open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Атлянтычны дывізіён (НХЛ)

**Атлянты́чны дывізіён** Нацыянальнай хакейнай лігі быў заснаваны ў 1993 як частка Ўсходняй канфэрэнцыі, папярэднікам яго быў Дывізіён Патрыка.

## Каманды
* Атава Сэнатарз
* Бафала Сэйбрз
* Бостан Бруінз
* Дэтройт Рэд Ўінгс
* Манрэаль Канадыенз
* Тампа Бэй Лайтнінг
* Таронта Мэйпл Ліфс
* Флорыда Пантэрз

## Зьмены ў складзе дывізіёну
### 1993—1998
* Вашынгтон Кэпіталз
* Нью-Джэрзі Дэвілз
* Нью-Ёрк Айлэндэрз
* Нью-Ёрк Рэйнджэрз
* Тампа Бэй Лайтнінг
* Філядэльфія Флаерз
* Флорыда Пантэрз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1992—1993 гадоў|сэзону 1992—1993 гадоў]]
* Нью-Джэрзі Дэвілз, Нью-Ёрк Айлэндэрз, Нью-Ёрк Рэйнджэрз, Філядэльфія Флаерз і Вашынгтон Кэпіталз прыйшлі з Дывізіёна Патрыка
* Тампа Бэй Лайтнінг прыйшла з Дывізіёну Норыса
* Дывізіён быў пашыраны камандай Флорыда Пантэрз

### 1998—2013
* Нью-Джэрзі Дэвілз
* Нью-Ёрк Айлэндэрз
* Нью-Ёрк Рэйнджэрз
* Пітсбург Пінгвінз
* Філядэльфія Флаерз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1997—1998 гадоў|сэзону 1997—1998 гадоў]]
* Флорыда Пантэрз, Тампа Бэй Лайтнінг і Вашынгтон Кэпіталз перайшлі ў Паўднёва-ўсходні дывізіён
* Пітсбург Пінгвінз прыйшлі з Паўночна-ўсходняга дывізіёну

### З 2013 году
* Атава Сэнатарз
* Бафала Сэйбрз
* Бостан Бруінз
* Дэтройт Рэд Ўінгс
* Манрэаль Канадыенз
* Тампа Бэй Лайтнінг
* Таронта Мэйпл Ліфс
* Флорыда Пантэрз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 2012—2013 гадоў|сэзону 2012—2013 гадоў]]
* У сувязі з рэарганізацыяй дывізіёнаў Паўночна-ўсходні і Паўднёва-ўсходні дывізіёны расфармаваныя
* Нью-Джэрзі Дэвілз, Нью-Ёрк Айлэндэрз, Нью-Ёрк Рэйнджэрз, Пітсбург Пінгвінз, Філядэльфія Флаерз перайшлі ў наваствораны Сталічны двізіён
* Атава Сэнатарз, Бафала Сэйбрз, Бостан Бруінз, Манрэаль Канадыенз, Таронта Мэйпл Ліфс перайшлі з Паўночна-ўсходняга дывізіёну
* Тампа Бэй Лайтнінг, Флорыда Пантэрз перайшлі з Паўднёва-ўсходняга дывізіёну
* Дэтройт Рэд Ўінгс перайшлі з Цэнтральнага дывізіёну Заходняй канфэрэнцыі

## Чэмпіёны
* 1994 — Нью-Ёрк Рэйнджэрз
* 1995 — Філядэльфія Флаерз
* 1996 — Філядэльфія Флаерз
* 1997 — Нью-Джэрзі Дэвілз
* 1998 — Нью-Джэрзі Дэвілз
* 1999 — Нью-Джэрзі Дэвілз
* 2000 — Філядэльфія Флаерз
* 2001 — Нью-Джэрзі Дэвілз
* 2002 — Філядэльфія Флаерз
* 2003 — Нью-Джэрзі Дэвілз
* 2004 — Філядэльфія Флаерз
* 2005 — Лакаўт
* 2006 — Нью-Джэрзі Дэвілз
* 2007 — Нью-Джэрзі Дэвілз
* 2008 — Пітсбург Пінгвінз
* 2009 — Нью-Джэрзі Дэвілз
* 2010 — Нью-Джэрзі Дэвілз
* 2011 — Філядэльфія Флаерз
* 2012 — Нью-Ёрк Рэйнджэрз
* 2013 — Пітсбург Пінгвінз

## Уладальнікі [[Кубак Стэнлі|Кубка Стэнлі]]
# 1994 — Нью-Ёрк Рэйнджэрз
# 1995 — Нью-Джэрзі Дэвілз
# 2000 — Нью-Джэрзі Дэвілз
# 2003 — Нью-Джэрзі Дэвілз
# 2009 — Пітсбург Пінгвінз

## Глядзіце таксама
* Нацыянальная хакейная ліга
* Усходняя канфэрэнцыя
* Паўночна-ўсходні дывізіён
* Паўднёва-ўсходні дывізіён
* Дывізіён Патрыка

Катэгорыя:Нацыянальная хакейная ліга
Вялікая Маравія

**Вялі́кая Мара́вія** () — раньнесярэднявечная заходнеславянская дзяржава, наймацнейшая на свой час у Эўропе. Існавала на тэрыторыі Чэхіі, Славаччыны, Аўстрыі і Вугоршчыны з 833 да 907 году.

Дзяржава была заснаваная князем Моймірам І, які далучыў да сваіх тэрыторыяў суседняе Нітранскае княства. У 863 годзе пляменьнік і спадкаемца Мойміра Расьціслаў запрашае ў Вялікую Маравію зь Бізантыі місіянэраў-асьветнікаў Кірыла і Мятода для пашырэньня хрысьціянскага вучэньня на славянскай мове.

## Глядзіце таксама
* Дзяржава Само

## Крыніцы
Дзяржаўны гімн

**Дзяржа́ўны гімн** — урачыстая песьня патрыятычнага характару, зьяўляецца адным з сымбаляў дзяржавы. Выконваецца, звычайна, у выпадках прадугледжаным спэцыяльным законам: пад час афіцыйных сьвят, мерапрыемстваў і г. д. Пад час выконваньня дзяржаўнага гімна звычайна ўстаюць і здымаюць галаўныя ўборы.

У Беларусі дзяржаўны гімн, у адпаведнасьці з 19 артыкулам Канстытуцыі зьяўляецца сымбалем дзяржаўнага сувэрэнітэту. Прэзыдэнтам Рэспублікі Беларусь быў зацьверджаны твор на музыку Нестара Сакалоўскага і словы Міхася Клімковіча і Ўладзімера Карызны «Мы, беларусы».
Кандагар

**Кандага́р** () — горад у паўднёвым Аўганістане, сталіца правінцыі Кандагар, разьмяшчаецца на рацэ Хелманд. Колькасьць жыхароў гораду складае каля 316 000 чалавек (2002 год), у той час калі насельніцтва ўсёй правінцыі складае 886 000 чалавек. Кандагар — другі па велічыні горад Аўганістану і зьяўляецца галоўным гандлёвым цэнтрам — асабліва сельскагаспадарчай прадукцыі. У горадзе ёсьць таксама міжнародны аэрапорт. Разгорнутая дарожная сетка ў спалучэньні з выгадным геаграфічным становішчам спрашчае эканамічныя сувязі зь іншымі галоўнымі гарадамі рэгіёну: Кабулам і Газні на ўсходзе, Гератам на захадзе і пакістанскім горадам Квета на захадзе. Разам з Пэшаварам, Кандагар зьяўляецца галоўным горадам пуштунаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Аўганістану
Аўтамабільны знак

**Аўтамабі́льны знак** (рэгістрацыйны знак) — міжнароднае вызначэньне прыналежнасьці аўтамабіля да краіны (напрыклад, BY — Беларусь, PL — Польшча, RUS — Расея, LV — Латвія, USA — Злучаныя Штаты, D — Нямеччына, A — Аўстрыя і г. д.)

Першапачаткова прыналежнасьць аўтамабіля вызначалася налепкамі на вокнах, але цяпер, паступова, усе краіны пераходзяць на вызначэньне па аўтамабільных знаках.

Аўтамабільныя знакі выдаюцца кампэтэнтным органам дзяржавы, у якой зарэгістраваны аўтамабіль.

## Крыніцы

Катэгорыя:Транспарт
Катэгорыя:Клясыфікатары
Руапэху

**Руапеху** (маары: *Ruapehu*, *грымучая прорва*) — самы высокі вулькан на Паўночным востраве Новай Зэляндыі. Вышыня — 2797 мэтраў, знаходзіцца на Цэнтральным плято вострава і зьяўляецца часткай Нацыянальнага парка Тангарыра.

Схілы Руапэху пакрываюць сем невялікіх ледавікоў, даўжыня найбольшага зь іх, Вакапаха, дасягае 1,6 км. У кратэры вулькана знаходзіцца кратэравае возера, якое ў 1996 годзе пасьля апошняга значнага вывяржэньня зышло ў даліну селявым патокам (lahar). Пасьля гэтага возера пачало няспынна зноў запаўняцца вадой, а ў кастрычніку 2003 году яго запаўненьне дасягнула 81%. Было падлічана, што пры адсутнасьці вывяржэньня, возера перапоўніцца вадой і ў 2004—2005 годзе зноў сыдзе ў даліну селявым патокам.

У апошнія дзесяцігодзьдзі Руапэху праяўляе самую высокую вульканічную актыўнасьць у параўнаньні з трыма іншымі суседнімі вульканамі нацыянальнага парка: Нгарухое і Тангарыра. Самым цяжкім вынікам вульканінай актыўнасьці Руапэху стала здарэньне 24 сьнежня 1953 году, калі хуткі поезд Вэлінгтан — Оклэнд быў змыты селянымі патокамі кратэрнага возера ў раку. Пры здарэньні загінуў 151 чалавек.

Апошнія вывяржэньні вулькана адбыліся ў 1861, 1895, 1903, 1945, 1969, 1971, 1975, 1988, верасьні 1995, ліпені 1996 і 1997 гадах. Нягледзячы на тое, што, як адзначалі спэцыялісты, навейшыя вывяржэньні былі самымі моцнымі з часоў засяленьня Новай Зэляндыі белым чалавекам — пакеха, чалавечых ахвяр, выкліканых вывяржэньнем, не назіралася. У новазэляндзкім турызьме спрабавалі нават дзякуючы гэтаму рабіць рэкляму рэгіёну, каб выклікаць зацікаўленасьць рэнтабэльнымі гарналыжнымі курортамі на схілах гары.

На схілах гары знаходзяцца тры з чатырох навазэляндзкіх гарналыжных курортаў Паўночнага вострава:
* Спуск Вакапака (16 пад'ёмнікаў)
* Спуск Туроа (11 пад'ёмнікаў)
* Спуск Тукіна (2 наземныя тросавыя пад'ёмнікі)

На схілах Руапэху бярэ свой пачатак Вайката, найдаўжэйшая рака Новай Зэляндыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Volcanic Hasards at Ruapehu Volcano, VE Neal, BF Houghton, SJ Cronin, SL Donoghue, KA Hodgson, DM Johnston, JA Lecointre, AR Mitchel; GNS Science 
* '''<font size=2><font color=black>You</font><font color=red>Tube</font></font>''': Першы пад'ёмнік на Руапэху (пачатак 60-х гг.)  (Даўжыня 3:36)

Катэгорыя:Вульканы
Паганка шэрашчокая

**Паганка шэрашчокая**, **коўра шэрашчокая** () — птушка з атраду паганкападобных (*Podicipediformes*) сямейства паганкавых (*Podicipedidae*). Рэдкі від, занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

Сярэдняя даўжыня цела паганкі шэрашчокай дасягае 40—46 сантымэтраў. Размах крылаў ад 80 да 85 сантымэтраў. Важыць птушка каля 500—800 грамаў. Галава невялікая, зь невялікім чубчыкам на патыліцы. Дзюба чорная, прамая, жаўтаватая каля заснаваньня. Палавы дымарфізм ня вызначаны, самец і самка маюць аднолькавую афарбоўку пер’я.

## Жыцьцёвы арэал
У Цэнтральнай Эўропе шэрашчокая паганка сустракаецца толькі ў Польшчы і Шлезьвіг-Гальштайне, але дастаткова рэдка. Асноўнай тэрыторыяй пашырэньня альбо гнездавальнымі рэгіёнамі зьяўляюцца Ўсходняя Эўропа, на поўначы птушка селіцца да Цэнтральнай Фінляндыі, на поўдні да Чорнага мора. Зімуюць па ўзьбярэжжы Балтыйскага мора на вялікіх азёрах, а таксама на ўсходніх частках узбярэжжа Міжземнага мора.

## Голас
Голас шэрашчокай паганкі часьцей за ўсё чуваць у такавальны і гнездавальны пэрыяд.

## Размнажэньне
Таксама як і вялікая паганка альбо чомга (*Podiceps cristatus*) шэрашчокая паганка мае яскрава вызначаныя такавальныя паводзіны. Гняздо птушка будуе з частак расьліннасьці, якія добра трымаюцца на паверхні вады, і хавае яго ў берагавой вэгетацыі. Напрыканцы красавіка ў гнязьдзе зьяўляюцца ад 4 да 5 яек. Зьявіўшыся на сьвет, птушаняты адразу ж пачынаюць уцякаць з гнязда, а ў першыя тыдні жыцьця перапраўляюцца разам з самкай на яе сьпіне.

## Меры аховы
Да адной зь мераў аховы рэдкага віда адносіцца забарона адлову рыбы сеткамі на вадаёмах, дзе гнезьдзіцца шэрашчокая паганка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Беларускі паляўнічы партал, Паганка шэрашчокая
* Чырвоная кніга Беларусі, Шэрашчокая паганка, slounik.org
* Птушкі Сярэдняй Сібіры: Шэрашчокая паганка
* Фатаздымкі, інфармацыя, natur-lexikon.com
* Фатаздымкі шэрашчокай паганкі (нямецкі партал птушак)

Катэгорыя:Паганкавыя
Ціхаакіянская пліта

**Ціхаакіянская пліта** — самая вялікая тэктанічная пліта (таксама *літасфэрная пліта*) Зямлі. За выключэннем некаторых частак па яе ўскрайку, Ціхаакіянская пліта ўтварае фундамэнт амаль што ўсяго Ціхага акіяна; паводле меркаваньняў экспэртаў, плошча літасфэрнай пліты скаладае каля 108 000 000 км². Ціхаакіянская пліта ўтворана зямной карой пераважна акеанічнага тыпу — цяжкімі, базальтавымі пародамі.

Ціхаакеанская пліта мяжуе з Паўночнаамэрыканскай плітой, плітамі Хуана дэ Фука, Кокас, Наска, Антарктычнай, Аўстралійскай і Філіпінскай плітамі. Магчыма, што ў пераходных зонах паміж плітамі існуюць некаторыя меншыя пліты, але грунтоўных доказаў альбо несумненных тэорыяў іх існаваньня на сёньняшні дзень няма.

У выніку тэктонікі пліт — няспыннага руху пліт, якія ўтвараюць зямную кару — Ціхаакіянскія пліта рухаецца ў паўночна-заходнім напрамку з хуткасцю каля 10 см у год. У залежнасці ад напрамку руху ў пераходных зонах адбываюцца разнастайныя геалягічныя працэсы. Так, напрыклад, межы пліты на паўночным усходзе дывэргентныя (межы да Паўночнаамэрыканскай і пліты Хуана дэ Фука) — пліты расходзяцца ў супрацьлеглыя напрамкі. У выніку руху пліт тут узьнікае так званая зона рыфтынгу (альбо лінейны праём, разрыў).

Значныя часткі зямной кары ўздоўж зьнешняй мяжы Ціхаакіянскай пліты адносяцца да Ціхаакіянскага вогненнага кола, зоны якога характэрызуюцца высокай тэктанічнай актыўнасьцю, менавіта тут засяроджана большасьць усіх актыўных вульканаў плянэты Зямля.

Катэгорыя:Тэктанічныя пліты
Катэгорыя:Ціхі акіян
Вайката (рака)

**Вайката** — найдаўжэйшая рака Новай Зэляндыі. Працякае праз цэнтральную частку Паўночнага вострава, пераважна праз рэгіён Вайката. Даўжыня складае 425 кілямэтраў. Бярэ свой пачатак на ўсходніх схілах Руапеху; злучыўшыся з ракой Тангарыра, выцякае ў возера Таўпа, самае вялікае па плошчы новазэляндзкае возера. Перад вытокам у Таўпа ў яго паўночна-ўсходняй частцы, рака ўтварае каскад вадаспадаў — вадаспады Хука, а выцякаючы з Таўпа, бярэ шлях на паўночны захад праз раўніну Вайката. Нясе свае воды ў Тасманава мора, у вусьці ракі, паўднёвей Оклэнда, разьмешчаны Порт Вайката. Ад назвы ракі паходзіць назва рэгіёна Вайката.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Новай Зэляндыі
Пагадненьне Вайтангі

**Пагадне́ньне Вайтангі** (маары: *Te Tiriti o Waitangi*) было падпісанае 6 лютага 1840 году пры Вайтангі ў «Бухце выспаў» Новай Зэляндыі паміж Аб’яднаным Каралеўствам (брытанская карона) і прадстаўнічымі правадырамі маоры. Паміж брытанскімі прадстаўнікамі і кіраўнікамі саюзу аб’яднаных плямён Новай Зэляндыі была дасягнутая дамова па каляніяльным статусе краіны і гарантыях адмысловых правоў маоры ў яе межах. 6 лютага ёсьць нацыянальным сьвятам Новай Зэляндыі.

Па «пагадненьні», як яго звычайна называюць новазэляндцы, Новая Зэляндыя набывала статус брытанскай калёніі. Падпісаньне пагадненьня лічыцца пачаткам гісторыі сучаснай Новай Зэляндыі. Маоры адмаўляліся ад свайго права на набыцьцё незалежнасьці, атрымліваючы ўзамен на гэта статус брытанскага грамадзяніна. Акрамя гэтага, за маоры захоўвалася права на зямлю і іншую ўласную маёмасьць.

Цяжкасьці з дакладным перакладам тэксту пагадненьня ў час падпісаньня пазьней неаднойчы выклікалі кантравэрсійныя трактаваньні асобных пунктаў дакумэнту. Так, у выніку дзейнасьці заснаванага ў 1975 годзе Трыбунала Вайтангі маоры змаглі вырашыць некаторыя пункты пагадненьня на сваю карысьць.

## Глядзіце таксама
* Гісторыя Новай Зэляндыі
* Войны маары

## Вонкавыя спасылкі
* 

Вайтангі
Катэгорыя:Гісторыя Новай Зэляндыі
Катэгорыя:Маары
Паўночна-ўсходні дывізіён (НХЛ)

**Паўно́чна-ўсхо́дні дывізіён** Нацыянальнай хакейнай лігі быў заснаваны ў 1993 годзе як частка Ўсходняй канфэрэнцыі, папярэднікам яго быў Дывізіён Адамса. Праіснаваў да 2013 году, калі структура дывізіёнаў была зьмененая.

## Склад дывізіёну
### 1993—1995
* Атава Сэнатарз
* Бафала Сэйбрз
* Бостан Бруінз
* Гартфард Ўэйлерз
* Квэбэк Нордыкс
* Манрэаль Канадыенз
* Пітсбург Пінгвінз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1992—1993 гадоў|сэзону 1992—1993 гадоў]]
* Бостан Бруінз, Бафала Сэйбрз, Гартфард Ўэйлерз, Манрэаль Канадыенз, Атава Сэнатарз і Квэбэк Нордыкс прыйшлі з Дывізіёна Адамса
* Пітсбург Пінгвінз прыйшла з Дывізіёна Патрыка

### 1995—1997
* Атава Сэнатарз
* Бафала Сэйбрз
* Бостан Бруінз
* Гартфард Ўэйлерз
* Манрэаль Канадыенз
* Пітсбург Пінгвінз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1994—1995 гадоў|сэзону 1994—1995 гадоў]]
* Квэбэк Нордыкс перайшла ў Ціхаакіянскі дывізіён

### 1997—1998
* Атава Сэнатарз
* Бафала Сэйбрз
* Бостан Бруінз
* Караліна Гарыкейнз
* Манрэаль Канадыенз
* Пітсбург Пінгвінз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1996—1997 гадоў|сэзону 1996—1997 гадоў]]
* Гартфард Ўэйлерз пераехала ў Грынзбара, Паўночная Караліна і зьмяніла назву на Караліна Гарыкейнз

### 1998—2013
* Атава Сэнатарз
* Бафала Сэйбрз
* Бостан Бруінз
* Манрэаль Канадыенз
* Таронта Мэйпл Ліфс

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1997—1998 гадоў|сэзону 1997—1998 гадоў]]
* Пітсбург Пінгвінз пераведзены ў Атлянтычны дывізіён
* Караліна Гарыкейнз пераведзены ў Паўднёва-ўсходні дывізіён
* Таронта Мэйпл Ліфс пераведзены з Цэнтральнага дывізіёну

## Расфармаваньне пасьля [[НХЛ у сэзоне 2012—2013 гадоў|сэзону 2012—2013 гадоў]]
Усе каманды былі пераведзеныя ў Атлянтычны дывізіён

## Чэмпіёны дывізіёну
* 1994 — Пітсбург Пінгвінз
* 1995 — Квэбэк Нордыкс
* 1996 — Пітсбург Пінгвінз
* 1997 — Бафала Сэйбрз
* 1998 — Пітсбург Пінгвінз
* 1999 — Атава Сэнатарз
* 2000 — Таронта Мэйпл Ліфс
* 2001 — Атава Сэнатарз
* 2002 — Бостан Бруінз
* 2003 — Атава Сэнатарз
* 2004 — Бостан Бруінз
* 2005 — Лакаўт
* 2006 — Атава Сэнатарз
* 2007 — Бафала Сэйбрз
* 2008 — Манрэаль Канадыенз
* 2009 — Бостан Бруінз
* 2010 — Бафала Сэйбрз
* 2011 — Бостан Бруінз
* 2012 — Бостан Бруінз
* 2013 — Манрэаль Канадыенз

## Уладальнікі [[Кубак Стэнлі|Кубка Стэнлі]]
* 2011 — Бостан Бруінз

## Глядзіце таксама
* Нацыянальная хакейная ліга
* Усходняя канфэрэнцыя
* Паўднёва-ўсходні дывізіён
* Атлянтычны дывізіён
* Дывізіён Адамса

Катэгорыя:Нацыянальная хакейная ліга
Тэктоніка пліт

**Тэкто́ніка пліт** — цэнтральная тэорыя геалёгіі й геафізыкі, прадметам вывучэньня якой зьяўляюцца разнастайныя шырокамаштабныя працэсы ў зямной кары й у верхняй частцы мантыі Зямлі. Літасфэра, якая зьяўляецца жорсткай зьнешняй абалонкай плянэты, раздробнена на тэктанічныя пліты. Яна складаецца зь сямі ці васьмі асноўных плітаў, у залежнасьці ад таго, як яны вызначаны, і шматлікіх дробных плітаў. Тэорыя тлумачыць працэсы на паверхні Зямлі, выкліканыя канвэкцыяй мантыі ва ўнутраных верхніх зямных пластах, і апісвае рух літасфэрных пліт — так званы кантынэнтальны дрыфт — у працэсе якога ўзьнікаюць разнастайныя зьявы. Да апошніх адносяцца ўтварэньне складчатых гор (арагенэз) і акіянскіх ямінаў у выніку ціску паміж рухаючыміся плітамі. Дэфармацыя зьнешніх частак парод, якія ўтвараюць пліту, прыводзіць да другасных фэнамэнаў — вульканізму й землятрусаў, якія ў сваю чаргу выклікаюць узьнікненьне цунамі. Адноснае перасоўваньне плітаў звычайна знаходзіцца ў дыяпазоне ад нуля да 100 мм на год.

Асноўным пастулатам тэорыі тэктонікі пліт зьяўляецца фрагмэнтарная структура літасфэры, якая падзяляецца на сем вялікіх пліт:
* Ціхаакіянская і Антарктычная пліты,
* Паўночна- і Паўднёваамэрыканскія пліты,
* Афрыканская і Эўразійская пліты,
* Аўстралійская пліта.

Мадэль, заснаваная на канцэпцыі дрэйфу кантынэнтаў, была распрацаваная на працягу першых дзесяцігодзьдзяў XX стагодзьдзя. Навуковая супольнасьць прыняла такую тэорыю толькі пасьля таго, як спрэдынг быў экспэрымэнтальна зацьверджаны ў канцы 1950-х і пачатку 1960-х гадох.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дынамічная Зямля: Гісторыя тэктанічнай пліты. United States Geological Survey. 
* Разуменьне тэктонікі плітаў. United States Geological Survey. 
* Тлумачэньне тэктанічных сілаў. Tectonic Forces. 
* Мапа тэктанічных плітаў. Geography University of Colorado. 
* Тэктоніка плітаў. BBC. 

Катэгорыя:Вульканізм
Катэгорыя:Геалёгія
Катэгорыя:Гістарычная геалёгія
Катэгорыя:Геафізыка
Катэгорыя:Тэктоніка пліт
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Граматыка італьянскай мовы

**Грама́тыка італья́нскай мовы** выяўляе вялікае падабенства з гішпанскай і францускай граматыкай, што тлумачыцца прыналежнасьцю гэтых моваў да раманскай групы.

## Назоўнік
Кожны назоўнік у італьянскай мове мае род (мужчынскі альбо жаночы) і лік (адзіночны альбо множны). Назоўнікі не зьмяняюцца па склонах, як у лаціне. Значэньні, якія ў іншых мовах перадаюцца з дапамогай скланеньня, у італьянскай выражаюцца з дапамогай прыназоўнікаў і зьмены артыкляў.

Асноўныя канчаткі назоўнікаў:
* м.р.: адз.л. -**о**, мн.л. -**і** (*libr*'o**, libr**і***)
* ____ адз.л. -'''е''', мн.л. -'''і''' (''fior'''e''', fior'''i***)
* ____ адз.л. -**а**, мн.л. -**і** (*poet*'a**, poet**i***) 
* ж.р.: адз.л. -'''а''', мн.л. -'''е''' (''scal'''a''', scal'''e***)
* ____ адз.л. -**е**, мн.л. -**і** (*luc*'e**, luc**i***)

У італьянскай мове не зьмяняюцца назоўнікі, якія заканчваюцца на [[націск]]ны [[галосныя гукі|галосны]] (''la virt'''ù''' / le virt'''ù***), на зычны (*il ba*'r** / i ba**r***), на ненаціскны -'''і''' (''il bikin'''i''' / i bikin'''i''', la cris'''i''' / le cris'''i***), а таксама некаторыя іншыя назоўнікі, якія заканчваюцца на ненаціскны галосны (*il boi*'a** / i boi**a**, la mot**o** / le mot**o***). 

=== Множны лік ===
Існуе некалькі правілаў утварэньня множнага ліку назоўнікаў.
* Назоўнікі жаночага роду на -'''о''' - часьцей за ўсё зьяўляюцца скарачэньнямі, таму не зьмяняюцца: ''la radi'''o''' - le radi'''o***.
* Назоўнікі на -**cio** і -**gio** заканчваюцца ў мн.л. на -**ci** і -**gi**. 
* Назоўнікі на -**co** і -**go** у мн.л. заканчваюцца на -**ci** і -**gi**, калі апошнаяя літара асновы - галосная (*l'amic*'o**, gli amic**i***), альбо на -'''chi''' і -'''ghi''', калі апошняя [[літара]] [[аснова слова|асновы]] - зычная (''il fung'''o''', i fungh'''i***).

Катэгорыя:Італьянская мова
Маары (мова)

**Ма́ары** (,  альбо проста *te reo*) — палінэзійская мова карэннага насельніцтва Новай Зэляндыі — маары. Нароўні з ангельскай і новазэляндзкай мовай глуханямых маары зьяўляецца афіцыйнай мовай Новай Зэляндыі.

Да кантакту з эўрапейцамі маары ня мелі пісьмовасьці. З XIX стагодзьдзя пры дапамозе ангельскіх пратэстантаў прынялі лацінку. Аднак рост эўрапейскага насельніцтва паступова стаў выцясьняць мову маары з побыту. У пачатку XX стагодзьдзя карыстацца маары забаранілі ў школах. У другой палове стагодзьдзя паўстаў рух за адраджэньне мовы, што дазволіла спыніць ейны заняпад. «Акт пра маарыйскую мову» 1987 году абвясьціў яе другой афіцыйнай мовай Новай Зэляндыі.

Паводле перапісу 2018 року колькасьць носьбітаў мовы складае да 190 000 чалавек, альбо 4% усяго насельніцтва. Пры гэтым «добра» ёй валодаюць каля 50 000 чалавек.  каля 7% шкаляроў навучаюцца на маары цалкам ці прынамсі часткова, яшчэ 24% вывучаюць яе як дадатковую.

## Клясыфікацыя

Належыць да ўсходнепалінэзійскай групы моваў, да якой таксама належаць Таіці, рапануйская, гавайская, дыялекты выспаў Кука і некаторыя іншыя.

Найбліжэйшымі паводле сваяцтва мовамі зьяўляюцца самоа і гавайская мова.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аўстранэзійскія мовы
Катэгорыя:Палінэзійскія мовы
Катэгорыя:Таіцянскія мовы
Катэгорыя:Маары
Катэгорыя:Мовы Новай Зэляндыі
Катэгорыя:Мовы карэнных народаў
Катэгорыя:Выміраючыя мовы
Пакеха

**Пакеха** (маары: *Pākehā*) — назва, якая была ўтвораная карэнным насельніцтвам маары для першых эўрапейскіх перасяленцаў у Новай Зэляндыі. Этымалягічна слова паходзіць з мовы маары і ўваходзіць ў сучасную новазэляндзкую ангельскую мову як неад'емная лексычная адзінка. Ужываецца распаўсюджана і па сёньняшні дзень, але інтэрпрэтуецца ў Новай Зэляндыі па-рознаму. У залежнасьці ад пункту гледжаньня пры выкарыстаньні паняцьця гаворка ідзе аб новазэляндцах з выключна брытанскім паходжаньнем, зь пераважна эўрапейскім паходжаньнем альбо аб той частцы насельніцтва Новай Зэляндыі, хто не зьяўляецца маары альбо палінэзійцам. Некаторыя новазэляндцы ўспрымаюць слова ў нэгатыўным, непрыемным адценьні.

Дакладныя этымалягічныя зьвесткі слова канчаткова ня высьветленыя. Верагодней за ўсё, пакеха паходзіць ад *Pākehakeha* альбо *Pakepakehā*, паняцьці якімі маары называлі містычных, беласкурых марскіх істот. Адметна таксама і тое, што да зьяўлення эўрапейцаў паняцьця, якім бы называлі сябе маары, не існавала. Абодва словы ўзьніклі толькі пасьля ўсталяваньня ўзаемаадносін туземцаў з эўрапейцамі.

## Вонкавыя спасылкі
* Паходжаньне і значэньне словаў маары і пакеха, maorinews.com

Катэгорыя:Гісторыя Новай Зэляндыі
Катэгорыя:Маары
Джэк Кэруак

**Джэк Кэ́руак** (; 12 сакавіка 1922 — 21 кастрычніка 1969) — амэрыканскі пісьменьнік, паэт, важнейшы прадстаўнік літаратуры «разьбітага пакаленьня».

Кэруак, які яшчэ пры жыцьці меў посьпех сярод чытачоў, але не карыстаўся асаблівай увагай крытыкаў, сёньня лічыцца адным з самых выбітных амэрыканскіх пісьменьнікаў. Яго спантанная мова натхняла такіх аўтараў, як Том Робінз, Рычард Бротыган, Гантэр Томпсан, Кен Кізі, Боб Дылан, яго называлі «каралём бітнікаў» і «бацькам гіпі».

Большую частку жыцьця Кэруак правёў альбо бадзяючыся па прасторах Амэрыкі, альбо дома ў сваёй маці. Сутыкаючыся з краінай, якая ўвесь час мянялася, Кэруак імкнуўся знайсьці ў ёй сваё месца, што ў нейкі момант прывяло яго да адмаўленьня каштоўнасьцяў пяцідзясятых. У яго творчасьці зьяўляецца жаданьне вырвацца на свабоду з сацыяльных шаблёнаў і знайсьці ў жыцьці сэнс. Пошукі прыводзілі яго то да экспэрымэнтаў з наркотыкамі (ён выкарыстоўваў у тым ліку псыляцыбін, марыхуану і бэнзэдрын), то да асваеньня духоўных вучэньняў, такіх як будызм, то да падарожжаў па сьвеце. Яго кнігі часам называюць каталізатарам контракультуры 1960-х. Самыя вядомыя раманы Кэруака — *«У дарозе»* і *«Валацугі Дхармы»*.

## Галоўныя творы
* *The Town and the City* 1950
* *On the Road* 1957 ()
* *The Dharma Bums* 1958 ()
* *The Subterraneans* 1958
* *Mexico City Blues* 1959
* *Maggie Cassidy* 1959
* *Dr. Sax* 1959
* *Tristessa* 1960
* *Lonesome Traveller* 1960
* *Scripture of the Golden Eternity* 1960
* *Book of Dreams* 1961
* *Pull my Daisy* 1961
* *Big Sur* 1962
* *Visions of Gerard* 1963
* *Desolation Angels* 1965
* *Satori in Paris* 1966
* *Vanity of Duluoz* 1968

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* На дарозе

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Масачусэтсе
Катэгорыя:Літаратары ЗША
Сэрбская мова

**Сэ́рбская мо́ва** (*српски језик*/*srpski jezik*) — адна з паўднёваславянскіх моваў. Распаўсюджаная ў Сэрбіі, Босьніі і Герцагавіне, Чарнагорыі, Харватыі, Паўночнай Македоніі, а таксама ў ЗША ды Аўстраліі. Да 90-х гадоў XX стагодзьдзя сэрбская мова (разам з харвацкай) зьяўлялася адным з варыянтаў сэрбскахарвацкай.

## Асаблівасьці
Мове ўласьцівыя доўгія і кароткія галосныя ды танічны (музычны) націск, што адрозьнівае яе ад іншых славянскіх моваў. Існуе складаўтваральны санант [r].

Назоўнікі, прыметнікі і займеньнікі зьмяняюцца па склонах.

Дзеяслоў мае дасканалую сыстэму спражэньня: чатыры шэрагі простых ды складаных формаў мінулага часу, два шэрагі формаў будучага часу. Інфінітыў можа замяняць канструкцыя з злучнікам «да» і формай цяперашняга часу.

## Гісторыя

Літаратурная мова (сэрбскахарвацкая) была створаная ў першай палове XIX стагодзьдзя на аснове штокаўскіх гаворак. У яе фармаваньні выбітную роль адыграў Вук Караджыч, які рэфармаваў правапіс і выдаў слоўнік сэрбскае мовы (першае выданьне — 1818). Аб’яднаньне ў літаратурнай мове асаблівасьцяў розных дыялектаў дало вялікую варыятыўнасьць літаратурнай мовы як у лексыцы, так у фанэтыцы і марфалёгіі. Артаэпічная норма вымаўленьня — падвоеная: на месцы старога «яця» (Ѣ) дапускаецца вымова [e] (збольшага ў Сэрбіі) або [je] (збольшага ў Чарнагорыі), што адпаведна называецца **э**каўскай і *’іе*'каўскай нормамі.

Старажытнейшыя пісьмовыя помнікі датуюцца XII стагодзьдзем: Грамата Куліна, напісаная кірыліцай 1189 г. і Міраслаўлева эвангельле (1192 г.). У сучаснай мове выкарыстоўваецца як лацінскі альфабэт (у Харватыі, Босьніі і Чарнагорыі) так і кірыліца (збольшага ў Сэрбіі, Босьніі і паўночных раёнах Чарнагорыі).

**Альфабэт**
* Кірыліца (альбо *азбука*): А Б В Г Д Ђ Е Ж З И Ј К Л Љ М Н Њ О П Р С Т Ћ У Ф Х Ц Ч Џ Ш
* Лацінка (альбо *abeceda*): A B C Č Ć D Dž Đ E F G H I J K L Lj M N Nj O P R S Š T U V Z Ž

## Прыклад
«Тамо далеко» (народная песьня)
:*Тамо далеко, далеко од мора,*
:*Тамо је село моје, тамо је Србија*
:*Тамо је село моје, тамо је Србија*
:*О зар је морала доћ, та тужна несрећна ноћ*
:*Када си драгане мој, отишао у крвави бој.*

:*Тамо далеко, где цвета лимун жут,*
:*Тамо је српској војсци једини био пут*
:*Тамо је српској војсци једини био пут*
:*О зар је морала доћ, та тужна несрећна ноћ*
:*Када си драгане мој, отишао у крвави бој.*

:*Тамо далеко где цвета бели крин,*
:*Тамо су животе дали заједно отац и син*
:*Тамо су животе дали заједно отац и син*
:*О зар је морала доћ, та тужна несрећна ноћ*
:*Када си драгане мој, отишао у крвави бој.*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Басьнійская мова

**Басьні́йская мова** () — мова паўднёваславянскай групы, традыцыйна лічыцца дыялектам сэрбахарвацкай мовы. Гэта мова насельніцтва Босьніі і Герцагавіны. На басьнійскай размаўляе ад 2 да 2,4 млн чалавек: 1,7—1,8 млн у Босьніі і Герцагавіне, 245 тыс. у Сэрбіі і Чарнагорыі, 150 тыс. у заходняй Эўропе і Паўночнай Амэрыцы і неўсталяваная колькасьць імігрантаў у Турэччыне (100—200 тыс. па розных ацэнках). Шмат запазычаньняў з арабскай мовы, цюрскіх моваў і пэрсыдзкай мовы. Пісьменнасьць на лацінцы харвацкага ўзору («гаевіца»), раней ужываліся таксама арабскае пісьмо, глаголіцы і басанчыца (мясцовая разнавіднасьць кірыліцы). Прынятыя дзьве раўнапраўныя пісьменнасьці: на аснове лацінкі і на аснове кірыліцы.

## [[Тыпалёгія моў|Тыпалёгія]]
Парадак словаў SOV: дзейнік, выказьнік, аб’ект. Кіраваньне на аснове прыназоўнікаў, тры роды (мужчынскі, жаночы і сярэдні), сьляды двайнога ліку, сем склонаў, канчаткі дзеяслова пазначаюць асобу, лік і пол суб’екта (для мінулага часу). Прысутнічаюць пасіўны стан, час і від. У фанэтыцы выдзяляюць 25 зычных і 5 галосных.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мовы Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Мовы Сэрбіі
Катэгорыя:Мовы Чарнагорыі
Катэгорыя:Мовы Харватыі
Катэгорыя:Паўднёваславянскія мовы
Баўгарская мова

**Баўга́рская мова** (саманазва: *български език*) — мова ўсходняй падгрупы паўднёваславянскае групы славянскае галіны індаэўрапейскае сям’і моваў. Дзяржаўная мова Баўгарыі, дзе зьяўляецца моваю большасьці насельніцтва.

На баўгарскай мове размаўляе большая частка баўгараў у Баўгарыі, пэўная частка іншых этнасаў краіны, а таксама некаторыя прадстаўнікі баўгарскай дыяспары ў сьвеце. Баўгарская мова разгаліноўваецца на вялікую колькасьць дыялектаў, аднымі з найбольш прыкметных асаблівасьцяў дыялектаў зьяўляецца розны лёс стараславянскіх зычных і галосных. Практычна ўсімі баўгарскімі лінгвістамі, а таксама некаторымі лінгвістамі іншых краінаў у якасьці дыялектаў баўгарскае мовы разглядаецца македонская мова (гл. палітычны статус македонскай мовы).

Арэал баўгарскае мовы займае амаль усю тэрыторыю Баўгарыі, некаторыя памежныя раёны Грэцыі й Турэччыны, а таксама некаторыя месцы гістарычнай баўгарскай дыяспары ў такіх краінах як, напрыклад, Украіна, Малдова і Румынія. Баўгары Румыніі размаўляюць на ўласных дыялектах (якія паходзяць з рэгіёну іх расьсяленьня з Баўгарыі), на якіх заснаваная ўласная літаратурная мікрамова — банацкая. У рэгіёнах Грэцыі ля баўгарска-македонскага памежжа, а таксама на паўднёвым захадзе Баўгарыі распаўсюджаныя пераходныя македонска-баўгарскія гаворкі, якія могуць клясыфікавацца як дыялекты македонскай або баўгарскай моваў. Ля межаў Македоніі, Сэрбіі й Македоніі распаўсюджаныя тарлацкія дыялекты — дыялекты, якія некаторымі рысамі збліжаюцца з баўгарскай мовай. Апрача таго, у Сэрбіі пражываюць уласна носьбіты баўгарскай мовы (пры мяжы з Баўгарыяй).

Асноўнае адрозьненьне ад паўднёваславянскіх моваў (і славянскіх наогул) — некаторая ступень аналітычнасьці (напрыклад, постпазыцыйны артыкль), якая, зрэшты, ёсьць і ў македонскай мове.

Літаратурная мова — на аснове цэнтральных дыялектаў Баўгарыі. Пісьмовасьць на кірылічнай аснове, якая сваім складам падобная на расейскі альфабэт (за выняткам некалькіх літараў, адсутных у баўгарскай). Гукавыя значэньні некаторых зь іх адрозьніваюцца: напрыклад, *ъ* пазначае асаблівы рэдукаваны гук ([ɤ]), *щ* — [ʃt].

## Глядзіце таксама
* Баўгарская мова ва Ўкраіне
* Сьпіс баўгарскіх літаратараў

## Вонкавыя спасылкі
Сэрбскахарвацкая мова

**Сэрбскахарва́цкая** ці **харвацкасэ́рбская мо́ва** (таксама **сэрбская або харвацкая**, **харвацкая аб сэрбская**) (у арыгінале *srpskohrvatski*/*cрпскохрватски*, *hrvatskosrpski*, *hrvatski ili srpski*, *srpski ili hrvatski*) — паўднёваславянская мова.

Тэрмін «сэрбскахарвацкая мова» выкарыстоўваўся для абагульненьня пад адной назвай сукупнасьці дыялектаў, якія ўжываюцца ў Сэрбіі, Чарнагорыі, Босьніі і Герцагавіне і Харватыі. Афіцыйная мова Югаславіі (разам са славенскай, пазьней і македонскай) з 1918 да 1991 году.

Літаратурны стандарт базаваўся на штокаўскім дыялекце і дапускаў экаўскі і іекаўскі варыянты (неафіцыйна яны лічыліся «ўсходнім» (сэрбскім) і «заходнім» (харвацкім) варыянтамі літаратурнай мовы). Да таго ж, фармальна дыялектамі сэрбскахарвацкай лічыліся кайкаўскі і чакаўскі дыялекты, але яны не былі ў афіцыйным ужытку.

Упершыню тэрмін «сэрбскахарвацкая мова» быў выкарыстаны славенскім філёлягам Ярнеем Копітарам у ліставаньні ў 1836 годзе, хоць нельга выключыць, што Копітар пазнаёміўся з гэтым тэрмінам, чытаючы рукапіс працы славацкага філёляга Шафарыка «*Slovanské starožitnosti*» («*Славянскія старажытнасьці*»), якая была надрукаваная ў 1837 годзе.

З распадам Югаславіі афіцыйнымі мовамі новаствораных дзяржаў сталіся сэрбская, харвацкая, басьнійская, чарнагорская мовы. Тэрмін «сэрбскахарвацкая мова» пачаў зьнікаць з ужытку, спачатку з афіцыйных дакумэнтаў, пасьля паступова і зь лінгвістычнай літаратуры. Сёньня найменьне «сэрбскахарвацкая мова» зьяўляецца дыскусійным гістарычна-палітычным пытаньнем. Шматлікія носьбіты лічаць тэрмін «сэрбскахарвацкая» палітычна некарэктным і нават абразьлівым. Іншыя працягваюць ужываць гэты тэрмін.

Сярод лінгвістаў няма адзінага погляду на лёс тэрміну. Ён усё яшчэ выкарыстоўваецца, дзякуючы ляканічнасьці пры абазначэньні сукупнасьці некалькі моваў. Альтэрнатыўная назва *басьнійская/харвацкая/сэрбская мова* (БХС) зьявілася ў афіцыйным ужытку ў замежжы. У рэгіянальнай лінгвістыцы існуе таксама тэрмін «цэнтральная паўднёваславянская дыясыстэма».

Узаемна зразумелыя формы сэрбскахарвацкай мовы працягваюць выкарыстоўвацца пад рознымі назовамі ў Сэрбіі, Чарнагорыі, Харватыі і Босьніі і Герцагавіне.

### Прыклады адрозьненьняў у лексыцы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Тангарыра (рака)

**Тангарыра** — рака ў Новай Зэляндыі. Бярэ пачатак на Цэнтральным плято Паўночнага вострава. Папаўняецца водамі ручаёў і дробных рэчак, якія цякуць з навакольных гор і невялікіх узвышшаў.

Катэгорыя:Рэкі Новай Зэляндыі
Паўднёва-ўсходні дывізіён (НХЛ)

**Паўднёва-ўсхо́дні дывізіён** Нацыянальнай хакейнай лігі быў заснаваны ў 1998 як частка Ўсходняй канфэрэнцыі. Праіснаваў да 2013 году, калі структура дывізіёнаў была зьмененая.

## Склад дывізіёну
### 1998—1999
* Вашынгтон Кэпіталз
* Караліна Харыкэйнз
* Тампа Бэй Лайтнінг
* Флорыда Пантэрз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1997—1998 гадоў|сэзону 1997—1998 гадоў]]
* Караліна Харыкэйнз прайшла з Паўночна-ўсходняга дывізіёну
* Флорыда Пантэрз, Тампа Бэй Лайтнінг і Вашынгтон Кэпіталз прыйшлі з Атлянтычнага дывізіёну

### 1999—2011
* Атланта Трэшэрз
* Вашынгтон Кэпіталз
* Караліна Харыкэйнз
* Тампа Бэй Лайтнінг
* Флорыда Пантэрз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1998—1999 гадоў|сэзону 1998—1999 гадоў]]
* Была дададзеная каманда Атланта Трэшэрз

### 2011—2013
* Вашынгтон Кэпіталз
* Вініпэг Джэтс
* Караліна Харыкэйнз
* Тампа Бэй Лайтнінг
* Флорыда Пантэрз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 2010—2011 гадоў|сэзону 2010—2011 гадоў]]
* Атланта Трэшэрз пераехала ў Вініпэг і зьмяніла назву на Вініпэг Джэтс

## Расфармаваньне пасьля [[НХЛ у сэзоне 2012—2013 гадоў|сэзону 2012—2013 гадоў]]
* Вініпэг Джэтс пераведзены ў Цэнтральны дывізіён Заходняй канфэрэнцыі
* Тампа Бэй Лайтнінг і Флорыда Пантэрз пераведзеныя ў Атлянтычны дывізіён
* Вашынгтон Кэпіталз і Караліна Харыкэйнз пераведзеныя ў наваствораны Сталічны дывізіён

## Чэмпіёны дывізіёну
* 1999 — Караліна Харыкэйнз
* 2000 — Вашынгтон Кэпіталз
* 2001 — Вашынгтон Кэпіталз
* 2002 — Караліна Харыкэйнз
* 2003 — Тампа Бэй Лайтнінг
* 2004 — Тампа Бэй Лайтнінг
* 2005 — Лакаўт
* 2006 — Караліна Харыкэйнз
* 2007 — Атланта Трэшэрз
* 2008 — Вашынгтон Кэпіталз
* 2009 — Вашынгтон Кэпіталз
* 2010 — Вашынгтон Кэпіталз
* 2011 — Вашынгтон Кэпіталз
* 2012 — Флорыда Пантэрз
* 2013 — Вашынгтон Кэпіталз

## Уладальнікі [[Кубак Стэнлі|Кубка Стэнлі]]
* 2004 — Тампа Бэй Лайтнінг
* 2006 — Караліна Харыкэйнз

## Цікава ведаць
* Паўднёва-ўсходні дывізіён НХЛ меў падабенства да Паўднёвага дывізіёну НФЛ. 3 гарады (Паўночная Караліна, Атланта і Тампа) у адным дывізіёне, прычым іх талісман (пантэра) выкарыстоўваецца Каралінай і Флорыдай у НФЛ і НХЛ адпаведна.

## Глядзіце таксама
* Нацыянальная хакейная ліга
* Усходняя канфэрэнцыя
* Паўночна-ўсходні дывізіён
* Атлянтычны дывізіён

Катэгорыя:Нацыянальная хакейная ліга
Ёван Стэрыя Попавіч

**Ёван Стэрыя Попавіч** (; , Вршац — , Вршац) — сэрбскі паэт, празаік, драматург і перакладчык. Лічыцца заснавальнікам сэрбскай драмы. Першы і адзін з найвыбітнейшых сэрбскіх камэдыёграфаў.

Сын грэка і сэрбкі. Пасьля заканчэньня юрыдычнага факультэту працаваў адвакатам, настаўнікам у ліцэі ў горадзе Крагуевац, быў загадчыкам аддзяленьня міністэрства асьветы ў Бялградзе і арганізатарам сэрбскага тэатральнага і навуковага жыцьця, складаў падручнікі.

## Літаратурная дзейнасьць
Літаратурную дзейнасьць пачаў з слабых вершаў, прысьвечаных грэцкім героям. Да паэзіі зноў вярнуўся пры канцы жыцьця. Ад паэтычнай творчасьці перайшоў да гістарычных раманаў і драматургіі, але найбольшага посьпеху дасягнуў як камэдыёграф. У маладосьці падпаў пад уплыў заснавальніка сэрбскага раману Мілавана Відакавіча і напісаў раманы «*Boj na Kosovu*» i «*Zoraida*». Гэтаксама, як і Відакавіч, намагаўся перанесьці сюжэты з замежнай літаратуры на сэрбскае гістарычнае тло. У адным са сваіх пазьнейшых сатырычных твораў («*Roman bez romana*») кпіў зь літаратурных опусаў такога кшталту, крытыкуючы творчасьць Відакавіча і ягоных эпігонаў.

Але перш за ўсё Стэрыя — драматург. Аўтары, якія пісалі драматургічныя творы да яго, ня мелі літаратурнага посьпеху. Стэрыя — першы пісьменьнік, які сур’ёзна займаецца гэтым родам літаратуры, прысьвячае сябе тэатру. Піша гістарычныя драмы і камэдыі з сучаснага жыцьця, якія мелі значна большую папулярнасьць. У сваіх камэдыях высьмейвае мяшчанства, эгаізм, пыхлівасьць і іншыя заганы. Упершыню ўвёў у сэрбскую літаратуру вобраз простага малога чалавека. Меў выдатнае пачуцьцё кампазыцыі.

У некаторых гістарычных творах сама гісторыя зьяўляецца адно тлом, на якім адбываецца дзеяньне.

Тэатар Ё. С. Попавіч успрымаў як сродак маральнага выхаваньня і асьветы. Пры канцы жыцьця выдаў зборнік вершаў.

Перакладаў з грэцкай і францускай моваў.

## Творы

### Драматургія
* «Лажа и паралажа»
* «Тврдица»
* «Покондирена тиква»
* «Женидба и удадба»
* «Превара за превару»
* «Волшебни магарац»
* «Смрт Стефана Дечанског»
* «Невидимост или Светислав и Милена»
* «Наход Симеон или несретно супружество»
* «Аjдуци»
* «Скендербег»

### Проза
* «Боj на Косову»

## Крыніцы

Катэгорыя:Сэрбскія літаратары
Паганкавыя

**Паганкавыя** () — сямейства птушак з атраду паганкападобных (*Podicipediformes*). У сямейства паганкавых уваходзяць 6 родаў і 21 від.

## Віды
* Коўра вялікая (чомга) (*Podiceps cristatus*)
* Коўра малая (*Podiceps ruficollis*)
* Коўра чарнашыйная (*Podiceps nigricollis*)
* Коўра чырванашыйная (*Podiceps auritus*)
* Коўра шэрашчокая (*Podiceps grisegena*)

## Вонкавыя спасылкі

* Сямейства паганкавыя
* Сьпіс птушак Беларусі на беларускай і расейскай мовах
Фэлікс Аксёнцаў

**Фэлікс Аксёнцаў** (нар. , Менск, БССР) — паэт, былы ўдзельнік гурта «ULIS», аўтар словаў да песень трох першых альбомаў «Улісу»: «Чужаніца» (1989), «Краіна доўгай белай хмары» (1991), «Танцы на даху» (1993).

Таксама выдаў кнігі вершаў на расейскай мове:  «» («Пасьля ўсяго») (Менск, 1991), «» («Пустая мапа») (Менск, 1996), «па-расейску: Перекати-Море» (сумесна з мастаком Алекс Крыгель, Менск, Логвінаў, 2017), білінгвальны зборнік «па-расейску: Междуречье»  (ЗША, 2021), зборнік тэкстаў беларускіх песень «Марнатраўны Сын» (Прага, Вясна, 2023) і білінгвальны зборнік «2/3» (Бэрлін, hochroth Minsk, 2025).

У 1996 годзе зьехаў у Ванкувэр (Канада), дзе жыў дзесяць гадоў у самаізаляцыі. Афіцыйна прыняў дзэн-будызм. Працаваў праграмістам, аналітыкам, праектным мэнэджэрам. У 2006 годзе атрымаў міжнародную кваліфікацыю мэнэджэра праектаў. З сакавіка 2008 году працаваў ва Ўнівэрсытэце Брытанскай Калюмбіі.

Мае інтэрнэт-дзёньнік новых вершаў.

## Літаратура
* 
## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрнэт-дзёньнік
* Старонка зь вершамі на Стихи.ру
* Старонка зь вершамі на ОБЩЕЛИТ.РУ

Катэгорыя:Беларускія паэты-песеньнікі
Катэгорыя:ULIS
Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Нарадзіліся 25 студзеня
Бранка Радзічавіч

**Бранка Радзічавіч** (па-сэрбску *Бранко Радичевић*) (28 сакавіка 1824, Славонскі Брод - 1 ліпеня 1853, Вена) — сэрбскі паэт эпохі рамантызму.

У 1830 годзе ягона сям'я перасяляецца ў Зэмун. Наведваю гімназію ў Срэмскіх Карлаўцах, заканчвае сярэднюю адукацыю ў Тэмішвары. Вывучае мэдыцыну і права ў Вене, дзе знаёміцца з Вукам Караджычам і робіцца гарлівым прыхільнікам ягоных ідэяў. 

Паэзія Б.Радзічавіча, якая зыходзіла з народнай творчасьці, адкрыла эпоху сэрбскага рамантызму і сапраўднага нацыянальнага адраджэньня. Пісаў народнай мовай і рэфармаваным правапісам у часе, калі Караджыч і ягоныя аднадумцы зь цяжкасьцю прасоўвалі рэформу. Вершы Радзічавіча, якія не адпавядалі традыцыям псэўдаклясыцыстычнай паэзіі і не былі напісаныя "славянасэрбскай" мовай, сутыкнуліся зь непрыманьнем кансэрватараў і нават былі забароненыя ў Сэрбіі. Толькі пасьля сьмерці аўтара паэзія дачакалася прызнаньня. Ягоная творчасьць сталася блізкай перадусім маладому рамантычнаму пакаленьню 60-х гадоў, таму што прыносіла ў літаратуру матывы простых пачуцьцяў, маладосьці, патрыятызму. 
Выйшлі два зборнікі з назвай "Песме" ("Вершы") пры жыцьці і адзін пасьмяротна. 

Памёр ад сухотаў.

Радзічавіч, Бранка
Дывізіён Патрыка (НХЛ)

**Дывізіён Патрыка** Нацыянальнай хакейнай лігі быў заснаваны ў 1974 як частка Заходняй канфэрэнцыі і быў названы ў гонар Лестэра Патрыка. Дывізіён перайшоў у Канфэрэнцыю Прынца Валійскага з Канфэрэнцыі Клярэнса Кэмпбэла ў 1981. Дывізіён існаваў на працягу 19 сэзонаў да 1993 году.

## Склад дывізіёну
### 1974—1979
* Атланта Флэймз
* Нью-Ёрк Айлэндэрз
* Нью-Ёрк Рэйнджэрз
* Філядэльфія Флаерз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1973—1974 гадоў|сэзону 1973—1974 гадоў]]
* Нью-Ёрк Айлэндэрз і Нью-Ёрк Рэйнджэрз прыйшлі з Усходняга дывізіёну
* Атланта Флэймз і Філядэльфія Флаерз прыйшлі з Заходняга дывізіёну

### 1979—1980
* Атланта Флэймз
* Вашынгтон Кэпіталз
* Нью-Ёрк Айлэндэрз
* Нью-Ёрк Рэйнджэрз
* Філядэльфія Флаерз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1978—1979 гадоў|сэзону 1978—1979 гадоў]]
* Вашынгтон Кэпіталз прыйшлі з Дывізіёну Норыса

### 1980—1981
* Вашынгтон Кэпіталз
* Калгары Флэймз
* Нью-Ёрк Айлэндэрз
* Нью-Ёрк Рэйнджэрз
* Філядэльфія Флаерз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1979—1980 гадоў|сэзону 1979—1980 гадоў]]
* Атланта Флэймз пераехала ў Калгары, Альбэрта і зьмяніла назву на Калгары Флэймз

### 1981—1982
* Вашынгтон Кэпіталз
* Нью-Ёрк Айлэндэрз
* Нью-Ёрк Рэйнджэрз
* Пітсбург Пінгвінз
* Філядэльфія Флаерз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1980—1981 гадоў|сэзону 1980—1981 гадоў]]
* Дывізіён Патрыка перайшоў з Канфэрэнцыі Клярэнса Кэмпбэла ў Канфэрэнцыю Прынца Валійскага
* Калгары Флэймз перайшла ў Дывізіён Смайта
* Пітсбург Пінгвінз прыйшла з Дывізіёну Норыса

### 1982—1993
* Вашынгтон Кэпіталз
* Нью-Джэрзі Дэвілз
* Нью-Ёрк Айлэндэрз
* Нью-Ёрк Рэйнджэрз
* Пітсбург Пінгвінз
* Філядэльфія Флаерз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1981—1982 гадоў|сэзону 1981—1982 гадоў]]
* Каларада Рокіс пераехала ва Ўсходні Рузэрфорд, Нью-Джэрзі і сталі звацца Нью-Джэрзі Дэвілз
* Нью-Джэрзі Дэвілз перайшла з Дывізіёну Смайта

### Пасьля [[НХЛ у сэзоне 1992—1993 гадоў|сэзону 1992—1993 гадоў]]
Ліга была рэфармаваная і стала складацца зь дзьвюх канфэрэнцыяў па два дывізіёны ў кожнай:
* Усходняя канфэрэнцыя
** Атлянтычны дывізіён
** Паўночна-ўсходні дывізіён
* Заходняя канфэрэнцыя
** Цэнтральны дывізіён
** Ціхаакіянскі дывізіён

## Чэмпіёны дывізіёну
* 1975 — Філядэльфія Флаерз
* 1976 — Філядэльфія Флаерз
* 1977 — Філядэльфія Флаерз
* 1978 — Нью-Ёрк Айлэндэрз
* 1979 — Нью-Ёрк Айлэндэрз
* 1980 — Філядэльфія Флаерз
* 1981 — Нью-Ёрк Айлэндэрз
* 1982 — Нью-Ёрк Айлэндэрз
* 1983 — Філядэльфія Флаерз
* 1984 — Нью-Ёрк Айлэндэрз
* 1985 — Філядэльфія Флаерз
* 1986 — Філядэльфія Флаерз
* 1987 — Філядэльфія Флаерз
* 1988 — Нью-Ёрк Айлэндэрз
* 1989 — Вашынгтон Кэпіталз
* 1990 — Нью-Ёрк Рэйнджэрз
* 1991 — Пітсбург Пінгвінз
* 1992 — Нью-Ёрк Рэйнджэрз
* 1993 — Пітсбург Пінгвінз

## Уладальнікі [[Кубак Стэнлі|Кубка Стэнлі]]
# 1975 — Філядэльфія Флаерз
# 1980 — Нью-Ёрк Айлэндэрз
# 1981 — Нью-Ёрк Айлэндэрз
# 1982 — Нью-Ёрк Айлэндэрз
# 1983 — Нью-Ёрк Айлэндэрз
# 1991 — Пітсбург Пінгвінз
# 1992 — Пітсбург Пінгвінз

## Глядзіце таксама
* Заходняя канфэрэнцыя
* Усходняя канфэрэнцыя
* Дывізіён Адамса
* Дывізіён Норыса
* Дывізіён Смайта

Катэгорыя:Нацыянальная хакейная ліга
Цэнтральны дывізіён (НХЛ)

**Цэнтральны дывізіён** Нацыянальнай хакейнай лігі быў заснаваны ў 1993 як частка Заходняй канфэрэнцыі, папярэднікам яго быў Дывізіён Норыса.

## Каманды
* Вініпэг Джэтс
* Далас Старз
* Каларада Эвэланш
* Мінэсота Ўайлд
* Нэшвіл Прэдатарз
* Сэнт-Луіс Блюз
* Чыкага Блэкгокс

## Зьмены ў складзе дывізіёну
### 1993—1996
* Вініпэг Джэтс
* Далас Старз
* Дэтройт Рэд Ўінгс
* Сэнт-Луіс Блюз
* Таронта Мэйпл Ліфс
* Чыкага Блэкгокс

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1992—1993 гадоў|сэзону 1992—1993 гадоў]]
* Мінэсота Норт Старз пераехала ў Далас, Тэхас і атрымала назву Далас Старз
* Чыкага Блэкгокс, Далас Старз, Дэтройт Рэд Ўінгс, Сэнт-Луіс Блюз і Таронта Мэйпл Ліфс прыйшлі з Дывізіёну Норыса
* Вініпэг Джэтс прыйшла з Дывізіёну Смайта

### 1996—1998
* Далас Старз
* Дэтройт Рэд Ўінгс
* Сэнт-Луіс Блюз
* Таронта Мэйпл Ліфс
* Фінікс Каётыз
* Чыкага Блэкгокс

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1995—1996 гадоў|сэзону 1995—1996 гадоў]]
* Вініпэг Джэтс пераехала ў Фінікс, Арызона і стала Фінікс Каётыз

### 1998—2000
* Дэтройт Рэд Ўінгс
* Нэшвіл Прэдатарз
* Сэнт-Луіс Блюз
* Чыкага Блэкгокс

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1997—1998 гадоў|сэзону 1997—1998 гадоў]]
* Далас Старз і Фінікс Каётыз перайшлі ў Ціхаакіянскі дывізіён
* Таронта Мэйпл Ліфс перайшла ў Паўночна-заходні дывізіён
* Была дададзеная каманда Нэшвіл Прэдатарз

### 2000—2013
* Дэтройт Рэд Ўінгс
* Каламбус Блю Джэкетс
* Нэшвіл Прэдатарз
* Сэнт-Луіс Блюз
* Чыкага Блэкгокс

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1999—2000 гадоў|сэзону 1999—2000 гадоў]]
* Была дададзеная каманда Каламбус Блю Джэкетс

### З 2013 году
* Вініпэг Джэтс
* Далас Старз
* Каларада Эвэланш
* Мінэсота Ўайлд
* Нэшвіл Прэдатарз
* Сэнт-Луіс Блюз
* Чыкага Блэкгокс

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 2012—2013 гадоў|сэзону 2012—2013 гадоў]]
* Дэтройт Рэд Ўінгс перайшлі ў Атлянтычны дывізіён
* Каламбус Блю Джэкетс перайшлі ў Сталічны дывізіён
* Каларада Эвэланш і Мінэсота Ўайлд прыйшлі з Паўночна-заходняга дывізіёну
* Далас Старз прыйшлі зь Ціхаакіянскага дывізіёну
* Вініпэг Джэтс прыйшлі з Паўднёва-ўсходняга дывізіёну

## Чэмпіёны дывізіёну
* 1994 — Дэтройт Рэд Ўінгс
* 1995 — Дэтройт Рэд Ўінгс
* 1996 — Дэтройт Рэд Ўінгс
* 1997 — Далас Старз
* 1998 — Далас Старз
* 1999 — Дэтройт Рэд Ўінгс
* 2000 — Сэнт-Луіс Блюз
* 2001 — Дэтройт Рэд Ўінгс
* 2002 — Дэтройт Рэд Ўінгс
* 2003 — Дэтройт Рэд Ўінгс
* 2004 — Дэтройт Рэд Ўінгс
* 2005 — Лакаўт
* 2006 — Дэтройт Рэд Ўінгс
* 2007 — Дэтройт Рэд Ўінгс
* 2008 — Дэтройт Рэд Ўінгс
* 2009 — Дэтройт Рэд Ўінгс
* 2010 — Чыкага Блэкгокс
* 2011 — Дэтройт Рэд Ўінгс
* 2012 — Сэнт-Луіс Блюз
* 2013 — Чыкага Блэкгокс
* 2014 — Каларада Эвэланш

## Уладальнікі [[Кубак Стэнлі|Кубка Стэнлі]]
# 1997 — Дэтройт Рэд Ўінгс
# 1998 — Дэтройт Рэд Ўінгс
# 2002 — Дэтройт Рэд Ўінгс
# 2008 — Дэтройт Рэд Ўінгс
# 2010 — Чыкага Блэкгокс
# 2013 — Чыкага Блэкгокс

## Глядзіце таксама
* Нацыянальная хакейная ліга
* Заходняя канфэрэнцыя
* Ціхаакіянскі дывізіён
* Дывізіён Норыса

Катэгорыя:Нацыянальная хакейная ліга
Джура Якшыч

**Джура Якшыч** () (27 ліпеня , Српска Црня — , Бялград) — сэрбскі мастак, паэт, празаік, драматург, багем і патрыёт. Найвялікшы лірык сэрбскага рамантызму і адзін з найвыбітнейшых сэрбскіх мастакоў 19 стагодзьдзя.

Бунтарны, жарсны і чульлівы аўтар патрыятычных, свабадалюбных вершаў, але таксама лірычныя вершы і паэзію глыбокага болю.

Паэтычнымі ўзорамі для Якшыча былі Шандар Пэтэфі, Байран, а жывапісным узорам — Рэмбрант.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сэрбскія літаратары
Катэгорыя:Сэрбскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Памерлі ў Бялградзе
Катэгорыя:Літаратары рамантызму
.me

**.me** — нацыянальны дамэн верхняга ўзроўню для Чарнагорыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Зьвесткі whois для дамэну .me на сайце IANA

me
.tel

**.tel** — агульны дамэн верхняга ўзроўню, які прапануецца выкарыстоўваць для захоўваньня і кіраваньня пэрсанальнымі і карпаратыўнымі кантактамі.

Па задуме спонсараў дамэну, ён будзе зьяўляцца зонай захоўваньня кантактнай інфармацыі, кіраваць якой змогуць самі карыстальнікі. Уладальнікі дамэнаў будуць самастойна вызначаць, якую кантактную інфармацыю яны будуць разьмяшчаць у сваім дамэне, гэта могуць быць тэлефонныя нумары, адрасы вэб-бачынааў і электроннай пошты, а таксама нумары службаў імгненнага абмену паведамленьнямі, такіх як ICQ або Windows Messenger.

## Гісторыя
Гэта ўжо ня першая спроба запуску дамэну .tel. Папярэдняя заяўка, якая паступіла яшчэ ў кастрычніку 2000 году ад папулярызатара VoIP Джэфа Палвэра была адхіленая. Ідэя Палвэра складалася ў простым перакладзе і без таго ўнікальных нумароў тэлефонаў у інтэрнэт-адрасы. Аднак гэта выклікала бы канфлікт з наяўнай схемай кампаніі ENUM, якая прапаноўвала аб’яднаць тэлефонныя нумары і DNS.

## Вонкавыя спасылкі
* бачына кампаніі Telnic

tel