open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вугор

**Рачны вугор**, **эўрапейскі вугор**, **звычайны вугор**, **звычайны рачны вугор** () — від драпежных прэснаводных рыб зь сямейства рачныя вугры.

Валодае доўгім целам з бура-зеленаватай сьпінай, з жаўцізной на баках і брушной частцы. Здольны па мокрай ад дажджу ці расы траве пераадольваць значныя ўчасткі сушы, перабіраючыся з аднаго вадаёма ў другі і аказваючыся такім чынам у замкнёных, бязьсьцёкавых азёрах.  Аддае перавагу ціхім  водам, аднак сустракаецца і на хуткай плыні. Трымаецца ў ніжніх пластах на рознай глыбіні і любым донным грунце ў сховішчы, якімі могуць быць: нара, валун, корч, густыя зарасьнікі травы. Палюе ўначы на прыбярэжным мелкаводзьдзі, хоць хапае прынаду і днём, калі яна ў непасрэднай блізкасьці. Харчуецца лічынкамі насякомых, малюскаў, жабамі, дробнай рыбай. Дасягае двухмэтровай даўжыні і вагі 4 кг.

Нерасьціцца вугор у 8000 км ад месцаў нагула - у 2000 м пад вадой Саргасава мора, пасьля чаго гіне. Лічынкі, якія зьявіліся на сьвет, разам з Гальфстрымам, тры гады рухаюцца разам зь цёплай воднай масай да берагоў Эўропы, ператвараючыся ў рэшце рэшт у так званых шкляных вугроў, пакуль яшчэ цалкам не падобных да дарослых асобін. Набывае зьнешні выгляд дарослай асобіны толькі ля ўзьбярэжжа Эўропы.

## Распаўсюджваньне

Насяляе вадаёмы басэйна Балтыйскага мора, у значна меншай колькасьці - у рэках і азёрах басейнаў Азоўскага, Чорнага, Белага, Баранцава мораў. Водзіцца ў многіх вадаёмах Беларусі. Раней у рэкі і азёры Беларусі (басэйны Нёмана, Заходняй Дзьвіны і Заходняга Буга) заплываў з Балтыйскага мора, с пабудовай плацін натуральная міграцыя вугра спынілася.

## Экалёгія

У 2010 годзе Грынпіс дадаў рачнога вугра ў свой Чырвоны сьпіс (сьпіс рыбаў, якія прадаюцца ў звычайных супермаркетах па ўсім сьвеце і маюць вялікую рызыку зьнікнуць з-за непамернай лоўлі).

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Вугор пэліканавы

**Вугор пэліканавы** () жыве ва ўсіх умераных і трапічных марах сусьветнага акіяна на глыбіні ад 500 да 7500 мэтраў. Большасьць да сёньняшняга дня выяўленых рыбаў (больш за 250 экзэмпляраў) паходзяць з трапічных водаў Атлянтыкі, з глыбіні ад 1400 да 2800 мэтраў. Пэліканавы вугор, даўжыня якога дасягае 75 сантымэтраў, зьяўляецца адзіным відам біялягічнага сямейства *Eurypharyngidae*.

Адкрыты францускім заолягам Ліёнам Вэланам у 1882 годзе.

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Галавень

**Галавень** () таксама **Галавань** - прэснаводная рыба зь сямейства карпавых, роду яльцоў. Дасягае ў даўжыню 80 см, вага да 8 кг. Масіўная галава крыху прыплюснутая зьверху, лоб шырокі, луска дастаткова буйная. На бакавой лініі 44-46 лускавінкі; ёсьць 8-11 кароткіх і вельмі грубых тычынак. Харчуецца паветранымі насякомымі, маладымі ракамі, рыбамі, жабкамі.

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Зялёнавокія

**Зялёнавокія** (*Chlorophthalmidae*) — невялікае сямейства рыб атрада міктафападобных. У яго ўваходзяць 2 роды і 19-20 відаў марскіх донных рыбаў, распаўсюджаных паўсюль у трапічных і ўмеранных водах. Часам да іх далучаюць род *Bathysauroides*. Назва паходзіць ад  — зялёнае, і  — вока.

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Колюшка трохіголкавая

**Трохіголкавая колюшка** (*Gasterosteus aculeatus*, народныя назвы: **ваўчок**, **рагулька**) — рыба, від колюшкі.

Рыбка звычайна мае памеры 5-6 см, рэдка да 10 см. Цела сьціснутае з бакоў, галава завостраная, на сьпіне перад сьпінным плаўнікам тры даволі буйныя калючкі, у калючкі пераўтвораны і брушныя плаўнікі. Лускі няма, а уздоўж цела да хваста разьмешчаная паласа з касьцяных пласьцінак. Колер цела ў маладых рыбак серабрысты, у сталых – верх галавы і сьпіна сінія ці чарнавата-шэрыя, бруха серабрыста-шэрае. Вясной, у пэрыяд нерасту афарбоўка цела ў самцоў робіцца вельмі стракатай: сьпіна – ізумрудна-зялёнай, вочы – ярка-сінімі, ніз галавы і брушка – чырвонымі. Часам усё цела прымае чырвоную афарбоўку. У самак у гэты час брушка робіцца жоўтым, а поперак цела назіраюцца цёмныя палоскі. 

Колюшка шырока распаўсюджана па сьвеце, у Эўропе жыве ад Новай Зямлі да Чорнага мора, у Беларусі яна раней сустракалася толькі ў басэйне Заходняга Буга і Нёмана, а ў апошнія дзесяцігодзьдзі яе пачалі сустракаць у рэках дняпроўскага басэйна.

Жыве колюшка 3-4 гады, размнажэньне пачынае ў аднагадовым узросьце. Самец перад нерастам будуе гняздо на грунце, у месцах са слабай плыньню. У яго ён па чарзе заганяе некалькі самак, якія адкладаюць там ікру. Пасьля гэтага ўвесь пэрыяд разьвіцьця ікрынак самец ахоўвае гняздо і тэрыторыі вакол яго, грозна распраўляючы свае калючкі пры набліжэньні праціўніка.Гэтая маленькая рыбка, дзякуючы сваім іголкам, можа сябе абараніць ня толькі ад дробных рыб, але і ад буйных драпежнікаў: шчупака, акуня і інш. Таму пры невялікай пладавітасьці (ня больш 250 ікрынак), выжывае даволі шмат моладзі. 

Рыбка харчуецца дробнымі рачкамі, лічынкамі насякомых, чарвякамі, ікрой і моладзьдзю іншых рыб. Яна вельмі пражэрлівая, і пры вялікім распаўсюджаньні можа наносіць шкоду, выядаючы ікру многіх каштоўных рыб, зьнішчаючы запасы іншага корму ў вадаёме. Сама ж яна кормам для іншых рыб служыць ня можа, дзякуючы надзейным калючкам. 

У эўрапейскіх краінах яе вылоўліваюць у вялікай колькасьці для прыгатаваньня рыбнай мукі на корм свойскім жывёлам, птушкам і рыбам у сажалках. Тлушч колюшкі выкарыстоўваецца для лячэньня ран і апёкаў. Раней зь яго гатавалі лекі для лячэньня сухотаў. 

Колюшка лёгка прыжываецца ў акварыюме і размнажаецца ў акварыюме, але не выносіць суседзтва зь іншымі відамі акварыюмных рыбак.

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Плотка

**Пло́тка** () — від рыб зь сямейства карпавых.

Плотка сустракаецца па ўсёй Эўропе да ўсходу ад Паўднёвай Ангельшчыны і Пірэнэяў і на поўнач ад Альпаў; ў рэках і азёрах Сыбіры, у басэйнах Касьпійскага і Аральскага мораў.

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Падуст

**Падуст** () — рыба сямейства Карпавых (*Cyprinidae*). Дасягае ў даўжыню 50 сантымэтраў і вагі 1-1,5 кіляграмы. Вельмі рэдка падуст дасягае двух кіляграмаў. Зьяўляецца тыповай рачной рыбай. Зьлёгку сплошчанае з бакоў цела падуста забясьпечвае большую хуткасьць рыбы. Усе плаўнікі, акрамя хваставога, жаўтавата-аранжавыя. Сьпінны плаўнік дымкова-шэры.

## Харчаваньне
Падуст харчуецца арганічнымі рэшткамі, што асядаюць на дно вадаёма і рознымі дробнымі доннымі бесхрыбетнымі. Найлепшыя ўмовы харчаваньня знаходзяцца на невялікай глыбіні, 0,4-1,8 мэтра, дзе грунт пакрыты дываном з водарасьцяў.

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Сом звычайны

**Звычайны сом**, **эўрапейскі сом** () — буйная прэснаводная бязлускавая рыба сямейства сомавыя атраду сомападобныя.

Даўжыня цела да 5 м, вага да 300 кг. Цела верацёнападобнае, бяз лускі. Сьпіна чорная, бакі жоўта-зялёныя, бруха амаль белае. Скура мяккая, сьлізкая. Галава вялікая, пляскатая. Рот шырокі, ніжняя сківіца даўжэйшая за верхнюю. На верхняй сківіцы пара доўгіх вусікаў, на ніжняй — дзьве пары кароткіх. Вочы невялікія. Анальны плаўнік доўгі, зьліваецца з закругленым хваставым, тлуставы плаўнік адсутнічае, непарныя плаўнікі ня маюць шыпоў.

Пашыраны ў Еўропе на ўсход ад р. Райн (акрамя басэйна Паўночнага Ледавітага акіяна і Балканскага паўвострава) і ў Азіі ў басэйне Аральскага мора, ракі Амур.

Аседлы від, жыве ў глыбокіх месцах. Драпежнік.

Аб’ект промыслу.

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Сьцерлядзь

**Сьце́рлядзь** () — рыба сямейства асятровых.

Сьцерлядзь самыя маленькая з асятровых рыб. Звычайная мае даўжыню 40-60 см і вагу 0,3-1,0 кг. Цела вераценападобнае, пакрытае дробнымі костнымі пласьцінкамі. Уздоўж тулава маецца пяць шэрагаў буйных касьцявых пласьцінак. Сьпінныя пласьцінкі датыкаюцца адна да адной, бакавыя – шчыльна прыціснутыя паміж сабой. Грудныя плаўнікі ў сьцерлядзі доўгія, шырокія. Сьпінны і анальны плаўнікі – невялікія, пасунуты назад. Хваставы плаўнік асымэтрычны. На сярэдзіне рыла паміж вачамі і верхнім краем жабернай шчыліны маецца невялікая адтуліна, якая характэрна толькі для асятровых рыб. Рот разьмешчаны на ніжнім баку галавы і мае мясістыя высны. Зь іх дапамогаю сьцерлядзь можа высоўваць яго вонкі і захопліваць ежу. Наперадзе рота маюцца чатыры вусікі. Сьпіна сьцерлядзі цёмна-бурая, бруха жаўтаватае або белаватае, плаўнікі шэрыя.

Жыве сьцерлядзь ля дна рэк у самых глыбокіх месцах – праточных ямінах зь пясчаным або галечным дном. У стаячыя воды заходзіць толькі ў час кармёжкі. Прычым зімуе яна ў нізоўі рэк. Вясной падымаецца ў іх вярхоўі. На гэта ім патрабуецца 4-5 тыдняў. Сілкуецца яна галоўным чынам ракападобнымі, чарвякамі, лічынкамі хіранамід і іншымі насякомымі. 

З 1981 году від занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі.

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Язь

**Язь** () - рыба сямейства карпавых, мае зьнешняе падабенства з плоткай. У даўжыню язь дасягае 70 см, вагой - 2-3 кг; сустракаюцца больш буйныя асобіны. Колер: шэра-серабрысты, на сьпіне цямнейшы, чым на чэраве. Плаўнікі маюць ружова-аранжавае адценьне. Язь - прэснаводная рыба, аднак можа жыць і ў паўпрэснай вадзе марскіх заліваў.

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Курган Славы (мэмарыял)

**Мэмарыя́льны ко́мплекс «Курга́н Сла́вы»** — помнік у гонар подзьвігу воінаў 1, 2, 3-га Беларускіх і 1-га Прыбалтыйскага франтоў у Беларускай апэрацыі 1944 году, разьмешчаны ў Смалявіцкім раёне Менскай вобласьці, на 21-м км магістралі М2 Менск — Нацыянальны аэрапорт «Мінск».

Беларуская наступальная апэрацыя «Багратыён» праводзілася сіламі франтавых злучэньняў пры ўдзеле партызан. Пачалася 23 чэрвеня 1944 году і завяршылася 29 жніўня вызваленьнем Беларусі, часткі Летувы і Польшчы. Менавіта на Смалявіччыне ў ліпені 1944 году ў акружэньне трапіла 105-тысячная групоўка гітлераўцаў. Дадзеная падзея атрымала назву «Менскі кацёл». Разгром гэтай групіроўкі завяршыўся 11 ліпеня і стаў яшчэ адным вырашальным крокам на шляху да вызваленьня Беларусі.

У памяць аб гераізьме савецкіх салдат і афіцэраў, а таксама ў гонар перамогі ў нямецка-савецкай вайне кіраўніцтва БССР 18 жніўня 1966 году прыняло пастанову аб збудаваньні манумэнтальна-скульптурнай кампазыцыі «Курган Славы». 30 верасьня таго ж году на месцы, дзе цяпер узвышаецца мэмарыял, была закладзена памятная пліта і праведзены мітынг, у якім прынялі ўдзел ня толькі мінчане, але і прадстаўнікі гарадоў-герояў. Удзельнікі мітынгу прынялі наказ наступным пакаленьням шанаваць памяць мінулай вайны і быць патрыётамі сваёй Айчыны. Тэкст наказу быў замураваны ў спэцыяльнай капсуле ў падмурку кургана. Збудаваньне Кургана Славы пачалося ў лістападзе 1967 году. Тысячы людзей зрабілі ў яго свой уклад і прынесьлі сюды купкі зямлі. Адкрыцьцё Кургана Славы адбылося 5 ліпеня 1969 году.

Мэмарыял ствараўся аўтарскім калектывам у складзе народнага мастака, скульптара Андрэя Бембеля, скульптара А. Артымовіча, архітэктараў А. Стаховіча і Л. Міцкевіча, а таксама інжынэра Б. Лапцэвіча.

Агульная вышыня мэмарыяла складае 70,6 м. Земляны ўзгорак вышынёй 35 м завяршае скульптурная кампазыцыя з чатырох штыкоў, аздобленых тытанам, вышынёй 35,6 м кожны. Штыкі сымбалізуюць 1-ы, 2-і, 3-і Беларускія і 1-ы Прыбалтыйскі франты, што вызвалялі Беларусь. Іх аснаваньні злучае кольца з барэльефнымі выявамі савецкіх воінаў і партызан. На ўнутраным баку кальца, якое выканана ў тэхніцы мазаікі, адбіты тэкст: «Арміі Савецкай, Арміі-вызваліцельніцы — слава!» Акрамя таго, аснаваньне абэліска ўпрыгожваюць выявы ордэнаў Айчыннай вайны і Славы. Ад падножжа кургана да манумэнта вядуць дзьве бэтонныя лесьвіцы, кожная зь якіх мае 241 прыступку.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Смалявіцкі раён
Катэгорыя:Нямецка-савецкая вайна
Сьвірская града

**Сві́рская града́**&nbsp;— геамарфалягічны раён на паўночным захадзе Беларусі, частка фізыка-геаграфічнага раёну Нарачана-Вялейская нізіна. Пашыраная з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход уздоўж паўднёва-заходняга берага возера Сьвір. Даўжыня каля 70 км, шырыня 0,5-4,5 км, вышыня 165-185 мэтраў, найбольшая 210 мэтраў (на паўднёвым-ўсходнім і ўсходнім краі грады). Над прылеглымі ўчасткамі водна-ледавіковай і марэнна раўніны прыпаднятым на 10-35 мэтраў, месцамі на 50-60 мэтраў. 

Града сфарміравался паазерскім ледавіком. Рэльеф узгорыста-западзінны. У аснове грады цокаль з марэнных супесяў зь лінзамі і праслойкай пяскоў, на якім разьмешчаны збліжэньне адзін з адным марэнна і камава пагоркі (адносныя вышыні 1-12, месцамі 14-16 мэтраў), часта даўгаватага, выцягнутыя ў ланцугу. Між ўзгоркамі акруглыя забалочаныя западзіны, паміж ланцугамі ўздоўж грады лагчынападобныя паглыбленьні і водна-ледавіковыя лагчыны, па якіх цякуць рэкі Тушчанка і Струна. Уздоўж лагчын озы. Даліны рэк Страча і яе прытока Сьвірыцы ў месцах іх перасячэньня грады - вузкія, часта з стромкімі схіламі. 

Катэгорыя:Рэльеф Беларусі
Альтэна

**Альтэна́** () — горад у Нямеччыне, у фэдэральнай зямлі Паўночны Райн — Вэстфалія.

Уваходзіць у склад раёну Мэркіш. Насельніцтва — 19 787 чалавек (на 30 чэрвеня 2007 г.). Плошча 44,29 км². Афіцыйны код гораду — *05 9 62 004*. Горад падзелены на сем раёнаў.

## Галерэя

Файл:Altena-Zentrum1-Asio.JPG| Набярэжная
Файл:Altena-Burg1-Asio.JPG| Замак
Файл:Altena-Kino1-Asio.JPG| Колішняя юбэлірная майстэрня
Файл:Bahnhof Altena.jpg| Вакзал


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Райну — Вэстфаліі
Кобленц

**Ко́бленц** ( альбо *Coblenz*, ад  — якія зьліваюцца) — горад на захадзе Нямеччыны, у фэдэратыўнай зямлі Райнлянд-Пфальц. Места ёсьць трэцім паводле насельніцтва горадам у фэдэральнай зямлі, маючы крыху больш за 113 тысяч жыхароў паводле зьвестак на 2020 год. Кобленц месьціцца на вузкай раўніне на берагах рэкаў Райн і Мозэль паміж высокімі ўзгоркамі, некаторыя зь якіх сягаюць вышыняй гор. Месца зьліцьця рэкаў дасюль вядомае як Нямецкі кут ёсьць сымбалем нямецкага ўзьяднаньня, яно ўпрыгожанае коннай статуяй імпэратара Вільгэльма I. У 1992 годзе горад адсьвяткаваў сваё 2000-годзьдзе.

Горад мае злучэньне праз чыгунку і аўтабан.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Райнлянд-Пфальцу
Мозэль

**Мозэль** (, , ) — рака ў Францыі, Люксэмбургу і Нямеччыне.

Працягласьць — 544 км. Упадае ў Райн у Кобленцы, утвараючы так званы Нямецкі Вугал ().

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Нямеччыны
Катэгорыя:Рэкі Люксэмбурга
Катэгорыя:Рэкі Францыі
Вярблюд аднагорбы

**Вярблю́д аднаго́рбы** або **драмэдар** або **драмадэр** () — від сысуноў зь сямейства вярблюдавых атраду мазаляногіх. Распаўсюджаны ў многіх рэгіёнах Азіі і Афрыкі як свойская жывёла для транспартаваньня грузаў альбо язды, аднак яго дзікія папуляцыі ў наш час вымерлі. Назва «драмадэр» паходзіць ад грэцкага слова , што азначае «які бяжыць».

## Глядзіце таксама
* Бактрыян
* Вярблюды

Катэгорыя:Вярблюдавыя
Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя жывёлы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Катэгорыя:Сысуны Афрыкі
Катэгорыя:Фаўна Іраку
Катэгорыя:Фаўна Ірану
Катэгорыя:Фаўна Пакістану
Катэгорыя:Фаўна Самалі
Катэгорыя:Фаўна Сырыі
Катэгорыя:Фаўна Ярданіі
Катэгорыя:Фаўна Арабійскага паўвострава
Катэгорыя:Фаўна Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Фаўна Сахары
Катэгорыя:Фаўна Сярэдняга Ўсходу
Катэгорыя:Клуначныя жывёлы
Катэгорыя:Сысуны, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Карлам Лінэем
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Раджастану
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Саудаўскай Арабіі
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Эрытрэі
Гусьцяра

**Гусьцяра** ()&nbsp;— рыба сямейства карпавых, адзіны прадстаўнік роду гусьцеры (*Blicca*). Народныя назвы&nbsp;— *пласкірка*, *сухарэбрыца*, *сівуха*, *сьцерка*, *губар*.

Даўжыня да 35 см, маса да 1,3 кг, але звычайна&nbsp;— 100—200 г. Чародная рыба. Серабрыстым, моцна сплюснутым з бакоў целам нагадвае маладога лешча. Гусьцяра адрозьніваецца ад ляшчоў выключна колькасьцю і разьмяшчэньнем глытачных зубоў, якіх знаходзіцца з кожнага боку не па пяць, а па сем і прытым у два рады.

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Беразавік

**Беразавік** — балота на паўночным захадзе Беларусі, на тэрыторыі Вялейскага раёну Менскай вобласьці і Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці, большай часткай у вадазборы ракі Сьпегліца, часткова ў вадазборы возера Вішнеўскае.

Нізіннага (62%), верхавога (30%), пераходнага (2%), зьмяшанага (6%) тыпаў. Плошча 7,8 тыс. га, у межах прамысловых адкладаў 5,3 тыс. га. Глыбіня торфу да 5,7 мэтраў, сярэдняя 1,8 мэтра, ступень раскладаньня нізіннага тыпу 31%, верхавога — 25%, зольнасьць адпаведна 10,2 і 4,2%. Першасныя запасы торфу — 18100000 тонаў. Ёсьць адклады сапрапэлю магутнасьцю да 2,5 мэтраў.

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты Вялейскага раёну
Вярблюд двухгорбы

**Вярблюд двухгорбы**, або **бактрыян**, або **вярблюд Пржавальскага** () — від млекакормячых зь сямейства вярблюдавых. Распаўсюджаныя ў Азіі як хатнія жывёлы для перавозкі грузаў, аднак дзікія папуляцыі вельмі нешматлікія і знаходзяцца пад пагрозай зьнікненьня. У некаторых сыстэматыках дзікіх бактрыянаў вылучаюць у асобны від — *Camelus ferus*.

## Глядзіце таксама
* Вярблюд
* Драмадэр

Катэгорыя:Парнакапытныя
Катэгорыя:Свойскія жывёлы
Капскі даман

**Капскі даман** () — від афрыканскіх сысуноў, які мае павярхоўнае падабенства з трусам. Маюць кароткія вушы і хвост. Жывуць у абласьцях саван альбо ў сенажацях. Часта жывуць у скалістых абласьцях, таксама магчыма знайсьці ў норах іншых жывёл.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Жывёлы
Булеўскае балота

**Булеўскае балота** — балота галоўным чынам нізіннага тыпу на поўначы Жыткавіцкага і паўднёвым усходзе Салігорскага раёнаў Беларусі, у вадазборы возера Чырвонае і ракі Случ.

## Апісаньне балота
Балота перасякае Дамановіцкую канаву, вада зь якой перапампоўваецца ў возера Чырвонае. Плошча 27,9 тыс. га. Глыбіня торфу да 6 м, н. 1,7 м, ступень раскладаньня 30%, зольнасць 8,4%. Часткова асушыць адкрытай асушальных сеткай.

## Флёра
На асушаных землях вырошчваюць сеяныя травы, збожжавыя і кармавыя культуры. На незасвоеннай частцы балота растуць карлікавая бяроза, асака, гіпнавыя і сфагнавыя імхі, хвоя.

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Балоты Жыткавіцкага раёну
Катэгорыя:Балоты Салігорскага раёну
Менскі абласны камітэт КП Беларусі

**Менскі абласны камітэт КП Беларусі** — орган кіраваньня Менскай абласной партыйнай арганізацыяй КП Беларусі (1938—1991 гады). Менская вобласьць утворана 15 студзеня 1938 году. Цэнтар — горад Менск. Выконваў загады ЦК КПБ.

Сучасныя абрысы вобласьць набыла ў 1954 годзе.

## Першыя сакратары абкаму
# Аляксандар Паўлавіч Мацьвееў (1938 — 03.1941)
# А. І. Колышкін (03.1941 — 26.06.1941)
# Васіль Іванавіч Казлоў (падпольны, 7.07.1941 — 07.1944)
# Васіль Іванавіч Казлоў (07.1944 — 01.1948)
# Яўген Іосіфавіч Бугаёў (01.1948 — 1949)
# Васіль Яфімавіч Чарнышоў (1949—1950)
# Кірыл Трафімавіч Мазураў (1950—1953)
# Леанід Ігнатавіч Лубеньнікаў (09.1953 — 1955)
# Фёдар Анісімавіч Сурганаў (1955 — 08.1956)
# Васіль Філімонавіч Шаура (08.1956 — 1960)
# Сяргей Восіпавіч Прытыцкі (1960—1962)
# Антон Браніслававіч Насілоўскі (прамысловы, 01.1963 — 12.1964)
# Дзьмітры Васільевіч Цябут ((вясковы, 01.1963 — 12.1964)
# Іван Еўцеевіч Палякоў (12.1964 — 03.1977)
# Уладзімер Андрэевіч Мікуліч (03.1977 — 29.03.1985)
# Анатоль Аляксандравіч Малафееў (29.03.1985 — 5.12.1990)
# Анатоль Мікалаевіч Бычак (5.12.1990 — 25.08.1991)

Катэгорыя:Менская вобласьць
Катэгорыя:Абласныя камітэты КПБ
Ромі Шнайдэр

**Ромі Шнайдэр** (), сапраўднае імя **Розмары Магдалена Альбах-Рэці** (; 23 верасьня 1938, Вена — 29 траўня 1982, Парыж) — аўстрыйская кінаакторка, зорка аўстрыйскага, нямецкага і францускага кіно.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аўстрыйскія акторкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 23 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вене
Катэгорыя:Памерлі 29 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1982 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Бітва на Бярэзіне

**Бітва на Бярэзіне** — баі 26—29 лістапада 1812 году паміж францускімі карпусамі і расейскімі арміямі Чычагава і Вітгенштэйна на абодвух берагах ракі Бярэзіны ў час пераправы Напалеона падчас расейска-францускай вайны 1812 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Бітвы Расеі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы расейска-францускай вайны 1812 году
Абарона Барысава

**Абарона [[Барысаў|Барысава]]** — баявыя дзеяньні 1-й Маскоўскай дывізіі Чырвонай Арміі ўздоўж шашы Менск — Масква з 30 чэрвеня па 10 ліпеня 1941 году. Зьяўляецца прыкладам пасьпяховай рухомай абароны ў першы пэрыяд нямецка-савецкай вайны. Пасьпяховыя дзеяньні дывізіі дазволілі затрымаць прасоўваньне ўдарных частак вэрмахту на Маскву і далі магчымасьць разгарнуць абарону другога стратэгічнага эшалёну РККА ў верхняй плыні Дняпра.

Катэгорыя:Нямецка-савецкая вайна
Катэгорыя:Гісторыя Менскай вобласьці
Катэгорыя:Падзеі 1941 году
Менская апэрацыя

**Менская апэрацыя** (29 чэрвеня — 4 ліпеня 1944) — стратэгічная ваенная наступальная апэрацыя узброеных сілаў СССР супраць нямецкіх войскаў у час нямецка-савецкай вайны, праведзеная ва Ўсходняй Беларусі. Зьяўляецца складовай часткай Беларускай апэрацыі. Ажыцьцяўлялася сіламі 1-га, 2-га і 3-га Беларускіх франтоў пры садзейнічаньні 1-га Прыбалтыйскага фронту.

## Ход апэрацыі
Войскі 3-га Беларускага і 1-га Беларускіх франтоў адначасова ў злучальным кірунку нанесьлі ўдар па праціўніку ў напрамку Менска. Далей разам з войскамі 2-га Беларускага фронту было завершана акружэньне Менска. Адначасова з гэтымі дзеяньнямі войскі 1-га Прыбалтыйскага фронту сумесна з асобнымі злучэньнямі 3-га Беларускага і 2-га Беларускага франтоў, працягнулі імклівы наступ у заходнім кірунку, зьнішчаючы умацаваньні суперніка, і займаючы плацдарм для наступнага разьвіцьця наступленьня савецкіх войскаў. Істотную дапамогу войскам аказалі беларускія партызаны, ладзілі засады на шляхах адступленьня нямецкіх сілаў, грамілі штабы, зьнішчалі масты і пераправы.

29-30 чэрвеня войскі 3-га Беларускага фронту выйшлі да Бярэзіны, фарсіравалі яе і працягнулі імклівы наступ на Менск. 3 ліпеня танкавае падразьдзяленьне ўварвалася ў горад. Неўзабаве было завершана акружэньне асноўных сілаў 4 арміі, усяго 105 тысячаў чалавек. Да 12 ліпеня групоўка была ліквідаваная.

За ўмелыя і гераічныя дзеяньні ў ходзе Менскай апэрацыі 1944 году, 52 злучэньні і часткі атрымалі ганаровае званьне «Менская».

## Вынік апэрацыі
Да вечара 3 ліпеня Менск быў вызвалены. Была ліквідаваная значная групоўка сілаў праціўніка, чым былі нанесеныя моцныя страты нямецкім дывізіям на Ўсходніх фронце.

Катэгорыя:Менск
Катэгорыя:Нямецка-савецкая вайна
Катэгорыя:Падзеі 1944 году
Ніжагародзкі трамвай

**Ніжагародзкі трамвай** — сыстэма трамвая ў Ніжнім Ноўгарадзе, якая працуе з 1896 году.

Ніжні Ноўгарад — адзін зь першых гарадоў у Расеі, дзе зьявіўся электрычны трамвай. Трамвайны рух быў адкрыты 8 (20) траўня 1896 году. Ніжагародзкі трамвай часам называюць самым старым трамваем Расеі, аднак гэта вызначэньне не зьяўляецца адназначным, бо першы электрычны трамвай ў Расейскай імпэрыі быў пушчаны ў Кіеве ў 1892, а самая старая трамвайная сыстэма на тэрыторыі Расейскай Фэдэрацыі знаходзіцца ў Калінінградзе (1895). Акрамя ўсяго, яшчэ ў 1894 годзе быў арганізаваны зімовы рух электрычнага трамвая па лёдзе Нявы ў Санкт-Пецярбургу.

На Ніжагародзкай трамваі ўжываецца стандартная ў Расеі каляіна 1524 мм (5 футаў). Працягласьць лініяў Ніжагародзкага трамвая на 2007 год складае каля 98 км, сярэднесутачны аб’ём перавозак — каля 200 тысячаў пасажыраў (ацэначным, сыходзячы з падліку прададзеных білетаў). Лініі абслугоўваюцца трыма дэпо, выпускаюць у агульнай складанасьці прыкладна 190 14-мэтровых чатырохосных вагонаў. Апэратарам Ніжагародзкага трамвая зьяўляецца *«МУП Нижегородэлектротранс»*.

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Ніжні Ноўгарад
Раўбічы

**Рэспубліканскі цэнтар алімпійскай падрыхтоўкі па зімовых відах спорту «Раўбічы»** — спартовы комплекс, разьмешчаны недалёка ад Менску.

Комплекс пабудаваны ў 1974 годзе. Знаходзіцца за 20 км ад Менску і за 25 км ад Нацыянальнага аэрапорту «Менск». Міжнародны саюз біятлёну прысвоіў спарткомплексу найвышэйшую катэгорыю «А». У спарткомплексе прайшлі тры чэмпіянаты сьвету па біятлёне 1974, 1982 і 1990 гадоў.

Ёсьць лыжныя трасы павышанай складанасьці агульнай працягласьцю 20,5 км, якія адпавядаюць сусьветным стандартам, стрэльбішча, абсталяванае 36 мэханічнымі мішэнямі, а таксама комплекс лыжных трамплінаў вышынёй 20, 40 і 60 мэтраў і акрабатычныя схілы, дзе праходзілі этапы Кубка Эўропы па фрыстайле.

У 2009 годзе адкрыўся крыты каток.

## Вонкавыя спасылкі
* Раўбічы

Катэгорыя:Беларускі спорт
Катэгорыя:Менскі раён
Катэгорыя:Гарналыжныя курорты Беларусі
Іркуцкі трамвай

**Ірку́цкі трамва́й** — від гарадзкога грамадзкага транспарту гораду Іркуцку (Расея). Трамвай злучае некалькі раёнаў гораду: Сьвярдлоўскі, Правабярэжны, Кастрычніцкі. Рух трамваяў ў горадзе Іркуцку быў адкрыты 3 жніўня 1947 году.

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Іркуцк
Александрыйскі трамвай

**Александры́йскі трамва́й** — трамвай у Александрыі, Эгіпет. Трамвай у Александрыі пачаў дзейнічаць як конка ў 1860 годзе. Вядомы як адна з трох трамвайных сыстэмаў у сьвеце, на якой працуюць двухпавярховыя трамваі (таксама ў Ганконгу і Блэкпуле).

## Гісторыя
Трамвай у Александрыі адзін з самых старых у сьвеце і самы стары ў Афрыцы. У 1902 годзе сыстэма была электрыфікаваная. На сёньняшні дзень у Александрыі дзейнічаюць 2 лініі і 38 прыпынкаў трамвая.

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Эгіпту
Катэгорыя:Александрыя
Арлоўскі трамвай

**Арлоўскі трамвай** — сыстэма гарадзкога трамвайнага пасажырскага транспарту ў горадзе Арле, Расея.

Гісторыя арлоўскага трамвая пачалася ў канцы 19 стагодзьдзя. Да таго часу ў шматлікіх гарадах ужо існавала конка — трамвай на конскай цязе, да будаўніцтва якога ў горадзе актыўна рыхтаваліся. 3 (15) лістапада 1898 году ў Арле адбылося ганаровае адкрыцьцё электрычнага трамвая.
Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Трамвай
Бэрлінскі трамвай

**Бэрлінскі трамвай** () — адна з самых буйных і старэйшых трамвайных сыстэмаў сьвету. Сетка складаецца з 189,4 кілямэтраў рэек і 377 прыпынкаў, 22 маршруты. У 2007 годзе Бэрлінскі трамвай перавёз 167,3 міл. пасажыраў.

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Нямеччыны
Трамвай
Варонескі трамвай

**Варонескі трамвай** — трамвайная сыстэма, якая функцыянавала ў Варонежы з 1926 па 2009 гады, зь перапынкам у ваенны час. Рух быў запушчаны 16 траўня 1926 году. Варонескі трамвай быў 39-м у Саюзе па агульнай колькасьці і трэцім, пабудаваным пры савецкай уладзе. Яго адкрыцьцё апісана ў рамане Ільфа і Пятрова «Дванаццаць крэслаў» (*Пуск Старгородского трамвая*). Па стане на красавік 2009 году дзейнічала адно трамвайнае дэпо і два трамвайныя маршруты. На лініі выходзіла 4 трамваі КТМ-5 і КТМ-5А вытворчасьці Усьць-Катаўскага заводу. На балянсе дэпо знаходзіўся адзін вагон КТМ-5РМ вытворчасьці Варонескай рамонтнага трамвайнай-тралейбуснага завода (ВРТТЗ), адхілены ад працы з 2007 году з-за паломкі. У горадзе маецца таксама вышка кантактнай сеткі (А-1) на базе вагона МТВ-82. Трамвайная лінія паміж левым і правым берагамі ракі Варонеж ажыцьцяўлялася да студзеня 2008 году па ўнікальным двухпавярховым Паўночным мосьце, які мае даўжыню 1,8 км. Асноўны трамвайнай вуліцай зьяўлялася Кальцоўская. Па ёй праходзілі ўсе існыя ў апошнія гады варонескага трамвая маршруты. Сыстэма была зачынена 15 красавіка 2009 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Варонеж
Даліда

**Даліда́** (, ; сапраўднае імя **Іяля́нда Крыстыя́на Джыльёцьці**, ; 17 студзеня 1933 — 3 траўня 1987) — француская сьпявачка і акторка італьянскага паходжаньня, нарадзілася і вырасла ў Эгіпце.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія акторкі
Катэгорыя:Францускія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Музыкі-самагубцы
Віньніцкі трамвай

**Віньніцкі трамвай** — сыстэма электрычнага трамвая, якая дзейнічае ў горадзе Віньніца, Украіна.

## Гісторыя
Рух электрычнага трамвая быў адкрыты ў Віньніцы 28 кастрычніка 1913 году па маршруце «Вакзал — Жаночая гімназія». На лініі працавалі дзьвюхвосныя двухбаковыя вагоны фірмы MAN. Адзін з такіх вагонаў цяпер адрэстаўраваны і знаходзіцца ў дэпо; часам, па сьвятах ці ў якасьці экскурсійнага, эксплюатуецца на лініі. Ёсьць таксама макет, зроблены ў 2003 годзе ў гонар 90-годзьдзя трамвая ў якасьці помніка — усталяваны каля трамвайнага дэпо.

У гонар 90-годзьдзя Віньніцкага трамвая быў усталяваны памятны знак, які складаецца з каменнай памятнай дошкі, умацаванай на вялікім валуне.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Трамвай
Катэгорыя:Віньніца
Екацярынбурскі трамвай

**Екацярынбурскі трамвай** існуе з 1929 году. Адзін зь відаў грамадзкага транспарту ў горадзе Екацярынбургу (Расея) (разам з тралейбусам, аўтобусам, мэтрапалітэнам, гарадзкой электрычкай, маршрутным таксі). Плянуецца таксама новая сыстэма — Екацярынбурскі хуткасны трамвай ў новым раёне Акадэмічны.

Сыстэма трамвайнага руху ў Екацярынбургу мае 14 канцавых прыпынкаў, тры дэпо, разьвітую маршрутную сетку (29 маршрутаў). 456 пасажырскіх вагонаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Екацярынбург
Казанскі трамвай

**Казанскі трамвай** — трамвайная сыстэма Казані, Татарстан. Адна з найстарэйшых электрычных трамвайных сыстэм у Расеі, рух пачаты 20 лістапада 1899 году. На 2010 год дзейнічаюць 6 маршрутаў агульнай працягласьцю 120 кілямэтраў, колькасьць вагонаў складае да 95 у гадзіну «пік». Сыстэму абслугоўваюць дэпо №1 і №2.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Казань
Калінінградзкі трамвай

**Калінінградзкі трамвай** — самая заходняя трамвайная сыстэма Расеі, адзіная дзейная трамвайная сыстэма Калінінградзкай вобласьці. Зьяўляецца самай старой трамвайнай сыстэмай на тэрыторыі сучаснай Расеі (дзейнічае з 1895 году). Калінінградзкі трамвай — адна з двух захаваліся трамвайных сыстэм Расеі з каляінай мэтровай шырыні (іншая — у Пяцігорску).

На працягу доўгага часу трамвай зьяўляўся важнай часткай гарадзкога транспарту Калінінграду, аднак у апошнія гады яго значэньне падае, з-за таго, што адміністрацыя Калінінграду праводзіць палітыку ліквідацыі трамвайных маршрутаў у сувязі з тым, што лабіруецца інтарэсы маршрутных таксі і дэпутатаў-уладальнікаў аўтобусных фірмаў, а ліквідаваныя лініі ў пэрспэктыве плянуецца замяніць тралейбусамі. Але на практыцы замена адбылася толькі на вуліцы Горкага. Ва ўсіх астатніх выпадках (вуліца Суворава, Неўскага) пляны замены не былі ажыцьцяўлёныя.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Калінінград
Ліпецкі трамвай

**Ліпецкі трамвай** — сыстэма гарадзкога электрычнага трамвая ў горадзе Ліпецк (Расея). Адкрыты 7 лістапада 1947 году. Трамвайны рух эксплюатуецца муніцыпальным унітарным прадпрыемствам гарадзкога электратранспарту (МУП ГЭТ).

У чэрвені 2006 году існавалі 4 рэгулярныя маршруты. У горадзе працуе два трамвайныя дэпо, у 2002 годзе яны былі юрыдычна аб’яднаныя ў адзінае трамвайны дэпо. У горадзе эксплюатуюцца як вагоны расейскай вытворчасьці КТМ-5 і КТМ-8, так і чэскія Татра-Т6В5. Раней эксплюатаваліся вагоны Татр-Т4 і РВЗ-6.

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Ліпецк
Наваполацкі трамвай

**Наваполацкі трамвай** пабудаваны ў 1971—1974 гадах у Наваполацку з мэтай забесьпячэньня транспартам работнікаў камбіната «Палімір», адкрыты 21 мая 1974 году. Існуе адзіная лінія «з-д Вымяральнік — Нітрон», па якому ідуць 2 маршруты: поўны «з-д Вымяральнік — Нітрон» і скарочаны «дэпо — з-д Вымяральнік» (з 2004 году). Эксплюатацыйная даўжыня лініі складае 11 км, шырыня каляіны — 1524 мм. Па ўсёй даўжыні лініі трамвай разьмяшчаецца на адасобленым палатне, у горадзе ідзе ў цэнтры ўскрайкавым бульварам (Камсамольская вул. і вул. Блахіна) уздоўж гарадзкіх раёнаў, за межамі горада лінія пракладзеная ўздоўж ускрайку лесу, паралельна дарозе.

Да 2003 году трамвай належаў камбінату «Палімір», затым быў перададзены гораду. Існавалі пляны па працягу лініі ў Полацк, захаваліся рэшткі будаўніцтва ў выглядзе закінутых прыпынкаў. 

На лініі ў асноўным працуюць вагоны КТМ-5 (48 адз. 2008 г). З 2004 году таксама эксплуатуюцца трамваі АКСМ-60102 беларускай вытворчасьці (5 адзінак 2008 году).

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Беларусі
Катэгорыя:Наваполацак
Мазырскі трамвай

**Мазы́рскі трамва́й** — грамадзкі транспарт у месьце Мазыры Гомельскай вобласьці. Дзейнічае зь 1 жніўня 1988 году. Уласьнік, загадчык і эксплюататар сеткі — Трамвайная ўправа Мазырскага нафтаперапрацоўчага заводу, які стварыў і эксплюатуе маршрут.

## Мінуўшчына
Будаўніцтва трамвайных шляхоў пачалося ў 1973 року, але праз брак сродкаў было спыненае да 1986 року. Першы трамвайны вагон КТМ-5М3 прыбыў у дэпо ў сьнежні 1987 року. 1 жніўня 1988 року адкрытае рэгулярнае трамвайнае злучэньне ў прамысловую зону Мазыру.

Лінія будавалася для абслугоўваньня Мазырскага нафтаперапрацоўчага заводу. Асноўны маршрут мазырскага трамваю — «Дэпо — МНПЗ»; асноўныя пасажыры — работнікі прамысловай зоны і жыхары прыгарадных населеных пунктаў, празь якія праходзіць трамвай. Расклад руху складзены такім чынам, што пераважная большасьць рэйсаў зьдзяйсьняюцца ў часы пачатку і сканчэньня зьменаў на МНПЗ.

Даўжыня маршруту — 19,6 кілямэтра, якія трамвай праходзіць за 40 хвілін. На працягу маршруту ёсьць 4 разваротныя кольцы. Раніцай у бок заводу, а вечарам у бок гораду трамвай ідзе без прыпынкаў у прыгараднай зоне. У гарадзкіх межах лінія пралягае на адасобленым палатне, перасячэньні з аўташляхамі выкананыя на адным узроўні. У прыгараднай зоне перасячэньні з аўтамабільнымі дарогамі выкананыя на розных узроўнях, ва ўсіх выпадках трамвай едзе зьнізу. У межах ахоўнай зоны трамвайная лінія даволі маляўнічая — праходзіць уздоўж лесу, лесастэпу, палёў сельскагаспадарчага прызначэньня.

Трамвайная сетка — кантактная: нясучыя дроты мацуюцца да кансоляў жалезабэтонных апораў, разьмешчаных узбоч трамвайнай лініі. Рэйкі скрозь двухтаўровыя, у тым ліку ў крывых, якія маюць вялікі радыюс (мэтраў 400—600). Канцавая станцыя МНПЗ — найбольшая ў Беларусі паводле памераў і ўзроўню шляхавага разьвіцьця: тут, напрыклад, прадугледжаны адстой 2-3х дзясяткаў двухвагонных саставаў між пачаткам і сканчэньнем дзённай зьмены на прадпрыемствах прамзоны.

## Маршруты

## Рухомы склад
 рок у Мазыры выкарыстоўваліся такія мадэлі трамваяў:

## Вартасьць праезду
Трамваі працуюць без кандуктараў — аплата кіроўцу на прыпынку. На лініі сустракаюцца кантралёры.

Зь 1 лютага 2010 року вартасьць праезду ў мазырскім трамваі складала 600 BYR (у межах гораду); па маршруце «Горад — Крынічны, Раеўскія, Бібікі, Пянькі, Дружба» — 1060 BYR; па маршруце «Горад — Прамзона» — 2760 BYR.

У 2018 року вартасьць праезду складала:
* горад&nbsp;— 0,50 BYN;
* прыгарад&nbsp;— 0,60 BYN;
* прамзона&nbsp;— 1,30 BYN.

У 2021 року вартасьць праезду складала:
* горад&nbsp;— 0,70 BYN;
* прыгарад&nbsp;— 0,80 BYN;
* прамзона&nbsp;— 1,80 BYN.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мазырскі трамвай на бачыне «Гарадзкі электратранспарт»
* Схема трамвайнай сеткі

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Беларусі
Трамвай
Віцебскі трамвай

**Ві́цебскі трамва́й** — сыстэма электрычнага трамвая ў Віцебску.

Уведзены ў эксплюатацыю ў траўні 1898 году — на год раней, чым у Маскве і на 9 гадоў раней, чым у Санкт-Пецярбургу. Адлегласьць паміж рэйкамі тыпу «Фэнікс» складала 3,3 футу. Рэйкі злучаліся мэталічнымі папярочынамі, замацаванымі нітамі, і клаліся на друз і пясок бяз шпалаў. Зварот току ажыцьцяўляўся праз рэйкі, для гэтага яны злучаліся меднымі стрыжнямі. Апроч таго, была зробленая адмысловая каналізацыя зваротнага току, якая складалася з старых рэек, пакладзеных на некаторай глыбіні пад брукам, што стварала ўмовы для адводу зваротнага току ад перакрыжаваньня двух лініяў на Саборнай плошчы да адмоўнага полюсу электрычных генэратараў. Тралейны дрот сячэньнем 84 мм быў падвешаны на ізалятарах праз кожныя 16 сажняў. Уся лінія падзялялася на ўчасткі па 230 сажэняў. Кожны ўчастак сілкаваўся ад электрастанцыі асобна. Віцебскі трамвай даваў сваім акцыянэрам па 20 тысячаў франкаў прыбытку штогод.

На 2008 год агульная працягласьць трамвайных лініяў складала больш за 60 км (9 лініяў). На 2018 год — 5 лініяў.

## Мінуўшчына
У ліпені 1895 году Віцебская меская ўправа абвясьціла конкурс на будаўніцтва трамвая. Да лістапада 1895 году 3 прадпрыемствы падалі заявы на будаўніцтва электрычнай чыгункі. Гарадзкая дума прагаласавала за выдачу канцэсіі на 40 гадоў Фэрнану Гіёну, які быў прадстаўніком бэльгійскага акцыянэрнага таварыства ў Брусэлі. 4 лютага 1896 году падпісалі адпаведную дамову пра будаўніцтва чыгункі з прыладамі і рухомым складам. Паводле дамовы Гіён выпусьціў 12 000 акцыяў па 100 бэльгійскіх франкаў кожная. У выніку грамадзкі капітал склаў 1,2 млн франкаў. Пабудавалі 4 участкі трамвайных лініяў агульнай працягласьцю звыш 6 км. Пагатоў каляю праклалі адзіночную з разьездамі. Двайной каляя была на плошчах і шырокіх участках дарогі. Электраэнэргію выпрацоўвалі на электрастанцыі, якую пабудавалі на Задуноўскай вуліцы побач зь Мікалаеўскай Саборнай плошчай (цяпер дом № 13 па праспэкце Фрунзэ). Таксама на Задуноўскай вуліцы пабудавалі дэпо на 42 вагоны з рамонтнымі майстэрнямі. У трамвайным парку налічвалася 18 маторных і 15 прычапных летніх вагонаў. Маторны вагон меў 20 сядзячых і 12 стаячых месцаў.  году ў Віцебску ўпершыню пусьцілі трамвай. Адначасна вольную магутнасьць электрастанцыі, якую ўзьвялі для трамвая, сталі выкарыстоўваць для асьвятленьня ў гарадзкіх установах, жытле і на вуліцах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Гісторыя віцебскага трамвая на сайце «Віцебскага трамвайна-тралейбуснай ўправы» (па ангельску і па расейску)
* Віцебскі трамвай
* Артыкул «100 гадоў з дня адкрыцця электрычнага трамвая ў Віцебску»

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Беларусі
Трамвай
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1898 годзе
Берасьцейскі тралейбус

**Берасьцейскі тралейбус** — сыстэма тралейбусных лініяў у Берасьці, якая пачала дзейнічаць ў 1981 годзе. На 2023 год дзейнічаюць 8 маршрутаў, якія абслугоўвае адзіны тралейбусны парк.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Тралейбусныя сыстэмы Беларусі
Катэгорыя:Берасьце
Віцебскі тралейбус

**Ві́цебскі трале́йбус** — сыстэма тралейбусных лініяў у Віцебску, якая пачала дзейнічаць 1 верасьня 1978 году. Цяпер працягласьць тралейбусных лініяў у Віцебску складае каля 70 км, дзейнічаюць 12 маршрутаў.

Катэгорыя:Тралейбусныя сыстэмы Беларусі
Катэгорыя:Віцебск
Маскоўскі трамвай

**Маскоўскі трамвай** — трамвайная гаспадарка Масквы. Рух адкрыты 6 красавіка 1899 году. На 2014 год дзейнічаюць 50 маршрутаў, якія абслугоўваюцца пяцьцю дэпо. Даўжыня лініяў складае 181,1 км; даўжыня пуцей у аднапутным вылічэньні, уключаючы пуцявыя разгаліваньні дэпо, складаюць 416 км. Маскоўская трамвайная гаспадарка эксплюатуецца арганізацыяй «Масква».
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Масква
Наватроіцкі трамвай

**Наватро́іцкі трамва́й** — трамвайная сыстэма гораду Наватроіцку (Расея). Адкрытая 5 лістапада 1956 году. Дзейнічае 5 маршрутаў.

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Наватроіцк
Гарадзенскі тралейбус

**Гарадзенскі тралейбус** — сыстэма тралейбусных лініяў у Горадні, якая пачала дзейнічаць 10 лістапада 1974 году паміж ГВА «Азот» і Савецкай плошчай. Цяпер у Горадкі 17 тралейбусных маршрутаў. Агульная працягласьць адзіночнай тралейбуснай лініі складае каля 80 кілямэтраў. Парк, у асноўным, складаецца з аднасэкцыйных тралейбусаў завода імя Ўрыцкага (Энгельс) і завода «Белкамунмаш» (Менск). Перавозіцца ў сярэднім каля 80 мільёнаў пасажыраў у год.

Катэгорыя:Тралейбусныя сыстэмы Беларусі
Катэгорыя:Горадня
Парыскі трамвай

**Парыскі трамвай** — трамвайная сыстэма Парыжу і яго ваколіц. Сучасная трамвайная сыстэма дзейнічае з 1992 году ў прадмесьцях і з 16 сьнежня 2006 году ў цэнтры Парыжу. Паводле стану на 2006 г. складаецца з 4 ліній.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Францыі
Катэгорыя:Парыж
Пермскі трамвай

**Пермскі трамвай** — сыстэма трамвайнага руху, адкрытая ў 1929 годзе, у горадзе Перм (Расея). На сёньняшні дзень сетка гарадзкіх лініяў мае працягласьць 110 км і складаецца з 11 маршрутаў.

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Перм
Самарскі трамвай

**Самарскі трамвай** — від гарадзкога грамадзкага транспарту гораду Самара (Расея). Трамвай быў запушчаны ў эксплюатацыю 12 (25) лютага 1915 году. Першы трамвай вёў інжынэр Павел Суткевіч, які і зьяўляецца аўтарам праекту будаўніцтва Самарскага трамвая. На адкрыцьці прысутнічалі прадстаўнікі Гарадзкой Думы і духавенства. Першы маршрут злучыў трамвайнае дэпо на вуліцы Палявой з Аляксееўскай плошчай (цяпер — Плошча Рэвалюцыі).

У 2010 годзе ў Самары дзейнічаюць 23 трамвайныя маршруты.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Самара
Санкт-Пецярбурскі трамвай

**Санкт-Пецярбурскі трамвай** — сыстэма сухапутнага трамвайнага руху ў Санкт-Пецярбургу. Быў адкрыты 29 верасьня 1907 году. Да канца 1980-х гадоў дасягнуў найбольшых маштабаў, стаў самай вялікай трамвайнай сыстэмай у сьвеце, за што быў ўключаны ў Кнігу рэкордаў Гінэса. Пачынаючы з 1990-х гадоў аб’ёмы перавозак пачалі скарачацца, на многіх магістралях трамвайныя шляхі былі дэмантаваныя, аднак яшчэ ў 2002 годзе працягласьць трамвайных лініяў у Санкт-Пецярбургу дасягала 690 км. Пасьля гэтага рэкорд перайшоў да Мэльбурнскага трамвая.

Па стане на сакавік 2009 году дзейнічае 39 трамвайных маршрутаў, эксплуатуецца 826 вагонаў, яны абслугоўваюцца ў 6 трамвайных парках. З 500 км трамвайных лініяў Санкт-Пецярбургу займае 4-е месца ў сьвеце па працягласьці.

Трамвайны гаспадарка гораду знаходзіцца пад кіраўніцтвам *ДУП «Горэлектратранс»*.

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Смаленскі трамвай

**Смале́нскі трамва́й** — трамвайная сыстэма Смаленска. Эксплюатацыяй займаецца Смаленскае муніцыпальнае ўнітарнае трамвайна-тралейбуснае прадпрыемства (СМУ ТТП).

Рух быў адкрыты 20 кастрычніка 1901 году і два разы спыняўся: з 1919 па 1922 з-за грамадзянскай вайны і з 15 ліпеня 1941 году да 6 лістапада 1947 году з-за Другой Усясьветнай вайны.

У сярэдзіне 90-х гадоў у трамвайнай сетцы дзейнічала да 14 маршрутаў, але паводле зьвестак на 2013 год сетка знаходзіцца ў кепскім стане — дзейнічаюць толькі 4 маршруты.

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Смаленск
Томскі трамвай

**Томскі трамвай** — трамвайная сыстэма, якая пачала працаваць у Томску 25 красавіка (паводле іншых зьвестак — 1 траўня) 1949 году. Першымі вагонамі былі КТМ/КТП-1. Працягласьць ліній складае 45,7 км. У цяперашні час у горадзе дзейнічаюць 5 маршрутаў, на якіх працуе 30 вагонаў трамвая.

Эксплюатуе трамвай Томскае гарадзкое ўнітарнае муніцыпальнае прадпрыемства «Трамвайны парк». Усе вагоны абслугоўвае адзін парк.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Томск
Уладзівастоцкі трамвай

**Уладзівастоцкі трамвай** — найстарэйшая трамвайная сыстэма ў азіяцкай частцы Расеі, першы трамвай выйшаў на вуліцы Уладзівастоку 9 кастрычніка 1912 году.

З 90-х гадоў XX стагодзьдзя знаходзіцца ў крызісным стане з-за адсутнасьці ў гарадзкім бюджэце сродкаў на рамонт і абнаўленьне дэпо. Вялікая частка трамвайных ліній гістарычна сумешчаныя з праезнай часткай, і, як прынята лічыць, у цяперашні час з-за моцнай загружанасьці дарог трамвай толькі пагаршае транспартную праблему. Абмяркоўваюцца ідэі поўнага закрыцьця трамвайнага руху ў горадзе. У цяперашні час ва Уладзівастоку застаўся толькі адзіны трамвайны маршрут №6.
## Крыніцы

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Уладзівасток
Уфімскі трамвай

**[[Уфа|Уфімскі]] [[трамвай]]** — від гарадзкога грамадзкага транспарту гораду Уфы (Башкартастан). Трамвай запушчаны 1 лютага 1937 году. У 2013 годзе ў горадзе дзейнічала 12 маршрутаў і 2 трамвайныя дэпо.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Трамвай
Шчэцінскі трамвай

**Трамвай у Шчэціне** — сыстэма трамвайных ліній Шчэціна. Складаецца з 12 пастаянных ліній і сэзоннай турыстычнай лініі «0». Агульная працягласьць складае больш за 110 км, шырыня каляіны — 1435 мм.

## Галерэя

File:Konstal 105N2k2000 789, tram line 12, Szczecin, 2009.jpg|Трамвай Konstal 105N2k/2000
File:Konstal 105Na 704, tram line 12, Szczecin, 2009.jpg|Трамвай Konstal 105Na
File:Moderus Alfa 2.jpg|Трамвай Moderus Alfa
File:Tatra T6A2D 1201+1202, tram line 11, Szczecin, 2010.jpg|Трамваі Tatra T6A2


Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Польшчы
Катэгорыя:Шчэцін
Яраслаўскі трамвай

**Яраслаўскі трамвай** — адна з найстарэйшых трамвайных сыстэм у Расеі, праце ў горадзе Яраслаўль. Ідэя пабудовы гарадзкой рэйкавай дарогі для сувязі чыгуначнага вакзалу і прыстаняў на Волзе выказвалася яшчэ з 1890-х гадоў. У першую чаргу дарога павінна была аблегчыць перавалку грузаў праз горад. У 1896 годзе было прынятае рашэньне аб пуску электрычнага трамвая, а ў наступным годзе заключаны кантракт зь бельгійскай «Кампаніяй цягі і электрычнасьці». Пабудова ліній пачалося летам 1899 году і працягвалася да восені 1900 году. Урачыстае адкрыцьцё руху адбылося 17 (30) сьнежня 1900 году. На лініі выйшлі 19 вагонаў фірмы «Валькер». На сёньняшні дзень працуюць 4 гарадзкія маршруты.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Трамвайныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Яраслаўль
Урэчнік

**Урэчнік** () — шматгадовыя водныя расьліны; сямейства ўрэчнікавых. Асобныя пабегі або часткі расьлін свабодна плаваюць у вадзе непасрэдна на паверхні або пад паверхняй вады.

Лацінская назва роду  паходзіць ад , што значыць *рака*, і , што значыць *сусед*, і паказвае на прастору пражываньня расьлін гэтага роду.

Віды ўрэчніку вялікага практычнага значэньня ня маюць. Урэчнікам харчуюцца водныя малюскі, насякомыя, рыбы. Утрымлівае шмат вапны і можа служыць угнаеньнем.

Катэгорыя:Урэчнікавыя
Герэнук

**Герэнук** () або **жырафавая газэль** — афрыканская антылопа зь сямейства сапраўдных антылоп, у якім ўтварае асобны род. Яе назва верагодна паходзіць ад самалійскага слова «гарануг».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Жывёлы
Залацісты сявец

**Залацісты сявец** ці **залацістая сеўка** () — від птушак зь сямейства сяўцоў (). Гняздуе на балоцістай мясцовасьці, на вільготных пустках і лугах. Яе арэал пражываньня распаўсюджваецца ад Ісьляндыі і Вялікабрытаніі да цэнтральнай Сыбіры, мяжуе на поўначы з арктычнай тундрай. У Цэнтральнай Эўропе гэтая птушка ўжо амаль зьнікла.

## Вонкавыя спасылкі

* Залацісты сявец у Чырвонай кнізе Беларусі

Катэгорыя:Сяўцовыя
Арол-вужаед

**Аро́л-вужае́д**, або **крачун**, або **зьмеяе́д**, або **зьмяі́ны аро́л** ( або ) — драпежная птушка зь сямейства ястрабіных атраду сокалападобных.

## Апісаньне
Вельмі рэдкі, зьнікаючы выгляд птушак, занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі.

Адна з самых пужлівых і недаверлівых да чалавека птушак-драпежнікаў.

Агульная даўжыня — 67—72 см, размах крылаў 160—190 см, даўжыня крыла 52-60 см. Саміцы буйнейшыя за самцоў, але пафарбаваныя аднолькава зь імі. Афарбоўка сьпінага боку птушкі — шэра-бурая, маладыя птушкі па афарбоўцы падобныя да дарослых.

Засяляюць зону мяшаных лясоў і лесастэп. Гняздуюцца у Паўночна-Заходняй Афрыцы, у Паўднёвай і збольшага ў Цэнтральнай Эўропе, на Каўказе (за выключэньнем стэпавых Перадкаўказьзя і Прыкасьпія), у Малой Азіі, на Блізкім Усходзе, Сярэдняй Азіі, Паўднёва-Заходняй Сыбіры, у паўночнай частцы Манголіі, на поўдні да Пакістана і Індыі.

## Вонкавыя спасылкі

* Арол-вужаед у Чырвонай кнізе Беларусі

Катэгорыя:Ястрабіныя
Гальгрымскірк’я

**Га́льгрымскірк’я** ( — *царква Гальгрымура*) — лютэранская царква ў Рэйк’явіку, сталіцы Ісьляндыі. Чацьверты па вышыні будынак у Ісьляндыі пасьля доўгахвалёвай радыёмачты Гэлісандур, Эйдарскага доўгахвалёвага радыёперадатчыка і Смараторскай вежы. Царква названая ў гонар паэта і нацыянальнага лідэра Гальгрымура Пітурсана, аўтара кнігі *«[[Гімны жарсьці]]»*.

Праект царквы быў распрацаваны ў 1937 годзе архітэктарам Гуд’ёўнам Самуэльсанам. Царква будавалася 38 гадоў. Будаўнічыя работы пачаліся ў 1945 годзе, а скончыліся ў 1986 годзе. Крыпта і хоры былі завершаны ў 1948 годзе, вежа і крылы — у 1974 годзе. Нэф быў асьвечаны ў 1986 годзе. Царква знаходзіцца ў цэнтры Рэйк’явіку, і бачная зь любога пункту гораду. Яна зрабілася сымбалем ісьляндзкай сталіцы. У царкве месьціцца вялікі арган, створаны нямецкім майстрам Ёганэсам Кляйсам з Бону. Арган зьяўляецца мэханічным, мае 5275 трубкі, яго вышыня складае 15 м, вага — 25 тонаў.

Царква выкарыстоўваецца таксама ў якасьці аглядальнай вежы, зь якой адкрываецца від на Рэйк’явік і ягоныя ваколіцы. Перад царквой знаходзіцца статуя Лейфа Шчасьлівага, падораная Злучанымі Штатамі Амэрыкі ў 1930 годзе ў гонар тысячагадовага юбілею альтынгу — Ісьляндзкага парлямэнту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Збудаваньні Рэйк’явіку
Гуд’ёўн Самуэльсан

**Гуд’ёўн Самуэльсан** (; 16 красавіка 1887 — 25 красавіка 1950) — вядомы ісьляндзкі архітэктар. Яго найбольш вядомыя працы — Унівэрсытэт Ісьляндыі, Царква Акюрэйры, каталіцкая царква Ландакоцкірк'я і іншыя. Яго апошняя і самая знакамітая работа, царква Хальгрымскірк'я, так і не была завершана пры яго жыцьці, бо будаўніцтва гэтай 75-мэтровай царквы пачалося ў 1937 годзе і скончылася ў 1986 годзе.

Самуэльсон быў новатарам ў сфэры архітэктуры і горадабудаўніцтва. Ён быў прыхільнікам плянаваньня гарадоў і быў адным з галоўных архітэктараў, якія зрабілі генэральны плян горада Акюрэйры. Ён таксама быў прыхільнікам занаваньня гарадоў; на яго думку спальныя раёны і раёны з адміністрацыйнымі будынкамі павінны быць сэпараванымі.



Катэгорыя:Ісьляндзкія архітэктары
Катэгорыя:Нарадзіліся 16 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1887 годзе
Катэгорыя:Памерлі 25 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1950 годзе