open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гудзін

**Гудзін** (*Гудын*, *Гудзень*, *Гудэн*), **Гоцін** (*Гуцін*, *Гоцен*), **Годын** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гудзін, Гуцін, Гоцін, Годзен або Годзін (Gudin, Gutin, Gottin, Godenus, Godin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gudman, Savegot) паходзіць ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Gutyna. Апроч таго, у Польшчы гістарычна бытавала імя Годзін (Годын, Годзень): *Goden* (1204 год), *Godinus* (1265, 1303 і 1316 гады), *Johannes Godyn* (1347 год).

У Прусіі бытавала імя Гудзен: *Guddenne* (1422 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Gudenne* (1412 год); *земли пустовскихъ в Киевском повете на имя Гудинова* (1511 год); *Кудинъ Пилиповичъ… Иванко Гудиновичъ… Гудинъ коваль* (1563 год); *въпустилъ Анъдрея Кгуденя… тотъ Кгудень* (1 сакавіка 1564 году); *Кудинъ Михалевичъ… Кудинъ Хведковичъ… Трохимъ, Шулгаи, Кудинъ, Денисовичи… Кудинъ Десятниковичъ… Кутенъ* (1566 год); *Poddani maiętności Ruszońskiey… Kazimierz Gutyn włok sześć* (30 красавіка 1696 году); *Reverendus pater Nicolaus Godyn* (каля 1700—1702 гадоў); *Gocieniszki* (1744 год); *Marcin Gudzinowicz* (7 лістапада 1765 году); *Samul Gutin… Marcin Gutin* (25 сакавіка 1766 году); *Anna Gudenia* (1762 год); *Guden* (1780 год); *Marianna Gudyn* (1828 год); *Marta Gudzien* (1836 год).

## Носьбіты
* Годын (каля 602—627) — маярдом франконскага каралеўства Бургундыя
* Іван Гатына — жыхар вёскі Гараваткі (Полацкае ваяводзтва), які ўпамінаецца ў 1762 годзе

Гоціны — парафіяне царквы ў Сьвіслачы (Меншчына) на 1889—1892 гады.

Гудзіны (Gudzina) — прыгонныя зь вёскі Зарэчча (Віленскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Гудэны (Guden) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Гудзіновічы (Gudzinowicz) — літоўскія шляхецкія роды зь Вільні і Лідзкага павету.

Гудзяновічы і Гудыновічы — літоўскія шляхецкія роды.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Гудзінішкі. На гістарычнай Ашмяншчыне існуе дзьве вёскі з назвай Гудзяняты.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Годын

**Годын** (; каля 602—627) — маярдом Бургундыі ў 627 годзе.

## Біяграфія
Паходзіў з шляхецкага роду, сын Варнахара II, маярдома Бургундыі, ад яго невядомай паводле імя першай жонкі. За валадараньнем бацькі атрымаў уплыў у Бургундыі, а па яго сьмерці ў 626 або 627 годзе стаў маярдомам каралеўства, але няма пэўных зьвестак, ці атрымаў пацьверджаньне гэтага ад караля франкаў Хлётара II.

Кароль, напэўна, з падазрэньнем ставіўся да практыкі атрыманьня ў спадчыну пасады маярдома. Таму, скарыстаўшыся шлюбам Годына і яго мачыхі Бэрты, каб утаймаваць празьмерна незалежнага ўрадніка, бо той парушыў царкоўнае правіла, кароль загадаў Арнабэрту, мужу сястры Годына, арыштаваць або забіць яго. Урэшце, Годын мусіў уцякаць з Бургундыі ў горад Туль, а потым у Шартар. Тут ён зьвярнуўся за пасярэдніцтвам да аўстразійскага караля Дагабэрта I. Хлётар II на просьбу свайго сына паабяцаў Годыну прабачэньне, калі той адмовіцца ад шлюбу з Бэртай. Неўзабаве, нягледзячы на ​​прысягу Годына на вернасьць манарху, яго вераломна забілі каралеўскія салдаты.

## Глядзіце таксама
* Гудын

## Крыніцы

Катэгорыя:Франкі
Вальтар

**Вальтар** (; ? — 546) — кароль лянгабардаў (каля 540—546), апошні з дынастыі Летынгаў.

## Біяграфія
Сын і спадчыньнік караля Вака. Заняў сталец у дзіцячым веку. Яго апекуном абралі Альдоіна — найбольш шляхетнага і ўплывовага сярод лянгабардаў. Паводле зьвестак, якія зьмяшчаюцца ў «Паходжаньні народу лянгабардаў», кіраваў 7 гадоў, паводле іншых гістарычных крыніцаў — 3 гады. У працы «Гісторыя лянгабардаў» Павал Дыякан сьцьвярджаў, што Вальтара забілі на загад Альдоіна, які і стаў яго пераемнікам на стальцы. Аднак паводле зьвестак «Вайны з готамі» Пракопіюса Кесарыйскага, Вальтар памёр ад хваробы.

## Глядзіце таксама
* Валадар

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнагерманскія народы
Дніпрова Чайка

**Дніпро́ва Ча́йка** (; сапр. **Людміла Аляксееўна Васілеўская**; 1 лістапада 1861, вёска Зялёны Яр, Хэрсонская губэрня, Расейская імпэрыя — 13 сакавіка 1927, Гэрманіўка, Кіеўская вобласьць, УССР, СССР) — украінская пісьменьніца, паэтка і перакладніца.

## Жыцьцяпіс

Нарадзілася ў сяле Карлаўка Ананьеўскага павету Хэрсонскай губэрні (цяпер сяло Зялёны Яр Даманаўскага раёну Мікалаеўскай вобласьці) у сям’і сьвятара. Дзяцінства і юнацтва правяла на поўдні Ўкраіны. Пасьля заканчэньня Адэскай гімназіі ў 1879 годзе пачала пэдагагічную дзейнасьць прыватнай настаўніцай, працуючы ў сельскіх школах Хэрсонскай губэрні.

У 1885 годзе Дніпрова Чайка пераехала ў Хэрсон, куды быў накіраваны ейны муж Фэафан Васілеўскі, які займаў пасаду губэрнскага статыстыка. Тут яна таксама піша вершы, апавяданьні, лібрэта для дзіцячых опэраў.

У 1909 г. пісьменьніца захварэла і паехала лячыцца ў Адэсу, дзе прабыла да 1911 г. Неўзабаве Дніпрова Чайка цяжка захварэла. Пісаць яна змагла толькі на працягу 1918—1920 гг.

Дніпрова Чайка памерла 13 сакавіка 1927 году ў Гэрманіўцы на Кіеўшчыне. Пахаваная ў Кіеве на Байковых могілках.

## Творчасьць

Майстарка інтымнай і грамадзянскай лірыкі. Аўтарка рытмізаваных лірычных мініяцюраў, адметных сацыяльнай сымболікай, рамантычным патасам і філязофскім роздумам пра сэнс жыцьця: «Дзяўчына-чайка» (1892), «Скала» (1893), «Буравесьнік» (1900), «Плаўні гараць» (1902). Побыт украінскай інтэлігенцыі і сялянства адлюстраваны ў апавяданьнях «Знахарка» (1885), «Крыжанос» (1896), «У школе» (1909).

Вядомая як зьбіральніца фальклёру, перакладніца з расейскай і швэдзкай моваў.

З 1887 г. пісьменьніца друкуецца пераважна ў пэрыядычным друку Заходняй Украіны (альманах «Перший вінок», часопісы «Дзвінок», «Правда», «Зоря»), выдае сэрыю «Морські малюнки». Асаблівую цікавасбць сучасьнікаў і найвышэйшую ацэнку крытыкі выклікала паэзія ў прозе («Марскія малюнкі», «Цені няствораных істотаў», «Дзьве птушкі», «Сэрца мора», «Таполя», «Хваля»).

## Творы
* Твори, кн. 1-2. К., 1919-20.
* Твори, т. 1-2. Х., 1931.
* Твори. К., 1960.
* Вірші. В кн.: Тридцять українських поетес. К., 1968.
* Народні пісні з голосу Дніпрової Чайки та в її записах. К., 1974.
* Вибрані твори. К., 1987.

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія паэткі
Катэгорыя:Украінскія літаратаркі
Катэгорыя:Украінскія перакладчыкі
Катэгорыя:Украінскія фальклярысты
Лес шуміць

«**Лес шуміць**» — сцэнічны абразок у 2-х актах беларускага драматурга Францішка Аляхновіча, напісаны ў 1920 годзе ў часе яго знаходжаньня ў Менску паводле «Палескай легенды» Уладзімера Караленкі. Апублікаваны ў 1920 годзе ў часопісе Рунь і ў 1924 годзе ў зборніку сцэнічных твораў у Менску. 

У 1922—1925 гадах у рэпэртуары Віленскай Беларускай драматычнай майстроўні.

## Дадатковыя зьвесткі
Па матывах апавяданьня Ўладзімера Караленкі «Лес шуміць (Палеская легенда)» у 1957 годзе зьняты мастацкі фільм «Палеская легенда» на кінастудыі «Беларусьфільм».

## Бібліяграфія
* 
* 
* 

Катэгорыя:П’есы Францішка Аляхновіча

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Натальля Лявіцкая-Халодная

**Натáльля Андрэ́еўна Лявíцкая-Халóдная** (укр. *Наталя Андріївна Лівицька-Холодна*; 15 чэрвеня 1902, Гельмязяў, Палтаўская губэрня, Расейская імпэрыя — 28 красавіка 2008, Таронта, Канада) — украінская паэтка, пісьменьніца, перакладніца. 

## Жыцьцяпіс

Нарадзілася 15 чэрвеня 1902 году на хутары Гельмязяў Залатонскага раёну Чаркаскай вобласьці (раней Палтаўскай губэрні). 

Навучалася ў Залатаніскай і іншых гімназіях Украіны. Пасьля нацыянальна-вызваленчай барацьбы 1917–1922 гадоў апынуўся ў эміграцыі, у прыватнасьці, у Чэхаславаччыне. У 1923 г. паступіла ў Карлаў унівэрсытэт у Празе.

Хутка зьблізілася зь іншымі паэтамі праскай школы, у прыватнасьці з Дараганам і Маланюком. У 1927 годзе пераехала ў Варшаву і вывучала філялёгію ў Варшаўскім унівэрсытэце. Была адной з арганізатараў літаратурнага гуртка «Танк». Друкавалася ў альманаху “Сонцасвіт”.

Пасьля Другой сусьветнай вайны жыла ў заходненямецкіх местах Офэрбах, Майнцкастэль і Этлінген. У 1950 годзе яна пераехала ў ЗША і жыла у Ёнкерсе каля Нью-Ёрку. Была чаліцай управы Саюзу Ўкраінак Амэрыкі. 

Памерла ў 2005 годзе ў Канадзе.

## Творчасьць

Ейнаму пяру належаць паэтычныя зборнікі «Вогонь і попіл» (1934), «Сім літер» (1937) і біяграфічная проза пра Шаўчэнку «Шлях велетня» (1955).

У анталёгіі сучаснай украінскай паэзіі «Координати» (уклад. Б. Бойчук, Б. Рубчак, 1969) падкрэсьліваецца, што асабістая лірыка Лявіцкай-Халоднай пазначана моцнымі тэматычнымі ўплывамі францускага сымбалізму, з дамешкамі пазьнейшага дэкадансу.

Акрамя таго, у ейнай творчасьці бачныя пробліскі паэзіі Ганны Ахматавай. Названая Яўгенам Маланюком украінскай Ахматавай, Н. Лявіцкая-Халодная, вядома, не зьяўляецца ўкраінскім адпаведнікам расейскай паэткі, але ў тлумачэнтні М. Слабашпіцкага – сугучны матыў, у якім прасочваюцца жыцьцёвыя сітуацыі і рэакцыі лірычных гераіняў, у якіх  жаночая безабароннасць спалучаецца з сілай супраціўленьня, з здольнасьцю ўсё пераадолець і ўсё зразумець сэрцам і розумам.

Перакладала творы Ш. Бадлера, П. Валеры, Пірандэла.

## Творы

• Лівицька-Холодна Н. Вогонь і попіл. — Варшава: Варяг, 1934. — 67 с.

• Лівицька-Холодна Н. Сім літер. — Варшава: Варяг, 1937. — 66 с.

• Лівицька-Холодна Н. Шлях велетня: Ілюстрована біографічна розповідь про Тараса Шевченка. — Нью-Йорк: Вид-во М. Борецького, 1955. — 144 с.

• Лівицька-Холодна Н. Поезії старі і нові. — Нью-Йорк: Видання Союзу українок Америки, 1986. — 238 с.

• Празька поетична школа. Антологія / Упоряд. текстів та передм. О. Г. Астаф'єва, А. О. Дністрового. — Харків: Веста, Ранок, 2004. — 256 с.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1902 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўкраіне
Катэгорыя:Украінскія паэткі
Катэгорыя:Украінскія перакладчыкі
Катэгорыя:Украінскія літаратаркі
Катэгорыя:Украінцы ў Канадзе
Катэгорыя:Памерлі ў Канадзе
Катэгорыя:Памерлі ў 2005 годзе
Катэгорыя:Памерлі 28 красавіка
Катэгорыя:Сымбалізм (мастацтва)
Катэгорыя:Выпускнікі Карлавага ўнівэрсытэту
Ансгарда (імя)

**Ансгарда** — жаночае імя.

## Паходжаньне
Ансгарда — імя германскага паходжаньня, якое азначае «боская ахова».

## Носьбіты
* Ансгарда (826—880) — другая жонка караля заходніх франкаў Людвіга II

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Япархія

**Япа́рхія**, **эпархія‏** (ад ) ва ўсходнім хрысьціянстве (праваслаўныя, грэка-каталіцкія цэрквы й інш.) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на чале з эпіскапам (архірэем). Першапачаткова япархія як вобласьць, якая кіруецца эпіскапам, супадала з тэрыторыяй гарадзкой абшчыны, але пасьля рэформаў Дыяклетыяна пашырылася да межаў грамадзянскай правінцыі.

У грэцкіх цэрквах называецца тэрмінам *ἤ Επισκοπή*. У старажытнай царкве цяперашняй **япархіі** прынцыпова адпавядала адзінка, названая ў кананічных тэкстах *ἤ Παροικία*; тэрмін жа *ἤ ἐπαρχία* у дачыненьні да царкоўнага падзелу адпавядаў цяперашняй мітрапаліцкай акрузе (мітраполіі).

У Рымска-каталіцкай Царкве **япархіі** таксама завуцца дыяцэзіямі (лац.: dіoecesіs), на чале якога стаіць архірэй (біскуп ці архібіскуп). Дыяцэзія, якую ўзначальвае архібіскуп, завецца архідыяцэзія.

## У сучаснай МПЦ
Статут Маскальскай Праваслаўнай Царквы 2000 году вызначае **япархію** як «мясцовую царкву, якая ўзначальваецца архірэем і аб’ядновае япархіяльныя ўстановы, благачыньні, прыходы, манастыры, падвор’і, Духоўныя адукацыйныя ўстановы, брацтвы, сястрыцтвы, місіі».

«Епархіяльны архірэй, па пераемству ўлады ад сьвятых апосталаў, ёсьць прадстаяцель мясцовай царквы — япархіі, кананічна кіраўнік яе пры саборным садзейнічаньні кліру й парафіян».

Межы япархіі вызначаюцца Сьвятым Сынодам і звычайна ўзгадняцца з адміністрацыйна-тэрытарыяльным падзелам суб’ектаў Маскальскай Фэдэрацыі.

З 1990-х япархіяльны падзел ва ЎПЦ і ў Беларускім Экзархаце значна адрозьніваецца ад адміністрацыйнага абласнога падзелу: колькасьць япархій і япархіяльных архірэяў пераўзыходзіць колькасьць рэгіёнаў.

## Ва Ўкраіне

Ва Ўкраіне першыя **япархіі** зьявіліся ў ІІІ стагодзьдзі, у часы Гоцкага каралеўства — Гоцкая й Скіфская япархіі. Кіраўнікі гэтых дыяцэзій удзельнічалі ў Нікейскім саборы.

Да 1917 г. у Прыдняпроўскай Украіне існавала 10 праваслаўных япархій: Кіеўская, Чарнігаўская, Палтаўская, Харкаўская, Кацярынаслаўская, Таўрыйская (сядзіба эпіскапа ў Сімферопалі), Херсонская (у Адэсе), Падольская (у Камянцы), Валынская (у Жытоміры) і Холмская.

У Галіцыі існавалі тры грэка-каталіцкія япархіі — Львоўская, Перамышльская й Станіславаўская. Акрамя таго, існуе Мукачаўская грэка-каталіцкая япархія (на тэрыторыі сучаснага Закарпацьця), зь якой утварылася некалькі япархій, адна зь якіх Пряшаўская.

Праваслаўныя япархіі падзяються на благачыньня, а грэка-каталіцкія — на дэканаты. Епархіі выдавалі епархіяльныя ведамасьці, у якіх друкаваліся епархіяльныя хронікі й распараджэньні япархіі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Епархія //  — С. 392.
* Єпархія

Катэгорыя:Царкоўна-адміністрацыйныя адзінкі
Катэгорыя:Дыяцэзіі
Мэдаль за баявыя заслугі

**Мэдаль за баявыя заслугі** — баявая ўзнагарода Беларускай Народнай Рэспублікі, якая ўручаецца Радай БНР.

## Падставы для ўзнагароджаньня

Мэдаль уручаецца за асабістую адвагу, праяўленую ў абставінах, зьвязаных з рызыкай для жыцьця і з абаронай свабоды, сувэрэнітэту й дэмакратычнага канстытуцыйнага ладу Беларусі на грунце ідэалаў 25 сакавіка. У прыватнасьці, ён уручаецца пры выкананьні вайсковага і службовага абавязку, у баях і пры выкананьні спэцыяльных заданьняў у нацыянальных інтарэсах Беларусі.

## Гісторыя

Статут Мэдаля зацьверджаны Старшынёй Рады БНР Івонкай Сурвіллай 21 студзеня 2023 г. Назва і дызайн узнагароды адсылаюць да орэну Virtuti Militari часоў Рэчы Паспалітай. На гэты ордэн таксама спасылецца дызайн знаку Ордэну Жалезнага рыцара, які быў заснаваны ў 1949 г. і ў сыстэме ўзнагародаў БНР зьяўляецца вышэйшай узнагародай адносна Мэдаля за баявыя заслугі.

Першымі мэдаль атрымалі 22 байцы Палку імя Кастуся Каліноўскага, у тым ліку Дзяніс Урбановіч, Міраслаў Лазоўскі і Павал Шурмей. Цырымонія ўручэньня мэдалёў адбылася 9 сакавіка 2023 г. і апісвалася як першая вядомая цырымонія уручэньня беларускіх дзяржаўных узнагародаў за адвагу на полі боя з часоў Рэчы Паспалітай.

8 верасня 2023 года, на Дзень беларускай вайсковай славы, Рада БНР узнагародзіла 14 беларускіх добраахвотнікаў. Былі адзначаныя сем байцоў палка Каліноўскага, шэсць чалавек з 1-й Асобнай дэсантна-штурмавой роты і адзін баец вайсковаей часткі А2167 УСУ.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2023 годзе
Катэгорыя:Узнагароды Беларускай Народнай Рэспублікі
Яўгенія Ярашынская

**Яўге́нія Іва́наўна Ярашы́нская** (; 18 кастрычніка 1868, Чунькіў, Аўстра-Вугоршчына (цяпер Застаўнаўскі раён Чарнавіцкай вобласьці) — 21 кастрычніка 1904, Чарнаўцы, Аўстра-Вугоршчына) — украінская пісьменьніца-фэміністка, перакладніца, этнографка, фальклярыстка, асьветніца, грамадзкая дзяячка Букавіны.

## Жыцьцяпіс

Нарадзілася ў вёсцы Чунькіў цяпер Застаўнаўскага раёну Чарнавіцкай вобласьці. Скончыла 6 клясаў Чарнавіцкай гімназіі і настаўнічала ў букавінскіх вёсках, паралельна зьбіраючы і запісваючы народныя песьні. Зборнік з 450 песьняў «Народні пісні з-над Дністра» выйшаў у 1972 годзе.

За этнаграфічную працу аўтарка атрымала срэбны мэдаль і прэмію ў 500 рублёў ад Геаграфічнага таварыства.

Я. Ярашынская была актыўнай удзельніцай украінскага фэмінісцкага руху. У супрацоўніцтве з украінскай радыкальнай партыяй і Натальляй Кобрынскай 1 верасьня 1891 г. арганізавала фэмінісцкі мітынг у Стрыі. У ім прынялі ўдзел 40 жанчынаў з Галіцыі і Букавіны.

З-за таго, што творы Я. Ярашынскай доўгі час не перавыдаваліся, на некаторы час яна была напаўзабытая.

Памерла ў 1904 годзе ад пэрытаніту ў шпіталі ў Чарнаўцах, дзе і была пахаваная.

## Творчасьць

Друкавацца пачала ў 1886 г., друкавала артыкулы і апавяданьні ў часопісах «Зоря», «Літературно-науковий вістник», «Дзвінок», у газетах «Буковина», «Народ», «Батьківщина».

Я. Ярашынская, як і большасьць букавінскіх пісьменьнікаў таго часу (Ю. Федзьковіч, С. Варабкевіч, В. Кабылянская), пачала літаратурную дзейнасьць на нямецкай мове.

На шляху ўкраінскай літаратуры Я. Ярашынская становіцца перадусім пад уплывам першай украінамоўнай газэты Букавіны «Буковина», якая згуртавала вакол сябе прагрэсіўных дзеячаў украінскай культуры.

Творчую спадчыну Я. Ярашынскай складаюць тры аповесьці] («Понад Дністром», «Перекинчики», «Рожі а терне»), некалькі дзясяткаў апавяданьняў, нарысаў, твораў для дзяцей, фальклёрна-этнаграфічных дасьледаваньняў, падрыхтаваных зборнікаў народных песьняў, публіцыстычныя творы, пераклады, лісты.

Поўны збор твораў пісьменьніцы дасюль не выдадзены.

## Творы

• «Вибрані твори», 1958

• «Твори», 1968

• «Народні пісні з-над Дністра», 1972.

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія фэміністкі
Катэгорыя:Украінскія этнографы
Катэгорыя:Украінскія фальклярысты
Катэгорыя:Украінскія перакладчыкі
Катэгорыя:Украінскія літаратаркі
Антэр (папа рымскі)

**Антэр** (лац.: Anterus, ? — 3 студзеня 236) — 19-ы Папа Рымскі (з 21 лістапада 235 па 3 студзеня 236). 

## Пантыфікат
Біскуп Рыма Антэр быў грэкам, сынам Ромула, які нарадзіўся ў Пецілію-Палікастра ў Калабрыі й вызваліўся з рабства. 

Верагодна, што ў 235 годзе ён (разам зь іншымі дзеячамі хрысьціянскай царквы, у тым ліку папам сьв. Пантыянам і біскупам (антыпапай) сьв. Гіпалітам Рымскім) быў сасланы на востраў Сардынія па загадзе імпэратара Максыміна Тракійскага. Там Пантыян і Гіпаліт памірыліся й дамовіліся аб тым, што наступным Папам стане **Антэр**.

Яго пантыфікат працягваўся месяц і дзесяць дзён. Ён лічыцца пакутнікам, пахаваны ў катакомбах сьв. Калікста. Надмагільная пліта **Антэра** была знойдзена Джавані Батыста дэ Росі ў 1854 годзе. На пліце захаваліся паўсьцёртыя рэшткі грэцкай эпітафіі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рымскія папы
Лютсьвінта (імя)

**Лютсьвінта** — жаночае імя.

## Паходжаньне
Лютсьвінта (Liutswint, Liudswind, Liutswinda) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага і бургундзкага liuþs, leuda 'люд, людзі' і гоцкага swinþs 'моцны, магутны'.

## Носьбіты
* Лютсьвінта ( па 800) — франконская шляхцянка з роду Этыханідаў, герцагаў Эльзасу
* Лютсьвінта ( да 891) — канкубіна караля Баварыі Карламана, маці Арнульфа Карынтыйскага

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Лютсьвінта

**Лютсьвінта**, **Людсьвінда** (? — да 891) — канкубіна караля Баварыі Карламана, маці Арнульфа Карынтыйскага

## Біяграфія
Упершыню ўпамінаецца паводле імя 9 сакавіка 891 году, калі яе сын Арнульф ахвяраваў Эрдынг-Гоф, які Лютсьвінта мела ў якасьці фэоду, біскупству Зальцбургу. Малаімаверна, што Лютсьвінта атрымала гэта ўладаньне да сьмерці бацькі Карламана Людовіка II Нямецкага ў 876 годзе. Жыла як удава ў Мосбургу-ан-дэр-Ізар і атрымлівала сродкі да існаваньня з вакольных маёнткаў і Мосбурскага абацтва.

## Глядзіце таксама
* Лютсьвінта (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Франкі
Тэўтбэрга (імя)

**Тэўтбэрга** — жаночае імя.

## Паходжаньне
Тэўтбэрга — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага theuda 'род, народ' і германскага berg 'гара'.

## Носьбіты
* Тэўтбэрга ( 875) — жонка караля Лятарынгіі Лётара II
* Тэўтбэрга Арльская (каля 887 — 948) — дачка графа Арлю Тэабальда

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Любоў Яноўская

**Любо́ў Аляксандраўна Яно́ўская** (; псэўданімы *Ф. Екуржа, Омелько Реп’ях*; 30 ліпеня 1861, Мікалаеўка, Барзьнянскі павет, Чарнігаўская губэрня, Расейская імпэрыя — 1933, Кіеў, УССР, СССР) — украінская пісьменьніца, грамадзкая і палітычная дзяячка, сябра Ўкраінскай цэнтральнай рады.

## Жыцьцяпіс

Родам з Мыкалаіўкі Барзнянскага павету (цяпер Бахмацкі раён Чарнігаўскай вобласьці). Шляхецкага роду.

Юная Любоў (Шчарбачова — дзявочае прозьвічша) вучылася ў Крамянчугскай прагімназіі.

1881 — скончыла Палтаўскі інстытут шляхетных паненак, актыўна займалася самаадукацыяй. Працавала настаўніцай у Лубенскім раёне Палтаўскай губэрні, была заснавальніцай нядзельных школаў.

З 1905 г. жыла ў Кіеве. У 1923 годзе яна перанесла паралітычны інсульт.

Памерла ў 1933 годзе ў Кіеве, пахаваная на Байкавых могілках.

## Творчасьць

Пачала пісаць па-расейску ў 1897, потым пад уплывам Уладзімера Шэмета перайшла на ўкраінскую.

Першае апавяданьне па-ўкраінску «Злодійка Оксана» датуецца 1897 годам.

Л. Яноўская — аўтарка каля 100 апавяданьняў, аповесьцяў, раманаў, значная частка зь якіх не была надрукаваная пры ейным жыцьці, а некаторыя так і не былі скончаныя.

Падчас знаходжаньня ў Кіеве ўзначальвала кіеўскую «Просвіту», арганізоўвала літаратурна-мастацкія вечары, прапагандуючы сярод зрусіфікаваных кіяўлянаў родную мову і творчасьць украінскіх пісьменьнікаў.

## Творы
* Твори, І—II (1930 р.)
* Твори, І—II (1959 р.)
* Твори, І—II (1991 р.)

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія палітыкі
Катэгорыя:Украінскія грамадзкія дзеячы
Катэгорыя:Украінскія літаратаркі
Катэгорыя:Сябры Ўкраінскай цэнтральнай рады
Мая бабуля з Марса

***Мая́ бабу́ля з Ма́рса*** () — беларускі дакумэнтальны фільм рэжысэра Аляксандра Міхалковіча, які быў зьняты ў 2018 годзе.

## Крыніцы
Бабуля Зіна жыла ва Ўкраіне, Расеі, Беларусі, а пасьля таго, як выйшла на пенсію, пераехала ў Крым. Яна поўная сіл, кахае камандаваць і заўсёды аб’ядноўвала вялікую сям’ю. Але пасьля геапалітычных зьменаў ва Ўкраіне сваякам езьдзіць да яе стала значна складаней. Спрабуючы ўпісацца ў рэчаіснасьць, якая зьмянілася, бабуля адчувае сябе разгубленай і самотнай. На яе васьмідзесяцігоддзе зьбіраецца ўся сям’я — і дапамагае ёй прыняць няпростае рашэньне.

## Здымачная група
* рэжысэр — Аляксандар Міхалковіч
* сцэнар — Аляксандар Міхалковіч
* прадусары — Воля Чайкоўская, Аляксандар Міхалковіч, Ігар Савічэнка
* апэратары — Сяргей Канаплянік, Аляксандар Міхалковіч
* мантаж — Анна Насадук, Пётар Цымбал

## Удзел у фэстывалях
* Удзельнік  2018.
* Удзельнік нацыянальнага конкурсу 26-га Мінскага міжнароднага кінафестываля «Лістапад».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

катэгорыя:Беларускія дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 2018 году
Катэгорыя:Беларускія фільмы 2018 году
Тэўтбэрга

**Тэўтбэрга** (; ? — 875) — жонка караля Лятарынгіі Лётара II.

## Біяграфія
У лістападзе 855 году выйшла замуж за караля франкаў Лётара II. Шлюб быў бязьдзетным.

З 857 году Лётар II змагаўся за развод. Тры гады ён спрабаваў дабіцца сваёй мэты ў сьвецкіх судах. Калі гэтага не атрымалася, то ў 860 годзе зьвярнуўся да царкоўнага суду. Развод мусіў быў даць магчымасьць Лётару II ажаніцца з сваёй палюбоўніцай Вальдрадай.

Развод пацьвердзілі на Сынодзе ў Мэцы. Аднак супраць гэтага выказаліся Папа Мікалай I і арцыбіскуп Рэймсу Гінкмар, які ўклаў трактат () з тэалягічным абгрунтаваньнем незаконнасьці дзеяньняў Лётара II. Яны аспрэчылі развод, адлучыўшы Лётара II ад Царквы. У 865 годзе Лётар II мусіў вярнуцца да Тэўтбэргі.

Шлюб не спыняўся да сьмерці Лётара II у 869 годзе. Па яго сьмерці Тэўтбэрга пайшла ў абацтва Сьвятога Глясында ў Мэцы. Памерла як ігуменьня гэтага кляштару.

## Глядзіце таксама
* Тэўтбэрга (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Франкі
Ямнае (Пухавіцкі раён)

**Я́мнае** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Шацкага сельсавету.

## Гісторыя
Да 29 чэрвеня 2006 году вёска ўваходзіла ў склад Селецкага сельсавету. З 26 чэрвеня 2006 году да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Вецярэвіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 3 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Шацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Гадамар (імя)

**Гадамар** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Гадамар (Hadamar) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад had 'бітва' і meris 'славуты, выбітны'.

## Носьбіты
* Гадамар ( 956) — абат Фульды, царкоўны дарадца і дыплямат Атона I
* Гадамар фон Лябэр (каля 1300 — каля 1360) — нямецкі паэт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рудзіца (неадназначнасьць)

Назву **Рудзіца** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Рудзіца — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці

## Азёры
### [[Беларусь]]
* Ру́дзіца — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
Годамар

**Годамар** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Годамар (Godomar) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася гоцкага guþs 'Бог' і meris 'славуты, выбітны'.

## Носьбіты
* Годамар I ( каля 476) — кароль бургундаў
* Годамар II ( па 534) — апошні кароль бургандаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Герсьвінта

**Герсьвінта**, **Герсьвінда** (? — па 800) — канкубіна імпэратара франкаў Карла Вялікага.

## Біяграфія
Упамінаецца яе сучасьнікам храністам Эйнгардам: «*[Karolus] habuit concubinas, Gersuindam Saxonici generis, de qua ei filia nomen Adaltrud nata est…*».

Сьцверджаньне, што яна была дачкой Відукінда, караля саксаў і галоўнага супраціўніка Карла Вялікага, ня мае грунту.

Нарадзіла (каля 798 году) дачку Адэльтруду.

## Глядзіце таксама
* Герсьвінта (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Франкі
Герсьвінта (імя)

**Герсьвінта** — жаночае імя.

## Паходжаньне
Герсьвінта (Gerswint, Kerswind, Gerswind) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад германскага heri 'войска, загон' або heru 'меч' і гоцкага swinþs 'моцны, магутны'.

## Носьбіты
* Герсьвінта ( па 800) — канкубіна імпэратара франкаў Карла Вялікага

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Натальля Рамановіч-Ткачэнка

**Ната́льля Дані́лаўна Рамано́віч-Ткачэ́нка** (; 26 чэрвеня 1884, Сквыра, Кіеўская губэрня, Расейская імпэрыя — 1933, Кіеў, УССР, СССР) — украінская пісьменьніца, перакладніца.

## Жыцьцяпіс

Нарадзілася 26 чэрвеня 1884 году ў месьце Сквыра на Кіеўшчыне. Дзяцінства прайшло на Чыгірыншчыне. Бацька, Даніла Краеўскі, паходзіў з зьбяднелай шляхты, працаваў настаўнікам геаграфіі і гісторыі ў сельскіх школах. Маці звалі Сафія (дзявочае прозвішча Андрэева). Вучобу пачала ў Златапольскай гімназіі. Затым яе накіравалі ў жаночую міністэрскую гімназію ў Кіеве.

Жывучы ў Чыгірыне, удзельнічала ў дзейнасьці ўкраінскіх рэвалюцыйных гурткоў.

У 1903—1906 разам з мужам Міхаілам Ткачэнкам жыла ў Львове, дзе пазнаёмілася з Іванам Франко, там пачала (1905) друкаваць апавяданьні ў «ЛНВ», дзе друкаваліся і ейныя пазьнейшыя творы, у прыватнасьці трылёгія «Мандрівниця» і дарожныя нататкі з Галіччыны (1917—1918). У Львове нарадзіліся двое дзяцей — дачка Натальля і сын Леў.

Падчас Першай сусьветнай вайны Натальля Рамановіч-Ткачэнка пабудавала сетку прытулкаў для сіротаў і згубленых дзяцей па ўсёй Украіне і разам зь іншымі жанчынамі спрабавала злучыць разлучаныя сем’і.

Жыла і працавала ў Кіеве. Памерла восеньню 1933 году, як мяркуецца, ад голаду (па іншай вэрсіі, заразілася тыфам ад маленькай унучкі Іны, якую даглядала. Пахаваная на Байкавых могілках.

## Творчасьць

З 1923 году Рамановіч-Ткачэнка друкавала свае творы ў часопісе «Червоний Шлях». Асобна выйшлі зборнікі прозы «Жыцьцё чалавечае» (1918), «Нечаканы землятрус» (1928), «Зельле чабора» (1928). «Зінькава Зорка» (1929) і «Нас клічуць гудкі. Запіскі рэвалюцыянэркі 900-х гг.» (1931).

Ейныя творы крытыкавалі за тое, што яны «замест паказу сапраўдных камуністаў выстаўлялі аднабакова ідэалізаваныя постаці інтэлігентаў-культурнікаў-народнікаў».

Многія творы прысьвечаныя тэме эмансіпацыі жанчыны.

Сябра літаратурнай арганізацыі «Плуг».

Перакладала з францускай («Люрд» Эміля Заля (1930), «Дзёньнік пакаёўкі» Актава Мірбо (1928), «Дзеці капітана Гранта» Жуля Вэрна і з ангельскай (творы Томаса Майна Рыда).

## Творы
* «Життя людське» (1918),
* «Несподіваний землетрус» (1928),
* «Чебрець-зілля» (1928),
* «Зінькова Зірка» (1929),
* «Нас кличуть гудки. Записки революціонерки 900-их pp.» (1931).

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія перакладчыкі
Катэгорыя:Украінскія літаратаркі
Вераніка Чарняхоўская

**Верані́ка Алякса́ндраўна Чарняхо́ўская** (; 25 красавіка 1900, Кіеў, Расейская імпэрыя — 22 верасьня 1938, Кіеў, УССР, СССР) — украінская паэтка, перакладніца. Ахвяра сталінскіх рэпрэсіяў, дзяячка Расстралянага адраджэньня.

## Жыцьцяпіс

Нарадзілася ў сям’і вядомай пісьменніцы і паэткі Людмілы Старыцкай-Чарняхоўскай і прафэсара-мэдыка Кіеўскага ўнівэрсытэту А. Р. Чарняхоўскага. Унучка пісьменьніка, драматурга і грамадзкага дзеяча М. П. Старыцкага.

Пасьля заканчэньня ў 1918 годзе з адзнакай Другой украінскай гімназіі ім. Кірыла-Мяфодзіеўскага брацтва навучалася на эканамічным факультэце Кіеўскага камэрцыйнага інстытуту і курсах замежных моваў.

Разам з бацькам, прафэсарам мэдыцыны А. Р. Чарняхоўскім, па заданьні Наркамату аховы здароўя, дзе яна працавала рэфэрэнткай — перакладніцай, зьезьдзіла ў камандыроўку ў Нямеччыну. Там выйшла замуж за нямецкага падданага, зь якім пазнаёмілася ў Кіеве, швайцарца Тэадора Гекена.

За мяжой Вераніка ўдасканальвала свае веды нямецкай і ангельскай у Бэрлінскім унівэрсытэце. Наведала Швайцарыю і Італію. З 1920 году была ў ліку актыўных удзельнікаў украінскай літаратурна-мастацкай групы «Грона».

Увосень 1929 году Вераніка Чарняхоўская была арыштаваная па абвінавачаньні ў датычнасьці да «справы СВУ». Утрымлівалася ў харкаўскай турме. У студзені 1930 г. яе вызвалілі, маці ўгаварыла чэкістаў і замяніла дачку падчас працэсу на лаве падсудных. Тэрмін пакараньня быў умоўным. Але арыштавалі бацьку і маці.

Другі раз Вераніку арыштавалі 8 студзеня 1938 году па абвінавачаньні ў правядзеньні «шпіёнска-контррэвалюцыйнай дзейнасьці». Нагодай стала тое, што яна з бацькам у 1928—1929 гадах пабывала ў творчай камандзіроўцы ў Нямеччыне. Падчас зьняволеньня ў Лук’янаўскай турме Вераніка Чарняхоўская звар’яцела.

22 верасьня 1938 году яна была вырачаная на расстрэл. Вырак прыведзены ў выкананьне ў той жа дзень. Месца ейнага пахаваньня невядомае.

## Творчасьць

Вераніка Чарняхоўская пісала лірычныя вершы («Стелиться мла і туман. Містичне співає когут…» альбо «Постать мила, тінь, що я любила…»).

Вершы друкаваліся ў альманахах Гроно" і «Вихрь революции».

Ведала старажытнагрэчаскую, лацінскую, рускую, французскую, нямецкую, англійскую мовы.

Акрамя мэдычных працаў яна перакладала на ўкраінскую мову і выдала:

• «Месяцовая даліна» Джэка Лёндана(1927, перавыдадзены ў 1971),

• «Жэрміналь» Эміля Заля,

• «Олівер Твіст» Чарльза Дыкенса (1929, перавыдадзены ў 1963 і 1993).

Пасьля арышту бацькоў ананімна друкавала пераклады.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расстралянае адраджэньне
Катэгорыя:Украінскія паэткі
Катэгорыя:Украінскія перакладчыкі
Катэгорыя:Украінскія літаратаркі
Катэгорыя:Расстраляныя на акупаванай тэрыторыі СССР
Катэгорыя:Расстраляныя НКУС
Алоля

**Алоля** (сёньня *Ало́ль*) — вёска ў Расеі, у Пусташкінскім раёне Пскоўскай вобласьці, разьмяшчаецца на этнічнай тэрыторыі беларусаў. 

