open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чырвоны харчавік

**[[ААТ]] «Чырво́ны харчаві́к»** — прадпрыемства ў Бабруйску, заснаванае ў 1870 року.

## Мінуўшчына
У 1870 року купец Ханон Райцын адкрыў у Бабруйску дражджавы завод. На ім працавалі 40 чалавек, у год выраблялі каля 400 фунтаў дрожджаў. Першыя будынкі былі драўляныя, пазьней дабудаваныя мураваныя баракі для пражываньня працаўнікоў.

У 1890 року Райцын прадаў завод купцу Зусьману Рабіновічу. У 1892—1897 быў збудаваны мураваны корпус, набытае новае абсталяваньне. У 1898 Рабіновіч прадаў ⅗ часткі ўласнасьці Ашэру Рабіновічу і Шмэрку Галадцу. З 1902 року завод перайшоў ва ўласнасьць абшарнікаў Вікенція Паклеўскага-Казелы і Карла Незабытоўскага. У 1913 новым уласьнікам стаў купец 1-й гільдыі Янкель Разоўскі.

Пасьля прыходу бальшавікоў завод перададзены павятоваму Саўнаркаму, ягоным кіраўніком стаў Геца Фрыд. У 1921 року, за новым дырэктарам С. Л. Гінзбургам вытворчасьць спынілася. У 1924 року завод перададзены Белхарчтрэсту, пачаўся капітальны рамонт. Былі створаныя вытворчыя аддзяленьні: квасільнае, вальцавое, заторнае, мачыльнае, прасовачнае, пакавальнае. У наступным годзе завод выпусьціў больш за 700 кг дрожджаў, якія пастаўляліся пераважна ва Ўкраіну, а таксама Бабруйскі ды Магілёўскі раёны.

У 1928—1930 завод рэканструяваны і перайменаваны ў кандытарскую фабрыку «Чырвоны харчавік». Пачаўся выпуск пасьцілы, мармэляду, павідлы. У 1934 року ўведзены карамэльны цэх, у 1934 — халвічны, у 1937 — дрожджавы. Перад Нямецка-савецкай вайной фабрыка выпускала 33 віды кандытарскіх вырабаў агульнай масай 7000 тонаў.

У 1944 року немцы пры адступленьні спалілі фабрыку, частку абсталяваньня вывезьлі. Вытворчасьць адноўленая ў 1945, да 1950 дасягнуты даваенны аб’ём прадукцыі. У 1952—1955 рр. адбываецца пераарыентацыя прадпрыемства на выпуск пасьціла-мармэлядных вырабаў. У 1969—1971 року збудаваная халвічная вытворчасьць.

У кастрычніку 1994 р. кандытарская фабрыка пераўтвораная ў адкрытае акцыянэрнае таварыства. У 1999 р. уведзеныя ў эксплюатацыю лініі па вытворчасьці ірысу, мармэляду і цукерак у шакаляднай глязуры з аўтаматычным пакаваньнем.

## Прадукцыя
Фабрыка выпускае больш за 140 відаў прадукцыі: зэфір, халва, дражэ, мармэляд, ірыс, жэлейныя цукеркі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Гісторыя прадпрыемства // Магілёўская абласная бібліятэка

Катэгорыя:Беларускія харчовыя кампаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1870 годзе
Катэгорыя:Прадпрыемствы Бабруйску
Катэгорыя:1870 год у Беларусі
Енісей Краснаярск

Назву **Енісей Краснаярск** маюць:

* Енісей Краснаярск — расейскі баскетбольны клюб
* Енісей Краснаярск — расейскі футбольны клюб
Енісей Краснаярск (футбольны клюб)

«**Енісей**» () — расейскі футбольны клюб з гораду Краснаярску. Заснаваны ў 1937 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Краснаярск‎
Чырвоны Мазыранін

**«Чырво́ны Мазыра́нін»** — дзяржаўнае кандытарскае прадпрыемства Беларусі, заснаванае ў 1913 годзе ў Нароўлі (цяпер Гомельская вобласьць) ў якасьці ягадаперапрацоўчай фабрыкі памешчыка Эдуарда Горвата.

Прадпрыемства зьяўляецца родапачынальнікам вытворчасьці малочных цукерак «Кароўка» з цэльнага згушчанага малака, якія крышталізуюцца праз 15 дзён пасьля вырабу. Па прычыне незапатэнтаванасьці назвы ў суседнія краіны пастаўляюць цукеркі «Кароўка з карыцай», «Макавая расінка» (з макам) і «Шчодрая Кароўка» на аснове згушчонкі. На 2020 год 16 уласных крамаў працавала ў 8 гарадах 4 вобласьцяў Беларусі: 12 у Гомельскай вобласьці — Гомель (5), Жлобін (1), Мазыр (5) і Нароўля (1); па 1-й у Берасьці, Віцебску, Клецку (Менская вобласьць) і Менску.

## Прадукцыя
Фабрыка выпускае больш за 120 відаў прадукцыі: зэфір, пасьціла, мармэляд, цукеркі, ірыс.

## Мінуўшчына
Прадпрыемства па перапрацоўцы ўласнага ўраджаю садавіны і гародніны заклаў ва ўласным маёнтку Нароўлі памешчык Эдуард Горват. Першая прадукцыя выйшла ў 1913 року, у 1914 была зарэгістраваная гандлёвая марка «Горват». Асноўнай прадукцыяй сталі мармэляд, карамэль, пасьціла, павідла, джэм ды сочыва. З прыходам бальшавікоў вытворчасьць спынілася. Толькі ў 1925 року пад кіраўніцтвам партыйнай арганізацыі Мазыра фабрыка запрацавала і атрымала назву «Чырвоны Мазыранін». У 1927 перададзеная «Белкандытартрэсту». У 1930 годзе працу мэханізавалі пры дапамозе апарата «Вакуўм».

У Другую сусьветную вайну абсталяваньне фабрыкі было эвакуяванае ў Расею. Пасьля вайны аднаўленьне фабрыкі пачалося зноўку. У 1986 пачалося будаўніцтва новага корпусу, які адчынілі ў сьнежні 1987 году. У 1996 фабрыка пераўтвораная ў адкрытае акцыянэрнае таварыства. У 2001—2003 гадах пабудавалі ўчастак кацельні на 6,5 тоны пары ў гадзіну. Усталявалі лядоўню для малака і масла, размазны канвэер, 2 лініі глязураваньня і пакавальны аўтамат «Флоў-пак». Таксама 3 вытворчыя лініі ўкамплектавалі лядоўнямі. У 2004—2005 гадах канцэн  «Белдзяржхарчпрам» набыў 2 вытворчыя комплексы «Інтеле-мікс» для 2-каляровага зэфіру, пакавальныя машыны, аздабляльны прыбор і вытворчае абсталяваньне для гофратары. У 2019 годзе выпусьцілі 4000 тонаў кандытарскіх вырабаў. У 2020 годзе мацярынскім прадпрыемствам стала ААТ «Мазырсоль».

### Кіраўнікі
* Эдвард Горват (1913—1917)
* Іван Гордзін (1924)
* М. Радыгін (1926)
* Рыгор Дынаў (1937—1941)
* Міхась Мішын (1944)
* Сьцяпан Скоблікаў (жнівень 1945 — 1953)
* Кузьма Галіцын (1954—1961)
* Мікалай Турсноў (1962—1964)
* Марыя Кацапава (1964—1974)
* Аляксандар Маркевіч (1974—1981)
* Васіль Засімовіч (1982—1989)
* Мікалай Шаўцоў (1992—1994)
* Марыя Ільлючэнка (1995—1996)
* Аляксандар Шчучкін (1996—2000)
* Аляксандра Гараніна (2000—2005)
* Алена Касуха (2005—2008)
* Валеры Таран (2008—2011)
* Любоў Бобр (1 кастрычніка 2011 — 11 красавіка 2013)
* Сьвятлана Тачыліна (12 красавіка 2013 — 2021)
* Аляксандар Піляк (зь 2021 году)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія харчовыя кампаніі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Нароўлі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1913 годзе
Зэфір (кулінарыя)

**Зэфі́р** — род цукрыстых кандытарскіх вырабаў; атрымліваецца пры зьбіваньні фруктова-ягаднага пюрэ з цукрам і яечным бялком, з наступным даданьнем у гэтую сумесь якога-небудзь з формаўтваральных напаўняльнікаў: пэктыну, агаравага сыропу, жэлацінавай (мармэляднай) масы.

У якасьці дадаткаў пры вытворчасьці зэфіру прымяняюцца харчовыя кісьлі, эсэнцыі, фарбавальнікі.

## Глядзіце таксама
* Пасьціла
* Бэзэ

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ласункі
Катэгорыя:Дэсэрты
Зэфір

**Зэфі́р** мае наступныя значэньні: 
* Зэфір — у грэцкай міталёгіі бог заходняга ветру, вястун багоў;
* Зэфір — разнавіднасьць пасьцілы, але ў параўнаньні зь ёй мае больш пышную кансыстэнцыю;
* Зэфір (QinetiQ Zephyr) — бесьпілётны лятальны апарат на сонечных батарэях;
* Зэфір — баваўняная тканіна палатнянага перапляценьня з кручанай беленай пражы. Выкарыстоўваюць пераважна для пашыву мужчынскіх кашуляў.
Зэфір (міталёгія)

**Зэфі́р** — у грэцкай міталёгіі бог заходняга ветру, вястун багоў. Сын Астрэя і Эас. Згаданы ў «Іліядзе» (II 147 і інш.). Аб розьніцы ва ўласьцівасьцях Зэфіру на Захадзе і на Ўсходзе мелі паняцьце складальнікі гамэраўскіх песень, якія прымушаюць Зэфіра дзьмуць на астравах блажэнных, якія знаходзяцца на крайнім захадзе і не ведаюць ні бур, ні дажджоў, ні сьнегу.
 
Яму прысьвечаны LXXXI арфічны гімн. Яго каханая — Хлярыда (). Таксама Зэфір — супернік Апалёна ў каханьні да Гіяцынта.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Цукерка

**Цуке́ркі** — цукрыстыя кандытарскія вырабы пераважна мяккай кансыстэнцыі.

Маюць у сабе цукру да 70 %, тлушчаў да 40 %, вады 3—20 %. Энэргетычная каштоўнасьць 100 г 380—600 ккал. Вырабляюць на аснове ўзьбітага цукрова-патачнага сыропу з рознымі напаўняльнікамі.

Бываюць цукеркі: карамель, глазураваныя (шакаляднай, цукровай, памаднай глазурай), неглазураваныя, шакалядныя, ірыс, дражэ. Паводле начынкі (корпусу) адрозьніваюць цукеркі памадныя, пралінавыя, жэлейныя, фруктова-грыльяжныя, грыльяжныя, лікёрныя, зьбіўныя, двухслойныя і інш.

## Галерэя

Файл:Cherry cordial (candy).JPG|Цукеркі «Вішня ў шакалядзе»
Файл:Bergamotes de Nancy IGP.JPG|Ірыскі
Файл:2023 Ferrero Rocher (3).jpg|Цукеркі Ferrero Rocher
Файл:Plain-M&Ms-Pile.jpg|Амэрыканскія цукеркі M&M's
Файл:Kompeito konpeito.JPG|Традыцыйныя японскія цукеркі *Кампэйта*


## Літаратура
* Цукеркі //  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 512 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2 (т. 17), ISBN 985-11-0035-8.
Сьмятанічы (Магілёўская вобласьць)

**Сьмята́нічы** — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Таўкачоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 27 чалавек
* 1999 год — 42 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Таўкачоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шклоўскага раёну
Заслонаўка

Назву **Заслонаўка** маюць:

* Заслонаўка — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці
* Заслонаўка — вёска ў Сеньненскім раёне Віцебскай вобласьці
Тамара Раеўская

**Тама́ра Рыго́раўна Рае́ўская** ( 27 траўня 1940, г. Асіпавічы, Магілёўская вобласьць) — беларуская эстрадная сьпявачка. Заслужаная артыстка Беларусі (1974). Скончыла Менскую мастацкую вучэльню (1971). Ад 1963 году салістка Дзяржтэлерадыё Беларусі. Аснову рэпэртуару складаюць творы беларускіх кампазытараў. Рэпэртуар складаецца з больш за 200 песень. Першая выканаўца шматлікіх песень Льва Абеліёвіча, Уладзімера Будніка, Генрыха Вагнера, Віктара Войціка, Яўгена Глебава, Уладзімера Дарохіна, Эдуарда Зарыцкага, Леаніда Захлеўнага, Ігара Лучанка, Уладзімера Прохарава, Юрыя Семянякі, Эдуарда Ханка. Выконвала песьні Уладзімера Алоўнікава ды Яўгена Грышмана. Вядучая перадачы рэспубліканскага радыё «Матчына песня».

## Літаратура
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Маладэчанскага дзяржаўнага музычнага коледжу
Катэгорыя:Беларускія сьпявачкі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты БССР
Серціслаў

**Серцісла́ў** — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1643 як вёска Шчарсьціслаўе ў Басейскім войтаўстве Шклоўскай воласьці ў Аршанскім павеце ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2010 год — 11 чалавек
* 1999 год — 22 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Шклоўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шклоўскага раёну
Казлова

Назву **Казлова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Казлова — вёска ў Аршанскім раёне
** Казлова — вёска ў Гарадоцкім раёне

## Падвойныя назвы
* Казлова Руда

## Глядзіце таксама
* Казловічы 
* Казловы Луг 
* Казлоў
* Казлоўка
* Казлоўцы
* Казлоўшчына 
* Казлы 
* Казьлякевічы
* Казьляны
Апулей

**Апуле́й** Луцый (124/125, г. Мадаўра, Паўночная Афрыка — каля 180) — старажытнарымскі пісьменьнік, аратар.

## Біяграфічныя зьвесткі
Нарадзіўся ў горадзе Мадаўра на мяжы Гетуліі і Нумідыі ў сучасным Альжыры. Быў сынам заможнага чыноўніка высокага рангу. Добрую адукацыю атрымаў у родным горадзе, потым у Картагене. Выявіў здольнасьці да рыторыкі і філязофіі. Пасьля сьмерці бацькі атрымаў значны спадак і свабоду дзеяньня, ад’ехаў да Атэн. Далучыўся да школы плятонікаў, вывучаў філязофію. Шмат падарожнічаў па правінцыях Рымскай імпэрыі. Дасканала авалодаў лацінскай мовай у Рыме. Працаваў адвакатам у судзе. Вярнуўся ў родны горад, у якім пражыў некалькі гадоў. Займаў значныя пасады ў гарадзкой управе. Потым накіраваўся ў Александрыю, але на шляху цяжка захварэў і спыніўся ў горадзе Эе ў Трыпалі. Сустрэў свайго знаёмага па Атэнах Пантыяна. Ажаніўся зь ягонай маці Пундэтылі, якой было больш за 40 гадоў — на 15 гадоў больш, чым яму. Брат яе першага мужа і малодшы сын абвінавацілі Апулея ў тым, што ён ажаніўся на ёй з дапамогай магіі толькі дзеля ўзбагачэньня. Была распачатая судовая справа, якая магла скончыцца для Апулея сьмяротным пакараньнем. Апулей пасьпяхова абараніўся ў судзе ад прад’яўленых яму абвінавачваньняў. Гэтая гісторыя была занатаваная ў творы пад назвай «Апалёгія». Нягледзячы на гэта, пазьней Апулей усё ж лічыўся чараўніком. Гэта было выклікана зьместам ягонага другога значнага твору «Мэтамарфозы», якія мелі багата магічных і містычных матываў. У канцы жыцьця Апулей вярнуўся да Катрагена, карыстаўся аўтарытэтам, быў вядомы як добры аратар, стаў вярхоўным жрацом. Дакладная дата сьмерці Апулея невядомая. Яшчэ пры жыцьці ў горадзе зьявіліся дзьве ягоныя скульптуры, але як выглядаў Апулей, дагэтуль невядома. Захваваўся адзін мэдальён IV ці V стагодзьдзя, на якім напісана імя Апулея. Мэдальён паказвае сцэну з абвінаваўчага акта, пра які распавядаецца ў «Апалёгіі». Твар Апулея на ім правільны, крыху падобны на жаночы, з кучаравымі валасамі.

## Творчасьць
Зь яго літаратурнай спадчыны дайшла невялікая частка: «авантурна-алегарычны раман» «Мэтамарфозы» на лацінскай мове (шырэй вядомы пад назвай «Залаты Асёл»). «Залатымі» зваліся творы літаратуры, якія мелі вялікі посьпех. «Мэтамарфозы» складаюцца з 11 кніг, у якіх устаўленыя 12 навэл (сярод якіх, напрыклад, казка пра Амура і Псыхею, кнігі 4-6), з рэалістычнымі і сатырычнымі малюнамі з жыцьця рымскай правінцыі 2 ст. н. э. у спалучэньні з эротыкай, фантастыкай і містыкай, — адзін зь першых псыхалягічных раманаў у эўрапейскай літаратуры. Аповед у «Мэтамарфозах» вядзецца ад першай асобы, герой твору грэк, месца дзеяньня — Грэцыя. Час стварэньня твору ацэньваецца ў 170—175 гг.

Іншыя творы — «Апалёгія, ці Слова ў абарону супраць абвінавачваньня ў магіі»; зборнік урыўкаў з рытарычных прамоў Апулея «Флярыды»; навукова-філязофскія трактаты і інш.

На беларускую мову «Метамарфозы» пераклаў Пятро Бітэль.

## Творы

### Беларускія пераклады
* Метамарфозы, ці Залаты асёл // Лонг. Пастушыная гісторыя пра Дафніса і Хлою… : Раманы. Мн.: «Мастацкая літаратура», 1991. — С. 93-273.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнарымскія літаратары
Матэо Палітана

**Матэ́о Паліта́на** (;  3 жніўня 1993 году, Мэзаньне, Італія) — італьянскі футбаліст, паўабаронца клюбу «Напалі» і нацыянальнай зборнай Італіі.

## Кар’ера
### Клюбная
Продкі Матэо паходзяць з Калябрыі, а сваю кар’еру малады гулец пачаў у акадэміі «Ромы». У рымскім клюбе Матэо гуляў у моладзевах камандах, выступаючы ў Прымавэры. У ліпені 2012 году быў аддадзены ў арэнду ў клюб «Пэруджа», зь якім дэбютаваў у матчы Кубку Італіі.

30 чэрвеня 2013 году быў прададзены ў «Пэскару», стаўшы часткай дамовы аб пераходзе шэрагу футбалістаў паміж клюбамі. У новым клюбе Напаліта прабіўся ў асноўны склад, дзякуючы чаму вымусіў «Рому»  выкупіць гульца назаж за 601 тысячу эўра. Аднак ужо празь некалькі дзён «Рома» аддала гульца ў «Сасуолё» ў часовае валоданьне з правамі выкупу гульца. Праз сэзон у чэрвені 2016 году «Сасуолё» скарысталася пунктам у дамове і выкупіла гульца.

30 чэрвеня 2018 году Палітана адправіўся ў мілянскі «Інтэрнацыянале», паводле пагадненьня «Сасуолё» з клюбам з поўначы краіны. Дамова разьлічана на год да чэрвеня 2019 году, аднак мілянскі клюб мае правы на выкуп футбаліста. 16 верасьня 2018 году Матэо згуляў свой 100 матч у Сэрыі А, які аднак склаўся ня вельмі ўдала для клюбу, бо «Інтэр» саступіў «Парме» ў хатнім матчы зь лікам 0:1.

### Міжнародная
Палітана прыцягваўся да складу юнацкай і моладзевай зборнй Італіі. 5 лістапада 2016 году ўпершыню быў запрошаны ў склад зборнай Італіі на адборачныя матчы да чэмпіянату сьвету 2018 году супраць зборнай Ліхтэнштайну. Аднак, дэбют гульца прыпаў на таварыскі матч супраць зборнай Саудаўскай Арабіі, які скончыўся перамогаў італьянцаў зь лікам 2:1.

## Дасягненьні
**«Напалі»**:
* Чэмпіён Італіі: 2023, 2025
* Уладальнік Кубка Італіі: 2020
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на Soccerway.
* Профіль на UEFA.

Катэгорыя:Італьянскія футбалісты
Люі Арагон

**Люі́ Араго́н** (, 3 кастрычніка 1897 году, Парыж — 24 сьнежня 1982 году, тамсама) — францускі пісьменьнік, палітычны дзяяч. Чалец Ганкураўскай акадэміі. Ганаровы доктар Маскоўскага і Парыскага ўнівэрсытэтаў (1966).

З 1915 году вучыўся на мэдычным факультэце ў Парыжы. Удзельнік Першай сусьветнай вайны, грамадзянскай вайны ў Гішпаніі 1936—1939 гг., у Другую сусьветную вайну — францускага руху Супраціўленьня. Раньнія творы напісаныя ў духу «дадаізму» — зборнік вершаў «Фаервэрк» (1920), раман «Анісе, ці Панарама» (1921) — і сюррэалізму — раман «Парыскі селянін» (1926). На пачатку 1930-х гадоў перайшоў на пазыцыі рэалізму: зборнікі вершаў «Ура, Урал!» (1932), «Нож у сэрца» (1941), «Вочы Эльзы» (1942), цыкль раманаў «Рэальны сьвет» (1934—1951), раман-эпапэя «Камуністы» (Т.1-6, 1949—1951, апошняя рэдакцыя 1967-68), гістарычны раман «Перадвелікодны тыдзень» (1959). Эпічны размах у спалучэньні зь лірычнасьцю і філязофскім роздумам, характэрныя для раманаў «Пагібель усур’ёз» (1965), «Бланш, ці Забыцьцё» (1967), «Тэатар-раман» (1974). Апавяданьні розных гадоў склалі зборнік «Схлусіць — праўду сказаць» (1980). У кнігу «Савецкія літаратуры» Арагон уключыў разьдзел пра беларускую літаратуру (1955).

Пераклаў на францускую мову вершы «А хто там ідзе», «Я не паэт», урыўкі з паэмы «Над ракою Арэсай» Янкі Купалы, верш Пятруся Броўкі. Творы Арагона на беларускую мову перакладалі Эдзі Агняцьвет, Рыгор Барадулін, Зьміцер Колас, Сьцяпан Ліхадзіеўскі, Ніна Мацяш.

У 1939 годзе ажаніўся з Эльзай Трыяле. Быў у СССР у 1930-м і 1958-м.

## Творы

### Беларускія пераклады
* Базэльскія званы. — Мн., 1937.
* Падсадная качка // Французская навела XX стагоддзя. — Мн., 1992.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія літаратары
Вітамін C

**Аскарбі́навая кі́сьля** (g-Ляктон 2,3-дэгідра-L-гулёнавай кісьлі, Вітамін C), вытворнае 2-кетагулёнавай кісьлі, водарастваральны вітамін. У 1928 годзе вугорскі навуковец Сёнт-Дзёрдзі атрымаў вітамін C у выглядзе крышталічнага рэчыва з «вугорскага» перца і высьветліў ягоную эмпірычную (C6H8O6) і структурную формулы. Рэчыва назвалі аскарбінавай кісьляй (антыскарбутным вітамінам). У 1932 годзе высьветлілася, што вітамін C лекуе цынгу. Іншыя назвы — проціцынготны вітамін. Сынтэзуецца расьлінамі і жывёламі (за выключэньнем прыматаў і інш. жывёл, якія атрымліваюць яе з кормам). Асноўная крыніцы сынтэзу аскарбінавай кісьлі у расьлін — галяктоза, у жывёл — глюкоза. У арганізме ўдзельнічае ў акісьляльна-аднаўленчыя рэакцыях, стымулюе ўнутраную сакрэцыю, нармальнае разьвіцьцё і супраціўляльнасьць арганізму, садзейнічае рэгенерацыі тканак. Адсутнасьць або недахоп аскарбінавай кісьлі ў ежы чалавека выклікае шкробут, зьніжае супраціўляльнасьць да хвароб. Сучасная патрэба дарослага чалавека ў аскарбінавай кісьлі — ад 50 да 100 мг, дзяцей — ад 30 да 70 мг. Найбольш аскарбінавай кісьлі у сьвежай садавіне і гародніне: пладах шыпшыны, чырвонага перцу, цытрусаў, чорных парэчак, у цыбулі, ліставой гародніне. Выкарыстоўваецца ў мэдыцыне.

## Крыніцы
Іваноўскі

**Іваноўскі** — прозьвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Вадзім Іваноўскі (нар. 2003) — беларускі футбаліст, выступае на пазыцыі абаронцы ў футбольным клюбе «Ліда»
* Вацлаў Іваноўскі (1880—1943) — беларускі палітычны і грамадзкі дзяяч
* Віктар Іосіфавіч Іваноўскі — беларускі прамысловец, галоўны інжынэр аўтазборачнага завода Нёман (2013—2015)
* Ігнаці Іваноўскі (XVIII ст.) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Канстантын Іваноўскі (нар. у 1930) — удзельнік антыкамуністычнага падпольнага вучнёўскага руху
* Леанард Іваноўскі (1845—1919) — расейскі гаспадарчы і грамадзкі дзяяч
* Нікадэм Іваноўскі (1843—1931) — шляхціц, жывапісец і пісьменінік, які пісаў на польскай мове
* Тадэвуш Іваноўскі (1882—1970) — летувіскі біёляг
* Юзэф Міхал Іваноўскі (XVIII ст.) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Юры Іваноўскі — беларускі фальклярыст, этнограф ды краязнавец канца ХІХ – пачатку ХХ стст.
* Яўстах Іваноўскі (1813—1903) — польскі гісторык

## Глядзіце таксама
* Іваноўскі (герб)

## Крыніцы
Чарняўскі

**Чарня́ўскі** — прозьвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Мікола Чарняўскі ( 1943) — беларускі паэт, празаік
* Міхась Чарняўскі (1938—2013) — беларускі археоляг, гісторык
* Пятро Чарняўскі ( 1986) — украінскі музыка, гітарыст («Океан Ельзи»)
* Уладзіслаў Чарняўскі (1916—2001) — беларускі каталіцкі сьвятар, перакладчык Бібліі й Катэхэзіса на беларускую мову
* Францішак Чарняўскі (1893—1979) — беларускі рэлігійны дзяяч
Рэгіёны Ангельшчыны

**Рэґіёны** (, ці *Government Office Regions*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі верхняга ўзроўню ў Анґельшчыне. Кожны рэґіён улуючае адну ці некалькі адзінкаў узроўню ґрафстваў.

## Гісторыя
Падзел на рэґіёны быў ўведзены ў 1994 р. урадам Джона Мэйджара.

## Ґеаґрафія
Дзевяць рэґіёнаў Анґельшчыны займаюць плошчу ў 130 тыс. км², цалкам пакрываюць тэрыторыю Анґельшчыны й маюць памеры ад паўтары (Вялікі Лёндан) да дваццаці трох (Паўднёва-Заходняя Анґельшчына) тысячаў км². Сем зь дзевяці рэґіёнаў абмываюцца водамі Атлянтычнага акіяну (Паўночным ды Ірляндзкім морамі, Брыстальскаю затокаю, пратокамі Ля-Манш й Па-дэ-Кале, эстуарыямі рэкаў Тэмза і Гамбэр), рэґіёны Заходні Мідлэнд ды Вялікі Лондан маюць толькі сухапутныя межы. Тры зб дзевяці рэґіёнаў Анґельшчыны мяжуюць з Ўэйлзам, два рэґіёны з Шатляндыяю, заразом рэґіён Паўночна-Заходняя Анґельшчына мяжуе з абедзвюма гэтымі гістарычнымі правінцыямі.

## Дэмаґрафія
У дзевяці рэґіёнах Анґельшчыны па зьвестках 2012 року пражывае агулам 53,5 млн людзей, пры сярэдняй шчыльнасьці насельніцтва 410 чал./км². У кожным зь дзевяці рэґіёнаў Анґельшчыны па асобнасьці пражывае ад 2,6 (Паўночна-Усходняя Анґельшчына) да 8,7 (Паўднёва-Усходняя Анґлія) млн. людзей, пры сярэдняй шчыльнасьці насельніцтва ад 224 (Паўднёва-Заходняя Анґельшчына) да 5285 (Вялікі Лёндан) чал./км².

## Адміністрацыйны падзел
Дзевяць рэґіёнаў Анґельшчыны падзеленыя агулам на 6 мэтрапольных ґрафстваў, 28 немэтрапольных ґрафстваў, 55 унітарных адзінкаў, 32 раёны Вялікага Лёндану, Лёнданзкі Сіці ды астравы Сілі, якія, у сваю чаргу, аб’яднаныя ў 48 цырыманіяльных ґрафстваў, для зьдзяйсьненьня імі цырыманіяльных функцыяў. Мэтрапольныя й немэтрапольныя ґрафствы падзеленыя адпаведна на 36 мэтрапольных і 201 немэтрапольны раён; унітарныя адзінкі, раёны Вялікага Лёндану, Лёнданзкі Сіці і астравы Сілі падзелы на раёны не маюць.

## Палітыка

## Сьпіс рэґіёнаў Анґельшчыны

## Глядзіце таксама
* Адміністрацыйны падзел Вялікабрытаніі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* http://www.boundarycommittee.org.uk/
* https://web.archive.org/web/20060822181333/http://www.odpm.gov.uk/regions/
* https://web.archive.org/web/20080516181202/http://www.gos.gov.uk/national/

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Ангельшчыны
КонтраБанда

«**КонтраБанда**» — беларускі гурт зь Менску, самы запатрабаваны кавэр-гурт сталіцы, у рэпэртуары якога айчынныя й замежныя гіты на расейскай, беларускай і ангельскай мовах.

## Удзельнікі

* Аляксандар Башлакоў — вядучы вакал, баян, пэркусія (2011-)
* Іван Барзенка — гітара, вядучы і бэк-вакал, баян (2011-)
* Анатоль Ярмаловіч — бас-гітара (2011-)
* Яўген Садоўскі — клявішныя, бэк-вакал (2011-)
* Канстанцін Шакуноў — ударныя (2011-)

; Часавая шкала

## Крыніцы

Катэгорыя:Квінтэты
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 2011 годзе
Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Катэгорыя:Беларускія рок-гурты
Гаеў

**Га́еў** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Андрэй Гаеў — дзяржаўны дзяяч Беларусі
* Зьміцер Гаеў — начальнік УП «Маскоўскі мэтрапалітэн» (1995—2011)
* Раман Гаеў — беларускі футбаліст
* Уладзімер Гаеў — беларускі футбаліст
Хадулы (Магілёўская вобласьць)

**Хадулы́** — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Гарадзецкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 51 чалавек
* 1999 год — 74 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарадзецкі сельсавет (Шклоўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шклоўскага раёну
Малыя Ліпкі

Назву **Малыя Ліпкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Малыя Ліпкі — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці
* Малыя Ліпкі — вёска ў Смалявіцкім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Ліпкі
* Падліпкі
Паўднёвая Данія (вобласьць)

**Паўднёвая Да́нія** () — адна зь пяці абласьцей у Даніі, утвораная 1 студзеня 2007 року ў выніку , якая скасавала ранейшыя . Складаецца з 22 камунаў. Плошча —  км², насельніцтва —  чалавек (2018).

## Глядзіце таксама
* Вобласьці Даніі
* Камуны Даніі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына


Катэгорыя:Зьявіліся ў 2007 годзе
Державний вістник

**Державний вістник** () — ґазэта, афіцыйны друкаваны орґан Рады Міністраў Украінскае дзяржавы, выпускалася тры разы на тыдзень украінскаю моваю.

## Гісторыя
Стварэньне друкаванага СМІ «Дзяржаўны весьнік» адбылося ў траўні 1918 року. Першы выпуск адбыўся 16 траўня 1918 року.

Папярэднікамі «Дзяржаўнага весьніка» былі ґазэты «Вісти з Української Центральної Ради», «Вістник Генерального Секретаріату Української Народньої Республіки» ды «Вістник Ради Народних Міністрів Української Народньої Республіки».

Рэдактарам ґазэты быў Іван Юшчышын, друк ды выдаўніцтва адбывалася ў Кіеве ўкраінскаю моваю.

Ґазэты публікавала законы, іншыя нарматыўныя акты, распарадчыя дакументы міністэрстваў, статуты дзяржаўных установаў, міжнародныя пагадненьні, аб’явы і г.д..

У сьнежні 1918 року ґазэта афіцыйна спыніла існаваньне, 12 сьнежня выйшаў апошні 83 выпуск ґазэты. Пераемнікам на базе «Дзяржаўнага весьніка» стала ґазэта «Вісник Української Народної Республіки».

Зараз усе выпускі ґазэты захоўваюцца ў Нацыянальнай бібліятэцы Ўкраіны імя Вярнадзкага ды некалькі выданьняў - у Дзяржаўным архіве Сумское вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія часопісы
Партыманэнсі Партыман

«**Партыманэнсі**» () — партугальскі футбольны клюб з гораду Партыману. Заснаваны ў 1914 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Партыман
Аламіда (акруга)

**Аламі́да** або **Аламэ́да** () — акруга ў штаце Каліфорнія, ЗША. Знаходзіцца на ўсходзе затокі Сан-Францыска. Насельніцтва акругі, па зьвестках перапісу 2000 году, складала 1 443 741 чалавек. Галоўная ўправа акругі знаходзіцца ў месьце Оўклэндзе.

## Ураджэнцы
* Він Дызэль — амэрыканскі актор

## Крыніцы

Катэгорыя:Падрэгіёны тэрыторыі затокі Сан-Францыска
Шарыкі

**Ша́рыкі** — вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лёзьненскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 9 чалавек
* 1999 год — 16 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Лёзьненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лёзьненскага раёну
Масееўка

Назву **Масееўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Масееўка — вёска ў Аршанскім раёне
** Масееўка — вёска ў Гарадоцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Масеева
* Масееў
Айкучы

**Айкучы** ( — «падагнанае вусьце») — японскі нож, разнавід танто, адметнаю асаблівасьцю аправы якога ёсьць адсутнасьць цубы і амаль ніяк не пазначаны пераход да клінка. Заменчаны з аднаго боку клінок мае зьлёгку выгнутую форму. У якасьці пераходу сустракаецца тонкі абадок, выкананы з мэталу або непасрэдна з матэрыялу самое дзяржальні.

Адзін з найбольш распаўсюджаных тыпаў нажоў у Японіі. Прадстаўлены як рознымі памерамі (даўжыня клінка да 1-го сяку (30,3 см), агульнаю даўжынёй зь дзяржальняю ўмоўна ≈ 20-50 см), так і разнастайныя стылямі дзяржальняў ды похваў. Клясычнымі для дадзенага тыпу нажоў ёсьць гладкія дзяржальні або дзяржальні з шыкоўным разьбярствам. Таксама распаўсюджаны стыль абцяжкі скатаваю скураю . Аплётка дязржальняў сустракаецца дужа рэдка. У большасьці выпадкаў матэрыял і афармленьне похваў як бы працягваюць дзяржальню так, што нож выглядае адзіным стылявым блёкам. Лінія стыку часам практычна незаўважная, у сувязі з чым можа ўзьнікнуць сумненьне, зь якога боку знаходзіцца дзяржальня. Асабліва гэта ўласьціва вырабам з паліраванае драўніны і косткі, у афармленьні якіх адсутнічаюць мэталічныя дэталі.

## Гісторыя
Падчас блізкага бою айкучы ўжываўся самураямі для нанясеньня апошняга ўдару зрынутага на зямлю суперніку. Паводле бушыдо забаранялася забіваць мячом суперніка, што ляжыць на зямлі. Паколькі айкучы не лічыўся мячом, як катана або вакідзасі, забіваць ім ляжачага суперніка не забаранялася.

Айкучы насіліся за поясам, як і мячы. Вялікія — сбоку, збоку, накшталт вакідзасі, сярэднія — амаль на жываце, маленькія, быўшы таемнаю зброяю, маглі мясьціцца дзе заўгодна: у рукавах, у запазусе і гэтак далей.

Пасьля сканчэньня Эпохі войнаў (прыкладна з 1600 року) айкучы паступова становіцца больш творам мастацтва, ніж зброяю.

## Крыніцы
Нагіната

**Наґіната́** (なぎなた, 長刀 або 薙刀, даслоўны пераклад — «даўгі меч») — японская халодная зброя з доўгаю дзяржальнаю авальнага перасеку (менавіта дзяржальняю, а ня дрэўкам, як можа здацца на першы погляд) й выгнутым аднабаковым клінком. Дзяржальня даўжынёю каля 2 мэтраў ды клінок каля 30 см. У ходзе гісторыі стаў значна больш распаўсюджаным скарочаны (1,2-1,5 м) і палегчаны варыянт, што выкарыстоўваўся на трэнаваньнях і які паказаў вялікую баяздольнасьць. Ёсьць аналяґам ґлефы (хоць часта памылкова называецца алебардаю), але значна больш лёгкая. Першыя зьвесткі пра ўжываньне *наґінаты* адносяцца да канца VII стагодзьдзя. У Японіі існавала 425 школаў, дзе вывучалі тэхніку бою *[[нагінатадзюцу|наґінатадзюцу]]*.
Была ўлюбёнаю зброяю сохэяў ды ямабусі, чарнецаў-ваяроў.

У мірны час наґіната ўжывалася жанчынамі з клясы самураяў для абароны свайго жытла.

## Глядзіце таксама
* Наґінатадзюцу
* Ру (школа)
Неяпонскія аналяґі:
* Ґлефа (эўрапейскі аналяґ)
* Ґуань дао (кітайскі аналяґ)
* Бярдыш (зброя стральцоў)
* Соўня (іншы варыянт расейскае ґлефы)
* Пальма або палма — сыбірская зброя
Сакабато

— выдуманая зброя галоўнага героя манґі «Rurouni Kenshin» Хімуры Кэнсіна. Уяўляе сабою японскі меч, ідэнтычны катане, але заменчаны па адваротным боке. Зброя прыдуманая манґакам Набухіра Вацукі адмыслова для галоўнага героя. Уяўляе Кэнсінавае нежаданьне забіваць каго-небудзь.

Арыґінальнасьць сакабато выклікала некаторае зьдзіўленьне сярод заўзятараў, тады Вацукі паведаміў у інтэрвію, што гэтая зброя — ўсяго толькі ягоная выдумка. Ніколі не існавала запісаў пра мячы з адваротным завострываньнем, што б гістарычна выкарыстоўваліся ў Японіі, як не існуе школаў, што іх ужываюць. Нягледзячы на гэта, з таго часу, як была апублікавана манґа, рэальныя сакабато пачалі выпускацца для калекцыянэраў і заўзятараў.
У 2013 годзе быў знойдзены рэальны аналяґ сакабато.

## Глядзіце таксама
* Ятаґан
* Капіс
* Хопэш

## Крыніцы

Катэгорыя:Выдуманыя мячы
Танрэн бо

**Танрэн бо** () — цяжкая квадратная біта (кій) зь дзяржальняю ня менш за 60 мм, што ўжываецца ў японскіх баявых мастацтвах у ходзе адзінкавых трэнаваньняў для розьвітку моцу й вытрываласьці.

Прызначаны адмыслова для таго, каб звыкнуцца з вагаю цяжкае рэчы, заразом рэдка мае выгляд мяча, у адрозненьне ад бокэна ды субурыто (таму менш эфэктыўны для вывучэньня ўдараў катанаю й не падыходзіць для кантакту зь іншымі мячамі). Вага ды памер танрэн бо не абмежаваныя й абумоўленыя толькі сілаю таго, хто трэнуецца.

## Вонкавыя спасылкі
Трэнаваньне з танрэн бо (з ілюстрацыямі)

## Крыніцы
Фінал Лігі Эўропы УЭФА 2013 году

**Фінальны матч [[Ліга Эўропы УЭФА 2012—2013 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2013 году]]** праходзіў у Амстэрдаме на «Амстэрдам-Арэне», дзе сустракаліся клюбы «Бэнфіка» і «Чэлсі». Гэта быў 42-і фінал у гісторыі Кубка УЭФА і 4-ы як фінал Лігі Эўропы УЭФА. Футбольны матч прайшоў 15 траўня 2013 году.

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Лігі Эўропы

Катэгорыя:Ліга Эўропы УЭФА
Катэгорыя:2013 год у футболе
Зялёны Прудок

**Зялёны Прудо́к** — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Асінаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 1 чалавек
* 1999 год — 6 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Асінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёну
Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году

**[[Чэмпіянат Эўропы па футболе]] 2000 году** — 11-ы чэмпіянат сярод нацыянальных зборных Эўропы, арганізаваны УЭФА. Праходзіў у Бэльгіі і Нідэрляндах з 10 чэрвеня па 2 ліпеня. У фінальнай частцы спаборніцтваў бралі ўдзел 16 камандаў. Чэмпіянат Эўропы ўпершыню праходзіў у дзьвюх краінах. У фінале зборная Францыі перамагла зборную Італіі і другі раз у сваёй гісторыі выйграла чэмпіянат Эўропы.

## Стадыёны

## Групавы этап
### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

## Плэй-оф

:¹ — матч завершыўся ў сэрыі пэнальці
:² — матч завершыўся паводле правіла «залатога голу»

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыя на сайце УЭФА

2000
Дзясна Чарнігаў

«**Дзясна**» () — украінскі футбольны клюб з гораду Чарнігава. Заснаваны ў 1960 годзе. У канцы траўня 2022 году стала вядома, што «Дзясна» ня будзе браць удзел у наступным сэзоне ўкраінскага першынства праз бой за Чарнігаў, падчас якога расейскія войскі цалкам зьнішчылі клюбную інфраструктуру. Пры гэтым за клюбам было захаванае права на ўдзел у найвышэйшым дывізіёне ў будучыні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Чарнігаў
Чырвоная Зорка (прадпрыемства)

**«Чырво́ная Зо́рка»** — папяровая фабрыка Беларусі, заснаваная ў 1886 року ў Чашніках (Віцебская вобласьць).

Філія ААТ «Сьветлагорскі цэлюлёзна-кардонны камбінат», уваходзіць у холдынг «Беларускія шпалеры».

## Мінуўшчына
У 1886 року памешчык Валатковіч адкрыў у Чашніках кардонную фабрыку «Скіна», якая мела дзьве тэчкавыя машыны. Да развалу Расейскай імпэрыі былі ўсталяваныя яшчэ тры папераробныя машыны. Пасьля прыходу да ўлады бальшавікоў фабрыка была зруйнаваная. У 1918 року рэшткі абсталяваньня перададзеныя дзяржаве і пачалося аднаўленьне фабрыкі. У 1923 року прысвоенае званьне «Чырвоная Зорка».

У вайну зь Нямеччынай фабрыка зноў зьнішчаная. У 1944 пачалося аднаўленьне, і ў 1945 выйшла першая папяровая прадукцыя. У 1950 дзейнічалі 3 папераробныя машыны, магутнасьць дасягнула 7000 тон прадукцыі ў год.

У 1959 року пачалася мадэрнізацыя фабрыкі. У 1970-я ўведзеныя ў лад дзьве новыя папераробныя машыны.

30 сьнежня 1993 фабрыка пераўтвораная ў ААТ «Чырвоная Зорка» (з 20 жніўня 1999 — ААТ «Папяровая фабрыка „Чырвоная Зорка“»). У 1993 адкрыты цэх па вытворчасьці водараспушчальных фарбаў. 27 сьнежня 2011 року прадпрыемства далучылі да ААТ «Сьветлагорскі цэлюлёзна-кардонны камбінат».

## Прадукцыя
* Папера і кардон — 30 000 тон/год
* Гофракардон — 36 млк м²/год
* Гофраскрыня — 4 млн шт/год
* Фарба водна-дыспэрсійная на акрылавай аснове — 7 тыс. тон/год
* Папяровыя мяхі — 4 млн шт/год

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Інфармацыя  на бачыне Беллеспраму

Катэгорыя:Вытворчыя кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1886 годзе
Катэгорыя:Прадпрыемствы Сьветлагорску
Ёроі тосі

**Ёроі тосі** () — адзін з традыцыйных мячоў, якія насілі самураі ў фэўдальнай Японіі. Прадстаўляе сабою доўгі нож з большаю таўшчынёю ляза ў зоне верхняга грэбня, ніж танто. 

Па памеры вар’яваліся ад 20 да 22 см, але некаторыя асобнікі маглі быць карацей за 15 см. Таўшчыня ляза ў зоне выемкі на пачатку рэжучае канты магла складаць да 1,27 см.

## Гісторыя
Першыя ёроі тосі зьявіліся ў пэрыяд Сэнґоку (то бок у позьні пэрыяд Мурамаці).

## Ужываньне
Ёроі тосі ўжываліся для пранізваньня брані і для нанясеньня колатых ранаў пры барацьбе ў шчыльным кантакце. 
Насіліся на ўнутраным боку пояса ззаду або на правым баку, зь дзяржальняю, разьмешчанаю наперад і да верхняга краю. 

Праз тое, што ёроі тосі насілі справа, гэты клінок выхоплівалі леваю рукою, што абумовіла пашырэньне альтэрнатыўнае назвы гэтае зброі — *мэтэдзасі* (馬手差), або  «выхапляльныя на кані (то бок рукою, што трымае павады, левай рукой) клінок».

## Крыніцы
Нясята

**Няся́та** — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам Нясяцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 643 чалавекі
* 1999 год — 770 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Нясяцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёну
Субачава

Назву **Субачава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Субачава — вёска ў Аршанскім раёне
** Субачава — вёска ў Мёрскім раёне

## Глядзіце таксама
* Субачы
Дзьмітры Гардон

**Дзьмітры Ільліч Гардон** (укр. *Дмитро Ілліч Гордон*; нар. 21 кастрычніка 1967, Кіеў, Украінская ССР, СССР) — украінскі журналіст, тэлевядучы, палітык. Галоўны рэдактар ​​газэты «Бульвар Гордана», заснавальнік інтэрнэт-выданьня «Гардон». Дэпутат Кіеўскага гарадзкога савету (2014—2016).

У 1983 годзе паступіў у Кіеўскі інжынэрна-будаўнічы інстытут. На другім курсе інстытуту пачаў пісаць артыкулы ў вядучыя кіеўскія газэты. За час вучобы ў ВНУ публікаваўся ва ўкраінскіх газэтах «Вячэрні Кіеў», «Камсамольская харунгва», «Моладзь Украіны», «Спартыўная газэта», «Кіеўскі весьнік». Пазьней супрацоўнічаў з «Камсамольскай праўдай», наклад якой перавышаў тады 22 мільёны асобнікаў. Па заканчэньні інстытуту атрымаў разьмеркаванне ў рэдакцыю газэты «Вячэрні Кіеў». У «Вячэрнім Кіеве» Гордан працаваў да 1992 году, а затым перайшоў у «Кіеўскія ведамасьці», а затым — ва «Ўсеўкраінскія ведамасьці». У канцы лістапада 2013 году даў старт новаму інтэрнэт-выданьню «Гордан». Праект быў запушчаны датэрмінова ў сувязі са згортваньнем працэсу эўраінтэграцыі Ўкраіны і распачатымі масавымі пратэстамі — Эўрамайданам. У маі 2014 году Гардон балятаваўся па 38-й выбарчай акрузе ў дэпутаты Кіеўскай рады як самавылучэнец і перамог на выбарах. У лютым 2017 году на тэлеканале «112 Украіна» стартаваў аўтарскі праект журналіста «Гардон».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* gordonua.com // ГОРДОН. Новини України
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 21 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1967 годзе
Катэгорыя:Савецкія літаратары
Катэгорыя:Украінскія літаратары
Катэгорыя:Украінскія журналісты
Катэгорыя:Украінскія тэлевядучыя
Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага нацыянальнага ўнівэрсытэту будаўніцтва і архітэктуры
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеве
Кублішча

**Кублі́шча** — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Казловіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 13 чалавек
* 1999 год — 23 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Казловіцкі сельсавет (Слуцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёну
Cyruĺnia Svietu

***Cyruĺnia Svietu*** () — дэбютны студыйны самотнік беларускага гурту інтэлігентнага року Bristeil, выдадзены 26 траўня 2014 году. Першы яго трэк «Heta Mahčyma» быў выпушчаны як сынгл 2 сьнежня 2013 году. Усе чатыры сьпевы былі напісаны Алегам Вялем на беларускай мове.

## Перадумовы й выпуск
На сваім трэцім выступе на штогадовым фэстывалі «Акустыка вясны», які адбыўся 1 сакавіка 2013 году, гурт Hair Peace Salon даў паслухаць са сцэны свой сьвежы матэрыял, які пазьней будзе афіцыйна выдадзены на самотніку *Cyruĺnia Svietu* пад знакам аўтарскага права Bristeil: новую песьню на беларускай мове «Nieba Abraz» і гіт амэрыканскай сьпявачкі Ланы Дэль Рэй «Video Games» (апошні зь іх будзе на самой справе перасьпяваны й стане адзінай кавэр-вэрсіяй папулярнага сьпеву на беларускай мове). Сьпеў «Nieba Abraz» таксама быў выкананы Hair Peace Salon ужывую зноў 31 сакавіка 2013 году падчас сумеснага канцэрту з гуртам Clover Club ў менскім клюбе «TNT».

Першая песьня новага музычнага праекту Алега Вяля «Heta Mahčyma» была прадстаўлена на Эўрапейскім радыё для Беларусі 2 сьнежня 2013 году. Гэта стала дэбютнай працай яго новага гурту Bristeil. Самотнік цалкам будзе выдадзены празь лічбавыя плятформы праз палову году. Франтмэн Bristeil Алег Вяль апавёў пра гэты EP ў камэнтары да выпуску на афіцыйным сайце калектыву, што:

Дзьве з чатырох кампазыцыяў на гэтым самотніку зьяўляюцца беларускамоўнымі кавэр-вэрсіямі: «Videa Huĺni» на гіт Ланы Дель Рэй «Video Games», «Pa-za Časam» на песьню «Out Of Time» Hair Peace Salon з альбому Gentleman.

## Прыём крытыкаў
Рэліз атрымаў у асноўным станоўчае асьвятленьне ў прэсе. Гэты EP зьяўляецца прыкметай заканчэньня аднаго й нараджэньня іншага этапу ў музыцы, адзначыў Ільля Маліноўскі з музычнага парталу experty.by у сваім артыкуле. Сяргей Будкін, рэдактар Tuzin.fm, аўтар «Будзьма беларусамі!», у сваім аглядзе самотніку апісаў гэты рэліз, як:

Першы EP дапамог гурту атрымаць намінацыю ў катэгорыі «Адкрыцьцё году» ад найбуйнейшага беларускага музычнага парталу Tuzin.fm і прыняць удзел у шоў узнагародаў «Героі году — 2014», што адбылося 12 сьнежня 2014 году.

## Іншыя факты
EP быў выпушчаны ў той час, калі гурт насіў назву «Брыстоль» () да свайго перайменаваньня ў Bristeil у верасьні 2014 году.

## Сьпіс кампазыцыяў

## Удзельнікі

Bristeil:
* Алег Вяль — вядучы вакал, гітара
* Максім Быкаў — сола-гітара, бэк-вакал
* Генадзь «*Дроп-рэ*» Лукашанец — бас-гітара
* Аляксандар «*Stepkinz*» Сьцепановіч — ударныя

**Вытворчасьць**:
* Павал Сініла, студыя «Еverest Studio» — зьвядзеньне, мастэрынг
* Алена Раманенка — аўтар фатаграфіі з вокладкі
* Анастасія Тарачанка — афармленьне, дызайн вокладкі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Спампаваць самотнік (Bandcamp)

Катэгорыя:Беларускія альбомы
Катэгорыя:Альбомы на беларускай мове
Катэгорыя:Дэбютныя альбомы
Катэгорыя:Рок-альбомы
Учыгатана

) — тып японскага мяча, які ўжываўся самураямі ў фэўдальнай Японіі. Тэрмін зьявіўся раней і абазначаў больш лёгкія і кароткія ў параўнаньні з тачы клінкі. Першы час учыґатана была зброяю для небагатых людзей, і толькі ў эпоху Эда яна заняла месца асноўнага мяча Японіі, ператварыўшыся ў катану.
Кайкэн

— кінжал, насімы мужчынамі ды жанчынамі самурайскае клясы ў Японіі, разнавід танто. Кайкэны выкарыстоўваліся для самаабароны ў памяшканьні, дзе доўгія катаны і сярэдняе даўжыні вакідзасі былі менш зручнымі й эфэктыўнымі, ніж кароткія кінжалы. Жанчыны насілі іх у поясе-обі самаабароны або (рэдка) для самагубства (дзіґая). Можна было насіць іх і ў парчовым мяху з зацягвальным шнурком, што дазваляў хутка дастаць кінжал. Кайкэн уваходзіў у пералік вясельных дарункаў жанчыне. У цяперашні час ён ёсьць адным з аксэсуараў традыцыйнае японскае шлюбнай цырымоніі: маладая бярэ кайкэн, каб ёй спадарожнічаў посьпех.

## Вонкавыя спасылкі
*Электроная кніга Рады прыгожых мастацтваў Японіі: ''маморы-ґатана'', С. 179-180

## Літаратура
*  ()
Шамаўка (Магілёўская вобласьць)

**Ша́маўка** — вёска ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Комсеніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 56 чалавек
* 1999 год — 73 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Комсеніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Круглянскага раёну
Канстанцін Ціхановіч

**Канстанцін Георгіевіч Ціхановіч** ( 8 ліпеня 1929, пас. Таміліна Ўхтомскага раёну Маскоўскай вобласьці, СССР) — беларускі графік. 

## Біяграфія
У 1959 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (цяперашняя назва Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў). У 1963—1984 гадах працаваў мастацкім рэдактарам часопіса «Беларусь». Ілюстраваў творы беларускіх і замежных аўтараў у беларускім пэрыядычным друку. Аформіў кнігі «Навальніца сьпее ў цішыні» Алеся Шашкова (1973), «На ільдзіне» Барыса Жыткова (1975), «Віця Малееў у школе і дома» Мікалая Носава (1979), «Яраслаўна» Веры Вярбы (1986), «Кошчын дом» Самуіла Маршака (1977), народныя казкі «Каласок» (1984) і «Церамок» (1988) і інш. Стварыў ілюстрацыі да казак «пра цара Салтана» і «пра рыбака і рыбку» Аляксандра Пушкіна (1976), апавяданьня «Разумная галка» Льва Талстога (1976) і вершаў «Бычок», «Мішка» ды «Слон» Агніі Барто (1982). Выканаў станковыя кампазыцыі «Пасуць авечак» (1957), «Кактусы», «Дом I зьезда РСДРП» (1967), «Ад’езд Я. Коласа ў сэмінарыю» (1972), «Космас» (1975), «Падсьвільле. Ціха ў былым партызанскім краі» (1984), трыпціхі «Памяць» (1987), «Хатынь» (1995) Аўтар мэмарыяльных мэдалёў, значкоў, экслібрысаў, дыяфільма «Францыск Скарына» (1994) і інш.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскоўскай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія графікі
Данілаўск

**Дані́лаўск** — вёска ў Амсьціслаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Падсолтаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 6 чалавек
* 1999 год — 34 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Падсолтаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Амсьціслаўскага раёну
Забельле

Назву **Забельле** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Забельле — вёска ў Бачэйкаўскім сельсавеце Бешанковіцкага раёну
** Забельле — вёска ў Соржыцкім сельсавеце Бешанковіцкага раёну
** Забельле — вёска ў Глыбоцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Забеліна
* Забелішкі
* Забелы
* Забельле 1
* Забельле 2
* Забялаўцы
* Забялышын
* Ізабелін
* Ізабеліна
Кубак Азіі па футболе 2019 году

**[[Кубак Азіі па футболе]] 2019 году** — галоўнае футбольнае спаборніцтва Азіі сярод нацыянальных камандаў, якое праходзіла з 5 студзеня па 1 лютага 2019 году ў ААЭ. Пераможца папярэдняга турніру, зборная Аўстраліі, абараняў свой тытул. Гэта першы турнір, у якім прынялі ўдзел адразу 24 зборныя. Згодна з новым фарматам 24 удзельнікі былі разьбітыя на 6 групаў па 4 каманды ў кожнай. Два лепшыя клюбы выйшлі ў 1/8 фіналу адразу, а яшчэ чатыры каманды, якія занялі трэцяе месца ў групе, атрымалі права на ўдзел у плэй-оф паводле дадатковых паказчыкаў. Зборная гаспадароў турніру атрымала права на ўдзел аўтаматычна, а астатія 23 месцы былі высьветланы ў кваліфікацыйных гульнях сярод 45 краінаў Азіі, якія праходзілі з сакавіка 2015 году па сакавік 2018 году.

Аб’яднаныя Арабскія Эміраты атрымалі права правядзеньня першынства 9 сакавіка 2015 году, перамогшы ў барацьбе за гэта Іран. Гэта ёсьць другім разам, калі ААЭ праводзілі ў сябе гэты турнір, то бок першы быў праведзены ў 1996 годзе.

## Кваліфікацыя
Зборныя Індыі, Сырыі, Тайлянду і Туркмэністану кваліфікаваліся на турнір пасьля доўгай адсутнасьці ў розыгрышах Кубках Азіі. Зборныя Лібану і Віетнаму кваліфікаваліся ў першы раз пасьля правядзеньня турніру ў гэтых краінах, у 2000 і 2007 гадох адпаведна. Для Віетнаму гэта быў другі турнір Кубка Азіі, дзе яны ўдзельнічаюць як адзіная краіна. Раней у 1956 і 1960 гадох удзел прымала зборная Паўднёвага Віетнаму. Турнір стаў дэбютным для зборных Емэну, Філіпінаў і Кыргызстану.

## Стадыёны
Чэмпіянат праводзіўся на васьмі стадыёнах.

## Групавы турнір
На першым этапе чэмпіянату 24 зборныя былі падзеленыя на 6 групаў па 4 каманды. З кожнай групы ў 1/8 фіналу выйшлі па дзьве каманды. Акрамя таго, 4 лепшыя каманды зь ліку тых, хто заняў трэці радок, таксама атрымалі месца ў 1/8 фіналу.

### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

### Група E

### Група F

## Плэй-оф

:1 — матч скончыўся ў сэрыі пэнальці
:2 — матч скончыўся ў дадатковы час

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кубак Азіі па футболе. Афіцыйны сайт

2019
Сяргеевічы (Магілёўская вобласьць)

**Сярге́евічы** — вёска ў Качэрыцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Любоніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 203 чалавекі
* 1999 год — 336 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Любоніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Качэрыцкага раёну
Сьпіс судзінкавых расьлін Беларусі

**Сьпіс судзінкавых расьлін [[Беларусь|Беларусі]]** зьмяшчае пералік з 1358 відаў (у тым ліку 89&nbsp;— натуралізаваных), зарэгістраваных на тэрыторыі Беларусі. Табліцы не зьмяшчаюць культурныя і выпадковыя іншародныя віды расьлін. Сьпіс налічвае 43 віды судзінкавых споравых, 4 віды голанасенных і 1311 відаў кветкавых расьлін. Від *[[Alisma praecox]]*, адкрыты ў 2013 годзе, можа быць адзіным эндэмікам для Беларусі, аднак неабходны пошук расьліны ў Украіне.

## Сьпіс

### Судзінкавыя споравыя расьліны

### Голанасенныя расьліны

### Кветкавыя расьліны

## Вонкавыя спасылкі
* Растения Беларуси — При поддержке Министерства природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь 
* The Plant List 
* The Euro+Med PlantBase 
* Germplasm Resources Information Network (GRIN) 
* International Union for Conservation of Nature and Natural Resources 
* Plants of the World Online — Kew Science 

## Крыніцы

*  
*  
*  
*  
*  
*  

Катэгорыя:Сьпісы:Беларусь
Катэгорыя:Флёра Беларусі