Выклічнік

**Выклічнік** — нязьменная часьціна мовы, якая выражае розныя пачуцьці і пабуджэньні, але не называе іх: *Вясна, вясна! *'О**, колькі ў табе шчасьця!''([[Янка Купала]])<br />
***Эх*', і пагодка стаіць на Палесьсі!* ([[Якуб Колас]])<br />
***Го**! Я сеў бы на каня і паказаў бы яшчэ, чаго варты стары Талаш!* (Якуб Колас)<br />
Выклічнікі не адносяцца ні да самастойных ні да службовых часьцінаў мовы.<br />
Паводле значэньня выклічнікі дзеляцца на:<br />
* пачуцьцёвыя (*а, о, эх, ого, ой, ух, ура*)
* волевыяўленчыя (*гэй, ну, цсс, ша, но*)
Найбольш выкарыстоўваюцца пачуцьцёвыя выклічнікі. Яны выражаюць:
* прыемныя пачуцьці і станоўчае апісаньне падзеяў (радасьць, захапленьне, зьдзіўленьне, задавальненьне і інш.): *'а, о, эх, ого, ой, ага, ух, ура** і інш.
* непрыемныя пачуцьці і адмоўнае апісаньне падзеяў (злосьць, гора, страх, туга, смутак, непакой, жах, папрок, зьнявага, абурэньне і інш.): **эх, ой, э, а-ё-ёй, ай-яй** і інш.
Менш ужываюцца волевыяўленчыя выклічнікі. Яны дапамагаюць выразіць валявыя імкненьні асобы — загад, пабуджэньне да дзеяньня: **гэй, ну, алё, но, цсс, ша** і інш.<br />
Да гэтага віда адносяцца выклічнікі прывітаньня, ветлівасьці, падзякі: **дабранач, калі ласка, здароў** і інш.<br />
Часам той жа самы выклічнік у розным значэньні можа выражаць розныя пачуцьці:<br />
***Эх*', як пахне сьвежай хвояй і жывіцаю-смалой*. ([[Зьмітрок Бядуля]])<br />
***Эх**, недарэка*. ([[Кандрат Крапіва]])<br />
У першым сказе выклічнік *'эх** выражае радасьць, захапленьне, а ў другім — зьнявагу, абурэньне. І наадварот, розныя выклічнікі пры аднолькавым стане могуць выражаць аднолькавыя пачуцьці:<br />
***Ах*', якая над Гайнай спакойная купальская ноч*! ([[Ніл Гілевіч]])<br />
***Эх**, што за мясьціна*! (Якуб Колас)<br />
***У-ўх!** Слаўна*! ([[Алесь Савіцкі]])<br />
У беларускай мове ўжываюцца гукапераймальныя словы, якія не выражаюць ні пачуцьцяў, ні валявых пабуджэньняў, а ўжываюцца для перадачы розных гукаў жывой і нежывой прыроды (*'ку-ку, ку-ка-рэ-ку, буль-буль-буль*), а таксама словы, якія падзываюць ці адганяюць свойскіх жывёл, або птушак (*'кось-кось, ціп-ціп-ціп, псік, кыш, кцы-кцы-кцы**).

== Правапіс выклічнікаў ==
Існуе два правіла для напісаньня выклічнікаў:
* выклічнікі і гукапераймальныя словы, якія паўтараюцца, пішуцца праз злучок: ''э-эх, ай-ай, ох-ох, а-а, ку-ку, мяў-мяў''
* выклічнікі аддзяляюцца ад сказа коскаю: ***Ой*', ды ўюцца ў лузе сьцежкі ў жаўталісьці*! ([[Паўлюк Трус]]) ***Эх**, як прыгожы вы, раніцы мілыя, сьветлыя мары вясны*! (Якуб Колас)
Выклічнік можа вымаўляцца з павышэньнем голасу. У такім выпадку пасьля выклічніка ставіцца [[клічнік]]:<br />
*** «Эх!» ** — вырываюцца з грудзей майго субяседніка.* (Т. Хадкевіч)<br />
***Гэ-гэй**! Іду-ў…* ([[Іван Пташнікаў]])

Калі пры выклічніку стаіць асабовы [[займеньнік]] *'ты** або **вы**, то знак прыпынку пасьля выклічніка ня ставіцца:

* ***Эх*' ты, лета гарачае, бурнае!* (Янка Купала)
* ***Ой** вы, гусі! Панясьлі вы за сабою лета!* (Якуб Колас)

Выклічнікі і гукапераймальныя словы могуць часам выступаць са значэньнем іншых часьцін мовы. У такім выпадку яны зьяўляюцца членам сказа і на пісьме звычайна бяруцца ў двукосьсе:
* *У канцы вуліцы прагрымела дружнае ** «ўра» **.* ([[Міхась Лынькоў]])
* *Часам мерна, паважна адбівалі ў гнязьдзе на зялёнай Зайчыкавай страсе сваё ** «клё-клё-клё» ** бусел ці бусьліха.* ([[Іван Мележ]])

Гукапераймальнныя словы на пісьме часта запісваюцца як простая мова: *** «Ку-уу-ур-р-р!» ** — зноў загрымела срэбраная жураўліная труба.'' (Кастусь Кірэенка)

## Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Часьціны мовы