open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гаварскі дзяржаўны ўнівэрсытэт

**Гаварскі дзяржаўны ўнівэрсытэт** () — армянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам унівэрсытэта і зь сядзібаю ў горадзе Гавар. 

## Гісторыя
Заснаваны 5 траўня 1993 года. Гэта буйнейшая навучальная ўстанова ў вобласьці Гегаркунік з 4 факультэтамі. Унівэрсытэт надае ступені бакаляўра і магістра ў галіне філялёгіі, прыродазнаўчых, гуманітарных і эканамічных навук. У цяперашні час ва ўнівэрсытэце навучаецца больш за 2 400 студэнтаў.

## Структура
* Факультэт філалёгіі
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Факультэт гуманітарных навук
* Факультэт эканомікі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка ўстановы

Катэгорыя:Армянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Гарыскі дзяржаўны ўнівэрсытэт

**Гарыскі дзяржаўны ўнівэрсытэт** () — армянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са станам унівэрсытэта і зь сядзібаю ў горадзе Гарыс. 

## Гісторыя
Вытокі Гарыскага дзяржаўнага ўнівэрсытэта ўзыходзяць да стварэньня пэдагагічнага факультэта ў Гарысе ў 1967 годзе ў складзе Армянскага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэта, разьмешчанага ў Ерэване. Праз 4 дзесяцігодзьдзі па рашэньні ўрада Армэніі Гарыскі дзяржаўны ўнівэрсытэт быў утвораны ў 2006 годзе на базе факультэтаў Армянскага нацыянальнага політэхнічнага ўнівэрсытэта і Армянскага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэта.

## Структура
* Факультэт гуманітарных спэцыяльнасьцей
* Факультэт прыродазнаўчых і інжынэрных спэцыяльнасьцей

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка ўстановы

Катэгорыя:Армянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2006 годзе
Сьвідон

**Сьвідон** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Сьвідун або Сьвітун (Suidun, Swithhun, Switun) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сьвінд- (-сьвент-, -сьвіт-) (імёны ліцьвінаў Швендэр, Сьвентальд, Сьвентагал; германскія імёны Schwender, Switald, Galsuintha) паходзіць ад гоцкага swinþs 'моцны, магутны'.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Świdonowicz і Świdunowicz.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Świdonowicz pisarz miasta [[Дзівін|Dywina]], delegowany. Stefan Świdonowicz delegowany miasta Dywina* (1788—1792 гады); *Wincenty Swidanowicz* (1803 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Фарэрскіх астравоў па футболе 2019 году

**Прэм’ер-ліга 2019 году** — 77-ы розыгрыш найвышэйшага футбольнага дывізіёну Фарэрскіх астравоў, які праходзіў з 10 сакавіка па 26 кастрычніка 2019 году. Чэмпіёнам стаў КІ, які тым самым здабыў свой 18-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел дзесяць клюбаў, зь якіх дзевяць былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а «Фугляф’ёрдур» прасунуўся зь Першага дывізіёну, замяніўшы «07 Вэстур».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Фэдэрацыі футболу Фарэрскіх астравоў

Катэгорыя:Чэмпіянат Фарэрскіх астравоў па футболе
Катэгорыя:2019 год у футболе
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Паўночнай Ірляндыі па футболе 2019—2020 гадоў

**Прэм’ер-ліга 2019—2020 гадоў** — 119-ы розыгрыш найвышэйшага футбольнага дывізіёну Паўночнай Ірляндыі. Сэзон пачаўся 9 жніўня 2019 году, апошнія матчы згулялі 7 сакавіка 2020 году, пасьля чаго 13 сакавіка 2020 году розыгрыш спынілі ў зьвязку з пандэміяй каранавірусу.

23 чэрвеня 2020 году Футбольная ліга Паўночнай Ірляндыі прыняла рашэньне пра завяршэньне турніру. Табліца станам на 13 сакавіка стала канчатковай, для вызначэньня месцаў ужылі сярэднюю колькасьць набраных пунктаў за гульню. Чэмпіёнам прызналі «Лінфілд», які тым самым здабыў свой 54-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне. Пераходныя матчы скасавалі, аднак апошняя каманда ў табліцы панізілася ў Чэмпіёншып.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 12 клюбаў, зь якіх 10 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся з Чэмпіёншыпу — «Ларн» і «Карык Рэйнджарз». Гэтыя клюбы замянілі «Ардс» і «Ньюры Сіці».

## Табліца


## Вынікі гульняў
### 1—22 туры

### 23—31 туры

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Футбольнай лігі Паўночнай Ірляндыі

Катэгорыя:Чэмпіянат Паўночнай Ірляндыі па футболе
Катэгорыя:2019 год у футболе
Катэгорыя:2020 год у футболе
Прэм’ер-дывізіён чэмпіянату Ірляндыі па футболе 2022 году

**Прэм’ер-дывізіён 2022 году** — 38-ы розыгрыш Прэм’ер-дывізіёну, які праходзіў з 18 лютага па 6 лістапада 2022 году. Улічваючы Дывізіён А, які быў папярэднікам Прэм’ер-дывізіёну і меў статус найвышэйшага дывізіёну, гэта быў 102-і розыгрыш чэмпіянату Ірляндыі ў найвышэйшым дывізіёне.

Чэмпіёнам стаў «Шэмрак Ровэрз», які тым самым здабыў свой 20-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел дзесяць клюбаў, зь якіх восем былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся зь Першага дывізіёну — «Шэлбурн» і «Унівэрсытэцкі Коледж Дубліна». Гэтыя клюбы замянілі «Ўотэрфард» і «Лонгфард Таўн».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Пераходны матч
Клюбы Першага дывізіёну, якія занялі месцы з другога па пятае, трапілі ў плэй-оф на павышэньне. Іх пераможца «Ўотэрфард» сустрэўся ў фінальным пераходным матчы зь дзявятай камандай Прэм’ер-дывізіёну, «Унівэрсытэцкім Коледжам Дубліна». Перамогу здабыў «Унівэрсытэцкі Коледж Дубліна», і клюбы засталіся ў сваіх лігах.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Лігі Ірляндыі

Катэгорыя:Чэмпіянат Ірляндыі па футболе
Катэгорыя:2022 год у футболе
Кодэкс Станіслава Аўгуста

**Ко́дэкс Станісла́ва А́ўгуста** — праект кадыфікацыі цывільнага, крымінальнага і працэсуальнага права I Рэчы Паспалітай. Названы паводле ініцыятара ўкладаньня караля польскага і вялікага князя літоўскага Станіслава Аўгуста Панятоўскага.

## Перадумовы
Дзейнае права ў Рэчы Паспалітай не было кадыфікавана з прычыны супраціву шляхты, якая асьцерагалася ўзмацненьня ўлады караля (хоць колькі разоў былі спробы пераадолець супраціў сойму). Разам з пачаткам паседжаньняў Чатырохгадовага Сойму зьявіўся плян кадыфікацыі дзейнага права. Для падрыхтоўкі кодэксу у 1789 была створаная камісія на чале з камянецкім біскупам Адамам Красінскім.

Пасьля прыняцьця Ўрадавага закону 3 траўня была выдадзеная Соймавая дэклярацыя 5 траўня, якая абвясьціла прыняты закон адзінай крыніцай права. Гэта азначала спыненьне дзеяньня ў тым ліку і Статуту Вялікага Княства Літоўскага.

## Распрацоўка
Паслы ад ВКЛ выступілі супраць скасаваньня аўтаноміі і 28 чэрвеня дамагліся стварэньня асобных для двух дзяржаваў камісіяў для падрыхтоўкі кодэксаў цывільнага і крымінальнага права. Камісію для Кароны ачоліў Гуга Калантай), а для Літвы — біскуп інфлянцкі Юзэф Казімер Касакоўскі.

У склад камісіяў уваходзілі прафэсары права, пісары і сябры сойму, між іншага:
* Геранім Страйноўскі — прафэсар, рэктар Галоўнай школы ў Вільні, прыхільнік фізыякратыя;
*  — першы прафэсар польскага  ў Кракаўскай акадэміі;
* Юзэф Шыманоўскі — будучы przewodniczący Юрыдычнага аддзелу ў Найвышэйшай нацыянальнай радзе (1794);
* Францішак Барс — варшаўскі адвакат;
* Тэадор Астроўскі — прафэсар права.

Камісіі ня здолелі завяршыць сваю працу з прычыны выбуху вайны з Расеяй, таму кодэкс так і не набыў моцы. Камісія ВКЛ падрыхтавала толькі праекты законаў аб трыбунальскіх і земскіх судах.

## Умовы
Праект меў прагрэсіўны характар. Паводле яго права заставалася фэўдальным, аднак ужо ўключала асобныя капіталістычныя элемэнты. Захоўваўся саслоўны падзел грамадзтва, аднак працягваліся і разьвіваліся рэформы Чатырохгадовага Сойму, напрыклад:
* забясьпечвалася прававая абарона сялянаў
** прадугледжвалася абмежаваная асабістая свабода і неадарванасьць ад зямлі
** прымалася правіла трыманьня дамоваў між панам і падданымі
* для сялянаў уводзіўся дзяржаўны суд
* намервалася абмежаваць самавольства фэўдалаў

## Літаратура
* Wojciech Szafrański. Opieka w projekcie Wojciecha Prus Olszowskiego do Kodeksu Stanisława Augusta
* Кодэкс Станіслава Аўгуста: збор дакумэнтаў // Варшава, 1938

## Вонкавыя спасылкі
* Яўген Анішчанка. Электронная энцыкляпэдыя „Вялікае Княства Літоўскае“

Катэгорыя:Гісторыя Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Гісторыя права Польшчы
Катэгорыя:Кодэксы Польшчы
Катэгорыя:Станіслаў Аўгуст Панятоўскі
Сьвітанак

**Сьвітанак** — мае наступныя значэньні:

* Сьвітанак — суполка беларусаў у месьце Рыга, Латвія;
* Сьвітанак — суполка беларусаў у месьце Бішкек, Кыргыстан;
* Сьвітанак — суполка ў ВНУ.

## Глядзіце таксама
* Сьвітанак плянэты малпаў
Футбольная ліга Гібральтару 2022—2023 гадоў

**Футбольная ліга 2022—2023 гадоў** — 124-ы розыгрыш найвышэйшага футбольнага дывізіёну Гібральтару, які праходзіў з 30 верасьня 2022 году па 23 красавіка 2023 году. Чэмпіёнам стаў «Лінкальн Рэд Імпс», які тым самым здабыў свой 27-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 11 клюбаў — тыя ж, што і ў папярэднім сэзоне.

## Рэгулярны сэзон
### Табліца


### Вынікі гульняў

## Чэмпіёнская група
### Табліца

### Вынікі гульняў

## Суцяшальная група
Пераможца суцяшальнай групы ў якасьці бонусу прапусьціў першы раўнд наступнага Кубка Гібральтару.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Футбольнай асацыяцыі Гібральтару

Катэгорыя:Чэмпіянат Гібральтару па футболе
Катэгорыя:2022 год у футболе
Катэгорыя:2023 год у футболе
Дуўняк

**Дуўняк** — паўднёваславянскае прозьвішча. Вядомыя асобы:

* Домагай Дуўняк ( 1988) — харвацкі гандбаліст;
* Таміслаў Дуўняк ( 2003) — харвацкі футбаліст;
* Ураш Дуўняк ( 1986) — сэрбкі баскетбаліст.
Прэм’ер-дывізіён чэмпіянату Ірляндыі па футболе 2019 году

**Прэм’ер-дывізіён 2019 году** — 35-ы розыгрыш Прэм’ер-дывізіёну, які праходзіў з 15 лютага па 25 кастрычніка 2019 году. Улічваючы Дывізіён А, які быў папярэднікам Прэм’ер-дывізіёну і меў статус найвышэйшага дывізіёну, гэта быў 99-ы розыгрыш чэмпіянату Ірляндыі ў найвышэйшым дывізіёне.

Чэмпіёнам стаў «Дандолк», які тым самым здабыў свой 14-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел дзесяць клюбаў, зь якіх восем былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся зь Першага дывізіёну — «Унівэрсытэцкі Коледж Дубліна» і «Фін Гарпс». Гэтыя клюбы замянілі «Лімэрык» і «Брэй Ўондэрэрз».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Пераходныя матчы
Клюбы Першага дывізіёну, якія занялі месцы з другога па чацьвёртае, трапілі ў плэй-оф на павышэньне. Іх пераможца «Драгеда Юнайтэд» сустрэўся ў фінальных пераходных матчах зь дзявятай камандай Прэм’ер-дывізіёну, «Фін Гарпс». Перамогу па суме дзьвюх сустрэч здабыў «Фін Гарпс», і клюбы засталіся ў сваіх лігах.

**Першы матч**

**Матч у адказ**

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Лігі Ірляндыі

Катэгорыя:Чэмпіянат Ірляндыі па футболе
Катэгорыя:2019 год у футболе
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Ўэйлзу па футболе 2022—2023 гадоў

**Прэм’ер-ліга 2022—2023 гадоў** — 31-ы розыгрыш Прэм’ер-лігі, найвышэйшага футбольнага дывізіёну Ўэйлзу, які праходзіў з 12 жніўня 2022 году па 22 красавіка 2023 году. Чэмпіёнам стаў «Нью-Сэйнтс», які тым самым здабыў свой 15-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 12 клюбаў, зь якіх дзесяць былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся зь лігаў другога дывізіёну — «Понтыпрыд Юнайтэд» (з Кэмры Поўдню) і «Эйрбас ЮК» (з Кэмры Поўначы). Гэтыя клюбы замянілі «Бары Таўн Юнайтэд» і «Кеўн Друідс».

## Табліца


## Вынікі гульняў
### 1—22 туры

### 23—32 туры
Пасьля 22 тураў табліцу падзялілі на дзьве групы, і кожны клюб па два разы (дома і ў гасьцях) згуляў з кожным іншым клюбам са сваёй групы.

#### Верхняя шасьцёрка

#### Ніжняя шасьцёрка

## Плэй-оф за Лігу канфэрэнцыяў
Клюбы, якія занялі месцы з трэцяга па сёмае, мусілі трапіць у плэй-оф, пераможца якога здабыў кваліфікацыю ў першы кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў. Аднак, паколькі пераможца Кубка Ўэйлзу заняў першае месца ў лізе, трэцяя каманда адразу атрымала кваліфікацыю ў першы кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў, а ў плэй-оф засталіся чатыры каманды. Матчы прайшлі з 5 па 13 траўня 2023 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Прэм’ер-ліга на афіцыйным сайце Футбольнай асацыяцыі Ўэйлзу

Катэгорыя:Чэмпіянат Ўэйлзу па футболе
Катэгорыя:2022 год у футболе
Катэгорыя:2023 год у футболе
Сяргей Калякін (палітык)

**Сяргей Івановіч Калякін** (16 чэрвеня 1952, Менск — 15 жніўня 2024, Менск) — беларускі апазыцыйны палітык, лідэр Беларускай партыі левых «Справядлівы сьвет» з 1994 па 29 верасня 2023 году (да 2009 году — Партыя камуністаў беларуская).

Пляменьнік Мікалая Дземянцея, Старшыні Вярхоўнага Савета БССР.

## Біяграфія
Сяргей Іванавіч Калякін нарадзіўся 16 чэрвеня 1952 году ў Менску.

У 1977 годзе скончыў Менскі радыётэхнічны інстытут, атрымаўшы кваліфікацыю радыёінжынера.

Быў сябрам КПСС з 1977 году.

У 1992 годзе атрымаў дыплём палітоляга ў Беларускім дзяржаўным універсітэце.

Пасля заканчэньня інстытуту працаваў тэхнікам трэста «Аргтэхбуд» Мінпрамбуда БССР, наладчыкам электроннага абсталяваньня ў вытворча-тэхнічным аб’яднаньні «Інтэграл», заг. сектара, намесьнікам камандзіра ў Рэспубліканскім штабе студэнцкіх будаўнічых атрадаў ЦК ЛКСМБ.

У 1983 годзе перайшоў на партыйную і савецкую работу: інструктар арганізацыйных аддзелаў Партызанскага райкама і менскага гаркама КПБ, сакратар парткама трэста Белсувязьбуд, намесьнік старшыні Савецкага райвыканкама Менска, другі, а потым і першы сакратар Савецкага райкама КПБ Менска.

У 1991 годзе стаў членам Камуністычнай партыі Беларусі. З 1991 году быў сакратаром, а з 1994 году — першым сакратаром ЦК ПКБ. З траўня 2007 году буў сустаршынём Палітрады аб’яднаных дэмакратычных сіл. Калі ў 2009 годзе Партыя камуністаў Беларуская была перайменаваная ў Беларускую партыю левых «Справядлівы сьвет», то Калякін захаваў у ёй сваё лідэрства.

Памёр раніцай 15 жніўня 2024 году ў Менску пасля цяжкай, працяглай хваробы ва ўзросьце 72 гадоў.

Сям’я: быў жанаты, меў дваіх дзяцей.

## Палітычная дзейнасьць
Сяргей Калякін быў дэпутатам Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня (1996 год), сябрам Прэзыдыўма і кіраўніком фракцыі камуністаў, беспасьпяхова спрабаваў удзельнічаць у выбарах прэзідэнта 2001 і сабраў каля 100 тысяч подпісаў, такім чынам ён не змог стаць кандыдатам. І адным з патэнцыйных кандыдатаў на пасаду прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь у 2006 годзе (пасля паражэння на праймерыз стаў кіраўніком выбарчага штаба Аляксандра Мілінкевіча).

У 2009 годзе абраны старшынёй Беларускай партыі левых «Справядлівы сьвет».

У 2015 годзе створана ініцыятыўная група для ўдзелу Калякіна ў прэзыдэнцкіх выбарах у Беларусі ў 1510 чалавек, але здолела сабраць 69 950 подпісаў са 100 тысяч неабходных, таксама рэйтынг Калякіна ў 2015 годзе складаў ад 1,6 да 3,1. %.

## Палітычныя пазыцыі
Калякін падтрымліваў расейскую акупацыю Крыма, заяўляючы, што Расія абараняла людзей, якіх яна лічыць сваімі патэнцыйнымі грамадзянамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Калякін Сяргей // 
* Біяграфія да 2007 г.

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту інфарматыкі і радыёэлектронікі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры КПСС
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Вярхоўнага Савету БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня
Сяргей Калякін (фізык)

**Сярге́й Гео́ргіевіч Каля́кін** (21 чэрвеня 1963, Караганда, СССР (цяпер Казахстан) — 16 сьнежня 2023) — савецкі і расейскі фізык. Спэцыяліст у галіне бясьпекі ядзерных рэактараў. Доктар тэхнічных навук (2007).

## Біяграфія
Скончыў Ленінградзкі тэхналягічны інстытут у 1985 годзе. Скончыў асьпірантуру ў Ленінградзкім тэхналягічным інстытуце. Пасьля гэтага ў 1989 годзе пераехаў працаваць на навуковым супрацоўнікам у Фізыка-энэргетычны інстытут (ФЭІ) у Обнінску. У 1994 годзе ўзначаліў экспэрымэнтальную лябараторыю Цеплафізычнага аддзяленьня. Займаў пасаду першага намесьніка гендырэктара па навуцы — дырэктара Інстытута яздерных рэактараў і цеплафізыкі (у складзе ФЭІ). 19 верасьня 2007 году абараніў дысэртацыю на атрыманьне навуковай ступені доктара тэхнічных навук «Цеплагідраўліка пасіўных сыстэм бясьпекі Атамных электрастанцый (АЭС) з ВВЭР» па спэцыяльнасьці «Ядзерныя энэргетычныя устаноўкі, у тым ліку праектаваньне, эксплюатацыя і вывад з эксплюатацыі» (навуковы кансультант — доктар тэхнічных навук Аляксандар Ефанаў). Ад 2012 да сакавіка 2013 году выконваў абавязкі дырэктара Фізыка-энэргетычнага інстытуту. 26 лістапада 2013 году арыштаваны. Абвінавачаны ў прысваеньні з 2010 да 2011 году суммы 45 мільёнаў расейскіх рублёў, выдаткаваных ТАА «Энэргаінжынірынг» для правядзеньня дасьледчых работ. 18 жніўня 2015 году рашэньнем судзьдзі Замаскварэцкага раённага суда Масквы асуджаны да 7 гадоў пазбаўленьня волі ў калёніі агульнага рэжыму і штрафу 700 тыс. расейскіх рублёў па артыкуле 159 «Махлярства ў асабліва буйным памеры» Крымінальнага кодэксу Расейскай Фэдэрацыі. Накіраваны ў калёнію ў горадзе Сухінічы (Калуская вобласьць). 19 сьнежня 2016 году адпушчаны на волю. У апошнія гады працаваў ва Усерасійскім навукова-дасьледчыцкім інстытуце па эксплюатацыі атамных электрастанцый (г. Масква) дырэктарам дэпартамэнта. Адначасова выкладаў у Обнінскім філіяле Навукова-дасьледчага ядзернага ўнівэрсытэту Маскоўскі інжынэрна-фізычны інстытут.

## Унёсак у навуку
Зрабіў значны ўнёсак у правядзеньне работ для хуткіх рэактараў, якія ахаладжаюцца натрам. Абгрунтаваў дадатковую пасіўную сыстэму адводу цяпла для праектаў рэактараў ВВЭР-640 у г. Сасновы Бор і ВВЭР-1000 Новаваронескай АЭС-2 і Цяньваньскай АЭС у Кітаі. Дасьледаваў работу прылады для лякалізацыі расплаву актыўнай зоны для АЭС «Куданкулам» (Індыя). Стварыў комплекс экспэрымэнтальных стэндаў (ГЕ-2) для дасьледаваньня пасіўных сыстем бясьпекі, у тым ліку вадароднай бясьпекі АЭС. Суаўтар патэнта на карысную мадэль газааналізатара вадароду і тлену.

## Узнагароды
Ганаровыя граматы Міністэрства Расеі па атамнай энэргіі, ЦК прафсаюзу, Фэдэральнага агенцтва па атамнай энэргіі, Дзяржкарпарацыі «Расатам». Нагрудны знак «Акадэмік І. Курчатаў» 4 ступені, падзякі генэральнага дырэктара ДНЦ РФ-ФЭІ. Прэмія Дзяржкарпарацыі «Расатам» (2013). Падзяка генэральнага дырэктара за вялікі ўнёсак у разьвіцьцё галіны (2013). Званьне «Вэтэран атамнай галіны» (загад Дзяржкарпарацыі «Расатам»).

## Асабістае жыцьцё
Жонка Тацяна Сямёнаўна Калякіна. Сын Зьміцер, кандыдат тэхнічных навук, супрацоўнік ФЭІ. Дачка Алена вучылася ў МДУ імя М. Ламаносава.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія фізыкі
Мінгер

**Мінґер** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Мэнгер або Мінгер (Menger, Minger) і Гермін (Germinus) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) паходзіць ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць', а аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) — ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jan Mingierowicz* (1786 год); *Maciej Mingierowicz* (1787 год).

## Глядзіце таксама
* Мін
* Гера

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Яганэс Дале

**Яга́нэс Да́ле-Шэ́ўдал** () — нарвэскі біятляніст, чэмпіён Алімпійскіх гульняў.

## Кар’ера
Першыя посьпехі прыйшлі да біятляніста на юніёрскім узроўні ў 2017 годзе. У сэзоне 2018—2019 гадоў Дале пераможна дэбютаваў на Кубку ІБУ ў Рыднаў, здабыўшы перамогу ў спрынце і гонку перасьледу. Пасьля гэтых посьпехаў адразу ж пачаў спаборнічаць на Кубку сьвету. Першая гонка нарвэжца ў гэтым турніры прыпала на спрынтарскую гонку ў чэскім Новэ-Месьце 20 сьнежня 2018 году, дзе ў дэбюце спартовец заняў 15-е месца. У гэтым сэзоне працягнуў чаргаваць свае выступы на Кубку сьвету і Кубку ІБУ.

З сэзону 2019—2020 гадоў на сталай аснове ўвайшоў у склад зборнай Нарвэгіі і здолеў перамагчы з сваімі таварышамі па камандзе ў трох эстафэтных гонках на Кубку сьвету. Гэтак 8 сьнежня 2019 году ён атрымаў сваю першую перамогу на Кубку сьвету ў эстафэце, выступаючы за нарвэскую зборную разам з Эрленам Б’ёнтэгарам, Тар’ем Бё і Яганэсам Тынэсам Бё. У студзені 2020 году ў масавым старце ў Обэргафе фінішаваў на найлепшай для сябе пазыцыі ў гонцы Кубка сьвету, дзе спартовец быў чацьвертым. Увайшоў у склад нарвэскай каманды на чэмпіянат сьвету 2020 году. На чэмпіянаце трапіў у 10 найлепшых у масавым старце і індывідуальнай гонцы, а таксама стаў срэбным прызэрам у мужчынскай эстафэце. Сваю першую перамогу ў індывідуальным заліку Кубка сьвету атрымаў 11 сьнежня 2020 году ў спрынце на 10 км у Гохфільцэне.

Наступныя сэзоны таксама чаргаваў выступы як на Кубку сьвету, гэтак і на Кубку ІБУ. У пачатку 2022 году ў Ленцэргайдэ двойчы ўздымаўся на подыюм, здабыўшы перамогу ў спрынце і празь некалькі дзён у масавым старце. У Кубку сьвету 2023—2024 гадоў меў неблагія выступы, здабыўшы перамогу ў Рупольдынгу ў гонцы перасьледу. А крыху пазьней забясьпечыў зборнай перамогу ў эстафэце разам з Стурлям Гольм Легрэйдам, Тар’ем Бё і Вэтле Шостадам Крыстыянсэнам. У выніку на канец сэзону фінішаваў трэцім у агульным заліку. У канцы сьнежня 2024 і пачатку 2025 году здабыў некалькі перамог у гонках Кубка ІБУ. На зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году ўзяў залаты мэдаль у масавым старце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Старонка на IBU.

Катэгорыя:Нарвэскія біятляністы
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2026 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2026 году
Нацыянальная ліга чэмпіянату Гібральтару па футболе 2019—2020 гадоў

**Нацыянальная ліга 2019—2020 гадоў** — 121-ы розыгрыш найвышэйшага футбольнага дывізіёну Гібральтару. Сэзон пачаўся 12 жніўня 2019 году, апошнія матчы прайшлі 12 сакавіка 2020 году, пасьля чаго розыгрыш спынілі ў зьвязку з пандэміяй каранавірусу.

1 траўня 2020 году Футбольная асацыяцыя Гібральтару прыняла рашэньне пра завяршэньне турніру, а 7 траўня вызначыла, што чэмпіёнскі тытул ніхто не атрымае.

## Клюбы
У параўнаньні з папярэднім сэзонам два дывізіёны гібральтарскага футболу — Прэм’ер-дывізіён і Другі дывізіён — злучылі ў адзіную Нацыянальную лігу. Спачатку плянаваўся ўдзел 16 клюбаў, аднак пасьля адмовы шэрагу зь іх засталося 12 удзельнікаў. Такім чынам, у выніку з Другога дывізіёну дадаліся «Брунас Мэгпіс», «Эўропа Пойнт», «Манчэстэр-62» і «Каледж 1975», у той жа час удзельнікі Прэм’ер-дывізіёну папярэдняга сэзону «Гібральтар Фэнікс» і «Гібральтар Юнайтэд» спынілі выступы ў спаборніцтвах.

## Табліца


## Вынікі гульняў
### 1—11 туры

### 12—18 туры

#### Чэмпіёнская група

#### Суцяшальная група

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Футбольнай асацыяцыі Гібральтару

Катэгорыя:Чэмпіянат Гібральтару па футболе
Катэгорыя:2019 год у футболе
Катэгорыя:2020 год у футболе
Рафах (Эгіпет)

**Ра́фах** (, ) — места ў Паўночным Сынаі Эгіпту, адзіны пагранічны пераход на мяжы з Газай.

## Мінуўшчына
Пасьля выхаду Ізраілю з Сынаю ў 1982 року места падзялілі калючым дротам на газаўскую і эгіпецкую часткі, а каб стварыць буфэрную зону, разбурылі цэнтар.

У 2014 року эгіпецкія ўлады вырашылі цалкам зьнесьці Рафах, адсяліўшы жыхароў. У 2015 пачалося капаньне каналу на мяжы з Газай. Арганізацыя Human Rights Watch назвала зьнішчэньне будынкаў і масавае перасяленьне ваенным злачынствам.

## Клімат
Звыклы для міжземнаморскіх местаў паўночнага ўзьбярэжжа Эгіпту клімат характэрны гарачым сухім летам і лёгкай дажджыстай зімой. Улетку звыклая дзённая тэмпэратура 30 °C, дзякуючы ўплыву мора рэдка перавышае 35 °C. Узімку тэмпэратура рэдка бывае меншай за 6 °C. Магчымы рэдкі сьнег, але часьцей мокры сьнег, град ці дажджы.

## Эканоміка
Міжземнаморскі клімат Рафы спрыяльны для вырошчваньня садавіны і сельскагаспадарчых культураў, такіх як пэрсікі, аліўкі, яблыкі, цытрусавыя, фінікі, вінаград, гародніна, трускаўкі і перац.

Асноўнай крыніцай даходаў для бэдуінскіх плямёнаў стала кантрабанда зброі, ежы ды іншых тавараў па тунэлях у Газу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Паўночнага Сынаю
Катэгорыя:Узьбярэжныя населеныя пункты Эгіпту
Катэгорыя:Гарады Эгіпту
Эгіпет
Франц Бэрггамэр

**Франц Бэрггамэр** (; 20 лістапада 1913&nbsp;— 1 ліпеня 1944, Бабруйск, Магілёўская вобласьць) — аўстрыйскі гандбаліст, палявы гулец. Срэбраны прызэр летніх Алімпійскіх гульняў 1936 году.

## Жыцьцяпіс
Франц Бэрггамэр нарадзіўся 20 лістапада 1913 году.

Гуляў у гандбол у чэмпіянаце Аўстрыі за клюб ЛАСК зь Лінцу.

У 1936 годзе ўвайшоў у склад зборнай Аўстрыі па гандболе на летніх Алімпійскіх гульнях у Бэрліне і заваяваў срэбраны мэдаль. Гуляў у полі, правёў 2 матчы, закінуў 5 мячоў (чатыры ў браму зборнай Румыніі, адзін&nbsp;— Вугоршчыны).

Удзельнічаў у Другой сусьветнай вайне ў складзе Вэрмахту.

Зьнік бязь вестак паміж 24 і 30 чэрвеня 1944 году блізу Бабруйску Магілёўскай вобласьці (цяпер у Беларусі). Афіцыйна прызнаны загінулым 1 ліпеня 1944 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Загінулі ў Другой сусьветнай вайне
Катэгорыя:Вайскоўцы Трэцяга райху
Катэгорыя:Аўстрыйскія гандбалісты
Катэгорыя:Гандбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1936 году
Агюст Барб’е

**Анры́-Агю́ст Барб’е́** (; 29 красавіка 1805, Парыж&nbsp;— 13 лютага 1882, Ніцца)&nbsp;— францускі паэт, драматург, які належаў да рамантычнай школы.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 29 красавіка 1805 году ў Парыжы. Вучыўся ў ліцэі Генрыха IV і некаторы час вывучаў права, аднак так і ня стаў юрыстам, адразу пасьля вучобы заняўшыся літаратурнай дзейнасьцю. Разам з Альфонсам Руае дэбютаваў у 1830 годзе раманам «Дрэнныя хлопцы» («»). Валодаючы дастатковымі матэрыяльнымі сродкамі, жыў у Парыжы цалкам незалежна, не займаючы ніякай пасады, дзяржаўнай ці грамадзкай.

Пасьля Ліпеньскай рэвалюцыі ў «» сталі зьяўляцца вершы Барбʼе, якія хутка прынесьлі яму вядомасьць. Вершы на тэму рэвалюцыі, напісаныя па ўзоры ямбаў Андрэ Шэнье, былі сабраны Барбʼе ў дэбютную складанку «Ямбы» («», 1831), якая карысталася велізарным посьпехам ня толькі ў рэвалюцыйна настроеных колах францускай інтэлігенцыі, але і за межамі Францыі, у прыватнасьці ў Расейскай імпэрыі. Складанкі вершаў «Сільвы» («», 1864), «Сатыры» («», 1868), «Гераічныя рыфмы» («»), а таксама драматычныя этуды, проза, пераклады з Шэксьпіра, Колрыджа і іншых (складанка «») не дадалі нічога да славы, якую Барбʼе заваяваў сваімі першымі вершамі. Сааўтар лібрэта опэры Г. Бэрліёза «Бэнвэнута Чэліні» (1838). З 1869 году — сябра Францускай акадэміі.

Памёр у Ніццы 13 лютага 1882 году.

## Бібліяграфія
* Ямбы и Поэмы / Ред., вступ. статья и примеч. М. П. Алексеева. — Одесса, 1922.
* Избранные стихотворения. Перевод с французского / Редакция переводов и предисловие Е. Г. Эткинда. — М.: Художественная литература, 1953.
* Беранже П.-Ж., Барбье О., Дюпон П. Песни. Стихотворения. Перевод с французского / Сост., вступ. статья и примеч. С. Брахман. — М.: Художественная литература, 1976.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Францускія паэты
Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі
Катэгорыя:Літаратары рамантызму
Сінг-Сінг (фільм, 2023)

***Сінг-Сінг*** ()&nbsp;— амэрыканскі драматычны фільм 2023 году. Сюжэт заснаваны на рэальна існуючай праграме рэабілітацыі ў турме Сінг-Сінг, дзе зьняволеных перавыхоўваюць з дапамогай тэатральных пастановак.

Прэмʼера фільма адбылася ў 2023 годзе на Міжнародным кінафэстывалі ў Таронта.

Фільм атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў і быў названы адным зь дзесяці найлепшых фільмаў 2024 году Нацыянальным саветам кінакрытыкаў і Амэрыканскім інстытутам кінамастацтва. Ён атрымаў шматлікія намінацыі і ўзнагароды, у тым ліку тры намінацыі на 97-й цырымоніі ўручэньня прэміі «Оскар» (уключаючы прэмію «Найлепшы актор»), пяць намінацыяў на 30-й цырымоніі ўручэньня прэміі «Выбар крытыкаў» (уключаючы прэмію «Найлепшы фільм») і тры намінацыі на 40-й цырымоніі ўручэньня прэміі «Незалежны дух» (уключаючы прэмію «Найлепшы поўнамэтражны фільм»).

## Сюжэт
Джон «Дывайн Джы» Ўітфілд, які адбывае тэрмін у нью-ёрцкай турме Сінг-Сінг, уступае ў праграму «Рэабілітацыя праз мастацтва», дзе зьняволеныя ствараюць тэатральную трупу. Тэатральныя пастаноўкі&nbsp;— адзіная магчымасьць для ўдзельнікаў вырвацца з руціны й адкрыць для сябе выратавальную сілу мастацтва.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Фільмы 2023 году
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2023 году
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы ЗША, заснаваныя на рэальных падзеях
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Фільмы пра тэатар
Трохгранны Дуб

**Трохгра́нны Дуб**&nbsp;— былая вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіла ў склад Лядзкага сельсавету.

Скасаваная 18 сакавіка 1985 году.

## Насельніцтва
* 1897&nbsp;—
* пачатак XX стагодзьдзя&nbsp;— 9 двароў, 60 жыхароў
* 1917&nbsp;— 13 двароў, 98 жыхароў
* 1926&nbsp;—
* 1960&nbsp;—
* 1988&nbsp;— сталае насельніцтва адсутнічае

## Крыніцы

Катэгорыя:Лядзкі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
ASCII

**ASCII** (ад , , *аскі*) — стандартны сямібітны код абмену інфармацыяй, упершыню распрацаваны ў ЗША. Прызначаны для абмену інфармацыяй паміж кампутарамі і перадачы інфармацыі па лініях сувязі. Гэты код ставіць пэўную камбінацыю дваічных лічбаў у адпаведнасьць кожнай літары, лічбе, знаку пунктуацыі і некаторым іншым сымбалям (напрыклад, «вяртаньне карэткі»). Стандартны (базавы) набор утрымлівае 128 (27) кодаў з нумарамі ад нуля да 127. Першыя 32 коды не абазначаюцца на пісьме і прызначаныя для кіраваньня прынтэрам і інш. Базавы набор упершыню быў прапанаваны ў 1963 годзе зацьверджаны амэрыканскім нацыянальным інстытутам стандартызацыі пад нумарам ANSI X3.4 у 1968 годзе. Ён складаўся з 96 сымбаляў, зь якіх часам выкарыстоўваліся ўсяго 64 (не выкарыстоўваліся малыя літары лацінскага альфабэту). Калі былі створаныя кампутары IBM PC, у іх відэакарта мела адзін байт на кожны сымбаль, таму быў створаны пашыраны набор кодаў, які ўтрымлівае ўдвая больш кодаў (256), які таксама ўтрымліваў розныя сымбалі для простых малюнкаў ды спэцыяльных сымбаляў. 

## Кодавая табліца

## Глядзіце таксама
* Юнікод
* Windows 1251

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* ASCII Character Set

Катэгорыя:Наборы сымбаляў
Катэгорыя:Кампутарныя і тэлекамунікацыйныя стандарты
Катэгорыя:Амэрыканскі нацыянальны інстытут стандартаў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1963 годзе
Галакост у Лельчыцкім раёне

**Галако́ст у Ле́льчыцкім раё́не**&nbsp;— частка Галакосту на тэрыторыі Беларусі, за час якога практычна ўсе габрэі Лельчыцкага раёну былі забітыя, а нешматлікія ацалелыя ў большасьці ваявалі пасьля ў партызанскіх атрадах. Апошніх габрэяў раёну забілі падчас масавых антыяўрэйскіх «акцыяў» з 25 чэрвеня па 20 жніўня 1942 году.

Габрэяў у раёне забівалі ў Лельчыцах, вёсках Астражанка, Букча, Глушкавічы, Ліпляны, Стадолічы і іншых месцах.

Рэалізуючы нацысцкую праграму зьнішчэньня габрэяў, немцы стварылі на тэрыторыі раёну адно гета&nbsp;— у Лельчыцах.

У 1939 годзе ў пасёлку жылі 746 габрэяў (29,2 жыхароў). У жніўні (4 верасьня) 1941 году немцы ў Лельчыцах сагналі ў двор НКУС і раённага Дома культуры каля 800 габрэяў, сярод якіх былі і ўцекачы з суседніх раёнаў. Затым карнікі пад начальствам афіцэра Шварца вывозілі й расстрэльвалі асуджаных людзей вялікімі групамі за пасёлкам ва ўрочышчы Загорʼе. Дзяцей кідалі ў расстрэльную яму жывымі.

Пакінутых габрэяў сагналі ў гета, якое праіснавала да чэрвеня (сакавіка) 1942 году. Гета было абгароджана калючым дротам, вязьняў выкарыстоўвалі на самых цяжкіх прымусовых працах.

У 1965 на магіле расстраляных на могілках быў усталяваны абэліск. У 2010 годзе забітым габрэям быў усталяваны новы помнік.

У Лельчыцкім раёне 3 чалавекі былі ўдастоены ганаровага званьня «Праведнік народаў сьвету» ад ізраільскага мэмарыяльнага інстытуту «Яд ва-Шэм» «*у знак глыбокай удзячнасьці за дапамогу, аказаную габрэйскаму народу ў гады Другой сусьветнай вайны*»&nbsp;— Белоцкія Іван і Агафʼя й Жогла (Белоцкая) Марыя, якія выратавалі Лельчук Рыву й Гарэліка Мішу ў Лельчыцах.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

Лельчыцкі
Катэгорыя:Лельчыцкі раён
Адам Якубавіч з Котры

**Адам Якубавіч з Котры** (да 1464 — паміж 24 сьнежня 1516 і 25 траўня 1517) — дзяржаўны і рэлігійны дзяяч, пісьменьнік Вялікага Княства Літоўскага. Сакратар канцылярыі вялікага князя літоўскага, віленскі і сандамірскі канонік.

Атрымаў у пажыцьцёвае валоданьне ад вялікага князя Аляксандра за службу маёнтак Котру ў Гарадзенскім павеце, кіраваньне якім даручыў свайму брату Зброшку Якубавічу.

## Біяграфія
З роду нешляхецкага паходжаньня (*honorabilis*), сын пісара канцылярыі Вялікага Княства Літоўскага Якуба.

Пачатковую адукацыю атрымаў у Віленскай катэдральнай школе. У 1478—1489 гадох навучаўся ў Кракаўскім унівэрсытэце коштам князя Андрэя Сьвірскага. У дакумэнтах унівэрсытэту называўся ліцьвінам. У 1482 годзе стаў бакаляўрам, у 1488 — магістрам. Узімку 1488/1489 навучальнага году вывучаў Гарацыюса.

Па вяртаньні на Радзіму, з 1492 году быў пісарам канцылярыі вялікага князя літоўскага Аляксандра. У 1494 годзе двойчы браў удзел у пасольствах у Маскву ў справе захаваньня ўсходнехрысьціянскага абраду маскоўскай князёўнай Аленай Іванаўнай па яе плянаваным шлюбе зь вялікім князем Аляксандрам. У 1496 годзе браў удзел у пасольстве ў Кракаў у справе маёмаснага забесьпячэньня каралевіча Жыгімонта Казімеравіча. У Пётркаве падрыхтаваў лацінскі варыянт акта Віленскай уніі 1499 году, пра што на ім захаваўся рускі надпіс «*Пісаў Адам Якубавіч з Котры*».

На кнізе з уласнай бібліятэкі «Majus, De priscorum verborum proprietate» (Tarvisiae, 1477) пакінуў два надпісы: «*Certe sum Ade Lithuani*» і «*Кніга Адамава Якубавіча з Котры, зь Літвы з воласьці Гарадзенскае, Зброшкава брата, яму ж накладаўся на навуку да Кракава болей дзесяці лет, із дзяцінства ёсьць пры школе віленскай ласкаве хаваўся, нябошчык князь Ендры, негды канонік і кусташ [[Касьцёл Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)|касьцёла віленскага сьвятога Станіслава]]*».

Пазьней атрымаў ад вялікага князя Аляксандра пасаду сандамірскага каноніка, аднак заставаўся ў Вялікім Княстве Літоўскім, працягваў служыць як пісар гаспадарскі, у 1505 годзе браў удзел у працы камісіі з урэгуляваньня літоўска-лівонскай граніцы. За Жыгімонтм Старым атрымаў пасаду каноніка віленскага. У 1510 годзе ўпамінаўся як «*venerabilis Adam Jakubowicz de Kotra, Vilnensis et Sandomir eccl. canonikus*». У Віленскім капітуле апошні раз зьяўляўся 24 сьнежня 1516 году.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Канонікі віленскія
Катэгорыя:Канонікі сандамірскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Каралеўскія сакратары
Ярмолінскі летапіс

**Ярмолінскі летапіс** — рускі летапіс канца XV стагодзьдзя, які зьмяшчае зьвесткі пра дзейнасьць маскоўскага купца і дойліда Васіля Ярмоліна за 1462—1472 гады.

Захаваўся ў адзіным сьпісе, адкрытым для гістарычнай навукі Аляксеем Шахматавым, які даў летапісу назву.

## Зьмест
У захаваным сьпісе даходзіць да 1481 году, а таксама зьмяшчае прыпіскі іншым почыркам за 1485—1488 гады. Да таго ж 1481 году даходзіць кароткі «Летапісец рускі», ідэнтычны зь Ярмолінскім летапісам за 1431—1480 гады. На гэтай падставе мяркуецца, што Ярмолінскі летапіс складаўся не раней за 1481 год.

Адмысловая цікавасьць летапісца да Белаазёра ды вакольных земляў, увага да былога кірыла-белазерскага ігумена Трыфана і апальнага баярына Фёдара Басёнка, высланага ў 1473 годзе ў Кірылаў манастыр, супаданьні з кароткімі кірыла-белазерскімі летапісцамі — усё гэта дазваляе меркаваць, што ў аснове летапісу ляжаў Кірыла-Белазёрскі звод пачатку 1470-х гадоў, які быў незалежным ад маскоўскай улады і дазваляў сабе даволі сьмелыя меркаваньні пра яе палітыку.

## Ліцьвіны і люцічы

Падобна Цьвярскім летапісам, зьмяшчае ліцьвінаў поруч зь люцічамі і азначае іх славянскімі народамі: «*Бысть [[Славянскія мовы|Словѣнскіи азыкъ]] отъ седмідесять і дву азыкъ едінъ… раззiдошася по земли и прозвашеся своимі имены, сѣдше на которомъ мѣстѣ… сѣдоша на Вислѣ рѣцѣ и прозвашася [[Палякі|Ляхове]], а инии Лютичи, а инии [[Ліцьвіны|Литва]], а иніи Мазовшане, а инiи Поморяне*».

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнарускія летапісы
Катэгорыя:Рукапісы XV стагодзьдзя
Нуль цярпеньня забава

**Нуль цярпеньня забава** () —  амэрыканскае прадпрыемства, якое выпускае порнастужкі. Яно мае свае аддзелы: Трэці ўзровень стужкі, Чорны лёд, Чортава дзіва. З большага вырабы прадпрыемства адносяцца да гонза-парнаграфіі.

## Назва
Прадпрыемства было заснаванае ў 2002 годзе.
Сама назва прадпрыемства паходзіць ад словазлучэньня «нуль цярпеньня для кепскага порна».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве

Катэгорыя:Парнаграфія ў ЗША
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2022 годзе
Францішак Ямраж

**Францішак Стэфан Ямраж** (19 мая 1943,  Сталёвая Воля — 25 студзеня 2023, Гданьск) — мэр Гданьска (1991–1994), прафсаюзны і мясцовы дзеяч.

## Біяграфія
У 1950–1957 гадах вучыўся ў пачатковай школе № 23 у Гданьску-Аліве, у 1957–1962 гадах вучыўся ў тэхнікуме сувязі па спэцыяльнасьці тэлекамунікацыя. У 1968 годзе скончыў факультэт электронікі Гданьскага тэхнічнага ўніверсітэта па спецыяльнасці аўтаматыка, атрымаўшы ступень магістра тэхнічных навук.

У 1995–1999 гадах прайшоў навучанне ў галіне ўнутранага аўдыту сістэмы забеспячэння якасці, атрымаўшы сертыфікаты Польскага цэнтра выпрабаваньняў і сертыфікацыі .

У 1968 годзе ўладкаваўся дызайнерам на Гданьскі электронны завод Unimor. У 1971–1977 гадах працаваў на Радморскім радыёзаводзе, дзе быў начальнікам майстэрні, а ў 1977–1984 гадах — у Інстытуце тэлекамунікацый у Гданьску, дзе ўзначальваў канструктарска-цэхавы аддзел.

У 1980 годзе ён узначаліў Прафсаюзную камісію Салідарнасці ў філіяле Інстытута камунікацыі і стаў адным з заснавальнікаў Нацыянальнай каардынацыйнай камісіі Інстытута камунікацыі ў Варшаве. У 1981 г. стаў дэлегатам 1-га Кангрэсу Салідарнасці Гданьскага рэгіёна, затым членам Управы Гданьскага рэгіёну. У 1989 годзе ён узначаліў Праграмны камітэт і быў віцэ-старшынёй Грамадзянскага камітэта Гданьска. У 1990 годзе быў старшынёй абласной камісіі ўнутраных расьсьледаваньняў унутраных спраў і службы бясьпекі.

На мясцовых выбарах 1990 г. ён стаў чальцом рады Гданьска. 5 чэрвеня падчас урачыстай інаўгурацыйнай сэсіі новых дэпутатаў Гданьска ў Галоўнай ратушы быў абраны старшынёй Гданьскай гарадзкой рады, 11 сьнежня 1990 года падаў у адстаўку. 14 чэрвеня 1991 года ён заняў пасаду мэра горада Гданьска, служыў да 7 ліпеня 1994 года.

З 1994 па 1998 год быў генэральным дырэктарам, дырэктарам па вытворчасьці і дырэктарам па разьвіцьці NORD. У 2008 годзе выйшаў на пэнсію.

Абвінавачаны разам са сваім намесьнікам Дарыюшам Смялкоўскім у атрыманьні ў 1994 годзе больш за 48 тысяч марак ад нямецкай кампаніі SPO GmbH у абмен на закупку камунальнай кампаніяй Gdańskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej тэхналёгій і матэрыялаў і за падпісаньне кантракту на ўцяпленне будынкаў. у Стогах ён быў асуджаны ў 2004 г. законным прысудам суда да трох гадоў пазбаўленьня волі і штрафу ў памеры 20 000 злотых. Адбаў пакараньне.

Памінкі прайшлі ў касьцёле Божага цела ў Гданьску 1 лютага 2023 г. Пахаваны на могілках Срэбжыска ў Гданьску.

## Асабістае жыцьцё
Сын эканаміста Стэфана Ямража і Гелены (дзявочае прозьвішча Папкевіч), настаўніцы рэлігіі. Меў братоў Рышарда (нар. 1937), Ежы (нар. 1939) і Станіслава (нар. 1945), сястру Аліцыю (нар. 1947). У 1969 годзе ажаніўся з Даніэлай Юркаўлянец, у іх нарадзіліся дочкі Малгажата (нар. 1970) і Джаана (нар. 1971).

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Гданьскага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Пахаваныя ў Гданьску
Катэгорыя:Мэры гарадоў Польшчы
Year Zero (неадназначнасьць)

***' ()&nbsp;— год, які не існуе згодна з грыгарыянскім і юліянскім календарамі.

***' таксама можа азначаць:

## Музыка
* ''Year Zero'', альбом Nine Inch Nails (2007)
** ''Year Zero'', гульня, заснаваная на альбоме
** *[[Year Zero Remixed]]*, альбом рэміксаў Nine Inch Nails
* «Year Zero», песьня Ghost
* *Year Zero*, альбом Slam (2004)
* *Year Zero*, альбом Buck 65 (1996)
* *Year Zero*, альбом Galahad (2002)
* *Year Zero&nbsp;— the original soundtrack*, альбом Black Mountain (2012)
* «Year Zero», песьня Momus’а для ягонага альбома 2016 году *[[Scobberlotchers]]*
* «Year Zero», песьня Thirty Seconds to Mars

## Літаратура
* «Year Zero», навукова-фантастычны раман Робэрта Рэйда (2012)
* «Year Zero», кніга паэзіі Брайна Гендэрсана (1995)
* «Year Zero», раман Джэфа Лонга (2002)
* «Year Zero: A History of 1945», кніга Іяна Бурума (2013)

## Фільмы, эпізоды
* *[[Germany, Year Zero]]*, італьянскі фільм (1948)
* *[[Panic in Year Zero!]]*, амэрыканскі фільм (1962)
* *[[Year Zero: The Silent Death of Cambodia]]*, брытанскі тэлевізійны дакумэнтальны фільм  (1979)
* *[[Tirana Year Zero]]*, альбанскі фільм (2002)
* ''Year Zero'' (Бэрніцэ Самэрфілд), драма
* «Year Zero» (''Gotham''), эпізод *Gotham*’а

## Глядзіце таксама
* Нулявы год (палітыка)
*
Задоншчына (помнік)

**«Задоншчына»** — помнік рускай літаратуры канца XIV — пачатку XV стагодзьдзяў, які апавядае пра перамому войскаў, ачоленых вялікім князем маскоўскім Дзьмітрыем Іванавічам (Данскім) і яго стрыечным братам Уладзімерам Андрэевічам, над войскамі валадара Залатой Арды Мамая ў Кулікоўскай бітве.

## Зьмест
Некалькі разоў упамінае Дзіва: «*а уже диво кличет под саблями татарскими, а тѣм богатырем под ранами слава и честь*», «*кликнуло диво в Русьской землѣ, велить послушати грозным землям*» і «*Уже вержено диво на землю*».

Зьмяшчае ўпамін пра літоўскага князя Скаламонта як пачынальніка дынастыі Гедзімінавічаў:

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнаруская літаратура
Дырмот

**Дырмот** або **Ды́рмат** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Дзермод або Дырмод (Deormod, Dyrmodh) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова дзір- (дзер-, цір-) (імёны ліцьвінаў Дзерык, Дзірман, Дырмунт; германскія імёны Diericke, Direman, Deormund) паходзіць ад гоцкага dius, германскага tiur 'зьвер', а аснова -мод- (-мот-, -мут-) (імёны ліцьвінаў Мотар, Мутаўт, Эймут; германскія імёны Motar, Muotolt, Eimuot) — ад гоцкага moþs '(баявы) дух, лютасьць, адвага'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Maciej Dyrmott* (1752 год); *Antoni Dirmot* (1763 год); *Marianna Dyrmotówna* (1779 год).

## Глядзіце таксама
* Дзір
* Мут

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Крэпасьць Камбамбэ

**Крэпасьць Камбамбэ** () — гістарычная крэпасьць, пабудаваная партугальскімі калянізатарамі на ўсходнім беразе Кванзы ў Камбамбэ ў правінцыі Паўночная Кванза, Ангола.

## Гісторыя
Крэпасьць Камбамбэ была пабудавана ў 1604 годзе губэрнатарам Жуанам дэ Ленкастрэ як апорны пункт для заваяваньня й пранікненьня на тэрыторыю Анголы праз раку Кванза. Дата будаўніцтва — 1604 год або 1691 год, згодна з надпісам на ганку ўваходных дзьвярэй. Акупацыя Камбамбэ шмат каштавала для Партугаліі з-за супраціву мясцовых жыхароў. Акрамя ўмацаваньня ўзброенай прысутнасьці Партугаліі, крэпасьць выкарыстоўвалася для ўтрыманьня вязьняў і захоўваньня тавараў, якія чакалі адпраўленьня ў Амэрыку. Камбамбэ быў важным цэнтрам незаконнай дзейнасьці й гандлю рабамі. Адсюль партугальцы арганізоўвалі напады на бліжэйшыя вёскі для захопу рабоў. Крэпасьць Камбамбэ была клясыфікавана як Нацыянальны помнік адпаведна Правінцыйнаму ўказу № 67 ад 30 мая 1925 году. Пазьней яна прыйшла ў заняпад і разбурылася. Зараз зьяўляецца дзяржаўнай уласнасьцю. Міністэрства культуры Анголы нясе адказнасьць за яе ўтрыманьне й захаваньне.

## Структура
Крэпасьць была пабудаваная ў форме квадрата з бастыёнамі па чатырох кутах і ўпрыгожаная ўваходам у барочным стылі, што адпавядала мадэлі ваеннага дойлідзтва XVII стагодзьдзя. Франтон уваходнай брамы пазначаны датай 1691 год і ўвянчаны гербам.

## Статус Сусьветнай спадчыны
Крэпасьць Камбамбэ была ўключаная ў папярэдні сьпіс абʼектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО 22 лістапада 1996 году ў культурнай катэгорыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Геаграфія Анголы
Катэгорыя:Умацаваньні
Літэратурная старонка

**«Літэ́ратурная старо́нка»** — месячнік літаратуры, мастацтва й крытыкі. Выйшаў 1 нумар ў студзені 1934 году Вільні на беларускай мове.  Орган *Літаратурнага фронту сялянска-рабочых пісьменьнікаў Беларусі*, дадатак да «Беларускай газэты». Выдавец і рэдактар Ян Патаповіч. Рэдакцыя і супрацоўнікі: Янка Чабор, Валянцін Таўлай, Міхась Васілёк, Аляксей Рэдзька, Пятрусь Граніт, Зьвястун, Анатоль Іверс. Рэдакцыя ў Вільні на вуліцы Пілсудскага д. 9 кв. 9. Друкаваўся ў друкарні Е. Катлярэўскага, Вільня, Віленская вуліца (), № 34—8.  

Выданьне часопіса забаронены ўладамі Польшчы, яго тыраж канфіскаваны. Адзіны экзэмпляр часопіса зьберагаецца ў Бібліятэцы Акадэміі навук Літвы ().

На працэсе ў сакавіку 1936 году па падзеях, што адбываліся яшчэ з 1927 году, з часоў роспуску беларускай «Грамады»,  Янка Патапавіч і Піліп Пестрак — атрымалі 6 гадоў вязьніцы, Валянцін Таўлай — атрымаў 8 гадоў вязьніцы. Кара пазбаўленьня свабоды на падставе амністыі, адразу была зьменшана на адну трэць.

## Крыніцы

## Літаратура
* С. В. Говін. «Літаратурная старонка».  С. 298.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 
* «Літэратурная старонка» (1934) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1934 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Аліта (імя)

**Аліта** (*Алета*, *Алата*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

 
Аліта або Алата (Alitta, Alathe) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ал- (імёны ліцьвінаў Алігут, Альмін, Аламунт; германскія імёны Algut, Almin, Alamunt) паходзіць ад гоцкага alls 'увесь, кожны'.

Адпаведнасьць імя Аліта германскаму імю Alitus (Allido, Aledus) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

У Прусіі бытавала імя *Allete* (1405 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Olita… Olitha* (14 жніўня 1503 году); *Петр Алутович* (1537 год); *Олитта* (1553 год); *Xiedza Alipiego Ałutowicza* (1796 год); *Agata Alitowicz* (1810 год); *Michał Aletewicz* (1819 год); *Anna Alitowicz… Jan Alitowicz… Stefania Alitowicz* (1926 год).

## Носьбіты
У апісаньні Берасьцейскага староства 1566 году ўпамінаецца селянін *Олитка*.

Алеты (Олеты) — літоўскі шляхецкі род.

На гістарычнай Троччыне існуе места Аліта, на 1906 год існавалі вёска і маёнтак Алатавічы ў Себескім павеце Віцебскай губэрні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэдра беларусістыкі Варшаўскага ўнівэрсытэту

**Катэдра беларусістыкі Варшаўскага ўнівэрсытэту** — адзіная па-за межамі Беларусі навуковая беларусазнаўчая адзінка, якая была заснаваная ў 1956 годзе ў Варшаўскім унівэрсытэце. Катэдра знаходзіцца на факультэце прыкладной лінгвістыкі на вуліцы Штурмовай, 4.

Стварэньне катэдры было з пачаткам дзейнасьці БГКТ, а спраўнікам быў беларускі дзеяч Юры Туронак. Першым кіраўніком катэдры стала прафэсар Антаніна Абрэмбская-Яблонская (1901-1994 — славістка, аўтарка шматлікіх навуковых прац па славянскім мовазнаўстве, суаўтарка (разам з М. Бірылам) «Падручнага польска-беларускага слоўніка» (), выдадзенага ў 1962 годзе выдавецтвам Wiedzа Powszechnа.

Загадчыкам беларускае філялёгіі была прызначана прафэсар Антаніна Яблонская, якая прыцягнула да супрацоўніцтва выпускніцу Менскага ўнівэрсытэта імя Ўладзімера Леніна Лідзію Базылюк і праз нейкі час — Аляксандра Баршчэўскага з Лодзі. Набор вучняў да ВНУ займаліся ГП БГКТ і дырэкцыі ліцэяў у Бельску і Гайнаўцы. Пасьля просьбаў Варшаўскага аддзелу БГКТ і з дапамогаю пасольства СССР, 16 кастрычніка 1956 году прыбылі зь Менску прафэсары Мікалай Бірыла і Васіль Тарасаў — выкладчыкі беларускае мовы і гісторыі літаратуры. На вакзале ў Варшаве сустрэлі іх прафэсар Антаніна Яблонская, прадстаўнікі міністэрства ўнутраных спраў Польшчы, ад БГКТ — Анатоль Якаўлюк і Юры Туронак, таксама студэнткі Ганна Багроўская, Вольга Федаровіч, Валянціна Амельянчук і Надзея Васілюк. Пасьля сустрэчы Юры Туронак запісаў у сваім дзёньніку: «Плян выкананы на 100% — маем памяшканьне і філалёгію». 

Згадчыкам катэдры зьяўляецца д.ф.н. Радаслаў Калета.

На катэдры прапануюцца тры ступені навучаньня: бакаляўрат, магістратура і асьпірантура. У рамках праграмы *беларуская філялёгія з англійскай мовай* вядуцца заняткі па літаратуры, мовазнаўстве і гісторыі.

«Acta Albaruthenica» — навуковы часопіс катэдры беларусістыкі Варшаўскага ўнівэрсытэту, быў заснаваны ў 1998 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Варшаўскі ўнівэрсытэт
Катэгорыя:Беларуская мова ў Польшчы
Катэгорыя:Беларусазнаўства
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1956 годзе
Катэгорыя:1956 год у Польшчы