open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Макс Маер

**Максімілян Маер** (;  18 верасьня 1995 году, Обэргаўзэн, Нямеччына) — нямецкі футбаліст, паўабаронца кіпрскага клюбу АПОЭЛ. Часам прыцягваецца да выступаў за нацыянальную зборную Нямеччыны.

## Кар’ера
Маер пачынаў кар’еру ў моладзевай акадэміі обэргаўзэнскага «Рот-Вайсу», адкуль у 2004 годзе перайшоў у «Дуйсбург». У 2009 годзе ён стаў гульцом «Шальке-04». У сэзоне 2011—2012 гадоў разам зь юнацкай камандай «Шальке» да 19 гадоў ён стаў чэмпіёнам заходняй Бундэсьлігі, а пазьней і Бундэсьлігі, абгуляўшы ў фінале «Баварыю» зь лікам 2:1. У сэзоне 2012—2013 гадоў ён згуляў за гэту каманду ў 15 матчах, забіўшы 11 галоў і аддаўшы 11 галявых перадач, і зноў стаў чэмпіёнам заходняй Бундэсьлігі.

У сьнежні 2012 году Маер падпісаў першы прафэсійны кантракт з «Шальке-04» да 2015 году. 16 лютага 2013 году ён дэбютаваў за «*кобальтавых*» у Бундэсьлізе, замяніўшы Рафаэла на 72-й хвіліне матчу супраць «Майнца» (2:2) і адзначыўшыся галявой перадачай. 12 сакавіка 2013 году адбыўся дэбют Маера ў Лізе чэмпіёнаў УЭФА у зваротным матчы 1/8 фіналу супраць турэцкага «Галатасараю» (2:3). Усяго ў сваім дэбютным сэзоне ў Бундэсьлізе правёў 5 матчаў. Пасьля сэзону 2012—2013 гадоў узяў сёмы нумар, што пацьвярджае высокі давер у клюбе да адоранага й таленавітага паўабаронцы.

7 траўня 2013 году Маер падоўжыў кантракт з «Шальке» да 2017 году.

## Міжнародная кар’ера
Макс Маер гуляў за зборныя Нямеччыны розных узростаў. 11 лістапада 2009 году Маер дэбютаваў у складзе юнацкай зборнай Нямеччыны да 15 гадоў, выйдучы на замену на 47-й хвіліне й забіўшы адзін гол.

У 2012 году ў складзе юнацкай зборнай Нямеччыны да 17 гадоў Маер паехаў на чэмпіянат Эўропы ў Славенію, дзе стаў срэбным прызэрам, найлепшым бамбардзірам і найлепшым гульцом спаборніцтваў.

13 траўня 2014 году Маер дэбютаваў за нацыянальную зборную Нямеччыны ў матчы супраць зборнай Польшчы.

## Дасягненьні
### Камандныя
* Віцэ-чэмпіён юнацкага чэмпіянату Эўропы: 2012
* Чэмпіён Бундэсьлігі (да 19 гадоў): 2012
* Срэбны прызэр летніх Алімпійскіх гульняў: 2016

### Індывідуальныя
* Срэбны мэдаль Фрыца Вальтэра U-17: 2012

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Шальке-04»
* Профіль на сайце Weltfussball.de
* Профіль на сайце Transfermarkt.de
* Профіль на сайце Kicker.de
* Профіль на сайце www.uefa.com

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Катэгорыя:Нямецкія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году
Беларусь на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 году

**[[Беларусь]] на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2010 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 году]]** прадстаўляў 51 спартовец у 6 відах спорту. Для параўнаньня: у 2006 годзе ў Турыне прынялі ўдзел 28 чалавек у 7 відах спорту, значнае павелічэньне адбылося за кошт удзелу ў Алімпіядзе зборнай па хакеі.

## Вынікі спаборніцтваў
### Біятлён

; Мужчыны

; Жанчыны

### Гарналыжны спорт

; Жанчыны

### Канькабежны спорт

; Жанчыны

### Лыжныя гонкі

; Мужчыны

; Жанчыны

### Фрыстайл

; Мужчыны

; Жанчыны

### Хакей з шайбай

#### Мужчыны

#### Група C

#### 1/8 фіналу

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні 2010 году
2010
Акоп Мэгапарт

**Ако́п Мэгапа́рт** ( — *Якуб Грэшнік*; XV—XVI стст.) — армянскі першадрукар.

## Жыцьцяпіс
Біяграфічных зьвестак пра Акопа Мэгапарта нямашака. У 1512 року ў Вэнэцыі Мэгапарт выдаў першую армянскую друкаваную кнігу «Урбатагірк». Мэгапарт надрукаваў таксама кнігі «Патарагатэтр» («Службоўнік», 1513), «Ахтарк» («Астранамічныя прадказаньні»). Асаблівую цікавасьць уяўляе «Тагаран» («Сьпеўнік»), што зьмяшчае творы сярэднявечных армянскіх паэтаў Аванэса Тлкуранці, Фрыка, Мкртыча Нагаша й інш., а таксама 137 вершаваных загадак Нэрсэса Шнаралі. У 1513 Акоп Мэгапарт выдаў таксама «Парзатумар» («Жыцьці сьвятых»). Армянскі першадрукар меў уласны выдавецкі знак. Імя Акоп Мэгапарт згаданае ў каляфоне «Службоўніка», дзе ён называе сябе «мэгапарт» (грэшны).

Дзякуючы ягонай дзейнасьці армянская мова стала першай мовай кнігадрукаваньня сярод народаў Азіі і СНД.

## Выданьні

## Глядзіце таксама
* Абгар Дпір

## Крыніцы

## Літаратура
* Бабаян А. Армянская книга. Ер., 1956.
* Левонян Г. Армянская книга и искусство книгопечатания. Ер., 1946. 

Катэгорыя:Першадрукары
Катэгорыя:Армянскія друкары
Міклаш Кюзьміч

**Мі́клаш Кюзьміч** (, ; 15 верасьня 1737, Дольні Славэчы, Габсбурская манархія — 11 красавіка 1804, Канчаўцы, Аўстрыйская імпэрыя) — рымакаталіцкі сьвятар, пісьменьнік, перакладнік.

## Жыцьцяпіс
Міклаш Кюзьміч нарадзіўся ў Прэкмур’і, якое ў той час уваходзіла ў склад Вугоршчыны. Ягонымі бацькамі былі Янаш Кышміч і Эльжбэта Леў. Меў сястру Жужану *(Жыжану).* Сьвятарскае пасьвечаньне прыняў прыкладна ўлетку 1763. Сьпярша служыў у Горнай Лендаве (Градзе), а пасьля да свайго скону ў 1804 — у Канчаўцах.

## Творчасьць

Напісаў 7 кніг, якімі карысталіся ў цэрквах ды школах. Найбольш значная зь іх — «Абэцэднік» — першы дзьвюхмоўны падручнік для вугорскіх славенцаў, перакладзены ім зь нямецкай мовы. Гэтая кніга, выдадзеная ў 1790 року, зьмяшчала першы славенска-вугорскі слоўнік.

Пераклаў на прэкмурскую мову чатыры Эвангельлі, выдадзеныя ў 1804 року ў Сомбатхеі пад назовам «Сьвятыя Эвангельлі». Дзякуючы сваім кнігам падштурхнуў самасьвядомасьць прэкмурскага народу і захаваў ягоную гутарковую мову. Разам са Штэванам Кюзьмічам, уплывовым пратэстанцкім дзеячом (аднак не сваяком, нягледзячы на аднолькавыя прозьвішчы), заклаў пачаткі літаратурнай прэкмуршчыны.

## Творы
* «Кароткая сума вялікага катэхізысу» (Шопран, 1780)
* «Сьвятыя Эвангельлі» (1780)
* «Славенскі малітоўнік» (1780)
* «Pomoucs beté'snih, i mirajoucsih» (1781)
* «Малітоўная кніга, на карысьць славенскага народу» (1783)
* «Абэцэдная кніжка для народных школаў» (Буда, (1790)
* «Старога і Новага Запаветаў сьвятой гісторыі кароткая сума» (Сомбатхей, 1796)

## Літаратура
* Ivan Zelko: K. bibliografiji Mikloša Küzmiča, 1934.
* Vilko Novak: Delo in pomen Mikloša Küzmiča, Murska Sobota, 1976.
* Izbor prekmurskega slovstva, Ljubljana, 1976.
* Ivan Škafar: Bibliografija prekmurskih tiskov od 1715 do 1919.

