open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сяржук Сокалаў-Воюш

**Сяржук Сокалаў-Воюш** (сапраўднае імя **Сяргей Сокалаў**,  16 кастрычніка 1957 г., вёска Астроўшчына Полацкага раёну Віцебскай вобласьці) — беларускі бард, журналіст, пісьменьнік.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Астроўшчына Полацкага раёну Віцебскай вобласьці ў сям’і настаўнікаў Анатоля Сокалава і Ганны Воюш. З 1974 па 1976 гады працаваў сьлесарам на заводзе жалезабэтонных вырабаў. З 1976 па 1978 год служыў у Савецкай Арміі.

У 1979 годзе на Наваполацкім вытворчым аб’яднаньні «Палімір». У гэтым самым годзе паступіў на беларускае аддзяленьне філялягічнага факультэту Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, пасьля трох курсаў перайшоў на завочнае навучаньне. Скончыў БДУ ў 1985 г.

У 1982—1984, 1985—1988 гадох працаваў настаўнікам ў Наваполацкай сярэдняй школе № 5.

З 1984 па 1985 год — навуковы супрацоўнік філіялу музэю Якуба Коласа (вёска Мікалаеўшчына, Стаўпецкі раён).

З 1988 па 1990 год загадваў літаратурнай часткай лялечнай трупы Беларускага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра імя Якуба Коласа (Віцебск).

З 1990 сябра Саюзу Пісьменьнікаў СССР.

У 1991 зьехаў у Прагу, каб працаваць на радыё «Свабода». Прыяжджаў на Беларусь у 2006 і 2011 гадох. Цяпер жыве зь сям’ёй у Нью-Ёрку. Мае трох сыноў — Станіслава, Сьветавіта і Славаміра.

## Творчы шлях

Упершыню выступіў у друку ў 1973 годзе ў наваполацкай газэце «*Хімік*».

У 1989 годзе выдаў зборнік «*Кроў на сумётах*» і паставіў п’есу-казку «*Сьвецяць, сьвецяць зорачкі*».

Аўтар кнігі «Крывавы памол» і паэмы «Мяккі знак».

Пераклаў на беларускую мову творы Л. Андрэева «*Манумэнт*», «*Любоў да бліжняга*», некаторыя творы польскіх і ўкраінскіх пісьменьнікаў.

У 2001 годзе выйшаў першы альбом зь ягонымі песьнямі «*[[Нефармальны беларус ды іншыя песьні]]*». У 2006-ым другі — «*[[Песьні Лісоўчыкаў]]*».

## Крыніцы

## Літаратура
* Соколов-Воюш Сержук // 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Творы С.Сокалава-Воюша на «Беларускай палічцы»
* Акорды да песьні «Аксамітны вечар» на «Беларускіх Акордах»
* Эсэ С.Сокалава-Воюша «Цёплы фронт»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацкім раёне
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія барды
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Каэфіцыент Джыні

**Каэфіцые́нт Джы́ні** — статыстычны паказчык, які характарызуе ступень разьмеркаваньня грамадзтва краіны ці рэгіёна паводле якой-небудзь прыкметы (напрыклад, паводле ўзроўню гадавога прыбытку).

Каэфіцыент Джыні можа мець значэньне ад 0 да 100 (0 азначае, што ўвесь прыбытак разьмяркоўваецца абсалютна роўна, 100 азначае, што ўвесь прыбытак знаходзіцца ў аднаго чалавека), разьмешчаных паміж простай раўнамернага разьмеркаваньня і крывой Лорэнца.

Гэта статыстычная мадэль была разьмешчана і распрацавана італьянскім статыстам і дэмографам Карада Джыні і апублікавана ў 1912 годзе ў яго кнізе «Зьменлівасьць і непастаянства».

Такім чынам, каэфіцыент Джыні — макраэканамічны паказчык, які характарызуе дыфэрэнцыяцыю грашовых прыбыткаў насельніцтва ў выглядзе ступені адхіленьня фактычнага разьмеркаваньня прыбыткаў ад абсалютнага роўнага іх разьмеркаваньня паміж жыхарамі краіны.

Катэгорыя:Эканоміка
Ганконскі даляр

**Ганко́нскі даля́р** (ISO 4217: **HKD**) — афіцыйная валюта Спэцыяльнага адміністратыўнага раёну Ганконг Кітайскай Народнай Рэспублікі.

Згодна з Асноўным законам Ганконгу і Сумеснай кітайска-брытанскай дэклярацыі за Ганконгам пакінутая аўтаномія ў сфэры валютнай палітыкі. Эмісія ганконгскага даляра ажыцьцяўляецца ўрадам Ганконгу і трыма мясцовымі банкамі пад наглядам Валютнай адміністрацыі Ганконгу, выконваючай функцыі Нацыянальнага банку тэрыторыі. Друк грашовых знакаў ажыцьцяўляецца кампаніяй «Hong Kong Note Printing Limited». Звычайна для абазначэньня ганконскага даляра выкарыстоўваюць знак «$», сустракаецца варыянт НК$.

Ганконскі даляр уведзены ў абарачэньне ў лютым 1895 году. Да сярэдзіны 1930-х гадоў у Ганконгу выкарыстоўваліся і срэбраныя мэксыканскія даляры.

Катэгорыя:Валюты
Даляр
Макао

**Макао**, **Спэцыяльны адміністрацыйны раён Макао** (; , *Àomén* ці 壕鏡澳 *Haojing’ao*; на кантонскім дыялекце: 馬交, *Magau*) — спэцыяльны адміністрацыйны раён Кітайскай Народнай Рэспублікі, які знаходзіцца на ўсходнім узьбярэжжы Кітаю. Былая партугальская калёнія. Мае плошчу 25,4 км² з насельніцтвам 520,4 тыс. чалавек. Да Макао адносяцца і невялікія выспы Таіпа і Колаань.

## Геаграфія
Макао — горад у Кітаі на ўзьбярэжжы Паўночнакітайскага мора, у вусьці ракі Чжуцьзян. Утрымлівае тэрыторыю паўвыспы Макао, выспаў Тайпа і Колаань, агульнай плошчай 28,6 км². Макао знаходзіцца на мяжы трапічнай і субэкватарыяльнай кліматычных зонаў, сярэдняя тэмпэратура студзеня складае 15 °C, ліпеня — 29 °C. Штогадовая колькасьць ападкаў — 1800 мм.

## Эканоміка
Пачынаючы з 80-х гадоў ХХ стагодзьдзя эканоміка Макао разьвіваецца вельмі хуткімі тэмпамі. У 1982 годзе сукупны ўнутраны прадукт складаў $1,287 млрд, а ў 1998 годзе ён склаў 6,15 млрд. Асновай эканомікі Макао складаецца з рээкспарту кітайскіх тавараў, гэтаму спрыяе існаваньне вялікага марскога порта і аэрапорта. Стымулам разьвіцьця тэрыторыі зьяўляюцца і легальныя азартныя гульні (казіно, спаборніцтвы сабакаў і коней), фінансавыя паслугі. Таксама разьвіцьцё атрымалі рыбалоўства і пераапрацоўка рыбы. Усё большы прыбытак прыносіць турызм (у апошнія гады гэта 40% СУП і праца для кожнага трэцяга жыхара). Значнае месца ў экспарце Макао займае Японія. Асноўная крыніца прадуктаў харчаваньня — Кітай.

Беспрацоўе ў горадзе мае нізкія паказчыкі (у 1998 годзе яно складала 3,8% працаздольнага насельніцтва).

## Дэмаграфія
Афіцыйнымі мовамі тэрыторыі зьяўляюцца кітайская і партугальская. Асноўнымі рэлігійнымі кафэсіямі зьяўляюцца: хрысьціянства, даасізм, будызм. У горадзе разьмешчаны рэзыдэнцыя каталіцкага біскупа, афіцыйнае прадстаўніцтва Ордэна езуітаў, іншых каталіцкіх ардэноў, каталіцкія каледжы і манастыры. Валютай зьяўляецца патака, зьвязаная з ганконскім далярам. Каля 97% насельніцтва — кітайцы, 2% — партугальцы.

## Культура
Цэнтар гораду адлюстроўвае часы партугальскай улады і сутыкненьне эўрапейскай і кітайскай культур і каштоўнасьцей. Восем плошчаў і дваццаць восем асобных аб’ектаў (руіны каталіцкага сабора 1582—1602 гадоў), некалькі партугальскіх фортаў, самы стары маяк у Кітаі, у 2005 годзе былі ўнесены ЮНЭСКО ў Сьпіс сусьветнай спадчыны.
Нагорна-Карабаская Рэспубліка

**Рэспу́бліка Арца́х** (), раней **Наго́рна-Караба́ская Рэспу́бліка** ( — Лернаін Гарабахі Ханрапэтуцюн) — непрызнаная дзяржава на Паўднёвым Каўказе

Паводле шэрагу рэзалюцыяў Рады Бясьпекі ААН лічыцца часткай тэрыторыі Азэрбайджану, акупаванай Армэніяй. Займае тэрыторыю колішняй Нагорна-Карабаскай аўтаномнай вобласьці з сталіцай у Стэпанакерце.

Анкляў на тэрыторыі Азэрбайджану за 270 км на захад ад Баку. Адзіны шлях да Армэніі — Лачынскі калідор шырынёй 5 км, які знаходзіцца пад кантролем расейскіх міратворцаў.

99,7% насельніцтва — армяне. За савецкім часам — аўтаномная вобласьць у складзе Азэрбайджанскай ССР. Пасьля распаду СССР армянскае насельніцтва тэрыторыі 10 сьнежня 1991 году абвясьціла незалежнасьць ад Азэрбайджану і стварэньне Нагорна-Карабаскай Рэспублікі уключна з тэрыторыяй Шаўмянскага раёну. У выніку пачалася вайна ў Нагорным Карабаху (1991—1994). Сутычкі працягваліся і пазьней, а ў 2020 выліліся ў новую вайну. Краіна не прызнаная ніводнай дзяржавай-удзельніцай ААН.

Арцах — прэзыдэнцкая рэспубліка дэмакратыя з аднапалатным парлямэнтам.

28 верасьня 2023 году прэзыдэнт Арцаху Самвел Шахрамян падпісаў Указ аб спыненьні існаваньня дзяржавы да 1 студзеня 2024 году. Да гэтай даты распускаліся дзяржаўныя ўстановы ведамаснага падпарадкаваньня.

## Геаграфія
Агульная плошча рэгіёну (Нагорна-Карабаскай вобласьці ў АзССР) складае 4400 км². Сталіца Сьцяпанакерт разьмешчана ў цэнтры рэгіёну. Гістарычны цэнтар Шуша (), былая сталіца Карабаскага ханства, знаходзіцца за 10 км на поўдзень ад Сьцяпанакерту, на дарозе, якая злучае Нагорны Карабах з Армэніяй. Мардакерт — адміністратыўны цэнтар паўночнага Карабаху, Гадрут — паўднёвага Карабаху, Мартуні — усходняга Карабаху. Аскеран разьмешчаны на паўночным усходзе ад Сьцяпанакерту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Азэрбайджану
Катэгорыя:Краіны, якія ня маюць выхаду да мора
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1992 годзе
Вілемстад

**Вілемстад** () — сталіца і найбуйнейшы горад вострава Кюрасао, які зьяўляецца складовай краінай у Каралеўстве Нідэрляндаў. Насельніцтва складае 140 тысяч жыхароў.

## Гісторыя
Да 2010 году зьяўляўся сталіцай Нідэрляндзкіх Антылаў.

Катэгорыя:Сталіцы Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Кюрасао
Сьцяг Вялікабрытаніі

**Сьцяг [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]** ( — Юніён Джэк) уяўляе сабою спалучэньне тэрытарыяльных сьцягоў манархіі: ангельскага (сьвятога Патрыка) і шатляндзкага (сьвятога Андрэя Першазванага). На сьцягу Ўэйлзу выяўлены дракон.

Вялікабрытанія ўжывае ў якасьці нацыянальнага сьцяга каралеўскі штандар (званы **Union Flag** або **Union Jack**). Правільныя прапорцыі — 3:5 або 1:2. Вэрсія, якая выкарыстоўваецца брытанскім флотам, мае прапорцыі 1:2. Назва «Юніён Джэк» адбываецца ад ангельскай назвы гюйсу — сьцяга, падыманага на ваенных караблях.

## Гісторыя

Сьцяг Вялікабрытаніі вядзе сваю гісторыю з 1603 году, калі кароль Шатляндыі Якаў VI успадкаваў пасад Ангельшчыны і стаў ангельскім каралём пад імем Якава I. Пры гэтым зьвяз паміж Ангельшчынай і Шатляндыяй насіў характар асабістай уніі, і яны заставаліся незалежнымі дзяржавамі. 12 красавіка 1606 году быў зацьверджаны новы сьцяг зьвязу дзяржаваў: на шатляндзкі сьцяг сьвятога Андрэя (белы касы крыж на сінім фоне) быў накладзены ангельскі сьцяг сьвятога Георга (чырвоны крыж на белым фоне. 
Першапачаткова сьцяг выкарыстоўваўся толькі на моры як вайскоўцамі, так і гандлёвымі караблямі абедзьвюх краін. 5 траўня 1634 году яго было загадана выкарыстаць толькі ваенным суднам у якасьці гюйсу, у той час як гандлёвыя караблі павінны былі паднімаць сьцягі сьвятога Георга (ангельскія) або сьвятога Андрэя (шатляндзкія). Пры гэтым наземныя часткі працягвалі выкарыстаць сьцягі сваіх краін. У Шатляндыі меў некаторае распаўсюджваньне нацыянальны варыянт сьцяга, у якім белы крыж сьвятога Андрэя разьмяшчаўся вышэй чырвонага ангельскага крыжа.

Файл:Union flag 1606 (Kings Colors).svg|Сьцяг, прыняты 12 красавіка 1606 году 
Файл:Union_Jack_1606_Scotland.svg|Шатляндзкі варыянт сьцяга. Абмежавана выкарыстоўваўся ў 1606—1707 гадах

Пасьля прыняцьця ў 1707 годзе Акту аб Уніі, які аб’яднаў абодва каралеўствы ў адзінае Каралеўства Вялікабрытаніі, аб’яднаны сьцяг стаў сьцягам новай дзяржавы.

У 1801 годзе з прыняцьцем Акту аб аб’яднаньні Вялікабрытаніі і Ірляндыі было ўтворанае Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірляндыі. Да сьцяга, які існаваў раней, быў дададзены знак Ірляндыі — крыж сьвятога Патрыка. Пры гэтым белы шатляндзкі і чырвоны ірляндскі крыж перасякаюцца вызначаным чынам. У такім выглядзе сьцяг Вялікабрытаніі і дайшоў да нашых дзён. Варта адзначыць, што сіні колер сучаснага шатляндзкага сьцяга сьвятлей за сіні колер, які выкарыстоўваецца ў «Юніён Джэку».

## Глядзіце таксама
* Сьпіс брытанскіх сьцягоў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Court of the Lord Lyon, Flags 

Вялікабрытанія
Парагвай

**Парагва́й**, афіцыйна — **Рэспу́бліка Парагвай** (; гуарані: *Tetã Paraguái*) — сухапутная краіна ў Паўднёвай Амэрыцы. Парагвай мяжуе з Аргентынай на поўдні і паўднёвым захадзе, з Бразыліяй на ўсходзе і паўночным усходзе, а таксама з Балівіяй на паўночным захадзе.
Нікарагуа

**Нікара́гуа** () — краіна ў Цэнтральнай Амэрыцы. Мяжуе з Гандурасам і Коста-Рыкай.

## Гісторыя
Ціхаакіянскі бераг Нікарагуа быў заселены гішпанскімі каляністамі з Панамы напачатку 16 стагодзьдзя. У 1821 годзе была аб’яўленая незалежнасьць ад Гішпаніі, у 1838 годзе ўсталяваная рэспубліка. У пачатку 19 стагодзьдзя ўзьбярэжжа Карыбскага мора заваявана Вялікабрытаніяй, але ў наступныя дзесяцігодзьдзі паступова згубіла кантроль над гэтым рэгіёнам. Узброенае супрацьдзеяньне дзяржаўнай карупцыі распаўсюдзілася на ўсе слаі грамадзтва і ў 1978 годзе выліліся ў непрацяглую грамадзянскую вайну. У 1979 да ўлады прыйшлі марксісты з Сандынісцкага фронту нацыянальнага вызваленьня. Нікарагуа дапамагала левым паўстанцам у Сальвадоры, што прымусіла ЗША фінансаваць антысандынісцкія сілы большасьць 1980-х. Пасьля паразы на свабодных і справядлівых выбарах у 1990, 1996 і 2001 г, былы прэзыдэнт Сандынісцкага Фронту Даніэль Артэга Савэдра быў абраны прэзыдэнтам у 2006 годзе, а потым пераабраны ў 2011. Выбары ў мясцовыя органы кіраваньня ў 2008, 2010, 2012 і 2013 гг., выбары прэзыдэнта ў 2011 годзе суправаджаліся шматлікімі парушэньнямі. Інфраструктура і эканоміка Нікарагуа моцна пацярпелі ад грамадзянскай вайны і ўрагану Міч, які прыйшоў у 1998 годзе. Апошнім часам сытуацыя крыху паляпшаецца, але дэмакратычныя інстытуты аслабіліся падчас прэзыдэнцтва Артэгі.

