Пячатка з раскопак у Лаўрышаве

**Пячатка з раскопак у Лаўрышаве** — прыкладна́я каменная пячатка-матрыца, выяўлена ў 2015 годзе пры археалягічных раскопках на селішчы Лаўрышаўскага мужчынскага манастыра (вёска Лаўрышава, Шчорсаўскі сельсавет, Наваградзкі раён, Гарадзенская вобласьць). Формай падобная да бруска, на адной з тарцовых граняў выразаны надпіс у 2 радкі. Адметнасьць знаходкі ў захаванасьці менавіта матрыцы, бо звычайна сярэднявечныя пячаткі знаходзяць у выглядзе адбіткаў. Аналягаў у Беларусі няма.

Паводле Галіцка-Валынскага летапісу, манастыр «*на рацэ на [[Нёман]]е, паміж [[Літва гістарычная|Літвой]] і [[Навагрудак|Наваградкам]]*» заснаваў каля 1260 году сын вялікага князя Вялікага княства Літоўскага Міндоўга — Войшалк (вялікі князь літоўскі ў 1264—1267 гадах). Згодна царкоўнаму паданьню, манастыр быў заснаваны ў сярэдзіне XIII ст. прападобным ігуменам Елісеем. 

## Археалягічныя дасьледаваньні ў Лаўрышаве

Месцазнаходжаньне Лаўрышаўскага манастыра з XVI ст. вядома па дакумэнтах. Археалягічныя абсьледаваньні ў Лаўрышаве пачаў у 1990 годзе Аляксандар Краўцэвіч, які зрабіў выснову: «На падставе здабытага падчас раскопак археалягічнага матэрыялу можна сьцвярджаць, што мы знайшлі культурны слой Лаўрышаўскага манастыра». У 2011—2015 гадох раскопкі ў гэтым месцы праводзілі Лаўрышаўскія археалягічныя экспэдыцыі, якія складаліся з добраахвотнікаў, навуковы кіраўнік — С. Я. Рассадзін, доктар гістарычных навук, прафэсар гісторыі, прафэсар катэдры гісторыі Беларусі і паліталёгіі факультэту інфармацыйных тэхналёгіяў Беларускага дзяржаўнага тэхналягічнага ўнівэрсытэту. Па выніках дасьледаваньняў ім была зроблена выснова, што манастыр існаваў на гэтым месцы з часу заснаваньня ў XIII ст.

## Выяўленьне пячаткі

У экспэдыцыі вялася палявая апрацоўка археалягічных матэрыялаў, знаходка была папярэдне вызначана як каменны брусок і вылучана для далейшага навуковага дасьледаваньня. Ёй быў нададзены шыфр «Л15 37/5».

Пры абсьледаваньні знаходкі ў Менску С. Рассадзін выявіў на тарцы бруска надпіс.  На меркаваньне С. Рассадзіна, знаходка выраблена са сланцавага каменя, які здабывалі і апрацоўвалі ў Сярэднявеччы да XIII ст. (сланцавыя вырабы зьяўляюцца ў археалёгіі датавызначальнымі прадметамі, паколькі ў 1240 г. камнездабыўныя майстэрні былі разбураны падчас мангола-татарскага нашэсьця і пазней не аднаўляліся). Для прачытаньня надпісу знаходка была перададзена сьпэцыялісту па эпіграфіцы, кандыдату гістарычных навук І. Л. Калечыц (дацэнт катэдры дапаможных гістарычных дысцыплін і мэтодыкі выкладаньня гісторыі гістарычнага факультэту БДПУ імя Максіма Танка, г. Менск).

## Прачытаньне і вызначэньне
Прачытаньне надпісу ў лябараторных умовах і вызначэньне тыпу знаходкі прапанавала Іна Калечыц. Паводле яе высновы, артэфакт зьяўляецца пячаткай, а надпіс чытаецца як *Сьвятая [[Пустынь|пу́стынь]]*, пры гэтым першае слова напісана скарочана на грэцкай мове, што было характэрна для XII—XIV стагодзьдзяў: Ά(για) Пꙋ[С]ТІN. (Літару «н» ва ўсходнеславянскай кірыліцы да XIV ст. пісалі ў грэц. форме Ν.) У такім разе, знаходка папаўняе шэраг раньніх пячатак часоў Вялікага Княства Літоўскага.

Іншае меркаваньне, па апублікаваных фатаздымках матрыцы і адбітку, выказаў журналіст Сяргей Шупа. На яго думку, на здымках «*можна… безь вялікіх намаганьняў*» прачытаць напісанае яўрэйскім шрыфтам імя ** (). Пры такім прачытаньні крайняя правая літара ў першым радку і крайняя левая літара ў другім радку на пячатцы адсутнічаюць.

## Прадстаўленьне
У Лаўрышаве 1 лістапада 2015 года адбылося прадстаўленьне пячаткі грамадзкасьці, а 5 лістапада, у дзень прастольнага сьвята Лаўрышаўскага манастыра, пячатка разам з археалягічнай экспазыцыяй была паказана мітрапаліту Менскаму і Заслаўскаму, Патрыяршаму экзарху ўсяе Беларусі Паўлу, духавенству і гасьцям.

Паведамленьне С. Я. Рассадзіна і І. Л. Калечыц «Каменная матрыца пячаткі з Лаўрышаўскага манастыра» было ўключана ў праграму міжнароднай навуковай канфэрэнцыі «Вялікае Княства Літоўскае: палітыка, эканоміка, культура», у сэкцыі «Духоўная і матэрыяльная культура» (5—6.11.2015, Менск).

## Навуковая публікацыя
* *Рассадин, С.Е.* Каменная матрица печати из Лавришевского монастыря / С.Е. Рассадин  // Вялікае Княства Літоўскае: палітыка, эканоміка, культура: зб. нав. арт. У 2 ч. Ч. 2 / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі; уклад.: А. А. Скеп'ян; рэдкал.: У. Р. Гусакоў [і інш.]. — Мінск: Беларуская навука, 2017. — 498 с.: іл. — С. 210—216. — ISBN 978-985-08-2138-6.

## Крыніцы

## Вонкавыя
* *Пятрова, А.* Унікальная знаходка / А. Пятрова // Новае жыццё. — 2015. — 4 лістапада. — Дата доступу: 19.11.2015. 
* https://web.archive.org/web/20170101164933/http://www.tvr.by/video/informatsionno-analiticheskie/panorama/panorama-07-11-2015/ [Відэа з 29 хвіліны 55 секунды] // tvr.by [Электронны рэсурс] — Мінск. — 2015. — 8 лістапада. — Дата доступу: 19.11.2015. 
* На раскопках Лавришевского монастыря нашли уникальную матрицу-печать XIII века [Фотоснимки 1.11.2015] // lavra.by [Электронный ресурс] — Лавришево. — 2015. — 10 ноября. — Дата доступу: 19.11.2015. 

Катэгорыя:Зьявіліся ў XIV стагодзьдзі
Катэгорыя:Лаўрышава
Катэгорыя:Гісторыя Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Рэлігія ў Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Археалёгія ў Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўе на Беларусі
Катэгорыя:Рэлігія ў Вялікім Княстве Літоўскім