Адміністрацыйны цэнтар Алольскай воласьці. Вёска разьмешчана за 20 км на паўночны захад ад горада Пустошка, на аднайменнай рацэ Алоля каля Мясоўскага возера, другой назвай якога зьяўляецца таксама «Алоля».

## Назва
Назва вёскі паходзіць ад аднайменнай ракі, мае балцкае паходжаньне. Корань слова **al-* зьвязваюць з індаэўрапейскім коранем, якое мае значэньне «цячы», ён выяўляецца ў сучасным жамойцкім (г. зн. *летувіскім*) *alėti*  - «цячы, сачыцца». Наступны за коранем суфікс *-al* таксама балцкі. На дваенных і дарэвалюцыйных картах назва ракі, возера і вёскі пазначалася як «Алоля».
Алоля (рака)

**Ало́ля** — рака ў Пскоўскай вобласьці ў Маскоўшчыне.

Выток ракі разьмешчаны на Бяжаніцкім узвышшы (возера Арно) на тэрыторыі Балгатаўскай воласьці Апочацкага раёна, а далей цячэ па Кудзеверскай воласьці Бяжаніцкага раёна. Затым памежна па тэрыторыях Апочацкага раёна (Глыбокаўская воласьць) і Пусташкінскага раёна (Шчукінская і Алольская воласьці).

Працякае празь некалькі азёр, найбуйнейшымі зь якіх зьяўляюцца Кудзеверскае і Бардава. У 29 км ад вусьця па левым беразе ўпадае рака Цыпілянка.

## Этымалёгія
Назва ракі мае балцкае паходжаньне. Корань слова **al-* зьвязваюць з індаэўрапейскім коранем, якое мае значэньне «цячы», ён выяўляецца ў сучасным жамойцкім (г. зн. *летувіскім*) *alėti*  — «цячы, сачыцца». Наступны за коранем суфікс *-al* таксама балцкі.

Катэгорыя:Рэкі Расеі
Тасіла

**Тасіла** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Тасіла (Tassilo) — імя германскага паходжаньня, якое ёсьць вытворным ад імя Таса (Taso, Tasso) і паходзіць ад tass 'стос'.

## Носьбіты
* Тасіла I ( каля 610) — герцаг Баварыі
* Тасіла II ( каля 719) — герцаг Баварыі
* Тасіла III (каля 741 — каля 796) — апошні герцаг Баварыі з дынастыі Агільфінгаў
* Тасіла — граф Швабскі, легендарны пачынальнік дынастыі Гогенцолернаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ратвіл

**Ратвіл** (; ? — па 872) — біскуп Сэн-Малё.

## Біяграфія
Паходзіў з знатнага роду. Упамінаецца як праўнук Ярнітына. У адрознасьць ад свайго бацькі Катлаянта і свайго дзядзькі і цёзкі, ніколі не ўпамінаецца як мархтыерн, магчыма таму, што яму наканавалі манаскае жыцьцё.

Стаў пераемнікам біскупа Рэтвалатра, упамінаецца як *episcopo super episcopatum Sancti Macutis*. Менавіта яму манах Білі прысьвяціў сваё «Vita S. Machutis». Прыкладна ў студзені 868 году браў удзел у пахаваньні абата Сэн-Савэр дэ Рэдон.

## Глядзіце таксама
* Радзівіл (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя франкаў
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы
Баўгарыца

**Баўга́рыца** ці **баўга́рская кіры́ліца** () у тыпаграфіцы&nbsp;— мадыфікацыя клясычнае кірыліцы з даданьнем да яе рысаў графэмаў лацінскага альфабэту. Распаўсюджана ў Баўгарыі, была створана ў 50-х гадох XX стагодзьдзя. Некаторыя аўтары лічаць яе «*апошняй стадыяй разьвіцьця кірыліцы*».

## Асаблівасьці
Графічная форма баўгарскага кірылічнага альфабэту характарызуецца тым, што большасьць звычайных сымбаляў маюць формы, якія адрозьніваюцца ад асноўных (напрыклад, **[[В]]** і **[[в]]**, **[[Г]]** і **[[г]]**, **[[Д]]** і **[[д]]**, але заснаваныя на рукапісным напісаньні літар якія маюць так званыя верхнія даўжыні й ніжнія даўжыні), тым самым у значнай ступені сьціраючы розьніцу паміж звычайнымі літарамі ў друкаваным або электронным выглядзе й іх почыркам.

## Прасоўваньне
Абноўленая графічная форма баўгарскага кірылічнага альфабэту афіцыйна ня ўведзеная, але ўжо выкарыстоўваецца ў друкаваных і электронных выданьнях.

«Дзяржаўны весьнік» выкарыстоўвае баўгарскую форму кірыліцы адначасова зь міжнароднай формай кірыліцы.

Прызнаньнем эстэтычных вартасьцяў сучаснае формы баўгарскае кірыліцы зьяўляецца й той факт, што шрыфты гэтай формы ствараюць ужо ня толькі баўгарскія, але й сусьветна вядомыя замежныя друкарні, такія як Марк Сімансан, Лукас дэ Гроот, Пітэр Білак, Ільля Рудэрман.

Google праз *Google Fonts 2016 Glyph Sets* загадвае ўключыць баўгарскую форму кірыліцы ў шрыфты, якія павінны адпавядаць стандарту *Google Cyrillic Plus*.

## Глядзіце таксама
* Кірыліца
* Беларускі альфабэт
* Баўгарскі альфабэт
* Сэрбскі альфабэт

## Крыніцы

Катэгорыя:Друкарскія шрыфты
Катэгорыя:Тыпаграфіка
Катэгорыя:Кірыліца
Вольга-Аляксандра Бажанская-Азаркевіч

**Во́льга-Алякса́ндра Парфір’еўна Бажа́нская-Азарке́віч** (, псэўданімы **Оксана**, **Олеся Б.**; 30 сьнежня 1866, Львоў, Аўстра-Вугоршчына — 15 ліпеня 1906, Закапанэ, цяпер Польшча) — украінская піяністка, пісьменьніца, фальклярыстка, грамадзкая дзяячка.

## Жыцьцяпіс

Вольга-Аляксандра Бажанская нарадзілася 30 сьнежня 1866 году ў Львове ў сям’і сьвятара УГКЦ, кампазытара, музыказнаўцы, пісьменьніка, фальклярыста Парфірыя Бажанскага.

Музыцы вучылася ў бацькі і І. Гуневіча (Львоў). У 1885 годзе скончыла Львоўскую настаўніцкую сэмінарыю. Пасьля настаўнічала ў вёсцы Сарокі (цяпер Сарокі-Львоўскія Пустамытаўскага раёну Львоўскай вобласьці) і ў месьце Гарадок (цяпер Львоўская вобласьць). Навучала граньню на фартэпіяна.

Прымала актыўны ўдзел у жаночым руху. У 1891 годзе стала адным з арганізатараў музычна-харавога таварыства «Боян» у Львове.

Памерла 15 ліпеня 1906 году ў Закапанэ (цяпер Польшча). Бажанскую-Азаркевіч пахавалі ў Львове на полі 59 Лычакаўскіх могілак.

## Канцэртная дзейнасьць

У 1892—1900 гадах В. Бажанская-Азаркевіч выступала як піяністка ў канцэртах таварыства «Боян», прысьвечаных Тарасу Шаўчэнку і Маркіяну Шашкевічу.

Акампанавала на канцэртах ува Львове сьпевакам Саламіі Крушальніцкай (1892, 1894, «Ой люлі, люлі» і «Ой місяцю, місяченьку» Міколы Лысенкі, «У гаі, гаю» Дзяніса Січынскага), Марыі Паўлыкіў, Івану Скалышу і інш.

У рэпэртуары Бажанскай-Азаркевіч былі фартэпіянныя творы ўкраінскіх і замежных кампазытараў, у тым ліку Мікалая Лысенкі, Фрыдэрыка Шапэна, Фэрэнца Ліста, Робэрта Шумана.

Паводле «Енциклопедії українознавства», Вольга-Аляксандра Бажанская — першая ўкраінская прафэсійная піяністка ў Галічыне.

## Літаратурная творчасьць

У 1887 г. апублікавала ў альманаху «Перший вінок» навэлю «Кіндрат» (пра цяжкі салдацкі лёс) і верш «Колись було».

У 1891 г. у часопісе «Народ» апублікавала аповесьць «5.V 1891», прысьвечаны лёсу жанчыны-інтэлігенткі ў тагачасным грамадзтве.

Перакладала творы польскага пісьменьніка Ўладзіслава Оркана (апавяданьні «Підвечірок», «Недовірок», «Ясна Поляна», «Над Бердом»).

У Сароках яна запісвала прыказкі, якія І. Франко зьмясьціў у сваім выданьні «Галицько-руські приповідки» (1901—1910).

Запісаныя Бажанскай-Азаркевіч народныя песьні ўвайшлі ў зборнік «Русько-народні галицькі мелодії» (Львоў, 1905—1912, ч. 1—10), складзены Парфірыем Бажанскім.

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія піяністы
Катэгорыя:Украінскія музыкі
Катэгорыя:Украінскія фальклярысты
Катэгорыя:Украінскія літаратаркі
Сарвід

**Сарвід** (*Сарвіт*, *Зарвід*, *Сэрвід*, *Шэрвід*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сарвід (Sarvidis) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сар- (-сер-) (імёны ліцьвінаў Сарвіла, Саргоўд, Сарман; германскія імёны Sarvilo, Saregaud, Saraman) паходзіць ад гоцкага і германскага sarwa 'зброя', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'. Такім парадкам, імя Сарвід азначае «зброя моцы».

Адпаведнасьць імя Сарвід германскаму імю Sarvidis прызнае летувіскі лінгвіст .

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Сорвиду пять чоловека* (1440—1492 гады); *Kazimierz Sarwid* (1667 год); *Szerwid* (1671—1681 гады); *Kazimierz Sarwid*, *od P. Monkiewicza z Zarwidów* (1690 год); *Julianna Marianna Serwidowicz* (1804 год).

## Носьбіты
* Сарвід — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Войцех Янавіч Мікалаевіч Сарвіт — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1586 годзе
* Ян Мікалаевіч Сарвіт — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1590 годзе

## Глядзіце таксама
* Сар
* Від

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сьвятая Ірына

**Ірына** () — імя шэрагу сьвятых, пакуніц хрысьціянскай царквы:
* *[[Агапія, Ірына і Хіёнія]] Аквілейскія (Фесаланікскія)* — адна з трох сясьцёр, сьвятая мучаніца, якая пацярпела пры імпэратары Дыяклетыяне. Паводле падання, яна была спачатку адведзена «ў публічны дом», але ніхто не сьмеў да яе дакрануцца; тады 1 красавіка 304 году яна была працятая стрэламі, а яе сясьцёр Агапію і Хіёнію спалілі на вогнішчы. Памяць яе адзначаецца 16 красавіка (па юліянскім календары);
* *[[Ірына Эгіпэцкая]]*, пакутніца III стагодзьдзя, была абезгалоўлена мячом каля 270—272 гг. разам з мучаніцай Сафіяй Эгіпэцкай. Памяць адзначаецца 18 верасьня (па юліянскім календары).
* *[[Ірына Македонская]]*, вялікапакутніца, вучаніца Цімафея, супрацоўніка апостала Паўла, родам з Ілірыку, зьведала пакуты падчас ганеньняў Даміцыяну ці Траяну. Памяць адзначаецца 5 траўня (па юліянскім календары);
* *[[Ірына Рымская]]* (пам. каля 288) — жонка Сьв. Кастула, пэрсанаж жыцьця Сьв. Себасьцьяна.
* *[[Ірына (бізантыйская імпэратрыца)|Ірына, імпэратрыца Бізантыі]]* (VIII стагодзьдзе)
* *[[Ірына (жонка Іаана II Камніна)|Ірына, імпэратрыца Бізантыі]]* (XII стагодзьдзе)
* *[[Ірына Кападакійская]]* (пам. 921) — ігумення канстантынопальскага манастыру Хрысаваланду, памяць 28 ліпеня (па юліянскім календары).
* Ірына Партугальская ці **Таманская** (635—653) — сьвятая Рыма-Каталіцкай царквы, пакутніца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мучанікі
Катэгорыя:Сьвятыя Адзінай Царквы
Люцыюс I

**Лю́цыюс І** (; ? — 5 сакавіка 254) — 22-і папа рымскі з 25 чэрвеня 253 году па 5 сакавіка 254 году.

## Пантыфікат
Люцыюс нарадзіўся ў Рыме й быў сынам Парфірыяна. Папам быў абраны, імаверна, 25 чэрвеня 253 году. Яго абраньне адбылося падчас ганеньняў, якія выклікалі выгнаньне яго папярэдніка Карнэліюса. Люцыюс таксама быў выгнаны неўзабаве пасьля атрыманьня сьвятарства, але змог атрымаць дазвол на вяртаньне.

Люцыюс згадваецца ў лістах Кіпрыяна Картагенскага у сувязі з навацыянскім расколам. Яго сьвята адзначаецца 5 сакавіка. Гэтая дата адзначана ў Рымскім Мартыралогу:

*«На могілках Каліста на Апіянскай дарозе ў Рыме пахаваны сьв. Люцыюс, папа, пераемнік сьв. Карнілія, за веру ў Хрыста ён перанёс выгнаньне й дзейнічаў як выдатны спаведнік, з памяркоўнасьцю й асьцярожнасьцю, у цяжкія часы»*.

Памёр 5 сакавіка 254 году.

## Сучаснасьць
У 1969 годзе сьвята папы Люцыюса было выключанае з «Галоўнага рымскага календара», збольшага з-за неабгрунтаванасьці званьня «мучаніка», зь якім ён раней шанаваўся. Адзначаны ў *Lіber Pontіfіcalіs* як мучанік, пацярпелы пры Валерыяне, ён памёр да пачатку ганеньняў, якія пачаліся пасьля сакавіка 254 году.

Надмагільле папы Люцыюса існуе дагэтуль у катакомбах сьв. Каліста. Яго мошчы былі пасьля перанесены ў царкву Санта-Чэчылія-ін-Трастэвэрэ разам з мошчамі сьв. Цэцыліі й іншымі. Яго галава захоўваецца ў рэлікварыі Сабора сьв. Ансгара ў Капэнгагене. Гэтая рэліквія была прывезена ў Роскіле каля 1100 году, пасьля таго як сьв. Люцыюс быў абвешчаны заступнікам Даніі й вострава Зэландыя. Паводле легенды, жыхароў Роскіле даймалі дэманы, якія нічога не баяліся, акрамя чэрапа Люцыюса. Пасьля Рэфармацыі чэрап быў выстаўлены ў зале Каралеўскага палаца Фрэдэрыка ІІІ у Капэнгагене разам з акамянелым эмбрыёнам і іншымі адметнымі экспанатамі, пазьней перададзены ў Нацыянальны музэй Даніі й у 1908 годзе вернуты каталіцкай парафіі. Галава папы Люцыюса зьяўляецца адной зь нямногіх рэліквіяў, якая перажыла Рэфармацыю ў Даніі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рымскія папы
Эўтыхіян (папа рымскі)

**Сьвяты Эўтыхіян** (; ? — 7 сьнежня 283) — 27-ы Папа Рымскі з 4 студзеня 275 году па сваю сьмерць 7 сьнежня 283 году. 

## Пантыфікат
Паводле паходжаньня быў італьянцам з Тасканы. Зьвестак пра яго вельмі мала. Пры гэтым *Lіber Pontіfіcalіs* адзначае, што пэрыяд служэньня Эўтыхіяна доўжыўся 8 гадоў і 11 месяцаў з 275 па 283 гады. Эўсэбіюш Кесарыйскі, наадварот, кажа, што ягонае праўленьне доўжылася ўсяго 10 месяцаў. Ён дазволіў пасьвячэньне садавіны, уласнаручна пахаваў 342 пакутніка.

Ягоны дзень Каталіцкі Касьцёл адзначае 8 сьнежня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Pope St. Eutychianus.  Catholic Encyclopedia.
Агіла

**Агіла** (*Агіль*, *Ягіл*, *Ягла*, *Якель*, *Акль*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Агіла, Агіл або Якіла (Agilo, Agilus, Jackilo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ег- (аг-, ек-) (імёны ліцьвінаў Ягвін, Ягінт, Ягоўд; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад гоцкага agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч'.

Адпаведнасьць імя Ягіла (Яўгіла) германскаму імю Agil сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Імёны Агіл і Егіл гістарычна бытавалі ў Польшчы: *Agilis* (1382—1398 і 1455—1480 гады), *Jegil* (1381 год).

У Прусіі бытавала імя *Jagil*. У 1561 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Georgius Eckel, Bartensteinensis Prutenus*, у 1635 годзе — *Johannes Jeckel, Regiomontanus Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *земълю Якгловщину… чоловеки седели, на имя Якгло* (26 сьнежня 1504 году); *люди… а [[Бутрым]]а Екгиловича* (22 жніўня 1522 году); *Jan Jagiłł* (20 кастрычніка 1655 год); *xiędza Pachomiusza Ohilewicza — zakonnika reguły świętego Bazylego, wikaryusza generalnego wszystkich monasterów… отцу Похомію Огилевичу — викарому енеральному всехъ монастыровъ* (21 чэрвеня 1671 году); *ксендза Пахоміуса Огилевича — светое теологии доктора, закону светого Базилего викарого енерального… ugody podpisuię się: Pachomius Ohilewicz* (13 чэрвеня 1673 году); *Parafia [[Кабыльнік|kobylnicka]]… Okieły* (1784 год).

## Носьбіты
* Агіла I ( 554) — кароль вэстготаў
* Агіла II ( каля 714) — кароль вэстготаў
* Пахом Агілевіч (*Pacomio Ogilewicz*) — заступнік Ордэну базылянаў у Рыме ў сярэдзіне XVII стагодзьдзя

Аклевічы (Aklewicz) гербу Агончык — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Якелевіч (Jakielewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У XVI ст. існавалі «грунты» Ягілішкі (*Ягилишки*) у Жамойцкім старостве.

У гістарычнай Прусіі існуе вёска Агіля.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ірына Партугальская

**Ірына Партугальская** ці **Ірына Тамарская** (, 635 г., Тамар, Партугалія — 653 г., Сантарэн, Партугалія) — сьвятая Рыма-Каталіцкай царквы, пакутніца. У гонар яе названы горад Сантарэн, Партугалія. Лічыцца заступніцай гарадоў Сантарэну і Тамара.

## Паданьне

Дакладных зьвестак аб Ірыне Тамарскай не існуе. Хрысьціянскае паданьне абвяшчае, што Ірына нарадзілася ў горадзе Набансія (непадалёк ад сучаснага Тамара) у арыстакратычнай сям’і. Ірына была вельмі прыгожай дзяўчынай. Бацькі, каб абараніць Ірыну ад дамаганьняў, аддалі яе ў манастырскую школу, дзе яна знаходзілася пад абаронай ахоўніка. Ірына не часта выходзіла за муры кляштару, але аднойчы, калі яна шпацыравала недалёка ад манастыра, яе выпадкова заўважыў адзін юнак Брытальд з ўплывовай сям’і і закахаўся ў яе. Кожны раз, калі Ірына ішла на набажэнства ў царкву, юнак ішоў за ёй. У рэшце рэшт, Брытальд зрабіў Ірыне прапанову, але дзяўчына адмовіла яму, сказаўшы, што ніколі не выйдзе за яго замуж, таму што яна дала зарок бясшлюбнасьці.

Між тым ахоўнік, які ахоўваў Ірыну, таксама зрабіў ёй прапанове выйсьці за яго замуж. Ірына адмовіла і яму. Тады ахоўнік ілжыва абвінаваціў Ірыну ў тым, што яна блудадзеіла з невядомым мужчынам і цяжарная ад яго. Гэтая паклёп стала распаўсюджвацца па ўсім горадзе. Брытальд даведаўшыся пра гэта, вырашыў забіць Ірыну. Ён наняў забойцу. Калі Ірына вярталася пасьля наведваньня хворага, забойца падышоў ззаду да Ірыне і працяў яе мячом.

Цела забітай дзяўчыны было кінутае ў раку Таха (Тэжу). Праз некаторы час манахі-бэнэдыктынцы, якія пражывалі ў горадзе Скалабрыз, падабралі цела, пахавалі ў сваім кляштары і сталі распаўсюджваць яе шанаваньне як сьвятой пакутніцы. Паступова шанаваньне Ірыны распаўсюдзілася ў Скалабрысе да такой ступені, што горад стаў называцца імем сьвятой Ірыны — Сантарэн.

## Шанаваньне
Сьвятая Ірына малюецца ў іканаграфіі ў манаскім адзеньні з пальмавай галіной.

Дзень памяці ў Каталіцкай Царкве — 20 кастрычніка.

## Літаратура

* OLIVEIRA, P. Miguel de: Santa Iria e Santarém. Lenda e História. Estudos hagiográficos, Lisboa, União Gráfica, 1964
* COSTA, P. Avelino de Jesus: Santa Iria e Santarém, revisão de um problema hagiográfico e toponímico. — Coimbra, FLUC, 1972

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 635 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 653 годзе
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Сьвятыя Партугаліі
Лютвард

**Лютвард** (; ? — 900 або 901) — канцлер франкаў (з 878), біскуп Вэрчэлі (з 880).

## Біяграфія
Атрымаў прызначэньне ад імпэратара Карла Тоўстага, які давяраў яму як пасярэдніку з папствам.

У 887 годзе Карл зьвінаваціў Лютгарда ў рамане з імпэратрыцай Рыхардай, і хоць імпэратрыца пасьпяхова перанесла выпрабаваньне агнём, яго выгналі з суду. Людзі Лютварда выкралі дачку Унраха III з кляштару ў Брэшыі і прымусілі яе выйсьці замуж за аднаго зь яго сваякоў. Гэта справакавала варожасьць паміж Лютвардам, галоўным прэлятам Каралінгаў у Лямбардыі, і Бэрэнгарам Фрыульскім, галоўным сьвецкім магнатам.

Славуты паэт таго часу Ноткер з Сэнт-Гала прысьвяціў Лютварду сэрыю вершаў паміж 881 і 887 гадамі.

## Глядзіце таксама
* Літавор

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя франкаў
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы
Лютбэрт

**Лютбэрт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Лютбэрт — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад liut 'люд, людзі' і berht 'яскравы'.

## Носьбіты
* Лютпэрт ( 702) — кароль лянгабардаў
* Лютбэрт Мюнстэрскі ( 871) — біскуп Мюнстэру
* Лютбэрт Майнцкі ( 889) — арцыбіскуп Майнцу

## Глядзіце таксама
* Лют
* Бэрт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Лютольд

**Лютольд**, **Літольд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Лютольд — імя германскага паходжаньня, якое звычайна выводзяць ад liut 'люд, людзі' і wald 'валодаць, гаспадарыць'.

## Носьбіты
* Лютольд Аўгсбурскі  996) — біскуп Аўгсбургу
* Лютольд фон Эпэнштайн (каля 1050—1090) — герцаг Карынтыі і маркграф Вэроны
* Лютольд фон Ахальм ( 1098) — граф Ахальму
* Літольд Зноемскі ( 1112) — князь зноемскі, з дынастыі Пржэмысловічаў
* Лютольд I ( 1213) — біскуп Базэлю
* Лютольд II ( 1249) — біскуп Базэлю
* Лютольд фон Крэмзір ( па 1329) — біскуп Брэслава
* Лютольд Зноймскі ( 1112) — князь Маравіі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны