Дрыбін

**Дры́бін** — мястэчка ў Беларусі, на рацэ Проні. Адміністрацыйны цэнтар Дрыбінскага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 2945 чалавек. Знаходзіцца за 64 км на паўночны ўсход ад Магілёва, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Цёмны Лес (лінія Ворша — Крычаў). Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з Магілёвам і Горкамі.

Дрыбін — даўняе мястэчка гістарычнай Амсьціслаўшчыны, вядомае тутэшымі шапаваламі, якія распрацавалі ўласную ўмоўную мову — «катрушніцкі лемезень».

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Дрыбін упамінаецца ў XVI ст. як шляхецкае ўладаньне ў Амсьціслаўскім ваяводзтве. У XVII ст. існаваў *Новы Дрыбін*. Канцлер Леў Сапега ў сваім тэстамэнце 1633 году ўпамянуў «вёску і пушчу Дрыбінскую».

У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) Дрыбін апынуўся ў цэнтры баявых дзеяньняў: 8 кастрычніка 1660 году непадалёк ад яго абаронцы Вялікага Княства Літоўскага пад камандаю гетмана вялікага Паўла Яна Сапегі здабылі перамогу над маскоўскімі захопнікамі. За часамі Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) у 1708 годзе мястэчка спалілі расейскія войскі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Дрыбін апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Чавускім павеце Магілёўскай губэрні. Мястэчка было цэнтрам маёнтку Цеханавецкіх. На 1784 год тут быў 181 двор, дзеяла царква, працавалі 25 крамаў і млын. У 1830 годзе ў Дрыбіне заснавалі вінакурню. У 1845 годзе выбухнула выступленьне сялянаў супраць прыгоннага права, жорстка здушанае расейскімі салдатамі.

На 1848 год у Дрыбіне было 95 двароў, дзеяла драўляная царква, існаваў мост на сваях цераз раку Проню. На 1860 год у мястэчку было 167 драўляных дамоў, дзеялі царква і 2 малітоўныя дамы, працавала вінакурня. У 1862 годзе адкрылася расейская народная вучэльня (у 1889 годзе тут навучаліся 50 хлопчыкаў і 16 дзяўчынак). За часамі нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) 24 красавіка 1863 году на шляху да Расна ў Дрыбіне на адпачынак спыняўся Горацкі паўстанцкі аддзел пад камандаю Л. Зьвяждоўскага. У 1872 і 1883 гадох у мястэчку заснавалі 3 маслабойні. У 1877 годзе Дрыбін перайшоў у валоданьне Ўрангеля фон Гюбэнталя. На 1880 год тут было 250 двароў, дзеялі царква і 2 малітоўныя дамы, працавалі валасная ўправа, школа пісьменнасьці, лякарня, 2 млыны і 30 крамаў; штогод праводзіўся кірмаш. Апроч сельскай гаспадаркі, жыхары займаліся промысламі, найбольш вядомымі былі дрыбінскія шапавалы, якія распрацавалі сваю ўмоўную мову — «катрушніцкі лемезень». У 1890 годзе ў мястэчку заснавалі другую вінакурню, у 1899 годзе — яшчэ адну. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у Дрыбіне было 330 двароў, дзеялі царква, 4 сынагогі і малітоўны дом, працавалі школа граматы, народная вучэльня, валасная ўправа, хлебазапасны магазын, вадзяны млын, 34 крамы і 2 шынкі. У 10-ю пятніцу па Вялікдні адбываўся кірмаш. Побач зь мястэчкам існавалі фальварак Дрыбін (3 двары, капліца і млын) і вёска Стары Дрыбін (81 двор), а таксама сядзіба сьвятара Дрыбінскай царквы. З 1903 году ў мястэчку дзеяла пажарнае таварыства, у 1910—1911 гадох адкрыліся пошта і ашчадная каса. На 1909 год у Дрыбіне было 315 драўляных будынкаў.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Дрыбін абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Дрыбін вярнулі БССР, дзе ён стаў цэнтрам раёну (з 16 верасьня 1959 да 29 сьнежня 1989 году быў цэнтрам сельсавету). На 1926 год у мястэчку было 427 двароў. У 1930-я гады тут працавалі вадзяны і нафтавы млыны, кузьня, кравецкая майстэрня «Чырвоная ігла» (з 1907 году; 22 работнікі), шавецкая майстэрня, арцель «Смычка» (з 1930 году; 16 работнікаў), смалакурны завод, арцель «Смалапрадукцыя» (з 1927 году; 23 работнікі), хлебапякарня (з 1930 году; 2 работнікі), крухмальны завод (з 1929 году), масларобча-сыраварны завод (з 1929 году), шапавальны завод. На 1941 год у Дрыбіне было 320 двароў. У Другую сусьветную вайну з 14 ліпеня 1941 да 2 кастрычніка 1943 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

На 1985 год у Дрыбіне было 612 двароў. У лістападзе 1996 году да яго далучылі вёску Стары Дрыбін. У 1997 годзе Дрыбін атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу, у гэты час тут было 1103 двары. 26 сакавіка 2003 году афіцыйна зацьвердзілі герб мястэчка.

## Насельніцтва

### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:170 barincrement:29
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:3000
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1784 from:0 till:657 
  bar:1880 from:0 till:1080 
  bar:1909 from:0 till:1959
  bar:1940 from:0 till:1200
  bar:1971 from:0 till:1817
  bar:1992 from:0 till:1500
  bar:2008 from:0 till:2900
  bar:2018 from:0 till:2945
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:



* **XVIII стагодзьдзе**: 1776 год — 499 чал. у *мястэчку Дрыбіне* і 82 чал. у *вёсцы Старым Дрыбіне*; 1784 год — 657 чал.
* **XIX стагодзьдзе**: 1860 год — 883 чал.; 1880 год — 1080 чал.; 1881 год — 964 чал.; 1897 год — 2105 чал. у *мястэчку Дрыбіне*, 27 чал. у *фальварку Дрыбіне*, 460 чал. у *вёсцы Старым Дрыбіне* і 4 чал. пры сядзібе сьвятара Дрыбінскай царквы
* **XX стагодзьдзе**: 1909 год — 1959 чал., зь іх 60% — хрысьціяне, 40% — юдэі; 1923 год — 1997 чал.; 1926 год — 1522 чал. у *мястэчку Дрыбіне* і 44 чал. у *сяле Дрыбіне*; 1940 год — 1,2 тыс. чал.; 1971 год — 1817 чал.; 1985 год — 1556 чал.; 1992 год — 1,5 тыс. чал.; 1997 год — 2580 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2004 год — 3,2 тыс. чал.; 2006 год — 3,0 тыс. чал.; 2007 год — 3,5 тыс. чал.; 2008 год — 2,9 тыс. чал.; 2017 год — 2974 чал.; 2018 год — 2945 чал.

### Адукацыя
У Дрыбіне працуюць сярэдняя школа, школа мастацтваў.

### Мэдыцына
Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляюць лякарня і паліклініка.

### Культура
Дзеюць 2 бібліятэкі, палац культуры.

## Забудова
Папярэдні праект забудовы і плянаваньня Дрыбіна распрацавалі ў 1982 годзе. Мястэчка мае прастакутны плян. Галоўная вуліца арыентуецца з захаду на ўсход. На ёй разьмяшчаюцца асноўныя мураваныя грамадзкія будынкі. На поўнач і поўдзень ад галоўнай праходзяць другарадныя вуліцы. Забудова двухбаковая, шчыльная. Жылыя дамы пераважна драўляныя сядзібнага тыпу. У 1990-я гады ў зьвязку з аднаўленьнем Дрыбінскага раёну і наданьнем мескага статусу ў Дрыбіне разгарнулася значнае будаваньне.

## Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай прамысловасьці.

## Турыстычная інфармацыя

### Інфраструктура
Дзее Дрыбінскі гістарычна-этнаграфічны музэй. Спыніцца можна ў гасьцініцы «Дрыбін».

### Славутасьці
За 1 км на паўднёвы захад ад мястэчка знаходзіцца старажытны курган і 2 археалягічныя стаянкі каменнага веку.

### Страчаная спадчына
* Царква

## Дадатковыя зьвесткі
* На Амсьціслаўшчыне ходзіць прымаўка: «у Дрыбіне даюць па рыбіне, а ў Расьне — хоць зубамі лясьні» (запісана каля Гораў-Горак).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* Лившиц, В. М. Гордость и слава Дрибинского района. — Горки, 2017. — 50 с, ил.
* Лившиц, В. М. Перекрёстки Дрибинской истории (Краткий историко-экономический очерк) — Горки, 2017. — 80 с, ил.
* *Лившиц, В. М.* Холокост. Дрибин и Дрибинский район. — Горки: 2021. — 148 с, ил.
* *Лившиц, В. М.*Дрибин и Дрибинский район: знаменитые земляки. - Горки: 2024. — 128 с, ил.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* Афіцыйны сайт Дрыбінскага выканкаму
* Навіны Дрыбіна


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі