open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Народная Рэспубліка Баўгарыя

**Наро́дная Рэспу́бліка Баўга́рыя** () — афіцыйная назва Баўгарыі за сацыялістычным часам (1946—1990). НРБ кіравалася Баўгарскай камуністычнай партыяй, была сяброўкай Арганізацыі Варшаўскага дагавора і Савета эканамічнай узаемадапамогі.

У Другую сусьветную вайну Царства Баўгарыя ўступіла на баку Восі. У 1943 годзе на фоне пераходу ініцыятывы ў вайне на бок Савецкага Саюзу ў краіне ўзмацніўся камуністычны рух, і цар Барыс Трэці зрабіў спробу выйсьці з саюзу зь Нямеччынаю, але 28 жніўня нечакана сканаў. У 1944 годзе Баўгарыю ахапіў дзяржаўны застой. Няўдалыя спробы мірных перамоў прывялі да таго, што ў верасьні 1944 году савецкія войскі пачалі ўварваньне, не сустрэўшы, аднак, аніякага супраціву. 9 верасьня камуністы пры дапамозе міністра абароны Івана Марынава ажыцьцявілі дзяржаўны пераварот і прыйшлі да ўлады, абвясьціўшы народную рэспубліку.

У 1944—1945 гадах новы урад правёў шэраг рэпрэсій супраць палітычных супернікаў, калектывізацыю і экспрапрыяцыі, што прывяло да ўзьнікненьня партызанскага Гаранскага руху, які карыстаўся падтрымкай Грэцыі. Для ліквідацыі супраціву быў створаны Камітэт дзяржаўнай бясьпекі (ДС), які захоўваў важную ролю ўвесь час існаваньня НРБ. Рэферэндум 1946 году афіцыйна замацаваў сацыялістычны лад. Старшынём Савета Міністраў стаў адзін з самых харызматычных дзеячаў Камінтэрну, Георгі Дзімітроў. Ён наладжваў сяброўскія стасункі з Югаславіяй і актыўна ўдзельнічаў у распрацоўцы праекта Балканскай Фэдэрацыі (дзяржавы, якая павінна была аб’яднаць Югаславію, Албанію, Баўгарыю, Румынію, і, пры ўмове перамогі кампартыі ў грамадзянскай вайне, Грэцыю).

Сьмерць Дзімітрава ў 1949 годзе супала з савецка-югаслаўскім расколам, які паставіў крыж на ідэях аб’яднаньня Балканаў. Новы генэральны сакратар Баўгарскай камуністычнай партыі, сталініст Вылка Чарвенкаў, правёў чысткі ў партыі, закончыў калектывізацыю, нягледзячы на ўзброеныя выступы сялян, і аб’явіў курс на індустрыялізацыю краіны.

У 1954 годзе пасьля дэсталінізацыі да ўлады прыйшоў Тодар Жыўкаў. Пры ім НРБ увайшла ў Арганізацыю Варшаўскай дамовы, брала ўдзел у здушэньні Вугорскага паўстаньня 1956 году і Праскае вясны. Шчыльнае супрацоўніцтва з СССР прыносіла Баўгарыі значныя эканамічныя выгады. Да 1960 року прамысловасьць стала пераважным сэктарам дзяржаўнай эканомікі, і Баўгарыя стала значным экспартэрам побытавых тавараў, а пазьней і кампутарнай тэхнікі, за што атрымала мянушку «Крамянёвай даліны Ўсходняга блёку».

У 1989 годзе, падчас Восені народаў, у краіне пачаліся палітычныя рэформы. Тодара Жыўкава адхілілі ад ўлады, а БКП страціла свой кіроўны стан, зьмяніла назву на Баўгарская сацыялістычная партыя і прыняла сацыял-дэмакратычную ідэалёгію. У 1990 годзе прэзыдэнтам стаў кандыдат ад апазіцыйнага Саюзу дэмакратычных сілаў Жэлю Жэлеў, а з афіцыйнай назвы дзяржавы выключана слова «народная». Новая Канстытуцыя 1991 року афіцыйна скасавала ўсе сымбалі НРБ.

Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1946 годзе
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, скасаваныя ў 1990 годзе
Баўгарыя
Катэгорыя:Усходні блёк
Катэгорыя:Баўгарскі камунізм
Абарона Ўлацлаўка

**Абаро́на Ўлацла́ўка** — бітва ў часе польска-бальшавіцкай вайны, якая адбылася ў ваколіцах Ўлацлаўку 13—19 жніўня 1920 року.

## Перадумовы
Увесну 1920 року бальшавіцкая армія пад даводзтвам Міхаіла Тухачэўскага перайшла ў контранаступ на заходнім напрамку, а з поўдня наступала конная армія Сямёна Будзённага. 27 траўня 1920 року ў Варшава створаная Антыбальшавіцкая ліга, аддзелы якой паўсталі і ва Ўлацлаўку. 1 ліпеня створаная . Ва Ўлацлаўку ў ліпені таксама створаны Камітэт абароны дзяржавы, але фактычна падрыхтоўкай да абароны места займалася моладзь, найперш харцары. Яны далучаліся ў існыя вайсковыя падразьдзяленьні, а таксама дапамагалі ўзводзіць фартыфікацыі, капалі акопы. Узначаліў абарону Ўлацлаўка колішні афіцэр расейскай арміі палкоўнік Войцех Грамчынскі.

## Хада бітвы

Уночы з 13 на 14 жніўня  Гай-Хана заняў пазыцыі на падыходах да Ўлацлаўка, а ранкам пасьля гадзіннага бою бальшавіцкія патрулі захапілі вёску Багуцін. За імі падышла артылерыя, якая пачала абстрэл Горнага Шпіталю.

Увечары 15 жніўня бальшавіцкія войскі атакавалі і прымусілі адступіць батальён 4-га палка палявой артылерыі, але пасьля падмацаваньня бронецягніком і цяжкімі кулямётамі да ранку наступнага дня палякі вярнулі страчаныя пазыцыі.

16 жніўня 2-я і 3-я роты запаснога батальёну 14-га палка пяхоты паспрабавалі прарвацца да мосту, але былі атакаваныя кавалерыйскім швадронам Гая, большасьць іх трапіла ў палон. Агулам у гэты дзень палякі страцілі 250 чалавек забітымі і 500 паланёнымі. Аднак непрыяцель ня здолеў перайсьці мостам празь Віслу і пачаў артылерыйскі абстрэл.

18 жніўня артылерыйскі абстрэл суцішыўся. 19 жніўня бальшавікі, ня здолеўшы перарваць чыгуначныя шляхі да Варшавы і Лодзі, пачалі адыходзіць у кірунку Плоцка. Празь дзень польскія войскі пачалі іхні перасьлед.

## Вынікі
За ініцыятыўнасьць, выбітную адвагу і адданасьць, выказаную на сапёрскай службе пад даводзтвам маёра Казімера Можджэна ў часе абароны Ўлацлаўка, Крыжам Адважных былі ўзнагароджаныя паручнік Чэслаў Гельман і ўзводны Францішак Цукернік.

## Памяць
На месцы гібелі часткі польскіх жаўнераў 1 кастрычніка 1922 адкрыты помнік палеглым абаронцам Віслы 1920 року. Узімку 1939—1940 рокаў помнік зьнішчылі нямецкія акупанты; паўторна яго адкрылі 18 жніўня 1990 року.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Варшаўская бітва (1920)
Катэгорыя:Гісторыя Ўлацлаўка
БКП (неадназначнасьць)

**БКП** мае значэньні:

* БКП скарот словазлучэньня ***беларускі клясычны правапіс***
* БКП скарот словазлучэньня ***Баўгарская камуністычная партыя***.
* БКП скарот словазлучэньня ***Бразыльская камуністычная партыя***.
* БКП скарот словазлучэньня ***Бухарская камуністычная партыя***.
Гіпотэза заапарка

**Гіпо́тэза заапа́рка**&nbsp;— прапанаваная ў 1973 годзе амэрыканскім астраномам Джонам Болам гіпотэза, прапанаваная як адказ на парадокс Фэрмі ў адносінах відавочнай адсутнасьці доказаў ў падтрымку існаваньня вышэйшых формаў пазаземнага жыцьця. Згодна з гэтай гіпотэзай, наяўнасьць жыцьця на Зямлі даўно вядома разумным прадстаўнікам пазаземных цывілізацыяў, але прадстаўнікі пазаземнага жыцьця лічаць за лепшае не ўмешывацца ў жыцьцё на Зямлі й абмяжоўваюцца назіраньнем за яе разьвіцьцём, накшталт назіраньня людзей за жывёламі ў заапарку. Мяркуецца таксама, што адкрытыя кантакты ў выніку будуць зроблены ў той момант, калі людзі дасягнуць пэўнага ўзроўня разьвіцьця. Згодна з адным з адгалінаваньняў шэтай гіпотэзы, узровень ведаў чалавецтва знаходзіцца на такім нізкім узроўні разьвіцьця, што даць чалавецтву зразумець, што кантакт наладжаны, пазаземным цывілізацыям не здаецца магчымым.

## Крыніцы

Катэгорыя:Эвалюцыя
Катэгорыя:Астрабіялёгія
Катэгорыя:Паходжаньне жыцьця
Катэгорыя:Пошукі пазазямнога розуму
Бэтэска

**Бэтэска** прадпрыемства БГКТ. Вясною 1958 году заснавалі Праўленьне прамыслова-гаспадарчага таварыства «Бэтэска». Яно павінна было зарабляць грошы для БГКТ.

Партыйны сход партгрупы ПАРП «Нівы» прагаласаваў за скарачэньне пасады сакратара партгрупы «Нівы» Міхася Баравіка. Яго абараніў ад беспрацоўся Ўл. Станкевіч, бо пасадзіў яго на пасаду старшыні гаспадарчага прадпрыемства «Бэтэска». Пазьней, Міхась Баравік стаў старшынём Беластоцкага жыльлёвага каапэратыву. Партгрупа «Нівы» была без сакратара аж да 1973 году.

21 кастрычніка 1961 году на выязным пасяджэньні Прэзыдыюма ГП БГКТ у Варшаве абсьледвалі новыя прамысловыя магутнасьці «Бэтэскі». Раней, «Бэтэска» была раскіданая па ўсёй Варшаве. Ў 1961 годзе яе сабралі ў адным месцы на вул. Гарадзенскае. Павялічалася вытворчасьць. Пачын «Бэтэскі» быў з 1 000 злотых, а праз тры гады абароты «Бэтэска» былі мільёны злотых. Асабовы склад ад 12 чалавек дарос да 180 чалавек.

У 1962 годзе ў БГКТ не было значных падзеяў. У сакавіку 1962 году Г. Валкавыцкі разьмясьціў у газэце «Ніва» наступны допіс:

«Бэтэска» — самадзейнікам

КУБАК «НІВЫ»
АТРЫМАЎ ВЫДАТНУЮ ПАДТРЫМКУ

Як паінфармаваў дырэктар «Бэтэскі» Пятро Ластаўка, прадпрыемства вырашыла ўспамагчы мастацкі рух на Беласточчыне і ўстанавіла тры прэміі ўдзельнікам турніру на кубак «Нівы» (1 месца — 10 000 злотых, 2 месца — 8 000 злотых, 3 — 5 000 злотых). Апрача гэтага найлепшыя каляктывы атрымаюць інструктараў, а самы здольны самадзейнік — стыпэндыю на вучобу ў мастацкім вузе (магчыма — заграніцай).

Брава, «Бэтэска»! Самадзейнікі на старт!

Допіс быў непраўдзівым, але паказваў аб недахопе грошаў у БГКТ і газэце «Ніва».

1 лютага 1963 году гаспадарчыя прадпрыемствы БГКТ пераўтварылі ў каапэратывы працы. 1 сакавіка 1963 году адбылося апошняе пасяджэньне Прамыслова-гаспадарчага праўленьня «Бэтэска». На ім зацьвердзілі дагавор аб перадачы ўласнасьці прадпрыемства да каапэратыва працы. Новая ўстанова была названая ***Каапэратыў працы «Бэтэска»***, якая абавязалася 20% даходаў перадаваць на дзейнасьць БГКТ. Такія ж падзеі адбыліся ў іншых таварыствах народных меншасьцяў Польшчы.

1 лютага 1963 году на паседжаньні ПГП «Бэтэска» ўзнагародзілі дырэктара П. Ластаўку, праўленьне «Бэтэскі» і ГП БГКТ.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Быў беларускім дзеячам. Пра Пятра Ластаўку.
* Пятро Ластаўка

Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Польшчы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1958 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1958 годзе
Катэгорыя:Польскія кампаніі
Катэгорыя:1958 год у Польшчы
Manowar

**Manowar** ()&nbsp;— амэрыканскі гэві-мэтал гурт. Створаны ў 1980 годзе ў месьце Обэрн, Нью-Ёрк (штат). У 1984 годзе ўключаны ў Кнігу рэкордаў Гінэса як самы гучны гурт. Таксама трымаюць сусьветны рэкорд па працягласьці гэві-мэтал канцэрту пасьля таго, як яны гралі на працягу 5 гадзінаў і 1 хвіліны ў Баўгарыі на Kavarna Rock Fest у 2008 годзе.

## Удзельнікі
### Дзеючыя ўдзельнікі
* Джо ДэМаё&nbsp;— бас-гітара, клявішы, гітара
* Эрык Адамс&nbsp;— сьпеў
* Дэйв Хэдрык&nbsp;— барабаны
* Майкл Анджэла Батыё&nbsp;— гітара

## Дыскаграфія
### Дэмаальбомы
* *Manowar* (1981)

### Студыйныя альбомы
* *[[Battle Hymns (альбом Manowar)|Battle Hymns]]* (1982)
* *[[Into Glory Ride]]* (1983)
* *[[Hail to England]]* (1984)
* *[[Sign of the Hammer]]* (1984)
* *[[Fighting the World]]* (1987)
* *[[Kings of Metal]]* (1988)
* *[[The Triumph of Steel]]* (1992)
* *[[Louder Than Hell (альбом Manowar)|Louder Than Hell]]* (1996)
* *[[Warriors of the World]]* (2002)
* *[[Gods of War (альбом Manowar)|Gods of War]]* (2007)
* *[[Battle Hymns MMXI]]* (2010)
* *[[The Lord of Steel]]* (2012)
* *[[Kings of Metal MMXIV]]* (2014)

*
Катэгорыя:Рэкардсмэны Кнігі рэкордаў Гінэса
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1980 годзе
Катэгорыя:Музычныя квартэты
Прэзыдэнт Батсваны

**Прэзыдэнт Рэспубліцы [[Батсвана]]** — кіраўнік дзяржавы і ўрада Батсваны, вярхоўны кіраўнік Узброеных сілаў Батсваны. Абіраецца раз у пяць гадоў. Пасаду з красавіка 2018 г. займае Макгвэтсі Масысі.

## Працэс выбараў
Прэзыдэнт Батсваны абіраецца паводле сыстэмы падвойнага адначасовага галасаваньня. Усе кандыдаты нацыянальнага кангрэсу аб’яўляюць, якога кандыдата яны падтрымліваюць, і кандыдат, які атрымаў большасьць галасоў, перамагае. Калі ніводзін кандыдат не атрымае большасьці галасоў, тады прэзыдэнт абіраецца паводле колькасьці сябраў парлямэнту, якія за яго прагаласавалі. Калі прэзыдэнта не ўдаецца абраць тройчы, заканадаўчы орган распускаецца.

## Сьпіс прэзыдэнтаў

## Заўвагі

## Крыніцы

Батсвана
Варшаўская бітва (неадназначнасьць)

**Варша́ўская бі́тва** можа азначаць:

* Варшаўская бітва&nbsp;— бітва савецка-польскай вайны 1920 року.
* «Варшаўская бітва. 1920»&nbsp;— польскі гістарычны фільм Ежы Гофмана.

## Глядзіце таксама
* Бітва пад Варшавай
Бітва пад Варшавай

**Бі́тва пад Варша́вай** можа азначаць:

* Бітва пад Варшавай&nbsp;— бітва Рэчы Паспалітай і Крымскага ханства супраць Швэцыі і Брандэнбургу 1656 року.
* Бітва пад Варшавай&nbsp;— бітва Вялікай Паўночнай вайны між Аўгуст II Моцным і Станіславам Ляшчынскім ды іхнімі хаўрусьнікамі.
* Бітва пад Варшавай&nbsp;— бітва паўстаньня 1830—1831 рокаў.
* Бітва пад Варшавай&nbsp;— бітва Другой сусьветнай вайны між Нямеччынай і Польшчай.

## Глядзіце таксама
* Варшаўская бітва
Гурток

**Гурток** мае наступныя значэньні:

* Гурток Бел. грам.-культ. таварыства ў Польшчы
* Гурток Бел. сял.-раб. грамады ў Польшчы
* Гурток таварыства беларускае школы ў Польшчы
Вош

**Вошы**  — падатрад насякомых.

## Апісаньне
Даўжыня 0,3—6 мм. Цела пляскатае, бяскрылае, укрытае валаскамі, шчацінкамі, шыпамі, бялява-жаўтаватае з бурымі або чорнымі плямкамі. Галава прадаўгаватая, брушка авальнае. Вочы малыя або адсутнічаюць. Ротавы апарат колюча-сысучы, ротавая адтуліна абкружана з кручкамі. Тры пары ног з адна-, двухчленікавымі лапкамі з учэпістымі кіпцюркамі.

## Віды
Вошы маюць розныя віды. Іх каля 15 сямействаў відаў.

## Пашырэньне
У сусьветнай фаўне налічваецца каля 300 відаў, на Беларусі 12 відаў. Крывасмокі, спецыфічныя паразіты малакасосавых жывёл і чалавека. Найбольш вядомыя паразіты чалавека — вош плацяная, вош галаўная, вош лабковая, або плашчыца, сьвіней — вош свіная.

## Асаблівасьці
Раздзельнаполыя. Развіцьцё зь няпоўным ператварэньнем. Адкладваюць да 300 яец. Самкі сваімі выдзялінамі прыклейваюць яйцы (гніды) да валасоў, адзеньня або субстрату. Праз 5—19 сутак зь яец разьвіваюцца лічынкі, якія тройчы ліняюць і ператвараюцца ў полавасьпелыя асобіны. Лічынкі і дарослыя вошы жывяцца крывёю гаспадароў 2—8 разоў за суткі. Жывуць 32—46 сутак.

## Шкоднасьць і барацьба
Пераносяць узбуджальнікаў сыпнога і зваротнага тыфаў, ліхаманак, сібірскай язвы і іншых небясьпечных хвароб. Зьнішчаюць вошай механічным, тэрмічным і хімічным спосабамі.

## Гл. таксама
* Пэдыкулёз

## Літаратура
* Гембіцкі А. Вошы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с., іл. — 10 000 экз.
* Кірыленка Л. Вошы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Катэгорыя:Вусякі
Полымя (дзіцячы часопіс)

**Полымя** () — адзіны лужыцкі дзіцячы часопіс, які выдаецца ў Нямеччыне. Выходзіць на верхнелужыцкае мове. Падобнае выданьне на ніжнелужыцкае мове называецца «Płomje». Ляўрэат прэміі імя Якуба Чышынскага.

## Гісторыя
Папярэднікам выданьня быў дзіцячы рэлігійны часопіс **Рай**, які выходзіў у час з 1906 па 1914 і 1923 па 1930 гады.

Першы выпуск сучаснага часопіса выйшаў у 1952 годзе. Выдаваўся 2 разы на месяц. З 1955 году выходзіў адзін раз на месяц. У гэты час друкаваўся ў Дрэздэне ў выдавецтве «Zeitschrift die FDJ-Bezirksleitung Dresden». З 1952 году друкуецца ў выдавецтве «FDJ-Zentralrat». Часопіс выходзіў на 24 старонках, зь якіх 8 былі надрукаваны шматколерным афсэтным спосабам. Выданьне выкарыстоўвалася для вывучэння лужыцкіх моў у лужыцкамоўных навучальных установах. У 1960 годзе абедва выданьня часопіса на ніжнелужыцкай і верхнелужыцкай мовах налічвалі ў агульнай суме 6 тысяч экзэмпляраў і выкарыстоўваліся для школьнай адукацыі ў 49 сярэдніх навучальных установах. З 1972 году часопіс выкарыстоўваецца падчас навучаньня ў пачатковых класах.

У 1972 годзе калектыў часопіса быў удастоены прэміі імя Якуба Чышынскага.

## Зьмест
часопіса шматпрофільны і датычыцца розных тэм, зьвязаных з лужыцкай гісторыяй, культурай, этнаграфіяй. На старонках публікуюцца артыкулы аб спорце, навуцы, апавяданьні і іншы літаратурны матэрыял.

Цяпер часопіс таксама прызначаны для навучаньня дзяцей лужыцкай мовам у дашкольных установах і дзейнічае ў рамках культурна-моўнай праграмы «Witaj». Выданьне выпускае лужыцкае выдавецтва «Domowina-Verlag GmbH Bautzen». З 2004 году выданьне выходзіць адзін раз у месяц агульным тыражом 2450 экзэмпляраў (на верхнелужыцкай мове — 1600 экзэмпляраў і на ніжнелужыцкай — 850 экзэмпляраў). Ніжнелужыцкая мова выданьня выходзіць на 32 старонках. Верхнелужыцкі варыянт выходзіць на 40 старонках у фармаце А5.

Галоўны рэдактар — Пётр Шолта.

## Заўвага

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве

Катэгорыя:Штомесячныя часопісы
Катэгорыя:Часопісы верхнелужыцкай мовай
Катэгорыя:Лужыцкія часопісы
Катэгорыя:Нямецкія дзіцячыя часопісы
Катэгорыя:Выданьні, заснаваныя ў 1952 годзе
Сустрэчы

**Сустрэчы** — часопіс, які выдаваўся ў ПНР з 1984 па 1986 гады. У 1984 годзе студэнты беларусы Польшчы выдалі часопіс «Сустрэчы». Яго выдавалі да 1986 году.

1980-ыя гады ў Польшчы пад час ваеннага становішча былі адраджэньнем беларускага руху ў Польшчы. Моладзь прыняла чынны ўдзел у беларускім руху. Былі створаныя грамады:
* «Беларускае аб'яднаньне студэнтаў»
* часопіс «Сустрэчы», які стаў папярэднікам «Часопісу»

Моладзь праводзіла паходы на прыродзе, летнія лягеры пад бел-чырвона-белымі сьцягамі. Ствараліся новыя сем’і.

У 2000-ыя гады было створанае «Зьвяз Беларускае Моладзі».

## Управа
Галоўным рэдактарам быў Іван Максымюк. Управа часопісу скаладалася з асоб:
* Максымюк Галіна,
* Місеюк Юрка, 
* Рубашэўскі Андрэй, 
* Турык Галіна, 
* Яновіч Яраслаў.

Мастацкі рэдактар: Лёнік Тарасэвіч.

## Глядзіце таксама
* Ніва
* Фос

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускамоўныя выданьні ў Польшчы
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1986 годзе
Аддзел БГКТ (Польшча)

**Аддзел Беларускага Грамадзка-Культурнага Таварыства** ў Польшчы былі часткаю апарату ўправы БГКТ.

26 кастрычніка 1965 году сакратар партарганізацыі ПАРП у газэце «Ніва» Ўладзімер Паўлючук выставіў на разгляд ГП БГКТ будову таварыства. Асабліва пра гурткі. Іх, па мысьлі Ўл. Паўлючука, трэба было пераўтварыць. ГП БГКТ пагадзілася з просьбаю Ўл. Паўлючука. Ён жа пачаў пісаць допісы ў газэце «Ніва». Ул. Паўлючук бачыў, што гурток ня можа дзейнічаць. У ім няма людзей, якія б здолелі рабіць справу з-за адсутнасьці ведаў. БГКТ мае дасягненьні, але яны былі зробленыя без удзелу гурткоў. Існавала мастацкая самадзейнасьць, але выдавецкая дзейнасьць, лектарская дзейнасьць, мастацкі рух і г.д., былі адасобленыя ад гурткоў. Па мысьлі Ўладзімера Паўлючука трэба было распусьціць нядзейныя гурткі і засярэдзіць ўвагу на гуртках, дзе нешта робіцца. Яго прапановы прывялі б да скарачэньня колькасьці членаў БГКТ. Мікола Лобач, работнік ГП БГКТ, пісаў у «Ніву», што гурток існуе, калі існуе ў ім самадзейны мастацкі калектыў. Мікола Лобач хацеў адмовіцца ад гурткоў і рабіць з насельніцтвам. Віктар Швед пацьвердзіў, што гурткі нядзейнічаюць, але тое было з-за слабых кадраў. Васіль Дзун, работнік ГП БГКТ, выступіў за захаваньне гуртка. За ім пачалі пісаць допісы ў «Ніву» старыя члены БГКТ. Яны патрабавалі захаваць гурткі. Колішні Старшыня БГКТ Уладзімер Станкевіч выступіў за гурток і БГКТ.

## Адмена павятовых аддзелаў
У 1975 годзе 18-ты пленум ЦК ПАРП рашыў правесьці перамены ў земскім падзеле Польшчы. Прыпынілі свае існаваньне 314 паветы. Былі створаныя 49 ваяводзтваў. Галоўны рэдактар газэты «Беластоцкая газэта» Юрковіч стаў работнікам ЦК ПАРП. Першы пісар Беластоцкага выканкаму ПАРП З. Куроўскі стаў Старшынём Фэдэрацыі прафсаюзаў польскае моладзі. Па мысьлі Г. Валкавыкага задума ў зьмене земскага падзелу была толькі для чыстак у дзяржаўных установах Польшчы.

30 траўня 1976 году адбыўся восьмы зьезд БГКТ. Урачыста адзначылі 20-годзьдзе таварыства. Колькасьць таварыства засталося нязьменным з 1972 году. Дзейнічалі: літаб'яднаньне «Белавежа», навуковы гурток і газэта «Ніва». Газэта «Ніва» ў 1976 годзе мела наклад у 8000 асобнікаў. Літаб'яднаньне «Белавежа» правяла 10 літаратурных сэмінараў, выйшлі зборнікі вершаў: 
* «Дзяцінства прыстань» Віктара Шведа (1975)
* «Мой бераг» Алеся Барскага (1975)
* альманах «Літаратурная Беласточчына» (1973)
* «Навуковы зборнік» (1974)

ГП БГКТ зрабіла перад зьездам памятныя мэдалі «ХХ год БГКТ» і ўпершыню выпусьцілі нагрудныя знакі.

ГП БГКТ пераўтварыла будову таварыства. Яна стала простаю. Зьніклі аддзелы. Галоўнае Праўленьне БГКТ непасрэдна зьвязвалася з гурткамі. У БГКТ былі адмененыя ўсе павятовыя аддзелы. ГП БГКТ была напрамую зьвязаная з гурткамі, без пасярэдніцтва аддзелаў.

## Працяг дзейнасьці
Аднак дзейнасьць аддзелаў узялі на сабе гурткі местаў і мястэчак. Гурткі Бельску, Гайнаўкі, Беластоку, Гданску, Варшавы сталі называцца таварышамі ***аддзеламі***. Яны сталі базавымі для іншых гурткоў БГКТ, як правіла на вёсках.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускае грамадзка-культурнае таварыства ў Польшчы
Жоўкаўскі замак

**Жо́ўкаўскі за́мак** () — помнік архітэктуры эпохі Рэнесансу ў горадзе Жоўква Львоўскай вобласьці Ўкраіны. Разьмешчаны ў цэнтры места на плошчы Вічэва. Залічаны да Дзяржаўнага рэестару здабыцьця Ўкраіны пад № 1928 (385/0).. З кастрычніка 2020 году — музэйны падразьдзел Львоўская нацыянальная ґалерэя мастацтваў імя Барыса Вазьніцкага.

Пабудавалі замак па замове Станіслава Жалкеўскага ў 1594—1606 гадох як пабудову для абароны ў стыле рэнэсансу. Замак вытрымліваў аблогу, але некалькі разоў яго захоплівалі казакі. У канцы XVII стагодзьдзя быў улюбленай рэзыдэнцыяю польскага караля Яна Сабаскага, зь якім перажыў пэрыяд найбольшага росквіту. Сучасны выгляд замак здабыў шляхам шматлікіх перабудоў ды добрага стаўленьня працягам XIX—XX стагодзьдзяў. Зараз жа замак рэканструюць, але для агляду адчынена толькі яго частка — унутраны двор ды музэй. Культурны стыль — Усходнеэўрапейскі.

## Плян замку
Замак пабудованы з цэґлы й камня. Чатырохкутны ў пляне зь вежамі на кутох, аточаны ровам з вадою ня толькі звонку, а й з боку места, замак добра абаронены ад варожых нападаў, Але сучасны выгляд не адпавядае даўняму — не стае калён, арак, вытанчаных скульптур, рва, што быў процягам у шырыну да 17 мэтраў, ды замак прасеў у зямлю на 6—7 мэтраў.

Па восі паўночна-усходняга корпусу разьмешчана ўяздная брама з надбрамнай вежай. Брама аздоблена блокамі партала ў разьбе ў стыле маньерызму. Паўночныя, усходняя й поўднявыя краевугольныя вежы замку — неправільнай пяцікутнай формы, трыярусны, пакрытыя шатравымі дахамі. Заходняя вежа — у зруйнованым стане. Вакнавыя прарэзы карпусоў та паўднёва-усходнія вежы маюць абрамлэньня зь белага камня, пакрытым рэзьбой. На замкавых ґалерэях ды надбрамных вежах зьберагліся байніцы, прарэзы якіх у большасьці закладзены.

Паўднёва-захадны замкавы корпус (палац) — рэпрэзентатыўны. Ён — дзьвухярусны з сутарэньнямі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэнэсансныя збудаваньні Ўкраіны
Катэгорыя:Жоўкаўскі раён
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1606 годзе
Тынта Брас

**Тынта Брас** (; сапраўднае імя&nbsp;— Джавані Брас (); 26 сакавіка 1933, Мілян, Каралеўства Італія)&nbsp;— італьянскі кінарэжысэр. Большасьць яго фільмаў зьняты ў жанры эратычнага кіно, порна. Ён пакавазваў многа голага цела ў сваіх стужках. З-за таго многія стужкі забароненеыя для прагляду ў Беларусі.

## Сьпіс карцінаў
Сьпіс карцінаў зьнятых Тынтам Брасам:
* 1963: *Хто працуе, той страчаны*.
* 1964: *Тэрмідор*.
* 1964: *Мая Сіньёра**La mia Signora*.
* 1964&nbsp;— *Якая лётае талерка**Il disco volante*.
* 1966: *Янкі**Yankee*.
* 1967&nbsp;— *Запыхаўшыся**Col Cuore In Gola* (таксама вядомы як *Сэрца з вуснамі, або сьмяротны лядзяш*).
* 1968: *Вопль*.
* 1967&nbsp;— *Прыхільнасьць**Nerosubianco*.
* 1970&nbsp;— *[[Выбыўшы]]**Drop Out*.
* 1971&nbsp;— *[[Водпуск (фільм)|Водпуск]]**La vacanza*.
* 1976&nbsp;— *[[Салён Кіты]]**Salon Kitty*.
* 1979&nbsp;— *[[Калігула (фільм)|Калігула]]**Caligola*.
* 1979&nbsp;— *Матор**Action*.
* 1983&nbsp;— *[[Ключ (фільм, 1983)|Ключ]]**La Chiave*.
* 1985&nbsp;— ''Міранда''*Miranda*.
* 1987&nbsp;— *[[Капрыз (фільм)|Капрыз]]**Capriccio*.
* 1988 — *[[Харчэўня «Будапэшт»]]**Snack Bar Budapest*.
* 1991&nbsp;— ''Папрыка''*Paprika*.
* 1992&nbsp;— *[[Усе пані робяць гэта]]**Cosi’ fan tutte*.
* 1994: *[[Падглядваючы]]**L’Uomo che guarda*.
* 1995: *[[Лісты Тынта Браса]]**Fermo posta Tinto Brass*.
* 1997: *Заганныя адносіны**Rapporti Impropri*.
* 1998&nbsp;— *[[Гарэзьніца]]**Monella*.
* 1999&nbsp;— *Джулія**Giulia*.
* 1999: *Салодкі сон. Інтымныя запіскі**Sogno. Corti Circuiti Erotici*.
* 2000&nbsp;— *[[Парушаючы наказы]]**Trasgredire*.
* 2002&nbsp;— *[[Пачуцьцё'45]]**Senso ’45*.
* 2002&nbsp;— *Ўік-энд у Лека**Fine Settimana a Lecco*.
* 2003&nbsp;— *[[Рабі!]]**Fallo!*
* 2005&nbsp;— *[[Маё каханьне]]**Monamour*.
* 2008&nbsp;— *Які падглядвае на кухні**Kick The Cock* (кароткамэтражны).
* 2009&nbsp;— *Гасьцініца Курбэ* (кароткамэтражны).

## Глядзіце таксама
* П’ер Вудман
* Кові

## Крыніцы

Катэгорыя:Італьянскія порнарэжысэры
Катэгорыя:Італьянскія кінарэжысэры
Катэгорыя:Італьянскія мантажэры
Катэгорыя:Выпускнікі Падуанскага ўнівэрсытэту
Шахматная натацыя

**Шахматная натацыя** — сымбальнае азначэньне, якое дапамагае адлюстроўваць пасьлядоўнасьць і якасьць хадоў ў шахматах. Натацыя адлюстроўвае пасьлядоўнасьць хадоў, фігуры і іхнія перамяшканьні па дошцы. У большасьці краінаў сьвету прынятая альгебраічная шахматная натацыя.

## Правілы запісу
У натацыі ход запісваецца ў наступным фармаце:
# скарочанае азначэньне фігуры, якая ходзіць (**К** — кароль, **В** — візыр, **Л** — ладзьдзя, **А** — афіцэр, **Вк** — вершнік, для латніка скарачэньне не ўжываецца);
# поле, на якім стаіць фігура (гарызанталь+вэртыкаль);
# пунктуацыйны падзяляльны знак (найчасьцей працяжнік, для ўзяцьця — знак **×**);
# поле, куды ходзіць фігура;
# пунктуацыйны знак для камэнтару ці выніку ходу (не абавязкова: для шаху&nbsp;— знак **+**, для мату&nbsp;— **#**, для нічыёй&nbsp;— знак **=**; камэнтары: **!** — добры ход, ці **!!** — неймаверны ход, **?** — благі ход, **??** — вельмі благі ход, **?!** — рызыкоўны).

Калі латнік пры сваім ходзе зрабіў пераўтварэньне, дасягнуўшы апошняй гарызанталі, пасьля поля, на якое ён пахадзіў, пазначаецца фігура, у якую ён пераўтвараецца (c8В у прыкладзе на ранейшай дыяграме).

Ракіроўка пазначаецца адмысловым спосабам. Для кароткай ракіроўкі ўжываецца запіс **0-0**, для доўгай **0-0-0**.

## Прыклад ужываньня
Прыклад запісу дзіцячага мату ў поўнай альгебраічнай натацыі:
: **1.&nbsp;e2—e4&nbsp;e7—e5**
: **2.&nbsp;Аf1—c4&nbsp;Вкb8—c6**
: **3.&nbsp;Вd1—h5?!&nbsp;Вкg8—f6??**
: **4.&nbsp;Вh5×f7#**

## Крыніцы
Андрэй Бурсаў

**Андрэй Васільевіч Бурсаў** ( 21 жніўня 1976, Менск, Беларусь) — беларускі паэт, мастак, фатограф і перакладнік.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся ў Менску ў 1976 годзе.

1986—1990 гг. — Менская дзіцячая мастацкая школа (два гады ў МДМШ №2, потым два гады ў МДМШ №3).

1994—1999 гг. — перакладніцкі факультэт Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту.

У 1997—1999 гг. друкаваўся ў газэце «Наша Ніва», часопісах «Першацьвет» і «ARCHE».

2000 г. — ляўрэат прэміі «Дэбют» Саюза беларускіх пісьменьнікаў. (Ня блытаць з прэміяй «Дэбют» імя М. Багдановіча, якая была заснаваная толькі ў 2010 г.)

У 2007 г. выдавецтва „Лімарыюс“ выдала зборнік «Беларусь і беларусы ў прасторы і часе», у якім быў зьмешчаны артыкул вядомага брытанскага філёляга-славіста, прафэсара, папулярызатара беларускае літаратуры Арнольда Макміліна «Два прыклады постмадэрнае беларускае паэзіі: Арцём Кавалеўскі і Андрэй Бурсаў» (на ангельскай мове). У 2010 г. гэты артыкул быў цалкам уключаны ў кнігу Арнольда Макміліна «Belarusian Literature From The 1970s To The Present Day». А. Макмілін адзначае: «Бурсаў — паэт ня просты і ня лёгкі, асабліва з-за ягонага вакабуляра, які злучае ў сабе розныя слоўцы: архаізмы і дыялектызмы, жаргон і слэнг, а таксама вульгарызмы. Да таго ж і правапіс аўтара падаецца даволі мудрагелістым, калі не сказаць эксцэнтрычным. Нават у тым, як самі вершы выглядаюць на паперы, адчуваецца яскравы індывідуальны стыль».

У 2015 г. А. Бурсаў ня быў прыняты ў шэрагі Саюза беларускіх пісьменьнікаў:

Аўтар трох зборнікаў паэзіі, прозы і перакладаў: «Дзівін» (2002), «Празьнеб’е» (2009) і «Сонм-Трава» (2025). Аўтар называе свае вершы «граняслоўямі» . Слова «гранесловіе» можна знайсьці ў слоўніку старажытнабеларускае мовы «Сіноніма славенароская» 17-га ст., у якім яно ўжываецца ў якасьці сіноніма да слова «верш».

Шэраг вершаў паэта сталі песьнямі беларускага рок-гурта P.L.A.N. (кіраўнік — Андрэй Плясанаў)) у альбоме «Blues у канцы тунэлю» (2003).

Перакладае мастацкую і навукова-дасьледніцкую літаратуру з/на беларускую і ангельскую мовы.

Зьяўляецца далёкім сваяком Івана Цярэнцьевіча Бурсава (1927, Клімавічы, Магілёўская вобласць — 2019), беларускага і расійскага паэта. Бацька і дзед Андрэя Бурсава нарадзіліся ў Клімавічах.

Кніга «Сонм-Трава» патрапіла ў сьпіс «150 найлепшых кніг 2025 года» па версіі Саюза беларускіх пісьменьнікаў.

## Кнігі
• 2002 г. — «Дзівін».

• 2009 г. — «Празьнеб’е».

• 2025 г. — «Сонм-Трава».

## Выставы

• 10.05.2002 — прэзэнтацыя-1 кнігі «Дзівін» (вершы, фатаграфіі, хэпэнінг). Галерэя ЭГУ (Менск).

• 26.06.2002 — фота-варажба (прэзэнтацыя-2 кнігі «Дзівін» (вершы, фатаграфіі, хэпэнінг). Галерэя ЭГУ (Менск).

• 2007 г. — пэрсанальная выстава «Першаклад» (жывапіс, вершы, пазлы). Галерэя «Падземка» (Менск).

• 2009 г. — пэрсанальная выстава «Златадзён» (жывапіс, вершы). Музэй гісторыі беларускае літаратуры (Менск).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Беларускія фатографы
Падвойнае адначасовае галасаваньне

**Падвойнае адначасовае галасаваньне**, альбо **падвойнае імгненнае галасаваньне** — сыстэма галасаваньня, пры якой некалькі пасад — напрыклад, прэзыдэнт і заканадаўчая ўлада — абіраюцца праз адзін пададзены голас ад партыі. Гэтая сыстэма галасаваньня можа камбінавацца зь йіншымі.

У пэўных краінах-чальцах Садружнасьці нацыяў (напрыклад Кенія, Гаяна, Замбія) прэзыдэнцкія выбары праходзілі па сыстэме падвойнага адначасовага галасаваньня.

У Танганіцы быў выкарыстаны варыянт, згодна якому быў абраны кандыдат, які перамагаў ў большасьці выбарчых акруг.

Некаторыя краіны ў Лацінскай Амэрыцы выкарыстоўваюць сыстэму Ley de Lemas, пры якой у партыі могуць быць падгрупы (sublemas), па галасах якіх фармулюецца агульны голас партыі.

## Выкарыстаньне ў сьвеце

## Крыніцы

Катэгорыя:Выбарныя сыстэмы
Маланг (мультсэрыял, 2015)

«**Маланг**» ()&nbsp;— францускі анімацыйны дзіцячы тэлесэрыял, створаны анімацыйнай студыяй *Millimages* («Мілімаж»). Галоўнага пэрсанажа, Маланга, стварыла карэйская ілюстратарка Хэ-Джы Юн у 2010 годзе, будучы яшчэ студэнткай унівэрсытэту. Відарыс маленькага труса, падобнага да камячку рысу, быў апублікаваны на карэйскай плятформе *KakaoTalk*. Дызайнэрка заявіла, што назва паходзіць ад карэйскага «малангмаланг» (말랑말랑), перакладаецца на беларускую мову як «мяккі й пушысты». Прэм’ера пэршага эпізоду адбылася 2 лістапада 2015 году.

Анімацыя ды мастацкі стыль шоў шмат у чым натхнёныя японскім анімэ: кроплі поту на тварах пэрсанажаў й адмысловыя выразы вачэй, звычайна калі яны вельмі вясёлыя, зьбянтэжаныя, напалёханыя ці ў паніцы.

## Сюжэт
У сэрыяле расказваецца аб адносінах суседзяў і лепшых сяброў Маланга, захопленага, шчасьлівага і аптымістычнага труса, і Піу Піу, нясьмелага, але таварыскага кураня. Яны кідаюць выклік мноству здарэньняў, пачынаючы ад паўсядзённых праблем і сытуацыяў у стылі сыткомаў і заканчваючы незвычайнымі прыгодамі, якія часта становяцца небясьпечнымі і / або рызыкоўнымі.

## Пэрсанажы
**Маланг**

Маланг&nbsp;— гэта неверагодна мілы белы трусік, які нагадвае шарык белага рысу. Ён цікаўны й валодае несуцішнай фантазыяй, люіць весяліцца й дарыць сяброўскія пацалункі. Яшчэ Маланг вельмі любіць паесьці, а самым каханым яго прысмакам па праве лічыцца трускаўка. Варта трусу ўчуць яе водар, як яго шчочкі ружавеюць, а вочы пачынаюць зьзяць ледзь ярчэй. І, канешне, Маланг любіць свайго лепшага сябра&nbsp;— кураня Піў-Піў.

**Піў-Піў**

Піў-Піў&nbsp;— маленькае жоўтае кураня. Сарамлівы, стрыманы й не любіць быць у цэнтры ўвагі, ён вельмі імкнецца трымаць сытуацыю пад кантролем. Калі здараецца нешта нечаканае, Піў-Піў можа хутка выйсьці з-пад кантролю.

Катэгорыя:Брытанскія тэлесэрыялы
Катэгорыя:Тэлесэрыялы ЗША
Катэгорыя:Францускія тэлесэрыялы
Катэгорыя:Тэлесэрыялы 2010-х
Катэгорыя:Дзіцячыя тэлесэрыялы
Сонечная батарэя

**Со́нечная батарэ́я**&nbsp;— побытавы тэрмін, які выкарыстоўваецца ў гутарковай мове альбо ненавуковай прэсе. Звычайна пад тэрмінам «сонечная батарэя» маецца на ўвазе некалькі аб’яднаных фотаэлектрычных пераўтваральнікаў (фотаэлемэнтаў)&nbsp;— паўправадніковых прылад, што прама пераўтвараюць сонечную энэргію ў пастаянны электрычны ток.

Розныя прылады, якія дазваляюць пераўтвараць сонечнае выпраменьваньне ў цеплавую й электрычную энэргію, зьяўляюцца аб’ектам дасьледаваньня гэліяэнэргетыкі (ад &nbsp;— «сонца»). 

## Глядзіце таксама
* Гэліяэнэргетыка
* Фотаэлемэнт

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Мадэлі фотаэлектрычны інвертар апісаньне VisSim зыходны код дыяграма
* Працэс вытворчасьці фотаэлектрычных пераўтваральнікаў на аснове крэмна 

Катэгорыя:Сонечная энэргія
Катэгорыя:Паўправадніковыя прыборы
Катэгорыя:Касьмічная тэхніка
Катэгорыя:Крыніцы сілкаваньня
Плошча Вічэва (Жоўква)

**Плошча Вічэва** — плошча ў горадзе Жоўква Жоўкскім раёну Львоўскай вобласьці.

## Агульная інфармацыя
Іншая назва — плошча Рынак. Паходжаньне гэтай назвы тлумачыцца тым, што тут жылі і працавалі самыя багатыя і самыя ўплывовыя мяшчане, тут прахадзілі таргі і ярмаркі, урачыстыя працэсіі і сьвяткаваньні.

Плошча мае традыцыйную квадратную форму і памерамі прыбліна раўняецца Жоўкаўскаму замку, чым падкрэсьлівалася роўнасьць фэадала й яго подданых. Усе нормы ды памеры плошчы дараўняюцца эўрапейскім нормам таго часу. 

За чатырыста рокаў сваёй гісторыі плошча некалькі разоў зьмяняла сваё прызначэньне. Аднак большасьць будынкаў на Рынку захаваліся амаль бязь зьменаў з часоў Жалкеўскага і Сабэскага, ствараючы ўнікальны ансамбль дабы Рэнэсансу. 

## Помнікі мясовага значэньня
* Брацкая магіла ахвяр рэпрэсіяў.
* Мастацка-мэмарыальная табліца Багдану Хмяльніцкаму.
* Мастацка-мэмарыальная табліца ў гонар вызвольнага паходу казакаў ды сялянаў пад кіраўніцтвам Багдана Хмяльніцкага.
Праспэкт Дзяржынскага (Менск)

**Праспэкт Дзяржынскага** (лацінка: Praspekt Dziaržynskaha) — праспэкт у Маскоўскім раёне Менску, найменаваны ў гонар Фэлікса Дзяржынскага, партыйнага дзеяча СССР. Праспэкт доўжыцца 7,8 кілямэтраў, ідзе ад плошчы Францішка Багушэвіча ўздоўж паўднёвага захаду горада і скончваецца на МКАД. Да 1977 году быў найменаваны **вуліцай савецкіх памежнікаў**. На праспэкце зьмяшчаецца будынак суда Маскоўскага раёну, адміністрацыі Маскоўскага раёну і амбасады Чылі ў Беларусі.

## Гісторыя
У сярэдзіне 1970 гадоў было вырашана пабудаваць вуліцу-дублёр Ленінскага праспэкту для выезду ў берасьцейскім кірунку. Прыкладна ў гэты час пашырылі вуліцу Нямігу і падоўжылі яе да цяперашняй плошчы Францішка Багушэвіча — з гэтага месца мала пачынацца новая магістральная вуліца на паўднёвы захад. У 1977 годзе вуліцу савецкіх памежнікаў перайменавалі ў праспэкт Дзяржынскага. У шматлікіх крыніцах указана, што перайменаваньне адбылося ў 1979-м, аднак на справе ў гэтым годзе скончыўся першы этап рэканструкцыі праспэкту, а новае імя магістраль атрымала да 100-годдзя нараджэньня Ф. Э. Дзяржынскага — у 1977-м.

Прыкладна ў 1984 была пабудавана транспартная разьвязка з праспэктам Жукава.

З 2009 па 2014 годы праводзілася рэканструкцыя праспэкту, праезная частка была пашырана да 8 палосаў, адкрыты дзьве транспартныя разьвязкі, пабудавана 8 падземных пешых пераходаў, выраблены шырокія тратуары, адчынена 4 станцыі мэтро.

## Грамадзкі транспарт
Па праспэкце Дзяржынскага па ўсёй яго даўжыне праклядзена вялікая колькасьць аўтубосных і тралейбусных маршрутаў. Маюцца пяць станцыяў мэтро — Малінаўка, Пятроўшчына, Міхалова, Грушаўка, Плошча Францішка Багушэвіча — на скрыжаваньні з вуліцамі Ясеніна, Голубева, Гурскага, Шчорса і Клары Цэткін.

## Цікавыя факты
На праспэкце Дзяржынскага знаходзіцца адзіная ў Беларусі трохроўневая транспартная разьвязка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Праспэкты Менску
Чакві

**Чакві** () — пасёлак гарадзкога тыпу ў Кабулецкім муніцыпалітэце Аджарыі, Грузія. Чыгуначная станцыя Чакві (на лініі Натанэбі — Батумі). Мае статус пасёлка гарадзкога тыпу з 1954 году.

## Гісторыя
У Чакві пачалася гісторыя грузінскага чаяводзтва. У часы Расейскай імпэрыі сюды быў выкліканы з Кітаю спэцыяліст Джон Даў Лаў, які прывёз сюды першыя гатункі чаю.

## Турызм
Месьціцца на беразе Чорнага мора. Празь ціхасьць месца і марскі субтрапічны клімат прыцягвае шмат турыстаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Грузіі
Шахцінск

**Шахцінск** () — горад-спадарожнік, які знаходзіцца ў Карагандзінскай вобласьці Казахстана.

Горад разьмешчаны за 28 км на захад ад чыгуначнай станцыі Карабас (на лініі Караганда — Маінты), за 50 км на паўднёвы захад ад Караганды на беразе аднаго з прытокаў Нуры — Тэнтэку.

Асноўныя рэкі: Шэрубай-Нура, Тэнтэк, маецца возера Сасык-Куль.

## Этымалогія

Назва адбываецца ад "шахта".
Франц Ёсіф I

**Франц Ёсіф I** (, , ; , Вена — , Вена) — імпэратар Аўстрыйскай імпэрыі і кароль Багеміі з 2 сьнежня 1848 году, апостальскі кароль Вугоршчыны з 2 сьнежня 1848 году да 14 красавіка 1849 году (1-ы раз) і з 13 жніўня 1849 году (2-гі раз). З 15 сакавіка 1867 году быў кіраўніком двуадзінай дзяржавы — Аўстра-Вугорскае манархіі. Кіраваў 68 гадоў, а ягонае валадараньне было цэлай эпохай у гісторыі народаў, якія ўваходзілі ў Дунайскую манархію.

## Біяграфія
Новы імпэратар атрымаў карону шмат у чым дзякуючы дапамозе расейскіх войскаў пры здушэньні Вугорскага паўстаньня, што стала ўдарам па прэстыжы аўстрыйскай манархіі. У пачатку Крымскай вайны немалаважную ролю адыграла ўпэўненасьць расейскага імпэратара Мікалая I у падтрымцы з боку аўстрыйцаў. Не зважаючы на тое, што Аўстрыя ня ўступіла ў канфлікт, шэраг дыпляматычных памылак, перш за ўсё жорсткі ўльтыматум па ўмовах міру, вылучаны Расеі менавіта Аўстрыяй, прывёў да таго, што краіна страціла важных хаўрусьнікаў. Гэтым скарысталася Сардынскае каралеўства, якое пры падтрымцы Францыі і Прусіі аднавіла барацьбу за аб’яднаньне Італіі. У выніку да 1860 году імпэрыя страціла Лямбардыю, а прадстаўнікі дома Габсбургаў пазбавіліся ўлады ў Модэне і Таскане.

## Крыніцы
Сьцяг Жоўквы

**Сьцяг Жоўквы** — адзін з афіцыйных сымбаляў места Жоўква Львоўскай вобласьці. Зацьверджаны 2 верасьня 1997 г. 
## Апісаньне
Квадратнае жоўтае палатнішча зь дзьвумя дыяганальнымі ды ў центру вертыкальна сінімі палсамі (шырына паласы дараўняецца 1/5 стараны сьцяга) у центры перасячэньні палос — шчыт з гербам места. Палосы паказваюць на пачатковую літару назвы места.

## Крыніца
Українська геральдика

Катэгорыя:Жоўква
Катэгорыя:Сьцягі Ўкраіны
Інкэрман

**Інкэрман** ці **Інкерман** (, , ; у 1971—1991 гадох&nbsp;— **Белакаменск** ()&nbsp;— горад ва Ўкраіне на тэрыторыі паўвострава Крыму. Насельніцтва&nbsp;— 10 178 чалавек (2019&nbsp;г.).

## Гісторыя
Першыя згадкі аб крэпасьці на месцы горада датуюцца XIV стагодзьдзем.

Статус горада Інкерман атрымаў 6 студзеня 1976 года пад імём Белакаменск. У 1991 годзе гораду была зьвернута яго гістарычная назва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Крыму
Катэгорыя:Гістарычныя мясьціны Ўкраіны
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты
Герб Жоўквы

**Герб Жоўквы** — адзін з афіцыйных сымбаляў места Жоўква Львоўскай вобласьці. Зацьверджаны 2 верасьня 1997 г.

## Апісаньне
На залатым поле намалёваны Сьвяты Іван, які трымае ў правай руцы залатаю чашу, а ў левай — чорнага гада. Адзеньне сіняе, плашч чырвоны. Шчыт абрамованы дэкаратывным картушэм і ўвенчаны срэбранай мяшчанскай каронай з трама вежамі. 

Адлюстраваньне Сьвятога Яна Эванґеліста прыжылося на пячатках Жоўквы XVII старочча. Ён падкрэсьлівае значнасьць места як духоўнага й культурнага цэнтра Ўкраіны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жоўква
Катэгорыя:Гербы гарадоў Львоўскай вобласьці
Заходнепалеская школа дойлідзтва

**Заходнепалеская школа дойлідзтва** сфармавалася, як і ўсходнепалеская (прыпяцкая) школа, у XVII—XVIII стагодзьдзях у драўляным грамадзянскім і культавым дойлідзтве Беларускага Палесься, і разьвівалася да пачатку XX стагодзьдзя. Склалася ў межах сучаснай Берасьцейскай вобласьці паміж Берасьцем і Пінскам. Для школы характэрныя сувязі з дойлідзтвам Украіны (Валынь, Букавіна), Летувы й Польшчы.

## Народнае жыльлё
Народнае жыльлё гэтай зоны вылучаецца своеасаблівасьцю канструкцыі, плянаваньня, арґанізацыі панадворку, архітэктуры пабудоў. Зрубы жылых і гаспадарчых пабудоў ставілі пераважна з брусоў і дыляў з рубкай вуглоў «у каню», «у просты замок» і без «астатку». У гаспадарчых збудаваньнях была пашыраная слупавая канструкцыя плеценых з лазы сьцен. Шырока бытавалі чатырохсхільныя стрэхі й паўвальмавыя з прычолкамі, накрытыя саломай ці чаротам. Здаўна характэрная каркасная канструкцыя страхі на сохах, стаяках, козлах, пазьней — на кроквах. Своеасаблівасьць плянаваньня трохкамэрнага жыльля заключалася ў тым, што жылы пакой сенцамі злучаўся часам не з клецьцю, а з варыўняй. Найбольш пашыраны былі пагонныя двары.

## Культавае дойлідзтва

### Цэрквы
У культавым дойлідзтве пераважалі храмы падоўжна-восевай кампазыцыі, дзе розныя па памерах і форме зрубы абʼядноўвалі агульным плястычным ґонтавым дахам, як, напрыклад, у зьдзітаўскай Мікітаўскай царкве, Вавуліцкай царкве Раства Багародзіцы й інш. Будавалі таксама цэрквы зь невысокімі пірамідальнымі вярхамі, часам зрэзанымі ў верхняй частцы, як у Олтускай Спаскай царкве, храмы зь вежамі-званіцамі на галоўным фасадзе, як у Альбінскай Юр’еўскай царквы, крыжовыя зь перавагай у кампазыцыі падоўжнай восі, як у Чарнаўчыцкай царкве Параскевы Пятніцы.

### Званіцы
Асноўныя тыпы званіц — слупавыя (званіца ў в. Ражкоўка Камянецкага раёна), каркасныя (званіца ў в. Хмелева Жабінкаўскага раёна) і ярусныя зрубна-каркасныя (званіца ў Чэрску).
Вуліца Шчорса (Менск)

**Вуліца Шчорса** — невялікая вуліца ў Маскоўскім раёне Менску ў мікрараёне Грушаўка працягласьцю ±1 кілямэтр. Найменавана ў гонар Мікалая Аляксандравіча Шчорса, чырвонага камандзіра, героя Грамадзянскай вайны. На скрыжаваньні з праспэктам Дзяржынскага знаходзіцца станцыя мэтро Грушаўка. На частцы вуліцы ў кірунку вул. Розы Люксэмбург ідзе будаўніцтва жылога камплексу Гранд Авеню.

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Менск)
Бэні-Суеф

**Бэні-Суеф** ()&nbsp;— горад у Эгіпце, сталіца аднайменнай мугафазы, стаіць на рацэ Ніл. Важны сельскагаспадарчы цэнтар, які неймаверна ўзрос зь невялікага сяла напачатку XX стагодзьдзя. Насельніцтва&nbsp;— 273 151 чалавек, плошча&nbsp;— 14 км². З сярэднявечча места вядомае вырабніцтвам тканіны, зараз дзейнічаюць прадпрыемствы па перапрацоўцы бавоўна і вырабленьню дываноў. Таксама места вядома алябастарам, які дабываецца на туташніх узгорках. Ля места знаходзіцца Фаюмскі аазіс.

## Этымалёгія
Сучасная назва горада паходзіць ад *Манфісўах* (), якое, у сваю чаргу, паходзіць ад копцкага слова ⲡ-ⲙⲁ-ⲛ-... (месца чагосьці). Ні ранейшая назва паселішча, ні этымалёгія копцкага слова невядомыя.

## Гісторыя
З ранняй эры фараонаў да рымскага пэрыяду недалёка ад горада знаходзіўся старажытны горад Гэракліяполіс, які быў сталіцай Ніжняга і Сярэдняга Эгіпту падчас першага пераходнага пэрыяду (9 і 10 дынастыяў).

## Адукацыя
У Бэні-Суефе знаходзіцца ўнівэрсытэт.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Эгіпту
Усходнепалеская школа дойлідзтва

**Усходнепалеская**, або **Прыпяцкая школа дойлідзтва** сфармавалася, як і заходнепалеская школа, у XVII—XVIII староччах у драўляным грамадзянскім і культавым дойлідзтве Беларускага Палесься, і разьвівалася да пачатку XX старочча. Склалася ў Прыпяцкім Палесьсі й верхнім Падняпроўі (у межах сучасных Гомельскай, усходу Берасьцейскай і поўдні Менскай вобласьцяў). На раньнім этапе заўважалася сувязь школы з Бойкаўшчынай (Украінскія Карпаты), на позьнім пэўны ўплыў зрабіла дойлідзтва Левабярэжнай Украіны.

## Народнае жыльлё
Для асноўнай часткі гэтай тэрыторыі характэрныя вянковыя, пагонныя, Г-падобныя двары й дзьвюх-, трохкамэрныя хаты. Жыльлё й гаспадарчыя пабудовы вылучаліся тэхнікай складаньня сьцен зь бярвён (рубка вуглоў з «астаткам»; часам выступы-канцы бярвён «астатку» счэсваліся на шэсьць граней), выкарыстаньнем двухсхільных дранічных дахаў на зволаках. У паўднёвай частцы зоны сустракаліся цэнтрычныя пабудовы жылога й гаспадарчага прызначэньня зь вянковым пірамідальным перакрыцьцём. На паўднёвым усходзе многія жылыя будынкі мелі квадратны плян і вальмавы каркасны дах.

## Культавае дойлідзтва

У культавым дойлідзтве, разам з храмамі падоўжна-восевай кампазыцыі, былі пашыраныя храмы глыбінна-прасторавай і крыжова-цэнтрычнай кампазыцыі зь яруснымі вярхамі. На раньняй стадыі разьвіцьця школы, у XVII — 1-й палове XVIII стагодзьдзяў, вярхі чацьверыковыя пірамідальныя, як у Сінкевіцкай Ґеоргіеўскай царкве, пад уплывам стылю барока расла колькасьць заломаў, як у Слуцкай Міхайлаўскай царкве), вярхі станавіліся васьмерыковымі, як у Старабеліцкай Мікалаеўскай царкве.

У другой палове XVIII — пачатку XIX стагодзьдяў усходнепалескай школай выпрацаваны арыґінальны прыём узмацненьня кантрасту кампазыцыі цэнтральнага храмавага абʼёму ў выніку пастаноўкі паміж дзьвума васьмерыкамі чацьверыка, падобны прыём выкарыстаны ў Рубельскай Міхайлаўскай царкве. Такі прыём характэрны й для званіц. Будавалі таксама ярусныя храмы глыбінна-прасторавай кампазыцыі са званіцамі на галоўным фасадзе (Гомельская Ільінская царква).
Хуткасьць гуку

**Хуткасьць гуку**&nbsp;— гэта адлегласьць, якую праходзіць за адзінку часу гукавая хваля пры яе распаўсюджваньні ў пругкім асяродзьдзі. Пры  хуткасьць гуку ў паветры складае каля 343 мэтраў у сэкунду.

## Гісторыя выяўленьня хуткасьці гуку
Ужо ў антычных аўтараў сустракаецца ўказаньне на тое, што гук абумоўлены вагальным рухам цела (Пталемэй, Эўклід). Арыстотэль адзначае, што хуткасьць гуку мае канчатковую велічыню, і правільна ўяўляе сабе прыроду гуку. Спробы экспэрымэнтальнага вызначэньня хуткасьці гуку адносяцца да першай паловы XVII ст. Ф. Бэкан у «Новым арганоне» зьвярнуў увагу на магчымасьць вызначэньня хуткасьці гуку шляхам параўнаньня прамежкаў часу паміж выбліскам сьвятла й гукам стрэлу. Ужыўшы гэты мэтад, розныя дасьледчыкі (М. Мерсен, П. Гасендзі, У. Дэрхам, група навукоўцаў Парыскай акадэміі навук&nbsp;— Д. Касіні, Ж. Пікар, Гюйгенс, Ромер) вызначылі значэньне хуткасьці гуку (у залежнасьці ад умоў экспэрымэнтаў, 350—390 м/с). Тэарэтычна пытаньне аб хуткасьці гуку ўпершыню разгледзеў І. Ньютан у сваіх «Пачатках»; ён фактычна меркаваў ізатэрмічнасьць распаўсюджваньня гуку, таму атрымаў прыніжаную адзнаку. Правільнае тэарэтычнае значэньне хуткасьці гуку было атрымана Ляплясам. У 2020 годзе фізыкі разьлічылі максымальна магчымую хуткасьць гуку, якая складае 36 км/с (гэты паказьнік прыблізна ўтрая перавышае хуткасьць гуку ў дыямэнце (12 км/с), самым цьвёрдым вядомым матэрыяле ў сьвеце). Тэорыя прадказвае найбольшую хуткасьць гуку ў асяродзьдзі цьвёрдага атамарнага мэталічнага вадароду, пры ціску вышэй за 1 млн атмасфэр.

Катэгорыя:Гук
Катэгорыя:Хуткасьць
Нацыянальная асамблея (Батсвана)

**Нацыяна́льная асамбле́я Батсва́ны** (, )&nbsp;— заканадаўчая ўлада аднапалатнага парлямэнту Батсваны, якая складаецца з прэзыдэнту і ўласна Нацыянальнай асамблеі. Яна прыймае законы, якія прапаноўваюцца міністрамі з батсванскага кабінэту і кантралюе працу ўрада. У яе абавязкі ўваходзіць падзел бюджэту краіны. Срок паўнамоцтваў&nbsp;— 5 гадоў. Асамблея была створаная ў 1966 годзе. Сьпікер Асамблеі — Панду Скэлемані, ягоны намесьнік&nbsp;— Пано Муатэльгодзі. Лідар палаты&nbsp;— Сьлямбар Тсагванэ.

Цяпер у Нацыянальная асамблее 65 удзельнікаў. 57 зь іх абірае, непасрэдна, насельніцтва Батсваны. 6 сябраў намінуюцца прэзыдэнтам і абіраюцца асамблеяй. Астатнія 2 (прэзыдэнт і Сьпікер нацыянальнай асамблеі) зьяўляюцца сябрамі ex-officio.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Батсвана
Батсвана
Дынкель (прозьвішча)

**Дынкель** (, )&nbsp;— нямецкае прозьвішча.

## Этымалёгыя
Прозьвішча паходзіць ад нямецкага *Dinkel* «полба», «спэльта», ад мянушкі фэрмэраў у Баварыі, паўдзень Нямеччыны.

## Гісторыя
Сямʼя Дынкель валодала велізарнымі маёнткамі й пражывала ў элэгантнай фэадальнай сядзібе. У Сярэднявеччы яны сталі часткай зямельнай арыстакратыі й валодалі значным прэстыжам і ўплывам у рэгіёне Баварыя.

22 ліпеня 1763 году&nbsp;— Кацярына II выдала Маніфэст «*Аб дазволе ўсім замежнікам, у Расею ўяжджаюць, пасяляцца ў якіх губэрнях яны пажадаюць і аб падараваным ім правах*». Дзякуючы гэтаму маніфэсту, колькасьць людзей з гэтым прозьвішчам перасялілася ў рэґіён Паволжа і зь іншымі сямействамі заснавала калёнію «Гэрцаг» ().

Пасьля ўтварэньня ЗША, частка носьбітаў гэтага прозьвішча пераехала ў гэту краіну.
Пасьля выданьня ўказа Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета СССР «*Аб перасяленьні немцаў, якія пражываюць у раёнах Паволжа*» ад 28 жніўня 1941 году была праведзена татальная дэпартацыя немцаў з АССР. Гэтым рэпрэсыям падвергнулася і сям’я Дынкель, большасьць членаў былі сасланыя ў Казахстан.

Пасьля сканчэньня Другой сусьветнай вайны частка носьбітаў гэтага прозьвішча рэпатрыявалася ў Нямеччыну.

## Вонкавыя спасылкі
* «Герцог»&nbsp;— wolgadeutsche.net