Катэгорыя:Славенскія літаратары
Катэгорыя:Славенскія перакладчыкі
Катэгорыя:Славенскія каталіцкія дзеячы
Вы маеце дзьве каровы

**Вы маеце дзьве каровы** — тып палітычнага жарту, які апісвае, што адбылося б пры розных палітычных сыстэмах, калі б Вы мелі дзьве каровы.

## Прыклады
* Сацыялізм: Вы маеце дзьве каровы. Улады забіраюць у Вас адну карову й аддаюць яе Вашаму суседу.
* Камунізм: Вы маеце дзьве каровы. Улады забіраюць у Вас абедзьве і аддаюць Вам малако.
* Фашызм: Вы маеце дзьве каровы. Улады забіраюць у Вас абедзьве, забіваюць адну, а другую зноў прадаюць Вам.
* Нацызм: Вы маеце дзьве каровы. Улады забіраюць у Вас абедзьве, а Вас — расстрэльваюць.
* Бюракратыя: Вы маеце дзьве каровы. Улады забіраюць у Вас абедзьве, забіваюць адну, дояць другую, а потым — выліваюць малако.
* Капіталізм: Вы маеце дзьве каровы. Вы прадаеце адну і купляеце быка.
* Фэмінізм: Вы маеце дзьве каровы…

## Вонкавыя спасылкі
* Rationalwiki — You have two cows (па-ангельску), (Праверана 4 ліпеня 2013)
* About.com — Political Humor: Cows & Politics Explained (па-ангельску), (Праверана 4 ліпеня 2013).

Катэгорыя:Гумар
Lido

**Lido** () — латвійская кэйтэрынгавая кампанія, заснаваная ў 1987 року. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Рызе.

## Мінуўшчына
Ад заснаваньня кампаніяй валодае латвійскі прадпрымальнік Гунарс Кірсанс.

У 2009 року быў адкрыты рэстаран сеткі Lido ў Менску (Беларусь). Пазьней ён быў прададзены Кіраўніцтву справамі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь за $1,5 млн.

У 2009 року рэстаран Lido быў адчынены ў Таліне (Эстонія).

У складзе кампаніі 9 рэстаранаў і бістро. Дадатковыя віды дзейнасьці — мяса- і рыбаперапрацоўка, турыстычныя паслугі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Латвійскія прадпрыемствы
Пршыбрам (футбольны клюб)

«**Пршы́брам**» () — чэскі футбольны клюб з гораду Пршыбраму. Заснаваны ў 1928 годзе. Не зважаючы на тое, што сёньня існуе праскай «Дукла», менавіта «Пршыбрам» ёсьць афіцыйным пераемнікам той праскай «Дуклы», якая 11 разоў станавілася чэмпіёнам краіны паміж 1953 і 1982 гадамі.

## Гісторыя
Каманда ўзьнікла з двух клюбаў, як то паўфіналіста Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1966—1967 гадоў прсакай «Дуклы», традыцыі якой сучасны клюб працягвае, і «Пршыбраму», якія аб’ядналіся ў 1996 годзе. «Пршыбрам» да таго два сэзоны згуляў у другім дывізіёне, выйшаўшы з трэцяга дывізіёну Багемскай футбольнай лігі ў канцы сэзона 1993—1994 гадоў. «Дукла», зь іншага боку, згуляла папярэднія два сэзоны ў Багемскай футбольнай лізе пасьля таго, як вылецела зь першага сэзону Першай лігі ў сэзоне 1993—1994 гадоў.

Клюб браў удзел у розыгрышы Другой лігі 1996—1997 гадоў, ладзячы хатнія матчы на стадыёне ў Празе. У тым сэзоне клюб стаў пераможцам лігі і здабыў права выступаць у Першай лізе. У 1997 годзе клюб пераехаў у Пршыбрам, дзе свае матчы пачаў і працягвае ладзіць на стадыёне На Літаўцы. Клюб гуляў у найвышэйшым дывізіёне, зьмяніўшы сваю назву на «Марыла Пршыбрам» у 2000 годзе. Каманда дзесяць сэзонаў запар спаборнічала ў элітным дывізіёне, пакуль ня страціла месца ў Першай лізе ў сэзоне 2006—2007 гадоў. Клюб гуляў у Другой лізе 2007—2008 гадоў, трымаючы трэці радок у часе перапынку ў сярэдзіне сэзону. Па заканчэньні сэзону клюб здолеў вярнуць месца ў Першую лізе пасьля ўсяго аднаго сэзону адсутнасьці. У 2008 годзе клюб зьмяніў сваю назву на «Пршыбрам». У 2000 годзе каманда гуляла ў эўрапейскіх спаборніцтвах, дакрочыўшы да трэцяга раўнду Кубка Інтэртота. Пасьля таго, як дружына заняла чацьвертае месца ў Першай лізе 2000—2001 гадоў, «Пршыбрам» зноў гуляў у Эўропе, абгуляўшы францускі «Сэдан» у Кубку УЭФА 2001—2002 гадоў, перш чым саступіць грэцкаму клюбу ПАОК у другім раўндзе спаборніцтваў. З новым спонсарам клюб зьмяніў сваю назву на «Віягем» у ліпені 2022 году, але ўжо праз год папярэдні назоў вярнуўся ў назву каманды.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Пршыбрам
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1928 годзе
Катэгорыя:1928 год у Чэхаславаччыне
Штутгарт II (футбольны клюб)

«**Штутгарт II**» зьяўляецца рэзэрвовай камандай «Штутгарту». Гуляе ў паўднёва-заходняй рэгіянальнай лізе (чацьверты дывізіён чэмпіянату Нямеччыны).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Штутгарт
Каранец

Назву **Каранец** маюць:

* Каранец — рака ў Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласьці, прыток ракі Худабычка, басэйн Дняпра
* Каранец — вёска ў Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Каранец — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці
Гаўард Шор

**Га́ўард Лэ́сьлі Шор** (; нарадзіўся 18 кастрычніка 1946 году, Таронта, Антарыё, Канада) — канадзкі кампазытар, аўтар музыкі да кінафільмаў. Склаў музыку для больш як 80 фільмаў, найбольш вядомыя зь якіх «Уладар пярсьцёнкаў» і «Маўчаньне ягнятаў». Ляўрэат прэміяў Акадэміі, «Грэмі», «Залаты Глёбус». Стала супрацоўнічае таксама з рэжысэрам Дэйвідам Кронэнбэргам, з 1979 року склаўшы музыку для кожнага ягонага фільму, за выняткам аднаго.

Гаўард Шор таксама стварыў некалькі канцэртных твораў, сярод якіх опэра «Муха», створаная паводле сюжэту аднайменнага фільму Кронэнбэрга, кароткі этуд «Фанфары для аргану Ўонамэйкера і Філадэлфійскага аркестру» і кароткую ўвэртуру для Швайцарскага сымфанічнага аркестру.

Акрамя трох прэміяў Акадэміі, Шор таксама атрымаў тры Залатыя глёбусы і чатыры прэміі Грэмі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Таронта
Катэгорыя:Канадзкія кампазытары
Катэгорыя:Кінакампазытары
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую музыку да фільму
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі генэрал-губэрнатара
Катэгорыя:Выпускнікі музычнага коледжу Бэрклі
Сундсваль

**Сундсваль** () — горад на ўсходзе цэнтральнай часткі Швэцыі. З насельніцтвам 57 606 чалавек на 31 сьнежня 2015 году — гэта найбуйнейшы горад лэну Вэстэрнорлянду (аднак не зьяўляецца яго адміністрацыйным цэнтрам), а таксама — цэнтар аднайменнай камуны.

