Рослаў

**Ро́слаў, Рослаўль** () — места ў Расеі, на левым беразе ракі Асьцёру. Адміністрацыйны цэнтар Рослаўскага раёну Смаленскай вобласьці. Насельніцтва на 2017 год — 50&nbsp;870 чалавек. Знаходзіцца за 123 км на паўднёвы ўсход ад Смаленску, за 135 км ад Бранску. Вузел чыгуначных і аўтамабільных шляхоў.

Рослаў — магдэбурскае места гістарычнай Смаленшчыны, на этнічнай тэрыторыі беларусаў. Да нашага часу тут захавалася некалькі цэркваў, помнікаў архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў, а таксама касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля, збудаваны ў пачатку XX ст.

## Назва
На думку сучасных дасьледнікаў, Рослаў атрымаў назву ў гонар свайго заснавальніка — князя Расьціслава Мсьціславіча. Тым часам паводле расейскага гісторыка Карамзіна, места заснаваў муж полацкай князёўны Рагнеды — Уладзімер Сьвятаславіч. Некаторыя гісторыкі прыпісваюць заснаваньне Рослава Ўладзімеру Манамаху.

Варыянты напісаньня назвы места ў гістарычных крыніцах: *Ростиславль*, *Rostislawl.

== Гісторыя ==


=== Раньнія часы ===
Каля 1137 году князь [[Расьціслаў Мсьціславіч|Расьціслаў Мсьціславіч]] заснаваў Рослаў як адзін з [[замак|гарадоў]] на заваяваных у [[радзімічы|радзімічаў]] землях. Першы пісьмовы ўпамін пра Рослаў датуецца 1150 годам, калі ён уваходзіў у склад [[Смаленскае княства|Смаленскага княства]].

=== Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Маскоўскай дзяржавай ===


У [[14 стагодзьдзе|ХІV ст.]] Рослаў далучыўся да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. 15 ліпеня 1410 году Рослаўская [[харугва]] брала ўдзел у [[Грунвальдзкая бітва|Грунвальдзкай бітве]]. У 1493 годзе места захапілі [[Масковія|маскоўскія войскі]].

У 1503 годзе Рослаў вярнуўся ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1508 годзе ён увайшоў у склад [[Смаленскае ваяводзтва|Смаленскага ваяводзтва]]. У 1515 годзе маскоўскі гаспадар [[Іван Жахлівы|Іван IV Тыран]] зноў захапіў места. Па ягонай сьмерці, у «смутныя часы» рослаўцы падтрымалі войскі [[Дзьмітры Самазванец|Дзьмітрыя Самазванца]], прагнучы вяртаньня ў [[Вялікае Княства Літоўскае]].

У 1618 годзе Рослаў стаў цэнтрам [[Рослаўскае староства|староства]] ў складзе [[Смаленскі павет|Смаленскага павету]] Смаленскага ваяводзтва. 24 сакавіка 1623 году [[Сьпіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Жыгімонт Ваза]] надаў месту [[Магдэбурскае права]] і герб «*у блакітным полі выява збройнага Сьвятога Жыгімонта, у руках якога скіпэтар і яблык*». З пачаткам [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] у 1654 годзе Рослаў захапілі маскоўскія войскі.

=== Пад уладай Маскоўскай дзяржавы і Расейскай імпэрыі ===
Згодна з [[Андрусаўскае замірэньне|Андрусаўскім замірэньнем 1667 году]] Рослаў апынуўся ў складзе [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]]. У 1708 годзе ён увайшоў у склад [[Смаленская губэрня|Смаленскай губэрні]], дзе ў 1776 годзе стаў цэнтрам павету. У 1738 годзе ў Рославе адкрылася школа з навучаньнем на расейскай і польскай мовах.

Паводле афіцыйных зьвестак за 1866 год, беларусы складалі 94,7% насельніцтва Рослаўскага павету. У канцы XIX ст. у Рославе дзеялі 7 цэркваў, сярод іх саборная славілася абразам Маці Боскай (прывезены ў 1793 годзе з вострава [[Мальта|Мальты]]), працавалі [[Русіфікацыя Беларусі|расейскія]] 2 прагімназіі і 5 вучэльняў, сярод якіх духоўная і чыгуначна-тэхнічная, 2 багадзельні, 4 лякарні і 3 аптэкі. Агулам існавала 22 прамысловыя прадпрыемствы, зь якіх вылучаліся 2 алейні і столькі ж гарбарняў. Гандлявалі канапляным і льняным алеем, пянькой, зернем, скурамі, тытунем, лыкам. Пункты адпраўкі — [[Рыга]] і Цэнтральная Расея. У гэты час беларусы складалі 94% насельніцтва Рослаўскага павету.

У 1860 годзе ўкраінскі этнограф  сьведчыў паводле ўласных назіраньняў, што «*калі рухацца далей на поўнач [ад ракі Дзясны] праз Старадуб, Мглін да Рослава, вы паўсюль заўважыце адзін строй і адзіную гаворку — беларускую*», адзначаючы пры тым наступныя асаблівасьці адзеньня: «*шапка белая (яламок, мадзерка, мардзелка) лямцавая, у мужчыны, белая хустка (але не намітка) у жанчыны — гэта ліцьвіны або беларусы*». Таксама паводле дзёньніку [[Алена Скірмунт|Алены Скірмунт]], часткова апублікаванага ў 1876 годзе пад назвай «3 жыцьця [[Ліцьвіны|літвінкі]], 1827—1874»: *«Рослаў. Павінна быць Смаленская губэрня, адна з складных частак Вялікарасеі? О, не! Гэта наша Смаленскае ваяводзтва! Людзі такога ж самага тыпу, з той жа мовай і ўборамі. Праўда, сядзібы ў многім сталі больш брыдкія, хаця і зараз вялікія»*.

=== Найноўшы час ===
25 сакавіка 1918 году згодна з [[Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Рослаў абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], дзе стаў цэнтрам павету («падраёну») Смаленскага раёну. Аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад [[РСФСР]]. У 1920 годзе газэта [[Наша Ніва]] пісала, што ў Рослаўскім павеце (найбольш у ваколіцах [[Манастыршчына|Манастыршчыны]]) дзее партызанскі аддзел, які змагаецца за незалежнасьць Беларусі. 

У [[Другая сусьветная вайна|Другую сусьветную вайну]] з 3 жніўня 1941 да 25 верасьня 1943 году Рослаўль знаходзіўся пад акупацыяй [[Трэці Райх|Трэцяга Райху]].

<gallery caption="Места на старых здымках" widths=215 heights=180 class="center">
Rosłaŭ, Śviatoha Jana. Рослаў, Сьвятога Яна (1906-18).jpg|Касьцёл
Благовещенский собор в Рославле.jpg|Царква Зьвеставаньня Багародзіцы
Вокзал в Рославле.jpg|Чыгуначная станцыя
</gallery>

== Насельніцтва ==
=== Дэмаграфія ===
* *'XIX стагодзьдзе**: 1856 год — 6,3 тыс. чал.; 1897 год — 17&nbsp;776 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1910 год — 28 тыс. чал.; 1939 год — 41&nbsp;480 чал.; 1974 год — 54 тыс. чал.; 1993 год — 60,7 тыс. чал.; 1998 год — 60,0 тыс. чал.; 2000 год — 59,8 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе''': 2007 год — 55,3 тыс. чал.; 2017 год — 50&nbsp;870 чал.

### Адукацыя
У Рославе працуюць 10 сярэдніх школаў, 3 каледжы, 3 тэхнікумы і філіі 4 унівэрсытэтаў.

### Культура
Дзеюць 2 бібліятэкі, палац і дом культуры.

## Эканоміка
Лёгкая і харчовая прамысловасьць, вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў.
* Рослаўскі вагонарамонтны завод.

## Транспарт

Праз Рослаў праходзяць аўтамабільныя дарогі  Рудня — Арол (ад Віцебску праз Смаленск і Бранск),  (Масква — Шэры Камень і далей на Бабруйск), і .

Места стаіць на гістарычнай чыгуначнай Рыска-Арлоўскай лініі. Тут знаходзіцца станцыя Рослаў-I, вузлавая, аднесеная да другой клясы.

Рослаў злучаецца прымескай чыгункай з Смаленскам, Жукаўкай і Фаянсавай (м. Кіраў Калускай вобласьці). Мескі транспарт складаецца зь дзясятка аўтобусных маршрутаў, таксі і маршрутныя таксі. Меская аўтастанцыя знаходзіцца побач з чыгуначным вакзалам і забясьпечвае працу значнай колькасьці маршрутаў прымескіх і міжмескіх аўтобусаў.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Забудова гістарычная (XIX — пачатак XX ст.; фрагмэнты)
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (1905)
* Царква Казанскага Абраза Маці Божай (1833—1845)
* Царква Прачыстай Багародзіцы (1780—1790)
* Царква Раства Багародзіцы (1850-я)
* Манастыр Спаскі: царква Сьвятога Спаса (1811—1819), царква Аляксандра Неўскага (1854—1857)
* Царква Ўваскрасеньня Гасподняга (1816—1825)
* Царква Ўшэсьця Гасподняга (1821—1832)

### Страчаная спадчына
* Царква Зьвеставаньня Багародзіцы (1779—1783)
* Царква Сьвятога Духа (XIX ст.)

## Галерэя

Roslavl house with the desk.jpg|Гарадзішча «Бурцава Гара»
Церковь Вознесения Господня (ул. Свердлова 38).JPG|Царква Ўшэсьця Гасподняга
Церковь (угол ул.Пушкина и Ленина).JPG|Царква Раства Багародзіцы
Roslavl monastery.jpg|Спаскі манастыр

Спасо преображенский собор.JPG|Царква Сьвятога Спаса
Церковь александра невского.JPG|Царква Аляксандра Неўскага
Склад земский сельскохозяйственный.JPG|Земскі склад
Здание съезда мировых судей.JPG|Сход міравых судзьдзяў


## Асобы
* Яўген Глебаў (1929—2000) — беларускі кампазытар і пэдагог

## Месты-сябры
* Крычаў, Беларусь

## Глядзіце таксама
* Рослаўскае староства

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  

## Вонкавыя спасылкі
*