open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году

**[[Футбол]]ьны турнір на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]** ладзіўся з 24 ліпеня па 4 жніўня ў Францыі. Лёсаваньне адбылося ў Парыжы 20 сакавіка 2024 году. Акрамя Парыжу, які беспасярэдне прымаў Алімпійскія гульні, матчы таксама ладзіліся на стадыёнах у Бардо, Ліёне, Марсэлі, Нанце, Ніццы і Сэнт-Эт’ене. Мужчынскія каманды былі абмежаваныя гульцамі ў веку да 23 гадоў, то бок тымі, хто нарадзіліся 1 студзеня 2001 году або пазьней. Але, футбольныя дружыны мелі заявіць яшчэ максымум трох дарослых гульцоў. У гэты ж час абмежаваньні веку для жаночых камандаў былі адсутныя.

## Мужчынскі турнір
У 1/4 фіналу выходзяць па дзьве найлепшыя каманды з кожнай групы.

### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

### Плэй-оф

:¹ — матч завершыўся ў сэрыі пэнальці
:² — матч завершыўся ў дадатковы час

### Узнагароды

## Жаночы турнір
У 1/4 фіналу выходзяць дзьве найлепшыя каманды з кожнай групы, а таксама дзьве найлепшыя з трох, якія занялі трэція месцы ў групах.

### Група A

### Група B

### Група C

### Плэй-оф

:¹ — матч завершыўся ў сэрыі пэнальці
:² — матч завершыўся ў дадатковы час

### Узнагароды

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году
2024
Тэквандо на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году

**Спаборніцтвы па [[тэквандо]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]** ладзіліся з 7 па 10 жніўня ў Вялікім палацы ў Парыжы. Агулам удзел бралі 128 тэквандыстаў і тэквандыстак з роўным разьмеркаваньнем паміж мужчынамі і жанчынамі. Колькасьць дысцыплінаў не зьмянілася зь летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году, якія ладзіліся ў Пэкіне. У кожнай вагавай катэгорыі спаборнічалі па шаснаццаць спартоўцаў. Былі разыграныя 8 камплектаў мэдалёў.

## Узнагароды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году
2024
Сучаснае пяціборства на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году

**Спаборніцтвы па [[сучаснае пяціборства|сучасным пяціборстве]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]** ладзіліся з 8 па 11 жніўня ў Вэрсальскім палацы і на пляцоўцы канфэрэнц-цэнтру Пары-Нор-Вільпэнт у прадмесьці Вільпэнт на паўночны-ўсход ад Парыжу. Пры гэтым, у Вэрсальскім палацы прайшлі ўсе спаборніцтвы па сучасным пяціборстве, за выключэньнем этапаў па фэхтаваньні, якія былі згуляныя ў Вільпэнце. Былі разыграныя 2 камплекты мэдалёў.

У канцы 2021 году Міжнародны алімпійскі камітэт абвесьціў, што сучаснае пяціборства будзе выключанае з алімпійскай праграмы пасьля 2024 году. Падставай гэтаму стаўся інцыдэнт, які адбыўся на этапе канкуру на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году ў Токіё, калі нямецкая трэнэрка Кім Райснэр ахнула каня сваёй спартоўкі. У адказ на гэты інцыдэнт Міжнародны зьвяз сучаснага пяціборства (МЗСП) быў папярэджаны МАК аб неабходнасьці замяніць частку праграмы коннага спорту на новую пятую дысцыпліну. Пасьля таго, як МЗСП пагодзіўся перагледзець склад дысцыплінаў сучаснае пяціборства працягне разыгрывацца на Алімпійскіх гульнях.

## Узнагароды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году
2024
Цяжкая атлетыка на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году

**Спаборніцтвы па [[цяжкая атлетыка|цяжкай атлетыцы]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]** ладзіліся з 7 па 11 жніўня ў выставачным цэнтры Парыж Экспа Порт-дэ-Вэрсаль. У праграме цяжкай атлетыкі былі зробленыя некалькі значных зьменаў. Гэтак колькасьць дысцыплінаў у параўнаньні з папярэднімі летнімі Алімпійскімі гульнямі 2020 году ў Токіё была скарочана з чатырнаццаці да дзесяці. У дадатак, у кожнай з вагавых катэгорыяў спаборнічалі агулам 120 цяжкаатлетаў і цяжкаатлеткак з роўным падзелам паміж мужчынамі і жанчынамі, што значна меней за іхную колькасьць на такійскіх спаборніцтвах, дзе бралі ўдзел 196 спартоўцаў. Былі разыграныя 10 камплектаў мэдалёў.

## Узнагароды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году
2024
Барацьба на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году

**Спаборніцтвы па [[барацьба|барацьбе]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]** ладзіліся з 5 па 11 жніўня ў часовым палацы Гран-Пале-Эфэмэр на Марсавым полі, які быў спраектаваны архітэктарам Жан-Мішэлем Вільмотам. На спаборніцтвах бралі ўдзел 288 барацьбітоў і барацьбітак у 18 вагавых катэгорыях. Мужчыны дужыліся адзін супраць аднаго як у вольнай, гэтак і ў грэка-рымскай барацьбе, у той час як жанчыны бралі ўдзел толькі ў турніры па вольнай барацьбе. Барацьба ўсьцяж уключаная ў праграму ўсіх сучасных летніх Алімпійскіх гульняў, за выключэньнем летніх Алімпійскіх гульняў 1900 году, якія таксама ладзіліся ў Парыжы.

## Узнагароды
### Вольная барацьба

### Грэка-рымская барацьба

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году
2024
Лёгкая атлетыка на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году

**Спаборніцтвы па [[лёгкая атлетыка|лёгкай атлетыцы]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]** ладзіліся з 1 па 11 жніўня на чатырох розных спартовых аб’ектах. Енскі мост быў задзеяны дзеля спартовай хадзьбы, ратуша Атэль-дэ-Віль і Дом інвалідаў былі скарыстаныя як стартавыя і фінішныя пункты маратонскіх забегаў, а на Стад дэ Франс ладзіліся лёгкаатлетычныя спаборніцтвы. Упершыню ў гісторыі Алімпійскіх гульняў колькасьць мэдалёвых дысцыплінаў была аднолькавай для мужчынаў і жанчынаў. Дзеля гэтага была далучаная да праграмы зьмяшаная эстафэта па хадзьбе на маратонскую дыстанцыю, замяніўшы мужчынскую хадзьбу на 50 кілямэтраў. Былі разыграныя 48 камплектаў мэдалёў.

Яшчэ адной істотнай зьменай у праграме лёгкай атлетыкі ёсьць фармат суцяшальнага раўнду ўва ўсіх індывідуальных бегавых дысцыплінах ад 200 да 1500 мэтраў і бар’ерных дысцыплінах, як то 110 мэтраў сярод мужчынаў, 100 мэтраў сярод жанчынаў і 400 мэтраў для абодвух, што сталася выдатнай магчымасьцю для бегуноў і бягухаў атрымаць другі шанец на выхад у паўфінал. Гэты фармат замяніў ранейшую сыстэму, у якой спартоўцы прасоўваліся наперад паводле лепшага агульнага часу (q), за выключэньнем тых, хто кваліфікаваўся наўпрост у забегах першага кола.

## Узнагароды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году
2024
Сэрфінг на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году

**Спаборніцтвы па [[cэрфінг]]у на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]** ладзіліся з 27 ліпеня па 5 жніўня на рыфавым перавале ля вёскі Тэахупао на востраве Таіці, які ляжыць у Ціхім акіяне. Такім чынам, быў пераўзвышаны рэкорд паводле самай далёкай дыстанцыі паміж месцам правядзеньня спаборніцтваў і горадам, які ладзіць у сябе Алімпійскія гульні. Агулам на турніры бралі ўдзел 48 спартоўцаў з роўным дзяленьнем паміж мужчынамі і жанчынамі. У параўнаньні з папярэднімі летнімі Алімпійскімі гульнямі колькасьць спартоўцаў павялічылася на 8 чалавек. Спаборніцтвы некалькі разоў пераносіліся празь неспрыяльныя ўмовы надвор’я, але ўсё ж такі былі праведзеныя 5 жніўня. Былі разыграныя 2 камплекты мэдалёў.

## Узнагароды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году
2024
Ліга 1 чэмпіянату Францыі па футболе 2016—2017 гадоў

**Ліга 1 2016—2017 гадоў** — 79-ы розыгрыш Лігі 1, найвышэйшага футбольнага дывізіёну Францыі, які праходзіў з 12 жніўня 2016 году па 20 траўня 2017 году. Чэмпіёнам стаў «Манака», які тым самым здабыў свой восьмы тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 20 клюбаў, зь якіх 17 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а тры клюбы прасунуліся зь Лігі 2 — «Нансі», «Дыжон» і «Мэц». Гэтыя клюбы замянілі «Рэймс», «Газэлек Аячча» і «Труа».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Пераходныя матчы
Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы паміж «Ляр’енам», які заняў 18-е месца ў Лізе 1, і «Труа», пераможцам стыкавых матчаў Лігі 2. Перамогу па суме дзьвюх сустрэч здабыў «Труа» і павысіўся ў Лігу 1, а «Ляр’ен» адправіўся ў Лігу 2.

**Першы матч**

**Матч у адказ**

## Бамбардзіры

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Лігі 1

Катэгорыя:Чэмпіянат Францыі па футболе
Катэгорыя:2016 год у футболе
Катэгорыя:2017 год у футболе
Чалец

**Чале́ц**, **нача́льнік** (ад «чало», «на чале») — гэта асоба, у падпарадкаваньні якой знаходзяцца іншыя асобы, або асоба ***ўзначальвае*** арганізацыю, установу і да т. п. Арганізацыі, якія маюць розныя падразьдзяленьні, маюць чальцоў у кожным з гэтых падразьдзяленьняў; часта такіх чальцоў называюць паводле сфэры адказнасьці іхняга аддзелу мэнэджарамі, прыкладам: мэнэджар па якасьці, мэнэджар па сувязях ці мэнэджар па дызайне. Галоўным над усімі чальцамі арганізацыі ёсьць .

Слова «чалец» у беларускую мову ўпершыню ўвёў Вацлаў Ластоўскі ў сваім «расейска-крыўскім слоўніку». Тады ён прапанаваў яго як альтэрнатыву ўдзельніку аб’яднаньня, таварыства ды інш. Аднак з уздымам нацыянальна-адраджэнскага руху ў 80-90-х роках XX стагодзьдзя ўдзельнікаў такіх арганізацый сталі называць сябрамі. Часам у сучасным ужытку чальца дагэтуль блытаюць са звычайным сябрам.

## Глядзіце таксама
* Чэлес
* Сябра

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Пасады
Аляксандар Васільевіч Пашкевіч

**Аляксандар Васілевіч Пашкевіч** ( 10 кастрычніка 1978, вёска Падонкі Лагойскага раёну) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (2007 год).

## Біяграфія
У 2000 годзе скончыў гістарычны факультэт БДУ (спэцыяльнасьць «гісторыка-архівазнаўства»), у 2002 годзе — магістратуру пры гістарычным факультэце БДУ, у 2005 годзе — асьпірантуру Інстытуту гісторыі НАНБ (спэцыяльнасьць «Айчынная гісторыя»). У 2000—2001 гадох працаваў дырэктарам архіву з асабовага складу Лагойскага райвыканкаму, у 2005—2010 гадох — навуковым сакратаром Беларускага навукова-дасьледчага цэнтру электроннай дакумэнтацыі, з 2010 году — намесьнік галоўнага рэдактара часопісу ARCHE Пачатак, з 2018 году — намесьнік галоўнага рэдактара навукова-папулярнага часопісу Наша гісторыя. 

У 2020 годзе ў час пратэстаў супраць фальсыфікацыі выбараў, гвалту і беззаконьня затрымліваўся супрацоўнікамі сілавых структураў рэжыму Лукашэнкі.

## Навуковая дзейнасьць
Кірункі навуковых зацікаўленьняў: гісторыя беларускага нацыянальнага руху першай паловы XX стагодзьдзя, гісторыя Заходняй Беларусі ў складзе Польшчы (1921—1939).

У 2023 годзе зрабіў наступнае падсумаваньне: ліцьвінства аб’ектыўна ёсьць часткай беларускага нацыянальнага руху, часткай той нацыянальнай беларускай канцэпцыі, якая адмаўляе прыналежнасьць Беларусі да «маскоўскага сьвету» і сьведчыць, што Беларусь — гэта частка Эўропы, а беларусы належаць да эўрапейскай гісторыі. Зьвярнуў увагу на тое, што прыхільнікі ліцьвінства пераконваюць сваю аўдыторыю ў тым, што Беларусь — гэта ня частка Расеі, што ў яе свая гісторыя і што яна не арыентавалася на Маскву. Як пераканаўчы довад на карысьць гэтага падаў той факт, што супраць ліцьвінства рэзка выступаюць расейскія шавіністы, якія называюць яго правакацыяй супраць «маскоўскага сьвету».

## Крытыка

Крытыкуецца за рэкляму-папулярызацыю ў 2015 годзе антыбеларускага публіцыстычнага твору летувіскага гісторыка Стывэна Крыстафэра Роўэла (азначыў гэтую кнігу як «*адно з найлепшых дасьледваньняў пачатковага пэрыяду гісторыі Вялікага Княства Літоўскага*»).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Таісія Доўнар

**Таісія Іванаўна Доўнар** ( 15 кастрычніка 1944, вёска Шацак Пухавіцкага раёну) — беларуская праўніца. Доктарка юрыдычных навук (1997 год), прафэсарка (1998 год).

## Біяграфія
У 1964 годзе скончыла Менскую мэдычную вучэльню, у 1973 годзе — юрыдычны факультэт БДУ. З 1977 году выкладае ў БДУ. У 1997 годзе абараніла доктарскую дысэртацыю на тэму «Разьвіцьцё агульназемскага права Беларусі ў XV—XVI стагодзьдзях». З 1998 году прафэ­сарка катэдры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права юрыдычнага факультэту БДУ.

## Навуковая дзейнасьць
Дасьледуе характэрныя рысы і асаблівасьці разьвіцьця дзяржаўнасьці Беларусі і нацыянальнага права на найважнейшых гістарычных этапах; гісторыю канстытуцыйнага, крымінальнага і грамадзянскага права; гісторыю палітычна-праўнай думкі Беларусі.

Зьвяртае ўвагу на тое, што «*менавіта ў зьвязку з гістарычнымі зьменамі назвы [[беларусы|беларускага народа]] і цяпер часам узьнікае блытаніна датычна айчыннай гісторыі… магчыма, мелі рацыю навукоўцы, якія ў пачатку 90-х гадоў прапаноўвалі назваць нашу дзяржаву [[Ліцьвінства|Вяліка-Літоўская]] Беларусь*».

## Асноўныя працы
Брала ўдзел у падрыхтоўцы энцыкляпэдычных выданьняў: «Юрыдычны энцыклапедычны слоўнік» (Менск, 1992), «Мысліцелі і асветнікі Беларусі» (Менск, 1995), «Статут Вялікага княства Літоўскага 1588» (Менск, 1989), «Энцыклапедыя гісторыі Беларусі». Т. 1—6 (Менск, 1993—2003).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія юрысты
Раманавы

**Раманавы** () — баярскі род Маскоўскай дзяржавы, які насіў такое прозьвішча з канца XVI стагодзьдзя, з 1613 году — дынастыя маскоўскіх гаспадароў (самаабвешчаная з 1721 году — «імпэратарамі усерасейскімі»). Простая лінія роду спынілася па сьмерці маскоўскай гаспадыні Лізаветы Пятроўны, з 5 студзеня 1762 году сталец перайшоў выхадца з дынастыі Гольштайн-Готарпаў (малодшай галіны Ольдэнбурскай дынастыі) сына Ганны Пятроўны і герцага Карла Фрыдрыха Гольштайн-Готарпа Карла Пэтэра Ульрыха Гольштайн-Готарпа (пазьнейшы маскоўскі гаспадар Пётар III), які паводле дынастычнай умовы, прызнаваўся выхадцам з Дому Раманавых. Ад гэтага часу выхадцы з дынастыі маюць назву Гольштайн-Готарп-Раманавы.

## Гісторыя
Дакумэнтальна вядомым продкам Раманавых быў Андрэй Іванавіч Кабыла, баярын маскоўскіх князёў сярэдзіны XIV стагодзьдзя. Продкі Раманавых да пачатку XVI стагодзьдзя называліся Кошкінамі, пазьней Захар'інымі. Узвышэньне Захар'іных адбылося ў другой трэці XVI стагодзьдзя, калі маскоўскі гаспадар Іван IV Тыран ажаніўся з дачкой Рамана Юр'евіча — Анастасіяй. Пачынальнікам роду Раманавых быў трэці сын Рамана — Мікіта. Зь яго сыноў набольшую вядомасьць атрымалі Фёдар і Іван.

Узвышэньне Раманавых пачалося за Дзьмітрыем Самазванцам I, за Дзьмітрыем Самазванцам II Фёдара Іванавіча (пастрыжанага ў манахі пад імём Філярэт) абвясьцілі маскоўскім патрыярхам. На земскім саборы 1613 году яго сына Міхаіла Фёдаравіча абралі маскоўскім гаспадаром.

Па Кастрычніцкім перавароце (1917 год) большасьць з роду Раманавых апынулася ў эміграцыі.

У ліпені 1918 году прапанову ад Летувіскай Тарыбы стаць каралём Летувы пад імём «Міндаўгаса II» прыняў нямецкі прынц і вайсковец Вільгельм Карл фон Урах, які паходзіў зь Вюртэмбэрскага дому — найбліжэйшых сваякоў Раманавых.

## Крыніцы
  

## Літаратура
*
Спартовае скалалажаньне на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году

**Спаборніцтвы па [[спартовае скалалажаньне|спартовым скалалажаньні]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]** ладзіліся з 5 па 10 жніўня ў спартовым парку Лё-Буржэ ў Сэн-Дэні. Гэта былі ўжо другія спаборніцтвы ў гэтым відзе спорту на летніх Алімпійскіх гульнях. Дэбютавалі яны на папярэдніх гульнях у Токіё. Агульная колькасьць спартоўцаў у параўнаньні з папярэднімі спаборніцтвамі павялічылася з 40 да 68 чалавек. Таксама павялічылася і колькасьць дысцыплінаў, бо дысцыпліны былі падзеленыя на асобнае хуткаснае лажаньне і складанасьць-боўлдэрынг. Былі разыграныя 4 камплекты мэдалёў.

## Узнагароды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году
2024
Брэйкдансінг на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году

**Спаборніцтвы па [[брэйкдансінг]]у на [[Летнія Алімпійскія гульні 2024 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году]]** ладзіліся з 9 па 10 жніўня на пляцы Згоды. Гэтыя спаборніцтвы сталі афіцыйным дэбютам гэтага віду спорту ў праграме і першай дысцыплінай з спартовых танцаў, якая зьявіліся ў гісторыі летніх Алімпійскіх гульняў. Пасьля пасьпяховага запачаткаваньня турніру на летніх юнацкіх Алімпійскіх гульнях 2018 году ў Буэнас-Айрэсе брэйкдансінг быў зацьверджаны ў якасьці аднаго з трох дадатковых відаў спорту, як і спартовае скалалажаньне і сэрфінг. Агулам на спаборніцтвах робяць выступы 32 спартоўцы з роўным прадстаўніцтвам паміж мужчынамі і жанчынамі. Былі разыграныя 2 камплекты мэдалёў.

## Узнагароды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2024 году
2024
Расейская акадэмія навук

**Расейская акадэмія навук** (**РАН**; ) — дзяржаўная акадэмія навук, найвышэйшая навуковая арганізацыя Расеі.

## Гісторыя
Акадэмію навук у Расейскай імпэрыі заснавалі ў 1724 годзе (адкрылася ў 1725 годзе). Да 1917 годзе называлася Пецярбурская акадэмія навук, ад 1925 году — Расейская акадэмія навук, да 1991 году — Акадэмія навук СССР.

У 1725 годзе налічвала 17 правадзейных сяброў, у 1917 годзе мела 49 правадзейных сяброў і аб’ядноўвала 30 навуковых падразьдзелаў (109 навуковых супрацоўнікаў). З 1934 году Прэзыдыюм месьціцца ў Маскве.

## Крыніцы

## Літаратура
*
Скейтбордынг

**Скейтбо́рдынг** — від спорту, які ўключае ў сябе катаньне і выкананьне трукаў з выкарыстаннем скейтборда, а таксама забаўляльная дзейнасьць, від мастацтва, праца ў індустрыі забаваў і спосаб перамяшчэньня. Скейтбордынг узьнік у ЗША, але прайшло шмат гадоў пакуль ён не сфармаваўся як віду спорту. Справаздача 2009 году выявіла, што рынак скейтбордынгу ацэньваецца ў 4,8 мільярды даляраў ЗША гадавога прыбытку, а актыўных скейтбардыстаў у сьвеце на той час налічвалася блізу 11 мільёнаў чалавек. У 2016 годзе было абвешчана, што скейтбордынг будзе прадстаўлены на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году ў Токіё з дысцыплінамі як для мужчынаў, гэтак і для жанчынаў.

З 1970-х гадоў пачалі будавацца адмысловыя скейтпаркі, якія выкарыстоўваюцца скейтбардыстамі, фрыстайлістамі BMX і, у апошні час, аматарамі самакатаў. Тым ня менш, скейтбордынг мае і нэгатыўныя наступствы, бо часам ягоныя аматары псуюць крайкі, прыступкі, лаўкі, пляцы і паркі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*
Альмэрэ Сіці

«**Альмэрэ Сіці**» () — нідэрляндзкі футбольны клюб з гораду Альмэрэ. Заснаваны ў 2001 годзе, а свае хатнія матчы яны ладзяць на стадыёне Янмар.

## Гісторыя
Гісторыя «Альмэрэ Сіці» сягае ў 1976 году, калі тры клюбы ДВС, «Дэ Фоленвэйкерс» і «Бляў-Віт» аб’ядналіся ў адзіны клюб «Амстэрдам». Незадаволеныя прыхільнікі ДВС заснавалі ўласны клюб «Дэ Цвартэ Схапэн», які адсылае да выразу «чорная авечка». Клюб хутка набыў моц у аматарскім футболе. Пасьля некалькіх жорсткіх інцыдэнтаў на полі і шасьцімесячнага адхіленьня ад гульняў Каралеўскай нідэрляндзкай футбольнай асацыяцыяй клюб пераехаў з Амстэрдама ў суседні Альмэрэ і зьмяніў назву на «Спортынг Флевалянд».

Новая назва клюбу «Омніўорлд» была ўзятая клюбам у 2001 годзе, якая адсылала да назвы кансорцыюма. Гэты ж кансорцыюм быў зьвязаны з удадамі гораду. Плянавалася, што ў горадзе будзе створаны супэрклюб з камандамі ў розных відах спорту. Альмэрэ мусіла мець баскетбольны, валейбольны і футбольныя клюбы. Аднак, калі ў 2002 годзе партыя Леэфбаар Альмэрэ атрымала большасьць у мескай радзе, мясцовая ўлада выйшла з праекту. Гэта прывяло да таго, што клюб перастаў адпавядаць крытэрам допуску ў прафэсійную лігу ў 2004 годзе. Тым ня менш, клюб здолеў знайсьці прыватных інвэстараў. Бюджэт каманды стаў збалянсаваны, а стадыён падрыхтаваны да прафэсійнага футболу.

Першы афіцыйны матч клюб павінен быў згуляць 12 жніўня 2005 году ў сустрэчы Ээрстэ дывізіі супраць «Вээндаму». Аднак судзьдзя адклаў матч незадоўга да пачатку, бо моцны дождж зрабіў непрыдатным для гульні поле з штучным пакрыцьцём. Прафэсійны дэбют каманды з прадмесьця Амстэрдама адбыўся праз тыдзень у выязным матчы супраць «Эйндговэну», які быў прагуляны дэбютантамі зь лікам 2:0. «Омніўорлд» забіў свой першы гол празь некалькі дзён, калі каманда ўсё ж такі зьведала паразу зь лікам 2:3 супраць «Дэн Босху». Першы пункт на свой рахунак клюб паклаў 29 жніўня ў сустрэчы супраць «Гоў Эгэд Іглз» (2:2). Першая перамога клюбу была здабытая 16 верасьня, калі альмэрцы былі мацнейшымі за сытардзкую «Фартуну» (3:2). У сакавіку 2010 году клюб быў перайменаваны ў «Альмэрэ Сіці».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Альмэрэ
Сэнэф

**Сэнэф** (, ) — места і грамада ў Бэльгіі.  

## Агульныя зьвесткі

Места Сэнэф разьмешчанае ў цэнтральнай частцы Бэльгіі, у акрузе Шарлеруа правінцыі Эно франкамоўнага рэгіёну Валёнія.

З славутасьцяў места варта назваць пабудаваны ў клясычным стылі Сэнэфскі палац і разьмешчаны ў ім музэй ювэлірнага мастацтва Валёніі. Штогод у жніўні ў Сэнэфскім палацы ладзіцца перакладніцкая рэзыдэнцыя, мэтай якой зьяўляецца пераклад і папулярызацыя бэльгійскай літаратуры.

Цэнтар Сэнэфу - месца Сэнэфскай бітвы ў 1674 годзе, у якой прынц Люі ІІ дэ Бурбон-Кандэ перамог прынца Вільгельма ІІІ Аранскага пасьля кровапралітнай бітвы.

Сэнэф валодае цікавай гідратэхнічнай спадчынай: участак старога каналу Брусэль-Шарлеруа, у тым ліку два тунэлі для караблей, тунэль даўжынёй 1267 м, выкапаны паміж 1828 і 1830 гг.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Бэльгіі
Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2022—2023 гадоў

**Бундэсьліга 2022—2023 гадоў** — 60-ы розыгрыш Бундэсьлігі, найвышэйшага футбольнага дывізіёну Нямеччыны, які праходзіў з 5 жніўня 2022 году па 27 траўня 2023 году. Чэмпіёнам адзінаццаты раз запар стала мюнхэнская «Баварыя», якая тым самым здабыла свой 32-і тытул Бундэсьлігі і 33-і чэмпіёнскі тытул.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 18 клюбаў, зь якіх 16 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону (у тым ліку і пераможца пераходных матчаў «Гэрта»), а два клюбы прасунуліся з Бундэсьлігі 2 — «Шальке-04» і «Вэрдэр». Гэтыя клюбы замянілі «Армінію» і «Гройтэр Фюрт».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Пераходныя матчы
Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы паміж «Штутгартам», які заняў 16-е месца ў Бундэсьлізе, і «Гамбургам», які заняў трэцяе месца ў Бундэсьлізе 2. Перамогу здабыў «Штутгарт», і клюбы засталіся ў сваіх лігах.

**Першы матч**

**Матч у адказ**

## Бамбардзіры

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Бундэсьлігі

Катэгорыя:Чэмпіянат Нямеччыны па футболе
Катэгорыя:2022 год у футболе
Катэгорыя:2023 год у футболе
Джаваньні Бэрталюччы

**Джаваньні Бэрталюччы** (, 24 чэрвеня 1940 году, Парма, Італія&nbsp;— 17 лютага 2005 году, Рым) — італьянскі прадусар, які выдаваў грошы за стварэньне стужак.

## Жыцьцяпіс
Джаваньні Бэрталюччы нарадзіўся 24 чэрвеня 1940 году ў Італіі ў месьце Парма. Пачаў займацца прадусарствам з 1967 году. Ён выдаваў грошы на больш за 40 стужак. Ён дапамагаў здымаць кіно многім рэжысэрам: Бэрнарда Бэрталюччы, Тынта Брас і інш. Памёр 17 лютага 2005 году ў месьце Рым. Сярод зьнятых пры ўдзеле грошаў Джаваньні Бэрталюччы можна назваць ''Міранда'' й іншыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Джаваньні Бэрталюччы на БЗФІ
Кінапрадусар

**Праду́сар**, або **прадзю́сар** (, ад *produce* — вырабляць), або **кінапраду́сар** у кінэматографе — давераная асоба кінакампаніі, якая ажыцьцяўляе ідэйна-мастацкі і арганізацыйна-фінансавы кантроль над пастаноўкай фільма. Ён таксама прымае актыўны ўдзел у падборы актораў, тэхнічнага пэрсаналу. Функцыі прадусара могуць выконваць таксама рэжысэры, акторы, сцэнарысты.

Асноўная задача прадусара — забясьпечыць здымачнай групе ўмовы для здымак стужкі, стварыць ёй умовы для пасьпяховае рэалізацыі творчай задачы (звышзадачы).

Прадусары дзеляцца ў ЗША:
* **Асацыяваны прадусар** — выконвае абмежаваныя прадусарскія функцыі пад кіраўніцтвам прадусара.
* **Каардынуючы прадусар** — каардынуе работу некалькіх прадусараў.
* **Супрадусар** — выконвае функцыі прадусара разам з астатнімі супрадусарамі ў камандзе.
* **Выканаўчы прадусар** — кантралюе працу іншых прадусараў; часам ініцыюе вытворчасьць, але звычайна кантралюе творчыя і дзелавыя пытаньні вытворчасьці (пакідаючы вядомую меру творчасьці за рэжысэрам).
* **Лінейны прадусар** — кіруе работай пэрсанала, рэгулюе тэхналягічныя пытаньні, бюджэт, графік работы і ня ўмешваецца ў творчы працэс.
* **Генэральны прадусар** — правярае (звычайна пад кіраўніцтвам выканаўчага прадусара) работу іншых прадусараў.

У ЗША існуе саюз кінапрадусараў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Саюз кінапрадусараў ЗША


Катэгорыя:Кінапрафэсіі
Катэгорыя:Мэдыяпрафэсіі
Катэгорыя:Кінапрадукцыя
Падглядваючы

***Падглядваючы*** () — італьянская порнастужка, якую зьняў рэжысэр Тынта Брас у 1994 годзе. Стужка апісвае жыцьцё мужа і жонкі.

## Зьмест

Эдуарда па мянушцы Дода мае маладую і прывабную жонку Сыльвію. Ён падазрае, што яна мае каханка. Бацька Эдуарда хворы і ня можа рухацца. Аднак бацька — каханак Сыльвіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Падглядваючы'' на БЗФІ
* ''Падглядваючы'' на старонцы Тынта Браса
* ''Падглядваючы''
* ''Падглядваючы'' на Народнам аб’яднаньні кінэматаграфіі, гука, відэа і лічбавых вырабаў

Катэгорыя:Эратычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1994 году
Катэгорыя:Італьянскія фільмы
Катэгорыя:Італьянскія фільмы 1994 году
Катэгорыя:Фільмы 1994 году
Катэгорыя:Фільмы на італьянскай мове
Катэгорыя:Фільмы 1990-х італьянскай мовай
Катэгорыя:Фільмы Тынта Браса
Катэгорыя:Парнаграфічныя фільмы Італіі
Апасіяната

***Апасіяната*** () — італійская порнастужка, якую зьняў рэжысэр Джанлюіджы Кальдэронэ у 1974 годзе. Стужка апісвае жыцьцё рымксае сям’і.

## Зьмест

Стужка апісвае жыцьцё сям’і Рутэлі, якая жыве ў Рыме. Бацька Эмілія Рутэлі — лекар стаматоляг, а яго жонка — піяністка. Іх дачка Юджынія — маладая (16 год) і прывабная дзяўчына. Аднак у сям’і ня так усё добра. Жонка злая і мае слабыя нэрвы. Дачка яўна кахае бацьку і ненавідзіць маці.  Бацька ж мае плоцкія адносіны зь Ніколаю сяброўкаю дачкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Апасіянта'' на БЗФІ
* ''Апасіянта'' на Народнам аб’яднаньні кінэматаграфіі, гука, відэа і лічбавых вырабаў

Катэгорыя:Эратычныя фільмы
Катэгорыя:Італьянскія фільмы 1985 году
Катэгорыя:Фільмы 1980-х італьянскай мовай
Элеанора Джорджы

**Элеанора Джорджы** (нар. , Італія, места Рым) — італьянская акторка, рэжысэрка, сцэнарыстка й прадусарка.

## Жыцьцяпіс
Упершыню на вялікім экране Элеанора Джорджы зьявілася ў эпізадычнай ролі Мэйд у фільме *Чорнае чэрава тарантула* (1971). Першая галоўная жаночая роля — Mariuccia у фільме рэжысэра Сальваторэ Сампэры *Непрыкаяная* (1974), дзе яе партнэрам стаў сьпявак і кампазытар Дамэніка Мадуньё.

Атрымала вядомасьць як выканаўца галоўных жаночых роляў у італьянскіх камэдыях 80-х гадоў. Элеанора Джорджы грала ў дуэтах зь вядомымі камэдыйнымі акторамі Італіі Адрыяна Чэлентана, Рэната Пацэта, Джоні Дарэлі, Карла Вэрдонэ.

[міні|Элеанора Джорджы ў стужцы ''[Апасіяната*.]]

У 1979 годзе выйшла замуж за выдаўца Анджэла Рыцалі, разьвялася зь ім у 1984 годзе. У 1988 годзе пайшла зь кіно, жыла зь сям’ёй і дзецьмі на фэрме. У 1993 годзе выйшла замуж за італьянскага актора Масіма Сівара, зноў разьвялася ў 1996 годзе.

У 2003 годзе Джорджы выступіла як рэжысэр, сцэнарыст і прадусар фільма *Мужчыны і жанчыны, праўда і хлусьня*, дзе ў галоўнай ролі зьняла [[Арнэла Муці|Арнэлу Муці]], сваю асноўную суперніцу ў камэдыях 80-х гадоў.
У 2008 годзе паставіла камэдыю *Мінулым летам*.

Джорджы працуе на радыё, удзельнічае ў шоу на тэлебачаньні, здымаецца ў тэлесэрыялах.

== Фільмаграфія ==

* (1979) *Аксамітныя ручкі'' — Цілі

## Здымкі
Наступныя здымкі Элеаноры Джорджы:

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Элеанора Джорды на БЗФІ

Катэгорыя:Італьянскія акторкі
Катэгорыя:Італьянскія кінаакторкі
Твае рукі на маім целе

***Твае рукі на маім целе***  () — італійскае кіно, зьнятая ў 1970 годзе.

## Зьмест

Малады гультай стаў прадметам плоцкага каханьня маладое жонкі свайго бацькі. Ён жа казае сяброўку сваёй мачахі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Твае рукі на маім целе'' на БЗФІ

Катэгорыя:Парнаграфія ў Італіі
Катэгорыя:Эратычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1970 году
Катэгорыя:Італьянскія фільмы
Катэгорыя:Італьянскія фільмы 1970 году
Катэгорыя:Фільмы 1970 году
Катэгорыя:Фільмы на італьянскай мове
Катэгорыя:Фільмы 1970-х італьянскай мовай
Гаплягрупа N (Y-ДНК)

**Гаплагрупа N** або, паводле агульнай намэнклятуры, **N-M231** — гаплягрупа ДНК Y-храмасомы чалавека, характэрная для паўночнай Эўразіі.

Паводле нацыянальных праектаў FamilytreeDNA, гаплягрупа N мае пашыранасьць ў летувісаў 56,6% (133/235), эстонцаў 51,3% (20/39), латышоў 40,5% (17/42), беларусаў 11,0% (11/100), румынаў 7,0% (4/57), малдаванаў 6,7% (4/60), украінцаў 6,9% (42/604), палякаў 5,3% (84/1576), вугорцаў 3,2% (14/436), чэхаў 2,8% (9/316), славакаў 2,0% (2/98), немцаў 0,5% (14/2553), грэкаў 0,5% (1/197).

Паводле іншых зьвестак, у гэтую гаплагрупу ўваходзяць 80% якутаў, 68% фінаў, 56% удмуртаў, 48% расейскіх буратаў (78% усходніх буратаў).

Сярод расейцаў да гаплягрупы N1a1 належаць:
* 35% у Архангельскай і Валагодзкай абласьцях,
* 16% у Пскоўскай, Смаленскай і Цьвярской абласьцях,
* 10% у Краснадарскім краі, Арлоўскай, Белгарадзкай, Варонескай і Курскай абласьцях

## Пытаньне прыналежнасьці Гедзімінавічаў
У адрозьнасьць ад Рурыкавічаў, у выпадку якіх праводзіўся ДНК-тэст парэшткаў гістарычнага Рурыкавіча — Аляксандра Неўскага — вядомыя парэшткі Гедзімінавічаў (а менавіта — Ягайлы і яго нашчадкаў, якія спачылі ў Вавэлі) не тэставаліся. Высновы пра прыналежнасьць Гедзімінавічаў да гаплягрупы N грунтуюцца на ДНК-тэстах чатырох меркаваных выхадцаў з княскіх родаў Маскоўскай дзяржавы (пазьнейшай Расейскай імпэрыі) — Трубяцкіх, Хаванскіх, Галіцыных і маскоўскага адгалінаваньня (з 1640 году) роду Чартарыйскіх.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вячаслаў Насевіч, Этнічнасць нашых продкаў, Пэрсанальны сайт беларускага гісторыка Вячаслава Насевіча, 2023 г.

Катэгорыя:Гаплягрупы Y-ДНК чалавека
Катэгорыя:Палеаантрапалёгія Эўропы
Катэгорыя:Палеаантрапалёгія Азіі
Гаплягрупа

**Гаплягрупа** (ад  'адзінкавы, адзінкавы, просты') — група падобных гаплятыпаў, якія маюць агульнага продка, у якога адбылася мутацыя, якая перайшла ўсім нашчадкам (звычайна гэта палімарфізм аднаго нуклеатыду).

Гэты тэрмін шырока выкарыстоўваецца ў генэтычнай генэалёгіі, дзе вывучаюцца гаплагрупы Y-храмасомы (Y-ДНК), мітахандрыяльнай ДНК (мтДНК) і ГКГ-гаплягрупы. Y-храмасомы агульныя для пэўнай групы людзей — нашчадкаў аднаго продка. Y-храмасома (Y-ДНК) перадаецца толькі паводле бацькоўскай лініі (ад бацькі да сына), мтДНК — водле матчынай лініі (ад маці да абодвух сыноў і дачок). Гэтыя два тыпы ДНК ніколі не камбінуюцца, гэта значыць яны зьмяняюцца толькі праз выпадковыя мутацыі ў кожным пакаленьні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Генэтыка папуляцыяў
Катэгорыя:Генэтыка чалавека
Катэгорыя:Гаплягрупы
Катэгорыя:Антрапагенез
Y-храмасома

**Y-храмасома** — плоцевая храмасома большасьці сысуноў, у тым ліку чалавека.

У чалавека Y-храмасома складаецца з 58 мільёнаў параў асноваў і зьмяшчае 78 генаў, што адпавядае прыкладна 0,38% ад агульнай колькасьці ДНК у вузе чалавека. Большасьць пасьлядоўнасьцяў Y-храмасомы чалавека ёсьць мужчынскімі, і толькі невялікія фрагмэнты (гэтак званы псэўдааўтасомны рэгіён) зазнае рэкамбінацыі з гамалягічных фрагмэнтаў у Х-храмасоме. У дадатак да ўтрыманьня гену, які вызначае плоць, таксама ўплывае на разьвіцьцё мозгу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Храмасомы
Катэгорыя:Плоць
Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2021—2022 гадоў

**Бундэсьліга 2021—2022 гадоў** — 59-ы розыгрыш Бундэсьлігі, найвышэйшага футбольнага дывізіёну Нямеччыны, які праходзіў з 13 жніўня 2021 году па 14 траўня 2022 году. Чэмпіёнам дзясяты раз запар стала мюнхэнская «Баварыя», якая тым самым здабыла свой 31-ы тытул Бундэсьлігі і 32-і чэмпіёнскі тытул.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 18 клюбаў, зь якіх 16 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону (у тым ліку і пераможца пераходных матчаў «Кёльн»), а два клюбы прасунуліся з Бундэсьлігі 2 — «Бохум» і «Гройтэр Фюрт». Гэтыя клюбы замянілі «Вэрдэр» і «Шальке-04».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Пераходныя матчы
Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы паміж «Гэртай», якая заняла 16-е месца ў Бундэсьлізе, і «Гамбургам», які заняў трэцяе месца ў Бундэсьлізе 2. Перамогу па суме дзьвюх сустрэч здабыла «Гэрта», і клюбы засталіся ў сваіх лігах.

**Першы матч**

**Матч у адказ**

## Бамбардзіры

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Бундэсьлігі

Катэгорыя:Чэмпіянат Нямеччыны па футболе
Катэгорыя:2021 год у футболе
Катэгорыя:2022 год у футболе
Гістарычны слоўнік беларускай мовы

**Гістарычны слоўнік беларускай мовы** — гістарычны слоўнік тэзаўруснага тыпу, створаны на падставе беларускіх пісьмовых помнікаў XIV—XVIII стагодзьдзяў. Мае 37 выпускаў і зьмяшчае больш за 75 тысячаў словаў.

Падрыхтоўка выданьня пачалася ў 1960 годзе пад кіраўніцтвам загадніка сэктару гісторыі беларускай мовы Інстытуту мовазнаўства імя Якуба Коласа Акадэміі навук БССР Аркадзя Жураўскага. Першы выпуск выйшаў з друку ў 1982 годзе, апошні — у 2017 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы
Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Ніканаўскі летапіс

**Ніканаўскі летапіс** — летапісная кампіляцыя, створаная ў Маскоўскай дзяржаве. Атрымаў сваю назву паводле аднаго з сьпісаў, які належаў маскоўскаму патрыярху Нікану. Пачатковая рэдакцыя даводзіць выклад да 1520 году і, як лічыцца, стваралася ў Маскве пры катэдры мітрапаліта ў другой палове 1520-х гадоў. Галоўнымі крыніцамі былі Сімеонаўскі, Ясафаўскі і Наўгародзкі хранаграфічны летапісы, а таксама некалькі мясцовых летапісцаў, гістарычных аповесьцяў і расказаў, жывотаў сьвятых і архіўных дакумэнтаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летапісы
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы

**Тлумача́льны сло́ўнік белару́скай мо́вы** (**ТСБМ**) — першы слоўнік у гісторыі беларускай лексыкаграфіі, створаны ў Інстытуце мовазнаўства АН БССР пад агульнай рэдакцыяй Кандрата Атраховіча (Крапівы). Выйшаў з друку ў 5 тамох у 1977—1984 гадох у выдавецтве «Беларуская Энцыкляпэдыя».

## Бібліяграфія
* Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т. — Мн.: Галоўная рэдакцыя Беларус. Сав. Энцыклапедыі, 1977. — Т. 1: А — В. — 604 с.
* Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т. — Мн.: Галоўная рэдакцыя Беларус. Сав. Энцыклапедыі, 1978. — Т. 2: Г — К. — 765 с.
* Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т. — Мн.: Галоўная рэдакцыя Беларус. Сав. Энцыклапедыі, 1979. — Т. 3: Л — Паняты. — 672 с.
* Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т. — Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1980. — Т. 4: Паняцце — Р. — 767 с.
* Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т. — Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1983. — Т. 5, кн. 1: С — Улагодзіць. — 663 с.
* Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т. — Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1984. — Т. 5, кн. 2: Улада — Я, Дадатак. — 608 с.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Этымалягічны слоўнік беларускай мовы

**Этымалягічны слоўнік беларускай мовы** () — шматтомны этымалягічны слоўнік беларускай мовы, які ствараецца ў Інстытуце мовазнаўства Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Першы том выйшаў з друку ў 1978 годзе, апошні — у 2017 годзе (выданьне працягваецца).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы
Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Стараверхненямецкая мова

**Стараверхненямецкая мова** () — найбольш старажытная засьведчаная ў пісьмовым выглядзе форма нямецкай мовы. Ахоплівае часавы пэрыяд у 750—1050 гады. 

Назва складаецца з элемента «стары» з часавым значэньнем і «высокі» — з прасторавым. Высоканямецкія дыялекты (*Hochdeutsche Dialekte*) выкарыстоўваліся ў тагачаснай цэнтральнай і паўднёвай Нямеччыне, а ніжненямецкія (*Niederdeutsch*) дыялекты выкарыстоўваліся ў больш нізкіх паўночных раёнах. Толькі ў верхненямецкіх дыялектах адбыўся зрух зычных у старажытнанямецкай мове (althochdeutsche Lautverschiebung), напрыклад, германскае holt > стараверхненямецкае holz, германскае slapan > стараверхненямецкае slaffan.

Стараверхненямецкая мова ўзьнікла з групы заходнегерманскіх моваў каля 500 году на тэрыторыі сучаснай паўднёвай і цэнтральнай Нямеччыны ў выніку працэсу, які называецца другім зрухам зычных. На тэрыторыі цяперашняй паўночнай Нямеччыны гэтага працэсу не адбылося і там разьвілася асобная ніжненямецкая мова. Стараверхненямецкая мова пісалася лацінскім альфабэтам, які нязначна зьмянілі дзеля адаптацыі да стараверхненямецкай фанэтычнай сыстэмы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкая мова
Катэгорыя:Гісторыя нямецкай мовы
Бургундзкая мова

**Бургундзкая мова** — мёртвая мова бургундаў, якая традыцыйна залічваецца да групы ўсходнегерманскіх моваў (хоць гэтая клясыфікацыя часам аспрэчваецца).

Месцам раньняга мешкаваньня бургундаў лічыцца паўднёвая Скандынавія, прытым іх прарадзімай называецца востраў Борнгальм (з стараскандынаўскага *Burgundaholmr* 'востраў бургундаў') у Балтыйскім моры. З пачаткам эпохі Вялікага перасяленьня народаў бургунды ўварваліся ў заходнюю частку Цэнтральнай Эўропы, дзе заснавалі дзяржаву з сталіцай у Вормсе. Па разгроме каралеўства ў 437 годзе бургунды перамясьціліся на ўсход сучаснай Францыі, дзе заснавалі другую дзяржаву, якая праіснавала да сярэдзіны VI стагодзьдзя.

Бургундзкая мова меркавана вымерла да канца VI стагодзьдзя. Тэрыторыя, на якой існавала другое каралеўства, захавала за сабой назву «Бургундыя», але самі бургунды асыміляваліся ў асяродзьдзі заваяваных імі гала-рымлянаў і сфармавалі мову бургіньён.

## Крыніцы

Катэгорыя:Германскія мовы
Катэгорыя:Мёртвыя мовы
Жаночая зборная Італіі па валейболе

**Жаночая зборная Італіі па валейболе** — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе Італію на міжнародных валейбольных турнірах. Кіруецца Фэдэрацыяй італьянскага валейболу.

## Гісторыя
Дэбют жаночай нацыянальнай валейбольнай зборнай Італіі ў афіцыйных міжнародных спаборніцтвах адбыўся ў верасьні 1951 году, калі каманда ўзяла ўдзел у трэцім чэмпіянаце Эўропы, які ладзіўся ў Парыжы. Доўгі час італьянкі посьпехаў ня мелі, то бок яны ня былі здольныя кваліфікавацца на Алімпійскія гульні ды чэмпіянаты сьвету. Каманда цягам 1970-х гадоў некалькі раз яшчэ брала ўдзел у эўрапейскіх спаборніцтвах, але вышэй восьмага месца не ўздымалася. У 1978 годзе зборная Італіі ўпершыню кваліфікавалася на чэмпіянат сьвету, які ладзіўся ў СССР, але апэнінкі скончылі першынство на 20-м месцы пры 24-х удзельніках.

Першага посьпеху італьянкі дасягнулі ў 1989 годзе, калі пад кіраўніцтвам трэнэра Сэрджыё Гуэры каманда здабыла бронзавыя мэдалі эўрапейскага першынства, якое ладзілася ў ФРН. Дзякуючы гэтаму дасягненьні жаночы валейбол атрымаў пэўны штуршок у сваёй разьвіцьці. Пачынаючы з 1990-х гадоў вынікі нацыянальнай каманды няўхільна павышаліся. У выніку ў 1998 годзе зборная заняла высокае 5-е месца на чэмпіянаце сьвету ў Японіі, а ў 1999 годзе на хатнім чэмпіянаце Эўропы паўтарыла свой бронзавы посьпех дзесяцігадовай даўніны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Італія
Ліцавы летапісны звод

**Ліцавы летапісны звод** () — летапісны звод, складзены ў 1560-я гады ў Маскоўскай дзяржаве. Ахоплівае пэрыяд «ад стварэньня сьвету» да 1567 году. Зьмяшчае 16 тысячаў мініятураў (у тым ліку пра ўзаемныя дачыненьні Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім).

## Крыніцы

Катэгорыя:Летапісы
Стараскандынаўская мова

**Стараскандына́ўская мо́ва** (, ) — мова паўночнагерманскай групы германскай галіны індаэўрапейскай моўнай сямʼі. Прыйшла на зьмену праскандынаўскай мове прыкладна ў VII стагодзьдзі. У XI стагодзьдзі вікінгі (варагі, нарманы) ды іншыя носьбіты стараскандынаўскай мовы мешкалі на шырокай тэрыторыі ад Вінлянду (Амэрыкі) да Волгі (украпленьні). Да XV стагодзьдзя стараскандынаўская мова разьвілася ў сучасныя мовы скандынаўскай групы (ісьляндзкая, фарэрская, нарвэская, дацкая і швэдзкая).

У сярэднявечнай Ісьляндыі на заходнім дыялекце стараскандынаўскай мовы стварылі найбагацейшую літаратуру. У зьвязку з тым, што амаль усе літаратурныя помнікі паходзяць з Ісьляндыі, пісьмовую стараскандынаўскую мову часта называюць **стараісьляндзкай**.

## Крыніцы
Гепіды

**Гепіды**, **Ґепіды** (,  'дзеці готаў') — роднаснае готам старажытнагерманскае племя, якое жыло ў III—VI стагодзьдзях на тэрыторыі Дакіі (заходняя частка сучаснай Румыніі) і на левым беразе Дунаю ў сучаснай Вугоршчыне.

Ад пачатку мешкалі на Скандынаўскім паўвостраве. На мяжы нашай эры ўсьлед за готамі перасяліліся з Скандынавіі на паўднёвае ўзьбярэжжа Балтыйскага мора. Доўгі час жылі каля ўтокі Віслы, былі аднымі з стваральнікаў вельбарскай культуры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытныя народы
Катэгорыя:Зьніклыя народы
Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Вялікае перасяленьне народаў
Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2020—2021 гадоў

**Бундэсьліга 2020—2021 гадоў** — 58-ы розыгрыш Бундэсьлігі, найвышэйшага футбольнага дывізіёну Нямеччыны, які праходзіў з 18 верасьня 2020 году па 22 траўня 2021 году. Чэмпіёнам дзявяты раз запар стала мюнхэнская «Баварыя», якая тым самым здабыла свой 30-ы тытул Бундэсьлігі і 31-ы чэмпіёнскі тытул.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 18 клюбаў, зь якіх 16 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону (у тым ліку і пераможца пераходных матчаў «Вэрдэр»), а два клюбы прасунуліся з Бундэсьлігі 2 — «Армінія» і «Штутгарт». Гэтыя клюбы замянілі «Фартуну» і «Падэрборн-07».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Пераходныя матчы
Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы паміж «Кёльнам», які заняў 16-е месца ў Бундэсьлізе, і «Гольштайнам», які заняў трэцяе месца ў Бундэсьлізе 2. Перамогу па суме дзьвюх сустрэч здабыў «Кёльн», і клюбы засталіся ў сваіх лігах.

**Першы матч**

**Матч у адказ**

## Бамбардзіры

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Бундэсьлігі

Катэгорыя:Чэмпіянат Нямеччыны па футболе
Катэгорыя:2020 год у футболе
Катэгорыя:2021 год у футболе
Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2019—2020 гадоў

**Бундэсьліга 2019—2020 гадоў** — 57-ы розыгрыш Бундэсьлігі, найвышэйшага футбольнага дывізіёну Нямеччыны, які праходзіў з 16 жніўня 2019 году па 27 чэрвеня 2020 году. У зьвязку з пандэміяй каранавірусу 13 сакавіка 2020 году розыгрыш спынілі, матчы ўзнавіліся 16 траўня 2020 году без гледачоў.

Чэмпіёнам восьмы раз запар стала мюнхэнская «Баварыя», якая тым самым здабыла свой 29-ы тытул Бундэсьлігі і 30-ы чэмпіёнскі тытул.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 18 клюбаў, зь якіх 15 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а тры клюбы прасунуліся з Бундэсьлігі 2 — «Кёльн», «Падэрборн-07» і «Уніён». Гэтыя клюбы замянілі «Штутгарт», «Гановэр-96» і «Нюрнбэрг».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Пераходныя матчы
Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы паміж «Вэрдэрам», які заняў 16-е месца ў Бундэсьлізе, і «Гайдэнгаймам», які заняў трэцяе месца ў Бундэсьлізе 2. Перамогу па гасьцявых галах здабыў «Вэрдэр», і клюбы засталіся ў сваіх лігах.

**Першы матч**

**Матч у адказ**

## Бамбардзіры

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Бундэсьлігі

Катэгорыя:Чэмпіянат Нямеччыны па футболе
Катэгорыя:2019 год у футболе
Катэгорыя:2020 год у футболе
Бундэсьліга чэмпіянату Нямеччыны па футболе 2018—2019 гадоў

**Бундэсьліга 2018—2019 гадоў** — 56-ы розыгрыш Бундэсьлігі, найвышэйшага футбольнага дывізіёну Нямеччыны, які праходзіў з 24 жніўня 2018 году па 18 траўня 2019 году. Чэмпіёнам сёмы раз запар стала мюнхэнская «Баварыя», якая тым самым здабыла свой 28-ы тытул Бундэсьлігі і 29-ы чэмпіёнскі тытул.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 18 клюбаў, зь якіх 16 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону (у тым ліку і пераможца пераходных матчаў «Вольфсбург»), а два клюбы прасунуліся з Бундэсьлігі 2 — «Фартуна» і «Нюрнбэрг». Гэтыя клюбы замянілі «Гамбург» і «Кёльн».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Пераходныя матчы
Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы паміж «Штутгартам», які заняў 16-е месца ў Бундэсьлізе, і «Уніёнам», які заняў трэцяе месца ў Бундэсьлізе 2. Перамогу па гасьцявых галах здабыў «Уніён» і павысіўся ў Бундэсьлігу, а «Штутгарт» адправіўся ў Бундэсьлігу 2.

**Першы матч**

**Матч у адказ**

## Бамбардзіры

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Бундэсьлігі

Катэгорыя:Чэмпіянат Нямеччыны па футболе
Катэгорыя:2018 год у футболе
Катэгорыя:2019 год у футболе
Паоля Эгону

**Па́оля Эго́ну** (; 18 сьнежня 1998 году) — італьянская валейбалістка, бакавая нападніца клюбу «Вэра-Міляна» і нацыянальнай зборнай Італіі.

## Кар’ера
### Клюбная
Прафэсійную кар’еру пачала ў 2013 годзе ў складзе каманды «Клюб Італія», якая была базавай камандай юніёрскай зборнай краіны. У 2017 году склала склала працоўную дамову з клюбам «Ігар Гаргандзоля», у складзе якога была прызэрам чэмпіянатаў Італіі, уладальнікам Кубка і Супэркубка краіны. Поруч з клюбам у 2019 годзе здабыла перамогу ў Лізе чэмпіёнаў. У тым жа 2019 годзе далучылася да клюбам «Імока», зь якім таксама дамагалася посьпехаў. У сэзоне 2021—2022 гадоў італьянская была найкаштоўнейшай гульчыхай чэмпіянату Італіі. Пасьля такіх выступаў наступны сэзон спартоўка правяла ў чэмпіянаце Турэччыны, але пасьля вярнулася на радзіму, склаўшы кантракт з «Вэра-Міляна».

### Міжнародная
У 2014—2016 гадах выступала за юніёрскую і моладзевую зборныя краіны. У 2015 годзе дэбютавала ў складзе нацыянальнай зборнай Італіі. У паўфінале чэмпіянату сьвету 2018 году ў матчы супраць зборнай Кітаю зрабіла фантастычную выніковасьць, паклаўшы на свой рахунак 45 пунктаў, чым забясьпечыла прасоўваньне зборнай у фінал турніру.

На чэмпіянаце сьвету 2022 году ў Нідэрляндах у складзе зборнай Эгону здабыла бронзавы мэдаль. Італьянкі ў паўфінале саступілі зборнай Бразыліі, але ў матчы за трэцяе месца перамаглі зборную ЗША зь лікам 3:0. Падчас турніру Эгону скардзілася на расісцкія абразы з боку заўзятараў на ейны адрас, праз што гразілася сысьці са зборнай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на Volleybox.

Катэгорыя:Італьянскія валейбалісткі
Катэгорыя:Валейбалісты і валейбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году
Малінаўка (Вішоўскі сельсавет)

**Малі́наўка** — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Вішоўскага сельсавету. 

Да 23 сьнежня 2009 году вёска ўваходзіла ў склад Галоўчынскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вішоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бялыніцкага раёну
Ваня Марынкавіч

**Ваня Марынкавіч** () — сэрбскі баскетбаліст, абаронца клюбу «Партызан» і нацыянальнай зборнай Сэрбіі. Быў прыцягнуты да складу першай каманды «Партызана» ў сэзоне 2013—2014 гадоў, якую на той час ачольваў Душка Вуяшавіч. Гулец дэбютаваў у прафэсійным баскетболе ў матчы Кубка Сэрбіі супраць бялградзкага ФМП.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце FIBA.

Катэгорыя:Сэрбскія баскетбалісты
Катэгорыя:Баскетбалісты зборнай Сэрбіі
Катэгорыя:Баскетбалісты і баскетбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году
Вельбарская культура

**Вельбарская культура** — археалягічная культура жалезнага веку ў паўночнай Польшчы і паўднёва-заходняй Беларусі. Зьявілася ў 120-х гадох н. э., эвалюцыянуючы з аксыўскай культуры. Праіснавала да V стагодзьдзя н. э. Мае повязі з чарняхоўскай культурай, зьмяняецца праскай культурай. Звычайна ідэнтыфікуецца з готамі.

Назву атрымала паводле могільніка каля мястэчка Вельбарку (цяпер Мальбарк-Вельбарк) у Ніжнім Павісьленьні. Ад пачатку займала тую ж тэрыторыю, што і яе папярэдніца — аксыўская культура, навакольлі сучасных местаў Гданьску і Хэлмны. Яе ўзьнікненьне зьвязваюць зь міграцыяй готаў з Паўднёвай Швэцыі ў Памяранію. З часам тэрыторыя пашырылася і дасягнула на поўдні навакольляў сучаснага места Познаню. На другой стадыі разьвіцьця (II—IV стагодзьдзі н. э.) пачала прасоўвацца на паўднёвых усход і ў II стагодзьдзі заняла тэрыторыя правабярэжжа Бугу да ракі Гарыні.

Насельніцтва жыло на адкрытых селішчах, якія разьмяшчаліся на берагох рэк, у 2-камэрных жытлах глінабітна-каркаснай канструкцыі. Вырабляла ляпныя прысадзістыя шыракагорлыя гаршкі з порыстай паверхняй, а таксама арнамэнтаваныя рэльефнымі геамэтрычнымі ўзорамі міскі і кубкі. Пахавальныя абрады — трупапалажэньне і трупаспаленьне на безкурганных могільніках.

На тэрыторыі паўднёва-заходняй Беларусі археолягі знайлі могільнікі з абрадам трупаспаленьня: Велямічы, Вялічкавічы, Скорбічы, Берасьцейскі бескурганны могільнік ды іншыя.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Археалягічныя культуры Эўропы
Катэгорыя:Археалягічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалягічныя культуры Ўкраіны