Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар францішканаў (Гальшаны)

**Касьцёл Сьвято́га Я́на Хрысьці́целя і кля́штар францішка́наў** — помнік архітэктуры XVI—XVIII стагодзьдзяў у Гальшанах. Знаходзіцца на гістарычным Рынку, пад адрасам *вуліца Кляштарная, 1*. Дзее. Твор архітэктуры барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі

Комплекс складаецца з касьцёла і кляштарнага корпуса, аточаных мурам з уязной брамай-званіцай.  

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы мураваны касьцёл у Гальшанах збудавалі ў пачатку XVI ст., пазьней яго на пэўны час перарабілі пад кальвінскі збор. Да 1596 году Павал Стэфан Сапега запрасіў у мястэчка манахаў-францішканаў. У 1618 годзе скончылася будаваньне мураванага кляштарнага корпуса і перабудова касьцёла.

У пачатку 1770-х гадоў касьцёл часткова разабралі і з выкарыстаньнем падмуркаў і муроў збудавалі новую сьвятыню. У 1790-я гады алтарную сьцяну аздобілі размалёўкай.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Гальшаны апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. У 1810 годзе перад касьцёлам збудавалі мураваную званіцу.

Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) 19 ліпеня 1932 году расейкія ўлады гвалтоўна ліквідавалі кляштар. Касьцёл працягваў дзеяць як парафіяльны, кляштарныя карпусы гвалтоўна адабралі ў Сьвятога Пасаду і перадалі расейскім вайскоўцам.

### Найноўшы час
У 1956 годзе савецкія ўлады зачынілі касьцёл, у якім разьмясьцілі склад. У кляштарных карпусах знаходзіўся дом дзіця, школа-інтэрнат, музэй. У 1990-я гады будынкі вярнулі каталікам з ініцыятывы Казімера Маліноўскага зь вёскі Родзевічаў. Ён ўзгадвае:
У 1990 годзе ў суседнія Жупраны прыяжджаў Тадэвуш Кандрусевіч: тады яшчэ біскуп жыў у Горадні. Я пайшоў да яго прасіць, каб нам далі сьвятара і каб парафія зноў стала дзейнай. Але біскуп сказаў проста: няма касьцельнага камітэта — няма і размовы, не дазволяць. Я надумаў паспытаць шчасьця ў Маскве. Паехаў да старшыні Савета па справах рэлігіяў СССР Уладзімера Кураедава. Да самога старшыні я тады не трапіў, але пагутарыў зь яго намесьнікам. Той параіў, што і як зрабіць. «Вы не сюды прыехалі, — кажа. — Прыехалі добра, але пачынаць трэба зь мясцовых уладаў — сельсавета, раёна і вобласьці. Ужо потым усе дакумэнты дасылаюць да нас». Калі вярнуўся дадому, пачаў шукаць людзей, каб заснаваць касьцельны камітэт

## Архітэктура
### Касьцёл
Касьцёл — 3-нэфавая бязьвежавая базыліка з паўкруглай апсыдай і бакавымі капліцамі. Структура будынка вылучаецца вязкамі пілястраў на франтальным 3-часткавым фасадзе, падзеленым разьвітымі і складанапрафіляванымі антаблемэнтамі на 3 ярусы і завершаным фігурным франтонам. Плыўныя і мяккія пераходы ярусаў у пірамідальную кампазыцыю зьліваюцца выгінамі валютаў і ўвагнутымі бакавымі адхіламі. Бакавыя фасады апрацоўваюцца парнымі пілястрамі і падзяляюцца аркавымі аконнымі праёмамі ў роўных ліштвах.

Цэнтральны нэф перакрываецца цыліндрычным скляпеньнем з распалубкамі і папружнымі аркамі, бакавыя нэфы маюць крыжовыя скляпеньні. Эмацыянальны акцэнт інтэр’еру — размалёўка сьцяны 3-яруснага галоўнага алтара. У першым ярусе паміж архітэктурнымі кулісамі месьціцца 2-фігурная кампазыцыя «Хрост». Другі ярус мае выгляд надкартушнай прасторы з выявамі анёлаў. У атыку адлюстроўваецца фігура пішучага Яна Эвангеліста з арлом. У трэцім ярусе — падкупальная прастора, запоўненая сьвятлом блакітнага неба, у якім два анёлы нясуць у руках герб. Апроч галоўнага, касьцёл упрыгожвалі сем бакавых алтароў.

У адной з бакавых капліцаў знаходзілася надмагільле Паўла Сапегі і яго трох жонак — 3-ярусная кампазыцыя ў стылі рэнэсансу, якая цяпер захоўваецца ў Музэі старажытнабеларускай культуры Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру НАН Беларусі.

### Кляштар
Кляштарны корпус — 2-павярховы прастакутны ў пляне будынак, які далучаецца да касьцёла з паўночнага захаду. Ад пачатку пэрымэтрам ўнутранага дворыку ішла мураваная галерэя, частка якой (разбураная ў 1832 годзе) злучала касьцёл з жылым корпусам. Да паўночнага кута жылога корпуса далучаецца 6-гранная вежа. Плян галерэйны з аднабаковым разьмяшчэньнем памяшканьняў, захаваўся часткова. Калідор перакрываецца цыліндрычным скляпеньнем з распалубкамі, памяшканьні — цыліндрычнымі скляпеньнямі з распалубкамі і крыжовымі. На першым паверсе будынку разьмяшчаліся кухня, каморы, васкоўня, трапезная, на другім — кельлі і бібліятэка.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Halšany, Rynak, Franciškanski. Гальшаны, Рынак, Францішканскі (B. Tamaševič, 1896).jpg|Б. Тамашэвіч, 1896 г.
Halšany, Franciškanski. Гальшаны, Францішканскі (B. Tamaševič, 1897).jpg|Б. Тамашэвіч, 1897 г.
Halšany, Pavał Sapieha. Гальшаны, Павал Сапега (B. Tamaševič, 1897).jpg|Б. Тамашэвіч, 1897 г.
Halšany. Гальшаны (E. Jonas, 1916).jpg|Э. Ёнас, 1916 г.


### Гістарычныя здымкі

Halšany, Rynak, Franciškanski. Гальшаны, Рынак, Францішканскі (U. Zahorski, 1900).jpg|У. Загорскі, 1900 г.
Halšany, Rynak, Franciškanski. Гальшаны, Рынак, Францішканскі (1900).jpg|каля 1900 г.
Halšany. Гальшаны (1910).jpg|1910 г.
Halšany, Rynak, Franciškanski. Гальшаны, Рынак, Францішканскі (1915).jpg|1915 г.


Halšany, Trabskaja. Гальшаны, Трабская (1916) (2).jpg|1916 г.
Halšany. Гальшаны (Frost, 1916).jpg|1916 г.
Halšany. Гальшаны (1916) (4).jpg|1916 г.
Halšany, Trabskaja. Гальшаны, Трабская (1916).jpg|1916 г.


Halšany, Rynak, Franciškanski. Гальшаны, Рынак, Францішканскі (1916) (4).jpg|1916 г.
Halšany, Franciškanski, Brama. Гальшаны, Францішканскі, Брама (1916) (2).jpg|1916 г.
Halšany, Halšanka. Гальшаны, Гальшанка (05.1916).jpg|1916 г.
Halšany, Barunskaja. Гальшаны, Барунская (1916) (2).jpg|1916 г.


Halšany, Barunskaja. Гальшаны, Барунская (1916) (3).jpg|1916 г.
Halšany, Klaštarny, Franciškanski. Гальшаны, Кляштарны, Францішканскі (1916).jpg|1916 г.
Halšany, Rynak, Franciškanski. Гальшаны, Рынак, Францішканскі (1916).jpg|1916 г.
Halšany, Rynak, Franciškanski. Гальшаны, Рынак, Францішканскі (1916) (2).jpg|1916 г.


Halšany, Ašmianskaja. Гальшаны, Ашмянская (1916) (2).jpg|1916 г.
Halšany, Ašmianskaja. Гальшаны, Ашмянская (1916).jpg|1916 г.
Halšany, Rynak, Franciškanski. Гальшаны, Рынак, Францішканскі (1916) (3).jpg|1917 г.
Halšany, Franciškanski. Гальшаны, Францішканскі (1930).jpg|1930 г.


Halšany, Franciškanski. Гальшаны, Францішканскі (1930) (2).jpg|1930 г.
Halšany, Ašmianskaja-Rynak. Гальшаны, Ашмянская-Рынак (1920-39).jpg|да 1939 г.
Halšany, Rynak, Franciškanski. Гальшаны, Рынак, Францішканскі (1915) (2).jpg|да 1939 г.
Halšany, Ašmianskaja. Гальшаны, Ашмянская (1939).jpg|1939 г.


### Сучасныя здымкі

Galshany.jpg|Агульны выгляд
Halšany. Гальшаны (2007).jpg|Агульны выгляд
Kaścioł u Halšanach.JPG|Бакавы фасад касьцёла
20090615 007 Гальшаны (05).JPG|Інтэр’ер


20090615 007 Гальшаны (06).JPG|Галоўны алтар
20090615 007 Гальшаны (10).JPG|Хоры
Halschany Kirche.JPG|Брама-званіца
Гальшаны. Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (01).jpg|Кляштар


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Гальшаны
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятога Яна Хрысьціцеля
Гальшаны
Катэгорыя:Барочныя збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Касьцельныя фундацыі Сапегаў
Катэгорыя:Касьцёлы Гарадзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касьцёлы Ашмянскага раёну
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1770 годзе