Ванда Лявіцкая

**Ва́нда Ляві́цкая** (у шлюбе **Лёсік**; 25 верасьня 1895, Радашкавічы — 8 сьнежня 1968, пас. Татарка, Стаўрапольскі край) — беларуская пісьменьніца, перакладніца, пэдагогіца. Жонка Язэпа Лёсіка.

## Біяграфія

Нарадзілася 25 верасьня 1895 году ў Радашкавічах. Дачка беларускага літаратара Антона Лявіцкага і Люцыі з Гнатоўскіх. У 1914 годзе скончыла мясцовую вышэйшую пачатковую школу. 21 траўня 1909 апублікавала ў газэце «Наша Ніва» свой дэбютны абразок «Бацькаўшчына». З 1914 году бясплатна працавала ў першай беларускай кнігарні (куды яе рэкамэндавала Алаіза Пашкевіч) і ў гарадзкой бібліятэцы імя А. С. Пушкіна, у часопісах «Саха» і «Лучынка», у дзіцячым прытулку пры Таварыстве помачы ахвярам вайны. У канцы чэрвеня 1916 зь яе ініцыятывы прытульных дзяцей перавезьлі ў радавы маёнтак Карпілаўку.

У ліпені 1917 году падпісала статут Беларускага хаўруса настаўнікаў. Пасьля заканэчньня ў 1917 годзе беларускіх курсаў была настаўніцай першай менскай беларускай школы. Сёлета ўвосень выйшла замуж за Язэпа Лёсіка. У гэтую пару друкавалася ў газэтах «Вольная Беларусь», «Беларусь», часопісах «Зоркі» ды «Іскра Ільліча».

15—16 траўня 1917 году ўдзельнічала ў зьезьдзе настаўнікаў Менскай губэрні. У адказ на крыўдную для беларускіх асьветнікаў прамову «Самавызначэньне Беларусі і мова навучаньня ў беларускай школе» В. Т. Ругалевай горача запярэчыла, выбегшы на трыбуну, аднак яе падтрымалі толькі два дэлегаты. 28 траўня 1917 з гэтай нагоды пісаў «Вестник минского губернского комиссариата»:

У 1919 свой грамадзянскі шлюб Ванда і Язэп Лёсікі асьвяцілі ў менскім Касьцёле Сьвятога Роха. Напісала ў 1922 успаміны пра бацьку.

Калі ў 1930-х Язэпа Лёсіка арыштавалі па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі», працавала пасудамыйкаю, разносчыцай тэлеграмаў, а як толькі гэта сталася магчымым, паехала да высланага мужа. Улетку 1959 вярнулася ў Менск, дзе яе прыняла Ўладзіслава Луцэвіч на Омскім завулку 7.

Памерла 8 сьнежня 1968 году ў пасёлку Татарка Стаўрапольскага краю.

## Сям’я
Мела зь Язэпам Лёсікам траіх дзяцей: сына Юрку (28 жніўня 1919, Карпілаўка — 9 чэрвеня 1997) — інжынэр энэргетык, жыў ў Армавіры; Люцыю (нар. 8 сакавіка 1921) — настаўніца ў Ліпецку; і Алесю (нар. 22 лютага 1923) — настаўніца ў мястэчку Татарка, Стаўрапольскага краю.

Хросным бацькам дзяцей Ванды — Люцыі і Алесі — быў Янка Купала. У 1992 годзе Люцыя і Алеся прыязджалі на месца колішняга радавога маёнтку Карпілаўкі. Сын Юры на Беларусь не вяртаўся.

## Творчасьць
Дасюль творчая спадчына пісьменьніцы не ацэненая. Шмат пісала, перакладала, але пры жыцьці ў пісьменьніцы не зьявілася ніводнай кнігі. Апавяданьні, абразкі, вершы, успаміны выходзілі ў раскід пры жыцьці Ванды, ці як падпісвалася сама пісьменьніца, *Вандзі Лявіцкай*. У пісьменьніцкай і публічнай дзейнасьці Вандзя Лявіцкая так і засталася ў ценю слыннага мужа — *[[Язэп Лёсік|Язэпа Лёсіка]]*, а часам заставалася ў ценю выбітнага бацькі *Ядзвігіна Ш.*

В. Лявіцкая разам з *[[Алаіза Пашкевіч|Цёткай]]* — адна зь першых сучасных беларускіх празаіцаў — першае ейнае апавяданьне «Бацькаўшчына» зьявілася ў 1909 годзе. Пісала коратка, эмацыйна. У абразках і апавяданьнях тужліва апісвае беларускую прыроду і складаны лёс беларусаў, напрыклад, у абразку «Задушкі», які быў надрукаваны ў 1919 годзе ў газэце «Беларусь». Гэты абразок гучыць як паганская малітва, як верш у прозе. Да ўсяго гэта цікавы этнаграфічны прыпамінак пра сьвята, якое адзначаюць 2 лістапада каталікі, у тым ліку і беларускія каталікі — *Задушкі* ці *Задушны дзень*. Сьвята, якое накладаецца ці часам зьліваецца ў каталіцкай традыцыі зь Дзядамі. У некаторых тэкстах спэцыяльны акцэнт робіць на цяжкасьцях жыцьця беларускай жанчыны. За савецкім часам пісала ў асноўным у часопісах для дзяцей «Зоркі» і «Іскры Ільіча».

Ёю былі падрыхтаваныя пераклады на беларускую мову такіх твораў, як «Сястрычка Галя» (з укр.: Чайчэнка В.); «Крыста» (з пол.: Канапніцкая М.)

## Бібліяграфія
* 
* 
* абразок «Сумна, сумна шуміць старушка ліпа» // «Лучынка». — 1914. — № 4.
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Саламевіч І. У. Лёсік (дзявочае Лявіцкая) Ванда Антонаўна. //  — С. 232.
* Трус М. Эпісталярны канвалют: Ядвігін Ш. у сямейна-творчым інтэр’еры // Маладосць. — 2024. — № 3. — С. 79‒88.
* Трус М. Знічкі [Люцыя Лявіцкая і Ванда Лёсік — жонка і дачка пісьменніка Ядвігіна Ш. (1869—1922)] // Літаратура і мастацтва. — 14.06.2024. — № 22 (5283). — С. 10.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Радашкавічах
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя зь Ядвігіным Ш.
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі»