open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гастынгс Банда

**Гастынгс Камузу Банда** (; 14 траўня 1898 або 1906, 1896 — 25 лістапада 1997) — лідэр барацьбы за незалежнасьць Малаві, дзяржаўны і партыйны дзяяч, прэм’ер-міністар, прэзыдэнт і дыктатар з 1963 па 1994 год. У маладосьці атрымаў адукацыю ў галіне этнаграфіі, лінгвістыкі, гісторыі і мэдыцыны за мяжой. Па вяртаньні да дому выступіў супраць каляніялізму і бараніў незалежнасьць ад Вялікабрытаніі. Быў афіцыйна прызначаны прэм’ер-міністрам Ньясалэнду і прывёў краіну да незалежнасьці ў 1964 годзе. Праз два гады абвесьціў Малаві рэспублікай, а сябе першым прэзыдэнтам. Умацаваў уладу і пазьней абвесьціў Малаві аднапартыйнай дзяржавай пад кіраўніцтвам Малавійскай партыі Кангрэсу (МПК). У 1970 годзе МПК зрабіла Банду пажыцьцёвым прэзыдэнтам партыі, а ў 1971 годзе ён стаў пажыцьцёвым прэзыдэнтам самога Малаві. Стаяў на антыкамуністычных пазыцыях у Афрыцы ды атрымліваў падтрымку ад Заходняга блёку ў час трываньня халоднай вайны. Агулам падтрымліваў правы жанчынаў, паляпшаў інфраструктуру краіны і выбудаваў добрую сыстэму адукацыі ў параўнаньні зь іншымі афрыканскімі краінамі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Асобы Малаві
Бінгу ва Мутарыка

**Бінга ва Мутарыка** (,  24 лютага 1934, Тыёла, Н’ясалэнд, цяпер Малаві — 5 красавіка 2012) — малавійскі палітык і эканаміст, які займаў пасаду прэзыдэнта Малаві з 24 траўня 2004 да сваёй сьмерці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1934 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 24 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 2012 годзе
Катэгорыя:Памерлі 5 красавіка
Катэгорыя:Малавійскія палітыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Малаві
Зялёны мыс

**Зялёны мыс** (, ) — паўвыспа на афрыканскім узьбярэжжы Атлянтычнага акіяна, у Сэнэгале. Самы заходні пункт кантынэнтальнай Афрыкі. На паўднёвым ускрайку Зялёнага мысу разьмешчаны Дакар, сталіца Сэнэгалу.

Катэгорыя:Геаграфія Афрыкі
Адэкалён

**Адэкалён** ( — «Кёльнская вада») — духі, створаныя італьянскім парфумэрам Ёганам Марыяй Фарына.

## Глядзіце таксама
* Флякон

Катэгорыя:Парфумэрыя
Флякон

**Флякон** — шклянка невялікіх памераў (звычайна для парфумы, адэкалёну).

Ёмістасьць для захоўваньня сыпкіх і вадкіх рэчываў, якая ня мае асобнай ручкі, вырабленая з палімерных матэрыялаў альбо шкла. Асноўны прынцып вырабу фляконаў — выдзіманьне расплаўленага матэрыялу ўнутры формы (прэс-формы).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ёмістасьці
П’ер Нкурунзіза

**П’ер Нкурунзіза́** (; 18 сьнежня 1963, Бужумбура, Бурундзі — 8 чэрвеня 2020, Карузі, Бурундзі) — прэзыдэнт Бурундзі (2005—2020).

Сын губэрнатара дзьвюх правінцыяў краіны, забітага ў пэрыяд хваляваньняў у 1972. Быў выкладчыкам унівэрсытэту. У часе грамадзянскай вайны ў краіне далучыўся да паўстанцкай групоўкі хуту «Нацыянальны кангрэс за абарону дэмакратыі — Войскі за абарону дэмакратыі», пераўтворанай пазьней у партыю. Стаўшы лідэрам групоўкі, дамагаўся палітычнага разьвязаньня канфлікту між хуту і тутсі.

У 2005 року ўпершыню быў абраны на пасаду прэзыдэнта краіны і займаў яе тры разы запар у парушэньне канстытуцыі, якая абмяжоўвае прэзыдэнцтва двума тэрмінамі. Перад трэцімі выбарамі здушыў спробу вайсковага перавароту, пасьля якога з Бурундзі зьехалі некалькі соцень тысячаў ягоных апанэнтаў.

Перад выбарамі 2020 року падтрымаў кандыдата Эварыстэ Ндаішыміе і сканаў 8 чэрвеня 2020 року неўзабаве па ягоным абраньні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэзыдэнты Бурундзі
Катэгорыя:Бурундзійскія пратэстанцкія дзеячы
Катэгорыя:Сябры Нацыянальнага кангрэсу за абарону дэмакратыі — Войскаў за абарону дэмакратыі
Катэгорыя:Хуту
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бужумбуры
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Бурундзі
Катэгорыя:Памерлі на пасадах
Катэгорыя:Памерлі ў правінцыі Карузі
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Ваймарская рэспубліка

**Ва́ймарская рэспу́бліка** () — гістарыяграфічная назва Нямецкай імпэрыі ў 1919—1934 гадах у гонар ўстаноўчага сходу, скліканага ў Ваймары для прыняцьця новай канстытуцыі. Афіцыйна дзяржава працягвала называцца «Нямецкая імперыя» (ням. Deutsches Reich).

Ваймарская рэспубліка 1919—1934 гадоў у Нямеччыне праіснавала большую частку мірнага пэрыяду паміж дзьвюма сусьветнымі войнамі. Пасьля Сакавіцкай рэвалюцыі 1848 году яна стала другой (і першай, увянчанай посьпехам) спробай установы ў Нямеччыне лібэральнай дэмакратыі. Яна завяршылася захопам улады НСДАП, якая стварыла таталітарную дыктатуру.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Нямеччыны
Карл Карстэнс

**Карл Карстэнс** (, 14 сьнежня 1914 — 29 траўня 1992) — нямецкі палітык. З 1979 па 1984 год займаў пост фэдэральнага прэзыдэнта Нямеччыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нямецкія палітыкі
Рыхард фон Вайцзэкер

**Барон Рыхард Карл фон Вайцзэкер** (; , Штутгарт — 31 студзеня 2015, Бэрлін) — нямецкі палітык ад партыі Хрысьціянска-дэмакратычны саюз, з 1984 па 1994 год займаў пасаду фэдэральнага прэзыдэнта Нямеччыны. Бацька Рыхарда працаваў дыпляматам. Рыхард — малодшы брат фізыка і філёзафа Карла Фрыдрыха фон Вайцзэкера. Доктар права.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія палітыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Нямеччыны
Гайнрых Любке

**Карл Гайнрых Любке** (; 14 кастрычніка 1894, Энкхаўзэн — 6 красавіка 1972, Бон) — дзяржаўны дзяяч Нямеччыны, фэдэральны прэзыдэнт Нямеччыны ў 1959-1969 гг. Сябра ХДС. У 1953—1959 гг. — міністар сельскай гаспадаркі. З-за абвінавачваньняў у пабудове сакрэтных ваенных аб’ектаў падчас нацысцкага рэжыму сышоў у адстаўку трохі раней канца свайго другога тэрміну.

Катэгорыя:Нямецкія палітыкі
Раман Гэрцаг

**Раман Гэрцаг** (, 5 красавіка 1934 — 10 студзеня 2017) — нямецкі палітык ад партыі Хрысьціянска-дэмакратычны саюз, з 1994 па 1999 гг. займаў пост Фэдэральнага прэзыдэнта Нямеччыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нямецкія палітыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Нямеччыны
Кася Камоцкая

**Ка́ся Камо́цкая** ( 22 чэрвеня 1963) — беларуская музыка, бард.

## Біяграфія
У 1985 годзе скончыла гістарычны факультэт БДУ, у 1998 годзе — асьпірантуру.

## Дыскаграфія

### Удзел у складанках

* *[[Народны Альбом]]* (1997)
* *[[Сэрца Эўропы in rock]]* (2001)
* *[[Песьні свабоды]]* (2006)
* *[[Прэм’ер Тузін 2006]]* (2006)

## Узнагароды
«Рок-карона» у намінацыі «Рок-князёўна» на цырымоніях 1994 і 1995 гадоў. «Лепшы аўтар тэкстаў году» на «Рок-каранацыі-96». Спецыяльны прыз ад газэты «Наша Ніва» на «Рок-каранацыі '98» за *«За адмысловы паэтычны густ»*.

## Літаратура
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бібліятэка Свабоды XXI стагодзьдзя

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:Беларускія сьпявачкі
Катэгорыя:Беларускія барды
Бірута

**Бірута** (? — сярэдзіна жніўня 1382) — вялікая княгіня літоўская, жонка Кейстута.

Пра жыцьцё вялікай княгіні захавалася вельмі мала зьвестак.

## Імя

Біротэ або Берот (Bierotte, Berotus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бер- (-бір-) (імёны ліцьвінаў Бірын, Бірыбольд, Бэрвольд; германскія імёны Birin, Beribald, Berwoldus) паходзіць ад гоцкага baira, германскага bero 'мядзьведзь'. Апроч таго, адзначалася германскае імя Baruthus (Bar-uth).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *imenem Birutu… pannu Birutu* (Хроніка Быхаўца); *з едной жоны Бириты* (Хроніка літоўская і жамойцкая).

## Біяграфія
Паходжаньне яе няпэўнае. Паводле зьвестак Хронікі Быхаўца, якія большасьцю дасьледнікаў разглядаюцца як мітычныя, паходзіла з Палангі ў Жамойці:

Пэўнай лічыцца толькі тая інфармацыя, што яна належала да дробнага баярскага або нават простага люду.

Паводле гэтай жа крыніцы, Кейстут пабачыў дзяўчыну ў Паланзе, закахаўся і прымусам узяў у жонку.

Шлюб паміж вялікім князем і Бірутай адбыўся толькі па сьмерці Гедзіміна, не раней за 1342 год.

У часе змаганьня за ўладу ў Вялікім Княстве Літоўскім паміж Кейстутам і ягоным пляменьнікам Ягайлам (1382 год) знаходзілася спачатку ў Горадні, пазьней у Берасьці, дзе вытрымала аблогу свайго заця мазавецкага князя Януша. Па паразе мужа разам зь дзецьмі — у зьняволеньні ў Крэўскім замку.

Згодна з крыжацкімі хронікамі, на загад Ягайлы і Скіргайлы яе ўтапілі. Адначасна ў якасьці помсты за закатаванага Кейстутам Вайдылу павесілі ейнага дзядзьку Відзімонта.

Сярод нашчадкаў, якіх Бірута нарадзіла Кейстуту, — Вітаўт, будучы вялікі князь літоўскі.

## Памяць
У сучаснай Летуве вялікая княгіня Бірута () лічыцца адной з найбольш папулярных асобаў. Да яе ставяцца як да сымбаля жаноцкасьці.

У цэнтры Палангі знаходзіцца скульптурная выява Біруты, ёй прысьвячаюцца літаратурныя творы, існуе шмат легендаў.

Паводле аднаго з паданьняў, вялікую княгіню пахавалі на гары ў Паланзе, якая цяпер носіць ейнае імя. У 1869 годзе на гэтым месцы збудавалі невялікую капліцу.

## Галерэя

Biruta. Бірута (A. Piańkoŭski, 1838).jpg|Бірута. А. Пянькоўскі, 1838 г.
Birute hill.jpg|Капліца на гары Біруты ў Паланзе,канец XIX ст.
Palanga Birutes kalnas.jpg|Грот на гары Біруты, 2004 г.
Bronza statuo de Birutė en Palanga.jpg|Скульптура «Табе, Бірута»каля гары Біруты, 2006 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1382 годзе
Адзнака «Ганаровы работнік УНК-ДПУ. 1917—1922»

**Адзнака «Ганаровы работнік УНК-ДПУ. 1917—1922»** () — савецкая адзнака для ўзнагароды супрацоўнікаў УНК-ДПУ, да 5-й гадавіны заснаваньня органу.

Званьне «Ганаровы чэкіст» упершыню было ўведзена ў сьнежні 1922 году на сьвяткаваньне 5 гадавіны органаў НЧК-ДПУ. Тады яно было нададзена 140 чалавекам. Але палажэньне і апісаньне знака было зацьведжана толькі ў 1923 годзе. Палажэньне пра ганаровую адзнаку «ВЧК-ГПУ» зь яго апісаньнем было зацьведжана 12 ліпеня на паседжаньні Калегіі ДПУ і абвешчана загадам № №307 ад 19 ліпеня 1923:

*Адзнака ўяўляе авальнае кола з матавага срэбра з надпісам «ВЧК-1917 г. ГПУ-1922 г.». На кола накладзены сэрп і молат, перакрыжаваныя мячом. Пад сэрпам і молатам знаходзіцца рымская лічба «Пяць», пакрытая чырвонаю эмальлю. Ззаду адзнака мела нумар.*

Калі пачалося выдаваньне знакаў, аднакаю пад №1 быў узнагароджаны Фэлікс Дзяржынскі, №2 — Я.Х. Петэрса, №3 — у А.Я. Беленькага, №4 — у В.І. Савінова і г.д.

Агулам гэтым знакам узнагароджана каля 800 чалавек. Абвесткі аб узнагароджваньні напрыканцы 1931 і ў 1932 сталі абвяшчацца прыказамі па АДПУ.

У палажэньні згадвалася, што «значение награды достойнейших сотрудников ВЧК/ГПУ, своей работой в органах ВЧК/ГПУ заслуживших быть особо-отмеченными». Узнагароджваемы павінен быў мець «асаблівыя заслугі перад Рэспублікай» і стаж працы ў органах ня менш за 3 гады. Узнагароджаныя не маглі быць раней судзімыя, пазбаўленыя права працы ў органах АДПУ і выключаныя з партыі.

Напачатку ніякіх правоў і прывілеяў знак не даваў, акрамя «права бесьперашкоднага наведваньня любых установаў ДПУ». Пасьля Загадам АДПУ №245 ад 9 лістапада 1929 быў абвешчаны «Статут правоў і абавязкаў кавалераў Ганаровай адзнакі НЧК-ДПУ». Ім давалася пасьля звальненьня з АДПУ:
* падвышаная пэнсыя
* захаваньне кватэр у ведамственных дамах АДПУ
* замацаваньне за лячебнымі ўстановамі АДПУ і атрыманьне санаторных пуцёвак
* права атрыманьня жытла пазачаргою
* права нашэньня чакісцкай формы і права захоўваньня набыцьця і нашэньня зброі.

Пасьля загадамі АДПУ ад 4 траўня 1930 і 25 чэрвеня 1931 да гэтых ільготаў дадавалася штомесячная даплата да заробку ў 30 рублёў і права атрыманьня пэнсіі па лініі АДПУ.

Знак «Ганаровы работнік УНК-ДПУ. 1917—1922» V гадавіны ўручаўся да канца 1932 году, калі была выдадзена новая адзнака да 15-годзьдзя НЧК — Адзнака «Ганаровы работнік УНК-АДПУ. 1917—1932».

## Вонкавыя спасылкі
* Пра аднаку на сайце ФСБ Расеі
* Узнагароды ВЧК-НКВД
* Аднакі АДПУ-КДБ на Геральдыка.ру

Ганаровыя работнікі УНК-АДПУ. 1917—1922

Катэгорыя:НКУС
Падлесьсе (Жабінкаўскі раён)

**Падле́сьсе** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Падлесьсе ўваходзіць у склад Хмелеўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 342 чалавекі
* 1999 год — 424 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Хмелеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Каплун

**Каплу́н**, таксама ***каплук*** — рэдкая страва, прыгатаваная з кавалачкаў хлеба і вады.

Страва вядомая на Берасьцейшчыне ў Камянецкім, Жабінкаўскім, Пружанскім, Бярозаўскім, Янаўскім раёнах; на Гайнаўшчыне.

У гатаваную ваду (часам вар) крышылі цыбулю, хлеб, дадавалі солі, запраўлялі алеем або салам. На Пружаншчыне рабілі на вадзе, у якой варылася бульба. Елі з бульбай.

Падобная да рулёў, цуры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія супы
Статкевічы

**Статкевічы** (**Statkievičy**), *Сьцянкевічы*, *Сьцянковічы*, *Стацкевічы*, *Стацковічы* — шляхецкі род гербу «Касьцеша». 

Пачынальнік роду — Сьцешка Пятровіч, гаспадарскі дваранін, войт магілёўскі і слуцкі (XV ст.). Меў сына Ждана, які валодаў Любавічамі, Чаркасавам і Расоснаю, унукаў Таму, Яўмена і Андрэя, ротмістра і двараніна вялікага князя Казімера.

Найбольш вядомыя прадстаўнікі:
* Багдан Статкевіч (?—1651) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, праваслаўны мэцэнат
* Мікалай Статкевіч (нар. 1956) — беларускі палітык, вайсковец, навуковец

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Генэалёгія
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Арношт Голдфлам

**Арношт Голдфлам** (нар. 22 верасьня 1946, Брно) — чэскі драматург, тэатральны рэжысэр, актор тэатру і кіно, пісьменьнік, мастак. Аўтар каля 50 п’ес і кнігі апавяданьняў «Зноў пра тое самае».

Напачатку хацеў стаць лекарам, але пасьля кінуў вывучэньне мэдыцыны, працаваў рабочым, службоўцам. У 1972—1976 адвучыўся па спэцыяльнасьці «рэжысура драмы» ў Акадэміі мастацтваў імя Яначака. У 1978—1993 працаваў найперш у Ганацкім тэатры ў Прасьцяёве (які пасьля пераезду ў Брно быў перайменаваны ў «HaDivadlo»).

З 1993 году працуе незалежеым рэжысэрам, аўтар і актор (Тэатар «Komedie-PKD», «Тэатар у Доўгай», «Archa», «HaDivadlo», Нацыянальныя тэатры ў Празе і Брне, і г. д. Аўтар больш як 25 тэатральных п’есаў, драматызатацыяў і радыёп’есаў. Напісаў два зборнікі апавяданьняў («Pořád o jednom» («Увесь час пра адно і тое ж»), «Osudy a jejich pán» («Лёсы і іх гаспадар»)), кнігі казак («Tatínek není k zahození» («Тата яшчэ можа прыдацца» і «Tatínek OO2» («Тата 002»)). Таксама выкладае рэжысуру на тэатральным факультэце Акадэміі імя Яначака.

## Пераклады на беларускую мову
* Тата і хворы пан прэзыдэнт // Бабілёнская бібліятэка. Мн., 2007.
* Тата і хворы пан прэзыдэнт (пер. Ільля Глыбоўскі)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Месяц аўтарскага чытаньня

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брно
Катэгорыя:Чэскія літаратары
Катэгорыя:Чэскія рэжысэры
Катэгорыя:Чэскія драматургі
Эндру Лінкальн

**Эндру Лінкальн** (, 14 верасьня 1973, Лёндан, Ангельшчына) — ангельскі кінаактор, рэжысэр. Сапраўднае прозьвішча — *Эндру Джэймз Клатэрбак*. Велізарную папулярнасьць набыў з прасоўваньнем на экраны тэлесэрыяла «Хадзячыя мерцьвякі», дзе згуляю галоўную ролю памочніка шэрыфа — Рыка Граймза.

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Брытанскія акторы
Леў Аляксандравіч Пушкін

**Леў Аляксандравіч Пушкін** (; 17 лютага 1723, Санкт-Пецярбург — 25 кастрычніка 1790, Масква) — вайсковы дзяяч Расейскай імпэрыі. Дзядуля Аляксандра Пушкіна. Артылерыі палкоўнік. Гвардыі капітан, з 23 верасьня 1763 году ў адстаўцы. Пахаваны на старых могілках Данскога манастыра.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу. Яшчэ ў дзяцінстве быў запісаны ў Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк. У 1739 г. быў прызначаны капралам у артылерыю, у якой і праслужыў да свайго выхаду ў адстаўку ў верасьні 1763 году, падпалкоўнікам. У 1762 жыў у Маскве. Падчас уступленьня на трон Кацярыны II, у 1762 г., як пісаў паэт «падчас мяцежу застаўся верным Пётру III і не хацеў прысягаць Кацярыне і быў пасаджаны ў крэпасьць разам з Ізмайлавым».

У вершы «Моя родословная»:

У адстаўцы жыў у Маскве, у Троіцкай слабадзе і ў сваіх маёнтках. Уладальнік маёнткаў: Лытагоры, Ананьіна пустэча, сёлаў Сабліна і Лабкова Зарайскага павету Рязанскага намесьніцтва і інш.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 17 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1723 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Памерлі 25 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1790 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Расейскія вайскоўцы
Катэгорыя:Пушкіны
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Аляксандрам Пушкіным
Графствы Ірляндыі

**Гра́фства Ірля́ндыі** () — асноўная тэрытарыяльна-адміністрацыйная адзінка Ірляндыі, якая адносіцца як да Рэспублікі Ірляндыі, гэтак і да Паўночнай Ірляндыі. На сёньня налічваецца 32 графствы на высьпе Ірляндыя, 26 зь іх уваходзяць у склад Рэспублікі Ірляндыі, 6 — у склад Паўночнай Ірляндыі.

## Гісторыя
Узьніклі графствы ў пэрыяд англасаксонскага панаваньня, пасьля XII стагодзьдзя.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Паўночная Ірляндыя
Леў Сяргеевіч Пушкін

**Ле́ў Сярге́евіч Пу́шкін** (17 (29) красавіка 1805, Масква — 19 (31) ліпеня 1852, Адэса) — малодшы брат Аляксандра Пушкіна і яго літаратурны сакратар, баявы афіцэр, удзельнік пэрсыдзкіх войнаў і кавалер расейскіх ордэнаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Пушкин Лев Сергеевич 

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1805 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Памерлі 31 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1852 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Адэсе
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Аляксандрам Пушкіным
Катэгорыя:Пушкіны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Сьвятой Ганны
Ян Антоні Храпавіцкі

**Ян Антоні Храпавіцкі** (1 кастрычніка 1612, вёска Падбярэзьзе каля Віцебску — 3 лістапада 1685, Лукішкі пад Віцебскам) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, аўтар дзёньніка. Харужы (з 1650) і падкаморы смаленскі (з 1660), ваявода віцебскі (з 1669). Трымаў Дарагабускае, Азярыцкае і Маркаўскае староствы, адміністратар Магілёўскай эканоміі (1684).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Храпавіцкіх гербу «Газдава», сын Крыштапа і Алены Вайнянкі зь Ясянецкіх. Скончыў калегіюм Навадворскіх у Кракаве, працягваў навучаньне ў Лёндане і Падуі. У 1637 року перайшоў з кальвінізму ў каталіцтва, што дало яму магчымасьць займацца грамадзкай і палітычнай дзейнасьцю і зрабіць кар’еру.

Займаў шэраг дзяржаўных пасадаў. Быў сакратаром караля польскага і вялікага князя літоўскага Яна Казімера. Актыўны ўдзельнік палітычнага жыцьця Рэчы Паспалітай: браў удзел у працы 24 соймаў, маршалак соймаў 1665 і 1668 рокаў, уваходзіў у шматлікія соймавыя камісіі, а таксама ў Скарбовы трыбунал Вялікага Княства Літоўскага.

У сярэдзіне XVII стагодзьдзя ўдзельнічаў у працы камісіі для разьмежаваньня Вяліскага і Ўсьвяцкага старостваў зь Невельскім. Браў удзел у перамовах з Маскоўскай дзяржавай, а таксама ў падпісаньні Андрусаўскага замірэньня (1667).

## Дзёньнік
Пакінуў дзёньнік за 1658—1685 рокі — каштоўную гістарычную крыніцу, дзе ёсьць зьвесткі пра палітычнае жыцьцё Рэчы Паспалітай, соймы, штодзённае жыцьцё заможнай шляхты, звычаі і норавы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Ян Антоні
Ян Муха

**Ян Муха** (;  5 сьнежня 1982 году, Бела-над-Цірахаў, Чэхаславаччына) — былы славацкі футбаліст, брамнік. Выступаў за нацыянальную зборную Славаччыны. Разам са зборнай браў удзел у чэмпіянаце сьвету 2010 году, які праходзіў у ПАР.

## Дасягненьні
**«Жыліна»**:
* Чэмпіён Славаччыны (2): 2003, 2004
* Уладальнік Супэркубка Славаччыны (2): 2003, 2004

**«Легія»**:
* Чэмпіён Польшчы: 2006
* Уладальнік Кубка Польшчы: 2008
* Уладальнік Супэркубка Польшчы: 2008

## Дадатковыя зьвесткі
У сэзоне 2007—2008 гадоў Ян бесьперапынна захоўваў браму «Легіі» ў недатыкальнасьці на працягу 575 хвілін, разам з 59 хвілінамі з апошняга матчу ў папярэднім сэзоне «сухая сэрыя» Мухі склала 634 хвіліны, што зьяўляецца трэцім вынікам у гісторыі «Легіі». Акрамя гэтага, у сэзоне 2007—2008 Муха згуляў 14 «сухіх» матчаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртан»
* Профіль на афіцыйным сайце «Легіі»

Катэгорыя:Славацкія футбалісты
Тоні Гібэрт

**Энтані Джэймз «Тоні» Гібэрт** (;  20 лютага 1981 году, Лівэрпул, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, абаронца.

## Біяграфія
Тоні Гібэрт — выхаванец клюбу «Эвэртан», за які заўзеў у дзяцінстве. У сыстэму клюбу трапіў у 10 гадоў. У 1998 годзе разам з камандай стаў уладальнікам моладзевага кубка Ангельшчыны. Трыма гадамі пазьней Гібэрт дэбютаваў у асноўным складзе «Эвэртану» ў гульні супраць «Ўэст Гэм Юнайтэд».

Тоні Гібэрт добра вядомы тым, што за сваю больш чым дзесяцігадовую кар’еру не забіў ніводнага голу ў браму супернікаў «Эвэртана». Разам зь ягонай прыхільнасьцю да клюбу гэта зрабіла яго культавай фігурай сярод заўзятараў клюбу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртану»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Сяргей Пушкін

**Сяргей Львовіч Пушкін** (; 23 траўня (3 чэрвеня) 1770, Санкт-Пецярбург — 29 чэрвеня (10 ліпеня) 1848, Масква) — айцец Аляксандра Пушкіна, паэт-аматар.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу. Атрымаў сьвецкае, францускае выхаваньне. Будучы запісаным сьпярша ў войска, ён у 1775 г. быў пералічаны ў гвардыю, а з 1777 па 1791 лічыўся сержантам Ізмайлаўскага палка. Затым быў узьведзены ў прапаршчыкі, а пасьля іх у капітаны. Да 1797 году служыў у лейб-гвардыі егерскім палку, адкуль выйшаў у адстаўку маёрам, у 1798 г. Сёлета пераехаў у Маскву. Знаходзіўся ў Камісарыяцкім штаце, сьпярша ў Маскве (у гэты час нарадзіўся паэт). Будучы на службе ў Камісарыяцкім дэпо, камісіянэр 8-й клясы з 1802 г., 7-й клясы — з 1804 г. («по рачительному исполнении должности»), вайсковы саветнік з 25 чэрвеня 1812 году. У 1811 быў узнагароджаны ордэнам Сьв. Уладзімера.

Затым у Варшаве быў начальнікам Камісарыяцкай камісіі рэзэрвовага войска. У Варшаве, Сяргей Львовіч, у ліпені 1814 году, уступіў у Ордэн вольных муляроў, у ложу «Паўночнага Шчыта», да якой, пройдучы чатыры папярэдніх ступені, быў «далучаны» 10 кастрычніка 1817 году. А незадоўга перад гэтым — 12 студзеня — ён быў звольнены са службы з чынам 5-й клясы. Пабраўся шлюбам ён адносна маладым — яшчэ будучы афіцэрам лейб-гв. егерскага полка, — у Пецярбургу, у лістападзе 1796 году, на Надзеі Восіпаўне Ганібал — сваёй траюраднай пляменьніцы, якая жыла тады з маці ў Пецярбурзе. Надзея Восіпаўна была дачкой Восіпа Абрамавіча Ганібала, ад шлюба яго з Мар'яй Аляксееўнай Пушкінай.

«Быў вядомым як дасьціпнік і чалавек незвычайнай знаходлівасьці. Пісаў вершы на францускай мове, удзельнічаў у спэктаклях і хораша дэклямаваў». Уладальнік сёлаў у Болдзіна і Кісьценева ў Арзамаскім павеце Ніжагародзкай губэрні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* http://www.intrada-books.ru/rhall/sergey_lvovich_pushkin.html
* http://literator.ucoz.ru/news/2009-06-03-475

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1770 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Памерлі 10 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1848 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Расейскія вайскоўцы
Катэгорыя:Пушкіны
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Аляксандрам Пушкіным
Джон Гэйтынга

**Джон Гёйсбэрт Алян «Джоньні» Гэйтынга** (;  15 лістапада 1983 году, Альфэн-аан-дэн-Рэйн, Нідэрлянды) — нідэрляндзкі футбаліст, абаронца. Звычайна гуляў у цэнтры або на правым флянзе абароны. Джон ёсьць выхаванцам футбольнай школы «Аяксу». Перад падпісаньнем у «Эвэртан» у 2009 годзе выступаў за гішпанскі «Атлетыка». Гэйтынга выступаў за зборныя Нідэрляндаў розных узростаў. Да апошняга часу ён рэгулярна гуляў за нацыянальную зборную Нідэрляндаў, ​​дэбютаваўшы ў ейным складзе ў 2004 годзе. У 2008 годзе Гэйтынга быў названы футбалістам году ў Нідэрляндах. Улетку 2014 году падпісаў 2-гадовы кантракт зь нямецкім клюбам.

## Дасягненьні
**«Аякс»**:
* Чэмпіён Нідэрляндаў: 2002, 2004
* Уладальнік Кубка Нідэрляндаў: 2002, 2006, 2007
* Уладальнік Супэркубка Нідэрляндаў: 2002, 2005, 2006, 2007

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртану»
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Нідэрляндзкія футбалісты
Прэзыдэнцкія выбары ва Ўкраіне 1991 году

**Выбары прэзыдэнта ва Ўкраіне 1991 году** () — першыя ў гісторыі Ўкраіны прэзыдэнцкія выбары. Перамогу ў першым туры атрымаў Леанід Краўчук. Выбары адбыліся адначасова з рэфэрэндумам аб Незалежнасьці.

## Вынікі
Афіцыйныя вынікі:

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка Прэзыдэнта Ўкраіны
* Украина. Президентские выборы 1991. Электоральная география 2.0. Политика на карте

Катэгорыя:Прэзыдэнцкія выбары ва Ўкраіне
Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны (1917—1991)
Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны пасьля 1991 году
Філ Ягелка

**Філіп Нікадэм «Філ» Ягелка** (;  17 жніўня 1982 году, Сэйл, Ангельшчына) — колішні ангельскі футбаліст, абаронца. Акрамя таго даволі часта гуляў у паўабароне. Ягелка мае польскае й шатляндзкае паходжаньне.

## Сям’я
Ягоны старэйшы брат Стывэн Ягелка таксама быў футбалістам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртан»
* Статыстыка на сайце Soccerbase

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Марцыян Аляксандар Агінскі

**Марцыян Аляксандар Агінскі** (1632 — 26 студзеня 1690) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Чашнік (1658—1659), падстолі (1659—1661), стольнік (1661—1665), крайчы (1665—1670) і канцлер вялікі літоўскі (з 1684), ваявода троцкі (з 1670).

За жонкай атрымаў тытул графа «на Дуброўне» з паловай маёнткаў Дуброўна і Заслаўе, а таксама ейную спадчыну ад маці — Іўе, колішні родавы маёнтак Кішкаў. Павялічыў свае маёнткі, атрымаўшы ў 1667 Дарсуніскае і Рагачоўскае староствы.

Марцыян Аляксандар Агінскі — адзін з уплывовых магнатаў Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія

Прадстаўнік княскага роду Агінскіх гербу ўласнага, сын Аляксандра, кашталяна троцкага, і Кацярыны з Палубінскіх. Навучаўся ў Кракаве і Лейдэне.

3 1651 служыў у войску, палкоўнік. Атрымаў шэраг дзяржаўных пасадаў, у тым ліку стольніка (1647) і харужага троцкага (1654). Абіраўся паслом на соймы 1661, 1664, 1668, 1670, дэпутат Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага ў 1667, 1668, ягоны маршалак у 1671.

Удзельнік Паўночнай вайны (1655—1660), вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667), у тым ліку баёў супраць маскоўскіх войскаў на тэрыторыі сучаснай Беларусі ў 1660. На чале ўласнага палку браў удзел у Хоцінскай бітве (1673). Удзельнік падпісаньня «Вечнага міру» (1686) з Расеяй.

Сябар праваслаўнага Віленскага Сьвятадухаўскага і Магілёўскага Богаяўленскага брацтваў. У 1668 збудаваў праваслаўную царкву ў Сьмілавічах. У 1669 прыняў каталіцтва. У канцы жыцьця належаў да групоўкі Сапегаў.

Двойчы браў шлюб: у першым — з Марцыбэляй (1663), дачкой апошняга з роду Глябовічаў Юрыя Караля, меў сына Юрыя (памёр у маленстве, захаваўся панэгірык на ягоную заўчасную сьмерць). Другі раз ажаніўся ў 1685 з Канстанцыяй Кацярынай Веляпольскай, аднак шлюб быў бязьдзетным.

Па сьмерці М. А. Агінскага, ягоная спадчына перайшла да стрыечнага брата Сымона Караля, а спадчына Глябовічаў — да К. Сапегі, мужа 2-й дачкі Ю. К. Глябовіча.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Хадыка А. Беларускі партрэт Рэмбрандта / Новы час, 2007, 7 сьнежня
* 

Марцыян Аляксандар
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1632 годзе
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Дыніяр Білялетдынаў

**Дыніяр Рынатавіч Білялетдынаў** (, ;  27 лютага 1985 году, Масква, СССР) — былы расейскі футбаліст, паўабаронца і гулец нацыянальнай зборнай Расеі. Мае татарскія карані. Апошнім клюбам гульца быў летувіскі клюб «Трокі».

## Дасягненьні
**«Лякаматыў»**:
* Чэмпіён Расеі: 2004
* Уладальнік Кубка Расеі: 2007
* Уладальнік Супэркубка Расеі: 2005
* Уладальнік Кубка садружнасьці: 2005

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртану»
* Статыстыка на National Football Teams
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Расейскія футбалісты
Лэйтан Бэйнз

**Лэ́йтан Джон Бэйнз** (;  11 сьнежня 1984 году, Кэркбі, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, левы абаронца.

## Клюбная кар’ера
### «Ўіган Атлетык»
Першым прафэсійным клюбам Бэйнза стаў «Ўіган Атлетык». За час выступаў футбаліста за клюб, «Ўіган» здолеў двойчы рушыць наперад у больш высокую лігу й у выніку прайшоў шлях ад Другога дывізіёну да Прэм’ер-лігі.

### «Эвэртан»
Улетку 2007 году Бэйнз перайшоў у стан «Эвэртану». Паводле ацэнак СМІ трансфэр футбаліста абыйшоўся клюбу ў 5-6 мільёнаў эўра. У сваім першым сэзоне за новы клюб Бэйнз атрымаў няшмат гульнявой практыкі, правёўшы толькі 29 матчаў ва ўсіх спаборніцтвах за «Эвэртан», з-за траўмы і добрай формы Філа Ягелкі і Джозэфа Ёбы. У ягоны другі сэзон назіраўся рост гульнявога часу ў сувязі з траўмай Ёбы, у той час як Джолеан Лескат перайшоў гуляць у цэнтар абароны. Дзякуючы гэтым абставінам Бэйнз заняў левы флянг абароны каманды. У гэтым сэзоне Лэйтан двойчы прызначаўся гульцом месяцу «Эвэртану» запар.

Бэйнз забіў свой першы за «Эвэртан» у браму «Портсмуту» 21 сакавіка 2009 году, на Фрэтан Парк. 30 жніўня 2009 году ён забіў на апошняй хвіліне з пэнальці ў пераможным матчы супраць сваёй былой каманды «Ўіган Атлетык». Празь месяц ён выйшаў на пляцоўку з капітанскай повязьзю ў матчы Лігі Эўропы супраць грэцкага АЕКу. У сэзоне 2010—2011 гадоў Бэйнз правёў кожную хвіліну за «Эвэртан» у матчах Прэм’ер-лігі, а таксама забіў сем галоў ва ўсіх спаборніцтвах за клюб. Ягоны ўнёсак быў узнагароджаны прызам як лепшаму гульцу клюбу паводле вынікаў сэзону.

## Міжнародная кар’ера
Дэбют футбаліста ў афіцыйным матчы за зборную адбыўся 4 чэрвеня 2011 году ў матчы адборачнага турніру да чэмпіянату Эўропы 2012 года супраць зборнай Швайцарыі. Бэйнз быў адным з прэтэндэнтаў на ўдзел на чэмпіянаце сьвету 2010 году, аднак у выніковы склад не патрапіў.

## Асабістае жыцьцё
Лэйтан мае траіх дзяцей разам са сваёй жонкай Рэйчэл.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртан»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Люі Саа

**Люі Ляран Саа** (;  8 жніўня 1978 году, Парыж, Францыя) — былы францускі футбаліст, які гуляў нападніам. Гулец нацыянальнай зборнай Францыі. Зьяўляецца аўтарам самага хуткага голу ў гісторыі фіналаў Кубка Ангельшчыны. Мае гвадэлюпскае паходжаньне.

5 лютага 2011 году забіў 4 мячы ў браму «Блэкпулу». Гэта быў першы покер Саа ў Прэм’ер-лізе, ён стаў другім французам пасьля Т’еры Анры, якія здолелі забіць у Прэм’ер-лізе 4 мячы ў адной гульні. 28 лютага Люі страціў кіраваньне аўтамабілем «Фэрары» і ўрэзаўся ў агароджу дарогі. Футбаліст быў у аўтамабіле адзін і не атрымаў пашкоджаньняў, ня стаўшы зьвяртацца да паслугаў лекараў. Характэрна, што інцыдэнт адбыўся на дарозе A538 Altrincham Road, недалёка ад тунэлю, у якім разьбіў сваю машыну ў студзені 2009 году Крыштыяну Раналду.

## Дасягненьні
**«Манчэстэр Юнайтэд»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны (2): 2007, 2008
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2004
* Уладальнік Кубка ангельскай лігі: 2006
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2008

**«Ляцыё»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2013

**зборная Францыі**:
* Срэбраны прызэр Чэмпіянат сьвету: 2006

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртану»
* Статыстыка на сайце SoccerBase

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Мікель Артэта

**Мікель Артэта Аматрыян** (;  26 сакавіка 1982 году, Сан-Сэбастыян, Гішпанія) — гішпанскі футбаліст і трэнэр, выступаў на пазыцыі паўабаронцы. Зьяўляецца баскам. З 2005 году стала гуляў у ангельскім клюбе «Эвэртан», пакуль у апошнія дні трансфэранага акна на пачатку сэзону 2011—2012 гадоў ня быў падпісаны «Арсэналам». На сёньня займае пазыцыю галоўнага трэнэра ангельскага «Арсэналу».

## Кар’ера
Мікель пачаў футбольную кар’еру ў клюбе «Антыгуока» ў родным горадзе Сан-Сэбыстыян, дзе пасябраваў з паўабаронцам Шабі Алёнса з тае прычыны, што яны разам гулялі кожныя выходныя. У хуткім часе Мікель зьехаў у «Барсэлёну», дзе гуляў за рэзэрвовую каманду, але прабіцца ў галоўную каманду клюбу ня здолеў, пасьля чаго зьехаў у шатляндзкі «Рэйнджарз».

У шатляндзкім клюбе Артэта атрымаў шэраг трафэяў, а таксама любоў заўзятараў брытанскага клюбу. Аднак у 2004 годзе гулец вярнуўся на радзіму, каб выступаць за «Рэал Сасьедад» разам са сваім сябрам Шабі Алёнса, які аднак зьехаў у тым сэзоне ў «Лівэрпул». На наступны год, Артэта далучыўся да табару ангельскага «Эвэртану», дзе паводле задумы Дэйвіда Моеса, павінен быў замяніць дацкага паўабаронцу Томаса Гравэсэна. У хуткім часе гулец стаў футбалістам асноўнага складу клюбу, артымаўшы шэраг узнагародаў найлепшага гульца клюбу.

31 жніўня 2011 году склаў 4-гадовы кантракт зь лёнданскім «Арсэналам», які заплаціў за гішпанца 10 мільёнаў фунтаў.

## Дасягненьні
**«Рэйнджарз»**:
* Чэмпіён Шатляндыі: 2003
* Уладальнік Кубка Шатляндыі: 2003
* Уладальнік Кубка лігі Шатляндыі: 2003

**«Арсэнал»**:
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны (2): 2014, 2015
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2014

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртан»

Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты
Ян Тэрнэр

**Ян Рос Тэрнэр** (;  26 студзеня 1984 году, Стэрлінг, Шатляндыя) — былы шатляндзкі футбаліст, брамнік. За сваю кар’еру знаходзіўся ў складах такіх камандаў як «Стэрлінг Альбіён», «Эвэртан», «Прэстан Норт Энд» і іншых. Акрамя гэтага правёў шмат часу ў арэндах па розных клюбах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртан»

Катэгорыя:Шатляндзкія футбалісты
Васіль Пукіраў

**Васіль Уладзімеравіч Пукіраў** (; 1832, с. Лужнікі, зараз Тульская вобласьць — 13 чэрвеня 1890, Масква) — расейскі жывапісец-жанрыст, селянін па паходжаньні. Атрымаў пачатковую адукацыю, паступіў на навучаньне да аднаго няважнага жывапісца ў Магілёўскай губэрні, а зтым, дзякуючы шчасьліваму выпадку, трапіў у Маскоўскую вучэльню жывапісу, разьбярства і дойлідзтва (1847—1858). Займаючыся тут жывапісам пад галоўным кіраўніцтвам прафэсара Сяргея Заранка, у хуткім часе выказаў бліскучыя посьпехі ў гэтай галіне мастацтва. Абраўшы напачатку спэцыяльнасьцю партрэтны жывапіс, прыслаў у 1853 годзе два ўзоры сваіх работаў у гэтым родзе ў Акадэмію Мастацтваў і атрымаў за іх званьне некляснага мастака. За партрэтныя ж творы яму была прысуджаная ў 1860 годзе ступень акадэміка. У 1863 годзе за карціну «Няроўны шлюб» Акадэмія мастацтваў надала В. Пукіраву званьне прафэсара «па жывапісу народных сцэн».

## Галерэя

Файл:Pukirev_ner_brak.jpg|Няроўны шлюб, 1862
Файл:Portrait_of_M._Obleuhova.jpg|Партрэт М. Абляухавай, 1855
Файл:The_Gambler_by_Vasiliy_Pukirev.jpg|Гулец, 1865


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1832 годзе
Катэгорыя:Памерлі 13 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1890 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Расейскія мастакі і мастачкі
Тым Кэгіл

**Тымаці Філіга «Тым» Кэгіл** (;  6 сьнежня 1980 году, Сыднэй, Аўстралія) — былы аўстралійскі футбаліст, паўабаронца нацыянальнай зборнай Аўстраліі. Срэбны прызэр Кубка Азіі 2011 году і ўладальнік Кубка Азіі 2015 году. Лічыцца адным з найлепшых аўстралійскіх футбалістаў XXI стагодзьдзя.

## Дасягненьні
**«Нью-Ёрк Рэд Булз»**:
* Пераможца Сапортэрз Шылдс: 2013

**«Мэльбурн Сіці»**:
* Уладальнік Кубка Аўстраліі: 2016

**Аўстралія**:
* Пераможца Кубка нацыяў АФК: 2004
* Пераможца Кубка Азіі: 2015

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртану»

Катэгорыя:Аўстралійскія футбалісты
Катэгорыя:Аўстралійскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 году
Джэрмэйн Бэкфард

**Джэрмэйн Пол Аляксандар Бэкфард** (;  9 сьнежня 1980 году, Лёндан, Ангельшчына) — былы ангельска-ямайскі футбаліст. Падчас кар’еры выступаў за нацыянальную зборную Ямайкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртан»

Катэгорыя:Ангельцы афрыканскага паходжаньня
Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Катэгорыя:Ямайскія футбалісты
Няроўны шлюб (карціна)

«**Няро́ўны шлюб**» () — карціна расейскага мастака Васіля Пукірава, напісаная ў 1862 годзе. Карціна «Няроўны шлюб» (знаходзіцца ў Трацьцякоўскай галерэі) дастаўленая на акадэмічную выстаўку 1863 году, сваёй агульнай ідэяй, моцнай экспрэсіяй, незвычайным для бытавога сюжэту памерам і майстэрскім выкананьнем адразу высунула мастака на адно з самых значных месцаў сярод расейскіх жывапісцаў.

Карціна адлюстроўвае праблему бяспраўнага становішча жанчыны-беспасажніцы, якую прымушаюць браць шлюб супраць яе волі, што зьяўлялася гучна новазаяўленай тэмай сацыяльнай супярэчнасьці тагачаснай расейскай рэчаіснасьці.

## Гісторыя карціны

#### Асноўная вэрсія
Задума стварэньня карціны «Няроўны шлюб» зьвязаная з рэальнай гісторыяй сябра Васіля Пукірава — Сяргея Варанцова, які быў закаханы ў Соф’ю Мікалаеўну Рыбнікаву і зьбіраўся пабрацца зь ёй шлюбам. Аднак бацькі выдалі яе за блізкага сваяка Сяргея — багатага купца 1-й гільдыі Андрэя Аляксандравіча Карзінкіна, а адхілены жаніх, у выніку, стаў шафэрам на вясельлі каханай дзяўчыны.

На эскізе ў вобразе маладога чалавека са скрыжаванымі на грудзях рукамі, які стаіць за маладой, і быў першапачаткова намаляваны Сяргей Варанцоў, але празь яго пазьнейшыя скаргі наконт таго, што мастак зрабіў яго гісторыю набыткам публікі Васіль Пукіраў намаляваў сябе самога.

#### Другасная вэрсія
Існуе таксама меркаваньне, што нагодай да напісаньня карціны паслужыла яшчэ адна драма, якая адбылася з самім Васілём Пукіравым. Існуе здагадка, што юную нявесту мастак пісаў зь дзяўчыны, у якую быў закаханы, — Праскоўі Варанцовай. У зборы Трацьцякоўскай галерэі ёсьць малюнак алоўкам В. Дз. Сухава, зроблены ў 1907 годзе, на якім напісана: "Праскоўя Мацьвееўна Варанцова, зь якой 44 гады таму мастак В. У. Пукіраў напісаў сваю вядомую карціну «Няроўны шлюб». Праскоўю Варанцову выдалі замуж за старога, а Васіль Пукіраў неўзабаве зьехаў на некалькі месяцаў за мяжу. Абедзьве гісторыі адбыліся ў 1861 годзе, а ў 1862 быў створаны «Няроўны шлюб».

## Дадатковыя зьвесткі
* У экспазыцыі Нацыянальнага мастацкага музэю Рэспублікі Беларусь прадстаўлены варыянт-паўтор карціны «Няроўны шлюб», напісаны ў 1875 годзе.
* У 1862 годзе выйшаў указ Сыноду Расейскай праваслаўнай царквы аб забароне шлюбу зь вялікай розьніцай ва ўзросьце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Неравный брак

Катэгорыя:Карціны Васіля Пукірава
Катэгорыя:Вясельле ў культуры і мастацтве
Катэгорыя:Карціны 1862 году
Катэгорыя:Карціны Дзяржаўнай Трацьцякоўскай галерэі
Філ Нэвіл

**Філіп Джон «Філ» Нэвіл** (;  21 студзеня 1977 году, Бэры, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, гуляў на пазыцыі абаронцы й паўабаронцы. Вядомы па выступах за «Манчэстэр Юнайтэд» і «Эвэртан», у якім быў капітанам каманды. Таксама гуляў у складзе нацыянальнай зборнай Ангельшчыны. Ягоны старэйшы брат Гэры Нэвіл раней гуляў у іншым ангельскім клюбе «Манчэстэр Юнайтэд». Акрамя таго ягоная сястра-блізьнятка зьяўляецца гульцом зборнай Ангельшчыны па нэтболе.

## Дасягненьні
**Манчэстэр Юнайтэд**:
* Чэмпіён Ангельшчыны (6): 1996, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны (3): 1996, 1999, 2004
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны (3): 1996, 1997, 2003
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 1999
* Уладальнік Міжкантынэнтальнага кубка: 1999

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртану»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Магае Гуе

**Магае Сэрынь Фалілю Дзі Нэльсон Гуе** (;  6 ліпеня 1990 году, Парыж, Францыя) — францускі і сэнэгальскі футбаліст, нападнік.

## Дасягненьні
**«Карабах»**:
* Чэмпіён Азэрбайджану: 2020

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртану»

Катэгорыя:Французы афрыканскага паходжаньня
Катэгорыя:Францускія футбалісты
Катэгорыя:Сэнэгальскія футбалісты
Катэгорыя:Сэнэгальскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Стывэн Піенаар

**Сты́вэн Джэром Піенаар** (;  17 сакавіка 1982 году, Яганэсбург, ПАР) — былы паўднёваафрыканскі футбаліст, ўінгер. Мае на сваім рахунку выступы ў складзе нацыянальнай зборнай ПАР.

## Кар’ера
Стывэн выступаў за мясцовыя дзіцяча-юнацкія каманды сваёй правінцыі, а пасьля гэтага пэрспэктыўнага юнака запрасілі ў вядомую ў Паўднёвай Афрыцы акадэмію нідэрляндзкага клюбу «Аякс» з наступнымі выступамі ў складзе «Аякс Кейптаўн». Пасьля яго перавялі ў асноўную каманду «Аякса», у якой ён дасягнуў значных кар’ерных посьпехаў. У 2006 годзе Стывэн падпісаў свой паўнавартасны кантракт зь нямецкай «Барусіяй» з Дортмунду, але замацавацца ў аснове ён ня здолеў, таму апынуўся перад выбарам — сядзець на замене або паспрабаваць сябе ў іншай камандзе. Таму ў 2007 годзе быў аддадзены ў арэнду ў ангельскі «Эвэртан», менавіта ў гэтай камандзе раскрыліся задаткі гэтага гульца, таму на наступны сэзон клюб выкупіў ягоны кантракт у дортмунцаў, і Стывэн стаў гульцом лівэрпулцаў.

З 2002 па 2012 гады выступаў за нацыянальную зборную, зь якой прымаў удзел у міжнародных спаборніцтвах. Зьяўляўся капітанам каманды той эпохі.

## Дасягненьні
**«Аякс»**:
* Чэмпіён Нідэрляндаў: 2002, 2004
* Уладальнік Кубка Нідэрляндаў: 2002

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртану»

Катэгорыя:Паўднёваафрыканскія футбалісты
Сыльвэн Дыстэн

**Сыльвэн Дыстэн** (;  16 сьнежня 1977 году, Баньяле, Францыя) — францускі футбаліст, цэнтральны абаронца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртану»

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Леон Осман

**Леон Осман** (;  17 траўня 1981 году, Ўіган, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, атакуючы паўабаронца. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртану»
* Профіль на сайце Прэм’ер-лігі

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Якубу Аегбэні

**Якубу Аегбені** (;  22 лістапада 1982 году, Бэнін-Сіці, Нігерыя) — нігерыйскі футбаліст, нападнік. Былы футбаліст нацыянальнай зборнай Нігерыі.

## Дасягненьні
**«Макабі» Хайфа**:
* Чэмпіён Ізраілю (2): 2001, 2002
* Уладальнік Кубка Тота: 2002

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртан»

Катэгорыя:Нігерыйскія футбалісты
Катэгорыя:Нігерыйскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 году
Шэймус Коўлман

**Шэ́ймус Ко́ўлман** (;  11 кастрычніка 1988 году, Кілібэгс, Ірляндыя) — ірляндзкі футбаліст, правы абаронца ці паўабаронца ангельскага клюбу «Эвэртан», адначасова зьяўляецца капітанам дружыны. Першапачаткова пачынаў гуляць у гэльскі футбол, аднак вырашыў стаць футбольным гульцом, выступаючы пэўны час за ірляндзкі клюб «Слайга Ровэрз» да пераезду ў ангельскі клюб «Эвэртан» у 2009 годзе.

## Клюбная кар’ера
### «Слайга Ровэрз»
Першапачаткова Шэймус быў гульцом у гэльскі футбол. У хуткім часе Коўлман быў заўважаны скаўтамі клюбу «Слайга Ровэрз», клюбу эўрапейскага футболу. У кастрычніку 2006 году гулец дэбютаваў у матчы чэмпіянату Ірляндыі ў гульні супраць «Дэры Сіці», выйшаўшы на замену ў другім тайме.

Галоўны трэнэр «Слайга Ровэрз» Роб Макдональд ня вельмі высока ацэньваў Коўлмана як гульца, аднак ужо ў сакавіку 2007 году Макдональд сышоў з каманды. Новы трэнэр Пол Кук, які прыступіў да працы ў тым жа месяцы, ускладваў на Шэймуса надзеі. Свой адзіны гол у нацыянальным чэмпіянаце Коўлман забіў у траўні 2008 году ў гульні супраць «Брэй Ўондэрэрз».

### «Эвэртан»
Пасьля рэкамэндацыі Ўілі Макстэя былому сябру па камандзе й галоўнаму трэнэру клюбу «Эвэртан» Дэйвіду Моесу, Коўлман быў падпісаны мэрсысайдцамі за £ 60 000 у студзені 2009 году, апярэдзіўшы «Іпсўіч Таўн», «Бірмінггэм Сіці» й «Сэлтык», які таксама мелі цікавасьць да гульца. Дэбютаваў Шэймус у матчы Лігі Эўропы супраць «Бэнфікі», дзе ангельцы трывалі паразу зь лікам 5:0.

У сакавіку 2010 году гулец быў арэндаваны клюбам «Блэкпул», спачатку на месяц, але потым тэрмін арэнды быў павялічаны да канца сэзону. Падчас знаходжаньня ў арэндзе Коўлман падоўжыў пагадненьне з «Эвэртанам», падпісаўшы кантракт на 4,5 гады.

Коўлман вярнуўся ў «Эвэртан» на наступны сэзон, адразу атрымаўшы месца ў складзе першых 11 гульцоў, выступаючы на правым флянзе паўабароны. Свой першы гол у Прэм’ер-лізе ірляндзкі паўабаронца правёў супраць сваёй былой каманды «Блэкпул» у лістападзе 2010 году.

## Міжнародная кар’ера
Шэймус гуляў за юнацкія й моладзевыя зборныя сваёй радзімы, прычым нярэдка зьяўляючыся капітанам каманды. Свой ​​першы выклік гулец атрымаў у нацыянальную зборную ў кастрычніку 2010 году, дэбютаваўшы за яе ў матчы супраць зборнай Ўэйлзу 8 лютага 2011 году, дзе ірляндцы балі мацней зь лікам 3:0. 29 траўня 2013 году Коўлман быў названы гульцом матчу ў сустрэчы супраць зборнай Ангельшчыны стадыёне «Ўэмблі».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртан»
* Статыстыка на Soccerbase.com

Катэгорыя:Ірляндзкія футбалісты
Зялёналуская лінія

**Зялёналуская лі́нія** — трэцяя лінія менскага мэтрапалітэну, першая чарга якое з 4-х станцыяў адкрытая 7 лістапада 2020 году.

Будаўніцтва вялося з 2014 году. Агулам заплянаваныя 15 станцыяў працягласьцю 17,2 кілямэтра. Зялёналуская лінія пройдзе з поўначы на поўдзень Менску. На лініі ходзяць цягнікі вытворчасьці «Штадлер Менск». Да адкрыцьця ЦЧ-3 «Слуцкае» лінію будзе абслугоўваць ЦЧ-2 «Магілёўскае».

Першапачатковае адкрыцьцё першае чаргі лініі (4 станцыі), заплянаванае на 9 жніўня (у дзень прэзыдэнцкіх выбараў), было перанесенае на лістапад з прычыны пратэстаў.

## Станцыі
Камісія Менскага гарадзкога выканаўчага камітэту прапанавала наступныя назвы станцыяў: «Слуцкі Гасьцінец» (скрыжаваньне вул. Кіжаватава й Каржанеўскага), «Немаршанскі парк» (скрыжаваньне вул. Кіжаватава й Асіповіцкай), «Аэрадромная» (на месцы аэрапорту «Мінск-1»), «Кавальская Слабада» (скрыжаваньне вул. Жукоўскага й Варанянскага), «Вакзальная» (каля чыгуначнага вакзалу), «Плошча Францішка Багушэвіча», «Юбілейная плошча» (пад аднайменнымі пляцамі). 21 траўня 2012 году рашэньнем Менскага гарадзкога выканаўчага камітэту прапанаваныя назвы былі зацьверджаныя, за выняткам назвы станцыі «Немаршанскі парк», якая была замененая на «Немаршанскі Сад». Пачатак будаўніцтва плянаваўся не раней за 2014 год. Таксама станцыі заплянаваныя на праспэкце Машэрава, вул. Веры Харужай, плошчы Бангалор, вул. Максіма Багдановіча, вул. Кальцова й мікрараёне Зялёны Луг, іх плянуецца пабудаваць да 2024 году, 14 ліпеня 2016 году яны атрымалі назвы «Прафсаюзная», «Пярэспа», «Камароўская», «Парк Дружбы Народаў», «Івана Мележа», «Зялёны Луг», «Лагойская».

### Перасадачныя станцыі

## Крыніцы
Лявон Заяц

**Ляво́н Язэ́павіч (Леанард Ёсіфавіч) За́яц** (, в. Даўгінаў Вялейскага пав., цяпер у Вялейскім раёне — ) — беларускі палітычны дзяяч.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сакавіку 1890 году ў мястэчку Даўгінаў Вялейскагу павету Віленскай губэрні. Скончыў Пецярбурскі ўнівэрсытэт. У 1914—16 гадох працаваў у Віленскім акцызным упраўленьні, у 1916—17 гадох — адказны сакратар Менскага аддзелу Ўсерасейскага Земсаюзу.

Сябар партыі беларускіх эсэраў. На Ўсебеларускім зьезьдзе абраны чальцом Рады БНР. 3 лютага 1918 году ў складзе Народнага сакратарыяту Беларусі. Пасьля расколу Рады БНР (13 сьнежня 1919 году) загадчык канцылярыі й дзяржаўны сакратар у Народнай Радзе БНР. Удзельнік Другой Усебеларускай канфэрэнцыі ў Бэрліне (1925).

3 1925 году ў БССР, кансультант Наркамфіну. Звольнены «ў сувязі з чысткай апарату». 19 ліпеня 1930 году арыштаваны ДПУ БССР па справе «Саюз вызваленьня Беларусі», высланы на 5 гадоў ва Ўфу. 25 ліпеня 1935 году зноў арыштаваны абласным упраўленьнем НКУС СССР, памёр у турме падчас сьледзтва.

Рэабілітаваны ў 1988 годзе. 

## Кнігапіс
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1890 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялейскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі расейскіх ВНУ
Катэгорыя:Удзельнікі Першага ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Сябры Рады БНР
Катэгорыя:Палітыкі БССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Памерлі 23 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1935 годзе
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі»
Вальтэр Шээль

**Вальтэр Шэ́эль** (, 8 ліпеня 1919 — 24 жніўня 2016) — нямецкі палітык, з 1974 па 1979 гады займаў пасаду Фэдэральнага прэзыдэнта Нямеччыны.

## Біяграфія
Вальтэр Шээль нарадзіўся 8 ліпеня 1919 году ў Золінгене. Падчас Другой сусьветнай вайны служыў у ваенна-паветраных сілах Нямеччыны. Пасьля вайны ўступіў у Свабодную дэмакратычную партыю Нямеччыны. Памёр 24 жніўня 2016 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нямецкія палітыкі
Маруан Фэляйні

**Маруан Фэляйні-Бакіўі** (;  22 лістапада 1987 году, Брусэль, Бэльгія) — колішні бэльгійскі футбаліст, паўабаронца. Абараняў колеры нацыянальнай зборнай Бэльгіі.

## Дасягненьні
**«Стандард»**:
* Чэмпіён Бэльгіі: 2008

**«Манчэстэр Юнайтэд»**:
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2016
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2017
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2016
* Пераможца Лігі Эўропы: 2016/2017

**«Шаньдун Лунэн»**:
* Чэмпіён Кітаю: 2021
* Уладальнік Кубка Кітаю: 2020, 2021, 2022

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Манчэстэр Юнайтэд»

Катэгорыя:Бэльгійскія футбалісты
Катэгорыя:Бэльгійскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Джэк Родўэл

**Джэк Крыстыян Родўэл** (;  11 сакавіка 1991 году, Саўтпарт, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, паўабаронца. Родўэл ёсьць выхаванцам «Эвэртану», аматарам якога быў зь дзяцінства.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртану»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Вупэрталь

**Вупэрталь** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Паўночны Райн — Вэстфалія.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дусэльдорф. Уваходзіць у склад раёна горада зямельнага падпарадкаваньня. Насельніцтва складае 358 592 чалавекі (2023). Займае плошчу 168,41 км ².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Райну — Вэстфаліі