Шолам-Алейхэм

**Шолам-Алейхем** (сапр. Шолам Нохумавіч Рабіновіч; , г. Пераяслаў, Украіна — , г. Нью-Ёрк, ЗША) — жыдоўскі пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс
Свае жыцьцё пісьменьнік апісаў у няскончаным аўтабіяграфічным рамане «Зь кірмашу» (1916). Калі Шоламу Рабіновічу было 15 гадоў, ён напісаў уласную вэрсію аповесьці «Рабінзон Круза» і вырашыў стаць пісьменьнікам, узяўшы псэўданім Шолам-Алейхем (ад традыцыйнага габрэйскага вітаньня, якое абазначае «мір вам»).

Вучыўся ў хедары і Пераяслаўскай расейскай павятовай вучэльні. Пасьля заканчэньня школы ў 1876 тры гады навучаў дачку багатага жыдоўскага прадпрымальніка Голдэ (Вольгу) Лоеву і закахаўся ў яе. У той час багаты бацька каханай ня быў гатовы да такога сацыяльна няроўнага шлюбу, і Шолам-Алейхем страціў працу ў доме Лоева. Толькі праз шэсьць гадоў, у 1883, насуперак волі свайго бацькі, яна стала яго жонкай і нарадзіла яму шасьцярых дзяцей. Пасьля сьмерці цесьця Шолам-Алейхем атрымаў у спадчыну вялікія грошы, аднак яму не ўдалося выгадна імі распарадзіцца, каб павялічыць сямейны капітал. Шолам-Алейхем зьмяніў мноства разнастайных прафэсій, пачынаючы ад вандроўнага рэпэтытара, заканчваючы гульцом на біржы. Менавіта захапленьне біржавымі спэкуляцыямі, якому ён паддаўся ў Адэсе, падвяло пачаткоўца-фінансіста. Таксама Шолам-Алейхем спансаваў выпуск часопіса, які друкаваў мастацкія творы на ідышы (פאלקס־ביבליאטע*ק — «Габрэйская народная бібліятэка»*), дапамагаў маладым аўтарам, плаціў ім вялікія ганарары. Такім чынам, неўзабаве вялізная спадчына была змарнаваная. Аднак да гэтага часу (пачатак XX ст.) ён набывае вядомасьць як аўтар вершаваных твораў і празаічных тэкстаў на ідышы. Шолам-Алейхем любіў публічныя выступы, якія пастаянна арганізоўваў па ўсім сьвеце, таму ўжо ў хуткім часе ён прыдбаў славу пісьменьніка з сусьветным імём.

Друкаваўся з 1879. З 1883 пісаў амаль выключна на ідышы (за выключэньнем некалькіх публікацыяў на рускай і іўрыце). У раманах «Сэндэр Блянк і яго сямейка» (1887), «Стэмпеню» (1888), «Ёселе-салавей» (1889), «Патоп» (1907), «Блукаючыя зоркі» (1909-11), аўтабіяграфічнай кнізе «3 кірмашу» (1916, няскончана), аповесьцях, п’есах, цыклах апавяданьняў, нарысах, сатырычных памфлетах крытыкаваў тагачасную рэчаіснасьць, стварыў вобразы таленавітых людзей з народа, насьледаваў дэмакратычныя і асьветніцкія традыцыі расейскай і эўрапейскіх літаратур. Крытыкі называлі яго жыдоўскім Маркам Твэнам за падабенства стыляў і любоў да дзіцячай літаратуры. Пазьней пры сустрэчы Марк Твэн заўважыў, што лічыць сябе амэрыканскім Шолам-Алейхемам.

Пасьля 1891 пісьменьнік жыве ў Адэсе. Пасьля пагромаў у 1905 зьязджае зь сям’ёй у Швэйцарыю, затым у Нямеччыну. Лічыцца, што Шолам-Алейхем перасек акіян чатыры разы. Аднак у першае дзесяцігодзьдзе ХХ ст. дала ведаць пра сябе невылечная ў той час хвароба пісьменьніка — сухоты. Пасьля пачатку Першай сусьветнай вайны, у 1914 як расейскі падданы быў высланы зь Нямеччыны. Перабіраецца ў Нью-Ёрк, дзе пражыў апошнія гады жыцьця. Памёр ад сухотаў у 1916 годзе ў Нью-Ёрку, пахаваны на Старых могілках (Old Mount Carmel) у Куінз (Нью-Ёрк, ЗША). Унучка Шолам-Алейхема — амэрыканская пісьменьніца і пэдагог Бэл Каўфман, аўтарка рамана «Уверх па лесьвіцы, што вядзе ўніз».

У 1908 і 1914 наведаў Беларусь. Падзеі, зьвязаныя зь яго выступам у Баранавічах, знайшлі адлюстраваньне ў апавяданьні «Станцыя Баранавічы», дзе ў 1908 годзе пісьменьнік моцна захварэў і правёў у ложку два месяцы. Спыніўшыся тут, па дарозе з Варшавы ў Менск, для выступу, ён захварэў на запаленьне лёгкіх, прычынай чаго былі сухоты. Хвароба народнага пісьменьніка выклікала ў Баранавічах перапалох. Цэлымі днямі стаяў натоўп людзей перад домам, дзе ён ляжаў.

На беларускую мову творы Шолам-Алейхема перакладалі Ф. Баторын, Зьмітрок Бядуля, М. Валошка, А. Васілевіч, Юлія Канэ, В. Рубінчык, У. Саламевіч, Г. Шупенька і інш.

## Беларускія пераклады
* Хлопчык Мотка: 4-е выд. — Мн., 1938.
* Запіскі коміваяжора. Мн., 1939.
* Дзіцячыя апавяданні. Мн., 1939.
* Апавяданні. Мн., 1940.
* Тэўе-малочнік: Аповесці, апавяданні, юнацкі раман: Пер. з ідыш / Прадм. Ю. Канэ. — Мн.: Маст. літ., 1992. — (Скарбы сусьветнай літаратуры);
* Хлопчык Мотл: Аповесць: Для сярэд. шк. ўзросту / Пер. з рас. А. Васілевіч. — Мн.: Юнацтва, 1993.
* Блукаючыя зоркі. Раман / Пер.: Г. С. Шупенька, У. Саламевіч. — Мн.: Бел. навука, 1998. (Школьная бібліятэка).
* Ад Пейсаха да Кучак (апавяданьне). Пер. В. Рубінчык // Альбино плюс. — Спэцвыпуск № 10. — Лунінец, 2009. (гл. таксама http://belisrael.info/?p=6703)
 	
## Крыніцы

## Літаратура
* Фінкель У. Шолам-Алейхем / Пер. з жыд. мовы і апрац. В. Вольскага. — Мн., 1958.

## Вонкавыя спасылкі
* Станцыя Баранавічы, пераклад Зьмітрака Бядулі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Палтаўскай вобласьці
Катэгорыя:Украінскія літаратары
Катэгорыя:Жыдоўскія літаратары
Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Асобы Баранавічаў