Роджэр Жалязны

**Роджэр Джозэф Жалязны** (; 13 траўня 1937, Юклід, Агаё — 14 чэрвеня 1995, Санта Фэ, Нью Мэксыка) — амэрыканскі пісьменьнік, аўтар фэнтэзійных і фантастычных апавяданьняў і раманаў, найбольш вядомымі зь якіх ёсьць «Хронікі Амбэру». Жалязны тройчы атрымліваў прэмію «Нэб’юла» і шэсьць разоў — «Г’юга».

## Жыцьцяпіс
Роджэр Жэлязны — адзінае дзіця ў сям’і польскага імігранта Юзэфа Франка Жалязнага і амэрыканскай ірляндкі Жазэфіны Флоры Сьвіт.

Падчас навучаньня ў школе рэдагаваў мясцовую газэту, уваходзіў у Клюб крэатыўнага пісьма. У 1955 паступіў у Заходні рэзэрвовы ўнівэрсытэт Кейза, які скончыў у ступені бакаляўра ў 1959. Пасьля працягнуў навучаньне ў Калюмбійскім унівэрсытэце Нью-Ёрку, атрымаўшы ў 1962 року магістарскую ступень.

У 1962—1969 працаваў ва ўправе сацыяльнага страхаваньня ў Кліўлэндзе, пасьля ў Балтымары. У гэты час пачаў пісаць фантастычныя творы, сьпярша кароткія апавяданьні, а ў 1965 перайшоў да раманаў. 1 траўня 1969 Роджэр Жалязны звольніўся, каб прафэсійна займацца літаратурай.

Жалязны двойчы быў жанаты: першым разам ажаніўся з Шэран Стэбэрл у 1964 (шлюб быў бязьдзетны і скончыўся разводам), а ў 1966 пабраўся зь Юдыт Аленай Калаган, зь якой мелі двух сыноў — Дэвіна і Трэнта — і дачку Шэнан. Вядома, што ў апошнія гады Роджэр і Джудзі разышліся, пісьменьнік жыў з аўтаркай Джэйн Лінскалд.

Сканаў Жалязны ў 58-гадовым узросьце праз ныркавую недастатковасьць, выкліканую ракам кішачніку.

## Творчасьць
Першай публікацыяй стаў урывак з апавяданьня «Ўмоўная выгада», надрукаваны ў фэнзыне ў 1953 року, праз год у часопісе «Literary Calvalcade» выйшла першае асобнае апавяданьне «Бунт м-ра Фулера». Першым творам, які прыцягнуў значную ўвагу чытачоў, стала апублікаванае ў часопісе «Fantasy & Science Fiction» апавяданьне «Ружа для Эклезіясту».

У сваіх творах Роджэр Жалязны часта надзяляў звыклы сьвет праўдападобнымі магічнымі ўласьцівасьцямі і/або звышнатуральнымі істотамі. Часта ў ягоным сучасным сьвеце сустракаюцца даўнія мітычныя пэрсанажы. І наадварот, пасярод фэнтэзійнага і фантастычнага асяродзьдзя раптам трапляліся анахранічныя артэфакты сёньняшняга дня, напрыклад, курэньне цыгарэтаў. Сутыкненьне старажытных і сучасных элемэнтаў, сюррэалістычнага і звыклага характэрныя для большасьці твораў пісьменьніка.

Таксама частымі матывамі ў творчасьці Жалязнага ёсьць неўміручасьць альбо станаўленьне людзей багамі (ці ператварэньне багоў у людзей). Заўважныя ўплывы на Роджэра Жалязнага наступных міталягічных традыцыяў:

* клясычная грэцкая міталёгія («…і заві мяне Конрад»)
* індуісцкая міталёгія («Валадар сьвятла»)
* скандынаўская міталёгія («Маска Локі»)
* эгіпецкая міталёгія («Стварэньні сьвятла і цемры»)
* кітайская міталёгія («Валадар Дэман»)
* хрысьціянская міталёгія («Ружа для Эклезіясту»)
* псыхааналіз («Валадар сноў»)
* міталёгія наваха («Вока ката»)
* Лаўкрафтавы міты Ктулху («Ноч у нудлівым кастрычніку»)

Ну а ў галоўным ягоным творы — фэнтэзійнай сэрыі «Хронікі Амбэру» — уплеценыя элемэнты скандынаўскае, японскае, ірляндзкае міталёгіі, артурыянскіх легендаў і сапраўдных гістарычных падзеяў.

Акрамя звароту да міталягічнай тэматыкі, ёсьць у творах Жалязнага яшчэ адзін часта сустраканы матыў — «адсутнасьць бацькі» (ці таго, хто яго замяняе). Гэтая тэма прысутнічае і ў «Хроніках Амбэру»: у першай палове сэрыі галоўны пратаганіст Корвін шукае свайго зьніклага богападобнага бацьку Абэрона; у другой палове, якая закручаная вакол ягонага сына Мэрліна, цяпер ужо сам Корвін таямніча зьнікае. Гэтыя ў чымсьці фройдаўскія матывы сустракаюцца ці ня ў кожным рамане Жалязнага ў той ці іншай ступені. «Дарожныя знакі», «Дзьверы ў пяску», «Падменены», «Шалёны чараўнік», «Цёмнае падарожжа»; апавяданьні «Змрочнае сьвятло», «Хросьнік», «Ключы да сьнежня»; сэрыя «Чужаземная аўтастрада» — ва ўсіх прысутнічаюць галоўныя героі, якія шукаюць ці страцілі свайго бацьку. Магчыма, падсьвядома прычынаю гэтага ёсьць сьмерць бацькі Роджэра Жалязнага, Юзэфа, у 1962 року — ён не пасьпеў застаць літаратурныя посьпехі сына.

У сваіх творах Роджэр Жалязны ўжыў і ўласныя веды баявых мастацтваў, а таксама залежнасьць ад табаку. Жалязны ў коледжы выдатна авалодаў шпагаю, пасьля чаго заняўся вывучэньнем розных рукапашных мастацтваў: каратэ, дзюдо, айкідо (у ім атрымаў чорны пояс), тай цзы, тэквандо, хапкідо, сінь I і па кўа. Шматлікія пэрсанажы ягоных твораў ўмела і талкова карысталіся гэтымі ўменьнямі ў змаганьнях з супернікамі. Яшчэ Жалязны быў зацятым курцом цыгарэтаў і трубак, што таксама знайшло адлюстраваньне ў пратаганістах шматлікіх твораў. Аднак калі на пачатку 1980-х рокаў аўтар кінуў курэньне, каб зьберагчы сардэчна-судзінную сыстэму дзеля заняткаў баявымі мастацтвамі, ягоныя пэрсанажы таксама перасталі курыць.

## Узнагароды
* ня меней за 16 прэміяў за розныя творы: 6 «Г’юга», 3 «Нэб’юлы», 2 «Локусы», 1 «Апольлё», 2 «Сэюны», 2 «Балрагі»
* Прэмія «Чарніліца» найлепшаму аўтару прозы на Comic-Con International (1993)
* у 2010 року ўведзены ў залю славу навуковай фантастыкі

## Памяць
Ягоным імем названы від ракушкавых *Sclerocypris zelaznyi*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Агаё
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Г’юга»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Нэб’юла»
Катэгорыя:Амэрыканскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Фэнтэзійныя літаратары ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Калюмбійскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Заходняга рэзэрвовага ўнівэрсытэту Кейза