open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жан Бадэн

**Жан Бадэ́н** (; 1529 ці 1530, Анжэ — 1596, Лян) — францускі палітык, філёзаф, эканаміст, правазнаўца, чалец парлямэнту Парыжу і прафэсар права ў Тулюзе. Многімі дасьледнікамі лічыцца заснавальнікам навукі аб палітыцы праз распрацаваную ім тэорыю «дзяржаўнага сувэрэнітэту».

Зь сярэдзіны XX стагодзьдзя папулярны сярод фанатаў футбольнага клюбу «Тулюза», якія лічаць сябе яго пасьлядоўнымі прыхільнікамі, скандуюць яго імя і ў дзень яго нараджэньня вывешваюць плякат памерам 25×50 мэтраў з рэпрадукцыяй яго партрэта, напісанага невядомым мастаком і надпісам «Жан Бадэн і Тулюза — на стагодзьдзі!»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1530 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Анжэ
Катэгорыя:Францускія эканамісты
Катэгорыя:Францускія палітыкі
Катэгорыя:Францускія юрысты
Катэгорыя:Францускія філёзафы
Катэгорыя:Памерлі ў 1596 годзе
Польская грамадзянская стража

**Польская грамадзянская стража пры Польскім камітэце грамадзкай бясьпекі ў Менску Літоўскім** () — польская парамілітарная арганізацыя, якая дзейнічала ў Менску, пачаткова з дазволу бальшавіцкіх уладаў, а з студзеня 1918 у кансьпірацыі.

Польская грамадзянская страж была створана 26 кастрычніка (8 лістапада) 1917 году ў Менску з ініцыятывы мясцовай Польскай супольнасьці. У гэты дзень адбыўся ўстаноўчы сход, на якім былі прынятыяа яе рэгулямін і ўлады. Узначаліў яе былы мэр Менску, Станіслаў Хшонстоўскі, а яго намесьнікамі сталі Станіслаў Алевіньскі і прыхільнік бальшавікоў Ян Барыла. Афіцыйнай галоўнай мэтай Стражы была *забяспечаньне жыцьця і маёмасьці жыхароў горада*. Пачаткова яна дзейнічала афіцыйна, за дазволам блашавіцкіх рэвалюцыйных уладаў. 18 студзеня Ян Барыла выдаў патрэбаваньне разбраіць арганізацыю. 23 студзеня адбылася кансьпірацыйная сустрэча Штабу Стражы (бяз Барылы) з чальцамі Камітэту грамадзкай бясьпекі Польскай рады Мінскай зямлі. На яе была прынятае рашэньне пра пераход Стражы да падпольнай дзейнасьці і прадаўжаньне сакрэтнага вайсковага нашучаньня яе сяброў.

## Крыніцы

## Літаратүра
* Дар’юш Тарасюк: *Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905—1918*. Люблін: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, с. 212. ISBN 978-83-227-2629-7

Катэгорыя:Гісторыя Менску
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Польскія арганізацыі на Беларусі
Царкоўе

Назву **Царкоўе** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Царкоўе — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне
** Царкоўе — пасёлак у Гомельскім раёне

## Глядзіце таксама
* Царкавішча
* Царкаўляне
* Царковішча
* Царкоўна
* Царкоўцы
Карпаты Львоў

«**Карпа́ты**» () — украінскі футбольны клюб з гораду Львоў. Заснаваны ў 1963 годзе. Уладальнік Кубка СССР (1969).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Львове
Катэгорыя:1963 год у Львове
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1963 годзе
Катэгорыя:Студзень 1963 году
Міцкевіч на скале Аю-Даг

«**[[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]] на скале [[Аю-Даг]]**» — карціна Валенція Ваньковіча, напісаная і ўпершыню выстаўленая ў 1828 годзе на выставе ў Імпэратарскай Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбургу.

Нагодай для стварэньня карціны паслужыў вершаваны цыкль Адама Міцкевіча «Крымскія санэты» (1826) і асабліва васямнаццаты санэт «Аюдаг», які пачынаецца радкамі:

## Апісаньне

Карціна намаляваная свабодным і лёгкім мазком, у адзінай плыні формы. Колеры някідкія і злучаюцца ў далікатныя гамы шматслойнага пісьма. 

Фігура Адама Міцкевіча адлюстраваная ў профіль. Ён абапёрся локцем на выступ скалы і прытуліў руку да шчакі. Твар паэта падкрэсьлены густой фрызурай з завіткамі бакенбардаў. Партрэт пабудаваны на спалучэньні мяккіх, чулых і адначасна рашучых і мужных пачаткаў. Мяккі выгіб шыі пераходзіць у форму жывога падбародка. Вусны шчыльна сьцятыя. 

Адзеньне паэта складае элегантная сьветлая кашуля, пад каўняром якой і на грудзёх павязаны шырокі шаўковы шаль, на плечы накінута каўкаская бурка.

На выступе скалы за плячыма паэта паказваецца ліра, што, на думку Яўгена Шунейка, пераўтварае скалу Аю-Даг у міталягічны Алімп і сымбалізуе талент Адама Міцкевіча.

## Крыніцы

Катэгорыя:Карціны Валенція Ваньковіча
Катэгорыя:Адам Міцкевіч
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1828 годзе
Профіль чалавека

**Профіль** — палажэньне галавы або складанай фігуры «збоку», пад 90° да назіральніка. Бывае левы профіль і правы профіль — у залежнасьці ад кірунку павароту асобы. Паколькі пры такім палажэньні губляюцца спэцыфічныя дэталі, але застаецца агульнае ўражаньне — часта выкарыстоўваецца на манэтах, гербах, і г. д. З той самай прычыны профілем сталі называць любую лінію, якая апісвае форму аб'ёмнага аб'екта.

Катэгорыя:Партрэт
Асаднік

**Асаднік** — адзін з асаднікаў, людзей, якія закладаюць новае мястэчка, калёнію, сядзібу. Утворанае ад паўночна-славянскага дзеяслову «асаджвацца» — пасяляцца.

У польскай, чэскай, славацкай, украінскай, верхнелужыцкай мовах «асада» азначае пасяленьне, сядзібу, калёнію.

На Беларусі вядомае паняцьце «асадных» або «чыншавых сялян». Гэта званьне за вайсковыя заслугі, зямлю і шляхецкія званьні атрымоўвалі нават татары, але ўсё роўна не яны засталіся для беларусаў, як «асаднікі».

У міжванны час на Заходняй Беларусі асаднікі — адметны фэномэн XX стагодзьдзя. Гэта вайсковыя і цывільныя каляністы, якіх польскі ўрад перасяляў з цэнтральных раёнаў краіны ў заходнюю Беларусь і Ўкраіну.

«Асадніцтва» пачалося на аснове закону са сьнежня 1920 году пра надзяленьне зямлёю жаўнераў, якія асабліва вызначыліся ў вайне супраць бальшавікоў. Асаднікаў надзялялі ўчасткамі зямлі па некалькі дзясяткаў гектараў і пасялялі пераважна ўздоўж савецка-польскай мяжы. Асаднікі мелі зброю і аб’ядноўваліся ў «Саюз былых абаронцаў усходніх ускраін», выконвалі паліцэйскія, адміністрацыйныя і антыдывэрсійныя функцыі. Усяго, у Заходняй Беларусі было каля 9 тысячаў гаспадарак асаднікаў. Мэта гэтай акцыі — зьмяніць этнічны склад насельніцтва ў памежных раёнах, палянізаваць мясцовых беларусаў, адгарадзіцца ад Савецкага Саюзу надзейнай сьцяной карэнных палякаў.

У сярэдзіне 1920-х маёнткі асаднікаў паліліся беларускімі сялянамі.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Заходняя Беларусь
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Зважай (часопіс, 1974)

**«Зважай»** — беларускі штоквартальны часопіс, заснаваны ў 1974 годзе ў Таронта Аб’яднаньнем Беларускіх Вэтэранаў, існаваў да 1998 году. Выдаваўся на беларускае мове і на ангельскае мове. Часопіс называў сябе «часапіс беларускіх вэтэранаў».

Рэдактар — Кастусь Акула. Друкаваў матэрыялы па беларускай гісторыі і пытаньнях вайсковае гісторыі Беларусі, мэмуары, літаратурныя творы. Асьвятляў падзеі на Беларусі і эмігранцкае жыцьцё.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Зважай» на Камунікаце

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1974 годзе
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Зьніклі ў 1998 годзе
Зважай (неадназначнасьць)

* Зважай — вайсковая беларуская каманда
* «Зважай» — скаўцкі беларускі часопіс (1946), што выдаваўся ў Рэгенсбургу (Нямеччына)
* «Зважай» — вайскова-гістарычны часопіс (1974—1998) што выдаваўся на эміграцыі

## Крыніцы
Рандоўка

Назву **Рандоўка** маюць:

* Рандоўка — рака ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці, левы прыток Вузы, басэйн Дняпра
* Рандоўка — вёска ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці
Прыбарскі сельсавет (Гомельскі раён)

**Прыбарскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёну Гомельскай вобласьці Беларусі. Цэнтар сельсавету — вёска Прыбар.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Гомельскага раёну 
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1919 годзе
Яўген Ганкін

**Яўген Маркавіч Ганкін** (26 кастрычніка 1922, Шчадрын, Бабруйскі павет — 3 траўня 1996) — беларускі мастак. Заслужаны дзяяч мастацтваў БССР (1968 год).

## Біяграфія
Нарадзіўся 26 кастрычніка 1922 году ў вёсцы Шчадрын Бабруйскага павету БССР. У 1944 годзе скончыў Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя Герасімава. Адначасова з вучобай, у 1943 — 1944 гадах дапамагаў галоўнаму мастаку ў фільме «Іван Жахлівы» Сяргея Эйзенштэйна. У 1944 — 1945 гадах працаваў у Кіеўскай кінастудыі, а з 1946 году — мастаком-пастаноўшчыкам на Беларусьфільме.

Займаўся афармленьнем такіх клясычных беларускіх фільмаў як «Паўлінка» (1952), «Хто сьмяецца апошнім» (1954), «Гадзіньнік спыніўся апоўначы» (1958), «Я родам зь дзяцінства» (1966), «Вайна пад стрэхамі» (1967), «Сыны сыходзяць у бой» (1969), «Белыя росы» (1983).

Памёр 3 траўня 1996 году.

## Фільмаграфія
* 1945 — Зыгмунт Каласоўскі
* 1953 — Сьпяваюць жаўрукі
* 1954 — Хто сьмяецца апошнім?
* 1957 — Нашыя суседзі
* 1959 — Каханьне трэба берагчы
* 1960 — Чалавек не скараецца
* 1967 — Вайна пад стрэхамі
* 1983 — Белыя росы
* 1987 — Восеньскія сны
* 1993 — ...Аз аддам

## Ушанаваньне памяці
* Мэмуары Яўгена Ганкіна «Крыло анёла» пасьмяротна выдадзеныя ў Злучаных Штатах.
* У 2003 годзе зьняты дакумэнтальны фільм пра Яўгена Ганкіна «Легендамі не карануйце нас».

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 26 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1926 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жлобінскім раёне
Катэгорыя:Памерлі 3 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1996 годзе
Янанебібув

***Янанебібув*** — другі альбом украінскага гурта «Океан Ельзи», запісаны ў 2000 годзе Nova Records, ды перавыдадзены ў 2003 Lavina Music.

## Сьпіс кампазыцыяў

Катэгорыя:Альбомы Океан Ельзи
Алешышкі

**Але́шышкі** — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у Залескі сельсавет.

## Крыніцы

Катэгорыя:Залескі сельсавет (Смаргонскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Маскоўскі вакзал (Санкт-Пецярбург)

**Маскоўскі вакзал** (з 1851 да 1924 году — **Мікалаеўскі**) — пасажырскі тэрмінал станцыі «Санкт-Пецярбург-Галоўны». Адзін зь пяці дзейных вакзалаў Санкт-Пецярбургу. Разьмешчаны па адрасу пл. Паўстаньня, 2. Побач з вакзалам разьмешчаныя станцыі мэтро «Плошча Паўстаньня» і «Маякоўская».

Катэгорыя:Збудаваньні Санкт-Пецярбургу
Вялікая Мыса

**Вялі́кая Мыса́** — вёска ў Беларусі, на рацэ Оксне. Уваходзіць у склад Залескага сельсавету Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Турыстычная інфармацыя
### Страчаная спадчына
* Сядзіба Букатых

## Галерэя

Vialikaja Mysa, Bukaty. Вялікая Мыса, Букаты (1901-14).jpg|да 1915 г.
Vialikaja Mysa, Bukaty. Вялікая Мыса, Букаты (1915-16).jpg|паміж 1915 і 1916 гг.
Vialikaja Mysa, Bukaty. Вялікая Мыса, Букаты (1916) (2).jpg|1916 г. 
Vialikaja Mysa, Bukaty. Вялікая Мыса, Букаты (1916) (3).jpg|1916 г.
Vialikaja Mysa, Bukaty. Вялікая Мыса, Букаты (1916) (5).jpg|1916 г.
Vialikaja Mysa, Bukaty. Вялікая Мыса, Букаты (1916-17).jpg|паміж 1916 і 1917 гг.
Vialikaja Mysa, Bukaty. Вялікая Мыса, Букаты (1917).jpg|1917 г. 


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Прыхач У. Вёска Вялікая Мыса на Смаргоншчыне, што бярэ пачатак ад Вітаўта, Рэгіянальная газэта, 19 лістапада 2014 г.

Катэгорыя:Залескі сельсавет (Смаргонскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Францішак Ксавэры Агінскі

**Франці́шак Ксавэ́ры Агі́нскі** (1742—1814, Маладэчна) — граф,  стражнік польны літоўскі, кухмістар вялікі літоўскі, староста рэтаўскі і пшэвальскі.

## Біяграфія
Паходзіў з княскай лініі роду Агінскіх, малодшы сын Тадэвуша Францішка Агінскага (1712—1783) і Ізабэлы Радзівіл (1711—1761), дзядзька кампазытара Міхала Клеафаса Агінскага (1765—1833).

Быў барскім канфэдэратам. Будучы стражнікам у ноч на 23 верасьня 1771 году, удзельнічаў у бітве пад Сталовічамі і трапіў у палон. За яго вызваленьне пазьней клапаціўся сам кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі.

Валодаў маёнткамі ў Маладэчне, Гануце і Залесьсі, апошняе за адсутнасьцю нашчадкаў ў 1802 перайшло да яго пляменьніка Міхала Клеафаса.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1742 годзе
Францішак Ксавэры
Катэгорыя:Барскія канфэдэраты
Катэгорыя:Памерлі ў 1814 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маладэчне
Уладзімер Ясінскі

**Уладзі́мер Кіры́лавіч Ясі́нскі** (*12 кастрычніка 1940, м. Пружана, цяпер у Берасьцейскай вобласьці Беларусі)&nbsp;— украінскі навуковец у галіне матэматычнай кібэрнэтыкі. Доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар. Акадэмік Акадэміі навук ВШ Украіны з 2009 року.

## Жыцьцяпіс
У 1965&nbsp;року скончыў фізыка-матэматычны факультэт Чарнавецкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (ЧДУ).

Працаваў на пасадзе матэматыка-праграмоўцы вылічальнага цэнтру ЧДУ. У 1972—1973 навучаўся ў асьпірантуры Латвійскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту.

Працаваў у ЧДУ асыстэнтам, старэйшым выкладнікам, дацэнтам катэдры прыкладной матэматыкі і мэханікі; дацэнтам, прафэсарам катэдры матэматычнага мадэляваньня. З 2001&nbsp;року працуе загаднікам катэдры матэматычнай і прыкладной статыстыкі. Па сумяшчальніцтве загадваў катэдрай інфармацыйных сыстэмаў на Чарнавецкім факультэце Нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту «ХПІ» (1996—2001), працаваў прафэсарам катэдры вышэйшай матэматыкі факультэту інфармацыйных сыстэмаў і тэхналёгіяў Букавінскага ўнівэрсытэту (2001—2007).

## Навуковая дзейнасьць

У аўтарстве і суаўтарстве апублікаваў 9 манаграфіяў, 12 падручнікаў з грыфам Міністэрства асьветы й навукі Ўкраіны, болей за 250 артыкулаў і больш за 150 тэзаў навуковых канфэрэнцыяў.

Падрыхтаваў 10 кандыдатаў фізычна-матэматычных навук.

Сябра спэцыялізаванай навуковай рады па абароне кандыдацкіх дысэртацыяў.

З 1966 у якасьці галоўнага выканаўцы або кіраўніка выканаў больш за 9 гасразьліковых працаў з прадпрыемствамі краіны, а таксама 4 грантавыя навукова-досьледныя работы Міністэрства асьветы й навукі Ўкраіны.

## Узнагароды
* Мэдаль «Вэтэран працы» (1989)
* Прэмія імя Юрыя Фядзьковіча (2003)

## Літаратура
* Академія наук вищої школи України. 1992—2010. Довідник

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс  на бачыне Акадэміі навук вышэйшай школы Ўкраіны

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1940 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанах
Катэгорыя:Выпускнікі Чарнавецкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Украінскія матэматыкі
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук вышэйшай школы Ўкраіны
Шчомысьліца (станцыя мэтро)

**Шчо́мысьліца** (трансьліт.: *Ščomyslica*) — плянуемая станцыя Маскоўскай лініі Менскага мэтрапалітэну. Па стане на верасень 2013 году будаўніцтва станцыі не плянуецца пачынаць у наступныя некалькі гадоў, бо забудова мікрараёну ў Шчомысьліцы была адмененая і станцыя ня будзе мець дастатковай пасажырскай плыні.

## Выхад у горад
Выхад да Берасьцейскай шашы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Станцыі Менскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:Маскоўская лінія мэтро (Менск)
Менская плошча (Кіеў)

**Менская плошча** () — плошча ў Кіеве, у Абалонскім раёне места. Пад плошчай — аднайменная станцыя мэтро. Плошча знаходзіцца на перакрыжаваньні Абалонскага праспэкту і вуліцы Маршала Цімашэнкі. Каля плошчы разьмешчаны раён, які жыхары гораду называюць «Абалонскія Ліпкі». Назоў плошча атрымала ў 1982 року.

## Вонкавыя спасылкі

* Вэб-энцыкляпедыя Кіева

Катэгорыя:Кіеў
Норыдж Сіці

«**Норыдж Сіці**» () — ангельскі футбольны клюб з гораду Норыдж, што знаходзіцца ў графстве Норфалк. З сэзону 2011—2012 па 2013—2014 гады, «Норыдж Сіці» таксама ў Прэм’ер-лізе пасьля шасьцігадовай адсутнасьці, скончыўшы на другім месцы чэмпіянат футбольнай лігі ў 2010—2011 гадох і атрымаўшы, такім чынам, аўтаматычны пераход у вышэйшы дывізіён.

Клюб быў заснаваны ў 1902 годзе. Упершыню клюб трапіў у найвышэйшы ангельскі футбольны дывізіён у 1972 годзе, дзе згуляў у агульнай складанасьці 21 сэзон. «Норыдж Сіці» двойчы перамог у турніры на Кубак Лігі ў 1962 і 1985 гадох. Таксама клюб зьяўляецца адным з заснавальнікаў Прэм’ер-Лігі ў 1992—1993 гадох, заняўшы ў тым сэзоне трэцяе месца. Клюб згуляў першыя тры сэзоны ў новай лізе, нават праходзячы ў Кубак УЭФА, дзе каманда дасягнула трэцяга раўнду, а таксама вярнулася на адзін сэзон у 2004—2005 гадох.

З 1935 году «Норыдж Сіці» праводзіць свае хатнія матчы на стадыёне «​​Кэроў Роўд», а таксама мае даўніе й жорсткае саперніцтва з суседзямі па Усходняй Англіі клюбам «Іпсўіч Таўн», зь якімі яны правялі ўжо агулам 138 матчаў, гэтае дэрбі мае назоў — Дэрбі Ўсходняй Англіі. Песьня заўзятараў «On The Ball, City» разглядаецца як найстарэйшая футбольная песьня ў сьвеце.

## Гісторыя
Футбольны клюб «Норыдж Сіці» быў створаны паводле выніках сустрэчы ў кафэ «Крытэрыён» у Норыджы 17 чэрвеня 1902 году. Празь некалькі дзён, 2 ліпеня, адбылася яшчэ адна сусрэча з нагоды стварэньня клюбу, якая была арганізавана трыма былымі гульцамі клюбу «Norwich CEYMS», Робэртам Ўэбстэрам, Джозэфам Купэрам і Брэдам Скелі. Свой першы матч клюб правёў 6 верасьня 1902 году супраць каманды «Гарыдж і Паркенсан» на пляцоўцы «Ньюмаркет Роўд». Пасьля паверкі камісіяй Футбольнай асацыяцыі клюб быў адхілены ад аматарскіх гульняў у 1905 годзе, бо быў характарызаваны як арганізацыя з прафэсійнымі прыкметамі. У тым жа годзе «Норыдж Сіці» быў абраны ў якасьці чальца Паўднёвай лігі, а з павелічэньнем колькасьці наведвальнікаў матчаў, клюб быў вымушаны зьехаць зь «Ньюмаркет Роўд» ў 1908 годзе й пераехаць на «Нэст», закінуты кар’ер мелу. Арыгінальнай мянушкай клюбу была «грамадзяне», аднак з 1907 году стала ўжывацца сучасная «канаркі», з-за папулярнай у той час модзе на разьвядзеньне й утрыманьне птушак. Падчас Першай сусьветнай вайны, калі футбол быў прыпынены, перад клюбам паўстала сур’ёзная запазычанасьць, такім чынам 10 сьнежня 1917 году клюб увайшоў у стадыю добраахвотнай ліквідацыі.

## Тытулы
* **Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ангельшчыны|Кубка Лігі]]**: 2
** 1962, 1985

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт «Норыдж Сіці»

Катэгорыя:Норыдж
Лука (Тарашчанскі раён)

**Лука** () — вёска ў Тарашчанскім раёне Кіеўскай вобласьці Украіны. Знаходзіцца на шашы Т-1010 (Белая Царква — Зьвянігародка). 

## Вонкавыя спасылкі

* Лука на старонцы Вярхоўнай рады Ўкраіны
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кіеўскай вобласьці

Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці
Mark IV

**Mark IV** (*Mk IV*) — брытанскі цяжкі танк часоў Першай сусьветнай вайны. Як і папярэднія брытанскія танкі, выпускаўся ў дзьвюх мадыфікацыях, якія адрозьніваюцца паміж сабой узбраеньнем: «самец» () — са зьмяшаным гарматна-кулямётным узбраеньнем і «самка» () — з чыста кулямётным ўзбраеньнем.

## Гісторыя стварэньня
Танк Mk IV зьяўляўся разьвіцьцём галіны ангельскіх цяжкіх танкаў. У яго канструкцыю ўнесьлі паляпшэньні, прадыктаваныя баявым вопытам: таўшчыню бартавой броні павялічылі з 6 да 12 мм, а даху — да 8 мм, што падвысіла абарону экіпажа ад бранябойных куль. На танках Mk IV упершыню зьявіліся кулямёты «Льюіс», якія мелі паветранае астуджэньне ствала замест вадзянога, як у кулямётаў «Вікерс». Аднак новыя кулямёты хутка пераграваліся, а парахавыя газы перашкаджалі наводчыку. На больш позьніх мадэлях усталёўвалі кулямёты «Гочкіс», пазбаўленыя гэтага недахопу, і гарматы са ствалом, скарочаным з 40 да 23 калібру. Пасьля гэтага яны не ўторкваліся ў зямлю (пры праходзе перашкоды) і не чапляліся за дрэвы і сьцены дамоў.

Паліўныя бакі месьціліся па-за корпусам паміж заднімі галінамі гусеніц. Гаручае падавалася прымусова, на выхлапную трубу паставілі глушыцель. Ланцуговую перадачу да кіроўных колаў прыкрылі ад бруду, гусеніцы зрабілі шырэй. Палепшылі назіральную прыладу мэханіка-кіроўцы: яна стала ўяўляць сабой бранявую пэрфараванай пліту, якая забясьпечыла больш эфэктыўную абарону ад сьвінцовых пырсак.

## Удзел у баявых дзеяньнях
Першыя танкі прыбылі на фронт у красавіку 1917 году і 7 чэрвеня прынялі ўдзел у першым баі за Месін. Тады ж у лістападзе яны прынялі ўдзел у бітве пры Камбрэ. Усяго было выпушчана 1015 танкаў Mk IV. Іх вытворчасьць спынілася ў сьнежні 1917 году ў сувязі са зьяўленьнем Mk V.

## Літаратура
* Библиотека военной истории. Энциклопедия танков, Санкт-Петербург, 1998 год. Составитель Холявский Г. Л., Издатель АТС, 578стр., ISBN 985-433-253-5
* David Fletcher. British Mark IV Tank. — Oxford: Osprey Publishing, 2007. — 48 p. — (New Vanguard № 133). — ISBN 1-84603-082-X

Катэгорыя:Танкі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Цяжкія танкі
Катэгорыя:Танкі Першай сусьветнай вайны
Рытчы дэ Лят

**Рытчы Рыя Альфонс дэ Лят** (;  28 лістапада 1988 году, Антвэрпэн, Бэльгія) — колішні бэльгійскі футбаліст, абаронца. На сваім рахунку мае толькі 2 выступы ў кашулі нацыянальнай зборнай Бэльгіі.

## Дасягненьні
**«Лэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2016

**«Антвэрпэн»**:
* Чэмпіён Бэльгіі: 2023
* Уладальнік Кубка Бэльгіі: 2020, 2023
* Уладальнік Супэркубка Бэльгіі: 2023

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Бэльгійскія футбалісты
Віторыя Гімарайнш

«**Віторыя**» () — партугальскі футбольны клюб з гораду Гімарайншу. Заснаваны ў 1922 годзе. Уладальнік Кубка Партугаліі (2013).

## Гісторыя
«Віторыя» была сфармаваная ў 1922 годзе. Ягоная назва, як мяркуецца, ёсьць данінай павагі да сэтубалькай «Віторыі», якая ў тыя часы былі вялікай сілай. Ад пачатку гімарайншцы бралі ўдзел у чэмпіянаце, які ладзілася асацыяцыяй футболу Брагі. У 1941 годзе «Віторыя» далучылася да Прымэйры, а ў сваім дэбюце ў розыгрышы Кубка Партугаліі 1941—1942 гадоў насуперак усім меркаваньнем дружына з Гімарайншу дасягнула фіналу, дзе, аднак, зьведаў паразу ад «Бэленэнсіш» зь лікам 2:0. У паўфінале «Віторыя» выбіла з турніру папярэдняга ўдадальніка кубка лісабонскі «Спортынг».

10 сакавіка 1980 году прэзыдэнтам клюбу быў абраны бізнэсовец Антонію Пімэнта Машаду, зь імём якога зьвязаныя вялікія посьпехі клюбу. Прэзыдэнт заўсёды актыўна браў удзел у кіраваньні футбольнымі камандамі, чым часам выклікаў незадаволенасьць трэнэраў. Найлепшы час прыпаў на сканчэньне 1980-х гадоў, калі «Віторыя» брала ўдзел у Кубку УЭФА 1986—1987 гадоў. Партугальцы тады здолелі пераадужыць чэхаславацую «Спарту», гішпанскае «Атлетыка» і нідэрляндзкі «Гронінген». Спыніць каманду здолелі толькі гульцы мёнхэнглядбаскай «Барусіі». У 1990-я гады клюб прыдбаў уласны спартовы комплекс, дзякуючы якому дружына атрымала выдатныя ўмовамі дзеля трэнаваньняў. У гэтыя час гімарайншцы стала бралі ўдзел у розыгрышах эўракубкаў.

У пачатку 2000-х гадоў «Віторыя» прайшла ў заняпад і змагалася за выжываньне у элітным дывізіёне. Той час адзначаны судом над Машаду, якога абвінавацілі ў крадзяжы. У лютым 2008 году ён быў асуджаны на чатыры гады і тры месяцы пазбаўленьня волі, але праз год яго вызвалілі з-пад варты і замест гэтага прызначылі сплаціць штраф у памеры 4 тысяч эўра за фальсыфікацыю дакумэнту.

Не зважаючы на тое, што клюб у сэзоне 2004—2005 гадоў фінішаваў на пятым месцы ў лізе і, такім чынам, кваліфікаваўся ў Кубак УЭФА, у наступным сэзоне «Віаторыя» страціла сваё месцы ў эліце, заняўшы перадапошняе 17 месца. Тым ня менш, у тым няўдалым годзе каманда з Гімарайншу дасягнула паўфіналу Кубка Партугаліі, выбіўшы «Бэнфіку» ў чвэрцьфінале. Клюб таксама ня здолеў прасунуцца далей за групавы этап Кубка УЭФА.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гімарайнш
Магрыб

**Маґрыб** (араб. المغرب ал-Магрыба «захад») — назва, дадзеная сярэднявечнымі арабскімі географамі і гісторыкамі краінам, разьмешчаным на захад ад Эґіпта; захавалася ў арабскай мове і дагэтуль.

Да гэтага часу па арабску так называецца Марока.

З захаду на ўсход: Маўрытанія, Заходняя Сахара, Марока, Альжыр, Туніс, Лібія. У сярэднявеччы ў панятак Маґрыба ўключаліся таксама мусульманская Гішпанія (Андалюзія) і іншыя ўладаньні былога Арабскага халіфата ў заходняй частцы Міжземнага мора (Балеарскія астравы, Сардынія, Сыцылія).

Агульную назву Аль-Магрыб гэтыя дзяржавы атрымалі ў пэрыяд заваявальных паходаў арабаў. У перакладзе з арабскага Аль-Магрыб — «краіна, дзе заходзіць сонца» ці «Захад».
Атляс (горы)

**Атля́с**, **Атля́скія го́ры** (; назва ўзыходзіць да  — імя грэцкага атлянта Атляса) — вялікая горная сыстэма на паўночным захадзе Афрыкі, якая цягнецца ад атлянтычнага ўзьбярэжжа Марока цераз Альжыр да берагоў Тунісу; пазьней уся горная сыстэма ад мыса Катэй (цяперашні мыс Спартэль ля Танжэра) да Сыртаў (Малы Сырт). Даўжыня хрыбтоў 2 400 км. Найвышэйшы пункт — гара Тубкаль (4 167 м), знаходзіцца на паўднёвым захадзе Марока.
Петразаводзкі тралейбус

**Петразаводзкі тралейбус** — тралейбусная сыстэма гораду Петразаводзк. Адкрыта ў 1961 годзе.

## Маршруты (на 10.03.2025)
* **№ 1:** Кемская вуліца — вуліца Чыстая;
* **№ 3:** Завадзкая вуліца — Хлебакамбінат;
* **№ 5:** Лыжная вуліца — ДСК;
* **№ 6:** вуліца Карабэлаў — станцыя Таварная;
* **№ 7а:** вуліца Карабэлаў — Лыжная вуліца;
* **№ 8:** Завадзкая вуліца — вуліца Чыстая.

Тралейбус
Зьвянігарадзкая (станцыя мэтро)

«**Зьвянігарадзкая**» — станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну. Адкрытая ў 2008 годзе паміж станцыямі «Садовая» і «Абводны канал».

## Перасадка на грамадзкі транспарт
* Тралейбусы: 3, 8, 15, 17
* Трамвай: 16

## Выхад у горад
Выхад у горад на Зьвянігарадзкую вуліцу.

## Пераход
З станцыі існуе пераход на станцыю «Пушкінская».

Катэгорыя:Пецярбурскі мэтрапалітэн
Нарчэпінг

**Нарчэпінг** () — горад у Швэцыі, прыкладна за 160 км на паўднёвы захад ад Стакгольму, у ляндскапе Эстэр’ётлянд і аднайменным лэне, у якім паводле колькасьці насельніцтва ён саступае толькі Лінчэпінгу, а таксама цэнтар камуны Нарчэпінг. Насельніцтва — 93 765 чалавек (2015 год).

## Гісторыя

Нарчэпінг атрымаў гарадзкія прывілеі ў 1384 годзе. Росквіт гораду прыйшоўся на XVII стагодзьдзе, калі нідэрляндзкі (з сучаснай Бэльгіі) прадпрымальнік Люіс дэ Гээр заснаваў тут між іншым, папяровую фабрыку, некалькі фабрыкаў па вытворчасьці зброі, вопраткі, а таксама майстэрню караблёў. У гэты час Нарчэпінг быў другім паводле колькасьці насельніцтва горадам Швэцыі (цяпер толькі дзясяты). У 1719, у часе Вялікай Паўночнай вайны горад быў разбураны й разрабаваны расейскімі войскамі, аднак пасьля вайны й да канца XIX стагодзьдзя, працягваў заставацца другім паводле значнасьці горадам краіны. У тым самым 1719 годзе ў Нарчэпінгу была заснаваная найстарэйшая зь існых дагэтуль у Швэцыі газэтаў «Norrköpings tidningar». У XIX стагодзьдзі горад становіцца й значным цэнтрам вытворчасьці тэкстылю, і толькі ў 1970-я гг. страчвае свае пазыцыі ў гэтым кірунку. У XXI стагодзьдзі Нарчэпінг, разам з суседнім Лінчэпінгам утварае чацьверты паводле колькасьці насельніцтва й эканамічнай значнасьці Рэгіён Вялікіх гарадоў Швэцыі.

## Транспарт
Нарчэпінг, разам з Стакгольмам, Гётэборгам і Люндам зьяўляецца адным з чатырох гарадоў Швэцыі, якія маюць свой трамвай.

## Славутасьці

* Ратуша (1907—1910)
* Царква Ядвігі (Hedvigkyrka, 1673, пабудавана на месцы былога замку)
* Царква Сьв. Уляфа (1765—1767)
* Парк Карла Югана з помнікам гэтаму каралю й сусьветнавядомай клюмбай кактусаў (высаджваецца штогод у летні час)
* Музэй Працы
* Музэй Мастацтваў
* Музэй пэтрогліфаў у раёне Гімэльсталюнд
* Руіны замку Юганісборг (1614, разбураны расейцамі ў 1719)

## Вонкавыя спасылкі

* Камуна Нарчэпінг
Афанасі Фет

**Афанасі Афанасьевіч Фет** (; першыя 14 і апошнія 19 гадоў жыцьця афіцыйна насіў прозьвішча *Шэншы́н*, , маёнтак Навасёлкі, Мцэнскі павет, Арлоўская губэрня — , Масква) — расейскі паэт-лірык, перакладчык, мэмуарыст. Пісаў шчырыя і жарсьлівыя вершы, якія моцна паўплывалі на расейскіх паэтаў-сымбалістаў, у прыватнасьці на Аляксандра Блока.

На беларускую мову творы Фета перакладалі Васіль Жуковіч, У.Данілаў, П.Макарэвіч, Юрась Сьвірка. У 2024 годзе выйшаў том выбранай лірыкі ў перакладзе Г. Ліхтаровіча.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Собрание стихотворений Фета 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Арлоўскай губэрні
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Расейскія перакладчыкі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на расейскую мову
Катэгорыя:Мэмуарысты
Нарчэпінг (камуна)

**Нарчэ́пінг** () — камуна на ўсходзе Швэцыі, у лэне Эстэр’ётляндзе, пераважна ў аднайменным ляндскапе (невялічкая частка камуны належыць да ляндскапу Сёдэрманлянду). Насельніцтва на 31 чэрвеня 2023 году — 145 163 чалавекі — дзясятая паводле колькасьці жыхароў камуна Швэцыі (зь дзевятнаццаці камунаў у якіх насельніцтва перавышае 100 000 чалавек). Плошча 1612,03 км². Галоўны горад — Нарчэпінг.

## Славутасьці
* Кальмордэнскі заапарк

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамады лэну Эстэр’ётлянд
Джыўз і Ўустэр (тэлесэрыял)

«**Джыўз і Ўу́стэр**» () — брытанскі камэдыйны тэлесэрыял, які быў зроблены па матывах раманаў Пэлема Грэнвіла Ўудгаўза пра маладога арыстакрата Бэртрама Ўустэра й ягонага камэрдынэра Рэджыналда Джыўза. Сэрыял шырока вядомы ў сьвеце, атрымаўшы 2 прызы «BAFTA TV Award»: у 1992 годзе за найлепшы дызайн і ў 1993 годзе за найлепшую графіку.

Ўустэр зьяўляецца халасьцяком і нязначным арыстакратам. Ён і ягоныя сябры, якія ў асноўным зьяўляюцца чальцамі клюбу «Трутні», заўсёды трапляюць ува ўсякія здарэньні, зь якіх ім дапамагае выкруціцца камэрдынер Джыўз. Дзеяньні ў тэлесэрыяле разгортваюцца ў асноўным у Лёндане, ягоных прыгарадах, і ў Нью-Ёрку прыблізна ў 1930-х гадох.

## Сюжэт
Як і ў раманах, у тэлесэрыяле Бэрці й ягоныя сябры часьцяком трапляюць ува ўсялікія пацешныя калатнечы й авантуры, і толькі геній Джыўза, знаходлівасьць і эрудыяванасьць камэрдынэра, дапамагае ім выблытацца зь непрыемных сытуацыяў.

Непрыемнасьці Бэрці часьцяком узьнікаюць з-за таго, што яго маюць намер ажаніць на не цалкам прыдатнай дзяўчыне, ад строгіх «сяржантаў у спадніцы» да занадта сэнтымэнтальных і ўзьнёслых асобаў, а Бэрці любым коштам імкнецца ўхіліцца ад змовінаў і шлюбу зь імі. Іншая крыніца галаўнога болю Бэрці Ўустэра ёсьць дзьве ягоныя цётачкі: энэргічная цётка Дэлія, якая раней займалася паляваньнем на ліс і таму мае адпаведную выпраўку і голас, і цётка Агата — «праклён дома Ўустэраў» — строгая і чапурыстая асоба. Дэлія цалкам добра ставіцца да Бэрці, Агата ня так добра, але абедзьве яны лічаць яго дурным і бязвольным. Яны таксама стала залучаюць Бэрці ў розныя непрыемнасьці, даючы яму няспраўныя, часам абсурдныя і супрацьзаконныя даручэньні, якія ён вымушаны выконваць пад страхам адлучэньня ад геніяльна прыгатаванай ежы францускага кухара Анатоля альбо ў выніку слабахарактарнасьці й джэнтэльмэнскага выхаваньня.

Бэрці таксама зьяўляецца сябрам клюбу «Трутні», дзе сустракаюцца шмат такіх жа, як ён, багатых арыстакратаў, з многімі зь якіх ён даўно знаёмы ці вучыўся разам. Сябры Бэрці таксама часьцяком уліпаюць у розныя гісторыі, і Джыўзу таксама даводзіцца іх ратаваць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт, прысьвечаны тэлесэрыялу
* Падрабязны сайт пра тэлесэрыял
* Разьдзел сэрыяла на сайце Брытанскага інтытута кіно
* Расейскае таварыства Ўудгаўза

Катэгорыя:Тэлесэрыялы канала ITV
Катэгорыя:Тэлесэрыялы канала BBC
Катэгорыя:Брытанскія тэлесэрыялы
Катэгорыя:Тэлесэрыялы 1990 году
Катэгорыя:Пэлем Ўудгаўз
Вікторыя Пльзень

«**Вікторыя**» () — чэскі футбольны клюб з гораду Пльзені. Заснаваны ў 1911 годзе. Шасьціразовы чэмпіён Чэхіі (2011, 2013, 2015, 2016, 2018, 2022), уладальнік Кубка Чэхіі (2010), двухразовы ўладальнік Супэркубка Чэхіі (2011, 2015).

## Гісторыя
Клюб быў заснаваны ў 1911 годзе пад назвай СК «Вікторыя». У 1922 годзе «Вікторыя» стала чэмпіёнам графства. У 1929 годзе клюб аддаў стадыён ураду і адмовіўся ад зямлі на карысьць гарадзкога разьвіцьця, таму ўзяў у арэнду зямлю на вуліцы Лугава. Праз год, каманда стала называцца «прафэсійны клюб Вікторыя Пльзень» і ў той жа час выйшла ў другую лігу нацыянальнага першынства. Ужо праз год «Вікторыя» заняла 2 месца, што азначала павышэньне ў статусе і пераход у першую лігу краіны. У найвышэйшай лізе каманда пратрымалася да 1938 году, але не заваявала якіх-небудзь трафэяў.

Пасьля рэйду амэрыканскіх самалётаў ў красавіку 1945 году і пажару ў чэрвені таго ж году, стадыён «Вікторыя Мэдаў-стрыт» быў разбураны, але з дапамогай жыхароў гораду арэну здолелі аднавіць і яна ўсё яшчэ фунцыянуе і па гэты дзень. У 1949 годзе назва стадыёну была зьменена на «Falcon Klub Skoda Plzen». У 1952 годзе «Вікторыя» вярнулася ў найвышэйшую лігу краіны. У 1955 годзе ў «Вікторыі» зьявілася новая арэна — «Štruncovy Sady Stadion» з умяшчальнасьцю ў 25 тысяч гледачоў, на якім «Вікторыя» гуляе па сёньня. Шырокая рэканструкцыя стадыёну адбылася толькі ў 2003 годзе. Умяшчальнасьць была падвышаная да 32 тысячаў, а таксама палепшана камфортнасьць. Падчас апошняй рэканструкцыі ў 2011 годзе зьмяшчальнасьць стадыёну была паменшаная да 12 тысяч гледачоў.

18 траўня 2010 году «Вікторыя» здабыла перамогу ў Кубку Чэхіі, выгуляўшы «Ябланец» зь лікам 2:1. У выніку ўпершыню з пачатку 1970-х гадоў клюб атрымаў права на ўдзел у эўракубках. «Вікторыя» ўзяла ўдзел у розыгрышы Лігі Эўропы 2010—2011 гадоў, але чэхі адразу ў трэцім кваліфікацыйным раўндзе ў двубоі з турэцкім «Бэшыкташам» саступілі і скончылі выступы ў спаборніцтве.

У 2011 годзе «Вікторыя» ўпершыню ў сваёй гісторыі стала чэмпіёнам Чэхіі. Пасьпяхова правёўшы адборачны этап Лігі чэмпіёнаў клюб трапіў у адную групу разам з «Барсэлёнай», «Мілянам» і барысаўскім БАТЭ. Заняўшы 3 месца ў гэтай групе «Вікторыя» выйшла ў 1/16 фіналу Лігі Эўропы, аднак саступіла там нямецкаму «Шальке-04».

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Пльзень
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1911 годзе
Катэгорыя:1911 год у Чэхіі
Іпуць (неадназначнасьць)

Назву **Іпуць** маюць:

* Іпуць — рака ў Беларусі і Расеі, левы прыток ракі Сож, басэйн Дняпра
* Іпуць — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі
Перамога

Назву **Перамо́га** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Перамога — пасёлак у Крыўскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёну
** Перамога — пасёлак у Патапаўскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёну
** Перамога — пасёлак у Гомельскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Перамога — былая вёска ў Асіпавіцкім раёне
** Перамога — вёска ў Магілёўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Перамога — хутар у Барысаўскім раёне

## Глядзіце таксама
* Пабеднае
* Пабедная
* Пабеда
* Перамогі
Сьцяг Працы

Назву **Сьцяг Працы** маюць:

* Сьцяг Працы — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі
* Сьцяг Працы — газэта, якая выдавалася ў 1927 годзе ў Вільні
Садовая (станцыя мэтро)

«**Садо́вая**» — станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну. Адкрытая ў 1991 годзе. Разьмешчана на Фрунзэнска-Прыморскай лініі, паміж станцыямі «Зьвянігарадзкая» і «Спартовая».

## Перасадка на грамадзкі транспарт
Аўтобусы: 49, 70, 71, 181.

## Выхады ў горад
Існуе выхад на Сянную плошчу празь пераход станцыі. Выхад на Садовую вуліцу з станцыі.

## Архітэктура
Садовая — аднасводчатая станцыя глубокага залажэньня (глыбіня 71 м).

## Пераходы
Со станцыі ёсьць два пераходы на іншыя станцыі Пецярбурскага мэтрапалітэну — «Сянная плошча» і «Спаская».

Катэгорыя:Пецярбурскі мэтрапалітэн
Курская пярэспа

**Ку́рская пярэ́спа** (, , ) — пясчаная пярэспа, разьмешчаная на ўзьбярэжжы Балтыйскага мора, назва якой узыходзіць да найменьня старажытных плямёнаў куршаў, якія пражывалі тут да калянізацыі Прусіі немцамі.

Даўжыня — 98 км, шырыня вагаецца ад 400 м (у раёне мястэчка Лясной) да 3,8 км (у раёне мыса Бульвікё). Тут на надзвычай невялікай адлегласьці адзін ад аднаго суседнічаюць вельмі розныя краявіды: пясчана-пустэльны, іглістыя лясы, бярэзьнікі захада Расеі. Пярэспа нагадвае музэй прыродных зон. Каса цягнецца ад места Зеленаградзку ў Калінінградзкае вобласьці да летувіскае Клайпеды.

Цела пярэспы складаецца зь пяску, пакрытага тонкім (у некалькі сантымэтраў таўшчынёй) расьлінным слоем. Утварэньне гэнага слою адбывалася на працягу шматлікіх дзесяцігодзьдзяў.

Спрыяльныя кліматычныя ўмовы дазваляюць адпачываць на Курскай пярэсьпе ў пэрыяд з траўня па лістапад.

Фактычна пярэспа зьяўляецца паўвостравам, бо ў раёне Клайпеды знаходзіцца пратока, якая злучае Курскую затоку й Балтыйскае мора, па якой у Курскую затоку й назад праходзяць судны.

У 2000 годзе Курская пярэспа была ўключаная ў сьпіс Сусьветнае спадчыны ЮНЭСКО.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Расеі
Катэгорыя:Пярэспы Расеі
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Расеі
Катэгорыя:Геаграфія Летувы
Катэгорыя:Геаграфія Калінінградзкай вобласьці
Катэгорыя:Пярэспы Балтыйскага мора
Вольга Раманаўна

**Во́льга Рама́наўна** (? — пасьля 1289) — княгіня Ўладзімера-Валынская, жонка Ўладзімера Васількавіча.

## Біяграфія
Княгіня Вольга Раманаўна вядомая па завяшчаньні мужа Уладзімера Васількавіча.

У 1287 галіцка-валынскія князі пайшлі ў паход на Польшчу. Князь Уладзімер Васількавіч, цяжка хворы, паслаў замест сябе ваяводу, а сам застаўся ў Камянцы. Ня маючы нашчадкаў, Уладзімер завяшчаў «зямлю сваю ўсю і горада» Луцкаму князю Мсьціславу Данілавічу. Захаваліся, верагодна, ня цалкам, у летапісным тэксьце, дзьве граматы Ўладзімера, якія зьяўляюцца найстаражытным узорам княжых духоўных. Асобна была напісаная грамата, у якой жонцы Ўладзімера Вользе Раманаўне быў адпісаны горад Кобрынь і сяло Гарадзел (Гарадзец). Акрамя таго, у грамаце князь запісаў: «…а княгіня мая оже восхочет ў чернич поити поидеть, Аже ня восхочет ити, а како ёй любо мне не воставши глядзети, што, хто мае чынить по моим жывоте» . Да таго ж князь вымусіў пераемніка цалаваць крыж, што ён не аддасьць прыёмную дачку Ізяславу супраць яе волі замуж, а толькі так, як захоча Вольга.

10 сьнежня 1288 г. Уладзімер Васількавіч памёр. Вольга Раманаўна на пахаваньні мужа была з Ізяславай і зь сястрой свайго мужа манашкай Аленай. Апошні раз у Іпацьеўскім летапісе Вольга згадваецца ў сакавіку 1289 году.

Некаторыя дасьледчыкі, абапіраючыся на асаблівасьці напісаньня часткі Іпацьеўскім летапісе, якая атрымала назву «Аповесьці пра Ўладзімера Васількавіча», лічаць яе аўтарам Вольгу Раманаўну. У гэтай частцы летапісу прысутнічае і надмернасьць уласных пачуцьцяў у апісаньні Уладзіміра Васількавіча, бліжэйшая прамая аналёгія якой панегірык князю Васільку Растоўскага, створаны роднай цёткай Вольгі Раманаўны. Апісаньне сытуацыяў, у якіх былі толькі князь Уладзімер Васількавіч і княгіня Вольга Раманаўна, а таксама падрабязнае апісаньне як вясельля князя Уладзіміра Васількавіча, так жа і яго пахаваньня.

Магчымым пацьвярджэньнем пераезду Вольгі Раманаўны ў Кобрын можа зьяўляцца той факт, што апошнія радкі летапісу пісаліся як бы па-за межамі Ўладзімера-Валынскага. Запісы аб сьмерці Пінскага і Сьцяпанскага князёў гучаць як данесеныя здалёку весьці, а трапіць у кодэкс княгіні Вольгі яны змаглі менавіта таму, што Сьцяпанскае і Пінскае княства разьмешчаны недалёка ад Кобрына.

## Памяць

Паводле легенды яе магіла знаходзіцца ва ўрочышчы Княжая гара каля вёскі Ляхчыцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Памяць: Кобрынскі раён / Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. Мінск: БЕЛТА, 2002.
* https://web.archive.org/web/20120305170029/http://lib.pushkinskijdom.ru/Default.aspx?tabid=3770
* http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/22865/%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80
* http://brama.brestregion.com/nomer24/artic03.shtml
* https://web.archive.org/web/20120429031917/http://bk-brest.by/ru/118/history/3355/
* https://web.archive.org/web/20110101065127/http://www.day.kiev.ua/298828
* http://nbuv.gov.ua/portal/soc_gum/vkp/2012_1/st_10_01.pdf, holos.at.ua/publ/1-1-0-10
* https://web.archive.org/web/20180502001234/http://zagorodde.na.by/

Катэгорыя:Князі валынскія
Ленінскі праспэкт (станцыя мэтро, Санкт-Пецярбург)

«**Ленінскі праспэкт**» — станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну. Адкрыта ў 1977 годзе паміж станцыямі «Аўтава» і «Праспэкт Вэтэранаў».

## Перасадка на грамадзкі транспарт
* Аўтобусы: 18, 18А, 26, 73, 114, 130, 142
* Тралейбусы: 29, 35, 45

## Архітэктура
Ленінскі праспэкт — калённая станцыя мелкага залажэньня (глыбіна ≈8 м).

## Выхады ў горад
Выхады ў горад на Ленінскі праспэкт і на бульвар Наватараў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пецярбурскі мэтрапалітэн
Славацкая нацыянальная галерэя

**Славацкая нацыянальная галерэя** () — сетка галерэяў у Славаччыне, найбуйнейшы музэй славацкага мастацтва. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Браціславе.

Заснаваная 29 ліпеня 1949 году. У Браціславе разьмешчана ў палацы Эстэрхазі і ў будынку *Водныя казармы* (), якія прылягаюць адзін да аднаго. У 1950-я гады палац Эстэрхазі быў перабудаваны адмыслова для галерэі, а ў 1970-я гады пашыраны.

Галерэя таксама мае аддзяленьні па-за межамі Браціславы: у Зволенскім замку, у замку Стражкі (Сьпіска Бэла), у Ружамбэрку і ў Пезынку.

У збор уваходзяць славацкія карціны, скульптуры, графіка і вырабы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт галерэі 

Катэгорыя:Музэі Славаччыны
Катэгорыя:Мастацкія музэі Славаччыны
Аліна Арлова

**Алі́на Арло́ва** (;  28 чэрвеня 1988, Вісагіня, сапраўднае прозьвішча — Арлоўская) — летувіская сьпявачка. Сьпявае песьні па-летувіску, расейску, ангельску. Акрамя ўласных песьняў, таксама выконвае кавэр-вэрсіі песьняў замежных выканаўцаў (ДДТ, Moby ды інш.).

## Біяграфія
Бацька сьпявачкі па паходжаньні беларус, які нарадзіўся ў Летуве. Маці нарадзілася ў Варонежы (Расея). Калі бацькі былі маленькімі, іхнія сем’і пераехалі ў Казахстан. Там яны жылі ў адным доме па суседзтве, будучыя бацькі Аліны пасябравалі, потым ажаніліся і вырашылі паехаць у Летуву. Аліна скончыла літоўскую школу ў Вісагіні. Яна мае малодшага брата.

## Творчасьць
Прэзэнтацыя дэбютнага альбому *[[Laukinis šuo dingo]]* () у Летуве адбылася ў студзені 2008 году — у касьцёле Сьв. Кацярыны. Гэты выступ трансьляваўся па летувіскім тэлебачаньні. Назва плыткі пазычана ў аднайменнага твору Рувіма Фраермана, аднак у назьве прысутнічае гульня словаў: яе дакладны пераклад зь летувіскае — «Дзікі сабака зьнік» (тады як назва кнігі Фраермана правільна па-летувіску гучыць як *Laukinis šuo dingas*). Жанр песьняў Арловай брытанскі музычны крытык вызначыў як «бадзера-пануры балтыйскі фольк-поп», а расейскі — як псыхафольк. У Маскве канцэрт-прэзэнтацыя адбыўся 5 траўня ў клюбе «Апельсин». У Расеі плытка выйшла пад лэйблам «Снегири». Праз тры тыдні адбыліся аншлагавыя выступы сьпявачкі ў Лівэрпулі (28 траўня) ды Лёндане (29 траўня).

У лістападзе таго самага году сваім выступам Аліна Арлова закрывала кіеўскі фэст незалежнае музыкі Moloko Music Fest.

У лютым 2010 на расейскім партале openspace.ru была прэзэнтаваная новая песьня «Чудеса». У чэрвені Аліна выступіла на летувіскім фэсьце Be2gether. Яе выступ базаваўся на песьнях, падрыхтаваных для новага альбому. У тым самым годзе францускі індзі-лэйбл «Fargo Music» выдаў дэбютнік у краінах Заходняй Эўропы.

1 ліпеня 2010 году ў Вільні адбылася прэзэнтацыя альбому «Mutabor».

## Дыскаграфія
* *[[Laukinis šuo dingo]]* (2008)
* *[[Mutabor]]* (2010)
* *LRT Opus Live* (2013)
**88* (2015)
**Daybreak* (2018)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Аліна Арлова на партале Myspace.com
* Неафіцыйны сайт

Катэгорыя:Летувіскія музыкі
Зволенскі замак

**Зволенскі замак** () — замак у цэнтры гораду Зволен (Банскабыстрыцкі край, Славаччына).

## Гісторыя

Пабудаваны Людвікам I Вялікім у 1360—1382 гадох паводле праекту італьянскіх архітэктараў. У XVI стагодзьдзі пашыраўся і перабудоўваўся. Замак ніколі ня быў узяты. У наш час у замку разьмяшчаецца Славацкая нацыянальная галерэя.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт музэю

Катэгорыя:Замкі Славаччыны
Катэгорыя:Зволен
Кіяну Рыўз

**Кіяну Рыўз** (, ; поўнае імя **Кіяну Чарлз Рыўз**; нарадзіўся 2 верасьня 1964 году, Бэйрут, Лібан) — канадзка кінаактор і музыка (бас-гітарыст). Найбольш вядомы сваёй роляй Нэо ў кінатрылёгіі «Матрыца». Акрамя таго, у 1990-х ён быў бас-гітарыстам гурта «Dogstar», а ў пачатку 2000-х гурта «Becky».

## Выбраная фільмаграфія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Канадзкія акторы
Катэгорыя:Галівудзкая алея славы
Браціслаўскі заапарк

**Брацісла́ўскі заапа́рк** () — заапарк у раёне Браціславы Карлава Вэс, разьмешчаны ў лесе на схілах Малых Карпатаў.

Першыя прапановы па стварэньні заапарка ў Браціславе датуюцца 1948 годам. У якасьці месцаў прапанаваліся Браціслаўскі лесапарк і Млынская даліна, якую і абралі, хоць спачатку там плянаваўся парк культуры. Будаўніцтва заапарка пачалося ў 1959 годзе, а 9 траўня 1960 году адбылося афіцыйнае адкрыцьцё. Спачатку заапарк разьмяшчаўся на плошчы каля 9 га, сёньня плошча складае 96 га, якую ў 2006 годзе насялялі 1396 жывёлаў 174 відаў. У 2006 годзе ў Браціслаўскім заапарку пабывала 203 тыс. наведвальнікаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Браціслаўскага заапарка 

Катэгорыя:Славутасьці Браціславы
Катэгорыя:Заапаркі Славаччыны
Выдрыцкая брама

**Выдрыцкая брама** — адна з чатырох брамаў Браціславы, якая знаходзяцца ў заходняй частцы гораду. Назва паходзіць ад вёскі Выдрыца, побач зь якой і была разьмешчана брама. Ёсьць і іншая назва — **Цёмная брама**, паколькі яна была падобныя на тунэль. Да нашых дзён захаваліся толькі рэшткі вартаўнічай вежы, якая была перабудавана ў жылы дом.

## Глядзіце таксама
* Лаўрэнцкая брама
* Міхайлаўская брама
* Рыбацкая брама

Катэгорыя:Славутасьці Браціславы
Лаўрэнцкая брама

**Лаўрэнцкая брама** () — адна з чатырох брамаў Браціславы зь вежай. Названая ў гонар сьвятога Лаўрэнція. Яна была пабудавана ў XIII стагодзьдзі і разбурана ў 1778 годзе. У наш час, месца дзе знаходзілася брама адзначана адмысловаю кратаю.

## Глядзіце таксама
* Міхайлаўская брама
* Выдрыцкая брама
* Рыбацкая брама

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Славутасьці Браціславы
Міхайлаўская брама

**Міхайлаўская брама** () — адзіная брама, якія захаваліся зь Сярэднявечча ў Браціславе і зьяўляюцца адным з найстарэйшых будынкаў гораду. Яна пабудавана прыкладна ў 1300 годзе і ўяўляе сабою вежу з варотамі ля падножжа. Брама зазнала рэканструкцыю ў стылі барока ў 1758 годзе, калі на вяршыні зьявілася статуя сьвятога Міхаіла і дракон. Першая пісьмовая згадка ў 1411 годзе. Брама мела пад’ёмны мост і роў. Уваход быў закрыты герсай і драўлянымі дзьвярамі. Вежа была разбураная ў 1529—1534, затым у 1753—1758 гадах перабудавана на сучасны лад. Вышыня вежы складае 51 м.

У вежы разьмешчана экспазыцыя зброі Гарадзкога музэю Браціславы, дзе наведвальнікі могуць азнаёміцца з гісторыяй умацаваньняў гораду, іх рэканструкцыяй і канчатковым зьнішчэньнем ў XVIII стагодзьдзі, калі крэпасныя сьцены сталі замінаць росту гораду. На шостым паверсе вежы ёсьць балькон, адкуль адкрываецца цудоўны краявід на Стары горад, замак, і найбліжэйшыя раёны.

## Глядзіце таксама
* Лаўрэнцкая брама
* Выдрыцкая брама
* Рыбацкая брама

## Вонкавыя спасылкі

* Фатаздымкі брамы
* Мадэль у 3D

Катэгорыя:Славутасьці Браціславы
Катэгорыя:Музэі Славаччыны
Рыбацкая брама

**Рыбацкая брама** — адна з чатырох абароннах брамаў Браціславы. Гэта была найбольш маладая і маленькая брама пабудаваная, верагодна, у сярэдзіне 14-га стагодзьдзя і злучала горад з прыгарадамі, дзе жылі рамесьнікі, рыбакі, мясьнікі і гэтак далей. У 1529 у часе турэцкага ўварвантня была замураваная, застаўся толькі маленькі праход для пешаходаў. Брама павінна была быць адноўленай у 1717, і меркавалася пераназваць яе ў Бялградзкую, але ўрэшце пакінулі старую назву. Канчаткова брама была адноўлены ў 1754—1756 У часы кіраваньня Марыі Тэрэзіі браму пераназвалі ў Тэрэзіянскую браму. І ў 1776 брама была зьнесеная на загад Марыі Тэрэзіі. Рэшткі мура брамы выявілі ў 1990 годзе.

## Глядзіце таксама
* Міхайлаўская брама
* Выдрыцкая брама
* Лаўрэнцкая брама

Катэгорыя:Славутасьці Браціславы
Славацкі народны музэй

**Слава́цкі наро́дны музэ́й** () — сетка 18 музэяў у Славаччыне. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Браціславе.

Заснаваны ў 1925 годзе. У музэі прадстаўлена багатая экспазыцыя Прыродазнаўчага музэю (*Prírodovedné múzeum*), якая распавядае пра флёру, фаўну і геалягічную будову Славаччыны. У будынку часта арганізуюцца цікавыя часовыя выставы на розныя тэмы, арганізоўваюцца выстаўкі мастацтва.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Музэі Браціславы
Тэатар Аляксандра Духновіча

**Тэа́тар Алякса́ндра Духно́віча** (, ) — тэатар, разьмешчаны ў горадзе Прашаве. Адзіны славацкі тэатар, у якім іграюць п’есы на русінскай мове.

Тэатар Аляксандра Духновіча быў заснаваны ў 1945 годзе як Украінскі народны тэатар (; русіны афіцыйна лічыліся ў СССР і сацыялістычных краінах часткаю ўкраінскай нацыі). У 1990 годзе пасьля падзеньня камунізму ў Чэхаславаччыне тэатар быў пераназваны ў гонар русінскага сьвятара, паэта і грамадзкага дзеяча Аляксандра Духновіча. Значная частка рэпэртуару тэатру — расейская клясыка ў перакладзе на русінскую мову.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 
* Акадэмія русінскай культуры 
* Прашэўская Русь на пераломе стагодзьдзяў 

Катэгорыя:Тэатры Славаччыны
Катэгорыя:Прашаў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:Славутасьці Прашаўскага краю‎
Катэгорыя:Збудаваньні Прашаўскага краю‎
Кошыцкі дзяржаўны тэатар

**Кошыцкі дзяржаўны тэатар** () — опэрны тэатар у цэнтры гораду Кошыцэ, Славаччына.

Будынак быў пабудавана ў стылі нэабарока паводле праектаў Адольфа Лянга ў 1879—1899 гадох на месцы старога будынка. Цырымонія адкрыцтця адбылася 28 верасьня 1899 году.

Інтэр’ер тэатру багата ўпрыгожаны арнамэнтамі тынкоўкі. Этап мае ліра-падобную форму. Столь будынка ўпрыгожваюць сцэны з трагедыяў Ўільяма Шэксьпіра «Атэлё», «Рамэо і Джульета», «Кароль Лір» і «Сон у летнюю ноч».

## Вонкавыя пасылкі
* Афіцыйны сайт тэатру 

Катэгорыя:Тэатры Славаччыны
Катэгорыя:Опэрныя тэатры