Дуга Струвэ

**Геадэзі́чная дуга́ Стру́вэ** — сетка з 265 трыянгуляцыйных пунктаў працягласьцю больш за 2820 кілямэтраў. Стваралася з мэтай вызначэньня парамэтраў Зямлі, яе формы і памеру. Названая паводле прозьвішча галоўнага выканаўцы — расейскага астранома нямецкага паходжаньня Фрыдрыха Георга Вільгельма Струвэ.

Геадэзічная дуга Струвэ была вымераная з 1816 да 1855 году ад Фугленэсу недалёка ад мыса Норд-Кап у Нарвэгіі () да Ізмаілу паблізу Чорнага мора (), што ўтварыла дугу мэрыдыяна працягласьцю 2821,833 км і амплітудай 25° 20′ 08″. Апорныя пункты дугі пазначаліся на мясцовасьці рознымі спосабамі: паглыбленьнямі ў скалах, жалезнымі крыжамі, пірамідамі з камянёў ці спэцыяльна ўсталяванымі абэліскамі. Два скрайнія пункты, як найістотнейшыя, у знак удалага сканчэньня работаў пазначаныя манумэнтальнымі слупамі.

На час стварэньня Дуга пралягала па тэрыторыі дзьвюх дзяржаваў: Расейскай імпэрыі ды Швэдзка-нарвэскай уніі. У цяперашні час пункты дугі можна знайсьці на тэрыторыі 10 краінаў: Нарвэгіі, Швэцыі, Фінляндыі, Расеі, Эстоніі, Латвіі, Летувы, Беларусі, Малдовы і Ўкраіны. У 2005 годзе 34 пунктам Дугі Струвэ, якія захаваліся да нашых дзён, нададзены статус Помніка Сусьветнай спадчыны.

## Каардынаты дугі

### [[Нарвэгія]]

* «Фугленэс» у Хамэрфэсьце ()
* «Райпас» у Альце ()
* «Luvdiidcohkka» у Каўтакейна ()
* «Baelljasvarri» у Каўтакейна ()

### [[Швэцыя]]
* «Pajtas-vaara» ў Кіруне ()
* «Kerrojupukka» ў Паяле ()
* «Pullinki» ў Эвэртурнэа ()
* «Perra-vaara» ў Хапарандзе ()

### [[Фінляндыя]]
* «Стуор-Ойві» (цяпер «Стуораханаайві») у раёне гары Тарвантаваара, Энантэкіё ()
* «Авасакса» на скале Аавасакса, Уліторніа ()
* «Тарнэа» на званіца царквы Алаторніа, Торніа ()
* «Пуалака» на гары Оравівуоры, Карпілахці ()
* «Парлом II» на гары Тарнікаліа ў Парлямі, Ляпінярві ()
* «Свартвіра» на высьпе Муставііры, Пюхцяа ()

### [[Расея]]

* «Пункт Мякіпялюс» — в. Гоглянд ()
* «Пункт Z» — в. Гоглянд ()

### [[Эстонія]]
* «Woibifer» у Выйвэрэ Вяйке-Маар’яўскай воласьці ()
* «Katko» ў Сымуне Вяйке-Маар’яўскай воласьці ()
* «Дорпат» (Абсэрваторыя Тарту) ()

### [[Латвія]]
* «Sestu-Kalns» у Эргльскім краі ()
* «Jacobstadt» у Екабпілсе ()

### [[Летува]]
* «Карышкі» ў Панямонку ()
* «Мяшканцы» ў Немянчыне ()
* «Берасьнякі» ў Немеже ()

### [[Беларусь]]

На тэрыторыі Беларусі знаходзіўся 31 пункт дугі. У 2001 годзе сіламі спэцыялістаў «Белаэракосмагеадэзіі» былі знойдзеныя 19 пунктаў, закладзеных у пэрыяд з 1825 па 1826 год. З усіх 10 краінаў, па тэрыторыі якіх праходзіла Дуга Струвэ, тут знойдзена найбольшая колькасьць геадэзычных пунктаў. Уключаныя ў сьпіс ЮНЭСКО такія беларускія пункты:

* Тупішкі, Ашмянскі раён ()
* Лапаты, Шчучынскі раён ()
* Асаўніца, Янаўскі раён 
* Шчакоцк (Чэкуцк), Янаўскі раён ()
* Лескавічы, Янаўскі раён ()

Іншыя пункты на тэрыторыі краіны:

#### Гарадзенская вобласьць
# Дзергелі, Зэльвенскі раён
# Тарасаўцы, Зьдзецельскі раён
# Пуцэвічы, Наваградзкі раён
# Амальенгоф, Наваградзкі раён
# Дакудава, Лідзкі раён
# в. Урцішкі (каля г. Іўе, Іўеўскі раён)
# Даўкны, Вярэнаўскі раён
# Віднопаль, Іўеўскі раён
# Лойці, Ашмянскі раён
# Дэйбісі, Ашмянскі раён
# Цюпішкі, Ашмянскі раён ()
# Кандраты, Астравецкі раён

#### Берасьцейская вобласьць
# Белін астра, Дарагічынскі раён
# Опаль, Янаўскі раён
# Безьдзеж, Дарагічынскі раён
# Гаць, Івацэвіцкі раён
# Марынус, Івацэвіцкі раён
# Івацэвічы ()

### [[Малдова]]

Сяло Рудзь () на поўначы Малдовы ўваходзіць у лік аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО, бо празь яго праходзіць Дуга Струвэ. Раней у Малдове было 27 стаяначных пунктаў, па якіх праводзіліся абмеры для складаньня міжнародных мапаў. У цяперашні час у краіне застаўся толькі адзін пункт у сяле Рудзь. Ён знаходзіцца ў яблыневым садзе, за 300 мэтраў ад аўтатрасы Сарокі — Атакі.

### [[Украіна]]
* Кацярынаўка, Хмяльніцкая вобласьць ()
* Фельштын, Хмяльніцкая вобласьць ()
* Баранаўка, Хмяльніцкая вобласьць ()
* Старанякрасаўка, Адэская вобласьць ()

#### Ня ўключаныя ў сьпіс
* Новая Грэбля, Хмяльніцкая вобласьць ()
* Горнікі, Ровенская вобласьць ()
* Крупа, Валынская вобласьць ()
* Крэменец, Тарнопальская вобласьць ()
* Гута-Камінская, Валынская вобласьць ()

## Дуга Струвэ ў нумізматыцы

### Беларусь

29 сьнежня 2006 году Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь увёў у абарачэньне памятную манэту «Дуга Струвэ» наміналам 1 і 20 беларускіх рублёў. Выпуск памятных манэтаў быў прымеркаваны да важнай падзеі для Рэспублікі Беларусь: у 2005 годзе 5 з выяўленых 19 пунктаў дугі былі ўнесеныя ў сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. Манэты вылучаюцца арыгінальнай формай. На авэрсным баку манэтаў выяўленыя: уверсе зьлева — рэльефная выява дзяржаўнага гербу Рэспублікі Беларусь; справа — надпіс «Рэспубліка Беларусь»; у цэнтры — контурная выява Рэспублікі Беларусь і схема пунктаў Дугі Струвэ на яе тэрыторыі; унізе ўказаныя проба сплаву і намінал — «20 рублёў» на срэбнай і «1 рубель» на медна-нікелевай, а таксама на кожнай з манэтаў — год біцьця.

### Малдова
15 чэрвеня 2009 року Нацыянальны банк Малдовы ўвёў у абарачэньне срэбную памятную манэту «Геадэзічная дуга Струвэ» з сэрыі «Помнікі Малдовы» наміналам 50 леяў.

На авэрсе манэты ў цэнтры&nbsp;— Герб Малдовы; у верхняй частцы&nbsp;— лічба з пазначэньнем году біцьця; у ніжняй частцы&nbsp;— надпіс «50 LEI»; па коле манэты вялікімі літарамі выбіты надпіс «REPUBLICA MOLDOVA». На рэвэрсе&nbsp;— у цэнтры мапа Рэспублікі Малдовы, на якой выяўленая Геадэзічная дуга Струвэ, геадэзічны пункт Рудзь і геаграфічныя каардынаты, у верхняй частцы надпіс «RUDI»; па коле ў верхняй частцы вялікімі літарамі выбіты надпіс «ARCUL GEODEZIC STRUVE».

### Украіна

7 чэрвеня 2016 року Нацыянальны банк Украіны ўвёў у абарачэньне юбілейную манэту «Геадэзічная дуга Струвэ (да 200-рочча пачатку зьдзяйсьненьня астронама-геадэзічных работаў)».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Віртуальны музэй мэрыдыяну Дугі Струвэ 
* Белгеадэзія пра Геадэзічную дугу Струвэ 
* 

Катэгорыя:Геадэзія
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Латвіі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Малдове
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Нарвэгіі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Расеі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Фінляндыі
Катэгорыя:Струвэ
Катэгорыя:Геадэзія