open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзьвюхкроп’е (альбом)

«**Дзьвюхкроп’е**» — трэці альбом у творчасьці Тацьцяны Беланогай, выдадзены ў 2008 годзе.

## Зьмест
# «Балюча»
# «Каханы мой»
# «Белая птушка»
# «Пакахай мяне»
# «Мара»
# «Мэтро»
# «Адзінота ў лістападзе»
# «Акно»
# «П’еса»
# «Марны прарок»
# «Да цябе»
# «Зямля»

## Каментары
Кружэлка стала вынікам году працы Тацьцяны: запісу, афармленьня і дапрацоўкі матэрыялу. Магчымасьць зрабіць альбом з дапамогай прафэсіяналаў Тацьцяна атрымала, дзякуючы сваёй перамозе ў Міжнародным фэстывалі бардаў «OPPA 2006» (Польшча).

## Вонкавыя спасылы
* Пра альбом на афіцыйным сайце сьпявачкі

Катэгорыя:Альбомы 2008 году
Катэгорыя:Альбомы Тацьцяны Беланогай
Чорны Лес (Лагойскі раён)

**Чо́рны Лес** — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці. Чорны Лес уваходзіць ў склад Лагойскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1885 годзе ўрочышча пры возеры Круглае ў Лагойскай воласьці Барысаўскага павету Менскай губэрні. У 1909 годзе застава Чорны Лес, 5 двароў, 29 жыхароў. У 1917 годзе хутар, 3 двары, 23 жыхары. У 1941 годзе 18 двароў, 72 жыхары. У 1969 годзе 32 двары, 120 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2010 год — 99 жыхароў
* 1 студзеня 2003 году — 34 двароў, 84 жыхары
* 1999 год — 70 жыхароў

## Інфраструктура
Вёска ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства СК «Лагойскі» РДУП «Беларуснафта-Менскаблнафтапрадукт».

## Крыніцы

Катэгорыя:Лагойскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Міхалова (Лагойскі раён)

**Міхало́ва** — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці. Міхалова ўваходзіць ў склад Лагойскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1800 годзе ў вёсцы дзейнічаў завод мэталічных вырабаў, уласнасьць графа Станіслава Тышкевіча, на якім вырабляліся рэчы для хатняга ўжытку, на ім працавалі сяляне графа. У ХІХ стагодзьдзі вёска, цэнтар адміністрацыйнага маёнтку, уласнасьць памешчыкаў Паўлікоўскіх у Барысаўскім павеце Менскай губэрні. У 1833 годзе 133 рэвіскія сялянскія душы. У 1846 годзе ў склад маёнтка ўваходзілі вёскі Беланы і Міхалова. У 1847 годзе маёнтак 14 двароў, 148 жыхароў, уласнасьць Д. Паўлікоўскага, на рацэ Гайна разьмяшчаўся вадзяны млын на 1 паставу, меўся бровар, на якім выраблялася да 200 вёдраў віна ў год, сукнавальня. Вяскоўцы адносіліся да Лагойскага праваслаўнага прыхода Праабражэнскай царквы. У 1870 годзе вёска на рацэ Гайна, 54 рэвіскія душы мужчынскага полу, у Лагойскай воласьці Барысаўскага павету Менскай губэрні. У 1909 годзе 30 двароў, 154 жыхары, ва ўрочышчы 3 двары, 11 жыхароў. У 1917 годзе 5 двароў, 309 жыхароў, у маёнтку 1 двор, 25 жыхароў. З 29 кастрычніка 1924 году вёска ў Кузевіцкім сельсавеце Лагойскага раёну Менскай акругі, з 20 лютага 1938 году Менскай вобласьці. У 1926 годзе дзейнічаў вадзяны млын. У 1941 годзе 52 двары 203 жыхары. У Другую сусьветную вайну гітлераўцы зьнішчылі 43 двары, загубілі 26 жыхароў, 2 жыхароў вывезьлі ў Нямеччыну, 7 загінулі на фронце. У 1969 годзе 52 двары, 116 жыхароў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 107 жыхароў
* 1 студзеня 2003 году — 36 двароў, 114 жыхароў
* 2010 год — 109 жыхароў

## Інфраструктура
Вёска ў складзе сельскагаспадарчага прадпрыемства СК «Лагойскі» РДУП «Беларуснафта-Менскаблнафтапрадукт».

## Крыніцы

Катэгорыя:Лагойскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну
Генрык Яблонскі

**Генрык Ян Яблонскі** (; 27 сьнежня 1909, Стары-Валішаў — 27 студзеня 2003, Варшава) — польскі палітычны дзяяч, гісторык. Чалец Польскай Акадэміі Навук (1956), замежны чалец Акадэміі навук СССР (1966). Ганаровы доктар МДУ (1972).

Чалец ПСП з 1931, затым — ППР і ПАРП з моманту заснаваньня. Чалец ЦК ПАРП у 1948—1981. Чалец Палітбюро ЦК ПАРП ў 1971—1981, кандыдат у члены Палітбюро у 1970—1971. Дэпутат Сойму ў 1947—1989.

Міністар вышэйшай адукацыі ПНР у 1965—1966. Міністр асьветы і вышэйшай адукацыі ПНР у 1966—1972. Старшыня Дзяржаўнай рады ПНР 28 сакавіка 1972-6 лістапада 1985 году.

Узнагароджаны ордэнам Дружбы народаў (1974).

Катэгорыя:Польскія палітыкі
Дзяржаўная Трацьцякоўская галерэя

**Дзяржа́ўная Трацьцяко́ўская галерэ́я**, *ДТГ* — мастацкі музэй у Маскве, заснаваны ў 1856 годзе купцом Паўлам Трацьцяковым, які меў адну з найбуйнейшых у сьвеце калекцыяў расейскага выяўленчага мастацтва. Экспазыцыя ў інжынэрным корпусе «Расейскі жывапіс XI — пачатку XX ст» (Лаўрушынскі завулак, д. 10) зьяўляецца часткай Усерасейскага музэйнага аб’яднаньня «Дзяржаўная Трацьцякоўская галерэя», заснаванага ў 1986 годзе.

## Гісторыя
Павал Трацьцякоў пачаў зьбіраць сваю калекцыю жывапісу ў сярэдзіне 1850-х. Гэта празь некаторы час прывяло да таго, што ў 1867 г. для шырокай публікі ў Замаскварэччы была адкрыта «Маскоўская гарадзкая галерэя Паўла і Сяргея Трацьцякова». Яе калекцыя налічвала 1276 карцін, 471 малюнак і 10 скульптур расейскіх мастакоў, а таксама 84 карціны замежных майстроў.

У жніўні 1892 Павал Міхайлавіч перадаў сваю мастацкую галерэю ў дар гораду Маскве. У зборы да гэтага часу налічвалася 1287 жывапісных і 518 графічных твораў расейскай школы, 75 карцін і 8 малюнкаў эўрапейскай школы, 15 скульптур і калекцыя абразоў. 15 жніўня 1893 адбылося афіцыйнае адкрыцьцё музэю пад назвай «Маскоўская гарадзкая галерэя Паўла і Сяргея Міхайлавіча Трацьцякова».

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Збудаваньні Масквы
Катэгорыя:Арганізацыі, узнагароджаныя ордэнам Працоўнага Чырвонага сьцяга
Катэгорыя:Мастацкія музэі і галерэі Масквы
Катэгорыя:Музэі, заснаваныя ў 1856 годзе
Катэгорыя:Музэі сучаснага мастацтва
Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расеі фэдэральнага значэньня
Каміль Нікаля Флямарыён

**Каміль Нікаля Флямарыён** (, 26 лютага 1842 — 3 чэрвеня 1925) — францускі астраном, вядомы папулярызатар астраноміі.

## Біяграфія
Вышэйшай адукацыі не атрымаў. З 1858 па 1862 вывучаў астраномію ў Парыскай абсэрваторыі (дзе працаваў вылічальнікам), з 1862 па 1866 працаваў пры Бюро даўгаты, у 1876—1882 быў супрацоўнікам Парыскай абсэрваторыі. Быў рэдактарам навуковага аддзела часопісаў «Cosmos», «Siecle», «Magasin pittoresque».

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія астраномы
Парыская абсэрваторыя

**Пары́ская абсэрвато́рыя** () — астранамічная абсэрваторыя ў Парыжы, Францыя. Дыямэтар галоўнага тэлескопу 38 сантымэтраў. Заснавана ў 1667 годзе па ўказу Людовіка XIV (абноўлены будынак быў ўрачыста адкрыты ім 1 траўня 1682), зьяўляецца самай старой зь дзейсных у сьвеце.

Найбуйнейшы інструмэнт абсэрваторыі — падвойны фотавізуальны рэфрактар ​​(дыямэтар аб’ектыва візуальнага рэфрактар​​-83 см, астрографа-63 см, фокусная адлегласьць абодвух — 17 мэтраў). Інструмэнт, які атрымаў назву Grand Lunette, быў усталяваны ў філіі абсэрваторыі ў Мёдоне ў 1895 г. Праз абсэрваторыю праходзіць Парыскі мэрыдыян.

## Выбітныя дасьледнікі
* Урбэн Жан Жазэф Левэр’е
* Жан Пікар — адзін з заснавальнікаў
* Каміль Нікаля Флямарыён

Катэгорыя:Астранамічныя абсэрваторыі Францыі
Катэгорыя:Купалы Парыжу
Катэгорыя:Барочная архітэктура Францыі
Катэгорыя:Мёдон
Катэгорыя:Навука ў Парыжы
Катэгорыя:Вялікія ўстановы Францыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1671 годзе
Катэгорыя:Збудаваньні зь лініямі мэрыдыянаў
Парыскі мэрыдыян

**Парыскі мэрыдыян** — мэрыдыян, які праходзіць праз Парыскую абсэрваторыю. Да Міжнароднай мэрыдыяннай канфэрэнцыі 1884 году разам з мэрыдыянам Фэро шырока выкарыстоўваўся ў якасьці нулявога мэрыдыяна для адліку геаграфічных даўгот.

## Літаратура
* Kurt Bretterbauer: *Meridian von Paris II.* В *Sterne und Weltraum* 2/2008 (astronomie-heute.de).
* Günther Müller: *Meridian von Paris.* В *Sterne und Weltraum* 10/2007, S. 63 ff (astronomie-heute.de).
* Paul Murdin: *Full Meridian of Glory. Perilous Adventures in the Competition to Measure the Earth.* 2009,  
* Frédérique Villemur, Paul Facchetti (Photogr.): *La Méridienne de Paris, une nouvelle traversée de la capitale.* Paris Musées/Actes Sud, Arles 2000,  .

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Картаграфія
Катэгорыя:Даўгата
Катэгорыя:Геаграфія Парыжу
Нулявы мэрыдыян

**Нулявы́ мэрыдыя́н** — выбраны геаграфічны мэрыдыян, які выкарыстоўваецца як пачатак адліку даўгаты ў геаграфічнай сыстэме каардынат. Пачатковы мэрыдыян і ягоны антымэрыдыян утвараюць вялікае кола, якое дзеліць Зямлю як сфэроід на два паўшар’і. Дзеля пачатковага мэрыдыяну Зямлі цягам ўсёй гісторыі ў розных рэгіёнах  выкарыстоўваліся ці прапагандаваліся розныя стандарты. Цяперашнім міжнародны стандартным мэрыдыянам Зямлі ўважаецца апорны мэрыдыян. Ён паходзіць ад Грынвіцкага мэрыдыяну, то бок папярэдняга стандарту, але нязначна адрозьніваецца ад яго. У адрозьненьне ад роўніка, выбар нулявога мэрыдыяну не надае аніякага фізычнага сэнсу, і вызначаецца географам па ўласным разуменьні. Даўгаты Зямлі і Месяца вымяраюцца ад іхняга пачатковага мэрыдыяну ад 0° да 180° на ўсход і захад. Для ўсіх астатніх целаў Сонечнай сыстэмы даўгата вымяраецца ад 0° да 360°.

## Крыніцы

Катэгорыя:Даўгата
Гжэгаж Схятына

**Ґжэґаж Юльюш Схятына** (; нарадзіўся 18 лютага 1963 году, Аполе) — польскі палітык і дзяржаўны дзяяч.

## Біяграфія
Выпускнік Уроцлаўскага ўнівэрсытэту (1990).

Дэпутат Сойму з 1997 году (III-VIII скліканьняў). З 16 лістапада 2007 году да 13 кастрычніка 2009 году быў намесьнікам прэм’ер-міністра ды міністрам унутраных справаў і адміністрацыі ў першым урадзе Дональда Туска. Маршал Сойма Польшчы VI скліканьня з 8 ліпеня 2010 году да 7 лістапада 2011 году. З моманту абраньня згодна з Канстытуцыяй Польшчы выконваў абавязкі прэзыдэнта Польшчы да ўступленьня 6 жніўня ў пасаду новаабранага прэзыдэнта Браніслава Камароўскага.

22 верасьня 2014 году стаў міністрам замежных справаў. 16 лістапада 2015 разам з цалым урадам скончыў выканваць абавязкі міністра.

## Крыніцы

## Вонкавыя зноскі
* Інфармацыі на старонцы Сойму

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Апольскім ваяводзтве
Катэгорыя:Выпускнікі Ўроцлаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры «Грамадзянскай плятформы»
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Польскай Рэспублікі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў Польшчы
Катэгорыя:Намесьнікі прэм’ер-міністраў Польшчы
Катэгорыя:Міністры замежных справаў Польшчы
Катэгорыя:Сэнатары Польшчы
Аляксандар Завадзкі (палітык)

**Аляксандар Завадзкі** (; 20 сьнежня 1899 — 7 жніўня 1964) — польскі дзяржаўны дзеяч, Старшыня Дзяржаўнай рады Польскай народнай Рэспублікі ў 1952—1964 гадах.

## Крыніцы

Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Польскія генэралы
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Польшчы
Катэгорыя:Намесьнікі прэм’ер-міністраў Польшчы
Катэгорыя:Ваяводы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Урбэн Жан Жазэф Левэр’е

**Урбэ́н Жан Жазэ́ф Левер’е́** (; 11 сакавіка 1811, Сен-Лё — 23 верасьня 1877, Парыж) — францускі матэматык, які займаўся нябеснаю мэханікай. Вялікую частку свайго жыцьця прапрацаваў у Парыскай абсэрваторыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія астраномы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1811 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 11 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі ў 1877 годзе
Катэгорыя:Памерлі 23 верасьня
Жан Пікар

**Жан Пікар** (, 21 ліпеня 1620, Ля-Флэш — 12 ліпеня 1682) — францускі астраном. Адзін зь першых чальцоў Парыскай Акадэміі навук, заснаванай у 1666 годзе. Вучань Гасэндзі, яго пераемнік ў Калеж дэ Франс (прафесар з 1655). Быў адным з ініцыятараў стварэньня Парыскай абсэрваторыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія астраномы
Джордж Паджэт Томсан

**Джордж Паджэт Томсан** (; 3 траўня 1892, Кембрыдж, Вялікабрытанія — 10 верасьня 1975, тамсама) — ангельскі фізык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыцы (1937). Прэмія прысуджана «за эксперымэнтальнае адкрыцьцё дыфракцыі электронаў на крышталях» (сумесна з Джозэфам Дэвісанам). Сын вядомага ангельскага фізыка Джозэфа Джона Томсана. Сябра Лёнданскага каралеўскага таварыства (1930).

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі
Джозэф Джон Томсан

Сэр **Джо́зэф Джон То́мсан** (18 сьнежня 1856 — 30 жніўня 1940) — ангельскі фізык, які адкрыў электрон, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыцы (1906).

У 1897 адкрыў электрон, за што ў 1906 годзе быў узнагароджаны Нобэлеўскай прэміяй у галіне фізыкі з фармулёўкай «за дасьледаваньні праходжаньня электрычнасьці праз газы». Сын Томсана Джордж Паджэт Томсан у 1937 годзе таксама стаў Нобэлеўскім ляўрэатам у галіне фізыкі — за экспэрымэнтальнае адкрыцьцё дыфракцыі электронаў на крышталях.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Джозэф Джон Томсан nobelprize.org

Катэгорыя:Брытанскія фізыкі
Катэгорыя:Ангельскія фізыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі
Катэгорыя:Сябры Лёнданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Кавалеры брытанскага ордэна Заслуг
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Коплі
Санта-Калёма (футбольны клюб)

«**Санта-Калёма**» () — андорскі футбольны клюб з гораду Санта-Калёмы, заснаваны ў 1986 годзе.

13-разовы чэмпіён Андоры, 10-разовы ўладальнік Кубка Андоры. Колеры гэтага клюбу некаторы час абараняў беларускі футбаліст Максім Валадзько.

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Андоры па футболе|Чэмпіён Андоры]]**: 
** 1995, 2001, 2003, 2004, 2008, 2010, 2011, 2014, 2015, 2016, 
** 2017, 2018, 2019

* **Уладальнік [[Кубак Андоры па футболе|Кубка Андоры]]**: 
** 1991, 2001, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2009, 2012, 2018

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Санта-Калёма
Ракамадур

**Ракамадур** () — вёска на паўднёвым захадзе Францыі, у дэпартамэнце Лёт, рэгіёне Аксытанія (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне Поўдзень-Пірэнэі). Насельніцтва 645 жыхароў (2013). Прыгожа разьмешчана на высокай гары над каньёнам. Значны цэнтар паломніцтва пачынаючы з 1166 году калі тут былі знойдзены рэшткі Сьвятога Амадура. Пазьней тут адбылося яшчэ некалькі цудаў. Уключана ў Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО (аб’ект «Шляхі ў Сант’яга-дэ-Кампастэла»), а таксама адзін з найбольш папулярных турыстычных аб’ектаў Францыі (1,5 мільёнаў наведваньняў у год).

Катэгорыя:Населеныя пункты Францыі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Францыі
Дацкія грошы

**«Да́цкія гро́шы»** альбо **да́нэгельд** () — пазямельны падатак у сярэднявечнай Ангельшчыне, уведзены ў 991 годзе дзеля выплаты выкупу дацкім вікінгам. Першапачаткова спагнаньне «дацкіх грошай» было надзвычайнай мерай, аднак напачатку XI стагодзьдзя гэты плацёж набыў характар усеагульнага падатку дзеля фінансаваньня арганізацыі абароны краіны. Пасьля нармандзкай заваёвы Ангельшчыны практыка збору «дацкіх грошай» была захавана й стала рэгулярнай. У другой палове XII стагодзьдзя спагнаньне падатку стала эпізадычнай зьявай, а пасьля 1194 году спынілася. «Дацкія грошы» лічацца першым прамым падаткам на Брытанскіх астравах і адным зь першых у Эўропе.

## Літаратура
* Jansson, Sven B. 1980. Runstenar. Stockholm: STF. 

Катэгорыя:Англасаксонскія грошы
Катэгорыя:Вікінгава Ангельшчына
Катэгорыя:Сярэднявечная эканоміка
Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладаньня
Сярэдні танк

**Сярэдні танк** — адзін з выглядаў па клясіфікацыі танкаў - танк, праўзыходны па масе лёгкі танк, але саступаючы цяжкаму. Па прынятай у СССР клясіфікацыі сярэднім лічыўся танк масай да 30, паьзней — да 40 тон. Апроч умеранай масы, характарызуецца рацыянальным спалучэннем асноўных баявых уласьцівасцяў.

Сярэднія танкі былі найболей масавымі танкамі ў перыяд Другой сусьветнай вайны і заставаліся такімі да 1970-х гадоў.

Вынікам далейшага развіцця канцэпцыі сярэдняга танка стаў асноўны баявы танк.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Танкі
Катэгорыя:Тэорыя танка
Катэгорыя:Сярэднія танкі
Бэшыкташ Стамбул

«**Бэшыкта́ш**» () — турэцкі футбольны клюб з гораду Стамбулу. 16-разовы чэмпіён Турэччыны, 11-разовы ўладальнік Кубка Турэччыны. Клюб зьяўляецца адным з асноўных камандаў у Турэччыне. «Бэшыкташ» баў заснаваны ў 1903 годзе ў раёне Бэшыкташ у эўрапейскай частцы Стамбулу. Клюб зьяўляецца першым спартовым клюбам Турэччыны. Клюб мае ня толькі футбольную каманду, але таксама й каманду ў такіх відах спорту, як баскетбол, валейбол, гандбол, лёгкая атлетыка, бокс, барацьба, шахматы, брыдж, гімнастыка, веславаньне, настольны тэніс, паралімпійскія віды спорту й пляжны футбол. Хатнім стадыёнам «Бэшыкташу» зьяўляецца арэна «Інэню», якая здольная зьмясьціць 32 145 чалавек.

## Гісторыя
### Раньнія гады
Бэшыкташ быў створаны ў 1903 годзе ў позьні пэрыяд існаваньня Асманскай імпэрыі. Група з 22 маладых людзей сабраліся ў пэўны дзень, каб заняцца цялеснымі практыкаваньнямі ў раёне Бэшыкташ. Яны пачалі займаццца ўвосень 1902 году, у садзе маёнтку Асмана Пашы, які тады праходзіў службу ў мэдынскай гвардыі. Розныя спартовыя мерапрыемствы, якімі займаліся маладыя людзі, уключалі ў сябе практыкаваньні на турніку, паралельных брусах, барацьбу, цяжкую атлетыку й гімнастыку. Сярод удзельнікаў такі практыкаваньняў былі сын Асман Пашы, Мэхмэт Шаміл і Хусэйн Бэрэкет, і іншыя маладыя людзі. Султан Абдул Хамід II меў тайных агентаў, якая хадзілі па горадзе, паведамляючы султану пра любыя мерапрыемствы й зборы, якія маглі несьці палітычны характар. Гэтыя агенты даведаўшыся пра спартовы гурт арыштавалі маладых людзей і павезьлі ў паліцэйскі ўчастак. Аднак напружаная сытуацыя хутка вырашылася, бо некаторыя з гэтых маладых людзей былі блізкія да палацавых афіцэраў.

Групе дазволелі працягваць свае практыкаваньні, бо яны не гулялі ў футбол, які ў тыя дні быў забаронены ў Турэччыне. На самай справе, Сэхзадэ Абдулхалім, які меў дачыненьне да султанскай адміністрацыі падтрымліваў заняткі юнакаў.

Гімнастычны клюб Бэрэкету быў заснаваны спэцыяльным дазволам у 1903 годзе. Іхныя спартовыя мерапрыемствы атрымалі большыя свабоды пасьля стварэньня канстытуцыйнай манархіі ў 1908 годзе. Пасьля палітычных падзеяў 31 сакавіка 1909 году, Фуат Балкан і Мазгар Казанчы, якія былі ў Эдырнэ, дайшлі ў Стамбул з рухам арміі. Пасьля сьцішэньня палітычных падзеяў Фуат, які быў добрым трэнэрам па фэхтаваньні, і Мазхар, які быў добрым штангістам і займаўся барацьбой, падтрымалі моладзь і атрымалі іхную згоду на ўдзел у спартовых мерапрыемствах разам. Фуат Балкан зрабіў у сваім доме штаб-кватэру клюбу, які тым часам атрымаў назоў «Бэшыкташ».

### Першыя гады ў футболе
З ростам папулярнасьці футболу ў Асманскай імпэрыі ў 1910 годзе, чальцы спартовага клюбу «Бэшыкташ» павольна пачалі больш увагі надаваць футболу. У жніўні 1911 году, Ахмэт Шэрафэтын Бэй стварыў на базе клюбу футбольную каманду. «Бэшыкташ» не ўваходзіў у ніводную мясцовую лігу да 1918 году, калі яны атрымалі перамогу ў сваім першым чэмпіянаце адной зь лігаў Стамбулу. У 1921 годзе яны атрымалі перамогу ў лізе яшчэ раз.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Навіны клюбу

Катэгорыя:Спорт у Стамбуле
Шкловыдзімальнік

**Шкловыдзіма́льнік** — рамесьнік, які шляхам спэцыяльнага выдзіманьня пад нагрэвам вырабляе розныя рэчы са шкла. Лічыцца, што гэтая прафэсія ўпершыню зьявілася ў Сырыі за 5000 гадоў да н. э.

Катэгорыя:Прафэсіі
Катэгорыя:Шклярства
Фізык

**Фі́зык** — навуковец, навуковыя дасьледаваньні якога ў асноўным прысьвечаны фізыцы. Фізыкі працуюць над шырокім колам праблем як у фундамэнтальнай навуцы, пачынаючы ад субатамных часьцінак і заканчваючы паводзінамі Сусьвету як цэлага, так і ў прыкладной фізыцы.

Катэгорыя:Навуковыя прафэсіі
Эдўард Мілз Пэрсэл

**Эдўард Мілз Пэрсэл** (; , Тэйларвіл, Ілінойс, ЗША — , Кембрыдж, Масачусэтс, ЗША) — амэрыканскі фізык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыцы (1952) (сумесна з Фэліксам Блёхам) «за разьвіцьцё новых мэтадаў для дакладных ядзерных магнітных вымярэньняў і зьвязаныя з гэтым адкрыцьці».

Пэрсэл нарадзіўся ў г. Тэйларвіл, штат Ілінойс, ЗША, у сям’і Эдўарда А. Парсэла і Мэры Элізабэт (дзявочае прозьвішча Мілз) Парсэл. Пачатковую і сярэднюю адукацыю атрымаў у дзяржаўных школах Тэйларвіла і Маттуна. У 1929 г. паступіў ва Ўніаэрсытэт Пэрд’ю ў г. Лафает (штат Індыяна). Атрымаў ступень бакаляўра па электрычнай інжынэрнай справе ва ўнівэрсытэце Пэрд’ю ў 1933 годзе. Ступені магістра і доктара па фізыцы ён атрымаў у Гарвардзкім унівэрсытэце ў 1936 і 1938 гг. адпаведна. Працаваў у Гарвардзе на пасадзе інструктара да 1940 году. Падчас Другой Сусьветнай вайны далучыўся да Лябараторыі выпрамяненьня Масачусэцкага Інстытуту Тэхналёгіі, якая займалася распрацоўкай мікрахвалевага радара. Там ён кіраваў групу фундамэнтальных дасьледаваньняў ад 1941 да 1945 году. У гэтай групе выпрацоўваліся новыя спосабы атрыманьня і рэгістрацыі мікрахваляў (высокачастотнага электрамагнітнага выпрамяненьня). У 1946 г. Парсэл вярнуўся працаваць у Гарвард. У 1949 годзе ён стаў правадзейным прафэсарам ().

Адкрывальнік эфэкту Сьміта-Парсэла.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ілінойсе
Катэгорыя:Памерлі ў Масачусэтсы
Катэгорыя:Фізыкі ЗША
Валета (футбольны клюб)

«**Валета**» — мальтыйскі футбольны клюб з гораду Валеты. Заснаваны ў 1943 годзе. 25-разовы чэмпіён Мальты, 14-разовы ўладальнік Кубка Мальты.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Валета
Люнд

**Люнд** () — горад на поўдні Швэцыі, у лэне Сконэ, у аднайменным ляндскапе, цэнтар Люндзкай камуны, у прадмесьці Мальмё. Насельніцтва 87 244 чалавекі (па стане на 31 сьнежня 2015). Старажытны рэлігійны й унівэрсытэцкі цэнтар.

## Гісторыя
Люнд быў заснаваны каля 990 году. Такім чынам, ён зьяўляецца, разам з Сыгтунай ды Скарай адным з найстарэйшых гарадоў Швэцыі, аднак у адрозьненьне ад вышэйназваных, ён не зьяўляецца спрадвечна швэдзкім: як і ўвесь Сконэ, ён быў далучаны да Швэцыі толькі ў 1658 годзе, а дагэтуль быў дацкім. У XI стагодзьдзі Люнд становіцца цэнтрам біскупства. У той самы час, гэта быў найбуйнейшы горад Даніі: у ім жыло прыкладна 3—4 тысячы жыхароў. Аднак пачынаючы з XIV стагодзьдзя, ён паступова страчвае сваю значнасьць з-за росту суседняга Мальмё. Неўзабаве пасьля далучэньня да Швэцыі, у 1666 годзе тут быў заснаваны ўнівэрсытэт, аднак да XIX стагодзьдзя ў ім кожны год навучалася ўсяго толькі сотня студэнтаў. На пачатку XVIII стагодзьдзя горад перажыў некалькі пажараў і чуму. У 1716—1718 гадах тут жыў і кіраваў краінай кароль Карл XII. У 1856 годзе ў Люнд з Мальмё была пракладзена чыгунка, і пачалася індустрыялізацыя гораду, а напрыканцы XIX стагодзьдзя значна павялічылася колькасьць студэнтаў. Апасьля Другой сустветнай вайны горад пачынае расьці па-сапраўднаму: насельніцтва вырасла з 40 000 чалавек у 1950 годзе да амаль 74 000 чалавек у 2000, былі пабудаваны новыя дарогі, жылыя кварталы, заснавана Вышэйшая Тэхнічная школа.

## Славутасьці

* Катэдра — найбуйнейшая ў Раманскім стыле катэдра Швэцыі й найстарэйшая катэдра Скандынавіі (1103 год)
* Дом «Стэкет» (XVI ст.)
* «Каралеўскі дом», альбо Старая Акадэмія (1578—1584)
* Wickmanska gården — фахвэркавы будынак XVIII ст. (згарэў у 2002, цалкам адбудаваны ў 2004)

## Транспарт
### Трамвай
12 сьнежня 2020 году адбылося ўрачыстае адкрыцьцё трамвайнай лініі, якая пачала дзейнічаць на наступны дзень. Такім чынам, Люнд стаў чацьвертым у сучаснай Швэцыі горадам, які мае сваю трамвайную сетку (іншыя тры — Стакгольм, Гётэборг і Нарчэпінг), а таксама першым з 1911 году горадам, дзе была пракладзена новая трамвайная сетка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Люнд
Знарад

**Знара́́д** — сродак паразы жывой сілы, матэрыяльнай часткі і ўмацаваньняў суперніка, выстрэльваны з артылерыйскай гарматы.

Большасьць тыпаў сучасных артылерыйскіх знарадаў уяўляюць сабою асымэтрычнае мэталічнае цела з плоскім дном, на якое ціснуць парахавыя газы, якія ўтвараюцца пры згараньні кідальнага зарада. Гэта цела можа быць суцэльным ці пустацелым, абцякальнай ці стрэлападобнай формы, несьці карысную нагрузку ці не — усе гэтыя фактары (разам з унутранай будовай) вызначаюцца прызначэньнем знараду. Гарматныя знарады канічнай формы былі ўпершыню ўжыты італьянскім артылерыстам Кавалі для вынайдзенай ім наразной гарматы (1845) і з распаўсюдам наразных гармат каля 1860 году цалкам выцесьнілі ранейшыя гарматныя ядры. Пасьля гэтага знарады некалькі дзесяцігодзьдзяў яшчэ падпадзяляліся па інэрцыі на «бомбы» і «гранаты», аднак ужо з часоў Першай сусьветнай вайны тэрмін «граната» замацаваўся за ручнымі гранатамі і знарадамі для гранатамёта, «бомба» — за авіяцыйнымі бомбамі, а артылерыйскія знарады сталі зваць проста «знарадамі».

Катэгорыя:Баявыя прыпасы
Тамаш Вайцяховіч

**Тамаш Вайцяховіч** (1886, Вільня - ?) — заходнебеларускі дзяяч., сябра БХД.

Паводле прафэсіі — наборшчык. Рэдактарам «Беларуская крыніца» быў зь верасьня 1925 да пачатку 1926 году. 26 чэрвеня 1926 браў удзел у арганізацыйным паседжаньні Беларускага сялянскага саюзу.

Польскай паліцыяй акрэсьліваўся як «ня маючы нічога супольнага зь беларускім рухам» і «ня маючы ніякага ўплыву на напрамак газэты».

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня, Менск, 2009, с.273

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1886 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Сябры Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі (Польшча)
Катэгорыя:Сябры Беларускага сялянскага саюзу
Катэгорыя:Беларускія рэдактары
PzKpfw II

**PzKpfw II** (Panzerkampfwagen II, Sd Kfz 121) — лёгкі нямецкі танк часоў Другой сусьветнай вайны.

Распрацаваны ў 1937 годзе. У розных мадыфікацыях вырабляўся да 1942 году. Напачатку Другой сусьветнай вайны такія танкі складалі 38 адсоткаў танкавага парку Вэрмахту. У баях яны апынуліся слабей па ўзбраеньні і браняваньні практычна ўсіх танкаў аналягічнай клясы: польскіх 7ТР, францускіх R35 і H35, савецкіх Т-26 і БТ. Толькі ў 1942 годзе іх вывелі са складу танкавых палкоў і часткова выкарыстоўвалі або ў штурмавых артылерыйскіх брыгадах, або на другарадных участках фронта.

## Машыны на базе Panzerkampfwagen II
* Marder II (Sd. Kfz. 132)
* Marder II (Sd. Kfz. 131)
* Wespe (Sd. Kfz. 124) — 105мм лёгкая палявая самаходная гаўбіца
* Sturmpanzer II Bison — 150мм. SIG 33 самаходная гармата
* Beobachtungswagen II Ausf C — паштовая/камандзірская бранемашына
* Munitionsschlepper II — вайсковы цягач
* PzKpfw (Flammpanzer) II Flamingo (Sd. Kfz. 122) (Ausf D/E) — агнямётны танк
* Brueckenleger auf PzKpfw II Ausf b — лёгкі кабеляўкладчык (былі выраблены 1 ці 2 такія машыны ў 1939 годзе)
* Panzerspahwagen II Ausf L Luchs — выведвальны танк
* Schwimm Panzer II Ausf. A-C (20-мм гармата) — плывучы танк-амфібія
* Bergepanzer II Ausf D/E — аднаўленчая машына
* Ladungsleger II — перавозчык падрыўных зарадаў
* Panzer Beobachtungswagen II — танк-наводчык артылерыі
* Pioner-Kampfwagen II — інжынэрны танк
* PzKpfw II Ausf A/B/C узброены 50-мм гарматай Pak 38 L/60
* Feuerleitpanzer II — танк-карэктар агню

## Вонкавыя спасылкі

* Achtung Panzer

Катэгорыя:Лёгкія танкі
Катэгорыя:Танкі Трэцяга Райху
Аляны

**Аля́ны** — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у Барунскі сельсавет.

## Крыніцы

Катэгорыя:Барунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну
Біюцішкі

**Бію́цішкі** — вёска ў Беларусі, у міжрэччы Альшанкі і Панаркі. Уваходзяць у склад Барунскага сельсавету Ашмянскага раёну Гарадзенскай вобласьці. 

## Гісторыя
У 1663 г. згадваецца ў складзе Ашмянскага павету ВКЛ.

## Назва

Паводле францускага лінгвіста-германіста Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, імя Біят цалкам адпавядае германскаму імю Byatt (Bietto).

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Крыніцы

Катэгорыя:Барунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну
Гудаўшчына

**Гу́даўшчына** — вёска ў Беларусі, каля ракі Ластаянкі. Уваходзіць у склад Барунскага сельсавету Ашмянскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Гуда або Года (Gudo, Godo) — імя германскага паходжаньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Барунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну
Мар’янова

Назву **Мар’янова** маюць:

* Мар’янова — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Мар’янова — вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці
* Мар’янова — хутар у Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Мар’янова — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
Чараны

**Чараны́** — былы хутар у Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіў у Барунскі сельсавет.

## Гісторыя
22 лістапада 2012 году хутар ліквідаваны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ашмянскага раёну
Трэ Фіёры Фіярэнтына

«**Трэ Фіёры**» () — санмарынскі футбольны клюб з гораду Фіярэнтына. Заснаваны ў 1949 годзе. Васьміразовы чэмпіён Сан-Марына, васьміразовы ўладальнік Кубка Сан-Марына.

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Фіярэнтына
Зялёны Гай

Назву **Зялёны Гай** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Зялёны Гай — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці
* Зялёны Гай — пасёлак у Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці

### [[Польшча]]
* Зялёны Гай — вёска ў Сакольскім павеце Падляскага ваяводзтва

## Глядзіце таксама
* Гай
* Зялёны
Азьдзелінскі сельсавет

**Азьдзелінскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёну Гомельскай вобласьці Беларусі. Цэнтар сельсавету — вёска Азьдзеліна.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Гомельскага раёну 
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Міхась Гузоўскі

**Міха́сь Гузо́ўскі** (1898 — пасьля 1944) — беларускі нацыянальны дзяяч.

## Біяграфія
У 1918—1919 гадах — сябра Беларускай вучнёўская грамады ў Варонежы. У 1921 — працаваў настаўнікам. У лістападзе 1921 году прымусова накіраваны польскай школьнай адміністрацыяй на настаўніцкія курсы ў Кракаў.

У 1922 годзе накіраваны з рэкамэндацыі ТБШ на вучобу ў Чэхаславаччыну. Скончыў агранамічнае аддзяленьне Праскай вышэйшай палітэхнікі. Быў адным з кіраўнікоў Аб’яднаньня беларускіх студэнтаў за граніцай і Заходняй Беларусі (АБСА), сябрам Беларускай грамады, Беларускага сялянскага саюзу ў Празе, скаўцкай арганізацыі Беларускі Сокал і іншых.

У 1925 годзе абраны ў рэвізійную камісію Рады БНР. У 1929 годзе вярнуўся ў Заходнюю Беларусь, быў сябрам Беларускага гаспадарчага зьвязу.

У часе Другой сусьветнай вайны жыў на Віленшчыне. Летам 1944 году арыштаваны НКУС. Далейшы лёс невядомы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня, Менск, 2009, с. 232 
* Уладзімер Ляхоўскі «Школьная адукацыя ў Беларусі падчас нямецкай акупацыі (1915—1918)» Вільня Інстытут Беларусыстыкі, 2010 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1898 годзе
Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі
Катэгорыя:Сябры Беларускага сялянскага саюзу
Катэгорыя:Беларускія скаўты
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Мэнтар

**Мэнтар** () — пэрсанаж старажтнагрэцкай міталёгіі з вострава Ітака — сын Алкіма, стары сябра Адысэя, які, адпраўляючыся ў Трою, даручыў Мэнтару клапаціцца пра дом і гаспадарства. Таму Мэнтар стараўся перашкаджаць дакучлівым жаніхам Пэнэлёпы; ён жа быў выхавальнікам Тэлемаха, сына Адысэя.

У Гамэра зьнешнасьць Мэнтара часта прымае прыхільная да Адысэя багіня Атэна, зьяўляючыся Адысэю альбо Тэлемаху. Так, у выглядзе Мэнтара Атэна дапамагае Адысэю ў яго барацьбе з жаніхамі і імкнецца замірыць яго з народам; пад выглядам Мэнтара яна суправаджае Тэлемаха ў Піляс, у Пілясе вылятае арлом. На Ітаке Атэна прымае вобраз Тэлемаха, затым пераўтвараецца ў ластаўку

Імя Мэнтар часта ўжываецца як агульнае імя, у сэнсе настаўніка альбо кіраўніка юнацтва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Постаці старажытнагрэцкіх мітаў
Катэгорыя:Пэрсанажы Адысэі
Алкім (міталёгія)

**Алкім** () — бацька Мэнтара, сябра Адысэя і выхавальніка Тэлемаха

## Крыніцы

Катэгорыя:Постаці старажытнагрэцкіх мітаў
Віктар Пічукоў

**Ві́ктар Пятро́віч Пічуко́ў** ( 18 лютага 1957, Гомель) — беларускі гісторык, археограф, кандыдат гістарычных навук (1996), дацэнт (2008).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Гомлі ў працоўнай сям’і. У 1980 годзе скончыў гісторыка-філялягічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. З 1980 году працуе ў гэтым жа ВНУ. З 1982 па 1985 год навучаўся ў асьпірантуры Інстытуту гісторыі Акадэміі навук БССР (навуковы кіраўнік — д. г. н., прафэсар Міхась Біч). У 1996 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю па гісторыі Беларусі на тэма «Общественно-политические позиции легальной периодической печати Беларуси в конце XIX — начале XX вв.». Асыстэнт (1980—1982, 1985—1996), старэйшы выкладчык (1996—1998).З 1998 па 2008 загадваў катэдрай гісторыі Беларусі Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. З 2008 году працуе на пасадзе дацэнта азначанай катэдры. У 2008 годзе Найвышэйшая атэстацыйная камісія Беларусі надала яму вучонае званьне дацэнта. Стваральнік і кіраўнік вучэбна-асьветніцкай гісторыка-краязнаўчай суполкі "Ваколіца" пры катэдры гісторыі Беларусі Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Францішка Скарыны.

## Бібліяграфія
* Общественно-политические позиции легальной периодической печати Беларуси в конце XIX — начале XX вв.: Дис…. канд. ист. наук; АН Беларуси. — Минск:АН Беларуси,1996. — 132 с.
* Гомельщина многонациональная (20-30-е годы XX века). — Выпуск 1. — Гомель:ГГУ имени Ф.Скорины, 1999 (у суаўтарстве зь Міхаілам Старавойтавым). Гомель: ГГУ, 1999. — 233 с.
* Малые диаспоры Гомельщины в 20―30-е годы XX века: аналитические материалы и документы Государственного архива Гомельской области / Гомельский областной исполнительный комитет, Отдел по архивам и делопроизводству главного управления юстиции Гомельского облисполкома; [составители: В. П. Пичуков, М. А. Алейникова, З. А. Александрович]; под редакцией В. П. Пичукова. — Гомель : Гомельский государственный технический университет, 2008. — 250 с : ил.
* Костёл и власть на Гомельщине (20-30-е годы XX в.). — Варшава-Люблин-Гомель: Instityt Pamieci Narodowei; Instityt Europy Srodkowo-Wschodniej, 2009. — 470 с. (у суаўтарстве з Андрэем Лебедзевым і Славамірам Ляскоўскім).

## Адзін з рэдактараў зборніка

* Православие на Гомельщине: историко-культурное наследие и современность: сборник научных статей. / «Гомельский государственный университет им. Ф. Скорины», Гомельская епархия Белорусской Православной Церкви; [редколлегия: Г. А. Алексейченко (ответственный редактор) и др.]. — Гомель : ГГУ, 2010. — 209 с.
* Конфессии на Гомельщине (20—30-е годы ХХ в.) : док. и материалы. Составители: М. А. Алейникова, З. А. Александрович, Я. Н. Блажей, А. Д. Лебедев, В. П. Пичуков, В. Д. Селеменев; **под. ред. В. П. Пичукова** ; редкол.: В. И. Адамушко, В. Е. Казаченок, Е. В. Кушнова, Н. К. Рудаковский, В. Д. Селеменев, В. В. Скалабан, П. М. Черный. — Минск : НАРБ, 2013. — 388 с : ил.

## Літаратура
* Пічукоў Віктар Пятровіч // Корзенко Г. В. Историки Беларуси в начале XXI столетия. Биобиблиографический справочник. — Мн.: «Белорусская наука», 2007. — с.300.

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Лідыя Карсакуўна

**Лі́дзія Карсаку́ўна** (; 17 студзеня 1934, Баранавічы — 6 жніўня 2013, Скалімаў) — польская акторка тэатру і кіно.

## Біяграфія
У 1950-я выступала ў Дзяржаўным ансамблі песьні і танца «Мазоўша». У 1953—1954 працавала ў Тэатры сатырыкаў ў Катавіцах, з 1955 зьвязаная з трупай Тэатру Сырэна ў Варшаве. У 1987 выйшла на пэнсію. 16 чэрвеня 2011 году Рада Варшавы надала акторцы званьне Ганаровай грамадзянкі Варшавы.

Яе мужам быў актор Казімер Брусікевіч (1926—1989). Маюць дачку Люцыну Брусікевіч.

У сярэдзіне 2010 трапіла да Дому артыстаў вэтэранаў польскай сцэны, патлумачыўшы ў інтэрвію, што відаць ніколі адтуль ужо ня вернецца.

## Фільмаграфія
* *Menedżer* (1985) — Imogena Jakubiec, маці Rafała Zwolińskiego
* *Dziewczęta z Nowolipek* (1985) — Mossakowska, маці Bronki
* *07 zgłoś się* (тэлевізыйны сэрыял) (1984) — Jolanta Czechowicz (18 сэр. «Bilet do Frankfurtu»)
* *Królowa Bona* (тэлевізыйны сэрыял) (1980) — Marina, служка каралевы Bony
* *Nie zaznasz spokoju* (1977) — Maliniakowa, маці Tolka i Janka
* *Akcja pod Arsenałem* (1977) — маці «Rudego»
* *Stawiam na Tolka Banana* (тэлевізыйны сэрыял) (1973) — маці «Cegiełki»
* *Podróż za jeden uśmiech* (1972) — пані з кэмпінгу (5 с.)
* *Stawka większa niż życie* (тэлевізыйны сэрыял) (1968) — Jeanne Mole (odc. 11. «Hasło»)
* *Wyrok* (1961) — Zofia Celarska, маці Adasia
* *Przygoda na Mariensztacie* (1953) — Hanka Ruczaj

## Узнагароды
* Крыж афіцэрскі ордэну Адраджэньня Польшчы (1979)
* Залаты Крыж заслугі (1970)
* Медаль 40-годзьдзя Народнай Польшчы (1985)
* Срэбраны мэдаль Zasłużony Kulturze Gloria Artis (2011)
* Ганаровая адзнака «Заслужаны дзеяч культуры» (1984)
* Асабістая ўзнагарода за ролю ў «Gdy rozum śpi» на XVI кінафэстывалю ў Калішу (1976)
* Nagroda RSW I stopnia za wysoki poziom programów artystycznych prezentowanych w klubach RSW (1986)

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавічах
Катэгорыя:Польскія кінаакторкі
Катэгорыя:Польскія тэатральныя акторкі
Бальшавіцкі пасялковы савет

**Бальшаві́цкі пасялко́вы саве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёну Гомельскай вобласьці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтар — працоўны пасёлак Бальшавік.

## Гісторыя
24 жніўня 1950 году пасёлкі № 1, № 2, № 3, № 4 торфазавода «Бальшавік» аб’ядналі ў адно мястэчка, якое ўвайшло ў склад Уваравіцкага (з 17 красавіка 1962 году — Гомельскага) раёну Гомельскай вобласьці. 

12 лістапада 2013 году пасялковы савет рэарганізаваны ў сельсавет.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1968 году — 3
* 1 студзеня 1974 году — 3
* 1 студзеня 1981 году — 3
* 1 студзеня 1986 году — 3

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 91
*  С. 265

Катэгорыя:Былыя пасялковыя саветы Гомельскага раёну 

Катэгорыя:Пасялковыя саветы, скасаваныя ў 2013 годзе
Люнд (камуна)

**Люнд** () — камуна на поўдні Швэцыі, у лэне Сконэ. Насельніцтва 130 288 жыхароў (31.12.2023) — дванаццатая паводле колькасьці жыхароў камуна Швэцыі (зь дзевятнаццаці камунаў у якіх насельніцтва перавышае 100 000 чалавек). Плошча 442,87 км². Галоўны горад — Люнд.

## Крыніцы

Катэгорыя:Камуны лэну Сконэ
Вахаў

**Вахаў** () — мясцовасьць на паўночным усходзе Аўстрыі, у зямлі Ніжняя Аўстрыя, на захадзе ад Вены, разьмешчаная ўздоўж Дунаю паміж гарадамі Мэльк і Крэмс-на-Дунаі. У 2000 годзе Вахаў была ўключаная ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Славутасьці
* Кляштар у Мэльку.
* Замак у мястэчку Дурнштайн, у якім у 1192—1193 гадах быў вязьнем кароль Рычард Ільвінае Сэрца.
* Сярэдневечнае мястэчка Крэмс-на-Дунаі.

## Вонкавыя спасылкі

* Вахаў
* UNESCO World Heritage Centre — Wachau Cultural Landscape

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Аўстрыі
Катэгорыя:Ніжняя Аўстрыя
Амбасада

**Амбасада** — дыпляматычнае прадстаўніцтва дзяржавы ў горадзе, дзе разьмешчаны ўрад іншай дзяржавы або пры міжнароднай арганізацыі. Тэрыторыя амбасады юрыдычна зьяўляецца тэрыторыяй прадстаўленай амбасадзе дзяржавы, там дзейнічаюць законы прадстаўленай амбасадай дзяржавы, а таксама актуальныя дагаворы аб дыпляматычным імунітэце.

Катэгорыя:Дыпляматыя
Амбасадар

**Амбаса́дар** — дыпляматычны прадстаўнік вышэйшага рангу сваёй дзяржавы ў замежнай дзяржаве (у некалькіх дзяржавах па сумяшчальніцтве) і ў міжнароднай арганізацыі. Гэта сталы прадстаўнік свайго ўраду або сувэрэна, або прызначаны дзеля выкананьня адмысловага і часта часовага дыпляматычнага даручэньня. Гэты панятак таксама неафіцыйна стасуецца да людзей, якія, як вядома, без нацыянальнага прызначэньня прадстаўляюць пэўныя прафэсіі, віды і сфэры дзейнасьці, як то продажы. Краіна, дзе працуе амбасадар, звычайна дазваляе яму кантраляваць пэўны невялікі кавалак зямлі, на якім месьціцца амбасада. Яна можа ўлучаць афіцыйную рэзыдэнцыю і офіс, канцылярыю, разьмешчаныя разам або асобна, звычайна ў сталіцы краіны прызначэньня. Тэрыторыя амбасады, пэрсанал і транспартныя сродкі звычайна карыстаюцца дыпляматычным імунітэтам у краіне знаходжаньня. Згодна зь Венскай канвэнцыяй аб дыпляматычных стасунках, амбасадар мае найвышэйшы дыпляматычны ранг. Краіны могуць падтрымліваць дыпляматычныя стасункі на больш нізкім узроўні, прызначыўшы часовага паверанага ў справах замест амбасадара.


Катэгорыя:Дыпляматычныя рангі
Патрыс Леконт

**Патрыс Леконт** (; нар. 12 лістапада 1947, Парыж) — францускі кінарэжысэр і сцэнарыст.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія кінарэжысэры
Патрысія Каас

**Патры́сія Каа́с** (;  5 сьнежня 1966, Фарбак, дэпартамэнт Мазэль, Францыя) — француская сьпявачка і акторка.

Рэпэртуар Каас — сумесь поп-музыкі, і клясычнага шансона. З моманту выхаду дэбютнага альбома Каас «Мадмуазэль сьпявае …» () у 1988 годзе ва ўсім сьвеце было прададзена больш за 17 мільёнаў запісаў яе выступленьняў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Францускія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Францускія акторкі
Заходняе паўшар’е

**Захо́дняе паўша́р’е** — паўшар’е Зямлі, разьмешчанае на захад ад Грынвіцкага мэрыдыяну і на ўсход ад 180-га мэрыдыяну. Мэрыдыяны заходняга паўшар’я пазначаюцца мэрыдыянам заходняй даўгаты. Да заходняга паўшар’я адносіцца частка Эўропы разьмешчаная на захад ад Лёндану, частка Афрыкі, Атлянтычны акіян, Амэрыка і вялікая частка Ціхага акіяна.
Усходняе паўшар’е

**Усходняе паўшар’е** — паўшар’е Зямлі, разьмешчанае на ўсход ад Грынвіцкага мэрыдыяну і на захад ад 180-га мэрыдыяну. Мэрыдыяны Ўсходняга паўшар’я пазначаюцца мэрыдыянам ўсходняй даўгаты. Да ўсходняга паўшар’я адносяцца Эўразія на ўсход ад Лёндану (за выняткам невялікае часткі Чукоцкага паўвострава), вялікай часткі Афрыкі, Індыйскага акіяна, Аўстраліі і часткі Атлянтычнага і Ціхага акіянаў.

Катэгорыя:Паўшар’і Зямлі
Патрон

**Патро́н** — баявы прыпас для пальнае зброі, у якім куля, парахавы зарад і капсуль аб’яднаныя з дапамогай гільзы. Асноўнай характарыстыкай патрона зьяўляецца калібр.
Чукоцкі паўвостраў

[thumb|right|200px|Чукоцкі паўвостраў на мапе [Далёкі Ўсход|Далёкі Ўсход Расеі]]

**Чукоцкі паўвостраў** — паўвостраў на крайнім паўночным усходзе матэрыка Эўразія. Абмываецца Ўсходне-Сыбірскім і Чукоцкім марамі Паўночнага Ледавітага акіяна з поўначы і Берынгавым морам Ціхага акіяна з поўдня. Аддзелены ад Аляскі вузкім Берынгавым пралівам з усходу. Ля ўсходняга ўзьбярэжжа паўвострава знаходзіцца востраў Аракамчэчан.

Паўвостраў названы па мясцовым народзе чукчаў, якія пражываюць у асноўным на Чукотцы. На тэрыторыі паўвострава разьмешчаны Чукоцкая аўтаномная акруга, суб’ект Расейскай Фэдэрацыі. Клімат суровы, на ўзьбярэжжах — марскі, ва ўнутраных раёнах — рэзка кантынэнтальны. Працягласьць зімы да 10 месяцаў.

Катэгорыя:Паўастравы Расеі
Аляксей Глебаў

**Аляксе́́й Канстанты́навіч Гле́́баў** (нар. , в. Зьвяровічы, цяпер Смаленская вобл. — 2 кастрычніка 1968, Менск) — беларускі скульптар, народны мастак БССР (1955).

Вучыўся ў Віцебскім Мастацкім тэхнікуме з 1926 да 1930 году ў Міхаіла Керзіна. Пад час вучобы Глебаў стаў любімым вучнем Керзіна. Прывязаўшыся да вучня, Керзін запрасіў яго да ўдзелу ў аздабленьні Дому ўраду ў Менску ў 1933 годзе.

З пачаткам Другой Сусьветнай вайны Аляксей Глебаў быў прызваны на фронт, дзе быў цяжка паранены.

На працягу 1967 і 1968 гадоў, апошніх гадоў свайго жыцьця, Аляксей Глебаў працаваў над мадэляй помніка Францішку Скарыну. Але сам помнік зьявіўся ў Полацку ўжо пасьля сьмерці мастака.

Выкладаў у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце ў 1955—1968 г.г. Глебаў працаваў у вобласьці партрэтнай, сюжэтна-кампазыцыйнай і манумэнтальнай плястыцы.

## Творы

* Група «Грамадзянская вайна ў Беларусі» (гліна, 1937—1940 г.г.), не захавалася
* Конная статуя Льва Даватара (гіпс, 1945 год), абласны краязнаўчы музэй, Віцебск
* «Максім Горкі і Янка Купала» (гіпс, 1947 год), музэй Янкі Купалы, Менск.
* Партрэт В. Уладамірскага (бронза, 1949 год), Мастацкі музэй Беларусі, Менск.
* Партрэт Янкі Купалы (гіпс, 1949 год), Мастацкі музэй Беларусі, Менск.
* Георгій Скарына (дрэва, 1954 год), Мастацкі музэй Беларусі, Менск.
* «Пасьля працы. Улікоўшчыца» (бронза, 1957 год).
* Група «Сустрэча Уладзіміра Леніна на Фінландзкім вакзале ў красавіку 1917 году» (гіпс, 1957—1958 г.г.), Мастацкі музэй Беларусі, Менск.
* Рэльеф «Партызаны Беларусі» (бронза, 1954 год), для помніка вайскоўцам Савецкай Арміі і партызанаў у Менску.
* «Юнацтва», (дрэва, 1963 год).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Выява скульптуры «Георгій Скарына» на сайце Вялікай Савецкай энцыкляпэдыі
* Большая советская энциклопедия

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаленскай губэрні
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Бэрынгава мора

**Бэрынгава мора** — мора на поўначы Ціхага акіяна, аддзяляецца ад яго Алеуцкімі і Камандорскімі астравамі; Бэрынгаў праліў злучае яго з Чукоцкім морам і Паўночным Ледавітым акіянам. Бэрынгава мора абмывае берагі Расеі і ЗША.

## Вонкавыя спасылкі
Бэрынгава пратока

**Бэрынгава пратока** — пратока паміж самай усходняй кропкай Азіі (мыс Дзяжнёва) і самай заходняй кропкай Паўночнай Амэрыкі (мыс Прынца Ўэйлскага). Найменшая шырыня 86 км, найменшая глыбіня фарватару 36 м. Пратока злучае Паўночны Ледавіты акіян (Чукоцкае мора) зь Ціхім акіянам (Бэрынгава мора). Пратока атрымала сваю назву ў гонар расейскага мараплаўца Вітуса Бэрынга (нарадзіўся ў Даніі), які прайшоў гэтай пратокай у 1728 годзе.

Пасярэдзіне Бэрынгавай пратокі ляжаць астравы Дыяміда. Зь іх Вялікі востраў Дыяміда, або востраў Ратманава, які буйней і разьмешчаны заходней, належыць Расеі. Малы востраў Дыяміда, разьмешчаны ўсходней, належыць ЗША. Дзяржаўная мяжа, паводле дамовы аб продажы Аляскі і Алеўцкіх астравоў 1867 году, праходзіць пасярэдзіне паміж імі. Адлегласьць паміж выспамі - крыху менш за 4 км. Там жа праходзіць мяжа гадзінных паясоў і міжнародная лінія зьмены дат.

Катэгорыя:Пратокі Расеі
Катэгорыя:Пратокі ЗША
Катэгорыя:Пратокі Ціхага акіяна
Катэгорыя:Пратокі Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Бэрынгава мора
Катэгорыя:Чукоцкае мора
Катэгорыя:Геаграфія Аляскі
Фарватар

thumb|200px|Фарватар і навігацыйная абстаноўка па латэральнай сістэме.

**Фарва́тар** (гал. *vaarwater*, ад *varen* — плыць і *water* — вада) — судавы ход, бясьпечны ў навігацыйных адносінах і абазначаны на мясцовасьці і/альбо мапе праход па воднай прасторы (рацэ, возеры, моры, праліве, ф'ёрдзе і інш.), якая характарызуецца дастатковымі глыбінямі і адсутнасьцю перашкодаў для судаходзтва.

Катэгорыя:Гідралёгія
Катэгорыя:Марскія тэрміны 
Катэгорыя:Водны транспарт 
Катэгорыя:Марская навігацыя
Мора Вісаян

**Вісаян** () — невялікае мора ў Філіпінскам архіпэляге паміж астравамі Масбатэ на поўначы, Лейтэ на ўсходзе і паўдневым усходзе, Сэбу і Нэграс на поўдні і Панай на захадзе. Адносіцца да Ціхага акіяна. Злучаецца з морам Камотэс пралівам Канігао, а таксама з марамі Сыбуян, Самар, Мінданао і Сулу.

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Мора Камотас

**Камо́тас** () — міжастраўное мора ў Філіпінскім архіпэлягу, паміж астравамі Лейтэ, Бахол і Сэбу. На поўначы злучаецца з морам Вісаян, на поўдні пралівамі Канігао й Бахол — з морам Мінданао.

Глыбіня да 323 м. У цэнтральнай частцы ўзвышаецца група астравоў Камотас. Клімат трапічны, мусонны. З чэрвеня па кастрычнік частыя тайфуны. Тэмпэратура вады ўзімку 24—27 ° С, улетку 28—29 ° С. Салёнасьць каля 34,5 ‰. Прылівы няправільныя паўсутачныя, іх велічыня 1—2 м.

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Мора Кора

**Кора** — міжастраўное мора на паўднёвым-захадзе Ціхага акіяна, акружанае астравамі архіпэлягу Фіджы: Фіджы, Вану-Леву, Тавэуні і астравамі Лаў. Назва паходзіць ад вострава Кора у архіпэлягу Фіджы.

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Мінданао (мора)

**Міндана́о** — міжастраўное мора Ціхага акіяна ў паўднёвай частцы Філіпінскага архіпэлягу. Разьмешчана паміж астравамі Сыкіхор, Бахол і Лейтэ на поўначы і востравам Мінданао на поўдні.

Злучаецца зь Ціхім акіянам на ўсходзе пралівам Сурыгао. На захадзе злучаецца з морам Сулу.

Глыбіня да 1975 м. Сярэдняя гадавая тэмпэратура вады больш за 28 ° С, салёнасьць каля 34‰.

Плыні ў асноўным накіраваны на захад, іх хуткасьць да 2 км/гдз. Прылівы няправільныя паўсутачныя, вышынёй больш 2 м. У берагоў шмат каралавых утварэньняў.

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Малуцкае мора

**Малуцкае мора** () — мімастраўное мора Ціхага акіяна, паміж астравамі Мінданао, Сангіхе, Сулавэсі, Сула, Малукскія і Талаўд.

Плошча 291,000 км ². Найбольшая глыбіня 4180 м. Тэмпэратура вады на паверхні 27-28 ° С. Салёнасьць 34‰.

Галоўны порт — Давао на востраве Мінданао.

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Новагвінэйскае мора

**Новагвінэйскае мора** або **мора Бісмарка** () — міжастраўное мора ў заходняй частцы Ціхага акіяна, у архіпэлягу Бісмарка.

Плошча каля 310 тыс. км², сярэдняя глыбіня 1700 м, максымальная 2665 м. Дно Навагвінэйскага мора — акумуляцыйныя раўніна зь вялікаю колькасьцю дробных узьняцьцяў і астравоў вульканічнага паходжаньня. Берагі выраўнаваныя, у многіх месцах сустракаюцца каралавыя рыфы. Уздоўж вострава Новая Гвінэя праходзіць Навагвінейская плынь з хуткасьцю 50-75 см/сэк, у пралівах паміж астравамі — моцныя прыліўныя плыні. Сярэдняя тэмпэратура вады на паверхні 28 ° С, салёнасьць паніжаная 34‰ — праз вялікую колькасьць атмасфэрных ападкаў. У акваторыі мора зафіксаваныя шматлікія падводныя землятрусы.

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Самар (мора)

thumb|Карта Філіпінскага архіпелага
**Самар** () — невялікае мора ў Філіпінскім архіпэлягу, абмежаванае астравамі Самар на ўсходзе, Лейтэ на поўдні, Масбатэ на захадзе і Лусон на поўначы. Адносіцца да Ціхага акіяна.

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна