Сяргей Пракоф’еў

**Сярге́й Сярге́евіч Прако́ф’еў** (; цяпер сяло Сонцаўка, Пакроўскі раён, Данецкая вобласьць, Украіна — 1953; Масква, цяпер Расея) — расейскі й савецкі кампазытар і піяніст. Уважаецца за аднаго з найвялікшых кампазытараў 20 стагодзьдзя.

## Біяграфія

### Расейскі пэрыяд
Пракоф’еў пачаў праяўляць свой надзвычайны талент у раньнім узросьце. У пяць гадоў ён скампанаваў першы твор, *Індыйскі галёп*, занатаваць які яму дапамагла маці. У сямігадовым узросьце ён навучыўся гуляць у шахматы, якія сталі ягоным захапленьнем на ўсё жыцьцё. Пракоф’еў часта браў удзел у шахматных турнірах і быў добра знаёмы з Капабланкам і Бацьвіньнікам.

Сапраўдны вундэркінд, Пракоф’еў напісаў сваю першую опэру, *Велікан*, у дзевяць гадоў.

У 1902 годзе, калі пачаліся прыватныя ўрокі з кампазыцыі, ён меў напісанымі ўжо некалькі даволі наватарскіх твораў. Авалодаўшы тэхнікай кампазыцыі, Пракоф’еў хутка пачаў экспэрымэнтаваць у пошуках новых гучаньняў і ўласнага стылю.

У 1904 годзе Пракоф’еў паступіў у Санкт-Пецярбурскую Кансэрваторыю, будучы на некалькі гадоў маладзейшы за бальшыню сваіх аднакурсьнікаў. Ён рабіў уражаньне эксцэнтрычнай і высакамернай асобы. Ён меў характар, ідучы па калідоры, крочыць заўсёды ў цэнтры, не саступаючы дарогі анікому. Яго пэдагогам па фартэпіяна была Ганна Есіпава, па інструмэнтоўцы — Мікалай Рымскі-Корсакаў, па кампазыцыі — Анатоль Лядаў. Пракоф’еў хутка набываў вядомасьць як кампазытар і піяніст, выклікаючы кантрастныя рэакцыі, ад захапленьня да адмаўленьня.

У 1910 годзе памёр бацька Сяргея Пракоф’ева, і кампазытар мусіў пачаць самастойна зарабляць на жыцьцё. У 1913 ён упершыню быў за мяжой, наведаўшы Парыж і Лёндан, дзе ўбачыў спэктаклі балетнай трупы Сяргея Дзягілева.

У 1914 годзе Пракоф’еў завершыў навучаньне ў Кансэрваторыі, атрымаўшы найвышэйшы бал і прыз — канцэртны раяль. Хутка пасьля гэтага ён зноў трапіў у Лёндан, дзе пазнаёміўся зь Дзягілевым і Стравінскім.

У часе Першай сусьветнай вайны Пракоф’еў зноў паступіў у Кансэрваторыю, гэтым разам у клясу аргана. Ён напісаў опэру *Гулец* паводле рамана Дастаеўскага, але яе прэм’ера ў 1917 годзе не адбылася празь Лютаўскую рэвалюцыю. Летам гэтага году Пракоф’еў сачыніў Першую сымфонію, *Клясычную*, у стылі, на думку кампазытара, у якім бы напісаў яе Ёзэф Гайдн, калі б жыў у той час. У 1918 годзе Пракоф’еў эміграваў у ЗША, ратуючыся ад бальшавіцкай рэвалюцыі.

### Замежны пэрыяд
Пракоф’еў прыбыў у Сан-Францыска і, на пачатку сваёй сольнай і кампазытарскай кар’еры ў Амэрыцы, быў непазьбежным канкурэнтам для іншых эмігрантаў з Расеі (напрыклад, для Сяргея Рахманінава). Ён распачаў выступленьні як піяніст з сольнага канцэрту ў Ню-Ёрку, пасьля чаго даў яшчэ сэрыю канцэртаў у розных гарадах. Прэм’ера ягонай новай опэры *Любоў да трох апэльсінаў* не адбылася праз хваробу й сьмерць дырыгента. Гэтая няўдача сапсавала Пракоф’еву таксама й сольную кар’еру, бо падрыхтоўка опэрнай пастаноўкі вымагала многа часу й увагі. У 1920 годзе кампазытар быў у цяжкай фінансавай сытуацыі і ў красавіку гэтага году пераехаў у Парыж.

