open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

**Украíнская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка**, **Украінская ССР** — адна з чатырох рэспублік, якія ў сьнежні 1922 году ўтварылі Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік. Сталіцай УССР да 1934 году быў горад Харкаў, ад 1934 — горад Кіеў.

## Гісторыя

Украінская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка была абвешчаная 10 сакавіка 1919 году на III Усеўкраінскім зьезьдзе Саветаў у Харкаве ў дачыненьні да тэрыторыі, якая знаходзілася пад кантролем Чырвонай арміі РСФСР.

У 1932—1933 гадах на тэрыторыі Ўкраінскай ССР адбыўся масавы голад (галадамор), які прывёў да шматмільённых людзкіх стратаў у сельскай мясцовасьці.

30 студзеня 1937 году ў сувязі з прыняцьцем новай Канстытуцыі УССР была перайменаваная ва Ўкраінскую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку.

Пасьля Другой сусьветнай вайны УССР стала адным зь сяброў-заснавальнікаў Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў.

24 жніўня 1991 году, пасьля правалу путчу ў Маскве, Вярхоўны Савет УССР прыняў Акт абвяшчэньня незалежнасьці Ўкраіны. 8 сьнежня 1991 году кіраўнікі Беларусі, Расеі й Украіны падпісалі Белавескія пагадненьні пра ліквідацыю СССР і стварэньне СНД. 10 сьнежня Вярхоўная Рада Ўкраіны ратыфікавала гэтае пагадненьне.

## Насельніцтва
ПП — прыродны прырост у параўнаньні з папярэднім перапісам.




## Глядзіце таксама
* Украіна

## Крыніцы
Расейская Савецкая Фэдэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка

**Расейская Саве́цкая Фэдэратыўная Сацыялісты́чная Рэспу́бліка**, **Расейская СФСР** — адна з рэспублік у складзе Саюзу Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік. Тэрытарыяльна адпавядае сучаснай Расейскай Фэдэрацыі, аднак апошняя зьяўляецца правапераемніцай СССР.

Катэгорыя:Зьніклі ў 1991 годзе
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1917 годзе
Катэгорыя:1917 год у Расеі
Карэла-Фінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

**Карэла-Фі́нская Саве́цкая Сацыялісты́чная Рэспу́бліка**, **Карэла-Фінская ССР** (КФССР) — адна з рэспублік Саюзу Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік. Існавала ў 1940—1956 гадах.

## Утварэньне
Пасьля заканчэньня Савецка-фінскае вайны й падпісаньня Маскоўскае мірнае дамовы, 31 сакавіка 1940 году на VI сэсіі Вярхоўнага Савету СССР быў прыняты закон пра перадачу Карэльскай Аўтаномнай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы тых тэрыторыяў, якія былі занятыя Савецкім Саюзам (Карэльскага пярэсмыка й Паўночнага Прыладажжа), а таксама пра ператварэньне КАССР у Карэла-Фінскую ССР. Сталіцай КФССР засталося места Петразаводзк.

На думку некаторых гісторыкаў, КФССР уяўляла пагрозу для Фінляндыі, бо магла быць патэнцыйным «зачынам» для яе далучэньня да СССР, падобна як наяўнасьць у складзе СССР нацыянальных рэспублік БССР і УССР стала прычынаю для далучэньня Заходняе Беларусі і Заходняе Ўкраіны. На карысьць гэтае тэорыі кажа тое, што раней, 1 сьнежня 1939 году на тэрыторыі СССР быў абвешчаны г. зв. Народны Ўрад зь фінскіх камуністаў на чале з Ота Куусіненам, які потым узначаліў КФССР.

## Гісторыя
У ходзе савецка-фінскай вайны 1941—1944 гг. значная частка Карэла-Фінскай ССР (за выключэньнем тэрыторыяў, што раней належалі Фінляндыі), была акупаваная фінскім войскам і часьцямі нямецкага вэрмахту. У гэты час сталіцай рэспублікі было места Беламорск, які ня быў узяты. Фінскія войскі былі разгромленыя ў Карэліі ўлетку 1944 у выніку Выбарска-Петразаводзкай апэрацыі.

У 1944 годзе ў рамках агульнасаюзнай адміністрацыйнай рэформы Выбарскі й Кексгольмскі (Прыазерскі) раёны былі перададзеныя са складу КФССР да складу РСФСР і ўвайшлі да Ленінградзкае вобласьці.

## Нацыянальны склад

«Тытульнае» карэльскае і фінскае насельніцтва, у адрозьненьне ад іншых савецкіх рэспублік, было нацыянальнай меншасьцю цягам усяго часу існаваньня рэспублікі. На 1939 год, яшчэ да вайны й далучэньня Карэльскага пярэсмыка й Прыладажжа, частка прыбалтыйска-фінскага насельніцтва (карэлы, фіны і вэпсы) у Карэльскай АССР склала 27%, а згодна зь перапісам 1959 году, праведзеным ужо пасьля скасаваньня рэспублікі, яна зьнізілася да 18,3%.
Фінскае і карэльскае насельніцтва далучаных у 1940 годзе заходніх земляў Карэліі (больш за 400 тыс. чал.), адразу эвакуявалася ў цэнтральныя раёны Фінляндыі, а, вярнуўшыся, праз вайну зноў пакінула Карэлію ў 1944 годзе.

## Скасаваньне
16 ліпеня 1956 году КФССР была паніжаная ў статусе да Аўтаномнай рэспублікі і вернутая да складу РСФСР. Пры гэтым зь яе назвы было прыбранае слова «фінская» (Карэльская АССР).

## Крыніцы
Закаўкаская Сацыялістычная Фэдэратыўная Савецкая Рэспубліка

**Закаўкаская Сацыялісты́чная Федэратыўная Саве́цкая Рэспу́бліка**, **Закаўкаская СФСР** — адна з рэспублік Саюзу Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік. Існавала ў 1922—1936 гадах.

Катэгорыя:СССР
Катэгорыя:Закаўкаская СФСР
Катэгорыя:Рэспублікі СССР
Катэгорыя:Палітычная гісторыя Азэрбайджану
Катэгорыя:Новая гісторыя Азэрбайджану
Булат Акуджава

**Була́т Ша́лвавіч Акуджа́ва** (, ; 9 траўня 1924, Масква — 12 чэрвеня 1997, Парыж) — расейскі бард, паэт, празаік, кампазытар баляд, лірычных і сатырычных песень, драматург. Аўтар зборнікаў паэзіі «Сакавік велікадушны» (1967), «Арбат, мой Арбат» (1976), «Прысьвячаецца вам» (1988), «Міласьці лёсу» (1993). Пісаў таксама аповесьці і раманы гістарычнай тэматыкі: «Будзь здароў, шкаляр!» (1961), «Бедны Аўросімаў» (1969), «Падарожжа дылетантаў» (1978), «Спатканьне з Банапартам» (1983). Шэраг яго вершаў на беларускую мову пераклалі Рыгор Барадулін і Лявон Баршчэўскі.

## Беларускія пераклады
* Акуджава Б. [Вершы] / Перакл. Р. Барадуліна // Братэрства: Літаратурны зборнік. Мн., 1982.
* Акуджава Б. [Вершы] / Перакл. Л. Баршчэўскага // ЛіМ. 1997. № 25 (19 чэрвеня).

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі філялягічнага факультэту Тбіліскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Расейскія гітарысты
Катэгорыя:Расейскія барды
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Расейскія драматургі
Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Савецкія гітарысты
Катэгорыя:Савецкія паэты
Катэгорыя:Савецкія барды
Катэгорыя:Савецкія літаратары
Катэгорыя:Савецкія драматургі
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на расейскую мову
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі „Залаты вянок“
Катэгорыя:Сябры КПСС
Катэгорыя:Сяміструнныя гітарысты
Катэгорыя:Савецкія дысыдэнты
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
770

## Падзеі
* Тэлерыг стаў каралём Баўгарыі

## Нараджэньні
* Міхал II, бізантыйскі імпэратар

## Сьмерці
* Ду Фу, кітайскі паэт

## Вонкавыя спасылкі
Наіна Ельцына

**Наі́на (Наста́сься) Іо́сіфаўна Е́льцына** (*Гі́рына*;  14 сакавіка 1932, Арэнбурская вобласьць) — удава першага прэзыдэнта Расеі Барыса Ельцына.

## Вонкавыя спасылкі
# Жонка першага прэзыдэнта Расейскай Фэдэрацыі
# Наіна Ельцына адзначае 70-годзьдзе
# Не наіўная Наіна

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1932 годзе
760-я

**760-я**

Стагодзьдзі: VII стагодзьдзе - VIII стагодзьдзе - IX стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
710-я
720-я
730-я
740-я
750-я
**760-я**
770-я
780-я
790-я
800-я
810-я


Гады: 
760, 761, 762, 763, 764, 765, 766, 767, 768, 769

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
Джордж Орўэл

**Джордж О́рўэл** (, сапраўднае імя **Э́рык А́ртур Блэр**, ; 25 чэрвеня 1903, Матыгары, Брытанская Індыя — 21 студзеня 1950, Лёндан, Вялікабрытанія) — ангельскі пісьменьнік і журналіст.

## Творы
* *Burmese Days* (1934)
* *A Clergyman’s Daughter* (1935)
* *Keep the Aspidistra Flying* (1936)
* *Coming Up for Air* (1939)
* *Фэрма* (Animal Farm) (1945; на беларускую пераклаў Сяргей Шупа)
* *[[1984 (раман)|1984]]* (Nineteen Eighty-Four) (1949; на беларускую пераклаў Сяргей Шупа)

### Паэмы
* *Romance*
* *A Little Poem*
* *Awake! Young Men of England*
* *Kitchener*
* *Our Minds are Married, But we are Too Young*
* *The Lesser Evil*
* *Poem from Burma*
* *The Pagan*
* *Suggested By A Toothpaste Advertisement*
* *Summer-like For An Instant*
* *A Dressed Man And A Naked Man*
* *On A Ruined Farm Near The His Master’s Voice Gramophone Factor*
* *A Happy Vicar I Might Have Been*

## Беларускія пераклады
На беларускую «Фэрму» і «1984» (абодва 1992) пераклаў Сяргей Шупа.
* 1984
* Фэрма
* Ліст пра ўзмацненьне таталітарызму
* На дне ў Парыжы і Лёндане (урывак)

### Крытыка
* Віталь Тарас. Бот на твары // Наша Ніва

## Глядзіце таксама
* Гарэт Джонс

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Індыі
Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Катэгорыя:Брытанскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Гішпаніі
Катэгорыя:Ангельскія сацыялісты
Васіль Ракашэвіч

**Васі́ль Васі́левіч Ракашэ́віч** (20 траўня 1923, Хацяж, Ляхавіцкі раён — 28 студзеня 1984, Хацяж, Ляхавіцкі раён) — удзельнік антысавецкага падпольля.

Працаваў рознарабочым у саўгасе «Ганчароўскі», пражываў у в.Смалянікі Ляхавіцкага раёну. Сябра КПСС.

Арыштаваны 20 лютага 1964 (паводле сьведчаньняў аднавяскоўцаў, быў затрыманы з рацыяй на могілках каля вёскі Мядзьведзічы).

Паводле сьледчай справы: «*У 1960 уступіў у створаную [[Аляксандар Грыгор’еў|Грыгор’евым]] [[Беларуская рэвалюцыйная партыя (антысавецкая арганізацыя)|Беларускую рэвалюцыйную партыю]], чытаў яе статут і падпісаў прысягу. Спрабаваў абрабаваць сельскую краму дзеля здабыцьця грошай для партыі. Незаконна захоўваў вінтоўку*».

Асуджаны Берасьцейскім абласным судом 10 красавіка 1964 па арт.67 ч.1 УК БССР, 69, 15-87 ч.2, 213 ч.1 УК БССР за «*антысавецкую агітацыю і прапаганду*» на **4 гады лягероў і 2 гады высылкі**.

Адбываў тэрмін у Дубраўлаге. Пастановаю пленума вышэйшага суда БССР 23 ліпеня 1964 тэрмін зьменшаны да 2 гадоў, высылка выключана.

Пасьля вяртаньня зь лягераў жыў у вёсцы Хацяж Ляхавіцкага раёну.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Маракова
* Мэмарыял, сьпіс ахвяраў

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ляхавіцкім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі антысавецкага падпольнага руху ў Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Памерлі 28 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1984 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Ляхавіцкім раёне
Аляксандар Грыгор’еў

**Алякса́ндар Уладзі́меравіч Грыго́р’еў** (, в. Макаркі Беластоцкага ваяводзтва — ?) — беларускі дысідэнт, удзельнік антысавецкага падпольля, палітычны вязень.

Жыў у Жабінцы, у 1963 г. працаваў сьлесарам-турбіністам на цукровым заводзе.

У 1950-х заснаваў падпольную арганізацыю «Беларуская рэвалюцыйная партыя», у якую ў 1960 г. прыцягнуў Васіля Ракашэвіча зь вёскі Смалянікі Ляхавіцкага раёну. Як вынікае з матэрыялаў сьледзтва, арганізацыя мела на мэце ўзброеную барацьбу з Савецкай уладаю, дзеля чаго плянавалася стварыць разгалінаваную падпольную сетку.

18 верасьня 1963 арыштаваны. Асуджаны Берасьцейскім абласным судом 10 красавіка 1964 паводле артыкулаў 67 ч. 1 (антысавецкая агітацыя і прапаганда), 69 (арганізацыйная дзейнасьць і ўдзел у антысавецкіх арганізацыях), 15-87 ч. 2 Крымінальнага кодэксу БССР да 7 гадоў лягероў і 3 гадоў высылкі. Адбываў тэрмін у Дубраўлаге (Зубава-Палянскі раён Мардовіі, РСФСР). Пастановаю пленума вышэйшага суда БССР 23 ліпеня 1964 тэрмін зьменшаны да 3 гадоў, высылка выключана.

Далейшы лёс невядомы. Дакуманты захоўваюцца ў Дзяржаўным архіве Расійскай Фэдэрацыі, Расейскім дзяржаўным архіве найноўшай гісторыі і Навукова-інфармацыйным і асьветніцкім цэнтры «Мэмарыял».

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Удзельнікі антысавецкага падпольнага руху ў Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Грыгаровіч

* Іван Грыгаровіч — беларускі гісторык, археограф, сьвятар.
* Мікалай Грыгаровіч — беларускі вайсковы дзеяч.
Брытанская Індыя

**Брытанская Індыя** () — агульная назва для былых брытанскіх валоданьняў у Ост-Індыі, якія перайшлі пад кіраваньне Брытанскай Ост-Індзкай кампаніі пасьля перамог пры Плесі (1757) і Буксары (1764), а таксама шэрагу субсыдыяльных дамоваў. На чале Брытанскай Індыі стаяў генэрал-губэрнатар Індыі.

Катэгорыя:Каляніяльная Індыя
Катэгорыя:Колішнія брытанскія калёніі
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1858 годзе
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, скасаваныя ў 1947 годзе
Эйтан Ліўні

**Эйтан Ліўні** (1919, Горадня — 27 сьнежня 1991) — ізраільскі палітык, бацька Цыпі Ліўні.

У 1925 годзе сям’я Эйтана пераехала ў Эрэц-Ісраэль. Эйтан Ліўні быў дэпутатам Кнэсэту 8-га, 9-га і 10-га скліканьняў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія жыды
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горадні
Катэгорыя:Ізраільскія палітыкі
Хаім Вайцман

**Ха́ім Азрыэ́ль Ва́йцман** (27 лістапада 1874, Моталь, цяпер Берасьцейская вобласьць — 9 лістапада 1952, Рэхавот, Ізраіль) — выбітны навуковец-хімік, палітык, прэзыдэнт (1929—1946) Сусьветнай сіянісцкай арганізацыі, першы прэзыдэнт дзяржавы Ізраіль (быў абраны 16 траўня 1948, прэзыдэнт 1949—1952) і заснавальнік дасьледчага інстытуту, які цяпер носіць ягонае імя.

Вайцман нарадзіўся ў Моталі каля Пінску. Бацька, Эзэр Вайцман, быў службоўцам канторы па сплаве лесу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэзыдэнты Ізраілю
Катэгорыя:Беларускія жыды
Катэгорыя:Выхадцы зь Беларусі ў Ізраілі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Рэхавоце
Катэгорыя:Выкладчыкі Манчэстэрскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Навуковага інстытуту Вайцмана
Катэгорыя:Выкладчыкі Жэнэўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Ізраільскія хімікі
Катэгорыя:Ашкеназы
Катэгорыя:Жыдоўскія вынаходнікі
Катэгорыя:Жыдоўскія навукоўцы
Катэгорыя:Выпускнікі Дармштацкага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Хаім Азрыэль
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Катэгорыя:Асобы на ізраільскіх паштовых марках
Зальман Шазар

**За́льман Шаза́р** (, пры нараджэньні **Шнэер За́льман Рубашо́ў**, або **Зальман Львовіч Рубашоў**; 24 лістапада 1889, Мір, цяпер Гарадзенская вобласьць — 5 кастрычніка 1974, Ерусалім, Ізраіль) — ізраільскі грамадзкі дзеяч, пісьменьнік, паэт, палітык, трэці прэзыдэнт Ізраілю. Публіцыстыку, мастацкую прозу і паэзію пісаў на іўрыце і ідышы.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў мястэчку Мір (цяпер у Карэліцкім раёне Гарадзенскай вобласьці). Вучыўся ў вядомых унівэрсытэтах Нямеччыны й Францыі. У 1911 годзе ўпершыню пабываў у Палестыне. Пасьля гэтага стаў актыўным прапагандыстам стварэньня незалежнае габрэйскае дзяржавы. Шазар быў абраны ў кіраўнічыя органы сіянісцкага руху, а пасьля пераезду ў Палестыну ў 1924 — у кіраўніцтва Гістадруту (Усеагульнай Фэдэрацыі працоўных Ізраілю).

Зальман Шазар быў міністрам адукацыі і культуры, сябрам праўленьня Габрэйскага агенцтва (Сахнута), начальнікам аддзелу адукацыі і культуры Сусьветнай Сіянісцкай арганізацыі. 21 траўня 1963 году Зальман Шазар стаўся трэцім прэзыдэнтам дзяржавы Ізраіль.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Карэліцкім раёне
Катэгорыя:Сіяністы
Катэгорыя:Прэзыдэнты Ізраілю
Катэгорыя:Ізраільскія палітыкі
Катэгорыя:Беларускія жыды
Катэгорыя:Выхадцы зь Беларусі ў Ізраілі
Катэгорыя:Памерлі ў Ерусаліме
Брытанскі мандат у Палестыне

**Брыта́нскі манда́т у Палесты́не** (, , ) — гэта пэрыяд, на працягу якога на частцы тэрыторыі распалай Асманскай імпэрыі на Блізкім Усходзе быў усталяваны рэжым кіраваньня Вялікабрытаніі па мандаце Лігі Нацыяў.

Мандат існаваў з 1922 да 15 траўня 1948 году, калі на падставе Пляну падзелу Палестыны была абвешчана Дзяржава Ізраіль. Уключаў арабскія тэрыторыі і (Транс)ярданію.
Джорджыя О’Кіф

**Джорджыя Тота О’Кіф** (15 лістапада 1887 — пам. 6 сакавіка 1986) — амэрыканская мастачка, адна з выбітнейшых мастачак ХХ стагодзьдзя.

## Біяграфія
Бацькі Джорджыі працавалі на малочнай фэрме каля Сан Прэйры ў Вісконсіне. Бацька меў ірляндзкія карані, а дзед па лініі маці эміграваў у ЗША з Вугоршчыны. Джорджыя нарадзілася другой зь сямі дзяцей у сям’і. Будучая мастачка расла ў штаце Вірджынія, вучылася ў Чыкага і Нью Ёрку. У 1908 годзе яна пазнаёмілася ў Нью Ёрку з фатографам *Альфрэдам Стыгліцам*, за якога выйшла замуж ў 1924 годзе.

Стыгліц пазнаёміў О’Кіф са сваімі сябрамі фотамастакамі-мадэрыстамі *Полам Стрэндам*, *Эдвардам Стэйхэнам* і інш. Дзякуючы мужу Джорджыя вярнулася да жывапісу, які да гэтага кінула па сямейных прычынах у 1908 годзе. З 1923 годзе пэйзажы і нацюрморты О’Кіф (асабліва вядомы яе кветкі) пры падтрымцы Стыгліца актыўна выстаўляцца, а сама мастачка атрымала вядомасьць і грошы.

У 1929 годзе О’Кіф пераехала ў штат Нью Мэксіка, прырода якога значна паўплывала на яе мастацкую дзейнасьць. У 1932—1934 г.г. мастачка перажыла цяжкую дэпрэсію і некаторы час лячылася. У 1943 годзе яе выстава адбылася ў *Інстытуце Мастацтваў Чыкага*, у 1946 годзе — у *Нью Ёрскім Музэі Сучаснага Мастацтва*. У гэты ж час памёр яе муж. У 1962 годзе О’Кіф выла выбрана сябрам *Амэрыканскай Акадэміі мастацтваў*.

Пасьля пятнаццацігадовага перапынку вялізная выстава працаў О’Кіф адбылася ў *Музэі Ўітні* ў 1972 годзе і зьвярнула ўвагу да мастачкі маладога пакаленьня мастакоў, а так сама і фэміністычны рух. У 1970-х О’Кіф пачала страчваць зрок, пачала працаваць з керамікай і напісала аўтабіяграфічную кнігу. Пасьля 1982 году яна перастала займацца мастацтвам.

Джорджыя О’Кіф памерла ў Санта Фэ 6 сакавіка 1986 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1887 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вісконсіне
Катэгорыя:Мастакі і мастачкі ЗША
Катэгорыя:Памерлі 6 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1986 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Санта Фэ
Лесастэп

**Лесастэ́п** — пераходная прыродная зона Паўночнага паўшар’я паміж зонамі мяшаных лясоў ды стэпу.

У Эўразіі лесастэп распасьціраецца суцэльнай паласой з захаду на ўсход ад усходніх прадгор’яў Карпат да Алтаю.

Акрамя таго, ўчасткі лесастэпу знаходзяцца ў межах Сярэднедунайскай раўніны, шэрагу межгорных западзінаў Паўднёвае Сібіры, ў Манголіі ды на Далёкім Усходзе, а таксама займаюць частку раўніны Суньляо на паўночным усходзе Кітаю.

У Паўночнай Амэрыцы лесастэп распасьціраецца з поўначы на поўдзень, праз Вялікія раўніны, да 38° пн. ш. У Паўднёвым паўшар’і лесастэп адсутнічае.

## Расьлінны сьвет

Для лесастэпу характэрнае складанае чаргаваньне на водападзелах масіваў ліставых лясоў (радзей хваёвых лясоў) з участкамі разнатраўных стэпаў.

У Эўропе ды на эўрапейскае раўніне тыповымі зьяўляюцца сьветлыя шырокалістыя лясы з дубу (дубровы), бука, ліпы, каштана, ясеня ды іншых. 
У Сыбіры распаўсюджаныя выспавыя дробналістыя бярозава-асінавыя колкі. 
Да лесастэпаў адносяцца таксама ў Паўночнае Амэрыцы прэрыі, у Афрыцы ды Аўстраліі — саваны.

## Жывёльны сьвет
У лесастэпе няма асаблівых, уласных толькі яму відаў жывёлаў. Стэпавыя віды (сусьлік, сурок, драфа ды іншыя) спалучаюцца і суіснуюць з тыпова ляснымі прадстаўнікамі (вавёрка, куніца, лось).

Катэгорыя:Ляндшафтазнаўства
Катэгорыя:Прыродныя зоны
Эдуард Стэльмах

**Эдуард Стэльмах** (, ; нарадзіўся 11 траўня 1951 году) — 13-ы прэм’ер-міністар штату Албэрта, першы прэм’ер-міністар Албэрты — украінец па паходжаньні. Старшыня Прагрэсіўнай кансэрватыўнай партыі Албэрты.

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрв'ю Эда Стэльмаха мясцоваму ўкраінскаму часопісу 
* Сын канадзка-ўкраінскіх фэрмэраў стаў міністрам сельскай гаспадаркі Альбэрты 
* Афіцыйная старонка чальца Заканадаўчых Збораў правінцыі Альбэрта)
* Афіцыйная старонка Прем’ер-міністра Альбэрты
* Сын ўкраінскіх міґрантаў стаў міністрам

Катэгорыя:Канадзкія палітыкі
Катэгорыя:Украінцы ў Канадзе
Баравікі (Мядзельскі раён)

**Баравікі́** — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці, уваходзіць у склад Крывіцкага сельсавету.

## Гісторыя
* 1904 год — вёска ў складзе Крывіцкай воласьці Вялейскага павету Віленскай губэрні. Налічвала 211 жыхароў. У вёсцы працавала школа граматы, дзе ў 1896/97 навучальным годзе вучыліся 9 хлопчыкаў.
* 1908 год — вёска налічвала 237 жыхароў.
* 1921 год — вёска ў складзе Крывіцкай гміны Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва. У складзе вёскі знаходзіліся 38 двароў і 207 жыхароў.
* З 12 кастрычніка 1940 году вёска знаходзіцца ў складзе Сіўцаўскага сельсавету Крывіцкага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай). 
* 1949 год — з 40 вясковых гаспадарак створаны калгас «Сьцяг Перамогі».
* 20 студзеня 1960 году вёска ўвайшла ў склад Менскай вобласьці.
* 1960 год — насельніцтва вёскі складала 213 жыхароў.
* З 25 сьнежня 1962 году вёска знаходзіцца ў складзе Мядзельскага раёну.
* З 8 чэрвеня 1963 году вёска знаходзіцца ў Крывіцкім пасялковым савеце.
* З 19 чэрвеня 1974 году вёска знаходзіцца ў складзе калгасу «Беларусь» з цэнтрам у вёсцы Пруднікі.

## Насельніцтва
* 1 студзеня 1997 году — 31 двор і 66 жыхароў
* 1999 год — 58 жыхароў
* 2010 год — 30 жыхароў

## Інфраструктура
У вёсцы працуе крама, ёсьць жывёлагадоўчая фэрма.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Крывіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёну
Дзянісава (Менская вобласьць)

**Дзяні́сава** — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці, уваходзіць у склад Крывіцкага сельсавету.

## Гісторыя
* 1848 год — маёнтак Вялейскага павету Віленскай губэрні. Зьяўляўся ўладаньнем памешчыка Пржасьвіцкага. 
* 1904 год — маёнтак у складзе Крывіцкай воласьці Вялейскага павету Віленскай губэрні, зьяўляўся ўладаньнем Багуцкага і іншых. Насельніцтва складала 80 жыхароў.
* 1921 год — вёска ў складзе Крывіцкай гміны Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва. У складзе вёскі знаходзіліся 15 двароў і 95 жыхароў.
* 1931 год — вёска ў складзе Крывіцкай гміны Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва. У складзе вёскі знаходзіліся 18 двароў і 96 жыхароў.
* З 12 кастрычніка 1940 году вёска знаходзіцца ў складзе Пузыроўскага сельсавету Крывіцкага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай). 
* 1949 год — створаны калгас «Чырвоны партызан».
* 20 студзеня 1960 году вёска ўвайшла ў склад Менскай вобласьці.
* 1960 год — насельніцтва вёскі складала 95 жыхароў.
* З 25 сьнежня 1962 году вёска знаходзіцца ў складзе Мядзельскага раёну.
* З 1979 году вёска знаходзіцца ў складзе калгасу «Беларусь» з цэнтрам у вёсцы Пруднікі (папярэдняя назва — калгас імя Жданава).
* З 9 жніўня 1979 году вёска знаходзіцца ў Крывіцкім пасялковым савеце.

## Насельніцтва
* 2010 год — 4 жыхары
* 1999 год — 6 жыхароў
* 1 студзеня 1997 году — 4 двары і 8 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Крывіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёну
Няверы

Назву **Няверы** маюць:

* Няверы — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці ў складзе Крывіцкага пасялковага савету
* Няверы — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці ў складзе Сваткаўскага сельсавету
Ягор Гайдар

**Ягор Цімуравіч Гайдар** (нарадзіўся 19 сакавіка 1956 году, Масква, Расея - 16 сьнежня 2009, Масква, Расея) — расейскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст. Зьяўляецца адным з ідэёлягаў і кіраўнікоў эканамічных рэформаў пачатку 1990-х гадоў у Расеі. У 1991—1994 гадох займаў высокія пасады ва Ўрадзе Расеі (у тым ліку зьяўляўся выканаўчым абавязкі Кіраўніка Ўраду). Дэпутат Дзярждумы Расеі першага (1993—1995) і трэцяга (1993—2003) скліканьняў.

Дырэктар Інстытуту эканомікі пераходнага пэрыялу, чалец Назіральнага савету Аналітычнага цэнтру аграспажывецкай эканомікі.

Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрвію зь Ягорам Гайдаром, «Новая Газета» — (відэа), 19 лютага 2009 г.
* Інтэрвію зь Ягорам Гайдарам, «New Times» — (відэа), 24 красавіка 2007 г.
* Ягор Гайдар на радыё «Эхо Москвы»
*  Інтэрвію зь Ягорам Гайдаром пра крызіс
* Кампрамат.Ру: Уся праўда пра Гайдара
* Афіцыйны сайт Ягора Гайдара
* Сайт Інстытута эканомікі пераходнага пэрыяду («Інстытута Гайдара»)
* Ягор Гайдар у Лентапэдыі
* Кніга Я. Гайдара «Государство и эволюция»
* Кніга Я. Гайдара «Гибель империи»
* Рэцэнзія на кнігу Я. Гайдара «Гибель империи»
* Ясін «50 лет Гайдару»
* Крытыка расейскіх рэформаў айчыннымі і замежнымі эканамістамі
* Анэкдоты пра Ягора Гайдара на peoples.ru

Катэгорыя:Нарадзіліся 19 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Памерлі 16 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Ганчары (Ляхавіцкі раён)

**Ганчары́** — вёска ў Ляхавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Цэнтар Ганчароўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 470 чалавек
* 2010 год — 409 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ганчароўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёну
Кісель (неадназначнасьць)

**[[Кісель]]** — страва 

## Асобы
* Адам Кісель (1600—1653) — ваявода кіеўскі і браслаўскі  
* Зьміцер Кісель (1962—2005) — беларускі журналіст, сын Уладзімера Кісяля
* Зьміцер Кісель (нар. 1990) — беларускі журналіст
* Рыгор Кісель (нар. 1955) — беларускі журналіст і дыплямат
* Уладзімер Кісель (1922—1999) — удзельнік антысавецкага падпольнага руху
* Эдвард Кісель (1918—1999) — біскуп беластоцкі
Ганцавічы (неадназначнасьць)

Назву **Га́нцавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Ганцавічы — горад, цэнтар Ганцавіцкага раёну 
** Ганцавічы — вёска ў Ганцавіцкім раёне 
** Ганцавічы — вёска ў Камянецкім раёне 
** Ганцавічы — вёска ў Ляхавіцкім раёне 

* Гарадзенская вобласьць:
** Ганцавічы — хутар у Воранаўскім раёне 
** Ганцавічы — вёска ў Лідзкім раёне 

* Менская вобласьць:
** Ганцавічы — вёска ў Барысаўскім раёне 
** Ганцавічы — вёска ў Лагойскім раёне 

* Магілёўская вобласьць:
** Ганцавічы — вёска ў Шклоўскім раёне
Ганцавічы (Ляхавіцкі раён)

**Га́нцавічы** — вёска ў Ляхавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Ганцавічы ўваходзяць у склад Ганчароўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 33 чалавекі
* 1999 год — 58 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёну
Катэгорыя:Ганчароўскі сельсавет
Цыгань

**Цыга́нь** — вёска ў Ляхавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Цыгань уваходзіць у склад Ганчароўскага сельсавету.

## Гісторыя
Напрыканцы 18 сатагодьдзя Цыгань — уласнасьць каталіцкай царквы ў Навагрудзкім ваяводзтве. Пасьля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расейскай імпэрыі, у Нясьвіжскім, з 1796 году у Слуцкім паветах Менскай губэрні.

У 1844 годзе Цыгань — вёска фальварку Берасьневічы ў складзе маёнтку Савейкі, уладаньне Валерыі Рдултоўскай, 26 двароў, 184 жыхары. У 1870 годзе вёска маёнтку Берасьневічы, уласнасьць памешчыка Навіцкага. 132 рэвіскія душы. У 1897 годзе вёска ў Мядзьведзіцкай воласьці, 50 двароў, 439 жыхароў, хлебазапасны магазын, шынок.

У 1905 годзе сяляне аказалі ўзброены супраціў прадстаўнікам улады, якія пры разьмежаваньні зямель абаранялі інтарэсы памешчыка. Выступл сялян было падаўлена з дапамогай паліцыі і салдат. У 1909 годзе тут 64 двары, 484 жыхары.

Падчас Першай сусьветнай вайны знаходзілася на лініі фронту.

З 1921 годзе вёска ў складзе Польшчы, у Мядзьведзіцкай гміне Баранавіцкага павету Наваградзкага ваяводзтва, 67 двароў, 356 жыхароў.

Пасьля 17 верасьцня 1939 году у складзе БССР, з 15.1.1940 году ў Ляхавіцкім раёне Баранавіцкай вобласьці. З 12.10.1940 г. цэнтар Цыганскага с/с. У 1940 г. было 113 двароў, 664 жыхары, працавалі ўрачэбны ўчастак, ветраны млын, выканкам сельсавета разьмяшчаўся ў прыватным будынку.

З чэрвеня 1941 да ліпеня 1944 году пад нямецкай акупацыяй.

У 1949 годзе створаны калгас «Малады Бальшавік».

З 8.1.1954 г. у Берасьцейскай вобласьці, з 16.7.1954 г. у Мініцкім, з 4.6.1979 г. у Ганчароўскім с/с. У 1959 годзе ў вёсцы было 725 жыхароў, у 1970 г. — 595 жыхароў. У 2002 г. — 66 двароў, 120 жыхароў, у складзе камунальнага ўнітарнага с.-г. прадпрыемства «Ганчароўскі» (цэнтар — в. Ганчары). Працавала бібліятэка, крама.

## Насельніцтва
* 1970 год — 595 жыхароў
* 1999 год — 149 чалавек
* 2002 год — 120 жыхароў, 66 двароў
* 2010 год — 61 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ганчароўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёну
Мінічы

Назву **Мі́нічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Мінічы — вёска ў Ляхавіцкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Мінічы — вёска ў Сьвіслацкім раёне

## Вадасховішчы
### [[Беларусь]]
* Мінічы — вадасховішча ў Ляхавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
Мінічы (Берасьцейская вобласьць)

**Мі́нічы** — вёска ў Беларусі, на правым беразе ракі Шчары. Уваходзяць у склад Ганчароўскага сельсавету Ляхавіцкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Знаходзяцца за 1 км на поўдзень ад шашы .

## Назва

Міна або Мена (Minno, Meno) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1909 год — 271 чалавек у вёсцы Мінічах і 10 чалавек у маёнтку Мінічах
* 1999 год — 152 чалавекі
* 2010 год — 95 чалавек

## Прамысловасьць
Каля вёскі на рацэ Шчары была пабудавана міні-ГЭС.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ганчароўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёну
Аляксандар Куцалай

**Алякса́ндар Алякса́ндравіч Куцала́й** (нар. 28 жніўня 1957 году ў Менску) — беларускі дыплямат.

Скончыў Менскі радыётэхнічны інстытут (1984) і Акадэмію Народнай Гаспадаркі пры Савеце Міністраў СССР і пры Ўрадзе Расейскай Фэдэрацыі (1992).

У 1994—1997 гадох працаваў на розных пасадах у Міністэрстве замежных эканамічных сувязяў Рэспублікі Беларусь. У 1997—2001 гадох быў гандлёвым прадстаўнікам Рэспублікі Беларусь у Манголіі. У 2001—2004 гадох быў Начальнікам упраўленьня замежнага гандлю, дырэктарам дэпартамэнту каардынацыі зьнешнеэканамічнай дзейнасьці Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь.

19 лютага 2004 году быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Сацыялістычнай Рэспубліцы Віетнам. Адстаўлены з гэтай пасады быў 3 верасьня 2010 году.

21 лютага 2011 году ўзнагароджаны ордэнам Пашаны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1957 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту інфарматыкі і радыёэлектронікі
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Віетнаме
Алег Чакункоў

**Алег Фёдаравіч Чакункоў** — беларускі дыплямат.

14 ліпеня 1994 году прызначаны быў гандлёвым прадстаўнікам Рэспублікі Беларусь у Сацыялістычнай Рэспубліцы Віетнам. 14 ліпеня 1997 году прызначаны быў Намесьнікам Міністра замежных эканамічных сувязяў Рэспублікі Беларусь.

4 лютага 1998 году быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Сацыялістычнай Рэспубліцы Віетнам. 6 кастрычніка 1999 году стаў дадаткова амбасадарам у Лаоскай народна-дэмакратычнай рэспубліцы й Каралеўстве Тайлянд па сумяшчальніцтве. З усіх гэтых пасадаў адстаўлены быў 14 верасьня 2001 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Намесьнікі міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Віетнаме
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Лаосе
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Тайляндзе
Уладзімер Скварцоў

**Уладзімер Мікалаевіч Скварцоў** (нар. у 1954 годзе) — беларускі дыплямат.

Скончыў Менскі дзяржаўны інстытут замежных моваў (1977) і Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт (1992).

На дыпляматычнай службе з 1981 году. Працаваў у амбасадзе СССР у Нямецкай Дэмакратычнай Рэспубліцы, на розных пасадах у Міністэрстве замежных справаў Рэспублікі Беларусь (1992—1995). У 1995—1998 гадох быў дарадцам у амбасадзе Рэспублікі Беларусь у Фэдэратыўнай Рэспубліцы Нямеччына. У 1998—1999 гадох быў кіраўніком прэс-службы Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь.

3 верасьня 1999 году прызначаны быў Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Фэдэратыўнай Рэспубліцы Нямеччына. Адстаўлены з гэтай пасады быў 26 чэрвеня 2009 году.

10 верасьня 2013 году стаў прызначаны амбасадарам у Дзяржаве Ізраіль. 12 верасьня 2019 году быў вызвалены з гэтай пасады.

21 сьнежня 2004 году ўзнагароджаны Ганаровай граматай Савету Міністраў, а 9 кастрычніка 2008 году — Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Посольство Республики Беларусь в Федеративной Республике Германия — Посол Беларуси'' (<small>па стане на 28 чэрвеня 2009 году</small>) 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Нямеччыне
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Ізраілі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
765

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Ванг Чанглінг, кітайскі паэт і палітычны дзяяч

## Вонкавыя спасылкі
Вонькі

**Во́нькі** (з 1971 году — *Набярэ́жная*) — вёска ў Ляхавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Вонькі ўваходзяць у склад Ганчароўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 97 чалавек
* 2010 год — 62 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ганчароўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёну
Пандэмія

**** ( — увесь народ народ, (pan = 'усе' + demos = 'народ')) — эпідэмія інфекцыйнага захворваньня, якая ахоплівае вялікія абшары, напрыклад цэлы кантынэнт ці ўвесь сьвет; эпідэмія адной хваробы, што пашыраецца адначасова ў розных краінах і розных кантынэнтах. Характарызуецца адсутнасьцю калектыўнага імунітэту ў чалавецтва, і, як правіла, бракаваньня эфэктыўных сродкаў прафіляктыкі (вакцыны) і лячэньня.

Варта адрозьніваць пандэмію ад эндэмічных захворваньняў, якія зьяўляюцца доволі трывалымі для нейкай пэўнай мясцовасьці. Акрамя таго, да пандэміі грыпу звычайна не адносяцца рэцыдывы сэзоннага тыпу. На працягу ўсёй гісторыі было шмат пандэміяў, як то пандэміі воспы і сухотаў. Адной з самых шырокіх пандэміяў была чорная сьмерць, у выніку якой загінула больш за 75 мільёнаў людзей у XIV стагодзьдзі. Да апошніх пандэміяў адносяць пандэмію ВІЧ і, таксама, пандэміі грыпу H1N1 у 1918 і 2009 гадох.

## Вядомыя пандэміі

### Чума
* Юстыніянавая чума, 541—700 гады. Занесена ў Бізантыю з Эгіпту.
* Чорная сьмерць — пандэмія бубоннай чумы, занесеная з Усходняга Кітаю. Па Эўропе прайшлася ў сярэдзіне 14 стагодзьдзя (1347—1351 гады). Загінула да 34 міліёнаў чалавек (траціна насельніцтва Эўропы).

### Грып

* Гішпанскі грып (штам H1N1). У 1918—1919 хвароба прыбрала жыцьцё 50 000 000 чалавек.
* Азіяцкі грып (штам H2N2). У 1957—1958 каля 1 000 000 у сьвеце, у ЗША загінула каля 70 000 чалавек.
* Ганконскі грып (штам H3N2). У 1968—1969 каля 1 000 000 у сьвеце, у ЗША загінула каля 34 000 чалавек.
* Птушыны грып (штам H5N1).
* Сьвіны грып (штам H1N1). Пандэмія абвешчана 11 чэрвеня 2009, на той дзень заразілася 27 000 чалавек.
* Каранавірус 2019—2020 гадоў

## Вонкавыя спасылкі
* Сусьветная арганізацыя аховы здароўя
* Пандэміі, што закранулі Эўропу. BBC 


Катэгорыя:Надзвычайныя сытуацыі
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Сьвіны грып

**Сьвіны́ грып** () — назва захворваньня сьвіней, выкліканага штамамі вірусу грыпу тыпу А ці радзей тыпу С. Неадназначна (і няправільна) назва дзякуючы СМІ распаўсюдзілася напачатку 2009 на новы тып вірусу грыпу H1N1, які таксама называецца і *мэксыканскім*.

Катэгорыя:Вэтэрынарная вірусалёгія
Катэгорыя:Грып
Катэгорыя:Захворваньні сьвіней
Катэгорыя:Пандэміі
Катэгорыя:Пошасьці
Бабровіцкі раён

**Бабро́віцкі раён** () — адміністратыўная адзінка ў складзе Чарнігаўскай вобласьці Украіны. 

Адміністратыўны цэнтар — горад Бабровіца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Украіны
Катэгорыя:Чарнігаўская вобласьць
Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласьці
Бахмацкі раён

**Бахмацкі раён** () — адміністратыўная адзінка ў складзе Чарнігаўскай вобласьці Украіны. 

Адміністратыўны цэнтар — горад Бахмач.


Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласьці
Гараднянскі раён

**Гараднянскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Гародня.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Украіны
Катэгорыя:Чарнігаўская вобласьць
Катэгорыя:Гараднянскі раён
Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласьці
Менскі раён (Чарнігаўская вобласьць)

**Ме́нскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Мена.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласьці
Нежынскі раён

**Не́жынскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе Чарнігаўскай вобласьці Украіны.

Адміністратыўны цэнтар — горад Нежын.


Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласьці
Чарнігаўскі раён (Чарнігаўская вобласьць)

**Чарні́гаўскі раё́н** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Чарнігаў (не ўваходзіць у ягоны склад).


Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласьці
Казялецкі раён

**Казялецкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Казялец.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Украіны
Катэгорыя:Чарнігаўская вобласьць
Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласьці
Сасьніцкі раён

**Сосьніцкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Сосьніца.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Украіны
Катэгорыя:Чарнігаўская вобласьць
Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласьці
Сямёнаўскі раён (Чарнігаўская вобласьць)

**Сямёнаўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе Чарнігаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Сямёнаўка.

Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласьці
Сноўскі раён

**Сноўскі раён** () — адміністратыўная адзінка ў складзе Чарнігаўскай вобласьці Украіны. 

Адміністратыўны цэнтар — горад Сноўск.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Украіны
Катэгорыя:Чарнігаўская вобласьць
Катэгорыя:Раёны Чарнігаўскай вобласьці
Малайская мова

**Мала́йская мо́ва** () — адна з аўстранэзійскіх моваў (малайска-палінэзійская галіна, заходняя «падгаліна»). Распаўсюджаная на высьпе Суматра, паўвысьпе Малака, у прыбярэжных раёнах выспы Калімантан, а таксама на шэрагу драбнейшых выспаў.

## Вонкавыя спасылкі
Прылукі (Чарнігаўская вобласьць)

**Прылукі** () — горад у Чарнігаўскай вобласьці Украіны, адміністратыўны цэнтар Прылуцкага раёну.

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Крыніцы
Раксана (дачка Кіра II)

**Раксана** (па-старажытнапэрсыдзку: *Rauḫšna* — ад *Ara-uchschna*; да 540 да н. э. — 523 да н. э.) — прадстаўніца дынастыі Ахемэнідаў, дачка Кіра II й жонка свайго брата Камбіза ІІ.

Маці Раксаны невядомая. Герадот узгадвае толькі Атосу й Артыстону ў якасьці дачок Касанданы. Ктэсій Кнідзкі называе малодшую сястру Атосы Раксанай. Згодна з пастановай Камбіза ІІ лічыцца, што была ня роднай, а зводнай сястрой Атосы. Тое, што была жонкай Камбіза дае падставы меркаваць таксама, што яны была й ягонай зводнай сястрой.

Перш чым ажаніцца з Раксанай, Камбіз ІІ мусіў выдаць адмысловую пастанову, бо паводле пэрсыдзкага заканадаўства шлюб паміж братам і сястрой быў забаронены. Верагодна, у гэтым Камбіз абапіраўся на элямскія законы й традыцыі. Згодна з гэтай пастановай, кароль абвяшчаўся вольным у прыняцьці й зьдзяйсьненьні сваіх рашэньняў у незалежнасьці ад законаў і традыцыяў.

У 525 да н. э. выправілася ўсьлед за мужам у паход на Эгіпет. Памерлі праз два гады ў Нубіі ад наступстваў выпа́дку.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў VI стагодзьдзі да н. э.
Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Памерлі ў 523 годзе да н. э.
Катэгорыя:Памерлі пры родах
Артыстона

**Артыстона** (па-старажытнапэрсыдзку: *Artastūnā*, па-элямску: *Ir-taš-du-na, Ir-da-iš-du-na*, ; каля 535 да н. э. — пасьля 506 да н. э.) — прадстаўніца дынастыі Ахемэнідаў, дачка Кіра II і, верагодна, Касанданы; жонка караля Дарыя І.

Разам са сваёй сястрой Атосай і пляменьніцай Парміс стала жонкай Дарыя І як задатак прызнаньня апошняга каралём Пэрсіі. Паколькі была яшчэ цнатлівай, можна меркаваць, што нарадзілася каля 535 да н. э. Паводле Герадота, была ўлюбёнай жонкай. Узгадваецца таксама ў пэрсэпольскіх таблічках, адкуль вядома, што была дастаткова незалежнай ад свайго мужа: уласнаручна выдавала загады па забесьпячэньні сваіх падначаленых у сваіх уласных мястэчках Міранду, Кукнака, Матанан.

Нарадзіла Дарыю прынамсі двух сыноў Арсама й Гобрыя ды дачку Артазостру.

Была жывая яшчэ ў 506 да н. э., калі атрымала ад Фарнака сто авечак.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў VI стагодзьдзі да н. э.
Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Пэрсыдзкія каралевы
Арсам (сын Дарыя I)

**Арсам** (, па-бабілёнску: *Aršamma*, па-элямску: *Iršama*, ; ? — 480 да н. э.) — пэрсыдзкі вайскавод, прадстаўнік дынастыі Ахемэнідаў, сын Дарыя I і Артыстоны.

Падчас паходу свайго зводнага брата Ксэркса І на Грэцыю ў 480 да н. э. камандаваў аддзеламі нубійцаў і арабаў. Загінуў у бітве пры Тэрмапілах у тым самым годзе.

Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Пэрсыдзкія вайскаводы
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Парубкі

**Па́рубкі** — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці, уваходзіць у склад Крывіцкага сельсавету.

## Гісторыя
* 1848 год — на месцы сучаснай вёскі знаходзіліся маёнтак і вёска ў складзе Вялейскага павету Віленскай губэрні. Маёнтак быў уладаньнем І. Пржасмыцкага і складаўся з 2 двароў і 38 жыхароў. Вёска налічвала 2 двары і 5 жыхароў.
* 1904 год — вёска і фальварак у складзе Крывіцкай воласьці Вялейскага павету Віленскай губэрні. Фальварак зьяўляўся ўладаньнем І. Пржасмыцкага. Вёска налічвала 11 жыхароў, фальварак — 15 жыхароў.
* 1921 год — на месцы вёскі разьмяшчаўся фальварак у складзе Крывіцкай гміны Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва. У складзе фальварку знаходзіліся 4 двары і 25 жыхароў.
* 1931 год — фальварак у складзе Крывіцкай гміны Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва. У складзе фальварку знаходзіліся 2 двары і 13 жыхароў.
* З 12 кастрычніка 1940 году вёска знаходзіцца ў складзе Крывіцкага сельсавету Крывіцкага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай). 
* У 1941 годзе ў вёсцы працавала Крывіцкая МТС. З 1944 году была адноўленая МТС, якая ў 1950 годзе абслугоўвала 34 калгасы. З 1950 году пры МТС выдавалася газэта «Запаветы Ільіча». Напрыканцы 1960-х галоў МТС была рэарганізаваная ў Сельгастэхніку.
* З 28 чэрвеня 1958 году вёска знаходзіцца ў Крывіцкім пасялковым савеце.
* 20 студзеня 1960 году вёска ўвайшла ў склад Менскай вобласьці.
* З 25 сьнежня 1962 году вёска знаходзіцца ў складзе Мядзельскага раёну.

## Насельніцтва
* 2010 год — 198 жыхароў
* 1999 год — 293 жыхары
* 1 студзеня 1997 году — 111 двароў, 306 жыхароў

## Інфраструктура
У вёсцы разьмяшчаюцца акцыянэрнае таварыства «Крывічы», сьвінакомплекс, крама.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Крывіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёну
Філіпкі

**Філі́пкі** — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці, уваходзіць у склад Крывіцкага сельсавету.

## Гісторыя
* 1770 год — зьяўлялася вёскай фальварку Кавалі Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва.
* 1857 год — вёска маёнтку Кавалі Вялейскага павету Віленскай губэрні. Зьяўлялася ўладаньнем Скірмунтавай.
* 1866 год — 19 двароў і 182 жыхароў.
* 1904 год — вёска ў складзе Крывіцкай воласьці Вялейскага павету Віленскай губэрні. Налічвала 334 жыхароў.
* 1908 год — вёска налічвала 62 двары і 352 жыхароў.
* 1921 год — вёска ў складзе Крывіцкай гміны Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва. Насельніцтва вёскі складала 295 жыхароў.
* 1931 год — 356 жыхароў, 64 двары
* З 12 кастрычніка 1940 году вёска знаходзіцца ў складзе Крывіцкага сельсавету Крывіцкага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай). 
* 1949 год — створаны калгас імя «70-годзьдзя Сталіна».
* З 28 чэрвеня 1958 году вёска знаходзіцца ў Крывіцкім пасялковым савеце.
* 20 студзеня 1960 году вёска ўвайшла ў склад Менскай вобласьці.
* З 25 сьнежня 1962 году вёска знаходзіцца ў складзе Мядзельскага раёну.
* З 1979 году вёска знаходзіцца ў складзе калгасу «Беларусь» з цэнтрам у вёсцы Пруднікі (былая назва — калгас імя Жданава).

## Насельніцтва
* 2010 год — 39 жыхароў
* 1999 год — 83 жыхары
* 1 студзеня 1997 году — 53 двары, 104 жыхары

## Інфраструктура
У вёсцы разьмяшчаюцца жывёлагадоўчая фэрма, крама.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Крывіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёну
Гобрый (сын Дарыя I)

**Ґобрый** (па-старапэрсыдзку: *Gaubaruva*) — пэрсыдзкі вайскавод, прадстаўнік дынастыі Ахемэнідаў, сын Дарыя I і Артыстоны.

Падчас паходу свайго зводнага брата Ксэркса І на Грэцыю ў 480 да н. э. камандаваў аддзеламі малаазійскіх народаў: кападакійцаў, лікійцаў і марыяндынаў.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў VI стагодзьдзі да н. э.
Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Пэрсыдзкія вайскаводы
Катэгорыя:Памерлі ў V стагодзьдзі да н. э.
Мікіта Хрушчоў

**Мікі́та Сярге́евіч Хрушчо́ў** (1894; с. Калінаўка, цяпер Курская вобласьць, Расея — 1971; Масква) — кіраўнік Камуністычнай партыі (1953—1964) і ўраду Савецкага Саюзу (1958—1964). Меў званьні герой Савецкага Саюзу (1964), тройчы герой Сацыялістычнай Працы (1954, 1957, 1961) і вайсковае — генэрал-лейтэнант. Чалец Цэнтральнага камітэту (ЦК) КПСС (1934—1966), Палітбюро (Прэзыдыюму) ЦК (1939—1964).

Аўтар успамінаў. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Кар’ера
З 1909 г. сьлесар на заводах і шахтах Данбасу. З 1918 г. удзельнічаў у грамадзянскай вайне на баку бальшавікоў. З пачатку 1920-х гг. займаў кіраўнічыя пасады ў Камуністычнай партыі Ўкраіны (у 1924 г. удзельнік трацкісцкай апазыцыі), з 1931 г. — у Маскве. У 1929—1930 гг. навучаўся ва  (Масква). З 1935 г. першы сакратар маскоўскіх гарадзкога і абласнога камітэтаў партыі. У 1938 — сакавіку 1947 старшыня  (з 1946 г. ) Украінскай ССР. Меў дачыненьне да палітычных рэпрэсіяў у Маскве і Ўкраіне. У Нямецка-савецкую вайну 1941—1945 гг. чалец ваенных радаў шэрагу франтоў. З 1949 г. сакратар ЦК і першы сакратар маскоўскага камітэту Ўсесаюзнай кампартыі (бальшавікоў).

## Кіраваньне СССР
На пасадзе першага сакратара ЦК КПСС зь верасьня 1953 г. быў адным з ініцыятараў рэабілітацыі ахвяраў палітычных рэпрэсіяў 1930 — пачатку 1950-х гадоў. 25 лютага 1956 г. выступіў на 20-ым зьезьдзе КПСС з дакладам «Аб кульце асобы і яго наступствах», што зьмяшчаў асуджэньне дзейнасьці папярэдняга кіраўніка партыі Ёсіфа Сталіна. Таксама выступіў з выкрыцьцём культу асобы Сталіна на 22-ім (1961) зьезьдзе КПСС. За часам яго валадараньня вялося шырокае  і абложных земляў (1954—1960), што прывяло да нястачы харчаваньня ў гарадах. Пры гэтым шматкроць узрасло будаўніцтва  для супрацоўнікаў урадавых прадпрыемстваў. У 1957 г. пачалося асваеньне космасу. У 1954—1959 гг. адбылося часовае аслабленьне ідэалягічна-кіраўнічага націску на творцаў культуры («Хрушчоўская адліга»).

У зьнешняй палітыцы адбываліся абвастрэньні міжнародных дачыненьняў (крызіс 1961 г. вакол Заходняга Бэрліну і Кубінскі крызіс 1962 г.). Вялася гонка ядзерных узбраеньняў, што прывяла да заключэньня ў 1963 г. . Пры гэтым Узброеныя сілы СССР у 1955 — пачатку 1960-х гг. скараціліся больш як на тры млн чалавек. У кастрычніку 1964 г. ЦК КПСС зьняў яго з усіх пасадаў «па стане здароўя».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Курскай вобласьці
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Генэральныя сакратары ЦК КПСС
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:Сябры Палітбюро ЦК КПСС
Катэгорыя:Савецкія генэралы
Катэгорыя:Ляўрэаты Нацыянальнай прэміі Ўкраіны імя Тараса Шаўчэнкі
Катэгорыя:Кіраўнікі Ўкраіны
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Катэгорыя:Левая апазыцыя ў РКП(б) і ВКП(б)
Катэгорыя:Атэісты
Артазостра

**Артазостра** (па-старапэрсыдзку: *Arta-zausri*) — прадстаўніца дынастыі Ахемэнідаў, дачка Дарыя I і Артыстоны.

Паводле Герадота, была выдадзеная замуж за Мардонія, сына Ґобрыя, незадоўга да таго, як той узначаліў пэрсыдзкае войска ў Тракіі й Македоніі. Магчыма, узгадваецца ў клінапісных таблічках, датаваных 498 да н. э., як «жонка Мардонія, дачка караля», якая атрымала грошы на паездку разам з Мардоніем і *Радушнамуей* (*Ардушнамуей*; магчыма жонкай Мардонія). Некаторыя дасьледчыкі лічаць, што Радушнамуя й была той неназванай па імю жонкай Мардонія.

Магчыма, была маці сына Мардонія Артонта.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў VI стагодзьдзі да н. э.
Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Памерлі ў V стагодзьдзі да н. э.
Юры Андропаў

**Юры Ўладзімеравіч Андропаў** (2 (15) чэрвеня 1914, станіца Нагуцкая, Стаўрапальская губэрня — 9 лютага 1984, Масква) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Генэральны сакратар ЦК КПСС (1982—1984), Старшыня Прэзыдыюма Вярхоўнага Савету СССР (1983—1984), Старшыня КДБ СССР (1967—1982).

## Кіраўнік Савецкага Саюзу
15 чэрвеня 1983 году на Пленуме Цэнтральнага камітэту (ЦК) Камуністычнай партыі Савецкага Саюзу генэральны сакратар ЦК Юры Андропаў вывеў са складу ЦК былога міністра ўнутраных справаў СССР Мікалая Шчолакава і 1-га сакратара Краснадарскага краёвага камітэту КПСС Сяргея Медунова «за дапушчаныя памылкі ў працы». Пры гэтым Андропаў прызнаў істотныя цяжкасьці ў народнай гаспадарцы. За год на пасадзе генсакратара Андропаў зьняў 18 міністраў савецкага ўраду і 37 першых сакратароў абласных і краёвых камітэтаў КПСС, а таксама рэспублік Савецкага Саюзу.

## Крыніцы

## Літаратура
* Герасімчык В. Чаму Андропаў не ўратаваў СССР // Наша гісторыя, №2, 2019, с.12-19. ISBN 2617-2305

Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Пахаваныя ў нэкропалі каля Крамлёўскай сьцяны
Канстанцін Чарненка

**Канстанці́н Усьці́навіч Чарне́нка** (, Вялікая Цесь, Енісейская губэрня, — 10 сакавіка 1985, Масква) — кіраўнік Савецкай дзяржавы, Генэральны сакратар ЦК КПСС з 13 лютага 1984, Старшыня Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету СССР з 11 красавіка 1984 (дэпутат — з 1966). Сябра КПСС з 1931, ЦК КПСС — з 1971 (кандыдат з 1966), сябра Палітбюро ЦК КПСС з 1978 (кандыдат з 1977).

## Крыніцы

Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Пахаваныя ў нэкропалі каля Крамлёўскай сьцяны
Губэрня

**Губэ́рня** — вышэйшая адзінка адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзяленьня ў Расеі (Расейскай імпэрыі, Расейскай рэспубліцы, РСФСР) і СССР з 1708 па 1929 год.

Сфармавалася пры Пятры I падчас арганізацыі абсалютысцкай дзяржавы.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі