open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нарсіс Мантурыёль

**Нарсіс Мантурыёль-і-Эстарыёль** (; нар. 28 верасьня 1819, Фігэрас — пам. 6 верасьня 1885, Сан-Марці-да-Прубансалс, цяпер раён Барселёны) — каталёнскі і гішпанскі інжынэр, вынаходнік, мастак і інтэлектуал.

## Навуковая дзейнасьць

Нарсіс Мантурыёль быў канструктарам першых падводных лодак з рухавіком унутранага згараньня. Падводныя лодкі «Ictíneo I» і «Ictíneo II» былі першымі поўнафункцыянальнымі субмарынамі, якія ня мелі аварыяў падчас плаваньня.

Ідэя пабудаваць сваю першую падводную лодку прыйшла да Нарсіса Мантурыёля ў 1857 годзе, калі ён, назіраючы за працай зборшчыкаў каралаў, стаў сьведкам гібелі аднаго з рабочых. Вярнуўшыся пасьля гэтага выпадку ў Барсэлёну, Нарсіс Мантурыёль заснаваў кампанію «Monturiol, Font, Altadill y Cia», якая ўзяла на сябе выдаткі па будаўніцтве падводнай лодкі.

Лодка «Ictíneo I» была выпрабаваная ў порце Барсэлёны ў верасьні 1859 году, а лодка «Ictíneo II» — 20 мая 1865 году. Глыбіня, на якую апускаліся лодкі, склала 20 і 30 мэтраў адпаведна.

Нарсіс Мантурыёль таксама вынайшаў мэтад капіяваньня лістоў, мэтад бесьперапыннага друку, хуткасную гармату, адмысловы мэтад захаваньня мяса, мэханізм для вырабу цыгарэт і іншае.

## Позьняе жыцьцё

У 1868 годзе Мантурыёль вярнуўся ў палітычнае жыцьцё. Ён быў дэпутатам Устаноўчага сходу Першай Гішпанскай рэспублікі (1873), і неўзабаве пасьля гэтага стаў дырэктарам Fabrica Nacional del Timbre (Нацыянальны завод марак) у Мадрыдзе на працягу некалькіх месяцаў, дзе ён рэалізаваў працэс паскарэньня вытворчасьці клейкай паперы.

Мантурыёль памёр у 1885 годзе, у Сан-Марці-да-Прубансалсе, цяпер прыгарадзе Барсэлёны.

## Спадчына

Ні адна іншая падводная лодка не выкарыстоўвала анаэробную рухальную сыстэму да 1940 году, калі нямецкі флёт выпрабоўваў сыстэмы з выкарыстаньнем тых жа прынцыпаў на экспэрымэнтальнай падводнай лодцы V-80, а затым на тыпе XVII падводных лодак. Праблема незалежнага руху паветра было нарэшце вырашана з будаўніцтвам першай атамнай падводнай лодкі, на USS Nautilus.

У яго ёсьць два помнікі: адзін у Барсэлёне (Avinguda Diagonal — Карэра Жыроны) і іншыя ў канцы бульвара Рамбла ў Фігэрасе, яго родным горадзе, больш вядомы для іншага Фігерэнса, Сальвадора Далі.

## Літаратура

* VALLÈS, Carles: *Diccionari de l’Alt Empordà*. Figueres: Art-3, 1984, 386 p., ISBN 84-85874-17-10 
* Monturiol, a forgotten submariner; by Thomas Holian in Undersea Warfare 
* The Story of the Man who gave the World the Submarine 
* Critic on Monturiols dream written by Matthew Stewart 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Памерлі ў Барсэлёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1819 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1885 годзе
Славацка-ўкраінскія стасункі

**Слава́цка-ўкраі́нскія стасу́нкі** — двухбаковыя стасункі паміж Славаччынай і Ўкраінай.

Краіны ўсталявалі дыпляматычныя ўзаеміны 1 студзеня 1993 року. У Кіеве дзейнічае славацкая амбасада, ва Ўжгарадзе знаходзіцца генэральны кансулят, яшчэ два ганаровыя консульствы знаходзяцца ў Данецку і Ўжгарадзе. Украінская амбасада дзейнічае ў Браціславе, а ў Прэшаве адчынены генэральны кансулят.

Працягласьць агульнай граніцы паміж Славаччынай і Ўкраінай складае 97&nbsp;км.

У міжваенны пэрыяд украінская Закарпацкая вобласьць уваходзіла ў склад Чэхаславаччыны, пазьней была перададзеная Вугоршчыне.

## Глядзіце таксама
* Міжнародныя стасункі Славаччыны
* Міжнародныя стасункі Ўкраіны

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Амбасада Славаччыны ў Кіеве
* Амбасада Ўкраіны ў Браціславе
Дзяржпрам

**Дом дзяржа́ўнай прамысловасьці (Дзяржпрам)** () — першы савецкі 13-павярховы хмарачос, помнік архітэктуры ў стылі канструктывізму, адна з трох харкаўскіх высотак, пабудаваная на працягу 1926—1928 гадоў.

Будынку, які ўвасобіў у сабе будаўнічыя дасягненьні УССР, далі назву «Дом дзяржаўнай прамысловасьці» — гэтым словазлучэньнем быў падкрэсьлены дэвіз індустрыяльнай краіны.

## Гісторыя
Будынак быў пабудаваны ў рэкордна кароткі тэрмін — падрыхтоўчыя працы пачаліся летам 1925 году, а здача ў эксплюатацыю адбылася 7 лістапада 1928 году, да адзінаццатай гадавіны кастрычніцкага перавароту. Вясной 1926 году будоўлю вырашана было закрыць, аднак пасьля асабістага ўмяшальніцтва Фэлікса Дзяржынскага, які наведаў будоўлю 8 траўня 1926 году, будаўніцтва працягнулася. На ўрачыстай закладцы цэнтральнага корпусу, якая адбылася 21 лістапада 1926 году, будынку прысвоілі яго імя.

Пасьля пабудовы, з 1928 па 1934 гады, у будынку разьмяшчаўся Савет Народных Камісараў Украіны.

Падчас нямецкай акупацыі ў 1941—43 гадах на першым паверсе была ўладкаваная стаўня, на іншых паверхах ў пачатку акупацыі жылі малпы, якія ўцяклі з разьмешчанага побач з будынкам заапарку. Да 23 жніўня 1943 году ў Дзяржпраме дажылі тры макакі, якім на 65-ю гадавіну вызваленьня гораду, у жніўні 2008 году, быў адкрыты помнік на тэрыторыі заапарку.

Пасьля вайны ў 1944—1947 гадах будынак быў адноўлены.

У 1955 годзе на даху была ўсталяваная адна зь першых у СССР тэлевізійных вышак вышынёй 45 м.

У 2004 годзе, да 350-годзьдзя Харкава была распачатая рэканструкцыя Дзяржпраму — яна заняла нашмат больш часу, чым увесь пэрыяд будаўніцтва Дзяржпраму прымітыўнымі мэтадамі ў 1920-х гадах, і дагэтуль застаецца не завершанай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Плошча імя. Дзяржынскага, Дзяржпрам і харкаўскі канструктывізм 

Катэгорыя:Харкаў
Тарас Шаўчэнка (залатая манэта)

**Тарас Шаўчэнка** — залатая памятная манэта Нацыянальнага банку Ўкраіны наміналам 200 грыўняў, прысьвечаная памяці выдатнага ўкраінскага паэта, мастака і мысьляра Тараса Шаўчэнкі. Манэта ўведзеная ў абарачэньне 12 сакавіка 2007 году. Яна належыць да сэрыі «Выдатныя асобы Ўкраіны».

## Парамэтры
* проба золата: 900
* намінал: 200 грыўняў
* вага манэты: 15,55 г
* дыямэтар: 25 мм
* якасьць: «пруф»
* рабро: гладкае
* наклад: 10000 асобнікаў

## Апісаньне

### Авэрс
На авэрсе манэты ў цэнтры кола, створанага ўзорам з пацерак, разьмешчаны малы Дзяржаўны Герб Украіны ў абрамленьні з абодвух бакоў галінкамі каліны.

Над гербам разьмешчаная дата «1996» — год біцьця манэты. Па коле манэты надпісы: уверсе «Украіна», унізе ў два радкі «200 грыўняў».

### Рэвэрс
На рэвэрсе манэты ў цэнтры поля адлюстраваны партрэт Т. Шаўчэнкі, пад якім зьмяшчаецца аўтограф паэта. Побач з партрэтам разьмешчаны малюнак кабзара каля сельскай хаты, які сьпявае з хлопчыкам-павадыром. Уверсе па крузе надпіс «Т. Р. Шаўчэнка 1814—1861», унізе разьмешчаныя абазначэньне і проба каштоўнага мэталу «Au 900» і яго вага ў чысьціні «15,55».

## Дызайн
* Мастакі: Аляксандар Івахненка (авэрс), Сяргей Мінянок (рэвэрс).
* Скульптары: Крыста Райтэр (авэрс), А. Цанашка (рэвэрс).

## Вонкавыя спасылкі
* Апісаньне манэты на сайце Нацыянальнага банку Украіны

Катэгорыя:Украінскія манэты
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Тараса Шаўчэнкі
Левабярэжная Ўкраіна

**Левабярэ́жная Ўкраі́на** () — гістарычны рэгіён ва Ўкраіне, што пачынаецца на ўсход ад левага (усходняга) берагу Дняпра і ахоплівае сучасныя Чарнігаўскую, Палтаўскую, Сумскую вобласьці, усходнія часткі Кіеўскай і Чаркаскай вобласьцяў краіны, паўночная частка Днепрапятроўскай вобласьці, а таксама Кіеў і ягоныя навакольлі на Правабярэжжы.

Тэрмін зьявіўся ў 1663 годзе з выбраньнем у якасьці гетмана Ўкраіны Івана Брухавецкага, які супрацьпастаўляўся Паўлу Цяцеру — гетману Правабярэжнае Ўкраіны. Брухавецкі стаў першым вядомым гетманам тэрыторыі Левабярэжнае Ўкраіны, якая ў тыя часы знаходзілася пад расейскім уплывам.

## Гісторыя
Да сярэдзіны XVII ст. рэгіён Левабярэжнае Ўкраіны належаў Рэчы Паспалітай. З 1654 году паводле ўмоваў Пераяслаўскае Рады гэтыя землі, за выключэньнем яе паўднёвай часткі, трапляюць у склад Расеі, што пазьней было пацьверджана Андрусаўскім мірам (1667 год) і «Вечным мірам» (1686), складзенымі між Рэччу Паспалітай і Расейскай дзяржавай. Будучы падуладнай Расеі, Левабярэжная Ўкраіна першапачаткова мела пэўную аўтаномію ў якасьці гетманату, якая была пастуопва скасаваная ў XVIII ст. зь ліквідацыяй Войска Запароскага.

Аўтаномія Левабярэжнай Украіны кіравалася гетманам, які фармальна абіраўся на генэральнай вайсковай радзе. Адміністрацыйна Левабярэжная Ўкраіна ў складзе Расеі падзялялася на дзесяць палкоў, якія, у сваю чаргу, падразьдзяляліся на сотні. На чале палкоў і соцень стаялі, адпаведна, палкоўнікі й сотнікі. Фармальна гэтыя пасады таксама належалі абраньню, але фактычна іх прадстаўлялі пасланцы казацкага старшыні, якія прызначаліся на пасаду гетманам з наступным зацьвярджэньнем паводле царскага загаду.

У 1722—1734 гадох часткова, а 1764 годзе гетманскае кіраваньне было скасаванае, а ягоныя функцыі перададзеныя Маларасійскай калегіі. Абмежаваная ступень аўтаноміі Левабярэжнай Украіны захоўвалася да 1781 году, калі яна была падзеленая на Чарнігаўскае, Ноўгарад-Северскае й Кіеўскае намесьніцтвы. У 1783 годзе казацкія палкі былі рэарганізаваныя ў рэгулярныя палкі расейскай арміі, а ў 1796 годзе рэгіён атрымаў назву Маларасейскай губэрні, якая ў 1802 годзе была падзеленая на Чарнігаўскую й Палтаўскую губэрні.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Розчленування України на Лівобережну та Правобережну. Павло Тетеря та Іван Брюховецький, pidruchniki.ws

Катэгорыя:Этнічныя ўкраінскія тэрыторыі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Ўкраіны
Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны
Украінцы ў Славаччыне

**Украі́нцы ў Слава́ччыне** — невялікая, але заўважная этнічная група насельніцтва Славаччыны. Украіна і Славаччына маюць агульную граніцу, і ва ўсходняй Славаччыне сярод Карпатаў захаваліся традыцыйныя ўкраінскія вёскі. Цэнтрам украінскай культуры ў Славаччыне лічыцца места Сьвіднік, дзе дзейнічае ўкраінскі музэй.

Цікава, што хоць Украіна ня мае агульнае мяжы з Чэхіяй, але ж там пражывае нашмат болей украінцаў, чымся ў Славаччыне. Такі парадокс тлумачыцца нядаўнім міграцыйным уздымам.

## Глядзіце таксама
* Украінцы ў Чэхаславаччыне
* Украінцы ў Чэхіі

## Крыніцы

Катэгорыя:Насельніцтва Славаччыны
Slovakia
Правабярэжная Ўкраіна

**Правабярэ́жная Ўкраі́на** () — гістарычная назва для часткі сучаснай Украіны, што ахоплівае тэрыторыі на захад ад ракі Дняпро (правы бераг) і займае тэрыторыі сучасных Віньніцкай, Жытомірскай, Кіраваградзкай, Кіеўскай, а таксама часткова Чаркаскай вобласьцяў.

Гістарычна была аддзеленая ад левага берагу Дняпра ў выніку г.зв. *Руіны* — эпохі падзеяў у гісторыі Ўкраіны XVI ст., якія характарызаваліся заняпадам першых спробаў украінскае дзяржаўнасьці таго пэрыяду і войнамі іншых дзяржаваў на тэрыторыі цэнтральнай Украіны.

## Гісторыя
Правабярэжная Ўкраіна да канца XVIII ст. уваходзіла ў склад Рэчы Паспалітай за выключэньнем Кіева, які разам зь левым берагам апынуўся ў складзе Расеі ў другой палове XVII ст. у выніку Андрусаўскага замірэньня. У 1672 годзе Падольле, адна з паўднёвых ускраінаў Правабярэжжа, была ўзятая пад кантроль туркамі, у той час як Кіеў і Брацлаў апынуліся пад уладаю гетмана Пятра Дарашэнкі, што замацоўвалася Бучацкай мірнай дамовай гэтага ж году. Ужо ў 1681 годзе паводле Бахчысарайскае мірнае дамовы мяжа між Расеяй і Турэччынай была вызначаная па Дняпры, шляхам чаго землі на поўдзень ад Кіева разам з Брацлаўшчынай і Падольлем аказаліся ў складзе Турэччыны. Пасьля перамогі шэрагу эўрапейскіх дзяржаваў у бітве пад Венай 1683 году ў 1699 годзе быў падпісаны Карлявіцкі мір, паводле ўмоваў якога захопленыя туркамі землі вярнуліся ў склад Рэчы Паспалітай.

У XVIII ст. Правабярэжную Ўкраіну два разы ахоплівалі казачыя паўстаньні, а ў 1793 Другім падзелам Рэчы Паспалітай рэгіён апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі (для параўнаньня, поўдзень і ўсход Украіны апынуліся ў складзе Расеі значна раней, Валынь — у выніку Трэцяга падзелу). Гэтыя тэрыторыі былі разьмеркаваныя па губэрнях г.зв. Маларосіі.

Як і ў часы прыналежнасьці рэгіёну да Рэчы Паспалітай, большую частку насельніцтва Правабярэжнае Ўкраіны складалі ўкраінцы, але пераважная большасьць землеўласнасьці знаходзілася ў руках этнічна польскіх або палянізаваных абшарнікаў. Многія зь местаў і мястэчак рэгіёну належалі да г.зв. *мяжы аселасьці* (мяжы на захадзе Расейскай імпэрыі, далей на ўсход ад якой забаранялася расьсяленьне габрэяў). Рэлігійнае аблічча Правабярэжжа характарызавалася адданасьцю рымска-каталіцкай царкве палякаў і грэка-каталіцкай — украінцаў (гл. Берасьцейская унія), пры гэтым апошнія ў значнай ступені пачалі зварачацца зноў у праваслаўе задоўга да скасаваньня уніі расейскімі ўладамі ў 1839 годзе.

У адміністрацыйна-тэрытарыяльным пляне рэгіён не ўяўляў сабою асобнай адзінкі ў складзе Расеі, будучы падзеленым на тры губэрні: Кіеўскую, Валынскую й Падольскую.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

 

Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны
Халмоўка

Населеныя пункты ў Беларусі:
* Халмоўка — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці
* Халмоўка — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці
Франчэска Банэмасьён

**Франчэска Банэмасьён і Фарыёльс** (12 красавіка 1872 — 1949) — гішпанскі каталёнскі пэдагог і прапагандыст жаночай адукацыі ў Каталёніі. Яна стварыла *Biblioteca Popular de la Dona* (літар. Папулярныя Бібліятэка для жанчын), першую бібліятэку выключна для жанчын у Эўропе, якая дзейнічала ў Барсэлёне з 1909 году.

## Маладосьць
Банэмасьён нарадзілася 12 красавіка 1872 году ў Барсэлёне, у сям’і, дзе бацька быў францускага паходжаньня, маці — каталёнскага. Яе бацька быў багатым бізнэсмэнам. Ёй далі моцнае рэлігійнае выхаваньне і веды па розных мовах, жывапісе і музыцы ў яе раньнім жыцьці.

У 1893 годзе, ва ўзросьце 21 году, яна выйшла замуж за Нарсіса Вэрдагера, юрыста і палітыка. Яна супрацоўнічала зь ім у яго юрыдычнай фірме.

## Жаночая адукацыя
Банэмасьён распрацавала праект папулярнай бібліятэкі для жанчын і інстытут культуры ў 1909 годзе, каб забясьпечыць магчымасьць працоўным жанчынам атрымаць адукацыю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталёнцы
Хасэп Банаплята

**Хасэп Банаплята і Карыёль** (1795, Барсэлёна — 2 чэрвеня 1843, Буньёль) — прамысловы каталёнскі прадпрымальнік, вядомы ўвядзеньнем паравога рухавіка ў Каталёніі і Гішпаніі. Яго бацькі, Рамон Банаплята і Тэрэза Карыёль, былі вытворцы тэкстылю, галоўным чынам, з паркалю, і ў яго было тры браты, Сальвадор, Рамон і Накрыс.

## Маладосьць і паездка ў Англію
Хасэп Банаплята працаваў у сямейнай мануфактуры, пакуль яго бацька выйшаў у адстаўку і бізнэс атрымаў у спадчыну яго старэйшы брат, Сальвадор. У 1828 годзе Хасэп і яго сябар Джаан Вілагэра затым пачаў ватовы тэкстыльную фабрыку ў Саленце, з мэханічных ткацкіх станкоў, якія мелі гідра-сілкаваньне ад ракі Льобрэгат. У 1829 годзе, у спробе мадэрнізаваць свой ​​бізнэс, яму было дадзена дазвол з боку гішпанскага ўрада на ўвоз ангельскага паравога рухавіка.

Банаплята езьдзіў у Брытанію з Джаан Рулям і Лягерам, каб даведацца пра тэкстыльную прамысловасьць у Ланкашыры і купіць неабходную тэхніку з мануфактуры Болтан & Ўот у Бірмінггэме. У Лёндане ён атрымаў дазвол на ўвоз паравых рухавікоў ад гішпанскага пасла Францыска Cea Бэрмудэса. Банаплята і Руль вярнуліся ў Каталёнію ў ліпені 1830, але Лягер застаўся ў Манчэстэры, каб працягнуць вывучэньне мэханізму.

## Хвароба і сьмерць
Банаплята пакутаваў ад цяжкіх рэсьпіратарных захворваньняў, якія паўплывала на яго працу. 30 траўня 1843 году Банаплята перадаў сваю волю яго душапрыказчыкам і пачаў паездку, але яго лёгкія разбурыліся ў апошнім прыступу астмы 2 чэрвеня, калі ён праходзіў міма суседняй вёскі Буньёль. Яму было 48.

Пасьля яго не засталося нашчадкаў, так што браты былі яго пераемнікамі. Вядома, што ён меў пазашлюбны дачка па імі Сафія, але яна памерла пры нараджэньні ў 1840 годзе. Цалкам верагодна, што Хасэп і маці яго дзіцяці, Хесуса Рамэра, былі парай.

## Літаратура
* 
* 
* *Burning Barcelona* by Roger Williams (Bristol Book Publishing 2008, ) is an historical novel about the installation of the steam engine by Josep Bonaplata and William Sanford, an engineer from the Boulton & Watt manufactory.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1795 годзе
Катэгорыя:Каталёнцы
Катэгорыя:Памерлі ў 1843 годзе
Хасэп Олер

**Хасэп Олер** () (нар. 1839 — нар. 1922) — гішпанскі прадпрымальнік, які жыў у Парыжы на працягу большай часткі свайго жыцьця. Ён заснаваў кабарэ Мулен Руж і быў вынаходнікам таталізатара.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў Тэрасе. Хасэп Олер эмігрыраваў у Францыю зь сям’ёй, будучы дзіцям. Пазьней ён вярнуўся ў Гішпанію, каб вучыцца ва ўнівэрсытэце ў Більбао. Там ён палюбіў пеўневы бой і пачаў сваю кар’еру ў якасьці букмэкера.

У Парыжы ў 1867 годзе Хасэп Олер вынайшаў новы мэтад ставак, які ён назваў Pari Mutuel. Ён пасьпяхова прадставіў сваю сыстэму на францускіх гоначных трасах. Тым ня менш, у 1874 годзе Хасэп Олер быў прысуджаны да пятнаццаці сутак турэмнага зьняволеньня і штрафу ў памеры для працы незаконныя азартныя гульні. Пазьней, у 1891 годзе, францускія ўлады легалізавалі сваю сыстэму і забаранілі фіксаваныя шанцы ставак.

У 1870 годзе ён пераехаў у Лёндан на працягу некаторага часу, каб пазьбегнуць франка-прускай вайны. Там ён увайшоў у кантакт зь сьветам сцэны.

З 1876 Хасэп Олер засяродзіў сваю ўвагу на індустрыі забавак. Упершыню ён адкрыў розныя аўдыторыі і месцы. Але гэта было ў 1889 годзе, калі ён быў адкрыты знакаміты Мулен Руж. Праз чатыры гады ён адкрыў першы парыскі мюзік-хол: Парыскую Алімпію.

Быў пахаваны на могілках Пэр-Лашэз.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1839 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1922 годзе
Хасэп Пля

**Хасэп Пля і Касадэваль** (нар. 8 сакавіка 1897, Палафружэль, Жырона — 23 красавіка 1981, Лёфру, Жырона) — каталёнскі гішпанскі журналіст і папулярны аўтар. Як журналіст ён працаваў у Францыі, Італіі, Англіі, Нямеччыне і Расеі, адкуль ён пісаў палітычныя і культурныя хронікі на каталёнскай мове.

## Біяграфія

Сын небагатых сельскіх ўладальнікаў бізнэсу з Баш-Эмпорда, ён атрымаў дыплём сярэдняй школы ў Жыроне, дзе, пачынаючы з 1909 г., ён быў студэнтам калегіі Colegio de los Maristas (Школы Марыста). У сваім апошнім навучальным годзе (1912-13), яму прыйшлося ўзяць свае выпускныя экзамэны бяз скончанага курсу, таму што ён быў выключаны са школы-інтэрната. У 1913 годзе ён пачаў займацца навукай ува ўнівэрсытэце Барсэлёны і пачаў вучыцца мэдыцыне, але і ў сярэдзіне яго першага курсу, ён зьмяніў сваё меркаваньне і зарэгістраваўся на права.

У 1919 годзе ён скончыў са ступеньню ў галіне права і пачаў працаваць у журналістыцы, спачатку ў Loc Noticias (Навіны), і неўзабаве пасьля таго ў начных публікацыях La Publicidad (галоснасьць). Ён пачаў свае падарожжы ў якасьці карэспандэнта ў розных эўрапейскіх гарадах (Парыж, Мадрыд, Партугалія, Італія, Бэрлін). Каталёнскі нацыяналіст, у 1921 годзе ён быў абраны ў якасьці «diputado» (член парлямэнту) Садружнасьці Каталёніі з дапамогай «Lliga Regionalista» (рэгіянальнай лігі) у сваім родным рэгіёне, Баш-Эмпорда. У 1924 годзе, пры дыктатуры Прыма дэ Рывэры, ён быў прысуджаны да спасылцы з-за крытычнага артыкула пра гішпанскай ваеннай палітыкі ў Марока, апублікаванай у Малёрцкай газэце El Día (Дзень).

За гады свайго выгнаньня ён вёў перамовы зь некаторымі з галоўных каталёнскіх праціўнікаў дыктатуры, такія як Франсэск Масія. Ён працягваў падарожнічаць па Эўропе (Парыж, Расея, Ангельшчына), а ў 1925 годзе ён апублікаваў сваю першую кнігу, Coses Vistes, якая мела вялікі посьпех і былі распрададзеная за тыдзень. Гэта быў добры папярэдні прагляд яго эстэтычных: «пісаць пра рэчы, якія ніхто не бачыў». У 1927 годзе ён вярнуўся ў Гішпанію, пакінуў La Publicidad і пачаў супрацоўнічаць з La Veu de Catalunya, газэты Lliga Regionalista ў зь лібэральна-кансэрватыўнай тэндэнцыі з загадам Франсэска Камбо — лідэра ўмеранага каталёнскага нацыяналізму.

Пля памёр у 1981 годзе ў сваёй роднай Эмпордзе, пакінуўшы трыццаць восем тамоў (больш за дваццаць пяць тысячаў старонак) поўнага збору твораў, і шмат нэадрэдактаваных матэрыялаў, якія былі апублікаваныя пасьля яго сьмерці.

## Літаратура
* ''Josep Pla Foundation'': Biography, List of Complete Works, etc.
* 
* Josep Pla, Cristina Badosa, Lletra UOC.

## Вонкавыя спасылкі
* Page about Josep Pla, from the Association of Catalan Language Writers.
* Josep Pla in Lletra, Catalan Literature Online (Open University of Catalonia)
* Josep Pla Foundation

Катэгорыя:Гішпанскія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся 8 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1897 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1981 годзе
Робэрт дэ Ноля

**Робэрт дэ Ноля**, таксама вядомы пад псэўданімам **Мэстрэ Робэрта** — каталёнскі кухар, які зьяўляецца аўтарам першай друкаванай кнігі рэцэптаў на каталёнскай мове, *Llibre del Coch* (з ). Ён служыў у якасьці кухара караля Нэапалю Фэрдынанда I.

## Llibre del Coch
Ноля апублікаваў *Llibre del Coch* пад псэўданімам Мэстрэ Робэрта ў Барсэлёне ў 1520 годзе. Гэта была першая апублікаваная павараная кніга на каталёнскай мове. Ён таксама быў пераведзены на кастыльскую і гішпанскую і першае такое выданьне быў апублікаванае ў Таледа ў 1525 годзе. Некаторыя часткі кнігі заснаваныя на *Llibre de Sent Soví*, знакамітай сярэднявечнай паваранай кнізе. Яна зьмяшчае рэцэпты і кулінарныя традыцыі 14 стагодзьдзя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталёнцы
Тэрэза Клярамун

**Тэрэ́за Клярамун** (нар. 4 чэрвеня 1862- пам. 11 красавіка 1932) — каталёнская анарха-сындыкалістка.

## Жыцьцяпіс

Яна займалася тэкстылем і заснавала анархічную групу ў Сабадэле ўплывам Фэрнанда Тарыда дэ Мармола. Гэтая група ўдзельнічала ў страйку на працягу сямі тыдняў 1883 году, дзе яны патрабавалі працягласьць рабочага дня 10 гадзін. У 1892 годзе, з Ангелай Лопес дэ Аяла і Амаліяй Дамінга яны спрыялі першаму гішпанскаму фэміністычнаму таварыству «Жанчыны аўтаномнага Грамадзтва Барсэлёна» (*Sociedad Autónoma de Mujeres de Barcelona*)

Яна была арыштаваная пасьля выбуху бомбы на Гран Тэатры дэль Лісеа ў Барсэлёне ў 1893 годзе і падчас рэпрэсій Манжуік (*Procés de Montjuïc*) (1896), падчас якіх яна была жорстка зьбітая. Гэтыя траўмы будуць аказваць дзеяньне на астатнюю частку яе жыцьця. Хоць яна не была асуджаныя за якое-небудзь злачынства, пасьля суда жыла ў Англіі да 1898 году. Яна заснавала часопіс *El Productor * (1901) і брала актыўны ўдзел у сацыяльных патрабаваньняў у пачатку ХХ стагодзьдзя. Яна дапамагала часопісам *La Tramuntana* і *La Revista Blanca* і газезе * El Rebelde* ў 1907—1908.

У 1902 годзе брала ўдзел у мітынгах у знак салідарнасьці з страйкоўцамі мэталюргічнага сэктару і ва ўсеагульнаму страйку лютага 1902 году. Яна была арыштаваная зноў пасьля падзей Трагічнага тыдня ў жніўні 1909 году і заключаная ў Сарагосе, дзе ў 1911 годзе яна дапамагла мясцовым саюзам павялічыць сяброўства ў УНТ і ўсеагульны страйк 1911 году, які прынёс ёй новую турму. Ужо вельмі хворай і прыкаванай паміж ложкам і крэслам, паліцыя правяла ператрус у яе кватэры пасьля нападу на кардынала Хуана Сальдэвілья ў Рамэра ў Сарагосе 4 чэрвеня 1923 г, шукаючы доказы таго, што яна была вінаватая ў гэтым. У 1924 годзе яна вярнулася ў Барсэлёну, але параліч паступова аддаліў яе ад грамадзкай дзейнасьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ajuntament de Sabadell, Біяграфія 
* Gran Enciclopèdia Catalana, ''Teresa Claramunt'' 
* Біяграфія у *Diccionari Biogràfic de Dones* 

Катэгорыя:Памерлі ў 1932 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1862 годзе
Роза Сэнсат

**Роза Сэнсат і Вілья** (17 чэрвеня 1873 — 1 кастрычніка 1961) — каталёнская настаўніца. Яна спрыяла разьвіцьцю дзяржаўных каталёнскіх школ на працягу першай трэці 20-га стагодзьдзя.

## Біяграфія
Яна правяла адукацыйныя дасьледаваньні ў Барсэлёне і ў Мадрыдзе, у Escuela Central de Magisterio (Цэнтральная адукацыя дасьледаваньня школ). Пасьля гэтага яна вучылася ў Жэнэўскім інстытуце Русо і іншых эўрапейскіх школах, дзе яна даведалася аб новых адукацыйных тэндэнцыях.

У 1900 яна прайшла дзяржаўныя экзамэны. Выйшла замуж за Давіда Фэрэра ў 1903 годзе, і пара пераехала ў Барсэлёну. Праз год нарадзілася іх першая дачка, Анжэла Фэрэр і Сэнсат.

Роза Сэнсат распаўсюджвала новыя адукацыйныя тэндэнцыі, і ў 1914 годзе яна стала першым дырэктарам сэкцыі дзяўчынак Барсэлёнскай школы. У 1921 годзе яна атрымала заказ на праектаваньне праграмы дасьледаваньняў для Барсэлёнскага Barcelona’s Institut de Cultura i Biblioteca Popular de la Dona, культурнага цэнтру, створанага ў 1909 Франчэскай Банэмасьён, які быў першым цэнтрам жаночай адукацыі ў Эўропе. На працягу гэтага пэрыяду Роза Сэнсат чытала курсы і канфэрэнцыі для адукацыйных праграм Макамунітат Каталоніі, у летніх школах, а таксама ў Institut de Cultura i Biblioteca Popular de la Dona. Яна таксама ўдзельнічала ў некалькіх міжнародных канфэрэнцыях па адукацыі, напрыклад, 1-й нацыянальнай канфэрэнцыі па пачатковай адукацыі (Барсэлёна, 1909), 3-й міжнароднай канфэрэнцыі па адукацыі (Парыж, 1922), і канфэрэнцыі ў Ніцы (1932).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Gran Enciclopèdia Catalana 
* Rosa Sensat’s personal archive 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1873 годзе
Катэгорыя:Каталёнцы
Катэгорыя:Памерлі ў 1961 годзе
Франсэск Фэрэр

**Франсэск Фэрэр і Гардыя** (14 студзеня 1859 — 13 кастрычніка 1909) — гішпанскі вальнадумец і анархіст.

## Жыцьцё
Ён нарадзіўся ў Алельі (маленькі гарадок недалёка ад Барсэлёны) у сям’і рымскіх каталікоў. Ён быў накіраваны на працу на фірме ў Барсэлёне ва ўзросьце 15 гадоў. Уладальнік фірмы быў антыклерыкалам і, як кажуць, аказалі вялікі ўплыў на Фэрэра. Як пасьлядоўнік Гішпанскага рэспубліканскага лідэра Мануэля Руіса Зарылы, Фэрэр быў сасланы ў Парыж з жонкай і дзецьмі ў 1885 годзе. Разьвёўся ў 1899 годзе і ажаніўся ў другі раз з багатай парыскай настаўніцай неўзабаве пасьля гэтага.

У 1901 годзе ён вярнуўся ў Гішпанію і адкрыў *Escuela Moderna* (Сучасную школу), каб навучыць дзяцей сярэдняга клясу сацыяльным каштоўнасьцям. У 1906 годзе ён быў арыштаваны па падазрэньні ў дачыненьні да атакі *Mateu Morral* пра караля Альфонса XIII, але адпушчаны без прад’яўленьня абвінавачваньняў праз больш за год. Яго школа была зачынена ў той час, як ён быў заключаны ў турму.

На пачатку лета 1908 году, пасьля вызваленьня з турмы, ён напісаў гісторыю пра сучасную школу пад назвай *Паходжаньне і ідэалы сучаснай школы*.

Пасьля абвяшчэньня ваеннага становішча ў 1909 годзе падчас трагічнага тыдня, ён быў арыштаваны і, быўшы прызнаны вінаватым пасьля працяглага судовага разбору, расстраляны ў крэпасьці Манжуік у Барсэлёне 13 кастрычніка.

Неўзабаве пасьля яго пакараньня сьмерцю, шматлікія прыхільнікі ідэяў Фэрэра ў ЗША фармуюць так званыя сучасныя школы, або школы Фэрэра, на ўзор *Escuela Moderna*. Першая і найбольш прыкметная Сучасная школа была сфармавана ў Нью-Ёрку ў 1911 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Francisco Ferrer Collection
* Francisco Ferrer Page at the Daily Bleed’s Anarchist Encyclopedia
* Fundació Ferrer i Guàrdia
* Francisco Ferrer articles at the Kate Sharpley Library
* Die Erfindung des Globalen Protests
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе
Катэгорыя:Каталёнцы
Катэгорыя:Памерлі ў 1909 годзе
Катэгорыя:Анарха-сіндыкалісты
Катэгорыя:Каталёнскія анархісты
Катэгорыя:Пакараныя сьмерцю анархісты
Франсэск Камбо-і-Батле

**Франсэск Камбо-і-Батле** (; 2 верасьня 1876, Вержэс, Гішпанія — 30 красавіка 1947, Буэнас-Айрэс, Аргентына) — каталёнскі палітык-кансэрватар, заснавальнік і лідэр аўтанамісцкай партыі *Lliga Regionalista*. Быў міністрам пры некалькіх гішпанскіх урадах (эканамічнага разьвіцьця і фінансаў), а таксама падтрымліваў шэраг мастацкіх і культурных пачынаньняў, зьвязаных з Каталёніяй, асабліва пераклад грэцкіх і лацінскіх клясычных тэкстаў на каталёнскую мову.

## Біяграфія
Франсэск Камбо нарадзіўся ў муніцыпалітэце Вержэс раёну (камаркі) Баш-Эмпорда, Каталёнія, Гішпанія. У 1901 годзе заснаваў кансэрватыўную партыю Lliga Regionalista, якая была асноўным прадстаўніком каталёнскага рэгіяналізму або нацыяналістычнага руху. Ён быў адным зь першым, хто прапанаваў аўтаномную сыстэму праўленьня для Каталёніі, хоць у той час удалося толькі дамагчыся зьліцьця чатырох правінцый у Каталёніі. Ён быў абраны чальцом парлямэнту Гішпаніі некалькі разоў, і быў двойчы прызначаны міністрам у гішпанскім урадзе — у 1918—1919 гадах міністар эканамічнага разьвіцьця і ў 1921—1922 гадах міністар фінансаў.

У пачатку грамадзянскай вайны ў Гішпаніі ён зьехаў за мяжу. У той час як першапачаткова ён не падтрымліваў сілы Франсіска Франка, пазьней у страху, што перамога рэспубліканцаў прывяла б да левай Рэспублікі, кантраляванай Савецкім Саюзам, ён памяняў погляды.

Камбо памёр у Аргентыне ў 1947 годзе.

## Працы
* *Actuació regionalista* (1915)
* *El pesimismo español* (1917)
* *Vuit mesos al ministeri de Foment* (1919)
* *Visions d’Orient* (1924)
* *La crise économique anglaise* (1924)
* *Entorn del feixisme italià* (1924)
* *La valoració de la pesseta* (1929)
* *Les dictadures* (1929)
* *Per la concòrdia* (1929)
* *España, Cataluña y la Nueva Constitución* (1929)

## Вонкавыя спасылкі
* Інстытут Камбо
* 
* 

Катэгорыя:Каталёнскія палітыкі
Катэгорыя:Гішпанскія міністры
Сьпіс амбасадараў Украіны ў Славаччыне

**[[Надзвычайны і Паўнамоцны Амбасадар]] Украіны ў Славаччыне** () — амбасадар Украіны ў Славаччыне. З 2010 року гэтую пасаду займае Алег Гавашы.

Першы ўкраінскі амбасадар ў Славаччыне быў прызначаны ў 1992 пасьля адкрыцьця амбасады Ўкраіны ў Браціславе.

## Сьпіс амбасадараў
* 1992—1993 — Раман Лубкіўскі
* 1993—1995 — Пятро Сардачук
* 1995—1998 — Дзьмітро Паўлычка
* 1998—2004 — Юры Рылач
* 2004—2005 — Сяргей Устыч
* 2005—2010 — Іна Агнівец
* З 2010 — Алег Гавашы

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя амбасады
Франсэск Хавіер Бульто

**Франсэск Хавіер Бульто Маркес** (17 траўня 1912, Барсэлёна — 3 жніўня 1998, Барсэлёна), вядомы як Пака Бульто — каталёнскі бізнэсмэн, заснавальнік Montesa Honda (разам зь Пітэрам Пэрманьерам) і Bultaco. Ён нарадзіўся ў сям’і каталёнскай буржуазіі, якая займалася, галоўным чынам, тэкстылем. Ён вядомы як аўтаінжынэр і канструктар матацыклаў.

Яго кампанія зрабіла лёгкія ровары з двухтактавымі рухавікамі, якія пераўзышлі цяжкія ангельскія ровары з чатырохтактавымі рухавікамі. Бульто прыдумаў свой ​​знакаміты дэвіз «рынак ідзе за клятчастым сьцягам» і пакінуў кампанію. Разам зь некаторымі былымі супрацоўнікамі ён пачаў сваё ўласнае прадпрыемства пад назвай Bultaco. Першая мадэль, Bultaco Tralla 101, прыйшла на рынак у 1959 годзе. Ровары былі выраблены на сямейнай фэрме Бульто, і яго дзеці пасьпяхова працавалі тэст-кіроўцамі для ўсіх прататыпаў.


Файл:Montesa A-45 98cc 1945 b.JPG|Montesa A-45 98cc (1945)
Файл:Bultaco Tralla 101 125cc 1959.JPG|Bultaco Tralla 101 125cc (1959) 


## Крыніцы

Катэгорыя:Памерлі ў 1998 годзе
Катэгорыя:Каталёнцы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1912 годзе
Анрык Прат-дэ-ля-Рыба Сара

**Анрык Прат-дэ-ла-Рыба Сара** (; 29 лістапада 1870, Кастэльтэрсоль — 4 жніўня 1917, там жа) — каталёнскі палітычны і культурны дзеяч, адзін з заснавальнікаў руху каталёнскіх нацыяналістаў у канцы XIX стагодзьдзя, публіцыст і тэарэтык каталянізму.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў заможнай сям’і. Вывучаў юрыспрудэнцыю ўва ўнівэрсытэтах Барсэлёны і Мадрыду. У 1887 годзе А. Прат паступае ў Цэнтар каталёнскай адукацыі (Centre Escolar Catalanista), дзе ўпершыню было сфармулявана вызначэньне каталянізму. У 1890 годзе ён становіцца прэзыдэнтам гэтай установы. У 1892 годзе ён у якасьці сакратара вёў пасяджэньні, на якім была прынятая Манрэская праграма, якая заклала асновы для аўтаноміі Каталёніі. А. Прат быў адным з пачынальнікаў культурнага каталёнскага нацыянальнага руху навесэнтызму.

Будучы прэзыдэнтам гарадзкога савета Барсэлёны, А. Прат ў 1907 годзе засноўвае Інстытут вывучэньня Каталёніі. Роўным чынам ён быў ініцыятарам стварэньня Каталёнскай садружнасьці, першым прэзыдэнтам якой і заставаўся — з 6 красавіка 1914 года і аж да свайго скону. Каталёнская садружнасьць адказвала за ажыцьцяўленьне важных будаўнічых збудаваньняў, транспартных і культурных праектаў, многія зь якіх захоўваюць сваё значэньне і па гэты дзень.

А. Прат-дэ-ла-Рыба зьяўляецца аўтарам шэрагу палітычных твораў, якія адыгралі немалую ролю ў абуджэньні нацыянальных пачуцьцяў сярод каталёнцаў канца XIX — пачатку ХХ стагодзьдзяў.

## Сачыненьні (выбранае)
* *Missatge al Rei dels Hel·lens* (1897)
* *Compendi de la doctrina catalanista*
* *Compendi de la Història de Catalunya*
* *La nacionalitat catalana* (1906)

## Літаратура
* Ollé i Romeu, Josep Maria (1995). *Homes del catalanisme. Bases de Manresa. Diccionari biogràfic* (1a edició, pàg. 197—200). Barcelona: Rafael Dalmau, Editor. .
* Jordi Penarroja, Ramon Cotrina, Fermin Jerez, *«Prat De la Riba, reconstructor de la nacionalitat»*, (Col·leccio Personatges catalans de tots els temps) Barcelona, Editorial Blume, 1980, 94 pàgines, 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1870 годзе
Катэгорыя:Каталёнскія палітыкі
Катэгорыя:Памерлі ў 1917 годзе
Аўзіяс Марк

**Аўзіяс Марк** (; 1397, Гандыя, прав. Валенсія — 3 сакавіка 1459, Валенсія) — каталёнскі (валенсійскі) паэт.

## Біяграфія
Сын паэта Перэ Марка. Набліжаны караля Альфонса V, ваяваў на Корсыцы, у Сардыніі, Сыцыліі, Нэапалі, на поўначы Афрыкі. Пасьля 1425 пакінуў ваенную ніву, ў 1428 годзе вярнуўся ў Гандыю. Каля 1430 году пачаў пісаць. У 1437 ажаніўся на Ісабэль Мартурэль, сястры Жуанота Мартурэля, якая праз два гады памерла. У 1450 годзе пасяліўся ў Валенсіі, дзе празь некалькі гадоў памёр.

## Творчасьць
Марк парваў з рытарычнай традыцыяй правансальскіх трубадураў, уносячы ў вершы пра каханьне, веру і сьмерць інтымны лірычны пачатак. Захавалася 128 яго твораў, напісаных на валенсійскай мове. На гішпанскую (кастыльскую) мову іх, сярод іншых, перакладаў Хорхэ дэ Манцемаёр (1560). Яны паўплывалі на гішпанскую паэзію эпохі Адраджэньня. Дастаткова сказаць, што вучнямі Марка лічылі сябе Хуан Баскан і яго сябар Гарсіласа дэ ла Вега, Дыега Хуртада дэ Мендоса, Фэрнанда дэ Эрэра і іншыя.

У гонар Аўзіяса Марка названы кратар на Мэркурыі.

## Бібліяграфія
* Obra poética completa/ Rafael Ferreres, ed. Madrid: Editorial Castalia, 1979
* [Стихи] // Из каталонской поэзии. Л.: Художественная литература, 1984, с.64-77

## Літаратура
* Tormo García A. Ausiàs March. Madrid: Publicaciones Españolas, 1959
* McNerney K. The influence of Ausiàs March on early Golden Age Castilian poetry. Amsterdam: Rodopi, 1982
* Ferraté J. Llegir Ausiàs March. Barcelona: Assaig, 1992.
* Sattel S. Ausiàs March: Katalanische Lyrik im 15. Jahrhundert. Frankfurt: Domus Editoria Europaea, 1993
* Villalmanzo Cameno J. Ausias March: colección documental. Valencia: Institució Alfons el Magnànim; Diputació de València, 1999

## Галерэя


Файл:Ausiàs March, sala de personatges il·lustres del palau del marqués de Dosaigües 02.JPG|
Файл:Estàtua d'Ausiàs March, biblioteca municipal central de València.JPG|
Файл:Estàtua d'Ausiàs March a Gandia.JPG|
Файл:A Ausiàs March.JPG|



## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* http://www.arrakis.es/~dmrq/ausias 
* http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=6931369&pt=Ausi%E0s%20March 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1397 годзе
Катэгорыя:Гішпанскія літаратары
Катэгорыя:Памерлі ў 1459 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Валенсіі
Кармэн Амая

**Ка́рмэн Ама́я** (; 2 лістапада 1913, Барсэлёна — 19 лістапада 1963, Багур) — гішпанская танцорка, сьпявачка, акторка кіно, выканаўца танца флямэнка.

## Біяграфія
Нарадзілася 2 лістапада 1918 году. Па паходжаньні цыганка, дачка гітарыста Франсіска Амая (мянушка Эль Чына, Кітаец). Танцавала з шасьці гадоў, разам з бацькам выступала ў барсэлёнскім рэстаране «Сем варот». Яе талент першым заўважыў каталёнскі мастацкі крытык Себасьцян Гаш. У 1923 выступіла ў Мадрыдзе. У 1929 дэбютавала ў Парыжы, мела велізарны посьпех, выступала ў трупе Ракель Мельер.

З 1936 жыла і гастралявала за мяжой — у Партугаліі, ЗША, краінах Лацінскай Амэрыкі, Францыі, Вялікабрытаніі, Паўднёвай Афрыцы. Атрымала высокія водгукі Артура Тасканіні і Леапольда Стакоўскага. З 1935 здымалася ў кіно, найбольш вядомая яе апошняя кінароля ў фільме «Сям’я Тарантос» (1963, цыганская вэрсія «Рамэо і Джульеты», з удзелам таксама Антоніё Гадэса). Выступала ў Белым Доме ў 1944 па запрашэньні прэзыдэнта Рузвельта, у 1953 — па запрашэньні прэзыдэнта Трумэна.

Вярнулася ў Гішпанію ў 1947. З посьпехам выступала ў краіне і гастралявала за мяжой да самай сьмерці.

Памерла 19 лістапада 1963 году. Пахавана на барсэлёнскіх могілках Манжуік.

## Прызнаньне
У парку Манжуік (у цяперашні час — Парк Хуана Бросы) у 1966 быў узьведзены помнік Кармэн Амаі.

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія, фатаграфіі 
* Відэа на сайце flamenco-world.com
* 
* 
* Carmen Amaya at Papelesflamencos.com
* Short biography of Carmen Amaya at Historiasdeflamenco.com
* Carmen Amaya biography and related products
* Carmen Amaya description on her grandniece’s website
* «Queen of the Gypsies», a portrait of Carmen Amaya, video clips from the documentary
* Centennial special: Carmen Amaya

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1913 годзе
Катэгорыя:Гішпанскія акторкі
Катэгорыя:Гішпанскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Памерлі ў 1963 годзе
Майдан Незалежнасьці

**Майдан Незалежнасьці** () — цэнтральная плошча Кіева.

Плошча разьмешчаная паміж Хрэшчацікам, вуліцамі Барыса Грынчанкі, Сафіеўская, Малая Жытомірская, Міхайлаўская, Касьцельная, Інстытуцкая, Архітэктара Гарадзецкага і завулкам Тараса Шаўчэнкі.

## Гісторыя
Да канца Х стагодзьдзя гэтая мясцовасьць, як і ўвесь цяперашні Хрэшчацік, мела назву Перавесішча і была балотам. Там, дзе зараз пачынаецца вуліца Сафіеўская, была Лядзкая брама, якая вяла да верхняга гораду.

У канцы XVIII — пачатку XIX стагодзьдзя на месцы будучай плошчы была пустэча з рэшткамі абарончых валаў. «Апісаньне Кіева» 1868 году, складзенае Мікалаем Закрэўскім, згадвае кірмашовы пляц пасярэдзіне Хрэшчаціку, які «здаўна называюць Казіным балотам».

Плошча сфармавалася ў 1830-х гадах, калі былі зьнесеныя рэшткі абарончых валаў. Тады ж яна ўжо мела назву Хрэшчаціцкая — ад назвы вуліцы, да якой яна непасрэдна прымыкала. У 1876 годзе на плошчы быў узьведзены будынак Гарадзкой думы і яна атрымала назву думскай. У 1913 годзе перад будынкам Гарадзкой думы быў адкрыты помнік Сталыпіну.

У 1919 годзе плошча была перайменаваная ў Савецкую, а ў 1935 — у плошчу Калініна. У 1941 годзе будынак Думы (пасьля рэвалюцыі ў ім разьмяшчаўся абкам КП(б) УССР) згарэў, а тэрыторыя плошчы значна павялічылася за кошт разбуранага няцотнага боку Хрэшчаціку.

Сучасная забудова плошчы ўтвораная будынкамі 1950-х — 1970-х гадоў. У 1961 годзе быў узьведзены будынак гатэлю «Ўкраіна» (да 2001 году — «Масква»). У наступныя гады плошча неаднаразова перабудоўвалася і рэканструявалася.

У 1977 годзе плошча была перайменаваная ў плошчу Кастрычніцкай Рэвалюцыі. На ёй былі пабудаваныя помнік Кастрычніцкай рэвалюцыі і ансамбль фантанаў. Цяперашняе імя плошчы прысвоенае пасьля абвяшчэньня незалежнасьці Ўкраіны ў 1991 годзе. Станцыя мэтро «Майдан Незалежнасьці», адкрытая ў 1976 годзе, зьмяняла сваю назву адначасова з плошчай.

У 2004 годзе плошча стала цэнтрам Аранжавай рэвалюцыі.

У 2013 годзе ў 9-ю гадавіну Аранжавай рэвалюцыі на плошчы пачаўся Эўрамайдан — масавая акцыя пратэсту супраць прыпыненьня курсу дзяржавы на асацыяцыю з Эўразьвязам. У лютым 2014 году на плошчы адбываліся масавыя сутыкненьні, у выніку якіх плошча атрымала пашкоджаньні.

## Галерэя

Файл:Kiev-Khreschatik-Square.png|Хрэшчаты рынак, канец XIX стагодзьдзя
Файл:Kiev Duma building postcard.jpg|Думская плошча, пачатак ХХ стагодзьдзя
Файл:Kyiv-city-duma-1941.jpg|Від плошчы летам 1941 году


## Глядзіце таксама
* Майдан Незалежнасьці (станцыя мэтро)
* Манумэнт Незалежнасьці
* Гатэль Украіна (Кіеў)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Славутасьці Кіеву
Манумэнт Незалежнасьці

**Манумэ́нт Незале́жнасьці** () — помнік, прысьвечаны незалежнасьці Ўкраіны. Манумэнт разьмешчаны ў цэнтры Кіева на майдане Незалежнасьці.

Манумэнт стылістычна ўяўляе сабой сумесь ўкраінскага барока і ампіру. Манумэнт узьведзены ў кампазыцыйным цэнтры Майдану Незалежнасьці ў Кіеве ў гонар 10-годьдзя незалежнасьці Ўкраіны ў 2001 годзе. Уяўляе сабой 52-мэтровую калёну, увянчаную фігурай жанчыны (Берагіні) з калінавай галінкай у руках. Агульная вышыня — 61 мэтар. У якасьці мадэлі для статуі Берагіні аўтар Анатоль Кушч выбраў сваю дачку, мастачку Хрысьціну Катракіс.

Калёна, абліцаваная белым італьянскім мармурам стаіць на пастамэнце ў выглядзе хрысьціянскага храму ў стылі ўкраінскага барока. На калёне стаіць статуя дзяўчыны, апранутай ва ўкраінскі нацыянальны строй, якая трымае ў руках калінавую галінку. Асобныя элемэнты скульптуры — калінавая галінка, арнамэнт на вопратцы і стужкі вянку пакрытыя золатам. Маса скульптуры зь літой бронзы — каля 20 тонаў.

Для забесьпячэньня бясьпекі манумэнту пры любых магчымых прыродных катаклізмах інжынэры пры будаўніцтве статуі выкарыстоўвалі тэхнічныя мэханізмы падобныя з тымі, што выкарыстоўваліся ў манумэнце Радзіма-Маці. Каб з-за ветравых нагрузак або з прычыны землятрусу не парушылася ўстойлівасьць скульптуры, пад ёй у сярэдзіне калёны падвешаны своеасаблівы ківач вагой паўтары тоны, які гасіць хістаньні, калі яна падвяргаецца вонкаваму ўзьдзеяньню.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Славутасьці Кіеву
Гатэль Украіна (Кіеў)

**Гатэль «Украіна»** — 16-павярховы чатырохзоркавы гатэль у цэнтры Кіеву, разьмяшчаны на вуліцы Інстытуцкай. У свой час гатэль быў найвышэйшым будынкам Кіева і другім (пасьля Дому праектаў у Харкаве) на тэрыторыі Ўкраіны.

## Гісторыя
На месцы, дзе пабудавалі гатэль, у 1912—1944 гадах разьмяшчаўся «хмарачос Гінзбурга» — шматпавярховы прыбытковы дом «караля падрадчыкаў» Льва Гінзбурга, які да 1928 году быў самым высокім будынкам на тэрыторыі УССР. У верасьні 1941 году гэты будынак быў моцна пашкоджаны і канчаткова разбураны ў пачатку 1950-х гадоў.

Будаўніцтва гатэлю пачалося ў 1958 годзе і завяршылася ў 1961 годзе. Афіцыйнае адкрыцьцё адбылося 28 верасьня 1961 году, гатэлю была прысвоена назва «Масква».

У 2001 годзе гатэль «Масква», у гонар 10-годзьдзя незалежнасьці Ўкраіны, перайменавалі ў гатэль «Украіна». У 2003 годзе гатэль часткова рэканструявалі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гатэлю

Катэгорыя:Гатэлі Ўкраіны
Вуліца Гомельская (Кіеў)

**Вуліца Гомельская** () — вуліца ў Падольскім раёне Кіева. Названая ў 1953 годзе ў гонар беларускага гораду Гомелю. Да Гомельскай вуліцы далучаюцца вуліцы Ружовая (яе пачатковая частка), Мінская, Зорная, завулкі Гомельскі (двойчы), Зорны і Мінскі.

## Апісаньне
Рух двухбаковы, пакрыцьцё — асфальт. На вуліцы пераважае сядзібная малапавярховая забудова.

Найбліжэйшая станцыя мэтро — «Ніўкі». Найбліжэйшая чыгуначная станцыя — Вышгародзкая.

## Гісторыя
Вуліца была запраектаваная ў пачатку 1950-х гадоў як спалучэньне вуліцаў 107-я новая і 123-я новая. Сучасная назва і даўжыня — з 1953 году.

Катэгорыя:Вуліцы Кіева
Дзьмітры Кавалёнак

**Дзьмітры Кавалёнак** ( 3 лістапада 1977 году) — колішні беларускі футбаліст, нападнік. Вядомы ў першую чаргу дзякуючы шматгадовым выступам за гарадзенскі «Нёман», за які адзначыўся 68 галамі ў чэмпіянаце Беларусі.

## Кар’ера
Выхаванец менскай ДЮСШ «Трактар». Пазьней перабраўся ў «Зьмену», за якую выступаў у Трэцяй лізе. Пазьней некаторы час правёў у Швайцарыі, дзе гуляў за дубль жэнэўскага «Сэрвэта». У 1998 годзе вярнуўся ў Беларусь. Трапіў у «Дынама», але ня здолеў прабіцца ў асноўны склад.

У 2001 годзе перайшоў у гарадзенскі «Нёман», выступленьне за які прынесла Кавалёнку найбольшы посьпех. Быў рэкардсмэнам клюбу паводле колькасьці забітых галоў за ўсю гісторыю сувэрэннага чэмпіянату Беларусі (у 2023 годзе ягоны рэкорд быў перасягнуты Паўлам Савіцкім). У 2005—2006 гадах гуляў за наваполацкі «Нафтан» і ждановіцкую «Дарыду», але ў 2007 годзе вярнуўся ў гарадзенскі клюб. 22 траўня 2010 году адзначыўся хет-трыкам у браму менскага «Партызана». У пачатку 2013 стала вядома, што «Нёман» ня будзе падпісваць новы кантракт з Кавалёнкам. Аматары клюбу, якія лічылі Кавалёнка легендай гарадзенскага футболу, пачалі кампанію па збору подпісаў за захаваньне гульца ў гарадзенскім клюбе. Тым ня менш, у сакавіку 2013 году ён стаў гульцом мікашэвіцкага «Граніта». У жніўні 2013 году далучыўся да «Ліды». Стаў лідэрам лідзкага клюбу замест пакінуўшага «Ліду» Ігара Крывабока, за палову сэзону забіў 12 галоў.

У красавіку 2014 году, пасьля заканчэньня тэрміну кантракту зь «Лідай», атрымаў прапанову вярнуцца ў «Нёман». 3 красавіка 2014 году зноў стаў гульцом гарадзенскага клюбу. У складзе «Нёмана» ў сэзоне 2014 году пераважна выходзіў на замену. 25 траўня 2014 году аформіў дубль у браму бабруйскай «Белшыны», чым дапамог гарадзенскаму клюбу атрымаць выніковую перамогу 4:3.

Па заканчэньні сэзону 2014 году застаўся ў «Нёмане», не зважаючы на фінансавыя праблемы гарадзенскага клюбу, празь якія Горадню пакінула большасьць асноўных гульцоў. У сакавіку 2015 году падпісаў новы кантракт з камандай. У 2015—2017 гадах ужо толькі зрэдку выходзіў на замену ў канцы матчу. У лістападзе 2017 году абвесьціў аб завяршэньні кар’еры. 26 лістапада згуляў свой апошні матч, у якім «Нёман» перамог салігорскі «Шахцёр» зь лікам 3:1. Пасьля заканчэньня сустрэчы адбылася цырымонія разьвітаньня з нападнікам, на якой стала вядома, што Кавалёнак зойме пасаду спартовага дырэктара гарадзенскага клюбу.

У чэрвені 2023 году быў затрыманы гарадзенскім АПАМам, але хутка адпушчаны. Неўзабаве пакуніў пасаду ў «Нёмане».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Вуліца Якуба Коласа (Кіеў)

**Вуліца Якуба Коласа** () — вуліца ў Сьвятошынскім раёне Кіева. Названая ў 1967 годзе ў гонар клясыка беларускае літаратуры Якуба Коласа. Пралягае ад вуліцы Герояў Космасу да бульвара Жуля Вэрна. Прымыкаюць вуліцы Юры Гната, Акадэміка Кіпрыянава і Дзмітра Чыжэўскага.

Пераважны тып забудовы — шматпавярховыя дамы.

## Гісторыя
Вуліца была запраектаваная ў сярэдзіне 1960-х гадоў як спалучэньне вуліцаў 17-я новая і 18-я новая. Назву ў гонар Якуба Коласа вуліца атрымала ў 1967 годзе.

## Установы
* Аддзяленьне сувязі № 146 (буд. №8)
* Аддзел ЗАГС Сьвятошынскага раёну (буд. №6)
* Суд Сьвятошынскага раёну (буд. № 27-А)

Катэгорыя:Вуліцы Кіева
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Якуба Коласа
Костулень (футбольны клюб)

**Костулень** () — былы малдаўскі футбольны клюб з гораду Костулень. Заснаваны ў 2008 годзе і расфармаваны ў 2014 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Костулень
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2008 годзе
Таўрыя

**Та́ўрыя** (таксама *Таўрыда, Таўрыка*, , Ταυρίδα, )&nbsp;— гістарычная назва паўвостраву Крым, паходзіць ад назвы таўраў.

## Геаграфія
Страбон падзяляў усю Таўрыю (Херсанэс) на вялікую і малую. Малым Херсанэсам называўся сучасны Керчанскі паўвостраў.

### Антычныя гарады Таўрыі
* Сімфэропаль&nbsp;— Нэапаль Скіфскі
* Бахчысарай&nbsp;— Палятыён
* Балаклава&nbsp;— Палакіён (Цэмбало)&nbsp;— скіфскі горад
* Судак&nbsp;— Салдая
* Эўпаторыя&nbsp;— Гезьлеў (Казалоў)
* Стары Крым&nbsp;— Салгата
* Керч&nbsp;— Пантыкапэя
* Феадосія
* Севастопаль&nbsp;— Херсанэс Таўрыйскі, Корсунь

## Міталёгія
Таўрыя вядомая ў міталёгії ў сувязі зь мітам пра Іфігенію.

## Назва
Герадот называў паўвостраў Таўрыяй, а мыс (сучасны Гераклійскі паўвостраў) на якім знаходзіўся Херсон Таўрыйскі&nbsp;— Херсанэс. Страбон, Кляўдыюс Пталемэй называлі паўвостраў скіфскім ці таўрыйскім. У 7 ст.&nbsp;н.&nbsp;е. хазары завалодалі паўвостравам і называлі яго Хазарыя. Назва Крым паходзіць ад часткі паўвостраву, да Керчанскай пратокі, якая падзяляе Эўропу ды Азію (сучасны Керчанскі паўвостраў). За часамі скіфаў у VII&nbsp;ст. да н.&nbsp;э. там быў роў, які быў выкапаны тады, калі скіфы выгналі кімэрыйцаў ад Днястра, Дняпра да Дону ў Азію. Пасьля баспорскі цар Азандэр за 50 гадоў да н.&nbsp;э. на месцы рва ўзьняў мур, у якім было 10 вартавых вежаў. Страбон паведамляе, што на тым месцы знаходзіўся кімэрыйскі горад Кімэрыён, Герадот называе тое самае месца Крымам. Герадот называе таўраў&nbsp;— скіфамі. Страбон называў паўвостраў скіфскім ці таўрыйскім.
Перакоп (роў) называўся Арыхія. За часамі скіфаў у Таўрыі было 24 горады. Скіфаў называлі таксама васілеўсамі (царамі).

## Таўрыйская губерня
У XIX&nbsp;— на пачатку ХХ стагодзьдзя *Таўрыяй* называлі Таўрыйскую губэрню, створаную ў 1802 годзе (центральны горад Сімфэропаль). У яе склад уваходзілі землі сучаснай Аўтаномнай Рэспублікі Крым, паўднёвая частка Хэрсонскай ды Запароскай абласьцей. Назва праіснавала да 1918 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Тапанімічны слоўнік Крыму
* Мапа Таўрыі
* Мама Таўрыї
* Martini Broninii. Tatariae descriptio
* Мартын Бранёўскі. Апісаньне Татарыі.

Катэгорыя:Таўры
Катэгорыя:Гісторыя Крыму