open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Поўдзень-Пірэнэі

**Поўдзень-Пірэнэі** () — былы рэгіён на паўднёвым захадзе Францыі. Меў межы з наступнымі былымі рэгіёнамі і краінамі: на захадзе з Аквітаніяй, на поўначы — зь Лімузэнам і Авэрньню, на ўсходзе — зь Лянгедок-Русыёнам, на поўдні — з Гішпаніяй і на крайнім паўднёвым усходзе — з Андорай. Плошча 45 348 км². Насельніцтва па стане на 2012 год складала 2 926 592 чалавек. У склад рэгіёну ўваходзілі 8 дэпартамэнтаў: Ар’еж, Авэрон, Верхняя Гарона, Жэр, Лёт, Верхнія Пірэнэі, Тарн і Тарн і Гарона. Адміністрацыйным цэнтрам і найбуйнейшым горадам была Тулюза (458 298 жыхароў). У выніку  тэрытарыяльнай рэформы францускіх рэгіёнаў 2014 году, 1 студзеня 2016 увайшоў разам зь Лянгедок-Русыёнам у склад новаўтворанага рэгіёну Аксытанія (адміністрацыйным цэнтрам усяго гэтага рэгіёну стала Тулюза).

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт рэгіёну Поўдзень-Пірэнэі
Гронінген (правінцыя)

**Гронінген** () — правінцыя на паўночным усходзе Нідэрляндаў. Сталіца й найбуйнейшае места — Гронінген. Насельніцтва на жнівень 2015 году 582 649 чалавек (9-е месца сярод правінцыяў). Больш за траціну насельніцтва правінцыі (202 332 чалавекі) жыве ў яе сталіцы. Значнымі камунамі правінцыі таксама зьяўляюцца: Мідэн-Гронінген — 61 000 чалавек, Ольдамбт — 38 033 чалавекі, Стадсканаал — 32 109 чалавекі.

## Геаграфія
Плошча правінцыі — 2960,03 км² (уключаючы ваду, 7-е месца), у тым ліку сушы — 2 333,28 (8-е месца). Гронінген на поўначы мяжуе з унутраным Вадэнскім морам, на паўночным усходзе — з ракой Эмс і бухтай Долярт, на ўсходзе — зь зямлёй Ніжняя Саксонія (Нямеччына), на поўдні — з правінцыяй Дрэнтэ й на захадзе — з Фрысьляндам.

## Гісторыя
Першапачаткова тэрыторыя правінцыі належала да гістарычнае вобласьці Фрызыя, якая працягнулася ўздоўж Паўночнага мора ад нідэрляндзкага возера Эйсэльмээр да Даніі, — землі, гістарычна заселеныя фрызамі. Гронінген стаў часткай імпэрыі франкаў каля 785 году. Хрысьціянізацыю рэгіёну кароль Карл Вялікі прызначыў місіянэру Людгеру, які пасьля быў далучаны да ліку Сьвятых. У XI стагодзьдзі места Гронінген было вёскай у правінцыі Дрэнтэ, што належала біскупству Утрэхт, у той час як большасьць земляў правінцыі адносілася да Мюнстэрскай япархіі. У сярэднія вякі места Гронінген атрымала шырокія правы, што дазволіла яму дамінаваць над навакольнымі тэрыторыямі (*Ommelanden*).


Файл:Martini Toren.JPG|Вежа сьв. Мартына, места Гронінген
Файл:Groninger Museum 2.jpg|Музэй Гронінгену
Файл:Fraeylemaborg1 Slochteren.jpg|Сярэднявечны сьвіран у месьце Слохтэрэн
Файл:Keukens appingedam.jpg|«Вісячыя» кухні па-над каналам у месьце Апінгедам


## Вонкавыя спасылкі

* афіцыйная бачына правінцыі 
* бачына Ўнівэрсытэту Гронінгену 

Катэгорыя:Правінцыі Нідэрляндаў
Энтамалёгія

**Энтамалёгія** (ад  — вусяк) — разьдзел заалёгіі, які вывучае вусякоў. Кляса вусякоў уключае 1,3 млн вядомых відаў, якія складаюць больш за дзьве траціны ўсіх вядомых арганізмаў, і жывуць на зямлі ня менш за 400 млн гадоў.

## Гісторыя
Гісторыя энтамалёгіі вядзецца ад старажытных часоў і культур, галоўным чынам у кантэксьце сельскай гаспадаркі (асабліва ў біялягічным кантролі і пчалярстве). Аднак навуковыя дасьледваньні ў сучасным разуменьні датуюцца прыкладна XVI стагодзьдзем.

Паколькі колькасьць відаў, якія дасьледуюцца навукай энтамалёгіяй, вельмі вялікая, у гісторыі энтамалёгіі шмат выбітных біёлягаў, такіх як Чарлз Дарвін, пісьменьнік Уладзімер Набокаў, Карл Фрыш (Нобэлеўскі ляўрэат 1973 году) і двойчы ляўрэат Пуліцэраўскай прэміі прафэсар Эдвар Ўілсан.

Дасьледваньне анатоміі вусякоў да сярэдзіны XIX стагодзьдзя абмяжоўвалася пераважна апісаньнем частак хіцінавага шкілету і вонкавага выгляду розных сыстэмаў органаў вусякоў. З разьвіцьцём навукі асноўным напрамкам стала вывучэньне гісталягічнай будовы розных частак цела вусякоў.

## На Беларусі

Вядомыя беларускія энтамолягі:
* Анатоль Радкевіч
* Усевалад Радкевіч

## Глядзіце таксама
* Вусякі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Біёта

**Біёта** (ад  — «жыцьцё») — гістарычна складзеная сукупнасьць відаў жывых арганізмаў, аб’яднаных агульнай вобласьцю распаўсюджваньня ў сучаснасьці альбо ў мінулыя геалягічныя эпохі. У склад біёты ўваходзяць як прадстаўнікі вузавых арганізмаў (расьліны, жывёлы, грыбы, бактэрыі, пратысты і г. д.), так і бязвузавыя арганізмы (напрыклад, вірусы).

Біёта зьяўляецца важнай часткай экасыстэмаў і біясфэры. Біёта актыўна удзельнічае ў біягеахімічных працэсах. Вывучэньне біёты — прадмет мноства навукаў, у тым ліку біялёгіі, экалёгіі, гідрабіялёгіі, палеанталёгіі, біягеахіміі і іншых.

У адрозьненьне ад біяцэнозу біёта можа характарызавацца адсутнасьцю экалягічных сувязяў паміж рознымі відамі арганізмаў.

## Глядзіце таксама
* Хайнанская біёта
* Эдыякарская біёта
Самец

**Саме́ц** (**мужчынская асобіна**) — форма жывога арганізму, якая ўтварае дробныя, рухавыя гамэты — народкі. Кожны народак можа зьліцца з жаночай гамэтай — заплодкавай вузай, апладніўшы яе. Мужчынскія арганізмы ня могуць размнажацца плоцевым шляхам без дасяжнасьці хаця б да адной заплодкавай вузы, але некаторыя арганізмы могуць размнажацца як плоцевым, гэтак і бясплоцевым шляхам.

Большасьць самцоў сысуноў, у тым ліку і людзей, маюць Y-храмасому, якая адказвае за выпрацоўку большай колькасьці тэстастэрону дзеля разьвіцьця мужчынскіх рэпрадуктыўных органаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Заалёгія
Тупунгата

**Тупунгата** () — адна з найвышэйшых гор Паўднёвай Амэрыкі ў горнай сыстэме Цэнтральных Андаў. Адносіцца да тыпу стратавулькану.

Масіў знаходзіцца на мяжы Чылі (сталічны рэгіён Сант’яга) і Аргентыны (правінцыя Мэндоза), у 80 км на ўсход ад Сант’яга-дэ-Чылі й на 100 км на поўдзень ад Аканкагуа, найвышэйшае вяршыні Анд. У межах гары знаходзяцца досыць шмат паселішч. Падняцца на гару можна з усходу, захаду або поўдня. Каля гары знаходзіцца вяршыня Тупунгаціта — дзейны вулькан, апошняе вывяржэньне якога адбылося ў 1987 годзе.

Ад назвы вулькана ўтварылася назва аргентынскага дэпартамэнту Тупунгата й вядомы сорт аргентынскага віна.

## Крыніцы

Тупунгата
Катэгорыя:Вульканы
Банк БелВЭБ

**Банк БелВЭБ (раней — Белзьнешэканомбанк)** — даччыны банк расейскага ўрадавага «Зьнешэканомбанка» ў Беларусі. Заснаваны ўрадам Беларусі ў 1991 годзе.
Мае 24 філіялы, зь якіх 6 у сталіцы, 5 у абласных цэнтрах, 13 у іншых гарадах, а таксама 3 цэнтры банкаўскіх паслугаў. Сярод уласных даччыных прадпрыемстваў мае:
* «Белзьнешстрах»,
* «Белзьнешэканомлізінг»,
* «Белінтэртранс»,
* «Зьнешэканомбуд»,
* «Інтэрэкан-Н»,
* «Міжнародны энэргетычны цэнтар»,
* «Аграфірма „Орда“»,
* «Сівельга»,
* «Сьвет фітнэса».

Статутны фонд на 12 студзеня 2010 году складаў 605 млрд рублёў. З 1994 году абслугоўвае аплатныя карткі MasterCard, з 1995-га — і карткі Visa.

## Міжнародныя санкцыі
Банк знаходзіцца ў сьпісе спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў ЗША, а з красавіка 2023 года — пад санкцыямі Канады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Банкі Беларусі
Катэгорыя:Сьнежань 1991 году
Катэгорыя:1991 год у Беларусі
Катэгорыя:Акцыйныя таварыствы Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1991 годзе
Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў сьпісе СВГ
Гранатамёт

**Гранатамёт** — пераносная пальная зброя, прызначанае для паразы тэхнікі, будынкаў або жывой сілы суперніка з дапамогай стрэлу боепрыпасам, значна праўзыходным па калібры патрон стралковай зброі. Боепрыпас гранатамёта завецца гранатай (гранатамётны стрэл, гранатамётная граната).

Фактычна словам гранатамёт пазначаюцца некалькі клясаў зброі. Так, гранатамёты бываюць дульнымі (як стволавымі, так і бясстволавымі), падстволавымі, станковымі, ручнымі і рэактыўнымі (аднаразовымі і шматразовымі).

## Глядзіце таксама
* АГС-17

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гранатамёты
Джэймз Бонд

Сэр **Джэймз Бонд** (), камандэр ВМФ Вялікабрытаніі, таксама вядомы як «агент 007» — галоўны пэрсанаж раманаў брытанскага пісьменьніка Яна Флэмінга пра выдуманнага агента MI6. Набыў шырокую папулярнасьць, дзякуючы экранізацыям раманаў. Сэрыю фільмаў пра Джэймза Бонда называюць «бандыянаў», якая зьяўляецца адной з самых працяглых сэрыяў фільмаў у гісторыі кінэматографу. З 1962 па 2010 год выйшла 23 фільма (калі аднаго фільму ў два гады). Сэрыя прынесла яе стваральнікам больш за 6 млрд дал. ЗША, стаўшыся другім самым пасьпяховым кінасэрыялам у гісторыі. Адметнымі ўласьцівасьцямі Бонда зьяўляюцца: авантурым, рашучасьць, арыентацыя на сілавое вырашэньне канфліктаў, роўна як рысы гэткага плэйбою — захапленьне жанчынамі, азартнымі гульнямі і алькаголем.

Хаця Джэймз Бонд і зьяўляецца сакрэтным агентам MI6, ён некалькі рзоў зьяўляўся ў кадры ў сваёй афіцыйнай ваеннай форме камандэра ВМФ Вялікабрытаніі.

У 2007 годзе, па просьбе кінапрадусарскай кампаніі Eon Productions (якая здымае фільмы пра агента 007) для наданьня большай рэалістычнасьці сэрыялу, быў выдадзены пашпарт на імя Джэймза Бонда. У апошняй адзьнятай частцы «бандыяны» галоўную ролю выканаў Дэніэл Крэйг. У Міністэрстве ўнутраных справаў Вялікабрытаніі заявілі, што з прычынаў бясьпекі пашпарт мусіць быць павернуты. «Падобныя пашпарты мусяць быць павернутыя і зьнішчаныя акурат пасьля выкарыстаньня», — заявіў міністар унутраных справаў краіны Джон Рыд. Аднак прадстаўнік кінакампаніі заявіў, што не зьбіраецца аддаваць пашпарт Бонда. «Ні пра што падобнае нас не пыталі, таму мы пакінем яго ў сябе», — сказаў ён.

За ўсю гісторыю «бандыяны» **ролю Джэймза Бонда ў кіно выконвалі:**
# Шон Конэры (1962—1967; 1971; 1983)
# Джордж Лэзэнбі (1969)
# Роджэр Мур (1973—1985)
# Тымаці Далтан (1987—1989)
# Пірс Бронсан (1995—2002)
# Дэніел Крэйг (2006 — цяперашні час)
# Бары Нэльсан (1954, неафіцыйна)
# Дэйвід Найвэн (1967, неафіцыйна)

## Крыніцы

*
АГС-17

**АГС-17 «Полымя»** ()(Азначнік ГРАУ — 6Г11, азначнік гранатамёта са станком — 6Г10) — 30-мм аўтаматычны станкавы гранатамёт. Прызначаны для паразы жывой сілы і агнявых сродкаў суперніка разьмешчаных па-за хованкамі, у адчыненых акопах (траншэях) і за натуральнымі ўтварэньнямі мясцовасці (у лагчынах, ярах, на зваротных пахілах вышынь).

Распрацаваны ў КБ імя Нудэльмана, выпускаецца на Вятска-Палянскім машынабудаўнічым заводзе «Молат». Прыняты на ўзбраенне ў 1971 г.

Калектыў распрацоўнікаў: Корняков А. Ф., Неменов У. Я., Насоў А. Ф., Нудельман А. Э., Прянишников О. У., Пухов Ю. І., Рыхтэр А. А. і іншыя.

Галоўны канструктар - Корняков Аляксандр Фёдаравіч.

Агонь вядзецца з трохножнаго станка САГ-17. АГС-17 можна абсталёўваць штурмавыя шрубалёты. У авіяцыйным варыянце маецца электраспуск, лічыльнік стрэлаў, тэмп стральбы павялічаны да 420—500 стр/хв. Авіяцыйны варыянт АГ-17А прыняты на ўзбраеньне ў 1980 годзе. Ствол АГ-17А забясьпечаны радыятарам, астуджальным ствол пры больш інтэнсіўным тэмпе стральбы. Бо пры стральбе з шрубалёта хуткасць гранаты павялічваецца, крок нарэзаў ствала паменшаны з 715 мм да 600 мм.

Для далёкай стральбы выкарыстоўваецца прызменны аптычны прыцэл ПАГ-17 з 2,7-кратным павелічэннем. У начны час магчымая падсвятленне шкалы прыцэла.

У першай палове 1990-х пачалася замена гранатамёта АГС-17 на АГС-30. Частка АГС-17 усё яшчэ знаходзіцца на ўзброеньні вайсковых структураў Беларусі.

## Спасылкі
* АГС-17 Полымя
* АГС-17. Апісаньне і прымяненьне АГС-17
* Здарэнне ў войску: трое салдатаў параненыя гранатай

Катэгорыя: Гранатамёты
Аалёгія

**Аалёгія** (ад  — яйка і  — вучэньне) — разьдзел заалёгіі, які займаецца вывучэньнем яйкаў жывёл, пераважна птушыных. Таксама іншы раз пад аалёгіяй  разумеюць калекцыянаваньне яек птушак.

## Глядзі таксама
* Яйка
* Спарыш
* Арніталёгія

Катэгорыя:Разьдзелы заалёгіі
Катэгорыя:Яйка
Акаралёгія

**Акаралёгія** (acarology, ад  ἀκάρι, *akari* — «кляшчы»; і -λογία — «навука», «веданьне») — разьдзел заалёгіі бесхрыбетных, які вывучае кляшчоў. Вылучаюць вэтэрынарны, мэдычны, агульны і сельскагаспадарчы кірункі акаралёгіі. Асноўныя пытаньні акаралёгіі дасьледуюцца сумесна ў першую чаргу ў вэтэрынарыі і мэдыцыне, бо многія кляшчы зьяўлюцца ўзбуджальнікамі інвазіённых і інфэкцыйных захворваньняў жывёл і чалавека (энцэфаліт).

## Кангрэсы
* *XII-th International Congress of Acarology*. Амстэрдам, Нідэрлянды. 21—26 жніўня 200.
* *XI-th International Congress of Acarology*. Мэрыда, Мэксыка. 9—13 верасьня 2002
* *X-th International Congress of Acarology*. Канбэра, Аўстралія. 6—10 ліпеня 1998
* *IX-th International Congress of Acarology*. Каламбус, Агаё, ЗША. 17—22 ліпеня 1994
* *II-th International Congress of Acarology*. Сатан-Бонінгтан, Вялікабрытанія. 19—25 ліпеня 1967
* *I-th International Congress of Acarology*. Форт-Колінз, Каларада, США. 2—7 верасьня 1963

## Часопісы
* *Acarina* (Russian Journal of Acarology, ЗМ МДУ, Масква, Расея, 1993-)
* *Acarologia* (Montpellier, Францыя)
* *Acarology Bulletin* (Антарыё, Канада). ISSN: 1361-8091 (Systematic & Applied Acarology Society, 1996-)
* *Experimental and Applied Acarology* (Амстэрдам, Нідэрлянды). ISSN: 1572-9702 (electronic) 0168-8162 (paper), Springer
* *International Journal of Acarology* (ЗША, 1975-)
* *Journal of the Acarological Society of Japan* (Matsudo, Chiba, Японія, 1992-)
* *Journal of Medical Entomology* (ЗША)

## Глядзіце таксама
* Арахналёгія
* Павукападобныя
* Энтамалёгія

## Крыніцы

## Літаратура
* Бэкер Э. В., Ўартан Г., *Уводзіны ў акралёгію*, 1955.
* Evans, G.O. 1992. *Principles of Acarology*. CAB International, Cambridge.
* D. E. Walter & H. C. Proctor. 1999. *Mites: Ecology, Evolution and Behaviour.* University of NSW Press, Sydney and CABI, Wallingford 
* R. B. Halliday, D. E. Walter, H. C. Proctor, R. A. Norton & M. J. Colloff. 2001. *Acarology, Proceedings of the 10th International Congress [5-10 July 1998].* CSIRO Publishing, Melbourne. 960 pp. isbn=0-643-06658-6 CSIRO Publ. Collingwood, Vic.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт аб кляшчовым энцэфаліце
* Сайт аб кляшчах-чырвонацелках
* Акаралёгія 
* Кляшчы на tolweb.org 

Катэгорыя:Арахналёгія
Катэгорыя:Разьдзелы заалёгіі
Сем вяршыняў

**Сем вяршыняў** — найвышэйшыя вяршыні сямі частак сьвету (Эўропа й Азія, а таксама Паўночная й Паўднёвая Амэрыка лічацца асобна). У залежнасьці ад вызначэньня кантынэнтаў сьпіс можа зьлёгку мяняцца.

## Сьпіс вяршыняў

## Вонкавыя спасылкі
* Клюб 7 вяршыняў
* Тур па сямі вяршыням на віртуальнае Зямлі 

Катэгорыя:Горы
Катэгорыя:Альпінізм
Кантынэнтальныя кельцкія мовы

**Кантынэнта́льныя ке́льцкія мовы** — падгрупа кельцкіх моваў. Усе мовы, якія ўваходзяць ў гэтую падгрупу, зьяўляюцца вымерлымі. Да кантынэнтальных кельцкіх моваў звычайна адносяць усе кельцкія мовы, якія, у адрозьненьне ад астраўных кельцкіх, былі распаўсюджаныя ў кантынэнтальннай частцы Эўропы. Незважаючы на гэта, да кантынэнтальных моваў не адносіцца брэтонская мова — продкі ейных носьбітаў пражывалі на Брытанскіх астравох і зьявіліся ў кантынэнтальнай частцы Эўропы ў другой палове 1-га тысячагодзьдзя н. э., ужо пасьля выміраньня ўласна кантынэнтальных кельцкіх моваў.

## Склад падгрупы
* Кельтыбэрская мова 
* Галяцкая мова 
* Галецкая мова 
* Лепантыйская мова 
* Нарыйская мова

## Глядзіце таксама
* Астраўныя кельцкія мовы
* Італа-кельцкія мовы

## Літаратура
* The Celtic Languages / Ed. by M.J. Ball, E. Fife. London, N.Y., 1993, 2002 
* Cowgill Warren The origins of the Insular Celtic conjunct and absolute verbal endings // Flexion und Wortbildung: Akten der V. Fachtagung der Indogermanischen Gesellschaft, Regensburg, 9.–14. September 1973 / H. Rix (ed.). — Wiesbaden: Reichert, 1975. — P. 40–70. — 
* Galliou Patrick The Bretons. — Oxford: Blackwell, 1991. — 
* McCone, Kim (1991). «The PIE stops and syllabic nasals in Celtic». Studia Celtica Japonica 4: 37–69.
* McCone Kim Relative Chronologie: Keltisch // Rekonstruktion und relative Chronologie: Akten Der VIII. Fachtagung Der Indogermanischen Gesellschaft, Leiden, 31. August–4. September 1987 / R. Beekes, A. Lubotsky, and J. Weitenberg (eds.). — Institut für Sprachwissenschaft der Universität Innsbruck, 1992. — P. 12—39. — 
* Schrijver Peter Studies in British Celtic historical phonology. — Amsterdam: Rodopi, 1995. — 
* Stifter, David (2008), Old Celtic 2008 (classroom material), http://www.univie.ac.at/indogermanistik/dateien.cgi?download
Карцыналёгія

**Карцыналёгія** (ад  — рак, і  — слова, вучэньне) — навука аб ракападобных, разьдзел артрападалёгіі і заалёгіі. Ракападобныя — буйная (ня менш за 100 000 відаў) і практычна важная група чэлясаногіх, таму вывучэньнем ракападобных займаецца значная колькасьць заолягаў і эколягаў розных спэцыяльнасьцяў.

Сярод адмыслоўцаў па ракападобных існуе спэцыялізацыя — буйнымі або практычна важнымі групамі займаюцца разьдзелы карцыяналёгіі. Так, капэподаў вывучае капэпадалёгія, кладацэраў — кладацэралёгія. Па дадзеных разьдзелах праводзяцца рэгулярныя міжнародныя сымпозыюмы.

Верагодна, самым знакамітым з карцыёлягаў быў Чарлз Дарвін, вузкай спэцыяльнасьцю якога была сыстэматыка і марфалёгія вусаногіх ракападобных (атраду Cirripedia).

## Кангрэсы
* *Шосты міжнародны карцыяналягічны кангрэс* адбыўся ў 2005 годзе ва ўнівэрсытэце г. Глазга (Шатляндыя).

## Таварыствы
* *The Carcinological Society of Japan* — нацыянальнае карцыяналягічнае таварыства Японіі.

## Часопісы
* *Arthropoda Selecta* — расейскі артрападалягічны часопіс https://web.archive.org/web/20101102151720/http://zmmu.msu.ru/ppr.htm#up_01.
* *Cancer* — японскі карцыяналягічны часопіс http://ci.nii.ac.jp/vol_issue/nels/AN10409222_en.html (Японія, 1991)
* *Crustaceana* — спэцыялізаваны міжнародны карцыялягічны часопіс. http://brill.publisher.ingentaconnect.com/content/brill/cr.
* *Crustacean Research* — японскі карцыяналягічны часопіс http://wwwsoc.nii.ac.jp/csj4/Eng/syuppan-crustacean-e.html. У 1963-1992 выходзіў пад назвай *Researches on crustacea*, а з 22 тома (1993) пад сучасным імем.
* *Journal of Crustacean Biology* (1981-)https://web.archive.org/web/20110529155548/http://web.vims.edu/tcs/jcb.html

## Крыніцы
* crustacea.net, Аўстралія
* crustacea.nhm.org, Вялікабрытанія
* Сайт The Carcinological Society of Japan, Японія

Катэгорыя:Разьдзелы заалёгіі
Катэгорыя:Разьдзелы артраподалёгіі
Апіялёгія

**Апіялёгія** (ад  «пчала» і  — лёгас) — навука, якая дасьледуе меданосных пчол.

## Падобныя тэрміны
* **Апідалёгія** (Apidology) — варыянт напісаньня апіялёгіі, які распаўсюджаны галоўным чанам ў Эўропе, і які часам разумеюць ў больш шырокім сэнсе, як навука аб пчолах.
* **Апікалёгія** (Apicology) — экалёгія меданосных пчол. 
* **Мэліталёгія** (Melittology) — навука аб пчолах (акрамя меданоснай пчалы, вядома больш за 17 000 відаў пчол).

## Сьпіснай найбуйнейшых апіёлягаў (апідолягаў)
* Фэрапонт Галаваты
* Пётар Пракаповіч (1775—1850), украінскі пчалавод
* Карл Фрыш (1886—1982), Нобэлеўскі ляўрэат

## Часопісы
* «Пчалаводзтва», Расея
* «Apiacta» (орган «Apimondia», з 1966), ЗША
* «American Bee Journal» (з 1861), ЗША
* «Apidologie» (з 1958)
* «Gleanings in Bee Culture» (з 1872), ЗША.

## Глядзіце таксама
* Мёд
* Меданосная пчала
* Пчалаводзтва
* Пчолы
* Вулей

## Вонкавыя спасылкі
* Брытанская асацыяцыя пчалаводаў
* University of Illinois — Honey Bee Research Group
* Thomas D Seeley
* Dr. Mark L. Winston

Катэгорыя:Энтамалёгія
Рамсарская канвэнцыя

**Канвэ́нцыя па во́дна-бало́тных надзе́лах міжнаро́днага значэ́ньня, гало́ўным чы́нам у я́касьці месцапражыва́ньня вадапла́ўных пту́шак** (), ***Рамсарская канвэнцыя*** — першая глябальная міжнародная дамова, цалкам прысьвечаная аднаму тыпу экасыстэмаў або месцапражываньняў ().

## Мінуўшчына
Канвэнцыя была распрацаваная і прынятая краінамі-ўдзельніцамі на канфэрэнцыі ў Рамсары (Іран) 2 лютага 1971 року і ўступіла ў сілу 21 сьнежня 1975.

У 1982 року ў Парыжы і ў 1987 у Рэджыне ў канвэнцыю ўносіліся папраўкі.

## Характарыстыка
Прыкладамі хабітатаў могуць паслужыць лясы, падземныя пячоры, прэсныя азёры і рэкі і да т. п.). Водна-балотныя надзелы займаюць прамежкавае становішча між сухапутнай і воднай сыстэмамі.

Па стане на 26 сакавіка 2010 року ўдзельнікамі канвэнцыі зьяўляюцца 159 дзяржаваў, на тэрыторыі якіх знаходзіцца 1888 водна-балотных надзелаў міжнароднага значэньня агульнай плошчаю 185 272 001 га. Найбольшая колькасьць Рамсарскіх надзелаў — 168 — месьцяцца ў Вялікабрытанія; Канада мае найбольшую сумарную плошчу надзелаў — больш за 130 000&nbsp;км², улучна з  плошчай 62 800&nbsp;км².

2 лютага адзначаецца Сусьветны дзень водна-балотных надзелаў.

## На Беларусі
Беларусь далучылася да канвэнцыі ў 1999 року. У сьпіс рамсарскіх на яе тэрыторыі ўвайшлі дзевяць водна-балотных надзелаў, пяць зь якіх знаходзяцца на Берасьцейшчыне.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс Рамсарскіх надзелаў міжнароднай важнасьці
* Сусьветны дзень водна-балотных надзелаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына Рамсарскай канвэнцыі


Катэгорыя:Падзеі 1971 году
Дамэн (біялёгія)

**Дамэн** або **надцарства** — самы высокі ўзровень групоўкі арганізмаў у сыстэме, якая ўключае ў сабе адно ці некалькі царстваў. Тэрмін быў прапанаваны ў 1990 годзе Карлам Вёзэ, які разьдзяліў усе жывыя арганізмы на тры дамэны::
* архэі (*Archaea*)
* эўбактэрыі (*Eubacteria*)
* эўкарыёты (*Eukaryota*)
Найболей радыкальнае разыходжаньне ад папярэдніх сыстэмаў заключалася ў тым, што бактэрыі былі падзелены на дзьве групы (архэі й эўбактэрыі), кожная зь якіх была роўназначнай да эўкарыётаў.

Часам гэтыя тры дамэны, а таксама вірусы (групу, што ня мае рангу) аб’ядноўваюць у таксон біёта, ранг якога часам вызначаюць як «наддамэн» ці «супэрдамэн».

## Альтэрнатыўныя сыстэмы групаў вышэйшага рангу
Апроч атрымаўшай шырокае прызнаньне сыстэмы Вёзэ, існуюць альтэрнатыўныя сыстэмы групаў вышэйшага ўзроўню, напрыклад:
* Сыстэма, у якой жывыя арганізмы падзяляюцца на дзьве імпэрыі (ці надцарства): эўкарыёты, пракарыёты, прычым апошнія адпавядаюць архэям і эўбактэрыям сыстэмы Вёзэ.
* Сыстэма зь пяці царстваў (далей не групаванымі): прокарыёты, пратысты, грыбы, расьліны й жывёлы, прычым апошнія чатыры царствы адпавядаюць імпэрыі (дамэну) эўкарыётаў.

## Крыніцы


Катэгорыя:Таксанамічныя рангі
Слуцкая акруга

**Слу́цкая акру́га** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Беларускай ССР, якая існавала зь ліпеня 1924 году да 6 чэрвеня 1927 году і з 21 чэрвеня 1935 году па 20 лютага 1938 году. Адміністрацыйны цэнтар — горад Слуцак.

## Акруга ў 1924—1927
Слуцкая акруга была ўтвораная 17 ліпеня 1924 году і ўлучала 7 раёнаў: Вызьненскі (Чырвонаслабадзкі), Грэскі, Капыльскі, Любанскі, Слуцкі і Старобінскі. Была скасаваная 6 чэрвеня 1927 году. Яе тэрыторыя тым часам была разьдзеленая паміж Бабруйскай і Менскай акругамі.

Паводле перапісу 1926 году колькасьць насельніцтва складала 309,4 тыс. чалавек, зь іх ліку беларусаў — 90,0%, габрэяў — 6,7%, расейцаў — 1,4%, палякаў — 1,3%.

## Пагранічная акруга 1935—1938 гадоў
Зноў акруга была ўтвораная 21 чэрвеня 1935 году ў якасьці пагранічнай акругі (якія ў тыя часы ствараліся ўздоўж заходняй граніцы СССР). Акруга ўлучала 6 раёнаў: Вызьненскі (Чырвонаслабадзкі), Грэскі, Капыльскі, Любанскі, Слуцкі і Старобінскі.

Была скасаваная 20 лютага 1938 году ў сувязі з увядзеньнем абласнога падзелу ў саюзных рэспубліках СССР.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Катэгорыя:Акругі, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Акругі, скасаваныя ў 1938 годзе
Антразаалёгія

**Антразаалёгія** — навука, якая вывучае ўзаемадзеяньне чалавека і жывёлаў і іх стасункі. Таксама часта апісваецца ў якасьці мосту паміж натуральнымі і сацыяльнымі навукамі.

Антразаалёгія зьяўляецца сучасным міждысцыплінарным навуковым асяродзьдзем, якое квітнее і часткова пакрывае шэраг іншых дысцыплінаў: антрапалёгія, эталёгія, мэдыцына, псыхалёгія, вэтэрынарыя і заалёгія. Галоўнай мэтай антразаалягічных дасьледваньняў зьяўляецца вызначэньне станоўчых эфэкетаў узаемадзеньня чалавека і жывёлаў (з абодвух бакоў) і вывучэньне сапраўднасьці іх узаемадачыненьняў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Размнажэньне жывёлаў
Арахналёгія

**Арахналёгія** (ад  — «павук» і *λόγος* — «веды») — разьдзел заалёгіі бесхрыбетных, што вывучае арахнідаў (павукападобных). Назва навукі паходзіць ад міта аб Арахне, якую багіня Афіна ператварыла ў павука.

У склад арахналёгіі ўваходзяць аранэалёгія — навука, якая вывучае павукоў, акаралёгія — навука вывучае кляшчоў, і шэраг іншых, што вывучаюць невялікія таксоны павукападобных (скарпіёны, сэнакосцы, псэўдаскарпіёны, фалянгі і іншыя).

## Вонкавыя спасылкі
* The Arachnology Home Page - 2500 links to sites with info and pictures of spiders and other arachnids
Мікалай Савік

**Мікалай Пятровіч Савік** (, м. Койданаў, Дзяржынскі нацыянальны польскі раён, Менская вобласьць, БССР) — вучоны-кібэрнэтык, публіцыст, чалец Міжнароднай акадэміі інфармацыйных тэхналёгіяў (1997).

## Біяграфія
У 1954 годзе Мікалай Савік закончыў Койданаўскую школу № 1 Менскай вобласьці, скончыў БДУ (1959). З 1959 году ў Інстытуце матэматыкі і вылічальнай тэхнікі, з 1977 году ў Інстытуце тэхнічнай кібэрнэтыкі АН БССР. Прымаў удзел у стварэньні першай у СССР шматпраграмнай вылічальнай сыстэмы «Менск-22», а таксама вымяральна-вылічальных комплексаў і сыстэмы калектыўнага карыстаньня аўтаматызаваных дасьледаваньняў і навукова-тэхнічных экспэрымэнтаў для шэрагу навукова-дасьледчых інстытутаў АН Беларусі. Аўтар больш за 500 навуковых, навукова-папулярных, публіцыстычных артыкулаў і нарысаў.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаве
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Ірына Шыкунова

**Ірына Сямёнаўна Шыкунова** (15 сакавіка 1940, в. Камуна, Любанскі раён, Менская вобласьць, БССР — 6 сакавіка 2020) — беларуская опэрная сьпявачка (лірычнае сапрана), пэдагог. Ляўрэат Міжрэспубліканскага конкурсу вакалістаў у Менску (1962), Заслужаная артыстка (1972), Народная артыстка (1980), Акадэмік Міжнароднай Акадэміі навук Эўраазіі (1998), узнагароджаная мэдалём Францыска Скарыны (2010).

## Біяграфія
Пасьля заканчэньня Койданаўскай школы № 2 (1956) Менскай вобласьці, Ірыну без іспытаў прынялі ў Беларускую кансэрваторыю. Скончыўшы яе (1964), пачала працаваць у Беларускім дзяржаўным тэатры опэры і балету Беларусі, дзе зь цягам часу сьпявала ўсе асноўныя партыі беларускага і ўсясьветнага опэрнага рэпэртуару. Праходзіла стажыроўку ў мілянскім тэатры Ля Скаля (1970—1971). Пабывала на гастролях у Фінляндыі, Нямеччыне, Польшчы, сьпявала ў многіх тэатрах былога СССР. З 1989 году выкладала ў Беларускай акадэміі музыкі, кляса жаночага вакалу, дацэнт катэдры сьпеваў.

Творчы набытак — больш за 30 вядучых опэрных партыяў, дзе стварыла шмат яркіх захапляючых вобразаў: Юзэфа («Яснае сьвітаньне» А. Туранкова), Марфачка («Алеся» Я. Цікоцкага), Аксана, Сьвятлана («Калі ападае лісьце», «Калючая ружа» Ю. Семянякі), Ірына («Сівая легенда» Д. Смольскага), Галька («Галька» С. Манюшкі), Тацьцяна, Іяланта, Ліза («Яўген Анегін», «Іяланта», «Пікавая дама» П. Чайкоўскага), Віялета, Дэздэмана, Лізавета («Травіята», «Атэла», «Дон Карлас» Дж. Вэрдзі), Марфа, Купава («Царская нявеста», «Сьнягурка» М. Рымскага-Корсакава), Маргарыта («Фауст» Ш. Гуно), Эльза («Лаэнгрын» Р. Вагнэра), Донна Анна, Графіня («Дон Жуан», «Вясельле Фігара» В. Моцарта), Яраслаўна («Князь Ігар» А. Барадзіна).

Памерла 6 сакавіка 2020 году.

Дачка — Вольга Генэралава.

## Літаратура
* Творчы вечар салісткі Дзяржаўнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балета БССР Ірыны Шыкуновай [Изоматериал]. 10 сакавіка 1975 г. [запрашэнне]. [Б. м. б. в.]. 1975. 1 арк. (складзены ўдвая)
* Савік Л. С. Артыстка з народа. // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Любанскага раёна. Мінск. 1996.
* Савік Л. С. Шыкунова Ірына Сямёнаўна. // Беларуская Энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 18. Кн. 1. Мінск. 2004. С. 9.
* 

Катэгорыя:Беларускія опэрныя сьпевакі і сьпявачкі
Эталёгія

**Эталёгія** — палявая дысцыпліна заалёгіі, якая вывучае паводзіны жывёлаў (першапачаткова — людзей). Тэрмін уведзены ў 1859 годзе францускім заолягам І. Жафруа Сэнт-Ілерам. Шчыльна злучана з заалёгіяй, эвалюцыйнай тэорыяй, фізыялёгіяй, генэтыкай, параўнаўчай псыхалёгіяй, зоапсыхалёгіяй, а таксама зьяўляецца неад’емнай часткай кагнітыўнай эталёгіі.

Заснавальнік эталёгіі, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі Конрад Лёрэнц, называў эталёгію «марфалёгіяй паводзінаў жывёлы».

## Вонкавыя спасылкі
* Інстытут эвалюцыйных і кагнітыўных дасьледваньняў імя Конрада Лёрэнца
Мірмэкалёгія

**Мірмэкалёгія** (ад  й ) — навука, якая вывучае мурашкаў, адгалінаваньне энтамалёгіі. Некаторыя раньнія мірмэколягі разглядалі мурашынае грамадзтва ў якасьці ідэальнай формы грамадзкага ўпарадкаваньня й, вывучаючы іх, яны імкнуліся знайсьці рашэньні на тагачасныя праблемы чалавека. Мурашкі дагэтуль зьяўляюцца ўзорам для дасьледваньня эвалюцыі сацыяльных сыстэмаў празь іхнія ўскладненыя й разгалінаваныя формы эўсацыяльнасьці.

## Вонкавыя спасылкі
* Documentary about myrmecology
Артрападалёгія

**Артрападалёгія** (ад грэц.  — ** («злучэньне») і ,  — *pous*, *podos* («апора»), што разам азначае «злучаная апора») — разьдзел заалёгіі і біялягічная дысцыпліна, якая вывучае жыцьцё чэлясаногіх, тыпа жывёлаў, якія ўключаюць у сябе вусякоў, павукападобных, ракападобных і іншых жывёлаў, што характарызуюцца наяўнасьцю злучаных канечнасьцяў. Дадзенае навуковае адгалінаваньне зьяўляецца вельмі істотным у мэдыцыне і вывучаецца ў шэрагу з паразыталёгія.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інстытут антрападалёгіі і паразыталёгіі
Гельмінталёгія

**Гельмінталёгія** (з  — чарвяк, *lógos* — слова, навука) — навука аб паразытычных чарвяках і захворваньнях, якія выклікаюць чарвякі ў чалавека і жывёлаў, — гельмінтозах. Зьяўляючыся часткай комплексу паразыталягічных навук, гельмінталёгія шчыльна злучана адначасова са шматлікімі іншымі біялягічнымі навукамі (перш за ўсё заалёгіяй), мэдыцынай, вэтэрынарыяй і фітапаталёгіяй. Гельмінталёгія вырашае розныя праблемы як тэарэтычнага, гэтак і прыкладнога характару.


Катэгорыя:Разьдзелы заалёгіі
Чарвякі

**Чарвякі** — група жывёлаў, у якую ўваходзяць бесхрыбтовыя арганізмы з тонкім падоўжаным целам і мяккімі пакровамі. Паводле такой клясыфікацыі сюды адносяць некалькі тыпаў чарвякоў, а таксама лічынак шматлікіх вусякоў.

Форма цела чарвякоў аказалася вельмі пасьпяховай, пра гэта сьведчыць той факт, што чарвякі насяляюць амаль любы куток сьвету: ад прэснай і марской вады да сушы. Жыцьцёвая дзейнасьць іх таксама разнастайная. Напрыклад, земляныя чарвякі станоўча спрыяюць кругазвароту рэчываў у экасыстэме, а пэўныя паразытычныя чарвякі, якія жывуць у арганізмах іншых істотаў, наносяць вялікую шкоду пераносчыку. Таксам некаторыя віды чарвякоў выкарыстоўваюцца ў мэдыцыне.

## Клясыфікацыя

* Круглыя чарвякі
* Плюскатыя чарвякі
* Колцавыя чарвякі

Катэгорыя:Чарвякі
Катэгорыя:Жывёлы
Прамяністыя

**Прамяністыя** — радыяльна сымэтрычныя жывёлы падцарства эўметазояў. Тэрмін *Прамяністыя* меў розныя значэньні ў гісторыі клясыфікацыі. Ён прымяняўся да іголкаваскурых, хоць яны адносяцца да двухбакова сымэтрычных.

Катэгорыя:Жывёлы
Валасянкавыя

**Валасянкавыя** () — шырокае сямейства мошкаедных птушак атраду вераб’інападобных. У шэрагу з драздовымі зьяўляецца найбуйнейшым сямействам атраду. Вельмі блізкае да сямейства тымэліевых, праз што дакладнае вызначэньне відаў у тым ці іншым сямействе прадстаўляецца складаным. Некаторыя навукоўцы аб’ядноўвалі валасянкавых з каролікавымі (Regulidae) і камараловымі (Polioptilidae).

У валасянкавых тонкая дзюба, а апярэньне, як правіла, шэрага, карычневага ці аліўнага колеру. Абодва полы афарбаваныя аднолькава. Усе валасянкавыя дужа маленькія і харчуюцца чэлясаногімі і ягадамі. Многія віды валасянкавых добра адрозьніваюцца паводле гукавых сыгналаў. Для пражываньня аддаюць перавагу густой вэгетацыі. Агняздоўваюцца невысока ад зямлі ці на зямлі ў лясных і паўадкрытых ляндшафтах (некаторыя валасянкавыя схільныя да вадаёмаў).

## Вонкавыя спасылкі
Падцарства (біялёгія)

**Падцарства** — герархічная ступень навуковай клясыфікацыі біялягічных відаў. Таксон высокага ўзроўню, наступный пасьля царства.

Падцарства не зьяўляецца асноўным таксонам, таму выкарыстаньне тэрміна абумоўлена ў вядомай ступені зручнасьцю біялягічнай сыстэматыкі і трывае значныя зрухі. У другой палове XX ст. панятак падцарства быў дастаткова распаўсюджаным. Гэтак, у надцарства пракарыётаў уваходзіла адзінае царства драбянак, якое падзялялася на падцарствы бактэрыяў і цыянаў. У цяперашні час гэтыя тэрміны ў першапачатковым значэньні не ўжываюцца.

Тады ж царства грыбоў падзялялася на падцарствы ніжэйшых грыбоў і вышэйшых грыбоў, царства расьлінаў падзялялася на падцарства ніжэйшых расьлінаў і вышэйшых расьлінаў. І гэтыя падзелы практычна выйшлі з ужываньня.

У цяперашні час тэрмін «падцарства» прымяняецца да жывёлаў, пратыстаў (прасьцейшых), а таксама да групаў нядаўна выдзеленага царства храмістаў (Chromista). Сярод пратыстаў называюць
* (*Biciliata*)
* (*Sarcomastigota*)
Падзел царства жывёлаў на падцарствы неадназначны, але часта сустракаюцца наступныя назвы:
* Прасьцейшыя жывёлы — агнатазоі (*Agnotozoa*)
* Многакаморкавыя жывёлы — паразоі (*Parazoa*), прадстаўленыя губкамі
* Сапраўдныя многакаморкавыя жывёлы — эўмэтазоі (*Eumetazoa*).

## Літаратура
* Thomas Cavalier-Smith: Protist phylogeny and the high-level classification of Protozoa, Europ. J. Protistol. 39, 338—348 (2003).

Катэгорыя:Таксанамічныя рангі
Тэхнабанк

**Тэхнабанк** — камэрцыйны прыватны банк Беларусі, заснаваны ў 1994 годзе.

Выпускае і абслугоўвае аплатныя карткі Visa, БЕЛКАРТ, MasterCard. Ажыцьцяўляе міжнародныя разьлікі праз Супольнасьць сусьветных міжбанкаўскіх фінансавых тэлекамунікацыяў ды зьяўляецца паручальнікам электронных грошай WebMoney ў беларускіх рублях. Мае 100% беларускі капітал. 48,66 працэнтамі ў статутным фондзе валодае таварыства з абмежаванай адказнасьцю «Квалітас-Плюс». Мае 6 філіялаў, 7 разьлікова-касавых цэнтраў, 3 цэнтры банкаўскіх паслугаў і 41 абменьнік.

## Мінуўшчына
У траўні 2007 году праца Тэхнабанка спынялася праз распаўсюд па службовай сетцы віруса «Нешта». 14 сакавіка 2008 году хакеры ўкаранялі траянскі код на некаторыя старонкі беларускага сайта WebMoney, працу якога вядзе Тэхнабанк.

Статутны фонд складаў  рублёў. 2 чэрвеня 2010 году да Тэхнабанку далучыўся Беларускі індустрыяльны банк, праз што Тэхнабанк набыў дазволы на адкрыцьцё і вядзеньне рахункаў у каштоўных мэталах, прыцягненьне і разьмяшчэньне каштоўных мэталаў і камянёў ва ўклады і на гандаль каштоўнымі мэталамі і камянямі.

2 сакавіка 2012 году затрымалі старшыню Назіральнай рады «Тэхнабанка» Ўладзіслава Кацарэнку. У верасьні 2012 году старшыня Сьледчага камітэту Беларусі Валеры Вакульчык заявіў: «Кацарэнка дапамагаў кіраўнікам прыватных кампаній ухіляцца ад выплаты падаткаў і збораў, прадастаўляючы ім падробленыя дакумэнты і рэквізыты падкантрольных яму лжэпрадпрымальніцкіх структураў — рэзыдэнтаў Расейскай Фэдэрацыі, краінаў Балтыі, Вялікабрытаніі. Таксама Кацарэнка абвінавачваецца як кіраўнік групы, якая займаецца незаконным абменам валюты». 31 студзеня 2014 году Ўладзіслава Кацарэнку выраклі да 7 гадоў пазбаўленьня волі з адбываньнем ва ўмовах узмоцненага рэжыму па 4-х артыкулах Крымінальнага кодэксу Беларусі за: 1) крадзеж шляхам злоўжываньня службовым становішчам, 2) незаконную прадпрымальніцкую дзейнасьць, 3) ухіленьне ад выплаты падаткаў, 4) махлярства.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Банкі Беларусі
Катэгорыя:Жнівень 1994 году
Катэгорыя:1994 год у Беларусі
Катэгорыя:Акцыйныя таварыствы Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1994 годзе
Канхалёгія

**Канхалёгія** (ад ,  — «ракавіна» і  — «вучэньне»; , ) — разьдзел малякалёгіі, які вывучае ракавіны малюскаў. У шырокім сэнсе — гэта навуковае, паўнавуковае ці аматарскае вывучэньне ракавін мяккацелых жывёлаў тыпу малюскі.

## Трактоўка
Большасьць прафэсійных аўтараў трактуюць канхалёгію толькі як вывучэньне экзашкілета малюскаў. Аднак тэрмін «Канхалёгія» (conchology, канхіалёгія) выкарыстоўваецца некаторымі аматарамі, асабліва ў Эўропе, у яшчэ больш шырокім сэнсе, які азначае ўвесь абшар дзейнасьці малякалёгіі.

У яго больш вузкім сэнсе азначае вывучэньне толькі ракавін малюскаў, як марскіх, так і прэснаводных і сухапутных. Гэты кірунак падтрымліваецца са старажытных часоў калекцыянэрамі прыгожых ракавін і вядовы таксама як *канхіяфія*. Маляколягі ж дасьледуюць малюскаў як цэласны арганізм.

## [[Ракавіна|Ракавіны]]
Аб’ектамі ўвагі канхалёгіі зьяўляюцца ўсе ракавінныя малюскі, а значыць ня ўсе малюскі. Такія як кальмары, васьміногі і іншыя галаваногія малюскі (Cephalopoda) ня маюць зьнешняга шкілету (ракавін) (за выключэньнем Nautiloidea). З-за гэтага канхолягі маюць справу галоўным чынам з чатырма групамі малюскаў (Conchifera): Gastropoda (сьлімакі), двухстворчатыя малюскі (Bivalvia), хітоны (Polyplacophora) і лапатаногія (Scaphopoda).


Файл:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|Сандра Бацічэлі, Нараджэньне Вэнэры, Уфіці, Флярэнцыя
Файл:Shells of marine Mollusc1.jpg|Ракавіны малюскаў


## Музэі
У ЗША:
* Нацыянальны музэй натуральнай гісторыі, Вашынгтон — The Smithsonian Museum of Natural History, у гэтым музэі сабраная адна з найбольш буйнейшых ў сьвеце калекцыя ракавін малюскаў (вялікі ўнёсак належыць марскому біёлягу Dr. Ellen Stronge)
* Амэрыканскі музэй натуральнай гісторыі, Нью-Ёрк
* Bailey-Matthews Shell Museum, выспа Санібэл, Флорыда: адзіны ў сьвеце музэй, які цалкам прысьвечаны ракавінам малюскаў.

У Эўропе:
* Музэй натуральнай гісторыі, Вена
* Музэй натуральнай гісторыі, Парыж
* Музэй натуральнай гісторыі, Бэрлін
* Музэй натуральнай гісторыі, Лёндан
* Музэй натуральнай гісторыі, Брусэль (тут знаходзіцца трэцяя па колькасьці калекцыя малюскаў у сьвеце)
* Музэй натуральнай гісторыі, Лейдэн
* Музэй натуральнай гісторыі, Швэцыя

## Ракавіны на марках і манэтах
Ракавіны малюскаў можна пабачыць на больш чым 5000 розных марках ва ўсім сьвеце. Выявы ракавін таксама вядомыя і на грашовых знаках некаторых краін сьвету. Напрыклад, багамскі даляр (1974), кубінскае песа (1981), нэпальскія рупіі (1989), філіпінскае песа (1993), а таксама на манэтах Гаіці (Haitian gourde, 1973).

## Вонкавыя спасылкі

* The Bailey-Matthews Shell Museum, Sanibel Island, Florida: музэй ракавін.
* Conchologists of America
* Conchological Society of Great Britain and Ireland
* Club Conchylia, the German Society for Shell Collecting
* Belgian Society for Conchology
* https://web.archive.org/web/20110718115214/http://www.worldwideconchology.com/MainFrames.shtml
* Ракавіна
* Ракавіны

Катэгорыя:Разьдзелы заалёгіі
Катэгорыя:Малякалёгія
Кеталёгія

**Кеталёгія** (ад грэцкага *κῆτος* ці *cētus* — «марская пачвара») — разьдзел заалёгіі, які дасьледуе кітападобных (кітоў, дэльфінаў і іншых), у тым ліку сьпевы кітоў, мову дэльфінаў і ступень разумнасьці гэтых марскіх сысуноў.

## Гісторыя
* Арыстотэль зрабіў першыя падрабязныя назіраньні за кітападобнымі, калі выходзіў у Эгэйскае мора з кітабоямі больш за 2300 гадоў назад.
* Пліній
* Pierre Belon (1517—1575), G. Rondelet (1507—1566), Georges Cuvier (1769—1832)

## Вядомыя кетолягі
* Аляксей Яблакаў
* Shiro Wada (Instituto Nacional de Ciência Pesqueira do Japão)
* Richard Ellis
* Louis Herman
* Remington Kellogg
* John C. Lilly
* Herman Melville
* Roger Payne
* Paul Spong
* John Struthers
* Hal Whitehead

## Сусьветны дзень кітоў ды дэльфінаў
* 19 лютага. Сьвяткаваньне гэтага дня пачынаецца з 1986 году, калі «Міжнародная кітовая камісія» ўпершыню цалкам забараніла кітовы промысел.

## Таварыствы і арганізацыі
* European Cetacean Society (1987-) http://www.europeancetaceansociety.eu/
* *The European Association for Aquatic Mammals* (E.A.A.M., зас. у 1972).https://web.archive.org/web/20110308055017/http://www.eaam.org/
* The Society for Marine Mammalogy (1981-, Сан-Францыска, ЗША).https://web.archive.org/web/20090209024026/http://marinemammalogy.org/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=53
* The National Marine Mammal Laboratory (NMML) http://www.afsc.noaa.gov/nmml/
* *Alliance of Marine Mammal Parks and Aquariums*.
* *International Marine Animal Trainers' Association* (IMATA).

## Канфэрэнцыі
* *The 18th Biennial Conference on the Biology of Marine Mammals* (12-16 кастрычніка 2009, Québec City, Квэбэк, Канада).
* *17th Biennial Conference on the Biology of Marine Mammals*, Cape Town, Паўднёвая Афрыка.
* *The First International Conference on Marine Mammal Protected Areas* (30 сакавіка — 3 красавіка 2009, Grand Wailea Resort, Maui, Гаваі, ЗША)https://web.archive.org/web/20110103070312/http://www.icmmpa.org/
* *The 23rd Annual Conference of the European Cetacean Society* (2-4 сакавіка 2009, Стамбул, Турэччына).

## Часопісы
* *Aquatic Mammals*
* *Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom* http://journals.cambridge.org/action/displayJournal?jid=MBI
* *Marine Mammal Science* http://www.marinemammalscience.org/index.php?option=com_content&view=article&id=65&Itemid=75
* *Scientific Reports of the Whales Research Institute* (Токіё)

## Глядзіце таксама
* Экспэрымэнты Эванса і Бастыяна па выяўленьні мовы ў дэльфінаў
* Песьні кітоў
* Тэрыялёгія
* Мова дэльфінаў
* Сысуны

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* Яблакаў А. В., Бяльковіч В. М., Барысаў В. І.. *Кіты і дэльфіны*. М.; Наука. 1972.
* Don E. Wilson & DeeAnn M. Reeder (eds.). 2005. Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed), Johns Hopkins University Press, 2.142 pp. (https://web.archive.org/web/20060115095616/http://www.press.jhu.edu/)
* Whales: Giants of the Sea, 2000

## Вонкавыя спасылкі
* Марскія сысуны расейскага Далёкага Ўсходу
* Далёкаўсходні праект па касатцы
* www.whaletrackers.com
Герпэталёгія

**Герпэталёгія** (ад  *герпэтон* — паўзучая жывёла і  *лёгас* — веданьне, навука) — разьдзел заалёгіі, які вывучае земнаводных (альбо амфібій) і паўзуноў (ці рэптылій).
Часам навуку аб земнаводных называюць **батрахалёгіяй** (ад  — *жаба*). Разьдзел аб зьмеях называюць *серпэнталёгіяй* (ад лат. serpens, род. склон serpentis — зьмяя; анг. serpentology, фр. ophiologie, ад грэц. ophis — зьмяя).

## Таварыствы

* Герпэталягічнае таварыства імя А. М. Нікольскага пры Расейскай акадэміі навук. Утворана ў 1991 годзе
* Societas Europaea Herpetologica
* Амэрыканскае таварыства іхтыёлягаў і герпэтолягаў (American Society of Icthyologists and Herpetologists)
* www.euroherp.com

## Зьезды
* III-і Сусьветны герпэталягічны кангрэс (World Congress of Herpetology, 2-10 August 1997, Prague)
* III Зьезд Эўрапейскага герпэталягічнага таварыства (Прага, ЧССР, 3rd Ordinary General Meeting of the Societas Europaea Herpetologica, 1985)
* IV Зьезд Эўрапейскага герпэталягічнага таварыства (Nijemegen, 4th Ordinary General Meeting of the Societas Europaea Herpetologica, 1987)
* VI Зьезд Эўрапейскага герпэталягічнага таварыства (Будапэшт, Вугоршчына, 6th Ordinary General Meeting of Societas Europea Herpetologica, 1991)
* VII Зьезд Эўрапейскага герпэталягічнага таварыства (Барсэлёна, Гішпанія, 7th Ordinary General Meeting of Societas Europea Herpetologica, 1993)
* VIII Зьезд Эўрапейскага герпэталягічнага таварыства (Бон, ФРН, 1995; 8th Ordinary General Meeting of the Societas Europaea Herpetologica)
* IX Зьезд Эўрапейскага герпэталягічнага таварыства (Францыя, 1998; 176 удзельнікаў)
* X Зьезд Эўрапейскага герпэталягічнага таварыства (Грэцыя, в. Крыт, 1999; 148 удзельнікаў)
* XI Зьезд Эўрапейскага герпэталягічнага таварыства (Славенія, 2001; 86 чалавек)
* XII Зьезд Эўрапейскага герпэталягічнага таварыства (Санкт-Пецярбург, 2003; 340 удзельнікаў)
* XIII Эўрапейскі герпэталягічны кангрэс (Італія, 2005)
* XV-й Эўрапейскі герпэталягічны кангрэс (Кусадасы — Айдын, Турэччына) https://web.archive.org/web/20080513155007/http://www.seh2009turkey.org/

## Часопісы
* *Russian Journal of Herpetology*. Заснаваны ў 1994 году. http://rjh.folium.ru
* *Bibliotheca Herpetologica*: a journal of the history and bibliography of herpetology (часопіс таварыства «International Society for the History and Bibliography of Herpetology»). Заснаваны ў 1999 годзе. https://web.archive.org/web/20110309213831/http://www.t-ad.net/ishbh/pub.html
* *Amphibia-Reptilia* (часопіс таварыства «Societas Europaea Herpetologica»). http://www.editorialmanager.com/amre/
* *Сучасная герпэталёгія*. Заснаваны ў 1999 годзе. https://web.archive.org/web/20081004071153/http://herpeto-volga.apus.ru/sovrherpethology/

## Вонкавыя спасылкі

* www.herpetology.com
* Berkshire Reptile Rescue
* ReptiliaWeb
* Герпэталёгія Новай Зэляндыі
* База дадзеных «Reptile Amphibian & Pesticide (RAP)»
* **[https://web.archive.org/web/20090401174418/http://tigr.org/reptiles/ База зьвестак пра рэптыліяў]**
Іхтыялёгія

**Іхтыялёгія** (ад  — «рыба» і *λόγος, logos* — «навука») — разьдзел заалёгіі, які займаецца ўсебаковым вывучэньнем кругларотых і рыб.

Асноўныя разьдзелы іхтыялёгіі тыя ж самыя, што і заалёгіі: сыстэматыка, філагенэтыка, анатомія, фізыялёгія, экалёгія, біягеаграфія, аднак прадметам іх прыкладаньня зьяўляюцца менавіта кругларотыя і рыбы. Традыцыйна значнае месца ў іхтыялёгіі займае вывучэньне прамысловых кругларотых і рыб, у тым ліку з мэтай іх штучнага разьвядзеньня.

## Часопісы
* *Вопросы ихтиологии* (з 1953)
* *Рыбное хозяйство* (з 1920)
* *Copeia* (1913-) https://web.archive.org/web/20210806174003/https://asih.org/
* *Cybium* (Revue internationale d’ichtyologie Société française d’ichtyologie, 1977-) http://www.mnhn.fr/sfi/cybium/ 
* *Journal of Applied Ichthyology* https://web.archive.org/web/20110517161503/http://www.blackwellpublishing.com/journal.asp?ref=0175-8659&site=1
* *Japanese Journal of Ichthyology* (Токіё, з 1950)

## Вонкавыя спасылкі
* FishBase.org — на лістапад 2010 г. зьмяшчала зьвесткі па  відах.
Парытэтбанк

**[[Адкрытае акцыйнае таварыства|ААТ]] «Парытэ́тбанк»** — камэрцыйны банк у Беларусі. Асноўны акцыянер — Расім Ісмаілаў. Статутны фонд —  млн рублёў (2014).

## Дзейнасьць
Мае 26 цэнтраў банкаўскіх паслугаў і даччынае прадпрыемства «Інвэстыцыйная кампанія „Парытэт“».

## Рэквізыты
УНП 100233809.

S.W.I.F.T.: POIS BY2X. Тэлекс: 252455 RANET BY.

## Мінуўшчына
Заснаваны Менскім гадзіньнікавым заводам, прадпрыемствам «Белэнэргарамналадка», Рэспубліканскім радыётэлецэнтрам і інш. Зарэгістраваны 15 траўня 1991 году пад назваю камэрцыйны банк «Пошук». У 1992 перайменаваны ў Акцыянэрны камэрцыйны банк «Пошук».

З 1994 году банк бярэ ўдзел у Супольнасьці сусьветных міжбанкаўскіх фінансавых тэлекамунікацыяў (SWIFT). Да 1998 уваходзіў у шасьцёрку найбуйнейшых банкаў Беларусі, аднак у 1999 годзе празь нездавальняючы стан крэдытнага партфэлю кантрольны пакет акцыяў перайшоў да Нацыянальнага банку Беларусі. У 2000 банк атрымаў назву ААТ «Банк „Пошук“». 5 траўня 2004 году перайменаваны ў ААТ «Парытэтбанк», доля Нацбанку склала 98,77% акцыяў.

У лютым 2006 году банк пачаў выпуск аплатных картак Visa, а ў верасьні 2009 году — Белкарт.

З 2008 году пачаў складаць справаздачы паводле Міжнародных стандартаў фінансавай справаздачнасьці, далучыўся да сыстэмы АРІП, сэрвісу iPay. У 2010 далучыўся да Банкаўскае асацыяцыі краінаў Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы. Ад 2017 году старшынём праўленьня банку стаў Сяргей Бялоў.

У лістападзе 2022 года банк быў даданы ў санкцыйны сьпіс Канады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Банкі Беларусі
Катэгорыя:Травень 1991 году
Катэгорыя:1991 год у Беларусі
Катэгорыя:Акцыйныя таварыствы Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1991 годзе
Ўільям Кірбі

**Ўільям Кірбі** (; 19 верасьня 1759, Вітнэсгэм — 4 ліпеня 1850) — ангельскі энтамоляг, ганаровы прэзыдэнт Каралеўскага энтамалягічнага таварыства Лёндану.

## Біяграфія
Адзін з заснавальнікаў энтамалёгіі нарадзіўся 19 верасьня 1759 году ў Вітнэсгэме, (каля Іпсўічу, Сафолк, Ангельшчына). Яго дзедам быў ангельскі тапограф Джон Кірбі, а стрыечнай сястрой — пісьменніца . Сярод яго сяброў, зь якімі ён зьдзяйсьняў сумесныя экскурсыі на прыроду, былі натураліст Чарлз Сатан, энтамоляг , батанік Сэр Ўільям Джэксан Гукер і іншыя.

Памёр сьвятаром у Баргэме ў 1850.

## Працы
Напісаў «Monographia apium Angliae» (Іпсўіч, 1802, 2 т.; манаграфія аб пчолах Ангельшчыны), «Introduction to Entomology» (сумесна з Ўільямам Спэнсам, 3 т., 1815—1826; у дарэвалюцыйнай Расеі выйшла пад назвай *Кэрби и Спэнсъ «/Общая/ Естественная история насекомыхъ …»*).

## Таксанамія
Від жукоў-вусачоў Agapanthia kirbyi (Gyllenhal, 1817) названы ў яго гонар.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ангельшчыне
Катэгорыя:Энтамолягі