Ірацкая вайна

**Іра́цкая вайна́** — узброенае сутыкненьне 2003—2011 гадоў між Іракам і міжнароднымі ваеннымі сіламі на чале са Злучанымі Штатамі Амэрыкі, што пацягнула зрынаньне ўраду Партыі арабскага сацыялістычнага адраджэньня на чале з Садамам Хусэйнам.

## Уварваньне (2003)
20 сакавіка 2003 году амэрыканскія і брытанскія войскі пачалі ўварваньне ў Ірак з налётаў на гарады Багдад,  і  (). 24 сакавіка пачаліся паветраныя ўдары на поўначы між горадам  і Курдыстанам. 25 сакавіка ангельска-амэрыканскія войскі дайшлі да Басры. На 26 сакавіка хаўрусьнікі мелі 123 забітых, у тым ліку ад раненьняў сканаў генэрал. З ірацкага боку ў бітве пад горадам Наджаф загінула да 750 салдатаў. 31 сакавіка амэрыканскае войска дайшло да гораду Імам-Аюб (). 4 красавіка 3-я і 4-я ірацкія дывізіі апынуліся ў катле, хаўрусьнікі занялі . 7 красавіка хаўрусьнікі занялі тры прэзыдэнцкія палацы ў Багдадзе, 9 красавіка — цалкам апанавалі горад. 10 красавіка амэрыканскае войска ўвайшло ў горад Кіркук на поўначы і ўмацавала заставы на мяжы з Сырыяй і Ярданіяй. 12 красавіка амэрыканскае войска заняло горад  () на поўначы праз здачу ірацкіх камандзіраў у абмен на амністыю, некалькі тысячаў ірацкіх вайскоўцаў здаліся ў палон курдзкім паўстанцам ля гораду Кіфры (), ірацкае войска засталося толькі ў Тыкрыце, у Багдадзе разбурылі  Садаму Хусэйну.

22 ліпеня пры штурме дома ў Масуле амэрыканскія вайскоўцы забілі сыноў Садама Хусэйна,  і .

27 кастрычніка ў Багдадзе ад 4 выбухаў загінула каля 40 чалавек, у тым ліку 2 амэрыканскія вайскоўцы. 1 лістапада празь зьбіцьцё амэрыканскага верталёта ля гораду  () загінула 16 вайскоўцаў. На 15 лістапада з пачатку вайны загінула 397 амэрыканскіх вайскоўцаў. 13 сьнежня вайскоўцы  арыштавалі Садама Хусэйна ў мястэчку  (Саладзінская вобл.) пасьля 10 дзён допытаў 10 сваякоў.

## Паўстаньне (2004—2005)
4 красавіка 2004 году шыіты ўзьнялі  ў гарадах Багдад,  (),  (Наджафская вобл.) і Наджаф. 6 красавіка суніцкія прыхільнікі Хусэйна ў горадзе  (сталіца Анбарскай вобл.) забілі 13 . Яшчэ 29 вайскоўцаў хаўрусьнікаў загінула ў суніцкім горадзе Фалуджа, дзе зьбілі 2 амэрыканскія верталёты. На 9 красавіка з пачатку паўстаньня загінула каля 200 чалавек, зь іх каля 50 вайскоўцаў хаўрусьнікаў. У чэрвені ў баях загінула каля 400 іракцаў. На 10 ліпеня ад пачатку вайны загінула 1000 вайскоўцаў хаўрусьнікаў. На 18 лістапада за тыдзень баёў у Фалуджы загінула 39 вайскоўцаў ЗША і 100 , яшчэ звыш тысячы мяцежнікаў трапіла ў палон.

24 студзеня 2005 году ў Іраку забілі выхадца зь Беларусі Віктара Елкіна, які выехаў у ЗША ў 1998 годзе і з 2003 г. знаходзіўся на службе ў амэрыканскім войску. На 4 сакавіка за тыдзень баёў загінула каля 200 чалавек. За два тыдні з часу прызначэньня ўрада 28 красавіка ахвярамі 70 нападаў мяцежнікаў сталі больш як 400 чалавек. 17 траўня паліцыя знайшла яшчэ каля 40 забітых людзей. 1 жніўня 7 марскіх пехацінцаў ЗША загінула ля гораду  (Анбарская вобл.). 3 жніўня яшчэ 14 марскіх пехацінцаў загінула тамсама пры падрыве баявой машыны пяхоты. 31 жніўня ў Багдадзе зьвязаныя з Аль-Каідай мяцежнікі забілі  абстрэлам 7 чалавек ля моста Аіма праз раку Тыгр, што пацягнула сьмерць 1030 людзей у цісканіне на мосьце. 14 верасьня ў Багдадзе ад падрыву замінаваных самаходаў загінула 118 асобаў. На 16 верасьня ў пачатым 11 верасьня штурме пераважна туркмэнскага гораду  (Нінавійская вобл.), якому з 26 жніўня папярэднічалі бамбаваньне і танкавы абстрэл, загінула 500 чалавек.

## Грамадзянская вайна (2006—2009)
5 студзеня 2006 году ў горадзе  ад выбуха ля  імама  загінула 52 чалавекі. 7 чэрвеня войска ЗША паветраным ударам забіла кіраўніка «Аль-Каіды» ў Іраку . 18 ліпеня ў шыіцкім горадзе Куфа ад выбуху на кірмашы загінула звыш 60 чалавек. На 5 сьнежня ў Іраку налічвалася 55 вайсковых базаў ЗША. 12 сьнежня ў Багдадзе ад выбуху на плошчы Тайран, дзе месьцяцца некалькіх міністэрстваў, загінула 57 асобаў. На 27 сьнежня ад пачатку вайны войска ЗША страціла 2974 вайскоўцы забітымі, брытанскае — 126, польскае — 18. 30 сьнежня Садама Хусэйна павесілі паводле выраку  ад 5 лістапада за забойства 148 шыітаў у вёсцы  (Саладзінская вобл.) у 1982 годзе.

9 студзеня 2007 году ў Багдадзе амэрыканскія вайскоўцы ў баі забілі 50 суніцкіх мяцежнікаў. На 3 траўня ад пачатку вайны ў Іраку загінула звыш 3 тысячаў вайскоўцаў ЗША. 19 чэрвеня ў Багдадзе ад выбуху ля шыіцкага мячэта ў раёне Сінак загінула 75 чалавек. 14 жніўня ад 5 выбухаў на поўначы (, Нінавійская вобл.) загінула 500 асобаў.

За студзень 2008 году ў Іраку загінула 767 чалавек. 1 лютага ад 2 выбухаў на гароднінным і птушыным рынках Багдада загінула 72 асобы. На 25 сакавіка ад пачатку вайны ў Іраку загінула 4 тысячы амэрыканскіх вайскоўцаў. У краіне знаходзілася 155 тыс. вайскоўцаў ЗША.

На 25 красавіка 2009 году колькасьць загінулых ад выбуху 23 красавіка ў шыіцкім мячэце Багдада дасягнула 60 чалавек, зь іх каля 25 былі іранскімі паломнікамі. 25 кастрычніка ад 2 выбухаў ля Міністэрства юстыцыі і абласной управы Багдада загінула 155 чалавек. 8 сьнежня ад падрыву 5 самаходаў у Багдадзе загінула 127 асобаў.

## Вывад войскаў (2010—2011)
19 жніўня 2010 году пасьля вываду ў Кувэйт апошняй баявой брыгады ЗША ў Іраку засталося каля 50 тыс. амэрыканскіх вайскоўцаў. Ад пачатку вайны загінула звыш 4400 вайскоўцаў ЗША. 23 траўня 2011 г. апошнія падразьдзяленьні  пакінулі Ірак. 18 сьнежня краіну пакінулі апошнія вайсковыя часьці ЗША.

## Наступствы
На пачатку чэрвеня 2003 году Рада бясьпекі ААН ухваліла рашэньне аб зьняцьці абмежаваньняў на гандаль з Іракам. У ліпені 2004 году выявіўся вываз амэрыканцамі з Іраку 2 тонаў нізкаўзбагачанага ўрану і некалькі тысячаў высокарадыяактыўных вырабаў.

## Зброя масавага зьнішчэньня
Вайсковаслужбоўцы Польшчы і ЗША ў 2004 годзе знайшлі ў Іраку хімічную зброю масавага знішчэньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Войны XXI стагодзьдзя
Катэгорыя:Войны Іраку
Катэгорыя:Войны ЗША