Тэрмапільская бітва

**Тэрмапі́льская бі́тва** — 3-дзённая абарона 5 тысячамі грэкаў Тэрмапільскага перавала (цяпер вобласьць Фтыятыда, Сярэдняя Грэцыя) ад праходу 70-тысячнага пэрсыдзкага войска ў пачатку жніўня 480 году да н. э. 3 жніўня 480 г. да н. э. пэрсыдзкае войска падыйшло да Тэрмапільскай цясьніны і стаяла насупраць грэцкага войска ў перавале без пачатку баявых дзеяньняў цягам 4 дзён (3—6 жніўня). Першыя 2 дні бітвы (7—8 жніўня) грэкі ўдавалі ўцёкі ўглыб перавала, дзе разьбівалі пэрсаў дробнымі групамі ў рукапашным баі. Уначы на 3-і дзень (9 жніўня)  здраднік  з бліжэйшага гораду  правёў 20 тыс. пэрсыдзкіх жаўнераў па горнай сьцяжыне з усходу ў тыл грэцкага войска. Спартанскі цар Леанід загадаў грэцкім саюзьнікам адступіць безь яго дружыны, якая загінула ў той дзень разам зь ім пры прыкрыцьці адступленьня зь перавала асноўнай часткі грэцкага войска.

## Першы дзень
7 жніўня 480 г. да н. э., пасьля 4 дзён стаяньня, Ксэркс загадаў 10 тыс. мідыйскіх і кісійскіх жаўнераў пэрсыдзкага войска напасьці на грэкаў у Тэрмапільскім перавале. У выніку амаль усе пэрсыдзкія нападнікі загінулі, бо мелі меншыя чым у грэкаў мячы і шчыты. Грэкі ж бараніліся ў найвузейшай частцы перавала, дзе месьцілася Факійская сьцяна, у паставе фалянгі пры дапамозе вялізных круглых бронзавых шчытоў і даўгіх дзідаў. Сярод абаронцаў страты склалі толькі 3 спартанцы. Тады Ксэркс накіраваў у перавал 10 тыс. сваіх , большасьць якіх грэкі таксама забілі пры дапамозе тактыкі ўдаванага адступленьня.

## Другі дзень
8 жніўня Ксэркс накіраваў пэрсыдзкую пяхоту на захоп Тэрмапільскага перавала, якая панесла нават большыя страты, чым у 1-ы дзень бітвы. Уначы  здраднік  з бліжэйшага гораду  за ўзнагароду паведаміў Ксэрксу пра горную сьцяжыну ў абыход Тэрмапільскага перавала і прапанаваў правесьці ёй пэрсыдзкае войска. Тады Ксэркс накіраваў той сьцяжынай на ўсход ад перавала 20 тыс. жаўнераў на чале з ваяводам .

## Трэці дзень
На сьвітанку 9 жніўня  (тысяча ваяроў), якіх Леанід паставіў ахоўваць выдадзеную Эфіяльтам сьцяжыну на ўсход ад Тэрмапільскага перавала, заўважылі набліжэньне пэрсыдзкага войска і адступілі на бліжэйшы пагорак. На зары Тырастыяд з гораду  (вобласьць Эолія, дзяржава Ахемэнідаў; цяпер Турцыя) паведаміў Леаніду аб пагрозе акружэньня. Леанід адразу склікаў , на якой пастанавалі адступіць асноўнымі сіламі ў Атэны для наступнай эвакуацыі месьцічаў. Для прыкрыцьця адступленьня грэцкай пяхоты ад насьціганьня пэрсыдзкай коньніцай на перавале пакінулі  на чале са спартанскім царом Леанідам агульнай колькасьцю ў 1,5 тыс. ваяроў. Ранкам Ксэркс накіраваў у перавал 10 тыс. пэрсыдзкіх жаўнераў у складзе лёгкай пяхоты і коньніцы. Грэкі рушылі ім насустрач у шырэйшую частку перавала. У баі загінулі 2 браты пэрсыдзкага цара Ксэркса ( і ) і спартанскі цар Леанід. Зламаўшы ўсе дзіды, грэкі перайшлі на кароткія мячы. Пасьля прыбыцьця пэрсыдзкага падмацаваньня з рэшткаў «неўміручых» гвардзейцаў грэкі адступілі за Факійскую сьцяну на . Тым часам рэшткі тэбанцаў з грэцкага войска, якіх да бітвы налічвалася 400 ваяроў, здаліся ў палон. Разбурыўшы частку Факійскай сьцяны, Ксэркс загадаў акружыць Калонскі пагорак. Затым пэрсыдзкія лучнікі пачалі абстрэл пагорка, у ходзе якога забілі ўсіх яго грэцкіх абаронцаў.

## Ушанаваньне

На Калонскім магільным пагорку, дзе загінулі апошнія абаронцы Тэрмапільскага перавала, пасьля грэцка-пэрсыдзкіх войнаў паставілі помнік з эпіграмай паэта Сіманіда  (556—468 да н. э.), які аднавілі ў 1955 годзе. Таксама на месцы бітвы ўзьвялі бронзавую статую спартанскага цара Леаніда з надпісам унізе: «». На мэтопах па баках зьмясьцілі батальныя сцэны.

У 1997 г. урад Грэцыі адкрыў на месцы бітвы мармуровую статую з надпісам унізе: «У памяць аб 700 », якія засталіся ў Тэрмапільскім перавале разам са спартанцамі на 3-і дзень бітвы.

## У культуры
*  (480 г. да н. э., за 4 дні да бітвы) — адказ спартанскага цара Леаніда на пісьмовае патрабаваньне пэрсыдзкага цара Ксэркса «Здайце зброю»
*  (1868—1907) — брытанскі гандлёва-марскі кліпер
* Гімн Калюмбіі (1887 г., 9-я страфа) — гімн аўтарства 1-га прэзыдэнта адноўленай Рэспублікі Калюмбія  (1886—1894)
* «Тэрмапілы» (1903) — паэма грэцкага паэта  (1863—1933)
*  (1945—1968) — брытанская падводная лодка
*  (1962) — амэрыканскі фільм рэжысэра  (1898—1964)
*  (1988) — раман італьянскага пісьменьніка  (нар. 1943)
*  (1998) — раман амэрыканскага пісьменьніка  (нар. 1943)
*  (1998) — комікс амэрыканскага пісьменьніка  (нар. 1957), які экранізавалі ў 2006 г. і перарабілі ў відэагульню ў 2007 годзе. У 2008 г. на экранізацыю зьнялі пародыю.
*  (2007) — дакумэнтальны фільм амэрыканскага рэжысэра Дэвіда Пэдруша (нар. 1970)

## Крыніцы

Катэгорыя:Бітвы
Катэгорыя:Спарта
Катэгорыя:Старажытная Грэцыя
Катэгорыя:V стагодзьдзе да н. э.
Катэгорыя:Пэрсія
Катэгорыя:Вайсковая гісторыя Ірану