open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Белы таўсталобік

**Белы таўсталобік**,**звычайны таўсталобік** або **таўсталобік** () — буйная зграйная пэлягічная рыба.

Насяляе басэйн Амуру. Від шырока акліматызаваны ў эўрапейскай частцы Расеі і Сярэдняй Азіі. Дасягае даўжыні каля 100 см і масы 40 кг. Луска дробная. Сілкуецца зялёнай воднай масай. Зімуе ў глыбокіх ямах і ў глыбокім сьне.

Белы таўсталобік — зграйная прэснавадная рыба сярэдніх памераў. Цела высокае, пакрытае дробная серабрыстай луской сьветлага колеру. Сілкуецца мікраскапічным багавіньнем — фітаплянктонам, таму гэтая рыба зьяўляецца выдатным мэліяратарам вадаёмаў. Пры дапамозе свайго цадзільнага ротавага апарату белы таўсталобік прафільтроўвае зацьвілую, зялёную і каламутную ад дэтрыту ваду. Таму калі вы хочаце, каб у вашай сажалцы пастаянна была празрыстая вада, то вельмі мэтазгодна, акрамя фільтрацыйных сыстэмаў, запусьціць у вадаём белага таўсталобіка.

Што тычыцца памераў, то від зьяўляюцца рыбай сярэдняга памеру, так што трымаць яго можна і ў ня вельмі буйных сажалках.

## Дадатковыя зьвесткі
Улетку 1996 г. у межах Днепрапятроўскай вобласьці на Кахоўскім вадасховішчы поруч з Высшатарасаўкая прамыславікамі быў злоўлены таўсталобік пярэсты вагой 51 кг. У ліпені 2011 году ў вадасховішчы Рэфцінской ДРЭС злоўлены таўсталобік вагой каля 40 кг.

## Глядзіце таксама
* Пярэсты таўсталобік (*Aristichthys nobilis*) — іншая далёкаўсходняя рыба, акліматызаваная ў Эўропе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* «Пазваночныя жывёлы Расеі»: белы таўсталобік
* «Таўсталобікі і белыя амуры — хто яны». Артыкул Аляксандра Валашкевіча, іхтыёляга, кандыдата біялягічных навук, дырэктара Дунайскага біясфэрнага запаведніка

Катэгорыя:Прамянёвапёрыя
Маўрытанскі клоўн

**Маўрытанскі клоўн** () — рыба сямейства памацэнтравых.

Тэрытарыяльны і агрэсіўны выгляд, жыве парамі сярод жыгучых шчупальцаў актыніяў, якія прадстаўляюць яму абарону ад драпежнікаў. Сілкуецца багавіньнем, бесхрыбетавымі і рэшткамі ежы сваёй актыніі. Размалёўка ярка-чырвоная зь белымі палосамі. Памер да 17 см. У супольнасьці каралавага рыфа анэмонавыя рыбы існуюць у сымбіёзе з актыніямі (*марскімі анэмонамі*) віду *Entacmaea quadricolor*.

## Арэал
Сустракаецца на рыфах Інда-Аўстралійскага архіпэлягу ўключаючы: Індыю, М’янму, Тайлянд, Малайзію, Інданэзію, Філіпіны, Новую Гвінэю, Саламонавы астравы і поўнач Аўстраліі.

## Акварыюм
Магчыма ўтрымоўваць у марскіх акварыюмах.

## Сацыяльныя паводзіны
Пратандрычны гермафрадыт. Зьмена плоці самца адбываецца пасьля гібелі самкі.

## Вонкавыя спасылкі
* fishbase.org

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Дротнінггольм

**Каралеўская рэзыдэнцыя Дротнінггольм** (, даслоўна *«Замак на Востраве каралевы»*) — палацавы комплекс у Швэцыі. Размешчаны на востраве Лювён пасярод возера Мэлярэн,(у камуне Экерэ) на захад ад Стакгольму. З 1981 году рэзыдэнцыя швэдзкіх каралёў. У 1991 годзе Дротнінггольм уключаны ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.


Drottningholm-210-2005-gje.jpg
Drottningholm-102-1975-gje.jpg
Drottningholm-216-Tor-2005-gje.jpg
Drottningholm-218-Wachabloesung-2005-gje.jpg
Drottningholm-104-China-Schloesschen-1975-gje.jpg
Drottningholm-230-Park-2005-gje.jpg


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1683 годзе
Катэгорыя:Палацы Стакгольму
Катэгорыя:Славутасьці Стакгольму
Бірка

**Бірка** () — найбуйнейшы гандлёвы цэнтар швэдзкіх вікінгаў у 800—975 гг., які згадваецца ў жыцьці «паўночнага апостала» сьв. Ансгара і ў творах Адама Брэмэнскага. Зь XIX стагодзьдзя атаясамляецца з востравам Б'ёркё на возеры Мэлярэн (цяпер у камуне Экерэ), знаходзіцца пад аховай ЮНЭСКО як помнік Сусьветнай спадчыны.

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Швэцыі
Катэгорыя:Археалягічныя аб’екты ў Швэцыі
Катэгорыя:Гісторыя Швэцыі
Дзьвюхпалосы клоўн

**Дзьвюхпалосы клоўн** () — рыба сямейства памацэнтравых.

Тэрытарыяльны і агрэсіўны выгляд, які жыве парамі сярод жыгучых шчупальцаў актыніяў, якія прадстаўляюць яму абарону ад драпежнікаў. Сілкуецца багавіньнем, бесхрыбетнымі і рэшткамі ежы актыніі. Размалёўка яркая, асноўны колер жоўта-аранжавы зь дзьвюмя белымі палосамі. Даўжыня да 14 см. У супольнасці каралавага рыфа існуюць у сымбіёзе з актыніямі (*марскімі анэмонамі*) відаў *[[Entacmaea quadricolor]]*, *[[Heteractis aurora]]*, *[[Heteractis crispa]]*, *[[Heteractis magnifica]]* і *[[Stichodactyla gigantea]]*.

## Арэал
Сустракаецца на рыфах Чырвонага мора і архіпэлягу Чагас на глыбіні да 30 м.

## Акварыюм
Магчыма ўтрымоўваць у марскіх акварыюмах.

## Сацыяльныя паводзіны
Пратандрычны гермафрадыт. Зьмена плоці самца адбываецца пасьля гібелі самкі.

## Вонкавыя спасылкі
* fishbase.org

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Радыёстанцыя Грымэтан

**Радыёстанцыя Грымэтан** або **радыёстанцыя ў Варбэргу** () — даўгахвалевая радыёстанцыя, пабудаваная ў 1922—1924 гадох у мястэчку Грымэтан каля швэдзкага гораду Варбэрг. Помнік інжынэрнага мастацтва часоў раньняй бяздротавай трансатлянтычнай сувязі, уваходзіць у сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вежы Швэцыі
Варбэрг

**Варбэрг** () — горад у лэне Галяндзе, на паўднёвым захадзе Швэцыі. Цэнтар аднайменнай камуны. Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году — 34 248 чалавек.

Варбэрг, як і ўвесь ляндзкап Галянд, разьмешчаны на заходнім узьбярэжжы краіны, славіцца сваімі пяшчанымі пляжамі. На поўнач ад гораду ўзьбярэжжа зьлёгку зьмяняецца, і пяшчаныя пляжы пераходзяць у каменныя тэрасы, а затым у архіпэляг Богуслэн (*Bohuslän*). Варбэрг — папулярны летні курорт і шматлікія жыхары з прамысловых гарадоў, такіх як Бурос альбо пераяжджаюць у Варбэрг на лета, альбо прыяжджаюць туды на некалькі дзён на адпачынак.

Каля гораду (на тэрыторыя яго камуны) разьмяшчаецца Радыёстанцыя ў Грымэтане, якая ўваходзіць ў Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Гісторыя

Ужо ў 1062 годзе на месцы Варбэргу існавала пасяленьне Етшэ, якое згадвае Саксон Граматык у сувязі зь бітвай на рацэ Нісан. У 1343 годзе тут ужо быў горад, які называўся Етачэр, а фартэцыя была пабудавана яшчэ раней — у канцы XIII стагодзьдзя. З XV стагодзьдзя пачынае ўжывацца назва Варбэрг (*Vardberg*, *Vårdkasberg*) — па назьве гары, на якой гэтая фартэцыя знаходзіцца. У той самы час побач зь Етачэрам быў заснаваны Новы Варбэрг, а Етачэр стаў называцца Стары Варбэрг: абодва гарады былі канкурэнтамі на скрыжаваньні важных гандлёвых шляхоў. У 1565 годзе Варбэрг быў разбураны швэдамі (на той час ён усё яшчэ быў дацкім; швэдзкім ён стаў на стагодзьдзе пазьней). У 1767 годзе Варбэрг перажыў вельмі моцны пажар. У XIX стагодзьдзі ён саступіў Гальмстаду правы найбуйнейшага гораду Галянду. Індустрыялізацыя закранула Варбэрг даволі позна — толькі напрыканцы XIX стагодзьдзя.

## Славутасьці
* Фартэцыя
* Культурна-гістарычны музэй Галянду
* Варбэрскія лазьні

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Швэцыі
Стары горад (Стакгольм)

**Стары горад** (), да 1980 году афіцыйна называўся **Горад між мастамі** () — гістарычны цэнтар Стакгольму пабудаваны на востраве Стадсгольмэн. 

На працягу некалькіх стагодзьдзяў Стакгольм знаходзіўся ў межах сучаснага Старога гораду, але паступова ён вырас. Па стане на 2006 год у Старым горадзе пражываюць каля 3000 жыхароў. Стары горад адносіцца да раёну Сёдэрмальм і мае плошчу 36 гектараў.

У Старым горадзе знаходзяцца:
* Каралеўскі палац;
* Вялікая плошча;
* Музэй Нобэля;
* Царква сьвятога Мікалая;
* Нямецкая царква;
* Завулак Мортэна Тротцыга — найвузейшая вуліца ў Стакгольме
і іншыя славутасьці.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Славутасьці Стакгольму
Катэгорыя:Раёны Стакгольму
Каралеўскі палац у Стакгольме

**Стакгольмскі каралеўскі палац** () — афіцыйная рэзыдэнцыя швэдзкіх манархаў на параднай набярэжнай востраву Стадсгольмэн у цэнтры Стакгольму.

## Сучасны палац

Праз эканамічныя цяжкасьці будаўніцтва новага будынку палаца зацягнулася да 1754 году, а паўночна-заходняе крыло было завершана толькі ў 1760 г. Падобна мадрыдзкаму каралеўскаму палацу, рэзыдэнцыя швэдзкіх каралёў, зь яе цяжкімі сымэтрычным масамі, абавязаная сваім зьнешнім выглядам нерэалізаванаму бэрнініеўскаму праекту палаца Барбэрыні.

## Панарама

## Глядзіце таксама

* Ліўрусткамарэн
* Трэ крунур (замак)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Палацы Стакгольму
Катэгорыя:Славутасьці Стакгольму
Катэгорыя:Афіцыйныя рэзыдэнцыі
Катэгорыя:Барочная архітэктура Швэцыі
Стурчуркан

**Сту́рчу́ркан** (, даслоўна *Вялікая царква*), афіцыйна **Царква Сьвятога Мікалая** () — царква ў Стакгольме, катэдра Стакгольмскага дыяцэзу і самая старажытная царква гістарычнага цэнтру Стокгольму.

Будынак уяўляе сабой узор швэдзкай нэагатычнай архітэктуры з элемэнтамі цаглянай готыкі ва ўнутранай архітэктуры катэдры. Разьмешчаная побач з Каралеўскім палацам, катэдра сваім усходнім фасадам замыкае з захаду вуліцу Сьлётсбакен. На поўдзень ад царквы разьмешчаны будынак Стакгольмскай фондавай біржы.

## Глядзіце таксама
* Вітшэвэльская царква

## Крыніцы

Катэгорыя:Лютэранскія катэдры Швэцыі
Катэгорыя:Славутасьці Стакгольму
Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Стакгольму
Люга

**Люга** () — горад у паўночна-заходняй Гішпаніі, Аўтаномнае супольнасьці Галісія. Насельніцтва на 2010 год — 97 635 жыхароў. Люга зьяўляецца адзіным горадам у сьвеце, якая акружана поўнасьцю захавалымі рымскімі сьценамі, якія дасягаюць у вышыню ад 10 да 15 мэтраў і маюць сыстэму з 71 вежы й 10 брамамі. Гэтыя сьцены III стагодзьдзя знаходзяцца пад абаронай ЮНЭСКО, то бок унесены ў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. Мост праз раку Міньню па сутнасьці мае рымскае паходжаньне, аднак праз шматлікія рамонты на працягу стагодзьдзяў ягоны рымскі характар​​ быў страчаны.

## Гісторыя
Горад быў заснаваны, верагодна, кельтамі й прысьвечаны Лугасу, кельцкаму богу сьвятла, клятвы й мастацтва. Пазьней рымскі вайсковец Паўль Фабіюс Максім заваяваў горал і назваў яго Люк Аўгусьці () у 13 годзе да н. э. Места сталася рымскім вайсковым лягерам, у той час як Рымская імпэрыя скончыла заваёву поўначы Пірэнэйскага паўвострава. Горад увайшоў у склад правінцыі Тараконская Гішпанія й быў галоўным местам племяні капоры. Не зважаючы на тое, што горад быў невялікім па памеры, ён гуляў значную ролю ў рымскі пэрыяд, бо разьмешчаны ў цэнтральнай частцы буйнога рэгіёну здабычы золата, што ў рымскі пэрыяд вялася вельмі актыўна.

Напрыканццы V стагодзьдзя горад меў свайго біскупа й застаўся адміністрацыйным цэнтрам свэваў і вэстготаў, перш, чым сышоў ў заняпад.

## Гарады-сябры
* Фэроль, Гішпанія
* Цыньхуандао, Кітай
* Віяна-ду-Каштэлу, Партугалія
* Дынан, Францыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Фатаздымкі Люга
* Гарадзкая сьцяна на maps.google.com

Катэгорыя:Гарады Гішпаніі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Гішпаніі
Луга

**Лу́га** — места ў Расеі, месьціцца ў Ленінградзкай вобласьці й зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Лускага раёна. Разьмешчаны ў 100 км на поўдзень ад Санкт-Пецярбургу.

## Гісторыя
Славянскае паселішча на рацэ Луга згадваецца ў летапісах пад 947 годам. Узьнікненьне Чараменецкага Яана-Багаслоўскага манастыра прыблізна адносіцца да канца XV стагодзьдзя.

Статус горада прысвоены месту ў 1777 годзе, у час панаваньня Кацярыны II. У 1781 годзе Луга стаў павятовым горадам Лускага павета. Луга прыцягвае прыезджых сваімі гаючымі мінэральнымі крыніцамі, разьмешчанымі ўздоўж рэчкі Наплацінкі. Аналіз вады ў іх вырабляў у пачатку XX стагодзьдзя прафэсар Боткін, які прызнаў крыніцы здаровымі й гаючымі. Паводле ягоных сьведчаньняў, дзякуючы працякалай тут рэчцы Наплацінке, у якую сьцякае вада з ключоў, людзі, якія жывуць паблізу, стала карысталіся гаючай вадой. Мясцовыя жыхары лічылі, што вада з адной крыніцы мае асьвяжальны эфэкт, а з другога — дапамагае пры хваробы лёгкіх, малакроўі й пры адсутнасьці апэтыту. А згодна з аналізам вады, праведзенага ў тыя ж гады Санкт-Пецярбурскім хімічным інстытутам, у ёй было выяўлена 38% ўтрыманьня жалеза.

## Прамысловасьць
Асноўнымі прамысловымі прадпрыемствамі места зьяўляюцца:
* Лускі абразіўны завод — адзіны завод у Расеі вытворца тыгелю;
* Горна-абагачальны камбінат фармовачных матэрыялаў;
* Завод «Белказін» — вытворчасьць абалонкі для каўбасаў;
* Мясакамбінат;
* Лускі камбікормавы завод;
* ААТ «Хімік»;
* Кансэрвавы завод;
* малаказавод;
* ТАА «Фарэсія АДП».

## Гарады-сябры
*  Мікелі, Фінляндыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Гісторыя герба места

Катэгорыя:Гарады Расеі
Ліўрусткамарэн

**Ліўрусткамарэн**, (), ці **Каралеўская скарбніца** — музэй у Каралеўскім палацы Стакгольма, Швэцыя. Тут сабрана мноства экспанатаў, зьвязаных з швэдзкай ваеннай гісторыяй і манархіяй. Заснаваны каралём Густавам Адольфам I у 1628 годзе, Ліўрусткамарэн зьяўляецца адным з найстарэйшых музэяў Швэцыі.

Рэчы, якія захоўваюцца ў музэі па сёньняшні дзень, выкарыстоўваюцца ў некаторых афіцыйных цырымоніях каралеўскай сям’і — на вясельлях, пахаваньнях і каранацыі.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт скарбніцы

Катэгорыя:Музэі Стакгольму
Катэгорыя:Славутасьці Стакгольму
Густаў II Адольф

**Густаў II Адольф** , , , Стакгольм, Швэцыя — , Лютцэн, каля Ляйпцыгу)&nbsp;— кароль Швэцыі (1611—1632), сын Карла IX і Крыстыны Гальштайн-Готарпскай.

Часта называўся «Сьнежным каралём» або «Львом поўначы».

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стакгольме
Катэгорыя:Каралі Швэцыі
Катэгорыя:Вазы
Катэгорыя:Удзельнікі Трыццацігадовай вайны
Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі
Катэгорыя:Асобы на манэтах
Галісійская мова

**Галісійская мова** (Galego) — мова раманскай групы, афіцыйная мова Галісіі (Гішпанія), разам з гішпанскай. Паводле граматычнай структуры блізкая да партугальскай мовы (да XV стагодзьдзя — адзіная галісійска-партугальская мова), фанэтыка падобная да гішпанскай.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт галісійскай каралеўскай акадэміі

Катэгорыя:Раманскія мовы
Стакгольмская ратуша

**Стакгольмская ратуша** () — адна з галоўных турыстычных славутасьцяў Стакгольму.

Будынак быў пабудаваны ў 1911—1923 гадах паводле праекту Рагнара Эстбэрга (*Ragnar Östberg*). У ратушы праходзяць пасяджэньні гарадзкіх уладаў, праводзяцца важныя палітычныя перамовы, а таксама праходзіць банкет з нагоды ўручэньня Нобэлеўскай прэміі. Экскурсіі па залях ратушы магчымыя толькі з экскурсаводам. Вышыня ратушы — 106 м.

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыя пра ратушу

Катэгорыя:Славутасьці Стакгольму
Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Стакгольму
Катэгорыя:Ратушы Швэцыі
Гунар Асплюнд

thumb|Гунар Асплюнд
**Гунар Асплюнд** (; , Стакгольм — ) — швэдзкі архітэктар, які паралельна Алвару Аалту прарабіў шлях ад нардычнага нэаклясыцызму да функцыяналізму. Да 1930 г., калі ў Стакгольме мінула сусьветная выстава, праектаваў строгія і ляканічныя будынкі зь мінімальным аздабленьнем (Гарадзкая бібліятэка ў Стакгольме, 1924-27). У 1930-я гг. ягоная ўвага засяродзілася на функцыянальнасьці пры захаваньні клясычнае раўнавагі (Бактэрыялягічны інстытут у Стакгольме, 1933-37). Найбольш поўнае ўяўленьне пра творчасьць Асплюнда дае ансамбль Лясных могілак у Стакгольме, над якіми ён працаваў з 1915 г. (цяпер — помнік Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО).

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт, прысьвечаны творчасьці Асплюнда

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стакгольме
Катэгорыя:Швэдзкія архітэктары
Катэгорыя:Архітэктары-мадэрністы
Стакгольмскі ўнівэрсытэт

**Стакгольмскі ўнівэрсытэт** (; ; ) — дзяржаўны ўнівэрсытэт у Стакгольме, Швэцыя. Ва ўнівэрсытэце налічваецца больш за 50 тысячаў студэнтаў, 5 тысячаў супрацоўнікаў, каля 2 тысячаў асьпірантаў.

## Гісторыя
Існуе з 1878 як унівэрсытэцкі коледж (*Stockholm högskola*). Знакаміты тым, што ў 1889 катэдру матэматыкі атрымала Соф’я Кавалеўская, трэцяя жанчына-прафэсар у Эўропе. З 1904 коледж стаў афіцыйна прысвойваць ступені, а з 1960 атрымаў статус унівэрсытэту. Дзейнічаюць чатыры факультэты. Большасьць установаў унівэрсытэту з 1970 знаходзяцца ў раёне Фрэскаці, на поўначы ад цэнтру гораду (мэтро Universitetet).

## Установы
* Лябараторыі: марская, гляцыялягічная, па вывучэньні фаўны мора, эталёгіі, батанікі
* Цэнтар марскіх дасьледаваньняў
* Батанічны сад
* Цэнтар міждысцыплінарных вывучэньняў навакольнага асяродзьдзя
* Стакгольмская абсэрваторыя
* Сальтшэбадэнская абсэрваторыя

## Выбітныя выпускнікі і выкладчыкі
* Дольф Люндгрэн
* Гунар Мюрдаль
* Улёф Пальмэ

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1878 годзе
Катэгорыя:Адукацыя ў Стакгольме
Катэгорыя:Швэдзкія ўнівэрсытэты
Лясныя могілкі (Стакгольм)

**Лясныя могілкі** () — могілкі, разьмешчаныя ў паўднёвай частцы Стакгольму, Швэцыя. Адлюстроўваюць разьвіцьцё архітэктуры ад рамантычнага нацыяналізму да сталага функцыяналізму.

## Гісторыя стварэньня

У 1915 годзе быў абвешчаны міжнародны конкурс на праект новых могілак у Эншэдзе на поўдні Стакгольму. Быў абраны праект маладых архітэктараў руху функцыяналізму Гунара Асплюнда і Сыгурда Левэрэнца. Працы распачаліся ў 1917 годзе на тэрыторыі старога кар'ера, зарослага хвоямі, і працягваліся тры гады. Выкарыстаньне архітэктарамі натуральнага ляндшафту дазволіла ім стварыць дзіўную атмасфэру спакою, што ў наступным мела моцны ўплыў на праекты могілак па ўсім сьвеце.

Апошняя архітэктурная праца Гунара Асплюнда, крэматорый з капліцамі Веры, Надзеі і Сьвятога крыжа, адкрыўся неўзабаве пасьля яго сьмерці ў 1940 годзе. У 1994 годзе Лясныя могілкі былі ўнесеныя ў сьпіс Сусьветнай спадчыны, і, хоць на іх няма такой колькасьці вядомых пахаваньняў, як на Паўночных могілках Стакгольму, Лясныя могілкі зьяўляюцца буйною турыстычнаю славутасьцю. У Павільёне Талюм наведвальнікам прапаноўваецца да агляду выстава, прысьвечаная могілкам, іхнай гісторыі і двум архітэктарам, якія іх стварылі.

## Асобы, пахаваныя на Лясных могілках

* Гунар Асплюнд — архітэктар
* Грэта Гарбу — акторка
* Эйвінд Юнсан — пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры

## Глядзіце таксама
* Паўночныя могілкі (Стакгольм)

## Вонкавыя спасылки

Катэгорыя:Могілкі Швэцыі
Катэгорыя:Славутасьці Стакгольму
Катэгорыя:Культавыя збудаваньні Стакгольму
Чадзель

**Ча́дзель** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сухопальскага сельсавету.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Сухопальскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні, уласнасьць Швыкоўскіх.

За польскім часам — у гміне Сухопаль Пружанскага павету Палескага ваяводзтва. 10 жніўня 1921 року Мар’ян Тадэвуш Дзяконскі прадаў фальваркі Чадзель, Гарадзечна, Аннопаль, Казімераў, Клятное, Трусавіцы, Бекесоўшчына Юзэфу Драгайму.

У раёне Чадзелю ў пачатку нямецка-савецкай вайны 1941 року адбываліся баі адыходзячых частак Чырвонай Арміі з нацысцкімі. 29 чэрвеня за дапамогу чырвонаармейцам былі расстраляныя 14 жыхароў вёскі. 6 жніўня таго ж року ў Гайнаўцы (цяпер у Польшчы) былі закатаваныя яшчэ 16 жыхароў Чадзелю, абвінавачаныя ў супрацы з бальшавікамі. Братэрская магіла ў Гайнаўскім павеце захавалася. Агулам падчас правядзеньня акцыі «Прыпяцкія балоты» былі забітыя 38 чадзельцаў.

Да 2006 року вёска ўваходзіла ў склад Роўбіцкага сельсавету. Рашэньнем Берасьцейскага абласнога савету дэпутатаў №261 7 верасьня 2006 сельсавет скасаваны, яго вёскі ўлучаныя ў склад Сухопальскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 61 чалавек
* 1999 год — 107 чалавек

## У мастацтве
Эпізод бітвы ў раёне вёсак Чадзель, Роўбіцк, Піняжкі паміж адступаючымі савецкімі і надыходзячымі нацысцкімі войскамі адлюстраваны на карціне мастака з Пружаншчыны Фёдара Парфяновіча «Чадзельскі бой».

## Крыніцы

Катэгорыя:Сухопальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Рыгор Астроўскі

**Рыго́р Максі́мавіч Астро́ўскі** (1890, в. Востраў Пінскага павету — 1974) — грамадзкі дзяяч, адзін з кіраўнікоў Палескага паўстаньня ў 1918—1919 гадах, удзельнік 1-й сусьветнай і грамадзянскай войнаў.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў в. Востраў Пінскага павету. З 1914 — член партыі левых эсэраў, з 1918 — у РКП(б). Дэлегат II, IV, V зьездаў Усерасейскіх Саветаў. У лістападзе 1917 — загадчык зямельнага аддзелу Палескага павятовага рэўкаму ў Лунінцы. На I зьездзе Саветаў Пінскага павету зацьверджаны наркамам земляробства павету. З прыходам нямецкіх войскаў пераехаў у Смаленск.

Старшыня Старшыня Палескага ваенна-рэвалюцыйнага камітэту ў Лунінцы з канца сьнежня 1918 году.

У 1930-я гады працаваў памочнікам галоўнага пракурора транспарту СССР, пражываў у Маскве.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1890 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пінскім раёне
Катэгорыя:Беларускія рэвалюцыянэры
Таматавы клоўн

**Клоўн таматавы** (*Amphiprion frenatus*) — рыба сямейства памацэнтравых.

Тэрытарыяльны і агрэсіўны від, жыве парамі сярод жыгучых шчупальцаў актыніяў, якія даюць яму абарону ад драпежнікаў. Сілкуецца водарасьцямі, бесхрыбетнымі і рэшткамі ежы сваёй актыніі. Асноўны колер чырвоны. Па галаве праходзіць вэртыкальная белая паласа з чорным кантам. Памер да 14 см. У супольнасьці коралавага рыфу рыбы існуюць у сымбіёзе з актыніямі (марскімі анэмонамі) віду *[[Entacmaea quadricolor]]*.

## Арэал
Сустракаецца на рыфах у заходняй частцы Ціхага акіяна, у тым ліку: поўдзень Сіямскага заліву, поўнач Палаў, поўдзень Японіі, востраў Ява, Інданэзія.

## Акварыюм
Зьяўляецца аб’ектам акварыюмістыкі.

## Сацыяльныя паводзіны
Протандрычны гермафрадыт. Перавызначэньне Перевізначення плоці самца адбываецца пасьля гібелі саміцы.

## Вонкавыя спасылкі
* fishbase.org

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Аранжавы амфіпрыён

**Аранжавы амфіпрыён**, або **амфіпрыён-клоўн** () — рыба сямейства памацэнтровых.

Рыба ёсьць агрэсіўным відам, які жыве парамі сярод стракатальных шчупальцаў актыніяў, якія прадстаўляюць яму абарону ад драпежнікаў. Сілкуецца багавіньнем, бесхрыбетнымі й рэшткамі ежы актыніі. Афарбоўка складаецца зь белых ці чорных палосак і плямаў на чырвоным або залатым тле. Памер да 11 см.

## Арэал
Сустракаецца на рыфах у заходняй частцы Ціхага акіяна ўключаючы: Новую Гвінэю, Новую Брытанію, Саламонавы астравы, Вануату й паўночную частку Вялікага бар’ернага рыфа.

## Акварыюм
Від можна ўтрымоўваць у марскіх акварыюмах. Від часьцяком блытаюць з анемонавымі рыбкамі.

## Сацыяльныя паводзіны
Протандрычны гермафрадыт. Зьмена плоці самца адбываецца пасьля гібелі самкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* fishbase.org

Катэгорыя:Акварыюмныя рыбы
Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Камунітарыянізм

**Камунітарыянізм** (ад ) — ідэалёгія канца XX стагодзьдзя, якая імкнецца да моцнай грамадзянскай супольнасьці, асноваю якой зьяўляюцца мясцовыя супольнасьці і няўрадавыя грамадскія арганізацыі, а не асобныя людзі. Камунітарыянізм выступае за ўзычваньне бясплатнай адукацыі, праграмы па павышэньні маральнасьці і абарону навакольнага асяродзьдзя. Ён жорстка ўвязвае правы асобы і правы прадпрымальнікаў з сацыяльнаю адказнасьцю і дапускае іх абмежаваньне ў тых выпадках, калі яны ўзычваюцца грамадзтвам і рэалізуюцца за кошт дзяржавы.

## Глядзіце таксама
* Карпаратывізм
* Арганічная дэмакратыя

Катэгорыя:Палітычныя тэорыі
Катэгорыя:Паліталёгія
Катэгорыя:Палітычная філязофія
Катэгорыя:Філязофскія кірункі і школы
Катэгорыя:Левая ідэя
Індывід

**Індывід** (ад  — непадзельнае):
# Асоба, асобна існуючы жывы арганізм (расьліны або жывёла), у тым ліку асобна ўзяты чалавек як прадстаўнік чалавечага роду;
# Асобны чалавек, носьбіт перадумоў чалавечага разьвіцьця;
# У літаратуры магчыма ўжываньне словаў «індывід», або «індывід» у іранічным сэнсе.

Індывід — чалавек, які валодае толькі яму ўласьцівымі характарыстыкамі, як зьнешняга, так і ўнутранага характару.

У псыхалёгіі індывід (індывідуўм) — чалавек, узяты па-за сваіх індывідуальных (унутраных) асаблівасьцяў.

Катэгорыя:Сацыялёгія
Катэгорыя:Філязофскія тэрміны
Катэгорыя:Псыхалёгія
Індывідуалізм

**Індывідуалі́зм** (, ад  — «непадзельнае») — маральны, палітычны і сацыяльны сьветапогляд (філязофія, ідэалёгія), якое падкрэсьлівае індывідуальную свабоду, першараднае значэньне асобы, асабістую незалежнасьць і вызнае прынцып «спадзявацца на самога сябе». Індывідуалізм супрацьпастаўляе сябе ідэі і практыцы здушэньня асобы, асабліва калі гэта прыгнечаньне ажыцьцяўляецца грамадзтвам ці дзяржаваю. Такім чынам, індывідуалізм — супрацьлегласьць камунізму, халізму, сацыялізму, фашызму, этатызму, таталітарызму, калектывізму, камунітарызму, і іншых ідэалёгіяў, якія настойваюць на падначаленьні індывіда грамадзтву.

## Палітычны індывідуалізм
У палітычнай філязофіі індывідуалістычная тэорыя ўраду сьцьвярджае, што дзяржава павінна выконваць выключна ахоўную функцыю, гэта значыць абараняць свабоду кожнага індывіда, дзейнічаць як ён хоча, з адною толькі умоваю, каб ён не рабіў замах на свабоду іншага.

## Глядзіце таксама
* Лібэралізм
* Лібэртарыянства

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Індывідуалізм — артыкул у БСЭ
* Індывідуалізм на сайце праекту «Свабодная асяроддзе»
Зграя

**Зграя** — сыстэмная цэласнасьць, структураваная група сысуноў, рыб або птушак, звычайна аднаго віду, якія знаходзяцца ў падобным біялягічным стане, актыўна падтрымліваюць ўзаемны кантакт і каардынуюць свае дзеяньні; зграя складаецца з асобін, якія выконваюць шэраг важных жыцьцёвых функцыяў, будучы чальцамі той ці іншай зграі на працягу вялікай часткі свайго жыцьця. Існуе меркаваньне, што менавіта зграя (а ня статак) першабытных проталюдзей паслужыла асновай стварэньня чалавечага соцыюму.

## Глядзіце таксама
* Індывідуалізм
* Сымбіёз

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Паводзіны
Катэгорыя:Заалёгія
Пётра Мірановіч

**Пётра Мірано́віч** (21 верасьня 1902, в. Стрэмкі Піедруйская воласьць Краслаўскі павет, Латвія — 20 сьнежня 1990, Бруклін, Нью-Ёрк, ЗША) — выбітны беларускі мастак.

## Жыцьцяпіс
У 1922 скончыў Краслаўскую латыскую асноўную школу, у 1926 Даўгаўпілскую Дзяржаўную Беларускую гімназію. У 1926 паступіў у Латвійскую акадэмію мастацтваў. З 1928 па 1933 навучаўся ў майстэрні дэкаратыўнага жывапісу ў прафэсара Яніса Кугі, а з 1933 да 1937 — у майстэрні фігуральнага жывапісу ў прафэсара Гедэрта Эліяса. У 1937 скончыў акадэмію, дыплёмнаю працаю была карціна «*У сялянскай хаце*».

Пасьля сканчэньня акадэміі жыцьцё мастака было зьвязана з пэдагагічнаю дзейнасьцю, ён працаваў настаўнікам маляваньня, а пазьней інспэктарам беларускіх школ, зьяўляўся сябрам Таварыства беларускіх настаўнікаў Латвіі.

Са жніўня 1941 намесьнік Беларускага камітэту (у сакавіку 1942 пераназваны ў «аб’яднаньне»), які заснаваў ў Рызе Канстанцін Езавітаў.

У 1944—1945 Мірановіч вучыўся ў Венскай акадэміі мастацтваў у Аўстрыі. З 1950 разам зь сям’ёй жыў у Брукліне, (Нью-Ёрк, ЗША).

## Праца
Творчасьць мастака ў раньні пэрыяд была прысьвечана пэйзажам Латгаліі, рацэ Даўгаве, а таксама тэматыцы вясковага жыцьця латгальскіх беларусаў, партрэтам беларускай інтэлігенцыі. Пётрам Мірановічам быў намаляваны абраз Божай Маці для алтара Піедруйскага касьцёла. На 4-ай мастацкай выставе Фонда культуры Латвіі ў 1937 яго карціны «*Латгалачка*», «*Вяртаньне дамоў*», «*Вандраваньне*», «*Адліга*» ды «*Рака Айвіекстэ*» экспанаваліся разам з працамі вядомых латыскіх мастакоў Я.Кугі, Г.Эліяса, В.Пурвіта, Я.Тылберга і інш. Паўстала і цэльная партрэтная галерэя створаных ім вобразаў — Скарына, Сапега, Каліноўскі, Купала, якая пазьней была падоўжана выявамі выдатных асобаў нашага часу: Арсеньнева, Салавей, Сядура, Сахараў.

У амэрыканскі пэрыяд жыцьця Мірановічам было напісана шмат партрэтаў беларускіх эмігрантаў, пэйзажаў Латгаліі, намаляваных па накідах і фатаздымках, прывезеных мастаком, а таксама карціна «*Беларускія эмігранты*», якая экспанавалася на розных амэрыканскіх выставах і атрымала вялікую папулярнасьць. Да апошніх дзён свайго жыцьця мастак удзельнічаў у шматлікіх мастацкіх выставах, чытаў лекцыі, пісаў артыкулы пра беларускую культуру і асьвету, афармляў розныя выставы. У 1964 у Нью-Ёрку адбылася яго пэрсанальная мастацкая выстава, якую арганізаваў Беларускі Інстытут Навукі і Мастацтва. На гэтай выставе экспанаваліся 63 працы мастака.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пётра Мірановіч Сьвітанак
* ПЕТРА МІРАНОВІЧ УЛАДЗІМЕР СЯДУРА

Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Глыбокі Кут

**Глыбо́кі Кут** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сухопальскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 49 жыхароў
* 2010 год — 17 жыхароў
* 2013 год — 12 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Сухопальскі сельсавет
Рауль Мэйрэліш

**Рау́ль Жузэ́ Трыніда́д Мэйрэ́ліш** (;  17 сакавіка 1983 году, Порту, Партугалія) — партугальскі футбаліст, паўабаронца. У 2006—2014 гадах выступаў за нацыянальную зборную Партугаліі.

## Біяграфія
### «Баавішта»
Рауль — выхаванец футбольнай акадэміі «Баавішты», але першыя гады прафэсійнай кар’еры ён адыграў за клюб «Авіш». У «Баавішту» ён вярнуўся летам 2003 году. За адзін сэзон ён згуляў 29 матчаў і не забіў ніводнага мяча.

### «Порту»
У ліпені 2004 году Рауль падпісаў пяцігадовы кантракт з «Порту». У заяве Мэйрэліша пасьля пераходу гаварылася, што ён ні сэкунды не сумняваўся пасьля прапановы «Порту».

### «Лівэрпул»
28 жніўня 2010 году ў прэсе зьявілася інфармацыя аб тым, што «Лівэрпул» разглядае Мэйрэліша ў якасьці замены пераходзячаму ў «Барсэлёну» Хавіеру Маскерана. У той жа дзень гэта было афіцыйна пацьверджана прадстаўнікамі мэрсысайдзкага клюбу — афіцыйны сайт «чырвоных» апублікаваў паведамленьне аб тым, што сума трансфэру гульца ўзгоднена з «Порту», ​​а самому футбалісту засталося ў самы бліжэйшы час прайсьці мэдагляд, абмеркаваць умовы асабістага кантракту й паставіць пад ім подпіс. Мэйрэліш сказаў, што трэнэр «Лівэрпула» Рой Годжсан прыклаў сур’ёзныя намаганьні, каб заручыцца ягоным подпісам, і паабяцаў паспрабаваць увасобіць у рэальнасьць мары й надзеі, якія ўскладаюць на яго заўзятары гэтай каманды. 16 студзеня 2011 году Рауль забіў свой першы гол за «Лівэрпул» у 215-м мэрсісайдзкім дэрбі. Мэйрэліш вельмі хутка заваяваў любоў заўзятараў, і быў прызнаны лепшым гульцом лютага ў АПЛ па вэрсіях інтэрнэт-рэсурсу «ESPN» і выданьні «Match of the Day».

### «Чэлсі»
31 жніўня 2011 году за паўгадзіны да закрыцьця трансфэрнага вакна афіцыйны сайт «Лівэрпула» апублікаваў паведамленьне аб тым, што Мэйрэліш падаў пісьмовы запыт на трансфэр. Неўзабаве клюб афіцыйна пацьвердзіў тое, што «Лівэрпул» і «Чэлсі» ўзгаднілі суму трансфэру паўабаронцы ў лёнданскую каманду.

### «Фэнэрбахчэ»
3 верасьня 2012 году было пацьверджана, што «Чэлсі» дамовіўся аб продажы Мэйрэліша ў турэцкі клюб «Фэнэрбахчэ» за 8 мільёнаў эўра.

## Зборная
У зборнай Партугаліі Рауль ужо мае званьне чэмпіёна Эўропы сярод юніёраў, заваяванае ў Ізраілі ў 2000 годзе. Летам 2004 году ён быў у складзе моладзевай зборнай на чэмпіянаце Эўропы ў Нямеччыне, дзе партугальцы занялі трэцяе месца. У 2008 годзе выступаў за зборную на чэмпіянаце Эўропы, які праходзіў у Аўстрыі й Швайцарыі.

## Дасягненьні
**«Порту»**:
* Чэмпіён Партугаліі (4): 2006, 2007, 2008, 2009
* Уладальнік Кубка Партугаліі (3): 2006, 2009, 2010
* Уладальнік Супэркубка Партугаліі (3): 2006, 2009, 2010

**«Чэлсі»**:
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2012
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2012

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце Чэлсі
* Профіль на сайце Fifa.com

Катэгорыя:Партугальскія футбалісты
Катэгорыя:Партугальскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 году
Глыбокі Кут (неадназначнасьць)

Назву **Глыбо́кі Кут** маюць:

* Глыбокі Кут — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці
*  — заказьнік у Польшчы
Росахі

**Ро́сахі** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Хараўскага сельсавету. Знаходзіцца за 11 км на паўночны ўсход ад Пружанаў, 23 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Носкаўскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні. На пачатку XX стагодзьдзя 86 жыхароў. У 1886 року 480 жыхароў, 34 двары, школа, піцейны дом. На пачатку XX стагодзьдзя 648 жыхароў.

За польскім часам — сьпярша ў гміне Носкі, а з 1926 року — у гміне Руднікі Пружанскага павету Палескага ваяводзтва.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 у Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1959 год — 696 жыхароў (перапіс); 1970 год — 552 жыхары; 1999 год — 256 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2003 год — 244 жыхары, 121 двор; 2005 год — 229 жыхароў, 114 двароў; 2010 год — 175 жыхароў

## Транспарт
Аўтамабільныя дарогі  Харава — Скорцы і  Харава — Бортнавічы — Жагалы.

## Турыстычная інфармацыя
### Страчаная спадчына
* Маёнтак Багуслаўцы (XIX стагодзьдзе)

## Асобы
* Францішак Ляхоцкі (1899—1988) — польскі паэт-эмігрант. Дзяцінства правёў у родавым маёнтку ў Росахах.
* Сэрафін Корчак-Міхалеўскі (нар. 1923) — беларускі і польскі паэт, філёзаф. Дзяцінства правёў у Росахах.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Хараўскі сельсавет
Абэрдарскі хрыбет

**Абэрдарскі хрыбет** () — горны хрыбет у Афрыцы, разьмешчаны ў цэнтры Кеніі, на поўнач ад яе сталіцы, Найробі.

Хрыбет ва ўсходняй экватарыяльнай Афрыцы доўжыцца на працягу 160 км па паўночнай частцы зямлі масаяў, паміж экватарам і 1° паўднёвай шыраты з ПнПнЗ на ПдПдУ і аддзяляецца далінай Гуазо-Ньіра ад гары Кенія на ўсходзе; сягае 4000 м вышыні.

Гара  на паўднёвым канцы горнага хрыбта дае пачатак тром рэкам: Гуазо, Ньіра, Урура (у ніжнім цячэньні — Гуазо Нярок), якая абмывае заходні схіл Абэрдарскага хрыбта і якая злучаецца на паўночным захадзе ад Кеніі з Гуазо-Ньіра і Гуазо-Амбоні, якая ўпадае ў возера Тана.

Абэрдарскі хрыбет быў адкрыты Дж. Томсанам на шляху да Кеніі, Кіліманджара і Вікторыя-Ньянца; ён перайшоў празь яго на паўночным канцы каля Лашаву і надаў яму імя.

У 1950 годзе на горным плято, утвораным хрыбтом, быў створаны , які функцыянуе па сёньняшні дзень.

## Крыніцы

Катэгорыя:Горныя сыстэмы Кеніі
Катэгорыя:Ньяндаруа
Катэгорыя:Вялікая рыфтавая даліна
Уласава (Якутыя)

**Уласава** (, ) — былое паселішча ў Вусьць-Янскім улусе Рэспублікі Саха (Якутыя) у Расейскай Фэдэрацыі. Разьмешчаны за Паўночным палярным кругам, на правым беразе ракі Суор-Уелех, левага прытоку ракі Яна, за 457 км на паўночны захад ад п. Дэпутацкі. Насельніцтва: 2008 (1979), 1922 (1989).
    
Узьнік на месцы радовішчаў золата, з 1973 г. рабочы пасёлак, у 1988 г. ліквідаваны, сядзіба капальніцкай арцелі «Амалой».

## Літаратура
* Власово // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 38—39.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Расеі
Віцім (пасёлак)

**Віцім** (, ) — пасёлак гарадзкога тыпу ў Ленскім улусе Рэспублікі Саха (Якутыя) у Расейскай Фэдэрацыі. Аэрапорт. Рачная прыстань. Разьмешчаны на левым беразе ракі Лена, насупраць вусьця р. Віцім, за 3 км на поўнач ад мяжы Іркуцкай вобласьці і за 220 км на паўднёвы захад ад г. Ленск. Насельніцтва: 2872 (1959), 3691 (1970), 3461 (1979), 5311 (1989), 3973 (2002), 4269 (2010).
    
Заснаваны 1620-х гадах, ў 1680-х гадах у Віцімская слабадзе былі паселеныя удзельнікі стралецкага бунту, затым сяло Віцімскае (у кнізе «Угрум-рака» расейскага пісьменьніка В. Шышкова выведзены пад назвай Разбой), з 1958 г. рабочы пасёлак. У цяперашні час бурна разьвіваецца ў сувязі з Талаканскім радовішчам нафты.

## Літаратура
* Витим. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 38.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Лебедзеўская харавая капэла

У канцы 19 ст. — пачатку 20 ст. у Лебедзеве быў створаны хор, што сьпяваў у мясцовай царкве, а таксама беларускія песьні на сьвятах і мерапрыемствах мястэчка. Вядомыя песьні з рэпэртуару таго часу: «А хто там ідзе?», «А ў полі крынічанька», «Крапівушка», «Зялёны дубочак», «Ці сьвет ці сьвітае».

У 1937 годзе калектыў стаў звацца капэлай, і 1937 год лічыцца датай стварэньня аднаго з найстарэйшых творчых калектываў Менскай вобласьці.

У 1962 годзе Лебедзеўскай харавой капэле надаецца ганаровае за савецкім часам званьне — народная. У рэпэртуар уваходзяць песьні згодна існуючаму ладу. Але галоўнае месца займаюць народныя песьні такія як «Купалінка», расейская «Варяг», украінская «Барвінка», польская «Каралінка», чэская «Камышынка».

Лебедзеўская народная харавая капэла ладзіла канцэрты як у Беларусі, так і па-за мяжой — у Вільні, Коўні, Маскве, Санкт-Пецярбурзе. Калектыў мае шмат грамат, прызоў, прымаў удзел у розных фэстывалях і конкурсах, неаднойчы прымалі ўдзел у радыё- і тэлеперадачах.

## Кіраўнікі
З 1937 Іван Сьцяпанавіч Корсак — кіраўнік царкоўнага хору. У 1963 годзе кіраўніком прызначылі Аляксандра Рыгоравіча Пыжыка. Над капэлай доўгія гады шэфстваваў заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі Рыгор Раманавіч Шырма. Цяпер (чэрвень 2011) капэлай кіруе Ільля Андрэевіч Канапелька.

## Удзельнікі
Андрэй Ёсіфавіч Блін, Лявонці Антонавіч Шышко, Лідзія Лявонцьеўна Шышко, Ірына Лявонцьеўна Шышко, Ніна Емельянаўна Пяцукевіч, Галіна Дралуш, Соф’я Сямёнаўна Дудко, Ала Дудко, Іван Дудко, Марыя Данілаўна Доўгаполава, Валянціна Ігнатаўна Габруковіч, Вера Сьцяпанаўна Харужык, Аляксей Захаравіч Нехвядовіч, Ганна Андрэеўна Ельяшэвіч, Ёсіф Сямёнавіч Сьвірыда, Ніна Сьвірыда, Міхаіл Максімавіч Зяновіч, Алена Сямёнаўна Зяновіч, Яўген Сямёнавіч Семашкевіч, Вольга Паўлаўна Руткоўская, Зоя Фёдараўна Дарожка, Уладзімер Пятровіч Кісялевіч, Тамара Міхайлаўна Варабей, Вера Ёсіфаўна Габрыковіч.

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Катэгорыя:Маладэчанскі раён
Віцім

Назву **Віцім** маюць:
* Віцім — пасёлак гарадзкога тыпу
* Віцім — рака
Бесьцях (Жыганскі ўлус)

**Бесьцях** (, ) — сяло ў Жыганскім улусе Рэспубліка Саха (Якутыя) у Расейскай Фэдэрацыі. Разьмешчанае за Паўночным палярным колам, на левым беразе ракі Лена, за 150 км на поўдзень ад Жыганска. Насельніцтва: 228 (2007).
    
Маецца зьверафэрма.

## Літаратура
Бестях. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 51.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Ля касьцёла

**Ля касьцёла** ці **Ля касьцёла. Нядзельны дзень** — карціна мастака Фэрдынанда Рушчыца, напісаная ў Багданаве ў 1899 годзе. Раней была адзінай ў Беларусі карцінай мастака. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музэі Рэспублікі Беларусь.

## Апісаньне
Мастак неаднаразова зьвяртаўся да тэмы мясцовага храма, адлюстроўваў яго з розных ракурсаў. Выдатны прыклад беларускага драўлянага дойлідзтва другой паловы XVII стагодзьдзя Касьцёл арханёла Міхаіла, які выяўлены на карціне, нажаль, да нашага часу не захаваўся — згарэў у часе Другой сусьветнай вайны. Мы маем магчымасьць бачыць яго, дзякуючы фатаздымкам сябра Рушчыца, Яна Булгака, а карціна дазваляе адчуць настрой вясновага цёплага дня, адчуць яднаньне зямлі, сьвятла, людзей, нябёсаў, гулкімі гукамі, якія ліюцца з палатна.

Карціна вы­ка­на­на ў ха­рак­тэр­ным для Рушчыца сты­лі сым­ба­ліч­на­га пэй­за­жу: лю­дзі ні­ко­лі не трап­ля­юць у цэнтар гля­дац­кай ува­гі, іх воб­ра­зы раз­мы­тыя і пад­крэс­ьле­на без­абліч­ныя — мас­так пра­па­ноў­вае нам у кож­ным на­ма­ля­ва­ным ім ча­ла­ве­ку па­знаць ся­бе і стаць суў­дзе­ль­ні­кам та­го ці інша­га яго тво­ра.

Яркі блакіт вясновага неба, палосы цёплых прамянёў сонца на драўляных збудаваньнях працяты асаблівым пранізьлівым каханьнем і лагодаю. Бачны бабінец старэнькага ўрослага ў зямлю касьцёла. У яго ўпаўзаюць пахілыя старэчыя фігуркі быццам чарада доўгіх дзесяцігодзьдзяў, што прайшлі перад яго позіркам; старыя паважна стаяць наводдаль. Гракі на голых галінках дрэў; экспрэсіўныя бела-ружовыя аблокі, надзвычайная блакітная пранізьлівасьць неба, а ўдалечыні — сінія ўзгоркі і невыказны сум. На ажыўшай зямлі сьвята — ізноў вярнулася вясна і жыцьцё .

## Глядзіце таксама

* Сьпіс карцін Фэрдынанда Рушчыца
* Зямля (карціна Фэрдынанда Рушчыца)

## Крыніцы

## Літаратура
* Палікарпаў В. «Ля касцёла» // Дыялог. — 2000. — № 6. — С. 16-17.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1899 годзе
Катэгорыя:Карціны Фэрдынанда Рушчыца
Сьпіс карцін Фэрдынанда Рушчыца

Творы Фэрдынанда Рушчыца захоўваюцца ў музэях і прыватных калекцыях Польшчы, Летувы, Францыі, ЗША. У Беларусі карціны Рушчыца маюць Нацыянальны мастацкі музэй («Ля касьцёла») ды карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка.

## Сьпіс карцін

## Літараутра
* Ferdynand Ruszczyc


Рушчыц, Фэрдынанд
Зямля (карціна Фэрдынанда Рушчыца)

**«Зямля»** () — карціна мастака Фэрдынанда Рушчыца, скончаная 1898 і ўпершыню выстаўленая на пэрсанальнай выстаўцы Рушчыца ў 1899 годзе. Цяпер карціна выстаўленая ў Нацыянальным музэі Варшавы. Адзін зь лепшых і найбольш вядомых твораў мастака. Карціна перадвызначыла кірунак нацыянальнага пэйзажнага жывапісу ў XX стагодзьдзі і стала сымбалем Беларусі.

## Гісторыя
Карціна была створаная Рушчыцам па вяртаньні ў радавы маёнтак Багданава з доўгага падарожжа па Заходняй Эўропе з мэтай удасканаленьня свайго мастацтва. Была скончаная ўвосень 1898, а ў наступным годзе выстаўленая на першай пэрсанальнай выстаўцы Рушчыца ў Вільні. Увесну 1899 году «Зямля» ўпершыню выстаўлена ў Пецярбурскай акадэміі мастацтваў, дзе вызвала нэгатыўную рэакцыю, а ўзімку – у Варшаве, дзе яе адразу ж закупіла галерэя «Захэнта». Менавіта гэтая карціна прынесла мастаку шырокую вядомасьць.

## Апісаньне
Ніжнюю частку палатна запоўніў плаўна закруглены цёмна-карычневы пагорак, расьсечаны барознамі толькі што зааранай зямлі. На вяршыні пагорка два вала запрэжаных у хамуты і араты-селянін, які, выбіваючыся з апошніх сіл, паганяе іх, бо імкнецца хутчэй узараць сваё поле. Зямля зьяўляецца сымбалем вечнасьці, адраджэньня і прыроды-маці. Яна сымбалізуе настойлівасьць і стабільнасьць, пануе над матэрыяльнымі рэчамі, ростам, сьмерцю, багацьцем і ўрадлівасьцю. На заднім пляне, агромністае неба зь пераднавальнічнымі валавянымі хмарамі, што навісьлі над карычневым полем.

Канфлікт і сымбіёз стыхіяў зямлі і паветра, зьніжэньне дэталізацыі, мінімум формаў і фарбаў, выкарыстаньне шырокіх мазкоў — усё гэта стварае характэрны мэлянхалічны настрой невыноснай катаржнай працы. Нягледзячы на гэта, ўпарты сейбіт застаецца непераможаным і, здаецца, здольны пераадолець сам час.

## Глядзіце таксама
*Сьпіс карцін Фэрдынанда Рушчыца
*Ля касьцёла

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
*

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1898 годзе
Катэгорыя:Карціны Фэрдынанда Рушчыца
Катэгорыя:Карціны Варшаўскага нацыянальнага музэю
Валеры Мазынскі

**Валеры Мазынскі** (20 лютага 1947, Вялікае Стахава, Барысаўшчына) — беларускі тэатральны рэжысэр. Стваральнік менскага тэатру «Вольная сцэна». Заслужаны дзеяч мастацтваў (1984), ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1986) і прэміі Ленінскага камсамолу Беларусі (1978).

## Жыццяпіс
Атрымаў адукацыю будаўніка. У 1974 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут.

Галоўны рэжысэр драматычнага тэатру імя Якуба Коласа ў Віцебску (1976—1989). Адзін з ініцыятараў стварэньня дзяржаўнага тэатру «Лялька» ў Віцебску.

Многія з пастаўленых ім спэктакляў сталі зьявамі ў тэатральным жыцьці — «Званы Віцебску» (1974) і «Кастусь Каліноўскі» (1978) паводле Ул. Караткевіча, «Сымон‑музыка» (1976) паводле Я. Коласа, «Парог» (1982), «Вечар» (1983), «Радавыя» (1984) А. Дударава ды іншыя.

Ад 1991 году ў Менску. Ставіў спэктаклі ў Купалаўскім тэатры і выкладаў рэжысуру ў Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце, стварыў тэатар-лябараторыю беларускай драматургіі «Вольная сцэна», кіраўніком якой быў восем гадоў да самага яе закрыцьця ўладамі.

Пасьля звальненьня з тэатру працаваў вартаўніком, будаўніком і вахтэрам.

Ставіў зь вязьнямі аматарскі спэктакль «На дне» (паводле Максіма Горкага) у камэры турмы на Акрэсьціна, дзе адбываў 10 сутак арышту пасьля затрыманьня на падыходзе да Кастрычніцкай плошчы падчас масавых акцыяў пратэсту супраць фальшаваньня прэзыдэнцкіх выбараў 2006 году.

У 2008 годзе зьняў тэлефільм паводле п’есы Янкі Купалы «Тутэйшыя». У 2010 годзе зьняў дакумэнтальны фільм «Як пошуг маланкі» пра дзеяча нацыянальна-вызвольнага руху Расьціслава Лапіцкага. У 2012 годзе зьняў фільм пра адзіную жанчыну ва ўрадзе БНР «Палута Бадунова. Успомніць і... не забыць».

Мае двух сыноў — Васіля ды Яўгена.

## Грамадзкая дзейнасьць
Публічна і пасьлядоўна крытыкуе цяперашнія ўлады за палітыку ў галіне культуры. У лістападзе 2021 году камісія ў вызначэньні пэнсій за асаблівыя заслугі пры Савеце Міністраў пазбавіла Мазынскага даплат. "Згодна з адпаведным рашэньнем ад 16 лістапада (пратакол №6), Валерыю Мазынскаму будзе спыненая выплата пэнсіі за асаблівыя заслугі перад Рэспублікай Беларусь, пачынаючы ад 1 сьнежня 2021 году", было напісана ў лісьце. Прычыны такога кроку не называюцца.

## Крыніцы

## Літаратура
* Валерый Яўгенавіч Мазынскі // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 2. — С. 61.
* Белы І. Культурная прастора Барысаўшчыны // Гоман Барысаўшчыны. №9(114), 2008.

## Вонкавыя спасылкі
* У што верыць Валер Мазынскі? (відэаінтэрвію) на сайце [[Радыё Свабода]]
* [Што за хвароба ахапіла беларускі тэатар? (відэаінтэрвію з [Максім Жбанкоў|М. Жбанковым])] на сайце YouTube
* Валеры Мазынскі: Мы яшчэ хворыя на тутэйшасьць... на сайце [[Радыё Свабода]]
* Анкета Свабоды: Валеры Мазынскі  на сайце [[Радыё Свабода]]

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менскай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія тэатральныя рэжысэры
Катэгорыя:Беларускія тэатральныя дзеячы
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларусі
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Анголы

**Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Анголы** — падзел тэрыторыі Анголы на пэўныя часткі ў мэтах эфэктыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіраваньня й мясцовага самакіраваньня. Згодна з падзелам Ангола падзяляецца на 18 правінцыяў.

## Правінцыі

## Глядзіце таксама
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

Ангола
Габрыель Анвар

**Габрые́ль Анвар** (;  4 лютага 1970, Лэйлгэм, Ангельшчына) — брытанская акторка. Найбольш вядомая па ролі Маргарэт Т’юдар у тэлесэрыяле *Т’юдары*.

## Жыцьцяпіс
Сусьветную вядомасьць атрымала пасьля выхаду фільму ''Водар жанчыны'' (1992), дзе згуляла ў дуэце з Аль Пачына.

Дэбютавала ў 15-гадовым узросьце на брытанскім тэлебачаньні, пазьней пераехала ў Галівуд, росквіт кар’еры прыйшоўся на 1992—1995 гады.

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Брытанскія акторкі
Мільліфіёры

**Мільліфіё́ры** (ад  і ) — тэхніка ў шкловыдзімальнай вытворчасьці, спосаб атрыманьня дэкаратыўных узораў на шкляных вырабах.

Упершыню слова ўжыў ангельскі шкляны вытворца Эпсьлі Пэлэт у сваёй кнізе «Curiosities of Glass Making», а ў слоўніках яно зьявілася ў 1849 року (Оксфардзкі слоўнік ангельскай мовы). Паводле краязнаўцы Міколы Папекі, у беларускіх энцыкляпэдычных даведніках тэрмін дагэтуль адсутнічае.

## Стварэньне мільліфіёры

Тэхналёгія вырабу мільліфіёры заснаваная на прыгатаваньні доўгіх тонкіх палачак, што ўяўляюць сабою сукупнасьць рознакаляровых кавалачкаў шкла, зьлепленых у пэўнай форме (напрыклад, кветка рамонку фармуецца з кавалку жоўтага шкла пасярэдзіне і пэўнай колькасьці кавалкаў белага шкла вакол). Далей форму расцягваюць да атрыманьня неабходнай таўшчыні і разразаюць на часткі. Такім чынам ствараюцца розныя мадэлі і элемэнты, выгляд якіх можна ўбачыць толькі на зрэзе. Для стварэньня вырабаў зь мільліфіёры розныя формы камбінуюць з ужо вырабленых палачак і спайваюць разам. Такім чынам фармуецца неабходны ўзор.

## Мільліфіёры на Беларусі
Вядомыя 4 шкляныя пячаткі ў тэхніцы мільліфіёры, знойдзеныя на Пружаншчыне. На адной зь іх зьмешчаная выява гербу Бухавецкіх «Дарагаслаў». Вядома, што ў XVIII стагодзьдзі Бухавецкія жылі ў маёнтку Стары Куплін.

У іншых суседніх краінах — Польшчы, Летуве, Расеі, Украіне — падобныя шкляныя пячаткі невядомыя.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Шкло
Катэгорыя:Італьянскія словы і выразы