Агнастычны атэізм

**Агнасты́чны атэі́зм**, таксама **атэісты́чны агнастыцы́зм** — філязофская пазыцыя, якая ахоплівае як атэізм, так і агнастыцызм. Атэісты агностыкі зьяўляюцца атэістамм, таму што яны ня вераць у існаваньне якога-небудзь бажаства, і зьяўляюцца агностыкамі, таму што яны сьцьвярджаюць, што існаваньне боскае сутнасьці альбо непазнавальна ў прынцыпе, альбо ў цяперашні час невядома.

Агнастычныя атэісты могуць быць супрацьпастаўленыя агнастычным тэістам, якія вераць, што адно бажаство (ці некалькі бажаств) існуе, але не сьцьвярджаюць, што ведаюць гэта.

Людзі, якія лічаць сябе агнастычнымі атэістамі, могуць абгрунтоўваць сваю пазыцыю, спасылаючыся на эпістэмалёгію або брытву Акама.

## Гісторыя

Адно з самых раньніх азначэньняў агностычнага атэізму належыць тэолягу й філёзафу Робэрту Флінту ў яго кроўлаўскай лекцыі 1887—1888 гадоў (апублікавана ў 1903 годзе пад назвай «Агнастыцызм»).«Атэіст, аднак, можа быць, і нярэдка зьяўляецца агностыкам. Існуе *агнастычны атэізм* або *атэістычны агнастыцызм*, і спалучэньне *атэізму з агнастыцызмам*, якое можа быць названа так, не зьяўляецца рэдкасьцю…»

«…Калі чалавек ня змог знайсьці ніводнай важкай прычыны для веры ў тое, што Бог ёсьць, то цалкам натуральна й рацыянальна, што ён не павінен верыць у тое, што Бог ёсьць; і калі гэта так, то ён атэіст… калі ён пойдзе далей, і пасьля дасьледаваньня прыроды й сфэры ахопу Бога чалавечым веданьнем, якое сканчаецца высновай аб тым, што існаваньне Бога немагчыма даказаць, перастае верыць у Бога на той падставе, што ён ня можа ведаць, што Бог існуе, ён агностык, а таксама атэіст — агностык-атэіст — атэіст, таму што агностык… такім чынам, хоць памылкова атаясамліваць агнастыцызм і атэізм, гэтак жа памылкова падзяляць іх так, як калі б адно выключала іншае…»

У 1885 годзе Робэрт Дж. Інґерсол, вядомы ў народзе як *«вялікі агностык»*, патлумачыў свой параўнальны погляд на агнастыцызм і атэізм наступным чынам:«Агностык — гэта атэіст. Атэіст — гэта агностык. Агностык кажа: *„Я ня ведаю, але я ня веру, што Бог існуе“*. Атэіст кажа тое ж самае.»

## Эпістэмалягічныя аргумэнты

Эпістэмалягічны, або агнастычны, атэізм сьцьвярджае, што людзі ня могуць спазнаць Бога або вызначыць ягонае існаваньне. Асновай эпістэмалягічнага атэізму зьяўляецца агнастыцызм, які прымае розныя формы. У філязофіі іманентнасьці боскасьць неаддзельная ад самога сьвету, уключаючы розум чалавека, і сьвядомасьць кожнага чалавека замкнёна на прадмеце. Згодна з гэтай формай агнастыцызму, гэта абмежаваньне ў пэрспэктыве перашкаджае любой абʼектыўнай выснове: ад веры ў бога да сьцьвярджэньняў аб яго існаваньні.

Рацыяналістычны агнастыцызм Канта й эпохі Асьветніцтва прымае толькі веды, атрыманыя з дапамогай чалавечай рацыянальнасьці; гэтая форма атэізму сьцьвярджае, што багі ў прынцыпе неадметныя й, такім чынам, пра іх існаваньне ня можа быць вядома. Скептыцызм, заснаваны на ідэях Юма, сьцьвярджае, што пэўнасьць у чым-небудзь немагчымая, таму аніхто ніколі ня можа ведаць напэўна, існуе бог ці не. Юм, аднак, лічыў, што такія неназіраемыя мэтафізычныя канцэпцыі варта адкідваць як *«сафістыку й [[Ілюзія|ілюзію]]»*. Аднясеньне агнастыцызму да атэізму аспрэчваецца; яго таксама можна разглядаць як незалежны, базавы сьветапогляд.

Іншыя аргумэнты на карысьць атэізму, якія можна клясыфікаваць як эпістэмалягічныя або анталягічныя, уключаючы лягічны пазытывізм і ігнастыцызм, сьцьвярджаюць бессэнсоўнасьць або незразумеласьць асноўных тэрмінаў, такіх як *«Бог»*, і такіх сьцьвярджэньняў, як *«Бог Усемагутны»*. Тэалягічны некагнітывізм сьцьвярджае, што сьцьвярджэньне *«Бог існуе»* не выказвае прапазыцыю, а зьяўляецца бессэнсоўным альбо кагнітыўна бессэнсоўным. Выказваліся дваякія меркаваньні адносна таго, ці можна аднесьці такіх людзей да той ці іншай форме атэізму або агнастыцызму. Філёзафы *А. Дж. Аер* і *Тэадор М. Дрэндж* адхіляюць абедзьве катэгорыі, заяўляючы, што абодва лагеры прымаюць сьцьвярджэньне *«Бог існуе»* як прапазыцыю; замест гэтага яны адносяць некагнітывізм да ўласнае катэгорыі.

## Прыклады
Бэртран Расэл выкарыстоўвае ў якасьці прыкладу нябесны імбрычак. Ён сьцьвярджаў, што, хоць нельга ведаць, што імбрычак не існуе, большасьць людзей у яго ня верыць.

Вядомы біёляг-атэіст Рычард Докінз аналягічна сьцьвярджаў:Я агностык у той жа меры, у якой я агностык у пытаньні існаваньня вей у закутку саду.

## Крыніцы

## Літаратура

* Howe, Frederic R. *Challenge and Response.* Grand Rapids: The Zondervan Corporation, 1982. 
* Martin, Michael. *Theism.* MSN Encarta, 2000. Microsoft Corporation.
* Martin, Michael. *Atheism: A Philosophical Justification.* Philadelphia: Temple UP, 1992. 
* Smith, George H. *Atheism: The Case Against God.* 1st ed. Amherst: Prometheus Books, 1980. 
* Stein, Gordon. *The Encyclopedia of Unbelief.* Amherst: Prometheus Books, 1985. 
* 
* Richard Dawkins, «The poverty of agnosticism», in *The God Delusion*, Black Swan, 2007 ().
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Bradlaugh, Charles, Annie Besant and others. (1884) *The Atheistic Platform: 12 Lectures*. London: Freethought Publishing. https://books.google.com/books?id=jh8HAAAAQAAJ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Howson, Colin (2011). *Objecting to God.* Cambridge: Cambridge University Press. 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Rosenberg, Alex (2011). *The Atheist’s Guide to Reality: Enjoying Life Without Illusions.* New York: W. W. Norton & Co. 
* 
* 
* Walters, Kerry (2010). *Atheism: A Guide for the Perplexed.* New York: Continuum. 
* 
* 
* *Крайнев А. М.* Такім чынам, атэізм — гэта…

Катэгорыя:Агнастыцызм
Катэгорыя:Атэізм
Катэгорыя:Філязофія рэлігіі