open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзяніс Трапашка

**Дзяніс Трапашка** ( 17 траўня 1990 году) — беларускі футбаліст і трэнэр, нападнік ігуменскага «Коласу» і галоўны трэнэр гэтае дружыны.

## Кар’ера
Выхаванец клюбу «Зорка-БДУ», за які выступаў з 2009 году. Улетку 2011 году стаў гульцом клюбу «Смалявічы», які пазьней пачаў называцца «Смалявічы-СТІ», якому ў сэзоне 2012 году дапамог атрымаць перамогу ў Другой лізе. Сам гулец з 38 галамі быў найлепшым бамбардзірам турніру. На наступны год разам з смалявіцкім клюбам дэбютаваў у Першай лізе, усяго забіўшы 11 галоў за сэзон. Перад пачаткам сэзону 2014 году быў на праглядзе ў жодзінскім «Тарпэда-БелАЗ», але застаўся ў «Смалявічах-СТІ». У ліпені 2014 году ўсё ж такі далучыўся да «Тарпэда-БелАЗ» на правах арэнды. Дэбютаваў у Найвышэйшай лізе 17 жніўня 2014 году, выйшаўшы на замену ў матчы супраць менскага «Дынама» (выніковы лік 0:0). Пазьней зьяўляўся на полі яшчэ ў шасьці матчах, пераважна выходзячы на замену.

У студзені 2015 году канчаткова перайшоў у «Тарпэда-БелАЗ». Рыхтаваўся разам з жодзінцамі да сэзону 2015 году, аднак праз высокую канкурэнцыю ў атацы «Тарпэда-БелАЗ» быў у красавіку 2015 году аддадзены ў арэнду мазырскай «Славіі» да канца году. Пачатак сэзону прапусьціў праз траўмы, з чэрвеня пачаў зьяўляцца на полі, пераважна выходзячы на замену. 10 ліпеня 2015 году аформіў дубль у браму барысаўскага БАТЭ (выніковы лік 3:5). У студзені 2016 году вярнуўся з арэнды ў «Тарпэда-БелАЗ», але ўжо ў лютым пакінуў клюб па заканчэньні кантракта і накіраваўся ў «Смалявічы-СТІ». Аднак, неўзабаве вярнуўся ў склад «Тарпэда-БелАЗ» і ў сакавіку падпісаў новы кантракт з клюбам. У сэзоне 2016 году зьяўляўся на полі зрэдку, перадусім выходзячы на замену.

У студзені 2017 году накіраваўся на прагляд у мазырскую «Славію» і неўзабаве падпісаў кантракт з клюбам. У першай палове сэзону 2017 году быў адным з асноўных нападнікаў, пазьней стаў радзей зьяўляцца на полі. Сэзон 2018 году пачынаў у стартавым складзе, але зь цягам часу пачаў часьцей выходзіць на замену. У гэтым сэзоне дапамог камандзе выйграць Першую лігу і вярнуцца ў элітны дывізіён. У сэзоне 2019 году толькі чатыры разы згуляў за асноўную каманду, часьцей выступаючы за дубль. У ліпені 2019 году пакінуў «Славію» і неўзабаве ўзмоцніў склад бабруйскай «Белшыны», дзе звычайна выходзіў на замену. У студзені 2020 году пакінуў бабруйскі клюб.

У пачатку 2020 году далучыўся да наваполацкага «Нафтана», дзе стаў асноўным нападнікам. У сакавіку 2021 году перайшоў у рагачоўскі «Макслайн», якому паводле вынікаў сэзону 2021 году дапамог прабіцца ў Першую лігу. У лютым 2022 году падоўжыў пагадненьне з клюбам, аднак у сакавіку празь сямейныя абставіны пакінуў каманду і неўзабаве далучыўся да ігуменскага «Коласа». У сакавіку 2023 году стаў таксама галоўным трэнэрам ігуменскай каманды. У ліпені 2023 году атрымаў трэнэрскую ліцэнзію УЭФА катэгорыі C.

## Дасягненьні
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2016

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Яўген Кісялёў

**Яўге́н Кісялёў** (нарадзіўся 27 лютага 1993 году) — беларускі футбаліст, абаронца клюбу «Горкі».

## Кар’ера
Выхаванец бабруйскай ДЮСШ. З 2010 году выступаў за дубль «Белшыны». 27 ліпеня 2013 году дэбютаваў у асноўнай камандзе бабруйчанаў, выйшаўшы на замену ў матчы Кубка Беларусі супраць «Смалявічаў-СТІ» (3:1). Першую палову сэзону 2014 году правёў у шацілавіцкім «Хіміку».

У ліпені 2014 году перайшоў у бабруйскую «Белшыну». У другой палове сэзону 2014 году пачаў зьяўляцца ў галоўным складзе «Белшыны», звычайна выходзячы на замену. У 2015 годзе быў арандаваны клюбам «Ворша». У жніўні 2015 году зноў быў аддадзены ў арэнду шацілавіцкаму «Хіміку». У ліпені 2016 году пакінуў «Хімік». У пачатку 2018 году далучыўся да другалігавага клюбу «Горкі».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Белшыны»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Хімік» Шацілавічы
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Белшына» Бабруйск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ворша»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Горкі»
Вайкікі

**Вайкікі** (па-гавайску: *Waikiki*) — пляжны раён і асноўны турыстычны асяродак гораду Ганалулу. Раён найбольш вядомы белым пяшчаным пляжам і раскошнымі гатэлямі, якія вабяць штогод мільёны турыстаў.

На гавайскай мове Вайкікі значыць «струмені чыстае вады». Раней мясцовасьць была балотам і належала каралеўскай сям’і, якая выкарыстоўвала яе пераважна для сэрфінгу. Пабудова каналу Ала Вай у 1928 годзе дазволіла асушыць глебу, стварыць пляж і пабудаваць гатэлі.

Катэгорыя:Геаграфія Гаваяў
Кайлуа

**Кайлуа** () — горад на ўсходнім, наветраным, беразе вострава Оаху. Паводле перапісу ў 2010 годзе насельніцтва складала 38 635 асобаў.

На гавайскай мове Кайлуа значыць «два акіяны», бо горад амываюць дзьве лягуны. Кайлуа вядомы пляжамі, у тым ліку Ланікай, адным з найпрыгажэйшых пляжаў у ЗША, а таксама гандлёвым кварталам.

Катэгорыя:Геаграфія Гаваяў
Унівэрсытэт Гаваяў

**Унівэрсытэт Гаваяў** () — дзяржаўны ўнівэрсытэт і найбуйнейшая ўстанова вышэйшай адукацыі ў штаце Гаваі. Унівэрсытэт быў заснаваны ў 1862 годзе дзеля дасьледаваньяў у галінах сельскай гаспадаркі й мэханікі. У цяперашні час галоўныя напрамкі навучаньня і досьледаў складаюць: акіянаграфія, біялёгія, астраномія, лінгвістыка, мовы й культуры Гаваяў, Азіі і Ціхаакіянскага рэгіёну.

Сыстэма ўнівэрсытэту складаецца з трох кампусаў (у Маноа, Гіла і Заходнім Оаху), унівэрсытэцкага каледжу ў Маўі, шасьці грамадзкіх каледжаў, пяці прафэсійных школаў, а таксама шматлікіх дасьледчых і адукацыйных цэнтраў.

Унівэрсытэт Гаваяў налічвае больш за 50 тысячаў студэнтаў, больш за 20 тысячаў зь іх навучаюцца ў галоўным кампусе Маноа ў Ганалулу. Там жа разьмешчаны адміністрацыйны цэнтар унівэрсытэту.

Дэвіз Унівэрсытэту Гаваяў — «Ma luna a'e o na lahui a pau ke ola o ke kanaka». У перакладзе з гавайскай мовы гэта значыць — «Вышэй за ўсе нацыі ёсьць чалавечнасьць».

Катэгорыя:Унівэрсытэты ЗША
Катэгорыя:Гаваі
Цьвердакрылыя

**Цьвердакрылыя**, або **жукі** (*Coleoptera*) — атрад вусякоў, прадстаўнікі якога характарызуюцца выглядазьменай пярэдніх крылаў ў цьвёрдыя, моцна склератызаваныя, альбо скурыстыя надкрыльлі, пазбаўленыя жылкаваньня, з захаваньнем перапончатых задніх (ніжніх) крылаў, якія служаць для палёту і ў спакойным стане складзеныя пад надкрыльлямі (вельмі рэдка крылы і надкрыльлі рэдукаваныя); ротавы апарат — грызучы. Форма і памеры цела вельмі разнастайныя — ад 0,3-1,0 мм да 167 мм.

Разьвіцьцё з поўным ператварэньнем і праходжаньнем стадыі яйка, лічынкі, лялечкі і імага.

Жукі зьяўляюцца найбуйнейшай групай сярод вусякоў і жывых істот у цэлым — у атрадзе налічваецца больш за 359800 відаў (359891 від па стане на люты 2008 году), што складае 40 % ад усіх вядомых відаў вусякоў.

## Глядзіце таксама
* Багоўка
* Бронзаўка залацістая
* Гнаявік
* Жужалі

Катэгорыя:Вусякі
Вялікая панда

**Вялі́кая па́нда** або **бамбу́кавы мядзьве́дзь** () — жывёла зь сямейства мядьзведзяў са своеасаблівай чорна-белай афарбоўкай поўсьці, якая валодае некаторымі прыкметамі янотаў. Вялікія панды насяляюць горныя рэгіёны цэнтральнага Кітаю: Сычуань і Тыбэт. З другой паловы XX стагодзьдзя панда стала чымсьці накшталт нацыянальнай эмблемы Кітаю.

Кітайская назва азначае «мядзьведзь-котка». Яго заходняе імя паходзіць ад малой панды. Раней яго таксама называлі плямістым мядзьведзем (*Ailuropus melanoleucus*).

Катэгорыя:Ailuropodinae
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі КНР
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП уразьлівых відаў
Катэгорыя:Сысуны КНР
Катэгорыя:Эндэмічная фаўна КНР
Катэгорыя:Траваедныя жывёлы
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1869 годзе
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Арманам Давідам
Гіла (Гаваі)

**Гі́ла ** (па-гавайску: *Hilo*) — найбуйнейшы горад на востраве Гаваі, з насельніцтвам 43 263 асобы (паводле перапісу 2010 году).

Гіла зьмяшчаецца на ўсходнім узьбярэжжы вострава, у аднайменнай затоцы. У горадзе знаходзяцца філія Ўнівэрсытэту Гаваяў, астранамічны цэнтар Імілоа і міжнародны аэрапорт. У Гіла праводзіцца штогадовы фэстываль танцаў *Merrie Monarch*, прысьвечаны апошняму каралю Гаваяў Калакаўа.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Геаграфія Гаваяў
Фібула

**Фібула** ( — шпілька, засьцежка) — мэталічная засьцежка для адзеньня, якая адначасова служыць упрыгожваньнем. Пры ўсіх разнастайных зьменах формы і ўдасканаленьнях, якім фібулы падвергліся на працягу розных эпох, агульны іх тып захаваўся амаль нязьменным. Састаўнымі часткамі фібулы зьяўляюцца: іголка, дужка (корпус), жалабок, спружына.

## Гісторыя

Мода на фібулы зьмянялася досыць часта. Па фібулах у пахаваньнях можна дакладна датаваць эпоху. За гады археалёгія выпрацавала дакладную пэрыядызацыю па фібулах.

Бронзавы век амаль ня ведаў фібул; у гэтым стагодзьдзі, ды і то толькі ў канцы яго, яны былі ва ўжываньні ў Вугоршчыне, Паўночнай Нямеччыне, Скандынавіі. Пачынаючы з жалезнага веку, фібулы сустракаюцца ўвесь час у большасьці месцазнаходжаньняў. Фібулы, адкрытыя ў эўрапейскіх месцазнаходжаньнях, падзяляюцца Мантэліюсам на тры групы: вугор-скандынаўскую, грэцкую і італійскую.

У Старажытнай Грэцыі жанчыны насілі фібулы як на верхнім (amictus), так і на споднім адзеньні (indutus), мужчыны — толькі на верхняй; звычайна часткі адзеньня (плашчы) мацаваліся на правым плячы, радзей на грудзі, жанчыны ж ужывалі фібулы нярэдка на абодвух плячах.

У Беларусі фібулы вядомы з 3-га тыс. да н.э., існавалі да 13 ст.

## Крыніцы

Катэгорыя:Археалягічныя артэфакты
Катэгорыя:Фібулы
Катэгорыя:Засьцежкі
Катэгорыя:Упрыгожваньні
Луньніца

**Лу́ньніца** — мэталічнае ўпрыгажэньне (завушніцы, падвескі) у выглядзе паўмесяца. Вырабляліся з бронзы, срэбра, радзей — золата. Луньніцы вядомыя з канца бронзавага веку, былі распаўсюджаныя ў Эгіпце, многіх земляробчых народаў Азіі і Эўропы, у тым чылі і ў славян у Х-ХII стст. Луньніцы зьвязаны зь вераваньнямі ў сілу Месяца і культам урадлівасьці.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Археалягічныя артэфакты
Катэгорыя:Упрыгожваньні
Касіў Ясь канюшыну

**«Касіў Ясь канюшыну»** — беларуская народная песьня, якая стала шырока вядомай у выкананьні вакальна-інструмэнтальнага ансамблю «Песьняры».

## Тэкст песьні
Касіў Ясь канюшыну,
Касіў Ясь канюшыну,
Касіў Ясь канюшыну,
Паглядаў на дзяўчыну.

А дзяўчына жыта жала,
А дзяўчына жыта жала,
А дзяўчына жыта жала,
Ды на Яся паглядала:

Ці ты Ясь, ці ты не,
Ці ты Ясь, ці ты не,
Ці ты Ясь, ці ты не,
Спадабаўся ты мне…

Кінуў Яська касіць,
Кінуў Яська касіць,
Кінуў Яська касіць,
Пачаў мамку прасіць:

Люба мамка мая,
Люба мамка мая,
Люба мамка мая,
Ажані ж ты мяне!

Дык бяры ж Станіславу,
Дык бяры ж Станіславу,
Дык бяры ж Станіславу,
Каб сядзела на ўсю лаву.

Станіславу не хачу,
Станіславу не хачу,
Станіславу не хачу,
Бо на лаву не ўсажу!

Дык бяры ж ты Яніну,
Дык бяры ж ты Яніну,
Дык бяры ж ты Яніну,
Працавітую дзяўчыну.

Касіў Ясь канюшыну,
Касіў Ясь канюшыну,
Касіў Ясь канюшыну,
Паглядаў на дзяўчыну.

## Дадатковыя зьвесткі
* Песьня была выкарыстаная ў мультфільме «Ну, пачакай!» (выпуск 6, 1973).
* Пераможца конкурсу песьні Эўрабачаньне-2009 Аляксандар Рыбак у дзяцінстве любіў песьню «Касіў Ясь канюшыну».
* Паводле Ўладзімера Караткевіча, у арыгінальным тэксьце быў радок «Бо на лаву не ўскачу».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Песьня на неафіцыйным сайце ВІА «Песьняры»
* *Шавыркін М.* Касіў Ясь канюшыну // «Звязда», 19.03.2016
* Песьня на сайце Youtube

Катэгорыя:Беларускія песьні
Катэгорыя:Песьняры
Жэлезярнэ Подбрэзава

«**Жэлезярнэ**» () — славацкі футбольны клюб зь места Подбрэзава, удзельнік Фартуна лігі.

## Мінуўшчына
Клюб заснаваны ў 1920 годзе пад назовам «*RTJ Podbrezová*».

Выпускнікамі спартовай школы клюбу былі мноства славацкіх зорак — Юрай Куцка, Міхал Брэзнанік, Робэрт Піх, Пэтэр Штывар і Марэк Бажык. З 2002 году «Подбрэзава» супрацоўнічае з італьянскім «Інтэрам». Вынікам гэтага супрацоўніцтва стала, напрыклад, запрашэньне ў цяперашні склад клюбу аргентынскага паўабаронцы Паблё Подыё.

Найбольшым дасягненьнем клюбу стаў выхад у найвышэйшую лігу па выніках сэзону 2013—2014 гадоў і выхад у паўфінал Кубка Славаччыны ў сэзоне 2001—2002 гадоў.

У 2006—2017 гадах каманда мела назву «Шпорт».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* 

Катэгорыя:Подбрэзава
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Галімшчына

**Галімшчына** — вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У 2-й палове XIX ст. вёска ў Жырмунскай воласьці Лідзкага павету Віленскай губэрні. Адносілася да маёнтка Іўе Замойскіх, у 1861 г. 71 рэвіская душа. У 1897 г. 44 двары, 277 жыхароў, уваходзіла ў склад Суботніцкай воласьці. У 1905 г. вёска, засьценак і маёнтак. У вёсцы 274 жыхары, 393 дзесяціны зямлі, у засьценку 17 жыхароў, 9 дзесяцін зямлі, у маёнтку 53 жыхары, 868 дзесяцін зямлі. Маёнтак і засьценак належалі памешчыку Мілеўскаму.

У верасьні 1906 г. вяскоўцы патравілі памешчыцкія пасевы, падпалілі некаторыя гаспадарчыя пабудовы. У 1909 г. 52 двары, 316 жыхароў.

3 1921 ў вёсцы 50 двароў, 258 жыхароў, у фальварку 4 двары, 43 жыхары, у аколіцы 5 двароў, 18 жыхароў.

3 12 кастрычніку 1940 г. вёска (99 двароў, 400 жыхароў), цэнтар Галімшчынскага сельсавета Івейскага раёну. Побач зь вёскай знаходзіліся аколіца і былы маёнтак Галімшчына. 3 26 чэрвеня 1941 г. да 8 ліпеня 1944 г. пад нямецкай акупацыяй.

У 1952 г. арганізаваны калгас імя А. С. Пушкіна. 3 1954 г. уваходзіць у калгас «Радзіма». 3 2 сьнежня 1961 г, у Ліпнішкаўскім сельсавеце. У 1970 г. 275 жыхароў. Працавалі клюб, бібліятэка, крама.

## Насельніцтва
* 1999 — 122 жыхары, 58 двароў

## Інфармацыя для турыстаў
*  Млын водны (> 1875)

## Вонкавыя спасылкі
* Галімшчына
* 

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Алоха

**Ало́ха** — слова гавайскага паходжаньня з шырокім спэктрам значэньняў. Алоха выкарыстоўваецца каб выказаць пачуцьці прыхільнасьці, любові, спачуваньня, пажаданьні міру, а таксама як прывітаньне й разьвітаньне. Алоха таксама ўжываецца як мянушка штату Гаваі і як назва традыцыйнай .

## Этымалёгія
Алоха паходзіць ад прота-палінэзійскага кораню **qarofa*, чым таксама тлумачыцца прысутнасьць падобных словаў у іншых палінэзійскіх мовах. *Aroha* ў Маары і *alofa* ў Самоа і Тонга таксама значаць *каханьне* ці *любоў* (адсюль назва сталіцы Тонга — Нукуалофа, у перакладзе *жытло любові*).

Згодна з народнай этымалёгіяй, слова ўтварылася з двух каранёў: *alo*, што значыць *прысутнасьць*, *твар*, *дзяліць*, і *hā*, што перакладаецца як *подых жыцьця*. Тым ня менш, у параўнаньні з *hā*, апошні гук у слове *aloha* не падаўжаецца.

## Ужытак
Выкарыстаньне *алоха* для вітаньня пашырылася пасьля кантактаў гавайцаў з эўрапейцамі й амэрыканскімі місіянэрамі, якія папулярызавалі яго ўжытак ў дадатку да гавайскіх словаў *kakahiaka* (раніца), *ʻauinalā* (дзень) і *ahiahi* (вечар). У цяперашні час *алоха* ўжываецца сярод насельніцтва Гаваяў само па сабе ці ў спалучэньні з абдымкамі (зь сям’ёй і сябрамі) як унівэрсальнае вітаньне й разьвітаньне.

Таксама папулярная канцэпцыя *дух алоха* (Aloha spirit), што для жыхароў Гаваяў адлюстроўвае глыбейшы сэнс сьветаадчуваньня і чалавечых суадносінаў у духу добразычлівасьці, гасьціннасьці, узаемнае дапамогі й разуменьня.

Шырока вядомая песьня , напісаная апошняй каралевай Гаваяў Ліліўокалані як разьвітаньне з каралеўствам пасьля захопу ўлады ўзброенымі амэрыканскімі плянтатарамі й нашчадкамі хрысьціянскіх місіянэраў у дзяржаўным перавароце 17 студзеня 1893 году.

Катэгорыя:Гаваі
Спражка

**Спра́жка** — засьцежка, якая змацоўвае канцы чаго-небудзь, напрыклад, рамня, і служыць таксама ўпрыгожаньнем. Звычайная спражка складаецца з рамкі і язычка, які фіксуе рамень у спражцы пры яго прасоўваньні ў адтуліну на рамяні, але такая канструкцыя не зьяўляецца абавязковай. Рамень можа ўтрымлівацца ў спражцы таксама за кошт трэньня.

У старажытнасьці спражкі ўяўлялі сабой падковападобныя фібулы, зробленыя з круглага, радзей плоска-выпуклага ці чатырохграннага жалезнага або бронзавага стрыжня. На Беларусі распаўсюджаны галоўным чынам у помніках зарубінецкай культуры Верхняга Падняпроўя.

Катэгорыя:Археалягічныя артэфакты
Катэгорыя:Зашпількі
Катэгорыя:Упрыгожваньні
Арлінгтан (неадназначнасьць)

Назву **Арлінгтан** маюць:

* Арлінгтан (Вірджынія) — акруга
* Арлінгтан (Тэхас) — горад у Тэхасе
* Арлінгтан (Масачусэтс) — мястэчка ў Масачусэтсе

## Глядзіце таксама
* Арлінгтан Гайтс
Сельскі турызм

**Се́льскі туры́зм (агратуры́зм)** — адзін з самых прывабных варыянтаў адпачынку. Маляўнічыя пэйзажы, добрая экалёгія і непаўторны вясковы калярыт.

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* 
* Экатурызм

## Вонкавыя спасылкі
* WWOOF.org 

Турызм
Катэгорыя:Агратурызм
Катэгорыя:Экалёгія
Кастэль (неадназначнасьць)

**[[Кастэль]]** (, , ) — назва замку па-каталянску, аксытанску і валійску (ад лацінскага *castellum* — замак, фартэцыя). У нямецкай мове ўжываецца як сынонім разуменьня «старажытнарымскі ваенны лягер». Значэньні:

* Кастэль (прозьвішча)
* Кастэль (Каталёнія) — чалавечыя вежы, якія будуюць на сьвяты ў Каталёніі
Абрад

**Абрад** — спалучэньне строга вызначаных чыннасьцяў, слоўных выразаў і рухаў цела, абумоўленае пэўным вераваньнем. Абслугоўвае зьвязаны зь вераваньнем грамадзка-прававы ўчынак і працоўную падзею. Ставіць за мэту спрыяльнае разьвіцьцё прыроднай зьявы, дасягненьне плёну ў працы, дабрабыту і здароўя ды забесьпячэньне працягу роду. Пры складанай будове ўлучае асноўныя чыннасьці і шэраг адвольных дзеяньняў, за кошт якіх утвараюцца мясцовыя і часавыя разнавіднасьці. Найважнейшыя паходзяць са старажытнасьці і ўвасабляюць закаранёныя ў сьвядомасьці ўяўленьні пра навакольны сьвет, жыцьцё прыроды і чалавека, узаеміны людзей з навакольным сьветам.

## Віды
* *[[Каляндар]]ны*. Урачыстасьць паваротнага пункту гадавога сонечнага цыклю.
* *[[Сям’я|Сямейны]]*. Асьвячае зьмену ў грамадзкім становішчы чалавека. Прымяркоўваецца да асноўнай падзеі жыцьця: нараджэньне (радзіны), наданьне імя, уступленьне ў шлюб і пахаваньне. Знаходзіцца ў залежнасьці ад каляндарнага (вясельле ладзіцца ў скаромны дзень).

## Беларусь

Хрысьціянства наклала на народныя абрады адбітак праз наданьне пэўным сьвятам імёнаў сьвятых і прымеркаваньне паданьняў і знакаў. Пасху і паданьні пра замардаваньне і дзівоснае ўваскрасеньне Ісуса Хрыста далучылі да старажытнага навагодняга сьвята Вялікдзень. Запусты (Масьленка) прыпалі на дзень Вялеса, дзень сьвятога Юрыя (Юр’я) — на дзень Ярылы, Тройца (Сёмуха) — на зялёныя сьвяткі, дзень сьвятога Яна — на Купальле. Адметнасьць беларускай абрадавай творчасьці складаюць пахаваньне стралы ў Пасожжы, куст на Піншчыне,  на Полаччыне і жаніцьба коміна на Палесьсі. З гадавымі ўрачыстасьцямі зьвязваюцца абрады, абумоўленыя разуменьнем сьвяткаваньня, станам прыроды і працоўнай задачай: памінаньне продкаў (Дзяды і Радаўніца), абход двароў зь віншавальна-велічальнай песьняй, драматычнай сцэнкай, танцам і музыкай, варажба, засьцерагальнае дзеяньне, абрадавая гульня, ачышчэньне вадой і агнём, ахвяраваньне і супольная бяседа. Кожны значны абрад улучае асобныя складовыя абрады. Вясельле ўлучае віцьцё вянка, вянок (дзявочы вечар або суборная субота), каравай, пасад (дабраславеньне), царкоўны шлюб, праводзіны і сустрэчу маладых (прылучэньне да роду), дарэньне. Дажынкі — віцьцё вянка гаспадару, дзеяньне з апошнім снапом і гуканьне Спарыні. Найбольш складаныя спалучэньні абрадаў суправаджаюць першы выган жывёлы ў поле, заворваньне нівы і засеўкі. Шэраг абрадаў мае адпаведнікі ў старажытных народаў. У пачатку 20 ст. у Беларусі занатавалі прысьвечаны хлебу абрадавы дыялёг, які дацкі летапісец 12 ст. Саксон Граматык апісаў у язычніцкім храме  (востраў Руген, што належаў заходнеславянскаму племю ; цяпер зямля Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія, Нямеччына).

## Літаратура
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Абрады
Катэгорыя:Мерапрыемствы
Катэгорыя:Культурная антрапалёгія
Пеляка (неадназначнасьць)

Назву **Пеляка** маюць:

* Пеляка — рака ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці, левы прыток ракі Струна, басэйн Вяльлі
* Пеляка — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
Бахатніца

**Бахатні́ца** () — сяло ў Пулаўскім павеце Люблінскага ваяводзтва Польшчы, стаіць на рацэ Вісла. Знаходзіцца за 50 км ад Любліну і 120 км ад Варшавы.

Насельніцтва вёскі складае 1500 жыхароў (2010).

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка сяла

Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі
Катэгорыя:Колішнія гарады Польшчы
Сьпіс сьцягоў адміністрацыйных адзінак дынастыі Нгуен

**Сьцягі адміністрацыйных адзінак [[Дынастыя Нгуен|дынастыі Нгуен]]** выкарыстоўваліся прыкладна з 1868 да 1885 году****. Сьцягі былі прадстаўлены ў суадносінах бакоў 1:1.

## Каралеўскія правінцыі

Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Thua Thien.svg|Тхуа Тхіен (Thừa Thiên phủ, 承天府)
Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Quang Tri.png|Куангчы (Quảng Trị tỉnh, 廣治省)
Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Quang Binh.png|Куангбінь (Quảng Bình tỉnh, 廣平省)
Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Quang Nam.png|Куангнам (Quảng Nam tỉnh, 廣南省)
Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Quang Ngai.png|Куангнгай (Quảng Ngãi tỉnh, 廣義省)

## Правінцыі Паўночнай вобласьці

Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Ha Noi.png|Ханой (Hà Nội tỉnh, 河內省)
Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Lang Son.png|Лангшон (Lạng Sơn tỉnh, 諒山省)
Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Bac Ninh.png|Бакнінь (Bắc Ninh tỉnh, 北寧省)
Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Son Tay.png| (Sơn Tây tỉnh, 山西省)
Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Hai Duong.png|Хайзыонг (Hải Dương tỉnh, 海陽省)
Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Nam Dinh.png|Намдынь (Nam Định tỉnh, 南定省)

## Правінцыі Цэнтральнага рэгіёну

Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Thanh Hoa.png|Тханьхаа (Thanh Hóa tỉnh, 清化省)
Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Nghe An.png|Нгеан (Nghệ An tỉnh, 乂安省)
Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Ha Tinh.png|Хацінь (Hà Tĩnh tỉnh, 河靜省)

Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Binh Dinh.png|Біньдзінь (Bình Định tỉnh, 平定省)
Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Phu Yen.png|Фуйен (Phú Yên tỉnh, 富安省)
Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Khanh Hoa.png|Кханьхоа (Khánh Hòa tỉnh, 慶和省)
Flag of Nguyen dynasty's administrative unit - Binh Thuan.png|Біньтхуан (Bình Thuận tỉnh, 平順省)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* , *Regents of Nations*, K.G Saur Münich, 1984–1988 , Art. «Vietnamese Dynasties/Vietnamesische Dynastien», pp.&nbsp;1786-1790.
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Віетнаму
Кальмар (Швэцыя)

**Ка́льмар** () — горад на паўднёвым усходзе Швэцыі, у ляндскапе Смоляндзе. Адміністрацыйны цэнтар аднайменнай камуны і аднайменнага лэну. Адзін з найстаражытных гарадоў Швэцыі. Былы цэнтар біскупства (да 1915 году). Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году — 38 408 чалавек.

## Гісторыя

Кальмар упершыню згадваецца на адным з рунічных камянёў XI стагодзьдзя. Назва яго паходзіць ад старажытнашвэдзкага *Kalmar* — «камяністае дно», або «камяністы грунт». Дакладна вядома, што каля 1200 году гэта быў значны горад, які вырас вакол замку, а ў сярэдзіне XIII стагодзьдзя — адзін з найважнейшых у Швэцыі і меў важныя гандлёвыя сувязі з Ганзай (практычна ўвесь гандаль вёўся этнічнымі немцамі). У 1397 годзе каралі трох скандынаўскіх краінаў на сустрэчы ў Кальмары ўтварылі Кальмарскую ўнію. Напачатку XVII стагодзьдзя — падчас Кальмарскай вайны — значная частка гораду была разбураная, і ў 1640 годзе было вырашана перанесьці горад на суседнюю выспу Кварнгольмэн. У адрозьненьне ад большасьці гарадоў тагачаснай Швэцыі, Кальмар быў адбудаваны каменным, а не драўляным. Старая частка гораду была добра захаванай да сярэдзіны XX стагодзьдзя, але ў 1960-я гады частка цэнтру гораду была зьнесеная, каб вызваліць месца для адміністрацыйных ды камэрцыйных будынкаў. У 1972 годзе быў пабудаваны Эляндзкі мост. У 1977 годзе была заснавана Вышэйшая школа, якая ў 2010 стала адным з двух кампусаў Унівэрсытэту Лінэя.

## Славутасьці

* Стары горад
* Кварнгольмэн
* Кальмарскі замак
* Кальмарскі сабор
* Эляндзкі мост
* Трып, трап, труль — тры драўляныя дамы́ рознай велічыні канца XVIII ст.
* Музэй лэну Кальмар
* Сядзіба Крусэншэрны (XIX ст.)
* Стадыён Гульдфогельн-Арэна

## Вонкавыя спасылкі
Кальмар

Назву **Кальмар** (з розным націскам) маюць:

## Геаграфія
* Ка́льмар — горад у Швэцыі
* Кальмар — камуна ў Швэцыі
* Кальмар — лэн у Швэцыі
* Кальмар — былы прыход у швэдзкім лэне Ўпсала
* Кальмар — гарадзкі раён у фінскім Эспаа
* Кальма́р — горад у Францыі
* Кальмар — камуна ў францускім дэпартамэнце Альпы Верхняга Праванса
* Кальмар-Бэрг — камуна ў Люксэмбургу

## Спорт
* Kalmar FF — футбольны клюб са швэдзкага гораду Кальмар
* Sports réunis Colmar — футбольны клюб з францускага Кальмару

## Глядзіце таксама
* Кальмары 
* Кальмарская вайна
* Кальмарская унія
* Калмар Таўншып
Ісламская дзяржава

**Ісла́мская дзяржа́ва** (Ісла́мская дзяржа́ва Іра́ку і Лева́нту) — транснацыянальная вайскова-тэрарыстычная арганізацыя, заснаваная ў кастрычніку 2006 году ў захопленым арабскімі ісламістамі ірацкім горадзе  (цэнтар ) пад назовам Ісламская дзяржава Іраку.

## Мінуўшчына
Прылічаная да ліку тэрарыстычных арганізацыяў заходнімі ўрадамі і іхнымі хаўрусьнікамі, як то ЗША, Вялікабрытаніяй, Аўстраліяй, Канадай, Інданэзіяй і Саудаўскай Арабіяй. Кантралюе шэраг паўночных тэрыторыяў Іраку (за выняткам Курдыстану) і паўночна-ўсходніх тэрыторыяў Сырыі, дзе судакранаецца з Сырыйскім Курдыстанам і Турэччынай.

Паводле свайго самаабвешчанага статусу, дзяржава зьяўляецца халіфатам, то бок прызнае за сабой рэлігійную ўладу над усімі мусульманамі па ўсім сьвеце і імкнецца атрымаць палітычны кантроль над тэрыторыямі зь пераважна мусульманскіх насельніцтвам, пачынаючы з тэрыторыі ў Леванце, уключаючы Ярданію, Ізраіль, Палестыну, Лібан, Кіпр і плошчу ў паўднёвай частцы Турэччыны.

Група, у сваім першапачатковым выглядзе, складаецца і абапіраецца на шэраг суніцкіх арабскіх тэрарыстычных паўстанцкіх групаў, у тым ліку ейнага папярэдніка арганізацыі Аль-Каіды ў Іраку. Першапачатковая мэта ісламскай дзяржавы ёсьць стварэньне халіфату ў рэгіёне суніцкай большасьці ў Іраку. Пасьля ейнага ўдзелу ў грамадзянскай вайне ў Сырыі арганізацыя ў 2014 годзе пачала вайну ў Іраку. У чэрвені 2014 году паўстанцы «Ісламскай дзяржавы Іраку і Леванту» захапілі сталіцы Нінэвійскай і Салядынскай вобласьцяў на поўначы Іраку — Масул і Тыкрыт адпаведна. Арганізацыя Аб'яднаных Нацыяў паведаміла пра згубу звыш 1000 чалавек у баях з «Ісламскай дзяржавай Іраку і Леванту» за чэрвень, большасьць зь якіх была мірнымі жыхарамі. Сярод іншага, паўстанцы захапілі Байджыскі нафтаперапрацоўчы завод (Салядзінская вобласьць) за 200 км на поўнач ад Багдаду. 14 лістапада 2014 году Ірацкае войска вызваліла Байджы.

Мусульманскія багасловы па ўсім сьвеце не прызналі дзяржаву і адзначылі, што мусульмане не абавязаныя выказваць вернасьць гэтак званаму халіфу Абу Бакр аль-Багдадзі. У пачатку верасьня 2014 году баевікі арганізацыі апублікавалі заяву, дзе заяўлялася пра намер вядзеньня арганізацыяй паветранае вайны супраць узброеных сілаў Сырыі і захопу расейскае часткі Каўказу. 31 сакавіка 2015 году Ірацкае войска вызваліла Тыкрыт. У ліпені 2017 году Ірацкае войска вызваліла Масул пры падтрымцы амэрыканскага і францускага войскаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Iraq updates. Institute for the Study of War


Катэгорыя:Зьявіліся ў 2006 годзе
Піліп Засім

**Піліп Раманавіч Засім** (14 студзеня 1909-?) — палітычны дзяяч, журналіст, краязнавец у Заходняй Беларусі. Аўтар эканамічнага і сацыяльнага дасьледаваньня «Шані, вёска Пружанскага павету», якая адлюстроўвае эканамічнае, сацыяльнае і культурнае жыцьцё палескай вёскі ў міжваенны час.

Родам зь вёскі Шані Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні. У 1915 зь сям’ёй у бежанстве, там упершыню пайшоў у школу. У 1919 пайшоў у польскую школу ў Шанях, пасьля ў Пружанах. У 1928 быў прыняты ў 5-ю клясу Віленскай беларускай гімназіі, скончыў у 1930 годзе. Ужо тады зарэкамэндаваў сябе ў камуністычным руху. У 1931 было вырашана паслаць яго ў Львоў дзеля працы ў рэдакцыі новай беларускамоўнай газэты. Аднак, ня маючы сродкаў для працягу навучаньня, Піліп Засім зьбег у СССР, дзе трапіў у катавальні ГПУ. Празь месяц адпраўлены назад, у Польшчу. Тут дзякуючы пратэкцыі дырэктара гімназіі Радаслава Астроўскага ў 1932 паступіў на сельскагаспадарчы факультэт Віленскага ўнівэрсытэту ім. Сьцяпана Баторыя. Быў сакратаром Згуртаваньня беларускіх студэнтаў, уваходзіў у навуковы гурток студэнтаў-беларусаў «Таварыства прыяцеляў-беларусазнаўцаў», «часткова далучаўся» да працы ў студэнцкай газэце «25 сакавіка», пісаў рэфэраты аб жыцьці вёскі, выступаў на сходах з чытаньнем вершаў разам з Максімам Танкам, Ганнай Сухой, Юзэфам Малецкім. Быў знаёмы з Рыгорам Шырмам, Іванам Хворастам, Міколам Захаркам.

Далейшы лёс Піліпа Засіма мала вядомы. У Другую сусьветную вайну нібыта працаваў у Пружанах, у беларускай арганізацыі, за што па вайне быў арыштаваны НКУС. Гэтай арганізацыяй мог быць пружанскі аддзел Згуртаваньня беларусаў, якім кіраваў Юры Попка.

Ягоную дыплёмную працу «Шані, вёска Пружанскага павету. Дасьледаваньне гаспадарчае і грамадзкае» (1938) высока ацаніў навуковы кіраўнік Засіма Вітольд Станевіч (1888—1966), эканаміст-аграрнік, рэктар Віленскага ўнівэрсытэту Сьцяпана Баторыя.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Filip Zasim // Echa Polesia 4 (12) 2006. С. 46—48.

## Вонкавыя спасылкі
* Кіраўніцтва Беларускага студэнцкага саюза ў Вільні, другая палова 1930-х (Arche)

Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Беларускія камуністы
Кальмар (камуна)

**Ка́льмар** () — камуна на паўднёвым усходзе Швэцыі, у лэне Кальмар, у ляндскапе Смолянд. Насельніцтва 67 213 чалавек (на 30 верасьня 2017 году). Плошча 960,58 км². Галоўны горад — Кальмар.

## Крыніцы
Сарпсборг 08 (футбольны клюб)

«**Сарпсборг 08**» () — нарвэскі футбольны клюб з гораду Сарпсборгу. Заснаваны ў 2008 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Сарпсборг
Кальмар (Францыя)

**Кальма́р** (, вымаўляецца  [kɔlmaʁ ], , па-эльзаску: *Kulmer* [ku:lmër]) — горад на паўночным усходзе Францыі, у рэгіёне Гранд-Эсьце (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне Эльзасе), адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту Верхняга Райну. Насельніцтва на 2013 год — 67 956 чал. (другі паводле велічыні горад Верхняга Райну пасьля Мюлюзу). Разьмешчаны ў сэрцы вінаробчага рэгіёну, Кальмар атрымаў мянушку «сталіцы Эльзаскіх він».

## Гісторыя
Кальмар упершыню згадваецца ў 823 годзе пад назвай *Columbarium* (т.б. галубятнік), як уладаньне караля франкаў Людовіка I Пабожнага. Каля 1000 году на месцы сучаснага калегіюму Сьв. Мартына была пабудавана першая царква. У 1106 горад згарэў. У 1156, 1179 і 1186 горад наведваў імпэратар Фрыдрых I Барбароса. У 1226 Кальмар становіцца імпэрскім горадам непасрэдна пад уладай Фрыдрыха II. У гэты час у горадзе асталяваліся прадстаўнікі розных хрысьціянскіх ордэнаў: францішкане, дамінікане, аўгустыны. У 1295 была пабудавана першая ратуша, а ў 1337 — рачны порт. У 1354 Кальмар далучыўся да дэкаполісу — зьвязу дзесяці вольных гарадоў Эльзасу. У 1376 горад атрымаў права выбіваць уласную манэту. У 1418 у Кальмары прайшла эпідэмія чумы. У 1512 з гораду прагналі габрэяў. У 1575 у горадзе афіцыйна дазваляецца лютэранства (побач з каталіцтвам). У час Трыццацігадовае вайны Кальмар быў заняты ў 1632 годзе швэдамі. У 1673 годзе горад занялі французы, а ў 1679 паводле Німвэгенскіх мірных дамоваў ён афіцыйна стаў часткай дзяржавы Людовіка XIV. З 1791 Кальмар стаў цэнтрам дэпартамэнту Верхняга Райну, а па заканчэньні франка-прускай вайны (1870—1871) — часткай райхслянду Эльзас-Лятарынгіі. Але ўжо ў 1918, па выніках Першай сусьветнай вайны горад зноў адыйшоў да Францыі. 22 жніўня 1926 увайшло ў гісторыю гораду як Кальмарская крывавая нядзеля: на гэты дзень прэфэктура дала дазвол прыхільнікам аўтаноміі на правядзеньне мітынгу, але францускія нацыяналісты пры дапамозе жандармэрыі напалі на дэманстрантаў і нават паранілі некаторых зь іх. З 1940 горад быў заняты войскамі Трэцяга Райху, пакуль 2 лютага 1945 яго ня вызвалілі войскі антыгітлераўскае кааліцыі. З таго часу ён належыць Францыі.

## Славутасьці
* Касьцёл Сьвятога Мартына (асноўная частка пабудавана ў 1234—1365 гг.)
* Касьцёл Дамініканаў (XIII ст.)
* Былы кляштар дамініканак Унтэрліндэн (XIII ст.; цяпер музэй)
* Будынак Койфгаўс (Старая Мытня; 1480)
* Дом з Галовамі (1609)
* Квартал Гарбароў
* Квартал Малая Вэнэцыя
* Музэй Бартольдзі — францускага скульптара, аўтара Статуі Свабоды
* 12-мэтровая копія Статуі Свабоды
* Музэй цацак і міні-цягнікоў

## Асобы
* Мартын Шэнгаўэр — мастак канца XV ст.
* Агюст Бартольдзі — скульптар, аўтар Статуі Свабоды
* Ганзі (1873-1951) — мастак
* Лэтысія Бляжэ — Міс Францыя-2004

## Галерэя

Colmar-Petit-Venise.jpg|Квартал «Малая Вэнэцыя»
Ancienne_douane_Colmar.jpg|Будынак Койфгус (Старая мытня)
Collegiale_colmar.jpg|Калегіяльная царква сьв. Мартына
Grunewald_Isenheim.jpg|Ізэнгаймскі алтар у Музэі Унтэрліндэн
Maison_des_Têtes_2.jpg|Дом з Галовамі
2009_02_28_Colmar,_quartier_des_Tanneurs.JPG|Квартал Гарбароў
Gare_colmar.jpg|Чыгуначны вакзал


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Эльзасу
Равы

Назву **Равы** маюць:

* Равы — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Равы — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Лыткавая цягліца

**Лыткавая цяглі́ца** — парная цягліца, разьмешчаная на задняй паверхні галёнкі чалавека. Разам з камбалападобнай цягліцай утварае трохгалоўкавую цягліцу галёнкі. Лыткавая цягліца ўтвораная дзьвюма моцнымі мясістымі галоўкамі — мэдыяльнай і лятэральнай. Больш моцная *мэдыяльная галоўка* () бярэ пачатак ад падкаленевай паверхні над мэдыяльнай мышчалкай сьцегнавой косьці, а *лятэральная галоўка* (), — сымэтрычна ёй, але крыху ніжэй, над лятэральнай мышчалкай сьцегнавой косьці. Пад кожным з сухажыльляў апісаных галовак на мышчалках знаходзяцца адпаведна *мэдыяльная падсухажыльная сумка лыткавай цягліцы* (), і *лятэральная падсухажыльная сумка лыткавай цягліцы* (). Сваімі пачатковымі аддзеламі галоўкі абмяжоўваюць зьнізу падкаленевую ямку. Накіроўваючыся ўніз, абедзьве галоўкі злучаюцца разам прыблізна на сярэдзіне галёнкі, а потым пераходзяць у агульнае сухажыльле.

## Глядзіце таксама
* Трохгаловая цягліца пляча

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Апорна-рухальны апарат
Барыс Стральцоў

**Барыс Стральцоў** (1926; в. Хутар Быхаўскага раёну, цяпер Беларусь — 2009, Менск) — беларускі пісьменьнік і публіцыст. Адзін з заснавальнікаў навуковай школы беларускай журналістыкі і «кароль» беларускага нарысу. Кандыдат гістарычных навук (1968), доктар філялягічных навук (1978), прафэсар (1979). Заслужаны дзяяч культуры Рэспублікі Беларусь.

## Жыцьцяпіс
У 1951 г. паступіў на завочнае аддзяленьне філялягічнага факультэту Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (БДУ), які скончыў у 1956 годзе. Працаваў у беларускамоўных газэтах «Чырвоная зьмена», «Літаратура і Мастацтва» і «Зьвязда» (1953—1969). З 1969 г. загаднік катэдры тэорыі і практыкі савецкай журналістыкі БДУ і намесьнік рэдактара часопіса «Весьнік БДУ» (1969—1998). З 1999 г. прафэсар катэдры сацыялёгіі журналістыкі БДУ. Дасьледаваў жанры публіцыстыкі. Аўтар манаграфіяў «Публіцыстычнасьць інфармацыйных жанраў» (1973), «Аналітычныя жанры» (1974), «Публіцыстыка: жанры, майстэрства» (1977; прэмія прэзыдэнта РБ 2001 г.), «Дзясятая пяцігодка ў беларускім нарысе» (1980), «Асновы літаратурна-мастацкай творчасьці» (часткі 1—2, 1999) і «Асноўныя творчыя мэтады ў журналістыцы» (2000). Мастацкія творы прысьвячаў жыцьцю на вёсцы і клопатам моладзі: зборнікі апавяданьняў «Насьледнік» (1963) і «Сыходзяцца бальшакі і прасёлкі» (1969), аповесьці «Вячэрняя плянэта» (1975) і «Мэтраном памяці» (1977), раман «Між крутых берагоў» (1980), зборнікі абразкоў і апавяданьняў «Чарадзейны туман» (2000) і «Капусьнік, або лад жыцьця» (2007). Таксама быў аўтарам 4 сцэнароў дакумэнтальных фільмаў і склаў 5 мастацка-публіцыстычных альбомаў.

## Ушанаваньне
У 20-ы Дзень беларускага пісьменства, што ладзіўся ў нядзелю 1 верасьня 2013 г., на будынку раённага цэнтру культуры ў Быхаве адкрылі памятную дошку ў яго гонар.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Быхаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія раманісты
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках
Фэрдынанд Лясаль

**Фэрдына́нд Ляса́ль** (*Lassalle*, да 1846 *Lassal*; 11 красавіка 1825, Брэслаў, цяпер Уроцлаў — 31 жніўня 1864, Жэнэва) — нямецкі філёзаф, юрыст, эканаміст, палітычны дзяяч. Заснавальнік і лідэр разнавіднасьці й плыні сацыялізму пад назвай лясальянства.

## Біяграфія
У 1843—46 вывучаў філязофію, філялёгію й гісторыю ў Брэслаўскім і Бэрлінскім унівэрсытэтах. Ягоныя погляды сфармаваліся пад уплывам Ё. Г. Фіхтэ, Г. Гэгеля, Л. Бляна. У 1848—49 супрацоўнік Neune Rheinische Zeitung («Новай Рэйнскай газэты»), якую рэдагаваў К. Маркс. За ўдзел у рэвалюцыйным руху ў горадзе Дусэльдорф у 1848 быў зьняволены. Распрацоўшчык асноваў праграмы, адзін з заснавальнікаў (1863) і першы прэзыдэнт Усеагульнага нямецкага рабочага зьвязу. Прапагандаваў «жалезны закон» заработнай платы (паводле яго, заработак вагаецца вакол фізычна неабходнага мінімуму сродкаў існаваньня ў залежнасьці ад росту або скарачэньня рабочага насельніцтва), выступаў за ўсеагульнае й роўнае выбарчае права, стварэньне зь дзяржаўнай дапамогай асацыяцыяў рабочых, дасягненьне бясклясавага грамадзтва шляхам рэформаў і інш. Быў прыхільнікам аб’яднаньня Нямеччыны пад вяршэнствам Прусіі. У 1863—64 намагаўся супрацоўнічаць з О. Бісмаркам супраць лібэралаў.

Памёр ад раны атрыманай на дуэлі.

## Працы
Аўтар працаў «Філязофія Геракліта» (ч. 1—2, 1858), «Сыстэма набытых правоў» (т. 1—2, 1861; гал. паліт. твор), драмы «Франц фон Закінгэн» (1859) і інш.

## Літаратура
*  С. 141

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўроцлаве
Катэгорыя:Нямецкія эканамісты
Катэгорыя:Нямецкія філёзафы
Катэгорыя:Нямецкія юрысты
Катэгорыя:Нямецкія палітыкі
Катэгорыя:Нямецкія сацыял-дэмакраты
Катэгорыя:Забітыя на дуэлі
Катэгорыя:Памерлі ў Жэнэве
Савур-Магіла

**Саву́р-Магі́ла** () — курган у Шахтарскім раёне Данецкай вобласьці, адна з вышынь Данецкага кражу (277,9 м). На вяршыні кургана знаходзіліся вартавы казацкі пост, умацаваньні Мівус-фронту. Пасьля Вялікай Айчыннай вайны на Савур-Магіле быў створаны мэмарыяльны комплекс. Курган уваходзіць у склад рэгіянальнага ляндшафтнага парку «Данецкі краж». У ходзе баёў у жніўні 2014 году падчас узброенага канфлікту на ўсходзе Ўкраіны мэмарыяльны комплекс быў разбураны.

Катэгорыя:Данецкая вобласьць
Ракета-носьбіт

**Раке́та-носьбіт** — апарат, які дзейнічае паводле прынцыпу рэактыўнага руху і прызначаны для вывядзеньня карыснай нагрузкі ў касьмічную прастору.

Часам тэрмін «*ракета-носьбіт*» ужываецца ў расшыраным значэньні: ракета, прызначаная для дастаўкі ў пэўны пункт (у космас, у далёкі раён Зямлі ці акіяну) карыснай нагрузкі (штучныя спадарожнікі Зямлі, касьмічныя караблі, ядзерныя і няядзерныя баявыя блёкі). У такой трактоўцы тэрмін «*ракета-носьбіт*» аб’ядноўвае тэрміны «*ракета касьмічнага прызначэннья*» і «*міжкантынэнта́льная балісты́чная раке́та*».
Атмасфэра (неадназначнасьць)

Назву **Атмасфэра** маюць:
* Атмасфэра (газавая абалонка Зямлі)
* Атмасфэра (адзінка вымярэньня)
* Зорная атмасфэра
Вясельле

**Вясе́льле** — спалучэньне абрадаў і звычаяў, якія суправаджаюць заключэньне шлюбу і ёсьць дзеяй зацьвярджэньня новай сям’і. Узьнікла з усталяваньнем аднашлюбнасьці. Традыцыйнае ўстойлівае спалучэньне абрадаў спалучае ўсе віды народнага мастацтва (музыка, сьпеў, танец і тэатар). Асноўным момантам ёсьць пераезд нявесты з дому бацькі ў дом жаніха. Прававая сіла вынікае з абавязковага выкананьня пры сьведках (род і суседзі), што ўзаконьвае маёмасныя і этычныя правы, дачыненьні і абавязкі будучай сям’і. Ад часу правядзеньня маладыя прызнаюцца самастойнымі чальцамі грамады.

Падзяляецца на 3 асноўныя часткі: 1) падрыхтоўчую (выглядзіны, даведкі, сватаньне, запоіны, агледзіны і заручыны), 2) уласна вясельную (суборная субота, каравай, пасад, прыезд дружыны маладога да маладой, шлюб, пераезд да маладога, камора, пасаг, завіваньне, выпрабаваньне здольнасьцяў і нораву маладой, дзяльба каравая і абдорваньне маладых), 3) пасьлявясельную (пярэзвы). Падрыхтоўка ёсьць умоўна-побытавай, бо падчас яе адбываецца пагадненьне між бацькамі маладых пра заключэньне шлюбу. Галоўнай урачыстасьцю ёсьць зьвядзеньне маладых, што замацоўвае шлюб на ўсё жыцьцё. Заключная частка пераважна складаецца з гульняў.

## Беларусь

У Беларусі найчасьцей жэняцца ўвосень ад Пакроваў Багародзіцы да Піліпаўскага посту, пасьля заканчэньня асноўных палявых работаў. Усталяванай вясельнай парой таксама ёсьць час пасьля Вялікадня і пасьля дня Пятра й Паўла ды зіма. Вясельныя песьні заклікальнага і любоўнага зьместу, прыгаворкі, прыказкі і абрадавыя танцы суправаджаюць і тлумачаць складнікі вясельля. Дзейнымі ўдзельнікамі вясельля зьяўляюцца малады (князь) і маладая (княгіня), сват і свацьця, дружына жаніха і дружкі нявесты. Ад часу родаплемяннога побыту ў выглядзе гульні ладзяцца абрады выкраданьня і выкупу нявесты. З прыходам хрысьціянства выконваецца абрад вянчаньня ў царкве.

## Крыніцы

## Літаратура
* Народнае мастацтва / Я. М. Сахута. — Мн : Беларуская навука, 2015. — 180 с. : іл. — (Традыцыйны лад жыцця).
* «Ядраное жыта кліча...» каляндарны год у абрадах і звычаях / Т. В. Валодзіна, Т. І. Кухаронак. — Мн : Беларуская навука, 2015. — 356 с. : іл. — (Традыцыйны лад жыцця).
* Святыя крыніцы Беларусі / Уладзімір Лобан,  Таццяна Валодзіна. — Мн : Беларуская навука, 2016. — 188 с. : іл. — (Традыцыйны лад жыцця).
* Радзіны і маленства ў традыцыйнай культуры беларусаў / Т. І. Кухаронак, — рэдактар Т. В. Лапцёнак, мастацкі рэдактар І. Т. Махнач, тэхнічны рэдактар В. А. Тоўстая, камп'ютарная вёрстка Л. І. Кудзерка. — Мн : Беларуская навука, 2017. — 140 с. : іл. — Традыцыйны лад жыцця — ISBN 978-985-08-2185-0. 


Катэгорыя:Антрапалёгія
Катэгорыя:Звычаёвае права
Сузор’е (неадназначнасьць)

Назву **Сузор’е** маюць:
* Сузор’е (участак неба)
* Сузор’е (гурт)
Антыпэрсьпірант

**Антыпэрсьпіра́нт** ( «супраць» +  — «пот, потаадлучэньне») — касмэтычны сродак, прызначаны для ліквідацыі непрыемных для чалавека пахаў, выкліканых потаадлучэньне, а самае — прадухіляе вылучэньне поту. выкарыстоўваецца на пэўных участках цела, дзе пот выклікае найбуйнейшыя нязручнасьці, напрыклад, на нагах, у зоне падпахі, альбо на руках. Сучасныя антыпэрсьпіранты выпускаюць у выглядзе аэразоляў, шарыкаў, сьцікаў, крэмаў, геляў, парашкоў, мыла і алоўкаў.

Катэгорыя:Касмэтыка
Катэгорыя:Прадметы асабістай гігіены
Яўген Ворсін

**Яўге́н Мікала́евіч Во́рсін** (; нарадзіўся ў 1948 годзе, Ульянаўск, РСФСР, СССР) — беларускі палітычны і спартовы дзяяч, кіраўнік Фэдэрацыі хакею Беларусі (2010—2014). Заслужаны трэнэр БССР.

## Жыцьцяпіс
Гуляў у хакей зь мячом за ўльянаўскі клюб «Волга», працаваў вучнем сьлесара на машынабудаўнічым заводзе Ўльянаўску, сьлесарам будаўніча-мантажнае ўправы ў Апатытах. Адслужыўшы ў войску, скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізкультуры (1971).

Выступаў за хакейныя клюбы «СКІФ Менск» у чэмпіянаце БССР і «Тарпэда Менск» у другой лізе чэмпіянату СССР.

Працаваў старшым трэнэрам у аддзеле футболу Спорткамітэту БССР, загадчыкам спортуправы Міністэрства адукацыі Беларусі. У 1999—2003 — міністар спорту і турызму Беларусі. Пасьля — у структурах СНД і ЭўрАзЭС, намесьнік генэральнага сакратара ЭўрАзЭС у Маскве.

18 сакавіка 2010 быў абраны старшынём Фэдэрацыі хакею Беларусі. Падчас знаходжаньня Ворсіна на пасадзе ФХРБ дабілася ад арганізатараў чэмпіянату сьвету-2013 у Швэцыі забароны выкарыстаньня на трыбунах бел-чырвона-белых сьцягоў, сам кіраўнік фэдэрацыі назваў заўзятараў, якія прынесьлі сьцяг на матч, «неадэкватнымі». Таксама ў 2013 годзе быў прыняты падпісаны Ворсіным новы рэглямэнт чэмпіянату Беларусі па хакеі, якім хакеістам было забаронена карыстацца беларускай мовай на спартовай форме.

Зьяўляўся кіраўніком Дырэкцыі па правядзеньні чэмпіянату сьвету па хакеі з шайбай-2014.

## Узнагароды
* дзьве граматы Вярхоўнага Савету БССР
* Заслужаны трэнэр БССР

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кароткі жыцьцяпіс на «Нашай Ніве»

Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўльянаўску
Катэгорыя:Міністры спорту і турызму Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія спартовыя дзеячы
Катэгорыя:Беларускія хакеісты
Катэгорыя:Беларускія хакейныя трэнэры‎
Катэгорыя:Заслужаныя трэнэры БССР
Катэгорыя:Хакей зь мячом
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту фізычнай культуры
Леў Казлоў

**Леў Рама́навіч Казло́ў** ( 28 ліпеня 1938, вёска Ліцьвінкі Кобрынскага раёну Берасьцейскай вобласьці) — беларускі гісторык, перакладчык, картограф. Кандыдат гістарычных навук.

## Жыцьцяпіс
Скончыў сярэднюю школу №2 Кобрыню (1956), пасьля служыў у войску (1957—1960).

У 1965 скончыў Менскі пэдагагічны інстытут імя М. Горкага, з 1969 — выкладчык інстытуту. У 1970 атрымаў ступень кандыдата гістарычных навук. З 1982 — прафэсар, дэкан Менскага дзяржаўнага інстытуту культуры, з 1991 — у Інстытуце гісторыі АН Беларусі.

З 1993 — прэзыдэнт выдавецкай фірмы «Арты-Фэкс», з 1995 галоўны рэдактар «Вялікага гістарычнага атлясу Беларусі», часопісаў «Падарожнік» і «Наш край».

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Кароль у Нясвіжы // пераклад з польскай (2009)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Казлоў Леў Раманавіч //  — С. 436
* Казлоў Леў Раманавіч //  — С. 10

## Вонкавыя спасылкі
* Творы на Беларускай палічцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кобрынскім раёне
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія картографы
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту‎
Кальмарскі замак

**Ка́льмарскі замак** () — замак у швэдзкім горадзе Кальмар. З самага свайго заснаваньня ён заўсёды граў важную ролю ў гісторыі Швэцыі.

## Гісторыя
Першы замак у Кальмары быў закладзены прыкладна ў XII стагодзьдзі на мацярыковай частцы будучага гораду. У канцы XII стагодзьдзя пачалося будаўніцтва на месцы сучаснага замку — на паўвысьпе, паблізу Кальмарскага порту. У 1337 г. кароль Магнус Эрыксан істотна дабудаваў замак, пабудаваўшы вакол яго яшчэ адзін мур з малымі вежамі. У 1397 у замку была ўтвораная Кальмарская унія — зьвяз Скандынаўскіх краінаў, тэрыторыя якога ахоплівала ня толькі амаль усю поўнач Эўропы, але й Грэнляндыю. Пасьля скасаваньня уніі Кальмар стаў памежным горадам з варожай Даніяй. У 1535 годзе, па загадзе Густава Вазы, архітэктар Гэнрык фон Кёлен дабудаваў да замку чатыры круглыя вежы і новыя флігелі, а ў 1555—1559 Якаб Рыхтэр пабудаваў вялікую лесьвіцу. У 1557—1560 Кальмарскі замак быў рэзыдэнцыяй герцага і будучага караля Эрыка XIV. Ён і яго наступнік Юган III працягвалі ў замку будаўнічыя працы: старая галоўная вежа была зьнесеная, а яшчэ шэраг вежаў былі перабудаваныя ў стылі рэнэсанс. Нягледзячы на тое, што падчас Кальмарскае вайны ён быў значна разбураны і ўзяты ў 1611 г. датчанамі, ён усё яшчэ заставаўся моцнай фартэцыяй (усяго ў сваёй гісторыі Кальмарскі замак браўся ў аблогу 22 разы, але ніколі ня браўся штурмам). Ужо ў 1613 ён зноў пераходзіць да Швэцыі. Пасьля далучэньня да Швэцыі былых дацкіх правінцыяў — у тым ліку Блекінге — у другой палове XVII стагодзьдзя, Кальмарскі замак страчвае сваё абарончае значэньне. Але ў 1740-х гг. у ім усё ж быў пабудаваны равэлін. Сам замак у гэты час быў ужо ў нядбайным стане, таму частка яго была адведзеная пад турму, а ў іншай з 1766 году разьмесьціўся бровар, на якім выраблялі гарэлку. У 1850-я гг., па загадзе караля Оскара I пачалася рэстаўрацыя замку: у 1852 зь яго была перанесеная турма, а рыксдаг выдзяліў для гэтага 80 000 кронаў. У 1870 у замку быў заснаваны Музэй гораду Кальмар. З таго часу Кальмарскі замак зьяўляецца адным з найлепш захаваных рэнэсансных замкаў Швэцыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт замку
* Палацы і замкі Швэцыі
* Архітэктура Кальмарскага замку
* Віртуальная экскурсія па Кальмарскім замку

## Крыніцы

Катэгорыя:Замкі Швэцыі
Катэгорыя:Кальмар (Швэцыя)