open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
NGC 1179

**NGC 1179** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Эрыдана.
Бачная зорная велічыня: 12,0.
Бачны памер: 5,0’x4,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 2 хв. 36 сэк.
Схіленьне: −18° 54' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1217

**NGC 1217** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Печы.
Бачная зорная велічыня: 12,4.
Бачны памер: 1,8’x1,3'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 6 хв. 12 сэк.
Схіленьне: −39° 01' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1230

**NGC 1230** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Печы.
Бачная зорная велічыня: 14,4.
Бачны памер: 36,0"x24,0".
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 8 хв. 18 сэк.
Схіленьне: −23° 00' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1288

**NGC 1288** - галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Печы.
Бачная зорная велічыня: 12,1.
Бачны памер: 2,5’x2,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 17 хв. 18 сэк.
Схіленьне: −32° 35' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1313

**NGC 1313** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Сеткі.
Бачная зорная велічыня: 8,7.
Бачны памер: 8,5’x6,5'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 18 хв. 12 сэк.
Схіленьне: −66° 29' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1316

**NGC 1316** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Печы.
Бачная зорная велічыня: 8,5.
Бачны памер: 7,0’x5,5'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 22 хв. 36 сэк.
Схіленьне: −37° 15' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1326

**NGC 1326** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Печы.
Бачная зорная велічыня: 10,5.
Бачны памер: 4,0’x3,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 24 хв. 54 сэк.
Схіленьне: −36° 29' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1337

**NGC 1337** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Эрыдана.
Бачная зорная велічыня: 11,9.
Бачны памер: 7,0’x2,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 28 хв. 0 сэк.
Схіленьне: −08° 24' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1347

**NGC 1347** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Эрыдана.
Бачная зорная велічыня: 13,0.
Бачны памер: 1,5’x1,3'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 29 хв. 42 сэк.
Схіленьне: −22° 16' 00".

Катэгорыя:ГаляктыкіКатэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1255

**NGC 1255** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Печы.
Бачная зорная велічыня: 10,7.
* Бачны памер: 4,0’x3,0'.
* Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 13 хв. 32 сэк.
* Схіленьне: −25° 43' 31".
Упершыню назіралася амэрыканскім астаномам Эдвардам Эмэрсанам Барнардам 30 жніўня 1883 году.

## Абазначэньні
* Марфалягічны каталёг галяктык: MCG-04-08-050.
* Асноўны каталёг галяктык: PGC 12007.
* Агульны каталёг галяктык Упсала: UGCA 60.

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1350

**NGC 1350** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Печы.

Бачная зорная велічыня: 10,3. Бачны памер: 4,5’×2,5’. Простае ўзьняцьцё: 3 гадз. 31 хв. 6 сэк. Схіленьне: −33° 37' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1365

**NGC 1365** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Печы.
Бачная зорная велічыня: 9,6.
Бачны памер: 10,0’x5,5'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 34 хв. 42 сэк.
Схіленьне: −36° 08' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1385

**NGC 1385** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Печы.
Бачная зорная велічыня: 10,9.
Бачны памер: 3,0’x2,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 37 хв. 24 сэк.
Схіленьне: −24° 30' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1425

**NGC 1425** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Печы.
Бачная зорная велічыня: 10,6.
Бачны памер: 5,5’×2,5'.
Простае ўзьняцьцё: 3 гадз. 42 хв. 6 сэк.
Схіленьне: −29° 54' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1433

**NGC 1433** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Гадзіньніка.
Бачная зорная велічыня: 9,9.
Бачны памер: 7,0’×6,0’.
Простае ўзьняцьцё: 3 гадз. 42 хв. 0 сэк.
Схіленьне: −47° 14' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1460

**NGC 1460** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Эрыдана.
Бачная зорная велічыня: 12,5.
Бачны памер: 1,7’x1,4'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 46 хв. 6 сэк.
Схіленьне: −36° 41' 00". 

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1487

**NGC 1487** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Эрыдана.
Бачная зорная велічыня: 11,9.
Бачны памер: 2,0’×1,5'.
Простае ўзьняцьцё: 3 гадз. 55 хв. 42 сэк.
Схіленьне: −42° 23' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1493

**NGC 1493** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Гадзіньніка.
Бачная зорная велічыня: 11,3.
Бачны памер: 2,5’x2,5'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 57 хв. 30 сэк.
Схіленьне: −46° 13' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1494

**NGC 1494** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Гадзіньніка.
Бачная зорная велічыня: 11,7.
Бачны памер: 2,5’x2,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 57 хв. 36 сэк.
Схіленьне: −48° 55' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 151

**NGC 151** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Кіта.
Бачная зорная велічыня: 11,6.
Бачны памер: 4,0’×2,0'.
Простае ўзьняцьцё: 0 гадз. 34 м 12 сэк.
Схіленьне: −09° 42' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1511

**NGC 1511** — галактыка каталога NGC, знаходзіцца ў сузор’і Паўднёвай Гідры.
Бачная зорная велічыня: 11,3.
Памер: 3,5’x1,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 59 хв. 30 сэк.
Схіленьне:-67° 38' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1448

**NGC 1448** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Гадзіньніка.
Бачная зорная велічыня: 10,7.
Бачны памер: 8,0’x2,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 3 гадз. 44 м 30 сэк.
Схіленьне: −44° 38' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1512

**NGC 1512** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Гадзіньніка.
Бачная зорная велічыня: 10,3. 
Памер: 4,0’x3,0'.
Прамое ўзыходжанне: 4 гадз. 4 хв. 54 сэк.
Схіленьне:-43° 21' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1515

**NGC 1515** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Залатой Рыбы.
Бачная зорная велічыня: 11,2.
Бачны памер: 5,5’x1,5'.
Прамое ўзыходжаньне: 4 гадз. 4 хв. 54 сэк.
Схіленьне: −54° 06' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1518

**NGC 1518** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Эрыдана.
Бачная зорная велічыня: 11,8.
Бачны памер: 3,0’×1,5'.
Прамое ўзыходжаньне: 4 гадз. 6 хв. 54 сэк.
Схіленьне: −21° 10' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1531

**NGC 1531** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Эрыдана.
Бачная зорная велічыня: 12,2.
Бачны памер: 1,5’x1,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 4 гадз. 12 хв. 0 сэк.
Схіленьне: −32° 51' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1533

**NGC 1533** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Залатой Рыбы.
Бачная зорная велічыня: 10,7.
Бачны памер: 3,0’x2,5'.
Прамое ўзыходжаньне: 4 гадз. 9 хв. 48 сэк.
Схіленьне: −56° 07' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1543

**NGC 1543** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Сеткі.
Бачная зорная велічыня: 10,5.
Бачны памер: 4,0’x2,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 4 гадз. 12 хв. 42 сэк.
Схіленьне: −57° 44' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1566

**NGC 1566** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Залатой Рыбы. Бачная зорная велічыня: 9,7. Бачны памер: 8,0’x6,0'. Прамое ўзыходжаньне: 4 гадз. 20 хв. 0 сэк. Схіленьне: −54° 57' 00".

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Залатая Рыба
NGC 1569

**NGC 1569** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Жырафы.
Бачная зорная велічыня: 11,0.
Бачны памер: 3,5’×2,0’.
Простае ўзьняцьцё: 4 гадз. 30 хв. 54 сэк.
Схіленьне: +64° 50' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1578

**NGC 1578** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Залатой Рыбы. 
Бачная зорная велічыня: 13,1.
Бачны памер: 1,2’×1,1'.
Простае ўзьняцьцё: 4 гадз. 24 хв. 48 сэк.
Схіленьне: −51° 35' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1556

**NGC 1556** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Залатой Рыбы.
Бачная зорная велічыня: 13,1.
Бачны памер: 1,7’×0,5'.
Прамое ўзыходжаньне: 4 гадз. 17 хв. 48 сэк.
Схіленьне: −50° 09' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Род (біялёгія)

**Род** — таксанамічная група, якая аб’ядноўвае сваяцкія віды жывёл ці расьлінаў. Больш агульная ступень сыстэматыкі — сямейства. Навуковая назва роду пазначаецца адным лацінскім словам. У межах аднаго царства кожны род павінен мець сваю ўнікальную назву. Хоць дапушчальна абазначаць роды з розных царстваў адной назвай, як Міжнародны кодэкс батанічнай намэнклатуры, гэтак і Міжнародны кодэкс заалягічнай намэнклатуры раяць пазьбягаць такіх выпадкаў. Род можа ўлучаць ад аднаго віду, то бок гэтак званы манатыпічны род, да сотняў і нават тысяч відаў, як гэта мае месца сярод расьлінаў і вусякоў. Роды зь некалькімі відамі можна падзяліць на падроды, якія аб’ядноўваюць віды, асабліва блізкія адзін да аднаго. Роды складаюць сямействы, але паміж гэтымі катэгорыямі часта сустракаюцца і прамежкавыя групы, вядомыя як трыбы і падсямействы. У палеабатаніцы, акрамя звычайных родаў, вылучаюць таксама органныя роды і фармальныя роды.
NGC 1616

**NGC 1616** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Разец.
Бачная зорная велічыня: 12,6.
Бачны памер: 1,8’×0,9'.
Простае ўзьняцьцё: 4 гадз. 32 хв. 42 сэк.
Схіленьне: −43° 43' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Царства (біялёгія)

**Ца́рства** () — герархічная ступень біялягічнае клясыфікацыі біялагічных відаў. Таксон самага высокага ўзроўню сярод асноўных.

## Гісторыя
У 1969 годзе прапанавана клясыфікацыя зь пяцьцю царствамі, якая карыстаецца папулярнасьцю і цяпер. Яна засноўваецца на адрозьненьнях арґанізмаў у жыўленьні — прадстаўнікі царства расьлін шматвузавыя аўтатрофы, жывёлы — шматвузавыя гетэратрофы, грыбы — шматвузавыя сапратрофы. Царствы пратыстаў і бактэрыяў складаюцца з аднавузавых і прасьцейшых арґанізмаў. Усе пяць царстваў падзелены на надцарствы эўкарыёты і пракарыёты, у залежнасьці ад таго, ці маюць вузы гэтых арґанізмаў ядро.

Пяць царстваў:
* Жывёлы;
* Расьліны;
* Грыбы;
* Бактэрыі;
* Вірусы.

З 1997 году да іх далучаюць яшчэ 2 царствы:
* Пратысты;
* Архэі.

З 1998 выдзяляюць яшчэ адно:
* Храмісты.
NGC 1703

**NGC 1703** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Залатой Рыбы.
Бачная зорная велічыня: 11,3.
Бачны памер: 3,0’x2,6'.
Прамое ўзыходжаньне: 4 гадз. 52 хв. 54 сэк.
Схіленьне: −59° 44' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 1744

**NGC 1744** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Зайца. Бачная зорная велічыня: 11,1. Бачны памер: 7,0’x4,0'. Простае ўзьняцьцё: . Схіленьне: .

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Заяц (сузор’е)
NGC 1765

**NGC 1765** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Залатой Рыбы.
Бачная зорная велічыня: 12,9.
Бачны памер: 1,2’x1,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 4 гадз. 58 хв. 24 сэк.
Схіленьне: −62° 02' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Одэнсэ

**Одэнсэ** () — трэці паводле велічыні горад Даніі, галоўны горад вострава Фюн. Колькасьць насельніцтва складае 158 453 чалавек (2007).

Горад знаходзіцца непадалёк ад ф’ёрда Одэнсэ і ляжыць на рацэ Одэнсэ. Чыгуначная станцыя на лініі Капэнгаген — Ютляндыя. Канал, які прарылі ў 1796—1806 гадах, (7,5 м глыбіня) злучае горад з ф’ёрдам.

## Ураджэнцы
* Ганс Крыстыян Андэрсэн

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Ютляндыя

**Ютля́ндыя** (, : «Краіна ютаў», ) — паўвыспа ў Эўропе, падзяляе Балтыйскае і Паўночнае мора. Плошча каля 40 тысяч км². Уздоўж узьбярэжжа звычайны дзюны, якія часам утвараюць пясчаныя астравы, аддзеленыя ад узьбярэжжа мелкаводнымі лягунамі. Усходнія берагі Ютляндыі моцна парэзаныя залівамі. Складзеная пераважна вапнякамі і глінамі, якія перакрыты ледавіковымі адкладамі. Вышыня да 173 м. Рэльеф роўны, месцамі невысокія груды марэннага паходжаньня. Клімат умераны, марскі. Сярэдняя тэмпэратура студзеня каля 0 °C, ліпеня — 15 °C. Выпадае 600—800 мм ападкаў. У падставе Ютляндыі пабудаваны Кільскі канал. Лес займае каля 9% паверхні. Інтэнсіўная сельская гаспадарка. Рыбалоўства.

Паўночны ўскраек паўвострава быў ў выніку паводкі 1825 года аддзелены Лім-фіёрдам ў асобны востраў, але традыцыйна працягвае разглядацца як яго частка.


Катэгорыя:Геаграфія Нямеччыны
Фюн

**Фюн** () — выспа Даніі, другая (трэцяя, калі ўлічваць Грэнляндыю) паводле плошчы пасьля Зэляндыі. Плошча — 2976 км². Насельніцтва каля 445 тысяч чалавек. Берагі нізкія.


Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Новы агульны каталёг

**Но́вы агу́льны каталё́г тума́ннасьцяў і зо́рных ско́пішчаў** (; азначэньне аб’ектаў **NGC**) — каталёг аб’ектаў далёкага космасу. Каталёг ёсьць адным з найбольшых неспэцыялізаваных каталёгаў, бо зьмяшчае ў сабе ўсе тыпы аб’ектаў далёкага космасу (галяктыкі, туманнасьці, зорныя скопішчы). Гэта найбольш вядомы ў аматарскай астраноміі каталёг.

Каталёг быў складзены ў 1880-х гадох Джонам Людвікам Эмілем Дрэерам, у асноўным карыстаючыся назіраньнямі Ўільяма Гэршэля, а потым пасьлядоўна пашыраны двума Індэкснымі каталёгамі (каля 5000 аб’ектаў).

Аб’екты паўднёвай часткі зорнага неба каталягізаваныя менш падрабязна. Новы Агульны Каталёг утрымліваў шмат памылак, што былі потым выпраўленыя ў абноўленым NGC.

## Аб’екты каталёга

### Туманнасьці

### Зорныя скупнасьці
: NGC 104
: NGC 2118
: NGC 2158
: NGC 2264
: NGC 6791

### Галяктыкі

NGC 5NGC 1217NGC 2442NGC 4041NGC 5468
NGC 7NGC 1230NGC 2500NGC 4051NGC 5483
NGC 10NGC 1255NGC 2541NGC 4105NGC 5494
NGC 24NGC 1288NGC 2552NGC 4112NGC 5584
NGC 25NGC 1313NGC 2685NGC 4123NGC 5605
NGC 28NGC 1316NGC 2713NGC 4136NGC 5885
NGC 31NGC 1326NGC 2763NGC 4144NGC 6240
NGC 37NGC 1337NGC 2776NGC 4145NGC 6398
NGC 45NGC 1347NGC 2784NGC 4178NGC 6438
NGC 55NGC 1350NGC 2815NGC 4190NGC 6744
NGC 87NGC 1365NGC 2835NGC 4214NGC 6753
NGC 151NGC 1385NGC 2841NGC 4236NGC 6836
NGC 210NGC 1406NGC 2865NGC 4242NGC 6845
NGC 230NGC 1425NGC 2883NGC 4244NGC 6851B
NGC 247NGC 1433NGC 2903NGC 4298NGC 6855
NGC 253NGC 1448NGC 2915NGC 4303ANGC 6872
NGC 255NGC 1460NGC 2935NGC 4462NGC 6893
NGC 289NGC 1487NGC 2942NGC 4487NGC 6902
NGC 300NGC 1493NGC 2967NGC 4496ANGC 6902A
NGC 324NGC 1494NGC 2997NGC 4504NGC 6907
NGC 378NGC 1511NGC 3001NGC 4592NGC 6909
NGC 428NGC 1512NGC 3041NGC 4593NGC 6937
NGC 439NGC 1515NGC 3054NGC 4597NGC 6942
NGC 450NGC 1518NGC 3055NGC 4603NGC 6946
NGC 461NGC 1531NGC 3079NGC 4631NGC 7038
NGC 491ANGC 1533NGC 3084NGC 4647NGC 7070
NGC 526NGC 1543NGC 3100NGC 4650NGC 7097
NGC 578NGC 1556NGC 3109NGC 4775NGC 7124
NGC 612NGC 1566NGC 3124NGC 4838NGC 7135
NGC 613NGC 1569NGC 3198NGC 4881NGC 7171
NGC 625NGC 1578NGC 3213NGC 4899NGC 7172
NGC 672NGC 1616NGC 3319NGC 4909NGC 7214
NGC 685NGC 1672NGC 3628NGC 4939NGC 7217
NGC 753NGC 1703NGC 3629NGC 4947NGC 7225
NGC 858NGC 1744NGC 3631NGC 4953NGC 7232
NGC 864NGC 1765NGC 3642NGC 4980NGC 7233
NGC 891NGC 1808NGC 3664NGC 4981NGC 7252
NGC 922NGC 1879NGC 3673NGC 5054NGC 7284
NGC 925NGC 1947NGC 3684NGC 5063NGC 7314
NGC 979NGC 1956NGC 3686NGC 5068NGC 7361
NGC 991NGC 2090NGC 3717NGC 5078NGC 7412
NGC 1042NGC 2188NGC 3726NGC 5091NGC 7421
NGC 1055NGC 2217NGC 3756NGC 5101NGC 7424
NGC 1058NGC 2223NGC 3780NGC 5128NGC 7456
NGC 1073NGC 2280NGC 3885NGC 5152NGC 7531
NGC 1097NGC 2292NGC 3887NGC 5161NGC 7552
NGC 1156NGC 2293NGC 3893NGC 5215NGC 7573
NGC 1165NGC 2336NGC 3938NGC 5266NGC 7582
NGC 1179NGC 2366NGC 3995NGC 5334NGC 7689
NGC 1187NGC 2403NGC 4038NGC 5398NGC 7793


Катэгорыя:Астранамічныя каталёгі
Тампэрэ

**Та́мпэрэ** (, ) — горад на поўдні Фінляндыі, знаходзіцца паміж двума азёрамі: Нясіярві () на поўначы і Пюхяярві () на поўдні. Розьніца між узроўнямі вады гэтых азёр — 18 мэтраў, між імі цячэ рака Тамэркоскі даўжынёй 945 мэтраў. Рака падзяляе гістарычны цэнтар гораду на дзьве часткі.
  
Тампэрэ, з сваімі 204 000 жыхароў і больш за 300 000, калі уключыць суседнія муніцыпалітэты, зьяўляецца другім па значнасьці гарадзкім цэнтрам Фінляндыі пасьля Хэльсынкі. Найбліжэйшыя гарады — Нокія, Піркала, Кангасала, Юлёярві, Орывэсі, Куру, Руавэсі і Лемпяля. У Тампэрэ знаходзіцца музэй творчасьці Тувэ Янсан «Музэй мумі-троляў».

## Крыніцы
Тронгэйм

**Тро́нгэйм** (), таксама ; паўд.-саамск. ; старажытная назва *Нідарус*, ) — горад у Нарвэгіі, знаходзіцца ля вусьця ракі Нідэльвы. Трэці паводле колькасьці насельніцтва (161 730 чалавек на 2007 год) горад краіны пасьля Осьлё і Бэргену.

Адміністрацыйны цэнтар фюльке Сёр-Трондэлаг. Заснаваны ў 997 годзе. Старажытная сталіца Нарвэгіі (да 1217 году) і самы буйны цэнтар паломніцтва ў Паўночнай Эўропе (да мошчаў Олява Сьвятога); старая назва — Нідарас. У позьнім Сярэднявеччы назва гораду зьмянілася на Тронгэйм, і гэтая назва была асноўнай у дацкі пэрыяд. У 1930 была вернутая старая назва, Нідарас, але пасьля пратэсту жыхароў ужо ў наступным, 1931 годзе горад зноў зрабіўся Тронгэймам.

## Партнэрскія гарады
* Каўпавогюр (Ісьляндыя)

## Вонкавыя спасылкі
Бэрген

**Бэ́рген** () — другі па колькасьці жыхароў (217 000 на 2008 год) горад Нарвэгіі, сталіца фюльке Хордалан і буйны горад Заходняй Нарвэгіі. Знаходзіцца на захадзе краіны, на беразе Паўночнага мора ў рэгіёне Мідтхорлан. Займае Бэргэнскую паўвыспу, якая адасоблена ад мора выспамі Аскёй, Халсьнёй і Сутра.

Да 1299 году зьяўляўся сталіцай Нарвэгіі, прыкладна да 1830-х гадоў таксама быў самым буйным горадам краіны. У Сярэднявеччы — частка Ганзейскага саюзу. Сёньня Бэргэн — буйны порт, цэнтар нафтавай прамысловасьці. У горадзе ёсьць унівэрсытэт. Сярэднявечная набярэжная Бэргэну зьяўляецца адным з аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. У 2000 годзе Бэргэн быў прызначаны адной з культурных сталіц Эўропы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Нарвэгіі
Габнарф’ёрдур

Габнарф’ёрдур () — партовы горад на паўднёва-заходнім узьбярэжжы Ісьляндыі, за 10 км на поўдзень ад Рэйк'явіка. Трэці па колькасьці жыхароў (25 107 чалавек па стане на 2008 год) горад Ісьляндыі.

## Партнэрскія гарады

*  Упсала, Швэцыя
*  Тарту, Эстонія

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Ісьляндыі
Асэтынская мова

**Асэты́нская мова** (саманазва: *ирон æвзаг*) — мова асэтынаў, зьяўляецца нашчадкам скіфа-сармацкай мовы.

Адносіцца да ўсходняй падгрупы іранскай групы індаіранскай галіны індаэўрапейскіх моваў.

Распаўсюджаная ў Рэспубліцы Паўночная Асэтыя — Аланія (РПнА-А) і ў непрызнанай Паўднёвай Асэтыі (Грузія). Лік носьбітаў ацэньваецца ў 450—500 тыс. чалавек, зь іх у Паўночнай Асэтыі — каля 300—350 тыс. чалавек.

## Вонкавыя спасылкі
* Осетинский язык. On line

 

Катэгорыя:Іранскія мовы
Катэгорыя:Мовы Расеі
Катэгорыя:Мовы Грузіі
Гардабайр

**Га́рдабайр** () — грамада і горад у Ісьляндыі, у рэгіёне Хёвудборгаршвайдзід, які зьяўляецца сталічнай аглямэрацыяй Рэйк’явіку. З насельніцтвам у 10 272 жыхары (на 2007 год), 10 358 (на 2008 год) зьяўляецца шостым паводле насельніцтва горадам краіны.

Горад быў заснаваны ў 1876 годзе як *Гардагрэпур* () на паўвостраве Аўльфтанэс, хаця яшчэ ў IX стагодзьдзі на тэрыторыі гораду згодна зь летапісам знаходзіліся дзьве фэрмы — Віфільсстадыр і Скуластадыр. У 1976 годзе ён атрымаў сучасную назву.

## Братэрскія гарады
*  Аскер, Нарвэгія
*  Якабстад, Фінляндыя
*  Эсьлёў, Швэцыя
*  Торсгаўн, Фарэрскія астравы
*  Біркерод, Данія

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Ісьляндыі
Боргарнэс

**Боргарнэс** (, літаральна «Скальны паўвостраў») — горад у Ісьляндыі.

## Геаграфія
Горад Боргарнэс знаходзіцца на заходнім узьбярэжжы Ісьляндыі.

## Асобы
* Эгіль Скалягрымсан — ісьляндзкі скальд, герой «Сагі пра Эгіля»

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Ісьляндыі
NGC 1808

**NGC 1808** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Голуба. Бачная зорная велічыня: 9,9. Бачны памер: 7,0’x4,0'. Простае ўзьняцьцё: .
Схіленьне: .

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Голуб (сузор’е)
NGC 1947

**NGC 1947** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Залатой Рыбы.
Бачная зорная велічыня: 10,6.
Бачны памер: 3,0’×2,5’.
Простае ўзьняцьцё: 5 гадз. 26 хв. 18 сэк.
Схіленьне: −63° 47' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Ньярдвік

**Ньярдвік** (, літаральна — «бухта Н’ёрда») — горад у Ісьляндыі.

Горад Ньярдвік знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы Ісьляндыі, на захадзе паўвострава Рэйк’янес. Адміністрацыйна ён уваходзіць у склад абшчыны Рэйк’янесбэр рэгіёна Судурнэс. Колькасьць насельніцтва — 4398 жыхароў (на 1 сьнежня 2007 году).

Горад знаходзіцца на ўзьбярэжжы Атлянтычнага акіяна. Рыбалоўны порт, у горадзе знаходзяцца рыбаперапрацоўчыя прадпрыемствы. Ньярдвік падзелены на 2 гарадзкіх раёны — Унутраны Ньярдвік і Зьнешні Ньярдвік. Ва Ўнутраным Ньярдвіку захавалася каменная царква 1886 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Ісьляндыі
NGC 1956

**NGC 1956** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Сталовай Гары.
Бачная зорная велічыня: 13,1.
Бачны памер: 1,9’×0,8’.
Простае ўзьняцьцё: 5 гадз. 19 хв. 42 сэк.
Схіленьне: −77° 45' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 210

**NGC 210** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Кіта.
Бачная зорная велічыня: 10,9.
Бачны размер: 5,0’×4,0'.
Простае ўзьняцьцё: 0 гадз. 40 хв. 30 сэк.
Схіленьне: −13° 53' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2217

**NGC 2217** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікага Пса. Бачная зорная велічыня: 10,7. Бачны памер: 4,8'. Простае ўзьняцьцё: . Схіленьне: .

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Вялікі Пёс
NGC 2336

**NGC 2336** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Жырафа.
Бачная зорная велічыня: 10,4.
Бачны памер: 6,9’x3,6'.
Прамое ўзыходжаньне: 7 гадз. 27 хв. 6 сэк.
Схіленьне: +80° 11' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 230

**NGC 230** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Кіта.
Бачная зорная велічыня: 14,7.
Бачны памер: 1,1’×0,2'.
Простае ўзьняцьцё: 0 гадз. 42 хв. 24 сэк.
Схіленьне: −23° 38' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2366

**NGC 2366** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Жырафа.
Бачная зорная велічыня: 11,1.
Бачны памер: 9,0’x3,5'.
Прамое ўзыходжаньне: 7 гадз. 28 хв. 54 сэк.
Схіленьне: +69° 13' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2442

**NGC 2442** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Лятучай Рыбы.
Бачная зорная велічыня: 10,4.
Бачны памер: 6,0'.
Простае ўзьняцьцё: 7 гадз. 36 хв. 18 сэк.
Схіленьне: −69° 31' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 247

**NGC 247** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Кіта.
Бачная зорная велічыня: 9,1.
Бачны памер: 20,0’×7,0'.
Простае ўзьняцьцё: 0 гадз. 47 хв. 0 сэк.
Схіленьне: −20° 45' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 25

**NGC 25** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Фэнікса.
Бачная зорная велічыня: 13,0.
Бачны памер: 1,4’×0,8’.
Простае ўзьняцьцё: 0 гадз. 9 хв. 54 сэк.
Схіленьне: −57° 03' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2500

**NGC 2500** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Рысі.
Бачная зорная велічыня: 11,6.
Бачны памер: 2,8’x2,8'.
Прамое ўзыходжаньне: 8 гадз. 1 хв. 54 сэк.
Схіленьне: +50° 45' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 24

**NGC 24** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Скульптара.
Бачная зорная велічыня: 11,6.
Бачны памер: 6,0’×2,0'.
Простае ўзьняцьцё: 0 гадз. 10 хв. 0 сэк.
Схіленьне: −24° 59' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2403

**NGC 2403** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Жырафы.
Бачная зорная велічыня: 8,5.
Бачны памер: 17,8'.
Простае ўзьняцьцё: 7 гадз. 36 хв. 48 сэк.
Схіленьне: +65° 37' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 253

**NGC 253** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Скульптара. 
Бачная зорная велічыня: 7,2.
Бачны памер: 25,0'×7,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 0 гадз. 47 хв. 30 сэк.
Схіленьне: -25° 18' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2541

**NGC 2541** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Рысі.
Бачная зорная велічыня: 11,8.
Бачны памер: 6,6’x3,5'.
Прамое ўзыходжаньне: 8 гадз. 14 хв. 42 сэк.
Схіленьне: +49° 04' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 255

**NGC 255** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Кіта
Бачная зорная велічыня: 11,9.
Бачны памер: 3,0’x3,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 0 гадз. 47 хв. 48 сэк.
Схіленьне: −11° 29' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2713

**NGC 2713** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Гідры. Бачная зорная велічыня: 11,8. Бачны памер: 4,0’×1,4’. Простае ўзьняцьцё: . Схіленьне: .

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Гідра (сузор’е)
NGC 2763

**NGC 2763** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Гідры. Бачная зорная велічыня: 12,0. Бачны памер: 2,3'. Простае ўзьняцьцё: . Схіленьне: .

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Гідра (сузор’е)
NGC 2776

**NGC 2776** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Рысі.
Бачная зорная велічыня: 11,6.
Бачны памер: 3,3'×3,3'.
Простае ўзьняцьцё: 9 гадз. 12 хв. 18 сэк.
Схіленьне: +44° 58' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 28

**NGC 28** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Фэнікса.
Бачная зорная велічыня: 13,6.
Бачны памер: 1,1’×0,6’.
Простае ўзьняцьцё: 0 гадз. 10 хв. 18 сэк.
Схіленьне: −57° 01' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2552

**NGC 2552** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Рысі. 
Бачная зорная велічыня: 12,1.
Бачны памер: 3,9'x2,6'.
Простае ўзьняццё: 8 гадз. 19 хв. 18 сэк. 
Схіленьне: +50° 00' 00". 

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2685

**NGC 2685** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы. 
Бачная зорная велічыня: 11,3. 
Бачны пазмер: 4,7'x2,5'. 
Прамое ўзыходжаньне: 8 гадз. 55 хв. 36 сэк. 
Схіленьне: +58° 44' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Лямна

**Лямна́** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці, знаходзіцца за 20 кілямэтраў на поўдзень ад Воршы і за 6 кілямэтраў на ўсход ад міжнароднай аўтамагістралі Санкт-Пецярбург — Адэса (у межах Беларусі — магістраль ). Месьціцца на правым беразе ракі Лімна, каторая ля вёскі бярэ свой пачатак. Лямна ўваходзіць у склад Зубаўскага сельсавету.

## Гісторыя
10 кастрычніка 2013 году разам зь іншымі населенымі пунктамі ліквідаванага Якаўлевіцкага сельсавету перададзеная ў склад Зубаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 19 чалавек
* 1999 год — 41 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Зубаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
NGC 2865

**NGC 2865** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы.
Бачная зорная велічыня: 9,2.
Бачны памер: 7,4'×3,5'.
Прамое ўзыходжаньне: 9 гадз. 22 хв. 0 сэк.
Схіленьне: +50° 59' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2915

**NGC 2915** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Скульптара.
Бачная зорная велічыня: 11,0.
Бачны памер: 4,0’x3,0'.
Простае ўзьняцьцё: 0 гадз. 52 хв. 48 сэк.
Схіленьне: −31° 13' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2935

**NGC 2935** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Ільва. 
Бачная зорная велічыня: 9,0. 
Бачны памер: 13,3'x6,0'. 
Прамое ўзыходжаньне: 9 гадз. 32 хв. 12 сэк. 
Схіленьне: +21° 29' 00". 

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2942

**NGC 2942** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Хамелеона. 
Бачная зорная велічыня: 12,7. 
Бачны памер: 1,5'. 
Прамое ўзыходжаньне: 9 гадз. 26 хв. 12 сэк. 
Схіленьне: -76° 38' 00". 

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2967

**NGC 2967** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў Сэкстанта.
Бачная зорная велічыня: 11,6.
Бачны памер: 2,8’×2,8’.
Простае ўзьняцьцё: 9 гадз. 42 хв. 6 сэк. 
Схіленьне: +00° 20' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьпіральныя галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Сэкстант (сузор’е)
Катэгорыя:Галяктыкі, адкрытыя ў 1784 годзе
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя Ўільямам Гэршэлем
NGC 2997

**NGC 2997** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Помпа. Візуальная зорная велічыня: 9,4. Бачны памер: 4,1'. Простае ўзьняцьцё: 9 гадз. 45 хв. 42 сэк. Схіленьне: -31° 12' 00". 

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Помпа (сузор’е)
NGC 300

**NGC 300** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Скульптара. 
Бачная зорная велічыня: 8,1. 
Бачны памер: 20,0'x15,0'. 
Прамое ўзыходжаньне: 0 гадз. 55 хв. 0 сэк. 
Схіленьне: -37° 42' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 289

**NGC 289** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Скульптара. Упершыню назіралася Джонам Гэршэлем у 1834 годзе.

## Парамэтры
* Бачная зорная велічыня: 11,0.
* Бачны памер: 4,0'×3,0'.
* Простае ўзьняцьцё: 0 гадз. 52 мін. 48 сэк.
* Схіленьне: −31° 13' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 2903

**NGC 2903** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Компаса. 
. 
Бачны памер: 2,8'x0,9'. 
Прамое ўзыходжаньне: 9 гадз. 25 хв. 12 сэк. 
Схіленьне: -34° 06' 00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3001

**NGC 3001** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Ветразяў.
Бачная зорная велічыня: 11,9.
Бачны памер: 3,1'×2,1'.
Прамое ўзыходжаньне: 9 гадз. 46 хв. 18 сэк.
Схіленьне: -30° 26' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3041

**NGC 3041** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Льва. 
Бачная зорная велічыня: 11,5. 
Бачны памер: 3,7'×2,4'. 
Простае ўзьняцьцё: 9 гадз. 54 хв. 6 сэк. 
Схіленьне: +16° 41' 00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3054

**NGC 3054** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Гідры. Бачная зорная велічыня: 11,8. Бачны памер: 3,9’x2,6'. Простае ўзьняцьцё: . Схіленьне: .

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Гідра (сузор’е)
NGC 3055

**NGC 3055** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Сэкстанта.
Бачная зорная велічыня: 12,1.
Бачны памер: 2,2'×1,2'.
Простае ўзьняцьцё: 9 гадз. 55 хв. 18 сэк.
Схіленьне: +04°16'00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3079

**NGC 3079** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы. 
Бачная зорная велічыня: 10,9. 
Бачны памер: 8,7'×1,6'. 
Простае ўзьняцьцё: 10 гадз. 2 хв. 0 сэк. 
Схіленьне: +55°41'00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3100

**NGC 3100** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Ветразяў. 
Бачная зорная велічыня: 11,1. 
Бачны памер: 2,8'x1,7'. 
Прамое ўзыходжаньне: 10 гадз. 0 хв. 42 сэк. 
Схіленьне: -31°40'00". 

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3198

**NGC 3198** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы. 
Бачная зорная велічыня: 10,3. 
Бачны памер: 10,0'×3,8'. 
Простае ўзьняцьцё: 10 гадз. 19 хв. 54 сэк. 
Схіленьне: +45°33'00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3213

**NGC 3213** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Ільва.
Бачная зорная велічыня: 13,5.
Бачны памер: 1,1'×0,8'.
Простае ўзьняцьцё:10 гадз. 21 хв. 18 сэк.
Схіленьне: +19°39'00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 324

**NGC 324** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Фэнікса. 
Бачная зорная велічыня: 12,9.
Бачны памер: 1,4'×0,5'.
Простае ўзьняцьцё: 0 гадз. 58 хв. 36 сэк.
Схіленьне: -40°30'00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3084

**NGC 3084** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Ветразяў. 
Бачная зорная велічыня: 12,3. 
Бачны памер: 1,7'x1,2'. 
Прамое ўзыходжаньне: 9 гадз. 59 хв. 0 сэк. 
Схіленьне: -27°08'00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 31

NGC 31 — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Фэнікса.
Простае ўзьняцьцё: 0 гадз. 10 хв. 30 сэк.
Схіленьне: -57°00'00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3297

**NGC 3297** — галяктыка тыпу S0 у сузор’і Гідры.

Адкрывальнікам гэтага аб’екту зьяўляецца Фрэнсыс П. Лівэнўорт, які ўпершыню назіраў за аб’ектам 26 лютага 1886 году.

Гэты аб’ект месьціцца ў арыгінальнай рэдакцыі новага агульнага каталёгу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Гідра (сузор’е)
NGC 3319

**NGC 3319** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы.
Бачная зорная велічыня: 11,1.
Бачны памер: 7,5'×4,3'.
Простае ўзьняцьцё: 10 гадз. 39 хв. 12 сэк.
Схіленьне: +41°41'00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Дзерба (рака)

**Дзерба** — рака, якая амаль цалкам цячэ па тэрыторыі гміны Ставішкі ў Польшчы. Рака працякае празь места Ставішкі. Зьяўляецца правабярэжным прытокам ракі Скрода. На Дзербе разьмешчаны запаведнік «Урочышча Дзерба». 

Катэгорыя:Рэкі Польшчы
Катэгорыя:Ставішкі
NGC 3628

**NGC 3628** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Льва.
Бачная зорная велічыня: 9,5.
Бачны памер: 15,5’×4,3’.
Простае ўзьняцьцё: 11 гадз. 20 хв. 18 сэк.
Схіленьне: +13°36’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3629

**NGC 3629** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Ільва.
Бачная зорная велічыня: 12,1.
Бачны памер: 2,1'×1,6'.
Простае ўзьняцьцё: 11 гадз. 20 хв. 30 сэк.
Схіленьне: +26°58'00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3642

**NGC 3642** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы.
Бачная зорная велічыня: 11,2.
Бачны памер: 6,2'×5,0'.
Простае ўзьняцьцё: 11 гадз. 22 хв. 18 сэк.
Схіленьне: +59°05'00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3631

**NGC 3631** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіхі.

Бачная зорная велічыня: 10,4. 
Бачны памер: 6,0'x5,0'. 
Простае ўзьняцьцё: 11 гадз. 21 хв. 0 сэк. 
Схіленьне: .

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3673

**NGC 3673** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Гідры. Бачная зорная велічыня: 11,5. Бачны памер: 3,5’x2,5'. Простае ўзьняцьцё: . Схіленьне: .

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Гідра (сузор’е)
NGC 3664

**NGC 3664** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Ільва.
Бачная зорная велічыня: 12,8.
Бачны памер: 1,9’x1,7'.
Простае ўзьняцьцё: 11 гадз. 24хв. 24 сэк.
Схіленьне: +03°20’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3684

**NGC 3684** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Ільва.
Бачная зорная велічыня: 11,4.
Бачны памер: 3,5’×2,4'.
Простае ўзьняцьцё: 11 гадз. 27 хв. 12 сэк.
Схіленьне: +17°02’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 37

**NGC 37** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Фэнікса. 
Бачная зорная велічыня: 13,7. 
Бачны памер: 1,1'×0,7'. 
Простае ўзьняцьцё: 0 гадз. 11 хв. 18 сэк. 
Схіленьне: -56°58'00". 

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3686

**NGC 3686** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Ільва. 
Бачная зорная велічыня: 11,3. 
Бачны памер: 3,1'x2,5'. 
Прамое ўзыходжаньне: 11 гадз. 27 хв. 42 сэк. 
Схіленьне: +17°13'00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3717

**NGC 3717** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Ільва. 
Бачная зорная велічыня: 11,2. 
Бачны памер: 5,8'x1,4'. 
Прамое ўзыходжаньне: 11 гадз. 31 хв. 30 сэк. 
Схіленьне: -30°19'00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3726

**NGC 3726** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы. 
Бачная зорная велічыня: 10,4. 
Бачны памер: 6,1'x4,1'. 
Прамое ўзыходжаньне: 11 гадз. 34 хв. 18 сэк. 
Схіленьне: +47°02'00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3756

**NGC 3756** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіхі.
Бачная зорная велічыня: 11,5.
Бачны памер: 5,0’×2,5’.
Простае ўзьняцьцё: 11 гадз. 36 хв. 48 сэк.
Схіленьне: +54°18’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 378

**NGC 378** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Скульптара. 
Бачная зорная велічыня: 13,1. 
Бачны памер: 1,5'x1,1'. 
Прамое ўзыходжаньне: 1 гадз. 6 хв. 12 сэк. 
Схіленьне: -30°11'00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3780

**NGC 3780** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы. 
Бачная зорная велічыня: 11,5. 
Бачны памер: 3,1'x2,5'. 
Прамое ўзыходжаньне: 11 гадз. 39 хв. 24 сэк. 
Схіленьне: +56°16'00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3885

**NGC 3885** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Гідры. Бачная зорная велічыня: 11,9. Бачны памер: 1,7’x0,9'. Простае ўзьняцьцё: . Схіленьне: .

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Гідра (сузор’е)
NGC 3887

**NGC 3887** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Чашы. 
Бачная зорная велічыня: 10,6. 
Бачны памер: 3,3'x2,7'. 
Прамое ўзыходжаньне: 11 гадз. 47 хв. 6 сэк. 
Схіленьне: -16°51'00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3893

**NGC 3893** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы. 
Бачная зорная велічыня: 10,5. 
Бачны памер: 4,6'×2,5'. 
Простае ўзыходжаньне: 11 гадз. 48 хв. 36 сэк. 
Схіленьне: +48°43'00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 3995

**NGC 3995** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы. 
Бачная зорная велічыня: 12,4. 
Бачны памер: 2,8'x1,0'. 
Прамое ўзыходжаньне: 11 гадз. 57 хв. 42 сэк. 
Схіленьне: +32°18'00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 4038

**NGC 4038** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Гругана. Бачная зорная велічыня: 10,3. Бачны памер: 2,6’×1,8’. Простае ўзьняцьцё: . Схіленьне: .

Галяктыкі NGC 4038 і NGC 4039 узаемадзейнічаюць і атрымалі назву «галяктыкі антэнаў».

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Груган (сузор’е)
NGC 4112

**NGC 4112** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Цэнтаўра. 
Бачная зорная велічыня: 12,0. 
Памер: 1,6'×0,9'. 
Простае ўзьняцьцё: 12 гадз. 7 хв. 6 сэк. 
Схіленьне: -40°11'00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Цэнтаўр (сузор’е)
NGC 4123

**NGC 4123** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Дзевы. 
Бачная зорная велічыня: 11,4. 
Паьмер: 5,0'x4,0'. 
Прамое ўзыходжаньне: 12 гадз. 8 хв. 12 сэк. 
Схіленьне: +02°53'00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 4136

**NGC 4136** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Валасы Вэранікі. 
Бачная зорная велічыня: 11,0. 
Памер: 4,2'x4,2'. 
Прамое ўзыходжаньне: 12 гадз. 9 хв. 24 сэк. 
Схіленьне: +29°56'00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 4144

**NGC 4144** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы. 
Бачная зорная велічыня: 11,6. 
Памер: 6,9'x1,7'. 
Прамое ўзыходжаньне: 12 гадз. 10 хв. 6 сэк. 
Схіленьне: +46°28'00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 4051

**NGC 4051** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы. 
Бачная зорная велічыня: 10,2. 
Памер: 6,0'x5,0'. 
Прамое ўзыходжаньне: 12 гадз. 4хв. 12 сэк. 
Схіленьне: +44°33'00". 

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 4041

**NGC 4041** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы. 
Бачная зорная велічыня: 11,3. 
Памер: 2,8'×2,8'. 
Простае ўзьняцьцё: 12 гадз. 2 хв. 12 сэк. 
Схіленьне: +62°09'00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 4178

**NGC 4178** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Дзевы. 
Бачная зорная велічыня: 11,4. 
Памер: 5,5'x1,7'. 
Прамое ўзыходжаньне: 12 гадз. 12 хв. 48 сэк. 
Схіленьне: +10°53'00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 4190

**NGC 4190** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Гончых Псоў.
Бачная зорная велічыня: 13,3.
Памер: 1,8’×1,7'.
Простае ўзьняцьцё: 12 гадз. 14 хв. 48 сэк.
Схіленьне: +36°39’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Ганчакі (сузор’е)
Панізоўе (Бабініцкі сельсавет)

**Панізо́ўе** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці, знаходзіцца за 2 кілямэтры на поўдзень ад Воршы, на поўдні мяжуе з чыгуначнай лініяй Ворша — Крычаў. Праз Панізоўе праходзіць аўтамабільная дарога мясцовага значэньня, якая зьвязвае поўдзень Воршы з аўтамагістральлю Санкт-Пецярбург — Адэса (у межах Беларусі — магістраль ). Уваходзіць у склад Бабініцкага сельсавету.

## Гісторыя
Зьяўлялася цэнтрам Панізоўскага сельсавету. 18 сьнежня 2009 году сельсавет, у які ўваходзіць вёска, перайменаваны з Панізоўскага ў Бабініцкі.

## Насельніцтва
* 2010 год — 339 чалавек
* 1999 год — 376 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бабініцкі сельсавет (Аршанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
NGC 4145

**NGC 4145**&nbsp;— галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Гончых Псоў.

## Характарыстыка
* Бачная зорная велічыня: 11,3;
* Памер: 6,5'x4,3';
* Прамое ўзыходжаньне: 12 гадзінаў 10 хвілінаў 6 сэкундаў;
* Схіленьне: +39°54'00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Ганчакі (сузор’е)
Чырвоная Харкаўка

**Чырво́ная Ха́ркаўка** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці, знаходзіцца за 1 кілямэтар на поўдзень ад Воршы і прыкладна на аднолькавай адлегласьці (1 кілямэтар) на ўсход ад ракі Дняпро і на захад ад чыгуначнай лініі Ворша — Крычаў. Чырвоная Харкаўка ўваходзіць у склад Бабініцкага сельсавету.

## Гісторыя
18 сьнежня 2009 году сельсавет, у які ўваходзіць вёска, перайменаваны з Панізоўскага ў Бабініцкі.

## Насельніцтва
* 2010 год — 28 чалавек
* 1999 год — 51 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бабініцкі сельсавет (Аршанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
C (літара)

**C**, **c** (**тсэ**, ува ангельскай мове — **сі**) — 3-я літара лацінскага альфабэту.

## Гісторыя
Літара паходзіць ад грэцкай літары гама (*Γ*, *γ*). Першапачаткова ў латыні пазначала гук [к] (часам [г]); толькі ў самым канцы клясычнага пэрыяду зьмякчэлы (паляталізаваны) пазыцыйны варыянт гуку [к] перад пярэднеязычнымі [e] і [i] пачаў зьмяняцца якасна, пераходзячы ў [ч] або [ць]; у цяперашніх мовах гукавое ўтрыманьне гэтай літары бывае самым розным ([к], [г], [з], [ц], [ч], [дж] і інш.; нярэдка чытаецца па-рознаму ў розных пазыцыях). Так, у якія адбыліся ад латыні раманскіх мовах, якія атрымалі ў спадчыну яе асноўныя артаграфічныя прынцыпы, з заўсёды дае гук [да] перад галоснымі *a*, *o*, *u* і зычнымі, акрамя літары *h*, якая ў корані мяняе яе вымаўленьне, гэтак жа і ў ангельскай мове, які адносіцца да германскіх мовах. А ў балтыйскіх і славянскіх мовах, якія карыстаюцца лацінскім альфабэтам, заўсёды чытаецца як [ц] (за выключэньнем запазычаных словаў з моваў, названых вышэй, дзе яна часам у парадку выключэньня чытаецца як [к]). Але таксама існуюць мовы, дзе літара З ва ўсіх пазыцыях дае гук [да], Напрыклад у ірляндзкай мове. Часта ўваходзіць у дыграфы (самы старажытны і распаўсюджаны — ch) альбо забясьпечваецца дыякрытычнымі знакамі.

Перайначваньнем літары ⟨c⟩ у III стагодзьдзі да нашай эры была пабудавана літара G.

## Выкарыстаньне
* У хіміі — сымбаль вуглятвору.
* У фізыцы вялікай літарай ⟨C⟩ пазначаюць кандэнсатар, электраёмістасьць, цеплаёмістасьць, малой літарай ⟨c⟩ — хуткасьць сьвятла.
* У мэдыцыне — вітамін.
* У музыцы літарай C пазначаюць ноту «до» (*ut*).

## Юнікод
* **C**: U+0043
* **c**: U+0063

Катэгорыя:Літары лацінскага альфабэту
D (літара)

**D**, **d** (**дэ**, **дзі**) — 4-я літара лацінскага альфабэту.

## Гісторыя
Літара паходзіць ад грэцкае літары дэльта ⟨Δ⟩.

Катэгорыя:Літары лацінскага альфабэту
A (літара)

Выкарыстоўваецца амаль ва ўсіх альфабэтах на аснове лацінскага. Літара вядзе паходжаньне ад грэцкае літары альфа  і фінікійскай *алеф*. Часьцей за ўсё пазначае галосны гук [] і ягоныя варыянты, але часам (напрыклад, у ангельскай мове) й іншыя гукі. 

Літара часта ўваходзіць у склад дыграфаў (найстаражытны зь іх&nbsp;— ae, які выкарыстоўваўся ў лацінскай мове і пазьней пераўтвораны ў лігатуру æ), забясьпечваецца дыякрытычнымі знакамі альбо мадыфікуецца іншым чынам, напрыклад: *ă, ą, ä, å, ā, à, á, â, ã* і г.&nbsp;д.

## Характарыстыка

## У розных мовах

### Беларуская мова
У беларускай мове літара ⟨a⟩ выкарыстоўваецца ў лацінскім альфабэце й вымаўляецца таксама, як і кірылічная літра ⟨а⟩.

## Мадыфікацыі ⟨a⟩

### Мадыфікацыі ⟨a⟩ у лацінскім альфабэце
* Æ æ: лігатура ў лацінскім альфабэце;
* З дыякрытычнымі сымбалямі: Å å Ǻ ǻ Ḁ ḁ ẚ Ă ă Ặ ặ Ắ ắ Ằ ằ Ẳ ẳ Ẵ ẵ Ȃ ȃ Â â Ậ ậ Ấ ấ Ầ ầ Ẫ ẫ Ẩ ẩ Ả ả Ǎ ǎ Ⱥ ⱥ Ȧ ȧ Ǡ ǡ Ạ ạ Ä ä Ǟ ǟ À à Ȁ ȁ Á á Ā ā Ā̀ ā̀ Ã ã Ą ą Ą́ ą́ Ą̃ ą̃ A̲ a̲ ᶏ;
* У фанэтычным альфабэце.

### Іншыя сымбалі
* ª
* Å
* ∀
* @
* ₳
* Ⓐ

## Выкарыстаньне
* У фізыцы&nbsp;— абазначэньне мэханічнае працы, вэктарнага патэнцыялу й масавага ліку. Малая «a» пазначае паскарэньне. Ува атамнай сыстэме адзінак a_0&nbsp;— Бораўскі радыюс.
* У мэдыцыне&nbsp;— група крыві й вітамін.
* У матэматыцы: \mathbb{A}&nbsp;— мноства альгебраічнах лічбаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Літары лацінскага альфабэту
B (літара)

**B**, **b** (**бэ**, **бі**; )&nbsp;— 2-я літара лацінскага альфабэту, 2-ая літара беларускага лацінскага альфабэту.

## Гісторыя
Літара паходзіць ад грэцкае літары бэта . Пазначае зычны гук [], часам таксама [], [] і іншыя.

У беларускай мове пазначае гук [b], выкарыстоўваецца ў лацінцы для гука [b], які ў кірыліцы перадае літара '''Б б'''.

## Выкарыстаньне
* У хіміі B&nbsp;— сымбаль бору.
* У мэдыцыне B&nbsp;— група крыві, а таксама сямейства вітамінаў.
* У фізыцы: вялікая B&nbsp;— вэктар магнітнай індукцыі, малая b&nbsp;— пастаянная, а таксама прыцэльны парамэтар.
* У інфарматыцы 0B&nbsp;— прэфікс для запісу двайковых лікаў.
* У музыцы B&nbsp;— нота сі-бэмоль (паводле ангельска-амэрыканскай сыстэмы пазначэньняў&nbsp;— Сі).
* У матэматыцы *B*0, *B*1, *B*2 і&nbsp;г.&nbsp;д.&nbsp;— лікі Бярнулі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Літары лацінскага альфабэту
E (літара)

**E**, **e** (**э**; ) — 10-я літара беларускага лацінскага альфабэту, 5-я літара базавага лацінскага альфабэту. Гэтая літара выкарыстоўваецца часьцей за астатнія ўва многіх мовах, напрыклад у чэскай, дацкай, нідэрляндзкай, ангельскай, францускай, нямецкай, вугорскай, лацінскай, латыскай, нарвэскай, гішпанскай і швэдзкай.

У лацінскім альфабэце мае назву «**э**». Такую ж ці прыкладна такую назву гэтая літара мае ў нямецкай, францускай, італьянскай, гішпанскай і многіх іншых мовах. Але ў ангельскім альфабэце гэтая літара мае назву .

У адыгейскім лацінскім альфабэце 1918 году ў літары была загалоўная форма .

## Гісторыя

## Характарыстыка

## У розных мовах

### Беларуская мова
У беларускай мове літара ⟨e⟩ выкарыстоўваецца ў лацінскім альфабэце й вымаўляецца таксама, як і кірылічная літара ⟨э⟩.

Кірылічная ⟨е⟩ перадаецца праз **je**, **ie**, **e**.

### [[Ангельская мова]]
Нягледзячы на тое, што ў сярэднеангельскім напісаньні выкарыстоўвалася ⟨e⟩ для абазначэньня доўгага й кароткага //, вялікі зрух галосных зьмяніў доўгі // (як у «me» або «bee») на //, а кароткі // (як у «met» або «bed») заставаўся галосным сярэдняга ліку. У іншых выпадках літара глухая, як правіла, у канцы словаў, такіх як *queue*.

## Мадыфікацыі ⟨e⟩
### Дыякрытычныя знакі
Ĕ ĕ Ḝ ḝ Ȇ ȇ Ê ê Ê̄ ê̄ Ê̌ ê̌ Ề ề Ế ế Ể ể Ễ ễ Ệ ệ Ẻ ẻ Ḙ ḙ Ě ě Ɇ ɇ Ė ė Ė́ ė́ Ė̃ ė̃ Ẹ ẹ Ë ë È è È̩ è̩ Ȅ ȅ É é É̩ Ē ē Ḕ ḕ Ḗ ḗ Ẽ ẽ Ḛ ḛ Ę ę Ę́ ę́ Ę̃ ę̃ Ȩ ȩ E̩ e̩ ᶒ ⱸ

### Лігатуры
Æ æ Œ œ

### Іншыя формы
* U+1D07 ᴇ 
* U+1D08 ᴈ 
* U+1D31 ᴱ 
* U+1D32 ᴲ 
* U+1D49 ᵉ 
* U+1D4B ᵋ 
* U+1D4C ᵌ 
* U+2C7B ⱻ 
* U+AB32 ꬲ 
* U+AB33 ꬳ 
* U+AB34 ꬴ 
* ℮

## Іншыя значэньні
### [[Фізыка]] й [[матэматыка]]
* E абазначае:
** энэргію;
** напружанасьць электрычнага поля;
** электрарухальную сілу;
** асьветленасьць;
** модуль Юнга.
* e абазначае:
** лік Эйлера;
** электрон;
** элемэнтарны электрычны зарад.

### [[Музыка]]
* E — літарная назва пятага тону нашай асноўнай гамы[8];
* E — назва ноты Мі, паводле літарнай сыстэмы;
* Е — назва першай струны ці квінты на скрыпцы й ніжняй струны на басэтлі.

### Іншае
* Выкарыстоўваецца для абазначэньня эўрапейскіх маршрутаў: .
* Абазначае **[[Вітамін E]]**.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вялікая й маленькая літары на сайце Scriptsource.org.

Катэгорыя:Літары лацінскага альфабэту
Катэгорыя:Беларуская мова
F (літара)

**F**, **f** (**эф**; ) — 11-я літара беларускага лацінскага альфабэту, 6-я літара базавага лацінскага альфабэту.

Літара F узыходзіць да старажытнагрэцкай літары дыгама , якая абазначала гук [] — гэты гук зьнік са старажытнагрэцкае мовы яшчэ ў архаічную эпоху. У сваю чаргу, дыгама паходзіць зь фінікійскай літары ваў.

## Характарыстыка

## У розных мовах
### [[Беларуская мова]]
У беларускай мове выкарыстоўваецца ў лацінцы, як эквівалент кірылічнае літары ⟨ф⟩.

## Мадыфікацыі ⟨f⟩
Табліца мадыфікацыяў літары ⟨f⟩:

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вялікая й маленькая літары на сайце Scriptsource.org.

Катэгорыя:Літары лацінскага альфабэту
Катэгорыя:Беларуская мова
H (літара)

**H**, **h** — 8-я літара лацінскага альфабэту.

Катэгорыя:Літары лацінскага альфабэту