Моўчадзь

**Мо́ўчадзь** — вёска ў Беларусі, на рацэ Моўчадзі. Цэнтар сельсавету Баранавіцкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 661 чалавек. Знаходзіцца за 33 км на паўночны захад ад Баранавічаў; на аўтамабільнай дарозе Баранавічы — Зьдзецел . Чыгуначная станцыя на лініі Баранавічы — Ліда (не займаецца прыёмам-адпраўкай грузаў, найбліжэйшая грузавая станцыя — Міцкевічы).

Моўчадзь — даўняе мястэчка гістарычнай Слонімшчыны (частка Наваградчыны).

## Назва
На думку навукоўцаў, тапонім Моўчадзь (як і адпаведны гідронім) мае балцкае паходжаньне або ўтварыўся ад асабістага імя.

Назва вёскі на іншых мовах: , , *[[ідыш]] Meitshet*.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Моўчадзь упамінаецца ў 1-й палове XV ст., калі тут заснавалі касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы. З 1486 году ў пісьмовых крыніцах паселішча значыцца як мястэчка Слонімскага павету, уладаньне вялікіх князёў.

У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у 1654 годзе Моўчадзь зруйнавалі маскоўскія захопнікі, па чым улады Рэчы Паспалітай вызвалілі яе ад падаткаў. У 1660-я гады маёнтак знаходзіўся ў валоданьні Халецкіх, у 1716—1770 гадох — Юдзіцкіх, пазьней — Тызэнгаўзаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Моўчадзь апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Слонімскім павеце. У 1860-я гады ў мястэчку было 127 двароў, дзеялі касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (ліквідаваны расейскімі ўладамі ў 1867 годзе) царква, капліца і 2 юдэйскія малітоўныя дамы, штогод праводзілася 4 кірмашы. У 1879 годзе адбыўся вялікі пажар, які зьнішчыў паселішча. На 1886 год тут было 45 двароў 2 царквы, 3 сынагогі, школа, бровар, торг у нядзелі, 4 кірмашы.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Моўчадзь занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Моўчадзь абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, у Баранавіцкі павет («падраён») Баранавіцкага раёну. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Моўчадзь апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Слонімскім, з 1926 году — у Баранавіцкім павеце.

У 1939 годзе Моўчадзь увайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году стала цэнтрам сельсавету Гарадзішчанскага раёну, з 25 сьнежня 1962 году ў Баранавіцкім раёне. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1998 год тут было 369 двароў, на 1999 год — 348. У 2000-я гады Моўчадзь атрымала афіцыйны статус «аграгарадку».

У 2021 годзе памагатыя рэжыму Лукашэнкі разбурылі млын, помнік архітэктуры пачатку XX стагодзьдзя.


Maŭčadzkaja synagoga. Маўчадзкая сынагога (1915).jpg|Панарама, 1915 г.
Moŭčadź, Kaleśnickaja. Моўчадзь, Калесьніцкая (1917).jpg|Панарама, 1917 г.
Moŭčadź. Моўчадзь (1917).jpg|Панарама, 1917 г.
Moŭčadź, Trajecki. Моўчадзь, Траецкі (1915-18).jpg|Касьцёл, да 1918 г.


Moŭčadź, Kaleśnickaja, Pietrapaŭłaŭskaja. Моўчадзь, Калесьніцкая, Петрапаўлаўская (1915-18).jpg|Царква-мураўёўка, да 
Moŭčadź, Pietrapaŭłaŭskaja. Моўчадзь, Петрапаўлаўская (1915-18).jpg|Царква, да 1918 г.
Moŭčadź, Rynak. Моўчадзь, Рынак (1915-18).jpg|Рынак, да 1918 г.
Moŭčadź, Čyhunačnaja. Моўчадзь, Чыгуначная (1916).jpg|Станцыя, 1916 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1830 год — 363 муж., зь іх шляхты 6, духоўнага стану 2, мяшчанаў-юдэяў 183, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 169, жабракоў 3; 1865 год — 737 чал.; 1885 год — 1128 чал. (524 муж. і 604 жан.), зь іх 702 юдэі; 1886 год — 479 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1921 год — 1483 чал.; 1998 год — 882 чал.; 1999 год — 870 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 661 чал.

### Інфраструктура
У Моўчадзі працуюць сярэдняя школа, школа-інтэрнат, дашкольная ўстанова, лякарня.

У 1990-я гады ў вёсцы збудавалі новы касьцёл.

## Забудова
### Вуліцы і пляцы

З урбананімічнай спадчыны Моўчадзі да нашага часу гістарычную назву захавала толькі Слонімская вуліца. Гістарычны Рынак цяпер ня мае афіцыйнай назвы. Таксама ў мястэчку існавалі вуліцы Рыбацкая і Юрздыка.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Карчма (канец ХІХ ст.)
* Могілкі юдэйскія
* Сынагога (канец ХІХ ст.)
* Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (1869—1873; мураўёўка)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы
* Млын (пачатак ХХ ст.)

## Галерэя

Моўчадзь. Карчма (07).jpg|Царква
Маўчадскія замалёўкі (02).jpg|Млын
Моўчадзь. Карчма (01).jpg|Старая камяніца
Jewish cemetery Moŭčadź Bielarus 05 04 2009 DSC00306.jpg|Могілкі юдэйскія


## Асобы
* Аляксандар Данілевіч (1877—1949) — пэдагог, публіцыст, матэматык

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Моўчадзь, Radzima.org
* Моўчадзь, Глёбус Беларусі
* Успаміны маўчадзкіх габрэяў
* Відэаролік на www.youtube.com

Катэгорыя:Моўчадзь