open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі

**Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі** (БККА) — грамадзкая арганізацыя беларусаў у ЗША. Каардынуе работу беларускіх згуртаваньняў, якія прытрымліваюцца палітычнай плятформы Беларускай цэнтральнай рады.

## Гісторыя
Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі створаны 11 лютага 1951 году ў г. Саўт-Рывэр (штат Нью-Джэрзі) як выканаўчы орган Кангрэсу беларусаў Амэрыкі. Сярод задачаў БККА былі: каардынацыя працы беларускіх арганізацый у ЗША, выступленьні ад іх імя перад амэрыканскімі палітычнымі і грамадзкімі, а таксама міжнароднымі арганізацыямі. Першым старшынёй БККА стаў Мікола Шчорс.

## Старшыні
* Мікола Шчорс (11.02.1951—30.06.1957)
* Іван Касяк (30.06.1957—13.03.1989)
* Расьціслаў Завістовіч (02.06.1990—20.12.2000)
* Робэрт Цупрык (2001—2021)

Камітэт зьбірае і распаўсюджвае інфармацыю на надзённыя беларускія тэмы. Выдае і распаўсюджвае часопіс «Беларуская думка».

## Літаратура
* Гардзіенка А. Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі (БККА) / Алег Гардзіенка. - Смаленск: [б.в.], 2009. - 428 с., [12] с. іл. - (БІНІМ; Бібліятэка Бацькаўшчыны, Кніга 16).
* Ляднёва А. Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі // БелЭн у 18 т. Т. 2. - Мн., 1996.

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі на сайце Kamunikat.org

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі ЗША
Катэгорыя:Падзеі 11 лютага
Катэгорыя:Зьявіліся ў  1951 годзе
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Міхал Борык

**Міхаіл Борык** (, в. Сьвілы, Лідзкі павет — 1956) — каталіцкі сьвятар заходняга абраду, удзельнік беларускага хрысьціянскага руху XX стагодзьдзя, душпастыр.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў в. Сьвілы Лідзкага павету Віленскай губэрні. Паходзіў з сялянскай сям’і: бацькі — Міхаіл і Юзэфа (з дому Гэдройцаў) Борыкі.

Вытрымаў іспыт на званьне аптэкарскага вучня пры экзамэнацыйнай камісіі Маскоўскай навучальнай акругі (сакавік 1909). З 1911 году — у Віленскай духоўнай каталіцкай сэмінарыі. Удзельнік культурна—асьветнага гуртка беларускіх клерыкаў.

Пасьвячоны ў сьвятары ў 1915 годзе. Душпастырскую дзейнасьць пачаў на пасадзе вікарыя. Прымаў удзел у 1-м зьезьдзе беларускіх каталіцкіх сьвятароў у Менску (24—25 траўня 1917 годуа). Сябра саюзу ксяндзоў-беларусаў. Выступаў за беларусізацыю нацыянальна-рэлігійнага жыцьця беларусаў-католікаў. У 1918—1924 гадах — адміністратар у парафіі Дзеркаўшчына Надвілейскага дэканату. Пазьней служыў у мясцовасьці Бальбінава Міёрскага дэканату (з 1925). У канцы 1920-х гадоў працаваў пробашчам у парафіі Баброўшчына Віленскай архідыяцэзіі (1927—1932). 

Пашыраў беларускую мову ў душпастырскай дзейнасьці каталіцкіх сьвятароў. Пазьней выконваў сьвятарскія абавязкі ў Смаргоні і мясцовасьці Нястанішкі (1933—1938).

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вярэнаўскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў 1956 годзе
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай каталіцкай духоўнай сэмінарыі
Борык

**Борык** — беларускае прозьвішча.

* Антон Борык (1894-?) — беларускі палітычны і вайсковы дзяяч
* Міхал Борык (1892-1956) — беларускі сьвятар
Рубрыка (СМІ)

«**Рубрыка**» (анг. *Rubryka*) — украінскае грамадска-палітычнае Інтэрнэт-СМІ, якое працуе ў фармаце журналістыкі рашэнняў, а таксама асвятлялае актуальныя падзеі Украіны і свету. Сайт даступны на украінскай, англійскай і расейскай мовах. Заснавальніца і галоўны рэдактар — Анастасія Рудэнка.

## Гісторыя
«Рубрыка» была заснавана ў 2018 годзе Анастасіяй Рудэнка, якая таксама стала галоўным рэдактарам выдання. Выхад анлайн адбыўся 22 сакавіка таго ж года. Анлайн-медыя было створана як грамадска-палітычнае выданне з акцэнтам на пытаннях экалогіі, урбанізму і правах жанчын.

Ва ўкраінскай медыяпрасторы «Рубрыку» адзначаюць як выданне з высокімі журналісцкімі стандартамі і арыентацыяй на медыйную адукаванасць.

З 2020 года «Рубрыка» пазіцыянуе сябе як медыя рашэнняў — выданне стала першым ва Украіне, якое вызнае прынцыпы журналістыкі рашэнняў.

Фокус не толькі на праблемах, але і тым, як іх вырашаць, стаў ключавым у рабоце выдання.

У верасні 2020 года да украіна- і рускамоўнай версіі сайта дадалася англамоўная версія.

«Рубрыка» з’яўляецца медыяпартнёрам для мерапрыемстваў, дзе таксама шукаюць вырашэнні праблем. Сярод іх Нацыянальны конкурс IT-рашэнняў для грамад Усходняй Украіны, анлайн хакатон Hack for Locals, Кіеўскі інвестыцыйны форум і Міжнародны IT-форум.

## Канцэпт
Выданне працуе ў напрамку і фармаце журналістыкі рашэнняў, факусуецца на адказах на сацыяльныя пытанні, а таксама на самі праблемы. Гісторыі, расказаныя ў гэтым фармаце, прадугледжваюць тлумачэнні, як і чаму пэўныя рашэнні працуюць альбо не працуюць, з чым сутыкнуліся героі і якімі сталі вынікі, а таксама, як такое рашэнне можна маштабаваць.

## Крыніцы

Катэгорыя:Журналістыка
Антон Карніцкі

**Антон Карніцкі** (, Адэса — , Слонім) — беларускі жывапісец, аўтар партрэтаў, нацюрмортаў, тэматычных карцін.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 30 сьнежня 1912 году ў Адэсе ва Ўкраіне, куды ў пошуках заробку выехалі яго бацькі з вёскі Любанічы, што на Наваградчыне. Па іншых звестках, мастак нарадзіўся ў 1913 годзе, як сьцвярджае Міхась Казлоўскі ў сваёй кнізе “Галасы разбуджаных птушак”. Сяргей Новік-Пяюн у часопісе “Новы шлях” за 1943 год, падпісаным крыптанімам С.Н., таксама напісаў, што “слонімскі беларускі мастак Антон Карніцкі, народжаны ў 1913 годзе, паходзіць з беднае беларускае сялянскае сям’і з Наваградчыны”. Пазьней Сяргей Новік-Пяюн у сваіх успамінах “Жыў не дарэмна...”, напісаў ужо, што Карніцкі нарадзіўся 30 сьнежня 1912 году. З ім пагаджаецца і Мікола Агафонаў, аўтар артыкулу “У мастацкіх каталёгах не значыцца”. 

У 1922 годзе сям’я Карніцкіх вярнулася на Бацькаўшчыну. Спачатку прыехалі ў бацькавыя Любанічы, але там доўга не затрымаліся, бо не было працы. Потым пераехалі ў Слонім, дзе знайшлі жыльлё побач з горадам у Рышчыцах і дзе была сякая-такая праца. Пазьней бацька ў Рышчыцах пабудаваў для сям’і невялікую хату.

Паступіў у наваградзкую польскую дзяржаўную гімназію імя Адама Міцкевіча, пасьля заканчэньня якой паступіў у мастацкую школу Панкевіча ў Варшаве. Пасьля быў залічаны вольным слухачом Варшаўскай Акадэміі мастацтваў. З пачатка Другой сусьветнай вайны вярнуўся ў Слонім. Горад ужо не быў пад Польшчай, а яго занялі войскі Чырвонай Арміі. У Варшаве засталося і загінула шмат яго твораў. Хворы на сухоты ён заставаўся ў Слоніме і пасьля прыходу немцаў.

Падчас адной з аблаваў быў затрыманы немцамі, але дзякуючы намаганьням мясцовых беларускіх актывістаў яго адпусьцілі. Маляваў карціны для адміністрацыі гораду ў абмен на ежу. Немцы вывезьлі ў Нямеччыну 180 карцін Карніцкага, заявіўшы, што яго карціны будуць зьберагацца ў Дрэздэнскай карціннай галерэі. Аднак пасьля вайны іх там не было.

Памер 25 студзеня 1944 году. Пахаваны на Ружанскіх могілках у Слоніме. Цяпер творы Антона Карніцкага знаходзяцца за мяжой Беларусі і ў прыватных архівах, якія неаходна вяртаць у Слонім ці ў Нацыянальны мастацкі музэй Беларусі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Мастак Антон Карніцкі : гісторыка-краязнаўчы і мастацтвазнаўчы нарыс / Сяргей Чыгрын. – Мінск : Кнігазбор, 2009. – 50, [1] с.
* Мастацтва Беларусі. – 1987. – № 12. – с.64-67
* Слонім і ваколіца : гісторыка-краязнаўчыя і літаратуразнаўчыя артыкулы, гутаркі / Сяргей Чыгрын. – Мінск, 2014. – с.109-110

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Адэсе
Катэгорыя:Памерлі ў Слоніме
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Аба Шагаловіч

**А́ба Ізра́ілевіч Шагало́віч** (1 лютага 1922, Менск, Беларуская ССР — 30 траўня 2009, Лос-Анджэлес, ЗША) — савецкі шахіст, майстар спорту СССР (1957), заслужаны трэнэр БССР (1964).

## Жыцьцяпіс
У 1939 року стаў чэмпіёнам БССР сярод юнакоў.

З 1940 року ў Чырвонай арміі. Удзельнік нямецка-савецкай вайны. Кавалер ордэна Айчыннай вайны II ступені (6 красавіка 1985). У 1946 року ажаніўся. Завочна скончыў юрыдычны інстытут. 2 гады працаваў памочнікам пракурора.

Выступаў за спартовае таварыства «Буравесьнік». Удзельнік мноства першынстваў Менску (пераможца ў 1947, 1948, 1954, 1955/56, 1960, 1966/67), БССР (найлепшы вынік — 2—3-е месцы, 1950). Сустракаўся ў камандных матчах з шахматыстамі Вугоршчыны, НДР, Польшчы. У 1960—1965 і 1970—1976 — старшыня шахматнай фэдэрацыі БССР, сябра прэзыдыюму шахматнай фэдэрацыі СССР. Працяглы час працаваў у Менску трэнэрам у Палацы піянэраў і школьнікаў, старэйшым трэнэрам зборнай школьнікаў БССР па шахматах. Падпрацоўваў на радыё, пісаў артыкулы пра трэнэрскую працу для зборніка «Шахматы, шашкі ў БССР». У пачатку 1990-х эміграваў у ЗША.

Сярод вучняў Абы Шагаловіча гросмайстры Віктар Купрэйчык, Вячаслаў Дыдышка, міжнародныя майстры Леанід Басін, Альберт Капенгут, Зьміцер Навіцкі, майстры спорту Тамара Галавей, Міхаіл Шарашэўскі й інш.

## Крыніцы

## Литература
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Партыі  ў базе Chessgames.com
* Профіль  на бачыне 365chess.com
* Жыцьцяпіс  на бачыне Фэдэрацыі шахматаў Расеі

Катэгорыя:Савецкія шахматысты
Катэгорыя:Майстры спорту СССР
Катэгорыя:Савецкія шахматныя трэнэры
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны II ступені
Аляксандар Талерчык

**Аляксандар Талерчык** (, в. Парэчча, Слонімскі раён — , Гародня) — беларускі краязнавец, гісторык, пэдагог, мэцэнат.

## Жыцьцяпіс
Аляксандр Талерчык нарадзіўся ў 1931 годзе ў вёсы Парэчча Слонімскага раёна. Па афіцыйным дакумэнтам запісаны на год пазьней - 1932 год. 

У 1950 годзе паступіў у Політэхнічны інстытут у Менску на факультэт «тэхналёгія машынабудаваньня». Пры Хрушчове ўсіх вясковых хлопцаў “дабраахвотна” перавялі на сельскагаспадарчы факультэт, з якога потым утварыўся Менскі сельскагаспадарчы інстытут, пазьней – унівэрсытэт. У 24 гады, пасьля заканчэньня ВНУ, накіравалі галоўным інжынэрам у МТС (Рышчыцы) каля Слоніма. Праз тры гады ажаніўся з Тамарай Падковіч са Слоніма. У той жа час яго запрасілі на пасаду галоўнага інжынэра сельскай гаспадаркі ў Гародню. Праз нейкі час яго накіравалі на тры гады ў Карэліцкі раён, пазьней вярнуўся ў Гародню працаваць у “Сельгастэхніку”, потым працаваў намесьнікам кіраўніка трэста мэліярацыі. З 1994 года і да 2013 Аляксандр Сямёнавіч працаваў індывідуальным прадпрымальнікам у галіне экалёгіі.

З пачаткам перабудовы, разам з жонкаю, далучыўся да стварэньня гарадзенскага клюбу “Паходня”. Па традыцыі, кожны новы сябра клюбу павінен быў расказаць пра сябе нешта цікавае. Талерчык расказаў пра сваё роднае Парэчча і легендарнага Міхала Валовіча, пра пана, што быў за простых мужыкоў. Міхась Ткачоў матываваў яго нешта напісаў пра Валовіча і сваю вёску Парэчча…

Таму пра сваю родную вёску ён напісаў і выдаў у Гародні кнігу, якая так і называецца “Парэчча”. У ёй на аснове адшуканых архіўных матэрыялаў і асабістых успамінаў аўтар паказаў 450-гадовую гісторыю сваёй вёскі Парэчча. Шмат старонак у ёй адведзена Валовічам – былым гаспадарам Парэчча. Падрабязна і ўпершыню ў Беларусі даследчык апісаў патрыятычную дзейнасьць і сьмерць Міхала Валовіча, актыўнага ўдзельніка паўстаньня 1830-1831 гадоў. 

Дзякуючы Аляксандру Талерчыку на могілках у вёсцы Парэчча быў адноўлены мэмарыяльны знак, прысьвечаны Валовічам і яго паплечнікам, якія загінулі ў барацьбе супраць Расійскай імпэрыі. Ён фінансаваў аднаўленьне гэтага знаку.

Дамогся ад гарадзенскіх уладаў. каб тыя паставілі помнік кампазытару Антону Валынчыку і мэмарыяльную шыльду 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Да 90-годдзя вэтэрана “Адраджэньня” (26.12.1931 – 5.05.2016), Наша Слова, 4 студзеня 2022

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слонімскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Горадні
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Беларускія інжынэры
Катэгорыя:Асобы Горадні
Катэгорыя:Асобы Слонімскага раёну
Акім Курачкін

**Акім Рыгоравіч Ку́рачкін** (, Ветка, Гомельскі павет, цяпер у Гомельскай вобласьці — ) — савецкі беларускі скульптар. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў горадзе Ветка. У 1934 годзе скончыў Беларускі мастацкі тэхнікум у Віцебску.

## Творчасьць
Першай работай Курачкіна была карціна «Клім Варашылаў і Сямён Будзённы на Паўночна-Заходнім фронце». Потым працаваў у галіне станкавай и манумэнтальнай скульптуры. У мастацкіх выставах пачаў удзельнічаць з 1940 году.

Сярод работ А. Р. Курачкіна
* кампазыцыя «Абаронцы Берасьцейскай крэпасьці» (1951),
* «У тыле ворага» (1958),
* «Да апошняга дыханьня» (1961)
* партрэты Героя Савецкага Саюза А. М. Кіжаватава (1967), падпольшчыцы С. С. Панковай (1968)
і іншыя.

Курачкін аўтар помнікаў воінам Савецкай Арміі і партызанам у Слоніме (1956), Паставах (1965), Полацку (1967), Вялейцы, вёсках Грозаў Капыльскага раёну, Міхалова Бабруйскага раёну (1967), Маслакі Горацкага раёну (1983), помніка А. Ф. Мяснікову ў Магілёве (1961) і інш.

Сярод станкавых работ:
* «Малады будаўнік» (1958),
* «Поўдзень» (1965),
* «За волю, за долю» (1982),
* партрэт касманаўта Ю. Гагарына
і інш.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* ''Надежда Куликова.'' Щедрый дар // Вечерний Минск
* ''Наталья Филиппович''. Метроном памяти // Вечерний Минск
* РЕЕСТР ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ ХУДОЖНИКОВ Российской империи, СССР, «русского зарубежья», Российской Федерации и республик бывшего Советского Союза (XVIII—XXI&nbsp;вв.)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ветцы
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Беларускія скульптары
Катэгорыя:Савецкія скульптары
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Курачкін

**Курачкін** — прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Акім Курачкін — беларускі скульптар.
* Васіль Курачкін — расейскі паэт, перакладчык журналіст.
* Генадзь Курачкін — беларускі дзяржаўны дзеяч.
* Ірына Курачкіна (нар. 1994) — беларуская спартоўка, барэц вольнага стылю.
* Канстацін Курачкін (нар. 1902) — ваенны дзеяч, генэрал-маёр.
* Мікалай Курачкін — расійскі паэт, перакладчык журналіст.
* Павал Курачкін — Герой Савецкага Саюза.
* Юры Курачкін — беларускі фізык-тэарэтык.
Францішак Нарбут

**Францішак Нарбут** (, Шаўры, Лідзкі павет - , Торнуш, Вугоршчына) — капітан узброеных сіл паўстанцаў 1863-64 гг.

## Жыцьцяпіс
Адзін з сыноў Тэадора Нарбута. Вучыўся на факультэце права Пецярбурскага ўнівэрсытэту, дзе ўступіў у падпольную арганізацыю польскіх студэнтаў. Пасьля таго, як арганізацыю раскрылі, вымушаны быў у 1861 годзе пакінуў вучобу і ад’ехаў у Вільню. Потым нелегальна зьехаць за граніцу Расеі. Спачатку у Брусэль, потым у Жэнэву. 

З пачаткам паўстаньне ў 1863 годзе далучыўся да атрадаў Мар'яна Лангевіча, дзе адразу служыў у пяхотным аддзеле ў рангу капітана, а потым прымаў удзел у стварэньні кавалерыйскага аддзелу. 

Пасьля паразы нацыянальна-вызваленчага руху на Беларусі эмігрыраваў у Францыю, дзе нейкі час галадаў, пакуль не сустрэў сваю сястру Тэадору Манчуанску, якая дапамагла яму. Потым зьехаў у Бэльгію, нарэшце пераехаў у Вугоршчыну, дзе і асеў. Там Францішак Нарбут ажаніўся з Ізабэлай Сейлар, працаваў чыгуначным інжынэрам. 

Памёр у вугорскім горадзе Торнуш 7 сьнежня 1892 году, дзе і пахаваны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Памерлі ў Вугоршчыне
Катэгорыя:Нарбуты
Катэгорыя:Афіцэры-паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вярэнаўскім раёне
Эльфійская зямля

**«Elfenland»** () — гульня эўрапейскага стылю 1998 року, распрацаваная Аланам Р. Мунам. У 1998 року стала «Гульнёй году» ў Нямеччыне і атрымала трэцюю Нямецкую гульнявую прэмію.

Заснаваная на ранейшай гульні *Elfenroads* (), але працягласьць гульні скарочаная з чатырох гадзінаў да аднае.

## Гульнявы працэс
Удзельнічаюць 2—6 гульцоў, аптымальная колькасьць — 4—5. Кожны з гульцоў намагаецца наведаць як мага большую колькасьць местаў, што робіць гульню чымсьці падобным да задачы коміваяжэра.

Для перамяшчэньня між местамі існуюць усялякія віды транспарту: трольскія павозкі, эльфацыклі, сплавы, гіганцкія дзікі, аднарогі, цмокі і аблокі. Розныя віды транспарту на розных мясцовасьцях рухаюцца па-рознаму ці ўвогуле ня могуць па іх рухацца. Акрамя таго, каб перамяшчэньне ўвогуле стала магчымым, на шляху (акрамя воднага) мусіць быць транспартны жэтон, які вызначае адзіны від транспарту, які можа праехаць гэтым шляхам. Гэтыя жэтоны раскладаюцца гульцамі перад фазай перамяшчэньня. Абмежаваньне віду транспарту можна абысьці, склаўшы караван (выклаўшы тры любыя карткі).

Акрамя транспартных жэтонаў, існуюць і жэтоны перашкодаў, якімі гульцы могуць скарыстацца адзін раз за гульню. Гэтыя перашкоды ўскладняюць перамяшчэньне шляхам, на якім знаходзяцца.

## Пашырэньне
Існуе рэдкае пашырэньне для *Elfenland* пад назвай *Elfengold* ().

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Фэнтэзійныя гульні на дошцы
Катэгорыя:Гульні Алана Муна
Катэгорыя:Гульні на дошцы 1998 году
Cheirogaleidae

**Cheirogaleidae** — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 5 сучасных родаў і 42 віды. Насяляюць толькі лясныя раёны Мадагаскара, уключаючы вечназялёныя, шыракалістыя і хмызьняковыя лясы; таксама яны сустракаюцца ў прыгарадных і сельскагаспадарчых раёнах. Выкапныя рэшткі не вядомыя.

Гэта самыя маленькія віды лемураў, ад 125 да 275 мм у даўжыню, хвост ад 125 да 350 мм, вага ад 30 (*Microcebus berthae*) да 460 г (*Phaner furcifer*). Маюць шэры або карычневы колер сьпіны і больш светлы, крэмавы або жаўтлявы колер нізу. Некаторыя віды маюць тлустыя пазнакі на твары. Шэрсьць часта густая і ваўняная. У цэлым, віды на ўсходзе Мадагаскара (больш засушлівыя лясы) больш чырванаватага або карычневага колеру, а віды на захадзе Мадагаскара (больш вільготныя лясы) больш шараватага колеру. Cheirogaleidae характарызуюцца доўгімі хвастамі; вушы вялікія, тонкія; ёсць добра развітыя вібрысы — тваравыя і запясьцевыя. Цела кампактнае. Вочы вялікія. Пальцы доўгія далікатныя, з закругленымі кончыкамі. У многіх відаў самцы трохі буйней самак. Зубная формула: 2/2, 1/1, 3/3, 3/3 = 36.

Яны драўняныя, начныя і сацыяльныя. Звычайна яны здабываюць ежу паасобку, але спяць днём у невялікіх сацыяльных групах. Яны ўсяедныя, ядуць плады, вусякоў, нектар, камедзь, а часам лісьце і дробных хрыбетных.

## Сыстэматыка
Сямейства **Cheirogaleidae**
* род *Allocebus* — від: *A. trichotis*
* род *Cheirogaleus* — віды: *C. andysabini*, *C. crossleyi*, *C. grovesi*, *C. lavasoensis*, *C. major*, *C. medius*, *C. minusculus*, *C. shethi*, *C. sibreei*, *C. thomasi*
* род *Microcebus* — віды: *M. arnholdi*, *M. berthae*, *M. bongolavensis*, *M. boraha*, *M. danfossi*, *M. ganzhorni*, *M. gerpi*, *M. griseorufus*, *M. jollyae*, *M. jonahi*, *M. lehilahytsara*, *M. macarthurii*, *M. mamiratra*, *M. manitatra*, *M. margotmarshae*, *M. marohita*, *M. mittermeieri*, *M. murinus*, *M. myoxinus*, *M. ravelobensis*, *M. rufus*, *M. sambiranensis*, *M. simmonsi*, *M. tanosi*, *M. tavaratra*
* род: *Mirza* — віды: *M. coquereli*, *M. zaza*
* род: *Phaner* — віды: *Ph. electromontis*, *Ph. furcifer*, *Ph. pallescens*, *Ph. parienti*

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Алег Стральчонак

**Але́г Анато́левіч Стральчо́нак** (1947, Кобрын, Берасьцейская вобласьць, цяпер Беларусь — 2010) — беларускі біяхімік-вынаходнік.

Доктар хімічных навук (1983) і акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1994). Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1988) за стварэньне радыядыягнастычных набораў для аховы здароўя.

## Жыцьцяпіс
У 1970 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. У 1973 годзе працаўладкаваўся ў Інстытут біяарганічнай хіміі (ІБАХ) Акадэміі навук Беларускай ССР, дзе ў 1979 годзе стаў загаднікам лабараторыі. У 1983 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю і атрымаў навуковую ступеню доктара хімічных навук. У 1988 годзе атрымаў Дзяржаўную прэмію Беларусі за стварэньне і ўкараненьне радыядыягнастычных набораў для аховы здароўя. Напісаў навуковыя працы пра хімію гармонаў і гарманальную рэцэпцыю. Дасьледаваў будову мэмбранаў і заканамернасьці мэмбраннага распазнаваньня гармонглікабялковых спалучэньняў. Распрацаваў спосабы вытворчасьці імунадыягнастычных сродкаў мікрааналізу. У 1989 годзе быў абраны сябрам-карэспандэнтам Акадэміі навук БССР. У 1989—2000 гадох займаў пасаду кіраўніка ІБАХ. У 1994-м стаў акадэмікам Акадэміі навук Беларусі. У 2000 годзе пераехаў у Швэцыю. Напісаў звыш 180 навуковыхх працаў і зрабіў 35 вынаходніцтваў. У Швэцыі быў кіраўніком распрацовак фармацэўтычнага прадпрыемства «Оасмія» (Упсала).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кобрынскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія хімікі
Катэгорыя:Біяхімікі
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Ян Шэмет-Палачанскі

**Ян Шэмет-Палачанскі** (, фальварак Палачаны, Ашмянскі павет (сёньня Маладэчанскі раён) — ) — беларускі паэт.

## Творчасьць
Аўтар паэмаў «Даўгінаўскі пагром» (пра антыжыдоўскі пагром 1897 году), «Вясельле ў Беляка», «Барысаў камень», вершаў «Да братоў у пакоях», «За чаркай», «На дзяды», «Думы ў полі» і іншыя. Творы Шэмет-Палачанскага, вывезеныя яго дачкой у Цюмень, дагэтуль нязнойдзеныя.

Паводле зьвестак Ластоўскага, паэт жыў каля Даўгінава, пісаў шмат вершаў па-беларуску, у тым ліку і верш «Панскае ігрышча», зьмешчаны ў «Смыку беларускім» Францішка Багушэвіча. Сёньня мяркуецца, што сапраўдны аўтар гэтага верша Фэлікс Тапчэўскі. Пісьменьнікам таксама цікавіўся Рамуальд Зямкевіч i Яўхім Карскі. Апошні ў сваіх «Беларусах» (1922), на падставе зьвестак Зямкевіча, называў творы Шэмета-Палачанскага «Пагром у Даўгінаве» (той жа «Даўгінаўскі пагром») i «Ашмянская рэзь» (пра жорсткую расправу над паўстанцамі 1831 року ў Ашмянах).

У 1968 г. Адам Мальдзіс спрабаваў адшукаць сьляды паэтавых рукапісаў празь цюменскую абласную газэту, але тамтэйшыя краязнаўцы адказалі, што наўпроставыя нашчадкі Шэмета-Палачанскага памерлі некалькі гадоў назад, а далёкія сваякі нічога канкрэтнага пра творцу i ягоныя рукапісы не ведаюць.

## Крыніцы

## Літаратура

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 31. — 472 с. — 10 000 экз. —  (Т. 18 Кн. 1).

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ашмянскім павеце
Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Мікалай Сьпірыдзенка

**Мікалай Кузьміч Спірыдзенка** ( (стары стыль - 30.12.1916), вёска Беразуга, Гарадоцкі павет, цяпер Шумілінскі раён — , Масква) — беларускі вайсковец у Савецкім войску. Герой Савецкага Саюзу (1945), генэрал-маёр (1961). 

## Жыцьцяпіс
Скончыў Віцебскі аэраклюб (1937), Барысаглебскую вайсковую авіяшколу лётчыкаў (1938), Вайсова-паветраную акадэмію (1950), Вайсковую акадэмію Генштабу (1957). 3 1937 году ў Чырвонай Арміі. Удзельнік савецка-фінскай вайны 1939—40 гг.

У Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 году на Паўночна-Заходнім, Паўднёва-Заходнім, Заходнім, 2-м Беларускім франтах. Камандзір эскадрыльлі, намесьнік камандзіра зьнішчальнага авіяпалка маёр Сьпірыдзенка выканаў 337 баявых вылетаў, удзельнічаў у 85 паветраных баях, зьбіў 15, у групе 6 самалётаў праціўніка.

Да 1970 году ў Савецкай Арміі, у 1962—70 гг. выкладчык ваеннай акадэміі СССР. Жыў у Маскве.

Сын — рэжысэр Мікалай Сьпірыдзенка. 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Спірыдзенка Мікалай Кузьміч // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945 : энцыклапедыя / рэдкал.: А. Я. Андрэеў [і інш.]. — Мн., 1990. — С. 573.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шумілінскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Яўген Белаенка

**Яўге́н Дзьмі́трыевіч Белае́нка** (1947, Мурманск, цяпер Расея — 2006, Менск, Беларусь) — беларускі траўматоляг-вынаходнік.

Доктар мэдычных навук (1992) і прафэсар (2001). Заслужаны лекар Беларусі (1998) і акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003). Стваральнік лекаў супраць разбурэньня храсткоў і для павелічэньня іх аднаўленчай здольнасьці пры хваробе. Выдатнік аховы здароўя Беларусі.

## Жыцьцяпіс
У 1973 годзе скончыў Менскі мэдычны інстытут. У 1975 годзе працаўладкаваўся ў Беларускі навукова-дасьледчы інстытут траўматалёгіі і артапэдыі, кіраўніком якога стаў у 1993 годзе. У 1992 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю. Напісаў навуковыя працы пра дыягностыку і хірургічнае лячэньне хваробаў суставаў. Дасьледаваў церце і знос сустаўных храсткоў. Стварыў лекі супраць разбурэньня храсткоў і для павелічэньня іх аднаўленчай здольнасьці пры хваробе. У 1998 годзе атрымаў ганаровую годнасьць заслужанага лекара Беларусі. У 2000 годзе быў абраны сябрам-карэспандэнтам Акадэміі навук Беларусі. У 2001-м атрымаў навуковую годнасьць прафэсара. У 2002 годзе стаў акадэмікам-сакратаром Аддзяленьня мэдычных навук Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (НАНБ). У 2003-м быў абраны акадэмікам НАНБ.

## Навуковая дзейнасьць
Напісаў звыш 200 навуковых працаў, у тым ліку 2 манаграфіі. Зрабіў 21 вынаходку. Распрацаваў шэраг спосабаў дыягностыкі і артраскапічнай мікрахірургіі, эндапратэзаваньня суставаў і остэасынтэзу, а таксама рэкастрыктыўных апэрацыяў пры рэўмаартапэдычных хваробах, пераломах і спартовых траўмах суставаў. Адкрыў уласьцівасьць сінавіяльнага асяродзьдзя забясьпечваць супрацьфрыкцыйнасьць храсткоў у суставах у сувязі з вадкакрышталічным станам сінавіяльнай вадкасьці і прысутнасьцю ў ёй мэзагенных злучэньняў халестэрыну. Распрацаваў лекі сінавіяльнай вадкасьці і спосабы атрыманьня вадкакрышталічнага біярэчыва для іх вырабу, трыбамэтрычнае абсталяваньне і спосабы дасьледаваньня змазачных асяродзьдзяў, а таксама супрацьфрыкцыйныя палімэрныя матэрыялы для мэдыцыны. У 1997 годзе выдаў кнігу «Біятрыбалёгія сінавіяльных суставаў» сумесна зь Сяргеем Ермаковым і Барысам Купчынавым. У 2002 годзе ў суаўтарстве выпусьціў кнігу «Вадкія крышталі ў тэхніцы і мэдыцыне».

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мурманску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія хірургі
Катэгорыя:Дактары мэдычных навук
Катэгорыя:Беларускія вынаходнікі
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Беларускія траўматолягі
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Пахаваныя на Ўсходніх могілках Менску
Bet365

**Bet365** (юрыдычная назва Bet365 Group Ltd) — міжнародная букмекерская кантора, заснаваная ў 2000 годзе. Сайт БК даступны на 17 мовах і выкарыстоўвае 29 валют.

## Гісторыя
Годам заснавання букмекерскай канторы Bet365 лічыцца 2000 год, калі быў набыты дамен bet365.com. У 2001 годзе сайт зарабіў, і стаўкі пачалі прымацца ў рэжыме анлайн. Аднак гісторыя кампаніі пачынаецца ў 1974 годзе, калі ў Вялікабрытаніі Пітэрам Коўтсам была адкрыта сетка наземных пунктаў прыёму ставак пад назвай «Правінцыйныя гонкі». Бізнэс аказаўся вельмі паспяховым, ужо да сярэдзіны 90-х гадоў сетка налічвала 1000 ППС і была адным з лідэраў букмекерскага рынка ў Вялікабрытаніі.

У канцы 90-х гг. Дэніз Коўтс, дачка заснавальніка кампаніі Піцера Коўта, якая сёння з’яўляецца генеральным дырэктарам Bet365, заўважыла рост папулярнасці анлайн-ставак. Дзякуючы яе зацятасці ў сакавіку 2001 года была запушчана анлайн-платформа Bet365. Для развіцця бізнесу ў інтэрнэце сетка наземных ставак была закладзена, а атрыманыя грошы пайшлі на развіццё сайта і праграмнага забеспячэння.

**Храналогія падзей:**

* 2000 год — Дэніз Коўтс набывае дамен Bet365.com;
* 2001 год — Bet365 выходзіць у сетку;
* 2004 год — на піку расце рынка анлайн-покера, Bet365 дадаў скін ад Microgaming Poker Network. Так пачалося больш шчыльнае супрацоўніцтва і адначасова інтэграцыя на рынак СНД. Гэта таксама дало Bet365 яшчэ адна крыніца даходу і падагрэла цікавасць з боку буйных гульцоў;
* 2005 год — прынята рашэнне засяродзіцца толькі на інтэрнэт-бізнэсе, прададзена сетка наземных пунктаў прыёму ставак;
* 2008 год — укаранёны новы рухавік апрацоўкі ставак. Нараўне з казіно, покерам і спортам, Bet365 стаў гульнявым сайтам з поўным спектрам паслуг, падаючы гульцам мноства гульнявых лінеек (у тым ліку Бінга);
* 2011 год — актыўнае прасоўванне мабільных ставак;

* 2011 год — дзякуючы зменам у мясцовым заканадаўстве прыйшлі на рынак Македоніі і Балгарыі.
* 2014 год — рост аперацыйнага прыбытку на 80% у параўнанні з папярэднім годам (кампанія атрымала прыбытак у памеры 320900000 фунтаў стэрлінгаў;;
* 2016 год — сайт букмекерскай канторы Bet365 разам з іншымі бэтынгавымі і ігральнымі сайтамі быў заблакаваны Роскамнаглядам;
* 2019 год — выручка кампаніі павялічылася на 10%, а гадавы даход наблізіўся да 3 мільярдаў фунтаў стэрлінгаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Забаўляльныя кампаніі
Катэгорыя:Ангельскія кампаніі
Катэгорыя:Гульнявы бізнэс
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2000 годзе
Катэгорыя:Сток-он-Трэнт
Мікола Жылінскі

**Мікола Жылінскі** (, в. Камяніца - 2016) — беларускі журналіст, гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1980). Сябра Беларускага Саюза журналістаў (1970). 

## Жыцьцяпіс
З сялянскай сям’і. Скончыў Малалапеніцкую СШ Ваўкавыскага раёну ў 1959 годзе. Працаваў карэктарам у Поразаўскай райгазэце «Ленінскі шлях», загадчыкам Лапеніцкай сельскай бібліятэкі (1959-60), літсупрацоўнікам Бераставіцкай райгазэты «Знамя Советов» (1960-62), інструктарам Бераставіцкага райкаму ЛКСМБ (1962-63), загадчыкам кабінэту палітасьветы саўгасу «Поразаўскі» Сьвіслацкага раёну (1963-65), у апараце Сьвіслацкага райкаму КПБ (1965-68). 

У 1967 годзе завочна скончыў аддзяленьне беларускай мовы і літаратуры філфака Гарадзенскага пэдінстытуту. Быў памочнікам сакратара Гарадзенскага абкаму КПБ (1968-73), намесьнікам рэдактара і загадчыкам аддзела партыйнага жыцьця газэты «Гродненская правда» (1973-75). Вучыўся ў Вышэйшай партшколе пры ЦК КПСС (1975-77). Працаваў інструктарам аддзела прапаганды і агітацыі, загадчыкам сэктару друку гэтага аддзела ЦК КПБ (1977-82). У 1982-91 – загадчык сэктару Інстытута гісторыі партыі пры ЦК КПБ. 

Потым быў загадчыкам аддзелу часопісу «Гаспадыня» (1992-94). З 1994 году – галоўны рэдактар ТК «Міласэрнасць-90». Вывучаў праблемы сацыяльна-эканамічнага разьвіцьця БССР. Выдаў кнігі: «Сацыялістычнае спаборніцтва на вёсцы» (1982), «Разьвіцьцё прадукцыйных сіл вёскі» (1984), брашуры. 

Складальнік і навуковы рэдактар зборнікаў работ па гісторыі і паліталёгіі. Аўтар нарысаў, апавяданьняў, гумарэсак, дакумэнтальнай аповесьці. Выдаў зборнік нарысаў «Жывыя крыніцы» (1985).

Сябра Менскага гарадзкога аддзяленьне ГА «Саюз пісьменьнікаў Беларусі». Памёр ў 2016 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі : у 6 т. – Мінск, 1996. – Т. 3. – с.380

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ваўкавыскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў 2016  годзе
Катэгорыя:Беларускія камуністы
Катэгорыя:Сябры ЦК КПСС
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў Беларусі
Станіслаў Радзівіл (сын Мікалая Фаўстына)

**Станісла́ў Радзіві́л** гербу «Трубы» (8 траўня 1722, Зьдзецел — 22 красавіка 1787) — князь, крайчы вялікі літоўскі, падкаморы вялікі літоўскі, генэрал-лейтэнант літоўскай кавалерыі.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў з дзятлава-бярдычаўскай лініі нясьвіска-алыцкай галіны роду Радзівілаў. Чацьверты сын Мікалая Фаўстына і Барбары Францішкі Завішы-Кезгайлы. Меў братоў Альбрэхта, Удальрыка Крыштапа і Юрыя.

Навучаўся ў калёгіюме піяраў у Варшаве. У 1746 року ажаніўся з прадстаўніцай магнацкага роду Пацеяў Каралінай.

Генэрал-маёр літоўскай кавалерыі (1750), тады ж першы раз абраны паслом на вальны сойм.

З 1752 року — крайчы вялікі літоўскі, у 1759—1779 — падкаморы вялікі літоўскі. Генэрал-лейтэнант вялікалітоўскага войска.

Пасол на соймы 1756, 1760, 1762, 1767 рокаў. У 1763 абраны маршалкам Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага.

Удзельнік Радамскай канфэдэрацыі 1767 року. 23 кастрычніка ўвайшоў у склад дэлегацыі на Сойм, скліканы пад ціскам расейскага амбасадара Мікалая Рапніна дзеля акрэсьленьня ўладкаваньня Рэчы Паспалітай.

У 1770 року перадаў сямейную рэзыдэнцыю Зьдзецел свайму зяцю Станіславу Солтану, а сам пачаў будаўніцтва новай рэзыдэнцыі ў Жырмунах.

Удзельнік канфэдэрацыі Андрэя Макраноўскага і пасол на сойм 1776 року.

У 1787 року разам з жонкаю стаў фундатарам касьцёлу Адшуканьня Сьвятога Крыжа. Неўзабаве пасьля гэтага памёр.

## Узнагароды
* Ордэн сьвятога Губэрта (Баварыя, 1753)
* Ордэн Белага арла (1757)
* Ордэн сьвятой Ганны (Гольштайн)
* Ордэн сьвятога Аляксандра Неўскага (Расея)
* Ордэн сьвятога Станіслава.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Канфэдэраты Андрэя Макраноўскага
Катэгорыя:Генэралы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Удзельнікі Радамскай канфэдэрацыі
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падкаморыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Рэч Паспалітая)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна сьвятога Станіслава (Рэч Паспалітая)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Сьвятога Аляксандра Неўскага
Катэгорыя:Кавалеры ордэна сьвятога Губэрта
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Сьвятой Ганны
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Станіслаў
Сымон Хурсік

**Сымон Хурсік** (псеўданім: *С. Багун*; , Снусьцік, Пухавіцкі раён, Менская вобласьць — ) — беларускі празаік і перакладчык.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Пасьля заканчэньня Менскага беларускага пэдагагічнага тэхнікуму (1925) настаўнічаў у мястэчку Валынцы, у Полацку. Працаваў у рэдакцыі газэты «Чырвоная Полаччына». У 1930 г. скончыў літаратурна-лінгвістычнае аддзяленьне пэдагагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Працаваў сакратаром часопісу «Маладняк».

Арыштаваны ДПУ БССР 19 ліпеня 1930 году па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі» і асуджаны на 5 гадоў высылкі ў Ёшкар-Алу. Працаваў настаўнікам у школах Марыйскай і Чувашскай АССР, Казахскай ССР. У гады Вялікай Айчыннай вайны ваяваў на 4-м Украінскім і 1-м Беларускім франтах, двойчы кантужаны. 

Пасьля вайны зноў настаўнічаў. Другі раз быў арыштаваны 21 чэрвеня 1947 году і высланы ў п. Айдабул Какчэтаўскай вобласьці. Пераклаў на беларускую мову аповесьць А.Серафімовіча «Горад у стэпе» (1930).

Рэабілітаваны 13.10.1958 г.  

З 1964 году жыў у Карагандзе.

## Творчасьць
Упершыню выступіў у друку з апавяданьнем у 1924 годзе (газэта «Савецкая Беларусь»). Аўтар зборнікаў апавяданьняў «Першы паўстанак» (1925), «Шляхамі навальніц» (1930) і аповесьці «Чорны мост» (1929-1930, часопіс «Маладняк»).  

Вершы С. Хурсіка друкаваліся ў газэце «Чырвоная Полаччына» (1926 - 27 гг.).

Пасьля зьняволеньня да пісьменьніцкай працы не вярнуўся.

## Крыніцы

## Літаратура
*  Т. 6. С. 205

## Вонкавыя спасылкі
* Сымон Хурсік на Беларускай палічцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавіцкім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Карагандзе
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк»
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі»
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Хурсік

**Ху́рсік** — прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Віктар Хурсік — беларускі журналіст, публіцыст, пісьменьнік, выдавец, грамадзкі дзеяч
* Сымон Хурсік — беларускі празаік і перакладчык
Уладзіслаў Котвіч

**Уладзіслаў Людвігавіч Котвіч** (20 сакавіка 1872, в. Восава, цяпер Лідзкі раён — 3 кастрычніка 1944, Чорны Бор пад Вільняй) — філёлаг-усходазнаўца.

## Жыцьцяпіс
Навучаўся ва ўнівэрсытэце ў Санкт-Пецярбургу. З 1895 па 1917 гады спалучаў навуковую працу з адміністрацыйнай. Удзельнічаў у экспэдыцыях у Калмыкію і Манголію. Склаў граматыку калмыцкай мовы (1915).

Рэктар Петраградзкага інстытуту ўсходніх моў (1920-22).

У 1924 перабраўся ў Львоў і прыняў кіраўніцтва катэдрай Львоўскага ўнівэрсытэту.

Акадэмік Польскай акадэміі навук (1927). У 1940 годзе ў Вільні выдаў «Грамматику литовского языка. Краткий курс» (137 старонак.).

Пахаваны каля жонкі на віленскі могілках на Росе.

## Працы

### Асноўныя працы
* 1902 Лекции по грамматике монгольского языка. Санкт-Петербург, 1902;
* 1905 Калмыцкие загадки и пословицы;
* 1909 Материалы для изучения тунгусских наречий // Живая старина. 1909;
* 1911 Обзор современной постановки изучения восточных языков за границей, 1911;
* 1914 Краткий обзор истории и современного политического положения Монголии, 1914
* 1915 Oпыт грамматики калмыцкого разговорного языка, Петраград (другое выданьне: Řevnice pod Pragą [Чэхаславаччына] 1929);
* 1936 Les pronoms dans les langues altaїques, Кракаў;
* 1939 La langue mongole, parlée par les Ouigours Jaunes près de * Kan-tcheou, Вільня.

### Асноўныя працы выдадзеныя пасьля сьмерці
* 1948 Józef Kowalewski orientalista (1801—1878), Уроцлаў.
* 1951 Studia nad językami ałtajskimi, «Rocznik Orientalistyczny» 16 [1951]: 1-317.

## Крыніцы

## Літаратура
* Lewicki, M.: «Władysław Kotwicz (20.III 1872 — 3.X 1944)», w: *Rocznik Orientalistyczny* 16 (1953): XI—XXIX.
* Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 372. [dostęp 2021-01-14].
* Stachowski K.: Władysława Kotwicza niepublikowany «Rzut oka na losy orjentalistyki w Polsce» (1938), [w:] «LingVaria» 7/2 (2012): 207—237.
* Stachowski K.: W. Kotwicz’s unpublished study «Les voyelles longues dans les langues altaiques» (1938), [w:] «Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis» 129 (2012): 245—315.

## Вонкавыя Спасылкі
* 

Катэгорыя:нарадзіліся ў Лідзкім раёне
Катэгорыя:Выкладчыкі Львоўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Алтаісты
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Расейскія мовазнаўцы
Катэгорыя:Беларускія ўсходазнаўцы
Катэгорыя:Польскія ўсходазнаўцы
Катэгорыя:Расейскія ўсходазнаўцы
Катэгорыя:Асобы цюркалёгіі
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Акадэміі навук СССР
Molchat Doma

**Molchat doma** () — беларускі расейскамоўны дарквэйва/пост-панкавы гурт зь Менску, заснаваны ў 2017 годзе. Удзельнікамі гурту ёсьць Ягор Шкутко (сьпеў), Раман Камагорцаў (гітара, сынтэзатар, драм-машына), Павал Казлоў (бас, сынтэзатар). На эстэтыку й стыль гурта значна паўплываў расейскі рок 1980-х гадоў.

Першы альбом «*S Krysh Nashikh Domov*» (С крыш наших домов) быў самавыдадзены ў 2017 годзе. Другі альбом «*Etazhi*» (Этажи) пабачыў сьвет у 2018 годзе празь незалежны нямецкі лэйбал «Detriti Records». Пасьля атрыманьня міжнароднай вядомасьці яны падпісаліся на незалежны амэрыканскі лэйбал «Sacred Bones Records» у 2020 годзе, які перавыдаў альбомы гурту ў Паўночнай Амэрыцы. Трэці альбом гурта «*Monument*» (Монумент) быў выдадзены 13 лістапада 2020 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Міхась Сенька

**Міхась Сенька** (, Новы Сьвержань - , Саўт-Рывэр, ЗША) — дзеяч беларускай эміграцыі.

## Жыцьцяпіс
Падчас нямецкай акупацыі вучыўся ў мэдыцынскай школе ў Баранавічах на фармацэўта, некаторы час быў загадчыкам аптэкі ў Стоўбцах.

Па вайне жыў у беларускім лягеры ў Ватэнштэце (Ніжняя Саксонія), скончыў беларускую гімназію імя Максіма Багдановіча, браў актыўны ўдзел у скаўтынгу.

У 1949 году выехаў у ЗША, пасяліўся ў Саўт-Рывэры (Нью-Джэрзі). Вельмі шмат зрабіў для запросінаў беларускіх уцекачоў у Саўт-Рывэр ды далейшай разбудовы ў ім беларускага жыьцьця.

Сенька, Лянгіна Брылеўская, Барыс Кіт, іншыя актывісты афармлялі страхоўкі і запрашэньні беларусам, перацягваючы іх у ЗША. У доме Сенькі па Хэрман-стрыт, 24 нашы суайчыньнікі на некалькі дзён знаходзілі свой часовы прытулак.

У Нью-Джэрзі Міхась Сенька працаваў на заводзе «Форд», а ўвесь вольны час займаўся грамадзкай працай: быў старшынёй Аб’яднаньня беларуска-амэрыканскай моладзі, сакратаром Беларускага кангрэсавага камітэту Амэрыкі, уваходзіў у царкоўную раду парафіі сьв. Эўфрасіньні Полацкай, радным БЦР. Увогуле ягоная кватэра была «штабам» для многіх беларускіх арганізацый у Нью-Джэрзі.

За ўсёй такой працай не было часу на асабістае жыцьцё. Ажаніўся Міхась Сенька досыць позна — у 73 гады — з Валянцінай Палюховіч. Іх гасьцінны дом на Уотз-стрыт заўсёды прымаў гасьцей, а самі Сенькі заўсёды трымаліся беларускага жыцьця і былі актывістамі беларускага праваслаўнага прыходу.

Яго брат Уладзімер Сенька - беларускі ваенна-палітычны дзеяч і публіцыст, калабарацыяніст, дзеяч эміграцыі. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стаўпецкім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў ЗША
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Сенька

**Сенька** — прозьвішча. 

## Выбітныя асобы
* Міхась Сенька (1922-2016) — беларускі дзяяч на эміграцыі
* Уладзімер Сенька (1918-1997) — беларускі ваенна-палітычны дзеяч і публіцыст, калабарацыяніст, дзеяч эміграцыі.
Біятлён на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году

**Спаборніцтвы па [[біятлён]]е на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году]]** праходзілі з 5 па 18 лютага. Спаборніцтвы ладзіліся на гарналыжным курорце ў Нацыянальным біятлёнавым цэнтры ў Чжанцзякоў. Былі разыграныя 11 камплектаў мэдалёў.

## Узнагароды

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году
2022
Лыжныя гонкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году

**Спаборніцтвы па [[лыжныя гонкі|лыжных гонках]] на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году]]** праходзілі з 5 па 20 лютага. Спаборніцтвы ладзіліся ў біятлёнавым цэнтрым у Чжанцзякоў. Былі разыграныя 12 камплектаў мэдалёў.

## Узнагароды

:1 — гонка была скарочаная да 28,4 км праз моцны вецер і мароз.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году
2022
Скачкі на лыжах з трампліну на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году

**Спаборніцтвы па [[скачкі на лыжах з трампліну|скачках на лыжах з трампліну]] на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году]]** праходзілі з 5 па 14 лютага. Спаборніцтвы ладзіліся ў Нацыянальным цэнтры скачкоў на лыжах з трампліну ў горадзе Чжанцзякоў. Былі разыграныя 5 камплектаў мэдалёў.

## Узнагароды

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году
2022
Фрыстайл на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году

**Спаборніцтвы па [[фрыстайл]]е на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году]]** праходзілі з 3 па 19 лютага. Спаборніцтвы ладзіліся ў сьнегавым парку Гэньці ў Чжанцзякоў і на трампліне Біг-Эйр Шаган у Пэкіне. Былі разыграныя 13 камплектаў мэдалёў.

## Узнагароды

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году
2022
Санны спорт на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году

**Спаборніцтвы па [[санны спорт|санным спорце]] на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году]]** праходзілі з 5 па 10 лютага. Спаборніцтвы ладзіліся ў Нацыянальным санна-бобслэйным цэнтры ў курорце Сяохайтуо. Былі разыграныя 4 камплекты мэдалёў.

## Узнагароды

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году
2022
Лыжнае дваяборства на зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году

**Спаборніцтвы па [[лыжнае дваяборства|лыжным дваяборстве]] на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2022 году]]** праходзілі з 9 па 17 лютага. Спаборніцтвы ладзіліся ў Нацыянальным біятлёнавым цэнтры Куяншу. Былі разыграныя 3 камплекты мэдалёў.

## Узнагароды

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні 2022 году
2022
Сьвятая Агата

**Сьвятая Агата** (  - ), у праваслаўі **Сьвятая Агафія** — хрысьціянская сьвятая пакутница. Дні шанаваньня — 5 лютага (каталіцкая царква), 18 лютага (праваслаўная царква).

## Жыцьцё і пакуты
Мартырыі Сьвятой Агаты склаліся ў пэрыяд сярэднявечча. Паводле легенд, яна паходзіла з багатай сям'і з Катаніі на востраве Сыцылія. У маладосьці прыняла хрысьціянства і захоўвала цноту. Аднак у яе закахаўся нехта Квінтыліян, які пачаў судовы перасьлед сьвятой. Агата вытрымала зневажэньне публічным домам, турмой і катаваньнямі, у тым ліку разарваньне і адразаньне грудзей. Яе падтрымлівалі малітвы і бачаньні Сьвятога Пятра.

Пад час чарговага катаваньня пачаліся вывяржэньне вулькану Этна і землятрус. Насельнікі Катаніі запатрабавалі спыніць зьдзек. Сьвятая Агата вярнулася ў вязьніцу, дзе і памерла з малітвай на вуснах (прыкладна 251 г.).

## Шанаваньне
Найстаражытнейшыя зьвесткі пра культ Сьвятой Агаты адносяцца да VI стагодзьдзя. Але мартырый Сьвятой Люцыі ўзгадвае пакланеньне мошчам Сьвятой Агаты ўжо ў пачатку IV стагодзьдзя Сьвятая Агата шануецца ўсімі хрысьціянамі. Лічыцца заступніцай жанчын, якія церпяць ад сэксуальных дамаганняў, ахоўвае ад пажараў, апякунка ад хваробаў свойскай жывёлы.

Згодна з традыцыяй, у дзень яе ўспаміну асьвячаецца «хлеб сьвятой Агаты», а таксама вада і студні.

Сьвяты ў гонар Агаты шырока распаўсюджаны на Сыцыліі, Мальце, Краіне Баскаў і г. д.

Атрыбуты шанаваньня - кветкі лілеі, пальмавыя галіны, званы. На абразах і ў жывапісу часта малюецца з адрэзанымі грудзямі на падносе.

## Галерэя

Image: Agostino Carracci Hl. Agatha.jpg|Малюнак XVI ст.
Image:Agatha orthodox icon.jpg|Святая Агафія на праваслаўным абразе
Image:Malta Rabat BW 2011-10-05 11-06-50.jpg|Скульптура Сьвятой Агаты (Мальта)
Image:Devoti di sant'Agata.jpg|Сьвята у гонар Агаты ў Катаніі
Image:Mons Ste-Agathe Pain.JPG|Сьвяточная выпапечка ў форме грудзі


## Вонкавыя спасылкі

*Сьвятая Агата, панна і мучаніца
*Сьвятая Агата на партале Гарадзенскай дыяцэзыі
*Сьвятая Агата на catholic.org
*Сьвятая пакутніца Агафія

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Катаніі
Катэгорыя:памерлі ў Катаніі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Катанійскім саборы
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Катэгорыя:Каталіцкія мучанікі
Катэгорыя:Праваслаўныя мучанікі
Інтэлектуальная ўласнасьць

**Інтэлектуальная ўласнасьць** — ёсьць катэгорыя ўласнасьці, якая мае дачыненьне да нематэрыяльных стварэньняў чалавечага розуму. Існуе вялікая колькасьць тыпаў інтэлектуальнае ўласнасьці, некаторыя краіны вызначаюць яе дасканалей за астатнія. Найболей вядомымі тыпамі ёсьць капірайты, патэнты, таварныя знакі й гандлёвыя таямніцы. Сучасная канцэпцыя інтэлектуальнае ўласнасьці выкрышталізавалася ў Ангельшчыне пад час 17-га й 18-га стагодзьдзя. Тэрмін «інтэлектуальная ўласнасьць» пачаў выкарыстоўвацца ў 19 стагодзьдзі й напрыканцы 20-га стагодзьдзя замацаваўся ў большасьці сусьветных легальных сістэмаў.

Галоўнае прызначэньне законаў аб інтэлектуальнае ўласнасьці ёсьць спрыяньне стварэньню вялікай колькасьці разнастайных інтэлектуальных тавараў. Каб дасягнуць дадзенай мэты, законы надзяляюць асобаў і бізнэсаў уласнымі правамі на інфармацыю й інтэлектуальныя тавары, створаныя імі, звычайна на пэўны тэрмін. Дадзеныя ўмовы ствараюць эканамічны стымул для стварэньня інтэлектуальных тавараў, бо яны дазваляюць стваральніку атрымліваць выгаду ад інфармацыі й інтэлектуальных тавараў, якія былі імі створаныя, дазваляе бараніць іх і спыняць капіяваньне. Чакаецца, што дадзеныя стымулы будуць спрыяць новаўвядзеньням і ўнёскам у тэхналягічны прагрэс краіны-стваральніцы ўмоваў.

Нематэрыяльнае прырода інтэлектуальнае ўласнасьці абумоўлівае пэўныя складанасьці пры параўнаньні зь традыцыйнымі формамі ўласнасьці, такімі як зямля й тавары. Ў адрозьненьні ад традыцыйнай уласнасьці інтэлектуальная ўласнасьць ёсьць «непадзельнае», так як неабмежаваная колькасьць людзей можа «спажываць» тавары бязь іх «вычэрпаньня». Дадаткова ўкладаньню ва інтэлектуальную ўласнасьць перашкаджаюць праблемы прыўлашчаваньня. Напрыклад, уласьнік зямлі можа атачыць сваю зямлю моцным плотам і згадзіць узброеную ахову, каб бараніць зямлю ад выкарыстаньня, але стваральнік інфармацыі ці літаратуры звычайна ня мае магчымасьцяў, каб спыніць першага пакупніка кнігі ад вырабленьня рэплікаў і іх наступны продаж за меншы кошт. Узвешваньне правоў такім чынам, каб спрыяць стварэньню інтэлектуальных тавараў, але не такіх моцных, каб яны перашкаджалі іх шырокаму спажываньню, ёсьць галоўны фокус законаў аб інтэлектуальнае ўласнасьці.

Катэгорыя:Права інтэлектуальнай уласнасьці
Вацлаў Лукша

**Вацлаў Лукша** (, в. Баброўнікі, Беласточчына - 1962) - каталіцкі сьвятар заходняга абраду, магістар тэалёгіі, удзельнік беларускага хрысьціянскага руху XX ст.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў з сялянскай сям’і Вікенція Лукшы. 29 сакавіка 1910 году вытрымаў іспыт на званьне аптэкарскага вучня пры экзамэнацыйнай камісіі Маскоўскай навучальнай акругі. У 1915 годзе скончыў Віленскую духоўную каталіцкую сэмінарыю. У час вучобы ўваходзіў у культурна-асьветны гурток беларусаў-сэмінарыстаў.

Пасьвячоны ў сьвятары ў 1915 годзе. У 1918 годзе — пробашч Бранскага касьцёлу ў Бельскім павеце. У 20-30-я гады XX ст. працаваў законавучыцелем, выкладаў рэлігію ў Ваўкавыскай (з 1925 г.) і Гарадзенскай (з 1931 г.) гімназіях. Быў магістрам тэалёгіі і ў 1931—1939 гг. таксама працаваў катэхэтам у гарадзенскіх гімназіях.

У самой Гародні ў міжваенны пэрыяд яўных прыхільнікаў беларусізацыі касьцельнага жыцьця сярод сьвятароў амаль не было. Да іх можна аднесьці толькі ксяндза Францішка Грынкевіча (1884—1933) і Вацлава Лукшу, якія, дарэчы, не займалі ў касьцёле адміністратыўных пасадаў.

Памёр у 1962 годзе.

## Крыніцы

## Літаратура
* Ю. Гарбінскі Беларускія рэлігійныя дзеячы ХХ стагодзьдзя. Мн., Мюнхэн., 1999. Ст. 106; Л. 
* Міхайлік. Каталіцкі касцёл у грамадскім і палітычным жыцці Гродна ў 1921-1939 гг. // Гарадзенскі палімпсест. 2010. Дзяржаўныя і сацыяльныя структуры, XVI–XX стст. Менск, 2011. Ст. 451;  
* Л. Міхайлік. Адукацыя ў міжваенным Гродне ў 1921-1939 гг. // Гарадзенскі палімпсест. 2012. Людзі даўняй Гародні. XV–XX стст. Гародня, 2013. Ст. 335

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Беластоцкім ваяводзтве
Катэгорыя:Памерлі ў 1962 годзе
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Асобы Горадні
Катэгорыя:Асобы Ваўкавыску