open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Станіслаў Даўгайла

**Станіслаў Даўгайла** (? — па 1437) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, харужы земскі літоўскі (1413) і віленскі (1431—1437).

## Імя

Дагала (Dagalo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгерд, Даўгер, Даўят; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'. Такім парадкам, імя Даўгайла азначае «здольны да жвавасьці».

Адпаведнасьць імя Даўгайла (Даўгіла) германскаму імю Dagilo сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Dawgali vexilliferi Wyłnensis* (1 верасьня 1431 году); *Dovgal* (15 кастрычніка 1432 году); *Dawgal vexilliseri Wylnensis [sigilla]* (20 студзеня 1433 году); *Stanislaus alias Dowgalo* (9 красавіка 1437 году); *Dowgal Gyrdowicz* (24 чэрвеня 1437 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Герда (Гірда). Відаць, быў у сваяцтве з Валімонтавічамі.

У 1413 годзе ўваходзіў у склад дэлегацыі, якую вялікі князь Вітаўт даслаў на перамовы пры разглядзе справы Бэнэдыкта Макры, выступаў як харунжы земскі літоўскі. У 1431—1437 гадох быў харунжым віленскім. 

У шлюбе з Алушкай (нявысьветленага паходжаньня) меў сына Юрыя.

У 1437 годзе зрабіў наданьне Віленскай катэдры і віленскім францішканам.

## Мова і культура

У грамаце Віленскай катэдры надаў сваю зямлю Навіны (*Nowiny*) на дзесяць «*бочак*» (*ad decem tunnas alias beczki*). Гэта адпавядае многім іншым тагачасным лацінскім граматам літоўскіх князёў і баяраў, дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаваліся менавіта беларускія словы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Даўгайла Станіслаў
Даўгерд (староста ашмянскі)

**Даўгерд** (? — па 16 красавіка 1444) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста ашмянскі (1434—1444).

## Імя

Даўгард (Daugaard) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгер, Даўмонт, Даўят; германскія імёны Dauharjis, Damondus, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'). Такім парадкам, імя Даўгерд азначае «здольны да аховы».

Германскае паходжаньне імя Даўгірд сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Германскае (паўночнагерманскае) паходжаньне літоўскага шляхецкага прозьвішча Даўгірд (Dowgird) сьцьвярджалася яшчэ ў артыкуле «Літва» энцыкляпэдыі Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў (1884 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Dewgerd Oschmanensis capitanei* (27 лютага 1434 году); *Degerdt in Ossmiana tenutariis* (16 красавіка 1444 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. Меў братоў Наруша і Доўкшу. Карыстаўся геральдычным знакам, які паходзіў з часоў да Гарадзельскай унііі (1413 год).

Упершыню ўпамінаецца ў Гарадзенскай умове (1434 год). У 1434—1444 гадох быў старостам ашмянскім.

Меў сыноў Гануса і Фёдара (Хведзьку), а таксама дачку Кацярыну.

## Мова і культура

Да акту Гарадзенскай умовы (1434 год) прывесіў пячаць з рускім надпісам:
ДАВГИРД (…) ЛЕВИЧ

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Старосты ашмянскія
Пэтар Павэл

**Пэ́тар Па́вэл** (;  1 лістапада 1961 году) — чэскі палітык і вайсковец. Раней займаў пасаду старшыні Вайсковага камітэту Арганізацыі Паўночнаатлянтычнай дамовы з 2015 па 2018 гады, а таксама быў начальнікам генэральнага штабу ўзброеных сілаў Чэхіі з 2012 па 2015 гады. На прэзыдэнцкіх выбарах у Чэхіі 2023 году вылучаўся ў якасьці незалежнага кандыдата, але быў падтрыманы кааліцыяй «Разам». Прабіўшыся ў другі тур, перамог ва ўпартай барацьбе за прэзыдэнцкую пасаду было прэм’ера Андрэя Бабіша. Мае празаходнюю антыпапулісцкую пазыцыю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Чэскія палітыкі
Катэгорыя:Чэскія вайскоўцы
Контаўты

**Контаўты** — літоўскі шляхецкі род, які ў XV стагодзьдзі займаў ўплывовае становішча ў Жамойці.

## Прозьвішча

Гонталд або Конталд (Gontald, Contaldus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) паходзіць ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Адпаведнасьць імя Гонтаўт германскаму імю Gontald сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

## Гісторыя
Пачынальнік роду — літоўскі баярын Контаўт, які быў старостам жамойцкім у 1436—1440, 1441 і 1452—1453 гадох. Меў вялікі аўтарытэт сярод баяраў Жамойці ў пачатку валадараньня вялікага князя Казімера (1440—1492). Па ўмацаваньні ўлады апошняга ўрад жамойцкага старосты атрымаў Кезгайла Валімонтавіч, але Контаўт захаваў уплывовае становішча і быў памочнікам пры Кезгайле. 

Ян, сын Контаўта, пры складаньні шлюбу зь Ядвігай, дачкой ваяводы віленскага Алехны Судзімонтавіча, атрымаў ад вялікага князя Аляксандра маёнткі Паюр’е, Крожы (Кельмы) і Цытавяны. У канцы XV ст. Ян памёр бязьдзетным, яго ўдава Ядвіга выйшла замуж за Станіслава Барташавіча Монтаўта, перадаўшы яму ў якасьці вена (з дазволу вялікага князя) маёнткі мужа, пры ўмове, што іх частка пяройдзе да пляменьніка Яна Контаўтавіча — Мікалая Шэмета. 

Маёнткі Контаўтаў перайшлі ў валоданьне іншых родаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага
Контаўт

**Контаўт** (у каталіцтве **Міхал**; памёр па 1453) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста жамойцкі (1436—1440, 1441 і 1452—1453). Пачынальнік роду Контаўтаў.

Вотчынныя ўладаньні знаходзіліся ў Крожах, Паюрах, Паланзе.

## Імя

Гонталд або Конталд (Gontald, Contaldus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) паходзіць ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Адпаведнасьць імя Гонтаўт германскаму імю Gontald сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *слузе пана Контолтову*, *пану Контовту* (*Контолт*, *Контовт*; 1440—1453 гады); *Kunttolt* (1 кастрычніка 1441 году); *Cantawt* (22 красавіка 1444 году); *Kantolt* (8 жніўня 1452 году); *Canttaute*.

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. Меў брата Бірала (магчыма, ідэнтычнага ковенскаму войту з тым жа імём). Каталіцкае імя Міхал паходзіць з вартай даверу генэалёгіі XVI стагодзьдзя.

Упершыню ўпамінаецца ў наданьні Жыгімонта Кейстутавіча яго брату Біралу. У 1436—1440 і 1441 гадох быў старостам жамойцкім, у 1452—1453 гадох — разам з галоўным старостам Янам Кезгайлам. 

Меў сына Яна.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Станіслаў Сак

**Сак** (у каталіцтве **Станіслаў**; ? — па 1433) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста дубініцкі (1433). На Гарадзельскай уніі атрымаў герб «Памян». Пачынальнік роду Саковічаў.

## Імя

Сака, пазьней Зак (Sacco, Sack) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сак- (саг-, зак-) (імёны ліцьвінаў Сакель, Сакень, Жагель; германскія імёны Sackel, Sacken, Sagel) паходзіць ад гоцкага sakjo 'спрэчка'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *cum Saka*, *Saka* (2 кастрычніка 1413 году); *Sack* (15 траўня 1432 году); *Sak* (15 кастрычніка 1432 году); *Sak Dubingensis [tenutariorum] [sigilla]* (20 студзеня 1433 году); *Stanislaus Sak*.

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. Відаць, быў у сваяцтве з Даўгердамі.

Упершыню ўпамінаецца ў акце Гарадзельскай уніі (1413 год). У 1433 годзе быў старостам дубініцкім.

Меў сыноў Андрэя, Васіля (Ваську), Яна (Івашку), Станіслава (Станьку), Алехну, Пятра, Фёдара (Федзьку).

## Мова і культура

Да акту Гарадзельскай уніі (1413 год) і Мельнскага міру (1422 год) прывесіў пячаці з лацінамоўнымі гатычнымі надпісамі:
** + stanisslaus ∵ dcs ∵ sak ∵ **
** + s(igillum) sak · her(edis) de nyem[e…] **

Да акту Гарадзенскай уніі (1432 год) прывесіў пячаць з лацінкавым гатычным надпісам:
** ∗ peczeth ∗ sakowycz**

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Сак Станіслаў
Манівід (неадназначнасьць)

* Манівід (каля 1314 — 1348) — літоўскі князь, сын вялікага князя літоўскага Гедзіміна
* Манівід (у каталіцтве Войцех; каля 1360 — 1424) — намесьнік (1396—1413) і першы ваявода віленскі (з 1413), пачынальнік роду Манівідаў
* Манівід (у каталіцтве Міхал; ? — па 1433) — староста гарадзенскі (1422—1433)
Анатоль Лапо

**Анатоль Пятровіч Лапо** (нар. , в. Кулакоўка, Бялыніцкі раён Магілёўскай вобласьці) — савецкі і беларускі вайсковец, памежнік.

Старшыня Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Беларусі (2016—2023). Кавалер ордэна «За службу Радзіме» II ступені (7 сакавіка 2023 г.).

## Біяграфія
У 1986 годзе скончыў Галіцынскае Вышэйшае пагранічнае ваенна-палітычнае вучылішча КДБ СССР імя Варашылава (Галіцына, Расея), у 2001 годзе — Акадэмію ФСБ Расійскай Фэдэрацыі.

У 1981—1992 гадах праходзіў службу Закаўказскай пагранічнай акрузе КДБ СССР на розных пасадах: ад радавога тэрміновай службы, намесьніка начальніка пагранічнай заставы, начальніка пагранічнай заставы да намесьніка каманданта — начальніка штаба пагранкамандатуры ў Батумскім пагранатрадзе.

У 1992—2008 праходзіў службу ў Смаргонскім пагранічным атрадзе (Беларусь), пачынаў начальнікам пагранкамандатуры «Астравец», з 2004 году займаў пасаду камандзіра пагранічнага атрада..

У 2008 годзе прызначаны на пасаду намесьніка начальніка галоўнага апэратыўнага ўпраўленьня Дзяржаўнага пагранічнага камітэту Беларусі, з 2014 году — намесьнік старшыні Дзяржаўнага пагранічнага камітэту. У 2010 годзе атрымаў воінскае званьне генэрал-маёра.

29 сьнежня 2016 году прызначаны старшынёй Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь.

У кастрычніку 2020 году атрымаў воінскае званьне генэрал-леўтэнант.

30 траўня 2023 году быў вызвалены ад пасады старшыні Дзяржаўнага пагранічнага камітэту Беларусі.

## Санкцыі і публічныя заявы
2 сьнежня 2021 году Міністэрства фінансаў ЗША ўключыла Анатоля Лапо ў амэрыканскі санкцыйны сьпіс. Таксама ён трапіў пад санкцыі Канады і ў чорны сьпіс Эўразьвязу. 20 сьнежня Лапо ў свой санкцыйны сьпіс уключыла Швайцарыя. 22 сьнежня да адпаведнага пакету санкцый ЭЗ далучыліся Альбанія, Ісьляндыя, Ліхтэнштайн, Нарвэгія, Паўночная Македонія, Сэрбія, Чарнагорыя. У 2022 годзе санкцыі супраць яго ўвялі Японія ды Украіна.

У 2023 годзе публічна зьняважыў беларускі нацыянальны бел-чырвона-белы сьцяг у інтэрвію тэлеканалу «Беларусь-1» і назваў яго вывешваньне ўкраінскімі памежнікамі насупраць беларускага прапускнога пункту «абразай».

## Сям’я
Выхоўвае двух дачок.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфічная даведка на сайце Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Старшыні Дзяржаўнага пагранічнага камітэту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бялыніцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Катэгорыя:Беларускія асобы ў сьпісе СВГ
Готшалк (імя)

**Готшалк**, **Гудэскалк** () — мужчынскае імя. Вытворныя прозьвішчы — Готшальк, Готшаль.

## Паходжаньне
Готшалк — славянская форма германскага імя Gottschalk, Godescalc (гоцкага імя Gudescalcus). Іменная аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gutmann, Savegodo) паходзіць ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот', а аснова -скалк- (-шалк-) (імёны ліцьвінаў Скаламонт, Скальбут; германскія імёны Scelemondo, Butaskalks) — ад гоцкага skalks 'слуга'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Gotschalk (Goczałk).

## Носьбіты
* Готшалк (Гадэскалк) (?—743) — герцаг Бэнэвэнта (740—743)
* Готшалк з Орбэ (каля 803 — каля 868) — саксонскі багаслоў, манах і філёзаф
* Готшалк (каля 1010—1066) — князь бодрычаў (1031—1066; фактычна з 1044)
* Гадзіслаў Башка (*Godislaus Basco*) або Готшалк (*Gotszalk*) — польскі храніст XIII стагодзьдзя

Готшалкі-Унгеры (Gotszalk-Unger) — літоўскі шляхецкі род з Смаленскага ваяводзтва.

Гутшален (*Guttschallen*) — былая вёска каля Тапявы ў Прусіі.

## Глядзіце таксама
* Гуда
* Скальк

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Міхайла Манівід

**Міхайла Манівід** (? — па 1433) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста гарадзенскі (1422—1433).

## Імя

Манвід (Manvidus) і Відзіман (Widiman) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) паходзіць ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'. Такім парадкам, імя Манівід азначае «чалавек моцы» (тое ж, што і імя Відзіман).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Michael alias Moniwid* (27 верасьня 1422 году); *Monividi Grodensis [tenutariorum] [sigilla]* (20 студзеня 1433 году); *Manewyd* (1433 год).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. Не належаў да роду Войцеха Манівіда.

Упершыню ўпамінаецца ў Мельнскай умове (1422 год) як староста гарадзенскі. Увесну 1433 году як староства гарадзенскі зладзіў некалькі выправаў на землі Тэўтонскага ордэну.

## Мова і культура

Да акту Троцкай уніі (1433 год) прывесіў пячаць з рускім надпісам:
ПЕЧАТЬ МОНИВИДОВА

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Старосты гарадзенскія
Саковічы (род)

**Саковічы**, **Саковічы Насілоўскія** — літоўскі шляхецкі род гербу «Памян»

## Прозьвішча

Сака, пазьней Зак (Sacco, Sack) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сак- (саг-, зак-) (імёны ліцьвінаў Сакель, Сакень, Жагель; германскія імёны Sackel, Sacken, Sagel) паходзіць ад гоцкага sakjo 'спрэчка'.

## Гісторыя

Пачынальнік роду — літоўскі баярын Станіслаў Сак, які на Гарадзельскай уніі атрымаў герб «Памян». У 1433 годзе быў старостам дубініцкім. Меў шэсьць сыноў.
* Андрэй (Андрушка) (?—1465) — намесьнік полацкі (1444—1458) і смаленскі (1440), ваявода троцкі (1459—1465) 
** Багдан (?—1491), намесьнік браслаўскі (1463—1474), маршалак гаспадарскі (1463—1477), намесьнік полацкі (1477—1484), маршалак земскі (з 1480) і ваявода троцкі (з 1484)
*** Альжбета, муж — Мікалай Радзівіл
** Юры
*** Ян
*** Альбэрт
**** Ганна
** Міхал
** Ганна, муж — Вайдыла з Ушакова
* Васіль (Васька) (? — каля 1473), жонка — Мілохна
** Сьцечка — памёр да сьмерці бацькі
** Кацярына — памерла да сьмерці бацькі
* Алехна — староста бельскі (1477—1481), кухмістар двара вялікага князя (1481—1485), староста Віленскага замка (1485)
* Ян (Івашка) — староста вількійскі (1451), маршалак гаспадарскі (1472)
** Альбэрт
* Станіслаў (Станька), жонка — Васіліса (Васька)
* Пётар — староста ковенскі (1447)
* Фёдар (Федзька) — упамінаецца толькі адзін раз паміж 1441/1443 гадоў, калі атрымаў людзей ад вялікага князя Казімера

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага
Сьлепаўрон (герб)

**Сьлепаўрон**, **Сьляпы крумкач** () — прыватнаўласьніцкі герб, вядомы з сярэдзіны XIV стагодзьдзя. У XVI стагодзьдзі ад гербу «Сьлепаўрон» утварыўся Корвін (герб). Гербам карысталіся больш за 350 родаў з Беларусі, Летувы, Украіны і Польшчы, у тым ліку Гасеўскія, Касакоўскія, Красінскія, Пуласкія.

## Апісаньне
У блакітным полі срэбраная падкова канцамі долу, на ёй срэбраны кавалерскі крыж, на якім сядзіць чорны крумкач з залатым пярсцьёнкам у дзюбе; кляйнод — над прылбіцай з каронай такі самы крумкач з пярсьцёнкам.

## Носьбіты
Самая старажытная пячатка з выявай герба Сьлепаўрону знойдзена ў дакумэнтах 1352 году, ад Яна, ваяводы сандамірскага. Першы судовы запіс датуецца 1389 годам.

Носьбітамі гербу зьяўляюцца, у прыватнасьці, беларуска-летувіскія шляхцічы Ястржэмбскія. Таксама носьбітамі герба зьяўляюцца польскія шляхцічы Пад’яблонскі з 1410 году. Герб падараваны ім за сьмеласьць, праяўленую ў бітве пры Грунвальдзе, каралём Ягайлай. Носьбітамі гербу зьяўляюцца шляхцічы Фіялкаўскія з XV стагодзьдзя, якія мелі ўладаньні ў Люблінскай і Смаленскай землях, а пазьней таксама ў Польшчы, Галіцыі і Прусіі. Носьбітамі герба таксама зьяўляюцца Рамаскевічы.

## Цікавыя факты
Герб выбіваўся на манэтах ВКЛ. Напрыклад, на шэлягах ВКЛ 1652—1652 гг (герб падскарбія вялікага літоўскага Вінцэнта Корвін-Гасеўскага), на барацінках ВКЛ 1660—1661 году (герб падскарбія кароннага Ян Казімера Красінскага).

## Літаратура
* Bartosz Paprocki. Herby rycerstwa polskiego. Кракаў, 1584.
* Simon Okolski. Orbis Polonus. Кракаў, 1642. T.1-3.
* Ks. Kacper Niesiecki. Herby i familie rycerskie tak w Koronie jako y w W.X.L. Львоў, 1728.
* Лакиер А. Б. Глава семнадцатая, § 90-1. Общие замечания о польских геральдических эмблемах или знаменах // Русская геральдика. — М.: Книга, 1990.
* Лукомский В. К., Модзалевский В. Л. Малороссийский Гербовник. Издание Черниговского Дворянства. Спб., типография «Сириус», 1914.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Герб Сьлепаўрон 
*  Герб Сьлепаўрон, яго адмены і ўжывальнікі
Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Катэгорыя:Польскія геральдычныя роды
Катэгорыя:Літоўскія геральдычныя роды
Катэгорыя:Гербы з птушкамі
Амаль што ўдалы плян

**«Амаль што ўдалы плян»** () — амэрыканская крымінальная камэдыя 2009 году рэжысэра Пітэра Г’юўіта. Галоўныя ролі выканалі Морган Фрымэн, Крыстафэр Ўокен, Ўільям Мэйсі і Марша Гэй Гардэн.

## Сюжэт

Роджэр (Крыстафэр Ўокен) працуе ахоўнікам у мастацкім музэі ў Бостане, дзе шмат часу праводзіць, гледзячы на сваю улюбёную карціну *«Адзінокую дзяўчыну»*. На ёй намаляваная прыгожая жанчына з сумным позіркам удалечыню. Не зважаючы на тое, што ў ён жанаты з Роўз (Марша Гэй Гардэн), Роджэр апантаны жывапіснай дзяўчынай. Сама Роўз хоча, каб Роджэр нарэшце сышоў на пэнсію, каб яны ўдвух маглі пераехаць у Флорыду. Аднойчы пасьля абеду Роджэр даведваецца, што некалькі работ, у тым ліку *«Адзінокая дзяўчына»*, будуць назаўсёды перавезены ў іншы музэй у Капэнгагене. Роджэр ня мае магчымасьці пераехаць у Данію, што прыводзіць яго ў роспач, пакуль не сустракае Чарлза (Морган Фрымэн). Той таксама працуе ахоўнікам і мае падобнае прыцягненьне да карціны на іншым паверсе, карціны жанчыны з коткамі.

Джордж (Ўільям Мэйсі) таксама апантаны творам мастацтва, аголенай скульптурай грэцкага ваяра. Ён часта распранаецца і ўдаецца голым побач зь ёй у сваю начную зьмены. Абапіраючыся свой досьвед, Джордж прыходзіць да ідэі скрасьці іхныя ўлюбёныя творы мастацтва і замяніць іх рэплікамі. Зважаючы, што Чарлз у свой вольны час займаецца маляваньнем, ён бярэ на сябе абавязак намаляваць сваю карціну жанчыны з коткамі і *«Адзінокую дзяўчыну»*, у гэты ж час Джордж замаўляе скульптуру, пазуючы для яе. Чарлзу добра ўдаецца зрабіць копію сваёй улюбёнай карціны, але Роджэр зусім незадаволены якасьцю выкананьня ягонага твору. У выніку Роджэр вымушаны замовіць копію ў вулічнага мастака (Брэкін Мэер), скраўшы грошы з Роўзіных ашчаджаньняў на адпачынак у Флорыдзе, каб аплаціць працу. Роўз выяўляе крадзеж і падазрона ставіцца да мужа, ледзь не прымушаючы Роджэра выключыцца з валантэраў, якія будуць дапамагаць у пераезьдзе экспанатаў.

У дзень пераезду Джордж прабіраецца на сховішча, дзе замяняе тры творы рэплікамі. Неспадзявана ён ня можа ўтрымацца ад распрананьня, каб удацца перад статуяй. У гэты момант зьяўляецца ахоўнік, таму Джордж быў вымушаны схавацца ў скрыні без адзеньня. На наступную раніцу, калі Роджэр і Чарлз прыбываюць у музэй, каб забраць яго, скрыня з Джорджам трапляе не ў той фургон. Ахопленыя панікай мужчынам  удаецца выратаваць Джорджа, які выбіраецца з скрыні аглены, чым вельмі шакуе Роўз.

Зрабіўшы справы, Роджэр і Роўз накіроўваюцца на адпачынак у Флорыду, дзе Роўз, стоячы на беразе, сваім падабенствам нагадвае Роджэру аб «Адзінокай дзяўчыне». Па вяртаньні Роджэр наведвае Чарлза, які хавае скрадзеныя творы мастацтва ў сябе. Роджэр глядзіць на карціну, але разумее, што яна яго больш не нахтняе, бо ўспамінае сваю жонку на беразе. Між тым, у Капэнгагене, дзяжурны ахоўнік праходзіць ля «Адзінокай дзяўчыны» і спыняецца побач, з усьмешкай пазіраючы на карціну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 2009 году
Катэгорыя:Фільмы Пітэра Г’юўіта
Катэгорыя:Кінакамэдыі ЗША
Катэгорыя:Крымінальныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы пра крадзеж
Катэгорыя:Фільмы пра мастацтва
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Войшвіл

**Войшвіл** або **Вайшвілт** (? — 1370)  — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, трымаў Лагойскае княства.

Магчыма, яго ўладваньнем былі Вайшвільцы (упамінаюцца як *Waysevilte* у 1372 годзе) каля Панявежу.

## Імя

Весьвілі (Uesuili) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -войш- (імёны ліцьвінаў Вайшыла, Войшымунд, Войсяд; германскія імёны Vuisilo, Vuisimundo, Vuisadus) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы' або ад асновы -віс- (-віз-, -веш-) (пазьнейшай -вайс-), а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'. Такім парадкам, імя Войшвіл азначае «воля паляваньня».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Woyszwylt* (14 жніўня 1358 году), *Wayseuilt* (7 лістапада 1367 году), *Wezewilte, nobilis satrapa* (1370 год).

## Біяграфія
Магчыма, сын вялікага князя літоўскага Кейстута (паводле храніста XV стагодзьдзя Яна Длугаша).

Разам з Рытам трымаў Лагойскае княства. У 1358 годзе браў удзел у вызначэньні граніцы з Мазоўшам, а таксама ў падрыхтоўцы ўмовы 1367 году, дзе рэглямэнтавалася граніца паміж ВКЛ і Тэўтонскім ордэнам у Інфлянтах.

Паводле Хронікі Вартбэрга, загінуў у 1370 годзе пры адступленьні літоўскага войска па паразе пад Рудавай.

## Мова і культура

У лацінскім акце разьмежаваньня, выдадзеным у Горадні 13 жніўня 1358 годзе князямі Кейстутам, Патрыкеем і Войшвілтам і баярамі Айкшам, Алізарам і Васком Кірдзеевічамі, ужываюцца трансьлітараваныя ў лаціну «*гутарковыя*» назвы памежных пунктаў «*Каменны брод*» (*in vulgari a Kamyoni brod*) і «*вусьце вялікай стругі*» (*uscze welikey strugi*). Гэта адпавядае многім іншым тагачасным лацінскім граматам літоўскіх князёў і баяраў, дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаваліся менавіта беларускія словы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Катэгорыя:Баяры літоўскія
Скамонт (неадназначнасьць)

* Скаламонт (паводле гісторыка Ежы Ахманскага, на падставе называньня сыноў Альгерда «*праўнукамі Скаламонтавымі*») — князь, пачынальнік дынастыі літоўскіх князёў, якія карысталіся гербам Калюмнамі
* Скамонт (1200-я — 1248) — яцьвяскі князь з Судавіі
Мінігайла (неадназначнасьць)

* Мінігайла (паміж 1365 і 1368 — да 1382) — літоўскі князь
* Якуб Мінігайла (? — па 1412) — староста вялёнскі 
* Міхал Мінігайла (? — па 1413) — першы кашталян віленскі
Вітаўт (неадназначнасьць)

* Вітаўт (каля 1303 — 1336) — князь троцкі, бацька Юрыя Вітаўтавіча (упамінаецца як *Юрьи Витовтович* у 1342 і 1351 гадох), які браў удзел у выправе супраць крыжакоў у 1342 годзе
* Вітаўт Вялікі (1350—1430) — вялікі князь літоўскі (1392—1430, фармальна з 1401), князь гарадзенскі і троцкі
Даўмонт (неадназначнасьць)

* Даўмонт (? — 1285) — меркаваны вялікі князь літоўскі (канец XIII ст.)
* Даўмонт (у праваслаўі Цімафей; ? — 1299) — князь у Нальшанскай зямлі (да 1260—1266), служылы князь пскоўскі (1266—1299)

## Глядзіце таксама
* Доманты — княскі род гербу ўласнага
Доманты

**Доманты**, **Доманты Машэнскія** — літоўскі княскі род гербу ўласнага. 

## Прозьвішча

Дамунд або Дамонд (Damundus, Damondus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгерд, Даўгер, Даўят; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Даўмонт азначае «здольны да гарлівасьці». 

Другая частка прозьвішча ўтварылася ад маёнтку Мошнаў у Чаркаскім павеце.

## Гісторыя
Паводле родавай легенды, разам з Гедройцамі паходзілі ад літоўскага князя Даўмонта і зь Літвы перасяліліся на Кіеўшчыну. Некаторыя дасьледнікі мяркуюць, што Доманты паходзілі ад князёў Глінскіх. 

Першы вядомы з роду — князь Васіль, які жыў на мяжы XV—XVI стагодзьдзяў і валодаў Мошнамі. Ад першай жонкі меў сына Васіля, ад 2-й, Алены Глінскай, — дзьвюх дачок, якія выйшлі замуж за Яна Келбоўскага і Міхаіла Грыбуновіча-Байбузу. 

Васіль Васілевіч (? — па 1555) меў сына Рыгора і дачку Аўдоцьцю. 

Рыгор Васілевіч (? — па 1591) валодаў маёнткамі Мошнамі, Павуковічамі, Домантавам Палескім (апошні прадаў у 1591 годзе), дварамі ў Кіеве і Чаркасах. Прадаў Мошны князям Вішнявецкім. Астатнія маёнткі перайшлі да ўдавы Апалёніі з Тышаў-Быкоўскіх, якая ў 1640 годзе прадала іх князю Ярэмію Вішнявецкаму. 

Па-за радаводам упамінаецца князь Гарайн Домант, служэбнік падляскага ваяводы Васіля Тышкевіча, які ў 1567 годзе пакінуў князю баярскі двор Медухаву каля Лагойску.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага
Васіль Жулега

**Васіль Апанасавіч Жулега** (1949, Менск, цяпер Беларусь) — беларускі канструктар.

Распрацоўнік лазэрных прыцэлаў навядзеньня для танкаў і супрацьтанкавых ракетаў. Ляўрэат Ленінскай прэміі (1982).

У 1971 годзе скончыў Менскі радыётэхнічны інстытут і працаўладкаваўся на «Менскі мэханічны завод», што ўтварыў «Беларускае оптыка-мэханічнае аб’яднаньне» («БелОМА»). У 1973 годзе стаў галоўным канструктарам танкавых оптыка-электронных прыцэлаў «Бастын», «Шэксна» і «Сьвір». У 1976 годзе перайшоў на працу ў Цэнтральнае канструктарскае бюро «Пеленг» у складзе «БелОМА». У 1981 годзе «БелОМА» наладзіла сэрыйную вытворчасьць распрацаваных ім лазэрных прыцэлаў навядзеньня супрацьтанкавых ракетаў, аналягаў якіх не існавала ў сьвеце наступныя 10 гадоў. У 1982 годзе атрымаў за распрацоўку Ленінскую прэмію. У 1996 годзе заняў пасаду кіраўніка сумеснага прадпрыемства «Саноэт». У 2004 годзе стаў галоўным тэхнолягам ААТ «Пеленг».

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту інфарматыкі і радыёэлектронікі
Катэгорыя:Беларускія інжынэры
Катэгорыя:Ваенныя інжынэры
Катэгорыя:Беларускія вынаходнікі
Катэгорыя:Ляўрэаты Ленінскай прэміі
Судзімонт

**Судзімонт** (? — 1394) — літоўскі князь.

## Імя

Судмунд (Sudhmund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова суд- (сут-) (імёны ліцьвінаў Судзіла, Судар, Сутарт; германскія імёны Sudila, Suderus, Sutardus) паходзіць ад гоцкага sauþa 'вобраз' або ад стараісьляндзкага sudhr 'поўдзень', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Судзімонт азначае «вобраз гарлівасьці». 

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *Sudemund von Wesisken* (30 студзеня 1384 году), *Sudemont de Wesisken* (20 красавіка 1393 году); *Sudemunt*, *Sedemunt* (Хроніка Віганда).

## Біяграфія
Быў сваяком вялікага князя літоўскага Вітаўта (магчыма, братам яго жонкі Ганны).

У 1382—1384 гадох быў на баку Вітаўта ў час яго змаганьня зь Ягайлам. Адзначыўся як сьведка на акце Вітаўта да 30 студзеня 1384 году, якім той прызнаў сябе леньнікам Тэўтонскага ордэну і перадаў крыжакам Жамойць і Коўна. Увесну 1384 году браў удзел у выправе Вітаўта на Вялікае Княства Літоўскае, быў у складзе аддзелу комтура Рагнеты. У ліпені 1384 году вандраваў разам з Вітаўтам, калі той перайшоў на бок вялікага князя Ягайлы. У канцы 1389 году заставаўся прыхільнікам Ягайлы і паведаміў князю Карыбуту, які ахоўваў Вільню, пра пляны Вітаўта захапіць места, што дазволіла прадухіліць захоп. У час нападу крыжакоў зь Вітаўтам на ВКЛ у 1394 годзе браў удзел у абароне княства. У жніўні 1394 году каля Папарцяў трапіў палон да крыжакоў, якія павесілі яго за ногі як здрадцу.

Паводле легенды на пячаці (*SUDEMONT DE WESISKEN*), валодаў Вяйшышкамі (магчыма Эйшышкамі), лякалізацыя якіх няпэўная.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Ліцкевіч А. Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэну ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.) // Arche. № 10, 2010. С. 39—128.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Валеры Пазднякоў, Судзімонт, Электронная энцыкляпэдыя «Вялікае Княства Літоўскае»

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XIV стагодзьдзі
Дэфэнса і Хустысія Флярэнсьё-Варэля

«**Дэфэнса і Хустысія**» () — аргентынскі футбольны клюб з прадмесьця Флярэнсьё-Варэля ля Буэнас-Айрэсу. Клюб паўстаў у 1935 годзе. Не зважаючы на тое, што клюб існуе працяглы час, сапраўдныя посьпехі прыйшлі да каманды досыць нядаўна. У 2017 годзе клюб дэбютаваў у міжнародных турнірах, узяўшы ўдзел у розыгрышу Паўднёваамэрыканскага кубку. У 2020 годзе «Дэфэнса і Хустысія» здабыла Паўднёваамэрыканскі кубак, перамогшы ў фінале «Лянус». Праз год камандзе скарылася і Рэкопа Паўднёвай Амэрыкі, дзе ў сэрыі пасьляматчавых пэнальцы аргентынцы перамаглі бразыльскі «Палмэйрас».

## Дасягненьні
* **Уладальнікі [[Паўднёваамэрыканскі кубак|Паўднёваамэрыканскага кубку]]: 1**
** 2020

* **Уладальнікі [[Рэкопа Паўднёвай Амэрыкі|Рэкопы Паўднёвай Амэрыкі]]: 1**
** 2021

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Флярэнсьё-Варэля‎
Конрад Войдатавіч

**Конрад Войдатавіч** (1360-я — верасень 1390) — літоўскі князь.

## Імя

Конрад або Кунрад (Konrad, Cunrad) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -кон- (-кун-) (імёны ліцьвінаў Кондрут, Кунат, Якун; германскія імёны Cundrud, Kunat, Acun) паходзіць ад гоцкага koni- 'адважны' або германскага kunja, kuni '(хтосьці) з годнага, шляхецкага роду', а аснова -рад- (-рат-) (імёны ліцьвінаў Радзівіл, Раталт, Радавін; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Radowin) — ад гоцкага *rêþs, германскага rad- 'рада'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Konrad, Konrat, Kunrod, Kunrot.

## Біяграфія
Зь літоўскага княскага роду, сын Войдата.

У 1390 годзе браў удзел у супольнай аблозе крыжакамі і Вітаўтам Вільні, у час якой яго параніла стрэлам з бамбарды. Празь некалькі тыдняў памёр ад гэтай раны ў Прусіі.

Меў жонку, але яе імя невядомае, як і тое, ці меў дзяцей.

Польскі гісторык XV ст. Ян Длугаш атаясамліваў Конрада з сынам Кейстута Таўцівілам (які меў каталіцкае імя Конрад), што ўсталявалася ў гістарыяграфіі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Дывірыкс

**Дывірыкс**, **Дзівірыкс** (*Дивирикс*) — рэлігійная назва, зьвязаная зь Літвой, якая ўпамінаецца ў Галіцка-Валынскім летапісе пад 1252 і 1258 гадамі і мае розныя тлумачэньні.

## Паведамленьне летапісаў
Старэйшая частка Галіцка-валынскага летапісу (дзе аўтар ужывае формы імёнаў «Миндогъ», «Тевтевилъ») паведамляе пад 1252 годам:

Тэндэнцыйнасьць гэтага паведамленьня прызнаюць, сярод іншых, летувіскія аўтары: летапісец сьвядома рабіў паклёп на літоўскага валадара з мэтай яго дыскрэдытацыі і апраўданьня вайны галіцка-валынскага князя Данілы Раманавіча з хрысьціянінам Міндоўгам.

Навейшая частка летапісу (дзе аўтар ужывае формы імёнаў «Миндовгъ», «Товтивилъ») паведамляе пад 1258 годам, што запрошаная князем Данілам у выправу на Кіеў і абдзеленая пры падзеле здабычы, захопленай у Вазьвягле, літва ўзбунтавалася і пачала наракаць і сыпаць праклёны на сваёй мове:

## Тлумачэньні
Латыска-летувіскі этнограф , які карыстаўся падтрымкай Расейскага геаграфічнага таварыства і ў сваім артыкуле ад 1887 году вымагаў не залічваць беларусаў да ліцьвінаў, у расейскім Энцыкляпэдычным слоўніку Бракгаўза і Эфрона (1893 год) тлумачыў Дывірыкса (*Диверикс*) як аднаго зь летувіскіх багоў. Ён сьцьвярджаў, што гэтае імя азначала «*Найвышэйшага бога (летувіскае Аукштайс)*» і паходзіла ад «*кораня дзіве, дзіві (замест дзеве) і прускага слова rikis, riks 'валадар', „rex“, regulus*». Аўтар параўноўваў Дзівірыкса зь Дзевасам.

Гісторык Павал Урбан у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» зьвяртае ўвагу на тое, што літоўскі Дывірыкс супадае з кельцкім богам Děvorix (*Deuorix*), што тлумачылася «Бог-кароль», «Валадар Неба» або «Нябесны бог».

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, у азначанай цытаце «Янда» і «Андай» найбольш праўдападобна могуць тлумачыцца гоцкім andjo 'дашчэнту', а «Дывірыкс» — гэта Deiwas riks, Deiwe rikijs — «Госпад Бог» па-пруску, прытым riks ёсьць яўным германізмам (ад гоцкага reiks 'гаспадар, валадар'), а Deiwe — старажытным індаэўрапейскім словам, тоесным з старагерманскім Teiwa (імя бога вайны). Такім парадкам, пачатковае выслоўе магло гучаць як «*andjo, Teiwa reiks*» і быць усходнегерманскім. Дасьледнік зазначае, што гэтая цьмяная зьвестка летапісу можа казаць альбо пра германізаваную прускую, альбо пра германскую мову ліцьвінаў. Ён зьвяртае ўвагу на тое, што ўсе памянёныя Галіцка-Валынскім летапісам імёны ліцьвінаў ёсьць яўна ўсходнегерманскімі.

## Глядзіце таксама
* Дзіў
* Дывіла
* Свалегед
* Даўгерд
* Умова 1219 году

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Альгімонт (неадназначнасьць)

* Альгімонт — імя некалькіх легендарных князёў паводле літоўскіх (беларускіх) летапісаў
* Альгімонт Гальшанскі (? — 1393) — літоўскі князь, пачынальнік роду Гальшанскіх
Дмытро Паўлычка

**Дмытро Паўлычка** (Дзьмітро Васілевіч Паўлычка, ; , Стапчатаў, Каламыйскі павет, Станіслаўскае ваяводзтва, Польшча, цяпер Косаўскі раён, Івана-Франкоўская вобласьць, Украіна — , Кіеў) — украінскі паэт, перакладчык, літаратурны крытык, публіцыст, шасьцідзесятнік, грамадзка-палітычны дзеяч, Герой Украіны (2004). Кавалер ордэну князя Яраслава Мудрага IV, V ступені (1999, 2009), ордэну «За заслугі» III ступені (1997), ордэну Свабоды (2015), ляўрэат Нацыянальнай прэміі імя Тараса Шаўчэнкі (1977). Друкавацца пачаў у 1951. У 1953 годзе скончыў Львоўскі ўнівэрсытэт. Бацька Саламэі Паўлычка.

## Творы
Паэтычныя зборнікі:
* Любов і ненависть, 1953.
* Моя земля, 1955.
* Концерт у царя, 1958.
* Чорна нитка, 1958.
* Правда кличе, 1958.
* Днина, 1960. ()
* Два кольори, 1965.
* Гранослов, 1968.
* Сонети подільської осені, 1973.
* Таємниця твого обличчя, 1974, 1979.
* «Магістралями слова» (літаратурная крытыка), 1978.
* Світовий сонет, переклади, 1983.
* Над глибинами, літературна критика, 1984.
* Спіраль, 1984.
* Поеми й притчі, 1986.
* Біля мужнього слова, літературна критика, 1988.
* Покаянні псалми, 1994.
* Антологія словацької поезії XX століття, 1997.
* Золоте ябко, 1998.
* Сонети В.Шекспіра, 1998.
* 50 польських поетів, 2000.
* Поезії Хосе Марті, 2001.
* Наперсток, 2002.
* Рубаї, 2003
* Сонети (оригінальні твори й переклади), 2004.
* Не зрадь, 2005.
* Три строфи, 2007.
* Аутодафе, 2008.
* Мала антологія хорватської поезії, 2008.
* Потоп. 2010.
* Золоторогий олень. Поема. 2011.
* Най поховають мене на цьому полі. Новела. 2011.
* Разом. Вместе: збірка поезій. (з Ратнером О. Г.).&nbsp;— Дніпропетровськ&nbsp;: Герда, 2013.&nbsp;— 176 с, іл.&nbsp;— ISBN 978-617-7097-02-9 
* Вірші з Майдану: Поезії.&nbsp;— К. : ВЦ «Просвіта», 2014.&nbsp;— 24 с.&nbsp;— ISBN 978-966-2133-96-7

## Крыніцы

## Літаратура

* 

Катэгорыя:Украінскія паэты
Катэгорыя:Украінскія перакладчыкі
Катэгорыя:Украінскія літаратары
Катэгорыя:Выпускнікі львоўскіх ВНУ
Уладзімер

**Уладзіме́р** (*Валадзімер*, *Валдымэр*, *Вальдымэр*, *Валдымір*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Валдмер, Валдэмар або Волдымар (Waldmer, Valdemar, Woldimar) і Мервалд (Meruald) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) паходзіць ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць', а аснова -мер- (-мар-, -мір-) (імёны ліцьвінаў Мервін, Маргела, Нетымер; германскія імёны Mervinus, Mergell, Nitimerus) — ад гоцкага і бургундзкага meris 'славуты, выбітны'. 

Папулярнае тлумачэньне імя Ўладзімер (*Уладзімір*) даецца ў «Слоўніку асабовых уласных імёнаў», выдадзеным у 2011 годзе: ад славянскіх асноваў з значэньнем 'валодаць' і 'мір'. Нямецка-расейскі філёляг Макс Фасмэр зьвязваў першую частку імя з царкоўнаславянскім владь 'улада', тады як другую частку лічыў роднаснай гоцкаму -mērs ('вялікі'), старажытнагрэцкаму ἐγχεσίμωρος ('славуты кап'ём'), старажытнаірляндзкаму mór, már ('вялікі'). Такім парадам, ён тлумачыў імя Ўладзімер як «вялікі ў сваёй уладзе». Меркаваньне пра паходжаньне другой часткі імя з германскіх моваў падтрымліваюць мовазнаўцы Андрэй Залізьняк,  і  ды іншыя. 

Гісторык Павал Урбан у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» зьвяртае ўвагу на тое, што германскі тэрмін wald (-old) адпавядае праславянскаму *voldъ — корань для 'валадарыць, панаваць', тым часам германскае mar, mer і стараславянскае меръ, миръ тлумачацца як 'вялікі, дужы, магутны, моцны, слаўны'. Такім парадкам, імя Ўладзімер значыла «Вялікі ўладай», «Слаўны ўладай».

Скандынаўскія і ісьляндзкія пісьмовыя помнікі пасьлядоўна атаясамліваюць рускае імя Ўладзімер (пачынаючы ад Уладзімера Сьвятаславіча) з германскім імём Вальдэмар ().

У Прусіі бытавала імя Вальдымір: *Woldemyr* (1400 год).

Германскае імя Woldemer бытавала ў XV ст. у Рызе.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *per Woldemarum filium [[Альгерд|Algherden]]* (7 лістапада 1367 году); *изгнаша oть себя Псковичи князя Литовского Володимера Торопецкого* (Пскоўскі першы летапіс); *князь Тимохвеи Володимеровичь* (19 чэрвеня 1473 году); *Mikołaj Włodymier* (6 студзеня 1700 году); *Jozefata Woldymer* (1814 год); *Józefa Wołodymir* (1819 год); *Józef Wałdymer* (1841 год); *Brygida Woldymerówna* (1849 год).

## Носьбіты
* Уладзімер Сьвятаславіч (каля 960/963 — 1015) — князь кіеўскі
* Уладзімер Полацкі (1140-я — 1216) — князь полацкі
* Уладзімер Альгердавіч (~1331 — па 1398) — князь кіеўскі, сын вялікага князя літоўскага Альгерда
* Уладзімер Пічэта (1878—1947) — беларускі і расейскі гісторык
* Уладзімер Дубоўка (1901—1976) — беларускі літаратар
* Уладзімер Караткевіч (1930—1984) — беларускі літаратар
* Уладзімер Высоцкі (1938—1980) — музыка і актор
* Уладзімер Арлоў (нар. 1953) — беларускі гісторык і літаратар
* Уладзімер Зяленскі (нар. 1978) — украінскі палітык і актор

Валдыміры (Wołdymir) — літоўскі шляхецкі род зь мястэчка Даўгелішкаў.

На 1909 год існаваў фальварак Вальдэмарава ў Наваградзкім павеце Менскай губэрні.

## Глядзіце таксама
* Вальда
* Міра

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Галянбэрг

**Галянбэ́рг** (таксама сустракаецца *Галямбэ́рак*) — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дукорскага сельсавету.

## Гісторыя
У пачатку 20 стагодзьдзя было вядома, як фальварак у Дукорскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні.

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

Паводле перапісу 1926 году — пасёлак.

З чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй.

## Насельніцтва
* пачатак XX ст. — 2 двары, 12 жыхароў
* 1926 год — 22 двароў, 114 жыхароў
* 2002 год — 21 двор, 41 жыхар
* 2009 год — 26 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Дукорскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Благадаць (Менская вобласьць)

**Благада́ць** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дукорскага сельсавету.

## Гісторыя
З чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй.

## Насельніцтва
* 1926 год — 30 двароў, 147 жыхароў
* 2002 год — 30 двароў, 66 жыхароў
* 2009 год — 57 чалавек

## Асобы
* Валеры Ананіч — беларускі гісторык.

## Галерэя

Благодать_(1).jpg|Асноўная вуліца
Благодать_(2).jpg|Асноўная вуліца


## Крыніцы

Катэгорыя:Дукорскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Катэгорыя:Паддуб’е (Пухавіцкі раён)
Чарот (неадназначнасьць)

**Чаро́т** можа азначаць:

* Чарот — род кветкавых расьлінаў.
* Чарот — пасёлак у Гомельскай вобласьці Беларусі.
* Міхась Чарот (1896—1937) — беларускі паэт, пісьменьнік.
Пабеда (Пухавіцкі раён)

**Пабе́да** (таксама сустракаецца *Перамога*) — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дукорскага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1926 годзе падчас перапісу. Пад час Другой сусьветнай вайны з канца чэрвеня 1941 году да пачатку ліпеня 1944 году пад нямецкай акупацыяй.

## Насельніцтва
* 1926 год — 18 двароў, 77 жыхароў
* 2002 год — 34 двары, 95 жыхароў
* 2009 год — 84 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дукорскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Кубак Лібэртадорэс 2023 году

**[[Кубак Лібэртадорэс]] 2023 году** — 64-ы розыгрыш трафэю, які лічыцца самым галоўным клюбным футбольным спаборніцтвам у Паўднёвай Амэрыцы. Турнір ладзіўся арганізацыяй КОНМЭБОЛ. Свой тытул абараняў бразыльскі «Фламэнгу». Пераможцам стаў «Флумінэнсі», які таксама базуецца з Рыю-дэ-Жанэйру. Клюб, такім чынам, здабыў свой першы тытул уладальніка Кубка Лібэртадорэс у гісторыі. «Флумінэнсі» атрымала права пазмагацца супраць пераможцы Паўднёваамэрыканскага кубка 2023 году за здабыцьцё Рэкопы Паўднёвай Амэрыкі 2023 году.

## Першы раўнд

## Другі раўнд

## Трэці раўнд

## Групавы этап
### Лёсаваньне

**Кошык 1:**
*  Фламэнгу
*  Рывэр Плэйт
*  Палмэйрас
*  Бока Хуніёрс
*  Насьяналь
*  Атлетыку Паранаэнсі
*  Індэпэнд’ентэ дэль Вальле
*  Алімпія

**Кошык 2:**
*  Лібэртад
*  Атлетыка Насьяналь
*  Інтэрнасьёнал
*  Барсэлёна
*  Расінг
*  Карынтыянс
*  Колё-Колё
*  Флумінэнсі

**Кошык 3:**
*  Балівар
*  Стронгест
*  Мэльгар
*  Альянса
*  Архэнтынас Хуніёрс
*  Мэтрапалітанас
*  Аўкас
*  Манагас

**Кошык 4:**
*  Лівэрпул
*  Дэпартыва Пэрэйра
*  Ньюбленсэ
*  Патраната
*  Атлетыку Мінэйру
*  Спортынг Крысталь
*  Сэра Партэньнё
*  Індэпэнд’ентэ Мэдэльін

### Група 1

### Група 2

### Група 3

### Група 4

### Група 5

### Група 6

### Група 7

### Група 8

## Плэй-оф
### 1/8 фіналу

### 1/4 фіналу

### 1/2 фіналу

### Фінал

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

2023
Катэгорыя:2023 год у футболе
Акопы Кацярыны (Жораўка)

**Акопы Кацярыны** — мясцовая назва гарадзішча, разьмешчанага за 250 м на паўночны захад ад вёскі Жораўкі Пухавіцкага раёну, на правым беразе ракі Сьвіслач, у полі.

## Апісаньне
Пляцоўка авальная, памерам 70x45 м, выцягнутая з усходу на захад. Вышыня над летнім межанным узроўнем вады ў рацэ 3—8 м. 3 боку поля ўмацавана валам вышынёй 1—2 м. У сучасны момант разворваецца. Культурны пласт больш за 0,4 м.

## Дасьледаваньні
Гарадзішча вядомае з 1924 году, абсьледавала ў 1985 годзе Тацьцяна Бубенька. Знойдзена кераміка раньняга жалезнага веку і позьняга Сярэднявечча. Раскопкі не праводзіліся. Каля гарадзішча знаходзіцца каменны крыж. Крыж высечаны з валуну ў форме лацінскага крыжу.

## Літаратура
* 
 
Катэгорыя:Жораўка (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Беларусь у жалезным веку
Жораўка
Града (Менская вобласьць)

**Града́** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2002 год — 5 двароў, 10 жыхароў
* 2009 год — 17 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Люці

Назву **Люці** маюць:

* Лю́ці — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці
* Люці́ — рака ў Расонскім раёне Віцебскай вобласьці
Азёрны (Пухавіцкі раён)

**Азё́рны** — хутар у Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавету.

Хутар створаны 29 студзеня 2010 году.

## Насельніцтва
* 2019 год — 3 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2010 годзе
Ганна Язубчык

**Ганна Андрэеўна Язубчык** (, в. Лядцо, Пухавіцкі раён, Менская вобласьць — ) — беларускі навуковец ў галіне сельскай мікрабіялёгіі. Доктар сельскагаспадарчых навук (1962).

## Жыцьцяпіс
Скончыла Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію ў 1930 годзе. З 1935 году ў Інстытуце біялягічных навук АН БССР (у 1939—1941 гадах дырэктар).

Удзельніца партызанскага руху ў Беларусі пад час Другой сусьветнай вайны. У 1944—1945 гг. на пасадзе дырэктара Навукова-дасьледчага аграглебавага інстытуту Акадэміі навук БССР. З 1945 году загадчык лябараторыі мікрабіялёгіі Інстытутё сацыялістычнай гаспадаркі (з 1956 г. — НДІ земляробства АН Беларусі). У 1969—1974 гадах у Беларускім НДІ глебазнаўства і аграхіміі.

## Навуковыя працы
Аўтар шматлікіх прац па глебавай мікрабіялёгіі.
* Мікраарганізмы ў сельскай гаспадарцы. Мн., 1957;
* Полезные микрооорганизмы в сельском хозяйстве, Мн., 1972 (разам з В. М. Чаканавай)

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 246.
*  — С. 457.

## Вонкавыя спасылкі
* Язубчык, Ганна Андрэеўна (доктар сельскагаспадарчых навук; 1904—1975) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Дактары сельскагаспадарчых навук
Катэгорыя:Беларускія мікрабіёлягі
Катэгорыя:Сябры КПСС
Катэгорыя:Партызаны нямецка-савецкай вайны
Талівойша Гаштольд

**Талівойша Гаштольд** (? — па 1411) — літоўскі баярын. Імаверны пачынальнік роду Тальвашаў (Тальвашэвічаў).

## Імя

Іменная аснова тал- (дал-) (імёны ліцьвінаў Дальман, Талімунт, Талмут; германскія імёны Dalman, Talamund, Talamot) паходзіць ад гоцкага tals 'дасьціпны, руплівы' або ад германскага і стараангельскага deall 'славуты, ганарлівы', а аснова -войш- (імёны ліцьвінаў Вайшыла, Войшымунд, Войсяд; германскія імёны Vuisilo, Vuisimundo, Vuisadus) — ад гоцкага і бургундзкага waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы' або ад асновы -віс- (-віз-, -веш-) (пазьнейшай -вайс-). Такім парадкам, імя Талівойша азначае «дасьціпны паляўнічы».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Gastold cum filio Taliwusch* (18 студзеня 1401 году), *Thalywosch* (13 студзеня 1407 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду Гаштольдаў, сын Андрэя. Меў братоў Пятра і Яна.

Упамінаецца разам з бацькам ва ўмове 1401 году, у дакумэнце вялікага князя Вітаўта 1407 году, а таксама ў недатаваным, складзеным каля 1411 году крыжацкім сьпісе водцаў ліцьвінаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Талівойша
Катэгорыя:Баяры літоўскія
Талімонт

**Талімонт** (? — па 1449) — літоўскі князь, пачынальнік роду Тальмантаў.

## Імя

Таламунд (Talamundus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова тал- (дал-) (імёны ліцьвінаў Талейка, Дальман, Талмут; германскія імёны Taliko, Dalman, Talamot) паходзіць ад гоцкага tals 'дасьціпны, руплівы' або ад германскага і стараангельскага deall 'славуты, ганарлівы', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Талімонт азначае «гарлівая дасьціпнасьць».

Варыянт імя князя ў гістарычнай крыніцы: *Thalymunth, duce de Swyr* (28 верасьня 1449 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага княскага роду Сьвірскіх, сын Яна Эрыка (*Johannis alias Krik*) і Дароты Сонькі. Меў братоў Івашку (*Vaszko*), Некраша (*Nyechrasz*), Юрыя (*Goorgius*), Даўгерда (*Daugyr*), Пятра і Міхала.

Упамінаецца 28 верасьня 1449 году, калі яго маці (*Dorothea alias Sonyka*) надала віленскім францішканам дзесяціну зь зямлі ў Мядзеле.

Відаць, меў сыноў Станіслава, Юрыя і Яна.

## Мова і культура

Грамату з наданьнем віленскім францішканам (1449 год) Дарота Сонька Сьвірская змацавала пячацьцю з рускім надпісам:
КНЯЗЯ … ПЕЧАТЬ

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Tęgowski J. O kniaziach Świrskich do końca XV wieku // Lituano-Slavica Posnaniensia. T. 12 (2007). S. 177—202.

Талімонт
Катэгорыя:Літоўскія князі