open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мпумаланга (рака)

**Мпумаланга** — рака ў Паўднёвай Афрыцы.

Рака бярэ свой пачатак у паўночна-ўсходняй правінцыі ПАР Мпумаланга, далей цячэ ў Мазамбік. Яе даўжыня — 560 кілямэтраў, плошча басэйна — каля 54500 км². Ўпадае ў Лімпапо. Мае шэраг прытокаў. На рацэ збудаваныя дзьве буйныя плаціны, воды ракі выкарыстоўваюцца для арашэньня.

## Глядзі таксама
* Вялікая рыбная рака

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Гамбія (рака)

**Гамбія** (Gambia) — рака ў Заходняй Афрыцы (Гвінея, Сэнэгал і Гамбія). Даўжыня каля 1130 км. Бярэ пачатак на плато фута-Джалон ў Гвінэі. У верхнім цячэньні парогі, у сярэднім цячэ па нізіне ў зьвілістым рэчышчы. Ўпадае ў Атлянтычны акіян, перад ўпадзеньнем утварае эстуарый шырынёй да 20-30 км. Сярэдні расход вады — каля 2000 м ³ / с. Паводкі зь ліпеня па кастрычнік.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Геба (рака)

**Геба** — рака ў Заходняй Афрыцы, бяпэ пачатак у Гвінэі, цячэ праз Сэнэгал і дасягае Атлянтычнага акіяна ў Гвінэі-Бісаў. Агульная працягласьць ракі 340 міль (550 км).

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Кафуэ

**Кафуэ** () — рака ў паўднёвай частцы Афрыцы. Зьяўляецца левым прытокам Замбэзі. Плошча басэйна складае 140 тысячаў км², працягласьць — каля 1000 км. На рацэ Кафуэ, у пэрыяд з 1974 па 1977 гады, была пабудавана дамба Ітэжы-Тэжы. Плаціна мае вышыню 62 мэтры, даўжыню — 1800 мэтраў і плошчу вадасховішча — 390 км².

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Катэгорыя:Рэкі Замбіі
Катэгорыя:Прытокі Замбэзі
Кванза (рака)

**Кванза** — рака ў Афрыцы. Рака працякае ў Анголе, у асноўным у кірунку на паўночны захад. Упадае ў Атлянтычны акіян на поўдзень ад сталіцы краіны, гораду Луанда.

Даўжыня — 965 кілямэтраў, плошча басэйна — каля 152 570 км². Рака зьяўляецца крыніцай гідраэлектраэнэргіі для Анголы, плаціны Капанда пабудаваная ў Маланжэ, была скончаная ў 2004 годзе. Плаціны таксама забясьпечваюць падачу вады для арашэньня плянтацыяў цукровага трысьнёга і іншых культураў у ніжняй частцы даліны Кванза. Нізоўе ракі зьяўляецца суднаходным на працягу каля 150 міляў.

Кванза — нацыянальная валюта Анголы, названая ў гонар ракі.

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Кунэнэ (рака)

**Кунэнэ** (*Cunene*) — рака ў паўднёва-заходняй Афрыцы, пачынаецца ў Анголе, у сярэднім і ніжнім цячэньні ўтварае мяжу паміж Анголай і Намібіяй і ўліваецца да Атлянтычнага акіяна; адна зь дзьвюх неперасыхаючых рэк, якія перасякаюць пустыню Наміб. Даўжыня 1207 км, плошча басэйна 109 832 км².

Кунэнэ пачынаецца ў цэнтральнай Анголе на пласкагор’і Біе за 32 км на паўночны ўсход ад гораду Ўамба і цячэ па стромкім гранітным рэчышчы на поўдзень. У Маталы рака пакідае гранітная ўзвышша, падаючы на 13 м, і трапляе ў паўночныя ўскраіны пустыні Калахары, дзе на працягу дажджлівага сэзону затапляе найбліжэйшыя пяскі. Дамба, пабудаваная ў гэтым месцы, павышае ўзровень ракі яшчэ на 8 м, і набыты перапад ўзроўню ў 21 м выкарыстоўваецца для генэрацыі электрычнасьці. На рацэ знаходзіцца вадаспад Руакана.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Руакана (вадаспад)

**Руакана** () — вадаспад на рацэ Кунэнэ, у паўднёва-заходняй частцы Афрыкі.

## Геаграфія
Вадаспад Руакана знаходзіцца ў сярэднім цячэньні Кунэнэ, блізу горада Руакана ў паўночнай Намібіі. У месцы знаходжаньня вадаспаду рака Кунэнэ зьяўляецца дзяржаўнай мяжой паміж Анголай і Намібіяй.

Вышыня падзеньня вады складае 124 мэтры, шырыня ракі тут (пры паўнаводзьдзі) — 695 мэтраў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кунэнэ (правінцыя)
Катэгорыя:Амусаці (вобласьць)
Катэгорыя:Вадаспады Анголы
Катэгорыя:Вадаспады Намібіі
Грэйт Кей (рака)

**Грэйт Кей** (*Great Kei*) — рака ў Паўднёвай Афрыцы.

Рака працякае ва Ўсходняй Капскай правінцыі ПАР. Свой пачатак яна бярэ ад зьліцьця рэк Блэк Кей (анг.: Black Kei River, афрыкаанс: Swart-Kei River) і Ўайт Кей (анг.: White Kei River, афрыкаанс: Wit-Kei River) на паўночным усходзе ад горада Кэткарт (Cathcart). Грэйт Кей упадае ў Індыйскі акіян непадалёк ад гарадка Кей Моот (Kei Mouth). Рака ўтварае паўднёва-заходнюю мяжу рэгіёну Транскей (Transkei region)

Даўжыня ракі каля 520 км, плошча басэйна 20566 км². Мае шэраг прытокаў.

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Бу-Рэгрэг

**Бу-Рэгрэг** () — рака за захадзе Марока, якая нясе воды ў Атлянтычны акіян у раёне сталічнай аглямэрацыі — паміж гарадамі Рабат і Сале.

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Лагонэ

**Лагонэ** () — рака ў Цэнтральнай Афрыцы.

Выток заходняга рукава ракі Лагоне знаходзіцца ва ўсходняй частцы Камэруна, усходняга — на тэрыторыі ЦАР. Адтуль рака цячэ па тэрыторыі ЦАР і Чада. У яе ніжнім цячэньні праходзіць дзяржаўная мяжа паміж Чадам і Камэрунам. Каля камэрунскага горада Кусеры Лагонэ злучаецца з ракой Шары, якая ўпадае пасьля ў возера Чад.

Працягласьць ракі Лагонэ — каля 1.000 км. Плошча басэйна — 78 тысяч км².

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Шары (рака)

**Ша́ры** (*Chari*, *Shari*) — рака ў Цэнтральнай Афрыцы, цячэ па тэрыторыі Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі, праз Чад і па яго мяжы з Камэрунам. Утвараецца зьліцьцём рэк Уам, Бамінгі і Грыбінгі, мае працягласьць каля 1400 км, упадае ў паўднёвую частку возера Чад. Побач зь мяжой Чада і Камэруна ў Шары ўпадае асноўны прыток — рака Лагоне.

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Луангва

**Луангва** — рака ў Афрыцы, левы прыток Замбезі.

Даўжыня каля 770 км, плошча басэйна 145,7 тыс. кв. км. Бярэ пачатак на захад ад паўночнага ўскрайку возера Н’яса, упадае ў раку Замбэзі каля горада Луангва. Працякае па тэрыторыі Замбіі, у нізавых зьяўляецца памежнай ракой паміж Замбія і Мазамбікам. Гэта адна з самых буйных рэк Паўднёвай Афрыкі і адзін з галоўных прытокаў Замбэзі.

Сілкаваньне пераважна дажджавое. У сэзон дажджоў (са сьнежня па травень) моцна разьліваецца, у сухі сэзон моцна перасыхае.

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Мангокі

**Мангокі** — рака на паўднёвым захадзе вострава Мадагаскар.

Даўжыня ракі — 564 км, адна з працяглых рэк вострава. Вытокі знаходзяцца на схілах Цэнтральнага хрыбта ў правінцыі Фіянаранцуа, далей рэчышча працякае ў заходнім кірунку пераважна па тэрыторыі правінцыі Туліяра, упадае ў Мазамбіцкі праліў ў раёне гораду Маромбэ, утвараючы буйную дэльту.

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Мара (рака)

**Мара** — рака ў Кеніі і Танзаніі. Даўжыня — каля 395 км, выток знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Танзаніі. Рака дала назву запаведніку Масаі-Мара. Маршрут міграцыі капытных жывёлаў запаведніка перасякае раку.

Плошча басэйна Мары складае  км², зь якіх прыкладна 65% знаходзіцца ў Кеніі і 35% у Танзаніі. Ад вытока ў гарах Кеніі рака цячэ на паўднёвы захад. Раку можна ўмоўна падзяліць на чатыры ўчасткі: схілы Маў (дзе ў Мару ўпадаюць прытокі Амала і Н’янгорэс), кенійскія пашы (ўпадаюць Талек, Энгарэ і Энгіта), запаведныя тэрыторыі (ўпадае Санд) і ніжні працяг у Танзаніі. Далей у балоцістай мясцовасьці Мара ўпадае ў Вікторыя. На мяжы Кеніі і Танзаніі Мара заходзіць у запаведнік Серэнгеці. На берагах Мары ў вялікай колькасьці жывуць кракадзілы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Зьмееўка (Бэрыслаўскі раён)

**Зьмееўка** () — вёска ў Бэрыслаўскім раёне Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны.

## Гісторыя
Вёска, пад назвай Старашвэдзкае (, , на мясцовым дыялекце — ), была заснаваная ў 1781 годзе швэдзкімі каляністамі, якіх Кацярына II перасяліла сюды з выспы Хіюмаа, цяпер у Эстоніі. У канцы XVIII стагодзьдзя ў вёску таксама быў паселены яшчэ 31 палонны швэдзкі жаўнер. У 1804 годзе побач узьніклі тры нямецкія вёскі: Шлянґэндорф (), Мюльхаўзэндорф () і  Клёстэрдорф (). З часам вёскі разрасьліся і зьядналіся ў адну. У 1929 годзе частка швэдзкага насельніцтва вярнулася ў Швэцыю. Але шмат хто зь іх не атрымаў магчымасьці знайсьці добрую працу і вярнуўся назад. У 1932—1933 гадах ва Ўкраіне быў Галадамор, але пакінуць вёску ў швэдаў ўжо не было магчымасьці. Падчас і пасьля другой сусьветнай вайны нямецкае насельніцтва альбо пакінула вёску самастойна, альбо было выселена савецкай уладай.

### Перасяленьне бойкаў
У 1951 годзе паводле польска-савецкіх дамоваў аб абмене тэрыторыямі быў ліквідаваны Дольнаўстрыцкі раён Драгобіцкай вобласьці УССР, насельніцтва якога было прымусова выселена з родных вёсак і паселена ў паўднёва-ўсходніх абласьцёх УССР. У Зьмееўку былі пераселены жыхары трох бойкаўскіх вёсак: Ладыны, Нанова і Дольніх Берагоў.

## Насельніцтва
Насельніцтва вёскі — 2759 асобаў. Швэдзкая грамада цяпер налічвае каля 100 асобаў. Частка зь іх дагэтуль гаворыць на старашвэдзкай мове. Большасьць насельніцтва (каля 80%) — перасяленцы-бойкі.

### Рэлігія
У вёсцы дзейнічаюць тры царквы: праваслаўная (кіеўскага патрыярхату), грэка-каталіцкая і эвангельска-лютэранская кірха.

## Помнікі
У 2001 годзе (у гадавіну дэпартацыі) на беразе Дняпра быў усталяваны памятны знак з выявай гор, бойкаўскай царквы ды хаты. 23 жніўня 2010 году ў вёсцы быў адчынены мэмарыял «Барацьбітам за волю Украіны». Раней у вёсцы быў помнік Леніну, але паводле рашэньня сельскага савету ён быў дэмантаваны ў 2008 годзе.

## Вуліцы вёскі
* Кастрычніцкая ()
* М. Булата () 
* Маладзёвая ()
* Школьная ()
* Будзённага ()
* Гагарына ()
* Набярэжная ()
* Новая ()
* Рабочая ()
* Стэпавая ()
* Уроджайная ()
* Чарнавіла ()
* Шаўчэнкі ()
* 30 гадоў Перамогі ()
* Інтэрнацыянальны завулак () 
* Завулак Міру ()

## Выбары ў вёсцы
Улічваючы нетыповы для дадзенага рэгіёну склад насельніцтва вёскі, цікавымі зьяўляюцца вынікі выбараў у вёсцы. Мясцовыя жыхары часьцей падтрымліваюць папулярных на захадзе Ўкраіны палітыкаў. Ніжэй пададзена табліца для другога туру выбараў прэзыдэнта ва Ўкраіне 2010 року.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Шведы со Змеевки
* Долі західних бойків в Україні

Катэгорыя:Населеныя пункты Хэрсонскай вобласьці
Vinsent

**Vinsent** (сапраўднае імя — *Дзьмітры Ўладзімеравіч Папко*; нарадзіўся 3 кастрычніка 1988 году) — беларускі музыка і актор.

## Творчы шлях
### Музыка
У 2009 годзе артыст выдаў дэбютны альбом «Пачатак». Пасьля выданьня адбылася прэзэнтацыя альбому. Пасьля выданьня дэбютнага альбому былі зьнятыя відэакліпы на дзьве песьні з кружэлкі: «Працягваю жыць» і «Восеньскі вальс». Неўзабаве пасьля выданьня альбому, артыст пачаў канцэртаваць па гарадах Беларусі. Кліп на песьню «Восеньскі вальс», зьняты Зьмітром Карначыкам і Алесем Меліхаўцом, атрымаў узнагароды «Street Awards» і «Кліп-марафон» за найлепшы кліп году.

У 2010 годзе Vinsent выдае сынгл «Слава Героям!», напісаны па матывах раману Ўладзімера Караткевіча «Каласы пад сярпом тваім». Героямі песьні зьяўляюцца Алесь Загорскі і Кастусь Каліноўскі. Тэкст пабудаваны ў выглядзе перапіскі паміж героямі.

З 2011 году артыст выступае з жывым складам музыкаў. Пачынае экспэрымэнтаваць, зьмешваючы гіп-гоп з рокам і джазам. Vinsent гастралюе па міжанародных фэстывалях у Беларусі, Польшчы, Летуве, Украіне.

У 2011 годзе выходзіць «Жывы DVD». Аснову DVD складае новае відэа, зробленае на клюбных канцэртах, а таксама справаздачы зь міжнародных фэстываляў. У дадатак да гэтага дыск зьмяшчае канцэртныя аўдыёзапісы, інтэрвію, сумесныя трэкі, тэксты ды фатаздымкі.

У 2012 годзе Vinsent выдае сынгл і кліп «Ні кроку назад», які зьяўляецца саўндтрэкам да фільму «Вышэй за неба».

Vinsent мае сумесныя працы: сынгл «Развага» (2010) з гуртом :B:N:, сынгл «Дай сілы!» (2011) з гуртом IQ48.

### Кіно
У 2013 адбылася прэм’ера фільму «Жыве Беларусь», у якім актор Дзьмітры «Вінсэнт» Папко сыграў галоўную ролю Мірона Захаркі.

У 2013 адбылася прэм’ера фільму «Вышэй за неба», у якім актор Дзьмітры «Вінсэнт» Папко сыграў ролю Макса. Ідэйным натхняльнікам і сурэжысэрам фільму зьяўляецца драматург Андрэй Курэйчык.

## Дыскаграфія
### Альбомы
* «*[[Пачатак]]*» (2009)
* «*[[Vir]]*» (2015)

### DVD і кампіляцыі
* «Жывы DVD» (2011)

### EP і сынглы
* «Слава Героям!» (2010)
* «Веру» (2010)
* «Ні кроку назад» (2012)
* «Ток» (2013)
*«Космас» (2021)

### Сынглы ў супрацы зь іншымі выканаўцамі
* «Развага» сумесна з гуртом :B:N: (2010)
* «Дай сілы!» сумесна з гуртом IQ48 (2011)
* складанка «Жалуды» (2013)

## Відэакліпы
* «Працягваю жыць» (2009)
* «Восеньскі вальс» (2010)
* «Ні кроку назад» (2012)

## Фільмаграфія
* «Жыве Беларусь» (2013) — *Мірон Захарка*
* «Вышэй за неба» (2013) — *Макс*

## Крыніцы


Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івацэвіцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія рэпэры
Катэгорыя:Беларускія гіп-гоп-выканаўцы
Пачатак (альбом)

***Пачатак*** — першы альбом рэпэра Vinsent, які зьявіўся на сьвет у лютым 2009 году. Любоўная й грамадзянская лірыка, сюррэалізм, сацыяльная пародыя — такой ёсьць тэматыка песень альбому. Усе вершы да песень напісаў Vinsent. Над музычным бокам альбому працаваў шэраг бітмэйкераў: Explosive Beats, BeatCheat, Xenothermal, Max Korzh, DJ Dudar. У альбоме прыняла ўдзел сьпявачка й VJ Першага музычнага каналу Воля Палюшык.

## Зьмест

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная хатняя старонка
* Агляд альбома на knihi.net

Катэгорыя:Альбомы 2009 году
Катэгорыя:Vinsent
Віктар Рэдзька

**Віктар Ф. Рэдзька** — народны сакратар шляхоў зносінаў у першым Народным сакратарыяце БНР з 21 лютага 1918. Інжынэр-чыгуначнік. Пайшоў у адстаўку 26 лютага 1918 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міністры шляхоў зносін БНР
Дняпроўскі раён (Кіеў)

**Дняпро́ўскі раён** () — адміністрацыйны раён Кіева. Плошча раёну складае 66,7 км². Насельніцтва раёну складае 334 тысячы чалавек.

## Крыніцы

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кіева
Дзясьнянскі раён (Кіеў)

**Дзясьня́нскі раё́н** () — адміністрацыйны раён Кіева. Плошча раёну складае 14,8 км². Насельніцтва раёну складае 345 тысячаў чалавек.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кіева
Шаўчэнкаўскі раён (Кіеў)

**Шаўчэ́нкаўскі раён** () — адміністрацыйны раён Кіева. Плошча раёну складае 270 км². Насельніцтва раёну складае 233 тысячы чалавек.

## Вонкавыя спасылкі
Падольскі раён (Кіеў)

**Падо́льскі раён** () — адміністрацыйны раён Кіева. Плошча раёну складае 34,04 км². Насельніцтва раёну складае 180 тысячаў чалавек.

На 2023 год у мікрараёне Куранёўка дзейнічаў «Кіеўскі вітамінны завод».

## Крыніцы

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кіева
Галасееўскі раён

**Галасе́еўскі раён** () — адміністрацыйны раён Кіева. Плошча раёну складае 156,35 км². Насельніцтва раёну складае 205 тысячаў чалавек.

## Гаспадарка
На 2025 год у мікрараёне Віта-Літоўская на Сталічнай шашы месьцілася галаўная сядзіба «Новай пошты».

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кіева
Пячэрскі раён

**Пячэ́рскі раён** () — адміністрацыйны раён Кіева. Плошча раёну складае 27 км². Насельніцтва раёну складае 126 тысячаў чалавек.

## Галерэя

Mariinsky Palace.jpg
House with Chimaeras RU.JPG|
National Bank of Ukraine.jpg|
Kiev Cabinet of Ministers.jpg|


## Вонкавыя спасылкі
Саламянскі раён

**Саламя́нскі раён** () — адміністрацыйны раён Кіева. Плошча раёну складае 40,05 км². Насельніцтва раёну складае 280 тысячаў чалавек.
Ігар Рачкоўскі

**І́гар Анато́льевіч Рачко́ўскі** (нарадзіўся 5 красавіка 1968 году, Смаргонь) — беларускі вайсковы і дзяржаўны дзяяч, віцэ-прэзыдэнт Нацыянальнага алімпійскага камітэту (2012), старшыня Фэдэрацыі хакею Рэспублікі Беларусь (2014).

## Жыцьцяпіс
У 1990 скончыў камандна-інжынэрны факультэт Рыскай вышэйшай ваенна-палітычнай вучэльні, у 1996 годзе — курсы Інстытуту нацыянальнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь, у 2001 годзе — Беларускі дзяржаўны эканамічны ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці «Правазнаўства».

Праходзіў службу ў розных частках на розных пасадах ва ўзброеных сілах і органах дзяржбясьпекі. У памежных войсках з 1998 году. Служыў начальнікам аддзелу вайсковай часткі 1250, намесьнікам АСАМ (Асобнай службы актыўных мерапрыемстваў памежных войскаў). З 2004 году ўзначальваў АСАМ.

10 красавіка 2007 указам Лукашэнкі № 175 прызначаны старшынём Дзяржаўнага камітэту памежных войскаў Беларусі наўзамен А. Паўлоўскага. Зь верасьня 2007 — згодна з указам аб пераназваньні — старшыня Дзяржаўнага памежнага камітэту Рэспублікі Беларусь.

11 верасьня 2007 атрымаў новае званьне генэрал-маёра.

У красавіку 2010 вызначыўся тым, што ўпершыню за шмат гадоў зрабіў выступ у парлямэнце Беларусі на беларускай мове. Пазьней ён патлумачыў: «*Мая пазыцыя ясная. Калі вы заўважылі, пры ўезьдзе ў Рэспубліку Беларусь першы запіс пра назву краіны ідзе на беларускай мове. Бо гэта наша ідэнтыфікацыя. Калі мы хочам, каб нас паважалі, павінны паважаць самі сябе*».

31 ліпеня 2012 Ігар Рачкоўскі вызвалены ад займанай пасады за неналежнае выкананьне службовых абавязкаў па забесьпячэньні нацыянальнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь. Гэта было зьвязана з гісторыяй пра швэдзкіх мядзьведзікаў, якіх 4 ліпеня скідвалі з самалёта над Менскам і Івянцом.

Зь лістапада 2012 першы віцэ-прэзыдэнт Нацыянальнага алімпійскага камітэту Беларусі. 22 кастрычніка 2014 году абраны старшынём Фэдэрацыі хакею Рэспублікі Беларусь.

Мае пяцёх дзяцей.

## Узнагароды
* ордэн «За службу Радзіме» III ступені
* мэдаль «За бездакорную службу» II ступені
* мэдаль «За бездакорную службу» III ступені

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Хто ёсьць хто на Беларусі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргоні
Катэгорыя:Беларускія генэралы
Катэгорыя:Кіраўнікі дзяржаўных камітэтаў Рэспублікі Беларусь
Мальжонкава

**Мальжо́нкава** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 15 км на паўночны захад ад Воршы і за 4 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай лініі Ворша — Лепель. Мальжонкава ўваходзіць у склад Межаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 19 чалавек
* 1999 год — 31 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Мбому (рака)

**Мбому** або **Бому** () — рака ў Цэнтральнай Афрыцы.

## Агульныя зьвесткі

Даўжыня ракі Мбому — 800 кілямэтраў. Плошча басэйна ракі — 120 тысяч км². Носіць назву «Мбому» ў Цэнтральнаафрыканскай Рэспубліцы, і назва «Бому» — у Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга.

## Геаграфія

Рака Мбому на большай частцы свайго цячэньня зьяўляецца дзяржаўнай мяжой паміж Цэнтральнаафрыканскай рэспублікай і Дэмакратычнай Рэспублікай Конга. Яе вытокі знаходзяцца на тэрыторыі Судана, у яго паўднёвым рэгіёне (Экватарыяльная правінцыя), недалёка ад мяжы з Конга. Працягласьць Мбому ў Судане складае каля 60 кілямэтраў.

Правымі прытокамі Мбому, з боку ЦАР, зьяўляюцца рэкі Шынка, Уара, Керэ, Мбоку. Левым прытокам, з боку Конга — рака Аса. Пры зьліцьці Мбому ў раёне горада Камба з ракой Уэле утвараецца Убангі, адзін з найбуйнейшых прытокаў ракі Конга. Па назьве ракі найменным 2 правінцыі ЦАР — Мбому і Верхняя Мбому. На кангалезскім баку ракі да яе прымыкаюць 2 шырокіх прыродаахоўных рэзэрвата Заходняя Бому і Усходняя Бому.

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Мона (рака)

**Мона** — рака на ўсходзе Тога, ля ўпадзеньня ў Атлянтычны акіян утварае натуральную мяжу з Бэнінам.

Яна самая доўгая рака Тога. Цячэ ў паўднёвым кірунку і ўпадае ў заліў Бэнін.
Даўжыня 467 км. Плошча басэйна 25000 км².

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Тугела (вадаспад)

**Тугела** — другі па вышыні вадаспад сьвету. Ён уяўляе сабой пяць каскадаў у свабодным падзеньні, найбольшы зь іх складае 411 мэтраў.

Тугела падае вузкай стужкай з усходняга абрыву Драконовых гор, у Каралеўскім нацыянальным парку Наталь ў Квазулу, правінцыя Наталь, ПАР. Ён добра бачны пасьля моцнага дажджу ці на сыходзе дня, бліскучы ў промнях Сонца. Выток ракі Тугелы разьмешчаны ў Mont-Aux-Sources ў некалькіх кілямэтрах ад абрыву, зь якога падае вадаспад. Вада вышэй вадаспаду чыстая і бясьпечная для піцьця. Абрыў часта пакрываецца сьнегам ў зімовыя месяцы.

На рацэ Аранжавая разьмяшчаецца вядомы 146-мэтровы вадаспад Аўграбіс (ПАР).

Катэгорыя:Ярусныя вадаспады
Катэгорыя:Вадаспады Паўднёва-Афрыканскай рэспублікі
Катэгорыя:Тугела (рака)
Катэгорыя:Славутасьці Квазулу-Натала
Сэнэгал (рака)

**Сэнэга́л** — рака ў Заходняй Афрыцы, якая ўтварае натуральную мяжу паміж дзяржавамі Сэнэгал і Маўрытанія. Даўжыня ракі — каля 1970 км.

Назва ракі паходзіць ад назвы барбарскага племя сэнэга, якое жыве на яе берагах.

Плошча басэйну ракі складае 419575 км² і гадавы сьцёк вады ў Атлянтычны акіян вагаецца ад 5 м³ за сэкунду (у траўні) да 2090-5000 м³ за сэкунду (у жніўні-верасьні). Галоўныя прытокі: Фалем, Каракаро і Гаргол.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міжнародныя рэкі Афрыкі
Катэгорыя:Найніжэйшыя пункты краінаў
Катэгорыя:Рэкі Малі
Катэгорыя:Рэкі Маўрытаніі
Катэгорыя:Рэкі Сэнэгалу
Катэгорыя:Маўрытанска-сэнэгальская граніца
Убангі

**Убангі** — галоўны правы прыток ракі Конга ў Цэнтральнай Афрыцы.

Рака бярэ выток на мяжы з Дэмакратычнай рэспублікай Конга каля горада Джакама пры сутоцы рэк Мбому і Уэле.

Першыя 370 км рака цячэ ў заходнім напрамку, затым шырокай пятлёй паварочвае на паўднёвы-захад, працякае затым праз сталіцу Цэнтральнаафрыканскай рэспублікі Бангі. Праз 100 км пасьля Бангі Ўбангі ўтварае натуральную мяжу паміж ужо названымі дзяржавамі і з гэтага месца да вусьця цячэ на ўсім працягу мяжы паміж Дэмакратычнай рэспублікай Конга і Рэспублікай Конга. Убангі ўпадае ў Конга 550 км ніжэй па цячэньні ад Бангі і ў 90 км да паўднёва-захаду ад горада Мбандака.

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Уэле (рака)

**Уэле** — рака ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга.

Яе даўжыня складае 1130 кілямэтраў. Выток ракі знаходзяцца ў Сініх гарах, да захаду ад Альбэрт, недалёка ад мяжы з Суданам. У вярхоўях рака называецца Кібала. У сутоцы з ракой Мбому, ля горада Джакама ўтварае раку Убангі. Гэта пятая па даўжыні рака ў Афрыцы. Найбольшыя выдаткі вады ў пэрыяд дажджоў з сакавіка па кастрычнік. Мае шэраг прытокаў.

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Індзейцы

**Індзейцы** — агульная назва карэннага насельніцтва Амэрыкі (за выняткам эскімосаў і алеутаў). Назва ўзьнікла ад памылковага ўяўленьня першых эўрапейскіх мараплаўцаў (Хрыстафора Калюмба ды іншых) канца XV стагодзьдзя, якія лічылі адкрытыя імі заатлянтычныя землі Індыяй. Па антрапалягічным тыпе індзейцы належаць да амэрыканоіднай расы.

## Глядзіце таксама
* Пінаючы Мядзьведзь
* Сядзячы Бык
* Расэл Мінз
* Чарлз Істмэн
Кітайцы

**Хань** або **ханьцы** (ці ў цэлым, **кітайцы**) — найбуйнейшы па колькасці народ на Зямлі (19% агульнага насельніцтва), найбуйнейшая этнічная група Кітаю (каля 92%).

## Этымалёгія
Слова «хань» бярэ пачатак ад дынастыі Хань, якая зьмяніла дынастыю Цынь, якой удалося аб’яднаць увесь Кітай. Назва дынастыі паходзіць ад назвы ракі Ханьшу ў цэнтральнай частцы Кітаю, у якой жылі заснавальнікі дынастыі Хань. Таксама гэта слова ў Старажытным Кітаі, асабліва ў клясычнай кітайскай літаратуры, можа азначаць Млечны шлях, бо самі ханьцы звалі сваю краіну Нябеснай ракой або Паднябеснай.

У часы праўленьня дынастыяў Цынь і Хань плямёны, якія засялялі Кітай, пачалі адчуваць сябе часткай адзінага народу. Акрамя таго, час праўленьня дынастыі Хань лічыцца найвышэйшым пунктам росквіту старажытнакітайскай цывілізацыі. У гэты час яго ўплыў распаўсюдзіўся на Цэнтральную і Паўночна-Ўсходнюю Азію, а па тэрыторыі і насельніцтву Старажытны Кітай мог супернічаць з Рымскай імпэрыяй.

Катэгорыя:Народы Кітаю
Індыйцы

**Індыйцы** — назва ўсяго насельніцтва Індыі, незалежна ад нацыянальнай, рэлігійнай, расавай або каставай прыналежнасьці.
Тугела (рака)

**Тугела** — рака ў Паўднёвай Афрыцы.

Рака працякае ў паўночна-ўсходняй правінцыі ПАР Квазулу-Натал. Яе даўжыня складае 405 кілямэтраў, плошча басэйна — каля 29100 км². Упадае ў Індыйскі акіян.

Мае шэраг прытокаў. На рацэ знаходзіцца Тугела другі паводле вышыні ў сьвеце вадаспад.

## Глядзіце таксама
* Вялікая рыбная рака
Маніякальны сындром

**Маніяка́льны сындро́м** (стар.-грэц. μανία — запал, вар’яцтва, цяга) — псыхапаталягічны сындром, які характарызуецца трыядай сымптомаў: падвышаны настрой па тыпу гіпэртыміі, ідэяторнае і псыхічнае узбуджэньне ў выглядзе паскарэньня мысленьня і маўленьня (тахіпсыхія), рухальная ўзрушанасьць.

Для маніякальнага сындрому таксама характэрна, але выяўляецца не заўсёды: узмацненьне інстыктыўнай дзейнасьці (павышэньне апэтыту, сексуальнасьці, узмацьненьне самаахоўных тэндэнцый), падвышаная рассяроджвальнасьць, пераацэнка ўласнай асобы (дасягае часам вар’яцкіх ідэй велічы). Найбольш часта маніякальны сындром назіраецца ў рамках біпалярнага афэктыўнага разладу.
Сындром

**Сындром** (грэч: σύνδρομον, σύνδρομο — нароўні, у згодзе) — сукупнасьць сымптомаў з агульным патагенэзам.

У мэдыцыне і псыхалёгіі, тэрмін сындром спасылаецца на асацыяцыю некаторай колькасьці клінічна распазнавальных сымптомаў (асаблівасьцяў, зьяваў ці характарыстык), якія часта адбываюцца разам, такім чынам, наяўнасьць адной асаблівасьці папярэджвае ўрача аб прысутнасьці астатніх. За апошнія дзесяцігодзьдзі тэрмін быў выкарыстаны і па-за межамі мэдыцыны, для апісаньня падобных зьяваў.
Тамара Міянсарава

**Тама́ра Рыго́раўна Міянса́рава ** (5 сакавіка 1931, Зіноўеўск — 12 ліпеня 2017, Масква, Расея) — савецкая і расейская эстрадная сьпявачка (лірычны сапрана) украінскага і расейскага паходжаньня. Народная артыстка Расеі (1996), прафэсар Расейскай акадэміі тэатральнага мастацтва (былога «ГИТИСа»). Жыве і працуе ў Маскве.

## Узнагароды
* 1962 — пераможца песеннага конкурсу на VIII Сусьветным фэстывалі моладзі і студэнтаў у Хэльсынкі.
* 1963 — залаты мэдаль (першая ў СССР) ляўрэата міжнароднага конкурсу эстраднай песьні ў Сопаце за выкананьне песьні А. Астроўскага на вершы Л. Ашанін «Сонечны круг» («Няхай заўсёды будзе сонца»).
* 1966 — пераможца конкурсу эстраднай песьні «Дружба», які праходзіў у сталіцах шасьці краінаў (СССР, НДР, Чэхаславаччыны, Польшчы, Баўгарыі, Вугоршчыны)
* 1996 — Народная артыстка Расеі
* 2005 — імянная зорка на «Плошчы зорак» у Маскве

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1931 годзе
Катэгорыя:Савецкія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Расейскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Народныя артысты Расеі
Геаграфія Лесота

**Лесо́та** — краіна ў Паўднёвай Афрыцы, анкляў, цалкам акружаны тэрыторыяй Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі.

Плошча — 30.355 км².

Агульная працягласьць дзяржаўнай мяжы складае з ПАР — 909 км.

Самая высокая кропка — гара Таба Нтлен’яна (Thabana Ntlenyana) 3482 м.

Самая нізкая кропка Лесота — сутока рэк Аранжавай і Макхаленг 1400 м. Краіна парэзана цяжкапраходнымі гарамі і ўзгоркамі. Значная частка краіны знаходзіцца вышэй 1800 м.

Клімат у Лесота параўнальна халодны, хоць летам у Масэру і далінах тэмпэратура паднімаецца да 30°, зімы бываюць марознымі і ў горных раёнах бывае ад −7 º C да −18 º C. Паміж маем і верасьнем горныя раёны пакрываюцца сьнегам.

Катэгорыя:Лесота
Герб Лесота

**Герб [[Лесота]]** быў прыняты 4 кастрычніка 1966 году пасьля прызнаньня незалежнасьці. Намаляваны кракадзіл на шчыце Басута — гэта сымбаль дзяржаваўтваральнай нацыі Лесота — сута. На гербе ззаду шчыта намаляваныя дзьве перакрыжаваныя дзіды (зброя XIX стагодзьдзя) і кавалак залатой скуры — сымбаль асноўнага заробку Лесота. Зьлева і справа ад шчыта намаляваныя два кані Басута. Таксама ўнізе герба разьмяшчаецца залатая стужка з нацыянальным дэвізам: «Мір, Дождж, Росквіт» (на мове сесота: Khotso, Pula, Nala).

## Глядзіце таксама
* Гімн Лесота
* Сьцяг Лесота

Лесота
Катэгорыя:Лесота
Гімн Лесота

**Лесота, зямля бацькоў нашых** (сэсота: *Lesōthō, fatše la bo ntata rōn*a, англ. *Lesotho, land of our Fathers*) — дзяржаўны гімн Лесота, напісаны і зацьверджаны ў 1967 годзе. Аўтарам слоў быў францускі місіянэр Франсуа Куаяр, які жыў у XIX стагодзьдзі, які напісаў іх на апублікаваную ў 1823 г. музыку Фэрдынанда-Самюэля Лора. Упершыню выкананы быў у 1869 годзе.

## Тэкст на [[сэсота]]

: Lesōthō, fatše la bo ntata rōna,
: Ha ra mafatše le letle ke lona.
: Ke moo re hlahileng,
: ke moo re hōlileng,
: rea le rata.

: Mōlimō, aku bōlōke Lesōthō,
: u felise lintoa le matšoenyeho!
: Oho, fatše lena
: la bo ntata rōna,
: le be le khotso.

## Глядзіце таксама
* Герб Лесота
* Сьцяг Лесота

Катэгорыя:Нацыянальныя гімны
Катэгорыя:Афрыканскія гімны
Катэгорыя:Песьні 1966 году
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Лесота
Сьцяг Лесота

**Дзяржаўны сьцяг [[Лесота|Каралеўства Лесота]]** — прыняты 4 кастрычніка 2006.

Складаецца з трох гарызантальных палосаў: сіняй, белай і зялёнай.
Шырыня палосаў суадносіцца паміж сабой як 3:4:3.
У цэнтры белай паласы зьмешчана чорная выява макаротла (традыцыйнага галаўнога ўбору басута), вышыня якога складае 92% шырыні белай паласы.

Законапраект аб новым сьцягу быў прыняты да 40-ай гадавіны абвяшчэньня незалежнасьці 84 галасамі дэпутатаў парлямэнта супраць 18 галасоў.

Колеры сымбалізуюць: белы — сьвет, сіні — ваду (дождж), зялёны — дабрабыт, росквіт.

Катэгорыя:Сьцягі дзяржаваў
Гальва (возера)

**Гальва** () — возера ў Летуве. Знаходзіцца ў Троцкім раёне Віленскага павету, каля места Трокаў. Плошча паверхні возера 3,6 км². Даўжыня 3,2 км, найбольшая шырыня 1,75 км. Найбольшыя глыбіні на ўсходзе возера, сярэдняя складае 13,6 м  Плошча вадазбору 74 км². 

Агулам мае 21 выспу. На высьпе ў паўднёвай частцы возера месьціцца Троцкі замак. 

Гальва — найбольш вядомае возера Летувы, папулярны турыстычны аб’ект.

Катэгорыя:Азёры Летувы
Катэгорыя:Геаграфія Летувы
Сарты

**Сарты** — возера ў Летуве.

Адно са значных азёраў краіны. Возера знаходзіцца на паўночным усходзе Летувы. Плошча возера складае 13,32 км². Даўжыня 14,8 км. Найбольшыя глыбіні разьмешчаныя ў цэнтры возера, сярэдняя глыбіня 5,7 м. Берагі большай часткай пяшчаныя. Ёсьць шэсьць астравоў на возеры.

Праз возера працякае рака Сьвятая.

Катэгорыя:Азёры Летувы
Адрыян I (папа рымскі)

**Адрыян I** (; 700, Рым — 25 сьнежня 795, Рым) — папа рымскі (772–795).

Паходзіў з шляхетнай рымскай сям’і. Скарыстаўся барацьбой франкаў і лянгабардаў для ўзмацненьня папскага прастолу. Церпячы ад лянгабардзкага караля Дэзыдэрыя, Адрыян зьвярнуўся да Карла Вялікага, які прагнаў лянгабардаў у 773 годзе, правёў сьвята Вялікадня ў Рыме ў 774 годзе і павялічыў папскія ўладаньні, падораныя Піпінам у 754 годзе. За паслугі другога паходу (781) супраць лянгабардаў Адрыян зрабіў сыноў Карла Вялікага — Піпіна і Людвіга — каралямі Італіі і Аквітаніі. Падчас іконаборства на Нікейскім саборы (787) Адрыян адстойваў іконапаклоньнікаў, але ня мог супрацьстаяць рашэньням праціўнікаў іконапаклонства. Разам з франкаўскай царквой змагаўся з адапціянізмам.

## Крыніцы

## Літаратура
* Энц. словарь Брокгауза и Ефрона в 82 тт. и 4 доп. тт. —М.: Терра, 2001 г. — 40726 с.

## Вонкавыя спасылкі
* Адрыян I. Каталіцкая энцыкляпэдыя

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 772 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 795 годзе
Асьвея (Дубінкаўскае)

**Асьвея** () або **Дубінкаўскае**, **Дубінкі** () — возера на паўночным усходзе Летувы, на мяжы Маляцкага, Сьвянцянскага і Віленскага раёнаў.

Найбольш працяглае возера Летувы — 29,7 км з усімі адгалінаваньнямі. Даўжыня ад паўночна-заходняга ўзьбярэжжа да паўднёва-ўсходняга берага 21,9 км. Трэцяе па глыбіні ў краіне — 50,2 м. Берагавая лінія зьвілістая, даўжыня 72,5 км. Берагі высокія, пясковыя, зарослыя хвоямі. 6 выспаў плошчай 4,4 гектары.

Катэгорыя:Азёры Летувы
Герб Лібіі

У цяперашні момант дзяржаўнага гербу ў Лібіі няма. Да жніўня 2012 р. замест гербу выкарыстоўвалася эмблема Нацыянальнае пераходнае рады Лібіі — часовага вышэйшага органу ўлады ў краіне пасьля зрынаньня Муамара Кадафі.

Зь лютага 2013 на пашпартах Лібіі замест гербу выкарыстоўваюцца паўмесяц і зорка.

## Былыя гербы

**Лібійскі герб** () — амаль той жа самы герб, які выкарыстоўваўся, пакуль краіна была часткай Фэдэрацыі Арабскіх Рэспублік. Быў прыняты пасьля выхаду Лібіі з Фэдэрацыі ў 1977 року.

Роднасны сьцягу, зялёны колер зьяўляўся з аднаго боку сымбалем Зялёнага плашча прарока Мухамада, а з другога знакам Зялёнай Рэвалюцыі палкоўніка Кадафі.

Ястраб, намаляваны на гербе, зьяўляецца Ястрабам Курайш, эмблемай роду прарока Мухамада.

Фраза «Зьвяз арабскіх рэспублік» (, ittiħād al-jumhūriyyāt al-`arabiyya) на стужцы сьціснута ў кіпцюрах ястраба.

## Глядзіце таксама
* Гімн Лібіі
* Сьцяг Лібіі

Лібія
Катэгорыя:Лібія
Адносная малекулярная маса

**Адносная малекулярная маса** (абазначаецца: M_{r}) — хімічная велічыня, роўная стасунку сярэдняй масы малекулы, што складаецца з натуральных нуклідаў дадзенага хімічнага элемэнта да 1/12 масы атама ў нукліда 12C. Пры памнажэньні малекулярнай масы на 1,6607*10-24 г атрымаецца сярэдняя маса малекулы ў грамах.

## Крыніцы

Катэгорыя:Хімія
Вісагіня (возера)

**Вісагіня** () — возера ва ўсходняй Летувы, знаходзіцца на поўдзень ад аднайменнага гораду. Плошча 2,2 км². Сярэдняя глыбіня 2,9 м.

Катэгорыя:Азёры Летувы
Дуся (возера)

**Дуся** () — возера ў Летуве.

Адно з найбольш значных азёраў краіны. Возера зьяўляецца самым вялікім у паўднёвай часткі Летувы. Плошча возера складае 23,17 км². Даўжыня з захаду на ўсход 8,4 км, максымальная шырыня 4,2 км. Найбольшыя глыбіні разьмешчаны ў цэнтры возера, сярэдняя глыбіня 15,4 м. Берагі большай часткай пяшчаныя.

Возера сілкуецца за кошт ўпадаючых у яго малых рэк.

У возеры жывуць 18 відаў рыб. Возера Дуся добрае месца для адпачынку і рыбалкі. На яго берагах знаходзяцца пясчаныя пляж і лягеры адпачынку.

Катэгорыя:Азёры Летувы
Лодзі

**Лодзі** () — возера ў Езяроскім раёне Летувы. Плошча 13,02 км². Сярэдняя глыбіня 6,07 м. Максымальная глыбіня 18,04 м. Даўжыня берагавой лініі 28,02 км. Маюцца 2 выспы.

Катэгорыя:Азёры Летувы
Арэх

**Арэх**, **гарэх** (лац. Juglans) — род лістападных дрэў сямейства арэхавых.

Дрэвы вышынёй да 30 м, з густой, разгалістай кронай і сьветла-шэрай, бурай або амаль чорнай карой. Лісьце вялікае, няпарнаперыстае. Кветкі раздзельнаполыя: мужчынскія ў доўгіх зьвіслых каташках, жаночыя адзіночныя або па некалькі ў гронках. Плод — сухая касьцянка (арэх).

Радзіма — Эўропа, Паўднёва-Ўсходняя Азія, Паўночная Амэрыка.

На Беларусі інтрадукавана 10 відаў і форм. Найбольш вядомыя: валоскі арэх, арэх манчжурскі, сэрцападобны, Зібальда, чорны, шэры, скальны. Цвітуць у красавіку-чэрвені, рэгулярана пладаносяць. Добра пераносяць гарадзкія ўмовы.

Каштоўныя пладовыя, тэхнічныя і дэкаратыўныя дрэвы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дрэвы
Алёшкі

**Алёшкі** () — места ў Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны, на левым беразе Дняпра. Зьяўляліся цэнтарам былога Алёшкаўскага раёну.

## Гісторыя
Места вядомае ад 1084 году, калі яна ўваходзіла ў склад Кіеўскай Русі.

## Насельніцтва

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт места

Катэгорыя:Гарады Хэрсонскай вобласьці
Машыначытэльнае сьпісаскладаньне

**Машыначытэльнае сьпісаскладаньне** (МЧСС; , Ma.R.C.) — машыначытэльны выгляд занесенага ў сьпіс запісу, распрацаваны ў 1965 годзе Герыетай Аўрам у Бібліятэцы Кангрэсу ЗША.

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1965 годзе
Катэгорыя:Фарматы зьвестак
Глінішча (Аршанскі раён)

**Глі́нішча** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 17 км на паўночны захад ад Воршы і за 2 км на паўночны ўсход ад чыгуначнай лініі Ворша — Лепель. Глінішча ўваходзіць у склад Межаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 60 чалавек
* 1999 год — 81 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Гразіна (Аршанскі раён)

**Гра́зіна** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 15 км на паўночны захад ад Воршы і за 500 м на паўночны ўсход ад чыгуначнай лініі Ворша — Лепель. Гразіна ўваходзіць у склад Межаўскага сельсавету.
## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першае ўпамінаньне 1607 год у складзе Аршанскага павету Віцебскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага.  
У XVІІІ стагодзьдзі вёска ва ўласнасьці езуітаў.
Вёску Гразіна ўзгадывае запіс ад 17 красавіка 1716 году ў кнізе ўрадавых устаноў Магілёўскай губэрні мужа й жонкі Цывінскіх () аб перадачы на карысьць езуітаў Амсьціслаўскага калегіюма маёнтка ў Віцебскім ваяводзтве Аршанскага павету пад назвай Засеклі й вёскі Гразіна з уніацкай царквой.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай 22 ліпеня 1773 году Гразіна ў Аршанскай правінцыі Магілёўскай губэрні. З 22 сакавіка 1777 году па 31 сьнежня 1796 году ў Сеньненскім павеце Магілёўскай губэрні (Магілёўскае намесьніцтва з 10.01.1778 па 31.12.1796). З 31 сьнежня 1796 году па 27 лютага 1802 году Аршанскі павет Беларускай губэрні. З 27 лютага 1802 г. Магілёўская губэрня, Аршанскі павет.

У 1783 годзе Гразіна ва ўласнасьці езуітаў.

У 19-м стагодзьдзі ў Машкоўскай воласьці. Уласнасьць Равенскіх з 1869 году. У 1879 годзе дзейнічалі: карчма, два вадзяных млына, крупадзёрны завод. 

У 1910 годзе сяляне валодалі 460 дзесяцінамі зямлі, фэрме Гразіна належыла 276 дзесяцін і царкве Сьвятой Тройцы належыла 75 дзесяцін.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1857 год — 177 чалавек; 1886 год — 180 чалавек, 25 двароў, вадзяны млын; 
* XX стагодзьдзе: 1910 год — 313 чалавек (153 мужчыны і 160 жанчын), 43 двары;  1998 год — 51 чалавек, 28 двароў;  
* XXІ стагодзьдзе: 2010 год — 27 чалавек;

## Інфраструктура
Сярэдняя школа, крама.

## Славутасьці
* Братэрская магіла партызан часоў Другой Сусьветнай вайны. Каля школы пахаваны 7 партызан, якія загінулі ў 1942 годзе. У 1969 годзе пастаўлены помнік  — скульптура жанчыны.
* Помнік у гонар падпольнага Аршанскага райкома КП(б)Б.

## Страчаная спадчына
* Царква Сьвятой Тройцы. Да 1839 году парафія Беларускай грэка-каталіцкай царквы (БГКЦ). Сьвятар: Ігнат Капульцевіч.
** К царкве былі прыпісаны ў 1857 годзе — Сяло Гразіна; вёскі: Белы луг, Бортнікава, Глінішча, Грабянёва, Зоськава, Запольле, Карнілавічы, Кашына, Малотынь, Папоўшчына, Пашкава, Рубашына, Чарпаева; фальваркі: Казечкі  , Пашкава, Кашына ;  засьценак Астроўшчына.
** К царкве былі прыпісаны ў 1910 годзе — Сяло Гразіна; вёскі: Азярок, Аланцьева, Баякоўшчына, Белы луг, Бортнікава, Глінішча, Грабянёва, Даўжаніцы, Дроздава, Дубніцы, Запольле, Засеклі, Зоськава, Казлова, Карнілавічы, Логі, Малотынь, Монькава, Наркаўшчына, Папоўшчына, Пашкава, Рагазіна, Рубашына, Тур'ева, Хлусава; маенткі: Антапольле, Пашкава, Даўжаніцы; засьценкі: Ізмайлава, Ганчарова; фальваркі: Малашковічы, Чуватава, Рагазіна; ферма: Гразіна; хутар: Казлы.

## Крыніцы

## Літаратура
*  
* 
*  С. 497.
*  С. 110.

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Баяры (Жабінкаўскі раён)

**Бая́ры** — вёска ў Беларусі, каля Якаўчыцкага каналу. Уваходзяць у склад Крыўлянскага сельсавету Жабінкаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцва
* 1999 год — 34 чалавекі
* 2010 год — 21 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крыўлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Фэрма

Назву **Фэ́рма** маюць:

* Фэрма — канструкцыя, асноўныя элемэнты каторай працуюць на расьцяжэньне-сьцісканьне
* Фэрма — сельскагаспадарчае прадпрыемства, якое прыналежыць фэрмэру
* Фэрма — жывёлагадоўчае прадпрыемства

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Фэрма — вёска ў Аршанскім раёне
** Фэрма — вёска ў Шумілінскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Фэрма — вёска ў Гарадзенскім раёне 

* Магілёўская вобласьць:
** Фэрма — вёска ў Горацкім раёне 

## Прозьвішчы
Прозьвішча **Фэрма́** маюць:
* П’ер дэ Фэрма — францускі матэматык (1601—1665)
Рысунак

**Рысунак**, **красьлюнак** (**чарцёж**) — умоўная графічная выява якога-небудзь аб’екта (вырабу, мэханізму, будынка), выкананая і аформленая паводле вызначаных правілаў. Звычайна зьмяшчае некалькі выглядаў рысаванага аб’екта зь ягонымі артаганальнымі праекцыямі. У адрозьненьне ад малюнку, дакладна адлюстроўвае памеры (з улікам маштабу). Выконваецца ад рукі і ў адмысловых кампутарных праграмах.

Характарыстыкі рысунку — фармат і складанасьць выкананьня.

Адрозьніваюць наступныя віды рысункаў:

* Комплексны
* Аксонамэтрычны (аксонамэтрычная праекцыя)
* Пэрспэктыва (пэрспэктыўная праекцыя)
* Праекцыя зь лікавымі адзнакамі

## Гісторыя

Siemenowicz rocket.png|Рысунак шматступенчатай ракеты К. Семяновіча (XVII стагодзьдзе)
Viciebsk. Віцебск (1664) (2).jpg|Рысунак места Віцебску (1664)
Church of Holy Spirit in Miensk.jpg|Абмерны рысунак царквы Сьвятога Духа ў Менску (1843)


## Глядзіце таксама
* Ізалінія

## Заўвагі

## Крыніцы
Сусьветнае машыначытэльнае сьпісаскладаньне

**Сусьветнае машыначытэльнае сьпісаскладаньне** (СМЧСС; , Uni.Ma.R.C. — ) — машыначытэльны выгляд занесенага ў сьпіс запісу, распрацаваны ў 1977 годзе Міжнародным зьвязам бібліятэчных згуртаваньняў і ўстановаў (МЗБЗУ).

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1977 годзе
Катэгорыя:Фарматы зьвестак
Беларускае машыначытэльнае сьпісаскладаньне

**BELMARC** (), скарачэньне ад **Belarusian machine-readable cataloging** (беларускае машыначытэльнае сьпісаскладаньне) — машыначытэльны выгляд занесенага ў сьпіс запісу, распрацаваны ў Беларусі ў 2002 годзе. Адаптацыя міжнароднага фармату UNIMARC.

Рэкамэндаваны ў якасьці абменных фарматаў бібліяграфічнымі й аўтарытэтнымі запісамі для бібліятэк-удзельніц карпаратыўнай каталёгізацыі, а таксама як фарматы захоўваньня запісаў у зводным электронным каталёгу і нацыянальнай базе зьвестак аўтарытэтных запісаў).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускі камунікатыўны фармат прадстаўленьня бібліяграфічных запісаў у машыначытальнай форме (BELMARC), 2-я рэдакцыя

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:Фарматы бібліяграфічных файлаў
Катэгорыя:Бібліятэчная справа ў Беларусі
Дрыдзіс

**Дрыдзіс** (таксама **Дрэйдзс**) — у адпаведнасьці з патрабаваньнямі латгальскай мовы) — самае глыбокае возера ў Латвіі. Разьмешчана ва ўсходняй частцы Латвіі — Латгаліі, якую называюць краем блакітных азёраў, недалёка ад мяжы з Беларусьсю. Максымальная глыбіня, паказаная ў Энцыкляпэдыі Латвійскай ССР у 1971 — 65,1 м, яшчэ раз у 2007 годзе было ўстаноўлена, што яна дасягае 66,2 м. На возеры дзевяць выспаў агульнай плошчай 18,7 га, самы буйны зь іх — Бэрната (13,9 га). Сыстэмай маленькіх рэчак Дрыдзіс злучана з возерам Сывэрс. Дно возера пакрыта пяцімэтровым слоем глею.

Катэгорыя:Азёры Латвіі
Сывэрс (возера)

**Сывэрс** — дзевятае па велічыні возера ў Латвіі. Разьмешчана ва ўсходняй частцы Латвіі — Латгаліі, якую называюць краем блакітных азёраў, недалёка ад мяжы з Беларусьсю. Плошча паверхні каля 17,5 км². Максымальная глыбіня дасягае 24,5 м. На возеры 26 выспаў агульнай плошчай 53,1 га, самы буйны зь іх — Ліела (25,1 га). Іншыя буйныя выспы: Шкерша (3,9 га), Ліепая (3,6 га). Сыстэмай маленькіх рэчак Сывэрс злучана з возерам Дрыдзіс. Берагі парасьлі густым трысьнёгам, асабліва ўсходняя частка возера. Дно пераважна глеістае, зь перападамі глыбіняў і водмельлямі.

Катэгорыя:Азёры Латвіі
Кума-Маныцкая ўпадзіна

**Кума-Маныцкая ўпадзіна** — упадзіна, якая аддзяляе Ўсходне-Эўрапейскую раўніну ад Прадкаўказьзя. Шырыня 20-30 км (у цэнтральнай частцы да 1—2 км). Сыстэма азёраў і вадасховішчаў, якія ўтвараюць буйную, старажытную і досыць складаную водную сыстэму на поўдні Эўрапейскай часткі Расейскай Фэдэрацыі, названую Кума-Маныцкі канал. Па Кума-Маныцкай упадзіне праводзяць умоўную мяжу паміж Эўропай і Азіяй. Да поўдня ад Кума-Маныцкай упадзіны разьмяшчаецца Стаўрапальскае ўзвышша.

Катэгорыя:Нізіны Расеі
Катэгорыя:Рэльеф Калмыкіі
Катэгорыя:Рэльеф Стаўрапольскага краю
Катэгорыя:Усходне-Эўрапейская раўніна
Катэгорыя:Рэльеф Растоўскай вобласьці
Аляксандра Русо

**Аляксандра Русо** (), больш вядомая як Алекс () — выдуманы пэрсанаж амэрыканскага тэлесэрыялу «Згубленыя», дачка францужанкі Даніэль Русо і амэрыканца Робэрта. Зьяўляецца прыёмнаю дачкою Бэнджаміна Лайнуса. Наконт прозьвішча Алекс дасюль спрачаюцца заўзятары (Русо ці Лайнус), зрэшты ў сьпісе персанажаў яна значыцца як «Аляксандра Русо».

## Жыцьцяпіс
Шаснаццаць год таму яе бацькі прыбылі на выспу ў складзе навуковай экспэдыцыі. Яе маці была на 7-м месяцы цяжарнасьці. Перад яе нараджэньнем уся экпэдыцыя, акрамя яе маці загінула. Праз сем дзён па народзінах, дзяўчына была скрадзена ў Даніэль, Бэнам і Ітанам. Бэн гадаваў яе як сваю родную дачку.

У 3 сэзоне Алекс даведалася, што яё маці — гэта Русо і пачынае сустракацца з хлопцам Карлам зь Іншых.

У 4 сэзоне, калі гэроі падзяліліся Алекс далучылася да Лока, бо ў той групоўцы быў Бэн. Калі ж яна наіроўваецца разам з маці і Карлам у Храм, найміты з карабля забіваюць усіх акрамя яе. Вайскоўцы хочуць прымусіць Бэна здацца, ак алі той не пагаджаецца, забіваюць Алекс стрэлам з пісталету.

Потым ў выглядзе Алекс зьяўляецца Ілжэ-Лок, ці Чалавек у чорным. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Пэрсанажы сэрыялу «Згубленыя»
Катэгорыя:Пэрсанажы фільмаў
Іван Шчэрба

**Іва́н Іва́навіч Шчэ́рба** ( ў 1956, в. Паднеўкі Барысаўскага раёну Менскай вобласьці) — беларускі дзяржаўны дзяяч, міністар транспарту і камунікацыяў Беларусі (2009—2012).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў 1956 годзе ў вёсцы Паднеўкі Барысаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі.

З 1974 году — працаўнік саўгасу, пасьля служба ў войску.

У 1980 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (спэцыяльнасьць — таваразнаўства і арганізацыя гандлю харчовымі таварамі).

1980—1985 — праца на прадпрыемствах Мінгандлю БССР.

1985—1993 — на прадпрыемствах Беларускай чыгункі.

1993—2005 — намесьнік начальніка ўправы зьнешнеэканамічных сувязяў, начальнік управы транспартнай палітыкі, начальнік аддзелу транспартнай палітыкі, начальнік управы дарожна-транспартнай палітыкі, начальнік аддзелу транспартнай палітыкі Міністэрства транспарту і камунікацыяў Рэспублікі Беларусь.

У 2002 г. скончыў Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь (спэцыяльнасьць — дзяржаўнае кіраўніцтва).

2005—2006 — начальнік управы транспарту і сувязі Апарату Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь.

З 30 сьнежня 2006 году — намесьнік міністра транспарту і камунікацыяў.

З 26 чэрвеня 2009 году — міністар транспарту і камунікацыяў Рэспублікі Беларусь.

27 студзеня 2011 году ўзнагароджаны Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на праекце «Хто ёсьць хто ў РБ»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім раёне
Катэгорыя:Міністры транспарту і камунікацыяў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Мануэль Альмунія

**Мануэль Альмунія Рывэра** (;  19 траўня 1977 году, Памплёна, Гішпанія) — былы гішпанскі футбаліст, брамнік. Вядомы дзякуючы выступам за ангельскі клюб «Арсэнал».

## Кар’ера
Мануэль распачаў сваю кар’еру ў родным горадзе Памплёна, выступаючы за фарм-клюб каманды «Асасуна», але за асноўную каманды не гуляў. Затым адзін сэзон Мануэль правёў на правах арэнды ў клюбе трэцяга дывізіёну «Картахэна», а ўлетку 2000 году падпісаў кантракт з клюбам «Сабадэль», з таго ж трэцяга дывізіёну. Улетку 2001 году перайшоў у «Сэльту», якая на той момант была адной зь вядучых камандаў Прымэры, але так і не згуляў там ніводнай гульні: усе тры сэзоны Мануэль правёў у арэндзе ў клюбах, як то «Эйбар», «Рэкрэатыва» й «Альбасэтэ».

14 ліпеня 2004 году падпісаў кантракт з «Арсэналам». Дэбютаваў за клюб 27 кастрычніка таго ж году ў гульні Кубка лігі супраць «Манчэстэр Сіці», у той сэзон правёў усе гульні за «Арсэнал» у Кубку лігі. Напачатку сэзону 2007—2008 стаў першым брамнікам каманды, адстаяўшы канкурэнцыю з боку Енса Лемана.

## Дасягненьні
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2005

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Арсэналу»

Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты
Лаям Рыджўэл

**Лаям Мэт’ю Рыджўэл** (;  21 ліпеня 1984 году, Лёндан, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, цэнтральны абаронца, але мог згуляць на пазыцыі левага бэка. Раней выступаў за два бірмінггэмскія клюбы «Астан Вілу» й «Бірмінггэм Сіці». 2002 год правёў у арэндзе ў клюбе Борнмут. Перад пераездам у ЗША гуляў у клюбе Прэм’ер-лігі «Ўэст Бромўіч Альбіён».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Бірмінггэм Сіці»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Скот Дан

**Скот Дан** (;  14 лютага 1987 году, Лівэрпул, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, абаронца. Да гэтага часу выступаў у клюбах «Ўолсал», «Ковэнтры Сіці», «Бірмінггэм Сіці», «Блэкбэрн Ровэрз», «Крыстал Пэлас» і «Рэдынг».

## Дасягненьні
**«Бірмінггэм Сіці»**:
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2011

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Бірмінггэм Сіці»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Езна

**Е́зна** () — места ў Прэнскім раёне Ковенскага павету Летувы, на беразе аднайменнага возера. Адміністрацыйны цэнтар Езнаўскага староства. Насельніцтва на 2010 год — 1300 чал.

Знаходзіцца за 16 км на ўсход ад Прэнаў, за 37 км на паўднёвы ўсход ад Коўны, за 38 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Кашадары. Згодна з сучаснай афіцыйнай летувіскай клясыфікацыяй места належыць да этнаграфічнага рэгіёну Дзукія.

## Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Езну датуецца 1492 годам, уладаньне вялікага князя (двор, цэнтар воласьці Ковенскага павету). З 1507 году — у валоданьні Галоўчынскіх, ад 1633 году — Пацаў.

Пад 1581 годам упершыню згадваецца як мястэчка. У пачатку XVII стагодзьдзя тут існаваў кальвінскі збор, ператвораны пазьней у касьцёл. У 1645 годзе пры касьцёле заснавалі шпіталь.

У 1710 годзе атрымала прывілей на штотыднёвыя таргі і мыта. На 1776 год у Езьне было 20 дымоў, 2 карчмы, 19 крамаў, вадзяны млын, тартак і шпіталь. З 1781 году дзейнічала школа.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Троцкім павеце Віленскай губэрні.

Ад 1918 году — у складзе Летувы. У 1952—1960 гадох — цэнтар Езнаўскага раёну. У 1956 годзе атрымала статус места.

## Насельніцтва
* XVIII стагодзьдзе: 1719 год — 50 чал.; 1795 год — 372 чал.
* XIX стагодзьдзе: 1866 год — 553 чал., зь іх 375 каталікоў, 170 юдаістаў, 5 магамэтанаў, 3 праваслаўныя.; 1897 год — 1255 чал.
* XX стагодзьдзе: 1923 год — 989 чал.; 1959 год — 797 чал.; 1979 год — 1854 чал.; 1989 год — 2,1 тыс. чал.
* XXI стагодзьдзе: 2001 год — 1476 чал.; 2010 год — 1300 чал.

## Славутасьці
* Касьцёл Сьв. Міхала Арханёла і Яна Хрысьціцеля (XVII ст.)
* Палац Пацаў (XVII ст., захавалася частка аднаго крыла)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Jezno //  S. 581
* Езно // 

Катэгорыя:Гарады Летувы