Крупскі раён

**Кру́пскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Менскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 2,1 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 22 557 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Крупкі.

На захадзе мяжуе з Барысаўскім, на поўдні — зь Бярэзінскім раёнамі Менскай вобласьці, на паўднёвым усходзе — зь Бялыніцкім і Круглянскім раёнамі Магілёўскай вобласьці, на ўсходзе — з Талачынскім, на поўначы — зь Лепельскім і Чашніцкім раёнамі Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
* 17 ліпеня 1924 году ўтвораны Крупскі раён.

## Прырода

### Рэльеф
Раён разьмешчаны пераважна ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны, паўночна-ўсходняя частка — Аршанскага ўзвышша. Пераважаюць вышыні 160—180 м, максымальная — 225 м (на паўночны захад ад вёскі Хацюхова).

### Клімат
Клімат умерана кантынэнтальны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня −7,4 °С, ліпеня 17,9 °С. Сярэднярочная колькасьць ападкаў складае 685 мм Вэгетацыйны пэрыяд — 187 дзён.

### Гідраграфія
На тэрыторыі раёну цякуць 25 рэчак і 27 ручаёў. Асноўная рака — Бобр з прытокамі Начай, Еленкай, Можай і іншымі належыць да басэйну Бярэзіны. Рэкі Эса, Ракітаўка, Высокая, Сухая, Юнга — да вадазбору Дзьвіны.

Найвялікшая возера — Сялява, яго аснову складае аднайменны заказьнік, у возеры водзіцца рэдкая рыба сяляўка. Іншыя буйныя азёры — Худавец і Абіда.

### Расьліннасьць
Лясы займаюць 42% плошчы раёну (хваёвыя, яловыя, бярозавыя), балоты 3,1%. На поўначы раёну месьціцца заказьнік «Сялява».

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1999 год — 33,9 тыс.
* XXI стагодзьдзе: 2006 год — 28,2 тыс.; 2008 год — 27,5 тыс.; 1 студзеня 2009 году — 27 470 чалавек (у тым ліку ў раённым цэнтры 7880 чалавек, што складае 28,6%); 2009 год — 26 522 чал. (перапіс); 2015 год — 23 587 чал.; 2016 год — 23 241 чал.; 2017 год — 22 916 чал.; 2018 год — 22 557 чал.

### Адукацыя
Сыстэму адукацыі раёну складае 51 навучальная ўстанова: 16 сярэдніх школаў, дзяржаўны агульнаадукацыйны ліцэй, сярэдняя школа-сад, 6 базавых школаў, 4 пачатковыя школы, 12 дзіцячых садкоў, цэнтар карэкцыйна-разьвівальнага навучаньня і рэабілітацыі, цэнтар дзіцячай творчасьці, дзіцячая і юнацкая спартовыя школы, 2 музычныя школы, рэгіянальны цэнтар прафэсійнай адукацыі, завочная сярэдняя школа.

### Мэдыцына
Крупскае тэрытарыяльнае мэдычнае аб’яднаньне складаецца з 2 лякарняў, раённай паліклінікі, 6 лекарскіх амбуляторыяў, 25 фэльчарска-акушэрскіх пунктаў.

### Культура
У раёне дзейнічае 67 установаў культуры, у тым ліку раённы цэнтар культуры, 3 местачковыя дамы культуры, 3 сельскія дамы культуры, 19 сельскіх клюбаў, 6 клюбаў-бібліятэк, 34 бібліятэкі, 13 кінаўстановак.

У 2004 годзе ў новым будынку адкрыўся гісторыка-краязнаўчы музэй, пазьней карцінная галерэя і дом рамёстваў.

## Гаспадарчая дзейнасьць

### Прамысловасьць
У раёне месьцяцца прадпрыемствы паліўнай, харчовай прамысловасьць, разьвітая вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў.
* ТАА «Амкадар-Можа».
* торфабрыкетны завод «Туршоўка».
* плодаагароднінны завод.
* дрэваапрацоўчы камбінат.

### Сельская гаспадарка
Сельская гаспадарка раёну спэцыялізуецца на малочна-мясной жывёлагадоўлі і сьвінагадоўлі, вырошчваньні зерневых і кармавых культураў, бульбы, ільну.

Аграпрамысловы комплекс прадстаўлены 12 сельскагаспадарчымі вытворчымі каапэратывамі. 4 сельскагаспадарчыя прадпрыемствы далучаныя да арганізацыяў раёну. У склад АПК уваходзяць:
* УП «Квеціна».
* ААТ «Лянок».
* ЗАТ «Хацюхова».
* ААТ «Халопеніцкі масларобча-сыраробчы завод».
* РУСП «Экспэрымэнтальная база „Эса“».

## Транспарт
Па тэрыторыі раёну праходзяць чыгункі і аўтамабільная дарогі Берасьце — Масква, аўтадарога Чашнікі — Бобр — Бярэзань. Апроч таго, праз раён праходзяць газаправоды «Таржок — Менск — Івацэвічы» «Ямал — Эўропа», якія абслугоўвае ААТ «Белтрансгаз».

## Інфармацыя для турыстаў

### Гісторыка-архітэктурныя каштоўнасьці
* Могілкі габрэйскія ў в. Абчуга.
* Могілкі габрэйскія ў м.-ку Бобр.
* Сядзіба ў м.-ку Бобр (XIX ст.).
* Каменны Крыж ў в. Грыцкавічы.
* Царква Праабражэньня Гасподняга ў в. Грыцкавічы (1822).
* Царква ў в. Калодніца (XIX ст.).
* Сядзіба Сьвяцкіх у м. Крупкі (пач. XX ст.).
* Кляштар дамініканаў у м.-ку Халопенічы (XVIII ст.).
* Могілкі габрэйскія ў м.-ку Халопенічы.
* Царква Ўсьпеньня Прасьв. Багародзіцы ў м.-ку Халопенічы (1828).
* Сядзіба ў в. Худаўцы (XIX ст.).
* Царква Нараджэньня Божай Маці ў в. Худаўцы (1894).

### Страчаная спадчына
* Царква ў м. Крупкі (XIX ст.)
* Кляштар кармэлітаў у м.-ку Халопенічы (XVII ст.)
* Кляштар марыявітак у м.-ку Халопенічы
* Сынагога ў м.-ку Халопенічы

## Асобы
* Адам Багдановіч (1862—1940) — беларускі краязнаўца і фальклярыст
* Уладзімер Кавалёнак (нар. 1942) — лётнік-касманаўт СССР, двойчы Герой Савецкага Саюзу
* Анатоль Красоўскі (1952, п. Крупкі — 1999 (?)) — беларускі бізнэсмэн, зьніклы пры нявысьветленых абставінах.
* Зьміцер Прышчэпаў (1896, в. Калодніца — 1940) — рэпрэсаваны дзяржаўны і грамадзкі дзяяч
* Алесь Пушкін (1965, Бобр – 2023) — беларускі жывапісец-нонканфарміст, тэатральны мастак, перформер, арт-куратар, сябра Беларускага саюза мастакоў, палітвязень

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Раён улучае адно места, два мястэчкі і 229 сельскіх населенных пунктаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Крупский район // 

## Вонкавыя спасылкі
* 
*