Ляхчыцы

**Ля́хчыцы** (таксама — *Ля́хчычы*) — вёска ў Беларусі, каля каналу Боны. Уваходзяць у склад Хідрынскага сельсавету Кобрынскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Знаходзяцца за 15 км ад Кобрыня і за 18 км ад Дзівіна.

## Назва
Назва вёскі ўтварылася ад слова «ляха» — незасеянае поле («ляшыць» — значыць засяваць). Паводле народнага паданьня, назва паходзіць ад прозьвішча першапасяленца Ляха, які быў палякам. Таксама ўпершыню ўпамінаецца ўрочышча Княжая Гара, на якім, паводле народнага паданьня, спачыла княгіня Вольга.

## Гісторыя

### Раньнія часы
Каля Ляхчыцаў знайшлі крамянёвыя наканечнікі стралы і дзіды.

### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Ляхчыцы ўпамінаецца ў Рэвізіі Кобрынскай эканоміі, складзенай каралеўскім рэвізорам Дзьмітрыем Сапегам у 1563 годзе. Гэта было сяло, 7 валок зямлі, у складзе Сялецкага войтаўства Кобрынскай эканоміі Вялікага Княства Літоўскагу.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Ляхчыцы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыяй, у Кобрынскім павеце, з 1801 году Гарадзенскай губэрні.

На 1890 год Ляхчыцы былі ў Блоцкай (Балоцкай) воласьці, 913 дзесяцін зямлі. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, 38 двароў, існаваў хлебазапасны магазын.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Ляхчыцы занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ляхчыцы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, у Берасьцейскі павет («падраён») Баранавіцкага раёну. Паводле Рыскай мірнай дамовы 1921 году Ляхчыцы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Блоцкай (Балоцкай) гміне Кобрынскага павету Палескага ваяводзтва. У гэты час тут было 40 дамоў.

У 1939 годзе Ляхчыцы ўвайшлі ў БССР, з 15 студзеня 1940 году ў Дзівінскім раёне Берасьцейскай вобласьці, з 12 кастрычніка 1940 да 30 кастрычніка 1959 году ў Верхалескім сельсавеце, з 8 жніўня 1959 году ў Кобрынскім раёне. На 1940 год вёска налічвала 73 двары, працавала пачатковая школа. У нямецка-савецкую вайну Ляхчыцы акупавалі нямецкія войскі з чэрвеня 1941 да ліпеня 1944 году. У 1949 годзе савецкія ўлады злучылі 32 гаспадаркі ў калгас імя Мічурына, потым разам зь вёскамі Корчыцамі, Хадынічамі, Верхалесьсем і Альхоўкай складалі калгас «Перамога».

На 1999 год у Ляхчыцах было 72 гаспадаркі, у складзе калгасу «Сьцяг Перамогі» (з 2004 СВК «Раданескі»; цэнтар — вёска Корчыцы). На 2005 год — 64 гаспадаркі, на 2011 год — 72 двары.

2 сьнежня 2008 году Ляхчыцы атрымалі афіцыйныя геральдычныя сымбалі вёскі — герб і сьцяг, на якіх намаляваная княгіня Вольга.

## Насельцінтва

### Дэмаграфія

ImageSize = width:630 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:35 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:525
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:2 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1890 from:0 till:268
  bar:1905 from:0 till:380   
  bar:1911 from:0 till:318
  bar:1921 from:0 till:214
  bar:1940 from:0 till:285
  bar:1959 from:0 till:211
  bar:1970 from:0 till:253 
  bar:1999 from:0 till:204
  bar:2005 from:0 till:173 
  bar:2011 from:0 till:155  
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1890 at: 268 text: 268 shift:(-11,5)
  bar:1905 at: 380 text: 380 shift:(-11,5)
  bar:1911 at: 318 text: 318 shift:(-11,5)
  bar:1921 at: 214 text: 214 shift:(-11,5)
  bar:1940 at: 285 text: 285 shift:(-11,5) 
  bar:1959 at: 211 text: 211 shift:(-11,5)
  bar:1970 at: 253 text: 253 shift:(-11,5)
  bar:1999 at: 204 text: 204 shift:(-11,5)
  bar:2005 at: 173 text: 173 shift:(-11,5)
  bar:2011 at: 155 text: 155 shift:(-11,5)
TextData=
  fontsize:10px pos:(60,290)
  text:Дынаміка зьмяненьня колькасьці насельніцтва Ляхчыцаў у ХІХ—ХХ стагодзьдзях


* XIX стагодзьдзе: 1897 год — 268 чал.
* XX стагодзьдзе: 1905 год — 367 чал. у *вёсцы Ляхчыцах* і 13 чал. у *маёнтку Ляхчыцах*; 1911 год — 318 чал.; 1921 год — 214 чал.; 1940 год — 285 чал.; 1959 год — 211 чал.; 1970 год — 253 чал.; 1999 год — 204 чал.
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 173 чал.; 2010 год — 142 чал.; 2011 год — 155 чал.

Найбольш пашыраныя прозьвішчы — Назарук і Барысюк.

### Інфраструктура
Ёсьць Дом сацыяльных паслуг, крама, новы будынак лазьні, які не выкарыстоўваецца. У 2011 годзе зачынілі сельскую бібліятэку.

## Славутасьці
Каля Ляхчыцаў знаходзяцца дзьве магілы ахвяраў фашызму. На поўдзень ад вёскі каля каналізаванай рэчкі Трасьцяніцы знаходзіцца ўрочышча Княжая гара. Пагорак мае вышыню ў амаль 10 мэтраў, аднак непадалёк месьцяцца і больш высокія ўзгоркі. Пра Княжую гару існуе мясцовае паданьне:

Паданьне мае повязі з канкрэтнымі гістарычнымі фактамі. У 1287 годзе галіцка-валынскія князі пайшлі на Польшчу. Уладзімера-валынскі князь Уладзімер Васількавіч, цяжка хворы, паслаў замест сябе ваяводу, а сам застаўся ў Камянцы. Вельмі пакутуючы ад сваёй раны (у яго гніла ніжняя сківіца), ён паведаміў Мсьціславу Данілавічу Луцкаму, што прызначае яго спадкаемцам. Пасьля паходу Луцкі князь быў выкліканы для падпісаньня дакумэнтаў. Асобна была напісана грамата, у якой жонцы Ўладзімера Вользе Раманаўне быў адпісаны горад Кобрынь і сяло Городель (Гарадзец). Акрамя таго, у грамаце князь запісаў: «…а княгіня мая оже восхочет ў чэрніч поіті поідеть, Аже не восхочет ити, а како ёй любо мне не воставши глядеті, што, хто мае чыніть по моем жывоте». Да таго ж князь вымусіў пераемніка цалаваць крыж, што ён не аддасьць прыёмную дачку Ізяславу супраць яе волі замуж, а толькі так, як захоча Вольга. 10 сьнежня 1288 году Ўладзімер Васількавіч памёр. Вольга Раманаўна на пахаваньні мужа была з Ізяславай і зь сястрой свайго мужа манашкай Аленай. Апошні раз у Іпацьеўскім летапісе Вольга згадваецца ў сакавіку 1289 году.

Пра Княжую гару існуюць пісьмовыя зьвесткі ў гістарычных крыніцах. Першыя — гэта «Рэвізія Кобрынскай эканоміі» 1563, дзе запісана: «Княжая Гора, урочище села Рухович». Пазьней Гара адзначалася на расейскіх мапах XIX ст. і на польскіх пачатку ХХ ст. У канцы XIX ст. археоляг Ф. Пакроўскі з словаў сьвятара запісаў: «с. Хабовічы … Блоцкай вол., Кобрынскага павету. За 5 вёрстаў на паўднёвы захад ад сяла ёсьць невялікі пагорак, званы ў народзе Княжая гара. Называецца так таму, што тут нібы ў час бою забітая нейкая князёўна».

Княжая гара зрабіла вялікі ўплыў на разьвіцьцё вёскі Ляхчыцы і суседняй акругі. У Пакроўскай царкве вёскі Хабовічаў, у прыход якой уваходзяць Ляхчыцы, захоўваўся летапіс пра падзеі, зьвязаных з урочышчам, а 24 ліпеня «на Вольгу» адзначаецца прастольнае царкоўнае сьвята. У Ляхчыцах вельмі пашырылася жаночае імя Вольга.

Беларуская рэспубліканская навукова-мэтадычная рада ў пытаньнях гістарычна-культурнай спадчыны пры Міністэрстве культуры Беларусі 22 лютага 2012 году пастанавіла ўнесьці прапанову ў Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь аб наданьні статусу гістарычна-культурнай каштоўнасьці тапанімічнаму аб’екту — назьве ўрочышча Княжая Гара, якое знаходзіцца каля вёскі Ляхчыцаў Кобрынскага раёну. Гэта першы тапонім, які плянуецца ўзяць пад ахову дзяржавы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Покровский Ф. В. Археологическая карта Гродненской губернии. — Вильно, 1895.

## Вонкавыя спасылкі
* Ляхчыцы на Radzima.net
* Ляхчыцы на мапе Хідрынскага сельсавету

Катэгорыя:Хідрынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі