Поразаў

**Поразаў** (з 1958 году — *Поразава*) — мястэчка ў Беларусі, на рацэ Росі. Цэнтар сельсавету Сьвіслацкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 864 чалавекі. Знаходзіцца за 22 км ад Сьвіслачы, за 112 км ад Горадні; аўтамабільныя дарогі на Сьвіслач, Ваўкавыск, Ружаны.

Поразаў — магдэбурскае мястэчка гістарычнай Ваўкавышчыны (частка Наваградчыны). Да нашага часу тут захаваліся касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла ў стылі клясыцызму і палацава-паркавы комплекс Бутаўт-Андрайковічаў, помнікі архітэктуры XIX ст.

## Назва

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Porozow* (29 чэрвеня 1460 году і 1744 год); *Порозов* (1553 год).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Поразаў упамінаецца ў XV ст. як каралеўскае мястэчка Ваўкавыскага павету Наваградзкага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Паводле некаторых зьвестак, у 1460 годзе Ян Рыдвід заснаваў тут касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла.

У 1506 годзе вялікі князь Аляксандар надаў Поразаву Магдэбурскае права (29 чэрвеня 1518 і 27 сакавіка 1523 году атрымала яго паўторна). У рэвізорскім лісьце ад 4 сьнежня 1615 году зазначалася:

У чэрвені 1616 году Поразаў атрымаў герб: «у блакітным полі постаць Панны Марыі зь дзіцём Езусам на руках». У 1645 годзе сярод вернікаў Поразаўскай парафіі ўпаміналася старалітва. Мястэчка пацярпела ад пажару 1767 году.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Поразаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі; дзяржаўны маёнтак, цэнтар воласьці Ваўкавыскага павету Гарадзенскай губэрні. На 1878 год у мястэчку было каля 300 дамоў. У канцы XIX ст. у Поразаве дзеялі царква, касьцёл і юдэйскі малітоўны дом, працавалі вучэльня, аптэка і некалькі крамаў. У XIX — пачатку XX стагодзьдзя мястэчка атрымала вядомасьць цэнтру вытворчасьці керамікі (працавала каля 200 майстроў).

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Поразаў занялі войскі Нямецкай імпэрыі. 

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Поразаў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары Поразаўскай воласьці атрымалі Пасьведчаньні Народнага Сакратарыяту БНР. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Поразаў увайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году ён апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ваўкавыскім павеце Беластоцкага ваяводзтва.

У 1939 годзе Поразаў увайшоў у склад БССР, дзе 15 студзеня 1940 году стала цэнтрам раёну і з 12 кастрычніка 1940 году — сельсавету. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да 15 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

30 красавіка 1958 году Поразаў атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У зьвязку з гэтым Поразаўскі сельсавет ліквідавалі, а населеныя пункты гэтага сельсавету перадалі ў адміністрацыйнае падпарадкаваньне Поразаўскага пасялковага савету. У 1960 годзе Поразаўскі раён расфармавалі, мястэчка ўвайшло ў склад Сьвіслацкага раёну. 1 студзеня 2014 году пасялковы савет рэарганізавалі ў сельсавет з цэнтрам у мястэчку Поразаве.


Porazaŭ, Kruki. Поразаў, Крукі (T. Pyč, 1901-09).jpg|Сядзіба, да 1910 г.
Porazaŭskaja synagoga. Поразаўская сынагога (1907).jpg|Сынагога, 1907 г.
Porazaŭ, Bahudzienki. Поразаў, Багудзенкі (1921-39).jpg|Багудзенкі. Сядзіба Бутаўт-Андрайковічаў, да 1939 г.
Porazaŭ. Поразаў (1919-39).jpg|да 1939 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1830 год — 207 муж., зь іх шляхты 3, духоўнага стану 1, мяшчанаў-юдэяў 124, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 79; 1878 год — 1424 чал. (699 муж. і 755 жан.), у тым ліку 556 юдэяў; 1897 год — 1,5 тыс. чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1909 год — 1,7 тыс. чал.; 1998 год — 1450 чал.; 2000 год — 1,4 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2006 год — 1,2 тыс. чал.; 2008 год — 1,2 тыс. чал.; 2009 год — 1119 чал. (перапіс); 2016 год — 913 чал.; 2017 год — 900 чал.; 2018 год — 864 чал.

### Інфраструктура
У Поразаве працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, спэцшкола-інтэрнат (зачыненая), лякарня, паліклініка, бібліятэка, дом культуры.

## Забудова
### Вуліцы і пляцы

## Эканоміка
Прадпрыемства вытворчасьці лазовай мэблі.
* ААТ «Сьвіслацкая фабрыка лазовай мэблі»

## Турыстычная інфармацыя

1 сьнежня 2019 году Рэспубліканская навукова-мэтадычная рада пры Міністэрстве культуры Беларусі ўхваліла ўлучэньне ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Беларусі традыцыі прыгатаваньня пірага «Поразаўская банкуха» ў Поразаве і суседняй вёсцы Карэвічы.

### Славутасьці

* Могілкі: старыя каталіцкія; юдэйскія
* Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла (1825—1828)
* Сынагога (XIX ст.)
* Сядзіба Бутаўт-Андрайковічаў у Багудзенках (XIX ст.)
* Царква Сьвятой Тройцы (1872; мураўёўка)

## Асобы
* Юлія Бібіла (1897—1974) — беларуская бібліятэкарка, бібліёграф; стаяла ля вытокаў дзяржаўнай рэгістрацыі беларускіх друкаваных выданьняў, стваральніца першай беларускай краязнаўчай бібліяграфічнай картатэкі
* Нота Казлоўскі (1906—1972) — мастак і дызайнэр жыдоўскага паходжаньня
* Эстэр Рахель Камінская (1870—1925) — тэатральная акторка, празваная «маці жыдоўскага тэатру»
* Яўген Паплаўскі (нар. 1959) — кампазытар
* Віктар Шалкевіч (нар. 1959) — беларускі бард

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Поразаў, Radzima.org


Катэгорыя:Поразаўскі сельсавет