open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзьмітры Барысаў

**Дзьмітры Барысаў** (нарадзіўся 8 студзеня 1995 году) — беларускі футбаліст, абаронца «Мёраў».

## Кар’ера
### Клюбная
Дарослую кар’еру пачаў у складзе наваполацкага «Нафтана», дзе выступаў за дубль. Перад сэзонам 2016 году пачаў трэнавацца разам з асноўнай камандай навапалачанаў. У Найвышэйшай лізе дэбютаваў 10 красавіка 2016 году, выйшаўшы на замену другім тайме матчу супраць мазырскай «Славіі» (0:1). Неўзабаве замацаваўся ў якасьці асноўнага цэнтральнага абаронцы «Нафтана».

Па заканчэньні сэзону цікавасьць да абаронцы зьявілася ў клюбаў расейскай ФНЛ, аднак у сьнежні 2016 году Барысаў падпісаў трохгадовы кантракт зь берасьцейскім «Дынама». Ня здолеў замацавацца ў асноўным складзе «Дынама», выступаў пераважна за дубль. У чэрвені 2017 году атрымаў траўму і выбыў да канца сэзону. У сэзоне 2018 нгоду зноў пераважна выступаў за дубль, толькі ў двух апошніх матчах сэзону згуляў па 90 хвілінаў у асноўнай камандзе.

У студзені 2019 году пасьля прагляду стаў гульцом гарадзенскага «Нёмана». Згуляў за асноўную каманду гарадзенцаў у першых двух матчах сэзону, пасьля чаго пачаў выступаць толькі за дубль. У ліпені 2019 году паводле пагадненьня бакоў пакінуў гарадзенскую каманду і неўзабаве вярнуўся ў «Нафтан». Замацаваўся ў асноўным складзе наваполацкай каманды, гуляў пераважна ў пачатковым складзе. У сакавіку 2022 году далучыўся да «Смаргоні», дзе замацаваўся ў асноўным складзе і дапамог камандзе вярнуцца ў Найвышэйшую лігу. У лютым 2023 году пакінуў смаргонскі клюб. Сэзон 2023 году пачаў у складзе «Мёраў» у Другой лізе.

### Міжнародная
У траўні 2016 году быў упершыню выкліканы ў моладзевую зборную Беларусі, дзе дэбютаваў 1 чэрвеня ў таварыскім матчы супраць зборнай Македоніі (1:1). Усяго за моладзевую зборную згуляў ува 5 матчах, у якіх праводзіў на полі 90 хвілінаў на пазыцыі цэнтральнага абаронцы.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Яўген Калінін

**Яўген Калінін** ( 15 жніўня 1993 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
Выхаванец чашніцкай ДЮСШ, пазьней займаўся ў спэцыяльнай спартовай клясе Лужасьнянскай школы-інтэрната. Улетку 2010 году быў запрошаны ў барысаўскі БАТЭ, дзе пачаў выступаць за дубль. У сэзоне 2011 году з 12 галамі стаў найлепшым бамбардзірам дубля БАТЭ і дапамог яму перамагчы ў чэмпіянаце дублёраў. Пазьней трапляў у заяўку асноўнай каманды БАТЭ на матчы Кубка Беларусі, але на поле гэтак і ня выйшаў. Усяго за дублюючы склад за тры гады правёў 66 матчаў і забіў 17 галоў. У сэзоне 2013 году быў аддадзены ў арэнду «Слуцку», разам зь якім выйграў Першую лігу, аднак у асноўным складзе каманды замацавацца ня здолеў. У красавіку 2014 году зноў на правах арэнды перайшоў у іншы клюб Першай лігі — «Смаргонь», а ў наступным годзе падпісаў зь ім паўнавартасны кантракт. У сэзоне 2015 году стаў адным з найлепшых гульцоў смаргонскага клюбу, забіўшы 10 галоў і аддаўшы 7 галявых перадач.

У лютым 2016 году падпісаў кантракт з клюбам «Віцебск». 11 красавіка 2016 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, зьявіўшыся ў стартавым складзе ў матчы супраць «Белшыны» (1:0). У першай палове сэзону 2016 году звычайна выступаў у якасьці асноўнага нападніка віцяблянаў. Улетку быў прызваны на зборы ў армію, па вяртаньні ў жніўні выступаў ужо за дубль. У сакавіку 2017 году аддадзены ў арэнду наваполацкаму «Нафтану». 15 траўня адзначыўся голам у браму «Гарадзеі», які прынёс навапалачанам першую перамогу ў сэзоне (1:0). У жніўні 2017 году перайшоў у клюб «Слонім-2017», дзе замацаваўся ў асноўным складзе. Па заканчэньні сэзону ў сьнежні 2017 году пакінуў «Віцебск».

У пачатку 2018 году праходзіў прагляд у бабруйскай «Белшыне» і мазырскай «Славіі», але ня даў рады. У першай палове 2018 году выступаў за клюб «Ворша», дзе быў адным з асноўных гульцоў. У Першай лізе ў 13 матчах улучыў 5 мячоў у браму супернікаў. У жніўні 2018 году перайшоў у магілёўскі «Дняпро». За асноўную каманду магіляўчанаў гэтак і не згуляў, выступаў за дубль. У верасьні адсутнічаў праз траўму. У сьнежні 2018 году пакінуў магілёўскі клюб. У лютым 2019 году падпісаў кантракт з гомельскім «Лякаматывам». У складзе гамельчукоў ня здолеў замацавацца ў складзе, толькі часам выходзячы на замену. У ліпені 2019 году пакінуў каманду. У жніўні 2019 году перайшоў у «Смаргонь», дзе рэгулярна зьяўляўся на полі. У лютым 2020 году ўзгодніў кантракт з «Воршай», дзе таксама быў гульцом асноўнага складу. Выступаў у клюбе да канца сэзону 2020 году. У красавіку 2021 году далучыўся да рагачоўскага «Макслайну», а ў ліпені 2021 году стаў гульцом «Лепеля», дзе выступаў да 2022 году.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Баланэшць

**Баланэ́шць** () — гара ў Малдове, у 60 км на захад ад Кішынёву. Самы высокі пункт у краіне. Вышня — 428,2 м, плошча каля 1,2 км². Таксама вядомая, як **гара Крэкан**.

Гара заходзіцца ў заходняй часцы краіны надалёка ад граніцы з Румыніяй. Разьмешчаная водападзеле басэйнаў рэк Прут і Днестр, на Цэнтральномалдоўскім узвышшы, у найбольш прыўзьнятай і падзелеанай яе часцы — Кодрах.

Каля гары знаходзяцца вёскі Баланэшць, Мілешты і Гэўрены. У 18 км ад вяршыні знаходзіцца горад Кэлэраш.

На ўсхілах растуць лясы і выкарыстоўваюцца ў рэкрэацыйных мэтах. Лес пераважна з грабу і дубу. Сустракаецца — ліпа, ясень, клён, адзінкава бук, рабіна, дзікая груша, дзікая чарэшня, кызіл.
Вяршыня гарыбязь лесу. На ёй знаходзіцца трыянгуляцыйная вежа, якая цяпер выкарыстоўваецца для камунікацыйных тэхналёгіяў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Горы Малдовы
Катэгорыя:Вяршыні вышынёй да 1000 мэтраў
Кабзар (кніга)

**«Кабза́р»** () — назва зборніку паэтычных твораў Тараса Шаўчэнкі на ўкраінскай мове. Першапачатковае значэньне слова кабзар — украінскі народны пясьняр і музыка, які акампануе сабе на кобзе (бандуры). У наш час пад назвай «Кабзар» разумеюць усе вершаваныя творы Шаўчэнкі, аднак «Кабзар» утрымлівае толькі частку яго паэзіі.

Упершыню «Кабзар» быў выдадзены ў 1840 годзе ў Санкт-Пецярбургу пасьля вяртаньня Шаўчэнкі з высылкі пры садзейнічаньні Яўгена Грабінкі. У зборнік увайшло ўсяго восем твораў: «Перебендя», «Катерина», «Тополя», «Думка» («Нащо мені чорні брови»), «До Основ’яненка», «Іван Підкова», «Тарасова ніч» і «Думи мої, думи мої, лихо мені з вами», які быў напісаны адмыслова для гэтага зборніку і зьяўляецца своеасаблівым эпіграфам ня толькі да гэтага выданьня, але і да ўсёй творчасьці Тараса Шаўчэнкі. Кніга была надрукаваная ў тыпаграфіі Ягора Фішэра ў колькасьці 1000 штук. Існуе два варыянты выданьня — з колькасьцю старонак 106 і 116. Гэта зьвязана з тым, што першы наклад выйшаў практычна не цэнзураваны. Зборнік набыў вялікую папулярнасьць з-за свайго антыімпэрскага напрамку, пасьля астатнія экземпляры надрукаваныя з купюрамі. Другое выданьне выйшла ў 1844 годзе, трэцяе — у 1860 ў друкарні Панцеляймона Куліша і было больш поўным. У 1962 годзе выйшла факсыміле першага выданьня з пасьляслоўем Васіля Барадзіна.

Пасьля выданьня гэтага зборніку самога Тараса Шаўчэнку пачалі называць Кабзарам. Ён нават сам пазьней у некаторых сваіх аповесьцях пачынаў падпісвацца «Кабзар Дармаграй».

На беларускай мове асобнай кнігай выдаваўся ў 1939 (паэмы «Гайдамакі», Сьлепая, «Ведзьма», «Пятрусь», Неафіты, «Марыя»; пад рэд. Я. Купалы і Я. Коласа), 1952 гадох. Якуб Колас пераклаў 16 твораў Шаўчэнкі. У 2014 годзе тэкст «Кабзара» выйшаў у кнізе «І мёртвым, і жывым, і ненароджаным…».

У 1863 годзе выдадзены пераклад на польскую мову ў перакладзе Уладзіслава Сыракомлі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Зборнікі вершаў
Катэгорыя:Украінская літаратура
Катэгорыя:Тарас Шаўчэнка
Гапак

**Гапа́к** (ад  — усклік, які вымаўляецца падчас танцу) — нацыянальны ўкраінскі танец. Музычны памер гапака — 2/4.

Танчаць гапак ва ўкраінскіх нацыянальных строях. Танец скачацца энэргічна, асноўнымі рухамі танцу зьяўляюцца скокі ўпрысядкі, прабежкі, шырокія, высокія скачкі з узмахамі нагамі. Часам у танцы выкарыстоўваюцца баявыя шаблі ўкраінскіх казакоў.

Гапак упершыню зьявіўся ў казачых селішчах Запароскай Сечы і ўяўляў сабою комплекс вайсковых практыкаваньняў. Ён аб’ядноўваў у сабе ўсе неабходныя элемэнты рукапашнага бою.

## Вонкавыя спасылкі
* БСЭ. Гапак 
* Пра гапак 

Катэгорыя:Ваенныя танцы
Катэгорыя:Украінскія народныя танцы
Асканія-Нова

**Асканія-Нова** — біясфэрны запаведнік «Асканія-Нова» імя Ф. Э. Фальц-Фейна Нацыянальнай акадэміі аграрных навук Украіны, разьмешчаны ў Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны, паблізу аднайменнага мястэчка, у 60 км на паўднёвы ўсход ад Кахоўкі.

## Галерэя

Файл:Askania.jpg|Юбілейная манэта Ўкраіны
Файл:The Soviet Union 1968 CPA 3677 stamp (American Bison and Zebra (Askania-Nova)).jpg|Паштовая марка СССР, 1968 год.  Бізон. Зебра.
Файл:The Soviet Union 1968 CPA 3678 stamp (Ostrich and Golden Pheasant (Askania-Nova)).jpg|Паштовая марка СССР, 1968 год.  Страус. Залаты фазан.
Файл:The Soviet Union 1968 CPA 3679 stamp (Eland and Guanaco (Askania-Nova)).jpg|Паштовая марка СССР, 1968 год.  Канна і гуанака.


Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Ўкраіны
Катэгорыя:Хэрсонская вобласьць
Панічны разлад

**Пані́чны разла́д** (ад  — «жах») — нэўроз у выглядзе звыш трох прыступаў трывогі за месяц. Найчасьцей узьнікае ва ўзросьце 20—30 гадоў. Удвая часьцей сустракаецца сярод жанчынаў. Падчас прыступу варта запаволіць дыханьне да 10 удыхаў за хвіліну і застацца ў адзіноце на 20 хвілінаў.

## Чыньнікі
Узьнікненьню душэўнага разладу спрыяюць арганічнае пашкоджаньне галаўнога мозга, злоўжываньне алькаголем і кавай, прыём наркотыкаў і пачуцьцёвая перанапруга.

## Праявы
Падчас прыступу трывогі цягам гадзіны адзначаецца (прынамсі 4 сымптомы): запамарока і хістаньне, запаволеньне дыханьня, удушша і адчуваньне ўяўнасьці навакольля, пачашчанае сэрцабіцьцё, патлівасьць і боль у грудзях, аняменьне частак цела, млосьць, разлад кішэчніка і страх сьмерці, дрыжаньне і прыліў крыві да твару. У выніку паўтору прыступа ўзьнікае страх знаходжаньня ў людным месцы (крама, натоўп, рынак, стадыён і перапоўнены транспарт). Чаканьне новага прыступа вядзе да боязі выйсьці з дому, адмову ад паходу ў краму і язды на транспарце, патрабаваньня да сямейнікаў аб пастаянным суправаджэньні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Трывожныя разлады
Катэгорыя:Псыхіятрыя
Катэгорыя:Клінічная псыхалёгія
Катэгорыя:Страх
Чарняхоў

**Чарняхоў** () — мястэчка ў Жытомірскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Ачарацянка. Адміністрацыйны цэнтар Чарняхоўскага раёну. Насельніцтва 8848 чал. (2024).

## Насельніцтва
* 1959 — 6 500 чал.
* 1970 — 8 437 чал.
* 1979 — 9 448 чал.
* 1989 — 10 378 чал.
* 2001 — 10 416 чал.
* 2015 — 9&nbsp;682 чал.

## Вонкавыя спасылкі
* Cities & towns of Ukraine 
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року»,  — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip 

Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці
Унівэрсытэт Вітаўта Вялікага

**Унівэрсытэ́т Ві́таўта Вялі́кага** (, VDU) — публічны ўнівэрсытэт у Коўне (Летува), заснаваны ў 1922 року.

Першапачаткова зваўся **Ўнівэрсытэт Летувы**, перайменаваны ў 1930 з нагоды 500-х угодкаў сьмерці Вітаўта Вялікага, вялікага князя літоўскага.

## Мінуўшчына
У 1579 езуіты заснавалі ў Вільні найвышэйшую навучальную ўстанову — *Academia et Universitas Vilnensis*. Акадэмія была зачыненая ў 1832 расейскім царом Мікалаем I пасьля Лістападаўскага паўстаньня.

У 1918, пасьля атрыманьня Летувой незалежнасьці, Тарыба вырашыла адрадзіць Віленскі ўнівэрсытэт. Паколькі Вільня апынулася пад польскай адміністрацыяй, а летувіскі ўрад быў вымушаны зьехаць у Коўна, гэтага так і не адбылося.

У пачатку 1920-х рокаў у Коўне былі створаныя Найвышэйшыя адукацыйныя курсы, якія сталі асновай будучага ўнівэрсытэту. У лютым 1922 Кабінэт міністраў прыняў рашэньне заснаваць у Коўне Ўнівэрсытэт Летувы; цырымонія адкрыцьця адбылася 16 лютага, а 12 красавіка прэзыдэнт Летувы пацьвердзіў статус унівэрсытэту, які складаўся з шасьці факультэтаў: тэалягічна-філязофскі, гуманітарны, юрыдычны, матэматыкі і навук, мэдыцыны і тэхнічнай адукацыі.

7 чэрвеня 1930 у гонар 500-й гадавіны сьмерці Вітаўта Вялікага ўнівэрсытэт атрымаў ягонае імя.

У 1940 гуманітарны і юрыдычны факультэты, а пазьней і матэматычна-навуковы былі пераведзеныя ў Вільню, дзе ўвайшлі ў склад навастворанага Віленскага ўнівэрсытэту. Пасьля савецкай акупацыі ўнівэрсытэт быў перайменаваны ў Ковенскі ўнівэрсытэт, аднак з пачаткам нямецка-савецкай вайны Часовы ўрад вярнуў ранейшую назву.

У сакавіку 1943 року ўнівэрсытэт быў зачынены немцамі. Увосень 1944 адкрыты зноў, меў чатыры факультэты: гісторыка-філялягічны, мэдычны, будаўнічы і тэхналягічны. У 1949 у Вільню пераведзены філязофскі факультэт, а ў 1950 унівэрсытэт пераўтвораны ў Ковенскі політэхнічны інстытут і Ковенскі мэдычны інстытут.

У 1989 установе вернуты статус унівэрсытэту. У першы навучальны год ён меў факультэты эканомікі, гуманітарны і навук.

## Склад
13 акадэмічных аддзяленьняў (10 зь іх — факультэты).

Muzikos akademija. VDU.JPG|Музычная акадэмія
Zitieciu rumai.jpg|Факультэт каталіцкага багаслоўя
Vytauto Didziojo universitetas.2007-04-06.jpg|Факультэт гуманітарных навук / Інстытут замежных моваў / Інстытут інавацыйнай адукацыі
VDU CR.JPG|Факультэт эканомікі і кіраваньня
Kauno botanikos sodas 2007-06-08.JPG|Батанічны сад унівэрсытэту Вітаўта Вялікага


## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1922 годзе
Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Коўна
Варва

**Варва** () — мястэчка ў Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Варвіца. Адміністрацыйны цэнтар Варвынскага раёну. Насельніцтва 8000 чал. (2025).

## Насельніцтва
Нацыянальны склад насельніцтва: пераважна украінцы.

### Колькасьць

### Мова

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскай вобласьці
Корап

**Корап** () — мястэчка ў Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны, каля ракі Дзясна. Адміністрацыйны цэнтар Каропскага раёну. Насельніцтва 4700 чал. (2024).

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскай вобласьці
Мары-Луіз Калейра Прэка

**Мары-Луіз Калейра Прэка** (; нарадзілася 7 сьнежня 1958 году, Кормі, брытанская калёнія Мальта) — мальтыйская палітыкіня-лейбарыстка, прэзыдэнтка Мальты (2014—2019).

## Біяґрафія
Мары-Луіз Калейра Прэка нарадзілася ў цэнтры вострава Мальта (тады яшчэ брытанскай калёніі) у горадзе Кормі ў канцы 1958 году. Скончыла Мальтыйскі унівэрсытэт.

Стала першай жанчынай, якая ўзначаліла мальтыйскую партыю, калі ў 1982—1991 гадах займала пасады ґенэральнага сакратара. Акрамя гэтага, яна ў розны час займала пасады члена нацыянальнага бюро сацыялістычнай моладзі, старшыні жаночага аддзела партыі (1996—2001) і выдаўца партыйнай ґазэты «Il-Ħelsien».

З 1998 году абіраецца ў Парлямэнт Мальты ад Лейбарысцкай партыі Мальты. У сакавіку 2013 году ўвайшла ва ўрад Джозэфа Муската як міністар па справах сям’і і сацыяльнай салідарнасьці. У пачатку сакавіка 2014 году прэм’ер-міністар краіны рэкамэндаваў яе на пасаду прэзыдэнта Мальты, і неўзабаве яна была зацьверджана ў гэтай пасады. 4 красавіка Мары-Луіз Калейра Прэка заступіла на пасаду прэзыдэнта.

## Дадатковыя зьвесткі
* Мары-Луіз Калейра Прэка апынулася другой жанчынай прэзыдэнтам Мальты пасьля Аґаты Барбары.
* Мары-Луіз Калейра Прэка зьяўляецца самым маладым прэзыдэнтам Мальты.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт прэзыдэнта Мальты

Катэгорыя:Нарадзіліся на Мальце
Катэгорыя:Прэзыдэнты Мальты
Аляксандар Пацей

**Аляксандар Пацей** (? — сакавік 1770) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падчашы вялікі літоўскі (1724—1739), кашталян віцебскі (1739—1740) і троцкі (1740—1742), ваявода троцкі (з 1742).

Быў старостам рагачоўскім, алькеніцкім і ковенскім. Кавалер Ордэна Белага Арла (1746).
 

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацеяў гербу «Вага», сын Казімера Аляксандра, ваяводы віцебскага, і Ганны Тэрэзы зь Летаваў. Меў братоў Антонія (пам. у 1749), стражніка вялікага, і Міхала (пам. у 1787), старосту рагачоўскага.

У 1724 годзе атрымаў урад падчашага вялікага літоўскага, у 1739 годзе — кашталяна віцебскага, у 1740 годзе — кашталяна троцкага, у 1742 годзе — ваяводы троцкага. У 1745 годзе быў маршалкам Галоўнага Трыбуналу.

У 1720 годзе ажаніўся з Тэрэзай Война-Ясянецкай (пам. па 1743), удавой кашталяна амсьціслаўскага Канстантына Бэнэдыкта Бжастоўскага. У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Людвік (? — 1771), стражнік вялікі літоўскі
* Леанард (? — 1774), стражнік вялікі літоўскі па браце
* Караліна (1732—1776), жонка падкаморага вялікага літоўскага Станіслава Радзівіла
* Ганна (1720—1788), жонка ваяводы смаленскага Юзэфа Тышкевіча

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Аляксандар
Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Атанас Далчаў

**Атанас Далчаў** (; 12 чэрвеня 1904, Тэсалёнікі, Асманская імпэрыя, цяпер Грэцыя — 17 студзеня 1978, Сафія, Баўгарыя) — баўгарскі паэт, крытык і перакладчык. У сваіх творах закранаў некаторыя філязофскія праблемы. Рабіў пераклады твораў францускіх, гішпанскіх, ангельскіх, нямецкіх і расейскіх аўтараў. Ляўрэат прэміі імя Гэрдэра 1972 году. У 1967 годзе атрымаў ордэн «Знак Пашаны» за папулярызацыю расейскай культуры ў Баўгарыі.

Сярод перакладчыкаў вершаў на беларускую мову — Васіль Сахарчук.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тэсалёніках
Катэгорыя:Баўгарскія літаратары
Катэгорыя:Перакладчыкі на баўгарскую мову
Катэгорыя:Баўгарскія паэты
Катэгорыя:Памерлі ў Сафіі
Альбанцы ва Ўкраіне

**[[Альбанцы]] на тэрыторыі сучаснай Украіны** зьяўляюцца адной з нацыянальных меншасьцяў. На тэрыторыі Расейскай імпэрыі першыя альбанскамоўныя групы зьявіліся ў ходзе масавай іміграцыі праваслаўных народаў з Асманскай Баўгарыі ў Расейскі Буджак у 1811 годзе. Грамадзянамі Ўкраіны яны сталі пасьля 1991 году. Паводле зьвестак усеўкраінскага перапісу 2001 году, у краіне пражывала 3308 альбанцаў.

## Дынаміка колькасьці
Сучасныя арнаўты ўсё больш схільныя да асыміляцыі ў навакольнае іх славянскае асяродзьдзе. Пік колькасьці альбанцаў ва Ўкраіне быў зафіксаваны па перапісе 1970 году (амаль 4000). З тых часоў іх лік паступова скарачаецца. Зрэшты, яшчэ больш інтэнсіўная (у адсоткавых адносінах) украінізацыя прагрэсуе таксама і сярод значна больш шматлікіх баўгараў, гагаўзаў, малдаван, расейцаў, якія здаўна пражывалі разам з арнаўтамі. Паводле зьвестак усеўкраінскага перапісу 2001 году, альбанцы пражывалі ў 24 рэгіёнах краіны. Пры агульнай колькасьці дыяспары ў 3308 чалавек, большасьць жыло ў Адэскай (1862 чалавекі) і Запароскай (892 чалавекі) абласьцях.

Катэгорыя:Народы Ўкраіны
Кулікоўка

**Кулікоўка** () — мястэчка ў Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар Кулікоўскага раёну. Насельніцтва 4,9 тыс. чал.

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскай вобласьці
Сосьніца

**Сосьніца** () — мястэчка ў Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Убідзі (прытока Дзясны). Адміністрацыйны цэнтар Сасьніцкага раёну. Насельніцтва на 2018 год — 6983 чал.

## Насельніцтва
### Колькасьць
* XIX стагодзьдзе: 1897 год — 7087 чал.
* XX стагодзьдзе: 1959 год — 4245 чал.; 1970 год — 7164 чал.; 1979 год — 7876 чал.; 1989 год — 8429 чал.
* XXI стагодзьдзе: 2001 год — 8127 чал.; 2018 год — 6983 чал.

### Мова

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року»,  — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip
*Сайт про Сосницю

Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскай вобласьці
Срэбнае

**Срэбнае** () — мястэчка ў Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар Срабнянскага раёну. Насельніцтва 3000 чал. (2024).

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Чарнігаўскай вобласьці
Дзямідаўка (Ровенская вобласьць)

**Дзямідаўка** () — мястэчка ў Ровенскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Жабычы. Адміністрацыйны цэнтар Дзямідаўскага раёну. Насельніцтва на 2022 год — 2440 чал.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1959 год — 2548 чал.; 1970 год — 2442 чал.; 1979 год — 2910 чал.; 1989 год — 2844 чал.
* XXI стагодзьдзе: 2001 год — 2805 чал.; 2015 год — 2599 чал.

## Вонкавыя спасылкі
* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року», — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip

Катэгорыя:Населеныя пункты Ровенскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Млынаў

**Млынаў** () — мястэчка ў Ровенскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Іква. Адміністрацыйны цэнтар Млынаўскага раёну. Насельніцтва 8000 чал. (2023).

## Насельніцтва
* 1959 — 3 095 чал.
* 1970 — 5 004 чал.
* 1979 — 5 719 чал.
* 1989 — 8 564 чал.
* 2001 — 8 546 чал.
* 2015 — 8 411 чал.

## Вонкавыя спасылкі

* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року»,  — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip

Катэгорыя:Населеныя пункты Ровенскай вобласьці
Бітва пад Салатамі (1703)

**Бі́тва пад Сала́тамі** — бітва Вялікай Паўночнай вайны, якая адбылася 18 (29 сакавіка) 1703 году ля летувіскага мястэчка Салаты, паміж аб’яднаным расейска-літоўскім войскам на чале з Рыгорам Агінскім і швэдзкім войскам пад камандваньнем Адама Людвіга Левэнгаўпта й Югана Адольфа Клёт фон Юнгенсбурга. Швэды атрымалі ў ёй упэўненую перамогу, нягледзячы на тое, што колькасна значна саступалі праціўніку.

## Бітва
Швэды выстраіліся ў прамую лінію, у якой правым флянгам камандаваў Адам Людвіг Левэнгаўпт, а левым — Юган Адольф Клёт фон Юнгенсбург. У цэнтры знаходзілася артылерыя, якую з бакоў прыкрывалі кавалерыя й пяхота. Войскі хаўрусьнікаў складаліся з расейскай пяхоты пасярэдзіне й літоўскай кавалерыі па флянгах. Перад пяхотай знаходзілася 11 гарматаў.

Бітва пачалася а 8 гадзіне й доўжылася да поўдню. Левэнгаўпт першым даў загад сваім войскам атакаваць. Калі швэды наблізіліся да расейска-літоўскіх войскаў прыкладна на адлегласьці ў 400 крокаў, тыя пачалі паліць з гарматаў, але гэта амаль не пашкодзіла швэдаў. І толькі калі швэды наблізіліся на 100 крокаў, левы флянг хаўрусьнікаў пайшоў у атаку, якая, аднак, была адбітая Левэнгаўптам. Затым перайшоў да дзеяньняў і расейска-літоўскі правы флянг, але быў разьбіты. Тым часам швэдзкі цэнтар пайшоў на расейскую пяхоту і прымусіў яе пусьціцца наўцёкі, нагледзячы на падтрымку з боку літоўскай кавалерыі. Левэнгаўпт даў загад не перасьледваць праціўніка, бо палічыў, што яго войска знаходзілася ня ў лепшай форме.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бітвы Вялікай Паўночнай вайны
Катэгорыя:Гісторыя Летувы
Катэгорыя:Гісторыя Швэцыі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Расеі
Бітва пад Салатамі

Назву **Бітва пад Салатамі** маюць дзьве розныя гістарычныя падзеі, якія адбыліся ў сучаснай Летуве ў двух розных населеных пунктах з назвай Салаты:

* Бітва пад Салатамі — бітва ў час Вялікай Паўночнай вайны, ля мястэчка Салаты 
* Бітва пад Салатамі — бітва ў час Паўстаньня 1794 году, ля вёскі Салаты
Салаты (мястэчка)

**Салаты** () — мястэчка на поўначы Летувы, у Панявескім павеце. 

У час Вялікай Паўночнай вайны тут адбылася бітва паміж швэдзкім і літоўска-расейскім войскамі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:населеныя пункты Панявескага павету
Бітва пад Салатамі (1794)

**Бі́тва пад Сала́тамі** — бітва, якая адбылася 29 ліпеня 1794 падчас антырасейскага паўстаньня 1794 году.

## Бітва

Пасьля 4 гадзіны ранку літоўскія паўстанцы натыкнуліся на расейскія войскі, якія пачалі атакаваць. Але паўстанцы сустрэлі праціўніка артылерыйскім агнём, і тыя прыпыніліся. Пасьля амаль 4 гадзін бою высьвятлілася, што перавага на баку паўстанцаў. Генэрал-лейтэнант Рамуальд Гедройц накіраваў сваё войска ў атаку, што прымусіла расейцаў пастроіцца ў карэ. Але князь Гедройц кінуў сваю кавалерыю расейцам у тыл, а на флянгі накіраваў пяхоту пры падтрымцы артылерыі. У выніку варожае карэ было разьбіта, і расейцы пачалі ў паніцы адыходзіць. Паўстанцы атрымалі перамогу й захапілі расейскія гарматы й вялікую колькасьць амуніцыі.

## Крыніцы
* Andrzej Zahorski, Wypisy źródłowe do historii polskiej sztuki wojennej. Polska sztuka wojenna w okresie powstania kościuszkowskiego, Zeszyt dziesiąty, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1960.
* Bolesław Twardowski: Wojsko Polskie Kościuszki w roku 1794. Poznań: Księgarnia Katolicka, 1894.
* Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I

Катэгорыя:Паўстаньне 1794 году
Салаты (неадназначнасьць)

Назву **Салаты** маюць наступныя населеныя пункты:

## [[Летува]]
* Салаты — мястэчка ў Панявескім павеце
* Салаты — вёска ва Ўцянскім павеце
Лакачы

**Лакачы** () — мястэчка ў Валынскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Луга-Сьвінарыйка. Адміністрацыйны цэнтар Лакачынскага раёну. Насельніцтва 3887 чал. (2015).

## Насельніцтва
* 1959 — 2786 чал.
* 1970 — 2596 чал.
* 1979 — 3385 чал.
* 1989 — 4118 чал.
* 2001 — 4101 чал.
* 2015 — 3887 чал.

## Вонкавыя спасылкі

* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року», — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip

Катэгорыя:Населеныя пункты Валынскай вобласьці
Старая Выжыўка

**Старая Выжыўка** () — мястэчка ў Ковельскім раёне Валынскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Выжыўка (прытока Прыпяці). Былы адміністрацыйны цэнтар Старавыжыўскага раёну. Насельніцтва 5000 чал. (2024).

## Насельніцтва

## Вонкавыя спасылкі
* Месты & мястэчкі Ўкраіны 
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року», — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip 

Катэгорыя:Населеныя пункты Валынскай вобласьці
Вяртэп

**Вяртэ́п**, **вярце́п** () — старадаўні перасоўны лялечны тэатар, дзе ставілі рэлігійныя і сьвецкія (пераважна жартоўныя і іранічныя) п’есы. Украінскі вяртэпны тэатар — самабытная зьява ў разьвіцьці тэатральнай культуры краіны.

Украінскі вяртэп вядомы з XVII стагодзьдзя. Сьвецкая частка прадстаўленьня паклала пачатак украінскай камэдыі XIX стагодзьдзя.

Вярцепны лялечны тэатар меў форму двухпавярховай драўлянай скрыні. На другім паверсе паказвалі калядную драму; на першым — мэханічна прывязаную да яе сатырычна-бытавую інтэрмэдыю. Першая, калядная, частка вярцепу, якую называлі «сьвяты», мела больш-менш стабільную кампазыцыю, затое другая зьмянялася ў залежнасьці ад мясцовых умоў, здольнасьцяў і дасьціпнасьці вярцепніка.

## Глядзіце таксама
* Батлейка

## Літаратура
* *[[Малая ўкраінская энцыкляпэдыя]]*: книжка друга / Укл. Євген Онацький.&nbsp;— Буенос-Айрэс, 1958.
* Ліцературознавчий словник-довідник за рэдакцією Р.&nbsp;Т.&nbsp;Гром’яка, Ю.&nbsp;І.&nbsp;Коваліва, В.&nbsp;І.&nbsp;Церэмка.&nbsp;— К.: ВЦ «Академія», 2007
* Драма вертепная в Ліцературній енциклопедії 1929—1939 
* Марковський, Український верцеп. Розьвідки й цексти, в. I, вид. Всеўкраїнськ. акад. наўк, Кіеў, 1929
* Белецкий А., Старинный цеатр в России. Зачатки цеатра в народном быту и школьном обиходе Южной Руси Украины, М., 1923. 
* Микола Петров. Старинный южно-русскій театръ и въ частности вертепъ // *Кіевская старина*.&nbsp;— 1882.&nbsp;— №&nbsp;12.&nbsp;— С. 438—480. 
* Кисіль О., Український цеатр, вид. «Книгоспилка», Київ, 1905
* Григорій Ґалаґан. Малорусскій вертепъ // *Кіевская старина*.&nbsp;— 1882.&nbsp;— №&nbsp;10.&nbsp;— С. 1-38. 
* Іван Франко. До исторії укр. верцепу XVIII&nbsp;в., I&nbsp;в., «Зап. Наук. т-ва ім. Шевченка», Львов, 1906, т. 71—73
* Іван Франко. Нові мацеріали до історії українського верцепу, там же, т. 82, 1908.
* Олександр Селіванов. Вертепъ в Купянскомъ уѣздѣ Харьковской губерніи // *[[Кіевская старина]]*.&nbsp;— 1884.&nbsp;— №&nbsp;3.&nbsp;— С. 512—515. 
* Йосип Фэдас. Вертеп і «Козак Мамай» // *Етнічна історія народів Європи*.&nbsp;— 2000.&nbsp;— Вип. 4.&nbsp;— С. 13-16.
* Йосип Фэдас. Композиція вистав лялькового вертепу // *Етнічна історія народів Європи*.&nbsp;— 2000.&nbsp;— Вип. 6.&nbsp;— С. 23-28.

Катэгорыя:Украінскі тэатар
Катэгорыя:Лялечны тэатар
Катэгорыя:Божае Нараджэньне
Катэгорыя:Раство ва Ўкраіне
Трамбіта

**Трамбіта** — украінскі народны мундштукавы музычны інструмэнт, род драўлянай трубы бяз вэнтыляў і кляпанаў, часам абгорнутай бярозавай карой. Даўжыня — да трох мэтраў, шырыня — 30 мм, павялічваецца ў раструбе; у вузкі канец трамбіты ўстаўляецца драўляны, рагавы або мэталічны муштук (дульца, сьвістулька). Вышыня тукавага шэрагу трамбіты залежыць ад яе велічыні. Мэлёдыю выконваюць пераважна ў верхнім рэгістры. Трамбіта распаўсюджана ва ўсходняй частцы Ўкраінскіх Карпатаў, у прыватнасьці на Гуцульшчыне.

Катэгорыя:Аэрафоны
Катэгорыя:Украінскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Драўляныя духавыя музычныя інструмэнты
Сьвенск

**Сьвенск** — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар Сьвенскага сельсавету.

## Гісторыя
Упершыню вёска згадваецца ў 1870 годзе пад назвай *Сьвенскапольле*; уладаньне двараніна Я. Р. Корнрумпфа, які валодаў тут 1800 дзесяцінамі зямлі (1882). У 1910 годзе маёнтак належаў Эйхэльману; 4 двары, 16 жыхароў.

## Славутасьці
* Сядзібны парк (XIX стагодзьдзе)

## Насельніцтва
* 2011 год — 582 чалавекі
* 2010 год — 535 чалавек
* 1999 год — 624 чалавекі
* 1926 год — 41 чалавек

## Інфраструктура
У вёсцы дзейнічаюць ДУА «Сьвенская сярэдняя школа», ДУА «Сьвенскі ясьлі-сад», фізкультурна-аздараўленчы комплекс, комплексны прыёмны пункт, крама.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Бахчысарайскі палац

**Бахчысарайскі палац** альбо **Ханскі палац** альбо **Хансарай** () — радавая рэзыдэнцыя дынастыі Гірэеў — кіраўнікоў Крымскага ханства ў пэрыяд з 1532 па 1783 гады. Разьмешчаны ў горадзе Бахчысарай. Цэнтар палітычнага, духоўнага і культурнага жыцьця крымскіх татараў. Заснаваны Хансарай у 1532 годзе.

Бахчысарайскі палац — помнік гісторыі і культуры сусьветнага значэньня, адзіны ў сьвеце ўзор крымскататарскай палацавай архітэктуры. Палац уваходзіць у склад Бахчысарайскага гісторыка-культурнага запаведніку. У памяшканьнях палацу знаходзяцца музэй гісторыі і культуры крымскіх татараў, мастацкі музэй, выстава халоднай і пальнай зброі. Тэрыторыя палацавага комплексу займае 4,3 га, раней плошча комплексу складала 18 гектараў.

Палац знаходзіцца на левым беразе ракі Чурук-Су. У склад комплексу ўваходзяць паўночныя і паўднёвыя вароты, сьвіцкі корпус, палацавая плошча, галоўны корпус, гарэм, ханская кухня і стайня, бібліятэчны корпус, сакаліная вежа, ханская мячэт, Пэрсыдзкі сад, ханскія могілкі, грабніца (цюрбэ) Дыляры-бікеч, грабніцы Паўночнае і Паўднёвае цюрбэ, надмагільная ратонда, лазьня «Сары-Гюзэль», набярэжная з трыма мастамі, сады і паркавыя збудаваньні, Кацярынаўская міля, «Фантан Сьлёз» і іншыя аб’екты. Ханская мячэт датуецца 1532 годам, у 17 стагодзьдзі яна была названая ў гонар хана Сахіба I Гірэя, які яе заснаваў. Лазьня «Сары-Гюзэль» таксама была заснаваная напачатку 1530-х гадоў.

Архітэктурны стыль палаца працягвае традыцыі асманскай архітэктуры 16-17 стагодзьдзяў. Галоўная архітэктурная ідэя — увасабленьне мусульманскага ўяўленьня аб райскім садзе на зямлі. «Бахчысарай» перакладаецца з крымскататарскай мовы як «палац-сад» (bağça — сад, saray — палац).

Ад 2003 музэй вядзе працу для наданьня палацу статусу аб’екта сусьветнае спадчыны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палацы Ўкраіны
Катэгорыя:Замкі і палацы Крыму
Катэгорыя:Зьявіліся ў XVI стагодзьдзі
Мармуровая пячора

**Мармуровая пячора** (, ) — пячора ў Крыме, на польным плято горнага масіву Чатыр-Даг, папулярны турыстычны аб’ект.

## Гісторыя
У 1987 годзе недалёка ад пячор Бін-Баш-Коба (Тысячагадовая) і Суўк-Коба (Халодная) была знойдзна пячора са складанай сыстэмай заляў і галерэй. Новую пячору, уваход у якую знаходзіўся на вышыні 920 мэтраў над узроўнем мора, назвалі Мармуровай (напачатку яе таксама называлі «Аўганка»). Пасьля навуковых дасьледаваньняў былі арганізаваныя экскурсійныя маршруты — пракладзеныя бэтонныя сьцяжынкі, усталяваныя поручні, праведзена асьвятленьне. Пячора Мармуровая была адчыненая для наведваньня ў 1989 годзе.

## Экскурсійныя маршруты
Наведвальнікаў сустракаюць вялікія залі з рэдкімі відамі крышталяў. Даўжыня абсталяваных экскурсійных маршрутаў складае каля паўтара кілямэтру. Працягласьць усіх вядомых заляў — больш за 2 кілямэтры, а глыбіня — 60 мэтраў.

Маршрут пачынаецца з галерэі Казак. Яна багатая сталактытамі і сталагмітамі. Пазьней наведвальнікі трапляюць у «Тыгровую залю», «Залю перабудовы» (Авальную залю), «Залю надзеі», «Люстравую залю» і шмат іншых.


Marmurova pechera1.jpg
Marmurova pechera2.jpg
Marmurova pechera3.jpg‎
Marmurova pechera4.jpg‎


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Мармуровыя пячоры на мапе Google
* Пячора Мармуровая (Крым, Украіна). Уваходзіла ў пяцёрку найпрыгажэйшых абсталяваных пячор сьвету.
* Мармуровая пячора
* Мармуровая пячора на інтэрактыўнай мапе Крыму. Фота

Катэгорыя:Крымскія пячоры
Катэгорыя:Крымскія горы
Марціновіч

**Марціновіч** — беларускае прозьвішча; утворанае ад імя *[[Марцін (імя)|Марцін]].*

## Вядомыя носьбіты
* Алесь Марціновіч ( 1946) — беларускі пісьменьнік, літаратуразнаўца.
* Аркадзь Марціновіч (1920 — ?) — беларускі літаратар.
* Віктар Марціновіч ( 1977) — беларускі журналіст, пісьменьнік.
* Глафіра Марціновіч ( 1989) — беларуская гімнастка.
* Дзяніс Марціновіч ( 1986) — беларускі гісторык, крытык.
* Міхаіл Марціновіч ( 1979) — беларускі футбаліст.
*Ягор Марціновіч ( 1988) — беларускі журналіст, палітычны вязень.

## Глядзіце таксама
* Мартыновіч
* Марцінавіч
* Марцінавічы

## Крыніцы
Іржы Марван

**І́ржы Ма́рван** (; 28 студзеня 1936 — 13 красавіка 2016) — чэскі мовазнаўца, прафэсар славянскай і балцкай філялёгіі ўнівэрсытэтаў Аўстраліі, ЗША, Швэцыі.

## Жыцьцяпіс
Навучаўся ў расейскамоўнай гімназіі, пасьля яе паступіў на філязофскі факультэт Карлавага ўнівэрсытэту ў Празе, дзе вывучаў чэскую і ўкраінскую мовы, а таксама спэцыялізаваўся ў балтыстыцы. Адначасна пад уплывам Богуслава Гаўранка заняўся вывучэньнем багемістыкі. Пасьля ўнівэрсытэту тры гады працаваў у Старачэскім аддзяленьні Інстытуту чэскай мовы (1960—1963). У 1965 року атрымаў званьне доктара філязофіі. У 1967—1968 пад кіраўніцтвам прафэсара Паўла Троста быў інтэрнам-асьпірантам філязофскага факультэту Карлавага ўнівэрсытэту па балтыстыцы.

Яшчэ да пэрыяду нармалізацыі распачаў міжнародную дзейнасьць. У 1963—1965 роках працаваў замежным лектарам па багемістыцы Упсальскага ўнівэрсытэту, у 1965—1967 швэдзкім лектарам (багемістыка, славістыка і балтыстыка) ў Упсальскім і Стакгольмскім унівэрсытэтах.

У 1968 зьехаў з Чэхаславаччыны. У 1968—1969 быў запрошаным прафэсарам славістыкі і балтыстыкі Дзяржаўнага ўнівэрсытэту Портлэнду. У 1969—1972 роках — памочнік прафэсара расеістыкі Каліфарнійскага ўнівэрсытэту ў Дэвісе. У 1973—1992 працаваў прафэсарам расеістыкі і славістыкі Монаскага ўнівэрсытэту ў Мэльбурне (Аўстралія). У 1975—1976 быў запрошаным прафэсарам славістыкі Каліфарнійскага ўнівэрсытэту ў Санта-Барбары. У Монаскім унівэрсытэце кіраваў катэдрай расейскай мовы, а ў 1982 заснаваў катэдру славістыкі і стаў першым прафэсарам славістыкі ў паўднёвай паўкулі і дзейным сябрам *Аўстралійскай акадэміі гуманітарных навук*.

Вярнуўся з эміграцыі ў 1990-я рокі. У 1993—1998 працаваў дарадцам у Міністэрстве замежных справаў Чэскай рэспублікі, у 1994—1997 служыў амбасадарам Чэхіі ў Грэцыі. Ад 1999 року да сьмерці займаўся навукова-пэдагагічнай працай ва ўнівэрсытэце імя Я. Э. Пуркіне ў Усьці-над-Лабам, у 2000—2001 — у Заходнечэскім унівэрсытэце у Пльзені; з 2001 року яшчэ й на філялягічным факультэце Карлавага ўнівэрсытэту. У 2001 атрымаў званьне доктара філязофіі ва ўнівэрсытэце Палацкага ў Оламаўцы.

## Творы
Аўтар тэарэтычных працаў галоўным чынам па славістыцы і балтыстыцы ў шырэйшым эўрапейскім кантэксьце. Папулярызаваў багемістыку, паляністыку, украіністыку, балтыстыку й іншыя філялягічныя дысцыпліны. Цікавіўся беларускай мовай і культурай, падрыхтаваў зборнік артыкулаў чэскіх і беларускіх аўтараў «Чэскае ўсьведамленьне Беларусі».

За сваю навуковую дзейнасьць у 1991 року ўганараваны Залатым крыжам Польскай рэспублікі за заслугі ў разьвіцьці польскай мовы, а ў 1997 — ордэнам вялікага князя Гедыміна за ўнёсак у летувіскую мову.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Algirdas Sabaliauskas Lietuvių kalbos tyrinėjimo istorija: 1980—2010 m.*, Vilnius: LKI, 2012, p.&nbsp;564—565
* *Lietuvių kalbos enciklopedija, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas*, 1999. Bonifacas Stundžia, Kalba turi sužmoginti pasaulį In: Gimtoji kalba. 1991, 1-2, p.&nbsp;27-29.

Катэгорыя:Багемісты
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Выпускнікі Карлавага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Чэскія філёлягі
Катэгорыя:Чэскія эмігранты
Віш

**Віш** — пасёлак у Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сьвенскага сельсавету. Непадалёк ад вёскі пачынаецца рака Перагонка, прыток Касалянкі.

## Насельніцтва
* 2011 год — 3 чалавекі
* 2010 год — 4 чалавекі
* 1999 год — 12 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Брак

**Брак** (з 1964 году — *Да́льні*; таксама — *Да́льняя*) — былы пасёлак у Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіў у склад Сьвенскага сельсавету.

## Гісторыя
29 сьнежня 2015 году пасёлак ліквідаваны.

## Насельніцтва
* 1999 год — 2 чалавекі
* 2011 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Прапойскага раёну
Дальні

Назву **Да́льні** маюць наступныя населеныя пункты:

### [[Беларусь]]
* Дальні — пасёлак у Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці
* Дальні — былы пасёлак у Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці
Жыдліцкі

**Жы́дліцкі** () — чэскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Вацлаў Жыдліцкі (1931—2002) — чэскі мовазнаўца, перакладнік
* Марэк Жыдліцкі ( 1977) — чэскі хакеіст
Харвацкая куна

**Куна** — грашовая адзінка Харватыі, назва гістарычна зьвязаная з адной з асноўных даграшовых адзінак славянаў — скуркай куніцы.

Міжнародны код у сыстэме ISO 4217 — **HRK**. Адна куна роўная 100 ліпам. 

## Гісторыя
Куна была ўведзеная наўзамен *харвацкага дынару* ў 1994 годзе, пасьля атрыманьня Харватыяй незалежнасьці (харвацкі дынар незадоўга перад гэтым быў уведзены замест *югаслаўскага дынара*). Да гэтага аналягічную назву ў 1940-х гадах мела грашовая адзінка Незалежнай дзяржавы Харватыі, дзе правіў прафашысцкі рэжым.

На 2004 год адзін эўра прыкладна адпавядаў 7,5 куны, як і ў 2016 годзе

1 студзеня 2023 году поруч з кунай для наяўных разьлікаў у Харватыі ўвялі эўра. За наступныя 2 тыдні куну мелі вывесьці з абарачэньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Папяровыя грошы Харвацкага нацыянальнага банку
* Каталёг кунаў

### Абменныя курсы
* На Yahoo! Finance: AUD | CHF | EUR | GBP | JPY | USD
* У Харвацкім цэнтрабанку

Катэгорыя:Эўрапейскія валюты
Катэгорыя:Эканоміка Харватыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2023 годзе
Сафіеўка (дэндрапарк)

**Сафіеўка** — парк, навукова-дасьледчы інстытут Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, знаходзіцца ў паўночнай частцы гораду Ўмань Чаркаскай вобласьці Ўкраіны, на берагах ракі Каменкі. Штогод яго наведваюць каля 500 тысячаў чалавек. Плошча — 179,2 га. У 2007 годзе Сафіеўка была названая адным зь «Сямі цудаў Украіны».

«Сафіеўка» зьяўляецца помнікам ляндшафтнага тыпу сусьветнага садова-паркавага мастацтва канца XVIII — першай паловы XIX стагодзьдзя. У ёй расьце больш за 3323 таксоны (відаў, формаў, гатункаў) мясцовых і экзатычных дрэў і кустоў, сярод іх: балотны кіпарыс, хвоя Вэймутава, тульпанавае дрэва, плятан, гінкга, елкі і мноства іншых. Супрацоўнікамі парку выдадзены каталёг расьлінаў, у якім налічваецца 1994 таксоны, зь іх 1220 драўняных і хмызьняковых парод і 774 травяністыя расьліны, у тым ліку 25 таксонаў ляшчыны, 24 — букаў, 41 — елак, 100 — ліян, 320 — руж, 57 — , 376 — глебапокрыўных і 98 — кветкавых расьлінаў. У 2007 годзе калекцыя расьлінаў парку ўключала 2103 таксоны драўняных і 1212 травяністых.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Чаркаская вобласьць
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1796 годзе
Геаграфія Харватыі

**[[Харватыя]]** — дзяржава ў паўднёва-ўсходняй Эўропе, на Балканскім паўвостраве. Плошча — 56 542 км², плошча воднай акваторыі — 33 200 км². Насельніцтва — 4 495 904 чалавека (2005 год)

## Агульныя зьвесткі

Сталіца і найбуйнейшы горад — Загрэб (779 тысячаў жыхароў). Найвышэйшы пункт краіны — г. Дынара, цэнтральны пік Дынарскага сугор’я (1 830 мэтраў).

Краіна складаецца з двух частак: кантынэнтальнай, разьмешчанай, галоўным чынам, у басэйне ракі Савы, і адрыятычнай, выцягнутай вузкай паласой па ўзьбярэжжы Адрыятычнага мора. Характэрнай асаблівасьцю адрыятычнага ўзьбярэжжа зьяўляецца незвычайна вялікі лік астравоў, звычайна выцягнутых раўналежна берагу з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Адрыятычнае ўзьбярэжжа Харватыі ўтварылася пры структурна-дэнудацыённым разьдзяленьні ў выніку апусканьня заходняй часткі Балканскага паўвострава і частковага затапленьня морам берагавых хрыбтоў Дынарскага сугор’я. Шматлікія астравы, зьвілістыя залівы і пралівы ў спалучэньні зь міжземнаморскай расьліннасьцю надаюць узьбярэжжу незвычайна маляўнічы выгляд.

1185 Далмацінскіх астравоў займаюць плошчу каля 2500 км², зь іх населеныя каля 60. Самыя вялікія — Црэс, Крк займаюць плошчу больш 405 км². Іншыя буйныя астравы — Брач, Хвар, Віс і інш. Самыя маленькія — малюсенькія скалы пасярод мору. На астравах знаходзяцца тры з васьмі нацыянальных паркаў Харватыі — Брыўны, Карнаты і Млет.

Працягласьць марскога ўзьбярэжжа — 5 835 кілямэтраў; зь іх 1 777 кілямэтраў — даўжыня кантынэнтальнага ўзьбярэжжа, 4 058 кілямэтраў — даўжыня берагавой лініі астравоў.

## Граніцы

На поўначы Харватыя мяжуе са Славеніяй (670 км), на паўночным усходзе з Вугоршчынай (329 км), на ўсходзе з Сэрбіяй (241 км), на поўдні з Босьніяй і Герцагавінай (932 кілямэтры) і Чарнагорыяй (25 км).
У паўднёвай частцы адрыятычнага ўзьбярэжжа да мора выходзіць вузкі 10-кілямэтровы вучастак Босьніі і Герцагавіны, на якім знаходзіцца горад Нэўм. З-за гэтага паўднёвая частка Харватыі, цэнтрам якой зьяўляецца горад Дуброўнік, адрэзаная па сушы ад астатняй часткі краіны.

## Клімат
Кліматычныя ўмовы розных рэгіёнаў краіны вельмі разнастайныя. У паўночна-заходняй і ўсходняй Харватыі клімат — умерана-кантынэнтальны і кантынэнтальны.
Узімку маразы слабыя, але часам ідзе сьнег, вясна і восень працяглыя і дажджлівыя, лета цёплае, часамі засушлівае. У горных раёнах клімат характэрны для сярэднегор’я — халодныя і сьнежныя зімы, цёплае лета. На ўзьбярэжжы і астравах клімат міжземнаморскі — дажджлівая і бясьсьнежная зіма, доўгае і цёплае лета, мяккія вясна і восень. Турыстычны сэзон на ўзьбярэжжы доўжыцца зь сярэдзіны мая па сярэдзіну кастрычніка.

## Глядзіце таксама
* Гарады Харватыі
* Сьпіс астравоў Харватыі
* Далмацыя

Катэгорыя:Геаграфія Харватыі
Мядзьведніца

**Мядзьведніца** ( ) — горны масіў ў паўднёва-заходняй частцы Сярэнедунайскай нізіны. Цягнецца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход на працягу 42 км на поўнач ад Загрэбу, паміж далінаў сярэдней Савы, Сутлі і Крапіны. Найвышэйшае ўзвышша — Слейме (1033 м н. м.у.), знаходзіцца там тэлевізійная вежа, гатэль, а на вяршыню вядзе шасэ й канатная дарога. Масіў пакрыты ліставымі лясамі. Мядведніца зьяўляецца спартовым аб’ектам для жыхароў Загрэбу.

Ахоўваная частка Парку Прыроды Мядзьведніца займае 228 км².

Горны масіў Мядзьведніца аддзяляе ад цэнтральнай Харватыі рэгіён Загор’е.

Катэгорыя:Славутасьці Харватыі
Катэгорыя:Горы Харватыі
Госьпіч

**Госьпіч** () — горад у Хараватыі; адміністрацыйны цэнтар Лічка-Сенскай жупаніі.

Горад знаходзіцца за 40 кілямэтраў ад ўзьбярэжжа Адрыятыкі, за 65 км на поўнач ад гораду Задар. Галоўны горад гарыстага і маланаселенага гістарычнага рэгіёну Ліка, які знаходзіцца паміж горных масіваў Велебіт і Плешэваца.

## Галерэя

Vila-Velebita Brunnen, Gospic.JPG|Фантаны на пляцы гораду
Defender´s Memorial in Gospic.JPG|Помнік абаронцам гораду падчас вайны 1991—1995 гадоў


## Вонкавыя спасылкі

* Інтэрнэт-старонка гораду

Катэгорыя:Гарады Харватыі
Жупанія

**Жупа́нія** () — асноўная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Харватыі, якую ўзначальвае жупан.

У наш час у склад Харватыі уваходзіць 21 жупанія, уключаючы сталічны горад Заграб, які мае статус асобнай жупаніі. Харвацкае насельніцтва Босьніі і Герцагавіны таксама называе жупаніямі кантоны Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
Царква Сьвятога Доната

**Царква Сьвятога Доната** — царква ў Задары.

## Гісторыя
Храм быў узьведзены біскупам Донатам Задарскім у пачатку IX стагодзьдзя на падмурку старажытнарымскай пабудовы. Спачатку царква была названа ў гонар Сьвятой Тройцы, а сучасную назву атрымала ў XV стагодзьдзі.

З 1893 па 1954 гады ў Царквы Сьв. Доната знаходзіўся Археалагічны музей Задара.

## Архітэктура
Царква Сьвятога Доната найбуйнейшая захаваная пабудова дараманскага пэрыяду ў Харватыі. Царква ўяўляе сабой трохапсідны купальны храм у бізантыйскім стылі.

У царкве сабрана багатая калекцыя прац па мэтале сярэдневечных далмацінскіх майстроў. Побач з царквой знаходзяцца парэшткі старажытнага форуму зь фігурамі Юпітэра і Мэдузы.

Набажэнствы ў царкве ў наш час не праводзяцца, але з-за добрай акустыкі ў ёй штогод праводзяцца канцэрты сярэднявечнай музыкі.
File:St._Donatus%27_Church_(inside).jpg|Від зь сярэдзіны на купал храму
File:Zadar Sankt Donat 04.jpg|Краявід
File:Zadar Sankt Donat 02.jpg|Артэфакты на падворку
File:Zadar Donat Forum.jpg|Від на Форум каля царквы са званіцай



## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў IX стагодзьдзі
Катэгорыя:Каталіцкія храмы Харватыі
Бруна Лемяшэўскі

**Бру́на Лемяшэ́ўскі** (;  3 сакавіка 1994 году) — гішпанска-ўругвайскі футбаліст беларускага паходжаньня, нападнік італьянскага клюбу «Тэмпіё».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты
Ožujsko

**Ožujsko**, **Ožujsko pivo** — марка харвацкага яснага піва. Вартасьць алькаголю складае 5%. Вырабляецца з 1892 году найвялікшым броварам краіны, Zagrebačka pivovara. Гэта адно з самых знакамітых піваў у Харватыі.

Больш за 120-гадовая броварская традыцыя сьцьвярджае, што «Ožujsko» зьяўляецца адным з самых старажытных піваў, якія робяць у Харватыі. Паўстала яно з натуральных складнікаў — хмелю, соладу ячменнага, дражджэй і вады.

Назва піва паходзіць ад месяца сакавіка — па харвацку *ožujak*. Уласна ў гэтым месяцы яно было ўпершыню зробленае.

Апошнія 15 гадоў Ožujsko зьяўляецца афіцыйным спонсарам харвацкай зборнай па футболе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка Ožujsko

Катэгорыя:Харвацкая кухня
Катэгорыя:Піва
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1893 годзе
Лаціна (неадназначнасьць)

**[[Лаціна]]** — мова. Іншыя значэньні:

## Асобы
* Вацлаў Лаціна (1906—1993) — чэскі літаратар, сатырык
* Ёзэф Лаціна (1850—1908) — чэскі гісторык, літаратар
* Уладак Лаціна ( 1949) — чэскі спартовец-вясьляр
* Фэрдынанд Лаціна ( 1942) — аўстрыйскі палітык

## Біялёгія
* Limenitis lacina — від матылькоў сямейства німфалідаў
* Lymire lacina — від матылькоў сямейства мядзьведак
Ален

**Ален** (сапр. **Сяргей Хамякоў**;  1969, Наваполацак, цяпер Беларусь) — эстрадны сьпявак шансону. Пачаў пісаць песьні ў пачатку 1990-х гадоў. Атрымаў адукацыю мэнэджара сацыякультурнай сфэры.

У пачатку чэрвеня 1995 г. зь песьняй «Дзеўкі, давай» атрымаў галоўную ўзнагароду на конкурсе 3-га фэстывалю беларускай песьні «Маладзечна», што тады праводзіўся ў канцэртнай залі «Менск». У ліпені 1995 г. выступіў у якасьці прадстаўніка Беларусі на міжнародным фэстывалі «Славянскі базар у Віцебску». У пачатку чэрвеня 1996 г. выступіў на адкрыцьці фэстывалю «Маладзечна» на гарадзкім стадыёне Маладэчна. Выпусьціў 4 альбомы, апошні зь якіх у лістападзе 2004 г. пад назовам «Гукавая паштоўка» ў жанры гарадзкога шансону.

У канцы 2000-х гадоў пераехаў у Маскву (Расея). 10 красавіка 2010 г. ягоныя песьні выйшлі на DVD-складанцы «Барды Свабоды». Прыпеў песьні «Гаворыць Гародня» выкарыстоўваецца як застаўка і джынгл падкасту «Гаворыць Гародня», які запісвае гарадзенская журналістка Ірына Новік.

## Альбомы
Першы альбом 1996 г. складаўся з 11 беларускамоўных песьняў (аранжыроўка — Андрэй Мітрошкін; 40 хвілінаў) з аўтарскімі словамі і музыкай:
* «Што чакае нас» (4:24),
* «Давай патанцуем» (4:07),
* «Беларусачка» (3:50),
* «Якая ноч» (4:44),
* «Ляцелі качкі» (3:57),
* «Туман» (2:45),
* «Сват, налівай» (3:29),
* «Гарманіст» (2:47),
* «Ленка» (3:24),
* «Гаворыць Гродна» (3:12),
* «Мафія» (4:03).

Другі беларускамоўны альбом 1998 г. складаўся з 19 песьняў (48 хвілінаў). Музыка — Ален. Словы: Васіль Храмцоў (1—13, 15—18), Віктар Шніп (14), Ален (19). Песьні:
* «Генэрал Юдзеніч» (1:54),
* «Сакавік» (1:50),
* «Марш на Беларусь» (2:10),
* «Гэй-о-гэй» (2:26),
* «Веснавыя сьлёзы» (3:03),
* «Чырвоная рабіна» (3:16),
* «Маналёг» (3:02),
* «На апошняй мяжы» (2:15),
* «Калі скончылася ноч» (2:03),
* «Лімон» (2:29),
* «Паручнік Цэйтлін» (3:15),
* «Перад сыходам» (2:23),
* «І лёс, і мой сьвет» (2:00),
* «Спадары афіцэры» (2:32),
* «Стары Мазыр» (2:57),
* «Крумкач» (2:51),
* «Сумны паэт» (3:07),
* «Вецер, мой брат» (3:21),
* «Яблыкі» (2:36).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наваполацку
Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:Беларускія барды
Катэгорыя:Беларускія сьпевакі
Катэгорыя:Беларусы ў Маскве