open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Паэтызм

**Паэты́зм** — першапачаткова літаратурны напрамак, які ўзьнік на тэрыторыі Чэхаславаччыны і ніколі не перасягнуў межы чэхаславацкай культурнай прасторы. Паэтызм меў амбіцыі быць ня толькі літаратурнай зьявай, а таксама спосабам сьветабачаньня. Мэтай паэтызму было поўнае вызваленьне ад палітыкі і аптымістычны погляд на сьвет. Ён быў засяроджаны выключна на сучаснасьць, дакладней на яе радасныя моманты. Галоўнымі пачуцьцямі сталася шчасьце і радасьць, у паэтызьме быў вельмі важным эмацыйны бок.

Асновай філязофіі паэтыстаў было адчужэньне і самаадчужэньне чалавека, праблема чалавечых адносінаў. Яны лічылі, што ў чалавечых адносінах і адносінах чалавека да навакольнага сьвету адбылася дэфармацыя. У гэтым адчужэньні яны вінавацілі грамадзтва, якое праз сваю сістэму арганізацыі перастала цікавіцца пачуцьцямі асобы, засяродзіўшыся выключна само на сябе. Мэтай паэтызму было дапамагчы выпраўленьню і пераадоленьню гэтага адчужэньня.

## Гісторыя
Карані паэтызму ў пралетарскай паэзіі. Напрамак узьнік у асяродзьдзі авангарднай суполкі «*[[Дэветсіл]]*». Годам узьнікненьня лічыцца 1923 год, хаця тэрмін «паэтызм» зьявіўся толькі ў 1924 годзе.
У 1924 годзе Карэл Тайге апублікаваў у часопісе «*Host*» («Госьць») першы накід паэтызму, а ў 1928 годзе ў «*Revui Devětsilu*» быў надрукаваны Маніфэст паэтызму, які выйшаў пад назвай «*Паэтызм*».

У чэхаславацкай літаратуры паэтызм існаваў да Другой сусьветнай вайны.

### Паэтызм у літаратуры
Літаратары-паэтысты падкрэсьлівалі камбінаваньне паэтычных вобразаў без залежнасьці на лёгіцы. Прыярытэтам іхніх вершаў была прыгожая рыфма.

* Яраслаў Сайфэрт
* Віцезслаў Нэзвал (ягоная кніга «Пантаміма» сталася адной з падставовых твораў паэтызму)
* Карэл Тайге
* Франьцішак Галас
* Вілем Завада
* Уладзімір Голан
* Уладзіслаў Ванчура

### Паэтызм у выяўленчым мастацтве
* Індржых Штырскі
* Тоен

## Глядзіце таксама
* Чэская літаратура
* Дэветсіл

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Чэская літаратура
Катэгорыя:Чэскае мастацтва
Катэгорыя:Чэскі тэатар
Катэгорыя:Літаратурныя кірункі
1154

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 3 сьнежня — Анастасі IV , Рымскі Папа 

## Вонкавыя спасылкі
1145

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 15 лютага — Люцы II, Рымскі Папа
1124

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 13 сьнежня — Каліст II, Рымскі Папа
1099

## Падзеі
* удзельнікі I крыжовага паходу ўзялі штурмам Ерусалім

## Нараджэньні

## Сьмерці
* 10 ліпеня — Сід Кампэадор, леґэндарны герой Рэканкісты
* 29 ліпеня — Урбан II , Рымскі Папа 

## Вонкавыя спасылкі
1058

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 29 сакавіка — Стэфан IX , Рымскі Папа
* 28 лістапада — Казімер I Аднавіцель, кароль Польшчы
Пітсбург (Пэнсыльванія)

**Пі́тсбург** () — другі па велічыні горад у штаце Пэнсыльванія, ЗША. Гэта адміністрацыйны цэнтар акругі Алегейні, штат Пэнсыльванія, а таксама эканамічны, культурны, навуковы і транспартны цэнтар вобласьці, званай Pittsburgh Tri-State. Пабудаваны на зьліцьці рэк Алегейні, Агаё і Манагахела і навакольных іх узгорках, Пітсбург лёгка пазнавальны па сваёй цэнтральнай частцы — так званаму «залатому трыкутніку» з мноствам хмарачосаў і мастоў. У Пістбургу разьмешчаная кампанія H. J. Heinz Company.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Гарады ЗША
Катэгорыя:Гарады Пэнсыльваніі
1048

## Падзеі
* 17 ліпеня — Дамас ІІ стаў 151-м рымскім папам

## Нараджэньні
* 18 траўня — Амар Хаям, таджыцкі і пэрсідзкі паэт, матэматык, філёзаф

## Сьмерці
* 9 жніўня — Дамас II, рымскі папа
* 9 сьнежня — Аль-Біруні, навуковец Харэзму
Вашынгтон

Найменьне **Вашынгтон** маюць:
* Вашынгтон — штат на паўночным захадзе ЗША
* Вашынгтон — горад, сталіца ЗША
Іліной

**Ілінойс**, **Іліной** () — штат на Сярэднім Захадзе ЗША, кіроўны ў групе Поўнача-Усходняга Цэнтра. Плошча — 150 тыс. км². Насельніцтва — 12,4 млн чалавек (2000) (пяты па колькасьці жыхароў штат). Сталіца — горад Спрынгфілд, найбуйнейшы горад — Чыкага; іншыя буйныя гарады: Рокфард, Пэорыя, Арора, Нэйпэрвіль, Дэкэйтэр.

Афіцыйная мянушка — «Зямля Лінкольна» (Land of Lincoln), а таксама «Штат у прэрыі» (Prarie State). Афіцыйны дэвіз *State sovereignty, national union* («Незалежнасьць штата, нацыянальны саюз»).

## Геаграфія і клімат
Штат разьмешчаны на Цэнтральных раўнінах, і 60% яго тэрыторыі займаюць прэрыі, астатняя частка занятая ўзгоркамі. На поўначы мяжуе са штатам Вісконсін, з паўночнага ўсходу абмежаваны возерам Мічыган, мяжуе са штатам Індыяна на ўсходзе і паўднёвым усходзе, з Кентакі — на поўдні, c Аявай на захадзе. Паўднёвая мяжа праходзіць па рацэ Агаё, заходняя і паўднёва-заходняя — па рацэ Місысыпі.

У штаце больш 500 рэк (найбуйнейшая — Ілінойс) і 950 азёраў.

Умераны кантынэнтальны клімат.

Штат багаты карыснымі выкапнямі, сярод якіх — вугаль, нафта, прыродны газ, цынк, пяшчанік.

## Эканоміка
Прамысловасьць з асноўным цэнтрам у раёне Чыкага ўжо з пачатку XX стагодзьдзя дазваляе штату займаць адно зь першых месцаў па індустрыяльным разьвіцьці ў краіне; сярод галінаў, што цяпер лідыруюць — перапрацоўка нафты, машынабудаваньне (Caterpillar), харчовая прамысловасьць, вытворчасьць электраабсталяваньня, хімічная прамысловасьць.

Гістарычна найважнейшую ролю выконвала апрацоўчая прамысловасьць — перапрацоўка мяса, дрэваапрацоўка, харчовая.

Разьвітыя буйныя фэрмэрскія гаспадаркі (кукуруза, соя, пшаніца, жывёлагадоўля, сьвінагадоўля); з канца XIX стагодзьдзя штат зьяўляецца зачынальнікам шматлікіх новаўвядзеньняў у сельскай гаспадарцы.

Ва ўнутраных вадаёмах разьвітае рыбалоўства (карп і іншыя).

Прыкметнае месца ў эканоміцы займаюць турызм і сфэра абслугоўваньня.

Ілінойс — кіроўны шматгаліновы транспартны цэнтар краіны.

## Палітыка
Штат заўсёды аказваў вялікі ўплыў на палітычнае жыцьцё ЗША ў цэлым. Калі ў XIX стагодзьдзі тут пераважаў уплыў рэспубліканцаў, то ў XX стагодзьдзі важную ролю ў палітыцы гуляюць абедзьве палітычныя партыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Encyclopedia of Chicago (2005)
* State of Illinois Web Site
* Illinois State Symbols
* Illinois Employment — State and County Data
* U.S. Census Bureau
1047

## Падзеі
* 8 лістапада — Бэнэдыкт ІХ (у трэці раз) стаў 150-м рымскім папам

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 9 кастрычніка — Клімэнт II, рымскі папа
* 25 кастрычніка — Магнус I, кароль Нарвэгіі
Калядныя песьні

***Калядныя песьні***&nbsp;— альбом Данчыка паводле канцэртаў 1996 у Менскай філярмоніі, выдадзены на аудыё-касэтах. Запіс зроблены гукарэжысэрам Радыё Свабода Зьмітром Новікам. Перавыдадзены фірмай «Беларуская музычная альтэрнатыва» на кампакт-дыску ў 2012 годзе.

## Бок А
# «Беларусачка»
# «Ціхая ноч» (нямецкая калядка, пераклад Натальлі Арсеньневай)
# «Крывічаначка» (словы Сяржука Сокалава-Воюша)
# «Забыты дом» (Алег Паўлёнак)
# «Miliss moi» (грэцкая песьня, па-француску)
# «Аксамітны вечар» (Сяржук Сокалаў-Воюш)
# «Сніг на зеленому листи» (украінская песьня)
# «Киеве мій» (украінская песьня)
# «Не кувай ты, шэрая зязюля» (словы Максіма Багдановіча)
# «Yesterday» (Джон Ленан, Пол Макартні)
# «Gracias a la vida» (гішпанская песьня)

## Бок Б
# «Хлопец пашаньку пахае» (народная песьня)
# «Там на таку, на майдане» (народная песьня)
# «О, Беларусь, мая шыпшына» (музыка — Мікола Куліковіч, словы — Уладзімер Дубоўка)
# «Асеньняе лісьце» (пераклад з францускае М. Смаршчыка)
# «Сонца згасла» (пераклад Сяржука Сокалава-Воюша)
# «Саўка ды Грышка» (народная калядка)
# «Учора зь вячора» (народная калядка)
# «Сьвецяць, сьвецяць зорачкі» (народная калядка)
# «The Boxer» (Пол Сайман, Артур Гарфанкел)
# «Havanagila» (габрэйскі танец)
# «Крыніцы» (Сяржук Сокалаў-Воюш)
# «У гушчарах» (словы Натальлі Арсеньневай)

## Вонкавыя спасылкі
* Данчык — Калядныя песьні (фатаграфіі вокладкі)

Катэгорыя:Альбомы на беларускай мове
Сюррэалізм

**Сюррэалі́зм** (ад  — надрэалізм, звышрэалізм) — эўрапейскі мастацкі кірунак. Узьнік у 1924 годзе ў Францыі. У яго аснове — бунт супраць клясыцызму, рэалізму, рацыяналізму і утылітарызму ў мастацтве. Тэарэтыкам гэтага кірунку быў філёзаф і паэт Андрэ Брэтон. Тэрмін «сюррэалізм» упершыню выкарыстаў Гіём Апалінэр. Напачатку сюррэалісты абапіраліся на дадаізм.

## Прадстаўнікі сюррэалізму

### У мастацтве
* Сальвадор Далі
* Макс Эрнст
* Хуан Міро
* Рэнэ Магрыт
* Люіс Бунюэль

### У літаратуры
* Люі Арагон
* Андрэ Брэтон
* Поль Элюар
* Жак Прэвэр
* Гіём Апалінэр

Катэгорыя:Сюррэалізм
999

## Падзеі
* 2 красавіка — Сыльвэстар ІІ стаў 139-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 18 лютага — Рыгор V, Рымскі Папа
1012

## Падзеі
* 18 траўня — Бэнэдыкт VIII стаў 143-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 12 траўня — Сергі IV, Рымскі Папа
## Вонкавыя спасылкі
1057

## Падзеі
* Пачатак грамадзянскае вайны паміж палабскімі славянамі

## Нараджэньні
* Ґуґо Вялікі, граф дэ Вэрмандуа

## Сьмерці
* 28 ліпеня — Віктар II , Рымскі Папа
* 15 жніўня — Макбэт, кароль Шатляндыі
* Астрамір, наўгародзкі пасаднік

## Вонкавыя спасылкі
Гарадзечна (Берасьцейская вобласьць)

**Гарадзе́чна** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Шаняўскога сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 146 чалавек
* 1999 год — 222 чалавекі

## Турыстычная інфармацыя
* Царква Покрыву Найсьвяцейшай Багародзіцы (1825)
* Братэрская магіла (1941—1944)

### Страчаная спадчына
* Сядзіба (пачатак XIX ст.)

## Глядзіце таксама
* Гарадзечанская бітва

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Шаняўскі сельсавет
Паддубна (Берасьцейская вобласьць)

**Падду́бна** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Паддубна ўваходзіць у склад Шаняўскога сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 41 чалавек
* 1999 год — 76 чалавек

## Турыстычная інфармацыя
* Капліца ў гонар 100-годзьдзя Гарадзечанскай бітвы (1912—1914)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
*  

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Шаняўскі сельсавет
Прылуччына

**Прылу́ччына** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Прылуччына ўваходзіць у склад Шаняўскога сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 16 чалавек
* 2010 год — 7 чалавек
* 2017 год — 4 чалавекі

## Транспарт
Аўтамабільная дарога  Гарадзечна — Прылуччына.

 на чыгунцы Баранавічы — Берасьце.

## Турыстычная інфармацыя
* сядзіба Казлоўскіх «Плянта Казлоўская» (XIX стагодзьдзе) з фрагмэнтамі парку

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Надвор’е ў Прылуччыне
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Шаняўскі сельсавет
Сасноўка (Пружанскі раён)

**Сасно́ўка** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Шаняўскога сельсавету. Знаходзіцца за 22 км на паўднёвы захад ад Пружанаў, 13 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Гарадзечанскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні. Паводле перапісу 1897 року 141 жыхар, 21 двор, 2 лазьні, 2 кузьні, вятрак, піцейны дом.

За польскім часам — у гміне Гарадзечна Пружанскага павету Палескага ваяводзтва. У 1921 року 168 жыхароў, 21 двор.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 у складзе Пружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Паводле перапісу 1970 — 287 жыхароў; у 2003 — 81 жыхар, 44 гаспадаркі.

Да 2004 року вёска ўваходзіла ў склад Гарадзечанскага сельсавету. Рашэньнем Берасьцейскага абласнога савету дэпутатаў №112 25 лістапада 2004 сельсавет скасаваны, ягоныя вёскі ўлучаныя ў склад Шаняўскога сельсавету

## Насельніцтва
* 2010 год — 55 чалавек
* 1999 год — 100 чалавек

## Транспарт
Аўтамабільная дарога  Гарадзечна — Прылуччына.

## Турыстычная інфармацыя
* Помнік Ф.Э. Дзяржынскаму

## Асобы
* Уладзімер Кошалеў — загаднік катэдры гісторыі новага і найноўшага часу БДУ, аўтар больш за 200 навуковых і навукова-мэтадычных працаў, выдатнік адукацыі

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
*  — 24 авг.

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор’е ў Сасноўцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Шаняўскі сельсавет
Харкі (Берасьцейская вобласьць)

**Харкі́** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Харкі ўваходзяць у склад Шаняўскога сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 84 чалавекі
* 1999 год — 127 чалавек

## Турыстычная інфармацыя
* Месца пахаваньня 1150 жаўнераў расейскага і напалеонаўскага войскаў, палеглых у Гарадзечанскай бітве. Захаваліся рэшткі драўлянага крыжа, калісь усталяванага на паляне-пахаваньні.

## Асобы
* Леанід Несьцярчук — гісторык, вядучы спэцыяліст аховы гісторыка-культурнай спадчыны ўпраўленьня культуры Берасьцейскага аблвыканкаму

## Крыніцы

Катэгорыя:Шаняўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Тршэбіч

**Тршэбіч** () — горад на захадзе Маравіі, у паўднёва-ўсходняй частцы краю Высачына. Тршэбіч ляжыць на рацэ Іглаве.

Горад уваходзіць ў сьпіс сусьветнай культурнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Асобы, зьвязаныя з Тршэбічам
* Отакар Бржэзіна, літаратар
* Якуб Дэмл, літаратар
* Міраслаў Донуціл, актор
* Патрык Эліяш, хакеіст (*New Jersey Devils*)
* Марцін Эрат, хакеіст (*Nashville Predators*)
* Ёзэф Крэмлачак, мастак, ілюстратар
* Здэнек Квіз, астраном (ганаровы грамадзянін гораду Тршэбічу)
* Віцезслаў Нэзвал, літаратар
* Павэл Падрнос, раварыст
* Філіп Троян, футбаліст
* Ян Заграднічак, літаратар
* Уладзімір Боўзэк, чэмпіён сьвету ў хакеі

## Галерэя

Třebíč Basilika Jihlava Ghetto.jpg|Рака Іглава
Třebíč Karlovo náměstí.jpg|Плошча Карла IV
Třebíč Panorama.jpg|Гарадзкая панарама


## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка гораду
* Неафіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Чэхіі
Маравія

**Мара́вія** () — адзін з трох гістарычных рэгіёнаў Чэхіі. Разьмяшчаецца на паўднёвым усходзе Чэскай рэспублікі. Сталіца рэгіёну — Брно.

## Адміністрацыйны падзел
Маравія падзеленая на 5 абласьцей (краёў):
* Мараўска-сылескі край
* Оламаўцкі край
* Зьлінскі край
* Паўднёвамараўскі край
* Край Высачына

## Глядзіце таксама
* Багемія
* Сылезія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
942

## Падзеі
* 30 кастрычніка — Марын ІІ стаў 128-м рымскім папам

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Стэфан VIII, рымскі папа
939

## Падзеі
* 14 ліпеня — Стэфан VIII стаў 127-м рымскім папам

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 13 ліпеня — Леў VII, рымскі папа

## Вонкавыя спасылкі
914

## Падзеі
* Сакавік — Ян X стаў 122-м рымскім папам

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Ландон, рымскі папа
913

## Падзеі
* Ліпень — Ландон стаў 121-м рымскім папам

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Анастасі III, рымскі папа

## Вонкавыя спасылкі
911

## Падзеі
* Красавік — Анастасі ІІІ стаў 120-м рымскім папам

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Сергі III, рымскі папа
903

## Падзеі
* Ліпень — Леў V стаў 118-м рымскім папам

## Нараджэньні
* Аль Суфі, пэрсыдзкі астраном

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Хамійская дыня

**Хамійская дыня**, **хамікуа** (па-кітайску: 哈密瓜) — від дыні (*сucumis melo*). Сакавіты плод з 18%-ым утрыманьнем цукраў. Радзімай зьяўляецца Хамі ў Хамійскай акрузе Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёна Кітая, паводле некаторых іншых крыніц, радзіма хамійскай дыні — уезд Шаньнань у Турфанскай акрузе. Плод утрымлівае вітаміны A, B, C, кальцый, фосфар, жалеза і іншыя. Асноўнымі раёнамі культывацыі хамійскай дыні зьяўляюцца Хамі, Турфан, Шаньшань. У апошнія гады ў выніку паляпшэньня транспартнай сытуацыі рэгіёна павялічыліся таксама і аб’ёмы вырошчваньня культуры. Экспартуецца ў іншыя кітайская рэгіёны і замежжа. У імпэратарскім Кітаі хамійскую дыню падавалі на стол выключна імпэратару.

Катэгорыя:Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён
Катэгорыя:Дыня
946

## Падзеі
* 10 траўня — Агапіт ІІ стаў 129-м рымскім папам

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 26 траўня — Эдмунд I, кароль Англіі
897

## Падзеі
* жнівень — Раман стаў 114-м Рымскім Папам
* сьнежань — Тодар ІІ стаў 115-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*
 
## Сьмерці
* Стэфан VI , Рымскі Папа
* Тодар II , Рымскі Папа

Катэгорыя:897
Багемія

**Баге́мія** (, ) — адзін з трох гістарычных рэгіёнаў Чэхіі. Займае заходнія і цэнтральныя тэрыторыі Чэскай рэспублікі. Сталіца рэгіёну — Прага.

З даўніх часоў Багемія зьяўлялася цэнтрам спадчынных чэскіх земляў, да якіх у розныя пэрыяды належалі таксама Маравія, Сылезія і Лужыца.

## Адміністрацыйны падзел
* Паўднёвачэскі край (часткова)
* Карлаварскі край
* Кралаваградэцкі край
* Лібэрацкі край
* Пардубіцкі край (часткова)
* Пльзенскі край
* Цэнтральначэскі край
* Усьцецкі край
* Горад Прага
* Паўднёвамараўскі край (адзін населены пункт)
* Край Высачына (менш за палову)
Бжэшчэ

**Брэшча** () — горад у Асьвенцімскім павеце Малапольскага ваяводзтва Польшчы, цэнтар гміны.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Малапольскага ваяводзтва
Кашубская Вікіпэдыя

**Кашубская Вікіпэдыя** () — разьдзел Вікіпэдыі на кашубскай мове.

Разьдзел заснаваны 1 красавіка 2004 году. Зьяўляецца 173-ім паводле велічыні разьдзелам Вікіпэдыі, зьмяшчае больш за 5402 артыкулы (на 12 чэрвеня 2023 году).

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка кашубскай Вікіпэдыі

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Вэнта (рака)

**Вэ́нта** ( — прамаўляецца як «Вянта»; ; ) — рака басэйну Балтыйскага мора, якая працякае ў Летуве й Латвіі. Ейная даўжыня – 346 км, плошча басэйна – 11 800 км², перапад вышыняў – 166 м. Вэнта выцякае з Жэмайцкага ўзвышша з возера Вэне недалёк ад гораду Куршаны, а ўпадае ў Балтыйскае мора праз Вэнтсьпілскі марскі порт. Асноўны кірунак плыні — на паўночны захад. Па тэрыторыі Летувы рака працякае 168 км, па тэрыторыі Латвіі – 178 км. Самыя вялікія гарады на берагох Вэнты — Мажэйкі, Кулдыга й Вэнтсьпілс. Самыя значныя прытокі – рэкі Вірвітэ ў Летуве й Абава ў Латвіі.

Ля Кулдыгі на Вэньце знаходзіцца Вэнтас румба — самы доўгі ў Эўропе вадаспад шырынёй 240 м. Недалёк ад яго (дзе рэчка Алекшупітэ ўпадае ў Вэнту) месьціцца й самы высокі вадаспад у Латвіі (4,2 м увышкі).

Прыкладна 50% басэйну ракі пакрыта лесам. Лёд на рацэ стаіць з канца сьнежня й да пачатку сакавіка. Частка ракі ад летувіска-латыскай мяжы й да Кулдыгі выкарыстоўваецца як турыстычная траса для паходаў на байдарках. У Вэнце водзяцца акуні, галавачы, карасі, ляшчы, судакі, шчупакі, язі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Рэкі Летувы
Хжанхувэк

**Хжанхувэк** () — вёска на паўднёвым усходзе Польшчы, у гміне Коньскаволя Пулаўскага павету Люблінскага ваяводзтва.

Хжонхувэк стаіць на рацэ Кураўцы, непадалёк ад горада Кураў. Насельніцтва вёскі складае 465 жыхароў (2004).

## Асобы
У вёсцы нарадзіўся дэпутат Сойму X скліканьня Сэйму ПНР і I скліканьня Сойму Рэспублікі Польшча Антоні Фуртак.

Катэгорыя:Пулаўскі павет
Катэгорыя:Населеныя пункты Люблінскага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі
Скавешын

**Скавешын** () — вёска на паўднёвым усходзе Польшчы, у гміне Коньскаволя Пулаўскага павету Люблінскага ваяводзтва. Насельніцтва вёскі складае 732 жыхары (2008). У вёсцы знаходзяцца невялікі каталіцкі касьцёл, пачатковая школа і крамы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пулаўскі павет
Катэгорыя:Населеныя пункты Люблінскага ваяводзтва
Млынкі (Люблінскае ваяводзтва)

**Млынкі** () — вёска на паўднёвым усходзе  Польшчы, у гміне Коньскаволя Пулаўскага павету Люблінскага ваяводзтва. Млынкі стаяць на рацэ Кураўцы. Насельніцтва вёскі складае 607 жыхароў (2008 год). 

