Сельская мясцовасьць

Як правіла, **се́льская мясцо́васьць** альбо **вяско́вая мясцо́васьць**&nbsp;— гэта заселеная геаграфічная вобласьць, разьмешчаная за межамі населеных пунктаў. Тыповыя сельскія раёны адрозьніваюцца нізкай шчыльнасьцю насельніцтва й невялікімі населенымі пунктамі. Да сельскай мясцовасьці звычайна адносяць сельскагаспадарчыя раёны й лясныя масівы, а таксама іншыя раёны, якія не маюць істотнай забудовы. У розных краінах існуюць розныя вызначэньня *сельскай мясцовасьці* для статыстычных і адміністрацыйных мэтаў.

Сельскія мясцовасьці маюць унікальную эканамічную й сацыяльную дынаміку, абумоўленую іх сувязьзю з наземнымі галінамі, такімі як сельская гаспадарка, лясная гаспадарка й здабыча рэсурсаў. Эканоміка сельскіх раёнаў можа быць схільная цыклам бумаў і спадаў і ўразьлівая перад экстрэмальнымі ўмовамі надвор’я альбо стыхійнымі бедзтвамі, такімі як засухі. Такая дынаміка разам з больш буйнымі эканамічнымі сіламі, якія спрыяюць урбанізацыі, прывяла да значнага дэмаграфічнага спаду, гэтак званага «крызісу сяла», калі эканамічныя стымулы падахвочваюць маладое насельніцтва адпраўляцца ў гарады для атрыманьня адукацыі й доступу да працоўных месцаў, пакідаючы ў сельскіх раёнах больш старэйшае, менш адукаванае й менш забясьпечанае насельніцтва. Запаволеньне эканамічнага разьвіцьця прыводзіць да пагаршэньня якасьці паслуг, такіх як ахова здароўя, адукацыя й інфраструктура. Паводле Харчовай і сельскагаспадарчай арґанізацыі ААН, гэты цыкл беднасьці спрыяе таму, што тры чвэрці беднага насельніцтва сьвету пражывае ў сельскай мясцовасьці.

## Дэфініцыі
Нядаўнія працы па культурнай геаграфіі вызначаюць сельскую мясцовасьць *функцыянальна-генэтычна* й, такім чынам, могуць ідэнтыфікаваць сельскую мясцовасьць як эндагенную катэгорыю прастораў без прывязкі да іншых тыпаў прастораў.

Пры *функцыянальна-генэтычным* вызначэньні вызначаюцца тыповыя структурныя элемэнты сельскіх рэґіёнаў, такія як сельскагаспадарчы сэктар, які вызначае вонкавы выгляд сельскіх мясцовасьцяў, альбо функцыя экалягічнага выраўноўваньня. Аналізуючы шляхі разьвіцьця, можна разглядаць сельскія мясцовасьці ня толькі з пункту гледжаньня іхнага якаснага разьвіцьця; гэта таксама дазваляе больш дэталёва апісаць сельскія рэгіёны з характэрнымі прасторавымі структурамі.

### Рэспубліка Беларусь
Паводле заканадаўства Беларусі, *сельская мясцовасьць*&nbsp;— «тэрыторыя, якая ўваходзіць у прасторавыя межы сельскіх Саветаў дэпутатаў, за выключэньнем тэрыторый пасёлкаў гарадзкога тыпу й гарадоў раённага падпарадкаваньня».

## Функцыі

Сельская мясцовасьць зьяўляецца вельмі разнастайнай, што вызначаецца ейнымі рознымі функцыямі:
* сельская, лясная й паляўнічая-прамысловая гаспадарка, частковая перапрацоўка прадукцыі гэтых галін;
* здабыўная й апрацоўчая прамысловасьць, якая не валодае горадаўтваральнай сілай (невялікія прадпрыемствы, арыентаваныя на сыравіну альбо працоўныя рэсурсы й навыкі сельскіх жыхароў);
* рэкрэацыйнае абслугоўваньне насельніцтва, пераважна гарадзкога;
* прыродаахоўная дзейнасьць (запаведнікі, ахоўныя зоны й іншыя);
* камунікацыйнае абслугоўваньне&nbsp;— вылучэньне тэрыторыяў, працоўных рэсурсаў і гэтак далей для пабудовы й эксьплюатацыі лініяў электраперадачы, вадаводаў, нафты&nbsp;— і газаправодаў, чыгунак і аўтамабільных дарог;
* месца пражываньня, у тым ліку для тых, хто працуе ў гарадох (маятнікавая міграцыя).

Перавага канкрэтных функцыяў вызначае фармаваньне розных тыпаў сельскай мясцовасьці й пэрспэктывы ейнага разьвіцьця. У індустрыяльна разьвітых краінах назіраецца рост значэньняў нясельскагаспадарчых функцыяў.

## Стадыі разьвіцьця
Географка Т. Г. Няфёдава вылучыла пяць стадыяў разьвіцьця сельскай мясцовасьці, якія адпавядаюць этапам урбанізацыі:
* *прыродная*, калі пераважае натуральная гаспадарка, чыя прадуктыўнасьць залежыць ад прыродных умоваў. Характэрная разнастайнасьць, самадастатковасьць і адасобленасьць прыродна-этнічных сельскіх арэалаў;
* *раньнегарадзкая*, прыродна-нацыянальная, калі урбанізацыя стымулюе адток сельскага насельніцтва, але дзякуючы высокаму натуральнаму прыросту захоўваецца ягоная шматлікасьць, ідзе працэс дыфэрэнцыяцыі спэцыялізацыі й культуры землекарыстаньня;
* *сярэднеўрбанізацыйная*, калі адбываецца рэзкі падзел тэрыторыяў, якія валодаюць спрыяльнымі (поўдзень) і неспрыяльнымі (поўнач) прыродна-кліматычнымі ўмовамі для вядзеньня сельскай гаспадаркі і ў неспрыяльных раёнах сельская гаспадарка перажывае заняпад;
* *познаўрбанізацыйная*, калі ўзмацняюцца занальныя адрозьненьні, капітал замяняе працу, не патрабуючы росту сельскага насельніцтва;
* *нэапрыродная* (*экалягічная*), калі сельская прастора перастае быць аграрнай і становіцца рэкрэацыйна-дачнай і экабіятэхнічнай.

## Сельскае насельніцтва

### Мэдыцына
Сельскае насельніцтва часта сутыкаецца зь няроўнасьцю ў стане здароўя й вялікімі перашкодамі ў доступе да мэдычнага абслугоўваньня ў параўнаньні з гарадзкім насельніцтвам.

## Крыніцы

## Літаратура
* &nbsp;(6.12&nbsp;Мб) *Thomas C. Ricketts, Karen D. Johnson-Webb, Patricia Taylor*. Chapel Hill: North Carolina Rural Health Research Program, Cecil G. Sheps Center for Health Services Research, University of North Carolina, 1998. 13 p.
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Экалёгія
Катэгорыя:Месцы пражываньня людзей
Катэгорыя:Вясковае грамадзтва
Катэгорыя:Сельская эканоміка
Катэгорыя:Сельская геаграфія