open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гуны

**Гу́ны** — качавы азіяцкі народ, які склаўся ў 2—4 стагодзьдзях у Прыўральлі зь цюркамоўных *хуну*, якія прыкачавалі з Цэнтральнай Азіі, і мясцовых вуграў і сарматаў.

Распачаты ў 370-х масавы рух гунаў на захад даў штуршок г. зв. Вялікаму перасяленьню народаў. Заваяваўшы аланаў Паўночнага Каўказа, гуны на чале са сваім правадыром Баламберам перайшлі Дон, разграмілі ў 375 годзе готаў у Паўночным Прычарнамор’і, падпарадкаваўшы вялікую частку остготаў і прымусіўшы вэстготаў адступіць у Фракію. У 394—395 гады гуны, прайшоўшы праз Каўказ, спустошылі Сырыю і Кападокію, затым, асадзіўшыся ў Паноніі, рабілі набегі на Ўсходнюю Рымскую імпэрыю — Бізантыю. У дачыненьні да Заходняй Рымскай імпэрыі да сяр. 5 ст. гуны выступалі хаўрусьнікамі ў барацьбе супраць германскіх плямёнаў. Падпарадкаваўшы шэраг германскіх і іншых плямёнаў, гуны ўзначалілі магутны зьвяз плямёнаў, які прадпрымаў паходы на многія краіны. Найбольшай магутнасьці гуны дасягнулі пры Атылу (434—453). Прасоўваньне гунаў на захад было спынена іх паразай у Галіі на Каталаўнскіх палях (451) ад аб’яднаных сілаў рымлян, вэстготаў і франкаў. Пасьля сьмерці Атылы (453) яго дзяржава распалася, пачаліся звады, чым скарысталіся гепіды, якія ўзначалілі паўстаньне германскіх плямёнаў супраць гунскага панаваньня. У Паноніі, у бітве на Недаа (455), гуны былі пабітыя і сышлі ў Прычарнамор’е. Спробы гунаў прабіцца на Балканскую паўвыспу ў 469 пацярпелі няўдачу. Апошнія згадкі пра гунаў у крыніцах датычаць 6 ст., калі яны ваявалі ў войску ўсходнерымскага вайскавода Нарсэса ў Італіі. Пасьля гэтага гуны як народ больш ня згадваюцца.

## Літаратура

* Otto J. Maenchen-Helfen. The World of the Huns: Studies in Their History and Culture. University of California Press, 1973. / Отто Дж. Маенхен-Гельфен. Мир гуннов. Исследования их истории и культуры. Перевод с англ. В. С. Мирзаянова. Принстон США.
Red Hot Chili Peppers

**Red Hot Chili Peppers** — амэрыканскі рок-гурт, які быў створаны ў 1982 годзе Энтані Кедысам і Flea.

## Дыскаграфія
;Студыйныя альбомы
* *[[The Red Hot Chili Peppers]]* (1984)
* *[[Freaky Styley]]* (1985)
* *[[The Uplift Mofo Party Plan]]* (1987)
* *[[Mother's Milk]]* (1989)
* *[[Blood Sugar Sex Magik]]* (1991)
* *[[One Hot Minute]]* (1995)
* *[[Californication]]* (1999)
* *[[By the Way]]* (2002)
* *[[Stadium Arcadium]]* (2006)
* *I'm With You* (Я з табой, 2011)
* *The Getaway* (2016)
* *Unlimited Love* (2022)
* *Return of the Dream Canteen* (2022)

Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Музычныя гурты з Лос-Анджэлесу
Дрыгавіцкая зямля

**Дрыгавіцкая зямля** () — адмінінстрацыйная адзінка першага ўзроўню Украінскай Народнай Рэспублікі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляўся горад Мазыр. () На захадзе межавала з Падляшшам (), на поўначы мела выхад да дзяржаўнай мяжы з Беларускай Народнай Рэспублікай, на ўсходзе — зь Севершчынай (), на поўдні — з Чарнігаўшчынай (), Драўлянскай зямлёй (), Пагарыньнем () ды Валыньню (). Большая частка тэрыторыі зямлі цяпер уваходзіць з склад Беларусі, а менавіта Гомельскай і Берасьцейскай абласьцей. Паўднёва-заходняя частка Зямлі ўваходзіць ў склад Украіны (часткі Ровенскай ды Валынскай абласьцей).

## Стварэньне
Зямля была створана паводле Закону «аб адміністрацыйна — тэрытарыяльным падзеле УНР» які быў прыняты 2 — 4 сакавіка 1918 году. Замест губэрняў ствараліся новыя адмінінстрацыйныя адзінкі — «Землі» (, ў ад. ліку *Земля́*). Усяго, паводле новага адміністрацыйна — тэрытарыяльнага падзелу УНР стваралася 32 Зямлі.

## Скасаваньне
Арганізацыя ўлады не была канчаткова скончана. Пасьля дзяржаўнага перавароту 29 красавіка 1918 году і стварэньня гетманату, Дрыгавіцкая зямля, як адміністрацыйная адзінка была скасаваная.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мапа Ўкраінскай Народнай Рэспублікі (з падзелам на Землі)
* Проблема соборності українських земель у добу Центральної Ради

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны
Мова праграмаваньня

**Мова [[Кампутарнае праграмаваньне|праграмаваньня]]** або **кампутарная мова** — штучна створаная мова для выказу вылічэньняў, якія можна выканаць на кампутары.

## Азначэньне
Асаблівасьці, якія вылучаюць мову праграмаваньня:
* Функцыя: мова праграмаваньня ўжываецца для напісаньня кампутарных праграмаў, якія дазваляюць кампутару выконваць якія-небудзь вылічэньні ці альгарытмы, а таксама, магчыма, кіраваць зьнешнімі прыладамі, такімі, як прынтары, робаты і г. д.
* Мэта: мовы праграмаваньня адрозьніваюцца ад натуральных моваў тым, што натуральныя мовы ўжываюцца толькі для ўзаемадзеянтня паміж людзьмі, у той час як мовы праграмавантня таксама дазваляюць людзям даваць інструкцыі машынам. Некаторыя мовы праграмавантня ўжываюцца аднымі прыладамі, каб кіраваць другімі. Напрыклад, праграмы на PostScript часта ствараюцца другімі праграмамі, каб кіраваць прынтарам ці дысплеям.
* Канструкцыі: мовы праграмаваньня могуць утрымліваць канструкцыі для азначэньня і працы з структурамі зьвестак, ці для кіраваньня працэсам выкананьня.
* Выразная магутнасьць: тэорыя вылічэньняў клясыфікуе мовы па вылічэньням, якія можна зрабіць сродкамі гэтай мовы.

## Клясыфікацыя
Для моваў праграмаваньня няма ўсеабдымнай схемы клясыфікацыі. Звычайная мова праграмаваньня паходзіць ад некалькіх папярэдніх моваў. Часта мовы ўзьнікаюць у выніку спалучэньня элемэнтаў некалькіх моваў з папулярнымі ідэямі свайго часу. Ідэі, якія зьяўляюцца ў адной мове, распаўсюджваюцца па сям’і сумежных моваў, а потым перасякаюць межы, каб праявіцца ў другой сям’і.

Задача клясыфікацыі яшчэ болей ускладняецца тым фактам, што мовы можна клясыфікаваць па многім крытэрыям адначасова. Напрыклад, Java — гэта аб’ектна-арыентаваная мова (мае аб’ектна-арыентаваную арганізацыю) і канкурэнтная мова (мае ўбудаваныя канструкцыі для выкананьня некалькіх нітак паралельна). Python — аб’ектна арыентаваная скрыптавая мова.

Мовы праграмаваньня разьдзяляюць па парадыгмах праграмаваньня і клясыфікуюць па вобласьці прызначэньня. Парадыгмы ўключаюць працэдурнае праграмаваньне, аб’ектна-арыентаванае праграмаваньне, функцыйнае праграмаваньне, і праграмаваньне лёгікі; некаторыя мовы спалучаюць некалькі парадыгмаў. Мова асэмблера — ня столькі парадыгма, колькі прамая мадэль архітэктуры машыны. Па прызначэньні мовы праграмаваньня могуць быць агульнага прызначэньня, мовы сыстэмнага праграмаваньня, скрыптавыя мовы, дамэнна-спэцыфічныя, ці канкурэнтныя/разьсяроджаныя (ці іх спалучэньнем). Некаторыя мовы агульнага прызначэньня ствараліся ў асноўным для мэтаў адукацыі.

Таксама мовы праграмаваньня могуць быць клясыфікаваныя безадносна парадыгмы праграмаваньня. Напрыклад, большасьць моваў праграмаваньня ўжываюць англамоўныя ключавыя словы, у той час як меншасьць — не. Мова можа быць эзатэрычнай ці не.

## Глядзіце таксама
* Аналітык — мова праграмаваньня


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
MMS

**Паслуга мультымэдыйнага паведамленьня** () — паслуга перасылкі між мабільнымі тэлефонамі паведамленьня з фарматаваным тэкстам, выяваю, гуказапісам або відэакліпам. Найбольшы магчымы памер такога паведамленьня складае 300 кілябайт.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэлефонная сувязь
Катэгорыя:Радыёсувязь
Паслуга кароткага паведамленьня

**Паслуга кароткага паведамленьня** () — паслуга перасылкі тэкставага паведамленьня да 70 знакаў кірыліцай або да 160 знакаў лацінкай між мабільнымі тэлефонамі. Упершыню такое паведамленьне адправіў супрацоўнік Брытанскай вяшчальнай кампаніі (Лёндан, Англія) Ніл Пэпуорт 3 сьнежня 1992 году, каб загадзя павіншаваць калегу з Калядамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Тэлефонная сувязь
Катэгорыя:Радыёсувязь
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Гарадзейскі сельсавет

**Гарадзе́йскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Нясьвіскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Гарадзея (не ўваходзіць).

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Нясьвіскага раёну Баранавіцкай (з 8 студзеня 1954 году — Менскай) вобласьці.

28 траўня 2013 году ў склад сельсавету перададзеныя ўсе населеныя пункты — Астроўкі, Краснагоркі, Макашы, Малінаўка, Новіны, Прасьці, Стаўпішчы, Янчыцы — ліквідаванага Астроўскага сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 8
* 1 студзеня 1986 году — 13

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 38—41
*  С. 347


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Нясьвіскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Вужанка

**Вужанка:**

* Вужанка — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці; 

* Вужанка — рака ў Капыльскім і Слуцкім раёнах Менскай вобласьці.
Барацькаўшчына

**Бара́цькаўшчына** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Барацькаўшчына ўваходзіць у склад Гарадзейскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 12 чалавек
* 1999 год — 38 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Катэгорыя:Гарадзейскі сельсавет
Студзёнкі (Нясьвіскі раён)

**Студзёнкі** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Студзёнкі ўваходзяць у склад Гарадзейскага сельсавету.

## Гісторыя
Некалі вёска належала Грушэцкім. Вядома, што тут адпачываў сьв. Рафал Каліноўскі (манах-кармэліт, каталіцкі сьвяты). Ён прыяжджаў сюды летам 1860 г., тут жыў ягоны брат Віктар у маёнтку сваёй жонкі Марыі (Масі) з Грушэцкіх.

## Насельніцтва
* 2010 год — 397 чалавек
* 1999 год — 364 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарадзейскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Вялікая Лысіца

**Вялі́кая Лы́сіца** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Гарадзейскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 482 чалавекі
* 1999 год — 492 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Катэгорыя:Гарадзейскі сельсавет
Новагарадзейскі

**Новагарадзе́йскі** — аграгарадок у Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Гарадзейскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 1 кастрычніка 2010 году быў пасёлкам.

## Насельніцтва
* 2012 год — 781 чалавек
* 2010 год — 712 чалавек
* 1999 год — 719 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Катэгорыя:Гарадзейскі сельсавет
Нясьвіскі сельсавет

**Нясьві́скі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Нясьвіскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — горад Нясьвіж.

## Гісторыя
28 траўня 2013 году ў склад сельсавету перададзеныя ўсе населеныя пункты — Альбянка, Альхоўка, Карцэвічы, Малева, Саска Ліпка, Сычэва — ліквідаванага Карцэвіцкага сельсавету.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Нясьвіскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Рудаўка

Назву **Руда́ўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Рудаўка — вёска ў Пружанскім раёне 

* Віцебская вобласьць:
** Рудаўка — вёска ў Браслаўскім раёне 

* Гарадзенская вобласьць:
** Рудаўка — вёска ў Слонімскім раёне
** Рудаўка — вёска ў Сьвіслацкім раёне 

* Менская вобласьць:
** Рудаўка — вёска ў Нясьвіскім раёне 

### [[Польшча]]
* Падляскае ваяводзтва:
** Рудаўка — вёска ў Аўгустоўскім павеце
** Рудаўка — вёска ў Сакольскім павеце

## Рэкі
* Рудаўка (прыток Дзьвінасы)
* Рудаўка (прыток Сьвіслачы)

## Глядзіце таксама
* Руда
* Рудава
* Рудакі
* Рудакова
* Рудка
* Рудкі
* Руды
Рудаўка (Менская вобласьць)

**Руда́ўка** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Нясьвіскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 1146 чалавек
* 2010 год — 1045 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Нясьвіскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Ганусаўшчына

**Га́нусаўшчына** — вёска ў Беларусі, каля вытоку ракі Гавязьнянкі. Уваходзіць у склад Нясьвіскага сельсавету Нясьвіскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Ганус (*Hanus*, *Hannus*) — імя германскага паходжаньня, варыянт імя Ёганэс (*Johannes*).

## Насельніцтва
* 1999 год — 115 чалавек
* 2010 год — 90 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Катэгорыя:Нясьвіскі сельсавет
Вайнілавічы (Менская вобласьць)

**Вайні́лавічы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Вушы. Уваходзяць у склад Нясьвіскага сельсавету Нясьвіскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Вуйнла (Vuinla) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -вуйн- (-войн-, -вун-) (імёны ліцьвінаў Вайнейка, Войнар, Войнат; германскія імёны Vunnecho, Wunar, Wonnat) паходзіць ад старагерманскага wunna, гоцкага wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', ісьляндзкага vænn 'прыемны', нямецкага gewohnt 'задаволены'.

## Насельніцтва
* 1909 год — 399 чалавек
* 1999 год — 187 чалавек
* 2010 год — 162 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Нясьвіскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Капашчава

**Ка́пашчава** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Капашчава ўваходзіць у склад Любчанскага пасялковага савету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 45 чалавек
* 2008 год — 65 чалавек
* 1999 год — 93 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Любчанскі пасялковы савет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Купіск

**Купіск** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Купіск ўваходзіць у склад Любчанскага пасялковага савету. Ад Любчы вёска аддалена на 4,5 км.

## Гісторыя

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Любчанскі пасялковы савет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Гісторыя БССР

**Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка** (**БССР**) была абвешчаная 1 студзеня 1919 году, а перастала існаваць пасьля распаду СССР. 27 ліпеня 1990 году Вярхоўны Савет БССР прыняў Дэклярацыю аб дзяржаўным сувэрэнітэце БССР. 19 верасьня 1991 была перайменавана ў Рэспубліку Беларусь, а 8 сьнежня 1991 году Рэспубліка Беларусь была адной з трох рэспублік, якая падпісала пагадненьне аб адмене саюзнага дагавора 1922 году. Белавескія пагадненьні набылі моц закону 10 сьнежня 1991 году.

## Утварэньне

БССР утваралася ўва ўмовах вядзеньня Грамадзянскай вайны ў Расеі і пачатку польска-савецкай вайны. Пасьля ліквідацыі войскамі Чырвонай Арміі БНР у сьнежні 1918 ЦК РКП (б) прыняў пастанову пра ўтварэньне беларускай савецкай рэспублікі. Расейская камуністычная партыя бальшавікоў пастанавіла аб стварэньні Беларускай савецкай рэспублікі ў канцы сьнежня 1918 году.

Беспасярэднюю дзейнасьць у стварэньні Беларускай савецкай рэспублікі праводзілі наступныя арганізацыі — беларускія сэкцыі РКП (б); Паўночна-Заходні камітэт РКП (б), на чале зь Мясьніковым (Аблвыканкамзах); Народны камісарыят па справах нацыянальнасьцяў на чале з Сталіным; створаны пры Наркамнацы Беларускі Нацыянальны камітэт, на чале зь Зьмітром Жылуновічам.

30 сьнежня 1918 году пачала сваю работу VI Паўночна-Заходняя абласная канфэрэнцыя РКП (б). На гэтай канфэрэнцыі прынялі пастанову, у якой гаварылася, што:
*«VI абласная канфэрэнцыя бальшавікоў лічыць неабходным абвясьціць самастойную Сацыялістычную Рэспубліку Беларусь з тэрыторыяй Менскай, Гарадзенскай, Магілёўскай, Віцебскай і Смаленскай губэрняў»*.

Падобны крок канфэрэнцыі выклікаў крытыку з боку кіраўнікоў Савецкай дзяржавы, у прыватнасьці, Сталіна, які патрабаваў спачатку прыняцьця Маніфэсту, які меў бы сілу закону, бо канфэрэнцыя не была ўпаўнаважана ўзяць у свае рукі ўладу.

Утварыўся Часовы рабоча-сялянскі ўрад Беларусі, які абвясьціў 1 студзеня 1919 году свой «Маніхвэст».

Утварэньне БССР адбылося ў адказ на абвяшчэньне незалежнасьці Беларускай Народнай Рэспублікі, што ад пачатку прызнавалася на афіцыйным узроўні — як зазначаў першы савецкі камісар фінансаў Беларусі Ісак Рэйнгольд на паседжаньні Цэнтральнага Бюро КП(б)Б 22 студзеня 1919 году:

## Крыніцы

## Літаратура
* Гісторыя Беларусі : У 6 т. Т. 5. Беларусь у 1917—1945 гг. / А. Вабішэвіч [і інш.]; рэдкал. М. Касцюк (гал. рэд.) і інш. — : Экаперспектыва, 2007. — 613 с.: іл. 
* Гісторыя Беларускай ССР : у 5 т. Т. 3. Перамога Вялікай Кастрычніцкай Сацыялістычнай рэвалюцыі і пабудова сацыялізму ў БССР (1917—1937). — : «Навука і тэхніка», 1973. — 696 с. З іл. І карт (АН БССР. Ін-т гісторыі)
* Мірановіч Я. Найноўшая гісторыя Беларусі. — Спб.: Неўскі прасцяг, 2003. — 243 с.

## Вонкавыя спасылкі
* Кроніка дэмакратычнай апазыцыі й палітычных рэпрэсіяў у Беларусі 1953-1988 г.
580-я

**580-я**

Стагодзьдзі: V стагодзьдзе - VI стагодзьдзе - VII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
530-я
540-я
550-я
560-я
570-я
**580-я**
590-я
600-я
610-я
620-я
630-я


Гады: 
580, 581, 582, 583, 584, 585, 586, 587, 588, 589

----

## Асноўныя падзеі
* Рымскі Сэнат адправіў амбасаду ў Канстантынопаль. Гэта было яго апошняе вядомае дзеяньне.

## Вонкавыя спасылкі
Лімож

**Лімо́ж** (, ) — горад і камуна ў Францыі ў рэгіёне Новая Аквітанія, прэфэктура дэпартамэнту Верхняя Віена. Да 1 студзеня 2016 зьяўляўся адміністрацыйным цэнтрам рэгіёну Лімузэн. Насельніцтва на 2016 год — 132 660 чалавек.

## Гарады-пабрацімы
* Горадня (Беларусь) з 1982,
* Пльзень (Чэхія) з 1987,
* Фюрт (Нямеччына) з 1992,
* Шарлот (Паўночная Караліна, ЗША) з 1992 году,
* Сэто (Японія) з 2003 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Францыі
Анігіляцыя

**Анігіля́цыя**(ад лацінскага *annihilatio* — зьнішчэньне) — працэс узаемадзеньня элемэнтарнае часьцінкі з антычасьцінкай, у выніку якога яны пераўтвараюцца ў іншыя часьцінкі. Тыповы і добра вядомы прыклад — анігіляцыя электронна-пазытронных (e- — e+) пар за кошт электрамагнітнага ўзаемадзеяньня, якія, ў залежнасьці ад арыентацыі сьпінаў, пры гэтым пераўтвараюцца ў 2 ці 3 фатоны. Тэрмін «анігіляцыя», які ўзьнік гістарычна — недакладны, анігіляцыя — не зьнішчэньне матэрыі, а пераход яе ў іншую форму, які адбываецца ў адпаведнасьці з законамі захаваньня. Паводле закону захаваньня электрычнага зараду прадуктамі анігіляцыі могуць быць толькі часьцінкі, сумарны зарад якіх роўны нулю. Закон захаваньня энэргіі-імпульсу не дазваляе пераўтварацца свабоднай e- — e+ пары ў адзін фатон. Гэтыя правілы справядлівыя таксама для адваротнага працэсу нараджэньня e- — e+-пары свабоднымі фатонамі.
Анігіляцыя — гэта толькі адзін з магчымых раўнапраўных працэсаў узаемадзеяньняў (каналаў рэакцыі) элемэнтарнае часьцінкі з антычасьцінкай. Напрыклад пры ўзаемадзеяньні электрона і пазытрона, акрамя анігіляцыі, магчымы таксама пругкае і няпругкае расьсейваньне і інш. працэсы. Пара e- — e+ можа ўтвараць недаўгавечную зьвязаную сыстэму — пазытроній, падобны да атама вадароду, у якім месца пратона займае пазытрон. Анігіляцыя e- — e+ можа ісьці за кошт слабога ўзаемадзеяньня элемэнтарных часьцінак (напр. пераўтварэньне e- — e+ у пару нейтрына-антынейтрына), за кошт электраслабага ўзаемадзеяньня (пераўтварэньне e- — e+ пары ў мюённую μ- — μ+-пару), і г. д. уключаючы моцнае ўзаемадзеяньне.
Пасьля таго, як з дапамогай магутных паскаральнікаў пратонаў былі атрыманы ў дастатковай колькасьці антыпратоны, пачалося інтэнсіўнае вывучэньне анігіляцыі нуклон-антынуклонаў. Гэты працэс ідзе галоўным чынам за кошт моцнага ўзаемадзеяньня і прыводзіць да ўтварэньня π-, K-мэзонаў, Λ-, Σ-, Ξ-гіпэронаў, іх антычасьцінак і іншых гадронаў. Пры гэтым утвараюцца шматлікія і разнастайныя рэзанансы.
Тэарэтычнае вывучэньне анігіляцыі з высокай дакладнасьцю і ў адпаведнасьці з экспэрымэнтам праведзена толькі для электра-магнітных працэсаў на падставе квантавае электрадынамікі. Пры тэарэтычным разглядзе працэсаў анігіляцыі, выкліканых моцным узаемадзеяньнем, звычайна карыстаюцца толькі прыблізнымі ацэнкамі, атрыманнымі на падставе мадэльных уяўленьняў і фэнамэналягічных суадносін.

Катэгорыя:Фізыка элемэнтарных часьцінак
Вуліца Ліможа (Горадня)

**Вуліца Ліможа ** — вуліца ў Горадні ў мікрараёне Дзевятоўка.

Названая ў гонар францускага гораду-пабраціма Лімож.

## Гісторыя
Вуліца носіць назву ад моманту зьяўленьня.

## Цікавыя аб’екты

## Літаратура

Катэгорыя:Вуліцы Горадні
Закон захаваньня электрычнага зараду

**Зако́н захава́ньня электры́чнага зара́ду** — адзін з фізычных законаў захаваньня, які сьцьвярджае немагчымасьць зьнішчэньня (бясьсьледнага зьнікненьня) або, наадварот, зьяўленьня зьніадкуль электрычнага зараду.

Фармулёўка закону:

: *Агульны зарад электрычна [[ізаляваная сыстэма|ізаляванай сыстэмы]] не зьмяняецца*.

Упершыню сфармуляваны Бэнджамінам Франклінам у 1747 годзе.

Гэты закон выконваецца нават пры анігіляцыі электрона ды пазытрона, калі зьнікаюць адмоўны ды дадатны зарады, а сума застанецца роўнай нулю.

## Крыніцы

Зарад
Вуліца Яна Каханоўскага (Горадня)

**Ву́ліца Яна Каханоўскага** — вуліца ў Горадні ў мікрараёне Дзевятоўка. 

Названая ў гонар стваральніка Гарадзенскага заапарку Яна Каханоўскага. 

## Гісторыя
У савецкі час вуліца насіла назву *Вучгасаўская* ().

Катэгорыя:Вуліцы Горадні
Нант

**Нант** (, ) — горад на захадзе Францыі на рацэ Люары, цэнтар рэгіёну Пэі-дэ-ля-Люар і дэрпартамэнту Атлянтычная Люара.  год насельніцтва складала 323 204 чалавекі — гэта шосты паводле велічыні горад Францыі.

Гістарычна ёсьць сталіцай Брэтанскага герцагства, хоць з 1941 не ўваходзіць ў рэгіён Брэтань.

## Крыніцы
Элемэнтарная часьцінка

**Элемэнта́рная часьці́нка** — у сваім першапачатковым значэньні гэта першасная, далей нераскладальная часьцінка. З элемэнтарных часьцінак складаецца ўся матэрыя. У сучаснай фізыцы гэты тэрмін звычайна ўжываецца не ў сваім дакладным значэньні, а меней строга — для азначэньня вялікай групы драбнюткіх часьцінак матэрыі, падпарадкаваных умове, што яны не зьяўляюцца атамамі або атамнымі ядрамі (выключэньне — пратон).
На цяперашні час налічваецца больш за 400 элемэнтарных часьцінак.
Элемэнтарныя часьцінкі існуюць у вельмі малым маштабе — нябачным воку чалавека. Сучасная экспэрымэнтальная тэхніка дасягнула такога высокага ўзроўню разьвіцьця, што існаваньне элемэнтарных часьцінак — такая ж фізычная рэальнасьць, як і звыклыя чалавеку аб’екты. Вывучэньнем элемэнтарных часьцінак займаецца спэцыяльны разьдзел фізыкі. Паводле сучасных уяўленьняў, усе элемэнтарныя часьцінкі апісваюцца фізычнай тэорыяй, якая завецца Стандартнай мадэльлю. Паводле яе ўсе элемэнтарныя часьцінкі клясыфікуюцца на кваркі, лептоны (электроны, мюоны і нэўтрына) і пераносчыкі ўзаемадзеяньняў (напрыклад, W- і Z-базоны, фатоны, глюоны). З кваркаў складаюцца гадроны, якія ўдзельнічаюць у моцным узаемадзеяньні (пратоны, нэўтроны, мэзоны, рэзанансы). Кожная элемэнтарная часьцінка характарызуецца шэрагам парамэтраў — масай у спакоі, электрычным зарадам, сьпінам, часам жыцьця. У большасьці часьцінак існуюць адпаведныя антычасьцінкі, напрыклад, існуе антынэўтрон, пазытрон — антычасьцінка электрона. Антычасьцінкі маюць гэткую ж самую масу, што і часьцінка, але процілеглы электрычны зарад. У залежнасьці ад сьпіну часьцінкі клясыфікуюцца на базоны (цэлы сьпін — 0, ±1 і г. д., падпарадкоўваюцца статыстыцы Базэ-Айнштэйна) і фэрміёны (паўцэлы сьпін, 1/2 і г. д., падпарадкоўваюцца статыстыцы Фэрмі-Дырака).
Аляксандар Козыр

**Алякса́ндар Ві́ктаравіч Ко́зыр** (нар. 24 сакавіка 1945 году) — беларускі палітык і дыплямат.

Быў дэпутатам Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня (1995—1996), уваходзіў у склад Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га скліканьня.

З 22 лютага 2001 году да 16 траўня 2006 году быў Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Кыргыскай Рэспубліцы.

21 лютага 2000 году ўзнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Козырь Александр // slounik.org

Катэгорыя:Нарадзіліся 24 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Масквы
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га скліканьня
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Кыргыстане
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
Guda

**Guda** () — беларускі этна-фолькавы гурт.
 
Быў утвораны ў 1996 годзе, калі быў запрошаны прадставіць Беларусь на міжнародным фальклёрным фэсьце «Baltica», у якім бяруць удзел гурты аўтэнтычнага фальклёру з рэгіёну Паўночнае Эўропы й Балтыйскага мора.

Аснову рэпэртуару складаюць абрадавыя песьні — найбольш архаічны пласт традыцыйнай народнай беларускай культуры. Многія песьні ўжо не сустракаюцца ў аўтэнтычным выкананьні і былі ўзноўленыя паводле нотных запісаў.

Манера выкананьня гурту набліжаная да выкананьня народных песень аўтэнтычнымі носьбітамі. Выканаўцы практыкуюць галосны сьпеў, які паходзіць ад гучнага сьпеву на адкрытым паветры. Асноўныя эстэтычныя крытэры выкананьня: уменьне «голасна весьці» (сьпяваць працяжна, на вялікім дыханьні), таксама «паднесьці» песьню (расьпець яе са звонкай грудной падводкай). Усе песьні выконваюцца акапэльна.

## Дыскаграфія
* Guda. Архаічныя абрадавыя сьпевы (2002, перавыдадзены ў 2007)
* Ігры багоў (2005)

### Супольныя праекты
* Zara (2006) разам з гуртам «Drolls» (Рэспубліка Карэліі)

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка
* Прысьвечаны гурту блог у LiveJournal

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1996 годзе
Анатоль Тозік

**Анато́ль Апана́савіч То́зік** ( 13 сакавіка 1949 году ў вёсцы Казанск Каленкавіцкага раёну Гомельскай вобласьці) — беларускі дзяржаўны дзяяч і дыплямат.

## Біяграфія
Скочыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (1971). Доктар БДУ (1974).

З 1974 да 1979 году працаваў выкладчыкам, старшым выкладчыкам, дацэнтам і сакратаром камітэту камсамолу БДУ.

У 1980 скончыў Вышэйшыя курсы КДБ СССР у Менску. Да 1994 году працаваў у органах бясьпекі, потым да 2000 году на кіраўнічых пасадах у Савеце бясьпекі Рэспублікі Беларусь.

З 22 ліпеня 2000 году быў старшынём Камітэту дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь, чальцом Савету бясьпекі Рэспублікі Беларусь ды чальцом Прэзыдыюму Савету міністраў Рэспублікі Беларусь.

13 красавіка 2006 году быў адстаўлены з пасады старшыні Камітэту дзяржаўнага кантролю і прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Кітайскай Народнай Рэспубліцы. 28 сьнежня 2010 году быў адстаўлены з гэтай пасады і прызначаны намесьнікам прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь. 27 сьнежня 2014 году адпраўлены ў адстаўку разам са шматлікімі іншымі ўраднікамі Беларусі.

## Узнагароды
* Ордэн Айчыны III ступені — 9 красавіка 1997 году.
* Ордэн Пашаны.
* Ордэн Сьвятога роўнаапостальнага князя Уладзімера III ступені (Руская праваслаўная царква; 2013).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на праекце «Хто ёсьць хто ў РБ»
* Біяграфія на старонцы амбасады ў Кітаі <small> (па стане на 20 лістапада 2009 году) </small> 

Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі нацыянальнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Кітаі
Катэгорыя:Намесьнікі прэм’ер-міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Кіраўнікі Камітэту дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Супрацоўнікі Камітэту дзяржаўнай бясьпекі БССР
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыны III ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ сьвятога роўнаапостальнага вялікага князя Ўладзімера
Гудагай

**Гудага́й** — пасёлак у Беларусі, у складзе Гудагайскага сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца за 5 км на паўднёвы захад ад Астраўцу, за 8,5 км ад граніцы зь Летувой. Чыгуначная станцыя на лініі Менск — Вільня.

## Назва
На думку географа В. Жучкевіча тапонім «Гудага́й» мае балцкае паходжаньне ад асновы «гуд» — беларус.

## Гісторыя

Узьнік як паселішча пры чыгуначнай станцыі па пракладаньні ў 1874 годзе Лібава-Роменскай чыгункі, сваю назву атрымаў ад старажытнага мястэчка, што знаходзіцца за 5 км на поўдзень.

У Першую сусьветную вайну ў 1915 годзе Гудагай занялі нямецкія войскі, пазьней паселішча займалі бальшавікі і польскае войска. Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Гудагай апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, з 1931 году ў Палянскай гміне Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва.

У 1939 годзе Гудагай увайшоў у БССР, дзе ў 1940 годзе стаў цэнтрам сельсавету Астравецкага раёну. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да ліпеня 1944 году вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. У 1962—1965 гадах Гудагай уваходзіў у склад Ашмянскага раёну. Да 24 траўня 2013 году — цэнтар Гудагайскага сельсавету. 24 траўня 2013 году цэнтар сельсавету перанесены ў вёску Палушы.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XX стагодзьдзе**: 1971 год — 1077 чал.; 1995 год — 975 чал.; 1997 год — 987 чал.; 1999 год — 999 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 1009 чал.

### Інфраструктура
У Гудагаі працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, бібліятэка, дом культуры.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
*
Алена Грыцэнка

**Алена Мікалаеўна Грыцэнка** (нар. 21 красавіка 1953 году ў Менску) — беларускі дыплямат.

## Біяграфія
Скончыла Менскі дзяржаўны пэдагагічны інстытут замежных моваў (1975), дзе потым працавала выкладчыкам да 1987 году. У 1988—1993 гадох працавала ў Міністэрстве Адукацыі БССР/Рэспублікі Беларусь. У 1993—1998 гадох працавала на кіраўнічых пасадах у Міністэрстве замежных справаў Рэспублікі Беларусь. У 1998—2003 гадох працавала ў амбасадзе Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Эгіпет, потым зноў у Міністэрстве замежных справаў.

14 жніўня 2008 году прызначана была Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Нідэрлянды, а таксама Пастаянным прадстаўнікам Рэспублікі Беларусь пры Арганізацыі па забароне хімічнай зброі.

## Узнагароды
* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь — 6 лютага 2006 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на старонцы амбасады ў Нідэрляндах <small> (па стане на 20 лістапада 2009 году) </small> 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Нідэрляндах
588

## Падзеі
* пачалася першая турка-пэрсыдзкая вайна
* ламбарды прынялі хрысьціянства

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Капітуляцыя

**Капітуляцыя** ў міжнародным праве — пагадненьне аб спыненьні ўзброенага супрацьстаяньня з боку, які абвяшчае капітуляцыю.

Традыцыйным сымбалем абвяшчэньня капітуляцыі зьяўляецца ўзьняты белы сьцяг.

Катэгорыя:Міжнароднае права ўзброеных канфліктаў
Катэгорыя:Вайна
This Is War

***This Is War*** — альбом гурту 30 Seconds to Mars. Рэліз адбыўся 8 сьнежня 2009 году ў Аўстраліі, 7 сьнежня ў Вялікай Брытаніі.

## Песьні
# «Escape» — 2:24
# «Night of the Hunter» — 5:41
# «Kings and Queens» — 5:47
# «This Is War» — 5:27
# «100 Suns» — 1:58
# «Hurricane» — 6:13
# «Closer to the Edge» — 5:38
# «Vox Populi» — 5:42
# «Search and Destroy» — 6:00
# «Alibi» — 5:58
# «Stranger in a Strange Land» — 6:54
# «L490» — 4:26

### Бонус
*iTunes бонус:*
#  «Kings and Queens» (LA Riots Vocal Mix)
# «Night of the Hunter» (Flood Remix) [Pre-Order Only]

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 
* [Старонка на [MySpace]] 
* The Hive — This Is War 
* Расейскі фан-сайт 

Катэгорыя:Альбомы 30 Seconds to Mars
Катэгорыя:Альбомы 2009 году
Катэгорыя:Дэбютныя альбомы
50 год Перамогі ў ВАВ (манэта)

**Памятная манэта да 50-годзьдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай Вайне** — беларуская юбілейная манэта Нацыянальнага банку Беларусі. Манэты выбіты з золата — наміналам 1000 рублёў (уведзена ў абарачэньне ў 1995, празь месяц адклікана з абароту).

Выбіцьцё першых беларускіх манэтаў з золату было прынята Пастановаю Кабінэту міністраў Рэспублікі Беларусь і Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь ад 2 чэрвеня 1995 № 283/7. павіна было быць выбіта залатых і срэбраных манэтаў наміналамі 1000, 500, 250, 125 і 50 рублёў. Сьвет пабачылі толькі залатыя манэты вартасьцю 1000 рублёў.

## Наміналы

### Залатая
* проба золата: 999,9
* намінал: 1000 рублёў
* вага чыстага золата: 31,1035 г
* дыямэтар: 32,6 мм
* наклад: 1000 асобнікаў

## Апісаньне
Манэта мае выгляд круга. Рант манэты мае рыфленьне.
* **[[Авэрс]]**: па цэнтры выява зубра, долу зьмешчаны: намінал, год біцьця, чыстая вага каштоўнага мэталю і проба; па колу — надпісы: з гары — «50 год Перамогі ў Вялікай Айчыннай Вайне», долу — «РЭСПУБЛІКА БЕЛАРУСЬ» .
* **[[Рэвэрс (нумізматыка)|Рэвэрс]]**: па цэнтры — выява Помніка Перамогі ў Менску; па баках: «1945—1995», па колу з гары надпіс: «50 год Перамогі ў Вялікай Айчыннай Вайне».

## Мынца
* «Liberty Mint, Inc», ЗША.

## Дадатковыя зьвесткі
Першая беларуская залатая манэта мела сумнеўную гісторыю. Пасьля выпуску яе ў абарачэньне на манэтах з найвышэйшай пробы золата пачалі зьяўляцца чорныя плямы. Гэта ставіла пад сумнеў сапраўдную вартасьць 999,9 пробы золата. Было абвешчана ў друку, што гэта плямы медзі, якія засталіся ад штампаў пры біцьці. Пасьля — што гэтыя плямы — плятына. Пасьля сакрэтнай нарады з удзелам амэрыканскіх прадстаўнікоў манэты былі адкліканы з абароту. Вынікі расьсьледваньня таксама не вядомыя шырокаму колу. За месяц, аднак, было прададзена каля 100 асобнікаў па кошце 1200 даляраў ЗША.

Цяперака прададзеныя асобнікі сталіся рарытэтам, і іх кошт сярод калекцыянэраў у дзясяткі разоў пераўзыходзіць некалішні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Золотые монеты, посвященные 50-летию победы в Великой Отечественной войне — Аграпрамбанк

Перамога, 50 год
Раман Трахтэнберг

**Рама́н Льво́віч Трахтэнберг** () (28 верасьня 1968, Ленінград — 20 лістапада 2009, Масква) — расейскі шоўмэн, тэле- і радыёвядучы, актор, пісьменьнік.

У 1999 годзе абараніў дысэртацыю на тэму «Адраджэньне калектыўных форм дасуга шляхам выкарыстаньня расейскага фальклёра» (кандыдат культуралёгіі).

## Бібліяграфія

* 2001—2005 — Тона анекдотаў (35 кніг), «АСТ»
* 2005 — Шлях самца — ISBN 5-17-033597-0, «АСТ»
* 2006 — Вы жадаеце стаць зоркай? — ISBN 978-5-17-039614-6, «АСТ»
* 2007 — Гастралёр — ISBN 978-5-17-043022-2, «АСТ»
* 2009 — Ліфчык для героя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Памерлі 20 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Кандыдаты культуралёгіі
Вуліца Ўрублеўскага (Горадня)

**Вуліца Ўрублеўскага** — вуліца ў Горадні ў мікрараёне Фарты. 

Названая ў гонар Валерыя Ўрублеўскага — дзеяча польскага, беларускага і міжнароднага рэвалюцыйнага руху. 

## Гісторыя
Вуліца ўзьнікла ў савецкі час, носіць назву ад часу стварэньня.

## Цікавыя аб'екты

## Літаратура

Катэгорыя:Вуліцы Горадні
586

## Падзеі
* у бізантйскіх кроніках упершыню зьявіліся згадкі пра валахаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Набярэжная

Назву **Набярэ́жная** маюць:

## Вуліцы

### [[Беларусь]]
* Набярэжная — вуліца ў Альшанах (Столінскі раён)
* Набярэжная — вуліца ў Велямічах (Столінскі раён)
* Набярэжная — вуліца ў Верасьніцы (Жыткавіцкі раён)
* Набярэжная — вуліца ў Жыткавічах (Гомельская вобласьць)
* Набярэжная — вуліца ў Ямнае (Столінскі раён)

## Населеныя пункты

### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць
** Набярэжная — вёска ў Ляхавіцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Бераг
* Наберажная
* Новы Бераг
Наберажная (Гарадзенская вобласьць)

**На́беражная** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Наберажная ўваходзіць у склад Любчанскага пасялковага савету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 14 чалавек
* 2008 год — 20 чалавек
* 1999 год — 42 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Любчанскі пасялковы савет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Сатурн (прэмія)

**Сатурн** () — кінапрэмія ЗША, надаецца Акадэміяй навуковай фантастыкі, фэнтазі і фільмаў жахаў, ().

Заснавана ў 1972 годзе і вызначаецца згодна галасаваньня сябраў Акадэміі. Заснавальнік прэміі — доктар Дональд А. Рыд (1935—2001). Напачатку называлася «Залаты сьвітак» (). Разам з прэміямі кінафэстывалю фантастычнага кіно Fantasporto, МКФ в Жерармэры і ў Аварыязе, прэмія «Сатурн» вельмі папулярнае сярод заўзятараў фантастыкі ў кіно.

## Намінацыі прэміі «Сатурн»
### Кінафільмы
* Найлепшы навукова-фантастычны фільм ()
* Найлепшы фільм-фэнтазі ()
* Найлепшы фільм жахаў ()
* Найлепшы прыгодніцкі фільм, баявік ці трылер ()
* Найлепшы поўнамэтражны мультфільм ()
* Найлепшы фільм на замежнай мове ()
* Найлепшы кінаактор ()
* Найлепшы кінаакторка ()
* Найлепшы кінаактор другога пляну ()
* Найлепшы кінаакторка другога пляну ()
* Найлепшы малады актор ці акторка ()
* Найлепшая рэжысура ()
* Найлепшы сцэнар ()
* Найлепшая музыка ()
* Найлепшая касьцюмы ()
* Найлепшы грым ()
* Найлепшыя спэцэфэкты ()

### Тэлевізыйныя працы
* Найлепшы тэлесэрыял, створаны для тэлетрансляцыі ()
* Найлепшы тэлесэрыял, створаны для кабельнага тэлебачаньня ()
* Найлепшая тэлепастаноўка ()
* Найлепшы тэлеактор ()
* Найлепшая тэлеакторка ()
* Найлепшы тэлеактор другога пляну ()
* Найлепшая тэлеакторка другога пляну ()

### Хатняе выдыё
* Найлепшая DVD-выданьне фільму ()
* Найлепшая адмысловае DVD-выданьне ()
* Найлепшая DVD-выданьне клясычнага тэлефільму ()
* Найлепшы DVD-зборнік ()
* Найлепшая DVD-выданьне тэлефільму ()
* Найлепшая DVD-выданбьне клясычнага тэлесэрыялу ()

### Адмысловыя ўзнагароды
* За ўнёсак у кіно
* За Візыянэрства
* За дасягненьні ў кар’еры

## Ляўрэаты
* Эмі Росам (2005, найлепшай маладой акторцы)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт прэміі «Сатурн»
Соня Ўолгер

**Соня Ўолгер** ( 6 чэрвеня 1974, Лёндан, Вялікабрытанія) — ангельская акторка.

## Фільмаграфія
* 2009: *FlashForward* як Olivia Benford
* 2006: *Caffeine* як Gloria 
* 2004: *CSI* як Jane Parsons 
* 2004—2010 — «Згубленыя» / Lost — як *[[Пэнэлопа Ўідмар]]*
* 2002: *40* як Alice 
* 2001: *The Search for John Gissing* як сястра Mary 
* 2000: *Eisenstein* як Zina 
* 1999: *All the King's Men* як Lady Frances 
* 1999-2003: *The Vice* як Emma 
* 1999: *Arka Noego* як Miriam 
* 1998: *Heat of the Sun* як Hilde van der Vuurst 
* 1995-1999: *Dangerfield* як Ana Mogollon Cabrera

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 6 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1974 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Брытанскія акторкі
Наталі Портман

**Наталі Портман** (), сапраўднае **Наталі Гэршлаг** (, ; нарадзілася 9 чэрвеня 1981 году, Ерусалім, Ізраіль) — амэрыканская акторка габрэйскага паходжаньня, якая мае падвоенае грамадзянства ЗША і Ізраілю. Ейнай першай роляй у прафэсійным кіно зьяўляецца роля сіраты ў фільме Люка Бэсона *«[[Леон (фільм)|Леон]]»*, які выйшаў у сьвет у 1994 годзе, але асноўны посьпех прыйшоў да акторкі, дзякуючы ролі Падмэ Амідала ў трылёгіі *«[[Зорныя Войны]]»*, у фільмах 1999, 2002 і 2005 гадоў. У 1999 годзе Наталі паступіла ў Гарвардзкі ўнівэрсытэт, каб вывучаць псыхалёгію, ужо працуючы ў якасьці акторкі. Яна скончыла навучаньне й атрымала ступеню бакаляўра ў 2003 годзе.

У 2010 годзе Портман зьнялася ў псыхалягічным трылеры *«[[Чорны лебедзь (фільм)|Чорны лебедзь]]»*. Ейная гульня атрымала пахвалу крытыкаў і прынесла ёй другі «Залаты Глёбус», прэмію Гільдыі кінаактораў, прэміі BAFTA, асацыяцыі тэлевізійных кінакрытыкаў й прэмію Амэрыканскай кінаакадэміі за найлепшую жаночую ролю ў 2011 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Наталі Портман на IMDB
* Наталі Портман на AllRovi

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ерусаліме
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Усходазнаўства

**Усходазнаўства** (арыенталістыка) — сукупнасьць навуковых дысцыплінаў, якія вывучыюць гісторыю, эканоміку, літаратуру, мовы, мастацтва, рэлігію, філязофію, помнікі матэрыяльнае й духоўнае культуры краінаў Усходу.

Катэгорыя:Міждысцыплінарныя навукі
Сатурн (міталёгія)

**Сатурн** () — спрадвечны старажытнарымскі бог, культ якога быў адным з самых распаўсюджаных у Італіі. Адпавядае грэцкаму богу Кронасу. Яго імем названая плянэта.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рымская міталёгія
Вуліца Максіма Багдановіча (Горадня)

**Вуліца Максіма Багдановіча** — вуліца ў Горадні ў цэнтральнай частцы гораду (Новы Сьвет).

Названая ў гонар Максіма Багдановіча (1891—1917) — беларускага паэта, публіцыста, літаратурнага крытыка.

## Цікавыя аб’екты
* Дом-музэй Максіма Багдановіча.

Катэгорыя:Вуліцы Горадні
Катэгорыя:Максім Багдановіч
Дом-музэй Максіма Багдановіча (Горадня)

**Дом-музэй [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]** — музэй у Горадні, адчынены ў 1986 годзе. З 1 студзеня 1995 году музэй працуе як самастойная ўстанова культуры. Літаратурны аддзел быў разьмешчаны ў 4-х пакоях дома (плошча экспазыцыі 56 м²). Паводле іншых зьвестак сям’я Максіма Багдановіча жыла з 1892 па 1896 гг. у адным з суседніх дамоў (у 1965 годзе на доме была ўсталявана мэмарыяльная шыльда).

Да стварэньня музэйнае калекцыі ў Горадні прыклала руку й беларуская паэтка Ларыса Геніюш. Былі перададзеныя яе вышыванкі, на якіх валошкі — кветкі, што так падабаліся Максіму. Але рарытэтны зборнік вершаў Багдановіча «*Вянок*» 1913 году выданьня Ларыса вырашыла пакінуць у спадчыну свайму сыну Юрку, што жыў за мяжой. Пасьля сьмерці паэткі яе сын зьбіраўся перавезьці «*Вянок*» у Польшчу, але пад пагрозай канфіскацыі зборніка на польскае мяжы вырашыў пакінуць у спадчыну музэю й яго.

Экспазыцыя мае залі: партрэтная галерэя знакамітых людзей; літаратурна-грамадзкі рух канца ХIХ — пачатку ХХ стагодзьдзяў; гарадзенскі пэрыяд жыцьця сям’і Багдановічаў. Ёсьць чатыры мэмарыяльныя пакоі: кабінэт бацькі, пакой маці, дзіцячы пакой, гасьцёўня, а таксама аддзел «*Гарадзеншчына літаратурная: мінулае і сучаснае*».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Музэі Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Славутасьці Горадні
Багдановіч, Максім
Катэгорыя:Максім Багдановіч
Трафім Сурта

**Трафі́м Рама́навіч Сурта** — магілёўскі летапісец, першы аўтар Магілёўскай хронікі.

Верагодна недзе ў 1660—1670 гады Т. Сурта распачаў свае запісы гістарычных падзеяў у Магілёве і сумежных землях. 29 траўня 1693 году ён зрабіў, як яму меркавалася, апошні запіс, але насамрэч давёў хроніку да лета 1701 году. Запіс 1693 году выглядаў наступным чынам:

З восені 1709 году хроніку пачынае весьці наступнік Сурты — рэгент магілёўскай магдэбургіі (з 1734 году) Юры Трубніцкі.

Летапіс, распачаты Суртам, зьяўляецца найкаштоўнейшай крыніцай па гісторыі Беларусі.

## Літаратура
* Бяспанскі, С. І. Да гісторыі вывучэння Магілёўскай хронікі Сурты-Трубніцкіх / С. І. Бяспанскі // Зборнік матэрыялаў магілёўскіх чытанняў «Трафім Сурта і яго час». — Магілёў, 1993. — С. 20—28.

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкул  у „Магілёўскай праўдзе“

Катэгорыя:Асобы Магілёва
Катэгорыя:Літаратары Вялікага Княства Літоўскага
Юры Трубніцкі

**Юры Трубніцкі** — магілёўскі летапісец.

Аўтар Магілёўскай хронікі (1709—1747), рэгент магілёўскай магдэбургіі (з 1734 году). Таксама з 1725 году — сябра Магілёўскага магістрату.

Працягваў Магілёўскую хроніку пасьля Трафіма Сурты. Першы запіс датуецца восеньню 1709 году. Трубніцкі перапісаў працу Сурты з допісамі-камэнтарамі, што было далей з падзеяў, запісаных папярэднікам, зафіксаваў амаль у мастацкай выразнай форме трагічныя падзеі Паўночнай вайны на Беларусі. Улучыў у летапіс ананімны сатырычны памфлет  «Карнавал іншаземны ў Польшчы». Таксама выкрываў сквапнасьць магнатаў і высьмейваў вайсковае бясьсільле Рэчы Паспалітай.

Акрамя запісаў хронікі, ім зроблены перапіс падзеяў з кніг па гісторыі Даніі і Швэцыі на польскай мове. Пасьля сьмерці Ю. Трубніцкага справу працягнуў яго сын Аляксандар Трубніцкі, магілёўскі купец, магістрацкі паспаліты і райца. Ён вёў хроніку з 1747 па 1788 гады.

## Літаратура
* Бяспанскі, С. І. Да гісторыі вывучэння Магілёўскай хронікі Сурты-Трубніцкіх / С. І. Бяспанскі // Зборнік матэрыялаў магілёўскіх чытанняў «Трафім Сурта і яго час». — Магілёў, 1993. — С. 20—28.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Магілёў. Краязнаўства // УК ЦСДПБ г. Магілёў

Катэгорыя:Асобы Магілёва
Катэгорыя:Памерлі ў 1747 годзе
Катэгорыя:Літаратары Вялікага Княства Літоўскага
Саламон і Сатурн

«**Саламон і Сатурн**» — твор англа-саксонскае літаратуры. Напісаны ў форме насычаных загадкамі дыялёгаў, у якіх Саламон, наймудрэйшы кароль ізраільскае зямлі, і Сатурн, найстарэйшае божышча рымскае міталёгіі, які апісаны ў паэме ў вобразе прынца Халдэі, дапытваюць адзін аднаго па тэмах біблейскае, рунічнае й сярэднявечнае традыцыяў.

Паэма ўяўляе сабой спаборніцтва загадак паміж дзьвума пэрсанажамі ў манэры *Прамовы Альвіса* ды іншых падобных паэмаў Старэйшае Эдды. У *Саламоне і Сатурне*, выкарыстоўваючы хрысьціянскую традыцыю, як крыніцу для загадак, ход апавяданьня набывае даволі экзатычнае адценьне, дзе распавядаецца пра паўшых анёлаў і ўжываецца малітва Ойча наш у якасьці баявой замовы.

## Вэрсіі
Твор існуе ў трох вэрсіях: празаічнай, у Новэлевым кодэксу, і ў дзьвух алітэрацыйных.

Адна з паэтычных вэрсіяў выкарыстоўвае рунічны альфабэт, дзе самі руны сымбалізуюць адпаведныя стараангельскія словы, якія іх абазначаюць. Адсюль мы ведаем некалькі імёнаў для пашыранага набору рунаў, якія выкарыстоўваліся ў стараангельскім пісьменстве. Адна з загадкаў у празаічнай вэрсіі пытае: *«Хто вынайшаў літары? Мэркурый-асілак!»*. Мэркурыям тут называюць Водэна (вядомага ў старажытна-ісьляндзкай мове, як *Óðinnr* альбо Одын). Англа-саксы заўжды ідэнтыфікавалі Мэркурыя з Водэнам; днём абодзьвух зь іх зьяўлялася Серада (у ангельскай мове слова Wednesday бярэ свой пачатак ад імя вышэйшага бога Одына).

Некаторыя вучоныя надаюць паэтычнае вэрсіі рысы ўзору арыенталізму, сыходзячы зь меркаваньняў, што гэткая вэрсія адлюстроўвае невызначанасьць ангельскага народу датычна сваёй культурнае прыналежнасьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
**[http://www.georgetown.edu/labyrinth/library/oe/texts/a13.html Адна з паэмаў Саламона і Сатурна]* (стараангельская)

Катэгорыя:Ангельска-саксонскае паганства
Катэгорыя:Стараангельская паэзія
Катэгорыя:Загадкі
Юры Малумаў

**Юры Георгіевіч Малумаў** (нар. 26 студзеня 1953 году ў Менску) — беларускі дыплямат.

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут, інжынэр-будаўнік (1979) ды юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага унівэрсытэту, юрыст (1987).

Быў дэпутатам Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня (1995-1996), уваходзіў у склад Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га скліканьня. 9 лістапада 2000 году прызначаны саветнікам-пасланцам амбасады Рэспублікі Беларусь у Расейскай Фэдэрацыі.

10 кастрычніка 2003 году прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Туркмэнскай Рэспубліцы, хаця яго папярэднік, Леанід Рачкоў, фармальна ня быў адстаўлены яшчэ праз адзін месяц. Толькі 6 траўня 2004 году Юры Малумаў быў фармальна адстаўлены з пасады саветніка-пасланца ў амбасадзе ў Расеі. Адстаўлены з пасады амбасадара стаў 26 жніўня 2011 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на старонцы амбасады ў Туркмэнскай Рэспубліцы <small> (па стане на 23 лістапада 2009 году) </small> 

Катэгорыя:Нарадзіліся 26 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1957 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га скліканьня
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Туркмэністане
Палацава-паркавы комплекс Лашкевічаў (Стайкі)

**Палацава-паркавы комплекс Лашкевічаў** — сядзіба-паркавы ансамбль у вёсцы Стайкі ў Баранавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці Беларусі. Сядзіба займае маляўнічую тэрыторыю над ракою Мейкай.

## Гісторыя
У 1563 годзе Гусэйн Малікбаш, прадстаўнік татарскага княжацкага роду, прадаў маёнтак Стайскі разам з навакольлем Багушу Аўсяньніку. У 1571 годзе Стайкамі валодаў падканцлер ВКЛ, берасьцейскі і кобрынскі стараста Яўстах Валовіч. У 18 стагодзьдзі — уладаньне Лопацей. У 1787 годзе маёнтак для асабістага пражываньня набывае староста карпецкі Тамаш Здань Пушкін гербу Ястрабец. У 1876 годзе маёнтку належала 654 дзесяціны зямлі.

Пасьля 1876 году сядзіба перайшла да Лашкевічаў. У 1911 годзе маёнтак належыў Адольфу Іосіфавічу, у 1914 — Натальлі Грацыянаўне. На сумежжы ХІХ і ХХ стагодзьдзя Лашкевічы перабудавалі старую сядзібу — захаваліся толькі некаторыя гаспадарчыя пабудовы. Новы двор уключаў сядзібны дом, стары парк, сад, сыраварню, ляднік, жылыя флігелі, цагельны завод, гаспадарчы двор.

## Выгляд маёнтку
 
 
Будынак двухпавярховай сядзібы пасьля перабудовы на пачатку 20 стагодзьдзя прыняў замкавую форму з элемэнтамі эклектыкі. На правым боку маёнтку маецца высокая псэўдагатычная вежка. Цэнтральная частка галоўнага фасаду акцэнтавана неглыбокім рызалітам, завершаным дэкарыраваным шчытком. Цэнтральны ўваход вылучаны парадным ганкам з тэрасай.

Пасьля Другой сусьветнай вайны ў маёнтку знаходзілася сярэдняя школа. Пасьля таго як будынак сядзібы прыйшоў у занядбалы стан, школу зь яго перанесьлі. Зьнішчэньне будынку паскорылася.

## Сучасны стан
 
Сёньня захаваўся маляўнічы парк, закладзены Пушкінымі, напаўразбураная сяддзіба, колькі слупоў ад агароджы і будынкі гаспадарчых забудоваў: афіцына побач з палацам, склеп каля дарогі, флігер на поўдзень ад парку за ракой Мейкай.

Дах маёнтку на 2009 год быў абвалены, цагляныя муры разбураюцца прыродаю і мясцовымі жыхарамі. Парк паціху ператвараецца ў сьметнік.

Некалькі гадоў таму камісія зь Берасьця не знайшла палац вартым уключэньня ў сьпіс архітэктурных помнікаў, і пакінула яго на руйнаваньне часам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Палацава-паркавы комплекс Лашкевічаў на Radzima.org
* Стайкі. Сляды спадчыны Intex-press
* Блізкая бацькаўшчына. Стайкі Наша Ніва

Катэгорыя:Сядзібы Берасьцейскай вобласьці