open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Асіна

**Асіна** (; інш. назвы **Асіна звычайная**, **Таполя дрыжачая**) — лістападнае дрэва роду таполя сямейства вярбовых.

## Батанічнае апісаньне

Дрэва вышынёй да 30 м.
Ствол прамы, шаравата-зялёны.
Крона невялікая, рыхлая.
Лісьце круглаватае, цьвёрдае, зубчастае, на доўгіх, сьціснутых чаранках.
Кветкі ў паніклых цыліндрычных каташках.

Асіна — хуткарослая лясная парода. Жыве да 150 і больш гадоў.

## Распаўсюджаньне
Пашырана па ўсёй Беларусі, утварае асінавыя лясы, маецца некалькі ўнутрывідавых форм. Асіньнікі растуць пераважна на багатых супясчаных і сугліністых глебах, часта на месцы зьведзеных яловых або дубовых лясоў. Квітнее асіна ў красавіку.

## Выкарыстаньне
Выкарыстоўваюць для азеляненьня населеных пунктаў як хуткарослае дрэва.
Кару ўжываюць для вырабу скуры. Яна таксама служыць для атрыманьня жоўтай і зялёнай фарбы.
З кветак асіны пчолы зьбіраюць пылок, а з пупышак — клей, які перапрацоўваюць у пропаліс.

Асіна ідзе на пабудову хат, выкарыстоўваецца як дахавы матэрыял, пры вытворчасьці фанэры, цэлюлёзы, запалак, тары.

Малады парасьнік зьяўляецца зімовым кормам для ласёў, аленяў, зайцаў і іншых млекакормячых.

Пупышкі й лісьце асіны выкарыстоўваюцца ў мэдыцыне, драўніна ідзе на розныя вырабы, напрыклад, на запалкі.

## Родныя вобразы
* Сырая асіна вельмі кепска гарыць, дровы з асіны не  цаніліся. Затое яе драўніна не гніе; гэта выпрацавала прымхлівае да яе стаўленьне, уключэньне ў матэрыялы для магічных дзеяньняў, як, напрыклад, забіваньне асінавага калка ў магілу нябожчыка, які блукае непрыкаяны па начох, ды інш.
* Вонкавая рыса асіны — яе трапяткое лісьце — спарадзіла этыялягічны міт на хрысьціянскай аснове. Паводле яго, асіна спала, калі на ёй павесіўся Юда, усьвядоміўшы сваё жахлівае здрадніцтва. Прачнуўшыся, асіна вельмі спужалася вісельніка, затрэслася ад страху, і з тае пары лісьце на ёй трапечацца нават бяз ветру
* У фальклоры вогнішча з асінавых дроў — надзейны ачышчальны сродак ад усялякай нечысьці

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Вярбовыя
Таполя

**Таполя** () — род лістападных дрэў сямейства вярбовых.

## Батанічнае апісаньне

Дрэвы вышынёй да 40 м, дыямэтрам да 2 м.
Крона шатрападобная, яйкападобная або пірамідальная.
Лісьце шырокае, чаранковае, лянцэтнае, рамбічнае або дэльтападобнае.
Кветкі ў зьвіслых цыліндрычных каташках, ветраапыляльныя.
Плод — каробачка.

Сьвятлалюбныя, хуткарослыя, газа- і дымаўстойлівыя дрэвы.

## Распаўсюджаньне
На Беларусі распаўсюджаны таполя белая, або серабрыстая, ясакар і асіна. Растуць у далінах рэк, у лясах, хмызьняках; вырошчваюцца як дэкаратыўныя. Квітнеюць у красавіку-маі.

У садох і парках больш за 10 інтрадукаваных відаў. Найбольш пашыраны таполі канадзкая, пірамідальная, ляўралістая, бальзамічная, Сімана, або кітайская, валасістаплодная.

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Вярбовыя
Ліс (герб)

**Ліс**, **Мзура** ()&nbsp;— шляхецкі герб. Яго выкарыстоўвалі больш як 200 родаў Беларусі, Летувы, Украіны і Польшчы. Вядомы з пачатку XIII стагодзьдзя, у Вялікім Княстве&nbsp;— пасьля Гарадзельскай уніі 1413 року.

Сярод родаў, якія карысталіся рознымі адменамі гербу «Ліс», Сапегі і Ваньковічы.

## Апісаньне
У чырвоным полі срэбная, двойчы перакрыжаваная страла. Кляйнот&nbsp;— над верхам кароны верхняя палова чырвонай лісіцы.

### Варыянты

* Ліс I: у чырвоным полі — срэбная страла без апярэньня, двойчы перакрыжаваная. Кляйнот — палова чырвонай лісіцы. Чырвона-срэбная .
* Ліс II: страла мае залаты колер.
* Ліс III: срэбная страла перакрыжаваная два з паловай разы (бяз правага ніжняга ramienia); другая папярочная бэлька даўжэйшая за астатнія.
* Ліс IV: страла перакрыжаваная адзін раз. Кляйнот — тры страусіныя пер’і.
* Ліс V: страла перакрыжаваная тройчы, канцы папярочных бэлек пашыраюцца да нізу. Кляйнот — тры страусіныя пер’і.
* Ліс VI: страла перакрыжаваная двойчы, у навершы княская мітра.
* Ліс VII: у чырвоным полі, na barku срэбнай падкова — двойчы перакрыжаваная срэбная страла. Кляйнот — срэбны лебедзь.
* Ліс VIII: страла перакрыжаваная зьнізу (зь пячаткі 1282).
* Ліс IX: страла na opak, перакрыжаваная адзін раз, без апярэньня.
* Ліс X: rogacina na opak, двойчы перакрыжаваная, ніжняя перакладзіна даўжэйшая.

## Зьяўленьне
Паводле легенды, у 1058 року Казімер Справядлівы ў пагоні за літвінамі і яцьвягамі, што пустошылі край, дайшоў да Сахачава. Высланы на выведку атрад жаўнераў на чале з рыцарам з роду Лісаў натрапіў на вялікі атрад непрыяцеля. Спрабуючы паклікаць на дапамогу, рыцар стрэліў высока ўгору падпаленай стралою. Неўзабаве падышло падмацаваньне, і атакаваны з двух бакоў праціўнік быў лёгка пераможаны.

Удзячны Казімер у памяць пададзенага сігналу пра дапамогу надаў рыцару герб са стралой у тарчы. Ягоны родавы знак — ліс — быў зьмешчаны ў кляйноце.

## Вонкавыя спасылкі
* Гербы беларускае шляхты Герб Ліс, адмены, роды, што скарыстаюць 
* Гісторыя Пінска
* Польские гербы

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі
Ійёкі

**Ійёкі** () — рака ў Фінляндыі.

Бярэ пачатак з возера Іярві, у Куoсама, упадае ў Батнічны заліў Балтыйскага мора. 
На рацэ сустракаюцца некалькі вялікіх парогаў. Вясною, выходзіць з сваіх берагоў, ствараючы павадкі.

Даўжыня ракі 370 км. Плошча басейна — 14191 км².

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Фінляндыі
Батнічная затока

**Батні́чная затока** (, ) — затока ў паўночнай частцы Балтыйскага мора, знаходзіцца паміж заходнім узьбярэжжам Фінляндыі, усходнім узьбярэжжам Швэцыі і Аляндзкімі астравамі.

## Глядзіце таксама
* Калікс Эльв

Катэгорыя:Затокі Швэцыі
Катэгорыя:Затокі Фінляндыі
Катэгорыя:Балтыйскае мора
Калікс Эльв

**Калікс Эльв** () — рака на поўначы Швэцыі.

Даўжыня ракі — 450 км, плошча басэйна 18 тыс. кв. км. Калікс Эльв бярэ свой пачатак на схілах гары Кебнэкайсэ і працякае ва ўсходнім кірунку да Батнічнага заліва. У верхнім цячэньні маюцца вадаспады і шматлікія азёры. Замярзае зь лістапада па травень.

