open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хваёвыя лясы

**Хваёвыя лясы** (**Сасновыя лясы**) — сьветлаіглічныя лясы зь перавагай хвоі ў дрэвавым ярусе. Распаўсюджаныя ў лясной і лесастэпавай зонах умеранага і субтрапічных пасаў, а таксама ў горна-лясным пасе. Растуць на супесках, пясках, вапняках, далямітах, тарфяных балотах.

У межах Беларусі займаюць каля 48 тыс. км² і зьяўляюцца дамінуючай у краіне лясной фармацыяй. Большасьць хваёвых лясоў краіны мае век ад 50 да 55 рокаў. Паводле экалягічных асаблівасьцяў хваёвыя лясы Беларусі падзяляюцца на наступныя тры групы:
* Боры, якія займаюць тэрыторыі, складзеныя марэнавымі, флювіягляцыяльнымі і даўнеалювіяльнымі пяскамі;
* Суборы, якія разьвіваюцца на адносна багатых супясковых і суглінкавых пародах;
* Хвойнікі на пераходных і верхавых балотах.

У якасьці прымешак у хваёвых лясах прысутнічаюць такія віды, як бяроза павіслая, бяроза пухнатая, елка эўрапейская, а на поўдні — дуб чарэшчаты. Хваёвыя лясы паўночнай часткі Беларусі істотна адрозьніваюцца ад хваёвых лясоў Палесься. Напрыклад, у Паазер’і ў падлеску шырока прадстаўлены такі від, як ядловец звычайны, а ў Палесьсі — ляшчына і крушына.

## Літаратура
* Каропа Г. Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. — Гомель: ГГУ им. Ф. Скорины, 2004. — 107 с.

Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Лясная гаспадарка
Катэгорыя:Лясы Беларусі
Шыракаліста-хваёвыя лясы

**Шыракалі́ста-хваё́выя лясы́**&nbsp;— лясы, якія ўлучаюць хваёвыя і шыракалістыя дрэвавыя пароды.

У Беларусі распаўсюджаныя паўсюдна. На поўначы краіны пераважаюць шыракаліста-дубова-яловыя лясы, у сярэдняй частцы&nbsp;— шыракаліста-хваёва-яловыя лясы, а ў паўднёвай частцы&nbsp;— шыракаліста-хваёвыя лясы. 

## Літаратура
* Каропа Г.&nbsp;Н. Физическая география Беларуси: курс лекций.&nbsp;— Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004.&nbsp;— 107 с

Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Лясная гаспадарка
Катэгорыя:Лясы Беларусі
Драбналістыя лясы

**Драбналістыя лясы** — лясы, прадстаўленыя галоўным чынам бярозай і асінай, г. зн. дрэвамі з дробным лісьцем (у адрозьненьне ад шыракалістых лясоў). Драбналістыя лясы шырока распаўсюджаныя ў лясной зоне Ўсходне-Эўрапейскай і Заходне-Сыбірскай раўнін, у горах і на раўнінах Далёкага Ўсходу.

У Беларусі драбналістыя лясы распаўсюджаныя ў асноўным на месцы зьведзеных хваёвых і шыракаліста-хваёвых лясоў. Такім чынам, большасьць драбналістых лясоў краіны належыць да другасных фармацыяў. Карэннымі драбналістымі лясамі зьяўляюцца толькі тыя, якія растуць на балотах. Найвялікшую плошчу займаюць бярэзьнікі — каля 11,6 тыс. км² (16,2 % лесапакрытага абшара Беларусі). Іх сярэдні век складае 35—40 рокаў. Агульная плошча асінавых лясоў складае каля 2 тыс. км². (2,5 % лесапакрытай плошчы краіны). Лясы, утвораныя чорнай алешынай займаюць каля 6,2 тыс. км², або 8,7 % усіх лясоў Беларусі.

## Літаратура
* Каропа Г.Н. Физическая география Беларуси: курс лекций. — Гомель: ГГУ им. Ф.Скорины, 2004. — 107 с

Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Лясная гаспадарка
Катэгорыя:Лясы Беларусі
Іглічны лес

**Іглічныя лясы** — лясы з панаваньнем у дрэвавым ярусе іглічных пародаў. Уласьцівыя паўночнай частцы ўмераных шыротаў Паўночнага паўшар'я. Іглічныя лясы часта ўтвараюць адмысловы пас расьліннасьці ў шматлікіх горных краінах. Вядомыя таксама іглічныя лясы ў некаторых раёнах субтрапічных і трапічных пасаў.

Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Лясная гаспадарка
Катэгорыя:Лясы Беларусі
Мяшаны лес

**Мяшаныя лясы** — лясы, дрэвастой якіх утвораны дрэвамі розных пародаў.

Вылучаюць:
* іглічна-шыракалістыя мяшаныя лясы;
* другасныя драбналістыя лясы з прымешкай іглічных або шыракалістых дрэваў ва ўмераных пасах;
* мяшаныя лясы, утвораныя вечназялёнымі і лістападнымі відамі дрэваў;
* субтрапічныя мяшаныя лясы, сфармаваны лаўралістымм і іглічнымі дрэвамі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Лясная гаспадарка
Катэгорыя:Лясы Беларусі
Павал Шпілеўскі

**Па́вал Міха́йлавіч Шпіле́ўскі** (12 лістапада 1823, вёска Шыпілавічы Бабруйскага павету, цяпер Любанскі раён Менскай вобласьці — 29 кастрычніка 1861, Санкт-Пецярбург) — беларускі этнограф, пісьменьнік, публіцыст і тэатральны крытык. Кандыдат багаслоўя (1847).

Нарадзіўся ў сям’і сьвятара. У 1837—1843 вучыўся ў Менскай духоўнай сэмінарыі, у 1843—1847 — у Пецярбурскай духоўнай акадэміі. Акадэмію скончыў са званьнем кандыдата багаслоўя, быў прызначаны выкладчыкам славеснасьці ў Варшаўскую павятовую духоўную вучэльню. У 1853 пераехаў у Санкт-Пецярбург, дзе са сьнежня 1853 працаваў пакаёвым наглядчыкам у Галоўным пэдагагічным інстытуце, а з красавіка 1855 — настаўнікам у школе пры экспэдыцыі нарыхтаваньня дзяржаўных папераў.

Зьмясьціў цікавыя зьвесткі з гісторыі местаў, мястэчак і вёсак Беларусі, апісаньні побыту, павер’яў, абрадаў і звычаяў беларускага народу, становішча сельскай гаспадаркі і прамысловасьці. Адзначыў сумленнасьць, сьціпласьць, кемлівасьць і працавітасьць беларускага селяніна, самабытнасьць беларускай мовы. Запісаў і надрукаваў паданьне пра Мянеска, пра паходжаньне Менску. Зьбіраў зьвесткі пра беларускую мову з мэтаю напісаць граматыку, але не закончыў гэтую працу.

## Асноўныя працы
* «Описание посольства Льва Сапеги в Московию» (1850).
* «Белоруссия в характеристических описаниях и фантастических ее сказках» («Пантеон», 1853—1856)
* «Белорусские пословицы» (1853).
* «Путешествие по Полесью и Белорусскому краю» («Современник», 1853—1855)
* «Дожинка, белорусский обычай. Сценическое представление» (1857).

## Ушанаваньне памяці
* У гонар П. Шпілеўскага названая вуліца ў Менску (мікрараён Лошыца).

## Літаратура
* 
* Шпілеўскі П. Падарожжа па Палесьсі і Беларускім Краі. Менск, 1993 (перавыдадзена ў 2003).
* Шпілеўскі Павел. Беларусь у абрадах і казках // Пераклад з рускай Аляксандра Вашчанкі. – Мінск : Літаратура і Мастацтва, 2010. – 304 с. ISBN 978-985-6941-92-7 

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1823 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Любанскім раёне
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія мастацтвазнаўцы
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Беларускія славісты
Катэгорыя:Памерлі 29 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1861 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
1088

## Падзеі
* быў заснаваны Ўнівэрсытэт Балёньні

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Берэнгар Турскі, францускі тэоляг
* Насір Кхурсаў, пэрсыдзкі тэоляг

## Вонкавыя спасылкі
1084

## Падзеі
* Антыёхія была заваяваная туркамі-сэльджукамі

## Нараджэньні
* Дэйвід І Шатляндскі

## Сьмерці
*
1083

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 1 сьнежня — Ганна Комніна, бізантыйскі гісторык

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1082

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Урака Кастыльская, каралева Кастыліі і Ліёна

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1080

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 18 сакавіка Леапольд IV Аўстрыйскі

## Сьмерці
* 17 красавіка — кароль Гаральд ІІІ Дацкі
1089

## Падзеі
* адбыўся моцны землятрус у Брытаніі
* Пальміра была разбурана землятрусам
* Бізантыйская імпэрыя заваявала Крыт

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1080-я

**1080-я**

Стагодзьдзі: X стагодзьдзе — XI стагодзьдзе — XIІ стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі:
1030-я
1040-я
1050-я
1060-я
1070-я
**1080-я**
1090-я
1100-я
1110-я
1120-я
1130-я


Гады:
1080, 1081, 1082, 1083, 1084, 1085, 1086, 1087, 1088, 1089

----

## Асноўныя падзеі
*
Андэграўнд

**Андэграўнд** або **андэрграўнд** (ангел. *underground* літар. *падпольле*) — шэраг мастацкіх кірункаў у сучасным мастацтве (у музыцы, літаратуры, кіно, выяўленчым мастацтве й інш.), якія супрацьпастаўлялі сябе масавай культуры, мэйнстрыму.

Для андэграўнду характэрныя разрыў з пануючай ідэалёгіяй, ігнараваньне стылістычных і моўных абмежаваньняў, адмова ад агульнапрынятых каштоўнасьцяў, нормаў, ад сацыяльных і мастацкіх традыцый, нярэдка эпатаж публікі, бунтарства. 
Як правіла, такія творы альбо выдаюцца нелегальна, альбо пішуцца «у стол», гэта значыць без надзеі на публікацыю. Аднак зь цягам часу забароны слабеюць або здымаюцца, у гэтым выпадку твор прыходзіць да чытача, хоць і з пэўнай затрымкай. Таксама тэрмінам *андэграўнд* вельмі часта пазначаюць агульныя кірункі ў музыцы, якая не падтрымлівае клясычныя шляхі. 

Тэрмін пачаў ужывацца ў другой палове XX стагодзьдзя, па стаўленьні:

* да краін, дзе мастацтва было падпарадкаванае дзяржаўнай ідэалёгіі;
* да плыняў у разьвітых краінах, дзе масавае мастацтва арыентуецца на рынак.

У сучасным сьвеце інфармацыйных тэхналёгій зьяўляецца вялікае мноства рухаў і супольнасьцяў, якія можна аднесьці да андэграўнду.

## Вонкавыя спасылкі
*Культурны андэграўнд Беларусі
*Контркультурная Супольнасьць Магілёву

Катэгорыя:Мастацтва
Мікола Аўрамчык

**Мікола Якаўлевіч Аўрамчык** (14 студзеня 1920, Плёсы, Бабруйскі павет, Гомельская губэрня — 8 траўня 2017, Менск) — беларускі паэт, пісьменьнік, перакладчык.

## Біяграфія
Зь сялянскае сям’і. Вучыўся ў школах у вёсках Плёсы і Цялушы. Працаваў паштальёнам і тэлефаністам на пошце. У 1938 годзе паступіў на філялягічны факультэт Менскага пэдагагічнага інстытуту, адначасова працаваў у рэдакцыі газэты «Піянер Беларусі». У час нямецка-савецкай вайны ўдзельнічаў у якасьці радавога гвардыі ў баях на Паўночна-Заходнім і Волхаўскім франтох. Пры акружэньні ў чэрвені 1942 году быў узяты ў палон немцамі, быў вывезены ў Рур на каменнавугальныя шахты. У красавіку 1945 году быў вызвалены ангельцамі. Пасьля вайны год працаваў на аднаўленьні Данбасу. Скончыў вышэйшую адукацыю на філялягічным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (1949). Працаваў у рэдакцыях газэт «Чырвоная змена», «Літаратура і мастацтва», у часопісе «Полымя», у 1953—1980 гадах — рэдактар аддзелу паэзіі часопіса «Маладосць». Сябра СП СССР з 1947 году. Апошім часам жыў у вёсцы Ступяні, друкаваўся ў часопісе «Дзеяслоў».

Памёр 8 траўня 2017 году ў Менску ва ўзросьце 97 гадоў.

У Міколы Аўрамчыка засталіся тры дачкі: Сьвятлана, Ірына, Натальля.

## Творчасьць
Першыя вершы апублікаваў у 1937 годзе ў бабруйскай газэце «Комуніст». Аўтар кніг паэзіі «Пярэдні край» (1949), «Шляхамі дружбы» (1952), «Ключы жураўліныя» (1960), «Сустрэча былых канагонаў» (1963), «Універсітэцкі гарадок» (1967), «Агледзіны» (1969), «Як надалоні» (1970), «Дрэва дружбы» (1973), «Вадовішча» (1976), раману «У падзямеллі» (1986), «Анкета: Выбранае» (1990). Выдаў зборнік вершаў для дзяцей «Дружба» (1950). Выйшлі «Выбранае» (1976) і Выбраныя творы ў 2 тамах (1980). Разам зь Нілам Гілевічам ёсьць аўтарам «Сказу пра Лысую гару».

Пераклаў на беларускую мову паасобныя творы Дж. Байрана, А. Міцкевіча, С. Ясеніна, Л. Украінкі, І. Франка, М. Джаліля, Г. Эміна, карэйскіх паэтаў, зборнікі вершаў С. Міхалкова «А што ў вас?» (1950), Валянціна Бычко «Тры сястры» (1953), паэму М.Нагнібеды «Васілёк» (1961) і інш.

У 2004 годзе выйшла кніга «Знаёмыя постаці», прысьвечаная беларускім дзеячам.

## Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі «Знак Пашаны», Айчыннай вайны II ступені і мэдалямі. Ляўрэат Літаратурнай прэміі імя Янкі Купалы (1964) за зборнік «Сустрэча былых канагонаў». Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1980).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры БССР
Матчы зборнай Беларусі па футболе 2009 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Матч адборачнай стадыі [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|ЧС-2010]]

### Матч адборачнай стадыі [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|ЧС-2010]]

### Таварыскі матч

### Матч адборачнай стадыі [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|ЧС-2010]]

### Матч адборачнай стадыі [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|ЧС-2010]]

### Матч адборачнай стадыі [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|ЧС-2010]]

### Матч адборачнай стадыі [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|ЧС-2010]]

### Матч адборачнай стадыі [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2010 году|ЧС-2010]]

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

Катэгорыя:2009 год у футболе
Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Аўгіньня Каранеўская

**Аўгі́ньня Каране́ўская** (дзявочае Воўк-Левановіч; 6 студзеня 1919, Ясны Лес, Бабруйскі павет, цяпер Бабруйскі раён — 30 сакавіка 1983) — актыўная дзяячка беларускага руху ў Аўстраліі. З роду Воўк-Левановічаў, сястра Вольгі Нарушэвічыхі.

У 1920 годзе разам з бацькамі пераехала ў м. Мядзьведзічы (сёньня Ляхавіцкі раён). У 1937 годзе скончыла Віленскую беларускую гімназію, паступіла на хімічны факультэт Віленскага ўнівэрсытэту. У 1939 годзе вярнулася ў Мядзьведзічы, дзе працавала настаўніцай беларускае мовы ў школе. Падчас нямецкай акупацыі настаўнічала ў Баранавічах. Дэлегатка ад Баранавіцкае акругі на Другі Ўсебеларускі кангрэс. Ад лета 1944 году — на эміграцыі ў Нямеччыне. У 1946 годзе пабралася шлюбам зь інжынэрам Міколам Каранеўскім. Ад 1949 году — ў Аўстраліі. Нарадзіла сына й дачку, якім далі вышэйшую асьвету. У 1973 годзе страціла мужа.

Ад самага прыезду ў Сыднэй далучылася да беларускае грамады. Доўгі час старшыня Сэктару Рады БНР у Аўстраліі, распаўсюдніца беларускае прэсы, сталая аўтарка газэты «Беларус». Сяброўка Беларускага Культурна-Грамадзкага Клюбу. Спрабавала стварыць асобную беларускую жаночую арганізацыю ў Сыднэі, але няўдала. Актыўна дапамагала ў арганізацыі нацыянальных мерапрыемстваў, выставаў. Чытала лекцыі для сябровак Аўстралійскае Вышывальнае Гільдыі па беларускіх вышыванках. Ад 1976 году супрацоўніца Беларускага Радыёвага Камітэту ў Сыднэі. Пахаваная на беларуска-ўкраінскай сэкцыі могільніку Роквуд у Сыднэі.

## Крыніца
* Беларусы ў Аўстраліі: Да гісторыі дыяспары. Мінск: Беларускі кнігазбор, 2004.

Аўгіньня
Катэгорыя:Нарадзіліся 6 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі Другога Ўсебеларускага Кангрэсу
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Катэгорыя:Памерлі 30 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1983 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Аўстраліі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Аўстраліі
Пятніцкае прадмесьце

**Пятніцкае прадмесьце**, **Пятніцкі канец** — найбольш старажытнае прадмесьце Менску. Паводле зьвестак археаляґічных раскопак, гарадзкі пасад ўзьнік на гэтым месцы яшчэ ў XII—XIII стагодзьдзях.

На тэрыторыі Пятніцкага канца разьмяшчалася Пятніцкая царква (пэўна, ад яе і пайшла назва прадмесьця) і Пятніцкая вуліца.

Зь цягам часу частыя паводкі прымусілі жыхароў пакінуць гэтую нізінную мясцовасьць. Яе адвялі пад могілкі. Паступова пляц усё больш забалочваўся і ператвараўся ў пустэчу. Пазьней татарскае насельніцтва заняло гэтыя землі пад агароды.

З XVI ст. гэтая мясцовасьць пачала называцца Татарскім прадмесьцем.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Менску
Трэцяя паліцэйская частка Менску

**Трэцяя паліцэйская частка** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка дарэвалюцыйнага Менску ў XIX — пачатку XX стст. Займала тэрыторыю леваруч ад Сьвіслачы, была найвялікшай і найбольш стракатай.

Забудова часткі была пераважна драўлянай, бліжэй да цэнтру места сустракаліся мураваныя будынкі і брукаваныя вуліцы. На яе тэрыторыі знаходзіліся прамысловыя прадпрыемствы і вайсковыя кашары.

Насельніцтва — працоўныя, сяляне, рамесьнікі, гандляры, чыноўнікі ніжэйшага рангу, вайскоўцы, дробныя абшарнікі.

На Траецкай гары, што ўваходзіла ў склад адзінкі, разьмяшчаўся вялізны нядзельны кірмаш, куды навакольныя сяляне звозілі птушку, печаны хлеб, сала, збожжа. На ім таксама гандлявалі мясцовыя жыхары з тых, што мелі за ракой, на ўскраінах, уласныя драўляныя будынкі, валодалі агародамі і пляцамі, садамі, часам трымалі жывёлу і, як сяляне, аралі зямлю.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Менску
Ёсіф Воўк-Левановіч

**Ёсіф Васілевіч Воўк-Левановіч** (6 лістапада 1891, хутар Лявонаўка, Бабруйскі павет, цяпер Асіпавіцкі раён — , ГУЛАГ) — беларускі мовазнавец. З шляхецкага роду Воўк-Левановічаў.

Нарадзіўся  на хутары Лявонаўка былой Сьвіслацкай воласьці Бабруйскага павету (зараз Асіпавіцкі раён Магілёўскай вобласьці). У 1911 скончыў Бабруйскую гімназію і паступіў на гістарычна-філялягічны факультэт Пецярбурскага ўнівэрсытэту. З пачаткам 1-й сусьветнай вайны пайшоў добраахвотнікам у войска. Быў паранены. У лютым 1918 дэмабілізаваўся, вярнуўся на Радзіму. Тут перажыў нямецкую і польскую акупацыі. Выкладаў у Бабруйскай і Клецкай гімназіях расейскую і лацінскую мовы. У жніўні 1920 мабілізаваны ў Чырвоную Армію. Дэмабілізаваўся ў 1922. Скончыў Петраградзкі ўнівэрсытэт (1923). Зазнаў уплыў Яўхіма Карскага, які тады быў прафэсарам гэтага ўнівэрсытэту. Прыехаў у Менск, дзе выкладаў беларускую мову ў польскім і жыдоўскім пэдтэхнікумах. Зь лютага 1924 у БДУ асыстэнт на катэдры гісторыі беларускае мовы. Адначасова з 1927 навуковы сакратар Камісіі па ўкладаньні гістарычнага слоўніка беларускае мовы Інбелкульту. У 1929—1930 працаваў у Інстытуце мовазнаўства БелАН. Асноўныя сфэры навуковых інтарэсаў — гісторыя беларускае мовы і беларуская дыялекталёгія. У верасьні 1930 вымушаны выехаць зь Беларусі. Працаваў ў Саратаўскім унівэрсытэце, з 1931 — у пэдінстытуце. Займаў пасаду загадчыка катэдры агульнага мовазнаўства і расейскай мовы Саратаўскага пэдагагічнага інстытуту. Зь верасьня 1934 у Арэнбурскім пэдінстытуце. Загадчык катэдры расейскай мовы і літаратуры.

3 чэрвеня 1937 году Галоўная ўправа ў справах літаратуры і выдавецтваў Беларускай ССР (Галоўліт БССР) выдала Загад № 33 «Сьпіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі зь бібліятэк грамадзкага карыстаньня, навучальных установаў і кнігагандлю». Паводле Загаду, «усе кнігі» Восіпа Воўка-Левановіча прадугледжвалася «спальваць». Арыштаваны 17 верасьня 1937. Сасланы ў лягер на Поўначы. Памёр у зьняволеньні 19 жніўня 1943. Рэабілітаваны.

## Творы
* Лекцыі па гісторыі беларускай мовы. Уступ і фанетыка. Мн., 1927 (факсімільнае выд. 1994);
* Гістарычнае вывучэнне беларускай мовы ў славянскай філалогіі: Гісторыка-метадалагічны нарыс // Працы БДУ. 1925, № 6—7;
* Мова выданняў Францішка Скарыны // Чатырохсотлецце беларускага друку. Мн., 1926;
* Форма «прошлага ў будучым» у мове дакументаў «Літоўскай метрыкі» // Працы БДУ. 1927. Т. 16;
* Ещё к вопросу о «ляшских» чертах в белорусской фонетике // Slavia (Praha). 1930. R. 9. Seљ. 3.

## Крыніцы

## Літаратура
* ВОЎК-ЛЕВАНОВІЧ Ёсіф Васілевіч // 
* 
*  С. 279—280

Ёсіф
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Асіпавіцкім раёне
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Чацьвертая паліцэйская частка Менску

**Чацьвертая паліцэйская частка Менску** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка дарэвалюцыйнага Менску ў XIX — пачатку XX стст. Яе тэрыторыя ад Першай і Трэцяй паліцэйскіх частак адасаблялася Сьвіслаччу, Маскоўска-Берасьцейскай чыгункай і Каломенскай вуліцай, а ад Пятай — Маскоўскай вуліцай і рэйкамі Лібава-Роменскай чыгункі.

Утварылася ў зьвязку з разьвіцьцём Менску ў паўднёва-заходнім кірунку праз пракладку Маскоўска-Берасьцейскага (1871) і Лібава-Роменскага (1873) чыгуначных шляхоў.

Пераважала драўляная хаатычная забудова з мноствам тупіковых вулачак і завулкаў. На прылеглай да Віленскага і Берасьцейскага вакзалаў тэрыторыях сустракаліся камяніцы і брукаваныя вуліцы. На тэрыторыі адзінкі разьмяшчаліся шматлікія фабрыкі, заводы, чыгуначныя майстэрні і аптовыя склады.

Насельнікі — прамысловыя працоўныя, чыгуначнікі, дробныя гандляры. Як і жыхары Трэцяй паліцэйскай часткі, яны мелі невялікія сады ды гароды.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Менску
Вольга Нарушэвіч

**Во́льга Нарушэ́віч** (дзявочае Воўк-Левановіч;  ў 1924, м. Мядзьведзічы, цяпер Ляхавіцкі раён) — актыўная дзяячка беларускага руху ў Аўстраліі. З роду Воўк-Левановічаў, сястра Аўгіньні Каранеўскай.

## Жыцьцяпіс
Навучалася ў Віленскай беларускай гімназіі, Баранавіцкай мэдычнай школе, на эміграцыі студыявала фармацэўтыку ў Лювэнскім унівэрсытэце (Бэльгія). У 1952 годзе сьледам за бацькамі пераехала ў Аўстралію. У Сыднэі пабралася шлюбам з інжынэрам Станіславам Нарушэвічам. Нарадзіла сына. Разам з мужам далучылася да беларускай грамады Сыднэю. Сяброўка Беларускага Культурна-Грамадзкага Клюбу. Дапамагала ў падрыхтоўцы нацыянальных выставаў. Доўгачасовы ахвярадаўца на беларускія эміграцыйныя выданьні й розныя грамадзкія ініцыятывы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларусы ў Аўстраліі: Да гісторыі дыяспары. Мінск: Беларускі кнігазбор, 2004.

Вольга
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ляхавіцкім раёне
Катэгорыя:Навучаліся ў Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Першая паліцэйская частка Менску

**Першая паліцэйская частка** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка дарэвалюцыйнага Менску ў XIX — пачатку XX стст. Ахоплівала цэнтар места.

Мяжа часткі праходзіла па Койданаўскай вуліцы, перасякала па дыяганалі Саборную плошчу, ішла па Хрышчэнскай вуліцы да Паліцэйскага моста (цяперашні раён рэстарана «Журавінка»), правым берагам уніз па плыні Сьвіслачы да драўлянага моста на Ляхаўцы (знаходзіўся насупраць цяперашняй Чырвонаармейскай вуліцы), далей — па вуліцах Ляхаўскай, Ніжне-Ляхаўскай, Круглай і аднайменнаму завулку і выходзіла на Каломенскую. Напярэдадні Першай сусьветнай вайны з Трэцяй часткі ў склад Першай улучылі землі, што ляжалі за чыгункай, паміж Сьвіслаччу і Ляхаўскай вуліцай, а таксама Губэрнатарскі сад (парк).

У цэнтры места пераважалі галоўным чынам шматпавярховыя камяніцы. Тут разьмяшчаліся дзяржаўныя і мескія ўстановы, банкі, кіраваньні акцыянэрных таварыстваў, буйныя крамы, рэстарацыі, гатэлі, навучальныя ўстановы і тэатры. Усе вуліцы, за выключэньнем узьбярэжных завулкаў, былі выбрукаваныя, абсаджаныя паабапал дарогі дрэвамі.

Толькі на жыхароў гэтай часткі Менску пашыраліся ўсе выгоды камунальных паслугаў.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Менску
Другая паліцэйская частка Менску

**Другая паліцэйская частка Менску** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка дарэвалюцыйнага Менску ў XIX — пачатку XX стст. Яе мяжа спачатку супадала зь мяжой Першай часткі, далей ішла да Паліцэйскага мосту, затым па Паліцэйскай вуліцы, ахоплівала зь левага боку лукавіну Сьвіслачы, а ў раёне Віленска-Набярэжнай вуліцы перасякала раку, кіруючыся да скрыжаваньня вуліц Вялікай Татарскай і Замкавай, далей ішла па Ўваскрасенскай і Нова-Раманаўскай да Койданаўскай вуліцы, якая адасабляла другую частку ад Трэцяй.

Раён Нямігі — гістарычны цэнтар Менску, зь якога пачыналася места. Але з разьвіцьцём капіталізму Другая частка зрабілася месцам канцэнтрацыі мескага гандлю, пераважна розьнічнага, які абслугоўваў найбяднейшых месьцічаў і прыезжых сялянаў. Тут разьмяшчаліся мясныя рады, Рыбны рынак і шматлікія крамкі.

Забудова часткі вылучалася вялікай шчыльнасьцю. Асобныя камяніцы нават ня мелі ўласных двароў. На вуліцах не высыхаў бруд і практычна адсутнічала зеляніна.

Кварталы гандлёвага раёну зьяўляліся месцам пражываньня габрэйскага насельніцтва.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Менску
Ганна Седакова

**Ганна Ўладзімераўна Седакова**, Анабэль (нарадзілася 16 сьнежня 1982, Кіеў) — украінская поп-сьпявачка, тэлевядучая. Былая салістка жаночага поп-гурту «**[[ВИА Гра]]**». Былая жонка футбаліста кіеўскага «Дынама» Валянціна Бялькевіча.

## Біяграфія
З самога раньняга дзяцінства Ганна займалася музыкай і танцамі. З адзнакай скончыла як музычную, так і агульнаадукацыйную школу. Танчыла ў народным ансамблі Ўкраіны. Скончыла Кіеўскі Нацыянальны Ўнівэрсытэт культуры і мастацтва па спэцыяльнасьці «Актор і вядучы тэлебачаньня». Пачынала кар’еру як вядучая ранішняга шоў «Уздым» на ўкраінскім «Новым канале» і праграм на музычным канале «O-TV».

У пачатку 2002 году Ганна трапіла ў папулярны жаночы гурт «ВИА Гра». Пры ёй гурт дасягнуў грандыёзнага посьпеху, іх склад зь Верай Брэжневай і Надзяй Граноўскай звалі «залатым» складам «ВИА Гры». Але ў траўні 2004 году Ганна пакінула гурт пасьля таго, як выйшла замуж за футбаліста Валянціна Бялькевіча, якому нарадзіла дачку Аліну. Аднак неўзабаве вырашыла вярнуцца на сцэну.

У красавіку 2006 году сьпявачка пад псэўданімам Анабэль выпусьціла кліп на песьню «Маё сэрца». Першае пасьля перапынку зьяўленьне Ганны на сцэне адбылося ў верасьні на фэсьце «Пяць Зорак» у Сочы. Па выніках Ганна стала ўладальнікам «Прыза глядацкіх сымпатый». У канцы году яна стала вядучай праграмы «Новыя песьні аб галоўным» на Першым Канале.

У канцы 2006 — пачатку 2007 Ганна падпісала кантракт з гуказапісвальнай кампаніяй Real Records, выпусьціла кліп на песьню «Самая лучшая девочка» (), зьявілася са сваімі песьнямі ў некалькіх перадачах на расейскіх і ўкраінскіх каналах. Быў анансаваны вынахад першага сольнага альбому. Але затым сьпявачка па невядомай прычыне вырашыла ўзяць паўзу.

У 2008 годзе сьпявачка стала адной зь вядучых у шоў «Кароль Рынга», прыняла ўдзел у шоў «Ледавіковы пэрыяд».

У верасьні 2008 году выпусьціла кліп на песьню «Привыкаю» ()

## Дыскаграфія

### У складзе гурту «[[ВИА Гра]]»

* **[[Стоп! Снято! (CD)|Стоп! Снято!]]** () (2003)
* **[[Биология (CD)|Биология]]** () (2003)
* **[[Stop! Stop! Stop! (CD)|Stop! Stop! Stop!]]** (2004) (як **Nu Virgos**)

### DVD
* **[[Стоп! Снято! (DVD)|Стоп! Снято!]]** () (2003)
* ** [[Nu Virgos : MV Collection (DVD)|MV Collection]] ** (2004) (як **Nu Virgos**)

## Кліпы

### У складзе гурту «[[ВИА Гра]]»

* 2002 — Стоп! Стоп! Стоп!
* 2002 — Good morning, папа! ()
* 2003 — Stop! Stop! Stop!
* 2003 — Не оставляй меня, любимый! ()
* 2003 — Убей мою подругу ()
* 2003 — Океан и три реки () (сумесна з Валерам Меладзэ)
* 2004 — Притяженья больше нет () (сумесна з Валерам Меладзэ)

### Сольныя

* 2006 — Моё сердце () (на youtube.ru)
* 2007 — Самая лучшая девочка () (на rutube.ru)
* 2008 — Привыкаю ()

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 
* Ганна Седакова на infinitiv.ru

Катэгорыя:Нарадзіліся 16 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеве
Катэгорыя:Украінскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Расейскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Украінскія тэлевядучыя
Катэгорыя:Расейскія тэлевядучыя
Катэгорыя:ВИА Гра
Руслана Каршунова

**Руслана Сяргееўна Каршунова** (2 ліпеня 1987, Алма-Ата, Казаская ССР — 28 чэрвеня 2008, Нью-Ёрк, ЗША) — фотамадэль.

Руслана пачала працаваць у мадэльным бізнэсе з 2003 году. У 2005 яе назвалі адным з галоўных адкрыцьцяў Нью-Ёрскага тыдня моды. Да 2008 году Каршунова прыняла ўдзел у рэклямных кампаніях DKNY, Marc Jacobs, Christian Dior і Nina Ricci, а таксама зьявілася на вокладках францускага выпуску часопіса Elle і расейскага Vogue.

Яе імя стала вядомым пасьля таго як прадстаўнік найбуйнага мадэльнага агенцтва MODELS 1 Дэбі Джоўнс адзначыла яе ў артыкуле аднаго з часопісаў для авіяпасажыраў, прысьвечанай роднаму гораду дзяўчыны Алма-Аце.

За 4 дня да свайго 21-годзьдзя Руслана выпала з акна сваёй кватэры на Мангэтане і разьбілася. Паліцыя разглядае некалькі вэрсіяў таго што адбылося, у ліку якіх самагубства і забойства. Яе пахавалі 7 ліпеня 2008 году на Хаванскіх могілках Масквы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* В Нью-Йорке погибла модель Руслана Коршунова
* Погибла Руслана Коршунова

Катэгорыя:Нарадзіліся 2 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Алма-Аце
Катэгорыя:Казаскія фотамадэлі
Катэгорыя:Памерлі 28 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2008 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку
Натальля Глебава

**Натальля Ўладзімераўна Глебава** () (11 лістапада 1981, Туапсэ, Расея) — Міс Сусьвет Канады 2005, Міс Сусьвет 2005 у Бангкоке.

Наташа нарадзілася ў горадзе Туапсэ Краснадарскага краю. Да шостага кляса вучылася ў туапсінскай сярэдняй школе №6. Маленькая хатка на вуліцы Соф'і Пяроўскай, дзе жывуць яе дзядуля і бабуля, дагэтуль памятае дзіцячыя гады «Міс Сусьвету-2005».

29 лістапада 2007 году Натальля выйшла замуж за тайляндзкага тэнісіста Парадорна Срычафана. Вясельле адбылася ў Бангкоке. Цяпер жыве ў Тайляндзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Натальля Глебава афіцыйны сайт
* Фотагалерэя з часопісаў і відэа
*  Аматарскі Клюб
* Міс Сусьвет афіцыйны сайт
* Добрая Наташа, але, нажаль, нч наша. "Міс Сусьвет" нарадзілася ў Туапсэ
* Сінявокая канадка з чарнаморскіх берагоў
* Paradorn Srichapan & Miss Universe 2005 Natalie Glebova Are Engaged

Катэгорыя:Нарадзіліся 11 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Туапсэ
Катэгорыя:Пераможцы конкурсу Міс Сусьвет
Катэгорыя:Расейскія фотамадэлі
Катэгорыя:Канадзкія фотамадэлі
Людамонт

**Людамонт, Людамонцкае [[прадмесьце]]** — гістарычная мясцовасьць Менску, разьмешчаная ў паўночна-заходняй частцы места, насупраць сутокаў Пярэспы і Сьвіслачы.

На захад ад Людмонту пачынаецца Міхалянка, на поўнач — Весялоўка, на паўночны ўсход — Пярэспа, на паўднёвы ўсход — Старосьцінская Слабада, на поўдзень — Татарская Слабада.

## Назва

Людзімунт або Лютмунт, пазьней Люмунт (Ludimunt, Liutmund, Liumunt) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -люд- (-лют-) (імёны ліцьвінаў Людвін, Людкен, Лютар; германскія імёны Liudwin, Luidikin, Liutar) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага liuþs, leuda 'люд, людзі', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'.

Адпаведнасьць імя Леймант германскаму імю Liutmund (Liumunt) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

## Гісторыя
Фальварак Людамонт упершыню ўпамінаецца ў канцы XVIII стагодзьдзя. Фальварак складаўся зь сядзібы, гаспадарчых пабудоваў, ворнай зямлі і сенажаці і належаў месту. Людамонт здаваўся ў арэнду і прыносіў нямалы прыбытак.

Паводле сьведчаньняў падарожніка Паўла Шпілеўскага, у сярэдзіне XIX ст. Людамонт быў прыватнаўласьніцкім фальваркам і належаў італьянскаму роду Трабэртаў (Трабэрта).

У пачатку XX ст. Людамонт ўваходзіў у пятую паліцэйскую частку места. Праз прадмесьце праходзілі Людамонцкая і Порахавая вуліцы.

Да 1949 року ў Менску існавала вуліца Ўрочышча Людамонт, якую потым савецкія ўлады перайменавалі ў Гвардзейскую.

