Масьляк

**Масьляк** — род шапкавых базыдыяльных грыбоў з парадку балетавых.

Рос пераважна ў хваёвых лясах. Утвараў грыбакорань. Быў ядомым грыбам. Меў пашырэньне ў Амэрыцы, Аўстраліі і Эўразіі. Пладовыя целы ўзьнікалі з траўня па кастрычнік. Налічвалася каля 50 відаў, зь іх 5 сустракалася ў Беларусі: балотны і казелька (зярністы або летні), лістоўнічны і казёл (позьні), а таксама шэры масьляк. Атрымаў назву масьляк ад алеіста-бліскучай ліпкай паверхні шапкі. Найчасьцей расьлі скапленьнямі ў маладых ельніках і хвойніках, а таксама на імхах], пясчаных пагорках і нават адкрытых лугах.

## Выгляд
Гладкая і ліпа-сьлізкая шапка масьляка мела скурка, якая лёгка здымалася. Большасьць відаў мела прыватнае пакрывала. Тоўстая мякаць валодала прыемным пахам і смакам. Прырослы і трубчасты гумэнафор меў вуглавата-акруглыя поры. Цыліндрычная ножка часта мела кальцо. Гладкія і сьветныя споры былі эліпса-верацёнападобнымі і жаўтавата-бураватымі.

## Беларусь
На 1984 год к Беларусі мелі пашырэньне 5 відаў масьлякоў: казёл і казелька, лістоўнічны і шэры, а таксама балотны.
* *Казёл* (звычайны або позьні масьляк). Пладаносіў у жніўні—кастрычніку. Цёмна-карычневая і пукатая або шырокаканічная шапка з апушчанымі ўніз краямі мела прамер 3—10 см і пазьней сьвятлела. Меў плевачнае прыватнае пакрывала. Белая або жаўтаватая мякаць была ледзь кіславатая. Вузенькія і лімонна- або залаціста-жоўтыя трубачкі лёгка аддзяляліся ад мякаці і набывалі аліўкавае адценьне. Ножка грыба была зь белым або брудна-фіялетавым кольцам, вышэй за які мела белы колер, а ніжэй — буры. Споры былі жаўтавата-бураватымі.

* *[[Казелька]]* (зярністы, зярнявы або летні масьляк). Пладаносіў у чэрвені—ліпені, іншы раз і ў траўні. Акругла-пукатая і жоўта-бурая шапка мела прамер 3—10 см і станавілася пазьней плоскай і вохрыста-карычневай. Мякаць была белай. Кароткія трубачкі мелі сьветла-жоўтае адценьне. Жаўтавата-белая ножка мела ўверсе дробныя вадзяністыя кроплі зь зярністай паверхняй. Споры былі сьветла-жаўтаватыя. 

* *[[Лістоўнічны масьляк]]*. Трапляўся толькі ў пасадках лістоўніцы. Пладаносіў у ліпені—верасьні. Падушкападобна-пукатая і тупаконусападобная шапка мела прамер 4—11 см мела жоўта-аранжавае або жоўта-вохрыста-бураватае адценьне і пазьней станавілася пляскатай. Белая або жаўтаватая мякаць была ў ножцы жоўтай, а на разрэзе слаба бурэла. Жоўтыя трубачкі з узростам станавіліся аліўкава-бурымі. Залаціста-жоўтая або зьлёгку бураватая ножка мела белае або жаўтаватае мяккапавіслае кольца, якое хутка зьнікала. Споры мелі жаўтавата-бураватае адценьне.

* *[[Шэры масьляк]]*. Сустракаўся ў пасадках лістоўніцы і пладаносіў у чэрвені—лістападзе. Брудна-белая і шараватая шапка з горбікам і жаўтаватым або аліўкавым адценьнем мела прамер 4—8 см і рэшткі прыватнага пакрывала на краі. Белаватая і вадзяністая мякаць была ў ножцы жаўтаватай і зьлёгку сінела на разрэзе над трубачкай. Попельна-шэрыя або шаравата-карычневыя трубачкі іншы раз спускаліся на ножку. Жаўтавата-шараватая ножка мела лямцаватае белаватае кольца, якое хутка зьнікала. Споры былі жаўтаватыя.

* *[[Балотны масьляк]]*. Пладаносіў у ліпені—жніўні. Пукатая і шараватая шапка мела прамер 2—7 см і пазьней станавілася пляскатай. Брудна-жоўтыя трубачкі спускаліся на ножку. Жаўтаватая ножка з брудна-жоўтым сьлізістым жалацінападобным слоем. Слоем былі сьветла-жаўтавата-бураватыя.

На 2005 год таксама згадваўся рашэтнік (бычыны масьляк), які пладаносіў у ліпені—верасьні.

## У харчаваньні
Перад гатаваньнем з капялюшыкаў (шапак) масьлякоў здымалі плёнку, бо тая надае горкі смак і робіцца цьвёрдай. Масьлякі замочвалі 30 хвілінаў у вадзе, некалькі разоў прамывалі ў падсоленай вадзе і адварвалі. Затым іх марынавалі, смажылі, салілі і замарожвалі на зіму. Масьлякі мелі ў сваім складзе жалеза і вітаміны Б1, Б2, Б6, Б9 і Ц.

## Крыніцы

Катэгорыя:Балетавыя
Катэгорыя:Ядомыя грыбы