open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валеры Іваноў

**Вале́ры Мікала́евіч Івано́ў** (нарадзіўся ў 1955 годзе, в. Папехінка Клімавіцкага раёну Магілёўскай вобласьці) — беларускі дзяржаўны дзяяч, намесьнік прэм’ер-міністра Беларусі (2010—2012), намесьнік кіраўніка Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь, кіраўнік справамі прэзыдэнта Беларусі (2021—2022).

## Жыцьцяпіс

У 1973 годзе скончыў Клімавіцкі саўгас-тэхнікум.

Працаваў галоўным заатэхнікам, старшынём калгасу «Кастрычнік», старшынём калгасаў імя Дзімітрава Круглянскага раёну, «Рассвет» імя К. П. Арлоўскага Кіраўскага раёну Магілёўскай вобласьці.

У 1983 годзе скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, у 1992 — Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт, у 2006 — Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Беларусі.

1987—1997 — першы намесьнік старшыні Круглянскага райвыканкаму. 2002—2004 — старшыня Кіраўскага, 2004—2008 — Шклоўскага райвыканкамаў.

Дэпутат Палаты прадстаўнікоў 2 і 3 скліканьняў, намесьнік старшыні ПП НС РБ 4 скліканьня (2008—2010).

25 траўня 2010 — 28 сьнежня 2010 — першы намесьнік старшыні Менскага аблвыканкаму.

28 сьнежня 2010 да лютага 2012 году — намесьнік прэм’ер-міністра Беларусі, курыраваў пытаньні сельскай гаспадаркі. 28 лютага прызначаны дырэктарам Закрытага акцыянэрнага таварыства «Беларуская калійная кампанія».

У кастрычніку 2012 году абраны сябрам Савету Рэспублікі 5 скліканьня ад Магілёўскай вобласьці.

Са сьнежня 2013 году да ліпеня 2021 году зьяўляўся старшынёй праўленьня Беларускага рэспубліканскага саюза спажывецкіх таварыстваў.

8 ліпеня 2021 году прызначаны кіраўніком справамі прэзыдэнта Беларусі. 18 жніўня 2022 году зьняты з пасады па асабістаму жаданьню ў сувязі са станам здароўя.

У сакавіку 2022 году Валеры Іваноў патрапіў пад санкцыі Канады.

Жанаты, мае двох дзяцей.

## Узнагароды

Узнагароджаны ордэнам Пашаны, мэдалём «За працоўныя адзнакі», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Парлямэнцкага сходу Саюзу Беларусі й Расеі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на праекце «Хто ёсьць хто ў Рэспубліцы Беларусь»

Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намесьнікі прэм’ер-міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га скліканьня
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Сябры Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Хоўрына (станцыя мэтро)

«**Хо́ўрына**» () — 207-я станцыя Маскоўскага мэтрапалітэну. Станцыя разьмешчаная па заходняму баку вуліцы Дыбенкі ля прымыканьня да яе Зеленаградзкай вуліцы. Адчыненая 31 сьнежня 2017 году як новая канцавая станцыя Замаскварэцкай лініі на прадаўжэньні ад «Рачнога вакзалу» (даўжыньня перагону блізка 2,9 км).

Пасьля адкрыцьця станцыі «зялёная» лінія выйшла на другое мейсца паводле працягласьці ў Маскоўскім мэтрапалітэне.

## Назва
Станцыя мела праектную назву «Вуліца Дыбенкі», якая 26-га верасня 2013 года была зьмененая на «Хоўрына» ў гонар раёна Масквы "Хоўрына".

## Крыніцы

Катэгорыя:Маскоўскі мэтрапалітэн
Гэстур

**Гэстур** () — адзін з астравоў Фарэрскага архіпэлягу. *Hestoy* у перакладзе з фарэрскай — конь. На захадзе вострава разьмешчана вялікая калёнія кайры. На самым паўднёвым канцы вострава ёсьць маяк. Пастаяннае насельніцтва пражывае ў аднайменнай вёсцы й у 2007 годзе складала 34 чалавекі.

Катэгорыя:Фарэрскія астравы
Сувурай

**Сувурай** (; раней — Судурай, *Паўднёвая выспа*) — самы паўднёвы востраў Фарэрскага архіпэлягу. Плошча выспы — 163,7 км². У 2004 годзе насельніцтва выспы складала 5041 чалавек. На высьпе знаходзяцца населеныя пункты: Тверойры, Ваавур, Сумба.

Краявід абрыву выспы Сувурай намаляваны на 50-кронавай банкноце Фарэрскіх астравоў.
Фуглёй

**Фуглой** () — самы ўсходні востраў у архіпэлягу Фарэрскіх выспаў. Назва азначае «птушыная выспа», бо вялікая колькасьць птушак ўюць гнёзды на уцёсах.

## Геаграфія
На высьпе два паселішчы: Кірк’я на паўднёвым узьбярэжжы выспы й Хатарвік на ўсходзе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Фарэрскія астравы
Эстурой

**Эстурой** (, , у перакладзе — *ўсходні востраў*) — другі па плошчы й па насельніцтве (пасьля Стрэймой) востраў Фарэрскага архіпэляга. Паміж астравамі Стрэймой і Эстурой пабудаваны мост.

На Эстурой знаходзіцца самая высокая кропка краіны — пік Слятаратындур (882 м). Углыб выспы ўразаецца самы буйны ф’ёрд Фарэраў — Скалаф’ёрдур.
Слятаратындур

**Слятаратындур** () — найвышэйшая кропка Фарэрскіх выспаў.

Разьмешчана ў паўночнай частцы выспы Эстурой. Вышыня 880 м над узроўнем мора. Імя азначае «плоская вяршыня».

Пад’ём на вяршыню займае каля 4 гадзін і не патрабуе спэцыяльных альпінісцкіх навыкаў. У добрае надвор’е зь вяршыні адкрываецца краявід на ўвесь архіпэляг Фарэрскіх выспаў.

## Крыніцы


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Фарэрскія астравы
Гадсанава затока

**Га́дсанава зато́ка** (, ) — частка Арктычнага акіяну, якая прымыкае таксама да Атлянтычнага акіяна. Фактычна ўяўляе сабой унутранае мора, акружанае з усходу, поўдня і захаду землямі канадзкіх правінцыяў Квэбэк, Антарыё, Манітоба, а таксама тэрыторыяй Нунавут. Затока на паўночным усходзе аддзелены ад мора Бафіна востравам Бафінава Зямля. Злучаны з морам Лябрадор Гадсанавай пратокай, з Арктычным акіянам — водамі затокі Фокс. Плошча акваторыі скаладае 1,23 млн км². Глыбіня сягае да 258 мэтраў. З кастрычніка па ліпень звычайна пакрытая лёдам. Затока названая ў гонар Гэнры Гадсана, ангельца, які працаваў на Галяндзкую Ост-Індзкую кампанію, у ягоны гонар таксама званая рака, якую ён дасьледаваў у 1609 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Затокі Канады
Белае мора

**Бе́лае мо́ра** () — унутранае мора на поўначы эўрапейскай часткі Расеі, адносіцца да Паўночнага Ледавітага акіяну.

## Фізыка-геаграфічнае становішча
Плошча паверхні складае 90 тыс. км² (са шматлікімі дробнымі выспамі, сярод якіх найбольш вядомыя Салавецкія выспы, — 90,8 тыс. кв. м), г.зн. адна шаснаццатая частка плошчы Баранцава мора, аб’ём усяго 4,4 тыс. куб. км.

Найбольшая глыбіня мора 340 мэтраў, сярэдняя — 67 мэтраў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Минское слово

«**Ми́нское сло́во**» () — газэта расейскага нацыяналістычнага кірунку, якая выдавалася ў Менску з 3 студзеня 1906 па 15 чэрвеня 1912 году.

## Гісторыя
Рэдактарам газэты быў , які дагэтуль быў рэдактарам газэты «Минские епархиальные ведомости». Да 2 лістапада 1906 году газэта мела назву «Минская речь». Газэта выходзіла ва ўмовах умацаваньня ўплыву расейскіх нацыяналістычных настрояў на Беларусі (напрыклад, чарнасоценцы і акцябрысты на выбарах у III і IV Дзяржаўныя думы атрымалі ў беларускіх губэрнях абсалютную большасьць месцаў), праводзіла антыпольскую і антыгабрэйскую агітацыю, выказвалася супраць беларускага нацыянальнага руху, газэты «Наша Ніва», падтрымлівала ідэі заходнерусізму.

З адкрыцьцём «Минского слова» пачалася, я б сказаў, новая эпоха ў грамадзкім жыцьці Беларусі, дагэтуль нябылай па сваёй нацыянальна-расейскай энэргіі; ніколі яшчэ тут не крынічыла расейская нацыянальная думка.

У заснаваньні і выданьні «Минского слова» садзейнічаў япіскап Менскі і Тураўскі Міхаіл. Неўзабаве пасьля яго сьмерці ў канцы траўня 1911 году Скрынчанка закрыў газэту з-за рознагалосьсяў з новымі духоўнымі і свецкімі ўладамі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на расейскай мове
Катэгорыя:Зьніклі ў 1912 годзе
Сувэрэнная дзяржава

**Сувэрэнная дзяржава** — дзяржава з вызначанай тэрыторыяй, на якой яна ажыцьцяўляе ўнутраны і вонкавы сувэрэнітэт, нязьменнасьць насельніцтва, урад, незалежнасьць ад іншых дзяржаваў і ўплываў, і магчымасьць уваходзіць у стасункі зь іншымі сувэрэннымі дзяржавамі. Урад сувэрэннай дзяржавы ўтрымлівае прававы тытул па ўсёй нутранай маёмасьці. Таксама гэтае азначэньне разумее пад сабой дзяржаву, якая не зьяўляецца залежнай альбо суб’ектам у дачыненьні іншай дзяржавы. У абстрактных тэрмінах сувэрэнная дзяржава ня можа існаваць без прызнаньня іншымі сувэрэннымі дзяржавамі, непрызнаным дзяржавам часьцяком цяжка ажыцьцяўляць поўнасьцю дыпляматычныя адносіны зь іншымі сувэрэннымі дзяржавамі.

Слова «краіна» часьцяком у побыце выкарыстоўваецца для абазначэньня сувэрэнных дзяржаваў, аднак першапачаткова такія назвы абазначаюць толькі геаграфічны рэгіён, а затым ягонае значэньне стала распаўсюджвацца на сувэрэнную дзяржаву, якая кіруе геаграфічным рэгіёнам.

## Вонкавыя спасылкі
* Opinions of the Badinter Arbitration Committee at the European Journal of International Law

Катэгорыя:Міжнароднае права
Барой

**Барой** () — адзін з астравоў Фарэрскага архіпэлягу. Насельніцтва пражывае ў васьмі паселішчах і ў 2007 годзе складала 5002 чалавекі. Найбольшае паселішча: Кляксвуйк.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Фарэрскі архіпэляг
Кальсой

**Кальсой** () — адзна з выспаў Фарэрскага архіпэляга. Пастаяннае насельніцтва пражывае ў чатырох вёсках і ў 2002 годзе складала 147 чалавек.

File:Faroe_stamp_348_kalsoy.jpg|Кальсой, 1999
File:Kalsoy map.jpg|Кальсой
File:Kalsoy.10.jpg|Húsar, Кальсой
File:Kalsoy Húsar Kirke.jpg|Húsar Kirkja, Кальсой  
File:Mikladalur, Kalsoy 2015.jpg|Mikladalur, Кальсой
File:Kalsoy Mikladalur.11.jpg|Mikladalur, Кальсой
File:Trøllanes Kalsoy.1.jpg|Trøllanes, Кальсой 
File:Trøllanes Kalsoy.3.jpg|Trøllanes, Кальсой

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Фарэрскія астравы
Катэгорыя:Фарэрскі архіпэляг
Сандой

**Сандой** () — адзін з астравоў Фарэрскага архіпэляга. На захадзе вострава разьмешчана вялікая калёнія кайры. На самым паўднёвым канцы вострава ёсьць маяк.

Пастаяннае насельніцтва пражывае ў некалькіх паселішчах і ў 2001 годзе складала ўсяго 1494 чалавека. Найбольшыя селішча: Сандур, Скарванэс, Скопун, Скалавік, Хусавікі і Далюр.

## Цікавае
Краявід выспы Сандой намаляваны на 1000-кронавай банкноце Фарэрскіх выспаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Фарэрскія астравы
Лябрадор (паўвостраў)

**Лябрадо́р** (, ) — вялікі паўвостраў на ўсходзе Канады. Займае правінцыі Ньюфаўндлэнд і Лябрадор і Квэбэк. Ён абмежаваны Гадсанавай затокай на захадзе, Гадсанавай пратокай на поўначы, Лябрадорскім морам на ўсходзе, пратокай Бэль-Іль і затокай Сьвятога Лаўрэнція на паўднёвым усходзе. Паўвостраў улучае рэгіён Лябрадор, які ёсьць часткай правінцыі Ньюфаўндлэнд і Лябрадор ды шэраг рэгіёнаў Квэбэку. Плошча паўвострава складае 1,4 млн км². Клімат паўвострава мерны, з прахалодным летам і вільготнай «акіянічнай» зімой. Агулам клімат суворы, у першую чаргу праз значны ўплыў халоднай Лябрадорскай плыні. Названы ў гонар Жуана Фэрнандыша Лаўрадора, то бок партугальскага мараплаўца, які, як мяркуюць, адкрыў гэтыя землі ў 1498 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Геаграфія Канады
Катэгорыя:Паўастравы Паўночнай Амэрыкі
Мора Бафіна

**Мора Бафіна**, часам **Бафінаў заліў**, **заліў Бафіна** (, ) — мора Паўночнага Ледавітага акіяна, мяжуе з морам Лябрадор Атлянтычнага акіяна і абмывае заходні бераг Грэнляндыі. Працягласьць мора з поўначы на поўдзень складае 1130 км. Вялікую частку году навігацыя немагчымая з-за вялікай колькасьці айсбэргаў, што тлумачыцца наяўнасьцю Грэнляндзка-канадзкага падводнага парога, які блакуе патокі цёплай вады з Атлянтыкі.

Катэгорыя:Моры Арктычнага акіяна
Мічынэс (востраў)

**Мічынэс** (раней пісалася **Мікінэс** або **Мюгенэс**, вымаўляецца блізка да «Мічынэс», ) — самы заходні востраў Фарэрскага архіпэлягу.

Пастаяннае насельніцтва пражывае ў аднайменнай вёсцы і ў 2006 годзе складала 20 чалавек, аднак у канцы XIX стагодзьдзя і да 1950-х насельніцтва перавышала 150 жыхароў. Сёньня востраў звычайна выкарыстоўваецца як месца летняга адпачынку многіх фарэрцаў.

Катэгорыя:Фарэрскі архіпэляг
Скувой

**Скувой** () — адзін з астравоў Фарэрскага архіпэляга. На захадзе вострава разьмешчаная вялікая калёнія кайры.

Пастаяннае насельніцтва пражывае ў аднайменнай вёсцы і ў 2007 годзе складала ўсяго 50 чалавек.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Фарэрскія астравы
Катэгорыя:Фарэрскі архіпэляг
Старасельская шкляная мануфактура

**Старасельская шкляная мануфактура** — мануфактура, дзейнічала ў 1880—1914 гг. ва ўрочышчы Краснае каля маёнтку Старое Сяло (цяпер вёска ў Менскім раёне). З 1890 г. называлася Краснасельскі шкляны завод. Вырабляла бутэлькі лямпавае і ліставое шкло. Мела шклоплавільную печ, конныя рухавікі. Працавала да 80 чалавек.

Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Старасельскі лесапільны завод

**Старасельскі лесапільны завод** — завод, які дзейнічаў у 1884—1914 гг. у маёнтку Старое Сяло (цяпер вёска ў Менскага раёна). Вырабляў дошкі і іншыя піламатэрыялы. Меў паравую машыну. У 1884—1889 гг. працавала ад 16 да 135 чалавек.

Катэгорыя:Прамысловасьць Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1884 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1914 годзе
Старобінскі раён

**Старо́бінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1962 гадах, утвораная 17 ліпеня 1924 году ў Слуцкай акрузе. Цэнтар — г. п. Старобін. 20 жніўня 1924 году падзелены на 15 сельсаветаў. З 9 чэрвеня 1927 да 26 ліпеня 1930 году ў Бабруйскай, з 21 чэрвеня 1935 году ў Слуцкай акрузе, з 20 лютага 1938 году ў Менскай, з 20 верасьня 1944 году ў Бабруйскай, з 9 студзеня 1954 году ў Менскай абласьцях. 25 сьнежня 1962 году раён скасаваны, яго тэрыторыя далучаная да Любанскага раёну.

## Літаратура
*  С. 200
*  С. 78

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел БССР
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе
Старэўскі шклозавод

**Старэўскі шклозавод** — завод, які дзейнічаў у 1897—1925 гг. у в. Старэва Бабруйскага павета (цяпер у Слуцкім раёне, Менскай вобласьці). Выраблчў шкляныя лямпы выдзіманыя і прасаваныя, лямпавае шкло, чарніліцы, бутэлькі, слоікі, хрустальныя вырабы. У 1910 г. меў паравы рухавік і паравы кацёл. У 1913—1916 гг. належаў «Таварыству Старэўскага хрустальнага і лесапільнага заводаў». У 1913 г. працавала 108 рабочых. У 1908 г. на міжнароднай выстаўцы ў Марсэлі (Францыя) прадукцыя завода адзначана гран-пры.

Катэгорыя:Прамысловасьць Беларусі
Стаўпецкі павет

**Стаўпе́цкі паве́т** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў 1921—1940 гг. у Наваградзкім ваяводзтве Польшчы, у 1939—1940 гг. у БССР. Галоўнае места — мястэчка Стоўпцы.

Утвораны ў канцы 1920 г. на частцы тэрыторыі былога Менскага павета, акупаванай польскімі войскамі. Уключаў 7 гмінаў: Засульскую, Заслаўскую, Івянецкую, Пяршайскую, Ракаўскую, Сьвержанскую, Стаўпецкую. З 4 лютага 1921 г. у Навагрудзкім ваяводзтве. У 1923 г. уключаў 8 гмін: Валмянскую, Засульскую, Івянецкую, Навасьвержанскую, Пяршайскую, Ракаўскую, Рубяжэвіцкую, Стаўпецкую. 13 студзеня 1926 г. Валмянская, Івянецкая і Пяршайская гміны перададзены ў Валожынскі павет; да Стаўпецкага павету далучаны Дзераноўская, Жухавіцкая, Мірская, Ярэміцкая, 20 траўня 1930 г. Налібоцкая гміна з суседніх паветаў. У верасьні 1939 г. павет заняты Чырвонай Арміяй, з 14 лістапада 1939 г. у БССР, з 4 сьнежня ў Баранавіцкай вобласьці. 15 студзеня 1940 г. павет скасаваны, яго тэрыторыя падзелена паміж Івянецкім, Мірскім і Стаўпецкім раёнамі.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Наваградзкага ваяводзтва (1921—1939)
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел БССР
Сураскі павет

**Су́раскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Расейскай імпэрыі ў 1777—1796 гг. і 1802—1866 гг. Цэнтар — г.п. Сураж. Утвораны 22 сакавіка 1777 г. у складзе Полацкай губэрні. Скасаваны 12 сьнежня 1796 г., адноўлены 27 лютага 1802 г. у складзе Віцебскай губэрні. Плошча каля 3,2 тыс. км2, насельніцтва больш за 36 тыс. чалавек (1863 г.). Канчаткова скасаваны ў 1866 г., тэрыторыя падзелена паміж Віцебскім, Веліскім і Гарадоцкім паветамі.

Катэгорыя:Паветы Расейскай імпэрыі
Пратэктарат

**Пратэктара́т** ( — «заступнік») — форма міждзяржаўных адносінаў, пры якой адна краіна прызнае над сабой вярхоўны сувэрэнітэт іншай, перш за ўсё ў міжнародных адносінах, захоўваючы аўтаномію ва ўнутраных справах і ўласную дынастыю правіцеляў.

Прыклады пратэктарату — Індыя Вялікіх Маголаў у 1803—1858 гадах, пад пратэктаратам Вялікабрытаніі, Грузія ў 1786—1801 гадах пад пратэктаратам Расейскай імпэрыі. Брытанскімі пратэктаратам таксама былі Бахрэйн, Бэчуаналэнд (суч. Батсвана), Адэн і іншыя. У цяперашні час падабенствам пратэктарату зьяўляюцца «асацыяваныя дзяржавы».


Катэгорыя:Формы дзяржавы
Паўднёва-Віцебскі раён

**Паўднёва-Ві́цебскі раён** — назва Віцебскага раёна ў ліпені — верасьні 1924 г. у адрозьненьне ад Паўночна-Віцебскага раёна, які называўся Лосьвідзкім, потым Кузьняцоўскім. Цэнтар — г. Віцебск.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел БССР
Сураскі раён (Віцебская вобласьць)

**Су́раскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1960 гады. Цэнтар — г. п. Сураж, з 1957 году — г. п. Янавічы.

## Гісторыя
Утвораны 17 ліпеня 1924 году ў складзе Віцебскай акругі, 28 жніўня 1924 году падзяляўся на 12 сельсаветаў. З 1938 году ў Віцебскай вобласьці. У студзені 1942 году на Калінінскім фронце 249-я стралковая дывізія 4-й ударнай арміі СССР упершыню падчас Нямецка-савецкай вайны ўварвалася на захопленыя землі Беларускай ССР — у Сураскі і Мехаўскі раёны Віцебскай вобласьці.

20 студзеня 1960 году раён скасаваны, тэрыторыя перададзена Гарадоцкаму, Езярышчанскаму і Віцебскаму раёнам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел БССР
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1960 годзе
Рэно

**«Рэно»** — францускі вытворца аўтамабіляў.

Выпускае легкавікі, мікрааўтобусы, аўтобусы, трактары і грузавікі. У альянсе з Nissan зьяўляецца чацьвертым па велічыні аўтамабільным вытворцам у сьвеце. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Булёнь-Біянкуры. Валодае румынскім аўтавытворцам «Дачыя» і карэйскім Renault Samsung Motors. Найбольш пасьпяховыя маркі аўтамабіляў на сучасным рынку — Renault Clio і Renault Laguna.

## Мінуўшчына
У 1989 годзе прадпрыемства «Рэно» пачало выпускаць легкавікі. У 1980 годзе пачаўся выраб цяжкавікоў. На 2002 год пераважна выраблялі бэнзінавыя пярэднепрывадныя легкавікі з рухавіком магутнасьцю ад 40 да 123 кіляват і найбольшай хуткасьцю ад 150 да 250 км/гадз. Цяжкавікі мелі магутнасьць ад 36 да 390 кВт і поўную вагу ад 1,31 да 40 тонаў, а аўтацягнікі — да 100 тонаў. Аўтубосы зьмяшчалі ад 17 да 165 чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Renault
* Renault Samsung Motors
* Renault Sport

Катэгорыя:Вытворцы аўтобусаў
Катэгорыя:Вытворцы грузавікоў
Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1899 годзе
Катэгорыя:Францускія кампаніі
Халопеніцкі раён

**Хало́пеніцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924—1931 гг. і 1935—1960 гг., утвораная 17 ліпеня 1924 г. у складзе Барысаўскай акругі. Цэнтар — г. п. Халопенічы. 20 жніўня 1924 г. падзелены на 11 сельсаветаў. З 9 чэрвеня 1927 г. у Менскай акрузе. 8 ліпеня 1931 г. скасаваны, тэрыторыя разьмеркавана паміж Барысаўскім, Крупскім і Лепельскім раёнамі. 12 лютага 1935 г. адноўлены, падзяляўся на 13 сельсаветаў. З 20 лютага 1938 г. у Менскай вобласьці. 20 студзеня 1960 г. раён скасаваны: 4 сельсаветы і г. п. Халопенічы перададзены ў Крупскі, астатнія — у Барысаўскі і Лепельскі раёны.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел БССР
Холмецкі раён

**Хо́лмецкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе БССР у 1926—1927 гадах, утвораная 8 сьнежня 1926 году ў складзе Рэчыцкай, потым Гомельскай акруг. Цэнтар — в. Холмеч. Падзяляўся на 23 сельсаветы. 4 жніўня 1927 году скасаваны, тэрыторыя перададзена ў Лоеўскі і Рэчыцкі раёны.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел БССР
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1927 годзе
Юравіцкі раён

**Юравіцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1926—1931 гадах.

Раён утвораны 8 сьнежня 1926 году ў складзе Рэчыцкай акругі, уваходзілі 23 сельсаветы. Цэнтар — мястэчка Юравічы. З 9 верасьня 1927 да 26 ліпеня 1930 году ў Мазырскай акрузе. 10 лістапада 1927 г. у выніку рэарганізацыі і ўзбуйненьня сельсаветаў раёну замест 23 сельсаветаў зацьверджаны местачковы Савет (у мястэчку Юравічы) і 7 сельсаветаў. 8 ліпеня 1931 г. раён скасаваны, сельсаветы перададзеныя ў Мазырскі і Хвойніцкі раёны.

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0035-8

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел БССР
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1931 годзе
Карлтан Коўл

**Карлтан Майкл Коўл Акіры** (;  12 кастрычніка 1983 году, Лёндан, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, нападнік. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Джэк Колісан

**Джэк Дэйвід Колісан** (;  2 кастрычніка 1988 году, Ўотфард, Ангельшчына) — валійскі футбаліст, паўабаронца. У 2008—2014 гадах гулец нацыянальнай зборнай Ўэйлзу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Валійскія футбалісты
Томас Гіцльшпэргер

**Томас Гіцльшпэргер** (;  5 красавіка 1982 году, Мюнхэн, Нямеччына) — былы нямецкі футбаліст, які гуляў на пазыцыі паўабаронцы. Выступаў за ангельскі клюб «Астан Віла» й нямецкі «Штутгарт». Менавіта зь нямецкім клюбам атрымаў перамогу ў нацыянальным першынстве. На працягу некалькіх гадоў прыцягваўся да выступаў за нацыянальную зборную Нямеччыны, разам зь якой браў удзел у міжнародных спаборніцтвах.

## Дасягненьні
**«Штутгарт»**:
* Чэмпіён Нямеччыны: 2007

**Нямеччына**:
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Эўропы: 2008
* Бронзавы прызэр чэмпіянату сьвету: 2006
* Бронзавы прызэр Кубка канфэдэрацыяў: 2005

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Мэсынская пратока

**Мэсы́нская пратока** () — пратока паміж усходнім берагам Сыцыліі й паўднёвым берагам Калябрыі. Шырыня ў самым вузкім месцы пратокі — 3,1 км, каля гораду Мэсыны — каля 5,1 км. Натуральныя формы берага й скалаў, а таксама віры ў гэтым месцы зьвязваюць зь легендай пра Сцылу й Харыбду.

Мэсына звязана паромнай пераправай з паўвостравам з гарадамі Віла Сан-Джовані й Рэджа-ды-Калябрыя ў Калябрыі.

У 1957 годзе праз Мэсынскую пратоку была пабудавана ЛЭП 220&nbsp;кВ. Ейныя пілёны лічуцца самымі высокімі ў сьвеце. Гэта лінія электраперадачы была заменена на падводны кабель, але пілёны былі захаваны й зьяўляюцца мясцовай выдатнасьцю.

Катэгорыя:Геаграфія Італіі
Катэгорыя:Пратокі Атлянтычнага акіяна
Паблё Барэра

**Паблё Эдсан Барэра Акоста** (;  21 чэрвеня 1987 году, Тляльнэпантля-дэ-Бас, Мэксыка) — мэксыканскі футбаліст, ўінгер клюбу «Керэтара» і былы гулец нацыянальнай зборнай Мэксыкі.

## Дасягненьні
**УНАМ**:
* Чэмпіён Мэксыкі: 2009(к)

**«Крус Асуль»**:
* Уладальнік Кубка Мэксыкі: 2013(к)
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў КОНКАКАФ: 2014

**Мэксыка**:
* Уладальнік Залатога кубка КОНКАКАФ: 2009, 2011

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»
* Профіль на афіцыйным сайце «Рэал» Сарагосы
* Статыстыка на National Football Teams
* Профіль на transfermarkt.co.uk

Катэгорыя:Мэксыканскія футбалісты
Кільскі канал

**Кільскі канал** (), да 1948 году **Канал кайзэра Вільгэльма** () — канал у Нямеччыне, які злучае Балтыйскае і Паўночнае мора, праходзіць ад Кільскай бухты, каля гораду Кіль (прыгарадны раён Гальтэнаў) да вусьця ракі Эльбы, каля гораду Брунсбютэлю.

Працягласьць — каля 98 км, шырыня — больш за 100 м, глыбіня — 11 м. Канал сканчваецца парай шлюзаў з кожнага боку, адзін з шлюзаў прызначаны для маламернага флёту.

Канал быў уведзены ў эксплюатацыю 20 чэрвеня 1895 году, будаўніцтва працягвалася 8 гадоў. Зьяўляецца адным з самых загружаных судаходных шляхоў Эўропы.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Вэб-камэры на Кільскім канале

Катэгорыя:Геаграфія Нямеччыны
Апэніны

**Апэнінскія горы** або **Апэніны** (; ) — горная сыстэма ў Італіі, якая працягваецца больш чым на 1000 км з поўначы на поўдзень краіны, у асноўным уздоўж усходняга ўзьбярэжжа Апэнінскага паўвострава.

Пераважныя вышыні 1200—1800 м, максымальная вышыня горнай сыстэмы — 2912 м (вяршыня Корна-Грандэ). Расьліннасьць гор прадстаўлена міжземнаморскімі хмызнякамі, букавымі й хваёвымі лясамі, на вяршынях сустракаюцца лугі. 

Прынята адрозніваць Паўночныя Апэніны (практычна ўтвараюць адзіную сыстэму з Прыморскімі Альпамі), якія ўключаюць Лігурыйскія Апэніны, Тасканскія Апэніны й Умбрскія Апэніны, Цэнтральныя Апэніны й Паўднёвыя Апэніны.

Катэгорыя:Горныя сыстэмы Эўропы
Катэгорыя:Рэльеф Італіі
Луіш Боа Морці

**Луіш Боа Морці Пэрэйра** (;  4 жніўня 1977 году, Лісабон, Партугалія) — былы партугальскі футбаліст, левы ўінгер і гулец нацыянальнай зборнай Партугаліі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Партугальцы афрыканскага паходжаньня
Катэгорыя:Партугальскія футбалісты
Катэгорыя:Партугальскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 году
Марк Нобл

**Марк Джэймз Нобл** (;  8 траўня 1987 году, Лёндан, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, цэнтральны паўабаронца. Амаль усю сваю кар’еру правёў у шэрагах «Ўэст Гэм Юнайтэд», за які выступаў з 2004 па 2022 гады. Працяглы час быў капітанам дружыны. Мае на сваім рахунку выступы за юнацкія й моладзевыя зборныя Ангельшчыны.

## Кар’ера
У дарослым футболе дэбютаваў у 2004 годзе выступамі за «Ўэст Гэм Юнайтэд», у якім правёў два сэзоны, першы чым быў аддадзены ў арэнду спачатку ў «Гал Сіці», а потым у «Іпсўіч Таўн». Абодва клюбы гулялі ў Чэмпіёншыпе, другім дывізіёне ангельскага футболу.

У склад клюбу «Ўэст Гэм Юнайтэд» вярнуўся на пачатку 2007 году й з новага сэзону стаў асноўным паўабаронцам каманды. 4 сакавіка 2007 году забіў свой першы гол у Прэм’ер-Лізе, адзначыўшыся ў матчы супраць «Тотэнгэм Готспуру», аднак клюб Марка ўсё ж трываў паразу зь лікам 3:4. За зьменамі на трэнэрскай пасадзе клюбу Марк стала працягваў трапляць у асноўны склад клюбу й 21 сакавіка 2009 году ў гасьцявым матчы супраць «Блэкбэрн Ровэрз» правёў сваю 100 гульню за «малатабойцаў».

На сёньня зьяўляецца адзіным гульцом, які гуляе ва «Ўэст Гэм Юнайтэд» з 2004 году. У 2012 і 2014 гадох прызнаваўся найлепшым гульцом сэзону паводле вэрсіі заўзятараў клюбу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Бэні Макарці

**Бэнэдыкт Соўл «Бэні» Макарці** (;  12 лістапада 1977 году, Кейптаўн, ПАР) — былы паўнднёваафрыканскі футбаліст, нападнік. Больш за ўсё вядомы дзякуючы выступам за ангельскі клюб «Блэкбэрн Ровэрз» і нацыянальную зборную ПАР.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Паўднёваафрыканскія футбалісты
Джонатан Спэктар

**Джонатан Майкл Пол Спэктар** (;  1 сакавіка 1986 году, Арлінгтан-Гайтс, Іліной, ЗША) — былы амэрыканскі футбаліст, абаронца. Абараняў колеры нацыянальнай зборнай ЗША.

## Дасягненьні
**ЗША**:
* Уладальнік Залатога кубка КОНКАКАФ: 2007

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Футбалісты ЗША
Фрэдзі Сырз

**Фрэдэрык Дэйвід «Фрэдзі» Сырз** (;  27 лістапада 1989 году, Лёндан, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, нападнік клюбу «Молдэн энд Тыптры».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Дублінская затока

**Ду́блінская затока** (; ) — затока ў месцы ўпадзеньня ракі Ліфі ў Ірляндзкае мора. Даўжыня затокі складае 10 км, а шырыня сягае 7 км. З поўдня, захаду й поўначы затоку атачае сталіца Ірляндыі горад Дублін. Дублінская затока вядомая сваім плыткаводзьдзем, у ім шмат пясковых наносаў і водмеляў з чым зьвязана шмат караблекрушэньняў на працягу ўсёй гісторыі Дубліну, да цяперашняга часу караблі пэрыядычна «садзяцца на мель».

Катэгорыя:Затокі Ірляндыі
Катэгорыя:Затокі Атлянтычнага акіяна
Пратока Лонга

справа|200пкс|Пратока лонга
**Пратока Лонга** () — пратока, які аддзяляе выспу Ўрангеля ад мацерыковай часткі Расеі, злучае Усходне-Сыбірскае мора з Чукоцкім.

Даўжыня пратокі 128 км, найменшая шырыня - 146 км, найменшая глыбіня - 36 м. Найбольшую частку года пратока пакрыта йльдамі. Названа ў гонар амэрыканскага кітабоя Томаса Лонга, які адкрыў у 1867 годзе выспу Ўрангеля. Па пратокі праходзіць Паўночны марскі шлях.

Катэгорыя:Пратокі
Радаслаў Ковач

**Радаслаў Ковач** (;  27 лістапада 1979 году, Прага, Чэхаславаччына) — чэскі футбаліст, паўабаронца. Гулец нацыянальнай зборнай Чэхіі, за якую выступаў у 2004—2009 гадах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Чэскія футбалісты
Катэгорыя:Чэскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 году
Мэт’ю Апсан

**Мэт’ю Джэймз Апсан** (;  18 красавіка 1979 году, Ай, Сафалк, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, цэнтральны абаронца, гулец нацыянальнай зборнай Ангельшчыны.

## Дасягненьні
**«Арсэнал»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2002
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2002

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Корна-Грандэ

**Корна-Грандэ** () — гара ў цэнтральнай Італіі, вышэйшая кропка Апэнінаў, у перакладзе значыць *Вялікі Рог*. Корна-Грандэ размешчана ў рэгіёне Абруца, у масіве Гран-Саса. Вышыня — 2912 м.

Вяршыня Корна-Грандэ карыстаецца папулярнасьцю ў альпіністаў, маецца некалькі варыянтаў ўзыходжаньня, першае зь якіх датуецца яшчэ 1573 годам. У кары гары размешчаны ледавік Кальдэрона — самы паўднёвы ў Эўропе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Горы
Катэгорыя:Абруца
Жульен Фабэр

**Жулье́н Фабэ́р** (;  1 жніўня 1983 году, Гаўр, Францыя) — былы францускі футбаліст, ўінгер. ВЫступаў за нацыянальную зборную Мартынікі. 

## Дасягненьні
**«Бардо»**:
* Уладальнік Кубка Францыі: 2013
* Уладальнік Кубка францускае лігі: 2007

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Мануэл да Кошта

**Мануэл Маруан да Кошта Трындадзі Сэнусі** (;  6 траўня 1986 году, Сэн-Мо, Францыя) — колішні партугальскі і мараканскі футбаліст, абаронца. Мае на сваім рахунку матчы ў складзе нацыянальнай зборнай Марока. 

## Дасягненьні
**«Нансі»**:
* Уладальнік Кубка францускай лігі: 2006

**ПСВ Эйндговэн**:
* Чэмпіён Нідэрляндаў: 2007, 2008

**«Алімпіякос»**:
* Чэмпіён Грэцыі: 2016, 2017

**«Трабзанспор»**:
* Уладальнік Кубка Турэччыны: 2020

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мараканскія футбалісты
Катэгорыя:Партугальскія футбалісты
Лёд

**Лёд** — вада ў цьвёрдым агрэгатным стане, мінэрал. У шырокім сэнсе, лёд — гэта цьвёрды стан такога рэчыва, якое пры стандартнай тэмпэратуры й ціску знаходзіцца ў вадкім або газападобным стане. Напрыклад, сухі лёд, аміячны лёд або мэтанавы лёд.
Джуніёр Станіслас

**Фэлікс Джуніёр Станіслас** (;  26 лістапада 1989 году, Лёндан, Ангельшчына) — колішні ангельскі футбаліст, ўінгер.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Зэйван Гайнз

**Зэйван Гайнз** (;  27 сьнежня 1988 году, Кінгстан, Ямайка) — былы ангельскі футбаліст, нападнік. Скончыў кар’еру праз траўму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Эрыта Ілюнга

**Эрыта Н’Кагалё Ілюнга** (; нарадзіўся 25 лютага 1982 году, Кіншаса, Дэмакратычная Рэспубліка Конга) — кангалескі футбаліст, левы абаронца нацыянальнай зборнай Дэмакратычнай Рэспублікі Конга.

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіншасе
Катэгорыя:Футбалісты Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Сэнт-Эт’ен»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тулюза»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ўэст Гэм Юнайтэд»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Данкастэр Ровэрз»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Рэн»
Залатыя Вароты (мост)

**Мост Залатая Брама** () — вісячы мост праз пратоку Залатая Брама. Ён злучае Сан-Францыска на поўначы паўвыспы Сан-Францыска з паўднёвай часткай акругі Марын, побач з прадмесьцем Сосаліта. Мост Залатая Брама быў самым вялікім вісячым мастом у сьвеце з моманту адкрыцьця ў 1937 годзе і да 1964 году. Даўжыня мосту — 1970 мэтраў, даўжыня асноўнага пралёта — 1280, вышыня апораў — 230 мэтраў над вадой, маса — 894500 тон. Ад праезнай часткі да паверхні вады — 67 мэтраў. Гэта адзін з самых вядомых мастоў у сьвеце.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вісячыя масты
Катэгорыя:Сан-Францыска
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Катэгорыя:Сталёвыя масты
Залатыя Вароты (пратока)

**Залатыя Вароты** () — пратока, якая злучае затоку Сан-Францыска зь Ціхім акіянам.

Даўжыня — 8 км, шырыня 1,5-3 км, глыбіня да 43 м. На паўночным беразе — акруга Марын, на паўднёвым — г. Сан-Францыска. У 1937 годзе праз пратоку быў пабудаваны знакаміты мост «Залатыя Вароты». Пралёт мосту — 1281 м.

Праз Залатую Браму праходзяць караблі з шматлікіх краінаў сьвету ў адзін з галоўных партоў заходняга ўзьбярэжжа Злучаных Штатаў Амэрыкі — Оўклэнд.

Першымі насельнікамі мясцовасьці вакол пратокі былі індзейцы. Першае эўрапейскае селішча на гэтай мясцовасьці было заснавана гішпанцамі ў 1776 годзе.

Катэгорыя:Пратокі
Квэбэцкі мост

**Квэбэцкі мост** () — мэталічны кансольны мост праз раку Сьвятога Лаўрэнція, які злучае Квэбэк і Леві.

Мост плянавалі пабудаваць яшчэ ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя, аднак цалкам ён адкрыўся 3 сьнежня 1919 году. 30 жніўня 1907 году адбылося абвальваньне яшчэ не дабудаванага моста, якое спрычыніла гібель 75 чалавек. Належыць Канадзкім чыгункам, адлегласьць паміж апорамі — 549 м, агульная даўжыня — 987 м, шырыня — 29 м. На час пабудовы ён быў найбуйнейшым мостам Канады.

На мосьце ёсьць тры паласы для аўтатранспарту, адна для чыгункі і адна пешаходная дарожка.

Катэгорыя:Масты Канады
Катэгорыя:Квэбэк (горад)
Катэгорыя:Сталёвыя масты
Катэгорыя:Фермавыя масты
Катэгорыя:Кансольныя масты
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Мора Бафорта

**Мора Бафорта** (, ) — мора Паўночнага Ледавітага акіяна. Абмывае паўночнае ўзьбярэжжа Паўночна-Заходніх тэрыторыяў, тэрыторыі Юкан і Аляскі. Да мора прымыкае заходняя частка Канадзкага Арктычнага архіпэлягу. Паўночна-заходняю мяжой мора Бафорта лічыцца лінія ад мыса Бароў (Аляска) да мыса Лендз Энд, востраў Прынца Патрыка. Плошча мора каля 450 000 км². Назва мора атрымала ад імя брытанскага гідрографа і адмірала сэра Фрэнсіса Бафорта.


Катэгорыя:Моры Канады
Мора Вандэля

**Мора Вандэля** (**Мора Макінлі**) — водны басэйн Паўночнага Ледавітага акіяна, які разьмяшчаецца паміж Грэнляндыяй і Шпіцбэргенам. Мора на поўнач і паўночны ўсход ад мора Вандэля круглы год пакрытае лёдам. Да захаду ад мора Вандэля разьмешчана мора Лінкальна.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Моры Арктычнага акіяна
Валён Бэграмі

**Валён Бэграмі** (;  19 красавіка 1985 году, Косаўска-Мітравіца, Югаславія) — былы швайцарскі футбаліст альбанскага паходжаньня, паўабаронца. Падчас кар’еры выступаў у складзе нацыянальнай зборнай Швайцарыі.

У 2005 годзе дэбютаваў у італьянскай Сэрыі А ў складзе рымскага клюбу «Ляцыё». У жніўні 2008 году падпісаў кантракт з клюбам Ангельскай прэм’ер-лігі «Ўэст Гэм Юнайтэд», кошт пераходу склаў 5 млн эўра. У першым жа сэзоне ў складзе «Ўэст Гэм Юнайтэд» правёў 27 гульняў, пасьля чаго атрымаў траўму каленнай суставы, пасьля якой паўгады праходзіў рэабілітацыю У 2011 годзе вярнуўся ў чэмпіянат Італіі, дзе стаў гуляць за клюб «Фіярэнтына». У ліпені 2012 году перайшоў у «Напалі». У складзе «Напалі» заваяваў кубак Італіі. У 2014 годзе перайшоў у клюб «Гамбург», сума трансфэру склала 4,5 млн эўра.

У жніўні 2017 году перайшоў ва «Ўдынэзэ».

## Дасягненьні
**«Напалі»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2014

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Джэноа Генуя»
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Швайцарскія футбалісты
Джордан Джэймз Спэнс

**Джордан Джэймз Спэнс** (;  24 траўня 1990 году, Лёндан, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, абаронца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Пэтэр Куруц

**Пэтэр Куруц** (;  30 траўня 1988 году, Будапэшт, Вугоршчына) — былы вугорскі футбаліст, брамнік. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Вугорскія футбалісты
Марэк Штэх

**Марэк Штэх** (;  28 студзеня 1990 году, Прага, Чэхаславаччына) — чэскі футбаліст, брамнік. Сваю кар’еру распачаў на радзіме ў структуры клюбу «Спарта», правёўшы чатыры гады ў моладзевых камандах клюбу. У 16 гадоў перайшоў у ангельскі клюбу «Ўэст Гэм Юнайтэд», але за клюб ніколі не выступаў, гуляючы ў іншых ангельскіх клюбах паводле арэндных дамовах.

## Дасягненьні
**«Спарта»**:
* Уладальнік Супэркубка Чэхіі: 2014

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Чэскія футбалісты
Фрэнсіс Бафорт

Сэр **Фрэнсіс Бафорт** (; 7 траўня 1774 — 17 сьнежня 1857) — ангельскі адмірал, ваенны гідрограф і картограф.

Распрацаваў ў 1805 годзе дванаццацібальную шкалу для ацэнкі хуткасьці ветру па яго ўзьдзеяньні на наземныя прадметы і па хваляваньні мора. У 1838 годзе шкала Бафорта была прынята на брытанскім флёце, а потым маракамі ўсяго сьвету. З 1829 па 1855 кіраваў гідраграфічнай службай Вялікабрытаніі. У гонар Бафорта названа мора ў Паўночным Ледавітым акіяне ля берагоў Канады і Аляскі, а таксама выспа ў Антарктыцы.

Катэгорыя:Ірляндзкія навукоўцы
Катэгорыя:Картографы
Басфорскі мост

**Басфорскі мост** (турэцк. Boğaz Köprüsü, англ. Bosphorus bridge або First Bosphorus Bridge) — першы вісячы мост праз Басфорскі праліў. Ён злучае эўрапейскую і азіяцкую часткі Стамбула.

Мост быў спраектаваны пад кіраўніцтвам Алега Аляксандравіча Керанскага (1905—1984), сына Аляксандра Фёдаравіча Керанскага.

Даўжыня моста — 1560 мэтраў, даўжыня асноўнага пралёта 1074 метраў, шырыня моста — 33 метра, вышыня апораў — 165 мэтраў над вадой. Ад праезжай часткі да паверхні вады — 64 мэтра.

Закладка моста, запланаваная яшчэ ў 1950 г., была ажыцьцёўлена 20 лютага 1970 году. Адкрыцьцё моста адбылася 29 кастрычніка 1973 году, да 50-годзьдзя ўстанаўлення Турэцкай Рэспублікі. Мост быў збудаваны нямецкай фірмай Хохціф і ангельскай фірмай Кліўлэнд Інжынэрынг, на будаўніцтва моста сышло 200 мільёнаў даляраў ЗША.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вісячыя масты
Катэгорыя:Стамбул
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Аляксандар Якабсон

**Алякса́ндар Серафі́мавіч Якабсо́н** ( 18 красавіка 1951 ў Гомелі) — беларускі дзяржаўны дзяяч, старшыня Камітэту дзяржаўнага кантролю Беларусі (ад 2010 да 2014 году).

## Жыцьцяпіс
У 1973 годзе скончыў Беларускі інстытут інжынэраў чыгуначнага транспарту па спэцыяльнасьці «Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва». Працаваў майстрам трэсту «Кандалакштрансбуд» у Мурманскай вобласьці, пасьля служыў у войску. 1975—1985 — майстар, прараб, старшы прараб, галоўны інжынэр спэцыялізаванае будаўнічае ўправы аб’яднаньня «Гомельсельбуд». 1985 — інструктар аддзелу будаўніцтва Гомельскага абкаму КПБ.

1986—1996 — старшыня Сьветлагорскага гарвыканкаму Гомельскай вобласьці. У 1991 годзе скончыў Менскі інстытут паліталёгіі і сацыяльнага кіраваньня.

У 1996 годзе абраны дэпутатам Вярхоўнага Савету XIII скліканьня, пасьля рэфэрэндуму па зьмене Канстытуцыі перайшоў у Нацыянальны сход. 1997—1998 — першы намесьнік старшыні Гомельскага аблвыканкаму. 1998—2001 — старшыня Гомельскага гарвыканкаму. 2001—2010 — старшыня Гомельскага аблвыканкаму. Дэпутат Палаты прадстаўнікоў НС РБ (1996—2000), чалец Савету Рэспублікі НС РБ 3-га і 4-га скліканьняў. Ад 28 сьнежня 2010 да 18 жніўня 2014 году быў старшынём Камітэту дзяржкантролю Беларусі.

## Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Пашаны.

10 ліпеня 2003 году атрымаў вымову за невыкананьне даручэньняў кіраўніка дзяржавы пра забесьпячэньне поўнае і своечасовае выплаты заработнай платы работнікам аграпрамысловага комплексу рэспублікі і пагашэньні запазычанасьці перад насельніцтвам і сельскагаспадарчымі арганізацыямі за здадзеную сельскагаспадарчую прадукцыю, а таксама за фальсыфікацыю справаздачных дадзеных па гэтых пытаньнях.

## Сям’я
Жонка, Галіна Калатухіна, сканала ў 2014. Сын Тарас — намесьнік дырэктара «Беларуснафта-Нафтахімпраект».

## Крыніцы

## Літаратура
* Аляксандар Якабсон назначаны старшынём Камітэта дзяржаўнага кантролю Беларусі // «Звязда» №254 (26862) 29 сьнежня 2010

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на праекце «Хто ёсьць хто ў РБ»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Кіраўнікі Камітэту дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага інстытуту інжынэраў чыгуначнага транспарту
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га скліканьня
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га скліканьня
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га скліканьня
Лягапэдыя

**Лягапэ́дыя** — галіна дэфэкталёгіі, навука аб парушэньнях маўленьня, аб мэтадах іх прафілактыкі, дыягностыкі й ліквідацыі. Лягапэдыя вывучае прычыны, мэханізмы, сымптаматыку, структуру парушэньняў маўленчай дзейнасьці, сыстэму карэкцыйнага ўздзеяньня.

Катэгорыя:Дэфэкталёгія
Кактэйль

**Кактэ́йль** ( — паходжаньне аспрэчваецца) — напой, які атрымоўваюць пры зьмешваньні некалькіх вадкасьцяў. Кактэйлі бываюць алькагольныя, якія ў якасьці аднаго з інгрэдыентаў зьмяшчаюць алькагольныя напоі, і безалькагольныя.

Алькагольныя кактэйлі звычайна робяць на аснове джына, віскі ці рома, апошнім часам набіраюць папулярнасьць кактэйлі на аснове гарэлкі й тэкілы. Акрамя гэтага ў якасьці інгрэдыентаў выкарыстоўваюць розныя лікёры, мёд, малако й іншыя напоі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Напоі
Квантавая фізыка

**Ква́нтавая фі́зыка** — шэраг разьдзелаў фізыкі, у якіх прынцыповую ролю выконваюць законы квантавай мэханікі.
Озы

**О́зы** ( — «хрыбет, града») ці **э́скеры** ( — «града ці ўзвышша») — формы рэльефу, якія ўяўляюць сабой доўгія, вузкія, вышынёй да некалькіх дзясяткаў мэтраў грады водна-ледавіковага паходжаньня. Складзены гравійна-галечным і пяшчаным матэрыялам. Могуць зьмяшчаць валуны. Стромкасьць схілаў 30—45°, даўжыня — ад некалькіх дзясяткаў мэтраў да дзесяці кілямэтраў, шырыня падэшвы — ад 20-30 м да 150—200 м. Фармуючым чыньнікам озаў зьяўляюцца адлажэньні патокаў талых водаў, якія працякалі па ўтвораных у масе ледавіка танэлях. Нярэдка озы перасякаюць возеры, ўтвараючы на іх выцягнутыя ланцужкі выспаў і пярэсмыкаў (возеры Мядзел, Лісна, Плаў, Сіньша). Часам озы пераходзяць у камовыя масівы.

У Беларусі сустракаюцца ў межах Беларускага Паазер’я, радзей — Беларускай грады.

## Літаратура
* Геаграфічныя паняцці і тэрміны: Энцыклапед. слоўнік. — Мн., 1999.
* Геаграфія ў тэрмінахі паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 352 с.: іл. ISBN 985-11-0262-8.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с, 40 л. ил.

Катэгорыя:Геалёгія
Катэгорыя:Формы рэльефу
Шкробут

**Шкро́бут**, **шко́рбут** або **цынга́** () — хвароба, якая выклікаецца вострым недахопам вітаміна C (аскарбінавая кісьля).

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні жывёлаў
Катэгорыя:Гіпавітамінозы
Катэгорыя:Вітамін C
Катэгорыя:Харчовыя анэміі
Бістр

**Бістр** () — фарба з драўнянай сажы, адценьне чорнага колеру, змяшанай з растваральным у вадзе раслінным клеем; выкарыстоўвалася эўрапейскімі мастакамі XV—XVIII стагоддзяў пры маляваньні пяром і пэндзьлем.

Катэгорыя:Колер
Катэгорыя:Фарбы
Балатон

**Балато́н** (, , , , ) — возера на захадзе Вугоршчыны, самае буйное ў Цэнтральнай Эўропе. Узьбярэжжа Балатону — важны курортны раён Вугоршчыны з выхадамі мінэральных і тэрмальных крыніц.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Азёры Вугоршчыны
Залаты стандарт

**Залаты стандарт** — міжнародная валютная сыстэма, заснаваная на афіцыйным замацаваньні краінамі залатога ўтрыманьня ў адзінцы нацыянальнай валюты з абавязкам цэнтральных банкаў купляць і прадаваць нацыянальную валюту ў абмен на золата.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Эканоміка
Сага (крупы)

**Са́га** () — крупы з крухмалу, які здабываюць са стрыжню камлю сагавай і некаторых іншых пальмаў, а таксама штучныя крупы з бульбянага або кукурузнага крухмалу.

Багатая на вугляводы (85), бялкі ўтрымваюцца ў нязначнай колькасьці. Выкарыстоўваецца пры дыетах зь неабходнасьцю абмежаваньня ўжываньня бялкоў.

Сага — асноўны прадукт харчаваньня ў Новай Гвінэі, на Барнэа, Малуках і Суматры. У Брунэі зь яе гатуюць папулярную страву *амбуят*. Таксама шырока выкарыстоўваецца для вырабу локшыны і белага хлебу.

На рынак звычайна пастаўляецца ў выглядзе крупаў, падобных да тапіёкі — шарыкі дыямэтрам 2 мм. Пры прыгатаваньні набухае, станае празрыстай і друзлай. Шырока выкарыстоўваецца для прыгатаваньня пудынгаў.

Катэгорыя:Крупы
Кальтур

**Кальтур** () — адзін з астравоў Фарэрскага архіпэлягу.

Пастаяннае насельніцтва пражывае ў аднайменнай вёсцы й у 2007 годзе складала толькі 2 чалавекі. Паселішча было заснавана ў 1980-х гадах аўцаводамі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Фарэрскія астравы
Катэгорыя:Фарэрскі архіпэляг
Кембрыдзкі ўнівэрсытэт

**Ке́мбрыдзкі ўнівэрсытэ́т** (, ) — па часе заснаваньня другі ўнівэрсытэт у Вялікабрытаніі пасьля Оксфардзкага й чацьвёрты ў сьвеце; адзін з «старадаўніх унівэрсытэтаў» Вялікай Брытаніі й Ірляндыі, адзін з найбольш вядомых унівэрсытэтаў сьвету, чалец элітнай Групы Расэл.

Унівэрсытэт вырас са збору вучоных людзей Кембрыджу, які быў створаны, мяркуючы па летапісах, ў 1209 годзе навукоўцамі, якія пакінулі Оксфард з-за таго, што Оксфардзкі студэнт забіў жыхарку горада. Універсітэты Кембрыджа й Оксфарда часьцяком разам называюць «Оксбрыдж».

Сярод людзей, так ці йнакш зьвязаных з Кембрыдзкім унівэрсытэтам, 87 нобэлеўскіх ляўрэатаў — па гэтым паказчыку ён займае адно з першых месцаў сярод вышэйшых навучальных установаў сьвету.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт унівэрсытэту
* Зьвяз студэнтаў
Whiskas

«**Whiskas**» () — сэрыя кормаў для котак, якія выпускаюцца амэрыканскай харчовай кампаніяй Mars у ейным падразьдзяленьні «Masterfoods».

## Выгляды кормаў
«Whiskas» выпускаецца як у выглядзе сухога корму, так і ў выглядзе кансэрваў з жэле, з рознымі смакамі й дадаткамі. Акрамя таго, кармы падзяляюцца для сілкаваньня як дарослых асобін, гэтак і кацянят.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Whiskas

Катэгорыя:Коткі
Катэгорыя:Гандлёвыя маркі
Катэгорыя:Кампаніі ЗША
Булькова (Берасьцейскі раён)

**Булько́ва** — вёска ў Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Булькова ўваходзіць у склад Тэльмінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 33 чалавекі
* 1999 год — 31 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну
Багнет

**Багнет** () — халодная колючая зброя, прымыкаемая да ствала стрэльбы (вінтоўкі, карабіна, аўтамата) для штыкавога бою; можа таксама насіцца на рамяні.

## Клясыфікацыя
### Паводле формы клінка
* ігольчастыя:
** круглы,
** кантаваны:
*** трохграневы (часам яго яшчэ завуць рускім),
*** чатырохгранны (яго варыянт&nbsp;— ромбападобны),
*** таўровы (зь перасекам у форме літары «Т»).

* клінковые:
** багнет-склюд, (у тым ліку ятаганы),
** багнет-нож&nbsp;— плоскі клінок нажавога тыпу (часам зь пілаабразным завастрываньнем па абуху) зь дзяржальняй для ўтрыманьня ў руцэ, прыладай для прымыканьня да зброі і ножнамі; можа выкарыстоўвацца і як піла або кусачкі (пры злучэньні з ножнамі).

* інструмэнтальныя:
** багнет-лапата,
** багнет-шомпал,
** багнет-сошка (напрыклад, багнет да АВС-36),
** багнет-піла (таксама, можа быць аднесены да адмысловай разнавіднасьці клінковага багнета),
** і г.&nbsp;д.

### Паводле выгляду мацаваньня
* ад’ёмныя (здымныя),
* неад’ёмныя (няздымныя).

Катэгорыя:Халодная зброя
Катэгорыя:Састаўныя часткі пальнай зброі
Стоўра-Дуймун

**Стоўра-Дуймун** () — адзін з астравоў Фарэрскага архіпэлягу. У перакладзе з фарэрскай — Вялікі Дуймун, у адрозьненьне ад *Lítla Dímun* — Малы Дуймун. У 2004 годзе пастаяннае насельніцтва складала ўсяго 4 чалавекі.

## Галерэя

Файл:Faroe_stamp_475_stora_dimun.jpg
Файл:Faroe_stamp_490_coast_of_stora_dimun.jpg
Файл:Stora_dimun_farm.jpg
Файл:Stora_dimun_puffins_colony.jpg


Катэгорыя:Фарэрскія астравы
Катэгорыя:Фарэрскі архіпэляг