open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мандарын

**Мандарын** (*Citrus reticulata*) — від фруктовых дрэў роду цытрусаў (Citrus). 

Мандарын зьяўляецца кустападобным дрэвам, якое не перавышае 4 мэтры. Лісьце мандарынавага дрэва на канцах вострае, з гладкай паверхняй, пераважна авальнай формы. Кветка складаецца зь пяці пялёсткаў. Плод мае прыемны пах, падобны паху апэльсіна. 

Катэгорыя:Рутавыя
Катэгорыя:Садавіна
Маманты

**Маманты** (*Mammuthus*) — вымерлы род сысуноў зь сямейства слановых, які жыў у чацьвярцічным пэрыядзе.

Некаторыя асобіны дасягалі вышыні 5,5 мэтраў і масы 10-12 тон. Такім чынам, маманты былі ў два разы цяжэйшыя за самых буйных сучасных наземных сысуноў — афрыканскіх сланоў.
Маманты былі распаўсюджаны па ўсяму паўночнаму паўшар'ю, але большасць з іх пражывала ў Сібіры. Не абмінуў мамант і тэрыторыю Беларусі. На сёняшні дзень звесткі аб знаходках рэштак мамантаў паступілі болей чым з 200 пунктаў нашай краіны

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Хобатныя
Катэгорыя:Вымерлыя жывёлы Беларусі
Катэгорыя:Вымерлыя сысуны
Майконг

**Майконг**,** Саванная лісіца** ці **Лісіца-крабаед** (*Cerdocyon thous*) — драпежны сысун сямейства сабачых; адзіны від роду *Cerdocyon*. Яе родавая назва *Cerdocyon* у перакладзе з грэцкай азначае «хітры сабака», а відавая назва thous — «Шакал», бо майконг знешне крыху нагадвае шакала.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сабачыя
Кулён сярэдні

**Сярэдні кулён** (*Numenius phaeopus*) — птушка сямейства бакасавых.

## Апісаньне

Размах крылаў 80 см, вага самцоў 300—400 г., самак — да 500 г. Адрозьніваецца ад вялікага кулёна тым, што чорна-бурое цемя ў яго падзелена пасярэдзіне сьветлай падоўжнай паласой і аблямавана сьветлымі бровамі, дзюба карацейшая, афарбоўка шэрая, з стракацінкамі па ўсім целе. Лапы высокія, сьветла-шэрыя. Крык нагадвае трэль.

Катэгорыя:Бакасавыя
Кукабара-рагатуха

**Кукабара-рагатуха** альбо **зімарадак-велікан** (*Dacelo novaeguineae/Dacelo gigas*) — від птушак роду кукабары.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ракшападобныя
Крабы

**Кра́бы**, або **кароткахво́стыя ра́кі** (Brachyura) — інфраатрад дзесяціногіх ракападобных. У пераважнай большасьці іхняя задняя частка цела вельмі скарочаная, таму яны атрымалі навуковую назву *Brachyura* (ад грэц. βραχύ — «кароткі», ουρά — «хвост»). Іхні жываток цалкам схаваны пад галавагрудзьмі. Крабы звычайна маюць вельмі тоўсты вонкавы шкілет і некалькі кіпцюроў. Распаўсюджаныя ўва ўсіх акіянах, сярод іх таксама маюцца прэснаводныя і наземныя крабы, асабліва ў тропіках. Памеры крабаў моцна адрозьніваюцца.

Катэгорыя:Ракападобныя
Магот

**Магот** або **Бэрбэрыйскі макак** (*Macaca sylvanus*) — адзіная малпа, якая жыве ў дзікім выглядзе на тэрыторыі Эўропы (у Гібральтары). Акрамя таго, магот — адзіная макака, якая жыве не ў Азіі.

Магот — беcхвостая вузканосая малпа. Цела пакрыта густой бура-жоўтай поўсьцю, часта з чырванаватым адценьнем. Рост самцоў даходзіць да 75-80 сантымэтраў, а вага — 13-15 кіляграмаў. Саміцы нашмат драбнейшыя. Да 4-5 гадоў маготы дасягаюць палаваспеласьці, жывуць каля 20 гадоў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Прыматы
Кот-рыбак

**Кот-рыбак**, або **вівэрына** (*Prionailurus viverrinus*) — дзікая котка паўднёва-усходняй Азіі, блізка роднасны далёкаўсходняму кату і падобны да яго, але большы па памерах.

## Постаць
Яго даўжыня складае 75—86 см, даўжыня хваста 25,5—33 см, вышыня 38—40,6 см, маса 7,7—14 кг.

## Вонкавыя спасылкі

* Mukherjee, S., Sanderson, J., Duckworth, W., Melisch, R., Khan, J., Wilting, A., Sunarto, S. & Howard, J.G. 2010. Prionailurus viverrinus. The IUCN
* Hamlin, M. 2004. "Prionailurus viverrinus" (On-line), Animal Diversity Web
* Prionailurus viverrinus | ARKive
* *Ronald M. Nowak* Walker's carnivores of the world — JHU Press, 2005. — С. 250. — 

Катэгорыя:Каціныя
Леапард

**Леопард** (*Panthera pardus*) — вялікая драпежная жывёліна сямейства каціных.

Памеры леапардаў залежаць ад геаграфічнай вобласьці. Даўжыня цела дасягае 200—250 см (зь якіх 75—110 см прыпадае на хвост), маса самок — 35—50 кг, самцоў — 45—70 кг.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Henschel, P., Hunter, L., Breitenmoser, U., Purchase, N., Packer, C., Khorozyan, I., Bauer, H., Marker, L., Sogbohossou, E. & Breitenmoser-Wursten, C. 2008. Panthera pardus. The IUCN
* Hunt, A. 2011. "Panthera pardus" (On-line), Animal Diversity Web
* Panthera pardus | ARKive
* *Ronald M. Nowak* Walker's carnivores of the world. — JHU Press, 2005. — С. 264. — . 

Катэгорыя:Каціныя
Конскі каштан звычайны

**Конскі каштан звычайны** (лац. Aesculus hippocastanum) — лістападнае дрэва сямейства конскакаштанавых.

Вышыня да 15-30 м. Крона раскідзістая. Лісьце пальчатаскладанае, на доўгіх чараньках. Кветкі белыя, у прамастойных пірамідальных суквецьцях. Плод - каробачка, пакрытая калючкамі. Садовыя формы адрозьніваюцца сылюэтам кроны, афарбоўкай лісьця і кветак.

Радзіма Балканская паўвыспа.

На Беларусі конскі каштан інтрадукаваны, выкарыстоўваецца на азеляненьне гарадоў і пасёлкаў. Цьвіце ў траўні-чэрвені.

Кара, кветкі і плады ўжываюцца ў лекавых мэтах.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дрэвы
Каліфарнійскі кондар

**Каліфарнійскі кондар** (*Gymnogyps californianus*) — вельмі рэдкі від птушак зь сямейства амэрыканскіх грыфаў (*Cathartidae*).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сокалападобныя
Какаду-інка

**Какаду́-і́нка**, таксама **какаду маёра Мітчэла**, таксама **пусэльны какаду** (*Lophocroa leadbeateri*, сын. Cacatua leadbeateri, сын. Kakatoe leadbeateri) — птушка сямейства какаду. Мае сярэднія памеры і насяляе засушлівыя і паўзасушлівыя нутраныя рэгіёны Аўстраліі, але рэгулярна сустракаецца ў іншых кліматах, напрыклад, у паўднёвай частцы субтрапічнага рэгіёну Ўсходняга Кўінзлэнду.

Катэгорыя:Папугаепадобныя
Какаду шаломаносны

**Шаломаносны какаду**, таксама **ганг-ганг**, таксама **чырвонагаловы какаду** (*Callocephalon fimbriatum*) — птушка сямейства какаду. Адзіны від рода.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня цела 32—37 см; вага 250—280 г. Асноўная афарбоўка пер’я шэрая, кожнае пёрка мае попельны колер, галава і хахалок — яскрава-аранжавыя. Ніжняя частка бруха і ніжнія пёркі хваста аблямаваныя аранжава-жоўтым. Дзюба сьветлая.
У саміцы шэрыя галава і хахалок.

## Распаўсюджаньне
Жыве ў паўднёва-ўсходняй Аўстраліі і на суседніх выспах.

## Лад жыцьця
Сустракаецца ў горных эўкаліптавых лясах да вышыні 2000 м над узроўнем мора.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Папугаепадобныя
Какаду чорны пальмавы

**Чорны пальмавы какаду**, таксама **чорны какаду**, таксама **арападобны какаду** (*Probosciger aterrimus*) — птушка сямейства какаду. Адзіны від рода.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Папугаепадобныя
Какаду філіпінскі

**Філіпінскі какаду** (*Cacatua haematuropygia*, сін. *Kakatoe haematuropygia*) — птушка сямейства какаду.

Катэгорыя:Папугаепадобныя
Какаду салямонскі

**Салямонскі какаду**, таксама **салямонавы какаду** (*Cacatua ducorpsii*, сын. *Plyctolophus ducrops*) — птушка сямейства какаду.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Папугаепадобныя
Ружовы какаду

**Ружовы какаду**, таксама **гала** (*Eolophus roseicapilla*, сын. *Eolophus roseicapillus*, *Kakatoe roseicapillus*) — птушка сямейства какаду. Адзіны від рода.

Катэгорыя:Папугаепадобныя
Какаду Гофіна

**Какаду Гофіна** (*Cacatua goffiniana*, сін. *Cacatua goffini*, *Kakatoe goffini*) — птушка сямейства какаду.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Папугаепадобныя
Паранджа

**Паранджа** — жаночае верхняе адзеньне ў мусульманскіх краінах, у прыватнасьці Цэнтральнай Азіі і на Блізкім Усходзе, якая ўяўляе сабой халат з доўгімі несапраўднымі рукавамі валасяной сеткай — чачван, якая хавае твар. 

## Гісторыя
Тэрмін паранджа паходзіць ад пэрсыдзкага *фараджы* (ва ўзбэцкім вымаўленьні *паранджы*, у турэцкім вымаўленьні — *фэрэджэ*). Слова фараджы першапачаткова азначала мужчынскую шырокую верхнюю вопратку, звычайна з доўгімі рукавамі. У XVI стагодзьдзі халаты фараджы насілі як мужчыны, так і жанчыны. Росквіт культуры нашэньня паранджы ў народаў Сярэдняй Азіі прыйшоўся на канец XIX — пачатак XX стагодзьдзя.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Адзеньне
Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Хіджаб

**Хіджаб** (араб. حجاب — покрыва) у ісламе — любое адзеньне, аднак у заходнім сьвеце пад хіджабам разумеюць традыцыйны ісламскую жаночую галаўную хустку.

Нашэньне жанчынай хіджабаў не зьяўляецца новаўвядзеньнем ісламскага законапалажэньня — шарыяту.

## Глядзіце таксама
* Куфія
* Паранджа

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Адзеньне
Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Куфія

**Куфія** (араб. كوفية, kūfīyä, множ.л.: араб. كوفيات, kūfīyāt, таксама: **арафатка** (прастамоўн.), шэмаг, шэмах, keffiyeh, shemagh, shmagh, kaffiyah, keffiya, kaffiya, ghutra, hatta) — мужчынская галаўная хустка, папулярная ў арабскіх краінах. Куфія зьяўляецца неад’емнай часткай мужчынскага гардэроба ў мусульманскіх краінах. Служыць для абароны галавы і асобы ад сонца, пяску і холаду. Атрымала шырокае распаўсюджаньне на тэрыторыі Арабская пустыні, Сахары, Арабійскай і Сынайскай паўвыспы, у краінах Пэрсыдзкага заліва, на ўсходзе Азіі і поўначы Афрыкі, дзе асноўнае насельніцтва — арабы. Часта (але не заўсёды) куфія носіцца з абручом чорнага колеру — **эгалем** (аgal, (араб. عقال, iqāl) — ікаў, слова, роднаснае «Igul» (עיגול), на іўрыце азначае «кола»), якае прытрымлівае хустку на галаве.

Катэгорыя:Адзеньне ў палітыцы
Катэгорыя:Арабская культура
Катэгорыя:Ісламскае адзеньне
Катэгорыя:Мужчынскае адзеньне
Катэгорыя:Палестынскі нацыяналізм
Катэгорыя:Хусткі
Шарыят

**Шарыя́т** ( — «(правільны) шлях», «вобраз дзеяньня») — сукупнасьць прававых, маральна-этычных і рэлігійных нормаў ісламу, якая ахоплівае значную частку жыцьця мусульманіна і абвяшчаецца ў ісламе як «вечнае і нязьменнае» Боскае ўстанаўленьне; адна з канфэсійных формаў рэлігійнага права. Засноўваецца на абавязках. Учынкі падзяляюцца на: 1) абавязковыя, 2) рэкамэндаваныя, 3) дазволеныя, 4) ганебныя, 5) забароненыя.

## Галіны
Мусульманскае права падзяляецца на шэраг галінаў: 1) асабістага становішча (сямейна-спадчынныя дачыненьні), 2) крымінальнае (дэліктнае), 3) грамадзянскае (муамалят), 4) дзяржаўнае, 5) адміністратыўнае, 6) міжнароднае. Права асабістага становішча выкарыстоўваецца ў Альжыры, Сірыі і Эгіпце. Іран, Пакістан, Лібія і Судан выкарыстоўваюць грамадзянскае, крымінальнае і дзяржаўнае галіны права.

## Крыніцы права

Вылучаюць 5 крыніцаў мусульманскага права: 1) Каран, 2) Суна (паданьні пра Мухамада), 3) Іджма (заключэньні судзьдзяў VIII—X стагодзьдзі), 4) Кіяс (рашэньні паводле аналёгіі), 5) закон (другасны).

## Школы
Школы мусульманскага права падзяляюцца на суніцкія (ханіфіцкая, малікіцкая, шафііцкая, ханбаліцкая) і шыіцкія (джафарыцкая, ісмаіліцкая, зэйдзіцкая).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Вэлюм

**Вэлюм** (ад ) — жаночы галаўны ўбор, часткова або цалкам хавае твар. Звычайна вэлюм выконваецца з напаўпразрыстай тканіны, карункаў, часта ў выглядзе сеткі. У старажытнасьці вэлюм выкарыстоўвалі для абазначэньня клясавага або рэлігійнага статусу, у сучасным сьвеце — яшчэ й у якасьці ўпрыгожаньня для жаночага капелюша або прычоскі.

## Глядзіце таксама
* Куфія
* Паранджа
* Хіджаб

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Нацыянальная бібліятэка Бутана

**Бутанская нацыянальная бібліятэка** (NLB) — бібліятэка, знаходзіцца ў Тхімпху, сталіцы Бутана. Бібліятэка была заснавана ў 1967 годзе з мэтай захаваньня і распаўсюджвання багатай культурнай спадчыны Бутана. Бібліятэка знаходзіцца на ўсходнім баку ракі каля Бутанскага музэю тэкстылю. 

Катэгорыя:Бібліятэкі
Катэгорыя:Бутан
Вялікі жаўтахохлы какаду

**Вялікі жоўтахохлы какаду** (*Cacatua galerita*, сын. *Plyctolophus galeritus*) — птушка сямейства какаду.

## Зьнешні выгляд
Адзін з найбольш буйных прадстаўнікоў сямейства. Даўжыня цела 48-55 см, крыла 29,5-39 см; вага самца — 810—920 г, саміцы — 845—975 г. Афарбоўка апярэньня белая з жаўтаватым адценьнем на ніжняй баку рулявых і махавых пёркаў. Ніжні бок хваставых пёркаў жоўтая. Хахалок на галаве з вузкіх падоўжаныя пёкраў таксама жоўтага колеру. Неаперанная зона вакол вачэй белая. Дзюба чорна-шэрая. Лапы цёмна-шэрыя. У самца радужка чорная, у саміцы — чырвона-карычневая.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Папугаепадобныя
Сьвятлыня

**Сьвятлыня́** — адна з асноўных характарыстак колеру нароўні з насычанасьцю і тонам. Гэта суб’ектыўная яркасьць ўчастка выявы, якая аднесена да суб’ектыўнай яркасьці паверхні, якая ўспрымаецца чалавекам як белая.

sviatlynia=\frac{subjektyunaja-jarkasc-ucastka}{subjectyunaja-jarkasc-bielaha}

Важна адзначыць менавіта адноснасьць успрыманьня. Калі паглядзець на ліст з выявай на паперы пры сьвятле лямпы і пры яркім сонечным сьвятле, колькасьць адлюстраванага сьвятла ад участка выявы (яркасьць) будзе адрозьнівацца, аднак адносна самага сьветлага ўчастка паверхні — незапячатанай белай паперы, успрыманая сьвятлыня будзе адной і той жа.

Катэгорыя:Колер
Жан-Марк Бар

**Жан-Марк Бар** (, нарадзіўся  году) — францускі актор і рэжысэр.

## Фільмаграфія

### Актор
* 1984 — Кароль-жабяня /  — Джэймс
* 1988 — Блакітная бездань /  — Жак Маёль
* 1991 — Эўропа /  — Leopold Kessler
* 1991 — Расьсякаючы хвалі /  — Terry
* 1994 — Любімы сын / 
* 1995 — Спадар капітан або крочачы ў цемры /  — Silvio Roatto
* 2000 — Танцуючая ў цемры /  — Norman
* 2003 — Ключы ад машыны / 
* 2003 — Развод / 

Катэгорыя:Францускія акторы
Жоўць

**Жоўць** — жоўтая, карычневая або зялёная вадкасьць, горкая на смак, якая мае спэцыфічны пах, вылучаецца печаньню, назапашваецца ў жоўцевым пузыры.

## Агульная інфармацыя
Сакрэцыя жоўці вырабляецца гепатацытамі — вузамі печані. Жоўць зьбіраецца ў жоўцевых пратоках печані, а адтуль, праз агульны жоўцевы праток паступае ў жоўцевы пузыр і ў дванаццаціпалую кішку, дзе ўдзельнічае ў працэсах страваваньня. Жоўцевы пузыр выконвае ролю рэзэрвуара, выкарыстаньне якога дазваляе забясьпечваць дванаццаціпалую кішку максымальнай колькасьцю жоўці падчас актыўнай стрававальнай фазы, калі кішка напаўняецца часткова пераваранай у страўніку ежай.

Жоўць, вылучаную печаньню (частка яе накіроўваецца непасрэдна ў дванаццаціпеалую кішку), называюць «пячоначнай» (або «маладой»), а выдзеленую жоўцевым пузыром — «пузырной» (ці «сьпелай»).

## Хваробы
* Жоўцекамянёвая хвароба

Катэгорыя:Біялягічныя вадкасьці
Шалік

**Ша́лік** — доўгі кавалак матэрыі, які абвіваюць вакол шыі для ўтылітарных, эстэтычных ці рэлігійных мэтаў. Шалік можа быць выраблены з самых разнастайных матэрыяў, ад воўны да бавоўны й карункаў.

## Гісторыя
Гісторыя шаліка налічвае больш за дзьве тысячы гадоў. Упершыню шалік зьявіўся ў старажытным Кітаі. У 1974 годзе археолягі выявілі манумэнтальнае пахаваньне, якое адносіцца да часоў праўленьня кітайскага імпэратара Цынь Шыхуандзі. У грабніцы былі знойдзеныя 7500 фігурак воінаў з тэракоты. У кожнага на шыі быў шалік. Старажытныя кітайскія ваяры выкарыстоўвалі шалікі з практычнай мэтай: абвязвалі шыю кавалкам матэрыі, каб засьцерагчыся ад холаду й ветру.

Катэгорыя:Зімовае адзеньне
Катэгорыя:Мода XIX стагодзьдзя
Катэгорыя:Мода XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Хусткі
Галіцкая плошча (Кіеў)

**Плошча Перамогі** () — плошча ў Кіеве паміж бульварам Тараса Шаўчэнкі, вуліцамі Саксаганскага, Дзьмітрыеўскай, Залатавустаўскай, Вароўскага, Алеся Ганчара, Старавакзальны і праспэктам Перамогі.

Катэгорыя:Кіеў
Плошча Перамогі (Санкт-Пецярбург)

**Пло́шча Перамо́гі** — плошча ў Маскоўскім раёне Санкт-Пецярбургу.

## Разьмяшчэньне
Плошча спраектаваная і пабудаваная як паўднёвыя вароты Санкт-Пецярбургу: гэта першы значны архітэктурны ансамбль, які аўтааматары і пасажыры авіятранспарту сустракаюць на ўезьдзе ў Санкт-Пецярбург. Да плошчы сыходзяцца Маскоўскі праспэкт, вуліцы Краснапуцілаўская, Арджанікідзэ і Галсьцяна, а таксама Маскоўская і Пулкаўская шашы.

Катэгорыя:Геаграфія Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1975 годзе
Катэгорыя:Плошчы Расеі
Эзоп

**Эзоп**, ***Эсоп*** (; VI ст. да н. э.) — старажытнагрэцкі байкапісец.

Паводле фальклёрных традыцыяў — народны мудрэц, выродлівы раб з Фрыгіі ці з Фракіі, жыў на в. Самас, пазьней вольнаадпушчаны, служыў у лідыйскага цара Крэза, быў несправядліва абвінавачаны жрацамі ў Дэльфах і скінуты са скалы.

## Беларускія пераклады
* Моваю Эзопа: Байкі. Мн., 1987;
* Эзоп. Дзесяць баек // Далягляды, 89. Мн., 1989.

Катэгорыя:Асобы Старажытнай Грэцыі
Брандспойт

**Брандспойт** ( — пажарны насос) — мэталічны наканечнік пажарнага рукава; састарэлая назва ствала ў пажарнай тэхніцы. Часам брандспойтам памылкова называюць пажарныя вадамёты.

Катэгорыя:Пажарная справа
Брадўэйскі тэатар

**Брадўэйскі тэатар** () — асаблівы від камэрцыйнага тэатральнага мастацтва. Паблізу аднайменнай вуліцы на высьпе Манхэтэн у Нью-Ёрку ў так званым Тэатральным квартале знаходзяцца 39 вялікіх тэатраў. Брадўэй зьяўляецца асновай амэрыканскай тэатральнай культуры. Назва «Брадўэй» стала намінальнай. Спэктакль (ці шоў) завецца «пастаўленым на Брадўэй», калі ён адбыўся ў адным зь яго тэатраў.

Катэгорыя:Нью-Ёрк
Мараль

**Мараль** ( — «датычны нораваў») — адзін з асноўных спосабаў нарматыўнай рэгуляцыі дзеяньняў чалавека ў грамадзтве; адмысловая форма грамадзкай сьвядомасьці і від грамадзкіх адносінаў. Мараль ахоплівае маральныя погляды і пачуцьці, жыцьцёвыя арыентацыі і прынцыпы, мэты і матывы ўчынкаў і адносінаў, праводзячы мяжу паміж дабром і злом, сумленьнем і бессаромнасьцю, гонарам і сорамам, справядлівасьцю і несправядлівасьцю, нормай і ненармальнасьцю, міласэрнасьцю і жорсткасьцю і г. д.
Гішпанская інквізыцыя

**Трыбунал сьвятой канцылярыі інквізыцыі** (, шырока вядомы як Гішпанская інквізыцыя, ) — суд, створаны ў 1478 г. каталіцкім манархам Фэрдынандам II Арагонскім і Ізабэлай I Кастыльскай. Закліканы падтрымліваць чысьціню каталіцкай веры ў іх каралеўстве, а таксама замяніць сабой сярэднявечную інквізыцыю, якая знаходзілася пад папскім кантролем. Інквізыцыя працавала ў значнай ступені для таго, каб забясьпечыць правільнасьць веры нованавернутых, асабліва габрэяў, мусульманаў і іншых, прымус пад страхам сьмерці прыняць хрысьціянства. Рашэньні манархаў стварыць інквізыцыю было прадыктавана некалькімі прычынамі, такімі як ўзмацненьне іх палітычнай улады, паслабленьне апазыцыі, падаўленьне conversos («новазвернутых» з габрэяў), атрыманьне прыбытку ад канфіскацыі маёмасьці асуджаных ерэтыкоў. Новы орган знаходзіўся пад прамым кантролем гішпанскай манархіі. Ён быў канчаткова скасаваны толькі ў 1834 годзе, падчас праўленьня Ізабелы II.

Катэгорыя:Гісторыя Гішпаніі
Пажарны цягнік

**Пажарны цягнік** — чыгуначны састаў, прызначаны для тушэньня пажараў у непасрэднай блізкасьці ад чыгуначных шляхоў, лякаматываў і на аб’ектах, разьмешчаных паблізу паласы адводу, а таксама для аказаньня дапамогі пры аварыі, крушэньні, лясных пажарах, паводках і іншых стыхійных бедзтвах.

Катэгорыя:Цягнікі
Пажарны аўтамабіль

**Пажарны аўтамабіль** — апэратыўны транспартны сродак на базе аўтамабільнага шасі, абсталяваны пажарна-тэхнічным узбраеньнем, абсталяваньнем, якое выкарыстоўваецца пры пажарна-выратавальных працах і ён вялікі як школьны аўтобус, Паколькі вага пажарнай машыны размеркавана паміж яе шынамі і дарожным пакрыццём, яна звычайна можа перавозіць большыя грузы, чым пажарныя цягнікі, якія працуюць па чыгуначных шляхах.

## Класіфікацыя
Пажарныя аўтамабілі падзяляюцца на асноўныя, спецыяльныя і дапаможныя.

### Асноўныя
Да асноўных адносяцца пажарныя аўтамабілі прызначаныя для непасрэднага тушэння пажару — падачы ў зону гарэння вогнетушыльных рэчываў (вады, пены, парашкоў, газаў і іншых).

#### Агульнага выкарыстання
*Аўтацыстэрны* абсталёўваюцца пажарнымі помпамі высокага і нізкага ціску, ёмістасцямі для вады і пенаўтваральніка, пажарна-тэхнічным і аварыйна-выратавальным абсталяваннем. *Аўтапомпы* і *помпава-рукаўныя машыны* выкарыстоўваюцца пры заборы вады з вадаёмаў разам з цыстэрнамі або асобна.

#### Мэтавага выкарыстання
* Пажарныя помпавыя станцыі
* Пеннага пажаратушэння
* Парашковага тушэння
* Камбінаванага тушэння
* Газавага пажаратушэння
* Газавадзянога тушэння

* Аэрадромныя. Бываюць стартавыя (базіруюцца паблізу ўзлётнай паласы) і асноўныя (выязджаюць па сігнале трывогі).

### Спецыяльныя
Да спецыяльных пажарных аўтамабіляў адносяцца аўтадрабіны, аўтапад’ёмнікі, аўтамабілі газадымаахоўнай службы, сувязі і асвятлення, тэхнічнай службы, рукаўныя і штабныя.

#### Аўтадрабіны

Аўтамабільныя пажарныя драбіны прызначаны для дастаўкі баявога разліку, падымання пажарнага абсталявання або грузаў на вышыню, эвакуацыі людзей. Могуць выкарыстоўвацца для падачы вогнетушыльных сродкаў у ачаг гарэння ручнымі або лафетнымі стваламі ад знешняй помпавай устаноўкі, асвятлення месца пажару пражэктарамі. На верхнім калене можа ўстанаўлівацца лафетны ствол ці трубаправод з пенагенератарам, на драбіне — ліфт (люлька) для хуткага падымання або спуску людзей.

### Дапаможныя
Дапаможныя пажарныя аўтамабілі: аўтапалівазапраўшчыкі, перасоўныя рамонтныя майстэрні, аўтамабілі-лабараторыі, аўтобусы, грузавыя аўтамабілі, аўтамабілі хуткага рэагавання.

## Гл. таксама
* Пажарны цягнік
* Брандспойт
* Вадамёт

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Пажарная справа
Катэгорыя:Транспартныя сродкі
Стыў Джобс

**Стывэн Пол Джобс** (1955, Сан-Францыска — 2011, Пала-Альта) — амэрыканскі інжынэр і прадпрымальнік, сузаснавальнік і генэральны дырэктар амэрыканскай карпарацыі «Эпл». Таксама зьяўляўся заснавальнікам і былым генэральным дырэктарам студыі «Піксар».

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся па-за шлюбам ад сырыйскага араба і амэрыканкі нямецкага паходжаньня. Выхоўваўся прыёмнымі бацькамі Полам і Кларай Джобсамі.

У 1977 г. распрацаваў сумесна з Стывэнам Возьнякам (нар. 1950) і  (нар. 1934) першы камэрцыйна пасьпяховы пэрсанальны кампутар (). У 1984 г. стаў адным з 48 распрацоўнікаў першага кампутара з мышшу (). 13 верасьня 1985 г. пакінуў «Эпл» разам зь 7 асноўнымі распрацоўнікамі «Макінтоша». Заснаваў прадпрыемства  у галіне распрацоўкі кампутараў для ВНУ і прадпрымальніцтва. 3 лютага 1986 г. сузаснаваў разам з  (нар. 1945) і  (нар. 1943) анімацыйную студыю . У 1995 г. быў разам з Эдўінам Кэтмэлам выканаўчым супрадусарам мультфільма «Гісторыя цацак», прагляд якога сабраў $362 млн пры $30 млн выдаткаў (12-кратная акупнасьць).

9 лютага 1997 г. «Эпл» набыў «Нэкст» за $429 млн. 9 ліпеня заняў пасаду кіраўніка «Эпл». 1 жніўня 2004 г. паведаміў супрацоўнікам аб выдаленьні ракавай пухліны з падстраўнікавай залозы. 5 траўня 2006 г. кампанія  набыла «Піксар» за $7,4 млрд. У выніку стаў найбольшым прыватным акцыянэрам (7%) і сябрам рады кіраўнікоў «Ўолт Дыснэй».

 
9 студзеня 2007 г. прадставіў распрацаваны пад яго кіраўніцтвам першы смартфон са шкляным шматдотыкавым экранам (iPhone). У сярэдзіне красавіка 2009 г. яму перасадзілі печань. 3 красавіка 2010 г. прадставіў першы пляншэт са шкляным шматдотыкавым экранам (iPad). У 2010 г. «Эпл» займеў найбольшую ў сьвеце капіталізацыю сярод прадпрыемстваў у галіне інфармацыйных тэхналёгіяў (звыш $300 млрд), абышоўшы «Майкрасофт». 17 студзеня 2011 г. сышоў у адпачынак па стане здароўя. 24 жніўня падаў у адстаўку з пасады кіраўніка «Эпл».

## Крыніцы

Катэгорыя:Эпл
Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША
Катэгорыя:Мільярдэры ЗША
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Катэгорыя:Прадусары ЗША
Катэгорыя:Арабы
Майткі

**Ма́йткі**, **трусы́** — прадмет сподняга адзеньня, кароткія штаны, якія апранаюць непасрэдна на голае цела. Традыцыйныя майткі хаваюць ягадзіцы і геніталіі. Маюцца майткі для мужчын і жанчын. Як правіла, традыцыйныя майткі вырабляюць з натуральных тканінаў - бавоўны, шоўку і (радзей) лёну. У цяперашні час існуе вялікая колькасьць фасонаў майткаў як для мужчын, так і для жанчын: 

* жаночыя майткі - стрынгі або танга, тонг, сьліп; 
* мужчынскія майткі - сямейныя трусы, боксэры, брыф, сьліпы; 
* плаўкі (майткі для плаваньня), у асноўным робяцца з хутка высыхальных элястычных сынтэтычных тканінаў. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Адзеньне
Крэм

**Крэм** () — паста са сьлівак або сьметанковага масла з цукрам, выкарыстоўваюць у якасьці начыньня і для ўпрыгожваньня тартоў і пірожных. Замест масла можа выкарыстоўвацца маргарын, а ў якасьці дадатковых інгрэдыентаў — яйкі, малако, а таксама розныя смакавыя і араматычныя дадаткі: парашок какава, ваніль, і г. д.

## Віды
* Кававы
* Бялковы
* Сьметанковы
* Алейны
* Тварогавы

Катэгорыя:Ежа
Зубная паста

**Зубна́я па́ста** — жэлепадобная маса (паста або гель) для чысткі зубоў. Раней падрыхтоўвалі на аснове крэйды, сучасныя зубныя пасты ў асноўным заснаваныя на сылікатах.

Самае раньняе ўзгадваньне аб зубной пасце змяшчаецца ў эгіпецкім манускрыпце IV стагодзьдзя н. э., яе рэцэптам была сумесь парашкападобнай солі, перцу, лісьця мяты і кветак касача.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гігіена
Катэгорыя:Здароўе
Спадніца

**Спадні́ца** — прадмет адзеньня, які пакрывае ніжнюю частку цела. Эвалюцыянавала з насьцёгнавай павязкі. Спадніца часта супрацьпастаўляецца розным відам штаноў на падставе таго, што яна не закрывае пахвіны.

## Глядзіце таксама
* Міні-спадніца
* Мікра-спадніца

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Адзеньне
Міні-спадніца

**Мі́ні-спадні́ца** — кароткая спадніца, звычайна вышэй каленаў больш чым на 10 см.

Міні-спадніца пачалі насіць пасьля г. зв. «сэксуальнае рэвалюцыі», на землях пад уладаю СССР у 1960-ыя гады. Рашэньне з пачатку было наганным і распусным. Жанчына і дзяўчына магла быць абвінавачаная ў распусьце.

Сярод беларусаў жанчыны маглі насіць кароткія спадніцы толькі ў хаце, сярод сваіх родзічаў. На вуліцы жанчына не магла быць голаю, а кароткая спадніца рабіла ў тагачасных поглядах, жанчыну голаю.

## Здымкі жанчын

Miniskirt1.jpg
Young woman in a miniskirt - No one notices but me.jpg
Mini-skirts at wedding - c1972.JPG
Meghan Ryan Lamontagne (2009).jpg
Miami-dolphins-040201-N-2541H-001.jpg
140920 의정부 아줌마축제 틴트 메이.jpg
Bruna manzon.jpg|Бруна Манзон у міні- спадніцы, бразыльская мадэлька
Kristina micro skirt.jpg|Мікра-спадніца на жанчыне з СНД


Катэгорыя:Адзеньне
Мікра-спадніца

**Мікра-спадніца** — надзвычай кароткая спадніца, якая па шырыні перавышае шырокі пояс, карацей міні-спадніцы. Прыблізныя памеры: у даўжыню ад 13 см да 20 см. Пры даўжыні менш 16,5 см будзе бачная лінія ягадзіц. Звычайна носіцца з адкрытым летнім абуткам (басаножкі, шлапакі, сабо і г. д.), альбо са спартовым абуткам (красоўкі, кеды), але можа спалучацца таксама з ботамі (ботамі да каленяў, ботамі гоў-гоў, батфорты), а таксама з гольфам і гетрамі.

Катэгорыя:Адзеньне
Завушніцы

**Завушні́цы** — упрыгожваньне, якое носяць у вушах, для гэтага праколваюць спэцыяльныя адтуліны ў вушах. У наш час пераважна жаночае ўпрыгожваньне.

Катэгорыя:Вуха
Міхал Гедройц

**Міхал Гедройц** (каля 1425 — ) — каталіцкі манах, па сьмерці зваўся блаславёным. 

У Вялікім Княстве Літоўскім культ М. Гедройца падтрымліваўся прадстаўнікамі роду Гедройцаў і кляштарам у Відзінішках. У наш час ідзе працэс ягонай бэатыфікацыі.

## Біяграфія

З княскага роду Гедройцаў гербу «Кітаўрас», сын Юрыя.

У Быстрыцы ўступіў у ордэн аўгустынаў (братоў ад Пакуты Сьв. Мучанікаў), потым жыў у кляштары таго ж закону ў Кракаве. Навучаўся ў Кракаўскім унівэрсытэце, дзе атрымаў ступень бакаляўра (1465). 

Нягледзячы на фізычную нямогласьць (кульгавасьць), быў закрысьціянінам касьцёла Сьв. Марка ў Кракаве. Набыў вядомасьць набожным, аскетычным ладам жыцьця, лічыўся прадказальнікам і цудатворцам.

Пахавалі манаха ў касьцёле Сьв. Марка, дзе ў наш час дзейнічае прысьвечаны яму музэй.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Міхал
Telegraf.by

**Telegraf.by** — беларускі незалежны грамадзка-палітычны навінавы сайт на ангельскай, беларускай і расейскай мовах. Адзін з найбольш цытуемых беларускіх рэсурсаў за мяжой. Заснаваны 11 жніўня 2005.

## Гісторыя
У 2005 сайт другім у Беларусі надаў паслугі бясплатнае электроннае пошты (дамэны @telegraf.by, @me.by і @biz.by) і першым стварыў яе цалкам беларускамоўны інтэрфэйс. Перакладам яго на беларускую мову займаліся спэцыялісты Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны.

У 2005—2010 на сайце разьмяшчаўся Блог Аляксандра Брэчака.

У жніўні 2007 Telegraf.by першым у Беларусі перавёў сваю пошту на сэрвэр амэрыканскае кампаніі Google.

1 сакавіка 2010 Telegraf.by запусьціў беларускамоўную вэрсію, 9 сакавіка — ангельскамоўную.

20 кастрычніка 2021 году Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь заблякавала сайт у краіне.

24 траўня 2022 году сайт быў заблякаваны Раскамнаглядам у Расейскай Фэдэрацыі.

## Тэматыка
Сайт прысьвечаны, перш за ўсё, беларускім навінам, але пры гэтым асьвячае сусьветныя падзеі і падзеі краінаў блізкага замежжа. Асноўнымі часткамі партала зьяўляюцца: Аўто, Беларусь, Бізнэс, Жыцьцё, Здароўе, ІТ, Крымінал, Меркаваньні, Расея, Рэлігія, Спорт, Сьвет, Украіна, Фота, Шоў-бізнэс.

## Выказваньні аб Тэлеграфе

## Галерэя


File:Telegraf-logo-old1.jpg|Стары лягатып Telegraf.by
File:Telegraf-logo-old2.jpg|Стары лягатып Telegraf.by



## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* RSS-паток навінаў

Катэгорыя:Байнэт
Катэгорыя:Беларускія вэб-сайты
Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2005 годзе
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Мары Мадлен дэ Ляфает

**Мары́ Мадле́н дэ Лафае́т**, графіня дэ Лафает (; 18 сакавіка 1634 — 25 траўня 1693, Парыж) — француская пісьменьніца.

## Біяграфія
Зацікавілася літаратурай у юнацтве, наведвала найбольш значныя літаратурныя салёны таго часу — салён мадам дэ Рамбуе і салён мадам дэ Скюдэры, а ў сталым узросьце заснавала свой уласны салён. Блізка сябравала зь Лярашфуко, які пазнаёміў яе з самымі выбітнымі літаратарамі той эпохі.

Першым надрукаваным творам была псыхалягічная навэла «Прынцэса дэ Манпансье» (*La Princesse de Montpensier*, 1662), выдадзеная ананімна. Наступным выйшаў «маўрытанскі» раман «Заіда» (*Zaïde*, 1669—1671) за подпісам *Жана Рэно дэ Сэгрэ*. Самы знакаміты твор Лафает — раман «Прынцэса Клеўская» () — быў надрукаваны ў 1678, зноў ананімна. Лічыцца, што гэты раман папярэднічае эўрапейскаму псыхалягічнаму раману. Астатнія творы мадам дэ Лафает былі надрукаваныя пасьля яе сьмерці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Леў Кішка

**Леў Кішка** (у сьвеце **Лука**; 1668, места Ковель Валынскага ваяводзтва — , сяло Кулечаў Валынскага ваяводзтва) — царкоўны дзяяч Рэчы Паспалітай, пісьменьнік і перакладнік. Уніяцкі біскуп уладзімерскі і берасьцейскі (з 1711), мітрапаліт кіеўскі, галіцкі й усяе Русі (з 1714). Доктар багаслоўя (1691)

## Біяграфія
З шляхецкага роду Кішкаў гербу «Дуброва». З 1683 году навучаўся ў Быцені, дзе ўступіў у ордэн базылянаў (1684 год). Працягваў адукацыю ў Калегіюме прапаганды веры ў Рыме, па сканчэньні якога атрымаў ступень доктара багаслоўя. У 1694—1696 гадох выкладаў рыторыку і філязофію ў базылянскай школе ў месьце Ўладзімер.

У 1696 годзе прапаведнік і вікары, у 1697—1699 гадох ігумен Віленскага Траецкага манастыра. Абараніў гэты цэнтар вуніяцтва ад дамаганьняў япіскапаў і канчаткова падпарадкаваў яго базылянскаму ордэну (1703 год).

У 1699—1708 гадох архімандрыт Полацкага Барысаглебскага манастыра. У 1703—1713 гадох протаархімандрыт (генэрал) ордэна базылянаў, у 1709—1728 гадох архімандрыт Супрасьльскага манастыра.

Далучыў да ордэна базылянаў некалькі манастыроў, раней падпарадкаваных біскупам, умацаваў аўтарытэт і ўладу протаархімандрыта (палічыў несапраўднымі выбары мітрапаліта Юрыя Віньніцкага ў 1708 годзе, якія адбыліся безь ягонага ўдзелу, дамогся паўторнага галасаваньня). Падрыхтаваў і правёў Замойскі сабор (1720 год). 

Рэгулярна наведваў манастыры, у тым ліку архімандрыі, што не ўваходзілі ў ордэн. Адбудаваў некалькі зруйнаваных манастыроў і цэркваў, у тым ліку ў Беразьвеччы і Супрасьлі, аднавіў дзейнасьць Супрасьльскай друкарні, заснаваў паперню.

Клапаціўся пра адукацыю белага духавенства. Выдаў на старабеларускай мове дапаможнік для сьвятароў з катэхізмам для вернікаў «Собрание припадков краткое» (Супрасьля, 1722), «Букварь языка словенского» (Супрасьля, 1727).

Быў прыхільнікам частковага захаваньня ўсходняй абраднасьці ў Грэка-Каталіцкай Царкве, імкнуўся пераадолець абрадавую разнастайнасьць і брак богаслужбовай літаратуры — з гэтай мэтай выйшаў вялікім накладам уніфікаваны для ўсіх парафіяў «Служэбнік» (Супрасьля, 1727—1732).

Пакінуў некалькі тэалягічных працаў і апісаньне Замойскага сабору. Спачыў ва Ўладзімеры

## Галерэя

Leŭ Kiška. Леў Кішка (XVII).jpg|Невядомы мастак, XVII ст.
Leŭ Kiška. Леў Кішка (XIX).jpg|Невядомы мастак, XIX ст.
Leŭ Kiška. Леў Кішка (1890).jpg|Невядомы мастак, 1890 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя: Уладзімерскія і берасьцейскія ўніяцкія біскупы
Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1668 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ковелі
Леў
Капіталіна Баркоўская

**Капіталіна Рыгораўна Баркоўская** (; 28 ліпеня 1920, в. Дароніна, Тарскі павет, Цюменская губэрня, РСФСР, цяпер Тэўрыскі раён Омскай вобласьці РФ — 18 сьнежня 2010, Омск, Расея) — заслужаная акторка РСФСР (1956).

## Біяграфія
На прафэсійную сцэну прыйшла з самадзейнасьці. У 1936—1946 гг. працавала ў драматычных тэатрах Алдана (Якуцкая АССР), Маздоку (Стаўрапольскі край), Элісты (Калмыцкая АССР) ды Чыты (Далёкаўсходні край). У 1946—1956 гг. — акторка Омскага ТЮГа. Сярод роляў: Беатрычэ («Слуга двух паноў» К. Гальдоні), Джэма («Авадзень» Э. Войніч), Агафья Ціханаўна («Вясельле» М. Гогаля) і інш. У 1956—1993 гг. — адна з вядучых акторак Омскага акадэмічнага тэатра драмы. Сярод роляў: Ракіціна («Далі неаглядныя» М. Вірты), цёця Тоні («Прачніся і сьпявай» М. Дзярфаша), Каралева Лізавета («Марыя Ст’юарт» Ф. Шылера), Рэгана («Кароль Лір» Ў. Шэксьпіра), Вера Сяргееўна («Энэргічныя людзі» В. Шукшына), Зыбкіна («Праўда — добра, а шчасьце — лепей» А. Астроўскага). У 1994—2004 гг. на сцэне Омскага дзяржаўнага камэрнага «Пятага тэатра». Сярод роляў: «Фіктыўны брак» В. Вайновіча, «Сьвеціць, ды ня грэе» А. Астроўскага. Як рэжысэр узначальвала аматарскі драматычны калектыў мэдыцынскага інстытуту. Выканала галоўную ролю Марыі Марозавай ў фільме-спэктаклі Генадзя Трасьцянецкага і Вольгі Сокавых «У войны — не жаночы твар» (1988) па аповесьці Сьвятланы Алексіевіч. За гэтую ролю ў 1995 г. атрымала званьне ляўрэата Дзяржаўнай прэміі імя К. С. Станіслаўскага. У 2002 г. на фэстывалі-конкурсе «Лепшая тэатральная работа 2001 года» была адзначаная ганаровым званьнем «Легенда омскай сцэны». У 1970-я гады была дэпутатам омскага гарадзкога савета шасьці скліканьняў, узначальвала камісію па культуры. Узнагароджаная Ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцягу (1971) і мэдалямі: «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1992), «60 год Узброеных сіл СССР». Грамадзянская паніхіда адбылася 21 сьнежня 2010 г. у 13.00 у Доме актора імя Н. Д. Чонішвілі. Пахавана 21 сьнежня 2010 г. на паўночным мэмарыяльных могілках Омска.

Катэгорыя:Расейскія акторкі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Працоўнага Чырвонага Сьцягу
Абчускі сельсавет

**Абчу́скі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Крупскага раёну Менскай вобласьці з цэнтрам у вёсцы Абчуга. Існавала ад 1924 году да 2013 году.

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны ў складзе Чарэйскага раёну Барысаўскай акругі (з 9 чэрвеня 1927 году да 26 ліпеня 1930 году — Аршанскай). 8 ліпеня 1931 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Крупскага раёну.

16 ліпеня 1954 году сельсавету перададзены ўсе сельскія населеныя пункты скасаванага Смародзінскага сельсавету.

31 сакавіка 1977 году сельсавету перададзена частка населеных пунктаў скасаванага Бобрскага сельсавету.

28 траўня 2013 году згодна з пастановай Менскага абласнога савету дэпутатаў сельсавет скасаваны, усе населеныя пункты зь яго складу — вёскі Абчуга, Асечана, Астроўкі, Бобрык, Дзяньгубка, Журавы, Забор’е, Калыбанава, Кастрычнік, Касянічы, Кіявец, Клубынічы, Краснавінка, Кутавец, Лагі, Ламское, Луцішча, Прудзіны, Слабада, Смародзінка, Хватынка, Шарнева, Шарпілаўка, Шкорнеўка і пасёлкі Рыкаўка, Шарнева — перададзеныя Заборскаму (Кастрычніцкаму) сельсавету Крупскага раёну.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 343
*  С. 151, 152

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Крупскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2013 годзе
Аляксандар Баркоўскі (публіцыст)

**Аляксандар Міхайлавіч Баркоўскі** (; крыпт. і псэўд.: А. Б., Ал. Б., Б-й, Олекса Сторожинський, Українець; 29 сакавіка 1843, с. Загуцін, Каралеўства Галіцыі і Ладамэрыі, Аўстра-Вугорская імпэрыя — 5 кастрычніка 1921, с. Ваневічы, Львоўскае ваяводзтва, Польшча) — украінскі публіцыст, перакладчык, грамадзкі дзяяч.

## Біяграфія
Скончыў Самборскую гімназію (1860). Вывучаў філялёгію ў Львоўскім унівэрсытэце (1860—1869). Працаваў настаўнікам у гімназіях Львова (1866—1869, 1872—1877, 1881—1888), Каламыі (1878), Драгабычу (1889—1895, дырэктар). Прымаў актыўны ўдзел у стварэньні таварыства «Просвіта», а пасьля яго зацьвярджэньня аўстрыйскай уладай абраны чальцом першага ягонага кіраваньня. Літаратурна-публіцыстычную дзейнасьць распачаў аглядам «„Санкт-Петербургские ведомости“ о галицькій літературі» («Правда», 1867, №№ 25, 26.) Публікаваў артыкулы па праблемах культуры і навукі, хранікальныя матэрыялы пра культурнае жыцьцё на ўкраінскіх землях, шмат перакладаў.

## Літаратура
* Борковський Олександер. // Енциклопедія Українознавства. Т. 1. Львів. 1993. С. 161.
* Дзьобан О.  Борковський Олександр Михайлович // Українська журналістика в іменах. Вип. 2. Львів. 1995.
* Мазурак Я.  Літературна Бережанщина. Біогр. довід. Бережани. 2000.
* Горинь В. І.  Борковський Олександер. // Енциклопедія історії України. Т. 1. Київ. 2003. С. 348;
* Дзьобан О. О.  Дзьобан О.  Борковський Олександр Михайлович // Енциклопедія сучасної України. Т. 3. Київ. 2004. С. 321.
* Гринівський Т. С.  Борковський Олександр Михайлович. // Тернопільський енциклопедичний словник. Т. 1. 2004. С. 171.

Катэгорыя:Украінскія публіцысты
Рэнтгеналёгія

**Рэнтгеналёгія** — разьдзел клінічнай мэдыцыны, што вывучае ўзьдзеяньне на арганізм чалавека рэнтгенаўскага выпраменьваньня, якія ўзьнікаюць ад гэтага захворваньні і паталягічныя станы, іх лячэньне і прафіляктыку, а таксама мэтады дыягностыкі розных захворваньняў з дапамогай рэнтгенаўскіх прамянёў (рэнтгенадыягностыка) і мэтады лячэньня захворваньняў з дапамогай рэнтгенаўскіх прамянёў (рэнтгенатэрапія).

## Глядзіце таксама
* Рэнтгенаграфія

## Крыніцы

Катэгорыя:Радыялёгія
Рэнтгенаграфія

**Рэнтгенаграфія** (рэнтгенадыягностыка, ) — дасьледаваньне ўнутранай структуры аб’ектаў, якія праектуюцца пры дапамозе рэнтгенаўскіх прамянёў на спэцыяльную плёнку або іншае сьвятлоадчувальнае рэчыва.

Найбольш часта тэрмін адносіцца да мэдычнага неінвазіўнага дасьледаваньня, заснаванага на атрыманьні сумацыйнай праекцыйнай выявы анатамічных структураў арганізму з дапамогай праходжаньня празь іх рэнтгенаўскіх прамянёў і рэгістрацыі ступені паслабленьня рэнтгенаўскага выпраменьваньня. Адрозьніваюць традыцыйную ды лічбавую рэнтгенаграфію. На лічбавых рэнтгенаўскіх апаратах адлюстраваньне можа фіксавацца не толькі на плёнцы, а таксама на паперы, у магнітнай або магнітна-аптычнай памяці. Лічбавая рэнтгенаграфія дае высокую якасьць адлюстраваньня, мае паніжаную прамянёвую нагрузку. Асноўным клінічным патрабаваньнем да рэнтгенаўскага адлюстраваньня зьяўляецца яго інфарматыўнасьць.

## Глядзіце таксама
* Рэнтгеналёгія

## Крыніцы

Катэгорыя:Радыялёгія
Панцеляймон Баркоўскі

**Панцеляймон Баркоўскі** (; сцэнічнае імя — Леон; 8 жніўня 1824, с. Катынь, Каралеўства Галіцыі і Ладамэрыі, Аўстра-Вугорская імпэрыя — 1 сакавіка 1911, Жывец, Польшча) — опэрны і камэрны сьпявак (бас-прафунда).

## Біяграфія
Скончыў Львоўскі ўнівэрсытэт. Вакальную адукацыю атрымаў прыватна ў Нямеччыне (1853—1855). У 1853 г. дэбютаваў на сцэне Львоўскай опэры. 1855—1856 — саліст Амстэрдамскай, 1856—1857, 1866—1867 — Кракаўскай опэр, 1857—1859 і 1872 — Вялікага тэатру ў Варшаве, 1859—1860 і 1872—1880 — Львоўскай опэры. 1881—1883 — саліст украінскага хору студэнтаў і чалец хору опэрных сьпевакоў (дырыжор А. Вахнянін) у Львове. Выступаў таксама на опэрных сцэнах тэатраў Масквы (1853), Уроцлава (1856), Тарнува (1857), Вены (1871). У 1860—1880-х гадах з канцэртамі выступаў у Львове, Дабрамілі, Самборы, Брадах. З посьпехам выступаў і як камэрны сьпявак. Голас запісаны ў Варшаве на фірме «Патэ». Між іншым выконваў партыі: Стольніка ды Скалуба («Галька» ды «Зачарованы замак» С. Манюшкі).

## Літаратура
* Борковський. // Енциклопедія Українознавства. Т. 1. Львів. 1993. С. 161.
* Медведик П. К.  Борковський Пантелеймон. // Енциклопедія сучасної України. Т. 3. Київ. 2004. С. 321.

Катэгорыя:Украінскія сьпевакі і сьпявачкі
Раман Баркоўскі (Кукурудза)

**Раман Баркоўскі** (сапр. прозьвішча **Кукурудза**; ; 14 траўня 1903, с. Лапшын, Каралеўства Галіцыі і Ладамэрыі, Аўстра-Вугорская імпэрыя — 2 сакавіка 1977, Лёндан, Вялікабрытанія) — украінскі грамадзкі і палітычны дзяяч.

## Біяграфія
Добраахвотнікам уступіў ва Ўкраінскую галіцыйскую армію, ваяваў у Арміі УНР. Пасьля скончыў Львоўскі ўнівэрсытэт. Настаўнічаў у Чарткоўскай і Берэжанскай гімназіях. За нацыянальную дзейнасьць падвяргаўся прасьледаваньням з боку бальшавікоў.

На эміграцыі ў Нямеччыне прымаў актыўны ўдзел у дзейнасьці АУН пад кіраўніцтвам С. Бандэры, быў дырэктарам Украінскай гандлёвай школы ў г. Новы Ульм. Арганізатар украінскага грамадзка-палітычнага жыцьця ў Вялікабрытаніі. Адзін з заснавальнікаў часопіса «Визвольний шлях», Украінскай выдавецкай суполкі, чалец Рады Зьвязу ўкраінцаў Вялікабрытаніі (1949—1954), Старшыня ўправы Зьвязу ўкраінцаў журналістаў у Вялікабрытаніі. Дырэктар школы ўкраіназнаўства ў Лёндане (1955—1962). Галоўны рэдактар штотыднёвіка «Українська думка» (1962—1977). Аўтар артыкулаў на грамадзка-палітычныя тэмы, перакладчык.

## Літаратура
* Пам’яті незабутнього друга // Визвольний шлях. №4. 1977.
* Фостун С. // Борковський Роман. // Енциклопедія сучасної України. Т. 3. Київ. 2004. С. 321.

Катэгорыя:Украінскія палітыкі
Хведар Баркоўскі

**Хведар Баркоўскі** (; 1902, Палтава — 4 красавіка 1942, Палтава, Райхскамісарыят Украіна, Трэці Райх) — палітычны дзяяч, сябра АУН.

## Біяграфія
У 1930-я гады знаходзіўся ў зьняволеньні на Салаўках. З кастрычніка 1941 па сакавік 1942 — старшыня Палтаўскай гарадзкой управы. Знаходзячыся на пасту бургамістра, спрыяў нацыянальна-культурнаму адраджэньню Палтавы.

Адзін з ініцыятараў стварэньня таварыства Украінскага Чырвонага Крыжа ў Палтаве (1941), празь якое дапамагаў вызваляць савецкіх ваеннапалонных, старшыня камісіі па правядзеньні Шаўчэнкаўскіх сьвятаў у Палтаве (1942).

Быў шчыльна зьвязаны з АУН-мельнікаўцамі (ёсьць зьвесткі, што на кватэры Баркоўскага аунаўцы прымалі прысягу). Увесну 1942 году Баркоўскі быў заарыштаваны і расстраляны гестапам разам з 12-ю сябрамі АУН.

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Украінскія палітыкі
Мікалай Жавахаў

**Мікалай Давыдавіч Жэвахаў** (1875—1945) — князь, расейскі дзяржаўны дзяяч, камэр-юнкер Найвышэйшага Двара, таварыш обэр-пракурора Сынода (з 15 верасьня 1916 па 28 лютага 1917 ст. ст.), духоўны пісьменьнік, брат-блізьнюк япіскапа Іасафа.

У сваіх працах, і першым чынам «Успамінах» (1923 — 28), Жэвахаў дае глыбокае гістарычнае і рэлігійна-філязофскае асэнсаваньне адной з самых трагічных эпох жыцьця расейскага народа, прароцкае прадбачаньне шматлікіх падзей 1920-1930-х гадоў.

Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Палітыкі Расейскай імпэрыі
Мікалай Шышкін

**Мікалай Паўлавіч Шышкін** — дзяржаўны дзяяч Расейскай імпэрыі, міністар замежных справаў з 1896 па 1897 год.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Палітыкі Расейскай імпэрыі
Пэнтагон

**Пэнтаго́н** (літар. пяцікутнік) — будынак у Вашынгтоне, галоўная сядзіба Дэпартамэнту абароны ЗША. Таксама, публіцыстычны сынонім для самога амэрыканскага ваеннага ведамства.

Збудаваны ў 1943, пяцікутны ў пляне будынак застаецца адным з найбольшых офісных будынкаў у сьвеце памерамі (зв. 28 км калідораў) і пэрсаналам (да 23 тыс. работнікаў і 3 тыс. абслугі), а таксама адным з найбольш эфэктыўных — пераход паміж двума адвольнымі пунктамі будынку займае ня болей за 7,5 хв.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная пляцоўка будынку ў Сеціве.

Катэгорыя:Збудаваньні ў Вашынгтоне (акруга Калюмбія)
Пэнтаэрытрыт

**Пэнтаэрытрыт** C5H12O4 — чатырохатамны сьпірт. Белы, крышталічны парашок.

Пэнтаэрытрыт выкарыстоўваецца ў вытворчасьці алькідных смолаў, пэнтафталевых лакаў і эмаляў, тэрмастабілізатараў, выбуховага рэчыва тэтранітрапэнтаэрытрыт (ТЭНа). Пэнтаэрытрыт атрымліваюць мэтадам альдольнай кандэнсацыі фармальдэгіда з ацэтальдэгідам пры каталізе лугам і перазбытку фармальдэгіда.

Катэгорыя:Сьпірты
Пэнлоп

**Пэнлоп** (дзонг-кэ དཔོན་སློབ་, Вайлі dpon slob, лац. Penlop) - тытул удзельнага кіраўніка Бутана, адпавядае князю ці губернатару. Да аб'яднаньня дзяржавы пры першым каралі дынастыі Вангчукаў Уг'ен Вангчук пэнлопы кантралявалі асобныя часткі краіны. Сам Уг'ен Вангчук насіў тытул Тонгса-пэнлопа (кіраўнік вобласьці Тонгса), другім па значэньні быў Пара-пэнлоп. Пара-пэнлопы сталі займаць высокія пасады ва ўрадзе, нярэдка ў рангу прэм'ер-міністраў.

Катэгорыя:Бутан
Пэнтгаўс

**Пэнтга́ўс** () — кватэра на верхнім паверсе высотнага будынка ці асабняк на яго даху. Звычайна адрозьніваецца ад іншых кватэр павышанай камфартабэльнасьцю і нават раскошай.

## Глядзіце таксама
* Часопіс Пэнтгаўс

Катэгорыя:Архітэктура
Васіль Дзякаў

**Васі́ль Уладзі́меравіч Дзя́каў** (1897, Астрагоск, Варонеская губэрня — 5 кастрычніка 1936) — бальшавіцкі дзяяч.

## Біяграфія
У 1915 годзе скончыў Варонескую клясычную гімназію. Сябра РСДРП з 1915 году. Удзельнік грамадзянскай вайны ў Расеі. У 1920—1921 гадах — сакратар Варонескага губвыканкаму, сябра губкаму РКП(б), у 1921—1922 гадах — загадчык Стаўрапольскай губнарасьветы. У 1922 годзе — загадчык аргаддзелу ў Віцебскім губкаме, у 1923—1925 гадах — сябра бюро ЦК Беларусі і загадчык аргаддзелу ЦК Беларусі. З кастрычніка 1925 г. па студзень 1926 г. — сакратар Якуцкага абкаму ВКП(б). У 1926—1928 гг. — заг. аргразьмеркаму крайкаму ВКП(б) у г. Новасыбірску, у 1928—1930 гг. — начальнік аддзела калгасцэнтару ў г. Маскве, у 1931—1935 гг. — начальнік Упраўленьня выведкі і праектаваньня Волга-Данскога каналу. Рэпрэсаваны ў 1935 г. Расстраляны 5 кастрыніка 1936 на Пячоры. Рэабілітаваны ў 1957 г.

## Крыніцы

## Літаратура
* Краткий справочник по филиалам национального Архива республики (Якутия) Якутск. 2001. С. 113.
* Карачун Л. Васіль Дзякаў. // Літоўка ды Саха. Сшытак 3. Койданава. 2011. С. 73

Катэгорыя:Бальшавікі
Пэнінскія горы

**Пэнінскія горы** () — невысокія (не больш за 900 мэтраў вышыні) горы ў Вялікабрытаніі, разьмешчаныя ў паўночнай Ангельшчыне і паўднёвай Шатляндыі. Адлучаюць паўночна-заходнюю Ангельшчыну ад Ёркшыра і паўночнага ўсходу Ангельшчыны.

Катэгорыя:Горы Вялікабрытаніі
Перавал

**Перавал**, таксама **Горны праход** — навылётнае глыбокае паніжэньне ў горным хрыбце або паміж блізка разьмешчанымі горнымі хрыбтамі. Шырыня некалькі кілямэтраў, часам некалькі сотняў мэтраў.

Горныя праходы часта маюць важнае транспартнае або стратэгічнае значэньне, напрыклад, Тамэрланавы Вароты ў гарах Гісара-Алая ва Ўзбэкістане, Кілікійскія Вароты ў гарах Таўр у Турэччыне, Джунгарскія Вароты паміж хрыбтамі Джунгарскі Алатаў і Барлык у Казахстане і інш.

## Літаратура
* Андрыеўская З. Я., Галай І. П. Руска-беларускі фізіка-геаграфічны слоўнік. — Мн.: Нар. асвета, 1994. — 367 с. ISBN 985-03-0054-X. С.74.

Катэгорыя:Горы
Пэні

**Пэні** () — дробная манэта, ўзнікла ў VIII ст. Выраблялася спачатку са срэбра, з канца XVIII ст. — зь медзі, а з другой паловы XIX ст. — з бронзы.

Катэгорыя:Нумізматыка
Пэдыкулёз

**Пэдыкулёз** (вашывасць) (ад , «вош») — паразытарнае захворваньне скуры і яе дэрываты — валасоў. На чалавеку могуць паразытаваць галаўная вош (*Pediculus Humanus Capitis*), адзежная вош (*Pediculus Humanus Corporis*) і лабковая вош (*Phtyrus Pubis*). Адпаведна гэтаму адрозьніваюць пэдыкулёз галаўны, адзежны і лабковы. Можа таксама узнікаць зьмяшаны пэдыкулёз, калі прысутнічае інфэстацыя зьмешанага тыпу (напрыклад, адначасовая інфэстацыя галаўнымі і адзежнамі вошамі). Вошы сілкуюцца крывёю гаспадара, а яйкі (гніды) прыляпляюць да валасоў (адзежная вош адкладае яйкі ў складках адзеньня, радзей прыляпляе да валасоў на целе чалавека).

Катэгорыя:Захворваньні
Раджыў Гандзі

**Раджыў Ратна Гандзі** (Rajiv Ratna Gandhi; 20 жніўня 1944 — 21 траўня 1991), старэйшы сын Індыры Гандзі і Фэроза Гандзі, 7-ы прэм’ер-міністар Індыі. У зьнешняй палітыцы праводзіў курс, адрозны ад палітыкі яго маці, — спрабаваў збалянсаваць адносіны з СССР і з ЗША. Трагічна загінуў падчас выбарчай кампаніі 1991.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Індыйскія палітыкі
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Індыі
Пядзя

**Пя́дзя** (усходнесл. *пядь*) — даўняя мера даўжыні, роўная адлегласьці паміж канцамі расцягнутых вялікага і ўказальнага пальцаў. Са значэньнем меры слова ўжывалася ўжо ў «Ізборніку» Сьвятаслава (1073).

## Крыніцы

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня даўжыні
Раджа-ёга

**Раджа-ёга** (вядома таксама як ёга-даршана або клясычная ёга) — сыстэма ёгі, апісаная ў сутрах Патанджалі. Асноўная мэта раджа-ёгі — кантроль розуму пасродкам мэдытацыі (дх’яна), усьведамленьне розьніцы паміж рэальнасьцю і ілюзіяй і дасягненьне вызваленьня. З прычыны, што практыка раджа-ёгі дзеліцца на восем этапаў, яе таксама называюць аштанга-ёгай «васьміступеньчатай ёгай».

Катэгорыя:Ёга
Катэгорыя:Індуізм