Зінаіда Гіпіюс

**Зінаíда Гíпіюс** (па-расейску: Зинаида Гиппиус; 20 лістапада 1869, места Бялёў, Тульская губэрня, Расейская імпэрыя — 9 верасня 1945, Парыж, Францыя) - расейская паэтка, празаіца, драматургіня, адна з яскравых прадстаўніцаў Срэбнага стагодзьдзя - яе называлі "дэкадэнцкай мадоннай", ідэалягіня расейскага сымбалізму.

## Жыцьцяпіс
Зінаіда Гіпіюс нарадзілася 20 лістапада 1869 года ў горадзе Бялёў (цяпер Тульская вобласьць) у абруселай нямецкай шляхецкай сям'і. Бацька, Мікалай Гіпіюс, вядомы юрыст, некаторы час служыў обэр-пракурорам у Сэнаце; маці, Настасься Васільеўна, народжаная Сьцяпанава, была дачкой екацярынбурскага обэр-паліцмайстра. Па неабходнасьці, зьвязанай з службовай дзейнасьцю бацькі, сям'я часта пераязджала з месца на месца, з-за чаго дачка не атрымала паўнавартаснай адукацыі; розныя навучальныя ўстановы яна наведвала ўрыўкамі, рыхтуючыся да іспытаў з гувэрнанткамі.

Знаходзячыся ў 1888 годзе разам з маці на лячэньні ў Грузіі ў дзядзі ў Баржомі, Зінаіда Гіпіюс пазнаёмілася зь Д. Меражкоўскім, які незадоўга да гэтага апублікаваў сваю першую кнігу вершаў і ў тыя дні падарожнічаў па Каўказе. Адчуўшы імгненную духоўную і інтэлектуальную блізкасьць з сваім новым знаёмым, які выразна адрозьніваўся ад ўсіх зь ейнага атачэньня, васямнаццацігадовая Гіпіюс на яго прапанову аб замужжы адказала згодай. 8 студзеня 1889 гады ў Тыфлісе адбылася сьціплая цырымонія шлюбу, за якой рушыла ўслед кароткае вясельнае падарожжа. 

Да 1917 году пара Гіпіюс-Меражкоўскі зьяўлялася моцным літаратурна-інтэлектуальным цэнтрам расейскай літаратуры. Рэвалюцыі не прыняла. У 1919 годзе вырашыліся на ўцёкі з Расеі - спачатку ў Польшчу, потым у Францыю.

У 1920 году Гіпіюс з мужам пасялілася ў Парыжы. Захаваўшы ваяўнічае рэзкае непрыманьне бальшавізму, муж і жонка востра перажывалі сваю адчужанасьць ад радзімы. Па ейнай ініцыятыве ў Парыжы было створана таварыства «Зялёная лямпа» (1927-1939), заклікалае аб'яднаць разнастайныя літаратурныя колы эміграцыі, якія апынуліся за межамі савецкай Расеі.

У апошнія гады жыцьця вярнулася да паэзіі. Апошнім запісам у дзёньніку З. Гіпіюс, зробленым перад самай сьмерцю, была фраза: «Я каштую мала. Які Бог мудры і справядлівы».

Зінаіда Гіпіюс памерла ў Парыжы 9 верасьня 1945 году і была пахаваная пад адным надмагільлем з Меражкоўскім на могілках Сэнт-Жэнэўеў-дэ-Буа.

У СССР творы Гіпіюс не выдаваліся аж да 1990 году.

## Творчасьць
Спачатку Гіпіюс і ейны муж Дзьмітры Меражкоўскі заключылі няпісаную дамову: яна будзе пісаць выключна прозу, а ён — вершы. Аднак Меражкоўскі парушыў дамову, калі ў яго ўзьнікла ідэя рамана пра Юльяна Адступніка. З таго часу яны абодва пачалі пісаць і прозу, і паэзію.

Вершы будучая паэтка пачала пісаць зь сямі гадоў. У паэзіі дэбютавала ў 1888 годзе, калі ў «Северным вестнике» выйшлі (з подпісам З. Г.) два «паўдзіцячыя», як яна ўспамінала, вершы. Гэтыя і некаторыя наступныя вершы пачаткоўкі-паэткі адлюстроўвалі «агульную сытуацыю пэсімізму і мэлянхоліі 1880-х гадоў» і шмат у чым былі сугучныя творам папулярнага тады Сямёна Надсана. 

Як празаіца дэбютавала ў 1890 годзе з апавяданьнем «Простае жыцьцё» (Простая жизнь), якое апублікаваў часопіс «Вестник Европы», № 4.

Апрача ўсяго паэтка была вядомай літаратурнай крытыкіняй. Звычайна яна пісала свае крытычныя тэксты пад мужчынскімі псэўданімамі, самы вядомы зь якіх - Антон Крайні (Антон Крайний), але ўсе ведалі, хто хаваецца за гэтымі мужчынскімі маскамі.

Паэтка належала да «старэйшых сымбалістаў» разам зь Д. Меражкоўскім, М. Мінскім, І. Аньненскім, В. Брусавым, Ф. Салагубам, К. Бальмантам, якія прынялі на сябе галоўны ўдар у барацьбе з эпігонамі народніцтва за аднаўленьне ў правах эстэтычнага прынцыпу ў паэзіі. «Малодшыя сымбалісты» -  А. Блок і А. Белы прыйшлі на пазіцыі, ужо заваяваныя іх старэйшымі братамі і сёстрамі па пяру, і пачалі пашыраць і паглыбляць сфэру заваяванага.

Празаіца, аўтарка раманаў, аповесьцяў, апавяданьняў, якія выклікалі супярэчлівыя ўражаньні і гучна абмяркоўваліся. Асабліва шмат шуму было вакол ейнага зборніку апавяданьняў «Новыя людзі», у якім упершыню зьявіліся героі сымбалісцкага тыпу, якія выклікалі жорсткае непрыманьне з боку крытыкаў. Ня менш вострая палеміка ўспыхнула і вакол ейных раманаў з няскончанай трылёгіі «Чортава лялька» і «Раман-царэвіч». Зрэшты, скандальны посьпех мела п'еса З. Гіпіюс - «Зялёны пярсьцёнак», якую паказвалі на петраградзкай і маскоўскай сцэнах да 1923 году, пакуль не была зьнятая з рэпэртуару спэцзагадам.

## Бібліяграфія
Творы З. Гіпіюс па-беларуску асобнымі кнігамі не публікаваліся.

##### Паэзія

● «Собрание стихотворений». Книга первая. 1889—1903. Книгоиздательство «Скорпион», М., 1904.

● «Собрание стихотворений». Книга вторая. 1903—1909. Книгоиздательство «Мусагет», М., 1910.

● «Последние стихи» (1914—1918), издание «Наука и школа», Петербург, 66 сс., 1918.

● «Стихи. Дневник 1911—1921». Берлин. 1922.

● «Сияния», серия «Русские поэты», выпуск второй, 200 экз. Париж, 1938.

##### Проза

● «Новые люди». Первая книга рассказов. СПб, 1-е издание 1896; второе издание 1907.

● «Зеркала». Вторая книга рассказов. СПб, 1898.

● «Третья книга рассказов», СПб, 1901.

● «Алый меч». Четвёртая книга рассказов. СПб, 1907.

● «Чёрное по белому». Пятая книга рассказов. СПб, 1908.

● «Лунные муравьи». Шестая книга рассказов. Издательство «Альциона». М., 1912.

● «Чёртова кукла». Роман. Изд. «Московское книгоиздательство». М. 1911.

● «Роман-царевич». Роман. Изд. «Московское книгоиздательство». М. 1913. — 280 с.

##### Драматургія

● «Зелёное кольцо». Пьеса. Изд. «Огни», Петроград, 1916.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1869 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Памерлі ў 1945 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі 9 верасьня
Катэгорыя:Расейскія паэткі
Катэгорыя:Расейскія літаратаркі
Катэгорыя:Сымбалісты