Беларуска-летувіская армія

**Беларуска-летувіская армія, 16-я армія** (**16''А***) — вайсковая адзінка [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|РСЧА]], сфармаванае ў часе [[Грамадзянская вайна ў Расеі|Грамадзянскай вайны ў Расеі]]. Загадам [[Рэвалюцыйны вайсковы савет|Рэввайсксавету]] ад 11 верасьня 1918 року з Заходняга ўчастку аддзелаў заслоны быў утвораны *Заходні раён абароны*, пераўтвораны 15 лістапада ў *'Заходнюю армію** з падпарадкаваньнем галоўнакамандуючаму. З 19 лютага 1919 армія ўваходзіла ў склад [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расеі)|Заходняга фронту]], 13 сакавіка 1919 пераўтвораная ў **Беларуска-летувіскую армію**. З 9 чэрвеня — 16-я армія. 7 траўня 1921 управа 16-й арміі была расфармаваная, войскі перайшлі ў падпарадкаваньне фронту.

== Склад ==
**У склад 16-й арміі ўваходзілі:**
* 2-я стралковая дывізія (чэрвень — жнівень 1920; кастрычнік 1920, сьнежань 1920 — травень 1921),
* 2-я пагранічная дывізія (чэрвень — ліпень 1919),
* 4-я стралковая дывізія (кастрычнік 1920 — травень 1921),
* 5-я стралковая дывізія (сьнежань 1920 — травень 1921),
* 6-я стралковая дывізія (сьнежань 1920; студзень — сакавік 1921),
* 8-я стралковая дывізія (студзень — сакавік 1919, чэрвень 1919 — травень 1921),
* 10-я стралковая дывізія (сакавік — верасень 1920, кастрычнік 1920 — студзень 1921),
* 16-я стралковая дывізія (кастрычнік 1920, лістапад 1920 — травень 1921),
* 17-я стралковая дывізія (чэрвень 1919 — кастрычнік 1920, кастрычнік 1920 — чэрвень 1921),
* 21-я стралковая дывізія (травень — чэрвень 1920),
* 27-я стралковая дывізія (ліпень — жнівень 1920, кастрычнік 1920, сьнежань 1920 — сакавік 1921),
* 29-я стралковая дывізія (сакавік — травень 1920),
* 48-я стралковая дывізія (жнівень — сьнежань 1920),
* 52-я стралковая дывізія (лістапад 1918 — сакавік 1919, чэрвень — лістапад 1919),
* 56-я стралковая дывізія (верасень 1920),
* 57-я стралковая дывізія (сакавік — травень 1920, кастрычнік — лістапад 1920),
* Латыская стралковая дывізія (верасень 1919),
* [[Летувіская савецкая армія|Летувіская стралковая дывізія]] (лістапад 1918 — сакавік 1919),
* Асобная стралковая дывізія войскаў ваенізаванай аховы (жнівень — кастрычнік 1920),
* 10-я Кубанская кавалерыйская дывізія (лістапад — сьнежань 1920).
У кастрычніку 1920 р. у склад арміі ўвайшлі ўсе войскі [[4-я армія (РСЧА)|4-й арміі]], у сьнежні 1920 зь ейнай управай была зьлітая ўправа [[3-я армія (РСЧА)|3-й арміі]].

== Баявыя дзеі ==
У лістападзе 1918 — студзені 1919 16-я армія [[Заходні наступ Чырвонай арміі (1918—1919)|дзейнічала супраць нямецкіх войскаў на тэрыторыі Беларусі й Летувы]].

Улетку 1919 року вяла баі супраць польскага войска, адступала на панявеска-маладэчанскім і менскім кірунках. У сярэдзіне верасьня заняла абарону на рацэ [[Бярэзіна|Бярэзіне]], утрымліваючы Гомельскі чыгуначны вузел. У сакавіку — красавіку 1920 року зладзіла колькі безвыніковых спробаў вярнуць захоплены польскімі войскамі [[Мазыр]]. У красавіку, у час агульнага наступу суперніка, часткі 16-й арміі адышлі на левы бераг Бярэзіны і пакінулі места [[Рэчыца|Рэчыцу]].

У часе Травеньскай апэрацыі Заходняга фронту 16-я армія фарсіравала Бярэзіну і заняла пляцдарм на ейным правым беразе, пасьля была вымушаная адысьці. У пэрыяд Ліпеньскай апэрацыі (1920)]] Заходняга фронту заняла [[Ігумен]], [[Бабруйск]], аказала судзеяньне [[3-я армія (РСЧА)|3-й арміі]] ў захопе [[Менск]]у, фарсіравала раку Шчару, заняла [[Баранавічы]], [[Слонім]], [[Ваўкавыск]], [[Берасьце-Літоўскае]]. У хадзе [[Варшаўская бітва (1920)|Варшаўскай апэрацыі (1920)]] ў пачатку жніўня фарсіравала [[Заходні Буг]] і прасунулася да [[Вісла|Віслы]], выйшаўшы на падыходы да [[Варшава|Варшавы]]. У выніку контранаступу польскага войска, які пачаўся ў сярэдзіне жніўня 1920 р., вымушаная была сысьці з тэрыторыі Польшчы зь цяжкімі ар’ергарднымі баямі.

У верасьні — кастрычніку армія прыкрыла кірункі [[Ваўкавыск]] — Баранавічы — Бабруйск — Менск і замацавалася на мяжы рэк Шчара і Ясельда. У лістападзе—сьнежні 1920 року вяла барацьбу з фармаваньнямі [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]].

== Даводзтва ==

**Камандуючыя:'''

* Андрэй Сьнесараў (15 лістапада 1918 — 13 сакавіка 1919),
* Філіп Міронаў (в. а., 9—14 чэрвеня 1919),
* Аляксандар Новікаў (14 чэрвеня — 22 ліпеня 1919),
* Васіль Глаголеў (22 ліпеня — 14 жніўня 1919),
* Мікалай Салагуб (14 жніўня 1919 — 21 верасьня 1920),
* Аляксандар Кук (26 верасьня 1920 — 24 красавіка 1921),
* Яўген Шылоўскі (в. а. 24 красавіка — 7 траўня 1921).

## Крыніцы

## Літаратура
* Гражданская война и военная интервенция в СССР. Энциклопедия. М.: Советская энциклопедия, 1983.
* Центральный государственный архив Советской армии. В двух томах. Том 1. Путеводитель. ЦГАСА, 1991 c 348—350

Катэгорыя:Рабоча-сялянская чырвоная армія ў часе Грамадзянскай вайны
Катэгорыя:Лістапад 1918 году
Катэгорыя:1918 год у Беларусі
Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні, створаныя ў 1918 годзе