open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Конрад Мягі

**Конрад Вільгэльм Мягі** (; 1 лістапада 1878, Тартумаа, Эстонія — 15 жніўня 1925, Тарту, Эстонія) — эстонскі мастак, майстар краявідаў.

## Біяграфія
Конрад нарадзіўся 1 лістапада 1878 году ля Тарту. Пачаў вучыцца ў Тарту на курсах маляваньня Таварыства нямецкіх рамесьнікаў. У 1903 годзе паступіў у Цэнтральную вучэльню тэхнічнага маляваньня імя Штыгліца ў Санкт-Пецярбургу, але вымушаны быў перапыніць вучобу з-за ўдзелу ў рэвалюцыйных падзеях 1905 году. Лета 1906 году мастак правёў на Аляндзкіх астравах, маляўнічая прырода якіх натхніла яго на стварэньне пэйзажаў.

У 1907 годзе Мягі пераехаў у Парыж, а ў пэрыяд з 1908 па 1910 гады мастак знаходзіўся ў Нарвэгіі, адкуль зноў зьехаў у сталіцу Францыі. У 1910 годзе ўпершыню пазнаёміў Эстонію са сваімі працамі, даслаўшы з Нарвэгіі некалькі карцінаў, як то «Нарвэскі пэйзаж з хвояй», «Нарвэскі пэйзаж» і іншыя.

У 1912 годзе вярнуўся на радзіму ў Эстонію. Лета 1913 і 1914 гадоў правёў на востраве Саарэмаа, дзе дарэчы намаляваў карціну «Марская капуста». Мягі быў адным з заснавальнікаў і натхняльнікаў Тартускага мастацкага таварыства «Палас» (), а затым — і мастацкай школы пад тым жа назовам.

## Мэдаль Конрада Мягі
Мэдалём Конрада Мягі ўзнагароджваецца штогод найлепшы жывапісец Эстоніі.

## Галерэя


Konrad Mägi maastik.jpg|Maastik. 1920-1921
Konrad Mägi sügismaastik.jpg|Sügismaastik. 1915-1917
Konrad Mägi Norra maastik.jpg|Norra maastik. 1908-1910
Konrad Mägi TKM 0077M.jpg|Obersdorfi maastik. 1922-1923


## Вонкавыя спасылкі

* Конрад Мягі
* Віртуальны музэй

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тартумаа
Катэгорыя:Эстонскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Памерлі ў Тарту
Сон на кургане (неадназначнасьць)

Назву **Сон на кургане** маюць:

* Сон на кургане — паэма Я.Купалы
* Сон на кургане — спэктакль Нацыянальнага тэатру імя Якуба Коласа па матывах паэмы Я. Купалы
* Сон на кургане — спэктакль Нацыянальнага тэатру імя Максіма Горкага па матывах паэмы Я. Купалы
Папараць-кветка (неадназначнасьць)

Назву **Папараць-кветка** маюць:

* Папараць-кветка — чароўная кветка, частка купальскае абраднасьці
* Папараць-кветка — тэлеспэктакаль Беларускага тэлебачаньня па матывах твораў Я.Купалы
* Папараць-кветка — культурна-асьветніцкая арганізацыя пры Слуцкае беларускае гімназіі (1917—1920)
Папараць-кветка (тэлеспэктакль)

**«Папараць-кветка»** — тэлеспэктакаль, пастаўлены ў 1981 годзе на Беларускім тэлебачаньні. У спэктаклі выкарыстаныя некаторыя вобразы паэмы Янкі Купалы «Курган». Пастаноўка спэктаклю была прымеркаваная да 100-годзьдзя з дня нараджэньня клясыка беларускае літаратуры.

## Крыніцы

## Літаратура
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Курган» / Аўтар — А.Лойка. — С. 325—327.

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1981 годзе
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Сон на кургане (спэктакль, Нацыянальны тэатар імя Якуба Коласа)

«**Сон на кургане**» — драматычны спэктакль, пастаўлены рэжысэрам Віталём Баркоўскім у Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя Якуба Коласа ў Віцебску.

## Апісаньне

## Акторы
* Алег Лабанок, Пятро Ламан — *Пясьняр*
* Віктар Дашкевіч — *Чорны*
* Яўген Берасьнеў — *Сам*
* Васіль Белязека — *Музыка*
* Людміла Пісарава — *Стомленая*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Сон…» у сыстэме каардынатаў на сайце газэты «Культура»
* Коласаўцы едуць у госьці да Купалы на сайце тэатру

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Мэйстрылііга

**Мэйстрылііга** () — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Эстоніі. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 10 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюб, які заняў апошняе месца, пераводзіцца ў Эсіліігу, а ягонае месца займае наймацнейшы клюб Эсіліігі. Таксама перадапошні клюб элітнага дывізіёну й другі клюб Эсіліігі спаборнічаюць у матчах плэй-оф паміж сабой за права выступаць у Мэйстрыліізе на наступны год.

## Чэмпіёны
* Флёра — 16 тытулаў
* Левадыя — 11
* Лянтана, Норма, Нымэ Калью — 2
* ТВМК, Інфанэт — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Эстоніі па футболе
Пірэвічы

Назву **Пірэ́вічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Пірэвічы — вёска ў Дабрагашчанскім сельсавеце Жлобінскага раёну
** Пірэвічы — вёска ў Пірэвіцкім сельсавеце Жлобінскага раёну
Паўль Керэс

**Па́ўль Пятро́віч Ке́рэс** (; 7 студзеня 1916, Нарва, Петраградзкая губэрня, Расейская імпэрыя — 5 чэрвеня 1975, Хэльсынкі, Фінляндыя) — эстонскі, савецкі шахматыст, міжнародны гросмайстар (1937), майстар шахматнай кампазыцыі. Адзін з наймацнейшых шахматыстаў 1930—1960-х рр. Трохразовы чэмпіён СССР (1947, 1950, 1951), чатырохразовы чэмпіён Эстоніі (1935, 1942, 1943, 1945). Заслужаны майстар спорту СССР (1948).

## Жыцьцяпіс

## Асноўныя турнірныя і матчавыя вынікі

## Память

У цэнтры Таліну ўзьведзены помнік Паўлю Керэсу.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Жыцьцяпіс 
* chessgames.com
* Эстонскія банкноты

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нарве
Катэгорыя:Эстонскія шахматысты
Катэгорыя:Савецкія шахматысты
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па шахматах
Катэгорыя:Шахматныя гросмайстры
Катэгорыя:Шахматныя тэарэтыкі
Катэгорыя:Шахматныя кампазытары
Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Катэгорыя:Памерлі ў Хэльсынках
Катэгорыя:Пахаваныя на Лясных могілках Таліну
Катэгорыя:Асобы на марках
Калхэці-1913 Поці

«**Калхэці-1913**» — грузінскі футбольны клюб з гораду Поці. Заснаваны ў 1913 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Поці
Сон на кургане (спэктакль, Нацыянальны тэатар імя Максіма Горкага)

«**Сон на кургане**» — драматычны спэктакль, пастаўлены ў 2002 годзе рэжысэрам Барысам Луцэнкам у Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя Максіма Горкага да 120-годзьдзя з дня нараджэньня Янкі Купалы.

## Апісаньне
Мастацкі кіраўнік тэатру Б. Луцэнка паставіў спэктакль з выпускнікамі 2003 году Беларускае акадэміі мастацтваў (кляса Ул. Мішчанчука). З гэтым спэктаклем маладыя акторы натуральна ўліліся ў трупу славутага тэатру і сталіся ўлюбенцамі рэжысэра.

## Водгукі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фатаздымкі са спэктаклю

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2002 годзе
Эліствэрскі парк

**Эліствэрскі парк** () — прыродны парк у Эстоніі, у павеце Йыгевамаа на беразе возера Эліствэрэ. Дзейнічае з 1997 року.

Сам парк паўстаў напрыканцы XVIII — у пачатку XIX стагодзьдзяў пры сядзібе Эліствэрэ.

Уяўляе сабой заалягічны парк з умовамі, максымальна набліжанымі да прыродных. Вылучаецца разнастайнасьцю флёры. Па тэрыторыі парку ўсталяваныя інфармацыйныя таблічкі з подпісамі расьлінаў, пракладзеныя вучэбныя сьцежкі.

Напачатку парк уяўляў сабой месца перабываньня параненых ці хворых жывёлаў. На цяперашні час гэта парк з багатым прадстаўніцтвам эстонскай фаўны: зубраў, касуляў, ласёў, мядзьведзяў, рысяў, лісаў і інш. Для наведнікаў дзейнічае асобная хата грызуноў.

У парку разьмешчаны шэраг досьледных установаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Эліствэрскі парк на бачыне «Наведайце Эстонію»
* Эліствэрскі парк на бачыне Дзяржаўнага цэнтру кіраваньня лясамі

Катэгорыя:Геаграфія Эстоніі
Катэгорыя:Йыгевамаа
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:Паркі Эстоніі
Глыбочыцкі сельсавет

**Глыбо́чыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Глыбочыца. 

## Гісторыя
8 сьнежня 1926 году створаны ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году, з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці).

25 траўня 1961 году сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены Захарпольскаму сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 9

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 484

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1961 годзе
Бонча (герб)

**Бонча** () — прыватны шляхецкі герб.

## Апісаньне
У блакітным полі разьмешчаны крочачы ўлева срэбны аднарог. Кляйнод: над прылбіцай з каронай палова такога ж самага аднарога.

## Гісторыя
У Польшчу герб прывезены з Італіі хітрым і падступным фэадалам Бонача (Bonacza), які пасяліўся там у вельмі спрыяльныя часы.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Гербы беларускае шляхты Герб Бонча і ягоныя карыстальнікі 
* Herbu Bończa
Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Хака Валкеакоскі

«**Хака**» () — фінскі футбольны клюб з гораду Валкеакоскі. Заснаваны ў 1934 годзе. Девяціразовы чэмпіён Фінляндыі, 12-разовы ўладальнік Кубка Фінляндыі.

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Фінляндыі па футболе|Чэмпіён Фінляндыі]]**: 9
** 1960, 1962, 1965, 1977, 1995, 1998, 1999, 2000, 2004

* **Уладальнік [[Кубак Фінляндыі па футболе|Кубка Фінляндыі]]**: 12
** 1955, 1959, 1960, 1963, 1969, 1977, 1982, 1985, 1988, 1997, 2002, 2005

* **Уладальнік [[Кубак фінскай Лігі|Кубка фінскай Лігі]]**: 1
** 1995

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Валкеакоскі
Лавы (неадназначнасьць)

Назву **Лавы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Лавы — гістарычны раён Менску

* Берасьцейская вобласьць:
** Лавы — вёска ў Дарагічынскім раёне
** Лавы — вёска ў Камянецкім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Лавы — пасёлак у Рагачоўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Лавы — вёска ў Капыльскім раёне
** Лавы — вёска ў Старадароскім раёне
Паэма бяз словаў

«**Паэма бяз словаў**» — лялечны спэктакль, пастаўлены рэжысэрам Алегам Жугждам у Гарадзенскім абласным тэатры лялек паводле паэмы Янкі Купалы «Сон на кургане» да 120-годзьдзя з дня нараджэньня беларускага паэтычнага клясыка. Спэктакль з посьпехам паказваўся на міжнародных фэстывалях у Беларусі, Польшчы, Расеі і Ўкраіне.

## Водгукі

## Узнагароды
* 2002 — дыплём «За лепшы тэатральны экспэрымэнт», міжнародны фэстываль «Белая Вежа-2» (Берасьце)
* 2003 — прэмія імя Ўшакова «За лепшую сцэнаграфію»
* 2007 — дыплём «За лепшую рэжысуру» (Варшава, Польшча).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2002 годзе
Станькаў (неадназначнасьць)

Назву **Станькаў** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Станькаў — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Станькаў — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Станькава
* Станькі
* Станьковічы
Паўлінка (неадназначнасьць)

Назву **Паўлінка** маюць:

* Паўлінка — камэдыя Янкі Купалы
* Паўлінка — спэктакль Нацыянальнага тэатру імя Янкі Купалы
* Паўлінка — спэктакль Нацыянальнага тэатру імя Якуба Коласа
* Паўлінка — спэктакль Гарадзенскага абласнога драматычнага тэатру
* Паўлінка — фільм-спэктакль «Беларусьфільму» паводле п’есы Янкі Купалы
*Паўлінка — вёска ў Вішоўскім сельсавеце Бялыніцкага раёну Магілёўскай вобласьці.
Паўлінка (фільм-спэктакль)

**«Паўлі́нка»** — фільм-спэктакль, які ўяўляе сабой экранізацыю спэктаклю Нацыянальнага тэатру імя Янкі Купалы, пастаўленага паводле аднайменнай п'есы Янкі Купалы.

## У ролях
* Лілія Драздова — *Паўлінка*
* Уладзімер Кудрэвіч — *Якім Сарока*
* Барыс Платонаў — *Быкоўскі*
* Лідыя Ржэцкая — *Альжбэта*
* Глеб Глебаў — *Пустарэвіч*
* Уладзімер Дзядзюшка — *Крыніцкі*
* Вера Пола — *Агата*

## Здымачная група
* Рэжысэр: Аляксандар Зархі
* Сцэнарны плян: Максім Лужанін
* Апэратар: Аляксандар Гінцбург
* Кампазытары: Юры Бельзацкі, Яўген Цікоцкі
* Мастак: Яўген Ганкін

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя аб фільме «Паўлінка» і анлайн-прагляд на сайце кинокартошка.net
* «Паўлінка» на сайце Кино-театр.ру
* «Паўлінка» на сайце КиноПоиск.ру
* Торэнт фільму «Паўлінка» на сайце rutracker.org
* Торэнт і avi-файл фільму «Паўлінка» на сайце film.arjlover.net

Катэгорыя:Фільмы «Беларусьфільму»
Катэгорыя:Фільмы 1952 году
Катэгорыя:Фільмы Аляксандра Зархі
Сьпяваючая рэвалюцыя

**Сьпява́ючая рэвалю́цыя** — сэрыя мірных акцыяў пратэсту ў рэспубліках Прыбалтыкі ў 1987—1991 роках, галоўнай мэтаю якіх было аднаўленьне дзяржаўнага сувэрэнітэту Латвіі, Летувы і Эстоніі. Тэрмін быў прапанаваны эстонскім актывістам Гайнцам Валькам у артыкуле пра падзеі 10—11 чэрвеня 1988 року, калі на Сьпеўным полі Таліну адбылася спантанная начная сьпеўная дэманстрацыя.

Панятак «Сьпяваючая рэвалюцыя» найперш тычыцца Эстоніі і Латвіі, у меншай ступені — Летувы. Сымбалямі рэвалюцыі сталі народныя песьні прыбалтыйскіх народаў (у Латвіі — дайны), якія сьпявалі на мітынгах, насустрач праходзячым савецкім танкам ці падчас начных масавых сходак на мескіх плошчах.

Немалую вядомасьць атрымаў і жывы ланцуг людзей даўжынёй 600 км (Талін — Рыга — Вільня) 23 жніўня 1989, які атрымаў назву «Балтыйскі шлях».

Мэта рэвалюцыі была дасягнутая практычна без ахвяраў і разбурэньняў, за выняткам расстрэлу чатырнаццаці мірных дэманстрантаў у Вільні 13 студзеня 1991 року, забойства жаўнерамі Рыскім аддзелам АМАП МУС СССР двух латвійскіх міліцыянтаў і трох грамадзянаў у Рызе 20 студзеня 1991 і, разам з байцамі Віленскага АМАПу МУС СССР, васьмі летувіскіх мытнікаў і паліцыянтаў на граніцы Летувы зь Беларускай ССР 31 ліпеня 1991.

## Падзеі ў Эстоніі
З 1987 пачаліся масавыя дэманстрацыі з выкананьнем нацыянальных песьняў і гімнаў. Найбольшы падобны мітынг адбыўся 11 верасьня 1988 у часе музычнага фэсту «Песьня Эстоніі» на Сьпеўным полі Таліну, дзе сабраліся каля 300 000 эстонцаў, то бок каля чвэрці жыхароў Эстоніі.

## Вынікі

У выніку Сьпеўнае рэвалюцыі ў дзяржавах Прыбалтыкі вылучыліся і свае актывісты, якія па аднаўленьні незалежнасьці склалі першыя нацыянальныя эліты.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прыбалтыка

Катэгорыя:Мэтафары
Катэгорыя:Палітычныя тэрміны
Прымакі (неадназначнасьць)

Назву **Прымакі** маюць:

* Прымакі — вёска ў Шчучынскім раёне
* Прымакі — п’еса (сцэнічны жарт) Я.Купалы
* Прымакі — спэктакль Гарадзенскага абласнога драматычнага тэатру паводле сцэнічнага жарту Я. Купалы
* Прымакі — тэлеспэктакль Беларуськага тэлебачаньня паводле сцэнічнага жарту Я. Купалы
Прымакі (спэктакль)

«**Прымакі**» — спэктакль, пастаўлены ў 2007 годзе рэжысэрам Аляксандрам Гарцуевым у Гарадзенскім абласным драматычным тэатры і прымеркаваны да 125-годзьдзя з дня нараджэньня Янкі Купалы.

## Гісторыя
Першая пастаноўка «Прымакоў» у Гарадзенскім абласным тэатры адбылася напярэдадні 90-годзьдзя Янкі Купалы ў 1972 годзе.

## Сюжэт
Даміцэля, прачуўшыся раніцай, знаходзіць у сваім ложку не мужа, а свайго кума Максіма. А ў гэты час яе муж Трахім салодка сьпіць у чужое хаце са сваёй кумой Паланеяй. Гісторыя ўскладняецца тым, што дзеці згубіўшыхся ў начных прыгодах сваякоў кахаюць адзін аднаго і хочуць ажаніцца. Ці ня стане бурны сямейны канфлікт перашкодай іх шчасьцю? Рэжысэр вырашае спэктакль у жанры вадэвілю зь яскравымі народнымі песьнямі і танцамі. Яркая, амаль што лубочная сцэнаграфія ў спалучэньні з народнай вопраткай надаюць спэктаклю яркасьць і відовішчнасьць.

## Творчая задума

## Акторы
* Сяргей Курыленка
* Аляксандар Шоўкаплясаў 
* Сьвятлана Завадзкая 
* Ала Лук’янава
* Аляксандар Калагрыў 
* Аксана Машынкова
* Уладзімер Капранаў 
* Аляксандар Глотаў і інш.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка спэктаклю з фотагалерэяй на сайце Гарадзенскага абласнога драматычнага тэатру 
* Купала-рэп на сайце [«[Наша Ніва]»]

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2007 годзе
Прымакі (тэлеспэктакль)

**«Прымакі»** — тэлеспэктакль, пастаўлены ў 1967 годзе на Беларускім тэлебачаньні паводле аднайменнага сцэнічнага жарту Янкі Купалы. Пастаноўка спэктаклю была прымеркаваная да 85-годзьдзя з дня нараджэньня клясыка беларускае літаратуры. Тэлеспэктакль быў пастаўлены ў бытавым пляне.

## Акторы
* Павал Малчанаў — *Максім*
* Вера Пола — *Паланея*
* А. Каляда — *Мацейка*
* Уладзімер Дзядзюшка — *Трахім*
* Галіна Макарава — *Даміцэля*
* Рэгіна Дамброўская — *Кацярынка*
* Павал Пекур — *Ураднік*
* А. Бараноўскі — *Соцкі*

## Крыніцы

## Літаратура
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Прымакі» / Аўтар — А.Сабалеўскі. — С. 506—507.
* Гаробчанка Т. Купалаўскія вобразы на беларускай сцэне. — Мн., 1976.

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1967 годзе
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Кяпаз Гянджа

«**Кяпаз**» () — азэрбайджанскі футбольны клюб з гораду Гянджы. Заснаваны ў 1959 годзе. Трохразовы чэмпіён Азэрбайджану, чатырохразовы ўладальнік Кубка Азэрбайджану.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гянджа
Вішнёвае (горад)

**Вішнёвае** () — места ў Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. Плошча 25,20 км². Насельніцтва на 1 студзеня 2018 году — 39&nbsp;900 чал.

## Гісторыя
* 1887: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах.
* 1971: атрымаў статус места.

## Насельніцтва
### Колькасьць
* XX стагодзьдзе: 1960 год — 4000 чал.; 1970 год — 10 554 чал.; 1979 год — 23 239 чал.; 1989 год — 30 669 чал.
* XXI стагодзьдзе: 2001 год — 34 465 чал.; 2008 год — 35 876 чал.; 2012 год — 37 012 чал.

### Мова

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Кіеўскай вобласьці
Пераяслаў

**Перая́слаў** () — места ў Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар Пераяслаўскай гарадзкой грамады Барыспальскага раёна. Плошча 32 км². Насельніцтва на 1 студзеня 2018 году — 27 322 чал.

## Гісторыя
* 907: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах.
* 1585: атрымаў статус места.
* 1654, 18 студзеня: Пераяслаўская рада

## Насельніцтва
### Колькасьць
* XX стагодзьдзе: 1959 год — 14 361 чал.; 1970 год — 20 919 чал.; 1979 год — 26 669 чал.; 1989 год — 26 483 чал.
* XXI стагодзьдзе: 2001 год — 31 634 чал.; 2009 год — 28 518 чал.; 2018 год — 27 322 чал.

### Мова

## Месты-сябры
* Вялейка, Беларусь
* Мцхэта, Грузія
* Кочаны, Паўночная Македонія
* Мажайск, Расея
* Пераслаўль-Залескі, Расея
* Пайдэ, Эстонія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Кіеўскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў X стагодзьдзі
Міронаўка (горад)

**Міро́наўка** () — места ў Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар Міронаўскага раёну. Плошча 115 км². Насельніцтва на 1 студзеня 2024 год — 12 000 чал.

## Гісторыя
* XVII стагодзьдзе: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах.
* 1968: атрымаў статус места.

## Насельніцтва
### Колькасьць
* XX стагодзьдзе: 1959 год — 9595 чал.; 1970 год — 12 095 чал.; 1979 год — 14 434 чал.; 1989 год — 15 973 чал.
* XXI стагодзьдзе: 2001 год — 13 368 чал.; 2008 год — 12 272 чал.; 2018 год — 11 564 чал.

### Мова

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Кіеўскай вобласьці
Ягатын

**Ягаты́н** () — места ў Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар Ягатынскага раёну. Плошча 57,5 км². Насельніцтва 19 300 чал. (2023).

## Гісторыя
* 1552: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах.
* 1957: атрымаў статус места.

## Насельніцтва

### Колькасьць

### Мова

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Ўкраіны
Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці
Суўр Мунамягі

**Су́ур-Мунамягі** (, літаральна *Гара Вялікае яйка*) — найвышэйшы пункт Эстоніі (і краінаў Балтыкі) вышынёй 318 мэтраў над узроўнем мора. Гара разьмешчаная каля вёскі Хаан’я (павет Выру) ў паўднёва-ўсходняй частцы Эстоніі, непадалёк ад мяжы з Латвіяй і Расеяй. Мясцовасьць вакол вяршыні — ўзвышша Хаан’я — умерана гарыстая.

## Мінуўшчына
На пагорку было 5 вежаў. Першая была пабудавана ў 1812 року і, паводле легенды, была зруйнаваная з-за таго, што зьбівала з панталыку караблі, якія падыходзілі да берага. Другая вежа зьявілася ў 1870 дзякуючы мясцоваму карчмару. Вежа мела 8 мэтраў вышыні і карысталася папулярнасьцю сярод мясцовых жыхароў з-за карчмы. У ёй, аднак, зьмяшчаліся толькі 4—5 чалавек, а вакольныя дрэвы неўзабаве пачалі перакрываць агляд.

Трэцяя вежа была пабудавана на тым самым месцы, што й другая. Яе вышыня склала 12 мэтраў. Чацьвёртую вежу пабудавалі ў 1925 року, у незалежнай Эстоніі. Будаўніцтва цягнулася 3 месяцы, а вышыня вежы была 17 мэтраў. Затым павет Выру ўласнымі сіламі зрабіў праходы для людзей, ачысьціў лес і ўсталяваў лаўкі перад вежай. Цырыманіяльнае адкрыцьцё прайшло 19 ліпеня 1925 року. Аднак неўзабаве і яна перастала задавальняць жыхароў, бо была драўляная і недастаткова высокая — дрэвы ўсё адно засланялі яе.

Новая, жалезабэтонная вежа вышынёй 25,7 м была збудаваная ў 1939 року. На яе ўзьвядзеньне пайшло 36 000 цаглін і 80 тон цэмэнту. Будаўніцтва было скончанае ў чэрвені, але адкрыцьцё было адкладзена з-за пачатку Другой сусьветнай вайны. У час вайны вежа пацярпела нязначна, і ў 1955 была адрамантаваная. Мэмарыяльны музэй Кройцвальда, які ў той час месьціўся ў вежы, паклапаціўся пра мадэрнізацыю вежы і парадкаваньне ваколіц. У 1969 року наверсе вежы быў прыбудаваны дадатковы паверх, пасьля чаго яе вышыня дасягнула 29,1 м, а радыюс агляду з вышыні 346,7 мэтраў склаў 50 кілямэтраў.

У 1998 годзе была распачатая рэстаўрацыя вежы паводле праекту воласьці Хаан’я. У 2002 была спраектаваная сыстэма трубаправоду вежы, завершаная ў наступным року. Асноўныя рэстаўрацыйныя работы на Суур-Мунамягі вяліся ад жніўня 2004 па ліпень 2005: была абноўленая аглядная вежа, пабудаваныя ліфт і шкляная кавярня, пераробленыя пад’езды да вежы, а таксама зроблена асьвятленьне пешаходных зон і вежы. Агульны кошт працаў склаў каля 10 мільёнаў кронаў і быў прафінансаваны Эўразьвязам, эстонскім урадам, Цэнтрам інвэстыцыяў, воласьцю і прыватнымі ахвярадаўцамі.

24 ліпеня 2005 абноўленая аглядальная вежа Суур-Мунамягі была ўрачыста адчыненая.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Геаграфія Эстоніі
Катэгорыя:Вырумаа
Катэгорыя:Горы Эстоніі
Сярэднемалыніцкі сельсавет

**Сярэ́днемалы́ніцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Сярэднія Малынічы.

## Гісторыя
8 сьнежня 1926 году створаны ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году, з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці).

У 1930 годзе сельсавет перайменаваны ў Ленінскі.

## Літаратура
*  С. 513

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1930 годзе
Скачок тыгра

**Скачо́к ты́гра** ()&nbsp;— дзяржаўны праект, у рамках якога адбывалася разьвіцьцё й пашырэньне кампутарнай і сеткавай інфраструктуры ў Эстоніі, асабліва ў галіне адукацыі. Ідэя праекту ўпершыню была прапанаваная ў 1996 року тагачасным амбасадарам Эстоніі ў ЗША Тоомасам Хэндрыкам Ільвэсам і міністрам адукацыі Яакам Аавіксаам.

Істотным эфэктам праекту стала прадастаўленьне доступу ў Інтэрнэт для ўсіх школаў Эстоніі, а таксама абсталяваньне і абнаўленьне кампутарных клясаў: на зьмену маральна састарэлым кампутарам з АС CP/M прыйшлі IBM-сумяшчальныя кампутары.

Пасьля кібэратакаў супраць Эстоніі сеціўная бясьпека была зьяднаная з вайсковай дактрынай. Пасьпяховы вынік прывёў да ідэі стварэньня ў Таліне Каапэратыўнага кібэрнэтычнага абароннага цэнтру майстэрства з удзелам NATO. Гэты праект атрымаў назву «Абарона тыгра» ().

## Глядзіце таксама
* Эстоніка
* Інтэрнэт у Эстоніі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Адукацыя ў Эстоніі
Катэгорыя:Інтэрнэт у Эстоніі
Вянява (герб)

**Вянява** () — прыватны шляхецкі герб.

## Апісаньне
У залатым полі чорная галава зубра з залатым кальцом у ноздрах. Клейнод: над прылбіцай з каронай палова залатога каранаванага льва павернутага ўлева, у правай лапе трымае шаблю.

## Гісторыя
Герб мае мараўскае паходжаньне, з места Пэрштын. Легенда паведамляе аб героі Вяняве, што голымі рукамі злавіў зубра, а вяроўкі, каб зьвязаць зьвера, не было, таму ў ноздры заклаў кальцо і жывога прывёў да князя. Князь, уражаны сілаю Вянявы, адараваў яго замкамі і іншымі спадчыннымі ўладаньнямі (gа тлумачэньні Дануты Шопы)ю

## Дадатковыя зьвесткі
У пэрыяд знаходжаньня Станіслава Ляшчынскага на пасадзе караля Рэчы Паспалітай (1704—1709, 1733 рокі), герб Вянява выкарыстоўваўся як элемэнт дзяржаўнай сымболікі.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Гербы беларускае шляхты
* Herbu Wieniawa

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Катэгорыя:Гербы з каронамі
Катэгорыя:Гербы з выявай меча
Кагарлык

**Кагарлык** () — места ў Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар Кагарлыцкага раёну. Плошча 21 км². Насельніцтва — 13 500 чал.

## Гісторыя
* 1142: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах.
* 1971: атрымаў статус места.

## Насельніцтва
### Колькасьць
* XX стагодзьдзе: 1959 год — 8942 чал.; 1970 год — 11 449 чал.; 1979 год — 13 202 чал.; 1989 год — 14 065 чал.
* XXI стагодзьдзе: 2001 год — 13 757 чал.; 2008 год — 13 540 чал.; 2018 год — 13 678 чал.

### Мова

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Кіеўскай вобласьці
Алег Страхановіч

**Але́г Мікала́евіч Страхано́віч** (нарадзіўся 13 кастрычніка 1979 году, Пінск, БССР) — колішні беларускі футбаліст, паўабаронца. Уваходзіць у Клюб беларускіх бамбардзіраў для футбалістаў, якія забілі 100 і болей галоў на найвышэйшым узроўні, а таксама ў Клюб Сяргея Алейнікава для беларускіх футбалістаў, якія згулялі 500 і болей афіцыйных матчаў. Чэмпіён 2002 году ў складзе БАТЭ.

## Кар’ера
### Клюбная
Выпускнік пінскай ДЮСШ. Першы трэнэр — Уладзіслаў Леўнікаў. Футбольную кар’еру пачаў у 1996 годзе ў пінскім «Камунальніку». Выступаў таксама за берасьцейскае «Дынама» з 1998 па 2001 гады і БАТЭ з 2002 па 2004 гады. Частку 2005 году правёў у казаскім «Таболе» з Кастанаю. У жніўні далучыўся да МТЗ-РІПА. У складзе сталічнага клюбу стаў бронзавым прызэрам чэмпіянату. Пазьней пасьпяхова выступаў у менскім «Дынама», гарадзенскім «Нёмане» і мазырскай «Славіі».

У лютым 2013 году перайшоў у клюб Першай лігі «Смалявічы-СТІ», дзе трэнэрам быў Юры Пунтус, зь якім Страхановіч працаваў у БАТЭ і МТЗ-РІПА. У кастрычніку 2013 году пакінуў «Смалявічы» пасьля сыходу з каманды Пунтуса.

У лютым 2014 году далучыўся да мазырскай «Славіі», якую ачоліў Пунтус. У выніку распачаў сэзон 2014 году ў складзе мазырчукоў ў якасьці гуляючага трэнэра. Дапамог клюбу паводле вынікаў сэзону вярнуцца ў Найвышэйшую лігу. У сэзоне 2015 году трывала гуляў у асноўным складзе на пазыцыі атакуючага паўабаронцы. У студзені 2016 году падоўжыў кантракт з мазырчукамі. Сэзон 2017 году пачынаў, выходзячы на замену, пазьней пачаў часам зьяўляцца ў пачатковым складзе. Паводле вынікаў сэзону 2017 году «Славія» страціла месца ў Найвышэйшай лізе, і ў сьнежні 2017 году стала вядома, што Страхановіч пакінуў клюб.

У красавіку 2018 году ўвайшоў у заяўку на другую лігу клюбу «Маладэчна-ДЮСШ-4». Дапамог маладэчанскай камандзе паводле вынікаў сэзону 2019 году прабіцца ў Першую лігу. У красавіку 2020 году далучыўся да «Астраўцу», а ў жніўні перайшоў у стаўпецкі «Кронан». Пакінуў каманду па заканчэньні сэзону 2020 году.

### У зборнай
Выступаў у моладзевай (2 матчы, 1 гол) і алімпійскай (3 матчы) зборных Беларусі. Гулец нацыянальнай зборнай Беларусі (15 матчаў).

## Дасягненьні
* Чэмпіён Беларусі: 2002
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2003, 2004, 2009
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2005, 2008
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2008
* Найлепшы футбаліст чэмпіянату Беларусі: 2006
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2001, 2003, 2004, 2006, 2008

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пінску
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Чэлік Зэніца

«**Чэлік**» () — басьнійскі футбольны клюб з гораду Зэніцы. Заснаваны ў 1945 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зэніца
Юлемістэ (возера)

**Юлемістэ** () — найбольшае возера ў ваколіцах Таліну. Сілкуецца патокамі Курнай і Руунаояй, а таксама каналам Васк’яла-Юлемістэ з ракі Пірыта.

Побач з возерам разьмешчаны Талінскі аэрапорт і гандлёвы цэнтар Ülemiste.

Возера Юлемістэ зьяўляецца крыніцай пітной вады Таліну з XIV стагодзьдзя, у дадзены забясьпечваючы патрэбы места на 90%. Яшчэ 10% вады здабываецца з калодзежаў, хоць гэта неабавязкова і было зроблена зь меркаваньняў бясьпекі на той выпадак, калі возера зь нейкіх прычынаў будзе заражанае.

## Жывёльны сьвет

У возеры водзяцца розныя віды рыб, у тым ліку вугры, завезеныя сюды ў 1986 р. Драпежныя рыбы складаюць усяго 5% ад агульнай колькасьці рыб.

## Міталёгія
У возеры ляжыць вялізны валун, называны «Ліндаківі» (скала Лінды). Паводле легенды, гэты валун быў адным з тых, якія Лінда несла на магілу свайго мужа Калева, ды выраніла з фартуха. Яна села на валун і заплакала, а зь ейных сьлёзаў і ўтварылася возера Юлемістэ.

Шырока распаўсюджаная і легенда пра «старога зь Юлемістэ» (), што жыве ў возеры. Усіх, каго сустрэне на сваім шляху, ён пытаецца: «Ці Талін ужо дабудаваны?». Калі хтосьці адкажа, што так, то, згодна з легендай, возера Юлемістэ затопіць места. З гэтай прычыны будаўніцтва ў Таліне не павінна спыняцца.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Прадпрыемства «Вада Таліну»
* Зьвесткі пра возера

Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Катэгорыя:Талін
Вільсандзі (нацыянальны парк)

**Ві́льсандзі** () — найстарэйшы нацыянальны парк у Эстоніі, разьмешчаны ў павеце Саарэмаа. Складаецца з часткі вострава Вільсандзі, шэрагу дробных астравоў да захаду ад вострава Саарэмаа, а таксама паўвострава Харылайд вострава Саарэмаа.

Створаны 14 жніўня 1910 року як птушыны запаведнік, з 1957 — ахоўная тэрыторыя. Нацыянальны парк заснаваны 21 верасьня 1971 року. Ягоная плошча складае 237,6 км², зь якіх 105 км² займае мора. У Вільсандзі пражываюць 247 відаў птушак, каля 80 відаў рыб, каля 500 відаў імхоў і лішайнікаў.

Гэта высокаадчувальная экасыстэма, якая выкарыстоўваецца пералётнымі птушкамі як месца гнездаваньня і выседжваньня птушанят. Паляваньне забароненае.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына 
* Агенцтва па вакольным асяродзьдзі 

Катэгорыя:Прырода Эстоніі
Катэгорыя:Саарэмаа
Тоомпэа

**То́омпэа** (ад  — «катэдральны ўзгорак») — вапняковы холм у цэнтральнай частцы Таліну (Эстонія). Гэта працяглае плято памерамі прыкладна 400×250 мэтраў, плошчай 7 га і вышэйшае на 20—30 м за вакольную тэрыторыю. У фальклёры пагорак вядомы як курган над магілай Калева, узьведзены ягонай смуткуючай жонкай.

Мінуўшчына Тоомпэа шчыльна зьвязаная з гісторыяй уладароў Эстоніі. У цяперашні час тут разьмяшчаюцца ўрад і парлямэнт Эстоніі, якіх часта таксама называюць проста *Тоомпэа*.

На паўднёва-заходняй ускраіне пагорку знаходзіцца замак Тоомпэа зь вежай Гэрмана. Гэтая вежа са сьцягам Эстоніі — адзін з найбольш вядомых сымбаляў Эстоніі.

## Геалёгія

Тоомпэа паўстаў каля 10 000 рокаў таму як востраў Балтыйскага ледніковага возера. З прычыны нязьменнага постледавіковага дрэйфаваньня ён злучыўся з кантынэнтам падчас стадыі Літарынава мора. Яшчэ ў 6 тысячагодзьдзі да н. э. мора абмывала аснаваньне Тоомпэа. Цяпер берагавая лінія праходзіць больш як за 1&nbsp;км ад яго, а яго падножжа на 17—20 м вышэй за ўзровень мора.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Талін
Катэгорыя:Геаграфія Эстоніі
Пірыта (рака)

**Пі́рыта** () — рака на тэрыторыі Эстоніі. Упадае ў Фінскую затоку на тэрыторыі Таліну. Даўжыня ракі — 105 км.

## Турыстычная інфармацыя
Ля вусьця ракі знаходзіцца яхт-клюб Алімпійскага цэнтру, пабудаванага да летняй Алімпіяды 1980 году.

