open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рэфат Чубараў

**Рэфа́т Абдурахма́навіч Чуба́раў** (; , Самарканд, Узбэкістан) — украінскі крымскататарскі палітык і грамадзкі дзеяч. Народны дэпутат Украіны III—V і VIII скліканьняў. Старшыня Мэджлісу крымскататарскага народу (зь лістапада 2013), намесьнік Старшыні Рады прадстаўнікоў крымскататарскага народу (у 1999). З 2009 году — ганаровы прафэсар Кіева-магілянскай акадэміі.

## Жыцьцяпіс
4 траўня 2014 году пракурор Рэспублікі Крым Натальля Паклонская вынесла папярэджаньне галаве Мэджлісу крымскататарскага народу Рэфату Чубараву пра недапушчэньне «вядзеньня экстрэмісцкай дзейнасьці». Папярэджаньне Паклонская асабіста зачытала Чубараву ў будынку Мэджлісу.

5 ліпеня 2014 году яму забаранілі ўезд на тэрыторыю Расеі (і, у прыватнасьці, у захоплены РФ Крым) тэрмінам на 5 гадоў. У сувязі з гэтым МЗС Украіны распаўсюдзіла заяву, у якой Расея названая турмой народаў:

У кастрычніку 2014 году Чубараў не прайшоў у Вярхоўную раду Ўкраіны па сьпісах Блёку Пятра Парашэнкі, аднак у траўні 2015 году стаў народным дэпутатам, замест Сьцяпана Барны, якога прызначылі на пасаду главы Тэрнопальскай абласной адміністрацыі.

У траўні 2015 году адносна Чубарава расейскае ФСБ ўзбудзіла крымінальную справу па ч. 2 ар. 280.1 КК РФ («Публічныя заклікі да зьдзяйсьненьня дзеяньняў, скіраваных на парушэньне тэрытарыяльнай цэласьці РФ, зробленыя з выкарыстаньнем СМІ»). На думку расейцаў, «у красавіку 2015 году грамадзянін Украіны Рэфат Чубараў ў інтэрвію аднаму з украінскіх СМІ заклікаў вярнуць Крым у склад Ўкраіны». Паводле меркаваньня аналітычнага аддзелу «Сова» Аляксандра Вярхоўскага, крымінальная справа зьяўляецца «формай ціску» на Чубарава і «Мэджлі ў цэлым», з мэтай у будучыні заснаваньня «альтэрнатыўнага Мэджлісу». У лістападзе 2015 году Інтэрпал спыніў ініцыяваны Расеяй міжнародны вышук Чубарава.

## Грамадзянская пазыцыя
6 сакавіка 2014 году Чубараў заклікаў жыхароў Крыму байкатаваць так званы «крымскі рэфэрэндум», бо пастанова аб яго правядзеньні *«была прынятая неправавым спосабам»*. Выступаючы ў этэры «Hromadske.TV», Чубараў заявіў, што, згодна пастанове Мэджлісу крымскататарскага народу, крымскія татары не прызнаюць ніякага рэфэрэндуму ва ўмовах акупацыі. 15 сакавіка 2014 году на сайце Мэджлісу ён яшчэ раз выказаўся пра «крымскі рэфэрэндум», заявіўшы, што *«16 сакавіка 2014 году ў Крыму будзе не рэфэрэндум, а клаўнада і цырк, якія будуць праводзіцца пад прыкрыцьцём узроеных салдат»*.

3 кастрычніка 2014 году, камэнтуючы суд, які адбыўся ў РФ над старшынёй Мілі Мэджлісу татарскага народу, актывісткай, пісьменьніцай Фаўзіе Байрамавай, Чубараў заявіў, што *«бясспрэчна і тое, што свабоднае разьвіцьцё Крыму, вызваленага ад акупацыі Расейскай Фэдэрацыі, будзе забясьпечана ў складзе незалежнай Украіны і на падставе павагі права крымскататарскага народу на самавызначэньне і выкананьня правоў чалавека і асноўных свабод ўсіх яго жыхароў»*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія палітыкі
Катэгорыя:Крымскія татары
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 3-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 4-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 8-га скліканьня
Рагазіна

Назву **Рагазіна** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Рагазіна — вёска ў Аршанскім раёне
** Рагазіна — вёска ва Ўшацкім раёне

## Глядзіце таксама
* Рагозіна
Аляксандар Чалоўскі

**Аляксáндар Чалóўскі** () — вайсковец, старшына Ўзброеных сілаў Украіны.

## Узнагароды
За асабістую мужнасьць ды гераізм, выяўленыя ў ахове дзяржаўнага сувэрэнітэту ды тэрытарыяльнае цэласнасьці Ўкраіны, вернасьць вайсковай прысязе падчас расейска-украінскае вайны ўзнагароджаны 
* ордэнам «За мужнасьць» III ступені (31.10.2014);

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Украінскія вайскоўцы
Ёган Эрнст Глюк

**Ё́ган Эрнст Глюк** (, ; 10 лістапада 1652, Вэтын, Саксонія-Ангальт, Сьвятая Рымская імпэрыя — 5 траўня 1705, Масква, Расейская імпэрыя) — нямецкі лютэранскі пастар і багаслоў, перакладнік Бібліі на латыскую мову.

## Жыцьцяпіс
Глюк нарадзіўся ў Вэтыне ў сям’і пастара. Навучаўся ў гімназіі ў Альтэнбургу, пасьля вывучаў багаслоўе, рыторыку, філязофію, геамэтрыю, гісторыю, геаграфію і лаціну ў Вітэнбэргу і Ляйпцыгу.

У 1673 року пераехаў у Відзэмэ (Лівонія, цяпер Латвія) дзеля прававедніцкай дзейнасьці. Каб мець магчымасьць перакладаць Біблію, вывучаў старажытнагабрэйскую і грэцкую мовы ў Гамбургу. У 1680 року вярнуўся ў Лівонію і пастаўлены пастарам гарнізону ў Дынамюндэ; з 1683 — пастар парафіі ў Марыенбургу (цяпер Алукснэ).

У Марыенбургу ў ягонай хаце працавала служанкай Марта Скаўронская, пазьней каханка і жонка расейскага імпэратара Пятра I.

У 1685 року Ёган Эрнст Глюк скончыў пераклад на латыскую мову Новага Запавету, да 1689 завяршыў . Пры недахопе латыскіх адпаведнікаў у перакладзе карыстаўся нямецкімі тэрмінамі; некаторыя зь ягоных нэалягізмаў захаваліся ў латыскай мове. Вядомы таксама як заснавальнік латыскіх школаў у Лівоніі.

У 1687 прызначаны пробстам у Какенгаўзэне. У 1702 року пасьля заваёвы Марыенбургу расейскімі войскамі Ёган Глюк вывезены ў Расею. Пасаджаны ў палон у Кітай-горадзе (Масква), пазьней вызвалены пад нагляд. Заняўся навучаньнем дзяцей нямецкай, лацінскай ды іншым мовам, адкрыў школу і дабіўся прысваеньня ёй статусу гімназіі, аднак нечакана сканаў 5 траўня 1705 року.

Пахаваны на старых нямецкіх могілках Масквы (не захаваліся).

## Ушанаваньне памяці
У ягоным доме ў Алукснэ адкрыты музэй ягонай памяці. Тут захоўваецца арыгінал першага выданьня Бібліі Глюка. На  выяўленая Біблія з годам выданьня «1689», то бок дата сканчэньня працы Ёгана Эрнста Глюка над сваім перакладам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нямецкія лютэране
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Нямецкія перакладчыкі

Катэгорыя:Латыскія літаратары

Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Пратэстанцкія перакладчыкі Бібліі
Катэгорыя:Выпускнікі Ляйпцыскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Пратэстанцкія пастары
Музэй польскай авіяцыі

**Музэй Польскай Авіяцыі** () — музэй гісторыі разьвіцьця авіяцыйных тэхналёгіяў, разьмешчаны ў Кракаве.

## Гісторыя
Музэй заснаваны ў 1964 годзе ў Кракаве, самы буйны авіяцыйны музэй Польшчы. Ён разьмешчаны на месцы аднаго з самых старых у Эўропе аэрапортаў, былога аэрапорту Kraków-Rakowice-Czyżyny. У экспазыцыі больш 150 самалётаў, плянёраў і шрубалётаў. Велізарная калекцыя рухавікоў. Некаторыя экспанаты — адзіныя ў сьвеце.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Музэю Польскай Авіяцыі
* Wikimapia
* Фатаграфіі музэю

Катэгорыя:Авіяцыйныя музэі
Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Кракава
Катэгорыя:Музэі Кракава
Польская зона акупацыі Нямеччыны

**Польская зона акупацыі Нямеччыны** — частка Брытанскай зоны, створанай хаўрусьнікамі ў ліпені 1945 року ў адпаведнасьці з рашэньнямі Ялцінскай канфэрэнцыі.

Яна займала плошчу 6500 км² у раёнах, прымежных зь Нідэрляндамі: раёны Ашэндорф, Мэпэн і Лінген, і графствы: Бэнтгайм, Бэрзэнбрук і Клёпэнбург, у тым ліку месты Папэнбург, Мэпэн, Лінген і Клёпэнбург у Ніжняй Саксоніі і пэўны час Леер ва Ўсходняй Фрысьляндыі.

Ідэя пра вылучэньне палякам асобнай зоны акупацыі ўпершыню зьявілася ў 2-м Канадзкім корпусе, а пасьля была прынятая брытанскай вайсковай адміністрацыяй на чале з маршалам Бэрнардам Мантгомэры.

19 траўня 1945 року жаўнеры 1-й танкавай дывізі генэрала Станіслава Мачэка занялі тэрыторыю і да 28 траўня перасялілі ўсіх нямецкіх жыхароў места Гарэн у суседнія мястэчкі. На іхняе месца былі пераселеныя 5000 палякаў, вызваленых з канцлягероў і лягероў ваеннапалонных. Сярод іх былі й удзельнікі варшаўскіх паўстаньняў, у тым ліку 1728 жанчын, вызваленых зь лягеру Stalag VI C у Обэрлянгене.

У часе свайго візыту ў места 4 чэрвеня 1945 року польскі камандуючы генэрал Тадэвуш Камароўскі даў месту новую назву Мачкаў (). Цягам двух наступных гадоў Мачкаў быў польскім местам з мэрам, школай, пажарнікамі і польскай парафіяй. Вуліцы атрымалі польскія назвы, кшталту Арміі Краёвай, Легіёнаў, Ягелонская, Зыгмунтоўская, Львоўская, Лычакоўская, Віленская, Польная, Аградовая, Капэрніка, Міцкевіча, Акадэмічная.

З восені 1946 польскія войскі пачалі пакідаць раён, засталіся толькі былыя вязьні ў статусе перамешчаных асобаў. Назва Гарэн была вернутая 10 верасьня 1948 року, калі польскія жаўнеры вярнуліся ў Злучанае каралеўства, а польскія жыхары ў часе брытанскай апэрацыі «Carrot» пераселеныя ў Польшчу або зьехалі ўвасьлед за жаўнерамі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1948 годзе
Катэгорыя:Акупацыя Нямеччыны пасьля Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Замежная палітыка Польшчы
Вялікае Цешалава

**Вялі́кае Це́шалава** — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Віраўлянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 17 чалавек
* 1999 год — 22 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Віраўлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёну
Кажушкі

Назву **Кажушкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Кажушкі — вёска ў Хвойніцкім раёне Гомельскай вобласьці
* Кажушкі — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці

### [[Польшча]]
* Кажушкі — вёска ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва
Яўген Вялько

**Яўген Вялько** ( 23 лютага 1997 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
### Клюбная
Нарадзіўся 23 лютага 1997 году ў вёсцы Дзятлавічы Лунінецкага раёну. Некаторы час выстапаў за юнацкую каманду мікашэвіцкага «Граніта», а пазьней далучыўся да школы менскага «Дынама». З 2013 году пачаў выступаць за дубль менчукоў і неўзабаве замацаваўся ў складзе каманды.

У 2016 годзе часам прыцягваўся да асноўнай каманды дынамаўцаў, аднак гэтак у ейным складзе не дэбютаваў. У сакавіку 2017 году быў аддадзены ў арэнду ў першалігавы «Прамень». У «Промні» стаў гульцом асноўнага і паводле вынікаў сэзону дапамог камандзе выйсьці ў Найвышэйшую лігу. У студзені 2018 году па вяртаньні з арэнды трэнаваўся з асноўнай камандай «Дынама», аднак неўзабаве зноў далучыўся да «Промня», і ў сакавіку 2018 году арэнда была падоўжаная яшчэ на адзін сэзон. У Найвышэйшай лізе дэбютаваў 21 красавіка 2018 году ў матчы супраць «Слуцку» (0:3), выйшаўшы на замену на 41-й хвіліне. У жніўні 2018 году перайшоў у «Прамень» на трывалай аснове. У другой палове сэзону 2018 году замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У пачатку 2019 году ў сувязі з пераездам «Промня» ў Магілёў і аб’яднаньнем зь мясцовым «Дняпром» стаў гульцом аб’яднанай каманды, якая атрымала назву «Дняпро». Пачынаў сэзон 2019 году ў стартавым складзе, у траўні атрымаў траўму. Вярнуўся на поле толькі ў кастрычніку і звычайна выходзіў ужо на замену.

У студзені 2020 году склаў працоўнае пагадненьне з «Слуцкам». Выступаў пераважна ў стартавым складзе каманды. У студзені 2021 году падоўжыў пагадненьне з клюбам. У пачатку 2023 году праз забарону Міністэрства спорту і турызму ня трапіў у заяўку «Слуцка» на сэзон і ня браў удзелу ў афіцыйных матчах каманды. Некаторы час працягваў трэнавацца з камандай, аднак пазьней пакінуў клюб.

### Міжнародная
Выступаў за зборныя Беларусі да 17 і да 19 гадоў у кваліфікацыйных раўндах чэмпіянату Эўропы. 26 сакавіка 2017 году дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, выйшаўшы на замену ў другім тайме ў таварыскім матчы супраць зборнай Латвіі (3:4).

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Магдалена Цялецкая

**Магдалена Цялецка** (, ) Мышукуў) — польская акторка.

## Жыцьцяпіс
### Кар’ера
Дэбютавала ў фільме *[[Спакуса (фільм, 1995)|спакуса]]* ў 1995 годзе. Найбольшую папулярнасьць здабыла дзякуючы фільму *[[С@мота у сеціве (фільм)|Самота у сеціве]]* ды ў ролі сэрыялу *[[Магда М.]]*, а таксама дзякуючы тэатральным ролям у Тэатру Разнастайнасьці ў Варшаве. Ад 2008 году  працуе ў складзе Новага Тэатру ў Варшаве.

На пачатку 2008 году, як акторка зь фільму *[[Катынь (фільм)|Катынь]]* была вылучана на кінафэстывалі ў Бэрліне і таксама на Оскар.

## Фільмаграфія
### Фільмы
* 1995: *Pokuszenie* — як Ганна
* 1996: *Uczeń* — як дзяўчына з Кракаўскай вуліцы
* 1998: *Amok* — як Юля, былая дзяўчына Макса
* 1999: *Jak narkotyk* — як Ганна Півоўска
* 2000: *Egoiści* — як Анка
* 2000: *Weiser* 
* 2000: *Zakochani* 
* 2001: *Listy miłosne* 
* 2003: *Powiedz to, Gabi* — як Баська
* 2004: *Trzeci* — як Ева
* 2005: *Po sezonie* 
* 2006: *[[С@мота ў сеціве (фільм)|С@мота ў сеціве]]* — як Ева
* 2006: *Palimpsest* — як Ганна
* 2006: *Demakijaż* 
* 2007: *[[Катынь (фільм)|Катынь]]* — як Агнешка, сястра паручніка Пятра Башкоўскага
* 2009: *Mniejsze zło* — як акторка
* 2010: *Wenecja* 
* 2011: *Jezioro* — як дачка
* 2012: *Taniec śmierci. Sceny z Powstania Warszawskiego* — як Ірэна
* 2015: *Gwiazdy* 
* 2015: *Córki dancingu* 
* 2015: *Max i Helena* 
* 2016: *Zjednoczone stany miłości* 
* 2016: *Pitbull. Niebezpieczne kobiety*
* 2017: *Gwiazdy*
* 2017:*Najlepszy* як маці Ежы

## Узнагароды
* 2014 — Залаты Крыж заслугі
* 2015 — Мэдаль „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Sylwetka na Culture.pl

Катэгорыя:Польскія акторкі
Уладзімер Замяталін

**Уладзі́мер Замята́лін** (, 14 траўня 1948, Тула, РСФСР, СССР — ) — беларускі палітычны і дзяржаўны дзеяч.

Нарадзіўся ў Расеі, скончыў вышэйшую вайскова-палітычную вучэльню ў Данецку.

Між 1973 і 1991 гг. служыў палітруком у Савецкім войску ўва Ўсходняй Нямеччыне, на расейскім Далёкім Усходзе і ў Беларусі. Даслужыўся да намесьніка аддзела сацыяльна-прававой работы ваенна-палітычнага ўпраўленьня Беларускай ваеннай акругі акупацыйных савецкіх войскаў.

Пасьля распаду СССР застаўся ў Беларусі. З 1992 па 1994 гг. працаваў намесьнікам начальніка ўправы інфармацыі — начальнікам прэсавага цэнтру Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь.

З 1994 па 1997 гг. працаваў прэс-сакратаром старшыні Рады Міністраў Рэспублікі Беларусь Вячаслава Кебіча, потым начальнікам Галоўнага ўпраўленьня грамадзка-палітычнай інфармацыі і намесьнікам старшыні Адміністрацыі Прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі.

У 1997 годзе непрацяглы час быў старшынём Дзяржаўнага камітэту па друку, пасьля чаго прызначаны намесьнікам Старшыні Рады Міністраў Рэспублікі Беларусь па пытаньнях культуры, адукацыі, рэлігіі і нацыянальных меншасьцяў. У верасьні 2001 году звольнены з гэтай пасады.

Зь сьнежня 2006 г. па сьнежань 2010 г. узначальваў кінастудыю “Беларусьфільм”.

## Сям’я
Сын Замяталіна Дзяніс у 2015 годзе быў асуджаны на 5,5 гадоў па абвінавачаньні ў "незаконнай прадпрымальніцкай дзейнасьці ў складзе злачыннай групоўкі з атрыманьнем даходаў у асабліва буйным памеры". Паводле сьледзтва, Дзяніс Замяталін быў адным з арганізатараў злачыннай групоўкі, якая з 2008 па 2010 год нібыта займалася незаконнымі фінансавымі апэрацыямі, у тым ліку прадстаўляла фальшывыя справаздачы аб уплаце падаткаў.

## Скандал наконт беларускай мовы
У траўні 2018 году Замяталін справакаваў скандал, абразіўшы беларускую мову на касе ў краме “Эўраопт”.

## Зноскі


Катэгорыя:Нарадзіліся ў Туле
Катэгорыя:Савецкія вайскоўцы
Катэгорыя:Беларускія вайскоўцы
Катэгорыя:Беларускія імігранты
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь
Канстанцін Чалоўскі

**Канстанці́н Чало́ўскі** () — паліцыянт, старшына Міністэрства ўнутраных справаў.

## Жыцьцяпіс
Працаваў у структуры МУС ў пенітэнцыярнай службе.

З пачаткам баявых дзеяньняў на Донбасе запісаўся добраахвотнікам у батальён «Арцёмаўск»; паранены ў баі.

Зь сьнежня 2014 року&nbsp;— кіраўнік аддзяленьня ДАІ места Арцёмаўск&nbsp;— рэкамэндаваў камбат Кастанцін Матэйчанка.

25 траўня 2015-га адхілены ад службы, праводзіцца праверка&nbsp;— жыхарка Краматорску зьвярнулася з заяваю, што ў Арцёмаўску чалавек у форме пашкодзіў яе аўтамабіль, разьбіўшы шкло.

## Узнагароды
За асабістую мужнасьць ды гераізм, выяўленыя ў ахове дзяржаўнага сувэрэнітэту ды тэрытарыяльнае цэласнасьці Ўкраіны, вернасьць вайсковай прысязе падчас расейска-ўкраінскае вайны ўзнагароджаны 
* ордэнам «За мужнасьць» III ступені (22.1.2015).

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Кіраўніка ДАІ Арцёмаўску адхілілі за разьбітае шкло

Катэгорыя:Украінскія вайскоўцы
Латвійскі дзяржаўны пераварот 1934 году

**Латві́йскі дзяржа́ўны пераваро́т 1934 го́ду** — дзяржаўны пераварот, які быў ачолены вэтэранам прэм’ер-міністрам краіны Карлісам Улманісам супраць парлямэнцкай сыстэмы ў Латвіі. Ягоны рэжым працягваўся да савецкай акупацыі Латвіі ў 1940 годзе.

У ноч з 15 на 16 траўня Улманіс, пры падтрымцы вайсковага міністра Яніса Баладыса і ваенізаванай арганізацыі айзсаргаў узялі пад свой кантроль асноўныя дзяржаўныя і партыйныя офісаў, абвесьцілі стан вайны ў Латвіі, а таксама прыпынілі дзейнасьць канстытуцыі.

Пасьля перавароту Улманіс працягваў займаць пасаду прэм’ер-міністра, аднак у краіне ўжо быў аўтарытарны рэжым. Законы па-ранейшаму публікаваліся дзеючай уладай. Дзеючы прэзыдэнт Латвіі на момант перавароту Албэртс Квесіс, які паходзіў са зьвязу латвійскіх фэрмэраў, былой партыі Улманіса, прыняў пераварот і працягнуў працу на сваёй пасадзе да канца свайго тэрміну 10 красавіка 1936 году. Пасьля гэтага Улманіс незаконна заняў пасаду прэзыдэнта краіны і афіцыйна быў прэзыдэнтам і прэм’ер-міністрам. У публікацыях Улманіса называлі лідэрам нацыі або проста лідэрам.

Улманіс быў унікальным сярод эўрапейскіх дыктатараў таго часу, бо ён не стварыў адну кіруючую партыю і ня ўводзіў новую канстытуцыю. Замест гэтага, Улманіс стварыў кантраляваную дзяржавай Палаты прафэсіяў, якая базавалася на мадэлях карпаратыўных аўтарытарных рэжымаў Канстантына Пятса у Эстоніі і Антонію Салазара ў Партугаліі. Рэжым у значнай ступені базаваўся на кульце асобы Улманіса, як заснавальніка Латвіі падчас латвійскай вайны за незалежнасьць. Як сьцьвярджалася ён вызваліў народ ад шматпартыйнага хаосу.

Бяскроўны пераварот быў праведзены войскам і падразьдзяленьнямі нацыянальнай гвардыі айзсаргаў, ляяльных да Улманіса. Яны займалі ключавыя ўрадавыя ўстановы, сродкі сувязі і вакзалы. Шматлікія службовыя асобы і палітыкі былі затрыманы, гэтак жа як і вайсковыя генэралі, якія спрабавалі здушыць пераварот. Большая частка была неўзабаве вызвалена, самы працяглы тэрмін арышту не перавысіў году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Падзеі 1934 году
Катэгорыя:Палітычная гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты
Смалякі

**Смалякі́** — вёска ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Кубліцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 4 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Кубліцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ўшацкага раёну
Браніслава Длуска

**Браніслава Длуска**, у дзявоцтве *Складоўская* (, 1865, Варшава — , Варшава) — польская лекарка, старэйшая сястра Марыі Складоўскай-Кюры, першая дырэктарка Інстытуту радыя, жонка Казімера Длускага.

## Жыцьцяпіс

Нарадзілася ў сям’і небагатага шляхціца герба Даленга. Бацькі былі пэдагогамі. Бацька Ўладзіслаў Складоўскі быў выкладчыкам матэматыкі і фізыкі, дырэктарам двух (па чарзе) мужчынскіх гімназій у Варшаве. Браніслава была старэйшай сястрой Марыі Складоўскай-Кюры.

Сёстры Складоўскія — Марыя і Браніслава — дамовіліся па чарзе адпрацаваць некалькі гадоў гувэрнанткам, каб затым адна за адной атрымаць адукацыю. Марыя працавала некалькі гадоў выхавальніцай-гувэрнанткай у той час, пакуль Браніслава, атрымаўшы сярэднюю адукацыю ў Польшчы, зьехала ў Парыж, дзе вучылася ў мэдыцынскім інстытуце. Скончыўшы інстытут, Браніслава стала лекарам.

Каля 1890 году Браніслава выйшла замуж за палітычнага эмігранта, рэвалюцыянэра і лекара Казімера Длускага і запрасіла сястру да сябе. У 1891 г. Марыя ва ўзросьце 24 гадоў змагла паехаць у Парыж, у Сарбону, дзе вывучала хімію і фізыку, у той час як сястра зарабляла сродкі для яе навучаньня.

У 1902 годзе сям’я Длускіх вярнулася на радзіму і заснавала ў Закапанэ санаторый для асобаў з хваробамі органаў дыханьня, у тым ліку на сухоты. У 1902-1918 гг. разам з мужам працавала лекарам-пульманалёгіі ў санаторыі ў Касьцяліска, якім кіраваў Казімер Длускі. У Закапанэ й Квсьцяліска займалася актыўнай грамадзкай дзейнасьцю. Была ініцыятарам стварэньня санаторыя Брацкай дапамогі і новага будынку для Музэю Татраў ў Закапанэ.

Пазьней, у другой палове 1920-х гадоў Длускія заснавалі пад Варшавай супрацьсухотны дыспансэр.

У 1930 году Браніслава па просьбе Марыі Складоўскай-Кюры прыняла ўдзел ў збудаваньні «Інстытуту радыя», куды пасялілася на час будаўніцтва, а пасьля і ўзначаліла яго, стаўшы першым дырэктарам цяперашняга Цэнтру анкалёгіі — інстытуту імя Марыі Складоўскай-Кюры ў Варшаве.

Памерла ў 1939 годзе і пахавана на варшаўскім могілках Старыя Павонзкі (магіла №164, III шэраг).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1865 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Польскія мэдыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Цэнтар анкалёгіі — інстытут імя Марыі Складоўскай-Кюры ў Варшаве

**Цэнтар анкалёгіі — інстытут імя Марыі Складоўскай-Кюры ў Варшаве** () — анкалягічны інстытут у Варшаве, заснаваны Марыяй Складоўскай-Кюры разам з польскім урадам (у прыватнасьці з прэзыдэнтам Ігнацыям Масьціцкім) 29 траўня 1932 году як «Інстытут радыя» (). Першым дырэктарам інстытуту была сястра Марыі — Браніслава Длуска.

Цяперашнюю назву інстытут атрымаў пасьля Другой сусьветнай вайны.

Цяпер гэта адмысловы інстытут Міністэрства аховы здароўя Польшчы. Існуюць філіялы інстытут Глівіцы і Кракаве. Галоўны будынак інстытуту знаходзіцца на вуліцы Рэнтгена.

На адным з муроў інстытуту месьціцца надпіс «MARII SKŁODOWSKIEJ CURIE, W HOŁDZIE» («у даніну Марыі Складоўскай-Кюры»).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Варшавы
Катэгорыя:Проціракавыя арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1932 годзе
Катэгорыя:Ахота
Катэгорыя:Арганізацыі Варшавы
Катэгорыя:Лякарні Польшчы
Катэгорыя:Польскія мэдычныя інстытуты
Катэгорыя:Марыя Складоўская-Кюры
Варшаўская школа эканомікі

**Варшаўская школа эканомікі** **(Вышэйшая камэрцыйная школа)** (, ) — найбуйнейшая эканамічная навучальная ўстанова ў Польшчы. Школа заснавана ў 1906 годзе пад назвай «Прыватныя гандлёвыя курсы Аўгуста Цялінскага». У сацыялістычнай Польшчы школа называлася «Галоўная школа плянаваньня і статыстыкі» ().

У наш час у школе навучаецца звыш 13 000 студэнтаў; працуе каля 800 выкладчыкаў. Усё 10 навучальных карпусоў школы разьмешчаны ў цэнтры Варшавы.

Асноўныя падразьдзяленьні школы: факультэт сусьветнай эканомікі і 4 калегіі (эканамічнага аналізу; сацыя-эканомікі; дзелавога адміністраваньня; мэнэджмэнту і фінансаў).

## Вядомыя выпускнікі
* Конрад Паўлік, пасол Польшчы ў Беларусі.

## Крыніцы

## Вонкавыя Спасылкі

* Афіцыйны сайт навучальнай установы 

Катэгорыя:Польскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Варшаўская школа эканомікі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:Падзеі 13 кастрычніка
Імпэрыя інкаў

**Імпэ́рыя і́нкаў** ( — *«чатыры рэгіёны»*) — самая вялікая імпэрыя Амэрыкі ў дакалюмбавай гісторыі і, магчыма, самая вялікая імпэрыя сьвету пачатку XVI стагодзьдзя. Ейная палітычная і адміністрацыйная структура была самай складанай сярод карэнных народаў Паўночнай і Паўднёвай Амэрыцы. Адміністрацыйны, палітычны і вайсковы цэнтар імпэрыі быў разьмешчаны ў горадзе Куска, на тэрыторыі сучаснай краіны Пэру. Сама ж цывілізацыя інкаў паўстала з горнай мясцовасьці Пэру напачатку XIII стагодзьдзя. Апошняя крэпасьць інкаў была заваяваная гішпанцамі ў 1572 годзе.

Ад 1438 да 1533 гадоў інкі ўключылі ў сваю дзяржаву большую частку заходняй частцы Паўднёвай Амэрыкі, з цэнтрам у Андах, выкарыстоўваючы заваёву і мірнае засваеньне, нароўні зь іншымі мэтадамі. У час найбольшага росквіту імпэрыя ўключала ў свой склад тэрыторыі Пэру, вялікую частку сучаснага Эквадора, заходнюю і паўднёвую часткі цэнтральнай Балівіі, паўночны захад Аргентыны, паўночную і цэнтральную частку Чылі і невялікую частку на паўднёвам захадзе Калюмбіі. Агульную тэрыторыю былой дзяржавы можна было параўнаць з гістарычнымі імпэрыямі Эўразіі. Афіцыйнай мовай імпэрыі была кечуа. У імпэрыі існавалі шматлікія формы пакланеньня, большасьць якіх адносілася сьвятога Ўака, аднак на дзяржаўным узроўні заахвочваўся культ бога сонца Інці. Паводле інцкай традыцыі імпэратар лічыўся сынам сонца.

Імпэрыя інкаў была ўнікальная з удікам таго, што ў ёй не існавала многіх функцыяў, якія шырока выкарыстоўваліся ў Эўропе і Азіі. Інкі бракавалі выкарыстаньне колавых транспартных сродкаў. Яны не выкарыстоўвалі цяглавых жывёлаў, якія маглі б цягнуць плугі. Яны ня мелі ведаў па жалезу і сталі, а таксама ў іх не было клясычнай сыстэмы запісу. Нягледзячы на ​​гэтыя меркаваныя недахопы, інкі былі ў стане пабудаваць адну з самых вялікіх імпэрыяў. Асаблівасьці імпэрыі інкаў крыюцца ў манумэнтальнай архітэктуры, у асаблівасьці з выкарыстаньнем каменьня, шырокай сетцы дарог, які дасягалі ўсе куткі імпэрыі, дробных тканых тэкстыльных вырабах, выкарыстаньні вузлаватых радкоў для ўліку і сувязі (кіпу) і інавацыях у сельскай гаспадарцы.

Эканоміка інкаў на сёньняшні дзень апісваецца дасьледчыкамі па рознаму, як то фэадальнай, рабаўніцкай ці сацыялістычнай, пры гэтым як сацыялістынм раем, гэтак і сацыялістынай тыраніяй. Імпэрыя функцыянавала ў асноўным без выкарыстаньня грошай і рынкаў. Наадварот, абмен тавараў і паслугаў, быў заснаваны на ўзаемнасьці паміж грамадзянскімі асобамі, групамі і дзяржаўным кіраўніцтвам. Падаткі складаліся з працоўнага абавязку чалавека перад імпэрыяй. Кіраўніцтва імпэрыі, якому тэарэтычна належылі ўсе сродкі вытворчасьці, перадавала правы на доступ да зямлі і тавараў, а таксама  прадуктаў харчаваньня і напояў у сьвяточных застольляў для сваіх падданых.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Сьвет інкаў».
* «Царство сынов Солнца».
* Рэлігія інкаў.

Катэгорыя:Дакалюмбавы культуры
Катэгорыя:Гісторыя Пэру
Катэгорыя:Гісторыя Балівіі
Катэгорыя:Гісторыя Чылі
Катэгорыя:Гісторыя Эквадору
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Базыліка Божага Цела (Кракаў)

**Базыліка Божага Цела** () — касьцёл гатычнага архітэктурнага стылю, які знаходзіцца ў Кракаве, Польшча.

## Гісторыя
Будаўніцтва сёньняшняга храму было распачата ў 1385 годзе на месцы драўлянага касьцёлу і было скончана ў 1405 годзе. У 1405 г. Уладзіслаў II Ягайла запрасіў манахаў з манаскага ордэну лятэранскіх канонікаў служыць у гэтым касьцёле. Для іх пазьней быў пабудаваны каля касьцёлу кляштар. Прадстаўнікі гэтага манаскага ордэну служаць у базыліцы Божага Цела да цяперашняга часу. У сярэдзіне XV стагодзьдзя тут служыў вядомы кракаўскі прапаведнік Станіслаў Казімерчык, прылічаны да ліку блажэнных.

Шчыпец фасаду быў дабудаваны ў 1500 годзе. Званіца была пабудавана ў 1566—1582 гадох.

24 студзеня 2005 году Папа Ян Павал II выдаў дэкрэт, якія прылічыў касьцёл Божага Цела ў Кракаве да малой базылікі.

## Крыніцы
* Przewodnik: Bazylika i Klasztor Bożego Ciała Kanoników Regularnych Laterańskich na Kazimierzu w Krakowie, Kazimierz Łatak CRL.
* Przewodnik po zabytkach Krakowa, Michał Rożek, Wydawnictowo WAM, 2006.

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя храма і галерэя 

Катэгорыя:Касьцёлы Польшчы
Катэгорыя:Базылікі Польшчы
Катэгорыя:Гатычная архітэктура Польшчы
Катэгорыя:Кракаў
Дом Ляндаў

**Дом Ляндаў** або **Дом Ярданоў** () — архітэктурны помнік, які знаходзіцца ў кракаўскім гістарычным раёне Казімежы на скрыжаваньні вуліцаў Шырокай, 2 і Мядовай, 41. Будынак унесены ў рэестар ахоўных помнікаў Малапольскага ваяводзтва.

У позьнім сярэднявеччы на гэтым месцы стаялі два асобныя дамы. У 1890—1892 гг. гэтыя дамы былі злучаныя ўласьнікам Л. Ляндаў у адзіны будынак у стылі нэаклясыцызму па праекце архітэктара Максыміліяна Ніча. Будаўнічыя працы праводзіліся па праекце габрэйскага архітэктара Бэньяміна Торбэ. Пры перабудове была зьнесена задняя частка дамоў пры захаваньні ўнутранай пляніроўкі. У 1932 годзе быў зьменены фасад будынку.

20 верасьня 1947 году будынак быў унесены ў рэестар ахоўных помнікаў Малапольскага ваяводзтва (№ А-286). Найменьне «Дом Ляндаў» выкарыстоўваецца ў «Encyklopedia Krakowa». У рэестры ахоўных помнікаў Малапольскага ваяводзтва ён згадваецца як «Дом Ярданоў».

Да цяперашняга часу ва ўнутраным дворыку захаваліся арыгінальныя драўляныя веранды XIX стагодзьдзя.

У канцы 80-х гадоў у будынку была рэстарацыя «*Myśliwska»*. У цяперашні час у будынку разьмяшчаецца клюб *«Kuźnica»* і габрэйская кніжная крама «Jarden».

## Крыніцы

## Літаратура
* Encyklopedia Krakowa. Warszawa — Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, стар. 769. .

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя

Катэгорыя:Славутасьці Кракаву
Ежы Гофман

**Е́жы Юльян Го́фман** (;  15 сакавіка 1932 году, Кракаў) — польскі кінарэжысэр і сцэнарыст. Вядомы найперш сваімі экранізацыямі сянкевічавай трылёгіі («Пан Валадыёўскі», «Патоп», «Агнём і мечам»). Здымаў таксама дакумэнтальныя, звычаёвыя і ваенныя фільмы.

## Жыцьцяпіс
Ежы Гофман нарадзілся ў жыдоўскай сям’і. Па выбуху II сусьветнай вайны сям’я пераехала на ўсход краіны, сьпярша ў Тарнопаль, пасьля ў Стрый і Дашаву. У 1940 зь сям’ёй быў вывезены ў Сыбір; сваякі, якія засталіся ў Польшчы, сталі ахвярамі Галакосту.

У 1945 сям’я здолела вярнуцца ў Польшчу дзякуючы таму, што Ежаў бацька ваяваў у польскім войску. У школе Ежы актыўна ўдзельнічаў у камуністычных моладзевых арганізацыях. Скончыўшы ў 1950 року школу, паступіў ва Ўсесаюзны дзяржаўны інстытут кінэматаграфіі ў Маскве (РССФР), скончыў у 1955.

Дэбютаваў у 1954 року разам са студэнцкім сябрам Эдвардам Скажэўскім дакумэнтальным фільмам «Ты сярод іх?!» і да 1962 здымаў дакумэнтальныя фільмы. У 1962 выйшаў першы мастацкі фільм Гофмана і Скажэўскага «Ганстары і філянтропы».

У 1980 року стаў мастацкім кіраўніком кінааб’яднаньня «Задыяк».

## Фільмаграфія

### Дакумэнтальныя фільмы
* 1954 — *Czy jesteś wśród nich?*
* 1955 — *Uwaga, chuligani!*
* 1956 — *Dzieci oskarżają*
* 1956 — *Jaś i Małgosia*
* 1957 — *Sopot 1957*
* 1957 — *Na drogach Armenii*
* 1958 — *Tor*
* 1958 — *Karuzela Łowicka*
* 1958 — *Pamiątka z Kalwarii*
* 1959 — *Zielona bariera*
* 1959 — *Gaudeamus*
* 1959 — *Typy na dziś*
* 1960 — *Dwa preludia*
* 1960 — *Dwa oblicza Boga*
* 1960 — *Reportaż prosto z patelni*
* 1960 — *Pocztówki z Zakopanego*
* 1961 — *Aby kwitło życie…*
* 1961 — *Hawana '61*
* 1962 — *Spotkali się w Hawanie*
* 1962 — *Patria o Muerte*
* 1963 — *Visitez Zakopane*
* 1964 — *Chwila wspomnień*
* 1966 — *Jarmark cudów*
* 1970 — *A najmilsze jest Mazowsze*
* 2008 — *Ukraina. Narodziny narodu*

### Мастацкія фільмы
* 1962 — *Gangsterzy i filantropi*
* 1964 — *Prawo i pięść*
* 1965 — *Trzy kroki po ziemi*
* 1967 — *Ojciec*
* 1969 — *Pan Wołodyjowski*
* 1974 — *Potop*
* 1976 — *Trędowata*
* 1978 — *Do krwi ostatniej…* (фільм)
* 1979 — *Do krwi ostatniej* (тэлесэрыял)
* 1982 — Знахар (*Znachor*)
* 1983 — *Wedle wyroków twoich…*
* 1992 — *Piękna nieznajoma*
* 1999 — *Ogniem i mieczem*
* 2003 — *Stara baśń. Kiedy słońce było bogiem*
* 2011 — *1920 Bitwa Warszawska*

## Прэміі і ўзнагароды
* 1959 — Залаты крыж Заслугі
* 1974 — Кавалерскі крыж ордэну Адраджэньня Польшчы
* 1983 — Афіцэрскі крыж ордэну Адраджэньня Польшчы
* 1999 — Вялікі крыж ордэну Адраджэньня Польшчы
* 2005 — Залаты мэдаль «За заслугі ў культуры Глёрыя Артыс»

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Еж Гофман  у базе Акадэміі польскага фільму


Катэгорыя:Выпускнікі Ўсерасейскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту кінэматаграфіі
Катэгорыя:Сябры Польскай кінаакадэміі
Катэгорыя:Польскія кінарэжысэры
Катэгорыя:Польскія сцэнарысты
Катэгорыя:Высланыя ў Сібір
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Польскія жыды
Катэдра Сьвятога Яна Хрысьціцеля і Сьвятога Яна Эвангеліста (Торунь)

**Катэдральны сабор Сьвятога Яна Хрысьціцеля і Сьвятога Яна Эвангеліста ў Торуні** () — гатычны, цэгляны касьцёл, былая фара торуньскага Старога Гораду.

У сярэднявеччы месца выбараў уладаў гораду і пахаваньня патрыцыяў. Адно з найбольш значных гарадзкіх месцаў, у тым ліку зьвязаныя зь візытамі польскіх каралёў у Торунь. Да канца XX стагодзьдзя традыцыйна згадваецца як касьцёл Сьвятога Яна, ад 1935 году, мае тытул Малой Базылікі, пачынаючы з 1992 году, зьяўляецца катэдрай Торуньскай эпархіі. Храм будавалі ў некалькі этапаў з другой паловы XIII стагодзьдзя, у выніку паўстаў касьцёл нізкім алтаром, што кантрастуе з масіўнай патройнай заляй асноўнага корпусу зь нізкімі капліцамі і магутнай заходняй вежай. Усярэдзіне захаваліся шэраг каштоўных сярэднявечных і сучасных твораў, у тым ліку шэраг насьценных карцін, расьпяцьці, грабніца сямейства фон Саест, скульптурная кампазыцыя прадстаўляючая Сьвятую Марыю Магдаліну з анёламі, алтар Сьвятога Вольфганга. Частка каштоўнасьцяў загінула (у тым ліку фігурка Пекнай Мадонны, заменена копіяй у 1956 годзе), або перададзена ў музэі. У касьцёле пахавана сэрца караля Яна Ольбрэхта, знаходзяцца таксама памятныя рэчы зьвязаныя зь Мікалаем Капэрнікам — хрысьцільніца, эпітафія прысьвечаная яму і помнік XVIII стагодзьдзя. На вежы храму знаходзіцца самы вялікі сярэднявечны звон у Польшчы, *[[Tuba Dei]]*, адліты ў 1500 годзе.

## Галерэя


Выява:Toruń Kościół Św. Janów Ołtarz Główny Św. Wolfganga.jpg|Алтар сьвятога Вольфганга пач. XVI ст.
Выява:Toruń Kościół Świetych Janów Zakrystia Wspornik.jpg|
Выява:Toruń Kościół Świętych Janów Krucyfiks Mistyczny.jpg|
Выява:Pelplin Zdjecie z Krzyza z Torunia.jpg|*Зьняцьце з Крыжа*, каля 1490
Выява:Torun kosciol ss Janow oltarz Najsw Sakramentu.jpg|Барокавы алтар Найсьвяцейшага Сакрамэнту
Выява:Copernicus epitaph St John church Torun.jpg|Эпітафія Мікалая Капэрніка
Выява:Toruń Kościół Św. Janów Chrzcielnica.jpg|
Выява:Torun Kościół Świętych Janów Dzwon Tuba Dei.jpg|Звон *[[Tuba Dei]]*



## Літаратура
* *Dzieje i skarby kościoła świętojańskiego w Toruniu. Materiały z konferencji przygotowanej przez Toruński Oddział Stowarzyszenia Historyków Sztuki w X rocznicę ustanowienia diecezji toruńskiej, 22-23 marca 2002*, red. nauk. Katarzyna Kluczwajd, Michał Woźniak, Toruń, Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa, 2002, 
* *Skarby toruńskiej katedry* — katalog wystawy, red. nauk. Katarzyna Kluczwajd, Toruń, Wydawnictwo Diecezji Toruńskiej, 2002, 
* *Bazylika katedralna Świętych Janów w Toruniu* (pod red. Mariana Biskupa, oprac. [Jerzy Domasłowski, Toruń, Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 2003, 
* *Malarstwo gotyckie w Polsce* pod red. Adama S. Labudy i Krystyna Secomska|Krystyny Secomskiej, Warszawa, Wydawnictwo DiG, 2004, 
* *Berühmte Orgeln - Meisterwerke europäischer Orgelbauer*, Ursula und Urlich Rüge, Nikol Verlagsgesellschaft mbH, 1994 

Торунь
Катэгорыя:Торунь
Катэгорыя:Зьявіліся ў XIV стагодзьдзі
Асінаўка (Аршанскі раён)

**Асі́наўка** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 9 км на паўночны захад ад Воршы, за 0,5 км ад чыгуначнай станцыі Машкова і за 2 км на поўдзень ад аўтамагістралі Берасьце — Смаленск (). Асінаўка ўваходзіць у склад Пішчалаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Вёска ўваходзіла ў склад маёнтку Межаўскі Ключ, належала парафіі Машкоўскай Сьвята-Ільлінскай царкве.

У 1910 годзе сяляне валодалі 84 дзесяцінамі зямлі.

## Насельніцтва
* XVIII стагодзьдзе: 1792 год — 6 двароў
* XX стагодзьдзе: 1910 год — 42 мужчыны і 45 жанчын, 10 двароў; 1923 год — 99 чалавек; 1998 год — 11 чалавек, 6 двароў; 1999 год — 10 чалавек
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 3 чалавекі

## Асобы
* Дзьмітры Сямёнаў (03.01.1835 — 08.03.1902) — пэдагог, аўтар прац па пэдагогіцы і геаграфіі, пісьменьнік
* Цімафей Салтановіч (28.01.1912 — 13.01.1976, Еліна, Пішчалаўскі сельсавет) — Герой Сацыялістычнай Працы

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  С. 490.

Катэгорыя:Пішчалаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Галіч (гара)

**Галіч** () — трэці па вышыні (1333 м) пік у польскай частцы Бяшчадаў і ўсіх Заходніх Бяшчадах. Разьмешчаны ва ўсходняй частцы групы Тарніца паміж Копай Быкоўскай і Разсыпанец.

Карыстаецца папулярнасьцю дзякуючы дасканаламу краявіду польскай і ўкраінскай частцы Бяшчадаў. Найлепей відаць зь яго верхняя частка даліны ракі Сян, а ў кірунку паўднёва-ўсходнім Разсыпанец. Пры добрай бачнасьці можна разгледзець пікі Гарган.

Паводле легенды, у сярэднія вякі сыходзіліся тут граніцы Польшчы, Вугоршчыны і Русі. Цікавыя флёры. Растуць тут рэдкія для Польшчы расьліны.

## Літаратура
* Bieszczady i Góry Sanocko-Turczańskie. Mapa turystyczna. Skala 1:75 000. Wydanie trzecie. Warszawa: PPWK SA. .