На Калікс Эльв знаходзіцца ГЭС. Акрамя таго, рака ўяўляе цікавасьць для воднага турызму.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Швэцыі
Іль

**Іль** () — рака ў Францыі.

Знаходзіцца на паўночным усходзе Францыі. Іль зьяўляецца адным зь левых прытокаў Райну. Выток знаходзіцца ў гарах Юра Францыі, працякае праз Эльзас.

Рака Іль зь зімовым паводкам, са сьнежня па сакавік уключна максымум у студзені-лютым. Самы нізкі ўзровень вады ў рацэ летам, у пэрыяд зь ліпеня па верасень уключна. Яна цячэ ў цэлым ў кірунку на поўнач-паўночны ўсход.

Даўжыня 223 км. Плошча басэйна 4760,5 км².

Катэгорыя:Рэкі Францыі
Ільмэн’ёкі

**Ільмэн’ёкі** () — рака ў Фінляндыі, Лахдэнпохскім раёне Карэліі і Выбарскім і Прыазёрскім раёнах Ленінградзкай вобласьці. У ніжняй частцы рака носіць назву Бегуноўка. Бярэ пачатак у Фінляндыі ў невялікім возеры недалёка ад расейска-фінскай мяжы. Далей цячэ на паўднёвы ўсход, утвараючы мяжу паміж Карэліяй і Ленінградзкай вобласьцю. Затым, перасякаючы чыгуначную лінію Хійтала — Ояярві недалёка ад а. п. Пукініемі, рака цячэ па тэрыторыі Прыазёрскага раёна Ленінградзкай вобласьці.

Катэгорыя:Рэкі Фінляндыі
Авэ (рака)

**Авэ** (партугал.: Rio Ave) — рака ў Партугаліі.

Яна бярэ свой пачатак у Сэра-да-Кабрэйра, муніцыпалітэце Віейра-ду-Мінью на вышыні 1200 м. Даўжыня — 85 км, упадае ў Атлянтычны акіян, на поўдзень ад Віла-ду-Кондэ. Плошча басэйна каля 1390 км ². Мае шэраг прытокаў. На 2010 год рака ў выніку скіду прамысловых сьцёкаў стала моцна забруджанай.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Партугаліі
Ада (рака)

**Ада** () — рака на поўначы Італіі, левы прыток ракі По. Даўжыня 313 км, плошча басэйна амаль 8 тыс. км ². Бярэ пачатак з возера Канкан ў Рэційскіх Альпах на паўднёвым схіле Вормскага ланцуга на захад ад Артлерскагахрыбта, каля Тырольскай граніцы; ўтварае на працягу 15 км вадаскат вышынёй 754 м.

У вярхоўі цячэ па трогавай даліне Вальцеліна; ў Тэгліі паварочвае на захад, працякае Лага-ды-Мецола і праз возера Кома, утварае на сваім шляху Ляга-ды-Альгіната. Далей праходзіць перадгор’і Лямбардзкіх Перадальпаў і цячэ па Лямбардзкай нізіне (дзе на працягу каля 124 км зьяўляецца суднаходнай). Упадае ў раку По ля Рэціна.

Сярэдні расход вады каля 187 м³/сек ў ніжнім цячэньні. На рацэ маецца ГЭС.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Італіі
Альзэт

**Альзэт** (, , ) — рака, якая працякае ў Францыі і Люксэмбургу. Даўжыня — 73 км. Вышыня вытока 305 м ўпадае ў Заўэр, паблізу гораду Этэльбрук. Зьяўляецца правым прытокам дадзенай ракі. Плошча басэйна каля 1173 км².

Катэгорыя:Рэкі Люксэмбургу
Катэгорыя:Рэкі Францыі
Злучаныя Штаты Польшчы

**Злучаныя Штаты Польшчы** () — нязьдзейсьнены палітычны канцэпт адраджэньня незалежнай польскай дзяржавы. Стварыў яго польскі палітык Ігнацы Ян Падэрэўскі, які ўпершыню абвясьціў яго 11 студзеня 1917 году ў Мэмарыяле да прэзыдэнта ЗША Томаса Ўудра Ўілсана.

Тэрыторыя Злучаных Штатаў Польшчы мела ахопліваць большасьць тэрыторыі Рэчы Паспалітай да яе падзелаў, а таксама Цешынскае княства, Апольскую Сылезыю, Усходнюю Прусію і паветы: сыцоўскі і намыслоўскі на Ніжнай Сылезыі. Кіраўніком дзяржавы быў бы прэзыдэнт, які адначасова атрымаў бы тытул караля Польшчы, Літвы, Палесься і Галіччыны.

У склад Злучаных Штатаў Польшчы ўваходзілі б краіны зь вялікай аўтаноміяй:

* Каралеўства Польшчы
* Каралеўства Літвы
* Каралеўства Палесься
* Каралеўства Галіччыны

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Выдубічы (станцыя мэтро)

**Выдубічы** () — станцыя Кіеўскага мэтрапалітэну, разьмешчаная на Сырэцка-Пячэрскай лініі. Адкрытая 30 сьнежня 1991 году.

## Галерэя

Vydubychi metro station Kiev 2010 02.jpg
Vydubychi metro station Kiev 2010 03.jpg
Vydubychi metro station Kiev 2010 04.jpg
Vydubychi metro station Kiev 2010 042.jpg


## Глядзіце таксама
* Сьпіс станцыяў Кіеўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:Сырэцка-Пячэрская лінія Кіеўскага мэтрапалітэну
Пячэрская (станцыя мэтро)

**Пячэрская** () — станцыя Кіеўскага мэтрапалітэну, разьмешчаная на Сырэцка-Пячэрскай лініі. Адкрытая 27 сьнежня 1997 году.

## Галерэя

Pecherska metro station Kiev 2010 05.jpg
Pecherska metro station Kiev 2010 02.jpg
Pecherska metro station Kiev 2010 04.jpg
Pecherska metro station Kiev 2010 07.jpg


## Глядзіце таксама
* Сьпіс станцыяў Кіеўскага мэтрапалітэну

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:Сырэцка-Пячэрская лінія Кіеўскага мэтрапалітэну
Клоўская (станцыя мэтро)

**Клоўская** () — станцыя Кіеўскага мэтрапалітэну, разьмешчаная на Сырэцка-Пячэрскай лініі. Адкрытая 31 сьнежня 1989 году.

## Галерэя

Klovska metro station Kiev 2010 05.jpg
Klovska metro station Kiev 2010 02.jpg
Klovska metro station Kiev 2010 03.jpg
Klovska metro station Kiev 2010 06.jpg


## Глядзіце таксама
* Сьпіс станцыяў Кіеўскага мэтрапалітэну

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:Сырэцка-Пячэрская лінія Кіеўскага мэтрапалітэну
Дарагожычы (станцыя мэтро)

**Дарагожычы** () — станцыя Кіеўскага мэтрапалітэну, разьмешчаная на Сырэцка-Пячэрскай лініі. Адкрытая 30 сакавіка 2000 году.

## Галерэя

Dorohozhychi metro station Kiev 2010 06.jpg
Dorohozhychi metro station Kiev 2010 02.jpg
Dorohozhychi metro station Kiev 2010 03.jpg
Dorohozhychi metro station Kiev 2010 08.jpg


Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:Сырэцка-Пячэрская лінія Кіеўскага мэтрапалітэну
Сырэц (станцыя мэтро)

**Сырэц** () — станцыя Кіеўскага мэтрапалітэну, разьмешчаная на Сырэцка-Пячэрскай лініі. Адкрытая 14 кастрычніка 2004 году.

## Галерэя

Syrets metro station Kiev 2010 02.jpg
Syrets metro station Kiev 2010 03.jpg
Syrets metro station Kiev 2010 08.jpg
Syrets metro station Kiev 2010 04.jpg


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:Сырэцка-Пячэрская лінія Кіеўскага мэтрапалітэну
Аляксандар Атрошчанкаў

**Аляксандар Атрошчанкаў** (нарадзіўся 22 сакавіка 1981, Менск) — беларускі грамадзкі актывіст, журналіст, фігурант «справы 19 сьнежня», вязень сумленьня паводле арганізацыі Amnesty International.

## Адукацыя
Навучаўся на факультэце міжнародных зносінаў у Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, быў выключаны за палітычную дзейнасьць. Студэнт Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту па спэцыяльнасьці «міжнароднае права».

## Дзейнасьць
Ад 2000 году карэспандэнт сайту Хартыя'97. У сакавіку 2000 падчас сьвяткаваньня Дня Волі схоплены людзьмі ў масках ў раёне плошчы Якуба Коласа. Яго запхнулі ў міліцэйскую машыну, потым у аўтазак і каля 40 хвілін вазілі, жартуючы, што вязуць у Курапаты на расстрэл. Выкінулі ў сьнег за 15 кілямэтраў ад Менску. У 2001—2006 сябар арганізацыі «Зубр», браў удзел у яе акцыях. Ад 2008 прэс-сакратар грамадзянскай кампаніі «Эўрапейская Беларусь». 12 чэрвеня 2008 асуджаны да 15 сутак арышту.

Падчас выбараў 2010 прэсавы сакратар штаба кандыдата ў прэзыдэнты Андрэя Саньнікава. 19 сьнежня 2010 удзельнік акцыі пратэсту апазыцыі ў якасьці журналіста летувіскага парталу DELFI. 20 сьнежня 2010 затрыманы ў сябе дома. Зьмешчаны ў СІЗА КДБ, абвінавачаны па артыкуле 293 КК Беларусь — удзел у масавых беспарадках. Па сьведчаньнях жонкі, падчас знаходжаньня ў турме быў катаваны.

2 сакавіка 2011 асуджаны Фрунзэнскім судам Менску (судзьдзя Тацяна Чаркас) да 4 гадоў зьняволеньня ў калёніі ўзмоцненага рэжыму.

Памілаваны Лукашэнка 14 верасьня 2011 году, разам з адзінаццацю іншымі ўдзельнікамі падзеяў на Плошчы, якія не пісалі прашэньня.

## Сям’я
Жанаты, жонка — Дар’я.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфічныя звесткі абвінавачаных і падазраваных па крымінальнай справе аб масавых беспарадках
* Партрэт на фоне кратаў: Алесь Атрошчанкаў

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Фігуранты справы аб масавых беспарадках 19 сьнежня 2010 году
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія вязьні сумленьня паводле „Міжнароднай амністыі“
Катастрофа Іл-76 у Магадышу (23 сакавіка 2007)

**Катастро́фа Іл-76 у Магады́шу** (23 сакавіка 2007) у Самалі, зьбіты самалёт Іл-76 беларускай авіякампаніі «Трансавіяэкспарт». Загінулі 11 лётчыкаў і авіятэхнікаў, якія дэмантавалі авіяцыйнае абсталяваньне Іл-76, абстралянага 9 сакавіка.

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка памяці экіпажу Іл-76 EW 78849 і авіятэхнікаў кампаніі «Трансавіяэкспарт»

Катэгорыя:Авіякатастрофы з Іл-76
Катэгорыя:Авіякатастрофы 2007 году
Катэгорыя:Авіякатастрофы ў Самалі
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты ў 2007 годзе
Катэгорыя:2007 год у Самалі
Катэгорыя:Зьбітыя пасажырскія самалёты
Катэгорыя:Гісторыя Магадышу
Катэгорыя:вайна ў Самалі (2006—2009)
Катэгорыя:Беларусы, забітыя за мяжой
Попельная сямішчэлепавая акула

**По́пельная сямішчэлепавая аку́ла** () шырока распаўсюджаная ўздоўж абодвух берагоў Атлянтычнага акіяна (Міжземнае мора, Гішпанія, Паўночная Афрыка, Куба), у Паўднёвай Афрыцы, Аўстраліі і Японіі.

Сустракаецца акула ад прыбярэжнага мелкаводзьдзя да глыбіні каля 500 м.

Катэгорыя:Акулы
Аколава

**Ако́лава** — вёска ў Шашкоўскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 2010 год — 8 чалавек
* 1999 год — 16 чалавек

## Карысныя выкапні
Радовішча жалезнай руды.

## Крыніцы

Катэгорыя:Шашкоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Каракарум

**Каракару́м** — горная сыстэма ў Цэнтральнай Азіі. Ахоплівае межы Пакістану, Кітаю і Індыі. Даўжынёю складае 500 км. Найвышэйшы пункт — Чагары. Характэрныя паралельныя хрыбты з абрывістымі градамі. Месьціцца на паўночны ўсход ад заходніх хрыбтоў Гімалаяў, паміж 34,5° і 36,5° паўночнай шыраты і 73,5° і 81° усходняй даўгаты. Назва Каракарум на цюркскіх мовах азначае «чорны жвір», бо большая частка ягоных ледавікоў пакрытая друзам.

## Геалёгія
Каракарум і Гімалаі важныя для навукоўцаў зь некалькіх чыньнікаў. Гэта адныя з самых геалягічна актыўных тэрытарыяльных зонаў у сьвеце, на мяжы кантынэнтаў, якія сутыкаюцца паміж сабою. Такім чынам, яны важныя ў вывучэньні тэктонікі пліт.

Горныя ледавікі служаць індыкатарамі зьмены клімату, прасоўваючыся і адступаючы ў адказ на працяглыя зьмены тэмпэратуры і колькасьці ападкаў. Гэтыя велізарныя арэалы, магчыма, нават выклікалі зьмяненьне клімату. У Каракаруме выяўленыя паклады золата, бэрылю, малібдэну, серкі, а таксама маюцца крыніцы мінэральнай вады.

Заходняя частка, якую часам называюць Мустаг, менш пакручастая, чым усходняя частка, і ўтварае вялізнае ўзвышша, ад якога адыходзяць многія хрыбты Азіі. На поўнач ад Каракарума ляжыць ўсходні кітайскі Туркестан, а праз Каракарумскі перацяг (5654 м) паміж гарадамі Лег у Ладакгу і Хатан праходзіць шлях зь Індыі ва ўсходні Туркестан. У 1979 годзе праз Каракарум была пабудаваная Каракарумская шаша, якая злучыла кітайскі горад Кашгар з горадам Гасанабдал у Пакістане.

Сярэдняя вышыня хрыбта значна перавышае 6000 мэтраў, а галоўная вяршыня Каракарума Чагары з вышынёю 8611 мэтраў ёсьць другой паводле вышыні на Зямлі, саступаючы толькі Эвэрэсту ў цэнтральных Гімалаях.

## Вонкавыя спасылкі
* Каракарум. Encyclopædia Britannica.

Катэгорыя:Горныя сыстэмы Азіі
Чагары

**Чагары́** — гара ў горнай сыстэме Каракарум, а таксама ейны найвышэйшы пункт. Вышыня 8611 м. Уваходзіць у пералік гор-васьмітысячнікаў. Вышынёю гэта другая гара на Зямлі пасьля Эвэрэсту. Часткова месьціцца ў рэгіёне Гілгіт-Балтыстан у Кашміры, які знаходзіцца пад кіраваньнем Пакістану, і часткова на Транскаракарумскім тракте, кіраваным Кітаем, у Ташкурган-Таджыцкім аўтаномным павеце. Зь пяці самых высокіх гор у сьвеце Чагары доўгі час была найбольш сьмяротнай. Гэтак, да 2021 году на гары паміраў прыкладна адзін чалавек з кожных чатырох, хто дасягнуў вяршыні. Па павелічэньні колькасьці пасьпяховых спробаў, у жніўні 2023 году, блізу 800 чалавек узышлі на вяршыню, прычым 96 чалавек загінулі падчас спробы ўзыходжаньня на яе.

Большасьць узыходжаньняў робіцца ў ліпені і жніўні, звычайна ў самы цёплы час году. У студзені 2021 году гара стала апошнім васьмітысячнікам, вяршыню якога зімою скарыла каманда нэпальскіх альпіністаў пад кіраўніцтвам Нірмала Пурджы і Мінгмы Г’ялджэ Шэрпа
. Усходні схіл гары застаецца нескораным, часткова празь небясьпеку, павязаную зь нестабільнасьцю лядовых і сьнежных утварэньняў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «K2». SummitPost.org.

Чагары
Катэгорыя:Найвышэйшыя пункты краінаў
Карабін

**Карабі́н** — у цяперашні час гэтым тэрмінам называюць скарочаныя вінтоўкі зь невялікай вагой.

**Аўтаматычныя карабіны** былі вынесеныя ў асобную клясу — штурмавых вінтовак (аўтаматаў).
Каралінум

**Каралінум** () —- сярэднявечны комплекс будынкаў Карлавага унівэрсытэта у Празе, заснаваны ў пачатку 14 стагодзьдзя. У цяперашні час у будынках разьмяшчаецца шэраг адміністрацыяў унівэрсытэту. Комплекс быў закладзены на аснове асабняка Яна Ротлева, які быў выкуплены Карлам IV для патрэбаў унівэрсытэту.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Прага
Катэгорыя:Архітэктура Чэхіі
Каралінгі

**Каралінгі** (, , , ) — каралеўская і імпэратарская дынастыя ў дзяржаве франкаў, а пасьля ейнага распаду — у Заходне-Франкскім каралеўстве, ва Ўсходне-Франкскім каралеўстве, у Італіі і ў некаторых дробных дзяржавах.

Катэгорыя:Імпэратары Сьвятой Рымскай імпэрыі
Каралавае мора

**Кара́лавае мо́ра** - мора Ціхага акіяна, якое ляжыць паміж берагоў Аўстраліі, Новай Гвінэі і Новай Каледоніі. Плошча паверхні - 4068 тыс. км². Максымальная глыбіня 9174 м. Мае шматлікія каралавыя рыфы і выспы, такія як астравы Ўіліс, Трэгрос, Бамптон, Чэстэрфілд. Адным з найбольш вядомых рыфаў зьяўляецца Вялікі бар’ерны рыф, самы вялікі каралавы рыф у сьвеце.

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Караляс Папуліяс

**Ка́раляс Папу́ліяс** (, 4 чэрвеня 1929 году — 26 сьнежня 2021) — грэцкі палітык, прэзыдэнт Грэцыі з сакавіка 2005 году па 2015 гады. Актыўны ўдзельнік барацьбы супраць дыктатарскага рэжыму «чорных палкоўнікаў» 1967—1974 гадоў, блізкі паплечнік Андрэаса Папандрэў. У 1985—1989 і 1993—1996 займаў пасаду міністра замежных справаў Грэцыі.

У 2005 годзе Караляс Папуліяс зьмяніў Канстантынаса Стэфанопуляса на пасадзе прэзыдэнта краіны. 3 лютага 2010 году парлямэнт Грэцыі пераабраў Караляса Папуліяса на другі прэзыдэнцкі тэрмін; за пераабраньне прагаласавалі 266 дэпутатаў з 298 прысутных.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце прэзыдэнта Грэцыі.

Катэгорыя:Прэзыдэнты Грэцыі
Катэгорыя:Выпускнікі Мілянскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Атэнскага ўнівэрсытэту
Каралеўскі грыф

**Каралеўскі грыф** (*Sarcoramphus papa*) — найбольш стракатаафарбаваны від зь сямейства амэрыканскіх грыфаў (*Cathartidae*). Сустракаецца ў Паўднёвай Амэрыцы і зьяўляецца адзіным відам ў родзе *Sarcoramphus*. Назва гэтага віду паходзіць ад таго, што ў паядынках зь іншымі грыфамі за падалку ён, як правіла, аказваецца пераможцам. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Буслападобныя
Каралеўская кобра

**Каралеўская Кобра** або **Гамадрыяд** (*Ophiophagus hannah*) — найбуйнейшая атрутная зьмяя сьвету, валодае найбольшай даўжынёй сярод ядавітых зьмей. Асобныя экземпляры дасягаюць даўжыні 5,5 м, хаця сярэднія памеры дарослай кобры 3-4 метры.

Працягласць жыцьця больш за 30 гадоў. Расьце на працягу ўсяго жыцьця.

Нягледзячы на назву, каралеўская нобра не адносіцца да роду сапраўдных кобраў, яе вылучаюць ў самастойны род *Ophiophagus*.

Катэгорыя:Зьмеі
Карантанія

**Каранта́нія** () — адна з найстаражытных славянскіх дзяржаваў, узьніклая ў пачатку VII стагодзьдзя на тэрыторыі Карынтыі, Штырыі і Славеніі. Дзяржава праіснавала каля трохсот гадоў, пакуль ня была ўключана ў склад Каралінскай імпэрыі. Славянскае насельніцтва Карантаніі (карантанцы) зьяўляецца родапачынальнікамі сучасных славенцаў.

## Вонкавыя спасылкі
* The Ducal Coronation

Катэгорыя:Сярэднявечная Славенія
Катэгорыя:Сярэднявечная Аўстрыя
Катэгорыя:Колішнія славянскія дзяржавы
Катэгорыя:Раньняе Сярэднявечча паводле краінаў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 650-я гады
Катэгорыя:Зьніклі ў 828 годзе
Караткавухі скакунчык

**Караткавухі скакунчык** (*Macroscelides proboscideus*) — афрыканскі сысун зь сямейства скакунчыкавых.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Скакунчыкі
Кардыльеры

**Кардылье́ры** ці **Паўночнаамэрыка́нскія Кардылье́ры** — горная сыстэма ў Паўночнай Амэрыцы. Уважаецца найдаўжэйшай горнай сыстэмай на Зямлі, маючы даўжынёю 7000 км. Яна цягнецца ўздоўж заходніх ускраін Паўночнай і Паўднёвай Амэрыкі. Найвышэйшым пунктам ёсьць гара Мак-Кінлі. Праз сваю працягласьць Кардыльеры цягнуцца праз Канаду, ЗША, Мэксыку, краіны Цэнтральнай Амэрыкі, Вэнэсуэлу, Калюмбію, Эквадор, Пэру, Балівію, Аргентыну і Чылі.

## Глядзіце таксама
* Анды (Паўднёваамэрыканскія Кардыльеры).
* Блэкбэрн (гара)
* Логан (гара)
* Ўітні (гара)

Катэгорыя:Горныя сыстэмы Паўночнай Амэрыкі
Ўітні (гара)

**Ўітні** — гара ў хрыбце Сьера-Нэвада горнай сыстэмы Кардыльераў. Вышыня 4418 мэтраў.

## Літаратура

* Steve Roper, *The Climber's Guide to the High Sierra* (Sierra Club Books, 1976) ISBN 0-87156-147-6

Катэгорыя:Горныя вяршыні Зямлі
Карл III Тоўсты

**Карл III Тоўсты** (, ; 13 чэрвеня 839 — 13 студзеня 888) — кароль Усходне-Франскага каралеўства ў 876—887 гадах (да 882 году кароль алеманаў і Рэцыі), кароль Заходне-Франскага каралеўства ў 884—887, кароль Італіі ў 879—887, кароль Лятарынгіі (Карл II) у 882]887, франскі імпэратар у 881—887 гадах, малодшы з трох сыноў Людовіка Нямецкага, караля Ўсходне-Франскага каралеўства і Эмы Баварскай, з роду Вэльфаў. З 862 году быў жанаты на Рыхардзе, дачцэ графа Эрхангера, прадстаўніка дома Алахолфінгераў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Каралінгі
Карл І (кароль ангельскі)

**Карл I** (, 19 лістапада 1600 — 30 студзеня 1649, Лёндан) — кароль Англii, Шатландыі і Ірландыі з 27 сакавіка 1625. З дынастыі Сьцюартаў. Яго палітыка абсалютызму і царкоўныя рэформы выклікалі паўстанні ў Шатландыі і Ірландыі і англiйскую рэвалюцыю. У ходзе грамадзянскіх войнаў Карл I пацярпеў паразу, быў аддадзены суду парламенту і пакараны 30 студзеня 1649 г. ў Лондане.

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралі Ангельшчыны
Карл Нэсэльродэ

**Карл Васілевіч Нэсэльродэ** ( — () — дзяржаўны дзяяч Расейскай імпэрыі, граф, міністар замежных справаў (кіраўнік замежнай калегіі) з 1814 па 1856 год, з 1844 — дзяржаўны канцлер.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Палітыкі Расейскай імпэрыі
Карл Валюа

**Карл дэ Валюа**, **Карл Безьзямельны, Караль Валезыюш** (; 12 сакавіка 1270 — 16 сьнежня 1325) — граф дэ Валюа (1286—1325), граф Алянсонскі, граф Шартрскі, граф Анжуйскі (1290—1325), граф дзю Мэн (Карл III, 1290—1325) — тытулярны імпэратар Лацінскай імпэрыі, тытулярны кароль Арагону, сын Піліпа III адважнага і яго першай жонкі Ізабэлы Арагонскай. Брат караля Францыі Філіпа IV Прыгожага. Заснавальнік дома Валюа.

## Вонкавыя спасылкі

Карл
Катэгорыя:Графы Анжуйскія
Карлё Гальдоні

**Карлё Гальдоні ** (; 25 лютага 1707, Вэнэцыя — 6 лютага 1793, Парыж) — выбітны вэнэцыянскі драматург.

Карлё Гальдоні пазнаёміўся з мастацтвам яшчэ дзіцем у доме свайго дзеда — вялікага аматара тэатра. Вывучаючы па загаду бацькі мэдыцыну, ён больш чытаў Пляўта, Тэрэнцыюса, Арыстафана, Мэнандра, а разам з тым і старанна наведваў тэатар, вадзіў кампаніі амаль выключна з акторамі і акторкамі. Саступаючы ягонай просьбе, бацька дазволіў яму зьмяніць факультэт. Спачатку ў Вэнэцыі, затым у Павіі Гальдоні займаўся юрыдычнымі навукамі, але значна больш старанна знаёміўся ​​з драматычнай літаратурай наогул і італьянскай у прыватнасьці, прычым з жалем заўважаў у апошняй адсутнасьць чаго-небудзь вартага ўвагі й, нягледзячы на свае 16 гадоў, задумаў рэформу ў гэтай галіне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія Гальдоні ў каталічнай энцыкляпэдыі

Катэгорыя:Італьянскія драматургі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вэнэцыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1707 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 25 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі ў 1793 годзе
Катэгорыя:Памерлі 6 лютага
Карл Лібкнэхт

**Карл Лі́бкнэхт ** (; 13 жніўня 1871, Ляйпцыг — 15 студзеня 1919, Бэрлін) — дзяяч нямецкага і міжнароднага руху працоўных, адзін з заснавальнікаў Камуністычнай партыі Нямеччыны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія палітыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 13 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1871 годзе
Катэгорыя:Памерлі 15 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1919 годзе
Камуністычная партыя Нямеччыны

**Камуністы́чная па́ртыя Няме́ччыны**, **КПН** (, *KPD*) — буйная палтітычная партыя ў Нямеччыне паміж 1919 і 1933. У пасляваенны пэрыяд з рэштак КПГ у Заходняй Нямеччыны была заснавана камуністычная партыя з гэтай жа назвай.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Палітычныя партыі Нямеччыны
Карл Попэр

**Карл Ра́ймунд По́пэр** (; 28 ліпеня 1902 — 17 верасьня 1994) — аўстрыйска-брытанскі філёзаф, акадэмік. Меў шляхецкі чын Вялікабрытаніі. Адзін з найбольш уплывовых філёзафаў навукі ХХ стагодзьдзя, зрабіў унёсак у філязофію навукі. Попэр вядомы сваёй адмовай ад клясычных індуктывісцкіх поглядаў на навуковы мэтад на карысьць эмпірычнага зьняпраўджаньня. Паводле Попэра, тэорыю ў эмпірычных навуках нельга ніколі даказаць, але яе можна сфальсіфікаваць, таму яе можна толькі выпрабаваць рашучымі экспэрымэнтамі. Такім чынам, прапанаваў тлумачэньне мэханізму разьвіцьця навукі праз дэдукцыйнае абвяржэньне. Попэр выступаў супраць клясычнага абгрунтавальнага ўяўленьня аб ведах, якое ён замяніў крытычным рацыяналізмам, а менавіта першай нефундамэнталісцкай філязофіяй крытыкі ў гісторыі філязофіі.

У палітычным дыскурсе ён вядомы сваёй рашучай абаронай лібэральнай дэмакратыі і прынцыпаў сацыяльнай крытыкі, якія, на ягоную думку, робяць магчымым існаваньне квітнеючага адкрытага грамадзтва. Ягоныя палітычныя ідэі палягаюць на рацыяналізьме і гуманізьме Асьветніцтва. Попэр быў няўмольным праціўнікам таталітарызму, нацыяналізму, фашызму, рамантызму, калектывізму і іншых, на ягоную думку, рэакцыйных і нерацыянальных ідэяў, і лічыў сучасныя лібэральныя дэмакратыі найлепшым увасабленьнем адкрытага грамадзтва.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Ермаков, В. С. Справочник по истории философии: хронолог. персонифицир. — СПб., 2003. — С. 329.

Катэгорыя:Аўстрыйскія філёзафы
Карл Фабэржэ

**Пэ́тэр Карл Фабэржэ́** (, Санкт-Пецярбург — , Лязана) — расейскі ювэлір, заснавальнік сямейнай фірмы і дынастыі майстроў ювэлірнага мастацтва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ювэлірная справа
Караліны (Швэцыя)

**Караліны** () — назва вайскоўцаў швэдзкай арміі пры каралях Карле XI i Карле XII.

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20220204101220/https://karoliner.com/

Катэгорыя:Гісторыя Швэцыі
Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь

**Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь** — адзін з найвышэйшых судоў Беларусі, упершыню абраны 28 красавіка 1994 году. 

27 лістапада 1996 году па чарговым незаконным рэфэрэндуме рэжым Лукашэнкі разагнаў легітымны Канстытуцыйны суд Беларусі.

## Дзейнасьць
Складаецца з 12 судзьдзяў з тэрмінам паўнамоцтвам 11 рокаў; палову (у тым ліку старшыню — са згоды Савету Рэспублікі) прызначае прэзыдэнт, палову абірае Савет Рэспублікі (артыкул 116 Канстытуцыі).

Прапановы па праверцы канстытуцыйнасьці акту маюць права ўносіць у Канстытуцыйны Суд прэзыдэнт, Палата прадстаўнікоў або Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу, Вярхоўны суд, Вышэйшы гаспадарчы суд, Савет міністраў.

## Паўнамоцтвы
Паўнамоцтвамі суду зьяўляюцца:
* паданьне заключэньняў пра адпаведнасьць розных актаў вышэйстаячым нарматыўным дакумэнтам.
* паданьне заключэньняў пра факты сыстэматычнага або грубага парушэньня Палатай прадстаўнікоў ці Саветам Рэспублікі Канстытуцыі.
* абавязковы папярэдні кантроль канстытуцыйнасьці ўсіх законаў.

## Мінуўшчына
Створаны ў 1994 року. Падчас канстытуцыйнага крызісу 1996 року суд палічыў, што вынікі рэфэрэндуму пра зьмяненьне канстытуцыі ня будуць абавязковымі. Пасьля адхіленьня Віктара Ганчара з пасады кіраўніка Цэнтарвыбаркаму старшыня КС накіраваў прэзыдэнту зварот з патрабаваньнем скасаваць гэтае рашэньне. Пасьля рэфэрэндуму старшыня КС Валер Ціхіня падаў у адстаўку, матывуючы яе немагчымасьцю прымаць прысягу на новай канстытуцыі і нязгодай з палітыкай кіраўніцтва краіны. У 1997 року прэзыдэнт вызваліў з пасады судзьдзю Міхаіла Пастухова, спасылаючыся на сканчэньне тэрміну ягоных паўнамоцтваў у сувязі з увядзеньнем у дзеяньне новай канстытуцыі. Суды адмовіліся прымаць на разгляд скаргу Пастухова. У 2003 року Камітэт па правох чалавека ААН знайшоў у гэтай справе парушэньне артыкулу 25 Міжнароднага пакту па грамадзянскіх і палітычных правох у спалучэньні з артыкуламі 14 і 2.

За 2009—2013 гады Канстытуцыйны суд Беларусі ўхваліў 668 рашэньняў (у сярэднім па 133 за год). За 2013 год Канстытуцыйны суд праверыў 111 законаў на адпаведнасьць Канстытуцыі Беларусі. Таксама Суд атрымаў 827 зваротаў наконт удасканаленьня і тлумачэньня заканадаўства, выкананьня і тлумачэньня рашэньняў Канстытуцыйнага суду. Сярод іх быў 571 (69 %) пісьмовы зварот, 148 вусных (17,9 %) і 94 (11,4 %) электронныя.

### Старшыні суду
* Валеры Ціхіня — 1994—1996 рр.
* Рыгор Васілевіч — 1996 (в. а.) — 1997 (старшыня) — 2008 рр.
* Пётар Міклашэвіч — з 2008 р.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* *[[Рыгор Васілевіч|Василевич Г.]]* Конституционный Суд Республики Беларусь и его роль в становлении демократического, социального, правового государства, 2001 «Конституционное правосудие» № 4(14) 2001-1(15) 2002.
* 
* *[[Іван Пляхімовіч|Пляхимович И. И.]]* Комментарий к Конституции Республики Беларусь: в 2 т. — Минск: Амалфея, 2015. — Т. 2. — С. 526—614.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Караль Прозар

**Караль Прозар** (1759 — , Хвойнікі) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Абозны вялікі літоўскі (1787—1794), тытуляваў сябе графам на Хвойніках і Астраглядавічах (Оўруцкі павет у Рэчы Паспалітай, Рэчыцкі павет у Расейскай імпэрыі).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Прозараў гербу ўласнага, сын Юзэфа, ваяводы віцебскага.

Атрымаў выдатную адукацыю, актыўна ўдзельнічаў у палітычным жыцьці краіны. Займаў пасаду маршалака Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага (1787), потым быў абозным (генэрал-кватармайстрам). Ухваляў Канстытуцыю 3 траўня 1791.

Пры падрыхтоўцы паўстаньня (1794) сабраў на яго падтрымку каля мільёна злотых, прадаўшы пры гэтым частку сваіх уладаньняў. Атрымаў ад Т. Касьцюшкі прызначэньне на генэрал-маёра, начальніка ўзброеных сілаў ва Ўкраіне, Палесьсі, Падольлі і частцы Літвы, што адыйшла раней да Расейскай імпэрыі. Аднак з прычыны недасьведчанасьці ў вайсковай справе ня здолеў разгарнуць ваенных дзеяньняў, выехаў у Варшаву.

18 ліпеня 1794 атрымаў ад Т. Касьцюшкі прызначэньне на пасаду намесьніка радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і паўнамоцнага прадстаўніка пры ўсіх дывізіях войска Вялікага Княства Літоўскага (яму падпаракоўвалася Цэнтральная дэпутацыя Вялікага Княства Літоўскага). Выехаў у Вільню, па здушэньні паўстаньня ў эміграцыі.

Па атрыманьні амністыі вярнуўся ў Хвойнікі (1802). У 1812 падтрымаў Напалеона, увайшоў у Часовы ўрад Вялікага Княства Літоўскага (старшыня Скарбовага камітэту). Да 1814 у эміграцыі.

3 1821 у Патрыятычным таварыстве, сябра правінцыйнага камітэту Літвы. У 1826 расейскія ўлады арыштавалі К. Прозара ў справе дзекабрыстаў і зьмясьцілі ў Петрапаўлаўскую крэпасьць, аднак у 1829 вызвалілі як «не належнага да справы».

У часе гэтага зьняволеньня памерла жонка К. Прозара Людвіка (1828), якая ў пошуках мужа выехала ў Берасьце. Нябожчыцу перавезьлі на радзіму і пахавалі ў вуніяцкай бажніцы ў вёсцы Вялікі Бор (за дваццаць два кілямэтры ад Хвойнікаў).

## Дадатковыя зьвесткі
* Тадэвуш Касьцюшка называў Караля Прозара «рэдкім грамадзянінам», а расейская імпэратрыца Кацярына II ўважала яго «в числе первейших почитаемым».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1759 годзе
Катэгорыя:Абозныя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойму 1788—1792
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1794 году
Катэгорыя:Генэралы Рэчы Паспалітай
Старая Віць

**Старая Віць** — адзін з найбуйнейшых на Палесьсі мазаічны комплекс забалочаных лясоў, якія чаргуюцца зь невялікімі балотамі, лугамі і занядбанымі палямі. Плошча складае 38 402 га. Масіў знаходзіцца ў басэйне ракі Віць, левага прытока Прыпяці. Агульны рэльеф тэрыторыі пакаты са слабым ухілам у паўднёвым кірунку. Разнастайнасьць плоскаму нізіннаму рэльефу надаюць моцна згладжаныя старажытныя палескія мацерыковыя дзюны.

Мае міжнародны статус аховы: тэрыторыя, важная для птушак (крытэрыі: **В2**: арол-вужаед, палявы лунь, малы арлец).

## Вонкавыя спасылкі
* ГА «Ахова птушак Бацькаўшчыны»

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Прушынскія

**Прушынскія** (**Prušynskija**), *Прашынскія* — шляхецкі род гербу «Любіч».

Упершыню згадваюцца ў XVI ст., паходзілі з Падляшша (Вялікае Княства Літоўскае). Прыкладна ў сярэдзіне XVII ст. аселі ў Менскім павеце. У XVIII—XIX стагодзьдзях валодалі Лошыцай пад Менскам, дзе разбудавалі сядзібава-паркавы комплекс.

У наш час адна з вуліцаў Лошыцы носіць імя графаў Прушынскіх.

## Радавод
Юры Антоні (?—?), першы ўладальнік Лошыцы (з 1719) 
## Язэп (1709—1790), маршалак Галоўнага трыбуналу, ж. — Альжбета Брыгіта зь Янішэўскіх
### Антоні (?—?), менскі мескі судзьдзя і маршалак Галоўнага трыбуналу
#### Станіслаў Ксавэры (?—1807), падкаморы менскі і рэгент Галоўнага трыбуналу, ж. — Ганна зь Сямашкаў
##### Ірыней (?—?)
##### Яўстах (?—?), маршалак Менскай губэрні
##### Станіслава (?—?), м. — Іван Любашанскі
##### Прот Фелікс (?—?), удзельнік вызвольнага паўстаньня (1830—1831)
### Станіслаў (1753—1800), генэрал-ад’ютант, маршалак Ігуменскага павету, кавалер ордэна Сьвятой Ганны; прымаў у сваім маёнтку Каралішчавічы імпэратара Паўла I
#### Міхал (?—?), падкаморы вялікі літоўскі 
##### Міхал (?—?), сябра Менскага зямельнага таварыства
### Казімер (?—?), камэргер
## Геранім (?—?)
## Міхал (?—?)


Файл:Stanisłaŭ Prušynski. Станіслаў Прушынскі (XVIII).jpg|Станіслаў Прушынскі
Файл:Stanisłaŭ Prušynski. Станіслаў Прушынскі (XVIII) (2).jpg|Станіслаў Прушынскі
Файл:Hanna Prušynskaja (Kamaroŭskaja). Ганна Прушынская (Камароўская) (XVIII).jpg|Ганна Прушынская (з Камароўскіх)


## Крыніцы

## Літаратура
* Юры Кур’яновіч. Аповеды старасвецкай Лошыцы // «Полымя» № 3, 2008.


Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага
Яўген Вішнеўскі

**Яўген Кандрацьевіч Вішнеўскі** (, Брэст-Літоўск, Гарадзенская губэрня, Расейская імпэрыя — ?) — расейскі вайсковец. Удзельнік Белага руху падчас Грамадзянскай вайны ў Расеі.

## Біяграфія
У 1894 годзе скончыў Брэст-Літоўскую прагімназію і паступіў у Адэскую ваенную вучэльню, зь якой выпусьціўся ў 1898 годзе. Служыў палкоўнікам у 25-м Сыбірскім стралковым запасным палку, у складзе якога быў мабілізаваны на фронт у 1914 годзе. За вайсковую доблесьць быў узнагароджаны Ордэнам Сьвятога Георгія (Георгіеўская зброя, жнівень 1917).

У студзені 1918 году ў Томску разам са сваім таварышам палкоўнікам Самарокавым заарганізаваў таемнае афіцэрскае таварыства, мэтай якога было зьвяржэньне бальшавіцкай улады ў горадзе. 27 траўня 1918 году пры ўдзеле падпалкоўніка Пепяляева таемная арганізацыя зьдзейсьніла пераварот, у выніку чаго 31 траўня ў Томску была ўсталявана ўлада «Сыбірскага ўраду» Пятра Валагодзкага.

1 чэрвеня 1918 году Вішнеўскі быў прызначаны камандзірам 2-га Томскага палку (затым Марыінскага). 23 чэрвеня 1918 году ён ужо камандуе 1-й Томскай Сярэдне-Сыбірскай стралковай дывізіяй у складзе 1-га Сярэдне-Сыбірскага стралковага корпуса Пепяляева. 13 жніўня 1918 году Вішнеўскаму надаецца званьне генэрал-маёру, пасьля чаго 15 кастрычніка 1918 году ён прызначаецца памагатым Пепяляева. 27 кастрычніка 1918 году прызначаецца начальнікам корпуснай акругі, а 11 сьнежня галоўным начальнікам Самара-Ўфімскага краю. З 15 красавіка 1919 году ён выконваючы абавязкі начальніка ваенна-адміністрацыйнага кіраваньня раёну Заходняй Арміі, з 5 жніўня 1919 году знаходзіцца ў распараджэньні галоўнакамандуючага Ўсходнім фронтам. 17 жніўня 1919 году прызначаецца начальнікам 7-й Сыбірскай стралковай дывізіі, з 10 кастрычніка 1921 году ён камандуе Сыбірскім стралковым палком. Пасьля гэтага ён прызначаецца камандзірам 1-га асобнага Сыбірскага стралковага палка. 23 сакавіка 1922 году ён становіцца камандзірам 3-й асобнай стралковай брыгады, а 15 траўня 1922 году прызначаецца камандзірам 1-й стралковай брыгады.

У 1922—1923 гадах удзельнічае ў паходзе генэрала Пепяляева на Якуцк. 10 траўня 1923 году быў адпраўлены з групай вайскоўцаў у Ахоцк, 22 чэрвеня 1923 году выйшаў на Ахоцкае ўзьбярэжжа, адкуль на японскай шхуне патрапіў у Японію, а адтуль ў Маньчжурыю, у м. Харбін.

Аўтар успамінаў «Аргонавты бѣлой мечты. Описаніе Якутскаго Похода Сибирский Добровольческой Дружины, со вступительной статьей Василія Логинова» (г. Харбин. 1933 г., 198 с.), якая апавядае пра паход на Якуцк. Гэтая кніга маецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі, у аддзеле Рэдкай кнігі.

## Творы
* Вишневский Е. К. Аргонавты белой мечты. Описание Якутского похода сибирской добровольческой дружины. // Полярная звезда. 1996. Якутск. № 4. C.64-90; № 5. 1996. С. 74—95.

## Літаратура
* Шишигин Е.  Уникальный документ об истории пепеляевщины. // Полярная звезда. Якутск. № 4.  1996.С. 62.
* Никифоров В. В.  Вторжение Пепеляева в Якутию. // Полярная звезда. Якутск. № 5. 1996. С. 64—73.
* Антонов Е. Северная «Одиссея» дружины Пепеляева // Полярная звезда. Якутск. № 5. 1996. С. 96.

Катэгорыя:Расейскія вайскоўцы
Уладзіслаў Ельскі

**Уладзіслаў Ельскі** (каля 1700 — 1762) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста пінскі, палкоўнік пяцігорскі.

## Біяграфія

З шляхецкага роду Ельскіх гербу Пелеш.

У 1756 годзе разам з Янам Масальскім, старостам ваўкавыскім, абіраўся паслом на сойм ад Гарадзенскага павету. У інструкцыі, выдадзенай ім павятовым соймікам, значыліся наступныя пункты: наданьне ўрадаў у Вялікім Княстве Літоўскім толькі літвінам, адкрыцьцё ў Рэчы Паспалітай мынцы, выкананьне трыбунальскіх правоў.

У шлюбе з Аленай Бжастоўскай меў сыноў Юзэфа, Францішка, Станіслава, Канстантына.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Уладзіслаў
Пратасаўшчына (Пухавіцкі раён)

**Прата́саўшчына** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці. Пратасаўшчына ўваходзіць у склад Шацкага сельсавету.

## Гісторыя
Вёска Пратасаўшчына складалася з трох частак. Першая Пратасаўшчына, у якой жылі: Сакалоўскія, Лягуцкія, Бакіноўскія. Другая Пратасаўшчына — у ёй жылі Сакалоўскія, Доўнары, Татуры, Дашкевічы, Матусевічы. Трэцяя Пратасаўшчына — недалёка ад вёскі Вяркалы. Па-іншаму Пратасаўшчыну называлі «Кунавец» — ад польскага слова «Куна» (Куніца). Тут жылі Багдановічы. Жыхары Пратасаўшчыны і навакольных мясьцін жылі вельмі багата, на прывольлі, і трымаліся сваей грамадой.

28 траўня 2013 году перададзеная зь ліквідаванага Вецярэвіцкага сельсавету ў Шацкі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 20 чалавек
* 1999 год — 36 чалавек

## Помнікі архітэктуры
* Капліца-пахавальня Шастоўскіх

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* в. Пратасаўшчына на Radzima.org
* в. Пратасаўшчына на Глёбус Беларусі

Катэгорыя:Шацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Вялікая лясная сьвіньня

**Вялікая лясная сьвіньня** (*Hylochoerus meinertzhageni*) — від сямейства сьвіньняў (*Suidae*), распаўсюджаны ў Заходняй і Цэнтральнай Афрыцы. 

## Асаблівасьці
Вялікая лясная сьвіньня - самы буйны прадстаўнік сямейства. Яе памеры дасягаюць 130-210 см, вышыня ў карку - 76-110 см, а вага - 130-275 кг. Сярэдняя велічыня асобін на ўсходзе арэала большая; самцы як правіла значна буйнейшыя за самак. Доўгая і цьвёрдая поўсьць, афарбаваная ў чорны колер, з узростам пачынае выпадаць, з-за чаго цёмная скура выглядае голай. Кідаецца ў вочы буйная галава ў вялікім лычом і выяўленымі жаўлакамі па баках, асабліва ў самцоў. Іклы моцныя, але меней выторкваюцца, як у бародавачніка.

Катэгорыя:Парнакапытныя
Сьвіньні

**Сьві́ньні** (*Suidae*) — сямейства няжвачных парнакапытных (*Artiodactyla*), якое ўключае 8 відаў, у тым ліку адзінага эўрапейскага прадстаўніка сямейства — дзіка, які зьяўляецца прабацькам свойскай сьвіньні. Дзіцяня сьвіньні называецца **парсючком**.

## Глядзіце таксама
* Вялікая лясная сьвіньня


Катэгорыя:Парнакапытныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Дзік

**Дзік** (вяпрук, дзікая сьвіньня) — сысун з атрада парнакапытных, падатрада сьвінападобных, сямейства сьвіньняў. Зьяўляецца продкам свойскай сьвіньні.

Пашыраны ў Эўразіі і Паўночнай Афрыцы. Акліматызаваны ў Амэрыцы. Трымаецца малымі статкамі. Старыя самцы (секачы) і саміцы з парасятамі — паасобку. Даўжыня да 2 мэтраў. Маса да 300 кіляграмаў. Афарбоўка ад сьветла-бурай і шэрай да амаль чорнай. Парасяты паласатыя. Цела пакрытае пругкім і доўгім шчаціньнем з падшэрсткам. Галава вялікая і клінападобна выцягнутая наперад. Вушы доўгія і шырокія. Вочы маленькія. Рыла доўгае з лычом. Верхнія і ніжнія іклы вялікія, у самцоў загнутыя ўгору і ў бакі. Усёедны. Нараджае ў сярэднім па 4—6 парасятаў, зрэдку да 12. Прадмет промыслу.

## Паводзіны
Увесну і ўлетку дзікі трымаецца пераважна хваёва-дубова-грабовых лясоў, алешнікаў і поплаваў рэк. Улетку таксама наведвае палі ў пошуках корму. Увосень пераважна жыве ў хваёвых лясах з дамешкам дубу і заходзіць у паплавы рэк і на ўзьлескі. Узімку трапляецца ў мяшаных і сухіх хваёвых лясах, алешніках. Часта дзікі гінуць ад бяскорміцы, эпізаотыяў і сьнежных заносаў. Прыкладам у суворую зіму 1840 году ў Белавескай пушчы знаходзілі статкі па 20—30 мёртвых дзікоў. Старыя секачы (самцы) трымаюцца асобна ад статку, да якога далучаюцца толькі на час гону. Корміцца жалудамі, сьцябламі, карэньнямі і пладамі дзікіх расьлінаў, мышападобнымі грызунамі, лічынкамі вусякоў і дажджавымі чарвякамі. Месцамі шкодзіць пасевам бульбы і аўса. Плоцевая сьпеласьць настае ў 2—3 гады. Гон у лістападзе—сьнежні. Цяжарнасьць да 120 содняў. У сакавіку—красавіку нараджае 4—8 (зрэдку 10—12 парасятаў), якія праз 1,5—2 тыдні пакідаюць логава. У 3 месяцы пераходзяць на падножны корм.

## Выгляд
Даўжыня цела дзіка ў сярэднім складае каля 130—140 см. Маса 100—150 кг, зрэдку да 200 кг. Цела пакрытае доўгім, пераважна бурым шчаціньнем з падшэрсткам. Рыла доўгае. У ніжняй сківіцы 2 іклы, пры даўжыні ў самцоў 6—10 см.

## Беларусь
Дзік быў прадметам паляваньня ў Беларусі з часоў палеаліту. У 10-м разьдзеле Статута Вялікага Княства Літоўскага 1588 году быў 2-і артыкул «Цана дзікім зьвярам», які прадугледжваў спагнаньне за незаконную здабычу дзіка коштам з карову: «Устанаўліваем цану дзікім зьвярам, якія былі б забітыя кім-небудзь у чужой пушчы: ... за дзіка або за сьвіньню — рубель (100) грошаў». На пачатку 20 ст. найбольш дзікоў было ў Белавескай пушчы, дзе іх налічвалася 2—3 тыс. асобінаў. На 1936 г. у Беларусі было каля 1500 дзікоў, якія пераважна жылі на поўдні краіны. У 1950 г. было каля 5000, хоць цалкам адсутнічалі ў большасьці раёнаў Магілёўскай вобласьці. З 1965 году ў Беларускай ССР увялі адстрэл дзікоў па дзяржаўных дазволах, паводле якіх штогод здабывалі 2—4 тыс. дзікоў. Частку нарыхтаванага мяса сталі прадаваць за мяжу. У 1970 годзе ўжо налічвалася 18,3 тыс. дзікоў, якія пашырыліся па ўсёй Беларусі, найбольш у Берасьцейскай і Гомельскай вобласьцях. На пачатку 1982 году іх лік склаў 27,9 тыс. асобінаў. У 1990—1995 гадах налічвалася 26—36 тыс. дзікоў. Паводле зімовага ўліку на пачатку 2012 году, у Беларусі налічвалася каля 80 000 дзікоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнакапытныя
Волькаўскі сельсавет

**Во́лькаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Цэнтар сельсавету — вёска Волька. Колькасьць двароў — 557, колькасьць жыхароў — 1125.

Старшыня — Ігар Карповіч, кіраўнік справамі — Галіна Панюк.

## Гісторыя
14 кастрычніка 1957 году да Івацэвіцкага раёну далучаны Волькаўскі сельсавет скасаванага Быценскага раёну.

9 жніўня 2022 году ў склад сельсавету далучаны землі і вёскі скасаванага Дабромысьленскага сельсавету — Дабромысьль, Сасновы Бор, Югалін, Глядзеньне, Закаплічча, Сялец.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 468


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Івацэвіцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Летнія Алімпійскія гульні 2028 году

**Летнія Алімпійскія гульні 2028 году** (афіцыйна — **Гульні XXXIV Алімпіяды**) — чарговыя Алімпійскія гульні, спаборніцтва, якое зьяўляецца найбуйнейшай спартовай падзеяй на плянэце. Будуць праведзеныя з 21 ліпеня да 6 жніўня 2028 году ў Лос-Анджэлесе.

## Выбар месца правядзеньня
Пасьля таго, як на правядзеньне гульняў 2024 году засталося толькі два кандыдаты — Парыж і Лос-Анджэлес, у выніку перамоваў у чэрвені — ліпені 2017 году паміж МАК і прадстаўнікамі Парыжу і Лос-Анджэлесу было прынятае рашэньне, што ў 2024 годзе гульні пройдуць у Парыжы, а ў 2028 годзе — у Лос-Анджэлесе. Кандыдатура Лос-Анджэлесу як месца правядзеньня гульняў 2028 году была зацьверджаная на 131-й сэсіі МАК 13 верасьня 2017 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Катэгорыя:Лос-Анджэлес
Волька (Івацэвіцкі раён)

**Во́лька** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Цэнтар Волькаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 1611 чалавек
* 2010 год — 1037 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Волькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Магіліцы

**Магі́ліцы** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у Волькаўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 379 чалавек
* 1999 год — 509 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Волькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Дабромысьленскі сельсавет

**Дабро́мысьленскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Цэнтар сельсавету — Дабромысьль. Колькасьць двароў — 549, колькасьць жыхароў — 1275.

Старшыня — Мікалай Шаўчук, кіраўнік справамі — Жанна Данчанка.

## Гісторыя
14 кастрычніка 1957 году да Івацэвіцкага раёну далучаны Дабромысьленскі сельсавет скасаванага Быценскага раёну.

Скасаваны 9 жніўня 2022 году. Усе вёскі і землі увайшлі ў склад Волькаўскага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 468


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Івацэвіцкага раёну
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Івацэвіцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2022 годзе
Дабромысьль

**Дабро́мысьль** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Вёска ў Волькаўскім сельсавеце.

Да 9 жніўня 2022 году цэнтар скасаванага Дабромысьленскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 676 чалавек
* 2010 год — 571 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Волькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Закаплічча

**Закаплі́чча** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць ў Волькаўскі сельсавет.

Да 9 жніўня 2022 году ў складзе скасаванага Дабромысьленскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 106 чалавек
* 2010 год — 72 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Волькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Козіцкі сельсавет

**Ко́зіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Цэнтар сельсавету — Вулька Аброўская. Колькасьць двароў — 393, колькасьць жыхароў — 919.

Старшыня — Мікалай Даневіч, кіраўнік справамі — Ірына Кухарэвіч.

## Гісторыя
8 жніўня 1959 году да Івацэвіцкага раёну далучаны Козікаўскі сельсавет скасаванага Целяханскага раёну.

26 чэрвеня 2013 году сельсавет ліквідаваны, усе населеныя пункты — Вулька Аброўская, Козікі — перададзеныя ў склад Жытлінскага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 468

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Івацэвіцкага раёну