Арцём Вярыга-Дарэўскі

**Арцём Вярыга-Дарэўскі** (23 кастрычніка 1816, вёска Кублічы, Лепельскі павет, Віцебская губэрня (цяпер Ушацкі раён Віцебскай вобласьці) — 1884, Сыбір; Псэўданімы і крыптанімы: *Artemiusz*; *Białoruska Duda*; *A.W.*; *D…a B.*; *D-da B.*) — беларускі паэт, драматург, публіцыст і дасьледнік фальклёру, адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры.

## Біяграфія
Паходзіў з старадаўняга, але зьбяднелага шляхецкага роду. Бацька быў дазорцам мер і вагаў у Кублічах, маці памерла па родах. Дзяцінства прайшло ў фальварку Людвінаве непадалёк ад Дзісны. Па заканчэньні Забельскай гімназіі (мястэчка Валынцы, цяпер Дрысенскі раён) служыў у Віцебскай часовай камісіі для рэвізіі дзейнасьці губэрнскай дваранскай дэпутацкай зборні (1836—1844). У сярэдзіне 1840-х гадоў набыў фальварак Стайкі паблізу Віцебску, ажаніўся. Служыў у розных установах Віцебску. З 1852 году калескі асэсар.

Шмат сілаў і часу аддаваў культурна-асьветніцкай дзейнасьці, імкнучыся арганізаваць на Віцебшчыне народныя школы, тэатар, бібліятэкі і чытальні. У 1850-я гады арганізаваў у Віцебску публічную бібліятэку. Зьбіраў беларускі фальклёр. Дасылаў допісы ў газэты «Kurjer Wileński» і «Виленский вестник» (Вільня), «Słowo» (Пецярбург), часопіс «Ruch muzyczny» (Варшава). Стаў вядомы як аўтар паэм, гутарак і драматычных твораў, якія разыходзіліся ў рукапісах: паэмы «Ахульга» (тэматычна зьвязаная з змаганьнем горцаў пад кіраўніцтвам Шаміля), драмы «Гордасьць», камэдыяў «Хцівасьць» і «Грэх 4-ы — гнеў». Першым пераклаў на беларускую мову паэму Адама Міцкевіча «Конрад Валенрод». Беларускія творы з прычыны цэнзурных умоваў не друкаваліся, рукапісы ня знойдзены. Пры жыцьці выйшла адзіная кніга на польскай мове «Гутарка пра сваяка». 

Грамадзкі рэзананс атрымала паездка ў 1858 годзе ў Вільню, дзе сустрэўся зь віднымі прадстаўнікамі культуры. Тады ж быў запачаткаваны знакаміты «Альбом Вярыгі-Дарэўскага» (1858—1863), які стаў своеасаблівым літаратурна-грамадзкім альманахам, дзе між іншых свае запісы пакінулі Ўладзіслаў Сыракомля, Вінцэсь Каратынскі, Адам Кіркор, Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, Ялегі Пранціш Вуль.

У 1861—1862 гадох браў удзел у патрыятычных дэманстрацыях у Віцебску, за што стаў аб’ектам пільнага нагляду расейскіх жандараў. З пачаткам нацыянальна-вызвольнага паўстаньня быў у 1863 годзе адным з кіраўнікоў узброенага выступленьня на Віцебшчыне. Арыштаваны ўладамі Расейскай імпэрыі 6 траўня 1863 году, амаль два гады правёў пад сьледзтвам у расейскай турме ў Віцебску. Ад пачатку вырачаны расейскім судом на пажыцьцёвую катаргу, замененую 8 гадамі катаржных работ. У 1865 годзе высланы ва Ўсходнюю Сібір (саляварны завод ва Ўсольлі). З 1868 году на пасяленьні ў Іркуцку. Памёр у Сібіры.

## Літва і ліцьвіны

Пісаў у сваім творы: «*[[Літва]] — родная зямелька*». Ягоны верш «Ліцьвінам, што запісаліся ў мой „Альбом“, на разьвітаньне» (1858 год) адрасаваны маладым беларускім літаратарам. У ім аўтар усклікаў: «*Чый гэта голас? Гэты словы нашы, браценькі-літоўцы*».

## Бібліяграфія
* Gawędka o Swojaku przez Białoruską Dudę. Mohylew; Wilno, 1858;
* Пачынальнікі. Мн., 1977. С. 213—292;
* Беларуская літаратура ХІХ ст.: Хрэстаматыя. Мн., 1988.
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* Васілеўскі Д. Арцём Ігнатавіч Вярыга-Дарэўскі і яго літаратурна-грамадская чыннасць // Полымя. 1929, № 6.
* Кісялёў Г. Арцём Вярыга-Дарэўскі // Кісялёў Г. Загадка беларускай «Энеіды». Мн., 1971.
* 
* Борковский С. А., Мальдис А. И. Поэтическое наследие Артемия Вериги-Даревского // Советское славяноведение. 1971, № 2.

## Вонкавыя спасылкі
* Цытаты і афарызмы Арцёма Вярыга-Дарэўскага

Катэгорыя:Нарадзіліся 23 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1816 годзе
Катэгорыя:Беларускія драматургі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Памерлі ў 1884 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лепельскім павеце
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскай губэрні