Інстытут сыстэмных дасьледаваньняў у АПК

**«Інстытут сыстэмных дасьледаваньняў у АПК»** — досьледнае прадпрыемства Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (НАНБ), заснаванае ў кастрычніку 1956 году ў якасьці Беларускага навукова-дасьледчага інстытуту сельскагаспадарчай вытворчасьці.

На 2022 год знаходзіўся ў складзе Аддзяленьня аграрных навук НАНБ. Набіраў у асьпірантуру і дактарантуру на спэцыяльнасьць эканоміка і кіраваньне народнай гаспадаркай. Праводзіў навуковыя гаспадарчыя дасьледаваньні: 1) кан’юнктуры ўнутранага і міжнародных рынкаў харчаваньня і іншых сельскагаспадарчых вырабаў, 2) выкарыстаньня і ўдасканаленьня здольнасьцяў працаўнікоў сельскай гаспадаркі, 3) спосабаў павышэньня якасьці сельскагаспадарчых вырабаў, 4) вонкавагаспадарчай дзейнасьці ў галіне абгрунтаваньня аб’ёмаў вывазу і ўвозу харчаваньня і сельскагаспадарчай сыравіны, 5) кіраваньня ўкладаньнямі ў земляробстве і іх рэгуляваньня, 6) арганізацыйных спосабаў удасканаленьня гаспадараньня ў аграпрамысловым комплексе (АПК), 7) спосабаў рэфармаваньня вытворчых і маёмасных дачыненьняў на вёсцы, 8) зямельнай палітыкі на падставе рынкавых дачыненьняў. Кожныя 2 гады ладзілі міжнародную навукова-практычную канфэрэнцыю з удзелам дасьледнікаў з акадэміяў навук Казахстану і Польшчы, Расеі і Ўкраіны, а таксама навукоўцаў з ВНУ адпаведных краінаў.

## Будова
На 2022 год «Інстытут сыстэмных дасьледаваньняў у АПК» налічваў 6 аддзелаў, зь іх 3 навукова-дасьледчыя: 1) рынку, 2) эканомікі галінаў аграпрамысловага комплексу (АПК), 3) эканамічнага рэгуляваньня, 4) арганізацыі аграрнага бізнэсу, 5) навукова-арганізацыйны, 6) інфармацыі.

## Супольнікі
Зь 2010-х гадоў найбольшымі ў Беларусі замоўцамі распрацоўвак «Інстытуту сыстэмных дасьледаваньняў у АПК» былі: Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчаваньня Беларусі, канцэрны «Белдзяржхарчпрам» і «Белнафтахім», агракамбінаты «Дзяржынскі» (Фаніпаль, Койданаўскі раён), «Ждановічы» і «Сноў» (Нясьвіскі раён), «Віцебскхлебпрам» і «Менскхлебапрадукт», «Гомельскі тлушчавы камбінат», «Аршанскі льнокамбінат» і «Менскі парнікова-цяплічны камбінат», «Бабруйскі завод алею», «Віцебскі алеяэкстракцыйны завод» і «Менскі маргарынавы завод», «Белрыба» і «Белсолад», «Машхарчпрад» (Мар'іна Горка, Пухавіцкі раён), «Дубровенскі льнозавод» і «Хоцімскі льнозавод», Беларуская чыгунка і «Менсктранс», «Менскі падшыпнікавы завод» і Шклоўскі раённы выканаўчы камітэт.

Замежнымі супольнікамі ў міжнародных дасьледаваньнях былі: Сусьветная гандлёвая арганізацыя (Швайцарыя) і Харчова-сельскагаспадарчая арганізацыя ААН (Італія), Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцьця (Францыя) і Эўразійскі эканамічны зьвяз (Расея), Эўрапейская асацыяцыя вольнага гандлю (Швайцарыя) і Садружнасьць незалежных дзяржаваў, Міністэрства сельскай гаспадаркі Казахстану і Міністэрства гандлю Кітаю, Агенцтва міжнароднага разьвіцьця ЗША і Міністэрства эканамічнага разьвіцьця Расеі, Ізраільскае агенцтва міжнароднай супрацы ў галіне разьвіцьця, Акадэмія навук Латвіі і Акадэмія гаспадарчых дасьледаваньняў Малдовы, Казаскі НДІ эканомікі АПК і Інстытут аграрнай эканомікі Ўкраіны, Інстытут эканомікі сельскай гаспадаркі і харчаваньня Польшчы, Інстытут земляробчага разьвіцьця ў краінах зь пераходнай гаспадаркай імя Лейбніца (Нямеччына), Паўночны дасьледчы інстытут рэгіянальнага разьвіцьця (Швэцыя) ды Ўсерасейскі НДІ арганізацыі вытворчасьці ў сельскай гаспадарцы, Віленскі тэхнічны ўнівэрсытэт і Кіеўскі нацыянальны ўнівэрсытэт імя Тараса Шаўчэнкі, Унівэрсытэт Карла Лінэя (Швэцыя) і Маскоўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт, Унівэрсытэт Уніён імя Ніколы Тэслы (Сэрбія) і Заходне-Паморскі тэхналягічны ўнівэрсытэт, Нацыянальная школа адміністраваньня (Францыя).

## Мінуўшчына
5 красавіка 1956 году Савет міністраў Беларускай ССР ухваліў Пастанову № 174 аб утварэньні Беларускага навукова-дасьледчага інстытуту сельскагаспадарчай вытворчасьці. 25 кастрычніка 1956 году міністар сельскай гаспадаркі БССР Самуіл Касьцюк падпісаў Загад аб яго заснаваньні. У 1957 годзе першым яго кіраўніком стаў сябар-карэспандэнт Іван Качура. У 1957 годзе адчынілі асьпірантуру. 6 сакавіка 1972 году Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР ухваліла Загад аб пераўтварэньні інстытуту ў Беларускі НДІ эканомікі і арганізацыі сельскай гаспадаркі. 2 сакавіка 1988 году Дзяржаўны аграпрамысловы камітэт БССР зацьвердзіў Загад № 91 аб перайменаваньні інстытуту ў БелНДІ эканамічных праблемаў аграпрамысловага комплексу (АПК), які ў 1992 годзе ўвайшоў у склад Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь (ААНРБ).

11 красавіка 1994 году Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчаваньня Беларусі ўхваліла Загад № 62 аб зьмяненьні назвы на БелНДІ эканомікі і інфармацыі АПК у выніку далучэньня БелНДІ аўтаматызаваных сыстэмаў кіраваньня і Інстытуту інфармацыі. У 1996 годзе запрацавала дактарантура. У 1997 годзе кіраўнікі інстытуту Ўладзімер Гусакоў стаў адначасна намесьнікам старшыні ААНРБ. У 1998 годзе Аляксандар Шпак выдаў працу «Інвэстыцыйная дзейнасьць у сыстэме АПК». 22 чэрвеня 1999 году Мінсельгасхарч Беларусі зацьвердзіў Загад № 160 аб зьмяненьні назвы інстытуту на БелНДІ аграрнай эканомікі. У 1999 годзе Ўладзімер Гусакоў выдаў працу «Прагноз сацыяльна-эканамічнага разьвіцьця аграпрамысловага комплексу Рэспублікі Беларусь да 2015 году», а ў 2000-м — «Рынкавае разьвіцьцё аграхарчовага комплексу: высновы і прапановы». У 2000 годзе інстытут перайменавалі ў Інстытут аграрнай эканомікі.

У 2001 годзе выйшлі працы «Курсам аграрных рэформаў» і «Навуковыя асновы пэрспэктыўнага разьвіцьця АПК Рэспублікі Беларусь», а таксама праца Гусакова «Эканамічная рэформа і прадпрымальніцтва, эфэктыўныя мэтады». 5 траўня 2002 году інстытут увайшоў у склад Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (НАНБ) ў выніку далучэньня ААНРБ. У 2002 годзе выпусьцілі працы «Рэфармаваньне аграпрамысловага комплексу» і «Эфэктыўнасьць спэцыялізацыі і каапэрацыі ў сельскай гаспадарцы Рэспублікі Беларусь». У 2003 годзе Гусакоў выдаў працу «25 гадоў пошуку ісьціны». На 2004 год Інстытут аграрнай эканомікі налічваў 3 аддзелы: 1) арганізацыйна-вытворчых структураў і эканамічнага рэгуляваньня, 2) рынку, 3) інфармацыі. У склад гэтых аддзелаў уваходзілі сэктары: вытворча-тэхнічнага аграсэрвісу, зямельных дачыненьняў, прыватызацыі, цэнаўтварэньня, эканамічнага аналізу, фінансавай і падатковай палітыкі, інвэставаньня і выкарыстаньня капіталу, працоўных рэсурсаў, вонкаваэканамічных дачыненьняў і маркетынгу, сацыяльнага разьвіцьця сяла. Асноўнымі кірункамі навуковых дасьледаваньняў былі: распрацоўка ўзораў і спосабаў супрацы і залучэньня аграпрамысловых прадпрыемстваў, спосабаў паказьнікавага плянаваньня і прадказаньня сельскагаспадарчай вытворчасьці, арганізацыйнага пераўтварэньня прадпрыемстваў галіны, разьвіцьця сельскага рынку працы і заахвочаньня працаўнікоў сельскай гаспадаркі, харчовай бясьпекі краіны, утварэньня збытавога і вонкавагаспадарчага маркетынгу галіны. Інстытут быў галоўным распрацоўнікам разьдзелу «Эканоміка аграпрамысловай вытворчасьці» дзяржаўнай навукова-тэхнічнай праграмы «Аграпрамысловы комплекс» на 2001—2005 гады. Выдавалі часопісы «Весьці Акадэміі навук Беларусі. Сэрыя Аграрныя навукі» і «Аграэканоміка», а таксама міжведамасны зборнік «Эканамічныя пытаньні разьвіцьця сельскай гаспадаркі Беларусі». У інстытуце працавалі акадэмік Генадзь Лыч, дактары эканамічных навук Іван Вараб'ёў і Леанід Догіль, Пётар Лешчылоўскі і Ўладзімер Міласердаў, а таксам Барыс Шапіра.

У 2005 годзе інстытут пераўтварылі ў Цэнтар аграрнай эканомікі Інстытуту эканомікі. 22 траўня 2008 году Бюро Прэзыдыюму НАНБ ухваліла Пастанову № 252 аб перадачы Цэнтру аграрнай эканомікі БелНДІ ўкараненьня новых формаў гаспадараньня ў АПК, пасьля чаго 1 ліпеня 2008 году паводле Загаду № 59 ён стаў унітарным прадпрыемствам «Інстытут сыстэмных дасьледаваньняў у АПК». На 2022 год налічваў 15 сэктараў у складзе 3-х навукова-дасьледчых аддзелаў. Сярод 82-х дасьледнікаў было 27 кандыдатаў навук і 17 дацэнтаў, а таксама 3 дактары навук, зь якіх 2 прафэсары. Старшынёй Рады абароны дысэртацыяў у Інстытуце быў Уладзімер Гусакоў, які зь 2012 году адначасна займаў пасаду старшыні НАНБ.

### Кіраўнікі
* Іван Качура (1957—1969)
* Віктар Крастоўскі (1969—1975)
* Мікалай Пракапенка (1975—1985)
* Віктар Крастоўскі (1985—1994)
* Уладзімер Гусакоў (1994—2005)
* Валеры Бельскі (2005—2012)
* Аляксандар Шпак (2012—2018)
* Андрэй Піліпук (зь 2018 году)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Навіны
** Выданьні і часопіс «Аграрная эканоміка»

Катэгорыя:Інстытуты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Кастрычніцкі раён (Менск)
Катэгорыя:Сельская гаспадарка Беларусі
Катэгорыя:Школы эканамічнай думкі
Катэгорыя:Аграэканоміка
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1956 годзе