Басконія

**Краі́на Ба́скаў** (, , ) — назва айчыны баскаў. Разьмешчаная на захадзе Пірэнэяў, на мяжы між Францыяй і Гішпаніяй, на беразе Біскайскай затокі. Займае тэрыторыі цяперашніх аўтаномных супольнасьцяў Краіна Баскаў і Навара ў Гішпаніі ды Паўночнай Краіны Баскаў у Францыі.

## Мінуўшчына
За рымскім часам Краіну Баскаў насялялі плямёны васконаў, вардулаў, карыстаў, аўтрыгонаў, бэронаў, тарбэлаў і сыбулятаў. Апошнім разам яны згадваюцца ў V стагодзьдзі і бясьсьледна асымілююцца, толькі васконы расьсяляюцца шырэй. У 824 року яны заснавалі Каралеўства Памплёны.

Да IX стагодзьдзя тэрыторыя між рэкамі Эбрай і Гаронай называлася Васконіяй. На пераломе тысячагодзьдзяў яна была раздробленай на мноства графстваў і віконцтваў і належала Навары, але да канца XII стагодзьдзя анэксаваная Кастыліяй. Віконцтвы Ляпурдзі і Субэроа ў выніку Стогадовай вайны дасталіся Францыі, а Навару ў 1512—1524 роках заваявала Гішпанія. Навара на поўнач ад Пірэнэяў, нягледзячы на абвяшчэньне незалежнасьці, да 1620 року была ўлучаная ў склад Францыі.

З пачаткам гішпанскай інквізыцыі заснаваныя Наварскі каралеўскі трыбунал і Трыбунал дыяцэзійны; адбыўся шэраг судоў над падазраванымі ведзьмамі і герэтыкамі, кульмінацыяй якіх сталіся .

Аўтаномія Францускай Краіны Баскаў паступова зьмяншалася, а пасьля Францускай рэвалюцыі адбылася адміністрацыйная рэформа, якая ўтварыла дэпартамэнт Атлянтычныя Пірэнэі. У Паўдзённай Краіне Баскаў рэгіянальныя хартыі трымаліся ўсутыч да Карлісцкіх войнаў, прыхільнікамі якімі былі і баскі. У 1876 року хартыі былі скасаваныя, што стала прычынай паўстаньня басконскага нацыяналізму.

Нацыяналісты спрабавалі дабіцца самакіраваньня, і прыдатная магчымасьць зьявілася пасьля абвяшчэньня ў 1931 Другой рэспублікі; для гішпанскай часткі Краіны Баскаў быў падрыхтаваны , які, аднак, ня быў прыняты. За дыктатурай Франсіска Франка былі створаныя аўтаномныя супольнасьці Краіна Баскаў і Навара з абмежаваным самакіраваньнем. Вялікая частка басконскага грамадзтва дагэтуль робіць спробы здабыцьця большай самастойнасьці, часам гвалтоўнымі захадамі (ЭТА). З францускага боку баскі ўвогуле ня маюць якога-кольвек адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ці палітычнага прызнаньня.

## Мова

У гішпанскай і францускай частках Басконіі цяпер пераважаюць адпаведна гішпанская і француская мовы, якія ёсьць мовамі навучаньня. Нягледзячы на параўнальна маленькую тэрыторыю краю, басконская мова займела шмат дыялектаў, што таксама ёсьць адной з прычынаў карыстаньня гішпанскай ці францускай мовамі ў якасьці lingua franca. Агульнабасконскі моўны стандарт быў ухвалены толькі напрыканцы 1960-х рокаў, але стаў неабходным крокам на паразуменьні між носьбітамі розных гаворак хоць бы ў адукацыйных мэтах.

У наш час у Басконскай аўтаномнай супольнасьці Гішпаніі баскі маюць пэўную культурную і палітычную самастойнасьць, а басконская мова зьяўляецца дзяржаўнай нароўні з гішпанскай. Мясцовыя ўлады заахвочваюць выкарыстаньне роднай мовы, аднак фактычна ёю размаўляе хіба чвэрць Краіны Баскаў. Паводле ацэнак з 650 000 басконамоўных чалавек каля 550 000 жывуць на гішпанскім баку, рэшта — у францускай частцы.

ЮНЭСКО ацэньвае стан басконскай мовы ў Францускай Басконіі як уразьлівы.

## Спорт

Найбольш масавым спортам у Басконіі, як і ва ўсёй Гішпаніі ды Францыі, ёсьць футбол. Наймацнейшыя клюбы — гішпанскія Атлетык Більбао, Рэал Сасьедад, Асасуна, Эйбар, Алявэс, Рэал Уніён і Баракальда. Атлетык Більбао намагаецца прымаць у склад толькі басконскіх футбалістаў.

Папулярныя таксама роварны спорт і рэгбі-юньён.

## Глядзіце таксама
* Басконская кухня
* Басконская міталёгія
* Баскі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Басконскі ўрад 


Катэгорыя:Басконскі нацыяналізм