open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Менскі веснік

**«Менскі веснік»** — грамадзка-палітычнае выданьне Беларускай Сацыял-Дэмакратычнай Грамады. Рэдактар — Віталь Скалабан, рэдакцыйны склад: І. Александровіч, П.Васілеўскі, А.Асіповіч, М.Замскі, Э.Ялугін, Т.Кароткая, Т.Піліповіч, Б.Родзіч, В.Юшкевіч, А.Карлюкевіч, С.Макаёнак. У 1991 выйшлі два нумары.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Набойні

«**Набойні**» — літаратурны альманах, выдадзены Сяргеем Астраўцовым улетку 1984 году ў Слоніме. Зьмяшчаў літаратурныя творы Сяргея Астраўцова і Сяргея Дубаўца.

Тады адразу пасьля заканчэньня журфаку БДУ, маладых журналістаў узялі на вайсковы зборы. Аўтары альманаху высьмейвалі армейскія парадкі і вайсковую штодзённасьць. Захавалася толькі некалькі старонак самвыдату.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Катэгорыя:Слонім
Зыгнэма

**Зыґнэ́ма** (*Zygnema*) — род ніткавых зялёных водарасьцей сямейства зыґнэмавых.

## Апісаньне
Ніткі доўгія (5—60 мкм), негалінастыя, у тоўстым сьлізістым чахле, вольна плаваюць або прымацаваныя да субстрату рызоідамі, пры неспрыяльных умовах лёгка распадаюцца на асобныя вузы.

Вузы зыґнэмы багатыя дубільнымі рэчывамі, цыліндрычныя, даўжыня аднолькавая з шырынёю або ў 4 разы большая. Характэрнаю асаблівасьцю ёсьць 2 буйныя, зоркападобныя хляраплясты, кожны з буйным пірэноідам. Ядро вузы цэнтральнае.

## Пашырэньне
Апісана звыш 100 відаў, пашыраных па ўсім зямным коле, пераважна ў прыбярэжнай зоне вадаёмаў, стаячых ці слабапраточных водах. У Беларусі зыґнэма адзначаная ў азёрах, рэках, сажалках, ручаях, канавах, лужынах.

## Асаблівасьці біялёґіі
Размнажэньне вэґэтатыўнае (часткамі ніткі ці асобнымі клеткамі) і плоцевае — лесьвічная, радзей бакавая кан’юґацыя.

## Літаратура
* *Міхеева Т. М.* Зігнема // 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Водарасьці
Гогалеў

**Го́галеў** — вёска ў Каленкавіцкім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Ліпаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 40 чалавек
* 1999 год — 104 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ліпаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Каленкавіцкага раёну
Невярышкі

Назву **Невярышкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Невярышкі — хутар у Браслаўскім раёне
** Невярышкі — былая вёска ў Пастаўскім раёне
Малыя Сьвіранкі

**Малы́я Сьвіра́нкі** — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Рытанскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 26 лютага 2013 году ўваходзіла ў склад ліквідаванага Падольскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 12 чалавек
* 1999 год — 29 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Радзі

**Радзі́** — хутар у Беларусі, на правым беразе ракі Вяльлі. Уваходзяць у склад Рытанскага сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Рада або Рата (Rado, Rato) — імя германскага паходжаньня. 

## Гісторыя
Да 26 лютага 2013 году хутар уваходзіў у склад ліквідаванага Падольскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 6 чалавек
* 2009 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Патока Караняцкая

**Пато́ка Караня́цкая** (да 2014 году — *Пато́ка*) — хутар у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Рытанскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 26 лютага 2013 году ўваходзіў у склад ліквідаванага Падольскага сельсавету.

4 сакавіка 2014 году назва хутару зьмененая на Патока Караняцкая.

## Насельніцтва
* 2009 год — 2 чалавекі
* 1999 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Рэпухава

**Рэ́пухава** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці ў складзе Смалянскага сельсавету. Месьціцца каля ўтоку рэчцы Дзярноўкі ў Адроў.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Рэпухава ў складзе Аршанскага павету Віцебскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага вядома з XV стагодзьдзя. Першае ўпамінаньне 1435 год — уласнасьць князя Аляксандра Андрэевіча Адзінцэвіча-Рэпухаўскага сына Андрэя Міхайлавіча Адзінцэвіча. У 1676 годзе згадваецца як маёнтак у Аршанскім павеце ВКЛ. У XVII—XVIII стагодзьдзях маёмасьць Сангушкаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай 22 ліпеня 1773 году Рэпухава ў Аршанскай правінцыі Магілёўскай губэрні. З 22 сакавіка 1777 па 31 сьнежня 1796 году ў складзе Копыскага павету Магілёўскай губэрні (Магілёўскае наместніцтва з 10 студзеня 1778 па 31 сьнежня 1796 году). З 1 сьнежня 1796 па 27 лютага 1802 году ў Беларускай губэрні (з 27 лютага 1802 г. Магілёўская губэрня). 26 сьнежня 1861 году Копыскі павет скасавалі і Рэпухава апынулася ў складзе Алёнавіцкай воласьці Аршанскага павету Магілёўскай губэрні. Адлюстравана на пляне генэральнага межаваньня Копыскага павету канца XVIII стагодзьдзя.

У 1910 годзе сяляне валодалі 213 дзесяцінамі зямлі. Фальварак 300 дзесяцін зямлі — уласнасьць Е. О. Клачковай.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1857 год — 78 чалавек
* XX стагодзьдзе: 1910 год — сяло: 21 двор, 90 мужчын, 86 жанчын; фальварак: 1 двор, 2 мужчыны, 1 жанчына;; 1998 год — 23 двары, 32 чалавекі; 1999 год — 29 чалавек
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 8 чалавек

## Славутасьці
* Гарадзішча — археалягічны помнік. За 2 км на поўдзень ад вёскі. Выявіў і абсьледаваў у 1971 годзе Леанід Побаль.
* Курган — археалягічны помнік. За 2 км на захад ад вёскі. Выявіў і абсьледаваў у 1981 годзе Міхаіл Лашанкоў

## Страчаная спадчына
* Царква Прачыстай Багародзіцы (1767 год). Да 1839 году парафія Беларускай грэка-каталіцкай царквы (БГКЦ). Сьвятар: Андрэй Тэадаровіч.
** К царкве былі прыпісаны ў 1857 годзе — сяло: Рэпухава; вёскі: Выпаўзова, Вялікае Гальцава, Замошша, Комлі, Малое Гальцэва, Нагаўкі, Руклі, Рамашкава, Самонава, Філістава, Уладыкі (Бладыкі), Шамоліна, Шанькава.
** К царкве былі прыпісаны ў 1910 годзе — сёла: Рэпухава, Роскі Сялец; вёскі: Ваўкавіча, Выпаўзова, Вялікае Гальцава, Замошша, Комлі, Леонькаў, Малы Сялец, Новае Замошша, Пагосьцік, Панізоўе, Рамашкава, Руклі, Самонава, Старынкі, Асінаўка, Уладыкі, Шамоліна, Шанькава, Шугалеява; фальваркі: Рэпухава, Вятохма; засьценак: Уладыкі, хутар: Выдумка.

## Заўвагі

## Крыніцы
 

## Літаратура
* 
* Рэпухава. //  С. 171.
* Рэпухава. //  С. 513.
* 

Катэгорыя:Смалянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі
Сабах Баку

«**Сабах**» () — азэрбайджанскі футбольны клюб з гораду Баку, заснаваны ў 2017 годзе. Уладальнік Кубка Азэрбайджану (2025).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Баку
Мэдаль да стагодзьдзя БНР

**Мэдаль да стагодзьдзя БНР** — узнагарода Рады Беларускай Народнай Рэспублікі, зацьверджаная 25 сьнежня 2018 году. Агулам мэдалём узнагароджаныя больш за 130 асобаў зь Беларусі і замежжа.

## Падставы ўзнагароджаньня
Згодна са сваім статутам, Мэдаль уручаецца за пажыцьцёвыя заслугі ў працы дзеля зьдзяйсьненьня ідэалаў Акту 25 сакавіка 1918 г., у тым ліку за дасьледаваньні і папулярызацыю беларушчыны, здабыцьцё і ўмацаваньне дзяржаўнай незалежнасьці Беларусі, барацьбу за свабоду і дэмакратыю ў Беларусі.

Мэдаль уручаецца:
* Асобам, якія адзначыліся на ніве змаганьня за волю і незалежнасьць Беларусі,
* Выбітным грамадзкім і культурніцкім дзеячам у Беларусі і сярод беларускага замежжа,
* Замежнікам, якія спрычыніліся да дасьледаваньняў і папулярызацыі Беларусі ў сьвеце, а таксама іншым чынам спрыялі нацыянальным інтарэсам Беларусі.

## Апісаньне
Мэдаль выраблены з бронзы, мае круглую форму дыямэтрам 38,61 мм.

На аверсе выбітыя выява гербу «Пагоня», скрыжаваныя дубовыя галінкі і надпіс «Рада Беларускай Народнай Рэспублікі».

На рэверсе выбіты надпіс: «100 гадоў БНР», даты «1918» і «2018», лаўровы вянок і беларускі шасьціканцовы крыж.

Стужка Мэдалю складаецца з вэртыкальных палосаў наступных колераў і разьмешчаных у наступным парадку: шырокая белая, вузкая чорная, шырокая чырвоная, вузкая чорная, шырокая белая. Наверсе стужкі замацаваная бронзавая плянка з надпісам «B.N.R.» Шырыня стужкі — 34 мм.

Да Мэдалю дадаецца афіцыйны дыплём на беларускай мове або на беларускай і ангельскай мовах.

## Узнагароджаныя
*Глядзіце таксама [[:Катэгорыя:Узнагароджаныя Мэдалём да стагодзьдзя БНР]]*

Агулам узнагароджаныя больш за 130 асобаў зь Беларусі і замежжа. Сярод іх палітыкі і грамадзкія дзеячы; вэтэраны беларускага незалежніцкага руху і палітычныя вязьні.

* Уладзімер Арлоў — пісьменьнік
* Алесь Бяляцкі — беларускі грамадзкі дзеяч, праваабаронца
* Радзім Гарэцкі — акадэмік
* Джым Дынглі — дасьледчык
* Адам Мальдзіс — дасьледчык
* Арнольд Макмілін — дасьледчык
* Аляксей Марачкін — стваральнікі эталёну дзяржаўнага гербу «Пагоня»
* Уладзімер Някляеў — беларускі паэт, грамадзка-палітычны дзеяч, намінант на Нобэлеўскую прэмію
* Натальля Радзіна — рэдактарка Хартыі 97
* Леў Талбузін — стваральнікі эталёну дзяржаўнага гербу «Пагоня»
* Юры Туронак — беларускі гісторык
* Дэвід Сўорц — першы амбасадар ЗША ў Беларусі
* Алесь Шут — дэпутат Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня ад партыі БНФ, хірург, працаваў над тэмай забруджаньня пасьля выбуху ЧАЭС
* Стэфан Эрыксан — амбасадар Швэцыі ў Беларусі
* Алена Міхалюк — беларуская грамадзкая дзяячка ў Вялікабрытаніі

## Глядзіце таксама
* Узнагароды БНР
* 100-годзьдзе Беларускай Народнай Рэспублікі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Прэс-рэліз пра узнагароджаньне мэдалём да 100-годзьдзя БНР, сайт Рады БНР

Катэгорыя:Узнагароды Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2018 годзе
Катэгорыя:Беларуская дыяспара
Катэгорыя:Дзень Волі
Бруканішкі

**Брука́нішкі** (таксама — *Брукані́шкі*) — былы хутар у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіў у склад Падольскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 0 чалавек

## Архіў

Віленскі Беларускі музэй імя Івана Луцкевіча выклаў у вагульны доступ адлічбаваную калекцыю эканамічных дакумантаў хутара Бруканішкі (разам з вёскай Караняты) за 1943-1950 гады.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Астравецкага раёну
Забелішкі (хутар)

**Забе́лішкі** — былы хутар у Беларусі, на беразе возера Забелішкаў. Уваходзілі ў склад Падольскага сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Сабіла або Сабула, пазьней Забэль (Sabilo, Sabila, Sabulo, Sabel) — імя германскага паходжаньня.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Насельніцтва
* 2009 год — 0 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Астравецкага раёну
Быстрыкі

**Бы́стрыкі** — вёска ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Глыбачанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 5 чалавек
* 1999 год — 7 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Глыбачанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ўшацкага раёну
Арлова

Назву **Арлова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Арлова — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
* Арлова — вёска ў Смалявіцкім раёне Менскай вобласьці

## Падвойныя назвы
* Арлова Гара

## Глядзіце таксама
* Арловічы
* Арлоў
* Арлоўка
* Арлоўшчына
* Арол
Вялікія Сьвіраны

**Вялі́кія Сьвіра́ны** (таксама — *Вялі́кія Сьвіра́нкі*) — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Рытанскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 31 сакавіка 2013 году ўваходзіла ў склад Кемелішкаўскага сельсавету, які быў перайменаваны ў Рытанскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2009 год — 13 чалавек
* 1999 год — 31 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
Асноўнай славутасьцю вёскі зьяўляюцца рэшткі сядзібы канца XIX стагодзьдзя. Сама сядзіба не захавалася, але захаваліся многія гаспадарчыя пабудовы, што адносяцца да сядзібы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Гвазьдзікяны

**Гвазьдзікя́ны** — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Рытанскага сельсавету.

## Гісторыя
У XIX стагодзьдзі вёска знаходзілася ў Сьвянцянскім павеце Віленскай губэрні ў складзе маёнтку Сьвіраны. Уласнасьць памешчыка Гэленга. Паводле рэвізіі 1897 году, у вёсцы налічвалася 19 двароў і 102 жыхары. У пачатку XX стагодзьдзя вёска стала адносіцца да Кемелішкаўскай воласьці Сьвянцянскага павету Віленскай губэрні, да Палянскай сельскай грамады. 160 дзесяцін зямлі. Колькасьць жыхароў засталася ў 1905 годзе — 102.

З 1922 году вёска ў складзе Польшчы, у Кемелішкаўскай гміне Сьвянцянскага павету Віленскага ваяводзтва. У 1938 годзе ў 22 дварах пражывала 119 жыхароў.

Да 31 сакавіка 2013 году ўваходзіла ў склад Кемелішкаўскага сельсавету, які быў перайменаваны ў Рытанскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2009 год — 16 чалавек
* 1999 год — 36 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гваздзікяны і іх жыхары, Астравецкая праўда, 2011

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Гапаэль Гадэра

«**Гапаэль**» () — ізраільскі футбольны клюб з гораду Гадэры. Заснаваны ў 1930-я гады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гадэра
Кардэрства

**Кардэрства** ( ад *card*&nbsp;— «картка»)&nbsp;— крадзеж з карт-рахунку шляхам зьмяненьня зьвестак на кампутарным сэрвэры ў Сеціве.

## Беларусь
Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь 1999 году зьмяшчае 212-ы артыкул «Крадзеж шляхам выкарыстаньня кампутарнай тэхнікі», што прадугледжвае пакараньне за кардэрства «штрафам, або пазбаўленьнем права займаць азначаныя пасады або займацца азначанай дзейнасьцю, або арыштам, або абмежаваньнем волі на тэрмін да 3-х гадоў, або пазбаўленьнем волі на той самы тэрмін». Пагатоў кардэрства, «учыненае паўторна, або групай асобаў паводле папярэдняй змовы, або спалучанае зь несанкцыянаваным доступам да кампутарных зьвестак, караецца штрафам, або папраўчымі працамі на тэрмін да 2 гадоў, або арыштам, або абмежаваньнем волі да 2 да 5 гадоў, або пазбаўленьнем волі на тэрмін да 5 гадоў». Паводле 3-га пункту 212-га артыкула, дзеі кардэрства, «учыненыя ў буйным памеры, караюцца пазбаўленьнем волі на тэрмін ад 2 да 7 гадоў». Згодна з 3-м пунктам Заўвагаў да Главы 24 «Злачынствы супраць уласнасьці» Крымінальнага кодэксу буйным памерам прызнаецца сума, што перавышае базавую велічыню «ў 250 і больш разоў». Дзеі кардэрства, «учыненыя арганізаванай групай або ў асабліва буйным памеры, караюцца пазбаўленьнем волі на тэрмін ад 6 да 15 гадоў з канфіскацыяй маёмасьці». Пагатоў асабліва буйным памерам прызнавалася сума, «якая ў 1000 і больш разоў перавышае памер такой базавай велічыні».

На пачатку кастрычніка 2013 году ў Кіеве (Украіна) затрымалі 4 грамадзянаў Беларусі сярэднім векам 25 гадоў, якіх абвінавацілі ў кардэрстве на чале арганізаванай злачыннай групы лікам звыш 100 грамадзянаў некалькіх дзяржаваў. Цягам 4 месяцаў кардэры ўчынілі звыш 260 000 крадзяжоў з карт-рахункаў на суму звыш $18 млн у больш як 200 000 жыхароў 125 дзяржаваў. За раскрытае злачынства Сьледчы камітэт Рэспублікі Беларусь атрымаў узнагароду ад амэрыканскага прадпрыемства «Віза» (Фостэр, штат Каліфорнія). Кардэрства ўчылі праз распаўсюд фальшывага антывіруса з вэб-сэрвэраў, які ўдаваў заражэньне кампутарным вірусам і прапаноўваў набыць поўную вэрсію праграмы для абароны. У выніку карыстальнікі пакідалі на сайце зламысьнікаў рэквізыты сваіх аплатных картак.

## Крыніцы

Катэгорыя:Крадзеж
Катэгорыя:Махлярства
Катэгорыя:Арганізаваная злачыннасьць
Катэгорыя:Фінансавыя злачынствы
Валынцава

**Валы́нцава** — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Горскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 49 чалавек
* 1999 год — 71 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Горскі сельсавет (Горацкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Горацкага раёну
Альгова

Назву **Альгова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Альгова — вёска ў Віцебскім раёне
** Альгова — вёска ў Гарадоцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Альгоў
* Альгоўка
Кемелішкі

**Кеме́лішкі** — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Рытанскага сельсавету. Каля вёскі працякае рака Кямеліна.

## Гісторыя
Да 31 сакавіка 2013 году была цэнтрам Кемелішкаўскага сельсавету, які быў перайменаваны ў Рытанскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2009 год — 551 чалавек
* 1999 год — 712 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
* Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі (1781—1799, 1900) 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Этыр Вялікае Тырнава (2013)

«**Этыр**» () — баўгарскі футбольны клюб з гораду Вялікае Тырнава. Заснаваны ў 2013 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вялікае Тырнава
Пална (Магілёўскі раён)

**Пална́** — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Сідаравіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 78 чалавек
* 1999 год — 85 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сідаравіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёну
Котава

Назву **Котава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Котава — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
* Котава — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Котаў
* Котаўшчына
Рудзішкі (вёска, Рытанскі сельсавет)

**Ру́дзішкі** — вёска ў Беларусі, у міжрэччы Балацянкі і Вяльлі. Уваходзяць у склад Рытанскага сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Грода, Рода або Руда (Hrodo, Roda, Ruodo) — імя германскага паходжаньня.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Гісторыя
Да 31 сакавіка 2013 году ўваходзілі ў склад Кемелішкаўскага сельсавету, які быў перайменаваны ў Рытанскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 1999 год — 9 чалавек
* 2009 год — 6 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Савішкі

**Саві́шкі** (таксама — *Са́вішкі*) — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Рытанскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 31 сакавіка 2013 году ўваходзіла ў склад Кемелішкаўскага сельсавету, які быў перайменаваны ў Рытанскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2009 год — 24 чалавекі
* 1999 год — 34 чалавекі

## Інфармацыя для турыстаў
* Курганны могільнік 1-га тысячагодзьдзя н. э. — 1,2 км на поўдзень ад вёскі

## Крыніцы

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Рытань

**Ры́тань** — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар Рытанскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 31 сакавіка 2013 году ўваходзіла ў склад Кемелішкаўскага сельсавету, які быў перайменаваны ў Рытанскі сельсавет. Вёска стала цэнтрам сельсавету.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1897 год — 144 чалавекі, 29 гаспадарак
* XX стагодзьдзе: 1905 год — 193 чалавекі; 1938 год — 210 чалавек, 48 гаспадарак; 1959 год — 98 чалавек; 1970 год — 174 чалавек; 1999 год — 326 чалавек
* XXI стагодзьдзе: 2004 год — 323 чалавекі, 107 гаспадарак; 2009 год — 259 чалавекі; 2014 год — 301 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Падушка

**Паду́шка** — пасьцельная прылада ў выглядзе сшытага меху з напаўняльнікам, якая выкарыстоўваецца як апірышча для галавы, сьпіны ці ног (напрыклад, пры малітве).

## Мінуўшчына
Першае выкарыстаньне падушак датаванае прыкладна 7000 гадоў да н. э. у Мэсапатаміі, ужывалі іх толькі заможныя людзі.

Старажытныя эгіпцяне выраблялі драўляныя ці каменныя падушкі, каб класьці на іх галовы памерлых.

Старажытныя грэкі і рымляне пачалі вырабляць магчэйшыя падушкі, набіваючы іх трысьнягом, пер’ем, саломай. Імі па-ранейшаму карысталіся пераважна заможныя людзі; аднак зьявілася традыцыя браць падушкі ў царкву, каб маліцца на каленях ці класьці на іх Сьвятое Пісаньне.

У старажытным Кітаі падушкі традыцыйна выраблялі з бамбуку, нэфрыту, парцаляны, дрэва ці бронзы. Найбольш папулярнымі ў часы дынастыі Тан (618—907) сталі керамічныя падушкі. Каб упрыгожыць іх, кітайцы выраблялі падушкі рознай формы ці малявалі на іх жывёлаў, расьлінаў і людзей.

## Склад
Падушка складаецца з напаўняльніка, набітага ўнутар мяха ці покрыва. Покрывы, вырабленыя з тэкстылю, называюцца на́валкамі, наўле́чкамі.

Напаўняльнікі абіраюць зь меркаваньняў зручнасьці, пругкасьці, кошту. Найбольш распаўсюджаныя — паралён, поліэстэр, лятэкс. Сынтэтычныя напаўняльнікі камфортныя, таньнейшыя і даўжэй захоўваюць форму. Здаўна выкарыстоўваліся натуральныя напаўняльнікі: пер’е, пух, воўна, бавоўна, грэчка, салома. Найбольш зручныя і распаўсюджаныя зь іх — пер’е ды пух, аднак яны ж і найдаражэйшыя.

## Глядзіце таксама
* Коўдра
* Матрац

## Крыніцы

Катэгорыя:Пасьцельныя рэчы
Апанас Ярушэвіч

**Апана́с Вінцэ́нтавіч Ярушэ́віч** (1867—1918/1924) — беларускі грамадзкі дзяяч, гісторык, пэдагог. Адзін з прадстаўнікоў школы заходнерусізму.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і псальмяра Літоўскай праваслаўнай япархіі Вінцэнта Ярушэвіча, жыхара Віленскай губэрніі. Навучаўся ў Віленскай духоўнай вучэльні (1877—1881), Літоўскай духоўнай сэмінарыі (1881—1888), якую скончыў з адзнакай і быў накіраваны ў Санкт-Пецярбурскую духоўную акадэмію. Скончыўшы яе ў 1893 року, пачаў пэдагагічную кар’еру ў Віленскай духоўнай вучэльні, Смаленскай духоўнай сэмінарыі. У 1899 зноў накіраваны ў Вільню, а ў верасьні 1907 року стаў дырэктарам першай у Беларусі Маладэчанскай настаўніцкай сэмінарыі (1896). Пасьля ейнай эвакуацыі ў 1915 року жыў і працаваў у Смаленску. Памёр між 1918 і 1924 рокамі.

## Навуковая дзейнасьць

У Санкт-Пецярбурскай духоўнай акадэміі быў вучнем Міхаіла Каяловіча і Платона Жуковіча. Пад іхнім уплывам студэнтам пачаў навуковую працу, прысьвечаную асобе князя Канстанціна Астроскага. Гэтая праца была надрукаваная ў Смаленску ў 1897 року пад назваю «Ревнитель православия, князь Константин Иванович Острожский (1461—1530) и православная Литовская Русь в его время». Дасьледаваньне выклікала неадназначную рэакцыю навуковых дзеячоў таго часу, у прыватнасьці яе даволі сур’ёзна крытыкаваў Мацьвей Любаўскі.

Пазьней пісаў пераважна папулярныя гістарычныя артыкулы, а ў 1914 року выдаў нарыс, прысьвечаны гісторыі Маладэчанскай настаўніцкай сэмінарыі.

Цікавіўся мясцовымі археалягічнымі помнікамі, вывучэньнем беларускай мовы. У 1907—1918 уклаў вялікі беларускі слоўнік, у якім налічвалася 9505 беларускіх словаў і 12 000 маскальскіх адпаведнікаў.

## Працы
* *Ярушевич А. В.* Молодечно и его учебные заведения: к пятидесятилетию Молодечненской учительской семинарии 1864―1914 гг. — Вильна: Русский почин, 1914.
* *Ярушевич А.* Ревнитель православія, князь Константинъ Ивановичъ острожскій (1461—1530) и православная литовская Русь въ его время. — Смоленск: Типолит. инж.-мех.  1896. — 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў Смаленску
Катэгорыя:Выкладчыкі Смаленскай духоўнай сэмінарыі
Катэгорыя:Заходнерусізм
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Гісторыя Расейскай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай духоўнай сэмінарыі
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбурскай духоўнай акадэміі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай духоўнай вучэльні
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай духоўнай вучэльні
Катэгорыя:Выкладчыкі Маладэчанскай настаўніцкай сэмінарыі
Кямеліна

**Кяме́ліна**, **Куме́ліна** — рака ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці, правы прыток ракі Вяльлі. Даўжыня 8 км. Пачынаецца на паўночны ўсход ад мястэчка Кемелішкі, упадае ў Вяльлю на паўднёвы захад ад хутару Даўнарышкі. На працягу 5,2 км ад вытоку каналізаваная.

## Літаратура
*  С. 211

Катэгорыя:Прытокі Вяльлі
Катэгорыя:Рэкі Астравецкага раёну
Гэрманштат Сыбіў

«**Гэрманштат**» () — румынскі футбольны клюб з гораду Сыбіў. Заснаваны ў 2015 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Сыбіў
Лапаціна (Магілёўская вобласьць)

**Лапа́ціна** — вёска ў Амсьціслаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Мушынскага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1647 як маёнтак у Мсціслаўскім ваяводстве ВКЛ.

## Насельніцтва
* 1999 год — 94 чалавекі
* 2010 год — 47 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Мушынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Амсьціслаўскага раёну
Крукаўшчына (Дрыбінскі раён)

**Кру́каўшчына** — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Міхееўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 15 чалавек
* 1999 год — 48 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Міхееўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дрыбінскага раёну
Краўцова

Назву **Краўцова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Краўцова — вёска ў Віцебскім раёне
** Краўцова — вёска ў Гарадоцкім раёне

## Падвойныя назвы
* Краўцова Ніва

## Глядзіце таксама
* Краўцоў
* Краўцоўка
* Краўцы
* Краўцэвічы
Вердзялішкі

**Вердзялі́шкі** — хутар Беларусі, каля ракі Падуб’я. Уваходзяць у склад Рытанскага сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Вердзіла, пазьней Вэртэль (Werdila, Wertel) — імя германскага паходжаньня.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Гісторыя
Да 31 сакавіка 2013 году хутар уваходзіў у склад Кемелішкаўскага сельсавету, які быў перайменаваны ў Рытанскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 1999 год — 6 чалавек
* 2009 год — 5 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Хоміна

**Хо́міна** — колішняя вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Валяўкоўскага сельсавету.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Хоміна ў складзе Аршанскага павету Віцебскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага вядома з XVII стагодзьдзя. Першае ўпамінаньне 1607 год — уласнасьць Яна сына Яна Глябовіча ў межах Дубровенскага графства, маёнтак Дуброўна. 
У XVIII стагодзьдзі — уласнасьць Агінскіх і Друцкіх-Любецкіх — маёнтак Любавічы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай 28 траўня 1772 году Хоміна ў складзе Расейскай імпэрыі, у Аршанскім павеце Магілёўскай губэрні. 9 кастрычніка 1972 году ўтворана Аршанская правінцыя. З 22 сакавіка 1777 году да 1 сьнежня 1796 году ў Бабінавіцкім павеце Магілёўскай губэрні (Магілёўскае намесьніцтва з 10 студзеня 1778 году да 31 сьнежня 1796 году).  
З 1 сьнежня 1796 году да 27 лютага 1802 Беларуская губэрня Аршанскі павет.  З 27 лютага 1802 году ў Бабінавіцкім павеце Магілёўскай губэрні. З 1840 году ў Аршанскім павеце.
26 сьнежня 1861 году мястэчка Горкі перавялі ў стан павятовага гораду й утварылі з частак Аршанскага, Магілёўскага й скасаванага Копыскага паветаў Горацкі павет. Хоміна ў складзе Холбнянскай воласьці Горацкага павету.

* **[[Вайна 1812 году]]**
Пры наступу на Смаленск у ноч з 13 на 14 жніўня па загаду імпэратара Напалеона маршалы Ёахім Мюрат і Мішэль Нэй збудавалі ў Хоміне мост і пераправілі свае корпусы цераз Дняпро.

З канца XIX стагодзьдзя Сядзіба Хоміна належала ўласнасьніку маёнтка Арловічы гэнерал-лейтэнанту Івану Аляксеевічу Андрыянаву (1830 — 16.04.1904) й яго нашчадкам. Дзейнічала паромная пераправа цераз Дняпро.

## Насельніцтва
* XVIII стагодзьдзе: 1782 год — Старое Хоміна: 60 мужчын, 53 жанчыны; Новае Хоміна: 41 мужчына, 40 жанчын;
* XIX стагодзьдзе: 1857 год — 11 чалавек;;  
* XX стагодзьдзе: 1910 год — Сядзіба Хоміна: 3 мужчыны, 4 жанчыны, 1 дом; Пагост Хоміна: 3 мужчыны, 5 жанчын, 2 дома;
 
## Страчаная спадчына
*  Царква Ўзьнясеньня Гасподняга. У 18 стагодзьдзе парафія Беларускай грэка-каталіцкай царквы (БГКЦ). К царкве былі прыпісаны — маёнтак Арловічы, Пагост Хоміна, Сядзіба Хоміна; вёскі: Антоненкі, Бель,  Валяўкі, Гарошкава, Жабыкі, Каробкі, Марчонкі, Міхееўка, Паценькі, Праваленшчына, Янкаўшчына.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 586, 587.

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Дубровенскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Гольнішкі

**Го́льнішкі** (таксама — *Гальні́шкі*) — хутар у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Рытанскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 31 сакавіка 2013 году ўваходзіў у склад Кемелішкаўскага сельсавету, які быў перайменаваны ў Рытанскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2009 год — 3 чалавекі
* 1999 год — 8 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Алёкса (Трокеніцкі сельсавет)

**Алёкса** — былы хутар у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіў у склад Трокеніцкага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Астравецкага раёну
Лялеўшчына

**Ля́леўшчына** — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Мяжанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 83 чалавекі
* 1999 год — 175 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Мяжанскі сельсавет (Гарадоцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёну
Іванова

Назву **Іванова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Іванова — вёска ў Віцебскім раёне
** Іванова — вёска ў Докшыцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Іванава
* Іванавічы
* Іванаў
* Іванаўка
* Іванаўск
* Іванаўскія Агароднікі
* Іванаўцы
* Іванаўшчына
* Іванікі
* Іванічы
* Іванішча
* Іванішчавічы
* Іванкавічы
* Іванкаўшчына
* Іванкі
* Іваноў
* Іваноўшчына
* Іванпольле
* Іванск
* Іванскія
* Іванцава
* Іванчыцы
* Іванькава
* Іванькі
* Іванькова
* Янава
* Янавічы
* Янаў
* Янаўка
* Янаўцы
* Янаўшчына
Холбні

**Хо́лбні** — колішняя вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзілася на левым беразе рэчцы Закабыліцы за 5 — 6 км на ўсход ад вёскі Калінаўка і за 4 — 5 км на захад ад вёскі Ляды. Уваходзіла ў склад Валяўкоўскага сельсавету

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Холбні ў складзе Аршанскага павету Віцебскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага вядома з XVIII стагодзьдзя — уласнасьць Сапегаў ў межах Дубровенскага графства, маёнтак Дуброўна.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай 28 траўня 1772 году Холбні ў складзе Расейскай імпэрыі, у Аршанскім павеце Магілёўскай губэрні. 9 кастрычніка 1972 году ўтворана Аршанская правінцыя. З 22 сакавіка 1777 году да 1 сьнежня 1796 году ў Бабінавіцкім павеце Магілёўскай губэрні (Магілёўскае намесьніцтва з 10 студзеня 1778 году да 31 сьнежня 1796 году).  
З 1 сьнежня 1796 году да 27 лютага 1802 Беларуская губэрня Аршанскі павет.  З 27 лютага 1802 году ў Бабінавіцкім павеце Магілёўскай губэрні. З 1840 году ў Аршанскім павеце.
26 сьнежня 1861 году мястэчка Горкі перавялі ў стан павятовага гораду й утварылі з частак Аршанскага, Магілёўскага й скасаванага Копыскага паветаў Горацкі павет. Холбні — цэнтар Холбнянскай воласьці Горацкага павету.

У 1910 годзе сяляне валодалі 269 дзесяцінамі зямлі.

## Насельніцтва
* XVIII стагодзьдзе: 1795 — 65 мужчын, 76 жанчын;
* XIX стагодзьдзе: 1857 год — 90 чалавек;; 1897 год — 244 чалавек, 31 дом; 
* XX стагодзьдзе: 1910 год — Сяло Холбні: 108 мужчын, 112 жанчын, 30 дамоў; Сяліба Хдлбні: 1 мужчына, 1 дом;

## Страчаная спадчына
*  Мікалаеўская царква. К царкве былі прыпісаны — фальварак Усьвяты, вёскі:  Адзінцы,    Батракоўцы, Буда, Бялеўшчына, Валькава, Гагокі, Гарэлькі,  Зазер'е, Камары,  Някозы, Сьнегіры, Страхі, Церахі. Сьвятар Дзімітры Чысьцякоў.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 586.

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Дубровенскага раёну
Усьвяты (Дубровенскі раён)

**Усьвя́ты** — колішняя вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіла ў склад Валяўкоўскага сельсавету. Знаходзілася на правым беразе рэчцы Закабыліцы за 2 — 3 км на ўсход ад вёскі Калінаўка.

## Гісторыя
Усьвяты былі прыпісаны к  Мікалаеўскай царкве ў вёсцы Холбні.

У 1910 годзе маёнтак Усьвяты ўласнасьць Д. Я. Цэкерта — 294 дзесяцін зямлі,  маёнтак Новыя Ўсьвяты 60 дзесяцін зямлі, сялянская грамада валодала 94 дзесяцінамі зямлі.

У жніўні 1943 году была зьнішчана разам з жыхарамі падчас рэйду нямецкай акупацыйнай улады. Пасьля вайны не адрадзілася.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1857 год — 72 чалавекі; 
* XX стагодзьдзе: 1910 год — маёнтак Усьвяты: 2 мужчыны, 2 жанчыны, 1 дом; маёнтак Новыя Ўсьвяты: 1 мужчыны, 1 дома; сяліба Ўсьвяты: 2 мужчыны, 3 жанчыны, 1 дом;

## Крыніцы

## Літаратура
* .
*  С. 585, 586.

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Дубровенскага раёну
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны
Мансаро

**Мансаро** () — вёска ў Францыі, у дэпартамэнце Мэн і Люара ў рэгіёне Пэі-дэ-ля-Люар, на рацэ Люары, частка даліны якой уключана ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. Насельніцтва на 2015 год — 447 чалавек.

## Славутасьці
* Замак Мансаро — Музэі сучаснага мастацтва.
* Люара

### Клімат

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Мансаро (замак)

**Замак Мансаро** або **Замак Мансаро — музэй сучаснага мастацтва** () — Замак у Францыі, цэнтар дэпартамэнту Мэн і Люара ў рэгіёне Пэі-дэ-ля-Люар на рацэ Люары. Толькі адзін з усіх замка Люары, у якім месьцяцца Калекцы сучаснага мастацтва.

У 2000 годзе быў уключаны ў Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО (з 2000 году — частка аб’екту Даліна Люары паміж Сюлі-на-Люары і Шалёнам-на-Люары).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*

Катэгорыя:Замкі Францыі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Францыі
Катэгорыя:Мансаро
Катэгорыя:Музэі Францыі
Ярданскі дынар

**Ярда́нскі дына́р** (; код: **JOD**) — валюта Ярданіі. Падзяляецца на 10 дырхемаў, 100 курушаў (піястраў) ці 1000 філсаў.

Выкарыстоўваецца таксама нароўні з ізраільскім шэкелем на Заходнім беразе Ярдану.

## Мінуўшчына
У 1927—1950 роках у мандатнай Палестыне і Трансярданіі выкарыстоўваўся палестынскі фунт. У 1946 року Ярданія здабыла незалежнасьць і стала рыхтавацца да пераходу на ўласную валюту. 1 ліпеня 1950 року быў уведзены ярданскі дынар, палестынскі фунт быў выведзены з абароту 30 верасьня таго ж году.

Банкноты ўзору 1949 року былі выдадзеныя наміналамі , 1, 5, 10 і 50 дынараў. У 1977 уведзеная 20-дынаравая банкнота, у 1999 — 50-дынаравая. У 1999 замест -дынаравай банкноты ўведзеныя манэты.

## Вонкавыя спасылкі
* Банкноты Ярданіі

Катэгорыя:Дынар
Катэгорыя:Азіяцкія валюты
Катэгорыя:Валюты ў звароце
Катэгорыя:Эканоміка Ярданіі
Катэгорыя:Фіксаваны курс абмену
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1949 годзе
Камейкі

**Каме́йкі** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Валевачоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 34 чалавекі
* 1999 год — 70 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Валевачоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Вайцяхі

Назву **Вайцяхі** маюць:

* Вайцяхі — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
* Вайцяхі — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
Сьцешыцы

**Сьце́шыцы** (таксама — *Сьце́шыца*) — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці, каля ракі Вяльлі. За 40 кілямэтраў на паўночны ўсход ад Вялейкі, 120 кілямэтраў ад Менску. Уваходзіць у склад Людвіноўскага сельсавету.

## Мінуўшчына
Паблізу Сьцешыцаў разьмяшчалася вёска Спас, дзе ў 1786 року пабудаваны касьцёл.

Паводле Рыскай мірнай дамовы (1921) Сьцешыцы і Спас апынуліся ў Польшчы, у складзе Віленскага ваяводзтва.

Падчас 2-й сусьветнай вайны Спас быў цалкам зьнішчаны, па вайне яго былая тэрыторыя ўключаная ў склад Сьцешыцаў.

У 1993—1996 роках пабудаваны новы касьцёл Перамяненьня Панскага.

Да 28 траўня 2013 року вёска зьяўлялася цэнтрам Сьцешыцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 428 жыхароў
* 2002 год — 359 жыхароў, 134 двары
* 1999 год — 317 жыхароў
* 1931 год — 304 чалавекi
* 1921 год — 280 чалавек
* 1866 год — 161 чалавекi

## Турыстычная інфармацыя
* Касьцёл Перамяненьня Пана

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Польская акадэмія навук

**По́льская акадэ́мія наву́к** (, ПАН)&nbsp;— дзяржаўная акадэмія навук Польшчы, што зьяўляецца з аднаго боку, на ўзор Францускай акадэміі навук, установай, якая аб’ядноўвае польскіх навукоўцаў, а зь іншага&nbsp;— сеткай кіраваных з цэнтру дзяржаўных навуковых інстытутаў, галоўнай задачай якіх зьяўляецца правядзеньне навуковых дасьледаваньняў на высокім узроўні.

## Гісторыя
Заснаваць ПАН было вырашана на I кангрэсе польскай навукі (29.06-2.07.1951). Гэта рашэньне было зьвязана зь ліквідацыяй Польскай акадэміі ведаў () і Варшаўскага навуковага таварыства (). Была ўтворана паводле статуту пра Польскую акадэмію навук ад 30 кастрычніка 1951&nbsp;р., і яе палітычнай задачай быў кантроль вучонага асяродзьдзя. Спачатку была толькі аб’яднаньнем навукоўцаў, аднак у 1960&nbsp;р. была ператворана ў цэнтральную ўрадавую арганізацыю, які загадвае навукай у Польшчы і кіруе сеткай інстытутаў. У 1990&nbsp;годзе ПАН страціла статус урадавай арганізацыі. Функцыі кантролю навукі на ўрадавым узроўні прыняў на сябе Камітэт навуковых дасьледаваньняў.

### Прэзыдэнты
* Ян Багдан Дэмбоўскі 1952—1956
* Тадэвуш Катарбінскі 1957—1962
* Януш Грашкоўскі 1962—1971
* Уладзімеж Тшэбятоўскі 1971—1977
* Вітольд Новацкі 1977—1980
* Аляксандр Гейштар 1980—1983
* Ян Караль Кастшэўскі 1984—1990
* Аляксандр Гейштар 1990 — 31 сьнежня 1992
* Лешак Кузьніцкі 1 студзеня 1993 — 31 сьнежня 1998
* Міраслаў Масакоўскі 1 студзеня 1999 — 26 сьнежня 2001
* Ежы Каладзейчак 16 студзеня 2002 — 31 сакавіка 2003 (в. а. прэзыдэнта)
* Анджэй Лягоцкі 1 красавіка 2003 — 31 сьнежня 2006
* Міхал Клябер 1 студзеня 2007 — 19 сакавіка 2015
* Ежы Душынскі з 19 сакавіка 2015

## ПАН як сетка інстытутаў
ПАН таксама валодае сеткай некалькіх дзясяткаў НДІ. Фармальна яны падпарадкоўваюцца кіраўнікам тэматычных аддзяленьняў ПАН і фінансуюцца непасрэдна Камітэтам навуковых дасьледаваньняў. Гэтыя НДІ ствараюць каля 2000 месцаў для навукоўцаў, а выдаткі на іх утрыманьне складаюць каля 1/3 выдаткаў дзяржаўнага бюджэту Польшчы на навуковыя дасьледаваньні (0,5% ВВП). У іх ня вучацца студэнты, але затое існуе асьпірантура, закончыўшы якую, асьпірант мае права атрымаць ступень доктара навук і прайсьці працэдуру габілітацыі.

Галоўнай задачай інстытутаў зьяўляецца правядзеньне навуковых дасьледаваньняў на сусьветным узроўні. Дасьледаваньні, праведзеныя ПАН, прыносяць адчувальную фінансавую выгаду.

## Замежныя прадстаўніцтвы
ПАН мае філіі ў Брусэлі, Маскве, Парыжы, Рыме і Вене, а таксама Цэнтар навуковых дасьледаваньняў у Бэрліне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Польскай акадэміі навук


Катэгорыя:Нацыянальныя акадэміі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1951 годзе
Катэгорыя:1951 год у Польшчы
Лясныя

**Лясны́я** — вёска ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лясьнянскага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1674 годзе як вёска ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

## Насельніцтва
* 2010 год — 25 чалавек
* 1999 год — 76 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Лясьнянскі сельсавет (Круглянскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Круглянскага раёну
Гаркава

Назву **Гаркава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Гаркава — вёска ў Курынскім сельсавеце Віцебскага раёну
** Гаркава — вёска ў Шапечынскім сельсавеце Віцебскага раёну

## Глядзіце таксама
* Гаркаўшчына
Мачулы

**Мачу́лы** — хутар у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Рытанскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 31 сакавіка 2013 году ўваходзіў у склад Кемелішкаўскага сельсавету, які быў перайменаваны ў Рытанскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 1999 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Маргелькі

**Марге́лькі** — хутар у Беларусі, на рацэ Балошынцы. Уваходзяць у склад Рытанскага сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Мэргель (Mergell) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
Да 31 сакавіка 2013 году Маргелькі ўваходзілі ў склад Кемелішкаўскага сельсавету, які быў перайменаваны ў Рытанскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 1999 год — 2 чалавекі
* 2009 год — 3 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Талюшаны

**Талюша́ны** — былы хутар у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіў у склад Рытанскага сельсавету.

## Гісторыя
Ліквідаваны ў 2014 годзе.

## Насельніцтва
* 1999 год — 3 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Астравецкага раёну
Чайчыцы

**Ча́йчыцы** — пасёлак у Слуцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Рачкавіцкага сельсавету.

## Гісторыя
У XIX стагодзьдзі — засьценак Чапліцкай воласьці. Зь лютага па сьнежань 1918 г. засьценак быў заняты польскім корпусам Доўбар-Мусьніцкага і нямецкімі войскамі.

У 1919 г. Чайчыцы ўключаныя ў склад ССРБ. Падчас польска-савецкай вайны засьценак некалькі разоў пераходзіў з рук у рукі, у выніку застаўшыся на акупаванай саветамі частцы Беларусі.

З 1924 г. засьценак належаў да Чырвонаслабодзкага раёну Слуцкае акругі, з жніўня 1924 г. — да Малышэвіцкага сельсавету. З 1927 па 1930 гг. Чайчыцы былі ў складзе Бабруйскае акругі.

Падчас Другой сусьветнай вайны Чайчыцы акупаваныя нямецкімі войскамі з чэрвеня 1941 г. па чэрвень 1944 г. З 1944 да 1954 гг. — у складзе Бабруйскае вобласьці БССР.

У цяперашні час амаль ня мае сталых жыхароў і ўключае шэраг лецішчаў жыхароў Слуцку.

## Насельніцтва
* 2012 год — 2 чалавекі
* 2010 год — 1 чалавек
* 1999 год — 2 чалавекі

## Глядзіце таксама
* Чайчыц

## Крыніцы

Катэгорыя:Рачкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёну
Незалежная думка (1990)

**«Незалежная думка»** — беларуская грамадзка-палітычнае выданьне. Адзіны нумар быў падрыхтаваны ды выдадзены Алесем Філіповічам у лютым 1990 году.

Пазначана, што выданьне аддрукавана ў «друкарні Я.Гранбляту». Спосаб рэпрадукаваньня — машынапіс ды ксэрапамнажэньне.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

## Вонкавыя спасылкі
* Электронная копія выданьня, Вытокі, грамадзкі вэб-архіў

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Пратасеня

**Пратасеня** — прозьвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Віктар Пратасеня (1925—2001) — беларускі жывапісец
* Іван Пратасеня — беларускі мастак, графік-акварэліст
* Ціт Пратасеня (1902—1965) — савецкі вучоны ў галіне паталягічнай фізыялёгіі
Дуцькі

**Ду́цькі** — пасёлак у Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Цяхцінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 15 чалавек
* 1999 год — 28 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Цяхцінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бялыніцкага раёну
Пляшкі

Назву **Пляшкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Пляшкі — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
* Пляшкі — вёска ў Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Плешчыцы
* Пляшывічы
* Пляшэвічы
* Пляшчаны
* Пляшчыцы
Юзафін (Клічаўскі раён)

**Юзафі́н** — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бацэвіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 23 чалавекі
* 1999 год — 34 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Бацэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёну
Хамякова

Назву **Хамякова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Хамякова — вёска ў Віцебскім раёне
** Хамякова — вёска ў Гарадоцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Хамяк
* Хамякі
* Хамяковы
* Хамяковыя
* Хамякоў
* Хамякоўка
Калінава

Назву **Калінава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Калінава — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
* Калінава — вёска ў Капыльскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Калінавае
* Калінавая
* Калінаўка
* Калінаўка 1
* Калінаўка 2
Пераслова (Узьмёнскі сельсавет)

**Перасло́ва** — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Узьмёнскага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Лявонпал, Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 2010 год — 5 чалавек
* 1999 год — 18 чалавек
*1931 год — 109 чалавек
*1921 год — 85 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Узьмёнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Пераслова

Назву **Пераслова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Пераслова — вёска ў Туркоўскім сельсавеце Мёрскага раёну
** Пераслова — вёска ва Ўзьмёнскім сельсавеце Мёрскага раёну

## Глядзіце таксама
* Пераслоўка
Магнолія кобус

**Магнолія кобус**,  — від кветкавых расьлінаў роду  сямейства .

## Распаўсюджаньне й экалёгія
Арэал віду ахоплівае Японію і Карэю.

Расьце на схілах пагоркаў, уздоўж рэк, часам на нізкіх забалочаных дзялках у супольнасьці з  і . Буйных памераў сягае ў лясох вострава Хакайда.

## Батанічнае апісаньне
Лістападнае дрэва вышынёй 25—30 м, часам расьце кустападобна, у маладосьці з вузкапірамідальнай, пры плодаваньні з круглява-шатрападобнай кронай. Ствол дыямэтрам 60—70 см, з грубай, крыху баразнаватай, цёмна-бурай, карычневай ці срэбна-шэрай карой. Маладыя галіны жоўта-зялёныя, пакрытыя дробным валосьсем. Парасткі голыя, аліўкава-карычневыя, з рэдкімі карычнева-чырвонымі сачавічкамі.

Раставыя пупышкі яйкападобна-падоўжаныя, даўжынёй 1,2 см, дыямэтрам 0,3 см, каротка абшытыя; кветачныя пупышкі яйкападобныя, ля вяршыні ўцятыя, даўжынёй 2,5 см, дыямэтрам 1—1,5 см. Лісьце шырокаадваротнаяйкападобнае, даўжынёй 10—12 см, шырынёй 4—6 см, на вяршыні каротка завостраныя, з клінападобнай асновай, зьверху інтэнсіўна, зьнізу блякла-зялёныя, сьпярша зьнізу абшытыя, пасьля з абодвух бакоў голыя, або зьнізу па жылках абшытыя. Чаранок тонкі, даўжынёй да 2,5 см.

Кветкі водарныя, малочна-белыя, дыямэтрам 10—12,5 см; зь іх вонкавыя зеленаватыя, яйкападобна-падоўжаныя, даўжынёй 1—1,5 см, шырынёй 0,5 см, хутка ападаюць, унутраныя падоўжана-адваротнаяйкападобныя, даўжынёй 6 см, шырынёй 3 см, з унутранага боку белыя, з вонкавага — з тонкай ружаватай палоскай. Квітнець пачынае празь некалькі гадоў, узрост расквітаньня — між 10 і 30 гадамі.

Плод — цыліндрычная зборная торбачка даўжынёй 8—12 см, сьпярша зялёнага колеру, пазьней набывае чырвона-карычневую афарбоўку, з сонечнага боку ярка-малінавая. Насеньне пакрытае чырвонай абалонкай.

Квітнее ў красавіку — траўні, да зьяўленьня лісьця. Плодаваньне ў верасьні — кастрычніку.

Колькасьць храмасомаў складае 2n=38.

## Крыніцы

## Літаратура
* D. J. Callaway: *The World of Magnolias*. Timber Press, Portland Or 1994, S.154ff. ISBN 0-88192-236-6

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Магноліевыя
Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы
Катэгорыя:Флёра Японіі