open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ёзэф Мігаш

**Ёзэф Мі́гаш** (;  7 студзеня 1954, Пушаўцэ, Чэхаславаччына) — славацкі палітык і дыплямат, былы сьпікер Народнай Рады (1998—2002) і выканаўца абавязкаў прэзыдэнта Славаччыны разам зь Мікулашам Дзурындам (1998—1999). Амбасадар Славаччыны ў Беларусі (2016—2020).

## Біяграфія
Скончыў базавую школу ў Хмеляве (1960—1969), гімназію ў Прашаве (1969—1973), аддзяленьне навуковага камунізму філязофскага факультэту Кіеўскага нацыянальнага ўнівэрсытэту імя Тараса Шаўчэнкі (1973—1978).

У 1978—1979 працаваў у Славацкай акадэміі навук у Кошыцах. Па сканчэньні асьпірантуры Кіеўскага ўнівэрсытэту (1979—1982) быў выкладчыкам у Вышэйшай палітычнай школе пры Цэнтральным камітэце Камуністычнай партыі Славаччыны (1982—1986). У 1989 годзе разам з настроенымі на рэформы камуністамі згуртаваўся вакол Пэтэра Вэйса ў Партыі дэмакратычнай левіцы (SDĽ). У 1993—1995 — памочнік амбасадара, 1995—1996 — надзвычайны і ўпаўнаважаны амбасадар Славаччыны ва Ўкраіне.

У 1996—2001 узначальваў Партыю дэмакратычнай левіцы (SDĽ). У 1998—2002 — сьпікер Народнай Рады разам зь Мікулашам Дзурындам. У 2009—2014 — амбасадар Славаччыны ў Расейскай Фэдэрацыі. 2 лютага 2016 року прызначаны амбасадарам Славаччыны ў Беларусі. Склаў паўнамоцтвы 13 траўня 2020 року за ўдзел у парадзе ў Менску 9 траўня бяз згоды Міністэрства замежных справаў Славаччыны.

## Сям’я
Зьяўлецца братам Юрая Мігаша, колішняга амбасадара ў Вугоршчыне.

Жанаты, мае чацьвярых дзяцей.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс  на бачыне Амбасады Славаччыны ў Беларусі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Прашаўскім краі
Катэгорыя:Чальцы Партыі дэмакратычнай левіцы
Катэгорыя:Сьпікеры Народнай рады Славаччыны
Катэгорыя:Амбасадары Славаччыны ў Расейскай Фэдэрацыі
Катэгорыя:Амбасадары Славаччыны ва Ўкраіне
Катэгорыя:Амбасадары Славаччыны ў Беларусі
Катэгорыя:Чальцы Камуністычнай партыі Славаччыны
Катэгорыя:Сябры партыі «Курс — сацыяльная дэмакратыя»
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Сяброўства (Расея)
Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага ўнівэрсытэту
Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных зносін

**Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных зносін** (**МДІМЗ**) () — вышэйшая навучальная ўстанова Расеі. Заснаваны ў 1943 годзе ў якасьці факультэту Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. У 1944 годзе рэарганізаваны ў самастойны інстытут. Зараз на дванаццаці факультэтах атрымліваюць адукацыю звыш 4500 студэнтаў, у тым ліку і студэнты з замежных краінаў. Асноўныя напрамкі — дыпляматыя, сусьветная эканоміка, журналістыка, PR, міжнароднае права і іншыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
Імжа

**Імжа́** — вадкія ападкі, што складаюцца зь мізэрных кропель, якія знаходзяцца ў завіслым стане ў паветры. Імжа выпадае толькі з пластаватага воблака альбо з туману. Дыямэтар кропель імжы звычайна не перавышае 0,05-0,5 мм.

Катэгорыя:Надвор’е
Град

**Град** — ападак, які бывае ў цёплую пару году з магутных кублавата-дажджавых воблакаў у выглядзе крупінак цьвёрдага льда розных памераў (часам моцна вялікіх). Град звычайна назіраецца ў час навальніцы, а таксама разам з залевай.

Катэгорыя:Надвор’е
Катэгорыя:Мэтэаралёгія
Юрай Мігаш

**Ю́рай Мі́гаш** (; 13 чэрвеня 1957, Прашаў — 30 жніўня 2015) — чэхаславацкі і славацкі дыплямат, колішні амбасадар Славаччыны ў Вугоршчыне.

## Біяграфія
У 1976—1983 навучаўся ў Маскоўскім дзяржаўным інстытуце міжнародных зносін (МГІМО). У 1985 атрымаў доктарскую ступень на факультэце права Браціслаўскага ўнівэрсытэту імя Коменскага. У 1997 наведваў курсы для дыпляматаў у Вэстмінстэрскім ўнівэрсытэце ў Лёндане.

У 1981 пачаў працу ў Міністэрстве замежных справаў Чэхаславаччыны. У 1983—1988 — аташэ й трэці сакратар амбасады Чэхаславаччыны ў Бэрліне, пазьней у Міністэрстве замежных справаў узначаліў аддзел Цэнтральнай Эўропы. Пасьля падзеньня камунізму цягам году працаваў другім сакратаром у амбасадзе Чэхаславаччыны ў Польшчы, пасьля першым сакратаром у Швэцыі, дзе знаходзіўся да абвяшчэньня незалежнасьці Славаччыны. У 1994 у Польшчы стаў павераным у справах. У 1994—1995 — галава аддзелу суседніх дзяржаваў і краінаў CEFTA. У 1998 стаў на чале славацкай місіі ў АБСЭ. У 2005—2009 — амбасадар Славаччыны ў Вугоршчыне.

Брат Ёзэфа Мігаша, колішняга сьпікера парлямэнту Славаччыны (1998—2002).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Рэзюмэ на старонцы osobnosti.sk 

Катэгорыя:Нарадзіліся 13 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1957 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Прашаве
Катэгорыя:Амбасадары Славаччыны
Катэгорыя:Выпускнікі Ўнівэрсытэту Коменскага
Павал Грушаўскі

**Павал Грушаўскі** (; 9 чэрвеня 1952, Велька Мана, Чэхаславаччына) — славацкі палітык, былы старшыня KDH, у 2002—2006 — сьпікер Народнай рады Славаччыны.

## Біяграфія
У 1978 скончыў факультэт права Браціслаўскага ўнівэрсытэту імя Коменскага. У 1989—1992 кіраваў прававым аддзелам кампаніі «Jednota SD» у Нітры. У 1992 стаў старшынёю раённай рады ў Нітры.

У 1990 абраны ў парлямэнт Чэхаславаччыны. З 1992 году дэпутат Народнай рады Славаччыны (пераабіраўся ў 1994, 1998, 2002, 2006, 2010). Пры правацэнтрысцкім урадзе служыў у якасьці віцэ-прэзыдэнта (1998—2002) і сьпікера парлямэнту (2002—2006). Быў сябрам сталай дэлегацыі Народнай рады да парлямэнцкай асамблеі Заходнеэўрапейскага зьвязу. У 2000—2009 — старышня партыі Хрысьціянскі дэмакратычны рух.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Рэзюмэ на старонцы osobnosti.sk 

Катэгорыя:Сябры Хрысьціянскага дэмакратычнага руху
Катэгорыя:Сьпікеры Народнай рады Славаччыны
Катэгорыя:Славацкія юрысты
Туман

**Тума́н** — завіслая ў паветры непасрэдня ля самой паверхні зямлі купка кропель альбо лёдавых крышталёў, альбо разам і тое й другое. Пры тумане паземная бачнасьць не перавышае 1 км.
Пры станоўчых тэмпературах туман складаецца з кропелек, але пры адмоўных тэмпературах ён ізноў жа складаецца з кропелек, але яны ўжо прастуджаныя.
Сьпіс сьпікераў парлямэнтаў Славаччыны

Ніжэй прыведзены сьпіс сьпікераў Славаччыны па парлямэнтах:

### Славацкая народная рада
* Ёзэф Міласлаў Гурбан (1848—1849)

### Рэвалюцыйны выканаўчы камітэт (1919; мяцежы ва ўсходняй Славаччыне)
* без адмысловага кіраўніка (6 чэрвеня 1919 — 20 чэрвеня 1919)

### Асамблея славацкай краіны (1939; у межах Чэхаславаччыны)
* Марцін Сокал (18 чэрвеня 1939 — 14 сакавіка 1939)

### Славацкая асамблея/парлямэнт Славацкай Рэспублікі (1939—1945; незалежная Славаччына)
* Марцін Сокал (14 сакавіка 1939 — красавіка 1945)

### Старшыня прэзыдыюма Славацкай народнай рады (1944—1945; мяцежы у межах Славацкай Рэспублікі)
* Прэзыдыюм Славацкай Народнай рады (на гэты час Ваўра Сробар, Густаў Гусак, Ян Урсіні) (1 верасьня 1944 — 5 верасьня 1944)
* Карал Шмідке і Ваўра Сробар (5 верасьня 1944 — ?23 кастрычніка 1944)
* Прэзыдыюм Славацкай Народнай рады (? — 11 красавіка 1945)

### Славацкая народная рада (ад 1 кастрычніка 1992 Народная рада Славацкай Рэспублікі) (1945—1992; у межах Чэхаславаччыны)
* Ёзэф Летрых (11 красавіка 1945 — 14 верасьня 1945)
* Карал Шмідке і Ёзэф Летрых (14 верасьня 1945 — 26 лютага 1948)
* Карал Шмідке (acting) (26 лютага 1948 — 12 сакавіка 1948)
* Карал Шмідке (12 сакавіка 1948 — 14 ліпеня 1950)
* Францішак Кубач (14 ліпеня 1950 — 15 чэрвеня 1958)
* Людавіт Бэнада (23 чэрвеня 1958 — 14 ліпеня 1960)
* Рудальф Стрэхай (14 ліпеня 1960 — 28 ліпеня 1962)
* Ёзэф Ленарт (31 кастрычніка 1962 — 20 сакавіка 1963)
* Міхал Худзік (23 сакавіка 1963 — 29 сьнежня 1968)
* Ондрэй Клокач (в.а.) (14 сакавіка 1968 — 27 чэрвеня 1968)
* Ондрэй Клокач (27 чэрвеня 1968 — 16 March 1975)
* Віліям Шаглавіч (26 сакавіка 1975 — 30 лістапада 1989)
* Рудальф Шусьцер (30 лістапада 1989 — 26 чэрвеня 1990)
* Францішак Міклашка (26 чэрвеня 1990 — 23 чэрвеня 1992)
* Іван Гашпаравіч (23 чэрвеня 1992 — 31 сьнежня 1992)

### [[Парлямэнт Славаччыны]] (ад 1993; незалежная Славаччына)
* Іван Гашпаравіч (1 студзеня 1993 — 29 кастрычніка 1998)
* Ёзэф Мігаш (29 кастрычніка 1998 — 15 кастрычніка 2002)
* Павал Грушаўскі (15 кастрычніка 2002 — 7 лютага 2006)
* Юэла Бугар (в.а.) (7 лютага 2006 — 4 ліпеня 2006)
* Павал Пашка (4 ліпеня 2006 — 8 ліпеня 2010)
* Рыхард Сулік (8 ліпеня 2010 — дагэтуль)

Катэгорыя:Сьпісы
Катэгорыя:Сьпікеры Народнай рады Славаччыны
Сойм Славацкай краіны

**Сойм Славацкай краіны** (), т. зв. «аўтаномны парлямэнт» — найвышэйшы парлямэнт Славацкае краіны ў межах Чэхаславаччыны ў 1938—1939 гадах. Знаходзіўся ў Браціславе. Першыя выбары ў сойм прайшлі 18 сьнежня 1938 году, першае паседжаньне прыпала на 18 студзеня 1939. 

Бязь зьменаў у складзе з узьнікненьнем Першае Славацкае Рэспублікі 14 сакавіка 1939 году быў пераўтвораны ў **Славацкі сойм** (), які таксама называўся як **Сойм Славацкае дзяржавы** (), найвышэйшы парлямэнт і заканадаўчы орган Першай Славацкай Рэспублікі, які быў па прыняцьці канстытуцыі 21 ліпеня 1939 году перайменаваны ў **Сойм Славацкай Рэспублікі** (). Скончыў працу ў 1945 годзе разам зь зьнікненьнем Першай Славацкай рэспублікі.

## Вонкаыя спасылкі

Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Катэгорыя:Першая Славацкая Рэспубліка
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:1938 год у Славаччыне
Катэгорыя:Зьніклі ў 1945 годзе
Катэгорыя:Парлямэнт Славаччыны
Славацкая нацыянальная рада

**Славацкая нацыянальная рада** () — назва шматлікіх вышэйшых органаў рознага тыпу ў гісторыі Славаччыны ў часы Чэхаславаччыны, Першай Славацкай рэспублікі альбо Вугоршчыны:

* Славацкая нацыянальная рада — у часе рэвалюцыі 1848—1849
* Славацкая нацыянальная рада — у часе Першай сусьветнай вайны
* Славацкая нацыянальная рада — прыняла Марцінскую дэклярацыю
* Славацкая нацыянальная рада — Еглічкава Славацкая нацыянальная рада
* Славацкая нацыянальная рада — орган у эміграцыі створаны М. Годжам
* Славацкая нацыянальная рада — орган славацкай эміграцыі
* Славацкая нацыянальная рада — якую 1 кастрычніка 1992 замяніла **[[Парлямэнт Славаччыны|Нацыянальная рада Славацкай Рэспублікі]]**
Брага (футбольны клюб)

«**Брага**» () — партугальскі футбольны клюб з гораду Брага. Заснаваны ў 1915 годзе. Хатнія матчы клюб праводзіць на стадыёне «Эштадыю AXA», які знаходзіцца ў горнай расчыліне й быў пабудаваны да чэмпіянату Эўропы 2004 году. У айчынных чэмпіянатах «Брага» толькі аднойчы падымалася на другі радок, маючы на сваім рахунку толькі перамогі ў Кубку Партугаліі (1966, 2016, 2021) і Кубку лігі (2013, 2020, 2024). У 2000-х гадох клюб паступова стаў адным з самых пасьпяховых клюбаў у Партугаліі, дасягнуўшы ўзроўню вялікай партугальскай тройкі, у якую ўваходзяць «Порту», «Бэнфіка» й «Спортынг». У гэты ж час клюб меў посьпехі й на міжнароднай арэне, калі дзякуючы другому месцу ў чэмпіянаце Партугаліі ў сэзоне 2009—2010 гадоў упершыню ў гісторыі ўзяў удзел у розыгрышу Лігі чэмпіёнаў, дзе «Брага» дасягнула групавога этапу. Заняўшы трэцяе месца ў групе, «Брага» перайшла ў Лігу Эўропы, дзе дайшла да фіналу. Клюб у цяперашні час спансуецца італьянскім вытворцам спартовага адзеньня «Макрон» і францускай страхавой кампаніяй AXA.

Эмблема «Спортынгу» паходзіць ад гербу гораду, дзе на шчыце месьціцца Багародзіца й немаўля Ісус, але сіні шчыт у гербе гораду быў зьменены на такі ж але чырвона-белы.

## Гісторыя
«Брага», абавязана сваёй назьве спартовы клюб лісабонскаму «Спортынгу», у гонар якога яны былі названыя. Раней каманда была вядома як «Арсэнал-ду-Міньню» () і першапачаткова гулялі ў зялёных колерах. У сярэдзіне 1940-х гадоў клюб зьмяніў колеры на чырвоны, дзякуючы дзелавым сувязям прэзыдэнта клюбу Жузэ Антунэша Гімаранша ў Лёндане і быў заўзятарам ангельскага «Арсэналу». У 1947 годзе клюб атрымаў перамогу ў другім дывізіёне, упершыню трапіўшы ў наймацнейшы партугальскі дывізіён. «Брага» нават перайменавала сваю моладзевую каманду ў «Арсэнал ды Брага» ().

Яшчэ ў 1960-я і 1970-я гады «Брага» пачала падымацца ўверх у выніковых табліцах чэмпіянату Партугаліі й у канчатковым выніку забясьпечыла сабе ўдзел у спаборніцтвах УЭФА. Нядаўнія сталыя ўдзелы Брагі ў эўрапейскіх спаборніцтвах пачаўся з удзелу ў Кубку УЭФА ў сэзоне 2004—2005 гадоў, калі клюб скончыў чэмпіянат на пятым радку пад кіраўніцтвам трэнэра Жузэалду Фэрэйры. Гэта паклала пачатак іхнаму далейшаму посьпехі, які пераважна назіраўся ў Лізе Эўропы.

У сэзоне 2004—2005 гадоў клюб спаборнічаў за чэмпіёнства амаль да перадапошняга туру, але ў выніку скончыў розыгрыш толькі на чацьвёртым месцы. У сэзоне 2006—2007 гадоў галоўным трэнэрам стаў Карлуш Карвальял, які, аднак, зрабіў дрэнны старт з камандай, атрымаўшы паразу ад нідэрляндзкага АЗ у​ Кубку УЭФА, нягледзячы на буйную перамогу над чэскім «Слованам» зь лікам 4:0, і паразу зь лікам 1:4 у гульні супраць «Марытыму».

## Дасягненьні
* Уладальнік Кубка Партугаліі: 
** 1966, 2016, 2021

* Уладальнік Кубка партугальская лігі:
** 2013, 2020, 2024

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Брага
Складовая краіна

**Складо́вая краі́на** () — палітычны тэрмін, які часам ужываецца для характарыстыкі краіны, што зьяўляецца часткай пэўнага большага ўтварэньня, напрыклад, сувэрэннае дзяржавы або  ўстановы.

Сучаснымі складовымі краінамі зьяўляюцца Данія, Францыя, Нямеччына, Аўстрыя, Нідэрлянды, Новая Зэляндыя, Вялікабрытанія.

## Глядзіце таксама
* Складовы рэгіён
* Дэвалюцыя
* Палітычная унія

Катэгорыя:Адміністрацыйныя і гістарычныя тэрытарыяльныя падзелы
Катэгорыя:Палітычная геаграфія
Каўпенскі сельсавет

**Каўпе́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Каўпень.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Лоеўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Музэй прыроды і экалёгіі Беларусі

**Музэй прыроды й экалёгіі Рэспублікі Беларусь** заснаваны ў 1991 г. у Менску на базе аддзела прыроды Нацыянальнага музэю гісторыі і культуры Беларусі. Налічвае больш за 40 тыс. экспанатаў (1999 г.). Плошча экспазыцыі 350 м². У 6 тэматычных залях (мінэралягічная, феналягічная, аховы прыроды, рэк, азёраў, лясоў) экспанаты расказваюць пра прыродныя багацьці, эвалюцыю жывёльнага і расьліннага сьвету ад старажытнасьці да нашых дзён. Музэй ладзіць навукова-дасьледчую працу па ацэнцы сучаснага стану прыроды, стварае банк зьвестак (калекцыі расьліннага, жывёльнага сьвету, мінэралягічная, палеанталягічная), прапагандуе экалягічныя веды.

## Калекцыі

Фонды музэю налічваюць больш за 235 тысячаў экспанатаў.

# Калекцыя рыб
# Калекцыя паўзуноў
# Калекцыя чэрапаў і костак
# Калекцыя павукападобных
# Калекцыя ракападобных
# Калекцыя грыбоў
# Калекцыя матэрыялаў пра вучонага Я. В. Наркевіча-Ёдкі
# Калекцыя плякатаў, афіш, улётак па ахове навакольнага асяродзьдзя
# Калекцыя кніг, брашур, часопісаў, буклетаў па ахове навакольнага асяродзьдзя, «Чырвоныя кнігі» СССР, РСФСР, БССР, РБ
# Калекцыя матэрыялаў вучонага-батаніка А.Ф. Флёрава пачатку ХХ стагодзьдзя
# Калекцыя жывапісу
# Калекцыя кіно-, фота-, фотадакумэнтаў
# Калекцыя птушак
# Калекцыя сысуноў
# Аалягічная калекцыя
# Калекцыя вусякоў
# Калекцыя драўняна-хмызьняковых і травяністых расьлінаў (гербарныя лісты)
# Калекцыя імхоў і лішайнікаў
# Калекцыя насеньня і шышак
# Калекцыя мінэралаў
# Калекцыя горных пародаў
# Валеанталягічная калекцыя
# Калекцыя ваз, дэкаратыўных талерак, чайных сэрвізаў з выявамі расьлінаў і жывёлаў
# Калекцыя дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва

## Галерэя


Файл:Collection of mushrooms.JPG
Файл:Belarusian Nature and Environment Museum1.JPG
Файл:Canis lupusBelarusian Nature and Environment Museum.JPG
Файл:Lynx lynx&Capreolus capreolusBelarusian Nature and Environment Museum.JPG
Файл:Taxidermied birds2.JPG
Файл:Taxidermied birdsBelarusian Nature and Environment Museum.JPG
Файл:Raccoon dog with pupsBelarusian Nature and Environment Museum.JPG
Файл:Lutra lutraBelarusian Nature and Environment Museum.JPG
Файл:BonesBelarusian Nature and Environment Museum.JPG


## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* Петрыкаў А. М. Музей прыроды і экалогіі Рэспублікі Беларусь //  — С. 13.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Афіцыйная бачына музэю

Катэгорыя:Музэі Менску
Сяўкоўскі сельсавет

**Сяўко́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Сяўкі.

## Гісторыя
1 сьнежня 2009 году сельсавет ліквідаваны рашэньнем Гомельскага абласнога Савету дэпутатаў, усе населеныя пункты — Глушэц, Майск, Новая Лутава, Старая Лутава, Сяўкі — перададзены ў склад Бывалькаўскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лоеўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2009 годзе
Сталовая гара

**Сталовая гара** (, ) — гара ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы (правінцыя Заходні Кейп). Вышыня — 1086 м.

## Літаратура
* Географический энциклопедический словарь. Москва. «Советская энциклопедия». 1989. стор. 455 

## Вонкавыя спасылкі

* Table Mountain National Park official site

Катэгорыя:Паўднёва-Афрыканская рэспубліка
Катэгорыя:Горы
Будзішча (Лоеўскі раён)

**Бу́дзішча** — пасёлак у Бывалькаўскім сельсавеце Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бывалькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Дзяражычы

**Дзяра́жычы** — вёска ў Бывалькаўскі сельсавеце Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці.

## Геаграфія

За 25 км на паўднёвы захад ад Лоева, 81 км ад чыгуначнай станцыі Рэчыца (на лініі Гомель — Каленкавічы), 125 км ад Гомеля, за 1 км ад мяжы з Украінай.

## Гісторыя

### Карона Каралеўства Польскага і Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай

Ці не ўпершыню Дзяражычы згаданыя ў падатковым рэестры ад 6 студзеня 1571 году як сяло воласьці Любецкага замку ў Кіеўскім ваяводзтве Каралеўства Польскага. Тады ў ім налічвалася 10 дымоў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Як вынік другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793), Дзяражычы — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году — у адноўленым Рэчыцкім павеце Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году — Менскай губэерні Расейскай імпэрыі. З крыніцы, заснаванай на матэрыялах рэвізіі 1795 году, вядома, што сяло Дзяражычы ў складзе Лоеўскага маёнтку належала генэралу-лейтэнанту польскай службы Юзафу Юдыцкаму.

У парэформавы пэрыяд сяло Дзяражычы — цэнтар воласьці.

Згодна зь перапісам 1897 году, у Дзяражычах — 147 двароў, 632 жыхары, дзейнічалі царква, народная вучэльня, крама, карчма, прыстань і пераправа на Дняпры, паштовае адзьдзяленьне. На 1909 год у сяле налічвалася 174 двары з 920 жыхарамі.

### Найноўшы час

9 лютага 1918 годe, яшчэ да падпісанmня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Нямеччына перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Дзяражычы з воласьцю, як і ўвесь Рэчыцкі павет, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы» гетмана Паўла Скарападзкага.

1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Рэчыцкі павет увайшоў у склад Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі, але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да РСФСР.

## Асобы
* Хведар Нячай (1905—1990) — гісторык-антыказнаўца, доктар гістарычных навук, прафэсар БДУ

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бывалькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Трасьцянец (Гомельская вобласьць)

**Трасьцяне́ц** — вёска ў Бывалькаўскім сельсавеце Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 2010 год — 45 чалавек
* 1999 год — 100 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бывалькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Добры Рог

**До́бры Рог** — былая вёска ў Бывалькаўскім сельсавеце Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці.

## Гісторыя
23 верасьня 2011 году вёска ліквідаваная рашэньнем Лоеўскага раённага Савету дэпутатаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бывалькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Бывалькі

**Быва́лькі** — вёска знаходзіцца ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласьці й зьяўляецца цэнтрам Бывалькаўскага сельсавету.

## Гісторыя

### Карона Каралеўства Польскага і Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай

Адлік пісьмовай гісторыі паселішча слушна пачынаць з 1571 году, калі ў прывілеі караля Жыгімонта Аўгуста († 1572) згаданы зямянін Мілко Бывалькавіч, хоць самыя Бывалькі ўпершыню названыя толькі ў люстрацыі старостваў Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага 1615 — 1616 гадоў. Належалі яны да Любецкай воласьці аднаіменнага староства, якое пажыцьцёва трымаў пан Мікалай Струсь. У вёсцы на той час было 18 падданых, агульны пабор зь якіх складаў 50 злотых і 2 з паловай грошы.

Прысутная вёска таксама ў люстрацыях Любецкага староства 1622 і 1636 гадоў. У люстрацыі 1631 — 1633 гадоў пра Бывалькі сказана, што зь іх 16 падданых выбіралася больш за 67 злотых падатку, два вазы дрэва на замкавыя патрэбы. Для рамонту парканаў у замку і месьце бывалькаўцы «таксама павінныя»

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Як вынік другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793), Бывалькі — у межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году — у адноўленым Рэчыцкім павеце Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году — Менскай губэерні Расейскай імпэрыі. З крыніцы, заснаванай на матэрыялах рэвізіі 1795 году, вядома, што вёска Бывалькі ў складзе Лоеўскага маёнтку належала генэралу-лейтэнанту польскай службы Юзафу Юдыцкаму.

### Найноўшы час

9 лютага 1918 годe, яшчэ да падпісанmня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Нямеччына перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Бывалькі ў складзе Дзяражыцкай воласьці Рэчыцкага павету, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы» гетмана Паўла Скарападзкага.

1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Рэчыцкі павет увайшоў у склад Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі, але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да РСФСР.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бывалькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Абакумы

**Абаку́мы** — вёска ў Карпаўскім сельсавеце Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Карпаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Арол (Лоеўскі раён)

**Аро́л** — пасёлак у Карпаўскім сельсавеце Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Карпаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Слава (пасёлак)

**Сла́ва** — пасёлак у Карпаўскім сельсавеце Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 2010 год — 11 чалавек
* 1999 год — 21 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Карпаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Новая Вёска (Лоеўскі раён)

**Но́вая Вёска**, **Но́вая Дзярэ́ўня** — былы пасёлак у Карпаўскім сельсавеце Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці.

## Гісторыя
23 верасьня 2011 году пасёлак ліквідаваны рашэньнем Лоеўскага раённага Савету дэпутатаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Карпаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі
Малінаўка (Лоеўскі раён)

**Малі́наўка** — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласьці, зьяўляецца цэнтрам Малінаўскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Малінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Астравы (Лоеўскі раён)

**Астравы́** — вёска ў Малінаўскім сельсавеце Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Малінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Мохаў

**Мо́хаў** — вёска ў Каўпенскім сельсавеце Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці.

## География
### Месцазнаходжаньне
За 8 км на поўнач ад Лоева, 56 км ад чыгуначнай станцыі Рэчыца (на лініі Гомель — Каленкавічы), 75 км ад Гомелю.

### Гідраграфія
На ўсход ад вёскі возера Мохава ды пойма ракі Дняпро.

## Транспарт
Побач аўтадарога Лоеў — Рэчыца. Пляніроўка складаецца з доўгай, ледзь выгнутай вуліцы, блізкай да мэрыдыянальнай арыентацыі, на ўсход ад якой паралельна проходзіць короткая вуліца, злучаная з галоўнай 2 завулкамі. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу.

## Гісторыя
Выяўлена археолягамі гарадзішча VII—III стагоддзя да н. э. (за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Шолахава Гара), гарадзішча VII веку да н. э. — II века н. э. (за 2,5—3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі), гарадзішча VII веку да н. э. — V века н. э. (за 2 км на поўнач ад вёскі), безкурганны могільнік железнага веку (за 1 км на захад ад гарадзішча), курганны могільнік (на паўночны ўсход ад вёскі) сьведчыць пра засяленьне гэтых мясцін з даўніх часоў. Па пісьмовых крыніцах вядома з XVI стагодзьдзя як вёска Мохава, на тракце Бабруйск — Чарнігаў.

Пасьля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расейскай імпэрыі. У архіўных крыніцах 1811 згадваецца як уладаньне графа Рафайлава, у Речыцкім павеце Менская губэрні. У 1879 у складзе Лоеўскага царкоўнага прыходу. Згодна зь перапісам 1897 дзейнічала школа граматы, у Лоеўскай воласьці Рэчыцкага павету Менскай губэрні.

З 8 сьнежня 1926 да 30 сьнежня 1927 цэнтар Мохаўскага сельсавету Лоеўскага раёну Речыцкай, з 9 ліпеня 1927 Гомельскай акругі. У 1930 арганізаваны калгас «Герой працы». У час нямецка-савецкай вайны акупанты ў 1943 спалілі 10 двароў ды забілі 23 жыхары. Згодна зь перапісам 1959 у складзе саўгасу «Лоеўскі» (цэнтар — г. п. Лоеў). Месьціцца аддзяленьне сувязі, клюб, пачатковая школа, бібліятэка, фэльшэрска-акушэрскі пункт. На міжнародным конкурсе «Прыз Братыславы» ў 1997 трыё вясковага клюбу атрымала бронзавы мэдаль.

## Насельніцтва
* 1850 — 57 гаспадарак, 235 жыхароў.
* 1897 — 66 гаспадарак (згодна зь перапісам).
* 1908 — 112 гаспадарак, 719 жыхароў.
* 1940 — 148 гаспадарак.
* 1959 — 930 гаспадарак (згодна зь перапісам).
* 1999 — 187 гаспадарак, 359 жыхароў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.2, кн.2. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2005. 520с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0330-6 ISBN 985-11-0302-0

## Вонкавыя спасылкі
* Відэаінтэрвію з доктарам гістарычных навук Алегам Макушнікавым пра курганны могільнік ля вёскі Мохаў.

Катэгорыя:Каўпенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Белы Калодзеж

**Бе́лы Кало́дзеж** — вёска ў Малінаўскім сельсавеце Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Малінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Вышкаў-Бурыцкае

**Вы́шкаў-Бу́рыцкае** — былая вёска ў Малінаўскім сельсавеце Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці.

## Гісторыя
23 верасьня 2011 году вёска ліквідаваная рашэньнем Лоеўскага раённага Савету дэпутатаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Малінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Вулькан (вёска)

**Вулька́н** (афіцыйная назва — *Вулка́н*) — вёска ў Малінаўскім сельсавеце Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці. Знаходзіцца за 20 км на паўночны захад ад Лоева, 60 км ад чыгуначнай станцыі Рэчыца (на лініі Гомель — Каленкавічы), 80 км ад Гомля, на поўдні мэліярацыйны канал. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, потым аўтадарозе Брагін — Холмеч.

## Гісторыя
Заснаваная напачатку XX стагодзьдзя перасяленцамі з суседніх вёсак. Найбольш актыўна будавалася ў 1920-я гады. У гэты самы год заснаваны калгас «Вулькан», працавалі вятраны млын і кузьня. У выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС падверглася радыяцыйнаму забруджаньню і аднесена да катэгорыі з правам на адсяленьне. У складзе КСУП «Малиновка-Агро» (цэнтар — вёска Малінаўка). Пляніровачна складаецца з прамалінейнай, блізкай да шыротнай арыентацыі вуліцы, забудаванай двухбакова рэдка драўлянымі сялянскімі сядзібамі.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1930 год — 29 двароў, 156 чалавек; 1959 год — 154 чалавекі (перапіс); 1999 год — 142 чалавекі, 53 гаспадаркі
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 95 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Малінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лоеўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі
Карпаўка

Назву **Ка́рпаўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Карпаўка — вёска ў Докшыцкім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Карпаўка — вёска, цэнтар Карпаўскага сельсавету Лоеўскага раёну
** Карпаўка — былая вёска ў Малінаўскім сельсавеце Лоеўскага раёну

* Магілёўская вобласьць:
** Карпаўка — пасёлак у Бялыніцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Карпаўка — вёска ў Крупскім раёне

## Падвойныя назвы
* Вялікая Карпаўка
* Малая Карпаўка

## Глядзіце таксама
* Карпавічы
* Карпаўскі
* Карпаўцы
* Карпаўшчына
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Пружанскага раёну

У Пружанскім раёне знаходзяцца 76 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 5 — помнікі археалёгіі, 35 — помнікі архітэктуры, 36 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

Пружаншчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Аўгуст Дамінік Пшазьдзецкі

**Аўгуст Дамінік Пшазьдзецкі** (, , Заслаўе — ) — граф, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста менскі і дэмбскі (Dębsk); пасол на сойм 1780.

## Біяграфія
З роду Пшазьдзецкіх гербу «Рох ІІІ» прыдомак Пежхаля, малодшы сын Антонія Тадэвуша, падканцлера літоўскага, і Катаржыны з Агінскіх, дачкі Юзэфа, ваяводы троцкага. Старосьціч менскі, пасьля там жа быў старостай гродавым, і ўжо ў 20 год быў абраны паслом зь менскага павету на Варшаўскі сойм разам з Антоніям Тызэнгаўзам, старостай стралкоўскім (Strzałkі). Уладальнік маёнткаў Заслаўе й, верагодна, Дэмбск (Dębsk ці Dębów), які саступіў у 1778 годзе Яну Грабоўскаму.

У 1778 годзе пабраўся шлюбам з Ганнай Барбарай Алімпіяй Радзівіл, будучай пісьменьніцай і маляркай-аматаркай, дачкой князя Станіслава VI, падкаморага вялікага літоўскага, генэрал-лейтэнанта літоўскіх войскаў, і Караліны Пацей, ваяводзічанкі троцкай. Меў зь ёй адзінага сына Міхала, але той у час напалеонаўскіх войнаў страціў спадчыну, а ягоныя нашчадкі праз палітычныя падзеі ў 1863 годзе вымушаны былі пакінуць Беларусь і, імаверна, аселі ў Любельскім ваяводзтве, дзе ўжо не займалі важных пасадаў ў грамадзтве. Удава Аўгуста Дамініка адмовілася ў 1784 годзе апекаваць свайго сына і каля 1787 году выйшла замуж у другі раз за Тадэвуша Антонія Мастоўскага, графа на Астрамэнцку (Ostromęck), у будучым палітычнага дзеяча Чатырохгадовага сойму й Лістападаўскага паўстаньня, міністра ўнутраных справаў Княства Варшаўскага.

Сустракаюцца, патрабаваныя крытычнага ўдакладненьня, зьвесткі, што пад ягоным малатком працавала ў Вільні масонская ложа «Касьцёл мудрасьці» (утворана 17 лістапада 1780 году пасьля падзелу «Дабрага Пастара», працавала на нямецкай мове), і адначасова зьяўляўся ганаровым сябрам ложы «Паўночны шчыт» («Bouclier du Nord»).

## Літаратура
* Seweryn Uruski (hr.) Herbarz Szlachty Polskiej. Warszawa 1904-1931.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31. 1879-1908.
* Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie, Volume 3, Muzeum Narodowe w Warszawie, 1958.

Катэгорыя:Старосты менскія
Аўгсбург (футбольны клюб)

«**А́ўгсбург**» () — нямецкі футбольны клюб з гораду Аўгсбургу зь зямлі Баварыі. Заснаваны ў 1907 годзе. Маючы больш за 18 тысячаў сябраў, клюб ёсьць найбуйнейшым у баварскай Швабіі. Галоўныя супрацьстаяньні «Аўгсбург» мае з клюбамі «Інгальштат-04» ды «Мюнхэн-1860». Матчы паміж гэтымі клюбамі звычайна прыцягваюць вялікую колькасьць заўзятараў.

## Гісторыя
Клюб быў заснаваны ў 1907 годзе пад назвай *Fußball-Klub Alemania Augsburg*, у 1921—1969 гадох называўся *BC Augsburg*. Да Другой сусьветнай вайны найвышэйшым дасягненьнем «Аўгсбургу» было другое месца ў Гаўлізе Баварыі ў 1940 годзе. Пасьля вайны ён рэгулярна гуляў ў Обэрлізе Поўдзень, часам вылятаючы ў ніжэйшую лігу.

Пасьля ўтварэньня Бундэсьлігі «Аўгсбург» застаўся за ейным бортам, выступаючы ў ніжэйшых лігах, толькі ў сэзоне 1973—1974 гадоў ён быў блізкі да посьпеху, калі для выхаду ў Бундэсьлігу яму не хапіла аднаго пункту. Ува ўмовах фінансавага краху, «Аўгсбург» аб’яднаўся з футбольнай камандай таварыства *TSV Schwaben Augsburg* у ліпені 1969 году, аднак *Schwaben* засталіся незадаволенымі вынікам аб’яднаньня і узнавілі ўласную футбольную каманду ў 1970 годзе.

Першы раз у Другой Бундэсьлізе клюб выступаў у сэзоне 1982—1983, пасьля чаго да 2006 году гуляў у ніжэйшых лігах Нямеччыны. У сэзоне 2006—2007 клюб ізноў стаў гуляць у Другой Бундэсьлізе, заняўшы 7 месца. У сэзоне 2009—2010 «Аўгсбург» заняў трэцяе месца ў Другой Бундэсьлізе і атрымаў права пазмагацца за выхад у Першую Бундэсьлігу ў стыкавых матчах зь іншым баварскім клюбам — «Нюрнбэргам», але прайграў у абодвух матчах — 0:1 у гасьцёх і 0:2 дома. Нягледзячы на гэта, сэзон стаў найлепшым у гісторыі клюбу.

У наступным сэзоне 2010—2011 клюб палепшыў свой вынік, заняўшы 2 месца ў Другой Бундэсьлізе, упершыню ў сваёй гісторыі зарабіў права выступаць у Бундэсьлізе. 15 кастрычніка 2011 году «Аўгсбург» здабыў сваю першую ў гісторыі гульню ў найвышэйшай лізе, перамогшы «Майнц» зь лікам 1:0. Клюб захаваў месца ў элітным дывізіёне, а ў другім сэзоне зрабіць гэта было цяжэй. Толькі ў апошнім матчы чэмпіянату, дзякуючы перамогі над «Гройтэр Фюртам» зь лікам 3:1, аўгсбургцы здлелі ўтрымацца ў Бундэсьлізе. Сэзон 2013—2014 гадоў каманда скончыла на 8-м месцы, на крок адстаўшы ад месца, якое давала права на ўдзел у Лізе Эўропы. Сэзон 2014—2015 гадоў клюб пачаў з паразы ў Кубку Нямеччыны ад аматарскага клюбу «Магдэбург» з чацьвертага дывізіёну.

Клюб упершыню кваліфікаваўся ў Лігу Эўропы ў сэзоне 2015—2016 гадоў пасьля таго, як ён фінішаваў на пятым радку ў Бундэсьлізе 2014—2015 гадоў. Клюб заняў другі радок у групе эўракубка, пры гэтым двойчы зьведаўшы паразы на ўласным полі ды яшчэ раз у гасьцёх у «Атлетыка». У 1/16 фіналу нямецкі клюб саступіў «Лівэрпулу» і выбыў з турніру.

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Аўгсбург
Вольфсбург (футбольны клюб)

«**Вольфсбург**» () — нямецкі футбольны клюб з гораду Вольфсбург. Заснаваны ў 1945 годзе. Чэмпіён Нямеччыны (2009), уладальнік Кубка (2015) і Супэркубка Нямеччыны (2015). Клюб вырас з мультыспартовага клюбу для супрацоўнікаў заводу па вытворчасьці аўтамабіляў «Фольксваген» у горадзе Вольфсбург, і зьяўляецца даччынай кампаніяй Volkswagen Group.

## Гісторыя
### 1938—1946
Горад Вольфсбург быў заснаваны ў 1938 годзе як горад для працоўных заводу «Фольксваген». Першым футбольным клюбам, які асацыюецца з аўтазаводам, быў «BSG Volkswagenwerk Stadt des KdF-Wagen». Гэтая каманда гуляла ў Гаўлізе Ост-Гановэр у сэзонах 1943—1944 і 1944—1945 гадоў.

12 верасьня 1945 году быў заснаваны новы клюб — «VSK Вольфсбург». Ягоная форма была бела-зялёнай і цяпер яна таксама выкарыстоўваецца. 15 сьнежня 1945 году ў клюбе адбыўся крызіс, які амаль спыніў ягонае існаваньне, бо ўсе гульцы за выключэньнем аднаго пакінулі клюб. Ёзэф Маер, адзіны пакінуты гулец, працаваў разам зь Вілі Гільбэртам па адраджэньні каманды й набору новых гульцоў. За год была створана новая каманда вядомая цяпер як «VfL Вольфсбург». У канцы лістапада 1946 году клюб згуляў таварыскую гульню з «Шальке-04» на стадыёне, які належыць «Фольксвагену», стаўшы такім чынам пераемнікам «BSG Volkswagenwerk Stadt des KdF-Wagen» і атрымаўшы спонсарскую падтрымку кампаніі.

### 1946—1963
«Вольфсбург» павольна, але ўстойліва прагрэсаваў ў наступныя сэзоны. Яны перамаглі ў некалькіх аматарскіх першынствах, але былі няздольныя прасунуцца наперад у плэй-оф на павышэньне, пакуль нарэшце, у 1954 годзе, не перамаглі футбольны клюб «Гайдэр» зь лікам 2:1, што дазволіла клюбу прабіцца ў Обэрлігу Поўнач. Тым ня менш, «Вольфсбург» змагаўся за выжываньне ва ўсіх наступных сэзонах, пакуль нарэшце ня вылецеў у 1959 годзе. У 1963 годзе, на момант стварэньня першай прафэсійнай нямецкай футбольнай лігі — Бундэсьлігі, «Вольфсбург» зноў гуляў у Обэрлізе Поўнач, якая ў той час была другой па значнасьці лігай.

### 1963—1997
«Вольфсбург» знаходзіўся ў другім дывізіёне наступны тузін гадоў, на той момант іхным найлепшым дасягненьнем было другое месца ў 1970 годзе. Гэтае другое месца дазволіла ім змагацца ў плэй-оф за выхад у Бундэсьлігу, але там яны выглядалі слаба й прабіцца ў галоўную лігу Нямеччыны ня здолелі.

Зь сярэдзіны 1970-х і да пачатку 1990-х гадоў «Вольфсбург» гуляў у аматарскай Обэрлізе Поўнач. Пасьлядоўныя фінішы на першым месцы ў 1991 і 1992 гадох, а затым і посьпех у плэй-оф дазволіў ім выступаць у сэзоне 1992—1993 гадоў у Другой Бундэсьлізе. «Вольфсбург» бесьперапынна дамагаўся пэўнага посьпеху на працягу ўсіх 1990-х. Каманда выйшла ў фінал Кубка Нямеччыны ў 1995 годзе, дзе прайграла мёнхэнглядбаскай «Барусіі» зь лікам 0:3. Фінішаваўшы другім у сэзоне 1996—1997 гадоў «Вольфсбург» усё ж такі здолеў прабіцца ў Бундэсьлігу.

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вольфсбург
Фрайбург (футбольны клюб)

«**Фрайбург**» () — нямецкі футбольны клюб з гораду Фрайбургу, які месьціцца ў фэдэральнай зямлі Бадэн-Вюртэмбэргу. «Фрайбург» традыцыйна хістаецца паміж першым і другім дывізіёнамі нямецкага футболу, што дало падставу на стварэньне заўзятарамі клюбу крычалкі: «Мы ідзем ўніз, мы ідзем наверх, мы ідзем у Кубак УЭФА!», якая была створана ў 1990-я гады. Фолькер Фінке, які быў мэнэджарам клюбу ў пэрыяд паміж 1991 і 2007 гадамі, быў найдаўжэйшым паводле тэрміну працы ў адным клюбе з усіх мэнэджараў у гісторыі прафэсійнага футболу ў Нямеччыне. Ёахім Лёў, колішні мэнэджар нямецкай зборнай, ёсьць найлепшым бамбардзірам клюбу за ўсю ягоную гісторыю, забіўшы 81 гол у 252 гульнях за клюб. Клюб быў заснаваны ў 1904 годзе.

## Гісторыя
### Раньнія гады
Клюб вядзе сваю гісторыю ад двух клюбаў, якія абодва былі заснаваны ў 1904 годзе, то бок гэта «*Freiburger Fußballverein 04*», які быў створаны ў сакавіку, і «*Schwalbe Freiburg*», які зьявіўся толькі праз два месяцы. Абодва клюбы зьведалі некалькі зьменаў назова. Так «*Schwalbe Freiburg*» стаўся футбольным клюбам «Марс» () у 1905 годзе, а праз год быў перайменаваны ў «*Union Freiburg*», у той жа час «*Freiburger Fußballverein 04*» стаўся «*Sportverein Freiburg 04*» у 1909 годзе. Праз тры гады абодва клюбы аб’ядналіся ў адзіны клюб «Фрайбург», і менавіта тады была створана эмблема клюбу з выявай галавы грыфону.

У 1918 годзе пасьля спусташэньня Першай сусьветнай вайны «Фрайбург» увайшоў у часовую дамоўленасьць з клюбам «Фрайбургер», каб мець магчымасьць выставіць поўны склад гульцоў, і гэтае часовае аб’яднаньне атрымала назоў «*KSG Freiburg*». На наступны год «Фрайбург» далучыліся да «*FT 1844 Freiburg*» на некаторы час як футбольны аддзел гэтага клюбу. Гэтае супрацоўніцтва было адноўлена ў 1938 годзе. Клюб пасьпеў пагуляць на самым высокім узроўні з 1928 году, спачатку ў Бэцырксьлізе Бадэну, а потым і ў Гаўлізе Бадэну, зь якой яны вылецелі ў 1934 годзе.

У канцы Другой сусьветнай вайны, акупацыйныя ўлады хаўрусьнікаў расфармавалі большасьць існуючых арганізацыяў у Нямеччыне, у тым ліку футбольныя й спартовыя клюбы. Клюбам было дазволена аднавіць сваю дзейнасьць праз год, але яны павінны былі браць на сябе новыя імёны ў спробе дыстанцыявацца ад іхняга нядаўняга нацысцкага мінулага. Таму да 1950 году клюб быў вядомы пад новым назовам «*VfL Freiburg*», але пасьля франка-акупацыйныя ўлады дазволілі клюбам вярнуць сваю старую ідэнтычнасьць. Нарэшце, у 1952 годзе, «Фрайбург» зноўку пакінуў таварыства «*FT Freiburg*».

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Фан-сайт клюбу
* Статыстыка клюбу ў часопісе «Кікер»

Катэгорыя:Фрайбург
Майнц (футбольны клюб)

«**Майнц**» () — нямецкі футбольны клюб з гораду Майнцу, які месьціцца ў фэдэральнай зямлі Райнлянд-Пфальцы. Створаны 16 альбо 27 сакавіка 1905 году й, акрамя футболу, маецца гандбольны клюб, а таксама клюб настольнага тэнісу. Футбольная каманда гуляе з сэзону 2009—2010 гадоў у Бундэсьлізе.

Найбольш значнымі посьпехамі клюбу ёсьць удзел у розыгрышы нямецкай Бундэсьлігі паміж 2004 і 2007 гадамі, удзел у турніры на Кубак УЭФА ў сэзоне 2005—2006 гадоў і ўдзел у паўфінале на Кубак Нямеччыны ў сэзоне 2008—2009 гадоў. Пасьля паляпшэньня фінансавага становішча клюб распачаў будаўніцтва новага стадыёну. 5 траўня 2009 году ў навакольлях Майнцу пачалося будаўніцтва новай футбольнай арэны «Кофэйс-Арэны», будаўніцтва якой скончылася ў 2011 годзе. Разам новы стадыён умяшчае 33 500 гледачоў.

## Гісторыя
### Раньнія гады
Ужо ў 1903 годзе ў горадзе прадпрымалася спроба стварыць футбольны клюб, якая зьведала няўдачу, аднак праз два гады ў Майнцы ўсё ж такі быў створаны клюб «*Mainzer Fussballclub Hassia 1905*». Пасьля некалькіх гадоў, гуляючы ў Паўднёвай Нямецкай лізе () клюб аб’яднаўся зь іншым мясцовым футбольным таварыствам, і стаў называцца «*Mainzer Fussballverein Hassia 05*». У 1912 годзе слова «*Hassia*» было выключана з назвы клюбу. Пасьля Першай сусьветнай вайны ў клюбу зноў адбылося зьліцьцё, на гэты раз, з клюбам «*Sportverein 1908 Mainz*», што ў выніку ўтварыла каманду «*Mainzer Fußball-und Sportverein 05*», які стаў у далейшым самавітым клюбам. «Майнцэр» перамог у рэгіянальным чэмпіянаце ў пэрыяд паміж Першай і Другой сусьветнымі войнамі, і трапіў у адборачны круг нацыянальнага чэмпіянату пасьля перамогі ў рэгіянальнай Крайсьлізе.

### Пэрыяд Трэцяга Райху
У 1920—1930-я гады клюб паказваў нядрэнныя вынікі ў дывізіёне Гэсэну, уключаючы першае месца па заканчэньні сэзонаў 1931—1932 і 1932—1933 гадоў. Пасьля рэарганізацыі футбольных структур, якая адбылася ў краіне пры ўладзе нацыянал-сацыялістаў, каманда прабілася ў Гаўлігу Паўднёвага Захаду (), якая ў тыя часы зьяўлялася адной з шасьці вядучых рэгіянальных лігаў Райху. У дадзеным дывізіёне клюб правёў усяго адзін сэзон, перад тым, як «выляцеў». У 1938 годзе ўлады прымусова аб’ядналі клюб зь іншым спартовым таварыствам — «*Reichsbahn SV Mainz*», і да канца Другой сусьветнай вайны клюб выступаў пад назвай «*Reichsbahn SV Mainz 05*».

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Майнц
Нюрнбэрг (футбольны клюб)

«**Нюрнбэрг**» () — нямецкі футбольны клюб з гораду Нюрнбэргу, які месьціцца ў фэдэральнай зямлі Баварыі. Заснаваны ў 1900 годзе. Дзевяціразоы чэмпіён Нямеччыны (1920, 1921, 1924, 1925, 1927, 1936, 1948, 1961, 1968), уладальнік Кубка Нямеччыны (1935, 1939, 1962, 2007). Ён быў заснаваны 4 траўня 1900 году групай з васямнаццаці юнакоў, якія сабраліся ў мясцовым пабе пад назовам «*Burenhütte*», каб сабраць каманду для гульні ў футбол, а ня рэгбі, бо на той час новая ангельскія гульня станавілася ўсё больш папулярнай. Сёньня клюб мае ў сваім складзе каманды па боксе, гандболе, хакеі на роліках і каньках, плаваньні, лыжах, тэнісе.

## Стадыён

Каманда гуляе свае хатнія матчы на стадыёне «Франкенштадыён», які знаходзіцца ў камунальнай уласнасьці. Раней да 1990 году стадыён быў вядомы ён «Гарадзкі стадыён». Ён зьяўляецца хатняй арэнай клюбу з 1963 году й у цяперашні час мае ўмяшчальнасьць у 48 553 гледачы пасьля апошняга пашырэньня стадыёну падчас зімовай паўзы ў сэзоне 2009—2010 гадоў.

Стадыён быў пабудаваны ў 1928 годзе й быў вядомы як «Штадыён дэр Гітлерюгенд» з 1933 па 1945 гады. Першапачатковая ёмістасьць была роўная 40 000 гледачам, але ў 1965 годзе ўмяшчальнайсьць была павялічана да 65 000 гледачоў, а затым на стадыёне ў 1967 годзе адбыўся фінальны матч Кубка Чэмпіёнаў 1967 году, дзе сустракаліся «Баварыя» й «Рэйнджарз». Перамогу ў матчы атрымалі нямецкія футбалісты з «Баварыі» зь лікам 1:0. У наступным арэна была адрамантавана да чэмпіянату сьвету 1974 году й яшчэ нядаўняе пашырэньне дазволіла ёй прыняць 45 000 гледачоў у чатырох матчах папярэдняга раўнда і аднаго матчу стадыі 1/16 фіналу Чэмпіянату сьвету па футболе 2006 году.

«Франкештадыён» з 2006 году носіць камэрцыйную назву «EasyCredit Stadium» па дамоўленасьці зь мясцовым банкам. Большасьць фанатаў выступала з прапановай перайменаваньня стадыёна ў гонар Макса Морляка, але яны павінны чакаць па крайняй меры шэсьць гадоў, каб гэта адбылося, бо паводле дамоўленасьці менавіта такі пэрыяд стадыён будзе мець камэрцыйную назву.

## Дадатковыя зьвесткі
* Клюб ганарыцца двума выгадаванымі чэмпіёнамі сьвету: нападнікам Максам Морлякам у 1954 годзе й брамнікам Андрэасам Кёпке ў 1990 годзе. У 1961 і 1993 гадох адпаведна, абодва станавіліся футбалістамі году Нямеччыны.
* У 2007 годзе клюб заваяваў кубак Нямеччыны, а ў наступным сэзоне вылецеў з Бундэсьлігі.
* Сумесна зь білефэльдзкай «Армініяй» «Нюрнбэрг» трымае рэкорд па колькасьці вылетаў з Бундэсьлігі — шэсьць разоў.
* Фінал 1927 году паміж «Нюрнбэргам» і бэрлінскай «Гэртай» быў першым матчам, які цалкам трансьляваўся на радыё ў Нямеччыне.
* «Нюрнбэрг» перамог у абодвух першых чэмпіянатах, якія крочылі пасьля сусьветных войнаў — у 1920 і 1948 гадох.
* Перамога ў Кубку Нямеччыны ў 2007 годзе перапыніла сэрыю з 39 гадоў бяз тытулаў і з 45 гадоў безь перамогаў у кубку краіны.
* Да гэтага часу «Нюрнбэрг» ўтрымлівае другое месца пасьля «Баварыі» па колькасьці чэмпіёнскіх тытулаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нюрнбэрг
Сэрбскі кірылічны альфабэт

**Вукавіца** (названая паводле імя стваральніка, Вука Караджыча), альбо** сэрбская кірыліца**, якую ў Сэрбіі называюць проста «азбука» — кірылічны альфабэт для сэрбскахарвацкіх моваў, створаны ў пачатку XIX стагодзьдзя, які з тых часоў не зьмяняўся. Выкарыстоўваецца пераважна ў Сэрбіі, Чарнагорыі і радзей у Босьніі і Герцагавіне. У параўнаньні зь беларускім альфабэтам у вукавіцы адсутнічаюць Ёё, Йй,  Ўў, Ыы, Ьь, Ээ, Юю, Яя, але выкарыстоўваюцца 6 іншых літараў Јј, Ћћ, Ђђ, Њњ, Љљ і Џџ. Кожная літара, прынамсі фанэматычна, абзначае, адпаведна, толькі адзін гук. Альфабэт мае лацінскі адпаведнік — Гаевіца.

## Альфабэт

## Вонкавыя спасылкі
* Трансьлітарацыя сэрбскага альфабэту з лацініцы на кірыліцу

Катэгорыя:Сэрбская мова
Катэгорыя:Сэрбскі альфабэт
Ніжняя Саксонія

**Ні́жняя Саксо́нія** ( , ) — зямля Нямеччыны. Сталіца — Гановэр.

## Раёны
Ніжняя Cаксонія складаецца з наступных раёнаў:

## Вольныя гарады (Kreisfreie Städte)
# Браўншвайг (BS)
# Вільгэльмсгафэн (WHV)
# Вольфсбург (WOB)
# Дэльмэнгорст (DEL)
# Зальцгітэр (SZ)
# Альдэнбург (OL)
# Аснабрук (OS)
# Эмдэн (EMD)





## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1946 годзе
Бадэн-Вюртэмбэрг

**Ба́дэн-Вю́ртэмбэрг** () — зямля на паўднёвым захадзе Нямеччыны. Сталіца — Штутгарт.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1951 годзе
Брэмэн (фэдэральная зямля)

**Вольны ганзейскі горад Брэмэн** ()  — зямля Нямеччыны. Сталіца — Брэмэн. Зямля складаецца з двух гарадоў — Брэмэну і Брэмэргафэну, якія знаходзяцца прыблізна за 60 км адзін ад аднаго.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Землі Нямеччыны
Гэсэн

**Гэсэн** () — зямля Нямеччыны. Сталіца — Вісбадэн.

## Крыніцы
Смуга

Назву **Сму́га** маюць:

* Смуга — зьява надвор’я
* Смуга — вёска ў Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Смуга — возера ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Смуга — рака ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці, левы прыток Сяхновіцкага канала (басэйн Заходняга Буга)