## Асобы
У вёсцы ў сям’і часта бываў паэт Юзэф Чаховіч. Чаховіч зьбіраў мясцовыя песенькі і апісваў іх у прэсе.   

Катэгорыя:Населеныя пункты Люблінскага ваяводзтва
Катэгорыя:Пулаўскі павет
VII стагодзьдзе

**VII стаго́дзьдзе** (**7 стаго́дзьдзе**) доўжылася з 601 па 700 год па Грыгарыянскім календары.
VI стагодзьдзе

**VI стаго́дзьдзе** (**6 стаго́дзьдзе**) доўжылася з 501 па 600 год па Грыгарыянскім календары.
Ляс Стоцкі

**Ляс Стоцкі** () — вёска на паўднёвым усходзе Польшчы, у гміне Коньскаволя Пулаўскага павету Люблінскага ваяводзтва. Насельніцтва вёскі складае 215 жыхароў (2008 год).

24 траўня 1945 году ў вёсцы прайшла бітва паміж жаўнерамі антысавецкага падпольнага руху з функцыянэрамі міліцыі, бясьпекі й НКУС.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Люблінскага ваяводзтва
Катэгорыя:Пулаўскі павет
Пэнсыльванія

**Пэнсыльванія** () — адзін з штатаў ЗША.

Першымі эўрапейскімі пасяленцамі на тэрыторыі сучаснай Пэнсыльваніі былі швэды і галяндцы. У 1681 ангельскі кароль Карл II перадаў маладому ангельскаму квакеру Ўільяму Пэну вялікую тэрыторыю да захаду ад ракі Дэлавэр. У 1682 Пэн заснаваў калёнію-сховішча для пратэстантаў «Грамадзтвы сяброў» (афіцыйны назоў квакераў) і іншых гнаных за веру. У гонар бацькі Пэна, адмірала каралеўскага флёту, калёнія была названая Пэнсыльваніяй. Пэнсыльванія — па латыні *Penn Silvania — Лясістая зямля Пэна*.

Тады ж Ўільям Пэн, які вызнаваў ідэю братэрскага каханьня паміж аднаверцамі, заснаваў горад, якому прыдумаў назоў Філадэлфія, што на старажытнагрэцкай азначае *Горад братэрскага каханьня*.

Паўстагодзьдзя экспэрымэнт працякаў пасьпяхова, аднак затым у выніку сутычак з індзейцамі загінула шмат асаднікаў ірляндзкага і нямецкага паходжаньня. Квакеры (у адрозненьне ад пурытан у Новай Англіі) адмовіліся супрацьпаставіць індзейцам сілу, бо не маглі паступіцца сваімі маральнымі прынцыпамі — непрыманьнем войнаў і гвалту, рэлігійнай памяркоўнасьцю — і змушаныя былі сыйсьці з палітычнай сцэны калёніі.

У 1751 у Пэнсыльваніі быў адчынены першы на тэрыторыі брытанскіх калёніяў шпіталь, а таксама заснаваны першы ўнівэрсытэт — Унівэрсытэт Пэнсыльваніі. У 1790 годзе Пэнсыльванія першай сярод паўночнаамэрыканскіх штатаў прыняла закон аб вызваленьні рабоў.

Пэнсыльванія актыўна ўдзельнічала ў вайне за незалежнасьць. У 1776 годзе была прынятая Канстытуцыя Садружнасьці Пэнсыльванія (афіцыйны назоў штата). Тады ж ў Філядэльфіі Другім кантынэнтальным кангрэсам абвешчаная Дэклярацыя незалежнасьці і Пэнсыльванія, нараўне з дванаццацьцю іншымі былымі паўночнаамэрыканскімі калёніямі Вялікабрытаніі, утварыла Злучаныя Штаты Амэрыкі.

## Населеныя пункты
* Рэдынг


Файл:Heinz Field02.jpg
Файл:Philadelphia-CityHall-2006.jpg
Файл:Presque Isle Waterworks Lighthouse.jpg
VII стагодзьдзе да н. э.

**VII стаго́дзьдзе да н. э.** (**7 стаго́дзьдзе да н. э.**) доўжылася з 700 па 601 год да н. э. па Грыгарыянскім календары.

## Вонкавыя спасылкі
VI стагодзьдзе да н. э.

**VI стаго́дзьдзе да н. э.** (**6 стаго́дзьдзе да н. э.**) доўжылася з 600 па 501 год да н. э. па Грыгарыянскім календары.

## Падзеі
* Пачатак філязофскага накірунку (Мілецкая школа), непасрэдны пачатак эўрапейскай гуманітарнай гісторыі.
* На тэрыторыі Індыі зьявіўся будызм.
* У Калхідзе зьвіліся грэцкія калёніі Фасіс і Дыяскурыяда.
* Старажытнымі грэкамі заснаваны Пантыкапэй (сучасн. Керч).
* Збудаваны храм Артэміды ў Эфэсе, на ўзьбярэжжы Малой Азіі.
* Мідыя заваяваная пэрсамі (550 ці 549 да н. э.). Узьнікненьне Пэрсыдзкай імпэрыі. 
* Пачатак Бабілёнскага палону старажытных жыдоў.
* Заратустра становіцца заснавальнікам зараастрызму — вучэньня ў рэчышчы філязофскага дуалізму.

## Вонкавыя спасылкі
741

## Падзеі
* 10 сьнежня — Сьвяты Захары стаў 91-м Рымскім Папам

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Сьвяты Рыгор III , Рымскі Папа
Крыжы-абярэгі

***Крыжы́-абярэ́гі*** — альбом беларускага мэтал-гурту Znich, выдадзены ў 2006 годзе. Запіс зроблены на студыі «ОСМОС» 1 траўня 2006 — 1 лістапада 2006.

## Зьмест
# «Крыва-Крывейта» — 2:44
# «Крыжы-абярэгі» — 4:35
# «Пад чорнай вішнёй» — 1:11
# «Мы сыны Вялікіх багоў» — 4:46
# «Ой дымна за дваром» — 4:12
# «Цені» — 3:58
# «Беларусь» — 3:58
# «Хай палюбіць…» — 4:14
# «Чорны Зьніч» — 3:26
# «Паганскі вір» — 5:22
# «Як пучшу стралу» — 8:28

+ відэа «Крыжы-абярэгі»

Музыка — Znich, тэксты — Алесь Таболіч (акрамя 3, 5, 11 — народныя, 2 — паводле Міхася Башлакова)

## Удзельнікі
* Алесь Таболіч: сьпеў
* Аляксандар Гарох: бубны
* Сяргей Стэц: гітара
* Цімур Ганбараў: бас-гітара
* Кастусь Трамбіцкі: дуда, дудка
* Аляксандра Сухадолава: клявішныя
* Марына Лабанава: скрыпка (запрошаны музыка)

## Выдаўцы
* Znich
* БМАgroup
* Гарык (студыя «ОСМОС»): мастэрынг
* Алесь Таболіч: арт-дызайн
* Рыгор Таболіч: фота
* Рыгор Корнеў, Андрэй Старавойтаў: відэа

Катэгорыя:Альбомы 2006 году
Моё солнце. Правдивая история 2000—2005

***Моё солнце. Правдивая история 2000—2005*** — складанка найлепшых песьняў беларускага гурта J:МОРС. Выдадзеная ў 2005 годзе. Гэты альбом складаецца на палову з гітоў і з рэдкіх ці нявыдадзеных запісаў калектыву. У якасьці бонусу на ім прысутнічаюць усе пяць кліпаў гурта, пачынаючы зь першага відэароліка «Октябрь» (восень 2000).

