Ружавая радыёла

**Ру́жавая радыёла** (залаты корань) — шматгадовая травяністая расьліна з тоўстымі і мясістымі каранямі.

Належыць да сямества таўсьцянкавых. Сьвежы зрэз або злом карэнішча пахне ружай, адсюль навуковая назва. Карані бураватыя адценьня старой пазалоты, адсюль народная назва. Памер каранёў дасягае 15 см, а вага 900 грамаў. Ад каранёў адыходзяць прамыя сьцёблы, на якіх месьціцца мясістае лісьце. Кветкі жоўтыя, сабраныя ў суквецьці. Расьце на альпійскіх і падальпійскіх лугах, займае арктычныя і горныя вобласьці ў Эўразіі: у Азіі — у Сібіры, гарах Алтаю, Цянь-Шаню і Далёкага Ўсходу; у Эўропе — у Карпатах. Цьвіце ў чэрвені-ліпені. Плады сьпеюць у ліпені-жніўні.

## Вырошчваньне і прыгатаваньне
Залаты корань размножваюць насеньнем і вэгетатыўна. Адрэзкі карэнішчаў даўжынёй 5-6 см з 2-3 пупышкамі аднаўленьня саджаюць на глюбіню да 1-1,5 см. Пры вэгетатыўным размножваньні адной расьліны ўтвараюцца толькі мужчынскія або жаночыя расьліны і адсутнічае насеньне, бо залаты корань ёсьць двухдомнай расьлінай. Найчасьцей насеньне сеюць у кастрычніку, пад зіму. У першы год усходы маладых сеянцаў варта прыцяняюць і паліваюць. Да канца 1-га году ўтвараецца сьцябло вышынёй 8-12 см. Увесну або ў жніўні 2-га году расьліны высаджваюць шэрагамі на адлегласьці 60-70 см, і на адлегласьці між расьлінамі 30-40 см у саміх шэрагах. Залаты корань, які вырас з насеньня, квітнее на 2-3 год. Нарыхтоўку карэнішчаў пачынаюць на 3-4 год пасьля пасеву, у жніўні-верасьні. Пагатоў нарыхтоўцы не падлягаюць малыя расьліны з 1-2 сьцёбламі. Выкапаныя карэнішчы чысьцяць ад зямлі, мыюць у праточнай вадзе і сушаць у цені. Затым іх рэжуць на кавалкі даўжынёй 2-5 см і сушаць у цёмным пакоі. Высушанае карэнішча мае на зломе белае або мяка-ружовае адценьне, пахне падобна да ружы і мае гаркавата-вяжучы смак. Высушаная расьліна захоўвае прыдатнасьць 3 гады.


Rhodiola rosea (Habitus).jpg|Малады ўсход расьліны
Rhodiola rosea.jpg|Маладое суквецьце
Rhodiola rosea flowers.JPG|Раскрытае суквецьце
Roseroot in fruit (7611395100).jpg|Сьпелыя плады
Rhodiolaroseadried.jpg|Высушаны здробнены корань
Rhodiola rosea fluid extract.jpg|Настойка залатога кораня


## Выкарыстаньне
Маладыя зялёныя лісткі расьліны выкарыстоўваюць для салатаў. З каранёў гатуюць кісель і лекавыя ўзвары, пасьцілу, цукеркі і варэньне. Зёлкавую гарбату з даданьнем залатога кораня выкарыстоўваюць для зьняцьця стомы пасьля працы. Асноўным дзейным рэчывам залатога кораня ёсьць гліказіды — салідразід і радыёлазід. Таму з 17-га стагодзьдзя залаты корань ужываюць у народнай мэдыцыне для павышэньня працаздольнасьці пры заняпадзе сілаў у пажылым узросьце. Настойку залатога кораня ўжываюць пры ператамленьні і нэўрозе, ад зубнога болю і пры малакроўі, для паляпшэньня слыху, а таксама пры хваробах печані і страўніка. Для прыгатаваньня настойкі залаты корань заліваюць 40%-ай рашчынай сьпірту (гарэлкай) і настойваюць цягам 2 тыдняў у цёмным прахалодным пакоі. Прымаюць настойку па 5-10 кропляў двойчы або тройчы на дзень за паўгадзіны да ежы, цягам 10-20 дзён. Супрацьпаказаньнямі для прыёму настойкі служаць бессань, ліхаманка, пераўзбуджэньне і гіпэртанічны крыз, а таксама гіпэртанія.

## Крыніцы

Катэгорыя:Двухдольныя
Катэгорыя:Флёра Эўразіі
Катэгорыя:Флёра Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Лекавыя расьліны
Катэгорыя:Антыдэпрэсанты