Беларускі слоўнік Мядзьведзкага

**«Белару́скі сло́ўнік»** () — рукапісны дзьвюхмоўны слоўнік, складзены ў 1910 року С. Мядзведскім з Талачына Магілёўскай губэрні. Нароўні зь «Беларуска-польска-расейскім слоўнікам» Я. Ціхінскага лічыцца адной з найбольш значных працаў у галіне беларускай перакладной лексыкаграфіі пачатку XX ст.

Зьмяшчае 1658 слоўнікавых артыкулаў. Складзены на падставе ўласных запісаў аўтара, зробленых, імаверна, на Талачыншчыне, і «Опыта описания Могилевской губернии» Аляксандра Дамбавецкага. У рэестар, акрамя агульнай лексыкі, уключаныя асобныя ўласныя імёны (Аўлас, Ахрэм, Паланея, Самусь), назвы гарадоў (Амсьціслаў, Вытыбск). Тлумачэньні вызначаюцца дакладнасьцю і даступнасьцю: *апо́ўзьлік 1) малое ползующее дитя; 2) ироническое название всякого человека малого ростом; ко́хлик — коклюш, детская болезнь; муро́г — луговая овсяница (Festuca elatior); па́жилка — связка, соединяющая нит с поножем (ножная педаль) в ткацком станке*.

Аўтар спрабуе вырашыць шматлікія праблемы прыкладной лексыкаграфіі: разьмежаваць амонімы і мнагазначныя словы, стварыць сыстэму адсылак, распрацаваць падачу граматычных варыянтаў і ажыцьцявіць лексыкаграфічнае апісаньне спэцыяльнай лексыкі.

Побач з агульнаўжывальнымі, дыялектнымі адзінкамі, тапонімамі і антрапонімамі, у названых выданьнях шырока прадстаўленая навуковая тэрміналёгія: *агре́стъ (1), ажави́ны (1), асо́тъ (2), ба́гунъ (2 адв.), бу́льба, бутя́нъ (5), во́жикъ (7), глуше́цъ (10), дереза́, дива́нна (12 адв.), дя́гилъ, дя́тилина (14 адв.), жа́ўронка (15 адв.), журави́ны, журавы́ (16 адв.), за́яччи ща́вель, звоне́цъ (18), зя́беръ, зязю́ля (19 адв.), ка́ня (21), кми́нъ (22 адв.), колоколу́ха (23), комани́ца (23), конюши́на (23 адв.), леще́вникъ (27), ма́лпа (28), минту́зъ (29), мокри́ца (29 адв.), оле́шина (33), смо́ўжъ (43), тхоръ (46 адв.)* і інш..

У слоўніку Мядзьведзкага навуковыя лексэмы пераважна народнага характару (арнітонімы, заонімы, іхтыёнімы, фітонімы) пасьлядоўна праакцэнтаваныя і патлумачаныя (*глуше́цъ — глухарь; птица, водящаяся въ бѣлорусскихъ лѣсахъ, жаўро́нка — жаворонокъ*), дапаўняюцца зьвесткамі пра лекавае прызначэньне расьлінаў (*журавины — клюква; сокъ ягодъ употребл. при горячкѣ*), этнаграфічнымі нататкамі пра нацыянальную культуру беларускага народу (*каня — хищная птица изъ породы ястребовъ. По убѣжденію бѣлоруссовъ каня въ жару кружится въ воздухѣ и проситъ у Бога пить, такъ какъ она не пьет болотной воды. А только ту, которая остается на листьяхъ дерева послѣ дождя; вследствіе этого каня является прѣдвестником дождя*).

Спарадычна падаюцца лацінскія літаратурныя назвы (*дягиль Angelica sylvestris, команица Scabiosa Succisa*), варыянтныя найменьні (*дятилина і дятлина, жигучка і жгучка, мидуница і медуница, сивогракъ і сивка-воронка*), этымалягічныя нататкі (*бутянъ — съ польск. bocian*). Розныя значэньні шматзначных беларускіх паняцьцяў дыфэрэнцыююцца адпаведнымі лічбамі (*козе́ляцъ Ranunculus — лютикъ; 1) ядовитая трава, растущая по лугамъ и полямъ съ желтенькими цвѣточками; 2) болѣзнь ногъ, вродѣ подагры*).

Рукапіс захоўваецца ў аддзеле рукапісаў Расейскай акадэміі навук у Санкт-Пецярбургу.

## Бібліяграфія
* Медведский, С. Белорусский словарь / С. Медведский // Аддзел рукапісаў бібліятэкі РАН Санкт-Пецярбурга. − Ф. 45. − Воп. 8. — Д. 236. — 72 л.

## Крыніцы

Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Творы 1910 году
Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі