Ніжні замак (Вільня)

**Ніжні** або **Дольны замак**, таксама **Віленскі палац вялікіх князёў** — помнік гісторыі і архітэктуры XIV—XVII стагодзьдзяў у Вільні, рэзыдэнцыя гаспадароў Вялікага Княства Літоўскага ў другой чвэрці XVI — сярэдзіне XVII ст. Знаходзіцца ў Старым Месьце каля Катэдры, на Катэдральным пляцы. Твор архітэктуры позьняй готыкі, рэнэсансу і раньняга барока. Аб’ект Рэгістру культурных каштоўнасьцяў Летувы.

Уваходзіць у комплекс віленскіх замкаў. Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай улады Расейскай імпэрыі загадалі зьнішчыць палац гаспадароў Вялікага Княства Літоўскага, у 2009 годзе скончылася яго адбудова. Тут разьмясьціўся Нацыянальны музэй Палац вялікіх князёў літоўскіх.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Мураваны Дольны замак у Вільні збудавалі за часамі вялікага князя Аляксандра ў позьнегатычным стылі. Аднак няма гістарычна дакладных зьвестак пра тое, што ў XIV—XV стагодзьдзях тут была рэзыдэнцыя вялікіх князёў. Тым часам у другой палове XIV — пачатку XV ст. 3-павярховы княскі палац збудавалі ў Верхнім замку, раней жа рэзыдэнцыйныя функцыі, магчыма, выконваў мураваны будынак, збудаваны на мяжы XIII і XIV стагодзьдзяў каля заходняй падэшвы Замкавай гары.

Вялікі князь Жыгімонт Стары загадаў рэканструяваць Дольны замак у рэзыдэнцыю вялікіх князёў у рэнэсансным стылі, будаўнічыя працы даручылі архітэктарам Барталамеа Берэці, Бэрнарзіна Дзанобі дэ Дж'яноцісу і Бэнэдыкту з Сандаміру. Усходні і паўднёвы флігелі палаца скончылі ўжо ў 1520—1530-я гады. У час пажару 1530 году, які зьнішчыў значную частку места, палац ацалеў.

За часамі Жыгімонта Аўгуста ў 1544 годзе збудавалі новае крыло Дольнага замка, якое сталі называць *Новым палацам*. Будаўнічымі працамі кіраваў Джавані Чыні пры ўдзеле Джамарыі Москі і Філіпа Барталамеа да Ф'есоле. У 1544—1548 гадох Жыгімонт Аўгуст жыў у палацы, ён заснаваў тут вялікую бібліятэку і багатую калекцыю твораў мастацтва. 4 кастрычніка 1562 году тут адбылося вясельле сястры вялікага князя Кацярыны Ягелонкі і швэдзкага прынца герцага фінлядзкага Яна, а таксама рыцарскі турнір у двары палаца з нагоды ўрачыстасьці. Пазьней тут спыняліся і жылі каралі і вялікія князі Стэфан Баторы, Жыгімонт Ваза, Уладзіслаў Ваза.

У 1610 годзе замак згарэў, але неўзабаве яго аднавілі ў стылі маньерызму з выкарыстаньнем шматкаляровага мармуру і пясковіку. У 1624 годзе замак перабудавалі пад кіраўніцтвам Кастантэ Тэнкалы ў стылі раньняга барока. У 1634 годзе тут адбыліся першыя ў Вялікім Княстве Літоўскім опэрныя спэктаклі.

За часамі вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1655—1661 гадоў маскоўскія войскі значна пашкодзілі замак, па чым ён ужо ня мог выконваць функцыі каралеўскай рэзыдэнцыі. Каля 100 гадоў будынак прастаяў без рамонту. У 1766 годзе згодна з пастановай Сойму Рэчы Паспалітай памяшканьні замка здалі ў арэнду і тут пасялілся 25 радзінаў, якія зрабілі рамонт сваім коштам.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Вільня апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у 1799 годзе расейскі губэрнатар Іван Фрызель загадаў прадаць замак купцу з Крамянчуку, які разабраў яго ў 1800—1801 гадох. Атрыманую цэглу выкарысталі пры будаваньні дамоў. Захавалася толькі частка ўсходняга крыла, якую набыў і перабудаваў пад жылы дом жыдоўскі купец Абрам Шлосбэрг.

Па здушэньні вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў на месцы замка збудавалі расейскую цытадэль (яе роў глыбінёй 2,4 мэтра перасёк тэрыторыю замка).

### Найноўшы час

У 1955—1964 гадох тэрыторыю замка дасьледавалі археолягі, але яго сыстэматычнае вывучэньня ў 1987 годзе Інстытутам кансэрвацыі помнікаў, з 1988 году дасьледаваньні працягнуў Інстытут гісторыі Летувы. У 1989 годзе выяўленыя археолягамі рэшкі замка накрылі дахам з шклаплясту і зрабілі даступнымі для наведнікаў.

У 2001 годзе Летувіскі Сойм пастанавіў аднавіць замак у якасьці рэзыдэнцыі прэзыдэнта. Будаўнічыя працы пачаліся ў 2002 годзе, а 17 сакавіка 2004 году, прэм’ер-міністар Альгірдас Бразаўскас і мэр Вільні Артурас Зуокас урачыста заклалі першы камень у яго падмурак. 6 ліпеня 2009 году адбылося сымбалічнае адкрыцьцё замку ў час сьвяткаваньня тысячагодзьдзя першага гістарычнага ўпаміну пра Літву. Кошт рэканструкцыі, які пачаткова ацэньваўся крыху большым за 100 мільёнаў літаў, у выніку перавысіў 176 мільёнаў. Адбудова замка крытыкуецца праз тое, што наяўных гістарычных і іканаграфічных зьвестак бракавала дзеля навукова абгрунтаванага аднаўленьня.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры позьняй готыкі, рэнэсану і раньняга барока, прыклад італьянскага palazzo нерэгулярнага тыпу. На захадзе замак далучаўся да Катэдры, на ўсходзе — пачынаўся сад.

У пэрыяд росквіту меў у пляне форму няправільнага пяцікутніка, велічныя 3-павярховыя ўсходняе і паўднёвае крылы выходзілі аркадным кружганкам ва ўнутраны двор памерамі 50 на 50 мэтраў. Усе будынкі завяршаліся рэнэсансным атыкам. Па аднаўленьні інтэр’ер ўсходняга крыла атрымаў гатычнае афармленьне, паўднёвага крыла — рэнэсанснае, а паўднёва-заходняга — у стылі раньняга барока.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Vilenskija zamki. Віленскія замкі (T. Makoŭski, 1600).jpg|Т. Макоўскі, 1600 г.
Vilnia. Вільня (1684).jpg|1684 г.
Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (M. Knackfus, XVIII).jpg|М. Кнакфус, XVIII ст.
Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (XVIII).jpg|XVIII ст.


Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (F. Smuglevič, 1785).jpg|Ф. Смуглевіч, 1785 г.
Royal Palace of Vilnius in XVIIIc. Lithuania.jpg|Ф. Смуглевіч, 1785 г.
Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (P. Rossi, 1797).jpg|П. Росі, 1797 г.
Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (1800).jpg|да 1801 г.


Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (1802).jpg|1802 г.
Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (M. Januševič, 1830-40).jpg|М. Янушэвіч, 1830—1840 гг.
Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (K. Račynski, 1832).jpg|К. Рачынскі, 1832 г.
Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (J. Aziambłoŭski, 1833-63).jpg|Ю. Азямблоўскі, 


Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (J. Aziambłoŭski, 1833-63) (2).jpg|Ю. Азямблоўскі, 
Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (M. Januševič, 1835).jpg|М. Янушэвіч, 1835 г.
Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (M. Hrabnicki, 1845).jpg|М. Грабніцкі, 1845 г.
Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (A. Lesser, 1850).jpg|А. Лесэр, каля 1850 г.


Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (A. Klukoŭski, 1851).jpg|А. Клюкоўскі, 1851 г.
Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (1796, 1851).jpg|1851 г.
Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (XIX).jpg|XIX ст.
Vilnia, Dolny zamak. Вільня, Дольны замак (A. Römer, 1850-97).jpg|А. Ромэр, 2-я пал. XIX ст.


### Сучасныя здымкі

Panorama from Castle Summit - Vilnius - Lithuania (27228625963).jpg|У панараме Старога Места з Замкавай гары
Palace of the Grand Dukes.jpg|Агульны выгляд
Vilnius Landmarks 95.jpg|Уваходны партал
Grand Courtyard of the Royal Palace of Lithuania panorama.jpg|Унутраны двор


Original foundations of the Palace of Grand Dukes of Lithuania, Vlinius.jpg|Арыгінальныя падмуркі
Schlossberg's house.jpg|Фрагмэнт дома Шлосбэрга
A room in the palace of the Grand Dukes of Lithuania 01.jpg|Экспазыцыя музэю
Vilnius Valdovu rumai Innen Historischer Raum 1.jpg|Адна з заляў


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Мікулевіч С. Увасабленне мараў: у Вільні адкрылі адбудаваны Палац валадароў // Наша Ніва. № 30 (819), 14 жніўня 2013. С. 10—11.
* Pałac wielkich książąt litewskich i jego odbudowa w kontekście doświadczenia europejskiego. — Wilno, 2009. — ISBN 978-609-95074-0-8.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Палацы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Палацы Вільні
Катэгорыя:Замкі Летувы