Табарынскі раён

**Табары́нскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і муніцыпальнае ўтварэньне ў Сьвярдлоўскай вобласьці Расеі. Адносіцца да Ўсходняй упраўленчай акругі. Адміністрацыйны цэнтар — сяло Табары́.

## Геаграфія
Раён размешчаны ва ўсходняй частцы Сьвярдлоўскай вобласці. Мяжуе на паўднёвым усходзе з Таўдзінскім, на паўднёва-захадзе з Турынскім, на паўночным захадзе з Гарынскім, на захадзе з Алапаеўскім муніцыпальным ўтварэньнем, на паўночным усходзе з Ханты-Мансійскай акругай Цюменскай вобласьці.

Рэльеф раёну ўяўляе сабой амаль плоскую раўніну, так як разьмешчаны на ўсход ад Ўральскага хрыбта ў паўднёва-заходняй частцы Заходне-Сыбірскай нізіны.

У раёне працякае суднаходная рака Таўда са шматлікімі прытокамі. Карысныя выкапні: торф, вапняк, нафту і іншыя, дзьве крыніцы цёплай вады, якія валодаюць добрымі лячэбнымі якасьцямі. У Табарынскім раёне маецца два заказнікі — Чарнарэчынскі і Табарынскі.

## Гісторыя
Першую сялянскую слабаду ў Таўдзінскім краі — Табарынскую слабаду — заснавалі пелымскія першааратыя ў 1583 годзе. У канцы 18 стагодзьдзя для дзяржаўных сялян усталявалася валасное кіраваньне. Цэнтар рускай воласьці стаў называцца сялом Табарынскім. Паводле зьвестак Пелымскага ваяводзтва на 1751 год у Табарынской слабадзе было 17 вёсак.

Асноўны прыток насельніцтва на тэрыторыю сучаснага Табарынскага раёну прыпадае на 1910—1924 гады. З гэтага часу нацыянальны склад насельніцтва раёну ўскладняецца. Да мансі і рускіх (іх называюць чалдоны), якія пасяліліся ў гэтых месцах задоўга да XX стагодзьдзя, ададаюцца перасяленцы новай хвалі: марыйцы, чувашы, рускія з паволскіх губэрняў. А найбольшую колькасьць прыежджых складаюць беларусы.

Беларусы называюць сябе самаходы, з указанага часу і дасёньня яны складаюць большую частку насельніцтва раёну. Вёскі і вёскі беларусаў-самаход размяшчаюцца ў баку ад самай вялікай ракі раёну Таўды, у глухіх лясах на малых рэчках і азёрах. Асноўны від гаспадарчай дзейнасьці — земляробства. Вядома, што імі былі заснаваныя паселішчы з назвамі Антонаўскі, Гарадзішчанская, Азёрскі, Шышынскі і шэраг іншых, якія пазьней былі перайменаваны ў вёскі. Перасяленьне сялян — у асноўным зь Менскай і Магілёўскай губэрняў — працягвалася да 1920 году.

12 лістапада 1923 г. Пастановай УЦВК быў утвораны Табарынскі раён у складзе Ірбіцкай акругі зноў утворанай Уральскай вобласьці.

У 1920—1930-я гады, калі савецкія ўлады праводзілі палітыку падтрымкі нацыянальных меншасьцяў шырока прымянялася практыка стварэньня нацыянальных раёнаў і сельсаветаў. У гэты час Табарынскаму раёну быў нададзены статус беларускага нацыянальнага раёну. У 1930-я гады беларусы складалі каля 70 % насельніцтва Табарынскага раёну. Таму справаводзтва ў раёне вялося на беларускай мове цягам 7 гадоў да зьмяненьня дзяржаўнай палітыкі і скасаваньня нацыянальнага статусу раёна.

## Насельніцтва
Дынаміка колькасьці насельніцтва раёну:

У 1912 годзе на тэрыторыі раёну налічвалася 58 паселішчаў. На 1 студзеня 1950 году паводле дакумэнтаў дзяржаўнай статыстыкі значылася 97 населеных пунктаў. Пачынаючы з 1950-х гадоў пасьля ўзбуйненьня калгасаў многія вёскі па прычыне адсутнасьці насельніцтва былі ліквідаваныя. На момант ўсесаюзнага перапісу насельніцтва 1989 году налічвалася 46 населеных пунктаў, на 1 студзеня 2008 — 34 (зь іх у цяперашні час няма жыхароў па зьвестках аддзела дзяржаўнай статыстыкі ў сямі населеных пунктах: в. Чунь-Чэшь, в. Аляксандраўская, в. Яфімаўская, в. Носава, п. Пасолка, в. Чыркі, в. Антонаўка).

## Адміністрацыйны падзел
У *Табарынскае сельскае пасяленьне* ўваходзіць 8 населеных пунктаў:
* сяло Табары
* в. Антонаўка
* в. Добрына
* в. Емельяшаўка
* в. Какшарова
* в. Мачалка
* в. Таромка
* в. Фірулі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт раёну
* На сайце ўраду Сьвярдлоўскай вобласьці
* Фольклор «самоходов» — белорусских переселенцев
* Богордаева А.А., Федоров Р.Ю. Самоходы и вогулы Северного Урала (по материалам полевых исследований в Таборинском районе Свердловской области в 2002—2003 гг.) // Вестник археологии, антропологии и этнографии. 2010, 2(13). — с. 210—218.
* Фотагалерэя, Табарынскі раён

Катэгорыя:Сьвярдлоўская вобласьць