open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Падгорацкі замак

**Падго́рацкі замак** () — добра захаваўшыся  рэнэсансны палац, аточаны абарончымі збудаваньнямі. Знаходзіцца на ўсходзе Львоўскай вобласьці у в. Падгорцы. Разам з Алескім і Золачэўскім замкамі стварае «Залатую падкову Ўкраіны». Тут здымаліся эпізоды савецкіх фільмаў «д’Артаньян і тры мушкетэры» і «Дзікае паляваньне караля Стаха». За часамі СССР у замку знаходзіўся дыспансэр для хворых на сухоты.

Замак мае форму  квадрату. З усходу, поўдню і захаду замок атачае лінія абарончых збудаваньняў, з глыбокім ірвом і землянымі валамі.

## Калекцыя
Нягледзячы на страты ў часы Першай сусьветнай вайны і рэвалюцыі, яшчэ ў 1939 годзе калекцыя замку налічвала 39 панцыраў крылатых гусар і 65 знакамітых гусарскіх пік. Увесь рыштунак адносіўся да XVIII стагодзьдзя і належаў гусарам з роты гетмана Ржэвускага. Цяпер ад калекцыі замку засталіся толькі голыя сьцены, а ўсе экспанаты распыленыя паміж ўкраінскімі, польскімі і расейскімі зборамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Падгорацкі замак на www.zamki-kreposti.com.ua
* Падгорацкі замак на сайце «Замкі і храмы Ўкраіны».
* Падгорацкі замак на сайце «Архітэктурныя і прыродныя помнікі Ўкраіны».
* Падгорацкі замакна ТрипЮА.info. Графік работы, гісторыя, легенда

Катэгорыя:Замкі Ўкраіны
Катэгорыя:Золачаўскі раён
Дом з хімэрамі

**Дом з хімерамі** — цагляны будынак у стылі мадэрн, разьмешчаны ў Кіеве. Сваю назву дом атрымаў дзякуючы скульптурным упрыгожваньня (разьмешчаным як на фасадзе дому так і ўсярэдзіне яго), тэматыка якіх — наземны і падводны жывёльны сьвет, атрыбуты паляваньня, казачныя істоты.

Будынак знаходзіцца ў Пячэрскім раёне Кіеву на вуліцы Банкавай, 10, насупраць Адміністрацыі прэзыдэнта Ўкраіны. Архітэктар Уладзіслаў Гарадзецкі пабудаваў яго ў 1901—1903 гадах як прыбытковы дом з памяшканьнямі для сваёй сям’і. Месца будаўніцтва было абрана над стромкім абрывам па Банкавай вуліцы, на былым беразе асушанага казінага балота. Скульптурныя ўпрыгожваньні па ўласных эскізах выканаў скульптар Эліё Саля.

Дом выкарыстоўваецца ў якасьці рэзыдэнцыі прэзыдэнта Ўкраіны зь вясны 2005 году згодна з пастановай ураду Ўкраіны.

## Архітэктура
### Аздабленьне

## Літаратура
* «Київ: погляд через століття».&nbsp;— Київ, Мистецтво, 1988.
* *Малаков Дмитро*. Архітектор Городецький.&nbsp;— Кий, 1999. 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка прэзыдэнта Украіны
* Будынак з хімерамі&nbsp;— ''WWW Енциклопедія Києва''

Катэгорыя:Славутасьці Кіеву
Катэгорыя:Афіцыйныя рэзыдэнцыі
Учан-Су (вадаспад)

**Уча́н-Су́** (, ) — вадаспад у Крыму, што знаходзіцца на рэчкі з такой самай назвай, самы высокі вадаспад Крыму. Вадаспад месьціцца на вышыні 390 мэтраў над ўзроўнем мора на паўднёва-ўсходніх схілах Ялтцінскай яйлы ў шасьці кілямэтрах на захад ад Ялты. Вышыня вадаспаду — 98,5 мэтраў.

Назва вадаспаду ў перакладзе з паўночнабярэжнага дыялекту крымскататарскай мовы азначае «вада, што ляціць» (*uçan* — лятучы, *suv* — вада). Вядома таксама пра іншыя назвы вадаспаду: *Крэмаста-Нэра* ( — «вада, што вісіць») і *Акар-Су* ( — «вада, што цячэ»).

Вадаспад Учан-Су найбольш прыгожа глядзіцца падчас залеваў і паводкі на яйле. У летні час, ён практычна цалкам перасыхае, у лютыя зімы — замярзае. У сярэднім за год выцякае 50 л/с вады. Пры падзеньні Ўчан-Су ўтвараецца два каскады: на другім каскадзе збудавана невялікая пабудова з водазаборам і скульптурай арла на даху. Адсюль вада падаецца ў Магабінскае вадасховішча (300 тыс. м³) і пасьля выкарыстоўваецца для водазабесьпячэньня Ялты.

У 1947 годзе вадаспад Учан-Су быў абвешчаны запаведнікам, з 1973 году ён знаходзіцца ў межах Ялцінскага дзяржаўнага горна-ляснога запаведніка.

## Літаратура
* *Ена В. Г.* Заповедные ландшафты Крыма. — Симферополь: «Таврия», 1989.
* *Кеппен П. И.* О древностях Южного берега и гор Таврических. — , 1837.
* *Олиферов А. Н., Тимченко З. В.* Реки и озёра Крыма. — Симферополь: Доля, 2005.
* *Прусаков А. А., Козлов Е. Д.* Крым: Книга рекордов. — Симферополь: Сонат, 1999.
* *Тимченко З. В.* Водопады Крыма. — Симферополь: Доля, 2005.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вадаспад Учан-Су: «вада, што ляціць»
* Вадаспад Учан-Су. Фота
* Віртуальны тур па вадаспаду Учан-Су

Катэгорыя:Вадаспады Крыму
Катэгорыя:Вадаспады Ўкраіны
Веселі, брате, часи настали…

**Веселі, брате, часи настали…** — самотнік саліста  украінскага гурту «Океан Ельзи» Сьвятаслава Вакарчука, які выйшаў 14 лістапада 2006 году адначасова зь відэакліпам, які зьняў рэжысэр Віктар Прыдувалаў. Песьня атрымала шырокую папулярнасьць, у тым ліку дзякуючы пэсымістычнаму тэксту, які быў успрыняты многімі як расчараваньне Вакарчука Аранжавай рэвалюцыяй. Усе атрыманыя ад продажу самотніку сродкі перададзеныя для абласнога спэцыялізаванага дому дзіцяці ў г. Макееўка Данецкай вобласьці.

## Кампазыцыі
* Веселі, брате, часи настали… (3:32)
* Веселі, брате, часи настали… (відэа)

## Музыкі
* Сьвятаслаў Вакарчук
* Пятро Чарняўскі
* Дзяніс Дудко
* Мілаш Еліч
* Дзяніс Глінін
* Уладзімер Войт

## Крыніцы

Катэгорыя:Океан Ельзи
Катэгорыя:Самотнікі 2006 году
Колавая ліра

**Ко́лавая лі́ра** — струнны інструмэнт, гук у якім здабываюць вярчэньнем рукаяткі, далучанай да кола, якое кранаецца струнаў. Кола дзейнічае падобна да смычку скрыпкі, дзякуючы чаму на ліры можна сыграць асобныя ноты. Мэлёдыі выконваюцца на клявіятуры, злучанай з *тангентамі* — маленькімі клінышкамі, звычайна драўлянымі — насупраць аднае ці некалькіх струнаў, зьмяняючы іхні тон. Падобна да іншых акустычных струнных інструмэнтаў, колавая ліра мае дэку і паланіну дзеля паляпшэньня гучаньня струнаў.

## Мінуўшчына
Лічыцца, што колавая ліра паходзіць ад скрыпкі і зьявілася ці ў Эўропе, ці на Сярэднім Усходзе да XI стагодзьдзя. Адным з правобразаў колавай ліры быў арганіструм, вялікі інструмэнт у форме гітары з даўгім грыфам і клявішамі, на якім ігралі два чалавекі. Пазьней арганіструм быў зьменшаны, каб на ім мог граць адзін чалавек, але неўзабаве яму на зьмену прыйшла *[[сымфонія (музычны інструмэнт)|сымфонія]]* — трохструнная вэрсія колавай ліры з клявішамі.

Колавая ліра стала вельмі папулярнай у эпоху Рэнэсансу (нароўні з дудою). Зьявіліся ліры дзьвюх формаў: у выглядзе гітары і ў выглядзе лютні. Аднак да канца XVII стагодзьдзя музычныя густы патрабавалі больш вытанчанае музыкі, чым магла выдаць на некалькіх струнах колавая ліра, таму яна пераходзіць у ніжэйшыя сацыяльныя слаі, адсюль і варыянты назвы «сялянская ліра» () або «бядацкая ліра» (*Bettlerleier*). Аднак у Францыі XVIII стагодзьдзя мода на колавую ліру вярнулася, і для яе складалі творы вядомыя кампазытары.

У гэты час колавая ліра распаўсюдзілася па Цэнтральнай Эўропе, зьявіліся ейныя адмены ў славянаў, немцаў і вугорцаў. Добра вядомым стаў гэты інструмэнт у Беларусі, Польшчы ды Ўкраіне (лірнікі). У наш час колавая ліра адрадзілася таксама ў Аўстрыі, Бэльгіі, Нідэрляндах, Чэхіі, Нямеччыне, Італіі, Польшчы, Партугаліі, Расеі, Гішпаніі і Швэцыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Караліна Філіпс: колавая ліра для пачаткоўцаў (відэа, 00:05:41). TED talks.

Катэгорыя:Ангельскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Аўстрыйскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Беларускія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Вугорскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Гішпанскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Ірляндзкія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Італьянскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Нямецкія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Партугальскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Украінскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Францускія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Чэскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Швайцарскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Смычковыя музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Струнныя музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Старадаўнія музычныя інструмэнты
Нацыянальны дэпартамэнт архіваў Азэрбайджану

**Нацыянальны дэпартамэнт архіваў Азэрбайджану** () зьяўляецца ўрадавай установай у рамках Кабінэту Азэрбайджану, які адказвае за кіраваньне, абслугоўваньне, абарону і абнаўленьне нацыянальных архіваў Азэрбайджанскай Рэспублікі. Агенцтва ўзначальвае Атахан Пашаеў. Яго статут быў зацьверджаны 2 сьнежня 2002 году. прэзыдэнтам Гейдарам Аліевым. Агенцтва забясьпечвае рэалізацыю дзяржаўнай палітыкі ў дачыненьні да абнаўленьня і падтрымкі нацыянальных архіваў празь яго непасрэдную дзейнасьць у галіне збору і захаваньня дадзеных і дакумэнтаў, а таксама празь яго рэгіянальных кіраўнікоў і нацыянальныя архівы Нахічэванскай аўтаномнай рэспублікі Азэрбайджану. Дзейнасьць аддзелу фінансуюцца за кошт сродкаў, вылучаных зь дзяржаўнага бюджэту Азэрбайджанскай Рэспублікі.

## Гісторыя
* 1920 г. Фонд Дзяржаўнага архіву пры камісарыяце народнай адукацыі
* 1922 г. Кіраваньне архіваў пры Бюро Цэнтральнага Выканаўчага Камітэту Азэрбайджанскай ССР
* 1930 г. Дэпартамэнт Цэнтральнага архіву
* 1966 г. Дзяржаўны архіў літаратуры і мастацтва Азэрбайджанскай ССР
* 2002 г. Нацыянальны дэпартамэнт архіваў Азэрбайджану

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Архівы Азэрбайджану
Адэская кінастудыя

**Адэская кінастудыя** () — украінская кінастудыя ў Адэсе, адна зь першых кінастудыяў у Расейскай імпэрыі і СССР.

## Гісторыя
У 1907 годзе кінэматаграфіст Мірон Гросман стварыў кінаатэлье «Мірограф» і пачаў здымаць у ім фільмы. У 1914 годзе было створана яшчэ адно атэлье — «Мізрах», у якім былі задзейнічаны акторы габрэйскага тэатру. У 1919 годзе, калі ў горад увайшлі часьці Чырвонай арміі, ваенныя апэратары зьнялі хранікальную стужку «Узяцьце Адэсы».

У 1922 годзе савецкая ўлада нацыяналізавала кінэматограф. Ва Ўкраіне было створана Ўсеўкраінскае фотакінаўпраўленьне (УУФКУ). У Адэсе з прыватных кінапавільёнаў была заснаваная Першая кінафабрыка УУФКУ, якая ў 1923-1929 гадох стала галоўнай ва Ўкраіне. Усяго за савецкі час на кінастудыі было зьнята больш за 350 кінастужак.

У наш час Адэская кінастудыя належыць да вытворцаў нацыянальных фільмаў ва Ўкраіне.

## Фільмаграфія (выбранае)
* 1922 — Голад і барацьба зь ім
* 1922 — Швэдзкая запалка
* 1926 — Тарас Шаўчэнка
* 1956 — Вясна на Зарэчнай вуліцы
* 1963 — Прыходзьце заўтра...
* 1966 — Вэртыкаль
* 1977 — Чароўны голас Джэльсаміна
* 1978 — д’Артаньян і тры мушкетэры
* 1979 — Месца сустрэчы зьмяніць нельга
* 1979 — Цыган
* 1979 — Прыгоды Электроніка
* 1981 — Прыгоды Тома Соера і Гэкльбэры Фіна
* 1983 — Прыгоды Пятрова і Васечкіна
* 1984 — Зялёны фургон
* 1985 — У пошуках капітана Гранта
* 1986 — Вышэй за Радугу
* 1986 — Мільён у шлюбным кошыку
* 1987 — Дзесяць неграцянятаў
* 1988 — Вязень замку Іф
* 1989 — Мастацтва жыць у Адэсе
* 1994 — Трынь-брынь
* 2006 — Эфэкт прысутнасьці

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кінастудыі
Мікалай Леантовіч

**Мікалай Дзьмітрыевіч Леантовіч** (, сяло Манастырок, Брацлаўскі павет, Падольская губэрня — , сяло Маркаўка, Падольская губэрня) — украінскі кампазытар, музычны пэдагог, харавы дырыгент, грамадзкі дзеяч. Аўтар шырока вядомых апрацовак украінскіх народных песень для хору «Щедрик», «Дударик», «Казака нясуць». Яго апрацоўка «Щедрика» вядомая ў сьвеце як калядка *«Carol of the Bells»*.

Аснову музычнай спадчыны Леантовіча складаюць харавыя мініяцюры — апрацоўкі ўкраінскіх народных песень, якія выконваюцца шматлікімі ўкраінскімі хорамі ва Ўкраіне і ў дыяспары.

## Жыцьцяпіс
З абвяшчэньнем Украінскай Народнай Рэспублікі Леантовіч пераяжджае з Тульчына ў Кіеў, дзе пачынае актыўную дзейнасьць як дырыгент і кампазытар. Шэраг яго твораў ўключылі ў свой рэпэртуар прафэсійныя і самадзейныя калектывы Ўкраіны. На адным з канцэртаў вялікі посьпех мела «Легенда» Мікалая Воранава ў апрацоўцы Леантовіча.

Пасьля ўсталяваньня Савецкай улады Леантовіч некаторы час працуе ў музычным камітэце пры Народным камісарыяце асьветы, выкладае ў Музычна-драматычным інстытуце ім. Н. Лысенка, разам з кампазытарам і дырыгентам Рыгорам Вяроўкай — у Народнай кансэрваторыі, а таксама на курсах дашкольнага выхаваньня, арганізуе некалькі харавых гурткоў.

Падчас захопу Кіеву 31 жніўня 1919 году дзянікінцамі вымушаны бегчы ў Тульчын. Засноўвае першую ў Тульчыне музычную школу. У 1919-1920 гадах працуе над першым вялікім сымфанічным творам — народна-фантастычнай опэрай «На сьвята русалак» па аднайменнай казцы Барыса Грынчэкі. Увосень 1920 году ў Тульчыне адбыліся гастролі харавой капэлы пад кіраўніцтвам К. Стэцэнкі і Паўла Тычыны як другога дырыгента. Падчас канцэртаў капэлы выконваліся творы Леантовіча. У апошнія месяцы жыцьця Леантовіч скочваў опэру «На сьвята русалак».

У ноч з 22 на 23 студзеня 1921 году кампазытар знаходзіўся ў свайго бацькі ў вёсцы Маркоўка, дзе быў забіты агентам Гайсінскай павятовай ЧК Апанасам Грышчанка. Тэкст справаздачы, дзе агучвалася імя забойцы, быў абнародаваны ў 1990-х гадах.

Пазьней былі знойдзеныя запісаныя Гнатам Яструбецкім успаміны бацькі музыкі.

## Сьпіс твораў
**опэра**
* «На Русалчин Великдень» (па казцы Грынчэнкі, 1919, нескончаная; 1975 Міраслаў Скорык скончыў, адрэгуляваў для інструмэнтаў для сучаснага складу сымфанічнага аркестру);

**хоры на словы ўкраінскіх паэтаў**:
* «Льодолом» на словы В. Сосюри, «Літні тони» на сл. Р. Чупрынкі
* «Моя пісня» (сл. І. Білілоўскага)
* «Легенда» (сл. М. Вароннага);

**кампазыцыі на літургічныя тэксты**
* Літургія сьв. Івана Златаўстага,
* Малебен,
* часткі Ўсеношнай;

**харавыя апрацоўкі ўкраінскіх народных песень**

Больш 150, сярод якіх:

*«Щедрик» 
*«Дударик» 
*«Пряля» 
*«Козака несуть» 
*«Мала мати одну дочку» 
*«Зашуміла ліщинонька» 
*«Ой з-за гори кам'яної» 
*«Із-за гори сніжок летить» 
*«За городом качки плинуть» 
*«Піють півні» 
*«Коза» 
*«Гра в зайчика»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* М. Леантовіч на сайце «Песьні Украіны»
* М. Леантовіч на сайце memorial.org.ua
* Старонка на сайце НСКУ
* М. Леантовіч «Щедрик» (у фармаце pdf)

Катэгорыя:Украінскія кампазытары
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Хормайстры
Леантовіч

**Леантовіч** — прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Валерый Леантовіч, беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
* Мікалай Леантовіч, украінскі кампазытар
* Міхаіл Леантовіч, расейскі фізык-тэарэтык
* Фёдар Леантовіч, гісторык права
Тузла (востраў)

**Тузла** — пясчаны востраў у Керчанскім праліве Азоўскага мора паміж Керчанскім паўвостравам Крыму на захадзе і Таманскім паўвостравам Краснадарскага краю на ўсходзе. Плошча вострава — 3,5 км², даўжыня — ад 5 да 6,5 км, шырыня — каля 0,5 км.

Стаў вядомы ў 2003 годзе пасьля пачатку тэрытарыяльнай спрэчкі адносна правоў ўласнасьці востраву паміж Украінай і Расеяй.

1 кастрычніка 2015 году востраў быў злучаны з мацерыковай Расеяй рабочым мостам РМ1, які зьяўляецца часткай тэхналягічнага мосту ў Крым. Па мосьце перасоўваюцца грузавікі і будаўнічая тэхніка. Вядзецца будаўніцтва працоўнага моста РМ2 ў бок Керчы.

Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Керчанскі праліў
Катэгорыя:Астравы Крыму
Катэгорыя:Астравы Азоўскага мора
Тузла (неадназначнасьць)

**Тузла** — шматзначны тапонім. Назву Тузла маюць:

* Тузла — горад у Босьніі і Герцагавіне.
* Тузла — пясчаны востраў у Керчанскім праліве Азоўскага мора.
Прыватбанк

«**Прыватба́нк**» () — найбуйнейшы паводле памераў актываў украінскі банк і лідэр розьнічнага банкаўскага рынку Ўкраіны, зарэгістраваны 19 сакавіка 1992 году. Чыстыя актывы «Прыватбанку» на 1 студзеня 2018 году складалі 259 млрд грыўняў (19,3% ад актываў ўсіх банкаў ва Ўкраіне). «Прыватбанк» валодае другой паводле колькасьці сеткай аддзяленьняў і найбуйнейшай сеткай банкаматаў і тэрміналаў сярод банкаў Украіны. На пачатак 2018 году ў сетцы працавала каля 7,2 тысячы банкаматаў, 13,3 тысячы плацежных тэрміналаў і 141 тысяча гандлёвых POS-тэрміналаў. Нацыянальная сетка банкаўскага абслугоўваньня «Прыватбанку» ўключае ў сябе каля 2240 аддзяленьняў. «Прыватбанк» зьяўляецца найбуйнейшым эмітэнтам і экваерам плацежных карткаў ва Ўкраіне. На пачатак 2018 году банкам эмітавана больш за 30 млн карткаў, што складае больш за палову ад усёй колькасьці выпушчаных украінскімі банкамі плацежных карткаў. Банку належыць сыстэма грашовых перакладаў «PrivatMoney» і самы папулярны ва Ўкраіне інтэрнэт-банкінг і плацежная сыстэма «Приват24». Таксама банк выступае экваерам электроннай аплатнай сыстэмы «LiqPay».

«Прыватбанку» належыць аднайменны даччыны банк у Латвіі, а таксама філіялы ў Італіі, Партугаліі і на Кіпры. Паводле зьвестак брытанскага часопіса «The Banker», у 2016 годзе «Прыватбанк» займаў 16-е месца ў рэйтынгу найбуйнейшых банкаў Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы і 627-е месца ў рэйтынгу топ-1000 сусьветных банкаў. З моманту заснаваньня і па 2016 год банк уваходзіў у фінансава-прамысловую групу «Прыват» украінскіх алігархаў Ігара Каламойскага і Генадзя Багалюбава. 18 сьнежня 2016 году праз праблемы з плацежаздольнасьцю была праведзена нацыяналізацыя «Прыватбанку». З тых часоў установа на 100% знаходзіцца ў дзяржаўнай уласнасьці. З прычыны ўліваньня зь Дзяржаўнага бюджэту Ўкраіны велізарных сродкаў у статутны капітал банку для падтрыманьня ягонай плацежаздольнасьці пасьля нацыяналізацыі ўстанова ў 2016 годзе зафіксавала страты ў памеры 135 млрд грыўняў (61,5% ад памеру ўсіх ейных актываў на канец таго году).

Галоўны офіс «Прыватбанку» разьмешчаны ў горадзе Дніпры. 24 красавіка 2017 году юрыдычны адрас банку быў зьменены з гораду Дніпра на Кіеў, аднак кіраўніцтва і ўсе службы галоўнага офісу працягваюць працаваць у Дніпры. Паводле клясыфікацыі Нацыянальнага банку Ўкраіны «Прыватбанк» зьяўляецца адным з трох сыстэмна важных банкаў ва Ўкраіне ў 2018 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Банкі Ўкраіны
Катэгорыя:Украінскія кампаніі
SOAR

**Штурмавая вінтоўка для адмысловых апэрацыяў** (**ШВАА**, )&nbsp;— аўтамат, вытворцасьці кампаніі FERFRANS, што ўяўляе сабою палепшаны M4.

## Дэталі дызайну
ШВАА зьяўляецца аўтаматам пад набой 5,56×45 мм, што можа працаваць альбо з зачыненаю паваротнаю засаўкаю (у вэрсіі ШВАА), ці з кароткім ходам поршня паваротнае засаўкі (у вэрсіі ШВАА-П).

Вінтоўка адрозьніваецца ад тыповага M4 з-за перавагі кампаніі FERFRANS да лепшага кантролю аўтаматычнага рэжыму. Сярод магчымасьцяў прысутнічае сыстэма Delayed Sear Activation System, што памяншае хуткастрэльнасьць пры аўтаматычным агні да прыкладна 550—680 стр/хв, што зьняжае дульны ўздым і паляпшае здольнасьць кантролю. Вінтоўка таксама выкарыстоўвае рулю цяжкага кулямёта для павышэньня надзейнасьці пры ўстойлівай стральбе.

## Варыянты
ШВАА даступны як стандартны ШВАА, ці як ШВАА-П з паршнявым рухам.

Для ШВАА даступныя рулі такое даўжыні, як 10.5" (266,7 мм), 11.5" (292,1 мм), 14.5" (368,3 мм), 16" (406,4 мм), 18" (457,2 мм), і 20" (508 мм).

Маюцца дадзеныя пра іншыя мадыфікацыі, як 10.5 Mk2, 10.5 Mk2-2 і 11 Mk2.

## Краіны-эксплюатанты
*: Абмежаванае ўжываньне некаторымі ґрупамі SWAT
*: Абмежаванае ўжываньне Сіламі адмысловага дзеяньня Каралеўскае малазійскае паліцыі
*
*: Сілы адмысловага дзеяньня Філіпінскае нацыянальнае паліцыі, ґрупоўка SWAT места Лапу-Лапу, Камандаваньне адмысловых апэрацыйяў Арміі Філіпінаў

## Глядзіце таксама
* M16 (аўтамат)
* AR-15
* M4 (аўтамат)
* FN SCAR
* Сьпіс аўтаматычных вінтовак

## Крыніцы

*https://web.archive.org/web/20120616173844/http://www.abs-cbnnews.com/global-filipino/04/26/12/filipino-twins-develop-assault-rifle Published at 04/26/2012

## Вонкавыя спасылкі
* Official Page
* Defense Review

Катэгорыя:Зброя калібру 5,56 мм
Катэгорыя:Аўтаматы
Катэгорыя:Катэгорыя:Паліцэйская зброя
Гутараўшчына

Назву **Гутараўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гутараўшчына — вёска ў Амсьціслаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Гутараўшчына — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці
Тычынкі

**Тычы́нкі** — вёска ва Ўзьдзенскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Узьдзенскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 421 чалавек
* 2010 год — 354 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Узьдзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Узьдзенскага раёну
Воины света

«**Воины света**» ()&nbsp;— расейскамоўная песьня беларускага панк-рок гурту «Ляпіс Трубяцкі», якая зьяўляецца часткаю альбома «Матрёшка». Была запісаная цягам 2012—2013 рокаў, выпушчаная 1 сакавіка 2014 року.

## Кліп
На дадзены момант самым папулярным кліпам на песьню зьяўляецца відэа зь песьняю й накладзенымі на яе фраґмэнтамі «Эўрамайдану» карыстальніка Alex Karpenko, які, аднак, не зьяўляецца афіцыйным. У YouTube на 8 траўня 2018 гэтае відэа праглядзелі больш за 19 мільёнаў (19 482 476) разаў.

Па словах лідэра гурту, песьня была напісаная напрыканцы 2012-га, а кліп пачалі здымаць увосені 2013 року. Ролік рабіў Аляксей Церахаў, які шмат працаваў зь «Ляпісам»&nbsp;— у прыватнасьці, над кліпам «Капітал».

## Уплыў ва Ўкраіне

Ва Ўкраіне песьня стала адным з гімнаў «Эўрамайдану». Яна стала папулярнаю, калі на яе наклалі відэашэраг з кадраў падзеяў на «Эўрамайдане».

У канцы сакавіка перад пачаткам штурму расейскімі вайскоўцамі, яе засьпявалі ўкраінскія маракі з тральшчыка «Чаркасы».

Таксама песьню выканалі заўзятары «Дняпра» пасьля матчу з «Дынама» на стадыёне «Дняпро-Арэна».

У 2014 годзе песьня была перакладзеная на ўкраінскую мову ўкраінскім пісьменьнікам Багданам Стэльмахам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пісня гурту Ляпіс Трубецкой «Воїни Світла» підкорила серця українців

Катэгорыя:Песьні 2012 году
Катэгорыя:Ляпіс Трубяцкі
Alekseev

**Мікі́та Ўладзі́меравіч Аляксе́еў** ( 18 траўня 1993 году, Кіеў, Украіна) — украінскі сьпявак.

У 2018 годзе перамог у фінале Нацыянальнага тэлевізійнага музычнага праекту «ЭўраФэст» і атрымаў права прадстаўляць Рэспубліку Беларусь на конкурсе песьні «Эўрабачаньне-2018» зь песьняй «Forever», але ў фінал ня трапіў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Беларусь на Евровидении-2018 представит украинский певец Alekseev /Sputnik.by, 17/2/2018/
* Официальный представитель Беларуси на международном конкурсе песни "Евровидение-2018" ALEKSEEV с композицией "Forever" выступит в первом полуфинале под номером 8 /Сайт Белтелерадио, 3.3.2018/

Катэгорыя:Украінскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Беларускія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеве
Катэгорыя:Беларускія ўдзельнікі конкурсу песьні Эўрабачаньне
Зацішша (Вяйнянскі сельсавет)

**Заці́шша** — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Вяйнянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 227 чалавек
* 1999 год — 255 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Вяйнянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёну
Клін

Назву **Клін** маюць:

## [[Беларусь]]
* Клін — вёска ў Пінскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Клін — вёска ў Амсьціслаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Клін — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласьці
* Клін — вёска ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Клін — вёска ў Александрыйскім сельсавеце Шклоўскага раёну Магілёўскай вобласьці
* Клін — вёска ў Славенскім сельсавеце Шклоўскага раёну Магілёўскай вобласьці

## [[Расея]]
* Клін — горад у Маскоўскай вобласьці
* Клін — вёска ў Клятнянскім раёне Бранскай вобласьці
* Клін — вёска ў Куньінскім раёне Пскоўскай вобласьці
* Клін — вёска ў Наваржэўскім раёне Пскоўскай вобласьці
* Клін — вёска ў Порхаўскім раёне Пскоўскай вобласьці
* Клін — вёска ў Себескім раёне Пскоўскай вобласьці
* Клін — вёска ў Вяземскім раёне Смаленскай вобласьці
* Клін — вёска ў Парэцкім раёне Смаленскай вобласьці
* Клін — былая вёска ў Пачынкаўскім раёне Смаленскай вобласьці
* Клін — вёска ў Рослаўскім раёне Смаленскай вобласьці

## [[Славаччына]]
* Клін — вёска ў Славаччыне

## [[Украіна]]
* Клін — сяло ў Верхнедняпроўскім раёне Днепрапятроўскай вобласьці
* Клін — сяло ў Млінаўскім раёне Ровенскай вобласьці
* Клін — сяло ў Недрыгайлаўскім раёне Сумской вобласьці
Шагдаскі нацыянальны парк

**Шагдаскі нацыянальны парк** () — нацыянальны парк Азэрбайджану, які быў створаны 8 сьнежня 2006 году паводле ўказа прэзыдэнта Азербайджану Ільхама Аліева. Першапачатковая плошча парка складала 115900 га (1159 км²), займаючы тэрыторыю Кубінскага, Кусарскага, Ісмаілінскага, Габалінскага, Агускага і Шэмахінскага раёнаў. 8 ліпеня 2010 году тэрыторыя парку была пашырана да 130508,1 га (1305,081 км²).

Парк разьмешчаны ў паўночнай частцы Азэрбайджану, недалёка ад мяжы з Расеяй на Каўказе. Самай высокай кропкай парку зьяўляецца гара Базардузю, яна ж зьяўляецца самай высокай кропкай Азэрбайджану. Сам нацыянальны парк зьяўляецца найбуйнейшым нацыянальным паркам ня толькі ў Азэрбайджане, але і на ўсім Каўказе.

Сусьветны банк выдзеліў крэдыт у памеры 17 млн даляраў ​​і грантна 8 млн даляраў на стварэньне нацыянальнага парку, у той час як урад Японіі 8 млн даляраў у якасьці гранту для рэалізацыі праекту.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Азэрбайджану
Чарнавіцкі нацыянальны ўнівэрсытэт імя Юрыя Фядзьковіча

**Чарнавіцкі нацыянальны ўнівэрсытэт імя Юрыя Фядзьковіча** () — дзяржаўны ўнівэрсытэт у горадзе Чарнаўцы ва Ўкраіне. Адна зь вядучых украінскіх установаў вышэйшай адукацыі, была заснавана ў 1875 годзе як *«Чанавіцкі унівэрсытэт імя Франца-Ёсіфа»* () у час калі горад уваходзіў у склад Аўстра-Вугоршчыны. На сёньня ўнівэрсытэт месьціцца комплексе рэзыдэнцыі мітрапалітаў Букавіны і Далмацыі, які ўваходзіць у сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО з 2011 году.

## Інстытуты і факультэты
* Інстытут біялёгіі, хіміі і біярэсурсаў
* Інстытут фізіка-тэхнічных і камп’ютарных навук
* Геаграфічны факультэт
* Эканамічны факультэт
* Факультэт замежных моў
* Факультэт гісторыі, паліталёгіі і міжнародных адносін
* Факультэт архітэктуры, будаўніцтва і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
* Факультэт педагогікі, псіхалёгіі і сацыяльнай працы
* Факультэт матэматыкі і інфарматыкі
* Факультэт фізічнай культуры і здароўя чалавека
* Факультэт фінансаў, прадпрымальніцтва і ўліку
* Філялягічны факультэт
* Філязофска-тэалягічны факультэт
* Юрыдычны факультэт

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Чарнавіцкі нацыянальны ўнівэрсытэт
Біручы Востраў

**Біру́чы Во́страў** () — паўвостраў (да 1929 году — востраў) у заходняй частцы Азоўскага мора. Уваходзіць у склад Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Агульная плошча — 89,21 км².

## Геаграфія
Біручым Востравам называюць шырокі ўскраек Фядотавай пярэспы. Да 1929 году ён быў аддзелены ад пярэспы вузкай пратокай і ўяўляў сабою востраў. Знаходзіцца за 15 км на паўднёвы ўсход ад Генічаску, за 190 км на паўднёвы ўсход ад Хэрсону, за 587 км ад Кіевў і 1015 км ад Менску. Найбольшая даўжыня — 24 км. Найбольшая шырыня — 5 км.

Біручы Востраў зьяўляецца вяршыняй узгорка, што ўзвышаецца над Азоўскім морам, пакрыты суглінкамі, глеістымі адкладаньнямі і пяску з ракавінак марскіх малюскаў. Заходні бераг спадзісты, са шматлікімі залівамі і азёрамі з салёнай вадой. Бліжэй да паўднёвага берагу маецца крыніца пітной вады.

## Прырода
Глебы паўвострава адрозьніваюцца засоленасьцю, таму флёра тут бедная — усяго 308 відаў расьлінаў, многія зь якіх былі завезены чалавекам. Пераважаюць зарасьнікі палыну, чароту, трысьнёгу. Распаўсюджаны насаджэньні лоху, які выдатна расьце на мясцовых глебах і не аб’ядаецца аленямі.

Фаўна значна больш багатая — 250 відаў. У 1923 годзе на тэрыторыі Біручага Востраву быў створаны запаведнік. З Асканіі-Новы былі завезены капытныя жывёлы. У 1993 годзе паўвостраў насялялі 830 аленяў, 1425 ланяў, 987 муфлонаў, 37 куланаў. У нашы дні таксама жывуць лісы, зайцы, янотападобныя сабакі. На Біручым Востраве шмат птушак.

## Гісторыя
Назва Біручага Востраву паходзіць або ад мясцовай дыялектнай назвы ваўкоў, якія сустракаліся тут некалі, альбо ад самотных жыхароў-*бірукоў*. У XIX стагодзьдзі Біручы Востраў быў населены рыбакамі. У 1878 годзе пабудаваны маяк (у 1957 годзе перабудаваны). У 1923 годзе Біручы Востраў увайшоў у склад запаведніку, аднак насельніцтва працягвала жыць на ім. У 1930-х гг. тут налічвалася каля 40 двароў.

У гады II Сусьветнай вайны паўвостраў быў акупаваны румынскімі і нямецкімі салдатамі. Вызвалены ў выніку дэсантнай апэрацыі ў 1942 годзе.

Насельніцтва пакінула паўвостраў у 1969 годзе пасьля затапленьня пасёлку Азоўскім морам.

У 1993 годзе Біручы Востраў увайшоў у склад Азова-Сіваскага нацыянальнага прыроднага парку.

17 верасьня 2003 году на ім адбылася сустрэча прэзыдэнта Ўкраіны Леаніда Кучмы з прэзыдэнтам Расеі Уладзімірам Пуціным, падчас якой абмяркоўвалася праблема разьмежаваньня ў Азоўскім моры і Керчанскім праліве. А ўжо праз 12 дзён расейцы пачалі будаваць дамбу каля берагоў Таманскага паўвостраву да ўкраінскага востраву Тузлы.

## Вонкавыя спасылкі
* Бирючий остров
* Диалектика заповедника. Бирючий остров
* АЗОВО-СИВАШСКИЙ НАЦИОНАЛЬНЫЙ ПРИРОДНЫЙ ПАРК

Катэгорыя:Паўастравы Ўкраіны
Катэгорыя:Астравы Азоўскага мора
Катэгорыя:Пярэспы Азоўскага мора
Фядотава пярэспа

**Фядо́тава пярэспа** () — вузкі пясчаны пярэспа (да 1929 г. паўвостраў) у Азоўскім моры паміж паўвостравам Біручы Востраў і мацерыком.

Даўжыня — да 50 км, шырыня — да 5 км. Па Фядотавай пярэсьпе пракладзена асфальтаваная шаша. Выкарыстоўваецца для рыбалоўства і адпачынку турыстаў.

## Вонкавыя спасылкі
*Інстытут геаграфіі РАН

Катэгорыя:Азоўскае мора
Катэгорыя:Пярэспы Азоўскага мора
Катэгорыя:Пярэспы Ўкраіны
Шаша

**Шаша́**, **шашэ́йная дарога́**, **шо́са** () — назва дарогі зь цьвёрдым штучным пакрыцьцём.

## Гісторыя тэрміну
Тэрмін шырока ўжываўся з пачатку XIX да сярэдзіны XX стагодзьдзя замест назвы «конная (гужавая) дарога». З 50-х гадоў XX стагодзьдзя пад шашой разумеюць аўтамабільную дарогу са шматслойным дарожным пакрыцьцём.

## Глядзіце таксама
* Аўтамабільныя дарогі Беларусі
* Дарога
* Аўтамагістраль
* Шаша 66
* Шаша 666

Катэгорыя:Гісторыя бязрэйкавага транспарту
Катэгорыя:Дарожная інфраструктура
Катэгорыя:Тыпы дарог
Даліна прывідаў (Крым)

**Даліна прывідаў** — мясцовасьць у Крыму на заходнім схіле паўднёвай грады горнага масіву Дэмерджы (недалёку ад Алушты). тут знаходзяцца дзіўныя скалы падобныя да розных людзкіх фігур.

У 1981 годзе тут быў створаны геалягічны помнік прыроды агульнадзяржаўнага значэньня Урочышча Дэмерджы агульнай плошчай 20 га. Яго ахова была даручана Алуштынскаму лесгасу.

У паўночнай частцы Алушцінскай даліны знаходзіцца адна з найпрыгажэйшых гор Паўднёвага берагу — гара Дэмерджы («Каваль-гара»). У даўнія часы гара звалася Фуна, што значыць «тая, што дыміць». Такую ж назву мела крэпасьць, якая знаходзілася на заходнім схіле гары. Уздоўж сярэднявечнай крэпасьці праходзіць сьцежка экскурсійнага маршруту ў Даліну Прывідаў, якая дзівяць сваім незвычайным ляндшафтам.

Выява:Долина привидів.JPG  
Выява:Долина привидів1.JPG 
Выява:Долина привидів2.JPG 
Выява:Долина привидів3.JPG 
Выява:Долина привидів5.JPG 


Сваімі формамі каменныя фігуры нагадваюць таямнічыя постаці людзей, жывёл, загадкавых істот, прадметаў і, у залежнасьці ад часу сутак і асьвятленьня, іх выявы мяняюцца, даючы назіральнікам глебу для фантазіі. Асаблівая хараство і таямнічасьць постацям надае густы туман, што сядае на Даліну Прывідаў. Едучы па трасе Сімфэропаль — Алушта, выразна праглядаецца каменная постаць, якая нагадвае жаночыя грудзі. Турысты назвалі гэтую фігуру «Профіль Кацярыны II». Адзін са слупоў — «Волат» — уяўляе сабой каменную глыбу дыямэтрам 5 м, што ўздымаецца на 25 мэтраў. Па баках яго грувасьцяцца слупы і калёны меншых памераў, вышынёй да 10-20 м. Гэты розныя формы рэльефаў выветрываньня. Падобных каменных "прывідаў" у даліне больш за сотню. Здалёк гэтыя слупы нагадваюць гігантаў ці «чортавы пальцы».

Усе мудрагелістыя формы Даліны Прывідаў — вынік узьдзеяньня на канглямэраты прыродных стыхій: ападкаў, сонца, ветру, а часам — і землятрусаў. Агульны ж аб’ём каменнага хаосу перавышае 4 мільёны м³. Вялікую навуковую цікавасьць маюць галька і валуны тутэйшых канглямэратаў. Гэта найстаражытнейшыя пароды, узрост якіх вызначаецца ў 800 мільёнаў — 1,1 мільярда гадоў. Цікавая і расьліннасьць: флёра Дэмерджы налічвае 420 відаў, у ліку якіх такія рэдкія, як ціс ягадны, лядвенец крымскі, эспарцэт яйлінскі, піраканта і інш. Даліна прывідаў зьяўляецца папулярным турыстычным аб’ектам.

## Легенды
З Далінай Прывідаў зьвязаны шэраг легенд. Паводле адной зь іх, некалі качэўнікі, што заваявалі Крым, пабудавалі на вяршыні гары Дэмерджы велізарную кузьню. Там кавалася зброя для захопу новых зямель і працавала мноства рабоў. Жар ад гэтай кузьні, нібыта быў настолькі моцным, што ад яго перасыхалі сады, ручаі і крыніцы. Маладая дзяўчына Марыя паднялася да кузьня і стала просіць злога каваля-наглядчык сысьці з гары. Каваль забіў дзяўчыну. Пасьля гэтага гара задрыжала і ўсе злыдні-заваёўнікі пераўтворанага ў камяні. Скамянела і Марыя. Скалу зь яе профілем і зараз можна ўбачыць у Даліне Прывідаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Містыка Даліны прывідаў. Фотарэпартаж
* Пра даліну прывідаў

Катэгорыя:Крымскія горы
Катэгорыя:Дэмерджы
Вярэцкі перавал

**Верэ́цкі перавал** (, ) — перавал ва Ўкраінскіх Карпатах. Знаходзіцца на мяжы Закарпацкай і Львоўская абласьцей. Вышыня 841 м над узроўнем мора. У 300 мэтрах на ўсход ад перавалу цягнецца  нафтаправод «Дружба». Склоны пакрутыя, дарога ідзе сэрпантынам. Да пабудовы аб’язной  аўтадарогі М 06, лічыўся самым значным перавал. Цяпер ім карыстаюцца зазвычай толькі жыхары наўкольных вёсак.

Верэцкі перавал — сьвятое месца для вугорцаў. У 895 годзе вугорцы прайшлі празь яго з ўсходу і пасяліліся на Ціса-Дунайскай нізіне.

17 сакавіка 1939 году на трэці дзень акупацыі Карпацкай Украіны Вугоршчынай вугорскія жандары гналі на перавал празь вёскі Ніжнія Вароты, Вербяж, Завадка калёны палонных галічанаў — ваяроў Карпацкай Сечы і перадалі іх польскай пагранічнай службе, якая зьмясьціла палонных у падвалах сваіх казармаў. На наступны дзень, 18 траўня 1939 году да ўзыходу сонца палонныя бел падзеленыя на калёны, адведзеныя налева і направа ад перавалу па лініі граніцы прыкладна на паўтара-два кілямэтры і расстраляныя.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс перавалаў Украінскіх Карпат

## Крыніцы

## Літаратура
* Географічна енциклопедія України : у 3 т. / редколегія: О. М. Маринич (відпов. ред.) та ін. — К. : «Українська радянська енциклопедія» ім. М. П. Бажана, 1989.

Катэгорыя:Усходнія Карпаты
Катэгорыя:Перавалы Украінскіх Карпат
Зангезурскі нацыянальны парк

**Зангезурскі нацыянальны парк** () — нацыянальны парк Азэрбайджану, які быў створаны 16 чэрвеня 2003 году паводле ўказа прэзыдэнта Азербайджану Ільхама Аліева. Разьмешчаны ў Ардубадзкім раёне Нахічэванскай аўтаномнай рэспублікі. 25 лістапада 2009 году тэрыторяй парку была павялічана з 12131 га (121,31 км²) да 42797 га (427,97 км²). Першапачаткова парк меў назоў Ардубадзкі нацыянальны парк.

Парк разьмешчаны ў горнай мясцовасьці, дзе холадна зімой і горача летам. Зьмены тэмпэратуры складаюцца ад —30 °С да —10 °С у студзені і 10° C 25° C у ліпені. У пакру маецца колькі рэкаў, якія падсілкоўваюцца ў асноўным за кошт дажджу і раставаньне сьнегу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Азэрбайджану
Іван Беразун

**Іван Беразун** (нарадзіўся 19 жніўня 1997 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца клюбу «Ворша».

## Кар’ера
Выхаванец віцебскай ДЮСШ «Камсамолец» і пастаўскай акадэміі ПМЦ. З 2015 году пачаў выступаць за дубль «Віцебску». У 2016 годзе прыцягваўся да асноўнай каманды, але гэтак і не згуляў у ейным складзе. 5 траўня 2018 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць «Менску» (1:0). У жніўні 2018 году быў аддадзены ў арэнду ў «Воршу». У сьнежні 2018 году стала вядома, што паўабаронца пакідае «Віцебск». У сэзоне 2019 году стаў гульцом «Воршы» на трывалай аснове. Спачатку выходзіў на замену, але неўзабаве замацаваўся ў пачатковым складзе аршанцаў.

У пачатку 2020 году трэнаваўся зь «Віцебскам», аднак у лютым падпісаў новае пагадненьне з «Воршай». У сэзоне 2021 году спаборнічаў у складзе дублю «Віцебска», а ў пачатку 2022 году зноў стаў гульцом «Воршы». У сэзоне 2022 году рэгулярна гуляў у першай адзінаццатцы дружыны. У лютым 2023 году падоўжыў кантракт з клюбам.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Віцебск»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ворша»
Тылігульскі ліман

**Тылігу́льскі ліман** () — ліман ў Адэскай і Мікалаеўскай абласьцях Украіны, на ўзьбярэжжа Чорнага мора . Даўжыня — 80 км, шырыня — 0,2-3,5 км, глыбіня — да 19 м. Плошча ліману складае каля 170 км². Аддзелены ад мора перасыпам шырынёй каля 4 км, і даўжынёй да 7 км. З 27 сьнежня 2017 году мае сталае злучэньне з Чорным морам з дапамогай пракапанага плыткага каналу. У ліман ўпадае рака Тылігул. На ўсходнім і заходнім берагах лімана разьмешчаны два аднайменных рэгіянальных ляндшафтных парку — Тылігульскі рэгіянальны ляндшафтны парк (Адэская вобласьць) і Тылігульскі рэгіянальны ляндшафтны парк (Мікалаеўская вобласьць). Тылігульский ліман ўваходзіць у міжнародны сьпіс вадаёмаў Рамсарскай канвэнцыі па абароне водна-балотных угодзьдзяў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ліманы Адэскай вобласьці
Катэгорыя:Ліманы Мікалаеўскай вобласьці
Чарнігаўскае княства

**Чарнігаўскае княства** — у XI стагодзьдзі адна з найбольш буйных і моцных зямель Русі, у XII-XIV стагодзьдзях галоўны ўдзел Чарнігаўскай зямлі. Сталіца — Чарнігаў.

Значныя гарады: Ноўгарад-Северскі, Старадуб, Бранск, Пуціўль, Курск, Любеч, Глухаў, Чачэрск і Гомель.

Як асобная адміністрацыйная адзінка, Чарнігаўская зямля вылучылася ўжо ў X ст., але кіравалася кіеўскімі ваяводамі. Утварылася на землях севяранскага засяленьня (пераважна), на левым беразе Дняпра ў басэйне рэк Дзясна і Сейм, пазьней пашырылася на землі радзімічаў, вяцічаў і дрыгавічоў. У 1024—1036 гадох, пасьля падзелу Русі паміж Яраславам і Мсьціславам Уладзімеравічамі, ператворана ў асобны ўдзел, які ўключаў усю левабярэжную Русь, акрамя Пераяслава, у т.л. Мурамска-Разанскую зямлю, Смаленск і Тмутаракань. У 1036—1054 гадох у валоданьні Яраслава, пасьля яго сьмерці перайшло ва ўдзел да яго сына Сьвятаслава, хоць і ў значна паменшаным памеры. Пасьля сьмерці Сьвятаслава некаторы час была ў валоданьні розных князёў, у т.л. Уладзімера Манамаха.

Пастановай Любецкага зьезду (1097) перайшла ў валоданьне сыноў Сьвятаслава — Алега і Данілы, далей была ў валаданьні іх нашчадкаў — Ольгавічаў. З гэтага ж часу пачынаецца драбленьне Чарнігаўскай зямлі на ўдзелы. Напачатку выдзяліліся ўласна Чарнігаўскае княства як галоўны ўдзел і Ноўгарад-Северскае і Мурамска-Разанскае княствы, якія ў сваю чаргу драбіліся далей.

У 1345—1346 гадох вялікі князь літоўскі Альгерд далучыў Чарнігаўскае княства і іншыя ўдзелы Чарнігаўскай зямлі да ВКЛ, пасадзіў у розных удзелах сваіх сыноў ці іншых асобаў.

## Літаратура
* Kuczyński S.М. Ziemie Czernihowsko-Siewierskie pod rzadami Litwy. Warsz., 1936;
* Зайцев А. К. Черниговское княжество // Древнерусские княжества X—XIII вв. М., 1975.

Катэгорыя:Рускія княствы
Катэгорыя:Чарнігаўскае княства
Катэгорыя:Княствы ў гісторыі Беларусі
Катэгорыя:Удзельныя княствы ў складзе Вялікага Княства Літоўскага
Чарнігаўскае ваяводзтва

**Чарнігаўскае ваяводзтва** (, ) — адміністрацыйная адзінка Рэчы Паспалітай, якая існавала ў 1635—1667 гадох у складзе Малапольскай правінцыі Кароны Польскай (цяпер тэрыторыя Ўкраіны). Цэнтрам ваяводзтва зьяўляўся горад Чарнігаў.

Створана на аснове Чарнігаўскіх і Северскіх земляў, якія ўвайшлі ў склад Польшчы ў 1618 годзе пасьля вайны Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай 1609—1618 гадоў паводле Дзявулінскага пагадненьня. Уваходзіла ў склад Малапольскай правінцыі польскага рэгіёну *Русь*. Узначальвалася чарнігаўскімі ваяводамі. Сэймік ваяводзтва зьбіраўся ў Чарнігаве. Малое прадстаўніцтва ў Сэнаце Рэчы Паспалітай складалася з 2 сэнатараў. Было падзелена на 2 паветы — Чарнігаўскі і Наўгародзкі. Пасьля паўстаньня Хмяльніцкага ў 1648 годзе перайшло пад уладу казакоў Войска Запароскага. Паводле Гадзяцкага дагавору 1658 году перадавалася пад кантроль казацкага гетмана.

Канчаткова ліквідавана ў 1667 годзе паводле ўмоваў Андрусаўскага міру. Тэрыторыя ваяводзтва ўвайшла ў склад Чарнігаўскага палку Войска Запароскага, залежала ад Расейскага царства. Назва ваяводзтва працягвала ўжывацца ў тытулярных урадах шляхты Рэчы Паспалітай.

## Глядзіце таксама
* Чарнігаўскае княства

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ваяводзтвы Каралеўства Польскага
Саламія Крушальніцкая

**Саламія Амвросьеўна Крушальніцкая** гербу Сас (, , с. Бялявінцы — ) — украінская сьпявачка (лірыка-драматычнае сапрана), пэдагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў Украіны (1951).

Скончыла Львоўскую кансэрваторыю ў 1893 годзе, выкладала ў ёй (з 1946 году — прафэсар). Сьпявала ў буйнейшых опэрных тэатрах Эўропы, Амэрыкі. Валодала моцным голасам прыгожага тэмбру і вялікага дыяпазону. Выконвала драматычныя і лірычныя партыі: Тацьцяна, Ліза («Яўген Анегін», «Пікавая дама» Пятра Чайкоўскага), Галька, Ганна («Галька», «Страшны двор» Станіслава Манюшкі), Чыа-Чыа-сан (аднайменная опэра Дж. Пучыні), Аіда, Дэздэмона («Аіда», «Атэла» Дж. Вердзі), Эльза, Лізавета («Лаэнгрын», «Тангейзер» Р.Вагнэра), Саламея, Электра (аднайменныя опэры Р.Штраўса) і іншыя. З 1923 году выступала толькі ў канцэртах.

Яе імя носіць Львоўскі нацыянальны тэатар опэры і балета.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. ISBN 985-11-0144-3.

Катэгорыя:Украінскія опэрныя сьпевакі і сьпявачкі
Птахи

***Птахи*** — чацьвёрты студыйны альбом украінскага гурту «Скрябін», выпушчаны 1995 году лэйблам «Караван CD».

## Зьмест
# «Плани (на тоді коли)» (3:58)
# «Птахи» (4:06)
# «Змучений (я не маю сил)» (3:43)
# «L’amour Attack» (4:08)
# «Мудрий, бо німий» (6:32)
# «Наприклад» (3:46)
# «Наше місто» (3:08)
# «То для нас» (4:23)
# «Змучений (пиво як вода мікс)» (5:28)
# «Птахи (я собі захотів маруша мікс)» (4:51)
# «Птахи (кароткі мікс)» (2:26)
# «Наше місто (арыгінал)» (3:08)
# «Дерева плакали (бонус трэк)» (5:17)
# «Шось зимно’95 (інструмэнтал)» (4:31)
# «Чуєш біль’95 (інструмэнтал)» (9:25)

Катэгорыя:Альбомы гурту «Скрябін»
Прыветак

**Прыве́так** — вёска ў Сеньненскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Багданаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 6 чалавек
* 1999 год — 15 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Багданаўскі сельсавет (Сеньненскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Сеньненскага раёну
Шыркі

Назву **Шыркі** маюць:

* Шыркі — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Шыркі — вёска ў Сеньненскім раёне Віцебскай вобласьці
* Шыркі — вёска ў Амсьціслаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Кібаргі (фільм)

**«Кібаргі. Героі не паміраюць»** () — поўнамэтражны мастацкі фільм рэжысэра Ахцема Сеітаблаева аб баях у Данецкам аэрапорце, падчас вайны на Данбасе. Фільм зьняты па арыгінальнаму сцэнару Натальлі Варажбіт.

Кінастужка зьяўляецца адным зь пераможцаў 8-га конкурснага адбору Дзяржкіно Ўкраіны і атрымала дзяржаўную фінансавую падтрымку на 50% сабекошту фільму ў памеры 24 мільёнаў грыўняў. Агульны кошт фільма ацэньваецца ў амаль 48 млн грыўняў.

Прэм’ера кінакарціны ва Ўкраіне яна адбылася 6 сьнежня 2017 году — у Дзень Узброеных сіл Украіны.

## Сюжэт
Фільм апавядае гісторыю аднаго двухтыднёвага баявога дзяжурства ў верасьні 2014 году. Група ўкраінскіх вайскоўцаў ўпершыню прыязджае ў пашкоджаны баявымі дзеяньнямі будынак старога тэрміналу Данецкага аэрапорту ім. Сяргея Пракоф’ева.

Добраахвотнік з пазыўным «Мажор» (гуляе Макар Ціхаміраў) — музыка і сын уплывовых бацькоў, ўпотай уцёк на вайну. Ён спрабуе зразумець сваю ролю на гэтай вайне, самую вайну, і што будзе пасьля яе. Разам зь ім яшчэ шасьць вайскоўцаў, чые правобразы грунтуюцца на гісторыях абаронцаў аэрапорта.

## Акторы
* Макар Ціхаміраў — *«Мажор» (Антон Ясінскі)*
* Вячаслаў Даўжэнка — *«Серпень»*
* Андрэй Ісаенка — *«Субота»*
* Роман Ясіноўскі — *«Гід»*
* Віктар Жданаў — *«Стары»*
* Аляксандар Піскуноў — *«Марс»*
* Канстанцін Цямляк — *«Псіх»*
* Раман Сямісал — *«Рэдут» (Аляксандар Трапак)*
* Аляксандар Загародні — *тэлежурналіст Аляксандар Загародні (камео)*
* Уладзіслаў Журэнка — *апэратар Уладзіслаў Журэнка (камео)*
* Андрэй Шараскін — *«Багема» (камео)*
* Алег Драч — *штабны афіцэр*
* Аляксандар Мельнік — *палонны апалчэнец*
* Усевалад Шекіта — *палонны расеец*
* Ігарь Салімонаў — *камандзір ДНР*
* Яўген Нішчук — *капэлян*

## Глядзіце таксама
* Посттраўматычная рапсодыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* [Фільм на сайце ўкраінскіх кінапракатчыкаў стужкі [UFD]]
* 
* «Фильм, который должен посмотреть каждый». Как проходят премьеры проекта «Киборги» по Украине. // Медианяня, 05.12.2017
* Фильм «Киборги» на сайте 1+1 video

Катэгорыя:Фільмы 2017 году
Катэгорыя:Украінскія гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Украінскія вайсковыя фільмы
Кібаргі (неадназначнасьць)

Назву **Кібарг** маюць:

* Кібарг&nbsp;— біялягічны арганізм, што зьмяшчае мэханічныя ці электрычныя элемэнты.
* «Кібарг»&nbsp;— амэрыканскі фантастычны баевік 1989 году.
** «Кібарг 2: Скляна тінь»&nbsp;— фантастычны баевік пра кібаргаў, што належыць да аднайменнай франшызы.
** «Кібарг 3: Переробник»&nbsp;— фантастычны баевік пра кібаргаў, што належыць да аднайменнай франшызы.
*«Кібаргі»&nbsp;— прозьвішча абаронцаў Данецкага да Луганскага аэрапортаў.
* «Кібаргі»&nbsp;— паўнаэкранны мастацкі фільм рэжысэра Ахцема Сейтаблаєва пра абарону Данецкага аэрапорту падчас вайны на Данбасе.

## Глядзіце таксама
* Кібарг-паліцэйскі
* Кібарг-паліцэйскі 2
* Кібарг-паліцэйскі 3
* Тэрмінатар
Студзянец (Гомельская вобласьць)

**Студзяне́ц** — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Ліцьвінавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 13 чалавек
* 1999 год — 37 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ліцьвінавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кармянскага раёну
Калатовіна

Назву **Калатовіна** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Калатовіна — вёска ў Дрысенскім раёне Віцебскай вобласьці
* Калатовіна — вёска ў Амсьціслаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Нацыянальная прэмія Ўкраіны імя Тараса Шаўчэнкі

**Нацыянальная прэмія Ўкраіны імя Тараса Шаўчэнкі** () — найвышэйшая дзяржаўная ўзнагарода Ўкраіны ў галіне культуры і мастацтва, названая ў гонар украінскага паэта Тараса Шаўчэнкі. Пастанову аб прысуджэньні прэміі прымае прэзыдэнт Украіны на падставе прапановаў Камітэту па Нацыянальнай прэміі Ўкраіны імя Тараса Шаўчэнкі.

## Гісторыя ўзнагароды
Прэмія была заснавана 20 траўня 1961 году пастановай Савету міністраў УССР як рэспубліканская прэмія імя Тараса Шаўчэнкі. Згодна з пастановай, гэтай прэміяй узнагароджваліся дзеячы літаратуры, мастацтва, музыкі, тэатральнага мастацтва і кінэматаграфіі.

Упершыню прэмія была ўручана 9 траўня 1962 году. Першымі дыплём і званьне ляўрэатаў атрымалі Павал Тычына, Алесь Ганчар і Платон Майбарода. Грашовая прэмія ляўрэата ў тыя часы складала 2500 рублёў.

У 1969 годзе рэспубліканская прэмія была пераназваная ў «Дзяржаўную прэмію УССР імя Т. Г. Шаўчэнкі». А 22 чэрвеня 2000 году прэміі быў прысвоены статус найвышэйшай узнагароды Ўкраіны згодна з указам прэзыдэнта Ўкраіны № 808/2000 з назвай «Нацыянальная прэмія Ўкраіны імя Тараса Шаўчэнкі».

## Палажэньне аб узнагароджаньні
Прэмія прысуджаецца ўказам прэзыдэнта Ўкраіны. Гэтай прэміяй узнагароджваюцца грамадзяне за выдатныя дасягненьні ў галіне літаратуры і мастацтва, публіцыстыкі і журналістыкі і істотны ўклад у разьвіцьцё культуры.

Штогод можа прысуджацца ня больш за дзесяць Нацыянальных прэміяў. Вылучэньне работ для прысуджэньня прэміі ажыцьцяўляецца з моманту іх публікацыі на працягу апошніх пяці гадоў, але не раней чым за паўгоду да іх вылучэньня.

Творы і працы на суісканьне Нацыянальнай прэміі Ўкраіны імя Тараса Шаўчэнкі вылучаюць Міністэрства культуры і турызму Ўкраіны, Нацыянальная акадэмія навук Украіны, Акадэмія мастацтваў Украіны, творчыя саюзы Ўкраіны і літаратурна-мастацтвазнаўчыя аб’яднаньні Ўкраіны. Прэмія можа прысуджацца грамадзянам Украіны, іншых дзяржаваў і асобам без грамадзянства.

Нацыянальная прэмія прысуджаецца аўтару або выканаўцу адзін раз на працягу жыцьця. Яму выдаецца дыплём ляўрэата прэміі і Ганаровы знак ляўрэата. Памер грашовай прэміі ўсталёўваецца штогод указам прэзыдэнта Ўкраіны і ў 2010 годзе складаў 130 000 грыўняў.

Указ прэзыдэнта Ўкраіны аб прысуджэньні Нацыянальнай прэміі публікуецца штогод 9 сакавіка ў газэце «Урядовий кур’єр» і абвяшчаецца па радыё і тэлебачаньні.

Дыплёмы і ганаровыя знакі ляўрэатам Нацыянальнай прэміі ўручае прэзыдэнт Украіны 9 сакавіка падчас урачыстага мерапрыемства, прысьвечанага дню нараджэньня Тараса Шаўчэнкі ў Нацыянальнай опэры Ўкраіны (аднак у 2010 годзе прэзыдэнт Украіны Віктар Януковіч правёў ўручэньне Шаўчэнкаўскай прэміі на Чарнеч’яй гары ў Каневе, дзе пахаваны Шаўчэнка).

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Тараса Шаўчэнкі
Катэгорыя:Прэміі Ўкраіны
Катэгорыя:Узнагароды, якія зьявіліся ў 1961 годзе
Гірканскі нацыянальны парк

**Гірканскі нацыянальны парк** () — нацыянальны парк Азэрбайджану, які быў створаны 9 лютага 2004 году паводле ўказа прэзыдэнта Азербайджану Ільхама Аліева на базе Гірканскага дзяржаўнага запаведніка. Разьмешчаны ў Ленкаранскім і Астарынскім раёнах. 23 красавіка 2008 году плошча парку была павялічана з 29760 га (297,6 км²) да 40358 га (403,58 км²).

99% плошчы нацыянальнага парку пакрыта лясамі ў першую чаргу ў горнай мясцовасьці і строга ахоўваецца. Па сутнасьці, натуральна, парк уяўляе сабой адзін з найбуйнейшых сумежных лясоў у Азэрбайджане, які не перарываецца населенымі пунктамі або тэрыторыямі адведзенымі пад пашу.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Азэрбайджану
Катэгорыя:Лясы Азэрбайджану