Радзівіл Осьцікавіч

**Радзівіл Осьцікавіч** (у каталіцтве **Мікалай**; ? — 1477, Вільня) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Маршалак гаспадарскі (1440—1452) і земскі (1433—1434 і 1463—1474), адначасна ваявода троцкі (з 1466) і кашталян віленскі (з 1475). Пачынальнік роду Радзівілаў.

Вотчынныя ўладаньні знаходзіліся каля Кернава, Анікштаў і Ужпалю. Валодаў Нягневічамі на Наваградчыне, Харашэвічамі на Слонімшчыне, Бастынем на Піншчыне, а таксама Біржамі, Кейданамі, Шырвінтамі ды іншымі. У 1442—1477 роках быў старостам ужпальскім і пянянскім.

## Імя

Ратвіл (Ratwilius) і Вілірад або Вілрад (Willirad, Wilrad) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -рад- (-рат-) (імёны ліцьвінаў Раталт, Радавін, Конрад; германскія імёны Ratolt, Radowin, Konrad) паходзіць ад гоцкага *rêþs, германскага rad- 'рада', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'. Такім парадкам, імя Радзівіл азначае «рада волі».

Адпаведнасьць імя Радзівіл германскаму імю Ratwilius сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Адпаведнасьць імя Радзівіл германскім імёнам Ratwilius і Wilrad прызнае летувіскі лінгвіст .

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Rodywyl Ostikowicz* (29 лістапада 1430 року); *Родивил Остикович* (27 верасьня 1432 року); *Radiwil Hostikowicz* (15 кастрычніка 1432 року); *Radiwil marsalci terrae Lythuaniae [sigilla]* (20 студзеня 1433 року); *Radiwil terrae Lithwaniae marschalcus* (27 лютага 1434 року); *Радивилу Остиковичу* (*Радивил Остикович*; 1440—1492 рокі, 9 лістапада 1449 року); *Radyl Osticowicz* (16 красавіка 1444 року); *панъ Родивилъ Остиковичь* (9 верасьня 1445 року, 14 траўня 1446 року, 8 студзеня 1452 року, 21 красавіка 1452 року, 14 красавіка 1455 року, 21 траўня 1463 року, 21 жніўня 1466 року, 25 траўня 1475 року); *Radiwil Ostikowycz* (23 красавіка 1452 року); *Rodiwyl Hostikowicz* (21 лютага 1457 року); *Родивилъ* (10 сакавіка 1463 року); *Radivil Osczykowicz palatino Trocensi* (30 верасьня 1469 року); *Nos Radiwil Oscikowitcz, pallatinus Trocensis, generalis marschalkus terre Lytphanie* (3 ліпеня 1473 року).

## Біяграфія

Зь літоўскага баярскага роду, сын Осьціка гербу «Трубы», кашталяна віленскага, і Ганны (зь нявысьветленага роду). Меў братоў Станіслава (Станьку), Мікалая (Міцьку) і Барталамея (Бартку).

Упершыню ўпамінаецца ў 1411 року ў дакумэнце Торунскай умовы. У 1420—1429 роках упамінаецца як маршалак гаспадарскі вялікага князя Вітаўта. 15 кастрычніка 1432 року засьведчыў акт Гарадзельскай уніі. У 1433—1434 роках быў маршалкам земскім (вялікім).

У 1440 року па сьмерці вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча падтрымаў абраньне Казімера, таго ж року атрымаў урады маршалка гаспадарскага і дзяржаўцы анікштынскага.

У 1443 року накіраваўся з войскам у Крым, дзе пасадзіў на сталец Хаджы-Гірэя. Браў удзел у выправе на Маскву ў 1445 року, каб дапамагчы Васілю III аднавіць сваю ўладу. У 1446, 1447 і 1448 роках езьдзіў з пасольствамі да вялікага магістра. У 1448 року быў сярод складальнікаў мірнай умовы паміж Вялікім Княствам Літоўскім, Каралеўствам Польскім і Тэўтонскім ордэнам у Растэнбургу. У 1449 року з дапамогай Васіля III пасьпяхова дзеяў супраць мяцежнага князя Міхала Жыгімонтавіча, адваяваў Старадуб, Ноўгарад-Северскі, Радагашч, Поціўль, Бранск.

У першай палове 1450-х рокаў ачоліў магнацкую апазыцыю супраць вялікага князя Казімера і быў ёй прапанаваны як кандыдат на вялікакняскі сталец. У 1452 року шукаў падтрымкі ў хана Залатой Арды Сэід-Ахмэда, але таго разьбіў Хаджы-Гірэй. У 1455 року вярнуўся ў Літву, дзе яго пазбавілі ўсіх урадаў. Пазьней пакінуў апазыцыю, у 1463 року зноў стаў маршалкам земскім, а з 1466 року — ваяводам троцкім.

У 1473 року браў удзел у вызначэньні граніцы зь Інфлянтамі. У 1475 року атрымаў урад кашталяна віленскага. Разам зь Міхалам Кезгайлам кіраваў дзяржавай ў час ад’ездаў вялікага князя, у 1470-я рокі ачольваў дэлегацыю ў разьвязваньні памежных спрэчак з Псковам і Інфлянцкім ордэнам. 13 жніўня 1477 року ўпамінаецца як нябожчык.

Яго жонкай, магчыма, была дачка Судзімонта. У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Мікалай (каля 1440—1509), намесьнік смаленскі (1482—1486) і наваградзкі (1488—1490), кашталян троцкі (1488—1491), ваявода віленскі і канцлер вялікі літоўскі (з 1492)
* Ганна, якая выйшла замуж за Пецьку Ягайлавіча, а пазьней стала манашкай.

16 і 26 судзеня 1451 року склаў дзьве суплікі да Папы, дзе адзначыў сваё каталіцкае хроснае імя — Мікалай. Фундаваў парафіяльны касьцёл ва Упніках.

## Мова і культура

У 1473 року разам з старостамі жамойцкім Янам Кезгайлавічам (*Johannes Kenszgailowitcz*), браслаўскім Багданам Саковічам і лідзкім Янам Кучуком уклаў на граніцы зь Інфлянцкім ордэнам акт аб размежаваньні «*нашых літоўскіх*» (*nostram Lythphanorum*) зямель зь Інфлянтамі; у акце ўпаміналіся межы, называныя «*граніцы*» (*granicies*), і пагорак, які «*па-народнаму*» называўся «*[[капец]]*» (*colliculum alias kopecz*), а таксама сьцьвярджаліся «*народнае вымаўленьне*» (*vulgo apellatarum*) літоўскіх адыменных назваў мясцовасьцяў Войшвілы (*Woyszwily*) і Шадзіборы (*Szedibory*). Гэта адпавядае многім іншым тагачасным лацінскім граматам літоўскіх князёў і баяраў, дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаваліся менавіта беларускія словы.

Да акту Гарадзенскай умовы (1434 год) прывесіў пячаць з лацінамоўным гатычным надпісам:
**∗ s ∗ radivvil + asticav lt*⁑*ewski ⁑ mardchalz**

## Галерэя

Radzivił Ościkavič. Радзівіл Осьцікавіч (1733-37).jpg|Зь Нясьвіскай партрэтнай галерэі, 1733—1737 рр.
Radzivił Ościkavič. Радзівіл Осьцікавіч (H. Lajbovič, 1758, 1875).jpg|З альбома «Выявы роду Радзівілаў». , 1758 р.
Radzivił Ościkavič. Радзівіл Осьцікавіч (XIX).jpg|Невядомы мастак, XIX ст.
Radzivił Ościkavič. Радзівіл Осьцікавіч (M. Starkman, 1857).jpg|М. Старкман, 1857 р.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Радзівілы
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Памерлі ў 1477 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні