Эміль Змачынскі

**Эмі́ль Віке́нцевіч Змачынскі** (, в. Падзернае Рубяжэвіцкай воласьці, Менскі павет Менскай губэрні, Расейская імпэрыя — 15 сакавіка 1945, Рашоты, Краснаярскі край, СССР) — расейскі і беларускі хімік, стваральнік і першы загадчык катэдры фармпрэпаратаў, загадчык катэдрай арганічнай хіміі Пермскага ўнівэрсытэту, загадчык катэдры агульнай і неарганічнай хіміі, стваральнік і першы дэкан хімічнага факультэту Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту.

Распрацаваў спосабы здабываньня іхтыёлу з гаручых лупнякоў, спосаб камбінаванай перапрацоўкі торфу і фасфарыту дзеля атрыманьня фосфарных угнаеньняў, сьпірту, дрожджаў. Прапанаваў новы варыянт пэрыядычнай сыстэмы элемэнтаў.

## Жыцьцяпіс

Скончыў Менскую гімназію (1907), хімічнае аддзяленьне фізыка-матэматычнага факультэту Юр’еўскага ўнівэрсытэту (1914), Вышэйшыя пэдагагічныя курсы па аддзяленьні фізыкі, матэматыкі і касмаграфіі ў Юр’еве (1915).

Абараніў дысэртацыю на тэму «Пра лінейную хуткасьць крышталізацыі этэраў бэнзол-ортакарбонавай кісьлі». Кандыдат хімічных навук (1915).

У 1915 року пачаў працаваць хімікам Вайскова-прамысловага камітэту (Масква), у Вышэйшай тэхнічнай вучэльні ў лябараторыі прафэсара Аляксея Чычыбабіна. У 1916—1917 навучальным годзе займаўся будаўніцтвам і кіраўніцтвам хлёрцыянавым аддзяленьнем і вытворчасьцю цынкавага купарвасу на досьледным заводзе Вайскова-хімічнага камітэту ў Ленінградзе.

З 1917 року выкладаў хімію ў Саратаўскім дзяржаўным сельгасінстытуце, быў асыстэнтам і дацэнтам катэдры аналітычнай хіміі.

У 1925—1928 — стваральнік, першы загадчык катэдры, прафэсар катэдры тэхналёгіі фармацэўтычных прэпаратаў хіміка-фармацэўтычнага аддзяленьня мэдыцынскага факультэту Пермскага ўнівэрсытэту; адначасна — загадчык катэдры арганічнай хіміі (1926—1927) унівэрсытэту. Звольніўся зь Пермскага ўнівэрсытэту 15 кастрычніка 1928 року ў сувязі зь пераводам у Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Адной з прычынаў ягонага ад’езду зь Пермі стала абвастрэньне сухотнага працэсу ва ўральскім клімаце, непрыдатным для ягонага здароўя.

У Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце ўзначаліў катэдру агульнай і неарганічнай хіміі (1928—1937). Стаў стваральнікам і першым дэканам хімічнага факультэту (1931, пасьля 1934—1936).

8 красавіка 1938 року арыштаваны па ілжывым паклёпе УНКУС па Саратаўскай вобласьці, асуджаны 17 верасьня 1939 року  НКУС СССР па абвінавачаньні ў шпіёнска-дывэрсійнай дзейнасьці на 5 гадоў. Адбываў прысуд у лягеры-калёніі на станцыі Рашоты (Ніжнеінгаскі раён, Краснаярскі край). Памёр там 15 сакавіка 1945 року пасьля цяжкага захворваньня і дыстрафіі.

24 траўня 1957 року пасьмяротна рэабілітаваны вайсковым трыбуналам Прывалжанскай вайсковай акругі.

## Дзейнасьць
У 1917—1918 роках быў артылерыйскім прымальнікам і дарадцам Галоўнай артылерыйскай управы, займаўся праектаваньнем і пабудовай заводу цыяністага калю ў Саратаве. У 1918—1919 роках загадваў хімічным аддзелам Губэрнскага савету народнай гаспадаркі (ГСНГ), браў удзел у пабудове сьпіртаперагонных аддзяленьняў на саратаўскіх дражджавых заводах. У 1920—1921 роках — сябра вытворча-тэхнічнай камісіі пры Саратовскім ГСНГ, у 1921—1922 — загадчык Губхімпраму ГСНГ і дырэктар-распарадчык заснаванага ім трэсту «Аб’яднаньне хімзаводаў», займаўся аднаўленьнем бязьдзейных хімзаводаў, будаўніцтвам лупнякаперагоннага заводу і вытворчасьцю іхтыёлу ў Саратаве. У 1923—1924 роках — сябра Саратаўскай губэрнскай плянавай камісіі.

У 1917 року Эміль Змачынскі зрабіў два вынаходніцтвы: 1) атрымаў бромісты цыян і 2) атрымаў бром- і падарганічныя злучэньні.

У 1919—1920 роках рэдагаваў часопіс «Народное хозяйство Нижнего Поволжья».

Значную арганізацыйную працу правёў у Пермі. Працуючы ў Пермскім унівэрсытэце, стварыў і ачоліў катэдру тэхналёгіі фармпрэпаратаў, займаўся будаўніцтвам і абсталяваньнем хіміка-фармацэўтычнага заводу, разьмешчанага ў Алафузаўскім корпусе, кіраваў навукова-дасьледчай працай у лябараторыі тэхналёгіі фармацэўтычных прэпаратаў. Гэта было адзначана ўправай Пермскага ўнівэрсытэту (1928).

За час працы ў Пермскім унівэрсытэце апублікаваў работы: «Стан і пэрспэктывы разьвіцьця хіміка-фармацэўтычнай прамысловасьці на Ўрале» (Хозяйство Урала. 1926. № 13—14), «Шляхі разьвіцьця і задачы тэхналёгіі фармацэўтычных прэпаратаў» (Вестник фармации. 1926. № 2). Агулам да гэтай пары апублікаваў 12 навукова-тэхнічных працаў.

У Беларускім унівэрсытэце стаў арганізатарам хімічнага факультэту і ягоным першым дэканам (1931). Тут жа распрацаваў спосабы здабываньня іхтыёлу з гаручых лупнякоў, праекты шэрагу досьледна-прамысловых вытворчасьцей. Пачаў шырокае дасьледаваньне беларускіх торфаў, стварыў і ачоліў лябараторыю торфу (1934), пераўтвораную ў лябараторыю па вывучэньні хімічнай сыравіны БССР. Распрацаваў новы спосаб камбінаванай перапрацоўкі торфу і фасфарыту дзеля атрыманьня фосфарных угнаеньняў, сьпірту, дрожджаў. Прапанаваў новы спосаб брамаваньня і ёдаваньня арганічных злучэньняў. Правёў шэраг дасьледаваньняў, датычных каталізу, электрахіміі.

Распрацаваў новы варыянт пэрыядычнай сыстэмы элемэнтаў.

Аўтар шэрагу тэарэтычных працаў, прысьвечаных праблемам выкарыстаньня прыроднай сыравіны, разьвіцьцю хімічнай прамысловасьці.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менскім павеце (Расейская імпэрыя)
Катэгорыя:Памерлі ў Ніжнеінгаскім раёне
Катэгорыя:Беларускія хімікі
Катэгорыя:Расейскія хімікі
Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Саратаўскага дзяржаўнага аграрнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Пермскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Дэканы Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стаўпецкім раёне