Астан Віла Бірмінггэм

«**А́стан Ві́ла**» () — ангельскі футбольны клюб з гораду Бірмінггэму. Клюб разьмяшчаецца ў Астане — цэнтральным раёне гораду, ад імя якога й пайшоў назоў каманды. Клюб зьявіўся на сьвет у 1874 годзе. У 1888 годзе ён быў адным з заснавальнікаў Футбольнай Лігі, у 1897 годзе зьмяніў футбольную пляцоўку на «Віла Парк», а ў 1992 годзе клюб стаў адным з заснавальнікаў Прэм’ер-Лігі.

«Віла» — адзін з самых сталых і пасьпяховых клюбаў у Ангельшчыне, маючы на сваім рахунку 7 перамогаў у чэмпіянаце й столькі ж разоў становячыся ўладальнікамі кубка краіны. Таксама клюб зьяўляецца адным з чатырох ангельскіх калектываў, што змаглі заваяваць самы прэстыжны трафэй Старога Сьвету — Кубак эўрапейскіх чэмпіёнаў у сэзоне 1981—1982 гадоў.

«Віла» мае працяглае супрацьстаяньне са сваім сталым ворагам «Бірмінггэмам Сіці», якое яшчэ мае назоў «дэрбі другога гораду» й цягнецца з 1879 году. Традыцыйныя колеры экіпіроўкі — бардовыя кашулі з блакітнымі рукавамі, белыя трусы й блакітныя гэтры. Традыцыйны лягатып зьмяшчае залатога ільва на блакітным фоне. Апошнім разам лягатып быў мадыфікаваны ў 2016 годзе.

## Гісторыя

### Заснаваньне

Клюб быў заснаваны ў сакавіку 1874 году гульцамі ў крыкет для таго, каб зімой падтрымліваць фізычную форму. Да канца 1870-х гадоў «Астан Віла» стала адной з наймацнейшых камандаў у Мідлэндсе. У 1880 годзе клюб перамог у кубку Бірмінггэму, які стаўся першым трафэем у гісторыі клюбу, у тым жа сэзоне каманда пачала выступы ў Кубку Ангельшчыны, дзе дайшла да трэцяга раўнду. Таксама ў 1879 годзе быў згуляны першы матч са сваім гістарычным супернікам «Бірмінггэм Сіці», які зваўся тады «Смол Гіл». Матч скончыўся перамогай «Смол Гілу» зь лікам 1:0. Гэтая падзея паклала пачатак дэрбі другога гораду.

У 1878 годзе ў зборную Ангельшчыны ўпершыню быў выкліканы гулец «Астан Вілы» Артур Браўн. У першай палове 1880-х гадоў «Астан Віла» працягвала заставацца наймацнейшай камандай Мідлэндсу, выйграўшы Кубак Бірмінггэму 5 разоў у 6 розыгрышах, аднак у Кубку Ангельшчыны справы ішлі ня гэтак добра, найлепшым вынікам у Кубку была стадыя чвэрцьфіналу.

Першы вялікі посьпех прыйшоў да клюбу ў 1887 годзе, калі ўпершыню быў выйграны Кубак Ангельшчыны. Тады ў камандзе гулялі вядомыя гульцы свайго часу, як то Арчы Гантэр і Артур Браўн, а «Астан Віла» заваявала сабе рэпутацыю аднаго з найлепшых клюбаў краіны. У 1888 годзе з ініцыятывы мэнэджара «Астан Вілы» Ўільяма Макгрэгара была заснавана першая Футбольная ліга ў сьвеце. Макгрэгар зьвярнуўся з прапановай да 11 вядучых клюбаў краіны. Гэтак з 12 клюбаў утварылася ліга, і «Астан Віла» стала ініцыятарам ейнага заснаваньня. У першым сэзоне каманда заняла 2 месца. Аднак, затым наступіў спад, «Астан Віла» заняла ў двух наступных сэзонах 8 і 9 месца адпаведна. Затым справы пайшлі крыху лепей, і ў 1892 годзе клюб дабраўся да фіналу Кубка Ангельшчыны, дзе зь лікам 3:0 атрымаў паразу ад клюбу «Ўэст Бромўіч Альбіён». Аднак, да 1893 году «Астан Віла» заставалася серадняком чэмпіянату.

### Залаты час

У 1894 годзе «Астан Віла» першы раз у сваёй гісторыі стала чэмпіёнам Ангельшчыны. Аднак, гэта быў толькі пачатак безумоўнага дамінаваньня клюбу ў краіне. За 7 сэзонаў «Астан Віла» перамагла ў чэмпіянаце 5 разоў (1894, 1896, 1897, 1899, 1900) і 2 разы стала ўладальнікам Кубка Ангельшчыны (1895, 1897). Таксама было занятае трэцяе месца ў 1895 годзе. У 1898 годзе клюб застаўся без трафэяў. У 1897 годзе каманда пераехала на стадыён «Віла Парк», на якім гуляе й па сёньняшні дзень. У 1897 годзе быў зроблены залаты дубль, гэта значыць перамога ў Кубку Ангельшчыны (у фінале быў абыграны «Эвэртан» зь лікам 3:2) і чэмпіянаце. У 1898 годзе, паслабіўшыся пасьля дублю, каманда заняла 6 месца — адзінае не прызавое за гэтыя гады. Дарэчы, залаты дубль ніхто ня здолеў паўтарыць да 1961 году. У наступныя два сэзоны «Астан Віла» станавілася чэмпіёнам. Да пачатку XX стагодзьдзя клюб падышоў самым тытулаваным у краіне. У гэты пэрыяд былі выйграныя ўсе матчы супраць «Бірмінггэму Сіці». Многія футбалісты тагачаснай «Астан Вілы» былі асноўнымі гульцамі зборнай Ангельшчыны, як то абаронцы Гаўард Спэнсэр, які быў капітанам зборнай Ангельшчыны й «Астан Вілы», і былы гулец «Бэрнлі» Джымі Кабтры, нападнікі Джон Дэйві, Фрэд Ўэлдэн, Білі Гараці, Джо Бэч і Джон Кэмпбэл. Да гэтага часу гэты пэрыяд застаецца лепшым у гісторыі клюбу. З пачаткам новага стагодзьдзя гегемонія ў Ангельшчыне прыйшла да заканчэньня.

Пасьля чэмпіёнства 1900 году пачаўся наймацнейшы спад, клюб заняў толькі 15 месца ў 1901 годзе, а пасьля гэтага восьмае. Нягледзячы на ​​тое, што ў 1905 годзе быў выйграны Кубак Ангельшчыны, дзе ў фінале быў абыграны «Ньюкасл Юнайтэд» да 1910 году каманда была серадняком чэмпіянату. У сэзоне 1909—1910 гадоў «Астан Віла» досыць нечакана стала чэмпіёнам Ангельшчыны. Пачаўся новы ўздым, які працягваўся да Першай сусьветнай вайны. З 1910 па 1914 гады «Астан Віла» яшчэ раз была чэмпіёнам, 3 разы срэбраным прызээрам і раз у 1913 годзе перамагла ў кубку краіны. Гэтыя посьпехі сталі магчымымі дзякуючы ўсё яшчэ выступалых за клюб гульцоў Джо Бэча й Білі Гараці, а таксама маладых гульцоў, як то Гэры Гэмптана й Клема Стэфэнсана, які славіўся сваімі дакладнымі перадачамі.

### Павольны заняпад
У студзені 1920 году Білі Ўокер двойчы правёў галы ў сваім дэбютным матчы за «Вілу» ў пераможнай сустрэчы 1/8 фіналу Кубка Ангельшчыны супраць сталічнага «Кўінз Парк Рэйнджарз» зь лікам 2:1. У тым сэзоне клюб у шосты раз здабыў Кубак Ангельшчыны, а Ўокер стаў галоўнай зоркай «Вілы» 1920-х гадоў, улучыўшы рэкордныя 244 галы ў 531 матчы, а таксама быў капітанам каманды й зборнай Ангельшчыны. Джордж Рэмзі сышоў на пэнсію ў 1926 годзе ў веку 71 году, а ягоны пераемнік Білі Сьміт ня здолеў працягнуць посьпех папярэдніка. Насамрэч, некалькі іншых футбольных клюбаў наблізіліся да «Астан Вілы», у першую чаргу «Арсэнал», якому клюб саступіў чэмпіёнства ў сэзонах 1930—1931 і 1932—1933 гадоў. Не зважаючы на тое, што клюбу бракавала тытулаў, гледачы на «Віла Парку» , між тым, атрымлівалі асалоду ад атакуючага футболу. 128 праведзеных галоў у сэзоне 1930—1931 гадоў застаюцца рэкордам найвышэйшай лігі за ўсю гісторыю. У 1934 годзе клюб прызначыў Джымі Макмалана галоўным трэнэрам, аднак гэты крок аказаўся катастрафічным і прывёў да першай у гісторыі «Вілы» страты месца ў элітным дывізіёне пасьля 48 гадоў у найвышэйшай лізе. У першую чаргу на гэта паўплывала жахлівая гульня ў абароне.

Па вылеце ў Другую лігу кіраўніцтва «Вілы» вярнула старога былога старшыню клюбу Фрэда Рындэра. Ён адкрыта крытыкаваў кіроўную раду за ейную «амаль цалкавітае занядбананьне дублёрскай камандай, у той жа час разьлічваючы на выплату вялікіх трансфэрных сумаў за падрыхтаваных гульцоў». Ён лічыў, што гэты пераход у палітыцы ад скаўтынгу й разьвіцьця маладых талентаў уласнай школы прывёў да заняпаду клюбнай культуры й стылю гульні, што разам з паблажлівасьцю да парушэньняў дысцыпліны з боку гульцоў і прывяло да вылету. Першым крокам Рындэра стала выправа ў Аўстрыю, каб запрасіць на пасаду трэнэра прагрэсіўнага трэнэра Джымі Гогана. Аднак Другая сусьветная вайна перакрэсьліла праект амбітнага трэнэра.

Як і ўсе ангельскія клюбы, «Віла» страціла сем сэзонаў праз трываньне Другой сусьветнай вайны. Па вайне на «Віла Парку» фіксавалася вялікая колькасьць гледачоў. Гэтак матч чвэрцьфіналу Кубка Ангельшчыны паміж «Вілай» і «Дэрбі Каўнці» ў сакавіку 1946 году паведалі  чалавек, што ёсьць рэкорднай наведвальнасьцю стадыёну. Цягам апошняй часткі 1940-х гадоў каманда аднаўлялася пад кіраўніцтвам былога гульца Алекса Мэсі. Зоркамі той эпохі былі Гары Паркс, валійскі цэнтральны нападнік Трэвар Форд і ўінгер Джоні Дыксан, аднак як у 1940-х, гэтак і ўсьцяж 1950-х гадоў клюб меў пасярэднія паказьнікі, ніколі не займаючы ў чэмпіянаце месца вышэй за шостае. Акцыянэры й заўзятары крытыкавалі клюб за адсутнасьць разьвіцьця маладых талентаў, а таксама за мэтады скаўтынгу й трэнаваньняў. Першы трафэй «Астан Вілы» за 37 гадоў быў заваяваны ў сэзоне 1956—1957 гадоў, калі яшчэ адзін былы гулец клюбу Эрык Гаўтан у якасьці трэнэра прывёў каманду да перамогі ў фінале Кубка Ангельшчы, выгуляўшы выбітную каманду «Манчэстэр Юнайтэд» зь лікам 2:1. Тым ня менш, каманда працягвала мець цяжкасьці з вынікамі ў чэмпіянаце, што прывяло да звальненьня Гаўтана ў сьнежні 1958 году. Ягоны пераемнік Джо Мэрсэр ня змог прадухіліць вылет клюбу з эліты ў сэзоне 1958—1959 гадоў. На шчасьце заўзятараў ужо 1960 годзе «Віла» вярнулася ў найвышэйшую лігу. Вымушаны сыход Мэрсэра ў ліпені 1964 году па інсульце, выкліканага стрэсам, быў часам глыбокіх узрушэньняў і заняпаду. Самы пасьпяховы клюб Ангельшчыны не даваў рады сучасным пераменам у футболе. Тры зь пяці сябраў кіроўнай рады былі старэйшыя за 70 гадоў, клюб занядбаў усласную скаўцкую сетку й трэнэрскую структуру, а фінансавы стан клюбу быў жахлівым. У кастрычніку 1966 году клюб быў вымушаны прадаць «Чэлсі» свайго галоўнага нападніка Тоні Гэйтлі, а ў ягоную адсутнасьць «Віла» ў 1967 годзе зноў вылецела з найвышэйшай лігі. Кіраўніцтва бірмінггэмцаў нават прадало трэнавальную базу пад будаўніцтва жыльля, пакінуўшы каманду без магчымасьці трэнавацца й вымусіўшы яе пазычаць палі мясцовых заводзкіх камандаў.

## Тытулы

* **[[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе|Чэмпіён Ангельшчыны]]**: 7
** 1894, 1896, 1897, 1899, 1900, 1910, 1981
* **Уладальнік [[Кубак Ангельшчыны па футболе|Кубка Ангельшчыны]]**: 7
** 1887, 1895, 1897, 1905, 1913, 1920, 1957
* **Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка лігі]]**: 5
** 1961, 1975, 1977, 1994, 1996
* **Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА|Лігі чэмпіёнаў]]**:
** 1982
* **Уладальнік [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка Эўропы]]**:
** 1982
* **Уладальнік [[Кубак Інтэртота|Кубка Інтэртота]]**:
** 2001

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Мэнэджары

## Крыніцы

## Літаратура

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт «Астан Вілы»
* Неафіцыйны сайт заўзятараў «Астан Вілы»