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Горы-тысячнікі
Катэгорыя:Горныя вяршыні Польшчы
Машкова (Віцебская вобласьць)

**Машко́ва** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 11 км на паўночны захад ад Воршы, за 1,5 км ад чыгуначнай станцыі Машкова і за 2 км на поўнач ад  аўтамагістралі Берасьце — Смаленск (). Машкова ўваходзіць у склад Пішчалаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Першае ўпамінаньне 1442 год — уласьнікі С. Гамшэй і Л. Роскі. Згадваецца ў 1643 годзе як вёска ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. 

У XIX і пачатку XX стагодзьдзяў цэнтар воласьці Аршанскага павету, уласнасьць Васілеўскіх. У 1910 годзе сяляне валодалі 103 дзесяцінамі зямлі, царкве належала 53 дзесяціны зямлі; хутару Машкова, уласьнік — сьвятар Машкоўскай царквы, належала 40 дзесяцін зямлі; маёнтку Машкова, уласьніца — Н. Казлоўская, належала 298 дзесяцін зямлі; маёнтку Машкова, уласьнік — І. Мянжынскі, належала 180 дзесяцін зямлі.

З 1867 году дзейнічала земская народная вучэльня. У пачатку ХХ стагодзьдзя настаўнік — Сяргей Ідаловіч.
Машкова — цэнтар сельсавету ў 1924—1961 гадах.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 14 чалавек
* XX стагодзьдзе: 1910 год — 50 мужчын і 49 жанчын, 12 двароў; 1923 год — 165 чалавек; 1998 год — 36 чалавек, 30 двароў; 1999 год — 50 чалавек
* XIX стагодзьдзе: 1886 год — 77 чалавек, 8 двароў, школа; 
## Інфраструктура
Сярэдняя школа.

## Славутасьці
* Сьвята-Пакроўская царква (канец XIX стагодзьдзя). У пачатку XX стагодзьдзя — сьвятар Васіль Піневіч. Цяпер знаходзіцца ў паўразбураным стане. 
** К царкве былі прыпісаны ў 1910 годзе — сяло: Машкова, ; вёскі: Арлоўшчына, Асінаўка, Багрынава, Васькаўшчына, Дрыбіна, Дубовае, Жыляева, Залеглае, Камары, Кашына, Корава, Крынічнае, Малае Корава, Нямірава, Падгайшчына, Пузырова, Слабада, Стар, Сьцяпанавічы, Туравічы, Хлусава, Чаркасова, Чыкоўшчына; маёнткі: Машкова (уласьніца — Н. Казлоўская), Машкова (уласьнік — І. Мянжынскі); фальваркі: Адамава (уласьнік — Федаровіч), Васькаўшчына (уласьнік — В. Някрасава), Гараны (уласьнік — І. Васілеўская), Дуля (уласьнік — Я. Дамброўскі), Дуля (уласьнік — І. Жэнеўскі), Жыляева (уласьнік — А. Мацулевіч), Камары (уласьнік — І. Вайніловіч), Корава (уласьнік — В. Герасімаў), Корава (уласьнік — І. Вайніловіч), Курчукова (уласьнік — А. Кузьмічскі), Машкова-Ліпкі (уласьнік — Я. Тамашэўскі); засьценкі: Загайскі (уласьнік — сялянскае т-ва), Лісічына (уласьнік — сялянскае т-ва), Скрабаўшчына (уласьнік — сяляне Т. Латышаў і Станкевіч), Шчамілаўка (уласьнік — сялянскае т-ва); хутары: Машкова (уласьнік — Машкоўская царква), Халхоўшчына (уласьнік — А. Кузьмінскі).

* Вайсковыя могілкі часоў Другой сусьветнай вайны. Каля школы пахаваны 25 вайскоўцаў. У 1956 годзе пастаўлены абэліск.

## Страчаная спадчына
* Сьвята-Ільлінская царква. Да 1839 году парафія Беларускай грэка-каталіцкай царквы. Сьвятар: Язэп Шэлепінскі.

## Асобы
* Мікалай Крукоўскі (26.11.1923 — 30.09.2013) — беларускі філёзаф, культуроляг

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  С. 509.

## Вонкавыя спасылкі
* Машкова на Radzima.org

Катэгорыя:Пішчалаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі
Георгі Амастрыдзкі

**Гео́ргі Амастрыдзкі** (750/760, Кромна, Пафлягонія, Бізантыйская імпэрыя — 3 сакавіка 802—811 або 825, Амастрыда, Пафлягонія, Бізантыйская імпэрыя) — хрысьціянскі сьвяты, праведнік, манах, заступнік, япіскап (пазьней архіяпіскап) Амастрыду.

## Жыцьцяпіс
Бацькі Георгія — Феадосі і Мігефа — амаль да старасьці заставаліся бязьдзетнымі, але дзякуючы малітвам у іх нарадзіўся сын. У трохгадовым веку хлопчык упаў у вагонь, і, хоць яго адразу выцягнулі, абедзьве рукі і адна нага на ўсё жыцьцё засталіся зьнявечаныя шнарамі. Па дасягненьні паўналецьця выхоўваўся ў дзядзькі-архірэя, праз пэўны час таемна сышоў у Сырыю, дзе праз пэўны час пастрыгся ў манахі.

Імаверна, пасьля скону япіскапа Рыгора ( 790) Георгі быў абраны на катэдру Амастрыды, і яго гвалтам забралі з манастыра. Георгі дабіўся для катэдры аўтакефаліі ад Гангрскай мітраполіі. У часе нашэсьця арабаў бяззбройны з малітвай абышоў муры Амастрыды, абараніўшы яе ад разбурэньня. Сваім заступніцтвам уратаваў амастрыдзкіх купцоў, асуджаных на сьмерць у месьце Трапэзундзе (цяпер Трабзон, Турэччына) за нібыта парушэньне мытных правілаў: пачуўшы іхнія адчайныя малітвы, Георгі неадкладна выправіўся ў Трапэзунд. Аднак мясцовы ваявода адмовіўся адпусьціць купцоў, і тады ягоная супруга асьлепла. Калі ваявода ачуліўся і адпусьціў вязьняў, жанчына стала відушчай.

Георгі сканаў у часе валадараньня імпэратара Нікіфара I (802—811). Вядомы сваімі цудамі і пасьля гэтага.

## Літаратура
* Васильевский В. Г. Житие Георгия Амастридского. Житие Стефана Сурожского // Летопись занятий Археографической комиссии. Выпуск 9. 1893.
* Васильевский В. Г. Труды. Пг., 1915. Т. 3. С. I-CXLI.

## Вонкавыя спасылкі
* Православие.ru
* Адкрытая праваслаўная энцыкляпэдыя «Древо»
* Адукацыйны партал «Слова»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Турэччыне
Катэгорыя:Хрысьціянскія сьвятыя VIII стагодзьдзя‎
Катэгорыя:Хрысьціянскія сьвятыя IX стагодзьдзя‎
Катэгорыя:Сьвятыя Анатоліі
Катэгорыя:Бізантыйскія сьвятыя
Катэгорыя:Памерлі ў Турэччыне
Аўтар песьні

**А́ўтар пéсьні**&nbsp;— чалавек, які піша словы ды музыку да песьні. Калі чалавек піша толькі словы, то ён называецца паэтам-песьняром або тэкстаром, калі ж толькі музыку&nbsp;— кампазытарам-песьняром. Напісаньне песьні могуць разьмяркоўваць паміж некалькімі людзьмі.

Аўтары песень могуць працаваць у музычных выдавецтвах альбо пісаць песьні самі.

Прафэсійныя аўтары песень могуць прысутнічаць на запісы песьні ў студыі побач з выканаўцам.

## Літаратура
* Rimler, Walter *Not Fade Away* Pierian Press (1984)  
* Waterman, J. Douglas, Ed. *Song: The World’s Best Songwriters on Creating the Music That Moves Us* Writer’s Digest (2007)  

Катэгорыя:Творцы
Катэгорыя:Кампазытары і кампазытаркі
Катэгорыя:Паэты і паэткі
Машкова

Назву **Машкова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Машкова — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці
* Машкова — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласьці

### [[Польшча]]
* Машкова — вёска ў Галеняўскім павеце Заходнепаморскага ваяводзтва

## Глядзіце таксама
* Машковічы
* Машкоў
* Мошкава
Стары Горад (Торунь)

**Стары горад** у Торуні, **Стары Торунь** () — найстаражытнейшая частка гораду.

Тэрыторыя Старога гораду зьяўляецца аб’ектам Сусьветнай культурнай спадчыны ЮНЭСКО, у ім захаваліся яскравыя ўзоры цаглянай готыкі (царква Сьвятой Марыі, Торуньская ратуша, Катэдральны сабор сьвятых Янаў замак Тэўтонскага ордэну, Дом Капэрніка, мяшчанскія дамы). У 1853 годзе ў цэнтры Старога гораду быў усталяваны Помнік Капэрніку, ураджэнцу Торуня.

Свой пачатак горад бярэ з XIII стагодзьдзі, калі Тэўтонскі ордэн пабудаваў тут фартэцыю для хрысьціянізацыі Прусіі. Паселішча каля замку, атрымала назву Торунь і набыло правы гораду ў 1233 годзе. У 1250-я—1260-я гады тут пасяліліся францішкане і дамініканы. У XIV стагодзьдзі горад далучыўся да Ганзейскага зьвязу, што паўплывала на разьвіцьцё гораду.

Стары горад аддзелены ровам і ракой, захаваліся таксама і гарадзкія муры са шматлікімі брамамі. У цэнтры разьмешчаны пляц Стары Рынак з ратушай.

## Галерэя

### Фрагмэнты Старога гораду


Выява:Torun ratusz corr.jpg|Ратуша 
Выява:Torun ul Szeroka.jpg|Вуліца Шырокая
Выява:Toruń, Katedra św. św. Janów, ul. Żeglarska (3) (OLA Z.).JPG|Катэдральны сабор Сьвятога Яна Хрысьціцеля і Сьвятога Яна Эвангеліста
Выява:602991 Toruń Brama Mostowa 01.JPG|маставая брама
Выява:603128 Toruń Czerwony Spichlerz.JPG| Дом Эскенаў
Выява:603293 Toruń Pałac Dąmdskich 01.JPG|Палац Дамбоўскіх
Выява:603202 Toruń Spichlerz 01.JPG|Сьвіран пры вул. Рабяньскай
Выява:602945 Toruń dzielnica Starego Miasta z kat. J. Chrzciciela 05.JPG|агульны краявід
Выява:603219 Toruń Dwór Artusa i wnętrza 01.JPG|Двор Артуса
Выява:Toruń, ul. Piekary 35, 37, 39 (OLA Z.).JPG|Лук Цэзара
Выява:CopernicusHouse.jpg|Дом Капэрніка
Выява:603295 Toruń kamienica.JPG|Kamienica przy ul. Żeglarskiej



### Малая архітэктура на тэрыторыі Старога гораду


Выява:Figurki mieszczan 2.jpg|Фігурка чытаючага мужчыны, вул. Падмурна
Выява:Figurki mieszczan, ulica podmurna 6.jpg|Фігурка рыцара, вул. Падмурна
Выява:Toruń, Ratusz Staromiejski (figurka na dziedzińcu) (3) (OLA Z.).JPG|Фігурка ў вакну Ратушы
Выява:Toruń, Rynek Staromiejski (2) (OLA Z.).JPG|Фігурка на гмаху камяніцы каля рынку
Выява:Figurki mieszczan, ulica podmurna 3.jpg|Фігурка сьпяшчага хлопца, вул. Падмурна
Выява:Filuś.jpg|Помнік Філюсія на торуньскім рынку
Выява:Toruń, Ratusz Staromiejski (zdobienia krat okiennych) (6) (Ola Z.).JPG|Аздабленьне аконных кратаў ратушы



## Крыніцы

Катэгорыя:Торунь
Клінск

**Клінск** — вёска ў Каленкавіцкім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Якімавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 166 чалавек
* 1999 год — 258 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Якімавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Каленкавіцкага раёну
Учан-Су

**Учан-Су** (, ) — назва шэрагу вадзяны аб’ектаў, што знаходзяцца на тэрыторыі Крыму:

* Учан-Су — рака, што цячэ па паўднёвам берагу Крыма.
* Учан-Су — вадаспад у Крыму.
Рэпкі (Гомельская вобласьць)

**Рэ́пкі** — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Побалаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 74 чалавекі
* 1999 год — 121 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Побалаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёну
Падазер’е

Назву **Падазер’е** маюць:

* Падазер’е — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Падазер’е — пасёлак у Чачэрскім раёне Гомельскай вобласьці
Роўкавічы

Назву **Роўкавічы** маюць:

* Роўкавічы — вёска ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласьці
* Роўкавічы — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці
Модель (альбом)

***Модель*** — трэці студыйны альбом украінскага гурту «Океан Ельзи», выпушчаны ў 2001 годзе лэйблам «Lavina Music», перавыдадзены ў 2002 годзе.

## Зьмест
# «911» (3:29)
# «Я до тебе» (4:47)
# «Друг ч.1» (1:23)
# «Друг ч.2» (4:04)
# «Ти собі сама» (3:49)
# «Квітка» (4:15)
# «Вставай» (2:54)
# «Isn’t it сон» (3:40)
# «Коко Шанель» (3:55)
# «Сьогодні» (3:28)
# «Вулиця (може все не так)» (5:26)

Катэгорыя:Альбомы Океан Ельзи
Мікіта Пацко

**Мікіта Пацко** ( 23 лютага 1995 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца прысталічнай «Іслачы».

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец віцебскай СДЮШАР-6. Пазьней далучыўся да менскага «Дынама». З 2011 году пачаў выступаць за клюбны дубль, дзе неўзабаве замацаваўся ў складзе. Сэзон 2015 году правёў у арэндзе ў першалігавым клюбе «Бяроза-2010». Па заканчэньні сэзону «Бяроза-2010» спыніла існаваньне, і Пацко пакінуў «Дынама». У ліпені 2016 году далучыўся да менскаага «Тарпэда», дзе замацаваўся ў стартавым складзе. У сэзоне 2017 году з 11 галамі быў адным з найлепшых бамбардзіраў каманды.

У студзені 2018 году падоўжыў кантракт з тарпэдаўцамі. Дэбютаваў у Найвышэйшай лізе 28 красавіка 2018 году, зьявіўшыся ў пачатковай адзінаццатцы ў матчы супраць салігорскага «Шахцёра» (0:1). У далейшым выходзіў на пляцоўку нерэгулярна ды звычайна толькі на зьмену партнэрам. У студзені 2019 году пакінуў клюб.

У лютым 2019 году ўзмацніў склад дэбютанта Другой лігі койданаўскага «Арсэналу». У якасьці трывалага гульца стартавага складу дапамог камандзе прабіцца ў Першую лігу. У студзені 2020 году перайшоў у швэдзкі клюб «Эскільстуна». Пасьпеў згуляць за каманду ў Кубку Швэцыі, а ў красавіку 2020 году праз прыпыненьне чэмпіянату Швэцыі вярнуўся ў «Арсэнал». У студзені 2021 году падоўжыў кантракт з койданаўскім клюбам. Паводле вынікаў сэзону 2021 году дапамог камандзе прасунуцца ў Найвышэйшую лігу.

У ліпені 2022 году далучыўся да жодзінскага «Тарпэда-БелАЗ». У лістападзе 2023 году падоўжыў кантракт з клюбам да сканчэньня 2024 году. У пачатку 2025 году далучыўся да «Іслачы».

### Міжнародная
У 2012 годзе прыцягваўся да зборнай Беларусі (да 20 гадоў), а ў 2013 годзе абараняў колеры зборнай Беларусі (да 19 гадоў).

## Дасягненьні
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2023, 2024
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2023

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты