open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гідралягічны рэжым

**Гідралягі́чны рэжы́м** — заканамерныя зьмены стану воднага аб’екту ў часе і прасторы, абумоўленыя галоўным чынам кліматычнымі асаблівасьцямі дадзенага басэйна. 

Натуральны гідралягічны рэжым нярэдка істотна відазьмяняецца пад уздзеяньнем гаспадарчай дзейнасьці чалавека. 

У гідралягічным рэжыме ўлічваюцца зьмены:
* узроўню й выдатку вады, 
* лёдавых зьяваў, 
* тэмпэратуры вады, 
* колькасьці й складу пераносных струменем наносаў, 
* зьмен рэчышча ракі (руславыя працэсы), 
* складу й канцэнтрацыі раствораных рэчываў і г. д. 

Катэгорыя:Гідралёгія
Наносы

**Нано́сы** — цьвёрдыя часьціцы, пераносныя водным або паветраным струменем.

Існуюць *рэчышчавыя* і *нерэчышчавыя* наносы. Наносы таксама падпадзяляюцца па форме транспарта на *схапляемыя* і *ўзважаныя*. Рэчышчавыя наносы звычайна зьяўляюцца схапляемыя, нерэчышчавыя — узважанымі.

Перасоўваньне наносаў зьяўляецца сутнасьцю рэчышчавых працэсаў.

## Глядзіце таксама
* Сэдымэнтацыя
* Алювій

Катэгорыя:Гідраўліка
Катэгорыя:Рэчышчазнаўства
Выдатак вады

**Выдатак вады** (у вадацёку) — колькасьць вады, якая працякае праз папярочны перасек вадацёку. Вымяраецца ў расходных адзінках (м³/с).

У гідралёгіі выкарыстоўваюцца паняцьці максымальнага, сярэднегадовага, мінімальнага і інш. выдаткаў вады. Нароўні з выдаткам наносаў зьяўляецца адным з рэчышчафармавалых фактараў.

Катэгорыя:Гідраўліка
Катэгорыя:Рака
Ляўра Паўзыні

**Ля́ўра Паўзы́ні** (,  16 траўня 1974, Фаэнца) — італьянская поп-сьпявачка. Вядомасьць прыйшла да яе ў 1993 годзе пасьля фэстывалю ў Сан-Рэма. Адна з найбольш вядомых у замежжы італьянскіх зорак. У 2006 годзе атрымала прэмію Грэмі. Сьпявае па-італьянску, па-гішпанску, па-ангельску, па-француску і па-партугальску.

Паўзыні выступала ў якасьці настаўніка ў мыксыканскай і гішпанскай вэрсіях міжнароднага рэаліці-шоў Голас, была судзьдзёй у першым і другім сэзонах перадачы La banda, а таксама судзьдзёй у гішпанскай вэрсіі міжнароднай франшызы X-Factor. У 2016 годзе дэбютавала ў якасьці вядоўцы тэлешоў «Ляўра і Паоля» разам з акторкай Паоляй Картэлезі. Таксама была адной зь вядоўцаў конкурсу песьні Эўрабачаньне-2022.

## Жыцьцяпіс
Ляўра нарадзілася ў мястэчку Фаэнца і была найстарэйшай зь дзьвюх дачок. Гадавалася ў невялікай грамадзе Саляролё ў той жа правінцыі Равэнна. Ейны бацька быў піяністам, які калісьці працаваў сэсійным музыкам дзеля Фрыды Лінгстад ​​з гурта ABBA. Ён заахвоціў Паўзыні пачаць выступаць як сьпявачка. Ейны першы жывы выступ адбыўся 16 траўня 1985 году, калі яна сьпявала разам з бацькам у рэстаране ў Балёньні. Таксама дзяўчынка пачала сьпяваць у царкоўным хоры.

У 1987 годзе яна запісала свой першы дэма-альбом, прадусаваньнем якога займаўся бацька. Песьня *«I sogni di Laura»* з альбому была запісаная ў васьмі розных кавэр-вэрсіях. У 1991 годзе яна брала ўдзел у музычным фэстывалі ў Кастракара, выконваючы песьню Лайзы Мінэльлі *«New York, New York»*, але ня здолела дакрочыць да фіналу конкурсу. Дзякуючы выступам на мясцовых вакальных конкурсах, Паўзыні заўважыў італьянскі прадусар і аўтар песень Анджэлё Вальсыльлё, які пазнаёміў яе з мэнэджарам Марка Мараці. Вальсыльлё прапанаваў ёй песьню *«La solitudine»*, якую ён напісаў разам з П’етра Крэманэзі і Фэдэрыка Кавальлі. Хутка сьпявачка атрымала свой першы кантракт на запіс, стаўшы адной зь першых сьпявачак, якіх знайшоў і прасунуў Фабрыцыё Джаніні, што пазьней дало пачатак кар’еры некалькіх італьянскіх выканаўцаў, у тым ліку Ірэнэ Грандзі. Твор *«La solitudine»* быў абраны ў сэкцыі для новых выканаўцаў на 43-м музычным фэстывалі ў Сан-Рэма. Паўзыні ўпершыню выканала яго 23 лютага 1993 году ў першы вечар конкурсу. Пасьля гэтага яна трапіла ў фінал, дзе і перамагла. Песьня таксама мела камэрцыйны посьпех у Італіі і дагэтуль ёсьць адным з знаных гітоў Паўзыні.

## Дыскаграфія
* *Laura Pausini* (1993)
* *Laura* (1994)
* *Laura Pausini* (1994)
* *Le cose che vivi* / *Las cosas que vives* (1996)
* *La mia risposta* / *Mi respuesta* (1998)
* *Tra te e il mare* / *Entre tú y mil mares* (2000)
* *From the Inside* (2002)
* *Resta in ascolto* / *Escucha* (2004)
* *Io canto* / *Yo canto* (2006)
* *Primavera in anticipo* / *Primavera anticipada* (2008)
* *Inedito* / *Inédito* (2011)
* *Simili* / *Similares* (2015)
* *Laura Xmas* / *Laura Navidad* (2016)
* *Fatti sentire* / *Hazte sentir* (2018)
* *Anime Parallele / Almas Paralelas* (2023)
* *Io canto 2* / *Yo canto 2* (2026)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Італьянскія сьпявачкі
Галіна Лукашэнка

**Галі́на Радыёнаўна Лукашэ́нка** (да шлюбу ***Жаўняро́віч***; нарадзілася ў 1955, Рыжкавічы, цяпер у складзе Шклова) — жонка першага прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Лукашэнкі.

## Біяграфія
Скончыла гістарычны факультэт Магілёўскага пэдагагічнага інстытуту. У 1975 годзе ажанілася з Аляксандрам Лукашэнкам, зь якім вучыліся ў адной школе. Разам паступілі ў інстытут і пераехалі ў Рыжкавічы. Нарадзіла двух сыноў — Віктара й Дзьмітрыя.

Пасьля таго, як Аляксандар Лукашэнка быў абраны прэзыдэнтам Беларусі, засталася ў Рыжкавічах, куды прэзыдэнт прыяжджае ня часта. У афіцыйных мерапрыемствах Галіна Радыёнаўна ня ўдзельнічае, за мяжу ня езьдзіць. Працавала загадчыцай дзіцячага садку. У 1998 годзе прызначаная кіраўніком Магілёўскага аблвыканкаму ў сфэры аховы здароўя й санітарна-курортнага лекаваньня.

8 студзеня 2010 году ўзнагароджаная Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь.

## Міжнародныя санкцыі
У 2022 годзе Галіна Лукашэнка трапіла ў санкцыйныя сьпісы ЗША і Аўстраліі (сакавік), Украіны (кастрычнік) і Новай Зэляндыі (лістапад).

27 студзеня 2025 году была ўнесеная ў санкцыйны сьпіс Канады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія 
* Інтэрвію з Галінай Лукашэнкай 
* Лукашэнка закахаўся ў Сьнягурку

Галіна
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1955 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыжкавічах
Катэгорыя:Жонкі прэзыдэнтаў
Катэгорыя:Асобы Беларусі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія асобы ў сьпісе СВГ
Ахтырскі раён

**Ахтырскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Сумской вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Ахтырка.

Катэгорыя:Раёны Сумской вобласьці
Белапольскі раён

**Белапольскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе цэнтральнай часткі Сумской вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Белапольле.

Катэгорыя:Раёны Сумской вобласьці
Бурынскі раён

**Бурынскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Сумской вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Бурынь.

Катэгорыя:Раёны Сумской вобласьці
Вялікапісараўскі раён

**Вялі́капі́сараўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Сумской вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Вялікая Пісараўка.

Катэгорыя:Раёны Сумской вобласьці
Кралявецкі раён

**Краляве́цкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Сумской вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Кралявец.

Катэгорыя:Раёны Сумской вобласьці
Краснапольскі раён (Сумская вобласьць)

**Краснапольскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Сумской вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка  Краснапольле.

Катэгорыя:Раёны Сумской вобласьці
Лебядзінскі раён

**Лебядзі́нскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні цэнтральнай часткі Сумской вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Лебядзін.

Катэгорыя:Раёны Сумской вобласьці
Недрыгайлаўскі раён

**Недрыга́йлаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная ў цэнтры Сумской вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Недрыгайлаў.

## Знакамітыя асобы
У вёсцы Харужаўка нарадзіўся трэці прэзыдэнт Украіны, Віктар Юшчанка.

Катэгорыя:Раёны Сумской вобласьці
Трасьцянецкі раён (Сумская вобласьць)

**Трасьцяне́цкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная на паўднёвым усходзе Сумской вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Трасьцянец.

Катэгорыя:Раёны Сумской вобласьці
Шосткінскі раён

**Шосткінскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная на поўначы Сумской вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Шостка.

Катэгорыя:Раёны Сумской вобласьці
Яўстах Валовіч

**Яўстах Валовіч** (1572 — ) — дзяржаўны і рэлігійны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, мэцэнат і бібліяфіл. Рэфэрэндар духоўны (1600—1615), пісар (1605—1615) і падканцлер вялікі літоўскі (1615—1618), біскуп віленскі (з 1616).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Валовічаў гербу «Багорыя», сын Івана і Кацярыны з Гаслаўскіх. Меў братоў Андрэя і Паўла.

Навучаўся ў Віленскай акадэміі і ўнівэрсытэце, працягваў адукацыю ў Падуанскім і Рымскім унівэрсытэтах. Кусташ, канонік віленскі у 1592, кантар у 1597, пробашч троцкі, віленскі біскуп з 18 траўня 1616.

З прычыны разьлегласьці тэрыторыі Віленскае дыяцэзіі ўтварыў Беларускі архідыяканат на чале зь біскупам-суфраганам (намесьнікам віленскага біскупа). У часе ягонага кіраваньня ў краіне збудавалі 26 касьцёлаў (галоўным чынам на захадзе сучаснай Беларусі). Высьвяціў на каплана Андрэя Баболю. Браў удзел у пасольстве Рэчы Паспалітай да Папы Рымскага ў 1595 і іншых пасольстваў.

У часе рокашу Зэбжыдоўскага падтрымаў караля і вялікага князя Жыгімонта Вазы, на просьбу якога ўдзельнічаў у перамовах з ракашанамі.

Быў шчодрым мэцэнатам. Кіраваў аднаўленьнем Віленскай катэдры па пажары 1610. Спрыяў утварэньню ў складзе Віленскай акадэміі (унівэрсытэту) факультэтаў права і мэдыцыны. Заснаваў на ўласныя сродкі лякарню Сьвятых Нікадзіма і Язафата ў Вільні.

Пахавалі біскупа ў Каралеўскай капліцы (капэла Валовічаў) Віленскай катэдры, разбудаванай і ўпрыгожанай ягонымі стараньнямі.

## Бібліятэка
Сабраў каштоўную асабістую бібліятэку, якая ўлучала працы гуманістаў, філязофскую і багаслоўскую літаратуру, геаграфічныя апісаньні. Большасьць кніг набыў ў часе вандраваньняў па краінах Эўропы. Шмат якія маюць прысьвячэньні аўтараў і выходзілі з найлепшых друкарняў Эўропы (Плянтэнаў, Эльзэвіраў).

Свае кнігі пакінуў бібліятэцы Віленскай акадэміі; мяркуецца, што ня ўсе яны туды патрапілі, бо Віленскі капітул адмовіўся іх перадаваць. Асобныя кнігі са збору біскупа Я. Валовіча ў наш час захоўваюцца ў Бібліятэцы Віленскага ўніверсытэту, Бібліятэцы Акадэміі навук Летувы і іншых бібліятэках.

## Галерэя

Файл:Jaŭstach Vałovič. Яўстах Валовіч (L. Kilian, 1618).jpg|Lucas Kilian, 1618
Файл:Jaŭstach Vałovič. Яўстах Валовіч (L. Kilian, 1621).jpg|Lucas Kilian, 1621
Файл:Jaŭstach Vałovič. Яўстах Валовіч (XVII) (3).jpg|Невядомы мастак, XVII ст.
Файл:Jaŭstach Vałovič. Яўстах Валовіч (XVII) (2).jpg|Невядомы мастак, XVII—XVIII стагодзьдзі


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Яўстах
Катэгорыя:Пробашчы троцкія
Катэгорыя:Віленскія біскупы
Катэгорыя:Рэфэрэндары вялікія духоўныя літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1572 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя ў катэдральным касьцёле Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Расеі

Адміністрацыйна Расея падзяляецца на 21 рэспубліку, 9 краёў, 46 вобласьцяў, 2 месты фэдэральнага значэньня, 1 аўтаномную вобласьць, 4 аўтаномныя акругі.

У адрозьненьне ад РСФСР, падзел Расейскай Фэдэрацыі (станам на 2007 год) некалькі адрозьніваецца:
* усе аўтаномныя савецкія сацыялістычныя рэспублікі (АССР) ды аўтаномныя вобласьці (акрамя Габрэйскай) сталі рэспублікамі ў складзе Расейскай Фэдэрацыі
* Чачэна-Інгуская АССР падзялілася на 2 рэспублікі: Чачэнію ды Інгушэтыю
* вылучана 2 месты фэдэральнага значэньня (Масква ды Санкт-Пецярбург)
* былі перайменаваныя вобласьці: Горкаўская ў Ніжагародзкую, Калінінская ў Цьвярскую ды Куйбышаўская ў Самарскую
* Чукоцкая аўтаномная акруга выйла са складу Магаданскай вобласьці, Габрэйская аўтаномная вобласьць выйшла са складу Хабараўскага краю
* Сакольскі раён Іванаўскай вобласьці (2100 км²) перайшоў у склад Ніжагародзкай вобласьці
* Комі-Пярмяцкая аўтаномная акруга ды Пермская вобласьць аб’ядналіся, утварыўшы Пермскі край (2005)
* Эвэнкійская й Таймырская аўтаномныя акругі ўвайшлі ў Краснаярскі край (2007)
* Карацкая аўтаномная акруга ды Камчацкая вобласьць аб’ядналіся, утварыўшы Камчацкі край (2007)
* Вусьць-Ардынская Бурацкая аўтаномная акруга далучылася да Іркуцкай вобласьці (2008)
* Агінская Бурацкая аўтаномная акруга ды Чытынская вобласьць аб’ядналіся, утварыўшы Забайкальскі край (2008)

## Раянаваньне Расейскай Фэдэрацыі
Суб’екты фэдэрацыі групуюцца ў:

* 7 фэдэральных акругаў;
* 12 эканамічных раёнаў.

## Тыпы суб’ектаў Расейскай Фэдэрацыі

## Асаблівасьці канстытуцыйна-прававога статусу суб’ектаў Расейскай Фэдэрацыі

У дужках пазначаны артыкулы Канстытуцыі Расейскай Фэдэрацыі, якія зьмяшчаюць адпаведныя палажэньні.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Расеі на 2008 год
У сьпісе суб’екты ідуць у тым жа парадку, што і ў артыкуле 65-м Канстытуцыі Расейскай Фэдэрацыі: рэспублікі, краі, вобласьці, месты фэдэральнага падпарадкаваньня, аўтаномныя вобласьці, аўтаномныя акругі, дадатковыя. Унутры гэтых падразьдзелаў суб’екты ўпарадкаваныя паводле альфабэту.

## Крыніцы
Украінская Народная Партыя (1999)

**Украінская народная партыя** () — палітычная партыя сучаснай Украіны. Партыя зарэгістраваная міністэрствам юстыцыі ў 1999 годзе. Партыя паўстала ў выніку расколу Народнага Руху Ўкраіны ў 1999 годзе, пасьля трагічнай згубы, або (магчыма), забойства лідэра Народнага Руху Ўкраіны Вячаслава Чарнавола. На цяперашні момант уваходзіць у склад блёку «Наша Ўкраіна — Народная Самаабарона».

## Ідэалёгія
Нацыянал-дэмакратыя.

## Удзел у выбарах

На выбарах 2006 году партыя прымала ўдзел у складзе «Украінскага Народнага Блёку Кастэнкі і Плюшча». Кандыдаты ад партыі складалі большасьць у выбарчым сьпісе блёку (90%).

## Крытыка партыі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт партыі

Катэгорыя:Палітычныя партыі Ўкраіны
Крэменецкі раён

**Крэменецкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Тарнопальскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Крэменец.
## Глядзіце таксама
* Лапушна

Катэгорыя:Крэменецкі раён
Катэгорыя:Раёны Тарнопальскай вобласьці
Беражанскі раён

**Беража́нскі раён** () — колішнія адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Тарнопальскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Беражаны.

## Гісторыя
Раён скасаваны 17 ліпеня 2020 году ў рамках заканчэньня рэформы дэцэнтралізацыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія раёны Тарнопальскай вобласьці
Тарнопальскі раён

**Тарнопальскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Тарнопальскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Тарнопаль.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тарнопальскі раён
Катэгорыя:Раёны Тарнопальскай вобласьці
Ампэр

**Ампэ́р** (абазначэньне: **А**) — асноўная адзінка вымярэньня сілы электрычнага току ў СІ.

Паводле сучаснага азначэньня, 1 ампэр — электрычны ток, пры якім зарад у адзін Кулён праходзіць праз пэўную кропку за у сэкунду. Такім чынам, Ампэр выражаецца праз фундамэнтальную фізычныю канстанту — адзінку электрычнага зарада. Гэтае азначэнне прынята ў 2018 годзе Генэральнай канфэрэнцыяй па вагах і вымярэньнях і ўступіла ў сілу 20 мая 2019.

Дагэтуль выкарыстоўвалася азначэньне было заснавана на экспэрымэнце, праведзеным францускім фізыкам Андрэ Мары Ампэрам у 1820-я: Ампэр роўны сіле такога электрычнага току, які, пры праходжаньні па двух прамых паралельных правадніках бясконцай даўжыні і нязначнага папярочнага сечыва, якія знаходзяцца на адлегласьці 1  адзін ад аднаго ў вакуўме, ствараў бы паміж гэтымі праваднікамі сілу, роўную 2×10−7 ньютанаў на мэтар даўжыні. У сьвеце не існуе праваднікоў бясконцай даўжыні, якія б знаходзіліся ў вакууме, таму этае азначэньне немагчыма раэлізаваць на практыцы, хоць і можна наблізіцца да яго ў лябараторных умовах.

Ампэр атрымаў сваю назву ў гонар францускага фізыка Андрэ Ампэра.

## Кратныя і дзельныя адзінкі
Найменьні кратных і дзельных адінак утвараюць дадаючы стандартныя прыстаўкі СІ да слова «ампэр»:

## Крыніцы

Катэгорыя:Электрычнасьць
Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня
Катэгорыя:СІ
Сэкунда

**Сэку́нда** ( — другая; ад выразу *pars minuta secunda* — другая малая частка (гадзіны) — у адрозьненьне ад хвіліны, якая зьяўляецца *pars minuta prima* — першай малой часткай) — адзінка вымярэньня часу, якая складае 1/60 частку хвіліны і 1/3600 частку гадзіны. На пабытовым узроўні сэкунда ўспрымаецца як вытворная адзінка вымярэньня і, як правіла, зьяўляецца найдрабнейшым адрэзкам часу, які можа вымерыць гадзіньнік.

Між 1000, калі аль-Біруні ўпершыню выкарыстаў сэкунду, і 1960 гадамі сэкунда была вызначаная як 1/86400 часткі сярэдніх сонечных содняў, што выразна ўжываецца ў некаторых астранамічных і юрыдычных кантэкстах. У пэрыяд з 1960 па 1967 гады яна была вызначана ў тэрмінах пэрыяду абарачэньня Зямлі па арбіце вакол Сонца ў 1900 годзе, але ў цяперашні час сэкунда прывязана да прыроды атамаў. Сэкунды могуць быць вымераныя з дапамогай мэханічных, электронных або атамных гадзіньнікаў.

Астранамічныя назіраньні XIX і XX стагодзьдзяў паказалі, што сярэднія сонечныя содні павольныя, але даўжыня трапічнага году не зьяўляецца даволі прадказальнай, такім чынам, рух Зямлі вакол Сонца больш ня лічыцца прыдатнай асновай для вызначэньня сэкундаў. Са зьяўленьнем атамных гадзіньнікаў, стала магчымым вызначыць другі, заснаваны на фундамэнтальных уласьцівасьцях прыроды мэтад падліку часу.

Сэкунда зьяўляецца асноўнай адзінкай вымярэньня часу ў сыстэме СІ. Сэкунда вызначаецца як адрэзак часу, які складаецца з 9 192 631 770 пэрыядаў выпраменьваньня, якое адпавядае пераходу між дзьвюма звыштонкімі ўзроўнямі асноўнага стану атамаў цэзу-133 пры адсутнасьці ўзбурэньня з боку зьнешніх палёў. Таксама сэкунда зьяўляецца асноўнай адзінкай вымярэньня часу ў сыстэмах СГС, МКС.

## Стасунак з іншымі адзінкамі вымярэньня

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Вызначэньне сэкунды на сайце Міжнароднага бюро мераў і вагаў

Катэгорыя:СІ
Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня часу
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Бярэзнаўскі раён

**Бярэзнаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Ровенскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Бярэзна.
Млынаўскі раён

**Млынаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе Ровенскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Млынаў.

Катэгорыя:Раёны Ровенскай вобласьці
Рэчышчавыя працэсы

**Рэчышчавы́я працэ́сы** — сукупнасьць зьяў і працэсаў, адбывалых пад узьдзеяньнем комплексу розных прыродных і антрапагенных фактараў, і якія выяўляюцца ў зьменах формы і парамэтраў рачных рэчышчаў. Рэчышчавыя працэсы часам недакладна завуцца *рэ́чышчавы працэ́с*. Формы *рэ́чышчавы працэс* і *рэ́чышчавыя працэ́сы* — састарэлыя.

Адным зь яркіх праяў рэчышчавых працэсаў зьяўляецца ўзаемадзеяньне бягучай вады і рачнога рэчышча. Таксама існуюць іншыя актыўныя рэчышчафармавалыя фактары, вызначальныя рэчышчавыя працэсы (расьліннасьць, вечная мерзлата й інш.). Дзеяньне актыўных рэчышчафармавалых фактараў стрымліваюць абмяжоўвалыя фактары (выхады неразмываемых парод, базыс эрозіі, карэнныя барты даліны й інш.).

Рэчышчавыя працэсы прыводзяць да зьмен формы рэчышча. Утрыманьнем рэчышчавых працэсаў зьяўляецца транспарт наносаў.

Рэчышчавыя працэсы вывучае рэчышчавядзеньне (тэорыя рэчышчавых працэсаў).

## Літаратура
* Маккавеев Н. И. Русло реки и эрозия в её бассейне. — М.: Изд-во АН СССР, 1955. — 346 с.
* Попов И. В. Деформации речных русел и гидротехническое строительство. — Л.: Гидрометеоиздат, 1965. — 328 с.
* Чалов Р. С. Географические исследования русловых процессов / Под ред. Н. И. Маккавеева. — М.: Изд-во МГУ, 1979. — 232 с.
* Ржаницын Н. А. Руслоформирующие процессы рек. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985. — 263 с.
* Кондратьев Н. Е., Попов И. В., Снищенко Б. Ф. Основы гидроморфологической теории руслового процесса. — Л.: Гидрометеоиздат. 1982.

Катэгорыя:Рэчышчазнаўства
Рачное рэчышча

міні|355пкс|Рэчышча горнай ракі

**Рэчышча** — выцягнутае паніжэньне зямной паверхні, занятае водным струменем.

Існуюць розныя тыпы рачных рэчышчаў і адпаведныя ім тыпы рэчышчавых працэсаў.

**Галоўнае рэчышча** — частка рачнога рэчышча, у якім засяроджаная большая частка рачнога струменя.

Рэчышчы вялікіх рэчак маюць шырыню ад некалькіх мэтраў да дзясяткаў кілямэтраў (напрыклад, у нізоўях Обі, Лены, Амазонкі), пры гэтым узрастаньне глыбіні Рэчышча з павелічэньнем памераў ракі адбываецца павольней, чым павелічэньне шырыні. На працягу рэчышчаў глыбокія месцы (плесы) чаргуюцца з дробнымі (перакатамі). Рэчышчы раўнінных рэчак звычайна зьвілістыя або падзеленыя на рукавы, сфармаваныя ў глейкіх, пясковых або жвірыстых адкладаньнях. Рэчышчы горных рэчак больш простыя, часта з наяўнасьцю парогаў і вадаспадаў, звычайна загрувашчаныя велізарнымі валунамі.

## Літаратура
* Чеботарев А. И. Гидрологический словарь. Л.: Гидрометеоиздат, 1978. 308 с.
* Маккавеев Н. И. Русло реки и эрозия в её бассейне. М.: АН СССР. 1955. 346 с.
* Кондратьев Н. Е., Попов И. В., Снищенко Б. Ф. Основы гидроморфологической теории руслового процесса. Л.: Гидрометеоиздат. 1982. 272 с.

Катэгорыя:Рака
Застаўнеўскі раён

**Заста́ўнеўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Чарнавіцкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Застаўна.

Катэгорыя:Раёны Чарнавіцкай вобласьці
Рэчышча

Назву **Рэ́чышча** маюць:

* Рэчышча — выцягнутае паніжэньне зямной паверхні, занятае водным струменем.

## Азёры
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Рэчышча — возера ў Жыткавіцкім раёне
** Рэчышча — возера ў Жыткавіцкім раёне
** Рэчышча — возера ў Жыткавіцкім раёне 
** Рэчышча — возера ў Мазырскім раёне
** Рэчышча — возера ў Мазырскім раёне 
** Рэчышча — возера ў Петрыкаўскім раёне 
** Рэчышча — возера ў Шацілавіцкім раёне

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Рэчышча — рака ў Добрускім раёне 
** Рэчышча — рака ў Жыткавіцкім раёне 
** Рэчышча — пратока ў Петрыкаўскім раёне

## Іншае
* Рэчышча — урочышча ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласьці

## Падвойныя назвы
* Крывяноснае рэчышча
Дубенскі раён

**Дубенскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Ровенскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Дубна.

Катэгорыя:Раёны Ровенскай вобласьці
Кастопальскі раён

**Кастопальскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе цэнтральнай часткі Ровенскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Кастопаль.

Катэгорыя:Раёны Ровенскай вобласьці
Старажынецкі раён

**Старажынецкі раён** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Чарнавіцкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Старажынец.

Катэгорыя:Раёны Чарнавіцкай вобласьці
Сэдымэнтацыя

**Сэдымэнта́цыя** — накіраваны рух часьціц у поле дзеяньня гравітацыі або цэнтрабежных сіл. Хуткасьць сэдымэнтацыі залежыць ад масы, памеру і формы часьціцы, глейкасьці й шчыльнасьці асяродзьдзя, а таксама ад паскарэньня сілы цяжару і дзейсных на часьціц цэнтрабежных сіл. У поле гравітацыйных сіл сэдымэнтыруюць часьціцы грубадыспэрсных сыстэм; у поле цэнтрабежных сіл магчымая сэдымэнтацыя колёідных часьціц і макрамалекул (гл. цэнтрыфугаваньне). Сэдымэнтацыю выкарыстаюць у прамысловасьці пры ўзбагачэньні карысных выкапняў, розных прадуктаў хімічнай і нафтахімічнай тэхналёгіі, пры водавычышчэньні й інш. Сэдымэнтацыя ў цэнтрыфугах і ўльтрацэнтрыфугах, а таксама ў гравітацыйным полі ляжыць у аснове сэдымэнтацыённага аналізу.

## Глядзіце таксама
* Наносы
* Алювій

## Літаратура
* Химический энциклопедический словарь Изд. «Советская энциклопедия» М.,1983.

Катэгорыя:Калёідная хімія
Катэгорыя:Літалёгія
Катэгорыя:Лябараторныя мэтады
Балаклійскі раён

**Балаклійскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Балаклея.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Харкаўскай вобласьці
Бароўскі раён

**Бароўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Баравая.

Катэгорыя:Раёны Харкаўскай вобласьці
Іршаўскі раён

**Іршаўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў цэнтры Закарпацкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Іршава.

Катэгорыя:Колішнія раёны Закарпацкай вобласьці
Рахаўскі раён

**Рахаўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на ўсходзе Закарпацкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Рахаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці
Дніпроўскі раён (1928—2020)

**Дніпроўскі раён** () — былыя адміністрацыйная адзінка ў цэнтры Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Дніпро.

## Гісторыя
На тэрыторыі раёна выяўлены позьнепалеалітычнае паселішча, могільнік, мэзалітычнае паселішча. Дасьледаваны паселішчы эпохі нэаліту, знойдзены прадметы чарняхоўскай культуры.

Гісторыя Дняпроўскага раёна бярэ пачатак з 1920 году, калі на базе заводзкіх гаспадарак места Дняпр быў арганізаваны Прымескі раён. Галоўнай задачай гэтага раёна было забесьпячэньне жыхароў абласнога цэнтра й места Каменскага расьлінна-малочнай прадукцыяй.

Лісавета-Камянскі раён утвораны ў 1923 годзе. Па стане на 1928 год (у пэрыяд 1926—1927 гадоў) з Дыеўскага й Лоцман-Камянскага раёнаў быў створаны Дыево-Лоцманскі раён. Па стане на пач У 1929 годзе зь Лізавета-Камянскага, Дзіва-Лоцманскага й Мануйлаўскага раёнаў быў створаны Днепрапятроўскі раён Раён ліквідаваны ў 1930 годзе. Днепрапятроўскі раён быў адноўлены ў 1937 годзе. Раён ліквідаваны ў 1959 годзе, усе населеныя пункты аднесены да суседніх раёнаў. У 1965 годзе існаваньне раёна аднавілася.

Ліквідаваны ў адпаведнасьці з пастановай Вярхоўнай Рады Ўкраіны ад 17 ліпеня 2020 году «Аб утварэньні й ліквідацыі раёнаў».

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Паўлаградзкі раён (1923—2020)

**Паўлагра́дзкі раё́н** () — колішняя адміністрацыйная адзінка на паўночным усходзе Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Паўлаград.

## Гісторыя
Паўлаградзкі раён створаны ў 1923 годзе (у 1959 і 1991 гадах тэрыторыя раёна зьмянялася). А да гэтага край меў цікавую й своеасаблівую гісторыю. У XVІІІ-XІX стст. на тэрыторыі павета гісторыкі налічваюць у той час 28 населеных пунктаў. Асноўным заняткам іх жыхароў было земляробства, пазьней — жывёлагадоўля, пазьней — расьлінаводзтва. Другая палова 20 стагодзьдзя характарызуецца распрацоўкай багатых радовішчаў вугалю.

1965/02/05 Указам Прэзыдыюма Вярхоўнай Рады ЎССР Багданаўскі й Новадачынскі сельсаветы Петрапаўлаўскага раёна былі перададзены ў склад Паўлаградзкага раёна.

17 ліпеня 2020 году адбылося ўзбуйненьне раёна ў рамках адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы.
Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Межаўскі раён

**Межаўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым усходзе Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Межавая.

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Апосталаўскі раён

**Апосталаўскі раён** () — колішні раён на паўднёвым захадзе Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Апосталава.

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Сінельнікаўскі раён (1923—2020)

**Сіне́льнікаўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на поўдні цэнтральнай часткі Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Сінельнікава.

## Гісторыя
У 1923 г. паводле новага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзяленьня Кацярынаслаўская губерня была пераўтворана ў 7 акругаў. Сярод 12 раёнаў, якія ўвайшлі ў створаны Паўлаградзкі раён, быў і Сінельнікаўскі. 21 студзеня 1959 году частка тэрыторыі скасаванага Днепрапятроўскага раёна была далучана да Сінельнікаўскага раёна.

17 ліпеня 2020 году ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы раён быў узбуйнены.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Рыгор Валовіч (?—1577)

**Рыгор Валовіч** (?—1577) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ. З роду Валовічаў, сын Багдана, брат Астафея. Бацька Гераніма Валовіча.

Дваранін гаспадарскі з 1548, гараднічы гарадзенскі ў 1558—1566, маршалак гаспадарскі ў 1560—1563, лоўчы ВКЛ у 1567—1574, ваявода смаленскі з 1571; староста мсьцібаўскі ў 1548—1567, мельніцкі й ласіскі з 1566, дзяржаўца эйшышскі, каняўскі, варнянскі, дубіцкі й зэльвенскі ў 1558—1569, мерацкі ў 1569—1576. Пасол у Маскве ў 1563.

## Літаратура

Рыгор Валовіч
Катэгорыя:Памерлі ў 1577 годзе
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія
Старабэшаўскі раён

**Старабэ́шаўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым усходзе Данецкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Старабэшава.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласьці
Бойкаўскі раён

**Бойкаўскі раён** (; да 2016 году — *Тэльманаўскі раён*) — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым усходзе Данецкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Бойкаўскае.


Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласьці
Вінцэнт Пётар Валовіч

**Вінцэнт Пётар Валовіч** (1670 — 9 лістапада 1737) — дзяржаўны і рэлігійны дзеяч ВКЛ. З роду Валовічаў.

Падкаморы мсьціслаўскі з 1699, рэфэрэндар сьвецкі ВКЛ у 1709—1727, дыплямат. Ад 1728 езуіт.

## Крыніцы

## Літаратура

Вінцэнт Пётр Валовіч
Катэгорыя:Рэфэрэндары вялікія сьвецкія літоўскія
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1670 годзе
Катэгорыя:Памерлі 9 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1737 годзе
Славянскі раён (Данецкая вобласьць)

**Славянскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на поўначы Данецкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Славянск.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласьці
Шахтарскі раён

**Шахтарскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Данецкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Шахтарск.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласьці
Ясінавацкі раён

**Ясінава́цкі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў цэнтры Данецкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Ясінаватая.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласьці
Амвросіеўскі раён

**Амвро́сіеўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на ўсходзе Данецкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Амвросіеўка.


Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласьці
Бахмуцкі раён

**Ба́хмуцкі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўночным ўсходзе Данецкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Бахмут.

## Гісторыя
18 лютага 2016 году Вярхоўная Рада Ўкраіны перайменавала раён з Арцёмаўскага ў Бахмуцкі.

## Крыніцы


Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласьці
Група Васьмі

**«Гру́па Васьмі́»** («Г8», (, часам «Вялі́кая васьмё́рка») — штогадовая сустрэча кіраўнікоў урадаў 8 буйных прамысловых дзяржаваў Паўночнага паўшар’я (Расея, ЗША, Вялікабрытанія, Францыя, Японія, Нямеччына, Канада, Італія) з удзелам Эўрапейскай Камісіі, якая праводзілася ў 1997—2013 гадах для ўзгадненьня падыходаў да актуальных міжнародных праблемаў.

«Група Васьмі» не зьяўлялася міжнароднай арганізацыяй і не была заснаванай на міжнароднай дамове, ня мела статуту і сакратарыяту. Рашэньні «васьмёркі» ня мелі абавязковай сілы. Як правіла, гаворка ішла пра фіксацыю намеру бакоў прытрымлівацца ўзгодненай лініі або аб рэкамэндацыях іншым удзельнікам міжнароднага жыцьця ўжываць вызначаныя падыходы ў рашэньні тых або іншых пытаньняў.

## Гісторыя
У траўні 1975 г. францускі прэзыдэнт Валеры Жыскар д'Эстэн запрасіў на сустрэчу ў Рамбуйскі замак (дэпартамэнт Івэлін, вобласьць Выспа Францыі) кіраўнікоў урадаў ЗША, Вялікабрытаніі, Італіі, Заходняй Нямеччыны і Японіі. У выніку штогадовая сустрэча кіраўнікоў 6 дзяржаваў атрымала назву «Група шасьці» («Г6») і стала праводзіцца па чарзе пад старшынствам кожнай дзяржавы-ўдзельніцы. У 1976 г. запрасілі канадзкага прэм’ер-міністра П’ера Трудо, пасьля чаго сустрэчу назвалі «Група сямі» («Г7»). З 1977 г. на сустрэчы таксама прысутнічае старшыня Эўрапейскай камісіі. У 1997 г. расейскага прэзыдэнта Барыса Ельцына запрасілі да ўдзелу ў сустрэчы, у выніку чаго з наступнага году назву зьмянілі на «Група васьмі» («Г8»). У 2014 годзе праз акупацыю Расеяй поўдня Ўкраіны адменены саміт «Вялікай васьмёркі» ў Сочы, які быў заплянаваны на чэрвень 2014 году.. У выніку 4-5 чэрвеня 2014 г. сустрэчу без расейскага ўдзелу правялі ў Брусэлі (Бэльгія) пад старшынствам Эўрапейскага Зьвязу, для чаго ў далейшым аднавілі назву «Група сямі».

## Глядзіце таксама
* «Група дваццаці»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыйны цэнтар «Групы Васьмі» 
* Афіцыйны расейскі сайт «Групы Васьмі» 
* Неафіцыйны расейскі сайт «Групы Васьмі» 

Катэгорыя:Канфэрэнцыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1997 годзе
Уладзіслаў Валовіч

**Уладзіслаў Валовіч** (1615 — 15 верасьня 1668, Вільня) — дзяржаўны й вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Пісар польны літоўскі (1639—1653), ваявода віцебскі (з 1656) і гетман польны літоўскі (з 1667).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Валовічаў гербу «Багорыя», сын Пятра. Быў дваранінам караля і вялікага князя Ўладзіслава Вазы.

Браў удзел у Смаленскай вайне з Маскоўскай дзяржавай у 1632—1634. Трапіў у палон, але маскоўскі ваявода Міхаіл Шэін адпусьціў яго, каб перадаць каралю просьбу пра складаньне міру.

Займаў шэраг высокіх дзяржаўных пасадаў, у тым ліку харунжага троцкага ў 1636—1653. Абіраўся паслом на сойм 1647.

За часамі паўстаньня Хмяльніцкага замяніў гетмана вялікага Яна Кішку, які захварэў, узначаліў адзін са шляхецкіх аддзелаў, неаднаразова разьбіты казакамі ў Мазырскім павеце. Разам з аддзелам зачыніўся ў Слуцку. Выйграў колькі бітваў пад Валожынам, Рэчыцай, Бабруйскам, Чэрыкавам.

У Трынаццацігадовую вайну (1654—1667) узначаліў злучэньне войскаў ВКЛ, у 1658 перамог маскоўскія войскі ля Глыбокага. 8 лютага 1659 разьбіты войскамі Івана Хаванскага пад Мядзелам. Ваяваў таксама са швэдамі.

Пабраўся шлюбам з Ганнай Козел-Паклеўскай, зь якой меў дачку Людвіку.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Уладыслаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1615 годзе
Катэгорыя:Асобы Трокаў
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1632—1634 гадоў
Катэгорыя:Пісары польныя літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы віцебскія
Катэгорыя:Гетманы польныя літоўскія
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў
Катэгорыя:Памерлі 15 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1668 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Нікольскі раён (Данецкая вобласьць)

**Валадарскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым захадзе Данецкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Валадарскае.

Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласьці
Пакроўскі раён (Данецкая вобласьць)

**Пакроўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на захадзе Данецкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Пакроўск.


Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласьці
Мар’інскі раён

**Мар’інскі раён** () — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Данецкае вобласьці, што ва Ўкраіне. Раённая ўправа знаходзілася ў былом месьце Мар’інка. Плошча раёну складала 1350,5 км², насельніцтва — 91,4 тысячы асобаў, у тым ліку мяшчанаў — 58,8 тысячы, вясковага — 32,6 тысячы. Раён створаны 19 лютага 1923 году, расфармаваны ў 2020 годзе.

## Падзел раёну
Падзел раёну адбываўся наступным чынам: 3 мескія рады, 2 сялы, 15 вясковых радаў. Агулам у раёне знаходзілася паселішчаў, зь якіх найбуйнейшым зьяўлялася места Мар’інка.

## Насельніцтва
Склад насельніцтва наступны па стане на 2001 год

## Гаспадарка
На абшарах Мар’інскага раёну знаходзілася досыць шмат прадрыпрыемстваў, якія належалі да электраэнэргетыкі, чорнае мэталюргіі, хімічнае, будаўнічых матэрыялаў і іншых галінаў. У раёне існавала земляробства й жывёлагадоўля.

## Асьвета
У Мар’інськім раёне існавала 33 сярэднія школы. На тэрыторыі былога раёна ёсьць 2 тэхнікумы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласьці
Новаазоўскі раён

**Новаазо́ўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Данецкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Новаазоўск.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласьці
Ваўнаваскі раён

**Ваўнаваскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў цэнтры Данецкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Валнаваха.

## Ураджэнцы
* Міхаіл Бакланаў (1914—1990) — заслужаны дойлід Беларусі (1969)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласьці
Вяліканавасёлкаўскі раён

**Вяліканавасёлкаўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на захадзе Данецкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Вялікая Навасёлка.

Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласьці
Ліманскі раён (Данецкая вобласьць)

**Ліманскі раён** (; да 2016 году — *Красналіманскі*) — адміністрацыйная адзінка на поўначы Данецкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Ліман.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Данецкай вобласьці
Мацярык

**Мацярык** (запазычаньне з расейскага *материк*):
* Мацярык (тое ж, што і Кантынэнт) — вельмі вялікая дзялянка сушы. 
* Мацярык (геалёгія) — аналяг слову Пласт у геалёгіі.

## Крыніцы
Алювій

**Алювій**, *алювіяльныя адкладаньні*, *рачныя адкладаньні* ( — нанос, намыў) — адкладаньні, фармаваныя, перамяшчаныя і якія адкладваюцца сталымі і часавымі вадацёкамі у рачных далінах.

Алювій складае рачное ложа, поймы і тэрасы рачных далін. Алювій грае важную ролю ў будынку большасьці кантынэнтальных ападкавых фармацый.

Рачныя адкладаньні ўтвараюцца і перамяшчаюцца:
* падчас паводкі або паводка, калі рака выходзіць з берагоў, і гліна, глей і дробны пясок абложваюцца па ўсёй паверхні поймы;
* пры міграцыі рачных мэандраў і ўтварэньні адкладаньняў сьледам за прырэчышчавай водмельлю лукавіны, якая перамяшчаецца па яе ўнутранаму берагу.

Склад і будова алювія істотна зьмяняюцца ў залежнасьці ад памеру і воднага рэжыму вадацёку, рэльефа вадазбору і складалых яго горных парод.

У алювіі *раўнінных* рэк заканамерна спалучаюцца:
* **рэчышчавы** алювій, які адкладаецца ў ссоўваючымся рэчышчы струменя (косаслоістыя пяскі і жвір);
* **поймавы** алювій, які назапашваецца па-над рэчышчавага падчас паводкау (галоўным чынам супеску і суглінкі);
* **старычны** алювій, адкладаецца ў старыцах (галоўным чынам — багатыя арганічным рэчывам супеску і суглінкі).

Алювій *горных* рэк уяўляе сабой валуны і гальку.

Раўчукі, якія бягуць па ярах і бэльках, адкладаюць дрэнна сартаваны алювій, у якім цяжка разьмежаваць рэчышчавы, поймавы і іншыя выгляды алювія.

Перасоўваньне алювія гуляе вялікую ролю ў рэчышчавых працэсах.

У старажытных ападкавых тоўшчах алювій звычайна сцэментаваны і складзены цьвёрдымі абломкавымі пародамі — кангламератамі, пяшчанікамі, аргілітамі й іншымі. З рэчышчавым алювіем зьвязаныя россыпы золата, плаціны і іншых карысных мінэралаў, а таксама радовішчы будаўнічых пяскоў і жвіру.

Часам алювіем завуць усе найноўшыя кантынэнтальныя адкладаньні, якія ўтварыліся ў пасьляледавіковы час (галацэн).

## Глядзіце таксама
* Рэчышчавыя працэсы
* Наносы
* Глебы рачных далін
* Алювіяльныя адкладаньні і іх эвалюцыя ў гісторыі Зямлі

## Літаратура
* Шанцер Е. В. Аллювий равнинных рек умеренного пояса и его значение для познания закономерностей строения и формирования аллювиальных свит, М., 1951; 
* Шанцер Е. В. Очерки учения о генетических типах континентальных осадочных образований, М., 1966;
* Маккавеев Н. И. Русло реки и эрозия в её бассейне, М.: Изд-во АН СССР, 1955. 346 с.

Катэгорыя:Рака
Катэгорыя:Геалёгія
Пласт (геалёгія)

**Пласт** (або *слой*) — геалягічнае цела, складзенае аднастайнай пародай, абмежаванае двума больш або меней раўналежнымі паверхнямі напластаваньня, мелыя аднолькавую магутнасьць і якое займае значную плошчу. Звычайна назву пластам або слаям даюць у залежнасьці ад складалых іх парод.

## Мацярык
Мацярык — у старажытнасьці (да сярэдзіны XIX стагодзьдзя) ужывалі аналягічна слову *пласт*.

## Глядзіце таксама
* Жыла

Катэгорыя:Геалёгія
Стакгольмскі сындром

**Стакгольмскі сындром** — сяброўства закладнікаў з захопнікамі — псыхалягічны стан, які ўзьнікае падчас захопу закладнікаў, калі закладнікі пачынаюць сымпатызаваць захопнікам ці нават атаесамляць сябе зь імі.

Аўтарам гэтага панятка ёсьць крыміналіст Нільс Бэерут (), які выкарыстаў яго падчас разбору сытуацыі паўсталай у Стакгольме, калі там у жніўні 1973 году былі ўзятыя закладнікі.

Катэгорыя:Сацыяльная псыхалёгія
Антоні Эразм Валовіч

**Антоні Эразм Валовіч** (24 верасьня 1711 — 6 ліпеня 1770, Варшава) — дзяржаўны й рэлігійны дзеяч ВКЛ і Польшчы. З роду Валовічаў.

Навучаўся ў Рыме. Высьвячаны на ксяндза 29 красавіка 1739. Канонік ласкі, гнезьненскі, архідыякан жамойцкі, канонік віленскі з 1742, дэкан варшаўскі, пісар ВКЛ у 1744—1748, вялікі сакратар духоўны ВКЛ у 1748—1755, біскуп луцкі й берасьцейскі з 1755, канцлер каралевы. На соймах выступаў супраць дысыдэнтаў.

## Крыніцы

## Літаратура

Антоні Эразм
Катэгорыя:Нарадзіліся 24 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1711 годзе
Катэгорыя:Пісары вялікія духоўныя літоўскія
Катэгорыя:Сакратары вялікія духоўныя літоўскія
Катэгорыя:Канонікі віленскія
Катэгорыя:Луцкія біскупы
Катэгорыя:Памерлі 6 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1770 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Андрэй Валовіч

**Андрэй Валовіч** (1750 — 9 сакавіка 1822) — дзяржаўны й рэлігійны дзеяч ВКЛ і Польшчы. З роду Валовічаў.

Навучаўся ў Рыме й Варшаве, займаў розныя духоўныя пасады. Рэфэрэндар духоўны ВКЛ у 1791—1794. У час кіраваньня Таргавіцкае канфэдэрацыі адмовіўся ад пасады рэфэрэндара, пасьля чаго актыўнай палітычнай і грамадзкай дзейнасьцю не займаўся. З 1818 біскуп каліскі.

## Літаратура

Андрэй
Катэгорыя:Рэфэрэндары вялікія духоўныя літоўскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1750 годзе
Катэгорыя:Памерлі 9 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1822 годзе
Катэгорыя:Каліскія біскупы
Карал

**Кара́л** — матэрыял шкілета калёніі *[[Каралавыя паліпы|каралавых паліпаў]]* («біягерм»). Вялікія навалы каралаў фармуюць каралавыя рыфы й каралавыя выспы.

## Ужываньне
У прыродзе вядома больш за 2500 разнавіднасьцяў каралаў, у палітры якіх адрозьніваюць да 350 каляровых адценьняў. Каралы выкарыстоўваецца як сыравіна для атрыманьня вапны, некаторыя віды — для выраба ювэлірных упрыгожаньняў. У апошнім выпадку асабліва шануюцца чорны (акабар), белы і серабрыста-перламутравы «скура анёла», і самы папулярны чырвоны і ружовы высакародныя каралы.

Як і ў выпадку з жэмчугам, высокі кошт натуральных каралаў прыводзіць да вялікай колькасьці падробак. Дыяпазон вельмі шырокі, на адным канцы знаходзяцца плястмасавыя каралі пад карал, на іншым — натуральны карал, пафарбаваны ў які-небудзь колер.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Каралавыя рыфы
Марцыян Дамінік Валовіч

**Марцыян Дамінік (ці Міхал) Валовіч** — дзяржаўны дзеяч ВКЛ. З роду Валовічаў. У 1712 разам зь вялікім пісарам літоўскім Міхалам Пузынам быў накіраваны Варшаўскай канфэдэрацыяй паслом да расейскага імпэратара Пятра I. Маршалак вялікі літоўскі ад 1734.

## Крыніцы

Марцыян Дамінік
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Дыпляматы Рэчы Паспалітай
Мальта (востраў)

**Ма́льта** — найбуйнейшы з 3 астравоў, што складаюць Мальтыйскі архіпэляг і Рэспубліку Мальту. Мальта знаходзіцца ў цэнтры Міжземнага мора роўна да поўдня ад Італіі і да поўначы ад Лібіі. Плошча — 246 км². Найвысокі пункт архіпэляга, тым ня менш, знаходзіцца на востраве Гоза, гэта гара Та Дбыегі вышынёй 253 м. Для ляндшафту характэрныя спадзістыя груды і тэрасавыя палі.

Вялікая частка паверхні - вапняковыя плято. На поўначы берагі стромкія, абрывістыя, на паўднёвым спадзістыя. Клімат міжземнаморскі (жаркае сухое лета і цёплая дажджлівая зіма з вятрамі). Сярэдняя тэмпэратура лютага 12 °С, жніўня 25 °С, ападкаў каля 530 мм у год. Недахоп прэснай вады (сталых рэк няма, ападкі сыходзяць у карставыя пустэчы), ваду прывозяць з Сыцыліі і апрасьняюць. З мора астравы здаюцца аголенымі. Сустракаюцца групы хвой, піній і цьвёрдалістных дубоў, але пераважаюць ксэрафітныя хмызьнякі; жывыя загарадзі з кактусаў і апунцыі.

## Глядзіце таксама
* Мальта (дзяржава)
* Гоза
* Каміно

Катэгорыя:Астравы Міжземнага мора
Катэгорыя:Астравы Мальты
Банат

**Бана́т** (, , ) — гістарычная мясцовасьць, падзеленая паміж Сэрбіяй, Румыніяй ды Вугоршчынай. З трох бакоў межы Баната вызначаныя рэкамі: на поўначы Мурэшам, на захадзе Тысай і на поўдні Дунаем. Усходнюю мяжу ўтвараюць Карпацкія горы. Па плошчы Банат параўнальны з тэрыторыяй Бэльгіі.

Румынская частка Баната на захаде раўнінная і нагадвае вугорскую пусту. На паўночным усходзе яна складаецца з халмістай мясцовасьці, а на поўдні з гор сярэдняй велічыні. Эканамічным і культурным цэнтрам Баната зьяўляецца места Тымішаара. Сэрбская частка складаецца з пляскатай раўніны.

Румынскія гісторыкі ўважаюць Банат гістарычнай тэрыторыяй румынаў, а значыць — і Вялікай Румыніі.

Катэгорыя:Геаграфія Сэрбіі
Катэгорыя:Геаграфія Румыніі
Катэгорыя:Геаграфія Вугоршчыны
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Эўропы
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Румыніі
Каміно

міні|200пкс|Вежа сьвятой Марыі на Каміно, пабудаваная ў 1618 годзе
**Каміно** (па-мальтыйску: *Kemmuna*) — востраў ў Міжземным моры, якая ўваходзіць у Мальтыйскі архіпэляг і зьяўляецца тэрыторыяй дзяржавы Мальта. На Каміно разьмешчаныя Блакітная і Крышталёвая лягуны. Выспу наведваюць мноства турыстаў, але толькі 4 чалавека жывуць тамака стала.

Катэгорыя:Астравы Мальты
Катэгорыя:Астравы Міжземнага мора
Тамільская мова

**Тамі́льская мова** (па-тамільску: தமிழ்) — самая паўднёвая з дравідыйскіх моваў. Раней называлася малабарскай. Роднасныя ёй мовы: тэлугу, малайям, каннада, брагуі і інш.

На ёй размаўляе насельніцтва паўднёвай Індыі, пачынаючы ад паўночнай памежнай рысы (дзе сканчаецца тэлугу), якая праходзіць на некалькі крыху паўночней Чэнаі, і заканчваючы мысам Комарынам на поўдні, гэта значыць амаль увесь паўднёвы ўскраек Індыі, за выключэньнем нешырокай паласы на заходнім яе беразе, занятай роднаснай дравідыйскай мовай малаялам. Акрамя таго на тамільскай мове размаўляе насельніцтва паўночнай паловы Цэйлону.

Тамільская мова мае ўласную тамільскую пісьмовасьць. Кірунак пісьма — зьлева направа.

Папулярнасьць тамільскай узрасла за часы руху Бхакці. Стыль «маніправалам», які зьявіўся ў выніку некаторага зьмешваньня тамільскай і санскрыту, справакаваў рэакцыю ў форме руху ў абарону чыстай тамільшчыны пад кіраўніцтвам дравідзкіх партыяў у 1940-м годзе. У выніку ў індыйскім штаце Таміл Наду слоўнікавы запас тамільскай мовы быў «вычышчаны» ад большасьці некалі ўласьцівых ёй індаарыйскіх запазычаньняў і адрозьніваецца гэтым ад астатніх дравідыйскіх моваў.

Тамільская мова мае багатую 2300-гадовую літаратурную гісторыю і лічыцца клясычнай мовай.

Тамільская зьяўляецца афіцыйнай мовай у:
* Індыі, перш за ўсё ў штаце Таміл-Наду, дзе на ёй размаўляе большасьць насельніцтва. 92% тых, хто гаворыць па-тамільску жывуць у Таміл Наду. 
* Шры-Ланцы (другая афіцыйная мова, разам з сынгальскай)
* Сынгапуры, дзе на ёй размаўляе большасьць індускага насельніцтва.

У Малайзіі на тамільскай размаўляе частка індускага насельніцтва. Таксама на ёй размаўляюць на поўдні Кеніі.

У тамільскай мове вылучаюць: усходні, заходні, паўночны, паўднёвы, цэнтральны і шры-ланкійскі дыялекты. На Шры-Ланцы тамільская мова — адносна кансэрватыўная, тады як іншыя дыялекты моцна адрозьніваюцца ад першапачатковай тамільшчыны. Існуюць сацыяльныя дыялекты, у тым ліку брахманаў, шэрагу іншых кастаў і плямёнаў.

## Запазычаньні ў беларускай мове
У беларускай мове запазычаньнем з тамільскай зьяўляецца «катамаран» (கட்டு மரம), што ў даслоўным перакладзе азначае «зьвязаныя бярвёны».

## Глядзіце таксама
* Тамільская літаратура

## Літаратура
* «Тамильский язык» // Большая Советская Энциклопедия 
* Андронов М. С., Разговорный тамильский язык и его диалекты, М., 1962

## Вонкавыя спасылкі

* Tamil Nation
Грыбная скала

**Грыбная скала**, якая таксама мае мальтыйскую назву *Il-Ġebla tal-Ġeneral* (Генэральская скала) — гэта маленькі астравок, утвораны 60 мэтровым масівам вапняка на ўваходзе ў бухту, разьмешчаную непадалёк ад *Dwejra*, на выспе Гоза, Мальтыйскага архіпэляга.

Генэрал Мальтыйскага ордэна, відавочна, адкрыў рэдкую клубневую расьліну *Fucus coccineus melitensis*, па памылцы названае грыбом, якое расло на спадзістай вяршыні скалы. Гэтаму агідна пахкай расьліне прыпісваліся гаючыя ўласьцівасьці і рыцары выкарысталі яго як кроваспыняючы сродак для ран і лекі пры дызэнтэрыі. Расьліна было настолькі каштоўным, што яго нярэдка дарылі выбітным арыстакратам і наведвальнікам Мальтыйскіх выспаў. Вялікі магістр Мальтыйскага ордэна Мануэль Пінту дэ Фансэка () забараніў наведваньне скалы ў 1746 годзе (парушальнікі караліся трохгадовым зьняволеньнем на галерах Мальтыйскага ордэна), усталяваў сталую ахову і нават збудаваў хісткі будынак, тыпу сучаснай ліннай дарогі (кошык падвешаны да вяроўкі), якое злучае скалу з разьмешчаным у 50 мэтрах выспай Гоза. Пазьней стала ясна, што ўсе гэтыя высілкі былі ні да чаму, бо *Fucus coccineus melitensis* ня мае наогул ніякіх лекавых уласьцівасьцяў.

У цяперашні час, Грыбная скала зьяўляецца прыродным заказнікам, але прыбярэжная зона адчыненая для купальшчыкаў і нырцоў.

Катэгорыя:Астравы Міжземнага мора
Катэгорыя:Астравы Мальты