Гіндустані

**Гіндуста́ні** (, , ) — агульная назва групы ідыёмаў, якія зьяўляюцца часткай клястэру заходняга гіндзі. Гэтыя ідыёмы распаўсюджаныя ў Індыі, Пакістане і некаторых іншых краінах.

Хоць гутарковыя формы гэтых моваў амаль неадрозныя адна ад адной, і нягледзячы нават на тое, што іхныя афіцыйныя граматычныя стандарты практычна аднолькавыя, яны ўсё ж адрозьніваюцца паводле літаратурных прыёмаў, а таксама навуковых і тэхнічных тэрмінаў: урду мае больш моцны пэрсыдзкі ўплыў, у той час як гіндзі захоўвае ўплыў блізкароднаснага індаарыйскага санскрыту. Да падзелу Індыі тэрміны «гіндустані», «урду» і «гіндзі» былі сынонімамі. Тэрмін гіндустані выкарыстоўваецца для абазначэння лінгва-франка Індыі і Пакістану, мовы балівудзкіх фільмаў, а таксама асабліва далёкіх разнавіднасьцяў гіндзі, як то фіджыйскага гіндустані і карыбскага гіндустані (якія, зрэшты, адносяцца да розных клястэраў індаарыйскіх моваў).

## Афіцыйны статус

Да 1947 году гіндустані быў афіцыйна прызнаны брытанскім раджам. Аднак у паваенны час тэрмін «гіндустані» страціў папулярнасьць і не атрымаў афіцыйнага прызнаньня з боку ўрадаў Індыі або Пакістану. Замест гэтага афіцыйнымі прызнаюцца стандартызаваныя формы гіндустані, як то гіндзі і урду.

### Гіндзі
Згодна з канстытуцыяй Індыі гіндзі абвяшчаецца афіцыйнай мовай фэдэральнага ўраду. У той жа час, вызначаным тэкстам фэдэральных законаў уважаецца ангельская мова, то бок судовыя працэсы ў найвышэйшых апэляцыйных судах мусяць рабіцца па-ангельску.

На ўзроўні штатаў гіндзі ёсьць адной з афіцыйных моваў у 10 з 29 індыйскіх штатаў і трох тэрыторыяў зьвязу, а менавіта Бігар, Чгатысгарг, Гар’яна, Гімачал-Прадэш, Джгаркганд, Мадг’я-Прадэш, Раджастган, Утаракганд, Утар-Прадэш і Заходняя Бэнгалія. Тэрыторыі зьвязу, якія маюць гіндзі ў якасьці афіцыйнай мовы, улучаюць Андаманскія і Нікабарскія астравы, Дадра і Нагаргавэлі, а таксама Дэлі.

У астатніх штатах гіндзі не мае статус афіцыйнай мовы. У такіх штатах, як Тамілнад і Карнатака, вывучэнне гіндзі ня ёсьць абавязковым у праграме навучаньня штату. Тым ня менш, існуе мажлівасьць вывучаць гіндзі ў якасьці другой або трэцяй мовы. У многіх іншых штатах вывучэньне гіндзі звычайна абавязковае. Пры гэтым у школьнай праграме дзьвюма першымі мовамі ў такіх штатах ёсьць афіцыйная мова штату і ангельская, але інтэнсіўнасьць вывучэньня гіндзі ў праграме кожнага штату значна вар’іруецца.

### Урду
Урду ўважаецца нацыянальнай мовай Пакістану, падзяляючы статус афіцыйнай мовы поруч з ангельскай мовай. Не зважаючы на тое, што многія пакістанцы не гавораць ангельскаю, а роднай мовай большасьці насельніцтва ўсё ж такі ёсьць панджабі, урду служыць лінгва-франка краіны.

У Індыі ўрду ёсьць адной з моваў, прызнаных у восьмым дадатку да канстытуцыі Індыі, і таксама афіцыйнай мовай у такіх штатах, як то Джгаркганд, Бігар, Тэлангана, Утар-Прадэш, Заходняя Бэнгалія, а таксама на тэрыторыях зьвязу ў Дэлі і Джаму і Кашмір. Зважаючы на тое, што ўрадавая школьная сыстэма ў большасьці іншых штатаў робіць акцэнт на стандартным гіндзі, ва ўнівэрсытэтах гарадоў Лакгнаў, Алігарх і Гайдарабад, на урду размаўляюць і вывучаюць яго.

## Пісьмо

Гістарычна гіндустані пісалі альфабэтам кайтгі, дэванагары і урду. Кайтгі і дэванагары дапасуецца да індыйскага пісьма, якія відавочна паходзяць зь Індыі, у той час як альфабэт урду ёсьць вытворным ад пэрсыдзка-арабскага пісьма з каліграфічным почыркам насталік. Сёньня гіндустані працягваюць пісаць альфабэтам урду ў Пакістане. У Індыі гіндзі афіцыйна пішацца на дэванагары, а урду з альфабэтам урду, у той ступені, што гэтыя стандарты часткова вызначаюцца іх пісьмом. Аднак у папулярных выданьнях у Індыі урду таксама пішацца дэванагары, зь невялікімі зьменамі, каб сфармаваць уласна дэванагары-урду альфабэт, які б існаваў з дэванагары-гіндзі альфабэтам.

Праз ангелізацыю ў Паўднёвай Азіі і міжнароднага выкарыстаньня лацінскага альфабэту, гіндустані часам можа пісацца лацінскім пісьмом. Гэтая адаптацыя мае назву раманізаваны урду альбо раманізаваны гіндзі, у залежнасьці ад выкарыстанага пэўнай мовы. Паколькі урду і гіндзі ўзаемазразумелыя ў вуснай форме, раманізаваныя вэрсіі гэтых моваў, у адрозьненьне ад дэванагары гіндзі і урду ў альфабэце насталік, таксама ў большасьці выпадкаў узаемазразумелыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Hamari Boli (Hindustani) 
* Паэзія на гіндустані 
* Гісторыя гіндустані 
* FAQ па гіндустані 

Катэгорыя:Індаарыйскія мовы
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы