open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ленстэр

**Ленстэр** (, ) — правінцыя на ўсходзе Ірляндыі, аб’ядноўвае графствы Карлоў, Дублін, Кілдэйр, Кілкені, Ліш, Лонгфорд, Лаўт, Міт, Офэлі, Ўэстміт, Ўэксфорд, Ўіклоў, цалкам разьмяшчаецца на тэрыторыі Рэспублікі Ірляндыі. Буйнешы населены пункт — Дублін. Насельніцтва складае 2 295 123 чалавекі, 1 661 185 зь якіх жывуць у Дубліне. Сярод усіх ірляндзкіх правінцый па колькасьці насельніцтва займае першае месца.

## Глядзіце таксама
* Шы-ан Вру
Ольстэр

**О́льстэр** (, ) — правінцыя на поўначы Ірляндыі, аб'ядноўвае графствы Антрым, Арма, Каван, Фэрмана, Лёндандэры, Данегол, Даўн, Монахан, Тырон, разьмяшчаецца на тэрыторыі Рэспублікі Ірляндыі (3 графствы) й Паўночнай Ірляндыі (6 графстваў). Найбуйнейшы населены пункт — Бэлфаст. Насельніцтва складае 1 993 918 чалавек, сярод усіх ірляндзкіх правінцый гэта другі паказьнік паводле колькасьці насельніцтва. Асноўнай мовай зьяўляецца ангельская, другая паводле распаўсюджанасьці — ірляндзкая. Часам Ольстэрам памылкова называюць Паўночную Ірляндыю.

## Гісторыя
У раньнім Сярэднявеччы правінцыяй кіравала дынастыя О’Нілаў. Пасьля нарманскага ўварваньня ў XII стагодзьдзі Ольстэр трапіў пад кантроль нарманскіх баронаў — спачатку дэ Курсі, затым — дэ Лясі. Яны стварылі тут Ольстэрскае графства. У XIX стагодзьдзі Ольстэр стаў самай заможнай і квітнеючай правінцыяй Ірляндыі, а Бэлфаст пераўзышоў сталіцу, Дублін, паводле насельніцтва. У XX стагодзьдзі Ольстэр стаў арэнай сутыкненьняў ІРА і праангельскіх ольстэрскіх юніяністаў (Асацыяцыя абароны Ольстэру, Добраахвотніцкі фронт Ольстэру).
Робэрт Шуман

**Ро́бэрт Шу́ман** (8 чэрвеня 1810, Цьвікаў — 29 ліпеня 1856, Эндэніх, цяпер — гарадзкі раён Бону) — нямецкі кампазытар, дырыгент, музычны крытык, пэдагог.

Нарадзіўся ў Цьвікаў (Саксонія) у сям’і кнігавыдаўца і пісьменьніка Аўгуста Шумана (1773—1826). З 1830 браў урокі кампазыцыі і фартэпіяна ў Ляйпцыгу. Аднак, захапіўшыся экспэрымэнтамі з мэханічнымі прыладамі, пашкодзіў сабе рукі і вымушаны быў абмежавацца кампазытарскай кар’ерай. У 1840 годзе ажаніўся з Клярай Вік, дачкой свайго настаўніка па фартэпіяна, якая стала першым выканаўцам многіх яго фартэпіянных твораў.

Творчая спадчына Шумана ахоплівае:
* 4 сымфоніі і 2 сымфанічныя ўвертуры,
* канцэрты для фартэпіяна, скрыпкі, віялянчэлі, а таксама для чатырох валторнаў з аркестрам,
* шматлікія творы для фартэпіяна — 3 санаты, цыклі «Карнавал», «Сымфанічны этуды» і многія іншыя
* тры струнных квартэта, фартэпіянны квартэт і квінтэт
* шэраг вакальных цыкляў на словы Генрыха Гайнэ і іншых паэтаў

## Літаратура
* *Житомирский Д.&nbsp;В.* Роберт Шуман: Очерк жизни и творчества. — М., 1964
* *Ганзбург Г.* Песенный театр Роберта Шумана // Музыкальная академия. — 2005. — №1. — С.&nbsp;106-119.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Запісы Шумана на сайте ArtOfPiano.ru
* Музычны фэстываль «Шумановские резонансы»

Катэгорыя:Піяністы Нямеччыны
Катэгорыя:Рамантызм
Катэгорыя:Рамантычныя кампазытары
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Нямецкія кампазытары
Ідштайн

**Ідштайн** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Гэсэн. Уваходзіць у склад раёна Райнгаў-Таўнус.  Насельніцтва 22&nbsp;863 чал. (на 30 чэрвеня 2007 году). Плошча 79,6 км².

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Гэсэну
Бадэн-Бадэн

**Ба́дэн-Ба́дэн** () — горад ў Нямеччыне, ў зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг. Знаходзіцца на заходніх схілах Шварцвальда. Насельніцтва — каля 54 тыс. чалавек. Вядомы курорт.

## Гарачыя крыніцы
Бадэн-Бадэн вядомы сваімі гарачымі крыніцамі. Яшчэ старажытныя рымляне лічылі воды гэтых крыніцаў лячэбнымі. Да цяперашняга часу ў Бадэн-Бадэне захаваліся разваліны рымскіх лазьняў.

У XX стагодзьдзі выбітныя лекары са ўсёй Эўропы адкрывалі тут свае кабінеты і клінікі, прапаноўваючы нетрадыцыйныя мэтодыкі лячэньня, поўную дыягностыку арганізму, праграмы амаладжэньня і прыгажосьці.

## Культурныя і гістарычныя помнікі
* Кургаўс — цэнтар горада, пабудаваны Фрыдрыхам Вайнбрэнэрам у XIX стагодзьдзі.
* Казыно — казыно, пабудаванае ў XVIII стагодзьдзі.

### Цэрквы і замкі
* Стары замак «Гоэнбадэн», пабудаваны ў 1102, разбураны ў XV стагодзьдзі, рэзыдэнцыя маркграфаў Бадэн-Бадэна.
* Новы замак.
* Расейская царква — царква, пабудаваная ў нэабізантыйскім стыле ў XIX стагодзьдзі Ўладзімерам Пацёмкіным і Бэрнгардам Бэльцэрам.
* Кляштарная царква Штыфтскірхэ.
* Кляштар Ліхтэнталь.
* Капліца Стурдза.
* Царква Сьв. Хрыстафора — пабудаваная ў выглядзе піраміды.

### Культура і мастацтва
* Палац фэстываляў — другі па велічыні ў Эўропе опэрны тэатар.
* Тэатар
* Павільён мінэральных водаў

### Музэі
* Дзяржаўная выставачная зала.
* Калекцыя Фрыдзера Бурды.
* Музэй мастацтва Фабэржэ.
* Гарадзкі музэй.
* Дом Ёганэса Брамса.
* Руіны рымскіх лазьняў.

## Гарады-сябры
* Мэнтона, Францыя
* Карлавы Вары, Чэхія
* Ялта, Украіна
* Монкальеры, Італія
* Фрайталь, Нямеччына

## Фатаграфіі

Baden-Baden um 1900.jpg|Бадэн-Бадэн. 1900 г.
Baden-Baden-vom Waldhaus Batschari-30-2021-gje.jpg|Бадэн-Бадэн. 2021 г.
Baden-Baden-vom Waldhaus Batschari-12-2014-gje.jpg|Від Бадэн-Бадэна
Baden-Baden-Evangelische Stadtkirche-Augustaplatz-14-Fontaene-2021-gje.jpg
Baden-Baden-Theater-116-2014-gje.jpg|Тэатар
Baden-Baden-Stiftskirche-17-Altes Dampfbad-Rathaus-2013-gje.jpg|Штыфтскірхэ
Baden-Baden-Bernharduskirche-14-von Laubstr-2021-gje.jpg
Baden-Baden-Stourdza-Kapelle-14-gje.jpg|Капліца Стурдза
Baden-Baden Russische Kirche 04-gje.jpg|Расейская царква
Baden-Baden-Kloster Lichtental-04-2020-gje.jpg|Кляштар Ліхтэнталь
Baden-Baden-Rathaus-06-Jesuitenplatz-2021-gje.jpg
Baden-Baden-Kurhaus-21-2008-gje.jpg|Кургаўс
Baden-Baden-Friedrichsbad-Nordeingang-gje.jpg


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гораду

Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмбэргу
Бон (Нямеччына)

**Бон** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Паўночны Райн — Вэстфалія, на рацэ Райне. Насельніцтва на 31 сьнежня 2023 году — 321 680 чалавек, займае 19-е месца паводле жыхароў сярод гарадоў Нямеччыны.

З 3 лістапада 1949 году да 3 кастрычніка 1990 году — сталіца Заходняе Нямеччыны (ФРН). Пасьля аб’яднаньня Нямеччыны сталіцай адзінай дзяржавы зрабіўся Бэрлін.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Браўнфэльс

**Браўнфельс** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Гэсэне. Уваходзіць у склад раёну Лян-Дыль. Насельніцтва на 31 сьнежня 2010 году складала 10 908 чалавек.

## Славутасьці
* Замак (часткова сярэдневечны, перабудаваны ў XVIII стагодзьдзі і 1880 годзе)
* Стары горад
* Рынкавы пляц з фахвэркавымі дамамі
* Іншыя фахвэркавыя дамы, якія знаходзяцца над Рынкавым пляцам
* Руіны замку Філіпштайн

## Галерэя

Schloss Braunfels 2.jpg|Замак Браўнфэльс
Braunfels Auf der Schütt.jpg|Фахвэркавыя дамы ў Браўнфэльсе
Marktplatz-2011-braunfels-491-4-aa.jpg|На Рынкавым пляцы ў Браўнфэльсе
Braunfels Solmser Hof.jpg|Г.зв. «Зольмскі двор», Ніжняя брама і замак у Браўнфэльсе
Schloss Braunfels April 2008 (5).jpg|Замкавая вуліца і палац Гартлебэн у Браўнфэльсе


Катэгорыя:Гарады Гэсэну
Опэра

**Опэра** ( — «справа, праца, работа», ад  — «праца, выраб, твор») — жанр тэатральных прадстаўленьняў, у якім тэкст (які называецца лібрэта) спалучаеца з музыкай (сьпевы і акампанэмэнт) і сцэнічным дзеяньнем з выкарыстаньнем касьцюмаў і дэкарацыяў. Прадстаўленьні звычайна даюцца ў опэрным тэатры з удзелам аркестру ці меншага музычнага ансамбля.

## Гісторыя
Опэра ўзьнікла ў канцы XVI стагодзьдзя ў Італіі, як спроба групы навукоўцаў-гуманістаў, літаратараў і музыкантаў адрадзіць старажытнагрэцкую трагедыю ў выглядзе *dramma per musica*, рэалізаванай у творчасьці К. Мантэвэрдзі («Арфэй», «Арыядна» і іншыя) у пачатку 17 стагодзьдзя. У 18 стагодзьдзі опэра набыла прыкметы клясыцызму, а кампазытары нэапалітанскай опэрнай школы (Алесандра Скарлаці) пачалі опэру-сэрыю. У Францыі ўзьнікла лірычная трагедыя (Ж.-Б. Люлі, Ж.-Ф. Рама). У Ангельшчыне опэры ствараў Генры Пёрсэл, у Нямеччыне — Р. Кайзэр. У Гішпаніі фармаваўся жанр народнай опэры — сарсуэлы.

Імкненьне наблізіць опэру да ідэяў асьветнікаў стала асновай опэрнай рэформы Х.-В. Глюка, прывяло да фармаваньня камічнай опэры, баляднай опэры (Ангельшчына), опэры-буф (Італія), опэры-комік (Францыя), зінгшпілю і інш. Вяршыняй разьвіцьця опэры ў XVIII стагодзьдзі стала творчасьць Вольфганга Амадэя Моцарта.

Працэс абнаўленьня опэры ажывіўся пад уплывам ідэяў рамантызму ў Італіі (Л. Керубіні, Д. Расіні, Гаэтана Даніцэці і, асабліва, Джузэпэ Вэрдзі), Нямеччыне (К. М. Вэбэр, пазьней — Рыхард Вагнэр), Францыі (Д. Мэербэр).

У другой палове 19 стагодзьдзя пачалося ўзмацненьне тэндэнцыяў рэалізму ў францускай лірычнай опэры (Ш. Гуно, Ж. Маснэ), італьянскаму вэрызьме (П. Р. Леанкавала, збольшага Джакама Пуччыні і Дж. Вэрдзі), у творчасьці расейскіх кампазытараў (М. Глінка, А. Даргамыскі, А. Барадзін, Ц. Кюі, А. Рубінштэйн, М. Рымскі-Корсакаў, М. Мусарскі, Пётар Чайкоўскі, Сяргей Рахманінаў і іншыя), прадстаўнікоў польскай (С. Манюшкі), украінскай (С. Гулак-Арцёмаўскі, М. Лысенка), чэскай (А. Дворжак, Б. Сьмятана, Л. Яначэк) і іншых музычных культураў.

У XX стагодзьдзі зьяўляюцца новыя аўтары опэраў — імпрэсіяністаў (К. Дэбюсі, К. Шыманоўскі, экспрэсіяністы (А. Бэрг, А. Шэнбэрг часткова — Р. Штраўс), нэаклясыцысты (Ф. Бузоні, Ігар Стравінскі, Паўль Гіндэміт). Важкі ўклад у разьвіцьцё жанру опэры зрабілі Джордж Гершвін, Сяргей Пракоф’еў, Дзьмітры Шастаковіч, Кшыштаф Пэндэрэцкі і іншыя.

## Літаратура
* Юцевич Ю. Є. Музика. Словник-довідник. — Тернопіль: «Навчальна книга — Богдан» 2003 р. ISBN 966-7924-10-6
* Музыкальный энциклопедический словарь. М., «Советская энциклопедия», 1990


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Брэмэн

**Брэ́мэн** ( ) — горад на поўначы Нямеччыне. Уваходзіць разам з Брэмэсгафэнам у склад зямлі Брэмэну. Брэмэн з насельніцтвам прыблізна 584 тысячаў жыхароў зьяўляецца дзясятым паводле колькасьці насельніцтва горадам Нямеччыны.

## Гісторыя
Першыя паселішчы на Вэзэры паўсталі паміж I і VIII стагодзьдзямі. Ужо ў 150 годзе александрыйскі географ Кляўдыюс Пталемэй згадаў адно з такіх паселішчаў пад імем *Fabiranum* (у іншым варыянце *Phabiranum*).

Горад Брэмэн быў заснаваны ў 787 годзе Карлам Вялікім у якасьці біскупскай рэзыдэнцыі. Росквіт гораду пачаўся з 845 году, калі ён знаходзіўся пад кіраваньнем арцыбіскупа Адэльбэрта.

У 1260 годзе горад далучыўся да Ганзейскага зьвязу. Імклівае эканамічнае разьвіцьцё дазволіла Брэмэну выйсьці з-пад улады арцыбіскупа і стаць вольным горадам. Сымбалямі гэтае свабоды сталі ўзьведзеныя на галоўнай плошчы Ролянд (1404) і будынак ратушы (1409).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Крэсіва

**Крэсіва, красала** — мэталічная прылада для высяканьня агню з крэменю.

Бытавала з эпохі жалезнага веку на працягу многіх стагодзьдзяў.

Паводле формы вылучаюць наступныя тыпы крэсіваў:
* абаранкападобнае (зь язычком пасярод ударнага ляза і безь яго),
* 2-лязовае авальнае,
* 2-лязовае простакутнае,
* санкападобнае, у выглядзе простакутнай пласьцінкі з адагнутымі ўверх канцамі;
існавалі і індывідуальныя формы.

Высечаная з крэменю іскра падпальвала цэру (маса накшталт ваты з вываранага і высушанага дрэвавага грыба). Крэмень, крэсіва і цэру насілі звычайна ў магалейцы — скураным мяшэчку каля пояса зь левага боку. Са зьяўленнем у ХІХ ст. запалак бытаваньне крэсіва заняпала спачатку ў горадзе, потым і ў вёсцы.

## Крэсіва ў сусьветнае культуры

* Пяру выбітнага дацкага пісьменьніка Ганса Крыстыяна Андэрсана належыць казка «Крэсіва», якая была напісаная ў 1835 годзе.
* На гербе Сэрбіі знаходзіцца выява дзьвюхгаловага арлу, на ягоных грудзях чырвоны шчыт, на шчыце крыж з чатырма крэсівамі, якія сваёй формай нагадваюць чатыры літары С, што трактуецца як дэвіз «Само слога Србіна спасава» («Толькі адзінства выратуе сэрбаў»).

Катэгорыя:Агонь
Ладаскае возера

**Ладаскае возера** (таксама **Ладага**; гістарычная назва — **Нево**) — возера ў Карэліі і Ленінградзкай вобласьці, найбуйнейшае прэснаводнае возера ў Эўропе. Адносіцца да басэйна Балтыйскага мора Атлянтычнага акіяна.

Плошча возера бяз выспаў складае ад 17,6 тыс. км ² (з выспамі 18,1 тыс. км ²); аб’ём воднай масы — 908 км ³; даўжыня з поўдня на поўнач — 219 км, найбольшая шырыня — 138 км. Глыбіня зьмяняецца нераўнамерна: у паўночнай частцы яна вагаецца ад 70 да 230 м, у паўднёвай — ад 20 да 70 м.

Катэгорыя:Азёры Ленінградзкай вобласьці
Катэгорыя:Азёры Рэспублікі Карэліі
Катэгорыя:Басэйн Нявы
Катэгорыя:Карэльскі пярэсмык
Катэгорыя:Мэзапратэразойскія рыфты і грабэны
Катэгорыя:Ледавіковыя азёры Расеі
Чудзка-Пскоўскае возера

**Чу́дзка-Пско́ўскае во́зера** (, таксама распаўсюджаныя назвы **Гдоўскае возера**, **Пэйпсі** ад ) — буйны азёрны комплекс на мяжы паміж Эстоніяй і Пскоўскай і Ленінградзкай абласьцямі Расеі. Адносіцца да басэйна Балтыйскага мора Атлянтычнага акіяна.

Катэгорыя:Азёры Расеі
Катэгорыя:Азёры Эстоніі
50-я

**50-я**

Стагодзьдзі: І да н. э. — I стагодзьдзе — II стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
0-я
10-я
20-я
30-я
40-я
**50-я**
60-я
70-я
80-я
90-я
100-я


Гады: 
50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59

----

## Асноўныя падзеі
* у Кітаі зьявіўся будызм
Напад на станцыю Ляхавічы (1925)

**Напад на станцыю Ляхавічы** — напад на чыгуначную станцыю Ляхавічы Наваградзкага ваяводзтва, які адбыўся 23 сакавіка 1925 году. У нападзе ўдзельнічала каля 30 узброеных чалавек.

«23-га гэтага сакавіка а 21 гадзіне банда сілаю ў 30—40 чалавек напала на чыгуначную станцыю Ляхавічы ў Баранавіцкім павеце. Бандыты прыехалі на фурманках і каля станцыі падзяліліся на дзьве групы. Адна зрабіла напад на паліцэйскі пастарунак, разброіўшы паліцыянтаў і забраўшы зброю. Камэндант пастарунку моцна пабіты бандытамі. Другая група ў той самы час абабрала чыгуначную касу. Пасьля нападу абедзьве групы адышлі ў кірунку савецкае граніцы. Напад цягнуўся няпоўныя 15 мінут. На месцы нападу выехаў баранавіцкі стараста, паліцыя і прадстаўнікі К.А.П. Перасьледаваньне бандытаў пакуль што рэзультатаў не дало».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гісторыя Ляхавічаў
Катэгорыя:Заходняя Беларусь
Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)
Ляхавічы
Катэгорыя:Падзеі 1925 году
Андаманскія астравы

**Андаманскія астравы** — архіпэляг на поўначы Індыйскага акіяна паміж Бэнгальскім залівам і Андаманскім морам. Працягласьць з поўначы на поўдзень каля 350 км. Плошча 6,5 тыс. км2. Насельніцтва — каля 250 тыс. чал. Клімат трапічны, мусонны. Вільготныя вечназялёныя трапічныя лясы.

Частка саюзнай тэрыторыі Індыі Андаманскія і Нікабарскія астравы. Адзіны горад — Порт-Блэр (каля 50 тыс. жыхароў).

Катэгорыя:Індыя
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Юдава пакаленьне

**Юдава пакаленьне** — паводле біблейскага паданьня, сваю радаслоўную вядзе ад Юды, чацьвертага сына патрыярха Якава ад Ліі. Юда (Ягуда) у перакладзе азначае пахвала або слава богу. Імя гэта было надзвычай папулярным у габрэйскай гісторыі. Першапачатковыя зьвесткі пра Юду ў Бібліі надзвычай скупыя. Вядома толькі, што хоць ён і падзяляў зь іншымі сваімі братамі нянавісць да Ёсіфа, сына сваёй цёткі Рахілі, другой жонкі Якава, аднак быў больш памяркоўны і спагадлівы і параіў братам лепш прадаць Ёсіфа праезжым купцам, чым забіць. 3ь яго племені ў Бібліі выводзіцца радаслоўная Ісуса Хрыста. Калі пасьля сьмерці цара Саламона адбыўся падзел яго царства, Юдава пакаленьне стварыла асобнае Юдэйскае царства, якое займала паўднёвую Палестыну са сталіцай Ерусалімам і праіснавала да заваяваньня яго Навухаданосарам II у 586 да н. э.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Пакаленьні Ізраіля
Асірава пакаленьне

**Асірава пакаленьне** — паводле Бібліі, сваю радаслоўную вяло ад Асіра (што ў перакладзе азначае: *шчасьлівы*), другога сына патрыярха Якава. Яму належала самая пладародная паўночная частка зямлі Ханаанскай. Задаволенае сваім геаграфічным становішчам, яно не праяўляла ваяўнічасьці і мірна жыло з суседзямі. Пасьля падзелу Ізраільска-Іўдзейскага царства на два самастойныя царствы яно падтрымлівала сувязі з іўдзейскім Ерусалімам.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 165

Катэгорыя:Пакаленьні Ізраіля
Вэніямінава пакаленьне

**Вэніямінава пакаленьне** — паводле Бібліі, паходзіла ад малодшага і апошняга сына патрыярха Якава і яго любімай жонкі Рахілі, для якой нараджэньне гэтага сына мела сьмяротны зыход, таму бацька называў яго «сынам смутку», а часьцей «сынам сваёй старасьці». Як адзінага роднага брата па маці Вэніяміна вельмі любіў Ёсіф. Калі Вэніямін пакідаў Эгіпет, яму было крыху больш за трыццаць гадоў, ён меў ужо дзесяць сыноў. За час свайго саракагадовага падарожжа па сынайскіх пустынях яго род, дзякуючы сваёй высокай пладавітасьці вырас да 45,6 тыс. чалавек. Пры падзеле Палестыны яму дасталася невялікая, але затое цэнтральная і пладаносная мясьціна на поўнач ад Ерусаліму побач зь Юдавым пакаленьнем і зямельнымі абшарамі Эфраімавага і Манасіевага пакаленьняў. Гэта пакаленьне вылучалася надзвычайнай ваяўнічасьцю і мужнасьцю. Зь яго асяродзьдзя, паводле біблейскага паданьня, выйшаў першы ізраільскі цар Саул. Вэніямінава пакаленьне валодала вялікімі воінскімі сіламі і прымала ўдзел у стварэньні самастойнага Юдэйскага царства. Пасьля сямідзесяцігадовага бабілёнскага палону яно разам зь юдэямі складала галоўную частку габрэйскага насельніцтва. Менавіта з гэтага пакаленьня хрысьціянская традыцыя выводзіць паходжаньне апостала Паўла.

## Крыніцы

## Літаратура
*
Гадава пакаленьне

**Гадава пакаленьне** — радаслоўную вяло ад Гада, сёмага сына Якава. Пры падзеле Палестыны яно, валодаючы мноствам статкаў жывёлы, атрымала разам з Рубімавым пакаленьнем і паловай Манасіева пакаленьня тэрыторыю на ўсходнім беразе ракі Ярдан. Нягледзячы на пастухоўскі лад жыцьця, вылучалася сваёй ваяўнічасьцю. Будучы пярэднім краем ізраільскага народу за Ярданам, яно актыўна дапамагала сваім суплеменьнікам заваёўваць палестынскія землі, вяло пасьпяховыя і пераможныя войны з агаранамі, ізмаілцянамі і іншымі арабійскімі плямёнамі таго часу. Гадава пакаленьне раней за іншыя ізраільскія плямёны стала аб’ектам нападаў асырыйскіх цароў. У часы прароцтва Ераміі яго тэрыторыя была заваяваная аманітамі, а ў 733—732 да н. э. далучана да Асырыі.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 165

Катэгорыя:Пакаленьні Ізраіля
Алтайцы

**Алтайцы** — цюркскі народ, які пражывае ў Расеі, пераважна ў Рэспубліцы Алтай (62,2 тысячы чалавек). Агульная колькасьць - каля 67,3 тыс. чалавек.

Катэгорыя:Этнасы
Катэгорыя:Алтайцы
186 да н. э.

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі

14
Данава пакаленьне

**Данава пакаленьне** — паводле Бібліі, паходзіла ад Дана, пятага сына патрыярха Якава. Племя гэта вылучалася ваяўнічасьцю і па колькасьці саступала толькі Юдаву пакаленьню. Займала невялікую па памерах тэрыторыю Ханаану па суседзтве зь філістымлянамі, таму часта падвяргалася нападам з боку апошніх. Пасьля панаваньня цара Саламона ў далейшай біблейскай гісторыі Данава пакаленьне больш ня згадваецца.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пакаленьні Ізраіля
184 да н. э.

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Пляўт — адзін з найвядомейшых, побач з Тэрэнцыюсам, рымскіх паэтаў-камэдыёграфаў.

## Вонкавыя спасылкі

16
Эфраімава пакаленьне

**Эфраі́мава пакале́ньне** — паходзіла, як падаецца ў Бібліі, ад малодшага сына Ёсіфа, які нарадзіўся ў Эгіпце. Пры падзеле Палестыны яно атрымала цэнтральную, багатую і ўрадлівую паласу зямлі ад ракі Ярдан да Міжземнага мора на поўнач ад Ерусаліма. Прасякнутае духам самабытнасьці і адчуваючы сваю сілу, яно ўступіла ў саперніцтва з Іудзіным пакаленьнем і пастаянна праяўляла свой сэпаратызм і гегеманізм, матывуючы тым, што зь яго асяродзьдзя паходзіў пераемнік Майсея і правадыр ізраільскага народа Ісус Навін, што ў іх уладаньнях знаходзіцца яго бацькаўшчына і месца пахаваньня. Нашчадкі Эфраіма, паводле біблейскіх паданьняў, адыгралі вялікую ролю ў гісторыі ізраільскага народа, прымалі ўдзел у вырашэньні яго гістарычнага лёсу. Менавіта зь іх асяродзьдзя паходзіў Самуіл, вядомы прарок і судзьдзя ізраільскі. Калі пасьля сьмерці цара Саламона яго дзяржава распалася на два царствы, палітычную вагу ў новаствораным Ізраільскім царстве набыло пакаленьне Эфраіма. Яно абрала царом прадстаўніка свайго племя Эраваама, а яго рэзыдэнцыяй зрабіла свой горад Самарыю, якая была сталіцай Ізраільскага царства да канца яго гістарычнага існаваньня.

## Крыніцы

## Літаратура
* Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. —Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — 207 с.: іл. С.165. .

Катэгорыя:Пакаленьні Ізраіля
Манасіева пакаленьне

**Манасіева пакаленьне** — вяло сваю радаслоўную ад Манасіі, старэйшага сына Іосіфа. Яшчэ ў часы Майсея пакаленьне Манасіі колькасна пераўзыходзіла Эфраімава пакаленьне і таму пры падзеле Палестыны атрымала землі па абодвух баках Іардана. 3ь цягам часу заіарданская частка гэтага пакаленьня стала аб’ектам нападаў з боку асырыйцаў, а ў пэрыяд панаваньня цара Осія была заваявана асырыйскім царом Салманасарам V.

## Крыніцы

## Літаратура
* Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А.Ф. Коршунава, паказальнікі А.Ф. Коршунава, В.А. Чамярыцкага. —Мн.: Навука і тэхніка, 1990. —207 с.: іл. С.165. ISBN 5-343-00151-3.

Катэгорыя:Пакаленьні Ізраіля
Мешка I

**Ме́шка І** (, каля 935 — 25 траўня 992) — князь палянаў з дынастыі Пястаў. Сын Земамысла і бацька Балеслава.

Мешка I зьяўляецца першым гістарычным князем палянаў, які разглядаецца як фактычны творца польскай дзяржаўнасьці. Працягваў палітыку свайго бацькі й дзеда, якія валадарылі на землях сучаснай Вялікай Польшчы. З дапамогай племянных зьвязаў або ваеннай моцы падпарадкаваў Куявію, а таксама, верагодна, Усходняе Памор’е й Мазовію. Працяглую частку свайго жыцьця вёў барацьбу за Заходняе Памор’е, распачаў вайну з чэхамі, як вынік былі здабытыя Сылезія і Малая Польшча.

Правёў хрышчэньне свайго народу ў 966 годзе па каталіцкім абрадзе, такім чынам далучыўшы краіну да заходнеэўрапейскай культуры. На ўсіх далучаных тэрыторыях Мешка праводзіў рэформы, накіраваныя на стабілізацыю й узбагачэньне эканомікі.

Мешка І харакырызуецца як спраўны палітык і таленавіты правадыр, які наладзіў дыпляматычныя сувязі спачатку з чэхамі, а ў наступным з швэдамі й немцамі. Мешка памёр 25 траўня 992 году. Верагодна, быў пахаваны ў познанскім касьцёле. У рэальнасьці прах першага ўладара Польшчы нідзе ня знойдзены, таксама невядома месца сьмерці.

## Сям’я
Да шлюбу з Дубраўкай Мешка меў 7 жонак, але цяпер невядома, ці былі ад іх дзеці. Ад шлюбу з Дубраўкай меў сына Балеслава й дачку Сьвятаславу. Ад сваёй другой жонкі меў трох сыноў: Мешка, Ламбэрта й Сьвятаполка. Нашчадкам стальца стаў старэйшы з сыноў — Балеслаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 935 годзе
Катэгорыя:Пясты
Катэгорыя:Памерлі 25 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 992 годзе
Нефілімава пакаленьне

**Нефілімава пакаленьне** — паводле Бібліі, вяло сваю радаслоўную ад імені аднаго з сыноў Якава. Пры падзеле Палестыны заняло самую паўночную частку зямлі Ханаанскай, з прычыны чаго больш за ўсіх падвяргалася знешнім нападам і ўплывам і адно зь першых было выведзена асырыйцамі ў палон. Прадстаўнік гэтага пакаленьня Товіт называецца ў Бібліі аўтарам адной зь яе кніг.

## Літаратура
* Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А.Ф. Коршунава, паказальнікі А.Ф. Коршунава, В.А. Чамярыцкага. —Мн.: Навука і тэхніка, 1990. —207 с.: іл. С.165. ISBN 5-343-00151-3.

Катэгорыя:Пакаленьні Ізраіля
Рубімава пакаленьне

**Рубімава пакаленьне** — паходзіла, паводле Бібліі, ад Рубіма, першага сына патрыярха Якава. Як старэйшы сярод сваіх братоў, ён мог спадзявацца на асаблівае бласлаўленьне бацькі. Аднак за тое, што ён апаганіў ложа свайго бацькі распуснай сувязьзю з наложніцай апошняга, патрыярх пазбавіў яго права першародзтва. Пры падзеле Палестыны пакаленьне Рубіма атрымала ў сваё валоданьне пладародныя землі за ракой Ярдан.

## Крыніцы

## Літаратура
* Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А.Ф. Коршунава, паказальнікі А.Ф. Коршунава, В.А. Чамярыцкага. —Мн.: Навука і тэхніка, 1990. —207 с.: іл. С.165. ISBN 5-343-00151-3.

Катэгорыя:Пакаленьні Ізраіля
Сімяонава пакаленьне

**Сімяонава пакаленьне** — паводле біблейскага паданьня, паходзіла ад Сімяона, другога сына патрыярха Якава. Яго роданачальнік падаецца як чалавек надзвычай жорсткі. Разам са сваім братам Левіем ён учыніў крывавае вынішчэньне жыхароў горада Сіхэма за абразу сваёй сястры Дзіны сынам сыхэмскага князя. У час прыезду братоў Ёсіфа ў Эгіпет Ёсіф пакінуў Сімяона ў якасьці заложніка і пасадзіў яго ў цямніцу да вяртаньня братоў у Эгіпет разам зь любімым братам Вэніямінам. Сімяонава пакаленьне вяло пастухоўскі лад жыцьця ў паўднёва-заходняй частцы Палестыны і не іграла значнай ролі ў гісторыі габрэйскага народа, а таму паступова зьмяшалася з суседнімі арабскімі плямёнамі і зьнікла з гістарычнай сцэны. Прадстаўніцай гэтага племені выступае ў Бібліі Юдзіф — гераіня некананізаванай царквой аднайменнай кнігі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А.Ф. Коршунава, паказальнікі А.Ф. Коршунава, В.А. Чамярыцкага. —Мн.: Навука і тэхніка, 1990. —207 с.: іл. С.165. ISBN 5-343-00151-3.
Кандытарская прадукцыя

**Канды́тарская праду́кцыя** (кандытарскія вырабы, слодычы, ласункі) — высокакалярыйная і лёгказасваяльная еміна з высокім утрыманьнем цукру, адрозьніваецца прыемным смакам і водарам.

Уся кандытарская прадукцыя падзяляецца на:
* цукрыстыя кандытарскія вырабы
* мучныя кандытарскія вырабы
* шакаляд
* какава
* кандытарскія паўфабрыкаты, прызначаныя для далейшага выкарыстаньня ў сфэры вытворчасьці ці абароту.

## Беларусь
У 2023 годзе вытворчасьць ласункаў у Беларусі вырасла на 3,6 % да 160 тыс. тонаў. Загрузка магутнасьцяў заводаў склала 86,2 %. Пастаўкі за мяжу ў 41 краіну вырасьлі на 15 % да 1/3 вытворчасьці і склалі 173 млн даляраў.

## Крыніцы
Малочны шакаляд

**Мало́чны шакала́д, чакаля́да** — кандытарскі выраб, які атрымліваецца на аснове какава-прадуктаў, цукру і малака (ці прадуктаў яго перапрацоўкі), у склад якога ўваходзяць ня менш за 25% агульнай сухой рэшты какавы, ня менш 2,5% сухіх абястлушчаных рэчываў какава-прадуктаў, ня менш за 12% сухіх рэчываў малака (і/ці прадуктаў яго перапрацоўкі), ня менш за 2,5% малочнага тлушчу і ня менш за 25% агульнага тлушчу.

Адпаведныя патрабаваньні да малочнага шакаляду прад’яўляюцца ў Беларусі, Расіі, Эўрапейскім Зьвязе. У Вялікабрытаніі менш жорсткія патрабаваньні, дапускаецца выкарыстаньне да 5% расьлінных тлушчаў замест жывёльных (малочных), Эўрапейская Камісія ў 2002 дазволіла продаж брытанскай «салодкай пліткі» ў іншых краінах ЭЗ пад назвай «сямейны малочны шакалад».

Катэгорыя:Ласункі
Катэгорыя:Шакаляд
Цукрыстыя кандытарскія вырабы

**Цукрыстыя кандытарскія вырабы** — кандытарскія вырабы з утрыманьнем цукру ня менш за 20%: цукерка, карамель, ірыс, дражэ, халва, мармэляд, пасьціла, выраб цукрысты ўсходні (турэцкі ласунак, люкум), жавальная гумка, паста, крэм.

Катэгорыя:Ласункі
Дракула (фільм, 1958)

**«Дракула»** () — ангельскі фільм жахаў, выдадзены ў 1958 годзе кампаніяй Hammer Film Productions па раману Брэма Стокера «Дракула». Рэжысэрам фільм выступіў Тэрэнс Фішэр. Сярод актораў вылучаюцца Пітэр Кушынг, Майкл Г'ю, Джон Ван Эйсэн і Крыстафэр Лі. У ЗША фільм выйшаў пад назвай «Жах Дракулы», каб пазьбегнуць блытаніны з кінастужкай «Дракула» 1931 года, дзе ў галоўнай ролі зьняўся Бэла Лугошы.

## Вонкавыя спасылкі
* Дракула (фільм, 1958) на сайце Internet Movie Database 

Катэгорыя:Фільмы 1958 году
Катэгорыя:Фільмы Ангельшчыны
Катэгорыя:Фільмы пра вампіраў
Джонатан Гаркер

**Джонатан Гаркер** () — літаратурны пэрсанаж, салісытар з места Эксэтэр у графстве Дэваншыр, адзін з галоўных герояў рамана Брэма Стокера «Дракула». Раман пачынаецца са спадарожжа Джонатана ў Трансыльванію, дзе ён сустракаецца з графам Дракулам і яго нявестамі.

Катэгорыя:Пэрсанажы «Дракулы»
Катэгорыя:Пэрсанажы фільмаў
Катэгорыя:Літаратурныя пэрсанажы
Міна Гаркер

**Вільгельміна «Міна» Гаркер** ()&nbsp;— літаратурны пэрсанаж, хатні настаўнік этыкету, нявеста Джонатана Гаркера, адна з галоўных гераіняў рамана Брэма Стокера «Дракула».

Катэгорыя:Пэрсанажы «Дракулы»
Катэгорыя:Пэрсанажы фільмаў
Катэгорыя:Літаратурныя пэрсанажы
Дракула (гішпанская вэрсія)

**«Дракула»** () — амэрыканскі фільм жахаў на гішпанскай мове, выдадзены ў 1931 годзе кампаніяй Universal Pictures па раману Брэма Стокера «Дракула». Фільм здымаўся ў адзін час і з тымі жа дэкарацыямі, што і кінастужка «Дракула», дзе ў галоўнай ролі зьняўся Бэла Лугошы.

## Вонкавыя спасылкі
* Дракула (фільм, 1931) на сайце Internet Movie Database 

Катэгорыя:Фільмы 1931 году
Катэгорыя:Фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1931 году
Катэгорыя:Фільмы пра вампіраў
Марытыму Фуншал

«**Марытыму**» () — партугальскі футбольны клюб з гораду Фуншалу. Заснаваны ў 1910 годзе. Чэмпіён Партугаліі (1926).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Фуншал
Дакудаўскі сельсавет

Назву **Даку́даўскі [[сельсавет]]** маюць:

* Дакудаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лідзкага раёну Гарадзенскай вобласьці
* Дакудаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Крупскага раёну Менскай вобласьці
Брандэнбург

**Брандэнбург** () — адна зь *земляў* у складзе Фэдэратыўнай Рэспублікі Нямеччына. Сталіца — Патсдам.

## Гісторыя

Германскія плямёны, якія жылі на тэрыторыі сучаснага Брандэнбургу, на працягу Вялікага перасяленьня народаў былі выцесьненыя палабамі. Падчас усходняй экспансіі Нямецкай імпэрыі гэтыя землі былі зноўку заселеныя немцамі. У 948 годзе Атон I заснаваў тут Брандэнбурскае біскупства. Далей на працягу ўсяго Сярэднявечча тэрыторыя Брандэнбургу часткова і цалкам уваходзіла ў склад розных нямецкіх дзяржаўных утварэньняў, стрыжнем якіх зьяўлялася Сьвяшчэнная Рымская імпэрыя нямецкай нацыі, заснаваная Атонам I і канчаткова скасаваная Напалеонам Банапартам. Перад Другім Райхам Брандэнбург уваходзіў у склад Прусіі, затым зьяўляўся складовай часткай Паўночнага Нямецкага Зьвязу, пасьля гэтага быў часткай нямецкай дзяржавы — Другога Райху. У 1949—1990 гадох уваходзіў у склад НДР.

## Паходжаньне назвы

Аб паходжаньні слова ёсьць розныя тэорыі. Славянская тэорыя абвяшчае, што назва гораду Брандэнбург, у гонар якога названая гэтая зямля — Бранібор. Слова ўтрымоўвае ў сабе корань «бор» (хваёвы лес) і «брані» (хутчэй за ўсё азначае багністы, але магчыма і бітва). Такім чынам, яно азначае або «багністы хваёвы лес» або «хваёвы лес, у якім была бітва».

Магчыма, назва адбываецца й ад германскага слова brenan ( спаліць, гарэць), таму што выкорчваньне ў той час выраблялі агнём.

## Гарады




## Адносіны зь Беларусьсю

Брандэнбург уваходзіць у лік фэдэральных земляў ФРГ, зь якімі Рэспубліка Беларусь падтрымлівае найбольш інтэнсіўнае ўзаемадзеяньне ў розных сфэрах. У 2009 годзе тавараабарот паміж Беларусяй і Брандэнбургам склаў 43,4 млн. даляраў. Экспарт Беларусі — 7,5 млн., імпарт — 35,9 млн. Аснова беларускага экспарту — прадукцыя дрэваперапрацоўкі, тэкстыль, вырабы з мэталу, машыны. Імпартуюцца прадукты харчаваньня, вырабы з драўніны, мэталу, прадукцыя хімічнай і фармацэўтычнай прамысловасьці, электраабсталяваньне, машыны.

## Вонкавыя спасылкі
* www.brandenburg.de — афіцыйны сайт
* Ляндшафт гістарычнай зямлі Брандэнбург
Балеслаў I Храбры

**Балеслаў I Храбры** (, каля 967 — 17 чэрвеня 1025) — польскі князь 992 - 1025 гадох, кароль у 1025 годзе з дынастыі Пястаў. Старэйшы сын польскага князя Мешка I і чэскай князёўны Дубраўкі.

У дзяцінстве ён у якасьці закладніка знаходзіўся пры нямецкім імпэратарскім двары. Напачатку свайго кіраваньня падтрымліваў сяброўскія адносіны з кіеўскім князем Уладзімерам Сьвятаславічам, што дазволіла яму абараняць заходнія межы й стварыць моцную дзяржаву. Аднак пазней ён умяшаўся ў міжусобную барацьбу на Русі. У 1018 годзе Балеслаў І зьдзейсніў паход на Кіеў, падтрымліваючы Сьвятаполка Уладзімеравіча супраць Яраслава Мудрага. Умяшаньне ў справы Кіеўскай дзяржавы прыслабілі Польшчу і прывяло да няшчасьця у знешняй палітыцы. Так у 1021 годзе Чэхія вярнула сабе Маравію.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 967 годзе
Катэгорыя:Пясты
Катэгорыя:Памерлі 17 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1025 годзе
Гарачы шакаляд

**Какава-напітак** (**какава**, **гарачы шакаляд**) — кандытарскі выраб, які складаецца з сумесі какава-парашку (ня менш за 25%), цукру (ці яго замяшчальнікаў) і іншых харчовых кампанэнтаў, а таксама вады ці малака.

Адкрыты, як лічыцца народам майя каля 2 тыс. гадоў назад. Увайшоў у культуру ацтэкаў каля 15 ст. Да 19 ст. у Эўропе ўжываўся пераважна ў мэдыцынскіх мэтах (лячэньне хвароб страўніку і г. д.).

Катэгорыя:Ласункі
Балеслаў Прус

**Бале́слаў Прус** (; сапраўднае імя і прозьвішча *Аляксандар Главацкі*; 20 жніўня 1847, Грубешаў каля Любліна, Царства Польскае, Расейская імпэрыя — 19 траўня 1912, Варшава, Царства Польскае, Расейская імпэрыя) — польскі пісьменьнік і журналіст.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і беднага шляхціча. Вучыўся ў Люблінскім ліцэі, адкуль у 1863 г. пайшоў у паўстаньне 1863—1864 гадоў. Быў паранены, пасьля арыштаваны; вярнуўся да вучобы ў Люблінскім ліцэі. Скончыўшы ліцэй Б. Прус паступіў на фізыка-матэматычнае аддзяленьне Галоўнай школы ў Варшаве, але кінуў вучобу ў 1870 г. з-за нястачы сродкаў. Працаваў хатнім настаўнікам, рабочым, дзяржаўным чыноўнікам.

З 1872 г. пачаў журналісцкую дзейнасьць у «Ніве», «Хатнім апекуне», «Кур’еры Варшаўскім». У 1874 г. дэбютаваў апавяданьнямі «Жыхар Паддашша» і «Якубаў сон», аўтар раманаў «Клопаты бабулі» (1874) і «Палац і хаціны» (1875). У пач. 1880-х напісаў свае найлепшыя кароткія апавяданьні «Антэк», «Шарманка», «Грахі маленства», «Камізэлька» (выйшлі ў зборніку «Першыя апавяданьні», 1881). У 1885 г. выйшла аповесьць Б. Пруса «Фарпост», у 1889 г. — буйны празаічны твор, раман «Лялька», у 1893 г. — раман «Эмансыпанткі». Сусьветную славу Б. Прусу зрабіў гістарычны раман «Фараон» (1896). У апошняе дзесяцігодзьдзе жыцьця Б. Прус працаваў над раманамі «Дзеці» (1909) і «Перамены» (застаўся няскончаным).

На беларускую мову творы Б. Пруса перакладалі Янка Брыль, Галіна Жарко, Мікола Хаўстовіч, Мікола Чарнецкі, Пятро Бітэль.

## Беларускія пераклады
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Хрэстаматыя па літаратуры народаў свету (ч.1). — Мн., 1995.

## Вонкавыя спасылкі
* Баляслаў Прус на ПрайдзіСвеце

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1847 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Царстве Польскім
Катэгорыя:Памерлі 19 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1912 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Асобы Варшавы
Катэгорыя:Асобы Любліна
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Польскія журналісты
Катэгорыя:Польскія філёзафы
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Марыя Канапніцкая

**Марыя Канапніцкая** (; 23 траўня 1842, Сувалкі — 8 кастрычніка 1910, Львоў, Аўстра-Вугоршчына) — польская пісьменніца, паэтка, перакладчыца.

Дэбютавала ў 1870 годзе. Аўтарка вершаў і рэалістычных навэлаў пра жыцьцё вёскі і гарадзкой беднаты, на грамадзкую і псыхалягічную тэматыку («Міласэрнасьць абшчыны», «Мэндаль Гданьскі» і інш.). Шырока вядомыя паэма М. Канапніцкай пра долю сялянаў-эмігрантаў «Пан Бальцэр у Бразыліі», аповесьць для дзяцей «Пра гномаў і сіротку Марысю», цыклі народных песьняў «З лугоў і палёў», «На жалейцы». Таксама вядомая як публіцыстка і літаратурны крытык.

Актыўна займалася дзейнасьцю па абароне правоў жанчынаў.

## Беларускія рэцэпцыі
Марыя Канапніцкая ў 1888 годзе ў лісьце да Т.Ленартовіча пісала пасьля наведваньня Горадні:

## Крыніцы

## Літаратура
* Канапніцкая М.: (вершы) / Перакл. Я. Купалы, В. Сёмухі // Роднае слова. 2002.№ 4.

## Вонкавыя спасылкі
* Марыя Канапніцкая на ПрайдзіСвеце
* Канапніцкая Марыя, вершы на Kamunikat.org
* Біяграфія і вершы Марыі Канапніцкай 

Катэгорыя:Польскія паэткі
Катэгорыя:Польскія літаратаркі
Катэгорыя:Польскія літаратары пазытывізму
Катэгорыя:Польскія перакладчыкі
Катэгорыя:Польскія публіцысты
Польская культура ў міжваенны пэрыяд

**По́льская культу́ра ў [[Міжваенны пэрыяд у Польшчы|міжвае́нны пэры́яд]]** засьведчыла час адраджэньня, балазе Польшча ўжо не была прыгнечанай краінамі-ўдзельніцамі падзелаў Рэчы Паспалітай. У гэтым часавым прамежку назіраўся як адыход элітарнай культуры шляхты XIX стагодзьдзя, так і традыцыйнай фальклёрнай культуры падчас уздыму новай масавай культуры, набліжанай да інтэлігенцыі, якая складала новае польскае грамадзтва.

Польская культура была дыфэрэнцыяваная паміж трыма былымі краінамі-ўдзельніцамі падзелаў Рэчы Паспалітай. Тэрыторыі, якія адыйшлі да Прусіі, зьяўляліся найбольш разьвітымі, тым часам як усходнія і паўднёвыя землі — тэрыторыі, падзеленыя паміж Расеяй і Аўстрыяй — зьяўляліся аднымі з самых няразьвітых рэгіёнаў у Эўропе. Зь цягам часу культурныя цэнтры Варшавы, Кракава, Вільні і Львова узьнялі сябе да ўзроўню буйнейшых эўрапейскіх гарадоў.

Тым часам як паняцьце польская культура адносіцца ў асноўным да польскамоўнай культуры ў Польшчы і іншых краінах, Другая Польская рэспубліка мела таксама некалькі самаразьвіваючыхся нацыянальных меншасьцей, найбольш значнымі зь якіх былі габрэі, украінцы, беларусы, летувісы і немцы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Bolesław Klimaszewski, An Outline History of Polish Culture, Interpress, 1984, ISBN 8322320361

Катэгорыя:Гісторыя культуры Польшчы
Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)
In Extremo

**In Extremo** () — нямецкі гурт сярэднявечнай музыкі з Бэрліну. Асноўная творчасьць прадстаўляе сабой пераапрацаваныя старажытныя й сярэднявечныя баляды і песьні на розных мовах, у тым ліку й нежывых: гэльская, нямецкая, лацінская, швэдзкая, старажытнаверхненямецкая, старажытнафранцуская, старажытнанарвэская, ісьляндзкая, эстонская, гішпанская, аксытанская й інш. Разам з сучаснымі інструмэнтамі (электрагітара, бас-гітара) гурт выкарыстоўвае й мноства старажытных (валынка, арфа, лютня, флейта й інш.)

## Альбомы
* «Gold» (LP; 1997) — перавыданы ў 2006 годзе як Die Goldene. 
* «Hameln» (LP; 1998) — перавыданы ў 2006 годзе. 
* «Weckt die Toten!» (LP; 1998) 
* «Die Verrückten sind in der Stadt» (LP, канцэртны; 1998) 
* «Verehrt und Angespien» (LP; 1999) 
* «Sünder ohne Zügel» (LP; 2001) 
* «Live» (LP, канцэртны; 2002) 
* «Sieben» (LP; 2003) 
* «Mein rasend Herz» (LP; 2005) 
* «Raue Spree» (LP, канцэртны; 2006) 
* «Kein Blick Zurück» (складанка 2006) 
* «Sängerkrieg» (2008) 
* «Sängerkrieg Akustik Radio Show» (LP, канцэртны; 2008) 
* «Am Goldenen Rhein» (2009)

Катэгорыя:Нямецкія музычныя гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты стылю фолк-мэтал
Катэгорыя:Нямецкія фолк-мэтал-гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:1995 год у Нямеччыне
Тулюза

**Тулю́за** (, , ) — горад на поўдні Францыі, адміністрацыйны цэнтар рэгіёну Аксытанія (да 1 студзеня 2016 — рэгіёну Поўдзень-Пірэнэі) і дэпартамэнту Верхняя Гарона. Насельніцтва — 504 078 чалавек (2021 год). Дэвіз акс. «Per Tolosa totjorn mai».

У Тулюзе своеасаблівая архітэктура, яе таксама называюць «ружовым горадам» з-за колеру цэглы — традыцыйнага матэрыялу, зь якога быў пабудаваны стары горад.

Сярод архітэктурных помнікаў гораду вылучаюцца — выкананая ў гатычным стылі царква якабінцаў (*Les Jacobins*) XIII—XIV стагодзьдзяў, раманская базыліка Сан-Сэрнэн (*Saint-Sernin*) пачатак будаўніцтва канец XI стагодзьдзя, сабор Санта-Эт’ен (*Saint-Etienne*) лічыцца прататыпам гатычна-мэрыдыянальнага стылю, гісторыя якога пачынаецца ў 1073 годзе.

## Адукацыя
* Францускі ўнівэрсытэт цывільнай авіяцыі

## Крыніцы

Катэгорыя:Тулюза
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Нямеччыны

**Зямля** ў Федэратыўнай рэспубліцы Нямеччына зьяўляецца суб’ектам міжнароднага права.

У прастамоўі часта ўжываюць тэрмін **Фэдэральная зямля**, але ў юрыдычных дакумэнтах як Асноўны закон ФРН або канстытуцыях земляў такі тэрмін не выкарыстоўваецца, бо нямецкія землі разам утвораць Фэдэратыўную рэспубліку Нямеччына і **не** зьяўляюцца адміністрацыйнай адзінкай Нямеччыны.

## Літаратура
* Werner Kunzel/Werner Rellecke: *Geschichte der deutschen Lander*; Munster 2005, 
* Hans Geog Wehling: Die deutschen Lander. Geschichte, Politik, Wirtschaft; 2004, 
* Sven Leunig: Die Regierungssysteme der deutschen Lander, 2007, 3825228444
Вэнэцыя

**Вэнэ́цыя** (, ) — горад у паўночнай Італіі. Насельніцтва на 30 верасьня 2025 году — 249 316 жыхароў.

## Геаграфічнае становішча
Порт на Адрыятычным моры (грузазварот больш за 20 млн тон у год); міжнародны аэрапорт імя Марка Полё. Гістарычны цэнтар разьмешчаны на 118 выспах Вэнэцыянскай лягуны, падзеленых 150 каналамі й пратокамі, празь якія перакінута каля 400 мастоў (у тым ліку Рыяльта і так званы мост Уздыхаў, абодва былі пабудаваны да канца XVI стагодзьдзя).

Прамыслова-партовая частка Вэнэцыі мацерыковая. Суднабудаваньне й сударамонт, каляровая мэталюргія, нафтаперапрацоўчая, хімічная, электратэхнічная, лёгкая прамысловасьць. Рамесная вытворчасьць мастацкіх вырабаў з шкла (выспа Мурана; музэй), карунак (выспа Бурана), мазаікі. Унівэрсытэт, кансэрваторыя (1916). Музэі (у тым ліку галерэя Акадэміі мастацтваў). Першы агульнадаступны опэрны тэатар (1637—1812), опэрны тэатар «Фэнічэ» (1792).

Вэнэцыя — марскі курорт, цэнтар міжнароднага турызму сусьветнага значэньня, месца правядзеньня міжнародных кінафэстаў, мастацкіх выстаў. Нутрагарадзкія перавозкі на маторных суднах, гандолах, баржах. Селішча з V стагодзьдзя да н. э., горад з пачатку IX стагодзьдзя. З IX—X па XVI стагодзьдзі — буйны цэнтар пасрэдніцкага гандлю паміж Заходняй Эўропай і Ўсходам. У сярэднія стагодзьдзі рэспубліка (з канца XIII стагодзьдзя алігархічная, з дожам на чале) са значнай падуладнай ёй тэрыторыяй. У 1797—1805 і 1815—1866 гадох Вэнэцыя — валоданьне Аўстрыі. Уздоўж каналаў і вузкіх крывых вуліц разьмяшчаюцца багата дэкараваныя цэрквы, палацы. На цэнтральнай плошчы Сан-Марка — базыліка (IX—XV стагодзьдзя), Палац дожаў (XIV—XV стагодзьдзяў), Старая бібліятэка Сан-Марка (XVI стагодзьдзя), будынкі рэлігійных братэрстваў (скоўл), кляштары. Горад і лагуна уключаныя ў сьпіс Сусьветнай спадчыны.

## Адміністрацыйны падзел
Гранд-канал (*Canal Grande*), выгінаючыся S-вобразна, праходзіць праз цэнтар Вэнэцыі, вынікаючы старому рэчышчу ракі. Яго бакі, у сваю чаргу, вызначаюць 6 адміністрацыйных раёнаў (*sestieri*), якія склаліся яшчэ ў сярэднія стагодзьдзі.

* Сан-Марка (*San Marco*)
* Канарэджа (*Cannaregio*)
* Кастэльлё (*Castello*)
* Дарсадура (*Dorsoduro*)
* Сан-Полё (*San Polo*)
* Санта-Крочэ (*Santa Croce*)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* UNESCO Venice Office
* Карта Вэнэцыі
* Sectioned map of Venice
* Architecture of Venice: palaces
* A tour of Venice, Europe’s largest carfree city
* Satellite image from Google Maps
* For broadband: Interactive high quality fullscreen QTVR panoramas
* Venice in one picture a day
* A virtual tour of Venice, with free audio guide in mp3


Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Італіі
205 да н. э.

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Хрысіп, старажытнагрэцкі філёзаф

## Вонкавыя спасылкі

95
Абсэнт

**Абсэнт** ( – палын) – моцны алькагольны напой, які мае звычайна каля 70% (часам 75 ці нават 85%) алькаголю. Найважнейшы кампанэнт абсэнту – экстракт горкага палыну (*[[Artemisia absinthium]]*), у этэрным алеі якога ўтрымліваецца вялікая колькасьць туёна. Менавіта туён – галоўны элемэнт, дзякуючы якому абсэнт славіцца сваім эфэктам. Іншыя кампанэнты абсэнту: рымскі палын, аныж, фэнхель, аер, мята, мэліса, лякрыца, дзягіль і іншыя травы.

## Вонкавыя спасылкі
Бурбон

**Бурбон** — від віскі, які вырабляюць у ЗША; зьявіўся ў канцы XVIII стагодзьдзя — пачатку XIX стагодзьдзя ў горадзе Парыс, акруга бурбон, Кентукі.

Дакладней, 1821 годам датуецца першая рэкляма новага напою з такой назвай.

Рэцэпт быў вядомы раней: як мінімум з 1789 г. прападобны Элая Крэг (Elijah Сraig) дыстыляваў падобны напой для патрэбаў сваіх вернікаў.

Катэгорыя:Алькагольныя напоі
Вэрмут

**Вэрмут** (, літаральна — «палын») — мацаванае віно, з даданьнем водараў рэзкіх і розных лекавых расьлінаў.

Віна з узмоцненым водарам вядомыя з антычных часоў. Па адной з вэрсіяў да стварэньня вэрмуту спрычыніўся сам Гіпакрат. Лічыцца, што ён упершыню склаў рэцэпт ў 460 годзе да нашай эры. Першае прамысловае прадпрыемства па выпуску вэрмуту было заснавана Антоніё Бэнэдэці Карпана ў Турыне ў 1786 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Алькагольныя напоі
Глінтвайн

**Глінтва́йн** (ням. Glühwein ад glühender Wein — распаленае віно) — гарачы алькагольны напой на аснове віна. Традыцыйна ўжываецца ў Аўстрыі, Нямеччыне, Вялікабрытаніі і скандынаўскіх краінах на калядных кірмашах і сьвятах, якія праводзяцца на адкрытым паветры.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Алькагольныя напоі
Кальвадос (напой)

**Кальвадо́с** () — яблычны брэндзі, які атрымоўваюць шляхам перагонкі сыдру, з францускага рэгіёну Ніжняя Нармандыя. Моцнасьць — каля 40 градусаў.

## Гісторыя
Першае згадваньне аб вытворчасьці кальвадосу зьвязана з імем Жыля дэ Губэрвіля, які ў 1553 годзе ў сваім «Дзёньніку» згадвае аб практыцы дыстыляцыі сыдра.

Сваю назву напой атрымаў ад назвы аднаго з дэпартамэнтаў Нармандыі Кальвадос — спачатку ў размоўнай мове ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя, а пазьней было замацавана ў правілах «Appellation d’Origine Contrôlée» (AOC) у 1942 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Што такое кальвадос?

Катэгорыя:Садавінавыя брэндзі
Катэгорыя:Нармандзкая кухня
Катэгорыя:Сыдры
Катэгорыя:Францускія моцныя сьпіртовыя напоі
Каньяк

**Каньяк** () — моцны алкагольны напой, які вырабляецца з асобных гатункаў вінаграду па асаблівай тэхналёгіі.

## Назва
Сваю назву напой каньяк атрымаў ад горада Каньяк, рэгіёна Пуату — Шарант, дэпартамэнта Шаранта, Францыя, зь якім яго зьвязвае гістарычнае мінулае стварэньня. Сама назва «каньяк», геаграфічныя межы вытворчасьці і тэхналёгія вытворчасьці строга вызначаныя, рэглямэнтаваныя і замацаваныя шматлікімі заканадаўчымі актамі. Каньяк зьяўляецца спрадвечна францускім прадуктам.

Катэгорыя:Алькагольныя напоі
Лікёр

**Лікёр** (ад ;  — «вадкасьць») — духмяны, салодкі алькагольны напой з утрыманьнем цукру да 100 г/л са сьпіртаваных фруктовых і ягадных сокаў, настояў духмяных траў з дадаткам каранёў, вострых прыправаў і г. д. Утрыманьне алькаголю варыюецца ад 15% да 40%.
Лікёры існуюць з часоў фараонаў, а пачатак іх камэрцыйнай вытворчасьці адносіцца да Сярэднявечча, калі алхімікі, лекары і манахі шукалі эліксір жыцьця. Гэта прывяло да стварэньня вялікай колькасьці шырока вядомых лікёраў, якія носяць імёны рэлігійных ордэнаў, якімі гэтыя напоі былі ўпершыню атрыманыя.

Лікёры ўжываюцца як у неразбаўленым выглядзе, так і ў складзе мноства зьмешаных напояў, а таксама для прыгатаваньня разнастайных страваў. Лікёры дзеляцца на моцныя, дэсэртныя і крэмы.

Лікёра можна піць зь любымі сокамі або без. Таксама іх падаюць у канцы абеду з гарбатай ці кавай.

## Прыклады лікёра
* Самбука
* Амарэта
* Амарула
* Шэрыданс

## Крыніцы
Марсала (віно)

**Марсала** — моцнае віно, якое мае некаторае падабенства з мадэрай, але адрозьніваецца ад яе большым утрыманьнем цукру. Сьпірт 18-20%, цукар 1,5-7%.

Марсалу ўпершыню пачалі вырабляць на выспе Сыцылія, у навакольлях горада Марсала (ад назвы якога і назвалі віно) і Трапані. Для італьянскай марсалы характэрны спэцыфічны прысмак — вынік дабаўкі да віна невялікай колькасьці папярэдне вываранай карабельнай смалы. Пасьля гэтага адценьне смаку пачалі атрымліваць дадаткам моцна ўваранага вінаграднага сусла. Выпускаюцца водаразаваныя маркі марсалы, напрыклад, з пахам банана, чорнай парэчак і г. д.

Катэгорыя:Алькагольныя напоі
Сакэ

**Сакэ́** () — адзін з традыцыйных японскіх алькагольных напояў, які атрымоўваюць шляхам фэрмэнтацыі рысу. У Японіі называецца словам «ніхонсю» (), ва ўжытку — словамі «сакэ» () або «аб-сакэ» () пазначаецца любы від алькагольных напояў, у такой форме і ўвайшло ў іншыя мовы.

## Глядзіце таксама
* Арак

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Алькагольныя напоі
Катэгорыя:Японская кухня
Самбука

**Самбука** (іт. Sambuca) — італьянскі лікёр з водарам аніса. Звычайна, гэта празрыстая салодкая вадкасьць з утрыманньем сьпірту 38-42%, маюцца цёмныя і нават чырвоныя разнавіднасьці самбукі. Вырабляецца з пшанічнага сьпірту, цукру, зорчатага аніса, выцяжкі зь ягадаў бузіны і набору водарных траў, дакладны склад якіх трымаецца ў сакрэце.

Катэгорыя:Алькагольныя напоі
Тэкіла

**Тэкіла** () — моцны фэрмэнтаваны алькагольны напой (мэскаль), які вырабляецца галоўным чынам у навакольлі Тэкілы, гораду на захадзе мэксыканскага штату Халіска, за 65 км на паўночны захад ад гораду Гвадалахара. Вырабляецца з сарцавіны блакітнай агавы (, ), традыцыйнай для Мэксыкі расьліны сямейства агававых.

Катэгорыя:Мэксыканскія моцныя сьпіртовыя напоі
Катэгорыя:Агававыя напоі
Шэрыданс

**Шэрыданс** (анг.: Sheridan’s Coffee Layered Liqueur) — двухкаляровы ірляндзкі лікёр на аснове віскі ў арыгінальнай двухсэкцыйнай бутэльцы, у адной частцы якой знаходзіцца белая ванільна-сметанковае зьмесьціва, у другой — цёмная кавава-шакаладнае зьмесьціва. У працэсе наліваньня лікёра яго складовыя часткі выліваюцца з дзьвюх гарлавінаў у неабходнай прапорцыі (1 сметанковая частка на дзьве кававыя), прычым кававая частка, як больш цяжкая, часта становіцца ніжняй, у той час як сметанковая, больш лёгкая, аказваецца ўверсе.

Катэгорыя:Алькагольныя напоі