open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Капустакветныя

**Капустакветныя** (*Brassicales*) — парадак кветкавых (Angiosperms) расьлінаў, які зьмяшчае 17 сямействаў і каля 4600 відаў. Належыць да клады разіды (Rosids). У парадак капустакветных уваходзяць драўняныя і травяністыя расьліны.

## Крыніцы

*
Катэгорыя:Двухдольныя
Званочкавыя

**Звано́чкавыя** (*Campanulaceae*) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае каля 81 род і 2300 відаў.

## Апісаньне
Травы шматгадовыя, радзей аднагадовыя, або хмызьнякі або дрэвы. Плод — каробачка або ягада. Насеньне звычайна дробнае, шматлікае.

## Арэал
Распаўсюджаньне касмапалітычнае.

## Крыніцы
Астракветныя

**Астракве́тныя** (*Asterales*) — парадак кветкавых (Angiosperms) расьлінаў, які зьмяшчае 11 сямействаў і каля 27887 відаў. У парадку Asterales у асноўным травяністыя расьліны, хаця ёсьць некалькі дрэваў і хмызьнякоў.

## Крыніцы
Шляхам Скарыны

**«Шля́хам Скары́ны»** — выданьне Маскоўскага Таварыства Беларускай Культуры імя Францішка Скарыны. Культурна-асьветніцкае выданьне. Першы нумар выйшаў у кастрычніку 1989 году.

Выдавалася 1-3 разы на год: 6 нумароў выйшла пад рэдакцыяй Аляксея Каўкі і Алеся Драянкова, 11 нумароў пад рэдакцыяй Генадзя Леха з актыўнай дапамогаю Таісы Мішчанкі і Віктара Іванова. Потым рэдактарам «ШХ» стаў Алесь Гелагаеў, які падрыхтаваў апошнія 18-23-нумары. Пасьля ад’езду, на працу ў Менск, апошняга рэдактара Алеся Гелагаева выданьне больш не выдавалася

Выданьне зьяўлялася галоўным сродкам інфармацыі аб падзеях і імпрэзах у Таварыстве. Склад рэдакцыі, які вызначае РАДА ТБК, складаўся ад 4 да 7 чалавек у розныя часы. Рэдакцыя ТБК садзейнічала выданьню зборніка вершаў І. Паўлоўскага «Над Беларусьсяй чорныя хмары», а таксама матэрыяльна дапамагала некалькі выданьням на Беларусі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:Беларусы ў Расеі
Катэгорыя:Масква
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Восіп Пажарскі

**Во́сіп Фамі́ч Пажа́рскі** (1866, цяпер Смаленская вобласьць, Расея — 1931, Белая Царква, цяпер Сэрбія) — расейскі вайскавод беларускага паходжаньня.

На пачатку 1918 году пераўтварыў 4-ы армейскі корпус, што ўлучаў 3 дывізіі, укамплектаваныя жаўнерамі-беларусамі, у Беларускі армейскі корпус.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў праваслаўнай сям’і. У 1889 годзе скончыў Аляксандраўскую рэальную вучэльню ў Смаленску. У 1891 годзе — Казанскую пяхотную юнкерскую вучэльню. У званьні падпаручніка выпусьціўся ў Клязьмінскі рэзэрвовы батальён. У 1896 годзе ў званьні паручніка стаў загадваць ротай Клязьмінскага батальёна. У 1900 годзе атрымаў званьне штабс-капітана і перайшоў служыць у 189-ы пяхотны рэзэрвовы Белгарайскі полк. У 1904 годзе атрымаў званьне капітана і пазьней перайшоў у 176-ы пяхотны Перавалоцкі полк, што месьціўся ў месьце Зьвянігарадзе Кіеўскай губэрні. У 1910 годзе атрымаў званьне падпалкоўніка. У 1914—1916 гадах загадваў 176-м палком у ходзе Першай сусьветнай вайны. 2—11 верасьня (24—30 жніўня) 1914 году ў бітве пры Раве-Рускай (Каралеўства Галічыны і Ўладзімерыі, Аўстра-Вугоршчына) спрыяў захопу места, за што атрымаў званьне палкоўніка і ордэн сьвятога Георгія 4-й ступені. 4—10 кастрычніка (па ст.ст.) 1914 году пераправіўся праз раку Сян, дзе заняў вёску Новавесь, за што атрымаў залатую зброю «За храбрасьць». У красавіку 1916 году праз хваробу быў адлічаны ў запас. У ліпені 1916 году стаў загадваць батальёнам аховы Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ў Магілёве. У 1917 годзе загадваў марской дывізіяй Чарнаморскага флёту ў Севастопалі (Таўрыцкая губэрня).

23 ліпеня 1917 году ў званьні генэрал-маёра стаў загадваць , утворанай у Менску. У студзені—лютым 1918 году быў старшынём Беларускай вайсковай камісіі пры штабе Румынскага фронту. На гэтай пасадзе пераўтварыў 4-ы армейскі корпус у Беларускі. Гэты корпус улучаў 3 дывізіі, укамплектаваныя жаўнерамі-беларусамі, у тым ліку 30-ю дывізію пад яго загадам.

У красавіку—сьнежні 1918 году служыў у войску Ўкраінскай дзяржавы. У студзені 1919 году залічаны ў запас Добраахвотніцкай арміі ў Таганрогу (Данская рэспубліка). У лістападзе 1919 году стаў камэндантам Харкава. 11 траўня 1920 году залічаны ў запас Расейскага войска Ўрангеля. У лістападзе 1920 году адплыў зь Севастопаля ў Канстантынопаль. Надалей пражываў у месьце Бела Црква (Каралеўства Югаславія).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Генэралы Расейскай Імпэрыі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Памерлі ў Сэрбіі
Каноплевыя

**Каноплевыя** (*Cannabaceae*) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае 8–10 родаў і каля 100 відаў.

## Апісаньне
Члены гэтага сямейства могуць быць дрэвамі, ліянамі або травамі. Cannabaceae часта двухдомныя. Кветкі радыяльна сымэтрычныя, ня прыкметныя таму што ветраапыляемыя, ў суквецьці. Плод — сямянка або касьцянка.

## Арэал
Распаўсюджаныя ў трапічных і ўмераных рэгіёнах сьвету.

## Крыніцы

*
Катэгорыя:Ружакветныя
Ружакветныя

**Ружакветныя** (*Rosales*) — парадак кветкавых (Angiosperms) расьлінаў, які зьмяшчае 9 сямействаў і каля 7913 відаў. Належыць да клады разіды (Rosids). У гэты парадак уваходзяць расьліны, якія марфалягічна адрозьніваюцца па многіх парамэтрах. Ёсьць дрэвы і хмызьнякі, аднагадовыя да шматгадовых травяністых расьлінаў.

## Крыніцы

*
Катэгорыя:Двухдольныя
Вінаградавыя

**Вінаградавыя** (Vitaceae) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае каля 14 родаў і 910 відаў. Належыць да клады разіды (Rosids). Гэта адзінае сямейства ў парадку вінаградакветных (Vitales) Juss. ex Bercht. & J.Presl.

## Апісаньне
Ліяны, зрэдка дрэвы. Лісьце чарговае, простае або складанае. Кветкі ў суквецьці; чашалісьцікаў 4–5(9); пялёсткаў (3)4–5(9); тычачкаў (3)4–5(9). Плод — ягада. Насеньне — 1–4 на плод.

## Арэал
Распаўсюджаныя пераважна ў трапічных і субтрапічных рэгіёнах сьвету зь некалькімі родамі ва ўмераных рэгіёнах.

## Крыніцы

*
Катэгорыя:Двухдольныя
Прэзыдэнт Балівіі

**Прэзыдэнт Балівіі** — глава дзяржавы і ўраду Балівіі. Паводле дзеючай Канстытуцыі прэзыдэнт абіраецца на ўсеагульных выбарах на 5-гадовы тэрмін. Выбраным лічыцца кандыдат, які набраў большасьць галасоў (больш 50% галасоў). Калі пераможца не вызначаны, парлямэнт на сумесным паседжаньні абедзьвюх палат выбірае прэзыдэнта з двух кандыдатаў, якія атрымалі простую большасьць галасоў.

Апошні прэзыдэнт Балівіі — Эва Маралес уступіў на сваю пасаду 22 студзеня 2006 году. Ён быў выбраны ў 18 сьнежня 2005 году і пераабраны 6 сьнежня 2009 году паводле новай Канстытуцыі, якая дзейнічае са студзеня 2009 году. У 2016 годзе большасьць балівійцаў, якія прынялі ўдзел у рэфэрэндуме аб дазволе прэзыдэнту Эва Маралесу балятавацца на гэтую пасаду чацьвёрты раз, выказаліся супраць унясеньня адпаведнай папраўкі ў канстытуцыю. Але ў лістападзе 2017 году Вярхоўны суд Балівіі прызнаў рэфэрэндум несапраўдным.

20 кастрычніка 2019 году ў Балівіі прайшлі прэзыдэнцкія выбары, на якіх Эва Маралес, паводле афіцыйных зьвестак, перамог у чацьверты раз. Паводле афіцыйных вынікаў, Эва Маралес здабыў 47,08% галасоў, а ягоны галоўны канкурэнт, цэнтрыст і папярэдні прэзыдэнт Карляс Мэса — 35,61. Але гэта былі вынікі з падліку толькі 84% галасоў. Розьніца паміж канкурэнтамі склала 11%, а каб пазьбегчы рызыкоўнага другога туру, паводле балівійскага закону, патрэбная перавага ў 10%. Потым ЦВК краіны спыніла падлік і паведаміла пра вынікі толькі праз тры дні, адмовішыўся ад папярэдніх дадзеных зь некаторых акругаў. Гэта прывяло да масавых пратэстаў. У выніку 10 лістапада Маралес падаў у адстаўку з пасады прэзыдэнта Балівіі. У той жа дзень ён абвясьціў аб правядзеньні новых выбараў кіраўніка дзяржавы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Галерэя прэзыдэнтаў Балівіі

*
Катэгорыя:Гісторыя Балівіі
Іэхіэль Міхаэль Пінэс

Іехіэль-Міхал Пінэс (1842—1913) — публіцыст, пэдагог, грамадзкі дзеяч, адзін з узьвяшчальнікаў рэлігійнага сіянізму. Нарадзіўся ў мястэчке Ружаны Берасьцейскай вобласьці.
Чарнобыльскі вожык

**«Чарнобыльскі вожык»** — беларускае гумарыстычнае, грамадзка-палітычнае выданьне. Першая спроба стварыць на Беларусі і на беларускай мове непадкантрольнае ўладам гумарыстычнае выданьне.

У 1991 годзе выйшаў адзіны нумар, пазначаны як №14. Газэта складалася з 4 аркушаў фармату А4. Выходныя дадзеныя выглядаюць наступным чынам: «Змакетавана 10.12.90, падпісана ў друк 15.01.91. Афсэтны друк. Наклад 999 асобнікаў. Друкарня Марціна Кухты, Вільня».

Зьмест газэты на 100% палітычны, амаль усё — жорсткая крытыка камунізму ды савецкага ладу. Стылістыка — жорсткі трэшавы сьцёб з тагачасных палітычных рэаліяў — канца існаваньня СССР, абразьлівая палітычная карыкатура на мяжы непрыстойнасьці, максымальна ангажаваная падача ўсіх зьвестак.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Катэгорыя:Менск
Катэгорыя:Гумарыстычныя выданьні
Кломля

**Кломля** (лякальная назва — баўтуха) — традыцыйная рыбалоўная прылада ў выглядзе трохграннай прызмы, абцягнутай сеткай (апрача адной бакавой грані).  Рабілі яе на драўляным каркасе (была і з прутоў). Рыбу лавілі ўдваіх уброд: тапілі кломлю ў вадзе, а затым, падцягваючы яе да берага і боўтаючы нагамі, заганялі рыбу ў пастку. Рыбная лоўля кломляй была пашырана на Палесьсі, сустракалася на Гарадзеншчыне.

Катэгорыя:Рыбалоўныя прылады
Аляксей Палуян

**Аляксе́й Палуя́н** ( 18 кастрычніка 1989, Баранавічы) — беларускі кінарэжысэр дакумэнтальных і мастацкіх фільмаў, удзельнік міжнародных кінафэстываляў.

## Жыцьцяпіс
Скончыў баранавіцкую гімназію №4. У 2012 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі. У 2013 годзе паступіў на факультэт кіно і тэлебачаньня Акадэміі мастацтваў у Касэлі ў майстэрню Яны Друзь.

## Творчасьць
Ягоны фільм «Возера радасьці», зьняты ў 2017 годзе паводле раману беларускага пісьменьніка Віктара Марціновіча, з моманту яго сусьветнай прэм’еры на фэстывалі ў Клермон-Фэране (адзін з найбуйнейшых фэстываляў кароткага мэтру ў сьвеце) атрымаў Гран-пры на кінафэстывалі ў Лос Анджэлесе (ЗША) і быў кваліфікаваны на Оскар 2021, а таксама быў вылучаны кандыдатам на прэмію Эўрапейскай кінаакадэміі.

У 2021 годзе сусьветная прэм’ера дакумэнтальнай карціны Аляксея Палуяна «Сьмеласьць» () адбылася ў праграме 71-га Бэрлінскага міжнароднага кінафэстывалю. «Сьмеласьць» афіцыйна была кваліфікаваная на прэмію Амэрыканскай кінаакадэміі «Оскар» у намінацыі «Найлепшы дакумэнтальны фільм».

## Фільмаграфія
* 2021 — Сьмеласьць
* 2019 — Возера радасьці
* 2018 — Парушэньне спакою
* 2017 — Край жанчын
* 2015 — Вяртаньне
* 2013 — Сафія

## Узнагароды
За фільм «Возера радасьці»
* 2020 — Гран-пры і кваліфікацыя на Оскар 2021 на кінафэстывалі ў Лос Анджэлесе (ЗША), LA Shorts International Film Festival
* 2020 — найлепшы кароткамэтражны фільм на міжнародным кінафэстывалі ў Трыесьце (Італія), Trieste Film Festival
* 2020 — узнагарода «Silber EGG» міжнароднага кінафэстывалю Эміра Кустурыцы ў Кюстэндорфе (Сэрбія), Küstendorf Film and Music Festival
* 2020 — найлепшы кароткамэтражны фільм на кінафэстывалі цэнтральна- і ўсходнеэўрапейскага кіно ў Люксэмбургу, Central and Eastern European Film Festival CinEast
* 2019 — вылучэньне фільму кандыдатам на Эўрапейскую Кінаакадэмію 2020 на міжнародным кінафэстывалі ў Лёйвэне (Бэльгія), Leuven International Short Film Festival
* 2019 — узнагарода «Найлепшы рэжысэр» на міжнародным кінафэстывалі кароткамэтражных фільмаў у Драме (Грэцыя), Drama International Short Film Festival
* 2019 — перамога на нямецкай кінапрэміі Hessen Film Awards у намінацыі «Найлепшы кароткамэтражны фільм» 
* 2019 — галоўная ўзнагарода 19-га фэстывалю Nevada Сity Film Festival у ЗША
* 2019 — намінацыя на Нямецкую Кінаакадэмію, German Short Film Award 2019

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* 
* Баранавіцкі рэжысёр, чый фільм можа патрапіць на «Оскар», расказаў пра будучыню Беларусі і беларускага кіно, Intex-press, 24-01-2019

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавічах
Катэгорыя:Беларускія рэжысэры
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту інфарматыкі і радыёэлектронікі
Возера Радасьці

**Во́зера Ра́дасьці** () — невялікае месяцовае мора ў вобласьці  на бачным баку Месяца. Каардынаты разьмяшчэньня: 16.3° N, 12.3° E, дыямэтар — 89&nbsp;км. Назва зацьверджаная Міжнародным астранамічным зьвязам у 1976 року.

На тэрыторыі возера разьмешчаныя спадарожнікавыя кратэры  ды . На поўначы знаходзяцца , на паўночным усходзе — Мора Яснасьці, на поўдні — Возера Пяшчоты, на паўднёвым усходзе — Возера Зімы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Возера Радасьці ў вікі «Месяц»

Катэгорыя:Чатырохкутнік LQ12
Катэгорыя:Месяцовыя азёры
Цярэшкі (Ваўкавыскі раён)

**Цярэ́шкі** — вёска ў Беларусі, уваходзіць у склад Субацкага сельсавету Ваўкавыскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
Вядомая зь сярэдзіны XVI стагодзьдзя. У 1796 годзе фальварак, належаў Францішку Калупайлу, ваўкавыскаму земскаму судзьдзі. У 1836 годзе прыватная вёска, 16 двароў, 145 жыхароў. У 1914 годзе 31 двор, 192 жыхары.

Да 2003 году ўваходзіла ў склад Вярэйкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2004 год — 40 двароў, 70 жыхароў
* 2009 год — 49 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Субацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Шніпава

**Шніпава** — вёска ў Беларусі, уваходзіць у склад Субацкага сельсавету Ваўкавыскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
Вядомая з 1569 году ў складзе маёнтка Рось. У 1796 годзе адна частка вёскі належала Вінцэнту Дамброўскаму, другая — Івану Завішу, ваўкавыскаму земскаму судзьдзі, і яго брату Тамашу. У 1836 годзе прыватная вёска, 18 двароў, 120 жыхароў.

Да 2003 году ўваходзіла ў склад Вярэйкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2004 год — 42 двары, 62 жыхары
* 2009 год — 38 чалавек

## Славутасьці
* Рэшткі палацава-паркавага комплексу XIX ст.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Шніпава на радзіма.орг

Катэгорыя:Субацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Шулейкі

**Шулейкі** (таксама — *Шуме́йкі*) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавету.

## Гісторыя
У 1796 годзе належала Францішку Калупайлу, ваўкавыскаму земскаму судзьдзі. У 1836 годзе прыватная вёска, 4 двары, 18 жыхароў. У 1914 годзе 10 двароў, 45 жыхароў.

Да 2003 году ўваходзіла ў склад Вярэйкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2004 год — 12 двароў, 28 жыхароў
* 2009 год — 23 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Субацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Ятвезь (Ваўкавыскі раён)

**Ятвезь** (таксама — *Я́цвезь*) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавету.

## Гісторыя
Вядомая з XVII стагодзьдзя. У 1796 годзе належала Зыгмунту Грабоўскаму, былому крайчаму ВКЛ. У 1836 годзе прыватная вёска, 30 двароў, 140 жыхароў. У 1914 годзе 54 двары, 353 жыхары. 

## Насельніцтва
* 2004 год — 171 двор, 432 жыхары
* 2009 год — 657 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Субацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Новая Ятвезь

**Но́вая Я́твезь** (таксама — *Но́вая Я́цвезь*) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1980 год — 94 двары, 330 жыхароў
* 2004 год — 100 двароў, 262 жыхары
* 2009 год — 250 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Субацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Пекары (Гарадзенская вобласьць)

**Пекары́** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавету.

## Гісторыя
Вядомая з XVII стагодзьдзя. У 1796 годзе ў складзе Ваўкавыскага староства, належала Тадэвушу Сегеню. У 1836 годзе дзяржаўная вёска, 8 двароў, 29 жыхароў. У 1914 годзе вёска, 25 двароў, 154 жыхары. 

## Насельніцтва
* 2004 год — 37 двароў, 64 жыхары
* 2009 год — 80 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Субацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Косін (Гарадзенская вобласьць)

**Ко́сін** (сучасная назва — *Ко́сіна*) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавету.

## Гісторыя
Вядомая з 1579 году як уладаньне Хадкевічаў. У 1690 годзе маёнтак належаў Міхаілу Калантаю. У 1796 годзе фальварак і вёска, належалі Адаму Ельскаму. У 1914 годзе 17 двароў, 99 жыхароў. 

## Насельніцтва
* 2004 год — 24 двары, 45 жыхароў
* 2009 год — 42 чалавекі

## Выбітныя асобы
У 1884—1894 гг. тут пражываў вядомы польскі і беларускі этнограф Міхал Федароўскі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Субацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Косін

Назву **Ко́сін** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Косін — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Косін — былы двор на тэрыторыі сучаснага Ваўкавыскага раёну Гарадзенскай вобласьці
* Косін — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці
* Косін — былы двор на тэрыторыі сучаснага Лагойскага раёну Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Косіна
* Косіцкая
* Косічы
Ілі’ілі

**Ілі’ілі** () — вёска на паўднёвым захадзе вострава Тутуіла (Амэрыканскае Самоа). Знаходзіцца на паўднёвы захад ад Пага-Пага, паміж вёскамі Футыга і Ваітогі ў графстве Туалаута.

## Насельніцтва

## Спорт
У Ілі’ілі знаходзіцца адзінае поле для гольфу на Амэрыканскім Самоа.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Амэрыканскага Самоа
Катэгорыя:Тутуіла
Дэз-кор

**Дэз-кор** — разнавіднасьць Мэталу, сумесь мэталкору з дэз-мэталам.

## Вонкавыя спасылкі
*  Што такое дэскор

Катэгорыя:Мэтал
Лягер НКУС №168

**Ля́гер № 168** — адзін зь лягероў НКУС, які знаходзіўся ў Масюкоўшчыне. Зьяўляўся часткай лягернай сыстэмы для ваеннапалонных армій гітлераўскай кааліцыі і інтэрнаваных грамадзянаў Нямеччыны. Заснаваны летам 1944 р. на месцы былога лягеру савецкіх ваеннапалонных. Першымі зьняволенымі лягеру былі ваеннапалонныя Вэрмахту, якіх узялі ў палон пад Менскам. Пасьля гэтага лягер актыўна папаўняўся новымі партыямі ваеннапалонных.

Пастановай Дзяржкамітэту абароны ад 3 лютага 1945 і загадам НКУС СССР Лаўрэнція Берыі ад 6 лютага 1945 было прадпісана вывозіць працаздольнае насельніцтва савецкай акупацыйнай зоны Нямеччыны ў СССР для прымусовай працы па аднаўленьні савецкай эканомікі. Так лягер № 168 стаў папаўняцца цывільнымі асобамі.

У 1945 року ў лягеры № 168 памерла 237 палонных. Памерлых хавалі на ўскраіне лягеру. На красавік 1946 агулам у лягеры знаходзілася 22 594 чалавекі.

Палонныя й інтэрнаваныя выкарыстоўваліся пры адбудове і пабудове такіх аб’ектаў, як МАЗ і МТЗ (7500 чалавек), завод імя Кірава (1200 чалавек), Тэатар опэры і балету (1500 чалавек), Акадэмія навук (800 чалавек), завод імя Вавілава, часткова цяперашні праспэкт Незалежнасьці, Асмалоўка.

Рэпатрыяцыя пачалася ў 1947 року. Немцам ды іншым інтэрнаваным, якія вярталіся на радзіму, плацілі грошы за выкананую справу, але яны ня мелі права вывозіць грошы за тэрыторыю СССР і мусілі іх «атаварыць» на месцы. Апошнімі пакінулі лягер у канцы верасьня 1955 року асуджаныя за вайсковыя злачынствы, якіх памілаваў урад СССР. Могілкі ваеннапалонных і інтэрнаваных у Масюкоўшчыне былі зьнішчаныя, як і іншыя 77 такіх могілак на Беларусі. Частка пахаваньняў перанесена стуль на зборныя могілкі ў ХХІ стагодзьдзі.

## Глядзіце таксама
* Шталяг 352
* Нямецкія вайсковыя могілкі 1941—1944 гадоў пад Менскам
* Нямецкія ваеннапалонныя ў СССР
* Прымусовая праца немцаў у СССР

## Крыніцы

## Літаратура
* 

168
Катэгорыя:1944 год у Менску
Рэпіхава

**Рэ́піхава** — вадасховішча, разьмешчанае ў Ляхавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці Рэспублікі Беларусь каля вёскі Крывошын.

Створана ў 1984 годзе на рацэ Ліпнянка. Плошча вадасховішча 1,1 км². Даўжыня 2 км, шырыня 0,8 км, даўжыня агараджальнай дамбы 5,5 км. Найбольшая глыбіня вадасховішча 3,5 м, ваганьні ўзроўню вады 1,6 м. Аб’ём вады ў вадасховішчы 2,08 млн м³.

Выкарыстоўваецца ў мэтах арашэньня, рыбагадоўлі.

Катэгорыя:Вадасховішчы Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Ляхавіцкі раён
Катэгорыя:Вадасховішчы Ляхавіцкага раёну
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1984 годзе
Ганна (вёска)

**Га́нна** () — вёска ў Польшчы, на рацэ Ганцы. Цэнтар сельскай гміны Ўладаўскага павету Люблінскага ваяводзтва. Знаходзіцца за 19 км на поўнач ад Уладава і за 83 км на паўночны ўсход ад Любліна.

Ганна — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Берасьцейшчыны, побач зь якім праходзіць паўднёва-заходняя мяжа этнічнай тэрыторыі беларусаў. Да нашага часу тут захавалася былая ўніяцкая царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла, помнік архітэктуры XVIII ст.

## Назва
Паводле мясцовага паданьня, сваю назву вёска атрымала ад імя каралевы і вялікай княгіні Ганны, якая тут спынялася ў час падарожжа на Русь.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Ганну датуецца 1546 годам, калі Багдан Багавіцін надаў ёй Магдэбурскае права. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў мястэчка ўвайшло ў Берасьцейскі павет Берасьцейскага ваяводзтва.

У XVII ст. Ганна ўвайшла ў склад Нясьвіскай ардынацыі князёў Радзівілаў. У 1739 годзе тут збудавалі царкву, фундаваную ў 1750 годзе Геранімам Флярыянам Радзівілам.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Ганна апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, ува Ўладаўскім павеце Седлецкай губэрні. Гэта адарвала мястэчка ад губэрняў зь пераважна беларускім насельніцтвам. 20 сакавіка 1821 году расейскія ўлады панізілі афіцыйны статус мястэчка да вёскі. На 1827 год тут было 73 будынкі.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Ганну занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Ганна апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў 1939 годзе Ганну занялі войскі Трэцяга Райху.

У 1944 годзе Ганну занялі савецкія войскі, па чым яе зноў перадалі Польшчы.

## Насельніцтва
* **XIX стагодзьдзе**: 1827 год — 427 чал. 
* **XXI стагодзьдзе**: 2011 год — 719 чал.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (1739)

## Галерэя

Hanna-cerkiew-025.jpg|Царква да рэканструкцыі
Dzwonnica w Hannie (zabytek A141 z 1966-12-21).jpg|Званіца пры царкве
Kapliczka w Hannie.jpg|Капліца пры царкве
Cemetery in Hanna 3.JPG|Могілкавая капліца


## Крыніцы

Катэгорыя:Гміна Ганна
Катэгорыя:Населеныя пункты Люблінскага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Ліпнянка

**Ліпня́нка** — рака ў Беларусі, левы прыток Шчары. Цячэ ў Ляхавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці.

Даўжыня ракі 20,5 км. Плошча вадазбору 118 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 м/км. Пачынаецца за 2 км на поўнач ад вёскі Бенькаўцаў, упадае ў Шчару за 2,2 км на ўсход ад вёскі Залужжа Крывошынскага сельсавету. На ўсім працягу каналізаваная.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Ляхавіцкага раёну
Дакудаў 1

**Даку́даў** () — вёска ў Польшчы, на рацэ Жарніцы. Уваходзіць у склад гміны Белай Бельскага павету Люблінскага ваяводзтва. Знаходзіцца за 12 км на паўднёвы ўсход ад Белай і за 90 км на паўночны ўсход ад Любліна.

Дакудаў — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Берасьцейшчыны, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага, побач зь мястэчкам праходзіць паўднёва-заходняя мяжа этнічнай тэрыторыі беларусаў. Да нашага часу тут захавалася царква Сьвятой Параскевы Пятніцы, помнік архітэктуры першай траціны XX ст.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Дакудаў (пад назвай *Леўкава*) датуецца 1504 годам, калі Леў Багавіцін надаў ёй Магдэбурскае права. Паводле прывілею вялікага князя Аляксандра тут дазвалялася штогод праводзіць кірмаш і збудаваць замак на месцы старога гарадзішча. Пад 1529 годам мястэчка ўпамінаецца ўжо пад назвай *Дакудаў*.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Дакудаў увайшоў у Берасьцейскі павет Берасьцейскага ваяводзтва. У XVI ст. у мястэчку дзеяў праваслаўны манастыр, які прыняў Берасьцейскую унію. У 1696 годзе ў Дакудаве з фундацыі Караля Станіслава Радзівіла збудавалі новую драўляную царкву. Да 1700 году мястэчка страціла Магдэбурскае права.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Дакудаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, ува Ўладаўскім павеце Седлецкай губэрні. Гэта адарвала мястэчка ад губэрняў зь пераважна беларускім насельніцтвам. На 1827 год у Дакудаве было 93 будынкі. У 1875 годзе расейскія ўлады гвалтоўна перавялі тутэйшую царкву пад уладу свайго ўрадавага сыноду (Маскоўскага патрыярхату).

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Дакудаў занялі войскі Нямецкай імпэрыі, папярэдне яго разам з царквой спалілі расейскія войскі.

### Найноўшы час
Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Дакудаў апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. У 1928—1932 гадох тут збудавалі новую ўніяцкую царкву. З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў 1939 годзе Дакудаў занялі войскі Трэцяга Райху.

У 1944 годзе Дакудаў занялі савецкія войскі, па чым яго зноў перадалі Польшчы. У 1947 годзе тутэйшую царкву перарабілі пад касьцёл.

## Насельніцтва
* **XIX стагодзьдзе**: 1827 год — 561 чал. 
* **XXI стагодзьдзе**: 2011 год — 281 чал.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Капліца прыдарожная
* Могілкі старыя праваслаўныя
* Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (1928—1932, цяпер касьцёл Сьвятой Праксэды)

### Страчаная спадчына
* Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (1696)

## Галерэя

Dokudów kościół wnętrze.jpg|Інтэр’ер былой царквы
Kapliczka Jana Nepomucena w Dokudowie.jpg|Прыдарожная капліца
Dokudów cmentarz3.jpg|Капліца на могілках
Tablica na krzyżu księdza Brzóski.jpg|Магіла айца Бжускі


## Асобы
* Станіслаў Бжуска (1832—1865) — каталіцкі сьвятар, генэрал і капэлян часоў нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў
* Амфілохі (Вакульскі) (1862—1933) — праваслаўны сьвятар і япіскап, місіянэр

## Крыніцы

Катэгорыя:Гміна Белая
Катэгорыя:Населеныя пункты Люблінскага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Ламазы

**Лама́зы** () — вёска ў Польшчы, на рацэ Зяляве. Цэнтар сельскай гміны Бельскага павету Люблінскага ваяводзтва. Знаходзяцца за 16 км на поўдзень ад Белай і за 84 км на паўночны ўсход ад Любліна.

Ламазы — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Берасьцейшчыны, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага, побач зь мястэчкам праходзіць паўднёва-заходняя мяжа этнічнай тэрыторыі беларусаў.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Ламазы датуецца 1447 годам, калі вялікі князь Казімер перавёў вёску з Парчаўскага староства ў склад Берасьцейскай зямлі. У 1451 годзе ён асабіста прыбыў у Ламазы, каб суправаджаць дэлегатаў ад Вялікага Княства Літоўскага. У XVI ст. Мікалай Радзівіл «Чорны» заснаваў тут мястэчка і дазволіў праводзіць два кірмашы — на дзень Сьвятога Пятра і Ўсіх Сьвятых, а таксама штотыднёвы торг у чацьвяргі.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Ламазы ўвайшлі ў Берасьцейскі павет Берасьцейскага ваяводзтва. На 1566 год у мястэчку існавалі вуліцы Берасьцейская, Віленская, Міжрэцкая, Парчаўская, Падрэчная і «Да мосту»). У 1568 годзе вялікі князь Жыгімонт Аўгуст надаў Ламазам Магдэбурскае права і герб «*у блакітным полі срэбная воўчая галава і залатая арліная нага*». У 1570 годзе тут збудавалі царкву.

На 1784 год у Ламазах дзеялі касьцёл, царква і сынагога.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Ламазы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, ува Ўладаўскім павеце Седлецкай губэрні. Гэта адарвала мястэчка ад губэрняў зь пераважна беларускім насельніцтвам. На 1827 год тут было 293 будынкі, на 1861 год — 309, у тым ліку адзін мураваны.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Ламазы занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Ламазы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў 1939 годзе Ламазы занялі войскі Трэцяга Райху.

У 1944 годзе Ламазы занялі савецкія войскі, па чым іх зноў перадалі Польшчы.

## Насельніцтва
* **XIX стагодзьдзе**: 1827 год — 1917 чал.; 1860 год — 2370 чал. 
* **XXI стагодзьдзе**: 2011 год — 1688 чал.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Капліца Сьвятога Яна на могілках
* Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (1906—1911)
* Могілкі юдэйскія

### Страчаная спадчына
* Замак (XVI ст.)
* Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (XVIII ст.)
* Царква Сьвятых Казьмы і Дзям’яна (мураўёўка; 1890—1891)

## Галерэя

Kościół p.w. Apostołów Piotra i Pawła 01.JPG|Касьцёл
Lomazy-oltarz.jpg|Галоўны алтар касьцёла
Kaplica na cmentarzu w Łomazach.JPG|Капліца на могілках
Cmentarz żydowski w Łomazach brama.jpg|Юдэйскія могілкі


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Гміна Ламазы
Катэгорыя:Населеныя пункты Люблінскага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі
Ражанка (Люблінскае ваяводзтва)

**Ража́нка** (*Ружа́нка*, ) — вёска ў Польшчы, на рацэ Бугу. Уваходзіць у склад гміны Ўладава Ўладаўскага павету Люблінскага ваяводзтва. Насельніцтва на 2011 год — 957 чалавек. Знаходзіцца за 8 км на поўнач ад Уладавы, каля беларуска-польскай граніцы.

Ражанка — даўняе мястэчка гістарычнай Берасьцейшчыны, побач зь якім праходзіць паўднёва-заходняя мяжа этнічнай тэрыторыі беларусаў. Да нашага часу тут захавалася збудаваная ў стылі барока сядзіба Пацеяў, помнік архітэктуры XVIII ст., які з часоў Другой сусьветнай вайны стаіць у руінах.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Ражанку як мястэчка датуецца 1524 годам. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў яна ўвайшла ў Берасьцейскі павет Берасьцейскага ваяводзтва. Да 1700 году Ражанка страціла статус мястэчка.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Ражанка апынулася ў складзе Аўстрыі, з пачатку XIX ст. — у складзе Расейскай імпэрыі, ува Ўладаўскім павеце Седлецкай губэрні. На 1827 год у вёсцы было 104 будынкі.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Ражанку занялі войскі Нямецкай імпэрыі.


Ražanka, Paciej. Ражанка, Пацей (XIX) (3).jpg|Палац
Ražanka, Paciej. Ражанка, Пацей (XIX) (2).jpg|З боку ракі
Ražanka, Paciej. Ражанка, Пацей (XIX).jpg|Парк


### Найноўшы час
Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Ражанка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў 1939 годзе вёску занялі войскі Трэцяга Райху.

У 1944 годзе Ражанку занялі савецкія войскі, па чым яе зноў перадалі Польшчы.


Ražanka, Paciej. Ражанка, Пацей (1907).jpg|Палац, 1907 г.
Ražanka, Paciej. Ражанка, Пацей (1901-14).jpg|Палац, да 1914 г.
Ražanka, Paciej. Ражанка, Пацей (1901-14) (2).jpg|Палац, да 1914 г.
Ražanka, Paciej. Ражанка, Пацей (1901-14) (3).jpg|Палац, да 1914 г.


Ražanka, Paciej. Ражанка, Пацей (1901-14) (4).jpg|Палац, да 1914 г.
Ražanka, Paciej. Ражанка, Пацей (1901-14) (5).jpg|Палац, да 1914 г.
Ražanka, Paciej. Ражанка, Пацей (1901-14) (6).jpg|З боку ракі, да 1914 г.
Ražanka, Paciej. Ражанка, Пацей (1901-14) (7).jpg|Палац, да 1914 г.


## Насельніцтва
* **XIX стагодзьдзе**: 1827 год — 651 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2011 год — 957 чал.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Касьцёл Сьвятога Аўгустына (1908—1913)
* Могілкі хрысьціянскія
* Палацава-паркавы комплекс Пацеяў (XVIII ст.; руіны)

### Страчаная спадчына
* Капліца могілкавая

## Галерэя

Kościół w Różankie (zabytek A915 z 2008-10-02).jpg|Касьцёл
Różanka, oficyna parterowa, XIX.jpg|Сядзіба, афіцына
Różanka, pawilon ogrodowy, XIX w..JPG|Сядзіба, павільён
Różanka, spichrz, XIX w..JPG|Гаспадарчая пабудова


## Асобы
* Іпаці Пацей (1541—1613) — дзяржаўны і царкоўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, багаслоў, пісьменьнік-палеміст

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Люблінскага ваяводзтва
Шандры (Гарадзенская вобласьць)

**Шандры** — вёска ў Беларусі, на рацэ Лукавіцы. Уваходзяць у склад Субацкага сельсавету Ваўкавыскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Сандэр або Сантар, пазьней Зантэр (Sandheri, Santari, Santer) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У 1796 годзе належала Адаму Ельскаму. У 1836 годзе прыватная вёска, 6 двароў, 42 жыхары. У 1914 годзе 40 двароў, 142 жыхары.

## Насельніцтва
* 1905 год — 243 чалавекі
* 2004 год — 42 двары, 67 жыхароў. 
* 2009 год — 37 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Субацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Селяхі (Ваўкавыскі раён)

**Селяхі́** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавету.

## Гісторыя
Вядома з XVIII стагодзьдзя. У 1796 годзе належала Адаму Ельскаму. У 1914 годзе маёнтак, 44 жыхары. 

## Насельніцтва
* 2004 год — 6 двароў, 8 жыхароў
* 2009 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Субацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Лічыцы

**Лі́чыцы** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Субацкага сельсавету.

## Гісторыя
Вядома з XVII стагодзьдзя. У 1796 годзе належала Зыгмунту Грабоўскаму, былому крайчаму ВКЛ. У 1836 годзе 2 хутары, 5 двароў, 22 жыхары. У 1914 годзе 39 двароў, 222 жыхары. У 1940—1958 гадах цэнтар Лічыцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2004 год — 37 двароў, 66 жыхароў
* 2009 год — 48 чалавек

## Славутасьці
* Царква ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа (1871)
* Рэшткі Сьвята-Троіцкай царквы (1642 ?)
* Капліца-надмагільле Грабоўскіх (XIX стагодзьдзе)
* Сядзіба (XIX стагодзьдзе)
* Могілкі салдатаў Першай сусьветнай вайны


Лічыцы. Свята-Крыжаўзвіжанская царква (02).jpg|Царква ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа
Лічыцы. Свята-Троіцкая царква (03).jpg|Рэшткі Сьвята-Троіцкай царквы
Лічыцы. Капліца-надмагілле Грабоўскіх (01).jpg|Капліца-надмагільле Грабоўскіх
Лічыцы. Капліца-надмагілле Грабоўскіх (02).jpg|Табліца на капліцы-надмагільлі Грабоўскіх
Лічыцы. Могілкі салдатаў Першай сусветнай вайны.jpg|Могілкі салдат Першай сусьветнай вайны


## Крыніцы

Катэгорыя:Субацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Царква ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа (Лічыцы)

**Царква́ ўзьві́жаньня Сьвято́га Крыжа́** — праваслаўная царква ў Лічыцах у Ваўкавыскім раёне.

## Гісторыя
Пабудавана ў другой палове 19 ст. з цэглы.

## Архітэктура

Помнік архітэктуры сінадальнага накірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Вырашана па каноне чатырохчасткавага храму падоўжна-восевай кампазыцыі: двух’ярусны (васьмярык на чацверыку) прытвор-званіца, кароткая трапезная, кубападобная малітоўная зала, пяцігранная апсіда з бакавымі рызьніцамі.

Пакаты чатырохсхільны дах цэнтральнага аб’ёму завершаны цыбулепадобнай галоўкай на барабане, шацёр званіцы — яблыкам з крыжам.

Фасады прарэзаны адзінарнымі і здвоенымі арачнымі аконнымі праёмамі ў кілепадобных ліштвах, крапаваны вуглавымі лапаткамі, апяразаны прафіляванымі карнізамі і аркатурнымі фрызамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Лічыцы
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятога Крыжа
Пішчац

**Пішчац** () — вёска ў Польшчы, на рацэ Лютні. Цэнтар сельскай гміны Бельскага павету Люблінскага ваяводзтва. Насельніцтва на 2011 год — 3016 чалавек. Знаходзіцца за 20 км на ўсход ад Белай, за 98 км на паўночны ўсход ад Любліна.

Пішчац — даўняе магдэбурскае места гістарычнай Берасьцейшчыны, побач зь якім праходзіць паўднёва-заходняя мяжа этнічнай тэрыторыі беларусаў. 

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Пішчац (*Пещатка* — Пяшчатка, Пішчатка) датуецца 1500 годам. У 1530 годзе места атрымала Магдэбурскае права. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Пішчац увайшоў у Берасьцейскі павет Берасьцейскага ваяводзтва. 4 жніўня 1569 году ён атрымаў герб «*у чырвоным полі постаць чалавека з ястрабам у руцэ*».

У XVI ст. у Пішчацы дзеялі касьцёл і царква, з XVIII ст. — сынагога.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Пішчац апынуўся ў складзе Аўстрыі, з пачатку XIX ст. — у складзе Расейскай імпэрыі, ува Ўладаўскім павеце Седлецкай губэрні. Гэта адарвала места ад губэрняў зь пераважна беларускім насельніцтвам. На 1827 год у Пішчацы было 118 будынкаў, на 1862 год — 168. За ўдзел жыхароў Пішчацу ў нацыянальна-вызвольным паўстаньні 1863—1864 гадоў расейскія ўлады пазбавалі яго мескіх правоў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Пішчац занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Пішчац апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў 1939 годзе мястэчка занялі войскі Трэцяга Райху.

У 1944 годзе Пішчац занялі савецкія войскі, па чым яго зноў перадалі Польшчы.

## Насельніцтва
* **XIX стагодзьдзе**: 1827 год — 1041 чал.; 1864 год — 1471 чал. 
* **XXI стагодзьдзе**: 2011 год — 3016 чал.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Капліца могілкавая (1800)
* Могілкі юдэйскія
* Царква Сьвятога Яна Прадцечы (мураўёўка; 1907, цяпер касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа)

### Страчаная спадчына
* Сынагога
* Царква

## Галерэя

Kaplica cmentarna (pocz.XXw.) (tył) - Piszczac powiat bialski woj. lubelskie ArPiCh A-243.JPG|Могілкавая капліца 
Kościół piszczac1.jpg|Былая царква-мураўёўка
Brama kościoła w piszczacu.jpg|Брама
Drewniany dom przy wąskiej.jpg|Вуліца


## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  

Катэгорыя:Населеныя пункты Люблінскага ваяводзтва
Бружмелевыя

**Бружмелевыя** (*Caprifoliaceae*) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае 28 родаў і каля 825 відаў.

## Апісаньне
Члены гэтага сямейства могуць быць дрэвамі або травамі. Лісьце супратыўнае. Кветкі часта даволі слаба аднасымэтрычныя; чашачка радыяльна сымэтрычная. Плоды часта маюць некалькі ці адно насеньне. Кара на драўняных таксонах часта сыходзіць тонкімі шматкамі.

## Арэал
Распаўсюджаныя ва ўмераных рэгіёнах паўночнага паўшар’я і ў некаторых гарах тропікаў.

## Крыніцы

*
Катэгорыя:Варсянкакветныя
Гвазьдзіковыя

**Гвазьдзіковыя** (*Caryophyllaceae*) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае 81 родаў і каля 2625 відаў.

## Апісаньне
Члены гэтага сямейства — травы, аднагадовыя да шматгадовых (хмызьнякі, ліяны). Кветкі ў суквецьці або адзіночныя, радыяльна сымэтрычныя. Плод — сямянка/арэшак. Насеньне 1–150(500+), часта карычневае або чорнае, часам белае або жаўтлявае да жаўтлява-карычневага.

## Арэал
Распаўсюджаныя амаль ва ўсім сьвеце асабліва ва ўмераных рэгіёнах.

## Крыніцы

*
Катэгорыя:Гвазьдзікакветныя
Альбанская праваслаўная царква

**Альба́нская правасла́ўная царква́** — аўтакефальная праваслаўная Царква.

## Дзейнасьць
Дзейнічае ў Альбаніі. Значная частка вернікаў — грэкі, якія пражываюць у Альбаніі. З-за гэтага Альбанская царква лічыцца «грэцкаю вераю» ў Альбаніі. Царква ня мае большасьці ў краіне, бо большасьць людзей атэісты або мусульмане.

## Службы
Вярхоўным урадам царквы зьяўляецца сабор (або сынод). Архіярэем зьяўляецца Архіяпіскап, які мае сядзібу ў сталіцы краіны Тырана. Маюцца япіскапы.

Катэгорыя:Праваслаўе
Румынская праваслаўная царква

**Румы́нская правасла́ўная царква́** — аўтакефальная праваслаўная Царква, мае 7-е месца ў дыптыху аўтакефальных Цэркваў.

## Дзейнасьць
Дзейнічае ў Румыніі. Сваю дзейнасьць пачала ў XIX ст. Тады ж стала аўтакефальнаю царквою. Большасьць насельнікаў краіны адносяць сабе да праваслаўнае царквы. Была заснаваная ў час аб'яднаньня Валахіі і Малдовы. Пасьля гэтага была заснаваная новая дзяржава — Румынія. Да злучэньня праваслаўная царква была падпарадкавана Канстантынопальскаму патрыярхату. 

Мова літургіі была грэцкая. Пасьля стварэньня Румынскае праваслаўнае царквы пачалі ўводзіць новую мову літургіі — румынскую мову.

У 1918 годзе Румынская праваслаўная царква пашырыла сваю дзейнасьць на Бэсарабію, бо Румынія далучыла Бэсарабію. У тым годзе Румынская праваслаўная царква пашырыла сваю дзейнасьць на Трансыльванію і Букавіны, бо яны былі далучаныя да Румыніі.

У 1944 годзе Румынская праваслаўная царква перастала дзейнічаць у Бэсарабіі і Букавіне.

## Службы
Вярхоўным урадам царквы зьяўляецца сабор (або сынод). Архіярэем зьяўляецца Патрыярх, якія мае сядзібу ў сталіцы краіны Бухарэст. Маюцца архіяпіскапы й япіскапы.

Катэгорыя:Праваслаўе ў Румыніі
Катэгорыя:Аўтакефальныя праваслаўныя цэрквы
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1872 годзе
Катэгорыя:Сябры Сусьветнай рады цэркваў
Катэгорыя:1872 год у Румыніі
Польская аўтакефальная праваслаўная царква

**По́льская правасла́ўная царква́** — аўтакефальная праваслаўная Царква, мае 12-ае месца ў дыптыху аўтакефальных Цэркваў.

## Дзейнасьць
Дзейнічае ў Польшчы. Царква стала аўтакефальнаю ў 1925 годзе, але пачала дзейнічаць як самастойная яшчэ з 1915 году, калі немцы захапілі сучасную Польшчу ў ДСВ. Асноўная частка вернікаў — беларусы, якія жывуць на Падляшшы. Праваслаўныя ў Польшчы — меншасьць. Большасьць — атэісты й каталікі.

У выніку захадаў кіраўніцтва Расейскага Культурна-Асьветнае Таварыства рэктар Варшаўскае праваслаўнай духоўнай сэмінарыі не дазволіў сваім вучням удзельнічаць у рэпэтыцыях хору Варшаўскага аддзелу БГКТ. Гэта быў нечаканы ўдар па важным участку дзейнасьці, які вымусіў Юрыя Туронка зьвярнуцца да мітрапаліта Макарыя. 26 кастрычніка 1956 году Юры Туронак наведаў мітрапаліта і на недасканалай расейскай мове спрабаваў зьмяніць рашэньне сэмінарыі. Мітрапаліт зьмяніў рашэньне сэмінарыі і вучні сьпявалі ў хоры Варшаўскага аддзелу БГКТ. У лютым 1957 году мітрапаліт Макары задаволіў другую просьбу: дазволіў уключэньне беларускай мовы ў вучэбную праграму сэмінарыі. З пачаткам верасьня 1957 году пачалося яе вывучэньне, а выкладчыкі сэмінарысты карысталіся бібліятэкаю Варшаўскага аддзелу БГКТ. На пачатку красавіка 1957 году дырэктар мітрапалічай канцылярыі айцец Неслухоўскі перадаў расейскамоўны ліст велікоднага пасланьня мітрапаліта з просьбай перакласьці яго на беларускую мову. Пераклад зрабілі каталічка Станіслава Колей і Мікалай Ждановіч. Адносіны зь мітрапалітам Макарыям непакоілі ГП БГКТ. Аляксей Казёл (ваяўнічы атэіст) званіў зь Беластоку і хацеў звольніць Юрыя Туронка. Яго ня звольнілі, бо ўгаварыў А. Казла, што ён ня мае адносінаў да праваслаўя.

## Службы
Вярхоўным урадам царквы зьяўляецца сабор (або сынод). Архіярэем зьяўляецца Варшаўскі мітрапаліт. Маюцца архіяпіскапы й япіскапы.

## Глядзіце таксама
* Праваслаўныя палякі
* Праваслаўны агляд
* НВПІ

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Здымкі праваслаўнае царквы на Артфотанэт
* Старонка царквы сьвятога Мікалая ў Белавежы
* Старонка царквы сьв. Мікалая ў м. Познань

Катэгорыя:Праваслаўе ў Польшчы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1925 годзе
Грэцкая праваслаўная царква

**Грэ́цкая правасла́ўная царква́** або **Эля́дзкая праваслаўная царква** — аўтакефальная праваслаўная Царква, мае 11-ае месца ў дыптыху аўтакефальных Цэркваў.

## Дзейнасьць
Дзейнічае ў Грэцыі. Большасьць насельнікаў краіны адносяць сабе да вернікаў тае царквы. Цікава, што Элядзкая царква прызнае вяршэнства Канстантынопальскага патрыярха над Афонскім паўвостравам.

## Службы
Вярхоўным урадам царквы зьяўляецца сабор (або сынод). Архіярэем зьяўляецца Патрыярх, якія мае сядзібу ў сталіцы краіны Атэны. Маюцца архіяпіскапы й япіскапы.

Катэгорыя:Праваслаўе
Праваслаўная царква Чэскіх земляў і Славаччыны

**Правасла́ўная царква́ ў чэ́скіх зе́млях і Слава́ччыне** — аўтакефальная праваслаўная Цэрква, мае 14-е месца ў дыптыху аўтакефальных Цэркваў.

## Дзейнасьць
Дзейнічае ў Чэхіі й Славаччыне. Назва паходзіць ад таго, што раней дзейнічала ў адной краіне Чэхаславаччына, якая распалася ў 1992 годзе.

## Службы
Вярхоўным урадам царквы зьяўляецца сабор (або сынод). Архіярэем зьяўляецца архіяпіскап, які мае сядзібу ў сталіцы Чэхіі Прага. Маюцца япіскапы.

Катэгорыя:Праваслаўе
Александрыйская праваслаўная царква

**Александры́йская правасла́ўная царква́** — аўтакефальная праваслаўная Цэрква, мае 2-ое месца ў дыптыху аўтакефальных Цэркваў.

## Дзейнасьць
Дзейнічае ў некалькіх краінах: Эгіпет, а таксама ў ЗША, Канадзе. Царква нідзе ня мае большасьці вернікаў у гэтых краінах.

## Службы
Вярхоўным урадам царквы зьяўляецца сабор (або сынод). Архіярэем зьяўляецца Патрыярх. Маюцца архіяпіскапы й япіскапы.
Ерусалімская праваслаўная царква

**Ерусалі́мская правасла́ўная царква́** — аўтакефальная праваслаўная Царква, мае 4-ае месца ў дыптыху аўтакефальных Цэркваў.

## Дзейнасьць
Дзейнічае ў Ізраілі й на землях, захопленымі Ізраілем у арабаў. Вернікі царквы — меншасьць. Асноўная іх частка — грэкі. Цікава, што царква мае свой манастыр ў Эгіпце на Сінаі. Ён разьмешчаны на месцы, дзе Майсей даў скрыжалі народу Ізраіля.

## Службы
Вярхоўным урадам царквы зьяўляецца сабор (або сынод). Архіярэем зьяўляецца Патрыярх. Маюцца архіяпіскапы й япіскапы.

Катэгорыя:Праваслаўе
Праваслаўная Царква ў Амэрыцы

**Правасла́ўная царква́ ў ЗША і Кана́дзе** — раскольніцкая аўтакефальная праваслаўная Цэрква, якая прызнаецца аўтакефальнаю Царквою толькі цэрквамі, якія раней уваходзілі ў савецкую сфэру ўплыву: СССР, ПНР, ЧССР, НРБ.

## Дзейнічае
Дзейнічае ў ЗША і Канадзе. Стала аўтакефальнаю ад Маскоўскага патрыярхату пад ціскам ураду ЗША. Царква не прызнаецца аўтакефальнаю Канстантынопальскім патрыярахам.

## Службы
Вярхоўным урадам царквы зьяўляецца сабор (або сынод). Архіярэем зьяўляецца мітрапаліт, які мае сядзібу ў Вашынгтоне. Маюцца архіяпіскапы й япіскапы.

Катэгорыя:Праваслаўе
Беларускі армейскі корпус

**Белару́скі арме́йскі ко́рпус** — агульнавайсковае апэратыўнае злучэньне Расейскай імпэрыі, заснаванае 19 лютага 1877 году ў якасьці 4-га армейскага корпусу ў Віленскай вайсковай акрузе.

На пачатку 1918 году кіраўнік Румынскага фронту Зьміцер Шчарбачоў і камандзір 30-й дывізіі Восіп Пажарскі пераўтварылі 4-ы корпус у Беларускі, бо той быў укамплектаваны жаўнерамі-беларусамі.

## Склад
На 18 ліпеня 1914 году ў склад корпуса ўваходзілі:
* 30-я пяхотная дывізія (Менск), у тым ліку 1-я брыгада (117-ы Яраслаўскі і 118-ы Шуйскі пяхотныя палкі), 2-я брыгада (119-ы Каломенскі і 120-ы Серпухоўскі пяхотныя палкі) і 30-я артылерыйская брыгада;
* 40-я пяхотная дывізія (Бабруйск), у тым ліку 1-я брыгада (157-ы Імярэцінскі і 158-ы Кутаіскі пяхотныя палкі), 2-я брыгада (159-ы Гурыйскі і 160-ы Абхаскі пяхотныя палкі) і 40-я артылерыйская брыгада;
* 4-ы мартырна-артылерыйскі дывізіён, 2-і сапэрны батальён і 3-і абозны батальён.

## Кіраўніцтва
Камандзіры:
* Павал Зотаў (19 лютага 1877 — 16 красавіка 1878)
* Уладзімер Вяроўкін (16 красавіка — 10 чэрвеня 1878)
* Апалон Цымэрман (10 чэрвеня — 30 жніўня 1878)
* Міхаіл Скобелеў (4 лютага 1879 — 25 чэрвеня 1882)
* Міхаіл Петрушэўскі (12 ліпеня 1882 — 23 лістапада 1891)
* Андрэй Косіч (11 сьнежня 1891 — 8 сакавіка 1895)
* Міхаіл Духонін (14 сакавіка — 17 сьнежня 1895)
* Васіль Скалон (30 сьнежня 1895 — 30 сакавіка 1896)
* Пётар Перлік (29 красавіка 1896 — 16 сакавіка 1898)
* Зьміцер Камароўскі (2 красавіка 1898 — 1 кастрычніка 1899)
* Ігнат Маслаў (1 кастрычніка 1899 — 27 сьнежня 1906)
* Мікалай Кашталінскі (27 сьнежня 1906—1908)
* Антон Навасільцаў (22 лістапада 1908 — 2 лютага 1914)
* Восіп Мяніцкі (з 16 лістапада 1917 году)

Начальнікі штаба:
* Уладзімер Саранчоў (студзень 1883 — студзень 1887)
* Аляксандар Цімлер (25 студзеня 1887 — 15 сакавіка 1890)
* Аляксандар Штрык (25 сакавіка 1890 — 16 красавіка 1892)
* Канстанцін Стаўроўскі (8 чэрвеня 1892 — 20 лістапада 1893)
* Зьміцер Камянецкі (24 студзеня 1894 — 31 лістапада 1895)
* Уладзімер Бухольц (14 лістапада 1894 — 31 ліпеня 1895)
* Астап Бэртэльс (20 лістапада 1899 — 21 чэрвеня 1901)
* Уладзімер Карнееў (2 жніўня 1901 — 11 кастрычніка 1904)
* Уладзіслаў Клямбоўскі (21 кастрычніка 1904 — 4 лютага 1906)
* Мікалай Істомін (16 лютага 1906 — 1 траўня 1913)
* Канстанцін Дзесіно (1 траўня 1913 — 14 сьнежня 1914)
* Восіп Мяніцкі (14 сьнежня 1914 — 11 сакавіка 1917)
* Сяргей Дзядзюша (з 11 сакавіка 1917 году)

## Крыніцы

Катэгорыя:Карпусы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1877 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Колішнія беларускія вайсковыя арганізацыі
Катэгорыя:Узброеныя сілы Расейскай імпэрыі
Аўтакефалія

**Аўтакефа́лія** ( ад αὐτός «сам» і κεφαλή «галава») — стан праваслаўнае царквы, пры якім дадзеная грамада незалежная ў прыняцьці рашэньняў ад іншых праваслаўных цэркваў. Аўтакефальную цэркву ўзначальвае сабор (сынод). Прадстаяцель перад «нявернымі» (г. зн. мірскімі ўладамі) можа быць архіяпіскап: япіскап, архіяпіскап, мітрапаліт, патрыярх.

Цяпер любая аўтакефальная царква мае сваю акругу, у якой толькі яна мае права зьдзейсьніць духоўныя трэбы: шлюб, хрост і да т. п.

Катэгорыя:Хрысьціянскае права
Катэгорыя:Царкоўна-адміністрацыйныя адзінкі
Катэгорыя:Аўтакефальныя праваслаўныя цэрквы
Катэгорыя:Эклезыялёгія