## Галерэя

Miensk, Ludamont. Менск, Людамонт (1943).jpg|1943 р.
Miensk, Vysokaje Miesta. Менск, Высокае Места (10.09.1941).jpg|Людамонт (уверсе налева), аэрафотаздымак 1941 р.
Miensk, Zamčyšča-Niamiha. Менск, Замчышча-Няміга (1903).jpg|Погляд у бок Людамонту ад Замчышча, 1903 р.
Miensk, Ludamonckaja. Менск, Людамонцкая (1941-44).jpg|Вуліца Людамонцкая ў бок Татарскай Слабады, 1941—44 рр.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Сацукевіч І. Тапанімія вуліцы і плошчаў Менска ў ХІХ — пачатку ХХ стст. // «Беларускі калегіюм», 4 чэрвеня 2008.
* План губернского города Минска (1903), Бібліятэка Менчука
* Формирование территории Минска (1800—2004), Бібліятэка Менчука
* План губернского города Минска (1898), Бібліятэка Менчука

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Менску
Пятая паліцэйская частка Менску

**Пятая паліцэйская частка Менску** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка дарэвалюцыйнага Менску ў канцы XIX — пачатку XX стст. Улучала паўночна-заходнюю ўскраіну Менску, што была вылучаная з другой часткі ў 1899 року. Найбяднейшы з усіх раёнаў места.

Складалася з драўляных, часам трухлявых хатаў і патанаючых у брудзе вуліц. На тэрыторыі раёну разьмяшчаліся асобныя фабрычныя прадпрыемствы і гандлёвыя крамы (на падыходзе да Нямігі), а таксама дамы цярпімасьці.

Сярод жыхароў гэтай часткі места земляробства і жывёлагадоўля атрымалі асабліва шырокае распаўсюджваньне. Некалькі вуліц тут насялялі татары-агароднікі, суцэльныя кварталы займалі сяляне-хлебаробы. Дамаўладальнікі, што жылі бліжэй да цэнтру, здавалі кватэры працоўным, чыноўнікам, гімназістам.

У 1900 року прыстаў 5-й часткі рапартаваў паліцмайстару места пра тое, што зямля, большай часткай, належыць землеўласьнікам з татараў і толькі нязначна самому месту ў наступных прадмесьцях: Пляшчанка (раён вуліцаў Р. Люксэмбург і К. Лібкнэхта), Нядзьведжына (вул. Харкаўская), Тучынка (пачатак вул. Харкаўскай), Міхалянка (раён вул. Лынькова, Чыгладзэ і Альшэўскага), Кальварыя (гэтая назва зноў вернутая).

## Літаратура
* 
* Разалія Александровіч. Татарскі след у назвах зямлі беларускай // «Беларусь у ХХ стагоддзі». Вып. 3. — Мн.: 2004.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Менску
Віктар Зінчук

**Віктар Іванавіч Зінчук** (нарадзіўся 8 красавіка 1958, Масква) — расейскі гітарыст-віртуоз, кампазытар, аранжоўнік, Заслужаны артыст Расеі. Акрамя сваёй музыкі і песень, зрабіў шмат перакладаньняў клясычнай музыкі: І. С. Баха, Н.Паганіні, М.Глінкі, Дж. Вэрдзі, Дж. Гершвіна, «Палянэз» Агінскага. З 1987 выступаў як гітарыст-віртуоз.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Расейскія гітарысты
Зулейка Рывэра

**Зулейка Джэрыс Рывэра Мэндоза** (; нарадзілася 3 кастрычніка 1987) — пуэртарыканская каралева прыгажосьці, пераможца конкурсаў Міс Пуэрта-Рыка і Міс Сусьвет 2006 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт конкурсу Міс Сусьвет
* Зулейка Рывэра на сайце Internet Movie Database

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе
Катэгорыя:Пераможцы конкурсу Міс Сусьвет
Катэгорыя:Пуэртарыканскія фотамадэлі
Рыё Моры

**Рыё Моры** (нарадзілася 24 сьнежня 1986, Сыдзуока) — японская мадэль, каралева прыгажосьці, настаўніца танцаў, пераможца конкурсаў Міс Японія і Міс Сусьвет 2007.

## Вонкавыя спасылкі
* Рыё Моры на сайце конкурсу Міс Сусьвет
* Афіцыйны блог Рыё Моры

Катэгорыя:Нарадзіліся 24 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1986 годзе
Катэгорыя:Пераможцы конкурсу Міс Сусьвет
Катэгорыя:Японскія фотамадэлі
Даяна Мэндоза

**Даяна Мэндоза** (нарадзілася 1 чэрвеня 1986, Каракас) — мадэль, Міс Вэнэсуэла — 2007, Міс Сусьвет — 2008.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* У Віетнаме завяршыўся конкурс «Міс Сусьвет — 2008» (відэа)
* Сьвет даведаўся імя першай прыгажуні плянэты (відэа)
* Сусьвет Вэнэсуэлы
* «Міс Сусьвет»: экспэрты чакаюць зьмены стандартаў прыгажосьці
* Першай прыгажуняй Сусьвету прызнаная мадэль ад Вэрсачэ

Катэгорыя:Нарадзіліся 1 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1986 годзе
Катэгорыя:Пераможцы конкурсу Міс Сусьвет
Катэгорыя:Вэнэсуэльскія фотамадэлі
Мядзьведжына

**Мядзьведжына**, **Мядзьведжынскае [[прадмесьце]]** — гістарычная мясцовасьць Менску, разьмешчаная ў заходняй частцы места, на паўночны захад ад Лютэранскіх могілак. Часта месьцічы блыталі гэты раён з Тучынкай.
 
На поўнач ад Мядзьведжына пачынаецца Тучынка, на паўднёвы захад — Пляшчанка, на поўдзень — Грушаўка.

## Гісторыя

У гістарычных дакумэнтах мясцовасьць упамінаецца пад назвай *Мядзьведжы Лог*. У 1759 року сустракаюцца зьвесткі пра «цагельню на Мядзьведжыне», якая належала менскаму манастыру Сьвятых Пятра і Паўла.

Калісьці ў ваколіцах Менску існавала некалькі вёсак, фальваркаў і хутар, што мелі назву Мядзьведжына (Нядзьведжына). Адна зь вёсак знаходзілася на тэрыторыі сучаснага жылога раёну на вуліцы Адоеўскага і ў 1959 року ўвайшла ў склад места, іншая — на рагу вуліцы Харкаўскай і праспэкта Пушкіна. Таксама існавала *Малое Мядзьведжына* (сквэр каля вуліцы Волаха) і *Вялікае Мядзьведжына* (вёска захавалася каля вуліцы Панамарэнкі). Хутар *Мядзьведжына* быў у раёне вуліцы Карла Лібкнехта, Волаха і Харкаўскай, блізу Лютэранскіх могілак.

Паводле падарожніка і краязнаўца Паўла Шпілеўскага, у сярэдзіне XIX ст. хутар Мядзьведжына вылучаўся «сваімі гарыстымі палямі, між якіх прыкметны дзьве глыбокія даліны, падзеленыя ручаямі і ўпрыгожаныя квяцістымі травамі, што даюць добрае лугавое сена».

У пачатку XX ст. Мядзьведжына ўваходзіла ў чацьвертую паліцэйскую частку места. Праз прадмесьце праходзілі Ковенская, Малалютэранская (Лібнэхта), Дамашэўская (Волаха), што падыходзіла да фальварку Дамашэўкі Гераніма Дамашэвіча, і Страёвая вуліцы.

На паседжаньні 6 траўня 2009 року Камісія па найменьні і перайменаваньні праспэктаў, вуліцаў і іншых частак Менску прыняла пастанову аб наданьні безыменнаму сквэру ў межах вул. Купрыянава — жылая забудова — вул. Волаха назвы «Маламядзьведжынскі». Апроч таго, у наш час існуе раён Мядзьведжына (праўда, адсунуты на захад ад гістарычнага прадмесьця), а таксама аднайменная вуліца і завулак.

## Старыя адрасы
* *Лютэранская.* Мылаварны завод Ш.  Данішэўскага. Працаваў з 1895 року. У 1904 року на яго базе ўтварылася «Суполка парфумавай фабрыкі «Вікторыя»», прадстаўніцтвы якой дзейнічалі ў Рызе, Пецярбургу, Маскве, Кацярынаслаўлі. Завод знаходзіўся паблізу Лютэранскіх могілак, цяпер гэта раён вуліцы Волаха. У 1920-я рокі ў гэтым будынку разьмяшчаўся анатамічны тэатар БДУ (да 1928 року, калі збудавалі адмысловы корпус БДУ).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* Боровой Р. Минские пригороды XVI — начала XX века // Архитектура и строительство. — 2008. — № 11. — С. 46—50.

## Вонкавыя спасылкі
* Сацукевіч І. Тапанімія вуліцы і плошчаў Менска ў ХІХ — пачатку ХХ стст. // «Беларускі калегіюм», 4 чэрвеня 2008.
* План губернского города Минска (1903), Бібліятэка Менчука
* Формирование территории Минска (1800—2004), Бібліятэка Менчука
* План губернского города Минска (1898), Бібліятэка Менчука

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Менску
Тучынка

**Тучынка**, **Тучынскае [[прадмесьце]]** — гістарычная мясцовасьць Менску, разьмешчаная ў паўночна-заходняй частцы места, з паўночнага боку Ракаўскага шляху. На тэрыторыі прадмесьця знаходзілася вялікая колькасьць цагельных заводаў, таму яго часта называлі **Цагельняй**.

На паўднёвы захад ад Тучынкі пачынаецца Мядзьведжына, на поўнач — Кальварыя, па паўночны ўсход — Татарская Слабада, на паўднёвы ўсход — Раманаўская Слабада.

## Назва
Назва ўрочышча Тучынкі сьведчыла пра наяўнасьць у гэтай мясцовасьці значнай колькасьці невялікіх азёраў і сажалак.

## Гісторыя

У пачатку XX ст. Тучынка ўваходзіла ў пятую паліцэйскую частку места. Праз прадмесьце праходзіў Ракаўскі тракт.

За часамі нямецкай акупацыі ў Тучынцы праводзіліся масавыя расстрэлы жыдоў.

У 2009 року Камісія па найменьні і перайменаваньні праспэктаў, вуліцаў і іншых частак Менску прыняла пастанову аб наданьні безыменнаму сквэру ў межах вуліцаў Харкаўскай — Берута — Верашчагіна — жылой забудовы назвы «Тучынскі». Апроч таго, гістарычную назву захаваў Тучынскі завулак, які злучае вуліцы Кальварыйскую і Максіма Танка.

## Старыя адрасы
* *Тучынка, 12*. Цагельны завод Я. Файна і З. Шэкта. Гаспадары яго пачыналі саматужнікамі прадпрымальнікамі. У 1899 року аб’ядналіся дзеля будаваньня цагельні побач з заводам Рубенчыка. Работы расьцягнуліся на два рокі.
* *Тучынка, 37*. Цагельны завод Ш. Рубенчыка, заснаваны ў 1901 року на базе саматужнай вытворчасьці. Меў 16-камэрную печ Гофмана.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Сацукевіч І. Тапанімія вуліцы і плошчаў Менска ў ХІХ — пачатку ХХ стст., Беларускі калегіюм, 4 чэрвеня 2008 р.
* План губернского города Минска (1903), Бібліятэка Менчука
* Формирование территории Минска (1800—2004), Бібліятэка Менчука
* План губернского города Минска (1898), Бібліятэка Менчука

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Менску
Язэп Фарботка

**Язэ́п Аўгусьці́навіч Фарбо́тка** (5 верасьня 1893, м. Налібакі, Менскі павет, Расейская імпэрыя — 8 чэрвеня 1956, Лодзь) — беларускі нацыянальны дзеяч, паэт, літаратуразнавец, перакладчык, фатограф, навуковец.

## Біяграфія
Першыя вершы надрукаваў у «Нашай Ніве» ў 1912 годзе — «Зацьменьне» і «Зруйнаваў». Пераклаў ўрывак «Пана Тадэвуша» на беларускую мову.
 
У 1914 годзе скончыў клясычную гімназію ў Менску, навучаўся на фізыка-матэматычным факультэце ў Кіеўскім унівэрсытэце да 1918. У 1916 удзельнічаў у працы клюбу «Беларуская хатка». Далучыўся да беларускага палітычнага і культурнага руху ва Ўкраіне і ў Менску ў пэрыяд 1918—1920. У 1919 працаваў акторам у «Беларускім савецкім тэатры». Супрацоўнік літаратурна-асьветніцкага аддзелу Наркампроса Літоўска-Беларускай ССР. У 1920 — адміністратар Беларускага тэатру ў Менску.

З 1920 па 1924 студыяваў у Віленскім унівэрсытэце, пасьля працаваў там выкладчыкам заалёгіі. У 1932 абараніў кандыдацкую дысэртацыю.

У 1922 пра Фарботку згадвае Карскі ў трэцім томе «Беларусаў».

Займаўся мастацкай фатаграфіяй, быў чальцом «Віленскага фотаклюбу» Яна Булгака. Працаваў таксама ў Ваяводзкай управе ў Вільні ў сельскагаспадарчым аддзяленьні. Пасьля вайны арыштаваны і сасланы ў Данбас. У канцы 1945 пасяліўся ў Лодзі.

Быў жанаты на Ўладзі (Уладзіславе) — дачцэ Альбэрта Паўловіча.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сяргей Крапівін «ЯЗЭП ФАРБОТКА — ПОЭТ ИЗ ПЛЕЯДЫ „НАШАЙ НІВЫ“» // «Экспресс-Новости», 16 траўня 2008

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Налібаках
Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Памерлі ў Лодзі
1070-я

**1070-я**

Стагодзьдзі: X стагодзьдзе — XI стагодзьдзе — XIІ стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1020-я
1030-я
1040-я
1050-я
1060-я
**1070-я**
1080-я
1090-я
1100-я
1110-я
1120-я


Гады: 
1070, 1071, 1072, 1073, 1074, 1075, 1076, 1077, 1078, 1079

----

## Асноўныя падзеі
* Бізантыйская імпэрыя прайграла бітву пад Манцыкертам сэльджуцкаму войску
* Нарманы заваявалі Палерма на Сіцыліі
Фёдар Янкоўскі

**Фёдар Янкоўскі** (21 верасьня 1918, вёска Клетнае, цяпер Глускі раён Магілёўскай вобласьці — 13 лістапада 1989) — беларускі мовазнавец і пісьменьнік. Доктар філялягічных навук, прафэсар (1983).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1936 годзе скончыў Рагачоўскі пэдагагічны тэхнікум. Працаваў настаўнікам Буцавіцкай школы Менскага раёну. Скончыў завочна Менскі настаўніцкі інстытут у 1939 годзе, філялягічны факультэт Гарадзенскага пэдагагічнага інстытуту ў 1948 годзе, асьпірантуру пры Менскім пэдагагічным інстытуце. Удзельнік савецка-фінскай (1940) і нямецка-савецкай войнаў.

Пасьля вызваленьня Беларусі працаваў адказным сакратаром рэдакцыі глускай раённай газэты «Сацыялістычная вёска», настаўнікам у сярэдняй школе, выкладнікам беларускай мовы, загаднікам катэдры беларускага мовазнаўства Менскага пэдагагічнага інстытуту. З 1983 — прафэсар катэдры беларускага мовазнаўства.

Сябар Саюзу беларускіх пісьменьнікаў з 1968 году. Складальнік зборнікаў крылатых словаў і афарызмаў, прыказак і прымавак, параўнаньняў, фразэалягізмаў. Заслужаны дзеяч навукі Беларусі 1972. Узнагароджаны ордэнамі Айчыйнай вайны І ступені, Чырвонай Зоркі, «Знак Пашаны», мэдалямі.

У ягоны гонар названая вуліца ў Менску.

## Творчасьць
Дэбютаваў у рэспубліканскім друку нарысам у 1936 (часопіс «Работніца і калгасьніца Беларусі»).

### Проза
* Абразкі (1975)
* Прыпыніся на часінку (1979)
* І за гарою пакланюся (1982)
* Радасць і боль (1984)
* З нялёгкіх дарог (1988)

### Навуковыя працы
* Дыялектны слоўнік (вып. 1—3, 1959—1970)
* Беларускае літаратурнае вымаўленне (1960)
* Пытанні культуры мовы (1961)
* Вусная мова і выразнае чытанне (з У. Калесьнікам, 1962)
* Роднае слова (1967, 2-е выданне ў 1972, 3-е пад назвай «Беларуская мова» ў 1978)
* Беларуская фразеалогія (1968, 1981)
* Беларускія народныя параўнанні (1973)
* Гістарычная граматыка беларускай мовы (ч. I — 1974, ч. II — 1977)
* Сучасная беларуская мова (1984),
* Само слова гаворыць (1986).
* Фразеалагічны слоўнік (з Н. Гаўрош і Я. Лепешавым, 1973). Складальнік зборнікаў крылатых слоў
* З беларускіх літаратурных крыніц (1960)
* Беларускія народныя прыказкі, прымаўкі (1957)
* Беларускія прыказкі, прымаўкі, фразеалагізмы (1962)

## Крыніцы

## Літаратура
* Янкоўскі Фёдар // 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глускім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Знак Пашаны»
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Адам Пучкар-Хмялеўскі

**Адам  Пучкар-Хмялеўскі**  (24 сьнежня 1891, Івянец — 1 верасьня 1938) — беларускі рыма-каталіцкі сьвятар, грамадзкі й культурны дзеяч.

## Біяграфія
Навучаўся ў Менскай рэальнай вучэльні (1903 — 4 чэрвеня 1911), Магілеўскай духоўнай каталіцкай сэмінарыі ў Пецярбургу (1911—1916), дзе далучыўся да беларускага нацыянальнага руху. Пасьвячоны ў сьвятары ў 1916 годзе. Напачатку — вікары ў Бабруйскім касьцёле. Пасьля пробаш ў Іркуцку.

У 1920 арыштаваны бальшавікамі. Знаходзіўся ў групе закладнікаў, якая па дамоўленасьці паміж польскім і савецкім урадамі рыхтавалася да выезду ў Польшчу.

З 1922 выконваў сьвятарскія абавязкі ў Менскім касьцёле сьвятых Сымона і Алены. Пасьля служыў у парафіях Койданава, Заслаўя, Воўчкавічаў. Быў прыхільнікам беларусізацыі касьцёла. У 1926 на зьезьдзе каталіцкіх сьвятароў былое Менскае губэрні выступіў з прапановай утварэньня каталіцкае дыяцэзіі на чале зь беларускім біскупам, падпарадкаваным непасрэдна Ватыкану, а ня польскай герархіі. Пробашч з 1929 году Менскага катэдральнага касьцёла. Арыштаваны ў 26 чэрвеня (ці 3 жніўня) 1933 і сасланы на 10 гадоў на Салаўкі. Праз 5 гадоў калегіяй АДПУ прыгавораны да вышэйшай меры пакараньня.

## Літаратура
* ПУЧКАР-ХМЯЛЕЎСКІ Адам Янавіч // 
* ПУЧКАР-ХМЯЛЕЎСКІ Адам Янавіч (Іванавіч) // 
* Пучкар-Хмялеўскі Адам // 

Катэгорыя:Нарадзіліся 24 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1891 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івянцы
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Перасьледы каталіцтва ў Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Памерлі 1 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1938 годзе
Міс Сусьвет

**Міс Сусьвет** — міжнародны конкурс прыгажосьці, які праводзіцца штогод. Самы прэстыжны конкурс прыгажосьці ў сьвеце.

## Гісторыя
Пасьля перамогі ў конкурсе Міс Амэрыка 1951 году Іялянда Бэтбэзэ адмовілася пазаваць у купальніках Catalina, якія вырабляліся кампаніяй Pacific Mills, якая была буйным фундатарам конкурсу. Тады ў 1952 году Pacific Mills выйшла з удзелу ў Міс Амэрыка і заснавала альтэрнатыўны амэрыканскі конкурс Міс ЗША і міжнародны конкурс **Міс Сусьвет**. Першы конкурс быў праведзены ў Лонг-біч і на ім перамагла Армі Куусэла зь Фінляндыі.

Конкурс быў упершыню паказаны па тэлебачаньні ў 1955 годзе. Да 1971 году конкурс праводзіўся ў ЗША, але з 1972 ён кожны год праводзіцца ў новай краіне.

Пасьля конкурс стаў часткай кампаніі Kayser-Roth, а затым Gulf and Western Industries. У 1996 годзе права на правядзеньне конкурсу былі набытыя Дональдам Трампам. Геаграфія краін-удзельніц працягвае пашырацца. У апошнія гады да яго далучыліся Кітай (2002), Альбанія (2002), Віетнам (2004), Грузія (2004), Этыёпія (2004), Латвія (2005), Казахстан (2006) і Танзанія (2007).

У 2002 годзе яго пераможцай стала Міс Расеі Аксана Фёдарава. Аднак яна страціла тытул пасьля таго, як не змагла выканаць усе зьвязаныя зь ім абавязкі. У 2005 годзе перамагла Натальля Глебава, Міс Канада, якая нарадзілася ў Расеі, Туапсэ.

## Конкурс сёньня

### Адбор удзельніц
Удзельніцы конкурсу **Міс Сусьвет** як правіла адбіраюцца на нацыянальных конкурсах прыгажосьці краін-удзельніц. Аднак гэта не заўсёды так. Удзельніца конкурсу 2004 году ад Аўстраліі Джэніфэр Хоўкінс была проста адабраная мадэльным агенцтвам, а нацыянальны аўстралійскі конкурс не праводзіўся, бо лічыўся састарэлым. Мінімальны ўзрост удзельніцы **Міс Сусьвет** павінен быць 18 гадоў.

### Асноўны конкурс
Цяпер асноўны конкурс праводзіцца на працягу двух тыдняў у траўні-чэрвені чарговага году. У 1970—1990-х конкурс працягваўся месяц, але цяпер яго працягласьць была скарочаная.

Месцы ўдзельніц вызначаюцца галасаваньнем судзьдзяў. Пераможца атрымлівае кантракт тэрмінам на адзін год, на працягу якога ездзіць па сьвеце з рэклямнымі мэтамі.

## Пераможцы конкурсу

## Вонкавыя спасылкі