open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яўнут

**Еўнут Гедзімінавіч**,  (у праваслаўі **Іван**; 1301 — па 1366) — вялікі князь літоўскі (1341—1345). Пачынальнік роду князёў Заслаўскіх.

## Імя

Еўнат (Eunat) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова аўн- (еўн-) ёсьць пашыранай суфіксам з элемэнтам -н- (-n-) асновай еў- (аў-), якая паходзіць ад гоцкага aiws 'час, эпоха' або стараверхненямецкага ewi, eo 'закон'.

З апавяданьня Раўданскага рукапісу можна зразумець, што Еўнут быў названы ад імя сваёй маці Еўны Полацкай, як і Альгерд — ад імя сваёй маці Вольгі.

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *Оже я князь Еоунутий, и [[Кейстут|Кистютии]], и [[Любарт]]ь* (1352 год); *ducis Jawnutonis* (14 жніўня 1358 году); *vnd treib Jawnuten dorvs* (*Jawnut*; Мэмарыял Вітаўта, 1390 год); *Iwenynti*, *Jewynthi* або *Евнутіи* (Летапісец вялікіх князёў літоўскіх); *Евнутій* (Наўгародзкі чацьверты летапіс); *Евнутей* (Сафійскі першы летапіс); *Евнутей Гедимановичь* (Ніканаўскі летапіс); *Евнут* (Хроніка літоўская і жамойцкая).

## Жыцьцяпіс
Паводле Раўданскага рукапісу, Еўнут нарадзіўся ў 1301 годзе і быў другім сынам Гедзіміна ад трэцяй жонкі Еўны Полацкай. Атрымаў ад бацькі ва ўдзел Ашмяны, Браслаў і Вількамір. Паводле тэстамэнту Гедзіміна, стаў вялікім князем па ягонай сьмерці ў канцы 1341 году. Знайшоў падтрымку толькі ў вялікай княгіні Еўвы і брата князя пінскага Нарымонта, большасьць братоў ігнаравалі яго і праводзілі самастойную палітыку.

Па сьмерці ў 1345 годзе Еўвы Альгерд і Кейстут учынілі супраць Еўнута змову, у выніку чаго ён трапіў у палон. Пазьней Еўнут уцёк з-пад варты і праз Смаленск прыбыў у Маскву да свайго швагра Сямёна Гордага, дзе прыняў праваслаўе. Быў першым князем-уцекачом, які шукаў падтрымку ў Маскве.

У 1347 годзе замірыўся з братамі, вярнуўся і атрымаў ва ўдзел Заслаўскае княства, у склад якога некаторы час уваходзіў Менск.

## Галерэя

Jaŭnut. Яўнут (A. Tarasievič, 1675).jpg|З радаводу Палубінскіх. А. Тарасевіч, 1675 г.
Jaŭnut. Яўнут (I. Gierdziejewski, 1850).jpg|І. Гердзееўскі, каля 1850 г.
Jaŭnut. Яўнут (M. Barvicki, 1908).jpg|М. Барвіцкі, 1908 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Голацкі сельсавет

**Го́лацкі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пухавіцкага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Голацак.

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны ў складзе Сьмілавіцкага раёну Менскай акругі. 8 ліпеня 1931 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Пухавіцкага раёну. 12 лютага 1935 году сельсавет далучаны да навастворанага Рудзенскага раёну. 6 ліпеня 1935 году раён перайменаваны ў Сьмілавіцкі, які з 11 лютага 1938 году атрымаў ранейшую назву. 20 студзеня 1960 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Пухавіцкага раёну.

28 траўня 2013 году ў склад сельсавету перададзеныя населеныя пункты Зазер’е, Лешніца, Такарня, Яснаўка, якія ўваходзілі ў склад Пярэжырскага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 9, 126, 367


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Пухавіцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Сьмілавіцкага раёну
2012

## Падзеі
* 3 сакавіка — Чыгуначная катастрофа пад Шчэкацінамі
* 10 красавіка — заснаваны Дзецюкі́ беларускі фольк-панкавы гурт з Горадні. 
* 20 траўня — Сонечнае зацьменьне 20 траўня 2012 году
* 12 чэрвеня — Адбылася катастрофа Су-25 пад Наваградкам
* 27 ліпеня — 12 жніўня — Летнія Алімпійскія гульні 2012 году ў Лёндане
* 23 верасьня — Парлямэнцкія выбары ў Беларусі 2012 году
* 9 кастрычніка — прысуджаная Нобэлеўская прэмія ў галіне фізыкі францускаму фізыку Сэржу Арошу
* 9 кастрычніка — Эўрапейскаму Зьвязу прысуджаная Нобэлеўская прэмія міру
* Сьнежань — Урад ЗША прыняў Закон Магніцкага, які ўвёў пэрсанальныя санкцыі ў адносінах асобаў, адказных за парушэньні правоў чалавека і прынцыпу верхавенства права ў Расеі.
* 19 сьнежня — заснаванае прадпрыемства «Беларускія воблачныя тэхналёгіі», якое стварыла Адзіную сетку сотавай сувязі 4-га пакаленьня ў Беларусі

## Нараджэньні
* 23 лютага — Прынцэса Эстэла, герцагіня Эстэрготляндзкая

## Сьмерці

* 1 лютага — Віслава Шымборска, польская паэтка, ляўрэатка Нобэлеўскай прэміі
* 11 лютага — Ўітні Г’юстан, амэрыканская сьпявачка
* 7 сакавіка — Уладзімеж Смалярак, польскі футбаліст
* 17 сакавіка — Шэнуда III Александрыйскі, патрыярх
* 26 траўня — Вэла Орумэтс, эстонскі сьпявак, Заслужаны артыст Эстонскай ССР
* 5 чэрвеня — Рэй Брэдбэры, амэрыканскі пісьменьнік-фантаст
* 30 чэрвеня — Іцхак Шамір, прэм’ер-міністар Ізраілю
* 2 ліпеня — Сяржук Вітушка, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч. Кіраўнік менскага таварыства «Талака», гісторык і пэдагог
* 16 ліпеня — Джон Лорд, ангельскі музыка, клявішнік; адзін з заснавальнікаў Deep Purple
* 15 жніўня — Гары Гарысан, амэрыканскі пісьменьнік-фантаст
* 25 жніўня — Ніл Армстранг, амэрыканскі касманаўт, першы чалавек на Месяцы
* 13 верасьня — Баляслаў Шчэрба, польскі вайсковец, палітычны дзяяч
* 18 верасьня — Уладзімер Пузыня, беларускі музыка, майстар-рэстаўратар нацыянальных музычных інструмэнтаў
* 18 кастрычніка — Ежы Літвінюк, польскі перакладнік, паэт
Маці ўрагану

Назву **Маці ўрагану** маюць:

* Маці ўрагану — п’еса Ўладзімера Караткевіча (1985)
* Маці ўрагану — савецка-чэхаславацкі фільм (1990)
* Маці ўрагану — спэктакль, пастаўлены ў 1988 годзе паводле п’есы
Беларускі вучнёўскі саюз

**Беларускі вучнёўскі саюз** (*БВС*) — незалежная вучнёўская арганізацыя, дзейнічала ў 1989—1990 гадах у Менску.

## Гісторыя
БВС быў створаны ў 1989 годзе пры Гарадзкім бацькоўскім камітэце Менскіх беларускамоўных клясаў і школаў, створанага ў сваю чаргу пры ТБМ.

## Мэты арганізацыі
Арганізацыя выступала за дэмакратычнае аднаўленьне беларускай школы і аб’ядноўвала аднадумцаў сярод вучняў старэйшых клясаў і навучэнцаў ПТВ.

БВС выступаў за выхаваньне нацыянальнай сьвядомасьці вучнёўства, дамагаўся наданьня вучням старэйшых клясаў рэальнай магчымасьці ўдзелу ў кіраваньні школай.

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Чорны замак Альшанскі (фільм)

«**Чо́рны за́мак Альша́нскі**» — дзьвюхсэрыйны фільм паводле аднайменнага раману Ўладзімера Караткевіча. Зьняты на студыі «Беларусьфільм» у 1983 годзе.

## Сюжэт
1611 год. Магутны й найбагацейшы на Беларусі род князёў Альшанскіх раптам падупадае. Скарбы роду замураваныя ў адной зь вежаў радавога замку. Апошні з князёў Альшанскіх хавае зьвесткі пра месцазнаходжаньне скарбу ў вокладку кнігі.

## Акторы
* Віктар Яўграфаў — *Антон Косьміч*
* Рыманта Крылавічутэ — *Сташка*
* Эдуард Марцевіч — *Мар’ян Пташынскі*
* Леанід Маркаў — *Лыганоўскі/Альшанскі*
* Генадзь Гарбук — *Лапатуха*
* Стасіс Петронайтыс — *Высоцкі*
* Юры Кацін-Ярцаў — *Мультан*
* Ігар Васільеў — *князь Вітаўт*
* Віктар Лебядзеў
* Міхась Матвееў — *лоўчы*
* Зьдіслаў Стома — *Панольчык*
* Ніна Розанцава — *жонка Лапатухі*
* Пётр Юрчэнкоў — *Змагіцель*
* Юры Ступакоў — *старшыня*
* Аляксандр Рахленка — *Клёпча*
* Іван Мацкевіч

## Здымкі
Частку фільма здымалі ў Камянцы-Падольскім замку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пра фільм на кіно-театр.ру

Катэгорыя:Фільмы «Беларусьфільму»
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Драматычныя фільмы
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы Міхаіла Пташука
Катэгорыя:Фільмы паводле твораў Уладзімера Караткевіча
Катэгорыя:Фільмы 1983 году
Чорны замак Альшанскі (неадназначнасьць)

Назву **Чорны замак Альшанскі** маюць:

* Чорны замак Альшанскі — раман Уладзімера Караткевіча (1983)
* Чорны замак Альшанскі (фільм) — экранізацыя раману (1983)
Абэле

**Абэле** () — горад у паўночнай Летуве. Горад знаходзіцца ў Ракішкаўскім раёне Панявескага павету. Колькасьць насельніцтва налічвае каля 1,2 тыс. чалавек. Абэле адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота. У навакольлі гораду знаходзіцца вялікая колькасьць азёраў.

Упершыню паселішча ўзгадваецца ў XVI стагодзьдзі. Статус гораду Абэле атрымаў у 1957 годзе, а герб гораду быў зацьверджаны ў 1993 годзе.

Катэгорыя:Гарады Панявескага павету
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Дзікае паляваньне караля Стаха

Назву **Дзі́кае палява́ньне караля́ Ста́ха** маюць:

* «Дзікае паляваньне караля Стаха» — аповесьць Уладзімера Караткевіча (1964)
* «Дзікае паляваньне караля Стаха» — экранізацыя раману (1979)
* «Дзікае паляваньне караля Стаха» — опэра Ўладзімера Солтана (1988)
Гэнік Лойка

**Гэнік Лойка** (нарадзіўся 9 сакавіка 1962 г., в. Мікелеўшчына, Мастоўскі раён) — беларускі скульптар, выкладчык скульптуры ў Менскай сярэдняй школе №185 з архітэктурна-мастацкім ухілам. Зьяўляўся адным з ініцыятараў культурнай арганізацыі «Майстроўня» (1979—1984).

## Біяграфія
Гэнік Лойка скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Працаваў у Музэі народнага дойлідзтва і побыту, у Заслаўскім гісторыка-культурным запаведніку, у Мастацкім каледжы імя І. Ахрэмчыка, у Менскай мастацкай вучэльні імя А. Глебава.

21 лютага 2013 году судом Фрунзенскага раёну Менску быў арыштаваны на пяць сутак за акцыю ў падтрымку беларускамоўнай адукацыі, якую Гэнік правёў у Міжнародны дзень беларускай мовы, 21 лютага, каля сталічнай беларускамоўнай гімназіі № 4. Судзьдзя Людміла Лапо прызнала яго вінаватым у правядзеньні несанкцыянаванага пікета (арт. 23.34 Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэньнях) .

## Творчасьць

Гэнік Лойка — стваральнік унікальных скульптурных пленэраў «Легенды зь пяску», падчас якіх на пясчаных кар’ерах ці на берагах рэчак скульптары і проста ахвочыя лепяць гіганцкія скульптуры; таксама плянуе зрабіць вялікую скульптуру зь пяску ў гонар 1000-годзьдзя Летувы. У 2000 годзе, з нагоды тысячагодзьдзя са дня сьмерці полацкай князёўны Рагнеды, разам са сваімі вучнямі зрабіў у Заслаўе пясчаную скульптуру Рагнеды 40 мэтраў даўжынёй.

Яго работа перамагла на конкурсе эскізаў памятнай дошкі ў гонар Ларысы Геніюш. Дошка была ўсталявана і ўрачыста адкрыта 9 жніўня 2010 г. ў Празе на доме, дзе жыла Ларыса Геніюш падчас свайго легальнага знаходжаньня ў Чэхаславацкай Рэспубліцы.

У 2012 годзе стварыў мармуровы помнік беларускай паэткі Таццяны Сапач (у вёсцы Маркава, недалёка ад Маладзечна).

У 2014 годзе да 500-й гадавіны адзначэньня перамогі ў Аршанскай бітве распрацаваў юбілейны бронзавы мэдаль.

У студзені 2015 году ў двары дома, дзе жыве, стварыў сьнежную скульптуру галавы князя (караля) з бел-чырвона-белым сьцягам.

У ліпені 2017 году выйграў конкурс на ўсталяваньне помніка Францыску Скарыну ў Кішынёве (у сквэры насупраць будынка амбасады Беларусі ў Малдове). Ягоную заяўку прафэсійнае журы прызнала найлепшай з 9 прэтэндэнтаў. Конкурс праводзіўся Міністэрствам культуры Беларусі, ягоная мэта — увасабленьне найбольш выразнага вобразу беларускага першадрукара.

У траўні 2018 году ў Косаве (Івацэвіцкі раён) па праекце скульптара Гэніка Лойкі на тэрыторыі музэю-сядзібы Касьцюшкі «Марачоўшчына» ля Косаўскага палацу быў усталяваны першы ў Беларусі поўнафігурны помнік Тадэвушу Касьцюшку.

## Вонкавыя спасылкі
* Гэнік Лойка судзіцца з КДБ і Белінвэстбанкам. За мову
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 9 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1962 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мастоўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія скульптары
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Актывісты супраць русіфікацыі
Дзікае паляваньне караля Стаха (фільм)

«**Дзі́кае палява́ньне караля́ Ста́ха**» — дзьвюхсэрыйны фільм паводле аднайменнага раману Ўладзімера Караткевіча. Зьняты на студыі «Беларусьфільм» у 1979 годзе.

## Сюжэт
Напрыканцы XIX стагодзьдзя малады этнограф Андрэй Беларэцкі прыяжджае ў стары палац, што ў Балотных Ялінах. Гаспадыня палацу — апошняя з роду Яноўскіх, над якім вісіць праклён «*дзікага паляваньня караля Стаха*». Але прывіды зь мінулага маюць плоць і кроў…

## Акторы
* Барыс Плотнікаў — *Андрэй Беларэцкі*
* Алена Дзімітрава — *Надзея Яноўская*
* Альбэрт Філозаў — *Ігнаці Гацэвіч*
* Раман Філіпаў — *Дубатоўк*
* Барыс Хмяльніцкі — *Алесь Варона*
* Валянціна Шэндрыкава — *[[удава]] пані Кульша*
* Аляксандар Харытонаў — *Андрэй Сьвеціловіч*
* Ігар Клас — *Рыгор*
* Уладзімер Фёдараў — *Базыль Гацэвіч*
* Марыя Капніст — *эканомка*
* Віктар Ільічоў — *прыстаў*
* Юры Дубровін — *судзебны доктар*
* Барыс Раманаў — *судзебны прыстаў*

## Узнагароды
Фільм атрымаў наступныя ўзнагароды:
* Гран-пры на І МКФ дэтэктыўных і таямнічых фільмаў «Містыфэст» ў Католіку (Італія, 1980).
* Адмысловы прыз журы «за найлепшую другаплянную жаночую ролю» В. Шэндрыкавай на Х МКФ фільмаў жахаў і навуковай фантастыкі ў Парыжы (Францыя, 1980).
* Адмысловы прыз журы ІV МКФ у Манрэалі (Канада, 1980).
* Дыплём на ХІХ МКФ навукова-фантастычных фільмаў у Трыесьце (Італія, 1981).
* Дыплём фільму на МКФ «Фільмэкс» у Лос-Анджэлесе (ЗША, 1981).
* Гран-пры на МКФ містычных і навукова-фантастычных фільмаў у Брусэлі (Бэльгія, 1983)

## Дадатковыя зьвесткі
* Здымкі палаца адбываліся ў Падгорацкім замку, які знаходзіцца ў Львоўскай вобласьці, Украіна.
* Кадры як: падае ссохлае дрэва, паляваньне забівае батлейнікаў, вар’ятка Кульша апранае старажытныя шаты, сцэна закопваньня аголенай Яноўскай у пух — прыдуманы рэжысэрам і адсутнічаюць у рамане

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фільм на кіно-театр.ру

Катэгорыя:Фільмы «Беларусьфільму»
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Драматычныя фільмы
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы Валера Рубінчыка
Катэгорыя:Фільмы паводле твораў Уладзімера Караткевіча
Катэгорыя:Фільмы 1979 году
Сусьветная арганізацыя скаўцкага руху

**Сусьветная арганізацыя скаўцкага руху** () — сусьветная арганізацыя, якая аб’ядноўвае нацыянальныя скаўцкія арганізацыі на міжнародным узроўні. Створана ў 1920 годзе. Выканаўчымі органамі арганізацыі зьяўляюцца сусьветная скаўцкая камісія з 14 чалавек і сусьветнае скаўцкае бюро.

## Сьпіс краін-сяброў САСР (WOSM)

## Генэральныя сакратары
* , Г’юбэрт Мартын (1920—1938)
* , Джон Ўілсан Скінэр (1938—1951)
* , Ласла Надзь (1968—1988)
* , Жак Марэйльён (1988—2004)
* , Эдуарда Місоні (2004—2007)
* , Люк Панісо (2007—2009 в. а., 2009—)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт САСР

Катэгорыя:Скаўцкі рух
Нязбодзіцкі сельсавет

**Нязбодзіцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Сьвіслацкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Нязбодзічы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 году ў складзе Сьвіслацкага раёну Беластоцкай вобласьці БССР. З 20 верасьня 1944 году ў складзе Гарадзенскай вобласьці. 16 ліпеня 1954 году да сельсавету далучана тэрыторыя скасаванага Стоцкага сельсавету.

17 сакавіка 1972 году вёскі Стокі-I і Стокі-II зьліліся ў адзін населены пункт — вёску Стокі.

У 1976 годзе ў склад сельсавету з Дабравольскага сельсавету перададзены вёскі Грынкі 1, Грынкі 2, Грынкі 3 і хутары Клеціск.

28 жніўня 2015 году скасаваны хутар Ракаўшчына.

Насельніцтва сельсавету паводле перапісу 2009 году — 1419 чалавек, зь іх 90,8% — беларусы, 5,1% — палякі, 2,4% — расейцы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Сьвіслацкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Стокі

Назву **Сто́кі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Стокі — вёска ў Лідзкім раёне
** Стокі — вёска ў Сьвіслацкім раёне
Якушоўка

Назву **Якушо́ўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Якушоўка — вёска ў Сьвіслацкім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Якушоўка — рака ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Якуш 
* Якушонкі 
* Якушы
Крывіч (часопіс)

«**Крывіч**» (1923—1927) — грамадзка-палітычны і культурны часопіс. Выдаваўся ў Коўне Вацлавам Ластоўскім і Дуж-Душэўскім. Агулам выйшла 12 нумароў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* Аляксандар Вабішчэвіч.  «Крывіч». //  — С. 269.
* Арсень Ліс.  «Крывіч». //  — С. 497.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* «Крывіч» (1923—1927) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх (

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Беларусы ў Летуве
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Зьніклі ў 1927 годзе
Ткачоў

**Ткачоў** — прозьвішча.
* Аляксей Ткачоў (нар. 1975) — беларускі тэатральны дзяяч.
* Васіль Ткачоў (1948—2022) — беларускі празаік і драматург.
* Мікола Ткачоў (1918—1979) — беларускі празаік, перакладчык і журналіст.
* Міхась Ткачоў (1942—1992) — беларускі гісторык, археоляг, грамадзка-палітычны дзяяч.
*  (1934—2012) — савецкі і расейскі канструктар-навуковец, распрацоўшчык аўтаматычнай стралковай зброі.
*  (нар. 1995) — расейскі хакеіст.
* Цімафей Ткачоў (нар. 1990) — беларускі актор.

## Крыніцы
Жэлязова-Воля

**Жэлязо́ва-Во́ля** (; [ʐɛlaˈzɔva ˈvɔla]) — вёска ў Польшчы за 46 км на захад ад Варшавы, разьмешчана ў гміне (адміністрацыйнай акрузе) Сахачэў Мазавецкага ваяводзтва. Месца нараджэньня Фрыдэрыка Шапэна

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Музэй Фрыдэрыка Шапэна

Катэгорыя:Гарады Мазавецкага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Урбан

Прозьвішча **Урбан** маюць:

* Ларыса Ўрбан — беларуская журналістка, дыктарка Радыё Свабода
* Павал Урбан — беларускі гісторык, актыўны дзяяч эміграцыі. Кандыдат гістарычных навук.
Закаліўе (вёска)

**Закалі́ўе** — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласьці. Закаліўе ўваходзіць у склад Стайскага сельсавету.

## Гісторыя
10 кастрычніка 2013 году вёска, разам зь іншымі населенымі пунктамі ліквідаванага Пышнянскага сельсавету, перададзеная ў склад Стайскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 28 чалавек
* 1999 год — 58 чалавек

## Вядомыя выхадцы
* Павал Урбан, гісторык

## Крыніцы

Катэгорыя:Стайскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёну
Цэнтар банкаўскіх тэхналёгіяў

**Адкрытае акцыянэрнае таварыства «Цэнтар банкаўскіх тэхналёгіяў»** — арганізацыя, асноўнай дзейнасьцю якой зьяўляецца разьвіцьцё інфармацыйных тэхналёгіяў у грашова-крэдытнай сыстэме Рэспублікі Беларусь, у тым ліку аўтаматызацыя дзейнасьці Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь, ягоных установаў і прадпрыемстваў.

## Гісторыя
РУП «Цэнтар банкаўскіх тэхналёгіяў» утворанае ў 1997 годзе. 31 сьнежня 2008 году пераўтворанае ў ААТ «Цэнтар банкаўскіх тэхналёгіяў».

Акцыянэрамі зьяўляюцца Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь, ААТ «ААБ Беларусбанк», ААТ «Белаграпрамбанк», ААТ «Парытэтбанк».

## Дзейнасьць
Асноўным заказчыкам ААТ «Цэнтар банкаўскіх тэхналёгіяў» зьяўляецца Нацыянальны банк, кліентамі ЦБТ ёсьць усе банкі Рэспублікі Беларусь.

## Прадукцыя
* Сыстэма гарантаванай дастаўкі юрыдычна значных электронных дакумэнтаў
* ПК «Камісіі банкаў-карэспандэнтаў»
* ПК «Адсоткі па карэспандэнцкіх рахунках»
* Падсыстэма «Ўлік каштоўнасьцяў»
* ПК «Вядзеньне ўліку каштоўных камянёў»
* ПК «Улік мерных зьліткаў і манэтаў з каштоўных мэталаў»
* ПК «Улік памятных і юбілейных манэтаў»
* ПК «Улік блянак строгай справаздачнасьці»
* ПК «Улік памятных банкнотаў»
* ПК «Архіў электронных дакумантаў»
* ПК «Сьпецфармуляр»
* ПК «Адзіны рэестар кліентаў»
* Сыстэма «Інтэрнет-банк для юрыдычных асобаў»
* ПК «Крэдытны дакумантазварот»
* Сыстэма ролевага кіраваньня доступам да рэсурсаў ІТ
* ПК «Вядзеньне анкетаў кліентаў» https://web.archive.org/web/20110715224051/http://cbt.by/main.aspx?guid=2031

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь
Летувісы ў Беларусі

**[[Летувісы|Летувіская]] меншасьць у [[Беларусь|Беларусі]]** афіцыйна налічвае 5087 прадстаўнікоў і складае дзявятую па колькасьці нацыянальную меншасьць у краіне. Толькі 1597 зь іх (31,4%) ў якасьці роднай мовы ўважае выключна летувіскую мову; большасьць — 1999 (39,3%) — падала расейскую мову.

Пераважная большасьць летувісаў пражывае ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя

Першыя арганізацыі беларускіх летувісаў паўсталі ў 1994 року. Тады былі зарэгістраваныя суполкі летувісаў ў Гервятах, Пелясе і арганізацыя цэнтральнага характару — Рэспубліканскае аб’яднаньне беларускіх летувісаў (). У 1995 року заснаваная гарадзенская суполка летувісаў і Асацыяцыя летувісаў Гарадзенскай вобласьці, а ў 1998 року — суполка летувісаў Браслаўскага краю.

У 1994 року ў Рымдзюнах была адкрытая першая на Беларусі пасьляваенная летувіская школа, тамсама ў 1996 року пачала дзейнічаць летувіская сярэдняя школа. Акрамя гэтага, дзейнічаюць некалькі нядзельных школак: у Менску, Горадні, Палеках (Паляцкішкі?, ) і Радуні. У некалькіх мясьцінах у дзяржаўных школах выкладаецца летувіская мова. У 1999 року пабачыў сьвет першы нумар бюлетэню беларускіх летувісаў *«Mūsų žodis»* ().

Дружына беларускіх летувісаў прымала ўдзел у спартовых гульняў летувісаў сьвету і атрымала некалькі мэдалёў.

## Мова
Сярод даўніх летувіскіх этнічных групаў у Беларусі часам сустракаецца вызначэньне сучаснай летувіскай мовы менавіта як «жамойцкай»: гэтак, «*як мы, барцякі, па-жмудзінску гаворым няшчыра, як во Вільнюс там, ці за Вільнюсам…*».

## Сучаснасьць
Ладзяцца сходы беларускіх летувісаў. Адзначаюцца ўгодкі зьнішчэньняў летувісаў праз НКВД ў Ігумене, а таксама ўгодкі каранацыі Міндоўга.

## Глядзіце таксама
* Беларусы ў Летуве
* Зецельская гаворка

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Летувісы
Катэгорыя:Насельніцтва Беларусі
Сэм Ўінал

**Сэм То́мас Ўі́нал** (;  19 студзеня 1991 году, Ўулвэргэмптан, Ангельшчына) — колішні ангельскі футбаліст, нападнік.

## Кар’ера
У 2009 годзе Сэм Ўінал зьявіўся ў складзе «Ўулвэргэмптану», дзе правёў усяго толькі 1 матч (на кубак) у складзе. У 2011 годзе Ўінал на правах арэнды перайшоў у склад «Гэрэфард Юнайтэд». У «Гэрэфардзе» згуляў некалькі матчаў, пасьля чаго перайшоў у 2010 годзе ў «Бэртан Альбіён». За «Бэртан Альбіён» Сэм правёў 12 матчаў, у якіх забіў 7 мячоў у браму супернікаў. У 2012 годзе знаходзіўся ў арэндзе ў шатляндзкім клюбе «Інвэрнэс Каледоніян Тыстл».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўулвэргэмптан Ўандэрэрз»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Рыцарская літаратура

Як ні дзіўна, але менавіта ў пэрыяд цёмнага сярэднявечча пачалося зараджэньне лірычнай паэзіі, прозы і музыкі, якія ўсе часьцей распавядалі пра простыя і зразумелыя пачуцьці: каханьне, выкліканых ім пакутах, пра нуду выгнаньніка ці ваяра па роднай хаце і да т. п. Узьнікла прыдворная літаратура, у якой было прынята апяваць прыгажосьць дам і высакароднасьць кавалераў. Бляск і вытанчанасьць новых балад і вершаў амаль зраўняліся па важнасьці з баявой славай і подзьвігамі. Так што, зараз рыцар павінен быў з аднолькавай лёгкасьцю кіраваць мячом і словам. А каханьне да выдатнай дамы стала адным зь яго галоўных абавязкаў у мірны час.

Рыцарская паэзія нездарма названа прыдворнай ці куртуазнай. Як правіла, у ёй апяваліся дабрадзейнасці жонкі, сёстры ці дочкі сеньёра, чаго і патрабавалі добрыя манеры дакладнага васала. Падкрэсліваючы прыгажосць, ідэалізуючы даму сэрца, тым самым балады ўзвышалі і статут гаспадара хаты. Увогуле, вершаванае прызнанне ў каханні (у рамках прыдворнага этыкету, зразумела) замужняй даме сэрца было прыкладна тым жа, што прынесці клятву на пэўнасць яе мужу. 

З цягам часу куртуазная паэзія станавілася ўсё больш тонкай і вытанчанай. На змену просталінейнасці прыйшла таямнічасць, завуалированность выяў і пачуццяў. Пачалі складацца розныя паэтычныя і празаічныя формы літаратуры. Так, у свет з'явіліся лэ і балады, альбы і кансоны, якія ўяўлялі сабой рытмічную прозу, чытаную на распеў (прыкладна падобныя на рускія быліны). 

Нібы ў процівагу лёгкай, вытанчанай любоўнай лірыцы, прадпісанай прыдворным этыкетам, у XII у. зараджаецца новы куды больш складаны і змястоўны празаічны жанр рыцарскага рамана. Паколькі падобныя творы пісаліся не залежна ад правіл і манер двара, то і аўтары іх дазвалялі сабе куды вялікія вольнасці, чым менестрэлі. Як правіла, у рыцарскіх раманах рабіліся спробы глыбейшага пранікнення ў душу герояў, апісвалася ўнутраная барацьба паміж пачуццём і абавязкам. Пры ўсёй фантастычнасці сюжэту, у які ўпляталіся легенды, біблейскія адданні і паганскія міфы, рыцарскі раман, усёткі, з вялікай дакладнасцю адлюстроўвае побыт і норавы апісванай эпохі. А ўласцівая яму казачнасць толькі яшчэ больш адцяняе ўнутраны свет герояў.

Літаратура
Катэгорыя:Сярэднявечная літаратура
Казейкі

Назву **Казе́йкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Казейкі — вёска ў Мастоўскім раёне
** Казейкі — вёска ў Сьвіслацкім раёне

* Менская вобласьць:
** Казейкі — вёска ў Стаўпецкім раёне

## Глядзіце таксама
* Казекі
* Казелькі
Сакі

Назву **Са́кі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Сакі — вёска ў Жабінкаўскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Сакі — вёска ў Сьвіслацкім раёне

* Менская вобласьць:
** Сакі — вёска ў Маладэчанскім раёне

### [[Індыя]]
* Сакі — горад у Індыі

### [[Польшча]]
* Падляскае ваяводзтва:
** Сакі — вёска ў гміне Кляшчэлі Гайнаўскага павету
** Сакі — вёска ў гміне Нараў Гайнаўскага павету
** Сакі — вёска ў гміне Бельск-Падляскі Бельскага павету

### [[Расея]]
* Смаленская вобласьць:
** Сакі — вёска ў Парэцкім раёне

### [[Украіна]]
* Сакі — горад-курорт у Крыму

## Іншае
* Сакі — назва іранскамоўных качавых плямёнаў 1-га тыс. да н. э. — першых стагодзьдзяў н. э.
* Сакі — род шыроканосых малпаў сямейства сакавых.
Аляксей Шаланда

**Аляксе́й Іва́навіч Шала́нда** (нарадзіўся 31 траўня 1969 году, Горадня) — беларускі гісторык і геральдыст. Кандыдат гістарычных навук (2000).

## Біяграфія
Выкладаў у Гарадзенскім дзяржаўным аграрным унівэрсытэце, з 2010 г. загадваў сэктарам геральдыкі і нумізматыкі аддзелу спэцыяльных гістарычных навук і інфармацыйна-аналітычнай работы НАН Беларусі. З 2012 г. — загадчык аддзелу спэцыяльных гістарычных навук і інфармацыйна-аналітычнай работы Інстытуту гісторыі НАН Беларусі. З 2015 г. — загадчык аддзелу генэалёгіі, геральдыкі і нумізматыкі Інстытуту гісторыі НАН Беларусі.

З 2001 г. выдае часопіс «Герольд Litherland».

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 31 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горадні
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Беларускія нумізматы
Катэгорыя:Геральдысты
Рудня (басэйн Нёмана)

**Ру́дня** — рака ў Зьдзецельскім і Слонімскім раёнах Гарадзенскай вобласьці, правы прыток ракі Ісы (басэйн ракі Нёману). Даўжыня 10 км. Пачынаецца на ўсходзе ад вёскі Студзераўшчына, упадае ў Ісу за 1,8 км на паўднёвы захад ад вёскі Кавалі. Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура
*  С. 313
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Зьдзецельскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Слонімскага раёну
Уладзімер Сьвяжынскі

**Уладзімер Мітрафанавіч Сьвяжынскі** ( 28 красавіка 1945, вёска Новыя Турасы, Вушацкі раён,Віцебская вобласьць, Беларусь) — беларускі мовазнаўца, літаратуразнаўца і гісторык. Кандыдат філялягічных навук (1978).

## Біяграфія
Скончыў БДУ ў 1971 годзе. Працаваў у Інтытуце мовазнаўства, з 1993 году — у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

## Навуковая дзейнасьць
Асноўныя сфэры дасьледаваньняў — мэмуарыстыка XVII ст. як крыніца з палітычнай, ваеннай і культурнай гісторыі Беларусі, праблемы лацінскай і арабскай палеаграфіі, этнакультурная і моўная сытуацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Асноўныя працы
Найважнейшыя працы: «Гістарычны слоўнік беларускай мовы», Т. 1—22 (Менск, 1982—2002; у суаўтарстве), «Мова беларускай пісьменнасці XIV—XVIII стст.» (Менск, 1988; у сааўтарстве) і «Мова выданняў Францыска Скарыны» (Менск, 1990; у сааўтарстве); удзельнічаў у падрыхтоўцы да выданьня Кнігі № 28 Мэтрыкі Вялікага Княства Літоўскага (Менск, 2000).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўшацкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Асобы Менску
Катэгорыя:Кандыдаты філялягічных навук
Іска

**І́ска** — рака ў Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці, левы прыток ракі Ісы (басэйн ракі Нёман). Даўжыня 9 км. Пачынаецца за 4 км на ўсход ад вёскі Новая Стража, цячэ сярод лесу, упадае ў Ісу за 1,2 км на паўднёвы захад ад вёскі Якімавічы.

## Літаратура
*  С. 186

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Слонімскага раёну
Жанна Некрашэвіч-Кароткая

**Жа́нна Вацлаваўна Некрашэ́віч-Каро́ткая** ( 14 красавіка 1972, Менск) — беларуская лінгвістка. 

## Жыцьцяпіс
Скончыла філялягічны факультэт БДУ. Працавала старэйшай выкладніцай катэдры гісторыі беларускай літаратуры БДУ (1995—2001), загадніцай катэдры клясычнай і славянскай філялёгіі Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту і дацэнткай катэдры раманскай і клясычнай філялёгіі (2001—2004). З 2005 — у БДУ. Кандыдатка філялягічных навук (1999). Доктар навук (2013), прафэсар (2014), Унівэрсытэт імя Адама Міцкевіча ў Познані.

Дасьледуе творы старажытнай беларускай літаратуры, пераважна помнікі лацінскай паэзіі эпохі Рэнэсансу і раньняга Барока. Перакладае з лацінскай, польскай, царкоўнаславянскай і старабеларускай моваў. Аўтарка часопіса «Наша Вера».

Мае больш за 140 публікацыяў па гісторыі беларускай літаратуры ХІ—ХІХ стст., у тым ліку — 41 публікацыя па гісторыі лацінамоўнай паэзіі Вялікага Княства Літоўскага ХVІ—ХVІІ стст. Аўтарка кнігі «Нясвіжская Мельпамена: Драматургія Францішкі Уршулі Радзівіл» (2002), укладальніца кнігі «Ян Вісліцкі. Пруская вайна» (2005), суаўтарка акадэмічнай «Гісторыі беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў» (т. 1, 2006). 

## Кнігапіс

### Манаграфіі
* 
* 
* 

### Пераклады на беларускую мову
*  
*  
*  
* 
* 		
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*  

### Артыкулы
* 
* 
* 
* 
*  

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
*  

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Пляхоўка

**Пляхо́ўка** (Гляхо́ўка) — рака ў Дзятлаўскім раёне Гарадзенскай вобласьці, правы прыток ракі Ісы (басэйн ракі Нёману).

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца на паўднёвым усходзе ад вёскі Дукрава, цячэ на паўднёва-заходняй ускраіне Наваградзкага ўзвышша, упадае ў Ісу на паўднёвым усходзе ад вёскі Дзераўная. Рэчышча каналізаванае. Прымае сьцёк з мэліярацыйных каналаў, у вярхоўі вядуцца торфараспрацоўкі.

## Літаратура
*  С. 293

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Зьдзецельскага раёну
Помнік Сталіну (Менск)

**По́мнік Ста́ліну** — прыжыцьцёвы помнік Ёсіфу Сталіну ў Менску. Знаходзіўся на Цэнтральнай плошчы (гістарычная Навамеская, цяпер Кастрычніцкая). Вышыня помніка складала каля 9 мэтраў.

Апрача Цэнтральнай плошчы, помнікі Сталіну таксама стаялі ў парку «Профінтэрн» (цяпер — парк імя М. Горкага) і каля ўваходу ў .

## Гісторыя
Бронзавая скульптура была адлітая па загадзя падрыхтаванай мадэлі помніка, вылепленая з гліны.

Афіцыйнае адкрыцьцё помніка адбылося 21 верасьня 1952 году. Цантральная плошча была запоўненая цалкам — сабраліся некалькі дзясяткаў тысячаў чалавек. Мітынг, прысьвечаны адкрыцьцю манумэнту, распачаў сакратар Менскага абласнога камітэту КП(б)Б Кірыла Мазураў.

Сакратар менскага камітэту КП(б)Б Іван Варвашэня зачытаў на ім пастанову «Аб перайменаваньні цэнтральнай вуліцы места Менску ад Дома Ўраду БССР да Маскоўскай шашы ў праспэкт імя Сталіна».

Праз 8 гадоў па сьмерці Сталіна, 3 лістапада 1961 году помнік поўнасьцю дэмантавалі за адну ноч.

## Арнамэнт
На пастамэнце фігуры Сталіна зьмяшчаўся арнамэнт зацьверджанага ў год адкрыцьця помніка новага сьцяга БССР (гэты ж арнамэнт зьмяшчаецца на цяперашнім афіцыйным сьцягу Беларусі).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Сталін
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1961 годзе
Катэгорыя:Помнікі Ёсіфу Сталіну
Яўген Ладноў

**Яўге́н Міха́йлавіч Ладно́ў** (188?, Віцебская губэрня — пасьля 1932, Нямеччына) — беларускі грамадзка-палітычны і вайсковы дзяяч.

## Жыцьцяпіс

У 1905 сябра вайсковай арганізацыі эсэраў у Адэсе, удзельнік рэвалюцыі 1905—1907 у Расеі. У гады першай сусьветнай вайны на фронце.

Удзельнічаў у Дзяржаўнай нарадзе ў Маскве, якая адбылася 12—15 жніўня 1917. Прысутнічаў на Першым Усебеларускім кангрэсе, быў абраны ў склад яго выканкаму. Пасьля кастрычніцкага перавароту за антысавецкую дзейнасьць звольнены з вайсковай службы. Палкоўнік.

У 1918 ваенны міністар ва ўрадзе БНР, са сьнежня 1919 міністар замежных справаў. У лютым 1919 прызначаны ўрадам БНР чальцом, пазьней старшынём беларускай дэлегацыі на Парыскую мірную канфэрэнцыю.

Віцэ-старшыня і фактычны кіраўнік Беларускага Дзяржаўнага Камітэту. Згодна паказаньняў Антона Луцкевіча і Браніслава Тарашкевіча дадзеных НКВД, БДК сваім стварэньнем абавязаны ІІ аддзелу Генэральнага штабу, які ўзьдзейнічаў на беларускі рух, праз свайго агента Яўгена Ладнова.

10 траўня 1923 Беларускае Прэс-бюро распаўсюдзіла інфармацыю пра тое, што Ладноў зьяўляецца правакатарам, і рэкамэндавала ўсім беларускім арганізацыям і дзеячам «пазьбягаць блізкага знаёмства зь ім». Абвінавачаны ў супрацы з дэфэнзываю.

Пазьней жыў у Бэрліне.

Сабраў вялікую колькасьць матэрыялаў аб масонстве, зьвязваў яго дзейнасьць з сусьветным сіянізмам. Частка матэрыялаў адлюстроўвала палітычную дзейнасьць расейскага масонства ў пэрыяд лютаўскай рэвалюцыі, кастрычніцкага перавароту, грамадзянскай вайны і эміграцыі. У 1932 падрыхтаваў на імя прэзыдэнта Нямеччыны Гіндэнбурга шэраг дакумэнтаў пра падрыўную дзейнасьць масонскіх ложаў у Эўропе. Верагодна, частка сабраных матэрыялаў увайшла ў яго кнігу «*Агнём і мячом, голадам і хваробамі*» (Варшава, 1922).

Некаторыя матэрыялы Ладнова (дзёньнік, нататнікі, артыкулы, перапіска) захоўваюцца ў Дзяржаўным архіве Расейскай Фэдэрацыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вайскоўцы БНР
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Першага ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Міністры па вайсковых справах БНР
Катэгорыя:Міністры замежных справаў БНР
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Чырвоны сьцяг (газэта, КПЗБ)

«**Чырво́ны сьцяг**» — нелегальная газэта Заходняй Беларусі, орган ЦК КПЗБ у 1920—1938 гадах.

## Вонкавыя спасылкі
* «Чырво́ны сьцяг» (1924—1925) // Бібліятэка Акадэміі навук Летувы імя Ўрублеўскіх ()

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Камуністычная партыя Заходняй Беларусі
Бальшавік (часопіс, КПЗБ)

«**Бальшавік**» — заходнебеларускі часопіс, орган цэнтральнага камітэту Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі. Выдаваўся са сьнежня 1924 году да 1936 году на беларускай і расейскай мовах.

Пэўны час рэдактарам часопісу быў Леапольд Родзевіч.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Камуністычная партыя Заходняй Беларусі
Вясковы пралетары

«**Вяско́вы пралета́ры**» — орган Беластоцкага камітэту Камуністычнай партыі Польшчы, які выдаваўся ў Горадні ў 1922 годзе на беларускай мове.

Першы нумар выдадзены 29 кастрычніка 1922 году ў Горадні пад рэдакцыяй Эдварда Сакалоўскага-Арлоўскага.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарадзенскія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1922 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Беларускі партызан (1922)

«**Белару́скі партыза́н**» — нелегальны заходнебеларускі часопіс, які выдаваўся ў 1922 годзе Галоўным штабам беларускіх партызанаў у Белавескай пушчы.

;Зьмест
* Да чытачоў.
* Да польскіх вешацеляў — Г. К. Ультыматум пасланы Паўстанцкім Штабам Начальніку Польскай Дзяржавы Пілсудзкаму.
* Браты Беларусы (адозва Галоўнага Штабу Б. П.).
* Што нас чакае? — І. ІІІ. Апэрацыйная зводка дзейнасьці Беларускіх партызанаў.
* Апошнія весткі.
* Песьня — С. К—а.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1922 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Белавеская пушча
Беларускі партызан (неадназначнасьць)

Назву **Белару́скі партыза́н** маюць:

* Беларускі партызан (1922) — нелегальнае выданьне беларускіх партызанаў у 1922 годзе
* «Беларускі партызан» — беларускі палітычны інфармацыйны інтэрнэт-праект
Беларускі звон (1921)

«**Белару́скі звон**» — грамадзка-палітычная і літаратурная газэта нац.-дэмакратычнага кірунку. Выдавалася ў Вільні з 22 сакавіка 1921году да 24 лютага 1923 году. №№: 1921 год, № 1 (22 сакавіка) — 25 (29 сьнежня); 1922 год, № 1 (26)(6 студзеня) — 34 (59) (30 сьнежня); 1923, № 1. Спынена на № 1 у 1923годзе  (24 лютага) Апошні нумар выйшаў у форме аднадзёнкі. Рэдактар-выдавец Францішак Аляхновіч.

## Літаратура
* 
* . 
*  
* 

## Вонкавыя спасылкі
* «Беларускі звон» (1921—1923)  // Беларуская Палічка
* «Беларускі звон» (1921—1923)  // Kamunikat.org — Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка
* «Беларускі звон» (1921—1923) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх (

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Эдвард Сакалоўскі-Арлоўскі

**Эдвард Сакалоўскі-Арлоўскі** (1878—1932) — заходнебеларускі камуністычны дзяяч, журналіст, рэдактар шэрагу газэт левага напрамку.

Выдавец першай заходнебеларуская камуністычная газэты «Вясковы пралетары», выдадзенай 29 кастрычніка 1922 году ў Горадні.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1878 годзе
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Памерлі ў 1932 годзе
Генадзь Цітовіч

**Гена́дзь Іва́навіч Ціто́віч** (, в. Новы Пагост, цяпер Мёрскі раён Віцебскай вобласьці — 21 чэрвеня 1986) — беларускі музыказнавец, этнограф і харавы дырыгент.

## Біяграфія
Першую навуку мастацтва і культуры атрымаў у дзіцячыя гады ад Флора Манцэвіча.

Навучаўся ва Ўнівэрсытэце Стэфана Баторыя (1936—1939), скончыў Віленскую кансэрваторыю (1939). У 1939—1941 і 1945—1951 — рэдактар абласнога радыё, кансультант Дома народнай творчасьці ў Баранавічах. У 1974—1975 гг. — старшы навуковы супрацоўнік Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру АН БССР. Стварыў у в. Вялікае Падлесьсе Ляхавіцкага раёну народны хор (1952), рэарганізаваны ў 1959 годзе ў Беларускі дзяржаўны ансамбль песьні і танцу, у 1964 — у Дзяржаўны народны хор БССР, якім кіраваў да 1974 году. У 1974—1975 — старэйшы навуковы супрацоўнік Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру АН БССР.

Запісаў больш за 3 тыс. беларускіх (пераважна), расейскіх, украінскіх, польскіх, баўгарскіх, летувіскіх, латыскіх народных песьняў, танцаў, інструмэнтальных найгрышаў. Зрабіў для хору шмат канцэртных апрацовак уласных запісаў. Складальнік шэрагу фальклёрных зборнікаў.

Тэарэтычныя працы прысьвечаныя міжславянскім і славяна-балцкім народна-песенным сувязям, гістарычнаму разьвіцьцю беларускай народнай музыкі, беларускаму народнаму шматгалосьсю, народнаму выканальніцтву, стылявому аналізу сучаснай народнай песьні, музычнаму побыту сучаснай вёскі. Зрабіў значны ўнёсак у станаўленьне і разьвіцьцё самадзейнага музычнага мастацтва Беларусі. Актыўна выступаў у пэрыядычным друку, аўтар шэрагу нізак тэле- і радыёперадачаў.

Народны артыст СССР (1968), ляўрэат прэміі Ленінскага камсамолу Беларусі (1968). Узнагароджаны 3 ордэнамі, а таксама мэдалямі.

## Бібліяграфія
* Польскія народныя песні. — Мн., 1962;
* Анталогія беларускай народнай песні. — Мн., 1968;
* Аб беларускім песенным фальклоры. [Выбр. нарысы]. — Мн., 1976.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Цітовіч Генадзь // 

## Вонкавыя спасылкі
* Манцэвіч Барыс. А Беларусь — даражэй за ўсё. Успаміны пра Генадзя Цітовіча// //«Рэгіянальная газета»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне
Катэгорыя:Беларускія дырыгенты
Катэгорыя:Беларускія музыказнаўцы
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Цітовіч

**Ціто́віч** — беларускае прозьвішча; утворанае ад імя *[[Ціт (імя)|Ціт]]*.

## Вядомыя асобы
* Андрэй Цітовіч (1846—1913) — расейскі лекар, дзяржаўны дзяяч;
* Барыс Цітовіч (1948—2021) — беларускі маляр;
* Гаўрыла Цітовіч (1813—1872) — расейскі лекар, дзяржаўны дзяяч;
* Генадзь Цітовіч (1910—1986) — беларускі музыказнавец, этнограф, дырыгент;
* Ігар Цітовіч (1917—1985) — беларускі навуковец.

## Глядзіце таксама
* Цытовіч

## Крыніцы
Плянэта малпаў

Назву «Плянэта малпаў» маюць:

* Плянэта малпаў (раман) () — раман францускага пісьменьніка П’ера Буля
* Плянэта малпаў (фільм, 1968) — амэрыканскі кінафільм, зьняты паводле раману П’ера Буля
* Плянэта малпаў (фільм, 2001) — рэмэйк фільму 1968 году, зьняты Тымам Бэртанам
Плянэта малпаў (раман)

«**Плянэта малпаў**» () — францускі навукова-фантастычны раман П’ера Буля, выдадзены ў 1963 годзе. На ягонай падставе паўстала сэрыя амэрыканскіх фільмаў, а таксама аднасэзонны тэлевізыйны сэрыял.

## Сюжэт
Трое зямлянаў сядаюць на невядомую плянэту, дзе сустракаюць зьдзічэлых людзей. Але ў гэты час зьяўляюцца ўзброеныя апранутыя малпы. Яны лічаць зямлян дзікунамі й ловяць іх…

## Пераклад па-беларуску
У перакладзе на беларускую мову раман ўпершыню выдадзены Алесям Асташонкам у 1990 годзе ў зборніку «Замежная фантастыка», Менск, «Мастацкая літаратура» ISBN 5-340-00278-0.

## Вонкавыя спасылкі
* Плянэта малпаў на Беларускай палічцы

Катэгорыя:Творы францускай літаратуры
Катэгорыя:Творы П’ера Буля
Катэгорыя:Кнігі 1963 году
Катэгорыя:Раманы на францускай мове
Алесь Асташонак

**Але́сь Асташо́нак** (1 чэрвеня 1954, Менск, БССР — 7 верасьня 2004, Кіеў, Украіна) — беларускі літаратар, перакладчык.

## Жыцьцяпіс
Скончыў перакладніцкі факультэт Менскага дзяржаўнага пэдагагічнага інстытуту замежных моваў у 1976 годзе. Працаваў перакладчыкам на будоўлі мэталюргічнага камбінату ў пасёлку Эль-Хаджар (Альжыр). У 1978—1979 — у савецкім войску, у 1980—1981 гг. — інспэктар дэканата па працы з замежнымі навучэнцамі і выкладчык францускай мовы Беларускага політэхнічнага інстытуту, у 1981—1982 гг. — выхавальнік у тэхнічнай вучэльні будаўнікоў № 31, у 1982—1984 гг. — рэдактар рэпэртуарна-рэдакцыйнай калегіі Ўпраўленьня тэатраў і музычных установаў Міністэрства культуры БССР, у 1984—1986 — рэдактар у Беларускай Савецкай Энцыкляпэдыі імя П.Броўкі. З 1988 г. — старшы рэдактар часопіса «Крыніца» («Родник»). Сябра СП СССР з 1986 году.

Памёр у Кіеве 7 верасьня 2004 г.

## Творчасьць

### Творы
Друкуецца з 1981 году.
* «Фарбы душы» (1989) — проза
* «Іскры ўначы» (пастаўлена ў 1982, апублікавана ў 1986) — п’еса
* «Камэдыянт, ці Ўзнёсласьць сумнай надзеі» (пастаўлена ў 1984, апублікавана ў 1985) — п’еса
* сцэнар фільму «Камэдыянт» (1987)
* сцэнар фільму «Сон» (кароткамэтражны паводле ўласнага апавяданьня «Чарга», 1989; прыз Саюзу кінэматаграфістаў СССР на XIII Усесаюзным фэстывалі тэлевізійных фільмаў, 1989; першае месца ў конкурсе ў рамках Тыдня міжнароднага кіно ў Тэруэлі, 1989, Гішпанія).

### Пераклады
Перакладаў з францускай, ангельскай, летувіскай моваў.

* Жорж Сімэнон. «Порт туманаў» («Сучасны замежны дэтэктыў», 1988)
* П’ер Буль. «Планета малпаў» («Замежная фантастыка», 1990),
* С. Палякова «Улюбёнец публікі» п’еса (пастаўлена ў 1985),
* В. Мярэжка. «Жаночы стол у паляўнічай зале» п’еса (пастаўлена ў 1988),
* А. Нікалаі. «Матылёчак, матылёчак…» п’еса (пастаўлена ў 1988),
* Вэркор. «Маўчанне мора» («Далягляды», 1987),
* Жорж Сімэнон. «Пад страхам сьмерці» (часопіс «Беларусь», 1988),
* Жорж Сімэнон. «Дзяўчына і бясхвостыя парсючкі» («Далягляды», 1989)

Сумесна з В. Грыгалюнасам пераклаў зь летувіскай мовы асобныя апавяданьні Б. Радзявічуса, М. Слуцкіса, С. Шальцяніса.

## Літаратура
* Асташонак Алесь // 

## Вонкавыя спасылкі
* Пераклады на Беларускай Палічцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Памерлі ў Кіеве
Вярзбалаў

**Вярзба́лаў** (, пачатковая назва: *Но́вая Во́ля*) — горад у Летуве, у даліне ракі Шырвінты. Цэнтар староства Ваўкавішкаўскага раёну Мар’ямпальскага павету. Насельніцтва на 2020 год — 895 чалавек. 

## Гісторыя
У навакольлі будучага Вярзбалава першыя паселішчы пачалі зьяўляцца ў 1422 годзе. Першыя згадкі пра Вярзбалаў датуюцца 1529 годам, калі ён быў пералічаны ў сьпісе паселішчаў Вялікага Княства Літоўскага. У гэты час паселішча мела назву *Новая Воля*. На 1561 год у мястэчку, сярод іншых, існавалі вуліцы Літоўская і Пруская. У 1593 годзе Вярзбалаў атрымаў Магдэбурскае права. 

Па падзелах Рэчы Паспалітай горад трапіў у склад Расейскай імпэрыі. Хуткае разьвіцьцё Вярзбалава пачалося пасьля 1860 году, калі празь яго прайшла чыгунка Варшава — Санкт-Пецярбург.

У 1993 годзе быў зацьверджаны сучасны герб гораду.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Летувы
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Бургенлянд

**Бургенлянд** (, , , , прэк. *Gradišče,*  альбо *Felsőőrvidék*, ) — самая ўсходняя і найменш населеная фэдэральная зямля ў Аўстрыі. Тэрыторыя Бургенлянду дзеліцца на два штатутарштату (гарады, прыраўнаныя ў адміністрацыйным дачыненьні да акругаў) і сем акругаў, якія складаюцца, у сваю чаргу, з 171 камуны. Працягласьць тэрыторыі з поўначы на поўдзень складае 166 км, пры гэтым працягласьць з захаду на ўсход у самым вузкім месцы (у Зыграбэне) складае ўсяго 5 км. Сталіца і найбуйнейшы горад — Айзэнштат. Насельніцтва — 278 тыс. чалавек (9-е месца сярод зямель; зьвесткі 2001 году).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Землі Аўстрыі
Бальцэрс

**Бальцэрс** () — абшчына ў княстве Ліхтэнштайн. Насельніцтва 4509 чал. Афіцыйны код — 7003. Большая частка камуны знаходзіцца на ўсходнім беразе Рэйна. У Бальцэрсе маецца невялікі аэрадром для верталётаў (у Ліхтэнштэйне няма аэрапортаў).

## Гісторыя і культура
Гістарычна ў сучасную камуну ўваходзілі дзьве вёскі — Бальцэрс і Мэльс на захадзе. У культурах дзьвюх вёсак ёсьць малапрыкметныя адрозьненьні, якія праяўляюцца ў некаторых звычаях, такіх як «Funken» (літар. «Іскра») — вясновы рытуал, які мае дахрысьціянскія паходжаньне, які складаецца ў разьвядзеньні вялікага вогнішча, які да гэтага часу праводзіцца ў кожнай вёсцы асобна.

Катэгорыя:Муніцыпалітэты Ліхтэнштайну
Гампрын

**Гампрын** () — абшчына ў Ліхтэнштайне. Насельніцтва на 2019 год складала 1690 чалавек. Афіцыйны код — 1595.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Арганізацыя беларускіх беспартыйных актывістаў

**Арганізацыя беларускіх беспартыйных актывістаў** — заходнебеларуская грамадзкая арганізацыя ў 1922—1924 гадах. Мела палянафільскі кірунак.

Друкаваны орган — «Беларускі шлях» у 1922 годзе, пасьля яе забароны — у 1923 годзе выдавалася «Сялянская гутарка».

Заснавальнік Яўген Міткевіч склікаў канфэрэнцыю беспартыйных беларусаў, прыхільнікаў супрацы з Польшчаю, на 3 студзеня 1922, а 10 гадзіне раніцы (Горадня, гатэль «Славянскі», салён № 7).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія арганізацыі Заходняй Беларусі
Мікалай Пятровіч Корбут

**Мікала́й Пятро́віч Ко́рбут** (1 лістапада 1948 в. Гутніца Слуцкі раён — студзень 2026) — прэзыдэнт фэдэрацыі гімнастыкі РБ. Экс-міністар фінансаў Беларусі.

## Жыцьцяпіс

Служыў у Савецкім войску ў 1970—1972 гадох. У 1977 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя Куйбышава.

Працаваў на розных пасадах у Міністэрстве фінансаў, намесьнікам старшыні Кантрольнай палаты Рэспублікі Беларусь у 1992—1996 гадох. Першы намесьнік старшыні праўленьня Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь у 1996—1997 гадох.

З 1997 году міністар фінансаў Беларусі.

У сакавіку 2008 перанёс абшырны інсульт.

14 жніўня 2008 прэзыдент РБ вызваліў Корбута ад пасады міністра фінансаў.

Беспартыйны.

Прэзыдэнт Беларускай фэдэрацыі гімнастыкі з 1998 году.

## Прыватнае жыцьцё
Жанаты, меў дваіх сыноў. Захапляўся тэатрам, спортам, паляваньнем і рыбалкаю.

## Узнагароды
* Ордэн Пашаны (2006).

## Літаратура
* Корбут Николай // 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на праекце «Хто ёсьць хто ў Рэспубліцы Беларусь»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія эканамісты
Катэгорыя:Супрацоўнікі Кантрольнай палаты Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Міністры фінансаў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія спартовыя дзеячы
Рызьзё

**Рызьзё** — разрэджаная суровая баваўняная тканіна палатнянага перапляценьня (тыпу марлі). Ужываецца для пакрыцьця пласта ваты ці ваціну пры пашыве зімовай верхняй адзежы.

## Іншае
Рызьзё, гэта таксама:
* адыходы тэкстыльнай вытворчасьці.
* старыя рэчы.
* адзежа асуджаных.

## Глядзіце таксама
* Ануча
* Сурвэтка
* Туалетная папера

Катэгорыя:Побыт
Корбут

**Корбут** — беларускае прозьвішча, вытворнае ад імя Карыбут.

## Носьбіты
* Вольга Корбут — беларуская гімнастка
* Мікалай Мікалаевіч Корбут — беларускі дзяржаўны дзяяч, кіраўнік справамі прэзыдэнта Беларусі
* Мікалай Пятровіч Корбут — беларускі дзяржаўны дзяяч, прэзыдэнт Беларускай фэдэрацыі гімнастыкі
* Элегі Францішак Карафа-Корбут — беларускі паэт

## Глядзіце таксама
* Карыбутавічы
* Карбатоўка