Рось

**Рось** — мястэчка ў Беларусі, на рацэ Росі. Цэнтар сельсавету Ваўкавыскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 4677 чалавек. Знаходзіцца за 15 км ад Ваўкавыску, за 85 км ад Горадні, на аўтамабільнай дарозе Ваўкавыск — Горадня. Чыгуначная станцыя на лініі Масты — Ваўкавыск.

Рось — мястэчка гістарычнай Ваўкавышчыны (частка Наваградчыны). Да нашага часу тут захаваўся касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы ў стылі клясыцызму, помнік архітэктуры XIX ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся палац Патоцкіх у стылі клясыцызму, помнік архітэктуры XVIII ст., зруйнаваны савецкімі ўладамі.

## Назва
Тапонім Рось утварыўся ад назвы ракі. На думку географа Вадзіма Жучкевіча, гідронім Рось мае этнанімічнае паходжаньне ад асновы *рос*.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню Рось ўпамінаецца ў ХVІ стагодзьдзі, калі яна ўваходзіла ў склад Ваўкавыскага павету Наваградзкага ваяводзтва. Першым уладальнікам быў ваявода наваградзкі Аляксандар Хадкевіч, пазьней — ягоны сын Рыгор. 

У канцы XVI стагодзьдзя Рось атрымала статус мястэчка. Да 1617 году ёй валодаў Геранім Хадкевіч. Ягоны сын Ян Хадкевіч з жонкай Кацярынай з Сапегаў прадалі ў 1644 годзе мясьціну Яну Ракоўскаму, а нашчадкі апошняга ў 1644 годзе — Юрыю Каралю Глябовічу. Па іх сьмерці Рось паводле спадчыны жаночай лініяй перайшла да Агінскіх (у 1674 годзе), пазьней — уладаньне Крыстыны Сапега, Мікалая Браніцкага, Патоцкіх. На 1690 год тут было 25 двароў, працавалі 2 карчмы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Рось апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Слонімскай, пазьней Літоўскай губэрнях. З 1801 году мястэчка як цэнтар воласьці Ваўкавыскага павету ўвайшло ў склад Гарадзенскай губэрні. На 1836 год тут было 43 двары, дзеялі касьцёл і царква. З пабудовай у 1886 годзе Баранавіцка-Беластоцкай чыгункі ў Росі адкрылася чыгуначная станцыя. У канцы XIX стагодзьдзя тут працавалі школа, 4 крамы, 2 шавецкія майстэрні, шкіпінарны завод, вадзяны млын, ваўначоска. 

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Рось занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Рось абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР. Паводле Рыскай мірнай дамовы 1921 год Рось апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стала цэнтрам гміны Ваўкавыскага павету.

У 1939 годзе Рось увайшла ў БССР, у Ваўкавыскі раён Беластоцкай вобласьці. 15 студзеня 1940 году статус паселішча панізілі да вёскі. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да 14 ліпеня 1944 году Рось знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху. 30 красавіка 1958 году паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу.


Roś, Trajeckaja. Рось, Траецкая (1900).jpg|Старая царква, каля 1900 г.
Roś, Rynak, Trajecki. Рось, Рынак, Траецкі (1919-39).jpg|Рынак. Касьцёл, да 1939 г.
Roś, Patocki. Рось, Патоцкі (1907).jpg|Палац, 1907 г.
Roś, Patocki. Рось, Патоцкі (1901-14).jpg|Палац, да 1915 г.

Roś, Patocki. Рось, Патоцкі (1919-36).jpg|Палац, 1919—36 гг.
Roś, Patocki. Рось, Патоцкі (1919-39).jpg|Палац, да 1939 г.
Roś, Patocki. Рось, Патоцкі (1919-39) (2).jpg|Афіцына, да 1939 г.
Roś, Čyhunačnaja. Рось, Чыгуначная (1937).jpg|Чыгуначная станцыя, 1937 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1830 год — 265 муж., зь іх шляхты 4, духоўнага стану 2, мяшчанаў-юдэяў 179, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 80; 1836 год — 573 чал.; 1878 год — 794 чал. (380 муж. і 414 жан.), у тым ліку 434 юдэі.
* **XX стагодзьдзе**: 1999 год — 7,3 тыс. чал.; 2000 год — 6,6 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 1 студзеня 2004 году — 7 тыс. чал.; 2006 год — 6,2 тыс. чал.; 2008 год — 6,1 тыс. чал.; 2009 год — 5391 чал.; 1 студзеня 2010 году — 5,4 тыс. чал.; 2016 год — 4705 чал.; 2017 год — 4711 чал.; 2018 год — 4677 чал.

### Інфраструктура
У Росі працуюць сярэдняя школа, дзіцячая школа мастацтваў, дашкольная ўстанова, лякарня, паліклініка, бібліятэка, дом культуры.

## Забудова
### Вуліцы і пляцы

## Эканоміка
Прадпрыемствы вытворчасьці будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасьці.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Гаспадарчы двор Патоцкіх (XIX ст.)
* Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты)
* Капліца Сьвятога Стэфана (1903)
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1801)
* Могілкі: вайсковыя часоў 1-й сусьветнай вайны; юдэйскія
* Сынагога (ХІХ ст.)
* Царква Сьвятой Тройцы (1909; мураўёўка)
* Шахты здабычы крамяню

### Страчаная спадчына
* Сядзібна-паркавы комплекс Патоцкіх (XVIII ст.)

## Галерэя

Рось. Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (03).jpg|Касьцёл з боку апсыды
Рось. Касцёл Найсвяцейшай Тройцы. Брама-званіца.jpg|Касьцёл. Званіца
Рось. Касцёл (03).jpg|Касьцёл. Алтар
Рось. Сядзіба. Дом садоўніка.jpg|Сядзіба. Дом садоўніка

Рось. Сядзіба. Стайні (01).jpg|Сядзіба. Стайні
Рось. Сядзіба. Стайні (03).jpg|Сядзіба. Брама
Рось. Царква.jpg|Царква
Рось. Вадзяны млын (01).jpg|Млын


## Асобы
* Пётар Матус (нар. 1953) — матэматык

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Рось, Radzima.org