open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Краманьёнец

**Краманьёнец** — раньні прадстаўнік сучаснага чалавека, які зьявіўся ў Эўропе, міграваўшы з Заходняй Азіі. Краманьёнцы зьявіліся значна пазьней за неандэртальцаў і нейкі час суіснавалі зь імі як у Эўропе, гэтак і Заходняй Азіі. Неандэртальцы вымерлі ў прамежку з 40 тысяч да 35 тысяч гадоў таму. Першая хваля сучасных людзей у Эўропу не пакінула генэтычных адбіткаў сярод сучасных эўрапейцах . Аднак каля 37 тысяч гадоў таму другая хваля міграцыя атрымала посьпех, бо з гэтага часу папуляцыя краманьёнцаў пашырылася ў Эўропе, пакінуўшы адбітак у радаводзе сучасных эўрапейцаў.

Краманьёнцы былі анатамічна падобныя на сучасных эўрапейцаў, заходніх азіятаў і жыхароў Паўночнай Афрыкі, аднак былі больш каржакаватымі, мелі вялікія мазгі, шырокі і нізкі твар, прамы лоб, высунутае падбародзьдзе і вялікія зубы. Самыя раньнія характарыстыкі краманьёнца таксама дэманструюць некаторыя асаблівасьці, якія нагадваюць тыя, якія былі ў неандэртальцах. У першых краманьёнцаў было больш цёмнае адценьне скуры чым у большасьці сучасных эўрапейцаў, бо, як мяркуецца, сьветлае адценьне скуры пачалося пашырацца не раней за 30 тысяч гадоў таму. Да апошняга ледавіковага максымуму краманьёнцы мелі агульную нізкую шчыльнасьць насельніцтва, падобную на сёньняшні постіндустрыяльны час. Яны разьвівалі экспансіўныя гандлёвыя шляхі, якія цягнуліся ажно да 900 км, і палявалі на дзічыну. Краманьёнцы мелі большую папуляцыю чым неандэртальцы, магчыма, праз большы ўзровень нараджальнасьці. Працягласьць жыцьця абодвух відаў звычайна складала менш за 40 гадоў. Пасьля апошняга ледавіковага максымуму шчыльнасьць насельніцтва павялічылася. Неабходнасьць карміць шмат людзей поруч з усё большым дэфіцытам вялікай дзічыны вымусіла пераключыцца таксама на невялікую дзічыну і рыбу. Вядома, што краманьёнцы ўжывалі звычайныя дзіды, кідальныя дзіды, гарпуны і, магчыма, сабакаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Антрапагенэз
Эгаўдзе

**Эгаўдзе** () — вёска ў Летуве, каля ракі Татулы. Уваходзіць у склад Шырвенскага староства Біржаўскага раёну Панявескага павету.

## Назва

Агальд або Егальт, пазьней Эгальд (Agold, Egolt, Egold) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У XIX ст. Эгаўдзе ўваходзіла ў склад Панявескага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 179 чалавек у вёсцы Эгаўдзе і 38 чалавек у сядзібе Эгаўдзе

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Панявескага павету
Вэгеры

**Вэгеры**, **Вегеры** () — вёска ў Летуве, каля ракі Вадокшты. Уваходзяць у склад Новаакмянскага староства Акмянскага раёну Шавельскага павету.

## Назва

Вакар або Вагер, пазьней Вэгер (Wacar, Wagher, Weger) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У XIX ст. Вэгеры ўваходзілі ў склад Шавельскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 547 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Шавельскага павету
Валішкі

**Валішкі** () — вёска ў Летуве, каля ракі Дубісы. Уваходзяць у склад Тыролкаўскага староства Радзівілішкаўскага раёну Шавельскага павету.

## Назва

Вала або Валь (Walo, Wal, Wall) — імя германскага паходжаньня.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Гісторыя
У XIX ст. Валішкі ўваходзілі ў склад Шавельскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 32 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Шавельскага павету
Вісманты (Шавельскі павет)

**Вісманты** () — вёска ў Летуве, каля ракі Кроі. Уваходзяць у склад Разалінскага староства Пакройскага раёну Шавельскага павету.

## Назва

Паводле францускага лінгвіста-германіста Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, імя Вісімонт адпавядае старажытнаму германскаму імю Wisemund.

## Гісторыя
У XIX ст. Вісманты ўваходзілі ў склад Шавельскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 272 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Шавельскага павету
Вальмонтавічы

**Вальмонтавічы**, **Валмонтавічы** () — вёска ў Летуве, каля ракі Гардувы. Уваходзяць у склад Скемскага староства Радзівілішкаўскага раёну Шавельскага павету.

## Назва

Валтмунт, Валмунт або Валмонт (Waltmunt, Walmunt, Walmont) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) паходзіць ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Жыгімонт, Скірмунт; германскія імёны Mundgerd, Sigimunt, Sciremunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Валімонт азначае «гарлівасьць улады».

Адпаведнасьць імя Вальмант германскаму імю Walmont сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

## Гісторыя
Маёнтак Вальмонтавічы (*Вольмонтовичи*) упамінаецца ў XVI стагодзьдзі.

У XIX ст. Вальмонтавічы ўваходзілі ў склад Шавельскага павету Ковенскай губэрні.

Перад Другой сусьветнай вайной у Вальмонтавічах мешкалі наступныя шляхецкія радзіны: Мантвілы, Гасьцевічы, Самалевічы, Рымкевічы, Лаўрыновічы, Лаўданскія, Дамашэвічы, Людкевічы, Бутрымы ды іншыя.

## Насельніцтва
* 1902 год — 190 чалавек

## Глядзіце таксама
* Ляўда

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Шавельскага павету
Агайлі

**Агайлі** () — вёска ў Летуве, каля ракі Венты. Уваходзяць у склад Куршанскага староства Шавельскага раёну Шавельскага павету.

## Назва

Агела (Agelo, Agella) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1902 год — 3 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Шавельскага павету
Рудыкі

**Рудыкі** () — вёска ў Летуве, на рацэ Венце. Уваходзяць у склад Папялянскага староства Акмянскага раёну Шавельскага павету.

## Назва

Родыка або Рудыка, пазьней Рудэк (Hruodicho, Rodicho, Ruadicho, Rudek) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У XIX ст. Рудыкі ўваходзілі ў склад Шавельскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 61 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Шавельскага павету
Вольга Лета

**Вольга Лета** (;  13 кастрычніка 1986 году)&nbsp;— прадпрымальніца, настаўніца твэрку.

Вольга Лета нарадзілася ў Горадні ў 1986 годзе. Вучылася ў Гарадзенскім унівэрсытэце.

## Сьпіс запісаў
Вольга Лета мае наступныя запісы ў сеціве:
* LETA OLIA TWERK DANCE GRODNO 2015
* OFFICE female dancehall OLIA LETA - WINE lesson
* Dance cosplay video Harley Quinn by DHQ Olia Leta
* Olia Leta & Aleh Omi (choreo Olia)
* Olia Leta — Twerk dance week pinup

## Сям’я
Вольга Лета мае дачку, якую нарадзіла ў 2005 годзе. Першага мужа кінула й была разьведзеная.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вольга Лета на Інстаграме
* Вольга Лета на Хвэйсбуку
* Вольга Лета на Тыктоку
* Выкладчыца твёрка зьняла правакацыйны ролік на цэнтральнай вуліцы Горадні.
* Скандальная «каралева тверку» з Гродна станцавала на ўкраінскім шоу талентаў.
* Дзіва з Вольгаю Лета нна Ютубе
* Дзіва з Вольгаю Лета на Ютубе

Катэгорыя:Порнаакторкі
Катэгорыя:Порнаакторкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускія акторы
Бірыкі

**Бірыкі** () — вёска ў Летуве, каля ракі Патэклі. Уваходзяць у склад Дэгайцкага староства Цельшаўскага раёну Цельшаўскага павету.

## Назва

Берыка або Бірыка (Berico, Birico, Biriko) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У XIX ст. Бірыкі ўваходзілі ў склад Цельшаўскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 15 чалавек у вёсцы Бірыках і 39 чалавек у ваколіцы Бірыках

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Цельшаўскага павету
Бугіны

**Бугіны** () — вёска ў Летуве, каля ракі Саланты. Уваходзяць у склад Дарбянскага староства Крэтынскага раёну Клайпедзкага павету.

## Назва

Бугін або Букін (Bugin, Bukin) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У XIX ст. Бугіны (Бугене) уваходзілі ў склад Цельшаўскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 43 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Клайпедзкага павету
Відманты

**Відманты** () — вёска ў Летуве, каля ракі Рэшкеты. Уваходзяць у склад Варнеўскага староства Цельшаўскага раёну Цельшаўскага павету.

## Назва

Відзімунд, Відмунд або Відзімунт, пазьней Відымонд (Widimund, Widmund, Widimunt, Widimond) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відзіман, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widiman, Melvid, Torvid) паходзіць ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Відзімонт азначае «моц гарлівасьці» (тое ж, што і імя Монтвід).

## Гісторыя
У XIX ст. Відманты ўваходзілі ў склад Цельшаўскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 144 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Цельшаўскага павету
Гінтэлішкі

**Гінтэлішкі** () — вёска ў Летуве, на рацэ Саланце. Уваходзяць у склад Платэльскага староства Плунгянскага раёну Цельшаўскага павету.

Гінтэлішкі — даўняе мястэчка гістарычнай Жамойці.

## Назва

Гентыла, пазьней Гіндэль або Гентэль (Gentile, Gindel, Gentel) — імя германскага паходжаньня. 

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Гісторыя
У XIX ст. Гінтэлішкі ўваходзілі ў склад Цельшаўскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 176 чалавек у мястэчку Гінтэлішках і 55 чалавек у сядзібе Гінтэлішках

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Цельшаўскага павету
Ігары

**Ігары** () — вёска ў Летуве, каля ракі Эрлы. Уваходзяць у склад Масядзкага староства Шкудзкага раёну Клайпедзкага павету.

## Назва

Ігар — усходнеславянская форма германскага (паўночнагерманскага) імя Ingvarr (старажытныя германскія формы Inguheri, Inchar).

## Гісторыя
У XIX ст. Ігары ўваходзілі ў склад Цельшаўскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 142 чалавекі ў вёсцы Ігарах і 9 чалавек у засьценку Ігарах

## Глядзіце таксама
* Імбары

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Клайпедзкага павету
Контаўты (вёска)

**Контаўты** () — вёска ў Летуве, каля ракі Віркулы. Уваходзяць у склад Лаўкоўскага староства Шылэльскага раёну Таўроскага павету.

## Назва

Гонтальд або Контальд (Gontald, Contaldus) і Тэўтгунда (Teutgundis) — імёны германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. ваколіца Контаўты ўваходзіла ў склад Цельшаўскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 24 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Таўроскага павету
Ліцьвіны (Клайпедзкі павет)

**Ліцьвіны** () — вёска ў Летуве, каля ракі Эрлы. Уваходзяць у склад Ленкімскага староства Шкудзкага раёну Клайпедзкага павету.

## Назва

Ліцьвіны — назва тытульнага народу Вялікага Княства Літоўскага, гістарычнае найменьне і саманазва беларусаў эпохі ВКЛ.

## Насельніцтва
* 1902 год — 70 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Клайпедзкага павету
Нармонты

**Нармонты** () — вёска ў Летуве, каля ракі Эрлы. Уваходзяць у склад Імбарскага староства Крэтынскага раёну Клайпедзкага павету.

## Назва

Нормунд або Нормунт (Normundus, Normund, Normunt) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нар- (-нор-) (імёны ліцьвінаў Нарэла, Нарвід, Ашнар; германскія імёны Narelo, Norvid, Asinar) паходзіць ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць', стараверхненямецкага -neri 'уратаваньне, утрыманьне', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Нарымонт азначае «захаваньне палкасьці».

Адпаведнасьць імя Нармонт германскаму імю Nor(d)mund (*Norimund) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. Нармонты ўваходзілі ў склад Цельшаўскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 157 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Клайпедзкага павету
Вісманты

Назву **Вісманты** маюць:

## [[Беларусь]]
* Вісманты — гістарычная мясцовасьць Ліды, былая ваколіца

## [[Летува]]
* Вісманты — вёска ў Пакройскім раёне Шавельскага павету
Імбары

**Імбары** () — вёска ў Летуве, каля ракі Саланты. Цэнтар староства Крэтынскага раёну Клайпедзкага павету.

## Назва

Інгебург або Інгеборг, пазьней Імбар (Ingeburg, Ingeborg, Imbor) — імя германскага (паўночнагерманскага) паходжаньня. Іменная аснова інг- (інк-) (імёны ліцьвінаў Інгела, Ігар; германскія імёны Ingel, Inchar) паходзіць германскага *ing- 'інгевонін' (паўночнагерманскае племя) або старагерманскага *Ingwaz 'імя старажытнага германскага боства', а аснова -бург- (-борг-) (імя ліцьвінаў Бургела; германскае імя Burgel) — ад гоцкага bairgan 'прыносіць у бясьпечнае месца' або baurgs 'замак, горад'.

## Гісторыя
Сяло Імбары ўпамінаецца ў XVI стагодзьдзі.

У XIX ст. Імбары ўваходзілі ў склад Цельшаўскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 249 чалавек

## Глядзіце таксама
* Ігары

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Клайпедзкага павету
Білевічы

**Білевічы** () — вёска ў Летуве, каля ракі Шалтоны. Уваходзяць у склад Гіртакольскага староства Расенскага раёну Ковенскага павету.

## Назва

Біла, пазьней Біль (Bilo, Biel) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У XIX ст. маёнтак Білевічы ўваходзіў у склад Расенскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 75 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету
Гальміны

**Гальміны** () — былая вёска ў Летуве, на рацэ Юры. Уваходзілі ў склад Мажанскага староства Шылэльскага раёну Таўроскага павету.

## Назва

Гальмін (Galmin) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У XIX ст. Гальміны ўваходзілі ў склад Расенскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 145 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Таўроскага павету
Гедзелішкі

**Гедзелішкі** () — вёска ў Летуве, каля ракі Акмяны. Уваходзяць у склад Шылэльскага староства Шылэльскага раёну Таўроскага павету.

## Назва

Гедзел або Геціла (Gedel, Getilo) — імя германскага паходжаньня.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Гісторыя
У XIX ст. Гедзелішкі ўваходзілі ў склад Расенскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 94 чалавекі ў вёсцы Гедзелішкіх і 11 чалавек у засьценку Гедзелішкіх

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Таўроскага павету
Гедыкі

**Гедыкі** () — вёска ў Летуве, каля ракі Ашвы. Уваходзяць у склад Швекшнянскага староства Шылакарчмянскага раёну Клайпедзкага павету.

## Назва

Гедыка або Гедэка (Gedicke, Gädicke, Gädecke) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У XIX ст. Гедыкі ўваходзілі ў склад Расенскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 109 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Клайпедзкага павету
Лібарты

**Лібарты** () — вёска ў Летуве, каля ракі Яры. Уваходзяць у склад Паюрскага староства Шылэльскага раёну Таўроскага павету.

## Назва

Германскае паходжаньне імя Лібэрт (Libert), тоеснага імю Любарт (Lubart), сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным Польскай акадэміяй навук.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. Лібарты ўваходзілі ў склад Расенскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 55 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Таўроскага павету
Тарвіды

**Тарвіды** () — вёска ў Летуве, каля возера Салаты. Уваходзяць у склад Жаранскага староства Цельшаўскага раёну Цельшаўскага павету.

## Назва

Торвід (Torvid, Þórviðr) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. фальварак Тарвіды ўваходзіў у склад Цельшаўскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 56 чалавек у вёсцы Тарвідах і 38 чалавек у сядзіба Тарвідах

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Цельшаўскага павету
Ліцьвіны (Шыдлаўскае староства)

**Ліцьвіны** () — вёска ў Летуве, каля ракі Думблі. Уваходзяць у склад Шыдлаўскага староства Расенскага раёну Ковенскага павету.

## Назва

Ліцьвіны — назва тытульнага народу Вялікага Княства Літоўскага, гістарычнае найменьне і саманазва беларусаў эпохі ВКЛ.

## Гісторыя
У XIX ст. вёска Ліцьвіны ўваходзіла ў склад Расенскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 19 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету
Мэйнарты

**Мэйнарты** () — вёска ў Летуве, каля ракі Юры. Уваходзяць у склад Рэтаўскага староства Рэтаўскага самакіраваньня Цельшаўскага павету.

## Назва

Мэйнарт або Мэйнард (Meinart, Meynard) — імя германскага (нямецкага) паходжаньня.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. Мэйнарты ўваходзілі ў склад Цельшаўскага павету Ковенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1902 год — 52 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Цельшаўскага павету
Більвіны

**Більвіны**, **Більвінкі** () — вёска ў Польшчы, каля ракі Каменкі. Уваходзяць у склад гміны Саколка Сакольскага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Білівін (Biliwin) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У XIX ст. Більвіны ўваходзілі ў склад Сакольскага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 80 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сакольскі павет
Катэгорыя:Гміна Саколка
Кантароўка

**Кантароўка** () — вёска ў Польшчы, каля ракі Саколды. Уваходзіць у склад гміны Саколка Сакольскага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Гунтэр або Гонтар, пазьней Контэр або Кунтэр (Gunter, Gontar, Konter) і Гарыгунда (Harigundis) — імёны германскага паходжаньня. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Kunter (Kuntor).

## Гісторыя
У XIX — пачатаку XX ст. Кантароўка ўваходзіла ў склад Сакольскага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 100 чалавек у вёсцы Канатароўцы (Контараўцы) і 14 чалавек ва ўрочышчы Канатроўцы (Контараўцы)

## Крыніцы

Катэгорыя:Сакольскі павет
Катэгорыя:Гміна Саколка
Пальмнікен

**Пальмнікен** (; афіцыйная расейская назва з 1946 году — *Янтарны*, ) — пасёлак у Расейскай Фэдэрацыі, на беразе Ґданьскае затокі. Цэнтар Янтарнае гарадзкое акругі Калінінградзкае вобласьці. Найзаходнейшае паселішча ў Расеі.

## Назва
Назву паселішча выводзяць ад прускага *palwe* 'пустка, бязьлесавыя балоты'.

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Palweniken* (1405 год); *Palmenicken* (1491 год).

## Эканоміка
У пасёлку ёсьць бурштынавы камбінат, дзе здабываюць і апрацоўваюць бурштын.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Калінінградзкай вобласьці
Вяльле

**Вя́льле** — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіць у склад Новаялчанскага сельсавету.

## Геаграфія
За 36 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 9 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі Оўруч — Чарнігаў), 152 км ад Гомеля, 1 км ад дзяржаўнай мяжы з Украінай.

## Гісторыя

### Каралеўства Польскае ў Рэчы Паспалітай

У пісьмовых крыніцах найраней вёска Вяльле згаданая ў люстрацыі старостваў Кіеўскага ваяводзтва 1615 — 1616 гадоў. Належала да Любецкага староства, якое пажыцьцёва трымаў пан Мікалай Струсь. Тады ў ім налічвалася 2 службы з 12 падданымі, агульны пабор зь якіх складаў 39 злотых і 11 з паловай грошаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Вяльле — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году — у тэрытарыяльна ўпарадкаваным Рэчыцкім павеце Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году — Менскай губэерні Расейскай імпэрыі. У крыніцы, заснаванай на зьвестках рэвізіі 1795 году, сказана, што вёска Вяльле ў складзе Лоеўскіх добраў належала генэралу-лейтэнанту польскай службы Юзафу Юдыцкаму

### Найноўшы час

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскай мірнай дамовы з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Нямеччына перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Вяльле ў складзе Рэчыцкага павету, аднак, апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы» гэтмана Паўла Скарападзкага.

1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі, але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да РСФСР.
 
## Насельніцтва
* 2019 год — 15 двароў, 23 жыхары

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Новаялчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёну
Барвіны

**Барвіны** (, ) — вёска ў Польшчы, каля Вульпінскага возера. Уваходзяць у склад гміны Гетшвальд Ольштынскага павету Вармінска-Мазурскага ваяводзтва.

## Назва

Імя Барвін або Борвін (Barwin, Borwin) можа мець як славянскае, так і германскае (гоцкае) паходжаньне.

## Гісторыя
У XIX ст. Барвіны ўваходзілі ў склад Ольштынскага павету Прусіі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Вармінска-Мазурскага ваяводзтва
Вілямаўка

**Вілямаўка** () — вёска ў Польшчы, каля ракі Голды. Уваходзіць у склад гміны Трасьцяны Монькаўскага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Вільгельм або Вілем (Wilhelm, Willem) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У XIX ст. Вілямаўка ўваходзіла ў склад Беластоцкага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 270 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Монькаўскага павету
Даўнары (Падляскае ваяводзтва)

**Даўнары** () — вёска ў Польшчы, каля ракі Бобры. Уваходзяць у склад гміны Гонядзь Монькаўскага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Дава (Davo) і Нора або Нера (Noro, Nero) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгерд, Даўгер, Даўят; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны', аснова -даг- (-дак-) (імёны ліцьвінаў Дагейка, Дакель, Ядаг; германскія імёны Dagiko, Dacilus, Adago) — ад германскага daga 'палымяны, зіхатлівы, яркі, бліскучы' (у германскіх мовах адзначаецца магчымасьць пераходу Dagh > Daw), а аснова -нар- (-нор-) (імёны ліцьвінаў Нарэла, Нарвід, Нарымунт; германскія імёны Narelo, Norvid, Normund) — ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць', стараверхненямецкага -neri 'уратаваньне, утрыманьне'. Такім парадкам, імя Доўнар азначае «захаваная здольнасьць». Адзначаліся германскія імёны Danner і Dæghnar.

У Быдгашчы адзначалася германскае імя Douwner.

## Гісторыя
У XIX ст. Даўнары ўваходзілі ў склад Беластоцкага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 398 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Монькаўскага павету
Першы ўзвод

**«Пе́ршы ўзвод»**, альтэрнатыўная назва **«Захо́дні фронт»** — беларускі мастацкі фільм рэжысэра Ўладзімера Корш-Сабліна 1933 року. Першы гукавы беларускі фільм, а таксама першая работа ў кіно кампазытара Ісака Дунаеўскага. У фільме апісаныя дзеі ўзводу беларускіх працаўнікоў у часе Першай сусьветнай вайны і Грамадзянскай вайны ў Расеі.

## Сюжэт
1914 рок, пачатак Першай сусьветнай вайны. На фронт выпраўляецца першы ўзвод, сфармаваны ў адным зь беларускіх местаў. Некаторыя жаўнеры, у тым ліку Макар Бобрык і Давід Шапіра, асуджаюць вайну, аднак большасьць зь іх яшчэ не разумеюць сацыяльнага сэнсу падзеяў.

Першы ўзвод ідзе ў бой і трапляе пад газавую атаку немцаў. Частка, якая страціла шмат ваяроў, адводзяць у тыл. Тут Бобрык і Шапіра сустракаюцца зь іншымі працоўнымі, сярод якіх дзейнічаюць бальшавіцкія актывісты. Бобрык і Шапіра атрымліваюць заданьне падтрымліваць сувязь першага ўзводу з партыйнай арганізацыяй.

У працяглых акопных бітвах мінаюць 1915—1916 рокі. Надыходзіць люты 1917. На фронт прыходзіць вестка пра зрынаньне цара і ўсталяваньне ўлады Часовага ўраду. На мітынгу ў ролі «патрыёта» выступае колішні аграном — прапаршчык Веліканаў, які заклікае жаўнераў працягваць вайну. Бобрык з свайго боку паведамляе пра Саветы працоўных, сялянскіх і салдацкіх дэпутатаў, што бяруць уладу ў свае рукі.  даручае Бобрыку накіраваць бронецягнік у заняты белымі Менск на дапамогу рэвалюцыйнаму камітэту. Камандзірам бронецягніка аказваецца Веліканаў. У змаганьні за бронецягнік перамагае ўзвод жаўнераў, якім камандуе Бобрык. Бронецягнік скіроўваецца ў Менск.

## Вытворчасьць

### Акторы

### Кінэматаграфісты
Рэжысэр: Уладзімер Корш-Саблін.

Сцэнарыст: Барыс Брадзянскі.

Апэратары: Аркадзь Кальцаты, Барыс Рабаў.

Кампазытар: Ісак Дунаеўскі.

Маляр: Сямён Мейнкін.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Першы ўзвод», які запаліў новыя зоркі. Узгадалі першы поўнамэтражны гукавы беларускі фільм 

Катэгорыя:Фільмы «Беларусьфільму»
Катэгорыя:Фільмы 1933 году
Катэгорыя:Савецкія ваенныя фільмы
Катэгорыя:Савецкія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Савецкія чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра Першую сусьветную вайну
Зыгмунты

**Зыгмунты** () — вёска ў Польшчы, каля ракі Нарава. Уваходзяць у склад гміны Крыпна Монькаўскага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Паводле францускага лінгвіста-германіста Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, імя Жыгімонт цалкам адпавядае германскаму імю Sigimund. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Żygmont (Zygmont, Żygmunt, Zygmunt, Sigesmund, Sigismund).

## Гісторыя
У XIX ст. Зыгмунты ўваходзілі ў склад Беластоцкага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 230 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Монькаўскага павету
Зыбурты

**Зыбурты** () — вёска ў Польшчы, каля ракі Нерасьлі. Уваходзяць у склад гміны Монькі Монькаўскага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Зыбэрт, пазьней Зыбарт (Sybert, Siebart, Zybarth) — імя германскага паходжаньня.
Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Zybart (Zybert).

## Насельніцтва
* 1905 год — 38 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Монькаўскага павету
Тыльзыцкі мір

**Тыльзыцкая дамова**, **Тыльзыцкі мір** — два пагадненьні, заключаныя ў Тыльжы Першай Французскай імпэрыяй з Расейскай імпэрыяй і Каралеўствам Прусія 25 чэрвеня 1807 году.

Дамову складаюць два трактаты.

## Першы трактат

Першая дамова была падпісаная 7 ліпеня 1807 году імпэратарам Напалеонам Банапартам з царом Аляксандрам I. Яго палажэньні ўключалі:

• Вызнаньне Расеяй Варшаўскага герцагства, вольнага места Гданьска й французскія заваёвы ў Прусіі.

• Расейская імпэрыя далучылася да кантынентальнае блакады Вялікабрытаніі.

• Імпэратар Аляксандр I Раманаў прызнаваў царскія тытулы братоў Напалеона.

Напалеон пагадзіўся на далучэньне да Расеі Беластоцкага дэпартамента, які павінен быў быць перададзены ёй Прусіяй як Беластоцкая вобласьць.

Перамовы паміж Напалеонам і Аляксандрам вяліся на плыце, прышвартаваным пасярод Нёмана каля места Тыльжа, таму аніводнаму з кіраўнікоў не прыйшлося прыходзіць адзін да аднога.

## Другі трактат

Другі дагавор Напалеон заключыў праз два дні, 9 ліпеня, з Каралеўствам Прусія.

Прусія адмовілася ад сваіх уладаньняў у Заходняй Нямеччыне, з якіх было створана Вестфальскае каралеўства.
Быў заснаваны Вольны горад Ґданьск, які заставаўся пад пратэктаратам Каралеўства Саксонія і Каралеўства Прусія.
Прусія адмовілася ад зямель другога, трэцяга і часткова ад зямель першага падзелу Рэчы Паспалітае, у выніку чаго паводле артыкула XV гэтае дамовы было створана Варшаўскае Ґерцаґства. Праз тры тыдні з частак паўночных узьбярэжных зямель першага падзелу РП быў створаны Вольны горад Ґданьск.
Французы вярнулі акупаваныя тэрыторыі Сілезіі, у тым ліку Ўроцлаў і сілезскія крэпасьці.
Дамова дазваляла войскам Наполеона Банапарта свабодна перамяшчацца па тэрыторыі Прусіі.
Прусія часткова рэалізавала Кодэкс Напалеона, у тым ліку:

• секулярызацыя царкоўнае маёмасці
• роспуск ордэна езуітаў

Дамова справакавала брытанцаў прыняць меры супроць Даніі й захапіць яе флот, каб перашкодзіць Напалеону зрабіць гэта.

Палажэньні міру сфарміравалі палітычны й тэрытарыяльны лад, які ў цэлым захаваўся да 1813 г.

Катэгорыя:Мірныя пагадненьні Францыі
Катэгорыя:Мірныя пагадненьні Расеі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Напалеонаўскіх войнаў
Катэгорыя:Герцагства Варшаўскае
Катэгорыя:1807 год у Францыі
Катэгорыя:1807 год у Нямеччыне
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні 1807 году
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Першай Францускай імпэрыі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Прусіі
Катэгорыя:1807 год у Расеі
Катэгорыя:1807 год у Прусіі
Катэгорыя:Ліпень 1807 году
Катэгорыя:Вайна чацьвёртай кааліцыі
Мейла

**Мейла** (*Мэйла*, *Майла*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Мегіла, Мейла або Мейл (Megilo, Meilo, Meil) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова маг- (мак-, мег-) (імёны ліцьвінаў Макула, Магер, Максьвіта; германскія імёны Maccula, Mager, Meguswind) паходзіць ад гоцкага mēgs 'адзін з бацькоў' або бургундзкага magus 'хлопчык, сын'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *а Миканцов леитев… а Меила Станковича* (10 чэрвеня 1511 году); *Мартинъ Мейлович — служба* (сьнежаць 1534 году); *рыболове господарьские [[Берташ|Бертошь]] а Мейло [[Радзівіл (імя)|Родвиловичи]] на брата своего Янушка* (26 ліпеня 1539 году); *Матеи Меилович* (XVI ст.); *Меило [[Юнгайла|Юнкгилович]]* (1 ліпеня 1542 году); *Mieylo Pietrowicz… Mieylo Miklassewicz… Mieylo Radziwilowicz… Mieylo Janussowicz… Mieylo Radziwilowic* (1558 год); *Meyło Woytkowicz* (1561 год); *подданых... Амброса а Микга Меиловичов* (5 студзеня 1595 году); *Mikołay Meyłowicz* (1597 год); *Mayłowszcyzna* (1744 год).

## Носьбіты
На гістарычным Падляшшы існуе вёска Мэйлы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мэйлы

**Мэйлы**, **Мейлы** () — вёска ў Польшчы, у міжрэччы Нарава і Нерасьлі. Уваходзяць у склад гміны Монькі Монькаўскага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Мейла або Мейл (Meilo, Meil) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. Мэйлы ўваходзілі ў склад Беластоцкага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 158 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Монькаўскага павету
Алішкі

Назву **Алішкі** маюць:

## [[Польшча]]
### [[Падляскае ваяводзтва]]
* Алішкі — вёска ў Беластоцкім павеце
* Алішкі — вёска ў Монькаўскім павеце

## Глядзіце таксама
* Алішкаўцы
Алішкі (Беластоцкі павет)

**Алішкі** () — вёска ў Польшчы, каля ракі Гараднянкі. Уваходзяць у склад гміны Хорашч Беластоцкага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Ала (Alo, Allo) — імя германскага паходжаньня. Апроч таго, этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Alisz (Alusz, Alesz, Alsz, Halsz).

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Гісторыя
У XIX ст. Алішкі ўваходзілі ў склад Беластоцкага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 177 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Беластоцкі павет
Ала (мужчынскае імя)

**Ала** (*Аля*, *Яла*), **Ела** (*Эла*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ала або Ела (Alo, Allo, Elo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ал- паходзіць ад гоцкага alls 'увесь, кожны'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Алейка (Алека), Аліта (Алата), Аліш (Альш, Гальш), Альбэрт, Альбут, Альвін, Альвіс, Альгерд (Альгард, Альгарт), Алгет, Алігут, Альман, Альмін, Аламунт. Адзначаліся германскія імёны Allecke (Alico), Alitta (Alathe), Allisch (Alsch, Halsch), Alabert (Albert), Albot, Alwin, Alvis, Algerd (Olgard, Algart), Alget, Algut, Alman, Almin, Alamunt. Іменная аснова ал- таксама магла ўтварыцца шляхам скарачэньня асновы адал- (dl > ll > l), якая паходзіць ад стараверхненямецкага adal 'шляхетны род'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Alisz (Alusz, Alesz, Alsz, Halsz), Alboldus, Albert (Albart, Jalbert, Olbert), Olgierz, Alardus, Alheidis (Aleidis), Olrzych (Olrzyk), Olsand.

У Прусіі бытавалі імёны *Allicke*, *Allete* (1405 год), *Algart / Algarde* (1398 і 1400 гады), *Algaude* (1300 год), *Algutte / Algotte* (1399 і каля 1400 году), *Allemanne* (1337 год), *Alsune / Alsun* (1328, 1341 і 1409 гады), *Alsutte / Alsut* (1292 і 1389 гады), *Alwide*.

У Беластоку адзначалася прозьвішча Ольвік: *Paulus Olwik* (1762 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *пань Михайло Ело маршалокъ господарьский* (1567 год); *Oliszki* (1744 год); *Anna Alewicz* (1765 год); *Parafia Opitołocka… Elyszki, wioska* (1784 год); *Elżbieta Ołowicz* (1803 год); *Olewicz* (1819 год); *Marianna Jałowicz* (1838 год).

## Носьбіты
Алевіч (*Olewicz*) — прозьвішча, гістарычна зафіксанае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

На гістарычным Падляшшы існуюць вёскі:
* Алішкі каля Беластоку;
* Алішкі каля Монькаў.

На 1924 год каля Мазыру існавала вёска Олава (Алова), назву якой зьвязваюць з адпаведным германскім (паўночнагерманскім) імём.

Алішкен (*Alischken*) — былая вёска каля Інстэрбургу ў Прусіі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Альмонты

**Альмонты** () — вёска ў Польшчы, на рацэ Гараднянцы. Уваходзяць у склад гміны Юхнавец Касьцельны Беластоцкага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Аламунд або Аламунт (Alamund, Alamunt) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. Альмонты ўваходзілі ў склад Беластоцкага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 189 чалавек у вёсцы Альмонтах і 11 чалавек у маёнтку Альмонтах

## Крыніцы

Катэгорыя:Беластоцкі павет
Радзі (Падляскае ваяводзтва)

**Радзі**, **Радзе** () — вёска ў Польшчы, каля ракі Беблы. Уваходзяць у склад гміны Ясьвілы Монькаўскага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Рада або Рата (Rado, Rato) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У XIX ст. Радзі ўваходзілі ў склад Беластоцкага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 156 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Монькаўскага павету
Радзі (неадназначнасьць)

Назву **Радзі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Радзі — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці

### [[Польшча]]
* Радзі — вёска ў Монькаўскім павеце Падляскага ваяводзтва
Растолты

**Растолты** () — вёска ў Польшчы, каля ракі Нарава. Уваходзяць у склад гміны Юхнавец Касьцельны Беластоцкага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Росталд або Русталд (Rostoldus, Rostaldus, Rustoldus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова руст- (рост-) (імёны ліцьвінаў Росьцейка, Расьціла, Рустэн; германскія імёны Rosteck, Rustil, Rusten) паходзіць ад стараверхненямецкага rustjan 'падрыхтаваць, узброіць', rusti 'рыштунак, амуніцыя', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

## Гісторыя
У XIX ст. Растолты ўваходзілі ў склад Беластоцкага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 372 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Беластоцкі павет
Гавіны

**Гавіны** () — вёска ў Польшчы, у міжрэччы Бронкі і Лізы. Уваходзяць у склад гміны Вышкі Бельскага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Гавін (Gawin) — імя германскага паходжаньня. На адпаведнасьць літоўскай формы германскаму імю зьвяртае ўвагу францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

## Гісторыя
У XIX ст. Гавіны ўваходзілі ў склад Бельскага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 68 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бельскі павет (Падляскае ваяводзтва)
Любейкі (Беластоцкі павет)

**Любейкі** () — вёска ў Польшчы, каля ракі Турасьнянкі. Уваходзяць у склад гміны Турасьнь Касьцельная Беластоцкага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Любіка або Любека (Lubbiko, Liubbecha) — імя германскага паходжаньня. Адпаведнасьць літоўскіх імёнаў на -ейка (-іка) германскім імёнам з суфіксам -к- (Вілейка — Wilico, Мінейка — Minnico, Радзейка — Radecke < Radacho і г. д.) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. Любейкі ўваходзілі ў склад Беластоцкага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 110 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Беластоцкі павет
Цымэрбуда

**Цымэрбуда** (; афіцыйная расейская назва з 1946 году — *Сьветлы*, ) — места ў Расейскай Федэрацыі, на паўночным беразе Сьвежай затокі. Адміністрацыйны цэнтар Сьветлаўскае мескае акругі Калінінградзкае вобласьці. Знаходзіцца за 30 км на захад ад Караляўцу (Калінінграду).

## Назва
Назва паселішча ўтварылася ад спалучэньня двух нямецкіх словаў: *zimmer* 'пакой' і *buda* 'лава', то бок «хаціна».

## Гісторыя
Упершыню ўпамінаецца ў 1640 годзе. Да 1944 году існавала як ціхая вёска на беразе затокі, дзе галоўнай дзейнасьцю жыхароў былі лоўля рыбы і рэлігійныя абрады. 1 красавіка 1901 году Цымэрбуда разам з суседнімі вёскамі Пайзэ й Нэплекен з 1500 жыхароў стварылі мескую царкоўную суполку і выкупілі маленькую царкву, якую два гады раней збудавала парафія Мэдэнава ў Цымэрбудзе як сваю філію.

У 1920-я гады ў Цымэрбудзе збудавалі школу, і ўжо ў пачатку Другое сусьветнае вайны паселішча было даволі актыўным, хоць і маленькім. Тут былі пякарня, карчма, крама, гатэль з назвай «Вальдшлосген», што тлумачыцца як «Лясная замкавая хата». Колькасьць насельніцтва даваеннай Цымэрбуды была 742 чалавекі.

Каля 1944—1945 гадоў паселішча захапілі войскі СССР, як і ўсе астатнія месты ў колішняй Усходняй Прусіі. У 1947 годзе вёсу перайменавілі ў Сьветлае, а ў 1955 годзе яна стала местам. Цяпер гэта прамысловы спадарожнік Караляўцу, дзе працуюць порт, рыбаапрацоўваючы цэнтар і суднавэрф.

## Месты-сябры
* Кентшын, Польшча з 8 сьнежня 2005
* Новы Двор Гданьскі, Польшча
* Ліда, Беларусь з ліпеня 2012
* Карлсхамн, Швэцыя з 20 верасьня 2012
* Маладэчна, Беларусь з 3 ліпеня 2015

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Калінінградзкай вобласьці
Любавічы (Падляскае ваяводзтва)

**Любавічы** () — вёска ў Польшчы, каля ракі Пельхаўкі. Уваходзяць у склад гміны Гродзіск Сямятыцкага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Імя Люба (Leubo, Lubo, Liuba) можа мець як славянскае, так і германскае паходжаньне.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. Любавічы ўваходзілі ў склад Бельскага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 63 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямяціцкі павет
Толвін

**Толвін** () — вёска ў Польшчы, у міжрэччы Каменкі і Нурчыку. Уваходзіць у склад гміны Сямятычы Сямятыцкага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Дольвін або Тольвін (Dolwin, Toluin, Tolwins) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. Толвін уваходзіў у склад Бельскага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 205 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямяціцкі павет
Салейка

**Салейка** (*Салука*, *Салік*, *Салька*, *Шалейка*, *Жалека*, *Сялейка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Саліка, Салека або Салука, пазьней Сэлка (Salico, Saleco, Saleko, Salucho, Selke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сал- (-салв-) (імёны ліцьвінаў Сельвін, Салкірд, Саламан; германскія імёны Salawins, Salgerðr, Salaman) паходзіць ад стараверхненямецкага sal 'заля, пакой' або германскага salwa 'цёмны, чорны'.

У Прусіі бытавала імя Салука: *Saluch / Saluke / Salucke* (1280, 1352, 1354, 1359 і 1407 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *на Салькь* (XIII ст.); *Maciey Sieleyko… Hrysko Saluka* (1561 год).

## Носьбіты
* Салька — жыхар Ноўгараду, які ўпамінаецца ў XIII стагодзьдзі
* Юры Жалякевіч — войт Упіцкай каралеўскай воласьці, які ўпамінаецца ў 1586 годзе

Салейка (Salejko), Салік (Salik), Салькевіч (Salkiewicz) і Шалейка (Szalejko) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Берасьцейшчыне існуе вёска Салейкі.

Залекен (*Sallecken*) — былая вёска каля Нойгаўзэну ў Прусіі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ягмінава

**Ягмінава** — былая вёска ў Беларусі, каля возера Любані. Уваходзілі ў склад Дзівінскага сельсавету Кобрынскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Назва

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, фармант -мін- паходзіць ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць'. У германскім (гоцкім) гістарычным арэале адзначалася імя Agminus (Egiminus). Імя Jagmyn адзначалася ў 1386 годзе ва Ўроцлаве. Імя Якмін гістарычна бытавала ў Польшчы: *Jakmyn de Nesmyrze* (1399 год).

## Гісторыя
У XIX ст. фальварак Ягмінава і сядзіба Ягмінцы ўваходзілі ў склад Кобрынскага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 12 чалавек у фальварку Ягмінаўцы

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзівінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Ян Кэнцкі

**Ян Кэнцкі**, ці **Ян з Кэнт**, ці **Ян Вацэнга** (23 чэрвеня 1390, Кэнты — 24 сьнежня 1473, Кракаў) — польскі рыма-каталіцкі прэзьбітар, прафэсар Кракаўскага ўнівэрсытэту, сьвяты Каталіцкага Касьцёлу.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 23 чэрвеня 1390 г. у Кэнтах (Польшча). У 23 гады распачаў навучаньне ў кракаўскай акадэміі, якую скончыў праз пяць гадоў са ступеньню магістра вольных мастацтваў. На працягу васьмі гадоў кіраваў школаю пры кляштары канонікаў, дзе займаўся таксама перапісваньнем манускрыптаў.

Ян Кэнцкі вылучаўся сваёй пабожнасьцю і міласэрнасьцю, а таксама лічыўся добрым прамоўцам. Быў выкладчыкам філязофіі і тэалёгіі ў кракаўскай акадэміі. Для студэнтаў ён стаў сапраўдным сябрам, многіх з іх матэрыяльна падтрымліваў і даваў прытулак у сваім доме. Памёр у 1473 годзе у Кракаве напярэдадні Божага Нараджэньня. Сьвяты Ян Кэнцкі зьяўляецца апекуном студэнтаў і выкладчыкаў.

Хаця Яну таксама даводзілася пісаць свае навуковыя трактаты, ніводны з іх не захаваўся. Паводле каталіцкай традыцыі, ён таксама зьдзейсьніў пілігрымкі да Рыму і Сьвятую Зямлю, але гістарычных сьведчаньняў гэтаму няма. Памёр 24 сьнежня 1473 г. у Кракаве і быў пахаваны ў мясцовым касьцёле сьв. Ганны.

## Шанаваньне
Быў бэатыфікаваны 27 верасьня 1680 г. Інакенцыюсам XI і кананізаваны 16 ліпеня 1767 г. Клімэнтам XIII.

У 1737 годзе ён быў абвешчаны Клімэтам XII патронам Польшчы і Літвы. Ён таксама стаў патронам Кракаўскага ўнівэрсытэту.

Успамін 23 сьнежня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сьвяты Ян Кэнцкі, сьвятар, catholic.by

Катэгорыя:Пахаваныя ў Кракаве
Катэгорыя:Рыма-каталіцкія сьвятыя з Польшчы
Катэгорыя:Кананізаваныя ў XVIII стагодзьдзі
Катэгорыя:Выкладчыкі Ягелонскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Каталіцкія багасловы
Наруці (Віцебская вобласьць)

**Нару́ці** — хутар у Беларусі, каля Доўгага возера. Уваходзяць у склад Опсаўскага сельсавету Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Назва

Нора (Noro) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нар- (-нор-) (імёны ліцьвінаў Нарэла, Нарвід, Нарымунт; германскія імёны Narelo, Norvid, Normund) паходзіць ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць', стараверхненямецкага -neri 'уратаваньне, утрыманьне'. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і славянскіх мовах.

## Насельніцтва
* 1999 год — 8 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Опсаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёну
Шандры (Віцебская вобласьць)

**Ша́ндры** — былая вёска ў Беларусі, каля ракі Аўсянкі. Уваходзілі ў склад Стадолішчанскага сельсавету Гарадоцкага раёну Віцебскай вобласьці.

## Назва

Сандэр або Сантар, пазьней Зантэр (Sandheri, Santari, Santer) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1906 год — 70 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёну
Катэгорыя:Стадолішчанскі сельсавет
Юнк

**Юнк**, **Юнга** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Юнга або Юнк (Jungo, Junk) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова юнг- (юнк-) паходзіць ад стараверхненямецкага jung 'малады'. Сярод ліцьвінаў бытавала імя Юнгайла (Юнгела), адзначалася германскае імя Jungel.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jerzy Jungowicz* (1805 год).

## Носьбіты
Юнковічы (Junkowicz) гербу Корчак — літоўскі шляхецкі род зь Пінскага павету.

Юнґі — літоўскі шляхецкі род.

Юнг (Jung) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Юнгевіч у летувізаванай форме.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Юнкавічы, а на гістарычнай Ваўкавышчыне — вёска Юнкаўшчына.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Амінавічы

**Амі́навічы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Граўкі. Уваходзяць у склад Лапіцкага сельсавету Асіпавіцкага раёну Магілёўскай вобласьці.

## Назва

Аміна або Еміна (Amino, Emino) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У XIX ст. Амінавічы ўваходзілі ў склад Ігуменскага павету Менскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1909 год — 377 чалавек у вёсцы Амінавічах і 101 чалавек у засьценку Амінавічах
* 2007 год — 56 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Лапіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Асіпавіцкага раёну
Будзілаўка

**Будзі́лаўка** — вёска ў Беларусі, каля ракі Поні. Уваходзіць у склад Бягомельскага сельсавету Докшыцкага раёну Віцебскай вобласьці.

## Назва

Бодзіла або Будзіла, пазьней Будэль (Bodilo, Budilo, Budel) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1909 год — 246 чалавек у вёсцы Будзілаўцы і 11 чалавек у фальварку Будзілаўцы
* 2009 год — 17 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бягомельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёну
Будзілава (Бешанковіцкі раён)

**Будзі́лава** — вёска ў Беларусі, на левым беразе ракі Дзьвіны. Уваходзіць у склад Бягомельскага сельсавету Бешанковіцкага раёну Віцебскай вобласьці.

## Назва

Бодзіла або Будзіла, пазьней Будэль (Bodilo, Budilo, Budel) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1910 год — 27 чалавек
* 1995 год — 350 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бягомельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бешанковіцкага раёну