open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксей Панкавец

**Аляксе́й Панкаве́ц** ( 18 красавіка 1981 году, Менск, БССР) — колішні беларускі футбаліст, абаронца. Уваходзіць у Клюб Сяргея Алейнікава для беларускіх футбалістаў, якія згулялі 500 і болей афіцыйных матчаў. На сёньня працуе трэнэрам.

## Кар’ера
### Клюбная
Выступаў за каманды «Атака-Аўра» (Менск), слонімскі «Камунальнік», «Тарпэда-МАЗ» (Менск). З 2003 году  бараніў колеры «Гомля». Узімку 2007 году перайшоў ва ўкраінскі клюб «Харкаў». Дэбютаваў за клюб 4 сакавіка 2007 году ў матчы супраць «Мэталіста» (0:0). У студзені 2012 году падпісаў двухгадовы кантракт зь менскім «Дынама», але ў менскім клюбе ня здолеў стаць гульцом асноўнага складу.

У студзені 2013 году перайшоў у «Тарпэда-БелАЗ». У жодзінскім клюбе хутка замацаваўся на пазыцыі левага абаронцы. Сэзон 2014 году распачаў на лаўцы запасных. У сярэдзіне сэзону некаторы час выкарыстоўваўся як левы паўабаронца, але потым вярнуўся на левы флянг абароны. У студзені 2015 году падоўжыў кантракт з жодзінцамі. У сэзоне 2015 году заставаўся асноўным левым абаронцам каманды, толькі канец сэзону быў вымушаны прапусьціць праз траўмы. У студзені 2016 году зноў падоўжыў пагадненьне з «Тарпэда-БелАЗ», у новым сэзоне стаў капітанам каманды. 30 красавіка 2016 году, згуляўшы супраць «Крумкачоў», правёў свой 500-ы матч на вышэйшым узроўні, уступіўшы тым самым у Клюб Сяргея Алейнікава. У студзені 2017 году стала вядома, што Панкавец застанецца ў Жодзіне і на наступны сэзон. Завяршыў кар’еру пасьля сэзону 2017 году і ўвайшоў у трэнэрскі штаб «Тарпэда-БелАЗ».

### Міжнародная
За нацыянальную зборную Беларусі правёў два матчы.

## Трэнэрская праца
У студзені 2018 году завяршыў кар’еру і перайшоў на трэнэрскую працу ў «Тарпэда-БелАЗ», дзе неўзабаве стаў памочнікам галоўнага трэнэра. У жніўні 2019 году атрымаў трэнэрскую ліцэнзію катэгорыі B. Пакінуў жодзінскі клюб па заканчэньні кантракту ў сьнежні 2021 году. У тым жа месяцы атрымаў трэнэрскую ліцэнзію катэгорыі A.

У студзені 2022 году ўвайшоў у трэнэрскі штаб менскага «Дынама» ў якасьці трэнэра па агульна фізычнай падрыхтоўцы. Пасьля прызначэньня ў канцы 2022 году новым галоўным трэнэрам дынамаўцаў Вадзіма Скрыпчанкі ня трапіў у ягоны штаб. У лютым 2023 году як трэнэр прыяднаўся да летувіскай «Дайнавы», дзе пачаў дапамагаць Сяргею Кузьняцову ў асноўнай камандзе, а таксама ачоліў рэзэрвовую каманду «Дайнава Б» у Трэцяй лізе.

## Дасягненьні
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2012
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2016

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Дынама Менск»
* Профіль на сайце transfermarkt.de
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Ёван Дам’янавіч

**Ёван Дам’янавіч** (;  4 кастрычніка 1982 году, Кнін, СФРЮ) — былы сэрбскі футбаліст, гуляў на пазыцыі нападнік. На сёньня зьяўляецца трэнэрам.

## Кар’ера
### Клюбная
Нарадзіўся ў невялікім харвацкім горадзе Кнін. Аднак у раньнім дзяцінстве ягоная сям’я пераехала ў Сэрбію. У пяць гадоў Ёван пайшоў у футбольную школу «Сут’ескі». Затым патрапіў у адзін з самых тытулаваных сэрбскіх клюбаў — «Црвену Зьвезду». Прайшоў усе ўзроставыя групы й падпісаў там свой першы прафэсійны кантракт. Аднак у асноўны склад «Црвены» прабіцца ня здолеў.

Гуляў за сэрбскія клюбы «Раднічкі», «Рад», «Жалезьнік», «Борац», аўстрыйскі «Рыд», нямецкія «Падэрборн-07» і «Вээн».

У сакавіку 2012 году падпісаў двухгадовы кантракт зь менскім «Дынама». Гуляючы за сталічны клюб, у матчы 11 туру чэмпіянату Беларусі супраць «Нафтана» аформіў першы хет-трык у кар’еры, але да гэтага адзін раз афармляў покер. У сакавіку 2013 году быў аддадзены ў арэнду на паўгоду ў берасьцейскае «Дынама». У жніўні 2013 году кантракт зь менскім «Дынама» быў скасаваны па дамоўленасьці бакоў, пасьля чаго перайшоў у бялградзкі ОФК.

### Міжнародная
У 2011 годзе дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Сэрбіі.

## Дасягненьні
Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2012

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Дынама Менск»
* Профіль на сайце weltfussball.de
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Сэрбскія футбалісты
Эрнан Фігерэда

**Эрна́н Фігерэ́да Алё́нса** (;  15 траўня 1985 году, Мантэвідэо, Уругвай) — уругвайскі футбаліст, паўабаронца. Гулец валодаў добрымі тэхнічнымі паказчыкамі.

## Кар’ера
Эрнан да 2012 году выступаў за ўругвайскія клюбы з Мантэвідэо «Бэльля Віста» й «Лівэрпул», выступаючы за апошні зь якіх, скасаваў кантракт з-за невыкананьня клюбам умоваў дамовы. У сэзоне 2012 году перайшоў у склад «Дынама» (Менск), стаўшы, такім чынам, разам з Данілам Кокарам Дыясам першым уругвайцам у беларускім футбольным першынстве. Першы гол за менскі клюб забіў 1 ліпеня 2012 году ў выязным матчы супраць дзейнага чэмпіёну клюбу БАТЭ, зрабіўшы лік 3:1 на карысьць менчукоў. Паводле вынікаў сэзону 2012 году Эрнан стаў адным з найлепшых легіянэраў беларускага першынства.

Новы 2013 сэзон гулец распачаў з новым надпісам на футболцы, калі мінулы сэзон на кашулі гульца значылася «Фігерэда», з новага сэзону надпіс быў заменены на «Алёнса». У новай кашулі пачаліся новыя посьпехі, у паўфінальным матчы на Кубак Беларусі 3 красавіка 2013 году Эрнан зьдзейсьніў дубль, двойчы забіўшы мяч у браму клюбу СКВІЧ. Праз чатыры дні 7 красавіка дублем Эрнан адзначыўся ў матчы чэмпіянату Беларусі супраць клюбу «Менск», які скончыўся перамогай «бела-блакітных» зь лікам 3:0.

Сэзон 2014 год Энан пачаў трывалым гульцом асноўнага складу клюбу, але ўжо ня здолеў дзейнічаць гэтак пасьпяхова, як у папярэднім сэзоне. У выніку ў сярэдзіне году быў выцесьнены са кладу Чыгозэ Ўдожы і стаў выходзіць толькі на замену. Увосень 2014 году, дзякуючы траўме Ўдожы, вярнуўся ў асноўны склад. Аднак, ужо напрыканцы лістападу пакінуў «Дынама» паводле ўзаемнага пагадненьня бакоў. У студзені 2015 году падпісаў кантракт з калюмбійскім клюбам «Дэпортэс Таліма».

## Дасягненьні
**«Дынама»**:
* Срэбранны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2014
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2012, 2013

**«Лівэрпул»**:
* Уладальнік Супэркубка Ўругваю: 2020

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Дынама Менск»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Уругвайскія футбалісты
Міхаіл Барздыка

**Міхаіл Фёдаравіч Барздыка** (нар. , в. Шклянцы, Докшыцкі раён, Віцебская вобласьць) — беларускі графік.

Скончыў Менскі мастацкі інстытут (1973), выкладаў у ім. 3 1975 г. супрацоўнічаў зь беларускімі выдавецтвамі. Творчасьць адметная спалучэньнем філязофскага разуменьня жыцьця і лірычнай інтэрпрэтацыі (дыптых «Воблакі і камяні», 1988; «Мэтамарфозы», 1992; «Варыяцыі на тэму восені», 1994; «Падабенства», 1995, і інш.). Яго творы адзначаныя срэбраным мэдалём на 22-м міжнародным са­лёне ў Бэльгіі (1992) і залатым мэдалём Эўрапейскай AM [акадэміі мастацтваў] (1993). Многія творы прысвечаны Плешчаніцам і Лагойскаму раёну.

У 2001 годзе праілюстраваў выданьне кнігі «Сымон-музыка» Я. Коласа.

## Крыніцы

## Літаратура
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Лагойскага раёна: У 2 кн. Кн. 2. / Рэд. кал. Г.П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э. Жакевіч. – Мінск.: БелЭН, 2004.    488 с. – С. 341-342

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія графікі
Віктар Александровіч

**Ві́ктар Фра́нцавіч Александро́віч** (нар. , в. Слабодка, Гудагайскі сельсавет, Астравецкі раён) — беларускі графік і жывапісец. Сябра Беларускага Саюза мастакоў (1987).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасьля заканчэньня ў 1968 годзе Астравецкай сярэдняй школы, год працаваў на мясцовай аўтабазе №4. У 1975 скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. У 1975—1981 выкладаў на катэдры графікі гэтага інстытуту, зь невялікім перапынкам на службу ў войску (1976—1977).

Працы Віктара Александровіча адзначаны шматлікімі дыплёмамі на конкурсах кнігі ў Беларусі і за межамі краіны. Творы мастака знаходзяцца ў музэях беларускай сталіцы, прыватных калекцыях. У 1999 годзе адбылася пэрсанальная выстава майстра на радзіме — у Астраўцы.

## Творчасьць
Удзельнік мастацкіх выставаў з 1975 году. Працаваў пераважна ў галіне станковай графікі, пазьней кніжнай. Ілюстратар твораў мастацкай літаратуры. З раньніх работ — афармленьне кнігі Якуба Коласа «Рыбакова хата» (1975), літаграфічная ілюстрацыя да паэмы Янкі Купалы «Адвечная песьня» сэрыя «Адвечная песьня» па матывах паэмы Янкі Купалы (1979), літаграфічны партрэт Цёткі (1980). Выканаў афармленьне (гуаш, соўс, пастэль, акварэль, тэмпэра) кніг «Вялікі лес» — трылёгіі Барыса Сачанкі (1979-1983), «Вершы Янкі Купалы» (кніжка-мініяцюра (1980)), «РВС» Аркадзя Гайдара (1981), «Белая зьнічка» Алеся Савіцкага (1983), «Цяжкія часы» Чарлза Дзікенза (1983), «Станаўленьне» Генрыха Далідовіча (1984), «Цыганскія песьні» (1984), «Алімпіяда» Івана Пташнікава (1984), «Лес шуміць» Уладзімера Караленкі (1984), «Кепска будзе» Францішка Багушэвіча (1985), «Сымон-музыка» Якуба Коласа (1986), «Чайкі на хвалях» Івана Чыгрынава (1988), «Міколка-паравоз» Міхася Лынькова (1989), «Параненая памяць» Івана Новікава (1990), «Людзі на балоце» (1991), «Подых навальніцы» (1991), «Завеі і сьнежань» (1995) — Івана Мележа, зборнік беларускіх народных казак «Ня сілай, а розумам» (1997).

## Крыніцы

## Літаратура
* Александровіч Віктар - мастак-графік на неафіцыйным сайце Астравеччыны

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне
Катэгорыя:Беларускія графікі
Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году (фінал)

**Фінальны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году|чэмпіянату Эўропы па футболе 2012 году]]** паміж зборнай Гішпаніі й зборнай Італіі адбыўся ў нядзелю 1 ліпеня 2012 году на Алімпійскім стадыёне ў Кіеве. Галоўным судзьдзём на матч быў назначаны партугальскі рэфэры Пэдру Праэнса.

Зборная Гішпаніі атрымала права на выхад у фінал, перамогшы 27 чэрвеня зборную Партугаліі зь лікам 4:2 у сэрыі пэнальці. Зборная Італіі выйшла ў фінал пасьля сваёй перамогі 28 чэрвеня над зборнай Нямеччыны зь лікам 2:1 у асноўны час. Перад матчам адбылася заключная цырымонія чэмпіянату, у якой было задзейнічана больш за 600 чалавек, у тым ліку адбыўся выступ нямецкай сьпявачкі Асэаны, якая прасьпявала афіцыйную песьню чэмпіянату «Endless Summer».

## Схема гульні

* Арбітар: Пэдру Праэнса (Партугалія)
* Памагатыя арбітра
** Бэртыну Міранда (Партугалія)
** Рыкарду Сантуш (Партугаліяа)
* Рэзэрвовы арбітар: Чунэйт Чакыр (Турэччына)
* Дадатковыя памагатых арбітраў
** Жоржэ Соўза (Партугалія)
** Дуартэ Гомэш (Партугаліяа)
* Гулец матчу: Андрэс Іньеста

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году
Катэгорыя:2012 год у футболе
Трак

**Трак** () — зьвяно гусенічнай стужкі машыны з гусенічным ходам (трактара, танка і інш.). Уяўляе сабою фігурную пласьціну са сталі.

Як правіла, тракі забясьпечаны грунтазачэпамі для падвышэньня праходнасьці, аднак, сустракаюцца і гладкія тракі. Акрамя таго, тракі могуць быць *грэбневыя* (у дадзеным выпадку на траку з унутранага боку гусенічнай стужкі разьмешчаны адзін ці некалькі грабянёў, або *халастыя*, калі ўнутраная паверхня гладкая.

Катэгорыя:Састаўныя часткі танка
Чэмпіянат Беларусі па футболе 2012 году

**[[Чэмпіянат Беларусі па футболе]] 2012 году** — 22-і паводле ліку розыгрыш чэмпіянату Беларусі, што праходзіў з 24 сакавіка да 25 лістапада. Спаборніцтвы адбываліся ў трох лігах, пераможцам вышэйшай лігі стаў клюб БАТЭ з Барысава, які быў абвешчаны чэмпіёнам Беларусі па футболе. Для БАТЭ гэта сёмае запар і дзявятае агулам чэмпіёнства.

23 сакавіка 2012 году Беларуская фэдэрацыя футболу падпісала дагавор з генэральным спонсарам чэмпіянату — Альфа-Банкам.

## Вышэйшая ліга

Плянавалася, што ў турніры згуляюць 12 камандаў, але пасьля зьняцьця «Партызану» ў турніры прынялі ўдзел 11 клюбаў. Турнір праходзіў у тры колы: спачатку 11 камандаў правялі клясычны двухколавы турнір — матчы дома й у гасьцях, а затым у трэцім коле згулялі паміж сабой яшчэ па адным разе, прычым каляндар трэцяга кола нацыянальнага першынства быў вызначаны шляхам лёсаваньня.

### Плэй-оф за месца ў вышэйшай лізе

## Першая ліга

Плянавалася, што ў першай лізе прымуць удзел 16 клюбаў, але клюб «Клечаск» не прайшоў ліцэнзаваньне для ўдзелу ў першай лізе і заявіўся ў другую. У выніку ў турніры прымалі ўдзел 15 камандаў.

## Другая ліга

Першапачаткова ў другой лізе гулялі 20 камандаў, але пасьля дзьвюх няявак на гульні з чэмпіянату быў зьняты клюб «Клечаск».

## Крыніцы і заўвагі

;Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка чэмпіянату на сайце БФФ

2012
Катэгорыя:2012 год у футболе
Дыялекты комі-зыранскае мовы

**Дыялекты комі-зыра́нскае мовы** — дыялекты, на якія падзяляецца комі-зыранская мова, асноўная мова народу комі-зыранаў. Дыялекты комі-зыранскае мовы распаўсюджаныя ў Рэспубліцы Комі (Расея) і ў некаторых навакольных мясьцінах — Кольская паўвыспа, Ненецкая аўтаномная акруга, Архангельская вобласьць, Ханты-Мансійская аўтаномная акруга. Трэба адзначыць, што ўва Ўсьць-Цылемскім раёне Рэспублікі Комі пераважае расейскае насельніцтва (прыкладна 80%) і комі-зыранская мова ў ім не распаўсюджаная, лінґвістамі гэты раён пры нарысах дыялектаў комі-зыранскае мовы не бярэцца ўва ўлік.

## Агульная характарыстыка
Адзначаюцца наступныя комі-зыранскія дыялекты, якія маюць найменьні паводле іх тэрытарыяльнае прыналежнасьці: верхнесысольскі, сярэднесысольскі, луска-лецкі, прысыктыўкарскі, верхневычагодзкі, ніжневычагодзкі, удорскі, вымскі, іжэмскі й пячорскі. З гэтых дыялектаў верхневычагодзкі й пячорскі зьяўляюцца пазьнейшымі, сфармаваліся на тэрыторыі Верхняе Вычагды і Пячоры за апошнія два-тры стагодзьдзі на ґрунце іншых комі-зыранскіх дыялектаў. Прысыктыўкарскі дыялект, пакладзены ў аснову комі-зыранскае літаратурнае мовы, уяўляе сабой пераходны дыялект ад сярэднесысольскага да ніжневычагодзкага. Усе астатнія дыялекты можна аб'яднаць у дзьве ґрупы: паўночную (вымскі, ижэмскі, удорскі, ніжневычагодзкі) і паўднёвую (верхнесысольскі, сярэднесысольскі). Сярод гэтых дыялектных супольнасьцяў вылучаецца луска-лецкі дыялект, які мае адначасова рысы і паўночных, і паўдзёных дыялектаў, хоць і знаходзіцца на крайнім поўдні сучаснага абшару пражываньня комі-зыранаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Комі
Сяргей Балановіч

**Сяргей Балановіч** ( 29 жніўня 1987 году, Пінск, БССР) — беларускі футбаліст, паўабаронца віцебскага МЛ.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец СДЮШАР-3 гораду Пінску. Гуляў за пінскую «Хвалю». У 2008 годзе перабраўся ў салігорскі «Шахцёр», дзе хутка стаў адным з асноўных гульцоў. Звычайна выступаў на пазыцыі правага паўабаронцы, пазьней стаў чаргавацца на гэтай пазыцыі з Аляксеем Рыясам. 7 чэрвеня 2013 году ў матчы за зборную атрымаў траўму, але празь месяц вярнуўся ў асноўны склад. Па заканчэньні сэзону 2013 году ў паслугах Балановіча былі зацікаўлены некалькі клюбаў, у прыватнасьці, менскае «Дынама»), але ў выніку ў лютым 2014 году падоўжыў кантракт з «Шахцёрам».

У жніўні 2014 году перайшоў у пермскі «Амкар», дзе здолеў замацавацца ў асноўным складзе. Па заканчэньні сэзону 2017—2018 гадоў «Амкар» спыніў існаваньне, і ў ліпені 2018 году паўабаронца вярнуўся ў «Шахцёр», дзе неўзабаве таксама стаў гульцом пачатковага складу. У сьнежні 2019 году падоўжыў кантракт з салігорскім клюбам. У студзені 2021 году быў адхілены ад складу «Шахцёру», ня трапіў на збор каманды ў ААЭ і неўзбаве пакінуў клюб. У лютым 2021 году стаў гульцом тальяцінскага «Акрону» з расейскай ФНЛ, дзе гуляў да сканчэньня сэзону 2020—2021 гадоў.

У ліпені 2021 году стаў трэнавацца з «Слуцкам» і ў жніўні афіцыйна ўзмоцніў склад клюбу. Гуляў пераважна ў пачатковым складзе каманды. У студзені 2022 году пакінуў «Слуцак», а ў лютым стаў гульцом рагачоўскага «Макслайну». У якасьці гульца стартавага складу дапамог «Макслайну» паводле вынікаў сэзону 2022 году прасунуцца ў Найвышэйшую лігу, куды клюб, аднак, ня быў дапушчаны. У лютым 2023 году падоўжыў пагадненьне з «Макслайнам», які пераехаў у Віцебск. У лютым 2024 году зноў падоўжыў кантракт з клюбам. Улетку стала вядома, што Балановіч можа стаць галоўным трэнэрам каманды, пасьля таго як яе пакінуў Юры Пунтус. Аднак гулец працягнуў гульнёвую кар’еру, а па заканчэньні сэзону зноў падпісаў новы кантракт з клюбам.

### Міжнародная
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі, у тым ліку на чэмпіянаце Эўропы ў Швэцыі ўлетку 2009 году. 7 чэрвеня 2012 году дэбютаваў за нацыянальную зборную ў таварыскім матчы супраць зборнай Летувы. Пазьней пачаў трывала выклікацца ў зборную. Галоўны трэнэр Георгі Кандрацьеў пачаў часьцей выкарыстоўваць Балановіча на пазыцыі правага абаронцы.

## Дасягненьні
**«Шахцёр»**:
* Чэмпіён Беларусі: 2020
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2010, 2011, 2012, 2013, 2018
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2019
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2014, 2019
* У сьпісе 22 найлепшых гульцоў чэмпіянату Беларусі: 2012, 2013, 2014

**МЛ**:
* Чэмпіён Беларусі: 2025
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2025

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Шахцёру»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* S. Balanovich. Soccerway

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Гусенічны рухальнік

**Гу́сенічны рухальнік** — спосаб перамяшчэньня самаходных машын, у якім цягавы высілак ствараецца за кошт перамотваньня гусенічных стужак. Гусенічны рух забясьпечвае падвышаную праходнасьць. Вялікая плошча судотыку гусеніц з глебай дазваляе забясьпечыць нізкі ціск на грунт — (11,8—118 кн/м²), гэта значыць меншы за ціск нагі чалавека. Тым самым гусенічны рух засьцерагае ад глыбокага апусканьня ў грунт.

12 сакавіка 1837 году штабс-капітан расейскага войска Зьміцер Андрэевіч Заграскі падаў у Міністэрства фінансаў хадайніцтва пра выдачу яму патэнта на экіпаж з плосказьвенчатай мэталічнай гусеніцай. У кастрычніку 1837 году патэнт быў выдадзены. Прамыслоўцы не зацікавіліся і не ацанілі пераваг гусенічнага ходу, а Заграскі, ня маючы сродкаў, ня змог рэалізаваць сваё вынаходзтва, і ў 1839 годзе патэнт быў ануляваны. За мяжой вынаходнікам гусенічнага рухавіка лічыцца Рычард Эджуорт (1770 год).

## Прылада гусенічнага рухавіка

* Вядучае кола.
* Гусеніцы.
* Апорныя коўзанкі.
* Падтрымныя коўзанкі.
* Мэханізм нацяжэньня зь ляніўцамі.
* Кампэнсавальныя прылады.

## Тыпы гусенічнага рухавіка
* З падтрымнымі коўзанкамі, заднім вядучым колам і вольнымі ляніўцамі.
* Без падтрымных коўзанак з заднім разьмяшчэньнем вядучых колаў.
* З падтрымнымі коўзанкамі, перадпакоямі вядучым колам і апорным ляніўцам.
* Без падтрымных коўзанак зь пярэднім вядучым колам.

## Недахопы гусенічнага рухавіка
* Хуткі знос трушчыхся дэталяў (вушы, пальцы)
* Паломкі тракаў пры нераўнамернай нагрузцы
* Трапляньне сьнегу і камянёў паміж гусеніцамі і коўзанкамі

Катэгорыя:Састаўныя часткі танка
Лявон Міхал Радзівіл

**Лявон Міхал Радзівіл** (, места Нясьвіж Наваградзскага павету — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Стражнік польны літоўскі (з 1750).

Валодаў маёнткамі ў Наваградзкім ваяводзтве, а таксама Шыдлоўцам у Польшчы.

## Біяграфія
Зь нясьвіскай лініі роду Радзівілаў, сын Міхала Антонія і Марцыяны зь Сясіцкіх. Выхоўваўся сваякамі — Міхалам Казімерам «Рыбанькам» і ягонай жонкай Францішкай Уршуляй зь Вішнявецкіх.

16 лютага 1744, паводле волі апекуноў, ажаніўся з кузынай Францішкі Ўршулі Ганнай з Мыцельскіх (1729—1771). Меў зь ёй сыноў Мікалая (1746—1795), Міхала (памер у маленстве) і Мацея (1749—1800), а таксама дачку Тэафілію Магдалену.

Хваравіты зь дзяцінства, памёр заўчасна.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Лявон Міхал
Катэгорыя:Стражнікі польныя літоўскія
Саўтгэмптан (футбольны клюб)

«**Саўтгэмптан**» () — ангельскі футбольны клюб, які месьціцца ў горадзе Саўтгэмптан, графства Гэмпшыр. На «Сэйнт-Мары Стэдыюм» клюб пераехаў у 2001 годзе. Клюб мае мянушку «сьвятыя», якая паўстала яшчэ ў часы заснаваньня клюбу ў 1885 годзе ў сувязі зь ягонай гісторыяй, каманда была арганізавана царкоўнымі актывістамі й з тых часоў гуляе традыцыйна ў чырвона-белай форме. Клюб мае сталае суперніцтва з «Портсмутам» з-за блізкасьці паміж гарадамі. Матчы паміж гэтымі двума супернікамі вядомыя як Дэрбі паўднёвага берагу.

Клюб упершыню атрымаў значны трафэй у 1976 годзе, перамогшы ў розыгрышу Кубка Ангельшчыны, да гэтага клюб атрымліваў перамогі толькі ў рэгіянальных кубках і чэмпіянатах. Самым значным посьпехам у чэмпіянаце Ангельшчыны зьяўляецца другое месца ў сэзоне 1983—1984 гадоў. Да вылету з Прэм’ер-лігі ў сэзоне 2004—2005 гадоў клюб 27 сэзонаў запар гуляў у найвышэйшым дывізіёне краіны.

## Гісторыя
### Раньнія гады
Клюб быў заснаваны ў 1885 годзе чальцамі Моладзевай асацыяцыі царквы Сьвятой Дзевы Марыі (). Цяперашнюю назву «Саўтгэмптан» атрымаў у 1897 годзе. Выступаючы пад назвай «Саўтгэмптан Сьвятой Марыі» (), клюб далучыўся да Паўднёвай лігі ў 1894 годзе й станавіўся чэмпіёнам лігі шэсьць разоў — у 1897, 1898, 1899, 1901, 1903 і 1904 гадох.

«Сьвятыя» ўвайшлі ў Футбольную лігу ў 1920 годзе, як чалец-заснавальнік трэцяга дывізіёну. Першы тытул прыйшоў у 1922 годзе, калі «Саўтгэмптан» стаў чэмпіёнам дывізіёну. Да гэтага часу «сьвятыя» пасьпелі паўдзельнічаць у двух фіналах Кубка Ангельшчыны ў 1900 і 1902 гадох, але трафэй абодва разы не скарыўся ім. Падняўшыся ў 1922 годзе ў другі дывізіён, «сьвятыя» гулялі ў ім да 1953 году, калі зноўку апусьціліся ў трэці дывізіён.

### Пасьляваенны час
Легенда «Саўтгэмптану» й ангельскага футболу Альф Рэмсі быў сапраўднай зоркай пасьляваеннага пэрыяду, і, шмат у чым дзякуючы яму, у 1960 годзе «Саўтгэмптан» зноўку вярнуўся ў другі дывізіён. Пры дапамозе такіх зорак як Мартын Чывэрз, Тэры Пэйн і Мік Чэнан, «сьвятыя» ўпершыню ў гісторыі выйшлі ў першы дывізіён у 1966 годзе.

Празь сем гадоў, у 1974 годзе каманда зноўку выбыла ў другі дывізіён. Кампанію ім тады склаў «Манчэстэр Юнайтэд». Аднак праз два гады «Саўтгэмптан» дамогся найбуйнейшага посьпеху ў сваёй гісторыі — у 1976 годзе, зьяўляючыся клюбам другога дывізіёну, паўднёўцы заваявалі Кубак Ангельшчыны, абыграўшы на «Ўэмблі» на той момант ужо аднаго зь лідэраў найвышэйшага дывізіёну «Манчэстэр Юнайтэд» зь лікам 1:0. Пераможцы гол быў забіты Бобі Стоўксам.

## Дасягненьні
* Кубак Ангельшчыны: 1976

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Саўтгэмптан
Кокемяэн'ёкі

**Кокемяэн'ёкі** (фін. Kokemäenjoki), **Кумо** (швэд. Kumo älv) — рака ў заходняй частцы Фінляндыі. Даўжыня — 121 км. Басэйн ракі роўны 27,046 км ² і ўключае ў сябе тэрыторыю разьмяшчэньня азёр у паўднёвай Фінляндыі.

Вытокі Кокемяэн'ёкі знаходзяцца блізу горада Вамала — рака выцякае з возера Ліэкавэсі і цячэ на захад праз рэгіёны Пірканма і Сатакунта. Рака ўпадае ў Батнічны заліў Балтыйскага мора каля горада Поры.

Катэгорыя:Рэкі Фінляндыі
Аксэлі Гален-Калела

**Аксэлі Вальдэмар Гален-Калела** (фін. Akseli Gallen-Kallela; , Поры, Вялікае княства Фінляндзкае — , Стакгольм, Швэцыя) — фінскі мастак, найбольш вядомы па ілюстрацыях да Калевалы. У пэрыяд абуджэньня нацыянальнага гонару, калі пачаўся масавы пераклад замежных прозьвішчаў на фінскую мову, зьмяніў сваё швэдзкае прозьвішча «Гален» на фінскі манэр — «Калела», і аб’яднаў абодвы напісаньні ў двайное прозьвішча.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт музэю Гален-Калелы

Катэгорыя:Фінляндзкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Поры
Катэгорыя:Памерлі ў Стакгольме
Поры

**Поры** (, ) — 11-ы паводле велічыні горад Фінляндыі, разьмешчаны на яе заходнім узьбярэжжы. Цэнтар горада знаходзіцца за 16 км ад Батнічнага заліва, на берагах ракі Кокемяэн'ёкі.

Поры разьмешчаны за 242 км ад Хэльсынкі і за 392 км ад расейскай граніцы.

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары
* Аксэлі Гален-Калела

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Фінляндыі
Сяржук Вітушка

**Сяржу́к Віту́шка** (10 красавіка 1965, Чысьць, Маладэчанскі раён, БССР — 2 ліпеня 2012, Вільня, Летува) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч. Кіраўнік менскага таварыства «Талака», гісторык і пэдагог, аўтар казак для дарослых і дзяцей.

## Біяграфія
Нарадзіўся 10 красавіка 1965 году ў вёсцы Чысьць Маладэчанскага раёну. Скончыў прафэсійна-тэхнічную вучэльню, працаваў рабочым на заводзе «Інтэграл», паступіў на гістфак БДУ, які скончыў у 1989 годзе.

