Марыя Шлапялене

**Мары́я Шлапялéне** (у дзявоцтве *Пясецкая*; ; поўнае імя: *Марыя Пясяцкайце-Шлапялене*; 5 чэрвеня 1880, Вільня, Расейская імпэрыя — 4 красавіка 1977, Вільня, Летувіская ССР) — летувісікая грамадзкая і палітычная дзяячка, выдаўца, кнігарніца; жонка Юргіса Шлапяліса.   

## Жыцьцяпіс
Пасьля заканчэньня Віленскай гімназіі (1900) Марыя сьпявала ў летувіскім хоры касьцёла сьвятога Рафала, прымала актыўны ўдзел у летувіскай культурна-асьветніцкай дзейнасьці. Была чаліцай такіх таварыстваў, як: «Vilniaus aušra», «Rūta», «Žiburėlis», а таксама Летувіскага навуковага таварыства. Удзельнічала ў распаўсюдзе забароненых летувіскіх друкаваных выданьняў.

Пасьля адмены забароны летувіскага друку лацінскім шрыфтам Марыя ў 1904 годзе пачала працаваць у рэдакцыі газэты Пятраса Вілейшыса «Vilniaus žinios». У 1905-1906 гадах была загадніцай першай летувіскай кнігарні, якая дзейнічала ў 1904-1912 гадах пры выдавецтве газэты «Vilniaus žinios».

Таксама Марыя Шлапялене выступала на тэатральнай сцэне, выконвала ролі ў летувіскіх аматарскіх драматычных і опэрных спэктаклях, у прыватнасьці: роля Аготы ў камэдыі Кятуракіса «Амэрыка ў лазьні» (1905), галоўная роля Біруце ў першай летувіскай опэры «Біруце» Мікаса Пятраўскаса (1906).

У 1906 годзе разам з мужам Юргісам Шлапялісам і Элянай Бразайціце заснавала ў Вільні на вуліцы Дабравешчанскай (цяпер Дамініканскай) летувіскую кнігарню і кіравала ёю да 1945 году. Крама таксама займалася выдавецкай дзейнасьцю і паступова стала важным цэнтрам культурнага, грамадзкага і палітычнага жыцьця Летувы.

У 1938 годзе Марыю арыштавалі па абвінавачаньні ў распаўсюдзе антыпольскіх выданьняў (выдадзеных у Летуве кнігаў і геаграфічных мапаў).

Урад Летувіскай ССР нацыяналізаваў кнігарню ў 1949 годзе, маёмасьць стала асновай будучага кніжнай палаты.

Марыі Шлапялене ўдалося выратаваць сямейны архіў, які пазьней быў перададзены ў бібліятэкі Віленскага ўнівэрсытэту і Акадэміі навук Летувы. У 1991 годзе пасьля вяртаньня нацыяналізаванага дому ейная дачка Гражуце Шлапяліце-Сіруцене падаравала былую кнігарню месту Вільні.

Пахаваная на могілках Росы ў Вільні побач з мужам Юргісам Шлапялісам.

## Памяць
У 1991 годзе ў Вільні быў адкрыты дом-музэй Марыі і Юргіса Шлапялісаў у доме, у якім яны жылі з 1926 года да сваёй сьмерці (вул. Пілес, 40). На будынку ўстаноўленая мэмарыяльная дошка.

У 2004 г. на будынку кнігарні Шляпялісаў (цяпер вул. Дамініканская, 11) адкрытая мэмарыяльная дошка (скульптар Андрэюс Зубковас) у сувязі з стагодзьдзем адмены забароны летувіскага друку лацінскім шрыфтам.

У 2006 годзе створаны дакумэнтальны фільм, прысьвечаны 100-годзьдзю кнігарні Марыі і Юргіса Шлапялесаў (аўтары Вітаўтас Дамашавічус і Юозас Матоніс).

## Літаратура
• Šlapelienė, Marija // Nastazija Kairiūkštytė, Alma Gudonytė. Lietuvybės kovų verpetuose – Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2009; psl. 297–301.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Асобы Вільні
Катэгорыя:Летувіскія грамадзкія дзеячы
Катэгорыя:Летувіскія выдаўцы
Катэгорыя:Летувіскія палітыкі
Катэгорыя:Памерлі ў 1977 годзе
Катэгорыя:Памерлі 4 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Катэгорыя:Пахаваныя на Росах