Прэзыдэнцкі палац (Вільня)

**Прэзыдэнцкі палац**, гістарычны **палац біскупа Масальскага** або **Біскупскі палац** — помнік гісторыі і архітэктуры XIV—XIX стагодзьдзяў у Вільні. Знаходзіцца ў Старым Месьце побач з ансамблем Віленскага ўнівэрсытэту, на гістарычным Палацавым пляцы. Твор архітэктуры позьняга клясыцызму. Аб’ект Рэгістру культурных каштоўнасьцяў Летувы.

Палацавы ансамбль мае замкнёны плян і складаецца з уласна палаца, параднага ўнутранага двара, які прылягае да парку, Калённай залі ў будынку ранейшай кардэгарды, гаспадарчых і адміністрацыйных пабудоваў. З 1997 году тут знаходзіцца афіцыйная рэзыдэнцыя прэзыдэнта Летувы.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Сваю гісторыю палац вядзе з XIV стагодзьдзя, калі вялікі князь Ягайла прывілеем ад 17 лютага 1387 году заснаваў Віленскае біскупства і надаў яму пляц: «*каля места Вільні, у саду Гаштоўта*». На гэтым пляцы знаходзіўся мураваны палац Гаштольдаў (Гаштоўтаў). Па пажары 1530 году, які зьнішчыў біскупскі дом каля званіцы Катэдры, біскупы перабраліся ў былы палац Гаштольдаў. Паводле іншых зьвестак, віленскі біскуп перасяліўся сюды ў 1543 годзе. У XVI ст. вакол палаца пасадзілі вялікі сад.

У 1737 і 1738 гадох палац двойчы гарэў, па чым яго адбудаваў архітэктар Лаўрын Гуцэвіч дзеля біскупа Ігнація Якуба Масальскага. Апошняга павесілі ў час паўстаньня 1794 году за здраду нацыянальным інтарэсам Рэчы Паспалітай на карысьць Расейскай імпэрыі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Вільня апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, расейскія ўлады забралі палац у Віленскага біскупства. Тут разьмясьцілася рэзыдэнцыя генэрал-губэрнатара «Паўночна-Заходняга краю». У 1797 годзе ў палацы спыняліся маскоўскі гаспадар Павал I і яго сыны вялікія князі Аляксандар і Канстанцін, а таксама былы кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, у 1804 годзе — будучы кароль Францыі Людовік XVIII, у 1812 годзе — кароль Прусіі Фрыдрых Вільгельм III з сынам Вільгельмам. У 1804 годзе палац перабудавалі і пашырылі паводле праекту архітэктара Караля Шыльдгаўза.

У палацы пэўны час жыў расейскі вайсковы дзяяч Міхаіл Кутузаў, які двойчы займаў пасаду літоўскага генэрал-губэрнатара (1800—1801, 1809—1811). У вайну 1812 году з красавіка тут знаходзіўся маскоўскі гаспадар Аляксандар I, па заняцьці Вільні французамі — Напалеон. У канцы году ў палац вярнуўся Кутузаў, ужо на пасадзе галоўнакамандуючага расейскай арміі, а перад палацам адбылася ўрачыстая сустрэча Аляксандра I. Пазьней тут зноў неаднаразова спыняўся маскоўскі гаспадар і яго наступнікі.

З 1819 году ў палацы дзейнічала царква Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) пад тытулам Аляксандра Неўскага.

У 1824—1832 гадох праводзілася чарговая рэканструкцыя палаца паводле праекту архітэктара Васіля Стасава. У выніку гэтай рэканструкцыі на тэрыторыі былога саду ўтварыўся Палацавы пляц, на якім у 1832 годзе збудавалі фантан.

У 1898 годзе з мэтай маскалізацыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага расейскія ўлады на месцы фантана паставілі помнік Мураўёву-вешальніку. У 1901—1915 гадох у будынку кардэгарды разьмяшчаўся музэй Мураўёва-вешальніка.

### Найноўшы час
Па Першай сусьветнай вайне ў палацы пэўны час жыў Юзэф Пілсудзкі. Будынак займаў фактычны кіраўнік Сярэдняй Літвы генэрал Люцыян Жалігоўскі, тут спыняліся прэзыдэнты міжваеннай Польскай Рэспублікі Станіслаў Вайцяхоўскі і Ігнацы Масьціцкі. На першым паверсе знаходзілася кватэра віленскага ваяводы, у залях на другім паверсе ладзіліся ўрачыстыя прыёмы.

Па Другой сусьветнай вайне савецкія ўлады перарабілі палац пад Дом афіцэраў. Тут дзейнічаў кінатэатар, у парку — летні тэатар. У 1975 годзе праводзілася рэстаўрацыя палаца. У 1980-х гадох будынак выкарыстоўваўся як Палац працаўнікоў мастацтваў з чатырма залямі (Вялікай, Белай, Чырвонай, Зялёнай), гасьцінай і фае.

Па аднаўленьні незалежнасьці Летувы частку памяшканьняў палаца пэўны час займала амбасада Францыі. У канцы 1995 году пачаліся рэстаўрацыйныя працы, па сканчэньні якіх у 1997 годзе палац стаў афіцыйнай рэзыдэнцыяй прэзыдэнта Летувы.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры позьняга клясыцызму, або ампіру. Мае сымэтрычна-восевую кампазыцыю і стрыманы дэкор. У выніку рэканструкцыі 1824—1832 гадоў заходнюю частку палаца разабралі да падмуркаў і ўлучылі ў склад новага будынка, а ўсходнюю — збудавалі наноў. Пры пераабсталяваньні пад прэзыдэнцкую рэзыдэнцыю над галоўным фасадам разьмясьцілі герб Летувы. Над парапэтам з гербам узьнялі сьцяг, які сьведчыць пра знаходжаньне прэзыдэнта ў палацы і наогул у Вільні.

Палац — прастакутны ў пляне будынак з трыма рызалітамі. Галоўны фасад, які выходзіць на пляц, і дваровы фасад дэкаруюцца аднолькава ўрачыста, але маюць пэўныя адрозьненьні. На галоўным фасадзе рызаліты злучаюцца дзьвюма дарычнымі калянадамі ў адзін просты шэраг. Цэнтральны рызаліт завяршаецца парапэтам, рызаліты з краёў будынка — нізкімі трыкутнымі франтонамі. Сярэдні рызаліт дваровага фасаду вылучаецца іянічнай калянадай з васьмі калёнаў з бальконам — галерэяй другога паверху. Бакавыя рызаліты высоўваюцца наперад.

Першы паверх мае калідорны плян, на другім паверсе захавалася характэрны для палацаў такога тыпу анфілядны плян. Залі другога паверху, дэкараваныя ў XIX стагодзьдзі, маюць ляпныя кампазыцыі на столях.

Пры рэканструкцыі палаца пад рэзыдэнцыю прэзыдэнта Летувы ў памяшканьнях, у якіх захаваліся элемэнты дэкору або існавала інфармацыя пра характар гэтых элемэнтаў, аднаўляўся гістарычны інтэр’ер. У памяшканьнях першага паверху ранейшы дэкор не захаваўся: новая мэбля і абсталяваньне падбіраліся і вырабляліся з арыентацыяй на матэрыялы і формы, уласьцівыя позьняму клясыцызму. Зьнішчаныя пры ранейшых перабудовах інтэр’еры заходняй часткі другога паверху спраектавалі наноў.

Насупраць палаца стаіць 1-павярховы будынак кардэгарды з дарычным парталам.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Vilnia, Pałacavy-Ludvisarskaja. Вільня, Палацавы-Людвісарская (N. Cui, 1812).jpg|Н. Цуі, 1812 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (1820).jpg|1820 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (1820) (2).jpg|1820 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (1820) (3).jpg|1820 г.


Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (1820) (4).jpg|1820 г.
Vilnia, Pałacavy, Masalski. Вільня, Палацавы, Масальскі (S. Smalikoŭski, 1832).jpg|С. Смалікоўскі, 1832 г.
Vilnia, Pałacavy, Masalski. Вільня, Палацавы, Масальскі (S. Smalikoŭski, 1833).jpg|С. Смалікоўскі, 1833 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (S. Smalikoŭski, 15.07.1833).jpg|С. Смалікоўскі, 1833 г.


Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (J. Aziambłoŭski, 1833-63).jpg|Ю. Азямблоўскі, 
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (1834).jpg|1834 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (1834) (2).jpg|1834 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (M. Januševič, 1836).jpg|М. Янушэвіч, 1836 г.


Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (P. Benoist, 1850).jpg|1850 г.
Vilnia, Pałacavy, Masalski. Вільня, Палацавы, Масальскі (J. Caildrau, 1863).jpg|1863 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (N. Orda, 1875).jpg|Н. Орда, 1875 г.
Vilnia, Pałacavy-Ŭniversyteckaja. Вільня, Палацавы-Ўнівэрсытэцкая (F. Krause, 1915-18).jpg|Ф. Краўзэ, 1915—1918 гг.


### Гістарычныя здымкі

Vilnia, Pałacavy, Masalski. Вільня, Палацавы, Масальскі (A. Śviajkoŭski, 1861-66).jpg|А. Сьвяйкоўскі, 
Vilnia, Pałacavy, Masalski. Вільня, Палацавы, Масальскі (V. Zacharčyk, 1865-79).jpg|В. Захарчык, 1865—1879 гг.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (J. Čachovič, 1869).jpg|Ю. Чаховіч, 1869 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (J. Čachovič, 1870-79).jpg|Ю. Чаховіч, 1870-я гг.


Vilnia, Pałacavy, Masalski. Вільня, Палацавы, Масальскі (J. Čachovič, 1871-79).jpg|Ю. Чаховіч, 1871—1879 гг.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (J. Čachovič, 1873-78).jpg|Ю. Чаховіч, 1873—1879 гг.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (S. Fleury, 1900).jpg|С. Флёры, каля 1900 г.
Vilnia, Pałacavy, Masalski. Вільня, Палацавы, Масальскі (1900).jpg|да 1901 г.


Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (J. Bułhak, 1912-15).jpg|Я. Булгак, 1912—1915 гг.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (J. Bułhak, 1912-25).jpg|Я. Булгак, 1912—1925 гг.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (J. Bułhak, 1913).jpg|Я. Булгак, 1913 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (J. Bułhak, 1913) (3).jpg|Я. Булгак, 1913 г.


Vilnia, Masalski-Daminikanski. Вільня, Масальскі-Дамініканскі (J. Bułhak, 1917).jpg|Я. Булгак, 1917 г.
Vilnia, Pałacavy-Ŭniversyteckaja. Вільня, Палацавы-Ўнівэрсытэцкая (01-02.1917).jpg|1917 г.
Vilnia, Masalski-Śviatych Janaŭ. Вільня, Масальскі-Сьвятых Янаў (J. Bułhak, 1919).jpg|Я. Булгак, 1919 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (J. Bułhak, 1919) (7).jpg|Я. Булгак, 1919 г.


Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (J. Bułhak, 1919) (8).jpg|Я. Булгак, 1919 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (J. Bułhak, 1919) (9).jpg|Я. Булгак, 1919 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (J. Bułhak, 1919) (12).jpg|Я. Булгак, 1919 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (J. Bułhak, 1919) (13).jpg|Я. Булгак, 1919 г.


Vilnia, Pałacavy, Masalski. Вільня, Палацавы, Масальскі (J. Bułhak, 1919) (2).jpg|Я. Булгак, 1919 г.
Vilnia, Pałacavy-Ŭniversyteckaja. Вільня, Палацавы-Ўнівэрсытэцкая (J. Bułhak, 1919).jpg|Я. Булгак, 1919 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (1925).jpg|1925 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (J. Bułhak, 1934).jpg|Я. Булгак, 1934 г.


Vilnia, Pałacavy-Ŭniversyteckaja. Вільня, Палацавы-Ўнівэрсытэцкая (H. Poddębski, 1936).jpg|Г. Паддэмбскі, 1936 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (H. Poddębski, 1937).jpg|Г. Паддэмбскі, 1937 г.
Vilnia, Masalski. Вільня, Масальскі (V. Bujka, 1920-39).jpg|В. Буйка, да 1939 г.
Vilnia, Pałacavy, Masalski. Вільня, Палацавы, Масальскі (V. Bujka, 1920-39).jpg|В. Буйка, да 1939 г.


### Сучасныя здымкі

LR Prezidentura by Augustas Didzgalvis.jpg|Агульны выгляд
Wilno - Pałac prezydencki.jpg|Унутраны двор
Universiteto 8.JPG|Арка з праходам у Канцылярыю прэзыдэнта
Backyard of the Presidential Palace in Vilnius4.JPG|Кардэгардыя (налева), цяпер Калённая заля


## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Палацы Вільні
Катэгорыя:Стары горад (Вільня)