open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тартускі ўнівэрсытэт

**Тартускі ўнівэрсытэт** (Дэрпцкі, Юр’еўскі (1893—1918);  (з 1918),  (1802—1893)) — навучальная ўстанова ў Тарту (Эстонія), заснаваны швэдзкім каралём Густавам II Адольфам у 1632 годзе на тэрыторыі Лівоніі. Стаў другім унівэрсытэтам Швэцыі (пасьля Ўпсальскага) — Universitas Gustaviana.

У XVIII стагодзьдзі, пасьля расейскай заваёвы Эстляндыі, ня дзейнічаў, але быў зноў адкрыты Аляксандрам I у 1802 годзе.

Унівэрсытэт уваходзіць у асацыяцыю ўнівэрсытэтаў Эўропы Утрэхцкая сетка.

## Катэдры і факультэты
Ва ўнівэрсытэце 11 факультэтаў (тэалягічны, юрыдычны, мэдычны, філязофскі, эканамічны, пэдагагічны, факультэт матэматыкі і інфарматыкі, факультэт фізкультуры, факультэт прыродазнаўства і тэхналёгіі, факультэт грамадзкіх навук) і 7 каледжаў. Колькасьць студэнтаў — 18 300. Ва ўнівэрсытэце працуе 3200 чалавек (у тым ліку 165 прафэсараў, больш за 500 навуковых работнікаў).

## Выбітныя выпускнікі
* Бэці Альвэр — эстонская пісьменьніца
* Бэнэдыкт Дыбоўскі — заоляг, прыродазнаўца, лекар
* Усевалад Ігнатоўскі — беларускі гісторык, грамадзкі й палітычны дзяяч, першы прэзыдэнт АН Беларусі
* Габрыель Корбут (1890) — польскі гісторык літаратуры, бібліёграф, мовазнавец
* Іпаліт Корвін-Мілеўскі (1868) — польскі грамадзка-палітычны дзяяч, публіцыст, доктар права
* Уладзімер Марзон — беларускі хірург
* Станіслаў Осьцік-Нарбут (1891) — лекар, навуковец-мэдык, мэцэнат
* Юган Партс — прэм’ер-міністар Эстоніі
* Караль Гутэн-Чапскі (1882) — дзяржаўны дзяяч Расейскай імпэрыі, прадпрымальнік, філянтроп

## Крыніцы
Ахоцкае мора

**Ахоцкае мора** — мора сыстэмы Ціхага акіяна, знаходзіцца паміж кантынэнтальнай Азіяй, Курыльскімі выспамі, Сахалінам і Хакайда.

Мора злучаецца з Японскім пралівамi Татарскі і Ляпэруза, зь Ціхім акіянам — шмат пралівамі паміж выспамі Курылаў.

Плошча — 1,603 млн км². Глыбіня — да 3521 м.

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Кякурны (востраў)

**Кякурны** () — ўзьбярэжны астравок у бухце Гертнэра (Тауйская губа Ахоцкага моры). Знаходзіцца ў 700 м ад мыса Чырвоны, уяўляе сабою скалу вышынёй 21 мэтар. Навалы чаек. Уваходзіць у склад муніцыпальнай адукацыі Магадану.

Катэгорыя:Астравы Расеі
Балійскае мора

**Балійскае мо́ра**, таксама **Мора Балі** (, ) — міжастраўное мора Ціхага акіяна паміж усходнім ускрайкам вострава Ява і астравамі Балі, Ламбок, Сумбава, Сулавэсі і Мадура. Плошча 40 тысячаў км², сярэдняя глыбіня складае 411 м, максымальная глыбіня — 1590 м (западзіна Балі). Тэмпэратура вады вагаецца паміж 27 і 28&nbsp;°C. Салёнасьць склааде 33,0-34,0‰. Дно высланае ападкамі, у якіх шмат вульканічнага туфа. Прылівы зьмешаныя, іхняя вышыня дасягае 1,7 м.

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Мора Банда

**Мора Банда** — мора на захадзе Ціхага акіяна, паміж выспамі Малайскага архіпэлягу. Плошча — 714 тыс. км², працягласьць з поўначы на поўдзень 500 км, з усходу на захад — 1000 км; глыбіня — да 7440 м (западзіна Вэбэра); каралавыя рыфы; порт Амбон.

Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна
Амбон (горад)

**Амбон** () — адміністрацыйны цэнтар правінцыі Малука Інданэзіі. Разьмешчаны ў паўднёвай частцы выспы Амбон.

Насельніцтва 428 585 жыхароў (2007).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Інданэзіі
Амбон (востраў)

**Амбон** — востраў у Паўднёвай Азіі. Плошча 775 км ².

Адміністрацыйны цэнтар Амбон. Насельніцтва — 270 тысяч чалавек, з іх 206 тысяч жыхароў у горадзе Амбон. Каардынаты — −3.7, 128.1666673 ° 42 'пдн. ш. 128 ° 10 'у. в / 3.7 ° пдн. ш. 128.166667 ° у. в (G). Адміністрацыйны цэнтар — г. Амбон. Найвышэйшы рункт — вяршыня гары Салахуту, 1225 м над узроўнем мора.

Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Іпаліт Корвін-Мілеўскі

**Іпаліт Корвін-Мілеўскі** (6(18).8.1848, в. Друскенікі Гарадзенскага пав., цяпер г. Друскінінкай, Летува — 11.2.1932) — польскі грамадзка-палітычны дзяяч, публіцыст, доктар права.

Катэгорыя:Польскія юрысты
Сэмла

**Сэмла** () — традыцыйны швэдзкі кандытарскі выраб (невялічкая булка зь міндалёва-сьмятанкавым надзяваньнем), які звычайна гатуюць на Тлусты аўторак.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Швэдзкая кухня
Катэгорыя:Ласункі
Маростыка

**Маростыка** () — горад на паўночным усходзе Італіі, у правінцыі Вічэнца, у рэгіёне Вэнэта. Па стане на 31 сьнежня 2009 насельніцтва гораду складала 13 761 чалавек. Маростыка вядомы сваёй гульнёй у «Жывыя шахматы» — тэатралізаваным фэстам, калі на галоўным пляцы гораду, на намаляванай шахматнай дошцы, выстройваюцца людзі ў сярэднявечным убраньні й выконваюць ролі розных шахматных фігураў.

## Глядзіце таксама
* Гальбэрштат

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гораду Маростыка

Катэгорыя:Гарады Італіі
Таўнус

**Таўнус** (па-нямецку: *Taunus*) — горны масіў на захадзе Нямеччыны ў землях Гэсэн і Райнлянд-Пфальц. Вышэйшай кропкай Таўнуса зьяўляецца гара Вялікі Фэльдберг (881,5 м.).



Image:Grosser-feldberg-taunus015.jpg
Image:Taunus_von_Karben-i.jpg
Image:Taunusblick002.jpg



## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Горы Нямеччыны
Таўрысватн

**Таўрысватн** () — самае вялікае возера Ісьляндыі, знаходзіцца на поўдні Ісьляндзкага плато, побач з высокагорнай дарогай Спрэнгісандур (ісл. Sprengisandur).

Таўрысватн зьяўляецца водасховішчам, плошча да 88 км². На возеры знаходзіцца электрастанцыя, якая сілкуецца ад ракі Цьёўрсаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Фота

Катэгорыя:Азёры Ісьляндыі
Таўэрскі мост

**Таўэрскі мост** () — развадны мост у цэнтры Лёндана над ракой Тэмза, недалёка ад Лёнданскага Таўэра. Часам яго блытаюць з лёнданскім мостам, разьмешчаным вышэй па плыні. Адкрыты ў 1894 г.. Таксама зьяўляецца адным з сымбаляў Брытаніі.
## Gallery
### Tower Bridge,London Getting Opened

File:Tower_Bridge,London_Getting_Opened_1.jpg|Tower_Bridge,London_Getting_Opened_1
File:Tower_Bridge,London_Getting_Opened_2.jpg|Tower_Bridge,London_Getting_Opened_2
File:Tower_Bridge,London_Getting_Opened_3.jpg|Tower_Bridge,London_Getting_Opened_3
File:Tower_Bridge,London_Getting_Opened_4.jpg|Tower_Bridge,London_Getting_Opened_4
File:Tower_Bridge,London_Getting_Opened_5.jpg|Tower_Bridge,London_Getting_Opened_5
File:Tower_Bridge,London_Getting_Opened_6.jpg|Tower_Bridge,London_Getting_Opened_6
File:The Tower Bridge, London completely opened.jpg|The Tower Bridge, London completely opened

### Tower Bridge Photo

File:Opening of Tower Bridge 1895.jpg|William Lionel Wyllie, "The Opening of Tower Bridge" (1895)
File:Tower_Bridge,London_Construction_photo_2.jpg|Tower_Bridge,London_Construction_photo_2
File:Tower Bridge, London Under Construction 1.jpg|Tower Bridge, London Under Construction 1
File:Tower Bridge, London Under Construction 2.jpg|Tower Bridge, London Under Construction 2
File:Tower Bridge, London Old photo.jpg|Tower Bridge, London Old photo
File:The invitation of opening of Tower Bridge, London.jpg|The invitation of opening of Tower Bridge, London
File:The Tower Bridge, London.jpg|The Tower Bridge, London
Image:Tower Bridge Day.JPG|Tower Bridge during day
Image:Tower Bridge London Feb 2006.jpg|Tower Bridge at night
Image:Tower-bridge-air.jpg|Tower Bridge area from the air
Image:London 2010 Tower Bridge.jpg|Tower Bridge seen from the north bank of the Thames
Image:Tower-bridge-south-view.jpg|South view at dusk
Image:TowerBridge SvG2.jpg| Close-up of walkways, illuminated at dusk
Image:tower.bridge.7.basculecloseup.london.arp.jpg|Close-up of opened bascules
Image:Tower Bridge 2007 3.jpg|The south tower, showing pier at river level


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лёндан
Катэгорыя:Вісячыя масты
Катэгорыя:Развадныя масты
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Таўэр

**Та́ўэр** («вежа»), **Лёнданскі Таўэр** () — крэпасьць, узьведзеная на паўночным беразе ракі Тэмзы, у гістарычным цэнтры гораду Лёндан. Адзін з найстарэйшых гістарычных будынкаў Вялікабрытаніі, доўгі час служыў рэзыдэнцыяй ангельскіх манархаў. Сёньня Таўэр зьяўляецца адначасова помнікам гісторыі і музэем, уключаным ў сьпіс аб’ектаў, якія належаць да сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Глядзіце таксама
* Таўэрскі мост

## Крыніцы

Катэгорыя:Палацы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Музэі Лёндану
Ўэстмінстэрскі палац

**Ўэстмінстэрскі палац** () — будынак на беразе Тэмзы ў лёнданскім раёне Ўэстмінстэр, дзе праходзяць пасяджэньні Брытанскага парлямэнта. Злучаецца з Трафальгарскай плошчай вуліцай Ўайтхол.

## Крыніцы
Парлямэнт Вялікабрытаніі

**Парлямэнт Злучанага Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірляндыі** () — найвышэйшы заканадаўчы орган у Злучаным Каралеўстве і Каралеўскіх заморскіх тэрыторыях. Яго ўзначальвае Брытанскі манарх. Парлямэнт дзьвюхпалатны, уключае ў сябе верхнюю палату, званую Палату лордаў, і ніжнюю палату, званую Палату грамадаў. Палата лордаў не выбіраецца, яна ўключае ў сябе лордаў духоўных (вышэйшае духавенства англіканскай царквы) і лордаў сьвецкіх (членаў пэрства). Палата грамадаў, наадварот, дэмакратычна абіраемая палата. Палата лордаў і Палата грамадаў зьбіраюцца ў розных памяшканьнях Ўэстмінстэрскага палаца ў Лёндане. Па звычаі, усе міністры, уключаючы прэм’ер-міністра, выбіраюцца выключна з складу парлямэнту.

## Вонкавыя спасылкі
Трафальгарская плошча

**Трафальгарская плошча** () — плошча ў цэнтры Лёндана, дзе, на месцы Чарынгскага крыжа, сыходзяцца тры галоўныя вуліцы Вэстмінстэра — Стрэнд, Ўайтхол і Мэл. Першапачаткова насіла назву Плошча караля Вільгельма IV, але канчатковую назву атрымала ў гонар перамогі Англіі пры Трафальгары ў 1805 г.

## Глядзіце таксама

* Плошча Пікадылі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лёндан
Таўтаграма

**Таўтаграма** — літаратурная форма: тэкст, у якім усе словы ці амаль усе (за выняткам прыназоўнікаў, злучнікаў і г. д.) словы пачынаюцца з адной і той жа літары. Сучасныя дасьледчыкі адносяць гэтую форму да акраканструкцый. Сустракаюцца паэтычныя і празаічныя (радзей) таўтаграмы.

Прыкладам паэтычнай таўтаграмы можа быць жартоўны верш Уладзімера Кныра "Аб адном арыгінале": 

:Адзін Армэн-аратар, ах, арыгінальнічаў - 
:апроч аральнічаць, Армэн ашчэ анальнічаў. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Літаратура
Ватэрлёо (вакзал)

**Вакзал Ватэрлёо** (*Waterloo Station*) — самы загружаны чыгуначны вакзал у Лёндане і ва ўсёй Вялікабрытаніі. Адкрыўся ў раёне Лямбэт (паўднёвей Тэмза) у 1848 годзе; цалкам перабудаваны ў 1900-22 гг. Да лістапада 2007 году (калі быў уведзены ў строй новы тэрмінал на вакзале Сэнт-Панкраса) зьяўляўся канчатковай станцыяй Эўратунэля — адсюль адпраўляліся цягнікі на Францыю і Бэльгію. Гэтаму вакзалу прысьвечана самая вядомая песьня рок-гурта «The Kinks» — «Waterloo Sunset» (1966).

Катэгорыя:Чыгунка
Катэгорыя:Лёндан
Тахомэтар

**Тахомэтар** — прылада, прызначаная для вымярэньня хуткасьці кручэньня цела або рэчыва.

Часьцей за ўсё сустракаецца форма тахомэтру, якая вымярае хуткасьць абаротаў каленчатага валу ў рухавіку або машыне. Таксама выкарыстоўваецца ў мэдыцыне.

Падлік ажыцьцяўляецца шляхам рэгістрацыі колькасьці імпульсаў, якія паступілі ад датчыка, працягласьці паўзы паміж імпульсамі, а таксама парадку паступленьня імпульсаў ад датчыкаў.

Катэгорыя:Прылады
Катэгорыя:Аўтамабіль
Тбіліская Нахімаўская вайскова-марская вучэльня

**Тбілі́ская Нахі́маўская вайско́ва-марска́я вучэ́льня** — нахімаўская вучэльня, якая існавала ў СССР у 1943—1955 гадах.

Створана загадам Народнага камісара ваенна-марскога Флёту Мікалая Кузьняцова ад 16 кастрычніка 1943, стала першай нахімаўскай вучэльняй у СССР. У 1955 году расфармаваная.

## Вонкавыя спасылкі
* Тбіліская НВМУ

Катэгорыя:Тбілісі
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1955 годзе
Катэгорыя:Вайсковыя навучальныя ўстановы СССР
Катэгорыя:Вайсковыя навучальныя ўстановы Грузіі
Катэгорыя:Колішнія грузінскія навучальныя ўстановы
Творчасьць

**Творчасьць** — культурная (мастацкая і іншая інтэлектуальная) дзейнасьць, што завяршаецца зьяўленьнем якасна новага, не існаваўшага раней самастойнага выніку інтэлектуальнай дзейнасьці ў выглядзе матэрыяльных ці духоўных каштоўнасьцяў.

## Глядзіце таксама
* Мэтад мазгавога штурму
Культурныя каштоўнасьці

**Культурныя каштоўнасьці** — створаныя (пераўтвораныя) чалавекам або цесна зьвязаныя зь яго дзейнасьцю матэрыяльныя аб’екты і нематэрыяльныя праяўленьні творчасьці чалавека, якія маюць мастацкае, гістарычнае, навуковае або іншае значэньне.

Катэгорыя:Культура
Ачамчырскі раён

**Ачамчы́рскі раён** () — раён (адзінка адміністрацыйнага падзелу) Абхазіі. Знаходзіцца ва ўсходняй краіны, мяжуе з Галскім раёнам, Гульрыпскім і Ткуарчалскім раёнамі, а таксама на ўсходзе з Грузіяй. На поўдні выходзіць да Чорнага мора. Адміністрацыйны цэнтар — Ачамчыра. Насельніцтва 24,6 тысяч чалавек (2003). Этнічны склад: абхазы — 76,1%, грузіны — 9,2%, армяне — 8,8%, расейцы — 3,8%.

Найбуйнейшыя населеныя пункты Ачамчыра, Моква.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Абхазіі
Гагрскі раён

**Гагрскі раён** () — раён (адзінка адміністрацыйнага падзелу) Абхазіі. Знаходзіцца на крайнім захадзе краіны, мяжуе з Расеяй (Краснадарскі край, па рацэ Псоў) і з Гудаутскім раёнам. Адміністрацыйны цэнтар — Гагра. Плошча 772 км², насельніцтва 37 тысяч чалавек (2003).

Буйнейшыя населеныя пункты Гагра, Піцунда, Гячрыпш, Цандрыпш, Бзыбта. Раён адзначаецца высокім рэкрэацыйным патэнцыялам. На тэрыторыі раёна разьмяшчаецца возера Рыца.

Катэгорыя:Абхазія
Чыгуначны вакзал

**Чыгуначны вакзал** — гэта будынак на чыгуначнай станцыі, прызначаны для абслугоўваньня пасажыраў.

Як правіла, вакзалы сустракаюцца на буйных чыгуначных станцыях; ў будынку вакзала звычайна разьмяшчаюцца касы, камэры захоўваньня, залы чаканьня, рэстараны і г. д.
Біг-Бэн

**Біг-Бэн** () — звонавая вежа ў Лёндане, частка архітэктурнага комплекса Ўэстмінстэрскага палацу. Афіцыйная назва — «Гадзіньнікавая вежа Ўэстмінстэрскага палаца», таксама яе клічуць «Вежай Сьв. Стэфана».

## Крыніцы

Катэгорыя:Вежы Лёндану
Катэгорыя:Збудаваньні Ўэстмінстэру
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1859 годзе
Катэгорыя:Званіцы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гадзіньнікавыя вежы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Нэагатычныя збудаваньні Ангельшчыны
Катэгорыя:Пахіленыя вежы
Катэгорыя:Адміністрацыйныя збудаваньні Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Ўэстмінстэрскі палац
Галскі раён

**Га́лскі раён** () — раён (адзінка адміністрацыйнага падзелу) Абхазіі. Знаходзіцца на паўднёвым усходзе краіны, мяжуе з Ачамчырскім раёнам і Ткуарчалскім раёнамі на поўначы, з Грузіяй на ўсходзе і поўдні. На захадзе выходзіць да Чорнага мора. Адміністрацыйны цэнтар — Гал. Насельніцтва на 2003 год — 29,2 тысячы чалавек, большасьць насельніцтва — мэгрэлы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Абхазіі
Гудауцкі раён

**Гудау́цкі раён** () — раён (адзінка адміністрацыйнага падзелу) Абхазіі. Знаходзіцца у заходняй краіны, мяжуе з Сухумскім раёнам на ўсходзе, Гагрскім на захадзе, з Расеяй на поўначы. На поўдні выходзіць да Чорнага мора. Адміністрацыйны цэнтар — Гудаута. Плошча 1640 км², насельніцтва 35 тысяч чалавек (2003). Этнічны склад: абхазы — 79%, армяне — 12%, расейцы — 6%, грузіны — 1,7%.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Абхазіі
Гульрыпскі раён

**Гульрыпшскі раён** () — раён (адзінка адміністрацыйнага падзелу) Абхазіі. Знаходзіцца ў цэнтральна-ўсходняй частцы краіны, мяжуе з Сухумскім раёнам на захадзе, Ачамчырскім на поўдні і усходзе, з Расеяй на поўначы. На паўднёвым захадзе выходзіць да Чорнага мора. Адміністрацыйны цэнтар — Гульрыпш. Плошча 1835 км². Насельніцтва 19,9 тысяч чалавек (2003).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Абхазіі
Сухумскі раён

**Суху́мскі раён** () — раён (адзінка адміністрацыйнага падзелу) Абхазіі. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы краіны, мяжуе з Гудауцкім раёнам на ўсходзе, Ачамчырскім на захадзе, з Расеяй на поўначы. На поўдні выходзіць да Чорнага мора. Адміністрацыйны цэнтар — Сухум. Плошча 1523 км², насельніцтва 11,7 тысячаў чалавек (2003).

Найбуйнейшыя населеныя пункты — Сухум, Яштхуа, Псху.
Ткуарчалскі раён

**Ткуарча́лскі раён** () — раён (адзінка адміністрацыйнага падзелу) Абхазіі. Створаны ў 1994 годзе з часткі тэрыторыі Галскага і Ачамчырскага раёнаў.

Знаходзіцца на ўсходзе краіны, мяжуе з Ачамчырскім раёнам на поўначы і захадзе, Галскім на поўдні, з Грузіяй на ўсходзе. Выхаду да Чорнага мора ня мае. Адміністрацыйны цэнтар — Ткуарчал. Насельніцтва на 2003 год — 14,7 тысячы чалавек. Этнічны склад: абхазы — 37,8%, грузіны — 55,2%, расейцы — 4,9%, армяне — 0,5%.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Абхазіі
Том Круз

**Том Круз** (, поўнае імя **Томас Круз Мэйпотэр IV** (, нар. , Сырак’юс, Нью-Ёрк, ЗША) — амэрыканскі актор, рэжысэр, прадусар, сцэнарыст. Тройчы намінаваўся на Оскара, узнагароджаны трыма Залатымі Глёбусамі. Нарадзіўся  году ў горадзе Сырак’юс, што месьціцца ў штаце Нью-Ёрк у Злучаных Штатах. Пачаў акторскую кар’еру ва ўзросьце 19 гадоў у фільме 1981 году *«[[Бясконцае каханьне (фільм, 1981)|Бясконцае каханьне]]»* (). Пасьля двух ролей другога пляну ў фільмах *«[[Адбой (фільм, 1981)|Адбой]]»* (Кадэты, , 1981) і *«[[Ізгоі (фільм, 1983)|Ізгоі]]»* (, 1983), атрымаў першую галоўную ролю ў рамантычнай камэдыі *«[[Рызыкаваны бізнэс]]»* (, 1983). Ад 1990 да 2001 быў жанаты на галівудзкай акторцы Ніколь Кідман. У 2012 годзе быў самым высокааплочваемым акторам у Галівудзе.

## Фільмаграфія
* 1981 — «Бясконцае каханьне» ()
* 1981 — «Адбой» (Кадэты, )
* 1983 — «Ізгоі» ()
* 1983 — «Толькі правільныя хады» ()
* 1983 — «Рызыкаваны бізнэс» ()
* 1985 — «Легенда» ()
* 1986 — «Найлепшы стралок» ()
* 1986 — «Колер грошай» ()
* 1988 — «Кактэйль» ()
* 1988 — «Чалавек дажджу» ()
* 1989 — «Чалавек, які нарадзіўся 4 ліпеня» (, намінацыя на Оскар, узнагароджаны прэміяй Залаты Глёбус)
* 1990 — «Дні грому» ()
* 1992 — «Далёка-далёка» ()
* 1992 — «Некалькі добрых хлопцаў» ()
* 1993 — «Фірма» ()
* 1994 — «Інтэрвію з вампірам» ()
* 1996 — «Місія невыканальная» ()
* 1996 — «Джэры Магўаэр» (, намінацыя на Оскар, узнагароджаны прэміяй Залаты Глёбус)
* 1999 — «З шырока заплюшчанымі вачыма» ()
* 1999 — «Магнолія» (, намінацыя на Оскар, узнагароджаны прэміяй Залаты Глёбус)
* 2000 — «Місія невыканальная 2» 
* 2001 — «Ванільнае неба» ()
* 2002 — «Асаблівая думка» ()
* 2003 — «Апошні самурай» ()
* 2004 — «Памагаты» ()
* 2005 — «Вайна сьветаў» ()
* 2006 — «Місія невыканальная 3» 
* 2007 — «Львы для ягнят» ()
* 2008 — «Апэрацыя „Валькірыя“» ()
* 2008 — «Трапічная навальніца» ()
* 2010 — «Рыцар дня» ()
* 2011 — «Місія невыканальная: Пратакол Фантом» ()
* 2012 — «Рок на стагодзьдзі» ()
* 2012 — «Джэк Рычар» ()
* 2013 — «Аблівіён» ()
* 2014 — «Мяжа будучыні» ()
* 2015 — «Місія невыканальная: Нацыя ашуканцаў»
* 2016 — «Джэк Рычэр: Ніколі не адступай» ()
* 2017 — «Мумія» ()
* 2017 — «Зроблена ў Амэрыцы» ()
* 2018 — «Місія невыканальная: Наступствы» ()

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка.
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку (штат)
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Прадусары ЗША
Катэгорыя:Акторы XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Акторы XXI стагодзьдзя
Том Рыген

**Том Ры́ген** (; 28 лістапада 1938, Пітсбург, Пэнсыльванія, ЗША — 17 лютага 2017, Ралі, Ўэйк, ЗША) — амэрыканскі філёзаф.

Прафэсар філязофіі ўнівэрсытэту Паўднёвай Караліны (). Вядомы як абаронца правоў жывёлаў.

Аўтар 4 кніг пра правах жывёлаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Навукоўцы ЗША
Катэгорыя:Філёзафы ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся 28 лістапада 
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1938 годзе
Тэрыторыя, важная для птушак

**Тэрыторыя, важная для птушак** (**ТВП**) або **Ключавая арніталягічная тэрыторыя** (КАТ) — мясцовасьць, якая сусьветная прызнаная жыцьцёва важным месцапражываньнем для захаваньня птушыных папуляцыяў. Ва ўсім сьвеце больш за 13 000 ТВП. Іхнім вызначэньнем займаецца BirdLife International.

Часта ТВП уваходзяць у ахоўную тэрыторыю пэўнае краіны, і ў такім разе яны ахоўваюцца нацыянальным заканадаўствам. Аднак звычайна яны даволі маленькія для арганізацыі ахоўнай тэрыторыі, і статус аховы такіх зонаў залежыць ад пэўнае краіны. Юрыдычнае прызнаньне і абарона ТВП, якія не знаходзяцца ў рамках існуючых ахоўных раёнаў, вагаецца ў розных краінах. Некаторыя краіны маюць нацыянальныя стратэгіі захаваньня ТВП, тады як у іншых краінах абарона цалкам адсутнічае.

Беларусь далучылася да праграмы ТВП у 1996 годзе. Цяпер у Беларусі налічваецца 51 ТВП. Большасьць зь іх — водна-балотныя ўгодзьдзі.

## Крытэры
ТВП вызначаюцца паводле міжнародна ўсталяваных крытэраў. Пэўныя крытэры могуць таксама ўсталёўвацца рэгіянальнымі і нацыянальнымі арганізацыямі. Для ўключэньня ў сьпіс тэрыторыя павінна адпавядаць прынамсі аднаму з наступных крытэраў:
* **A1**. Віды пад пагрозай глябальнага зьнікненьня
Мясцовасьць, у якой пэўна ці верагодна існуе папуляцыя відаў, занесеных у Чырвоны сьпіс Міжнароднага саюзу аховы прыроды і прыродных багацьцяў як крытычныя віды, віды пад пагрозаю выміраньня або ўразьлівыя. Пастаянная прысутнасьць на тэрыторыі відаў з першых двух катэгорыяў, незалежна ад велічыні папуляцыі, дастатковая для яе аднясеньня да ТВП. У выпадку ўразьлівых відаў патрэбная наяўнасьць пэўнае парогавае колькасьці відаў.
* **A2**. Віды абмежаванага рэгіёну
** Павінна забясьпечвацца пэўная колькасьць птушак аднаго віду ці наяўнасьці некалькіх відаў з абмежаваным арэалам
* **A3**. Віды абмежаванага біёму
** Месца павінна забясьпечваць наяўнасьць шматлікіх відаў, характэрных для пэўнага біёму
* **A4**. Супольнасьці
** **i**. Крытэр адносіцца да «вадаплаўных» відаў, якія вызначаны працай Дэланея і Скота ў 2002 годзе, як гэта вызначана крытэрам 6 Рамсарскай канвэнцыі для вызначэньня водна-балотных надзелаў, якія маюць міжнароднае значэньне.
** **ii**. Уключае ў сябе віды марскіх птушак, не ахопленых працай Дэланея і Скота. Колькасныя зьвесткі ўзятыя з розных апублікаваных і неапублікаваных крыніц.
** **iii**. Крытэр узяты па ўзору крытэра 5 з Рамсарскай канвэнцыі для вызначэньня водна-балотных надзелаў, якія маюць міжнароднае значэньне. Крытэр выкарыстоўваецца, калі колькасныя зьвесткі зьяўляюцца дастаткова добрымі, каб дазволіць прымяненьне A4i і A4ii.
** **iv**. Месца вядома ці меркавана перавышае парогавыя ўзроўні набору мігруючых відаў на вузкіх участках.

## Сьпіс ТВП на тэрыторыі Беларусі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тэрыторыі, важныя для птушак — «Ахова птушак Бацькаўшчыны»
* Тэрыторыі, важныя для птушак — «BirdLife International»
* Тэрыторыі, важныя для птушак — «Дзікая прырода Беларусі»
Андрэй Стэфановіч

**Андрэй Стэфановіч** (нар. 1981, Менск) — беларускі перакладчык.

Паводле адукацыі архітэктар. Паэтычным перакладам заняўся для таго, каб мець магчымасць чытаць сусьветную паэзію па-беларуску. Жыве і працуе ў Лёндане. Перакладае з ангельскай, францускай і нямецкай. 

## Пераклады
* Гіём Апалінэр «Мы развіталіся з цэлай эпохай....»  Вершы. 
* Джон Кітс
* Эмі Лоўэл
* Фэрнанду Пэсоа «Партугальскае мора».  Вершы. 
* Мілан Ракіч
* Вальтэр Скот «Шэры манах»
* Юльян Тувім
* Сара Тысдэйл «Мая любоў – без міру....»  Вершы.

## Вонкавыя спасылкі
* Пераклады Стэфановіча на Прайдзісьвеце

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі
Віктар Астроўскі

**Ві́ктар Астро́ўскі** (28 жніўня 1912, в. Засімавічы, Пружанскі павет, Гарадзенская губэрня, сёньня Пружанскі раён, Берасьцейская вобласьць — 31 жніўня 1975, Лёндан, Вялікабрытанія) — беларускі грамадзкі дзяяч на эміграцыі, публіцыст, картограф. Сын Радаслава Астроўскага.

## Жыцьцяпіс
Вучыўся на факультэце права Віленскага ўнівэрсытэту імя Стэфана Баторыя, быў чальцом Беларускага студэнцкага саюзу, студэнцкай карпарацыі «Скарынія». Скончыў агранамічны факультэт Познанскага ўнівэрсытэту (інжынэр-аграном).

У кастрычніку 1939 року ў Вільні арыштаваны і асуджаны на 8 гадоў лягераў (тэрмін адбываў у Варкуце, Расея). Яго маці, Антаніна Астроўская, загінула ў лягеры ў Казахстане. Уцёкшы зь лягеру, прайшоў пешкі 300 км. З канца 1941 у Арміі Андэрса (2-гі Польскі корпус), у складзе якой прымаў удзел у штурме Монтэ-Касіна (Італія, травень 1944 р.).

З 1946 жыў у Вялікабрытаніі, працаваў у вугальных шахтах, потым на працягу 20 гадоў — у друкарні апэратарам машынаў.

## Дзейнасьць
Займаўся вывучэньнем картаграфіі Беларусі. Аўтар шэрагу кніг па беларускай картаграфіі і старажытных назвах Беларусі, а таксама публіцыстычных брашур і артыкулаў, прысьвечаных гісторыі XX ст. і скіраваных супраць апанэнтаў БЦР — Рада БНР. Усе кнігі выдаваў за ўласны кошт.

У 1960-х гг. займаўся выданьнем часопісу «Аб’еднаньне». Зьбіраў калекцыю картаў, якая пасьля ягонай сьмерці была перададзеная ў Скарынаўскую бібліятэку.

## Творы
* На крывіцкім панадворку (псяўдонім Аркадзь Прадуха). Лондан, 1956. — 15 стар. машынапісу (Бібліятэка царквы БАПЦ святога Кірылы Тураўскага ў Нью-Ёрку)
* Russia the suburb of hell from Ivan Kalita to Khrushchev Nikita. — London, 1961 — 84 s.
* ŽYDY na Bielarusi i Ukrainie (krynicy anty-semityzmu). KAMPILACYJA. — London, 1967. — 20 стар. машынапісу (Б-ка царквы БАПЦ сьв. Кірылы Тураўскага ў Нью-Ёрку)

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1912 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі ўнівэрсытэту Стэфана Баторыя
Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Жаўнеры арміі Андэрса
Катэгорыя:Памерлі 31 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1975 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Лёндане
Аніматар (актор)

**Аніматар** () — артыст (актор афармленьня), які складае вобразы пэрсанажаў на мерапрыемствах рознабаковай скіраванасьці.

Аніматар уваходзіць у склад анімацыйнай каманды (), выконвае ролю суправаджэньня й пацехі гасьцей.

## Гісторыя ўзьнікненьня
Назва актор-аніматар мае невялікую гістарычную адлегласьць. У шырокім сэнсе — гэта далейшае разьвіцьцё прафэсіі, якая ў часы СССР звалася «масавік-забаўнік». У сучасных умовах праца аніматара патрабуе новых формаў і зьместу й, галоўным чынам, працы ў сфэры рэклямы й забавак.

## Сфэры дзейнасьці
Галоўная функцыя аніматара — сталы падагрэў цікавасьці ўдзельнікаў да дзеяньня, якое адбываецца. Месца працы — турыстычныя аб’екты, музэі, рэклямныя прэзэнтацыі, карпаратыўныя вечарыны. Абавязкі аніматара разнастайныя: ад правядзеньня розных шоў, тэматычных вечарын і міні-спэктакляў да арганізацыі спартовых заняткаў і гульняў.

## Беларуская анімацыя
Адзін з галоўных напрамкаў беларускай анімацыі — раскрыцьцё гістарычнай самабытнасьці Беларусі, побыту яе жыхароў, уяўленьне моцы краіны ў мінулым, а таксама — крокі па адраджэньню роднае мовы. Шэраг мерапрыемстваў гэткай накіраванасьці адбываюцца ў беларускім дзяржаўным музэі народнай архітэктуры й побыту «Строчыцы», у музэі старадаўніх народных рамёстваў і тэхналёгій «Дудудкі», на гістарычных мясьцінах Беларусі, кшталту Наваградка, Міра, Нясьвіжа. Пэўныя намаганьні у гэтым кірунку ў Беларусі ажыцьцяўляюць такія творчыя калектывы як Гісторыя-тур, Майстэрня ўражаньняў, Краіна замкаў.

Анімацыйная праграма ўяўляе сабою тэатралізаваную імпрэзу альбо інтэрактыўнае дзеяньне з рознай колькасьцю аніматараў. Мерапрыемства адбываецца паводле напісанага загадзя сцэнару й аздабляецца музыкай, гульнямі, віктарынамі, часам — старадаўнімі бойкамі й вогненымі шоў.

## Глядзіце таксама
* Блазан
* Мім
* Тамада

## Вонкавыя спасылкі
* «Мастерская впечатлений»
* «Страна Замков»
* «Дудуткі» — музэй старадаўніх народных рамёстваў і тэхналёгій
* «Строчыцы» — беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры й побыту

Катэгорыя:Вольныя прафэсіі
Катэгорыя:Забавы
Катэгорыя:Фэсты
Інвалюцыя (біялёгія)

**Інвалюцыя** (ад  — згусальнасьць) — рэдукцыя ці страта ў працэсе эвалюцыі асобных органаў, спрашчэньне іх арганізацыі і функцыяў; зваротнае разьвіцьцё органаў, напрыклад, інфалюцыя маціцы пасьля родаў; атрафія органаў цягам натуральнага старэньня.

Катэгорыя:Эвалюцыйная біялёгія
Раман Баркоўскі

**Раман Тарасавіч Баркоўскі** (; 24 студзеня 1915, с. Вялікі Глыбочак, Каралеўства Галіцыі і Ладамэрыі, Аўстра-Вугорская імпэрыя — 6 жніўня 1996, Нью-Ёрк, ЗША) — бібліятэкар, грамадзкі дзеяч.

## Біяграфія
Вучыўся ва ўкраінскамоўнай гімназіі ў Тарнопалі (да 1930), ва Львоўскім унівэрсытэце на факультэце права (1934—1937), закончыў Украінскі вольны ўнівэрсытэт у Мюнхэне (Нямеччына, 1949) ды Калюмбійскі ўнівэрсытэт у Нью-Ёрку (ЗША, 1959). З 1955 году жыў ў ЗША. З 1957 году працаваў у Нью-Ёрскай публічнай бібліятэцы, быў чальцом яе праўленьня. Старшыня Ўкраінскай асацыяцыі бібліятэкараў (1956—1972). Чалец асацыяцыі «За вольную Ўкраіну» (з 1961). Чалец Палітычнай Рады АУН ды Ўкраінскай галоўнай вызвольнай Рады.

## Літаратура
* Панченко О. І.  Борковський Роман Тарасович. // Енциклопедія сучасної України. Т. 3. Київ. 2004. С. 321.
* Гринівський С.  Борковський Роман Тарасович // Тернопільський енциклопедичний словник. Тернопіль. Т. 1. 2004.

Катэгорыя:Украінскія грамадзкія дзеячы
Людміла Гразнова

**Людміла Мікалаеўна Гразнова**, у дзявоцтве **Пракапенка** (8 чэрвеня 1953, Койданаў, Менская вобласьць, БССР) — кандыдат эканамічных навук (1981), дацэнт (1983).

## Біяграфія
Жыла разам з бацькамі ў в. Путчына ды Фаніпалі Койданаўскага раёну, Плешчаніцах ды Старобіне. Бацька, Мікалай Фёдаравіч Пракапенка, быў першым сакратаром Старобінскага райкаму партыі. Закончыла БДУ (1975), асьпірантуру БДУ (1978), у 1978—1995 гг. выкладчык, дацэнт, дацэнт-дэктарант катэдры палітэканоміі БДУ. Дэпутат Вярхоўнага Савету Беларусі 13-га скліканьня. У 2004—2008 гг. намесьніца старшыні Аб’яднанай грамадзянская партыі. Аўтар і рэдактар навучальных дапаможнікаў, шматлікіх навуковых і публіцыстычных артыкулаў.

## Творы
* Обобществление труда как фактор совершенствования структуры социалистического производственного коллектива. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата экономических наук. Минск. 1980
* Занятость: уровень, структура и формы регулирования. Учебное пособие для студентов филосовско-экономического факультета по специальности «Экономическая теория». Минск. 1994. 98 с.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня
Катэгорыя:Сябры Аб’яднанай грамадзянскай партыі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Кандыдаты эканамічных навук
Віктар Конанаў

**Ві́ктар Міха́йлавіч Ко́нанаў** ( 25 верасьня 1936, в. Дубрава, Віцебская вобласьць, БССР) — пісьменьнік, сябра Саюзу пісьменьнікаў з 1985 году.

## Біяграфія
У 1951 годзе скончыў сямігодку, у 1955 годзе быў пакліканы ў савецкае войска, служыў у танкавых войсках у Прымор’і, пасьля службы вярнуўся ў Беларусь, працаваў на будаўніцтве Наваполацкага нафтаперапрацоўчага заводу, навучаўся ў вячэрняй школе. У 1961 року вярнуўся на Далёкі Ўсход і там пачаў пісаць. Першае апавяданьне «Ён пачынаў так…» было надрукаванае ў часопісе «Дальний Восток» у 1963 годзе.

Жыве ў Хабараўску.

## Творы
* Высота полета. Рассказы. Хабаровск: 1965. 119 с.
* Поездка за невестой. Повесть. Хабаровск. 1966. 104 с.
* Опасные колокола. Повесть. Хабаровск. 1969. 224 с.
* Экипаж машины боевой. Повесть. Москва. 1974. 214 с.
* Судный день. Повесть и рассказы. Хабаровск. 1980. 176 с: ил.
* Шум старых лип. Повести. Хабаровск. 1983. 128 с.
* Кедровая высь. Повесть, рассказы. Москва. 1984. 160 с.
* Благовестие от Макара. Рассказы, повесть. Хабаровск. 1990
* Автопортрет нервного человека. Повести и рассказы. Хабаровск. 1997
* Свидетельства блудного сына. Повести. Хабаровск. 2006.

## Заўвагі

## Літаратура
* Писатели Дальнего Востока. Биобиблиографический справочник. Вып. 2. Хабаровск. 1989. 384 с.
*  С. 720—721.

Катэгорыя:Савецкія літаратары
Томас Эдўард Лоўрэнс

**Томас Эдўард Лоўрэнс**, больш вядомы як **Т. Э. Лоўрэнс**, альбо **Палкоўнік Лоўрэнс**, альбо **Лоўрэнс Арабійскі** (; 16 жніўня 1888, вёска Трэмадаг — 19 траўня 1935, лягер Бовінгтан, Дорсэт) — брытанскі афіцэр і пісьменьнік, які адыграў вялікую ролю ў Вялікім арабскім паўстаньні 1916—1918 гадоў. Лоўрэнс лічыцца ваенным героем як у Вялікабрытаніі, гэтак і ў шэрагу арабскіх краін Блізкага Ўсходу.

## Біяграфія
Нарадзіўся па-за шлюбам у жніўні 1888 году ў сям’і Сары Джунэр, гувэрнанткі, і сэра Томаса Чэпмана, 7-га барона, ангельска-ірляндзкага шляхціча. Каб сужыцца з Джунэр, Чэпман пакінуў жонку і сям’ю ў Ірляндыі. Яны называлі сябе містэр і місіс Лоўрэнс, выкарыстоўваючы прозьвішча верагоднага бацькі Сары. У 1896 годзе Лоўрэнсы пераехалі ў Оксфард, дзе Томас навучаўся ў сярэдняй школе, а затым вывучаў гісторыю ў каледжы Ісуса ў Оксфардзе з 1907 па 1910 гады. У пэрыяд з 1910 па 1914 гады ён працаваў археолягам у Брытанскім музэі, галоўным чынам у Каркемішы, што на той час месьцілася ў Асманскай Сырыі.

Неўзабаве пасьля пачатку вайны ў 1914 годзе ён пайшоў добраахвотнікам у брытанскае войска і працаваў у Арабскім бюро, створаным у 1916 годзе ў Эгіпце. У 1916 годзе ён падарожнічаў у Мэсапатамію і Арабію зь місіямі выведкі і хутка ўключыўся ў арабскае паўстаньне ў якасьці сувязнога з арабскімі сіламі разам зь іншымі брытанскімі афіцэрамі, падтрымліваючы вайну за незалежнасьць арабскага каралеўства Гіджаз ад Асманскае імпэрыі. Ён цесна супрацоўнічаў з эмірам Фэйсалам, лідэрам паўстаньня, і ўдзельнічаў, часам у якасьці кіраўніка, у ваенных дзеяньнях супраць асманскіх узброеных сілаў, што скончылася захопам Дамаску ў кастрычніку 1918 году.

Па сканчэньні вайны Лоўрэнс далучыўся да брытанскага міністэрства замежных справаў, працуючы з брытанскім урадам і з Фэйсалам. У 1922 годзе ён адышоў ад грамадзкага жыцьця і да 1935 году служыў вайскоўцам, у асноўным у Каралеўскіх вайскова-паветраных сілах. У гэты час ён апублікаваў у 1926 годзе сваю самую вядомую працу *«[[Сем слупоў мудрасьці]]»*, аўтабіяграфічны аповяд пра ягоны ўдзел у паўстаньні арабаў. У 1935 годзе Лоўрэнс быў сьмяротна паранены ў аварыі на матацыкле ў Дорсэце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Таварыства імя Т. Э. Лоўрэнса.

Катэгорыя:Брытанскія літаратары
Томаш Росіцкі

**То́маш Ро́сіцкі** (;  4 кастрычніка 1980 году, Прага, Чэхаславаччына) — чэскі футбаліст, паўабаронца. Раней выступаў за нацыянальную зборную Чэхіі. Дзякуючы добрай тэхніцы валоданьня мячом атрымаў мянушку «Маленькі Моцарт». Вядомы працаздольнасьцю й уменьнем аддаваць дакладныя й вострыя перадачы.

## Біяграфія
Пачынаў займацца футболам у дзіцячай камандзе клюбу «ČKD Kompresory Praha», праз два гады перайшоў у школу праскай «Спарты». «Спарта» цікавілася ягоным старэйшым братам Іржы Росіцкім, і іхны бацька настаяў, каб Томаша таксама ўзялі ў каманду. У 1998 годзе дэбютаваў у дарослай камандзе «Спарты». У складзе «Спарты» ён тройчы станавіўся чэмпіёнам Чэхіі й стаў самым маладым уладальнікам тытула «Найлепшы гулец году ў Чэхіі».

У 2001 годзе Росіцкі перайшоў у дортмундзкую «Барусію», дзе гуляў значную ролю ў паўабароне стаўшы адным зь лідэраў клюбу.

23 траўня 2006 году Росіцкі падпісаў доўгатэрміновы кантракт зь лёнданскім «Арсэналам». Сума трансфэру не выдавалася. У новым клюбе Томаш атрымаў 7 нумар, які да яго меў француз Рабэр Пірэс, замест якога ён і быў набыты.

## Нацыянальная зборная
Дэбютаваў у нацыянальнай зборнай у 2000 годзе ва ўзросьце 19 гадоў у матчы з камандай Ірляндыі. Гуляў за Чэхію на чэмпіянатах Эўропы 2000 і 2004 гадоў, на ЧЭ-2004 дайшоў у ейным складзе да паўфіналу.

## Дасягненьні
**«Спарта»**:
* Чэмпіён Чэхіі: 1999, 2000

**«Барусія» Дортмунд**:
* Чэмпіён Нямеччыны: 2002

**«Арсэнал»**:
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2014, 2015
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2014

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Профіль на сайце «Арсэналу»

Катэгорыя:Чэскія футбалісты
Тоні Кэртыс

**Тоні Кэ́ртыс** (, нар. 3 чэрвеня 1925 году — 29 верасьня 2010 году, Лас-Вэгас, сапр. імя **Бэрнард Шварц**, *Bernard Schwartz*) — амэрыканскі актор, які карыстаўся шырокай папулярнасьцю ў канцы 1950-х і пачатку 1960-х гадоў.

## Фільмаграфія
* *«[[Хтосьці любіць гарачае]]»* (1959) — Джо/Джазэфіна

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Тоніка

**Тоніка** — першая і галоўная ступень ладу, да якой імкнуцца ўсе астатнія ступені.

**Тоніка (або танічная трохгучнасьць)** — трохгучнасьць, пабудаваная на першай ступені ладу. Танічная трохгучнасьць — самы ўстойлівы акорд ладу.

Катэгорыя:Музыка
Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Танкадзюбы какаду

**Танкадзюбы какаду** або **Заходняя насатая карэла** (*Cacatua pastinator*) — птушка сямейства какаду.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня цела 38—40 см, крыла 28,8—33 см апярэньне белае. Узьдзечка і корні пёркаў галавы, патыліцы, грудзей і сьпіны — аранжава-ружовыя. Вушкі і пёркы над вачыма зь лёгкім цёмна-жоўтым адценьнем. Падкрылы і падхвосьце з жаўтаватым адценьнем. Хахалок кароткі і поўны. Паміж дзюбай і вокам ёсьць чырвоная пляма. Дзюба даўгаватая, цёмна-шэрага колеру. Лапы шэрыя. Кальцо каля вачэй даўгаватай формы, бяз пёркаў, цёмна-сіняга колеру. Радужка цёмна-карычневая. Самец і саміцы маюць аднолькавую афарбоўку.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Папугаепадобныя
Тор

**Тор** (, , на старажытнай саксонскай мове *Þunær*, на старажытнай дацкай і старажытай высоканямецкай мове *Donar*, на протагерманскай мове: **Thunaraz*)&nbsp;— у германа-скандынаўскай міталёгіі адзін з асаў, бог грому і маланкі, «тройчы народжаны» старэйшы сын (па іншых крыніцах брат ці нават жонка) Одына і багіні зямлі Ёрд, сын Одына і Фіёргюн, а таксама Одына і Фрыг.

## Крыніцы

Катэгорыя:Скандынаўская міталёгія
Томас Старзл

**Томас Е. Старзл** (11 сакавіка 1926 — 4 сакавіка 2017) — амэрыканскі хірург-трансплантоляг, навуковец, заснавальнік сучаснай трансплянтацыі. Выканаў першую трансплянтацыю печані ў чалавека, распрацоўваў мэтодыкі імунасупрэсіўнай тэрапіі, мэтодыку мульціарганнай выемкі донарскіх органаў. Вядомы як «бацька сучаснай трансплянтацыі».

## Крыніцы

Катэгорыя:Лекары ЗША
Томас Мор

**То́мас Мор** ( альбо Saint Thomas More; 7 лютага 1478, Лёндан — 6 ліпеня 1535, Лёндан) — ангельскі мысьляр, пісьменьнік. Сьвяты Каталіцкай царквы.

Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Катэгорыя:Брытанскія літаратары-фантасты
Тор (элемэнт)

**Тор** () **Th** — радыяактыўны хімічны элемэнт III групы пэрыядычнай сыстэмы; атамны нумар 90. Адносіцца да актыноідаў. Серабрыста-белы мэтал.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Хімічныя элемэнты
Катэгорыя:Актыноіды
Катэгорыя:Мэталы
Траісты саюз

**Траі́сты саю́з** — міждзяржаўны вайскова-палітычны блёк Нямеччыны, Аўстра-Вугоршчыны і Італіі, сфармаваны ў 1879—1882 г. з мэтай сумеснага працістаяньня ўплыву Францыі і Расеі. Канчатковае пагадненьне паміж трыма краінамі было падпісана 20 траўня 1882 г. у Вене. Удзельнікі абавязваліся не прымаць удзел у міждзяржаўных саюзах і пагадненьнях, накіраваных супраць аднаго зь іх, а таксама аказваць узаемную падтрымку. Дагавор праіснаваў да 1915 г., пакуль Італія ў ходзе 1-ай сусьветнай вайны не перайшла на бок Антанты.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Сакрэтныя міжнародныя пагадненьні
Катэгорыя:Вайсковыя блёкі
Катэгорыя:Замежная палітыка Аўстра-Вугоршчыны
Катэгорыя:Замежная палітыка Каралеўства Італіі (1861—1946)
Катэгорыя:Замежная палітыка Нямецкай імпэрыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1882 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1915 годзе
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні 1882 году
Трава

**Травы**, або **травяністыя расьліны** — жыцьцёвая форма расьлінаў, для якой характэрныя неадраўнелыя парасткі, і надземныя часткі, звычайна, адміраюць у канцы вэгетацыйнага пэрыяду.

Выдзяляюць аднагадовыя, двухгадовыя і шматгадовыя травы.

## Глядзіце таксама
* Ветыверыя
* Дрэва
* Хмызьняк (Кустоўе)
* Кусьцік
* Паўкуст
* Паўкусьцік
* Ліяна


Катэгорыя:Батаніка
Травунія

**Травунія** ( або *Травуња*, ) — сярэднявечная сэрбская вобласьць. Знаходзілася ў сёньняшняй усходняй Герцагавіне і паўднёвай Далмацыі (цяпер частка Харватыі).

Катэгорыя:Гісторыя Сэрбіі
Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Сэрбскія землі ў раньнім Сярэднявеччы

Паводле пісаньня бізантыйскага імпэратара Канстантына VII («Аб кіраваньні імпэрыяй») сэрбы жылі на Балканскай паўвысьпе, паміж узьбярэжжам Адрыятычнага мора і ракі Савы. Межавалі з харватамі, баўгарамі і інш.

## Узьбярэжжа

### Паганія

Прасьціралася ад вусьця ракі Цэціна да вусьця ракі Нэрэтвы, у тым ліку ўключаючы выспы: Брач, Хвар, Карчула і Млет.

Складалася з жупаў:
* *Растока* (сэрб: Растока)
* *Мокра* (сэрб: Мокро)
* *Дален*(сэрб: Дален)

Паселішчы:
* *Мокра*
* *Вэрула*
* *Астрок*
* *Славінец*

Катэгорыя:Гісторыя Сэрбіі
Трамвай

**Трамва́й** (ад  — вагон, ваганетка і *way* — шлях) — від рэйкавага грамадзкага транспарту, звычайна на электрычнай цязе. Трамвай выкарыстоўваецца пераважна ў гарадах.
## Вонкавыя спасылкі

*
Торвальдур Скулясан

**То́рвальдур Ску́ласан** (, 30 красавіка 1906, Borðeyri, Вэстфірдыр — 30 жніўня 1984) — ісьляндзкі мастак-абстракцыяніст.

Катэгорыя:Ісьляндзкія мастакі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ісьляндыі
Катэгорыя:Абстракцыянізм
Торарын Б. Торляксан

**Торарын Б. Торлаксан** (, 14 лютага 1867 — 10 ліпеня 1924) — адзін зь першых ісьляндзкіх сучасных мастакоў, першы ісьляндзец, які зрабіў выставу сваіх прац у Ісьляндыі, першы атрымальнік гранту ад дзяржавы. У 1913 годзе ўваходзіў у склад групы зь пяці чалавек, якая распрацоўвала сьцяг Ісьляндыі.

Катэгорыя:Ісьляндзкія мастакі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ісьляндыі
Катэгорыя:Асобы Ісьляндыі
Трансантарктычныя горы

**Трансантаркты́чныя го́ры** — горная хрыбет з узьнятых пародаў (пераважна асадкавых) у Антарктыдзе. Зь некаторымі перапынкамі распасьціраецца праз кантынэнт ад мыса Адэр на поўначы Зямлі Вікторыі да Зямлі Коўтса, складаючы даўжынёю ажно 4000 км. Гэтыя горы падзяляюць кантынэнт на Ўсходнюю Антарктыду і Заходнюю Антарктыду. Агулам гэтая сыстэма ўлучае ў сябе шэраг асобна названых горных групаў, якія часта падзяляюцца на меншыя хрыбты. Найвышэйшым пунктам уважаецца гара Яльмар-Югансэн.

Гэты хрыбет упершыню заўважыў Джэймз Кларк Рос у 1841 годзе на месцы, якое пазьней было названан шэльфавым ледавіком Роса, названым у ягоны гонар. Упершыню ён быў перасечаны падчас Брытанскай нацыянальнай антарктычнай экспэдыцыі 1901—1904 гадоў.

Катэгорыя:Горныя сыстэмы
Трансгуманізм

**Трансгуманізм** — рацыянальны, заснаваны на асэнсаваньні дасягненьняў і пэрспэктываў навукі, сьветапогляд, які прызнае магчымасьць і пажаданасьць фундамэнтальных зьменаў у стане чалавека з дапамогай перадавых тэхналёгіяў з мэтай ліквідаваць пакуты, старэньне і сьмерць і значна ўзмацніць разумовыя, псыхалягічныя і фізычныя здольнасьці чалавека.
Віцебскі вакзал (Беларусь)

**Віцебск** — чыгуначны вакзал Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі, разьмешчаны ў аднайменным горадзе.
 
## Гісторыя
Першы будынак вакзалу станцыі Віцебск быў пабудаваны ў 1866 годзе, у 1912 годзе ён быў дабудаваны. Падчас нямецка-савецкай вайны стары будынак вакзала быў цалкам разбураны, сучасны тэрмінал быў пабудаваны ў 1952 годзе. У канцы 2009 году пачалася рэканструкцыя будынка вакзала, якая завяршылася ў ліпені 2010 году.

Катэгорыя:Віцебск
Трансплянталёгія

**Трансплянталёгія** — разьдзел мэдыцыны, які вывучае праблемы трансплянтацыі органаў і тканак, такіх, як ныркі, печань, сэрца, шпікі і г. д., а таксама пэрспэктывы стварэньня штучных органаў.

## Напрамкі трансплянталёгіі
* ксэнатрансплянтацыя;
* алатрансплянтацыя;
* штучныя органы;
* кланаваньне органаў са ствалавых клетак;
* аўтатрансплантацыя.

## Глядзіце таксама
* Томас Старзл
Транссусьветнае радыё

**Транссусьветнае радыё** — міжнародная сетка пратэстанцкіх радыёстанцыяў, заснаваная ў лютым 1952 году. Галоўная сядзіба месьціцца ў горадзе Кэры (штат Паўночная Караліна, ЗША). У Беларусі атрымала ўлік у сакавіку 1992 году. 14 верасьня 1992 году беларускамоўная перадача «Голас сябра» ўпершыню выйшла ў этэр на Першым нацыянальным канале Беларускага радыё.

## Перадачы ў Беларусі
* Голас сябра (панядзелак, 18:00-18:30 і 23:00-23:30; вядоўцы — Сяргей Брышцель і Кацярына Брышцель)
* Зярнятка
* Слова на сёньня
* Суламіта
* Хлеб жыцьця
* Ціхія воды
* Шукальнікі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Транссусьветнае радыё ў Беларусі

Катэгорыя:Радыёстанцыі на беларускай мове
Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Эвангельскія хрысьціяне
Трансфэрт

**Трансфэрт** ( ад  — «пераносіць») — перавод грошай з аднае фінансавай установы ў іншую, або з аднае краіны ў іншую.

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Трапэцыя

**Трапэ́цыя, трапэ́з** (ад  — «сталок»;  — «стол, ежа») — чатырохкутнік, у якога роўна 1 пара процілеглых бакоў паралельна.

Часам трапэцыя вызначаецца як чатырохкутнік, у якога пара процілеглых бакоў паралельна (пра іншую не ўдакладняецца), у гэтым выпадку паралелаграм зьяўляецца прыватным выпадкам трапэцыі.

Катэгорыя:Геамэтрыя
Траўматалёгія

**Траўматалёгія** — разьдзел мэдыцыны, што вывучае ўзьдзеяньне на арганізм чалавека розных траўматворных узьдзеяньняў, наступствы траўмаў, мэтады іх лячэньня.

## Траўмы
* Удар галаўнога мозгу
* Чэрапна-мазгавая траўма

## Вонкавыя спасылкі
Удар галаўнога мозгу

**Удар галаўнога мозгу** () — чэрапна-мазгавая траўма пры якой адбываецца паражэньне непасрэдна тканінаў галаўнога мозгу, заўсёды суправаджаецца наяўнасьцю агменю некрозу нэрвовай тканіны. Найбольш часта агмені пашкоджаньняў разьмяшчаюцца ў галіне лобных, скроневых і патылічных доляў. Пашкоджаньні, якія разьвіліся пры траўме, могуць быць як аднабаковыя так і двухбаковыя.

## Клясыфікацыя
Ступень цяжкасьці ўдару галаўнога мозгу характарызуецца глыбінёй і працягласьцю страты прытомнасьці. Усяго вылучаюць тры ступені ўдараў:

* удар галаўнога мозгу лёгкай ступені;
* удар галаўнога мозгу сярэдняга ступені;
* удар галаўнога мозгу цяжкай ступені.

Катэгорыя:Рэаніматалёгія
Катэгорыя:Галава
Чэрапна-мазгавая траўма

**Чэ́рапна-мазгава́я тра́ўма** — уяўляе сабой пашкоджаньне касьцей чэрапа або мяккіх тканак, такіх як тканак мозгу, сасудаў, нэрваў, мазгавых абалонак. Вылучаюць дзьве групы чэрапна-мазгавых траўмаў — адкрытыя і закрытыя.

## Глядзіце таксама
* Удар галаўнога мозгу

Катэгорыя:Рэаніматалёгія
Катэгорыя:Траўмы галавы
Катэгорыя:Нэўратраўмы
Тройчы Героі Савецкага Саюзу

У спісе прадстаўлены тры трохразовыя Героі Савецкага Саюзу:
* Сямён Будзёны
* Іван  Кажадуб
* Аляксандар Пакрышкін


*
Сямён Будзённы

**Сямё́н Міха́йлавіч Будзённы** (;  — 26 кастрычніка 1973) — савецкі военачальнік, удзельнік Грамадзянскай вайны, камандуючы Першай Коннай арміяй, адзін зь першых Маршалаў Савецкага Саюзу, тройчы Герой Савецкага Саюзу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 25 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1883 годзе
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюзу
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Катэгорыя:Пахаваныя ў нэкропалі каля Крамлёўскай сьцяны
Іван Кажадуб

**Іва́н Мікі́тавіч Кажаду́б** (; 8 чэрвеня 1920, сяло Абражыеўка, Глухаўскага павету Чарнігаўскай губэрні, Украінская Народная Рэспубліка — 8 жніўня 1991, Масква) — савецкі вайсковы дзяяч, лётчык-ас часоў нямецка-савецкай вайны, найбольш выніковы лётчык-зьнішчальнік у авіяцыі саюзьнікаў (64 зьбітыя самалёты). Тройчы Герой Савецкага Саюзу. Маршал авіяцыі (6 траўня 1985).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фатаздымкі ў 176 ГЗАП

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюзу
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 8 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Памерлі ў 1991 годзе
Катэгорыя:Памерлі 8 жніўня
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Маршалы авіяцыі
Катэгорыя:Лётчыкі Другой сусьветнай вайны
Аляксандар Пакрышкін

**Аляксандар Іванавіч Пакрышкін** (; 6 (19) сакавіка 1913 — 13 лістапада 1985) — савецкі легендарны лётчык-ас, другі па выніковасьці пілёт-зьнішчальнік сярод лётчыкаў краін антыгітлераўскай кааліцыі ў Другой сусьветнай вайне. Першы тройчы Герой Савецкага Саюзу. Маршал авіяцыі (1972).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фотографии А.И. Покрышкина на сайте «Полки и самолеты».

Катэгорыя:Героі Савецкага Саюзу
Тромс

**Тромс** (дакладней **Трумс**) — адно з нарвэскіх фюльке. Разьмешчана на поўначы краіны, мяжуе зь фюльке Нурлан на паўднёвым-захадзе і фюльке Фінмарк на паўночным усходзе. На поўдні мяжуе са швэдзкім ленам Норботэн і зь фюльке Лапо, разьмешчанай у Фінляндыі. На захадзе абмываецца водамі Нарвэскага мора (Атлянтычны акіян). Тэрыторыя фюльке цалкам разьмешчана за Палярным кругам. Фюльке Тромс, як адміністрацыйная адзінка, было заснавана ў 1866 годзе.

Адміністрацыйны цэнтар — Трумсё.
Фінмарк

**Фінмарк** (, , ) — самая паўночная і самая буйная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (фюльке) каралеўства Нарвэгія. Сталіца — Вадсё.

Фінмарк цалкам разьмешчаны за Паўночным Палярным кругам, абмываецца водамі Баранцава мора. Берагавая лінія парэзаная фіёрдамі, сярод якіх вылучаецца Вараскі заліў. Плошча рэгіёну — 48 618 км² (большы за Данію). Каля 36 % Фінмарку занятая пласкагор’ем Фінмаркен. Фінмарк мяжуе зь фюльке Трумс на захадзе, зь Фінляндыяй на поўдні і з Мурманскай вобласьцю Расейскай Фэдэрацыі.

Катэгорыя:Фюльке Нарвэгіі
Беларускі нацыянальны камітэт

**Беларускі нацыянальны камітэт**:

* Беларускі нацыянальны камітэт (Беласток)
* Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)
* Беларускі нацыянальны камітэт (Горадня)
* Беларускі нацыянальны камітэт (Магілёў)
* Беларускі нацыянальны камітэт (Менск)
* Беларускі нацыянальны камітэт (Слуцак)
* Беларускі нацыянальны камітэт (Нямеччына)
* Беларускі нацыянальны камітэт (Ігумен)
* Беларускі нацыянальны камітэт (Чыкага)
* Часовы беларускі нацыянальны камітэт

## Глядзіце таксама

* Беларускі народны камітэт
Вараская затока

**Вараская затока** (, таксама **Варангер-фіёрд**) — затока ў Баранцавым моры, паміж расейскім паўвостравам Рыбацкім і нарвэскім паўвостравам Варангер. Самы ўсходні фіёрд Нарвэгіі. Даўжыня 90 км, шырыня ля ўваходу ў затоку дасягае 50 км, глыбіня да 420 м. Утварае добрыя гавані; у паўднёвы бераг удаецца Бэк-фіёрд (Паз) і губа Вар’ема (рака Вар’ема).

Катэгорыя:Баранцава мора