open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абадан

**Абадан** — места ў Іране, на ўзьбярэжжы Пэрсыдзкай затоцы. Разьмяшчаеца, на аднайменнай высьпе ў дэльце ракі Арвандруд.

Абадан зьяўляеца адным з найбуйнейшых у сьвеце нафтавых портаў (ёсьць глыбокаводны тэрмінал для нафтаналіўных танкераў), а таксама нафтапераапрацоўчым цэнтрам (да 1970-х быў самым буйным у сьвеце). Злучаецца некалькімі трубаправодамі з нафтавымі палямі ў перадгор’і Загрос. Таксама ў месьце знаходзіцца аэрапорт і політэхнічны ўнівэрсытэт.

Места значна пацярпела падчас Іранска-ірацкай вайны 1980—1988 гадоў, але ў наш час адбудаванае.

## Гісторыя
Места ўзьнікла ў пачатку панаваньня дынастыі Абасыдаў (750—1258) і адразу стала важным гандлёвым цэнтрам, дзякуючы свайму знаходжаньню на беразе Пэрсыдзкай затокі. Разрастаньне дэльты ракі Арвандруд адсунула места ад ўзьбярэжжа і прывяло да яго ўпадку ў выніку якога Абадан ператварыўся ў буйную вёску. У другі раз места зьявілася ў 1908 годзе пасьля адкрыцьця ў навакольлі нафтавых радовішчаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Ірану
Харамшахр

**Хармашахр** — места ў Пэрсыдзкай затоцы, якое належыць Ірану.

Катэгорыя:Гарады Ірану
Магшахр

**Магшахр** — места ў Пэрсыдзкай затоцы, якое належыць Ірану.

Катэгорыя:Гарады Ірану
Бушэр (горад)

**Бушэр** - места у Пэрсыдзкай затоцы, якое належыць да Йрану. Бушэр разьмешчаны ў вялікай раўніне на ўзьбярэжжы Пэрсыдзкай затокі ў паўднёва-захлдняй частцы Ірану. Ён зьяўляецца галоўным марскім портам і адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай правінцыі. Бушэр аддалены ад Тэгерану на 1218 км. Клімат сьпякотны і вільготны. Раней места было адным з асноўных портаў краіны, але з-за таго што да нашых дзён Бушэр ня злучаны чыгункай з унутранымі раёнамі краіны, у наш час яго значэньне значна зьнізілася на карысьць Абасу і іншых партовых местаў Ірану.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Ірану
Арцём Булойчык

**Арцём Булойчык** (нарадзіўся 16 чэрвеня 1992 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
### Клюбная
З 2009 году выступаў за дубль менскага «Дынама». У 2010 годзе прыцягваўся да асноўнай каманды ды гуляў у Лізе Эўропы. Сэзон 2012 году прапусьціў праз траўмы. У красавіку 2013 году далучыўся да «Менску», але ня даў рады і там. Звычайна выходзіў на замену. У студзені 2014 году пакінуў менскі клюб. У сакавіку 2014 стаў гульцом «Бярозы-2010». Другую палову сэзону 2014 году прапусьціў праз пашкоджаньні, а па сэзоне пакінуў каманду

У лютым 2015 году знаходзіўся на праглядзе ў «Гомлі», паводле вынікаў якога клюб ня стаў прапаноўваць паўабаронцу кантракт. У выніку, у красавіку 2015 году Булойчык далучыўся да клюбу Першай лігі Латвіі «1625 Ліепая».

У жніўні вярнуўся ў Беларусь, стаўшы гульцом першалігавага «Дняпра». Быў гульцом асноўнага складу ў другой палове сэзону 2015 году. У пачатку 2016 году разам з камандай рыхтаваўся да новага сэзону, але ў красавіку, за тыдзень да пачатку чэмпіянату, кантракт з клюбам быў скасаваны, і Арцём узмоцніў склад «Промня». У ліпені 2016 году перайшоў у іншы сталічны клюб — «Тарпэда», у сьнежні таго ж году па заканчэньні кантракта пакінуў «Тарпэда».

У пачатку 2017 трэнаваўся разам з бабруйскай «Белшынай», а ў сакавіку зноў далучыўся да «Промня» і неўзабаве падпісаў кантракт. У якасьці трывалага гульца асноўнага складу дапамог камандзе прабіцца ў Найвышэйшую лігу. Сэзон 2018 году пачынаў у першай адзінаццатцы, аднак з жніўня страціў месца ў асноўным складзе.

У студзені 2019 году пакінуў «Прамень» і неўзабаве прыяднаўся да НФК. Першую палову сэзону 2019 году прапусьціў праз траўмы, але зь ліпеня пачаў зьяўляцца на полі, чаргуючы выхады ў стартавым складзе і на замену. У студзені 2020 году склаў працоўную ўгоду з «Гомлем». У жніўні таго ж году пакінуў клюб.

### Міжнародная
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі на Кубку Садружнасьці 2012 году ў Санкт-Пецярбургу, згуляўшы 2 матчы.

### Трэнэрская
У другой палове 2020 году, завяршыўшы кар’еру, працаваў трэнэрам у структуры «Энэргетыка-БДУ». У студзені 2021 году ўвайшоў у трэнэрскі штаб асноўнай каманды «Віцебску», таксама ачольваў рэзэрвовую каманду. Пакінуў віцебскі клюб у чэрвені 2022 году і хутка далучыўся да калінінградзкай «Балтыкі». У лістападзе 2023 году атрымаў трэнэрскую ліцэнзію катэгорыі A.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Менску»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Менск»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Бяроза-2010»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дняпро» Магілёў
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дняпро» Магілёў (2019)
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Крумкачы» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гомель»
Трыдэнцкі сабор

**Трыдэ́нцкі сабо́р** — XIX Сусьветны сабор, які адкрыўся 13 сьнежня 1545 року ў Трэнце () зь ініцыятывы Папы Паўла III, галоўным чынам ў адказ на Рэфармацыю, і закрыўся там жа 4 сьнежня 1563, у пантыфікат Піюса IV. Быў адным з найважнейшых сабораў у гісторыі Каталіцкага Касьцёлу, бо зьбіраўся для таго, каб даць адказ рэфармацыйнаму руху. Лічыцца пачаткам Контрарэфармацыі.

## Перадумовы
Пяты Лятэранскі сабор (1512—1517) пачаў рэформу царквы, але ў тэалёгіі не было разьвязана шмат спрэчных пытаньняў. Больш як 20-гадовае зацягваньне іх вырашэньня таксама было зьвязанае з палітычнаю сытуацыяй часу Рэфармацыі. Павал III вырашаў склікаць сабор у Трэнце 1 лістапада 1542, аднак з-за вайны супраць Францыі яго перанесьлі сьпярша на сакавік 1545 і ўрэшце здолелі адчыніць толькі ў сьнежні. Трыдэнцкі сабор быў адным з найзначнейшых сабораў у гісторыі Царквы, паколькі асноўнаю ягонаю мэтаю была рэакцыя на Рэфармацыю.

## Вынікі

На саборы, апрача іншага, адбылося пацьверджаньне Нікейскага сымбалю веры, лацінскага перакладу Бібліі («Вульгаты»), прыняцьце другакананічных кніг у Біблію і Трыдэнцкага катэхізісу.

Сабор канчаткова ўсталяваў канон Сьвятога Пісаньня і вызнаў, што ўсе кнігі напісаныя пад натхненьнем Сьвятога Духа і ня могуць быць зьмененыя ці тлумачаныя так, як камусьці схочацца. Першародны грэх усеагульны, аднак змываецца хростам. Прынята, што чалавек бяз ласкі не ўратуецца. Кадыфікаваная форма служэньня літургіі лацінскага ўзору&nbsp;— так званая «Трыдэнцкая меса». Усяго было прынята 16 дагматычных пастановаў, якія складаюць большую частку каталіцкай дактрыны.

Колькасьць Айцоў сабора (біскупаў і прэлатаў з правам голасу), якія ўдзельнічалі ў яго працы, вагалася: на першай сэсіі прысутнічалі 34, а на дваццаць пятай і апошняй — 215. Ім дапамагалі тэолягі-кансультанты, сярод якіх былі знакамітыя дамініканцы Катарына і Сота, езуіты Лайнес і Сальмерон. Запрошаныя пратэстанцкія багасловы адмовіліся ўзяць удзел у дэбатах.

Пастановы сабора былі пацьверджаныя 26 студзеня 1564 року ў буле «Benedictus Deus».

## Вонкавыя спасылкі
* Дакумэнты сабору
Раман Сьцяпанаў

**Рама́н Сьцяпа́наў** ( 6 жніўня 1991 году) — беларускі футбаліст, брамнік грузінскага клюбу «Гагра». Малодшы брат Рамана, Мікіта, таксама футбаліст.

## Кар’ера
Выхаванец прыватнай футбольнай школы Віктара Дарміна ў Смалявічах. Гуляў за дубль барысаўскага БАТЭ, а з 2010 году выступаў у Першай лізе за «Рудзенск», дзе ў хуткім часе стаў асноўным брамнікам. У сакавіку 2012 году перайшоў у жодзінскае «Тарпэда-БелАЗ». У сэзоне 2013 году стаў другім брамнікам, нярэдка зьяўляўся ў стартавым складзе. Заставаўся другім брамнікам клубу і ў сэзоне 2014 году, але правёў у ім толькі адзін матч у аснове. У студзені 2015 году падоўжыў кантракт з «Тарпэда-БелАЗ». У сэзоне 2015 году толькі аднойчы зьявіўся на полі ў чэмпіянаце Беларусі. У студзені 2016 году па заканчэньні кантракту пакінуў Жодзін.

Пасьля спрабаваў уладкавацца ў мікашэвіцкі «Граніт», але не атрымалася. У сакавіку 2016 году падпісаў кантракт з наваполацкім «Нафтанам». У лютым 2017 году перайшоў у клюб «Смалявічы-СТІ». У лютым 2018 году падпісаў кантракт зь менскім «Тарпэда». Сэзон 2018 году пачынаў у якасьці другога брамніка пасьля Канстанціна Рудзянка, гуляў за дубль, а зь ліпеня (пасля таго, як Рудзянок пакінуў клюб) стаў асноўным брамнікам каманды. У пачатку сэзону 2019 году заставаўся асноўным брамнікам тарпэдаўцаў, але пазьней саступіў месца Арцёму Лявонаву. У ліпені 2019 году ў сувязі зь фінансавымі праблемамі пакінуў «Тарпэда». У жніўні 2019 году перайшоў у берасьцейскі «Рух». Дапамог «Руху» прабіцца ў Найвышэйшую лігу, быў адным з асноўных брамнікаў каманды, чаргуючыся ў складзе з Аляксандрам Нячаевым. У студзені 2021 году скасаваў кантракт з «Рухам». У студзені 2021 году стаў трэнавацца зь берасьцейскім «Дынама», зь якім у лютым склаў дамову. Стаў асноўным брамнікам каманды, у сэзоне 2021 году правёў без заменаў усе 29 матчаў чэмпіянату Беларусі.

У студзені 2022 году перайшоў да табару салігорскага «Шахцёру». Быў рэзэрвовым брамнікам, згуляў за «Шахцёр» у адным матчы чэмпіянату і двух матчах Кубка Беларусі. У лютым 2023 году на ўзаемную згоду скасаваў угоду з салігорскім клюбам і хутка далучыўся да казаскага «Кызылжару», у складзе якога пачаў сэзон 2023 году. У сакавіку 2024 году стаў гульцом «Маладэчна-2018», стаўшы першым брамнікам каманды. На пачатку 2025 году прыяднаўся да грузінскага клюбу «Гагра».

## Дасягненьні
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2021

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Бэндэр-Абас

**Бендэр-Абас** — места на ўзьбярэжжы Пэрсыдзкай затокі, якое належыць Йрану.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Ірану
Барысаў (неадназначнасьць)

Назву **Барысаў** маюць:

* Барысаў — горад у Беларусі 
* Барысаў — паэма Янкі Купалы
* Барысаў, Алег — савецкі і расейскі актор тэатра і кіно
Брэд Піт

**Ўільям Брэдлі «Брэд» Піт** (; нарадзіўся 18 сьнежня 1963 году, Шаўні, Аклагома, ЗША) — амэрыканскі актор і прадусар. 

Піт упершыню атрымаў прызнаньне дзякуючы ролі ў фільме *«[[Тэльма і Луіза]]»* (1991). Ягоныя першыя галоўныя ролі ў вялікіх бюджэтных фільмах прыпалі на кінастужкі *«[[Рака ўспамінаў]]»* (1992) і *«[[Легенды восені]]»* (1994), а таксама на фільм жахаў *«[[Інтэрвію з вампірам]]»* (1994). Крытыкі высока адзначылі выступ актора ў крымінальным трылеры *«[[Сем (фільм)|Сем]]»* (1995) і навукова-фантастычным фільме *«[[12 малпаў]]»* (1995), за што Піт атрымаў прэмію Залаты Глёбус за найлепшую мужчынскую ролю другога пляну і намінацыю на Оскар. У выніку ў 2019 годзе ўсё ж такі атрымаў запаветную статуэтку за фільм *«[[Аднойчы ў Галівудзе]]»* ў намінацыі найлепшая мужчынская роля другога пляну. Разам з Эдўардам Нортанам зьняўся ў адной з галоўных роляў у экранізацыі твору Чака Паланіка *«[[Байцоўскі клюб (фільм)|Байцоўскі клюб]]»*. У 2014 годзе ажаніўся з амэрыканскай акторкай Анджэлінай Джалі, зь якой быў заручаны ад 2012 году і сустракаўся пачынаючы ад 2005 году. Аднак, разжэнства каханкаў адбылося ўжо ў 2019 годзе.

## Выбраная фільмаграфія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Акторы XX стагодзьдзя
670-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 673 да н. э. — Тул Гастыліюс стаў царом Рыму

-001330
3
Пяць дактрынаў пратэстанцтва

**Пяць Sola** — пять лацінскіх тэзаў, якія ўзьніклі пад час пратэстанцкай Рэфармацыі і абагульнілі асноўныя багаслоўскія перакананьні рэфарматараў. Лацінскае слова Sola па-беларуску пазначае «толькі». Пяць Sola фармулююць пяць фундамэнтальных дактрынаў пратэстанцкай Рэфармацыі, якія рэфарматары лічылі неабходнымі асновамі хрысьціянскага жыцьця й практыкі.

## Sola scriptura

Sola scriptura зьяўляецца вучэньнем, што Біблія — адзінае боганатхнёнае і аўтарытэтнае слова Бога, зьяўляецца адзінай крыніцай для хрысьціянскай дактрыны і даступная для ўсіх. Тое, што Біблія не патрабуе інтэрпрэтацыі па-за межамі сябе, знаходзіцца ў наўпроставым супярэчаньні вучэньню Ўсходняй Праваслаўнай царквы, Англіканскай царквы і традыцыям Рыма-каталіцкага касьцёлу, якія вучаць, што Біблія можа быць інтэрпрэтаваная толькі з дапамогаю апостальскіх і сьвятых Традыцыяў.

## Sola fide

## Sola gratia

## Solus Christus

## Soli Deo gloria

Катэгорыя:Кальвінісцкая тэалёгія
Катэгорыя:Лютэранская тэалёгія
Катэгорыя:Рэфармацыя
Карун

**Карун** — рака, якая цячэ ў Іране й выцякае ў Пэрсыдзкую затоку. Даўжыня ракі 920 км.

Катэгорыя:Рэкі Ірану
Атрак

**Атрак** — рака, якая цячэ ў Іране. Даўжыня ракі 563 км.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Ірану
Катэгорыя:Рэкі Туркмэністану
Бампур

**Бампур** — рака, якая цячэ ў Іране. Даўжыня ракі 275 км.

## Вонкавыя спасылкі
* Iran lands

Катэгорыя:Рэкі Ірану
Дэз

**Дэз**&nbsp;— рака, якая цячэ ў Іране. Даўжыня ракі&nbsp;— 515&nbsp;км.

Катэгорыя:Рэкі Ірану
Мэгран

**Мэгран** — рака, якая цячэ ў правінцыі Хармазган у Іране. Даўжыня ракі 382 км.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Ірану
Сарбаз

**Сарбаз** ()— рака, якая цячэ ў Іране. Даўжыня ракі 313 км.

## Вонкавыя спасылкі
* Land of Iran
Катэгорыя:Рэкі Ірану
Загрос

**Загрос** ()&nbsp;— горная сыстэма ў Іране, на паўднёвым захадзе Іранскага нагорʼя. Даўжыня 1600 км, шырыня 200—300 км, пераважная вышыня 2000—3000 м, найбольшая (г. Зердкух)&nbsp;— 4548 м.

## Геалёгія й рэльеф
Скальная сыстэма з 15-20 паралельных хрыбтоў, якія працягнуліся з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход і падзелены падоўжнымі й папярочнымі вузкімі каньёнападобнымі цясьнінамі й катлавінамі. Невялікія ледавікі. Складзена пераважна з вапнякоў і сланцаў мэзазою й кайназою. Пашыраны карст. У цэнтральнай частцы й на паўночным усходзе агаляецца дамезазойскі фундамэнт зь вялікімі салянымі купаламі. Радовішчы нафты. У паўночна-заходніх адгорʼях бярэ пачатак рака Кызылузен.

## Клімат і расьліннасьць

Клімат субтрапічны, сухі. Пераважаюць горна-пустынныя ляндшафты. У міжгорных катлавінах азёры, саланчакі, аазісы (фінікавая пальма, цытрусавыя, вінаград). Заходняя частка сярэдняга пояса найбольш вільготная (лясы й рэдкалесьсі з дубу, вязу, клёну й інш.); вышэй — альпійскія лугі й нізкарослая хмызьняковая расьліннасьць. Дуб *[[Quercus brantii]]* займае больш за 50&nbsp;% лясоў Загроскага ляснога раёна й зьяўляецца самым важным відам дрэваў Загросу. Сярод жывёл закаўказскі горны баран.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Горы Ірану
Іранскае ўзвышша

**Іра́нскае ўзвы́шша** — узвышша, якое знаходзіцца ў Іране. Маецца Парапаміз. Пакрывае дзьве траціны тэрыторыі Ірану, а таксама Аўганістан, Пакістан, часткова месьціцца ў Іраку і на поўдні Туркмэністану. Гэтая геалягічная фармацыя ёсьць часткай Эўразійскай пліты, заціснутай паміж Арабійскай і Індастанскай плітамі.

## Геалёгія

Складкаватыя і складкава-глыбавыя горы і ўзвышшы чаргуюцца з акумулятыўнымі раўнінамі і міжгорнымі катлавінамі. Міжгорныя западзі запоўненыя тоўстымі пластамі прахоннага адломкавага матэрыялу, які трапіў туды з навакольных гораў. Азёры, якія раней займалі самыя нізкія часткі западзінаў, высмаглі і пакінулі пасьля сябе пласты солі і гіпсу.

На ўскраіках узвышша месьцяцца рэгіёны, ахопленыя альпійскім арагенэзам, дзе назіраецца павышаная сэйсьмічнасьць. Зоны інтэнсіўных сучасных узьняцьцяў чаргуюцца з рэгіёнамі з складкавымі збудаваннямі больш старажытнага часу. На сугор’і маюцца радовішчы нафты, паклады мэталічных рудаў, солі, бірузы і іншых карысных выкапняў.

## Рэльеф
Нагор’е абмежаванае некалькімі горнымі сьцягамі. Паўночная пэрыфэрыйная дуга ўлучае Эльбурскія горы з вульканам Дэмавэнд, які сягае  мэтры, Туркмэна-Гарасанскія горы, Парапаміз і заходнія адгор’і Гіндукуша. З поўдня і паўднёвага захаду цягнуцца горы Загрос і хрыбты гор Мэкран. На ўсходзе месьціцца горы Кіртгар і Сулейман, а таксама хрыбты Сьпінгар і Гіндурадж. Нутраныя раёны нагор’я складаюцца з горных сыстэмаў, якія чаргуюцца адзін з адным, плято і шырокіх катлавінаў, у якіх месьцяцца пустэльні, якія ня маюць выхаду да мора.

## Крыніцы

Катэгорыя:Геаграфія Ірану
Алямкух

**Алямкух** — гара, якая знаходзіцца ў Іране. Вышыня гары 4848 м.

Катэгорыя:Горы Ірану
Бахр Асэмон

**Бахр Асэмо́н**&nbsp;— гара, разьмешчаная прыкладна ў 15 кілямэтрах на поўдзень ад места Сардуе і прыкладна ў 60 кілямэтрах на ўсход ад Бафту ў правінцыі Керман на паўднёвым усходзе Ірану. Гара вышынёй 3886 мэтраў уваходзіць у лік высокіх вяршыняў Ірана. Складзеная ў асноўным з эацэнавых піракластычных парод, гара Бахр Асэмон знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Ірану, у Саганд-Базмэнскім вульканічным хрыбце альбо поясе, горным хрыбце, які быў сфармаваны ў асноўным падчас эацэнавага вульканізму і распасьціраецца прыкладна ад вулькана Саганд на паўночным захадзе Ірану да вулькана Базмэн на паўднёвым усходзе Ірану.

## Вонкавыя спасылкі
* Kuh-e Bahr Aseman Map&nbsp;— Iran&nbsp;— Mapcarta. Microsoft Encarta World Atlas 2001, Microsoft Corporation. The Geological Map of Iran, National Geoscience Database of Iran, www.ngdir.ir.

Катэгорыя:Горы Ірану
Тафтан

**Тафтан** — вулькан, які знаходзіцца ў Іране. Вышыня — 3941 м.

Катэгорыя:Горы Ірану
Саганд

**Саганд** — гара-вулькан, якая знаходзіцца на паўночным захадзе Ірану. Вышыня гары складае 3707 мэтраў, гэта самая высокая гара ў іранскай правінцыі Ўсходні Азэрбайджан. На сёньня вулькан зьяўляецца сьпячым. Гара непасрэдна месьціцца на поўдзень ад гораду Тэбрыз. На паўночным падножжы гары месьціцца комплекс зімовых відаў спорту, дзе праводзяцца заняткі па катаньні на лыжах і сноўбордзе. Конкурс сьнегавых статуяў праводзіцца раз на год і прыцягвае вялікую колькасьць гледачоў з усіх куткоў краіны.

## Вонкавыя спасылкі

* Саганд

Катэгорыя:Горы Ірану
Туркмэны

**Туркмэны** — народ, які жыве ў Йране й у Туркмэністане.

Катэгорыя:Цюрскія народы
Катэгорыя:Этнасы Азіі
Шыраз

**Шыраз** ()&nbsp;— места на поўдні Ірану, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Фарс, шосты па колькасьці насельніцтва: у 2006 годзе ў месьце пражывалі 1&nbsp;214&nbsp;808 чалавек.

Шыраз разьмешчаны ў даліне невялікай ракі Хошк у гарах Заграс на вышыні больш за 1500 мэтраў над узроўнем мора. На захад ад места ляжыць гара Дэрак, на поўначы&nbsp;— горы Баму, Сабзпушан, Чэхель Магам і Бабакухі. Места і яго навакольлі адміністрацыйна падзелены на 9 раёнаў на агульнай плошчы 1286 км².

## Адукацыя і культура
* Шыраскі ўнівэрсытэт

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*Афіцыйны сайт
*Сэрца Пэрсіі 

Катэгорыя:Гарады Ірану
Іранскі рыял

**Іра́нскі рыя́л** — грашовая адзінка, якая мае абарачэньне ў Іране.

Катэгорыя:Валюты
Рыял
Пратэстанцкі патэнт

**Пратэстанцкі патэнт** можа азначаць:

* Пратэстанцкі патэнт (1859)
* Пратэстанцкі патэнт (1861)

## Глядзіце таксама
* Талеранцыйны патэнт
Пратэстанцкі патэнт (1859)

**Пратэста́нцкі патэ́нт**, альбо **Імпэра́тарскі патэнт №160/1859**, поўная назва **Імпэратарскі патэнт ад 1 верасьня 1859, датычны ўнутранай канстытуцыі, школьных і навучальных пытаньняў і дзяржаўнага статусу эвангельскіх цэркваў абодвух вызнаньняў у Каралеўствах вугорскім, харвацкім і славенскім, у Сэрбскім ваяводзтве з [[Тымішаара|Тэмешварскім]] [[банат]]ам і ў Ваеннай граніцы** () — прававы акт Аўстра-Вугоршчыны, прыняты 1 верасьня 1859 року. Патэнт усталёўваў на тэрыторыі Вугоршчыны і на Асманскім памежжы адзінае кіраўніцтва для пратэстантаў, то бок для абодвух эвангельскіх цэркваў — эвангельскай царквы аўгсбурскага вызнаньня і эвангельскай царквы гельвецкага вызнаньня, дэмакратызацыю царкоўнае справы, фармальнае раўнапраўе з каталіцкаю царквою і абмяжоўваў уплыў сьвецкай улады на царкву.

Патэнт выклікаў у царкве спрэчкі, бо праціўнікі патэнту, гэтак званыя «аўтанамісты», бачылі ў ім недапушчальнае ўмяшальніцтва ў царкоўныя справы. Большасьць славацкіх эвангелістаў (гэтак званыя «патэнталісты») вітала прыняцьце закону.

## Глядзіце таксама
* ‎Талеранцыйны патэнт
* ‎Талеранцыйны патэнт (1782)

## Вонкавыя спасылкі
* Тэкст патэнту ў Аўстрыйскай нацыянальнай бібліятэцы

Катэгорыя:Падзеі 1859 году
Катэгорыя:Падзеі 1 верасьня
Катэгорыя:Патэнтальныя баі
Катэгорыя:Гісторыя права
Катэгорыя:Канфэсійнае права
Катэгорыя:Права Аўстрыі
Катэгорыя:Аўстрыйская імпэрыя
Эвангельская царква аўгсбурскага вызнаньня

**Эва́нгельская царква́ а́ўгсбурскага вызна́ньня** — назоў некалькіх сучасных лютэранскіх цэркваў у краінах Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы, якія раней уваходзілі ў склад Габсбурскай манархіі:

Грунтоўным элемэнтам лютэранскіх цэркваў ёсьць Аўгсбурскае вызнаньне.

* Эвангельская царква аўгсбурскага вызнаньня (Аўстрыя)
* Эвангельская царква аўгсбурскага вызнаньня (Польшча)
* Эвангельская царква аўгсбурскага вызнаньня (Румынія)
* Эвангельская царква аўгсбурскага вызнаньня (Славаччына)
* Эвангельская царква аўгсбурскага вызнаньня (Славенія)
* Эвангельская царква аўгсбурскага вызнаньня (Сылезія)
* Эвангельская царква аўгсбурскага вызнаньня (Сэрбія)

## Глядзіце таксама
* Пратэстанцкі патэнт (1859)
Ян Жыжка

**Ян Жы́жка** (; , Троцнаў — 1424, Пршыбіслаў) — чэскі генэрал і кіраўнік гусітаў, нацыянальны герой чэскага народу.. Удзельнік бітвы пад Грунвальдам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1360-я гады
Катэгорыя:Памерлі ў 1424 годзе
Катэгорыя:Гусіты
Катэгорыя:Чэскія военачальнікі
Катэгорыя:Чэскія генэралы
Катэгорыя:Удзельнікі Грунвальдзкай бітвы
Катэгорыя:Удзельнікі гусіцкіх войнаў
Катэгорыя:Сьляпыя
Лютэр

**Лютэр** можа азначаць:

## Асобы
* Лютэр (прозьвішча)
** Ганс Лютэр — нямецкі дзяржаўны дзяяч
** Ігар Лютэр — славацкі кінаапэратар
** Карл Тэадор Робэрт Лютэр — нямецкі астраном
** **[[Мартын Лютэр]]** — нямецкі сьвятар XVI стагодзьдзя, пачынальнік рэфармацыйнага руху
** Міласлаў Лютэр — славацкі кінарэжысэр, сцэнарыст
* Лютэр (імя)
** Лютэр Бэрбанк — амэрыканскі батанік
** Лютэр Вэндрас — амэрыканскі рытм-энд-блюзавы сьпявак
** Мартын Лютэр Кінг — амэрыканскі прапаведнік, змагар за правы неграў

## Тапонімы
* Лютэр — места ў штаце Аёва (ЗША)
* Лютэр — места ў штаце Аклагома (ЗША)
* Лютэр — грамада ў штаце Мантана (ЗША)
* Лютэр — вёска ў штаце Мічыган (ЗША)
* Лютэр — кратэр на Месяцы, названы ў гонар Карла Лютэра

## Творы
* «Лютэр» — нямы фільм 1928 року
* «Лютэр» — фільм 1973 року
* «Лютэр» — фільм 2003 року
* «Лютэр» — п’еса 1961 року
* «Лютэр» — брытанскі крымінальны тэлесэрыял
660-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 669 да н. э. — Ашурбанапал стаў каралём Асырыі

-001340
4
Любачын

**Люба́чын** — вёска ў Лунінецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Дварэцкага сельсавету.

## Гісторыя
Першае пісьмовае згадваньне датуецца 1589 годам. У 1589 годзе Любачын — сяло маёнтку Лахва, шляхецкая ўласнасьць. У 1626 годзе Любачын — сяло маёнтку Лахва, 41 валока зямлі і 78 двароў. У 1672 годзе Любачын — сяло маёнтку Лахва, 41 валока (зь іх 8,5 пустыя) і 56 двароў. У 1785 годзе Любачын — сяло маёнтку Лахва, 45 двароў. Тут быў заснаваны фальварак — гаспадарчы двор з панскімі ворыўнымі землямі, якія апрацоўваліся прыгоннымі сялянамі. З 1870 году — Менская губэрня, Мазырскі павет, воласьць Лахаўская — маёнтак Любачын.

## Насельніцтва
* 1996 год — 596 жыхароў, 215 двароў
* 1999 год — 510 жыхароў
* 2010 год — 517 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Дварэцкі сельсавет (Лунінецкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лунінецкага раёну
Остэапароз

**Остэапаро́з** ( — косьць + кіпра) — разрэджаньне касьцявой тканкі шкілета праз страту вапня з утварэньнем у ёй пустотаў. Ускладненьне хваробы вядзе да   і хрыбетніка, што ўяўляе сьмяротную пагрозу.

## Папярэджаньне
Прадухіленьню немачы спрыяе багатая на вапень ежа: малочныя вырабы (, кефір, сыр і тварог), зялёная гародніна (, , , ліставая , ,  і цыбуля), арэхі (мігдалы), бабовыя (соя і ), грэчка, , капуста, марэлі, морква, рыба (, лешч і судак), семкі  і сланечніка, ,  і . Для засвойваньня вапня варта 20 хвілінаў штодня знаходзіцца на сонцы і ўжываць багатую на вітамін  ежу (рыбін тлушч і марская рыба, масла і яечны ). Дзеля захаваньня вапня ў касьцях варта ўнікаць ужываньня жывёльнага тлушчу, кавы і солі. Косьцеўтварэньню спрыяюць , бег, плаваньне, расьцяжка, танцы, тэніс і хуткая . Шчыльнасьці косьці спрыяюць 50 скокаў на месцы штодня.

## Чыньнікі
Да ўзьнікненьня хваробы вядзе , нізкая вага, , піцьцё кавы, газаваных і сьпіртовых напояў, працяглы прыём лекаў (стэроідныя гармоны і ). Ускладненьні наступных хваробаў таксама спрыяюць разьвіцьцю немачы:  (рэўматоідны , сыстэмная , анкілязавальны ) і  хваробы (сындром , , ), захворваньні страўнікава-кішачнага тракта з парушэньнем усмоктваньня, хваробы нырак (хранічная ) і імпатэнцыя.

## Праявы
Хвароба выяўляецца праз боль у паясьнічнай вобласьці,  і тазасьцегнавых , адчуваньне цяжару між , цяглічную млявасьць і парушэньне хады, боль і дэфармацыю галёнкаступнёвых суставаў, прыпухласьць і боль у ступнях. Таксама адзначаецца зьмяншэньне росту, скрыўленьне хрыбетніка, сутаргі ў нагах, ломкасьць і слаеньне пазногцяў, пасівеньне валасоў і выпадзеньне зубоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Захворваньні
Сьпіс Сўодэша для славянскіх моваў

Сьпіс Сўодэша — прапанаваная амэрыканскім лінгвістам Морысам Сўодэшам прылада для ацэнкі ступені сваяцтва паміж рознымі мовамі па такой прыкмеце, як падабенства найболей устойлівага базавага слоўніка. Уяўляе сабой стандартызаваны пералік базавых лексэмаў дадзенай мовы, прыблізна (але не дакладна) упарадкаваны па зьмяншэньні іхняй «базавасьці» або гістарычнай устойлівасьці.

Мінімальны набор найважнейшай («ядзернай») лексыкі ўтрымліваецца ў 100-слоўным сьпісе Сўодэша. У Вікіпэдыі прынята выкарыстаньне больш састарэлых і меней сэмантычна ўстойлівых, але затое больш падрабязных 200- і 207-слоўных сьпісаў.

У гэтым артыкуле прапанавана параўнальная характарыстыка найбольш распаўсюджаных славянскіх моў (207-слоўны сьпіс).

## Глядзіце таксама
* Сьпіс Сўодэша для падляскае, беларускае і ўкраінскае моваў

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Славянскія мовы
Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Сьпісы
Спрэд

**Спрэд** ( — мазаць) —  , пальмавага, рапсавага і сланечнікавага алею, ,  і масла з даданьнем малака і вітамінаў. Прынамсі 20% масы складае тлушч, да 8% якога прыпадае на  . У Беларусі зьявіўся ў 2004 годзе. У Эўрапейскім Зьвязе і Расеі вырабляецца з выкарыстаньнем  алею.

## Віды
Паводле ўтрыманьня малочнага тлушчу падзяляецца на расьлінна-тлушчавы (да 15%), расьлінна-сьметанковы (15—50%) і сьметанкова-расьлінны (50—85%).

## Крыніцы

Катэгорыя:Ежа
Вэйкаўсьлііга

**Вэйкаўсьлііга** () — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Фінляндыі. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 12 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюб, які заняў апошняе месца, пераводзяцца ў Юкёсьліігу, а ягонае месца займае наймацнейшая каманда другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб КуПС.

## Чэмпіёны
* ХІК Хэльсынкі — 33 тытулы
* Хака Валкеакоскі, ХПС Хэльсынкі — 9
* КуПС Куопіё, ТПС Турку — 8
* ХІФК Хэльсынкі — 7
* Куўсюсі Лахці — 5
* Кіфэн-08 Хэльсынкі — 4
* Лахці, Вааса, ОІФК Турку, Тампэрэ Юнайтэд — 3
* Джаз Поры, Туёвяэн Палёіліят Котка, ОПС Оўлу, ВПС Вааса — 2
* ХТ Хэльсынкі, КПВ Кокала, ПУС Хэльсынкі, Пюрківя Турку, Судэт Каўвола, Унітас Хэльсынкі, ТПВ Тампэрэ, МюПа-47 Каўвола, Інтэр Турку, СІК Сэйняёкі, Марыегамн — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Фінляндыі па футболе
Навугольнік (сузор’е)

**Навуго́льнік** () — дробнае і непрыкметнае сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба, разьмешчанае побач з Скарпіёнам і Ахвярнікам. Сузор’е было створана ў XVIII стагодзьдзі францускім астраномам Нікаля Люі дэ Лякайлем.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
650-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 650 да н. э. — заснаваны горад Абдэры

-001350
5
Эвангельска-лютэранская царква ў Рэспубліцы Беларусь

**Эва́нгельска-лютэра́нская царква́ ў Рэспу́бліцы Белару́сь** (ЭЛЦРБ) — лютэранская грамада ў Беларусі, што зьявілася ў выніку адгалінаваньня ад Эвангельска-лютэранскай царквы ў Расеі, Украіне, Казахстане і Сярэдняй Азіі ў 2000 року.

## Мінуўшчына
Першая эвангельская царква ў Беларусі была заснаваная ў Берасьці ў 1553. Напрыканцы XVI стагодзьдзя ў Вялікім Княстве існавала каля 10 лютэранскіх парафіяў. Пасьля Другой сусьветнай вайны ўсе лютэранскія прыходы былі ліквідаваныя.

Першая лютэранская грамада ў Рэспубліцы Беларусь пасьля падзеньня савецкай улады атрымала рэгістрацыю ў 1993 року. Да 1998 самаарганізацыя лютэранскіх суполак у розных мясцовасьцях адбывалася практычна ізалявана. Некаторыя далучыліся да ELKRAS, астатнія дзейнічалі цалкам незалежна. Улетку 1999 ELKRAS прызначыла пастара Леаніда Цьвікі (Віцебск) япіскапскім візытатарам у Беларусі.

2 сьнежня 2000 року ў Віцебску адбыўся ўстаноўчы Сынод Беларускай эвангельска-лютэранскай царквы. 11 сакавіка 2001 Цьвікі быў рукапакладзены япіскапам. ELKRAS выступіла з асуджэньнем стварэньня ЭЛЦРБ, з-за чаго дзьве (з 13) лютэранскіх грамадаў не ўвайшлі ў склад ЭЛЦРБ, застаўшыся ў ELKRAS. У 2002 року канфлікт між Кансысторыяй і япіскапам скончыўся адхіленьнем апошняга ад служэньня ў царкве. Царква перайшла на кансыстарыяльнае кіраваньне, і быў абраны в. а. япіскапа. 27 верасьня 2003 року чатыры грамады «нямецкай традыцыі» абвясьцілі пра непадпарадкаваньне Кансысторыі і стварылі «Каардынацыйную раду ЭЛЦРБ для абароны законных правоў і інтарэсаў уцісканых суполак і сьвятароў ЭЛЦРБ» (яшчэ адна грамада, полацкая, таксама выйшла з ЭЛЦРБ, аднак удзелу ў Каардынацыйнай радзе ня брала). 9 кастрычніка 2004 року ў Лідзе гэтыя суполкі зладзілі Ўстаноўчы Сынод і стварылі Самастойную эвангеліцка-лютэранскую царкву (зарэгістраваная 14 сьнежня 2006 году). На 2013 у складзе СЭЛЦ РБ знаходзілася адзінаццаць суполак. Царква кансэрватыўная, не прызнае жаночага сьвятарства.

На 2011 рок адзіны гістарычны лютэранскі храм у Беларусі знаходзіўся ў Горадні (настаяцель Уладзімер Татарнікаў).

## Герархія
**Япіскап ЭЛЦРБ:**

# Леанід Цьвікі (11 сакавіка 2001—2002)
# Кастусь Мардзьвінцаў (2002—?) — в.&nbsp;а. япіскапа

**Прадстаяльнік СЭЛЦ РБ:**

# Сяргей Гейль (9 кастрычніка 2004 — 26 ліпеня 2006; паўторна абраны ў 2016 годзе, але не заступіў на пасаду)
# Уладзімер Мэерсон (з 2006 году)

## Структура
ЭЛЦРБ падзеленая на чатыры царкоўныя акругі на чале з супэрінтэндэнтамі: Віцебскую, Гомельскую, Гарадзенскую і Магілёўскую. У склад кожнай акругі ўваходзіць 2-3 парафіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Самастойная эвангеліцка-лютэранская царква ў Рэспубліцы Беларусь 

Катэгорыя:Пратэстанцкія цэрквы Беларусі
Катэгорыя:Лютэранскія дэнамінацыі
Катэгорыя:Лютэранства ў Беларусі
Рэфармаваная хрысьціянская царква ў Славаччыне

**Рэфармава́ная хрысьція́нская царква́ ў [[Славаччына|Слава́ччыне]]** мае 120 000 сябраў, 327 парафіяў і 76 дамоў братэрства ў 10 прэсьбітэратах. Галавою царквы ёсьць біскуп, у адрозьненьне ад іншых рэфармаваных цэркваў.

## Мінуўшчына
У 1567 ва Ўсходняй Славаччыне былі ўтвораныя чатыры прэсьбітэраты. На Дэбрэцэнскім сынодзе было ўхваленае другое Гельвецкае вызнаньне. Падчас Контрарэфармацыі князі Трансыльваніі абаранялі рэфармісцкую веру.

Да I сусьветнай вайны кангрэгацыі ўваходзілі ў склад Рэфармаванай царквы ў Вугоршчыне. У 1923 была прынятая ўласная канстытуцыя царквы.
Пасьля падзеньня камуністычнага ладу адбылося ўзнаўленьне дзейнасьці.

## Сучаснасьць
У 2001 року царква налічвала 110 000 вернікаў. У параўнаньні з 1991 за гэты час іхняя колькасьць павялічылася на 25 000. Прыкладна 95 000—100 000 зь іх вугорскамоўныя; з 225 дзейных пастараў 200 вугорскамоўныя.

Царква ўваходзіць у Сусьветную супольнасьць рэфармаваных цэркваў і Сусьветную раду цэркваў.

## Дактрыны
* Гайдэльбэрскі катэхізіс
* другое Гельвецкае вызнаньне

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Рэфармацкія дэнамінацыі
Катэгорыя:Пратэстанцтва ў Славаччыне
Лукойл

«**Лукойл**» — нафтавае прадпрыемства Расеі, заснаванае ў 1991 годзе.

Ажыцьцяўляе здабычу, пастаўку і перапрацоўку сырой нафты, гуртовы і розьнічны збыт нафтапрадуктаў, прадуктаў нафтахіміі і звадкаванага газу, наліўных і фасаваных алеяў праз уласныя нафтабазы, заправачныя станцыі і дылерскую сетку.

## Мінуўшчына
У лістападзе 1991 году адбылося заснаваньне нафтавага  «Лангепас-Урай-Кагалым-Нафтагаз». 5 красавіка 1993 году канцэрн ператварылі ў акцыянэрнае таварыства «Нафтавая кампанія „Лукойл“». Назву складаюць першыя літары назваў сыбірскіх гарадоў  (Ніжнявартаўскі раён, Ханты-Мансійская аўтаномная акруга, Цюменская вобласьць, Уральская фэдэральная акруга),  (Ханты-Мансійская аўт. акр.) і  (, Ханты-Мансійская аўт. акр.), якія ўзьніклі побач з  і зьяўляюцца асновай сродкаў вытворчасьці, ды слова «ойл» ( — нафта). У 2005 г. прадпрыемства займала 1-е месца ў Расеі па здабычы і перапрацоўцы нафты. У 2006 г. мела 150 тыс. супрацоўнікаў, займала 2-е месца сярод прыватных прадпрыемстваў сьвету па пацьверджаных запасах нафты, глыбіня нафтаперапрацоўкі складала 77%. У 2008 г. зьяўлялася найбуйнейшым прыватным нафтагазавым прадпрыемствам у сьвеце па даказаных запасах сыравіны. У 2009 г. мела 160 тыс. супрацоўнікаў.

## [[Беларусь]]
У 1996 г. прадпрыемства адчыніла сваю розьнічную сетку ў Беларусі. У 2005 г. на прадпрыемства прыпадала 11% імпарту нафты ў краіну. На 23 верасьня налічвалася 39  (АЗС). На 2 верасьня 2006 г. прадпрыемства мела ў Беларусі звыш 50 аўтазаправак. У канцы сьнежня 2007 г. — пачатку 2008 г. на АЗС прадпрыемства пад выглядам бэнзіна А-95 прадаваўся зьмяшаны з дызэльным палівам сурагат, што прыводзіў да паломкі паліўнай сыстэмы аўтамабіляў. На 1 верасьня 2010 г. мела ў краіне 80 АЗС, 5 нафтабазаў (агульны аб’ём захоўваньня — 4 тыс. кубамэтраў) і 1600 супрацоўнікаў. У 2012 г. пастаўка нафты склала 4,4 млн тонаў (1,6 млн т. — на Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод, 2,8 млн т. — на наваполацкі «Нафтан»), 50% якой накіравалі на давальніцкую перапрацоўку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Падразьдзяленьне ў Беларусі

Катэгорыя:Расейскія нафтавыя кампаніі
Катэгорыя:Расейскія газавыя кампаніі
Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі
Катэгорыя:Кампаніі, акцыямі якіх гандлююць на біржы РТС
Катэгорыя:Кампаніі, акцыямі якіх гандлююць на Франкфурцкай біржы
Катэгорыя:Ліпень 1991 году
Катэгорыя:1991 год у Расеі
Катэгорыя:Акцыйныя таварыствы Расеі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1991 годзе
Старагорскія Вярхі

**Стараго́рскія Вярхі́** () — невялікі горны хрыбет у цэнтральнай Славаччыне, каля Баньскай Быстрыцы. Уваходзіць у комплекс Нізкіх Татраў, якія зьяўляюцца часткаю Фатранска-Татранскай вобласьці і ўнутраных Заходніх Карпатаў. Найвышэйшая кропка — Козі хрыбет (1330,4 м ).

Назву горны хрыбет атрымаў паводле вёскі Стары Горы.

На поўначы і паўночным захадзе Старагорскія Вярхі мяжуюць зь Вялікай Фатрай, на ўсходзе зь Нізкімі Татрамі, на поўдні са Зволенскай катлавінай, і на захадзе з Крэмніцкімі гарамі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Горы Славаччыны
Катэгорыя:Заходнія Карпаты
Крэмніцкія горы

**Крэ́мніцкія го́ры** (, , ) — вульканічны горны хрыбет у цэнтральнай Славаччыне, у вобласьці Славацкае Сярэднегор’е, субправінцыі ўнутраныя Заходнія Карпаты ў Заходніх Карпатах. Найвышэйшая кропка — гара Флохава (1316,9 м ).

На поўначы мяжуюць зь Вялікай Фатрай і Турчанскай катлавінай; на захадзе з Ж’ярам, Горнанітранскай катлавінай і Ўтачнікам; на поўдні з Ж’ярскай катлавінай і Шцьяўніцкімі гарамі; на паўднёвым усходзе з Плешаўскай катлавінай і Явар’ем; на ўсходзе са Зволенскай катлавінай і Старагорскімі Вярхамі.

Назву атрымалі ад суседнага места Крэмніцы.

## Вонкавыя спасылкі
* Турызм у Крэмніцкіх горах 

Катэгорыя:Горы Славаччыны
Катэгорыя:Заходнія Карпаты
Сіні крыж

«**Сі́ні крыж**» () — «таварыства цьвярозьнікаў», заснаванае напрыканцы XIX стагодзьдзя ў Старой Туры (Славаччына). Заснавальніцы — сёстры Крысьціна і Марыя Роева.

Таварыства заахвочвала сваіх сябраў да перанараджэньня шляхам штодзённых малітваў і вывучэньня Бібліі, адмовы ад ужываньня алькаголю, паленьня, гульні ў карты і косткі, блюзьнерства, сэксуальнае й іншае заклапочанасьці. Стаўшыся сябрам супольнасьці, асоба вучылася дасьледаваць Біблію, слухацца аўтарытэтаў у групе і жыць падобным да іх чынам паводле суб’ектыўнае інтэрпрэтацыі Бібліі, патлумачанай лідэрамі.

## Глядзіце таксама
* Міжнародная фэдэрацыя сіняга крыжа
* Антыалькагольны рух сялянаў

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Лютэранскія арганізацыі
Катэгорыя:Пратэстанцтва ў Славаччыне‎
Катэгорыя:Рух цьвярозасьці
Ружа Лютэра

**Ру́жа**, альбо **пяча́тка Лю́тэра** — распаўсюджаны сымбаль лютэранства. Так выглядала пячатка, створаная для Марціна Лютэра на загад князя Ёгана Фрыдрыха ў 1530, калі Лютэр знаходзіўся ў Кобурскай фартэцыі пад час Аўгсбурскага сойму. Лязарус Шпэнглер, якому Лютэр паслаў сваё бачаньне (прыведзенае ніжэй), даслаў Лютэру малюнак зробленай пячаткі. Лютэр бачыў яе кампэндыюумам, выказам сваёй тэалёгіі і веры і выкарыстоўваў яе ў сваёй карэспандэнцыі.

## Тлумачэньне сымбалю

У лісьце 8 ліпеня 1530 Марцін Лютэр пісаў Лязарусу Шпэнглеру:

## У геральдцы
Ружа Лютэра сустракаецца на гербах шматлікіх населеных пунктаў. Меркаваньне, што Марцін Лютэр наведваў усе гэтыя мясьціны, не атрымала пацьверджаньня.

### Нямецкія гербы

Файл:Wappen Langenholtensen.png|Лянгенгольтэнзэн
Файл:AUT Kirchberg-Thening COA.svg|Кірхбэрг-Тэнінг
Файл:Wappen Rodgau.png|Радгаў
Файл:DEU Wain COA.svg|Ўайн
Файл:DEU Neuendettelsau COA.svg|Ноендэтэльзаў
Файл:Wappen at arriach.png|Арыях
Файл:AUT Ramsau am Dachstein COA.svg|Рамзаў-ам-Дахштайн
Файл:DEU Greifenstein (Hessen) COA.svg|Грайфэнштайн (Гесэн)
Файл:Wappen Dudenhofen (Rodgau).svg|Радгаў-Дудэнгофэн
Файл:Wappen Unterbreizbach.png|Унтэрбрайцбах
Файл:Wappen Moehra.png|Мёра


### Вугорскія гербы

Файл:Coa_Hungary_Town_Kötcse.svg|Кётчэ
Файл:HUN Malomsok COA.jpg|Маломшак
Файл:HUN Mende Címer.svg|Мэндэ
Файл:HUN Nagydém COA.jpg|Надзьдзем
Файл:HUN Tényő COA.jpg|Тэньё


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Luther, Martin. *Luther’s Works*. 55 Volumes. Various translators. St. Louis: Concordia Publishing House; Minneapolis: Fortress Press, 1957—1986. CD-ROM edition, 2001. (abbreviated as *LW* above).
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Лютэранскія сымбалі і крыжы

Катэгорыя:Мартын Лютэр
Катэгорыя:Хрысьціянскія сымбалі
Катэгорыя:Лютэранства
Катэгорыя:Пячаткі
Катэгорыя:Геральдыка
Сусьветная лютэранская фэдэрацыя

**Сусьве́тная лютэра́нская фэдэра́цыя** — найвялікшы дэнамінацыйны зьвяз лютэранскіх цэркваў. Заснаваны ў 1947 у швэдзкім Люндзе. Сядзіба знаходзіцца ў Жэнэве (Швайцарыя).

Фэдэрацыя аб’ядноўвае 143 цэркваў з 79 краінаў.

Найбуйнейшыя цэрквы-чальцы (у мільёнах чалавек; зьвесткі 2010 року):
# Царква Швэцыі (6,7)
# Эвангельска-лютэранская царква ў Танзаніі (5,6)
# Этыёпская эвангельская царква Мэканэ Есус (5,57)
# Эвангельская лютэранская царква ў Амэрыцы (4,5)
# Царква дацкага народу (4,47)
# Эвангельска-лютэранская царква Фінляндыі (4,38)
# Пратэстанцкая хрысьціянская царква Батак (Інданэзія, 4,17)
# Царква Нарвэгіі (3,99)
# Малагасійская лютэранская царква (3,0)
# Эвангельская лютэранская царква Гановэру (Нямеччына, 2,8)

Рэгіянальны канцлер СЛФ для Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы засядае ў Браціславе. Бачына фэдэрацыі паведамляе, што ў Беларусі яе чальцом зьяўляецца аддзяленьне Эвангельска-лютэранскай царквы ў Расеі, Украіне, Казахстане і Сярэдняй Азіі, хоць фактычна з 2001 року беларуская лютэранская царква выйшла з гэтай арганізацыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына 


Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1947 годзе
Катэгорыя:1947 год у Швэцыі
640-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 648 да н. э. — панкратыён увайшоў у праграму антычных Алімпійскіх гульняў

-001360
6
Скін-эфэкт

**Скін-эфэкт** (ад  скура, абалонка + эфэкт), паверхневы эфэкт — уласьцівасьць зьменнага электрычнага току, якая праяўляецца ў неаднародным разьмеркаваньні ўнутры правадніку такім чынам, што шчыльнасьць току найбольшая на паверхні правадніку і зьмяншаецца ўглыб правадніку. Электрычны ток цячэ, галоўным чынам, па «скуры» правадніку паміж паверхняй і ўзроўням, названым **скін-пласт**.

Скін-эфэкт тлумачыцца тым, што пад уплывам зьнешняга пераменнага поля свабодныя электроны правадніка ствараюць віхравыя токі, поле якіх кампэнсуе зьнешняе поле ў аб’ёме правадніка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Электрычны ток
Сядзіба Ваньковічаў (Менск)

**Сядзі́ба Ванько́вічаў у Вялі́кай Сьляпя́нцы** — помнік архітэктуры клясыцызму ў Менску на вул. Філімонава (былая Парніковая).

## Гісторыя
Сьляпянка зьявілася ў XVI стагодзьдзі. Яна месьцілася там, дзе сыходзіліся два гасьцінцы, што вялі ў Менск, — Гарадзішчанскі й Старабарысаўскі. Да сярэдзіны XVIII стагодзьдзя маёнтак Сьляпянка належаў князям Радзівілам. Пазьней гэтыя землі перайшлі да Ваньковічаў. Ужо ў другой палове XVIII стагодзьдзя Аляксандар Ваньковіч падзяліў свае вялікія ўладаньні паміж двума сынамі — Станіславам і Мэльхіёрам. Так на мапе Менскага павету зьявіліся адразу дзьве Сьляпянкі — Вялікая й Малая. Пасьля сьмерці Станіслава Вялікая Сьляпянка дасталася яго сыну Эдварду, стрыечнаму брату мастака Валенція Ваньковіча.

Сядзібны комплекс быў сфармаваны ў 1-й палове XIX стагодзьдзя. Ансамбль уключаў мураваны сядзібны дом, драўляныя флігелі (не захаваліся) і парк, пераплянаваны ў 1896 годзе садаводам В. Кронэнбэргам. Цяпер зьяўляецца рэстаранам з закрытай тэрыторыяй.

## Архітэктура
Двухпавярховы Т-падобны ў пляне палац з высокім цокалем накрыты пакатым двухсхільным дахам, закрытым парапэтам. Тарцовыя сьцены аформленыя трохкутнымі франтонамі. Галоўны фасад вылучаны ў цэнтры шырокім рызалітам. Фасады дому дэкараваныя пілястрамі, прафіляванымі карнізамі й інш. Унутраная пляніроўка зьмененая. З аздобы інтэр’ераў захаваліся фрагмэнты мазаічнай падлогі й карнізаў.

## Літаратура
* Мінскія сядзібы Ваньковічаў / У. М. Дзянісаў, А. М. Кулагін // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2000. — Т. 10. — С. 457.
* 253. Сядзіба / В. Б. Караткевіч, А. М. Кулагін // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінск. — Мінск, 1988.
* 
* Федорук Анатолий Тарасович. «Старинные усадьбы Минского края». Минск, издательство «Полифакт», 2000 год. 416 страниц. .
* К вопросу о реставрации памятника архитектуры начала XIX века в г. Минске / Ф. П. Босовец, А. Н. Кеда, В. С. Лещенко // Перспективы развития новых технологий в строительстве и подготовке инженерных кадров : сборник научных статей / Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Гродненский государственный университет им. Я. Купалы». ― Гродно, 2010. ― С. 30―34. (1Н//236243К(039))
* Тапаграфія і тапаніміка мясцін Мінска, звязаных з жыццём Валенція Ваньковіча / Іван Сацукевіч // Знакамітыя мінчане XIX — XX стст. : матэрыялы [пятай] Беларуска-Польскай навуковай канферэнцыі, Мінск, 12 лістапада 2008 г. ― Мінск, 2010. — С. 43—51.
* Aftanazy Roman. «Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej». Wrocław, Ossolineum, 1991-97.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
*  

Катэгорыя:Збудаваньні клясыцызму Беларусі
Катэгорыя:Ваньковічы
Катэгорыя:Збудаваньні Менску
Гай Фокс

**Гай (Гві́да, Гі) Фокс** (; 13 красавіка 1570 — 31 студзеня 1606) — ангельскі шляхціч-каталік, нарадзіўся ў Ёрку, самы знакаміты ўдзельнік Порахавай змовы супраць ангельскага і шатляндзкага караля Якаба I ў 1605 годзе.

Хаця ён і ня быў завадатарам змовы на караля, але ён мусіў запаліць фіціль, які вёў да наладаванага порахам памяшканьня пад палатай лёрдаў у Лёндане. Тамака ён і быў арыштаваны ў ноч на 5 лістапада 1605 году. Яго імя сталася сымбалем усёй змовы.

У 2002 годзе ў апытаньні Бі-бі-сі «100 найвялікшых брытанцаў» Фокс заняў 30-е месца.

## Глядзіце таксама
* Маска Гая Фокса
* «V азначае вэндэта»

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія палітыкі
Контракультура

**Контракультура** ( — «супраць» + «апрацоўка») — супраціў здушэньню творчых парываў асобы праз адмаўленьне каштоўнасьцяў, правілаў і ідэалаў паноўнай масавай культуры. Спалучае ў сабе анархізм, фройдызм і экзыстэнцыялізм. Панятак увёў у 1960 годзе амэрыканскі грамадазнавец  для абазначэньня дзейнасьці бітнікаў і гіпі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Субкультуры
Катэгорыя:Моладзевая культура
Катэгорыя:Сацыяльныя рухі
Катэгорыя:Культуралёгія
Катэгорыя:Сацыялёгія
Ганс Таўзэн

**Ганс Таўзэн** (; 1494, Біркендэ, Данія — 11 кастрычніка, 1561, Рыбэ, Данія) — дацкі рэфармацыйны дзяяч і тэоляг.

## Біяграфія
### Раньнія гады
Пра дзяцінства й маладосьць Ганса мала што вядома. Ганс нарадзіўся ў сям’і сялянаў, мабыць, навучаўся у гімназіях у Одэнсэ й Сьлягельсэ, потым быў манахам у манастыры ордэна Сьвятога Яна ў Антворскаў, які знаходзіцца побач са Сьлягельсэ. Паьсля навучаньня ў Ростаку, дзе ён атрымаў ступень магістра мастацтваў, а таксама пасьля таго, як атрымаў сан сьвятара, ён вывучаўся на працягу кароткага часу ва ўнівэрсытэце Капэнгагена, а затым зноўку зьехаў за мяжу, наведаўшы, сярод іншых месцаў, унівэрсытэта Лёвэна ў Бэльгіі й пазнаёміўшыся з галяндзкімі гуманістамі. Ганс быў добрым лінгвістам, разумеючы лацінскую мову й іўрыт.

### Час Рэфармацыі
Пазнаёміўшыся з вучэньнем Лютэра, Таўзэн так захапіўся ім, што перабраўся ў Вітэнбэрг і стаў дбайным прыхільнікам новай дактрыны. Выкліканы прыёрам ў Антворскаў, Таўзэн быў заключаны ў турму. Праз год яго адправілі ў манастыр у Выбарзе, прыёр якога, навуковец Пэдэр Енсэн, дазволіў Таўзэну рабіць пропаведзі ў манастырскай царкве. Сваімі пропаведзямі Таўзэн хутка набыў велізарную папулярнасьць. Калі разьюшаныя на яго манахі дамагліся загаду біскупа аб заключэньні Таўзэна пад варту, мяшчане сілком адстаялі свайго улюбёнага прапаведніка.

У 1529 годзе кароль Фрэдэрык I выклікаў Таўзэна ў Капэнгаген, дзе ён таксама набыў гучную вядомасьць. У 1530 годзе ў Капэнгагене быў скліканы сойм для дазволу рэлігійных спрэчак. На працягу першых дзевяці дзён на сойме ў прысутнасьці караля й дзяржаўнага савета трымалі прамовы каталікі. Тым ня менш, рэфармацыйная партыя, якую падтрымлівалі кароль, шляхецтва й бюргерства, атрымала перамогу.

У 1536 годзе справа Рэфармацыі, якая энэргічна была падтрымана каралём Крыстыянам III, канчаткова перамагла ў Даніі й Таўзэн атрымаў поўную свабоду дзеяньня. У 1538 годзе ён быў прызначаны лектарам багаслоўя, а ў 1542 — біскупам Рыбскай эпархіі. У Выбарзе яму узведзены помнік.

## Вонкавыя спасылкі

* Hans Tausen. Encyclopaedia Britannica. 
* Hans Tausen. Danske konger ...og deres historie 
* The Scandinavian Reformers. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1494 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Біркендэ
Катэгорыя:Памерлі ў Рыбэ
Катэгорыя:Лютэране
Катэгорыя:Дацкія хрысьціянскія дзеячы
Катэгорыя:Дацкія багасловы
Катэгорыя:Дацкія перакладчыкі 
Катэгорыя:Выпускнікі Капэнгагенскага ўнівэрсытэту
ISO/IEC 27001

**ISO/IEC 27001** — міжнародны стандарт для сыстэмаў кіраваньня бясьпекай інфармацыі. Быў уведзены 14 кастрычніка 2005 р. на падставе брытанскага стандарту BS 7799-2 апублікаванага праз BSI. На Беларусі стандарт ISO/IEC 27001 апублікаваны 1 студзеня 2013 р. як СТБ ISO/IEC 27000-2012.

ISO/IEC 27001:2007 ёсьць спэцыфікацыяй сыстэмаў кіраваньня бясьпекай інфармацыі на адпаведнасьць зь якой мусяць быць праведзены аўдыты, на падставе якога будзе выдадзены сэртыфікат.

## Вонкавыя спасылкі
* СТБ ISO/IEC 27000-2012 — Нацыянальны фонд тэхнічных нарматыўных праўных актаў

Катэгорыя:Стандарты ISO
Ўільям Тындэйл

**Ўі́льям Ты́ндэйл** (; 1494, Глостэршыр, Ангельшчына — 6 кастрычніка 1536, Вільвоордэ, Брабант, 17 правінцыяў) — ангельскі навуковец, пратэстанцкі рэфарматар. Вядомы як перакладчык Бібліі на ангельскую мову. У ягоных працах заўважны ўплыў Эразма Ратэрдамскага й Мартына Лютэра.

Ягоная рэфарматарская дзейнасьць прывяла да абвінавачваньня ў ерасі і сьмяротнага пакараньня. Частковыя пераклады Бібліі па-ангельску існавалі яшчэ зь VII стагодзьдзя, аднак з-за распаўсюду Бібліі Ўайкліфа мець ангельскія пераклады было забаронена (хоць на той час ужо існавалі пераклады Бібліі на мностве эўрапейскіх моваў), а парушэньне гэтага закону каралася сьмерцю.

## Біяграфія
У 1512 року Ўільям Тындэйл атрымаў званьне бакаляўра мастацтваў у Магдален-Голе (цяпер ) Оксфардзкага ўнівэрсытэту. У 1515 атрымаў званьне майстра мастацтваў, што дазволіла яму пачаць навучаньне багаслоўю. У 1517—1521 роках Ўільям Тындэйл займаўся філялёгіяй у Кембрыдзкім унівэрсытэце.

Вывучыўшы сачыненьні свайго сучасьніка Эразма Ратэрдамскага, ён апынуўся пад моцным іхным уплывам і ўмацаваўся ў думцы, што людзі павінны мець магчымасьць чытаць Біблію на роднай мове. Пасьля таго, як ангельскія царкоўныя ўлады перашкодзілі перакладу Бібліі на ангельскую, ён пачаў працаваць у Сьвятой Рымскай імпэрыі на сродкі, атрыманыя ад лёнданскіх купцоў. Арыгінальнымі тэкстамі для перакладу Ўільям абраў Біблію на грэцкай мове й іўрыце.

Да 1525 году Тындэйл скончыў пераклад Новага Запавету, які, нягледзячы на ўсе забароны, адразу апынуўся запатрабаваным у Ангельшчыне. Пасьля гэтага пачаў пераклад Старога Запавету. Аднак улады забаранілі пераклад Тындэйла, а лёнданскі біскуп скупіў вялікую колькасьць асобнікаў і зладзіў іхняе ўрачыстае спаленьне. Тындэйл двойчы падвяргаў свой ​​пераклад Новага Запавету дбайнаму рэдагаваньню, а да 1566 году выйшла саракавое па ліку выданьне.

У 1535 годзе Тындэйл быў схоплены ў Антвэрпэне ў Бэльгіі і абвінавачаны ў герэзіі. У 1536 року ён быў асуджаны да сьмяротнага пакараньня, задушаны і спалены на вогнішчы непадалёк ад Брусэлю каля 6 кастрычніка таго ж году.

Да таго моманту ўжо было надрукавана 50 тысячаў асобнікаў Новага Запавету, якія натхнілі наступных шматлікіх перакладчыкаў Бібліі. Цягам чатырох гадоў на замову караля Генрыха VIII былі выдадзеныя чатыры ангельскія пераклады Бібліі — у тым ліку і Генрыхава  — усе заснаваныя на працы Тындэйла.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Творы Ўільяма Тындэйла  ў праекце «Гутэнбэрг»
* Партрэты Ўільяма Тындэйла ў лёнданскай Нацыянальнай партрэтнай галерэі
* Таварыства Тындэйла 

Катэгорыя:Лютэране
Катэгорыя:Ангельскія багасловы
Катэгорыя:Ангельскія перакладчыкі
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі на ангельскую мову
Катэгорыя:Пратэстанцкія перакладчыкі Бібліі
Катэгорыя:Англіканскія сьвятыя
Катэгорыя:Асобы лютэранскага літургічнага календара
Катэгорыя:Пакараныя задушэньнем
Катэгорыя:Пакараныя за ерась
Катэгорыя:Пратэстанцкія мучанікі