Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа і кляштар бэрнардынаў (Горадня)

**Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа і кляштар бэрнардынаў** — помнік архітэктуры XVI—XVIII стагодзьдзяў у Горадні. Знаходзіцца ў цэнтры места, на высокім правым беразе ракі Нёмана. Касьцёл дзее, кляштар існаваў да 1853 году. Твор архітэктуры раньняга барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Комплекс Гарадзенскага мужчынскага бэрнардынскага кляштару складаецца з касьцёла і кляштарнага корпуса. 

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы драўляны кляштар бэрнардынаў у Горадні фундаваў у 1494 годзе вялікі князь Аляксандар. Мураваны кляштар збудавалі ў 1595—1618 гадох. 13 траўня 1618 году касьцёл кансэкраваў віленскі біскуп Яўстах Валовіч. У 1660-х гадох пры касьцёле існавала Лярэтанскае брацтва.

Касьцёл дабудоўваўся па пажарах у 1656 і 1753 гадох. У 1680 годзе праводзілася рэканструкцыя алтара Сьвятога Антонія, збудавалі капліцу Сьвятой Барбары. У 1736 годзе перабудоўваліся алтары сьвятых Міхала, Банавэнтуры, Ануфрыя, Пятра з Алькантары. У 1738 годзе праводзілася рэканструкцыя званіцы. У 1788 годзе архітэктар Ф. Міхалькевіч зрабіў выстанчанае завяршэньне званіцы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Горадня апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) 14 красавіка 1853 году расейскія ўлады ліквідавалі кляштар. Касьцёл працягваў дзеяць як парафіяльны, а ў кляштарных мурах разьмясьцілася расейскае войска.

### Найноўшы час
За часамі Другой сусьветнай вайны ў чэрвені 1941 году комплекс згарэў, вельмі хутка яго аднавілі. Па вайне савецкія ўлады адабралі кляштарны корпус, у 1990 годзе яго вярнулі каталікам.

## Архітэктура
### Касьцёл
Касьцёл — помнік архітэктуры раньняга барока. Гэта 3-нэфавая 6-слуповая базыліка зь вялікай паўцыркульнай апсыдай і дзьвюма закрысьціямі. У яе аснове — кампазыцыя рымскага езуіцкага касьцёла Іль-Джэзу. Цэнтральны нэф накрываецца 2-схільным, бакавыя — 1-схільнымі дахамі. У архітэктуры спалучаюцца стылявыя элемэнты готыкі, рэнэсансу і барока. Галоўны фасад дэкаруецца разьвітым антаблемэнтам, пілястрамі карынцкага ордэру, аркавымі нішамі і завяршаецца трыкутным франтонам. Сьцены бакавых фасадаў падзяляюцца пілястрамі і здвоенымі аркавымі вокнамі. З паўднёвага боку да галоўнага фасада далучаецца вежа-званіца, якая мае самастойны ўваход і зьвязваецца з касьцёлам і жылым корпусам. Два верхнія ярусы званіцы маюць складаную фігурную пабудову і маляўнічы сылюэт. У іх плястычным афармленьні выкарыстоўваюцца выгнутыя паверхні сьценаў, рэльефныя падзелы, кутнія калёнкі і валюты. Вежа завяршаецца фігурным купалам з шпілем.

Цэнтральны нэф аддзяляецца ад бакавых шасьцю апорнымі слупамі. Нэфы перакрываюцца крыжовымі скляпеньнямі. Аздабленьне інтэр’еру галоўным парадкам выканаў мастак Антоні Грушэцкі. У 1788 годзе мастакі А. Грушэцкі і Ф. Міхалкевіч дапоўнілі аздобу інтэр’еру касьцёла манумэнтальным малярствам: пляфоны з фрэскавай размалёўкай, выявы 12 апосталаў (на паўднёвай сьцяне) і 12 дзеячоў Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай (на паўночнай сьцяне) у аркатурных фрызах цэнтральнага нэфа. Руцэ А. Грушэцкага належаць фрэскавыя выявы Ўнебаўзяцьця Панны Марыі над аркаю празьбітэрыюму (алтарная частка), а таксама арнамэнты на скляпеньнях алтару, бальконе хору, аркадах між нэфамі касьцёла. Разам з сваім памочнікам Міхалкевічам, абнавілі герб фундатараў і фігуры бэрнардынскіх сьвятых у «сьляпых» аркадах. Праўда, большая частка работ Грушэцкага і Міхалкевіча трапіла пад «савецкую рэстаўрацыю», і сёньня яны выглядаюць ня так, як першапачаткова.

### Кляштар
Кляштарны корпус далучаецца да паўднёвай сьцяны касьцёла. Гэта 2-павярховы аб’ём у пляне складанай канфігурацыі. Сьцены падзяляюцца прастакутнымі вокнамі, пілястрамі, контрфорсамі. Усходняе і паўднёвае крылы вылучаюцца буйнымі рызалітамі з трыкутнымі франтонамі. Завяршаюцца 2-схільным дахам. Корпус злучаецца галерэяй з касьцёлам.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (H. Lajbovič, 1760).jpg|Г. Ляйбовіч, 1760 г.
Horadnia, Padolnaja-Mastavaja. Горадня, Падольная-Маставая (J. Pieška, 1800).jpg|Ю. Пешка, 1800 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (F. Łantkievič, 1.05.1804).jpg|1 траўня 1804 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (1817).jpg|па 1816 г.


Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (N. Orda, 1861-69).jpg|Н. Орда, 1861—1869 гг.
Horadnia, Padzamča, Bernardynski. Горадня, Падзамча, Бэрнардынскі (N. Orda, 1861-69).jpg|Н. Орда, 1861—1869 гг.
Horadnia, Nioman. Горадня, Нёман (N. Orda, 1861-69).jpg|Н. Орда, 1861—1869 гг.
Horadnia, Nioman. Горадня, Нёман (1862).jpg|1862 г.


### Гістарычныя здымкі

Horadnia, Nioman. Горадня, Нёман (1860).jpg|1860 г.
Horadnia, Nioman-Mastavaja. Горадня, Нёман-Маставая (A. Rohrbach, 1861).jpg|А. Рорбах, 1861 г.
Horadnia, Nioman. Горадня, Нёман (J. Čachovič, 1876-85).jpg|Ю. Чаховіч, 1876—1885 г.
Horadnia, Nioman-Mastavaja. Горадня, Нёман-Маставая (A. Sivicki, 1890).jpg|А. Сівіцкі, 1890 г.


Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (1909).jpg|1909 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (1910).jpg|1910 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (1910) (2).jpg|1910 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (1901-14) (3).jpg|да 1915 г.


Horadnia, Mastavaja-Karmelickaja. Горадня, Маставая-Кармэліцкая (1901-14).jpg|да 1915 г.
Horadnia, Mastavaja-Karmelickaja. Горадня, Маставая-Кармэліцкая (1901-15).jpg|да 1916 г.
Horadnia, Bernardynskaja. Горадня, Бэрнардынская (1915).jpg|1915 г.
Horadnia, Mastavaja-Karmelickaja. Горадня, Маставая-Кармэліцкая (10.04.1919).jpg|10 красавіка 1919 г.


Horadnia, Bernardynskaja. Горадня, Бэрнардынская (J. Jadkoŭski, 1923).jpg|Ю. Ядкоўскі, 1923 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (J. Bułhak, 1920-25).jpg|Я. Булгак, 1920—1925 гг.
Horadnia, Bernardynski-Bazylanski. Горадня, Бэрнардынскі-Базылянскі (J. Bułhak, 1920-29).jpg|Я. Булгак, 1920-я гг.
Horadnia, Bernardynskaja. Горадня, Бэрнардынская (1927).jpg|1927 г.


Horadnia, Bernardynskaja. Горадня, Бэрнардынская (L. Gelgor, 1929).jpg|Л. Гелгар, 1929 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (1930).jpg|1930 г.
Horadnia, Bernardynskaja. Горадня, Бэрнардынская (Z. Charleŭski, 1931).jpg|З. Харлеўскі, 1931 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (1901-39).jpg|да 1939 г.


Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (1901-39) (2).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (1901-39) (3).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (1901-39) (4).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (1901-39) (5).jpg|да 1939 г.


Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (M. Šymanski, 1918-39).jpg|М. Шыманскі, да 1939 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (M. Šymanski, 1918-39) (2).jpg|М. Шыманскі, да 1939 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (J. Bułhak, 1918-39).jpg|Я. Булгак, да 1939 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (1918-39).jpg|да 1939 г.


Horadnia, Bernardynskaja. Горадня, Бэрнардынская (1919-39) (2).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (1919-39).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Karmelickaja, Bernardynski. Горадня, Кармэліцкая, Бэрнардынскі (1919-39).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Bernardynski, Brama. Горадня, Бэрнардынскі, Брама (1930-39).jpg|1930-я гг.


Horadnia, Karmelickaja, Bernardynski. Горадня, Кармэліцкая, Бэрнардынскі (H. Poddębski, 1930-39).jpg|Г. Паддэмбскі, 1930-я гг.
Horadnia, Mastavaja. Горадня, Маставая (1930-39).jpg|1930-я гг.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (S. Žyŭna, 1939).jpg|С. Жыўна, 1939 г.
Horadnia, Mastavaja, Bernardynski. Горадня, Маставая, Бэрнардынскі (07.1941) (2).jpg|ліпеня 1941 г.


Horadnia, Mastavaja-Karmelickaja. Горадня, Маставая-Кармэліцкая (1941).jpg|1941 г.
Horadnia, Mastavaja, Bernardynski. Горадня, Маставая, Бэрнардынскі (1941).jpg|1941 г.
Horadnia, Mastavaja, Bernardynski. Горадня, Маставая, Бэрнардынскі (1941-43).jpg|1941—1943 гг.
Horadnia, Bernardynski. Горадня, Бэрнардынскі (1942).jpg|1942 г.


### Сучасныя здымкі

Hrodna cross.jpg|Агульны выгляд
BERNARDINE CATHEDRAL - GRODNO BELARUS.jpg|З боку апсыды
11.09.11 З менчукамі па Гродна2 Кірха-Брыгітк-Бернард-Францішкан 044.jpg|Інтэр'ер
Гродна. Алтар бернардзінскага касцёла.JPG|Галоўны алтар


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Горадня
Катэгорыя:Касьцёлы Горадні
Горадня
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1618 годзе
Катэгорыя:Збудаваньні віленскага барока Беларусі
Катэгорыя:Архітэктура Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы адшуканьня Сьвятога Крыжа
Катэгорыя:Барочныя збудаваньні Горадні