open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вайсковая акруга

**Вайсковая акруга** — вайскова-адміністрацыйная адзінка, тэрытарыяльнае агульнавайсковае аб’яднаньне, у якое ўваходзяць злучэньні, часткі, вайскова-навучальныя і розныя мясцовыя вайсковыя ўстановы.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Вайсковая гісторыя
Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні
Флёт (неадназначнасьць)

**Флёт**:
* Флёт — буйное аб’яднаньне аб’ектаў (караблёў, суднаў, самалётаў) для выкарыстаньня ў нейкім асяродзьдзі
* **Флёт** — частка (від) узброеных сіл дзяржаваў (напрыклад, Вайскова-марскі флёт ЗША);
* Флёт — апэратыўна-стратэгічнае аб’яднаньне вайскова-марскога флёту, заўсёды выкарыстоўваецца з прыметніка (напрыклад: Чарнаморскі флёт);
* **«Флёт»** — артыкул Фрыдрыха Энгельса (1857 год).
* Хорт Флёт (1934—2005) — заходне-нямецкі бабсьлеіст, пілёт.
Яўген Капаў

**Яўге́н Ка́паў** ( 30 студзеня 1977 году) — беларускі футбаліст і футбольны трэнэр, абаронца.

## Кар’ера
### Клюбная
У Найвышэйшай лізе Беларусі дэбютаваў у 1993 годзе ў складзе магілёўскага «Дняпра». У 1996 годзе абаронца замацаваўся ў асноўным складзе каманды, але ў 1997 годзе, калі «Дняпро» фінішавала на чацьвертным месцы, і ў 1998 годзе, калі магілёўцы сталі чэмпіёнамі краіны, футбаліст меў менш гульнёвага складу. Капаў у чэмпіёнскі сэзон пераважна выходзіў на замену. Гульцом асноўнага складу стаў у 2000 годзе. У 2009 годзе ў складзе каманды, ужо зьяўляючыся капітанам каманды, стаў уладальнікам бронзавых мэдалёў чэмпіянату. «Дняпро» у сэзоне 2010—2011 гадоў няблага згуляў у кваліфікацыі Лігі Эўропы, прайшоўшы альбанскі «Лячы», нарвэскі «Стабэк», остраўскі «Банік», але перашкодай на шляху да групавога этапу стаў гішпанскі «Вільярэал», якому дняпроўцы саступілі ў двух гульнях. Капаў адгуляў усе матчы той эўрапейскай кампаніі, носячы капітанскую повязь. У лістападзе 2012 годзе згуляў разьвітальны матч у складзе каманды, пасьля чаго скончыў гульнёвую кар’еру.

### Трэнэрская
Пасьля сыходу з футболу ў якасьці гульца, уладкаваўся трэнэрам у структуру «Дняпра». У чэрвені і ліпені 2018 году першы раз выконваў абавязкі галоўнага трэнэра магілёўскага «Дняпра». У сакавіку 2019 году ўзначаліў дубль «Дняпра». Пасьля працаваў толькі асыстэнтам галоўнага трэнэра.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Беларусі: 1998

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Евгений Капов: решено — ухожу!

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Беларускія футбольныя трэнэры
Апэратыўны флёт

**Апэратыўны флёт** — у структуры ВМС ЗША і шэрагу іншых краінаў найвышэйшае апэратыўнае аб’яднаньне вайскова-марскіх сіл, якое ўключае апэратыўныя злучэньні розных родаў войска. Прызначэньнем апэратыўнага флёту зьяўляецца пастанова задачаў апэратыўнага і стратэгічнага маштабу як самастойна, так і ва ўзаемадзеяньні зь іншымі відамі ўзброеных сілаў у межах зоны сваёй адказнасьці.

На пачатак 2010-х гадоў у ЗША на пастаяннай аснове дзейнічалі 2-і (да 2011 г.), 3-і, 4-ы, 5-ы, 6-ы і 7-ы апэратыўныя флёты. Баявы склад апэратыўных флётаў пэрыядычна абнаўляецца (на ратацыйнай аснове) боегатоўнымі караблямі, лятальнымі апаратамі, судамі забесьпячэньня, падразьдзяленьнямі марской пяхоты і абслуговым пэрсаналам са складу Ціхаакіянскага і Атлянтычнага флётаў.

## Літаратура
* Оперативный флот // Военно-морской словарь / под. ред. адмирала флота В. Н. Чернавина. — М.: Воениздат, 1990. — 511 с. — , С. 290—291.

Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні
Катэгорыя:Марскія тэрміны
Флёт

**Флёт** (, ) у найбольш шырокім значэньні — буйное аб’яднаньне аб’ектаў (караблёў, суднаў, самалётаў) для выкарыстаньня ў нейкім асяродзьдзі (напрыклад, марскі флёт, добраахвотны флёт, паветраны флёт, Імпэратарскі вайскова-паветраны флёт). Падзяляюць на вайсковы, цывільны, марскі, паветраны й інш.

Вайсковы **флёт** дзяржавы прынята называць вайскова-марскімі сіламі (ВМС). Гэта від узброеных сіл, які дзее на марах і ў іншых вадаёмах.

З разьвіцьцём ВМС і павелічэньнем іх колькасьці слова **флёт** стала таксама скарыстоўвацца для абазначэньня той ці іншай часткі вайскова-марскіх сіл дзяржавы (напрыклад, Флёт адкрытага мора), у прыватнасьці апэратыўна-стратэгічнага аб’яднаньня вайскова-марскіх сіл (напрыклад, Балтыйскі флёт, 6-ы флёт ЗША).


Катэгорыя:Вайсковая навука
Рэспубліканцы (Францыя)

**Рэспубліканцы** () — француская палітычная правацэнтрысцкая партыя. Створаная 30 траўня 2015 году ў выніку перайменаваньня й зьмены статуту партыі Зьвяз за народны рух. Заснавальнікам і першым старшынём партыі быў прэзыдэнт Францускай рэспублікі ў 2007—2012 гадах Нікаля Сарказі. Стваральнікі партыі былі натхнёны галізмам. У выбарах прэзыдэнта Францыі ў 2017 годзе ад партыі браў удзел Франсуа Фіён. Партыя ёсьць сябрам Цэнтрысцкага дэмакратычнага інтэрнацыяналу і Эўрапейскай народнай партыі, а таксама ўваходзіць у групу Эўрапейскай народнай партыі ў Эўрапейскім парлямэнце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Францыі
Цяраспаль

Назву **Цяраспаль** маюць:

* Цяраспаль — вёска ў Сьвіслацкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Цяраспаль — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці
Франсуа Фіён

**Франсуа Шарль Арман Фіён** (; нарадзіўся 4 сакавіка 1954 году, Лё-Ман, Сарта, Францыя) — францускі дзяржаўны й грамадзкі дзяяч. Сябра партыі Саюз за народны рух. Міністар працы Францыі ва ўрадзе Жан-П’ера Рафарэна з 2002 па 2004 год. Міністар адукацыі Францыі ва ўрадзе Жан-П’ера Рафарэна з 2004 па 2005 год. Прэм’ер-міністар Францыі з 17 траўня 2007 па 10 траўня 2012 году (пры прэзыдэнце Нікаля Сарказі). Фіён — другі па тэрміне знаходжаньня на пасадзе (пасьля Жоржа Пампіду ў 1962—1968 гадах) з прэм’ер-міністраў Пятай рэспублікі. Ён — адзіны, хто быў прэм’ер-міністрам Францыі на працягу ўсяго поўнага прэзыдэнцкага тэрміну. У наш час дэпутат Нацыянальнага збору Францыі (выбраны ў другой выбарчай акрузе Парыжу 17 чэрвеня 2012 году).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія палітыкі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Марын Лё Пэн

**Мары́н Лё Пэн** (, імя пры нараджэньні — **Мар’ён Ан Пэрын Лё Пэн**, ; нарадзілася 5 жніўня 1968 году, Нёі-сюр-Сэн, О-дэ-Сэн, Францыя) — францускі палітык. Дачка францускага палітыка-нацыяналіста Жана-Мары Лё Пэна. Старшыня партыі «Нацыянальны фронт» (з 16 студзеня 2011 году). Была кандыдатам ад сваёй партыі на пасаду прэзыдэнта Францыі на выбарах 2012 году, заняўшы трэцяе месца ў першым туры.

У 1991 годзе (па іншых зьвестках, у 1990-м) скончыла Ўнівэрсытэт Пантэон-Асас са ступеньню магістра права, а на наступны год атрымала дадатковую ступень магістра карнага права. У 1992 годзе яна атрымала сэртыфікат юрыста й да 1998 году працавала адвакатам у Парыжы.

Катэгорыя:Францускія палітыкі
Адраджэньне (партыя, Францыя)

«**Адраджэньне**» () — француская партыя, якая мае сумесь сацыялістычных і лібэральных поглядаў.

Партыя была створаная 6 красавіка 2016 году Эманюэлем Макронам, былым міністрам эканомікі, прамысловасьці і лічбавых тэхналёгіяў, які пазьней быў абраны прэзыдэнтам на прэзідэнцкіх выбарах 2017 году з 66,1% галасоў у другім туры. Пасьля партыя вылучала кандыдатаў на парлямэнцкіх выбарах 2017 году, у тым ліку дысыдэнтаў ад Сацыялістычнай партыі і Рэспубліканцаў, а таксама дробных партыяў, атрымаўшы абсалютную большасьць у Нацыянальнай асамблеі. Макрон быў пераабраны на прэзыдэнцкіх выбарах 2022 году, але партыя страціла абсалютную большасьць на парлямэнцкіх выбарах 2022 году.

Макрон задумваў яе як прагрэсіўны рух, які аб’ядноўвае левых і правых. Патрыя падтрымлівае праэўрапеізм і глябалізацыю, а таксама ставіць на мэце мадэрнізацыю і маралізацыю францускай палітыкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палітычныя партыі Францыі
Келзкая кніга

**Келзкая кніга** (, ), часам **Кніга Калюмбы** — ілюмінаваны рукапісны лацінскамоўны , які складаецца з чатырох новазапаветных Дабравесьцяў, дапоўненых прадмовамі і табліцамі. Рукапіс створаны ў Калюмбавым кляштары ў Ірляндыі альбо з дапамогай ягоных пасьлядоўнікаў у Брытаніі й Ірляндыі. Прыкладны час напісаньня — &nbsp;800 року. Тэкст Дабравесьцяў заснаваны пераважна на Вульгаты з уключэньнем асобных вершаў з ранейшых вэрсіяў Бібліі, вядомых пад назовам Vetus Latina. Келзкая кніга — шэдэўр  і найвышэйшае дасягненьне . Лічыцца адной з ірляндзкіх нацыянальных каштоўнасьцяў.

Ілюстрацыі і арнамэнтаваньні Келзкай кнігі пераўзыходзяць іншыя падобныя інсулярныя эвангеляры ў экстравагантнасьці і складанасьці. Упрыгажэньні спалучаюць традыцыйную хрысьціянскую іканаграфію з выкшталцонымі вірлівымі ўзорамі, тыповымі для інсулярнага мастацтва. Фігуры людзей, жывёлаў і мітычных істотаў у спалучэньні з кельцкімі вузламі і чаргаванымі ўзорамі жывых колераў быццам ажыўляюць старонкі рукапісу. Мноства такіх дробных элемэнтаў аздабленьня насычаныя хрысьціянскай сымболікай, што яшчэ глыбей падкрэсьлівае тэмы асноўных ілюстрацыяў.

Рукапіс у наш час складаецца з 340 аркушаў і ў 1953 быў сшыты ў чатыры тамы. Аркушы зробленыя з высокаякаснага пэргаміну, а беспрэцэндэнта прапрацаваныя ўпрыгожваньні на іх уключаюць дзесяць цэластаронкавых выяваў; у тэксьце ўпісаныя буквіцы ды міжрадковыя мініятуры, што адзначаюць далейшае разьвіцьцё антыклясычных і энэргічных якасьцяў інсулярнага мастацтва. Інсулярны прапісны шрыфт сам па сабе ёсьць творам прынамсі трох розных пісцоў. Надпісы зробленыя  з выкарыстаньнем некалькіх колераў, атрыманых з розных рэчываў, шмат зь якіх давялося прывозіць зь іншых земляў.

Рукапіс атрымаў назву ад кляштару Келзу, дзе захоўваўся цягам стагодзьдзяў. Цяпер ён знаходзіцца на сталай экспазыцыі ў бібліятэцы Траецкага коледжу Дубліну, даступная і электронная вэрсія.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Келзкая кніга ў лічбавых зборах бібліятэкі Траецкага коледжу

Катэгорыя:Кнігі IX стагодзьдзя‎
Катэгорыя:Міт (графства)
Kells
Катэгорыя:Гібэрна-саксонскія рукапісы
Катэгорыя:Ірляндзкія рукапісы
Катэгорыя:Хрысьціянства ў Ірляндыі
Катэгорыя:Рукапісы Вульгаты
Катэгорыя:Траецкі коледж (Дублін)
Бэнуа Амон

**Бэнуа Амон** (; нарадзіўся 26 чэрвеня 1967 году, мястэчка Сэн-Рэнан, Фіністэр, Брэтань, Францыя) — францускі палітык-сацыяліст. Кандыдат на прэзыдэнцкіх выбарах 2017 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія палітыкі
Жан-Люк Мэляншон

**Жан-Люк Мэляншон** (; нарадзіўся 19 жніўня 1951 году, Танжэр, Марока) — францускі дзяржаўны й палітычны дзяяч левага толку, журналіст. Міністар прафэсійнай адукацыі Францыі ва ўрадзе Ліянэля Жаспэна з 2000 па 2002 год. Сябар Сэнату Францыі ад дэпартамэнту Эсон (1986—2000; 2004—2010). Дэпутат Эўрапейскага парлямэнту з 2009 году (фракцыя Эўрапейскія аб’яднаныя левыя / Лева-зялёныя Поўначы). Адзін са стваральнікаў і старшыняў «Левай партыі».

Удзельнічаў у прэзыдэнцкіх выбарах 2012 году, на якіх ён атрымаў 11,1% галасоў выбаршчыкаў і тым самым заняў чацьвертае месца. Удзельнічае ў выбарах прэзыдэнта Францыі ў 2017 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія палітыкі
Катэгорыя:Дэпутаты Эўрапарлямэнту з Францыі‎
Прэзыдэнцкія выбары ў Францыі 2017 году

**Прэзыдэнцкія выбары ў [[Францыя|Францыі]] 2017 году** былі праведзеныя ў два туры: першы 23 красавіка, другі — 7 траўня. Яны сталі адзінаццатымі выбарамі прэзыдэнта Пятай францускай рэспублікі. На быў абраны на пяцігадовы тэрмін наступны кіраўнік дзяржавы — прэзыдэнт Францыі. Перамогу ў другім туры атрымаў Эманюэль Макрон. Першасныя партыйныя выбары па вылучэньні кандыдатаў ад асноўных партыяў адбыліся ў Францыі са студзеня па кастрычнік 2016 году. 20 лістапада 2016 году Нікаля Сарказі зьняў сваю кандыдатуру. 1 сьнежня 2016 году Франсуа Алянд абвясьціў аб тым, што не ідзе на другі тэрмін, і зьняў сваю кандыдатуру з выбараў. Выбары ня будуць праходзіць праз электроннае лічэньне галасоў, а ўсё будуць лічыць уручную. Галоўная прычына — гэта страх перад Расеяй, якая можа паўплываць на вынік выбараў у Францыі.

## Спаборы

Бэнуа Амон ад Сацыялістычнай партыі, да якой належаў дзейны прэзыдэнт Франсуа Алянд ад пачатку не разглядаўся ў якасьці найбольш папулярнага вылучэнца. Галоўная барацьба разгарнулася паміж Марын Лё Пэн і Эманюэлем Макронам. У перадвыбарчай праграме Марын Лё Пэн паабяцала паспрыяць вяртаньню франка ў якасьці нацыянальнай валюты замест эўра. Яшчэ яна падтрымала Расею ў яе захопніцкіх паводзінах да Ўкраіны й далучэньні Крыму. Франсуа Фіён выбыў на справе з спабораў з-за скандалу. Выявілася, што ён уладкаваў на працу сваю жонку сваім памочнікам, але, насамрэч, яна ніколі не выконвала сваіх абавязкаў. Іншым выбылым вылучэнцам зь ліку найбольш папулярных стаў Жан-Люк Мэляншон.

## Першы тур

23 красавіка 2017 году ў 1- галасаваньні кандыдаты на пасаду прэзыдэнта Францыі Эманюэль Макрон і Марын Лё Пэн выйшлі ў 2-і тур галасаваньня. Эманюэль Макрон набраў 24% галасоў, а Марын Лё Пэн — 22%.

23 красавіка 2017 году на плошчы Бастыліі ў Парыжы паліцыя разагнала ўдзельнікаў беспарадкаў, якія ламалі агароджы з нагоды незадаволенасьці вынікамі выбараў.

## Другі тур

7 траўня 2017 году ў выніку 2-га галасаваньня перамог Эманюэль Макрон, які набраў 66,06% галасоў (20 703 694 чал.). Марын Лё Пэн атрымала 33,94% (10 637 120 чал.).

## Крыніцы

2017
Катэгорыя:Падзеі 2017 году
Драбышы

Назву **Драбышы** маюць:

* Драбышы — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Драбышы — вёска ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Бухарэсцкая мірная дамова (1918)

**Бухарэсцкая мірная дамова 1918 году** (ням. *Friede von Bukarest*, вуг., *Bukaresti béke*, баўг. *Букурещки договор*, рум. *Tratatul de la București*) — сэпаратная мірная дамова, заключананая 7 траўня 1918 году паміж Румыніяй і Цэнтральнымі дзяржавамі. Скончыла вайну паміж Нямеччынай, Аўстра-Вугоршчынай, Баўгарыяй і Турцыяй з аднаго боку, і Румыніяй — зь іншага.

Пасьля падпісаньня Ўкраінай і Расеяй сэпаратных мірных дамоваў з Цэнтральнымі дзяржавамі ў Берасьце адпаведна 9 лютага і 3 сакавіка 1918 году (гл. Берасьцейскі мір паміж Украінай і Цэнтральнымі дзяржавамі і Берасьцейскі мір), адзінай дзяржавай, якая заставалася ў стане вайны супраць Цэнтральных дзяржаў на Усходнім фронце, заставалася Румынія. Асноўная тэрыторыя краіны была акупавана праціўнікам яшчэ ў 1916 годзе, адразу пасьля ўступленьня Румыніі ў вайну.

 Румынія распачала ў Бухарэсьце перамовы зь міністрамі замежных спраў Цэнтральных дзяржаваў аб сэпаратным міры. Паводле заключанага дамовы Румынія вяртала Баўгарыі атрыманую па дамове 1913 году Паўднёвую Дабруджу з дадатковымі выпраўленьнямі граніцы на карысьць Баўгарыі. Над Паўночнай Дабруджай усталёўваўся кандамініум дзяржаваў Чацьвярнога саюзу, якія абавязваліся забясьпечыць Румыніі гандлёвы шлях да Чорнага мора па лініі Чернаводэ — Канстанца. Румыніі таксама прыйшлося аддаць Аўстра-Вугоршчыне кантроль над праходамі ў Карпатах. Акрамя таго, Румынія перадавала Нямеччыне ў канцэсію на 90 гадоў нафтапромыслы.

Як сьледзтва дамове, Цэнтральныя дзяржавы пагадзіліся не выступаць супраць аб’яднаньня Бэсарабіі з Румыніяй.

Дамова не была ратыфікавана румынскім каралём Фэрдынандам I і пасьля паразы дзяржаваў нямецкага блёку была скасаваная.

## Глядзіце таксама
* Берасьцейскі мір
* Румынская кампанія (1916—1917)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Поўны тэкст Бухарэсцкай мірнай дамовы 1918 году 

Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Аўстра-Вугоршчыны
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Нямецкай імпэрыі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Асманскай імпэрыі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Румыніі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Баўгарыі
Катэгорыя:Мірныя пагадненьні XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Першая сусьветная вайна
Катэгорыя:Падзеі 7 траўня
Сераднякі

Назву **Сераднякі** маюць:

* Сераднякі — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці
* Сераднякі — былы пасёлак у Слуцкім раёне Менскай вобласьці
Сенькавічы

Назву **Сенькавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Сенькавічы — вёска ў Жабінкаўскім раёне
** Сенькавічы — вёска ў Івацэвіцкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Сенькавічы — вёска ў Івейскім раёне

## Глядзіце таксама
* Сенькава
* Сенькаў
* Сенькаўцы
* Сенькаўшчына
* Сенькішкі
* Сянькова
* Сянькоўшчына
Вялікая Сьліва (неадназначнасьць)

Назву **Вялікая Сьліва** маюць:

* Вялікая Сьліва — рака ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці, левы прыток ракі Случ, басэйн Дняпра
* Вялікая Сьліва — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці
Картаген мусіць быць разбураны

**«Картаге́н му́сіць быць разбу́раны»** () ці **«Акрамя таго, я мяркую, што Картаген мусіць быць разбураны»** () — лацінскі крылаты выраз, які азначае настойлівы заклік да барацьбы з ворагам ці перашкодаю. У шырэйшым сэнсе — сталае вяртаньне да аднаго і таго ж пытаньня, не зважаючы на агульную тэматыку абмеркаваньня.

## Гісторыя выразу

У працы «Жыцьцё Катона Старэйшага» старажытнагрэцкі жыцьцяпісец Плютарх згадвае, што рымскі вайскавод і дзяржаўны дзяяч Катон Старэйшы, непрымірымы вораг Картагену, сканчаў усе свае прамовы (безуважна ад іхняе тэматыкі) ў сэнаце фразай: «Акрамя таго, я мяркую, што Картаген мусіць быць разбураны» (). Разнастайныя формы выразу таксама сустракаюцца ў некаторых іншых старажытных крыніцах.

## Гістарычнае тло
Нягледзячы на посьпех першай і другой Пунічных войнаў, у якіх Рым змагаўся зь фінікійскім местам-дзяржавай Картагенам за панаваньне ў Міжземным моры, рымляне атрымалі шэраг крыўдных паразаў ад Картагену і баяліся ейнага адраджэньня, што прывяло да жаданьня поўнай перамогі і адпомсты ўсіх стратаў. Акрамя таго, Картаген хутка аднаўляўся і па-ранейшаму ствараў значную канкурэнцыю рымскаму гандлю. Гэта і прывяло да зьяўленьня настойліва паўтаранага закліку.

У рэшце рэшт падчас трэцяй Пунічнай вайны паўмільённае места Картаген было цалкам зьнішчанае, а жыхары, якія засталіся жывыя, прададзеныя ў рабства. Месца, дзе разьмяшчалася места, было засыпанае сольлю. Аднак надалей рымляне зноў засялілі Картаген, які стаў галоўным местам рымскай Афрыкі і адным з найбуйнейшых местаў імпэрыі ўсутыч да арабскага заваяваньня. Цяпер на тым месцы, дзе знаходзіўся Картаген, разьмяшчаецца прадмесьце Тунісу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Лацінскія словы і выразы
Катэгорыя:Крылатыя выразы
Катэгорыя:Картаген
Катэгорыя:Трэцяя Пунічная вайна
Свэдэн (сядзіба)

**Свэ́дэн** (, даслоўна *Сядзіба Свэдэн*) — шляхецкая сядзіба пад Фалюнам у цэнтральнай Швэцыі, якая разам з Фалюнам уваходзіць у Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

Упершыню згадваецца ў 1542 годзе. У 1653 годзе тут нарадзіўся будучы пастар Еспэр Свэдбэрг — бацька швэдзкага навукоўца Эмануэля Свэдэнборга.

На тэрыторыі сядзібы таксама знаходзіцца хатка, у якой у 1739 годзе Карл Лінэй пабраўся шлюбам з Сарай Элісабэт Марэа.


Файл:Svedens_g%C3%A5rd.jpg|Частка Свэдэну
Файл:Linn%C3%A9s_br%C3%B6llopsstuga.jpg|Шлюбная хатка Лінэя


## Крыніцы

Катэгорыя:Фалюн
Катэгорыя:Карл Лінэй
Чак Бэры

**Чак Бэры** (; поўнае імя — **Чарлз Эдўард Андэрсан Бэры**;  — ) — амэрыканскі сьпявак, гітарыст, аўтар песень. Адзін з родапачынальнікаў рок-н-ролу. У 2004 годзе заняў 5-е месца ў рэйтынгу 50 найвялікшых выканаўцаў усіх часоў паводле вэрсіі часопіса Rolling Stone.

## Дыскаграфія
У Бэры выйшаў 51 сынгл (адзінае 1-е месца заняў «*My Ding-A-Ling*») і 20 студыйных альбомаў, большая частка зь якіх ня трапіла ў гіт-парады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сьпевакі ЗША
Катэгорыя:Гітарысты ЗША
Катэгорыя:Рок-музыкі ЗША
Фалюн (камуна)

**Фа́люн** () — камуна ў цэнтры Швэцыі, у лэне Далярна, у аднайменным ляндскапе. Насельніцтва 58 214 чалавек (30 верасьня 2017). Плошча 2275,22 км². Галоўны горад — Фалюн.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Камуны лэну Далярна
Нацыянальны музэй амэрыканскіх індзейцаў

**Нацыяна́льны музэ́й амэрыка́нскіх індзе́йцаў** () разьмешчаны ў цэнтры Вашынгтона (ЗША) на Нацыянальнай алеі і зьяўляецца неад’емнай часткай Сьмітсанаўскага інстытуту. Музэй таксама мае філіял у Нью-Ёрку, які разьмешчаны на Манхэтэне і называецца *Цэнтар Джорджа Густава Хэя* ().

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Культура індзейцаў
Катэгорыя:Музэі ЗША
50 найвялікшых выканаўцаў усіх часоў паводле вэрсіі часопіса Rolling Stone

У 2004 годзе часопіс *[[Rolling Stone]]* надрукаваў артыкул «Несьмяротныя: 50 найвялікшых выканаўцаў усіх часоў» (). Сьпіс быў падрыхтаваны да 50-годзьдзя рок-н-ролу, які, на думку рэдакцыі, зьявіўся 5 ліпеня 1954 году, калі Элвіс Прэсьлі запісаў песьню *[[That's All Right]]*.

Сьпіс абіралі ня толькі музыкі, але і музычныя крытыкі: Ніл Дайманд, Dr. John, The Edge, Арт Гарфанкел, Дон Гэнлі, Крысі Гайнд, Moby, Кіт Рычардс, Карлас Сантана, Брус Спрынгстын, Квэнтын Тарантына, Піт Таўнсэнд і іншыя.

Камэнтар па кожным з абраных быў дадзены кім-небудзь з сучасьнікаў зорак музычнай індустрыі. Напрыклад, Брытні Сьпірс напісала пра Мадонну, а Элтан Джон — пра Літл Рычарда.

У 2005 годзе часопіс надрукаваў артыкул «Несьмяротныя: 100 найвялікшых выканаўцаў ўсіх часоў» (), які пашырыў першапачатковы сьпіс «несьмяротных» артыстаў.

## Сьпіс 100 найвялікшых выканаўцаў

; Месцы 1—50 (2004)
# The Beatles
# Боб Дылан
# Элвіс Прэсьлі
# The Rolling Stones
# Чак Бэры
# Джымі Гэндрыкс
# Джэймз Браўн
# Літл Рычард
# Арэта Франклін
# Рэй Чарлз
# Боб Марлі
# The Beach Boys
# Бадзі Голі
# Led Zeppelin
# Стыві Ўандэр
# Сэм Кук
# Мадзьдзі Ўотэрс
# Мартын Гэй
# The Velvet Underground
# Бо Дыдлі
# Офіс Рэдынг
# U2
# Брус Спрынгстын
# Джэры Лі Льюіс
# Фэтс Даміно
# Ramones
# Nirvana
# Прынс
# The Who
# The Clash
# Джоні Кэш
# Смокі Робінсан і The Miracles
# The Everly Brothers
# Ніл Янг
# Майкл Джэксан
# Мадонна
# Рой Орбісан
# Джон Ленан
# Дэйвід Боўі
# Simon & Garfunkel
# The Doors
# Ван Морысан
# Sly and the Family Stone
# Public Enemy
# The Byrds
# Джэніс Джоплін
# Паці Сьміт
# Run-DMC
# Элтан Джон
# The Band

; Месцы 51—100 (2005) 
51. Pink Floyd
52. Queen
53. The Allman Brothers Band
54. Гаўлін Вулф
55. Эрык Клэптан
56. Dr. Dre
57. Grateful Dead
58. Parliament/Funkadelic
59. Aerosmith
60. The Sex Pistols
61. Metallica
62. Джоні Мітчэл
63. Тына Тэрнэр
64. Філ Спэктар
65. The Kinks
66. Эл Грын
67. Cream
68. The Temptations
69. Джэкі Ўілсан
70. The Police
71. Фрэнк Запа
72. AC/DC
73. Radiohead
74. Гэнк Ўільямз
75. The Eagles
76. The Shirelles
77. Beastie Boys
78. The Stooges
79. The Four Tops
80. Элвіс Кастэла
81. The Drifters
82. Creedence Clearwater Revival
83. Eminem
84. Джэймз Тэйлар
85. Black Sabbath
86. 2Pac
87. Грэм Парсанз
88. Jay-Z
89. The Yardbirds
90. Карлас Сантана
91. Том Пэці
92. Guns N’ Roses
93. Booker T. & the M.G.'s
94. Nine Inch Nails
95. Lynyrd Skynyrd
96. Даяна Рос и The Supremes
97. R.E.M.
98. Кэртыс Мэйфілд
99. Карл Пэркінз
100.Talking Heads

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сьпіс на афіцыйным сайте Rolling Stone

*050 найвялікшыя выканаўцы
Катэгорыя:Рэйтынгі
Савецкая акупацыя Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны

**Далучэньне Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны да СССР** — улучэньне ў склад СССР тэрыторыяў Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны з прыняцьцем на пазачарговай V сэсіі Вярхоўнага Савету СССР Закону СССР «Аб улучэньні Заходняй Украіны ў склад Саюзу ССР з узьяднаньнем яе з Украінскай ССР» (1 лістапада 1939) і Закону СССР «Аб улучэньні Заходняй Беларусі ў склад Саюзу ССР з узьяднаньнем яе зь Беларускай ССР» (2 лістапада 1939) на падставе хадатайніцтваў Паўнамоцных камісіяў Народнага сходу Заходняй Беларусі і Народнага сходу Заходняй Украіны. Рашэньне пра падачу хадайніцтваў абмяркоўвалася ў Дэклярацыі «Аб уваходжаньні Заходняй Украіны ў склад Украінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі», прынятай Народным сходам Заходняй Украіны ў Львове 27 кастрычніка 1939 р. і Дэклярацыі «Аб уваходжаньні Заходняй Беларусі ў склад Беларускай Савецкай Сацыялістычнай рэспублікі», прынятай Народным сходам Заходняй Беларусі ў Беластоку 29 кастрычніка 1939 року.

Далучэньне тэрыторыяў было непасрэдным наступствам падпісаньня пакту Молатава-Рыбэнтропа з сакрэтным пратаколам да яго, пачатку Другой сусьветнай вайны і нямецка-савецкай акупацыі Польшчы. Анэксія спрычынілася да кардынальнага павелічэньня тэрыторыі і насельніцтва БССР ды УССР.

## Глядзіце таксама

* Акупацыя Балтыйскіх дзяржаваў
* Савецкая акупацыя Балтыйскіх дзяржаваў (1944)
* Савецкая акупацыя Ўкраіны

## Літаратура
* *Макарчук В. С.* Государственно-территориальный статус западно-украинских земель в период Второй мировой войны. — М.: Фонд «Историческая память», 2010. — 520 с. — 

Катэгорыя:Палітычная геаграфія
Катэгорыя:Другая сусьветная вайна
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1939—1945)
Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны (1917—1991)
Катэгорыя:Зьмяненьні тэрыторыі Польшчы
Катэгорыя:Зьмяненьні тэрыторыі СССР
Катэгорыя:Зьмяненьні тэрыторыі Беларусі
Катэгорыя:Зьмяненьні тэрыторыі Ўкраіны
Катэгорыя:Савецкая акупацыя Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны (1939—1941)
Катэгорыя:Спрэчныя тэрыторыі Савецкага Саюзу
Катэгорыя:Анэксія
Ірына Касьцевіч

**Ірына Анатольеўна Касьцевіч** (нар. , Менск) — міністар працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь (2017—2024).
 
## Жыцьцяпіс
Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі ў 1989 годзе (плянаваньне прамысловасьці), Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь у 2002 годзе (эканоміка і кіраваньне на прадпрыемстве).

У 1989—1992 гадах — інжынэр-канструктар ЦНДІТК Менскага навукова-вытворчага аб’яднаньня «Цэнтрсістэм». У 1993—1994 гадах — эканаміст I катэгорыі, вядучы эканаміст упраўленьня статыстыкі матэрыяльных рэсурсаў Дзяржкамстату Рэспублікі Беларусь. У 1994—2002 гадах — вядучы эканаміст, галоўны эканаміст, начальнік упраўленьня статыстыкі матэрыяльных рэсурсаў Міністэрства статыстыкі і аналізу Рэспублікі Беларусь. У 2002—2006 гадах — начальнік упраўленьня статыстычнага плянаваньня і арганізацыі статназіраньні Міністэрства статыстыкі і аналізу Рэспублікі Беларусь. У 2006—2008 гадах — намесьнік Міністра статыстыкі і аналізу Рэспублікі Беларусь. У 2008—2015 гадах — першы намесьнік Старшыні Нацыянальнага статыстычнага камітэта Рэспублікі Беларусь. З 28 студзеня 2015 году да 13 сакавіка 2017 году — намесьнік Міністра эканомікі Рэспублікі Беларусь.

14 сакавіка 2017 году прызначана міністрам працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь.

У 2024 годзе стала дэпутаткай Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VIII скліканьня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Намесьнікі міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Міністры працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га скліканьня
Касьцевіч

**Касьцевіч** — прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Вацлаў Касьцевіч — маршалак вялікі літоўскі
* Ірына Касьцевіч — міністар працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь
* Макар Краўцоў (сапр. Касьцевіч) — беларускі паэт
* Міхась Васілёк (сапр. Касьцевіч) — беларускі паэт
Аляксандар Сасноў

**Аляксандар Віктаравіч Сасноў** (, Гомель) — першы міністар працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь. Кандыдат эканамічных навук, дацэнт. Тэма дысэртацыі: «Пытаньні арганізацыі працы работнікаў эканамічных службаў (на прыкладзе машынабудаўнічых прадпрыемстваў БССР)».

## Жыцьцяпіс
Праз тры гады пасьля нараджэньня, вайсковец-бацька перавёз сям’ю на новае месца службы, зь Беларусі ў Сыбір (Іркуцкая вобласьць). Пасьля вяртаньне на радзіму, паступіў дарожна-будаўнічы тэхнікум, які скончыў з чырвоным дыплёмам. Пасьля службы ў войску працаваў у будаўнічым трэсьце — тэхнікам, пасьля майстрам .

Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Працаваў у Гомельскім дзяржаўным унівэрсытэце (1975-1983), дацэнтам, загадчыкам катэдры на Гомельскім дзяржаўным тэхнічным унівэрсытэце.

Дэпутат Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня. У ВС быў старшынём Камісіі па пытаньнях працы, цэн, занятасьці і сацыяльнай абароны насельніцтва.

Падчас стварэньня Партыі народнай Згоды, Саснову і Аляксандру Лукашэнка прапанавалі стаць яе сустаршынямі. Аднак на першым жа паседжаньні, выявілася, што яго погляды (замоцна кансэрватыўныя і правыя), як і погляды Лукашэнкі (замоцна левыя) не падабаюцца іншым. Таму партыю ўзначалілі Карпенка і Ганчар.

Дэманстратыўна не галасаваў за прыняцьце Канстытуцыі 1994 году з-за дысбалянсу «галін улады». Падчас прэзыдэнцкіх выбараў 1994 году, працаваў у камандзе Зянона Пазьняка.

Пасьля перамогі Аляксандра Лукашэнкі на выбарах, Саснову прапанавалі ўзначаліць Міністэрства працы. У 1994-1996 гадох –  міністар працы Беларусі. Разам з прэм’ерам Міхаілам Чыгіром падаў у адстаўку ў лістападзе 1996 году напярэдадні рэфэрэндуму.

Пасьля працаваў намесьнікам дырэктара Незалежнага інстытута сацыяльна-эканамічных і палітычных дасьледваньняў.

На прэзыдэнцкіх выбарах 2010 году уваходзіў у каманду Яраслава Раманчука.

Сябра Аб'яднанай грамадзянскай партыі. Аўтар больш за 70 навуковых публікацыяў.

### Асабістае жыцьцё
Жанаты, мае двух сыноў.

## Крыніцы

* Аляксандар Сасноў, Хто ёсьць хто ў Беларусі, 1999

## Вонкавыя спасылкі
* Аляксандр Сасноў на Belarus profile

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Аб’яднанай грамадзянскай партыі
Катэгорыя:Міністры працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня
Тапалёва (Берасьце)

**Тапалёва** — гістарычная мясцовасьць Берасьця, разьмешчаная ў цэнтральнай частцы новапабудаванага гораду на месцы колішняй вёскі ў Берасьцейскім павеце Берасьцейскага ваяводзтва часоў Вялікага Княства Літоўскага, былое прадмесьце сярэднявечнага Берасьця.

## Гісторыя
Вёска Тапалёва вядома як прадмесьце Берасьця як мінімум з XVIII ст. Згадка пра гэтую вёску ёсьць у кнізе С. Л. Паеўскага «О церквах Брестской капитулы в начале 2-й половины XVIII в. (1887) пры апісаньні ўніяцкай царквы Сьвятой Тройцы ў Берасьці на вул. Войтавай: «Приходъ свято-Троицкой церкви составляли: Войтовая улица, Завринче, за великимъ мостомъ до мостка малаго жидовскаго, деревни – Ложки, Тришинъ (епископскій фольварокъ), Шпановичи и Тополевъ».

Тапалёва — першая вёска, якая ўвайшла ў склад новага Берасьця, што будаваўся з 1830-х гг. за Кобрыньскім прадмесьцем, за 1,5 км на ўсход ад старога гораду. Вёска Тапалёва трапіла на тэрыторыю, адведзеную пад Кобрыньскі фарштат крэпасьці Берасьце Літоўскае.

Адна з вуліцаў у цэнтры новага Берасьця на месцы вёскі Тапалёва атрымала назву вуліца Тапалёвая. З аднаго боку гэтая вуліца выходзіла на Думскую плошчу, а з другога — на вул. Шашэйная. У міжваенны час вуліца Тапалёвая атрымала новую назву — у гонар габрэйскага пісьменьніка Іцхака Пераца. Пасьля 1939 году і да сёньня вуліца на месцы старажытнага паселішча Тапалёва носіць назву 17 верасьня. У пэрыяд нямецкай акупацыі 1941—1944 яна зноў была перайменаваная ў Тапалёвую.

На вуліцы 17 верасьня, у гістарычным цэнтры новага Берасьця, захаваўся ансамбль жылых адна- і двухпавярховых дамоў канца XIX — пачатку XX стагодзьдзяў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Iwan Czajczyc. Topolowo // Echa Polesia, 15 сакавіка 2016.
* Тополево - современный центр Бреста, бывший населённый пункт // Виртуальный Брест, 19 верасьня 2015. 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Берасьця
Штальхельм

**Штальхельм** (, стальны шалом) — пяхотная каска, што пад такой назвай найперш асацыюецца з узроеннымі сіламі Нямеччыны з 1916 па 1945 год. Замяніўшы пад час Першай сусьветнай вайны пікельхельм, пазьней стальхельм зрабіўся адным з найбольш распаўсюджаных атрыбутаў салдат Вэрмахту.

## Гісторыя
Пасьля таго, як манэўраную вайну 1914 году на Заходнім фронце зьмяніла акопная вайна, новыя ўмовы баявых дзеяньняў зьявілася патрэба ў абароне галавы салдата.

У краінах Антанты і Цэнтральных дзяржавах пачалася распрацоўка касак, якія павінны былі абараняць людзей ад шрапнэлі.

Для нямецкай арміі, чые рагатыя пікельхельмы моцна дэмаскавалі салдат, гэтае пытаньне паўстала найбольш востра.

У 1915 г. немцы вырабілі значная колькасьць касак самых разнастайных формаў, адстралялі іх на палігоне і склалі тэхнічныя патрабаваньні па іх форме, таўшчыні мэталю і вазе.

У 1915 годзе ў нямецкія войскі пачалі паступаць пікельхельмы (*Pickelhaube*) уз. 1915 году, выпушчаныя ва ўмовах ваеннага часу: ня скураныя, а вырабленых з тонкай мэталічнай бляхі і прэсаванага кардону, аднак іх ахоўныя ўласьцівасьці былі прызнаныя недастатковымі. Надалей, у 1915 годзе, у штурмавы інжынэрны батальён капітана Эрнста Рора (Sturmabteilung Rohr), што дзейнічаў на Заходнім фронце, паступілі першыя сталёвыя шаломы Stahlhelm. Наступныя партыі касак паступалі для экіпіроўкі назіральнікаў, вартавых і снайпэраў . Канструкцыю шолама Stahlhelm распрацаваў доктар Фрыдрых Шверд з (Гановэрскі ўнівэрсытэт).

Да пачатку 1916 году Stahlhelm першага ўзору (пазьней атрымаў назву M1916) пачаў масава паступаць у войскі. 

Форма каскі спалучала аб’ёмы цыліндрычнага цела, які ахоплівае галаву з конусным напатылічнікам, які прыкрывае вушы ад удару гукавой хвалі і аскепкаў.

Зроблены зь нікелевай сталі, шолам меў бакавыя рожкі, якія прызначаліся для вэнтыляцыя і замацаваньня дадатковых ахоўных пласьцін; пласьціны мала выкарыстоўваліся з-за іх вялікай вагі, а вэнтыляцыйныя адтуліны салдаты былі вымушаныя зімой прымітыўна затыкаць. Унутраны бок каскі складаўся з трох кавалкаў скуры з абіўкай, што рэгуляваліся па памеры галавы; каскі таксама выпускаліся розных памераў. Падбарадная папружка мацаваўся ў мэталічнай абалёнцы штальхельму.

## Крыніцы

## Літаратура
* Floyd R. Robert W. Clawson "Stahlhelm: Evolution of the German Steel Helmet", Kent State University Press, 2000, Kent, Ohio, isbn 9780873386777

## Вонкавыя спасылкі

* History of the stahlhelm

Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Катэгорыя:Вайсковыя каскі
Катэгорыя:Нямецкія запазычаньні
Адрыятычная кампанія Першай сусьветнай вайны

**Адрыяты́чная кампа́нія Пе́ршай сусьве́тнай вайны́** — баявыя дзеяньні вайскова-марскіх сіл ваюючых дзяржаваў на Адрыятычным моры падчас Першай сусьветнай вайны 1914 — 1918 гадоў.

Складалася ў асноўным з прыбярэжных абстрэлаў аўстра-вугорскіх ВМС Адрыятычнага ўзьбярэжжа Італіі, і актыўнымі дзеяньнямі нямецка-вугорскіх падводных сілаў ў Міжземнамор’е.

## Вонкавыя спасылкі
* Serbia, Balkans & Macedonia 1914-18 
* Combined Operations in the Adriatic, 1915-18 

Катэгорыя:Марскія бітвы Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Марскія бітвы Нямеччыны
Катэгорыя:Марскія бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Марскія бітвы Францыі
Катэгорыя:Марскія бітвы Аўстра-Вугоршчыны
Катэгорыя:Марскія бітвы Італіі
Катэгорыя:Марскія бітвы ЗША
Катэгорыя:Нямеччына ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Вялікабрытанія ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Францыя ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Аўстра-Вугоршчына ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Італія ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:ЗША ў Першай сусьветнай вайне
Харвацкі сабар

**Харвацкі Сабар** () — аднапалатны прадстаўнічы і заканадаўчы орган (парлямэнт) Харватыі.

## Склад
Складаецца з дэпутатаў, колькасьць якіх вагаецца ад 100 да 160. Сабор абіраецца шляхам прамога ўсеагульнага тайнага галасаваньня на чатырохгадовы тэрмін. Мандаты дэпутатаў могуць быць прадоўжаны выключна падчас ваеннага становішча.
 
Вызначаная колькасьць мандатаў зарэзэрвавана за этнічнымі меншасьцямі і харвацкай дыяспарай. Зь ліку цяперашніх 153 дэпутатаў 8 прадстаўляюць меншасьці і 5 — дыяспару.
 
Кіраўніком сабора зьяўляецца Старшыня ().

## Двухпалатны парлямэнт 1990-2001 гг
Згодна з Канстытуцыяй Харватыі 1990, Сабар складаўся зь дзьвюх палат:
* Палата Дэпутатаў (), які выбіралася прамым галасаваньнем;
* Палата Жупанаў (), у якую 21 жупанія прызначала па 3 сваіх прадстаўніка без уліку колькасьці жыхароў.

## Дэпутацкі склад Сабара пасьля выбараў 2011 году

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Hrvatski sabor 

Катэгорыя:Харвацкая палітыка
Харватыя
Майстар Павал зь Левачы

**Майстар ПАВАЛ з [[Левача]]** () — позьнагатычны разьбяр і мастак, які працаваў на землях цяперашняй Славаччыны на мяжы XV-XVI стагодзьдзяў.

Нарадзіўся ў другой палове XV стагодзьдзя. Памёр паміж 1537 годам, калі яшчэ згадваецца ў дакумэнтах, і 1542 годам, калі згадваецца ўжо ягоная ўдава. Праўдападобна, належаў да кракаўскага разьбярскага цэха. З прычыны падабенства стыляў выказвалася гіпотэза, што майстар Павал быў вучнем Віта Ствоша.

Здабыў славу пасьля сьмерці — згадалі яго толькі ў 1870-х гадох, калі пачалі шукаць стваральніка алтара ў Левачы.

## Вонкавыя спасылкі
* Майстар Павал з Левача - Slovakia.travel
* Spectacular Slovakia
* Ołtarze mistrza Pawła
* Wypracowanko o Mistrzu
* Panorama.sk
* Nieoceniony Maciej Pinkwart
* Kościół św. Jakuba
* Paweł z Lewoczy. Rzeźbiarz ze Spisza, między Krakowem a Norymbergą

Катэгорыя:Левача
Катэгорыя:Славацкія скульптары
Катэгорыя:Памерлі ў XVI стагодзьдзі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагодзьдзі
Палітычныя партыі Сэрбіі

**Палітычныя партыі ў [[Сэрбія|Сэрбіі]]** пачалі фармавацца ў XIX стагодзьдзі.

Пасьля распаду Югаславіі ў незалежнай Сэрбіі, нягледзячы на аўтарытарную, па меркаваньні многіх, сыстэму, пачала разьвівацца партыйная сыстэма. На палітычным полі зьявілася мноства малых і буйных партыяў, шмат у чым дзякуючы нескладанаму заканадаўству, якое дазваляла зарэгістраваць новую партыю пры зборы 1000 подпісаў.

Па выніках парлямэнцкіх выбараў 2016 году ў Скупшчыне Сэрбіі прадстаўленыя 16 партыяў, уключаючы партыі этнічных меншасьцяў. Толькі 6 зь іх маюць 10 і больш мандатаў.

## Сучасныя партыі (найбуйнейшыя)
* Дэмакратычная партыя, лідэр — Борыс Тадзіч
* Сэрбская радыкальная партыя, лідэр — Ваіслаў Шэшэль
* Г17+, лібэральная, лідэр — Младжан Дзінкіч
* Дэмакратычная партыя Сэрбіі, лідэр — Ваіслаў Каштуніца
* Сэрбская прагрэсіўная партыя, кансэрватыўная, лідэр — Томіслаў Нікаліч
* Сацыялістычная партыя Сэрбіі
* Лібэральна-дэмакратычная партыя Сэрбіі
* Новая Сэрбія, кансэрватыўная
* Ліга сацыял-дэмакратаў Ваяводзіны
* Партыя аб'яднаных пэнсіянэраў Сэрбіі
* Зьвяз ваяводзінскіх вугорцаў
* Сацыял-дэмакратычная партыя Сэрбіі
* Сэрбскі рух аднаўленьня, манархічная

## Гістарычныя партыі
* Сэрбская прагрэсіўная партыя (*«напрэднякі»*)
* Народная радыкальная партыя
* Самастойная радыкальная партыя (*«самастальцы»*)

Катэгорыя:Сьпісы палітычных партыяў
Катэгорыя:Сэрбская палітыка
Каталіцтва ў Сэрбіі

**Каталіцкая Царква ў Сэрбіі** зьяўляецца часткаю Паўсюднай (Сусьветнай) каталіцкай царквы, якую ўзначальвае Рымскі архірэй. Паводле вынікаў перапісу насельніцтва 2011 году, колькасьць каталікоў у Сэрбіі складае 356 957 чалавек, то бок ня больш за 5% насельніцтва. Рыма-каталікі, што жывуць у Сэрбіі, пераважна сканцэнтраваныя ў некалькіх адміністрацыйных адзінках на поўначы Ваяводзіны й належаць да нацыянальных меншасьцяў (напрыклад, зьяўляюцца этнічнымі вугорцамі ці харватамі).

## Герархія ды адміністрацыйны падзел
Рымска-каталіцкая царква ў межах Сэрбіі складаецца з адное архідыяцэзіі, трох дыяцэзіяў ды адное апостальскае адміністратуры.

Апроч гэтых структураў, у 2002 годзе быў заснаваны Грэка-каталіцкі апостальскі экзархат Сэрбіі й Чарнагорыі. У 2013 годзе юрысдыкцыя гэтага экзархату абмежаваная тэрыторыяю Сэрбіі.

Срэмская дыяцэзія ёсьць суфраганнаю (адміністрацыйна падпарадкоўваецца) дзякаўска-осіецкай архідыяцэзіі ў Харватыі. Рыма-каталікі на тэрыторыі Косава (дзе ў 2008 годзе была створаная часткова прызнаная незалежная ад Сэрбіі дзяржава) з 2000 году належаць да Прызрэнскай апостальскай адміністратуры, юрысдыкцыя якое пашыраецца таксама на частку этнічных альбанцаў паўднёвай Сэрбіі.

## Статыстыка

## Біскупская канфэрэнцыя сьвятых Кірылы й Мятода

Міжнародная канфэрэнцыя біскупаў сьв. Кірылы й Мятода — міжнародная канфэрэнцыя каталіцкіх біскупаў, якая аб’ядноўвае Сэрбію, Косава, Чарнагорыю й Македонію. Каталіцкія біскупы з гэтых чатырох краінаў зьяўляюцца сталымі чальцамі Канфэрэнцыі. Два біскупы — чальцы Канфэрэнцыі Кірыла й Мятода зьяўляюцца апостальскімі экзархамі для каталікоў бізантыйскага абраду. Паводле зьвестак на 2012 год Канфэрэнцыю ўзначальвае арцыбіскуп барскі Зэф Гашы. Канфэрэнцыя сьв. Кірылы й Мятода зьяўляецца чальцом Эўрапейскай рады біскупскіх канфэрэнцыяў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Канфэрэнцыя сьвятых Кірылы і Мятода
* Бялградзкая архідыяцэзія
* Сэрбскае «Радыё Марыя»

Катэгорыя:Каталіцтва паводле краінаў
Катэгорыя:Рыма-каталіцтва ў Эўропе
Каталіцтва
Валянцін Мазец

**Валянці́н Ге́нрыхавіч Ма́зец** (  6 верасьня 1965, в. Станелевічы, Зэльвенскі раён Гарадзенскай вобласьці) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1995).

## Жыцьцяпіс
Скончыў БДУ (1989). У 1989—1991 гадох навучаўся ў асьпірантуры Інстытуту гісторыі. 3 1992 годзе пачынаў працу на пасадзе малодшага навуковага супрацоўніка сэктара гісторыі нацыянальна-культурнага разьвіцьця Беларусі XX стагодзьдзя ў Інстытуце гісторыі Нацыянальнай АН Беларусі. У 1995 годзе абараніў дысэртацыю на тэму «Беларуская народная рэспубліка: абвяшчэньне і дзейнасьць (1918 год)», навуковы кіраўнік — акадэмік І. Ігнаценка. У 1996 годзе прызначаны на пасаду навуковага супрацоўніка інстытуту. Ад 2000 году працаваў старэйшым навуковым супрацоўнікам. У 2005 атрымаў званьне дацэнта. У 2016 годзе стаў вядучым навуковым супрацоўнікам. Дасьледуе праблемы нацыянальна-дзяржаўнага будаўніцтва, пытаньні разьвіцьця культуры і міжнацыянальных адносін у Беларусі. Апублікаваў больш за 100 навуковых прац. Складальнік (зь І. М. Кузьняцовым) зборніка «Гісторыя Беларусі ў дакумэнтах і матэрыялах» (2000). Адначасова выкладае ў БДУ, Міжнародным гуманітарна-эканамічным інстытуце, Менскім філіяле Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту эканомікі, статыстыкі і інфарматыкі, Інстытуце парлямэнтарызму і прадпрымальніцтва, Беларускім гуманітарным ліцэі.

## Выбраная бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мазец Валянцін Генрыхавіч. ІГ НАНБ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зэльвенскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Бунеўская гаворка

**Бу́неўская гаворка** (саманазва: *bunjevački govor* ці *bunjevački jezik*) — штокаўска–заходнеікаўская гаворка (этналект, дыялект), на якой размаўляюць прадстаўнікі этнічнай групы бу́неўцаў (*Bunjevci*), што жывуць на тэрыторыі Ваяводзіны ў Сэрбіі, таксама ў паўднёвай Вугоршчыне. Гэтая гаворка ікаўская, г.зн. гістарычны гук, што абазначаўся яцем, разьвіўся ў ёй да /i/. Носьбіты гаворкі выкарыстоўваюць лацінскі альфабэт, на ёй публікуецца мясцовая газэта ў Ваяводзіне.

## Колькасьць носьбітаў
Паводле зьвестак перапісу насельніцтва Сэрбіі 2002 году, бунеўскае гаворкі не было ў асноўным сьпісе моваў, носьбіты гэтай мовы запісваліся ў катэгорыю "іншамоўныя" Напрыклад у Субоціцкім муніцыпалітэце колькасьць носьбітаў "іншых моваў" (верагодна, менавіта бунеўскай гаворкі) склала 8914 чалавек. Падчас перапісу 2011 году, 6835 чалавек пазначылі бунеўскую гаворку (якая гэтым разам патрапіла ў сьпіс моваў) як сваю родную..

## Статус
Бунеўская гаворка мае няпэўны статус, некаторыя харвацкія мовазнаўцы клясыфікуюць яе як дыялект  харвацкай мовы . Паводле перапісу насельніцтва Сэрбіі 2002 году, частка этнічных бунеўцаў запісаліся носьбітамі харвацкай ці сэрбскай моваў; гэта ня сьведчыць пра адмову гэтых людзей ад сваёй роднай гаворкі, але перадусім пра тое, што паводле іхнага меркаваньня гэтая гаворка ня надта адрозьніваецца ад таго ці іншага моўнага стандарту. Пагатоў, значная частка бунеўцаў (тыя, што пазначылі сябе носьбітамі бунеўскай мовы/гаворкі, лічаць яе асобнаю мовай.

## Гісторыя
Падчас перапісаў насельніцтва Аўстра-Вугоршчыны (напрыклад падчас перапісу 1910 году), бунеўская гаворка была роднаю для вялікай колькасьці людзей (напрыклад, сярод жыхароў места Субоціца ў 1910 годзе было 33247 задэкляраваных носьбітаў гэтай гаворкі). У часы Каралеўства Югаславія й СФРЮ прадстаўнікі бунеўскага субэтнасу пераважна вызначаліся носьбітамі сэрбска-харвацкай мовы.

Цяпер сярод этнічных бунеўцаў існуе "попыт" на родную гаворку, яны жадаюць ейнага афіцыйнага зацьверджаньня й кадыфікацыі. На гаворцы штомесяц публікуецца газэта *[[Bunjevačke novine]]* (выходзіць у Субоціцы), выходзіць перадача (*Spektar*, у фармаце тэлекрамы) на рэгіянальным тэлебачаньні. Сярод бунеўцаў існуе жаданьне ўвесьці бунеўскую гаворку ў якасьці прадмету ў школах.


Image:Subotica ethnic mun.png|Мапа этнічнай прыналежнасьці жыхароў Субоціцкага муніцыпалітэту. Паказаныя вёскі, дзе бунеўцы (як тыя, што пазначылі сябе як "харватаў", гэтак і тыя, што запісаліся "бунеўцамі") складаюць большасьць насельніцтва.
File:Dijalekti-Štokavskog-narečja.svg|Штокаўскія гаворкі .


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*An opinion on the Bunjevac dialect, issued by Croatian Academy of Sciences and Arts, at the request of the Council of Vojvodina Croats, in Croatian
*Bunjevački jezik u školskom programu

Катэгорыя:Харвацкая мова
Катэгорыя:Мовы Сэрбіі
Катэгорыя:Ваяводзіна
Катэгорыя:Мовы Вугоршчыны
Чапліцы

Назву **Чапліцы** маюць:

* Чапліцы — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці
* Чапліцы — пасёлак у Слуцкім раёне Менскай вобласьці
Харваты ў Сэрбіі

**Харваты Сэрбіі** (,  / *Hrvati u Srbiji*), таксама **сэрбскія харваты** (,  / *Srpski Hrvati*) — прадстаўнікі афіцыйна прызнанае харвацкае этнічнае меншасьці ў Сэрбіі. Харваты афіцыйна прызнаныя нацыянальнаю меншасьцю ў 2002 годзе. Паводле зьвестак перапісу 2011 году, колькасьць харватаў у Сэрбіі складае 57 900 чалавек, то бок 0,8% насельніцтва краіны. 54 785 прадстаўнікоў харвацкае меншасьці жывуць у Ваяводзіне (дзе складаюць 2,4% насельніцтва ды зьяўляюцца чацьвертаю паводле колькасьці этнічнай групай) і Бялградзе, а рэшта (3115 чал.) дыспэрсна ўва ўсёй краіне.

## Гісторыя
У XV стагодзьдзі харваты жылі ў ваколіцах Срэму, прычым складалі большасьць насельніцтва ў 76 вёсках з 801, што ў той час існавалі на тэрыторыі сучаснае Ваяводзіны.. Праз два стагодзьдзі на тэрыторыю сучаснай Сэрбіі з Далматыі мігруе асобная этнічная група, г.зв. бунеўцы, рыма-каталікі паводле вызнаньня. Іншая этнічная група, што цяпер лічыцца лякальным субэтнасам харватаў — г. зв. шокцы, продкі якіх, паводле аднога зь меркаваньняў, жывуць на гэтых землях з восьмага стагодзьдзя. Гутарковым дыялектам сярэднявечных паўднёвых славянаў Ваяводзіны мог быць ікаўскі, які цяпер асацыюецца з харвацкаю літаратурнаю мовай.

Паводле зьвестак на 1851 год, на тэрыторыі сучаснай Ваяводзіны жылі, апроч іншых этнічных групаў, 62 936 бунеўцаў і шокцаў ды 2860 харватаў. Пазьнейшая статыстыка ў гэты пэрыяд (дасьледваньні праведзеныя ў Аўстра-Вугоршчыне ў другой палове XIX стагодзьдзя) не лічыла бунеўцаў і шокцаў за харватаў, клясыфікуючы іх як «іншых» (у тым ліку падчас перапісу насельніцтва Аўстра-Вугоршчыны ў 1910, калі 70,000 бунеўцаў былі запісаныя ў «іншыя»).. Перапіс насельніцтва Аўстра-Вугоршчыны 1910 году таксама паказаў, што колькасьць дэкляраваных бунеўцаў ды шокцаў значна перавышае колькасьць харватаў. Колькасьць «носьбітаў іншых моваў» (пераважна бунеўскага дыялекту) склала тады 33 390 чалавек У Шомбары колькасьць носьбітаў харвацкай мовы паводле перапісу склала 83 асобы, колькасьць носьбітаў «іншых моваў» (у т. л. бунеўскай гаворкі) — 6289 асобаў.

У 1990-я гады, падчас вайны ў Харватыі, сябры Сэрбскай радыкальнай партыі арганізавалі, кіравалі й бралі ўдзел у выгнаньні харватаў з часткі тэрыторыі Ваяводзіны. Старшыня (прэзыдэнт) партыі, Воіслаў Шэшэль абвінавачаны ў непасрэдным удзеле ў гэтых падзеях. Прыкладная колькасьць харватаў, што ў той час пакінулі Сэрбію праз палітычны ціск з боку Мілошэвічавага рэжыму, складае ад 20 да 40 тысячаў асобаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Народы Сэрбіі
Катэгорыя:Харвацкая дыяспара
Сьпіс нацыянальных паркаў Славаччыны

Сыстэма **[[Нацыянальны парк|нацыянальных паркаў]] [[Славаччына|Славаччыны]]** складаецца зь дзевяці паркаў. Нацыянальныя паркі зьяўляюцца толькі часткай сыстэмы прыродаахоўных тэрыторыяў і аб’ектаў, якая кіруецца Міністэрствам аховы навакольнага асяродзьдзя і ўключае наступныя катэгорыі:
* Нацыянальны парк (; скарочана NP)
* Ахоўваная ляндшафтная вобласьць (*Chránená krajinná oblasť*; CHKO)
* Нацыянальны прыродны запаведнік (*Národná prírodná rezervácia*; NPR)
* Прыродны запаведнік (*Prírodná rezervácia*; PR)
* Нацыянальны помнік прыроды (*Národná prírodná pamiatka*; NPP)
* Помнік прыроды (*Prírodná pamiatka*; PP)
* Ахоўваная вобласьць (*Chránený areál*; CHA)
* Ахоўваны элемэнт краявіду (*Chránený krajinný prvok*; CHKP)
* Ахоўванае месца зімоўкі птушак (*Chránené vtáčie územie*; CHVÚ)
* Ахоўванае дрэва (*Chránený strom*; CHS)

## Нацыянальныя паркі

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальныя паркі на бачыне Міністэрства турызму Славаччыны

Славаччына