Недалёка ад вусьця ракі знаходзяцца рэшткі манастыру сьвятой Біргіты. Паводле аднае з вэрсіяў, назва ракі Пірыта паходзіць ад імя Брыгіта.

Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Катэгорыя:Ярвамаа
Катэгорыя:Хар’юмаа
Кляштар Сьвятой Біргіты

**Кля́штар сьвято́й Біргі́ты** ( — кляштар Пірыта) — былы каталіцкі кляштар у Таліне (Эстонія). Належаў Ордэну сьвятой Брыгіты.

Узьвядзеньне манастыру пачалі заможныя рэвельскія купцы ў 1407 року, якія для кансультацыяў выклікалі двух манахаў з кляштару, заснаванага самой Брыгітай. Збудаваньне ўяўляла сабой тыповую для сярэднявечча сакральную пабудову ў позьнегатычным стылі. Кансэкраваў сьвятыню 15 жніўня 1436 року біскуп Таліну Гайнрых II.

Кляштар быў найбуйнейшай манастырскай пабудовай у Лівоніі. Пасярэдзіне тэрыторыі стаяла вялікая трохнэфавая зальная царква з дахам, які падтрымлівалі 12 слупоў. Паводле правілаў ордэну ў брыгіцкіх кляштарах маглі пражываць як мужчыны, так і жанчыны, аднак набажэнствы для іх адбываліся ў розны час. Сустракацца паміж сабой манахі і манашкі маглі толькі ў адмыслова прызначаным памяшканьні, разьдзеленым на дзьве паловы сьцяной. Такім чынам, яны не маглі бачыць адзін аднаго, але маглі перадаваць прадметы ці размаўляць празь дзіркі ў сьцяне.

Кляштар быў разбураны ў 1575 року расейцамі ў часе Лівонскай вайны. Пасьля гэтага ён быў закінуты і паступова разабраны на будаўнічы матэрыял. У XVII стагодзьдзі побач з руінамі кляштару былі заснаваныя могілкі, дзе хавалі мясцовых сялянаў. У 1930-я рокі на месцы былога кляштару манашак была распачатая сельскагаспадарчая дзейнасьць.

На сёньня ад усяго комплексу захаваўся адно заходні франтон кляштарнай царквы вышынёй 35 м і яе бакавыя муры. Перад царквой засталіся вапняковыя надмагільлі, датаваныя ў асноўным XIX стагодзьдзем.

У 2001 року побач быў пабудаваны новы кляштар манахіняў-брыгітак. Цяпер у ім пражываюць 8 сёстраў, якія прыехалі сюды з Мэксыкі ды Індыі. Пры кляштары дзейнічае гатэль, прызначаны для турыстаў.

У цяперашні час побач з рэшткамі манастыру ладзяцца канцэрты па вольным паветры, шторок 15 жніўня (у дзень кансэкрацыі) адзначаецца Дзень кляштару, падчас якога традыцыйна ладзіцца кірмаш. Дзейнічаюць экскурсіі для турыстаў.

## Дадатковыя зьвесткі
У 1965 року на тэрыторыі кляштару праходзілі здымкі беларускага мастацкага фільму «Горад майстроў» (рэжысэр Уладзімер Бычкоў).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* Віртуальны шпацыр

Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Таліну
Катэгорыя:Гатычная архітэктура Эстоніі
Катэгорыя:Кляштары Эстоніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў XV стагодзьдзі
Сэту (этнас)

**Сэ́ту** (саманазвы *setu*, *seto*), ***пскоўская чудзь*** — нешматлікі фіна-вугорскі народ на паўночным захадзе Ўсходняй Эўропы (у памежных рэгіёнах Эстоніі і Расеі, якія да 1920 року ўваходзілі ў склад Пскоўскае губэрні). Большасьць прадстаўнікоў этнасу валодае мовай сэту, вызнае праваслаўе і мае грамадзянства Эстоніі.

Гістарычная вобласьць пражываньня народа сэту носіць назву Сэтумаа. У 1920 року гэты рэгіён цалкам перайшоў да Эстоніі, аднак пасьля прыходу Чырвонай арміі ў 1944 року РСФСР анэксавала частку тэрыторыі зь Пячорамі. Пасьля развалу СССР народ сэту апынуўся падзелены між двума асобнымі дзяржавамі.

Дакладную колькасьць сэту высьветліць цяжка, бо гэтая этнічная група не занесеная ў сьпісы народаў, якія пражываюць на тэрыторыі Расеі і Эстоніі, але найчасьцей іх лічбу ацэньваюць у 10 тысячаў чалавек (паводле іншых зьвестак — ня больш за 2—5 тыс.). Пры перапісах насельніцтва сэту звычайна залічваюць да эстонцаў ці расейцаў.

Найбольшага росквіту культура сэту дасягнула напачатку XX стагодзьдзя: дзейнічала мноства адукацыйных і культурніцкіх таварыстваў. Пасьля атрыманьня Эстоніяй незалежнасьці эстонскія ўлады лічылі сэтаў часткай эстонскай нацыі і намагаліся выкараніць іхнія традыцыі, звычаі й мову. З-за гэтага колькасьць гэтага этнасу значна зьменшылася, шмат хто зь іх запісваўся эстонцамі.

У Расеі паводле перапісу 2002 року 197 чалавек ідэнтыфікавалі сябе як сэту. У Эстоніі цяпер сэту афіцыйна маюць статус нацыянальнай меншасьці, але іх мова ўважаецца вырускім дыялектам эстонскай мовы, і ў школах выкладаецца толькі апошняя. Самі сэту лічаць сваю мову самастойнай. У цяперашні час яна ўключаная ЮНЭСКО ў «Атлас моваў сьвету, якім пагражае зьнікненьне».

У адрозьненьне ад лютаранаў-эстонцаў большасьць сэту зьяўляюцца праваслаўнымі, што некаторыя навукоўцы адносяць яшчэ да пэрыяду хрысьціянізацыі Наўгародзкай рэспублікі.

## Вонкавыя спасылкі
* Незалежны фіна-вугорскі партал
* Паходжаньне і дынаміка колькасьці сэту
* Турыстычная бачына па Сэтамаа
* Народ сэту ў фатаздымках // BBC
Бітва пад Нарвай (неадназначнасьць)

**Наступныя падзеі вядомыя ў гісторыі як «Бітва пад Нарвай»:**
* Бітва пад Нарвай (1581) — бітва паміж Швэцыяй і Расеяй у час Лівонскае вайны
* Бітва пад Нарвай (1700) — бітва паміж Швэцыяй і Расеяй у час Вялікай Паўночнай вайны
* Аблога Нарвы (1704) — супрацьстаяньне паміж Швэцыяй і Расеяй у час Вялікай Паўночнай вайны
* Бітва пад Нарвай (1918) — бітва паміж Эстоніяй і Расеяй у час Вайны за незалежнасьць Эстоніі
* Бітва пад Нарвай (1919) — наступныя тры бітвы:
** паміж эстонска-фінскім і савецкім войскам 18-19 студзеня
** паміж Эстоніяй і Расеяй у лютым-красавіку
** паміж Эстоніяй і Расеяй у лістападзе-сьнежні
* Бітва пад Нарвай (1944) — бітва паміж нацысцкай Нямеччынай і Савецкім Саюзам

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці
Халоцкі сельсавет

**Хало́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Халочча.

## Гісторыя
26 красавіка 1919 году створаны ў складзе Дудзіцкай (з 9 траўня 1923 году — Чачэрскай) воласьці Гомельскага павету Гомельскай губэрні РСФСР; з 8 сьнежня 1926 году ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году, з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці) БССР.

25 сьнежня 1962 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Буда-Кашалёўскага раёну.

6 студзеня 1965 году сельсавет перададзены ў склад адноўленага Чачэрскага раёну, за выключэньнем населеных пунктаў Баркі,  Вясёлы Курган, Вясёлы Пахар, Доўгі, Забалоцьце, Засьценны, Кучынск, Мікольск, Новая Харошаўка, Новае Забалоцьце, Усход  і Харошаўка.

20 чэрвеня 1991 году сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзеныя Роўкавіцкаму сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 11

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 514

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1991 годзе
Банк Эстоніі

**Банк Эсто́ніі** () — цэнтральны банк у Эстоніі, які да 2010 року біў уласную валюту. З 2011, па далучэньні Эстоніі да Эўразьвязу, Банк Эстоніі зьяўляецца чальцом Эўрасыстэмы.

## Мінуўшчына
Банк быў заснаваны 24 лютага 1919 року Часовым урадам Эстоніі. Праз два гады ён пачаў выпускаць першую нацыянальную валюту — маркі.

У 1927 року быў зацьверджаны новы статут банку, паводле якога ён станавіўся незалежным эмісійным цэнтральным банкам з абмежаванымі функцыямі. Неўзабаве ён быў пераўтвораны ў акцыянэрнае таварыства.

Пасьля савецкага ўварваньня 1940 року Банк Эстоніі быў нацыяналізаваны і стаў Эстонскай рэспубліканскай управай Дзяржаўнага банку СССР, страціўшы свае асноўныя функцыі асабліва пасьля ўвядзеньня савецкага рубля. Дэпазыты ў кронах былі абмененыя на рублі па курсе 1:1,25 пры рэальнай пакупніцкай здольнасьці 1 крона = 8,10 рублёў.

1 студзеня 1990 банк аднавіў самастойную дзейнасьць, хоць на той час Эстонія яшчэ не займела незалежнасьці. У сакавіку новым статутам банку быў зацьверджаны ягоны статутны фонд у памеры 400&nbsp;мільёнаў рублёў.

Першымі крокамі Банку Эстоніі стаў кантроль над талінскай філіяй Замежнага гандлёвага банку Савецкага Саюзу, а таксама іншыя крокі, скіраваныя на лібэралізацыю эканомікі дзеля пераходу да рынкавых адносін.

У красавіку 1992 року выйшлі ў абарачэньне новыя грошы («другія кроны»). Дзеля забесьпячэньня яе стабільнасьці крона была прывязаная да дойчмаркі. Абмен савецкіх рублёў на кроны адбываўся ў адносінах 10:1 з абмежаваньнем максымальнай сумы 1500 рублёў на чалавека.

25 траўня 1992 Эстонія стала чальцом Міжнароднага валютнага фонду. У 1993 Банк Эстоніі і яшчэ пяць камэрцыйных банкаў далучыліся да міжнароднай сыстэмы SWIFT.

У 2004 року Банк Эстоніі стаў чальцом Эўрапейскае сыстэмы цэнтральных банкаў і адным з акцыянэраў Эўрапейскага цэнтральнага банку.

Пасьля ўвядзеньня эўра 1 студзеня 2011 року Банк Эстоніі стаў чальцом Эўрасыстэмы, у той самы час застаючыся таксама ўдзельнікам і Эўрапейскае сыстэмы цэнтральных банкаў; некаторыя ягоныя функцыі перайшлі да Эўрапейскага цэнтральнага банку.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Эканоміка Эстоніі
Эстонія
Эстонія
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Пюхціцкі манастыр

**Пю́хціцкі Ўсьпе́нскі манасты́р** (, ) — жаночы манастыр Эстонскай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхату, які знаходзіцца ў вёсцы Курэмяэ Ілуцкай воласьці павету Іда-Віру (Эстонія).

## Мінуўшчына
Паводле паданьня, у XVI стагодзьдзі ля вёскі Курэмяэ пастух убачыў Багародзіцу. Пазьней на гэтым месцы быў знойдзены абраз Усьпеньня Божай Маці. На гэтым месцы мясцовыя жыхары збудавалі капліцу. Абраз захаваўся і цяпер знаходзіцца ў манастыры.

У 1885 року на Багародзіцкай гары быў адчынены Пюхціцкі праваслаўны прыход ( — «сьвятое месца») і пабудаваны храм для абразу. Манастыр у Курэмяэ быў заснаваны ў 1891 року. Будаўніцтва галоўнага сабору ў псэўдарускім стылі было скончанае ў 1910 року. Агулам у манастыры шэсьць цэркваў, асьвечаных у гонар розных праваслаўных сьвятых: Сімяона Богапрыемца, сьвятога Мікалая, Сергія Раданескага, Ганны Прарочыцы і інш.

Манастыр стаў першым праваслаўным манастыром у Эстоніі. У 1919, па здабыцьці незалежнасьці, эстонскія ўлады сканфіскавалі зямлю і перадалі манастыр Эстонскай апостальскай праваслаўнай царкве, незалежнай ад Масквы.

Падчас Другой сусьветнай вайны нацысты арганізавалі на тэрыторыі манастыру канцлягер для савецкіх ваеннапалонных.

Падчас савецкай акупацыі манастыр ня быў зачынены дзякуючы заступніцтву Аляксія II, які на той час быў япіскапам (пазьней — архіяпіскапам) Таліну. У 1986 была пабудаваная царква сьвятога Аляксея і вялікамучаніцы Барбары, у 1990 — храм Яна Прадвесьніка і Ісідара Юр’еўскага.

У 1990 року Пюхціцкі манастыр быў перададзены пад непасрэднае кіраваньне патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* Пюхціцкі манастыр — Курэмяэ
* Праваслаўныя сьвятыні Срэбнага кальца Расеі
* Поўнаэкранная панарама

Катэгорыя:Кляштары Эстоніі
Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Эстоніі
Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры
Катэгорыя:Іда-Вірумаа
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1891 годзе
Катэгорыя:Збудаваньні псэўдарускага стылю
Цэле (неадназначнасьць)

**Назву «Цэле» маюць наступныя населеныя пункты:**
* Цэле (Славенія) — горад у Славеніі
* Цэле (Нямеччына) — горад на поўначы Нямеччыны 

**У спорце**:
* Цэле — футбольны клюб з славенскага гораду  Цэле
Газдава (герб)

**Газда́ва** () — прыватны шляхецкі герб.

## Апісаньне
У чырвоным полі павернутыя карэньнямі адна да адной дзьве срэбныя ліліі, злучаны залатым пярсьцёнкам, разьмешчаны ў вэртыкальным палажэньні. Клейнод: над прылбіцай з каронай паўлінавыя пёры, на якіх паўтараецца выява ліліі.

## Гісторыя
Як сьцьвярджае Каспер Нясецкі, гэты герб мае ўласна польскае паходжаньне.

Герб вядомы з пачатка XIV стагодзьдзя.

## Глядзіце таксама
* Газдава II 
* Газдава III 
* Газдава IV 

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Гербы беларускае шляхты
* Herbu Gozdawa

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Тыраспаль (футбольны клюб)

**Тыраспаль** () — былы малдаўскі футбольны клюб з гораду Тыраспаль. Заснаваны ў 1992 годзе і расфармаваны ў 2015 годзе. Чэмпіён Малдовы (1997), трохразовы ўладальнік Кубка Малдовы (1996, 2000, 2013).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Тыраспаль
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Даленга (герб)

**Даленга** () — прыватны шляхецкі герб.

## Апісаньне
У сінім полі срэбная падкова павернутая канцамі ўніз, на ёй залаты кавалерскі крыж, у падкове знаходзіцца накіраваная ўніз срэбная страла. Клейнод: над прылбіцай з каронай прабітае стралой распраўленае крыло грыфа.

## Гісторыя
Падчас час барацьбы Балеслава Крывавуснага з прусамі, рыцар Далега, што належаў гербу Побуг, з засады напаў на непрыяцельскі флянг, дзе знаходзіўся варожы начальнік, і выстралам з арбалету скінуў яго з каня, гэта вельмі напалохала прусаў. Такі манэўр вырашыў вынік бітвы. За гэты гераічны ўчынак князь Балеслаў дараваў Далегу стралу ў прыдатак да яго гербу Побуг.

Герб вядомы з пачатка XV стагодзьдзя. На тэрыторыі Вялікага княства Літоўскагараспаўсюджваўся пасьля Гарадзельскай вуніі 1413 року.

## Глядзіце таксама
* Даленга II 
* Даленга III 
* Даленга IV 

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Гербы беларускае шляхты
* Herbu Dołęga
* Герб Даленга

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі
Элва

**Элва** () — курортнае мястэчка на поўдні Эстоніі, у акрузе Тартумаа. Насельніцтва 5762 чалавекі (2011). Станцыя на чыгунцы Тарту — Рыга.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Дарога Р44 (Беларусь)

Дарога  — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэньня ў Беларусі, якая злучае Горадню і Івацэвічы. Працягласьць — 164 км.

Праходзіць па тэрыторыі Гарадзенскага, Мастоўскага і Ваўкавыскага раёнаў Гарадзенскае вобласьці, Пружанскага і Івацэвіцкага раёнаў Берасьцейскае вобласьці.

## Населеныя пункты
*  **[[Гарадзенская вобласьць]]**, **[[Гарадзенскі раён]]**
**  Горадня 
**   
** 
** Каўпакі
** Сьвіслач
* Мастоўскі раён
** Месяцова  
**  
* Ваўкавыскі раён
** Волпа  
**  Рось, Краснасельскі
**  
**  Ваўкавыск
**  
** Падароск
* **[[Берасьцейская вобласьць]]**, **[[Пружанскі раён]]**
** Зеляневічы
** Зіновічы
** Шэйпічы
**  
**  Ружаны  
** Паўлава
* Івацэвіцкі раён
** Ёдчыкі
** Альба
** Квасевічы
**  Івацэвічы

## Глядзіце таксама
* Дарогі Беларусі

Р44
Р44
Янка Жамойцін

**Ян Жамойцін** (студзень 1922, Лідзкі павет, Наваградзкае ваяводзтва, Польская Рэспубліка— 25 красавіка 2003) — беларускі грамадзкі дзяяч, літаратар і вэтэран нацыянальнага руху.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся ў студзені 1922 году ў Лідзкім павеце Наваградзкага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

У часе вайны кіраваў Наваградзкай акруговай арганізацыяй СБМ. Пасьля вайны арыштаваны, асуджаны на 25 гадоў, знаходзіўся да 1956 году ў лягерах. Пасьля зьехаў у Польшчу. Заўсёды казаў, што ён беларус, але жыхар Польшчы. Пасьля вызваленьня прыехаў у Горадню, дзе пасьля доўгіх перапісах 1 студзеня 1957 году здолеў выехаць у Варшаву. Тамака атрыаў вышэйшую адукацыю і далучыўся да працы беларускай меншасьці, Беларускім літаратурным аб’яднаньні Белавежа.

У 1990-я гады выдаў у Беластоку ўспаміны «*Зь перажытага*». У 1999 годзе ў Менску на міжнароднай канфэрэнцыі, прысьвечанай беларуска-польскаму грамадзка-культурнаму ўзаемадзеяньню, чытаў даклад «*Фальклёрная спадчына Беларусі ў досьледах Аляксандра Баршчэўскага*». Жыў і працаваў у Варшаве

Памёр 25 красавіка 2003 году па дарозе з Польшчы ў Беларусь. Пахаваны ў Варшаве.

## Творчасьць
Пісаў на беларускай і польскай мовах. Дэбютаваў як літаратурны крытык на старонках газэты «Ніва» ў 1965 годзе. Яго пяру належаць шматлікія публікацыі пра паэзію беларускамоўных аўтараў Польшчы, артыкул-дасьледаваньне «Шляхам „Іліяды“ Гамэра» — пра зроблены Б. Тарашкевічам пераклад гэтага твору на беларускую мову, шмат рэпартажаў, эсэ, крытычных артыкулаў
. Яны друкаваліся ў «Ніве», «Беларускім календары», іншых польскіх і замежных выданьнях. Апублікаваў у 1996 годзе біяграфічную аповесьць «Зь перажытага».

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускія пісьменнікі Польшчы. Другая палова ХХ ст. / Уклад. Я. Чыквіна; Прадм. У. Конана, — Мн.: Беларускі кнігазбор, — 2000, — 576 ст.: іл., — ISBN 985-6318-80-7

## Вонкавыя спасылкі
* Чалавек і гісторыя ў мемуарах Янкі Жамойціна Тэрмапілы. Літаратурна-мастацкі і беларусазнаўчы часопіс N* 7 / 2003 г.

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускай моладзі
Катэгорыя:Сябры Беларускага літаратурнага аб’яднаньня «Белавежа»
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Паўлінка (спэктакль, Нацыянальны тэатар імя Якуба Коласа)

**«Паўлінка»** — спэктакль Нацыянальнага тэатру імя Якуба Коласа паводле п’есы Янкі Купалы «Паўлінка» ў пастаноўцы П. Малчанава. 

## Гісторыя
Упершыню камэдыю Я. Купалы Беларускі дзяржаўны тэатар (БДТ-2) прадставіў 12 чэрвеня 1936 году на гастролях у Бабруйску ў «Вечары беларускіх вадэвіляў», у праграму якога таксама ўвайшлі п’есы «Прымакі» Я. Купалы і «Пінская шляхта» В. Дунін-Марцінкевіча. 

Па прапанове пастаноўшчыка спэктаклю Я. Купала ўнёс некаторыя зьмены ў тэкст п'есы, каб узмацніць яе сацыяльны зьмест. Так, Якім Сарока, калі прыходзіць да Паўлінкі, прыносіць ёй «Песьню аб Сокале» М. Горкага, якую яны разам чытаюць. Гэтая сцэна, якая, паводле прызнаньня самога аўтара, не магла зьявіцца ў дарэвалюцыйны час па цэнзурных меркаваньнях, увайшла ў канчатковую рэдакцыю п'есы.  

## Акторы
*Р. Кашэльнікава— *Паўлінка*
*Ц. Сяргейчык — *Сьцяпан Крыніцкі*
*А. Лагоўская — *Альжбэта*
*Л. Мазалеўская — *Агата*
*В. Бялінскі — *Пранцысь Пустарэвіч*
*П. Іваноў — *Якім Сарока*
*В. Тышкевіч — *Адольф Быкоўскі*

## Крыніцы

## Літаратура
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Паўлінка (драматычны твор)» / Аўтар — А.Сабалеўскі — C. 463—465.
* Гаробчанка, Т. Купалаўскія вобразы на беларускай сцэне. — Мн., 1976.
* Няфёдаў, Ул. Беларускі тэатр: Нарыс гісторыі. — Мн., 1959.
* Усікаў, Я. Беларуская камедыя. — Мн., 1979.
* Ярош, М. Драматургія Янкі Купалы. — Мн., 1959.

## Вонкавыя спасылкі
* Прыезд Я. Купалы ў Бабруйск на сайце Магілёўскай абласной бібліятэкі

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове