Беніца

**Бе́ніца** — вёска ў Беларусі, на рацэ Бенічанцы. Уваходзіць у склад Лебедзеўскага сельсавету Маладэчанскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 138 чалавек. Знаходзіцца за 21 км ад Маладэчна, за 16 км ад чыгуначнай станцыі Пруды; на скрыжаваньні дарог на Маладэчна, Крэва, Смаргонь, Заскавічы.

Беніца — даўняе мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны). Да нашага часу тут захаваўся касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы ў стылі барока, помнік архітэктуры XVIII ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся помнікі архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў — кляштар бэрнардынаў, зруйнаваны расейскімі ўладамі, і палац Коцелаў, зруйнаваны савецкімі ўладамі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Беніцу як сяло Маркаўскай воласьці Віленскага ваяводзтва датуецца 1507 годам. У 1554 годзе маёнтак знаходзіўся ў валоданьні роду Астравухаў, у 1576 годзе перайшоў да С. Валовіча. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў сяло і аднайменны маёнтак увайшлі ў склад Ашмянскага павету.

З 1634 году Беніца знаходзілася ў валоданьні роду Коцелаў (Катлоў). Пры двары ўласьнікаў маёнтку жыў і працаваў філёзаф П. Мотвіл, існавалі бібліятэка, архіў, мастацкая галерэя, парк, сад, сажалкі з каналамі. У 1701 годзе Міхал Казімер Коцел, кашталян віцебскі збудаваў у мястэчку касьцёл і кляштар бэрнардынаў, пры якім працавала школа. Па пабудове касьцёла Беніца стала асноўнай рэзыдэнцыяй Коцелаў, якія збудавалі тут сядзібны палац, аранжарэю, заснавалі сад, парк з сыстэмай сажалак і каналаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Беніца апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стала цэнтрам воласьці Ашмянскага павету. У Вайну 1812 году тут спыняўся Напалеон у часе ўцёкаў з Масквы. Залю ў палацы, дзе ён жыў, пераўтварылі ў мэмарыяльную. Апроч таго, у розныя часы ў мястэчку спыняліся М. К. Агінскі, Т. Зан, Ян Ходзька, С. Манюшка, В. Дмахоўскі, Н. Орда, А. Концкі, Г. Пузына, Уладзіслаў Сыракомля, У. Дмахоўскі, Ф. Багушэвіч.

У 1813 годзе ад бязьдзетнага М. Коцела Беніца перайшла да ягонай пляменьніцы, якая была замужам за Казімерам Швыкоўскім. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) расейскія ўлады зачынілі кляштар бэрнардынаў, а касьцёл у 1854 годзе гвалтоўна перарабілі пад царкву. У 1886 годзе побач з касьцёлам збудавалі царкву-мураўёўку пад тытулам Покрыва Багародзіцы.

У Першую сусьветную вайну Беніца знаходзілася ў прыфрантавой зоне. У верасьні 1915 году мястэчка занялі нямецкія войскі.


Bienica, Rynak. Беніца, Рынак (XVIII).jpg|Кляштар бэрнардынаў, 
Bienica, Kocieł. Беніца, Коцел (B. Tyšecki, 1827).jpg|Сядзіба. Б. Тышэцкі, 1827 г.
Bienica, Kocieł. Беніца, Коцел (N. Orda, 20.07.1875-77).jpg|Сядзіба. Н. Орда, 
Bienica, Bieničanka. Беніца, Бенічанка (B. Tamaševič, 1896).jpg|Панарама, 1896 г.


Bienica, Kocieł. Беніца, Коцел (B. Tamaševič, 1896).jpg|Сядзіба, 1896 г.
Bienica, Kocieł. Беніца, Коцел (L. Wyczółkowski, 1907).jpg|Сядзіба. Л. Вычалкоўскі, 1907 г.
Bienica, Kocieł, Śviran. Беніца, Коцел, Сьвіран (L. Wyczółkowski, 1907) (1).jpg|Сьвіран. Л. Вычалкоўскі, 1907 г.
Śviran u Bienicy.jpg|Сьвіран у Беніцы. Станіслаў Яроцкі, 1927 г.


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Беніца абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У мястэчку зьявілася беларуская школа. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП (б) Беларусі Беніца ўвайшла ў склад Беларускай ССР. У сьнежні 1919 году з адступленьнем нямецкіх войск мястэчка занялі  бальшавікі, у пачатку ліпеня 1919 году — польскія войскі, пазьней да кастрычніка 1920 году — зноў бальшавікі.

У 1920 годзе Беніца апынулася ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стала цэнтрам гміны Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва (з 1 красавіка 1927 году — Маладэчанскага павету). У міжваенны час у мястэчку працавалі піваварня і скураны завод.

У 1939 годзе Беніца ўвайшла ў БССР, дзе ў 1940 годзе стала цэнтрам сельсавету (існаваў да 1959 году). У 1948 годзе савецкія ўлады зачынілі касьцёл і царкву і ператварылі іх у склады, а капліцу-пахавальню Коцелаў і Швыкоўскіх — разабралі, у 1987 годзе — зьнішчылі муры палаца Коцелаў. На 1990 год у вёсцы было 123 двары, на 1995 год — 120.


Bienica, Rynak. Беніца, Рынак (1900).jpg|Касьцёл, каля 1900 г.
Bienica, Rynak, Pakroŭskaja. Беніца, Рынак, Пакроўская (1900).jpg|Царква, каля 1900 г.
Bienica. Беніца (1901-17).jpg|Панарама мястэчка, каля 1910 г.
Bienica. Беніца (1916).jpg|Калёна ў гонар Канстытуцыі 3 траўня, 1916 г.


Bienica, Rynak. Беніца, Рынак (1930-39).jpg|Касьцёл, 1930-я гг.
Bienica, Rynak. Беніца, Рынак (1930-39) (2).jpg|Інтэр’ер касьцёла, 1930-я гг.
Bienica, Kocieł. Беніца, Коцел (1901-17) (2).jpg|Палац Коцелаў, каля 1910 г.
Bienica, Kocieł, Śviran. Беніца, Коцел, Сьвіран (1920-29).jpg|да 1930 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1880 год — 172 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1990 год — 279 чал.; 1995 год — 248 чал.; 1999 — 224 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 138 чал.

### Інфраструктура
У Беніцы працуюць базавая школа, лякарня, бібліятэка, пошта.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Гаспадарчы двор (XIX ст.)
* Капліца-пахавальня Коцелаў
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1701—1704)
* Царква Покрыва Багародзіцы (1886; мураўёўка)

### Страчаная спадчына
* Калёна ў гонар Канстытуцыі 3 траўня (1791)
* Кляштар бэрнардынаў (XVIII ст.)
* Сядзібна-паркавы комплекс Коцелаў (XVIII ст.)

## Галерэя

Trajecki kaścioł, Bienica4.JPG| Траецкі касьцёл з брамай
Касьцёл у в. Беніца.JPG|Касьцёл, бакавы фасад
Pakroŭskaja carkva, Bienica3.JPG|Пакроўская царква
Pakroŭskaja carkva, Bienica.JPG|Царква, бакавы фасад


## Асобы
* Павал Асіповіч (1923—1997) — беларускі грамадзкі дзяяч у Вялікабрытаніі
* У мястэчку жыў і памёр беларускі паэт Станіслаў Шыманоўскі, адзін зь ягоных вершаў мае назву «Беніца».
* У мястэчку жыў і памёр летувіскі пісьменьнік, прапаведнік Купрыян Лукаўскі.
* У мястэчку некаторы час бавіў мастак Станіслаў Яроцкі, якія пакінуў карціну й фотаздымкі краявідаў Беніцы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Jankowski Cz. Powiat oszmiański : materjały do dziejów ziemi i ludzi. Cz. 1. — Petersburg : nakł. wydawcy : K. Grendyszyński ; Kraków : G. Gebethner, 1896. S. 301—330.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 


Катэгорыя:Лебедзеўскі сельсавет