Прапойск

**Прапо́йск** (з 1945 году — *Сла́ўгарад*) — места ў Беларусі, на рацэ Сажы пры ўтоку ў яго ракі Проні. Адміністрацыйны цэнтар Прапойскага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 7826 чалавек. Знаходзіцца за 70 км на паўднёвы ўсход ад Магілёва, за 58 км ад чыгуначнай станцыі Крычаў. Вузел аўтамабільных дарог на Магілёў, Рагачоў, Чэрыкаў. Прыстань на Сажы.

Прапойск — даўняе мястэчка гістарычнай Рэчыччыны (Панізоўя), старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. Да нашага часу захавалася царква Раства Багародзіцы ў стылі клясыцызму, помнік архітэктуры XVIII ст.

## Назва
Традыцыйная гістарычная назва места — Прапойск. Гэты тапонім мае тыповы рачны суфікс -ск і паходзіць ад ракі Проні, у вусьці якой узьнікла паселішча. У гістарычных крыніцах таксама сустракаюцца іншыя напісаньні назвы места: *Прупой* і *Пропошеск*.

23 траўня 1945 году выйшла пастанова аб перайменаваньні Прапойску ў «*Слаўгарад*». Паводле беларускага мовазнаўцы В. Шура, у 1945 годзе зьявілася прапанова надаць назву воінскаму падразьдзяленьню, якое вызначылася ў баях за Прапойск. Савецкае кіраўніцтва палічыла, што прыстаўка Прапойская будзе абразай салдатам, бо яна напамінае расейскае слова «пропойца» (у беларускай мове такога слова няма). З гэтай прычыны места перайменавалі ў Слаўгарад. Аднак мясцовыя краязнаўцы ня здолелі знайсьці дакумэнтальных пацьверджаньняў наданьню якімсьці воінскім фармаваньням найменьня «Слаўгарадзкая». На думку беларускага мовазнаўцы В. Вячоркі, прычынай перайменаваньня Прапойску было тое, што назва места апынулася ў 1944 годзе ў цэнтры ўвагі савецкага вайсковага камандаваньня і прапаганды.

Назва «*Слаўгарад*» не ўнікальная: места з такой жа назвай () існуе ў Алтайскім краі Расеі яшчэ з 1914 году. Апроч таго, аднайменныя сяло і мястэчка ёсьць на ўсходзе Ўкраіны.

У наш час прапануецца вярнуць месту традыцыйную гістарычную назву Прапойск у якасьці афіцыйнай.

## Гісторыя
### Раньнія часы
Першы пісьмовы ўпамін пра Прапойск датуецца 1136 годам, калі паселішча ўваходзіла ў Смаленскае княства.

У XІІІ—XVІІІ стагодзьдзях існаваў Прапойскі замак.

### Вялікае Княства Літоўскае
У XIV стагодзьдзі Прапойск далучыўся да Вялікага Княства Літоўскага, дзе стаў цэнтрам воласьці. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў места як цэнтар староства ўвайшло ў Рэчыцкі павет Менскага ваяводзтва. 

Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Прапойску ліцьвінамі («літоўскімі людзьмі»): «*литовские люди изо [[Амсьціслаў|Мстиславля]], из [[Магілёў|Могилева]], из Пропойска, ис [[Крычаў|Кричева]], из [[Радамля|Радомля]], из [[Чачэрск|Чичерска]], из [[Гомель|Гомьи]]*» (1562—1563 гады), «*Михайлов Левка… литвин из Пропойска*» (1635 год).

У 1601—1602 гадох Прапойск пацярпеў ад голаду і эпідэміяў, у вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай — ад маскоўскіх захопнікаў. На 1690 у мястэчку было 3 царквы: Прачысьценская, Сьвятога Міколы і Сьвятога Юр’я.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Прапойск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Быхаўскім павеце Беларускай, пазьней Магілёўскай губэрні. Расейскія ўлады падаравалі места Галіцыным. На 1787 год тут дзеялі дзьве царквы і касьцёл.

На 1886 год у Прапойску было 115 двароў; існавалі валасная ўправа, школа, лякарня, пошта, скураны, кафляны, канатны заводы, два млыны.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Прапойск абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Прапойск вярнулі ў БССР, дзе ён стаў цэнтрам раёну (у 1962—1965 гадох уваходзіў у склад Быхаўскага раёну). У 1938 годзе паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу.

У Другую сусьветную вайну з 30 жніўня 1941 да 25 лістапада 1943 году Прапойск знаходзіўся пад акупацыяй Трэцяга Райху. 23 траўня 1945 году згодна з воляй Сталіна назву паселішча замянілі на *Слаўгарад* і зноў надалі яму статус места.


Prapojsk. Прапойск (8.11.1918).jpg|Вуліца, 8.11.1918 г.
Prapojsk, Sož. Прапойск, Сож (1930).jpg|Сож, 1930 г.
Prapojsk, Baharodzickaja. Прапойск, Багародзіцкая (1941).jpg|Царква, 1941 г.
Prapojsk, Baharodzickaja. Прапойск, Багародзіцкая (1941) (2).jpg|Царква, 1941 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:170 barincrement:28
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:8500
ScaleMajor = unit:year increment:2500 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1880 from:0 till:2123
  bar:1897 from:0 till:1000
  bar:1939 from:0 till:4700
  bar:1959 from:0 till:6600
  bar:1970 from:0 till:5600
  bar:1991 from:0 till:7300
  bar:2004 from:0 till:8000
  bar:2009 from:0 till:8300
  bar:2018 from:0 till:7826
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:



* **XIX стагодзьдзе**: 1880 год — 2123 чал., зь іх 1071 праваслаўны, 10 каталікоў, 1042 юдэі; 1881 год — 3400 чал.; 1886 год — 922 чал.; 1897 год — 1000 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1939 год — 4,7 тыс. чал.; 1959 год — 6,6 тыс. чал.; 1970 год — 5,6 тыс. чал.; 1991 год — 7,3 тыс. чал.; 2000 год — 8,1 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2001 год — 8,3 тыс. чал.; 2004 год — 8 тыс. чал.; 2006 год — 8,2 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 8,3 тыс. чал.; 2015 год — 7725 чал.; 2016 год — 7812 чал.; 2017 год — 7750 чал.; 2018 год — 7826 чал.

### Адукацыя
У Прапойску працуюць 2 сярэднія, музычная і дзіцяча-юнацкая спартовая школы.

### Мэдыцына
Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляе меская лякарня.

### Культура
Дзеяць цэнтар культуры і народнай творчасьці, 2 бібліятэкі.

## Забудова
Прапойск разьвіваецца паводле плянавальных праектаў 1970—1980-х з улікам гістарычнай забудовы. Тэрыторыя выцягнулася ўздоўж ракі. У цэнтры будаваліся 2- і 5-павярховыя дамы. У астатняй частцы пераважае 1-павярховая забудова сядзібнага тыпу. Утварыўся мікрараён з 3-5-павярховымі жылымі будынкамі. Сфармаваліся 2 прамысловыя зоны.

## Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасьці.
* ААТ «Слаўгарадрайаграпрамтэхніка»
* ААТ «ПМК — 96 „Водбуд“»

## Турыстычная інфармацыя
### Інфраструктура
Спыніцца можна ў гасьцініцы «Сож».

### Славутасьці
* Забудова гістарычная (XVIII — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты)
* Паштовая станцыя (сяр. ХІХ ст.)
* Царква Раства Багародзіцы (1791—1793)

Захаваўся Прапойскі парк — помнік садова-паркавага мастацтва.

### Страчаная спадчына
* Замак (XIII ст.)

## Галерэя

Слаўгарад. Прапойскае замчышча (01).jpg|Замчышча
Паштовая станцыя ў Слаўгарадзе 02.JPG|Паштовая станцыя
Слаўгарад. Сядзіба Галіцыных. Вежа (01).jpg|Сядзібны парк, вежа
Слаўгарад. Яўрэйскія могілкі (17).jpg|Юдэйскія могілкі


## Асобы
### Ураджэнцы
* Іван Грыгаровіч (1792—1852) — археограф, гісторык, краязнаўца
* Леанід Гоманаў (нар. 1953) — плякатыст
* Галіна Лагунова (нар. 1954) — дзяржаўная дзяячка Беларусі
* Фелікс Шкірманкоў (1926—2021) — пісьменьнік, паэт, грамадзкі дзяяч

### Жыхары
* Восіп Казлоўскі (1757—1831) — кампазытар, арганіст

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Прапойск, Radzima.org
* Прапойск, Глёбус Беларусі