Што трэба ведаць кажнаму беларусу

**«Што трэ́ба ве́даць ка́жнаму белару́су»** — брашура, напісаная Вацлавам Ластоўскім, якая мусіла падняць узровень нацыянальнае годнасьці й сьвядомасьці беларусаў. Пазьней, пад нямецкім даглядам, да яе напісаў свае дадаткі Язэп Найдзюк (меркавана ў 1943—1944 гадах), якія былі апублікаваныя ў шмат якіх пазьнейшых выданьнях, а ў Сеціве пераважна зь ягонымі дадаткамі й сустракаецца. Брашура часта таксама называецца «Што трэба ведаць кожнаму беларусу». Упершыню праца была выдадзеная газэтай «Вольная Беларусь» у друкарні Грынблята ў 1918 годзе, з гэтага ж выдання ў 1992 годзе быў зроблены перадрук.

## Найдзюкавы дадаткі

* **Глава I**

Дададзены залік беларусаў у «арыйскую расу». Прыбраныя дадзеныя пра тэрыторыю эўрапейскіх гаспадарстваў. Са сьпісу народаў зьніклі жыды, славенцы й альбанцы. Да расповеду пра іншыя народы дададзеныя выпады супраць палякаў і расейцаў. У азначэньне народу дададзеная суполнасьць крыві, замест акрасьленьня беларуса «*Чаму кожны з нас павінны называцца беларусам*».

* **Глава II**

Перапісанае азначэньне месца жыхарства беларусаў. Дададзены абзац пра бальшавікоў. Прыбраныя дадзеныя пра тэрыторыі, населеныя народамі (таму што межы перакройваліся), само пытаньне перанесенае ў главу I, беларусаў стала ня 10, а 15 мільёнаў.

* **Глава III**

Дададзеныя верш Алеся Гаруна, паведамленьне пра дыпляматычны статус беларускае мовы, «Шэсьць дыялектаў» ператварылася ў «некалькі дыялектаў». Раскрыты псэўданім Францішка Багушэвіча. Дададзены яшчэ адзін верш (без згадваньня аўтара).

* **Глава IV**

Цалкам дададзеныя новыя пытаньні «*Ці маюць беларусы сваю гісторыю?*» ды «*Як змагаўся беларускі народ за лепшую долю?*».

У главе ёсьць незразумеласьць: у арыгінальным выданьні яна чамусьці стаіць пад нумарам VI, прычым пасьля яе ідуць главы IV, V ды VII.

* **Глава VII**

Значныя дадаткі з апісаньнем гісторыі гербу, сьцяга й зьвязаных зь імі легендаў.

* **Глава IX**

Дададзеныя 2 абзацы пра захаваньне расавае чысьціні.

* **Глава** **XI**

Дададзены абзац пра змагароў за лепшую долю беларусаў.

* **Глава XII**

Верш перайменаваны ў «*Прысягу беларуса*» (арыгінальная назва — «*Ніколі*»), прозьвішча аўтара (Андрэя Зязюлі) напісанае цалкам.

## Арыгінал
Выданьне 1918 году мае перадрук 1992 року, выдадзены досыць малым тыражом. Гэтае выданьне можна знайсьці ў Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі. Аднак шырокае вядомасьці дасягнуў варыянт, які быў адрэгаваны Язэпам Найдзюком.

## Зьмест (выданьня 1991 году)

* I. Пра сябе і свой народ
* II. Пра беларускую зямлю
* III. Пра сваю мову
* IV. Пра гісторыю Беларусі
* V. Пра веру беларуса
* VI. Пра Бацькаўшчыну
* VII. Пра нацыянальныя адзнакі беларуса
* VIII. Пра патрыятычныя павіннасьці
* IX. Пра беларускую сям’ю
* X. Беларус на чужыне
* XI. Нашая гордасьць
* XII. Прысяга беларуса

## Гады некаторых выданьняў

* 1918 рок (выдадзеная ў газэце «Вольнай Беларусі»).
*1918 год (выдадзеная ў Вільні Выдавецтвам Вацлава Ластоўскага).
* 1943 год (выдадзеная ў Менску Выдавецтвам школьных падручнікаў і літаратуры для моладзі).
* 1944 рок (выдадзеная ў Бэрліне ў межах сэрыі «Бібліятэчка Калінаўцаў» пад нумарам 1 з дадаткамі Язэпа Найдзюка).
* 1970 год (выдадзеная ў газэце «Незалежная Беларусь» (№ 3, Манчэстэр, ліпень 1960, стар. 2) з дадаткамі Язэпа Найдзюка).
* 1991 рок (выдадзеная ў Менску Таварыствам беларускае мовы імя Францішка Скарыны з дадаткамі Язэпа Найдзюка).
* 1992 год (зборнік розных артыкулаў (у тым ліку й «*Што трэба ведаць кожнаму беларусу*») на тэму беларускае годнасьці й самасьвядомасьці).

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускі друк за часам нямецкай акупацыі
* Што трэба ведаць кажнаму беларусу з дадаткамі Язэпа Найдзюка ў электронным выглядзе
* Што трэба ведаць у арыгінале электроннае выданьне
* Аналіз тэксту

Катэгорыя:Кнігі 1918 году
Катэгорыя:Беларуская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны
Катэгорыя:Творы на беларускай мове
Катэгорыя:Друк беларускіх калябарантаў
Катэгорыя:Публіцыстыка Вацлава Ластоўскага