Кацярына Білакур

**Кацярына Васільеўна Білакур** (; , Багданаўка, Палтаўская губэрня, Расейская імпэрыя — , Багданаўка, Ягатынскі раён, Кіеўская вобласьць, УССР) — украінская мастачка жанру наіўнага мастацтва, майстар народнага дэкаратыўнага жывапісу. Народны мастак Украінскай ССР (1956).

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася 24 лістапада (7 сьнежня) 1900 году ў в. Багданаўка Палтаўскай губэрні Расейскай імпэрыі. Бацька, Васіль Іосіфавіч Білакур, быў даволі заможным чалавекам, меў 2,5 дзесяціны ворнай зямлі, трымаў жывёлу. Мела братоў Рыгора і Паўла. У 6—7 гадоў Кацярына Білакур навучылася чытаць, аднак на сямейнай нарадзе вырашылі не аддаваць дачку ў школу, каб зэканоміць на вопратцы і абутку.

Маляваць пачала з раньніх гадоў, аднак бацькі не ўхвалялі гэты занятак і забаранялі ім займацца, бо ён адцягваў ад працы па гаспадарцы і мог пашкодзіць замужжу. Кацярына працягвала маляваць цішком ад родных, выкарыстоўваючы палатно і вугаль. Малявала дэкарацыі для драмгуртка, створанага суседам і сваяком Білакураў — Мікітай Танканогам. Пазьней Білакур таксама іграла на сцэне гэтага тэатру.

У 1922—1923 гадах даведалася пра Міргародскі тэхнікум мастацкай керамікі. Адправілася ў Міргарад, маючы пры сабе два малюнкі: «копія з нейкай карцінкі» і малюнак дзедаўскай хаты з натуры, выкананыя ўжо не на палатне, а на адмыслова для гэтага прыдбанай паперы. У тэхнікум Білакур не прынялі з-за адсутнасьці дакумэнта аб заканчэньні сямігодкі. Уражаная адмовай, яна вярнулася дадому пешшу.

Маляваць не пакідала і пасьля пачала наведваць драматычны гурток, арганізаваны сужэнцамі настаўнікамі Калітамі. Бацькі пагадзіліся на ўдзел дачкі ў спэктаклях, але пры ўмове, што драмгурток не будзе перашкаджаць рабоце па гаспадарцы.

У гуртку ставілі «Наталку Палтаўку» І. Катлярэўскага, «Сватаўства на Ганчароўцы» Р. Квіткі-Аснаўяненкі, «Наймічку» і «Безталанна» І. Карпенкі-Карага, «Маці-наймічку» І. Тагабочнага (інсцэнізацыю «Наймічкі» Т. Шаўчэнкі) і г. д. У свае 24-26 гадоў Білакур пераважна гуляла «маладзіц».

У 1928 годзе, даведаўшыся аб наборы студэнтаў у Кіеўскі тэатральны тэхнікум, вырашыла паспрабаваць свае сілы. Але сытуацыя паўтарылася: ёй зноў адмовілі з той жа прычыны.

Восеньню 1934 году спрабавала ўтапіцца ў рацэ Чумгак, у выніку чаго застудзіла ногі. Пасьля спробы самагубства бацька з праклёнамі пагадзіўся на занятак дачкі маляваньнем.

Пасьля заканчэньня Вялікай Айчыннай вайны сям’я Білакур стала калгаснікамі. У 1948 годзе памёр бацька мастачкі. Кацярына некаторы час жыла з хворай маці, а пазьней да яе пераехаў яе брат Рыгор з жонкай і пяцьцю дзецьмі. У сям’і пачаліся шматлікія зваркі.

Вясной 1961 году да боляў у нагах дадаліся моцныя болі ў страўніку. Хатнія сродкі не дапамагалі, а ў аптэцы Багданаўкі не было неабходных лекаў.

У пачатку чэрвеня 1961 году памерла маці мастачкі. Праз некалькі дзён Кацярыну Білакур даставілі ў Ягоцінскую раённую бальніцу, дзе 10 чэрвеня ёй зрабілі апэрацыю, якая не дапамагла. У гэты ж дзень мастачка памерла. Пахавана ў в. Багданаўка, аўтар надмагільнага помніка — скульптар Іван Ганчар.

## Творчасьць
Увесну 1940 году Білакур пачула па радыё песьню «Чи я в лузі не калина була» ў выкананьні Аксаны Петрусенка і зьвярнулася да сьпявачкі з лістом, дадаўшы да яго малюнак каліны на шматочку палатна. Малюнак уразіў Петрусенка. Параіўшыся з сябрамі Васілём Касіянам і Паўлам Тычынай, яна зьвярнулася ў Цэнтар народнай творчасьці, пасьля чаго ў абласны цэнтар паступіла распараджэньне знайсьці Кацярыну Білакур і пацікавіцца яе працамі.

Багданаўку наведаў Уладзімер Хіцько, які ўзначальваў тады мастацка-мэтадычны савет абласнога Дому народнай творчасьці. Некалькі карцін ён паказаў у Палтаве мастаку Мацьвею Данцову. У 1940 годзе ў Палтаўскім доме народнай творчасьці была адкрыта пэрсанальная выстава мастачкі-самавучкі з Багданаўкі, якая ў той час складалася з 11 карцін. Выстава мела вялікі посьпех. Мастачку прэміравалі паездкай да Масквы. У суправаджэньні Уладзімера Хіцько яна наведала Трацьцякоўскую галерэю, Пушкінскі музэй.

У 1944 годзе Багданаўку наведаў дырэктар Дзяржаўнага музэю ўкраінскага народнага дэкаратыўнага мастацтва Васіль Нагай. Ён прапанаваў Білакур зладзіць выставу і набыць яе карціны. Дзякуючы яму Музэй украінскага народнага дэкаратыўнага мастацтва мае найлепшую калекцыю твораў Білакур.

У 1949 годзе стала сябрам Саюзу мастакоў Украіны.

Работы Кацярыны Білакур рэгулярна экспанаваліся на выставах у Палтаве, Кіеве, Маскве і іншых гарадах.

Тры карціны Білакур — «Цар-Колас», «Бярозка» і «Калгаснае поле» былі ўведзены ў склад экспазыіцыі савецкага мастацтва на Міжнароднай выставе ў Парыжы (1954). Білакур параўноўвалі з іншай прадстаўніцай «наіўнага мастацтва» — Сэрафінай Луі.

У мастачцы зьявіліся шматлікія сябры, перш за ўсё мастакі і мастацтвазнаўцы, сярод якіх яна знайшла разуменьне і павагу. Акрамя сустрэч, яна вяла з імі працяглую перапіску з Багданаўкі. Сярод яе адрасатаў — паэт Паўло Тычына і яго жонка Лідзія Папарук, мастацтвазнаўца Стэфан Таранушэнка, дырэктар Музэя ўкраінскага народнага дэкаратыўнага мастацтва Васіль Нагай, мастакі і мастачкі Алена Кульчыцкая, Мацьвей Данцоў, Эма Гуровіч. У Багданаўцы ў Белакур зьявіліся вучаніцы: Вольга Бінчук, Тамара Ганжа, Ганна Самарская.

У асноўным Кацярына Білакур малявала кветкі. Нярэдка ў адной карціне спалучала вясновыя і восеньскія — такая карціна малявалася з вясны да восені. 6 вяргінь на карціне «Калгаснае поле» малявала тры тыдні. Акрамя кветак Кацярына Белакур малявала краявіды і партрэты. Некалькі разоў зьвярталася да сюжэту бусла, які прыносіць дзіця, але адмовілася ад гэтай ідэі са зьдзіўленьня і неразуменьня навакольных.

Акварэльлю і алоўкам працавала мала, мастачку больш прыцягвалі алейныя фарбы. Сама рабіла пэндзьлі — выбірала з кацінага хваста валасінкі аднолькавай даўжыні. Для кожнай фарбы — свой пэндзаль. Самастойна авалодала тэхнікай грунтоўкі палатна.

## Сьпіс карцін

# **Жінка в зеленому корсеті** (1920-я гады)
# **У Богданівці, за греблею** (сярэдзіна 1920-х гадоў)
# **Квіти** (канец 1920-х гадоў)
# **Натюрморт** (канец 1920-х гадоў)
# **Портрет Олі Білокур** (1928)
# **Портрет Надії Кононєнко** (1929)
# **Пейзаж з вітряком** (пачатак 1930-х гадоў)
# **Дорога в'ється в даль** (пачатак 1930-х гадоў)
# **Портрет колгоспниці Тетяни Бахмач** (1932—1933-я гады)
# **Берізка** (1934), страчана
# **Квіти за тином** (1935)
# **Портрет племінниць художниці** (1937—1939-я гады)
# **Квіти у тумані** (1940)
# **Сон** (1940)
# **Жоржини (Квіти і калина)** (1940)
# **Дерева в лісі** (1940-я гады)
# **Селянське подвір’я** (1940-я гады)
# **На околиці** (1940-я гады)
# **Портрет Софії Журби** (1940-я гады)
# **Портрет Надії Білокур** (1941)
# **Польові квіти** (1941)
# **Квіти** (1942)
# **Квіти увечері** (1942)
# **Квіти на блакитному тлі** (1942—1943-я гады)
# **Буйна** (1944—1947-я гады)
# **Декоративне панно** (1945)
# **Привіт урожаю** (1946)
# **Півонії** (1946)
# **ХХХ-ліття СРСР** (1947)
# **Квіти та горіхи** (1948)
# **Півонії** (1948)
# **Колгоспне поле** (1948—1949-я гады)
# **Букет квітів** (канец 1940-х — початок 1950-х гадоў)
# **Горобчики** (канец 1940-х гадоў)
# **Тихесенький вечір на землю спадає** (канец 1940-х гадоў)
# **Колгоспниця** (1949)
# **Цар Колос** (1949)
# **Ескіз «Жінка з палицею»** (1950-я гады)
# **Цар Колос (варіант)** (1950-я гады)
# **Рожі (Мальви)** (1950)
# **Квіти, яблука і помідори** (1950)
# **Автопортрет** (1950)
# **За рідною Богданівкою** (1950)
# **Ваза з квітів** (1950-я гады)
# **Щастя (Чорногузи дитину принесли)** (1950)
# **Ескіз до картини «Щастя»** (1950)
# **Щасливе дитинство** (1950-я гады)
# **Квітоньки та берізоньки вечором** (1950)
# **Сердитий хлопець** (1950)
# **Снідання** (1950)
# **Пшениця, квіти, виноград** (1950—1952-я гады)
# **Кавун, морква, квіти** (1951)
# **Щастя (не скінчений варіант)** (1951)
# **Портрет дівчини** (пачатак 1950-х гадоў)
# **Ескіз «Калина. Мак»** (пачатак 1950-х гадоў)
# **Квіти** (1952—1953-я гады)
# **Квіти і виноград** (1953—1958-я гады)
# **Квіти на синьому фоні** (1954)
# **Будьте здорові, з урожаєм** (1954)
# **Мальви та троянди** (1954—1958-я гады)
# **Богданівські яблука** (сярэдзіна 1950-х гадоў)
# **У старому селі. Зима** (1950-я гады)
# **Гарбузи цвітіть** (1950-я гады)
# **Ескіз «Будинок»** (1950-я гады)
# **Гілка полині** (сярэдзіна 1950-х гадоў)
# **На кручі** (1950-я гады)
# **Хата діда Савки** (1950-я гады)
# **Сосна** (1950-я гады)
# **Дерево** Середина (1950-я гады)
# **Дерева за парканом** (1950-я гады)
# **Гультяї (гумористична сценка)** (1950-я гады)
# **Автопортрет** (1955)
# **Хата в Богданівці** (1955)
# **Гай** (1955)
# **Автопортрет** (1957)
# **Георгіни** (1957)
# **Півонії** (1958)
# **Цветы и калина** (1958)
# **Натюрморт із колосками і глечиком** (1958—1959)
# **Натюрморт «Квіти та овочі»** (1959)
# **Букет квітів** (1959)
# **Натюрморт** (1960)


## Галерэя

Файл:Bilokur-moneta.jpg|Імянная манэта наміналам 2 грыўні, 2000
Файл:Stamp of Ukraine ua055st.jpg|Марка Украіны «Народны мастак», 2000
Файл:Bogdanivka Jagotyn (Bilokur) 0084.JPG|Помнік Білакур у Багданаўці
Файл:Bogdanivka Jagotyn (Bilokur) 0040.JPG|Юбілейная ваза да 90-годдзя Кацярыны Білакур (Яготынская карцінная галерэя), скульптар — Ю. А. Укадэр


## Узнагароды
* Ордэн «Знак Пашаны» (1951);
* Заслужаны дзеяч мастацтваў Украінскай ССР (1951);
* Народны мастак Украінскай ССР (1956).

## Ушанаваньне памяці

* У 1977 годзе ў доме Білакураў у Багданаўцы быў створаны музэй-сядзіба Кацярыны Білакур.
* У Кіеве, Бучы, Ірпені, Краматорску, Чарнігаве ёсьць вуліцы Кацярыны Белакур, у Броварах і Чарнігаве ёсьць завулкі Кацярыны Білакур.
* Помнік у горадзе Ягатын (скульптар Уладзімір Ганзенка, 1981).
* У чэрвені 1989 году пастановай Савету Міністраў УССР заснавана прэмія імя Кацярыны Білакур за выдатныя творы традыцыйнага народнага мастацтва з мэтай стымуляваньня разьвіцьця ўкраінскага народнага мастацтва.
* У гонар Кацярыны Білакур у 2000 годзе выбіта памятная манэта і выдадзена марка Украіны.
* З 2012 году штогод 9 чэрвеня, ці ў бліжэйшыя выходныя дні, у сяле Багданаіўка праводзіцца міжрэгіянальны фэстываль народнай творчасьці «Кацярыніна песьня», прысьвечаны памяці мастачкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы на манэтах