Экімань

**Экіма́нь** (сучасная назва — *Экіма́нь 1*) — вёска ў Беларусі, на левым беразе Дзьвіны. Цэнтар сельсавету Полацкага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 296 чалавек. Знаходзіцца за 3 км на захад ад места і чыгуначнай станцыі Полацку; на аўтамабільнай дарозе Полацак — Наваполацак.

Экімань — даўняе мястэчка гістарычнай Полаччыны, насупраць прадмесьця Запалоцьця.

## Назва

Экіман або Экман (Eckeman, Eckmann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ег- (аг-, ек-) (імёны ліцьвінаў Ягвін, Ягінт, Ягоўд; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад гоцкага agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'. Германскае прозьвішча Экаман адзначалася ў Беластоку: *Honestis Joanne Ekaman* (1736 год).

Паводле народнага паданьня, сваю пазву паселішча атрымала ад старажытнай царквы Сьвятых Яўхіма і Ганны. Тым часам на 1906 год у Лепельскім павеце Віцебскай губэрні існавала вёска Ікімань, дзе ніякай царквы не было.

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *до Екиманы* (12 лістапада 1535 году); *земли Екиманской… на передместьи Полоцком, у Якиманны* (1552 год); *Jakimanę*, *Iakimanie* (1699 год).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню Экімань упамінаецца ў XVI ст. у Полацкай рэвізіі:

Паводле зьвестак з «Рэвізіі» 1552 году, у Экіманскім пасадзе Полацку было 269 мяшчанскіх двароў. Зь пяці мескіх пасадаў ён быў другім колькасьцю двароў пасьля Вялікага (уласна Полацку). Гэтыя землі знаходзіліся ў валоданьні манастыра Яна Прадцечы, разьмешчанага на тэрыторыі пасаду Востраў.

У 1582 годзе на загад караля і вялікага князя Стэфана Баторыя Экімань перайшла да Полацкага езуіцкага калегіюму. У 1600 годзе езуіты заснавалі тут парафіяльную школу.

Экімань неаднаразова цярпела ад маскоўскіх захопнікаў. У выніку вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) насельніцтва мястэчка зьменшылася на 90%.

У 2-й палове XVIII ст. Экімань знаходзілася ў валоданьні езуітаў, тут існаваў драўляны касьцёл без плябаніі, царква і заезны дом з памяшканьнямі і цагляным сутарэньнем і сьвірнамі. У 1728 годзе езуіты збудавалі цагельню. Па ліквідацыі ордэну (1773 год) мястэчка перайшло да Баляслава Бісьпінга, маршалка старадубскага.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Экімань апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Полацкім павеце Віцебскай губэрні. У 1848 годзе мястэчка знаходзілася ў валоданьні Беліковічаў, пазьней Мальчэўскіх, і лічылася адным з цэнтраў ганчарства. У гэты час тут дзеяла паромная пераправа, існавалі млын, бровар, школа пры царкве.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Экімань занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Экімань абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Экімань вярнулі БССР, дзе яна стала цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі.

На 2003 год у Экімані было 245 двароў.


Połacak, Dźvina-Ekimań. Полацак, Дзьвіна-Экімань (1916).jpg|Дзьвіна ў боку Экімані, 
Połacak, Dźvina-Ekimań. Полацак, Дзьвіна-Экімань (1901-17).jpg|Экімань (налева) з боку Полацку, да 1918 г.
Połacak, Ekimań. Полацак, Экімань (1918).jpg|Царква ў Экімані з боку Ніжняга Замка, 1918 г.
Połacak, Ekimań-Dźvina. Полацак, Экімань-Дзьвіна (1941-43).jpg|Дзьвіна з боку Экімані, 


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1838 год — 290 чал. (148 муж. і 142 жан.), зь іх шляхты 3 муж. і 3 жан., духоўнага стану каталіцкага 1 муж., духоўнага стану праваслаўнага 3 муж. і 1 жан., мяшчанаў-хрысьціянаў 9 муж. і 10 жан., мяшчанаў-юдэяў 28 муж. і 25 жан., сялянаў зямянскіх 93 муж. і 95 жан., аднадворцаў 9 муж. і 8 жан., адстаўных салдатаў 2 муж.
* **XX стагодзьдзе**: 1906 год — 192 чал. (100 муж. і 92 жан.) у *мястэчку Экімані* і 39 чал. (22 муж. і 17 жан.) у *маёнтку Экімані*; 1999 год — 361 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2003 год — 490 чал.; 2010 год — 296 чал.

### Інфраструктура
У Экімані працуюць базавая школа, бібліятэка, пошта.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Могілкі старыя хрысьціянскія

Каля Экімані захаваўся курганны могільнік крывічоў, помнік археалёгіі 2-й паловы X — пачатку XI стагодзьдзяў.

### Страчаная спадчына
* Капліца рымска-каталіцкая (1819)
* Сядзіба Беліковічаў (XIX ст.)
* Царква Сьвятога Юрыя (1737)

## У літаратуры
Маёнтак Экімань упамінаецца ў кнізе Яна Баршчэўскага «Шляхціц Завальня»

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Экіманскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі