Ö

**Ö**, **ö** (**o з умяўтам**, **o з трэмай**, **o-умляўт**; )&nbsp;— літара пашыранай лацінкі, створаная зь літары **O** і ўмляўта ці трэмы.

## O з умляўтам

### [[Германскія мовы]]
Літара *O з умляўтам*  сустракаецца ў нямецкім альфабэце. Яна ўяўляе сабой скарочаную форму o, у выніку чаго атрымліваецца [] альбо []. У нямецкім альфабэце гэтая літара часта супадае зь літарай o.

У нямецкай мове лімбургіш **Ö** выкарыстоўваецца для абазначэньня кароткага [ö], аналягічна нямецкай.

Гэтая літара таксама сустракаецца ў некаторых мовах, якія прынялі нямецкія назвы альбо варыянты напісаньня, але звычайна яна не зьяўляецца часткай гэтых альфабэтаў.

Літара ö таксама сустракаецца ў дзьвюх іншых германскіх мовах: швэдзкай і ісьляндзкай, але там яна разглядаецца як асобная літара, а ня як артаграфічная варыяцыя літары **o**.

У дацкай і нарвэскай мовах «ö» раней выкарыстоўвалася замест «ø» у больш старых тэкстах для адрозьніваньня адкрытага й закрытага гукаў «ö». Яна таксама выкарыстоўваецца, калі можа ўзьнікнуць блытаніна зь іншымі сымбалямі, напрыклад, на картах. Дацка-нарвэскае **ø**, як і нямецкае **ö**, зьяўляецца разьвіцьцём oe і можа быць параўнальна з францускім **[[œ]]**. У іншых мовах, у якіх літара не ўваходзіць у звычайны альфабэт, альбо ў абмежаваных наборах сымбаляў, такіх як ASCII, *o-umlaut* часта замяняецца арфграфам oe. Напрыклад, нямецкае *hören* () можна лёгка распазнаць, нават калі яно пішацца як *hoeren*.

### Іншыя мовы
Акрамя германскіх моваў, яна сустракаецца ва ўральскіх мовах, такіх як фінская, карэльская, вэпская, эстонская, паўднёвасаамская й вугорская; у цюрцкіх мовах, такіх як азэрбайджанская, турэцкая, туркмэнская, уйгурская, крымскататарская, казаская, і ў уто-ацтэцкай мове хопі, дзе яна пазначае галосныя гукі [ø] []. Назва **Ö** на фінскай, швэдзкай, ісьляндзкай, эстонскай, азэрбайджанскай, турэцкай, туркмэнскай, уйгурскай, крымскататарскай, вугорскай, воцкай і валапюцкай мовах гучыць як [], а не «o з двума кропкамі», паколькі /ø/&nbsp;— гэта не варыянт галоснай /o/, а асобная фанэма.

У раманьёльскай мове ö выкарыстоўваецца для абазначэньня [ɔə~ɔː], напрыклад, cöt [kɔət~kɔːt] «прыгатаваны». У горных дыялектах эміліянскай мовы ён выкарыстоўваецца для абазначэньня [ø], напрыклад, tött [tøtː]&nbsp;— «усё».

У мове сэнэка ö выкарыстоўваецца для абазначэньня [].

## O з трэмай

У некаторых мовах літара ўяўляе сабой звычайную літару **[[O (літара)|O]]**, і вымаўленьне не зьмяняецца (напрыклад, у нідэрляндзкім/афрыкаансскім слове *coöperatief*).

### У ангельскай мове
Некаторыя аўтары й выданьні, такія як *[[The New Yorker]]*, выкарыстоўваюць **Ö** у ангельскіх словах, такіх як *zoölogy* і *coöperate*, каб паказаць, што другая галосная вымаўляецца асобна. Ён таксама выкарыстоўваецца ў такіх словах, як *Laocoön*, *Coös*, *Boötes*.

## У фанэтычных альфабэтах
У Райнскім дакумэнце, фанэтычным альфабэце шматлікіх заходне-цэнтральнагерманскіх, ніжнярэйнскіх і некалькіх роднасных ім мясцовых мовах, **ö** [].

Уральскі фанэтычны альфабэт выкарыстоўвае **ö**, як і ў фінскай, для абазначэньня пярэдняй галоснай [].

## Перадаваньне Ö у беларускую мову
**Ö** перадаецца ў беларускую мову паводле беларускага клясычнага правапісу:
**29 §&nbsp;84**а) у галіцызмах на -eur:
* пасьля **[[к]]**, **[[л]]**&nbsp;— празь **[[ё]]**: бракёр, кіяскёр;
* пасьля іншых літараў&nbsp;— праз **[[э]]**: антрэпрэнэр, банітэр.
б) у іншых выпадках:
* пасьля зубных **[[д]]**, **[[т]]** і зацьвярдзелых **[[ж]]**, **[[ш]]**, **[[Дж (дыграф)|дж]]**, **[[ч]]**, **[[р]]** ды не пад націскам&nbsp;— праз **э**: фрэ́кен (fröken), Дэ́ніц (Dönitz), Інэню́ (Inönű);
* пасьля заднеязычных **[[г]]** (**[[ґ]]**), **[[к]]**, **[[х]]** не пад націскам&nbsp;— празь **[[е]]**: пэ́нге (pengö);
* у астатніх пазыцыях пад націскам, а таксама на канцы ўласных назоваў не пад націскам&nbsp;— празь **ё**: бёміт (böhmit), гёз (geuzen), гётыт (goethit).

## Цікавыя факты
* У некаторых мовах літара ö ня можа быць напісана як «oe», напрыклад у фінскай мове *eläinkö* «жывёла?» супраць *eläinkoe* «выпрабаваньне на жывёл».
* У швэдзкай мове літара ö таксама выкарыстоўваецца як адналітарнае слова для абазначэньня вострава. Ö у гэтым сэнсе таксама зьяўляецца прозьвішчам на швэдзкай мове.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

O
Катэгорыя:Спалучэньні літараў з дыякрытычнымі знакамі
Катэгорыя:Фанэтычныя альфабэты
Катэгорыя:Германскія мовы
Катэгорыя:Уральскія мовы
Катэгорыя:Цюрскія мовы