open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году (адборачны турнір)

**Адборачны турнір чэмпіянату Эўропы па футболе 2020 году** прайшоў з сакавіка 2019 году па лістапад 2020 году. У ім бралі ўдзел 55 зборных краінаў, якія ўваходзяць у УЭФА. Па выніках адборачнага турніру вызначыліся 24 зборныя, якія кваліфікаваліся ў фінальны турнір.

## Лёсаваньне
Лёсаваньне адборачнага турніру адбылося 2 сьнежня 2018 году ў Дубліне.

## Турнір

Па дзьве найлепшыя каманды з кожнай групы трапілі ў фінальную частку турніру. Яшчэ 4 каманды вызначыліся ў плэй-оф, удзельнікі якога былі вызначаныя з улікам вынікаў групавога этапу, а таксама Лігі нацыяў 2018—2019 гадоў.

Для вызначэньня месца ў групе для камандаў, якія набралі аднолькавую колькасьць пунктаў, выкарыстоўваліся наступныя крытэры:

# Найбольшая колькасьць пунктаў, набраная ў матчах паміж гэтымі камандамі
# Найлепшая розьніца мячоў у матчах паміж гэтымі камандамі
# Найбольшая колькасьць мячоў, забітых у матчах паміж гэтымі камандамі
# Найбольшая колькасьць мячоў, якія былі забітыя ў гасьцях, у матчах паміж гэтымі камандамі
# Калі пасьля памяненьня пунктаў 1—4 яшчэ засталіся каманды з аднолькавым вынікам, пункты 1—4 прымяняюцца выключна да матчаў паміж гэтымі камандамі. Калі гэтая працэдура не вядзе да рашэньня, памяняюцца крытэры 6—12.
# Найлепшая розьніца мячоў ва ўсіх матчах групы
# Найбольшая колькасьць забітых мячоў ва ўсіх матчах групы
# Найбольшая колькасьць мячоў, якія былі забітыя ў гасьцях, ва ўсіх матчах групы
# Найбольшая колькасьць перамогаў ва ўсіх матчах групы
# Найбольшая колькасьць перамогаў у гасьцях ва ўсіх матчах групы
# Рэйтынг справядлівай гульні ва ўсіх матчах групы
# Пазыцыя ў рэйтынгу Лігі нацыяў УЭФА

### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

### Група E

### Група F

### Група G

### Група H

### Група I

### Група J

## Плэй-оф
Паводле вынікаў групавога этапу Лігі нацыяў 2018—2019 гадоў былі вызначаныя па 4 удзельнікі плэй-оф з кожнай лігі (пераможцы групаў). Нейкія з гэтых зборных трапілі ў фінальны турнір праз адборачны турнір, і яны былі замененыя наступнымі ў рэйтынгу зборнымі з адпаведнай лігі. У выніку пераразьмеркаваньня трох камандаў зь Лігі C у плэй-оф Лігі A, шляхі плэй-оф сфармавалі наступным чынам:
* Ліга A: , , , 
* Ліга B: , , , 
* Ліга C: , , , 
* Ліга D: , , , 

Матчы плэй-оф заплянавалі на сакавік 2020 году, аднак з-за пандэміі COVID-19 іх перанесьлі і ў выніку згулялі ў кастрычніку і лістападзе 2020 году.

### Шлях A
Пераможца шляху A, зборная Вугоршчыны, трапіла ў фінальны турнір у групу F.

### Шлях B
Пераможца шляху B, зборная Славаччыны, трапіла ў фінальны турнір у групу E.

### Шлях C
Пераможца шляху C, зборная Шатляндыі, трапіла ў фінальны турнір у групу D.

### Шлях D
Пераможца шляху D, зборная Паўночнай Македоніі, трапіла ў фінальны турнір у групу C.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Адборачны турнір
Катэгорыя:2019 год у футболе
Катэгорыя:2020 год у футболе
Матчы зборнай Беларусі па футболе 2019 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянату Эўропы 2020 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянату Эўропы 2020 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянату Эўропы 2020 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянату Эўропы 2020 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянату Эўропы 2020 году]]

### Таварыскі матч

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянату Эўропы 2020 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянату Эўропы 2020 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянату Эўропы 2020 году]]

### Таварыскі матч

Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Катэгорыя:2019 год у футболе
Лядоўня

**Лядо́ўня**, **лядоўнік**&nbsp;— памяшканьне зь ільдом, прызначанае для захоўваньня хуткапсуйных прадуктаў. Лядоўні выкарыстоўваліся да часу масавага распаўсюджаньня электрычных халадзільнікаў і халадзільных камэраў.

У залежнасьці ад канструкцыі, прызначэньня і запасаў ільду выдзяляюць такія тыпы лядоўняў:

* Лядоўні з доўгатэрміновым запасам ільду;
* Лядоўні з сэзонным запасам ільду (напаўненьне праводзяць напрыканцы зімы&nbsp;— пачатку вясны);
* Лядоўні з кароткатэрміновым запасам ільду (лёдакішэневыя, паветрадзьмуйныя і фрыгаторныя халадільнікі).

У залежнасьці ад разьмяшчэньня ільду выдзяляюць лядоўні зь верхнім, бакавым, цэнтральным і ніжнім разьмяшчэньнем. У залежнасьці ад становішча адносна ўзроўню зямной паверхні&nbsp;— надземныя і падземныя.

Найпрасьцейшая лядоўня яўляе зь сябе цеплаізаляваны лёх, на дне якога ўкладаюць лёд (40—60 м³), а зьверху разьмяшчаюць прадукты на драўляных кратах. Лядоўні разьмяшчаюць у максымальна зацененым месцы, зазвычай на заходнім баку ад памяшканьня, што надае дадатковую прахалоду. Зазвычай лядоўню запаўняюць льдом з ракі і стараюцца яго зьберагчы да наступнай зімы.

Цеплаізаляцыю лядовага масіву забясьпечваюць з дапамогаю драўлянага пілавіньня, торфу або іншых матэрыялаў. Нізкіх тэмпэратураў дасягаюць выкарыстаньнем солі&nbsp;— сумесь падробненага льду і хлярыду натру ў спалучэньні 22,4&nbsp;% NaCI па масе забясьпечвае тэмпэратуру 21,2 °С. Паводле трываласьці зьбераганьня прадуктаў лядоўні саступалі халадзільнікам: напрыклад, у інструкцыі па тэхналёгіі прыгатаваньня ежы 1957 року зазначана, що тэрмін зьбераганьня мяса ў халадзільніках прадпрыемстваў грамадзкага харчаваньня&nbsp;— да 2 содняў (у халадзільных камэрах&nbsp;— да 5 содняў).

Для перавозкі хуткапсуйных прадуктаў чыгуначным транспартам калісьці шырока выкарыстоўвалі ізатэрмічныя вагоны-лядоўні, якія цяпер замененыя рэфрыжэратарамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Применение холода для хранения сельскохозяйственных продуктов, , 1963;
* *Щелоков В. К.*, Ледяные хранилища, М., 1967.
* 

Катэгорыя:Ахаладжальныя тэхналёгіі
Катэгорыя:Лёд
Катэгорыя:Складзкія памяшканьні
Катэгорыя:Народная архітэктура
Катэгорыя:Тыпы дамоў
Міхайлаўка (Батаеўскі сельсавет)

**Міха́йлаўка** — вёска ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Батаеўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 15 чалавек
* 1999 год — 48 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Батаеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Хоцімскага раёну
Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году

**Чэмпіянат сьвету па футболе 1994 году** — 15-ы чэмпіянат сьвету па футболе ФІФА, які праходзіў у ЗША з 17 чэрвеня па 17 ліпеня. Гэта быў першы выпадак, калі чэмпіянат праходзіў у ЗША.

У фінальным турніры прымалі ўдзел 24 нацыянальныя зборныя, 22 зь якіх прайшлі стадыю кваліфікацыйных спаборніцтваў, зборная ЗША аўтаматычна кваліфікавалася як каманда-гаспадар, а зборная Нямеччыны як пераможца папярэднага чэмпіянату.

Чэмпіянат праходзіў у 9 гарадах на 9 стадыёнах. Фінал адбыўся 17 ліпеня на стадыёне «Роўз-Боўл». Зборная Бразыліі перамагла зборную Італіі ў сэрыі пэнальці і чацьверты раз у сваёй гісторыі выйграла чэмпіянат сьвету.

## Стадыёны

## Групавы этап
### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

### Група E

### Група F

## Плэй-оф

:1 — матч завершыўся ў сэрыі пэнальці
:2 — матч завершыўся ў дадатковы час

## Вонкавыя спасылкі
Ронка Брыянтына

**Ро́нка Брыянты́на** () — камуна ў правінцыі Монца э Брыянца італьянскага рэгіёну Лямбардыі. Знаходзіцца за 30 км на паўночны ўсход ад Міляну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Гарады Лямбардыі
Катэгорыя:Камуны Монцы э Брыянцы
Рыгор Клікушын

**Рыгор Піліпавіч Клікушын** ( 4 сьнежня 1921, с. Сладкова, Цюменская вобласьць, Расея) — беларускі графік. У 1956 годзе скончыў паліграфічны інстытут у Маскве. Ад 1959 году да 1970 году працаваў выкладчыкам у Віцебскім пэдагагічным інстытуце (цяперашняя назва — Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт). Працаваў у тэхніках малюнка пяром і лінарыту. Аўтар выразных і кампазыцыйна дасканалых сэрыяў мастацкіх твораў «Віцебск, любоў мая» (1956—1960), «Вясковыя пэйзажы» (1960—1961), «Стары Віцебск» (1962—1969), «Успамін пра малую радзіму» (1967—1968), лінарытаў «Сярод бяроз» (1962), «У майстэрні» (1970). Займаўся ілюстраваньнем кніг твораў шэрагу аўтараў, у тым ліку Кандрата Крапівы, Чарлза Дыкенза, А. Дзюма, Канстантына Паўстоўскага. Стварыў некалькі арыгінальных шрыфтоў, сярод якіх «Увага», «Віцебск», «Вольга», «Сувэнір», «Народны», «Ініцыяльны» ды «Дзьвіна».

## Літаратура
* Шамшур, В. В. Клікушын Рыгор Піліпавіч //  С. 336

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цюменскай вобласьці
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сьнежня
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Амар аль-Башыр

**Ама́р Хаса́н Ахма́д аль-Башы́р** (;  1 студзеня 1944, Хош Банага, Ангельска-эгіпецкі Судан) — суданскі палітык, 7-ы прэзыдэнт Судану (1989—2019), старшыня партыі Нацыянальны кангрэс. Прыйшоў да ўлады ў выніку вайсковага перавароту, скінуўшы дэмакратычна абраны ўрад прэм’ер-міністра Садыка аль-Махдзі. З таго часу тройчы быў пераабраны на пасаду прэзыдэнта.

За ягоным кіраваньнем скончылася грамадзянская вайна ў Судане, у выніку якое адбылося аддзяленьне ў самастойную дзяржаву Паўднёвага Судану (2005); у вайне ў Дарфуры загінулі паводле розных ацэнак ад 200 да 400 тысячаў чалавек.

У сакавіку 2009 стаў першым дзейным прэзыдэнтам дзяржавы, абвешчаным у вышук Міжнародным крымінальным судом за арганізацыю масавых забойстваў, згвалтаваньняў і рабаўніцтва цывільнага насельніцтва Дарфуру. Рашэньне суду не прызнанае Афрыканскім зьвязам, Лігай арабскіх дзяржаваў, Рухам недалучэньня, урадамі Расеі й Кітаю.

11 красавіка 2019 году адхілены ад улады і ўзяты вайскоўцамі пад варту, а ў краіне пачаліся кансультацыі наконт стварэньня «пераходнай рады».

## Стасункі зь Беларусяй
У 2004 року Беларусь стала першай краінай Эўропы, якую наведаў Амар аль-Башыр.

У студзені 2017 року Аляксандар Лукашэнка наведаў Судан, дзе правёў перамовы з Амарам Хасанам Ахмэдам аль-Башырам і падпісаў дамову аб дружалюбных стасунках і супрацоўніцтве.

10 сьнежня 2018 року Амар аль-Башыр прыехаў зь візытам у адказ, дзе адкрыў амбасаду Судану і падпісаў некалькі пагадненьняў пра міждзяржаўнае супрацоўніцтва. Перад ягоным прыездам Міжнародны крымінальны суд адаслаў беларускім уладам запыт на арышт і выдачу аль-Башыра паводле Рымскага статуту на аснове двух ордэраў на арышт, выдадзеных у 2009 і 2010 роках.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Справа Аль-Башыра на бачыне Міжнароднага крымінальнага суду
* Амар Хасан Ахмад аль-Башыр на бачыне «Міжнароднага суду»
* Амар Хасан Ахмад аль-Башыр на партале «Правасудзьдзя Гаагі»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў штаце Ніл
Катэгорыя:Выпускнікі Эгіпецкай вайсковай акадэміі
Катэгорыя:Фэльдмаршалы
Катэгорыя:Асобы, вышукваныя Міжнародным крымінальным судом
Катэгорыя:Абвінавачаныя ў злачынствах супраць чалавечнасьці
Катэгорыя:Абвінавачаныя ў ваенных злачынствах
Катэгорыя:Злачынцы генацыду
Катэгорыя:Захапілі ўладу ў выніку перавароту
Катэгорыя:Сябры Нацыянальнага кангрэсу (Судан)
Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў Дарфуры
Катэгорыя:Суданскія антыкамуністы
Катэгорыя:Суданскія ісламісты
Катэгорыя:Суданскія суніты
Барышаўка (неадназначнасьць)

Назву **Барышаўка** маюць:

* Барышаўка — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі
* Барышаўка — мястэчка ў Кіеўскай вобласьці Ўкраіны
Нэнсі Ўілсан (джазавая сьпявачка)

**Нэнсі Ўілсан** ( ( Чылікоці, Агаё — , Піянэртаўн, Каліфорнія) — амэрыканская джазавая і блюзавая вакалістка.

Тройчы атрымлівала узнагароду Грэмі. Ляўрэатка NEA Jazz Masters Award у 2004 годзе.

## Выбраная дыскаграфія
* Like in Love (1959)
* Something Wonderful (1960)
* Hollywood — My Way (1963)
* Broadway — My Way (1964)
* But Beautiful (1969)
* Love, Nancy (1994)
* Anthology (2000)
* Turned to Blues (2006)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* Дыскаграфія

Катэгорыя:Музыкі ЗША
Катэгорыя:Афраамэрыканскія сьпявачкі
Катэгорыя:Амэрыканскія джаз-сьпевакі
Траецкі (Хоцімскі раён)

**Трае́цкі** (афіцыйная назва — *Тро́іцкі*) — былая вёска ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіла ў склад Батаеўскага сельсавету.

## Гісторыя
30 сьнежня 2010 году вёска ліквідаваная.

## Насельніцтва
* 1999 год — 6 чалавек
* 2010 год — 1 чалавек

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хоцімскага раёну
Вярбоўка

Назву **Вярбоўка** маюць:

* Вярбоўка — хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Вярбоўка — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласьці
Заказьнік

**Зака́зьнік** — участак прыроднай тэрыторыі, прызначаны для захаваньня і аднаўленьня складнікаў прыроды і падтрыманьня раўнавагі ў навакольным асяродзьдзі.

Ёсьць відам асабліва ахоўнай прыроднай тэрыторыі. У заказьніку абмяжоўваюць гаспадарчую дзейнасьць, што шкодзіць яго стану: узворваньне земляў, лесакарыстаньне, паляваньне, рыбалоўства, касьбу, выпас жывёлы, збор ягадаў, пладоў і кветак. Адначасна дазваляюць санітарную высечку лесу, адлоў і адстрэл жывёлы для абмежаваньня колькасьці, лесапасадку, расьсяленьне новых відаў жывёлы, лесагаспадарчую дзейнасьць і падарожніцтва. Плошча заказьніка можа складаць ад некалькіх гектараў да тысячаў км². Віды: біялягічны, гідралягічны, краявідны і палеанталягічны.

## Беларусь

На 1 студзеня 1998 году ў Беларусі было 85 заказьнікаў рэспубліканскага значэньня агульнай плошчай 6560 км² і звыш 600 мясцовага значэньня. Адным з найбольшых была Налібоцкая пушча, што займала 860 км². У 1541 годзе першым заказьнікам для аховы зуброў стала Белавеская пушча, дзе ў 1640 годзе забаранілі высечку лесу. На верасень 2013 году ў Беларусі існавала 99 заказьнікаў рэспубліканскага значэньня і звыш 400 — мясцовага.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Заказьнікі
Катэгорыя:Ахова прыроды
Красная Паляна (Хоцімскі раён)

**Кра́сная Паля́на** — вёска ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Батаеўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 9 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Батаеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Хоцімскага раёну
Бабруйская вучэльня алімпійскага рэзэрву

**Бабру́йская дзяржа́ўная вучэ́льня алімпі́йскага рэзэ́рву** (БДВАР, ) — сярэдняя спэцыяльная навучальная ўстанова Беларусі, створаная ў 1989 годзе ў Бабруйску (Магілёўская вобласьць) на аснове спартовай школы-інтэрнату для падрыхтоўкі спартовых трэнэраў.

Прымае навучэнцаў зь 7-й клясы агульнаадукацыйнай школы. Тэрмін дзённага навучаньня складае 7 гадоў. Шматкорпусны будынак вучэльні месьціцца ў гістарычным цэнтры Бабруйска па вуліцы Пушкіна, д. 207. Знаходзіцца ў суседнім квартале на ўсход ад стадыёну «Спартак». У вучэльні ёсьць залі боксу, цяжкай атлетыкі і барацьбы, тыр для стральбы з лука, 2 бегавыя дарожкі, сэктары для кіданьня дыску і штурханьня ядра, пляцоўка для міні-футболу. У будынку вучэльні месьціцца інтэрнат. За межамі вучэльні знаходзяцца базы весьляроў і плыўцоў. У 2013 годзе ажыцьцяўлялі прыём спартоўцаў, якія мелі прынамсі 1-ы разрад. Гадавыя выдаткі на навучэнца складалі $3000. Кожны 3-і навучэнец быў удзельнікам зборнай Беларусі ў сваім відзе спорту. Іншагароднім абітурыентам ладзілі выпрабаваньне цягам 2 месяцаў. На выязныя зборы дапускалі пры выкананьні заданьняў школьнага навучаньня. БДВАР займала 3-е месца сярод вучэльняў алімпійскага рэзэрву Беларусі па ліку падрыхтаваных прызэраў Алімпійскіх гульняў ХХІ стагодзьдзя. У 2012 годзе алімпійскія чэмпіёны па веславаньні Аляксандар і Андрэй Багдановічы, якія былі выпускнікамі вучэльні, пералічылі БДВАР 75 млн рублёў ($9000) па праграме «Алімпійскі выбар».

## Выпускнікі
* Аляксандар Жукоўскі — срэбны прызэр першынства сьвету па веславаньні на каноэ (2001) на 1000 м у чацьвёрцы
* Андрэй Арамнаў — чэмпіён сьвету (2007) і алімпійскі чэмпіён (2008) па цяжкай атлетыцы ў вазе да 105 кг
* Павал Лыжын — срэбны прызэр першынства Эўропы па штурханьні ядра (2007)
* Аляксандар Багдановіч — алімпійскі чэмпіён (2008) па веславаньні на каноэ на 1000 м у пары і чэмпіён сьвету (2009) на 200 м у чацьвёрцы
* Андрэй Багдановіч — алімпійскі чэмпіён (2008) па веславаньні на каноэ на 1000 м у пары 
* Ванэса Каладзінская — чэмпіёнка сьвету па барацьбе ў вазе да 48 кг (2012) і да 53 кг (2017)
* Максім Пятроў — 2-кратны бронзавы прызэр першынства сьвету па вясьлярстве на каноэ (2015, 2017)
* Дар’я Навумава — срэбная алімпійская прызэрка (2016) па цяжкай атлетыцы ў вазе да 75 кг і срэбная прызэрка першынства сьвету (2018) ў вазе да 81 кг

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія сярэднія навучальныя ўстановы
Катэгорыя:Бабруйск
Катэгорыя:Адукацыя ў Магілёўскай вобласьці
Катэгорыя:Спартовыя навучальныя ўстановы Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:1989 год у спорце
Селішча (Хоцімскі раён)

**Се́лішча** — вёска ў Бярозкаўскім сельсавеце Хоцімскага раёну Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бярозкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 2 чалавекі
* 1999 год — 11 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бярозкаўскі сельсавет (Хоцімскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Хоцімскага раёну
Вайна за 6000 марак

**Вайна́ за 6000 ма́рак** (, ) — узброены канфлікт між Даніяй і Швэцыяй у 1276—1278 роках. Прычынаю стала нязгода з сумай 6000 срэбных марак за дацкую дапамогу Магнусу Біргерсану ў барацьбе з Вальдэмарам Біргерсанам.

## Перадумовы
Эрык V Дацкі заключыў угоду на вайсковую дапамогу з князем Магнусам Біргерсанам, які наняў некалькі соцень узброеных ваяроў дацкага караля ў дадатак да 700 чалавек графа Якаба Галяндзкага і Стыга Андэрсэна Відэ. Разам яны распачалі паўстаньне супраць швэдзкага караля Вальдэмара, у выніку якога Магнус стаў каралём.

## Вайна
Князь Магнус Біргерсан, абвясьціўшы сябе каралём Швэцыі, адмовіўся выплаціць дамоўленую суму 6000 марак срэбрам і паскардзіўся на нібыта рабаўніцтвы дацкіх дапаможных войскаў. Нечакана ён сам распачаў уварваньне ў дацкія вобласьці Галянду ды Сканіі ўвосені 1276 року.

Датчане сабралі войска ля балотаў Уфа і спынілі наступ швэдаў, якія тады сышлі са Сканіі. Наступнага року дацкае войска ў адпомсту за наезд швэдаў разрабавала Смолянд, перасьледуючы швэдаў да Вэстэргётлянду.  датчанаў неспадзявана сустрэлі 200 ўзброеных рыцараў Ульфа Карлсана, і засьпетыя зьнянацку датчане атрымалі паразу.

У 1277 року Эрык V Кліпінг сабраў большае войска і зноў разрабаваў Вэстэргётлянд, захапіўшы фартэцыі  ды Скару. Пасьля гэтага ён вярнуўся дадому, бо ня меў намеру тэрытарыяльных заваёваў, а толькі адпомсты швэдзкаму каралю за наезд на Галянд і Сканію.

Пасьля гэтага пачаліся перамовы Эрыка V з Швэцыяй, завершаныя ш пачатку 1278 року падпісаньнем мірнай дамовы ў Лягольме (Сканія). Магнус Біргерсан абавязаўся выплаціць рэпарацыі, якія былі зьменшаныя з 6000 да 4000 марак срэбрам.

## Вынікі
Магнус Біргерсан захаваў швэдзкую карону, аднак мусіў сплаціць датчанам 4000 марак срэбрам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Войны Швэцыі
Катэгорыя:Войны Даніі
Катэгорыя:Дацка-швэдзкія стасункі
Катэгорыя:1276 год у Эўропе
Катэгорыя:1277 год у Эўропе
Катэгорыя:1278 год у Эўропе
Катэгорыя:XIII стагодзьдзе ў Даніі
Катэгорыя:XIII стагодзьдзе ў Швэцыі
Пільня

Назву **Пільня** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Пільня — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Пільня — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Пільнікі
* Пільніца
Бяседавічы

**Бясе́давічы** — вёска ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам Бяседавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 400 чалавек
* 1999 год — 196 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бяседавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Хоцімскага раёну
Міжнародны крымінальны суд

**Міжнародны крымінальны суд** (), скарочана **МКС** — міжнародны трыбунал, які знаходзіцца ў Гаазе (Нідэрлянды). У юрысдыкцыі МКС — судовыя працэсы над асобамі, абвінавачванымі ў міжнародных злачынствах — генацыдзе, злачынствах супраць чалавечнасьці, ваенных злачынствах. МКС можа займацца гэтымі судовымі працэсамі толькі ў тым выпадку, калі нацыянальныя суды не жадаюць ці ня могуць іх зьдзяйсьняць, або калі ў Суд зьвяртаецца Рада Бясьпекі ААН ці асобныя дзяржавы-чальцы. Датай заснаваньня МКС лічыцца 1 ліпеня 2002, калі набыў моц Рымскі статут — шматбаковае пагадненьне па прынцыпах дзейнасьці суду. Дзяржавы, якія ратыфікавалі Рымскі статут, лічацца чальцамі МКС.

Кіраваньне судом зьдзяйсьняецца чатырма рознымі органамі:
* прэзыдэнт — галоўны судзьдзя, абіраны іншымі судзьдзямі. Выслухоўвае справы ў Судзе;
* судовая калегія;
* пракурор — рассьледуе злачынствы ды ініцыюе разгляд справаў перад судовай калегіяй;
* сакратарыят — выконвае адміністрацыйныя функцыі.

Цягам сваёй дзейнасьці офіс пракурора завёў дзесяць афіцыйных рассьледаваньняў і праводзіць яшчэ адзінаццаць папярэдніх сьледзтваў (2018). Абвінавачаньні выстаўленыя 39 асобам, сярод якіх правадыр угандзкіх паўстанцаў Джозэф Коні, прэзыдэнт Судану Амар аль-Башыр, прэзыдэнт Кеніі Ухуру Кеніята, лібійскі лідэр Муамар Кадафі, прэзыдэнт Кот д’Івуару Ляран Гбагбо, віцэ-прэзыдэнт ДР Конга Жан-П’ер Бэмба.

## Глядзіце таксама
* Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі
* Міжнародны трыбунал па Руандзе

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына


Катэгорыя:Арганізацыі Гаагі
Шчацінка

Назву **Шчацінка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Магілёўская вобласьць:
** Шчацінка — вёска ў Чэрыкаўскім раёне
** Шчацінка — вёска ў Шклоўскім раёне
** Шчацінка — рака ў Магілёўскім і Чавускім раёнах Магілёўскай вобласьці Беларусі, левы прыток ракі Вільчанкі (левы прыток Дняпра)
## Глядзіце таксама
* Шчаціна
* Шчацінаў
Фінал Лігі Эўропы УЭФА 2014 году

**Фінальны матч [[Ліга Эўропы УЭФА 2013—2014 гадоў|Лігі Эўропы УЭФА 2014 году]]** праходзіў у Турыне на стадыёне «Ювэнтус», дзе сустракаліся клюбы «Сэвільля» і «Бэнфіка». Гэта быў 43-і фінал у гісторыі Кубка УЭФА і 5-ы як фінал Лігі Эўропы УЭФА. Футбольны матч прайшоў 14 траўня 2014 году.

## Матч

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Лігі Эўропы

Катэгорыя:Ліга Эўропы УЭФА
Катэгорыя:2014 год у футболе
Уладзімер Целяпнёў (навуковец)

**Уладзімер Аляксандравіч Целяпнёў** ( 28 ліпеня 1931, г. Апочка Пскоўскай вобласьці) — беларускі навуковец у галіне вэтэрынарнай мэдыцыны. Доктар вэтэрынарных навук (1983), прафэсар (1985).

## Біяграфія
У 1954 годзе скончыў Віцебскі вэтэрынарны інстытут. Займаўся кулявой стральбой, кандыдат у майстры спорту. Ад 1964 году працаваў у Віцебскім вэтэрынарным інстытуце на катэдры клінічнай дыягностыкі. У 1965 годзе абараніў дысэртацыю на атрыманьне ступені кандыдата біялягічных наук. Займаўся дасьледаваньнем фізыялёгіі і паталёгіі стрававальнай сыстэмы сьвіньняў. Стварыў апэрацыйныя, функцыянальныя і біяхімічныя мэтады дасьледаваньня страўніка, падстраўнікавай залозы, печані, кішэчніка.

## Творы
Апублікаваў больш за 120 навуковых прац. Мае аўтарскія пасьведчаньні, аўтар рацыяналізатарскіх прапаноў.
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* Целяпнёў Уладзімір Аляксандравіч //  С. 98.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пскоўскай вобласьці
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1931 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 28 ліпеня
Катэгорыя:Выпускнікі віцебскіх ВНУ
Катэгорыя:Беларускія вэтэрынары
Катэгорыя:Кандыдаты біялягічных навук
Катэгорыя:Дактары вэтэрынарных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі вэтэрынарнай мэдыцыны
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі вэтэрынарнай мэдыцыны
Чэмпіянат Эўропы па футболе 2004 году

**[[Чэмпіянат Эўропы па футболе|Чэмпіяна́т Эўро́пы па футбо́ле]] 2004 го́ду** — 12-ы чэмпіянат сярод нацыянальных зборных Эўропы, арганізаваны УЭФА. Праходзіў у Партугаліі з 12 чэрвеня па 4 ліпеня. У фінальнай частцы спаборніцтваў бралі ўдзел 16 камандаў. Чэмпіянат Эўропы ўпершыню праходзіў у Партугаліі. У фінале зборная Грэцыі перамагла зборную Партугаліі і ўпершыню ў сваёй гісторыі выйграла чэмпіянат Эўропы.

## Стадыёны

## Групавы этап
### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

## Плэй-оф

:¹ — матч завершыўся ў сэрыі пэнальці
:² — матч завершыўся паводле правіла «срэбнага голу»

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыя на сайце УЭФА

2004
Мілўол Лёндан

«**Мілўол**» () — ангельскі футбольны клюб з гораду Лёндану. Заснаваны ў 1885 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Лёнданскія футбольныя клюбы
Падлом’е

**Падло́м’е** — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Сормаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 26 чалавек
* 1999 год — 40 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сормаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёну
Маісеенкі

Назву **Маісеенкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Маісеенкі — вёска ў Віцебскім раёне
** Маісеенкі — вёска ў Гарадоцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Маісеенкі — вёска ў Гарадзішчанскім сельсавеце Шклоўскага раёну
** Маісеенкі — вёска ў Каменналаўскім сельсавеце Шклоўскага раёну

## Глядзіце таксама
* Маісеева
* Маісеевічы
* Маісееўка
* Маісееўшчына
Шалфей

**Шалфе́й (''Salvia'')** — род кветкавых расьлінаў сямейства ясноткавых.

## Апісаньне
Мае выгляд адна- і шматгадовай травы, хмызьняка і паўхмызьняка вышынёй 20—130 см Лісьце простае або перыстае. Кветкі жоўтыя, фіялетавыя, бэзавыя, белыя і чырвоныя ў коласападобных суквецьцях. Плод — арэшак.

## Распаўсюджаньне
Налічвае звыш 700 відаў. Пашыраны паўсюдна ў хваёвых лясах, па сухіх схілах і ўздоўж дарог. Шэраг відаў вырошчваюць у якасьці лекавай культуры — лекавы шалфей, этэраалейнай — мускатны шалфей, дэкаратыўнай — цудоўны шалфей, а таксама меданоснай.

У Беларусі сустракаюцца 4 віды: адагнуты шалфей, дуброўны шалфей, кальчаковы шалфей і лугавы шалфей, што мае народную назву жаўрэц і занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі. Вырошчваецца 15 відаў.

## Выкарыстаньне
Парасткі шалфею зьмяшчаюць горкія і дубільныя рэчывы, смалу, этэрны алей, сапанін і фітанцыд. У кулінарыі высушанае лісьце шалфею ўжываюць у якасьці вострай і горкай рэзкай прыправы ў салаце, падліве, паштэце і страве з фаршу. Таксама шалфеем запраўляюць першую страву. Лісьце ўжываюць для прыгатаваньня вострага напою. У парфумэрыі выкарыстоўваюць алей шалфею ў якасьці замацавальніка паху. Таксама шалфей карысны пры сухотах, запаленьні лёгкіх, горла (танзіліт), печані (гепатыт) і нырак (піеланэфрыт), насавым крывацёку і ў клімактэрычны пэрыяд. Расьліна мае зьвязвальнае дзеяньне і дапамагае пры болях і сэпсісе.

## Вырошчваньне
Шалфей вырошчваюць 5—6 гадоў. Дзялянку ўскопваюць. Насеньне высяваюць на грады для атрыманьня расады. Праз 35—40 дзён расаду перасаджваюць пры наяўнасьці 3—5 сапраўдных лістоў на адлегласьці 10 см у шэрагі, між якімі па 20 см. Праз 3—4 тыдні пасьля перасадкі грады паліваюць, рыхляць міжрадзьдзе і праполваюць. Увосень уносяць арганічныя і калійна-фосфарныя ўгнаеньні, увесну — азотныя. У першы год лісьце зьбіраюць на пачаку квітненьня. Зрэзку робяць на вышыні 15—20 см ад глебы, пасьля чаго расьліну падкормліваюць і паліваюць. Улетку зьбіраюць 2—3 ураджаі парасткаў, якія аднаўляюцца за 40—50 дзён.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ясноткавыя
Катэгорыя:Спэцыі
Красны Луч

Назву **Красны Луч** маюць:

* Красны Луч — вёска ў Сеньненскім раёне Віцебскай вобласьці
* Красны Луч — пасёлак у Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Кляноўка (Магілёўская вобласьць)

**Кляно́ўка** — вёска ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бярозкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 36 чалавек
* 1999 год — 85 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бярозкаўскі сельсавет (Хоцімскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Хоцімскага раёну
Дабрэйка

Назву **Дабрэйка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Дабрэйка — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
* Дабрэйка — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Дабрэнева
Андрэй Худык

**Андрэ́й Па́ўлавіч Худык** (нар. 1959, с. Астраўчане, Хмяльніцкая вобласьць, цяпер Украіна) — дзяржаўны дзяяч Рэспублікі Беларусь.

6-ы міністар прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Рэспублікі Беларусь (2017—2024).

## Жыцьцяпіс
На пачатку 1980-х гадоў працаваў на Камянец-Падольскім цэмэнтным заводзе (Хмяльніцкая вобласьць, Украінская ССР). Затым служыў у Савецкім войску. Пазьней працаваў у калгасах Іўеўскага раёну (Гарадзенская вобласьць, Беларуская ССР). У 1987 годзе скончыў Ленінградзкі сельскагаспадарчы інстытут. У 1999 годзе ўзначаліў Браслаўскі харчовы камбінат (Віцебская вобласьць, Беларусь). З 2002 году стаў 1-м намесьнікам старшыні выканкаму Ваўкавыскага раёну (Гарадзенская вобласьць). Пазьней стаў старшынём выканкаму Зьдзецельскага раёну. У 2004 годзе ўзначаліў выканкам Лідзкага раёну. У 2006 годзе скончыў Расейскую акадэмію дзяржаўнай службы. 4 лютага 2011 году атрымаў прызначэньне намесьнікам старшыні выканкаму Гарадзенскай вобласьці. 28 лютага 2013 году заняў пасаду старшыні Гарадзенскага гарвыканкаму. 18 красавіка 2014 году яго прызначылі намесьнікам кіраўніка справамі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь. 14 верасьня 2017 году стаў 6-м міністрам прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Рэспублікі Беларусь.

4 чэрвеня 2018 году міністар Андрэй Худык прапанаваў накіраваць выплаты ад экалягічнага падатку на будаўніцтва ачышчальных збудаваньняў для ачысткі прамысловых сьцёкаў, каб вывесьці з выкарыстаньня палі фільтрацыі «ў невялікіх гарадах, такіх як Зьдзецел, Ашмяны».

Займаў гэтую пасаду да 22 красавіка 2024 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хмяльніцкай вобласьці
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1959 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі расейскіх ВНУ
Катэгорыя:Міністры прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Рэспублікі Беларусь
Канфлікты на постсавецкай прасторы

**Канфлікты на постсавецкай прасторы** — ґвалтоўныя палітычныя і этнічныя канфлікты ў краінах постсавецкае прасторы, што пачаліся неўзабаве перад афіцыйным распадам у сьнежні 1991.

Некаторыя з гэтых канфліктаў былі выкліканыя палітычнымі крызамі ў дзяржавах-пераемніцах. Іншыя ўлучаюць сэпаратысцкія рухі, што спрабуюць адарвацца ад аднае зь дзяржаваў-пераемніцаў.

Паводле Ґордана Гагна, між 1990 ды 2013 рокамі канфлікты на постсавецкай прасторы прывялі да гібелі сама меней 196 000 чалавек, не ўлучаючы пагромы й міжэтнічны ґвалт.

## Усходняя Эўропа

## Паўночны Каўказ

## Цэнтральная Азія

## Закаўказьзе

## Крыніцы

Катэгорыя:Канфлікты на постсавецкай прасторы
Катэгорыя:Сьпісы:Эўропа
Катэгорыя:Сьпісы:Азія
Катэгорыя:Распад СССР
Кангрэс русінскай мовы

**Канґрэ́с русі́нскае мо́вы** () — арґанізацыйная форма каардынацыі супрацы між удзельнікамі спробаў выпрацаваць сучасную зьяднаную літаратурную мову карпацкіх русінаў, ґрунтаванай на большым удзеле фанэтычнага прынцыпу у правапісе.

## Сьпіс канґрэсаў
* І Канґрэс русінскае мовы, Бардзеёўске Купэлі, 6—7 лістапада 1992
* ІІ Канґрэс русінскае мовы, Прэшаў, 16—17 красавіка 1999 
* ІІІ Канґрэс русінскае мовы, Кракаў, 13—16 верасьня 2007
* ІV Канґрэс русінскае мовы, Прэшаў, 23—25 верасьня 2015

## Пастаўленыя мэты й дасягнутыя вынікі
Першы Канґрэс русінскае мовы вызначыў мэту паводле рэтараманскае мадэлі, найперш скадыфікаваць чатыры стандарты русінскае мовы (у Славаччыне, Польшчы, Украіне й Вугоршчыне, а потым скласьці зь іх г. зв. кайнэ (з гр. κοινὴ διάλεκτος – «зьяднаная мова»). 

Другі Канґрэс русінскае мовы канстатаваў спраўнасьць прынятае стратэґіі й азначыў мэты ў рамках падрыхтоўкі публікацыі маанґрафіі «Русінская мова». Манаґрафія выйшла 2004 року.

Трэці Канґрэс русінскае мовы канстатаваў, што ёсьць «сур’ёзныя праблемы» зь зьяднаньнем вырабленых рэґіянальных варыянтаў і абнавіў працу інтэррэґіянальнае моўнае камісіі. 

Чацьверты Канґрэс русінскае мовы ў сваіх заключэньнях ужо ня ўзгадваў пра зьяднаньне рэґіянальных нормаў у зьяднанае кайнэ, але даў большую вагу на тое, каб дабіцца павагі да вырабленых рэґіянальных нормаў і іх практычнай імплемэнтацыі.

Усталяваная мэта пра зьяднаную літаратурную мову карпацкіх русінаў на фанэтычным ґрунце застаецца дагэтуль недасягнутаю.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Paul Robert Magocsi (red.). Русиньскый язык. Najnowsze dzieje języków słowiańskich. Uniwersytet Opolski - Instytut Filologii Polskiej. Opole. 2004. .
* Анна Плїшкова (ед.). Русиньскый язык меджі двома конґресами. Зборник рефератів з ІІІ. Меджінародного конґресу русиньского языка, Краків, 13.-16. 9. 2007. Світовый конґрес Русинів. Інштітут русиньского языка і културы Пряшівской універзіты в Пряшові. Пряшів 2008. Доступно онлайн (pdf)
* Info_Rusyn о IV. Конгресѣ русинского языка
* Лем.фм о всѣх конгресах

Катэгорыя:Русінская мова
Валянцін Сукала

**Валянці́н Але́гавіч Сука́ла** ( 1942, Менск, цяпер Беларусь) — дзяржаўны дзяяч Рэспублікі Беларусь.

Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь (2000). 2-і міністар юстыцыі Рэспублікі Беларусь (1994—1997), 2-і старшыня Вярхоўнага суду Рэспублікі Беларусь (з 4 студзеня 1997 году).

## Жыцьцяпіс
У 1958—1962 гадах быў работнікам Менскага трактарнага заводу і Менскага мэханічнага заводу імя Сяргея Вавілава. У 1968 годзе скончыў юрыдычны факультэт БДУ. З 1968 году — судзьдзя народнага суду Мядзельскага раёну (Менская вобласьць). З 1972 году — судзьдзя Менскага абласнога суду, 8-м старшынём якога стаў з 14 сьнежня 1976 году. З 1984 году — намесьнік міністра юстыцыі Беларускай ССР. З 1986 году — начальнік кіраўніцтва агульных судоў Міністэрства юстыцыі СССР. Ад 19 лістапада 1988 да 28 красавіка 1989 году — 6-ы міністар юстыцыі Беларускай ССР. Затым стаў загаднікам дзяржаўна-прававога аддзелу Цэнтральнага камітэту Камуністычнай партыі Беларусі і на 3 гады заняў пасаду 1-га намесьніка старшыні Вярхоўнага суду СССР. 22 сьнежня 1989 году Прэзыдыюм Вярхоўнага Савета СССР ухваліў Указ аб наданьні яму вышэйшай кваліфікацыйнай клясы судзьдзі.

З 1992 году — намесьнік міністра юстыцыі Рэспублікі Беларусь. З 24 кастрычніка 1994 году — міністар юстыцыі Беларусі. 4 студзеня 1997 году заняў пасаду старшыні Вярхоўнага суду Рэспублікі Беларусь. У 2000 годзе атрымаў званьне «Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь». У 2002 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. 12 жніўня 2002 году Аляксандар Лукашэнка падпісаў Распараджэньне пра абвяшчэньне Валянціну Сукалу падзякі прэзыдэнта Беларусі.

5 лютага 2018 году старшыня Вяхоўнага суду Валянцін Сукала ўхваліў пераход ад касавальнага да абскарджвальнага парадку перагляду судовых рашэньняў 1-й інстанцыі.

Унесены ў санкцыйныя сьпісы краін Балтыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Міністры юстыцыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Судзьдзі
Катэгорыя:Заслужаныя юрысты Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь
Хаім Доў Гурвіч

**Хаім Доў Гурвіч** (нар. 1865 г., Горкі, Магілёўскай губэрні — 1927, Масква) — каморнік, эканаміст, адзін з тэарэтыкаў гэбрайскага каапэратыўнага руху, рэдактар і публіцыст на ідыш і маскальскай мовах.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў сям’і Зусмана Гурвіча, мэлямэда (настаўніка). У 1887 годзе скончыў Горацкую каморніцка-агранамічную вучэльню. Затым вывучаў філязофію ў Венскім унівэрсытэце, а ў 1900 годзе — палітычную эканомію ў Бэрлінскім унівэрсытэце. У 1901 абараніў доктарскую дысэртацыю «Разьвіцьцё чалавечых патрэб і сацыяльная дыферэнцыяцыя грамадзтва». Пасьля прыехаў у Варшаву і пачаў працаваць журналістам. У 1901—1903 гг. быў сурэдактарам штотыднёвых выданьняў на ідышы «Ды юдышэ фольксцайтунг» і «Ды юдышэ фроен вэльт».

Затым працаваў супрацоўнікам і чальцом рэдкалегіі ў штодзённай газэце на ідышы «Дэр фрайнд» (Пецярбург). Друкаваў там публіцыстычныя і эканамічныя артыкулы ў рубрыцы «З гэбрайскага эканамічнага жыцьця».

У 1901—1903 гг. друкаваўся таксама ў пэрыядычных выданьнях на ідыш «Арбайтэр фрайнд» і «Ідышэ экспрэс», «Хацэфіра», «Хашылёах», «Ахіасаф» і «Хаэшколь» і ў маскальскіх выданьнях.

У 1902 годзе быў рэдактарам штотыднёвіку «Фольксцайтунг». У 1912—1915 гг. — рэдактар эканамічнага аддзелу часопісу «Ды ідышэ вэльт», а ў 1913—1914 гг. — сурэдактар часопісу «Ды ідышэ каапэрацые». Пасьля рэвалюцыі 1917 году жыў у Менску, Вільні, Варшаве і Маскве.

## Працы
* «Die Entwickelung der menschlichen Bedürfnisse u. die sociale Gliederung d. Gesellschaft» («Разьвіцьцё чалавечых патрэбаў і сацыяльная дыфэрэнцыяцыя грамадзтва»), дысэртацыя) — Ляйпцыг: 1901.
* «Хамамон» (Асновы палітычнай эканоміі). Выд. «Тушыя», 1900.
* «Кооперация и еврейское местечко» (у суаўт. з І. Навакоўскім) — М.: 1925.

## Літаратура
* Френкель, А. С. Восхождение и закат «ДЕР ФРАЙНД» — первой в России ежедневной газеты на идише (1903—1914) // Архив еврейской истории. Международный исследовательский центр российского и восточноевропейского еврейства / Гл. ред. О. В. Будницкий. Т. 6. — М. : Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2011. — 350 с, ил.

## Вонкавыя спасылкі
* Гурвич Хам Дов // Российская еврейская энциклопедия
* Гурвич Хам Дов

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горках
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1905 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Журналісты
Катэгорыя:Рэдактары
Катэгорыя:Публіцысты
Шароеўка

**Шаро́еўка** — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Сормаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 55 чалавек
* 1999 год — 137 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сормаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёну
Марко Шолтыс

**Марко́ Шо́лтыс** () — адзіны апублікаваны ў ЗША раман на русінскай мове аўтара Эмілія Кубэка, напісаны ў 1918—1920 роках. Упершыню надрукаваны ў 1922 годзе ў чатырохтомніку твораў Э. Кубэка. Гэта трытомны твор «Marko Soltys: roman iz zitja Podkarpatskoj Rusi», напісаны роднаю моваю Кубэка&nbsp;— русінскім дыялектам Прэшаўшчыны (лацінскім шрыфтам). Выйшаў раман у чатырохтомнай зборцы твораў «Narodni povisti і stichi» (1922—1923).

Твор распавядае пра жыцьцё закарпацкіх лемкаў, напісаны лемкаўскаю гаворкаю зь нязначнаю прымешкаю царкоўнаславянскіх ды расейскіх словаў (язычча). Дзея «Марка Шолтыса» пачынаецца ад 1870-х рокаў і сканчаецца ў 1917 годзе ў адной зь вёсак Прэшаўшчыны. Аўтар апісвае жыцьцё й побыт лемкаў.

## Глядзіце таксама
* Закарпацкая эміграцыя ў ЗША

## Вонкавыя спасылкі
* Літаратура лемкаў
* Эмілі Кубэк, русінскі пісьменьнік і лексікоґраф

Катэгорыя:Русінская мова
Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году

**Чэмпіянат сьвету па футболе 1990 году** — 14-ы чэмпіянат сьвету па футболе ФІФА, які праходзіў у Італіі з 8 чэрвеня па 8 ліпеня. Гэта быў другі выпадак, калі чэмпіянат праходзіў у Італіі, упершыню Італія прымала чэмпіянат сьвету ў 1934 годзе.

У фінальным турніры прымалі ўдзел 24 нацыянальныя зборныя, 22 зь якіх прайшлі стадыю кваліфікацыйных спаборніцтваў, зборная Італіі аўтаматычна кваліфікавалася як каманда-гаспадар, а зборная Аргентыны як пераможца папярэднага чэмпіянату.

Чэмпіянат праходзіў у 12 гарадах на 12 стадыёнах. Фінал адбыўся 8 ліпеня на «Стадыё Алімпіка». Зборная Нямеччыны перамагла зборную Аргентыны зь лікам 1:0 і трэці раз у сваёй гісторыі выйграла чэмпіянат сьвету.

## Стадыёны

## Групавы этап
### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

### Група E

### Група F

## Плэй-оф

:1 — матч завершыўся ў сэрыі пэнальці
:2 — матч завершыўся ў дадатковы час

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Чэмпіянаты сьвету па футболе
Яленаўка (Хоцімскі раён)

**Яле́наўка** — вёска ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Батаеўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 7 чалавек
* 1999 год — 26 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Батаеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Хоцімскага раёну
Чарапы

Назву **Чарапы́** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Чарапы — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці
* Чарапы — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Чарапакальня
* Чарапкі
* Чарапні
* Чарапоўшчына
Леў амэрыканскі

**Леў амэрыка́нскі** († або *Panthera atrox*) — вымерлы падвід або від клясы сысуноў сямейства каціных. Гэта самая вялікая істота з каціных, якая калісьці існавала. Навукоўцы вылічылі, што амэрыканскі леў быў большы на 25 адсоткаў ад афрыканскага льва і важыў больш за 380 кг. Падвід вымер каля 10 тысячаў гадоў назад.

## Распаўсюджваньне
Амэрыканскі леў быў распаўсюджаны ў Паўночнай Амэрыцы і ў паўночных частках Паўднёвай Амэрыкі, ад Аляскі да Пэру.

## Галерэя

American lion.jpg|
Panthera Atrox.jpg|


Катэгорыя:Ільвы
Катэгорыя:Вымерлыя сысуны
Кібэрспорт у Казахстане

Кібэрспорт у Казахстане бярэ свой пачатак калі была ўтворана адна з найлеґендарнейшых камандаў Казахстану па гульні Dota — NEXT.kz, што выступіла на Electronic Sports World Cup 2011. На дадзены момант некалькі кібэрспартовых камандаў па дысцыплінах Dota 2, Counter-Strike: Global Offensive ды PUBG выступаюць на буйных турнірах.

## Кібэрспорт у Казахстане на законным узроўні
З 25 чэрвеня 2017 року кібэрспорт прызнаны афіцыйным відам спорту ў Казахстане. Пра гэта ў Facebook паведаміў старшыня кіраваньня АТ "Қазақтелеком" Куанышбек Есекееў, перадае Zakon.kz. У Казахстане таксама дзее некамэрцыйная арґанізацыя Qazaq Cybersport Federation.

## Найбуйнейшыя кібэрспартовыя каманды ў Казахстане
* Gambit Esports
* AVANGAR
* k23
* NEXT.kz
* xGame.kz

## Казахстанскія турніры
* Altel Cyber Games
* Parimatch N1 Challenge
* Almeo Esport Cup
* TTC cup

## Крыніцы

*
Налівайка

**Наліва́йка** — украінскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандар Налівайка ( 1922) — беларускі літаратуразнавец, крытык.
* Андрэй Налівайка (1873—1939) — чалец III Дзяржаўнай думы ад Менскай губэрні.
* Дзям’ян Налівайка (?—1627) — украінскі пісьменьнік, паэт, асьветнік, царкоўны дзяяч.
* Дзьмітры Налівайка ( 1929) — савецкі ўкраінскі літаратуразнавец.
* Севярын Налівайка (?—1597) — правадыр казацкага антыфэўдальнага паўстаньня ў Рэчы Паспалітай.
* Сяргей Налівайка ( 1973) — беларускі дзяржаўны дзяяч.
Борнгальм

**Бо́рнгальм** (, ; ) — дацкі востраў у Балтыйскім моры, на ўсход ад Даніі, на поўдзень ад Швэцыі, на паўночны ўсход на Нямеччыны і на поўнач ад Польшчы. Плошча — 588,36 км², насельніцтва на 2018 год — 39 632 чалавекі.

Асноўныя віды вытворчасьці на востраве — малочная жывёлагадоўля, выраб шкла і ганчарства зь мясцовай гліны. У летнія месяцы вялікае значэньне набывае турызм: на Борнгальме разьмешчаная вялікая колькасьць круглых цэркваў.

Дзякуючы свайму клімату востраў вядомы як *solskinsøen* (*Сонечны востраў*), а з-за распаўсюджанасьці граніту — *klippeøen* (*Скалісты востраў*). Сонечнае цяпло назапашваецца ў скалістых утварэньнях, і цеплыня трымаецца тут да кастрычніка. Дзякуючы цёпламу клімату на востраве распаўсюджаныя розныя віды інжыру, вядомага як *борнгальмскі дыямэнт*. Для Борнгальма, у адрозьненьне ад кантынэнтальнай Даніі, характэрныя скалістыя ўтварэньні на поўначы, якія спускаюцца і пераўтвараюцца ў хваёвыя ды лісьцевыя лясы; у цэнтры выспы землі прыгодныя для сельскай гаспадаркі, а на поўдні — пясчаныя пляжы.

З-за ствайго стратэгічнага разьмяшчэньня Борнгальм стагодзьдзямі пераходзіў з рук у рукі: пераважна знаходзячыся пад уладай Даніі, быў заваёўваны Любэкам ды Швэцыяй. Руіны Гамэрсгуса на паўночна-заходнім ускрайку вострава — найбуйнейшая сярэднявечная фартэцыя Паўночнай Эўропы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына камуны
* Турыстычны дапаможнік
* Борнгальм у выявах

Катэгорыя:Грамады Сталічнай вобласьці Даніі
Катэгорыя:Астравы Даніі
Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Стрыгі

**Стры́гі** — вёска ў Беларусі, на правым беразе ракі Абалянкі. Уваходзіць у склад Машканскага сельсавету Сеньненскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 34 чалавекі
* 2010 год — 28 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Машканскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Сеньненскага раёну
Сьвечка

**Сьве́чка** — прыстасаваньне для асьвятленьня, часьцей за ўсё ў выглядзе цыліндру зь цьвёрдага гаручага матэрыялу, які ў распаленым выглядзе падводзіцца да полымя з дапамогай кноту. Гаручым матэрыялам можа служыць: сала, стэарын, воск, парафін і спэрмацэт; у цяперашні час гэта часьцей за ўсё сумесь парафіну з рознымі дадаткамі. Кнот прамакаюць растворамі салетры, хлёрыстага амонію, борнай кісьлі.

Існуюць таксама дэкаратыўныя сьвечкі рознай формы і афарбоўкі.

Катэгорыя:Крыніцы сьвятла
Катэгорыя:Крыніцы агню
Кнот

**Кнот** (ад па-старажытнанямецку *knote*) — ніткападобная плеценая стужка, якая ў сьвечках і лямпах дастаўляе вадкае паліва ў зону згараньня. Кнот выкарыстоўваецца для распальваньня і гашэньня сьвечкі або лямпы.

Кнот складаецца з шэрагу ўзаемазьвязаных валокнаў. Гэтыя плясты ўтвараюць тонкія каналы, якія пры дапамозе капілярных сілаў пастаўляюць да полымя вадкае паліва (напрыклад, алей, дэнатураваны сьпірт, воск) супраць сілы цяжару. Таму капілярны прынцып часам называюць *эфэктам кноту*. Кнот паляпшае насычэньне вадкасьці газам. Гэта павялічвае лякальны ціск пары і зьніжае тэмпэратуру ўспышкі вадкасьці. Такім спосабам утвараецца гаручая сумесь.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Крыніцы агню
Дасовічы

**Дасо́вічы** — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Заводзкаслабодзкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 26 чалавек
* 1999 год — 42 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Заводзкаслабодзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёну
Чэрнікаўшчына (Смалявіцкі раён)

**Чэ́рнікаўшчына** — вёска ў Смалявіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Забалоцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 120 чалавек
* 1999 год — 171 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Забалоцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну
Чарнаручча

Назву **Чарнаручча** маюць:

* Чарнаручча — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласьці
* Чарнаручча — вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці
* Чарнаручча — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Чарнаручча — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласьці
* Чарнаручча — вёска ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Чарнаручча — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Кубак Амэрыкі па футболе

**Кубак Амэрыкі** () — міжнароднае футбольнае спаборніцтва сярод нацыянальных зборных, якія ўваходзяць у КОНМЭБОЛ. Вызначае найлепшую зборную Паўднёвай Амэрыкі. З 1990-х гадоў для ўдзелу ў турніры таксама запрашаюцца асобныя зборныя з Азіі і Паўночнай Амэрыкі.

З 1993 году ў турніры выступаюць 12 камандаў — усе 10 сябраў КОНМЭБОЛ і дзьве запрошаныя каманды. Мэксыка бярэ ўдзел у кожным турніры з 1993 году. У юбілейным турніры ў 2016 годзе, прысьвечаным стагодзьдзю спаборніцтваў, прымалі ўдзел 16 камандаў — 10 з КОНМЭБОЛ і яшчэ 6 з КОНКАКАФ.

Восем зь дзесяці сябраў КОНМЭБОЛ перамагалі ў турніры прынамсі аднойчы, толькі Эквадор і Вэнэсуэла ні разу не выйгравалі спаборніцтвы. Найбольшую колькасьць перамогаў мае зборная Ўругваю — 15.

## Пераможцы

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыя на conmebol.com
Грэнобль (футбольны клюб)

«**Грэнобль**» () — францускі футбольны клюб з гораду Грэноблю. Заснаваны ў 1892 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Грэнобль
2019

Рэзалюцыяй Гэнэральнай Асамблеі ААН 2019 год аб’яўлены Міжнародным годам пэрыядычнай табліцы хімічных элемэнтаў.

## Падзеі
* 1 студзеня:
** 100-годзьдзе ўтварэньня Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі.
** Жаір Балсанару ўзышоў на пасаду прэзыдэнта Бразыліі.
** Катар выйшаў са складу АПЭК.
* 15 сакавіка —  «Белкамунмаш» паставіў першы электробус «Альгерд Е321»
* 4 красавіка — падпісанае Пагадненьне аб роўмінгу на Заходніх Балканах

## Сьмерці

### Студзень
* 26 студзеня — Мішэль Легран, францускі кампазытар

### Люты
* 4 лютага — Вячаслаў Аўчыньнікаў, савецкі і расейскі кампазытар
* 8 лютага — Сяргей Юрскі, савецкі і расейскі актор тэатру і кіно, тэатральны рэжысэр, сцэнарыст

### Сакавік
* 4 сакавіка — Кіт Флінт, вакаліст брытанскага электроннага гурту The Prodigy

### Красавік

### Травень
* 9 траўня — Сяргей Дарэнка, расейскі журналіст, тэле- і радыёвядоўца, камэнтатар, прадусар

### Жнівень
* 21 жніўня — Леанід Дайнека, беларускі літаратар
* 21 жніўня — Ільля Курган, актор, дыктар радыё і тэатральны пэдагог
* 25 жніўня — Пятро Васючэнка, беларускі літаратар

### Лістапад
* 19 лістапада — Міхаіл Шэшка, беларускі матэматык
* 30 лістапада — Іван Крамко, беларускі мовазнавец

### Сьнежань
* 10 сьнежня — Мары Фрэдрыксан, швэдзкая музыка, салістка поп-рок гурта Roxette
* 10 сьнежня — Юры Лужкоў, экс-мэр Масквы (Расея)
* 14 сьнежня — Уладзімер Цыплакоў, беларускі хакеіст

## Крыніцы