Гісторыя Івянца

**[[Івянец]]** — даўняе мястэчка, колішняя сталіца графства на гістарычнай Меншчыне, якому ўпершыню ў краіне распрацавалі зямельную сымболіку. Да нашага часу тут захаваўся комплекс кляштару францішканаў з касьцёлам Сьвятога Міхала Арханёла («Белым касьцёлам») у стылі віленскага барока, помнік архітэктуры XVIII ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы, разбудаваны з гатычнага збора ў стылі віленскага барока, помнік архітэктуры XVI—XVIII стагодзьдзяў, зруйнаваны расейскімі ўладамі.

## Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню Івянец упамінаецца ў 2-й палове XIV ст., калі ён знаходзіўся ў валоданьні вялікага князя Вітаўта. Пад 1522 годам Івянец значыцца як мястэчка Менскага павету, уладаньне Салагубаў. У сярэдзіне XVI ст. тут зьявілася пратэстанцкая супольнасьць, дзейнічалі кальвінскі збор, школа і шпіталь. У 1606 годзе ў мястэчку збудавалі драўляны касьцёл. На 1640 год у Івянцы было 27 двароў. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) маскоўскія захопнікі ўчынілі тут значныя разбурэньні.

У пачатку XVIII ст. утварылася Івянецкае графства. У 1702 годзе стольнік менскі Тэадор Ваньковіч заснаваў у мястэчку касьцёл і кляштар францішканаў, у 1745 годзе падскарбі Ян Міхал Салагуб збудаваў мураваны касьцёл. У 1780 годзе ў Івянцы было 174 двары, існавалі Рынак і 7 вуліцаў.

## Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Івянец апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стаў цэнтрам воласьці Менскага павету. Царскія ўлады перавялі асабіста вольных местачкоўцаў у стан прыгонных сялянаў (толькі ў 1860 годзе яны дамагліся свабоды і вяртаньня мяшчанскага званьня). З 1810 годзе мястэчка знаходзілася ў валоданьні Плявакаў. На 1859 год у Івянцы было 189 двароў, на 1861 год — 189. Местачкоўцы актыўна ўдзельнічалі ў нацыянальна-вызвольным паўстаньні (1863—1864).

Па здушэньні паўстаньня ў 1864 годзе з мэтай маскалізацыі краю расейскія ўлады адкрылі ў Івянцы народную вучэльню, а 28 лістапада 1869 году гвалтоўна перарабілі касьцёлы Сьвятога Міхала і Найсьвяцейшай Тройцы ў цэрквы Маскоўскага патрыярхату. У 1880-я гады ў мястэчку было 288 дамоў, 2 школы, 35 крамаў, 17 ганчарных майстэрань, 2 заезныя двары, 2 царквы, 2 сынагогі, праводзіліся штотыднёвыя таргі і 2 кірмашы ў год. У Івянцы неаднаразова спыняліся беларускі паэт і драматург Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч і пісьменьнік Ядвігін Ш. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, колькасьць двароў павялічылася да 399, дзейнічалі 2 царквы і 2 капліцы, працавалі народная вучэльня, 2 малітоўныя школы, 2 багадзельні, прыёмны пакой, вадзяны млын, 15 майстэрняў з абпальваньня гаршкоў, 9 кузьняў, 64 крамы, 2 карчмы і гарэлачны склад, праводзіліся 2 кірмашы штогод і таргі ў нядзелі. У пачатку XX ст. працавалі лякарня і амбуляторыя, у якіх працавалі доктар, 3 фэльчары, некалькі санітарак. У Першую сусьветную вайну ў лютым 1918 году Івянец занялі нямецкія войскі.

## Найноўшы час

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Івянец абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП (б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. У жніўні 1919 году Івянец занялі польскія войскі. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе ў 1923 годзе стала цэнтрам гміны Валожынскага павету Наваградзкага ваяводзтва. У гэты час Івянец знаходзіўся за 16 км ад граніцы з БССР. Рэчка Волма, што цякла празь паселішча, брала свой пачатак па-за гэтай граніцай. Івянец месьціўся на пагорках у атачэньні лясоў і складаўся зь некалькіх вуліцаў, найбольшымі зь якім былі: вул. Пілсудзкага (гістарычная Койданаўская), на ёй месьціліся пошта, гродзкі суд і тры школьныя будынкі, вул. Т. Касьцюшкі (гістарычная Ракаўская) з адміністрацыяй гміны, будынкам агульнаадукацыйнай школы, шпіталем і касьцёлам Сьвятога Аляксея, вул. 3 Мая (гістарычная Віленская), на ёй знаходзіліся найбольш значныя жылыя будынкі, два гатэлі, паліцэйскі пастарунак, аптэка, касьцёл Сьвятога Міхала. У 1934 годзе распачалася электрыфікацыя паселішча. Прыватныя асобы заснавалі электрычную станцыю. Яна месьцілася над рэчкай, у будынках даўняга двару Салагубаў. Праца машыны электрычнай станцыі выкарыстоўвалася на мясцовай лесапільні. У 1936 годзе ў Івянцы збудавалі новую школу на вуліцы Закляштарнай, большасьць вуліцаў забрукавалі, а некаторыя асьвятлілі. На 1938 год у мястэчку было 574 будынкі (зь іх 10 мураваных), працавалі шматлікія цагельні, кінатэтар «Jutrzenka» () у Доме жаўнера, вайсковы аэрапорт пры кашарах.

У 1939 годзе Івянец увайшоў у БССР, дзе стаў цэнтрам раёну Баранавіцкай вобласьці (з 1962 году ў Валожынскім раёне). 12 кастрычніка 1940 году паселішча атрымала афіцыйны статут пасёлку гарадзкога тыпу. У гэты час тут было 523 двары. У Другую сусьветную вайну з 25 чэрвеня 1941 да 6 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

У 1998 годзе афіцыйна зацьвердзілі герб Івянца, створаны на аснове гербу «Праўдзіч» роду Салагубаў. 18—20 ліпеня 2008 году ў мястэчку прайшла 1-я Міждыяцэзіяльная сустрэча моладзі.

## Галерэя
### Фарны касьцёл

Ivianiec, Fara. Івянец, Фара (1900).jpg|каля 1900 г. 
Ivianiec, Fara. Івянец, Фара (1901-13).jpg|да 1918 г. 
Ivianiec, Rynak. Івянец, Рынак (1901-13).jpg|да 1918 г. 
Ivianiec, Vilenskaja-Rakaŭskaja. Івянец, Віленская-Ракаўская (1901-13).jpg|да 1918 г. 


### Белы касьцёл

Ivianiec, Vilenskaja-Zaklaštarnaja. Івянец, Віленская-Закляштарная (1900).jpg|каля 1900 г. 
Ivianiec, Vilenskaja-Zaklaštarnaja. Івянец, Віленская-Закляштарная (1919-39).jpg|да 1939 г. 
Ivianiec, Franciškanski. Івянец, Францішканскі (1919-39).jpg|да 1939 г. 
Ivianiec, Vołma-Vilenskaja. Івянец, Волма-Віленская (1919-39).jpg|да 1939 г.   

Ivianiec, Vołma, Franciškanski. Івянец, Волма, Францішканскі (1920-39).jpg|да 1939 г.  
Ivianiec, Vołma-Vilenskaja. Івянец, Волма-Віленская (1930-39).jpg|да 1939 г.  
Ivianiec, Vołma. Івянец, Волма (1930-39) (2).jpg|да 1939 г.   
Ivianiec, Vilenskaja-Vołma. Івянец, Віленская-Волма (1919-39).jpg|да 1939 г. 


### Чырвоны касьцёл

Ivianiec, Rakaŭskaja, Śviatoha Alaksieja. Івянец, Ракаўская, Сьвятога Аляксея (1914).jpg|1914 г. 
Ivianiec, Śviatoha Alaksieja. Івянец, Сьвятога Аляксея (1914).jpg|1914 г. 
Ivianiec, Rakaŭskaja, Śviatoha Alaksieja. Івянец, Ракаўская, Сьвятога Аляксея (1930).jpg|1930 г. 


### Віленская вуліца

Ivianiec, Vilenskaja. Івянец, Віленская (1918) (2).jpg|1918 г.
Ivianiec, Vilenskaja. Івянец, Віленская (1918).jpg|1918 г.
Ivianiec, Vilenskaja. Івянец, Віленская (1928-30).jpg|1928—30 гг.
Ivianiec, Vilenskaja. Івянец, Віленская (1920-29).jpg|1930-я гг. 

Ivianiec, Vilenskaja. Івянец, Віленская (1930-39).jpg|1930-я гг.  
Ivianiec, Vilenskaja, Franciškanski. Івянец, Віленская, Францішканскі (1932).jpg|1932 г.  
Ivianiec, Vilenskaja. Івянец, Віленская (24.09.1929).jpg|24.09.1929 г.  
Ivianiec, Vilenskaja-Rakaŭskaja. Івянец, Віленская-Ракаўская (1918).jpg|1918 г. 


### Млын

Ivianiec, Vilenskaja-Vołma. Івянец, Віленская-Волма (1938).jpg|1938 г. 
Ivianiec, Vilenskaja-Vołma. Івянец, Віленская-Волма (1919-39) (3).jpg|да 1939 г. 
Ivianiec, Vilenskaja-Vołma. Івянец, Віленская-Волма (1919-39) (4).jpg|да 1939 г. 


### Іншае

Ivianiec, Kniaskaja. Івянец, Княская (1901-17).jpg|Вуліца Княская, да 1918 г. 
Ivianiec, Kojdanaŭskaja. Івянец, Койданаўская (1919-39).jpg|Вуліца Койданаўская, да 1939 г. 
Ivianiec, Rynak, Eŭfrasińnieŭskaja. Івянец, Рынак, Эўфрасіньнеўская (1919-39).jpg|Царква на месцы зруйнаванага Фарнага касьцёла, да 1939 г. 
Ivianiec, Rynak, Eŭfrasińnieŭskaja. Івянец, Рынак, Эўфрасіньнеўская (1918).jpg|Рог вуліцаў Віленскай і Ракаўскай, 1918 г. 

Ivianiec, Rynak. Івянец, Рынак (1913).jpg|Рынак, 1913 г.
Ivianiec, Rynak-Nadrečnaja. Івянец, Рынак-Надрэчная (1918).jpg|Рог Рынку і вуліцы Надрэчнай, 1918 г.
Ivianiec, Rynak. Івянец, Рынак (1918).jpg|Рынак, 1918 г. 
Ivianiec, Zaklaštarnaja, Škoła. Івянец, Закляштарная, Школа (V. Pikiel, 1929).jpg|Вулица Закляштарная. Школа, 1929 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* Kuźmiński J.J. Z Iwieńca i Stołpców do Białegostoku. — Białystok, 1993. .
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Сайт мястэчка Івянца і Івянецкага графства
* Гісторыя мястэчка

Катэгорыя:Івянец
Івянец