Берасьцейскі павет

**Берасьце́йскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Падляскага, пазьней Берасьцейскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Сталіца — места Берасьце.

## Гісторыя
Утварыўся ў 1513 годзе ў складзе Падляскага ваяводзтва. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў перайшоў да Берасьцейскага ваяводзтва. Адначасна ў ягоны склад увайшла тэрыторыя скасаваных Кобрынскага і Камянецкага паветаў.

У 1616 годзе ад Берасьцейскага павету Вялікага Княства Літоўскага да Мельніцкага павету Падляскага ваяводзтва Каралеўства Польскага далучылі маёнткі Бокавічы, Вітулін, Гарадзішча, Казерады , Міжрэчча, Палюбічы, Росаш, Яблань ды іншыя.

Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Берасьцейскага павету ліцьвінамі: «*литвин… Мартишка з города с [[Кобрынь|Кобрина]]*» (1609—1610 гады). 
Паводле асабовага каталёгу езуітаў, Мікалай Грэбянеўскі (уступіў у ордэн у 1572 годзе) азначаецца як *Lithuanus, ex Brzestae districtu*, а паводле каталёгу студэнтаў Грэцкай калегіі ў Рыме, Ісыдор Ляшчынскі азначаецца як *Lithuanus, ex Palatinatu Brestensi* (1714 год). У матрыкуле Базэльскага ўнівэрсытэту пад 1599/1600 годам значыцца *Nicolaus Zenowitz, Palatinides Brestensis Lituanus*, у матрыкуле Каралявецкага ўнівэрсытэтуту пад 1775 годам — *Pusch Dan. Gottlob Ernest., [[Славатычы|Slawaticza]]-Litthuan.* У запісах мэтрыкі папскай сэмінарыі ў Оламаўцу значацца *Serapion Lozowsky Lithuanus Brestensis* (1711—1714 гады), *Sylvester Arteczky Lituanus ex Palatinatu Brestensi* (1738—1742 гады). Паводле каталёгу ордэну трынітарыяў у Рэчы Паспалітай (1785 год), *Maria de Mercede Grabowski… Lithuanus, in palatinatu Brestensi natus… Omnibus Sanctis Zadarnowski… Lithuanus, in palatinatu Brestensi natus*. Апроч таго, сярод вернікаў некалькі парафіяў ўпамінаецца старалітва, якую крыніцы зьвязваюць з русінамі: Чарнаўчыцы (1721 год), Камянец (1726 год), Равяцічы (1746 год).

У 1791 годзе, згодна з Канстытуцыяй Рэчы Паспалітай, з складу Берасьцейскага вылучылі Кобрынскі павет з цэнтрам у месьце Кобрынь.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) большая частка павету апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, заходнія рэгіёны — у Аўстрыі.

## Сымболіка
Павятовая харугва была блакітнага колеру з выяваю Пагоні ў чырвоным полі.

Мескія гербы атрымалі Белая, Берасьце, Высокае, Гарадзец, Камянец, Кобрынь, Кодань, Малеч, Мілейчыцы, Пяшчатка, Пружаны, Славатычы, Шарашоў, Янаў Падляскі.

## Геаграфія

На поўначы межаваў зь Мельніцкім паветам Падляскага ваяводзтва і Ваўкавыскім паветам Наваградзкага ваяводзтва, на ўсходзе — з Слонімскім паветам Наваградзкага ваяводзтва і Пінскім паветам Берасьцейскага ваяводзтва, на поўдні і захадзе — з Каралеўствам Польскім.

У склад Берасьцейскага павету ўваходзіла тэрыторыя Берасьцейскага гродавага, Зёлаўскага, Камянецкага, Кобрынскага, Шарашоўскага старостваў (дзяржаўных воласьцяў) і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі.

Найбольш значныя месты і мястэчкі: Белая, Бяроза Картуская, Вішніцы, Воўчын, Высокае, Ганна, Дывін, Дакудаў, Камянец, Кобрынь, Кодань, Міжрэчча, Пішчац, Пружаны, Ражанка, Славатычы, Уладава, Чарнаўчыцы, Шарашоў, Янаў Падляскі. Таксама на тэрыторыі павету знаходзіліся месты і мястэчкі Антопаль, Воінь, Гарадзец, Дамачава, Ламазы, Малеч, Мілейчыцы, Расна, Сялец, Тэрэспаль. Магдэбурскае права мелі Белая (1.06.1621), Берасьце (15.08.1390), Вішніцы (XVI ст.), Высокае (1494), Ганна (1546), Гарадзец (10.12.1589), Дакудаў (1504), Дывін (1642), Камянец (26.06.1503), Кобрынь (10.12.1589), Кодань (1511), Ламазы (1568), Малеч (6.06.1645), Міжрэчча (XV ст.), Мілейчыцы (1516), Пішчац (1530), Пружаны (6.05.1589), Славатычы (1577), Уладава (1534), Чарнаўчыцы (1718), Шарашоў (1726).

## Дэмаграфія

У сярэдзіне XVII ст. налічваў 40 455 дымоў. Паводле сучасных падлікаў, да вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 283 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 147 тыс. чал.

На 1775 год павет налічваў 32 554 дымы.

## Ураднікі

Павятовы соймік праходзіў у Берасьці, тамака ж месьціліся падкаморскі,земскі, гродзкі суды. Берасьцейская шляхта абірала двух паслоў на Вальны сойм і двух дэпутатаў на Галоўны Трыбунал.

## Архітэктура
### Драўляная
На тэрыторыі Берасьцейшчыны склалася даўняя традыцыя драўлянага дойлідзтва. 


Braševičy, Spaskaja. Брашэвічы, Спаская (N. Orda, 13.03.1863).jpg|Спаская царква, Брашэвічы
Valaviel. Валавель (XX).jpg|Юр’еўская царква, Валавель
Vojskaja, Trajeckaja. Войская, Траецкая (1944-49).jpg|Траецкая царква, Войская
Hałoŭčycy, Uźvižanskaja. Галоўчыцы, Узьвіжанская (1900) (2).jpg|Узьвіжанская царква, Галоўчыцы


Dyvin, Kobrynskaja, Piatnickaja. Дывін, Кобрынская, Пятніцкая (S. Bochnig, 1929) (4).jpg|Пятніцкая царква, Дывін
Kamianiec, Carkoŭnaja, Symonaŭskaja. Камянец, Царкоўная, Сымонаўская (1903).jpg|Царква Сьвятога Сымона, Камянец
Kobryń, Gubernijalnaja, Pietrapaŭłaŭskaja. Кобрынь, Губэрніяльная, Петрапаўлаўская (1899).jpg|Царква Сьвятых Пятра і Паўла, Кобрынь
Krynki, Mikolskaja. Крынкі, Мікольская (1920-49).jpg|Мікольская царква, Крынкі


Ołtuš, Spaskaja. Олтуш, Спаская (4.05.1917).jpg|Спаская царква, Олтуш
Čarnaŭčycy, Bieraściejskaja-Mohiłkavaja. Чарнаўчыцы, Берасьцейская-Могілкавая (3.05.1916).jpg|Пятніцкая царква, Чарнаўчыцы
Šarašoŭ, Kamianieckaja. Шарашоў, Камянецкая (1915).jpg|Царква Раства Багародзіцы, Шарашоў
Jałova, Hańnienskaja. Ялова, Ганьненская (1944-49).jpg|Царква Сьвятой Ганны, Ялова


### Мураваная
У XVII ст. у мураваную архітэктуру Берасьцейшчыны прыйшла стылістыка барока, у XVIII ст. — віленскага барока і клясыцызму.


Church of St Mikola Bierascie.jpg|Мікольская царква, Берасьце
Bieraście, Rynak. Берасьце, Рынак (1830)..jpg|Кляштар аўгустынаў, Берасьце
Bieraście, Pieski. Берасьце, Пескі (1831).jpg|Кляштар брыгітак, Берасьце
Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1836).jpg|Кляштар бэрнардынак у Берасьці, віленскае барока


Bieraście, Bernardynski. Берасьце, Бэрнардынскі (1830).jpg|Кляштар бэрнардынаў, Берасьце
Bieraście, Zaŭhrynieckaje pradmieście. Берасьце, Заўгрынецкае прадмесьце (1830).jpg|Кляштар трынітарыяў, Берасьце
Biaroza Kartuskaja, Klaštarnaja. Бяроза Картуская, Кляштарная (N. Orda, 1875).jpg|Кляштар картузаў, Бяроза Картуская
Voŭčyn. Воўчын (T. Kamienabrocki, 1930).jpg|Траецкі касьцёл, Воўчын


Vysokaje. Высокае (1773).jpg|Кляштар баніфратаў, Высокае
Tarakań. Таракань (1901-39).jpg|Богаяўленская царква ў Таракані, віленскае барока
Zespół zamkowy (XV-XVIw.) kościół p.w. św. Ducha (1540r.) - Kodeń powiat bialski woj. lubelskie ArPiCh A-55.JPG|Духаўская царква, Кодань
Монастырь Святого Спаса в Кобрине.JPG|Спаскі манастыр, Кобрынь


## Глядзіце таксама
* Берасьцейскі павет (Гарадзенская губэрня)
* Берасьцейскі павет (1919—1939)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*