Бярозаўка

**Бяро́заўка** — места ў Беларусі, на левым беразе ракі Нёмана (за 1,5 км ад яе). Уваходзіць у склад Лідзкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 10 311 чалавек. Знаходзіцца за 27 км на паўднёвы ўсход ад Ліды, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Нёман, на аўтамабільнай дарозе Ліда — Наваградак.

## Гісторыя
Бярозаўка ўзьнікла ў канцы XIX стагодзьдзя на месцы некалькіх гутаў, першая зь якіх ўтварылася ў 1875 годзе. У 1883 годзе мясцовы шляхціч Зянон Ленскі зьвярнуўся да ўладаў з просьбай адчыніць гуту. У канцы 1884 году зямяніну выдалі дазвол на будаваньне ў ягоным маёнтку Заенчыцах (дзялянку вылучылі ў лесе каля хутару *Старой Гуты*, пры ўтоку ў Нёман рэчкі Чорнай). Першую прадукцыю завод вырабіў у 1885 годзе. У 1891 годзе арандатарамі гуты сталі Вільгельм Краеўскі і Юліюс Столе — дасьведчаныя тэхнолягі і арганізатыры шкляной вытворчасьці. Ужо ў 1892 годзе яны правялі першыя ўдалыя варкі крыштальнага шкла. У 1894 годзе В. Краеўскі і Ю. Столе пачалі будаваць уласны завод за 4 км ад арэндаванага, у 1896 годзе атрымалі тут першую прадукцыю. З таго часу завод Ленскага пачалі называць «Нёман-А» ці «*Старая гута*», а новы — «Нёман-Б» ці «*Новая гута*». На кожным з заводаў у 1897 годзе працавала больш за 100 чалавек. У 1898 годзе за 3 км ад ракі Нёман ва ўрочышчы Бярозаўцы А. Квяцінскі збудаваў яшчэ адзін завод, які неўзабаве ў 1900 годзе перайшоў да Краеўскага і Столе. У 1902 годзе апошнія закрылі «Старую гуту», а яе назву «Нёман-А» прысвоілі заводу ў Бярозаўцы, які стаў галоўным. У наш час на месцы «Старой гуты» захавалася толькі вялікая колькасьць шклобою і вогнетрывалага лому ад збураных печаў ды асобныя кусты бэзу, парэчак і агрэсту. А вакол дзейнага заводу вырасла места Бярозаўка.

У Першую сусьветную вайну Бярозаўку занялі нямецкія войскі. 25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Бярозаўка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП (б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году вёска апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Лідзкім павеце Наваградзкага ваяводзтва.

У 1939 годзе Бярозаўка ўвайшла ў БССР, з 15 студзеня 1940 году ў Наваградзкім раёне. 12 кастрычніка 1940 году яна стала цэнтрам сельсавету. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да 9 ліпеня 1944 году вёска знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

15 траўня 1959 году Бярозаўка атрымала афіцыйны статус працоўнага пасёлку Наваградзкага, з 1962 году — Лідзкага раёну. 24 чэрвеня 1968 году паселішча атрымала афіцыйны статус гарадзкога пасёлку. У 1990 годзе Бярозаўка атрымала статус места.


Biarozaŭka, Spasłańnia Śviatoha Ducha. Бярозаўка, Спасланьня Сьвятога Духа (1934).jpg|Касьцёл, 1930-я гг.
Biarozaŭka, Spasłańnia Śviatoha Ducha. Бярозаўка, Спасланьня Сьвятога Духа (1935).jpg|Касьцёл, 1935 г.
Biarozaŭka. Бярозаўка (1934).jpg|Помнік у касьцельным дворыку, 1934 г.
Biarozaŭka, Novy Dvoryk. Бярозаўка, Новы Дворык (1937).jpg|Сядзіба Новы Дворык, 

Biarozaŭka, Bieły Dvoryk. Бярозаўка, Белы Дворык (1937) (2).jpg|Сядзіба Белы Дворык, 
Biarozaŭka, Bieły Dvoryk. Бярозаўка, Белы Дворык (1937).jpg|Сядзіба Белы Дворык, 
Biarozaŭka, Bieły Dvoryk. Бярозаўка, Белы Дворык (1930-39).jpg|Парк, 1930-я гг.
Biarozaŭka, Bieły Dvoryk. Бярозаўка, Белы Дворык (1930-39) (2).jpg|Парк, 1930-я гг. 


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XX стагодзьдзе**: 1969 год — 5,1 тыс. чал.; 1991 год — 11,8 тыс. чал.; 1996 год — 12,8 тыс. чал.; 1999 год — 12 156 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2004 год — 12 тыс. чал.; 2006 год — 11,8 тыс. чал.; 2009 год — 10 835 чал. (перапіс); 2015 год — 10 533 чал.; 2016 год — 10 478 чал.; 2017 год — 10 393 чал.; 2018 год — 10 311 чал.

## Інфраструктура
У Бярозаўцы працуюць дашкольныя ўстановы, сярэднія школы, лякарня, бібліятэка, дом культуры. У 1990—2000-я гады ў месьце збудавалі Касьцёл Спасланьня Сьвятога Духа.

## Эканоміка
Найбуйнейшае прадпрыемства — завод «Нёман». Гута выпускае посуд, вазы, дэкаратыўна-мастацкія вырабы. Частка вырабаў экспартуецца за мяжу. Таксама працуюць хлебазавод, прадпрыемствы сацыяльна-побытавага абслугоўваньня.

## Турыстычная інфармацыя
### Інфраструктура
Дзейнічае музэй Бярозаўскай гуты, дзе турысты могуць пабачыць разнастайную прадукцыю прадпрыемства, а таксама музэі гісторыі Бярозаўкі і «Сялянская хатка» ў 3-й школе. Спыніцца можна ў гатэлі шклозаводу.

### Славутасьці
* Заводзкі будынак гуты (1925)
* Сядзібна-паркавы комплекс Стольлеў «Новы Дворык» (пач. XX стагодзьдзя)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл (1924—1932; зьнішчаны савецкімі ўладамі ў 1954 годзе)
* Сядзібна-паркавы комплекс Стольлеў «Белы Дворык» (1930-я)

## Галерэя

Byarozavka1.JPG|Гута «Нёман»
Byarozavka3.JPG|Палац культуры
Byarozavka4.JPG|Краявід
Byarozavka5.JPG|Нёман


## Асобы
* Зьміцер Вайцюшкевіч (нар. 1971) — беларускі сьпявак і музыка
* Яраслаў Кардаш (нар. 1991) — беларускі барэц грэцка-рымскага стылю
* Чэслаў Міхневіч (нар. 1970) — польскі футбаліст і трэнэр

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Geschichte der Glaswerke Julius Stolle, Njoman, Weißrussland, 1883—1998

Катэгорыя:Населеныя пункты Лідзкага раёну
Катэгорыя:Гарады Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі