Царква Сьвятога Ільлі Прарока (Віцебск)

**Царква Сьвятога Ільлі Прарока** — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у Віцебску. Знаходзілася ў Задзьвіньні, на Вялікай Ільлінскай вуліцы. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Арыгінальная царква згарэла ў 1904 годзе, мураваную рэпліку савецкія ўлады зруйнавалі па Другой сусьветнай вайне.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

У 1447 годзе вялікі князь Казімер у падзяку за паратунак жонкі, якая ледзь не патанула ў Ільін дзень, фундаваў на берагох Дзьвіны, Дняпра і Сажа шэсьць цэркваў у імя Сьвятога Прапрока Ільлі. Адну зь іх збудавалі ў Віцебску каля 1460 году. Невядома, колькі праіснавала царква, аднак зьвестак пра яе няма ў інвэнтарах 1552 і 1618 гадоў.

У дакумэнце 1863 году паведамляецца, што Ільлінскую царкву ў Віцебску збудавалі з фундацыі купцоў Запольскіх у 1746 годзе. Аднак на дзьвярах сьвятыні ў XIX ст. існаваў надпіс «1643», якім некаторыя дасьледнікі датуюць пабудову царквы. У 1746 годзе царкву маглі поўнасьцю або часткову перабудаваць, бо яе архітэктура адпавядае першай палове XVIII ст. Царква належала віцебскаму цэху кормнікаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Віцебск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, царква працягвала дзеяць як уніяцкая. Па гвалтоўнай ліквідацыі Грэцка-каталіцкай (Уніяцкай) царквы ў 1839 годзе расейскія ўлады адабралі будынак царквы ў Сьвятога Пасаду і перадалі яго Ўрадаваму сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царкве).

У 1865 годзе непадалёк збудавалі мураваную Пакроўскую царкву-мураўёўку. 13 красавіка 1904 году Ільлінская царква згарэла. Пазьней яе адбудавалі з цэглы і ашалявалі дрэвам.

### Наноўшы час
У 1931 годзе савецкія ўлады зачынілі царкву. У Другую сусьветную вайну яна згарэла. Руіны помніка зьнішчылі па вайне.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры, у традыцыях Віцебскай школы дойлідзтва. 4-зрубная царква мела крыжова-цэнтрычную кампазыцыю. Яе адметнасьцю была невялікая падоўжнасьць (19 на 16 мэтраў). Гранёныя бакавыя зрубы перакрываліся асымэтрычнымі 7-граннымі шатрамі. Шатры зрубамі завяршаліся сьпічастымі купаламі-банямі. Да ўваходнага зруба далучалася абходная галерэя. Уваходы ў галерэю з трох бакоў мелі ганкі з стромкімі ламанымі дахамі, завершанымі невялікімі купаламі-банямі. 

Уваходныя дзьверы мелі дыяганальную ашалёўку з дэкаратыўным узорам, зробленым каванымі цьвікамі. Над уваходам навісалі невялікія хоры. Усе часткі будынка, з выняткам сяродкрыжжа, перакрытага 8-гранным шатром на кансольна-бэлечных ветразях зь сьветлавым «сармацкім» васьмерыком над ім, мелі роўныя падшыўныя столі. Падлога мела пакрыцьцё з мазаічных прастакутных цагляных плітак. Пад царквой разьмяшчалася мураваная крыпта з ганаровымі пахаваньнямі. Гладка абчасаныя сьцены пакрывалі клеевыя фарбы. Зьвестак пра росьпісы на захавалася.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (D. Strukov, 1864-67).jpg|Д. Струкаў, 1864—1867 гг.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1883) (2).jpg|1883 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1890) (2).jpg|1890 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (A. Pavlinov, 1893).jpg|А. Паўлінаў, 1893 г.


Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1904-07).jpg|1904—1907 гг.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1904-07) (2).jpg|1904—1907 гг.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1904-07) (3).jpg|1904—1907 гг.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (M. Chagall, 1908).jpg|М. Шагал, 1908 г.


### Гістарычныя здымкі

Viciebsk, Dźvińa-Zadźvińnie. Віцебск, Дзьвіна-Задзьвіньне (S. Jurkoŭski, 1867).jpg|С. Юркоўскі, 1867 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1893).jpg|1893 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1893) (2).jpg|1893 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja-Pakroŭskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская-Пакроўская (1890).jpg|1890 г.


Viciebsk, Dźvina-Zadźvińnie, Pakroŭskaja-Illinskaja. Віцебск, Дзьвіна-Задзьвіньне, Пакроўская-Ільлінская (1900).jpg|1900 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1901-09).jpg|1900-я гг.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1904).jpg|1904 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1908).jpg|1908 г.


Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (1908) (2).jpg|1908 г.
Viciebsk, Dźvina-Zadźvińnie, Pakroŭskaja-Illinskaja. Віцебск, Дзьвіна-Задзьвіньне, Пакроўская-Ільлінская (1901-18).jpg|да 1918 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja-Pakroŭskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская-Пакроўская (07.1941).jpg|ліпень 1941 г.
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja-Pakroŭskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская-Пакроўская (1941-44).jpg|1941—1944 гг.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Віцебск
Віцебск
Катэгорыя:Зьнішчаныя помнікі архітэктуры Віцебску
Катэгорыя:Збудаваньні Віцебску
Траецкая (Чорная), Віцебск