Жодзін

**Жо́дзін**, **Жодынь** (афіцыйная назва — *Жо́дзіна*) — места ў Беларусі, на рацэ Плісе. Уваходзіць у склад Менскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 64 559 чалавек. Знаходзіцца за 50 км на ўсход ад Менску, на аўтамабільнай дарозе Менск — Ворша; чыгуначная станцыя на лініі Менск — Ворша.

Жодзін — даўняе мястэчка гістарычнай Меншчыны.

## Назва
На думку географа Вадзіма Жучкевіча, тапонім Жодзін мае балцкае паходжаньне ад асновы zodis — 'слова'. У гістарычных крыніцах таксама сустракаюцца назвы *Жодынь*, *Жодзіна Слабада*, *Багуслаў Поле*.

Традыцыйная гістарычная назва паселішча — *Жодзін*. Цяперашняя афіцыйная форма *Жодзіна* () пачала шырока ўжывацца ў выніку перайначваньня тапоніму на расейскі манер.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае

У 1643 годзе князь Багуслаў Радзівіл заснаваў мястэчка, якое першапачаткова мела назву *Багуслаў Поле*. У гэты час тут было 400 пляцаў. На 1675 год у Багуславе існавалі вуліцы Менская, Жодзінская, Барысаўская, Смалявіцкая і Мезавая. Пад 1688 годам упамінаецца вёска *Жодзіна Слабада* на рацэ Паджодзінцы, у Менскім ваяводзтве, якая знаходзілася ў валоданьні Радзівілаў.

На 1781 год у Жодзіне быў 41 двор і тры вуліцы (Барысаўская, Менская і Жодзінская).

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Жодзін апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Барысаўскім павеце Менскай губэрні. Статус паселішча панізілі да вёскі.

У 1871 годзе з завяршэньнем будаваньня Маскоўска-Берасьцейскай чыгункі ў Жодзіне пачала працаваць чыгуначная станцыя. На 1895 год у вёсцы было 32 двары, на 1897 год — 97 гаспадарак, дзеяла царква, працавалі расейская народная вучэльня, вадзяны млын, кузьня, карчма і крама.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Жодзін занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Жодзін абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, у Менскі павет («падраён») Менскага раёну. У жніўні 1919 — ліпені 1920 году Жодзін займалі польскія войскі. У 1924 годзе ён стаў цэнтрам сельсавету Смалявіцкага раёну. На 1926 год у вёсцы было 193 двары, дзеяла царква, працавалі 2 пачатковыя школы, клюб-чытальня, 2 кузьні, 2 сталярні, млын, 2 крамы. У 1931 годзе пачала працаваць 7-гадовая школа.

У Другую сусьветную вайну з 29 чэрвеня 1941 да 2 ліпеня 1944 году Жодзін знаходзіўся пад акупацыяй Трэцяга Райху. 21 студзеня 1958 году адбылося аб’яднаньне селішчаў Смалявіцкай ДРЭС, завода дарожных і мэліярацыйных машынаў і суседніх вёсак Зарэчча і Крушынкі ў гарадзкі пасёлак Жодзін. У 1958 годзе ў мястэчку заснавалі Беларускі аўтамабільны завод (БелАЗ).

7 сакавіка 1963 году Жодзін атрымаў статус места (гораду абласнога падпарадкаваньня). 22 верасьня 1998 году афіцыйна зацьвердзілі мескі герб «*у чырвоным полі „вараскай“ [[Тарча (геральдыка)|тарчы]] срэбная жаночая постаць трымае шчыт з гербам [[Трубы (герб)|„Трубы“]]*».

16 жніўня 2020 году ў Жодзіне прайшоў Марш за свабоду


Žodzin. Жодзін (1901-17).jpg|Чыгуначная станцыя
Žodzin, Michajłaŭskaja. Жодзін, Міхайлаўская (1900).jpg|Царква, каля 1900 г.
Žodzin, Michajłaŭskaja. Жодзін, Міхайлаўская (03.1917).jpg|Каля царквы, сакавік 1917 г.
Žodzin, Michajłaŭskaja. Жодзін, Міхайлаўская (1942).jpg|Царква, 1942 г.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XVIII стагодзьдзе**: 1781 год — 230 чал.; 1796 год — 374 чал.
* **XIX стагодзьдзе**: 1897 год — 697 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1909 год — 818 чалавек; 1926 год — 994 чал.; 1970 год — 22,1 тыс. чал.; 1991 год — 56 тыс. чал.; 1994 год — 60 тыс. чал.; 1997 год — 59,9 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2005 год — 61,2 тыс. чал.; 2006 год — 61,2 тыс. чал.; 2009 год — 61 724 чал. (перапіс); 2016 год — 63 888 чал.; 2017 год — 64 303 чал.; 2018 год — 64 559 чал.

### Нацыянальны склад

### Рэлігія
У 1990-я гады ў Жодзіне збудавалі цэрквы Багародзіцы Збавіцельніцы, Сьвятога Міхала Арханёла і Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла, а таксама касьцёл Маці Божай Фацімскай. 13 траўня 2017 году арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч у час Сьвятой Імшы абвясьціў пра ўстанаўленьне касьцёла Маці Божай Фацімскай у Жодзіне дыяцэзіяльным санктуарыюмам.

### Адукацыя
У месьце працуюць політэхнічны тэхнікум, прафэсійны ліцэй, 2 гімназіі, 9 школаў, 20 дашкольных установаў.

### Мэдыцына
Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляе меская паліклініка.

### Культура
Дзеюць 7 бібліятэк, 2 палацы культуры, 2 кінатэатры.

### Мас-мэдыя
Выдаецца мясцовая газэта «».

## Забудова

### Вуліцы і пляцы

## Эканоміка

Прадпрыемствы электраэнэргетыкі, машынабудаваньня і мэталаапрацоўкі, харчовы, лёгкай, дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасьці.
* Беларускі аўтамабільны завод. Выпускае магутныя кар’ерныя самазвалы БелАЗы магутнасьцю 30 да 320 тон, вядомыя па ўсім сьвеце. На заводзе працуюць прыкладна 11 тысячаў жыхароў гораду — прыблізна кожны шосты.
* Трыкатажная фабрыка «Сьвітанак»
* Кавальскі завод цяжкіх штамповак

## Турыстычная інфармацыя

### Інфраструктура
Дзее Жодзінскі дом-музэй А. Купрыянавай, у якім экспануюцца асабістыя рэчы сям’і Купрыянавых, прадметы побыту даваеннага і ваеннага часу. Спыніцца можна ў гатэлях «Дружба» і «Раніца».

Помнікі: маці-патрыётцы, Купрыянавым

### Славутасьці
* Капліца (1864)

### Страчаная спадчына
* Царква Сьвятога Міхала Арханёла (1864)

## Галерэя

Жодзіна. Капліца Святога Міхаіла Арханёла.jpg|Капліца
Жодзіна, Касцёл Маці Божай Фацімскай.jpg|Касьцёл
Жодзіна, Прыпыначны пункт "Жодзіна-Паўднёвае".jpg|Жодзін Паўднёвы
Жодзіна. Жодзінская ЦЭЦ. Жодзінскае вадасховішча.jpg|Жодзінская ЦЭЦ 


## Асобы
* Алесь Аркуш (нар. 1960) — беларускі паэт, эсэіст, выдавец
* Мікалай Астапковіч (нар. 1954) — вясьляр на байдарках і каноэ
* Ігар Ляшчэня (нар. 1967) — беларускі дыплямат
* Марына Новік (нар. 1984) — лёгкаатлетка
* Уладзімер Сіўчыкаў (нар. 1958) — пісьменьнік, мастак, выдавец

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Фатаздымкі Жодзіна