Мцэнск

**Мцэнск** () — горад (з 1778 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Мцэнскага раёну Арлоўскай вобласьці. Насельніцтва 36 тыс. чалавек (2023). Заснаваны ў 1146 годзе. Мцэнск разьмешчаны на ўтоку ракі Мецна ў раку Зуша (прыток Акі), за 49 км ад Арла. У горадзе працуюць заводы — алюмінавага ліцьця АМО «ЗІЛ», «Вторцветмет», камунальнага машынабудаваньня «Коммаш», «Текмаш», біяхімічны, мэблевая фабрыка, а таксама мяса-, харча-, хлебакамбінаты, маслазавод.

## Гісторыя
* 1146 — першая згадка Мцэнску ў Ніканаўскім летапісе, як места на Севершчыне.
* 1238 — зруйнаваны татарамі Бату-хана.
* 1320 — у складзе Вялікага Княства Літоўскага.
* 1371 — Мцэнск захоплены маскавітамі, пра што вялікі князь Альгерд скардзіцца ў лісьце да канстантынопальскага патрыярха Філафея.
* 1407 — Вітаўт вяртае места ў склад Вялікага Княства Літоўскага.
* 1415 — жыхары Мцэнску прынялі хрышчэньне.
* 1422 — Рыгор Пратасьеў прызначаны Вітаўтам ваяводай Мцэнскага намесьніцтва.
* 1424 — мцэнскі ваявода дапамагаў адоеўскаму князю пазбавіцца ад татарскай навалы хана Куйдадата.
* 1430 — Мцэнск выстаяў трохтыднёвую аблогу татарскага войска Айдара, але мцэнскі ваявода захаваўшы горад трапіў у палон.
* 1456 — увесну разанскі князь Іван Фёдаравіч спаліў места, разрабаваў навакольлі і вывеў шмат палонных у Разань.
* 1467 — Мікалай Няміравіч — староста Мцэнску.
* 1480 — хан Ахмат зь вялікім войскам двойчы прайшоў празь места спаліўшы яго і разрабаваўшы.
* 1486 — места спустошылі войскі Разанскага княства.
* 1492 — Мцэнск разрабаваны і зруйнаваны маскавітамі.
* 1494 — смаленскі ваявода Юры Глябовіч і князь Сямён Іванавіч Старадубскі вяртаюць Мцэнск у склад ВКЛ.
* 1494 — мцэнскім намесьнікам прызначаны Багдан Сапега.
* 1500 — места было двойчы захоплена бялёўскімі князямі, якія служылі маскоўскаму князю Івану ІІІ.
* 1503 — па шасьцігадоваму літоўска-маскоўскаму замірэньню Мцэнск канчаткова далучаны да Маскоўскага княства.
* 1562 — жыхары Мцэнску адбілі напад 25 тысячнага войска татараў пад кіраўніцтвам хана Даўлет-Гірэя.
* 1581 — Сямён Данілавіч Жыжэмскі — аблогавы ваявода ў Мцэнску.
* 1618 — на Мцэнск нападаюць крымскія татары.
* 1654 — у выніку пошасьці мору горад на працягу трох з паловай месяцаў пазбавіўся больш за палову насельніцтва.
* 1708 — у складзе Кіеўскай губэрні.
* 1727 — у складзе Белгародзкай губэрні.
* 1777 — у месьце пабудаваная Траецкая царква.
* 1802 — у складзе Арлоўскай губэрні.
* 1868 — праз Мцэнск пракладзена чыгунка злучаючая напрамкі Масква-Курск.
* 1862 — у месьце пабудавана турма.
* 16 жніўня 1781 — зацьверджаны герб Мцэнску. Чатыры пшанічных снапа ў зялёным полі, пакладзеныя крыжападобна ў знак блаславёнага багацьця хлебам.
* 1903 — на сельскагаспадарчай выставе ў Арле былі шырока прадстаўлены ручнікі і панёвы мцэнскіх мясцовых майстрых.
* кастрычнік 1941 — ліпень 1943 — у выніку Другой сусьветнай вайны Мцэнск знаходзіўся пад кантролем немцаў.
* 2 жніўня 1943 — у Мцэнск увайшлі савецкія войскі.

## Эканоміка
* Мцэнская гісэрня
* Мцэнскі камунальны машынабудаўнічы завод
* Мцэнскі сьпіртавы завод
* Мэблевая фабрыка
* Мцэнскі масларобчы завод
* Хлебакамбінат
* Харчкамбінат
* Мясакамбінат

## Насельніцтва
* 1858 — 13 781 чал. 
* 1897 — 9 823 чал. 
* 1959 — 14 266 чал.
* 1970 — 27 833 чал.
* 1989 — 48 400 чал.
* 2002 — 47 807 чал.
* 2010 — 43 216 чал.

## Архітэктура
* Крыжаўзьвіжанскі храм (1888).
* Сьвята-Траецкі храм (1777).
* Храм апосталаў Пятра і Паўла (XVII стагодзьдзе).
* Храм Боскага ўшэсьця (XVII-XVIII стагодзьдзі).
* Царква Жыватворчай Троіцы (1770).
* Руіны царквы Ўваскрэсеньня Хрыстова (1802).
* Руіны Мікалаеўскага сабору (1841).
* Руіны царквы Сьвятога Вялікапакутніка Георгія (1825).
* Руіны царквы Боскага Ператварэньня (1845).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі