Аднародныя часьціны сказу

**Аднаро́дныя часьці́ны ска́зу** — часьціны сказу, якія выконваюць аднолькавую задачу, адносяцца да аднаго агульнага для іх слова й вымаўляюцца спакойна, як пералічэньне. Аднароднымі могуць быць галоўныя й даданыя члены сказа. У сказе могуць быць рады аднародных дзейнікаў, выказьнікаў, дапаўненьняў, азначэньняў, акалічнасьцей: *Вясна ў ядвабах, аксамітах прыйшла на пушчы й палі, зімы даношаную сьвіту зьняла з набраклае зямлі*. (П. Броўка). У гэтым сказе тры рады аднародных членаў (выказьнік: *прыйшла, зьняла*; недапасаваныя азначэньні: *у ядвабах, аксамітах*; акалічнасьці месца: *на пушчы й палі*).

Аднародныя часьціны выражаюць пералічэньне прадмета, зьяў, дзеяньняў, прымет. У гэтым выпадку яны зьвязваюцца паміж сабой:
* бяззлучнікавай сувязьзю: *Вада* ***падмывала*** *пясчаны бераг,* ***вірылася*** *вакол вярбы*. (І. Шамякін). *Добра, што цягне яго* ***да людзей, да вучобы, да працы***. (Я. Брыль)
* пры дапамозе злучальных злучнікаў: ***Вясной і ўвосень*** *тут нельга было прайсьці* ***ні балотам, ні лесам***. (І. Шамякін). *Пяе пясок балтыйскіх дзюн* ***то шумам*** *хваль,* ***то звонам*** *струн*. (М. Танк).

## Знакі прыпынку
Аднародныя часьціны сказу, зьвязаныя вымаўленьнем пералічэньня, на пісьме разьдзяляюцца коскамі: *І рака дыхнула вольна, паднялася, паплыла*. (М. Лужанін). *Зямля буяла пад шчодрым сонцам, пад лаголным небам*. (І. Мележ). Пры бяззлучнікавым супрацьпастаўленьні паміж аднароднымі членамі ставіцца працяжнік: *Ня едзем — плывем*. (Р. Барадулін). Перад спалучальнымі злучнікамі ***і, ды*** якія зьвязваюць два аднародныя члены або паказваюць, што пералічэньне закончана, коска ня ставіцца: *Век наш любіць дакладнасьць і мужнасьць*. (П. Панчанка). *Каласіцца на палетку жыта ды пшаніца*. (К. Крапіва). *Працуй, дружы й радуйся за наш вялікі дом*.(П. Панчанка). Ня ставіцца коска й перад адзіночнымі злучнікамі ***ці, або***: *Ля кожнай маладой таполі яблынька ці вішня расьцвіла*. (П. Панчанка).

Злучнік ***і*** паўтараецца перад усімі або некалькімі аднароднымі часьцінамі, коска паміж імі ставіцца: *І сэрцы, і воля, і думы народа злучыліся ў плыні адной*... (Я. Колас). *А ў нас цьвітуць каштаны, і вішні, і агрэст*. (П. Панчанка). Калі злучнік ***і*** зьвяўвае аднародныя члены парамі, то коска ставіцца паміж парамі аднародных часьцінаў: *Нам пакараюцца моры і рэкі, горы і нетры зямлі*. (Я. Колас).

Перад супраціўнымі  злучнікамі коска ставіцца заўсёды: *Час быў нялёгкі, але вясёлы*. (І. Шамякін). *Не васількамі, а буйным калосьсем, лета нам сэрца крані*. (К. Кірэенка).

Калі аднародныя часьціны сказу злучаны паўторнымі злучнікамі, коска ставіцца перад другім зь іх: *Не патрэбна забітым ні славы, ні вечнасьці*. (П. Панчанка). *Ці то вецер, ці то агонь сарваў вялікі кавалак даху з пакгаўза*. (М. Лынькоў).

Калі  аднародныя часьціны сказу злучаюцца парнымі састаўнымі злучнікамі (***як, так і; ня толькі, але; хоць і, але; калі не, то***), коска ставіцца перад другой часткай злучнікаў: *Як дзень, так і ноч ідуць паязды ды йдуць*. (А. Якімовіч). *Наша рэспубліка ня толькі выконвае, але і перавыконвае плянавыя заданьні. Хоць і стомлены быў дзед Талаш, але заснуў не адразу. (Я. Колас).

== Выключэньні ==
У сярэдзіне ўстойлівых выразаў ***ні даць ні ўзяць, ні канца ні краю, ні праехаць ні прайсьці, і сьмех і грэх, ні тое ні сёе**'' коска ня ставіцца.

## Глядзіце таксама
* Даданыя часьціны сказу
* Галоўныя часьціны сказу

## Заўвагі