Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў (Ворша)

**Царква Покрыва Багародзіцы і манастыр базылянаў** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Воршы. Знаходзіцца на правым беразе ракі Аршыцы, пад адрасам *Музэйны завулак, 12*. Твор архітэктуры віленскага барока, які набыў рысы клясыцызму ў XIX ст. Пры пабудове быў у юрысдыкцыі Сьвятога Пасаду, цяпер — у валоданьні Маскоўскага патрыярхату. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Комплекс Аршанскага базылянскага манастыра складаўся з аб’яднаных у адзіны асымэтрычны ансамбль царквы Покрыва Багародзіцы і жылога корпуса. Тэрыторыю манастыра атачаў мур. У 1967 годзе савецкія ўлады зруйнавалі царкву (захаваліся падмуркі). З савецкіх часоў манастырскі корпус знаходзіцца ў занядбаным стане.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
У 1642 годзе мітрапаліт Антоні Сялява заснаваў у Воршы манастыр базылянаў з драўлянай Пакроўскай царквой. У 1758—1774 гадох з фундацыі старосты пеліканскага Яна Ляпкоўскага на месцы драўляных збудавалі мураваныя царкву і манастырскі корпус.

Пазьней заснавальнік уступіў у базылянскі ордэн, прыняў імя Ёсіф (Юзэф), у 1771 годзе стаў архіяпіскапам смаленскім і па сьмерці спачыў ў манастыры ў 1778 годзе.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Ворша апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, царква і манастыр працягвалі дзеяць. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1832 годзе расейскія ўлады гвалтоўна адабралі царкву і манастыр у Сьвятога Пасаду і перадалі Ўрадаваму сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царкве). У жылых карпусах разьмясьцілася духоўная вучэльня. Царкву і манастырскі корпус перабудавалі ў стылі клясыцызму, зрабілі новы іканастас.

8 чэрвеня 1905 году моцны вецер зьнёс драўляны купал над сяродкрыжжам.

### Найноўшы час
У 1930-я гады савецкія ўлады адабралі комплекс у Маскоўскага патрыярхату і перадалі яго краязнаўчаму музэю. У 1969 годзе савецкія ўлады зруйнавалі царкву. Жылы корпус выкарыстоўваўся пад жытло.

У 2005 годзе будынак манастыра перадалі ў валоданьне Маскоўскага патрыярхату, за якім помнік архітэктуры працягваў руйнавацца. Толькі ў 2016 годзе пад ціскам грамадзкасьці новы ўласьнік паставіў над манастырскім корпусам часовы дах.

## Архітэктура

### Царква
Царква — 3-нэфавая крыжова-купальная 2-вежавая базыліка. Над сяродкрыжжам стаяў высокі драўляны барабан з купалам.

Інтэр’ер аздаблялі мураваныя алтары ў імя Покрыва Багародзіцы, Укрыжаваньня Божага і велікамучаніка Васіля.

### Манастыр
Манастырскі корпус — Г-падобны ў пляне 2-павярховы будынак пад вальмавым дахам. Сьцены падзяляюцца слаістымі пілястрамі, руставанымі лапаткамі, пазбаўленымі ліштваў прастакутнымі аконнымі праёмамі і нішамі-блендамі паміж імі. 

Абодва паверхі маюць галерэйны плян. У паўднёва-ўсходняй частцы разьмяшчаюцца сходы і трапезная. Астатнія памяшканьні адводзіліся пад жытло і працу. Першы паверх перакрываецца крыжовымі скляпеньнямі, другі — роўнай бэлечнай стольлю, сутарэньні — цыліндрычнымі скляпеньнямі з распалубкамі.

## Галерэя

### Гістарычныя здымкі

Vorša, Pakroŭski, Bazylanski. Ворша, Пакроўскі, Базылянскі (M. Astankovič, 1905).jpg|М. Астанковіч, 1905 г.
Vorša, Bazylanski. Ворша, Базылянскі (1909).jpg|1909 г.
Vorša, Aršyca. Ворша, Аршыца (1909).jpg|1909 г.
Vorša, Aršyca. Ворша, Аршыца (1913).jpg|1913 г.


Vorša, Pakroŭski, Bazylanski. Ворша, Пакроўскі, Базылянскі (1913).jpg|1913 г.
Vorša, Aršyca. Ворша, Аршыца (A. Paŭłovič, 1914).jpg|А. Паўловіч, 1914 г.
Vorša, Aršyca. Ворша, Аршыца (1901-18).jpg|да 1918 г.
Vorša, Krasnaja, Bazylanski. Ворша, Красная, Базылянскі (1901-18).jpg|да 1918 г.


Vorša, Pakroŭski, Bazylanski. Ворша, Пакроўскі, Базылянскі (1908).jpg|да 1918 г.
Vorša, Bazylanski. Ворша, Базылянскі (1941).jpg|1941 г.
Vorša, Mahiloŭskaja. Ворша, Магілёўская (1941).jpg|1941 г.
Vorša, Pakroŭski, Bazylanski. Ворша, Пакроўскі, Базылянскі (1941).jpg|1941 г.


Vorša. Ворша (6.09.1941).jpg|6 верасьня 1941 г.
Vorša, Bazylanski. Ворша, Базылянскі (1941-44).jpg|1941—1944 гг.
Vorša, Haradnianskaja-Pakroŭski, Bazylanski. Ворша, Гараднянская-Пакроўскі, Базылянскі (1941-44).jpg|1941—1944 гг.
Vorša, Haradnianskaja-Pakroŭski, Bazylanski. Ворша, Гараднянская-Пакроўскі, Базылянскі (1941-44) (2).jpg|1941—1944 гг.


Vorša, Pakroŭski, Bazylanski. Ворша, Пакроўскі, Базылянскі (1941-44).jpg|1941—1944 гг.
Vorša, Pakroŭski, Bazylanski. Ворша, Пакроўскі, Базылянскі (1941-44) (2).jpg|1941—1944 гг.
Vorša, Pakroŭski, Bazylanski. Ворша, Пакроўскі, Базылянскі (1941-44) (3).jpg|1941—1944 гг.
Vorša, Pakroŭski, Bazylanski. Ворша, Пакроўскі, Базылянскі (1941-44) (4).jpg|1941—1944 гг.


Vorša, Aršyca. Ворша, Аршыца (1942).jpg|1942 г.
Vorša, Bazylanski. Ворша, Базылянскі (1942).jpg|1942 г.
Vorša, Bernardynski. Ворша, Бэрнардынскі (1943).jpg|1943 г.
Vorša, Haradnianskaja-Pakroŭski, Bazylanski. Ворша, Гараднянская-Пакроўскі, Базылянскі (8.10.1943).jpg|8 кастрычніка 1943 г.


### Сучасныя здымкі

Residential Building of Basilian Monastery in Orsha 03.JPG|Агульны выгляд
Residential Building of Basilian Monastery in Orsha 02.JPG|Бакавы фасад
Residential Building of Basilian Monastery in Orsha 06.JPG|Уваход
Residential Building of Basilian Monastery in Orsha 01.JPG|З боку Аршыцы


### У філятэліі
* 20 лістапада 2001 году выпушчана, прысьвечаная 100-годзьдзю з дня нараджэньня пісьменьніка Міхася Зарэцкага, паштовая картка з выявай будынка Аршанскай Духоўнай вучэльні ў мурах былога Аршанскага манастыра базылянаў і партрэтам былога вучня вучылішча Міхася Зарэцкага на арыгінальнай паштовай марке.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* Купава М. Аршанская бажніца Апекі Маці Божай // Наша Вера. № 3 (9), 1999.

## Вонкавыя спасылкі

* 

Ворша
Ворша
Катэгорыя:Барочныя збудаваньні ВКЛ
Катэгорыя:Барочныя збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Ворша