open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзяржаўныя сымбалі Расеі

**Дзяржаўныя сымбалі Расеі**:

* Дзяржаўны герб Расеі
* Дзяржаўны сьцяг Расеі
* Дзяржаўны гімн Расеі

міні|250пкс|Сьцяг Расеі
Сьцяг Расеі ўяўляе сабой прамакутнае палотнішча з трох роўнавялікіх гарызантальных палос: верхняй — белага, сярэдняй — сіняга і ніжняй — чырвонага колеру. Суадносіны шырыні сьцягу і яго даўжыні як 2:3. Сьцяг быў вярнуты замест савецкага 22 жніўня 1991 году ўказам прэзыдэнта РСФСР, а канчаткова зацьверджаны фэдэральным канстытуцыйным законам Расейскай Фэдэрацыі 8 сьнежня 2000 году.

міні|200пкс|зьлева|Герб Расеі
Герб Расеі ўяўляе сабой чатырохкутны, з закругленымі ніжнімі кутамі, завостраны ў аканечнасьці, чырвоны геральдычны шчыт з залатым двухгаловым арлом, які падняў ўверх распушчаныя крылы. Арол увянчаны двума малымі і адной вялікі каронамі, злучанымі стужкай. У правай лапе арла — скіпэтар, у левай — дзяржава. На грудзях арла, у чырвоным шчыце, — які едзе налева на срэбным каню срэбны вершнік у сінім плашчы, што забівае срэбным кап’ем чорнага перакуленага ніц і папранага канём цмока, таксама зьвернутага налева. Герб быў вярнуты замест савецкага 30 лістапада 1993 году ўказам прэзыдэнта РФ, а канчаткова зацьверджаны фэдэральным канстытуцыйным законам Расейскай Фэдэрацыі 8 сьнежня 2000 году.

міні|200пкс|Музыка і тэкст гімну Расеі
Гімнам Расеі зьяўляецца твор "Россия - священная наша держава...", тэкст якога быў напісаны С. Міхалковым і зьяўляецца перапрацаваным варыянтам тэксту гімна СССР. Музыка таксама паўтарае гімн СССР, яе аўтар А. Аляксандраў. Пасьля распаду СССР новым дзяржаўным гімнам Расеі быў зацьверджаны ўказам прэзыдэнта РФ ад 11 сьнежня 1993 году варыянт "Патрыятычнай песьні" М. Глінкі, перапрацаванай А. Пятровым. У сувязі з атсутнасьцю словаў і нізкай падтрымкай у грамадзтве, гімн быў зьменены на сучасны варыянт, які быў зацьверджаны фэдэральным канстытуцыяным законам Расеі 8 сьнежня 2000 году.

Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Расеі
Гімн Сан-Марына

Гімн Сан-Марына () — словы Нікола Тамазэа.

## Тэкст
Haec saxa tractasti faber
Forti marine dextera;
Mons ipse signum tollitur
Tuo dicatum nomini.

## Вонкавыя спасылкі
* Il primo inno *.midi
* Il secondo e definitivo inno *.mp3
* San Marino News
* "O Antica Repubblica, Onore a Te!"

Сан-Марына
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Сан-Марына
Гімн Славеніі

**Гімн Славеніі**&nbsp;— дзяржаўны сымбаль Рэспублікі Славенія.

З 1989 году гімн уяўляе сабой сёмую страфу верша Францэ Прэшэрна (1800—1849) «Zdravljica» (, 1844). Музыка гімна прыналежыць Станка Прэмрлу (1880—1965).

Верш Прэшэрна быў забаронены аўстрыйскай цэнзурай за прапаганду славянскага адзінства. Яно ставіцца да так званай фігурнай паэзіі — кожная страфа графічна нагадвае куфаль.

## Тэкст
1. 
:Prijat'li! obrodile 
:so trte vince nam sladkó, 
:ki nam oživlja žile, 
:srce razjasni in oko, 
:ki utopi, 
:vse skrbi, 
:v potrtih prsih up budi! 

2. 
:Komu narpred veselo 
:zdravljico, bratje! č'mo zapet? 
:Bog našo nam deželo, 
:Bog živi ves slovenski svet, 
:brate vse, 
:kar nas je 
:sinov sloveče matere! 

3. 
:V sovražnike 'z oblakov 
:rodu naj naš'ga trešči grom; 
:prost, ko je bil očakov, 
:naprej naj bo Slovencov dom; 
:naj zdrobe 
:njih roke 
:si spone, ki jih še teže! 

4. 
:Edinost, sreča, sprava 
:k nam naj nazaj se vrnejo; 
:otrok, kar ima Slava, 
:vsi naj si v roke sežejo, 
:de oblast 
:in z njo čast, 
:ko pred, spet naša boste last! 

5. 
:Bog živi vas Slovenke, 
:prelepe, žlahtne rožice, 
:ni take je mladenke, 
:ko naše je krvi dekle; 
:naj sinov 
:zarod nov 
:iz vas bo strah sovražnikov! 

6. 
:Mladen'či, zdaj se pije 
:zdravljica vaša, vi naš up; 
:ljubezni domačije 
:noben naj vam ne vsmrti strup; 
:ker zdaj vas 
:kakor nas 
:jo srčno branit' kliče čas! 

7. 
:**Žive naj vsi narodi**, 
:**ki hrepene dočakat' dan**, 
:**da koder sonce hodi**, 
:**prepir iz sveta bo pregnan**, 
:**da rojak** 
:**prost bo vsak**, 
:**ne vrag, le sosed bo mejak!** 

8. 
:Nazadnje še, prijat'lji, 
:kozarce zase vzdignimo, 
:ki smo zato se zbrat'li, 
:ker dobro v srcu mislim; 
:dokaj dni 
:naj živi 
:vsak, kar nas dobrih je ljudi!

## Вонкавыя спасылкі
* Музыка гімна (бяз словаў)

Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Славеніі
Славенія
Гімн Славаччыны

«**Над Та́трамі мала́нкі зіхацяць**» — гімн Славаччыны. Песьня зьявілася ў 1844 годзе, падчас паходу студэнтаў Эвангелічнага лютэранскага ліцэю з Браціславы ў Левачу на знак пратэсту супраць арышту Людавіта Штура.

Тэкст быў напісаны Янкам Матушкам, а ў якасьці музыкі была ўзятая музыка народнай песьні «Капала студню, глядзела ў яго» («Kopala studienku»). Аднак, нягледзячы на сваю папулярнасьць яшчэ падчас выступу славакаў падчас рэвалюцыі 1848—1849 гадоў, яна была апублікаваная на паперы толькі ў 1851 годзе пад назвай «Добраахвотніцкая». У 1920 годзе першая страфа стала часткай гімна Чэхаславаччыны, у які таксама ўвайшоў цяперашні гімн Чэхіі. У 1993 годзе прыведзены ніжэй тэкст стаў гімнам незалежнай Славаччыны.

## Тэкст
Nad Tatrou sa blýska, hromy divo bijú,
Nad Tatrou sa blýska, hromy divo bijú.
Zastavme ich, bratia, ved' sa ony stratia, Slováci ožijú.
Zastavme ich, bratia, ved' sa ony stratia, Slováci ožijú.

To Slovensko naše posial' tvrdo spalo,
To Slovensko naše posial' tvrdo spalo.
Ale blesky hromu vzbudzujú ho k tomu, aby sa prebralo.
Ale blesky hromu vzbudzujú ho k tomu, aby sa prebralo.

## Пераклад
Над Татрамі маланкі зіхацяць, грамы дзіка б’юць
Над Татрамі маланкі зіхацяць, грамы дзіка б’юць.
Спынім іх, браты, бо яны спыняцца, Славакі ажывуць,
Спынім іх, браты, бо яны спыняцца, Славакі ажывуць.

Славаччына наша дагэтуль дужа сышла,
Славаччына наша дагэтуль дужа сышла.
Але грымотныя маланкі абуджаюць яе, каб ачулася,
Але грымотныя маланкі абуджаюць яе, каб ачулася.

## Вонкавыя спасылкі

* Гімн Славацкай Рэспублікі
* Музыка гімна (бяз словаў)

Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Славаччыны
Славаччына
Гібральтар

**Гібральта́р** (ад арабскага: جبل طارق (*Dżabal Tarik*) — «горад Тарыка») — скалістая паўвыспа на паўднёвым узьбярэжжы Ібэрыйскай паўвыспы, у пратоцы, якая злучае Міжземнае мора з Атлянтычным акіянам.

## Гісторыя
У 711 годзе ў гэтым месцы высадзіўся бэрбэрыйскі ўладар *Тарык*, які адсюль распачаў арабскае заваяваньне Гішпаніі. У 1462 годзе горад быў заваяваны войскам хрысьціянаў пад час рэканкісты. У 1704 годзе, пад час вайны за гішпанскую спадчыну, горад быў заняты брытанскімі войскамі, а потым згодна з утрэхцкай мірнай дамовай быў ёй перададзены ў якасьці калёніі. Гібральтар раней і ў нашы дні мае велізарнае стратэгічнае значэньне, зь яго можна поўнасьцю кантраляваць рух праз Гібральтарскую пратоку зь Міжземнага мора ў Атлянтычны акіян і наадварот. Гэтае значэньне значна ўзрасло пад час Другой сусьветнай вайны — ніводны нямецкі, ці італьянскі карабель ня змог прайсьці праз пратоку. Да 1943 году Гібральтар разам з Мальтай зьяўляліся адзінымі аэрадромамі на трасе Эгіпет — Вялікабрытанія.

## Палітычная сыстэма

## Геаграфія
Гібральтар ня мае запасаў карысных выкапняў і пітной вады. У якасьці пітной вады выкарыстоўваецца дажджавая вада, якая зьбіраецца ў спэцыяльных ёмістасьцях у скалах. Часткова выкарыстоўваецца і апрасьненьне марской вады.

Гібральтар зьяўляецца адной з самых заселеных тэрыторыяў ў сьвеце (каля 4250 чал. на км²).

Над портам і горадам узносіцца высокая (426 м) Гібральтарская скала, якая складаецца зь цьвёрдых скальных пародаў, а з адваротнага боку скалы дзейнічае запаведнік.

Нягледзячы на тое, што Гібральтар некалькі стагодзьдзяў належыць Вялікабрытаніі на яго прэтэндуе Гішпанія, якая мяжуе па сушы. Паміж Гішпанскім горадам Ла Лінеа дэ ла Кансэпсьён знаходзіцца толькі невялікая нэўтральная паласа.

На тэрыторыі Гібральтара знаходзіцца вайскова-марская база НАТО.

Гібральтар — адзінае месца ў Эўропе, дзе водзіцца від Магот, адзіны від малпаў ва ўсёй Эўропе.

## Насельніцтва
Гібральтар заселены ангельцамі, габрэямі, партугальцамі, італьянцамі, мальтыйцамі, індусамі, пакістанцамі, мараканцамі. Дзяржаўнай мовай зьяўляецца ангельская. Па веравызнаньні насельніцтва дзеліцца: каталікі (70%), мусульмане (10%), англікане (8%), юдзеі (1%).
Мажэйкі

**Мажэ́йкі** () — места ў Летуве, на рацэ Віндаве. Адміністрацыйны цэнтар Мажэйкаўскага раёну Цельшыцкага павету. Насельніцтва на 2018 год — 33 281 чалавек (восьмае колькасьцю насельніцтва места краіны). Знаходзяцца каля мяжы з Латвіяй.

Мажэйкі — даўняя вёска гістарычнай Жамойці.

## Назва

Мазека або Мазіка (Mazecha, Mazika) — імя германскага паходжаньня. Адпаведнасьць літоўскіх імёнаў на -ейка (-іка) германскім імёнам з суфіксам -к- (Вілейка — Wilico, Мінейка — Minnico, Радзейка — Radecke < Radacho і г. д.) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

## Гісторыя
Упершыню ўпамінаюцца ў 1335 годзе: у хроніцы Лівонскага ордэна гаворыцца пра выправу ордэнскага войска, у час якой разрабавалі землі князя Мажэйкі.

Пачалі хутка разьвівацца ў 1869 годзе, калі тут прайшла галіна чыгункі Вільня — Лібава. У 1893 годзе ў Мажэйках было 13 крамаў і 5 броварняў. У 1894 годзе тут збудавалі царкву, у 1902 годзе — касьцёл, а ў 1906 — лютэранскую кірху.

У 1924 годзе Мажэйкі атрымалі статус места.

## Эканоміка
Прамысловы цэнтар на поўначы Летувы, тут знаходзіцца нафтапераапрацоўчае прадпрыемства «*Mažeikių Nafta*».

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Летувы
Дафі

**Дафі** (; 23 чэрвеня 1984, Bangor, Гвінэд, Ўэйлз) — ангельская поп-сьпявачка, манера выкананьня якой нагадвае Эмі Ўайнгаўс, Адэль ды Дасьці Спрынгфілд. У 2004 годзе Дафі разам з прадусарам Бэрнардам Батлерам запісвае першую песьню «Rockferry». З гэтага пачалася праца над дэбютным альбомам, якая доўжылася тры гады. У пачатку 2008 году ў Вялікабрытаніі ды Эўропе выйшаў першы сынгл сьпявачкі — «Mercy», які адразу ўзначаліў UK Singles Top 75. У сакавіку таго ж году выйшаў і альбом «Rockferry», вельмі добра прыняты як публікай, гэтак і крытыкамі.

## Дыскаграфія

### Альбомы
* 2008: *[[Rockferry]]*
* 2010: *Endlessly*

### Сынглы
* 2007: Rockferry
* 2008: Mercy
* 2008: Warwick Avenue
* 2008: Stepping Stone
* 2008: Rain On Your Parade

### EP’s
* 2004: Aimee Duffy
* 2008: Live from London

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Брытанскія музыкі
Катэгорыя:Брытанскія сьпявачкі
Гімн Сэрбіі

«**Божа праўды**» () — афіцыйны гімн Сэрбіі. Зацьвержданы 7 артыкулам Канстытуцыі Сэрбіі. Быў дзяржаўным гімнам Княства Сэрбіі. «Божа праўды» таксама быў дзяржаўным гімнам Каралеўства Сэрбіі ад 1882 да 1918 году, пасьля чаго было створанае Каралеўства Югаславія. Быў рэкамэндаваны парлямэнтам Сэрбіі 17 жніўня 2004 году. Сучасная вэрсія тэксту зацьверджаная Законам пра выгляд і ўжываньне гербу, сьцягу і гімну Рэспублікі Сэрбіі 11 мая 2009 году. Музыка да песьні была напісаная славацкім і сэрбскім кампазытарам Даворынам Енка, а словы — Ёванам Джорджэвічам у 1872 годзе. Першапачаткова песьня прызначалася для п’есы «Марка становіцца імпэратарам» (). Папулярнасьць гэтай песьні спрыяла прыняцьцю яе ў якасьці Сэрбскага нацыянальнага гімну.

У часы Каралеўства Сэрбіі, гімн «Божа праўды» часам называлі «Сэрбскай нацыянальнай малітвай», а ў тэксьце быў радок са зваротам да сэрбскага караля. Розныя кіраўнікі Сэрбіі зьмянялі гэты радок гімну, каб ён пасаваў ім. Падчас кіраваньня князя Мілана I Абрэнавіча, радок гучаў «Божа, беражы князя Мілана» (). Пасьля таго, як княства ператварылася ў каралеўства, словы «князя Мілана» былі зьмененыя на «караля Мілана». Пазьней словы зьмяняліся такім самым чынам падчас княжаньня Пятра I Карагеоргіевіча і Аляксандра I (1929—1934). У часы Каралеўства Югаславія «Божа праўды» была часткай нацыянальнага гімну.

Сучасны гімн выкарыстоўвае зьлёгку зьменены тэкст у сувязі з тым, што Сэрбія перастала быць манархіяй. Былі зьмененыя чатыры куплеты. У трох словы «Сэрбскі кароль» былі зьмененыя на словы «Сэрбскія землі», у чацьвёртым «Божа, беражы караля» зьмененая на «Божа захоўвай, Божа выратуй».

Інструмэнтальная вэрсія выкарыстоўвалася ў якасьці гімну Рэспублікі Сэрбскай у складзе Босьніі і Герцагавіны да 2006 году, калі канстытуцыйны суд Босьніі і Герцагавіны прызнаў гімн неканстытуцыйным.

Яшчэ ў 1992 годзе ў якасьці гімну Сэрбіі прапаноўваліся таксама «Паўстань, Сэрбія» () і «Марш на Дрыну» (). Апошні быў прапанаваны сацыялістычнай партыяй Сэрбіі і атрымаў большасьць галасоў на рэфэрэндуме ў 1992 годзе, але не быў прыняты.

## Словы
Афіцыйна гімн складаецца з васьмі куплетаў, але звычайна выконваюцца толькі два.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Сэрбія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Сэрбіі
Катэгорыя:Творы 1872 году
Адэль

**Адэль** (,  5 траўня 1988, Тотэнгэм, Лёндан) — ангельская поп-соўл і джазавая сьпявачка. Яе нарэдка называюць «новай Эмі Ўайнгаўс». Ейны дэбютовы альбом *19* адразу пасьля рэлізу ачоліў UK Albums Top 75.

За наступны альбом, *21*, Адэль атрымала шэсьць узнагародаў Грэмі (2012) — перадусім, дзякуючы сумеснай працы зь вядомымі прадусарамі й музыкамі, такімі як Рык Рубін (супрэзыдэнт Columbia Records), Пол Эпварт (прадусар Plan B, Primal Scream), Раян Тэдэр (фронтмэн OneRepublic), Дэн Ўілсан (гурт Semisonic) ды іншымі.

## Дыскаграфія

### Альбомы
* 19 (2008)
* 21 (2011)
* 25 (2015)
* 30 (2021)

### Самотнікі
* Hometown Glory (2007)
* Chasing Pavements (2008)
* Cold Shoulder (2008)
* Make You Feel My Love (2008)
* First Love (2009)
* Rolling In The Deep (2010)
* Someone Like You (2011)
* Set Fire To The Rain (2011)
* Skyfall (2012)
* Hello (2015)
* When We Were Young (2016)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 
* [Адэль на [MySpace] ] 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Брытанскія музыкі
Катэгорыя:Брытанскія сьпявачкі
Скарлет Ёгансан

**Скарлет Ёгансан** (;  22 лістапада 1984 году, Нью-Ёрк, ЗША) — амэрыканская кінаакторка, мадэль і сьпявачка. Ёгансан — адзіная жанчына, якая двойчы была названая амэрыканскім часопісам «Эсквайр» самай сэксуальнай жанчынай у сьвеце (у 2006 і 2013 гадах).

## Паходжаньне
Продкі Ёгансан па матчынай лініі паходзяць зь Менску.

## Творчасьць
Дэбютавала ў кіно ў 1994 годзе ў фільме «North». 20 траўня 2008 году дэбютавала як сьпявачка на альбоме *[[Anywhere I Lay My Head]]*, які ўключае ў сябе кавэр-вэрсіі песень Тома Ўэйтса.

## Фільмаграфія

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Амэрыканцы беларускага паходжаньня
Таўрогі

**Таўро́гі** () — горад у заходняй Летуве. Насельніцтва налічвае каля 28 тыс. чалавек. Горад зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Таўроскага павету. У горадзе атрымалі разьвіцьцё харчовая, лёгкая, машынабудаўнічая прамысловасьці. Таўрогі знаходзяцца за 63 км на паўночны захад ад Расенаў і за 25 км ад мяжы з Расеяй. Уваходзіць у склад этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

Паводле легенды назва гораду мае паходжаньне ад словаў: *тур* і *рог*. У даўнія часы людзі, якія зьбіралі на месцы будучага гораду грыбы, знайшлі тут рогі тура.

## Гісторыя
Упершыню горад узгадваецца ў 1499 годзе, калі на месцы будучых Таўрогаў было невялікае паселішча *Паджурыс*.

Уладальнікам Таўрогаў у пачатку XVI стагодзьдзя быў *Барташ*, заснавальнік першай у Жамойці школы (у 1507 годзе). Каля 1550 году частка гораду перайшла да *Мэльхіёра Шэмёта*, які перайшоў у лютэранства. Ён пабудаваў лютэранскую кірху, якая ў 1641 годзе была перабудаваная ў каталіцкі касьцёл. З 1567 годза ў Таўрогах разьмяшчалася мытня. У XVII стагодзьдзі горад перайшоў ва ўласнасьць Радзівілаў. З 1620 да 1669 году горад зьяўляўся сядзібай князя Багуслава Радзівіла. У 1687 годзе ўладальніца Таўрогаў Людвіка Караліна Радзівіл (будучая маці караля Яна ІІІ Сабескага), ажанілася зь нямецкім прынцам, і пасьля яе сьмерці горад перайшоў ва ўладаньне брандэнбурскага ўладара Фрыдрыха ІІІ Гагенцолера, які з 1701 году стаў Прускім каралём *Фрыдрыхам І*. Яго стараньнямі мясцовы касьцёл быў адрамантаваны і зноў пераўтвораны ў лютэранскую кірху.

Пасьля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай Таўрогі трапілі ў склад Расейскай імпэрыі. Расейская царыца *Кацярына* падаравала горад свайму фаварыту *Платону Зубаву*, які потым прадаў яго дзяржаве. 21 чэрвеня 1807 году цар Аляксандар І падпісаў тут дамову з Напалеонам, якая пацьвердзіла пагадненьні ў Тулюзе. 30 сьнежня 1812 году ў млыне каля Таўрогаў, напаліёнаўскі генэрал Ханс Ёрк падпісаў канвэнцыю аб нэўтралітэце з расейскім генэралам Іванам Дыбічам. Згодна зь ёй прускі корпус напалеонаўскага войска перастаў падтрымліваць французаў.

У 1836 годзе ў Таўрогах адбыўся вялікі пажар. У 1846 годзе цар Мікалай І падараваў горад сайму ардынарцу, князю Васільку. У 1864 годзе Таўрогі, праз Коўна, былі злучаны з чыгункай Варшава — Санкт-Пецярбург. У гэты час тут былі пабудаваны цагельня, сьпіртавы завод і два шпіталі. У 1843 годзе Анарэ дэ Бальзак спыняўся ў Таўроскім палацу па дарозе ў Санкт-Пецярбург.

У 1909 годзе колькасьць насельніцтва павялічылася да 5000 чалавек.

Падчас Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе горад быў заняты нямецкімі войскамі. Пад час акупацыі немцы пабудавалі чыгунку да Шаўляў.

Пасьля ўваходу Летувы ў склад СССР Таўрогі сталі памежным горадам і 22 чэрвеня 1941 году ён быў заняты нямецкімі войскамі. У выніку вайны тут было разбурана 80% пабудоваў. У часы нямецкай акупацыі немцы з дапамогай летувіскай паліцыі забілі каля 900 мясцовых габрэяў.

З 1991 году Таўрогі ў складзе Летувіскай рэспублікі.

## Крыніцы
Гімн Абхазіі

«**Перамога**» (па-абхаску: *Аиааира*) — нацыянальны гімн Рэспублікі Абхазія.

## Гісторыя
З абвяшчэньнем незалежнасьці Абхазіі ў 1992 годзе быў зацьверджаны дзяржаўны гімн. Пасьля абраньня на пост прэзыдэнта С. Багапша быў выдадзены законапраект «Аб дзяржаўным гімне Рэспублікі Абхазія», які быў прыняты ў трэцім чытаньні 24 кастрычніка 2007 году. Пачатковы матыў і словы абхаскай песьні «Кьараз» леглі ў аснову абхаскага гімну.

## Вонкавыя спасылкі
* Аиааира

Абхазія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Абхазіі
1540-я

**1540-я**

Стагодзьдзі: XV стагодзьдзе — XVI стагодзьдзе — XVII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі:
1490-я
1500-я
1510-я
1520-я
1530-я
**1540-я**
1550-я
1560-я
1570-я
1580-я
1590-я


Гады:
1540, 1541, 1542, 1543, 1544, 1545, 1546, 1547, 1548, 1549

----

## Асноўныя падзеі
* Фэрнанда дэ Сота стаў першым з эўрапейцаў, які ўбачыў Місысыпі
* адбыліся першыя кантакты Японіі з Захадам

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:1540-я
1530-я

**1530-я**

Стагодзьдзі: XV стагодзьдзе - XVI стагодзьдзе - XVII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1480-я
1490-я
1500-я
1510-я
1520-я
**1530-я**
1540-я
1550-я
1560-я
1570-я
1580-я


Гады: 
1530, 1531, 1532, 1533, 1534, 1535, 1536, 1537, 1538, 1539

----

## Асноўныя падзеі

* гішпанцы заваявалі Пэру
* пачалася партугальская калянізацыя Бразыліі
* пачалася рэфармацыя ў Даніі і Нарвэгіі
Катэгорыя:1530-я
Любіч (герб)

**Лю́біч** () — прыватны шляхецкі герб, якім карысталіся больш за 500 родаў Польшчы і ВКЛ. Вядомы зь сярэдзіны XIV стагодзьдзя.

## Апісаньне
У блакітным полі сярэбраная падкова рагамі долу, на ёй стаіць залаты кавалерскі крыж, другі такі самы крыж у сярэдзіне падковы. Клейнод — над прылбіцай з кронай 3 стаўсавыя пёры.

Існуючыя разнастайнасьці гербу Любіч:
* з адным срэбраным крыжом у сярэдзіне падковы
* з 2 срэбранымі крыжамі адзін на адным у сярэдзіне падковы

У больш позьніх вэрсіях гербу прысутнічае чырвоная тарча.

## Вядомыя прадстаўнікі
* Станіслаў Жулкеўскі
* Чэслаў Мілаш
* Мацей Грушэцкі
* Мікалай Гогаль
* Жыгмонт Любіч Залескі
* Тадэвуш Уладзіслаў Канопка
* Сьцяпан Некрашэвіч
* Ян Дамінік Лапацінскі
* Мікалай Тадэвуш Лапацінскі

## Роды
Шляхецкія роды, якія карысталіся гербам «Любіч»: Абрамовічы, Адамовічы, Багдановічы, Бароўскія, Бакіноўскія, Грушэцкія, Жылінскія, Лапацінскія, Прушынскія, Сідаровічы, Чартарыйскія, Янушкевічы і іншыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гербы беларускае шляхты

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Гернсі

**Гернсі**, **Ґернсі** (, ) — тэрыторыя каля францускага ўзьбярэжжа, у пратоцы Па дэ Кале, тэрыторыя ахоплівае востраў Гернсі і астатнія Нармандзкія астравы, акрамя востраву Джэрзі.

Тэрыторыя валодае спэцыфічным статусам: знаходзячыся пад кіраўніцтвам брытанскай кароны, Гернсі не ўваходзіць у склад Вялікабрытаніі ці Эўрапейскага Зьвязу.
Зьнешнія зносіны кантралююца Вялікабрытаніяй, а ўнутранае кіраваньне, эканоміка і судовая ўлада належыць мясцовым уладам.

## Гісторыя
Першыя сьляды дзейнасьці чалавека на востраве адносяцца да эпохі нэаліту, калі Нармандзкія астравы былі злучаныя з кантынэнтальнай Эўропай. Каля 6000 гадоў таму, у выніку ўздыму ўзроўню акіянаў, астравы былі адрэзаныя ад кантынэнту, а разам зь імі і іх жыхары.

Археалягічныя раскопкі пацьвердзілі, што ў 50-х гадах востраў Гернсі выкарыстоўвалася рымлянамі як гандлёвая база. У 1982 годзе на дне сучаснага порту быў знойдзены рымскі карабель. У канцы ІІІ стагодзьдзя, пасьля падзеньня Рымскай імпэрыі, сьвяты Самсон заснаваў на востраве Гернсі першую царкву.

У 933 годзе Нармандзкія астравы былі заваяваныя вікінгамі, яны далі пачатак Нармандзкаму княству. У 1294 годзе значная частка насельніцтва астравоў загінула ў выніку вайны з Францыяй. Наступныя некалькі стагодзьдзяў астравы належалі то Ангельшчыне, то Францыі.

Падчас Другой сусьветнай вайны Нармандзкія астравы трапілі ў нямецкую акупацыю. У гэтыя гады палова насельніцтва (20 000 чалавек), перасялілася ў Вялікабрытанію. Нямецкая акупацыя скончылася 9 траўня 1945 году, і гэты дзень стаў дзяржаўным сьвятам Гернсі. Пасьля вайны асновай эканомікі Гернсі стаў турызм, а ў апошнія гады, усё большую частку займае банкаўскі сэктар.

## Палітычная сыстэма
Астравы Гернсі, Олдэрні і Сарк утвараюць каронныя землі брытанскай кароны. Кіраўніком рэгіёну зьяўляецца Лізавета II, якая кіруе праз губэрнатара. Заканадаўчая ўлада належаць парлямэнту, судовая — каралеўскаму суду. Тэрыторыя дзеліцца на 10 акругаў.

## Геаграфія
Заходняе ўзьбярэжжа востраву — гэта доўгія пяшчаныя пляжы, паўднёвы бераг узносіцца на 100 мэтраў, на ўсходнім беразе знаходзіцца горад Сэнт-Пітэр-Порт. Самы высокі пункт востраву ўзносіцца на 114 мэтраў. Зіма на востраве лагодная, мяккая, а лета прахалоднае.

## Насельніцтва
Астравы засяляюць гернсійцы (65%) і брытанцы (25%), а таксама французы, партугальцы, ірляндцы. Рэлігійны склад насельніцтва прадстаўлены англіканамі (65%) і каталікамі (35%).

## Вонкавыя спасылкі
OneRepublic

**OneRepublic** — амэрыканскі альтэрнатыўны гурт з Каларада-Спрынгс.

## Склад
### Сучасны склад
* Раян Тэдэр — вакал, гітара, бас-гітара, фартэпіяна, званочкі (2002 — цяпер)
* Зак Філкінс — гітара, бэк-вакал (2002 — цяпер)
* Эдзі Фішэр — барабаны, пэркусія (2005 — цяпер)
* Дру Браўн — гітара,бас-гітара,званочкі (2002 — цяпер)
* Брэнт Кёцле — бас-гітара, віялянчэль, бэк-вакал, клявішы (2007 — цяпер)

### Былыя ўдзельнікі
* Цім Маерс — бас-гітара (2004—2007)

## Дыскаграфія
### Альбомы
* *[[Dreaming Out Loud]]* (2007)
* *[[Waking Up]]* (2009)

### Самотнікі
* «Apologize» (2007)
* «Stop and Stare» (2008)
* «Say (All I Need)» (2008)
* «Mercy» (2008)
* «Come Home» (2009)
* «All the Right Moves» (2009)
* «Secrets» (2009)
* «Everybody Loves Me» (2010)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* [OneRepublic на [MySpace]]

Катэгорыя:Музычныя гурты ЗША
Цельшы

**Це́льшы** () — горад, які належыць да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць, у паўночна-заходняй Летуве. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Цельшыцкага павету. Горад разьмяшчаецца на паўночным беразе возера Масьціс, за 201 км на паўночны захад ад Вільні, за 185 км ад Коўна і за 109 км на захад ад Панявежу. Праз горад ідзе чыгунка Шаўлі — Крэтынга. Цяльшы зьяўляюцца прамысловым і культурным цэнтрам Жамойці.

## Назва
У крыжацкіх хроніках узгадваецца даліна *Талса*, назва якой паходзіць ад назвы ракі (Цельша), якая ўпадае ў возера Масьціс. Існуе летувіская прыдумка аб мітычным летувіскім героі *Цельшусе*.

## Гісторыя
Першыя ўзгадкі аб паселішчы датуюцца 1398 годам. Цяльшы былі сталіцай аднаго са жмудзкіх князёў. Першы касьцёл быў пабудаваны ў 1612 годзе каралём Жыгімонтам Вазам. А ў 1626 годзе Павал Сапега заснаваў тут кляштар бэрнардыцаў, які быў зачынены расейскімі ўладам толькі ў 1832 годзе. У 1791 годзе горад атрымаў гарадзкія правы і герб ад караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Пасьля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай горад трапіў у склад Расейскай імпэрыі. Падчас паўстаньня 1830 году горад быў адным з цэнтраў дзейнасьці інсургентаў.

Катэгорыя:Гарады Летувы
Уцяна

**Уця́на** () — горад у Летуве, на сутоцы рэк Вешы і Крашоны. Адміністрацыйны цэнтар Уцянскага павету. Насельніцтва на 2014 год — 27 041 чалавек. Знаходзіцца за 103 км ад Вільні, на аўтамабільнай дарозе Калінінград&nbsp;— Санкт-Пецярбург; чыгуначная станцыя на лініі Панявеж — Сьвянцяны.

Уцяна — магдэбурскае места гістарычнай Вількаміршчыны.

## Назва
Паводле францускага лінгвіста-германіста Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, назва Ўцяна ўтварылася ад гоцкага імя Utina або Udin.

## Гісторыя
Уцяна — адзін з найбольш старажытных гарадоў Летувы. Паводле легенды горад заснаваў жамойцкі князь *Уцяніс*. Першыя згадкі аб горадзе датуюцца 1261 годам. У 1416 годзе тут быў пабудаваны першы касьцёл. Герб і гарадзкія правы Ўцяна атрымала ў 1599 годзе. У 1655 годзе горад часова быў захоплены маскоўскім войскам. 

Пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай горад трапіў у склад Расейскай імпэрыі. Уцяна бала значна зруйнаваная падчас напалеонаўскай вайны 1812 году. У часы паўстаньняў 1830 і 1863—1864 гадоў. У ХІХ стагодзьдзі праз горад прайшла дарога Варшава — Санкт-Пецярбург, і з гэтага часу пачалося хуткае разьвіцьцё Ўцяны. Пасьля ўваходу Летувы ў склад СССР тут дзейнічалі летувіскія партызаны. У часы СССР значнае разьвіцьцё атрымала прамысловасьць гораду.

## Крыніцы
1520-я

**1520-я**

Стагодзьдзі: XV стагодзьдзе — XVI стагодзьдзе — XVII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі:
1470-я
1480-я
1490-я
1500-я
1510-я
**1520-я**
1530-я
1540-я
1550-я
1560-я
1570-я


Гады:
1520, 1521, 1522, 1523, 1524, 1525, 1526, 1527, 1528, 1529

----

## Асноўныя падзеі

* у Кракаве была выдадзена паэма Міколы Гусоўскага «Песьня пра зубра»
* узьнікла Рэфармацыя
* Тэначытлан быў заваяваны гішпанцамі
* Белград быў заваяваны Атаманскай імпэрыяй

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:1520-я
Натальля Пяткевіч

**Натальля Ўладзімераўна Пяткевіч** (дзяв. *Краўчанка*;  1972, Менск, цяпер Беларусь) — беларускі палітык.

Намесьніца прэм'ер-міністра Беларусі (ад 22 траўня 2025 году) ў сацыяльных пытаньнях. Адначасна мела паўнамоцтвы прадстаўніцы Беларусі ў Радзе Эўразійскай эканамічнай камісіі і нацыянальнай каардынаркі ў справах Садружнасьці незалежных дзяржаваў. Першая намесьніца кіраўніка Адміністрацыі прэзыдэнта Беларусі (2004—2010 і 2024—2025). Кандыдатка юрыдычных навук (1998).

## Біяграфія
У 1994 годзе скончыла юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. З 1998 — кандыдат юрыдычных навук (2001). Працавала вядучым спэцыялістам, затым начальнікам кіраваньня дзяржаўнага і міжнароднага права Галоўнага дзяржаўнага прававога кіраваньня Адміністрацыі прэзыдэнта. У 2001 годзе стала прэс-сакратаром Аляксандра Лукашэнкі, у 2004 — намесьнікам кіраўніка прэзыдэнцкай адміністрацыі.

Натальлю Пяткевіч нярэдка клічуць «жалезнай лэдзі» Беларусі і лічаць адным з магчымых кандыдатам на пост наступнага прэзыдэнта Беларусі.

У канцы ліпеня 2009 году Натальля Пяткевіч была выключана са складу камісіі па пытаньнях памілаваньня пры прэзыдэнце. Камісіяй яна кіравала на працягу некалькіх гадоў. Таксама Пяткевіч была выключана са складу камісіі па пытаньнях грамадзянства і прававога кансультатыўнага савету пры прэзыдэнце. На ўсіх гэтых пасадах яе замяніў намесьнік кіраўніка Адміністрацыі прэзыдэнта Валеры Міцкевіч.

28 сьнежня 2010 году была адстаўлена з пасады першага намесьніка кіраўніка Адміністрацыі прэзыдэнта Беларусі. Да 1 кастрычніка 2014 году займала пасаду памагатай прэзыдэнта Беларусі. У 2015—2019 гадох займала пасаду генэральнай дырэктаркі гасьцінічнага ТАА «Шантэр» (Менск, вул. Панамарэнкі, д. 7), заснаванага ў сакавіку 2015 году.

27 чэрвеня 2024 году зноў прызначаная першай намесьніцай кіраўніка Адміністрацыі прэзыдэнта.

## Санкцыі ЕС, ЗША
У 2006 годзе ЗША ўнеслі Пяткевіч у Сьпіс спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў, а краіны-чальцы ЭЗ – у чорны сьпіс Эўразьвязу за ўдзел у фальсыфікацыі прэзыдэнцкіх выбараў 2006 году.

## Сям’я
Першы муж — Уладзіслаў Пяткевіч, узначальвае «Нацыянальныя спартовыя лятарэі». 27 сакавіка 2009 году выйшла замуж за Аляксандра Мартыненку, намесьніка старшыні Белтэлерадыёкампаніі. З 2018 году ў шлюбе з Валянцінам Рыбаковым, пастаянным прадстаўніком Беларусі пры ААН.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Кандыдаты юрыдычных навук
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намесьнікі прэм’ер-міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія асобы ў сьпісе СВГ
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Хіміятэрапія

**Хіміятэрапі́я**, таксама **хэміятэрапі́я**, — лячэньне якога-небудзь інфэкцыйнага, паразытарнага або злаякаснага захворваньня з дапамогай атрутаў або таксінаў, якія пагібельна ўзьдзейнічаюць на інфэкцыйны агент — узбуджальнік захворваньня, на паразітаў або на клеткі злаякасных пухлін пры параўнальна меншым адмоўным узьдзеяньні на арганізм гаспадара. Яд або таксін пры гэтым завецца хіміяпрэпаратам, або хіміятэрапэўтычным агентам.

Ува адрозьненьне ад фармакатэрапіі, у якой маецца ўсяго два ўдзельнікі — фармакалягічны агент (лекі) й арганізм, які падвяргаецца яго ўзьдзеяньню, падчас хіміятэрапіі маецца тры ўдзельнікі — хіміятэрапэўтычны агент, арганізм гаспадара й падлеглы забіцьцю паразыт, інфэкцыйны агент або клон злаякасных пухлінавых клетак.

Адрозьніваюцца й мэты: мэтай фармакатэрапіі зьяўляецца карэкцыя тых або іншых парушэньняў жыцьцядзейнасьці арганізму, узнаўленьне або паляпшэньне функцыяў паражаных захворваньнем органаў і сыстэм. Мэтай жа хіміятэрапіі зьяўляецца зьнішчэньне, забойства або, прынамсі, тармажэньне размнажэньня паразітаў, інфэкцыйных агентаў або злаякасных клетак, па магчымасьці зь меншым пашкоджвальным дзеяньні на арганізм гаспадара. Нармалізацыя жыцьцядзейнасьці й паляпшэньне функцыяў паражаных органаў і сыстэм пры гэтым дасягаюцца другасна, як сьледзтва зьнішчэньня або паслабленьня чыньніку, які выклікаў захворваньне — інфэкцыі, пухліны або паразытарнай інвазіі.

## Тыпалёгія
Ува адпаведнасьці з тым, на зьнішчэньне чаго накіраваная хіміятэрапія, вылучаюць:

* антыбактэрыйную хіміятэрапію, або антыбіётыкатэрапію;
* супрацьгрыбковую хіміятэрапію;
* супрацьпухлінавую хіміятэрапію;
* супрацьвірусную хіміятэрапію;
* супрацьпаразытарную хіміятэрапію, у прыватнасьці антыґельмінтную, супрацьмалярыйную й інш.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мэдыцына
Гімн Турэччыны

**İstiklâl Marşı** (*Марш незалежнасьці*) — нацыянальны гімн Турэччыны. Словы гімну напісаў Мэхмэт Акіф Эрсой (, 1922), музыку Асман Зэкі Унгёр (, 1924).

## Вонкавыя спасылкі
* Музыка гімна (бяз слоў)

Турцыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Турэччыны
Лілі Ален

**Лілі Роўз Бэатрыс Ален** (;  2 траўня 1985, Лёндан) — ангельская поп-сьпявачка. Яе дэбютны самотнік «Smile» адразу пасьля рэлізу ўзначаліў UK Singles Top 75. Першы альбом *Alright, Still* выйшаў у 2006 годзе ў Эўропе і ў 2007 у (ЗША). Сярод іншых сьпявачак яе вылучаюць сваеасаблівыя тэксты з «чорным гумарам».

## Дыскаграфія

### Альбомы
* Alright, Still (2006)

### Самотнікі
* Smile (2006)
* LDN (2006)
* Littlest Things (2006)
* Shame For You/Alfie (2007)
* Oh My God (Mark Ronson Feat. Lily Allen) (2007)
* The Fear (2009)

## Узнагароды

### BRIT Awards
* 2007, Лепшы брытанскі самотнік: «Smile» (Намінаваны)
* 2007, Лепшы брытанскі альбом: Alright, Still (Намінаваны)
* 2007, Лепшая брытанская сьпявачка (Намінаваная)
* 2007, Лепшы брытанскі прарыў: «Smile» (Намінаваны)

### NME Awards
* 2007, Найгорш апранутая (Пераможца)
* 2007, Лепшы выканаўца (Намінаваная)
* 2007, Найсэксоўнейшая жанчына (Намінаваная)
* 2007, Найлепшы альбом: Alright, Still (Намінаваны)

### MTV Video Awards
* 2007, Лепшы новы артыст (Намінаваная)

## Вонкавыя спасылкі
*  Афіцыйная старонка 
* [Лілі Ален на [MySpace] ] 

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Брытанскія музыкі
Катэгорыя:Брытанскія сьпявачкі
Нацыянальны гімн

Тэрмін **нацыянальны гімн** выкарыстоўваецца ў наступных выпадках:
* Гімн якога-небудзь народу (этнасу). Напрыклад: «Джэлем, джэлем».
* Гімн патрыятычнай альбо нацыяналістычнай партыі, нацыянальна-вызваленчага руху. У выпадку прыходу партыі да ўлады можа стаць дзяржаўным гімнам. Напрыклад: «Ще не вмерла Україна».

Тэрміны «нацыянальны гімн» і «дзяржаўны гімн» не заўсёды зьяўляюцца сынонімамі: так, гімны СССР нацыянальнымі лічыць нельга.
Alright, Still

***Alright, Still***&nbsp;— дэбютны альбом Лілі Ален, які быў выдадзены ў Злучаным Каралеўстве 17 ліпеня 2006 лэйблам Regal Zonophone Records, 14 ліпеня 2006 у кантынентальнай Эўропе, 4 кастрычніка 2006 у Японіі, 30 студзеня 2007 у ЗША.

## Сьпіс песень
# «Smile» (Лiлi Ален, Іёла Бабалола, Дарэн Льюіс) — 3:17
#* Сэмпл «Free Soul» гурта The Soul Brothers
# «Knock 'Em Out» (Лiлi Ален, Іёла Бабалола, Дарэн Льюіс) — 2:53
#* Сэмпл «Big Chief» ад Professor Longhair
# «LDN» (Лiлi Ален, Артур Рэйд, Іёла Бабалола, Дарэн Льюіс) — 3:10
#* Сэмпл «Reggae Merengue» ад Tommy McCook & The Supersonics
# «Everything’s Just Wonderful» (Лiлi Ален, Ґрэґ Кёрсьцін) — 3:28
# «Not Big» (Лiлi Ален, Ґрэґ Кёрсьцін) — 3:16
# «Friday Night» (Clean Edit) (Лiлi Ален, Пабла Кук, Джонні Бул) — 3:06
# «Shame for You» (Лiлi Ален, Блэір МакКічэн) — 4:06
# «Littlest Things» (Лiлi Ален, Марк Ронсан, Pierre Bachelet, Hervé Roy) — 3:02
# «Take What You Take» (Лiлi Ален, Іёла Бабалола, Дарэн Льюіс) — 4:06
# «Friend of Mine» (Лiлi Ален, Іёла Бабалола, Дарэн Льюіс) — 3:57
# «Alfie» (Лiлi Ален, Ґрэґ Кёрсьцін) — 2:46
#* Сэмпл «Puppet on a String» ад Sandie Shaw

* **U.S. Edition**

«Nan You’re a Window Shopper» (Clean Edit)(Лiлi Ален, Іёла Бабалола, Дарэн Льюіс) — 2:58
«Smile (Mark Ronson Version Revisited)» (Clean Edit) — 3:13


* **U.S. Itunes Edition**

«Blank Expression» — 2:30 


* **Japan edition**

«Cheryl Tweedy» — 3:15
«Absolutely Nothing» — 4:02


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*  Афіцыйная старонка 
* [Лілі Ален на [MySpace] ]
Джэрзі

**Джэ́рзі** () — каралеўскае ўладаньне Вялікабрытаніі на востраве Джэрзі, адным з Нармандзкіх астравоў у пратоцы Ля-Манш. Афіцыйна востравам, ад імя каралевы кіруе *бэйліф*, брытанскія манархі назначаюць і здымаюць бэйліфаў самастойна.

Юрыдычна ў склад тэрыторыі Джэрзі ўваходзяць незаселеныя астравы Мэнк’е і Экрэў. Джэрзі не ўваходзіць у склад Вялікабрытаніі і Эўрапейскага Зьвязу. СУП Джэрзі на аднаго чалавека адзін з самых высокіх у сьвеце.

## Гісторыя
Востраў далучыў да княства Нармандыі Вільгельм Даўгі Меч у 933 годзе. Яго нашчадак заваяваў Англію ў 1066 годзе і далучыў Ангельшчыну да Нармандзкага каралеўства. Ангельскі кароль страціў усё землі ў Нармандыі ў 1204 годзе, іх заваяваў францускі кароль, але засталася ўлада над Джэрзі, Гернсі і іншымі Нармандзкімі астравамі, якія з гэтага часу кіраваліся праз бэйліфаў. Дзякуючы нэўтральнасьці астравоў, яны багацелі дзякуючы гандлю паміж Ангельшчынай і Францыяй. Нават у нашы дні Джэрзі зьяўляецца адной з самых вядомых афшорных зонаў.

1 траўня 1940 году на Джэрзі высадзіліся гітлераўскія войскі, які капітулявалі толькі 9 траўня 1945 году.

## Палітычная сыстэма
Кіраўніком Джэрзі зьяўляецца брытанская каралева, якая кіруе праз *бэйліфа*. Востраў дзеліцца на 12 акругаў.

## Геаграфія
Плошча вострава складае 112 км². Джэрзі — самы паўднёвы востраў Нармандзкіх астравоў. Клімат умераны, марскі з лагоднымі зімамі і ўмераным летам.

## Вонкавыя спасылкі
1510-я

**1510-я**

Стагодзьдзі: XV стагодзьдзе — XVI стагодзьдзе — XVII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1460-я
1470-я
1480-я
1490-я
1500-я
**1510-я**
1520-я
1530-я
1540-я
1550-я
1560-я


Гады: 
1510, 1511, 1512, 1513, 1514, 1515, 1516, 1517, 1518, 1519

----

## Асноўныя падзеі

* адбылася Бітва пад Воршай
* Марцін Лютэр прыбіў ліст з 95 тэзысамі на дзьвярах Вюртэнберскай царквы
* Атаманская імпэрыя заваявала Палестыну і Эгіпет
* Фэрнан Картэс высадзіўся ў Мэксыке
* у Кітай адправілася першая эўрапейская дыпляматычная місія

Катэгорыя:1510-я
Піла IV

«**Піла IV**» — мастацкі фільм у жанры трылер, прэм’ера якога ў ЗША адбылася 26 кастрычніка 2007 году. Рэжысэрам стаў Дарэн Лін Боўсман, які зьняў дзьве папярэднія часткі. Джэймз Ван (рэжысэр першай часткі) і Лі Ўонэл (аўтар сцэнару трох частак) сталі выканаўчымі прадусарамі.

## Дадатковыя зьвесткі
* Лі Ўонэл паведаміў, што ў фільме будуць дадзеныя адказы на шматлікія пытаньні, якія ўзьніклі ў трэцяй частцы, а таксама будзе раскрытая сувязь Пілы і Абі з другой часткі.
* Да сюжэту, па словах Боўсмана, быў ужыты новы падыход, дзякуючы чаму рукапіс стаў складаным для ўспрыманьня. У фільме будзе чатыры гісторыі, якія разьвіваюцца раўналежна, і ніводная зь іх не дакранецца тэмы пакут.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны фан-сайт

ІV
Катэгорыя:Фільмы 2007 году
Зажэвічы

**Зажэ́вічы** — вёска ў Салігорскім раёне Менскай вобласьці, цэнтар сельсавету, калгасу «Перадавік», а пазьней сельскагаспадарчага вытворчага каапэратыву «Добрыца». Месьціцца за 8 км ад Салігорску і за 141 км ад Менску.

## Гісторыя
Вёска вядомая з XVI ст. пад назвамі *Зажэвічы* () або *Зажэва* () на тэрыторыі Слуцкага княства. Паводле зьвестак на 1566 год падпарадкоўвалася двару Пагост. Паводле апісаньня Слуцкага княства 1600 году падначальвалася двару Мяцявічы.

У 1797 годзе Зажэвічы — прыватная ўласнасьць у Слуцкім павеце Менскай губэрні. Па стане на 1858 год вёска знаходзілася ў складзе фальварку Трасьцянец, што месьціўся за 5 км на поўдзень ля сучаснай вёскі Бярозаўка. Паводле адміністрацыйнага падзелу на 1870 год Зажэвічы зьяўляліся сельскай грамадой у Пагосцкай воласьці Слуцкага павету Менскай губэрні. Зажоўская грамада адносілася таксама да прыхода Пагосцкай царквы, у якой хрысьціліся і вянчаліся зажоўцы, дзе захоўваліся мэтрычныя кнігі. Пад час наступу савецкай арміі ў 1944 годзе царква была зьнішчана і архівы згарэлі.

Пасьля вялікага пажару 1928 году, пад час якога згарэла адзіная і галоўная вуліца вёскі жыхары расьсяліліся па хутарох. Пачынаючы з 1938 году савецкай уладай пачалося гвалтоўнае зьбіраньне зажоўскіх хутароў назад у вёску. Прасьцейшым спосабам прымусу сялянаў перавозіць хаты назад у вёску было разбурэньне даху.

У 1931 годзе ў вёсцы арганізаваны калгас «Перадавік», у якім былі два нацыяналізаваныя паветраныя млыны, працавала кузьня.

## Дэмаграфія
* XVIII стагодзьдзе: 1800 год — 61 двор, 225 жыхароў
* XIX стагодзьдзе: 1897 год — 114 двароў, 1107 жыхароў
* XX стагодзьдзе: 1909 год — 171 двор, 1245 жыхароў; 1917 год — 187 двароў, 1346 жыхароў; 1941 год — 314 двароў, 1355 жыхароў; 1999 год — 760 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2004 год — 340 двароў, 648 жыхароў; 2010 год — 645 жыхароў

## Адукацыя
У 1861 годзе адкрылася школа граматы. На 1890 год у ёй навучаліся 30 хлопчыкаў і 1 дзяўчынка. У 1905 годзе для школы быў узьведзены новы будынак. На 1922 год у школе першай ступені вучылася ўжо 299 дзяцей.

## Установы
* Сярэдняя школа-садок
* Крама
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Аддзяленьне сувязі


Zazhevichy_2008_03.jpg|Хата Навумчыка — самая старая ў вёсцы, пабудаваная ў канцы 1920-х гадоў
Zazhevichy Gulyaev DmT.jpg|Памятная пліта
Zazhevichy_2008_01.jpg|Першая мураваная прыватнаўласьніцкая хата ў Зажэвічах
Zazhevichy_2008_05.jpg|Будынак Зажэвіцкага сельсавету


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зажэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Біржы

**Бі́ржы** () — горад у Летуве, пры сутоках рэк Апашчы і Аглуюны ў возеры Шырвена. Адміністрацыйны цэнтар Біржаўскага раёну Панявескага павету. Насельніцтва гораду на 2017 год — 10 954 чалавек. Знаходзяцца за 201 км на поўнач ад Вільні, недалёка ад мяжы з Латвіяй. Чыгункай (з 1938 году) злучаюцца з Панявежам.

Біржы — магдэбурскае места гістарычнай Жамойці, якое ў 2003 годзе абвясьцілі часткай афіцыйнага летувіскага этнаграфічнага рэгіёну «Аўкштайція».

## Гісторыя

Упершыню Біржы ўпамінаюцца ў 1455 годзе, калі вялікі князь Казімер падараваў іх свайму сакратару Рыгору Фрыдконсу. Фрыдконс памёр бязьдзетным і Біржы перайшлі да Радзівілаў. У валоданьні Радзівілаў яны знаходзіліся з 1492 году да сьмерці Багуслава Радзівіла ў 1669 годзе, калі перайшлі ў нямецкую ўласнасьць як прыданае дачкі Багуслава. У 1589 годзе Біржы атрымалі Магдэбурскае права.

За часамі Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) Біржы значна пацярпелі. У 1701 годзе тут склалі дамову паміж маскоўскім гаспадаром Пятром І і гаспадаром Рэчы Паспалітай Аўгустам Моцным аб супольных дзеяньнях супраць швэдаў.

У другой палове XVIII стагодзьдзя места вярнулася ў валоданьні Радзівілаў. Біржы атрымалі разьвіцьцё дзякуючы таму, што яны знаходзіліся на гандлёвым шляху Рыга — Вільня.

Па падзелах Рэчы Паспалітай Біржы перайшлі да Тышкевічаў. Паводле сьпісу ўраднікаў-базылянаў Віленскай уніяцкай мітрапаліцкай япархіі за 1815 год, навучэнец Біржанскай вучэльні прылічваўся да «жамойцкай нацыі». Беларускі пісьменьнік і перакладнік Вінцэсь Каратынскі (1831—1891) у сваім нарысе пра Яўстаха Тышкевіча (1873 год) зазначаў, што той «*пераехаў на сталае месца жыхарства ў мястэчка Біржы, у маяратны маёнтак свайго сваяка Міхала Тышкевіча, графа на Жмудзі*», дзе «*пачаў вучыцца [[Летувіская мова|па-жмудзінску]] зьбіраць народныя паданьні, песьні і прымаўкі*».

З 1950 году Біржы — раённы цэнтар Летувіскай ССР.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Летувы
Эўрапейская гандбольная фэдэрацыя

**Эўрапейская гандбольная фэдэрацыя** () — спартовая арганізацыя, якая кіруе гандболам у Эўропе. Заснаваная ў лістападзе 1991, штаб-кватэра знаходзіцца ў Вене (Аўстрыя). У склад фэдэрацыі ўваходзяць 49 дзяржаваў-сябраў і адзін асацыяваны сябар (Косава).

## Краіны-сябры

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Асацыяваныя сябры**
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Ірэна (неадназначнасьць)

* Ірэна - жаночае імя.
* Ірэна - род птушак улічваючы дзьва віда:
** Ірэна блакітная,
** Ірэна філіпінская.
* Ірэна - астэроід у Сонечнай сістэме.
Ян Маен

**Ян Маен** (па-нарвэску: *Jan Mayen*) — невялікая вульканічная выспа ў Арктыцы, каля 50 км на ўсход ад Грэнляндыі. Выспа знаходзіцца ў Грэнляндзкім моры Арктычнага акіяна. З 1930 году выспа знаходзіцца пад нарвэскім кіраўніцтвам.

Плошча выспы складае 372,5 км², большасьць паверхні — горы (самы высокі пункт: дзейны вулькан Бірынберг (2277 м)). Тут існуюць шматлікія ледавікі. Ян Маен знаходзіцца ў вобласьці палярнага клімату, расьліннасьць пераважна тундравая. Тут знаходзяцца шматлікія калёніі арктычных птушак.

## Гісторыя

Выспа была адкрытая Генры Гудзонам у 1607 годзе, а афіцыйнае адкрыцьцё датуецца 1614 годам, калі тут спыняўся англічанін *Ян Маен*. У наступныя стагодзьдзі тут знаходзілася база нідэрляндзкіх кітабояў. Штогод сюды прыплывала каля 1000 чалавек. Выспа была пакінутая пасьля таго, як у навакольлі былі зьнішчаны ўсе кіты, і з другой паловы XVII стагодзьдзя выспа заставалася незаселеная, толькі некалькі разоў тут спыняліся караблі. У 1882—1883 гадах тут вяла дасьледаваньні аўстра-вугорская дасьледчая экспэдыцыя, якая займалася вывучэньнем біялёгіі выспы, яе картаграфаваньнем.

У пачатку ХХ стагодзьдзя тут пачалі зьяўляцца нарвэскія паляўнічыя, якія палявалі на палярных лісаў і белых мядзьведзяў, але складаныя ўмовы жыцьця хутка вымусілі іх пакінуць Ян Маен. У 1821 годзе тут узьнікла нарвэская мэтэаралягічная станцыя, а з 1930 году выспа была абвешчаная тэрыторыяй Нарвэгіі. Пад час Другой Сусьветнай вайны на высьпе нямецкія войскі не высадзіліся, і яна, у адрозьненьне ад астатняй часткі Нарвэгіі не трапіла ў акупацыю. У 1941 годзе мэтэастанцыя ўзнавіла сваю працу. У 1943 годзе амэрыканцы пабудавалі ў паўночнай частцы Яна Маена радыёлякацыйную станцыю. Пасьля вайны дзейнасьць на высьпе абмяжоўвалася мэтэаралягічнымі назіраньнямі, але потым узьнікла радыёстанцыя, якая трымала сувязь з рыбацкімі караблямі. У 1959 годзе было прынятае рашэньне пабудаваць на станцыі радыёнавігацыйную станцыю НАТО.

## Вонкавыя спасылкі
Бірштаны

**Біршта́ны** () — места ў Летуве, на правым беразе ракі Нёману. Адміністрацыйны цэнтар Бірштанскаага самакіраваньня Ковенскага павету. Насельніцтва на 2017 год — 2422 чалавекі. Знаходзяцца за 39 км на поўдзень ад Коўна.

Бірштаны — даўняе мястэчка гістарычнай Ковеншчыны.

## Назва

Паводле францускага лінгвіста-германіста Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, назва Бірштаны паходзіць ад германскага атрапоніму Bersten. У Рэчы Паспалітай адзначаўся шляхецкі роду Бэрштэнаў (*Berszten*) гербу ўласнага.

Летувіскія аўтары адзначаюць нявысьветленасьць паходжаньня назвы места і спрабуюць выводзіць яе ад рэдкага прозьвішча або ад перакручваньня летувіскага beržynas 'бяроза'.

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Bersztańskie leśnictwo* (1690 год).

## Гісторыя
Упершыню ўпамінаюцца ў 1382 годзе як *Birsten* (*Birstan*).

З XIV—XV стагодзьдзяў тут была сядзіба княскіх лоўчых. У 1518 годзе ўпамінаюцца як мястэчка, з 1539 году атрымалі права праводзіць штотыднёвыя кірмашы. Тут часта спыняліся вялікія князі літоўскія пад час каралеўскіх паляваньняў у мясцовых лясах.

Паводле дакумэнту 1565 году, «*Я, Мальхер Станіслававіч Шэмет, цівун гаспадарскі [[Жамойць|зямлі Жамойцкае]] воласьці Берштанскае…*».

Па падзелах Рэчы Паспалітай Бірштаны апынуліся ў Расейскай імпэрыі. У 1846 годзе тут выявілі крыніцы мінэральнай вады, з гэтага часу паселішча атрымала значнае разьвіцьцё як курортны цэнтар. Тут штогод лекавалася каля 2000 чалавек, працавалі 72 ванны, дзеялі 3 гатэлі з 200 нумароў.

Па Першай сусьветнай вайне Бірштаны ўвайшлі ў склад Летувы, дзе сталі найбольш значным курортам краіны, але па Другой сусьветнай вайне саступілі гэты статус Друскенікам.

У 1966 годзе Бірштаны атрымалі статус места.

## Турыстычная інфармацыя
Сучасныя Бірштаны — гэта буйны летувіскі курорт. Вакол Бірштанаў шмат хваёвых лясоў, тут дзее некалькі санаторыяў. У паўднёвай частцы места, каля Нёману, ёсьць парк Вітаўта й Бірштанскі курган (або гара Вітаўта) вышынёй 85 мэтраў. На левым беразе Нёману — шлях памяці пра ахвяраў сталінізму.

Бірштаны атрымалі вядомасьць сваімі крыніцамі мінэральнай вады, вакол якіх збудавалі санаторыі. Мінэральная вада выкарыстоўваецца дзеля лячэбных працэдураў (мінэральных басэйнаў) і г. д. У ваколіцах існуюць дзьве найбольш вядомыя санаторыі: *Бірштаны — Тулпы* і *Вэрсмэ Бос*, якія прапаноўваюць агульную тэрапію, водную тэрапію, мінэральныя басэйны і масаж, а таксама шмат іншых лячэбных працэдураў. Мясцовая мінэральная вада ўтрымлівае між іншым і магн.

У сучасных Бірштанах шмат невялікіх гатэляў, а ў навакольлях існуюць сельскія домікі для адпачынку. Недалёка ад места ёсьць *Вітаўтаў узгорак*, дзе праводзіліся паляваньня вялікіх князёў літоўскіх.

У Бірштанах ладзяцца шматлікія фэстывалі. Адзін зь іх — гэта фэстываль джазу, акі праходзіць кожныя два гады ў канцы сакавіка. Гэты фэстываль прываблівае тысячы аматараў джазу, ня толькі зь Летувы, а і зь іншых краінаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Летувы
1500-я

**1500-я**

Стагодзьдзі: XV стагодзьдзе - XVI стагодзьдзе - XVII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1450-я
1460-я
1470-я
1480-я
1490-я
**1500-я**
1510-я
1520-я
1530-я
1540-я
1550-я


Гады: 
1500, 1501, 1502, 1503, 1504, 1505, 1506, 1507, 1508, 1509

----

## Асноўныя падзеі

* Леанарда да Вінчы намаляваў карціну «Мона Ліза»
* гішпанцы высадзіліся на беразе Мэксыканскай затокі
* партугалскі вандроўнік Пэдра Альварэс Кабрал высадзіўся на беразе Бразыліі і абвясьціў гэтую зямлю уласнасьцю Партугаліі
* «Новыя землі» былі названыя *Амэрыкай* у гонар Амэрыга Веспучы, які даказаў што быў адкрыты новы кантынэнт
* адбылася бітва пад Клецкам, у якой войска ВКЛ пад кіраўніцтвам Міхала Глінскага перамагло войска Крымскага ханства
* адбылася бітва пры Ведрашы у якой ВКЛ пацярпела паразу з боку Маскоўскага княства

Катэгорыя:1500-я
1490-я

**1490-я**

Стагодзьдзі: XІV стагодзьдзе - XV стагодзьдзе - XVI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1440-я
1450-я
1460-я
1470-я
1480-я
**1490-я**
1500-я
1510-я
1520-я
1530-я
1540-я


Гады: 
1490, 1491, 1492, 1493, 1494, 1495, 1496, 1497, 1498, 1499

----

## Асноўныя падзеі

* адкрыцьцё Амэрыкі Хрыстафорам Калумбам
* Васка да Гама дасягнуў Мазамбіку

Катэгорыя:1490-я