open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вартбург (замак)

**Вартбург** () — замак у Нямеччыны ў фэдэральнай зямлі Турынгія на гары каля гораду Айзэнах, уваходзіць у Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Гісторыя
Замак належыў нямецкаму шляхецкаму роду Людавінгаў. Упершыню згадваецца ў 1080 годзе У 1247 годзе Вартбург адыходзіць да дынастыі Вэтынаў, а крыху пазьней становіцца рэзыдэнцыяй маркграфаў Майсэнскіх. У XV стагодзьдзі ён страчвае сваё значэньне.

З 1211 па 1227 гады ў замку жыла Элізабэта Турынгская, якую пазьней узьвялі ў ранг Сьвятых. У 1521—1522 гады пад імём Юнкер Ёрг у ім хаваўся ад перасьледаў рэфарматар Мартын Лютэр. Тамсама ўсяго за 11 тыдняў ён пераклаў Новы Запавет Бібліі на Нямецкую мову. Неаднойчы замак наведваў Ёган Вольфганг фон Гётэ (ўпершыню ў 1777 г).

## Галерэя

Файл:Wartburg-Lutherstube.02.JPG|Пакой Мартына Лютэра ў замку Вартбург
Файл:Wartburg-Studentenzug-1817.jpg|Студэнты, якія рушаць да Вартбургу, 1817
Файл:Johann Wolfgang Goethe, Wartburg mit Mönch und Nonne, 14.12.1807.jpg|Вартбург на карціне Ёгана Вольфганга фон Гётэ, 14 сьнежня 1807


Катэгорыя:Замкі Нямеччыны
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Нямеччыне
Вартбург (неадназначнасьць)

Назву **Вартбург** маюць:

* Вартбург — замак у Нямеччыне
* Вартбург — нямецкі аўтамабіль

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці
Гагэнцолерн (замак)

**Гагэнцолерн** () — радавы замак нямецкай княскай дынастыі Гагэнцолернаў. Разьмешчаны на паўднёвым захадзе Нямеччыны, у фэдэральнай зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг, прыкладна за 25 км на поўдзень ад Тубінгену. Кожны год яго наведваюць каля 300 000 турыстаў, што робіць яго другім па папулярнасьці замкам Нямеччыны пасьля Нойшванштайну.

## Гісторыя
Першы ўспамін пра замак Гагэнцолерн датуецца 1267 годам. У 1423 годзе замак быў цалкам разбураны, аднак ужо ў 1453 годзе на яго месцы быў пабудаваны другі замак. У часе Трыццацігадовай вайны быў захоплены вюртэмбэржцамі, затым належыў, пераважна, Габсбургам. У 1744—1745 гадах быў захоплены французамі, а пасьля 1798 году замак прыйшоў у заняпад. У XIX стагодзьдзі кронпрынц і будучы кароль Прусіі Фрыдрых Вільгэльм IV на хвалі рамантызму вырашыў зноў адбудаваць радавы замак сваіх продкаў, і ў 1850 годзе быў закладзены першы камень ужо трэцяга замку, будаўніцтва якога было завершанa ў 1867 годзе. У 1978 годзе замак моцна пацярпеў ад землятрусу: праца па яго рэстаўрацыі працягвалася да 90-х гадоў мінулага стагодзьдзя.

## Вонкавыя спасылкi

* Афіцыйная старонка замку Гагэнцолерн

Катэгорыя:Замкі Нямеччыны
Кэдэл Эванс

**Кэдэл Эванс** (; нарадзіўся 14 лютага 1977 году) — прафэсійны аўстралійскі раварыст, пераможца гонак на ровары Тур дэ Франс 2011 году, якія прайшлі з 2 па 24 ліпеня 2011 году.

Катэгорыя:Раварысты Аўстраліі
Катэгорыя:Пераможцы Тур дэ Франс
Айзэнах

**Айзэнах** () — горад у Нямеччыне ў фэдэральнай зямлі Турынгія. Знаходзіцца паміж паўночнымі ўзгоркамі Турынскім лесам і Гайніскім нацыянальным паркам. Насельніцтва — 42 777 чалавек (2010). У 1521—1522 гады пад імем Юнкер Ёрг у навакольным замку Вартбург хаваўся ад перасьледаў нямецкі рэфарматар Мартын Лютэр.

## Гарады-пабрацімы
* Марбург, Нямеччына (з 1988)
* Сэдан, Францыя (з 1991)
* Ўэвэрлі, штат Аёва, ЗША (з 1992)
* Скандэрборг, Данія (з 1993)
* Магілёў, Беларусь (з 1996)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына.

Катэгорыя:Гарады Турынгіі
Радускі сельсавет

**Ра́дускі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёну Гомельскай вобласьці з цэнтрам у вёсцы Радуга.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Веткаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
ХІК Хэльсынкі

**ХІК** () — фінскі футбольны клюб з гораду Хэльсынкі, самы тытулаваны клюб краіны. ХІК быў заснаваны ў 1907 годзе. 33-разовы чэмпіён Фінляндыі, 15-разовы ўладальнік Кубка Фінляндыі. Свае хатнія матчы ладзіць на стадыёне Болт Арэна, які ёсьць адным з найвялікшых у краіне. Праз посьпеху ў Фінляндыі, ХІК часта быў прадстаўніком краіны ў эўракубках. У сэзоне 1998—1999 гадоў клюб нават дасягнуў групавога этапу Лігі чэмпіёнаў, дзе ў хатнім матчы супраць партугальскай «Бэнфікі» дамогся перамогі зь лікам 2:0. Традыцыйна футбалісты каманды выступаюць у блакітна-белых перапялясых кашулях зь сінімі шортамі і шкарпэткамі. Эмблема клюбу амаль не зьмянялася ажно з гадоў стварэньня клюбу.

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Фінляндыі па футболе|Чэмпіён Фінляндыі]]**: 
** 1911, 1912, 1917, 1918, 1919, 1923, 1925, 1936, 1938, 1964, 
** 1973, 1978, 1981, 1985, 1987, 1988, 1990, 1992, 1997, 2002, 
** 2003, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2017, 2018, 2020,
** 2021, 2022, 2023

* **Уладальнік [[Кубак Фінляндыі па футболе|Кубка Фінляндыі]]**: 
** 1966, 1981, 1984, 1993, 1996, 1998, 2000, 2003, 2006, 2008, 
** 2011, 2014, 2017, 2020, 2025

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Хэльсынкі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1907 годзе
Народны фронт

**Народны фронт**&nbsp;— палітычная арганізацыя. Народныя франты пачалі паўставаць у 1930-я рокі, выступалі супраць фашызму ды вайны, у абарону эканамічных інтарэсаў працоўных. У Францыі ў 1936—1938, Гішпаніі ў 1936—1939, Чылі ў 1938—1941 дзеялі кіраўніцтвы Народных франтоў. У рокі Другой сусьветнай вайны ў некаторых дзяржавах былі створаныя нацыянальныя антыфашысцкія народныя франты.

## У савецкіх рэспубліках
У СССР прыкладна між 1989 і 1992 тэрмін «Народны фронт» атрымаў зусім іншае значэньне. Афіцыйна дзейнасьць Народных франтоў была накіраваная на падтрымку перабудовы, але пазьней яны пачалі ставіць пытаньне пра выхад іхніх рэспублік са складу СССР. У балтыйскіх дзяржавах Народныя франты неўзабаве сталі асноўнаю палітычнаю сілаю і кіраўнікамі дысыдэнцкага руху, яны вымагалі большае аўтаноміі сваім дзяржавам, а пасьля й незалежнасьці. Яны таксама сталі асноўнаю альтэрнатываю Камуністычнай партыі ў Малдове, Украіне, Армэніі ды Азэрбайджане. Народны фронт быў таксама заснаваны ў Грузіі.

## Народныя франты ў несацыялістычных дзяржавах
* Народны фронт (Францыя)
* Народны фронт (Сэнэгал)
* Народны фронт (Гішпанія)
* Народны фронт (Маўрытанія)
* Народны фронт (Чылі)
* Народны зьвяз (Чылі)
* Народны фронт Індыі
* Народны фронт (Філіпіны)
* Народны фронт за вызваленьне Аману
* Народны фронт за вызваленьне Бахрэйну
* Народны фронт за вызваленьне Палестыны
* Народны Дэмакратычны фронт (Італія, 1948)

## Глядзіце таксама
* Нацыянальны фронт

Катэгорыя:Гісторыя сацыялізму

Катэгорыя:Палітычныя тэрміны
Цугшпіцэ

**Цу́гшпіцэ** () — гара ў баварскіх Альпах, найвышэйшы пункт Нямеччыны (2 962 м над узроўнем мора). Паўночная частка гары належыць да Нямеччыны, а паўднёвая — да Аўстрыі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Альпы
Катэгорыя:Горы Нямеччыны
Катэгорыя:Горы Аўстрыі
Катэгорыя:Горы Эўропы
Юльян Крачкоўскі

**Юлья́н Фамі́ч Крачко́ўскі** (25 ліпеня 1840, в. Азяты, цяпер Жабінкаўскі раён — 25 ліпеня 1903) — беларускі фальклярыст, этнограф, краязнаўца, пэдагог. Бацька вядомага расейскага савецкага ўсходазнаўцы І. Ю. Крачкоўскага.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў вёсцы Азяты Кобрынскага павету Гарадзенскай губэрні (цяпер у Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці).

Скончыў Пецярбурскую духоўную акадэмію (1861). Адмовіўся ад духоўнага сану, займаўся пэдагагічнай дзейнасьцю. Працаваў выкладчыкам расейскай мовы Маладэчанскай настаўніцкай сэмінарыі, інспэктарам народных вучэльняў Тульскай губэрні і Віленскай навучальнай акругі, дырэктар Полацкай настаўніцкай сэмінарыі і Віленскага настаўніцкага інстытута, Туркестанскай настаўніцкай сэмінарыі. У 1884 годзе высланы з Туркестанскай сэмінарыі пасьля выяўленьня яе дырэктарам падазроных беларускіх гурткоў. У 1888—1902 гадах старшыня Віленскай археаграфічнай камісіі.

Памёр 25 ліпеня 1903 году. Пахаваны на Эўфрасіньнеўскіх могілках у Вільні.

## Творчасьць
У 1868 годзе ў газэце «Виленский вестник» зьмясьціў этнаграфічны артыкул «Вясельныя абрады заходнерускіх сялянаў». Праца Ю. Крачкоўскага «Нарысы быту заходнерускага селяніна» (1869) — першае дэталёвае дасьледаваньне сямейных і каляндарна-аграрных абрадаў беларусаў і выхаваньня дзяцей. У зборніку «Быт заходнерускага селяніна» (1873) апісаў беларускае вясельле, даў характарыстыку абрадаў каляндарна-гадавога цыклю. У ім зьмешчана больш за 200 песень, 90 прыказак, некалькі народных паданьняў і казак; ёсьць зьвесткі пра народную мэдыцыну, народныя стравы і народны каляндар беларусаў, пра пахавальныя абрады. У працы выкарыстаны шматлікія крыніцы па беларускай этнаграфіі. Ю. Крачкоўскі склаў 16-ы і 20-ы тамы, напісаў прадмовы да іх і да 25-га тому Актаў Віленскай археаграфічнай камісіі. У 1900—1902 гадах пад рэдакцыяй і з прадмовамі Ю. Крачкоўскага выйшлі 12-ы і 13-ы тамы Археаграфічнага зборніку дакумэнтаў.

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 8. — Мн., 1999.
* Асветнікі зямлі беларускай: Х — пачатак ХХ ст. : энцыкл. давед. — Мн., 2001.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 4. — Мн., 1997.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жабінкаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Катэгорыя:Пахаваныя на Сьвята-Эўфрасіньнеўскіх могілках
Кобрынскі павет

**Ко́брынскі паве́т**:

* Кобрынскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Падляскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага
* Кобрынскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі
* Кобрынскі павет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі
Ліля Даўнс

**Ліля Даўнс** (;  9 верасьня 1968 ў Аахака, Мэксыка) — мексыканская сьпявачка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка Лілі Даўнс

Катэгорыя:Мэксыка
Няцешын

**Няце́шын** () — горад абласнога падпарадкаваньня ў Хмяльніцкай вобласьці Ўкраіны. Плошча 24,67 км². Насельніцтва 35 100 чалавек (2024). Места-сатэліт Хмяльніцкай АЭС.

## Геаграфія
Места разьмешчанае на поўначы Хмяльніцкай вобласьці, на рацэ Гарынь, за 140 км ад Хмяльніцкаго і 330 км ад Кіева. Чыгуначная станцыя Крывін на лініі Шапятоўка — Здалбунаў.

Утварылася на аснове двух вёсек: *Няцешына* і *Салаўя* (1984).

## Назвы места на розных мовах:
* *Нетішин* — афіцыйная ўкраінская назва.
* *Netishyn* — ангельская назва.
* *Netišynas* — літоўская назва.
* *Niecieszyn* — польская назва.
* *Нетешин* — расейская назва.
* *Netișîn* — румынская назва.
* *Netišyn* — славацкая назва.

## Гісторыя
* 1542: першыя згадкі ў пісьмовых крыніцах кароля польскава Жыгімонта Аўгуста.
* 1872 (па іншых крыніцах 1875): у Няцешыне заснавана аднаклясная школа.
* 1949: у Няцешыне працавала ГЭС.
* студзень 1981: пачатак будаўніцтва Хмяльніцкай АЭС.
* 5 траўня 1981: атрымаў афіцыйны статус гарадзкога пасёлку.
* 21 жніўня 1984: атрымаў статус места.
* 22 сьнежня 1987: пуск першага энэргаблёка ХАЭС.
* 21 кастрычніка 1993: атрымаў статус места абласнога падпарадкаваньня.
* 2004: пуск другага энэргаблёка ХАЭС.

## Насельніцтва
Дэмаграфічны рост насельніцтва


ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:40000
ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:4000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1989 from:0 till:28906
  bar:2001 from:0 till:34340
  bar:2005 from:0 till:35091
  bar:2006 from:0 till:35131
  bar:2007 from:0 till:35257
  bar:2008 from:0 till:35519
  bar:2009 from:0 till:35817
  bar:2010 color:cobar2 from:0 till:36000

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1989 at: 28906 text: 28.906 shift:(-14,5)
  bar:2001 at:34340 text: 34.340 shift:(-14,5)
  bar:2005 at:35091 text: 35.091 shift:(-14,5)
  bar:2006 at:35131 text: 35.131 shift:(-14,5)
  bar:2007 at:35257 text: 35.257 shift:(-14,5)
  bar:2008 at:35519 text: 35.519 shift:(-14,5)
  bar:2009 at:35817 text: 35.817 shift:(-14,5)
  bar:2010 at:36000 text: 36.000 shift:(-14,5)


## Галерея

File:Netishyn. Khmelnytsky Oblast. West of Ukraine.jpg|Царква Архістратыга Міхаіла
File:Netishyn. West of Ukraine.jpg|Праспэкт Незалежнасьці
File:Зображення0390.jpg|Стэла ХАЭС
File:Khmelnytskyi Nuclear Power Plant Unit No.jpg|Хмяльніцкая АЭС

File:Netishyn. Khmelnitsky oblast. Ukraine.jpg|Царква «Неапалімая купіна»
File:Netishyn. 2010 year.jpg|Праспэкт Незалежнасьці
File:Netishyn. Khmelnitsky oblast. Ukraine. 2010.jpg|Праспэкт Курчатава
File:Netishyn. 2010 Ukraine.jpg|Няцешын. Цэнтар


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Прагноз надвор’я ў м. Няцешын
* Рахунковая картка, м. Няцешын

Катэгорыя:Населеныя пункты Хмяльніцкай вобласьці
Катэгорыя:Гарады Ўкраіны
Катэгорыя:Гарады Хмяльніцкай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Жан Батыст Каміль Каро

**Жан Батыст Каміль Каро** (, 17 ліпеня 1796, Парыж — 22 лютага 1875, там сама) — францускі мастак і гравёр, адзін з самых пасьпяховых і пладавітых пэйзажыстаў эпохі рамантызму, які аказаў ўплыў на імпрэсіяністаў. Замалёўкі і эскізы Каро цэняцца амаль гэтак сама высока, як і скончаныя карціны. Колеравая гама Каро заснаваная на тонкіх адносінах срэбрана-шэрых і жамчужна-пэрлямутравых тонаў. Вядомы яго выраз — «валёры перш за ўсё».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Гвэн Джон

**Гвэндален Мэры Джон** (; 22 чэрвеня 1876, Гавэрфордуэст, Ўэйлз — 18 верасьня 1939, Д’еп) — валійская мастачка, якая пражыла большую частку жыцьця ў Францыі. Сястра мастака Агастэса Джона.

У 1895 годзе Гвэн Джон паступае ў лёнданскую Школу прыгожых мастацтваў Слэйд, дзе вучыцца да 1898 году. У 1899 годзе зьяжджае ў Парыж, дзе 4 месяцы бярэ урокі ва Ўістлера. У тым жа годзе вяртаецца ў Лёндан. У 1900 годзе мастачка ўпершыню выстаўляе свае працы ў Новым ангельскім мастацкім клюбе (карыстаецца яго паслугамі да 1911 году).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Брытанскія мастакі
Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Эжэн Дэлякруа

**Эжэ́н Фэрдына́нд Вікто́р Дэлякруа́** (26 красавіка 1798, Шарэнтон-Сэн-Марыс, прадмесьце Парыжу — 13 жніўня 1863, Парыж) — францускі жывапісец і графік эпохі рамантызму, творчасьць мастака моцна паўплывала на ўзьнікненьне новага жывапіснага кірунку — імпрэсіянізму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 26 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1798 годзе
Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Памерлі 13 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1863 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пэр-Ляшэз
Сымон Вуэ

**Сымо́н Вуэ́** (; 9 студзеня 1590, Парыж — 30 чэрвеня 1649, Парыж) — францускі жывапісец-манумэнталіст, партрэтыст і дэкаратар. Працаваў з тэатрам, палацамі. Бацькі — Ляран Вуэ (таксама мастак) і Мары Букіён.

## Галерэя

SVouet.jpg|Укрыжаваньне (1622)
Vouet-Anges-instruments_de_la_passion-Besançon.jpg|Анёлы змагаюцца з інструмэнтамі пакутаў (1626)
Simon_Vouet_001.jpg|Алегорыя на La Richesse (каля 1635 году)
Simon_(Werkstatt)_Vouet_001.jpg|Вэнэра, якая сьпіць (1630-я)
Vouet_Simon_Vierge_Hesselin.jpg|Багародзіца трымае галінку дуба (1640-я)


## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія мастакі
Жак-Люі Давід

**Жак-Люі Даві́д** (; , Парыж — , Брусэль) — францускі мастак, заснавальнік францускага нэаклясыцызму.

## Біяграфія
У 1775—1780 гадах навучаўся ў Францускай акадэміі ў Рыме, дзе вывучаў антычнае мастацтва і творчасьць майстроў эпохі Адраджэньня. У 1783 абраны чальцамі Акадэміі жывапісу.

Актыўна ўдзельнічаў у рэвалюцыйным руху, у 1792 годзе абраны дэпутатам Нацыянальнага канвэнту, галасаваў за сьмерць караля Людовіка XVI. Далучыўся да радыкальна-экстрэмісцкага крыла рэвалюцыянэраў на чале з Маратам і Рабэсп’ерам. Зьяўляўся чальцом Камітэту грамадзкай бясьпекі, у якасьці якога падпісваў загады аб арышце «ворагаў рэвалюцыі». У 1794 годзе пасьля тэрмідарыянскага перавароту заключаны ў турму за рэвалюцыйныя погляды.

У 1797 годзе стаў сьведкам урачыстага ўезду ў Парыж Напалеона, і з тых часоў становіцца яго палкім прыхільнікам.

Пасьля паразы Банапарта пры Ватэрлёо (1815) бяжыць у Швайцарыю, затым пераехаў у Брусэль, дзе пражыў да канца жыцьця. Пахаваны на могілках сьвятой Гудулы ў Брусэлі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Альфрэд Сысьлей

**Альфрэд Сысьлей** (, , Парыж — , Морэ-сюр-Люэн) — францускі жывапісец-пэйзажыст ангельскага паходжаньня, прадстаўнік імпрэсіянізму, нарадзіўся і пражыў большую частку жыцьця ў Францыі. У 1860-я пазнаёміўся з П’ерам Агюстам Рэнуарам, Полем Сэзанам. Быў блізка знаёмы з Фрэдэрыкам Базылем.

## Творы
* Сельскія прысады (1864)
* «Мароз у Лювэсьене» (1873, Музэй выяўленчых мастацтваў ім. А. С. Пушкіна, Масква)
* Выгляд Манмартра з Кветкавага вострава (1869)
* Раньні сьнег у Лювэсьене (1872)
* Масток у Аржантэйле (1872)
* Рэгата ў Гэмптан-Корце

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Мастакі-імпрэсіяністы
Жан Агюст Дамінік Энгр

**Жан Агю́ст Даміні́к Энгр** (; 29 жніўня 1780 — 14 студзеня 1867) — францускі мастак, прадстаўнік стылю нэаклясыцызм. Агульнапрызнаны лідэр эўрапейскага акадэмізму XIX стагодзьдзя. Працаваў у жанры гістарычнага жывапісу, працягваў традыцыі Нікаля Пусэна.

## Біяграфія
Нарадзіўся 29 жніўня 1780 у Мантабане на паўднёвым захадзе Францыі. Вучыўся ў тулюскай акадэміі прыгожых мастацтваў. Па заканчэньні акадэміі пераязджае ў Парыж, дзе ў 1797 становіцца вучнем Жака-Люі Давіда. У 1806—1820 вучыцца і працуе ў Рыме, затым пераязджае ў Флярэнцыю, дзе праводзіць яшчэ чатыры гады. У 1824 вяртаецца ў Парыж і адкрывае школу жывапісу. У 1835 ізноў вяртаецца ў Рым у пасадзе дырэктара Францускай акадэміі. З 1841 году да канца жыцьця жыве ў Парыжы. Памёр 14 студзеня 1867, пахаваны на парыскім могілках Пэр-Ляшэз.

Таксама быў скрыпачом.

## Творчасьць
Cтыль Энгра сфармаваўся ў маладосьці і мала зьмяніўся на працягу ягонага жыцьця. Ад пачатку ягоныя карціны характарызаваліся цьвёрдасьцю контураў, якая характарызуецца ўласным выслоўем Энгра «малюнак — гэта гонар мастацтва».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Мастакі XVIII стагодзьдзя
Катэгорыя:Мастакі XIX стагодзьдзя
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пэр-Ляшэз
Сусьветная фэдэрацыя вышынных вежаў

**Сусьве́тная фэдэра́цыя вышы́нных ве́жаў**, ***СФВВ*** (, WFGT) — асацыяцыя вышынных вежаў і хмарачосаў сьвету. Заснаваная ў 1989. Штаб-кватэра знаходзіцца на агляднай пляцоўцы мэльбурнскіх вежаў Рыялта.

Ключавым крытэрам для ўлучэньня будынку ў WFGT зьяўляецца наяўнасьць высотнай агляднай пляцоўкі. Па стане на 2011 рок улучае 32 пабудовы.

## Сьпіс аб’ектаў паводле вышыні

## Глядзіце таксама
* Сьпіс найвышэйшых будынкаў сьвету

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына асацыяцыі

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1989 годзе
Юзэф Брант

**Ю́зэф Брант** (; 11 лютага 1841, Шчабрэшын — 12 чэрвеня 1915, Радам) — польскі жывапісец, баталіст.

## Жыцьцяпіс
Навучаўся ў Парыжы (1858—1860) і Мюнхэне. У 1875 заснаваў уласную школу жывапісу.

У 1877 ажаніўся з Геленай з Вайцэхоўскіх, уладальніцай вёскі Аронска каля Радаму, дзе правёў большую частку жыцьця. Цяпер там разьмяшчаецца знакаміты Цэнтар польскай скульптуры.

## Творчасьць
Маляваў пераважна на баталістычныя і гістарычныя тэмы, зьвязаныя з казацкімі, татарскімі бітвамі і швэдзкімі войнамі XVII стагодзьдзя.

Творчасьць Бранта аказала моцны ўплыў на польскае выяўленчае мастацтва і літаратуру (натхніў Генрыка Сянкевіча на стварэньне трылёгіі «Агнём і мячом», «Патоп» і «Пан Валадыёўскі»). Да пераемнікаў творчасьці Юзэфа Бранта належаў між інш. Уладыслаў Шэрнэр.

## Вонкавыя спасылкі

* Славутыя мяшканцы Аронска — Юзэф Брант

Катэгорыя:Польскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчабрэшыне
Катэгорыя:Памерлі ў Радаме
Матэргорн

**Матэргорн** (на валіскім дыялекце нямецкай мовы ds'Hore, , ) - гара ў Альпах, на мяжы Швайцарыі й Італіі. Вышыня 4 478 м (адна з найвышэйшых у Альпах). Значны турыстычны аб'ект. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Альпы
Катэгорыя:Горы Швайцарыі
Катэгорыя:Горы Італіі
Сконта Рыга

«**Сконта**» () — былы латвійскі футбольны клюб з гораду Рыга. Заснаваны ў 1991 годзе. 15-разовы чэмпіён Латвіі, васьміразовы ўладальнік Кубка Латвіі.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Рызе‎
П’ер Агюст Рэнуар

**П’ер Агюст Рэнуа́р** (; 25 лютага 1841, Лімож — 3 сьнежня 1919, Кан’е-сюр-Мэр, Прыморскія Альпы, Праванс-Альпы-Лазурны бераг) — францускі мастак, графік і скульптар, адзін з заснавальнікаў імпрэсіянізму. Бацька Жана Рэнуара. Пачаў займацца творчасьцю ва ўзросьце 13 гадоў. Спачатку займаўся росьпісам керамікі на фабрыцы ў Парыжы. Каля 1860 году Рэнуар пачаў займацца ў студыі швайцарскага мастака Charles Gleyre і пазнаёміўся зь іншымі вучнямі Манэ, Базылем ды Сысьлеем.

## Вонкавыя спасылкі
* Спасылкі на сайты пра П'ера Агюста Рэнуара на DMOZ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Францыі
Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Рамадан

**Рамада́н** (, абджадзія 1091) або **Рамазан** () — дзявяты месяц мусульманскага (месяцовага) календара. У адпаведнасьці з адным зь пяці слупоў ісламу на працягу месяца Рамадан прававерныя мусульмане павінны пасьціць ад наступу ранішняга намазу (Фаджр, які адбываецца на досьвітку) да наступу вячэрняга намазу (Магрыб, які адбываецца з захадам сонца).

Пост таксама называецца «Рамадан», як і назва месяца. У цюркскіх мовах больш распаўсюджана назва **Ураза**.

Катэгорыя:Ісламскія фэсты
Катэгорыя:Ісламская тэрміналёгія
Катэгорыя:Пост у ісламе
Рамана Продзі

**Рама́на Про́дзі** (;  9 жніўня 1939, Скандзьяна) — італьянскі левацэнтрысцкі палітык, прэм’ер-міністар (1996—1998, з траўня 2006-студзень 2008). Паміж двума прэм’ерствамі быў прэзыдэнтам Эўракамісіі (1999—2004).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 9 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Італіі
Катэгорыя:Італьянскія палітыкі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Італіі
Катэгорыя:Выпускнікі Лёнданскае школы эканомікі
Бэрта Марызо

**Бэрта Марызо́** (; 14 студзеня 1841, Бурж — 2 сакавіка 1895, Парыж) — француская мастачка, якая ўваходзіла ў кола мастакоў у Парыжы, якія сталі вядомымі як імпрэсіяністы.

У 1864 годзе яна ўпершыню выставіла свае працы на адной з самых прэстыжных мастацкіх выстаў Францыі — Парыскім салёне, афіцыйнай штогадовай экспазыцыі парыскай Акадэміі выяўленчых мастацтваў. Яе работы адбіраліся для ўдзелу ў шасьці Парыскіх салёнах запар, пакуль у 1874 годзе яна не далучылася да групы «занядбаных» імпрэсіяністаў, створанай Сэзанам, Дэгай, Манэ, Марызо, Пісаро, Рэнуарам і Сысьлеем, удзел у іх першай экспазыцыі ў студыі фатографа Надара.

Яна даводзілася ўнучатай пляменьніцай Жану Анарэ Фрагонару і была замужам з Эжэнам Манэ, братам свайго сябра і калегі Эдуара Манэ.

Марызо нарадзілася ў Буржэ, у багатай буржуазнай сям’і. Яна і яе сястра Эдма Марызо стала мастачкай. Яе сям’я, пасьля таго як Бэрта вызначылася з выбарам прафэсіі, не перашкаджала яе кар’еры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Рамакрышна

**Рамакрышна** (сапр. Чатэрджы Гададхар; 18 ліпеня 1836, Камарпукур, Індыя — 16 жніўня 1886) — індыйскі мысьляр, рэлігійны прапаведнік і грамадзкі дзяяч.

У юнацтве быў індуісцкім жрацом. Імкнуўся аб’яднаць адвайта-веданту Шанкары з вучэньнем Рамануджы. Лічыў, што для адраджэньня Індыі і ўсяго чалавецтва неабходна адзіная рэлігія; прапаведаваў духоўную роднасьць усіх рэлігій. Асабістая яго рэлігійная практыка была зьвязана з пакланеньнем жаночаму боскаму пачатку, цэнтральнаму пэрсанажу індуісцкага пантэона багіні Калі (Вялікай Маці). Паводле Рамакрышны, галоўнае патрабаваньне рэлігійнай этыкі — не адмаўленне ад сьвету, а выкананьне сваіх абавязкаў.

Значна паўплываў на ідэалёгію індыйскага нацыянальнага руху. У сучаснай Індыі Рамакрышну прыраўноўваюць да сьвятых — да тых, хто пры жыцці дасягнуў духоўнага вызваленьня, набыў пазаасобаснае быцьцё.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Індыйскія філёзафы
Катэгорыя:Нарадзіліся 18 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1836 годзе
Катэгорыя:Памерлі 16 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе
Дачыя Кішынёў

«**Дачыя**» — былы малдаўскі футбольны клюб з Кішынёва. Клюб заснаваны ў 1999 годзе і расфармаваны ў 2017 годзе. Чэмпіён Малдовы (2011), уладальнік Супэркубка Малдовы (2011).

## Галоўныя трэнэры
* Вячаслаў Сямёнаў (в. а.,  сакавік — красавік 2015 году)
* Алег Кубараў (студзень — сакавік 2015 году)

## Крыніцы

Катэгорыя:Кішынёў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе
Скачок

Назву **Скачок** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Скачок — былая вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Скачок — пасёлак у Качэрыцкім раёне Магілёўскай вобласьці
Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі

**Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]]** — ключавы дакумэнт, які абвясьціў аб незалежнасьці Беларусі ад СССР. Дэклярацыя была прынятая Вярхоўным Саветам БССР 27 ліпеня 1990 году і набыла канстытуцыйную сілу 25 жніўня 1991 году. Дзень прыняцьця дэклярацыі з 1991 па 1996 гг. адзначаўся як Дзень незалежнасьці Беларусі.

## Гісторыя
18 чэрвеня 1990 г. Вярхоўны Савет БССР прымае рашэньне аб падрыхтоўцы Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце.

23 ліпеня праект быў прадстаўлены і знаходзіўся на зацьверджаньні па артыкулах і асобных фармулёўках. Урэшце, 27 ліпеня за прыняцьце Дэклярацыі цалкам прагаласавалі 229 дэпутатаў з 232 зарэгістраваных (пры трох, што не галасавалі).

Пасьля правалу путчу ў Маскве ў жніўні 1991 г. Вярхоўны Савет БССР 25 жніўня 1991 г. прыняў рашэньне прыдаць Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце статус канстытуцыйнага закону.). На базе гэтага былі ўнесеныя зьмены ў Канстытуцыю 1978 г. У той жа самы дзень былі прынятыя пастановы аб забесьпячэньні палітычнай і эканамічнай самастойнасьці краіны і аб спыненьні дзейнасьці КПБ.

19 верасьня 1991 г. Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка была перайменаваная ў Рэспубліку Беларусь. Пагоня і Бел-чырвона-белы сьцяг зрабіліся дзяржаўнымі сымбалямі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Геннадий Буравкин: дата принятия Декларации о независимости навечно записана в летописи белорусской истории
* Григорий Костусев: не все положения Декларации о государственном суверенитете реализованы
* Сяргей Навумчык: Крок да незалежнасьці
* Принятие Декларации о суверенитете БССР: летопись политической жизни

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасьля 1990 году)
Беларусь
Квашаная капуста

**Капуста квашаная** — старадаўні прадукт харчаваньня славянаў, у тым ліку беларусаў. Самы просты спосаб прыгатаваньня — квашаньне цэлымі качанамі або палавінкамі (палюткамі, плашкамі, палойкамі) бяз солі з вадою.

Качаны абчышчалі ад верхняга зялёнага ліста, складвалі ў бочкі, залівалі вадой (звычайна халоднай). Калі капуста ўкісала, яе прыціскалі грузам (гнётам). Квашаная капуста стаяла ў варыўні. Капуста ў квасе магла летаваць. Зь яе варылі боршч, квас, капусту. Калі было дастаткова солі, рабілі расол (з кменам і кропам) і залівалі ім капусту ў бочцы (расаловая капуста). Сечаную капусту таксама маглі заквашваць з вадой, бяз солі. Капусту секлі ў ночвах, дадавалі кмен, кроп. Журавіны, моркву, часам мяту, антонаўку, буракі, потым складалі ў бочку.

## Глядзіце таксама
* Бігас

## Літаратура

* Kusznierewicz i in. Właściwości przeciwnowotworowe kapusty białej. «Żywność, Nauka, Technologia, Jakość». 6 (55), ss. 20-34 (2007) [pdf](https://web.archive.org/web/20130613011454/http://www.pttz.org/zyw/wyd/czas/2007,%206(55)/02_Kusznierewicz.pdf)

## Вонкавыя спасылкі

* Спосаб прыгатаваньня

Катэгорыя:Славянская кухня
Катэгорыя:Фэрмэнтаваная ежа
Андрэй Суздальцаў

**Андрэй Суздальцаў** (па-расейску *Андрей Иванович Суздальцев*, нарадзіўся ў 1960 г.) — расейскі палітоляг, папулярны палітычны камэнтарар па беларускай тэматыцы.

Нарадзіўся ва Ўладзівастоку, скончыў гістарычны факультэт мясцовага Далёкаўсходняга дзяржаўнага ўнівэрсытэту.

У пачатку 1990-х гадоў пераехаў у Беларусь, дзе стаў разгортваць прарасейскую дзейнасьць у асяродку дэмакратычнай апазыцыі. У 2006 г. быў пазбаўлены віда на жыхарства і высланы з краіны. Паводле афіцыйнай фармулёўкі, Суздальцаў ставіў «пад пагрозу нацыянальную бясьпеку Рэспублікі Беларусь».

Пасьля дэпартацыі Суздальцаў асеў у Маскве, дзе стаў намесьнікам дэкана факультэта ўсясьветнай эканомікі Вышэйшай школы эканомікі. Рэгулярна публікуе аналітычныя артыкулы на сваім сайце politoboz.org і выступае з камэнтарамі ў расейскіх СМІ.

У студзені 2024 году Telegram-канал Суздальцава быў абвешчаны экстрэмісцкім фармаваньнем у Беларусі. Раней у 2023 годзе канал дадалі ў сьпіс экстрэмісцкіх матэрыялаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1960 годзе
Катэгорыя:Расейскія палітолягі
Збараскія

**Збараскія** (**Zbaraskija**) — княскі род гербу «Карыбут».

Паходзілі ад князя Васіля Нясьвіцкага, які ў сярэдзіне XV ст. валодаў Збаражам на Валыні (адсюль прозьвішча). У 1463 ягоныя сыны Васіль, Сямён і Солтан падзялілі бацькаву спадчыну. Васіль атрымаў Збараж і вакольныя сёлы, у 1474 ён загінуў у падпаленым крымскімі татарамі Збаражы. Ад ягонага сына Міхала пайшоў род Вішнявецкіх, ад сына Сямёна — далейшы род 3бараскіх, ад сына Фёдара — роды Парыцкіх і Варанецкіх. Вызнавалі праваслаўе, з кан. XVI ст. — каталіцтва.

Галоўная рэзыдэнцыя — Збараскі замак. Па сьмерці Юрыя, апошняга прадстаўніка роду, у 1636 значная частка маёмасьці перайшла да князёў Вішнявецкіх.

## Найбольш вядомыя прадстаўнікі
* Стэфан Збараскі (1518—1585)&nbsp;— ваявода віцебскі і троцкі
* Януш Збараскі (?&nbsp;— 1608)&nbsp;— ваявода брацлаўскі
* Крыштап Збараскі (1580—1626)&nbsp;— кашталян кракаўскі
* Юры Збараскі (1580—1631)&nbsp;— кашталян кракаўскі, староста пінскі.

## Галерэя

Файл:Portrait of Polish nobleman Krzysztof Zbaraski.jpg|Крыштап Збараскі
Файл:Jerzy Zbaraski.jpg|Юры Збараскі
Файл:Jury Zbaraski. Юры Збараскі (XIX).jpg|Юры Збараскі (XVIII ст.)
Файл:Jury Zbaraski. Юры Збараскі (XVIII).jpg|Юры Збараскі (XIX ст.)


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Генэалёгія
*
Марыбор (футбольны клюб)

«**Марыбор**» () — славенскі футбольны клюб з гораду Марыбору. Заснаваны ў 1960 годзе. Клюб ёсьць самым тытулаваным у Славеніі — 16-разовы чэмпіён Славеніі, 9-разовы ўладальнік Кубка Славеніі і 4-разовы ўладальнік Супэркубка Славеніі. Самым пасьпяховым пэрыядам для клюбу былі канец 1990-х гадоў і пачатак 2000-х, «Марыбор» значна пераўзыходзіў сваіх канкурэнтаў у айчынных першынствах. Пасьля сэзону 2008—2009 гадоў клюб вярнуў званьне чэмпіёну краіны. З 2011 году клюб дамогся, таксама, поспехаў і на эўрапейскім узроўні, некалькі разоў дасягаўшы групавыя раўнды Лігі чэмпіёнаў і Лігі Эўропы.

Галоўным супернікам клюбу ёсьць сталічная «Алімпія», матчы супраць якой носяць назву «Адвечнае дэрбі» (). «Марыбор» мае даволі высокую фанацкую падтрымку, а таксама самую высокую сярэднюю наведвальнасьць у краіне. Хатні стадыён клюбу «Людзкі вэрт» здольны зьмясьціць 12 702 гледача. Першапачаткова ён быў пабудаваны ў 1952 годзе, але ў 1990-я і 2000-я гады быў праведзены шэраг асноўных рэканструкцыяў стадыёну, пасьля чаго ён атрымаў сучасны выгляд.

## Гісторыя

Футбольны клюб «Марыбор» быў заснаваны 12 сьнежня 1960 году праз два месяцы пасьля расфармаваньня іншага марыборскага клюба «Бранік». На нарадзе кіраўніцтва зноў утворанага клюбу, прэзыдэнтам быў абраны Срэчка Корэн. Першы свой матч «Марыбор» правёў 5 лютага 1961 году супраць марыборскага клюбу «Ковінар» і атрымаў перамогу зь лікам 2:1. Два мячы ў гэтае гульні забіў Стэфан Толіч.

Не зважаючы на тое, што фіялетавы і белы абіраліся клюбнымі колерамі ад самага пачатку, каманда згуляла свой першы матч у зялёна-сіняй камбінацыі, бо іхная фіялетавыя майкі былі яшчэ не гатовыя да пачатку сустрэчы. Клюб адразу ж атрымаў перамогу ў Славенскай рэспубліканскай лізе, якая прадстаўляла трэці ўзровень югаслаўскага футболу. Такім чынам «Марыбор» атрымаў права спаборнічаць у кваліфікацыі на выхад у Другой лігу Югаславіі.

Андрыя Пфландэр, які ўзначальваў каманду на той час, праз хваробу пакінуў яе перад стартам плэй-оф. У выніку «Марыбор» не атрымаў месца ў другой лізе. На зьмену Пфландеру прыйшоў Уладзімер Сімуніч, які ў выніку празь шэсьць гадоў вывеў клюб у другую лігу. «Марыбор» атрымаў перамогу ў першым двух раундах плэй-оф, а потым адолеў харвацкі «Ўльянік» па суме двух матчаў зь лікам 2:1.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Марыбор
Уладзімер Кудрэвіч

**Уладзімер Мікалаевіч Кудрэвіч** ( — ) — беларускі жывапісец-пейзажыст. Заслужаны дзяяч мастацтваў БССР (1944).

Асноўныя працы: «Стары Менск» (1921), «Млын» (1925), «Беларуская вёска» (1925), «Паглыбленьне Арэсы» (1934), «Экскаватар на асушцы» (1938—1939), «БелДРЭС»(1940), «Па дарогах вайны» (1945—1946), «На рацэ Сож» (1945), «На Дняпры» (1947), «Глыбокае зьмярканьне» (1947), «Сьвіслач. Ждановічы» (1951).

## Літаратура

* Лейтман Ф. У. М. Кудрэвіч. Мн., 1958.
* Бяспалы А. А. Пясняр беларускага пейзажу // Выяўленчае мастацтва Беларусі. Мн., 1981.
* Фатыхава Г. З раніцы-настрой і працавітасьць // Мастацтва. 1995. № 11

Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Леанід Афрэмаў

**Леанід Афрэ́маў** (12 ліпеня 1955, Віцебск — 19 жніўня 2019, Пляя дэль Кармэн) — беларускі мастак. Яго карціны часьцей за ўсё адлюстроўваюць яркія каляровыя ляндшафты і гарадзкія пэйзажы. У яго працах адчуваецца значны ўплыў Майкла Флора.

## Жыцьцяпіс
З адзнакай скончыў у 1978 годзе Віцебскую мастацкую школу, заснаваную Маркам Шагалам.

Перад распадам СССР, у 1990 годзе Афрэмаў пераехаў у Ізраіль. Праз два тыдні знаходжаньня ў Ізраілі ён уладкаваўся ў рэклямным агенцтве мастаком білбордаў. Ён арганізаваў выставу сваіх працаў. Напярэдадні адкрыцьця яго студыя была разгромленая артадаксальнымі габрэямі. Пасьля гэтага Афрэмаў пераехаў у ЗША.

У цяперашні момант ён жыве ў горадзе *Плая дэль Кармэн*, Мэксыка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка Леаніда Афрэмава

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1955 годзе
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Нэфтчы Баку

«**Нэфтчы**» () — азэрбайджанскі футбольны клюб з гораду Баку. Заснаваны ў 1937 годзе. Дзевяціразовы чэмпіён Азэрбайджану, шасьціразовы ўладальнік Кубка Азэрбайджану.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Баку
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1937 годзе
Seikimatsu Occult Gakuin

— японскае 13-сэрыйнае анімэ, створанае кампаніямі «A-1 Pictures» і «Aniplex» і зрэжысаванае Тамахіко Іто. Прэм'ерны паказ першай сэрыі адбыўся 5 ліпеня 2010 году. Гэтае анімэ — трэцяе ў праекце «Anime no Chikara» па стварэньні арыгінальных сэрыялаў, які ня ўтрымліваюць у сваёй аснове лайт-новэл альбо мангу.

## Сюжэт
Гісторыя разгортваецца вакол Маі, дачкі былога дырэктара прыватнай японскай акадэміі Вальдштайна па вывучэньні акультных навук, памерлага ў 1999 годзе, і Фуміакі Ўціды, таемнага маладога чалавека, які перамясьціўся ў часе з 2012 году.

Пасьля хаўтураў бацькі Мая вяртаецца ў Акадэмію, якую шчыра ненавідзіць, каб закрыць яе назаўжды.

## Пэрсанажы
* 
: Сэю — Ёко Хікаса
:Дачка Дзюньіціра Кумасіра, памерлага экс-дырэктара Акадэміі Вальдштайна. Незважаючы на ранейшую павагу да яго работы, яна ненавідзіць усё, што зьвязана з акультызмам. Пасьля сьмерці бацькі яна становіцца дырэктарам акадэміі і клянецца любым коштам зьнішчыць навучальную ўстанову. Аднак пасьля сустрэчы з Фуміакі Ўцідай яна аб'ядноўваецца зь ім з мэтай знайсьці патаемны ключ Настрадамуса, здольны прыпыніць іншаплянэтнае ўварваньне ў 1999 годзе.

* 
: Сэю — Такахіро Мідзусіма
: Падарожны ў часе, які адправіўся з 2012 у 1999 год з мэтай знайсьці ключ Настрадамуса. Калі ён быў юным падлеткам, валодаў звышнатуральнымі здольнасьцямі, што зрабіла яго славутасьцю тэлевізійных рэпартажаў. Ён зьяўляецца ўжо шостым выканаўцам гэтае місіі, бо папярэднія пяць былі забітыя.

: Прыбыўшы ў 1999 год і сустрэўшы Маю, напачатку здаўся маладзіцы кволым і баязьлівым, аднак пазьней сфармаваў зь ёю камнду.

## Анімэ-сэрыял

### Сьпіс сэрыяў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Сетка прэм'ерных трансьляцыяў анімэ ў Японіі

Катэгорыя:Камэдыйныя анімэ і манга
Катэгорыя:Містычныя анімэ і манга
Катэгорыя:Анімэ і манга пра школу
Катэгорыя:Анімэ 2010 году
Катэгорыя:Анімэ-сэрыялы
Амэрыкан Экспрэс

**«Амэрыкан Экспрэс»** («АмЭкс») — амэрыканская фінансавая кампанія, заснаваная ў 1850 року ў Бафала.

Найбольш вядомымі прадуктамі зьяўляюцца крэдытныя і выдаткавыя карткі і дарожныя квіткі. Штаб-кватэра месьціцца ў Нью-Ёрку.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Кампаніі ЗША
Катэгорыя:Фінансавыя кампаніі
Катэгорыя:Плацёжныя сыстэмы
Cirrus

**Cirrus** — сусьветная міжбанкаўская сетка, заснаваная ў 1986 року, якая абслугоўваецца MasterCard Worldwide. Яна злучае крэдытныя, дэбітавыя і перадаплачаныя  карткі MasterCard, Maestro, Diners Club ў сетку з больш як 1 000 000 банкаматаў у 93 краінах.

У Беларусі абслугоўваньнем картак сыстэмы Cirrus займаецца Трастбанк.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Гандлёвыя маркі MasterCard International

Катэгорыя:Міжбанкаўскія сеткі
Катэгорыя:Плацёжныя сыстэмы
БелКарт

**«Белкарт»** — нацыянальная сыстэма міжбанкаўскіх разьлікаў на аснове плястыкавых картак у Рэспубліцы Беларусь, заснаваная ў 1995 годзе.

## Мінуўшчына
Праца па стварэньні нацыянальнай аплатнай сыстэмы распачалася ў 1994 року Нацбанкам. Першая фінансавая апэрацыя праведзеная 26 верасьня 1995 Белпрамбудбанкам. У 1997 зарэгістраваны таварны знак сыстэмы «БелКарт». У 2002 ўведзеная магчымасьць аплаты камунальных паслуг у банкаматах удзельнікаў сыстэмы. У 2007 сыстэма ўвайшла ў склад ААТ «Банкаўскі працэсінгавы цэнтар». У 2008 зьявіліся плястыкавыя карткі «Белкарт-М» з магнітнай палоскай.

На 2011 г. абслугоўваньне па картках ажыцьцяўлялі звыш 40 тысячаў банкаматаў, інфакіёскаў і плацежных тэрміналаў 11 банкаў. 1 кастрычніка 2012 г. з 10 млн. выпушчаных у Беларусі картак на БелКарт прыпадала 47,5%.

11 жніўня 2022 году «Банкаўскі працэсінгавы цэнтар» і аплатная сыстэма «Белкарт» запусьцілі дадатак бескантактнай аплаты «Белкарт Пэй», які прызначаўся для смартфона. Адпаведную паслугу маглі скарыстаць трымальнікі картак такіх 6 банкаў Беларусі, як «Беларусбанк» і «Белаграпрамбанк», «Парытэтбанк» і «Рашэньне», «Цэптар Банк» і «БТА Банк». Дадатак працаваў на смартфонах пад апэрацыйнай сыстэмай «Андроід».

## Банкі-ўдзельнікі
На 20 жніўня 2013 г. у склад удзельнікаў аплатнай сеткі ўваходзіла 20 банкаў. На Беларусбанк прыпадала 64% (3,3 млн) выдадзеных картак.
* Нацыянальны банк
* Беларусбанк
* БПБ-Банк
* Белаграпрамбанк
* Белінвэстбанк
* Белгазпрамбанк
* Парытэтбанк
* Прыёрбанк
* Дэльта Банк
* Трастбанк
* Белзьнешэканомбанк
* МТБанк
* БНБ-Банк
* БелСьвісБанк
* Банк Масква-Менск

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Плацёжныя сыстэмы
Катэгорыя:Эканоміка Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе
Надзея Ермакова

**Надзе́я Андрэ́еўна Ермако́ва** (нарадзілася ў 1953, в. Разальмаў Хоцімскага раёну Магілёўскай вобласьці, БССР) — беларуская эканамістка, былая старшыня кіраваньня Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь.

## Жыцьцяпіс
Скончыла Пінскі ўлікова-крэдытны тэхнікум (1971), завочна Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (1978).

Працавала крэдытным інспэктарам, старшым крэдытным інспэктарам, намесьніцай загадніка Хоцімскага аддзяленьня Дзяржбанку, намесьніцай загадніка Кіраўскім аддзяленьнем Дзяржбанку, загадніцай Шклоўскага аддзяленьня Дзяржбанку, намесьніцай старшыні райвыканкаму і старшынёй плянавай камісіі Шклоўскага райвыканкаму, загадчыцай фінансавым аддзелам Шклоўскага райвыканкаму, загадчыцай філіі камэрцыйнага банку «Поўнач-Захад» у Шклове, загадчыцай аддзяленьнем Белаграпрамбанку ў Шклове.

З 1996 у ААТ «Ашчадны банк Беларусбанк», да прызначэньня на цяперашнюю пасаду — старшыня праўленьня «Беларусбанку».

Старшыня грамадзкага аб’яднаньня «Беларускі саюз жанчын» (ад 1999).

Была абраная сябрам Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу першага, другога, трэцяга і чацьвёртага скліканьняў.

З 27 ліпеня 2011 — старшыня кіраваньня Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь. 27 сьнежня 2014 году адпраўленая ў адстаўку разам са шматлікімі іншымі ўраднікамі Беларусі.

З 26 сакавіка 2015 — старшыня назіральнай рады, а з 18 кастрычніка 2018 г. намесьніца старшыні назіральнай рады банка БелВЭБ.

## Крытыка
У чэрвені 2020 году ў некаторых кліентаў «Белгазпрамбанку», кіраўніком часовай адміністрацыі якога зьяўлялася Ермакова, выявілася, што былі адчынены іх дэпазытарныя ячэйкі без прысутнасьці саміх кліентаў, пры гэтым зь іх прапала зьмесьціва. Некалькі чалавекаў напісалі заявы ў банк з прэтэнзіямі на ўскрыцьцё дэпазытарных ячэек бязь іх прысутнасьці й зьнікненьне каштоўнасьцяў.

## Узнагароды
* Ордэн Пашаны
* Заслужаны эканаміст Рэспублікі Беларусь

## Сям’я
Двойчы была замужам, мае двух дачок (Натальлю і Юлію). Юліі, яе мужу ды яго бацьку належыць кампанія-імпартэр морапрадуктаў, якая актыўна пастаўляе рыбу ў папраўчыя ўстановы, лякарні і ваенныя часьці Беларусі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія банкіры
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1953 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хоцімскім раёне
Катэгорыя:Старшыні Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь
Беларускі тэатар (кніга)

«**Белару́скі тэа́тар**» — манаграфія беларускага драматурга Францішка Аляхновіча, апублікаваная ў кастрычніку 1924 году ў віленскім выдавецтве Беларускага Грамадзянскага сабраньня. Складаецца з шасьці разьдзелаў.

У манаграфіі аўтар пасьлядоўна аналізуе фальклёрныя вытокі беларускага тэатральнага мастацтва, асэнсоўвае здабыткі школьнай драмы зь яе інтэрмэдыямі і батлейкі. Вялікае месца адводзіцца аналізу творчасьці Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча, Арцёма Вярыгі-Дарэўскага, Г. Марцінкевіча, Ігната Буйніцкага, Янкі Купалы.

У двух заключных разьдзелах даюцца падрабязныя зьвесткі пра разгарненьне тэатральнага руху на памежжы XIX і XX стагодзьдзяў, пра «Першае таварыства беларускае драмы і камэдыі», «Беларускі савецкі тэатар», «Беларускі дзяржаўны тэатар» і інш. 

## Бібліяграфія

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 

*  
;на польскай мове
* 
* 
* 
*   
### Крытыка, рэцэнзіі
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура

*  
 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускі тээтр на сайце Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Катэгорыя:Дасьледаваньні Францішка Аляхновіча
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
Стрэс

**Стрэс** ( — націск, напор, напружаньне) — агульная рэакцыя арганізму на ўзьдзеяньне (фізычнае або псыхалягічнае), што парушае яго гамэастаз і адпаведны стан нэрвовай сыстэмы арганізму (або арганізму ў цэлым). У мэдыцыне, фізыялёгіі, псыхалёгіі вылучаюць станоўчую (эўстрэс) і адмоўную (дыстрэс) формы. Па характары ўзьдзеяньня вылучаюць нэрвова-псыхічны, цеплавы або халадовы, сьвятлавы, антрапагенны.

Падвышае выпрацоўку наднырачнікамі картызолу, што выклікае ператварэньне бялкоў у вугляводы праз парушэньне вузавага мэтабалізму, зьмяншэньне цяглічнай тканкі і назапашваньне белага тлушчу, павышэньне ўзроўню глюкозы, трыгліцырыдаў і халестэрыну ў крыві, узбуджэньне апэтыту і павышэньне артэрыяльнага ціску.

## Папярэджаньне

Прадухіленьню стрэсу спрыяе разьмеркаваньне часу загадзя і паўсядзённае выкананьне хатняй працы, стварэньне на працоўным месцы запасу неабходных прыладаў і прыбіраньне лішніх рэчаў, уладжваньне пазаслужбовых справаў да пачатку працы, вызначэньне адрознага ад працоўнай дзейнасьці віду адпачынку на выхадных загадзя і ўспаміны аб прыемных падзеях. Таксама варта ўнікаць зайздрасьці, незадавальненьня сабой, навакольнымі і працай, раздражненьня, патрабаваньняў у сям’і, імкненьня перарабіць пад сябе сужэнца і дарослых дзяцей. Пры гняўлівым раздражненьні карысна зрабіць тры глыбокія ўдыхі і затым адказаць жартам. Пазьбяць перанапругі дапамагае дастатковы сон, самамасаж, наведваньне лазьні і ўлюбёная музыка.

## Чыньнікі
Перанапрузе спрыяе нелюбімая праца, разрыў стасункаў, сваркі са сваякамі, адсутнасьць улюбёнай справы, нястача магну і вітамінаў групы В.

Многія студэнты адчуваюць трывогу з-за напружання экзаменаў і паступлення ў каледж, а акадэмічны стрэс становіцца штодзённай праблемай у сярэдняй школе. Паводле шматлікіх апытанняў, школа з’яўляецца самай частай прычынай стрэсу для 13-17-гадовых падлеткаў.

## Праявы
Праявамі стрэсу ёсьць парушэньне засяроджаньня ўвагі, нізкая працаздольнасьць, хуткая стамляльнасьць, раздражняльнасьць, агрэсіўнасьць, трывожнасьць і страх, сталае гнятлівае адчуваньне віны.

## Глядзіце таксама
* Нэўрацыркуляторная дыстанія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 


Катэгорыя:Эндакрынная сыстэма
Эпсылён (літара)

**Ε, ε** (назва: **эпсылён**, ) — 5-я літара грэцкага альфабэту. У сыстэме грэцкага альфабэтнага запісу лікаў мае лікавае значэньне 5. Паходзіць ад фінікійскае літары — hé. Ад літары «Эпсылён» паходзяць лацінская E і кірылічная Е.

У позьніх старабеларускіх і старарасейскіх пісьмовых крыніцах пачынае сустракацца перадача літары «Эпсылён» празь літару Э, напрыклад, грэцкае слова Ετυμολογία, як *этѷмоло́гїа*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Грэцкія літары
Катэгорыя:Трансьлітарацыя і транскрыпцыя
Э

**Э**, **э** ()— 30-я літара беларускага і 31-я літара расейскага кірылічных альфабэтаў; у іншых сучасных славянскіх кірылічных альфабэтах не выкарыстоўваецца (ва ўкраінскім роля пары Э/Е выконвае Е/Є). Выкарыстоўваецца таксама ў некаторых альфабэтах неславянскіх моваў.
Пул-8

**Пул-8** альбо «васьмёрка» () — адзін зь відаў амэрыканскага пула. У цяперашні час зьяўляецца самай вядомай дысцыплінай пула, асабліва сярод гульцоў-аматараў. Мэта гульні складаецца ў тым, каб пасьля разбою забіць ўсе шары адной групы, «паласатыя» ці «суцэльныя», а ў канцы забіць шар з нумарам 8. Хто гэта зробіць, той і становіцца пераможцам партыі.

## Вонкавыя спасылкі

* Правілы гульні на ProBilliard 
* Valley National Eightball Association 
* Сайт WPBA — Сусьветнай асацыяцыі пула й більярду 

Катэгорыя:Пул
Катэгорыя:Більярд
Слушкі

**Слушкі** (часам *Служкі*) — шляхецкі род гербу Астоя ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Паходжаньне
Пачынальнік роду — Ян (Іван), які жыў у XV стагодзьдзи. У часе ўзяцьця князем Сьвідрыгайлам Кіева (каля 1401—1404 гадощ) ягоныя бацькі, імаверна, загінулі, а самога Яна вывезьлі ў Каралеўства Польскае, дзе ахрысьцілі паводле каталіцкага абраду. Ягоным апекуном быў польскі ўраднік Я. Шчакацінскі. Магчыма, праз выкананьне службы атрымаў мянушку Служка, якая стала прозьвішчам. Каля 1429 году ён атрымаў пасаду бургграфа Ольштына, а ў 1436 годзе — польскую набілітацыю ад Уладзіслава III з гербам Волга (пазьней прадстаўнікі роду карысталіся гербам Астоя). Памёр па 1472 годзе, меў 2 дачок і, імаверна, сына Амяльяна, які вярнуў спадчынныя маёнткі на Літве, у тым ліку Новы Двор каля Менску. Амяльян меў сыноў Рыгора і Івана. Рыгор (? — па 1517) быў дваранінам гаспадарскім, намесьнікам цырынскім. Імаверна, гэта ён упаминаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага (1528 год) як Слушка Амельяновіч, які выстаўляў 14 коньнікаў з двара гаспадарскага Менскага. Ад яго пайшоў далейшы род Слушкаў, ад Івана Амельяновіча — род Цяпінскіх.

## Найбольш вядомыя з роду
* Крыштап Слушка (? — 1620)&nbsp;— ваявода вэндэнскі
* Аляксандар Слушка (каля 1580—1647)&nbsp;— ваявода троцкі
* Юзэф Багуслаў Слушка (1652—1701)&nbsp;— кашталян віленскі, гетман польны літоўскі
* Дамінік Міхал Слушка (1655—1713)&nbsp;— ваявода полацкі

## Галерэя

Файл:Alaksandar Słuška. Аляксандар Слушка (XVII).jpg|Аляксандар Слушка
Файл:Juzef Bahusłaŭ Słuška. Юзэф Багуслаў Слушка.jpg|Юзэф Багуслаў Слушка
Файл:Tereza Gasieŭskaja. Тэрэза Гасеўская (1695).jpg|Тэрэза Слушка (з Гасеўскіх)
Файл:Teresa Korwin Gosiewska.jpg|Тэрэза Слушка (1695 г.)


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды
Васіль Ганчароў

**Васіль Уладзімеравіч Ганчароў** (нарадзіўся 21 сакавіка 1984 году, Растоў-на-Доне) — расейскі музыка. Аўтар усіх песень і лідэр гутра «Чебоза». Вядомы як *Вася Абломаў*, стваральнік аднаймённага музычнага праекту.

## Паштоўка беларускім палітвязьням
У ліпені 2011 году падпісаў паштоўку беларускім палітвязьням: «*Прывітаньне, сябры! Я хачу сказаць, што калі цяпер, у ХХІ стагодзьдзі, ды і наогул у прынцыпе, чалавек сядзіць з-за сваіх палітычных перакананьняў, то гэта несправядліва. І ў сувязі з гэтым я падпісваю паштоўку і перадаю хлопцам, якія сядзяць у турме ў Беларусі сваё братэрскае прывітаньне. Трымайцеся, хлопцы, бадзёрасці духу вам!*».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 21 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:Расейскія музыкі
Намаразь

**На́маразь** — від атмасфэрных ападкаў, які ўяўляе сабой крышталічныя альбо крупчастыя адклады лёду на тонкіх і доўгіх рэчах (галіны дрэваў, дрот) у час вільготнага і маразянога надвор’я. Намаразь адрозьніваецца ад шэрані й галалёду.

Катэгорыя:Надвор’е
Катэгорыя:Мэтэаралёгія