларускай. Аканьне сустракаецца ў радопскіх (смалянскіх і златаградзкіх) гаворках баўгарскай мовы, а таксама ў некаторых дыялектах славенскай мовы.

У беларускіх словах іншамоўнага паходжаньня аканьне звычайна не назіраецца: дэкрэт, рэсурсы.

Аканьне проціпастаўляюць оканьню — адрозьніваньню [о] і [а] ўва ўсіх пазыцыях.

## Глядзіце таксама
* Яканьне

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларуская фанэтыка
Катэгорыя:Ізаглёсы
Яканьне

**Я́каньне** — пераход галосных [о], [э] у першым складзе перад націскам пасьля мяккіх зычных у [а] (зе́лень — зялё́ны, дзе́нь — дзянё́к).

У словах іншамоўнага паходжаньня аканьне звычайна не назіраецца: зэфір, сэрвіз.

## Глядзіце таксама
* Аканьне.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фанэтыка
Катэгорыя:Мовазнаўства
Зычныя

**Зы́чныя** — гукі, якія складаюцца з шуму або з голасу і шуму, што ўзьнікае ў час вымаўленьня ў выніку сутыкненьня струменю выдыхаемага паветра зь перашкодай у поласьці рота.

## Класыфікацыя зычных

### Паводле ўдзелу голасу і шуму
* **Санорныя зычныя**. Пры іх вымаўленьні пераважае голас.
* **Шумныя зычныя**:
# *звонкія зычныя* — вымаўляюцца зь перавагай шуму над голасам.
# *глухія зычныя* — утвараюцца толькі пры ўдзеле шуму.

### Паводле цьвёрдасьці/мяккасьці
* Цьвёрдыя зычныя.
* Мяккія зычныя.

### Паводле спосабу ўтварэньня
* **Змычныя** (выбухныя) ўтвараюцца ў выніку імгненнага, падобнага да выбуху размыканьня пад узьдзеяньнем струменю паветра моўных органаў — губ ці зубоў і языка.
* **Шчылінныя** (фрыкатыўныя) ўтвараюцца ў выніку трэньня выдыхаемага паветра аб краі няпоўна збліжаных актыўных і пасіўных органаў артыкуляцыі. Шчылінныя зычныя вымаўляюцца больш плаўна і працяжна ў параўнаньні са змычнымі.
* **Змычна-шчылінныя** (афрыкаты) ўтвараюцца ў выніку паступовага, плаўнага размыканьня першапачаткова збліжаных органаў артыкуляцыі.
* **Змычна-праходныя** ўтвараюцца пры няпоўным змыканьні моўных органаў у адным месцы і пры няпоўным збліжэньні ў другім.
* **Дрыжачы** (вібрант) утвараецца ў выніку вібрацыі кончыка языка, набліжанага да дзяснаў верхніх зубоў.

### Паводле органаў вымаўленьня і месца вымаўленьня
* **Губныя** (лабіялізаваныя) утвараюцца пры поўным ці няпоўным збліжэньні ніжняй губы зь верхняй губой ці верхнімі зубамі ў выніку рэзкага іх размыканьня струменем выдыхаемага паветра:
# *губна-губныя*;
# *губна-зубныя*.
* **Язычныя** ўзьнікаюць пры самым актыўным удзеле языка, які, артыкулюючы да паднябеньня, пярэдняй ці сярэдняй або задняй часткай утварае адпаведна:
# *пярэднеязычныя зычныя*;
# *заднеязычныя зычныя*.

## Літаратура
*
Тадэвуш Айдукевіч

**Тадэ́вуш Айдуке́віч** (; 1852, Вялічка — 9 студзеня 1916, Кракаў) — польскі партрэтыст, баталіст і жанравы мастак. Стрыечны брат мастака Зыгмунта Айдукевіча.

## Жыцьцяпіс

У 1868—1873 роках навучаўся ў Школе прыгожых мастацтваў у Кракаве, пасьля — у акадэміі прыгожых мастацтваў у Вене і Акадэмія прыгожых мастацтваў у Мюнхэне, а таксама ў майстэрні Юзэфа Бранта.

У 1914 далучыўся да Легіёнаў польскіх у складзе аўстра-вугорскага войска. Загінуў у баі пад Кракавам 9 студзеня 1916 року.

## Творчасьць
Зь некалькіх падарожжаў прывёз захапленьне арыентальнай тэматыкай. Працаваў як прыдворны мастак, маляваў батальныя сцэны, выконваў партрэты на замову. Аўтар вялікай колькасьці карцін, сярод якіх «Партрэт Уладыслава Эльяша», «Партрэт Гелены Маджаеўскай», «Канстанты Браніцкі на паляваньні», «Коні на папасе», «Партрэт Андрэя Патоцкага на кані». Маляваў таксама на татранскую тэматыку, між іншага карціну «Выправа ў Татры», якая, праўдападобна, ідэнтычная з карцінай «Лягер Халубінскага».

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Творчасьць Тадэвуша Айдукевіча

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1852 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялічцы
Катэгорыя:Польскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Пахаваныя на Ракавіцкіх могілках у Кракаве
Катэгорыя:Загінулі ў баях Першай сусьветнай вайны
Цеканьне

**Це́каньне** — зьмена зычнага [т] пры яго памякчэньні на мяккі [ц']. У большасьці словаў іншамоўнага паходжаньня цеканьне не назіраецца: *антэна, тэзіс*.

## Глядзіце таксама
* Дзеканьне.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фанэтыка
Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Беларуская дыялекталёгія
Катэгорыя:Польская дыялекталёгія
Кулдыга

**Кулдыга** (, ) — места ў рэгіёне Курляндыя на захадзе Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Кулдыскага краю. Плошча 13,2 км². Насельніцтва на 1 студзеня 2016 году —  чал.

## Геаграфія
Места разьмешчанае ля ўпадзеньня ў Вэнту ракі , прыкладна за 150 км на захад ад Рыгі.

## Мінуўшчына
Кулдыга паўстала на скрыжаваньні шляхоў па рацэ Вэнта з наземнымі маршрутамі з Прусіі да ніжняга цячэньня Даўгавы. Старажытнае курскае ўмацаванае гарадзішча паўстала на левым беразе Вэнты, рэшткі яго захаваліся да нашых дзён.

19 красавіка 1242 року Лівонскі ордэн атрымаў ад майстра дазвол на пабудову замку на беразе Вэнты, у сувязі з чым упершыню пісьмова згаданая Кулдыга. Замак паўстаў на левым беразе ракі ля броду, дзеля ягонай пабудовы выкарыстоўваўся даляміт, здабыты з рачнога дна. У 1263 року замак і ваколіцы ўжо згадваюцца як места Кулдыга.

28 красавіка 1355 майстар ордэну Госьвін фон Герыке надаў месту новыя прывілеі і герб з выявай сьвятой Кацярыны. З 1439 Кулдыга мела прывілей на штотыднёвы кірмаш.

Па заснаваньні ў 1561 Курляндзкага і Земгальскага герцагства ў гісторыі Кулдыгі пачаўся новы пэрыяд. Першы герцаг Готгард Кетлер абраў былы ордэнскі замак адной са сваіх рэзыдэнцыяў. Пацьверджаньне мескіх правоў паспрыяла разьвіцюцю Кулдыгі. Па сьмерці Готгарда і падзеле герцагства на дзьве часткі Кулдыга да 1618 року была рэзыдэнцыяй малодшага сына Вільгельма і сталіцаю Курзэмэ.

У 1615 здарыўся патоп і пажар. Пасьля адбудовы ў месьце зьявіўся новы рынак (цяпер Ратушная плошча) і новая ратуша. У другой палове XIX стагодзьдзя пачалі разьвівацца дробныя прадпрыемствы. Найбуйнейшым зь іх стаў запалкавы завод «Vulkāns» (заснаваны ў 1878, у 2004 зачынены), выпускаліся таксама іголкі, цыгарэты, мыла, алькаголь, мінэральная вада. У 1873—1874 збудаваны новы мост праз Вэнту, у 1868 — новая ратуша, праваслаўная царква, турма (цяпер тут пошта), нямецкая гімназія і інш. Перад Першай сусьветнай вайной колькасьць жыхароў дасягнула 13 тысячаў.

## Славутасьці
Галоўнымі славутасьцямі зьяўляюцца гістарычны цэнтар места, цагляны аркавы мост праз Вэнту 1874 году пабудовы (рэканструяваны ў 2008 годзе), самы шырокі ў Эўропе натуральны вадаспад шырынёй 249 м.

Царква сьвятой Кацярыны, першапачаткова збудаваная ў 1252 року, перабудаваная наноў у барокавым стылі.

У 2003 заснаваны музэй скульптураў.

Найдаўжэйшы падземны лябірынт у Латвіі працягласьцю каля 2&nbsp;км (460 м адкрытыя для турыстаў).

## Гарады-пабрацімы
* Мцхета, Грузія
* Дробак, Нарвэгія
* Гестахт, Нямеччына

## Дадатковыя зьвесткі
У гонар Талсі названая малая плянэта 31267 Кулдыга.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Кулдыгі
* Інфармацыя пра места ў тапанімічнай базе зьвестак


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIII стагодзьдзі
Катэгорыя:Замкі Тэўтонскага ордэну
Купленка

Назву **Купленка** маюць:

* Купленка — пасёлак у Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці
* Купленка — вёска ў Крупскім раёне Менскай вобласьці
Рыжкаў

Назву **Рыжкаў** маюць:

* Рыжкаў — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласьці
* Рыжкаў — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці
Націск

**На́ціск** — больш гучнае і працяжнае вымаўленьне аднаго са складоў.

## Націск у беларускай мове
У беларускай мове націск дынамічны, або сілавы, бо пры вымаўленьні націскных складоў органы моўнага апарату знаходзяцца ў больш напружаным стане, чым пры вымаўленьні ненаціскных складоў.

У беларускай мове націск разнамесны, г. зн. можа падаць на любы склад.

Пры зьмене формаў слова націск можа не зьмяняць свайго месца, заставацца нерухомым (*ха́та, ха́це, ха́тамі*) або пераходзіць на іншыя склады (*зямля́ — зе́млі, бу́сел — буслы́*).

Націск дапамагае адрозьніваць значэньні словаў: *ка́са — каса́, лю́бы — любы́*).

Націск маюць толькі самастойныя часьціны мовы. Службовыя словы, як правіла, націску ня маюць і ў якасьці ненаціскных складоў прымыкаюць да самастойных словаў.

Складаныя словы могуць мець адзін націск або два — асноўны і пабочны: *шыро́казахва́тны, сво́еасаблі́вы*. Пабочны маюць словы з іншамоўнымі прыстаўкамі: *а́нтыдэмакраты́чны, у́льтрафіяле́тавы*.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фанэтыка
Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Друкарскія знакі
Артаэпія

**Артаэ́пія** ( ад  правільны і  мова) — разьдзел мовазнаўства, у якім вывучаюцца нормы літаратурнага вымаўленьня. Зьмест артаэпіі складаюць правілы вымаўленьня галосных і зычных гукаў, а таксама спалучэньняў гукаў. 

Артаэпічныя нормы ўзьніклі і разьвіваліся разам з узьнікненьнем і разьвіцьцём беларускай мовы. Дасканалае веданьне нормаў літаратурнага вымаўленьня і валоданьне імі мае вялікае практычнае значэньне. Правільнае літаратурнае вымаўленьне садзейнічае дакладнаму і хуткаму разуменьню сказанага, аблягчае працэс моўных зносінаў паміж людзьмі. 

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Катэгорыя:Фанэтыка
Лексычнае значэньне

**Лексы́чнае значэ́ньне** слова — гэта ўнутраны зьмест слова, суадноснасьць яго гукавой абалонкі з пэўным прадметам або зьявай рэчаіснасьці. Лексычныя значэньні словаў гістарычна ўстаноўленыя грамадзтвам, суадносяцца з пэўнымі прадметамі, дзеяньнямі, прыметамі і характарызуюцца ўстойлівасьцю. Лексычнае значэньне слова зьяўляецца індывідуальным.

Лексычныя значэньні слова — разнастайныя па сваёй прыродзе. У працэсе гістарычнага разьвіцьця грамадзтва, навукі, культуры, мастацтва зьяўляюцца новыя прадметы, паняцьці. Яны павінны атрымаць назву, каб можна было адрозьніць іх ад іншых.

Назвы бываюць матываваныя і нематываваныя. Адносна матываваных словаў-назваў можна вызначыць, на аснове чаго, якой характэрнай рысы яны ўзьніклі. Гэтыя словы з вытворнай асновай, яны матывуюцца, тлумачацца з дапамогай іншых словаў. Для нематываваных словаў-назваў нельга вызначыць, на аснове чаго, якіх характэрных прыметаў яны ўзьніклі. Утварэньне такой назвы немагчыма растлумачыць з дапамогай іншых словаў. Нематываваныя словы маюць невытворную аснову.

Носьбіт лексычнага значэньня — аснова слова.

## Глядзіце таксама
* Граматычнае значэньне.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Лексыкалёгія
Катэгорыя:Сэмантыка
Граматычнае значэньне

**Граматы́чнае значэ́ньне** слова — гэта значэньне, уласьцівае слову як часьціне мовы. Граматычныя значэньні аб’ядноўваюць словы ў адну часьціну мовы. Выражаецца з дапамогай канчаткаў, формаўтваральных суфіксаў, прыставак, дапаможных словаў, націску.

## Глядзіце таксама
* Лексычнае значэньне

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Марфалёгія мовы
Катэгорыя:Сэмантыка
Катэгорыя:Граматыка
Вайнілавічы

Назву **Вайнілавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Вайнілавічы — вёска ў Мастоўскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Вайнілавічы — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Вайнілава
* Вайнілаўцы
* Вайнілаўшчына
* Вайніліха
* Вайнілоўшчына
* Вайнілы
Шаўлі (футбольны клюб)

«**Шаўлі**» () — колішні летувіскі футбольны клюб з гораду Шаўлі. Заснаваны ў 2004 годзе. Расфармаваны ў 2016 годзе.

## Сэзоны (2004–2016)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Шаўлі
Карытніца

Назву **Карытніца** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Карытніца — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Карытніца — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці
* Карытніца — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці
Няропля

Назву **Няропля** маюць:

* Няропля — рака ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці, левы прыток ракі Друць, басэйн Дняпра
* Няропля — пасёлак у Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці
Кіль (сузор’е)

**Кіль** () — сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба, створанае ў XVIII стагодзьдзі Нікаля Люі дэ Лякайлем, які разьбіў найбуйнейшае на той час сузор’е Карабель Арго, прыўнесены з старажытнага міту пра арганаўтаў, на тры драбнейшыя: Ветразі, Карму і, адпаведна, Кіль — часткі карабля. Цяпер гэта адно з 88 сузор’яў, вызначаных Міжнародным астранамічным зьвязам.

Найярчэйшая зорка Кіля — Канопус (α Кіля) — зьяўляецца таксама і найярчэйшай зоркай у небе пасьля Сырыюса.

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Алесь Адамовіч (неадназначнасьць)

* Алесь Адамовіч (1927—1994), сапраўднае імя ***Аляксандар Адамовіч*** — беларускі літаратар, крытык, літаратуразнавец, грамадзкі дзяяч;
* Аляксандар Адамовіч (1900—1937) — партыйны й дзяржаўны дзяяч БССР.
Гулевічы (Менская вобласьць)

**Гуле́вічы** — вёска ў Бучацінскім сельсавеце Капыльскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. На шашы . Прыгарадны аўтобусны маршрут злучае Капыль з Гулевічамі.

## Насельніцтва
* 2016 год — 148 чалавек
* 2010 год — 161 чалавек
* 1999 год — 255 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бучацінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёну
Туніская рэвалюцыя

**Туніская рэвалюцыя** —  шырокаму беспрацоўю сярод моладзі, што праз вулічныя шэсьці ў 2010-2011 гадах прывёў да адстаўкі прэзыдэнта Туніса Зіна эль-Абідзіна Бэн Алі.

## Чыньнікі
Крыніцамі незадаволенасьці сярод моладзі служылі:
#рост цэнаў на харчаваньне,
#нястача жытла,
#беспрацоўе,
#карупцыя.

## Хада
* 2010 год —
** 17 сьнежня: 26-гадовы выпускнік унівэрсытэту падпаліў сябе перад паліцэйскім участкам праз адсутнасьць магчымасьці працаўладкавацца.
** 24 сьнежня: у сутычцы з салдатамі ў цэнтральным вілаеце Сідзі-Бу-Зід загінуў 1 дэманстрант, некалькі параненых.
** 28 сьнежня: шэсьце некалькіх сотняў людзей у сталіцы.

* 2011 год —
** 9 студзеня: у забурэньнях загінула 14 асобаў, зь іх 8 у прымежных з Альжырам гарадах Тала і Гасрын (вілает Касэрын).
** 11 студзеня: з 9 студзеня ў сутычках з паліцыяй загінула 35 чалавек.
** 12 студзеня: прэзыдэнт Зін эль-Абідзін Бэн Алі звольніў  і загадаў вызваліць усіх затрыманых у часе забурэньняў. У краіне ўвялі , у сталіцу ўвайшло войска, шэсьце да дому ўраду, у гарадах Даўуза і Тала паліцэйскія застрэлілі трох дэманстрантаў.
** 13 студзеня: некалькі тысячаў чалавек працягнулі дэманстрацыю ўначы, у сутычках з паліцыяй загінула 8 чалавек, з 17 сьнежня загінула 66 асобаў. Прэзыдэнт Зін эль-Абідзін Бэн Алі загадаў не страляць у маніфэстантаў і абвясьціў аб зьніжэньні цэнаў на хлеб, малако і цукар.
** 14 студзеня: збор блізу 5 тысячаў чалавек ля будынка Міністэрства ўнутраных справаў Туніса з патрабаваньнем неадкладнай адстаўкі прэзыдэнта. Прэзыдэнт Зін эль-Абідзін Бэн Алі зьехаў зь сям’ёй у Саўудаўскую Арабію.
** 15 студзеня: сьпікер парлямэнта  стаўся часовым прэзыдэнтам да правядзеньня выбараў новага праз 60 дзён, зачыніліся крамы і банкі.
** 16 студзеня: бой ля прэзыдэнцкага палаца, 2 забітых, 4 арыштаваных.
** 17 студзеня: з 17 сьнежня 78 загінулых, 98 параненых, скасаваньне Міністэрства інфармацыі. Некалькі сотняў чалавек патрабавалі ад кіроўнай партыі «» адмовіцца ад улады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Падзеі 2010 году
Катэгорыя:Падзеі 2011 году
Катэгорыя:Туніская палітыка
Катэгорыя:Акцыі пратэсту
Журавель (сузор’е)

**Жураве́ль** () — сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба, якое было прапанавана ў канцы XVI стагодзьдзя.

## Гісторыя
Зоркі, якія цяпер належаць Жураўлю, раней належалі старажытнаму сузор’ю Паўднёвая Рыба. Арабская назва γ Жураўля — Аль-Данаб — перакладаецца як «хвост» і адлюстроўвае першапачатковае, «рыбнае», паходжаньне зоркі.

Упершыню зоркі гэтай часткі неба былі аднесеныя да асобнага сузор’я Пэтэрам Плянцыюсам, які ўвёў 12 новых сузор’яў паводле назіраньняў падарожнікаў Пітэра Дырксона Кейсэра і Фрэдэрыка дэ Гаўтмана. Упершыню Журавель быў выяўлены на 35-см нябесным глёбусе 1597 (ці 1598) году ў Амстэрдаме, створаным Плянцыюсам і Ёдакусам Хондыем. У нябесным атлясе сузор’е ўпершыню зьявілася ў Ёгана Баера ў ягонай «Уранамэтрыі» 1603 году.

Пэўны час на пачатку XVII стагодзьдзя сузор’е мела альтэрнатыўную назву — **** ().

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Астраномія ў Нідэрляндах
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Чарнеевічы

Назву **Чарнеевічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Чарнеевічы — вёска ў Дарагічынскім раёне
** Чарнеевічы — вёска ў Пінскім раёне
Валюр Рэйк’явік

«**Ва́люр**» () — ісьляндзкі футбольны клюб з гораду Рэйк’явіку. Заснаваны ў 1911 годзе. 23-разовы чэмпіён Ісьляндыі, 11-разовы ўладальнік Кубка Ісьляндыі. Уважаецца за адзін з самых пасьпяховых клюбаў краіны. Свае хатнія матчы ладзіць на стадыёне Глідарэндзі. Традыцыйнымі колерамі каманды ёсьць чырвоны і белы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Рэйк’явіку
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1911 годзе
Катэгорыя:Травень 1911 году
Катэгорыя:1911 год у Ісьляндыі
Вершазнаўства

**Вершазна́ўства** — разьдзел паэтыкі, што вывучае верш як пэўную эстэтычную сыстэму, яго гісторыю і тэорыю. Вершазнаўства вывучае гукавы склад вершаў , паэтычны сынтаксіс.

## Разьдзелы  вершазнаўства
*Мэтрыка.
*Рытміка.
*Строфіка.

## Гісторыя беларускага вершазнаўства
Першым беларускім вершазнаўцам быў Л. Зізані, які падаў кароткі курс тэорыі антычнага (мэтрычнага) верша, даў тлумачэньне некаторых вершазнаўчых паняцьцяў (стапа, мэтар, памер, рыфма). Асобныя палажэньні Л. Зізанія разьвіў М. Сматрыцкі, які зрабіў спробу ўвесьці ў старабеларускую і ва ўсю ўсходнеславянскую паэзію антычную сыстэму вершаваньня. Выдатным вершазнаўцам сярэдневяковай Беларусі зьяўляўся М. Сарбеўскі. Асобныя вершазнаўчыя назіраньні ёсьць у працах С. Полацкага, Я. Чачота, І. Насовіча, Я. Карскага. Значны ўклад у беларускае вершазнаўства ўнёс М. Багдановіч сваім нарысам пра санэт, дасьледаваньнем рытмікі і фонікі верша Т. Шаўчэнкі, развагамі пра суадносіны рытму і мэтра і інш. Беларускае савецкае вершазнаўства распачалося працамі А. Вазьнясенскага, Я. Барычэўскага, У. Дубоўкі. Найбольш інтэнсіўна гісторыя і тэорыя беларускага верша распрацоўваюцца ў пасьляваенны час. Вучоныя дасьледуюць рытміку і мэтрыку як літаратурнага верша, так і фальклёрнага.

## Глядзіце таксама
* Паэзіязнаўства

## Літаратура
*Грынчык, М. М. Шляхі беларускага вершаскладання / М. М. Грынчык. – Мінск, 1973.
*Рагойша, В. П. Гутаркі пра верш: Метрыка. Рытміка. Фоніка / В. П. Рагойша. – Мінск, 1979.
* 
* 
*Ралько, І. Д. Беларускі верш: старонкі гісторыі і тэорыі / І. Д. Ралько. – Мінск, 1969.
*Ралько, І. Д. Вершаскладанне: даследаванні і матэрыялы / І. Д. Ралько. – Мінск, 1977.
*Ралько, І. Д. Верш і мова (Праблемы тэорыі і гісторыі беларускага верша) / І. Д. Ралько. – Мінск, 1986.

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Вершазнаўства
Катэгорыя:Паэтыка
Катэгорыя:Вершаскладаньне
Уладзімер Лазарэвіч

Прозьвішча і імя **Уладзімер Лазарэвіч** мелі:

* Уладзімер Лазарэвіч — савецкі вайсковы дзяяч
* Уладзімер Лазарэвіч — дэпутат ВС БССР 12-га скліканьня
Лірычны герой

**Ліры́чны геро́й** — умоўны тэрмін, якім абазначаюць вобраз, што ўзьнікае ў сьвядомасьці чытача ў выніку знаёмства зь лірычнай творчасьцю таго ці іншага паэта. Лірык выяўляе ў вершах свае думкі і пачуцьці, настрой і перажываньні, свае адносіны да зьяваў і падзеяў навакольнай рэчаіснасьці. Але формы гэтага выяўленьня могуць быць розныя, падчас нечаканыя. Таму вобраз лірычнага героя нельга просталінейна атаясамліваць з асобай паэта, перажываньні лірычнага героя — з пачуцьцямі і думкамі аўтара. Разам з тым нельга лічыць, што паміж асобай паэта і яго лірычным героем значная розьніца. Суадносіны паміж імі — гэта, кажучы некалькі спрошчана, суадносіны прататыпа і мастацкага вобраза-пэрсанажа, які ствараецца, як і вобраз лірычнага героя, з дапамогай адбору жыцьцёвага матэрыялу, мастацкага вымыслу, тыпізацыі. Лірычны герой раскрывае тыповыя перажываньні ў тыповых абставінах. Менавіта таму ў лірычнай творчасьці асабліва вялікае значэньне набываюць грамадзянская пазыцыя, палітычны кругагляд, адукацыйны і культурны ўзровень, маральны воблік пісьменьніка.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Троп (літаратуразнаўства)

**Троп** — слова ці моўны выраз, ужытыя ў пераносным значэньні. У тропе на аснове нейкіх агульных рысаў супастаўляюцца дзьве зьявы, адна зь якіх характарызуецца праз прыметы другой. Ужываюцца тропы і ў размоўнай мове, але асноўная сфэра іх бытаваньня — мастацкая  літаратура, асабліва паэзія. Яны дапамагаюць ляканічна і вобразна выявіць сутнасьць зьявы, індывідуалізаваць яе, даць ёй ацэнку.

## Асноўныя віды тропаў
Простыя:
* Эпітэт.
* Параўнаньне.

Складаныя:
* Мэтафара.
* Зваротная  мэтафарызацыя.
* Паэтычны  этымалягізм.
* Мэтанімія.
* Сынэкдаха.
* Гіпэрбала.
* Літота.
* Сымбаль.
* Алегорыя.
* Іронія.
* Гратэск.
* Пэрыфраза.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства

Катэгорыя:Рыторыка
Абрэвіятура

**Абрэвіяту́ра** ( ад  — «скарачана») — слова, утворанае з пачатковых гукаў або літар словаў, што ўваходзяць у пэўнае словазлучэньне. Зьяўляецца назоўнікам. Працэс утварэньня абрэвіятураў называецца абрэвіяцыя (немарфемны). Абрэвіятуры сустракаюцца ў старажытнагрэцкіх і сярэднявечных тэкстах, напрыклад DN — скарачэньне ад «Dominus Noster». Абрэвіяцыя пашырылася ў эўрапейскіх мовах напачатку XX стагодзьдзя, у беларускай мове — ў 1920-я гады. У сучаснай беларускай мове паводле структуры вылучаюцца наступныя абрэвіятуры: ініцыяльныя (з пачатковых літар — ВНУ або гукаў — ААН), складовыя (з пачатковых частак слоў — сельмаг), зьмяшанага (складова-ініцыяльнага) тыпу; утвораныя з часткі першага слова і канцавой — другога (мапед); с пачатковай часткі і цэлага слова (дзяржзаказ, медпункт).

## Гісторыя
Абрэвіятуры, ці *скароты* (*скарачэньні*), здаўна ўжываліся на пісьме ўсіх народаў, якія валодаюць пісьмовай мовай. Старажытныя рымляне імкнуліся дасягнуць гэтага сваімі ціраніянскімі пазнакамі; у новы час з той жа мэтай вынайдзена стэнаграфія.

У штодзённым жыцьці, калі патрабуецца зьберагчы месца й час, здавольваюцца ўжытнымі простымі скаротамі. Апошнія складаюцца ці са скароту выразаў, ці са скароту словаў. Скароты выразаў, якія складаюцца ў пропуску неістотных членаў мовы, без намаганьняў узнаўляных з агульнай яе сувязі (дапаможных дзеясловаў, асобных часьцінаў мовы і іншых).

Скароты словаў складаюцца часткова ў пропуску асобных літар і складоў і апусканьні значнай часткі ці нават усяго слова, за выключэньнем пачатковых літар, часткова ў адмысловых знаках, якія замяняюць словы. У найстаражытныя часы, калі пісалі загалоўнымі літарамі, можна было наогул скарачаць склады й словы, як гэта можна бачыць на надпісах, манэтах і старажытных рукапісах. Толькі з тых часоў, калі ўвайшлі ва ўжываньне вялікія грэцкія й лацінскія літары, зьявіліся сапраўдныя скарачальныя знакі для складоў, падвойных зычных, падвойных галосных і цэлых словаў. У грэцкіх рукапісах сустракаецца мноства падобных знакаў, збольшага якія перайшлі й у друкаваныя выданьні грэцкіх пісьменьнікаў, зь якіх зусім зьніклі толькі ў найноўшы час. Таму ў старадаўніх грэцкіх граматыках можна знайсьці пералік найбольш ужытных абрэвіятур. Старажытныя рымскія абрэвіятуры, ці ціраніянскія пазнакі, перайшлі разам з лацінскай мовай у Сярэднявечча, дзе яны сустракаюцца галоўным чынам у надпісах і на манэтах, а затым у рукапісах, асабліва пачынаючы з XІ стагодзьдзя, таксама й у граматах, зь якіх яны не зьнікаюць да XVІ стагодзьдзя ўключна. Абрэвіятуры, што сустракаюцца ў найбольш позьніх лацінскіх рукапісах і граматах, звычайна складаюцца з пропускаў, а яшчэ часьцей — са злучэньняў літар. Апошняе ляжыць у аснове шыфру імёнаў, ці манаграмы. Пералікі такіх скарачэньняў, што сустракаюцца ў граматах, і правілы іх тлумачэньня можна знайсьці ва ўсіх кіраўніцтвах да дыпляматыкі. Але з часу вынаходзтва кнігадрукаваньня гэтыя ўсталяваныя абрэвіятуры выйшлі з ужытку, за выключэньнем нешматлікіх.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Лексыкалёгія
Катэгорыя:Мовазнаўства
Аксюмаран

**Аксю́маран** — спалучэньне супрацьлеглых разуменьняў, якія лягічна выключаюць адно другое, але ўжытыя разам даюць новае паэтычнае ўяўленьне (разумны дурань, жывы труп, звонкая цішыня і г. д.). Часам аксюмаран выкарыстоўваецца ў загалоўку твору («Смутная радасьць» М. Лужаніна) ці нават усёй кнігі («Гарачы сьнег» А. Наўроцкага). У паэзію заўсёды прыносіць элемэнт нечаканасьці.

## Глядзіце таксама
* Плеаназм

## Літаратура
* 
* 
* Логіка выказванняў: вучэбны дапаможнік / Гарбузаў, Віктар Мікалаевіч; Немец, Уладзімер Сьцяпанавіч; ГрДУ імя Я. Купалы. — Гродна: ГрДУ, 1997. — 44 с.
* Матэматыка: вучэб.-мэтад. дапам. У 2 ч. Ч. 1 — 2-е выд., перапрац. / Баранцэвіч, Канстанцін Зянонавіч; Пакала, Аляксандар Анатольевіч. — Мн., БДПУ, 2005. — 176 с.
* Матэматыка: вучэб.-мэтад. дапам. У 2 ч. Ч. 1. / Баранцэвіч, Канстанцін Зянонавіч; Пакала, Аляксандар Анатольевіч. — Мн., 1996.
* Кантрольная праца па матэматыцы / Баранцэвіч, Канстанцін Зянонавіч; Пакала, Аляксандар Анатольевіч. — Мн., 1993.
* Геаметрыя 7 — 11. / Пагарэлаў А. — Мн., 1991.
* Задачнік-практыкум па матэматыцы / Пакала А. А. — Мн., 1994.
* Асновы пачатковага курса матэматыкі / Стойлава Л. П., Пышкала А. М.— Мн., 1990.

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Гумар
Катэгорыя:Рыторыка
Катэгорыя:Парадоксы
Катэгорыя:Сэмантыка
Катэгорыя:Фразы
Шкендыя Тэтава

«**Шкендыя**» () — паўночнамакедонскі футбольны клюб з гораду Тэтава. Заснаваны ў 1979 годзе. Пяціразовы чэмпіён Паўночнай Македоніі (2011, 2018, 2019, 2021, 2025), двухразовы ўладальнік Кубка Паўночнай Македоніі (2016, 2018).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Тэтава
Залатая Рыба

**Залата́я Ры́ба** () — сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба, уведзенае ў канцы XVI стагодзьдзя, якое цяпер зьяўляецца адным з 88 сучасных сузор’яў. Сузор’е асацыюецца з рыбай  сямейства карыфэнавых, якая ў гішпанскай мове вядомая пад назвай . Сузор’е адметнае тым, што ў ім знаходзіцца большая частка Вялікага Магеланавага Воблака, меншая знаходзіцца ў сузор’і Гара-Стол. У Залатой Рыбе таксама знаходзіцца паўднёвы полюс экліптыкі.

## Літаратура
* 
* 


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і