## Вонкавыя спасылкі
* Nicoragua The World Factbook
Індасамэнт

**Індасамэнт** — перадавальны надпіс, які ўчыняецца на каштоўнай паперы і замацоўвае пераход да новага трымальніка правоў, засьведчаных дадзенай каштоўнай паперай.

Катэгорыя:Каштоўныя паперы
Нідэрляндзкія Антылы

**Нідэрляндзкія Антылы** () — былая астраўная тэрыторыя ў Карыбскім моры, уваходзіла як аўтаномная частка ў Каралеўства Нідэрляндаў.

У 1986 годзе з складу тэрыторыі выйшла Аруба. 10 кастрычніка 2010 году ў выніку канстытуцыйнай рэформы Кюрасао і Сінт-Мартэн сталі складовымі краінамі ў Каралеўстве Нідэрляндаў, а астатнія астравы ўвайшлі ў яго склад як спэцыяльныя тэрыторыі.
Кліентура

**Кліентура** — гэта сукупнасьць аб'ектаў (юрыдычных і/альбо фізычных асобаў) аказаньня паслугаў.

Катэгорыя:Эканоміка
Акцыянэр

**Акцыянэ́р** — юрыдычная альбо фізычная асоба, якая ўзяла ўдзел у фармаваньні статутнага фонду акцыянэрнага таварыства коштам грашовага альбо маёмаснага ўнёску.

Катэгорыя:Рынак каштоўных папераў
Катэгорыя:Акцыйнае права
Араньестад

**Араньестад** (па-нідэрляндзку: *Oranjestad*) — сталіца і найбуйнейшы горад Арубы. Насельніцтва складае 26 355 жыхароў (2000).
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Арубы
Катэгорыя:Сталіцы Паўночнай Амэрыкі
Мёртвая мова

**Мёртвая мо́ва** — тэрмін, які выкарыстоўваецца ў дачыненьні да мовы, што ня мае жывых носьбітаў, для якіх бы яна зьяўлялася роднай.

Сьмерць мовы можа настаць у выпадку яе выцясьненьня іншай мовай ці мовамі. Так адбылося з мовамі амэрыканскіх індзейцаў, якія былі выцесьненыя ангельскай і іншымі мовамі калянізатараў.

Некаторыя мовы становяцца мёртвымі ў выніку натуральнай эвалюцыі, разьвіваючыся ў іншыя мовы. Прыкладам гэтай зьявы можа быць лаціна, зь якой разьвіліся жывыя раманскія мовы, а сама яна пры гэтым сталася мёртвай. Падобны лёс спасьцігнуў санскрыт і стараславянскую мову.

Некаторыя мёртвыя мовы працягваюць выкарыстоўвацца ў навуцы ці літургіі (лаціна, санскрыт, копцкая мова, царкоўнаславянская мова).

У некаторых выпадках мёртвыя мовы могуць «ажыць», як гэта здарылася з іўрытам.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс мёртвых моваў
* Штучныя мовы
Панама

**Пана́ма** (, вымаўл. ; афіцыйна — **Рэспу́бліка Пана́ма**, , вымаўл. ) — краіна ў Цэнтральнай Амэрыцы на Панамскім перашыйку паміж Карыбскім морам і Ціхім акіянам. Мяжуе з Коста-Рыкай на захадзе і Калюмбіяй на ўсходзе. Плошча Панамы складае 75,5 тыс. км². Сталіцай зьяўляецца горад Панама.

Насельніцтва на 2005 год складала 3232 тыс. чалавек (расавая прыналежнасьць: мэтысы — 70%, нэгры, мулаты і самба — 14%, белыя — 10%, індзейцы — 6 %). Распаўсюджаныя мовы: гішпанская (дзяржаўная), ангельская.

Рэльеф: прыбярэжныя раўніны і горная ўнутраная частка краіны, на ўсходзе і паўночным захадзе знаходзяцца трапічныя вільготныя лясы.

Прэзыдэнт — Хуан Карляс Варэля, віцэ-прэзыдэнт — Ізабэль Сэн Малё; палітычная сыстэма — дэмакратычная рэспубліка.

Панама экспартуе бананы, цукар, крэвэткі, медзь, прадукты нафтаперапрацоўкі.

## Гісторыя
У 1983—1989 гадах кіраўніком дзяржавы быў Мануэль Нар’ега.
Painkiller

***Painkiller*** — культавы альбом гурта Judas Priest, быў распродадзены многамільённым тыражом. Дагэтуль лічыцца адным з найлепшых альбомаў выдадзеных у стылі гэві-мэтал. Сярод музычных часопісаў цьвёрда уваходзіць у топы лепшых мэталёвых альбомаў усіх часоў і ўсіх народаў.

## Зьмест
Усе спевы напісаны Rob Halford, K.K. Downing і Glenn Tipton.
# «Painkiller» — 6:06
# «Hell Patrol» — 3:37
# «All Guns Blazing» — 3:58
# «Leather Rebel» — 3:35
# «Metal Meltdown» — 4:48
# «Night Crawler» — 5:45
# «Between the Hammer & the Anvil» — 4:49
# «A Touch of Evil» (Halford, Downing, Tipton, Chris Tsangarides) — 5:45
# «Battle Hymn» — 0:58
# «One Shot at Glory» — 6:49

Катэгорыя:Альбомы 1990 году
Катэгорыя:Альбомы Judas Priest
Дамініканская Рэспубліка

**Дамініканская Рэспубліка** () — краіна ў Цэнтральнай Амэрыцы.

## Гісторыя
27 лютага 1844 г. Дамініканская Рэспубліка здабыла залежнасьць ад Гаіці.

## Палітыка
Да 2012 году прэзыдэнтам Дамініканскай Рэспублікі быў Леанэль Фэрнандэс. Ад 2012 году прэзыдэнтам зьяўляецца Даніла Мэдына.

## Геаграфія
Дамініканская Рэспубліка разьмешчана на востраве Гаіці.

## Эканоміка
Нацыянальная валюта Дамініканскай Рэспублікі зьяўляецца дамініканскі пэса (абазначэньне DOP).

## Дэмаграфія
У 2005 годзе колькасьць жыхароў Дамініканскай рэспублікі складала  чалавек, такім чынам Дамініканская рэспубліка займала 84-е месца ў сьвеце паводле гэтага паказчыку.

## Вонкавыя спасылкі
*
Армянскі драм

**Армянскі драм** (па-армянску: Դրամ, код ISO 4217: **AMD**) — афіцыйная грашовая адзінка Армэніі і Нагорнага Карабаху. Драм падзяляецца на 100 лумаў (Լումա), але лумы ў наш час не выкарыстоўваюцца.

Слова «драм» мае паходжаньне ад старажытнагрэцкага «δραχμή, драхма», што перакладаецца як «грошы».
Эмісія драма знаходзіцца пад кантролем Цэнтральнага Банку Армэніі. Знаходзіцца ў звароце з 22 лістапада 1993 году. Грашовыя знакі ўзору 1993—1995 гадоў у наш час не выкарыстоўваюцца.

## Вонкавыя спасылкі
* Армянскі драм (Банкноты)  

Катэгорыя:Эўрапейскія валюты
Катэгорыя:Армэнія
Юда Тадэй

**Сьвяты Юда Тадэвуш** (Юда Фадзей; з габрэйскай *jehuda* — «варты пашаны») — хрысьціянскі сьвяты, які зьяўляўся сваяком Езуса Хрыстуса. Яму належыць аўтарства адной з кнігаў Новага Запавету — Пасланьне сьвятога Апостала Юды. Гэтая праца ў найпераканаўчы спосаб сьведчыць пра ягоную сьціпласьць, бо тутака Апостал ніякім чынам не зазначае пра ўласную роднасьць з Панам Езусам. Імя Юда было пэўны час дужа пашыраным у габрэяў, менавіта ў зьвязку з тым, двое Апосталаў называліся гэтак. Згадкі пра Юду Тадэвуша льга напаткаць у Эвангельлях (гл. Ян 14, 22; Мц 10, 3; Мк 3, 18).

Сьвяты зьяўляўся сваяком Езуса Хрыстуса, яму належыць аўтарства адной з кнігаў Новага Запавету — Пасланьне сьвятога Апостала Юды. Гэтая праца ў найпераканаўчы спосаб сьведчыць пра ягоную сьціпласьць, бо тутака Апостал ніякім чынам не зазначае пра ўласную роднасьць з Панам Езусам.

Сьвяты Юда Тадэвуш ведаў, што ягонае наканаваньне — абвяшчаць па сьвеце Добрую Навіну да астатніх хвілін зямнога жыцьця. Па Апошняй Вячэры ён вырушыў у апостальскае падарожжа. Сьпярша сьв. Юда Тадэвуш накіраваўся ў Мэзапатамію, пасьля ў Пэрсіі ён напаткаў сьв. Сымона, і ад тых часоў Апосталы ўдваіх абвяшчалі Веру ў Хрыста ў Лібіі ды Пэрсіі. Урэшце, іхная чыннасьць далася ў знакі паганцам. Сьв. Юда й сьв. Сымон мелі пакутніцкі скон: іх забілі кіямі.

Парэшткі Апостала пахавалі ў Рыме, дзе яны дагэтуль захоўваюцца ў базыліцы Сьв. Пятра.

Здавён сьв. Юду Тадэвуша ўшаноўваюць як апекуна ў безнадзейных справах. Папа Павал ІІІ у брэве 22 верасьня 1548 году ўдзяліў поўны адпуст тым, хто чытацьме малітвы каля рэліквіяў Апостала ў дзень ягонага сьвята (28 кастрычніка).

Сымбалі сьвятога: рыбацкі човен, камяні, крыж, кніга, меч, сякера, булава ды кіі, якімі ён быў забіты.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 10-я гады
Катэгорыя:Сьвятыя
Катэгорыя:Сьвятыя Адзінай Царквы
Катэгорыя:Раньнехрысьціянскія мучанікі
Катэгорыя:Асобы Новага Запавету
Катэгорыя:Габрэі
Катэгорыя:Памерлі ў 65 годзе
Zara

**Zara** — гандлёвая сетка групы кампаніяў Inditex Group.

## Гісторыя
У 1975 годзе ў гішпанскім горадзе Ля-Каруньня за пасрэдніцтвам гішпанскай фірмы *Inditex Group* адкрытая першая крама вопраткі *Zara*. Штогод дызайнэрамі фірмы распрацоўваецца больш за 10 000 новых праектаў.

## Прадстаўніцтвы ў сьвеце
На 2007 год у сьвеце існуе больш за 2700 крамаў у 61 краіне. У Беларусі прадстаўніцтва фірмы *Zara* на сёньняшні дзень няма. Крамы *Zara* ёсьць у Польшчы — 16 крамаў, Расеі — 14 крамаў, Летуве — 4 крамы, Латвіі — 1 крама.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Гішпанскія кампаніі
Паўночная Афрыка

**Паўно́чная А́фрыка** — рэґіён Афрыкі, які знаходзіцца на поўначы кантынэнту. Да Паўночнай Афрыкі адносяцца наступныя краіны:

* 
* 
* 
* 
*  (часам адносіцца да Заходняй Афрыкі)
* 
* 
*  Эґіпет
Часам да рэґіёну адносяць Этыёпію, Эрытрэю, Джыбуці, Канарскія выспы і Мадэйру.

Большую частку рэґіёну займае пустэльня Сахара, якая цягнецца ўздоўж узьбярэжжа Міжземнага мора. Самым пладародным раёнам Паўночнай Афрыкі зьяўляецца даліна Нілу.

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыйны партал Паўночнай Афрыкі
Коста-Рыка

**Коста-Рыка**, афіцыйна — **Рэспубліка Коста-Рыка** ( ці *República de Costa Rica*) — краіна ў Цэнтральнай Амэрыцы, мяжуе зь Нікарагуа на поўначы і з Панамай на паўднёвым усходзе, з захаду і поўдня амываецца Ціхім акіянам, а з усходу — Карыбскім морам.

## Геаграфія
У Коста-Рыцы знаходзіцца адзін з самых актыўных вульканаў сьвету — Арэнал.

## Адукацыя і культура
У горадзе Санта-Ана (правінцыя Сан-Хасэ) дзейнічае адзін з каледжаў міжнароднай супольнасьці.

## Вонкавыя спасылкі
* Коста-Рыка — турыстычны сайт
Exciter

***Exciter*** — дзясяты студыйны альбом ангельскага гурту Depeche Mode, выпушчаны 14 траўня 2001 году ў Вялікабрытаніі ды 15 траўня ў ЗША. У ім выкарыстоўваецца больш лічбавых тэхналёгіяў, чым на папярэдніх альбомах. Прадусаваў альбом Марк Бэл, які раней працаваў з Б’ёрк і гуртом LFO. Некалькі песень з альбома сталі папулярнымі ў эўрапейскіх клюбах (напрыклад, «I Feel Loved»). У падтрымку альбому прайшло турнэ «Exciter Tour». Яно стала адным з самых палсьпяховых у гісторыі гурту.

*Exciter* стаў «залатым» дыскам у ЗША, дзе на красавік 2006 году было прададзена 426 000 экзэмпляраў. *Exciter* таксама стаў залатым дыскам у Канадзе, было прададзена 50 000 экзэмпляраў. Альбом выйшаў у пераробленым варыянце на вінілавай кружэлцы 30 сакавіка 2007 году ў Нямеччыне і 1 кастрычніка 2007 году ў астатніх краінах.

## Сьпіс кампазыцыяў

## Вонкавыя спасылкі
* апісаньне альбому ''Exciter''&nbsp;— сайт Depeche Mode

Катэгорыя:Альбомы Depeche Mode
Катэгорыя:Брытанскія музычныя творы
14/88

**14/88** ( — «Чатырнаццаць словаў») — кодавы лёзунг (часам таксама ўжываецца ў якасьці прывітаньня або подпісу) у нэанацыстаў і часткі нацыяналістаў.

Лічба 14 азначае чатырнаццаць словаў нэанацысцкага ідэоляга Дэйвіда Лэйна:  («**Мы павінны захаваць існаваньне нашага народу і будучыню для Белых дзяцей**»).

Лічба 88 зьяўляецца закадаваным прывітаньнем «Heil Hitler!» («Гайль Гітлер!»), паколькі літара «H» стаіць у лацінскім альфабэце восьмай. Лічба запаведаў Дэйвіда Лэйна таксама роўная васьмідзесяці васьмі; гэта, зразумела, не выпадкова.

Катэгорыя:Нэанацызм
Пула

Назву **Пула** маюць:

* Пула — горад у Харватыі.
* Пула — валюта Батсваны.
Пула (валюта)

**Пула** — афіцыйная валюта Батсваны. Даслоўны пераклад слова «пула» з мовы тсвана азначае «дождж». Большасьць насельніцтва — жыхары пустэльні Калахары, таму дождж для іх азначае багацьце. Пула дзеліцца на 100 тэбэ (шчыт). Пула была ўведзеная ў абарачэньне ў 1976 годзе, замяніўшы паўднёва-афрыканскі ранд. Нягледзячы на 12% дэвальвацыю ў траўні 2005 году, пула застаецца адной з самых моцных валютаў Афрыкі.
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Батсвана
Катэгорыя:Валюты
XLAM: Лучшая беларусская альтернатива

***XLAM: Лучшая беларусская альтернатива*** — складанка песень беларускіх альтэрнатыўных гуртоў, выдадзеная праектам «xlam.of.by» на лэйблу «GO-Records» 11 чэрвеня 2006 году.

## Перадумовы й выпуск
Праца над фармаваньнем сьпісу артыстаў на дыску распачалася ў лютым 2006 году. Ўвага пры выбару гуртоў зьвярталася на нестандартнасьць музычнага матэрыялу, а таксама на якасьць прапанаваных трэкаў. Як паведамляў «БелаПАН» каардынатар праекту Зьміцер Дзмітрыеў галоўнай умовай было, *«што гэта беларускі гурт, які грае якасную, экстрэмальную й сумленную музыку, якая шукае свайго слухача»*.

Як акрэсьлівалі выдаўцы, задача кампіляцыі зводзілася да адкрыцьця новых імёнаў у альтэрнатыўнай музыцы. Яе наклад павінен быў скласьці 1500 асобнікаў, трэць зь якіх вызначалася для распаўсюду на рынку Расеі.

Прэзэнтацыя дыску з удзелам шэрагу гуртоў, творы якіх трапілі на складанку, прайшла ў дзень яго выхаду 11 чэрвеня 2006 года ў Гомлю, у той час як украінскі гурт «SkinHate» стаў запрошаным гэдлайнэрам вечарыны.

## Зьмест

# Пневмания — «Открой меня»
# 3t.ON — «Дай нам знать»
# Rasta — «Hakkah»
# Ricochet — «Рикошет кор»
# kuktooz — «Пустыня»
# TT'34 — «Иной»
# IKONA — «Не верю»
# D-Tails — «Выжигая огнем»
# Tweed — «Зверь»
# M.L.A. — «Рио»
# Tav.Mauzer — «Брудная вада»
# 4example — «Как земле вода»
# Zv!k — «Клон»
# Stinkface — «Ashamed»
# Кризис — «Суицид»
# Usplёsk — «Эфіp superlight»
# Контур — «Все в глазах»
# Termin X — «Згубіцца»
# ONEGIN — «Smilla»
# <killkitau> — «Больше ничего»
# Скимен — «Зачем»

## Крытыка
«Музыкальная газета» ў сваім аглядзе вылучала кампазыцыю «Открой меня» (Пневмания), у той час як гурт «ONEGIN» расчараваў крытыкаў. Пасьля кружэлка характарызавалася Максімам Жукавым адтуль жа прыметнікам *«тлусты»*.

Сяргей *«SB»* Будкін з «Tuzin.fm» і «Нашай Нівы» назваў плыту альтэрнатывай праекту «Вольныя танцы: альтэрнатыва by», у той час як музыка была апісана словамі *«экспрэсіўная, агрэсіўная, сплеценая з нэрваў і крыкаў»*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
Габаронэ

**Габаронэ** — сталіца і самы вялікі горад Батсваны, адначасова сталіца Паўднёва-ўсходняй акругі. Колькасьць жыхароў 208 тыс. чалавек. Назва паходзіць ад імя мясцовага кіраўніка XIX стагодзьдзя.

Горад Габаронэ атрымаў статус сталіцы замест Мафэкінга, былой сталіцы Бэчуалэнду. Горад разьмешчаны на вышыні 1100 м. Сярэдняя тэмпэратура студзеня 12°С, ліпеня 24°С. Штогод выпадае 500 мм ападкаў.

Горад мае выцягнуты выгляд з поўначы на поўдзень уздоўж чыгункі. З захаду на ўсход яго перасякае бульвар, які злучае вакзал з аэрапортам.

Новая сталіца вырасла на месцы невялікага паселішча за тры гады. Былі пабудаваны ўрадавыя ўстановы, электрастанцыя, бальніца, школы і г. д.

У наш час Габаронэ адзін з самых хутка разьвіваючыхся гарадоў Афрыкі.

Катэгорыя:Гарады Батсваны
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Рэспубліка Конга

**Рэспу́бліка Ко́нга** (**Рэспу́бліка Ко́нґа**) () — краіна ў Цэнтральнай Афрыцы на ўзьбярэжжы Атлянтычнага акіяна. Мяжуе з Габонам, Камэрунам, Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікай, Дэмакратычнай Рэспублікай Конга і Анголай.

Рэспубліка Конга — былая француская калёнія з назвай *Францускае Конга* ці *Цэнтральнае Конга*, а адразу пасьля атрыманьня незалежнасьці называлася *Конга-Бразавіль*.

## Гісторыя

## Палітыка
Тып ураду краіны — рэспубліка. Кіраўнік ураду — прэзыдэнт, які выбіраецца тэрмінам на 7 гадоў. Вышэйшы выканаўчы орган — урад, які кіруецца прэзыдэнтам. Парлямэнт дзьвюхпалатны: Нацыянальная Грамада — 137 дэпутатаў з 5-гадовым тэрмінам дзеяньня і Сэнат — 66 удзельнікаў, якія выбіраюцца на 6-гадовы тэрмін.

Асноўныя палітычныя партыі краіны:
* Кангалеская партыя працы
* Аб’яднаньне за дэмакратыю і сацыяльны прагрэс
* Кангалескі рух за дэмакратыю і інтэгральнае разьвіцьцё

## Адміністрацыйны падзел

Рэспубліка Конга падзелена на 12 абласьцей.

## Геаграфія
Рэспубліка Конга знаходзіцца ў Цэнтральнай Афрыцы, мяжуе з Габонам, Камэрунам, Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікай, Дэмакратычнай Рэспублікай Конга і Анголай, мае выхад да Атлянтычнага акіяна.

Самыя вялікія рэкі: Квілу і Конга. Самы высокі пункт краіны: на паўднёвым захадзе краіны 1040 м.

Клімат — экватарыяльны на поўначы і субэкватарыяльны на поўдні. Сярэдняя тэмпэратура ліпеня складае +22&nbsp;°C. Сярэднегадавыя ападкі: 1200—2000 мм.

## Эканоміка
Краіна мае пераважна сельскагаспадарчую будову эканомікі, з багатымі запасамі карысных выкапняў. У сельскай гаспадарцы занятыя 59% насельніцтва, хоць сельская гаспадарка складае толькі 10% нацыянальнага прыбытку.

Асноўныя сельскагаспадарчыя культуры: пальмавае масла, кава, земляныя арэхі, кукуруза, цытрусы.

Амаль увесь астатні прыбытак краіны складаецца са здабычы і экспарту нафты, жалезнай руды, дыямэнтаў. Разьвіцьцё атрымала перапрацоўка дрэва.

## Вонкавыя спасылкі
Дэмакраты (Бразылія)

**Дэмакра́ты** (; DEM) — былая палітычная партыя ў Бразыліі права-цэнтрычнага кірунку. У 2021 годзе яна аб’ядналася разам з Сацыял-лібэральнай партыяй і ўтварыла Бразыльскі зьвяз. Раней мела назву Партыя лібэральнага фронту (). 

## Гісторыя
Партыя лібэральнага фронту была заснаваная ў 1984 годзе ў выніку выйсьця цэнтрыстаў-лібэралаў з Сацыяльна-дэмакратычнай партыі. Лідэр ПЛФ Жазэ Сарнэй займаў пасаду прэзыдэнта краіны пасьля сьмерці паплечніка па кааліцыі Дэмакратычнага альянсу Танкреду Нэвіса. У час кіраваньня лідэра ПЛФ былі зьдзейсьненыя паважныя дэмакратычныя зьмены, але папулістычная сацыяльная праграма была непасьпяховая. Таксама ўлады пры вырашэньні працоўных канфліктаў дастаткова часта зьвярталіся да вайскоўцаў, гэта ўсё спавадавала спадак папулярнасьці ПЛФ. 

У пэрыяд з 2002 па 2016 гады партыя знаходзілася ў апазыцыі. У кастрычніку 2021 году было абвешчана аб зліцьці з Сацыял-лібэральнай партыяй у новую партыю Бразыльскі зьвяз.

## Ідэалёгія
Асноўнай ідэалёгіяй партыі быў нэалібэралізм. Партыя выступала за абмежаваньне ўплыву дзяржавы ў эканоміцы, а таксама за прыватную ініцыятыву ва ўсіх галінах дзейнасьці чалавека ў тым ліку і палітычнай. Сацыяльнай базай партыі была сярэдняя кляса і буйная буржуазія.

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя аб партыі 

Катэгорыя:Палітычныя партыі Бразыліі
Катэгорыя:Хрысьціянска-дэмакратычныя партыі
Сэнт-Джонз

**Сэнт-Джонз** () — сталіца і найбуйнейшы горад Антыгуа і Барбуды. Месьціцца ў заходняй частцы вострава Антыгуа, прылягаючы да гавані Сэнт-Джонз. Насельніцтва места складае  чалавек. З моманту свайго зьяўленьня па францускім уварваньні ў 1666 годзе горад хутка пашыраўся, у рэшце рэшт замяніўшы Фалмут у якасьці галоўнага места вострава. Да 1689 году Сэнт-Джонз апярэдзіў свайго апанэнта ў колькасьці насельніцтва. Места працягвала расьці цягам 1700-х гадоў, часам пакутуючы ад пажараў або ўраганаў. Сэнт-Джонз у значнай ступені пазьбег узброеных канфліктаў, але ў 1736 годзе ў горадзе плянавалася маштабнае паўстаньне рабоў.

Горад уважаецца эканамічным цэнтрам краіны. Тут месьціцца Дзяржаўны каледж Антыгуа, то бок найбуйнейшая вышэйшая навучальная ўстанова краіны, а таксама адкрыты кампус Унівэрсытэту Вэст-Індыі. Сэнт-Джонз спрабуе мадэрнізаваць сваю эканоміку, пабудаваўшы шмат канфэрэнц-цэнтраў і сучасных офісных будынкаў. У ім таксама працуе нацыянальная бібліятэка і большасьць дзяржаўных установаў. Зважаючы на тое, што ў Сэнт-Джонзе месьцяцца рэзыдэнцыі ўсіх трох галінаў улады, аніводны закон ніколі не абвяшчаў яго афіцыйнай сталіцай краю. Большасьць дыпляматычных місій разьмешчаныя ў суседняй вёсцы Марбл-Гіл.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Антыгуа і Барбуды
Катэгорыя:Сталіцы Паўночнай Амэрыкі
Фазіль Іскандэр

**Фазі́ль Абду́лавіч Іскандэ́р** (; , г. Сухумі, Абхазія — , Перадзелкіна, Расея) — абхаскі пісьменьнік, вядомы на прасторах былога Савецкага Саюзу за яскравае апісаньне каўкаскага жыцьця, у асноўным пісаў па-расейску.

Іскандэр — інтэлектуал Абхазіі, ён дыстанцаваў сябе ад Абхаскіх сэпаратысцкіх рухаў ў канцы 1980-х і крытыкаваў як грузінскіх, так і абхаскіх камуністаў за іх этнічныя забабоны. Ён папярэдзіў, што Абхазія можа стаць новым Нагорным Карабахам. Аднак, Іскандэр ня быў успрыняты сур’ёзна ніводным канфліктуючым бокам і быў падвергнуты крытыцы нават з боку сваіх суайчыньнікаў.

Фазіль Іскандэр вядомы ў сьвеце як аўтар навэлі «Сандро з Чэгема», што распавядае аб жыцьці ў выдуманай абхаскай вёсцы ад пачатку XX стагодзьдзя і да 1970-х. Гэты хаатычны, пацешны і іранічны твор дазволіў некаторым крытыкам называць Іскандэра «Абхаскім Габрыелем Маркесам», хаця фактычна, стандартныя прыкметы магічнага рэалізму не асабліва відавочныя ў тэксьце.

## Біяграфія
Бацька Фазіля быў у 1938 годзе дэпартаваны за межы СССР разам зь іншымі асобамі іранскага паходжаньня. Фазіль выхоўваўся сваякамі па матчынай лініі. Скончыў сухумскую школу з залатым мэдалём, паступіў у Маскоўскі бібліятэчны інстытут, у 1951 годзе перавёўся ў Літаратурны інстытут імя Горкага, скончыў яго ў 1954 годзе. Працаваў у газэтах «Бранскі камсамолец», «Курская праўда». З 1956 году рэгулярна публікаваў вершы ў журнале «Літаратурная Абхазія». У 1956 годзе вяртаецца ў Сухумі, працуе ў Абхаскім літаратурным выдавецтве. У тым жа 1957 годзе прыняты ў сябры СП СССР.

У 1993 годзе ўзнагароджаны Пушкінскай прэміяй, а ў 1999 годзе прэміяй «Трыюмф». Жыў у Маскве.

## Бібліяграфія
* 1973—1988 — раман *Сандро з Чэгема (Сандро из Чегема)*
* 1966 — зборнік апавяданьняў *Трынаццаты подзьвіг Гэракла (Тринадцатый подвиг Геракла)*

### Сатырычныя аповесьці
* 1966 — *Сузор’е Казлатура (Созвездие Козлотура)*
* 1987 — *Тру́сы і ўдавы (Кролики и удавы)*
* 1993 — *Чалавек і яго навакольлі (Человек и его окрестности)*

### Зборнікі вершаў
* 1957 — *Горныя сьцежкі (Горные тропы)*
* 1966 — *Золкі зямлі (Зори земли)*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Тэксты твораў Фазіля Іскандэра

Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Абхаскія літаратары
Вішнева

Назву **Ві́шнева** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Баўгарыя]]
* Вішнева — вёска ў Смолянскай вобласьці

### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Вішнева — вёска ў Смаргонскім раёне 

* Менская вобласьць:
** Вішнева — вёска ў Валожынскім раёне 

### [[Расея]]
* Курская вобласьць:
** Вішнева — вёска ў Белаўскім раёне

## Глядзіце таксама
* Вішневічы
* Вішнеўка
* Вішнеўцы
* Вішнёва
* Вішнёвае
* Вішнёвая
* Вішнёўка
* Вішніцы
* Вішнявец

## Вонкавыя спасылкі
*
Грузіны

**Грузіны** або **картвэлы** (саманазва: ქართველი ერი *картвэлі эры*, альбо ქართველები *картвэлі*) — народ картвэльскай групы, што жыве ў цэнтральнай і заходняй частках Закаўказьзя і складаецца з наступных этнаграфічных групаў:

* Картлійцы
* Кахетынцы
* Інгілойцы
* Пшавы
* Хеўсуры
* Тушынцы
* Махеўцы
* Лечхумцы
* Рачвэльцы
*Сваны
* Імэрэтыны
*Мэгрэлы
* Гурыйцы
* Аджарцы.

Акрамя таго, налічваецца шэраг роднасных этнасаў картвэльскага паходжаньня — лазы, што часам лічацца этнаграфічнымі групамі грузінаў.

Ужываюць грузінскую мову. Колькасьць грузінаў у сьвеце больш за 6,8 млн, зь якіх толькі каля 4 млн пражывае на тэрыторыі Грузіі (83 % насельніцтва краіны). Паводле неафіцыйных зьвестак у Расеі пражывае і працуе каля 1 млн грузінаў. Паводле афіцыйных — 198 тысяч (2002 г.).

У Турэччыне — каля 1,5 млн грузінаў, у краінах Заходняй Эўропы і ЗША — больш за 200 тысяч, у Іране — 50 тысяч, ва Ўкраіне — больш за 34 тысячы. Прапарцыйна складаюць прыкметгую дзель у насельніцтве Беларусі

Катэгорыя:Народы Грузіі
Уладзіслаў Брахоцкі

**Уладзісла́ў Брахо́цкі** (24 студзеня 1810, маёнтак Гаўе, Ашмянскі павет, Віленская губэрня, цяпер Івейскі раён — 1896, Вераскова на Наваградчыне) —  грамадзкі дзеяч.

Скончыў Віленскі ўнівэрсытэт. Уваходзіў у склад Віленскае археаграфічнае камісіі. У 1858—1863 апошні маршалак шляхты Наваградзкага павету. Змагаўся з алькагалізмам, закрыў усе шынкі на тэрыторыі сваіх маёнткаў. У 1860 быў адным з заснавальнікаў грамадзкае бібліятэкі ў Наваградку, затым яе куратар. Як удзельнік паўстаньня 1863—1864 паводле рашэньня Часовага ваеннага аўдытарыята (Вільня) ад 8 сьнежня 1864 сасланы ў Перм. У ссылку былі таксама адпраўленыя ягоная жонка Гелена й брат. Вярнуўшыся на Радзіму ў 1874, жыў у маёнтку свае жонкі ў Вераскове.

Уладзіслаў
Катэгорыя:Нарадзіліся 24 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1810 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івейскім раёне
Брахоцкі, Уладзіслаў
Катэгорыя:Памерлі ў 1896 годзе
Сьпіс баронскіх родаў ВКЛ

Сьпіс баронскіх родаў Вялікага Княства Літоўскага.

## А

Альбэдылі (Ланкен-Вакеніц-Альбэдылі) (†)
Ашы гэрбу ўласнага
Ашэбэрґі
Ашэбэрґ-Кетлеры

## Б

Баґе аф Боо
Більдэрлінґі (Більдрынґі)
Блёмбэрґі
Большвінґі
Бруновы (†)
Брыґены
Брынкены
Брэмзэны
Будбэрґі (Бёньнінґсгаўзэн-Будбэрґі)
Бутлеры
Бухольцы
Быстрамы
Бэрге
Бярэвічы (†) 

## В


Віґанты (Гогенаштэнбэрґ-Віґанты)
Вольфы (Лідынґсгаўзэн-Вольфы)
Вэсэліны
Вярэнькі (†) 

## Г


Гаарэны
Ганы
Гейдэлі гербу ўласнага
Гейкінґі
Ґерсдорфы гербу ўласнага
Говэны
Гойнінген-Гінэ
Ґротузы 

## Д


Дартэзэны
Драхенфэльсы
Дыстэрлё
Дэршаў 

## І

Іґельстромы, таксама графы

## К


Кайзэрлінкі
Карніцкія (†), таксама графы
Кельлес-Краўзы
Клебэкі
Клёпманы
Кніґе
Корфы (Шмызынґ-Корфы)
Кусаў

## Л
 

Лівэны
Лясоўскія гербу ўласнага

## М
 

Майдэлі
Мальціцы
Мантэйфэлі (Мантэйфэль-Сэй, Мантэйфэль-Цэге, Мантэйфэль-Шэґе)
Мілашэвічы (†)
Мірбахі
Мірысы гербу ўласнага
Міхалоўскія
Мэдэмы
Мээндорфы
Мээршэйд-Гілесэмы
Мэльлер-Закамельскія гербу ўласнага
Мэрцан дэ/фон Клінґштэды гербу ўласнага
Мэстмахеры 

## Н


Нольдэ
Нольдэ (Марэнгольц-Нольдэ)
Нольдэ-Старчанкі
Нолькены
Нолькены гэрбу ўласнага (†)
Нэтлеры
Нэтэльгорсты


## О


Остэн-Сакен унд фон Райн
Остэн-Сакен-Тэтэнборны
Остэн-Сакены
Офэнбэрґі гербу ўласнага

## П


Палены
Путкамэры (зь Вярсовічаў Сякерка-Путкамэры)
Пфайліцэр-Франкі

## Р


Радэны
Ракасоўскія (†)
Розэнбэрґі
Розэны
Ронэ гербу ўласнага
Ропы
Рыхтэры
Рэкке 

## С


Сімалін-Баторы
Сімалін-Вэтбэрґі
Сімаліны

## Т
 

Тарнаў
Таўбэ
Тызэнгаўзы
Тыпальты гербу ўласнага

## У
 
Унґерн-Штэрнбэрґі

## Ф


Фірксы
Фітынгофы (Фітынгоф-Шэль)
Фрайтаґ фон Лёрынгоф
Функі
Фэлькерзамы (Фэлькерзамбы) 

## Х

Хлусовічы (†)

## Ч

Чаховічы (Ляхавіцкія-Чаховічы, Сахнавіцкія-Чаховічы) (†)

## Ш


Шліпэнбахі
Штромбэрґі
Штэмпэлі
Шылінґі
Шэпінкі (оп дэм Гаммэ-Шэпінк)
Шэфлеры гербу ўласнага

## Э
* Эльмпты
* Эльсэны

## Глядзіце таксама
* Сьпіс беларускіх шляхецкіх родаў



Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага
ВКЛ
Вітушка

**Віту́шка** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Андрэй Вітушка — беларускі анестэзіёляг-рэаніматоляг;
* Міхал Вітушка — беларускі палітычны дзяяч, кіраўнік беларускага антысавецкага супраціву;
* Сяржук Вітушка — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч.
Антон Сеўчанка

**Анто́н Нікі́фаравіч Се́ўчанка (Нічы́паравіч)** (, сяло Дзяніскавічы Гомельская вобласьць — ) — беларускі фізык, акадэмік АН Беларусі, Герой Сацыялістычнай Працы, на працягу 15 гадоў — рэктар Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Заслужаны дзяяч навукі БССР (1967). Ганаровы доктар Енскага ўнівэрсытэту (Нямеччына). Дэпутат Вярхоўнага Савету СССР 5-га скліканьня. У 1955-1959 гг. і 1963-1975 гг. дэпутат Вярхоўнага Савету БССР.

## Біяграфія
У 1926—1929 працаваў настаўнікам. У 1932 скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. У 1934—1953 працаваў у Дзяржаўным аптычным інстытуце ў Ленінградзе. У 1953 годзе абраны акадэмікам АН БССР. З 1953 — загадчык сэктара фізыкі і матэматыкі АН БССР. З 1954 — дырэктар Інстытуту фізыкі і матэматыкі АН БССР. З 1953 — прафэсар, а з 1957 па 1972 — рэктар Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Пад яго кіраўніцтвам унівэрсытэт зьведаў бурнае разьвіцьцё, быў пабудаваны галоўны корпус. 1972—1978 — дырэктар Інстытуту прыкладных праблем БДУ, гэты інстытут зараз носіць яго імя.

У 1993 годзе Вучоным саветам БДУ было прынятае рашэньне аб увядзеньні ва ўнівэрсытэце прэміі імя Сеўчанкі ў галіне дакладных і прыродазнаўчых навук.

## Навуковая дзейнасьць
Аўтар больш за 230 навуковых прац. Асноўныя навуковыя працы А. Н. Сеўчанкі датычацца спэктраскапіі і люмінесцэнцыі арганічных і неарганічных рэчываў, малекулярнай спэктраскапіі, квантавай электронікі, спэктраскапіі паўправаднікоў. Правёў дасьледаваньні па тушэньні люмінесцэнцыі, законах згасаньня, вымярэньні сярэдняй працягласьці сьвячэньня арганічных і неарганічных злучэньняў, па вывучэньні спэктраў, паглынаньня і палярызацыі ўранілавых крышталяў, раствораў, шкла.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жлобінскім раёне
Катэгорыя:Беларускія фізыкі
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Рэктары БДУ
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету БССР
Катэгорыя:Дактары фізыка-матэматычных навук
Франк КФА

**Франк КФА** (Франк Афрыканскага фінансавага зьвязу; ) — рэгіянальная валютная адзінка, якая ўжываецца ў 14 краінах Цэнтральнай Афрыкі з 1945 году. Дзеліцца на 100 сантымаў. Зьяўляецца самай папулярнай афрыканскай валютай.

Франк КФА ўжываецца ў наступных краінах:

*  Буркіна-Фасо
*  Бэнін
*  Габон
*  Гвінэя-Бісаў
*  Камэрун
*  Кот д'Івуар
*  Малі
*  Нігер
*  Рэспубліка Конга
*  Сэнэгал
*  Тога
*  Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка
*  Чад
*  Экватарыяльная Гвінэя

Банкноты франка КФА ў правым верхнім кутку маюць вызначэньне ў якой краіне выпушчаны ў абарачэньне:

* A — Кот д’Івуар
* B — Бэнін
* C — Буркіна-Фасо
* D — Малі
* F — Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка
* H — Нігер
* K — Сэнэгал
* L — Габон
* P — Чад
* T — Тога
* U — Камэрун

Пры яго ўвядзеньні ў 1945 годзе скарачэньне КФА складалася з пачатковых літараў францускіх словаў «*colonies françaises d’Afrique*» (францускія афрыканскія калёніі), з атрыманьнем незалежнасьці ў другой палове 20 стагодзьдзя, яна стала расшыфроўвацца як *la Communauté financière africaine* (афрыканскі фінансавы зьвяз).

Банкноты, якія ўжываюцца ў краінах Заходняй і Цэнтральнай Афрыкі маюць адрозьненьні па зьнешнім выглядзе, але маюць аднолькавы курс зь іншымі валютамі.

25 красавіка 2023 г. праходзіць міністэрская сустрэча Эканамічнай і валютнай супольнасці Цэнтральнай Афрыкі (Cemac) і Францыі. У прыватнасці, абмяркоўвалася тэма франка КФА. З французскага боку гарантыі, якія прадстаўляюцца франку КФА, і ўпэўненасць у яго канверсоўнасці ўспрымаюцца як вектар эканамічнай стабільнасці ў рэгіёне. Францыя застаецца «адкрытай» і «даступнай» для прасоўвання наперад у справе рэформы валютнага супрацоўніцтва ў Цэнтральнай Афрыцы, як гэта ўдалося правесці ў Заходняй Афрыцы. Францыя заяўляе, што гатова прыняць прапановы CEMAC.

## Крыніцы

Катэгорыя:Валюты
Бэрмудзкія астравы

**Бэрмуды** або **Бэрмудзкія астравы** () — заморская тэрыторыя Вялікабрытаніі, разьмешчаная на групе каралавых астравоў у паўночна-заходняй частцы Атлянтычнага акіяну, за 900 км ад Паўночнай Амэрыкі.

## Геаграфія
У склад Бярмудаў уваходзяць 150 астравоў і рыфаў, зь якіх заселеныя каля 20-ці і 10 злучаныя мастамі і шляхаправодамі, утвараючы тым самым востраў — Мэйн—Айлэнд.

Астравы знаходзяцца на перакрыжаваньні марскіх шляхоў.

Плошча — 53,3&nbsp;км?. Насельніцтва на 2004 год — 63,6 тыс. чалавек. Больш за 60% — нэгры і мулаты, нашчадкі афрыканскіх рабоў, астатнія — выхадцы з Эўропы і Паўночнай Амэрыкі.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае дзяленьне
У склад Бярмудаў уваходзяць дзевяць акругаў і два муніцыпалітэты (мястэчка Сэнт-Джордж) і места, сталіца і порт на востраве Бэрмуда — Гамільтан.

## Палітыка
Ангельскі губэрнатар распараджаецца пытаньнямі вонкавай палітыкі, абароны, паліцыі. Рэглямэнтацыяй унутранага жыцьця займаецца дзьвюхпалатны парлямэнт. Кіраўнік выканаўчай улады — прэм’ер-міністар.

## Глядзіце таксама
* Бэрмудзкі трыкутнік
Гамільтан

**Гамільтан** () — сталіца і найбуйнейшы горад Бэрмудзкіх астравоў. Насельніцтва складае каля 1 тысячы жыхароў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Бэрмудзкіх астравоў
Катэгорыя:Сталіцы Паўночнай Амэрыкі
Myspace

**Myspace** (ад **My space**, «мой абшар»; гучыць як *майспэ́йс*) — папулярная міжнародная сацыяльная сетка (сайт сеткавых суполак, блог-плятформа), на якой прадстаўлена магчымасьць стварэньня суполак па зацікаўленасьцях, пэрсанальных профіляў, вядзеньне блогаў, разьмяшчэньне фота-, відэа- і музычнага зьместу. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Бэвэрлі-Гілз, дзе займае частку офіснага будынку свайго непасрэднага ўладальніка *Fox Interactive Media*. У сваю чаргу, уладальнікам Fox Interactive (а адпаведна і MySpace), зьяўляецца *News Corporation*, штаб-кватэра якой знаходзіцца ў Нью-Ёрку.

## Наведвальнасьць
* Паводле зьвестак Alexa Internet, MySpace займае шостае месца ў сьвеце па папулярнасьці сярод ангельскамоўных інтэрнэт-рэсурсаў, а таксама шостае месца сярод міжнародных сайтаў і трэцяе месца ў Злучаных Штатах. У некаторыя тыдні сайт дасягаў вяршыні чарту. Такім чынам, сайт дасягнуў большае папулярнасьці, чым падобныя інтэрнэт-рэсурсы, дамогшыся ў выніку 80% наведвальнасьці ад агульнага ліку сеткавай актыўнасьці карыстальнікаў падобных рэсурсаў. Ён стаў займаць значную частку сучаснае масавае культуры, асабліва ў ангельскамоўных краінах.
* Па паведамленьні сайту прырост ліку зарэгістраваных карыстальнікаў (рахункаў) складае 250 000 у дзень.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* Профіль аднаго з стваральнікаў MySpace, Томаса Андэрсана

### Беларускія музычныя гурты на MySpace
* N.R.M.
* Mauzer
* IQ48

Катэгорыя:Вэб-сайты
Рцішчава

**Рцішчава** () — горад (з 1920 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Рцiшчаўскага раёну Саратаўскай вобласьці. Буйны чыгуначны вузел Паўднёва-Ўсходняй чыгункі. Насельніцтва на 2007 год — 43 300 чалавек. Горад знаходзіцца за 214 км ад Саратава.

## Гісторыя
* 2002: атрыманы герб
* 2004: атрыманы сьцяг

## Насельніцтва

## Адукацыя
У горадзе працуюць: 8 агульнаадукацыйных школаў, школа-інтэрнат, вечаровая сярэдняя школа, прафэсійна-тэхнічнае вучылішча № 80 і № 12, школа мастацтваў, Дом школьнікаў, гарадзкі палац культуры, бібліятэкі, музэй. Выдаюцца газэты «Перекрёсток России», «Коммерческая информационная служба (КИС)», «Ваш адвокат» і «Тропинка надежды».

## Прамысловасьць
* ААТ завод «Аргон»
* ЗАТ «Даргез-Ртищево»
* ЗАТ «Птицевод»
* Ватна фабрыка «Забота»
* ААТ «Ртищевский ремзавод»

## Спорт
У Рцішчаве маюцца наступныя спартыўныя збудаваньні й пляцоўкі:
* гарадзкі стадыён на 3000 пасадкавых месцаў
* спартыўны зал таварыства «Лякаматыў»
* плявальны басэйн
* іншыя залі й пляцоўкі (школьныя спартыўныя залі й г.д.)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* История герба Ртищева 
* Народная энциклопедия «Мой город». Ртищево 
* Обзорная карта города Ртищево 
* Сайт города Ртищево 
* Список улиц города Ртищево 
* Храм в честь Покрова Божией Матери 


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1666 годзе
Бразавіль

**Бразаві́ль** — самы вялікі горад і сталіца Рэспублікі Конга, разьмешчаны на рацэ Конга. Колькасьць насельніцтва налічвае 2 145 783 чалавек, што складае прыкладна 40% насельніцтва краіны. Горад быў заснаваны ў 1880 годзе на месцы невялікага паселішча Нкуна, франка-італьянскім першапраходцам П’ерам дэ Бразам, ад імя якога і пайшла назва гораду. На другім беразе Конга, насупраць Бразавілю знаходзіцца горад Кіншаса, сталіца Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, якая налічвае 7 млн жыхароў.

## Гісторыя
Горад быў заснаваны 10 верасьня 1880 году на месцы невялікага паселішча Нкуна франка-італьянскім першапраходцам П’ерам дэ Бразам. Мясцовы ўладар Макока Тэке падпісаў дамову з дэ Бразам па якой мясцовая зямля пераходзіла да Францускай імпэрыі. Горад быў пабудаваны чатыры гады пазьней насупраць *Леапольдвілю* (цяпер Кіншаса), пабудаваным бэльгійцамі на другім беразе ракі. З кастрычніка 1880 году да траўня 1882 году, тэрыторыя будучага Бразавілю была акупаваная невялікім вайсковым бэльгійскім атрадам пад кіраўніцтвам сэнэгальскага сэржанта Маламіна Камары. Францускі кантроль над тэрыторыяй быў адноўлены пасьля Бэрлінскай канфэрэнцыі 1884 году. Горад стаў першай сталіцай Францускага Конга, а потым Францускай Экватарыяльнай Афрыкі. У 1924 годзе Конга-Акіянская чыгунка злучыла горад з марскім портам Поінт-Ноірэ.

У 1944 годзе, Бразавіль прыймаў канфэрэнцыю вайсковых сілаў Вольнай Францыі, і прадстаўляў Францускія Афрыканскія калёніі. Вынікам Бразавільскай Дэклярацыі стаў перагляд адносінаў паміж калёніямі і Францыяй пасьля Другой сусьветнай вайны.

Да 1960-х гадоў горад падзяляўся на эўрапейскую частку (цэнтар гораду), і афрыканскія сэктары (Пота-Пота, Баконга і Макелекеле). У 1980-х гадах непшапачатковы падзел гораду быў зьменены, з гэтага часу горад падзяляецца на сем раёнаў: Макелекеле, Баконга, Пота-Пота, Маўнгалі, Куэнзэ, Талангаі і Мфілоў.

Горад некалькі разоў цярпеў ад узброеных канфліктаў паміж паўстанцамі і ўрадавымі сіламі, паміж Рэспублікай Конга і Дэмакратычнай Рэспублікай Конга і Анголай. Акрамя таго крывавая грамадзянская вайна 1990-х гадоў прывяла да сьмерці тысячаў жыхароў гораду, а дзясяткі тысяч пакінулі горад.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі