Рашаўцы

**Рашаўцы** — даўні хутар; месьціўся каля сучаснага паселішча Марытон, што ў Буркоўскім сельсавеце Брагінскім раёну Гомельскай вобласьці Беларусі. Перастаў існаваць да сярэдзіны XIX ст. 

## Гісторыя

### Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай

Найранейшая зьвестка пра хутар Ruszowcy з 5 дымамі (×6 — каля 30 жыхароў), прыналежны да włości Choynickiej князя Канстанціна Яна Шуйскага, харунжага берасьцейскага, сустрэтая ў люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва Кароны Польскай 1683 года. Якая сума зь яго выплачвалася ня ўказана.

Наступная згадка ў інвэнтары Астраглядаўскага маёнтку пазначана 1698 годам, калі добры перадаваліся князем Дамінікам Шуйскім у кіраваньне пану Зыгмунту Шукшце. Тады 8 гаспадароў вёскі Рашаўцы выплачвалі чыншу 47 злотых і 7 з паловай грошаў, мядовай даніны 11 бельцаў, а іншыя павіннасьці выконвалі «*iako w Wielkim Boru*», г. зн. – па 3 дні на розных працах што да паншчыны і яшчэ падводная павіннасьць. Паводле рэвізіі Хвойніцкага маёнтку, завершанай 2 красавіка 1716 года, з тых жа 8 двароў выбіралася 55 злотых чыншу і 11 бельцаў мёду. Згодна з інвентаром маёнтку Хвойнікі cum attinentiis (з прылегласьцямі) ад 20 сакавіка 1721 года, пададзенага былым  біскупам валоскім Юзафатам Парышэвічам, плябанам астраглядавіцкім, князю Мікалаю, сыну Дамініка, Шуйскаму, падданыя зь вёскі Рашаўцы Сямён і Даніла Мазурэнкі, Якаў Добаш (Doboszczenko), Іван Макарчук, урочнік Сямён, Хрыч Захаранка, акрамя дзякла жытам, грэчкай і інш., выплачвалі 34 злотых, 15 грошаў чыншу, 7 бельцаў даніны мядовай, а адпрацовачныя павіннасьці выконвалі «*iak w Ostrohladowiczach*». Тутэйшы зямянін Панко Булыга «*z odczyny*» плаціў толькі 2 бельцы мёду, бо быў «*na wsłudze*».

Тарыф падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва на 1734 год засьведчыў прыналежнасьць вёскі Рашаўцы (Rzeszowce) да маёнтку Хвойнікі князя Ігнацыя, сына Дамініка, Шуйскага.

У 1754 годзе з 10 двароў (каля 60 жыхароў) хутара Рашаўцы (Ryszowce) Хвойніцкага маёнтку «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачваліся 1 злоты і 17 грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 6 злотых і 8 грошаў.

З дакумэнту Оўруцкага гродзкага суда, датаванага 14-м ліпеня 1763 года, вядома, што пасэсарам у Паселічах і Рашаўцах быў пан Рыфальскі. 19 жніўня 1765 і 25 лютага 1769 года адпаведна ад імя старосты ніжынскага князя Войцеха Шуйскага, апекуна, і старосты загальскага князя Адама Шуйскага, дзедзіча Хвойніцкіх і Астраглядаўскіх добраў, заяўленыя пратэсты на адрас пана Адама Міхала Ракіцкага, рэгента ВКЛ, за насланьне брагінскіх падданых на грунты вёсак Рашаўцы і Міхнавічы, халуп і хлявоў разбурэньне, сена і збожжа забраньне ды іншых розных гвалтаў учыненьне.

Паводле перапісаў габрэйскга насельніцтва 1765 і 1778 гадоў у Рашаўцах жылі адпаведна 7 і 2 чалавекі (głowy), плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Хвойніцкага кагалу, а ў 1784 годзе тут застаўся «chrzescianin na szynku», які пагалоўшчыне не падлягаў. Магчыма, на колькасць габрэяў у вёсцы, як і на прыняцьце хрысьціянства адным зь іх (напэўна, галавой сямейства), паўплывала Каліеўшчына 1768 года, што была апошнім і наймацнейшым уздымам гайдамацкага руху ва Ўкраіне.

### Пад уладай Расейская імпэрыя

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Рашаўцы ў складзе Рэчыцкай акругі апынулася ў межах Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе адміністрацыйна ўпарадкаванага Рэчыцкага павету Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. Менскай губэрні Расейскай імпэрыі.

У крыніцы, заснаванай на матэрыялах рэвізіі 1795 года, хутар Рашаўцы згаданы сярод уладаньняў пана *Людвіка* Прозара, якія былі перайшлі «в казну», але потым «по высочайшему повелению» вернутыя пані Луізе Прозаравай, спадчыннай іх уладальніцы. Тады хутар меў 9 двароў з 16 душамі мужчынскага і 17 душамі жаночага полу падданых. Яго разам з слабадой Рашаў, вёскамі Вялікая і Малая Карчова трымаў у трохгадовай (02.04.1793–02.04.1796) арэндзе за плату ў 4077 злотых амсьціслаўскі стольнік Юстыніян, сын Юзафа, Фурс, а эканомам быў шляхціч Самуэль, сын Андрэя, Бараноўскі. Прозьвішчы жыхароў Рашаўцаў — Чыгіроўскі (Чыгарэўскі), Дубянок, Максімовіч, Дашук, Галдзецкі, Дзібінскі (Дубінскі), Танкевіч, Прыяздка, Васілеўскі. У мэтрычных запісах Астраглядавіцкай Сьвята-Траецкай царквы 1797 году засьведчана, што да яе прыходу належалі і Рашаўцы «владения господина Прозора». У мэтрычным запісе Астраглядавіцкага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, пазначаным 10-м студзеня 1798 году, паведамляецца пра хрост ксяндзом-дамініканам Бруна Лявіцкім немаўляці Антаніны, дачкі шляхетных Яна і Юстыны Навіцкіх, кумамі пры тым выступілі Сільвэстар Бутовіч і Марыяна Малішэўская de villa Rzeszowce. Пражываньне ў Рашаўцах каталіцкай шляхты можа сьведчыць пра наяўнасьць там фальварку ўжо ў канцы XVIII ст.

Паводле тэксту ведамасьці Астраглядавіцкай царквы 1804 году, Рашаўцы месьціліся за 3 вярсты ад яе.

Пра хутар Рашаўцы маюцца зьвесткі ў сялянскай рэвізіі 1811 году. Згодна з шляхецкай рэвізіяй, датаванай 3 сьнежня 1811 году, фальварак Маратон з 89 рэвізскімі душамі ў прыналежных да яго вёсках Дуброўнае і Рашаўцы трымаў у арэндзе ад паноў Прозараў Антоні Прыбароўскі (42 г.). У дакумэнце, пазначаным 13 сакавіка 1812 году, запісана, што той фальварак Маратон з прылегласьцямі, які належаў пані Людвіцы з князёў Шуйскіх, жонцы абознага Караля, Прозаравай, аддадзены ў трохгадовую арэнду былому паручніку войскаў польскіх пану Антонію Прыбароўскаму за штогадовую выплату 900 рублёў серабром. Прысутныя Рашаўцы на мапе-дзесяцівярстоўцы Ф. Шубэрта 1826-1840 гадоў. На 1834 год жыхарамі ў Рашаўцах — 24 мужчыны і 25 жанчын з прозьвішчамі Бандарэнка, Бардак, Дашук, Добыш, Галдзецкі, Гарэцкі, Чыгарэўскі. 

У мэтрычных кнігах Астраглядавіцкай царквы 1844 году колькі разоў згаданыя Рашаўскі фальварак і вёска Рашаўцы. Напэўна, гэта той фальварак, які паны Прозары называлі слаўным імем Маратон (Марафон).

У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.», аднак, вёска Рашаўцы, што да прыходу царквы ў Астраглядавічах, ужо не названая.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Брагінскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі