Заходняя Беларусь

**Захо́дняя Белару́сь** — неафіцыйная назва беларускіх земляў, якія ў выніку польска-савецкай вайны, Рыскага міру 1921 году і далучэньня ў 1922 годзе Сярэдняй Літвы апынуліся ў складзе Польскай Рэспублікі. Абыймала Беластоцкае, Віленскае, Наваградзкае і Палескае ваяводзтвы. Сталіцай лічылася Вільня. Найбольшыя месты: Горадня, Беласток, Наваградак, Пінск, Баранавічы, Ліда, Слонім.

## Назва
Назва «Заходняя Беларусь» ужывалася ў процівагу ўсходняй частцы беларускага абшару — Савецкай Беларусі (БССР).

## Насельніцтва

Паводле зьвестак перапісу 1921 году ў Заходняй Беларусі налічвалася каля 1 млн этнічных беларусаў. Аднак гісторыі лічаць гэтую лічбу заніжанаю і ацэньваюць колькасьць беларусаў у 1,8 млн — 47,6% усяго насельніцтва.

Становішча насельніцтва было цяжкім, прамысловасьць не разьвівалася, асноваю гаспадаркі стала харчовая прамысловасьць і жывёлагадоўля. На захадзе знаходзілася Летува, якая не прызнавала далучэньня места Вільня да Польшчы. Гэта ўскладняла адносіны з гэтаю краінаю ва ўсіх галінах гаспадаркі. Юры Туронак пісаў пра ваколіцу Дукштаў у часы (1920—1939):

Слабы попыт на сельскагаспадарчыя прадукты ў міжваенныя гады давёў жыхароў навакольных вёсак да пякучай беднасьці.

## Палянізацыя

Па выбарах 1930 году доля беларускіх заступнікаў у польскім Сойме скарацілася. У пачатку 1930-х гадоў польскі ўрад пачаў праводзіць палітыку асыміляцыі нацыянальных і рэлігійных меншасьцяў (палянізацыя). У 1938 годзе ва ўсходняй Польшчы каля 100 праваслаўных цэркваў былі зруйнаваныя альбо перададзеныя пад юрысдыкцыю рыма-каталіцкай царквы.

Польскія ўлады праводзілі палітыку дыскрымінацыі беларускай мовы, зачынялі беларускія школы. Адбываўся перасьлед беларускіх палітычных дзеячоў, у адказ на што беларускі палітычны рух у Заходняй Беларусі пераходзіў на ўсё больш радыкальныя пазыцыі, усё больш інфільтраваўся савецкімі агентамі.

## Новы падзел

У выніку нападу СССР на Польшчу Заходняя Беларусь апынулася пад савецкай адміністрацыяй. Віленскі край зь Вільняй перадалі Летуве, а рэшту земляў 2 лістапада 1939 году ўлучылі ў склад БССР.

У канцы Другой сусьветнай вайны паводле пагадненьня паміж савецкім і польскім урадамі 1945 году Беласточчыну перадалі Польшчы, у складзе якой аднавілі Беластоцкае ваяводзтва. У 1999 ў Польшчы ўвялі новы адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел, згодна зь якім Беластоцкае ваяводзтва скасавалі, а яго тэрыторыю ўлучылі ў склад Падляскага ваяводзтва з цэнтрам у Беластоку.

## Галерэя

### Мапы

Biełaruś. Беларусь (A. Smolič, M. Azbukin, 1925).jpg|Школьная мапа з пазначэньнем межаў этнічнай тэрыторыі беларусаў (А. Смоліч, , каля 1925 г.)
Biełaruś. Беларусь (A. Ćvikievič, 1927).jpg|Палітычная мапа Беларусі і Польшчы з пазначэньнем заходняй мяжы этнічнай тэрыторыі беларусаў. З артыкула А. Цьвікевіча, 1927 г.
Biełarusy. Беларусы (1897, 1919, 1921, 1928).jpg|Абгрунтаваньне заходняй мяжы этнічнай тэрыторыі беларусаў. З артыкула , 1928 г.
Biełaruś. Беларусь (1934).jpg|«Адміністрацыйны падзел Савецкай і Заходняй Беларусі». З артыкула , 1934 г.


### Выкарыстаньне беларускай нацыянальнай сымболікі

Horadnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Горадня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1927).jpg|Сябры гуртка Таварыства беларускай школы ў Горадні, 1927 г.
Horadnia, Pahonia. Горадня, Пагоня (23.03.1927).jpg|Штаб-кватэра Таварыства беларускай школы ў Горадні, 1927 г.
Biełaruskaja škoła, Pahonia. Беларуская школа, Пагоня (1927).jpg|10-гадовы юбілей Беларускай школы, 1927 г.
Radaškavičy, Mienskaja, Francišak Skaryna, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Радашкавічы, Менская, Францішак Скарына, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (4.02.1929).jpg|Настаўнікі і вучні Беларускай гімназіі імя Францішка Скарыны ў Радашкавічах, 1929 г.


Mir, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Мір, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1930).jpg|Сябры гуртка Таварыства беларускай школы ў Міры, 1930 г.
Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1931).jpg|Хор Беларускага студэнцкага саюзу пры Віленскім унівэрсытэце на чале з Рыгорам Шырмам і з удзелам Міхася Забэйды-Суміцкага, 1931 г.
Vilenskaja biełaruskaja gimnazija-1.jpg|Сьвяткаваньне ўгодкаў утварэньня Беларускай Народнай Рэспублікі ў Віленскай беларускай гімназіі, 1935 г.
Rada BChD.jpg|Рада Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі, 1936 г.


## Глядзіце таксама
* Крэсы
* Заходняя Ўкраіна
* Беларуская сялянска-работніцкая грамада
* Косаўскі расстрэл
* Скідальскія падзеі 17—18 верасьня 1939 году

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцё і сьмерць мітаў: Заходняя Беларусь з  цыклу «Беларуская Атлянтыда» на Радыё Свабода
* Ю. Грыбоўскі «Савецкія рэпрэсіі ў Заходняй Беларусі (кастрычнік 1939 — чэрвень 1941 гг.»)
* Перыяд раз’яднання беларускіх зямель

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1939 годзе