## Сьпіс кампазыцыяў
# «Web-дизайн» (2002)
# «Вместе навсегда (100 дорог)» (2004)
# «Октябрь» (2000)
# «LSD или чай?» (2001)
# «Монтевидео» (2003)
# «Моё солнце» (2005)
# «Поезд» (2000)
# «Так-цік-так» (2004)
# «Смотри» (2002)
# «Партизаны» (2002)
# «Айсберги» (2001)
# «Не я» (2000)
# «Моё солнце (DJ Boston mix)» (2005)
# «Web-дизайн (DJ Evsey 2004 mix)» (2004)
# «Время года (DJ Boston adult contemporary melancholic mix)» (2002)

## Відэакліпы
* «Октябрь» — рэж. Іван Пінігін (2000)
* «Web-дизайн» — рэж. О. Кляймёнаў, Н. Бацьвіньнік (2003)
* «Монтевидео» — рэж. Анатоль Вечар (2003)
* «Альбион» — рэж. А. Лескін (2004)
* «Так-цік-так» — рэж. В. Мядзьведзеў, Е. Бартлава (2004)

Музыка і словы — Уладзімер Пугач, акрамя: 6, 13 — музыка Раман Арлоў, словы Ўладзімер Пугач; 9, 20 — музыка Ўладзімер Пугач, словы Ўладзімер Пугач, Раман Арлоў

* Уладзімер Пугач: вакал, гітара
* Раман Арлоў: гітара
* Дзяніс Варанцоў: клявішныя
* А. Зайцаў: бас-гітара
* М. Пендо: бубны
* Уладзімер Пазняк: бэк-вакал

## У розны час у гурце прымалі ўдзел
* Арцём Ледаўскі: вакал, гітара
* Макс Івашын: клявішныя
* К. Гарачы: клавішныя
* К. Сенін: бас-гітара
* В. Сяргеенка: бас-гітара
* М. Храмцаў: бас-гітара
* А. Сівец: бубны
* Ю. Вялюга: бубны
* А. Арлоў: бубны

## Выдаўцы
* А. Зайцаў: мастэрынг дыска
* Зьміцер Бескаравайны: кампіляцыя
* Ігар Крашэўскі: фота
* Ж. Лявонава: стыль
* В. Казаноўскі: дызайн
* Ігар Назаранка: мультымэдыя

Катэгорыя:Альбомы 2005 году
Катэгорыя:Альбомы J:морс
Ян Цзэнсінь

**Ян Цзэнсінь** ( 楊增新; 1859—1928) — палітычны дзеяч Кітаю, губэрнатар Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёну.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў 1859 годзе ў павятовым горадзе Мэнцзы правінцыі Юньнань. У 1889 годзе атрымаў навуковую ступень цзіньшы (进士). Займаў пасаду начальніка адміністрацыі Лінься-Хуэйскай аўтаномнай акругі (чжычжоў, 知州) у правінцыі Ганьсу, вырашаў пытаньні кітайскіх уйгураў правінцыі, пазьней працаваў дырэктарам вучылішча сухапутных войскаў. Потым пры падтрымцы шычжэншы (布政使, кіраўнік муніцыпалітэту) Ван Шунаня (王树枏) прызначаўся на розныя пасады ў гарадах Аксу, Урумчы, Балікунь.

У 1911 годзе ў Кітаі пачалася Сінхайская рэвалюцыя супраць маньчжурскай дынастыі Цын. Напярэдадні буржуазнай рэвалюцыі ў Сіньцзяне быў створаны шэраг таемных брацтваў — падпольных рэвалюцыйных антыманьчжурскіх аб’яднаньняў, самым моцным зь якіх было брацтва Гэлаохуэй (哥老会). Неўзабаве пасьля пачатку Сінхайскай рэвалюцыі паўстаньні ўскалыхнулі і Сіньцзян, успыхнуўшы спачатку ў Урумчы, затым у Кульджы і ахапіўшы значную частку рэгіёну. Губэрнатар Сіньцзяну Юань Дахуа (袁大化) накіраваў цынскае войска ў захоплены паўстанцамі Ілі, дзе ўрадавае войска было разьбіта. У 1912 годзе пасьля адрачэньня ад імпэратарскага трона апошнім Цынскім імпэратарам, першым прэзыдэнтам Кітайскай Рэспублікі быў абраны Юань Шыкай. Перамена ўлады памяркоўна прывяла да спаду супрацьстаяння ваюючых бакоў ў Сіньцзяне і да пачатку мірных перамоваў. Юань Дахуа быў зьмешчаны з пасады губэрнатара Сіньцзяну, а на яго месца Юань Шыкай прызначыў Ян Цзэнсіня.

У 1928 годзе Ян Цзэнсінь быў забіты і губэрнатарскую пасаду Сіньцзяна заняў Цзінь Шужэнь (金樹仁).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Сіньцзяну
896

## Падзеі
* красавік — Баніфацыюс VI стаў 112-м Рымскім Папам
* травень — Стэфан VI стаў 113-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
* Часлаў Кланіміравіч,  вялікі жупан Сэрбіі (933—950)
 
## Сьмерці
* 4 красавіка — Фармоз, Рымскі Папа
* Баніфацыюс VI, Рымскі Папа

Катэгорыя:896
891

## Падзеі
* 6 кастрычніка — Фармоз стаў 111-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*
 
## Сьмерці
* Стэфан V, Рымскі Папа

Катэгорыя:891
885

## Падзеі
* верасень — Стэфан V стаў 110-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*
 
## Сьмерці
* Сьвяты Адрыян III, Рымскі Папа

Катэгорыя:885
884

## Падзеі
* 17 траўня — Сьвяты Адрыян ІІІ стаў 109-м Рымскім Папам

## Нараджэньні
*
 
## Сьмерці
* 15 траўня — Марын I , Рымскі Папа

Катэгорыя:884
Катэгорыя:884
882

## Падзеі
* 16 сьнежня — Марын І стаў 108-м Рымскім Папам

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Ян VIIІ, Рымскі Папа

Катэгорыя:882
Спрошчаная ангельская мова

**Спрошчаная ангельская мова** — агульная назва спрошчаных варыянтаў ангельскай мовы, напрыклад:
* Асноўная ангельская мова — штучная мова з паменшанаю колькасьцю словаў, якая была створаная Чарльзам Кэем Оджэнам
* Спрошчаны варыянт ангельскай мовы — кантраляваная мова, першапачаткова створаная для выкарыстаньня ў авіяіндустрыі
* Спэцыяльная ангельская мова — спрошчаны варыянт ангельскай мовы, які выкарыстоўваўся радыёстанцыяй Голас Амэрыкі
* форма ангельскай мовы, выкарыстаная ў Вікіпэдыі на спрошчанай ангельскай мове
Кантраляваная мова

**Кантраляваная мова** — падмноства нейкай натуральнай мовы, граматыка і слоўнік якой былі абмежаваныя і скарочаныя дзеля таго, каб пазьбегнуць неадназначнасьцяў і адначасова зрабіць яе больш простай. Звычайна кантраляваныя мовы ствараюцца, каб дапамагчы людзям, для якіх гэтая мова не зьяўляецца роднаю, альбо для спрашчэньня кампутарнай апрацоўкі.

Катэгорыя:Штучныя мовы
Вязынка

**Вязынка** — шматзначны тэрмін.

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Вязынка — вёска ў Вялейскім раёне
** Вязынка — вёска ў Маладэчанскім раёне
** Вязынка — вёска ў Менскім раёне

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Вязынка — рака ў Менскім і Маладэчанскім раёнах Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Вяз
* Вязавая
* Вязавец
* Вязавіца
* Вязанка
* Вязань
* Вязаў
* Вязаўка
* Вязаўкі
* Вязаўніца
* Вязаўцы
* Вязаўшчына
* Вязкі
* Вязовец
* Вязок
* Вязынь
* Вязычын
* Вязычыно
* Вязычынь
* Вязьзе
* Завязьзе
Інданэзійская Вікіпэдыя

**Інданэзі́йская Вікіпэ́дыя** () — разьдзел Вікіпэдыі на інданэзійскай мове. Гэта 22-і паводле велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце, на сёньняшні дзень зьмяшчае  .

Гэта разьдзел Вікіпэдыі заснаваны 7 лістапада 2003 году. 31 траўня 2005 колькасьць артыкулаў у інданэзійскай Вікіпэдыі дасягнула 10 000.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка інданэзійскай Вікіпэдыі

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Катэгорыя:Інданэзійскія энцыкляпэдыі
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Інданэзійская мова
Сьвентакшыскае ваяводзтва

**Сьвентакшыскае ваяводзтва** (па-польску: *Województwo świętokrzyskie*) — адно з 16 ваяводзтваў Польшчы. Ахоплівае частку тэрыторыі гістарычнай краіны Малапольшчы. Утворана 1 студзеня 1999 з наступных ваяводзтваў папярэдняга адміністрацыйнага падзелу: Келецкага (цалкам), часкова Тарнобжацкага, Чанстахоўскага ды Радамскага.

## Геаграфія
Ваяводзтва знаходзіцца ў паўднёвай Польшчы, мяжуе з ваяводзтвамі:
* Мазавецкім,
* Люблінскім,
* Падкарпацкім,
* Малапольскім
* Сылескім.

У ваяводзтве знаходзяцца: Сандамірская катліна, Келецкае узвышша, Нідзянская катлавіна, Сьвентакшыскія горы.

Сядзіба ваяводзкае ўлады — Кельцы.

## Гарады
У Люблінскім ваяводзтве налічваецца 31 населены пункт з гарадзкімі правамі, у тым ліку 1 горад існуе на правах павету.

## Паветы
Люблінскае ваяводзтва складаецца з 14 паветаў — 13 земскіх і 1 гарадзкога.

## Гміны і населеныя пункты
У склад ваяводзтва ўваходзяць 102 гміны (5 гарадзкіх, 26 сельска-гарадзкіх і 71 сельская). Акрамя гарадоў, ёсьць 2542 населеных пункты.

## Вонкавыя спасылкі
Латыская Вікіпэдыя

**Латыская Вікіпэдыя** () — разьдзел Вікіпэдыі на латыскай мове. 

Гэта разьдзел Вікіпэдыі заснаваны ў 2003 годзе. У 2006 годзе колькасьць артыкулаў у латыскай Вікіпэдыі дасягнула 5000.  На 14 ліпеня 2009 году зьмяшчаў больш за 22 тысячы артыкулаў. 24 студзеня 2020 году колькасьць артыкулаў дасягнула 100 000. Па стане на    году зьмяшчае   (гэта 67-ы па велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце).

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка латыскай Вікіпэдыі

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Латыская мова ў сеціве
Катэгорыя:Балтыйскія Вікіпэдыі
Скамандэр (паэтычная суполка)

**Скамандэр** — польская паэтычная суполка, заснаваная ў 1918 годзе Юльянам Тувімам, Антоніем Слонімскім, Яраславам Івашкевічам, Казімежам Вежынскім і Янам Леханем. Узорам для *скамандрытаў* была найперш творчасьць Леапольда Стафа.

Свой назоў суполка ўзяла ад ракі Скамандэр, што ў Малой Азіі, якая паводле «Іліяды» аплывала Трою.

Суполка фармавалася на працягу 1916—1919 гадоў і вяла актыўную дзейнасьць да 1926—1928 гадоў. У гэты пэрыяд выдаваўся аднайменны штомесячны часопіс. Да суполкі далучыліся Марыя Паўлікоўска-Яснажэўска, Юзэф Віттлін, Станіслаў Баліньскі, Казімера Іллаковіч. Пасьля распаду суполкі ейных удзельнікаў — *скамандрытаў* — працягвалі ўспрымаць як суцэльную групу.

## Глядзіце таксама
* Альбін Дзяконскі

Катэгорыя:Польская літаратура
Скамандэр

* Скамандэр — мястэчка ў дэльце ракі Скамандэр на паўночна-ўсходнім узьбярэжжы Тасманіі
* Скамандэр — рака ў Тасманіі
* Скамандэр — рака ў Малой Азіі, зараз мае назву Карамэндэрэс
* Скамандэр — старажытнагрэцкі бог аднайменнай ракі
* Скамандэр - польская паэтычная суполка
Голас Амэрыкі

**Голас Амэрыкі** () — дзяржаўная радыёстанцыя ЗША, заснаваная ў лютым 1942 году для замежнага вяшчаньня. На 2014 г. вяшчала на больш як 40 мовах і мела звыш 164 млн штотыднёвых слухачоў за мяжой. Фундуецца Кангрэсам ЗША праз урадавы орган — «Рада кіраўнікоў вяшчаньнем» (анг. Broadcasting Board of Governors). Упершыню выйшла ў этэр 24 лютага 1942 году са словамі: «Мы будзем гаварыць аб Амэрыцы і вайне, навіны могуць быць добрымі або дрэннымі — мы будзем паведамляць вам праўду». Стваралася ў процівагу гебэльсаўскай прапагандысцкай машыне.

## Мінуўшчына
З пачаткам «халоднае вайны» ў 1946—1947 гг. «Голас Амэрыкі» займеў каля ста радыёмачтаў агульнай магутнасьцю 15 млн. ват, што забясьпечвалі 800-гадзіннае радыёвяшчаньне на 38 мовах. Хутка зьявілася вяшчаньне на мовах краінаў савецкага блёку. У траўні 1949 г. расейскамоўнае вяшчаньне, што пачалося ў 1947 г. і вялося з 60 перадавальнікаў у Эўропе, стала кругласутачным.

У сярэдзіне 1970-х радыё рэарганізавалі — радыёстанцыя больш не зьяўлялася ўрадавай, і ў радыёжурналістаў зьявілася магчымасьць выказваць уласны пункт погляду (або «пазыцыю рэдакцыі») на падзеі, якія адбываюцца ў сьвеце. У савецкія гады нароўні з радыёстанцыяй «Свабода» было адной з крыніцаў інфармацыі аб падзеях у СССР і сьвеце. Савецкія ўлады падвяргалі «глушэньню» перадачы абедзьвюх радыёстанцыяў на расейскай мове і іншых мовах народаў СССР. Назоў хутка стаў у СССР хадзячай назвай — замежныя радыёстанцыі, якія крытыкавалі палітыку СССР і краінаў сацлягера, абагульнена зваліся «варожымі галасамі». Глушэньне спынілася толькі з прыходам «перабудовы».

У 2006 годзе аб’ём вяшчаньня на Расею склаў 3 гадзіны ў суткі (зь іх 1 гадзіна — паўтор ад учорашняга дня). Таксама выходзіла паўгадзінная праграма тэленавінаў на расейскай мове, якая трансьлявалася на цэнтральную частку Расеі пры дапамозе спадарожніка. Альбанскую, басьнійскую, македонскую, сэрбскую рэдакцыі скарацілі. Спынілася радыёвяшчаньне на мове гіндзі, на харвацкай, турэцкай, тайскай, грэцкай і грузінскай мовах.

## Крытыка
31 студзеня 2012 г. расейская служба радыё зьмясьціла на сваім сайце інтэрвію расейскага палітыка, якога той не даваў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Мабільная бачына
* RSS-паток навінаў
* Падкаст
* [mms://a1905.l211052072.c2110.g.lm.akamaistream.net/D/1905/2110/v0001/reflector:52072 Музычнае вяшчаньне]

Катэгорыя:Радыёстанцыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Установы, міністэрствы і ведамствы ЗША
Катэгорыя:Арганізацыі ЗША
Вепр

**Вéпар** (; па-старабеларуску: *Вепр*) — рака ва ўсходняй Польшчы, правы прыток Віслы. 

Даўжыня ракі складае 303 км, а плошча яе басэйна — 10,4 тыс. км². Пачатак бярэ з ваколіцаў Тамашава-Любельскага на ўсходніх склонах узвышша Расточча, у вышнявінах перасякае Люблінскае ўзвышша, далей цячэ па нізіне ў забалочанай раўніне, а ўпадае ў Віслу ў Дэмбліне. Злучаецца з Кроснай праз канал Вепар-Кросна.

Галоўныя прытокі:
* Быстрыца
* Тысьмяніца
* Пан

На Вепры ляжаць:
* Шчабрэшын
* Красныстаў
* Ленчна
* Любартаў
* Дэмблін

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Польшчы
Вітавіцы (Люблінскае ваяводзтва)

**Вітавіцы** () — вёска на паўднёвым усходзе  Польшчы, у гміне Коньскаволя Пулаўскага павету Люблінскага ваяводзтва. Вітавіцы стаяць на рацэ Кураўцы. Насельніцтва вёскі складае 469 жыхароў (2008 год).

Катэгорыя:Населеныя пункты Люблінскага ваяводзтва
Катэгорыя:Пулаўскі павет
384

## Падзеі
* 15 сьнежня — Сьвяты Сірыцы стаў 38-м Рымскім Папам. Пачынаючы з яго пантыфікату вышэйшая духоўная асоба каталіцкай Царквы афіцыйна завецца Папам

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
401

## Падзеі
* 22 сьнежня — Інакенцыюс I стаў 40-м Рымскім Папам

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 19 сьнежня  — Анастасіюс I, Рымскі Папа

## Вонкавыя спасылкі
417

## Падзеі
* 18 сакавіка — Сьвяты Зосім стаў 41-м рымскім папам

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 12 сакавіка — Сьвяты Інакенцыюс І, рымскі папа
418

## Падзеі
* 29 сьнежня — Баніфацыюс I стаў 42-м Рымскім Папам

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 26 сьнежня — Зосім, Рымскі Папа
399

## Падзеі
* 27 лістапада — Анастасіюс I стаў 39-м Рымскім Папам

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
422

## Падзеі
* 10 верасьня — Сьвяты Цэлесьцін стаў 43-м рымскім папам

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 4 верасьня — Сьвяты Баніфацы І, рымскі папа
432

## Падзеі
* 31 ліпеня — Сыкст III стаў 44-м Рымскім Папам

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
440

## Падзеі
* 29 верасьня — Сьвяты Леў І Вялікі стаў 45-м рымскім папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 19 жніўня — Сьвяты Сікст ІІІ, рымскі папа
461

## Падзеі
* 19 лістапада — Сьвяты Іляры стаў 46-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 10 лістапада — Сьвяты Леў І Вялікі, Рымскі Папа
492

## Падзеі
* 1 сакавіка — Сьвяты Гелясі І стаў 49-м рымскім Папам

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
496

## Падзеі
* 24 лістапада — Сьвяты Анастасі ІІ стаў 50-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 21 лістапада — Сьвяты Гелясі І, Рымскі Папа
498

## Падзеі
* 22 лістапада — Сьвяты Сымах стаў 51-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 19 лістапада — Сьвяты Анастасі ІІ, Рымскі Папа
514

## Падзеі
* 20 ліпеня — Сьвяты Гармізд стаў 52-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 19 ліпеня — Сьвяты Сымах, Рымскі Папа
523

## Падзеі
* 13 жніўня — Сьвяты Ян І стаў 53-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 6 жніўня — Сьвяты Гармізд, Рымскі Папа
526

## Падзеі
* 12 ліпеня — Сьвяты Фэлікс ІІІ стаў 54-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 18 траўня — Сьвяты Ян І, Рымскі Папа
468

## Падзеі
* 3 сакавіка — Сьвяты Сімпліцы стаў 47-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 29 лютага — Сьвяты Іляры, Рымскі Папа
483

## Падзеі
* 13 сакавіка — Сьвяты Фэлікс ІІ стаў 48-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
530

## Падзеі
* 22 верасьня — Баніфацы ІІ стаў 55-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 22 верасьня — Сьвяты Фэлікс ІІІ, Рымскі Папа
532

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 17 кастрычніка — Баніфацы ІІ, Рымскі Папа

## Вонкавыя спасылкі
533

## Падзеі
* 2 студзеня — Ян ІІ стаў 56-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
535

## Падзеі
* 13 траўня — Сьвяты Агапіт І стаў 57-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 8 траўня — Ян ІІ, Рымскі Папа
536

**536 год** (**[[Рымскія лічбы|DXXXVI]]**) — высакосны год Юліянскага календару, які . У той час ён называўся **годам з консульства [[Бэлізарыюс]]а** (радзей — **1289 годам ''[[Ab urbe condita]]***). Нумаравацца 536 годам стаў толькі з [[Раньняе сярэднявечча|раньняга сярэднявечча]], калі ў Эўропе пачала пераважваць [[каляндарная эра]] [[ад Нараджэньня Хрыстовага]].

== Падзеі ==
* пачатак году — у выніку вывяржэньня вулькану ў Ісьляндыі амаль усё Паўночнае паўшар’е апынулася пад хмарамі попелу, якія закрылі сонечнае сьвятло на 18 месяцаў. Гэта прывяло да [[Пахаладаньне 535—536 гадоў|надзвычайнага пахаладаньня]], неўраджаяў і масавага голаду.
* сакавік — кароль [[Тэадахад]] саступіў [[Франкі|франкам]] [[Праванс]] і верхнюю [[Алеманія|Алеманію]] ў абмен на вайсковую падтрымку. Вялікае [[Готы|гоцкае]] войска ўвайшло ў [[Далмацыя|Далмацыю]], разьбіла [[Войска Бізантыйскай імпэрыі|бізантыйцаў]] і забіла генэрала [[Мунд (генэрал)|Мунд]]а.
* [[8 чэрвеня]] — [[Сьвяты Сыльвэры(папа рымскі)|Сьвяты Сыльвэры]] стаў 58-м Рымскім Папам
* лета — Канстантыніян, *magister militum per Illyricum'', адваяваў Далмацыю, готы сышлі з Салёны на поўнач.
* лета – Гоцкая вайна: Бэлізарыюс перасёк Мэсынскі праліў і ўварваўся ў Італію, захапіўшы Рэгіюм і дайшоўшы да Нэапалю. 
* 9 сьнежня – Бэлізарыюс увайшоў у Рым; 4000 гоцкі гарнізон зьбег зь места.

## Нараджэньні
* Эвагрыюс Схалястык, сырыйскі гісторык царквы (альбо 537)
* Лі Эзі, кітайская імпэратарка з Паўночнай дынастыі Чжоў
* Вэнанцыюс Фартунатус, мэравінскі біскуп (прыкладная дата)

## Сьмерці
* 22 красавіка — Сьвяты Агапіт І, Рымскі Папа
* Анкан, японскі імпэратар
* Тэадахад, кароль остготаў
* Мунд, бізантыйскі генэрал

## Вонкавыя спасылкі
555

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Вігіліюс, папа рымскі
* Тэўдавальд, кароль франкаў з дынастыі Мэравінгаў

## Вонкавыя спасылкі
561

## Падзеі
* 17 ліпеня — Ян ІІІ стаў 61-м Рымскім Папам 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
Кросна (рака)

**Кросна** () — рака ва ўсходняй Польшчы, левы прыток Буга даўжынёй 120 км і плошчай басэйна 3353 км². Цячэ праз Паўднёвае Падляшша і Паўднёвападляскую нізіну ў Люблінскім ваяводзтве.

На рацэ стаяць месты Міжрэчча і Белая.

Паўстае з злучэньня двух ручаёў, якія выплываюць зь лясоў на Лукаўскай раўніне: Паўночнай Кросны і Паўднёвай Кросны, якая бярэцца за пачатак Кросны. Гэтыя ручаі злучаюцца ў Міжрэччы. Рака ўпадае да Буга на паўночны-ўсход ад вёскі Нэпле ніжэй за Тэрэспаль.

Катэгорыя:Рэкі Польшчы
Далматынская мова

**Далматы́нская мо́ва** — мёртвая мова раманскай групы індаэўрапейскай моўнай сям’і, ужывалася на ўсходнім узьбярэжжы Адрыятыкі на тэрыторыі Харватыі і Чарнагорыі. Таксама, як і астатнія раманскія мовы, паходзіць з лаціны, якая трапіла на Балканы дзякуючы экспансіі Рымскай імпэрыі, яшчэ да нашай эры. У выніку зьмяшаньня лаціны зь іншымі мовамі карэннага і новапрышлага (галоўным чынам славянскага) насельніцтва Балканскага паўвостраву ўтварылася новая мова.

Далматынская мова была ва ўжытку да ХІХ ст., паступова выцясьнялася сэрбскахарвацкай мовай, якая панавала ў рэгіёне. Сёньня на ўзьбярэжжы спрэс ва ўжытку харвацкая мова. Далматынскую мову ня варта блытаць з італьянскімі гаворкамі харвацкіх італьянцаў, якія ў Сярэднявеччы сталі засяляць ўзьбярэжжа Балканаў.

Катэгорыя:Раманскія мовы
Катэгорыя:Далмацыя
Катэгорыя:Мёртвыя мовы
Катэгорыя:Старажытныя мовы Эўропы
Катэгорыя:Мовы Харватыі
Кацельня Баярская

Назву **Каце́льня Бая́рская** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Кацельня Баярская — былая вёска ў Гершонскім сельсавеце Берасьцейскага раёну, цяпер у складзе Берасьця
** Кацельня Баярская — вёска ў Клейнікаўскім сельсавеце Берасьцейскага раёну
Падкарпацкае ваяводзтва

**Падкарпацкае ваяводзтва** () — адно з 16 ваяводзтваў Польшчы. Ахоплівае частку тэрыторыі гістарычнай краіны Малапольшчы. Утворана 1 студзеня 1999 году з наступных ваяводзтваў папярэдняга адміністрацыйнага падзелу: Рэшаўскага, Пшэмыскага, Кросьненскага (цалкам), часткова Тарнобжацкага, ды Тарнаўскага. 

## Геаграфія
Ваяводзтва знаходзіцца ў паўднёвай Польшчы, мяжуе з Украінай, Славаччынай і ваяводзтвамі: Люблінскім, Малапольскім, Сьвентакшыскім.

Сядзіба ваяводзкае ўлады — Рэшаў.

## Гарады
У Падкарпацкім ваяводзтве налічваецца 45 населеных пунктаў з гарадзкімі правамі, у тым ліку 4 гарады існуюць на правах павету.

## Паветы
Падкарпацкае ваяводзтва складаецца з 25 паветаў — 21 земскіх і 4 гарадзкіх.

## Гміны і населеныя пункты
У склад ваяводзтва ўваходзяць 159 гмін. Акрамя гарадоў, ёсьць 2164 населеныя пункты.
Гетман

**Гетман** (, , , , ) — гістарычная назва галоўнакамандуючага войска ў Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай ў 15—18 ст. (вялікі каронны, вялікі літоўскі, яго намесьнік — польны), ва Ўкраіне ў 16—17 ст. — начальнік рэестравых казакоў. Таксама дадзены назоў быў распаўсюджаны на тэрыторыі Чэхіі, Малдовы.

Першапачаткова *гетман* прызначаўся каралём толькі на час вайсковых дзеяньняў. Упершыню зьявіўся ў ВКЛ (у 1497 годзе — Канстантын Астроскі). З 1527 году *гетманы* сталі найвышэйшымі вайсковымі кіраўнікамі. З 1581 году гетман зьяўляецца сталай пасадай у Рэчы Паспалітай.

Прызначаўся беспасярэдне вялікім князям літоўскім. Гетман вялікі літоўскі і гетман польны літоўскі кіравалі левым і правым крылом літоўскага войска. Гетман польны аднак падпарадклоўваўся вялікаму. У мірны час гетман вялікі займаўся арганізацыйнымі справамі й бараніў інтарэсы войска, гетман польны кіраваў малымі атрадамі, ахоўваў дзяржаўную мяжу збольшага на ўсходзе.

Пасада пажыцьцёвая, але пад час немачы гетмана ці яго адсутнасьці (напр. палон) вялікі князь мог прызначыць іншага гетмана.

## Вялікае Княства Літоўскае

У ВКЛ тытул вядомы з канца 15 ст., аднак поўнае вызначэньне яго функцыяў і юрыдычнае афармленьне гетманства як дзяржаўнай пасады зьвязана зь менскай ухвалай Жыгімонта I Старога за 1507. Вялікі князь як непасрэдны кіраўнік дзяржавы і войска прызначаў замест сябе гетмана, надзеленага дыктатарскімі паўнамоцтвамі: ён мог караць падначаленых за парушэньне дысцыпліны, гвалт над насельніцтвам і г. д. Правы гетмана канчаткова ўнармавала «Вайсковая ўстава» 1511 і ўхвала сойма 1516. Існавалі пасады гетмана найвышэйшага (17—18 ст. ён называўся вялікім) і палявога. Паводле статутаў ВКЛ іх маглі займаць толькі падданыя ВКЛ. У час Лівонскай вайны 1558—1583 гадоў пасада гетмана найвышэйшага стала пажыцьцёвай. Атрымаўшы дадатковыя абавязкі, гетман займаў функцыі ваеннага міністра: ён мусіў камплектаваць узброеныя сілы, распараджацца сярэбшчынай, назіраць за станам памежных замкаў і інш., з 17 ст. гэтыя задачы сталі галоўнымі абавязкамі. Ствараць войска, весьці перамовы гетман мог толькі на падставе лістоў вялікага князя. Поўная гетманская ўлада, уключаючы права суду і сьмяротнага пакараньня, распаўсюджвалася толькі на войска, непасрэдна падпарадкаванае гетману.

Катэгорыя:Гісторыя
Катэгорыя:Войска
Баяры (неадназначнасьць)

Назву **Бая́ры** маюць:

* У XVIII і ў XIX стагодзьдзях у Беларусі *[[баяры|баярамі]]* звалі тых, хто ахоўваў межы (панцырныя баяры), і тых, хто вазіў лісты (путныя баяры). У гэтыя часы яны па сваім статусе мала чым адрозьніваліся ад сялянаў. Паселішчы (ці частка паселішчаў), дзе жылі баяры, звычайна і зваліся **Баяры**.

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Баяры — вёска ў Жабінкаўскім раёне
** Баяры — вёска ў Камянецкім раёне
** Баяры — вёска ў Пінскім раёне
** Баяры — вёска ў Пружанскім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Баяры — вёска ў Аршанскім раёне
** Баяры — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Баяры — вёска ў Бягомельскім сельсавеце Докшыцкага раёну
** Баяры — вёска ў Параф’янаўскім сельсавеце Докшыцкага раёну
** Баяры — вёска ў Лёзьненскім раёне
** Баяры — вёска ў Пастаўскім раёне
** Баяры — вёска ў Полацкім раёне
** Баяры — вёска ў Іванскім сельсавеце Чашніцкага раёну
** Баяры — вёска ў Кругліцкім сельсавеце Чашніцкага раёну

* Гарадзенская вобласьць:
** Баяры — вёска ў Гервяцкім сельсавеце Астравецкага раёну
** Баяры — хутар у Рытанскім сельсавеце Астравецкага раёну
** Баяры — хутар у Гродзінскім сельсавеце Ашмянскага раёну
** Баяры — вёска ў Каменналоскім сельсавеце Ашмянскага раёну
** Баяры — вёска ў Жырмунскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну
** Баяры — вёска ў Пераганцаўскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну
** Баяры — вёска ў Верцялішкаўскім сельсавеце Гарадзенскага раёну
** Баяры — вёска ў Індурскім сельсавеце Гарадзенскага раёну
** Баяры — вёска ў Падлабенскім сельсавеце Гарадзенскага раёну
** Баяры — вёска ў Карэліцкім раёне
** Дзікускія Баяры — вёска ў Лідзкім раёне
** Смалоцкія Баяры — вёска ў Лідзкім раёне
** Баяры — вёска ў Курылавіцкім сельсавеце Мастоўскага раёну
** Баяры — вёска ў Мастоўскім сельсавеце Мастоўскага раёну
** Баяры — вёска ў Слонімскім раёне
** Баяры — вёска ў Сьвіслацкім раёне
** Баяры — вёска ў Шчучынскім раёне
** Баяры Жалудоцкія — вёска ў Шчучынскім раёне
** Баяры Лябёдзкія — вёска ў Шчучынскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Баяры — вёска ў Бабруйскім раёне
** Баяры — вёска ў Крычаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Баяры — вёска ў Барысаўскім раёне
** Баяры — вёска ў Вялейскім раёне
** Баяры — вёска ў Астрошыцкім сельсавеце Лагойскага раёну
** Баяры — вёска ў Янушкавіцкім сельсавеце Лагойскага раёну
** Баяры — вёска ў Красьненскім сельсавеце Маладэчанскага раёну
** Баяры — вёска ў Цюрлёўскім сельсавеце Маладэчанскага раёну
** Баяры — вёска ў Мядзельскім сельсавеце Мядзельскага раёну
** Баяры — вёска ў Слабадзкім сельсавеце Мядзельскага раёну
** Баяры — вёска ў Нясьвіскім раёне

## Падвойныя назвы
* Вялікія Баяры
* Дзікускія Баяры
* Малыя Баяры
* Смалоцкія Баяры
* Турэц-Баяры

## Глядзіце таксама
* Баярова
* Баяршчына

## Крыніцы