Павал Орсаг Гвездаслаў

**Павал Орсаг Гвездаслаў** (), сапраўднае імя **Павал Орсаг** (псэўданімы: Hviezdoslav, Jozef Zbranský, Syn ľudu; 2 лютага 1849, Вышні Кубін — 8 лістапада 1921, Долны Кубін) — славацкі паэт, драматург, пісьменьнік, перакладнік, юрыст, сябра Рэвалюцыйнага народнага сходу ЧСР (1918) і ганаровы старшыня Маціцы славацкай (1919).

Гвездаслаў — адна з найвыбітнейшых зьяваў у культуры канца XIX — пачатку XX стагодзьдзя і славацкай літаратуры ў цэлым

## Жыцьцяпіс
Быў трэцім дзіцём у зьбяднелай сялянскай сям’і, меў брата і сястру. Першапачатковую адукацыю атрымаў у роднай Ораве (1854—1859) і ў суседніх вёсках Ясэнава і Лэшціны (1860). Вялікі ўплыў на ягоны сьветапогляд аказаў у гэты час лэшцінскі настаўнік Адольф Мэдзіградзкі, які вучыў іх славацкай мове. Ён жа пераканаў бацькоў накіраваць сына ў вугорскую гімназію ў Мішкальцы, зважаючы на яркі талент хлапца. Адзін рок Павал дапамагаў на фэрме свайму стрыю Яну, аднак урэшце сям’я вырашыла адаслаць яго ў Мішкальц да іншага стрыя, адносна заможнага і бязьдзетнага краўца Паўла. Так у 1862 року Павал Орсаг пачаў навучаньне ў тамтэйшай гімназіі, дзе займеў веды вугорскай мовы, а ў дзядзькі прачытаў усю бібліятэку, захапіўшыся паэзіяй і творамі вугорскіх паэтаў. Па сьмерці стрыя ў 1865 року вярнуўся дадому ў Славаччыну і паступіў у эвангельскі ліцэй у Кежмарку, які скончыў у 1870. Пасьля пераехаў у Прэшаў, дзе навучаўся ў Юрыдычнай акадэміі (1870—1872).

Адвакацкую практыку праходзіў у Долным Кубіне, Марціне, Сэніцы. Іспыты на адваката здаў у 1875 року ў Будапэшце, адкрыў у Намэставе ўласную адвакацкую кантору. Усё сваё творчае жыцьцё правёў на Ораве, дзе быў таксама чальцом суду і загадчыкам філіі «Татрабанку».

У 1876 року пераехаў у Долны Кубін, дзе стаў судзьдзём, у траўні ажаніўся зь Ілонаю Новакаваю, дачкою мясцовага эвангельскага . Іхні шлюб быў бязьдзетны, аднак па сьмерці ягонай маці ў 1887, бацькі ў 1888, а праз год і брата Мікулаша яны з жонкай вырашылі ўсынавіць Мікулашавых дзяцей Яраслава і Сідоню.

У траўні 1918 ўзначальваў славацкую дэлегацыю на сьвяткаваньні 50-рочча заснаваньня Нацыянальнага тэатру ў Празе. У сваім выступе выказаўся за магчымасьць славацкага-чэскага адзінства. І ўжо напрыканцы таго ж году з энтузіязмам вітаў стварэньне Чэхаславаччыны, і зь ім і зьяўленьне рэальных пэрспэктываў для свабоднага разьвіцьця славацкай нацыі.

У 1919 атрымаў званьне ганаровага доктара філязофіі Карлавага ўнівэрсытэту ў Празе.

У 1921 стан здароўя рэзка згоршыўся, прайшоў курс лячэньня ў Празе і Лугачавіцах, сканаў у Долным Кубіне, дзе й пахаваны.

## Творчасьць
Пісаць вершы пачаў падчас навучаньня па-вугорску і нямецку. Публікавацца пачаз у 60-х роках XIX стагодзьдзя пад псэўданімам *Jozef Zbranský*. У 1871 разам з Коламанам Баншэлам рэдагаваў альманах «Napred», але гэты зборнік выклікаў у старэйшага пакаленьня (Ёзэф Міласлаў Гурбан, Андрэй Сытнянскі і інш.) такі моцны адпор, што малады паэта ня меў магчымасьці друкавацца ў адзіным славацкім літаратурным месячніку «Orol». Сытуацыя зьмянілася толькі пасьля сыходу Сытнянскага з рэдакцыі «Арла». Публікаваўся, акрамя гэтага, і ў часопісе «Slovenské pohľady».

Псэўданімам *Hviezdoslav* упершыню скарыстаўся ў 1877 у вершаваным нэкралёгу па Вільяме Паўліні-Тоце, пасьля чаго выкарыстаў яго да канца жыцьця.

Перакладаў творы расейскіх (Аляксандар Пушкін — «Цыганы», «Барыс Гадуноў», «Каўкаскі палонны» і іншыя, Міхаіл Лермантаў — «Дэман»), нямецкіх паэтаў (Ёган Вольфганг Гётэ — «Фаўст», Фрыдрых Шылер — «Песьня пра звон»), польскія творы (Адам Міцкевіч, Юльюш Славацкі). Перакладаў і п’есы з ангельскай (Ўільям Шэксьпір — «Гамлет», «Макбэт», «Сон у летнюю ноч»), з вугорскай пераклаў вершы Шандара Пэтэфі і п’есу Імрэ Мадач «Трагедыя чалавека».

## Творы

### Лірычныя нізкі
* 1882 / 1886 — *Sonety*
* 1885 / 1896 — *Letorosty I.*, *Letorosty II.* a *Letorosty III.*
* 1885 / 1896 — *Žalmy a hymny*
* 1898 — *Prechádzky jarom*
* 1898 — *Prechádzky letom*
* 1903 — *Stesky*
* 1914—1918 — *Krvavé sonety*

### Паэтычныя зборнікі ды іншае
* 1868 — *Básnické prviesenky Jozefa Zbranského*
* 1879 — *Ilona Žltovlas*
* 1880 — *Krb a vatra* (толькі рукапіс, нявыдадзены)
* 1888 — *Čierny tok*
* 1888 — *Mlyn v Tatrách*
* 1889 — *Na obchôdzke*
* 1890 — *V žatvu*
* 1891 — *Poludienok*
* 1892 — *Obed a večera*
* 1909 / 1911 — *Stužková a Dozvuky*

### Эпічныя творы
* 1882 — *Agar*
* 1884 / 1886 — *Hájnikova žena*
* 1888 — *Bútora a Čútora*
* 1890 — *Ežo Vlkolinský*
* 1884 / 1886 — *Gábor Vlkolinský*
* 1892 — *Ráchel*
* 1897 — *Vianoce*
* 1900 — *Kain* (táto zbierka nebola vydaná)
* 1900 — *Sen Šalamúnov*

### Драмы
* 1868 — *Vzhledanie*
* 1869 — *Pomsta*
* 1871 — *Otčim*
* 1879 — *Oblaky*
* 1904 — *Na Luciu*
* 1909 — *Herodes a Herodias*

## Беларускія пераклады
* З «Крывавых санетаў» // Славацкая паэзія. Мн., 1990.
* Krvavé sonety = Крывавыя санеты : [на славацкай і беларускай мовах]. Мн., 2024.

## Памяць
Імем Паўла Орсага названая вёска Гвездаславаў, некалькі плошчаў і вуліцаў, а таксама вадаспад і малая плянэта.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Парасткі ІІІ. Верш
* Творы Паўла Орсага Гвездаслава

Катэгорыя:Славацкія літаратары
Катэгорыя:Славацкія паэты
Катэгорыя:Славацкія драматургі
Катэгорыя:Славацкія філёзафы
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід