Харчовая прамысловасьць

**Харчовая прамысловасьць** — галіна вытворчасьці харчаваньня, мыла і мыйных сродкаў, касмэтыкі і парфумэрыі, а таксама тытунёвых вырабаў.

На 2003 год была найбольш разьвітай у ЗША, Францыі, Нямеччыне, Італіі, Вялікабрытаніі, Японіі, Расеі, Вугоршчыне, Польшчы і Кітаі.

## Галіны
Найбольшымі галінамі харчовай прамысловасьці былі:
* алейна-тлушчавая;
* вінаробная;
* кандытарская;
* лікёра-гарэлачная;
* макаронная;
* малочная;
* мукамольна-крупяная;
* мясная;
* парфумэрна-касмэтычная;
* піваварная;
* плодаагароднінная
* рыбная;
* сьпіртавая;
* тытунёва-махорачная;
* харчовых канцэнтратаў;
* хлебапякарская.

## Беларусь
На пачатку ХІХ стагодзьдзя ў Беларусі зьявіліся прадпрыемствы харчовай прамысловасьці. У 1830-я гады зьявіліся цукровая прамысловасьць у панскіх маёнтках на поўдні Магілёўскай і Менскай губэрняў. У 1859—1860 гадох вырабілі 672,9 тонаў цукру. Разьвіцьцё земляробства садзейнічала росту перапрацоўкі мясцовай сыравіны. Пераважалі сьпіртавыя і гарэлачныя заводы, бровары і маслабойні, крухмала-патачныя і тытунёвыя заводы, млыны і крупадзёркі. На 1860 год існавала 33 цукровых і 32 тытунёвыя заводы. У Віцебску і Менску наладзілі вытворчасьць каўбасы. На 1900 год дзейнічала 552 харчовыя заводы, у тым ліку 12 крухмальных. Да канца ХІХ стагодзьдзя скарацілася мукамольная прамысловасьць і зьнікла цукровая прамысловасьць.

У пачатку ХХ стагодзьдзя ўзьніклі манаполіі: «Заходняе акцыйнае таварыства дрожджа-вінакурнай і сельскагаспадарчай вытворчасьці», сындыкат піваварных заводчыкаў Паўночна-Заходняга краю ў Воршы (Магілёўская губэрня) і бровар «Багемія» ў Менску (да 1906 году). У 1913 годзе на землях 5 беларускіх губэрняў было 568 сьпіртавых, 33 крухмальныя і 19 тытунёва-махорачных заводаў. Найбольш разьвітымі былі сьпіртавая, гарэлачная, піваварная, дражджавая і мукамольна-крупяная прамысловасьць. У 1913 годзе агулам працавала 778 харчовых прадпрыемстваў, якія давалі 40,7 % валавай вытворчасьці прамысловасьці. Звыш паловы вытворчасьці прыпадала на вінакурна-гарэлачную і тытунёвую прамысловасьць.

У 1927 годзе ў Гомлі пабудавалі кандытарскую фабрыку «Спартак». У 1928 годзе запусьцілі «Менскі малочны завод». У 1930 годзе адчынілі «Аршанскі мясакамбінат» і кандытарскую фабрыку «Чырвоны харчавік» у Бабруйску. У 1931 годзе ўзьвялі макаронную фабрыку ў Барысаве і кандытарскую фабрыку «Камунарка» ў Менску. У 1932 годзе пабудавалі «Гомельскі маргарынавы завод». У 1937 годзе адчынілі «Рагачоўскі малочна-кансэрвавы камбінат». У 1940 годзе на харчовыя заводы прыпала 27,1 % прамысловай вытворчасьці і харчовая прамысловасьць працягвала займаць 1-е месца сярод галінаў прамысловасьці.

Да 1960 году аднавіўся даваенны ўзровень вытворчасьці харчаваньня і ўзьнікла прамысловасьць харчовых канцэнтратаў. Пабудавалі птушка- і мясакамбінаты ў Бабруйску, Баранавічах, Ваўкавыску, Віцебску, Воршы, Берасьці, Горадні, Магілёве, Маладэчне, Менску, Пінску і Полацку. Узьвялі малочнакансэрвавыя камбінаты ў Лепелі, Ваўкавыску, Глыбокім і Лідзе. Запусьцілі сыраробныя заводы ў Бярозе, Гомлі, Магілёве, Слуцку і Полацку. Сярод іншага, збудавалі бровары ў Гомлі і Магілёве, а таксама кансэрвава-агароднінасушыльныя камбінаты ў Быхаве і Ганцавічах. Запусьцілі цукровыя заводы ў Гарадзеі, Жабінцы, Скідалі і Слуцку. У 1970—1980-я гады пабудавалі рыба- і мясаперапрацоўчыя заводы ў Менску, мясакамбінаты ў Жлобіне і Бярозе, а таксама бровары ў Бабруйску і Рэчыцы. Сярод іншага, узьвялі «Берасьцейскі малаказавод» і «Шумілінскі сыраробны завод». На пачатак 1990 году налічвалася каля 300 харчовых заводаў, якія давалі каля 20 % валавой вытворчасьці прамысловасьці Беларусі.

На 2001 год сярод 475 харчовых прадпрыемстваў краіны найбольшымі былі: «Менскі гарадзкі малочны завод № 3», «Менскі маргарынавы завод», «Менскі мясакамбінат», кандытарская фабрыка «Камунарка», «Барысаўская макаронная фабрыка», «Слуцкі мясакамбінат», «Чырвоны харчавік» (Бабруйск), «Лідзкі завод харчовых канцэнтратаў» (Гарадзенская вобласьць), «Мазырскі солевыварны камбінат» (Гомельская вобласьць), «Бярозаўскі сыраробны камбінат» (Берасьцейская вобласьць), «Бярозаўскі мясакансэрвавы камбінат» і «Магілёўскі жэлятынавы завод». Абсталяваньне для харчовай прамысловасьці Беларусі выраблялі як унутры краіны, гэтак і пастаўлялі пераважна з суседніх Польшчы, Расеі і Ўкраіны, а таксама зь Нямеччыны. Абсталяваньне для харчовых заводаў выпускалі «Машхарчпрад» (Мар'іна Горка), «Гандальмаш» (Баранавічы), «Харчмаш» (Менск), «Тэхнапрыбор» (Гомель), «Машхарчпрад» (Мар'іна Горка), «Атлянт» (Менск) і «Гарадзенскі завод гандлёвага машынабудаваньня». Большасьць сыравіны забясьпечвала сельская гаспадарка Беларусі. З-за мяжы на той час для патрэбаў перапрацоўкі завозілі агар, алей, вінаград, гарбату, каву, какаву, кукурузны крухмал, марскую рыбу, солад, цукар-сырэц і хмель. Большасьць вырабленага тады харчаваньня спажывалі ўнутры Беларусі. У 2000 годзе доля харчовай прамысловасьці ў беларускім экспарце склала 3,2 %.

У 2002 годзе харчовая прамысловасьць Беларусі дала 18,3 % абсягу прамысловай вытворчасьці краіны. Звыш паловы з 478 прадпрыемстваў галіны ўваходзіла ў канцэрн «Белдзяржхарчпрам». У прыватнай уласнасьці знаходзілася 72 % такіх прадпрыемстваў, якія вырабілі 68,7 % абсягу харчовых тавараў. На 29 паноўных прадпрыемстваў прыпадала 23,4 % вытворчасьці. Знос асноўных вытворчых сродкаў у галіне быў адным з найніжэйшых у прамысловасьці Беларусі і складаў 46,8 %. Сярэднегадавая колькасьць вытворчага пэрсаналу складала 127 000 супрацоўнікаў. Прадпрыемствы 20 падгалінаў выпускалі звыш 3000 харчовых вырабаў. У 2002 годзе вырабілі тавараў на 4,571 трлн рублёў. У 2002 годзе перабудавалі Гарадзенскую тытунёвую фабрыку «Нёман». У 2000-я гады ў харчовай прамысловасьці Беларусі асвоілі мэмбранную і ўльтрагукавую апрацоўку сыравіны для скарачэньня адкідаў і даўжэйшага захаваньня вырабаў. Пашырылі выпуск функцыянальнага харчаваньня, у тым ліку прабіётыкаў, абястлушчаных вырабаў бяз цукру і ежы хуткага прыгатаваньня (2,38 млрд даляраў). Рэнтабэльнасьць продажу харчаваньня была адной з найвышэйшых у прамысловасьці краіны і складала 5,4 %.

У 2001 годзе на душу насельніцтва Беларусі прыпадала: 96,3 кг малака, 77,1 кг хлеба, 71,1 кг мукі, 65,5 кг цукру, 36,7 кг мяса, 15,6 кг каўбасы, 14 кг ласункаў, 6,7 кг масла, 4,8 кг сыру, 4,7 кг мясных паўфабрыкатаў, 2,7 кг крупаў, 2,1 кг макароны, 1,8 кг алею і 1,7 кг маргарыну. Вядучая роля належала мясной, малочнай і лікёра-гарэлачнай галінам харчовай прамысловасьці, што было абумоўлена харчовымі патрэбамі насельніцтва і сыравіннай базай. У 2002 годзе доля харчаваньня ў вывазе тавараў склала 7,9 %. Пры гэтым у яго вывазе 53,9 % прыпала на цукар, 19,6 % — на ласункі (найбольш «Чырвоны харчавік» і «Слодыч»), 9,3 % — на солад («Белсолад»), малочныя кансэрвы і сухое малако (найбольш «Рагачоўскі малочна-кансэрвавы камбінат») і 1,8 % — піва. Звыш паловы вывазу харчаваньня накіравалі ў Расею. За мяжу паставілі 332,1 тыс. тонаў цукру, 73,1 тыс. т соладу, 57,6 тыс. т малочных кансэрваў, 28,3 тыс. т сыру і тварагу, 25,9 тыс. т ласункаў, а таксама 57,3 млн літраў піва. За 2002 год у Беларусь увезьлі 592,4 тыс. тонаў цукру з Бразыліі, Кубы, Тайлянду і Расеі, 75,5 тыс. т сланечнікавага алею з Расеі і Ўкраіны, 47,6 тыс. т сокаў зь Летувы, Малдовы, Расеі і Ўкраіны, а таксама 6,025 млрд тытунёвых вырабаў.

Кадры для харчовай прамысловасьці рыхтаваў Магілёўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт харчаваньня. Разьвіцьцю навуковых распрацовак у галіне спрыялі: «Інстытут мяса-малочнай прамысловасьці», «Навукова-практычны цэнтар харчаваньня», Праектна-тэхналягічны інстытут хлебапрадуктаў, «Інстытут рыбнай гаспадаркі», «Плодаагароднінапраект» і «Белдзіпрахарчпрам».

За 2016—2019 гады найбольш заўважна вырасла вытворчасьць алею на 180 % да 417 тыс. тонаў, мясных паўфабрыкатаў на 45 % да 226 тыс. т, рыбапрадуктаў на 38 % да 127 тыс. т і сыроў на 27 % да 244 тыс. т, а таксама мяса на 11 % да 1,175 млн т. Найбольш упала вытворчасьць мукі на 32 % да 542 тыс. т, крухмалу на 20 % да 17 тыс. т і макароны на 14 % да 37,8 тыс. т.

## Крыніцы

Катэгорыя:Харчовая прамысловасьць
Катэгорыя:Прамысловасьць паводле галінаў
Катэгорыя:Эканоміка паводле галінаў