Крымская АЭС

**Крымская атамная электрастанцыя** — недабудаваная атамная электрастанцыя, разьмешчаная паблізу гораду Шчолкіна ў Крыму на беразе салёнага Актаскага вадасховішча (возера-ахаладжальнік). Праект станцыі аднатыпны зь дзеючай Балакоўскай АЭС, недаведзенай да праектнай магутнасьці Хмяльніцкай АЭС, Растоўскай АЭС і АЭС Тэмелін. Крымская АЭС у высокай ступені гатоўнасьці была закінутая пасьля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС (гатоўнасьць першага энэргаблёку — 80 %, другога — 18 %).

## Гісторыя будаўніцтва
Першыя праектныя працы былі праведзеныя ў 1968 годзе. Будаўніцтва пачата ў 1975 годзе. Станцыя павінна была забясьпечыць электраэнэргіяй усю Крымскую паўвыспу, а таксама стварыць задатак для далейшага разьвіцьця прамысловасьці рэгіёну — мэталюргічнай, машынабудаўнічай, хімічнай. Праектная магутнасьць 2000 МВт (2 энэргаблёкі) з магчымасьцю далейшага павелічэньня да 4000 МВт: тыпавы праект прадугледжвае разьмяшчэньне на пляцоўцы станцыі 4 энэргаблёкаў з рэактарамі ВВЭР-1000/320.

У лістападзе 1980 году будаўніцтва абвешчана рэспубліканскім ударным камсамольскім, а 26 студзеня 1984 году — усесаюзным ударным. Пасьля будаўніцтва гораду-спадарожніка Шчолкіна, насыпу вадасховішча і дапаможных гаспадарак, з 1982 году пачалося ўзьвядзеньне непасрэдна самой станцыі. Ад керчанскай галіны чыгункі была пракладзена часовая лінія, і ў разгар будаўніцтва па ёй прыходзіла па два эшалёны будаўнічых матэрыялаў у суткі. У цэлым будаўніцтва йшло без істотных адхіленьняў ад графіку з заплянаваным пускам першага рэактара ў 1989 годзе.

У рэактарным будынку першага блёку ўжо быў пастаўлены і ўсталяваны на праектнае месца ўнікальны палярны кран. 

З дапамогай гэтага крана павінны былі зьдзяйсьняцца далейшыя пад’ёмна-транспартныя і будаўніча-мантажныя апэрацыі ўнутры рэактарнага аддзяленьня:
* у пэрыяд будаўніцтва АЭС: апэрацыі па складаваньні абсталяваньня (частак рэактару, корпусаў парагенэратараў, кампэнсатару, галоўных цыркуляцыённых трубапровадаў і помпаў і інш.), а затым іх усталяваньні на праектнае месца.
* пасьля пуску станцыі: выконваць транспартна-тэхналягічныя і рамонтныя працы па абслугоўваньні атамнага рэактару.

Неспрыяльная эканамічная сытуацыя ў краіне і катастрофа на чацьвёртым энэргаблёку Чарнобыльскай АЭС 26 красавіка 1986 году прывялі да таго, што да 1987 году будаўніцтва было спачатку прыпыненае, а ў 1989 годзе — прынятае канчатковае рашэньне адмовіцца ад пуску станцыі. Да гэтага моманту на будаўніцтва АЭС было затрачана 500 млн рублёў. Станцыю пачалі паступова расьцягваць на чорны і каляровы мэталалом.

Ёсьць сьведчаньне, што ў пачатку 90-х гадоў праводзіліся вышукі, мэтай якіх было «падагнаць» дадатковае геалягічнае абгрунтаваньне пад закрыцьцё Крымскай АЭС. Зрэшты, і гэта было толькі фармальнай нагодай — да канца 80-х гадоў сытуацыя ў эканоміцы СССР пагоршылася настолькі, што былі згорнуты амаль усе буйныя будаўніцтвы, як у энэргетыцы, так і ў прамысловасьці, транспарце, горадабудаўніцтве.

## Падзеі, якія адбываліся пасьля прыпынку будаўнічых прац

З 1995 году па 1999 год у машзале (турбіннага аддзяленьня) праводзіліся дыскатэкі фэстывалю «Рэспубліка KaZaнтып». Рэкляма абвяшчала: «Атамная вечарына ў рэактары».

У 1998—2000 гадох створанае на базе атамнай электрастанцыі даччынае прадпрыемства «Ўсходне-Крымская энэргетычная кампанія» рэалізавала маёмасьці станцыі на 2,204 млн грывен. Да 1 лютага 2003 году на балянсе ДП «Усходне-Крымская энэргетычная кампанія» застаўся толькі спэцкорпус, блёк майстэрняў, рэактарнае аддзяленьне і аліва-дызэльная гаспадарка.

У верасьні 2003 году Фонд маёмасьці прадаў унікальны дацкі кран «Kroll» K-10000, усталяваны для мантажу ядзернага рэактара, за 310 тысячаў грыўняў пры першапачатковым кошце ў 440 тысячаў грыўняў. Да яго дэмантажу высотны кран выкарыстоўваўся для бэйсджампінгу. Скачкі зьдзяйсьняліся зь ніжняй (80 м) і верхняй (120 м) стрэлаў крана. У цяперашні час такі ж кран «Kroll» задзейнічаны на будаўніцтве 4-га энэргаблёку Хмяльніцкай АЭС у горадзе Няцешын, раней кранамі гэтага тыпу ўзводзіліся карпусы Запароскай АЭС і Паўднёва-Ўкраінскай АЭС (знаходзіцца на тэрыторыі станцыі ў разабраным стане).

У 2004 годзе Кабінэт міністраў Украіны перадаў Крымскую АЭС з загадваньня Міністэрства паліва і энэргетыкі Савету міністраў Крыма. Далей Саўмін Крыма павінен быў прадаць атрыманую маёмасьць атамнай электрастанцыі, а грошы павінны былі пайсьці на рашэньне сацыяльных і эканамічных праблемаў Ленінскага раёну Крыма, і ў прыватнасьці г. Шчолкіна.

Пасьля гэтага павінны былі распрадавацца астатнія часткі Крымскай АЭС: рэактарнае аддзяленьне, блёчная помпавая станцыя, корпус майстэрняў, ахаладжальнік на Актаскім вадасховішчы, плятына Актаскага вадасховішча, канал з вадапрыёмным рэзэрвуарам, масла-дызэльная гаспадарка станцыі, дызель-генэратарная станцыя. Далей, вядома, што ў пачатку 2005 году Прадстаўніцтва Фонду маёмасьці Крыма рэалізавала рэактарнае адьдзяленьне Крымскай АЭС за 1,1 млн грн ($207,000) юрыдычнай асобе, назва якой не распаўсюджваецца.

Існуе сьведчаньне, што рэактар ВВЭР-1000, так і неўсталяваны ў падрыхтаванае для яго памяшканьне, быў парэзаны на лом у 2005 годзе.

АЭС здымалася ў мностве фільмаў, зь якіх самым вядомым стаў «Населеная выспа» Ф. Бандарчука.

Ядзернае паліва не завозілася, радыяцыйнай небясьпекі не існуе.

## Пэрспэктывы выкарыстаньня пляцоўкі АЭС і разьвіцьцё гораду-спадарожніка
У 2006 годзе тэрыторыя былой АЭС выбрана як адно з магчымых месцаў стварэньня пілётнага праекту прамысловага парку. У 2008 пачатыя падрыхтоўчыя працы па рэалізацыі праекту прамыловага парку «Шчолкінскі індустрыяльны парк», гарадзкі савет Шчолкіна перадаў у маёмасьць «Шчолкінскаму індустрыяльнаму парку» частку аб’ектаў, якія знаходзяцца на дадзеным зямельным участку.

## Інфармацыя аб энэргаблёках

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Фатаздымкі Крымскай АЭС у Шчолкіна
* У Шчолкіна вядуць падрыхтоўку да стварэньнея прамысловага парку на базе недабудаванай АЭС

Катэгорыя:Атамныя электрастанцыі Ўкраіны
Катэгорыя:Тэхнапаркі
Катэгорыя:Ядзерная энэргетыка
Катэгорыя:Славутасьці Крыму