Ясіня

**Ясіня́** (, па-гуцульску: *Ясінє*, )&nbsp;— мястэчка ў Рахаўскім раёне Закарпацкай вобласьці Ўкраіны. Знаходзіцца за 30&nbsp;км ад раённага цэнтру і за 274&nbsp;км ад Ужгараду.

## Геаграфія
Ясіня разьмяшчаецца ля ўзножжа горных масіваў Чарнагоры і Сьвідаўцу, над ракою Чорнаю Цісаю, у межах .

На паўднёва-заходняй ваколіцы паселішча ручай Сьвідавец упадае ў Чорную Цісу. У самім пасёлку рака Лапушанка ўпадае ў Лазяшчыну.

## Паходжаньне назвы
Паводле легенды, галічанін Іван Струк пас на гэтым месцы авечкі, але раптоўны глыбокі сьнег перашкодзіў яму перагнаць чараду дадому. Тады ён зрабіў зь ясеню кашару для авечак, а сам падаўся да сваіх. Вярнуўшыся, ён застаў чараду цэлаю і здароваю, ды яшчэ і з прыплодам. На знак удзячнасьці Богу ён збудаваў драўляную цэркаўку, якую празвалі Струкаўскаю. А ясень адгэтуль стаў сымбалем паселішча і ягонаю назваю. Таму і на гербе Ясіні&nbsp;— авечнік Струк, зялёнае дрэва ды авечая чарада.

## Мінуўшчына
Першая згадка ў пісьмовых крыніцах&nbsp;— 1555&nbsp;р. (заснавальнікі&nbsp;— гуцулы з галіцкага боку Карпатаў). У гэтай згадцы вядзецца пра тое, што мястэчка належыць вугорскаму фэўдалу Драгфу, а ў 1583&nbsp;р. перайшло ва ўласнасьць фэўдала Каролі.

У XVIII стагодзьдзі ў ваколіцях Ясяні дзейнічалі апрышкі. Ад іх тут засталася «каплічка Доўбуша», збудаваная коштам атамана ў 1750 року. Вядомыя таксама гісторыі пра тое, што ў Ясіні на пачатку XVIII стагодзьдзя загінуў іншы вядомы правадыр апрышак&nbsp;— Рыгор Пінця. Апрышкаўскі загон пад даводзтвам Міхайла Фішарука-Марышчука дзейнічаў у ваколіцях Ясіні нават у першыя рокі Першай сусьветнай вайны.

У XIX стагодзьдзі Ясіня&nbsp;— мястэчка Тысадалінянскага павету Марамароскага камітату. Карысталася ўласнаю пячаткаю з гербам: на срэбным тле&nbsp;— зялёнае ясеневае дрэва, пад якім селянін пасьвіць козы.

У 1914 року аўстра-вугорскія ўлады забілі 65 жыхароў за сымпатыі да расейскіх войскаў.

8—9 лістапада 1918 року ў Ясіні адбылася ўсеагульная Народная Рада, якая абвясьціла пра непадпарадкаваньне Аўстра-Вугорскай імпэрыі і стварэньне Гуцульскай Рэспублікі у складзе ЗУНР.

Вугоршчына вырашыла здушыць сэпаратыстаў, на пачатку студзеня 1919&nbsp;р. у паселішча прыбыў каральны гарнізон колькасьцю 608 чалавек. Даведаўшыся пра гэта, 42 ясінчаніна пад выглядам царкоўнай каляды разам са сьвятаром пад гукі трамбітаў прыйшлі на чыгуначны вакзал, дзе знаходзіліся вугорцы, і раззброілі іх. Ясіню абвясьцілі сталіцаю Гуцульскай Рэспублікі, прэзыдэнтам абралі Сьцяпана Клачурака.

10 студзеня Гуцульская рада арганізавала з часткаю УГА паход на Сыгет, у часе якога былі вызваленыя вёска Квасы, места Рахаў, пасёлак Вялікы Бычкоў і места Сыгет. Падчас баёў у Сыгеце войскі Гуцульскай Рэспубліканскай арміі атрымалі паразу.

У чэрвені 1919&nbsp;р. румынскія войскі занялі Ясіню. Пазьней паводле ўмоваў Сэн-Жэрмэнскай мірнай канфэрэнцыі Ясіня, як і ўсё Закарпацьце, была далучаная да Чэхаславаччыны.

У 1938—1939&nbsp;рр. была абвешчаная Карпацкая Ўкраіна. Ясінчане бралі актыўны ўдзел у вайне супраць хорціскай Вугоршчыны, але пад Хустам войскі карпацкіх украінцаў атрымалі паразу. 14 кастрычніка 1944 року пасьля 17-дзённага баю ў паселшіча ўвайшлі савецкія войскі. Цягам 1944—1953&nbsp;р.р. вялікая колькасьць жыхароў паселішча ўвайшла ў шэрагі АУН—УПА і вяла барацьбу за незалежнасьць Украіны.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1921 год — 9370 жыхароў; 1986 год — 7900 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2001 год — 8043 жыхары; 2005 год — 9100 жыхароў

## Эканоміка
Адною з асноўных галінаў эканомікі Ясіні ёсьць народная гаспадарка: жывёла-, найперш авечкагадоўля, пчалярства, паляўніцтва, дрэванарыхтоўка і перапрацоўка, народныя промыслы.

Дзякуючы зручнаму геаграфічнаму разьмяшчэньню ў Ясіні досыць хутка разьвіваецца індустрыя турызму і адпачынку&nbsp;— набліжанасьць да такіх гарналыжных курортаў, як Драгабрат і Букавель, спрыяе пашырэньню інфраструктуры. Турыстычнаю і лекавальнаю прываблівасьцю Ясіні стала купаньне ў гуцульскіх чанах.

## Турыстычная інфармацыя

### Прыродныя помнікі
* вадаспад Труфанец
* Парк культуры і адпачынку
* Ясянёўскі ясень

### Архітэктурныя помнікі
* Драўляная Струкаўская царква (1824) і званіца (1813) — дасканалы прыклад гуцульскай школы драўлянага дойлідзтва, адзін з найпрыгажэйшых і найвядомейшых драўляных храмаў Украіны, уключаны ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО разам зь іншымі драўлянымі цэрквамі карпацкага рэгіёну.
* Царква Раства Багародзіцы (пач. XX ст.)
* Царква Сьв. Міхаіла (XIX ст.)
* Касьцёл сьвятых Пятра і Паўла (1814)
* Пакроўская царква (1903)
* Жыдоўскія могілкі (XIX ст.)
* абаронныя элемэнты Лініі Арпада

## Асобы
### Нарадзіліся
* Бэла Бакай&nbsp;— вугорскі паэт
* Алекса Барканюк&nbsp;— кіраўнік камуністычнага руху ў Закарпацкай Украіне
* Арэст Клымпуш&nbsp;— украінскі палітык, інжынэр, дыплямат
* Дмітро Клымпуш&nbsp;— закарпацкі прадпрымальнік, адзін з кіраўнікоў Гуцульскай рэспублікі
* Сьцяпан Клачурак&nbsp;— украінскі грамадзка-палітычны дзяяч, прэзыдэнт Гуцульскай рэспублікі

### Пражывалі
* Улас Самчук&nbsp;— украінскі пісьменьнік, дзяяч УНР

## Крыніцы

## Літаратура
* Ю.&nbsp;И.&nbsp;Балега, С.&nbsp;И.&nbsp;Бобинец, С.&nbsp;К.&nbsp;Ваш и др.; сост. В.&nbsp;Л.&nbsp;Кандель, Л.&nbsp;Д.&nbsp;Годованный. Советское Закарпатье: Путеводитель-справочник.&nbsp;— Ужгород: Карпати, 1983.
* В.&nbsp;Піпаш. Закарпатська Гуцульщина: історико-етнографічний нарис.&nbsp;— Ужгород: Вид-во О.Гаркуші, 2012

## Вонкавыя спасылкі
* Ясіня&nbsp;— Інфармацыйна-пазнавальны партал | Закарпацкая вобласьць у складзе УССР
* Струкаўская царква ў Ясіні на сайце «Драўляныя храмы Ўкраіны»
* Гуцульшчына і Першая сусьветная вайна. Гуцульская рэспубліка (у в. Ясіня)
* Установы пражываньня ў Ясіні

Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Катэгорыя:Мястэчкі Закарпацкай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты Рахаўскага раёну