Уладзімер Тапароў

**Уладзімер Мікалаевіч Тапароў** (; 5 ліпеня 1928 — 5 сьнежня 2005) — расейскі савецкі мовазнаўца. Доктар філялягічных навук (1988 год), сябра-карэспандэнт АН СССР (1990 год), сапраўдны сябра РАН (1991 год). Вучань Алега Трубачова.

## Біяграфія
Скончыў філялягічны факультэт МДУ (1951 год) і асьпірантуру там жа (1954 год). Малодшы і старэйшы навуковы супрацоўнік (1954—1961 гады), вядучы навуковы супрацоўнік, загаднік сэктару структурнай тыпалёгіі, галоўны навуковы супрацоўнік Інстытуту славяназнаўства і балканістыкі РАН (1961—2005 гады). Доктар філялягічных навук (1988 год), галоўны навуковы супрацоўнік Інстытуту вышэйшых гуманітарных дасьледаваньняў РДГУ (з 1992 году), правадзейны сябра Расейскай акадэміі навук (1991 год; акадэмік АН СССР у Аддзеле літаратуры і мовы з 15 сьнежня 1990 году), правадзейны сябра грамадзкай арганізацыі «Расейская акадэмія прыродазнаўчых навук» (1993 год).

Высунуў тэорыю, нібы славянскія мовы разьвіліся ў глыбокай старажытнасьці з пэрыфэрыйных балтыйскіх гаворак, абвясьціўшы ўсходнебалтыйскія (летувіскую і латыскую) «цэнтральнабалтыйскімі» мовамі (аднак пазьней выказваў думку, што «*[[праславянская мова]] — гэта позьняя філіяцыя ня проста балтыйскіх, а менавіта [[Пруская мова|прускіх дыялектаў]]*»).

## Летувізацыя

Распрацоўваў гіпатэтычныя рэканструкцыі «балтыйскіх гідронімаў», якія сьцьвярджаюць колішнюю «балтыйскасьць» (нібы блізкую да летувіскасьці) ня толькі ўсёй этнічнай тэрыторыі беларусаў, але і ваколіцаў Масквы, Кіева і Варшавы. На падставе гэтых рэканструкцыяў летувіскія аўтары спрабуюць азначаць летувізацыю (нягледзячы на брак гістарычных сьведчаньняў пра «гвалтоўную славянізацыю» мясцовага насельніцтва) як «*аднаўленьне гістарычнай справядлівасьці*» — «*вяртаньне да каранёў*».

Дасьледнік Іван Ласкоў зьвяртае ўвагу на наступную супярэчлівасьць балтыйскіх этымалёгіяў: «*Гідранімія Летувы, Латвіі і Ўсходняй Прусіі такімі дасьледнікамі, як [[Алег Трубачоў|А. Трубачоў]] і Ў. Тапароў і іх школа, без усякага аналізу абвяшчаецца наскрозь балтыйскай, хоць у большай частцы сваёй з балтыйскіх моваў не разьвязваецца. І знайшоўшы дзесьці такія ж, як у Балтыі, тапонімы, балтафілы сьцьвярджаюць: тут былі балты. Даходзіць да сьмешнага: балты, на погляд іх, сягалі аж да [[Уфа|Ўфы]] — на той падставе, мабыць, што назва Ўфа нагадвае летувіска-латыскае ўпэ 'рака'».

Дасьледнік тапаніміі [[Вадзім Жучкевіч]] з 400 пералічаных Тапаровым і Трубачовам меркаваных балтызмаў, пашыраных на тэрыторыі Беларусі, пагаджаўся залічыць да балтыйскіх запазычваньняў толькі 18. Ен зазначаў, што, карыстаючыся такой мэтодыкай, можна ўсе славянскія назвы растлумачыць з пазыцыяў балтыйскіх моваў. Тым часам археоляг [[Вольга Мельнікоўская]] ў зьвязку з дасьледаваньнямі Тапарова і Трубачова прывяла наступнае выказваньне лінгвіста [[Мікалай Надзеждзін|Мікалая Надзеждзіна]]: «*Слова — усё ў нашай уладзе. Яно безабароннае, і зь яго этымалягічным катаваньнем можна вымучыць розны сэнс*».

Археоляг [[Васіль Супрун]] зьвяртае ўвагу на тое, што калі неаб’ектыўнасьць [[Казімер Буга|Казімера Бугі]] можна патлумачыць яго летувіскім нацыянальным патрыятызмам, то тэндэнцыйнасьць Тапарова і Трубачова, якія фактычна рабілі не навуковы аналіз паходжаньня гідронімаў, а адвольнае дапасаваньне іх да балтыйскай лексыкі і тапанімікі, немагчыма патлумачыць з пункту гледжаньня лёгікі.

== Узнагароды ==
Ляўрэат [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміі СССР]] (1990 год) — за ўдзел у працы над энцыкляпэдыяй «Міты народаў сьвету» (у знак пратэсту [[Студзеньскія падзеі ў Вільні|супраць трагічных падзеяў у Вільні]] 13 студзеня 1991 году ад прэміі адмовіўся), [[Прэмія Аляксандра Салжаніцына|прэміі Аляксандра Салжаніцына]] (1998 год), [[Прэмія Андрэя Белага|прэміі Андрэя Белага]] (2003 год).

Кавалер [[Ордэн Пашаны (Расея)|расейскага Ордэну Пашаны]] (1997), [[Ордэна Вялікага князя Літоўскага Гедзіміна|летувіскага ордэна Вялікага князя Літоўскага Гедзіміна]] (камандорскі крыж) (1999 год) і найвышэйшай узнагароды [[Латвія|Латвіі]] — [[Ордэн Трох зорак|ордэна Трох зорак]] (2002 год).

== Крытыка ==
Крытыкуецца за прасоўваньне гіпотэзы пра міграцыю [[Балтыйскія мовы|балтыйскага]] племя [[Галінды|галіндаў]] усёй тэрыторыяй Эўропы да [[Пірэнэйскі паўвостраў|Пірэнэйскага паўвострава]], заснаваную адно на выкарыстаньні «*этнанімічнай асновы *Galind-*» у аддалена падобных паводле гучаньня формах пры поўным браку дакладных сьлядоў знаходжаньня галіндаў дзесьці ў Эўропе ў гістарычных і археалягічных крыніцах, з выняткам іх гістарычнай радзімы ў Мазурскім паазерʼі. Адзначаецца, што Тапароў абмінуў папярэднюю гісторыю пытаньня, праігнараваў альтэрнатыўныя меркаваньні і не падаў нейкіх новых для таго часу гістарычных, археалягічных і лінгвістычных абгрунтаваньняў. Высновы Тапарова ўвялі ў зман цэлы шэраг археолягаў (найперш летувіскіх, якія нават перанесьлі гэтую ідэю ў школьныя падручнікі).

Як падкрэсьлівае гісторык і археоляг , «*Крыніцазнаўчая слабасьць названых пабудоваў, пры ўважлівым разглядзе, выяўляецца настолькі відавочнай, што выклікае зьдзіўленьне: чаму крытыка пачала гучаць толькі цяпер?''» (2017 год).

Таксама крытыкуецца за тое, што без сур’ёзнага этымалягічнага аналізу абвясьціў больш за 300 гідронімаў і тапонімаў у ваколіцах Масквы чыста балтыйскімі, адкінуўшы іх магчымае славянскае або фінска-вугорскае паходжаньне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія мовазнаўцы