Сураскі раён (Бранская вобласьць)

**Сура́скі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Бранскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Сураж.

## Геаграфія
Плошча раёну складае 1128,37 км², працягласьць тэрыторыі з поўначы на поўдзень 52 км, з захаду на ўсход 39 км.  

Мяжуе:
* на поўначы з Касьцюковіцкім і Хоцімскім раёнамі Магілёўскай вобласьці Беларусі; 
* на захадзе з Гардзееўскім раёнам Бранскай вобласьці; 
* на ўсходзе з Мглінскім раёнам Бранскай вобласьці; 
* на поўдні з Клінцоўскім і Ўнецкім раёнамі Бранскай вобласьці. 

Асноўныя рэкі — Іпуць, Іржач. Сураскі раён утвораны ў 1929 годзе.

## Гісторыя
5 ліпеня 1944 году Ўказам Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету СССР была ўтворана Бранская вобласьць, у склад якой, нароўні зь іншымі, быў далучаны і Сураскі раён. У 1963 годзе раён быў скасаваны, у 1965 годзе — адноўлены.

## Дэмаграфія
На тэрыторыі раёну пражывае 25 310 чалавек, у тым ліку 11 730 чалавек у раённым месьце Суражы і 13 580 чалавек у сельскай мясцовасьці. Агульная колькасьць населеных пунктаў муніцыпальнага раёну 123. Дэмаграфічная сытуацыя характарызуецца адмоўным натуральным прыростам. Штогод насельніцтва раёну скарачаецца ў сярэднім на 350 чалавек.
Працаздольнае насельніцтва складае 54,13% ад агульнай колькасьці жыхароў, пэнсіянэры 35,36%.

## Паселішчы
У 2005 годзе пасьля муніцыпальнай рэформы ў раёне засталося 1 мескае паселішча і 7 сельскіх паселішчаў:
* Сураскае мескае паселішча
* Аўчынскае сельскае паселішча
* Дзегцяроўскае сельскае паселішча
* Дубраўскае сельскае паселішча
* Куласкае сельскае паселішча
* Лапазьненскае сельскае паселішча
* Ніўнянскае сельскае паселішча
* Улазавіцкае сельскае паселішча
Найболей буйныя сельскія паселішчы: Ніўнае, Лапазна, Кулагі, Улазавічы, Аўчынец, Лялічы, Душацін, Сьлішча, Калінкі.

## Эканоміка
Прыярытэтнымі галінамі эканомікі муніцыпальнай адзінкі зьяўляюцца папяровая і лёгкая прамысловасьць, сельская гаспадарка, малочна-перапрацоўчая і харчовая прамысловасьць, таксама ў раёне маюцца прадпрыемствы электраэнэргетыкі, транспарту, сувязі, жыльлёва-камунальнай гаспадаркі, гандлю і побытавага абслугоўваньня.

## Прамысловасьць
Асноўная доля вырабленай у раёне прамысловай прадукцыі даводзіцца на папярова-цэлюлозную галіну. Прамысловасьць раёну прадстаўлена наступным шэрагам местаўмацоўваючых прадпрыемстваў:
* Прадпрыемства цэлюлозна-папяровай прамысловасьці ЗАТ «Пралетар»,
* Малакаперапрацоўчае прадпрыемства ААТ «Суражмалпрам»,
* Кравецкая фабрыка «Суражанка»,
* Сураскі філіял ААТ «Бранскхлеб».

## Транспарт
Праз раён праходзіць чыгунка Ворша — Унеча.

## Культура
У мястэчку Лялічы (15 км ад Суража) знаходзіцца маёнтак пана Завадоўскага: архітэктурны ансамбль Царквы Сьвятой Кацярыны, Зімовага палаца, Летняга палаца (цалкам разбураны). Архітэктар збудаваньняў — Джакомо Кварэнгі. Пэрыяд будаўніцтва сядзібы Лялічы — другая палова XVII стагодзьдзя.

## Славутасьці
* Настаўніцкая сэмінарыя ў м. Сураж (1909 г.)
* Вышэйшая пачатковая вучэльня ў м. Сураж (1898 г.)
* Капліца-пахавальня ў м. Сураж (пачатак XX стагодзьдзя)
* Царква Покрыва Прасьв. Багародзіцы ў с. Высакаселішча (XVIII—XIX стагодзьдзі)
* Сядзіба Іскрыцкіх у с. Далісічы (сярэдзіна XIX стагодзьдзя)
* Царква Усьпеньня Прасьв. Багародзіцы ў с. Далісічы (XX стагодзьдзе)
* Царква Сьв. ап. Іаана Багаслова ў с. Дубраўка (пачатак XVIII стагодзьдзя)
* Царква Сьв. Васіля ў с. Душацін (канец XIX стагодзьдзя)
* Царква Усьпеньня Прасьв. Багародзіцы ў с. Крамова
* Сядзіба Завадоўскага ў с. Лялічы (канец XVIII стагодзьдзя)
* Царква Сьв. пак. Кацярыны ў с. Лялічы
* Царква Раства Багародзіцы ў с. Ніўнае (канец XIX стагодзьдзя)

## Асобы
* Рыгор Есімонтаўскі (1785—1851) — землеўладальнік, шляхціч, этнограф які вывучаў беларусаў Бранскага краю.
* Пётар Васільевіч Завадоўскі (10 (21) студзеня 1739 — 10 (22) студзеня 1812) — былы гаспадар сядзібы ў мястэчку Лялічы, таемны дараднік, сэнатар, першы міністар народнай асьветы Расеі, кіраўнік Дэпартамэнту Законаў Дзяржаўнай Рады, фаварыт Кацярыны II. Вучыўся ў Воршы ў езуіцкай школе, адтуль ён вынес веды польскай мовы. Гэта дало яму магчымасьць уваходзіць у зносіны з польскімі арыстакратамі (Чартарыйскім, Патоцкім, Чацкім). Паходзіў з польскага шляхоцкага роду гербу Равіч, прадстаўнікі якога перасяліліся ва Ўкраіну ў сярэдзіне XVII стагодзьдзя, нарадзіўся у мястэчку Красновічы Старадубскага палку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт места Сураж
* Сайт Адміністрацыі Сураскага раёна Бранскай вобласьці
* Сайт Адміністрацыі Бранскай вобласьці
* Сураскі раён на Radzima.org

Катэгорыя:Раёны Бранскай вобласьці