open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іван Пляхімовіч

**Іва́н Пляхімо́віч** ( 30 студзеня 1978, Ашмяны) — беларускі юрыст. Кандыдат юрыдычных навук (2004), дацэнт (2007).

## Біяграфія
Скончыў Гарадзенскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Янкі Купалы (спэцыяльнасьць «Правазнаўства», 1999), асьпірантуру Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (спэцыяльнасць «Канстытуцыйнае права; муніцыпальнае права», 2002).

З 2002 году працаваў дацэнтам катэдры канстытуцыйнага права Юрыдычнага факультэту Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, у 2004—2008 гадох намесьнік дырэктара ў Нацыянальным цэнтры законапраектнай дзейнасьці. У 2007 годзе атрымаў нагрудны знак Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь «За адзнаку» 2 ступені.

У 2015 годзе ў двухтомным «Камэнтары да Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь», сярод іншага, прывёў прыклады парушэньня асноўнага закону з боку рэжыму Лукашэнкі, па чым у 2016 годзе ў яго адабралі прадмет «Канстытуцыйнае права», а ў 2019 годзе, увогуле, звольнілі з БДУ.

У студзені 2021 году выступіў з прапановай замацаваць беларускі нацыянальны дэвіз «Жыве Беларусь!» у Канстытуцыі як дзяржаўны сымбаль, што мае спрыяць разьвіцьцю і адзінству беларускай нацыі, умацаваньню яе духу, паказваць адметнасьць беларусаў.

## Навуковая дзейнасьць
Вывучае канстытуцыйнае права (асновы канстытуцыйнага ладу, праўныя акты, нарматворчы працэс).

## Асноўныя працы
* Основы конституционного строя: теория института. — Минск, 2008. — 160 с — .
* Система конституционного законодательства Беларуси // Веснік Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь. — 2008. — № 2. — С. 65—78.
* Канстытуцыйнае заканадаўства Беларусі: агульнасістэмны і іерархічны аспекты // Вестник Полоцкого государственного университета. — 2008. ― № 4. ― С. 127―132.
* Комментарий к Конституции Республики Беларусь : в 2-х т. — Минск, 2015. Т. 1. — 1221 с; Т. 2. — 981 с — .
* Дэмакратыя. Аўтарытарызм. Навука // Демократия. Закон. Право: сб. материалов круглого стола, посвящ. 90-летию со дня рождения А. А. Головко, Минск, 12 дек. 2015 г. / Белорус. гос. ун-т. — Минск, 2016. — С. 112—115.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пляхімовіч, Іван Іванавіч, Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Іван Пляхімовіч. НАРОД. У новай Канстытуцыі трэба напісаць пра беларусаў, Naviny.by, 10 сакавіка 2021 г.

Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Кандыдаты юрыдычных навук
Катэгорыя:Беларускія юрысты
Брылёўскі скарб

**Брылёўскі скарб** — адзін з найбольш адметных манэтна-рэчавых комплексаў эпохі вікінгаў на тэрыторыі Беларусі. Скарб адлюстроўвае падзеі, якія адбываліся на беларускіх землях напрыканцы IX стагодзьдзя: фармаваньне гандлёвых шляхоў, якія злучылі паміж сабой першыя гарады, — цэнтры дзяржаваўтваральных працэсаў, месцы сувязяў паміж зьяўнікамі розных народаў. Наяўнасьць у складзе скарбу арабскіх манэтаў і франскага мяча паказвае, наколькі шырокімі былі гандлёвыя дачыненьні нашых продкаў ужо ў тыя далёкія часы.

## Гісторыя
Быў знойдзены на Брылёўскім поле каля вёскі Брылі Барысаўскага раёну, вядомым як месца пераправы праз раку Бярэзіну войскаў Напалеону падчас вайны 1812 году.

Вясной 2000 году ў пошуках парэшткаў вайсковага рыштунку і ўзбраеньня мастак-рэстаўратар Беларускага дзяржаўнага музэю гісторыі Вялікай Айчыннай вайны Сяргей Захараў у пойме ракі выявіў фрагмэнты мяча, моцна пашкоджанага карозіяй. Мяркуючы, што да яго ў рукі трапілі дрэнна захаваныя матэрыялы 1812 году, ён не надаў ім першапачаткова асаблівай увагі, але, калі высьветлілася, што знаходка мае значна большы ўзрост, прадоўжыў раскопкі. У 2002 годзе ўзровень вады ў Бярэзіне моцна ўпаў, і зьявілася магчымасьць правесьці дасьледаваньні затопленых участкаў. Знойдзены скарб быў рассыпаны авальнай плямай каля 2-3 м на глыбіні 30-35 см. Асобныя прадметы ў гэтай жа мясцовасьці былі пазьней выяўлены Валянцінам Рабцэвічам і Алегам Іовым. Паступіў у фонды Нацыянальнага гістарычнага музэю Беларусі ў 2003 годзе.

## Апісаньне
Брылёўскі скарб складаецца з 290 срэбраных арабскіх манэтаў дырхамаў і іх фрагмэнтаў, фрагмэнтаў шыйнай грыўні, франскага мяча IX стагодзьдзя і набору зь дзесяці гірак для ўзважваньня срэбра. На падставе аналізу манэтнай часткі Валянцін Рабцэвіч прыйшоў да высновы, што найстарэйшая манэта выбітая ў 125 годзе мусульманскага летазьлічэньня, што адпавядае 742 ці 743 году нашай эры, а найноўшая, адпаведна, — 890 ці 891 году. Такім чынам, гэта дазваляе датаваць скарб 890 — 892 гадамі.

Лічыцца, што Брылёўскі скарб быў г.зв. вотыўным дарам — тыповай скандынаўская старажытнанямецкай традыцыяй ахвярапрынашэньня багом у абмен на дапамогу. Меч пры гэтым звычайна ламаўся ў некалькіх месцах, што рабіла яго непрыдатным для будучага выкарыстаньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Выйшаў альбом, прысьвечаны Брылёўскаму скарбу

Катэгорыя:Скарбы Беларусі
Катэгорыя:Экспанаты Нацыянальнага гістарычнага музэю Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Барысаўскага раёну‎
Жуйкавыя

**Жу́йкавыя** (Ruminantia) — падатрад сысуноў, які ўключае мноства вядомых жывёлаў: свойскі бык, каза, авечка, алень звычайны, казуля, антылёпы. Усе члены жуйкавых пераварваюць ежу ў два этапы, для пачатку перажоўваючы і глытаючы звычайным спосабам, а затым адрыгаючы паўперавараную жуйку, перажоўваючы яе і, такім чынам, атрымліваючы максімальна магчымую харчовую каштоўнасьць.

## Клясыфікацыя
Падатрад **Жуйкавыя** (Ruminantia) зьмяшчае такія сямействы:
* Віларогавыя (Antilocapridae)
* Быкавыя (Bovidae)
* Аленевыя (Cervidae)
* Жырафавыя (Giraffidae)
* Кабаргавыя (Moschidae)
* Аленьчыкавыя (Tragulidae)

## Крыніцы

Катэгорыя:Пляцэнтарныя
Бранник

**«Бранник»** (; ваяр) — баўгарскі гурт, таксама вядомы як **«Бранникъ»**. Назва ўзятая ад баўгарскай нацыянал-сацыялістычнай моладзевай арганізацыі «Браньнік». Гурт быў заснаваны ў другой палове 1990-х гадоў у мястэчку Плевэне.

## Склад

* Росэн Стаяноў — сьпевы.
* Дэсіслаў Аўрамаў — гітара.
* Сімэон Тотэў — бас.
* Люба Слона — бубны.

## Творчасьць

### Альбомы

* «Дългъ и Честь» (2002)
* «Стани един от нас» (2008)

#### Супольныя

* «BG Oi Split» (разам з «Гордост», 2002)

### Складанкі

* «Blood & Honour vol. C18-Whatever it takes!» (2004)
* «Soundtrack for a White Revolution» (2008)
* «Сборник Патриотических Баллад» (2008)
* «The Best Of» (2018)

## Вонкавыя спасылкі

* Brannik | Дыскаграфія | Discogs
* brannik  (myspace.com)

Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1999 годзе
Катэгорыя:1999 год у Баўгарыі
Катэгорыя:Рок супраць камунізму
Катэгорыя:Баўгарскія РСК-гурты
Катэгорыя:Баўгарскія панк-рок-гурты
Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы

**Беларускі асобны батальён у складзе войска Летувы** () — беларуская вайсковая адзінка ў складзе войска Летувы, якая ваявала за незалежнасьць краіны ў 1919—1920 гадох. Жаўнеры батальёну ўдзельнічалі ў баях супраць бальшавікоў і палякаў. Пры штабе батальёну на беларускай мове выдаваўся часопіс «Варта Бацькаўшчыны». 

## Гісторыя

Загадам Міністэрства абароны Летувы ад 11 сакавіка 1919 году № 47 § 17 дазвалялася пачаць з 27 лютага фармаваньне роты ахвотнікаў у Коўне колькасьцю да 200 жаўнераў. 12 красавіка роту ахвотнікаў перайменавалі ў 5-ую роту 1-га беларускага Гарадзенскага палку, камандзірам якой прызначылі афіцэра Яніцкага. Пазьней 5-ю роту перайменавалі ў 1-ую асобную беларускую роту. 27 чэрвеня рота прысутнічала на аглядзе войскаў у мястэчку Абэле. З 29 чэрвеня да 7 ліпеня 1-ая асобная беларуская рота займала пазыцыі Дарожка — Юнкуны — Буракішкі (на ўсход ад станцыі Абэле). За гэты час адбыліся дзьве перастрэлкі з бальшавікамі каля млыну Цукрынішкаў, што стала пачаткам баявога шляху роты. У ліпені — сьнежні 1919 году 1-ая асобная беларуская рота пераважна брала ўдзел у баях з бальшавікамі, 28 ліпеня адбыўся бой з польскім войскам каля мястэчак Друскенікаў і Лейпуноў. 15 кастрычніка прыбыла на фронт 2-ая беларуская асобная рота з часткай беларускага эскадрону. 

17 лістапада 1919 году загадам Міністэрства абароны Летувы № 190 § 9 1-ую і 2-ую беларускія роты аб’ядналі ў Беларускі асобны батальён, сьцягам якога стаў бел-чырвона-белы сьцяг з Пагоняй. 15 студзеня 1920 году Беларускі асобны батальён стаў запасным батальёнам 2-ой брыгады, у кастрычніку — лістападзе браў удзел у баях з палякамі.

У 1922 годзе футбольны клюб Беларускага асобнага батальёну «BAB Kaunas» удзельнічаў у першым чэмпіянаце Летувы па футболе і заняў шостае месца.

У 1923 годзе ўлады Летувы расфармавалі Беларускі асобны батальён.

## Крыніцы

## Літаратура
* Ружанцоў А. Беларускія войскі ў Літве 1918—1920. Кароткі вайскова-гістарычны абгляд // Спадчына. № 4, 1993. С. 23—36

Катэгорыя:Беларусы ў Летуве
Катэгорыя:Гісторыя Летувы
Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні, створаныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Колішнія беларускія вайсковыя арганізацыі
Катэгорыя:1919 год у Летуве
Катэгорыя:Зьніклі ў 1923 годзе
Выбары ў Кнэсэт 2021 году

**Выбары ў Сойм Ізраілю (2021)** пазачарговыя выбары пройдуць 23 сакавіка 2021 году. Будуць выбіраць усіх паслоў Сойму. У выбарах галасуюць толькі грамадзяне Ізраіля, якія дасягнулі ўзросту 18 гадоў. Галасаваньне тайнае, прамое. Выбірацца ў Сойм толькі грамадзяне Ізраіля.

## Дзень выбараў
Дзень выбараў прызначаны на 23 сакавіка 2021 году. Дзень прызначаны соймам Ізраіля.

## Падзеі выбараў
1 студзеня 2021 года будзе апублікаваны ўдакладнены сьпіс выбаршчыкаў. Пасьля гэтага дня нельга будзе зьмяняць месца галасаваньня.

3-4 лютага перадвыбарчыя сьпісы будуць прадстаўлены ў Цэнтрвыбаркам. Да 10 лютага можна будзе падаваць скаргі на ўдзел у выбарах тых ці іншых кандыдатаў і партый.

9 сакавіка пачнецца адкрыты паказ перадвыбарчых запісаў.

11 сакавіка пачнецца галасаваньне ў пасольствах і консульствах за межамі Ізраіля.

23 сакавіка адбудуцца выбары. Вынікі павінны быць абнародаваныя не пазьней за 31 сакавіка, пасьля чаго на працягу 22 дзён можна будзе падаваць скаргі на вынікі галасаваньня.

Пасьля абнародваньня канчатковых вынікаў прэзідэнт Рыўлін пачне нарады зь кіраўнікамі партыяў, якія прайшлі ў Кнэсет па пытаньні аб тым, на каго ўскласьці стварэньне ўрада. Калі той ці іншы кандыдат мае падтрымку 61 пасла на сойм, яму перадаецца права на стварэньне ўрада. Калі ні адзін з паслоў на сойм не атрымаў 61 паслоў, то рашэньне прымае Рыўлін, зыходзячы з таго хто мае найбольшыя магчымасьці стварыць урад. Пасол, які мае права стварыць урад павінен яго стварыць за 28 дзён, а затым можа падаць просьбу аб працягу яшчэ на 14 дзён. Пасьля гэтага права на стварэньне ўраду пераходзіць да іншага пасла на сойм, які мае 28 дзён. Калі і яму не ўдаецца стварыць урад, права вяртаецца ў Кнэсэт, і на працягу 21 дня любы пасол можа прадставіць старшыні сойму ліст, падпісаны 61 пасламі на сойм, які раіць яго на пасаду прэм'ер-міністра. Калі нікому не ўдаецца сабраць неабходныя подпісы за тры тыдні, Кнэсэт распускаецца. 

Пасьля выбараў у Кнэсэт 23-га скліканьня, адбыліся  стварыць не ўдалося, і 11 сьнежня Кнэсэт быў распушчаны.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Выбары ў Ізраілі
Катэгорыя:Выбары ў Ізраілі 2021 году
Стрыйскі раён (1940—2020)

**Стрыйскі раён** () — колішнія адміністрацыйная адзінка на поўдні Львоўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Стрый.

## Гісторыя
Стрыйскі раён скасаваны 17 ліпеня 2020 году ў рамках заканчэньня рэформы дэцэнтралізацыі.

## Крыніцы


Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 2020 годзе
Рывер груп

**[[ТАА]] „Рывер груп“** — даходнае прадпрыемства, якое прадае сродкі для ачышчэньня пітное вады для прадпрыемстваў і для паспалітых людзей. Мае знак продажу **Бар’ер**, які вядомы яшчэ з часоў СССР. Сродкі ачысткі вырабляюцца ў Расеі на прадпрымстве АТ „БВТ БАР’ЕР РУС“.

Галоўная ўправа ТАА „Рывер груп“ месьціцца: Беларусь, Менск, праспэкт Дзяржынскага, д. 104,  1104. Галоўная ўправа АТ „БВТ БАР’ЕР РУС“ месьціцца: Расея, Маскоўская вобласьць, Нагінскі раён, тэрыторыя Нагінск-Тэхнапарк, д.2.

## Сьпіс знакаў
ААТ „Рывер груп“ мае два знакі продажу:
* Бар’ер
* Крыні

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве

Катэгорыя:Таварыствы з абмежаванай адказнасьцю
Катэгорыя:Менск
Ільняны алей

**Ільняны́ але́й** — тлусты алей зь ільнянога насеньня, атрыманы прасаваньнем або рашчыненьнем арганікай.

Мае залаціста-жоўтае або бурае адценьне. Шчыльнасьць 926—936 кг/кубамэтар. Не распушчаецца ў вадзе, але хутка высыхае. Дае гладкую, сухую і бліскучую плёнку, якая плавіцца пры награваньні да +260°C. Служыць сыравінай для вытворчасьці пакосту, алькіднай смалы, сікатыву, алейнага лаку і мяккага гатунку мыла. У мэдыцыне служыць для прыгатаваньня мазі. Таксама ўжываецца ў харчаваньні.

## Харчаваньне
Ільняным алеем запраўляюць бульбу, кашу, квашаную капусту, салату, хлеб і цыбулю. Ён зьмяшчае ўдвая больш поліненасычанай тлустай кісьлі амэга-3, чым рыбін тлушч. З гэтай прычыны мае мянушку «Золата мозгу», бо карысны для нэрвовай сыстэмы і сэрца. Пры вазе 70 кг чалавеку карысна ўлучаць звыш 10 грамаў ільнянога алею ў штодзённае харчаваньне, што складае звыш 3,6 кг за год. Прапісваецца людзям, у харчаваньні якіх не стае рыбы, а таксама хворым на алергію і хваробы сэрца, як і людзям у веку за 50 гадоў. Пры акісьленьні поліненасычанай кісьлі ад тлену набывае гаркаваты прысмак. Таксама ільняны алей зьмяшчае багата кісьлі амэга-6. Амаль на палову складаецца з альфа-ліналенавай кісьлі (АЛК), што робіць ільняны алей найбагацейшай крыніцай АЛК у прыродзе.

## Беларусь
У 1998 годзе Нацыянальная акадэмія навук Беларусі (НАНБ) занялася вывядзеньнем беларускіх гатункаў алейнага льну. У студзені 2000 году НАНБ заснавала «Інстытут ільну» ў вёсцы Вусьце Аршанскага раёну (Віцебская вобласьць) дзеля працягу гэтай дзейнасьці. На 2012 год ільняны алей для харчаваньня выраблялі ТАА «Клюб Фарм-Эка» ў Дарагічыне (Берасьцейская вобласьць), ААТ «Лідлён» (Гарадзенская вобласьць) і ААТ «Валожынскі льнокамбінат» (Менская вобласьць). Досьледная вытворчасьць існавала ў Паставах (Віцебская вобласьць). «Інстытут ільну» падаў на ўлік у Дзяржаўную інспэкцыю сортавыпрабаваньня сельскагаспадарчых культураў «Берасьцейскі» і «Сонечны» гатункі алейнага льну. Ураджайнасьць насеньня алейнага льну складала 1,5 тоны з гектара, што давала прыбытак 200 даляраў ЗША і рэнтабэльнасьць 50 %. Абсяг рынку Беларусі перавышаў 10 000 тонаў харчовага ільнянога алею.

## Крыніцы

Катэгорыя:Харчовыя алеі
Катэгорыя:Лён
Катэгорыя:Харчовыя складнікі
Катэгорыя:Біялягічна актыўныя дадаткі
Катэгорыя:Мастацкія матэрыялы
Восава (Глівінскі сельсавет)

**Во́сава** (таксама сустракаецца — *Во́саў, м.*) — вёска ў Глівінскім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

Да 8 лютага 2010 году вёска ўваходзіла ў склад Чарневіцкага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Глівінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Выдравыя

**Выдравыя** (Lutrinae) — падсямейства клясы сысуноў атрада драпежных, якая ўключае 13 сучасных відаў зь 5 сучасных родаў. Выдравыя шырока распаўсюджаныя і адсутнічаюць толькі ў Аўстраліі і на некаторых аддаленых астравах. Яны вядуць водны лад жыцьця. Выдравыя маюць падоўжанае цела, кароткія ногі зь плавальнымі перапонкамі паміж пальцамі, доўгі моцны хвост і круглую галаву.

## Сыстэматыка
**Выдравыя** (Lutrinae)
* род Аонікс (*Aonyx*)
** від *Aonyx capensis*
** від *Aonyx cinerea*
** від *Aonyx congicus*
* род *Enhydra*
** від *Enhydra lutris*
* род *Hydrictis*
** від *Hydrictis maculicollis*
* род *Lontra*
** від *Lontra canadensis*
** від *Lontra felina*
** від *Lontra longicaudis*
** від *Lontra provocax*
* род *Lutra*
** від *Lutra lutra*
** від *Lutra sumatrana*
* род *Lutrogale*
** від *Lutrogale perspicillata*
* род *Pteronura*
** від *Pteronura brasiliensis*

## Крыніцы

Катэгорыя:Драпежныя
Антызаходніцтва

**Антызахо́дніцтва** — ідэалёгія шырокай апазыцыі, староннасьці альбо варожасьці да людзей Заходняй культуры або палітыкі Заходняга сьвету.

## Рэжым Лукашэнкі ў Беларусі

У Беларусі няма моцнай гістарычнай антызаходняй школы. Антызаходніцтва рэжыму Лукашэнкі мае савецкае паходжаньне.

## Расея
Антызаходніцкія настроі ў Расеі бяруць пачатак у XIX ст. з інтэлектуальных спрэчак паміж заходнікаў і славянафіламі. Калі першыя лічылі Расею адсталай заходняй краінай, другія цалкам адхілялі гэтыя заявы і называлі Захад «гнілым». Важнай постацьцю крытыкі Захаду за маскоўскім гаспадаром Аляксандрам III быў Канстанцін Пабеданасцаў, былы лібэрал, які асудзіў і раскрытыкаваў свае погляды.

За камуністычнай уладай Захад з часам стаў сынонімам «капіталістычнага сьвету», у выніку чаго зьявілася вядомае прапагандысцкае клішэ «тлятворны ўплыў Захаду» ().

Па Халоднай вайне шэраг палітыкаў Расейскай Фэдэрацыі падтрымалі прапаганду расейскага праваслаўнага традыцыяналізму і непрыманьне заходняга лібэралізму. Некаторыя ўльтранацыяналістычныя палітыкі, такія як Уладзімер Жырыноўскі, дэкляруючы антыкамунізм, выказваюць найбольш антызаходнія настроі. Уладзімер Пуцін прапагандуе падобную палітыку ў сацыяльных, культурных і палітычных пытаньнях як у самой Расеі, так і за мяжой. Пуцін крытыкуе глябалізм і нэалібэралізм і прасоўвае тыя палітычныя сілы, якія засяроджваюцца на расейскім шавінізьме, «аднаўленьні гістарычнай велічы Расеі» і сыстэматычным супрацьстаяньні лібэральным ідэям і палітыцы. Пуцін цесна супрацоўнічае з Расейскай праваслаўнай царквой, ад кіраўніка якой Кірылы (Гундзяева) ён атрымаў падтрымку на выбарах у 2012 годзе, які назваў кіраваньне Пуціна «Божым цудам». Расейская праваслаўная царква супрацоўнічае з групамі, якія прапагандуюць расейскія шавіністычныя і антызаходніцкія погляды.

## Крыніцы


Катэгорыя:Антыамэрыканізм
Катэгорыя:Антыэўрапейскасьць
Мірскае паўстаньне

**Мірскае паўстаньне** — антысавецкі ўзброены выступ 1—4 красавіка 1919 году ў Міры.

## Перадумовы
Сувязь Мірскага паўстаньня з Радай БНР выразна прасочваецца ў дзейнасьці групы патрыётаў зь мястэчка Вызны на Случчыне. Гэтая група, выконваючы дырэктывы Рады, адыграла вялікую ролю, арганізуючы ў сьнежні 1917 г. і ў студзені 1918 г. па ўсёй Случчыне праз сходы і зьезды антыбальшавіцкія вясковыя, валасныя і павятовыя рады. Гэтыя ж рады, у сваю чаргу, сфармавалі ўзброеныя зьвязы і міліцыю колькасьцю пяцьсот штыкоў. Яны ж і павінныя былі абараніць Случчыну ад нападу польскіх легіянэраў Доўбар-Мусьніцкага, якія рабавалі Магілёўшчыну і Бабруйшчыну.

Калі Случчыну ў 1918 годзе акупавалі немцы, гэтыя атрады часткова кансьпіраваліся і пераключыліся на партызанскую барацьбу, адбіраючы ў немцаў рэквізаваную імі сваю маёмасьць. Іх не спалохалі рэпрэсіі, якія ў адказ распачалі акупанты. У сьнежні 1918 г. немцы пакінулі Случчыну, якую ўсьлед занялі бальшавікі.

Новыя гаспадары адразу ж пачалі праводзіць мабілізацыю ў Чырвоную Армію, ствараць камітэты беднаты, замянілі нямецкія рэквізыцыі яшчэ больш цяжкой харчразьвёрсткай (харчовымі паборамі). Ураджайная глеба Случчыны, заможныя гаспадары-земляробы, нацыянальная сьвядомасьць, густая заселенасьць і арганізаванасьць спрыялі таму, што сялянства й камуністы не маглі не ўступіць між сабою ў непрымірымыя варожыя адносіны.

## Хада паўстаньня
Увесну 1919 року беларускія патрыёты без вялікіх цяжкасьцяў разагітавалі створаны бальшавікамі зь беларусаў Слуцкі Зборны Батальён. Калі Слуцкая ЧК паслала гэты батальён у Мір, каб пакараць месьцічаў за забойства двух камісараў, ён адразу ж перайшоў на бок жыхароў Міру. Да яго далучыліся і атрады народнай міліцыі. Каб задушыць паўстаньне бальшавікі паслалі Трэці Менскі полк ГубЧК. Перастрэл каля руінаў замка і рэчкі Міранкі доўжылася чатыры дні 1—4 красавіка 1919 году. Было забіта 25 паўстанцаў і 30 чакістаў. Гэтае ўзброенае выступленьне было разгромленае бальшавікамі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Паўстаньні ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Міру
Катэгорыя:Мірскі замак
Катэгорыя:Канфлікты 1919 году
Катэгорыя:Падзеі 1 красавіка
Катэгорыя:Красавік 1919 году
Катэгорыя:Беларускі антысавецкі супраціў
Катэгорыя:1919 год у Беларусі
Львоўскі раён

**Львоўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка Львоўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Львоў. Насельніцтва — 1 149 976 чалавекі (станам на 2020 год).

## Геаграфія
Раён размешчаны ў цэнтральнай частке Львоўскай вобласьці.

## Клімат
У раёне умерана-кантынэнтальны клімат зь цёплым вільготным летам і мяккай зімой з адлігамі.

## Гісторыя
Львоўскі раён утвораны 17 ліпеня 2020 году ў рамках заканчэньня рэформы дэцэнтралізацыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нові райони 


Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 2020 годзе
Катэгорыя:Раёны Львоўскай вобласьці
Зэмбінскі раён

**Зэмбінскі  раё́н** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1924 — 1927 гадах. Цэнтар — мястэчка Зэмбін.

## Гісторыя
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 году ў складзе Барысаўскай акругі БССР. 20 жніўня 1924 году раён падзелены на 7 сельсаветаў: Ганцавіцкі, Гарэлалускі, Зэмбінскі, Каменскі, Карсакавіцкі, Мсьціскі і Швабскі.

21 жніўня 1925 году да раёну далучаны Кішчынаслабодзкі і Хахлолецкі (Хаўхоліцкі) сельсаветы Барысаўскага раёну, утвораны Касьцюкоўскі (Касьцюковіцкі) сельсавет, Гарэлалускі сельсавет перайменаваны ў Іканскі.

З 9 чэрвеня 1927 году раён у складзе Менскай акругі. 22 верасьня 1927 году раён скасаваны: Зэмбінскі, Карсакавіцкі, Касьцюкоўскі (Касьцюковіцкі), Кішчынаслабодзкі і Хахлолецкі (Хаўхоліцкі) сельсаветы перададзены Барысаўскаму раёну, Ганцавіцкі і Каменскі — Плешчаніцкаму раёну, Іканскі і Мсьціскі сельсаветы — Бягомельскаму раёну, Швабскі сельсавет — Лагойскаму раёну.

## Літаратура
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А. И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Зембінскі раён //  С. 441.

Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1927 годзе
*
Катэгорыя:Зэмбін
Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Вярблюдавыя

**Вярблю́давыя** (Camelidae) — сямейства клясы сысуноў, уключае 3 сучасныя роды і 7 сучасных відаў. Вярблюдавыя упершыню з’явіліся ў Паўночнай Амэрыцы ў сярэднім эацэне і заставаліся там да міграцыі ў Эўразію ў канцы міяцэну, а ў Паўднёвую Амэрыку дабраліся параўнальна нядаўна, у позьнім пліяцэне.

Вярблюдавыя ўсе буйныя. Вага паўднёваамэрыканскіх відаў — ад 35 да амаль 100 кг. Вярблюды Старога Сьвету, аднак, значна большыя, яны важаць ад 450 да 650 кг. Форма цела вярблюдавых ад стройнай да каржакаватай, але ўсе яны маюць доўгую грацыёзную шыю; галава маленькая; ногі доўгія і стройныя. Зубная формула для (дарослых) жывёл Старога Сьвету складае 1/3, 1/1, 3/1-2, 3/3 = 32-34; а для вярблюдавых Новага Сьвету — 1/3, 1/1, 2/1, 3/3 = 30. Вярблюдавыя маюць складаны 3-камерны страўнік.

Дзікія вярблюдавыя звычайна жывуць групамі. Усе яны траваедныя. Як правіла, яны сустракаюцца ў засушлівых або паўзасушлівых раёнах і валодаюць выдатнай здольнасьцю эканоміць ваду.

## Сыстэматыка
**Вярблюдавыя** (Camelidae)
* род вярблюд *Camelus*
** від вярблюд двухгорбы (*Camelus bactrianus*)
** від вярблюд аднагорбы (*Camelus dromedarius*)
** від *[[Camelus ferus]]*
* род ляма (*Lama*)
** від ляма свойская (*Lama glama*)
** від ляма гуанака (*Lama guanicoe*)
* род вікуньня (*Vicugna*)
** від вікуньня альпака (*Vicugna pacos*)
** від вікуньня звычайная (*Vicugna vicugna*)
* вымерлыя роды: †*Alforjas*, †*Blancocamelus*, †*Camelops*, †*Hemiauchenia*, †*Palaeolama*, †*Paracamelus*, †*Pliauchenia*, †*Procamelus*

## Крыніцы


Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Вечарнік сьценны

**Вечарнік сьценны** (*Vespertilio murinus*) — від рукакрылых сысуноў. Ён жыве ва ўмераным клімаце Эўразіі ад усходняй Францыі да Далёкага Усходу Расеі. Насяляе лясы, стэпы, горы, гарады. Даўжыня цела 4,8–6,4 см, размах крылаў 26–33 см, хвост 3,7–4,5 см, вушы 1,2–1,7 см, вага 11–24 грамы. Сьпінны бок ад чырвонага да цёмна-карычневага колеру, з срэбна-бела-матавымі валасамі. Брушны бок белы альбо шэры. Вушы, крылы і твар чорныя альбо цёмна-карычневыя. Вушы кароткія, шырокія. Крылы вузкія.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рукакрылыя
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП відаў з найменшай рызыкай
Пажытнік

**Пажы́тнік** (*Trigonella* L.) – род расьлінаў сямейства бабовых. Уключае 95 відаў, якія растуць на ўсіх кантынэнтах Старога Сьвету да Акіяніі.

## Марфалёгія
Аднагадовыя і шматгадовыя расьліны.

Лісьце трайчастае.

Кветкі разьмешчаныя ў пазухах лісьця, звычайна сабраныя ў парасонікавыя або гронкавыя суквецьці, радзей самотныя. Вяночак жоўты, блакітны або фіялетавы.

Боб цыліндрычны, часам сьціснуты, звычайна лінейны або плоскі, з даўгім носікам.

## Біялёгія
Апыленьне адбываецца пры дапамозе рычаговага мэханізму – казуркі, сядаючы на кветку, націскаюць на крылаўку і ложу, дзякуючы чаму зародня перамяўчаецца ўгору і абсыпае казурку зьнізу пылком. Мэханізм можа дзейнічаць паўторна пры кожным наведваньні апыляльніка.

Расьліны роду пажытнікаў маюць вялікую колькасьць кумарыну, які надае ім спэцыфічны водар, тым большы падчас сушэньня.

## Прымяненьне
Некаторыя віды пажытніку па высушваньні і здрабненьні служаць водарнымі дадаткамі да ежы.

Сушанае лісьце, сьцябліны і насеньне  прымяняюцца як спэцыя. Маладое лісьце і сьцябліны выкарыстоўваюцца як гародніна, а насеньне — у лекарскіх мэтах. Найчасьцей выкарыстоўваецца экстракт з насеньня пажытніку, багаты на бялкі, валокны і сапаніны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Trifolieae
Катэгорыя:Флёра Эўропы
Катэгорыя:Роды бабовых
Сьвяча (абрад)

**Сьвяча́** — 4-дзённы беларускі абрад ушанаваньня памяці сьвятога Міколы Цудатворцы напярэдадні Раства Хрыстовага.

## Выкананьне
* *18 сьнежня*. На дзень памяці сьвятой Варвары суседзі зьбіраюцца ў доме, куды аддаюць сьвечку на захаваньне гаспадарам, якія сутыкнуліся са складанасьцямі ў жыцьці, такімі як выпіваньне або сьмерць родзічаў. Гаспадыня робіць аброчную сьвечку вышынёй 40 см і таўшычнёй 6 см, якую ставіць у посуд з жытам або ўтыкае ў бохан хлеба. Гэтая сьвечка мае быць 3-й такой поруч з 2-ма іншымі, якія стаяць побач з абразом Міколы Цудатворцы. Таксама гаспадыня зьбірае ў сябе дзяцей, якія абыходзяць дамы суседзяў і запрашаюць іх на сьвяточную бяседу.
* *19 сьнежня*. Апоўдні дня памяці Міколы Цудатворцы суседзі зьбіраюцца каля дому са сьвечкай. На ўваходзе іх сустракае гаспадыня. Госьці прыносяць па вядры жыта і ссыпаюць збожжа ў мяшок гаспадарам. На покуці пад абразамі Міколы Цудатворцы, сьвятых Варвары і Юрыя Пераможцы ў шуфляду ахвяруюць грошы. Побач ў лубцы са збожжам ставяць 3 самаробныя аброчныя сьвечкі. Кожны госьць тройчы хрэсьціцца перад абразом і пакрывае складзень 2-мэтровай намёткай тканіны на ўсю велічыню складзеня. Затым адступае крок назад, уголас дзякуе сьвятому Міколу за дапамогу і просіць падтрымкі на будучы год. Урэшце госьць зноў тройчы хрэсьціцца і адыходзіць да печы. Гаспадыня запрашае за стол, дзе мужчыны сядаюць бліжэй да вакна, а жанчыны — насупраць. Пры гэтым, старэйшыя сядаюць бліжэй да покуці, як за памінальным сталом. Старэйшы з прысутных пачынае абрадавую трапезу. Папярэдне прысутныя прычашчаюцца трыма долькамі асьвячонай ў царкве праскуры. За сталом тастуюць па кілішку за сьвятога Міколу Цудатворцу і кажуць падзяку. Бяседа сканчаецца сьпевам псальмаў жанчынамі. Пасьля мужчыны ставяць пасярод пакою невялікі стол, які жанчыны засьцілаюць абрусам і ставяць на яго бутэльку гарэлкі і сподак з 2-ма кавалкамі хлеба. Далей два мужчыны бяруць на рукі абраз Міколы Цудатворцы з покуці. Зь ім адбываецца абрадавае шэсьце вакол пастаўленага пасярод пакою стала. Затым абраз нясуць да дому сям'і новых гаспадароў «сьвячы». Каля брамы муж трымае ў руках бохан хлеба, а жонка — кажух. Госьці з абразом прыпыняюцца так, каб абраз апынуўся паверх кажуха. Новы гаспадар сьвячы на каленях і з боханам хлеба ў руках тройчы пралязае пад абразом. Усьлед ідзе жонка. Мужчыны з абразом на руках заносяць яго ў дом новых гаспадароў і ставяць на покуць. Затым яны хрэсьцяцца і вяртаюцца з новымі гаспадарамі за сьвяточны стол у той дом, адкуль вынесьлі абраз.

## Дыяспара
У ХХІ стагодзьдзі абрад пераносу абраза «Сьвечка» захаваўся сярод беларусаў Цюменскай вобласьці Расеі, продкі якіх паходзілі з Магілёўшчыны. На Каляды ў вёсцы Асінаўка Вікулаўскага раёну абраз, які ў ХІХ стагодзьдзі зь Беларусі прывезьлі першыя перасяленцы, пераносяць з адной хаты ў другую для захаваньня цягам усяго наступнага году.

## Глядзіце таксама
* Абворваньне

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія абрады
Катэгорыя:Падзеі сьнежня
Катэгорыя:Хрысьціянства ў Беларусі
Катэгорыя:Народнае хрысьціянства
Катэгорыя:Хрысьціянскае пакланеньне
Альбрэхт Альтдорфэр

**Альбрэхт Альтдорфэр** (; 1480, Рэгенсбург — ) — нямецкі мастак, графік і архітэктар. Пісаў рэлігійныя і алегарычныя карціны, першым у эўрапейскім малярстве ствараў пэйзаж без фігур. Кіраўнік і найвыдатнейшы прадстаўнік Дунайскай школы малярства.

## Біяграфія
Нарадзіўся каля 1480 году ў Рэгенсбургу, дзе яго бацька Ульрых Альтдорфэр некалькімі гадамі раней атрымаў статус мяшчаніна (у 1491 годзе бацька праз фінансавыя цяжкасьці адмовіўся ад рэгенсбурскага грамадзянства і пакінуў места).

У 1505 годзе аднавіў грамадзянства ў Рэгенсбургу. У 1507 годзе ўпершыню пачаў ставіць свой подпіс на гравюрах, створаных з імітацыяй знакамітай манаграмы Альбрэхта Дурэра.

У 1517 годзе, будучы вядомым грамадзянінам і мяючы заказы ад караля Максыміліяна I, стаў сябрам мескай рады. У 1526 годзе атрымаў пасаду галоўнага архітэктара Рэгенсбургу.

## Галерэя

Albrecht Altdorfer - Christus am Kreuz mit Maria und Johannes (Gemäldegalerie Alte Meister Kassel).jpg|Сьвятыя Марыя і Ян Хрысьціцель побач з укрыжаваным Хрыстом, 1512 г.
Albrecht Altdorfer - The Resurrection of Christ - Google Art Project.jpg|Уваскрасеньне Хрыста (белая харугва з чырвонай паласой пасярэдзіне), 
Albrecht Altdorfer 037.jpg|Купаньне Сузанны, 1526 г.
Albrecht Altdorfer - Schlacht bei Issus (Alte Pinakothek, München) - Google Art Project.jpg|Бітва Аляксандра, 1528 г.


## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія мастакі
Катэгорыя:Архітэктары эпохі Адраджэньня
Віленскі музэй старажытнасьцяў

**Віленскі музэй старажытнасьцяў** — музэйная ўстанова ў Вільні, заснаваная ў 1855 годзе Яўстахам Тышкевічам у будынку бібліятэкі Віленскага ўнівэрсытэту.

## Гісторыя
Адкрыцьцё музэю адбылося 1 сьнежня 1856 году. Свае калекцыі музэю перадалі браты Яўстах і Канстантын
Тышкевічы, Уладзіслаў Сыракомля, Адам Кіркор, Тэадор Нарбут, Міхал Балінскі, Францішак Багушэвіч, Ігнат Кулакоўскі, Адам Плятэр і інш. На момант адкрыцьця музэю экспазыцыя складалася з калекцыі манэт і мэдалёў; калекцыі гравюраў, геаграфічных мапаў і атлясаў; калекцыі карцінаў, партрэтаў і скульптураў; калекцыі дыплёмаў, рукапісаў, аўтографаў гістарычных дзеячоў; мэмарыяльнай калекцыя з скарбамі мясцовых шляхецкіх родаў; археалягічнай калекцыі. Таксама існавала бібліятэка.

Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) улады Расейскай імпэрыі адабралі шмат экспанатаў з музэю і перавезьлі іх у Маскву. Рэарганізаваны і абмаскалены музэй існаваў зь перапынкамі да Першай сусьветнай вайны. У ім былі аддзелы археалёгіі, этнаграфіі, мастацтва, зброі, мінэралёгіі, арніталёгіі. Пры музэі дзейнічала Віленская археалягічная камісія (1855—1865).

У канцы XIX ст. у фондах музэю налічвалася больш за 12 тысячаў экспанатаў, у тым ліку старажытных рукапісаў XII—XIV стагодзьдзяў, інкунабулаў, рэдкіх выданьняў XV—XVIII стагодзьдзяў, зброі, слуцкіх паясоў, карэліцкіх габэленаў, графікі, скульптуры, партрэтаў магнацкіх родаў (Радзівілаў, Тышкевічаў, Хадкевічаў, Храптовічаў, Сапегаў), гербаў местаў Вялікага Княства Літоўскага, этрускіх вазаў, японскіх, італьянскіх і кітайскіх тканінаў, бронзавых вырабаў, нумізматычныя калекцыі. Апроч таго, захоўваліся каменныя ідалы з Случчыны, ядры зь Менскага замка, старажытныя рэчы з Калоскай царквы і іншае.

У 1919 годзе музэй наноў адкрыўся пры Віленскім ўнівэрсытэце імя Стэфана Баторыя. У 1941 годзе фонды музэю перайшлі да Акадэміі навук Летувы. У 1952 годзе на іх аснове ўтварыўся Віленскі гістарычна-этнаграфічны музэй, які ў 1992 году рэарганізавалі ў Летувіскі нацыянальны музэй.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Музэі Вільні
Этнагенэз беларусаў

**Этнагенэз беларусаў** — працэс фармаваньня беларускага этнасу. Заняў дастаткова працяглы пэрыяд і адбываўся пад уплывам геаграфічна-кліматычных, сацыяльна-эканамічных, палітычных, царкоўна-рэлігійных фактараў, а таксама агульнаэўрапейскіх этнічных тэндэнцыяў.

## Гісторыя
Паводле падлікаў, зробленых на аснове вялікай колькасьці антрапагенэтычных і генадэмаграфічных матэрыялаў, беларусы (папуляцыі карэнных жыхароў) вядуць свой радавод цягам ня меней за 130—140 каленаў, што адпавядае пэрыяду амаль 1500 год да н. э.

У асноўным этнагенэз беларусаў праходзіў на тэрыторыі Верхняга Падняпроўя, Сярэдняга Падзьвіньня, Панямоньня, Пабужжа і Прыпяцкага Палесься. Пры гэтым трэба ўлічваць, што працэс складаньня беларускай народнасьці ахопліваў землі, што пераўзыходзілі межы сучаснай Беларусі. Гэтак, дадаткова ён праходзіў на тэрыторыях сучаснай Летувы (Вільня і ваколіцы), Латвіі (Дынабург), Польшчы (Беласток і Белая) і Расеі (Смаленск, Невель, Бранск).

У навуцы няма адназначнасьці што да храналягічных рамак фармаваньня беларускага народу. Адныя дасьледнікі сьцьвярджаюць, што беларусы як этнас ужо існавалі ў ХІІІ ст., а працэс фармаваньня беларускай народнасьці пачаўся яшчэ ў ХVII—ХVIII стагодзьдзях (Г. Штыхаў, М. Ермаловіч, М. Ткачоў і інш.). Паводле В. Сядова, беларуская этнічная супольнасьць склалася ў ХІІІ—ХІV стагодзьдзях. М. Грынблат лічыў, што фармаваньне беларусаў адбывалася ў ХІV—ХVІ стагодзьдзях.

Стымулюючым фактарам паскарэньня кансалідацыі беларускага этнасу было ўтварэньне Вялікага Княства Літоўскага. Падпарадкаваньне на працягу ХІІІ—ХІV стагодзьдзяў звыш двух дзясяткаў ўсходнеславянскіх княстваў адзінай цэнтральнай уладзе спрыяла стварэньню агульнай этнічнай тэрыторыі беларусаў, актывізавала культурныя зьвязкі паміж рознымі яе часткамі. Лёгкасьць аб’яднаньня гэтых шматлікіх дзяржаўных утварэньняў у складзе ВКЛ, акрамя вонкавай пагрозы і эканамічных фактараў, шмат у чым тлумачылася якраз наяўнасьцю адзінай этнагенэтычнай спадчыны, а таксама агульнасьцямі гістарычнага лёсу, культуры, мовы і рэлігіі. Вельмі спрыяльным было і этнакультурнае становішча беларускага насельніцтва ў ВКЛ, дзе яны складалі асноўны этнічны масіў і пераважалі ў большасьці буйных населеных пунктаў (Вільня, Полацак, Віцебск, Менск, Берасьце, Горадня, Коўна, Трокі).

## Канцэпцыі
Сярод асноўных канцэпцыяў датычна продкаў беларусаў вылучаюцца «фінская», «балцкая», «крывіцка-дрыгавіцка-радзіміцкая» і «старажытнаруская».

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларусы
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Беларуская грамада ў Празе

**Беларуская грамада ў Празе** — беларуская грамадзкая арганізацыя, каардынацыйны орган беларускіх палітычных і грамадзкіх арганізацыяў у Чэхаславаччыне ў 1920—1925 гадох.

## Гісторыя

Утварылася ў сьнежні 1920 году ў Празе з ініцыятывы консула Беларускай Народнай Рэспублікі Мікалая Вяршыніна, які стаў старшынём арганізацыі. У кіраўніцтва таксама ўваходзілі Ян Станкевіч (віцэ-старшыня), Ігнат Дварчанін, Іван Ермачэнка, Міхась Каберац, Сяргей Бусел і інш. 

Праводзіла лекцыі, рэфэраты і іншыя культурныя імпрэзы. 30 снежня 1924 году зладзіла юбілейную вечарыну, прысьвечаную 40-м угодкам з дня сьмерці Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча. 

Пры арганізацыі дзейнічала студэнцкая сэкцыя (больш за 100 студэнтаў-беларусаў вышэйшых школаў, старшыня Ян Станкевіч). У 1923 годзе з прычыны палітычных супярэчнасьцяў з студэнцкай сэкцыі вылучылася група прагрэсіўнага студэнцтва на чале зь Міхасём Каберацам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Чэхіі
Катэгорыя:Культура Прагі
Катэгорыя:1920 год у Чэхіі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1920 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1925 годзе
Катэгорыя:Сьнежань 1920 году
Паўлакома

**Паўлако́ма** () — вёска ў ґміне  Жэшаўскага павета Падкарпацкага ваяводзтва Польшчы.

## Геаграфія

Знаходзіцца прыкладна за 32 км на паўднёвы ўсход ад Жэшава і ў 40 км на захад ад Перамышлю.

## Клімат
Вёска мае ўмерана кантынэнтальны клімат.

## Гісторыя
Першая вядомая пісьмовая згадка пра вёску датаваная 1441 годам.

3 сакавіка 1945 году мясцовы польскі аддзел самаабароны і падраздзяленьне Арміі Краёвай, якім камандаваў Юзэф Біс «Вацлаў», забілі ад 366 да 500 украінцаў, у тым ліку жанчын і дзяцей, і некалькі польскіх жыхароў Паўлакомы.

## Насельніцтва
* 1879 — 958 (758 украінскіх грэка-католікаў, 100 рыма-католікаў і 100 яўрэяў)
* 1909 — 1118 (970 украінскіх грэка-католікаў, 240 рыма-католікаў, 2 яўрэйскія сем'і)
* 1921 — 1145 (865 украінскіх грэка-католікаў, 272 рыма-католікаў, 8 яўрэяў)
* 1930 — 1268 (982 украінскіх грэка-католікаў, 261 рыма-католік, 7 яўрэйскіх сем'яў)
* 1939 — 1370 (1030 украінскіх грэка-католікаў, 160 украінскіх рыма-католікаў, 170 польскіх рыма-католікаў, 10 яўрэяў)
* 1945 — 1101 (735 украінскіх грэка-католікаў, 366 рыма-католікаў)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* &nbsp;— S. 904. 

Катэгорыя:Гміна Дынаў
Катэгорыя:Вёскі Падкарпацкага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты Жэшаўскага павету
Віларогавыя

**Віларогавыя** (Antilocapridae) — сямейства клясы сысуноў, уключае 1 сучасныя роды і 1 сучасны від — віларог (*Antilocapra americana*), але ўключае выкапні жывёлы, якія сыходзяць у міяцэн. Вымерлыя прадстаўнікі сямейства мелі рогі зь незвычайнай і складанай структурай. Віларогавыя, верагодна, паходзяць ад продка, які жыў у Азіі ў познім алігацэне. Але знойдзеныя акамянеласьці цалкам знаходзяцца ў Паўночнай Амэрыцы з ранняга міяцэна. Бліжэйшымі сваякамі віларогавых ёсць сямействы жырафавых (Giraffidae) і †Climacoceratidae.

## Сыстэматыка
**Віларогавыя** (Antilocapridae)
* род *Antilocapra*
** від віларог (*Antilocapra americana*)
** від †*A. pacifica*
* вымерлыя роды: †*Texoceros*, †*Ilingoceros*, †*Ottoceros*, †*Plioceros*, †*Sphenophalos*, †*Osbornoceros*, †*Proantilocapra*, †*Capromeryx*, †*Ceratomeryx*, †*Hayoceros*, †*Hexameryx*, †*Hexobelomeryx*, †*Stockoceros*, †*Tetrameryx*, †*Cosoryx*, †*Meryceros*, †*Merycodus*, †*Paracosoryx*, †*Ramoceros*, †*Submeryceros*

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнакапытныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Сандаўскі раён

**Са́ндаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў поўначы Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца мястэчка Сандава.

## Геаграфія
Сандаўскі раён мяжуе зь Весьягонскім, Малакоўскім, Максаціхінскім і Лясным раёнамі, а таксама з Наўгародзкай і Валагодзкай абласьцямі. Плошча раёну складае 1602,84 км².

## Гісторыя
Сандаўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР у складзе Маскоўскай вобласьці. У 1935 годзе быў перададзены ў склад Калінінскай вобласьці, як на той час называлася Цьвярская вобласьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Манюшка

**Маню́шка** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Манюшкі — вялікалітоўскі шляхецкі род гербу «Крыўда»
** Дамінік Манюшка (1787/1788—1848) — асьветнік, масон;
** Казімер Манюшка (1795—1836) — асьветнік, юрыст;
** **[[Станіслаў Манюшка]]** (1819—1872) — беларускі і польскі кампазытар, дырыгент;
** Чэслаў Манюшка (1790—1870) — вайсковец, масон.
Mówią Wieki

**Mówią Wieki** () — навукова-папулярны гістарычны штомесячны часопіс, выдаецца з 1958 года ў Варшаве, Польшча. Найстарэйшае з існуючых навукова-гістарычнае выданьне у Польшчы. Часопіс часткова фінансуецца Міністэрствам культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы.

## Гісторыя
Часопіс быз заснаваны ў 1958 годзе. Першым галоўным рэдактарам была гісторык прафэсар . У 1998 годзе да сумеснага выданьня «Mówią Wieki» далучылася навуковае выдавецтва PWN («Дзяржаўнае навуковае выдавецтва»), а са сьнежня 2000 — Выдавецкі дом , які спецыялізуецца на гістарычнай і ваеннай літаратуры. У часопісе публікаваліся і публікуюцца найбольш выбітныя польскія гісторыкі і навукоўцы. За зьместам часопіса сочыць рэдакцыйны савет, які складаецца з прызнаных экспэртаў.

## Тэматыка
Ад самага пачатку свайго існаваньня «Mówią Wieki» займаецца папулярызацыяй гісторыі, надаючы асаблівую ўвагу айчыннай гісторыі. Спэцыялізацыяй часопісу зьяўляюцца манаграфічныя нумары, прысьвечаныя гісторыі і культуры Польшчы і іншых народаў, гісторыі польскіх гарадоў або ваеннай гісторыі. Таксама часопіс прысьвячае некаторыя выпускі гісторыі суседніх дзяржаў. Так, у верасьні 2014 года быў выдадзены нумар на беларускай мове, прысьвечаны 500-годдзю Аршанскай бітвы. Пры гэтым дадзены манаграфічны нумар стаў першым глянцавым часопісам, выдадзеным на беларускай мове.

## Адукацыйная дзейнасьць
Дзякуючы гранту  часопіс паступае ў 6000 школ па ўсёй Польшчы. З 1999 году часопіс праводзіць конкурс для школьнай моладзі «Школьная гістарычная ліга» (пад патранатам Прэзыдэнта РП і сьпікера Сэнату РП). З 2003 выдаецца дадатак «Mówią Wieki ў школе», прысьвечаны праблемам гістарычнай адукацыі і гісторыі ў сучаснай школе. Таксама арганізаваны шэраг міжнародных студэнцкіх сэмінараў, падчас якіх польская моладзь абменьваецца сваімі ведамі ў галіне альтэрнатыўнай гісторыі з аднагодкамі з Украіны, Беларусі, Летувы і Расеі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гістарычныя часопісы
Катэгорыя:Польскія часопісы
Вышні Стан

**Вы́шні Стан** — вёска ў Лошніцкім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Навасёлкаўскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Лошніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Жэшаўскі павет

**Жэ́шаўскі паве́т** () — павет Падкарпацкага ваяводзтва Польшчы. Адміністрацыйны цэнтар — места Жэшаў. 

## Геаграфія
Жэшаўскі павет  размешчаны ў цэнтральнай частке Падкарпацкага ваяводзтва. Плошча 1153,32 км². 

## Клімат

## Гісторыя
Павет створаны 1 студзеня 1999 году ў выніку .

## Насельніцтва
Насельніцтва — 169 438 чалавек (станам на 2019 год).

## Адміністрацыйны падзел

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Powiat rzeszowski w liczbach


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе
Сеткавіца

**Сеткаві́ца** () — нутраны, сьвятлоадчувальны пласт тканінкі вока большасьці хрыбетных і некаторых малюскаў. Оптыка вока стварае на сеткавіцы сфакусаваны двухмерны малюнак візуальнага сьвету, які пераводзіць гэты малюнак у электрычныя нэрвовыя імпульсы да мозгу дзеля стварэньня глядзельнага ўспрыманьня. Сеткавіца мае функцыю, аналягічную функцыі плёнкі альбо датчыка малюнка ў камэры.

Нэрвовая сеткавіца складаецца зь некалькіх слаёў нэўронаў, злучаных паміж сабой сынапсамі, і падтрымліваецца вонкавым пластам пігмэнтаваных эпітэліяльных вузаў. Асноўнымі сьвятлоадчувальнымі вузамі сеткавіцы зьяўляюцца фотарэцэптарныя вузы, якія бываюць двух тыпаў: пруткі і глячкі. Пруткі функцыянуюць у асноўным пры слабым сьвятле і забясьпечваюць чорна-белы зрок. Глячкі функцыянуюць у добра асьветленых умовах і адказваюць за ўспрыняцьце колеру, а таксама зрок высокай вострасьці, які выкарыстоўваецца дзеля забесьпячэньня такіх задач, як то чытаньне. Трэцім тыпам сьвятлоадчувальных вузаў ёсьць сьвятлоадчувальныя гангліяльныя вузы, мэтай якіх ёсьць падтрыманьне содневых рытмаў і рэфлекторных рэакцыяў, як то сьветлавы рэфлекс зрэнак.

Сьвятло, трапляючы на сеткавіцу, ініцыюе каскад хімічных і электрычных падзеяў, якія ў канчатковым рахунку запускаюць нэрвовыя імпульсы, якія накіроўваюцца ў розныя глядзельныя цэнтры мозгу праз валокны глядзельнае нэрвы. Нэўральныя сыгналы ад пруткоў і глячкоў праходзяць апрацоўку іншымі нэўронамі, выхад якіх набывае форму патэнцыялу дзеяньня ў вузах ганглія сеткавіцы, аксоны якіх утвараюць глядзельную нэрву. Некалькі важных асаблівасьцяў візуальнага ўспрыняцьця можна прасачыць за кадаваньнем сеткавіцы і апрацоўкай сьвятла.

Пры эмбрыянальным разьвіцьці хрыбетных сеткавіца і глядзельная нэрва ўзьнікаюць як вырасты разьвіванага мозгу, у прыватнасьці, зародкавага прамежкавага мозгу. Такім чынам, сеткавіца лічыцца часткай цэнтральнай нэрвовай сыстэмы (ЦНС) і фактычна зьяўляецца тканінкай мозгу. Гэта адзіная частка ЦНС, якую можна візуалізаваць неінвазыўна.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гісталёгія вока. University of Missouri School of Medicine.
* Вока, мозаг і зрок. Гарвардзкі ўнівэрсытэт.
* Сеткавіца. Cell Centered Database.

Катэгорыя:Вока
На Паддашку

**«На Паддашку»** — беларускі патрыятычны творчы асяродак у Менску. Складаўся пераважна з мастакоў і мастацтвазнаўцаў. Існаваў у 1966—1985 гадох.

## Гісторыя
Утварыўся вакол майстэрні «На Паддашку» Яўгена Куліка, якая знаходзілася на галоўным праспэкце Менску, насупраць будынку КГБ. У майстэрні як дыскусійным клюбе зьбіраліся Лявон Баразна, Зянон Пазьняк, Генадзь Сокалаў-Кубай, Міхась Чарняўскі, Міхась Раманюк, Алесь Разанаў, Зьміцер Санько, Віктар Маркавец, Алесь Марачкін. Практычным вынікам дыскусіяў сталі мастацкія выставы, прымеркаваныя да юбілейных датаў беларускае культуры.

Найбольш значныя акцыі — выстава да стагодзьдзя з дня нараджэньня Алаізы Пашкевіч (Цёткі) у 1976 годзе і выстава да юбілею Міколы Гусоўскага ў 1980 годзе. На апошняй, нягледзячы на актыўнае процідзеяньне савецкіх уладаў, мастакі змаглі выставіць творы з традыцыйным беларускім нацыянальным гербам Пагоняй.

У 1980-я гады савецкія ўлады ўчынілі рэпрэсіі ў дачыненьні да сябраў асяродку, у тым ліку праз звальненьні з працы і ўзмацненьне цэнзуры. Нягледзячы на гэта, асяродак працягваў культурніцка-асьветніцкую дзейнасьць: ладзіліся выставы, сустрэчы, дыспуты. Сярод іншага, тут адзначаліся 100-гадовы юбілей Казімера Малевіча, юбілейныя гадавіны Вацлава Ластоўскага і Язэпа Драздовіча. Зь зьменай палітычнай сытуацыі ў Беларусі мастакі асяродку ўтварылі ядро патрыятычнай мастацкай суполкі «Пагоня».

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Савецкія дысыдэнты
Катэгорыя:Беларускія творчыя аб’яднаньні і калектывы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1966 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1985 годзе
Катэгорыя:Культура Менску
Залужаны (Драгобыцкі раён)

**Залужаны** (, **Вацэвычі** да 7 траўня 1946 году) — вёска ў Драгобыцкім раёне Львоўскай вобласьці Ўкраіны. 

## Геаграфія
Залужаны размешчаны ў 5 км на паўноч ад раённага цэнтра места Драгобыч, і ў 61 км на паўднёвы усход ад абласнога цэнтра места Львоў. 

## Клімат
Вёска мае ўмерана кантынэнтальны клімат/ Самы халодны месяц — студзень, самы сьпякотны — ліпень. Сярэдняя колькасьць ападкаў: 830 мм штогод.

## Насельніцтва
Насельніцтва, станам на 2001 год, складае 787 жыхараў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Залужани. Історія: Села Дрогобиччини

Катэгорыя:Вёскі Драгобыцкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XI стагодзьдзі
Катэгорыя:Населеныя пункты Драгобыцкага раёну
1-я Расейская нацыянальная армія

**1-я Расейская нацыянальная армія** (, ) — вайсковае фармаваньне, якое дзейнічала ў складзе Вэрмахту ў гады Другой сусьветнай вайны пад камандаю Барыса Смыслоўскага. Колькасьць ацэньваецца ад 6 да 10 тысячаў чалавек.

## Гісторыя
У ліпені 1941 году на паўночнай пляцоўцы Ўсходняга фронту пад камандаю былога афіцэра царскай арміі, эмігранта Барыса Смыслоўскага, сфармаваўся «Расейскі навучальны батальён», пазьней пераўтвораны ў «Асаблівую дывізію R» пад камандаю фон Рэгенаў. З 1942 году і да канца вайны пад камандаю Смыслоўскага ўтварылася 12 выведных школаў (дзеля шпіёнска-дывэрсійнай дзейнасьці ў тыле Чырвонай Арміі і змаганьня з партызанамі). У 1943 годзе колькасьць вайскоўцаў і агентаў складала каля 10 тысячаў чалавек (былыя эмігранты, ваеннапалонныя і зьбеглыя з Чырвонай Арміі). У гэты час фармаваньне насіла назвы «Зялёная армія адмысловага прызначэньня», а пазьней «Асаблівае падразьдзяленьне R».

У выніку супярэчнасьцяў Смыслоўскага з кіраўніком створанай пазьней Расейскай вызвольнай арміі (РОА) генэрала Андрэя Ўласава фармаваньне не ўвайшло ў склад РОА, як многія іншыя расейскія фармаваньні Вэрмахту. Удзельнікамі фармаваньня былі ў асноўным былыя белагвардзейцы і эмігранты, якія выкарыстоўвалі дарэвалюцыйны расейскі сьцяг (бела-сіне-чырвоны); ў апошнія дні вайны да іх далучыўся нават спадчыньнік расейскага стальца вялікі князь Уладзімер Кірылавіч, што разыходзілася з палітыкай Уласава, які арыентаваўся на савецкіх грамадзянаў, што даведаліся пра злачынствы бальшавікоў.

4 красавіка 1945 году, ужо па наданьні РОА саюзнага статусу, фармаваньне таксама атрымала статус саюзнай Вэрмахту арміі і назву «Першая Расейская нацыянальная армія». 18 красавіка 1945 году пачалося адступленьне на Захад, якое завяршылася 3 траўня 1945 году выхадам у Ліхтэнштайн.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Holmston А.* Auf magischen Wegen. Der Ostfeldzug. Philosophie des Krieges. — Buenos Aires: Borchardt, 1948. — 148 s.
* *Грибков И. В., Жуков Д. А., Ковтун И. И.* Особый штаб «Россия». — М.: Вече, 2011. — 464 с.: ил. — (Враги и союзники).
* *Дробязко С. И.* Эпопея генерала Смысловского / Материалы по истории Русского освободительного движения: Сборник статей, документов и воспоминаний. Вып. 4. / Под общ. ред. A. B. Окорокова. — М.: Архив РОА, 1999. — С. 116—143.

Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні, створаныя ў 1941 годзе
Катэгорыя:1941 год у СССР
Катэгорыя:Зьніклі ў 1945 годзе
Катэгорыя:Расейскія вайсковыя фармаваньні калябарантаў падчас Другой сусьветнай вайны