open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Цівалі (Капэнгаген)

**Ці́валі** () — парк атракцыёнаў і забаваў у Капэнгагене (Данія), адкрыты 15 жніўня 1843 году. Гэта найпапулярнейшы парк забаваў у Скандынавіі і чацьверты ў Эўропе пасьля Дыснэйлэнду, Эўропа-парку і Эфтэлінгу: у 2012 року сюды завіталі 4,033 мільёну наведнікаў.

## Мінуўшчына
Сьпярша парк меў назву «Tivoli & Vauxhall»; «Tivoli» — ад парыскага парку забаваў (які ў сваю чаргу названы ад італьянскага места ля Рыму), а «Vauxhall» — ад парку забаваў у Лёндане. Ягоны заснавальнік, Георг Карстэнсэн (1812—1857), атрымаў пяцігадовы дазвол на будаўніцтва, сказаўшы каралю Хрыстыяну VIII, што «калі людзі забаўляюцца, то ня думаюць пра палітыку». Манарх надаў Карстэнсэну прыкладна 15 акраў (61 000 м²) умацаванага гласісу за Заходняй Брамай у арэнду. Таму да 1850-х Цівалі знаходзіўся па-за межамі места.

Ужо тады ў Цівалі дзейнічалі наступныя забаўкі: будынкі ў экзатычным стылі выдуманага Ўсходу: тэатар, сцэнічныя пляцоўкі, рэстараны ды кавярні, кветнікі, мэханічныя атракцыёны кшталту каруселяў і прымітыўная чыгунка. З надыходам цемры парк асьвятлялі каляровыя лямпачкі, у асобныя вечары запускалі фаервэркі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 1995—2005: Clavé, Salvador Anton: The global Theme Park Industry. 2007, S. 65

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Культура Капэнгагену
Катэгорыя:Славутасьці Капэнгагену
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1843 годзе
Катэгорыя:Забаўляльныя паркі Даніі
Катэгорыя:Вэстэрбро (Капэнгаген)
Катэгорыя:Кампаніі, акцыямі якіх гандлююць на Nasdaq Nordic
Сьцяпан Булат

**Сьцяпа́н Гера́сімавіч Була́т** (11 траўня 1894, Слабада, цяпер Узьдзенскі раён, Менская вобласьць — 24 ліпеня 1921, Масква) — беларускі палітычны дзяяч, журналіст.

## Біяграфія
Зь сям’і батрака. Скончыў Менскія настаўніцкія курсы, экстэрнам здаў экзамэны за курс настаўніцкай сэмінарыі і з 1913 г. настаўнічаў у Дзешчанскай народнай вучэльні Менскага павету.

У 1915—1916 гг. і 1918—1919 гг. вучыўся ў Менскім настаўніцкім інстытуце. У 1916 г. мабілізаваны ў армію, скончыў Віленскую народную вучэльню, служыў у 153-м пяхотным палку, прапаршчык. У канцы сьнежня 1917 г. дэмабілізаваны як настаўнік, працаваў у Слабадзкой народнай вучэльні Менскага павету.

Сябра арганізацыі «Маладая Беларусь», якая ў канцы 1919 г. пераўтвораная ў Беларускую камуністычную арганізацыю. У часе акупацыі Беларусі польскімі войскамі сябра Цэнтральнага камітэту Беларускай камуністычнай арганізацыі і Паўстанцкага камітэту, займаўся арганізацыяй партызанскага руху ў Менскім павеце, вёў прапаганду ідэяў савецкае ўлады. Прызнаючы бальшавіцкую праграму, Беларуская камуністычная арганізацыя, аднак, стаяла на беларускіх пазыцыях і адстойвала ідэю стварэньня беларускае дзяржаўнасьці. Па вызваленьні Менску ўступіў у Камуністычную партыю (бальшавікоў) Беларусі. У ліпені — жніўні 1920 г. працаваў у Менскім губэрнскім аддзеле народнае асьветы. З жніўня 1920 г. загадчык аддзелу Цэнтральнага камітэту КП(б)Б па працы ў вёсцы. Адначасова рэдактар газэты «Савецкая Беларусь», заснавальнік і рэдактар газэты «Белорусская деревня». Зь лютага 1921 г. сябра Цэнтральнага бюро, з траўня 1921 г. 3-і сакратар Цэнтральнага камітэту КП(б)Б і загадчык агітацыйна-прапагандысцкага аддзелу. Адзін з падпісантаў «Заявы 32-х», якая зьяўлялася спробай распрацаваць і прапанаваць партыйнаму кіраўніцтву накід плятформы нацыянальна-дзяржаўнага адраджэньня савецкай Беларусі з улікам становішча па выніках Рыскага міру. Былі зробленыя прапановы пашырыць рэспубліку на ўсход, распачаць беларусізацыю краю, надаць беларускай мове статус дзяржаўнай. У 1930-х гадах група падпісантаў кваліфікавалася як «група, што змагаецца супраць генэральнае лініі камуністычнае партыі, за адкол групы беларусаў (камуністаў) ад КПБ».

Памёр 24 ліпеня 1921 году ў Маскве пасьля другой апэрацыі. Пахаваны 28 ліпеня а 19-й гадзіне вечара на Старажоўскіх могілках у Менску. Старажоўскія могілкі ў 1950-х гадох былі выраўненыя бульдозэрам. Ёсьць зьвесткі, што рэшткі Булата былі перанесеныя на Вайсковыя могілкі, аднак літаратуразнаўца Рыгор Семашкевіч ня змог знайсьці ягонай магілы. Выказваецца думка, што магіла магла быць зьнішчаная ў часе пашырэньня вуліцы Даўгабродзкай, альбо рэшткі ўвогуле не пераносіліся на Вайсковыя могілкі.

## Памяць
Ягонай памяці прысьвечаныя вершы Янкі Купалы «На сьмерць Сьцяпана Булата», Міхася Чарота «Дарогай памяці Сьцяпана Булата», Зьмітрака Бядулі «На сьмерць Сьцяпана Булата». Імя Сьцяпана Булата было нададзена 31-й менскай сямігадовай беларускай школе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Сябры Камуністычнай партыі Беларусі
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Швэдзкая акадэмія

**Швэдзкая акадэмія** () — адна з каралеўскіх Швэдзкіх акадэміяў, заснаваная Густавам III у 1786 годзе. Гэта нацыянальны аналяг Францускай акадэміі, створаны паводле яе ўзору. Швэдзкая акадэмія складаецца з абмежаванай колькасьці месцаў (іх менш, чым у Францыі — ня 40, а 18), якія займаюцца пажыцьцёва вядомымі швэдзкімі пісьменьнікамі, навуковымі, грамадзкімі дзеячамі, чые творы лічацца ўзорнымі; для літаратара сяброўства ў Швэдзкай акадэміі — найвышэйшы нацыянальны прэстыж. Асноўны занятак Акадэміі — нармаваньне швэдзкай мовы, ці, як сфармулявана афіцыйна гэтая мэта — захоўваць «чысьціню, моц і тонкасьць швэдзкае мовы» (**'). Дэвіз акадэміі — «Талент і густ» (**').

Акадэмія выдае два нарматыўныя слоўнікі: «Швэдзкі акадэмічны словасьпіс» (**' у адным томе, перавыдаваўся неаднаразова) і шматтомны «[[Швэдзкі Акадэмічны слоўнік]]» (**'). Праца над апошнім пачата ў 1898 годзе. Па стане на кастрычнік 2014 году праца дайшла да слова *«vedersyn»*. Плянуецца, што цалкам праца над ім будзе завершана ў 2017 годзе.

З 1901 году штогод Швэдзкая акадэмія па завяшчаньні Альфрэда Нобэля прысуджае Нобэлеўскую прэмію па літаратуры. Гэта адменная роля вось ужо больш за стагодзьдзе робіць Швэдзкую акадэмію, якая да таго была прыкметнай установай толькі ў маштабе краіны, адной з найбольш уплывовых літаратурных сілаў у сьвеце. Разам з тым, на яе долю прыпадае і ўся тая крытыка, якую сустракае гэтая прэмія.

## Глядзіце таксама
* Будынак Швэдзкай акадэміі
* Скандынаўская прэмія Швэдзкай акадэміі

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Акадэмічны слоўнік

Катэгорыя:Навука ў Швэцыі
Катэгорыя:Швэдзкая мова
Катэгорыя:Нобэлеўская прэмія
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1786 годзе
Катэгорыя:Нацыянальныя акадэміі
Імбірнае печыва

**Імбі́рнае пе́чыва** — каляднае печыва зь імбіром і іншымі дадатковымі прыправамі. Зьяўляецца стравай ангельскай, латыскай, данскай, швэдзкай, нямецкай, фінскай і эстонскай кухні.

## Складнікі
Для прыгатаваньня выкарыстоўваюцца: ванілін (0,3 чайнай лыжкі), сушаны молаты імбір (2 чайныя лыжкі), молаты кардамон (0,5 чайнай лыжкі), карыца (1 чайная лыжка), масла (100 грамаў), мука (2 шклянкі), молаты мускатны арэх (1 чайная лыжка), разрыхляльнік (1,5 чайнай лыжкі), цукар (3/4 шклянкі), яйка (1 вялікае курынае).

## Прыгатаваньне
Масла (100 грамаў) разьмякчаюць да пакаёвай тэмпэратуры і расьціраюць відэльцам у мяккую масу. Затым масла засыпаюць цукрам (3/4 шклянкі) і ўзьбіваюць да частковага растварэньня цукру. Пасьля дадаюць разрыхляльнік (1,5 чайнай лыжкі), яйка (1 вялікае курынае) і прыправы (ванілін, імбір, кардамон, карыца і мускатны арэх) ды ўзьбіваюць да поўнага растварэньня цукру і ўварэньня белай і пышнай сумесі. У асобную міску прасейваюць горкай муку (2 шклянкі), наверх якой заліваюць атрыманую масьляную сумесь. Затым зьмешваюць да ўтварэньня мяккага, цягучага цеста, сухую паверхню якога прысыпаюць рэштай мукі.

Атрыманае цеста раскачваюць да таўшчыні 3—4 мілімэтраў і выразаюць зь яго пякарскія фігуры пры дапамозе кухарскіх формаў. Пасьля духоўку разаграюць да +180°C. Тым часам фігуры печыва раскладаюць на блясе, засланай паперай для выпечкі, асобна адно ад аднаго, бо пры выпечцы печыва павялічваецца ў памерах. Наступнае выпяканьне ў духоўцы ажыцьцяўляецца пры +180°C цягам 10—15 хвілінаў. Гатовасьць настае пры пацямненьні нізу печыва і залацістасьці яго верху. Затым печыва здымаюць з бляхі і астуджаюць да пакаёвай тэмпэратуры.

Часам печыва аздабляюць белай глазурай з узьбітых яечнага бялку, цукру і цытрынавага соку. Саму глазуру пакрываюць распушчаным шакалядам і харчовымі фарбамі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпечка
Катэгорыя:Ласункі
Катэгорыя:Дэсэрты
Катэгорыя:Калядная ежа
Катэгорыя:Мучныя кандытарскія вырабы
Катэгорыя:Ангельская кухня
Катэгорыя:Швэдзкая кухня
Катэгорыя:Эстонская кухня
Анкуды

Назву **Анкуды** маюць:

* Анкуды — вёска ў Варапаеўскім сельсавеце Пастаўскага раёну Віцебскай вобласьці
* Анкуды — вёска ў Дунілавіцкім сельсавеце Пастаўскага раёну Віцебскай вобласьці
* Анкуды — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Ксавярова

Назву **Ксавярова** маюць:

* Ксавярова — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці
* Ксавярова — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці
Ганаровыя званьні Азэрбайджану

**Ганаровыя званьні Азэрбайджану** — дзяржаўныя ўзнагароды Рэспублікі Азэрбайджан.

Паводле прынятага 22 траўня 1998 году закону «Аб ганаровых званнях Рэспублікі Азэрбайджан» за дасягненьні і выключныя заслугі ў разьвіцьці навукі, адукацыі, культуры, літаратуры, журналістыкі, аховы здароўя, фізычнай культуры і спорту, эканомікі вызначаны наступныя ганаровыя званьні Рэспублікі Азэрбайджан:

* Народны пісьменьнік Азэрбайджану;
* Народны паэт Азэрбайджану;
* Народны артыст Азэрбайджану;
* Народны мастак Азэрбайджану;
* Заслужаны дзеяч навукі Азэрбайджану;
* Заслужаны дзеяч мастацтваў Азэрбайджану;
* Заслужаны артыст Азэрбайджану;
* Заслужаны мастак Азэрбайджану;
* Заслужаны работнік культуры Азэрбайджану;
* Заслужаны настаўнік Азэрбайджану;
* Заслужаны ўрач Азэрбайджану;
* Заслужаны архітэктар Азэрбайджану;
* Заслужаны дзяржаўны служачы Азэрбайджану;
* Заслужаны дзеяч фізычнай культуры і спорту Азэрбайджану;
* Заслужаны журналіст Азэрбайджану;
* Заслужаны інжынэр Азэрбайджану;
* Заслужаны юрыст Азэрбайджану;
* Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Азэрбайджану;
* Заслужаны пілёт Азэрбайджану.

## Вонкавыя спасылкі
* Узнагароды, мэдалі, значкі і ганаровыя званьні Рэспублікі Азэрбайджан Кіраўніцтва справамі Прэзыдэнта Азэрбайджанскай Рэспублікі 
* Azərbaycan Respublikasının ordenləri, medalları, döş nişanlari və fəxri adları Кіраўніцтва справамі Прэзыдэнта Азэрбайджанскай Рэспублікі
Стакгольмская фондавая біржа

**Стакгольмская фондавая біржа** — фондавая біржа, знаходзіцца ў Стакгольме, Швэцыя. Заснаваная ў 1863 годзе, біржа зьяўляецца асноўнай сярод краінаў Паўночнай Эўропы. Біржа ўвайшла ў склад групы OMX ў 1998 годзе, а з 2003 году былі аб’яднаны гандлёвыя апэрацыі з фондавай біржай Хэльсынкі. Да 1990 году таргі біржы праходзілі ў будынку Швэдзкай акадэміі на пляцы Стурторгет. Біржа працуе з панядзелка па пятніцу (акрамя сьвяточных дзён) з 9:00 да 17:30.

## Мінуўшчына
За 2014 год аб’ём гандлю акцыямі на Стакгольскай біржы склаў 3,266 трлн кронаў ($476,253 млрд), што на 50% менш за найвышэйшы аб’ём гандлю ў 2007 годзе.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс эўрапейскіх фондавых біржаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт біржы
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Эканоміка Швэцыі
Катэгорыя:Швэдзкія кампаніі
Катэгорыя:Стакгольм
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1863 годзе
Будынак біржы (Стакгольм)

**Будынак біржы** (, таксама **будынак Швэдзкай акадэміі**) — будынак у гістарычным цэнтры Стакгольму Гамля Стане, пабудаваны ў паўночнай частцы пляцу Стурторгет для Швэдзкай акадэміі. Аднак ён больш вядомы як будынак Стакгольмскай фондавай біржы, бо да 1990 году ў будынку праходзіў біржавы гандаль. У наш час будынак выкарыстоўваецца Швэдзкай акадэміяй для правядзеньня сваіх паседжаньняў, у тым ліку для абраньня ляўрэатаў Нобэлеўскай прэміі па літаратуры. У будынку разьмяшчаюцца таксама Нобэлеўская бібліятэка і Музэй Нобэля.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Стакгольму
Катэгорыя:Нобэлеўская прэмія
Катэгорыя:Славутасьці Стакгольму
Т-64

**Т-64** (індэкс ДАБТУ — **Аб’ект 432**) — савецкі сярэдні танк.

## Гісторыя распрацоўкі
З 1954 году канструктарскае бюро Харкаўскага завода транспартнага машынабудаваньня (ХЗТМ) вяло распрацоўку новага сярэдняга танка пад пазначэньнем «аб’ект 430». Галоўным канструктарам гэтага танка быў А. А. Марозаў. Танк адрозьніваўся, перадусім, кампаноўкай маторна-трансмісійнага аддзяленьня, у якім быў усталяваны адмыслова сканструяваны двухтактавы турбапоршневы рухавік 4ТПД, а потым і больш дасканалы 5ТД зь дзьвюма плянэтарнымі бартавымі трансмісіямі, зьмесцаванымі па абодва бакі рухавіка. Такая кампаноўка дазволіла зьменшыць аб’ём маторна-трансмісійнага аддзяленьня амаль удвая ў параўнаньні з Т-54. У хадавой частцы былі скарыстаны апорныя коўзанкі з унутранай амартызацыяй. На танку была ўсталяваны новы аптычны далямер, начныя назіральныя прыборы і начны прыцэл, а таксама абсталяваньне для падваднага кіраваньня.

Аднак якасная перавага «аб’екта 430» над сэрыйнымі савецкімі і замежнымі танкамі была дасягнута пасьля ўсталёўкі на ім гладкаствольнай 115-мм гарматы Д-68 з аўтаматам зараджаньня. Дапрацаваны, перадусім у кірунку ўзмацненьня бранявой абароны, танк атрымаў пазначэнне «аб’ект 432» і пасьля выпрабаванняў быў запушчаны ў сэрыйную вытворчасьць пад пазначэньнем Т-64. Палігонныя выпрабаваньні танк прайшоў ня ў поўным аб’ёме, і многія нястачы ў яго канструкцыі была выяўлены і ліквідаваны ўжо падчас сэрыйнай вытворчасьці і эксплюатацыі ў войсках. Прычына правядзеньня выпрабаваньняў па скарочанай праграме палягала ў тым, што на адным з паказаў новай вайсковай тэхнікі танк вельмі спадабаўся тагачаснаму генэральнаму сакратару М. С. Хрушчову, які заявіў: «Будзем браць».

Катэгорыя:Асноўныя баявыя танкі
Катэгорыя:Танкі СССР
Заява 32-х

**Зая́ва 32-х** — даклад, накіраваны 1 лютага 1921 году ў Цэнтральнае Бюро КП(б)Б 32 беларусамі-камуністамі (Сьцяпан Булат, , Язэп Каранеўскі, А. Кудзелька, Міхаіл Кудзелька і інш.)

Быў спробай выпрацаваць праграму адраджэньня Беларусі ва ўмовах пераходу ад грамадзянскай вайны да мірнага разьвіцьця, улічваючы захоп Польшчай Заходнай Беларусі, прапаноўвалася сабраць беларускія землі ў межах адзінага вытворча-гаспадарчага і этнаграфічнага арганізму і перадаць БССР тэрыторыі, якія засталіся ў складзе РСФСР у часе грамадзянскай вайны. Эканамічныя адносіны з Савецкай Расеяй меркавалася будаваць на аснове адзінага гаспадарчага пляну, з улікам гістарычных асаблівасьцяў, рэсурса-сыравіннага забесьпячэньня Беларусі. Значная частка дакладу прысьвечаная нацыянальна-культурным пытаньням: разьвіцьцю народнай асьветы, школы, кнігавыдавецтва, фармаваньню нацыянальных кадраў, пашырэньню ўжываньня беларускае мовы. Адначасова з дакладам ягоныя аўтары зьвярнуліся 14 студзеня 1921 году з дакладной цыдулкай у ЦК РКП(б).

У 1930-я гады ў часе кампаніі супраць «нацдэмаў» Заява 32-х была пастаўленая ў віну ейным аўтарам як «контрарэвалюцыйны акт», «нацыянал-дэмакратычны катэхізіс», і бальшыня аўтараў была рэпрэсаваная.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя БССР
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1921 годзе
Карльскуга

**Карльскуга** () — горад у цэнтральнай частцы Швэцыі, у лэне Эрэбру. Цэнтар аднайменнай камуны. Гістарычна належыць да ляндскапу Вэрмлянду. Горад названы ў гонар Карла IX, яго назва перакладаецца як «*Карлаў лес*». Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году — 27 490 жыхароў.

## Гісторыя

Першапачаткова на месцы сучаснай Карльскугі (на паўночным беразе возера Мёкэльн) знаходзіліся хаткі рыбакоў, якія так і называлі — Мёкэльнскія хаткі (, па-старашвэдзку *Myklesboda*). Усё навакольле мела тады назву *Bodaskogen* (прыкладны пераклад — *«Лес хатак»*). Назва Карльскуга (*«Карлаў лес»*) упершыню зьявілася ў 1589, калі гэтыя мясьціны наведаў герцаг Карл — будучы кароль Карл IX. Яшчэ ў 1583 ён загадаў перадаць Мёкэльнскія хаткі да ляндскапу Вэрмлянду — калі б гэтага не адбылося, то заходняя частка сучаснай Карльскугі належала б да Вэрмлянду, а вышэйзгаданая ўсходняя — да Нэрке. У 1638 годзе ў Карльскузе была заснаваная першая жалезаробчая мануфактура. У XIX стагодзьдзі найбольш важнае значэньне сярод жалезаробчых мануфактураў набывае Буфорс. У 1940, калі Карльскуга атрымала статус гораду, была нават ідэя назваць гэты горад Буфорс. У 1980—1990-я гады скарачэньне расходаў на дзяржаўную абарону моцна закранула Карльскугу: колькасьць працоўных на Буфорсе скарацілася з 10 000 да 2000 чалавек, а насельніцтва ўсёй камуны — з 40 000 да 30 000 чалавек. У 2003 Унівэрсытэт Эрэбру адчыніў у Карльскузе філіял, які з 2007 атрымаў назву *Campus Alfred Nobel*.

## Славутасьці
* Царква Карльскугі (каля 1600 г.)
* Б’ёркбарнская сядзіба (Музэй А. Нобэля)
* Музэй працаўнікоў Гробу

## Асобы
* Альфрэд Нобэль — швэдзкі хімік, інжынэр, фундатар Нобэлеўскай прэміі, у апошнія гады жыцьця жыў і працаваў у Карльскузе
* Бэнгт-Оке Густаўсан — трэнэр зборнай Швэцыі па хакеі, нарадзіўся ў Карльскузе
* Крыстыян Бэрглюнд — хакеіст, гуляе за клюб BIK Karlskoga
* Лярс Эрыксан — музыка, нарадзіўся ў Карльскузе

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Карльскуга (камуна)

**Карльску́га** () — камуна ў сярэдняй частцы Швэцыі, у лэне Эрэбру, у ляндскапах Вэрмлянд і Нэрке. Насельніцтва 30 485 чалавек (30 верасьня 2017 году). Плошча 510,36 км². Галоўны горад — Карльскуга.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Камуны лэну Эрэбру
Кутузаў

**Кутузаў** () — расейскае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Аляксандар Кутузаў — расейскі хакеіст
* Віталь Кутузаў — беларускі футбаліст
* Міхаіл Кутузаў — расейскі палкаводзец

Катэгорыя:Расейскія прозьвішчы
Пэнсія

**Пэнсія** ( — «плацеж») — грашовае забесьпячэньне са страхавога фонду пасьля заканчэньня працоўнай дзейнасьці. Віды: працоўная (за выслугу гадоў і заслугі) і грамадзкая (пры дасягненьні сталага ўзросту, зьнявечаньні, страце кармільца). Страхавы пэнсійны фонд можа ўтварацца за кошт страхавых складак наёмных працаўнікоў, працанаймальнікаў і прадпрымальнікаў.

## Беларусь
Парадак прызначэньня і выплаты пэнсіяў у Беларусі вызначаецца Законам аб пэнсійным забесьпячэньні ад 22 лютага 1992 году. На 2011 г. у Беларусі выплата пэнсіяў ажыцьцяўлялася праз пазакаштарысны Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва (ФСАН) Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь. У 2011 годзе на выплату пэнсіў прыпала каля 80% выдаткаў ФСАН. На 2012 г. у Беларусі налічвалася 2,6 млн пэнсіянэраў (27,5 % насельніцтва Беларусі). За 2013 год пэнсіянэрамі стала каля 127 900 чалавек (5 % ад агульнага ліку). Сярод іх было 60 % (76 800) жанчынаў, а рэшту (51 100) складалі мужчыны. На 1 студзеня 2014 году налічвалася 2,537 млн пэнсіянэраў.

У 2021 годзе сярод звыш 2,5 млн пэнсіянэраў блізу 510 000 (20,4 %) былі працоўнымі. Пэнсійныя выплаты перавышалі 15 млрд рублёў (6 млрд $) і складалі 30 % агульных выдаткаў бюджэту Беларусі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва Беларусі

Катэгорыя:Пэнсійнае забесьпячэньне
Катэгорыя:Страхаваньне
Катэгорыя:Фінансавыя паслугі
Катэгорыя:Асабістыя фінансы
Катэгорыя:Фінансавыя рынкі
Катэгорыя:Даход
Катэгорыя:Разьмеркаваньне прыбыткаў
Катэгорыя:Эканамічная статыстыка
Катэгорыя:Старасьць
Катэгорыя:Сацыяльная ахова
Жвірблішкі

Назву **Жвірблішкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Жвірблішкі — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Жвірблішкі — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Жвірблі
Тэарэма Гершгорына

**Тэарэ́ма Гершго́рына** — тэарэма, якая дазваляе накласьці абмежаваньні на ўласныя лікі матрыцы з рэчаіснымі або камплекснымі каэфіцыентамі. Упершыню была апублікаваная ў 1931 року матэматыкам беларускага паходжаньня Сямёнам Гершгорынам.

## Фармулёўка і доказ
Няхай A — камплексная квадратная матрыца памерам n\times n з элемэнтамі (a_{ij}\,). Для i \in\{1,\dots,n\} няхай R_i = \sum_{j\neq{i}} \left|a_{ij}\right|, дзе \left|a_{ij}\right| — модуль ліку a_{ij}. Няхай D(a_{ii}, R_i ) ёсьць замкнёным колам з цэнтрам у a_{ii} і радыюсам R_i. Такія колы называюцца *коламі Гершгорына*.

**Тэарэма**: кожны ўласны лік матрыцы  A  ляжыць у межах прынамсі аднаго з Гершгорынавых колаў  D(a_{ii},R_i) .

*Доказ*: Няхай \lambda — уласны лік  A , а **x** = (*x**j*) — адпаведны яму ўласны вэктар. Няхай *i* ∈ {1, … *n*} будзе такое, што |*x**i*| = max*j* |*x**j*|. Тады |*x**i*| > 0, бо ў адваротным выпадку **x** = 0, чаго ня можа быць з уласнымі вэктарамі (яны не нулявыя). З раўнаньня для ўласных значэньняў матрыцы маем  A x=\lambda x, адсюль:

:  \sum_j a_{ij} x_j = \lambda x_i \quad \forall i \in \{1, \ldots, n\}. 

Адымаючы з абодвух бакоў a_{ii} x_{i}, атрымліваем:

:  \sum_{j \neq i} a_{ij} x_{j} = \lambda x_{i}-a_{ii} x_{i}. 

І дзелім абодва бакі на  x_{i}  (выбіраючы *i* як вышэй, упэўніваемся, што  x_{i} \neq 0 ), а таксама бярэм модулі:
:  |\lambda - a_{ii}| = \left|\frac{\sum_{j\ne i} a_{ij} x_j}{x_i}\right| \le \sum_{j\ne i} \left| \frac{a_{ij} x_j}{x_i} \right| \le \sum_{j\ne i} |a_{ij}| = R_i

Тут апошняя няроўнасьць правільная, таму што
: \left| \frac{x_j}{x_i} \right| \leq 1 \quad \text{for }j \neq i. 

**Выснова**: Паколькі ўласныя значэньні матрыцы *A*T такія самыя, як матрыцы *A*, гэтае сьцьверджаньне можна ўзмацніць — усе ўласныя значэньні матрыцы *A* мусяць ляжаць на скрыжаваньні сумы колаў Гершгорына матрыцы *A* і сумы колаў для матрыцы *A*T.

**Прыклад**: для дыяганальнай матрыцы маем, што ўласныя значэньні мусяць быць роўныя элемэнтам, якія ляжаць на галоўнай дыяганалі.

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Planet Math 
* Wolfram MathWorld 

Гершгорына
Катэгорыя:Тэорыя матрыц
.срб

**.срб** — нацыянальны дамэн верхняга ўзроўню Рэспублікі Сэрбіі. Частка сямейства шматмоўных імёнаў — альбо дамэнных імёнаў (тыя, што не запісаныя лацінскай абэцэдай).

Сеціўнае таварыства па надаваньні імёнаў і нумароў ухваліла прапанову *РНИДС* аб дазволе на выкарыстаньне дамэну *.срб*, які стаў другім дамэнам Сэрбіі поруч з .rs. Карыстацца *.срб* стала магчымым з 3 траўня 2011 году. Продаж *.срб* пачаўся 27 студзеня 2012. Першая старонка з канчаткам *.срб* стала рнидс.срб.

Сьпіс назваў старонак *.срб*:

Сьпіс дадатковых назваў старонак:
 

## Глядзіце таксама
* .rs — іншы нацыянальны дамэн верхняга ўзроўню для Сэрбіі

## Крыніцы

Катэгорыя:Нацыянальныя дамэны верхняга ўзроўню
Катэгорыя:Сэрбія
Кісялёва

Назву **Кісялёва** маюць:

* Кісялёва — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
* Кісялёва — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Кісялёва — вёска ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Кісялёва — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Ня бойся

**«Ня бо́йся»** (, ) — чэхаславацкі  1988 року, сфільмаваны славацкім рэжысэрам Юліўсам Матулам паводле матываў славацкіх народных казак.

Здымкі фільму адбываліся ў Паўднёвай Маравіі. У фільме зьяўляюцца вятрак у , руіны замку  і .

## У ролях
* Ян Кронэр — *дрывасек Ондра*
* Ондржэй Вэтхі — *злодзей Фэрка*
* Зузана Скопалава-Яньява — *прынцэса* (у славацкай вэрсіі агучыла Зьдзена Студзенкава)
* Вацлаў Кноп — *вядзьмак*
* Караль Махата — *Ондраў бацька*
* Ян Мілднэр — *дзядуля*
* Богуслаў Чап — *стары*
* Іван Крывасудзкі — *карчмар*
* Марцэла Марцінкава — *гаспадыня*
* Катарына Колнікава — *цётка*
* Штэфан Кожка — *правадыр ватагі*
* Ян Мэлкавіч — *бандыт*
* Станіслаў Можны — *возьнік*
* Марыя Гоерава — *бабуля*
* Катажына Фігура — *Чорная панна*
* Пэтэр Гал — *пакупнік*
* Яна Копсава-Пізава

## Узнагароды
* Міжнародны Готвальдаўскі кінафэстываль фільмаў для дзяцей—1989 — *Срэбны сьвісток*
* 21-ы нацыянальны фэстываль фільмаў для дзяцей Остраў—1989 — *Прэмія дзіцячага гледача, Прэмія краёвага камітэту  [[Карлавы Вары]]*
* 3-і фэстываль фільмаў для моладзі Гронаў—1989 — *Прэмія маладых гледачоў*
* 40-ы кінафэстываль працаўнікоў — лета 1989 — *Школьны званочак*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Зьвесткі  ў Чэха-славацкай фільмавай базе зьвестак
* Зьвесткі  ў Фільмавай базе зьвестак
* Зьвесткі  на Kinobox.cz

Катэгорыя:Чэхаславацкія тэлефільмы
Катэгорыя:Фільмы-казкі
Катэгорыя:Фільмы 1988 году
Катэгорыя:Фільмы паводле твораў Бажэны Немцавай
Катэгорыя:Фільмы славацкай мовай
Катэгорыя:Фільмы на чэскай мове
Жаркі

Назву **Жаркі** маюць:

* Жаркі — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Жаркі — вёска ў Касьцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласьці
Крапіўня (Магілёўская вобласьць)

**Крапі́ўня** — вёска ў Касьцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Бялынкавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 313 чалавек
* 1999 год — 441 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Ад нашага аграгарадку засталася адна назва» — жыхары вёскі Крапіўня, якую забудоўвалі як пасёлак для чарнобыльскіх перасяленцаў

Катэгорыя:Бялынкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Касьцюковіцкага раёну
Жаркі (Магілёўская вобласьць)

**Жаркі́** — вёска ў Касьцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходізць у склад Баронькаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 5 чалавек
* 1999 год — 43 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Мы і ў сьвята ў самоце», — жыхары адселенай праз радыяцыю вёскі Жаркі пра сваё жыцьцё ў зоне

Катэгорыя:Баронькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Касьцюковіцкага раёну
Ашмянцы

Назву **Ашмянцы** маюць:

* Ашмянцы — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Ашмянцы — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Ашмянцы — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці
Камсамолец

Назву **Камсамолец** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Камсамолец — вёска ў Менскім раёне
** Камсамолец — вёска ў Салігорскім раёне
** Камсамолец — пасёлак ва Ўзьдзенскім раёне
Якубовічы (неадназначнасьць)

Назву **Якубовічы** маюць:

* Якубовічы — беларускі шляхецкі род татарскага паходжаньня

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Якубовічы — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Якубовічы — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Якуб
* Якубава
* Якубавічы
* Якубаўка
* Якубаўцы
* Якубаўшчына
* Якубенкі
* Якубова
* Якубовіч
Цнянка (неадназначнасьць)

Назву **Цнянка** маюць:

* Цнянка — рака ў Менску і Менскім раёне, левы прыток ракі Сьвіслач, басэйн Дняпра
* Цнянка — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці
Гэтае цудоўнае жыцьцё

«**Гэ́тае цудо́ўнае жыцьцё**» () — амэрыканская калядная фантастычная кінадрама рэжысэра Фрэнка Капры, прадстаўленая ў 1946 року. Фільм заснаваны на апавяданьні Філіпа ван Дорэна Стэрна «Велічэзны падарунак» (), напісаным у 1939 і апублікаваным у 1945 року. Дзякуючы частым тэлевізійным паказам у 1980-я рокі і папулярнасьці ў кінатэатрах фільм у ЗША рэгулярна праглядаюць у калядны пэрыяд.

Галоўны пэрсанаж, Джордж Бэйлі (Джэймз Ст’юарт) — мужчына, які адмовіўся ад уласных мараў дзеля дапамогі іншым, і чыё немінучае самагубства наконадні Раства выклікае ўмяшаньне ягонага анёла-ахоўніка, Кларэнса Одбадзі (Генры Трэверз). Кларэнс паказвае Джорджу лёсы ўсіх тых людзей, каму той дапамог, і як бы зьмянілася жыцьцё ў ягоным мястэчку Бэдфард Фолз, калі б Джордж не зьявіўся на сьвет.

Нягледзячы на нязначныя напачатку прыбыткі з-за высокага кошту вытворчасьці і жорсткае канкурэнцыі ў час выхаду, фільм стаў клясыкай кінэматографу. У пракаце ён не дабраў нават 6,3 мільёнаў, неабходных дзеля самаакупнасьці.

Намінаваны на пяць прэміяў Акадэміі, у тым ліку за найлепшы фільм, уключаны ў 100 найлепшых амэрыканскіх фільмаў усіх часоў Амэрыканскага кінаінстытуту і займае 1-е месца ў сьпісе найбольш натхняльных амэрыканскіх фільмаў усіх часоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Фантастычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1946 году
Катэгорыя:Мэлядраматычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Калядныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы Фрэнка Капры
Катэгорыя:Фільмы пра анёлаў
Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў
Катэгорыя:Экранізацыі апавяданьняў
Катэгорыя:Фільмы пра ЗША
Катэгорыя:Нацыянальны рэестар фільмаў ЗША
Новая Аквітанія

**Нувэ́ль-Акітэ́н** (, даслоўна *Новая Аквітанія*) — рэгіён Францыі, утвораны ў адпаведнасьці з тэрытарыяльнай рэформай францускіх рэгіёнаў 2014 году шляхам аб’яднаньня былых рэгіёнаў Аквітанія, Лімузэн і Пуату-Шарант. Датай утварэньня новага рэгіёну лічыцца 1 студзеня 2016 г.. Да верасьня 2016 году меў часовую назву Аквітанія—Лімузэн—Пуату-Шарант. Адміністрацыйны цэнтар і найбуйнейшы горад — Бардо. Насельніцтва 5 844 177 чалавек (2013). Плошча 84 061 км² — першае месца сярод рэгіёнаў Францыі, гэта больш за плошчу, напрыклад, Аўстрыі. Рэгіён улучае 12 дэпартамэнтаў, 258 кантонаў і 4 505 камунаў.

## Глядзіце таксама
* Жанто
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Скланеньне ў славацкай мове

**[[Скланеньне]] ў [[Славацкая мова|славацкай мове]]**.

## Скланеньне [[назоўнік]]аў

### Склонавыя пытаньні

### Мужчынскі род — жывыя істоты

### Мужчынскі род — нежывыя істоты

### Жаночы род

### Ніякі род

## Скланеньне [[прыметнік]]аў

### Якасныя і адносныя

### Прыналежныя

## Вонкавыя спасылкі
* Скланеньне ў славацкай мове 

Катэгорыя:Скланеньне
Катэгорыя:Граматыка славацкай мовы
Нарбуты

Назву **Нарбуты** маюць:

* Нарбуты — шляхецкі род гербу Трубы

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Нарбуты — вёска ў Ашмянскім раёне
** Нарбуты — вёска ў Івейскім раёне

## Глядзіце таксама
* Нарбут
* Нарбутава
* Нарбутавічы
* Нарбутаўка
Альсвэнскан

**Альсвэнскан** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Швэцыі. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 16 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону два клюбы, якія занялі два апошнія месцы, вылятаюць Супэрэтан, а іх месца займаюць наймацнейшыя каманды другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «М’ельбю».

## Чэмпіёны
* Мальмё — 27 тытулаў
* Гётэборг, Нарчэпінг — 13
* Юргордэн — 8
* Гэльсынгборг — 7
* Эльфсборг, АІК — 6
* ГАІС, Эстэрс, Гальмстад — 4
* Эргрутэ, Отвідабэрг — 2
* Гэкен, Кальмар, Гамарбю, Сьлейпнэр, М’ельбю — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Швэцыі па футболе
Отвідабэрг

**Отвідабэрг** () — мястэчка на ўсходзе Швэцыі, у ляндскапе Эстэр’ётлянд і аднайменным лэне, цэнтар камуны Отвідабэрг. Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году — 7014 чалавек.

## Гісторыя
У сярэднявеччы ў навакольлі сучаснага Отвідабэргу была знойдзена медзь, пра здабычу якой тут упершыню згадваецца ў 1413 годзе. Аднак напрыканцы XVI стагодзьдзя гэтая дзейнасьць была прыпыненая, і толькі ў 1754 прапаршчык Давід Галёнквіст атрымаў прывілей на яе аднаўленьне. Ужо праз 10 гадоў уладальнікам шахты Адэльснэс становіцца кампаньён Галёнквіста Юган Адэльсвэрд. Напрыканцы XIX стагодзьдзя запасы медзі ў Отвідабэргу былі практычна вычарпаны, і тады тагачасны ўладальнік шахты Тэадор Адэльсвэрд заснаваў спачатку мэблевую фабрыку, якая пазьней стала называцца Facit AB, а ў 1911 — аўтамабільны завод Åtvidabergs Vagnfabrik.

## Спорт
У Отвідабэргу месьціцца футбольны клюб, росквіт якога прыпадаў на 1970-я гады.

## Славутасьці

* Медзяная шахта ў Бэрсбу (канец XVI ст.)
* Новая (Вялікая) царква (1885)
* Музэй ÅSSA, прысьвечаны індустрыі і аўтамабілям
* Сядзіба Адэльснэс (1920)
* Чырвоны камень — помнік паганскіх часоў

## Асобы
* Ральф Эдстрэм (нар. 1952) — футбаліст
* Тумас Ульсан (нар. 1976) — футбаліст
* Фрыда Вальбэрг (нар. 1983) — прафэсійная баксэрка

## Вонкавыя спасылкі
Отвідабэрг (камуна)

**Отвідабэрг** () — камуна на ўсходзе Швэцыі, у лэне Эстэр’ётлянд, пераважна ў аднайменным ляндскапе (невялічкая частка камуны належыць да Смолянду). Насельніцтва 11 545 чалавек (31 сьнежня 2015 году). Плошча 780,28 км². Галоўнае мястэчка — Отвідабэрг.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Грамады лэну Эстэр’ётлянд
Катэгорыя:Отвідабэрг (камуна)
Палянкі

Назву **Палянкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Палянкі — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Палянкі — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Паляна
* Палянаўка
* Паляне
* Палянінавічы
* Палянічыцы
* Палянка
* Паляны
Чэмпіянат Беларусі па футболе 1994—1995 гадоў

**Чэмпіянат Беларусі па футболе 1994—1995 гадоў** — чацьверты розыгрыш чэмпіянату Беларусі, што праходзіў з 13 ліпеня 1994 году да 29 чэрвеня 1995 году. Гульні праходзілі ў трох лігах у два колы.

## Першая ліга

## Другая ліга

## Трэцяя ліга

### Падгрупа А

### Падгрупа Б

### Стыкавыя матчы за месца ў другой лізе

Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па футболе
Катэгорыя:1994 год у футболе
Катэгорыя:1995 год у футболе
Авэрнь-Рона-Альпы

**Авэрнь-Рона-Альпы** () — рэгіён Францыі, утвораны ў адпаведнасьці з тэрытарыяльнай рэформай францускіх рэгіёнаў 2014 году шляхам аб’яднаньня былых рэгіёнаў Рона-Альпы й Авэрнь. Датай утварэньня новага рэгіёну лічыцца 1 студзеня 2016 г.. Адміністрацыйны цэнтар і найбуйнейшы горад — Ліён. Насельніцтва 7 757 595 чалавек (2013). Плошча 69 711 км². Рэгіён улучае 13 дэпартамэнтаў, 39 акругаў, 242 кантоны і 4 189 камунаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

## Крыніцы
Ганаровыя грамадзяне Пружанскага раёну

**Ганаро́вы грамадзя́нін Пружанскага раёну** — званьне за асаблівыя заслугі і асабовы ўнёсак у вытворчую і грамадзкую дзейнасць, разьвіцьцё эканомікі, навукі, культуры, мастацтва, адукацыі, аховы здароўя, фізычнай культуры і спорту, іншыя дасягненьні і заслугі, атрымаўшыя шырокае грамадзкае прызнаньне. Прысвойваецца грамадзянам Рэспублікі Беларусь, пражываючым на тэрыторыі Пружанскага раёну, жыхарам іншых рэгіёнаў і грамадзянам іншых дзяржаў рашэньнем Пружанскага раённага Савету дэпутатаў па прадстаўленьні Пружанскага раённага выканаўчага камітэту. Прынятае рашэньнем Пружанскага раённага Савету дэпутатаў ад 28 лютага 2008 г. № 60 Аб званьні «Ганаровы грамадзянін Пружанскага раёну».

## Пружанскі раён
Да пачатку 2016 году званьне Ганаровага грамадзяніна Пружанскага раёну атрымалі:
* Пракаповіч Пётар Пятровіч (2008)
* Пячко Канстанцін Міхайлавіч (2008) — генэральны дырэктар праектна-промыслова-будаўнічага аб’яднаньня індустрыяльнага домабудаваньня «Брестжилстрой».
* Шышко Ўладзімер Міхайлавіч (2008) — генэральны дырэктар рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Брестэнерго»
* Кудзінаў Яўген Іванавіч (2008) — старшыня калгасу «Рассвет»
* Лук’янчук Васіль Сьцяпанавіч (2008) — начальнік УП «Пружанская ПМК-21»
* Сарока Васіль Іванавіч (2008) — старшыня ААТ «Шени-агропродукт»
* Гаўрыловіч Вячаслаў Андрэевіч (2010) — выкладчык Пружанскага аграрнага каледжу
* Дурэйка Сямён Міхайлавіч (2010)
* Тозік Анатоль Апанасавіч (2010)
* Бурнас Мікалай Аляксеевіч (2011) — бізнэсмэн, старшыня савету дырэктароў ТАА «Полимерстрой»
* Юркевіч Аляксандар Іванавіч (2013) — старшыня Пружанскага райвыканкаму ў 1998—2012 гг.
* Разанка Георгі Георгіевіч (2015) — старшыня выканкаму Пружанскага раённага Савету дэпутатаў у 1985—1989 гг.
* Тарасевіч Сяргей Васільевіч (2015) — старшыня Пружанскага райвыканкаму ў 1989—1998 гг.

У СССР уручалі званьне ганаровага грамадзяніна Пружан і Шарашова.

## Пружаны
* Хацімскі Міхаіл Васільевіч (1975) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны
* Кротаў Раман Цімафеевіч (1978) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны
* Пацяруха Сьцяпан Піліпавіч (1978) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны

## Шарашова
* Бараньнікаў Леанід Васільевіч (1969) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Асобы Пружанскага раёну
Пружанскі раён
Бургундыя-Франш-Камтэ

**Бургундыя-Франш-Камтэ** () — рэгіён Францыі, утвораны ў адпаведнасьці з тэрытарыяльнай рэформай францускіх рэгіёнаў 2014 году шляхам аб’яднаньня былых рэгіёнаў Бургундыя й Франш-Камтэ. Датай утварэньня новага рэгіёну лічыцца 1 студзеня 2016 г.. Адміністрацыйны цэнтар і найбуйнейшы горад — Дыжон. Насельніцтва 2 816 814 чалавек (2012). Плошча 47 784 км². Рэгіён улучае 8 дэпартамэнтаў, 24 акругі, 152 кантоны і 3 831 камуну.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

## Крыніцы
Фэлікс Гумен

**Фэлікс Фёдаравіч Гу́мен** (н. 28 сакавіка 1941, в. Кальцова Амурскай вобласьці, Расея — п. 14 студзеня 2026, Вiцебск) — беларускі мастак, адзін з пачынальнікаў Віцебскай школы акварэлі.

Нарадзіўся ў сям’і вайскоўца-памежніка. У 1962 годзе скончыў Віцебскі пэдагагічны інстытут (цяпер Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт), ад 1965 да 1974 году выкладаў у ім. У 1965 годзе ўступіў у Саюз мастакоў СССР. З 1960-х быў добра вядомым у мастацтве. У 1960-я гады працаваў у раскаваным, дынамічным стылі, з пэўнай экспрэсіяй. На першых сваіх усесаюзных і рэспубліканскіх выставах папракаўся за непадобнасьць на натуру і за штучнае выкарыстаньне пэўнай гамы. Многія ягоныя творы ўспымаліся як экспэрымэнтальныя. Бум акварэлі ў 1970-х зьвязаны з прыходам у прафэсійнае мастацтва Фэлікса Гумена. Пазьней Фэлікса Гумена абвінавачвалі ў адсутнасьці новых тэм, малым экспэрымэнтаваньні з тжхнікай і матэрыяламі. Дапамагаў у стварэньні аб’яднаньня «Квадрат». Са складу саюза мастакоў выйшаў у 2006 г. Аўтар эмацыйна выразных, пераважна пленэрных пэйзажаў: «Сафійскі сабор у Полацку» (1967), «Наваполацак. Сонца над горадам» (1968), «Віцебскі дворык» (1975), «Ушацкія азёры» (1994), «Лагойшчына» (1995), «Раніца» (1995) і інш. Нацюрморты Гумена вылучаюцца дакладнай перадачай формы і фактуры рэчаў: «Кветкі шыпшыны» (1967), «Камбала» (1970), «Клопаты гаспадыні» (1972), «Атрыбуты мастацтва» (1974), «Дзьмухаўцы» (1982), «Нацюрморт» (1990), «Званочкі зь яру» (1995), «Дэкаратыўны нацюрморт» (1995) і інш. Для творчасьці характэрны шырокая манера пісьма, сакавіты колер, кантрасты сьвятла і ценю.

Паказваў акварэлі на выставе віцебскіх мастакоў, прысьвечанай II Усесаюзнаму фэстывалю польскай песьні, якая адкрылася 18 ліпеня 1990 году ў карціннай галерэі Віцебскага гарадзкога цэнтра культуры. У красавіку 1991 году адбылася выстава-продаж акварэляў Фэлікса Гумена ў Віцебску. У 1993 годзе паказваў свае працы на сумеснай выставе ў Нінбургу. 24 чэрвеня 1993 году арганізаваў выставу адной карціны ў выставачнай залі музычнай гасьцёўні Віцебска. У студзені 1994 году прадстаўляў свой жывапіс на сумеснай мастацкай выставе-продажы «Віцебская мазаіка» у Арт-цэнтры Марка Шагала. На пачатку 1995 года ў Мастацкім музэі Віцебска прайшла сумесная выстава каля 20-ці мастакоў «Віцебская акварэль».

## Крыніцы

## Літаратура
* Цыбульскі М. Л. Гумен Фелікс Фёдаравіч //  С. 532.

## Вонкавыя спасылкі
* Асабісты сайт Фэлікса Гумэна
* Гумен Феликс Фёдорович Ассоциация «Город Витебск и Компания»
* Гумен, Феликс Фёдорович Витебская энциклопедия

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 28 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Расеі
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Выкладчыкі віцебскіх навучальных установаў
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў
Ціханы

Назву **Ціханы** маюць:

* Ціханы — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці
* Ціханы — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Варашылы

Назву **Варашылы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Варашылы — вёска ў Віцебскім раёне
** Варашылы — вёска ў Сеньненскім раёне

* Менская вобласьць:
** Варашылы — вёска ў Менскім раёне

## Глядзіце таксама
* Варашылкі
Сяргей Рымашэўскі

**Сярге́й Ві́ктаравіч Рымашэ́ўскі** ( 19 лютага 1964, Горадня) — беларускі жывапісец. У 1991 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (цяпер Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў). У 1996 годзе вучыўся ў майстар-клясе М. Люперца ў Амстэрдаме. Асноўныя творы: «Стол» (1994), «Калядная казка», «Востраў», «Верасковы вечар», «Канец гульні» (усе 1996), «Куток S», «Пастараль», «Уцёкі ад самога сябе», «Непрачытаны ліст» (усе 1997), «Гісторыя чырвонага капелюша» (1998), «Мы цябе чакалі», «Начны дазор» (абодва 1999), «Валошкі», «Акторка», «Карнавал для дваіх», «Вера, Надзея, Любоў» (усе 2000). Работам уласьціва арганічнае спалучэньне выяўленчых матываў з абстрактнай прасторай, стрыманы калярыт, гарманічнае суіснаваньне элемэнтаў карціны.

## Літаратура
* Салавей Л. Ф. Рымашэўскі Сяргей Віктаравіч //  С. 509.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 19 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горадні
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Доўгі Лес (Жытомірская вобласьць)

**Доўгі Лес** () — былая вёска ў Народыцкім раёне Жытомірскай вобласьці Ўкраіны. У сувязі з катастрофай на Чарнобыльскай АЭС вёска была адселена.

## Гісторыя
Першая згадка адносіцца да XIX стагодзьдзя.

Насельніцтва ў 1981 годзе — 160 чалавек. Афіцыйна зьнята з уліку ў 1990 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Доўгі Лес

Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС
Пасека (Падляскае ваяводзтва)

**Пасека** (, па-падляску: *Pasieka*) — невялікая вёска ва ўсходняй Польшчы ў Боцькаўскай гміне Бельскага павету. Знаходзіцца ў гміне гміне Боцькі.

## Насельніцтва
Жыхары Старога Сяла ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Усьпеньня Божай Маці ў Боцьках) ды палякі-каталікі (парафія Парафія сьвятога Язэпа і сьвятога Антонія ў Боцьках).

## Гісторыя
Месца, дзе разьмяшчаецца вёска было месцам пасяленьня бортнікаў боцькаўскай маёмасьці. Спачатку бортнікі жылі ў Старым Сяле, але пасьля заснавалі на месцы сваіх пчалнікоў асобную вёску. У палове 19 ст. Патоцкія прадалі Пасеку для Фэлікса Ліпніцкага, які заснаваў тут невялікі завод па прадукцыі цэглы. У 1875 г. Ліпніцкі прадаў тутэйшы маёнтак Натальі Мірановіч, а гэтая ў 1889 г. Краснасельскаму мужыцкаму таварыству. У 1896 г. былі тут толькі 4 хаты, у якіх пражывала 20 жыхароў. У міжваенны пэрыяд Пасека прыналежала да гміны Дубяжын Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 10 жыхароў (4 каталікоў, 5 праваслаўных ды адзін іншаверца, усе былі пагалоўна запісаныя палякамі). У 1944 г. адступаючыя немцы спалілі тут 11 хатаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Пэдагагічная вучэльня (Пружаны)

**Пружанская пэдагагічная вучэльня** Народнага камісарыяту асьветы БССР (з 1946 — Міністэрства асьветы БССР) — вучэльня ў г. Пружаны Берасьцейскай вобласьці ў 1944—01.08.1955 гг. Будынак захаваўся, цяпер у ім знаходзіцца навучальна-вытворчы камбінат і аўташкола.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Вучэльні Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1955 годзе
Катэгорыя:Пружанскія навучальныя ўстановы
Пэдагагічная вучэльня
Ен Мэрдак

**Ен Мэрдак** (; 28 красавіка 1973, Канстанц, Нямеччына — 28 сьнежня 2015, Сан-Францыска, ЗША) — заснавальнік праекту Debian і камэрцыйнага дыстрыбутыву .

## Біяграфія
Быў тэхнічным дырэктарам Групы адкрытых стандартаў і лідэрам працоўнай групы Linux Standard Base. Апошнія два гады жыцьця жыў у мястэчку Фішэрз (Індыяна, ЗША).

У 1993 годзе падчас навучаньня ва  Ен напісаў . У 1996 годзе тамсама Ен атрымаў ступень бакаляўра інфармацыйных тэхналёгіяў.

Загінуў Ен у Сан-Францыска 28 сьнежня 2015 году. Акалічнасьці сьмерці пакуль што незразумелыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Праграмісты ЗША
Абэрон (спадарожнік Урана)

**Абэрон** — другі па велечыні спадарожнік Урану і дзявяты па масе сярод спадарожнікаў Сонечнай сыстэмы. Таксама вядомы пад назвай «Уран IV». Адкрыты 11 студзеня 1787 року Ўільямам Гершэлям і названы ім у гонар фантастычнага караля феяў і эльфаў з твораў Ўільяма Шэксьпіра «Сон у летнюю ноч». Спадарожнік зьяўляецца самым далёкім ад Урану, яго арбіта разьмешчана часткова па-за межамі магнітасфэры Ўрану.

Верагодна Абэрон сфармаваўся з Акрэцыйнага дыску, атуляўшага Ўран адразу пасьля ўзьнікненьня плянэты. Спадарожнік складаецца з каменю і лёду ў роўных прапорцыях, і, верагодна, дыферэнцыяваны на каменнае ядро и ледзяную мантыю. На мяжы верагодна маецца слой вадкай вады. Паверхня Абэрону цёмная з чырвоным адценьнем. Рэльеф спадарожніку фармуецца ў асноўным ударамі астэроідаў і камэт. На паверхні прысутнічаюць шмат кратэраў, дыямэтар якіх сягае 210 км². На спадарожніку маюцца сыстэмы рвоў (грабэнаў), утварыўшыхся за часамі тэктанічных працэсаў на этапе фармаваньня плянэты.

Спадарожнік Абэрон вывучаецца па здымках зробленых адзіным касьмічным апаратам «Вояджэр-2», які праляцеў побач з Уранам і яго спадарожнікамі ў студзені 1986.

## Крыніцы

Катэгорыя:Спадарожнікі Ўрана
Жалоцькі

**Жало́цькі** (, па-падляску: *Žołóťki*) — вёска ва ўсходняй Польшчы ў Боцькаўскай гміне Бельскага павету. Знаходзіцца ў гміне гміне Боцькі.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Усьпеньня Божай Маці ў Боцьках) ды палякі-каталікі (парафія Найсьвяцейшай Марыі Панны Успамажэньня Вернікаў у Кліхах
).

## Гісторыя
Вёску або месца, дзе будзіе разьмяшчацца вёска атрымаў разам з Андрыянкамі ад Жыгімонта Старога падскарбі вялікі літоўскі . Ужо ў 1519 г. Жалоцькі былі праданыя ім Андрэю Фальковічу. Пасьля 1562 г. Жалоцькі прайшлі ў рукі Станіслава Хвальчэўскага, а пасьля роду Бабраўніцкіх. Каталікі, якія пражывалі ў Жалоцьках прыналежалі ў тыя часы да парафіі ў Далубове. Пад канец 18 ст. вёска прайшла ў боцькаўскія ўладаньні Патоцкіх.У 1896 г. ў Жалоцьках пражывалі ў 18 хатах 104 жыхары, да 1906 г. колькасьць васкоўцаў зьніжылася да 97. У міжваенны пэрыяд Нурэц прыналежаў да гміны Відзьгова Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 98 жыхароў (57 каталікоў і 41 праваслаўны, палякамі было запісаныя 83 жыхары, беларусамі 15). З 1933 г. каталікі з Жалоцькаў прыналежаць да новастворанае парафіі ў Кліхах.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Міжлесьсе

Назву **Міжлесьсе** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Міжлесьсе — вёска ў Бярозаўскім раёне
** Міжлесьсе — вёска ў Лунінецкім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Міжлесьсе — вёска ў Полацкім раёне

## Глядзіце таксама
* Верхалесьсе
* Вярхлесьсе
* Даўгалесьсе
* Залесьсе
* Межылесьсе
* Навалесьсе
* Новазалесьсе
* Падалесьсе
* Падлесьсе
* Палесьсе
* Пералесьсе
* Прылесьсе
* Улесьсе
* Цемналесьсе
Сельц

**Сельц** (, па-падляску: *Sielc*) — вёска ва ўсходняй Польшчы ў Боцькаўскай гміне Бельскага павету.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі палякі-каталікі (парафія Найсьвяцейшай Марыі Панны Успамажэньня Вернікаў у Кліхах
). Калісьці вёска была ў болшасьці заселеная беларусамі, якія на працягу стагодзьдзяў палянізаваліся.

## Гісторыя
Сельц на працягу XVI—XVIII стагодзьдзяў быў вялікай вёскай, якая прыналежала вялікакняскаму, а пасьля далучэньня Падляскага ваяводзтва да Польскага каралеўства каралеўскаму стараству з цэнтрам у Бельску. У 1539 г. вёску пад названьнем Сяльчане разьмежавалі ад прыватных уладаньняў Якубоўскіх. Каля паловы XVI ст. Сельц стаў цэнтрам войтаўства дла казённых вёскаў Галёнкі, Кліхы ды Сіадлецы. У 1558 г. Сельц разьмяшчаўся на 25 валоках зямлі, а побач зь ім быў заснаваны прысёлак агароднікаў Валіца. Пасьля заканчэньня валочнай памеры ў 1562 г. да сельцкага войтаўства была далучаная вёска Алексін. Сельц моцна пацярпеў у выніку войнаў паловы XVII ст. — пасьля пажараў 1662 г. у вёсцы абрабляліся толькі 2,5 валокі зямлі з агульнага ліку 27. У гэтым часе ў вёсцы ў 11 хатах жылі выбранцы. Яшчэ ў 1674 г. уся вёска была вуніяцкая (45 сем’яў), а ўжо ў 1692 г. фіксуецца тут першыя рымакаталіцкіх жыхароў. Да 1906 г. Сельц разросься да 329 жыхароў, з чаго аж 302 каталікоў і 27 праваслаўных. У міжваенны пэрыяд Сельц прыналежаў да гміны Відзьгова Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 309 жыхароў (295 каталікоў, 9 праваслаўных і 4 юдаістаў, палякамі былі запісаныя ўсе хрысьціяне, юдаісты былі аднесеныя да габрэяў).У час Другай сусьветнай вайны і першыя гады пасьля яе Сельц быў значным цэнтрам польскай партызанткі. 1 лютага 1946 г. войскі НКУС застрэлілі тут Яна Ельяшука *Громліка*, камэнданта Нцыянальнага вайсковга задзіночаньня на Бельскі павет..

## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Людзьвінова

Назву **Людзьвінова** маюць:

* Людзьвінова — хутар у Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Людзьвінова — вёска ў Бераставіцкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Людзьвінова — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці
Шаршуны

Назву **Шаршуны** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Шаршуны — вёска ў Менскім раёне
** Шаршуны — пасёлак у Менскім раёне

## Глядзіце таксама
* Шаршун
* Шаршунова
* Шаршуноў
Гайдукоўка

Назву **Гайдукоўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гайдукоўка — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Гайдукоўка — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Гайдук
* Гайдукевіч
* Гайдукова
* Гайдукоў
* Гайдукоўшчына
Каменец

Назву **Ка́менец** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Каменец — горад у Берасьцейскай вобласьці, цэнтар Камянецкага раёну
* Каменец — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Каменічы
* Каменішча
* Каменка
* Каменкаўскае
* Каменкі
* Каменнае
* Каменная
* Каменны
* Каменск
* Каменскае
* Каменская
* Каменскі
* Каменшчына
* Камень
* Каменьне
* Каменьнік
* Каменьнікі
* Камянец
* Камяні
* Камяністае
* Камяністая
* Камяніца
* Камяніцы
* Камянічнік
* Камянічы
* Камянішча
* Камяннае
* Камянное
* Камяное
* Камянборак
* Камянпольле
* Камянчане
* Камянчаны
* Камяншчына