## Гісторыя
Сундсваль быў заснаваны ў 1621 годзе каралём Густавам II Адольфам на месцы пашы (), што належала вёскам Сунд (адсюль і назва), Чэпстадэн і Окэрсьвік, стаўшы адным з шасьці гарадоў, заснаваных гэтым каралём на заходнім узьбярэжжы Батнічнага заліву (без уліку гарадоў на яго ўсходнім узьбярэжжы, т. б. у Фінляндыі). У 1648 годзе архітэктар Нікадэмус Тэсін Старэйшы распрацаваў генэральны плян гораду. У 1721 годзе — напрыканцы Вялікай Паўночнай вайны Сундсваль, як і шэраг іншых ўсходнешвэдзкіх гарадоў, быў разрабаваны і спалены расейцамі: гэта адбылося пасьля швэдзкае паразы 25 траўня 1721 пад Сэлёнгэрам за некалькі кілямэтраў ад Сундсвалю. Дарэчы, гэта была апошняя бітва Вялікае Паўночнае вайны. Пасьля гэтае вайны горад быў адбудаваны, аднак зноў згарэў у 1803 годзе. У XIX стагодзьдзі Сундсваль становіцца буйным цэнтрам лесаапрацоўкі. Крызіс, які ўзьнік у гэтай галіне напрыканцы таго самага стагодзьдзя, прывёў у 1879 годзе да агульнага страйку, вядомага як Сундсвальскі страйк. У 1888 годзе горад зноў зруйнаваны пажарам, пасьля чаго было вырашана будаваць у цэнтры гораду толькі каменныя будынкі — гэтак узьнік Каменны горад Сундсвалю. У 1977 годзе ў Сундсвалі (разам з Гэрнёсандам) была заснаваная Вышэйшая школа, якая пазьней набыла статус унівэрсытэту (Унівэрсытэт Сярэдняй Швэцыі: часткова ў 2001 і цалкам — у 2005 годзе).

## Славутасьці

* *Stenstaden* (даслоўна: «Каменны горад») — квартал вакол цэнтральнага пляцу гораду Стурторгет.
* Гара Нора Стадсбэргет (155 м) з прыгожым выглядам на горад. На ёй таксама разьмешчаны Музэй на вольным паветры і Музэй рамёстваў і мараходзтва.
* Будынак *Kulturmagasinet* у якім разьмешчаны гарадзкая бібліятэка і гарадзкі музэй.
* Старажытнае мястэчка Сэлёнгэр (адразу на захад ад гораду)

## Асобы
* Лярс Алін (1915—1997) — пісьменьнік
* Б’ёрн Каліндэр (1894—1983) — мовазнаўца
* Пэр Каліндэр (1890—1974) — астраном
* Эміль Форсбэрг (нар. у 1991) — футбаліст
* Гэлен Шэгольм (нар. у 1970) — сьпявачка і акторка
* Кент Лёўгрэн (нар. у 1970), больш вядомы як Melodie MC — музы́ка (рэпэр)

Катэгорыя:Гарады Швэцыі
Сундсваль (камуна)

**Сундсва́ль** () — камуна на ўсходзе цэнтральнай часткі Швэцыі, у лэне Вэстэрнорлянд, у ляндскапах Медэльпад і Гэльсынглянд. Насельніцтва на 31 сьнежня 2020 году — 99 439 чалавек  — дваццатая паводле колькасьці жыхароў камуна Швэцыі. Плошча 3452,29 км². Галоўны горад — Сундсваль.

## Крыніцы

Катэгорыя:Камуны лэну Вэстэрнорлянд
Аляксандар Квяткевіч

**Аляксандр Квяткевіч** (нар. 4 лютага 1987, Менск) — беларускі палітзьняволены, асуджаны за ўдзел у дэманстрацыі пратэсту супраць вынікаў прэзыдэнцкіх выбараў навечар 19 сьнежня 2010 г.

## Біяграфія
Скончыў школу № 168 у Менску, потым вучыўся ў ПТВ па спэцыяльнасьці «сталяр-станочнік». Працаваў на вытворчасьці — вырабляў кампрэсары для машын.

Адбыў 12-суткавы арышт за ўдзел у акцыі 19 сьнежня 2010 г. 4 студзеня затрыманы як падазраваны. Абвінавачаны ва ўдзеле ў масавых беспарадках. Знаходзіўся пад вартай у СІЗА КДБ. 26 траўня 2011 г. асуджаны судзьдзёй Ленінскага суду Менску Людмілай Грачовай на 3 гады 6 месяцаў зьняволеньня ў калёніі ўзмоцненага рэжыму. Адбываў пакараньне ў Івацэвіцкай калёніі № 22 «Ваўчыныя норы».

Вызвалены 13 жніўня 2011 г.

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Васлуй (футбольны клюб)

«**Васлуй**» () — румынскі футбольны клюб з гораду Васлую. Заснаваны ў 2002 годзе. Фіналіст Кубка Румыніі (2010).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Васлуй
Махамад Хатамі

**Махамад Хатамі** ( — Сэед Мохэмэд Хатэмі; 1943, Ардакан, Пэрсія) — іранскі палітык і шыіцкі сьвятар. 5-ы прэзыдэнт Ірану (1997—2005). На выбарах 1997 г. сабраў амаль 70 % галасоў. Быў міністрам культуры Ірану ў 1980—1990 гадох. Адзін зь вядомых удзельнікаў прыродаахоўнага руху ў Іране. Пасьля прэзыдэнцтва знаходзіўся ў апазыцыі да ўраду Ахмадзінэжада. 8 лютага 2009 году абвясьціў аб сваім удзеле ў выбарах 2009 году на пасаду прэзыдэнта Ірану.

Валодае роднай пэрсыдзкай мовай, арабскай, нямецкай і ангельскай мовамі.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і шыіцкага аяталы Рухолы Хатамі. У 1974 г. пабраўся шлюбам з дачкой выкладніка ісламскага права, ад якой меў 2 дачкі Лейлу (нар. 1975 г.), Наргес (нар. 1980 г.) і сына Эмата (нар. 1988 г.).

З 1980 па 1982 годы Хатамі быў паслом у Сход ісламскай рады, апекуном Кайханскага інстытуту. З 1982 па травень 1992 году быў міністрам культуры й ісламскага шляху. Затым падаў у адстаўку. З 1992 па 1997 годы ўзначальваў Народную бібліятэку Ірану. Зьяўляўся старшынём Галоўнай рады партыі Сход змагарнага духавества.

## Сям’я
Брат Махамад Раза Хатамі быў выбраным паслом у Сход ісламскай рады 6-га скліканьня ад места Тэгеран, дзе быў прызначаны намесьнікам старшыні. Ён займаў пасаду галоўнага пісара партыі Ісламскі фронт. Махамад Раза жанаты на Захры Эшрагі, праўнучцы Хамэйні.

Другі брат Алі Хатамі зьяўляецца купцом. Старэйшая сястра Фатэмэх Хатамі была выбранай паслом у Сход ісламскай рады ад места Ардакан у 1999 годзе.

Катэгорыя:Іранскія палітыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Ірану
Катэгорыя:Акадэмікі
Мальмбанан

**Мальмба́нан** ( — даслоўна: *Рудная чыгунка*) — самая паўночная заходнеэўрапейская чыгуначная лінія. Праходзіць ад гораду Люлеа (Швэцыя) на ўзьбярэжжы Батнічнага заліву праз Мальмбэргет і Кіруну, якія спэцыялізуюцца на здабычы жалезнай руды, да нарвэскага порту Нарвік. Нарвэскі ўчастак дарогі таксама называюць *Уфутбанэн* ().

Распрацоўка буйнейшага ў сьвеце радовішча жалезнай руды паблізу Кіруны патрабавала добрай транспартнай сувязі з марскім портам. Будаўніцтва чыгункі пачалося ў XIX стагодзьдзі, вялося брытанскімі кампаніямі і было спалучана з сур’ёзнымі тэхнічнымі і эканамічнымі цяжкасьцямі, у т.л. банкруцтвам падрадчыкаў і кіруючых кампаніяў. Да 1888 году пабудавалі толькі ўчастак ад Кіруны да Еліварэ, а да канца XIX ст. — да Люлеа. З прычыны вялікай адлегласьці Люлеа ад партоў краінаў буйнейшых спажыўцоў жалезнай руды, а таксама замярзаньня гэтага порту ўзімку, гэтага было недастаткова для пасьпяховага разьвіцьця. Таму да пачатку XX стагодзьдзя за будаўніцтва ўчастку, які злучаў Кіруну і Нарвік, узяўся швэдзкі ўрад. Да 14 ліпеня 1903 году ўчастак Кіруна-Нарвік быў афіцыйна адкрыты швэдзкім каралём Оскарам II. У 1915—1923 гадах Мальмбанан была электрыфікавана.

Катэгорыя:Чыгунка
Катэгорыя:Швэцыя
Акругі Ізраілю

Тэрыторыя Ізраілю адміністрацыйна падзелена на 7 *акругаў* ( *махоз*), 15 *падакругаў* ( *нафа́*) і 50 *прыродных зонаў*.

У сваю чаргу, зь сямі акругаў выдзяляюцца тры муніцыпальныя раёны: Ерусалімская, Тэль-Авіўская і Хайфская акругі — і чатыры гісторыка-геаграфічныя вобласьці: Паўночная, Паўднёвая, Цэнтральная, Юдэя і Самарыя.

Акруга Юдэя і Самарыя (Заходні бераг ракі Ярдан) знаходзіцца пад кантролем Цэнтральнай ваеннай акругі Арміі абароны Ізраілю ад часоў Шасьцідзённай вайны 1967 году, але яна афіцыйна непрызнаная ААН часьцінаю ізраільськай тэрыторыі. Зрэшты, такі ж спрэчны статус мае і падакруга Галян, у межах якой знаходзяцца Галянскія вышыні. Сэктар Газа знаходзіўся пад ваенным кантролем Ізраілю з 1967 па 2005 год.

## Акругі




## Крыніцы
Шпаер

**Шпа́ер** () — горад на паўднёвым захадзе Нямеччыны, у зямлі Райнлянд-Пфальц. Разьмешчаны на Райне. Насельніцтва 49 712 чалавек (31 сьнежня 2011). Горад вядомы сваёй катэдрай, якая з 1981 году ўваходзіць у Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Назва
Археалягічныя зьвесткі дазваляюць меркаваць, што горад быў населены кельтамі 500 гадоў да н. э., спачатку меў назву *Навіямагус* (Noviomagus), пазьней, у эпоху рымлянаў, горад быў вядомы пад імем *Аўгуста Неметум* і *Цывітас Неметум* (горад племя Неметэр), па імені германскага племені, засяляўшага гэтую вобласьць. У VI стагодзьдзі горад атрымаў імя *Сьпіра* (Spira) ад назвы ракі Шпаербах (Speyerbach), якая працякае праз горад. У Сярэдневеччы Шпаер набывае надзвычай важнае значэньне.

## Геаграфія
Шпаер разьмешчаны на Верхнярайнскай нізіне за 20 км на поўдзень ад Людвігсгафэну і Мангайму і за 34 км да поўначы ад Карльсруэ, на месцы ўпадзеньня ракі Шпаербах у Райн. 

## Гісторыя
* 10 да н. э. — заснаваньне рымскага ваеннага лягеру на тэрыторыі Шпаера
* 346 — першыя згадкі біскупа гораду
* 496 да 506 — першае зьяўленьне назвы «Сьпіра»
* 1030 — імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі Конрад II пачынае будаўніцтва Шпаерскай катэдры. Цяпер гэта — самая вялікая царква ў раманскім стылі, якая захавалася да нашага часу.
* 1076 — імпэратар Генрых IV зьдзяйсьняе з сваёй сталіцы Шпаера знакаміты паход у Каносу
* 1096 — вядомы габрэйскі пагром падчас першага крыжовага паходу
* 1294 — Шпаер губляе свае былыя сталічныя правы і з гэтага часу вольны горад Сьвятой Рымскай імпэрыі
* 1529 — на зьезьдзе ў Шпаеры прадстаўнікі лютэранскіх нямецкіх княстваў выказваюць пратэст супраць анты-рэфармацыйнай рэзалюцыі. Адсюль паняцьце пратэстантызм
* 1689 — горад моцна разбураны францускімі атрадамі
* Паміж 1792 і 1814 Шпаер знаходзіцца пад францускай акупацыяй
* 1990 — Шпаер сьвяткуе сваё 2000-годзьдзе
* 1991 — Музэй тэхнікі ў Зынсгайме адкрывае свой філіял у Шпаеры

## Адміністрацыйны падзел
Ідэнтыфікацыйны код суб’екту самакіраваньня -*07 3 18 000*. Горад падзяляецца на 4 гарадзкія раёны.

## Гарады-сябры
* Яўнэ (Ізраіль)
* Равэна (Італія)
* Гнезна (Польшча)
* Курск (Расея)
* Карэнгера (Руанда)
* Шартр (Францыя)

## Фатаздымкі

Speyer Dom meph666-2005-Feb-26.jpg|Шпаерская катэдра
Speyer_Rathaus.JPG|Ратуша 
Speyer_DreifaltigkeitsKirche01.JPG|Траецкая катэдра
Gedaechtniskirche Speyer Sued.jpg|Мэмарыяльная царква Пратэстацыі
Altpörtel.jpg|Старая брама


## Глядзіце таксама
* Malleus Maleficarum

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду

Катэгорыя:Гарады Райнлянд-Пфальцу
Кніга Роду

**Кні́га Ро́ду** або **Быцьцё́** (, **Бе-рэшы́т** — «На пачатку»; ;  — «Паходжаньне») — першая кніга Старога Запавету, Пяцікніжжа і ўсяе Бібліі. Кніга выкладае гісторыю стварэньня сьвету і чалавека Богам, апісваецца гісторыя чалавецтва да патопу і пасьля яго, а таксама сам патоп. Падзеі даведзеныя да часоў легендарных патрыярхаў Аўрама, Ісака і Якуба. Сьмерцю апошняга і ягонага сына Язэпа завяршаецца апавяданьне ў кнізе Роду.

Кніга створаная ў V ст. да н. э. на старажытнагабрэйскай мове, у II ст. да н. э. перакладзена на грэцкую мову і названа «Генэзіс», г. зн. «Паходжаньне».

## Зьмест

Кніга складаецца зь 50 разьдзелаў і падзеленая на дзьве часткі:

**У першай частцы (разьдзелы 1—11)** выкладзеная мінуўшчына чалавецтва да патрыярхаў. Тут апісаныя такія ключавыя моманты, як стварэньне сьвету, грэхападзеньне, сусьветны патоп да пабудова Бабілёнскае вежы.

**У другой частцы (разьдзелы 12—50)** выкладзеная гісторыя патрыярхаў й іхніх сем’яў, апісаная гісторыя зараджэньня габрэйскага народу ў асобе ягоных родапачынальнікаў&nbsp;— патрыярхаў Абрагама, Ісаака й Якуба.

Працягам кнігі Роду ёсьць кніга Выхаду.

Зьмест, вобразы, сюжэты кнігі «Быцьцё» шырока выкарыстоўваліся ў фальклёры, літаратуры і мастацтве.

## Крыніцы

## Літаратура
*
Быцьцё

**Быцьцё**, часам **Сушча**&nbsp;— адно з найважнейшых, абстрактных сьветапоглядных паняцьцяў, да якіх прыйшло чалавецтва ў працэсе свайго разьвіцьця. Паняцьце быцьця ахоплівае паняцьце існаваньня і рэальнасьці і сумежных зь імі тэм. Процілегласьцю быцьця зьяўляецца небыцьцё або нішто. Быцьцё вывучае разьдзел філязофіі, які завецца анталёгія.

Пытаньні быцьця зьяўляюцца цэнтральнымі ў сьветапоглядзе кожнага чалавека. Ня дзіўна, што гэтыя пытаньні цікавілі людзей з самых старажытных часоў, і адказы на гэтыя пытаньні занялі важнае месца ў веравучэньнях і філязофскіх тэорыях розных эпохаў. Такім чынам, праблема быцьця&nbsp;— гэта адначасова праблема разважаньняў і пошуку праўды (філязофіі), і праблема веры і веравучэньня (рэліґіі).

Катэгорыя:Мэтафізыка
Катэгорыя:Анталёгія
Прэзыдэнт Ірану

**Прэзыдэнт Ірану** — пасада, якая была ўведзена ў Іране ў 1980 годзе пасьля рэфэрэндуму. Прэзыдэнт выбіраецца народам Ірану на непасрэдных выбарах на чатыры гады. Перавыбірацца можна толькі двойчы. Прэзыдэнтам можа быць грамадзянін Ірану, шыіт, які ўхвалены на пасадзе Рахбарам.

## Гісторыя
Пасьля ісламскага перавароту ў 1979 годзе было праведзена народнае галасаваньне, на якім было прынята рашэньне аб абвяшчэньні ісламскай рэспублікі. Аятала Хамэйні наказаў правесьці выбары ў Раду старцаў, якая павінна была напісаць новую ўстаўную грамату. Рада абнародвала ўстаўную грамату 24 кастрычніка 1979 году. Грамату ўхваліў Хамэйні й прэм’ер-міністар Махдзі Базарган.

Устаўная грамата адмяняла пасаду шаха. Уводзіла пасаду Рахбара, прэзыдэнта. Першым прэзыдэнтам стаў Абальхасан Банісадр 25 студзеня 1980 году. За ўвесь час пасаду займалі: Раджай, Хамэнэі, Рафсаджані, Хатамі, Ахмадзінэжад, Рухані. Усе займалі пасады двойчы.

## Сьпіс правадыроў грамады
Бэтлеем

**Бэтлее́м** (, ) — горад у Ізраілі, які кантралюецца Палестынскай нацыянальнай адміністрацыяй, разьмешчаны ў цэнтральнай частцы на Заходнім беразе ракі Ярдан на поўдзень побач з Ерусалімам. Насельніцтва места складае каля 25 тысяч чалавек. Бэтлеем зьяўляецца сталіцай Бэтлеемскай правінцыі Палестынскай аўтаноміі. Мясцовая эканоміка перш за ўсё завязана на турыстаў-пілігрымаў.

Габрэйская Біблія вызначае Бэтлеем як родны горад цара Давіда. Новы Запавет вызначае Бэтлеем як месца нараджэньня Ісуса Хрыста. У горадзе пражывае адна з найстарэйшых хрысьціянскіх супольнасьцяў у сьвеце, хоць памер гэтай супольнасьці значна скараціўся з-за эміграцыі. Бэтлеем быў разрабаваны самарыцянамі ў 529 годзе, але адноўлены бізантыйскім імпэратарам Юстыніянам I. Бэтлеем быў захоплены кіраўніком Арабскага халіфату Умарам ібн аль-Хатабам у 637 годзе, які гарантаваў бясьпеку рэлігійным сьвятыням гораду. У 1099 годзе крыжакі захапілі й умацавалі Бэтлеем, замяніўшы грэцкае праваслаўнае духавенства лацінскім. Лацінскае духавенства было выгнана зь места пасьля таго, як горад быў захоплены Саладынам, султанам Эгіпту й Сырыі. З прыходам мамлюкаў у 1250 годзе гарадзкія сьцены былі зьнесены, і пазьней былі адноўлены ў пэрыяд панаваньня султанамі Асманскай імпэрыі.

Брытанцы акупавалі горад падчас Другой сусьветнай вайны, пазьней Бэтлеем у 1947 годзе быў уключаны ў міжнародную зону Арганізацыяй Аб’яднаных Нацыяў паводле пляну падзелу Палестыны. Ярданія анэксавала горад у 1948 годзе падчас арабска-ізраільскай вайны. Ён быў заняты Ізраілем ў 1967 годзе ў часы шасьцідзённай вайны. З 1995 году Бэтлеем рэгулюецца Палестынскай нацыянальнай адміністрацыяй.

Бэтлеем населены мусульманскай большасьцю, аднак гэта не перашкаджае гораду зьяўляецца домам для адной з найбуйнейшых палестынскіх хрысьціянскіх абшчынаў. Галоўным эканамічным сэктарам Бэтлеему зьяўляецца турызм, які асабліва павялічваецца падчас калядных сьвятаў, калі хрысьціянскія пілігрыму прыязджаюць у царкву Раства Хрыстова.

## Літаратура
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Bethlehem Peace Center
* Bethlehem 2000 project


Катэгорыя:Давід
Найвышэйшая песьня Саламонава

**Найвышэ́йшая пе́сьня Саламо́нава** — кніга Старога Запавету, аўтарства якой прыпісваецца цару Саламону й уяўляе сабой зборнік любоўных гімнаў, якія раскрываюць узаемныя пачуцьці Саламона й Суламіты, якія вельмі цэняць прыгажосьць адзін аднаго. Верш апісвае іхныя дзеяньні й пачуцьці ад заляцаньняў да кансумацыі.

Нягледзячы на толькі адзін успамін у кнізе Бога, Найвышэйшая песьня Саламонава часьцяком інтэрпрэтуецца як прытча пра ўзаемасувязь Бога й Ізраіля, або Бога й хрысьціянаў, Хрыста й Касьцёла або Хрыста й чалавечай душы, якія зьвязаныя як муж і жонка.

Гэта адна з самых кароткіх кніг у Бібліі, якая складаецца толькі з 117 вершаў. Па традыцыі ашкеназаў Песьня песьняў чытаецца ў поўным аб’ёме на шабат, які прыпадае на прамежкавыя дні Вялікадню, або на сёмы ці восьмы дзень, калі ён прыпадае на шабат. У сэфардзкай супольнасьці гэтыя вершы чытаюцца кожную пятніцу.

На беларускую мову песьню пераклалі Вацлаў Ластоўскі, Рыгор Крушына, Рыгор Барадулін, Васіль Сёмуха, Сяргей Шупа, Галіна Сініла.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Найвышэйшая песьня Саламонава на габрэйскай энцыкляпэдыі
* Найвышэйшая песьня Саламонава. Chabad.org

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Эратычная паэзія
Катэгорыя:Саламон
Катэгорыя:Кетувім
Катэгорыя:Сэксуальнасьць у Бібліі
Пераклады Бібліі на швэдзкую мову

Упершыню Біблія была перакладзеная на швэдзкую мову у час Рэфармацыі па загадзе караля Густава Вазы — адсюль яна і атрымала сваю назву — Біблія Густава Вазы. Яна значна паўплывала на разьвіцьцё швэдзкае мовы: у прыватнасьці, у ёй былі ўведзеныя літары Ä і Ö. Новы Запавет быў выдадзены па–швэдзку ў 1526 годзе, а цалкам Біблія выйшла ў 1541 годзе.

## Швэдзкая царква
Біблія Густава Вазы стала Бібліяй рэфармаванай Швэдзкай царквы і рэдагавалася два разы: у 1618 і 1703 гадох. Гэтыя рэдакцыі атрымалі свае назвы па імёнах каралёў, што кіравалі ў гэтыя часы: адпаведна Біблія Густава II Адольфа і Біблія Карла XII. Апошняя афіцыйна ўжывалася Швэдзкай царквой да 1917 году.

Яшчэ ў 1773 годзе была створана камісія па новым перакладзе Бібліі, аднак пераклад, які пазьней атрымаў назву Біблія Густава V, быў гатовы толькі ў 1917 годзе. За гэтыя 144 гады было таксама зроблена 10 перакладаў Новага Запавету.

## Іншыя пераклады
Біблія перакладалася на швэдзкую мову і прадстаўнікамі іншых хрысьціянскіх плыняў. Сярод іх — пераклад баптыста Гэльге Окесана (1911) і Сьведкаў Еговы (1961). У 2003 пабачыла таксама сьвет Біблія Рэфармацыі — сучасная вэрсія Бібліі Карла XII.
Панкрэатыт

**Панкрэатыт** ( — уся зь мяса) — запаленьне падстраўнікавай залозы праз парушэньне адтоку фэрмэнтаў (трыпсін) ад закупорваньня пратоку. Ускладненьне хваробы выклікае ўнутрыбрушны абсцэс і язву страўнікава-кішачнага тракту, дыхальную, нырачную і сардэчную недастатковасьць, цукровы дыябэт і рак.
 
## Папярэджаньне
Хваробу прадухіляе выдаленьне жоўцевых камянёў, адмова ўжыцьця сьпіртовых напояў, гатаваньне на пары, запяканьне і тушэньне ежы. Карысна ўжываць поснае мяса і рыбу, кашу і нятлусты тварог, з гародніны — бульбу, гарбузы, кабачкі і моркву, а з садавіны — бананы, грушы і яблыкі някіслых гатункаў. З напояў варта выкарыстоўваць адвар шыпшыны, кампот, кісель, мінэральную ваду бяз газу і нямоцную гарбату. Таксама варта ўнікаць спажываньня сокагонных вырабаў і страваў (алей, мёд, *сьвежая* гародніна і садавіна, яечны жаўток, цукар і вострыя прыправы: воцат, гарчыца, кетчуп і хрэн), як і бараніны, наварыстых булёнаў, вяндліны, гусінага мяса, грыбоў, тлустых гатункаў рыбы, саленьняў, тлустай сьвініны і *сьвежага* чорнага хлеба. Да таго ж, выключаецца ўжыцьцё моцнай гарбаты, чорнай кавы і шакаляду.

## Чыньнікі
Разьвіцьцю немачы спрыяе жоўцекамянёвая хвароба, ужыцьцё алькаголю, алергія, глісная інфэкцыя, траўма жывата, стрэс і атручаньне лекамі. Да ўзьнікненьня хваробы таксама вядуць жаўтуха, магутнае электрамагнітнае выпраменьваньне і арганічная атрута ў працы (лакафарбавая і хімічная прамысловасьць).

## Праявы
Хвароба выяўляецца праз боль у верхняй палове жывата, няспынныя шматразовыя ваніты без палёгкі і панос. Адзначаецца сухасьць у роце, агульная слабасьць, бледнасьць зь сінюшнасьцю скуры, пачашчаны пульс і паніжаны артэрыяльны ціск. Ліхаманка суправаджаецца ўздуцьцем жывата і мэтэарызмам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Захворваньні
Кніга Выхаду

**Кні́га Вы́хаду** ці **Вы́хад** (, **Шмот** — «Імёны»; ; ; таксама «Другая кніга Майсея») — другая кніга Старога Запавету, Пяцікніжжа і ўсяе Бібліі. Кніга апісвае пэрыяд часу ад пачатку зьняволеньня жыдоў у Эгіпце фараонам, «які ня ведаў Язэпа''» (Вых. 1:8), да першага месяцу другога году па выхаду іх з Эгіпту (Вых. 40:17), агулам каля 130 рокаў. Складаецца з 40 разьдзелаў.

## Зьмест
У кнізе Выхаду выкладзеная мінуўшчына габрэйскага народу «ад тае хвіліны, калі жыды пад прыгнётам фараонаў пачынаюць адчуваць узаемную салідарнасьць, збліжаюцца ўсё шчыльней і шчыльней пачуцьцём агульнай небясьпекі і цудамі, якія суправаджаюць Выхад з краіны зьняволеньня — да дараваньня закону на Сынаі, да атрыманьня поўнага нацыянальнага жыцьця, засяроджанага вакол галоўнае сьвятыні — Скініі».

Заключаны ў гэтыя межы, зьмест кнігі Выхад можа быць падзелены на тры часткі:
# Першая пасьля кароткага ўступу (Вых. 1:1—7), зьвязвае аповед Кнігі Выхаду з кнігай Роду, распавядае пра вызваленьне жыдоўскага народу з эгіпецкага рабства (Вых. 1:8 — 13:16);
# Другая выкладае гісторыю падарожжа жыдоў да гары Сынай (Вых. 13:17}} — 18:27)
# Трэцяя апавядае пра ўкладаньне і абнаўленьне Запавету Бога з абраным народам (Вых. 19:1}} — Вых. 40:38).

## Аўтарства кнігі
Аўтарам кнігі Выхаду, як бачна зь ейнага зьместу, ёсьць Майсей. Так, пасьля перамогі над амалікіцянамі ён атрымлівае ад Госпада павяленьне запісаць гэтую падзею: «напішы гэта на памяць у кнігу…» (Вых. 17:14). Падобны ж наказ быў дадзены Майсею пасьля аднаўленьня парушанага Ізраілем запавету: «І сказаў Гасподзь Майсею: напішы сабе словы гэтыя…» (Вых. 34:27). Роўным чынам перад урачыстым заключэньнем Запавету пасьля Сынайскага заканадаўства Майсей, пераказаўшы народу ўсе словы Гасподнія і ўсе законы, «напісаў Майсей усе словы Гасподнія» (Вых. 24:4).

## Заўвагі

## Крыніцы
Шпаерская катэдра

**Шпаерская катэдра** (, поўная назва: ) — вялікая імпэрская катэдра у горадзе Шпаер у Нямеччыне (зямля Райнлянд-Пфальц). Самая вялікая па памерах царква ў раманскім стылі, якая захавалася, з 1981 году — аб’ект сусьветнай культурнай спадчыны.

## Гісторыя
Пабудаваная ў 1030—1061 гадах імпэратарамі Сьвятой Рымскай імпэрыі. Пабудова была пачата кайзэрам Конрадам II, затым працягнута яго сынам Гэнрыхам III і скончана ўнукам Гэнрыхам IV, пры якім адбылося асьвячэньне сабору. У той час у Шпаеры жыло каля 500 чалавек, і Шпаерская катэдра была адным з найбуйнейшых будынкаў сьвету. Гэта мела, у прыватнасьці, палітычнае значэньне, бо яе памер сымбалізаваў моц кайзэра.

На працягу тысячы гадоў катэдра неаднаразова рэстаўравалася і дапаўнялася, мяняла свой зьнешні выгляд. Самае вялікая катастрофа ў гісторыі катэдры мела месца ў 1689 годзе, калі жаўнеры францускага караля Людовіка XIV разбурылі яе, пакінуўшы амаль толькі муры, і апаганілі пахаваньні, якія знаходзяцца ў катэдры. У 1772—1784 гадах катэдра была рэстаўраваная і дапоўненая вэстыбюлем і фасадам, аднак неўзабаве зноў захоплена і апаганена французамі. У 1846—1853 адбылася поўная рэстаўрацыя і ўпрыгожваньне велічнымі фрэскамі на сродкі баварскага караля Людвіга I.

У катэдры ўсталяваны арган, зь якім зьвязана дзейнасьць выбітных нямецкіх арганістаў — Людвіга Дэра і Леа Крэмэра.

Speyrer Dom 1061.png|1061
Speyrer Dom 1135.png|1106
Speyrer Dom 1754.png|1689

Speyrer Dom 1756.png|1756
Speyrer Dom 1854.png|1778
Speyrer Dom 1967.png|1853


## Тэхнічныя зьвесткі
* Агульная даўжыня: 134 м
* Вышыня сярэдняга нэфа: 33 м
* Даўжыня навы: 37,62 м
* Вышыня ўсходніх вежаў: 71,20 м
* Вышыня заходніх вежаў: 65,60 м

## Крыпта

У склепе пад алтаром знаходзяцца пахаваньні некалькіх нямецкіх кайзэраў і каралёў, сярод якіх:

* імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі Конрад II († 1039) і яго жонкі Гізелі († 1043)
* імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі Гэнрыха III († 1056), сына Конрада II
* імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі Генрыха IV († 1106), сына Гэнрыха III і яго жонкі Бэрты († 1087)
* імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі Гэнрыха V († 1125), сына Гэнрыха IV
* Бэатрыкс († 1184), другая жонка Фрыдрыха I Барбаросы і яе дачка Агнэс
* Караля Нямеччыны Філіпа Швабскага († 1208), сына Фрыдрыха I Барбаросы
* Караля Нямеччыны Рудольфа I († 1291)
* Караля Нямеччыны Адольфа Насаўскага († 1298)
* Караля Нямеччыны Альбрэхта I († 1308), сына Рудольфа I

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Фотагалерэя сабора (вялікія фатаздымкі)

Катэгорыя:Храмы
Катэгорыя:Райнлянд-Пфальц
Ашдод (футбольны клюб)

«**Ашдод**» — ізраільскі футбольны клюб з гораду Ашдоду. Заснаваны ў 1999 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Ашдод
Кніга Лічбаў

**Кні́га Лі́чбаў** (, **Бэ-мідба́р** — «У пустэльні»; ; ; таксама «Чацьвертая кніга Майсея») — чацьвертая книга Старога Запавету, Пяцікніжжа і ўсяе Бібліі. Назва кнігі тлумачыцца тым, што ў ёй прыведзены цэлы шэраг падрабязных зьвестак па зьлічэньні народу, ягоных асобных пакаленьняў, сьвятароў, першынцаў і да т. п. Апавяданьне ахоплівае падзеі ад падрыхтоўкі да сыходу з Сынаю да прыбыцьця «*на раўніны Маавіцкія, каля Ярдана, насупраць Ерыхона*». Асноўны зьмест гэтай кнігі — жыцьцё народа ў пустэльні, перад тварам Творцы і «сам-насам» зь Ім.

## Паходжаньне
Аповеды кнігі Лічбаў пра перапісы суадносяцца з аналягічнымі эпіграфычнымі знаходкамі з Мары (XVIII—XVII стагодзьдзі да н. э.), у якіх, як і ў кнізе Лічбаў, перапісы насельніцтва зьвязаныя з воінскай павіннасьцю і разьмеркаваньнм зямлі, прычым тэрміны марыйскіх дакумэнтаў (*сабам*, *пакаду*) адпавядаюць біблійным тэрмінам (*цава* і *пакад*). Апавядальны матэрыял кнігі варта таксама параўноўваць з палітычным становішчам у XIII стагодзьдзі да н. э., калі шматлікія дзяржавы рэгіёну былі васаламі мідыянітаў, якія кантралявалі палітыку гэтых дзяржаваў. Гэты факт тлумачыць, чаму набліжэньне ваяўнічых ізраільцянаў турбавала ня толькі маавіцянаў, але і мідыяніцскіх «старэйшынаў». Пэўна, пяцёра знакамітых мідыянітаў, забітых на тэрыторыі амарэйскага цара Сыхона, былі мідыяніцкімі эмісарамі ў Хешбоне. Мідыяніцкія прадстаўнікі суправаджалі маавіцкіх паслоў, што зьвярнуліся да Балаама па дапамогу ў дзеяньнях супраць ізраільцянаў. Магчыма, што менавіта мідыяніты былі завадатарамі дэмаралізацыі ізраільцянаў, паколькі Бог загадаў Майсею варагаваць зь імі, а не з маавіцянамі, і гэты наказ быў выкананы (разьдзел 31). У I тыс. да н. э. мідыяніты практычна зьніклі з поля зроку ізраільцянаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Электронная жыдоўская энцыкляпэдыя
Густаў Ваза

**Густаў Ваза** (, дакладней — *Густаў I*, 1496—1560) — кароль Швэцыі (1523—1560), спачатку — яе рэгент (1521—1523), заснавальнік каралеўскай дынастыі Вазаў (шляхецкі род існаваў і дагэтуль). Падняў паўстаньне супраць дацкага панаваньня і стаўшы каралём, стварыў у Швэцыі моцную цэнтралізаваную дзяржаву зь лютэранскай кіруючай элітай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Каралі Швэцыі
Гоцкая Біблія

**Гоцкая Біблія** — хрысьціянская Біблія ў перакладзе Вульфілы на гоцкую мову, на якой размаўлялі германскія гоцкія плямёны.

## Гісторыя
У III стагодзьдзі готы жылі на паўночна-ўсходняй мяжы Рымскай імпэрыі, то бок на тэрыторыі цяперашняй Украіны, Баўгарыі й Румыніі. У IV стагодзьдзі, готы былі зьвернутыя ў хрысьціянства, шмат у чым дзякуючы намаганьням біскупа Вульфілы, які вынайшаў гатычны альфабэт і пераклаў Біблію на гоцкую мову ў Нікопалі-ад-Іструме ў паўночнай частцы сёньняшняй Баўгарыі. Часткі гэтага перакладу захаваліся, якія забясьпечваюць асноўныя тэксты Пісаньня.

Гоцкае хрысьціянства адрозьнівалася ад каталіцкай дактрыны адносінамі да боскасьці Ісуса. На думку гоцкіх хрысьціянаў Ісус быў меншым за Бога. Готы адхілялі існаваньне Сьвятой Тройцы (гл. арыянства).

Падчас V стагодзьдзя, готы захапілі частку Заходняй Рымскай імпэрыі, у тым ліку Італію, паўднёвай Францыю й Гішпанію. Гатычнае хрысьціянства панавала ў гэтых галінах на працягу двух стагодзьдзяў, да аднаўленьня каталіцкае царквы, і, у Гішпаніі, да прыходу ісламу.

## Вонкавыя спасылкі
* Гоцкая Біблія. Поўны тэкст.   
* Gotica. Маленькія ўрыўкі 

Гоцкая мова
Ян Хрысьціцель

**Ян Хрысьціцель** (, ) — паводле Бібліі, прапаведнік, які хрысьціў Ісуса Хрыста. Бацька Яна — Захар, ерусалімскі сьвятар, паводле біблейскага паданьня, належыў да юдэйскага роду сьвятароў і да самай старасьці быў бязьдзетным. Калі ж яму ў храме было бачаньне анёлу, які паведаміў яму чаканае нараджэньне сына, Захар усумніўся, за што быў пакараны нематою й пазбаўлены ад яе толькі пасьля нараджэньня сына. Маці — Елізавета, паводле біблейскага паданьня, паходзіла з роду Аарона й даводзілася сваячкай багародзіцы.

Ян Хрысьціцель незадаволены станам грамадзтва, яшчэ ў маладосьці пасяліўся ў пустэльні, дзе вырас у прапаведніка-прарока. На пятнаццатым годзе валадарства рымскага імпэратара Тыбэрыюса, калі кіраўніком Юдэі быў Понтыюс Пілят, ён зьявіўся ля Ярдану з пропаведзьдзю пакаяньня й паведамленьнем, што набліжаецца прыход царства нябеснага. Зьнешнім знакам пакаяньня й духоўнага абнаўленьня ён абраў хрост праз абмываньне ў вадзе. Прыняць ягонае павучэньне прыйшоў і сам Ісус Хрыстос з Назарэту, якога й хрысьціў Ян у Ярдане. Выкрываючы ў сваіх пропаведзях аблуды й заганы людзей, Ян не шкадаваў і зямных уладароў. Ён выклікаў незадавальненьне галілейскага цара Ірада, які, ня церпячы выкрыцьця за незаконную пазашлюбную сувязь з жонкай свайго брата Ірадыядай, пасадзіў прапаведніка ў турму. Там ён стаў ахвярай Ірадыяды, якая патрабавала, каб ёй прынесьлі на талерцы адсечаную галаву Яна. Хрысьціянская царква прылічыла прапаведніка да ліку сваіх сьвятых і для ўшанаваньня ягонай памяці адвяла ў сьвятцах шэраг дзён.

## Літаратура

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Ян Хрысьціцель. «Слоўнік сьвятых» Якава Кротава
* Ян Хрысьціцель. Габрэйская энцыкляпэдыя

Катэгорыя:Асобы Новага Запавету
Катэгорыя:Аскеты

Катэгорыя:Пэрсанажы «Боскай камэдыі»
Арханёл

**Арханё́л** (, літаральна «галоўны анёл») — анёл высокага рангу. Істоты падобныя на арханёлаў знаходзяцца ў шэрагу рэлігійных традыцыяў, але слова «арханёл» само, як правіла, зьвязана з абрамічнымі рэлігіямі, як то юдаізмам, хрысьціянствам і ісламам.

Міхаіл і Гаўрыіл прызнаюцца арханёламі ў юдаізьме, ісламе й большасьцю хрысьціян. Кніга Тобіт, якая ўваходзіць у каталіцкую й праваслаўную Бібліі, але лічыцца апакрыфічнай для пратэстантаў, згадвае Рафаэля, які таксама лічыцца арханёлам. Арханёлы Міхаіл, Гаўрыіл і Рафаэль шануюцца Рымска-каталіцкай царквой сьвятам 29 верасьня й Праваслаўнай царквой 21 лістапада. Гаўрыіл, Міхаіл, Ізрафіл і Азраэль лічацца арханёламі ў ісламе. Габрэйская літаратура, як то Кніга Эноха, згадвае Мэтатрона як арханёла, званы «высокім анёлам», хоць прыняцьце гэтага анёла не зьяўляецца кананічным ва ўсіх галінах веры. У зараастрызме, сьвятыя тэксты спасылаюцца на шэсьць вялікіх Амэша Спэнта, літаральна «чароўныя іскры».

Некаторыя галіны канфэсіяў згадваюць групу зь сямі арханёлаў, але фактычна самі анёлы адрозьніваюцца ў залежнасьці ад крыніцы. Рафаэль, Гаўрыіл і Міхаіл заўсёды згадваюцца ў якасьці арханёлаў, але іншыя арханёлы вар’ююцца, але часьцей за ўсё ўключаюць Урыеля. Большасьць арханёлаў лічацца добрымі анёламі. Сатана, якога часам называюць Люцыфэрам, таксама лічыцца арханёлам, але які зьбіўся з шляху праўдзівага Богу й лічыцца злом, вядучым паўшых анёлаў супраць Богу ў вайне на Нябёсах у традыцыях, у якіх такі панятак існуе.

## Вонкавыя спасылкі

* Арханёлы: герархія, іхныя выявы й малюнкі. 

Катэгорыя:Выдуманыя пэрсанажы
Суламіта

[міні|200пкс|«Суламіта й Марыя» працы [Франц Пфор|Франца Пфора.]]
**Суламіта** — каханая нявеста цара Саламона, біблейскі пэрсанаж (Песьня 7:1). Дзяўчына нябачанай прыгажосьці, якая пасьвіла статкі на ізраільскіх раўнінах. «Калі ты ня ведаеш, найпрыгажэйшай з жанчын, то ідзі сабе па сьлядох і пасьві каля буданоў пастушыных казьляняткі.» (Песьня 1:8). Суламіта, як распавядае кніга Найвышэйшая песьня Саламонава, была закаханая ў маладога пастуха. «Мой любімы — ён мой, я яго, ён пасьвіць сярод лілеяў» (Песьня 2:16).

Прыгожая, стройная й смуглявая, блакітнавокая прыгажуня хутка заваявала сымпатыі ізраільскага цара Саламона. Саламон дорыць ёй падарункі, але ягоны запал не зьяўляецца гарачым і ўзаемным. Суламіта адмаўляе цару, і вяртаецца да свайго ўлюбёнага. Яна апісвае сваю пазыцыю ў канчатковых радках кнігі: «Мой вінаграднік што маю яго, пры мне! Табе, Саламон, хай тысяча будзе, а варце яго плёну дзьвесьце». Вінаграднік зьяўляецца сымбалем цнатлівасьці. Суламіта раіць бегчы свайму каханаму ад царскага сердаваньня, і імкнецца зноўку пачуць голас пастуха, які паланіў ейнае сэрца.

## Вонкавыя спасылкі
* Суламіта на Celan-Projekt 

Катэгорыя:Жанчыны Старога Запавету
Паўночная акруга (Ізраіль)

**Паўночная акруга** (, *Махоз га-Цафон*; , *Мінтаха аш-Шамаль*) зьяўляецца адной зь сямі адміністрацыйных акругаў Дзяржавы Ізраіль. 

Яна прасьціраецца ад Галянскіх вышынь і Верхняй Галілеі на поўначы да даліны Бэт-Шэан і ўзвышша Манасіі (Рамот Менашэ) на поўдні.

На поўначы мяжуе з мугафазамі Паўднёвы Лібан і Набатыя Лівану, на ўсходзе — з мугафазай Эль-Кунэйтра Сырыі, на паўднёвым усходзе — з мугафазай Ірбід Ярданіі, на поўдні — з акругай Юдэя і Самарыя, на паўднёвым захадзе — з Хайфскай акругай, на захадзе мае выйсьце да Міжземнага мора.

Адміністратыўны цэнтар і найбуйнейшы горад — Назарэт.

Агульная плошча акругі — 4473 км².

Без тэрыторыі падакругі Галян (1154 км²) плошча складае 3319 км²  — Галянскія вышыні былі анэксаваныя Ізраілем у 1981 годзе згодна закону аб Галянскіх вышынях, але не прызнаныя на міжнародным узроўні часткаю ізраільскай тэрыторыі.

## Гісторыя

## Геаграфія

### Падакругі і прыродныя зоны

## Дэмаграфія
Па дадзеных Цэнтральнага статыстычнага бюро Ізраілю ў 2011 годзе ў акрузе агулам пражывала 1 304 600 чалавек, у тым ліку:
* Па нацыянальнасьці:
** Арабы: 693 700 (53.2%)
** Жыды: 572 600 (43.9%)
** Іншыя: 38 300 (2.9%)
* Па веравызнаньню:
** Юдэі: 57 600 (43.9%)
** Мусульмане: 498 700 (38.2%)
** Друзы: 104 500 (8%)
** Хрысьціяне: 92 800 (7.1%)
** Іншыя: 34 400 (2.6%)
* Шчыльнасьць насельніцтва: 261/км²

Паўночная акруга зьяўляецца адзінай акругай Ізраілю, дзе арабскае насельніцтва складае большасьць.

## Муніцыпальны падзел

## Крыніцы

Катэгорыя:Акругі Ізраілю
Катэгорыя:Паўночная акруга Ізраілю
Gideons International

**Асацыяцыя Эвангельскіх Хрысьціянаў Гедэён**, або **Гедэяніты** — інтэрнацыянальная пратэстанцкая арганізацыя, якая займаецца распаўсюдам бясплатных экзэмпляраў Бібліі амаль у 200 краінах сьвету. Распаўсюд вядзецца пераважна ў гатэлях, турмах, шпіталях, таксама сярод школьнікаў ды ваенных.

## Гісторыя
У 1898 годзе ў горадзе Боскабэл (штат Вісконсін, ЗША) сустрэліся два бізнэсмэны-хрысьціяніны, і ў іх зьявілася ідэя стварыць арганізацыю для дзелавых людзей-хрысьціянаў, што часта падарожнічаюць. У наступным 1899 годзе Джон Эйч Нікалсан, Сэм’юэл І Гіл, а таксама Ўіл Джэй Найтс ажыцьцявілі гэтую ідэю, заснаваўшы асацыяцыю Гедэянітаў. У ліпені 1908 яны распаўсюдзілі першыя 25 экзэмпляраў Бібліі, а да канца таго году — ужо 5 774 экзэмпляры Сьвятога Пісаньня ляжалі ў пакоях гатэляў 17 штатаў ЗША. У 2012 годзе было распаўсюджана 84 мільёны экзэмпляраў Бібліі па ўсім сьвеце, а іх колькасьць з 1908 склала больш за 1,7 мільярды.
З 1989 году гедэяніты дзейнічаюць і ў краінах былога СССР.

## Назва
Асацыяцыя была названа ў гонар Гедэёна — ізраільскага судзьдзі, пэрсанажу біблейскай Кнігі Судзьдзяў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Біблійныя таварыствы
Катэгорыя:Зьявіліся ў XIX стагодзьдзі
Катэгорыя:Міжнародныя некамэрцыйныя арганізацыі
Андрэй (апостал)

**Апостал Андрэй**, **Андрэй Першазваны** () — адзін з 12 вялікіх апосталаў — вучняў Ісуса Хрыста, якога, паводле біблейскай легенды, Ісус Хрыстос першым заклікаў ісьці за сабой за Ярдан у той час, калі ён лавіў рыбу на Галілейскім (Тывэрыядзкім) возеры. Па сьцьверджаньню Эвангельля паводле Яна, Андрэй быў адным з вучняў Яна Хрысьціцеля й яшчэ раней, чым яго брат Сымон (Пётар), быў закліканы на апостальства, а таму ў грэцкіх рэлігійных паданьнях называецца **Першазваным**. Разам са сваім братам Сымонам (Пятром) і двума сынамі Зэвядзея (Якавам і Янам), таксама апосталамі, лічыцца самым блізкім вучнем Хрыста. Яго прапаведніцкая хрысьціянская дзейнасьць праходзіла сярод скіфаў, якія жылі на берагах Чорнага мора. Паводле паданьня рускіх летапісцаў, Андрэй прапаведаваў хрысьціянства на тэрыторыі Русі, быў каля сучаснага Кіева й нават даходзіў да Ноўгараду. Потым па ўзьбярэжжы Чорнага мора прыйшоў у Фракію (Баўгарыю), адтуль у Грэцыю, дзе быў расьпяты на крыжы.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі