Слуцкая ратуша

**Слуцкая ратуша** — помнік драўлянай архітэктуры XVII ст. у Слуцку, адзін з сымбаляў места. Твор стылю барока. Знаходзілася ў Старым Месьце непадалёк ад Рынку, на правым баку Віленскай вуліцы.

Ляканічнасьць архітэктурна-мастацкага разьвязку, граматнае і выразнае спалучэньне ўсіх вобразна-плястычных элемэнтаў залучае будынак Слуцкай ратушы ў лік найзначнейшах помнікаў драўлянага дойлідзтва ў гісторыі Слуцку.

## Гісторыя

### Першая ратуша
Слуцкая ратуша – будынак, дзе размяшчаліся органы мясцовага самакіраваньня (магістрат), быў створаны пасля наданьня месту Магдэбургскага права. Першы раз Слуцак атрымаў такое права ў 1441 г. за князем Аляксандрам Уладзіміравічам. На пачатку ХѴІ ст., у сувязі з разбурэньнямі, выкліканнымі нападамі на места крымскіх татар, магдэбургскае права было скасавана.

Якой была і ў якім месцы размяшчалася ратуша ў названы перыяд, дакладна невядома. Але магчыма, што яна стаяла разам з гандлёвымі радамі на ранкавым пляцу, альбо была ўзведзена сярод пасаду на ўскрайку пляца, непадалёку ад фарнага касцёла і Уваскрэсенскай царквы.

### Другая ратуша

У 1652 г., калі гаспадаром Слуцкага княства стаў Багуслаў Радзівіл, Магдэбургскае права было адноўлена. Месту вызначаліся вагі і меры, таргі (у панядзелак і суботу; два разы на год – ярмаркі), парадак абраньня бурмістра, надаваліся мескія герб і пячатка.

У хуткім часе быў пабудаваны і будынак ратушы. Дарэвалюцыйны даследчык Іван Глебаў піша, што стаяла яна ў Старым горадзе непадалёку ад гандлёвай плошчы на правым баку вуліцы Віленскай.

Так сама ратуша згадваецца ў інвентары другой паловы ХѴІІ ст. як дом з гадзіннікавай вежай. Адзначаецца і месца яе знаходжаньня: каля гандлёвай плошчы на пачатку Віленскай вуліцы, насупраць Спаса-Праабражэнскага манастыра. Побач з ёй стаялі «іншыя будынкі пад гадзіннікам», у тым ліку мерніца, пабудаваная «у квадрат». Зыходзячы з старых планаў Слуцку, гэтым месцам трэба вызначыць пляц на рагу вуліц Віленскай і Саксонскай (магчыма, апошняя тады называлася Прозараўскай).

Беларускі мастацтвазнаўца і гісторык архітэктуры Тамара Габрусь пасля вывучэньня архіўных матэрыялаў, атрыбутаваных як малюнкі князя Багуслава Радзівіла, адзначыла, што сярод іх маецца і праект слуцкай ратушы: некалькі замалёвак плана і галоўнага фасада, таксама зрабіла выснову, што і аўтарам яе праекта з”яўляецца слуцкі князь.

Гісторык Мікола Волкаў, даследуючы альбом тых жа малюнкаў, сцвярджае, што гэтыя малюнкі не праекты, а былі зроблены з ужо існуючых рэальных аб”ектаў, але аўтарам іх быў не Багуслаў Радзівіл.

Да якога часу стаяў будынак ратушы, невядома. Магчыма, што не стала яго з-за пажару, які ўчыніўся 29 кастрычніка 1669 г., падчас якога выгарэла цэнтральная частка горада разам з гандлёвымі радамі, заезжым дваром і іншымі будынкамі. Але магчыма, што агонь ратушу толькі пашкодзіў, альбо не закрануў увогуле, бо, напрыклад, пра пажар аптэкі, што знаходзілася непадалёку, і пажар Праабражэнскага манастыра, які стаяў цераз дарогу насупраць, нічога не вядома, хаця такія здарэньні ў дакументах, як правіла, фіксаваліся. Тым не менш, у нейкі час гэтага будынка не стала. Цяперашняе месца, дзе некалі стаяла ратуша, прыкладна адпавядае месцу, дзе знаходзіцца школа № 5..

### Магістрат у XVIII і XIX стагоддзях
У другой палове – канцы ХѴІІІ ст. магдэбургія размяшчалася ў Новым месце, на пачатку вуліцы Шырокай, па суседству з пляцамі праваслаўнай Юр”еўскай царквы і езуіцкага Троіцкага кляштара. Тут жа, побач, пры злучэньні вуліц Навамейскай і мастом цераз Случ, знаходзіўся невялікі навамескі гандлёвы пляц. Зыходзячы з планаў места, гэта быў выцягнуты ў даўжыню прамавугольны ў плане будынак з выступамі-рызалітамі па цэнтры галоўнага і тыльнага фасадаў, у якіх знаходзіліся ўваходныя тамбуры.

Пасля далучэння беларускіх земляў да Расійскай імперыі беларускія мястэчкі былі пазбаўлены Магдэбургскага права, а значыць, і самакіраваньня. Тым не менш, органы мясцовага кіраваньня ў месцах дзейнічалі. Па традыцыі яны маглі называцца магістратамі, часам называліся па-расейску "гарадской думай". У Слуцку органы мескага кіраваньня, у тым ліку і магістрат, размясціліся ў двухпавярховым цагляным будынку прысутных месцаў, узведзеным у 1797 г. за валам Старога места (цяпер гэта месца занята гандлёвым цэнтрам «Слуцк»). Верагодна, што да 1840 х гадоў адсюль магістрат перамясціўся ў іншае месца. У дакументах за 1864 г. гэты орган кіраваньня прыводзіцца як магістрат, які ўзначальваўся двума бургамістрамі і чатырма ратманамі з сакратаром. Існаваў магістрат да пачатку ХХ ст. У дакументах за 1870 г. гэты орган згадваецца як гарадская дума з гарадскім галавою ад праваслаўных і гарадскім галавою ад католікаў.

## Архітэктура
У ратушы спалучаліся рысы традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры і стылю барока, а наяўнасьць фахвэрку сьведчыла пра выкарыстаньне заходнеэўрапейскай будаўнічай традыцыі. Гэта быў прастакутны ў пляне 3-павярховы будынак, накрыты высокім двухсхільным дахам.

Трэба адзначыць, што на Беларусі драўляныя ратушы былі, як правіла, без вежаў. Прыём злучэння будынка з вежай быў больш характэрны для ратуш мураваных. Таму слуцкая ратуша дае даволі рэдкі прыклад пабудовы з вежай, накшталт мураваных. Але, у адрозненне ад іх, у слуцкай ратушы вежа не перавышала сам будынак.

Малюнкі сведчаць, што будынак ратушы быў драўляны, прамавугольны ў плане, трохпавярховы, з высокім дахам. Да сярэдзіны павёрнутага да вуліцы падоўжнага фасада рызалітам прымыкала трох'ярусная вежа. Два яе ніжнія ярусы – чацверыкі, трэці, на ўзроўні трэцяга паверха, – васьмярык, завершаны шаломападобным купалам з вежачкай-альтанкай. Сцены ніжніх паверхаў будынка былі рубленымі, трэці меў фахвэркавыя (каркасныя) канструкцыі. Яруснасць будынка падкрэслівалі рытмічныя гарызанталі праходзячых па перыметры міжпавярховых паяскоў-стрэшкаў. Адметная рыса слуцкай ратушы – вялікая колькасць памяшканняў, у якіх размяшчаліся канцылярыя, архіў, казна, важніца, склады, зала пасяджэнняў магістрата, суда і іншыя.

Зыходзячы з малюнкаў радзівілаўскага архіву, можна ацаніць архітэктурна-мастацкія асаблівасьці будынка, у першую чаргу галоўнага фасада. Ніжні паверх праразаўся сымэтрычна разьмешчанымі адносна вежы прастакутнымі аконнымі праёмамі. Другі быў суцэльнай, без аконных праёмаў, сьцяной, своеасаблівым акцэнтам якой былі тры аконныя праёмы вежы, сярэдні зь якіх быў большым і выкарыстоўваўся, відаць, як выхад на балькон. Дэкаратыўная насычанасьць трэцяга паверха вызначалася рытмам аконных праёмаў і геамэтрычнай арнамэнтыкай фахвэркавых канструкцыяў. Кантраставым вобразна-плястычным акцэнтам фасаду была вэртыкаль разьмешчанай усярэдзіне вежы з уваходным праёмам у ніжнім ярусе, плястыка якой уверсе ўскладнялася, а акордам-завяршэньнем быў фігурны ярусны купал. На фоне неба аб’ёмна-прасторавы разьвязак будынка падкрэсьлівалі сьцяжкі-флюгеры, якія вянчалі вежу і вільчыкі бакавых фасадаў.

## Галерэя

Файл:Słuckaja ratuša01.jpg|Слуцкая ратуша, рэканструкцыя Ігара Адамавiча Ціткоўскага
Файл:Słuckaja ratuša02.jpg|Слуцкая ратуша, рэканструкцыя Ігара Адамавiча Ціткоўскага
Файл:Słuckaja ratuša03.jpg|Слуцкая ратуша, рэканструкцыя Ігара Адамавiча Ціткоўскага


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Грицкевич А.П. Древний город на Случи. Мн., 1985, с. 8, 9, 11.
* Грицкевич А.П. Древний город на Случи. Мн., 1985, с. 17, 18.
* Глебов И. Город Слуцк. Исторический очерк. Вильна. 1904. С. 19.
* Якимович Ю.А. Зодчество Белоруссии ХѴІ – середины ХѴІІІ веков. Мн., 1991, с. 308, 309.
* Габрусь Т. Ушанаванне Багуслава Радзівіла//Спадчына, № 1, 1993, с. 69–75.
* Чертежи, планы, черновики князя Богуслава Радзивила. НГАБ ф. 694, воп. 1, спр. 287, № 43.
* Волкаў М. Да пытання аб аўтарстве калекцый малюнкаў сярэдзіны ХVII ст. з архіва князёў Радзівілаў//Беларускі гістарычны часопіс, № 7, 2012, с. 34–38.
* Сергачёв С.А. Беларусское народное зодчество. Мн., 1992, с. 171–173.
* Якімовіч Ю.А. Драўлянае дойлідства Беларускага Палесся. Мн., 1978, с. 72–73.
* Тройчанский архив. Сб. Минская старина. Вып. № 4, Мн., 1913, № 125.
* План горада Слуцка. НГАБ ф. 1477, воп. 1, спр. 2878
* План уездного города Слуцка. Карта «Слуцк турысцкі». Мн., 1996.
* Памятные книжки Минской губернии на 1864, 1870 гг. Мн., 1864, 1870.

Катэгорыя:Ратушы
Катэгорыя:Ратушы Беларусі
Катэгорыя:Збудаваньні Слуцку