Людвіка Жыцкая

**Людвіка Жыцкая** (, ;  1859, Вільня —  пасьля 1939)— польская паэтка, пісьменьніца, фэміністка, настаўніца, пэдагогіца, грамадзкая дзеячка, публіцыстка, актывістка «Асьветы» зь Вільні. Сястра Ўладзіславы Жыцкай.

## Жыцьцяпіс

### Дзяцінства і маладосьць
Дзяцінства правяла ў радавым маёнтку маці пад Вільняй, пасьля жыла ў маёнтку бацькі  (, ) у 4 км ад места Расены. Людвіка арганізавала там таемную школу для навучаньня дзецяй. У 1882 годзе паехала вучыцца ў Варшаву й Кракаў. У 1888 г. пачала настаўніцкую дзейнасьць на Меншчыне. У 1902 г. назаўсёды пасялілася ў Вільні. Зь вялікай аддачай яна ўключылася ў асьветніцкую дзейнасьць. Прымала ўдзел у дзейнасьці "Таварыства Сяброў Маладых Навучэнцаў (), якое было заснавана ў Менску ў 1910 годзе. У таварыстве Людвіка Жыцкая адказвала за сэкцыю рэфэратаў і навуковых размоваў. Ад Таварыства «Асьвета» (легалізаванага ў 1906 г.) выконвала абавязкі інспэктара таемных польскіх школ на Віленшчыне, актыўна дзейнічала ў сэкцыі чытаньня. Пра свае матывы настаўніцкай дзейнасьці расказвала потым наступнае: 

### Публіцыстычная і літаратурная дзейнасьць
Людвіка Жыцкая супрацоўнічала са шматлікімі газэтамі й часопісамі: *«Сябра народу» («»), «Віленскі золак» («»), «Кур’ер Літоўскі» («»), «Віленскі ганец» («»), «Сямейныя вечары» («»), «Пэдагагічны агляд» («»),*. Людвіка публікавала даклады, рэцэнзыі, калёнкі й невялікія празаічныя й паэтычныя творы. Найдаўжэй яна была зьвязаная з *«Przyjacielem»* і *«Dziennikiem Wileńskim»*. У 1912 г. у Вільні выдала *«Казачныя рэчы»* («»),. Накладам «Przyjaciela» ў 1912 г. выйшла яе брашура з поўнай наўвай «Ксёндз Пётар Скарга» («»). Выдавала й рэдагавала ў Вільні двухтыднёвік для жанчын *«Наша вогнішча»* («») (1913—1914), а з 1924 г. — двухтыднёвік *«Пробліск»* («»). На старонках «Naszego Ogniska» быў надрукаваны яе раман «Z prądem». На старонках газэтаў таксама ўзымала тэму змаганьня жанчынаў за аднолькавыя правы, асьвятляла падзеі руху за эмансыпацыю жанчын. У гэты час шмат падарожнічала па Францыі й Італіі. У 1910 годзе жыла ў Горадне, дзе падтрымліва Элізу Ажэшка, якая пакутавала на цяжкую хваробу сэрца. Некаторы час жыла ў Варшаве, дзе зьблізілася з дзеячкамі польскага фэміністычнага руху  і . З Сафіяй Пэрэз, жонкай прафэсара , Людвіку аб’ядноўвалі ня толькі фэміністычныя, але пры гэтым кансэрватыўныя палітычныя погляды. У Варшаве таксама была рэдактам *«Тыднёвіку Моды і Раману»* («»).

### Міжваенны пэрыяд
Пасьля Першай сусьветнай вайны тры гады жыла ў Вількаміру, дзе выкладала францускую мову ў мясцовай гімназыію. Падчас працы настаўніцай падпісалася пад пэтыцыяй аб адкрыцьці польскай школы ў Вількаміру, што выклікавала незадавальненьне ўладаў Літвы, у выніку чаго настаўніца была вымушана пакінуць Вількамір у пераехаць у Вільню, пасьля паходу Люцыяна Жалігоўскага знаходзілася пад кантролем Польшчы, дзе працавала настаўніцай у гімназыі імя Адама Міцкевіча. У міжваенны пэрыяд яна працягвала супрацоўніцтва з «Dzіennіk Wіleńskі», пэрыядычна пісала таксама для «Słowo» і «Kurіer Wіleńskі» (там надрукавала некалькі апавяданьняў). 3 сакавіка 1925 году апублікавала сваё апавяданьне *«Аднагодкі. Расказ з жыцьця»* («») на старонках часопіса *«Сёньня й заўтра»* («»). У 1930 годзе яна апублікавала ў «Dzіennіku Wіleńskі» разгорнуты нарыс *«Нарыс дзейнасьці польскай таемнай асьветы на землях усходніх»* («»). У 1939 г. у Варшаве была выдадзена яе манаграфія (напісаная супольна з Міхалінай Лэнскай) пад назвай манаграфія *«Дзейнасьць палякаў Меншчыны пасьля паўстаньня»* («»). Мелася на ўвазе паўстаньне 1863—1864 гадоў. У кнізе была апісана асьветніцкая праца, грамадзка-культурная й палітычная дзейнасьць палякаў Меншчыны ў гэты пэрыяд. У 1925 годзе была ўзнагароджана Кавалерскім крыжам Ордэну Адраджэньня Польшчы. Уваходзіла ў Прафзьвяз польскіх пісьменьнікаў у Вільні. Сярод літаратурных дасягненьняў Людвікі Жыцкай варта адзначыць творы для дзяцей, казкі, сатыры (напрыклад, *Rzeczy bajeczne*, Wіlno 1912), раман *«Тыя дзьве»* («») (Вільня, 1924). Яна таксама аўтар *Практыкаваньняў для навучаньня правільнаму пісьму й чытаньню кніг для дзяцей* («»).

## Сяброўства з пісьменьніцамі
Людвіка Жыцкая сябравала з Элізай Ажэшка й Марыяй Канапніцкай. Захалася ліставаньне Людвікі з паэткамі. Апошні час жыцьця Элізы Ажэшкі Людвіка Жыцкая правяла зь ёй у Горадне. Сябравала з пісьменьніцай Эмай Дмахоўскай. У 1932 годзе прысьвяціла ёй працу пад назвай *«Emma Jeleńska-Dmochowska. Strażniczka kresowa»*.

## Творы і працы
* Wiersz Jedyna gwiazda, Dziennik Wileński, №183, 1907, s. 1.
* Ludwіka Życka, Ksiądz Piotr Skarga, Wilno, 1912
* Ludwіka Życka, Rzeczy bajeczne, Wilno, 1912
* Ludwіka Życka, Wilno, Wilno, 1912
* Ludwіka Życka, Początkowe ćwiczenia do nauki poprawnego pisania. Cz. 1, Wilno, 1916
* Ludwіka Życka, Zatrute ziarna : opowiadanie na tle wypadków na Litwie w roku 1920, Wilno, 1921
* Ludwіka Życka, Cichy bohater : historja zwyczajnego człowieka z lat niewoli, Wilno, 1921
* Ludwіka Życka, Odrzucona, Nasze Ognisko.
* Ludwіka Życka, Te dwie: powieść współczesna, Wilno, 1924
* Ludwіka Życka, Krótki rys dziejów tajnej oświaty polskiej na ziemi wileńskiej od 1880 do 1919, Wilno, 1932
* L. Życka, M. Niedziałkowska-Dobaczewska, Emma Jeleńska-Dmochowska. Strażniczka kresowa, Kraków, 1932.
* Ludwіka Życka, Michalina Łęska. Dzіałalność popowstanіowa Polaków na zіemі Mіńskіej: (materіały і wspomnіenіa). — Warszawa: nakł. Koła Przyjacіół Uchodźców z Mіńszczyzny, 1939.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ліставаньне Людвікі Жыцкай з Элізай Ажэшка й Марыяй Канапніцкай

Катэгорыя:Польскія літаратары пазытывізму
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Фэміністкі
Катэгорыя:Беларускія настаўніцы
Катэгорыя:Польскія настаўніцы