Парыская публіка была значна больш гатовая да пракоф’еўскай музыкі. Ён узнавіў кантакты зь Дзягілевым і Стравінскім і прадоўжыў працу над некаторымі незавершанымі творамі, уключаючы Трэці фартэпіянны канцэрт. У сьнежні 1920 году *Любоў да трох апэльсынаў* была нарэшце пастаўленая ў Чыкага, але бяз посьпеху. Пракоф’еў пераехаў з сваёй маці ў Баварскія Альпы і займаўся там выключна кампазыцыяй. Цэнтральным творам гэтага пэрыяду сталася опэра *Вогнены Анёл*. У 1923 годзе Пракоф’еў ажаніўся з гішпанскай сьпявачкай Лінай Кадына (псэўданім Ліна Любэра) і неўзабаве вярнуўся ў Парыж.

Ад 1927 году Пракоф’еў пачынае рэгулярна наведваць Расею з канцэртнымі турамі, яго візыты сустракаюцца з захапленьнем. Ён усё больш і больш нудзіўся па роднай краіне, выказваючыся пра яе надзвычай патрыятычна. Адзін з найбольш вядомых твораў Пракоф’ева — балет «Рамэо і Джульета» — быў замоўлены кампазытару Кіраўскім тэатрам у Ленінградзе.

### Савецкі пэрыяд

У 1934 годзе Пракоф’еў настала вярнуўся ў Савецкі Саюз, яго сям’я пераехала туды годам пазьней. У гэтыя часы быў створаны Саюз кампазытараў, які шчыльна кантраляваў кампазытарскую дзейнасьць і рэгуляваў нават стылістычнымі кірункамі тагачаснай музыкі. Імкнучыся пазьбегнуць замежных уплываў на творцаў, улады фактычна ізалявалі творчасьць кампазытараў у межах уласнай краіны. Пракоф’еў напісаў сэрыю масавых песьняў (тв. 66, 79, 89) на словы найбольш добранадзейных савецкіх паэтаў, а таксама араторыю *Здравіца*, тв.85, якая ўслаўляла Сталіна. Гэта ўзмацняла яго становішча як савецкага кампазытара. У гэты час Пракоф’еў таксама напісаў многа дзіцячай музыкі і грандыёзную кантату *Да 20-годзьдзя Кастрычніка*, якая ані разу не была выкананая пры жыцьці кампазытара. Прэм’ера опэры *Сямён Катко* мусіла быць адкладзеная праз арышт і расстрэл рэжысэра Ўсевалада Меерхольда.

У 1938 годзе Пракоф’еў напісаў музыку да кінафільму *Аляксандар Неўскі* (рэжысэр — Сяргей Эйзэнштэйн). Пазьней кампазытар перарабіў гэты твор як кантату, якая сталася папулярнай для выкананьняў і запісаў.

У 1941 у кампазытара пачаліся сур’ёзныя праблемы са здароўем, выкліканыя слабым сэрцам. З пачаткам вайны ён быў некалькі разоў у эвакуацыі на поўдні краіны.

У 1948 годзе быў падвергнуты нападкам савецкай крытыкі за фармалізм (разам з Шастаковічам, Мяскоўскім і іншымі)
 
Пракоф’еў памёр 5 сакавіка 1953 году, ва ўзросьце 61 году, у адзін дзень з Сталінам. Маскоўская кватэра, у якой памёр Пракоф’еў, знаходзілася зусім побач з Чырвонай Плошчай, і ягонае цела немагчыма было вынесьці на паніхіду на працягу трох дзён. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Аўтабіяграфія
У 2006 годзе надрукаваны поўны *Дзёньнік* Пракоф’ева па-расейску, які ахоплівае пэрыяд жыцьця кампазытара ад юнацтва да ягонага вяртаньня ў Савецкую Расею ў 1934 годзе. Існуе таксама грунтоўная *Аўтабіяграфія*, напісаная з аглядкаю на савецкую цэнзуру. Пракоф’еў валодаў яскравым і хвосткім стылем пісаньня і меў вялікі літаратурны талент. У рукапісах часта скарачаў словы, пішучы толькі іх зычныя (напрыклад — «Пркфв»).

## Стыль
У творчасьці Пракоф’ева спалучаюцца рысы мадэрнізму, нэаклясыцызму і рамантызму. Гарманічная мова ягоных твораў засталася даволі традыцыйнай, у параўнаньні з многімі ягонымі сучасьнікамі (Скрабін, Шонбэрґ, Бэрґ, Хіндэміт). Рэзкасьць і сакаватая яскравасьць гармоніяў робяць яго блізкім да Стравінскага і Пуленка. Аднак такія больш традыцыйныя кампазытары, як Сяргей Рахманінаў або Мікалай Рымскі-Корсакаў, ставіліся досыць адмоўна да стылістычных навацыяў мадэрновага Пракоф’ева. Яго музыка звычайна вельмі кантрастная: агрэсіўныя, магутныя, брутальныя такатныя эпізоды суседнічаюць з павольнымі лірычнымі выказваньнямі, унікальнымі ў сваёй кранальнасьці й інтымнай чысьціні. Пракоф’еўскі мэлядычны дар у натуральнасьці і невычарпальнасьці можна параўнаць з Моцартам, Шапэнам і Чайкоўскім. У творах для фартэпіяна зазвычай адчуваецца аркестравае мысьленьне кампазытара.

## Конкурс
Міжнародны конкурс імя Сяргея Пракоф’ева рэгулярна ладзіцца ў Санкт-Пецярбургу. Ён адбываецца ў трох спэцыяльнасьцях: кампазыцыя, сымфанічнае дырыгаваньне й фартэпіяна сола. На першым конкурсе, які праходзіў у 1992 годзе, першую прэмію сярод піяністаў атрымаў беларус Юры Бліноў.

## Творы

### Опэры

* *Маддалена*, тв.13 (1911, другая рэдакцыя 1913)
* *Гулец*, тв.24 (паводле Ф.Дастаеўскага, 1929)
* *Любоў да трох апэльсінаў*, тв.33 (паводле К.Гоццы, 1919)
* *Вогнены Анёл*, тв.37 (паводле В.Брусава, 1919-27)
* *Сямён Катко*, тв.81 (1940)
* *Заручыны ў манастыры*, 86 (1940-41)
* *Вайна і мір*, тв.91 (паводле Л.Талстоя, 1941-52)
* *Аповесьць пра сапраўднага чалавека*, тв.117 (паводле Б.Палявоя, 1947-48)

### Балеты
* *Казка пра блазна, які сямёх блазноў абдурыў* / *Chout*, тв.21 (1915, 1920)
* *Сталёвы скок* / *Le Pas d’acier*, 41 (1925-26)
* *Блудны сын*, тв.46 (1928-29)
* *На Дняпры* / *Sur le Borysthene*, тв.51 (1930-31)
* *Рамэо і Джульета*, тв. 64 (паводле Ў. Шэксьпіра, 1935—1936)
* *Папялушка* / *Cinderella*, тв.87 (1940-44)
* *Сказ пра каменную кветку*, 118 (паводле П.Бажова, 1948-53)

### Вакальна-сымфанічныя творы
* Два вершы для жаночага хору на словы Бальмонта, тв.7 (1909—1910)
* *Сямёра іх* (К.Бальмонт, *Поклічы даўніны* (*Зовы древности*)), кантата для драматычнага тэнару, мяшанага хору й вялікага сымфанічнага аркестру, тв.30 (1917—1918)
* *Пеця і воўк*, сымфанічная казка для дзяцей, словы С.Пракоф’ева, тв.67 (1936)
* *Песьні нашых дзён*, для салістаў, мяшанага хору й сымфанічнага аркестру, тв.76 (1937)
* *Аляксандар Неўскі*, кантата для мэца-сапрана сола, мяшанага хору й аркестру, тв.78 (1939)
* *Здравіца*, тв.85 (1939)
* *Баляда пра хлопчыка, які застаўся невядомы*, кантата дла сапрана, тэнара, хору і аркестру. Словы П.Антокальскага. Тв.93 (1942—1943)
* *Квітней, магутны край*, кантата да 30-годзьдзя Вялікай Кастрычніцкай сацыялістычнай рэвалюцыі, для мяшанага хору й аркестру, словы Я.Далматоўскага, тв.114 (1947)
* *Зімовае вогнішча*, сюіта для чытальнікаў, хору хлопчыкаў і сымфанічнага аркестру на словы С.Маршака, тв.122 (1949)
* *На варце міра*, араторыя для салісткі (мэца-сапрана), чытальнікаў, мяшанага хору, хору хлопчыкаў і сымфанічнага аркестру на словы С.Маршака, тв.124 (1950)

### Творы для аркестру

#### Сымфоніі
* Сымфонія №1, Рэ мажор, *Клясычная*, тв.25 (1916-17)
* Сымфонія №2, рэ мінор, тв.40 (1924-25)
* Сымфонія №3, до мінор, тв.44 (1928)
* Сымфонія №4, До мажор (першая вэрсія), тв.47 (1929-30)
* Сымфонія №5, Сі-бэмоль мажор, тв.100 (1944)
* Сымфонія №6, мі-бэмоль мінор, тв.111 (1945-47)
* Сымфонія №4, До мажор (другая вэрсія), тв.112 (1947)
* Сымфонія №7, до-дыез мінор, тв.131 (1951-52)

#### Аркестравыя сюіты
* Сюіты з балету «Рамэо і Джульета»
** Сюіта №1, тв.64bis
** Сюіта №2, тв.64ter
** Сюіта №3, тв.101
* Сюіты з балету *Папялушка*
** Сюіта №1, тв.107
** Сюіта №2, тв.108
** Сюіта №3, тв.109
* Сюіты з балету *Сказ пра каменную кветку*
** Вясельная сюіта, тв.126
** Цыганская фантазія, тв.127
** Уральская рапсодыя, тв.128
* *Ала і Лолі*, скіфская сюіта, тв.20
* Сюіта з балету *Блазан*, тв.21bis
* Сіюта з опэры *Любоў да трох апэльсынаў*, тв.33bis
* Сюіта з опэры *Вогнены Анёл*, тв.37bis
* Сюіта з балету *Сталёвы скок*, тв.41bis
* Сюіта з балету *Блудны сын*, тв.46bis
* *Чатыры партрэты і разьвязка*, сюіта з опэры *Гулец*, тв.49
* Сюіта з балету *На Дняпры*, тв.51bis
* Сюіта з музыкі да кінафільму Паручнік Кіжэ, тв.60
* Эгіпэцкія ночы, сюіта з музыкі да спэктаклю, тв.61
* Сюіта з опэры *Сямён Катко*, тв.81bis
* Вальсы, сюіта для сымфанічнага аркестру, тв.110
* *Летняя ноч*, сюіта з опэры *Заручыны ў манастыры*, тв.123

#### Іншыя творы для аркестру
* Сымфаніэта Ля мажор, першая вэрсія, тв.5 (1909)
* *Сны*, тв.6 (1910)
* *Восеньскае*, тв.8 (1910)
* Андантэ з Чацьвертай фартэпіяннай санаты, транскрыпцыя для аркестру, тв.29bis (1925-29)
* Увэртура на габрэйскія тэмы, транскрыпцыя для сымфанічнага аркестру, тв.34bis
* Увэртура Сі-бэмоль мажор для камэрнага аркестру, тв.42 (1926) і 42bis (вэрсія для сымфанічнага аркестру) (1928)
* Дывэртысмэнт, тв.43 (1925-29)
* Сымфаніэта Ля мажор, другая вэрсія, тв.48 (1929)
* Андантэ зь Першага струннага квартэту, для струннага квінтэту або струннага аркестру, тв.50bis (1930)
* Сымфанічная песьня, тв.57 (1933)
* Расейская ўвэртура, тв.72 (1936)
* Сымфанічны марш, тв.88 (1941)
* *Ода на заканчэньне вайны*, тв.105 (1945), для 8 арфаў, 4 фартэпіянаў, аркестру духавых і ўдарных інструмэнтаў і кантрабасаў
* Сьвяточная паэма *«Трыццаць гадоў»*, тв.113 (1947)
* *Пушкінскія вальсы*, тв.120 (1949)
* Сьвяточная паэма *«Сустрэча Волгі з Донам»*, тв.130 (1951)

### Музыка для кіно
* Паручнік Кіжэ (1933)
* *Пікавая дама*, тв.70 (1936), паводле Аляксандра Пушкіна
* *Аляксандар Неўскі* (1938), фільм Сяргея Эйзенштэйна
* *Лермантаў* (1941)
* *Катоўскі* (1942)
* *Партызаны ва ўкраінскіх стэпах* (1942)
* *Тоня* (1942)
* *Іван Жахлівы*, тв.116 (142-45), фільм Сяргея Эйзенштэйна

### Інструмэнтальныя канцэрты

#### Фартэпіянныя канцэрты
* Канцэрт №1, Рэ-бэмоль мажор, тв.10 (1911-12)
* Канцэрт №2, соль мінор, тв.16 (1912-13, згублены, перанапісаны ў 1923)
* Канцэрт №3, До мажор, тв.26 (1917-21)
* Канцэрт №4, Сі-бэмоль мажор, (1931), для левай рукі (напісаны для Паўля Вітгенштайна)
* Канцэрт №5, Соль мажор (1932)
* Канцэрт №6, тв.134 (1953, незавершаны)

#### Скрыпічныя канцэрты
* Канцэрт №1, Рэ мажор, тв.19 (1916-17)
* Канцэрт №2, соль мінор, тв.63 (1935)

#### Віялянчэльныя канцэрты
* Канцэрт мі мінор, тв.58 (1933-38)
* Сымфонія-канцэрт для віялянчэлі й аркестру, тв.125 (1950-52)
* Кацэртына соль мінор, тв.132 (1952)

### Камэрна-інструмэнтальныя ансамблі
* Дзьве санаты для скрыпкі і фартэпіяна, тв.80 і 94а
* Саната для скрыпкі сола, тв.115
* Саната для віялянчэлі і фартэпіяна, тв.119
* Саната для віялянчэлі сола, тв.133
* Саната для флейты і фартэпіяна, тв.94
* Два струнныя квартэты, тв.50 і 92
* Квінтэт соль мінор, тв.39 (для габоя, клярнэта, скрыпкі, альта і кантрабаса)

### Вакальныя творы
* Два вершы, тв.9 (1910)
* *Брыдкае качаня* (казка Андэрсэна), тв.18 (1914)
* Пяць вершаў, тв.23 (1915)
* Пяць вершаў Ганны Ахматавай, тв.27 (1916)
* Пяць песьняў бяз словаў, тв.35 (1920)
* Пяць вершаў К.Бальмонта, тв.36 (1921)
* Пяць казаскіх песьняў (1927)
* Дзьве песьні з кінафільма *Паручнік Кіжэ*, тв.60bis (1934)
* Тры дзіцячыя песьні, тв.68 (1936)
* Тры рамансы на словы Пушкіна, тв.73 (1936)
* Тры песьні з кінафільма Аляксандар Неўскі, тв.78bis (1939)
* Сем песьняў, тв.79 (1939)
* Апрацоўкі расейскіх народных песьняў, тв.104 (1944)
* Два дуэты, апрацоўка расейскіх народных песьняў, тв.106 (1944)

### Творы для фартэпіяна

#### Санаты
* Саната №1, Фа мажор, тв.1 (1907-09)
* Саната №2, рэ мінор, тв.14 (1914)
* Саната №3, ля мінор, тв.28 (1907-17)
* Саната №4, до мінор, тв.29 (1917)
* Саната №5, До мажор, першая вэрсія, тв.38 (1923)
* Саната №6, Ля мажор, тв.82 (1939-40)
* Саната №7, Сі-бэмоль мажор, тв.83 (1939-42)
* Саната №8, Сі-бэмоль мажор, тв.84 (1939-44)
* Саната №9, До мажор, тв.103 (1947)
* Саната №5, До мажор, другая вэрсія, тв.135 (1952-53)
* Саната №10, мі мінор, тв.137, незавершаная

#### П’есы
* Чатыры эцюды, тв.2 (1909)
* Чатыры п’есы, тв.3 (1911)
* Чатыры п’есы, тв.4 (1910-12)
* Таката рэ мінор, тв.11 (1914)
* Дзесяць п’есаў для фартэпіяна, тв.12 (1906-13)
* Сарказмы — пяць п’есаў для фартэпіяна, тв.17 (1912-14)
* Мімалётнасьці — дваццаць п’есаў для фартэпіяна, тв.22 (1915-17)
* *Казкі старой бабулі*, тв.31 (1918)
* Чатыры п’есы, тв.32 (1918)
* *Рэчы ў сабе* — дзьве п’есы для фартэпіяна, тв.45 (1928)
* Дзьве санатыны для фартэпіяна, тв.54 (1931-32)
* Тры п’есы, тв.59 (1934)
* *Думкі* — тры п’есы для фартэпіяна, тв.62 (1933-34)
* *Дзіцячая музыка* — дванаццаць лёгкіх п’есаў, тв.65 (1935)

## Крыніцы

## Літаратура
* Нестьев И. Жизнь С. Прокофьева. М., 1973
* Мартынов И.&nbsp;С.&nbsp;Прокофьев. Жизнь и творчество. М., 1974
* Прокофьев С.&nbsp;С.&nbsp;Автобиография. М., 1982
* Савкина Н. П. С.&nbsp;С.&nbsp;Прокофьев. М., 1982
* Прокофьев о Прокофьеве Статьи и интервью М.,1991
* Сергей Прокофьев. Дневник. Sprkfv, Paris, 2006

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт пра Пракоф’ева
* http://www.peoples.ru/art/music/composer/prokofiev/
* http://www.krugosvet.ru/articles/18/1001876/1001876a1.htm
* Запісы некаторых твораў Пракоф’ева
* Кароткі зьмест опэраў Пракоф’ева

Катэгорыя:Савецкія кампазытары
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Былыя абраныя артыкулы