Прыстаўкі СІ

**Прыстаўкі [[СІ]]** служаць для скарачэньня напісаньня доўгіх лікаў.

## Прыстаўкі для кратных адзінак
**Кратныя адзінкі** — адзінкі, якія ў цэлае колькасьць разоў перавышаюць асноўную адзінку вымярэньня некаторай фізычнай велічыні. Міжнародная сыстэма адзінак (СІ) рэкамэндуе наступныя прыстаўкі для пазначэньняў кратных адзінак:




### Двайковае разуменьне прыставак

У праграмаваньні й індустрыі, зьвязанай з кампутарамі, тыя жа самыя прыстаўкі кіля-, мэга-, гіга-, тэра- і т.&nbsp;д. у выпадку ўжываньня да велічынь, кратным ступеням двойкі (напр., байт), могуць азначаць кратнасьць не 1000, а 1024=210. Якая менавіта сыстэма ўжываецца, павінна быць ясна з кантэксту (напр., у дачыненьні да аб'ёму апэратыўнай памяці выкарыстоўваецца кратнасць 1024, а ў дачыненьні да аб'ёму дыскавай памяці ўведзеная вытворцамі цьвёрдых кружэлак — кратнасьць 1000).





У пазьбяганьне блытаніны ў сакавіку 1999 году Міжнародная электратэхнічная камісія ўвяла новы стандарт па найменьні двайковых лікаў (гл. Двайковыя прыстаўкі).

## Прыстаўкі для дзельных адзінак
**Дзельныя адзінкі**, 
складаюць вызначаную дзель (частка) ад усталяванай адзінкі вымярэньня некаторай велічыні. Міжнародная сыстэма адзінак (СІ) рэкамэндуе наступныя прыстаўкі для пазначэнняў дзельных адзінак:




## Паходжаньне прыставак
Большасьць прыставак утворанныя ад грэцкіх слоў. Дэка адбываецца ад слова deca або deka (δέκα) — «дзесяць», гэкта — ад hekaton
(ἑκατόν) — «сто», кіля — ад chiloi (χίλιοι) — «тысяча», мэга — ад megas (μέγας), г.з. «вялікі», гіга — гэта gigantos (γίγας) — «гіганцкі», а тэра — teratos (τέρας), што азначае «жахлівы». Пэта (πέντε) і экса (ἕξ) адпавядаюць пяці і шасьці разрадам па тысячы і перакладаюцца, адпаведна, як «пяць» і «шэсьць». Дзельныя мікра (ад micros, μικρός) і нана (ад nanos, νᾶνος) перакладаюцца як «малы» і «карлік». Ад аднаго слова ὀκτώ (októ), якое азначае «восем», утворанныя прыстаўкі ёта (10008) і ёкта (1/10008).

Як «тысяча» перакладаецца і прыстаўка мілі, узыходзячая да лацінскага mille. Лацінскія карані маюць таксама прыстаўкі санты — ад centum («сто») і дэцы — ад decimus («дзясяты»), зэта — ад septem («сем»). Зэпта («сем») адбываецца ад лацінскага слова septem або ад францускага sept.

Прыстаўка ата ўтвораная ад дацкага atten («васямнаццаць»). Фэмта ўзыходзіць да дацкага (нарвэскага) *femten* або да старажытнаісьляндзкага *fimmtān* і азначае «пятнаццаць».

Прыстаўка піка адбываецца альбо ад францускага *pico* («дзюба» або «маленькая колькасьць»), альбо ад італьянскага *piccolo*, г. зн. «маленькі».

## Правілы выкарыстаньня прыставак
* Прыстаўкі варта пісаць злучна з найменьнем адзінкі або, адпаведна, зь яе пазначэньнем. 
* Выкарыстаньне двух або больш прыставак запар (напр., мікраміліфарад) не дазваляецца. 
* Пазначэньні кратных і дзельных адзінак зыходнай адзінкі, узьвядённай у ступень, утвораюць даданюнем ступені, якая адпавядае паказчыку да пазначэньня кратнай або дзельной адзінкі зыходнай адзінкі, прычым паказчык азначае ўзьвядзеньне ў ступень кратнай або дзельной адзінкі (разам з прыстаўкай). Прыклад: 1&nbsp;км2&nbsp;=&nbsp;(103&nbsp;м)2&nbsp;=106&nbsp;м2 (а не 103&nbsp;м2). Найменьні такіх адзінак утвораюць, далучаючы прыстаўку да найменьня зыходнай адзінкі: квадратны кілямэтар (а не кіля-квадратны мэтар).
* Калі адзінка ўяўляе сабой памнажаньне або стаўленьне адзінак, прыстаўку, або яе пазначэньне, далучаюць, як правіла, да найменьня або пазначэньню першай адзінкі: кПа•с/м (кіляпаскаль-сэкунда на мэтар). Далучаць прыстаўку да другога множніка памнажаньня або да назоўніка дапушчаецца толькі ў абгрунтаваных выпадках.

## Дастасавальнасьць прыставак
У сувязі з тым, што найменьне адзінкі масы ў СІ — кіляграм — утрымоўвае прыстаўку «кіля», для ўтварэньня кратных і дзельных адзінак масы выкарыстоўваюць дзельную адзінку масы — грам (0,001&nbsp;кг).

Прыстаўкі абмежавана выкарыстоўваюцца з адзінкамі часу: кратныя прыстаўкі наогул не спалучаюцца зь імі (ніхто не выкарыстае «кілясэкунду», хоць гэта фармальна і не забароненае), дзельные прыстаўкі далучаюцца толькі да сэкунды (мілісэкунда, мікрасэкунда і т.&nbsp;д.). У адпаведнасьці з ДАСТ 8.417-2002, найменьне і пазначэньні наступных адзінак СІ не дапушчаецца ўжываць з прыстаўкамі: хвіліна, гадзіна, суткі (адзінкі часу), градус, хвіліна, сэкунда (адзінкі плоскага вугла), астранамічная адзінка, дыоптрыя й атамная адзінка масы.

З мэтрамі з кратных прыставак на практыцы ўжываюць толькі кіля-: замест мэгамэтраў (Мм), гігамэтраў (Гм) і г.&nbsp;д. пішуць «тысячы кілямэтраў», «мільёны кілямэтраў» і т.&nbsp;д.; замест квадратных мэгамэтраў (Мм²) пішуць «мільёны квадратных кілямэтраў».

Ёмістасьць кандэнсатараў традыцыйна вымераюць мікрафарадамі і пікафарадамі, але не міліфарадамі або нанафарадамі (пішуць 60&nbsp;000&nbsp;пф, а не 60&nbsp;нф; 2&nbsp;000&nbsp;мкф, а не 2&nbsp;мф).

Прыстаўкі, якія адпавядаюць паказчыкам ступені, і што не дзеляцца на 3 (гэкта-, дэка-, дэцы-, санты-), выкарыстоўваць не рэкамэндуецца. Шырока выкарыстоўваюцца толькі сантымэтар (які зьяўляецца асноўнай адзінкай у сыстэме СГС) і дэцыбэл, у меншай ступені&nbsp;— дэцымэтар, а таксама гектар. У некаторых краінах віно мераюць дэкалітрамі.

## Глядзіце таксама
* Сантымэтар
* Нанамэтар
* Кіляграм
* Хвіліна

## Вонкавыя спасылкі
* ДАСТ 8.417-2002. Адзінкі велічынь

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня