Гран-пры Італіі

**Гран-пры́ Іта́ліі** () — адно з найстарэйшых у сьвеце аўтагоначнае Гран-пры, якое ладзіцца з 1921 року, а з 2013 року займае 1-е месца паводле агульнай колькасьці правядзеньняў. Адзінае Гран-пры разам з брытанскім, на якіх формульныя гонкі адбываліся бесьперапынна ад часу зьяўленьня.

## Мінуўшчына
Першае італьянскае Гран-пры адбылося 4 верасьня 1921 року на трасе пад Мантык’яры. Аднак большасьць гонак ладзіліся на трасе ў Монцы, адмыслова збудаванай да Гран-пры 1922 року. У той час гэты быў усяго трэці сталы аўтадром у сьвеце пасьля Бруклэндзу (Вялікабрытанія) ды Індыянапалісу (ЗША). Траса працягласьцю 10 км была даволі хуткаснай. У 1924 року тут загінуў брытанскі гоначнік «Мэрсэдэсу» Луіс Збароўскі.

 стала першым з шэрагу трагічных падзеяў на гэтым аўтадроме. На хуткасным адцінку 200&nbsp;км/г ў барацьбе італьянцы Эміліё Матэрасі на Талбаце і Джуліё Фарэсьці на Бугацьці сутыкнуліся коламі, пасьля чаго балід Матэрасі уляцеў у неабароненую частку стадыёну, дзе гоначнік і 27 гледачоў загінулі, а яшчэ 26 атрымалі траўмы. Да  Монца-1928 заставалася найсьмяротнейшым выпадкам у гісторыі аўтаспорту. Пасьля гэтага тры гады гонка ня ладзілася.

, перанесенае на пачатак траўня, было хутчэй гонкай на вытрываласьць: яна цягнулася 10 гадзінаў.  гонка адбылася ў пачатку чэрвеня.  яна вярнулася на традыцыйны верасьнёўскі пэрыяд. І зноўку адбылася трагедыя. Дзень гонкі, 10 верасьня, стаў вядомы як «Чорны дзень Монцы». На другім прагрэве з аўтамабілю Duesenberg графа Карлё Фэлічэ Тросьсі разьлілася аліва; у гэтым месцы пасьлізнуўся Мазэраці Баканіна Барзакіні, ад чаго яго закруціла, перакуліла і некалькі разоў ударыла аб пакрыцьцё. Джузэпэ Кампары, які ехаў зь ім побач, спрабуючы ўнікнуць сутыкненьня, вылецеў з трасы і ўдарыўся сваім Альфа Рамэо ў дрэвы, загінуўшы на месцы. Барзакіні сканаў у шпіталі той жа дзень. Гоначнікі вырашылі пачысьціць аліўную пляму, каб правесьці фінальны заезд. На восьмым коле гонкі ў гэтым месцы выбухнуў матор на Бугацьці польскага шляхціча Станіслава Чайкоўскага і прарваўся паліўны шлянг, ад чаго запалаў увесь аўтамабіль. Чайкоўскі вылез з машыны, але згарэў зажыва. Пераможцам гонкі быў абвешчаны францускі кіроўца Бугацьці Марсэль Леу.

Пасьля гэтага  гонку правялі на скарочанай трасе Флёрыё. Аднак яна аказалася надта павольнай, і праз год гонка адбылася на поўнай трасе Флёрыё (зь пяцьцю шыканамі).  гонка вярнулася ў Монцу, адразу пасьля чаго пачалася пераробка трасы, перарваная вайной.

Гран-пры Італіі ўзнавілася толькі , гэтым разам у мілянскім раёне Партэльлё. Тут італьянскі гоначнік Джаваньні Брака вылецеў на сваім Дэляжы з трасы і забіў пяцёх гледачоў. Больш гэтая траса ў гонках ніколі не выкарыстоўвалася.  яе правялі ў турынскім парку Валентына, але з  Гран-пры вярнулася на пераробленую трасу ў Монцы.

У 1950 року  і першы чэмпіянат Формулы-1 выйграў італьянец Джузэпэ «Ніна» Фарына на Alfa Romeo 158. У 1954 была праведзеная поўная перабудова трасы. Цяпер 10-км Монца стала настолькі хуткай, што баліды дасягалі сярэдняй хуткасьці 220 км/г (няшмат паводле цяперашніх мерак, але гэта больш, чым на авальным Індыянапалісе ў ЗША). У  брытанскія каманды байкатавалі гонку з прычыны небясьпечнага насыпу з бэтонавым пакрыцьцём замест асфальтавага; байкот дапамог італьянскім канструктарам здабыць лёгкую перамогу, але яна стала апошняй для аўтамабіляў зь пярэднім разьмяшчэньнем рухавіка.

Праз год адбылася трагедыя. На  мог вырашыцца лёс чэмпіянату, у якім спаборнічалі абодва гоначнікі «Фэрары» — Філ Гіл і Вольфганг фон Трыпс. У барацьбе за чацьвертае месца брытанец Джым Кларк сутыкнуўся зь немцам; фон Трыпс ударыўся ў агароджу, пераляцеў яе і трапіў на трыбуну, забіўшыся сам і яшчэ 14 гледачоў. Гонка не спынялася, ейным пераможцам стаў Гіл. Кларк выжыў, але трапіў пад рассьледаваньне італьянскай паліцыяй.

Больш насып на Монцы ў Формуле-1 ніколі не выкарыстоўваўся.  арганізатары спрабавалі зноўку задзейнічаць надзвычай хуткасную канфігурацыю; аднак пятнічныя трэніроўкі паказалі, што машыны ліратальна фізычна не вытрымліваюць такіх нагрузак. Пасьля пагрозаў пілётаў байкатаваць гонку яе вярнулі да звычайнага выгляду.

Перамога Людавіка Скарф’ёцьці  стала апошняй для італьянскіх гоначнікаў у Монцы.

На  падчас кваліфікацыі ў Лотасе Ёхэна Рынта адмовіў тармазны вал; аўтамабіль вылецеў з трасы, ударыўся ў бар’ер і некалькі разоў перакуліўся. Рынт загінуў не ад удару, а ад кепска замацаванага поясу бясьпекі. У тым сэзоне ніхто ня змог яго пераўзысьці, таму Ёхэн Рынт стаў першым і адзіным пасьмяротным чэмпіёнам Формулы-1.

 стала найхутчэйшай дагэтуль гонкай у гісторыі Формулы-1, таму ў 1972 року на трасе былі дададзеныя дзьве шыканы. У 1974 яшчэ адна шыкана зьмененая і перайменаваная ў гонар Альбэрта Аскары, які загінуў тут у 1955 року падчас выпрабаваньняў спартовага аўтамабілю Фэрары. Яшчэ тры шыканы ўсталяваныя ў 1976 року.

Падчас кваліфікацыі  швэдзкі гоначнік Роні Пэтэрсан разьбіў свой балід «Лотас» і на гонку быў вымушаны ўзяць запасны балід паплечніка Марыё Андрэцьці, хоць і неадпаведны яму па габарытах. Як толькі пачалася гонка, у першым жа павароце Пэтэрсанава аўто ўляцела ў ахоўны бар’ер і загарэлася. Ізноўку маршалкі трасы не былі падрыхтаваныя, і замест іх Пэтэрсана выцягнулі з палаючага Лотасу гоначнікі Джэймз Гант і Патрык Дэпае. Швэд, аднак, на наступны дзень сканаў ад траўмаў.

У 1979 року траса была дапоўненая . У 1980 року  ўвогуле адбылася ў Імале, каб даць магчымасьць перарабіць Монцу. З 1981 року Гран-пры Італіі нязьменна ладзіліся ў Монцы. Імала заставалася ў календары Формулы-1 да 2006 року як Гран-пры Сан-Марына.

 ў Монцы трапіў у аварыю брытанец Джон Ўотсан, аднак карбонавалокнавы «Макларэн» яго выратаваў.

 стала адзінай гонкай сэзону, дзе Макларэн ня здолеў здабыць перамогу, бо абодва ягоныя гоначнікі не фінішавалі. Першыя два месцы заваявалі гоначнікі Фэрары, што было асабліва важна, паколькі ўсяго месяц перад тым памёр заснавальнік каманды Энца Фэрары.

Пасьля трагедыі ў  ў трасу былі ўнесеныя зьмены, каб зьменшыць хуткасьць; чарговыя зьмены былі дададзеныя і налета. Апошнія  рок зьмены былі ўнесеныя ў 2000. У тым годзе  пачалася трагічна: кола, якое адарвалася ад «Джордану» Гайнц-Гаральда Фрэнцэна, трапіла ў аднаго з маршалкаў. 33-гадовы Паолё Джысьлімбэрці ад атрыманых траўмаў сканаў.

Пасьля перамогі ў  Міхаэль Шумахэр абвясьціў пра свой сыход з Формулы напрыканцы сэзону. На  Сэбастыян Фэтэль стаў наймаладзейшым у гісторыі пераможцам кваліфікацыі, наймаладзейшым пераможцам (21 год 74 дні) і наймаладзейшым прызэрам Гран-пры Формулы-1.

З усталяваных рэкордаў:
*  Льюіс Гэмілтан усталяваў найхутчэйшае кваліфікацыйнае кола з часам 1:18,887 і сярэдняй хуткасьцю 264,362 км/г;
*  усталяваны рэкорд па найменшай працягласьці гонкі (без уліку скарочаных гонак): 1:13:41,143.

## Пераможцы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Італьянскія аўтагоначныя спаборніцтвы
Італія
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:Спорт у Монцы
Італія
Італія
Італія