open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мой сябра анёлак

***Мой сябра анёлак*** — супольны праект WZ-Orkiestra і салістаў з шэрагу беларускіх гуртоў на вершы Арцёма Кавалеўскага (аднаймённая кніга надрукаваная ў 2010 годзе), які зьявіўся на свет у 2009 годзе.

## Зьмест

# «Анёлак-ахоўнік»
# «Пад ёлкай»
# «Божая кароўка»
# «Разважлівы анёлак»
# «Просьба»
# «Мара»
# «Музыканты»
# «Сакрат-анёлак»
# «Ты — як анёлак»
# «Анёлак Вася»
# «Мастак»
# «Калыханка для вулкана»
# «Зорапад»
# «На камеце»
# «Парасон»
# «Турыст»
# «Зямны анёлак»
# «Лічылка»
# «Запрашэньне»
# «Страта»
# «Хто з анёлкам пасябруе»

## Удзельнікі праекту
Музыкі:
* Ксенія Мінчанка — скрыпка
* Аляксандар Шувалаў — баян
* Алег Івановіч — гітара
* Макс Кот-Кузьма — кантрабас
* Андрэй Лабчэўскі — клявішы
* Андрэй Сапоненка — бубны
* Зьміцер Ціхановіч — труба (4, 6, 7, 21)
* Зьміцер Бударын — трамбон (5, 7, 16, 21)
* Андрэй Кляшчоў — саксафон сапрана (13)
* Сяргей Трухановіч — электрагітара (4, 21)

Салісты:
* Сьвятлана Бень (Бенька, «Серебряная свадьба») — 1, 11, 16, 19
* Ксенія Мінчанка (WZ-Orkiestra) — 7, 14
* Алесь Зайцаў (Босае сонца) — 4, 6, 12
* Янка Маўзэр (Mauzer) — 3, 15
* Галіна Казіміроўская (Concordia Chor) — 2, 4, 13, 18, 19
* Зьміцер Вайцюшкевіч (WZ-Orkiestra) — 4, 10, 18, 19, 21
* Мікола Прылуцкі (тэатар імя Я. Купалы) — 8
* Наста Някрасава (RockFolk) — 4, 5, 17
* Яўгенія Лятун (Дыліжанс) — 9
* Ганна Хітрык (Дзецідзяцей) — 20

Дзеці:
* Язэп Вайцюшкевіч (18), Фёдар Шыманец (4, 21), Варвара Шыманец (4, 21), Вікторыя Дзеравянка (4, 21)

## Вонкавыя спасылкі
### Сайты
* Афіцыйны сайт Зьмітра Вайцюшкевіча
* Блог Зьмітра Вайцюшкевіча на Livejournal.com
* Старонка Зьмітра Вайцюшкевіча на West Records
* Старонка на Facebook
* Сайт праекту

### Артыкулы
* WZ-Orkiestra & салісты «Мой сябра анёлак» на EXPERTY.BY
* Дыск WZ-Orkiestra & салісты «Мой сябра анёлак» у інтэрнэт-кнігарні PRASTORA.BY
* Кніга Арцёма Кавалеўскага «Мой сябра анёлак» у інтэрнэт-кнігарні PRASTORA.BY

Катэгорыя:Альбомы WZ-Orkiestra
Катэгорыя:Альбомы 2009 году
Рыгор Васілевіч

**Рыго́р Аляксе́евіч Васіле́віч** (нарадзіўся 13 лютага 1955, г. Менск) — генэральны пракурор Рэспублікі Беларусь (2008—2011). Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь.

## Жыцьцяпіс

1972—1977 — машыніст кампрэсарнай станцыі «Менскага мэханічнага заводу імя Вавілава», інжынэр па падрыхтоўцы кадраў на «Менскім электратэхнічным заводзе імя Казлова», служба ў Савецкай Арміі.

Зь ліпеня 1978 — юрысконсульт камбінату «Велторгтэхніка».

Зь верасьня 1979 — старшы арбітар юрыдычнага аддзелу з арбітражам Мінгандлю БССР.

У 1980 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт, у 1984 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю.

1983—1986 — выкладчык катэдраў дзяржаўнага права і савецкага будаўніцтва БДУ, грамадзянскага працэсу і працоўнага права БДУ.

1986—1989 — намесьнік загадніка юрыдычнага аддзелу Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету БССР, загаднік аддзелу па пытаньнях заканадаўства і правапарадку Сакратарыяту Вярхоўнага Савету БССР.

Зь ліпеня 1990 г. чалец Канстытуцыйнай камісіі, намесьнік кіраўніка працоўнай групы па падрыхтоўцы праекту Канстытуцыі.

Чэрвень 1993 — красавік 1994 — загаднік юрыдычнага аддзелу Сакратарыяту ВС РБ.

У 1994 абараніў доктарскую дысэртацыю ў галіне канстытуцыйнага права.

У красавіку 1994 г. абраны чальцом Канстытуцыйнага суду Рэспублікі Беларусь. Неаднаразова дэманстраваў сваю нязгоду з пазыцыяй тагачаснага старшыні КС Валерам Ціхінем, падтрымоўваў прэзыдэнта Лукашэнку. Працаваў над праектам канстытуцыі, прапанаваным Лукашэнкам на рэфэрэндуме 1996 году.

5 сьнежня 1996 г. прызначаны выканаўцам абавязкаў старшыні Канстытуцыйнага суду замест Валера Ціхіні.

4 студзеня 1997 — 11 студзеня 2008 — судзьдзя і старшыня Канстытуцыйнага суду.

8 лютага 2008 году прызначаны Генэральным пракурорам Рэспублікі Беларусь.

20 верасьня 2011 Васілевіч вызвалены з пасады Генэральнага пракурора Рэспублікі Беларусь.

Аўтар болей за 100 навуковых працаў, у тым ліку чатырох манаграфіяў.

## Узнагароды
Мае найвышэйшую кваліфікацыйную клясу судзьдзі. З прызначэньнем на пасаду Генэральнага пракурора атрымаў клясны чын дзяржаўнага дарадцы юстыцыі 1 клясы. За асабісты ўнёсак у распрацоўку Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, іншых заканадаўчых актаў прысвоенае званьне «Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь».

## Санкцыі ЭЗ
Пасьля прэзыдэнцкіх выбараў 2010 году, 2 лютага 2011 году быў унесены ў Чорны сьпіс Эўразьвязу. Васілевіч як генэральны пракурор рашэньнем  ад 15 кастрычніка 2012 году быў названы тым, хто кантраляваў перасьлед усіх асобаў, якія былі арыштаваны пасьля рэпрэсіяў мірных дэманстрацыяў 19 сьнежня 2010 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на праекце «Хто ёсьць хто ў Рэспубліцы Беларусь»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Генэральныя пракуроры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Старшыні Канстытуцыйнага суду Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Заслужаныя юрысты Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія юрысты
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Яечня

**Яечня**, таксама **яешня**&nbsp;— страва, зробленая са смажаных яек.

Гэта адносна простая ў прыгатаваньні страва. Найпрасьцейшая яешня складаецца з разьбітых на гарачую патэльню яек&nbsp;— звычайна разьмяшаных&nbsp;— але часам таксама ў выглядзе цалкавухі, г.&nbsp;зн. усмажаных цэлых яек, зь непашкоджанай структурай жаўтку. Каб яйкі не спаліліся, патэльню пажадана патлушчыць наступным чынам:
* разагрэтую патэльню пасмараваць салам, або скуркай ад сала;
* растапіць крышку масла, маргарыну, ці сьвінячага тлушчу;
* паліць алеем;
* накідаць кавалачкі сала, або тлустай каўбасы, зь якіх вытапіцца тлушч.

