Тувэ Янсан

**Тувэ Марыка Янсан** (; 9 жніўня 1914 — 27 чэрвеня 2001) — фінская швэдзкамоўная пісьменьніца й мастачка. Сусьветная вядомасьць напаткала яе дзякуючы сэрыі аповесьцяў пра Мумітроля.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Хэльсынкі ў творчай сям’і. Мела двух братоў — Пэра Ўляфа і Лярса. Бацька Віктар Янсан быў скульптарам, а маці Сігнэ Гамарстэн-Янсан — мастаком-ґрафікам, яна працавала ілюстратарам у антыфашысцкім часопісе «GARM». Сваю творчую кар’еру Тувэ пачала яшчэ падлеткам, дапамагаючы маці, а крыху пазьней ужо самастойна малявала коміксы.

Ужо стаўшы дарослай, Тувэ рабіла ілюстрацыі для фінскіх выданьняў Толкіна й Льюіса Кэрала. А ў 1945 годзе Янсан друкуе сваю першую кнігу, дзіцячую аповесьць «*Småtrollen och den stora översvämningen*» («*Маленькія тролі й вялікая паводка*»), у якой упершыню зьяўляецца сям’я мумітроляў. Праз год выходзіць наступная кніга сэрыі — «*Kometjakten*» («*Пагоня за камэтай*»). У 1952 Янсан атрымлівае ўзнагароду «Stockholm Award» за найлепшыя дзіцячыя кнігі. У 1966 годзе стала ўладаркай Міжнароднага мэдаля Ганса Крыстыяна Андэрсэна. Праз два гады, у 1968 годзе, Тувэ Янсан друкуе першую дарослую кнігу, аўтабіяграфію «*Bildhuggarens dotter*» («*Дачка скульптара*»). У 1998 годзе выходзіць яе апошняя кніга «*Meddelande. Noveller i urval 1971—1997*» («*Паведамленьні: выбраныя апавяданьні 1971—1997*»). Памерла Тувэ Марыка Янсан 27 чэрвеня 2001 году.

## Кнігі

### Мумікнігі
* «*Småtrollen och den stora översvämningen*» (1945, «*Маленькія тролі й вялікая паводка*») — выдадзеная па-беларуску ў 2010 годзе
* «*Kometjakten*» (1946, «*Пагоня за камэтай*»), выйшла ў новай рэдакцыі ў 1968 годзе пад назвай «*Kometen kommer*» («*Камета ляціць*») — выдадзеная па-беларуску пад назвай «*Камета над далінай мумітроляў*» у 2011 годзе
* «*Trollkarlens hatt*» (1948, «*Чарадзееў капялюш*») — выдадзеная па-беларуску пад назвай «*Капялюш Чарадзея*» ў 2011 годзе
* «*Muminpappans Bravader*» (1950, «*Бравады Мумітаты*») — выйшла ў новай рэдакцыі ў 1968 годзе пад назвай «*Muminspappans memoarer*» («*Мэмуары Мумітаты*»)
* «*Farlig midsommar*» (1954, «*Небясьпечнае лета*»)
* «*Trollvinter*» (1957, «*Чарадзейная зіма*»)
* «*Det osynliga barnet*» (1962, «*Нябачнае дзіцё*»)
* «*Pappan och havet*» (1965, «*Тата ды мора*»)
* «*Sent i november*» (1970, «*Напрыканцы лістапада*»)

### Іншыя кнігі
* «*Sara och Pelle och neckens bläckfiskar*» (1933, «*Сара, Пэле й васьміногі Вадзяніка*») — пад псэўданімам Вера Хаій (*Vera Haij*)
* «*Bildhuggares dotter*» (1968, «*Дачка скульптара*») — аўтабіяґрафічнае апавяданьне
* «*Lyssnerskan*» (1971, «*Слухачка*») — апавяданьні
* «*Sommarboken*» (1972, «*Кніга лета*»)
* «*Solstaden*» (1974, «*Горад сонца*»)
* «*Dockskåpet och andra berättelser*» (1978, «*Лялечная шафа і іншыя гісторыі*») — апавяданьні
* «*Den ärliga bedragaren*» (1982, «*Шчыры падманшчык*»)
* «*Stenåkern*» (1984, «*Каменнае поле*»)
* «*Resa med lätt bagage*» (1987, «*Падарожжа без багажу*») — апавяданьні
* «*Rent spel*» (1989, «*Чыстая гульня*»)
* «*Brev från Klara*» (1990, «*Лісты ад Клары*»)
* «*Anteckningar från en ö*» (1993, «*Нататкі з выспы*») — аўтабіяґрафія; ілюстраваная Туўлікі Піеціля

## Беларускія пераклады
* Маленькія тролі і вялікая паводка / Тувэ Янсан; пер. са шведскай Насты Лабады; ілюстрацыі Тувэ Янсан. — Мн.: Зміцер Колас, 2010. — 56 с.: іл. 1000 экз. ISBN 978-985-6783-85-5
* Камета над далінай мумітроляў : [казачная аповесць: для малодшага школьнага ўзросту] / Тувэ Янсан; [пераклад з шведскай мовы Н. Лабады, А. Башарымавай; ілюстрацыі Т. Янсан]. — Мінск: Зміцер Колас, 2011. — 152, [2] с. 1000 экз. ISBN 978-985-6783-86-2 (у пераплёце)
* Капялюш чарадзея : [казачная аповесць] / Тувэ Янсан; пераклад з шведскай [А. Башарымавай]. — Мінск: Зміцер Колас, 2011. — 144, [2] с. 1000 экз. ISBN 978-985-6783-88-6
* Небяспечнае лета: [казачная аповесць: для малодшага школьнага ўзросту] / Тувэ Янсан. — Мінск : Зміцер Колас, 2014. — 138, [1] с.
* Мемуары мумітаты: [казачная аповесць: для дзяцей малодшага школьнага ўзросту] / Тувэ Янсан. — Мінск : Зміцер Колас, 2018. — 165, [1] с.
* Чарадзейная зіма: [казачная аповесць: для малодшага школьнага ўзросту] / Тувэ Янсан. — Мінск : Зміцер Колас, 2022. — 123, [2] с.
* У канцы лістапада: [казачная аповесць: для малодшага школьнага ўзросту] / Тувэ Янсан. — Мінск : Зміцер Колас, 2022. — 160, [1] с.

## Асабістае жыцьцё
Тувэ Янсан ніколі ня мела дзяцей, не была замужам, хаця была заручаная зь фінскім журналістам Ата Віртанэнам. З 1955 году жыла зь сяброўкай Туўлікі Піеціля (*Tuulikki Pietilä*).

## Крыніцы

Катэгорыя:Фінская літаратура
Катэгорыя:Дзіцячыя літаратаркі