open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ільля Капіевіч

**Ільля́ Фё́даравіч Капіе́віч** (каля 1651, Ляхавічы, Вялікае Княства Літоўскае — 23 верасьня 1714, Масква, Маскоўская дзяржава) — друкар, асьветнік, пісьменьнік беларускага паходжаньня.

## Біяграфія

Нарадзіўся хутчэй за ўсё на Случчыне (або ў Амсьціславе). Навучаўся ў Слуцкай кальвінісцкай школе. З прычыны зямельных спрэчак зь езуітамі мусіў зьехаць зь Вялікага Княства Літоўскага. Трапіў у Галяндыю, дзе заняўся выдавецкай дзейнасьцю. У Галяндыі сустракаўся з маскоўскім гаспадаром Пятром I. У час вялікага расейскага пасольства ў Галяндыі як знаўца многіх моваў быў настаўнікам Пятра I. У 1700 годзе заснаваў у Амстэрдаме друкарню.

З пачатку XVIII стагодзьдзя жыў у Маскве.

## Дзейнасьць
Мае вялікую заслугу ў распрацоўцы графалягічнай сыстэмы, зробленай на аснове шрыфта Францішка Скарыны з улікам літараў лацінскай абэцэды. У 1708 годзе літары гэтай сыстэмы як грамадзянскія (нецаркоўныя) зацьвердзіў маскоўскі гаспадар Пётар I дзеля расейскай мовы. Да гэтага часу імі карыстаюцца беларусы, расейцы, украінцы, баўгары, сэрбы і македонцы. Мовазнаўца Ян Станкевіч назваў гэты шрыфт *капіеўкаю*.

У 1699—1706 гадох у Амстэрдаме выдаў каля 20 кніг асьветніцкага характару, якія ўпершыню выйшлі расейскай мовай: арытмэтыку, расейска-лаціна-нямецкі, расейска-лаціна-галяндзкі слоўнікі, падручнікі. У сваіх «Уводзінах у граматыку славянарасейскую або маскоўскую. Да ўжытку навучэнцам маскоўскай мовы» (1706 год) засьведчыў называньне расейскай мовы «маскоўскай мовай».

Склаў канкарданс да Бібліі, пераклаў Катэхізыс. Пераклаў і выдаў байкі Эзопа. Аўтар першай на расейскай мове мапы зорнага неба.

## Памяць
23 сьнежня 2013 году Менскі гарадзкі Савет дэпутатаў ухваліў Рашэньне № 386, якім прысвоіў імя Ільлі Капіевіча вуліцы ў мікрараёне Магістар. Гэтая вуліца ідзе ад вуліцы Агінскага да вуліцы Кірылы Тураўскага.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя Беларусі. Асобы. Ілья Капіевіч

Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову
Катэгорыя:Выпускнікі Слуцкай гімназіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёўскай вобласьці
Катэгорыя:Тыпографы Вялікага Княства Літоўскага
Ёган Готфрыд Гэрдэр

**Ёган Го́тфрыд Гэ́рдэр** (;  — ) — нямецкі паэт, літаратурны крытык, багаслоў, філёзаф. Ён быў эстэтыкам і гісторыкам культуры.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў Марунгэне, невялікім мястэчку ва Ўсходняй Прусіі, у сям’і школьнага настаўніка. Па заканчэньні школы, знаёмы расейскі вайсковы хірург пераканаў яго заняцца мэдыцынай і адвёз у Кёнігсбэрг. Але Гэрдэр прыняў іншае рашэньне і ў 1762 паступіў на багаслоўскі факультэт Кёнігсбэрскага ўнівэрсытэту. Там ён слухаў лекцыі магістра філязофіі Імануіла Канта. Кант меў вялікі ўплыў на Гэрдэра, аднак іхнія погляды на філязофію і культуру не супадалі.

Пасьля Кёнігсбэргу Гэрдэр пераязджае ў Рыгу, спалучаючы дзейнасьць сьвятара з пэдагагічнай працай і літаратурнымі заняткамі. Празь пяць гадоў ён пераязджае ў Парыж, дзе знаёміцца з ідэямі Шарля дэ Мантэск’ё, Жана Д’Алямбэра і Дэні Дыдро. У 1770-я гады ён вяртаецца ў Нямеччыну, стварае трактат «Пра паходжаньне мовы», атрымоўвае прэмію ў Бэрлінскай Акадэміі навук.

З 1784 па 1791 Гэрдэр выдае сваю асноўную працу па культуралёгіі — «Ідэі да філязофіі гісторыі чалавецтва».
 
Гэрдэр памёр у 1803 у Ваймары.

## Ідэі

Яго асноўная праца называецца «Ідэі да філязофіі гісторыі чалавецтва». У ёй Гэрдэр ставіць пытаньне: што такое культура, у чым яе сэнс і ці спрыяе яна шчасьцю чалавецтва. Як асьветнік ён лічыць галоўнай асаблівасьцю чалавека яго разумнасьць, якая адрозьнівае людзей ад жывёльнага сьвету. Розум — не прынароджаная якасьць, але ён разьвіваецца ў працэсе жыцьцядзейнасьці; разумнасьць дасягаецца. Разьвіцьцё розуму адбываецца ў грамадзтве, а сувязі чалавека зь іншымі людзьмі забясьпечвае слова, якое ён лічыў найважнейшай асновай культуры.

Увогуле, ён выдзяляе тры фундамэнты культуры: розум, грамадзтва і мову. Да гэтага дадаюцца мастацтва, рамёствы, сям’я, дзяржава, рэлігія. Гэрдэр разумеў культуру вельмі шырока. Ён падкрэсьлівае значэньне нацыянальных культураў і мовы як паказальніка нацыянальнай спэцыфікі культуры.

Сэнс культуры ён бачыць у тым, што яна «мусіць спрыяць разьвіцьцю рэлігіі і гуманнасьці».

Гэрдэр адным зь першых назваў чалавека царом прыроды. У разуменьні культуры ён надаваў вялікае значэньне духоўным фактарам, прыцягваў увагу да неабходнасьці вывучэньня нацыянальных культураў.

Катэгорыя:Нямецкія літаратары
Катэгорыя:Нямецкія багасловы
Катэгорыя:Нямецкія філёзафы
Катэгорыя:Літаратура ваймарскага клясыцызму
Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы

Паўночная мяжа гэтага дыялекту праходзіць прыкладна па лініі Ліда — Менск — Бабруйск — Рэчыца — Лоеў. Дыялект уключае ў сябе наступныя групы гаворак: берасьцейска-пінскую, заходнюю (гарадзенскую), слуцка-бабруйска-мазырскую.

## Асаблівасьці
Паўднёва-заходні дыялект характарызуецца недысымілятыўным аканьнем і яканьнем: *вада, нага, вясна*; цьвёрдым гукам [р]: *рака, бяроза*; прыстаўным [г] у словах тыпу *гавечка, гуліца*; наяўнасьцю дыфтонгаў [уо], [іе] ў словах *дуом, сіена*; наяўнасьцю канчатка *-му* ў дзеясловах будучага часу: *казацьму, рабіцьму*; постфікса *-са* ў зваротных дзеясловах: *памыласа, садземса* і інш.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларуская мова
Катэхізіс

**Катэхізіс** — даведнік у галіне хрысьціянскага веравызнаньня. Ён уяўляе сабой кароткія пытаньні на рэлігійную тэму і разгорнутыя адказы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Хрысьціянства
Экзыстэнцыя

**Экзыстэ́нцыя**— (ад  — існаваньне) — спэцыфічна чалавечы спосаб існаваць у сьвеце: у адрозьненьне ад простага (саматоеснага) быцьця рэчы, чалавек — гэта несупадзеньне з самім сабой, «няспынная няўстойлівасьць», «адрыў усім целам ад сябе». Чалавек мусіць пастаянна рабіць сябе чалавекам, ставіць сябе пад пытаньне.

Экзыстэнцыя — цэнтральная катэгорыя экзыстэнцыйнае філязофіі (К’еркегор, Ясперс, Гайдэгер, Сартр ды інш.), што абазначае перш за ўсё ўнікальнае і непасрэднае перажываемае існаваньне.

## Кантэкст у філязофіі
Матэрыялізм сьцьвярджае, што адзіныя рэчы, якія існуюць, — гэта матэрыя й энэрґія, што ўсе рэчы складаюцца з матэрыялу, што ўсе дзеяньні патрабуюць энэрґіі й што ўсе зьявы (уключаючы сьвядомасьць) зьяўляюцца вынікам узаемадзеяньня матэрыі. Дыялектычны матэрыялізм не робіць адрозьненьняў паміж быцьцём і існаваньнем і вызначае яго як абʼектыўную рэальнасьць розных формаў матэрыі.

Ідэалізм лічыць, што адзінае, што існуе, — гэта думкі й ідэі, а матэрыяльны сьвет — другасны. У ідэалізьме існаваньне часам супрацьпастаўляецца трансцэндэнтнасьці, магчымасьці выхаду за межы існаваньня. Як форма эпістэмалягічнага ідэалізму, рацыяналізм трактуе існаваньне як пазнавальнае й рацыянальнае, што ўсе рэчы складаюцца зь нітак разважаньняў, якія патрабуюць асацыяванага ўяўленьня аб рэчы, і ўсе зьявы (уключаючы сьвядомасьць) зьяўляюцца вынікам разуменьня адбітка з наўменальны сьвет, у якім ляжыць па-за рэччу ў сабе.

У схалястыцы існаваньне рэчы не выводзіцца зь яе сутнасьці, а вызначаецца творчай воляй Бога, дыхатамія існаваньня й сутнасьці паказвае, што дуалізм створанага сусьвету можна вырашыць толькі праз Бога. Эмпірызм прызнае існаваньне адзінкавых фактаў, якія немагчыма вывесьці й якія можна назіраць праз эмпірычны вопыт.

Дакладнае вызначэньне экзістэнцыі — адна з найважнейшых і фундамэнтальных тэм анталёгіі — філязофскага вывучэньня прыроды быцьця, існаваньня ці рэальнасьці ўвогуле, а таксама асноўных катэгорыяў быцьця й іх адносін. Анталёгія, якая традыцыйна ўваходзіць у склад асноўнай галіны філязофіі, вядомай як мэтафізыка, займаецца пытаньнямі аб тым, якія рэчы або сутнасьці існуюць або можна сказаць, што існуюць, і як такія рэчы або сутнасьці можна згрупаваць, зьвязаць у ерархіі й падзяліць у вадпаведнасьці з да падабенства й адрозьненьня.

## Глядзіце таксама
* Экзыстэнцыялізм

Катэгорыя:Філязофія
Hardcoreманія: чаду!

***Hardcoreманія: чаду!*** — складанка песень беларускіх выканаўцаў, запісаная ў 2002 годзе. Выдавец складанкі — БМАgroup.

## Сьпіс кампазыцыяў

## Поўнае выданьне
Касэтная вэрсія альбома за кошт выдаленьня песень «J_Морс», IQ48 і Galina Bэzu і скарачэньня Knuckleduster ды «Адваротны сэнс», утрымлівае сьпевы магілёўскага гурта Kryptos (сьцежка «Чорны боль»), менскіх Diversia і The Panic, віцебскіх Goldprick vs «Катафалк» (сьцежка «Замачы суседку»), «Катафалк» (сьцежка «Дыск О:\\\\») і гурта ##### (сьцежка «Вочы адкрый»).

## Выдаўцы
* Віталь Супрановіч: прадусар і мэнэджар
* Віталь Зыблюк: кастынг
* Вітаўт Мартыненка: музычны рэдактар
* Jermak: музычная аздоба вокладкі
* І.Русак: тытульны малюнак
* Яўген Цылікаў: інжэнэр мастэрынгу

Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
22 красавіка

## Падзеі
* 1370 — закладка першага каменя Бастыліі
* 1500 — экспэдыцыя Пэдра Альварэса Кабраля дасягнула ўзьбярэжжа сучаснай Бразыліі
* 1509 — Генрых VIII стаў каралём Англіі
* 1529 — Гішпанія і Партугалія падзялілі паміж сабою Ўсходнюю паўкулю
* 1725 — гетман Міхал Казімер Радзівіл «Рыбанька» пабраўся шлюбам з Францішкай Уршуляй Вішнявецкай ]
* 1769 — у Вэрсалі зьявілася вядомая куртызанка М. Ж. Дзюбары
* 1794 — пачатак паўстаньня Т. Касьцюшкі ў Вялікім Княстве Літоўскім, якое ўзначаліў палкоўнік Якуб Ясінскі
* 1838 — украінскі паэт Тарас Шаўчэнка напісаў паэму «Кацярына»
* 1863 — Нацыянальна-вызвольнае паўстаньне: каля мястэчка Азёры адбыўся бой паміж аддзелам Аляксандра Лянкевіча і расейскімі войскамі
* 1915 — Першая сусьветная вайна: у бітве каля Іпру (Бэльгія) нямецкае камандваньне ўпершыню выкарыстала атрутны газ
* 1992 — Вярхоўны Савет  зацьвердзіў генэрала Паўла Казлоўскага міністрам абароны Рэспублікі Беларусь
* 1994 — у Менску распачалася першая сустрэча беларускае моладзі сьвету

## Нараджэньні
* 596 — Катоку, 36-ы імпэратар Японіі
* 1451 — Ізабэла I, каралева Кастыліі
* 1724 — Імануіл Кант, нямецкі філёзаф
* 1870 — Уладзімер Ленін, палітык, першы кіраўнік СССР
* 1886 — Язэп Дудзінскі, удзельнік рэвалюцыяў 1905—1907 і кастрычніцкага перавароту 1917 рокаў
* 1899 — Уладзімер Набокаў, расейскі і амэрыканскі пісьменьнік
* 1923 — Бэці Пэйдж, амэрыканская фотамадэль
* 1957 — Дональд Туск, польскі палітык і гісторык кашубскай нацыянальнасьці
* 1976 — Усевалад Янчэўскі, беларускі дзяржаўны дзяяч
* 1977 — Антані Люрлінг, галяндзкі футбаліст
* 1977 — Марк ван Бомэль, галяндзкі футбаліст
* 1977 — Робэрт Гантэр, паўднёваафрыканскі раварыст
* 1977 — Сабіна Эгер, аўстрыйская лыжніца
* 1978 — Ману Інтырэймі, амэрыканскі актор тэатру і кіно
* 1978 — Марк Пірхер, аўстрыйскі музыкант
* 1979 — Даніэль Джонс, аўстралійскі музыкант
* 1979 — Скот Дэвіс, аўстралійскі раварыст
** Кацярына Сумарава, беларуская мастачка
* 1980 — Аляксандар Дзюк, нямецкі хакеіст
* 1982 — Кака, бразыльскі футбаліст
* 1983 — Фрэнсіс Капра, амэрыканскі актор
* 1987 — Джон Обі Мікел, нігерыйскі футбаліст, паўабаронца, гулец ангельскага клюбу «Чэлсі»

## Сьмерці
* 1462 — Жыльбэр дэ Лянуа, бургундзкі падарожнік і дыплямат
* 1937 — Язэп Адамовіч, беларускі дзяржаўны дзяяч
* 1945 — Аляксандар Вашкевіч, савецкі генэрал, Герой Савецкага Саюзу
* 1954 — Сяргей Сахараў, беларускі фальклярыст, этнограф, пэдагог
* 1997 — Уладзімер Трубяцкі, прадстаўнік княскага роду Трубяцкіх
* 2002 — Лінда Лаўлэйс, амэрыканская порнаакторка

## Сьвяты
* Дзень Зямлі
12 лютага

## Падзеі
* 1541 — гішпанскі канкістадор Пэдра дэ Вальдывія заснаваў места Сант’яга
* 1746 — хрост Тадэвуша Касьцюшкі ў касьцёле мястэчка Косаў
* 1799 — Адам Міцкевіч прыняў сакрамэнт хросту ў Наваградзкім Фарным касьцёле
* 1832 — Эквадор анэксаваў Галяпагоскія астравы
* 1839 — адбыўся Полацкі царкоўны збор, які скасаваў Берасьцейскую царкоўную унію 1596 году
* 1910 — у Вільні адбылася першая пастаноўка тэатральнай трупы Ігната Буйніцкага, які лічыцца заснавальнікам беларускага нацыянальнага тэатру
* 1912 — Сіньхайская рэвалюцыя: ад стальца адмовіўся апошні імпэратар Кітаю Пу I
* 1941 — першы выпадак паздаравеньня з дапамогаю пэніцыліну
* 1992 — Беларусь устанавіла дыпляматычныя дачыненьні з Вугоршчынай
* 2020 — Гандлёва-забаўляльны комплекс «Трыніты» быў адкрыты ў Горадні

## Нараджэньні
* 1526 — Канстантын Астроскі (малодшы), ваявода кіеўскі
* 1809 — Чарлз Дарвін, брытанскі навуковец-прыродазнаўца, заснавальнік эвалюцыйнай тэорыі пра паходжаньне відаў жывёл і расьлінаў
* 1809 — Аўрам Лінкальн, амэрыканскі прэзыдэнт
* 1828 — Джордж Мэрэдыт, ангельскі пісьменьнік-раманіст і паэт
* 1914 — Міхаіл Бакланаў, заслужаны дойлід Беларусі
* 1942 — Генадзь Буралкін, беларускі скульптар
* 1958 — Аляксей Ненадавец, беларускі літаратуразнавец
* 1979 — Джэсі Спэнсэр, аўстралійскі актор

## Сьмерці
* 1798 — Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, апошні польскі кароль і вялікі князь літоўскі
* 1804 — Імануіл Кант, нямецкі філёзаф

## Сьвяты
* у Беларусі традыцыйна адзначаецца Дзень трох сьвятароў — Васіля Вялікага, Рыгора Багаслова і Яна Залатавуста
1724

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 24 студзеня — Фрэнсыс Брук, ангельскі пісьменьнік
* 29 лютага — Эва Марыя Вайгель, танцорка балету, таксама вядомая як *La Violette*
* 12 красавіка — Лаймэн Хол, амэрыканскі падпісант Дэклярацыі незалежнасьці ЗША
* 22 красавіка — Імануіл Кант, нямецкі філёзаф
* 29 красавіка — Джон Мічэл, ангельскі навукоўца, геоляг
* 2 ліпеня — Фрыдрых Готліб Клёпштак, нямецкі паэт
* 25 жніўня — Джордж Стабз, ангельскі мастак
* 31 кастрычніка — Крыстафэр Энсці, ангельскі пісьменьнік
* 13 сьнежня — Франц Эпінус, нямецкі філёзаф
* 24 сьнежня — Ёган Конрад Аман, швайцарскі фізык і натураліст
* 30 сьнежня — Люі-Жан-Франсуа Лягранэ, францускі мастак

## Сьмерці
*
Экзыстэнцыялізм

**Экзыстэнцыялі́зм** стаў адным з найбольш уплывовых і прадуктыўных культурагенных фактараў 20 стагодзьдзя.

Адрозьніваюць рэлігійны экзыстэнцыялізм (Яспэрс, Бярдзяеў, Шастоў, Бубэр) і атэістычны экзыстэнцыялізм (Сартр, Камю, дэ Бавуар, Гайдэгер). Ключавым паняцьцем зьяўляецца экзыстэнцыя.

Экзыстэнцыялісты крытычныя ў сваіх адносінах да папярэдняй рацыяналістычнай філязофіі, філязофіі рэфлексыўнага аналізу. Яны бачаць сваю задачу ў дэскрыпцыі фактычнага жыцьця суб'ектыўнасьці, у апісаньні структуры, зьместу, мэханізмаў і рэжымаў працы індывідуальнай сьвядомасьці. 

Замест рацыяналісцкай пазыцыі *de jure* прыходзіць пазыцыя *de facto* (Сартр, Мэрлё-Панці: “фенаменалягічны пазытывізм”). 

Ідэя “першапачатновага сынтэзу” досьведу. Экзыстэнцыялізм дасьледуе канстытутыўную дзейнасьць аб'ектыўнасьці (ажыцьцяўляецца на дарэфлексыўным узроўні, у “наіўным” кантакце чалавека зь сьветам, у непасрэдным перажываньні ім сваёй “закінутасьці” ў сьвет, непасрэдным разуменьні сябе і сваёй сытуацыі як “быцьця-ў-сьвеце”). Уся наступная рэфлексыўная дзейнасьць чалавека – вытворная, другасная, яна мае карані ў ягоным іррэфлексыўным досьведзе – канчатковым, канкрэтным, які ажыцьцяўляецца “тут і цяпер”.

Чалавек здольны разрываць бесьперапыннасьць каўзальных сэрыяў сьвету, трансцэндаваць (пераўзыходзіць, выходзіць за межы) дадзенага яму і – праз уласны праект свайго спосабу быць у сьвеце — самавызначацца, “даючы сабе факты”, беручы іх “на сябе”.

Калі чалавек разумее фундамэнтальную спэцыфічнасьць свайго месца, статуса і значэньня ва ўнівэрсуме, то ён прыходзіць да “трывогі”, “страху”.

Чалавек у — “авантура”, якая “мае найбольшыя шанцы скончыцца дрэнна”.

Катэгорыя:Філязофія
1804

## Падзеі
* 1 студзеня — абвешчаная незалежнасьць Гаіці

## Нараджэньні
* 25 студзеня — Антоні Эдвард Адынец, паэт, перакладчык, мэмуарыст, выдавец
* 1 ліпеня — Жорж Санд, француская пісьменьніца
* 4 ліпеня — Натаніэль Готарн, амэрыканскі пісьменьнік

## Сьмерці
* 12 лютага — Імануіл Кант, нямецкі філёзаф

## Вонкавыя спасылкі
Пінскі раён

**Пі́нскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Берасьцейскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну — 3,3 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 46 537 чалавек.

## Гісторыя
Створаны 15 студзеня 1940 году. 11 сакавіка 2011 году ўказам прэзыдэнта «Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных и территориальных единиц Брестской области» зацьверджаныя герб і сьцяг раёну.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 51 997 чал. (перапіс); 2016 год — 47 110 чал.; 2017 год — 46 956 чал.; 2018 год — 46 537 чал.

## Вядомыя асобы

*Мікалай Аляхновіч (1953 в. Валішча —  2022) — беларускі літаратар, лінгвіст
*Міхась Дубянецкі (1927, в. Востраў — 1990) — беларускі кнігавыдавец, пісьменнік, перакладчык, грамадскі дзяяч 
*Станіслаў Дубянецкі (1940, в. Востраў — 2022) — беларускі філосаф, палітолаг, публіцыст 
*Францішак Савіч (1815, в. Вяляцічы — 1845) — палескі публіцыст, удзельнік вызваленчага руху. Папярэднік Кастуся Каліноўскага 
*Раман Скірмунт (1868, Парэчча — 1939), палітычны дзеяч Беларускае Народнае Рэспублікі 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пінскі раён: Інтэрактыўная мапа
* 
* 
* Інфармацыя на старонцы BrestObl.com
Столінскі раён

**Сто́лінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Берасьцейскай вобласьці Беларусі. Адімністрацыйны цэнтар — горад Столін. Столінскі раён мяжуе з Лунінецкім і Пінскім раёнамі Берасьцейскай вобласьці, з Жыткавіцкім і Лельчыцкім раёнамі Гомельскай вобласьці. Самы вялікі адміністрацыйны раён Беларусі.

## Гісторыя
Створаны 15 студзеня 1940 году.

У 1958—1963 гадох з авіячасткі Балтыйскага флёту СССР у Быхаўскім раёне (Магілёўская вобласьць) на Столінскі вайсковы палігон накіроўвалі самалёты для скіданьня сьпісаных ядзерных бомбаў РДС-4 «Тацяна» бяз ужо зьнятага ядзернага зараду. Бомбы важылі па 1200 кг і пакідалі на Альманскіх балотах радыёактыўны сьлед ад няздымнай нэўтроннай крыніцы нават бязь ядзернага зараду. У выніку магутнасьць выбуху складала ад 2 да 4-х кілятонаў у тратылавым эквіваленце.

## Геаграфія
Адміністрацыйна Столінскі раён падзелены на 19 сельсаветаў. Агульная колькасьць населеных пунктаў у раёне — 98 (у тым ліку гарады Столін, Давыд-Гарадок, рабочы пасёлак Рэчыца).

На тэрыторыі раёну знаходзіцца заказьнік «Альманскія балоты» — найбуйнейшы ў Эўропе комплекс верхавых, пераходных і нізінных балотаў, які захаваўся да нашых дзён у натуральным стане.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1 студзеня 1999 году — 89,0 тыс.
* XXI стагодзьдзе: 1 студзеня 2007 году — 84,0 тыс.; 2009 год — 80 695 чал. (перапіс); 2016 год — 73 745 чал.; 2017 год — 73 331 чал.; 2018 год — 73 101 чал.

Найбуйнейшыя сельскія населеныя пункты раёну (больш за 3 тысячы чалавек): Альшаны (самая вялікая вёска ў вобласьці), Рубель, Манькавічы. На сьнежань 2013 году ў Столінскім раёне налічвалася 98 вёсак.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка Столінскага райвыканкаму
* Здымкі на Radzima.org
* 
* Інфармацыя на старонцы BrestObl.com
Кобрынскі раён

**Ко́брынскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Берасьцейскай вобласьці Беларусі. Кобрыншчына мяжуе зь Бярозаўскім, Дарагічынскім, Жабінкаўскім, Камянецкім, Маларыцкім і Пружанскім раёнамі Берасьцейскай вобласьці, на поўдні Кобрынскі раён мяжуе з Валынскай вобласьцю Ўкраіны.

У склад Кобрынскага раёну ўваходзяць 11 сельсаветаў: Астроміцкі, Батчынскі, Бухавіцкі, Гарадзецкі, Дзівінскі, Залескі, Кіселявецкі, Навасёлкаўскі, Павіцьцеўскі, Тэвельскі, Хідрынскі.

## Гісторыя
Створаны 15 студзеня 1940 году. У сучасных межах з 25 сьнежня 1967 году.

## Геаграфія
**Рэкі**: праз тэрыторыю раёну нясуць свае воды Мухавец, Трасьцяніца, Кобрынка.

**Каналы**: Дняпроўска-Бужанскі канал, Казацкі канал, канал Бона.

**Азёры**: Бамаўскае, Вярхі (Каташоўскае), Любань, Сьвінарэй.

На адлегласьці 10 кілямэтраў ад Кобрыня знаходзіцца возера Бамаўскае, якое ўзьнікла ў выніку будаўніцтва аўтамабільнай трасы Берасьце — Менск.

### Населеныя пункты
У Кобрынскім раёне на сёньняшні час налічваецца 162 населеныя пункты. Адміністрацыйна Кобрынскі раён падзелены на 11 сельскіх саветаў.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 88 037 чал. (перапіс); 2016 год — 85 436 чал.; 2017 год — 85 322 чал.; 2018 год — 85 047 чал.

## Транспарт
Праз Кобрынскі раён праходзіць нафтапровад «Дружба», 3 ніткі газапроваду, дзьве лініі Беларускай чыгункі — з захаду на ўсход і з поўначы на ўсход. Тут таксама ляжаць аўтамабільныя дарогі Менскага, Пінскага, Ковельскага, Гарадзенскага, Берасьцейскага кірункаў. Па Дняпроўска-Бужанскім канале ажыцьцяўляецца судаходзтва. Для пасажырскіх перавозак ў горадзе Кобрынь задзейнічана 9 гарадзкіх аўтобусных маршрутаў. Праз Кобрынскі раён праходзіць Палеская чыгунка.

## Інфармацыя для турыстаў
* Каля вёскі Ляхчыцы ва ўрочышчы Княжая гара разьмешчана магіла, у якой па народным паданьні пахавана княгіня Вольга Раманаўна

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка Кобрынскага раённага выканаўчага камітэту
* 
* 
* Інфармацыя на старонцы BrestObl.com
* Кобрынь, падрабязныя гістарычныя зьвесткі
Сэрца Эўропы in rock

***Сэ́рца Эўро́пы in rock*** — складанка песень беларускіх і польскіх выканаўцаў, запісаная ў 2001 годзе.

## Сьпіс кампазыцыяў
# RIMA — «Стары млын»
# Bieły Son — «Зорка»
# N.R.M. — «Najnajnaj»
# Народны Альбом. Лявон Вольскі і Кася Камоцкая — «Два польскіх шпіёны»
# Крама — «Польскі бізнэс»
# Pomidor/OFF — «Вітальная»
# КальЯн — «Przemoc»
# Proletaryat — «Pokój z kula w głowie»
# Step — «Вайна»
# The Dzwiery — «Чарнабрывы»
# Алесюкі — «Беларусачка»
# Firoflay — «Przepraszam»
# žygimont VAZA — «Nowe sytuacje»
# Народны Альбом. Лявон Вольскі — «Ja spiewam po polsku»
# Homan — «Зьнічка»
# RIMA — «Wódka»
# Кардон — «Айчына»
# Jacek Telus і Jacques de Lousse — «Nie tylko Kosovo…»
# beZ bileta і Red Light — «Pozytywne wibracje»
# Новае Неба — «Гэта Мы!»

## Факты
На вокладцы альбома ў сьпісе кампазыцыяў зафарбаваная чорным сёмая песьня — да моманту выпуску дыску гурт «КальЯн» адмовіўся ад супрацоўніцтва з БМАgroup з палітычных прычынаў і запатрабаваў прыбраць кампазыцыю са складанкі.

Катэгорыя:Музычныя складанкі 2001 году
Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
Адам Клакоцкі і ягоныя цені

«**Адам Клакоцкі і ягоныя цені**» — раман Ігара Бабкова, выдадзены ў 2001 годзе.

Як сьцьвярджае прадмова, гэта «раман у дзесяці гісторыях з жыцьця адважнага асьветніка й энцыкляпэдысты Яна Адама Марыі Клакоцкага і ягоных ценяў, з дадаткам зацемаў аўтара, двух эпіграфаў зь лістоў сусьветна вядомых творцаў ды пасьляслоўем Францішка Эн., у якім той упершыню ў беларускім літаратуразнаўстве скарыстоўвае посткаляніяльны панятак *галюцынацыягеннай прысутнасьці Сябе як Іншага*, а таксама фрагмэнтаў двух ненапісаных раманаў, якія — з глыбокай мэтафізычнай пэрспэктывы — бачацца як адзін ненапісаны раман пад рознымі назвамі».

«У гэтую кнігу можна ўвайсьці праз чатыры розныя дзьверы. Выйсьця зь яе няма аніякага. Вы ўваходзіце ў раман, калі ўпэўненыя, што ўсё ў сьвеце мусіць мець свой сэнс і сваё месца. Вы ўваходзіце ў кнігу гісторыяў, калі перакананыя, што няварта склейваць ў адно чарапкі ад розных вазонаў. Вы уваходзіце ў філязафічны трактат, калі вы ні ў чым не перакананыя і ня ўпэўненыя. Вы ўваходзіце ў практычны дапаможнік па кітайскай народнай гульні ў інь і ян, калі адчуваеце, што няма каму быць у чымсьці перакананым альбо ўпэўненым», — сьцьвярджае аўтар.

Катэгорыя:Творы Ігара Бабкова
Вільгэльм Вунт

**Вільгэ́льм Макс Вунт** (1832, цяпер Мангайм, зямля Бадэн-Вюртэмбэрг, Нямеччына — 1920, в. Грасботэн, зямля Саксонія, Нямеччына) — нямецкі фізыёляг, псыхоляг, філёзаф і мовазнаўца. Адзін з заснавальнікаў псыхалёгіі, які першым назваўся псыхолягам. Акрэсьліў псыхалёгію ў якасьці асобнай ад біялёгіі навукі. У 1879 годзе заснаваў у Ляйпцыскім ўнівэрсытэце першую працоўню псыхалягічных дасьледаваньняў, што зрабіла псыхалёгію незалежнай галіной вывучэньня. У працоўні акрэсьліў душэўныя разлады і выявіў пашкоджаныя вобласьці мозга. У 1883 годзе заснаваў першы псыхалягічны часопіс «Філязофскія дасьледаваньні» ().

Выводзіў сьвядомасьць з душэўнай прычыннасьці, а паводзіны — з успрыманьня. Вылучыў 3 ступені пазнаньня: пачуцьцёвае (паўсядзённага жыцьця), разважнае (асобных навук, якія ўвасабляюць розныя погляды на адзін прадмет), разумнае (спалучэньне ведаў у мэтафізыцы).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і лютэранскага сьвятара Максімільяна Вунта. Быў 4-м дзіцём. Дзед па мячы Фрыдрых Вунт (1742—1805) працаваў прафэсарам геаграфіі і быў пастарам у Віблінгене (цяпер акруга ў Гайдэльбэргу).

Вывучаў мэдыцыну ва ўнівэрсытэтах Тубінгену, Гайдэльбэргу і Бэрліну. У 1857 годзе стаў выкладчыкам, а з 1864 году — прафэсар Гайдэльбэрскага ўнівэрсытэту, у 1874 годзе — прафэсар філязофіі Цюрыскага ўнівэрсытэту; у 1875—1917 гадах — ардынарны прафэсар Ляйпцыскага ўнівэрсытэту (у 1889—1890 гадах — ягоны рэктар).

14 жніўня 1872 году ажаніўся на Сафіі Маў (1844—1912), дачцэ кільскага прафэсара багаслоўя Гайнрыха Маў і сястры археоляга Аўгуста Маў (1840—1909). Меў у шлюбе 3 дзяцей, у тым ліку сына Макса Вунта, які стаў філёзафам.

У этнапсыхалягічным дасьледаваньні «Псыхалёгія народаў» (т. 1—10, 1900—1920 гг.) зьмясьціў псыхалягічнае тлумачэньне вераваньняў, мастацтва і паданьняў.

Памёр у Грасботэне, што каля Ляйпцыгу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Працы Вільгэльма Вунта

Катэгорыя:Нямецкія мовазнаўцы
Катэгорыя:Нямецкія навукоўцы
Катэгорыя:Нямецкія псыхолягі
Катэгорыя:Нямецкія філёлягі
Катэгорыя:Нямецкія філёзафы
Джамбатыста Віка

**Джамбатыста Віка** (, ці , ці ; 23 чэрвеня 1668 — 23 студзеня 1744) — італійскі мысьляр і філёзаф.

У сваёй працы *«Асновы новай навукі пра агульную прыроду нацыі»* (1725) прапанаваў шэраг значных культуралягічных паняткаў, у прыватнасьці ідэю гісторыка-культурнага колазвароту (пэўныя гістарычныя эпохі зьмяняюць адна адну па прынцыпе кола).

Выдзяліў тры этапы разьвіцьця чалавецтва:
# *век багоў* - этап станаўленьня культуры, зьвязаны з рэлігійным культам і рытуалам. У гэты пэрыяд адсутнічаюць дзяржава і дзяржаўнасьць.
# *век герояў* - пэрыяд станаўленьня і разьвіцьця дзяржаўнасьці (у форме арыстакратыі). Дзяржава зьяўляецца гарантам разьвіцьця краіны.
# *век людзей* (найвышэйшы этап) - этап дэмакратычных дзяржаваў, формаў праўленьня, заснаваных на роўнасьці ўсіх членаў грамадзтва перад законам. Але дэмакратыя непазьбежна разлагаецца.

Чалавецтва, дасягнуўшы пэўных вынікаў, мусіць непазьбежна вярнуцца на першы этап, але ўжо на больш высокім узроўні (сьпіраль).

Гэты філёзаф упершыню зьвязаў ролю мовы і культуры, падкрэсьліў значнасьць мовы ў выяўленьні нацыянальнага духоўнага досьведу. Джамбатыста Віка лічыцца заснавальнікам культуралягічнай веды.

## Крыніцы

Катэгорыя:Італьянскія філёзафы
Катэгорыя:Італьянскія гісторыкі
Каспар Бекеш

**Каспар Бекеш** (каля 1520—1579 гг.) — вайсковец, палітычны дзяяч, атэіст і матэрыяліст.

## Біяграфія

Паходзіў з старадаўняга вугорскага роду. У 1557 г. служыў у Сямігродзьдзі пры двары Яна Жыгімонта Заполі. У 1565 г. узначальваў пасольства ў Канстантынопаль, каб атрымаць ваенна-палітычную дапамогу ад турэцкага султана супраць цэсара Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі. Падтрымліваў нацыянальна-вызваленчы рух у цэсарскай Вугоршчыне. Пасьля сьмерці свайго патрона супернічаў са Стэфанам Баторыям за вугорскі трон, аднак у 1575 г. ягоныя войскі ўшчэнт разьбітыя, досыць значныя зямельныя ўладаньні канфіскаваныя, а сам ён уцёк ад перасьледу у Рэч Паспалітую.

Пасьля абраньня Стэфана Баторыя на трон Рэчы Паспалітай ён замірыўся са сваім старым супернікам, і Бекеш стала асеў у Рэчы Паспалітай. Ваеннымі талентамі і асабістай мужнасьцю вызначыўся ў абароне Эльблёнгу ў 1577 г. і ў полацкай кампаніі 1579 г.

Па хадайніцтве мясцовай шляхты ў 1579 г. атрымаў шляхецтва Вялікага Княства Літоўскага, дадатковыя маёнткі, у тым ліку ў Гарадзенскім павеце. Пазьней Бекеш даслужыўся да пасады ваяводы.

## Атэістычныя погляды

Відаць, яшчэ ў Сяміградьдзі Бекеш далучыўся да антытрынітарызму, бо ў Рэч Паспалітую ён прыехаў ужо перакананым арыянінам (антытрынітарыям), а ужо тут стаў атэістам.

Памёр у Горадні. Ніводная царква не пагадзілася, каб Бекеша як атэіста хавалі на могілках. Тады па загадзе караля нябожчыка перавезьлі ў Вільню і пахавалі на Лысай гары, якая у далейшым атрымала назоў «гара Бекеша».

У сваім тэстамэнце Бекеш загадаў напісаць на яго надмагільлі наступныя радкі: «Усё сам маю: ня веру ў Бога, ня прагну яго неба, не баюся пекла, не спадзяюся на ягоную міласэрнасьць і ня вызнаю ягоны суд. Я ня маю грахоў, і нікому я ні ў чым ня вінны. Заўжды я спадзяваўся на сябе і ў жыцьці быў працавіты. Мяне не клапоціць лёс майго цела і яшчэ меней лёс маёй душы. Яна памерла разам са мною, і я гэта сьмела сьцвярджаю. У мяне ня будзе працы, якую прыдумалі сабе іншыя: пасьля ўваскрасеньня зь мёртвых шукаць свае душы».

Катэгорыя:Беларускія вайскоўцы
Катэгорыя:Асобы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Памерлі ў 1579 годзе
27 верасьня

## Падзеі
* 1422 — па ўмовах Мельнскай мірнай дамовы з Тэўтонскім Ордэнам у склад ВКЛ вернутая ўся Жамойць, паміж Ордэнам і Княствам усталяваная мяжа
* 1605 — перамога войска польнага гетмана літоўскага Яна Караля Хадкевіча над швэдамі пад Кірхгольмам
* 1920 — войска Станіслава Булак-Балаховіча захапіла Пінск

## Нараджэньні
* 1533 — Стэфан Баторы, кароль Рэчы Паспалітай, вялікі князь літоўскі
* 1882 — Міхаіл Кахановіч, беларускі палітычны дзяяч, пэдагог, рэдактар, публіцыст
* 1892 — Сяргей Баран, грамадзкі і культурны дзяяч, пэдагог; пасол польскага сойму ў 1922—1927 гадох
* 1903 — Вера Харужая, беларуская падпольніца, партызанка
* 1906 — Ірына Ждановіч, народная артыстка Беларусі
* 1918 — Канстанцін Герчык, 2-і начальнік касмадрому Байканур
* 1924 — Ёзэф Шкворэцкі, чэскі празаік, эсэіст, перакладчык і выдавец на эміграцыі
* 1972 — Гўінэт Пэлтраў, амэрыканская кінаакторка й прадусарка
* 1976 — Франчэска Тоцьці, італьянскі прафэсійны футбаліст, нападнік і капітан футбольнага клюбу «Рома», колеры якога абараняе ўсю кар’еру, з 1993 году
* 1987 — Адам Богдан, вугорскі футбаліст, брамнік клюбу «Болтан Ўандэрэрз»

## Сьмерці
* 1590 — Урбан VII, рымскі папа
* 1944 — Томаш Жук-Рыбіцкі, польскі афіцэр, археоляг-аматар
* 2009 — Іван Дыхавічны, расейскі кінарэжысэр і сцэнарыст
* 2022 — Барыс Маісееў, расейскі сьпявак

## Сьвяты
* У Праваслаўнай царкве — Узьдзьвіжаньне Пачэснага і Жыватворнага Крыжа Гасподняга
1533

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 27 верасьня — Стэфан Баторы, кароль Рэчы Паспалітай, вялікі князь літоўскі

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Новае Неба

**Но́вае Не́ба** — беларускі рок-гурт. Заснаваны ў 1991 годзе бард-сьпявачкай Касяй Камоцкай і гітарыстам Лявонам Шырыным.

## Мінуўшчына
Кася Камоцкая, якая выконвала акустычныя песьні на гітары, на параду Алеся Камоцкага запрасіла гітарыста Лявона Шырына для ўдзелу ў запісе на радыё. Гэтая супольная праца дала жыцьцё новаму калектыву, які атрымаў назву „Новае Неба“. Гурт ня меў сталага складу музыкаў (акрамя Касі Камоцкай), у розны час да яго далучаліся Лявон Вольскі, Вячаслаў Корань, Алег Дземідовіч, Юрась Ляўкоў, Юлія Глушыцкая і інш. Тэксты пісалі Міхал Анемпадыстаў, Адам Глёбус, Анатоль Сыс, Лявон Вольскі й іншыя сучасныя беларускія паэты.

Дэбютны альбом убачыў сьвет пад назвай «Дзеці чорнага гораду» (1991). Чацьверты альбом «Мая краіна» запісаны адразу пасьля лістападаўскага рэфэрэндуму 1996 року, як балючая рэакцыя на палітычныя перамены. У 1999 року быў выпушчаны зборнік «Песьні розных гадоў» (таксама вядомы пад назвамі «The Best», «Выбранае», «Лепшае»). У тым жа 1999 року лэйблам Каўчэг выдадзены апошні электрычны альбом гурту «Cepieliny», у запісе ўдзельнічалі гітарыст Слава Корань, басіст Аляксей Паўловіч, ударнік Аляксандар Быкаў. Альбом мусіў стаць кропкай у гісторыі гурту. Аднак у 2000-х Кася Камоцкая час ад часу зьбірала скарочаны акустычны склад гурту (гітарыст ULIS Слава Корань і віялянчэлістка Юлія Глушыцкая). Плёнам гэтай працы стаў альбом «Акустыка», запісаны 30 кастрычніка 2004 року на канцэрце ў Доме літаратара Сержуком Лабандзіеўскім і выдадзены лэйблам БМАgroup у 2005 року. Акрамя песень, на дыск былі зьмешчаныя тры відэакліпы гурта («Цэпэліны», «Дом», «Неба мяняе колер»).

У 1995 року, на «Рок-каранацыі’94», гурт атрымаў рок-карону за альбом «Сон у трамваі». На «Рок-каранацыі’95» і ’96 лідар гурта Кася Камоцкая атрымлівала званьні «Рок-князёўны».

Гурт „Новае Неба“ лічыцца адной з галоўных зьяваў на музычнай сцэне Беларусі 1990-х рокаў.

## Дыскаграфія
### Альбомы
* *[[Дзеці чорнага гораду]]* (1991)
* *[[Сон у трамваі]]* (1994)
* *[[Go home]]* (1995)
* *[[Мая краіна]]* (1996)
* *[[Выбранае]]* (1997)
* *[[Novaje Nieba. Лепшае.]]* (1999)
* *[[Cepieliny]]* (1999)
* *[[Акустыка (альбом)|Акустыка]]* (2005)

### Складанкі
* *[[Вольныя танцы: слухай сваё]]* (1999) — «Сон у трамваі»
* *[[Вольныя танцы: новая альтэрнатыва]]* (2000)
* *[[More каханьня]]* (2001)
* *[[Сэрца Эўропы in rock]]* (2001) — «Гэта Мы!»
* *[[Генералы айчыннага року]]* (2004) — «У небе зьнічаваньняў 33»
* *[[Песьні свабоды]]* (2006) — «Гэта мы!»
* ''Песьні свабоды-2'' (2006) — «Ліст да сястры»

## Удзельнікі
* Кася Камоцкая: сьпеў
* Лявон Шырын: гітара (1988–1994)
* Слава Корань: гітара (1994–1999)

## Літаратура
* 
## Крыніцы


Катэгорыя:Беларускія рок-гурты
12 сьнежня

## Падзеі
* 1501 — каранацыя вялікага князя Аляксандра ў Кракаве
* 1796 — у складзе Расейскай імпэрыі ўтвораная Беларуская губэрня
* 1911 — сталіца Індыі перанесеная з Калкаты ў Дэлі
* 1925 — у ЗША адкрыўся гатэль «Матэль», які даў назву ўсім матэлям
* 1957 — закладзеная станцыя «Ўсход» на Антарктыдзе
* 1958 — Гвінэя далучылася да ААН
* 1963 — Кенія атрымала незалежнасьць ад Вялікабрытаніі
* 1991 — РСФСР выйшла са складу СССР
* 1991 — сталіца Нігерыі перанесеная ў Абуджу
* 1993 — шляхам рэфэрэндуму ў Расеі прынятая Канстытуцыя Расеі
* 2002 — заснаваны разьдзел Вікіпэдыі на басьнійскай мове
* 2008 — выйшла першая вэрсія браўзэра Google Chrome

## Нараджэньні
* 1298 — Альбэрт II, герцаг аўстрыйскі
* 1766 — Мікалай Карамзін, расейскі гісторык, пісьменьнік, публіцыст
* 1777 — Аляксандар I Раманаў, Імпэратар усерасейскі з 1801
* 1821 — Гюстаў Флябэр, францускі пісьменьнік-раманіст
* 1876 — Джэк Лёндан, амэрыканскі пісьменьнік
* 1886 — Юліяна Вітан-Дубейкаўская, беларуская мастацтвазнаўца
* 1915 — Фрэнк Сынатра, амэрыканскі актор, сьпявак
* 1928 — Чынгіз Айтматаў, кіргіскі пісьменьнік
* 1941 — Яраслаў Радзевіч-Віньніцкі, украінскі мовазнавец, кандыдат філялягічных навук
* 1946 — Аляксандар Стажараў, беларускі біяхімік
* 1955 — Ніна Стужынская, беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук
* 1968 — Усевалад Гарачка, літаратар, адзін са стваральнікаў літаратурнага руху «Бум-Бам-Літ»
* 1981 — Стэфан Ўорнак, ангельскі футбаліст
* 1982 — Зьміцер Асіпенка, беларускі футбаліст
* 1984 — Даніель Агер, дацкі футбаліст
* 1990 — Віктор Мойзэс, ангельскі футбаліст

## Сьмерці
* 1586 — Стэфан Баторы, кароль Рэчы Паспалітай, вялікі князь літоўскі
* 1603 — Аляксандар Астроскі, Ваявода валынскі (1593—1603)
* 1760 — Андрыя Качыч Міёшыч, харвацкі літаратар і асьветнік
* 1771 — Ян Юры Флемінг, ваявода паморскі (з 1766)
* 1870 — Леан Зянковіч, паэт-«паляшук», публіцыст, мэмуарыст
* 1889 — Робэрт Браўнінг, ангельскі паэт і драматург
* 1896 — Станіслаў Нагорскі, польскі адвакат і грамадзкі дзяяч
* 1955 — Цін Уевіч, харвацкі паэт
* 1971 — Давід Сарноў, амэрыканскі сувязіст і бізнэсмэн беларускага габрэйскага пахожданьня
* 2003 — Гейдар Аліеў, Прэзыдэнт Азэрбайджану (1993—2003)
* 2006 — Ніна Тарас, беларуская пісьменьніца
* 2020:
** Валянцін Гафт, расейскі і савецкі актор
** Джон Ле Карэ, ангельскі пісьменьнік, аўтар шпіёнскіх раманаў

## Сьвяты
* Дзень нэўтралітэту ў Туркмэністане
* Дзень Канстытуцыі ў Расеі
* , сьвята ў гонар набыцьця незалежнасьці Кеніяй
1980

## Падзеі
* 14 сакавіка — у час пасадкі ў Варшаве разьбіўся ІЛ-62 польскай авіякампаніі «Лёт», загінулі ўсе 87 чалавек
* 19 ліпеня — 3 жніўня — летнія Алімпійскія гульні ў Маскве
* 1 жніўня — украінскі псыхіятар Аляксандар Даўжэнка атрымаў патэнт на кадаваньне ад алькагалізму
* 22 верасьня — Ірак нападае на Іран, пачатак васьмігадовае вайны
* 1 сьнежня — моцны землятрус на Азорскіх астравах, 52 ахвяры, больш за 300 чалавек паранена
* Землятрус у Іране, 25 ахвяр

## Нараджэньні
* 18 сакавіка — Аляксей Ягудзін, расейскі фігурыст
* 19 красавіка — Вадзім Саранчукоў, беларускі грамадзкі дзяяч, сябра БНФ
* 1 траўня
** Юрась Юркевіч, грамадзкі дзяяч беларускай дыяспары Эстоніі й Летувы, дасьледчык гісторыі Беларусі
** ZAZ, француская сьпявачка
* 18 ліпеня — Руслан Пархамовіч, дзяржаўны дзяяч Беларусі і 10-ы міністар архітэктуры і будаўніцтва Беларусі
* 9 верасьня — Віталь Стахіевіч, беларускі піяніст

## Сьмерці
* 2 сакавіка — Яраслаў Івашкевіч, польскі пісьменьнік, паэт, драматург
* 18 сакавіка — Эрых Фром, нямецка-амэрыканскі філёзаф, сацыяльны псыхоляґ
* 14 красавіка — Джані Радары, італьянскі дзіцячы пісьменьнік і журналіст
* 15 красавіка — Жан-Поль Сартр, францускі філёзаф-экзыстэнцыяліст, літаратар
* 29 красавіка — Альфрэд Гічкок, кінарэжысэр
* 4 траўня — Ёсіп Броз Ціта, прэм’ер Югаславіі ў 1945—1980 гадах
* 7 чэрвеня — Генры Мілер, амэрыканскі пісьменьнік
* 18 чэрвеня — Казімер Куратоўскі, польскі матэматык
* 25 ліпеня — Уладзімер Высоцкі, савецкі актор, паэт і бард
* 20 жніўня — Джо Дасэн, францускі шансанье
* 25 верасьня — Джон Бонэм, бубнач ангельскага гурту Led Zeppelin
* 25 верасьня — Марыя Ундэр, эстонская паэтка, перакладніца
* 7 лістапада — Аляксандар Авечкін, беларускі расейскамоўны пісьменьнік
* 2 сьнежня — Рамэн Гары, францускі пісьменьнік, які нарадзіўся ў 1914 годзе ў Вільні
* 8 сьнежня — Джон Ленан, брытанскі сьпявак і музыка, актывіст антываеннага руху
* 24 сьнежня — Карл Дэніц, нямецкі дзяржаўны і вайсковы дзяяч
* Мікалай Янчур, беларускі навуковец у галіне хірургіі, заслужаны дзяяч навукі Беларусі
15 красавіка

## Падзеі
* 1991 — заснаваны Эўрапейскі банк рэканструкцыі і разьвіцьця
* 1993 — заснаваная «Пошта Малдовы»

## Нараджэньні
* 1452 — Леанарда да Вінчы, італьянскі мастак, архітэктар, мысьліцель-гуманіст, інжынэр-вынаходнік
* 1683 — Кацярына І, расейская імпэратрыца
* 1707 — Леанард Ойлер, швайцарскі, расейскі і нямецкі матэматык
* 1771 — Карл Філіп цу Шварцэнбэрг, аўстрыйскі фэльдмаршал і генэралісімус часоў напалеонаўскіх войнаў
* 1912 — Кім Ір Сэн, карэйскі дзяржаўны дзяяч, генэральны сакратар Працоўнай партыі Карэі з 1949 па 1994 гады
* 1920 — Мікола Ракітны, беларускі празаік
* 1933 — Барыс Стругацкі, расейскі пісьменьнік-фантаст
* 1939 — Анатоль Мікалаевіч Рубінаў, беларускі фізык, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар
* 1940 — Алена Таболіч, беларуская мовазнаўца і перакладніца
* 1949 — Ала Пугачова, савецкая і расейская эстрадная сьпявачка
* 1958 — Леанід Маракоў, беларускі пісьменьнік, журналіст, гісторык, энцыкляпэдыст
* 1962 — Ігар Ганчаронак, беларускі фізык-распрацоўнік спосабаў кіраваньня лазэрным сьвятлом
* 1972 — Аляксей Макараў, расейскі актор тэатру і кіно
* 1991 — Анастасія Віньнікава, беларуская сьпявачка, прадстаўніца Беларусі на конкусе песьні Эўрабачаньне-2011

## Сьмерці
* 1828 — Франсыска Гоя, гішпанскі мастак, каралеўскі мастак пры двары гішпанскіх каралёў *Карла ІІІ Бурбона*, *Карла IV Бурбона* і *Фэрдынанда VII Бурбона*
* 1903 — Людвік Станіслаў Фадзей Акінчыц, лекар, паўстанец 1863 року
* 1940 — Павал Корчык, беларускі нацыянальны дзяяч, удзельнік Слуцкага збройнага чыну
* 1980 — Жан-Поль Сартр, францускі філёзаф-экзыстэнцыяліст, літаратар
* 1998 — Пол Пот, кіраўнік Камбоджы, лідэр Чырвоных Кхмэраў
* 2015 — Аляксандар Надсан, беларускі грэка-каталіцкі сьвятар, апостальскі візытатар для беларусаў-каталікоў у замежжы
* 2015 — Уладзімер Содаль, беларускі літаратуразнавец, краязнавец, тэлежурналіст

## Сьвяты
*
9 студзеня

## Падзеі
* 1518 — Францішак Скарына выдаў у Празе Найвышэйшую песьню Саламонаву
* 1905 — Крывавая нядзеля — у Санкт-Пецярбургу царскія войскі расстралялі мірнае шэсьце рабочых
* 1966 — забіты беларускі пісьменьнік Ігар Хадановіч
* 1996 — распачаў працу Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня

## Нараджэньні
* 1590 — Сымон Вуэ, францускі жывапісец эпохі Барока
* 1801 — Восіп Кавалеўскі, беларускі філёляг, манголазнаўца
* 1821 — Эліяху-Хаім бар Машэ Майзэль, рабін, адзін з духоўных лідэраў жыдоўскіх суполак Расейскай імпэрыі
* 1890 — Карэл Чапэк, чэскі пісьменьнік
* 1902 — Антон Жэбрак, беларускі генэтык, які быў прэзыдэнтам Акадэміі Навук і ўсё жыцьцё займаўся сэлекцыяй пшаніцы ды грэчкі
* 1908 (?) — Марыя Осіпава, менская гераіня-падпольшчыца
* 1906 — Андрэй Александровіч, беларускі дзіцячы пісьменьнік, крытык
* 1908 — Сымона дэ Бавуар, француская пісьменьніца, фэміністка
* 1913 — Рычард Ніксан, 37-ы прэзыдэнт ЗША
* 1952 — Марэк Бэлька, прэм’ер-міністар Польшчы (2004—2005)
* 1959 — Яна Наг’ёва, славацкая акторка
* 1988 — Вікторыя Гасьпер, беларуская баскетбалістка

## Сьмерці
* 1757 — Бэрнар ле Баўе дэ Фантэнэль, францускі пісьменьнік і навуковец
* 1873 — Напалеон III Банапарт, прэзыдэнт Францускай рэспублікі, імпэратар французаў; сын Людовіка Банапарта, караля Галяндыі і пляменьнік Напалеона I
* 1916 — Тадэвуш Айдукевіч, польскі мастак
* 1921 — Павал Чайка, беларускі вайсковец, удзельнік Слуцкага Збройнага чыну
* 1944 — Антанас Сьмятона, летувіскі дзяржаўны дзяяч, прэзыдэнт Летувы
* 1966 — Ігар Хадановіч, беларускі пісьменьнік
* 2010 — Юзаф Булька, каталіцкі сьвятар
* 2010 — Сяргей Казлоў, савецкі пісьменьнік-казачнік, паэт

## Сьвяты
*
1801

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 9 студзеня — Восіп Кавалеўскі, беларускі філёляг, манголазнаўца
* 20 студзеня — Канут Русецкі, мастак, пэдагог
* 21 лютага — Джон Генры Ньюмэн, брытанскі кардынал
* 22 лістапада — Уладзімер Даль, расейскі лексыкограф

## Сьмерці
*
Генералы айчыннага року

***Генера́лы айчы́ннага ро́ку***&nbsp;— складанка песень беларускіх выканаўцаў, запісаная ў 2004 годзе. 25 красавіка 2004 году ў Менскім Лядовым палацы прайшоў зьвязаны з выданьнем гэтай складанкі аднайменны фэст.

## Сьпіс кампазыцыяў
# Neuro Dubel — «Belarus Über Alles»
# N.R.M. — «Лясная песьня (Ой, бярозы ды сосны)»
# Indiga — «Тры сонцы»
# Garadzkija — «Так ці не?»
# Znich — «Крыжы-абярэгі»
# Кася Камоцкая — «У небе зьнічаваньняў 33»
# Мроя — «Я рок-музыкант»
# žygimont VAZA — «Казарма»
# Крама — «Mein Vaterland, auf Wiedersehen»
# Tesaurus — «Аднова тэзаўруса»
# Сьцяна — «Вясна.by»
# Zet — «Краіна дурняў»
# ULIS — «Пакуль сьпяваю»
# DeadMarsh — «Ня больш за дым»
# Куклы — «Кібер»
# P.L.A.N. — «Шынкарачка»
# Partyzone — «Сьмерці няма»
# BN — «Гарады»
# Мясцовы час — «Наш шлях»
# Стары Ольса — «У карчме»
# Бонда — «Прыйдзе іх дзень»

## Выдаўцы
* Віталь Супрановіч: прадусар і мэнэджар
* Віталь Зыблюк: кастынг
* Вітаўт Мартыненка: канцэптуальная крэатура
* Сяргей Лабандзіеўскі: майстарынг
* Ягор Шумскі: дызайн

## Крыніцы

Катэгорыя:Музычныя складанкі 2004 году
Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
1905

## Падзеі
* 31 кастрычніка — у Менску ля Віленскага вакзалу на загад расейскага губэрнатара Паўла Курлова расстраляны мітынг супраць самадзяржаўя. Загінулі 100 чалавек, 300 былі параненыя

## Нараджэньні
* 20 студзеня — Ян Пятроўскі, беларускі пратэстанцкі дзяяч, публіцыст, перакладнік
* 27 лютага — Міхась Сяўрук, беларускі мастак і графік
* 2 красавіка — Станіслаў Лазар, беларускі каталіцкі сьвятар
* 6 красавіка — Мікола Хведаровіч, беларускі паэт
* 13 траўня — Стэфанія Станюта, беларуская акторка
* 2 чэрвеня — Юрка Віцьбіч, беларускі пісьменьнік, дзяяч эміграцыі ў Амэрыцы
* 15 чэрвеня — Баляслаў Манкевіч, беларускі перакладнік, журналіст, эспэрантыст
* 21 чэрвеня — Жан Поль Сартр, францускі філёзаф-экзыстэнцыяліст, літаратар
* 5 ліпеня — Канстанцін Мулер, беларускі балетмайстар і артыст балету
* 6 ліпеня — Пятро Глебка, беларускі паэт, драматург, перакладчык, вучоны, грамадзкі дзяяч
* 14 ліпеня — Пятро Сокал, беларускі паэт і перакладчык
* 21 ліпеня — Янка Бобрык, беларускі паэт
* 25 ліпеня — Іларый Барашка, беларускі празаік
* 16 жніўня — Мікалай Гусараў, кіраўнік ЦК КПБ з 1947 да 1950 году
* 16 лістапада — Ян Скрыган, беларускі пісьменьнік
* 24 лістапада — Леў Любімаў, беларускі дырыжор
* 14 сьнежня — Мікалай Дарожкін, беларускі міколяг і фітапатоляг, акадэмік АН БССР
* 16 сьнежня — Мікалай Сярдобаў, беларускі опэрны сьпявак (барытон), народны артыст Беларусі
* 17 сьнежня — Іосіф Хейфіц, савецкі кінарэжысэр і сцэнарыст, народны артыст СССР

## Сьмерці
* 16 лютага — Павал Баброўскі, расейскі генэрал, юрыст, гісторык, этнограф
* 24 сакавіка — Жуль Вэрн, францускі пісьменьнік-фантаст
Мілецкія натурфілёзафы

**Мілецкія натурфілёзафы**

Першыя філязофскія тэорыі абумоўленыя думкаю, што ва ўсяго існага ёсьць адзіны супольны першапачатак (архэ), які ў якасьці адзінай першаматэрыі ляжыць у аснове рэчаў і як першапрычына абумоўлівае досьведна пазнаваныя працэсы.

Першым філёзафам лічыцца Фалес зь Мілету (каля 624 – 547 гг. да н.э.), які лічыў гэтай першаматэрыяй ваду. То бок усё складаецца з вады і, паколькі архэ лічыцца жывым і рухомым, зьяўляецца жывым.

Акрамя таго Фалес пакінуў свой сьлед у матэматыцы (тэарэма Фалеса) і астраноміі.

Яго вучань Анаксімандр (каля 610 – 546 гг. да н.э.) вызначае першапрынцып больш абстрактна – як апэйрон, то бок няскончанае, бязьмежнае і нявызначанае. Зь яго палярнымі парамі выходзяць усе рэчы сьвету і зноў у яго вяртаюцца.

У Анаксімена (каля 585 – 525 гг. да н.э.) першапачатак таксама вызначаецца як матэрыяльны – ён лічыць ім паветра. Калі паветра становіцца больш шчыльным, узьнікае халоднае (да прыкладу, вада, зямля, каменьне), калі яно становіцца больш рэдкім – цёплае (да прыкладу, агонь). Такім чынам якасныя вызначэньні ён тлумачыць колькаснымі зьменамі. Людзі таксама падлягаюць таму прынцыпу, паколькі і душа складаецца з паветра.

Катэгорыя:Грэцкія філёзафы
Катэгорыя:Філязофія антычнасьці
Viza Незалежнай Рэспублікі Мроя

***Víza Незале́жнай Рэспу́блікі Мро́я*** — складанка песень беларускіх выканаўцаў, трыб’ют гурту N.R.M., запісаны ў 2003 годзе. Прэзэнтацыя альбому адбылася 12 лістапада 2003 году ў канцэртнай залі «Менск».

## Зьмест
# Нестандартны варыянт & IQ48 & Лявон Вольскі — «Паветраны шар»
# Сьцяна — «Я еду»
# Палац & DJ Ray — «Тры чарапахі»
# P.L.A.N. — «Маё пакаленьне»
# Partyzone — «Партызанская»
# DJ Freax &  — «Песьні пра каханьне»
# Лепрыконсы — «Катлет-матлет»
# S.K.D. — «Бывай»
# Angry Rose 2000 — «Мы жывем ня кепска»
# BN — «Дзед Мароз»
# Куклы — «На вуліцы маёй»
# J_Морс — «Катуй-ратуй»
# IQ48 — «Кумба»
# Ю.Вецер — «Фабрыка»
# Краскі — «Тры чарапахі»
# Pete Paff — «Песьні пра каханьне»
# Impatt — «Чыстая-сьветлая»
# Аня Багданава — «Тры чарапахі — 2»
#  — «Лёгкія-лёгкія»
# KRIWI WOMEN & Kalahari — «Одзірыдзідзіна»
# Long Play — «Худсавет»

## Выдаўцы
* Віталь Супрановіч: прадусар і мэнэджар
* Павал Апановіч: прадусар і мэнэджар
* Сяргей Лабандзіеўскі: майстарынг
* Ягор Шумскі: дызайн
* Алесь Таболіч: арт-дызайн

Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
Катэгорыя:N.R.M.
Verbum

***Verbum*** — альбом гурта «Стары Ольса». Запісаны ў 2002 годзе. Назва *Verbum* перакладаецца з латыні як «*слова*».

Старыя мэлёдыі на даўно забытых інструмэнтах, старыя словы даўно змоўклых моваў пераносяць у гарады і замкі сярэднявечнай Беларусі, дзе чутны гоман ратушнай плошчы, тлум прыдворнага балю, задуменныя баляды і ўзьнёслыя паэмы.

У дыску запісаныя ўрыўкі са старажытных шэдэўраў беларускай пісьмовасьці: «Слова пра паход Ігаравы» (на стараславянскай мове пад гусьлі), «Песьня пра зубра» (на лацінскай пад лютню), «Статут Вялікага княства Літоўскага» (на старабеларускай пад дуды), а таксама «Пан Тадэвуш» (на польскай пад колавую ліру). Вашай увазе таксама беларуская музыка XVI стагодзьдзя: творы Войцеха Длугарая і «Ягелонскі рукапіс». Частка альбома складаецца з канцэртных аранжыровак сярэднявечных танцаў пры рэдкім спалучэньні старых інструмэнтаў — лютня і дуда, варган і мандаліна, дуда і гусьлі, гусьлі і лютня, і шмат іншага.

## Зьмест
# «Конскі бранль» (сярэднявечны танец) (4:55)
# «Курган» (3:24)
# Ягелонскі рукапіс. XVI стагодзьдзе («Полацкі сшытак») (2:45)
# «Слова пра паход Ігаравы». XII стагодзьдзе (11:24)
# Танец «Баторый». Войцех Длугарай. 1580-я гг. (1:42)
# «Паход» (3:45)
# «Песьня пра зубра». Мікола Гусоўскі. 1522 г. (5:14)
# Песьня. Войцэх Длугарай. 1580-я гг. (1:34)
# «Анёл» (латыскі народны танец) (2:50)
# «Зварот да Караля». Леў Сапега. 1588 г. (Віленскі замак) (4:56)
# «Там за халмом» (3:30)
# «Выправа» (сярэднявечны танец) (2:21)
# «Статут Вялікага княства Літоўскага 1588 г.» (ратушная плошча) (5:03)
#* Каралеўскі прывілей 
#* Зварот Льва Сапегі да саслоўяў
# «Статут Вялікага княства Літоўскага 1588 г.» (ратушная плошча) (5:03)
#* разьдзел 1. артыкул 1
#* разьдзел 3. артыкул 1
# «Статут Вялікага княства Літоўскага 1588 г.» (ратушная плошча) (7:14)
#* разьдзел 3. артыкул 2
#* разьдзел 3. артыкул 3
#* разьдзел 3. артыкул 12
# «Шлях» (4:22)
# «Пан Тадэвуш». Адам Міцкевіч. 1834 г. (3:42)
# «Бранль» (сярэднявечны танец) (3:40)

## Удзельнікі
* Зьміцер Сасноўскі — дуды, гусьлі, лютня, варган, бубен
* Алесь Чумакоў — гусьлі, колавая ліра, мандаліна, сьвісток, бубен
* Кася Радзівілава — флейта, блёк-флейта
* Ільля Кубліцкі — лютня, гітара, мандаліна.
* Андрэй Апановіч — барабаны, бонг, бубны.

* Ідэя — Зьміцер Сасноўскі
* Запіс — А. Шаўцоў
* Дызайн — Ю. Лупіненка
* Пераклад — А. Бурсаў

* Арганізацыйная падтрымка — МГА Згуртаваньне беларусаў сьвету «Бацькаўшчына»
* Навуковыя кансультанты — А. Каляда, Алесь Жлукта, Вінцук Вячорка
* У аздабленьні альбома выкарыстаныя выявы «Полацкага Евангельля» XII ст. і «Радзівілаўскага летапісу» XVI ст.

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя пра альбом на афіцыйнай старонцы гурта

Катэгорыя:Альбомы 2002 году
Катэгорыя:Альбомы Стары Ольса