Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Пінск)

**Катэдральны Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў** — помнік архітэктуры XVI—XVIII стагодзьдзяў у Пінску. Знаходзіцца на беразе ракі Піны, на рагу гістарычных Вялікай і Францішканскай вуліцаў. Касьцёл дзее, кляштар існаваў да 1852 году. Твор архітэктуры барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і Сьвятога Станіслава — катэдра Пінскай дыяцэзіі, адна з трох малых папскіх базылік Беларусі. Апроч касьцёла, комплекс складаецца з кляштарных карпусоў, званіцы, капліцы і мура з брамамі.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
У 1396 годзе князь пінскі, тураўскі і старадубскі Жыгімонт Кейстутавіч і яго жонка Ганна Мазавецкая заснавалі ў Пінску кляштар францішканаў. Касьцёл асьвяціў першы біскуп віленскі Андрэй Васіла.

У 1445 годзе вялікі князь Казімер Ягелончык перадаў кляштару вёску Ахову, фальваркі Статычаў і Дружылавічы, карчму з шынком у Пінску пры вуліцы Спаскай. Вялікі князь Аляксандар прызначыў штогод перад Божым Нараджэньнем перадаваць кляштару зь Пінскага замка 4 камені воску і 2 бочкі мёду, а Жыгімонт Аўгуст удакладніў, што кожная бочка мае зьмяшчаць 12 вёдраў. Князь пінскі Фёдар Яраславіч перадаў кляштару пад рыбную лоўлю луку Рыбалаўку і Язы на Піне, каралева і вялікая княгіня Бона — вёску Кудрычы з 20 дымамі, зь якіх плацілі чынш, і возера Блуднае. У 1639 годзе кароль і вялікі князь Уладзіслаў Ваза замяніў на вёску Кашэвічы (Ганковічы) збожавую дзесяціну і частку мескіх грунтаў, дазволіў вольны доступ у лясы Пінскага староства, даў валоку зямлі ў Сварыцэвічах, трох падданых з грунтамі, 2 моргі пад цагельню.

У XVI—XVII стагодзьдзях касьцёл гарэў і потым адбудоўваўся з дрэва: першы раз у сярэдзіне XVI ст., другі — у 1621 годзе. Адбудаваны касьцёл асьвяціў біскуп віленскі Яўстах Валовіч. 9 лістапада 1648 годзе касьцёл сьпярша разрабавалі, а потым дашчэнту спалілі казакі. Паводле інвэнтару 1663 году, пры кляштары дзеяла парафіяльная школа з бакаляўрам. У 1675 годзе ўпамінаецца мураваная закрысьція з трыма вокнамі і крыптай, збудаваная відаць, за вялікім князем Жыгімонтам Старым.

За часамі Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) у 1705 годзе кляштар спалілі швэдзкія войскі. Каля 1706 году пачалося будаваньне мураванага касьцёла. 7 траўня 1730 году біскуп луцкі і берасьцейскі Стэфан Рупнеўскі асьвяціў новы касьцёл. У 1766—1769 гадох скончылася будаваньне мураванага кляштарнага корпуса.


Žygimont Kiejstutavič. Жыгімонт Кейстутавіч (XVIII).jpg|Жыгімонт Кейстутавіч
Hanna Mazavieckaja. Ганна Мазавецкая (XVIII).jpg|Ганна Мазавецкая
Žygimont Stary. Жыгімонт Стары (XVIII) (3).jpg|Жыгімонт Стары
Bona Sforza. Бона Сфорца (XVIII).jpg|Бона Сфорца


### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Пінск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць, аднак ужо ў 1799 годзе расейскія ўлады зачынілі парафіяльную школу. У 1817 годзе перад касьцёлам паставілі 3-ярусную званіцу (архітэктар К. Каменскі), чацьверты ярус якой дабудавалі ў 1920-я гады. У 1837 годзе ў касьцёле паставілі новы арган (майстар Ф. Градзецкі), які захаваўся да нашага часу.

Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1852 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар. З гэтага часу касьцёл стаў парафіяльным. У 1909 годзе скляпеньні і папружныя аркі касьцёла размалявалі арнамэнтальнымі матывамі.

### Найноўшы час
У 1920-я гады кляштар рэканструявалі паводле праекту архітэктара Г. Гая. У 1925—1940 гадох касьцёл быў катэдральным.

13 красавіка 1991 году ў сан арцыбіскупа і апостальскага адміністратара Пінскай дыяцэзіі ўзьвялі тутэйшага сьвятара Казімера Сьвёнтака.

## Архітэктура
### Касьцёл
Касьцёл — 2-нэфавая базыліка з вузкімі бакавымі нэфамі, падзеленыя суцэльнымі перагародкамі на асобныя неглыбокія капліцы. Нэф і крыху вузейшая за яго паўкруглая апсыда з прэзьбітэрыюмам накрываецца стромкім чарапічным дахам, завершаным у месцы злучэньня аб’ёмаў гранёнай сыгнатуркай. Капліцы пад 1-схільнымі чарапічнымі дахамі. Галоўны фасад падзяляецца на тры ярусы і завяршаецца складаным франтонам зь дзьвюма вежамі з бакоў. Фасад аздабляецца пілястрамі, прафіляванымі карнізамі, філёнгавымі нішамі і паскамі. Бакавыя фасады падзяляюцца лапаткамі. Сьцены капліц праразаюцца паўцыркульнымі вокнамі нэфа і алтарнай апсыды — прастакутнымі вокнамі з лучковымі завяршэньнямі.

Нэф і прэзьбітэрыюм перакрываюцца цыліндрычнымі скляпеньнямі на распалубках. У інтэр’еры шэсьць бакавых драўляных разных алтароў. Найбольш багатую аздобу мае галоўны стукавы алтар у выглядзе 3-восевага портыка, узьнятага на высокі цокаль. Выдатным узорам разьбы зьяўляецца драўляны амбон з рэльефнымі выявамі чатырох эвангелістаў, Хрыста і Апосталаў Пятра і Паўла, на ягоных гранях.

### Кляштар
Кляштар — чатыры 2-павярховыя ўзаемна пэрпэндыкулярныя 2- і 3-павярховыя карпусы, якія разам з касьцёлам утвараюць некалькі дворыкаў. Будынкі маюць роўнічныя фасады, якія праразаюцца прастакутнымі аконнымі праёмамі. Тарцы кляштарных будынкаў завяршаюцца фігурнымі франтонамі складанага профілю.

Усярэдзіне плян калідорны, перакрыцьці скляпеністыя. Калідоры аздабляліся сюжэтнымі росьпісамі.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Pinsk, Pina-Stolinskaja. Пінск, Піна-Столінская (V. Dmachoŭski, 1847).jpg|В. Дмахоўскі, 1847 г.
Pinsk, Pina, Jezuicki. Пінск, Піна, Езуіцкі (1860).jpg|Ю. Крашэўскі, 1860 г.
Pinsk, Listoŭskaja, Franciškanski. Пінск, Лістоўская, Францішканскі (A. Skirmunt, 1861).jpg|А. Скірмунт, 1861 г.
Pinsk, Pina. Пінск, Піна (N. Orda, 1863).jpg|1863 г.


Pinsk, Pina-Stolinskaja. Пінск, Піна-Столінская (N. Orda, 18.10.1868).jpg|Н. Орда, 18 кастрычніка 1868 г.
Pinsk, Listoŭskaja, Franciškanski. Пінск, Лістоўская, Францішканскі (N. Orda, 1871).jpg|Н. Орда, 1871 г.
Pinsk, Pina. Пінск, Піна (1882).jpg|1882 г.
Pinsk, Vialikaja. Пінск, Вялікая (1915).jpg|1915 г.


### Гістарычныя здымкі

Pinsk, Listoŭskaja, Franciškanski. Пінск, Лістоўская, Францішканскі (1905).jpg|да 1906 г.
Pinsk, Rynak. Пінск, Рынак (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|І. Сербаў, 1912
Pinsk, Vialikaja, Franciškanski. Пінск, Вялікая, Францішканскі (1901-14).jpg|да 1915 г.
Pinsk, Vialikaja-Franciškanskaja. Пінск, Вялікая-Францішканская (1901-14).jpg|1915


Pinsk, Listoŭskaja, Franciškanski. Пінск, Лістоўская, Францішканскі (1921-29).jpg|1921—1929 гг.
Pinsk, Franciškanski. Пінск, Францішканскі (J. Zialinski, 1921) (4).jpg|1921 г.
Pinsk, Franciškanskaja. Пінск, Францішканская (J. Zialinski, 1921).jpg|1921 г.
Pinsk, Pina, Franciškanski. Пінск, Піна, Францішканскі (1922) (5).jpg|1922 г.


Pinsk, Listoŭskaja, Franciškanski. Пінск, Лістоўская, Францішканскі (1929).jpg|1929 г.
Pinsk, Listoŭskaja, Franciškanski. Пінск, Лістоўская, Францішканскі (1929) (2).jpg|1929 г.
Pinsk, Franciškanski. Пінск, Францішканскі (1929).jpg|1929 г.
Pinsk, Pina-Franciškanskaja. Пінск, Піна-Францішканская (S. Bochnig, 1929).jpg|1929 г.


Pinsk, Pina, Franciškanski. Пінск, Піна, Францішканскі (1930-35).jpg|1930—1935 гг.
Pinsk, Pina-Franciškanskaja. Пінск, Піна-Францішканская (J. Unuk, 1930-37).jpg|1930—1937 гг.
Pinsk, Pina-Franciškanskaja. Пінск, Піна-Францішканская (E. Vysiekierski, 1930-39).jpg|1930—1939 гг.
Pinsk, Vialikaja, Franciškanski. Пінск, Вялікая, Францішканскі (1930-39).jpg|1930—1939 гг.


Pinsk, Listoŭskaja, Franciškanski. Пінск, Лістоўская, Францішканскі (1930-39).jpg|1930—1939 гг.
Pinsk, Pina-Listoŭskaja. Пінск, Піна-Лістоўская (1938).jpg|1938 г.
Pinsk, Franciškanskaja. Пінск, Францішканская (1921-39).jpg|да 1939 г.
Pinsk, Franciškanski. Пінск, Францішканскі (1901-39) (4).jpg|да 1939 г.


### Сучасныя здымкі

Пинск. Монастырь францисканцев..jpg|Агульны выгляд
Кляштар францысканцаў. Касцёл Узнясення Дзевы Марыі.jpg|З боку гістарычнай Вялікай (Спаскай) вуліцы
Monastery of Franciscan, Pinsk.JPG|З боку гістарычнай Францішканскай вуліцы
Пінск. Вежа кляштара францысканцаў.jpg|Званіца


Пінск. Кляштар францысканцаў. Касцёл Узнясення Дзевы Марыі 2.jpg|Унутраны дворык
Пінск. Францысканскі касцёл. Інтэр'ер.JPG|Інтэр’ер касьцёла
Цэнтр Пінска 13.jpg|Амбон і галоўны алтар
Пінск. Францысканскі касцёл. Арган 2.JPG|Арган


### Росьпісы

Пінскі кляштар. Роспісы XVIII ст. «Св. Францішак з братамі на супольнай працы».jpg|Сьвяты Францішак з братамі на супольнай працы
Пінскі кляштар. Роспісы XVIII ст. «Пропаведзь рыбам».jpg|Казаньне рыбам
Пінскі кляштар. Роспісы XVIII ст. «Казанне св. Францішка да птушак».jpg|Казаньнем птушкам 
Пінскі кляштар. Роспісы XVIII ст. «Пахаванне св. Францішка».jpg|Пахаваньне Сьвятога Францішка


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Пінск
Катэгорыя:Касьцёлы Пінскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Славутасьці Пінску
Катэгорыя:Катэдры Беларусі