Алена Пчолка

**Алена Пчолка** (, сапраўднае імя: Ольга Петрівна Косач; 29 чэрвеня 1849, Гадзяч, Палтаўская губэрня, Расейская імпэрыя — 4 кастрычніка 1930, Кіеў, УССР) — украінская пісьменьніца, мецэнатка, перакладніца, этнографка, фальклярыстка, публіцыстка, грамадзкая дзяячка, выдаўца, фэміністка, чаліца-карэспандэнтка Ўсеўкраінскай акадэміі навук (1925); маці паэткі Лесі Ўкраінкі, сястра прафэсара Міхаіла Драгаманава.

## Жыцьцяпіс

Нарадзілася 17 (29) чэрвеня 1849 году ў мястэчку Гадзяч Палтаўскай губэрні ў сям’і беднага памешчыка, двараніна Пятра Якімавіча Драгаманава. Алена Пчолка паходзіла з знакамітага роду Драгаманавых, вядомага яшчэ з часоў Гетманшчыны. Ейныя продкі былі на дыпляматычнай службе ў Багдана Хмяльніцкага, дзядзька, дзекабрыст Якаў Драгаманаў, загінуў у высылцы ў Сыбіру, бацька Вольгі Пятроўны меў юрыдычную адукацыю, цікавіўся літаратурай, пісаў вершы, апавяданьні, зьбіраў народную творчасьць.

З дванаццаці гадоў Вольга Драгаманава вучылася ў Кіеўскай школе-інтэрнаце для шляхетных паненак. Улетку 1868 году разам з мужам Пятром Антонавічам Косачам выехала на Валынь, на месца службы мужа, у места Наваград-Валынскі, дзе вывучала этнаграфію, запісвала песьні, абрады, народныя звычаі, зьбірала ўзоры народнай вышыўкі. 25 лютага 1871 г. тут нарадзілася іх дачка Ларыса, якая ўвайшла ва ўкраінскую і сусьветную літаратуру як Леся Ўкраінка. Сям’я Косачаў выхавала двух сыноў і чатырох дачок.

У 1890-я гады жыла ў Кіеве на вуліцы Марыінска-Благавешчанскай, 97.

У 1903 годзе на адкрыцьці помніка Івану Катлярэўскаму ў Палтаве Алена Пчолка была адзінай прадстаўніцай падрасейскай Украіны, якая выступіла па-ўкраінску, парушыўшы тым самым катэгарычную забарону, накладзеную царскімі ўладамі.

У 1905 г. Алена Пчолка была ў ліку чатырох дэлегатаў украінскай інтэлігенцыі ў Пецярбургу на беспасьпяховых перамовах з царскім прэм’ер-міністрам графам Сяргеем Вітэ, каб дамагчыся адмены даўняй забароны на ўкраінскамоўнае кнігадрукаваньне і школьнае навучаньне.

У 1913 годзе памерла Леся Украінка, Алена Пчілка пераехала з Кіева ў Гадзяч і будзе жыць у доме, дзе прайшло яе дзяцінства.

У 1906—1914 — выдаўца часопісу «Рідны край» з дадаткам «Молода Україна» (1908—1914), «Газети Гадяцького земства» (1917—1919).

Адначасова прымала актыўны ўдзел у жаночым руху, у 1887 годзе разам з Натальляй Кобрынскай выдала ў Львове альманах «Перший вінок».

Памерла ў Кіеве 4 кастрычніка 1930 году. Пахаваная ў Кіеве на Байкавых могілках побач з мужам, дачкой і сынам.

#### Псэўданім

Алена Пчолка — гэта псэўданім, які будучая пісьменьніца выбрала сабе яшчэ ў маладосьці. Як прыгадвала дачка пісьменьніцы Ізідора Косач-Барысава: «Маладыя бацькі жылі ў Зьвягелі на Валыні, дзе (маці) Вольгу часам звалі Аленай, і мама вельмі любіла зьбіраць этнаграфічны матэрыял (вышыванкі, тканіны). Бацька распавядаў, што яна працавала як пчала. І ўсё жыцьцё маці любіла пчол — ёй падабаліся гэтыя казуркі як сымбаль нялёгкай працы для публікі. Мая маці, дзе б ні жыла, заўсёды заводзіла пчальнік, хаця б 3-4 вульлі, не дзеля нейкай там карысьці, проста любіла назіраць за той мэтазгоднай мітусьнёй жамярынаў і вельмі букалічным выглядам вульляў».

## Творчасьць

Свой творчы шлях пачала з перакладаў паэтычных твораў Пушкіна і Лермантава. У 1876 г. у Кіеве выйшла ейная кніга «Український народний орнамент», якая прынесла Алене Пчолцы славу першай знаўцы гэтага віду народнай творчасьці ва Ўкраіне. У 1880 г. на ўласныя сродкі выдала «Спеўнікі» Сьцяпана Руданскага, а праз год выйшаў ейны зборнік перакладаў з твораў Мікалая Гогаля, Аляксандра Пушкіна і Міхаіла Лермантава «Українським дітям» (1881). У 1883 г. пачала друкаваць вершы і апавяданьні ў львоўскім часопісе «Зоря» — першы зборнік вершаў «Думки-мережанки» (1886).

Нацыянальна-сацыяльныя матывы складалі асноўны зьмест твораў Алены Пчолкі, у якіх яна выступала супраць дэнацыяналізацыі, русіфікацыі, супраць нацыянальна-палітычнага прыгнёту, супраць чужой школы зь ейнымі чэрствасьцю і фармалізмам, паказала, як нацыянальна сьвядомая ўкраінская моладзь у часы глухой рэакцыі шукала шляхі вызваленьня для свайго народу.

Акрамя таго, яна напісала шэраг публіцыстычных, літаратурна-крытычных артыкулаў і ўспамінаў: «Михайло Старицький» (1904), «Марко Кропивницький яко артист і автор» (1910), «Євген Гребінка і його час» (1912), «Микола Лисенко» (1913), «Спогади про Михайла Драгоманова» (1926), «Автобіографія» (1930).

Вялікія заслугі Алены Пчолкі ў галіне дасьледаваньня ўкраінскага фальклёру і этнаграфіі. Навуковае значэньне маюць працы: «Українські узори» (1912 і 1927), «Про легенди й пісні», «Українське селянське малювання на стінах» та інше. Збірка творів: «Оповідання», I—III (1907, 1909, 1911) та «Оповідання» (з автобіографією, 1930).

## Творы

Да найболш папулярных твораў Алены Пчолкі належаць:

• Товаришки (1887)

• Світло добра і любові (1888)

• Соловйовий спів (1889)

• За правдою (1889)

• Артишоки (1907)

• Півтора оселедця (1908)

•Сужена не огужена (п'єса, 1881)

• Світова річ (п'єса, 1908).

Алена Пчолка займае важнае месца ва ўкраінскай дзіцячай літаратуры. Акрамя шматлікіх вершаў, казак, апавяданьняў, яна напісала шмат п’есаў для дзяцей:

• Весняний ранок Тарасовий (1914)

• Казка Зеленого гаю

• Зелений гай

• Щасливий день Тарасика Кравченка (1920)

• Киселик, Скарб, Мир миром (1921)

• Кобзареві діти.

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія паэткі
Катэгорыя:Украінскія літаратаркі
Катэгорыя:Украінскія этнографы
Катэгорыя:Украінскія перакладчыкі
Катэгорыя:Украінскія фальклярысты
Катэгорыя:Фэміністкі