open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандар Янчанка

**Алякса́ндар Віктаравіч Я́нчанка** (нарадзіўся 14 лютага 1995 году) — беларускі футбаліст, нападнік. Цяпер працуе трэнэрам.

## Кар’ера
### Клюбная
Кар’еру пачаў у складзе «Гомля», дзе з 2012 году выступаў за клюбны дубль. У сэзоне 2013 году пачаў абараняць колеры галоўнай каманды, звычайна выходячы на замену. 18 жніўня 2013 году забіў першы гол за «Гомель», які прынёс перамогу (3:2) над БАТЭ.

У сьнежні 2014 году падоўжыў кантракт з «Гомлем» на два гады. Сэзон 2015 году распачаў адным з асноўных нападнікаў каманды, звычайна Янчанка з Аляксеем Цесьлюком па чарзе выходзілі ў аснове і замянялі таварыша падчас матчаў. У жніўні Аляксандар атрымаў траўму, празь якую выбыў да сканчэньня сэзону. У сэзоне 2016 году гуляў за «Гомель» у Першай лізе, але ў верасьні атрымаў траўму ў матчы за моладзевую зборную і выбыў да канца сэзону.

Акрыяў і вярнуўся на поле ў траўні 2017 году, аднак выступаў толькі за дубль. У ліпені 2017 году падоўжыў кантракт з «Гомлем» і выправіўся ў арэнду ў мікашэвіцкі «Граніт», аднак гэтак і не згуляў за яго. Пасьля аднаўлення ад траўмы зь ліпеня 2018 году зноў пачаў зьяўляцца на полі ў складзе гомельскай каманды. У студзені 2019 году стала вядома, што нападнік пакінуў «Гомель» па заканчэньні кантракта. Неўзабаве па зыходзе з «Гомля» накіраваўся на прагляд у наваполацкі «Нафтан» і ў выніку пачаў у клюбе сэзон 2019 году. Гуляў пераважна ў стартавым складзе каманды.

У пачатку 2021 году далучыўся да гомельскага «Лякаматыва». Прапусьціў пачатак сэзону 2021 году праз службы ў войску, а з чэрвеня замацаваўся ў пачатковым складзе каманды. У лютым 2022 году падоўжыў кантракт з клюбам. У сэзоне 2022 году зьяўляўся на полі нерэгулярна, толькі з кастрычніка замацаваўся ў першай адзінаццатцы. У студзені 2023 году зноў падоўжыў пагадненьне зь «Лякаматывам». У сэзоне 2023 году з 9 галамі стаў другім бамбардзірам каманды. У студзені 2024 году стала вядома, што Янчанка застанецца ў «Лякаматыве» яшчэ на сэзон, аднак хутка завяршыў кар’еру. Быў прызначаны трэнэрам па фызычнай падрыхтоўцы ў клюбе.

### Міжнародная
Выступаў за юнацкія зборныя Беларусі. 25 студзеня 2014 году дэбютаваў у складзе моладзевай зборнай Беларусі ў матчы супраць зборнай Казахстану на Кубку Садружнасьці ў Санкт-Пецярбургу. Пазьней замацаваўся ў асноўным складзе зборнай, выступаючы на розных пазыцыях, але перадусім у паўабароне. Усяго за моладзевую зборную правёў 23 матчы і забіў 3 галы.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Гомелю»
* Статыстка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гомель»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Нафтан» Наваполацак
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Лякаматыў» Гомель
Лускаваты лішай

**Лускаваты лішай** (*псарыяз*;  — сьверб) — імунная хвароба перавытворчасьці вузаў скуры, арагавеньне якой скарачаецца з 28 да 4 дзён (у 7 разоў). Ускладненьне вядзе да артрыту і нэўрозу. Найперш праяўляецца ва ўзросьце ад 17 да 40 гадоў. У Беларусі ад хваробы пакутуе 2,8&nbsp;% насельніцтва.

## Чыньнікі
Разьвіцьцю хваробы найбольш спрыяе душэўнае пашкоджаньне, хранічны стрэс, інфэкцыя, пашкоджаньне скуры (апёк, драпіна і парэз), ужыцьцё антыбіётыкаў, дыябэт, атлусьценьне, атручаньне сьпіртам, перапад тэмпэратуры і працяглае знаходжаньне ў памяшканьні з кандыцыянэрам.

## Праявы
Пры хваробе ружовыя бляшкі з серабрыстымі лускавінамі адначасна зьяўляюцца на сымэтрычных участках цела (локці, калені, скурныя складкі, галава і твар). Скура лушчыцца і сьвярбіць. На патоўшчаных пазногцях зьяўляюцца канаўкі і ямкі, праступаюць жаўтавата-бурыя плямы. Гарачыя навобмацак суставы баляць і ацякаюць, парушаецца іх рухавасьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Псарыяз. Пер. з англ. Н. Д. Фірсава (2019)

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Дэрматалёгія
Катэгорыя:Імуналёгія
Паўстаньне Ракацы

**Паўста́ньне Ра́кацы**, **Нацыяна́льна-вызво́льная вайна́ вуго́рскага наро́ду** — паўстаньне ў Вугоршчыне на чале зь сяміградзкім князем Фэрэнцам II Ракацы, якое адбывалася ў 1703—1711 роках падчас змаганьня вугорцаў з дамінаваньнем Габсбургаў. У вугорскай і славацкай літаратуры часта апісваецца як апошняе паўстаньне куруцаў.

## Хада паўстаньня
У чэрвені 1703 Фэрэнц II Ракацы вярнуўся ў Вугоршчыну з эміграцыі ў Рэчы Паспалітай і падняў антыгабсбурскае паўстаньне. Да 1705 паўстанцы занялі амаль усю тэрыторыю Вугоршчыны і Сяміградзьдзя. На той час сілы Ракацы налічвалі 31 полк пяхоты і 52 кавалерыйскія палкі. Сабраны ў 1707 року  абвясьціў незалежнасьць Вугоршчыны. У тым самым року аўстрыйцы сьцягнулі на вугорскі фронт значныя сілы ў колькасьці 45 пяхотных і 42 кавалерыйскіх палкоў.

3 жніўня 1708 адбылася бітва пад Трэнчынам, у якой вугорцы панесьлі паразу, а ў кастрычніку страцілі цьвердзі Сольнак і Шарошпатак. Паўстаньне было здушанае, войска распусьцілася, а Ракацы 23 студзеня 1711 вярнуўся ў Рэч Паспалітую.

## Глядзіце таксама
* Куруцы

## Літаратура
* Zygmunt Ryniewicz: Leksykon bitew świata, Wyd. Almapress. Warszawa 2004.

Ракацы
Катэгорыя:Войны за незалежнасьць
Катэгорыя:Войны Вугоршчыны
Катэгорыя:Войны Даніі
Катэгорыя:Войны Францыі
520-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 522 да н. э. — памёр Камбіз II, цар Пэрсіі

-001480
8
Галіна Дубянецкая

**Галі́на Міха́йлаўна Дубяне́цкая** ( 20 жніўня 1962, Менск) — беларуская паэтка, перакладніца.

## Біяграфія
Скончыла Менскі інстытут замежных моваў. Працавала ў Інстытуце літаратуры Акадэміі навук, Скарынаўскім цэнтры, часопісах «Унія», «Крыніца». Дачка выдаўца і пісьменьніка Міхала Дубянецкага, сястра тэалягіні Ірыны Дубянецкай, жонка паэта Сержука Сыса. Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў.

## Творчасьць
Вершы і пераклады друкаваліся ў рэспубліканскім ды замежным друку, у альманахах і анталёгіях. У 2008 годзе выдала кнігу паэзіі «Анадыямэна». Жыве ў Менску.

## Вонкавыя спасылкі
* Літрадыё

Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Спадчына (неадназначнасьць)

Назву **Спадчына** маюць:

* Спадчына — успадкаваныя ад бацькоў правы на майно
* Спадчына — грамада ў Менску
* Спадчына — зьявы культуры, навукі, побыту, якія засталіся ад папярэдніх часоў, пакаленьняў, дзеячоў
* Спадчына — прыродныя аб’екты, якія маюць выдатную ўнівэрсальную каштоўнасьць для чалавецтва
*  — перадача лічбавага майна памерлага ва ўладаньне іншым асобам

## Мастацтва
* «Спадчына» — зборнік вершаў Янкі Купалы (1922)
* «Спадчына» — верш Янкі Купалы (1918)
* «Спадчына» — ілюстраваны культурна-гістарычны часопіс

### Кіно
* «Спадчына» — савецкі фільм 1984 року
* «Спадчына» — бразыльскі фільм 2001 року
* «Спадчына» — француска-грузінскі фільм 2006 року

## Іншае
* Спадчына — грамадзка-асьветніцкі клюб у Менску
Фаўст Соцын

**Фаўст Со́цын**, **Фаўста Сацыні** (, ; 5 сьнежня 1539, Сіена, Італія — 4 сакавіка 1604, Луславіцы, Рэч Паспалітая) — італьянскі тэоляг, заснавальнік антытрынітарнага руху сацыянаў.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 400-годзьдзе сьмерці Фаўста Соцына 

Катэгорыя:Дзеячы Рэфармацыі
Катэгорыя:Антытрынітарызм
Катэгорыя:Італьянскія багасловы
Катэгорыя:Італьянскія унітарыяне
Катэгорыя:Польскія унітарыяне
Катэгорыя:Польскія браты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сіене
Катэгорыя:Італьянскія паэты
Ян Лейдэнскі

**Ян Ле́йдэнскі** (), сапраўднае імя **Ян Бойкелсзан** () або **Бокельсан** (,  — Букгальт; каля 1509, каля Лейдэну — 22 студзеня 1536, Мюнстэр) — кіраўнік мюнстэрскай камуны анабаптыстаў.

## Жыцьцяпіс
Па прафэсіі кравец. У 1533 годзе далучыўся да старшыні нідэрляндзкіх анабаптыстаў Яна Матыса, хрысьціўся ў яго і стаў адным зь ягоных апосталаў. Калі Матыс у 1534 року быў забіты, Ян сьцьвярджаў, што паводле адкрыцьця звыш ён прызначаны пераемнікам. Прызнаны ў гэтым сане бурмістрам Бэрндам Кніпэрдолінгам, пачаў арганізоўваць у Мюнстэры тэакратычнае кіраваньне на падставе ўласных адкрыцьцяў і знойдзеных у Старым Запавеце тлумачэньняў. Назваўшы сябе «Ян Божай ласкаю цар Новага Ізраілю», увёў шматжонства, жыў у раскошы і зрабіў места арэнай незьлічоных рэлігійна-фанатычных выхадак.

Нягледзячы на адчайную абарону, у чэрвені 1535 горад быў захоплены войскамі мюнстэрскага арцыбіскупа. Паплечнікі Яна былі пакараныя сьмерцю, усе 18 жонак павешаныя, а сам Ян трапіў пад страшныя катаваньні, якія стрымаў надзіва ўпарта. Пасьля абезгалоўленьня ягонае цела разам зь целамі ягоных найбліжэйшых памагатых былі выстаўленыя ў жалезных кратах на вежы царквы сьв. Лямбэрта.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Анабаптызм
Катэгорыя:Нідэрляндзкія пратэстанцкія дзеячы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1500-я гады
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лейдэне
Катэгорыя:Памерлі ў Мюнстэры
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Катэгорыя:Пакараныя за ерась
Ілона Зрыні

**Ілона Зрыні**, **Алена Зрынская** (, ; 1643, Озаль, Харватыя — 18 лютага 1703, Нікамэдыя, Асманская імпэрыя) — фактычная кіраўніца вугорскага вызвольнага руху ў 1685—1703 роках, маці Фэрэнца II Ракацы і жонка Імрэ Тэкея. Графіня. Кіравала абаронай Мукачаўскага замку ад аўстрыйскіх войскаў.

## Літаратура
* Clayton, Ellen Creathorne/Needham, ''Female Warriors: Memorials of Female Valour and Heroism, from the Mythological Ages to the Present Era'', 2 vols (London: Tinsley, 1879), I, 218—220
* Ogden, Alan: The Discontented: Betrayal, Love and War in Habsburg Hungary (Orchid Press 2005)
* *Köpeczi* Béla — R. *Várkonyi* Ágnes: II. Rákóczi Ferenc. 3. javított kiadás Bp., 2004. Osiris Kiadó. 
* Gyöngyösi István: Thököly Imre és Zrínyi Ilona házassága + Palinódia (Kesergõ nimfa) (Balassi Kiadó Kft., 2000)
* Szentmihályiné Szabó Mária: Zrínyi Ilona (Kriterion Könyvkiadó, 1994)
* Passuth László: Sasnak körme között (Athenaeum 2000 Kiadó)

Катэгорыя:Вугорская шляхта
Катэгорыя:Валадары Сяміградзьдзя
Катэгорыя:Вугорскія кіраўнікі
Графская вайна

**Графская вайна** () — міжусобная вайна за трон Даніі ў 1534—1536 гадох, якая пераплялася з ахапіўшым Данію ў 1530-х гадох народным рухам і ускладнілася умяшаньнем Любэка.

## Гісторыя
Пасьля сьмерці дацкага караля Фрэдэрыка I у 1533 годзе ўлада ў краіне захапіла шляхецкая алігархія на чале са спадчыньнікам пасаду Шлезьвіг-Гальштайнскім герцагам Крыстыянам. У той жа час разгарнулася паўстаньне сялянаў і местаў, якое праходзіла пад лёзунгамі Рэфармацыі. У Графскай звадзе мяшчане й сяляне выступалі за вяртаньне скінутага ў 1523 годзе ў выніку арыстакратычнай змовы караля Крыстыяна II. У ліку выступалых на баку Крыстыяна II былі й шляхцічы, як то графы Ёган фон Гоя й Крыстафэр Альдэнбурскі.

Бургамістры Капэнгагена й Мальмё ўступілі ў зьвяз з бургамістрам Любэка Юргенам Вуленвэфэрам, які прыйшоў да ўлады ў Любэку ў выніку перавароту. У чэрвені 1534 году войскі Крыстафэра Альдэнбурскага, які выступаў як намесьнік Крыстыяна II, набраў на грошы Любэка войска й высадзіўся ў Даніі на любэскіх караблях і разам зь мяшчанамі й сялянамі, заняў Зэляндыю й Сконэ.

Тым часам дацкае шляхецтва й духавенства абрала каралём герцага Крыстыяна, пад імем Крыстыяна III. У студзені 1535 году швэдзкі кароль Густаў Ваза, хаўрусьнік Крыстыяна III і праціўнік Любэка, нанёс прыхільнікам Крыстыяна II паразу пры Гэльсынгборгу, у чэрвені 1535 году дацкія каралеўскія войскі пад камандаваньнем Ёгана Рантцаў атрымалі перамогу пры Экснэб’ерзе на востраве Фюн, у ходзе вайны таксама пацярпеў шэраг паразаў любэскі флёт.

У Любэку тым часам адбылося падзеньне рэжыму Вуленвэфэра. Жыхары абложаных каралеўскімі войскамі Капэнгагена й Мальмё супраціўляліся да 1536 году. Падавіўшы паўстаньне, Крыстыян III правёў ў Даніі ў 1536 годзе Рэфармацыю.

## Літаратура
* Форстен Г. В. «Борьба из-за господства на Балтийском море в ХV-XVI столетиях», СПБ 1884
* *Aktstykker til Nordens Historie i grevefeidens, Udgivne… Odense 1852*
* *Paludan-Müller «Grevens Feide», tid.1-2, Kobenhavn 1853-54*
* *Waitz L. «Lübeck unter Jürgen Wullenwever und die europäische Politik», Bd.1-3, Berlin 1855-56.*

Катэгорыя:Гісторыя Даніі
Катэгорыя:Гісторыя Швэцыі
Катэгорыя:Сконэ
Катэгорыя:Грамадзянскія войны
Язэп Нарановіч-Наронскі

**Язэп Нарановіч-Наронскі** (каля 1610 — красавік 1678 году) — літоўскі матэматык, геадэзіст, картограф і архітэктар. Ён нарадзіўся ў Вялікім княстве Літоўскім ў сям’і кальвіністаў.

Нарановіч-Наронскі атрымаў адукацыю ў Кейданах, у Ракаўскай акадэміі й, верагодна, у Лейдэне, такім чынам атрымаўшы грунтоўныя веды ў галіне матэматыкі, геадэзіі й картаграфіі. У дадатак да польскай мовы ведаў лацінскую, францускую, флямандзкую й на дрэнным узроўні нямецкую.

З 1644 году знаходзіўся на службе ў Януша Радзівіла, у 1644—1653 гадох зрабіў пляны гарадоў ВКЛ належачых Радзівілам. Пасьля сьмерці Януша Радзівіла пераехаў у Прусію да Багуслава Радзівіла. У Прусіі стварыў «Генэральную мапу Ўсходняй Прусіі», падрыхтаваў праект злучэньня рэкаў Нёмана й Прэголі для простай сувязі Прусіі з ВКЛ. Памёр у Кёнігсбэрзе. Большасьць вядомых паводле крыніцаў працаў Нарановіча-Наронскага не захавалася.

## Працы
* «Мастацтва матэматычных навук» (1650), праца па оптыцы, геамэтрыі й фартыфікацыі.
* «Мастацтва артылерыі» (1665)
* «Праўдзівая гісторыя манархіі скіфаў і сарматаў» (1670), праца па гісторыі Рэчы Паспалітай.

## Літаратура
* Катлярчук А. «Уцёкі мазгоў», ці Лёсы пратэстантаў Вялікага Княства Літоўскага ў другой палове XVII ст. // Спадчына. 2006. № 1.
* Tadeusz Oracki. "Słownik biograficzny Warmii, Prus Książęcych i Ziemi Malborskiej od połowy XV do końca XVIII wieku L-Ż", Olsztyn, Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, 1988, ISBN 83-89775-03-4

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1610-я гады
Катэгорыя:Памерлі ў 1678 годзе
Піетызм

**Піетызм** — першапачаткова рух унутры лютэранства, які характарызуецца наданьнем асаблівай значнасьці асабістай пабожнасьці, рэлігійных перажываньняў вернікаў, адчуваньню жывых зносінаў з Богам, а таксама адчуваньню сталага знаходжаньня пад строгім і пільным «Боскім вокам». Піетызм падчас свайго ўзьнікненьня супрацьпастаўляўся лютэранскай артадоксіі, акцэнт у якой рабіўся на дагматыку, якая далёка не заўсёды была зразумелая парафіянам.

Паколькі піетысты не надавалі вялікага значэньня дагматыцы, то меў месца ўзаемны ўплыў на аналягічныя рухі ўнутры іншых пратэстанцкіх канфэсіяў, з прычыны чаго тэрмін «піетызм» ужываецца й у дачыненьні да не зьвязаных зь лютэранствам дэнамінацыяў і рэлігійных групаў.

## Гісторыя
Піетыстамі ўпершыню сталі называцца ў Ляйпцыгу пасьлядоўнікі Філіпа Якаба Шпэнэра, то бок маладыя магістры, хто чытаў у 1689 годзе павучальныя лекцыі (). Яны надавалі большае значэньне ўнутранай пабожнасьці, дзейснай любові, маральнаму ўдасканаленьню й шчыраму раскаяньню, чым няўхільнаму выкананьню царкоўных правілаў і прадпісаньняў. Абнаўленьне й адраджэньне лічыліся імі прыкметай выратавальнай веры; духоўнае служэньне Богу ўсіх вернікаў супрацьпастаўляюць, як нешта вышэйшае за ўладу пастараў. Для ўзбуджэньня й насаджэньня пабожнасьці яны раілі ладзіць павучальныя сходкі па хатах (), якія сам Шпэнэр увёў упершыню ў Франкфурце-на-Майне.

## Вонкавыя спасылкі
Г. Классен Эдуард Вюст
Джорджыё Б’яндрата

**Джорджыё Б’яндрата** (; каля 1515, Салюцца — 5 траўня 1588, Гюлафэхэрвар) — італьянскі лекар, тэоляг, дзяяч Рэфармацыі ў Польшчы й Вялікім княстве Літоўскім.

## Біяграфія
Джорджыё працаваў у Кракаве, дзе быў лекарам каралевы Боны ў 1540—1544 гадох. У 1556 годзе пераехаў у Жэнэву, дзе стаў прыхільнікам кальвінізму. Ужо праз два гады ён быў вымушаны пакінуць горад з-за антытрынітарскіх поглядаў, вярнуўся ў Рэч Паспалітую ў 1558 годзе, дзе актыўна ўключыўся ў дзейнасьць рэфарматарскага руху і ў 1560 годзе быў абраны кіраўніком царквы ў Малой Польшчы.

Джорджыё быў адным з галоўных прыхільнікаў антытрынітарыянізму ў Рэчы Паспалітай, і, такім чынам, быў у канфлікце з Жанам Кальвінам, які пісаў да польскіх кальвіністаў лісты, папярэджваючы іх аб дзейнасьці Б’яндраты. У выніку канфлікту зь мясцовымі рэфарматарамі, Б’яндрата пачаў шукаць заступнікаў і знайшоў падтрымку ў літоўскага князя Мікалая Радзівіла Чорнага і Яна Кішкі, зь якімі стварыў моцную фракцыю літоўскіх антытрынітарыяў (арыянаў).

У 1563 годзе Джорджыё адправіўся ў Трансыльванію, дзе працаваў лекарам і дарадцам Яна Жыгімонта Запольі. З 1571 году працаваў на Стэфана Баторыя й зрабіў для яго шэраг важных задачаў, у тым ліку спрыяў ягонаму выбраньню на пасаду польскага караля ў 1575 годзе.

## Літаратура
* Gmiterek H., Bracia czescy a kalwini w Rzeczypospolitej połowa XVI – połowa XVII wieku, Lublin 1987
* Tazbir J., Reformacja w Polsce. Szkice o ludziach i doktrynie, Warszawa 1993

## Вонкавыя спасылкі
* Jerzy Blandrata, nota biograficzna i dzieła do pobrania

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1510-я гады
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Салюцца
Катэгорыя:Памерлі 5 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1588 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Гюлафэхэрвары
Катэгорыя:Пратэстанцкія дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Мая малітва (неадназначнасьць)

Назву **Мая малітва** маюць:
* Мая малітва — верш Янкі Купалы, напісаны ў 1906 годзе
* Мая малітва — верш Янкі Купалы, напісаны ў 1912 годзе
Мая малітва (1906)

«**Мая́ малі́тва**» — верш Янкі Купалы, напісаны 5 ліпеня 1906 году. Упершыню надрукаваны ў 1929 годзе ў часопісе «Полымя» (№2). Тэматычна прымыкае да купалаўскіх твораў аб ролі паэта й паэзіі ў жыцьці народу, іх сувязі зь людзьмі працы й роднай зямлёй.

## Апісаньне
Паэт жыве верай і надзеяй на лепшую будучыню свайго народу і роднага краю. Купала абяцае маліцца «*да яснага сонейка*» за ўсіх сіротаў і бедакоў, каб яно часьцей заглядала ў іх цёмныя хаты, маліцца «*да хмараў з грымотамі*», каб яны не пасылалі пэруноў і градаў на скупыя ўраджаямі палі гаротных сялянаў. Аўтар блізка да сэрца бярэ ўсе жыцьцёвыя клопаты мужыка-гаротніка, шчыра жадае памагчы яму перамагаць бяду, нястачы і беднасьць. Купала прыгадвае павер’е, якое бытавала ў народзе: нібыта, калі памірае чалавек, адразу згасае яго зорка. Паэт жа хоча, каб зоркі згасалі ня так часта, каб працаўнік, улюбёны ў жыцьцё і ў сваю ніву, жыў шчасьліва і доўга. Малітва яго зямная і жыцьцёвая, насычаная сацыяльным зьместам, самымі гуманнымі намерамі.

Верш напісаны 4-стопным амфібрахіям, разважлівы й нясьпешны ў сваім рытмічным ладзе. Паэтыку верша вызначае рамантычная і фальклёрная сымболіка. Твор мае кальцавую кампазыцыю: першая і апошняя строфы аднолькавыя, толькі апошні радок зьменены («*Ўжо больш не шалелі над роднай зямлёй*» першае страфы заменена на «*Не вылі над роднай зямлёй, нада мной*» у апошняй страфе). Гэтым паэт падкрэсьліваў, што ён не аддзяляе свой лёс ад лёсу роднае зямлі, Бацькаўшчыны.

## Значэньне
Верш меў уплыў на маладую беларускую паэзію савецкага часу, у прыватнасьці на М. Чарота (верш «Каб я быў…»).

## Пераклады і мастацкія ўвасабленьні
На асэтынскую мову верш пераклаў А. Пухаеў, на ангельскую — У. Мэй і В. Рыч, на малдаўскую — П. Дарые, на расейскую — А. Пракоф’еў, І. Садоф’еў, на ўкраінскую — А. Малышка. Верш таксама зьявіўся ў францускім перакладзе (перакладчык не названы) у анталёгіі беларускае паэзіі «У краіне паэтаў» (Парыж, 1982).

У 1994 годзе спалучаны й крыху зьменены тэкст двух аднайменных вершаў Я. Купалы «Мая малітва» (прыпеў узяты з верша 1912 году, а асноўны тэкст — з раньняга верша 1906 году, пры гэтым у прыпеве слова «*загон*» заменена на слова «*народ*», а замест Купалавага «*расьпетаю душой*» ужыта акрэсьленьне «*расьпятаю*») паклаў на музыку кампазытар, удзельнік гурту «Песьняры» А. Моўчан. Выконваў песьню «Малітва» кіраўнік гурту Ул. Мулявін.

## Крыніцы

## Літаратура
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Мая малітва» / Аўтар — М. Барсток. — С. 387—388.

## Вонкавыя спасылкі
* [Гуказапіс песьні «Малітва» гурту «[Песьняры]»] на сайце YouTube

Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1906 годзе
Лятэранскія пагадненьні

**Лятэра́нскія пагадне́ньні** — сыстэма дамоваў паміж італьянскай дзяржавай і Сьвятым Стальцом. Прывялі да прававога ўрэгуляваньня ўзаемных прэтэнзіяў паміж Італіяй і Сьвятым Пасадам, да вырашэньня «Рымскага пытаньня», якое існавала з 1870 року. Былі падпісаныя 11 лютага 1929 у Лятэранскім апостальскім палацы (). Складаліся з дамовы, фінансавае канвэнцыі і канкардату.

Падпісаныя кардыналам П’етра Гаспары і прэм’ер-міністрам Італіі Бэніта Мусаліні, дзеючым ад імя караля Віктара Эмануіла III. Ратыфікаваныя ў траўні таго ж року ніжняй палатай італьянскага парлямэнту, які цалкам складаўся зь сябраў фашысцкай партыі.

Паводле ўмоваў дамовы:
* каталіцтва было прызнанае адзінай дзяржаўнай рэлігіяй у Італіі; Сьвяты Пасад атрымаў сьвецкі сувэрэнітэт, у тым ліку ў міжнародных справах;
* Ватыкан быў фармальна прызнаны сувэрэннай тэрыторыяй, кіраванай Сьвятым Пасадам; граніцы былі вызначаныя ў дадатку да дамовы.

Канкардат вызначыў правы і прывілеі Каталіцкай царквы, яе становішча ў Італьянскім каралеўстве. Былі вызначаныя 10 непрацоўных дзён для царкоўных сьвятаў у Італіі.

У 1947 року Лятэранскія трактаты былі ўключаныя ў італьянскую канстытуцыю. У 1984 року ў яе былі ўнесеныя зьмяненьні, паводле якіх каталіцтва перастала быць дзяржаўнай рэлігіяй. У 1969 року быў прыняты закон, які дазволіў развод, што фактычна скасавала артыкул 34 канкардату.

## Вонкавыя спасылкі
* Тэкст Лятэранскіх пагадненьняў  на афіцыйнай бачыне Ватыкану
* Тэкст Лятэранскіх пагадненьняў

Катэгорыя:Гісторыя Ватыкану
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Італіі
Катэгорыя:Каталіцтва ў Італіі
Катэгорыя:Канфэсійнае права
Катэгорыя:Падзеі 1929 году
Катэгорыя:Гісторыя каталіцкай царквы
Антуан Грызман

**Антуан Грызман** (;  21 сакавіка 1991 году, Макон, Францыя) — францускі футбаліст, паўабаронца гішпанскага клюбу «Атлетыка» і нацыянальнай зборнай Францыі. Гуляе на пазыцыі левага ўінгера, але здольны згуляць і форварда. Чэмпіён сьвету 2018 году.

## Клюбная кар’ера
Сваю футбольную кар’еру ён, як і ягоны бацька, пачаў у родным горадзе. Аднак выступы ў правінцыйнай камандзе не маглі спрыяць разьвіцьцю гульца. Таму бацька вазіў свайго сына на прагляды ў больш вядомыя калектывы. Але, валодаючы сьціплымі антрапамэтрычныя дадзенымі, Антуан атрымліваў адмову ва ўсіх моладзевых акадэміях. Аднак, у канчатковым выніку Антуанам зацікавіўся гішпанскі «Рэал Сасьедад».

### «Рэал Сасьедад»
Галоўны трэнэр «Рэала Сасьедад» Мартын Лясартэ прыцягнуў Грызмана да трэніровак з асноўным складам перад сэзонам 2009—2010 гадоў. У чатырох таварыскіх сустрэчах француз забіў 5 мячоў, што абумовіла ягоны далейшы лёс. З-за страты асноўных футбалістаў, пазыцыя на левым флянзе паўабароны апынулася вакантнай, і Грызман атрымаў свой ​​шанец, і спаўна ім скарыстаўся, стаўшы з часам асноўным гульцом каманды.

### «Атлетыка»
28 ліпеня 2014 году мадрыдзкі «Атлетыка» дасягнуў пагадненьня з клюбам «Рэал Сасьедад» на пераход Грызмана. Як мяркуецца, мадрыдзкі клюб заплаціў за гульца каля 30 млн эўра. Антуан прайшоў мэдычнае абсьледаваньне ў той жа дзень і 29 ліпеня падпісаў кантракт на шэсьць гадоў.

## Міжнародная кар’ера
27 лютага 2014 году Грызман атрымаў выклік у галоўную каманду Францыі, якой кіруе Дыд’е Дэшам, на таварыскі матч супраць зборнай Нідэрляндаў на «Стад дэ Франс». Дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай 5 сакавіка, выйшаўшы ў стартавым складзе, і гуляў да 68 хвілінаў.

13 траўня ён увайшоў у склад зборнай на чэмпіянат сьвету 2014 году. 1 чэрвеня, гуляючы супраць зборнай Парагваю ў Ніццы, Антуан забіў свой першы гол за Францыю, адкрыўшы лік, аднак гульня скончылася зь лікам 1:1.

## Дасягненьні
**«Атлетыка»**:
* Пераможца Лігі Эўропы: 2018
* Уладальнік Супэрубка УЭФА: 2018
* Уладальнік Супэркубка Гішпаніі: 2014

**«Барсэлёна»**:
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2021

**Францыя**:
* Чэмпіён сьвету: 2018
* Пераможца Лігі нацыяў УЭФА: 2021

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Рэал Сасьедад»
* Статыстыка на L’Équipe
* 
* 
* 

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Іманоль Агірэчэ

**Іманоль Агірэчэ Аруці** (;  24 лютага 1987 году, Усурбіль, Гішпанія) — былы гішпанскі футбаліст басконскага паходжаньня, нападнік.

## Кар’ера
Іманоль зьяўляецца выхаванцам моладзевай акадэміі «Рэал Сасьедаду». Агірэчэ ўпершыню зьявіўся ў складзе першай каманды клюбу ў сэзоне 2004—2005 гадох, калі выйшаў на поле ў матчы супраць «Малягі» на апошнія 15 хвілінаў гульні. У наступных трох сэзонах разам узятых, ён зьявіўся толькі ў дзевяці матчах лігі, а таксама шэсьць месяцаў правёў у арэндзе ў складзе «Кастэльёну», які гуляў у другім дывізіёне.

У сэзоне 2008—2009 гадоў калі «Рэал Сасьедад» ужо другі год запар выступаў у Сэгундзе, Агірэчэ пачаў рэгулярна праходзіць у першы склад клюбу, у асноўным за кошт сур’ёзнай траўмы Іньніга Дыяса дэ Сэрыё, і здолеў забіць 9 галоў у 28 гульнях, але баскам зноўку не ўдалося вярнуцца ў Ля Лігу.

19 студзеня 2013 году выйшаўшы на замену за апошнія шэсьць хвілінаў у матчы супраць «Барсэлёны», Агірэчэ забіў пераможны гол на апошняй хвіліне, такім чынам клюб атрымаў перамогу зь лікам 3:2, пасьля таго як прайграваў зь лікам 0:2, а каталёнскі клюб скончылі сваю сэрыю гульняў без паразаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Рэал Сасьедад»
* Профіль на BDFutbol 
* Профіль на сайце transfermarkt.de

Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты
Давід Сурутуса

**Давід Сурутуса** (;  19 ліпеня 1986 году, Рашфор, Францыя) — былы гішпанскі футбаліст басконскага паходжаньня, паўабаронца.

## Кар’ера
Давід Сурутуса нарадзіўся 19 ліпеня 1986 году ў францускім горадзе Рашфор. Ягоны бацька быў родам з Аспэйтыя, маці з Францыі. Пасьля нараджэньня Давіда сям’я пераехала з Рашфору у Краіну Баскаў. Сурутуса пачаў займацца футболам у 1994 годзе, у спартовым клюбе «Декатлён Андароа». Пасьля гэтага Давід перайшоў у моладзевую акадэмію «Рэал Сасьедада». Тут ён трэніраваўся пад кіраўніцтвам былога брамніка клюбу Люіса Арканады.

27 жніўня 2005 году ва ўзросьце 19 гадоў Давід дэбютаваў за другую каманду «бела-сініх» у матчы трэцяга гішпанскага дывізіёну супраць другой каманды «Вальядаліду» (0:0). У сваім дэбютным сэзоне Сурутуса згуляў 29 матчаў, прычым ва ўсіх выходзіў у стартавым складзе й адгуляў без замен.

Перад пачаткам сэзону 2007—2008 гадоў Давід быў аддадзены ў арэнду клюбу «Эйбар», які выступаў у Сэгундзе. За новую каманду Сурутуса дэбютаваў 8 верасьня 2007 году ў гасьцявым матчы супраць «Сэльты» (1:0). Выйшаўшы на замену на 72-й хвіліне, Давід на 81-й хвіліне забіў адзіны мяч і прынёс перамогу сваёй камандзе.

Вярнуўшыся з арэнды, Сурутуса працягваў выступы за другую каманду «бела-сініх» у трэцім дывізіёне. Аднак у сэзоне 2009—2010 гадоў Давід стаў гульцом асноўнай каманды «бела-сініх». У тым жа годзе клюб атрымаў перамогу ў Сэгундзе й атрымаў пуцёўку ў найвышэйшы гішпанскі дывізіён, а Давід згуляў у 28-мі матчах чэмпіянату.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Рэал Сасьедад»
* Профіль на BDFutbol 
* Профіль на Futbolme  
* Профіль на сайце transfermarkt.de

Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты
Маркель Бэргара

**Маркель Бэргара Ляраньяха** (;  5 траўня 1986 году, Эльгайбар, Гішпанія) — былы гішпанскі футбаліст басконскага паходжаньня, паўабаронца.

## Кар’ера
Маркель зьяўляецца выхаванцам футбольнай акадэміі клюбу «Рэал Сасьедад». Сваю прафэсіянальную кар’еру пачаў у арэндах у клюбах пачаргова «Эйбар» і «Вэсындарыё», якія абодва сканчвалі сэзон у зоне вылету з Сэгунды.

4 верасьня 2007 году Бэргара дэбютаваў у складзе «Рэал Сасьедад» у гасьцявым матчы на Кубак Гішпаніі супраць каманды «Ляс-Пальмас», у якім басконскія футбалісты атрымалі паразу зь лікам 0:1.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Рэал Сасьедад»
* Профіль на BDFutbol 
* Профіль на Futbolme  
* Профіль на сайце transfermarkt.co.uk

Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты
Рубэн Кастра

**Рубэн Кастра Мартын** (;  27 чэрвеня 1981 году, Ляс-Пальмас, Гішпанія) — гішпанскі футбаліст, нападнік.

## Кар’ера
Нарадзіўся ў горадзе Ляс-Пальмасе на Канарскіх астравах, футболам пачаў займацца ў родным горадзе й зь цягам часу стаў гульцом «Ляс-Пальмасу», у складзе якога ў сэзоне 2003—2004 гадоў стаў найлепшым бамбардзірам Сэгунды, маючы на сваім рахунку 22 галы. У 2004 годзе Кастра быў падпісаны клюбам «Дэпартыва», паводле дамовы ў адваротным кірунку, то бок у «Ляс-Пальмас», перайшоў ўінгер Мома. Аднак у Ля-Каруньні Рубэн не зайграў.

Амаль увесь час знаходжаньня ў «Дэпартыва» гулец правёў у арэндах, выступаючы за «Альбасэтэ», «Расінг», «Хімнастык», «Уэску» й «Раё Вальекана».

### «Бэтыс»
У жніўні 2010 году кантракт Рубэна быў выкуплены клюбам «Бэтыс», сума трансфэру склала 1,7 млн эўра. Рубэн адразу склаў атакавалае трыё з Хорхэ Малінам і паўабаронцам Ашылем Эмана, забіўшы ў траіх больш за 50 галоў у сэзоне 2010—2011 гадох, дзякуючы чаго клюб з Андалюзіі здолеў вярнуцца ў Ля-Лігу пасьля двух гадоў сваёй адсутнасьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Бэтыс»
* Профіль на BDFutbol 
* Профіль на Futbolme  
* Профіль на сайце transfermarkt.co.uk

Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты
Мая малітва (1912)

**«Мая малітва»** — верш Янкі Купалы, напісаны ў 1912 годзе і ўпершыню апублікаваны ў газэце «Наша Ніва».

## Апісаньне
У разьвіцьцё спэцыфічнага для мастакоўскага сьветапогляду пантэістычнага сьветапогляду, паэт кажа: малюся свабоднаму ветру, малюся агню, малюся жывучай вадзіцы. Гэты верш, іншыя творы з прыкметамі мастацкага пантэізму сёй-той прыняў за паганства, ці, прынамсі, за схільнасьць паэта да паганскае аксіялёгіі. Вульгарны сацыялягізм падтасаваў багаборчыя матывы Купалы пад бальшавіцкі атэізм.

## Мастацкія ўвасабленьні
У 1994 годзе спалучаны і крыху зьменены тэкст двух аднайменных вершаў Я. Купалы «Мая малітва» (прыпеў узяты зь верша 1912 году, а асноўны тэкст — з раньняга верша 1906 году, пры гэтым у прыпеве слова «*загон*» замененае на слова «*народ*», а замест Купалавага «*расьпетаю душой*» ужыта акрэсьленьне «*расьпятаю*») паклаў на музыку кампазытар, удзельнік гурту «Песьняры» А. Моўчан. Выконваў песьню «Малітва» кіраўнік гурту Ул. Мулявін.

## Значэньне
Крытыкі адзначалі праграмнасьць купалаўскага верша ня толькі для самога аўтара, але й для ўсяе беларускае літаратуры пэрыяду нацыянальнага Адраджэньня:

## Крыніцы

## Літаратура
*

## Вонкавыя спасылкі
* [Гуказапіс песьні «Малітва» гурту «[Песьняры]»] на сайце YouTube

Катэгорыя:Вершы Янкі Купалы
Катэгорыя:Творы 1912 году
Карляс Вэля

**Ка́рляс Альбэ́рта Вэ́ля Гары́да** (;  1 сакавіка 1989 году, Канкун, Мэксыка) — мэксыканскі футбаліст, нападнік. Былы гулец нацыянальнай зборнай Мэксыкі. Мае акрамя таго гішпанскі пашпарт.

## Кар’ера
### Клюбная
Кар’ера Карляса пачалася ў «Гвадаляхары», дзе ён гуляў разам з братам Алехандра. Выступы Вэлі на міжнароднай арэне прыцягнулі ўвагу да юнага мэксыканцу з боку шэрагу буйных эўрапейскіх клюбаў. У лістападзе 2005 году «Арсэнал» заключыў з Карлясам пяцігадовы кантракт. Ягоны ранейшы клюб атрымаў кампэнсацыю ў памеры 125 тысячаў фунтаў, якая павінна была павялічыцца да 550 тысячаў пасьля таго, як Вэля згуляе ў 50 афіцыйных матчах за лёнданскі клюб. Але з тае прычыны, што Карляс ня здолеў атрымаць дазвол на працу ў Ангельшчыне, «Арсэнал» быў вымушаны адправіць яго ў арэнду.

Да канца сэзону 2005—2006 гадоў Вэля знаходзіўся ў складзе «Сэльты», аднак не згуляў за яе ніводнага матчу, бо гішпанскі клюб вычарпаў свой ​​ліміт на гульцоў не з краінаў ЭЗ. Наступны сэзон Карляс правёў у клюбе другога дывізіёна «Саляманцы». Гэтая арэнда аказалася ўдалай, за «Саляманку» Вэля забіў 8 галоў і прыняў непасрэдны ўдзел у немалой колькасьці галявых нападаў.

Па сканчэньні сэзону да футбаліста праявіў цікавасьць шэраг клюбаў з найвышэйшага гішпанскага дывізіёну. У выніку Карляс адправіўся ў гадавую арэнду ў «Асасуну» з магчымасьцю падаўжэньня арэнды яшчэ на год. 31 кастрычніка 2007 году ў матчы супраць «Бэтысу» Вэля забіў свой першы гол за новы клюб.

Гады, праведзеныя ў Гішпаніі, дазволілі Карлясу атрымаць грамадзянства гэтай краіны, таму ён атрымаў магчымасьць гуляць за «Арсэнал». 30 жніўня 2008 году Вэля дэбютаваў за «Арсэнал» у матчы супраць «Ньюкаслу», аднак сапраўдным лідэрам клюбу так і ня стаў. У 2011 годзе некаторы час знаходзіўся ў арэндзе ў клюбе «Ўэст Бромўіч Альбіён».

16 жніўня 2011 году футбаліст перайшоў у гішпанскі клюб «Рэал Сасьедад» на правах гадавой арэнды. 17 ліпеня 2012 году Карляс падпісаў чатырохгадовы кантракт з сан-сэбастыянцамі.

### Міжнародная
Карляс зь юнацтва пачаў прыцягвацца да ўдзелу ў мэксыканскія футбольныя зборныя, дзякуючы чаму ў свой час і прывабіўся «Арсэналу». У той час, калі Вэля знаходзіўся ў арэндзе ў «Асасуне», ён быў выкліканы ў нацыянальную зборную краіны. Карляс дэбютаваў у таварыскім матчы супраць зборнай Бразыліі. 18 кастрычніка 2007 году ў матчы супраць зборнай Гватэмалы ён забіў свой першы гол за нацыянальную зборную.

Вэля быў выкліканы на матчы плэй-оф супраць зборнай Бэлізу й падрыхтоўчых таварыскіх сустрэчаў. 8 чэрвеня 2008 году ён забіў свой другі гол за зборную ў таварыскім матчы супраць зборнай Пэру, які скончыўся зь лікам 4:0.

## Дасягненьні
**«Лос-Анджэлес»**:
* Уладальнік Кубка МЛС: 2022
* Пераможца Сапортэрз Шылдс: 2019, 2022

**Мэксыка**:
* Уладальнік Залатога Кубка КОНКАКАФ: 2009, 2015

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Рэал Сасьедад»
* Статыстыка на Soccerbase
* Профіль на National Football Teams
* Профіль на сайце transfermarkt.de

Катэгорыя:Мэксыканскія футбалісты
510-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* каля 518 да н. э. — Дарый I пачаў будаўніцтва Пэрсэполісу

-001490
9
Дыега Гадын

**Дыега Рабэрта Гадын Леаль** (;  16 лютага 1986 году, Расарыё, Уругвай) — колішні уругвайскі футбаліст, абаронца. Гулец нацыянальнай зборнай Уругваю. Хуткі абаронца, які спалучаў у сабе наяўнасьць добрай фізычнай падрыхтоўкі з магчымасьцю добра валодаць мячом.

## Кар’ера
### Клюбная

У дарослым футболе дэбютаваў у 2003 годзе, дзякуючы выступам за клюб «Сэра», у якім правёў тры сэзоны, прыняўшы ўдзел у 63 матчах чэмпіянату. Большасьць часу, праведзенага ў складзе «Сэра», быў асноўным гульцом абароны каманды. На працягу сэзону 2006—2007 гадоў абараняў колеры ўругвайскага гранду «Насьяналь».

Сваёй гульнёй за апошнюю каманду прыцягнуў увагу прадстаўнікоў трэнэрскага штаба клюбу «Вільярэал», у склад якога далучыўся ў жніўні 2007 году. У новым клюбе правёў наступныя тры сэзоны сваёй гульнявой кар’еры. Гуляючы ў складзе «Вільярэалу» таксама ў асноўным выходзіў на поле ў складзе першым адзінаццаці гульцоў каманды.

У склад клюбу «Атлетыка» далучыўся 4 жніўня 2010 году й дэбютаваў за «матрасьнікаў» у пераможный сустрэчы на Супэркубак УЭФА, дзе гішпанскі клюб быў мацнейшым за італьянскі «Інтэрнацыянале» зь лікам 2:0. З тых часоў стаў асноўным абаронцам мадрыдцаў і за наступныя гады атрымліваў з камандай перамогу ў Лізе Эўропы, а таксама яшчэ адзін раз у Супэркубку УЭФА. 7 мая 2019 года аб'явіў аб зыходзе з клюбу пасьля сканчэньня сэзона 2018/19.

### Міжнародная
26 кастрычніка 2005 году дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе зборнай Уругваю ў таварыскай гульні супраць зборнай Мэксыкі. У складзе зборнай быў удзельнікам розыгрышу Кубка Амэрыкі 2007 году ў Вэнэсуэле, чэмпіянату сьвету 2010 году ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы й розыгрышу Кубка Амэрыкі 2011 году ў Аргентыне, атрымаўшы таго году тытул кантынэнтальнага чэмпіёна.

## Дасягненьні
**«Атлетыка»**:
* Чэмпіён Гішпаніі: 2014
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2013
* Уладальнік Супэркубка Гішпаніі: 2014
* Пераможца Лігі Эўропы: 2012, 2018
* Уладальнік Супэркубку УЭФА: 2010, 2012, 2018

**«Атлетыку Мінэйру»**:
* Уладальнік Супэркубка Бразыліі: 2022
* Чэмпіён штату Мінас-Жэрайс: 2022

**Уругвай**:
* Уладальнік Кубка Амэрыкі: 2011

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Інтэрнацыянале»
* Профіль на BDFutbol 
* Статыстыка на National Football Teams
* Профіль на сайце transfermarkt.co.uk

Катэгорыя:Уругвайскія футбалісты
Ігар Жук

**Ігар Жук** (16 чэрвеня 1957, Мядзельшчына — 30 чэрвеня 2017, Горадня) — беларускі літаратуразнавец, літаратурны крытык і гісторык літаратуры, доктар філялягічных навук, прафэсар Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Янкі Купалы.

## Дзейнасьць
У манаграфіі «Празаічны тэкст: дынаміка рытмавага існаваньня» распрацаваў арыгінальную канцэпцыю мэтрадынамікі празаічнага выказваньня і ўпершыню ў гісторыі літаратуразнаўства апісаў мэханізм атрыманьня з дапамогай кампутарнай апрацоўкі тэксту мэтрычных аўтарскіх эталёнаў, разгледзіў сыстэму іх дынамічнага ўзаемадзеяньня. Адлюстраваны ў іх г. зв. «рытмічны інстынкт» адкрывае новыя магчымасьці для аналізу асаблівасьцяў мастацкага стылю майстроў беларускае прозы — Я.Брыля, В.Быкава, М.Гарэцкага, І. Мележа, К.Чорнага.

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Купалазнаўцы
Сінт-Маартэн

**Сінт-Ма́артэн** (, вымаўляецца як [sɪnt ˈmaːrtə(n)]) — паўднёвая частка вострава сьвятога Мартына, аўтаномія ў складзе Каралеўства Нідэрляндаў. Адміністрацыйным цэнтрам уладаньня зьяўляецца горад Філіпсбург, на афіцыйным узроўні ўжываюцца нідэрляндзкая й ангельская мовы. Да 10 кастрычніка 2010 году Сінт-Маартэн уваходзіў у склад Нідэрляндзкіх Антылаў.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Сара Ўэскат-Ўільямз

Імасьць **Сара Ўэскат-Ўільямз** () — лідэр Дэмакратычнай партыі Сінт-Маартэну й першая прэм’ер-міністар. Яе партыя мае толькі 2 месцы ў Радзе вострава ў выніку выбараў, але згодна з кааліцыйым пагадненьнем Дэмакратычнае партыі й Партыі аб’яднанага народу 10 кастрычніка 2010 году яна была абраная прэм’ер-міністрам.

З прычыны распаду кааліцыі ў красавіку 2012 году, 21 траўня быў абраны новы кабінэт міністраў Сінт-Мартэна. Сара Ўэскат-Ўільямс засталася прэм’ер-міністрам аўтаноміі і сфармавала другі кабінэт міністраў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сінт-Маартэн
Міхась Бельскі

**Міха́сь Бе́льскі** (21 верасьня 1921, Сянно — 29 красавіка 1988, Менск) — беларускі мастак, графік.

## Жыцьцяпіс
Навучаўся ў Днепрапятроўскае мастацкае вучэльні, якую скончыў у 1941 годзе. У 1941—1945 гадах — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1946 па 1952 год навучаўся ў Кіеўскім мастацкім інстытуце ў І. Пляшчынскага і А. Шаўкуненкі. Удзельнічаў у мастацкіх выставах у Кіеве з 1947 году. Вучань Васіля Касіяна, Тацьцяны Яблонскай, Георгія Меліхава. Выкладаў у Менскае мастацкае вучэльні (1952—1956). Больш за трыццаць гадоў выкладаў у Беларускім політэхнічным інстытуце (1956—1987). Сябра Саюзу мастакоў БССР з 1954 году.

## Творчасьць
Працаваў у галіне кніжнай і станкавай графікі ў тэхніцы акварэлі, афорту, літаграфіі і ксілаграфіі.

### Выбраныя працы
* «Халодны дзень» (1953, акварэль)
* «Зямля сялянам» (1957, гістарычны музэй, Менск)
* «Стары і новы Менск» (1959, мастацкі музэй, Менск)
* «Стары Менск» (трыпціх, 1979, каляровая папера, вугаль, гуаш)
* Ілюстрацыі да кнігаў А. Капыленкі «Петраградзкі хлопчык» (1950), М. Лужаніна «Хто робіць надвор’е», П. Яршова «Канёк-гарбунок» (1954)

## Купаліяна

### Ілюстрацыі да вершаў Янкі Купалы

* «Алеся»
* «Восень» («Эй, восень, восень…»)
* «Дзьве сястры»
* «Кароль»
* «Крыжы»
* «На старую ноту»

* «Не кляніце мяне»
* «Партызаны»
* «Песьня сіроткі»
* «Праз вайну»
* «Ці ты ўзойдзеш калі, сонца»

### Ілюстрацыі да паэмаў Янкі Купалы
* «Курган»
* «Бандароўна»
* «Магіла льва»
* «Над ракою Арэсай»
* «Тарасова доля»

### Іншыя працы
* Партрэт Янкі Купалы (акварэль)
* «Хата Луцэвічаў у вёсцы Вязынка» (1952)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфічныя зьвесткі на сайце Галерэя «Альбіён»
* Ілюстрацыі М. Бельскага да вершаў і паэмаў Янкі Купалы (1957—1958) на сайце Нацыянальнае бібліятэкі Беларусі

Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Беларускія графікі
Погань Шчэцін

«**По́гань**» () — польскі футбольны клюб з гораду Шчэціна. Заснаваны ў 1948 годзе. Назва клюбу адсылае да Пагоні, спрадвечанага сымбаля ВКЛ.

## Гісторыя
Клюб быў закладзены палякамі зь Львова па Другой сусьветнай вайне, калі стала зразумела, што Львоў застанецца ў складзе СССР. Фундатарамі клюбу былі былыя заўзятары львоўскай «Погані», у выніку чаго колеры навастворанага клюбу адпавядалі колерам колішняй львоўскай дружыны. Апроч «Погані» бытамская «Палёнія» і апольская «Одра» таксама былі закладзеныя былымі львоўцамі.

Гісторыя клюбу пачалася 21 красавіка 1948 году, калі ў Шчэціне быў закладзены клюбу «Шторм». Гэты клюб меў сэкцыі па футболе і боксе. У сакавіку 1949 году некалькі спартовых клюбаў гораду, як то «Шторм», «Цукроўнік», «Друкар» і «Паштовы», аб’ядналіся ў адзіны клюб, які атрымаў назву «Зьвязковец». Назоў падкрэсьліваў, што клюб быў створаны шляхам аб’яднаньня некалькіх камандаў. Новы клюб заняў месца «Паштовага» ў элітным дывізіёне мясцовага першынства. У лістападзе 1950 году клюб быў расфармаваны, але на ягоным месцы паўстаў клюб «Калеяж». Гэтая дружына мела падтрымку з боку Шчэцінскага порту. У 1953 году яна ўзяла ўдзел у спаборніцтве, зарганізаваным паміж некалькімі ваяводзтвамі. У ім акрамя «Калеяжу» бралі ўдзел клюбы зь Зялёнай Гуры, Познані ды іншых мясьцінаў. Увосень 1955 году «Калеяж» зьмяніў назоў на «Погань», як даніна памяці былому львоўскаму клюбу з тым жа назовам.

У 1958 годзе «Погань» стала пераможцам Паўночнай групы Другога дывізіёну Міжваяводзкай лігі, дзякуючы чаму атрымала месца ў Экстраклясе. У дэбютным матчы шчэцінцы атрымалі паразу на хатнім стадыёне ад варшаўскай «Гвардыі» зь лікам 0:1. У 1960 годзе «Погань» страціла месца ў Экстраклясе, але ў 1962 годзе вярнулася зноўку ў найвышэйшы дывізіён. На працягу большай часткі 1960-х і 1970-х каманда спаборнічала ў найвышэйшай польскай лізе, але звычайна ня мела посьпехаў. Усё зьмянілася на пачатку 1980-х, то бок «Погань» двойчы запар дасягала фіналу Кубка Польшчы, але трывала паразы спачатку ад варшаўскай «Легіі», а потым ад познанскага «Леху». У 1984 годзе каманда кваліфікавалася ў Кубак УЭФА, трапіўшы ў тройкі прызэраў айчыннага першынства. У дэбютным супрацьстаяньні супраць «Кёльну» польская дружына двойчы зьведала паразы і скончыла свой шлях у эўрапейскім турніры. На той час колеры «Кёльну» абаранялі такія зоркі футболу, як то Гаральд Шумахэр, П’ер Літбарскі і Кляўс Аляфс.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Шчэцін
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1948 годзе
Катэгорыя:1948 год у Польшчы
Андыжанская вобласьць

**Андыжа́нская во́бласьць** () — вобласьць на ўсходзе Ўзбэкістану, заснаваная ў сакавіку 1941 году. 
Адміністрацыйны цэнтар ды найбуйнейшы населены пункт — горад Андыжан.

## Гісторыя
Андыжанская вобласьць утварылі ў складзе Ўзбэцкай ССР 6 сакавіка 1941 году згодна з указам Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету СССР, разам зь дзьвюма іншымі абласьцямі.

13 траўня 2005 году ў абласным цэнтры адбылася Андыжанская разьня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Геаграфія Ўзбэкістану
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1941 годзе
Смалявічы (футбольны клюб)

«**Смалявічы**» — футбольны клюб зь Беларусі. Заснаваны ў 2009 годзе. Базуецца ў Смалявічах, якія знаходзяцца ў Менскай вобласьці. З 2019 году выступае ў першай лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя
Пад назвай «Вігвам» у 2009 годзе пад кіраўніцтвам трэнэра Аляксандра Міхальчанкі каманда ўдзельнічала ў чэмпіянаце Менскай вобласьці, паводле вынікаў якога заняла выніковае 10 месца сярод 14 удзельнікаў. У наступным годзе «Вігвам» выступаў у другой лізе чэмпіянату Беларусі па футболе, заняўшы 11 месца сярод 18 камандаў.

У красавіку 2011 году клюб атрымаў пасьведчаньне аб дзяржаўнай рэгістрацыі й стаў чальцом Беларускай фэдэрацыі футболу. 19 ліпеня галоўным трэнэрам быў прызначаны беларускі спэцыяліст Юры Пунтус, які раней трэніраваў моладзевую й нацыянальную зборныя, а таксама такія клюбы найвышэйшай лігі БАТЭ, МТЗ-РІПА й берасьцейскае «Дынама». У жніўні клюб быў перайменаваны ў «Смалявічы» й пад такой назвай заняў 12 месца з 16 камандаў другой лігі.

У сэзоне 2012 году каманда атрымала новую назву — «Смалявічы-СТІ». Клюб падышоў да новага сэзону ў другой лізе ня ў ролі «сталага аўтсайдэра», а якасьці «ценявога фаварыта» турніру. Сэзон для каманды склаўся ўдала, ужо за за 4 туры да канца першынства, перамогшы ў хатнім матчы «Асіпавічы» (2:0), яна датэрмінова выйшла ў першую лігу. У гэтым жа матчы каманда ўпершыню згуляла на сваім новым стадыёне пад назвай «Азёрны».

У пачатку 2016 году клюб падпісаў дамову пра супрацоўніцтва з БАТЭ, згодна зь якой у «Смалявічах» будуць гуляць маладыя гульцы БАТЭ, якія ня трапілі ў асноўны склад.

У сэзоне 2017 году каманда заняла другое месца ў першай лізе і атрымала права на ўдзел у найвышэйшым дывізіёне ў наступным сззоне. Перад пачаткам сэзону 2018 году назва клюбу была зьмененая на «Смалявічы».

## Былыя назовы
* «Вігвам» (2009—2011)
* «Смалявічы»-СТІ (2011—2017)
* «Смалявічы» (з 2018 году)

## Склад
: *Актуальны на 22 ліпеня 2020 году*

## Статыстыка

### [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат]]

### [[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]

## Галоўныя трэнэры
* Аляксандар Бразевіч (зь сьнежня 2017 году)
* Дзьмітры Молаш (чэрвень 2016 году — сьнежань 2017 году, в. а. з чэрвеня 2016 году да студзеня 2017 году)
* Віталь Рагожкін (студзень — чэрвень 2016 году)
* Аляксандар Бразевіч (жнівень 2015 году — лістапад 2015 году)
* Юры Вадавозаў (в. а. у жніўні 2015 году)
* Дзьмітры Навіцкі (верасень 2014 году — жнівень 2015 году)
* Альбэрт Рыбак (сьнежань 2013 — верасень 2014, в. а. у кастрычніку — лістападзе 2013 году)
* Юры Пунтус (да кастрычніка 2013 году)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Смалявічы
Адрыян Лёпэс Альварэс

**Адрыя́н Лёпэс А́льварэс** (;  8 студзеня 1988 году, Тэвэрга, Гішпанія) — колішні гішпанскі футбаліст, нападнік.

## Кар’ера
### Клюбная
У юнацтве гуляў за клюб «Рэал Авіеда» ў трэцяй лізе гішпанскага футболу, ня маючы аднак з клюбам дзейны кантракт. У кастрычніку 2006 году ў якасьці вольнага агента перайшоў у склад «Дэпартыва», якія аднак выплацілі за гульца кампэнсацыю ў памеры 330 тысячаў эўра.

У сэзоне 2007—2008 гадоў Адрыян быў аддадзены ў арэнду ў клюб «Алявэс», які гуляў у Сэгундзе. Пасьля таго як ён дапамог басконскаму клюбу пазьбегнуць вылету зь лігі, Лёпэс вярнуўся ў Ля-Каруньню, каб зноўку быць аддадзеным у арэнду, 14 жніўня гулец далучыўся да «Малягі». Сэзон 2009—2010 гадоў Адрыян пачаў у «Дэпартыва», рэгулярна выходзячы ў стартавым складзе.

У 2011 годзе Адрыян быўна правах вольнага агента прымкнуў да «Атлетыка», падпісаўшы кантракт з клюбам 19 ліпеня й пагадзіўшыся на чатырохгадовы кантракт. Празь дзевяць дзён, у свой афіцыйны дэбют, ён стаўся асыстэнтам у абодвух галах Хасэ Антоніё Рэеса, калі мадрыдзкі клюб атрымаў хатнюю перамогу ў гульні Лігі Эўропы супраць нарвэскага «Стрэмсгадсэта» зь лікам 2:1.

У ліпені 2014 году перайшоў у «Порту» за 11 млн эўра і падпісаў кантракт на пяць гадоў.

### Міжнародная
25 траўня 2012 году Адрыян быў уключаны трэнэрам зборнай Гішпаніі Вісэнтэ дэль Боске ў пашыраны сьпіс зборнай на Эўра-2012, аднак у выніковы сьпіс не патрапіў. 26 траўня адгуляў у таварыскай гульні супраць зборнай Сэрбіі й вызначыўся голам на 64 хвіліне.

## Дасягненьні
### Клюбныя
**«Атлетыка»**:
* Чэмпіён Гішпаніі: 2014
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2013
* Пераможца Лігі Эўропы: 2012
* Уладальнік Супэркубка УЭФА: 2012

**«Порту»**:
* Чэмпіён Партугаліі: 2018

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Атлетыка»
* Профіль на BDFutbol 
* Статыстыка на National Football Teams
* Профіль на Futbolme
* Профіль на сайце transfermarkt.co.uk

Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты
Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Бухарская вобласьць

**Буха́рская во́бласьць** () — вобласьць на захадзе Ўзбэкістану, заснаваная ў студзені 1938 году.

Адміністрацыйны цэнтар ды найбуйнейшы населены пункт — горад Бухара.

## Гісторыя
Бухарскую вобласьць утварылі 15 студзеня 1938 году. 20 красавіка 1982 году на частцы ягонае тэрыторыі ўтвораная *[[Наваіская вобласьць]]*.

## Адміністрацыйны падзел
Бухарская вобласьць складаецца з 11 сельскіх раёнаў (нумары прыведзеныя паводле мапы вобласьці):
* Алацкі (1) (адміністрацыйны цэнтар — Алат)
* Бухарскі (2) (Галаасія)
* Вапкенцкі (11) (Вапкент)
* Гіждуванскі (3) (Гіждуван)
* Жандорскі (4) (Жандор)
* Каганскі (5) (Каган)
* Каракульскі (6) (Каракуль)
* Караулбазарскі (7) (Караўлбазар)
* Пяшкунскі (8) (Янгібазар)
* Рамітанскі (9) (Рамітан)
* Шафірканскі (10) (Шафіркан)

У Бухары жыве каля 264 тысячаў чалавек.

Бухарская вобласьць улучае 10 гарадоў, 3 пасёлкі гарадзкога тыпу ды 107 вёсак.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Геаграфія Ўзбэкістану
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1938 годзе