open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Макларэн

**„Макла́рэн Рэ́йсінг Лі́мітэд“** () — брытанская матагоначная каманда, разьмешчаная ў Тэхналягічным цэнтры Макларэну ў Ўокінгу (Сарэй, Ангельшчына). Другі паводле працягласьці дзейны канструктар гонак Формулы 1 і другі найбольш пасьпяховы пасьля Фэрары: 8-разовы чэмпіён у камандным заліку і 12-разовы чэмпіён сярод пілётаў.

„Макларэн“ заснаваў у 1963 року новазэляндзец Брус Макларэн. Першая перамога сталася на Гран-пры Бэльгіі 1968 году, але пачаткова каманда станавілася чэмпіёнам гонак Канады-Амэрыкі з 1967 па 1971. У 1972, 1974 і 1976 роках „Макларэн“ станавіўся чэмпіёнамі амэрыканскіх гонак Індыянапаліс 500. Упершыню чэмпіёнамі Формулы-1 каманда стала ў , адначасова ейны пілёт Эмэрсан Фітыпальдзі заваяваў чэмпіёнства ў асабістым заліку.

У 1981 адбылося аб’яднаньне „Макларэну“ з камандай Рона Дэніса „Праект Чатыры Рэйсінг“, што стала пачаткам самай пасьпяховай эпохі ў гісторыі каманды: Нікі Ляўда, Ален Прост і Айртан Сэна разам здабылі сем асабістых і шэсьць канструктарскіх чэмпіёнстваў. У гэты пэрыяд адзіную канкурэнцыю ім складала іншая брытанская каманда „Ўільямз“. У сярэдзіне 1990-х пасьля сыходу з Формулы-1 „Хонды“ і пераходу Сэны ў „Ўільямз“ пачаўся спад. Наступныя перамогі прыйшлі дзякуючы рухавікам Мэрсэдэс-Бэнцу і кіроўцы Міку Хякінэну ( і ). Апошнім разам каманда заваявала чэмпіёнства ў  з удзелам пілёта Льюіса Гэмілтана.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Брытанскія аўтагоначныя каманды
Катэгорыя:Брытанскія канструктары гоначных аўтамабіляў
Катэгорыя:McLaren Group
Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў (Чавусы)

**Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Чавусах. Знаходзіўся ў цэнтры места, на Рынку. Твор архітэктуры барока.

Комплекс Чавускага кармэліцкага кляштару складаўся з мураваных касьцёла, кляштарнага корпусу, двух 1-павярховых флігеляў, мураваных і драўляных гаспадарчых пабудоваў, Малога і Вялікага садоў, аточаных мурам. У 1930-я гады савецкія ўлады зьнішчылі комплекс.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
У 1653 годзе Мікалай Казімер Падбіпента заснаваў у Чавусах кляштар кармэлітаў. Сьпярша ўсе пабудовы былі драўлянымі. У 1747 годзе збудавалі мураваны касьцёл і комплекс жылых кляштарных будынкаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Чавусы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. У 1803 годзе пры кляштары дзеяла школа, у якой навучалася 40 хлопчыкаў.

Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1832 годе расейскія ўлады гвалтоўна ліквідавалі кляштар кармэлітаў, а па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў зачынілі касьцёл, будынак якога ў 1868 годзе перарабілі пад Васкрасенскі сабор Урадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). Тады ж над дахам касьцёла надбудавалі драўляны барабан з купалам-цыбулінай.

### Найноўшы час
У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі сабор, які сьпярша перарабілі пад клюб, а потым зруйнавалі.

## Архітэктура
### Касьцёл
Касьцёл — помнік архітэктуры барока. Гэта была 3-нэфавая 2-вежавая базыліка, якая была дамінантай комплексу. Галоўны фасад меў вэртакальны падзел на тры ярусы, якія дынамічна звужаліся адзін да аднаго ўверх, гарызантальна падзяляўся пілястрамі і рустам. З бакоў узвышаліся дзьве 4-ярусныя тэлескапічныя вежы зь фігурнымі купаламі, прарэзаныя высокімі паўцыркульнымі вокнамі. Бакавыя фасады падзяляліся высокімі аркавымі аконнымі праёмамі і лапаткамі ў прасьценках.

### Кляштар
Да касьцёла далучаўся 2-павярховы будынак кляштарнага корпусу, які меў просты архітэктурны дэкор.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Чавусы
Катэгорыя:Чавусы
Катэгорыя:Зьнішчаныя касьцёлы Беларусі
Сядзіба Мілашаў (Чарэя)

**Сядзіба Мілашаў** — помнік архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў у Чарэі. Знаходзілася на паўночна-ўсходняй ускраіне мястэчка, на беразе Чарэйскага возера. Да нашага часу захаваліся склеп, ліпавая алея, падстава альтанкі, некалькі сажалак з каскаду, частка бэзавай алеі, і руіны капліцы-пахавальні побач з каталіцкімі могілкамі.

## Гісторыя

У канцы XVІІІ ст. Чарэя перайшла ў валоданьне Ўладзіслава Любіч Мілаша, бацькі вядомага францускага паэта Оскара Мілаша, які ў сваю чаргу быў дзядзькам Нобэлеўскага ляўрэата па літаратуры Чэслава Мілаша. Ад папярэдніх уладальнікаў Сапегаў засталася драўляная сядзіба, у якой захоўваўся багаты архіў і карціны, побач быў парк.

Да сядзібнага дома вяла бэзавая алея. Недалёка ад сядзібы разьмяшчаліся мураваны млын і вінакурня, а за домам — ліпавая алея з зарасьнікамі дзікай рудбекіі. Побач зь ліпавай алеяй — адзін з каскадаў сажалак.

Па Кастрычніцкім перавароце (1917) у будынку сядзібы разьмяшчалася школа, а ў час Другой сусьветнай вайны яго цалкам зруйнавалі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Марчук Р. Чарэйскі Мілаш // Літаратура і мастацтва. 24 кастрычніка 2014. С. 15.
* Харэўскі С. Чарэя Мілаша // Новы Час. № 10, 2010. С. 12.

Катэгорыя:Чарэя
Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (Чэрыкаў)

**Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Чэрыкаве. Знаходзіцца ў цэнтры места. Дзее. Твор архітэктуры позьняга клясыцызму, часткова зруйнаваны савецкімі ўладамі. 

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню рымска-каталіцкая парафія ў Чэрыкаве ўпамінаецца ў 1669 годзе ў сынодзе Казімера Сапегі, на той час яна належала да Аршанскага дэканату Віленскага біскупства. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Чэрыкаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць, а ў 1790 годзе пры ім заснавалі кляштар кармэлітаў. У 1792 годзе збудавалі новы драўляны касьцёл.

Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1832 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар. У 1862—1869 гадох на месцы драўлянага збудавалі новы мураваны касьцёл.

### Найноўшы час
У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі касьцёл. Па Другой сусьветнай вайны ў 1950 годзе яго перарабілі пад дом культуры, потым выкарыстоўвалі як кінатэатар і клюб. 

У 2019 годзе будынак вярнулі адноўленай каталіцкай парафіі, а 11 жніўня таго ж году ў ім адбылася першая імша.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры позьняга клясыцызму. Гэта працяглы прастакутны ў пляне аб’ём пад 2-схільным дахам, да якога далучаецца 5-гранная апсыда. Бакавыя фасады падзяляюцца лапаткамі і рустам, апярэзваюцца гарадковым фрызам.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Чавусы
Катэгорыя:Зьнішчаныя касьцёлы Беларусі
Шклоўскі замак

**Шклоўскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Шклове. Знаходзіўся на высьпе сярод штучнага става, утворанага на рацэ Шклоўцы. Існаваў у XVI—XVII стагодзьдзях.

## Гісторыя
Замак у Шклове збудавалі ў XVII ст. на захад ад гарадзкіх умацаваньняў.

У гістарычных крыніцах XVIII ст. ужо не ўпамінаецца.

## Архітэктура
Пэрымэтрам замкавага двара стаялі драўляныя ўмацаваньні: ад ракі, з боку «поля» — гародні, з боку места — вастракол. Замкавы комплекс злучаўся з гарадзкімі ўмацаваньнямі праз драўляны мост «на ізьбіцах», які падводзіў да замкавай брамы «з узводам» — пад’ёмным мостам «на чопах жалезных з рэфамі жалезнымі».

У падарожных запісах князя Багуслава Радзівіла, апроч брамы, упамінаюцца дзьве іншыя вежы. Паводле інвэнтару 1661 году, у цэнтры замкавага двара існавала яшчэ адна высокая драўляная вежа, прыстасаваная дзеля абстрэлу навакольля. У цэйхгаўзе эамка захоўваліся 12 гармат, адна вялікая і 20 малых марцір, 183 гакаўніцы, 44 гранаты рознага калібру, ядры, запас пораху ды іншае.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Царква Ўваскрасеньня Хрыстова (Шклоў)

**Царква Ўваскрасеньня Хрыстова** — помнік архітэктуры XVII стагодзьдзя ў Шклове. Знаходзілася ў Старым Месьце, на Замкавай вуліцы. У 1960-я гады савецкія ўлады зруйнавалі царкву, да нашага часу захаваліся падмуркі. Твор архітэктуры магілёўскага барока.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

У 1701 годзе паведамляецца, што «шклоўская царква змуравана і дакончана панам Базылём Аўсяевічам, шклоўскім купцом, ягоным коштам, толькі падобна, не без дапамогі іншых». У царкве шанаваўся абраз Багародзіцы, якая паводле паданьня, зьявілася тут у 1640 годзе.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Шклоў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, царква працягвала дзеяць. Гістарычныя крыніцы гэтага пэрыяду называюць царкву як Уваскрасенскую, пры якой дзеяў адпаведна Ўваскрасенскі манастыр.

### Найноўшы час
У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву. У пачатку 1960-х гадоў яны ўзарвалі помнік.

У 2003 годзе навукоўцы з Акадэміі навук Беларусі пад кіраўніцтвам прафэсара, доктара гістарычных навук Вольгі Ляўко праводзілі археалягічныя дасьледваньні падмуркаў царквы.

## Галерэя

Škłoŭ, Zamkavaja, Vaskrasienskaja. Шклоў, Замкавая, Васкрасенская (1940-49).jpg|1940-я гг.
Škłoŭ, Zamkavaja, Vaskrasienskaja. Шклоў, Замкавая, Васкрасенская (1940-49) (2).jpg|1940-я гг.
Škłoŭ, Zamkavaja, Vaskrasienskaja. Шклоў, Замкавая, Васкрасенская (1940-49) (3).jpg|1940-я гг.
Škłoŭ, Zamkavaja, Vaskrasienskaja. Шклоў, Замкавая, Васкрасенская (1940-49) (4).jpg|1940-я гг.


## Крыніцы

## Літаратура
* Наша слова. № 18 (1065), 2.05.2012 г.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Шклоў
Катэгорыя:Барочныя збудаваньні ВКЛ
Катэгорыя:Барочныя збудаваньні Беларусі
Прылуцкі заказьнік

**Прылу́цкі зака́зьнік** — рэспубліканскі біялягічны заказьнік Беларусі, абвешчаны ў студзені 1977 году на паўднёвым захадзе Менскага раёну.

Месьціцца на захад ад Шчомысьліцы. Улучаў насаджэньні інтрадукаваных лясных культураў пачатку ХХ стагодзьдзя. На 2001 год узрост лесапасадак складаў 30—100 гадоў. Зь мясцовых пародаў пераважалі чыстыя і мяшаныя насаджэньні хвоі і елкі, летняга дубу і ясеню. Зь інтрадукаваных відаў расьлі сыбірская і эўрапейская лістоўніцы, хвоі Мурэя і вэймутавы, дугласія і канадзкая елка, чырвоны дуб і пэнсыльванскі ясень, манчжурскі гарэх і амурскі аксаміт, валасістаплодная і канадзкая таполі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Біялягічныя заказьнікі рэспубліканскага значэньня Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Менскага раёну
Катэгорыя:Шчомысьліцкі сельсавет
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2000 годзе
Жавэнэль Маіз

**Жавэнэль Маіз** (; , Тру-дзю-Нор, Паўночна-Ўсходні дэпартамэнт — ) — гаіцянскі бізнэсмэн і палітык, прэзыдэнт Гаіці з 7 лютага 2017 году па 7 ліпеня 2021 году.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў горадзе Тру-дзю-Нор ў Паўночна-Ўсходнім Дэпартамэнце. Яго бацька, Эт’ен Маіз, быў гандляром і фэрмэрам, а маці, Люсія Бруна — швачка. У 1974 годзе сям’я пераехала ў Порт-о-Прэнс, дзе ён атрымаў адукацыю.

У 1996 годзе ажаніўся з Марцін Мары Эт’ен Джазэф, сяброўкай са школьных часоў, меў зь ёй траіх дзяцей. У тым жа годзе ён пакінуў сталіцу і пасяліўся ў Порт-дэ-Пэ, дзе заснаваў сваю першую кампанію JOMAR Auto Parts. Вёў таксама сельскагаспадарчую дзейнасьць, зьяўляўся ўладальнікам плянтацыі бананаў у Паўночна-Заходняй Дэпартамэнце. У 2001 ён быў уцягнуты ў дзейнасьць у сфэры воднай гаспадаркі, пабудаваў гідраэлектрастанцыю і водаправодныя сеткі ў Паўночна-Ўсходнім і Паўночна-Заходнім дэпартамэнтах Гаіці.

У 2004 быў чальцом Палаты Гандлю і Прамысловасьці Паўночна-Заходняга Дэпартамэнту (CCINO), а неўзабаве старшынём і генэральным сакратаром Палаты гандлю і прамысловасьці Гаіці (CCIH). У 2008 заснаваў энэргетычную кампанію Compagnie Haïtienne d’Energie S.A. (COMPHENER S. A.), якая займалася пастаўкамі сонечнай і ветраной энэргіі ў 10 муніцыпалітэтаў ў Паўночна-Заходням Дэпартамэнце. У 2012 стварыў кампанію Agritrans, якая дзейнічала ў сельскагаспадарчай галіне.

Вылучаўся кандыдаам на прэзыдэнцкіх выбарах у кастрычніку 2015 году і ў паўторных выбарах у лістападзе 2016 году, на якіх перамог, набраўшы 55,5%  галасоў. Заступіў на пасаду 7 лютага 2017 году.

Быў застрэлены невядомымі забойцамі ў сваёй прыватнай рэзыдэнцыі 7 ліпеня 2021 году, была параненая і яго жонка. Атака адбылася на тле растучай хвалі палітычнага гвалту ў беднай карыбскай краіне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся на Гаіці
Катэгорыя:Прэзыдэнты Гаіці
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Барысаўскі замак

**Барысаўскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Барысаве. Знаходзіўся на левым беразе ракі Бярэзіны каля ўтоку ракі Пральлі. Існаваў у XIII—XVIII стагодзьдзях. Да нашага часу захаваліся ровы, запоўненыя вадой.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Замак у Барысаве збудавалі ў XIII—XIV стагодзьдзях па пераносе старыжытнага гораду на новае месца. Кантраляваў суднаходны шлях з Балтыйскага ў Чорнае мора і сухапутны шлях у цэнтар Вялікага Княства Літоўскага. У XVI ст. замак тройчы (у 1514, 1519 і 1535 гадох) бралі ў аблогу войскі Маскоўскай дзяржавы.

У 1-й палове XVII ст. перабудоўваўся ў бастыённую фартэцыю. У 1655 годзе маскоўскія войскі захапілі і спалілі замак. У 1656 годзе двойчы пераходзіў з рук у рукі, моцна пацярпеў і некалькі гадоў рамантаваўся. Па аблозе маскоўскай акупацыйнай залогі, якая працягвалася з чэрвеня 1661 да 9 ліпеня 1662 году, абаронцы Вялікага Княства Літоўскага вызвалілі замак, па чым яго аднавілі.

### Па уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзел Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Барысаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, замак прыйшоў ў заняпад.

## Архітэктура
Займаў пляцоўку каля 2 га, аточаную земляным валам з драўлянымі сьценамі і вежамі, а таксама ровам. Па перабудове ў XVII ст. стаў 5-бастыённай фартэцыяй, з усходу да якой далучалася падзамча, якое таксама мела лінію абароны.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі і графіка

Barysaŭski zamak. Барысаўскі замак (1860-69).jpg|1860-я гг.
Barysaŭski zamak. Барысаўскі замак (1901-17).jpg|да 1918 г
Barysaŭski zamak. Барысаўскі замак (1901-17) (2).jpg|да 1918 г


### Сучасныя здымкі

Барысаўскі замак 03.JPG|2013 г.
Барысаўскі замак 05.jpg|2013 г.
Барысаўскі замак 07.JPG|2013 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Царква Покрыва Багародзіцы (Сянно)

**Царква Покрыва Багародзіцы** — помнік гісторыі другой паловы XIX стагодзьдзя (мураўёўка) у Сяньне. Знаходзілася ў цэнтры места, на Магілёўскай вуліцы. У 1939—1940 гадох савецкія ўлады разабралі будынак. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя

Драўляную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Сяньне збудавалі ў 1860 годзе.

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву, а ў 1939—1940 гадох разабралі будынак.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Гэта быў 3-зрубны будынак у форме выцягнутага крыжа, накрыты 2-схільным дахам. Да асноўнага аб’ёму далучаліся прытвор і апсыда. Над асноўным аб’ёмам знаходзіўся 8-гранны барабан з васьмю аконнымі праёмамі, шатровым завяршэньнем і купалам-цыбулінай. Прастакутныя вокны аздабляліся ліштвамі. Над прытворам узвышаўся другі барабан у форме чацьверыка, з чатырма аконнымі праёмамі, шатровым завяршэньнем і купалам-цыбулінай.

Тэрыторыю царквы атачала драўляная агароджа.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Бандарэвіч В. Экскурсія да вытокаў горада Сянно. — : Літаратура і мастацтва, 2008. — 168 с. .

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Храмы пад тытулам Покрыва Багародзіцы
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Сянно
Катэгорыя:Зьнішчаныя праваслаўныя храмы Беларусі
Царква Сьвятога Мікалая (Сянно)

**Царква саборная Сьвятога Мікалая** — помнік гісторыі другой паловы XIX стагодзьдзя (мураўёўка) у Сяньне. Знаходзілася ў цэнтры места, на Ветранай вуліцы. У 1934 годзе савецкія ўлады разабралі будынак. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя

Мураваную саборную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Сяньне збудавалі ў 1867 годзе. У 1889 годзе з правага боку царквы паставілі мураваную капліцу ў памяць пра шчасьлівае выратаваньне сям’і маскоўскіх гаспадароў 17 кастрычніка 1888 году.

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву, а ў 1934 годзе разабралі будынак. У 1935 годзе з атрыманай цэглы збудавалі Дом культуры.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Гэта быў крыжова-купальны храм зь пяцьцю купаламі-цыбулінамі, найбольшы зь якіх меў складаную форму і ўзвышаўся над сяродкрыжжам. 3-ярусныя 4-гранныя званіцы з абодвух бакоў мелі па адным асобным праёме. Усе аконныя праёмы мелі выгляд выгнутых паўцыркульных арак, над якімі разьмяшчаліся круглыя аконныя праёмы-люкарны. Сьцены будынка падзяляліся пілястрамі і карнізамі.

Унутраная прастора перакрывалася крыжовымі скляпеньнямі. У царкве стаялі скульптуры Аляксандра Неўскага і Дзьмітрыя Данскога.

Царкоўную тэрыторыю атачаў драўляны плот з цаглянымі слупамі. Зь левага боку знаходзілася крама, дзе гандлявалі сьвечкамі і царкоўнымі кнігамі.

## Галерэя

Sienna, Vietranaja, Sabornaja. Сенна, Ветраная, Саборная (1907).jpg|1907 г.
Sienna, Vietranaja, Sabornaja. Сенна, Ветраная, Саборная (S. Aleksandrov, 1907).jpg|С. Аляксандраў, 1907 г.
Sienna, Vietranaja, Sabornaja. Сенна, Ветраная, Саборная (1901-17).jpg|да 1918 г.
Sienna, Vietranaja, Sabornaja. Сенна, Ветраная, Саборная (1901-17) (2).jpg|да 1918 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Бандарэвіч В. Экскурсія да вытокаў горада Сянно. — : Літаратура і мастацтва, 2008. — 168 с. .

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Храмы пад тытулам Сьвятога Мікалая
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Сянно
Катэгорыя:Зьнішчаныя праваслаўныя храмы Беларусі
Сеньненскі замак

**Сеньненскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Сяньне. Знаходзіўся на беразе Сеньненскага возера, на Замкавай гары. Існаваў у XVI—XVIII стагодзьдзях.

## Гісторыя
У 1573 годзе Дзьмітры Сапега збудаваў у Сяньне замак, які знаходзіўся на шляхох абароны Вялікага Княства Літоўскага ад Маскоўскай дзяржавы.

У часы Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) швэдзкія войскі разрабавалі і зруйнавалі замак, па чым ён ужо не аднаўляўся.

## Архітэктура
Замкавы комплекс займаў квадратны пляц 80 × 80 м, пэрымэтрам якога выкапалі роў, запоўнены вадой. Пасярод пляцу знаходзіўся 2-павярховы палац, які меў два флігелі. Двума мастамі ўздоўж папярэчнай восі замак з аднаго боку зьвязваўся з выраўнаваным берагам возера, з другога — з маляўнічым берагам става, штучна створанага на рэчцы, што ўпадае ў возера. Плянавальная повязь замка з пасадам трымалася з дапамогай вуліцы-моста, якая ішла ад рога Замкаваага пляцу да Рынку.

## Галерэя


Sieńnienskaja fartecyja. Сеньненская фартэцыя (1777).jpg|1777 г.
Sieńnienskaja fartecyja. Сеньненская фартэцыя (1777-80).jpg|Брама
Sieńnienskaja fartecyja. Сеньненская фартэцыя (1777-80) (2).jpg|Брама
Sieńnienskaja fartecyja. Сеньненская фартэцыя (1801-15).jpg|пачатак XIX ст.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Бандарэвіч В. Экскурсія да вытокаў горада Сянно. — : Літаратура і мастацтва, 2008. — 168 с. .

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Тракелі (Віцебская вобласьць)

**Траке́лі** () — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Плюскага сельсавету.

## Мінуўшчына
У 1921—1945 роках вёска ў складзе гміны Слабодка Браслаўскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 28 жыхароў, 6 двароў.
* 1931 год — 37 жыхароў, 8 двароў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Плюскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёну
Прапойскі заказьнік

**Прапо́йскі зака́зьнік** () — рэспубліканскі водна-балотны заказьнік Беларусі, абвешчаны ў лістападзе 2017 году ў Прапойскім раёне (Магілёўская вобласьць).

Улучаў паплавы і лясныя балоты, якія ўтваралі рачныя вадазборы Проні і Сажа. Паплавы гэтых рэк захоўвалі месца жыхарства каляводна-балотных і прыбярэжна-водных відаў птушак на ўсходзе Беларусі. У склад заказьніка ўвайшлі землі ляснога фонду «Краснапольскай лясной гаспадаркі», сельскагаспадарчыя землі і землі запасу агульнай плошчай 14 779,33 гектары, што складала звыш 11% земляў Прапойскага раёну. У красавіку—траўні ў заказьніку спынялася звыш 20 000 гусей і каля 30 000 кулікоў. Найбольш шматлікімі былі белалобая гусь і турухтан. Таксама налічвалася звыш 500 асобін шэрых жураўлёў. На землях заказьніка пражывала 5 відаў рэдкіх відаў дзікарослых расьлінаў і 11 відаў дзікіх жывёлаў, занесеных у Чырвоную кнігу Беларусі. Ёсьць 1-м водна-балотным заказьнікам у Магілёўскай вобласьці. Стаў 86-м рэспубліканскім заказьнікам Беларусі. Акаляе Блакітную крыніцу ў Кабінагорскім сельсавеце. Праз заказьнік пралягае шлях пералёту арлана-белахвоста, які ёсьць 4-й паводле велічыні драпежнай птушкай Эўропы зь сям’і ястрабіных і мае размах крылаў звыш 2-х мэтраў.


Файл:Озеро Святое, Славгородский р-н, Беларусь 02.jpg|*Сьвятое возера*
Файл:Экологическая тропа "Уголок птиц".jpg|*Экалягічная сьцежка*
Файл:Уголок птиц.jpg|*Схема сьцежкі*
Файл:Голубая криница.jpg|*Блакітная крыніца*
Файл:Голубая криница, июль 2021 02.jpg|*Блакітная крыніца* 


## Утварэньне

4 лютага 2017 году Савет міністраў Беларусі ўхваліў Пастанову № 825, якой абвясьціў Прапойскі рэспубліканскі водна-балотны заказьнік плошчай 14 779,33 гектары ў Прапойскім раёне на паўднёвым усходзе Магілёўскай вобласьці. Гэтыя землі перадалі пад кіраваньне Прапойскага раённага выканаўчага камітэту. Паводле Пастановы, у склад заказьніка ўвайшлі:
# 8622 га (58 %) земляў ляснога фонду Старынскага лясьніцтва (Сідараўка, Краснапольскі раён) «Краснапольскай лясной гаспадаркі» у Прапойскім раёне;
# сельскагаспадарчыя землі 6 прадпрыемстваў — 55,48 га ААТ «Жалезінскі Агра» (Лапацічы), 480,93 га ААТ «Лясьнянскі Агра» (Лясная, Лапаціцкі сельсавет), 1531,92 га ААТ «Прысожжа» (Прапойск), 395,99 га вытворчага каапэратыву «Нашая Радзіма» (Бярозаўка, Гіжэнскі сельсавет), 235,65 га ААТ «Урачанскі» (Новыя Шаламы, Васькавіцкі сельсавет) і 522,93 га УП «Гіжэнкі-Агра» (Гіжэнка);
# 2934,43 га (20 %) земляў запасу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Заказьнікі рэспубліканскага значэньня Беларусі
Катэгорыя:Прапойскі раён
Катэгорыя:Водна-балотныя надзелы Эўропы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2017 годзе
Царква Сьвятой Тройцы (Янавічы)

**Царква Сьвятой Тройцы** — помнік гісторыі другой паловы XIX ст. (мураўёўка) у Янавічах. Знаходзілася ў цэнтры мястэчка, на Рынку. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя

Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Янавічах збудавалі ў 1885 годзе. У 1884 годзе пры царкве збудавалі драўляныя будынкі мужчынскай, у 1908 годзе — жаночай аднаклясных царкоўнапрыходзкіх школаў. У 1902 годзе збудавалі мураваны 2-павярховы будынак двухкляснай царкоўнапрыходзкай школы. У 1904 годзе будынак царквы адрамантавалі.

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву, а ў 1943 годзе — зруйнавалі яе.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Гэта быў прастакутны будынак пад бляшаным дахам зялёнай афарбоўкі. Над званіцай і асноўным аб’ёмам узвышаліся 2 купалы-цыбуліны. Атынкаваныя фасады падзяляліся 10 вялікімі і 11 малымі вокнамі, 4 абітымі жалезам дзьвярамі.

Унутры атынкаваныя сьцены аздабляліся алейным росьпісам на біблійныя сюжэты, выявамі сьвятых. Апсыду вылучаў іканастас мастацкай працы.

## Галерэя

Janavičy, Vymnianka-Kazłoŭ Vostraŭ. Янавічы, Вымнянка-Казлоў Востраў (A. Kałanicki, 1920-29).jpg|З боку Казлова Вострава, 1920-я гг.
Janavičy, Trajeckaja. Янавічы, Траецкая (A. Kałanicki, 1926).jpg|1926 г.
Janavičy, Rynak-Unišaŭskaja. Янавічы, Рынак-Унішаўская (A. Kałanicki, 1929).jpg|З боку Рынку, 1929 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Храмы пад тытулам Найсьвяцейшай Тройцы
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Янавічы
Катэгорыя:Зьнішчаныя праваслаўныя храмы Беларусі
Анварбек Латыпаў

**Анварбе́к Закі́равіч Латы́паў** (28 жніўня 1927, Петрапаўлаўск, Казаская АССР, РСФСР — 19 лістапада 2010, Горкі, Беларусь) — беларускі навуковец-біёляг. Доктар сельскагаспадарчых навук (1977), прафэсар (1978), акадэмік Міжнароднай акадэміі аграрнай адукацыі Расеі. Заслужаны работнік адукацыі Беларусі (1995).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Петрапаўлаўскі сельскагаспадарчы тэхнікум (1946), Маскоўскую сельскагаспадарчую акадэмію імя Ціміразева (1951) і асьпірантуру пры ёй (1955). З 1955 працаваў у Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі асыстэнтам, дацэнтам катэдры сэлекцыі і насеньняводзтва агранамічнага факультэту. У 1957—1961 — дэкан факультэту завочнага навучаньня; у 1962—1967 — прарэктар па навуковай рабоце. Ініцыятар і арганізатар стварэньня катэдры генэтыкі, ейны першы загадык (1967—2000). Таксама ў 1977—1983 — прарэктар па вучэбнай рабоце.

У 1975 року абараніў доктарскую дысэртацыю. У 1978 зацьверджаны прафэсарам катэдры генэтыкі.

## Навуковая дзейнасьць
Аўтар звыш 250 навуковых і навучальна-мэтадычных працаў па генэтыцы і сэлекцыі збожжавых культур (пшаніца, трыцікале).

Падрыхтаваў больш за 130 дыплёмнікаў, 25 кандыдатаў і 2 дактароў навук.

## Узнагароды
* Ордэн «Знак Пашаны» (1966);
* мэдаль „За доблесную працу“;
* Ганаровыя граматы Вярхоўнага Савету БССР, Нацыянальнага сходу і Савету міністраў Рэспублікі Беларусі;
* «Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь» (1995);
* акадэмік Міжнароднай акадэміі аграрнай адукацыі Расеі (2000).

## Асноўныя публікацыі
* Основы цитологии и цитологические методы: Учеб. пособие. — Горки, 1969.
* Биология цветения, опыления и оплодотворения видов пшеницы. — Горкі, 1971 (у суаўт.).
* Биологические и технологические основы выращивания растений. — Варшава, 1990.

## Крыніцы

## Літаратура
* Латыпаў Анварбек Закіравіч // 
* 
* 

Катэгорыя:Выкладчыкі агранамічнага факультэту БДСГА
Катэгорыя:Дэканы БДСГА
Даўбені

**Даўбе́ні** — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавету.

У 1940—1973 гадах цэнтар Даўбенскага сельсавету, да 30 кастрычніка 2009 году вёска ўваходзіла ў склад Бабровіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 — 102 чалавекі

## Славутасьці
* Спаса-Прэабражэнская царква 1869 г.

## Крыніцы

Катэгорыя:Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Спаса-Прэабражэнская царква (Даўбені)

**Спаса-Прэабражэнская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Даўбені Валожынскага раёну Менскай вобласьці, асьвечаная ў гонар Перамяненьня Гасподняга.,

## Гісторыя
На заходняй ускраіне вёскі. Пабудавана ў 1869 годзе па тыпавым праекце з бутавага каменю. Адрэстаўрыраваная ў канцы 20 стагодзьдзя.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры сынадальнага накірунку рэтраспектыўна-расейскага стылю. Будынак чатырохчасткавай аб’ёмна-прасторавай кампазыцыі: трох’ярусная вежа-званіца (васьмярык на 2 чацьверыках), невялікая трапезная, кубападобная малітоўная заля, паўцыркульная апсіда. Фасады падзелены адзінарнымі і здвоенымі лучковымі аконнымі праёмамі. Архітэктура фасадаў заснавана на спалучэньні бутавай муроўкі і атынкаваных элемэнтаў дэкору (вуглавыя лапаткі, карнізы, плоскасныя ліштвы аконных праёмаў).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Храмы пад тытулам Перамяненьня Гасподняга
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1869 годзе
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Валожынскага раёну
Даўбені
Сьляпунавыя

**Сьляпунавыя** (Spalacidae) — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 7 сучасных родаў і 28 сучасных відаў. Яны насяляюць Афрыку, паўднёвую Эўропу, Азію. Сьляпунавыя будуюць норы ў лугах, хмызьняках, сельскагаспадарчых раёнах і лясах. Яны пазьбягаюць пустэльняў, аддаючы перавагу вільготным або паўвільготным глебам. Многія насяляюць горныя рэгіёны, дасягаючы вышынь да 4000 мэтраў. Выкапныя рэшткі вядомыя ад раньняга міяцэну.

Даўжыня ад носа да хваста складае 130–480 мм, маса ад 100 да 4000 грамаў. Гэта кампактныя, моцна складзеныя грызуны з кароткімі мускулістымі канечнасьцямі. Галава шырокая, цягліцы шыі магутныя, вочы і вонкавыя вушы паменшаныя. Валасяны полаг шчыльны і кароткі.

Прадстаўнікі сямейства вядуць падземны альбо паўпадземны лад жыцьця. Яны актыўныя круглы год, час паўсядзённай актыўнасьці залежыць ад віду. Гэтыя грызуны ствараюць складаныя тунэльныя сыстэмы, капаючы сваімі разцамі або пярэднімі кіпцюрамі. Сьляпунавыя адзінкавыя — кожная жывёла насяляе ўласную тунэльную сыстэму і абараняе тэрыторыю. Як правіла, яны маларухомыя, але некаторыя віды мігруюць сэзонна, калі ежы становіцца мала. Сьляпунавыя сілкуюцца каранямі, цыбулінамі, карэнішчамі і іншымі падземнымі часткамі расьлінаў; лісьце, насеньне, садавіна, вусякі — можа быць дадатковай ежай для некаторых відаў. Многія захоўваюць вялікую колькасьць ежы ў сваіх падземных нарах.

## Сыстэматыка
Сямейства **сьляпунавыя** (Spalacidae)
** род *Cannomys* (1 від)
** род *Eospalax* (6 відаў)
** род *Myospalax* (5 відаў)
** род *Nannospalax* (3 віды)
** род *Rhizomys* (3 віды)
** род *Spalax* (8 відаў)
** род *Tachyoryctes* (2 віды)
** род †*Brachyrhizomys*

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Бабровічы (Менская вобласьць)

**Бабро́вічы** — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавету. Знаходзіцца за 4 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад Валожыну, за 71 км ад Менску, каля аўтамабільнай дарогі .

Да 1973 году вёска ў складзе Даўбенскага сельсавету, з 16 жніўня 1973 году да 30 кастрычніка 2009 году вёска ўваходзіла ў склад Бабровіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1995 — 388 жыхароў, 131 двор.
* 2009 — 276 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 184.
* 
* 
* Ліст мапы N-35-66. Выданьне 1987 г. Стан мясцовасьці на 1983 г.

Катэгорыя:Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Першамайскі (Валожынскі раён)

**Першамайскі** — пасёлак ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавету.

Да 1976 году пасёлак уваходзіў у склад Белакорацкага сельсавету, да 30 кастрычніка 2009 году вёска ўваходзіла ў склад Бабровіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 — 12 чалавек
* 2019 — 9 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Конкурс песьні Эўрабачаньне-2022

**Конкурс песьні Эўрабачаньне-2022** — 66-ы конкурс песьні, які прайшоў у Італіі пасьля перамогі ў 2021 годзе рок-групы Måneskin зь песьняй Zitti e buoni. Гэта трэці конкурс, які правяла Італія пасьля Неапаля ў 1965 годзе і Рыма ў 1991 годзе.

## Месца правядзеньня
7 ліпеня 2021 году RAI афіцыйна абвясьціла аб пачатку падачы заявак, абвясьціўшы крытэрыі для патэнцыяльных гарадоў для правядзеньня Эўрабачаньне-2022. Горад, які прымае спаборніцтвы, павінен адпавядаць наступным патрабаваньням:

* ёсьць міжнародны аэрапорт, разьмешчаны ня больш чым у 90 хвілінах ад гораду.
* ўтрымліваюць больш за 2000 гасьцінічных нумароў у раёне, блізкім да захаду.
* стадыён / цэнтар (пляцоўка), здольны забясьпечыць належную жывую трансьляцыю.

Акрамя таго, неабходна, каб месца правядзеньня было невялікім:

* памяшканьні з кандыцыянэрамі з выразна акрэсьленым перымэтрам.
* колькасьць гледачоў у галоўнай зале падчас мерапрыемства складае прыблізна 8 000-10 000 (што адпавядае 70% максымальнай ёмістасьці залы для рэгулярных канцэртаў з улікам канкрэтных сцэнічных і вытворчых патрэб Конкурс песьні Эўрабачаньне).
* галоўная зала, у якой разьмесьціцца ўсё абсталяваньне, неабходнае для вытворчасьці тэлевізійнага вяшчаньня.
* у хуткім доступе да галоўнай залы дастаткова месца для забесьпячэньня прэс-цэнтру, памяшканьняў для дэлегацыяў, прыбіральняў, памяшканьняў для канкурсантаў, памяшканьняў для пэрсаналу і г. д.
* даступнасьць за 6 тыдняў да мерапрыемства, 2 тыдні падчас выставы (якое адбылося ў траўні) і тыдзень пасьля мерапрыемства (для дэмантажу).

Згодна з правіламі, толькі 4 з вышэйпералічаных гарадоў падобныя на тыя, якія адпавядаюць гэтым патрабаваньням: Балоння, Мілан, Рым і Турын.

Гарады, якія жадаюць прыняць Эўрабачаньне 2022, могуць падаць заяўку на мерапрыемства з 7 па 12 ліпеня 2021 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
Calomyscus

***Calomyscus*** — адзіны род сямейства **Calomyscidae** клясы сысуноў; ўключае 8 сучасных відаў. Яны насяляюць такія краіны: Сырыя, Азэрбайджан, Іран, Туркмэністан, Аўганістан і Пакістан. Яны жывуць на камяністых ўзгорках, і схілах, пакрытых вечназялёнымі дубамі, на вышынях ад 400 да 3500 мэтраў. Выкапныя рэшткі вядомыя ад позьняга міяцэну.

Даўжыня ад носа да хваста складае 61–98 мм, даўжыня хваста 72–102 мм, маса ад 15 да 30 грамаў. Відавочны плоцевы дымарфізм адсутны. Вушы вялікія і відныя. Валасяны полаг тонкі і мяккі; сьпінная паверхня ружаватая, пясочная альбо шэра-карычневая, а лапы і жывот белыя. Верх хваста цёмны, а спод белы, ён пакрыты густой поўсьцю і мае пучок на кончыку.

Прадстаўнікі сямейства актыўныя круглы год. Улетку яны строга начныя, але актыўныя ў любы час дня і ночы восеньню і зімой. Яны ніколі не здабываюць корм далёка ад шчыліны скалы, дзе яны могуць хутка знайсьці прытулак. Яны ня вельмі сацыяльныя, аднак часам гняздуюцца ў адных і тых жа скальных расколінах альбо туляцца разам, дзе цяпло. Насеньне складае асноўную частку дыеты, але яны ядуць таксама кветкі і лісьце, акрамя таго вусякоў і падлу.

## Сыстэматыка
Сямейства **Calomyscidae**
* род *Calomyscus*
** віды *Calomyscus bailwardi*, *Calomyscus baluchi*, *Calomyscus elburzensis*, *Calomyscus grandis*, *Calomyscus hotsoni*, *Calomyscus mystax*, *Calomyscus tsolovi*, *Calomyscus urartensis*

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Конкурс песьні Эўрабачаньне-2021

**Конкурс песьні Эўрабачаньне-2021** — 65-ы конкурс песьні, які прайшоў у Ратэрдаме, Нідэрлянды, пасьля перамогі Дункана Лоўрэнса ў 2019 годзе зь песьняй «Arcade». У горадзе павінна было прайсьці Конкурс песьні Эўрабачаньне-2020, якое было адменена з-за пандэміі каранавірусу. 16 траўня падчас канцэрту «Эўропа, зьзяй сьвятлом», які замяніў адменены фінал 2020 году, было афіцыйна абвешчана, што Эўрабачаньне-2021 адбудзецца ў Ратэрдаме. Нідэрлянды прымалі спаборніцтвы ў пяты раз, апошні раз у 1980 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Бярэзань)

**Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі** — помнік архітэктуры пачатку XVII—XIX стагодзьдзяў у Бярэзані. Знаходзіўся ў цэнтры мястэчка, на Касьцельным пляцы (Рынку). Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі клясыцызму.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

24 верасьня 1641 году ўладальнік Бярэзані канцлер Леў Сапега фундаваў у мястэчку на Рынку драўляны касьцёл. Будаваньне скончылася ў 1644 годзе. Касьцёл атрымаў тытул Найсьвяцейшай Панны Марыі Кармэльскай, пазьней тытул зьмянілі на Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па другім падзеле Рэчы Паспалітай касьцёл працягваў дзейнічаць. У 1818 годзе побач зь іх паставілі драўляную 2-ярусную званіцу. У 1844 годзе з фундацыі графіні Васовіч касьцёл рэканструявалі. У 1897 годзе на сродкі графа Аўгуста Патоцкага касьцельную тэрыторыю абнесьлі мураванай агароджай з брамай.

У пачатку XX ст. парафія налічвала каля 7000 вернікаў. Мела філіяльныя касьцёлы ў Багушэвічах і Раванічах. У 1914 годзе касьцёл згарэў у пажары.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі клясыцызму. Гэта быў прастакутны зруб пад 2-схільным дахам. Над трыкутным франтонам галоўнага фасаду ўзвышалася 2-ярусная 8-гранная шатровая вежачка з крыжам. Падобная вежачка была над апсыдай. Бакавыя фасады ў цэнтры мелі выгляд шырокай прастакутнай 3-слуповай лёджыі.

У інтэр’еры галоўны алтар меў абраз Маці Божай у срэбным акладзе. Перад касьцёлам збоку стаяла мураваная 2-аркавая званіца. На другім баку вуліцы разьмяшчалася драўляная плябанія.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бярэзань
Катэгорыя:Зьнішчаныя касьцёлы Беларусі
Царква Ўсьпеньня Багародзіцы (Вязынь)

**Царква Ўсьпеньня Багародзіцы** — помнік гісторыі другой паловы XIX стагодзьдзя (мураўёўка) у Вязыні. Знаходзіцца на ўсходняй ускраіне гістарычнага мястэчка. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі. 

## Гісторыя

Драўляную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Вязыні збудавалі ў 2-й палове XIX ст.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Гэта 3-зрубны храм з 5-граннай апсыдай. Выцягнуты папярочнай восьсю прытвор завяршаецца на тарцох трыкутнымі франтонамі з разным дэкорам. Франтон выкарыстоўваецца ў аздабленьні 2-схільнага брыля над ганкам галоўнага ўваходу. Асноўны кубападобны аб’ём мае 2 ярусы, завершаныя шматгранным шатровым сьветлавым барабанам з купалам-цыбулінай. Шатровае завяршэньне з купалам-цыбулінай таксама мае надбудаваная над прытворам званіца. Сьцены праразаюцца прастакутнымі аконнымі праёмамі, дэкараванымі фігурнымі ліштвамі з трыкутнымі сандрыкамі.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Вязынь
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Вязынь
Касьцёл Божага Цела (Багушэвічы)

**Касьцёл Божага Цела** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Багушэвічах. Знаходзіцца ў цэнтры гістарычнага мястэчка, на левым беразе ракі Вусы (тэрыторыя старажытнага гарадзішча). Дзее. Твор архітэктуры рэтраспэктыўнай готыкі.

## Гісторыя

Мураваны касьцёл у Багушэвічах збудавалі ў сярэдзіне 1840-я гады як фамільную капліцу-пахавальню ўладальнікаў сядзібы Сьвентаржэцкіх. Капліца ўваходзіла ў склад сядзібна-паркавага ансамблю.

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі касьцёл.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры рэтраспэктыўнай готыкі. Гэта 6-гранны ў пляне будынак цэнтрычнай кампазыцыі. З заходняга боку да яго далучаецца прастакутная ў пляне апсыда, з усходняга — прытвор з стральчатым уваходным парталам. З кутоў будынку масіўныя контрфорсы, якія завяршаюцца фіяламі. У цэнтры ўзвышаецца 6-гранная шатровая вежа, завершаная шпілем. Сьцены і грані вежы праразаюцца стральчатымі аконнымі праёмамі і нішамі, апярэзваюцца аркатурнымі фрызамі.

Унутраная прастора перакрываецца зорчатым скляпеньнем зь ляпнымі нэрвюрамі. Вузкія сходы вядуць на хоры з ажурнай агароджай (чыгуннае ліцьцё) ва ўсходняй частцы асноўнага аб’ёму. Філёнгавыя ўваходныя дзьверы стральчатага абрысу аздабляюцца арнамэнтальнай разьбой з выявамі мудрагеліста сплеценых паміж сабой вэнзэляў, віньетак, лістоў і галінак. У капліцы існавала крыпта-пахавальня.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Багушэвічы
Катэгорыя:Касьцёлы Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Царква Ўсіх Сьвятых (Бягомель)

**Царква Ўсіх Сьвятых** — помнік гісторыі другой паловы XIX стагодзьдзя (мураўёўка) у Бягомелі. Знаходзіцца ў цэнтры мястэчка. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя

Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Бягомлі збудавалі ў 1876 годзе.

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Падоўжна-восевая кампазыцыя будынка складаецца з прытвора, трапезнай, малітоўнай залі і апсыды з рызьніцамі. Над прытворам узвышалася званіца (захаваўся ніжні чацьверыковы ярус). Цэнтар галоўнага фасаду вылучаецца рызалітам з 2-гранным шчыпцом і 3-лопасьцевай аркатурнай крапоўкай, восьсю сымэтрыі — аркавы ўваходны партал і акно-біфорыюм над ім. Фасады падзяляюцца высокімі і вузкімі аркавымі аконнымі праёмамі ў прафіляваных ліштвах, дэкаруюцца аркатурнымі фрызамі, кутнімі лапаткамі.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Бягомель
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Усіх Сьвятых
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Бягомель
Капліца Сьвятой Ганны (Астрашыцкі Гарадок)

**Капліца Сьвятой Ганны** — помнік архітэктуры пачатку XIX стагодзьдзя ў Астрашыцкім Гарадку. Знаходзіцца на могілках побач з Спаскай царкой. Дзее. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. 

## Гісторыя
Драўляную капліцу ў Астрашыцкім Гарадку збудавалі ў 1809 годзе

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Квадратны зруб пераходзіць у апсыду-трохсьценак, над якім 2-схільны дах мае вальмавую форму. Вынас даху на галоўным фасадзе падтрымліваецца двума слупамі і завяршаецца чацьверыковай званіцай. Гарызантальна ашаляваныя сьцены праразаюцца прастакутнымі аконнымі і дзьвярнымі праёмамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Астрашыцкі Гарадок
Катэгорыя:Астрашыцкі Гарадок
Царква Сьвятога Спаса (Астрашыцкі Гарадок)

**Царква Сьвятога Спаса** — помнік архітэктуры першай паловы XX стагодзьдзя ў Астрашыцкім Гарадку. Знаходзіцца на могілках побач з капліцай Сьвятой Ганны. Дзее. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры.

## Гісторыя
Новую драўляную царкву ў Астрашыцкім Гарадку збудавалі ў 1943 годзе.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Гэта зруб пад 2-схільным дахам, які ў цэнтры завяршаецца 8-гранным шатровым барабанам. Да галоўнага фасаду далучаецца 3-ярусная (два васьмерыкі на чацьверыку) шатровая званіца. Над апсыдай была вежа з шатровым завяршэньне, якое замянілі купалам-цыбулінай. Гарызантальна ашаляваныя сьцены падзяляліся прастакутнымі аконнымі праёмамі (пазьней іх абклалі цэглай).

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Астрашыцкі Гарадок
Катэгорыя:Астрашыцкі Гарадок
Палацава-паркавы комплекс Тышкевічаў (Астрашыцкі Гарадок)

**Палацава-паркавы комплекс Тышкевічаў** — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XIX ст. у Астрашыцкім Гарадку. Знаходзіўся за 1 км ад мястэчка. Твор архітэктуры рэтраспэктыўнай готыкі.

## Гісторыя

### Вялікае Княсва Літоўскае
У інвэнтары 1745 году ўпамінаецца драўляная сядзіба, якую збудавалі замест замка, вядомага з інвэнтару 1650 году.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У першай палове XІX ст. за 1 км ад Астрашыцкага Гарадку збудавалі мураваны палац, які згарэў у 1860 годзе. Да 1876 году каля згарэлага паставілі новы палац.

## Архітэктура
Комплекс XVIII ст. складаўся з драўлянага палаца (меў шэраг жылых, гаспадарчых, парадных пакояў з выхадам у бок зьвярынца), некалькіх гаспадарчых пабудоваў побач з палацам, фальварку з двума жылымі будынкамі, пякарняй, стайняй, аборай, броварамі ды іншым. За сядзібай былі ставы з млынамі і рыбныя сажалкі.

Мураваны 2-павярховы палац першай паловы XIX — помнік архітэктуры рэтраспэктыўнай готыкі. Вылучаўся 4-яруснай квадратнай у пляне вежай, завершанай чатырма шчытамі і чатырма кутнімі дэкаратыўнымі вежачкамі. У палацы захоўвалася каштоўная калекцыя твораў выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, сабраная Міхалам Тышкевічам.

Новы мураваны палац сярэдзіны XIX ст. складаўся з 2-павярховых прастакутных у пляне цэнтральных і двух бакавых аб’ёмаў, злучаных паміж сабой 1-павярховымі часткамі. На галоўным фасадзе аб’ёмы ўтваралі рызаліты, да цэнтральнага рызаліта далучаўся прастакутны ў пляне тамбур зь вялікай тэрасай наверсе, што злучаўся з параднай заляй другога паверху. Палацы атачаў вялікі парк, у якім быў зьвярынец.

## Галерэя

Astrašycki Haradok, Tyškievič. Астрашыцкі Гарадок, Тышкевіч (N. Orda, 1864-76).jpg|Н. Орда, 1864—1876 гг.
Astrašycki Haradok, Tyškievič. Астрашыцкі Гарадок, Тышкевіч (A. Žamet, 1872).jpg|А. Жамэт, 1872 г.
Astrašycki Haradok, Tyškievič. Астрашыцкі Гарадок, Тышкевіч (1901-17).jpg|да 1918 г.
Astrašycki Haradok, Tyškievič. Астрашыцкі Гарадок, Тышкевіч (1901-17) (2).jpg|да 1918 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Астрашыцкі Гарадок
Астрашыцкі замак

**Астрашыцкі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Астрашыцкім Гарадку. Існаваў у XVII—XVIII стагодзьдзях.

## Гісторыя
Драўляны замак у Астрашыцкім Гарадку ўпамінаецца ў інвэнтары 1650 году.

## Архітэктура
Комплекс складаўся з абарончых сьценаў і чатырох кутніх вежаў, аточаных штучным ровам і сажалкамі. Да замка вёў мост, уваход быў праз 3-ярусную браму-вежу «прускага муру», з бакоў якой узвышаліся яшчэ дзьве вежы. Брама завяршалася высокім шатровым дахам і мела ўсярэдзіне жылыя, гаспадарчыя і абарончыя памяшканьні. Налева ад брамы стаяў 1-павярховы драўляны палац. Жылыя памяшканьні палаца мелі размаляваныя дзьверы і столь, печы і каміны з каляровай кафлі. За палацам уздоўж абарончай сьцяны разьмяшчаліся варыўня, кузьня, пякарня, лазьня, бровар. Направа ад брамы стаялі дом «прускага муру» з жылымі пакоямі, каморай, вазоўняй, стайняй і сьвіран. Перад замкам знаходзіліся стайня, вадзяны млын і тартак.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Ксаўе Бэтэль

**Ксаўе Бэтэль** (; нарадзіўся 3 сакавіка 1973 г., Люксэмбург, Люксэмбург) — люксэмбурскі палітык і юрыст, мэр Люксэмбургу (2011-2013), сябра гарадзкой Грамадзкай рады і Палаты дэпутатаў. Ён зьяўляецца лідэрам Дэмакратычнай партыі.

4 сьнежня 2013 г. быў абраны прэм’ер-міністрам Люксэмбургу.

## Асабістае жыцьцё
Бэтэль адкрыты гей. "Мяне часта пытаюць, як гэта быць трэцім адкрыта гей-мэра еўрапейскай сталіцы. Людзі абралі нас не таму, што мы гомасэксуалісты, а дзякуючы нашым прафесійным і асабістым якасцям", — сказала Бэтэль у інтэрвію Têtu — Выбарцы бачаць, як я выконваю свае абавязкі, іх выбар — гэта прызнаньне маёй працы.  Бэтэль жанаты на Гацье Дэстэні, зь якім часта выступае на публічных мерапрыемствах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на сайце ўрада Люксембурга

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1963 годзе
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Люксэмбургу
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Дзераўная)

**Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі** — помнік архітэктуры XVII стагодзьдзя ў Дзераўной. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка, на гістарычнай Касьцельнай вуліцы. Дзее. Твор архітэктуры готыкі і рэнэсансу.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Паводле інвэнтару 1789 году, мураваны касьцёл у Дзераўной збудавалі ў 1590 годзе з фундацыі Мікалая Крыштапа Радзівіла «Сіроткі» і яго жонкі Яўхіміі зь Вішнявецкіх. Аднак больш раньні інвэнтар 1655 году сьведчыць, што гэты касьцёл «*змураваў сваім коштам ксёндз [[Войцех Сялява]], канонік віленскі, плябан Дзеравенскі*». Паводле датаў жыцьця апошняга і архітэктурнай стылістыкі будаваньне касьцёла вялося ў 1630-я гады.  

У другой палове XVII ст. да касьцёла прыбудавалі вежу. Будынак рэстаўраваўся ў пачатку XVIII ст.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Дзераўная апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць.

### Найноўшы час
За савецкім часам касьцёл не зачыняўся.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры готыкі і рэнэсансу. Гэта 1-вежавая прастакутная ў пляне базыліка зь 5-граннай алтарнай часткай і прыбудаванымі да яе з бакоў прастакутнымі закрысьціямі. Галоўны фасад вылучаецца 3-яруснай вежай, завершанай шатром і ўмацаванай у ніжняй частцы контрфорсамі. Ніжні ярус вежы 4-гранны, верхнія — 4-гранны і 8-гранны. Грані апрацоўваюцца роўнымі аркавымі нішамі. Сьцены асноўнага аб’ёму ўмацоўваюцца контрфорсамі. Вокны паўцыркульныя, разьмяшчаюцца ў верхняй частцы сьценаў.

Унутраная прастора перакрываецца цыліндрычным скляпеньнем на падпружных арках з распалубкамі над аконнымі праёмамі. Алтарная частка адкрываецца ў асноўнае памяшканьне вялікім аркавым праёмам. Бабінец і закрысьціі перакрываюцца крыжовымі скляпеньнямі. У асноўным памяшканьні над уваходам хоры, якія падтрымліваюцца чатырма калёнамі. На хоры вядуць два бакавыя ўсходы, разьмешчаныя ў тоўшчы сьценаў. Пад вокнамі — роўныя аркавыя нішы.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі і графіка

Dzieraŭnaja, Uniebaŭziaćcia. Дзераўная, Унебаўзяцьця (B. Tamaševič, 1900).jpg|Б. Тамашэвіч, каля 1900 г.
Dzieraŭnaja, Uniebaŭziaćcia. Дзераўная, Унебаўзяцьця (J. Weber, 1909).jpg|J. Weber, 1909 г.
Dzieraŭnaja, Uniebaŭziaćcia. Дзераўная, Унебаўзяцьця (1901-39).jpg|да 1939 г.
Dzieraŭnaja, Uniebaŭziaćcia. Дзераўная, Унебаўзяцьця (1919-39).jpg|да 1939 г.


### Сучасныя здымкі

Belarus-Dzerawnoe-Church of Annunciation of Virgin Mary-8.jpg|Агульны выгляд, 2006 г.
Belarus-Dzerawnoe-Church of Annunciation of Virgin Mary-1.jpg|З боку апсыды, 2005 г.
Dzieraŭnaja. Дзераўная (23.03.2009).jpg|Брама, 2009 г.
Dzieraŭnaja. Дзераўная (03.2009).jpg|Крыж каля касьцёла, 2009 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Дзераўная
Катэгорыя:Касьцёлы Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі