Касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Паннай Марыяй Сьвятой Альжбеты (Фашчаўка)

**Касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Паннай Марыяй Сьвятой Альжбеты** — колішні рыма-каталіцкі сакральны комплекс у вёсцы Фашчаўцы Шклоўскага раёна Магілёўскай вобласьці.

Да нядаўняга часу не было вядома, што спачатку вёска называлася Чарніца, а назоў Фашчаўка або Хвашчаўка замацавалася толькі ў другой палове XVII стагодзьдзя. Асабліва шанаваўся тутэйшымі вернікамі вядомы зь першай паловы XVII ст. Абраз Найсьвяцейшай Панны Марыі Фашчаўскай, які лічыўся цудадзейным. Фашчаўскі касьцёл адзін зь першых у Беларусі, дзе ў пачатку ХХ ст. пачалі прамаўляць казаньні на беларускай мове.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Вёска Чарніца над ручаём Чарніцай упершыню згадваецца ў 1604 годзе ў Плешчыцкім войтаўстве Магілёўскай эканоміі. Вялікі князь літоўскі Жыгімонт Ваза ў 1612 годзе перадаў ва ўласнасьць Аршанскаму калегіюму езуітаў, вылучаныя з Магілёўскай эканоміі, 5 вёсак (Чамаданы, Княжычка, Крывель, Чална і Чарніца), парафіяльны касьцёл з пляцам і адзінаццаць плябанскіх валок, што у пазьнейшыя часы былі вядомыя пад агульнаю назваю «маёнтак Фашчаўка», дзе яны ўчынілі місіянерскую станцыю й касьцёл. Усе гэты ўладаньні былі пацьверджаны папай Паўлам V і соймам у 1616 годзе. 

Вядома, што ўжо ў сярэдзіне XVII ст. у Чарніцы існавала каталіцкая капліца. Так ксёндз Альбэрт Віюк-Каяловіч у кнізе па гісторыі хрысьціянства ў ВКЛ, якая выйшла з друку ў 1650 годзе, зьмясьціў зьвесткі пра цудадзейны Абраз Панны Марыі, што месьціўся ў капліцы сяла Чарніца, якое належала аршанскаму калегіюму езуітаў.

Пасьля спусташальнай вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадах езуіты знайшлі толькі папялішчы і руіны. Знакаміты Абраз Маці Божай, усталяваны ў новай капліцы ў Чарніцах, пабудаваным там пробашчам Комарам у 1668 годзе. І толькі ў 1692 годзе пробашчам Самуэлям Касьцюшкевічам быў пабудаваны ўжо ў Фашчаўцы новы вялікі драўляны касьцёл, пераліты звон, адрамантаваныя будынкі.

Таксама пасьля Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) будаўніцтва новага мураванага касьцёла  ў стылі віленскага барока пачалося толькі ў 1737 году рэктарам Антоніем Быкоўскім і 7 верасьня 1754 году новы храм быў асьвячоны. Фашчаўскі касьцёл пабудаваны з даходаў калегіі й ахвяраваньні пабожных пілігрымаў, якіх тысячы штогод прыходзілі туды, каб убачыць знакамітую выяву Панны Марыі Фашчаўскай. Адам Чартарыйскі, уладальнік Шклоўскага графства, таксама фундаваў будоўлю храма й ў 1776 годзе пабудаваў будынак для пражываньня і дзейнасьці манахаў-езуітаў. Пастановай Віленскага сынода пры біскупе Міхале Зянковічы Фашчаўскі касьцёл, адзін з найбуйнейшых у Беларусі, быў ў 1744 годзе прызнаны філіялам Аршанскага фарнага касьцёла. Кансэкраваў касьцёл біскуп-суфраган беларускі Фелікс Тавянскі ў 1768 году. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Пасьля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай (1772) у складзе Расейскай імпэрыі, у Магілёўскім павеце Магілёўскай правінцыі Магілёўскай губэрні, цэнтар маёнтка. 

Біскуп Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч (1731—1826) у 1776 годзе зрабіў парафіяльным Фашчаўскі касьцёл, прызначыў куратам ксяндза Дамініка Бжэзінскага (1734—1808) і перадаў яму інвэнтар касьцёла, зацьверджаны сваёй пячаткаю. Такое прызначэньне не падабалася ордэну, таму правінцыял ксёндз Станіслаў Чарневіч, генэральны вікарый ордэна езуітаў (1782—1785), адклікаў ксяндза Бжэзінскага, а ў Фашчаўку прыслаў іншага ксяндза. Езуіты апекаваліся фашчаўскай парафіяй аж да выгнаньня прадстаўнікоў гэтага ордэна за межы Расейскай імпэрыі ў красавіку 1820 году. На могілках стаяла мураваная калёна з драўлянай скульптурай вайскоўца, пастаўленая езуітамі ў 1812 г. ў памяць аб рыцары Сымпліцыяне. Пастанова пра яго закрыцьцё ў 1876 г. не была зьдзейсьнена з-за ўпартага процістаяньня парафіян, але касьцёл стаў парафіяльным, набажэнствы адбываліся й на беларускай мове.

З 1861 году сяло  Фашчаўка ў Нічыпаравіцкай воласьці Горацкага павету Магілёўскай губэрні. Пры Фашчоўскай Парафіі Адведзінаў Найсвяцейшай Паннай Марыяй Святой Альжбеты ў другой палове XIX стагодзьдзя было больш за 2000 парафіян. Гадавога даходу атрымлівалі больш за З000 рублёў; быў дом пры касьцёле з усімі гаспадарчымі прыбудовамі як то: лядоўняй, пуняй, сьвіранам і таксама двор і выган для свойскай жывёлы й іншымі рэчамі. Сяло Фашчаўска — рыма-каталіцкая парафія (вёскі: Фашчаўка, Крывель, Княжыцы, Слабодка, Чамаданы, Саськаўка й Дубраўка). 

### Новы час
У выніку рэпрэсіяў 1930-х гг. былі арыштаваны й расстраляны сьвятары Пётар Януковіч, Ян Баравік. Арыштавалі й саслалі ў Вятку ксяндза Паўла Карповіча. Быў расстраляны й старшыня савета касьцёла Ігнат Давідовіч, касьцёл закрыты. Зруйнаваны ў 1960-я гг. На месцы храма пастаўлены мэмарыяльны драўляны крыж з картушам, на якім надпіс «Тут, на гэтым месцы з 1630 па 1967 гг. знаходзіўся касьцёл Наведваньня Панны Марыі». 

 
## Касьцёл
Зьнешне будынак касьцёла ўяўляў сабою тыповую барокавую базыліку й меў форму правільнага крыжа, даўжыня — 36 м, шырыня — 22 м, вышыня — 20 м. Па баках дзьве квадратныя мураваныя вежы, накрытыя бляхай, з жалезнымі лацінскага тыпу крыжамі наверсе. Дах —  двухсхільны. Тарцовыя сьцены завяршаюцца высокімі трохкутнымі крывалінейнага абрысу, фігурнымі франтонамі, якія завершаны невялікімі лацінскага тыпу крыжамі. Па абодвух баках касьцёла два двухпавярховыя сакрыстыя. Званіца мае два сярэдняй велічыны званы й сыгнатурку.

Архітэктура будынка была вырашана ў стылі «віленскага барока».  Трохнэфавая 2-вежавая базыліка з магутным 2-ярусным трансэптам. Апсыда была вылучана ў габарытах храма й фланкіравалася 2 сакрыстыямі. Двухсхільны дах прамавугольнага нэфа храма на галоўным фасадзе схаваны фігурным франтонам з нішай-экседрай па цэнтры, у якой месьцілася скульптура Панны Марыі, і фігурным ківорыем у завяршэньні. Аналягічнымі франтонамі былі завершаны крылы трансэпту. Над карнізам фасада ўзвышаліся дзьве 2-ярусныя чацьверыковыя вежы. Фасады й вонкавыя сьцены былі насычана пілястрамі.  

У храме адзінаццаць алтароў. Галоўна алтар — мураваны. Другі алтар, з цудатворным абразом Найсьвяцейшай Багародзіцы. На абраз павешаны залаты крыж, упрыгожаны каштоўнымі камянямі. Гэты абраз закрываецца другім абразом Найсьвяцейшай Панны Марыі. Над абразом Божай Маці — абраз Сэрца Ісуса Хрыста, а зьверху — абраз Сьвятой Тройцы. Трэці алтар, з абразом  Укрыжаванага Ісуса Хрыста, Божай Маці Журботнай і малая фігурка Дзіцятка Ісуса за шклом. Чатвёрты алтар, з абразамі Сьвятога Францішка Ксаверыя, Сьвятога Антонія Падуанскага, Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі ў пазалочанай рызе. Пяты алтар, з абразамі Сьвятога Язэпа, Апекуна Найсьвяцейшай Сямʼі. Шосты алтар, з абразом Сьвятога пакутніка Яна Непамуцкага. Сёмы алтар, з абразамі Сьвятых Ігнацыя Лаёлы,  й Сэрца Ісуса. Восьмы алтар, з абразом пакутніка Сымпліцыяна Рыцара зь яго мошчамі. Уверсе абраз Сьвятога Арханёла Міхаіла. Дзевяты алтар у выглядзе капліцы зь вялікай фігурай Укрыжаванага Ісуса Хрыста. Дзесяты й адзінаццаты алтары перанасныя, з абразамі Сэрца Ісуса і Панны Марыі, Божай Маці Бялыніцкай і Сьвятога Язэпа. Стацый Дарогі Крыжовай Ісуса Хрыста — 14 . Амбон сталярнай работы. Падлога ў касьцёле бетонна-мазаічная. 

Плябанія — драўляны дом. накрыты гонтай, у якім 9 пакояў. Іншыя пабудовы: флігель для прыслугі, пуня, стайня, хлеў для жывёлы, лядоўня, сьвіран, лазьня, побач сажалка, гумно для збожжа, студня. Зямлі ўсяго каля 40 дзесяцін: ля могілак 8 дзесяцін ворыва, паміж землямі гаспадароў Кушалёўскага і Паўлыкоў — 5 дзесяцін ворыва і 4 дзесяціны хмызьняку, луг у Янаве каля Дняпра. Сьвятыня належьша да найвялікшых беларускіх каталіцкіх касьцёлаў была бачна панад лясамі з 15 кілямэтраў, а пры добрым надворʼі й з аддаленага на 47 кілямэтраў Магілёва. 

## Парафія Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Фашчоўцы

Парафія ў Фашчоўцы існуе з 1639 году. Уваходзіць у Магілёўскі дэканат Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі. 

Пры Фашчоўскай Парафіі Адведзінаў Найсвяцейшай Паннай Марыяй Святой Альжбеты ў другой палове XIX стагодзьдзя было больш за 2000 парафіян. Гадавога даходу атрымлівалі больш за З000 рублёў; быў дом пры касьцёле з усімі гаспадарчымі прыбудовамі як то: лядоўняй, пуняй, сьвіранам і таксама двор і выган для свойскай жывёлы й іншымі рэчамі.

У 1911 годзе 3212 парафіян, капліцы Углы, Курдзень.
 
13 чэрвеня 1937 году «невядомыя» разьбілі й зрабавалі Абраз Божае Маці. Невядомы яго далейшы лёс. Першы ад 1937 году Фашчаўскі фэст у сьвята Наведваньня Дзевы Марыі адбыўся 31 траўня 1996 году й асьвячэньне копіі Абраза Маці Божай Фашчаўскай — 19 жніўня 1996 году, які знаходзіўся ў часовай капліцы

Асьвячэньне новай копіі Абраза Панны Марыі Фашчаўскай адбылося 30 траўня 2015 году. Мітрапаліт Менска-Магілёўсккай архідыяцэзіі, арцыбіскуп Юзаф Станеўскі 4 чэрвеня 2022 году ў Фашчаўцы ўрачыста кансэкраваў (асьвяціў) капліцу Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі.
На сёньня ў Фашчаўцы дзейнічае новапабудаваная капліца, дзе рэгулярна цэлебруецца Сьв. Імша й адбываюцца набажэнствы. 

## Заўвагі

## Крыніцы
 

## Архівы
*  
* 

## Літаратура

* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 

* 
* 
* 
*  
* 
* Żyskar, Fryderyk Józefat Nasze kościoły :T. 1, Archidjecezja mohylowska. Z. 4, Dziekanat mohylowski. Faszczawka. 1916
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
*  
*  
* 
 
*  
* 

Катэгорыя:Фашчаўка (вёска)
Катэгорыя:Аршанскі езуіцкі калегіюм
Фашчаўка (вёска)
Фашчаўка (вёска)
Фашчаўка (вёска)
Фашчаўка (вёска)
Фашчаўка (вёска)
Фашчаўка (вёска)