Галадамор ва Ўкраіне

**Галадамо́р** () — масавы штучны голад, арганізаваны савецкім рэжымам на чале зь Ёсіфам Сталіным на тэрыторыі УССР (землі сучаснае Ўкраіны за выключэньнем сямі заходніх абласьцей, Крыму й Паўднёвае Бэсарабіі) ды Кубані (дзе бальшыня насельніцтва была ўкраінскае нацыянальнасьці) у 1932—1933 гадох. Зьяўляецца адной з найвялікшых нацыянальных катастроф украінскага народу. Паводле розных ацэнак, яе ахвярамі сталі ад 2 да 7 млн чалавек.

Тэрмін *Галадамор* ужываецца таксама ў дачыненьні да голаду 1921—1923 ды голаду 1946—1947 гадоў.

Галадамор 1932—1933 гадоў закрануў ня толькі Ўкраіну, але й іншыя рэгіёны Савецкага Саюзу (у тым ліку й тагачасную БССР). Гістарычна тэрмін замацаваўся за тэрыторыяй, дзе пражывалі этнічныя ўкраінцы, як вынік узьнікненьне панятку «ўкраінскі генацыд» альбо «ўкраінскі галакост», што падразумявае наўмысна арганізаванае забойства ўкраінскага народу.

## Галадамор ва Ўкраіне 1921—1923
**Галадамор ва Ўкраіне 1921—1923**&nbsp;— масавы голад, галоўным чынам ў паўдзённых вабласьцёх Украіны, у 1921—1923 гадох, выкліканы вывазам савецкай уладай збожжа ў Расею з Украіны, пад ціскам ураду Савецкай Расіі, на тле засухі і неўраджаю на поўдні Ўкраіны, Кубані і Паволжа.

## Галадамор ва Ўкраіне 1932—1933

**Галадамор ва Ўкраіне 1932—1933** — масавы, наўмысна зарганізаваны савецкім урадам голад 1932—1933 гадоў, які прывёў да шматмільённых людзкіх стратаў у сельскай мясцовасьці на тэрыторыі Ўкраінскай ССР (землі сучаснай Украіны, за выняткам сямі заходніх вобласьцяў, Крыму і Паўдзённай Бэсарабіі (рум. *Basarabia*), якія ў той час не ўваходзілі ў склад УССР) ды Кубані, дзе частку насельніцтва складалі, акрамя іншых, і ўкраінцы. Выкліканы сьвядомымі і мэтанакіраванымі захадамі вышэйшага кіраўніцтва Ўкраінскай ССР і Савецкага Саюза на чале са Сталінам, разьлічанымі на задушэньне ўкраінскага нацыянальна-вызвольнага руху й фізычнага зьнішчэньня часткі ўкраінскага сялянства.

Сплянаваная канфіскацыя ўраджаю збожжавых і ўсіх іншых прадуктаў харчаваньня ў вяскоўцаў прадстаўнікамі савецкай улады на працягу Галадамору 1932-33 гадоў непасрэдна прывяла да забойства сялянаў голадам у мільённых маштабах, пры гэтым савецкая ўлада мела значныя запасы збожжа ў рэзэрвах і ажыцьцяўляла ягоны экспарт за мяжу падчас Галадамору.

Нягледзячы на тое, што злачынныя дзеяньні прадстаўнікоў сталінскай улады, якія прывялі да сьмерці людзей, кваліфікаваліся згодна з нормамі тагачаснага савецкага крымінальнага заканадаўства як забойства, прычыны гэтага масавага злачынства ніколі ў СССР не дасьледаваліся і ніхто з прадстаўнікоў улады, якія маюць дачыненьне да злачынства, не панёс пакараньня, пры тым, што нават у вышэйшым кіраўніцтве СССР ведалі пра факты скону людзей ад голаду.На працягу дзесяцігодзьдзяў масавае забойства людзей штучна выкліканым голадам ня толькі наўмысна замоўчваліся савецкай уладай, але й увогуле — забараняліся нават згадкі пра яго. Для параўнаньня, Голад у Паволжы 1921-1922 гадох і голад падчас блакады Ленінграду ў гады Другой сусьветнай вайны асьвятляліся ў савецкіх сродках масавай інфармацыі і ў гістарычнай літаратуры. Бязьдзейнасьць савецкай пракуратуры й іншых органаў улады па факце злачынства яскрава дэманструе сапраўдны стан рэалізацыі «савецкай законнасьці» ў таталітарнай савецкай дзяржаве.

У дасьледаваньнях Джэймза Мэйса і Робэрта Конквэста аўтары даказваюць, што Галадамор адпавядае агульнапрынятаму азначэньню генацыду. 24 краіны афіцыйна прызналі Галадамор генацыдам украінскага народу. Адпаведна з сацыялягічным апытаньнем, праведзеным ў 2010 годзе, 60% грамадзян Украіны лічаць Галадамор генацыдам.

У 2003 годзе ўкраінскі парлямэнт назваў, а ў 2006 годзе — афіцыйна прызнаў Галадамор генацыдам украінскага народу. У 2010 годзе судовым разглядам завяршылася крымінальная справа па факце зьдзяйсьненьня злачынства генацыду. Вінаватымі суд прызнаў 7 найвышэйшых кіраўнікоў СССР і УССР (Ё. Сталін, Вячаслаў Молатаў, Лазар Кагановіч, Павал Постышаў, Станіслаў Касіёр і інш.), і канстатаваў, што па зьвестках навукова-дэмаграфічнай экспэртызы агульная колькасьць чалавечых стратаў ад Галадамору складае 3.941.000 чалавек. Таксама, па дадзеных сьледзтва, было вызначана, што страты ўкраінцаў ў частцы ненароджаных складаюць прыблізна 6.122.000 чалавек.

## Галадамор ва Ўкраіне 1946—1947

**Галадамор ва Ўкраіне 1946—1947** — трэці галадамор, які зладзіла народам СССР расейска-камуністычная дыктатура, быў выкліканы як пасьляваенным неўраджаем, так і сплянаванай акцыяй сталінскага Палітбюро з мэтай адняць у сялянаў рэшткі збожжа і прадаць яго брацкім рэжымам па сацыялістычным лягеры. Так, у 1946 годзе з СССР вывезена 350 тысячаў тон збожжа ў Румынію, у 1947 годзе — 600 тысячаў тон збожжа — у Чэхаславаччыну, за тыя два гады Польская народная рэспубліка атрымала ад Савецкага Саюзу 900 тысячаў тонаў хлеба. А ў Малдове, Бэсарабіі і паўдзённых вабласьцёх Украіны лютаваў голад і толькі за першае паўгодзьдзе 1947 году афіцыйна зарэгістравана 130 выпадкаў людаедзтва.

## Ушанаваньне памяці ахвяраў Галадамору
Ва Ўкраіне з 1998 году ўказам прэзыдэнта Ўкраіны вызначаны «Дзень памяці ахвяраў Галадамораў», які адзначаюць штогод у чацьвертую суботу лістапада.

## Глядзіце таксама
* Голад у СССР (1932—1933)
* Голад у Паволжы 1921—1922 гадоў
* Генацыд
* Таталітарызм
* Гісторыя Ўкраіны
* Голад 33 (фільм)
* Гарэт Джонс (фільм)

## Крыніцы

## Літаратура
* Голодомори в Україні 1921—1923, 1932—1933, 1946—1947. Матеріали до бібліографії документальних публікацій / Упорядники: Л. П. Одинока, Л. Ф. Приходько, Р. В. Романовський. — К.:, 2005. 
* Задніпровський О. Голод в історії України : короткий нарис (Х-ХХ ст.). — Донецьк: Український культурологічний центр, 1999. — 88 с.
* Задніпровський О. І. Хроніка голоду 1946—1947 років у Донбасі. — Донецьк: Східний видавничий дім, 2007. — 372 с.
* Лукін, Д. Галадамор: як Сталін паставіў сялян на калені // Наша гісторыя, №4, 2018, с.22-27. ISBN 2617-2305

## Вонкавыя спасылкі
* Jones' international exposure of the Holodomor, plus many related background articles| work
* Famine in Ukraine 1932—1933 Central State Archive of Ukraine (photos, links)
* UKRAINIAN FAMINE
* Photos of Holodomor by Sergei Melnikoff
* The General Committee decided this afternoon not to recommend the inclusion of an item on the seventy-fifth anniversary of the Great Famine (Holodomor) of 1932—1933 in Ukraine.
* Case Study: The Great Ukrainian Famine of 1932-33 Nicolas Werth / CNRS — France
* Holomodor — Famine in Soviet Ukraine 1932—1933
* Famine in the Soviet Union 1929—1934
* Holodomor: The Secret Holocaust in Ukraine
* Holodomor Lies by Morgan Williams
* Lies and Confessions of David Marple


Катэгорыя:Рэпрэсіі ў УССР