У 1986 годзе прыйшоў у моладзевы клюб «Талака», у 1987 абраны старшынём таварыства.

З 1991 году жыў у Вільні, дзе працаваў настаўнікам гісторыі ў віленскай беларускай школе імя Францішка Скарыны. Арганізатар і першы дырэктар адноўленага Віленскага Беларускага музэю імя Івана Луцкевіча. Выдаваў газэту «Vilnia i kraj» (1993). Актыўна супрацоўнічаў з радыёстанцыяй «Балтыйскія хвалі» і летувіскай дзяржаўнай тэлевізіяй. Як публіцыст, друкаваўся ў газэтах «Наша Ніва» і «Рунь». Быў іныцыятарам і арганізатарам беларускіх набажэнстваў у віленскай царкве Сьв. Мікалая на вул. Вялікай (Діджёю). Хварэў на цукроўку. Страціўшы зрок, не спыніў актыўнае дзейнасьці, у прыватнасьці, арганізоўваў «сьляпыя экскурсіі» для беларусаў па Вільні, пісаў казкі, п’есы-батлейкі, вершы і беларускія тэксты на мэлёдыі вядомых песень. У 2011 годзе ў Менску выйшла ягоная першая кніга «*Дзінь-дзілінь: пара гуляць у казкі!*», крыху пазьней паўтораная ў аўдыёварыянце.

Памёр 2 ліпеня 2012 году ў Вільні. Разьвітаньне прайшло ў Менску, у грэка-каталіцкай царкве. Пахаваны ў вёсцы Рагава.

## Публікацыі
* Vilnia i krai, 1992, №1-3.
* *Добрая навіна са Сьвянцянаў* (аб стварэньні беларускай суполкі). Беларус Віленшчыны №29 (дадатак да Эхо Литвы № 98, 20 траўня 1994. С. 4.)
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сяржук Вітушка больш ня з намі
* Паліна Качаткова *[https://web.archive.org/web/20130619024606/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/vit37?OpenDocument Сяржук Вітушка]* // Дзеяслоў № 37 (13677), 20 ліпеня 2012
* 
* Прэмію імя Сержука Вітушкі атрымалі слабавідушчыя мінскія школьнікі

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларусы ў Летуве
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Золак (часопіс)

**«Зо́лак»** (1933—1936, Вільня) — заходнебеларускі сацыялістычны часопіс; орган Маладой Беларускай сацыялістычнай думкі.
Пабачыла сьвет 7 нумароў. Рэдактарамі ды выдаўцамі былі: Яўген Аніська (выпускнік Віленскага ўнівэрсытэту) ды Мікалай Чарнецкі (выпускнік Унівэрсытэту ў Празе).

## Вонкавыя спасылкі
* Золак (1933—1936) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1933 годзе
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Зьніклі ў 1936 годзе
Казімер Чартарыйскі

**Казімер Чартарыйскі** (, Варшава — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падчашы (1699—1707 і 1709—1712), падскарбі (1707—1709) і падканцлер вялікі літоўскі (1712—1724), кашталян віленскі (з 1724). Кавалер ордэна Белага Арла (1730).

Князь на Клявані і Жукаве. Быў старостам крамянецкім, вяліскім і ўсьвяцкім.

## Біяграфія

Паходзіў з княскага роду Чартарыйскіх гербу «Пагоня», сын Міхала Юрыя і Яны Вэранікі з Алендзкіх.

У часы бескаралеўя 1696—1697 гадоў быў прыхільнікам францускага кандыдата на сталец прынца Франсуа Люі дэ Канці. У 1706 годзе перайшоў на бок Станіслава Ляшчынскага (ад якога атрымаў урад падскарбія), потым супрацоўнічаў з Аўгустам Моцным. Па ягонай сьмерці (1733 год) зноў прыхільнік кандыдатуры Станіслава Ляшчынскага. Трапіў у палон да войскаў Аўгуста Саса, але пагадзіўся з новым каралём.

У 1730-я гады ўтварыў магнацкую групоўку Чартарыйскіх і зьвязаных зь імі іных родаў («фамілію»), якая разьлічвала на дапамогу Расеі, каб умацаваць дзяржаўны лад Рэчы Паспалітай.

Ажаніўся ў 1693 годзе з Ізабэлай Альжбетай (1671—1758), дачкой Яна Андрэя Морштына. У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Міхал Фрыдэрык (1696—1775),
* Аўгуст Аляксанар (1697—1782)
* Канстанцыя (1700—1759)
* Людвіка Альжбета (1703—1745)
* Тэадор Казімер (1704—1768)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Казімер
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падскарбіі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падканцлеры вялікія літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Белага арла
Тэлегляд

**Тэлегляд** () — прылада з раману Джорджа Орўэла «1984». Гэтыя прылады, якія сумяшчаюць тэлевізар і камэру сачэньня, выкарыстоўваюцца кіравальнаю ў Акіяніі ўнутранаю партыяю, каб трымаць людзей пад сталым кантролем, ухіляючы такім чынам магчымасьць змоваў супраць улады. тэлегляды ёсьць ва ўсіх чальцоў унутранае і вонкавае партыі і ў некалькіх месцах у селішчах пролаў.

Па сьцьвярджэньні О’Браена, ён як чалец унутранае партыі можа выключаць тэлегляд (хоць правілы дазваляюць трымаць яго выключаным толькі на працягу паўгадзіны за раз). Хутчэй за ўсё, гэта было хлусьнёю, і тэлегляд усё яшчэ функцыянаваў як прылада сачэньня, паколькі, пасьля таго, як Уінстан і Джулія былі зьмешчаны ў міністэрства любві, іх гутарка пры «выключаным» тэлеэкране была прайграна Ўінстану. (Зрэшты, нішто не замінала О’Браену, выключыўшы тэлегляд, запісаць гутарку на дыктафон.)

За тэлеглядамі сочыць паліцыя думкаў. Аднак ніколі не вядома, за колькімі тэлеглядамі ідзе сачэньне адначасова і якія дакладныя крытэры (калі ёсьць), кантролю дадзенага тэлегляду (хоць мы сапраўды бачым, што падчас праграмы зарадкі па тэлегляду, у якой Ўінстан бярэ ўдзел кожнай раніцаю, выкладчык можа бачыць яго, што азначае што тэлегляд, магчыма, зьяўляюцца варыянтам відэатэлефона). Тэлегляды неверагодна адчувальныя, і могуць заўважыць сэрцабіцьце, як заўважае Ўінстан, «…выдаць можа нават сьпіна…».

Тэлегляды, у дадатак да прыладаў сачэньня, зьяўляюцца таксама эквівалентам тэлевізара, рэґулярна перадаючы хлусьлівыя навіны пра ваенныя перамогі Акіяніі, эканамічных вытворчых паказчыках, энэрґічныя выкананьні дзяржаўнага гімну для ўзмацненьня патрыятызму і двуххвілінкі нянавісьці. Двуххвілінкі нянавісьці зьяўляюцца двуххвіліннымі фільмамі, у якіх вораг народу, Эмануэль Гольдштэйн, заклікае да свабоды слова і прэсы, і зь якімі грамадзянаў навучаюць не згаджацца (гл. двудумства), і даюць магчымасьць перанакіраваць іх падсьвядомую нянавісьць да Вялікага Брата на Гольдштэйна, які, як яны думаюць, і зьяўляюцца сапраўдным ворагам. Вялікая частка праграмаў тэлегляду вяшчаецца на навамоўі.

Тэлегляд таксама выкарыстоўваецца ў вытворчым працэсе ў міністэрстве праўды, выконваючы, відаць, ролю тэрміналу — у прыватнасьці, з дапамогаю тэлегляду Ўінстан Сьміт ажыцьцяўляе тэкставы запыт інфармацыі:
Уінстан набраў на тэлеглядзе «заднія лікі» — запатрабаваў старыя выпускі «Таймс»; празь некалькі хвілінаў іх ужо выпхнула пнэўматычная труба.

## Глядзіце таксама
* «1984 (раман)»
* «1984 (фільм)»
* Двуххвілінка нянавісьці
* Двухдумства
* Навамоўе
* Talking_CCTV *ангел.* — Размаўлялая камэра назіраньня

Катэгорыя:Джордж Орўэл
Катэгорыя:Выдуманыя тэхнічныя сродкі
Комі (народ)

**Ко́мі** (Комі-зыра́не; састарэлая назва - *зыра́не*;(комі-зыр. *Коми морт*, *Коми войтыр*, *Коми-Зыряна*, *Коми-Зырянъяс*) — фіна-вугорскі народ пермскае падґрупы, карэннае насельніцтва рэспублікі Комі і некаторых іншых памежных зь ёй тэрыторыяў Расейскае Фэдэрацыі, таксама пражываюць у некаторых рэґіёнах Сыбіру. У 2010 годзе ў Расеі налічвалася 228 235 комі-зыранаў, уласна на радзіме пражывала 202 348 чалавек. Як і зь іншымі шматлікімі народамі Расеі адзначаецца натуральнае зьмяншэньне колькасьці комі-зыранаў: вынікі перапісу 2002 году сьведчаць аб тым, што колькасьць комі-зыранаў складала 293 406 чалавек.

Сярод комі-зыранаў вылучаюцца этнаґрафічныя ґрупы: верхневычагодцы, вішэрцы, вымічы, іжэмцы (часам комі-іжэмцы заяўляюць аб сабе як аб асобным этнасе), прылузцы, пячорцы, сысольцы, удорцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Этнасы Эўропы
Катэгорыя:Этнічныя групы Расеі
Катэгорыя:Комі
Андрэй Масальскі

**Андрэй Масальскі** (? — 1651) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян берасьцейскі (1627—1643),
ваявода менскі (1643—1645) і берасьцейскі (з 1645).

## Біяграфія
З алекшыцкай лініі княскага роду Масальскіх гербу ўласнага, сын Фёдара, маршалка гарадзенскага, і князёўны Багданы з Лукомскіх.

У 1618 атрымаў урад маршалка гарадзенскага, у сакавіку 1643 — ваяводы менскага (займаў гэтую пасаду да 13 студзеня 1645, калі паступіў на ваяводу берасьцейскага).

Першы раз ажаніўся з Альжбетай, дачкой ваяводы холмскага Яна Вэйгера, другі — з Крыстынай, дачкой ваяводы кіеўскага Януша Тышкевіча. У першым шлюбе меў сына Станіслава і дачку Ізабэлу, у другім — сына Казімера і дачку Марцыбэлу.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Андрэй
Катэгорыя:Ваяводы берасьцейскія
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Кашталяны берасьцейскія
Вардар Скоп’е

«**Вардар**» () — паўночнамакедонскі футбольны клюб з гораду Скоп’я. Заснаваны ў 1947 годзе. 11-разовы чэмпіён Паўночнай Македоніі, 6-разовы ўладальнік Кубка Паўночнай Македоніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Скоп’і
Юзэф Адрыян Масальскі

**Юзэф Адрыян Масальскі** (каля 1726 — , Варшава) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падскарбі дворны літоўскі (з 1754); падпалкоўнік пяцігорскі, генэрал-маёр (1754). Кавалер ордэна Белага Арла (1761).

Трымаў Гарадзенскае (з 1748), Берніцкае, Лазьдзейскае (з 1756), Прапойскае і Вісьліцкае староствы.

## Біяграфія
З княскага роду Масальскіх гербу ўласнага, сын Міхала Юзэфа, гетмана вялікага, і Францішкі з Агінскіх. Меў братоў Ігнація Якуба, Яна Мікалая і Казімера Адрыяна.

Абіраўся паслом на соймы 1744, 1750, 1752 (ягоны маршалак), 1756, 1758, 1760, быў дэпутатам Галоўнага Трыбуналу ў 1748 (ягоны маршалак). Належаў да групоўкі Чартарыйскіх. Лічыўся здольным палітыкам, які імкнуўся да рэфармаваньня дзяржаўнага ладу Рэчы Паспалітай, аднак заўчасная сьмерць перарвала ягоную кар’еру.

Ажаніўся ў 1745 з князёўнай Антанінай (1730—1764), дачкой крайчага Марціна Мікалая Радзівіла. У шлюбе меў сына Ксавэрыя і дачку Алену Апалёнію.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Юзэф Адрыян
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Старосты гарадзенскія
Катэгорыя:Старосты прапойскія
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Белага арла
Ян Мікалай Масальскі

**Ян Мікалай Масальскі** (1728 — ) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падчашы вялікі літоўскі (з 1756); палкоўнік літоўскай артылерыі (1748). Кавалер ордэна Белага Арла (1762).

Трымаў Ваўкавыскае і Радашкавіцкае староствы.

## Біяграфія
З княскага роду Масальскіх гербу ўласнага, сын Міхала Юзэфа, гетмана вялікага, і Францішкі з Агінскіх. Меў братоў Юзэфа Адрыяна, Ігнація Якуба і Казімера Адрыяна.

Належаў да групоўкі Чартарыйскіх, супраціўнікаў караля і вялікага князя Аўгуста Саса. Абіраўся паслом на соймы 1744, 1746 і 1750. 20 сьнежня 1756 атрымаў урад падчашыя. Быў дэпутатам Галоўнага Трыбуналу ў 1761 і прэтэндаваў на пасаду ягонага маршалка. Аднак намаганьнямі палітычных супраціўнікаў яе не атрымаў, затое дамогся абяцаньня пасады маршалка наступнага Трыбуналу. Абіраўся дэпутатам Трыбуналу ў 1762 і ягоным маршалкам, але раптоўна памёр.

Не ажаніўся і не пакінуў нашчадкаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Ян Мікалай
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Белага арла
Станіслаў II Кішка

**Станіслаў Кішка** (? — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода віцебскі (з 1544).

Трымаў Браслаўскае староства (1522), а таксама Ўсьвяцкую і Азярышчанскую дзяржавы.

## Біяграфія
З магнацкага роду Кішкаў гербу «Дуброва», сын Пятра, кашталяна троцкага, і Алены зь Ільлінічаў. Меў братоў Пятра і Мікалая.

Ажаніўся з Ганнай (каля 1525—1600), дачкой падчашага Яна Радзівіла. У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Ян (каля 1540—1592), кашталян віленскі
* Станіслаў (каля 1550—1617)
* Ганна, жонка ваяводы берасьцейскага Крыштапа Зяновіча

Па сьмерці С. Кішкі ягоная жонка выйшла замуж паўторна за Крыштапа Садоўскага.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Станіслаў II
Катэгорыя:Ваяводы віцебскія
Слуцкі летапіс

**Слу́цкі** або **Ўва́раўскі летапіс** — помнік літоўскага летапісаньня XVI стагодзьдзя, адзіны сьпіс трэцяй, скарочанай рэдакцыі літоўскага летапісу 1446 году. Захаваўся ў рукапісе першай чвэрці XVI стагодзьдзя. Паводле зацемак на палёх, датычных слуцкіх князёў, ён знаходзіўся і, імаверна, быў напісаны ў Слуцку, у выніку чаго і атрымаў такі назоў. Часам яго называюць Увараўскім летапісам або Ўвараўскім сьпісам, бо працяглы час ён захоўваўся ў бібліятэцы заснавальніка Маскоўскага археалягічнага таварыства графа . Слуцкі летапіс — помнік старабеларускай мовы. Зьяўляецца каштоўнай крыніцай для вывучэньня гісторыі ВКЛ XIV—XV стагодзьдзяў.

## Рукапіс
У захаваўшымся да нашага часу экзэмпляры Слуцкага летапісу 106 аркушоў. Першыя старонкі летапісу не захаваліся, а ў захаваным пачатковым лісьце адарваная верхняя частка. Астатняя частка летапісу мае нумарацыю арабскімі лічбамі — у правым ніжнім куце, верагодна — пісаў чалавек XIX стагодзьдзя. Нумарацыя пачынаецца з аркуша 6. Папярэднія 5 аркушаў пашкоджаныя, да іх з аднаго боку прычэпленыя папяровыя палоскі зь лічбамі. На 6-м аркушы ўверсе стаіць вынасны знак, а ўнізе напісана: «Азначаныя старонкі цэлых аркушаў летапісу арабскімі лічбамі мною 14 студзеня 1839 г.». Бачна, што пад гэтым тэкстам быў подпіс, які ў далейшым быў сьцёрты.

## Вонкавыя спасылкі
*  (DJVU, тэкст)

Катэгорыя:Летапісы
Летапіс слуцкі
Станіслаў IV Кішка

**Станіслаў Кішка** (каля 1577 — ) — рэлігійны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Рэфэрэндар вялікі літоўскі (з 1615), біскуп жамойцкі (з 1618).

## Біяграфія
З магнацкага роду Кішкаў гербу «Дуброва», сын Станіслава, ваяводы амсьціслаўскага, і Альжбеты з Сапегаў. Меў брата Януша.

Паходзіў з пратэстанцкай радзіны. У маладосьці ажаніўся з Соф’яй Канстанцыяй, дачкой ваяводы берасьцейскага Крыштапа Зяновіча. Аднак каля 1608 узяў роспуст з жонкай (яна потым паўторна выйшла за Аляксандра Слушку), перайшоў у каталіцтва і зрабіўся манахам.

4 красавіка 1615 атрымаў урад рэфэрэндара, а 26 лістапада 1618 — намінацыю на біскупа жамойцкага. Дзяяч Контрарэфармацыі (у ліку вернутых ім у каталіцтва быў і яго глуханямы ад нараджэньня бацька).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Станіслаў ІV
Катэгорыя:Рэфэрэндары вялікія духоўныя літоўскія
Катэгорыя:Жамойцкія біскупы
Станіслаў Кішка (неадназначнасьць)

* Станіслаў Кішка (каля 1455—1513) — гетман вялікі літоўскі
* Станіслаў Кішка (каля 1510—1554) — ваявода віцебскі
* Станіслаў Кішка (каля 1550—1617) — ваявода амсьціслаўскі
* Станіслаў Кішка (каля 1585—1626) — біскуп жамойцкі
Геранім Дамінік Пац

**Геранім Дамінік Пац** (каля 1620 — 1662) — прадстаўнік арыстакратыі Вялікага Княства Літоўскага.

Меў маёнткі ў Ашмянскім павеце і на Жамойці.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў гербу «Газдава», сын Пятра, ваяводы троцкага, і Альжбеты з Шэметаў. Меў братоў Фэлікса Яна, Баніфацыя Тэафіла, Міхала Казімера і Казімера.

У 1661 трапіў у палон і быў гвалтоўна вывезены ў Маскоўскую дзяржаву, памёр у дарозе пры вяртаньні на радзіму.

Ажаніўся з Ганнай Вайнянкай. У шлюбе нарадзіліся дзеці
* Пётар Міхал (каля 1645 — 1696), староста жамойцкі
* Ян Казімер (каля 1650 — 1696/97), харунжы дворны літоўскі
* Казімер Міхал (каля 1655 — 1719), пісар вялікі літоўскі
* Кацярына, жонка Рамана Данілевіча, падкаморага ашмянскага
* Ганна, жонка Траяна Юзэфа Пакаша, судзьдзю земскага полацкага.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Геранім Дамінік
Баніфацы Тэафіл Пац

**Баніфацы Тэафіл Пац** (каля 1622 — 1678) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Стражнік (1669—1676) і абозны вялікі літоўскі (з 1676); палкоўнікам літоўскага войска (1665).

Трымаў Батоцкае і Рыскае староствы.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў гербу «Газдава», сын Пятра, ваяводы троцкага, і Альжбеты з Шэметаў. Меў братоў Фэлікса Яна, Гераніма Дамініка, Міхала Казімера і Казімера.

Каля 1660 атрымаў урад цівуна троцкага, 29 верасьня 1669 — стражніка вялікага літоўскага (займаў гэтую пасаду да студзеня 1676, калі паступіў на абознага вялікага літоўскага.

Першы раз ажаніўся каля 1642 з Кацярынай Францкевіч-Радзімінскай, другі — з князёўнай Альжбетай Масальскай. У першым шлюбе меў сына Яна Крыштапа, а таксама дачок Ганну Кляру і Альжбету.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Баніфацы Тэафіл
Катэгорыя:Абозныя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Цівуны троцкія
Катэгорыя:Стражнікі вялікія літоўскія
Дамінік Пац

**Дамінік Пац** (? — 1579) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян смаленскі (з 1571).

Меў маёнткі ў Берасьцейскім павеце.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў гербу «Газдава», сын Мікалая, ваяводы падляскага, і Аляксандры з Гальшанскіх. Пачынальнік берасьцейскай галіны роду. Меў братоў Станіслава, Мікалая і Паўла.

У 1568 атрымаў урад падкаморага берасьцейскага. Удзельнічаў у складаньні Люблінскай уніі (1569).

Вызнаваў кальвінізм. Ягоныя маёнткі налічвалі каля 1,9 тыс. сялянскіх двароў.

Ажаніўся з Ганнай, дачкой войскага берасьцейскага Андрэя Лозкі, удавой Льва Пацея. У шлюбе нарадзіліся дзеці Ян і Мікалай.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Дамінік
Катэгорыя:Кашталяны смаленскія
Мікалай Пац (сын Дамініка)

**Мікалай Пац** (? — 1595)  — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падкаморы берасьцейскі (з 1579).

Меў маёнткі ў Берасьцейскім павеце.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў гербу «Газдава», сын Дамініка, кашталяна смаленскага, і Ганны з Лозкаў. Меў брата Яна і браценіка Іпація Пацея.

Ажаніўся з Соф’яй, дачкой ваяводы менскага Багдана Сапегі. У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Стэфан (1587—1640), падканцлер вялікі літоўскі
* Самуэль (1590—1628), харужы вялікі літоўскі
* Тэафіла
* Багдана
* Эва, жонка Аляксандра Гасеўскага
* Ганна, жонка Крыштапа Кялчэўскага.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Мікалай
Мікалай Пац (сын Мікалая)

**Мікалай Пац** (каля 1527 — 1585) — дзяржаўны і рэлігійны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян смаленскі (з 1583).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў гербу «Газдава», сын Мікалая, ваяводы падляскага, і Аляксандры з Гальшанскіх. Меў братоў Станіслава, Дамініка і Паўла.

Быў сакратаром гаспадарскім, а ў 1557 ад вялікіга князя Жыгімонта Аўгуста атрымаў прызначэньне на біскупа кіеўскага, але ня быў зацьвержаны Папам. Кіраваў біскупствам да 1582. Прыхільнік уніі з Польшчай. Перайшоў у кальвінізм, аднак займаў біскупскае месца ў Сэнаце Рэчы Паспалітай.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Мікалай
Катэгорыя:Кашталяны смаленскія
Мікалай Пац (сын Паўла)

**Мікалай Пац** (1570 — , Падуя) — рэлігійны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Біскуп жамойцкі (1610—1618).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў гербу «Газдава», сын Паўла, кашталяна віленскага, і Раіны з Валовічаў. Меў брата Пятра.

У 1602 атрымаў прызначэньні на біскупа тытулярнага мэтонскага і суфрагана віленскага, а 29 сакавіка 1610 — на біскупа жамойцкага. 26 лістапада 1618 адыйшоў ад справаў з прычыны стану здароўя.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Мікалай (сын Паўла)
Катэгорыя:Жамойцкія біскупы
Катэгорыя:Віленскія біскупы
Гіпэрінфляцыя

**Гіпэрінфляцыя** ( — звыш,  — уздуцьце) — інфляцыя звыш 100% за 3 гады. Выклікае скарачэньне пакупніцкай здольнасьці, што вядзе да пашырэньня захоўваньня ашчаджэньняў у замежных грошах і неграшовых сродках.

У Беларусі назіралася прынамсі ў 1992—2001 і 2011 гадах (Фінансавы крызіс у Беларусі 2011 году).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Эканамічныя крызісы
Катэгорыя:Эканамічныя праблемы
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Макраэканоміка
Мікалай Пац (сын Юрыя)

**Мікалай Пац** (? — каля 1550) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Лоўчы (1509—1542) і падкаморы вялікі літоўскі (1527—1542), ваявода падляскі (з 1543).

Трымаў Пераломскае і Госкае намесьніцтвы. Граф Сьвятой Рымскай імпэрыі (1515).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў гербу «Газдава», сын Юрыя, намесьніка полацкага, і Фядоры з Рагатынскіх.

Меў шматлікія маёнткі, у якіх станам на 1528 было каля 7,5 тыс. сялянскіх двароў. У 1510 распачаў засяленьне зямель у ваколіцах места Сейны. Першы двор заснаваў на месцы сучасных Бержніках (пазьней у 1547—1557 вялікая княгіня Бона Сфорца заснавала тут места), разам зь якім пачалі ўзьнікаць іншыя паселішчы.

Ажаніўся з князёўнай Аляксандрай Гальшанскай. Меў зь ёй сыноў Мікалая, Станіслава, Дамініка і Паўла, ад якіх пайшлі галіны роду, а таксама дачок Ядвігу, Аляксандру і Фядору.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Мікалай
Катэгорыя:Падкаморыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы падляскія
Пётар Пац

**Пётар Пац** (каля 1570 — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Харунжы (з 1613) і падскарбі дворны літоўскі (з 1635), ваявода троцкі (з 1640).

Быў старостам амсьціслаўскім, радамскім і даўгелішкаўскім. Валодаў мястэчкам Відзамі ў Ашмянскім павеце. 

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў гербу «Газдава», сын Паўла, кашталяна віленскага, і Раіны з Валовічаў. Меў брата Мікалая.

Абіраўся паслом на соймы. Атрымаў шэраг урадаў.

Удзельнічаў у войнах Рэчы Паспалітай з Швэцыяй (1600—1629), Маскоўскай дзяржавай (1609—1618), Асманскай імпэрыяй (1621).

Першы раз ажаніўся зь Ядвігай Завішанкай, другі — з Альжбетай, дачкой кашталяна смаленскага Вацлава Шэмета. У першым шлюбе меў сына Яна, дзеці ад другога шлюбу:
* Крыштап (? — 1633), каралеўскі дваранін
* Вацлаў (памёр маладым), дваранін імпэратара Фэрдынанда
* Юры, які стаў бэрнардынам;
* Фэлікс Ян (? — па 1699), падкаморы вялікі літоўскі
* Геранім Дамінік (? — 1662)
* Баніфацы Тэафіл (? — 1678), абозны вялікі літоўскі
* Міхал Казімер (? — 1682), гетман вялікі літоўскі
* Казімер (? — 1695), біскуп жамойцкі
* Ганна, жонка Караля Пятра Ісайкоўскага, лоўчага вялікага літоўскім, па ягонай сьмерці выйшла за Тэадора Ляцкага, маршалка дворнага літоўскага

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Пётар
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Харунжыя надворныя літоўскія
Катэгорыя:Старосты амсьціслаўскія
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Рэчы Паспалітай са Швэцыяй 1600—1611 гадоў (бок Рэчы Паспалітай)
Павал Пац

**Павал Пац** (каля 1530 — 1595) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян віцебскі (1566—1578), ваявода амсьціслаўскі (1578—1593), кашталян віленскі (з 1593).

Меў вялікія маёнткі Дзісна, Казяны і іншыя ў Браслаўскім і Астравец у Ашмянскім паветах. Трымаў Вількамірскае, Амсьціслаўскае, Дзісенскае і Радамскае староствы.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў гербу «Газдава», сын Мікалая, ваяводы падляскага, і Аляксандры з Гальшанскіх. Меў братоў Станіслава, Мікалая і Дамініка.

Першы раз ажаніўся з Раінай, дачкой кашталяна наваградзкага Самуэля Валовіча, другі (у (1585) — Ганнай Хадкевіч, удавой кашталяна кіеўскага Паўла Сапегі. У першым шлюбе меў сыноў Пятра і Мікалая, а таксама дачок Соф’ю і Барбару.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Павал
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Ваяводы амсьціслаўскія
Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Катэгорыя:Старосты амсьціслаўскія
Самуэль Пац

**Самуэль Пац** (1590 — ) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Харунжы вялікі літоўскі (з 1623); ротмістар, потым палкоўнік, рэгімэнтар.

Атрымаў у пажыцьцёвае карыстаньне 9 вёсак у Бабруйскім старостве, у тым ліку Парычы, ува ўласнасьць — Любонічы каля Бабруйску і Гарошкаў у Рэчыцкім павеце.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў гербу «Газдава», сын Мікалая, падкаморыя берасьцейскага, і Ганны з Сапегаў. Меў брата Стэфана.

Ажаніўся з Пэтранэляй, дачкой ваяводы парнаўскага Пятра Трызны. У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Ян Самуэль (каля 1616—1654), падстолі вялікі літоўскі
* Дамінік Казімер (? — 1655)
* Ганна, жонка Марцыяна Валовіча
* Гілярыя, жонка Яна Зяновіча.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Самуэль
Катэгорыя:Харунжыя вялікія літоўскія
Станіслаў Пац

**Станіслаў Пац** (каля 1525—1588) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падстолі вялікі літоўскі (1552—1566), ваявода віцебскі (з 1566).

Трымаў Сураскае, Вяліскае і Трабскае староствы.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў гербу «Газдава», сын Мікалая, ваяводы падляскага, і Аляксандры з Гальшанскіх. Меў братоў Мікалая, Дамініка і Паўла.

Удзельнічаў у баях з крымскімі татарамі і ў Інфлянцкай вайне (1558—1582), абараняў Віцебск у 1568.

Ажаніўся з Крыстынай, дачкой Гераніма Хадкевіча. У шлюбе меў сыноў Юрыя і Самуэля.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Станіслаў
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы віцебскія
Фэлікс Ян Пац

**Фэлікс Ян Пац** (каля 1615 — каля 1700) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Чашнік (1643—1645), стольнік (1645—1646) і падкаморы вялікі літоўскі (1646—1698).

Трымаў Браслаўскае, Ракіборскае, Даўгелішкаўскае, Дзісенскае і Курылаўскае староствы.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў гербу «Газдава», сын Пятра, ваяводы троцкага, і Альжбеты з Шэметаў. Меў братоў Гераніма Дамініка, Гераніма Дамініка, Міхала Казімера і Казімера.

Першы раз ажаніўся ў 1651 годзе з Ганна Канстанцыя Завішашкай, але яна памерла на наступны рок. Другой жонкай у 1653 годзе зрабілася Альжбета Шмэлінг, якая таксама неўзабаве памерла (у 1655 годзе). Трэці шлюб узяў з Ганнай Янай Зыбэрг, яна памерла ў 1692 годзе. Нашчадкаў не пакінуў.

## Дадатковыя зьвесткі
Займаў пасаду падкаморыя вялікага літоўскага 52 рокі, што было адным з найдаўжэйшых тэрмінаў у Вялікім Княстве Літоўскім.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Фэлікс Ян
Катэгорыя:Падкаморыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія