Ян Марыя Бэрнардоні

**Ян Мары́я Бэрнардо́ні** (; каля 1541, Каньнё каля Кома, цяпер Італія — 19 кастрычніка 1605, Кракаў) — італьянскі архітэктар, прадстаўнік стылю раньняга барока, езуіт.

## Біяграфія
Паходзіў Дж. Бэрнардоні з поўначы Італіі. Ва ўзросьце 23 гадоў зьявіўся ў Рыме з мэтай уступіць у ордэн езуітаў і стаць архітэктарам. Зь яго словаў, да гэтага 10 гадоў працаваў мулярам. Адразу пасьля прыняцьця ў ордэн Дж. Бэрнардоні накіраваўся на будаўніцтва галоўнага храму езуітаў — рымскай царквы Іль-Джэзу й працаваў тут, ня лічачы кароткіх ад’ездаў у іншыя гарады Італіі, на працягу 1564—71, да прыкладу, яго пасылалі на некалькі месяцаў у Мілян для прысьпешваньня працы па рэканструкцыі калегіяльнага будынка, прылеглага да царквы Сан-Фідэле.

У Рыме Дж. Бэрнардоні заставаўся да канца 1571. На кароткі тэрмін яго накіроўвалі ў Флярэнцыю, потым ад пачатку 1572 да канца наступнага году ён знаходзіўся ў Чывіта Сан-Анжэла на тэрыторыі Абруцца, падпарадкаванай нэапалітанскай правінцыі ордэну езуітаў, дзе меркавалася будаўніцтва новага дому для навіцыяту. Аднак з розных прычынаў кіраўніцтва ордэну адмовілася ад далейшай работы ў гэтым мястэчку, а сабраных там манахаў пачалі разьмяркоўваць па іншых месцах.

Ад 1573 на працягу чатырох гадоў Дж. Бэрнардоні знаходзіцца ў правінцыі Нэапаль. Тут разгортваліся працы пры будоўлях царквы Джэзу ў самім Нэапалі, а таксама ў горадзе Леча царквы Джэзу й Марыі і дома езуітаў-прафэсаў. З 1575 нагляд за ўсімі будоўлямі Нэапалітанскай правінцыі даручылі Дж. Бэрнардоні.

У 1577 прызначаны ў Сардынію (праектаў Дж. Бэрнардоні для Сардыніі не захавалася).

Далей ён накіраваўся ў Рэч Паспалітую. Па дарозе ў Нясьвіж Дж. Бэрнардоні затрымаўся ў Польшчы на 3 гады (1583—86): пабыў некаторы час у Познані, даўжэй у Любліне з кароткім выездам у Каліш. Ва ўсіх гэтых месцах ён праектаваў калегіюмы, але ў Любліне застаўся пры будоўлі. Тут Дж. Бэрнардоні выканаў некалькі варыянтаў праекту калегіюму й дома прафэсаў, праект драўлянай капліцы, рэканструкцыю школы, праект касьцёла ў Калішы, пачаў будаўніцтва касьцёла ў Любліне.

Існуюць усе падставы меркаваць, што ў 1584 г. Бернардоні спраектаваў касьцёл для езуітаў у Горадні на замову Стэфана Баторыя, у якім манарх пажадаў быць пахаваны. Аднак пасьля заўчаснай сьмерці Баторыя храм, больш вядомы як Фара Вітаўта, быў перададзены парафіі.

Пасьля шматразовых напамінаў князя Мікалая Крыштофа Радзівіла (Сіроткі) ў сярэдзіне 1586 Дж. Бэрнардоні зьявіўся ў Нясьвіжы й адразу прыступіў да галоўнай працы ў сваёй творчасьці — праектаваньня касьцёла езуітаў. Адначасова яму даручылі кіраваць будаўніцтвам ужо запраектаванага ў Рыме калегіюму. Праца вялася хутка: праект касьцёла быў скончаны ў тым жа 1586 годзе, у наступным закладзены фундамэнт, а ў 1590 — ужо можна было ўзводзіць купал. 1 верасьня 1593 ў гатовым касьцёле справілі першае набажэнства, а 7 кастрычніка 1601 адбылося ўрачыстае асьвячэньне касьцёла Божага Цела, але ўжо без архітэктара. Кіраўніцтва будоўляй калегіюма Дж. Бэрнардоні зьдзяйсьняў у два этапы. Першы заняў 1586—88, потым архітэктар цалкам быў заняты на працах пры касьцёле, а з 1593 да 1599 зноў займаўся калегіюмам. Ужо ў 1596 Дж. Бэрнардоні паслаў запыт да генэрала ордэну па новае прызначэньне, палічыўшы асноўную сваю дзейнасьць у Нясьвіжы завершанай. Яму прыпісваецца аўтарства яшчэ некалькіх пабудоваў у самім Нясьвіжы і ў ваколіцах, але дакумэнтальных спасылак на гэта няма.

У траўні 1599 Дж. Бэрнардоні зьявіўся ў Кракаве, каб кіраваць будаўніцтвам вялікага езуіцкага касьцёла Пятра й Паўла. Будаўніцтва касьцёла Пятра й Паўла ў асноўным было завершанае ў 1608 годзе, ужо пасьля ягонае сьмерці. Акрамя працы пры касьцёле ў Кракаве Дж. Бэрнардоні падрыхтаваў праекты кляштару з касьцёлам для францішканаў у Кальварыі Зэбжыдоўскай і парафіяльнага касьцёла ў Зэбжыдовіцах. Кляштар пазьней быў значна перабудаваны, парафіяльны касьцёл існуе дагэтуль.

У 1984 беларускім дасьледчыкам Г. Галенчанкам у Інстытуце манускрыптаў Нацыянальнай бібліятэкі Ўкраіны імя В. Вернадзкага (Кіеў) адкрыты зборнік архітэктурных чарцяжоў XVI—XVII ст., датычных Беларусі. Некаторыя спэцыялісты (Г. Галенчанка, Т. Габрусь) даводзяць, што большая частка арыгінальных чарцяжоў у ім выканана самім Дж. Бэрнардоні.
Ёсьць падставы меркаваць пра ўдзел Дж. Бэрнардоні як матэматыка й астранома ў стварэньні радзівілаўскай мапы Вялікага Княства Літоўскага, апублікаванай у 1613.

## Працы
* касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Горадні (1584—1587)
* касьцёлу Божага цела ў Нясьвіжы (1584—1593)
* касьцёл Сьв. Войцеха і Сьв. Станіслава Біскупа ў Калішы (1592—1597)
* касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра й Паўла ў Кракаве (1597—1619)
* касьцёл Маці Божай Анельскай у Кальварыі Зэбжыдоўскай (1603—1609)

## Глядзіце таксама
* Ян Франкевіч

## Крыніцы й заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1541 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Італіі
Катэгорыя:Архітэктары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Беларускія архітэктары
Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве
Катэгорыя:Езуіты