Каб яешня была смачнейшай, звычайна перад даданьнем яек, на патэльні смажыцца мяса (сала ці грудзінка/бэкон, каўбаса, пароўкі, шынка, сырое або вэнджанае мяса, а нават курыца ці кавалачкі рыбы), або/і гародзіна (у прыватнасьці цыбуля, бульба, грыбы, сьвежы баўгарскі перац, але ж таксама памідоры, кабачкі), а нават сыр. Найлепшы вынік дае спалучэньне сала ці мяса з цыбуляю. Яйкі магчыма разбіваць адразу на патэльню, або падрыхтаваць раней у адмысловым посудзе й тады магчыма да ніх дадаць прыправаў ці малака (каб была больш вадкай). У такім выпадку звычайна яйкі разьмешваюцца. Прыправы (соль, перац і г.&nbsp;д.) дадаюцца на яйкі, што знаходзяцца на патэльні, або ўвогуле пасьля ўсмажаньня. Таксама цалкавуху магчыма смажыць на ўжо падсмажанай каўбасе, кавалках курыцы, рыбы, плястарах кабачкоў. Увогуле магчымасьці спалучэньня разнастайнага мяса ды гародзіны са смажанымі яйкамі й прыправамі і дадаткамі (кетчуп, адмысловыя соўсы) амаль неабмежаваныя&nbsp;— і галоўным чынам залежаць ад фантазыі ды густу спажывача.

Звычайна яешню спажываюць з талеркі (або самой патэльні) з хлебам. Магчыма таксама пакласьці яе на хлеб і зрабіць штосьці накшталт бутэрброду. Звычайна спажываецца цёплай&nbsp;— адразу пасьля прыгатаваньня. Халодная, траціць шмат са сваёй прывабнасьці. У Беларусі звычайна яешня смажыцца на курыных яйках, часам качыных, ці перапяліных. Але ж у іншых краінах гатуюць яе таксама зь іншых яек, у прыватнасьці&nbsp;— страўсавых.

Яешня&nbsp;— так, як і самыя яйкі&nbsp;— зьяўляецца рытуальнай стравай беларускай кухні, у прыватнасьці сувязана з памінальнымі абрадамі.

## Глядзіце таксама
* Гогаль-могаль

Катэгорыя:Эўрапейская кухня
Катэгорыя:Стравы зь яек
Ісая Бэрлін

**Ісая Бэрлін** (; 6 чэрвеня 1909 — 5 лістапада 1997) — ангельскі філёзаф, гісторык ідэяў, тэарэтык. Ляўрэат Ерусалімскай прэміі 1979 году.

## Жыцьцяпіс

Ісая Бэрлін нарадзіўся ў Рызе, быў адзіным выжыўшым дзіцём у заможнай габрэйскай сям’і. Разам зь сям’ёю жыў у Пскове, сьведка падзеяў лютаўскай рэвалюцыі і кастрычніцкага перавароту 1917 году. Сям’я зьехала з Латвіі ў Ангельшчыну ў 1920 годзе. У 1935 годзе Ісая бліскуча скончыў Оксфардзкі ўнівэрсытэт і атрымаў ступень магістра. У 1941 годзе Ісая Бэрлін працаваў у брытанскай службе інфармацыі ў Нью-Ёрку. У 1942—1945 гадох ён — першы сакратар брытанскага пасольства ў ЗША, яго справаздачы пра настроі ў Вашынгтоне вывучаў Ўінстан Чэрчыль.

У 1974 г. ён стаў прэзыдэнтам Брытанскай акадэміі. З 1975 г. І. Бэрлін — прафэсар сацыяльна-палітычных навук у каледжы Ўсіх Душ у Оксфардзе.

У 1957 годзе каралева Вялікабрытаніі ўзьвяла Ісаю Бэрліна ў рыцарскі сан, а ў 1971 годзе ён стаў кавалерам ордэна «За заслугі». Памёр у 1997 годзе.

## Працы
* 1939 «Карл Маркс» (*Karl Marx: His Life and Environment*)
* 1953 «Вожык і ліса» (*The Hedgehog and the Fox: An Essay on Tolstoy’s View of History*)
* 1955 «Гістарычная непазьбежнасьць»
* 1956 «Стагодзьдзе асьветы» (*The Age of Enlightenment: The Eighteenth-Century Philosophers*)
* 1958 «Дзьве канцэпцыі волі»
* 1969 «Чатыры эсэ пра волю» (*Four Essays on Liberty*)
* 1978 «Рускія мысьляры» (*Russian Thinkers*)
* 1978 «Паняцьці й катэгорыі» (*Concepts and Categories: Philosophical Essays*)
* 1979 «Супраць плыні» (*Against the Current: Essays in the History of Ideas*)
* 1980 «Асабістыя ўражаньні» (*Personal Impressions*)
* 1990 «Скрыўленае дрэва чалавецтва: часткі з гісторыі ідэй» (*The Crooked Timber of Humanity: Chapters in the History of Ideas*)
* 1996 «Сэнс рэальнасьці» (*The Sense of Reality: Studies in Ideas and their History*)

Шматлікія працы І. Бэрліна прысьвечаны гісторыі рускай думкі, у прыватнасьці, нараджэньню рускай інтэлігенцыі, яе ўнёску ў лібэралізм і яе разладу з заходнім лібэралізмам.

## Глядзіце таксама
* Лібэралізм

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія філёзафы
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Амэрыканскай акадэміі мастацтваў і навук
Катэгорыя:Філёзафы XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Прэзыдэнты Брытанскай акадэміі
Катэгорыя:Брытанскія дыпляматы
Катэгорыя:Кавалеры брытанскага ордэна Заслуг
Катэгорыя:Прэзыдэнты Арыстотэлевага таварыства
Катэгорыя:Палітычныя філёзафы
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Оксфардзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Габрэйскага ўнівэрсытэту ў Ерусаліме
Катэгорыя:Мэмуарысты
Жыцін (Берасьцейская вобласьць)

**Жыці́н** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Жыцін уваходзіць у склад Сьцяпанкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 67 чалавек
* 1999 год — 92 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьцяпанкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Іван Ахлабысьцін

**Іван Іванавіч Ахлабысьцін** (; нарадзіўся 22 ліпеня 1966) — расейскі актор, рэжысэр, сцэнарыст. 

## Фільмасьпіс
* 2010 — Інтэрны

## Вонкавыя спасылкі
* kino-teatr.ru

Катэгорыя:Расейскія акторы
Матчы зборнай Беларусі па футболе 2000 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|ЧС-2002]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|ЧС-2002]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|ЧС-2002]]

Катэгорыя:2000 год у футболе
Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Астроская Біблія

**Астро́ская Бі́блія** — першае поўнае друкаванае выданьне ўсіх кнігаў Сьвятога Пісаньня царкоўнаславянскаю моваю, апублікаванае ў 1581 годзе ў Астрозе. Надрукаваная друкаром Іванам Федаровічам на 628 аркушах. Зьяўляецца дасканалым узорам друкарскага майстэрства Ўкраіны канца XVI стагодзьдзя.

Імкнучыся выдаць тэкст Бібліі ў найбольш дакладным і поўным выглядзе, князь Канстантын-Васіль Астроскі падчас падрыхтоўкі Бібліі неаднаразова зьвяртаўся да канстантынопальскага патрыярха Ераміі з просьбай даслаць «добре исправленныя и безпорочныя греческия и словенския рукописи» і «людей способных».

Астроскі атрымаў копію Генадзеўскай Бібліі з Масквы, адправіў давераных людзей у грэцкія, сэрбскія, баўгарскія манастыры для збору сьпісаў Бібліі.  па загадзе папы Грыгорыюса XIII каля&nbsp;1578—1579&nbsp;рр. прывёз з Рыму ў Астрог сьпіс Бібліі; у тым ліку копію поўнай Бібліі ноўгарадзкага архіяпіскапа Генадзя 1499&nbsp;р.

Выкарыстоўваючы ўжо існыя славянскія пераклады, у тым ліку зробленыя Ф. Скарынам, складальнікі Бібліі ажыцьцявілі рэдагаваньне і параўнаўчы аналіз сабраных сьпісаў з грэцкаю Сэптуагінтаю.

Першае пробнае выданьне пабачыла сьвет 12 ліпеня 1580 году і ўключала Новы Запавет і Псалтыр. Другое — асноўнае выданьне — выйшла 12 жніўня 1581 году і ўключала поўны біблейскі звод і ўсе прадмовы да кнігі.

Астроская Біблія стала першым друкаваным выданьнем поўнага біблейскага зводу на тэрыторыі ВКЛ і Рэчы Паспалітай. Яна была афіцыйна прызнаная Маскоўскім патрыярхатам і забясьпечвала літургічныя патрэбы праваслаўнага славянства на працягу чатырох стагодзьдзяў. Першае маскоўскае выданьне Бібліі 1663 году было перадрукам Астроскай Бібліі з уніфікаваным правапісам. А з далейшымі тэкставымі выпраўленьнямі гуртку на чале зь Е. Славінецкім, а пасьля Я. Блатніцкага ды В. Ляшчэўскага стала асноваю Сынадальнай (Лізавецінскай) Бібліі 1751 і 1756&nbsp;рр. (выпраўленае выданьне, зь якога перадрукаваныя ўсе наступныя).

Значэньне «Астроскай Бібліі» было вялізарным для праваслаўнае адукацыі, якое было вымушанае супрацьстаяць моцнаму каталіцкаму ціску на Беларусі і Ўкраіне.

Пры накладзе каля 1000—1500 асобнікаў да нашага часу дайшло больш за 260 асобнікаў Астроскай Бібліі, якія захоўваюцца ў музэях, бібліятэках, архівах Украіны, Расеі, Беларусі, Польшчы, Летувы, Румыніі, Ватыкану, Грэцыі, Сэрбіі й іншых краінаў.

## Глядзіце таксама
* Астроская друкарня

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* ''Кралюк П.'' Острозька Біблія як форпост православно-слов’янського світу. День: Щоденна всеукраїнська газета&nbsp;— 2003&nbsp;— 3 жовт.
* Острозька Біблія&nbsp;— скарб української науки і культури. Віртуальна виставка Рівненської державної обласної бібліотеки
* Астроская Біблія ў PDF-фармаце

Астроская
Катэгорыя:Кнігі 1581 году
Катэгорыя:Астроскія
Саленікі

Назву **Саленікі** маюць:

* Саленікі — вёска ў Карэліцкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Саленікі — вёска ў Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Глеб Менскі (манэта)

**Памятная манэта «Глеб Менскі»** — беларускія юбілейныя манэты Нацыянальнага банку Беларусі ўведзеныя ў абарачэньне 12 ліпеня 2007 году. Манэты выбіты са срэбра — наміналам 20 рублёў і медна-нікеля — 1 рубель.

Манэтаю ўваходзіць у сэрыю Умацаваньне і абарона дзяржавы.

## Наміналы
### Срэбраная
* проба срэбра: 925
* намінал: 20 рублёў
* вага манэты: 33.62 г
* вага чыстага срэбра: 31.1 г
* дыямэтар: 38.61 мм
* якасьць: «пруф»
* наклад: 5000 асобнікаў
* кошт продажу ў НББ —  114 770 руб. без футляру

### Медна-нікелевая
* намінал: 1 рубель
* вага манэты: 15.5 г
* дыямэтар: 33 мм
* якасьць: «пруф-лайк»
* наклад: 5000 асобнікаў
* кошт продажу ў НББ — 9 190 руб. без футляру

## Апісаньне
Манэта мае выгляд круга, рант манэты мае рыфленьне.
* **[[Авэрс]]**: пасярэдзіне: рэканструкцыя брамы дзядзінца старажытнага Менску; згары — выява дзяржаўнага гербу Беларусі, па колу надпіс «РЭСПУБЛІКА БЕЛАРУСЬ»; долу зьмешчаны год біцьця, справа для срэбра — проба, надпіс долу — «20 РУБЛЁЎ» на срэбранай і «1 РУБЕЛЬ» — на медна-нікелевай.
* **[[Рэвэрс (нумізматыка)|Рэвэрс]]**: выява Глеба Менскага; зьлева адмысловая выява абраза Божай Маці, якая датуецца 12—13 стагодзьдзямі і быыла знойдзена пад час раскопак на Менскім гарадзішчы; зьлева па колу надпіс «ГЛЕБ МЕНСКІі» і гады яго кіраваньня «1101–1119».

## Дызайн
* Сьвятлана Заськевіч

## Мынца
* ЗАТ «Летувіская мынца», Вільня.

## Крыніцы
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусі

Катэгорыя:Беларускія манэты
Юры Зісер

**Ю́ры Анато́левіч Зі́сер** (28 чэрвеня 1960 году, Львоў — 17 траўня 2020, Менск) — беларускі прадпрымальнік, дырэктар і ўласьнік УП «Надзейныя праграмы», генэральны дырэктар, заснавальнік і ўласьнік найбуйнейшага ў Беларусі парталу TUT.BY.

## Біяграфія
Юры Зісер нарадзіўся ў жыдоўскай сям’і, 28 чэрвеня 1960 году ў Львове, Украіна. Скончыў Паўночна-Заходні політэхнічны інстытут у Санкт-Пецярбургу па спэцыяльнасьці «Электронныя вылічальныя машыны». У 1977—1994 гадах працаваў праграмістам, сыстэмным аналітыкам і кіраваў рознымі праектамі.

У Менску жыў з 1987 году. Колькі год быў сыстэмным праграмістам у НДІ анкалёгіі ды мэдычнае радыёлёгіі ў Бараўлянах, займаўся навукаю.

У 1992 годзе заснаванае ўнітарнае прадпрыемства «Надзейныя праграмы» (). Пасьля адукацыйнае паездкі ў ЗША ў 1999 годзе загарэўся ідэяй стварыць беларускі аналяг Yahoo. Так у 2000 годзе пад эгідай УП «Надзейныя праграмы» быў створаны інтэрнэт-партал TUT.BY, які цяпер зьяўляецца найбольш папулярным інтэрнэт-рэсурсам у Байнэце.

Юры Зісер сканаў 17 траўня 2020 году пасьля працяглай хваробы.

## Грамадзкая дзейнасьць
Юры Зісер вядомы захапленьнем клясычнае музыкай. У 2013 годзе паступіў у Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі на клясу аргану, які пасьпяхова скончыў у 2015-м годзе. Актыўна займаўся аднаўленьнем арганаў Беларусі. Пры ягонай фінансавай падтрымцы былі адноўленыя арганы ў Менску, Нясьвіжы, Пінску.

У 2019 годзе Ю. Зісер далучыўся да звароту перапахаваць К. Каліноўскага ў Беларусі.

## Крытыка
Юры Зісер быў сябрам Грамадзка-кансультацыйнай рады пры Адміністрацыі А. Лукашэнкі, які ўзмацняў рэгуляваньне інтэрнэта з боку дзяржавы, абмяжоўваў доступ да рэсурсаў зь незаконным або непажаданым кантэнтам, кантроль за камэнтарамі ў інтэрнэце і за карыстальнікамі.

На лекцыі ў ЭГУ ў 2011 годзе Ю. Зісер выступаў з апраўданьнем цэнзуры ў інтэрнэце.

У 2013 годзе галоўны рэдактар сайту Хартыя-97 Натальля Радзіна абвінаваціла Юрыя Зісера ў супрацы з структурамі аўтарытарнага рэжыма Лукашэнкі і атрыманьня выгады ад прыняцьця А. Лукашэнкам указу аб рэгуляваньні інтэрнэту, паводле якога беларускім бізнэсмэнам забаранілі мець хостынг за мяжой. Ю. Зісер, паводле Н. Радзінай, зьяўляўся ўладальнікам найбуйнейшай хостынгавай кампаніі ў Беларусі.

У адказ Юры Зісер прыгразіў прыцягнуць Радзіну да суда і заявіў, што беларускія хостынгавыя кампаніі самі пацярпелі ад згаданага ўказа, будучы вымушанымі перанесьці абсталяваньне з Расеі ў Беларусь.

## Бібліяграфія
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Блог Юрыя Зісера

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове
Катэгорыя:Байнэт
Катэгорыя:Беларускія праграмісты
Катэгорыя:Беларускія прадпрымальнікі
Катэгорыя:Выкладчыкі менскіх ВНУ
Актавіё Пас

**Актавіё Пас** ( *Octavio Paz*) (31 сакавіка 1914 — 19 красавіка 1998) — мэксыканскі пісьменьнік, паэт і дыплямат, дасьледнік цывілізацыяў Захаду й Усходу.

## Біяграфія
Актавіё Пас, гадаваўся на ўскраіне Мэхіка, у сям’і прагрэсіўнага палітычнага журналіста Актавіё Пас-старэйшага, адваката й прыхільнік грамадзкіх рэформаў, матуля — Жазэфіна Лазана Пас, сям’я якой адбывалася з гішпанскай правінцыі Андалюзія. Актавіё сам пісаў, што ў хаце меўся велічэзны пакой, бітком набіты кнігамі. Гэта не магло не паўплываць на далейшы шлях юнака. Таксама, у дзяцінстве, на Паса глыбока паўплываў дзед з боку бацькі, дзяржаўны дзеяч і пісьменьнік, які адным зь першых пачаў са спагадай маляваць у сваіх творах індзейскае насельніцтва Мэхіка.

Пазьней Пас зьвяртаўся да ўспамінаў пра родны сэрцу закуток:

Актавіё Пас яшчэ ў дзяцінстве знаёміцца з найлепшымі творамі гішпанскай літаратуры свайго часу, а таксама з такімі аўтарамі, як Ніцшэ, Маркс, Юго й Русо. Асабліва ўразіла яго «Бясплодная зямля» Т.С. Эліата. У 1931 годзе сямнаццацігадовы Пас заснаваў свой першы літаратурны часопіс, «Поручні» (*Barandal*), а ў дзевятнаццаць гадоў ён выпусьціў сваю першую складанку вершаў пад назвай «Дзікі месяц» (*Luna silvestre*). Пас наведваў лекцыі ў Нацыянальным унівэрсытэце Мэхіка, але ня скончыў курсу. Замест гэтага ён зьехаў на Юкатан, адкрыў там сярэднюю школу й пагрузіўся ў вывучэньне гісторыі Мэксыкі.

## Творчасьць

## Творы
Асобныя вершы Паса пераклалі на беларускую мову Лявон Баршчэўскі, Макс Шчур, Юлія Цімафеева.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Дзе толькі туман сапраўдны…»

Катэгорыя:Мэксыканскія літаратары
Катэгорыя:Мэксыканскія паэты
Катэгорыя:Мэксыканскія дыпляматы
Пруф-лайк

**Пруф-лайк** ( — якасьць біцьця манэт. Вельмі падобнае да «пруф». Аднак мынца не гаратуе, што пад час іх вырабу тэхналёгія "пруф" цалкам падтрымлівалася. 

Напрыклад, лічыцца, што пруфам могуць называцца толькі манэты з каштоўных мэталяў. 

Манэты якасьці пруф-лайт, таксама як і пруф, зазвычай пакуюцца ў ахоўную капсулу ці плястык.

Катэгорыя:Стан манэты
Катэгорыя:Фалерыстыка
Бэнэдыкт Сьпіноза

**Бэнэды́кт Сьпіно́за** (народж. Барух Сьпіноза, ; ; 24 лістапада 1632, Амстэрдам — 21 лютага 1677, Гаага) — нідэрляндзкі філёзаф. Адзін з галоўных прадстаўнікоў філязофіі Новага часу, рацыяналіст.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нідэрляндзкія філёзафы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Амстэрдаме
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1632 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 24 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1677 годзе
Катэгорыя:Памерлі 21 лютага
Філіп Нуарэ

**Філі́п Нуарэ́** (), поўнае імя **Філіп П’ер Фэрнан Нуарэ** (; 1 кастрычніка 1930, Ліль — 26 лістапада 2006, Парыж, Францыя) — знакаміты францускі актор тэатру і кіно. Уладальнік дзьвюх прэміяў «Сэзар» за найлепшую мужчынскую ролю ў карцінах «Старая стрэльба» (1976) і «Жыцьцё і нічога больш» (1990). Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю ў фільме Новае кіно «Парадыз» (1991). Кавалер Ордэна Ганаровага легіёну (2005).

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія акторы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1930 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 1 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі ў 2006 годзе
Катэгорыя:Памерлі 26 лістапада
Артур Гэйлі

**Артур Гэйлі** (, 5 красавіка 1920, Лутан, Ангельшчына — 24 лістапада 2004) — канадзкі — празаік брытанскага паходжаньня, які стварыў шэраг бэстсэлераў у жанры вытворчага раману.

## Творчасьць
Многія з кнігаў Артура Гейлі станавіліся бэстсэлерамі № 1 у сьпісе Нью-Ёрк Таймз. У сьвеце было прададзена больш за 170 мільёнаў асобнікаў на 40 мовах. Шматлікія творы былі экранізаваныя, а па «Гатэль» быў зьняты тэлесэрыял. Па «Аэрапорт» быў зьняты блёкбастэр з выдатнымі спэцэфэктамі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Канадзкія літаратары
Ікар

thumb|Ікар і Дэдал
**Ікар** () — пэрсанаж старажытнагрэцкай міталёііі.

Паводле міту, яго бацька Дэдал на загад крыцкага цара Мінаса пабудаваў лябірынт для Мінатаўра і дапамог Арыядне вызвалідь зь лябірынта Тэсэя, за што разам з Ікарам быў зьняволены. Дэдал і Ікар зрабілі зь пер’я і воску крылы, бацька даляцеў да Сыцыліі, а сын занадта наблізіўся да сонца, воск на крылах растапіўся, Ікар зваліўся ў мора і загінуў.

Вобраз Ікара, чалавека, які ўзьляцеў да сонца, часта выкарыстоўваецца ў літаратуры, выяўленчым мастацтве, музыцы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытнагрэцкая міталёгія
Франсуа Труфо

**Франсуа Ралян Труфо** (фр. François Roland Truffaut; 6 лютага 1932, Парыж — 21 кастрычніка 1984, Нэйі-сюр-Сэн) — вядомы францускі рэжысэр, кінаактор, сцэнарыст, адзін з заснавальнікаў францускай новай хвалі. Удзельнічаў у якасьці сцэнарыста, актора, рэжысэра і прадусара ў больш за трыццаці фільмах.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія кінарэжысэры
Катэгорыя:Францускія акторы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 6 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 1984 годзе
Катэгорыя:Памерлі 21 кастрычніка
Дэдал

**Дэдал** () — пэрсанаж старажытнагрэцкай міталёгіі.

Дэдал — выдатны вынаходнік, мэханік, будаўнік, скульптар. Паводле міту, Дэдал на загад крыцкага цара Мінаса пабудаваў лябірынт для Мінатаўра і дапамог Арыядне вызвалідь з лябірынта Тэсэя, за што разам з сынам Ікарам быў зьняволены. Дэдал і Ікар зрабілі зь пер’я і воску крылы, бацька даляцеў да Сыцыліі, а сын занадта наблізіўся да сонца, воск на крылах растапіўся, Ікар зваліўся ў мора і загінуў.

Катэгорыя:Старажытнагрэцкая міталёгія
Сэзар (кінапрэмія)

«**Сэзар**» (ад  — «Цэзар») — нацыянальная кінаўзнагарода Францыі. Уручаецца з 1975 году Акадэміяй кінэматаграфічных мастацтваў і тэхналёгіяў () паводле вынікаў галасаваньня.

Назву прэмія атрымала ў гонар францускага скульптара Сэзара Бальдачыні.

Цырымонія ўручэньня ўзнагародаў праходзіць штогод у лютым у парыскім тэатры «Шатле».

Найбольшая колькасьць прэміяў «Сэзар» (па 10) атрымлівалі 2 фільма ў гісторыі — «Апошняе мэтро» (1980) рэжысэра Франсуа Труфо і «Сырано дэ Бэржэрак» (1990) рэжысэра Жан-Поля Рапно.

## Глядзіце таксама
* Клёд Зідзі
* Сэзар (50-я цырымонія ўручэньня)


Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сэзар»
Жан-Поль Рапно

**Жан-Поль Рапно** (; нарадзіўся 8 красавіка 1932 году, Асэр, Францыя) — францускі кінарэжысэр і сцэнарыст.

## Біяграфія
Пачынаў як асыстэнт рэжысэра на здымках фільмаў Люі Маля «Зазі ў мэтро» і «Прыватнае жыцьцё», да апошняга зь якіх быў таксама суаўтарам сцэнару. У 1964 годзе выступіў суаўтарам сцэнару і асыстэнтам рэжысэра Філіпа дэ Брока на здымках фільму «Чалавек з Рыё» з Жанам-Полем Бэльмандо ў галоўнай ролі. Яго ж Рапно здыме ў адным са сваіх першых фільмаў — «Паўторны шлюб» (1971).

У 1973 ён зноў супрацоўнічае з дэ Брока і Бэльмандо, прыняўшы ўдзел у напісаньні сцэнару да камэдыі «Цудоўны». У 1990 годзе выходзіць самы пасьпяховы на сёньняшні дзень фільм Рапно — экранізацыя п’есы «Сырано дэ Бэржэрак» Эдмона Растана, з Жэрарам Дэпард’ё і Вэнсанам Пэрэсам у галоўных ролях. У 2003 рэжысэр зноў здымае Дэпард’ё ў сваім фільме — на гэты раз у «Бон Ваяж».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія кінарэжысэры
Лябірынт

**Лябірынт** () — якая-небудзь структура, якая складаецца з заблытаных шляхоў. Пад лябірынтам у старажытных грэкаў і рымлянаў мелася на ўвазе больш ці менш шырокая прастора, якая складаецца са шматлікіх заляў, камэраў, двароў і пераходаў, разьмешчаных па складаным і заблытаным пляне, з мэтай заблытаць і не даць выхаду недасьведчанаму ў пляне лябірынта чалавеку. У вузкім сэнсе слова лябірынт можа прадстаўляць тупіковую сытуацыю або заблытаную справу, зь якой вельмі складана знайсьці выйсьце.

Катэгорыя:Збудаваньні
Мат’ё Амальрык

**Мат’ё Амальры́к** (; нарадзіўся , Нёі-сюр-Сэн, Францыя) — францускі актор, кінарэжысэр і сцэнарыст. Двойчы ляўрэат прэміі «Сэзар» за найлепшую мужчынскую ролю (2004 і 2007).

## Фільмаграфія (выбраная)
* 2008 — Сямейная таямніца / 
* 2008 — Калядная казка / 
* 2008 — На вайне / 
* 2008 — Квант суцяшэньня / 
* 2008 — Вораг дзяржавы № 1: Легенда / 
* 2009 — Асобы / 
* 2009 — Аднойчы ў Вэрсалі / 
* 2009 — Апошнія дні сьвету / 
* 2009 — Пустазельлі / 
* 2010 — Незвычайныя прыгоды Адэль / 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Ашкеназы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Іль-дэ-Франсе
Катэгорыя:Францускія акторы
Катэгорыя:Францускія кінарэжысэры
Катэгорыя:Францускія сцэнарысты
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сэзар»
Катэгорыя:Акторы XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Акторы XXI стагодзьдзя
Кнос

**Кнос** () — старажытны горад на в-пе Крыт, адзін з найважнейшых цэнтраў эгейскай культуры.

Паселішча на месцы Кноса існавала з часоў нэаліту; яно павялічылася ў раньнемінойскі пэрыяд (каля 3000 — 2000 да н. э.), каля 2200 ці 2000 да н. э. Кнос стаў сталіцай магутнага царства. Найвышэйшы ўздым яго прыпадае на познамінойскі пэрыяд (каля 1600 — каля 1470 да н. э.), калі яго цары сталі вярхоўнымі правіцелямі магутнай дзяржавы са значнай цэнтралізацыяй кіраўніцтва і гаспадарчага жыцьця.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытная Грэцыя
Катэгорыя:Крыт
Калікст I (папа рымскі)

**Калікст I** () (? — 11 кастрычніка 222) — біскуп рымскі (217 — 11 кастрычніка 222).

## Біяграфія
Амаль усе зьвесткі аб ім паведамляе яго супраціўнік Іпаліт у сваіх «Philosophumena», і таму яны не асабліва надзейныя. Будучы рабом хрысьціянскага чыноўніка Каргофора, Калікст за страту давераных яму грошай падвергнуўся цяжкаму пакараньню, а пазьней быў сасланы на руднікі ў Сардзінію з-за сутыкненьняў з габрэямі.

Вернуты адтуль па хадайніцтве палюбоўніцы імпэратара Камода, Марцыі, ён пры папе Сэфірыні стаў сьвятаром, а пасьля сьмерці папы абраны рымскім біскупам, хоць іншая частка духавенства абрала Іпаліта.

Дэкрэты, якія прыпісваюцца Каліксту, несумненна, падробленыя; яго пакутніцкая сьмерць падвяргаецца сумневу. Пазьней Калікст быў кананізаваны, хоць Іпаліт абвінавачваў яго ў ерасі тэапасхітаў, або патрыпасіян.

## Вонкавыя спасылкі

* Калікст I. Catholic Encyclopedia
Урбан I

**Урбан I** (; ? — 25 траўня 230) — біскуп Рыма з 222 па 25 траўня 230. Нарадзіўся, памёр і пахаваны ў Рыме. Браў удзел у дыскусіі пра вучэньне сьв. Іпаліта. Паводле легендзы, малітвай руйнаваў ідалаў. Навярнуў у хрысьціянства мноства людзей. Дзень памяці ў каталікоў — 25 траўня, у праваслаўных — 25 лютага (12 лютага паводле старога стылю).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Урбан I. Catholic Encyclopedia
Матчы зборнай Беларусі па футболе 2001 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|ЧС-2002]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|ЧС-2002]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|ЧС-2002]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|ЧС-2002]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|ЧС-2002]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|ЧС-2002]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году|ЧС-2002]]

Катэгорыя:2001 год у футболе
Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Дыянісіюс (папа рымскі)

**Дыянісіюс II** (; ? — 26 сьнежня 268) — біскуп Рыма з 22 ліпеня 259 па 26 сьнежня 268. Нарадзіўся ў Вялікай Грэцыі. Будучы папам, перапісваўся з Дыянісіюсам Александрыйскім, дапамагаў абшчынам на ўсходзе імпэрыі матэрыяльна. Выкрываў савэліянаў. Карыстаўся аўтарытэтам і пасьля сьмерці: згадваецца ў працах Базыль Вялікага, асабліва шануецца ордэнам кармэлітаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Дыянісіюс. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Рымскія папы
Сыкст II

**Сыкст II** (; ? — 6 жніўня 258) — біскуп Рыма з 30 жніўня 257 па 6 жніўня 258. Па легендзе, быў грэкам з Атэнаў і ў яго было 6 пальцаў, перад выбраньнем жыў у Гішпаніі. Стаўшы папам, аднавіў зносіны з Картагенскай царквой. Пакараны пры імпэратары Валерыяне праз адсячэньне галавы. Шануецца як каталікамі, так і праваслаўнымі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сыкст II. Catholic Encyclopedia.

Катэгорыя:Памерлі ў 258 годзе
Катэгорыя:Памерлі 6 жніўня
Фэлікс I (папа рымскі)

**Фэлікс I** (; ? — 30 сьнежня 274) — біскуп Рыма з 5 студзеня 269 году па 30 сьнежня 274 году. Паводле паходжаньня зьяўляўся карэнным рымлянінам. Шмат палемізаваў з Паўлам Самасацкім, перапісваўся зь біскупам Александрыйскім Максімам. Да Фэлікса па рэлігійных пытаньнях зьвяртаўся нават імпэратар Аўрэліян.

Фэлікс быў аўтарам важнага дагматычнага ліста аб адзінстве асобы Хрыста. Ён атрымаў дапамогу ад імпэратара Аўрэліяна ва ўрэгуляваньні багаслоўскай спрэчкі паміж антытрынітарнага стаўленьня Паўла Самасацкага, які быў пазбаўлены пасады біскупа Антыёхіі саборам эпіскапаў праз гарэзію.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Фэлікс I. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Памерлі ў 274 годзе
Катэгорыя:Памерлі 30 сьнежня
Стэфан I (папа рымскі)

**Стэфан I** (; пам. 2 жніўня 257) — біскуп Рыма з 12 траўня 254 па 2 жніўня 257. Пакараны па загаду імпэратара Валерыяна. Шануецца як сьвяшчэннапакутнік ў Праваслаўнай (памяць 15 (2) жніўня) і Каталіцкай (памяць — 2 жніўня) цэрквах.

Стэфан вядомы сваім дыспутам з картагенскім біскупам Кіпрыянам па пытаньні аб дапушчальнасьці хрышчэньня ерэтыкоў. Як вынікае з захаваных пасланьняў Кіпрыяна да папы, афрыканскія біскупы пагражалі Рыму расколам царквы. Падаплёкай спрэчкі было пытаньне аб вяршэнстве над гішпанскімі біскупамі, на якое прэтэндавалі як Рым, так і Картаген.

## Вонкавыя спасылкі

* Стэфан I. Catholic Encyclopedia
Марцэл I (папа рымскі)

**Марцэл** ці **Маркел** (; ? — 16 студзеня 309) — біскуп рымскі з 27 траўня 308 па 16 студзеня 309 году. Выкрываў імпэратара Галерыя за жорсткае стаўленьне да хрысьціянаў, быў зьбіты і зроблены скотнікам. Будучы таемна вызвалены, заняўся пошукам мошчаў. Пры Максэнцыі быў зноў схоплены і адпраўлены на жывёльны двор, дзе і памёр.

Зь імем папы Марцэла зьвязаны імёны шэрагу хрысьціянскіх сьвятых, якія пацярпелі ў Рыме ў той час: дыяканаў Кірыяка і Сысінія, пакутніка Сатурніна і іншых.

## Вонкавыя спасылкі

* Марцэл I. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Памерлі ў 309 годзе
Катэгорыя:Памерлі 16 студзеня
Джодзі Ўільямз

**Джодзі Ўільямз** (, нар. 9 кастрычніка 1950) — амэрыканская актывістка і выкладчык; заснавальнік Міжнароднага руху за забарону супрацьпяхотных мінаў, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру 1997 году.

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1950 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 9 кастрычніка
Дэйвід Трымбл

**Ўі́льям Дэ́йвід Трымбл** (;  15 кастрычніка 1944) — паўночнаірляндзкі палітык, лідэр Ольстэрскай юніянісцкай партыі з 1995 па 2005 год. Першы міністар Паўночнай Ірляндыі з 1 ліпеня 1998 да 1 ліпеня 2001 году, а таксама з 1 лістапада 2001 да 14 кастрычніка 2002. У 1998 годзе сумесна з Джонам Г’юмам стаў ляўрэатам Нобэлеўскай прэміі міру (1998) за дзейнасьць па пошуку мірнага вырашэньня канфлікту ў Паўночнай Ірляндыі. З 2006 году зьяўляецца пажыцьцёвым пэрам і сябрам Палаты лордаў. У 2007 годзе, пакінуўшы партыю юніяністаў, уступіў у Кансэрватыўную партыю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Брытанскія палітыкі
Ян Бжэхва

**Ян Бжэхва** сапр.: *Ян Віктар Лесьмян* 15 жніўня 1898, Жмэрынка, Падольле — 2 ліпеня 1966, Варшава) — польскі паэт жыдоўскага паходжаньня, аўтар мноства знакамітых баек і вершаў для дзяцей, сатырычных тэкстаў для дарослых, а таксама перакладчык расейскай літаратуры.

Стрыечны брат паэта — Баляслава Лесьмяна, які прыдумаў літаратурны псэўданім «Brzechwa».

## Творчасьць
* 1926 — Oblicza zmyślone
* 1938 — Tańcowała igła z nitką
* 1939 — Kaczka Dziwaczka
* 1946 — Akademia Pana Kleksa
* 1946 — Ptasie plotki
* 1946 — Pan Drops i jego trupa
* 1948 — Na wyspach Bergamutach
* 1948 — Opowiedział dzięcioł sowie
* 1948 — Przygody rycerza Szaławiły
* 1951 — Uczymy się chodzić
* 1953 — Teatr Pietruszki
* 1953 — Wagary
* да 1954 — Szelmostwa lisa Witalisa
* 1957 — Magik
* 1958 — Wyssane z nogi
* 1958 — Sto bajek
* 1961 — Podróże Pana Kleksa
* 1964 — Śmiechu warte
* 1965 — Od baśni do baśni
* 1965 — Tryumf Pana Kleksa

## Узнагароды
* 1954 — узнагарода гораду Сталінагруд
* 1956 — узнагарода Старшыні Рады Міністраў
* 1965 — Узнагарода I ступені Міністра Культуры і мастацтва

## Беларускія пераклады
На беларускую мову яго вершы перакладалі Аляксей Зарыцкі, Максім Танк, Алег Мінкін, Руслан Равяка. У 2023 годзе выйшла «Акадэмія доктара Клякса» у перакладзе Алены Пятровіч, у 2024 годзе — «Хрушч».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* prajdzisvet.org

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1898 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 15 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жмерынцы
Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Памерлі 2 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1966 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Юліюс I

**Юліюс I** (; ? — 12 красавіка 352) — біскуп Рыму з 6 лютага 337 па 12 красавіка 352. Юліюс, карэнны рымлянін, быў праціўнікам арыянства, прымаў выгнанага з Александрыі Атанасіюса Вялікага, пасылаў сваіх прадстаўнікоў на Сардыкійскі сабор. Памяць яго сьвяткуецца рымакаталікамі ў дзень скону, 12 красавіка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Юліюс I. Каталіцкая энцыкляпэдыя.
.
Інакенцыюс I (папа рымскі)

**Інакенцыюс I** (; ? — 27 ліпеня 417) — біскуп рымскі з 22 сьнежня 401 па 27 ліпеня 417.

Паводле словаў ягонага біёграфа ў «Liber Pontificalis», Інакенцыюс быў родам з Альбана Ляцыяле і сынам чалавека па імені Інакенцыюс. Аднак ягоны сучасьнік Эранім Блажэнны называў яго сынам папярэдняга папы, Анастасіюса I. Верагодна, гэта ёсьць унікальным выпадакам, калі сын зьмяніў свайго бацьку на пасадзе рамскага папы. Па словах Урбан Сэра, папа Інакенцыюс быў родам з Альбаніі.

Падчас узяцьця Рыма Алярыхам зьехаў з імпэратарам ў Равэнну. Прымаў некаторы ўдзел у канфлікце Яна Златавуста з Тэафілам Александрыйскім і спрэчках пра пэлягіянства. Перапісваўся з Эранімам Блажэнным і Янам, біскупам Ерусалімскім.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Анастасіюс I. Catholic Encyclopedia
Баніфацыюс I (папа рымскі)

**Баніфацыюс I** (; ? — 4 верасьня 422) — папа рымскі з 29 сьнежня 418 па 4 верасьня 422 году. Рымлянін. Абраны большасьцю духавенства і народа. У базыліке Сьв. Марцэла адваротная партыя на чале з прэфэктам Рыма Аўрэліям Аніцыям Сымахам (прыхільнік старадаўняй рымскай рэлігіі) вылучылі ў папы архідыякана Эўлаліюса. Эўлаліюс заняў Латэран, а Баніфацыюс — базыліку Сьв. Паўла за варотамі. Аніцыюс Сымах загадаў зачыніць усе вароты Рыма і не ўпускаць Баніфацыюса. Яго прыхільнікі напісалі скаргу імпэратару Ганорыюсу. Абодва кандыдаты былі выкліканыя ў роўны, а затым адправіліся на сабор у Спалета. Ім было забаронена да канчатковага рашэнтня наведваць Рым, Але Эўлаліюс падчас Вялікадня адслужыў малебнаў у Лятэране і гэта мела вырашальнае значэньне. Ён быў выгнаны імпэратарам Ганорыюсам у Кампанію, а Баніфацыюс заняў трон Сьв. Пятра.

## Вонкавыя спасылкі
* Баніфацыюс I. Catholic Encyclopedia
Эгейская культура

**Эгейская культура**, **Крыта-мікенская культура** — умоўная агульная назва культураў бронзавага веку выспы Крыт (мінойскай), выспаў Эгейскага мора (кікладшкай) і мацерыковай Грэцыі (эладзкай).

Катэгорыя:Старажытная Грэцыя
Артур Джон Эванз

**Артур Джон Эванз** (; , Наш-Мілз, каля Лёндана, Вялікабрытанія — ) — ангельскі археоляг. Скончыў Оксфардзкі ўнівэрсытэт і Гётынгенскі ўнівэрсытэт. У 1884—1908 працаваў у музэі Ашмала ў Оксфардзе. З 1909 году прафэсар Оксфардзкага ўнівэрсытэту, у 1916—1919 гады прэзыдэнт Брытанскай акадэміі.

У 1893—1930 гады зь перапынкамі вёў раскопкі на востраве Крыт, дзе выявіў рэшткі Кноскага палаца. Знойдзеныя рэчы дазволілі дасьледаваць невядомую раней культуру, якую Эванз назваў Мінойскай (ад імя легендарнага цара Мінаса). У сваёй працы «Палац Мінаса ў Кносе» (т. 1-5, 1921-1936) сыстэматызаваў знойдзеныя помнікі старажытна-крыцкай культуры і зрабіў ейную храналягічную пэрыядызацыю, якая прынята і ў сучаснай гістарычнай навуцы; рэканструяваў дзяржаўны лад крыцкага грамадзтва.

Катэгорыя:Брытанскія навукоўцы
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардзкага ўнівэрсытэту
Карлюш Бэлю

**Ка́рлюш Фэлі́пэ Шымэ́нэш Бэ́лю** (,  3 лютага 1948) — біскуп рымска-каталіцкай царквы, які сумесна з Жазэ Рамушам-Орта атрымаў Нобэлеўскую прэмію міру (1996) «за іх намаганьні па справядлівым і мірным вырашэньні канфлікту ва Ўсходнім Тыморы». Зьяўляецца чальцом манаскай кангрэгацыі салезіянцы Дона Боска і партугальскага Ордэна Свабоды.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Джон Г’юм

**Джон Г’юм** (, 18 студзеня 1937 — 3 жніўня 2020, Лёндандэры, Вялікабрытанія) — былы паўночнаірляндзкі палітык, адзін з заснавальнікаў Сацыял-дэмакратычнай і лейбарысцкай партыі, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1998) разам з Дэйвідам Трымблам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Брытанскія палітыкі
Гідразін

**Гідразі́н** (дыамід) H2N—NH2 — бясколерная, моцна гіграскапічная вадкасьць зь непрыемным пахам.

Малекула N2H4 складаецца зь дзьвюх NH2, павернутых адзін адносна аднаго, што абумоўлівае палярнасьць малекулы гідразіну, μ = 0,62 · 10−29 Кл · м. Зьмешваецца ў любых суадносінах з вадой, вадкім аміякам, этанолам; у непалярных рашчынальнік раствараецца дрэнна. Па ўстойлівасьці гідразін значна саступае аміяку, бо сувязь N—N ня вельмі трывалая.

Катэгорыя:Аміны
Стэфан Жаромскі

**Стэ́фан Жаро́мскі** (; 14 кастрычніка 1864, Страўчын, Кельцы  — 20 лістапада 1925, Варшава) — польскі пісьменьнік і публіцыст, «сумленьне польскай літаратуры». Выказваўся супраць дыскрымінацыі і ўціску беларусаў у Заходняй Беларусі ў міжваенныя гады.

## Творчасьць
* Doktor Piotr
* Duma o hetmanie
* Dzieje grzechu
* Echa leśne
* Firlykowe Wzgórze
* Ludzie bezdomni
* Na probostwie w Wyszkowie
* O żołnierzu tułaczu
* Popioły
* Przedwiośnie
* Puszcza Jodłowa
* Rozdzióbią nas kruki, wrony
* Róża
* Sen o szpadzie
* Siłaczka
* Sułkowski
* Syzyfowe prace
* Uciekła mi przepióreczka
* Uroda życia
* Walka z szatanem
* Wiatr od morza
* Wierna rzeka
* Zapomnienie
* Zmierzch

### Пераклады на беларускую мову
* Верная рака пер. Міхал Дубянецкі — Прайдзісьвет №4
* ТАБУ пер. Алеся Сёмуха ARCHE № 11 (62) — 2007
* https://novychas.online/litbel/2022/02/litaraturnaja-belarus-2-186 Раздзяўбуць нас крумкачы, вароны... / пер. Л. Баршчэўскі // Літаратурная Беларусь. № 2 (186). 2022.

## Фільмы паводле твораў
* 1999 — тэлесэрыял Пракляты ўтульны дом (Беларусь) паводле аповесьці «Верная рака».

## Крыніцы

Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Спазма

**Спазма** (, ад σπάω — «выцягваць») — міжвольнае скарачэньне (сутарга) цягліцы ці групы цягліцаў, звычайна суправаджаецца рэзкім болем.

Адрозьніваюць спазмы папярочнапаласатых (шкілетных) цягліцаў (напрыклад, пры некаторых паралюшах) і гладкіх цягліцаў — судзіннай сьценкі (напрыклад, пры стэнакардыі), бронхаў (гл. бранхіяльная астма), стрававода (кардыёспазма), кішачніка і іншыя. Спазмы шкілетных цягліцаў абцяжарваюць рухі. Спазмы гладкіх цягліцаў парушаюць розныя функцыі органаў.

Катэгорыя:Фізыялёгія
Шанана Гужмаў

**Кай Раля Шана Гужмаў** (,  20 чэрвеня 1946, імя ад нараджэньня — **Жазэ Алешандре Гужмаў**, ) — дзяржаўны дзяяч Усходняга Тымору, адзін з архітэктараў незалежнасьці краіны.

З 1971 — рух за незалежнасьць Усходняга Тымору (РФНУТ).

У 2002—2007 — першы прэзыдэнт незалежнага Ўсходняга Тымору.

З 8 жніўня 2007 — прэм’ер-міністар.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэзыдэнты Ўсходняга Тымору
Жазэ Рамуш-Орта

**Жазэ Мануэл Рамуш-Орта** (, нар. 26 сьнежня 1949, Дылі) — дзейны прэзыдэнт Усходняга Тымору. Адзін з заснавальнікаў Рэвалюцыйнага фронту за незалежнасьць Усходняга Тымору.

З пачатку 1970-х у руху за незалежнасьць Усходняга Тымору. Займаў пасаду «міністра замежных справаў у выгнаньні» (1975, 2000—2002).

У 1996 разам зь біскупам Карлушам Бэлю атрымаў Нобэлеўскую прэмію міру.

Пасьля набыцьця Ўсходнім Тыморам незалежнасьці ў 2002 стаў міністрам замежных справаў новай дзяржавы, а ў 2006—2007 — прэм'ер-міністар Усходняга Тымору.

З 20 траўня 2007 — другі прэзыдэнт пасьля абвяшчэньня незалежнасьці краіны.

10 лютага 2008 быў цяжка паранены ў жывот з прычыны замаху, арганізаванага экстрэмісцкай арганізацыяй баевікоў Усходняга Тымору. Пры замаху лідэр баевікоў, Алфрэду Рэйнаду, загінуў.

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Прэзыдэнты Ўсходняга Тымору
Пагуоскі рух навукоўцаў

**Пагуоскі рух навукоўцаў** (анг.: Pugwash Conferences on Science and World Affairs) — рух навукоўцаў, якія выступаюць за мір, раззбраеньне і міжнародную бясьпеку, за прадухіленьне сусьветнай тэрмаядзернай вайны і навуковае супрацоўніцтва. Пагуоскі рух узьнік ў 1955 годзе, калі 11 сусьветна вядомых навукоўцаў, у тым ліку і А. Айнштайн, Ф. Жаліё-Кюры, Б. Расэл, М. Борн, П. Ў. Брыджмэн, Л. Інфэльд, Л. Полінг, Дж. Ротблат, выступілі з маніфэстам, у якім заклікалі склікаць канфэрэнцыю супраць выкарыстаньня ядзернай энэргіі ў ваенных мэтах.

У 1987 годзе створаны Міжнародны студэнцкі і моладзёвы Пагуоскі рух.

Для распаўсюджваньня ідэяў удзельнікаў Пагуоскага руху выпускаюцца пэрыядычныя выданьні: «Proceedings of the Pugwash Conferences on Science and World Affairs» (штогод з 1957), «Pugwash Newsletter» (штоквартальна з 1963), «Pugwash Occasional Papers» (штоквартальна з 2000), спэцыяльныя манаграфіі і даклады.

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Утварыліся ў 1955 годзе
Дэвальвацыя

**Дэвальва́цыя** — зьніжэньне залатога зьместу грашовай адзінкі ва ўмовах залатога стандарту. У сучасных умовах тэрмін ужываецца для сытуацыяў значнага зьніжэньня курсу нацыянальнай валюты адносна цьвёрдых валют (звычайна, даляру ЗША, эўра, SDR). Дэвальвацыя разглядаецца як інструмэнт цэнтральных банкаў у кіраваньні нацыянальнай валютай, супрацьлеглы рэвальвацыі.

Ва ўмовах ваганьня валютнага курсу не адбываецца прамога афіцыйнага прызначэньня каштоўнасьці нацыянальнай валюты. Цэнтральны банк можа хіба ўскоснымі мэтадамі (валютнымі інтэрвэнцыямі) зьмяняць курс. У гэтых умовах дэвальвацыя будзе ня вынікам прыняцьця афіцыйнага дакумэнту, а вынікам зьмяненьня каштоўнасьці валюты пад узьдзеяньнем рынкавых мэханізмаў.

## Найбольшыя дэвальвацыі
Сьпіс найбольшых дэвальвацыяў пасьля 1990 року.

## Беларусь

Курс беларускага рубля з 2009 году прывязаны да «кошыку валют», у які ўваходзяць даляр ЗША, эўра і расейскі рубель. На 2011 год калідор ваганьняў курсу беларускага рубля адносна кошыка валют устаноўлены ў межах ±12%. 23 траўня 2011 году Беларусь пабіла сусьветны рэкорд па дэвальвацыі нацыянальнай валюты — рубель быў дэвальваваны на 54,4%. Беларуская дэвальвацыя, паводле зьвестак Сусьветнага банку, стала самай вялікай за 20-гадовую сусьветную гісторыю, абагнаўшы этыёпскую 1992 году і аргентынскую 2002 году.

## Глядзіце таксама
* Вальвацыя
* Рэвальвацыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальны банк Рэспублiкi Беларусь

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Джозэф Ротблат

Сэр **Джозэф Ротблат** (Sir Rotblat, Joseph) (нар. , Варшава — пам. , Лёндан) — брытанскі фізык і радыёбіёляг, грамадзкі дзяяч, чалец Лёнданскага каралеўскага таварыства (1995), ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1995), адзін з заснавальнікаў і кіраўнікоў Пагуошскага руху вучоных, ганаровы прафэсар Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэта ім. М. В. Ламаносава, замежны чалец Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, ганаровы і замежны чалец шэрагу акадэмій навук і навуковых таварыстваў.

## Літаратура
* Joseph Rotblat: Visionary for Peace / Eds.: R. Braun, D. Krieger, H. Kroto, R. Hinde, S. Milne. Weinheim: Willey-VCH, 2007.

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Брытанскія навукоўцы
Георгі Навіцыян

**Георгій Навіцыян** — беларускі гісторык. Магістр міжнародных дачыненьняў Цэнтральнаэўрапейскага ўнівэрсытэту ў Будапэшце (1998).

Аўтар манаграфіяў зь беларускай ваеннай гісторыі, артыкулаў у выданьнях выдавецтва «Беларуская энцыкляпэдыя». Друкаваўся ў часопісах «ARCHE» і «Спадчына». 

Кірункі навуковых зацікаўленасьцяў: сучасныя міжнародныя адносіны, раньнесярэднявечная гісторыя Беларусі, антычная цывілізацыя.

## Бібліяграфія
* Паўсталы з вайны: першае ўзвышэнне Менска // Спадчына. № 6, 2003.
* Перадумовы ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага ў святле ўзаемадзеяння Рыма і варвараў у I—VI стст. // ARCHE. № 4 (38), 2005.
* Князь, які «прішелъ и-заморья»: гіпотэза паходжаньня Рагвалода // ARCHE. № 9 (49), 2006.

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Труна

**Труна** (дамавіна, саркафаг) — даўгаватая скрыня, у якой звычайна хаваюць у зямлі мёртвыя целы.

## Апісаньне
Труна часьцей за ўсё мае спэцыфічную форму, накрыўку, абабітая матэрыялам звонку (часьцей за ўсё чырвоным альбо чорным, магчымыя і іншыя колеры) і ўнутры (часьцей за ўсё белым). Можа быць упрыгожаная аборамі.

## Глядзіце таксама
* Могілкі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сьмерць
Антуан Анры Бэкерэль

**Антуа́н Анры́ Бэкерэ́ль** (; 15 сьнежня 1852, Парыж — 25 жніўня 1908) — францускі фізык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі за 1903 год і адзін зь першаадкрывальнікаў радыяактыўнасьці (разам з П’ерам і Марыяй Кюры). Працаваў у Політэхнічнай школе ў Парыжы.

## Апошнія дні і сьлед у гісторыі
У 1908 годзе — годзе яго сьмерці — ён быў абраны сталым сябрам Францускай акадэміі навук. Памёр ва ўзросьце 55 гадоў у Ле-Круазіку (Брэтань).

У ягоны гонар названыя:
* Адзінка радыяактыўнасьці ў сыстэме адзінак СІ — бэкерэль (Bq).
* Кратэр на Месяцы.
* Кратэр на Марсе.

Яго імя ўнесенае ў сьпіс найвялікшых навукоўцаў Францыі, зьмешчаны на першым паверсе Эйфэлевай вежы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнай школы мастоў і дарог
Катэгорыя:Выпускнікі Політэхнічнай школы
Катэгорыя:Францускія фізыкі
Катэгорыя:Замежныя сябры Лёнданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі навук
Катэгорыя:Прэзыдэнты Францускага фізычнага таварыства
Катэгорыя:Замежныя сябры Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Сябры Амэрыканскага філязофскага таварыства
Катэгорыя:Сябры Парыскага філяматычнага таварыства
Катэгорыя:Сябры Акадэміі Лінчэі
Катэгорыя:Сябры Прускай акадэміі навук
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі
Катэгорыя:Францускія нобэлеўскія ляўрэаты
Катэгорыя:Экспэрымэнтальныя фізыкі
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы кратэр на Марсе
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы кратэр на Месяцы
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід
Катэгорыя:Асобы, імёны якіх зьмешчаныя на Эйфэлевай вежы
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названыя адзінкі вымярэньня
Катэгорыя:Памерлі ў Атлянтычнай Люары
П’ер Кюры

**П’ер Кюры́** (; 1859—1906) — францускі навуковец-фізык, адзін зь першых дасьледчыкаў радыёактыўнасьці, чалец Францускай Акадэміі навук, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыцы (1903; разам са сваёй жонкай Марыяй Складоўскай-Кюры і Антуанам Бэкерэлем). Дачка П’ера і Марыі Кюры Ірэн Жаліё-Кюры таксама стала фізыкам і атрымала Нобэлеўскую прэмію ў галіне фізыкі.

## Навуковая дзейнасьць
Першы артыкул напісаў сумесна з прафэсарам Парыскага ўнівэрсытэту Дэзэнам у 1880 годзе. П’ер Кюры сфармуляваў шэраг ідэяў сымэтрыі. Ён сьцьвярджаў, што нельга разглядаць сымэтрыю якога-небудзь цела, ня ўлічваючы сымэтрыю навакольнага асяродзьдзя.

## Навуковыя дасягненьні
* Адкрыцьцё п’езаэлектрычнага эфэкту
* Адкрыцьцё палёну
* Адкрыцьцё раду

## Глядзіце таксама

* Кропка Кюры

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія фізыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі