Нача

**На́ча** — вёска ў Беларусі, на рацэ Начцы. Уваходзіць у склад Доціскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2009 год — 453 чалавекі. Знаходзіцца за 41 км на захад ад Вярэнава, за 35 км ад чыгуначнай станцыі Бастуны, аўтамабільная дарога на Радунь.

Нача — даўняе мястэчка гістарычнай Лідчыны (частка Віленшчыны).

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Начу як уладаньне Касьцевічаў датуецца 1517 годам. У 1529 годзе Януш Касьцевіч заснаваў у мястэчку касьцёл і перанёс сюды цэнтар парафіі з Дубічаў. Пазьней мясьцінай валодалі Кішкі, Радзівілы.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Нача ўвайшла ў склад Лідзкага павету Віленскага ваяводзтва. Паводле рэвізіі 1631 году, тут існавала татарскае паселішча (цяпер жывуць толькі ў суседняй вёсцы Некрашунцы). У гэты час у мястэчку разьмяшчалася сядзіба архітэктара Людвіга Долгірда.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Нача апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Каняеўскай воласьці Лідзкага павету Віленскай губэрні. У лютым 1863 году ў мястэчку сфармаваўся паўстанцкі аддзел Людвіка Нарбута (ягоны бацька, Тэадор Нарбут, спачыў на тутэйшых могілках каля касьцёла).

На 1886 год у Начы было 16 двароў, касьцёл, 3 карчмы, крама, таржок. На мяжы XIX—XX стагодзьдзяў у мястэчку знаходзілася сядзіба Вандаліна Шукевіча, які ў 1903 годзе абсьледаваў тутэйшыя могільнікі бронзавага і жалезнага вякоў і каменныя магілы XII—XIV стагодзьдзяў. Сярод знаходак былі жалезныя нажы, каменныя сякеры, бронзавыя бранзалеты, шыйныя грыўні.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Начу занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Нача абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР. Паводле Рыскай мірнай дамовы 1921 году Нача апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Лідзкім павеце Наваградзкага ваяводзтва.

У 1939 годзе Нача ўвайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году стала цэнтрам сельсавету Радунскага раёну (з 25 сьнежня 1962 году ў Вярэнаўскім раёне). Статус паселішча панізілі да вёскі.

На 1998 год у Начы было 173 двары, на 2000 год — 173. Да 5 кастрычніка 2007 году вёска ўваходзіла ў склад і была цэнтрам Нацкага сельсавету.


Nača, Biezzahannaha Začaćcia. Нача, Беззаганнага Зачацьця (1900).jpg|Стары касьцёл, каля 1900 г.
Nackaja synagoga. Нацкая сынагога (1901-14).jpg|Праект сынагогі, да 1915 г.
Nača. Нача (1915-18).jpg|Новы касьцёл, 1915—18 гг.
Nača. Нача (J. Bułhak, 1930).jpg|Ян Булгак, 1930 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1885 год — 176 чал. (86 муж. і 90 жан.); 1886 год — 272 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1998 год — 445 чал.; 1999 год — 449 чал.; 2000 год — 470 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2009 год — 453 чал.

### Інфраструктура
У Начы працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, лякарня, фэльчарска-акушэрскі пункт, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Капліца-пахавальня В. Шукевіча (пачатак XX ст.)
* Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1910)
* Магілы: Станіслава Юндзіла, Тэадора Нарбута

### Страчаная спадчына
* Касьцёл (XVIII ст.)
* Карчма (XIX ст.)

## Галерэя

Nacza - kościół - Church in Nacha, Voranava District, Belarus.jpg|Касьцёл
Нача. Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (06).jpg|Касьцёл, інтэр’ер
Нача. Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (07).jpg|Касьцёл, алтар
Нача. Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (04).jpg|Касьцёл, брама

Нача. Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (05).jpg|Касьцёл, званіца
Нача. Касцёл. Помнік паўстанцам (01).jpg|Помнік паўстанцам
Нача. Капліца-пахавальня Шукевічаў здалёк.jpg|Капліца-пахавальня Шукевічаў
Нача. Карчма (01).jpg|Карчма


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
*