open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
18

**18 год** — невысакосны год, які пачаўся ў суботу згодна зь юліянскім календаром.

## Падзеі
* Імпэратар Тыбэрыюс і Германік становяцца рымскімі консуламі
* У Афрыцы III Аўгуставы легіён ліквідаваны вылазкай ворагаў з засады
* Германскі правадыр Армініюс руйнуе царства маркаманаў
* Германік прыбыў у Сырыю, як новы галоўнакамандуючы войскамі рымскага Ўсходу
* Гнэй Кальпурніюс Пізон, кіраўнік Сырыі, ігнаруе загад Германіка адправіць сырыйскія легіёны ў Армэнію, каб падтрымаць яго ў яго заплянаванай каранацыі Арташэса III
* Германік складае мірную дамову з Артабанам II, у якім ён прызнаны каралём і сябрам Рыма
* Пасьля затапленьня шэрагу рэгіёнаў ракой Хуанхэ фэрмэры вымушаныя бунтаваць. Імпэратар Ван Ман рэагуе на гэта, пасылаючы войска каля 100 тысячаў чалавек супраць паўстанцаў

## Нараджэньні

## Сьмерці
* Авідыюс, рымскі паэт
* Ян Сюн, кітайскі філёзаф, паэт і пісьменьнік

## Глядзіце таксама
* 10-я
19

**19 год** — невысакосны год, які пачаўся ў нядзелю згодна зь юліянскім календаром.

## Падзеі
* Марабод, цар маркаманаў, быў зрынуты Катуальдам. Гэтая падзея ліквідавала пагрозу рымлянам ад германскіх плямёнаў да часоў валадараньня Марка Аўрэліюса. Рым бярэ іх пад сваю абарону
* Германік, галоўнакамандуючы рымскіх легіёнаў на ўсходзе, памірае ад атручваньня. Перад сьмерцю ён вінаваціць Гнэя Кальпурніюса Пізона, губэрнатара Сырыі, у сваёй сьмерці
* Імпэратар Тыбэрыюс выганяе з Рыму эгіпцянаў, да таго ж было дэпартавана 4000 габрэяў з Сыцыліі
* Агрыпіна Старэйшая вінаваціць Гнэя Кальпурніюса Пізона ў атручэньні ягонага мужа Германіка ў Антыёхіі
* У Сэнце была пабудавана трыюмфальная арка ў гонар Германіка
* Ванон I высылаецца ў Кілікію, дзе трымаецца пад хатнім арыштам. Ён спрабуе ўцячы, але быў злоўлены і забіты адстаўным вэтэранам легіёну
* Апошні год панаваньня кітайскага імпэратара Цяньфэн з дынастыі Сынь
* Згодна з Ханьшу быў пабудаваны першы лятальны апарат
* Гандафар становіцца царом сакаў

## Нараджэньні
* 10 кастрычніка: Тыбэрыюс Гемэль, унук імпэртара Тыбэрыюса

## Сьмерці
* 10 кастрычніка: Германік, рымскі вайсковы дзяяч
* Ванон I: кіраўнік Партыйскай імпэрыі

## Глядзіце таксама
* 10-я

## Вонкавыя спасылкі

* Сьмерці вядомых людзей у гэтым годзе. HistoryOrb.com
22

**22 год** — невысакосны год, які пачаўся ў чацьвер згодна зь юліянскім календаром.

## Падзеі
* Дзевяты год панаваньня імпэратара Тыбэрыюса
* Консуламі становяцца Дэцым Гатэрыюс Агрыпа і Гай Сульпіцыюс Гальба
* Друз Юліюс Цэзар становіцца трыбунам
* Рымскае права замяняе мясцовыя кельцкія законы ў Галіі
* Пачатак дынастыі позьняга Хань ў Кітаі

## Нараджэньні
* Валерыя Мэсаліна: трэцяя жонка імпэратара Кляўдыюса

## Сьмерці
* Юнія Тэрцыя: жонка Гая Касіюса Лонгіна і сястра Марка Юніюса Брута

## Глядзіце таксама
* 20-я

## Вонкавыя спасылкі
23

**23 год** — невысакосны год, які пачаўся ў пятніцу згодна зь юліянскім календаром.

## Падзеі
* Грэцкі географ Страбон публікуе сваю працу «Геаграфія», якая распавядае пра сьвет вядомы рымлянам і грэкам у часы імпэратара Аўгуста
* Пасьля сьмерці сына Друза Юліюса Цэзара імпэратар Тыбэрыюс губляе цікавасьць да імпэрыі
* Люцыюс Эліюс Сэян пашырае свой уплыў у Сэнаце і на Тыбэрыюса, пасьля сьмерці Друза
* Гай Азыніюс Паліён і Гай Антысцыюс Вэт становяцца новымі консуламі
* Лю Сюань, нашчадак каралеўскай сям’і дынастыі Хань і лідэра паўстанцаў супраць дынастыі Сінь, абвяшчае сябе імпэратарам

## Нараджэньні
* Плініюс Старэйшы, рымскі навуковец і пісьменьнік

## Сьмерці
* 14 верасьня: Друз Юліюс Цэзара, сын імпэратара Тыбэрыюса, як мяркуецца, быў атручаны
* 6 кастрычніка: Ван Ман, «узурпатар» пасады дынастыі Хань і імпэратар дынастыі Сінь
* Лю Сінь, кітайскі астраном
* Лю Янь, кітайскі вайсковец
* Ван, кітайская імпэратрыца
* Юба II, кароль Маўрытаніі

## Глядзіце таксама
* 20-я

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
24

**24 год** — высакосны год, які пачаўся ў суботу згодна зь юліянскім календаром.

## Падзеі
* Сэрвіюс Карнэліюс Цэтэг і Люцыюс Візэліюс Варон становяцца рымскімі консуламі
* Вайна рымлянаў супраць Нумідыі і Маўрытаніі скончылася анэксіяй вышэйузгаданых рэгіёнаў
* Хармід становіцца архонам Атэнаў
* Паўстаньне рабоў у Паўднёвай Італіі
* Кароль Юры ўзыходзіць на сталец Сілы ў Карэі
* Філён Александрыйски заяўляе, што Стары Запавет зьяўляецца вечным законам Богу

## Нараджэньні

## Сьмерці
* Страбон, грэцкі географ
* Намэ, імпэратар Сілы

## Глядзіце таксама
* 20-я
25

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
* Крымуцы Корда, старажытнарымскі гісторык, самазагубіўся
26

### Падзеі
* Понтыюс Пілят прызначаны прэфэктам Юдэі

### Нараджэньні
* Нэрва, рымскі імпэратар

### Сьмерці
*
20

**20 год** — высакосны год, які пачаўся ў панядзелак згодна зь юліянскім календаром.

## Падзеі
* Сэрвіюс Сульпіцыюс Гальба становіцца рымскім прэтарам
* Імпэратар Тыбэрыюс вымушаны правесьці расьсьледаваньне й публічнае судовае разьбіральніцтва ў рымскім сэнаце забойства Германіка. Баючыся быць прызнаны вінаватым, Гнэй Кальпурніюс Пізон скончыў жыцьцё самагубствам
* Першы год Дыгуанскай эпохі кітайскай дынастыі Сынь
* Філён вызначае філязофію як служанку тэалёгіі

## Нараджэньні

## Сьмерці
* Гнэй Кальпурніюс Пізон: рымскі дзяржаўны дзяяч і губэрнатар Сырыі
* Віпсанія Агрыпіна: жонка Гнэя Асыніюса Гала і былая жонка Тыбэрыюса

## Глядзіце таксама
* 20-я

## Вонкавыя спасылкі
21

**21 год** — невысакосны год, які пачаўся ў сераду згодна зь юліянскім календаром.

## Падзеі
* Паўстаньне ў Галіі пад кіраўніцтвам Юліюса Флёра й Юліюса Сакравіра, якое душыцца Гаем Сыліюсам
* Імпэратар Тыбэрыюс становіцца рымскім консулам у чацьвёрты раз
* Рымляне ствараюць буфэрную дзяржаву квадаў на поўдні сучаснай Славаччыны
* Былі збудаваны казармы для прэтарыянскай гвардыі на пагорку Квірыналь у Рыме
* У Рыме пачынаецца вытворчасьць асадак і мэталічных пішучых прыладаў

## Нараджэньні

## Сьмерці
* Публіюс Сульпісіюс Квірыніюс: рымскі губэрнатар Сырыі
* Марк Валерыюс Мэсаля Барбат: рымскі консул
* Армініюс: германскі лідэр і правадыр, які здолеў разьбіць тры рымскія легіёны ў бітве ў Тэўтабурскім лесе

## Глядзіце таксама
* 20-я

## Вонкавыя спасылкі
28

### Падзеі
* Паўстаньне фрызаў у рымскай правінцыі Германія.

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
29

### Падзеі
* Езус Хрыстус ахрышчаны Янам Хрысьціцелем

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
31

### Падзеі
* Тыбэрыюс вярнуўся ў Рым з Капры.

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
34

### Падзеі
* Паўстаньне супраць языгаў у Дакіі

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
35

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* Марк Фабі Квінтыліян, старажытнарымскі прамоўца

### Сьмерці
*
36

### Падзеі
* Понтыюс Пілят адасланы ў Рым з абвіначаньнем у кепскім кіраваньні Юдэяй

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
38

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
* Андрэй Першазванны, першы з апосталаў, укрыжаваны
39

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
* Ірад Антыпа, сын Ірада Вялікага, тэтрарх рымскай правінцыі Галілея
40

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* Дыя Хрызастом, грэцкі філёзаф і гісторык 

### Сьмерці
*
33

### Падзеі
* 3 красавіка, пятніца: Укрыжаваны Езус Хрыстус.
* Апостал Пётар становіцца першым рымскім папам

### Сьмерці
* Агрыпіна Старэйшая, удава Германіка
32

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* 25 красавіка: Марк Сальві Ота, рымскі імпэратар

### Сьмерці
*
41

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
* 25 студзеня: Калігула, рымскі імпэратар, забіты
1526

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 21 траўня — Філіп II, кароль Гішпаніі

## Сьмерці
*
 
## Вонкавыя спасылкі
Гісторыя Нэпалу

**Гісто́рыя Нэпа́лу** — падзеі на тэрыторыі сучаснага Нэпалуу з моманту пачатку расьсяленьня там людзей і да сёньняшняга дня.

Землі сучаснай краіны шырока ўважаюцца за радзіму Буды і будызму, які ў рэшце рэшт распаўсюдзіўся ў Індыі і Шры-Ланцы, а таксама ва ўсёй Усходняй і Паўднёва-Ўсходняй Азіі і ажно да Калмыкіі ў Расеі. Сучаснае Каралеўства Нэпал было створанае ў 1768 годзе і пачало кампанію па аб’яднаньні земляў вакол сябе. Некаторыя былыя тэрыторыі былі страчаныя ў выніку ангельска-нэпальскай вайны і кітайска-нэпальскай вайны. У супрацьстаяньні з Кітаем былі як перамогі, гэтак і паразы, і каралеўства ў рэшце рэшт плаціла даніну дынастыі Цын з 1792 па 1865 гады. Ангельска-нэпальская вайна скончылася перамогай Вялікабрытаніі і прывяла да саступкі часткі нэпальскай тэрыторыі ў адпаведнасьці з Сугаўльскім дагаворам. У чэрвені 2006 году парлямэнт Нэпалу прагаласаваў за скасаваньне манархіі на выбарах устаноўчага сходу. 28 траўня 2008 году Нэпал афіцыйна стаў фэдэратыўнай рэспублікай і быў афіцыйна перайменаваны ў Фэдэратыўную Дэмакратычную Рэспубліку Нэпал, што паклала канец 200-гадоваму панаваньню шагаў. З 8 па 13 верасьня 2025 году ў краіне адбыліся масавыя хваляваньні, выкліканыя карупцыяй і забаронай сацыяльных сетак.

## 2001—2006
27 красавіка 2006] году нэпальскі кароль Гіянэндра прызначыў на вакантную пасаду прэм’ер-міністра апазыцыйнага палітыка Гірыю Прасад Кайрала.

## Крыніцы
1525

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 28 лютага — Куаўтэмок, апошні кіраўнік ацтэкаў
 
## Вонкавыя спасылкі
Альбэрт Анкер

**Альбэрт Анкер** (; 1831, Інс, Швайцарыя — 1910, Інс) — швайцарскі мастак.

## Жыцьцё
Альбэрт Анкер зьявіўся на сьвет другім з трох дзяцей у сям’і ветэрынара і жыў у Інсе (*Ins*, кантон Бэрн). Ужо паміж 1845 і 1848 гадамі будучы мастак атрымаў першыя прыватныя ўрокі маляваньня ад Луіса Валінгера. У 1847 годзе памерлі маці Анкера і яго брат, яшчэ празь пяць год у сям’і ня стала яго сястры. З 1851 па 1854 год Альбэрт Анкер вывучаў тэалёгію, першыя два гады ён правёў у Бэрне, а два наступныя — з кароткім перапынкамі ў Гале (*Halle*).

Напрыканцы 1853 году Анкер паведаміў свайму бацьку аб тым, што зьбіраецца скончыць вучобу, каб стаць мастаком. У 1854 годзе бацька пайшоў насустрач выбару сына і Анкер пераехаў у Парыж, горад, які пасьля наведваньня яго Анкерам у 1851 годзе, значна ўразіў маладога мастака. Там ён стаў вучнем швайцарскага жывапісца Чарльза Глэйра. Паміж 1855 і 1860 гадамі Альбэрт Анкер наведваў у Парыжы школу *Ecole Impériale et Spéciale des Beaux-Arts*, у якой напрыклад ужо таксама атрымаў адукацыю П’ер Агюст Рэнуар.

Калі ў 1859 годзе цяжка захварэў і ў 1860 годзе памёр яго бацька, пасьля чаго Анкер узяў на сябе ўсе клопаты па доме ў Інсе. Там Анкер застаўся спачатку толькі на лета. У 1890 годзе мастак вырашыў зьмяніць месца свайго жыхарства і канчаткова перабраўся з Парыжу ў Інс. У 1864 годзе ён ажаніўся на Аньне Руфлі, зь якой ён выгадаваў шасьцёра дзяцей.

## Месцазнаходжаньне твораў
Творы Альбэрта Анкера знаходзяцца ў музэях і прыватных калекцыях:

* Музэй мастацтва Бэрну
* Музэй мастацтва Ноенбургу
* Музэй мастацтва Салатурну
* Дом мастацтва Цюрыху
* Базэльскі музэй мастацтва
* Музэй мастацтва Лязаны
* Музэй Оскара Райнхарта ў гарадзкім садзе

Самы вялікі прыватны калекцыянэр твораў Анкера — Крыстаф Блохер.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Швайцарскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты
Катэгорыя:Бэрн (кантон)
Скамонт

**Скамонт** (1210-я — па 1285) — яцьвяскі князь з Судавіі, які ўпамінаецца Пятром Дусбургам. Меў рэзыдэндыю ў Красіме. 

## Імя

Скелемунд, Скелемунт, Скелемонда або Скемунд (Scelemundus, Scelemunt, Scelemondo, Scemund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -скалк- (-шалк-) (імёны ліцьвінаў Скольберт, Скальбут, Войшалк; германскія імёны Skolbert, Butaskalks, Gottschalk) паходзіць ад гоцкага skalks 'слуга', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Скаламонт азначае «слуга гарлівасьці».

Германскае паходжаньня імя Скамонт сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў 

Варыянт імя князя ў гістарычнай крыніцы: *Скомондъ и [[Барут (імя)|Бороуть]]… Скомондъ* (Галіцка-Валынскі летапіс); *Skumandus* (Хроніка Прускай зямлі).

## Біяграфія
Сьпярша быў ў хаўрусе з Трайдзенем, бо ў 1273 годзе пры падтрымцы войскаў Вялікага Княства Літоўскага уварваўся ў Кульмскую землю, ваяваў пры Кульме і Торуні, замках Вэльсайс, Граўдэнц, Зантыр, Клемэнт, Ліпу, Марыенвэрдэр, Плёвіст, Рэдзін, Турніц і Хрыстбург. У 1280 годзе крыжакі спалілі рэзыдэндыю Скамонта ў Красіме, у адказ ён уварваўся і парабаваў Самбію, дзе ўзяў у палон Людвіга фон Лібэнцэля, але праз пэўны час вызваліў яго. Пазьней нейкі час знаходзіўся у ВКЛ, але відаць з прычыны супярэчнасьцяў з сынамі Трайдзеня вярнуўся ў Судавію і перайшоў на бок Тэўтонскага ордэну. У 1284 годзе быў водцам тэўтонскіх войскаў у іх выправе на Горадню.

Некаторыя дасьледнікі атаясамліваюць Скамонта зь імаверным пачынальнікам дынастыі Гедзімінавічаў Скаламонтам. 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Ochmański J. Gedyminowicze — «prawnuki Skolomendowy» // Ars historica. — Poznań, 1976. S. 252—258.
* Ochmański J. Gedyminowicze — «prawnuki Skolomendowy» // Ochmański J. Dawna Litwa. Studia historyczne. — Olsztyn, 1986. S. 358—364.
* Охманьски Е. Гедеминовичи — «правнуки Сколомендовы» // Польша и Русь: Черты общности и своеобразия в историческом развитии Руси и Польши XII—XIV вв. — М., 1974. С. 358—364.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1210-я гады
Катэгорыя:Яцьвяскія князі
Катэгорыя:Асобы XIII стагодзьдзя
Скаламонт

**Скаламонт** (жыў у XIII стагодзьдзі) — князь, імаверны пачынальнік дынастыі Гедзімінавічаў.

## Імя

Скелемунд, Скелемунт або Скелемонда (Scelemundus, Scelemunt, Scelemondo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -скалк- (-шалк-) (імёны ліцьвінаў Скольберт, Скальбут, Войшалк; германскія імёны Skolbert, Butaskalks, Gottschalk) паходзіць ад гоцкага skalks 'слуга', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Скаламонт азначае «слуга гарлівасьці».

## Біяграфія
Гіпотэза пра князя Скаламонта як пачынальніка дынастыі Гедзімінавічаў грунтуецца на словах Андрэя Альгердавіча, якія падаюцца ў «Задошчыне»:
 

Некаторыя дасьледнікі атаясамліваюць Скаламонта зь яцьвяскім князем Скамонтам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Катэгорыя:Асобы XIII стагодзьдзя
42

### Падзеі
* Тэрыторыі сёньняшніх Альжыру і Марока ўвайшлі ў склад Рымскай імпэрыі

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
43

### Падзеі
* Брытанія заваявана Рымскай імпэрыяй

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
44

### Падзеі
* Юдэя пераўтвараецца ў асобную рымскую правінцыю

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
45

### Падзеі
* Зальцбург атрымлівае статус гораду Рымскай імпэрыі

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
46

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* Плютарх, грэцкі гісторык

### Сьмерці
*
47

### Падзеі
* Падушана паўстаньне фрызаў у рымскай правінцыі Германія

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
48

### Падзеі
* Вэнтыды Куман прызначаецца пракуратарам Юдэі

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
49

### Падзеі
* Сэнэка прызначаны настаўнікам Нэрона

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
1524

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 11 верасьня — П’ер дэ Рансар, францускі паэт

## Сьмерці
* 24 сьнежня — Васка да Гама, партугальскі падарожнік
50

### Падзеі
* Заснаваны Лёндан, як сталіца рымскай правінцыі.

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
51

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* 24 кастрычніка: Даміцыян, рымскі імпэратар

### Сьмерці
*
I стагодзьдзе

*[[0-я да н. э.]]*
10 да н. э.
9 да н. э.
8 да н. э.
7 да н. э.
6 да н. э.
5 да н. э.
4 да н. э.
3 да н. э.
2 да н. э.
1 да н. э.
*[[0-я]]*

1
2
3
4
5
6
7
8
9
*[[10-я]]*
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
*[[20-я]]*
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
*[[30-я]]*
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
*[[40-я]]*
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
*[[50-я]]*
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
*[[60-я]]*
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
*[[70-я]]*
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
*[[80-я]]*
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
*[[90-я]]*
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
*[[100-я]]*
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
**[[1 стагодзьдзе да н. э.]] — 1 стагодзьдзе — [[2 стагодзьдзе]]**

**I стаго́дзьдзе** (**1 стаго́дзьдзе**) доўжылася з 1 па 100 год па Грыгарыянскім календары.
Вадуц

**Ва́дуц** () — сталіца Ліхтэнштайну. Насельніцтва складае каля 5 тысяч жыхароў, большасьць зь іх — каталікі. Горад месьціцца ўздоўж Райну. У Вадуцы знаходзіцца нацыянальны парлямэнт.

Вадуц — не найбуйнейшы горад у княстве, ён саступае як у плошчы так і ў колькасьці насельніцтва суседняму Шаану.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Вадуцу
Будзікід

**Будзікід** (1240-я — каля 1290) — вялікі князь літоўскі (1282—1290). Відаць, старэйшы за брата Будзівіда.

## Імя

Бода або Буда (Bodo, Budo) і Геда або Гіда (Geda, Gido) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -буд- (-бод-) (імёны ліцьвінаў Будзівід, Будар, Будрых; германскія імёны Bodwidus, Buder, Boderich) паходзіць ад бургундзкага buda 'пасол, пасланьнік' або германскага bodo 'гаспадар', а аснова -гед- (-гад-, -гід-) (імёны ліцьвінаў Гедзень, Гедвін, Гедмонт; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) — ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', ісьляндзкага geð 'нораў, тэмпэрамэнт' або гоцкага gadiliggs 'сваяк, родзіч'. Такім парадкам, імя Будзікід азначае «пышны пасланьнік» (тое ж, што і імя Гедбуд).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Боудикидъ и братъ его [[Будзівід|Боудивидъ]]* (Галіцка-Валынскі летапіс); *terram regis Butegeyde* (1290 год).

## Біяграфія
Упершыню ўпамінаецца разам з Будзівідам у Іпацьеўскім летапісе пад 1289 годам, калі яны перадалі Ваўкавыск валынскаму князю Мсьціславу Данілавічу, каб захаваць зь ім мір. Наступны раз упамінаецца ў лісьце магістра Лівонскага ордэна, датаванага лістападам 1290 году.

Брак іншых зьвестак выклікаў розныя меркаваньні пра характар улады Будзікіда. Існуе думка, што ён стаў вялікім князем па гібелі ў 1285 годзе Даўмонта, памёр каля 1290—1292 гадоў, па ім гаспадаром быў ягоны брат Будзівід.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Будзівід

**Будзівід** (1240-я — 1295) — вялікі князь літоўскі з пачатку, відаць, разам з старэйшым братам Будзікідам (1282—1290), а потым самастойна (1292—1295).

## Імя

Бодвід або Будвід (Bodwidus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -буд- (-бод-) (імёны ліцьвінаў Будзіла, Будар, Будрых; германскія імёны Budilo, Buder, Boderich) паходзіць ад бургундзкага buda 'пасол, пасланьнік' або германскага bodo 'гаспадар', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'. Такім парадкам, імя Будзівід азначае «пасланьнік моцы».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Будзікід|Боудикидъ]] и братъ его Боудивидъ* (Галіцка-Валынскі летапіс).

## Біяграфія
Упершыню ўпамінаецца разам з Будзікідам у Іпацьеўскім летапісе пад 1289 годам, калі яны перадалі Ваўкавыск валынскаму князю Мсьціславу Данілавічу, каб падтрымліваць зь ім мір. Паводле некаторых меркаваньняў, дуўмвірат Будзікіда і Будзівіда прыйшоў да ўлады, скінуўшы з стальцу Пелюша — меркаванага сына іх папярэдніка, Трайдзеня.

Гісторык Юзэф Пузына і, утроп за ім, некаторыя іншыя дасьледнікі лічаць, што напісаньне *Puсuwerus* у хроніцы Дусбурга ёсць перакручаным напісаньнем імя Будзівіда (хаця ў іншым сьпісе стаіць імя *Lutuwerus*, што адпавядае імю князя Лютавора, вядомага з Раўданскага рукапісу). Такая інтэрпрэтацыя «Пукувера»-Будзівіда як бацькі Віценя трапіла і ў навуковыя даведнікі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Гедзімінавічы
12 траўня

## Падзеі
* 1364 — кароль польскі Казімер III Вялікі выдаў прывілей на ўтварэньне Кракаўскае акадэміі
* 1775 — заснаваньне Гарадзенскае мэдычнае акадэміі
* 1863 — каб пазьбегнуць палону застрэліўся Баляслаў Кульчыцкі, адзін з кіраўнікоў нацыянальна-вызвольнага паўстаньня
* 1881 — усталяваньне пратэктарату Францыі на Тунісам
* 1926 — Травеньскі пераварот у міжваеннай Польскай Рэспубліцы
* 1941 — нямецкі інжынэр Конрад Цузэ прэзэнтаваў першы кампутар 
* 1954 — Беларускую ССР прынялі ў ЮНЭСКО
* 1976 — утварэньне Маскоўскае Гэльсінскае групы, аднае з найбольш вядомых праваабарончых арганізацыяў у СССР
* 1992 — урад Беларусі падвысіў цэны на некаторыя прадукты харчаваньня, у тым ліку на алей і цукар

## Нараджэньні
* 1496 — Густаў I Ваза, кароль Швэцыі
* 1670 — Аўгуст Моцны, курфюрст саксонскі, кароль польскі і вялікі князь літоўскі
* 1904 — Віліс Лацыс, латыскі пісьменьнік
* 1931 — Уладзімер Бровікаў, беларускі й савецкі дзяржаўны й партыйны дзяяч, дыплямат
* 1933 — Андрэй Вазьнясенскі, расейскі паэт, публіцыст, мастак.
* 1964 — Пшамыслаў Гасеўскі, польскі палітык
* 1992 — Малькольм Дэйвід Кэлі, амэрыканскі актор, вядомы як Ўолт Лойд ў сэрыяле «Згубленыя»

## Сьмерці
* 1842 — Валенцій Ваньковіч, беларускі мастак
* 1935 — Юзэф Пілсудзкі, польскі дзяржаўны дзяяч, дыктатар
* 1970 — Уладыслаў Андэрс, Генэрал Броні, Кіраўнік польскіх узброеных фармаваньняў у 1944—1945 гадах

## Сьвяты
* Міжнародны дзень мэдыцынскай сястры
19 траўня

## Падзеі
* 1051 — кароль Францыі Генрых І ажаніўся са сваёй трэцяй жонкай Ганнай Кіеўскай
* 1499 — 13-гадовую Кацярыну Арагорнскую, будучую першую жонку Генрыка VIII Цюдора, завочна аддалі замуж за яе брата 15-гадовага Артура, прынца Валійскага
* 1515 — Георг Барадаты прадае Фрэзію дынастыі Габсбургаў за 200 000 рэйнскіх гульдэнаў
* 1712 — цар маскоўскі Пётар I перанёс сталіцу дзяржавы з Масквы ў Санкт-Пецярбург
* 1780 — «Чорны дзень», калі зь невядомых прычыныў над тэрыторыяй Паўночнае Амэрыкі пацьмянела сонца
* 1802 — імпэратар Францыі Напалеон заснаваў ордэн Ганаровага легіёну
* 1919 — выбухнула Кемалісцкая рэвалюцыя ў Турэччыне
* 1934 — Сталінскія рэпрэсіі: савецкія карнікі расстралялі Міхаіла Кахановіча, беларускага грамадзка-палітычнага дзеяча і пэдагога
* 1944 — заснаваны Дзяржаўны літаратурны музэй Янкі Купалы
* 1991 — нягледзячы на байкот, зладжаны сэрбамі, жыхары Харватыі падтрымалі на рэфэрэндуме выйсьце з складу Югаславіі
* 2000 — путч на астравах Фіджы. Прэзыдэнт краіны Рату Сір Камісэзэ Мара аб’яўляе надзвычайнае становішча

## Нараджэньні
* 1890 — Ха Шы Мін, віетнамскі кaмуністычны дзяяч, кіраўнік жнівеньскай рэвалюцыі ў Віетнаме, першы прэзідэнт Дэмакратычнай Рэспублікі Віетнаму
* 1925 — Пол Пот, камбаджыйскі дыктатар
* 1937 — Уладзімер Салдатаў, беларускі хімік-вынаходнік
* 1960 — Марына Даўгаполава, беларускі дыплямат, Надзвычайны і Паўнамоцны Амбасадар Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Армэнія (2002—2008)

## Сьмерці
* 988 — Данстан, сьвяты, эпіскап Ўустэру й Лёндану, архіэпіскап Кэнтэрбэрыйскі й патрыярх ангасаксонскай царквы
* 1480 — Ян Длугаш, польскі гісторык
* 1864 — Натаніель Готарн, амэрыканскі пісьменьнік
* 1969 — Георгі Пех, беларускі краязнавец, археоляг

## Сьвяты
*
20 траўня

## Падзеі
* 1498 — партугальскі мараплавец Васка да Гама першым з эўрапейцаў высадзіўся ў Індыі
* 1570 — флямандзкі картограф Абрагам Артэліюс выдаў першы атляс сучаснага тыпу
* 1838 — дзеячы культуры выкупілі з прыгоннае няволі ўкраінскага паэта, празаіка і мастака Тараса Шаўчэнку 
* 1873 — фірма Levi Strauss & Co. атрымала патэнт на «штаны з заклёпваньнямі на кішэнях»
* 1882 — складаньне Траістага зьвязу паміж Нямеччынай, Аўстра-Вугоршчынай і Італіяй
* 1902 — Куба здабыла незалежнасьць ад Гішпаніі
* 1933 — заснаваныя «Турэцкія авіялініі»
* 1948 — заснавалі «Менскі падшыпнікавы завод»
* 1954 — пачала вяшчаньне беларуская сэкцыя Радыё «Вызваленьне» (цяпер беларуская служба Радыё Свабода)
* 1962 — пачаў курсаваць Гомельскі тралейбус
* 1977 — адбыўся першы палёт шматфункцыянальнага зьнішчальніка Су-27
* 1983 — першыя публікацыі аб вірусе імунадэфіцыту чалавека ў часопісе «*[[Science]]*», зробленыя Робертам Гало і, незалежна ад яго, Люкам Мантанье
* 1994 — у Жыровічах адсьвяткавалі 500-я ўгодкі зьяўленьня цудоўнага абраза Маці Божае
* 2003 — першы палёт прыватнага кіраванага касьмічнага карабля «SpaceShipOne»
* 2002 — Усходні Тымор здабыў незалежнасьць ад Інданэзіі
* 2011 — парлямент Грузіі прыняў рэзалюцыю пра прызнаньне генацыду чаркескага народу Расеяй падчас вайны 1763-1864 гадоў.
* 2014 — набыў моц Водны кодэкс Рэспублікі Беларусь.

## Нараджэньні
* 1799 — Анарэ дэ Бальзак, францускі пісьменьнік
* 1913 — Ўільям Г'юлет, заснавальнік кампаніі «*Hewlett-Packard*»
* 1923 — Васіль Ракашэвіч, удзельнік антысавецкага падпольля
* 1944 — Джо Кокер, ангельскі сьпявак
* 1946 — Шэр, амэрыканская акторка й сьпявачка
* 1949 — Мікалай Паўлавіч Круцько, беларускі хімік-вынаходнік і акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
* 1962 — Аляксандар Дзядзюшка, беларускі і расейскі актор тэатра і кіно
* 1969 — Валеры Дзідзюля, беларускі гітарыст і кампазытар, сольны выканаўца
* 1972 — Баста Раймз, амэрыканскі сьпявак й рэпер
* 1974 — Станіслаў Маркелаў, расейскі адвакат
* 1982 — Натальля Падольская, беларуская сьпявачка, прадстаўнічка Расеі на конкурсе песьні «Эўрабачаньне-2005»
* 1982 — Пэтр Чэх, чэскі футбаліст

## Сьмерці
* 1506 — Хрыстафор Калюмб, першаадкрывальнік Амэрыкі
* 1918 — Карусь Каганец, беларускі пісьменьнік, перакладчык, мастак, палітык
* 2005 — Поль Рыкёр, францускі філёзаф, належыў да традыцыі фэнамэналёгіі й экзыстэнцыялізму
* 2009 — Алег Янкоўскі, выдатны савецкі, расейскі актор тэатру і кіно, рэжысэр

## Сьвяты
* Дзень незалежнасьці Усходняга Тымору
29 лютага

**29 лютага** — 60-ы дзень году паводле Грэгарыянскага календару, у якім найчасьцей выкарыстоўваецца, і адбываецца раз на чатыры гады ў гады, якія дзеляцца роўна на чатыры, напрыклад 1976, 1996, 2000, 2012 ці 2016, але за выключэньнем гадоў, якія ня дзеляцца роўна на 400 — такія гады называюцца высакоснымі. Да канца году застаецца 306 дзён.

## Падзеі
* 1466 — вялікі князь Казімер выдаў Судзебнік, першы кодэкс крымінальнага і крымінальна-працэсуальнага права Вялікага Княства Літоўскага
* 1720 — каралева Швэцыі Ульрыка Элеанора адмовілася ад стальца на карысьць свайго мужа Фрэдрыка I
* 1768 — утварэньне Барскае канфэдэрацыі
* 1836 — у Парыжы адбылася прэм’ера опэры Джакома Мэербэра «Гугеноты»
* 1940 — акторка Гэці Макданіэл першай з афраамэрыканцаў атрымала прэмію «Оскар»
* 1960 — у Марока адбыўся Агадырскі землятрус
* 1996 — на 1395-ы дзень завяршылася аблога Сараева, найбольш працяглая ў XX стагодзьдзі

## Нараджэньні
* 1468 — Павал III (папа рымскі)
* 1692 — Джон Байрам, ангельскі паэт
* 1872 — Вітольд Бялыніцкі-Біруля, адзін з найлепшых беларускіх жывапісцаў-пэйзажыстаў
* 1944 — Аляксандар Мароз, савецкі ды ўкраінскі палітычны дзеяч, кіраўнік Вярхоўнай Рады Ўкраіны
* 1972 — Сяргей Ёрш, беларускі гісторык, журналіст
* 1972 — Сяргей Канановіч, беларускі музыка, гітарыст

## Сьмерці
* 2004 — Ніна Сазонава, актрыса тэатру і кіно, народная артыстка СССР

## Сьвяты
* 


Катэгорыя:Усе храналягічныя сьпісы
Каньюнктура

**Каньюнктура** (позьнелац. *conjunctura* ад *conjungere* — зьвязваць, спалучаць) — эканамічная сытуацыя, якая склалася на рынку і якую характарызуюць:
* адносіны паміж попытам і прапановай
* узровень цэнаў
* таварныя запасы
* партфэль замоваў
і іншыя эканамічныя паказчыкі.

**Спрыяльная** каньюнктура рынку азначае стабільны рост колькасьці і аб’ёмаў гешэфтаў пры адпаведным росьце цэнаў.

**Вялая каньюнктура** азначае малую колькасьць ці адсутнасьць гешэфтаў пры тэндэнцыі да падзеньня цэнаў.

**Устойлівая** каньюнктура азначае раўнавагу прапановы і попыту пры стабільнасьці цэнаў.

**Няпэўная** каньюнктура — гэта адсутнасьць попыту і прапановы ў сувязі з чаканьнем пераломам цэнаў на рынку.

Катэгорыя:Эканоміка
Пятро Сабіна

**Пятро Іосіфавіч Сабіна** (нарадзіўся ў 1947 годзе) — беларускі журналіст, пісьменьнік, фатограф.

Родам зь вёскі Міхалкавічы Лагойскага раёну. Скончыў факультэт журналістыкі БДУ (1974). Майстар экалягічнай прозы. Піша ў жанрах мастацкай публіцыстыкі і нарысыстыкі. У 1975—2002 працаваў у галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычнага вяшчаньня Беларускага радыё. Друкаваўся ў часопісах «Беларусь», «Полымя», «Маладосьць», «Беларуская думка» ды іншых. Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў (1998). Жыве ў Менску.

## Бібліяграфія
* «Крылатыя хлебаробы» (1983)
* «Рака трох народаў» (1993)
* «Плач вады: Экалагічная дылогія» (1995)
* «Аляксей Кузьміч, фотаальбом» (1995)
* «Путеводитель по городам и районным центрам РБ» (2004)
* «Беларусь живописная. Путеводитель» (2006)

Сабіна, Пятро
Сабіна, Пятро
Кул-Шарыф (мячэт)

**Мячэт Кул-Шарыф** — найвялікшы мячэт у Расеі і Эўропе. 

Пачаткова быў пабудаваны ў Казанскім Крамлі ў XVI стагодзьдзі. Названы ў гонар імама Кул-Шарыфа, які служыў там. Уключаў у сябе 8 мінарэтаў у форме копулаў і шатроў. Канструкцыя мячэту была традыцыйнай для Волскай Булгарыі, і гэтаксама ўтрымоўвала элементы раньняга Адраджэньня і Атаманскай архітэктуры. У 1552 годзе, падчас штурму Казані Кул-Шарыф быў разбураны маскавітамі.

Татарскія навукоўцы мяркуюць, што пэўныя элементы мячэту ўжыты ў аздабленьні Храму Васіля Блажэннага ў Маскве (8 мінарэтаў, цэнтральны копул, нетыповы для расейскай архітэктуры). З 1996 году вяліся працы па аднаўленьні мячэту ў казанскім крамлі. Урачыстае адкрыцьцё мячэту 24 ліпеня 2005 году адзначыла пачатак сьвяткаваньня тысячагодзьдзя Казані.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Мячэты Расеі
Катэгорыя:Казань
1522

## Падзеі
* 26 чэрвеня — султан асманскі Сулейман Пышны на чале флёту з 400 караблёў прыбыў на Родас, каб выгнаць адтуль крыжакоў.
* У выніку шлюбу Соф’і Вярэйскай з А. Гаштольдам Койданава разам зь іншымі местамі перайшлі да Гаштольдаў.
* Прыкладная дата, калі ў Італіі пачалі вырабляць піцу з даданьнем памідораў, якія незадоўга да гэтага завёз у Эўропу Хрыстафор Калюмб.
* 14 верасьня падпісаньнем пяцігадовага замірэньня на ўмовах uti possidetis скончылася Літоўска-маскоўская вайна 1512—1522 гадоў

## Нараджэньні
* 2 лютага — Лёдавіка Фэрары, італьянскі матэматык

## Сьмерці
* 30 чэрвеня — Ёган Ройхлін, нямецкі філёзаф і гуманіст.

## Вонкавыя спасылкі
52

### Падзеі
* Пліні Старэйшы піша сваю працу аб германскіх войнах.

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
54

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
* Філа Александрыйскі, юдэйскі філёзаф
55

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* Эпіктэт, грэцкі філёзаф

### Сьмерці
*
56

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Тацыт, старажытнарымскі гісторык

## Сьмерці
*
57

### Падзеі
* Стварэньне найстаражытнейшай зь вядомых на сёньня памятак японскай пісьменнасьці.

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
58

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* Ювэнал, старажытнарымскі паэт

### Сьмерці
*
59

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
* сакавік: Агрыпіна, маці Нэрона
60

### Падзеі
* Баадыцэя захапіла Вэрулямі, Камулёдун, Ландыні — рымскія гарады ў рымскай правінцыі Брытанія

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
* Сьвяты Пётар, апостал, папа рымскі (афіцыйная дата сьмерці)
61

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
* Баадыцэя, ўладарка іцэнаў
Від (вялікі князь літоўскі)

**Від** (каля 1190—1270) — легендарны вялікі князь літоўскі (1268—1270). У хрышчэньні, імаверна, меў імя **Раман**, ад людзей атрымаў мянушку **Воўк**. Заходнія крыніцы пра яго ня ведаюць, упамінаецца толькі ў позьнім Васкрасенскім летапісе.

## Імя

Віда або Від (Wido, Wid) — імя германскага паходжаньня.  Іменная аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) паходзіць ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Видъ, егожъ люди Волкомъ звали* (Васкрасенскі летапіс).

## Біяграфія
Паводле Васкрасенскага летапісу, быў сынам Давіла Расьціславіча, нашчадкам полацкіх князёў, але шмат хто з дасьледнікаў лічыць гэткую генэалёгію хібнай паводле храналягічных падставаў. Аднак адмаўляць гістарычнае існаваньне Віда немагчыма, бо ён упамінаецца ў 1266 годзе, калі выдаў сваю дачку за кастрамскога князя Васіля Яраслававіча.

Памянёны ў тым жа Васкрасенскім летапісе, як малодшы брат Віда, Гердзень безумоўна гістарычная асоба. Гердзень жа завецца сынам Давіла Расьціславіча ў сучасным яму Наўгародзкім летапісе, што хоць і ўскосна пацьвярджае сьведчаньні Васкрасенскага летапісу. Таксама Від пад імем Давыд II упамінаецца ў «Записках» маскоўскай гаспадырі Кацярыны II. Гэтыя акалічнасьці патрабуюць пільнага разгляду.

На час заняцьця вялікакняскага стальцу Від быў сталага веку (магчыма, меў за 80 гадоў), таму ўсё, што кажуць пра яго дзейнасьць, відаць, трэба залічваць наконт яго сына — Трайдзеня, які па сьмерці бацькі заняў вялікакняскі пасад.

## Нашчадкі
* Трайдзень (1220-я — 1282), вялікі князь літоўскі (1270—1282)
* Борза (1220-я — да 1271)
* Лесі (1230-я — да 1271)
* Свелкені (1230-я — да 1271)
* Сірпуці (1230-я — па 1278), намесьнік гарадзенскі
* NN дачка (1240-я — па 1266), жонка Васіля Яраслававіча, князя кастрамскога (1247—1276), вялікага князя ўладзімерскага (1272—1276), князя ноўгародскага (1273—1276)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*
1521

## Падзеі
* Пачатак сялянскага паўстаньня ў Швэцыі
* Далучэньне Разані і Разанскага княства да Вялікага княства Маскоўскага

## Нараджэньні
* 4 жніўня — Урбан VII, папа рымскі

## Сьмерці

* 27 красавіка — Фэрнан Магелян, партуґальскі падарожнік, забіты на Піліпінах

## Вонкавыя спасылкі
Вільц

**Вільц**, **Вольц** (, ) — камуна з гарадзкім статусам на поўначы вялікага княства Люксэмбург, сталіца кантону Вільц. Насельніцтва — 4587 (2005).

## Кіраўніцтва
Бурмістар — Рамэн Шнайдар.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная хатняя старонка 

Катэгорыя:Гарады Люксэмбургу
Сьпіс полацкіх князёў

* 1. Рагвалод (960-я — 978)

* 2. Ізяслаў Уладзімеравіч (985—1001)
* 3. Усяслаў I (1001—1003)
* 4. Брачыслаў I (1003—1044)
* 5. Усяслаў II Чарадзей (1044 — лета 1068)
** Мсьціслаў Ізяслававіч (лета 1068—1069) — уладарыў пасьля паланеньня Ўсяслава на Ршы у 1068 калі Полацкая княства было пад кіеўскай акупацыяй.
** Сьвятаполк Ізяслававіч (1069—1070) — уладарыў пасьля сьмерці свайго брата Мсьціслава Ізяслававіча, выгнаны з Полацка Ўсяславам.
* 4. Усяслаў II Чарадзей (1070 — 14 красавіка 1101)
* 5. Рагвалод II (14 красавіка 1101 — пачатак 1128)
* 6. Давыд (пачатак 1128 — сярэдзіна 1128)
* 7. Рагвалод III (сярэдзіна 1128 — лета 1129)
** Ізяслаў Мсьціслававіч (лета 1129—1132) — унук Уладзімера Манамаха, сын Мсьціслава Вялікага, уладарыў пасьля высылкі полацкіх князёў у Бізантыю ў 1129, калі Полацкае княства было пад кіеўскай акупацыяй.
* 8. Васіль II (1132—1144)
* 7. Рагвалод III (1144—1151)
* 9. Расьціслаў Глебавіч (1151—1159)
* 7. Рагвалод III (1159—1162)
* 10. Усяслаў III (1162—1167)
* 11. Валадар Глебавіч (1167—1167)
* 10. Усяслаў III (1167—1181)
* 12. Брачыслаў II (1181—1186)
* 13. Уладзімер Валадаравіч (1186—1216)
* 14. Васіль III Брачыслававіч (1216—1220)
** Сьвятаслаў Мсьціславіч (1222—1232) — смаленская акупацыя Полацкага княства.
* 15. Брачыслаў III (1232—1256)
* 16. Таўцівіл Добры (1256—1263)
** Канстанцін Бязрукі (1263—1264) — атрымаў полацкую пасаду з падтрымкі Траняты пасьля забойства Таўцівіла і паланеньня полацкіх баяраў. Пазбаўлены пасады верагодна адразу пасьля вызваленьня апошніх.
* 17. Гердзень (1263—1267)
* 18. Ізяслаў II (1267 — 1270-я)
* 19. Канстанцін Бязрукі (1270-я — 1280-я)

* 20. Васіль IV Воін (каля 1310-я — 1336)
* 21. Нарымонт-Глеб (1336—1348)
* 22. Андрэй Альгердавіч (1348—1377)

* 23. Андрэй Альгердавіч (1382—1387) — апошні полацкі князь, у 1386 г. прыняў тытул «вялікі князь полацкі», пасьля яго Полацкім княствам кіравалі намесьнікі вялікіх князёў літоўскіх, пазьней ваяводы, але паводле адмысловага земскага прывілею.


Катэгорыя:Сьпісы кіраўнікоў
Канстанцін Бязрукі

**Канстантын Бязрукі** (1240-я — 1280-я) — полацкі князь (1270-я — 1280-я). Паходзіў зь віцебскіх князёў, верагодней за ўсё сын полацкага князя Брачыслава II, швагр Таўцівіла.

Першы раз заняў полацкі пасад у 1263 пры падтрымцы Траняты, пасьля забойства Таўцівіла і паланеньня полацкіх баяраў. У тым жа 1263 годзе перадаў Лівонскаму ордэну частку полацкіх уладаньняў ва Ўсходняй Латгаліі, верагодна каб атрымаць падтрымку ў барацьбе за полацкую пасаду. Так званы "Канстанцінаў дар" зацьвердзіў сваёй булай папа рымскі. Гэтыя дзеяньні Канстанціна незадавальнялі палачанаў якія ў 1264 скінулі яго пры падтрымцы Войшалка, верагодна адразу пасьля вызваленьня Транятам палонных полацкіх баяраў. Канстанцін вярнуўся ў Віцебск, а полацкі стол заняў Гердзень.

Другі раз заняў полацкі стол пасьля сьмерці Ізяслава II, ў гэты раз па воле палачанаў. Узгадваецца полацкім біскупам Сямёнам недзе ў 1270-я — 1280-я гады як добры полацкі князь, а таксама паміж 1285 — 1300 гадамі ў лісьце рыскага магістрата яго сыну, віцебскаму князю Міхалу Канстанцінавічу.

Катэгорыя:Полацкія князі
Катэгорыя:Рагвалодавічы
62

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
* Якуб Справядлівы, брат Езуса Хрыстуса
63

## Падзеі
* Рымскі імпэратар Нэрон загадвае паменшыць масу і пробу ўсіх манэт у абароце, каб павялічыць грашовую масу. Гэта выклікала першую падрабязна дакумэнтаваную інфляцыю ў гісторыі чалавецтва. Падзея была дасканала апісана Плініем Старэйшым

## Нараджэньні
* Плініюс Малодшы — старажытнарымскі пісьменьнік

## Сьмерці
*
64

### Падзеі
* 15 ліпеня: вялікі пажар у Рыме

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
* 29 чэрвеня (ці 67): Сьвяты Пётра, апостал, рымскі папа
65

### Падзеі
* 

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
* Сэнэка, старажытнарымсі філёзаф, пісьменьнік і дзяржаўны дзеяч
1518

## Падзеі
* 2 студзеня — Францішак Скарына выдаў у Празе Эклезіяст
* 9 студзеня — Францішак Скарына выдаў у Празе Найвышэйшую песьню Саламонаву
* 19 студзеня — Францішак Скарына выдаў у Празе Прамудрасьць Божая
* 18 красавіка — Бона Сфорца каранаваная як каралева польская
* 10 жніўня — Францішак Скарына выдаў у Празе Кнігу Царстваў
* 20 сьнежня — Францішак Скарына выдаў у Празе Кніга Ісуса Навіна

## Нараджэньні
* Тынтарэта — жывапісец вэнэцыянскай школы позьняга Рэнэсансу.

## Сьмерці
*
66

**66** (**[[Рымскія лічбы|LXVI]]**) — звычайны год ад Нараджэньня Хрыстовага, які пачаўся ў сераду. У той час ён называўся **годам [[Консул (Старажытны Рым)|консульства]] [[Гаюс Люкцыюс Тэлесынус|Тэлесынуса]] і [[Гаюс Сьвятоніюс Паўлінус|Паўлінуса]]** (альбо **819 годам ''[[Ab urbe condita]]**''). Назва 66 ад Н. Хр. стала ўжывацца з раньняга Сярэднявечча, калі ў Эўропе стала пераважваць каляндарная эра ад Нараджэньня Хрыстовага.

## Падзеі
* кастрычнік — пачалося жыдоўскае паўстаньне (66—70 ад Н. Хр.) супраць Рымскай імпэрыі. Зілоты абклалі Ерусалім і разьбілі рымскі гарнізон. Сыкарыі захапілі фартэцыю Масада над Мёртвым морам.
* другая палова кастрычніка — Гаюс Цэстыюс Гальлюс, легат Сырыі, прывёў у Юдэю рымскую армію у 30 000 жаўнераў.
* лістапад — Бітва за Бэт-Харон: Гальлюс разьбіты жыдоўскімі паўстанцамі.

* напісаны першы ліст да Цімафея.
* Гаюс Сьвятоніюс Паўлінус, губэрнатар Брытаніі, стаў рымскім консулам.
* зьяўленьне камэты Галея.

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Пэтроніюс, старажытнарымскі пісьменьнік
* Люцыюс Аніюс Вініцыянус, рымскі сэнатар, удзельнік змовы супраць Нэрона
Горскі Котар

**Горскі Котар** (па-харвацку *Gorski kotar*) — гарысты рэгіён Харватыі паміж Карлаўцам і Рыекай. 63% паверхні рэгіёну пакрытыя лясамі, таму яго таксама называюць харвацкай Швайцарыяй.

У Горскім Котары знаходзіцца Нацыянальны парк Рысьняк.
### Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20060427091404/http://www.gorskikotar.com/

Катэгорыя:Геаграфія Харватыі
1516

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 18 лютага — Марыя I, каралева Ангельшчыны

## Сьмерці
*
Ізяслаў Уладзімеравіч

**Ізяслаў Уладзімеравіч** (2-я пал. 979—1001, Полацак) — князь полацкі (988—1001), сын Рагнеды і Ўладзімера Сьвятаславіча, унук Рагвалода.

З імём Ізяслава зьвязваецца аднаўленьне мясцовай княскай дынастыі Рагвалодавічаў і палітычнай самастойнасьці Полацкага княства. Дасьледнікі мяркуюць, што пры ім адбылося прыняцьце хрысьціянства на Полаччыне: у Полацку ўтварылася адно зь першых япіскапстваў (991/992), адначасна ўводзілася пісьменства.

## Біяграфія
Чацьверты паводле старшынства сын Уладзімера Сьвятаславіча. На думку некаторых дасьледнікаў, адзінае дзіця Рагнеды.

У 985/986 годзе пасьля замаху Рагнеды на жыцьцё Ўладзімера Ізяслаў на навучэньне маці сымбалічна, зь мечам у руках, выступіў ў яе абарону. Гэтае заступніцтва ўразіла Ўладзімера, ён зьвярнуўся па раду да сваіх баяраў, якія параілі вярнуць Ізяслава разам з маці ў Полацак. Згодна з крыніцамі Ўладзімер заснаваў для Ізяслава новы горад — Ізяслаўль (цяпер Заслаўе).

Полацкі князь Ізяслаў, відаць, вёў актыўную ўнутраную і вонкавую дзейнасьць, бо ў Ноўгарадзе у часе археалягічных раскопак 1954 году знайшлі ягоную пячатку. Ніканаўскі летапіс даў высокую ацэнку Ізяславу як чалавеку і хрысьціяніну, першым з рускіх князёў ахарактарызваў як кніжніка.

Памёр у 1001 годзе, пакінуўшы ад невядомай жонкі двух сыноў — Усяслава і Брачыслава.

## Пячатка

Пячатка шмат ў чым унікальная. Найстаражытнейшы помнік пісьменства ва Ўсходняй Эўропе. Выканана на нетыповых для гэткіх помнікаў матэрыялах: звычайна пячаткі адціскаліся на круглых мэталічных бальванках і прывешваліся да грамат на шнурках, гэтая ж пячатка адціснутая на палосцы сьвінцу і была прывешаная да граматы на скураным дзягужку.

На авэрсе зьмяшчаецца мадыфікаваная выява «Трызуб» з надпісам «ΝΖAC**OΖO» (імаверна, «**ΝΖACΛΑOZO**»). Рэвэрс бяз выявы з надпісам «ГРΑΔ*****» (імаверна, «**ГРΑΔΠΛΤСΚ**»). Памеры ў шырыню 38 мілімэтраў, у даўжыню 24—30 мілімэтраў. Таўшчыня палоскі 11 мілімэтраў, у месцы адбітка 8 мілімэтраў.

## Нашчадкі
* Усяслаў Ізяслававіч (990-я — 1003) — полацкі князь (1001—1003)
* Брачыслаў Ізяслававіч (990-я — 1044) — полацкі князь (1003—1044)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Полацкія князі
Катэгорыя:Рагвалодавічы
Катэгорыя:Памерлі ў 1001 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 979 годзе
1513

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 21 лютага — Юлі II, папа рымскі

## Вонкавыя спасылкі
Ёсіп Елачыч

**Ёсіп Елачыч** (па-харвацку *Josip Jelačić*) (16 кастрычніка 1801, Пэтраварадын (сёньня частка Новага Саду) — 20 траўня 1859, Загрэб) — генерал і харвацкі бан з 1848 да 1859. Скасаваў прыгоньніцтва і правёў першыя выбары ў Харвацкі Сабор. Палкаводзец. Лічыцца нацыянальным героем Харватыі.
## Вонкавыя спасылкі

Елачыч
Елачыч
68

**68** (**[[Рымскія лічбы|LXVIII]]**) — звычайны год ад Нараджэньня Хрыстовага, які пачаўся ў пятніцу. У той час ён называўся **годам [[Консул (Старажытны Рым)|консульства]] [[Сыліюс Італікус|Сыліюса Італікуса]] і [[Публіюс Галерыюс Трахалус|Трахалуса]]**, а таксама пачаткам году чатырох імпэратараў (альбо **821 годам ''[[Ab urbe condita]]**''). Назва 68 ад Н. Хр. стала ўжывацца з раньняга Сярэднявечча, калі ў Эўропе стала пераважваць каляндарная эра ад Нараджэньня Хрыстовага.

## Падзеі
* 8 чэрвеня — Гальба атрымаў ухвалу рымскага Сэнату на пасаду імпэратара.
* Імпэратар Траян абклаў Ерыхон і разбурыў манастыр у Кумране, адкуль паходзяць скруткі Мёртвага мора.

* З пабудовай храму Белага Каня ў Кітаі афіцыйна зьявіўся будызм.
* Ігнаці Антыёх стаў трэцім біскупам Антыёхіі.
* напісанае Дабравесьце паводле Марка.

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 9 чэрвеня: Нэрон, рымскі імпэратар, самазагубіўся
* Сьвяты Марк, першы Александрыйскі папа і пачынальнік хрысьціянства ў Афрыцы
* Анісім, біскуп Бізантыйскі
Сьпіс вялікіх князёў кіеўскіх

Першым кіеўскім князем верагодна быў заснавальнік гораду Кій. Зь іншых старажытных кіеўскіх уладароў маюцца зьвесткі толькі аб Аскольдзе, Ян Длугаш яго называе нашчадкам Кія, а бізантыйскі імпэратар Васіль I выкарыстоўвае да яго тытул каган. А таксама аб Дзіры пра якога Аль-Масудзі піша як аб першым паміж славянскіх уладароў. Але вызначыць дакладныя храналягічныя межы ўладараньня гэтых асобаў заразь немагчыма.

* 1. Алег Вешчы (882—912)
* 2. Ігар I (912—945)
* 3. Вольга (945—964)
* 4. Сьвятаслаў I (964—972)
* 5. Яраполк I (972 — 11 чэрвеня 978)
* 6. Уладзімер I (11 чэрвеня 978—1015)
* 7. Сьвятаполк (1015—1019)
* 8. Яраслаў (1019—1054)
* 9. Ізяслаў I (1054—1068)
* 10. Усяслаў Полацкі (1068—1069)
* 9. Ізяслаў I (1069—1073)
* 11. Сьвятаслаў II (1073—1076)
* 9. Ізяслаў I (1077—1078)
* 12. Усевалад I (1078—1093)
* 13. Сьвятаполк II (1093—1113)
* 14. Уладзімер II Манамах (1113—1125)
* 15. Мсьціслаў I (1125—1132)
* 16. Яраполк ІІ (1132—1139)
* 17. Вячыслаў І (1139)
* 18. Усевалад ІІ (1139—1146)
* 19. Ігар ІІ (1146)
* 20. Ізяслаў ІІ (1146—1151)
* 21. Юры І Доўгарукі (верасень 1149 — красавік 1151)
* 20. Ізяслаў ІІ (1151)
* 17. Вячыслаў І (1151—1154)
* 20. Ізяслаў ІІ (1154)
* 22. Расьціслаў І (1154)
* 23. Ізяслаў ІІІ (1154—1155)
* 21. Юры І Доўгарукі (сакавік 1155 — травень 1157)
* 23. Ізяслаў ІІІ (1157—1158)
* 22. Расьціслаў І (1159—1162)
* 23. Ізяслаў ІІІ (1162)
* 22. Расьціслаў І (1162—1167)
* 24. Мсьціслаў ІІ (1167—1169)
* 25. Глеб І (1169)
* ?
* 25. Глеб І (1170—1171)
* 26. Уладзімер ІІ (1171)
* 27. Міхаіл І (1171)
* 28. Раман І (1171—1173)
* 29. Усевалад ІІІ (1173)
* 30. Сьвятаслаў ІІІ (1173)
* 31. Рурык Расьціслававіч (1173)
* 32. Яраслаў ІІ (1174—1175)
* 28. Раман І (1175—1176)
* 30. Сьвятаслаў ІІІ (1176 — 1180)
* 32. Яраслаў ІІ (1180)
* 31. Рурык Расьціслававіч 1180—1182,
* 30. Сьвятаслаў ІІІ (1182—1194)
* 31. Рурык Расьціслававіч 1194—1202,
* 33. Ігар І 1202
* 34. Раман ІІ 1203—1205
* 35. Расьціслаў ІІ 1204—1206
* 31. Рурык Расьціслававіч 1206
* 36 Усевалад IV (1206)
* 31. Рурык Расьціслававіч 1207—1210
* 36 Усевалад IV (1211 — 1213)
* 33. Ігар І 1214
* 37. Мсьціслаў ІІІ (1214—1223)
* 38. Уладзімер ІІІ (1223—1235)
* 39. Ізяслаў IV (1235—1236)
* 40. Яраслаў ІІІ (1236—1238)
* 41. Міхаіл ІІ (1238—1239)
* 42. Расьціслаў ІІІ 1239
* 43. Даніла Раманавіч 1239—1241
* 41. Міхаіл ІІ (1241—1246)
* 40. Яраслаў ІІІ (1246)

## Каралі Рускія з 1253 году
* 43. Даніла Раманавіч (1246—1264)
* 44. Леў І (1264—1301)
* 45. Юры ІІ (1301—1308)
* 46. Леў ІІ і Андрэй Юравіч (1308—1321) — уладарылі разам
* 46. Леў ІІ (1321—1323)
* 47. Юры ІІІ (1325—1340)


Катэгорыя:Сьпісы кіраўнікоў
69

### Падзеі
* Так званы «Год чатырох імпэратараў».

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
70

### Падзеі
* У Рыме пачалося будаўніцтва Калізэя.

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
71

### Падзеі
* Рымляне заснавалі ўмацаваньне Эбаракум (зараз Ёрк у Вялікабрытаніі).

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
72

### Падзеі
* Пачалася першая юдэйска-рымская вайна. Рымляне пачалі аблогу Масады.

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
73

### Падзеі
* Рымляне захапілі Масаду, адна з апошніх бітваў першай юдэйска-рымскай вайны.

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
74

### Падзеі
* Напісны апошні на сёньня вядомы датаваны помнік клінапісу.

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
75

### Падзеі
* Свэтоні, старажытнарымскі гісторык

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
76

### Падзеі
* Уэльс далучаны да Рымскай імпэрыі

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
77

### Падзеі
* Пліні Старэйшы апублікаваў першыя 10 кніг сваёй *Naturalis Historia*.

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
78

### Падзеі
* Агрыкола прызначаны ў рымскую правінцыю Брытанія.

### Нараджэньні
* 

### Сьмерці
*
80

### Падзеі
* Першы афрыканец увайшоў у склад Сэнату Рымскай імпэрыі
* Напісаныя Эвангельлі ад Мацьвея й Лукаша
* Паход Юлія Аґрыколы на Каледонію
* Заканчэньне будаўніцтва Калізэю
* Экспэрымэнты Герона Александрыйскага з паравай машынай
* Пажар у Рыме

### Нараджэньні
* Карпакрат, рэлігійны філязоф

### Сьмерці
* Апостал Піліп
Мэрапі

**Мэрапі** — адзін з 129 дзейных вульканаў у Інданэзіі. Вышыня вулькана дасягае 2968 мэтраў. У час вывяржэньня вулькана ў 1994 годзе загінула 60 чалавек, вывяржэньне 1930 году выклікала 1300 ахвяраў.
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вульканы
82

### Падзеі
*

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
* Аніян, александрыйскі патрыярх
83

### Падзеі
* Рымскі імпэратар Даміцыян перамагае хатаў, адно з германскіх плямёнаў, і далучае да Рымскай імпэрыі частку іх земляў на левым беразе Райну, так званыя Дэкумацкія палі́ (*Decumates agri*). Гэта дазваліла пабудаваць на паўночнай мяжы імпэрыі, паміж Райнам і Дунаем, абарончы вал (*[[Limes romanus]]*) і сетку фортаў.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
*
84

### Падзеі
* Пачатак будаўніцтва абарончага валу (*[[Limus romanus]]*) паміж Райнам і Дунаем

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
*
85

### Падзеі
*

### Нараджэньні
* Пталямэй, грэцкі астраном

### Сьмерці
*
86

### Падзеі
* Рымская правінцыя Германія, падзелена на дзьве правінцыі — Ніжняя Германія і Верхняя Германія.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
*
88

### Падзеі
* Канец першай Дакійскай вайны.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
*
87

### Падзеі
* Насельніцтва горада Ліён у Галіі дасягнула колькасьці 100000 чалавек.
* Дэцэбал уладарыць у Дакіі.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
*