open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яўген Сьвятаполк-Мірскі

Айцец **Яўге́н Сьвятапо́лк-Мі́рскі** (), сьвецкае імя **Лявон** (3 красавіка 1876 — 28 лютага 1918, Магілёў) — каталіцкі сьвятар.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў 1876 року ў шляхецкай сям’і Сьвятаполк-Мірскіх. Пачатковую адукацыю атрымаў дома, пэўны час навучаўся ў прыватнай сямікляснай рэальнай вучэльні ў Санкт-Пецярбургу. У 1891 року паступіў у Магілёўскую рыма-каталіцкую духоўную сэмінарыю ў Пецярбургу (скончыў у 1896). Рукапакладзены ў сьвятары ў 1906 року магілёўскім дапаможным біскупам Францішкам Альбінам Сыманам.

У 1902—1904 роках працаваў вікарным сьвятаром у Табольску, у 1903 пераведзены ў Краснаярск. З 1906 — выкладчык катэхізісу ў гімназіях Гомлю, з 1910 — зноў у Краснаярску. З 1912 року быў выкладчыкам у дзявочай францускай гімназіі ў Пецярбургу. У тым жа годзе пераведзены ў Магілёў, дзе стаў настаяцелем катэдры і дэканам.

8 лютага 1918 року на загад народных камісараў Магілёву Аронава, Гольдмана і Гольдбэрга арыштаваны бальшавікамі і абвінавачаны ў контрарэвалюцыйнай дзейнасьці, дапамозе польскім войскам, прыналежнасьці да ПВА і ўкрывальніцтве польскіх жаўнераў. 28 лютага старшыня Магілёўскага губэрнскага выканкаму Савету працоўных, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Міхаіл Гольдман перадаў ксяндза рэвалюцыйнаму трыбуналу, які прысудзіў Сьвятаполк-Мірскага да НМП. Падчас вынясеньня прысуду прысутныя парафіяне ўзьнялі вэрхал і паспрабавалі адбіць сьвятара, у адказ жаўнеры адкрылі вагонь, забіўшы і параніўшы некалькі чалавек. Сьвятара і яшчэ двух затрыманых тады ж вывезьлі па-за места і пасьля катаваньняў расстралялі.

Наступнага дню цела сьвятара было выяўленае зь пяцьцю вагняпальнымі і чатырма нажавымі ранамі, разьбітай галавою і зламанымі рукамі. Улады забаранілі адпяваньне, дазволіўшы толькі захаваць цела на месцы расстрэлу. Пасьля ўваходу ў Магілёў польскага войска генэрала Юзэфа Доўбар-Мусьніцкага цела было перапахаванае на .

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Сьвятар Яўген Сьвятаполк-Мірскі 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Памерлі ў Магілёве
Катэгорыя:Пахаваныя ў Магілёве
Заналючык

**Заналю́чык** — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Стадолішчанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 3 чалавекі
* 1999 год — 5 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Стадолішчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёну
Усевалад Фальскі

**Усевалад Фальскі** (, або 8 сакавіка 1887 — пасьля 1925) — беларускі грамадзка-палітычны, дзяржаўны і культурны дзяяч, актор, адзін са стваральнікаў беларускага прафэсійнага тэатру.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Лошыца Менскага павету Менскай губэрні (цяпер у межах Менску). Скончыў тры курсы Ляснога інстытуту ў Санкт-Пецярбургу. У 1906 годзе далучыўся да беларускага руху. На працягу 1915—1918 гадоў удзельнічаў у арганізацыі і быў старшынём Першага таварыства беларускае драмы і камэдыі, Менскага таварыства працаўнікоў мастацтва. Быў жанаты.

Выканаўца вядучых роляў у спэктаклях «Паўлінка» Янкі Купалы, «Пашыліся ў дурні» Марка Крапіўніцкага, «Модны шляхцюк» Каруся Каганца, «Бязвінная кроў» Уладзіслава Галубка і інш.

Быў чальцом Менскага аддзелу Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны, намесьнікам старшыні Беларускага нацыянальнага камітэту ў Менску, прадстаўніком Беларускай рады на Дэмакратычнай нарадзе 1917 году на Першым Ўсебеларускім кангрэсе адзін зь лідэраў фракцыі левай плыні.

Са жніўня 1918 году ў Маскве, удзельнічаў у стварэньні маскоўскай беларускай секцыі РКП(б). Узначальваў Камісарыят па замежных справах Часовага рабоча-сялянскага ўраду Беларусі (студзень 1919). У 1919 годзе двойчы арыштаваны савецкімі ўладамі, у тым ліку летам 1919 году быў сярод расстрэльных заложнікаў, якіх чэкісты вывезьлі ў Смаленск пры адступленьні бальшавікоў зь Беларусі.

Быў вызвалены са Смаленскай катаржнай турмы 7 траўня 1919 году, перайшоў фронт і вярнуўся ў заняты польскімі войскамі Менск. У часе польскай акупацыі Беларусі (1919—1920) быў намесьнікам начальніка раёну эксплюатацыі лясоў. Пасьля стварэньня ў кастрычніку 1919 году Беларускай вайсковай камісіі працаваў там перакладчыкам.

У 1921 годзе быў намесьнікам загадчыка аддзелу мастацтваў, вучоным сакратаром Акадэмічнага цэнтру Наркамата асьветы БССР.

Арыштаваны 3 верасьня 1921 году ў Менску і асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ СССР ад 23.9.1921 за «дапамогу ў шпіянажы» да расстрэлу, замененага на 5 гадоў зьняволеньня, якія адбываў у смаленскай катаржнай турме. Вызвалены 30 траўня 1923 году, працаваў справаводам рабфака пры Смаленскім унівэрсытэце. Са сьнежня 1925 году жыў у Кіеве, працаваў дырэктарам драматычнага тэатру імя Марыі Занькавецкай, перапісваўся з Інбелкультам.

Неаднаразова хадайнічаў перад урадам Беларусі, каб дазволілі вярнуцца дамоў. Апошняе вядомае дакумэнтальнае сьведчаньне пра У. Фальскага датуецца 26 студзеня 1926 году. Далейшы лёс невядомы.

Рэабілітаваны Ваеннай пракуратурай Рэспублікі Беларусь 6 жніўня 1996 году. Асабовая справа У. Фальскага № 20479-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія акторы
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Удзельнікі Першага ўсебеларускага кангрэсу
Сьвятаполк-Мірскі

**[[Сьвятаполк-Мірскія]]** — шляхецкі род. Вядомыя носьбіты:

* Вінцэнт Сьвятаполк-Мірскі (?—?) — князь, удзельнік нацыянальнага руху.
* Мікалай Сьвятаполк-Мірскі (1833—1898) — князь, расейскі дзяржаўны дзяяч.
* Міхаіл Сьвятаполк-Мірскі (1870—1938) — князь, апошні ўладальнік Мірскага замку.
* Пётар Сьвятаполк-Мірскі (1857—1914) — князь, расейскі дзяржаўны дзяяч.
* Роберт Сьвятаполк-Мірскі ( 1939) — беларускі савецкі пісьменьнік, кінадраматург.
* Яўген Сьвятаполк-Мірскі (1876—1918) — каталіцкі сьвятар.
Адэн

**Адэн** () — горад у Емэне, знаходзіцца на ўсходнім узьбярэжжы Чырвонага мора (Адэнскі заліў), за 170 кілямэтраў на ўсход ад Баб-эль-Мандэбскага праліву. Насельніцтва налічвае каля 1 750 000 чалавек.

Адэн — адзін з найбуйнейшых прамысловых цэтраў Емэну. Таксама зьяўляецца важным гандлёвым транзытным пунктам на марскім шляху з Індыйскага акіяна ў Міжземнае мора. Тут знаходзіцца нафтапераапрацоўчы завод, сударэмонтныя майстэрні, апрасьняльныя заводы. Адэн зьяўляецца самым буйным портам краіны, а таксама мае міжнародны аэрапорт *Хормаксар* (*Chormaksar*). У Адэне знаходзіцца ўнівэрсытэт (заснаваны ў 1975 годзе).

У 1967—1990 гадах Адэн зьяўляўся сталіцай Паўночнага Емэну.

Катэгорыя:Гарады Емэну
Тавор

**«Таво́р»** () — ізраільская аўтаматычная вінтоўка калібру 5,56 мм, распрацаваная ў 2001 годзе. Назва паходзіць ад гары ў Паўночнай акрузе Ізраілю, што згадваецца ў Бібліі (Перамяненьне Панскае).

У аўтамата «Тавор» магазін месьціцца ззаду курка. Над рукаяткай знаходзіцца пераводнік агню, што дазваляе весьці адзіночную і безупынную стральбу.

## Віды
* *Кароткі* (Ктар). Ствол даўжынёй 38 см. Для дэсантных і спэцыяльных войскаў.
* *X95* (Малы; Мтар). Ствол даўжынёй 33 см. Для пяхоты.
* *Аўтамат-гранатамёт* (Гтар). З падзтвольным гранатамётам М203 (калібр 40 мм).
* *Снайпэрскі* (Стар). З падсошнікам, аптычным прыцэлам і 4-грамовым патронам М855.
* *Карабін*. Ствол даўжынёй 47 см. Для цывільных.

## Выкарыстаньне
На 2018 год аўтамат «Тавор» выкарыстоўвалі войскі 31-й дзяржавы:
* Азія (12) — Азэрбайджан, Віетнам, Грузія, Ізраіль, Індыя, Кіпр, Манголія, Нэпал, Руанда, Тайлянд, Турэччына і Філіпіны;
* Афрыка (7) — Ангола, Камэрун, Кот д’Івуар, Нігерыя, Сэнэгал, Чад і Этыёпія;
* Паўднёвая Амэрыка (4) — Бразылія, Калюмбія, Пэру і Чылі;
* Паўночная Амэрыка (5) — Гандурас, Гватэмала, ЗША, Мэксыка і Сальвадор;
* Эўропа (3) — Македонія, Партугалія і Ўкраіна.

## Мінуўшчына
У 1995 г. дзяржаўны канцэрн «Ізраільская вайсковая прамысловасьць» пачаў распрацоўку аўтамата «Тавор» пад кіраўніцтвам Залмэна Шэбса. Войска абароны Ізраілю запатрабавала зрабіць аўтамат кароткім для патрэбаў мэханізаванай пяхоты і вулічнага бою ў горадзе. Тады распрацоўнікі разьмясьцілі магазін ззаду курка для захаваньня ствала доўгім, каб дасягнуць вышэйшай хуткасьці кулі. Надзейнасьць аўтамата вырашылі павысіць выбарам доўгага поршню для адводу парахавых газаў. У 2001—2002 гадах выпрабаваньне аўтамата прайшло ў 84-й горнай брыгадзе (Паўднёвае камандаваньне). У 2009 г. Войска абароны Ізраілю пачало пераўзбраеньне пяхоты малым відам аўтамата «Тавор» (Мтар), якое скончыла ў 2018 годзе.

З 2009 г. вытворчасьць аўтамата «Тавор» пачалася ва Ўкраіне на заводзе навукова-вытворчага аб’яднаньня «Форт» у Віньніцы. Ва Ўкраіне аўтамат сталі зараджаць патронам 5,45×39 мм і выпускаць у кароткім і снайпэрскім відах пад найменьнямі «Форт-221» і «Форт-222». Таксама аўтамат пачалі выпускаць у Бразыліі на заводзе «Таўрус» у Сан-Леапольду (штат Рыў-Грандэ-ду-Сул).

На 2012 г. аўтамат «Тавор» стаяў на ўзбраеньні войскаў 15 краінаў, сярод якіх былі: Азэрбайджан, Бразылія, Гватэмала, Грузія, Індыя, Калюмбія, Партугалія, Тайлянд і Філіпіны.

З 2016 г. малы від аўтамата «Тавор» сталі вырабляць у Індыі на сумесным прадпрыемстве.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
** Штурмавая вінтоўка «Форт-224»

Катэгорыя:Аўтаматы
Катэгорыя:Ізраільскія вынаходніцтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2001 годзе
Васіль Муха

**Васіль Муха** (, Андрэеўка Рэчыцкага павета, Менская губэрня — ?) — беларускі дзеяч, левы сацыяліст-рэвалюцыянэр.

Паходзіў з сялян. У 1917 г. матрос Балтыйскага флёту, сябра абласнога камітэта арміі, флёту і рабочых Фінляндыі. Удзельнік 3-га зьезду БСГ у кастрычніку 1917 г., быў абраны ў склад яе ЦК. Быў кандыдатам ва Ўсерасейскі Ўстаноўчы сход па выбарчай акрузе Заходняга фронту, выстаўлены БСГ і Першым зьездам вайскоўцаў-беларусаў Заходняга фронту. Быў намесьнікам старшыні апошняга зьезда. Дэлегат I Усебеларускага кангрэсу, сябра ягонай Рады.

Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Беларускія рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Удзельнікі Першага ўсебеларускага кангрэсу
Ігната-Фабіянаўка

**Ігна́та-Фабія́наўка** — вёска ў Каленкавіцкім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Юравіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 44 чалавекі
* 1999 год — 92 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Юравіцкі сельсавет (Каленкавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Каленкавіцкага раёну
Глініцкі

Назву **Глініцкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Глініцкі — пасёлак у Мазырскім раёне Гомельскай вобласьці
* Глініцкі — пасёлак у Чавускім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Глінаўка
* Глініца
* Глінічы
* Глінішкі
* Глінішча
* Глінішчы
* Глінка
* Глінкі
* Глінна
* Гліннае
* Глінная
* Глінск
* Глінскія
* Гліншчына
* Глінь
* Глінькава
* Гліньне
* Гліньнікі
* Гліньніца
* Глінянкі
* Гліняны
* Загліннае
* Загліньнікі
Зьезд паняволеных народаў Расеі

**Зьезд паняволеных народаў Расеі** — форум прадстаўнікоў народаў былой Расейскай імпэрыі, якія заснавалі свае нацыянальныя арганізацыі і выступалі за фэдэратыўна-дэмакратычны прынцып дзяржаўнага ладу Расейскай рэспублікі. Праходзіў у Кіеве з 8 (21) па 15 (28) верасьня 1917 году.

Зьезд быў скліканы па ініцыятыве Украінскай цэнтральнай рады з мэтай вырашыць цывілізаваным шляхам карэнныя нацыянальныя праблемы. «Залатым сном народаў» пазьней назваў зьезд Міхайла Грушэўскі. На ім упершыню ў гісторыі Расеі прадстаўнікі розных нацыянальнасьцяў паспрабавалі вызначыць свой далейшы лёс, прынцыпы суіснаваньня і гістарычную перспэктыву.

Зьезд праходзіў у памяшканьні пэдагагічнага музэю. У яго рабоце прынялі ўдзел 92 дэлегаты ад украінцаў, грузінаў, латышоў, літоўцаў, эстонцаў, габрэяў, беларусаў, малдаванаў, казакоў, буратаў, татараў, крымскіх татараў, цюрцкіх і мусульманскіх арганізацыяў, Савету сацыялістычных партыяў Расеі, палякаў.

Найважнейшым дакумэнтам зьезду стала пастанова «Аб фэдэратыўным ладзе Расейскай дзяржавы", у якой асуджалася празьмерная цэнтралізацыя заканадаўчай і выканаўчай улады, што тармазіла разьвіцьцё дзяржавы. Дэлегаты зьезду пастанавілі, што разам з Усерасейскім Устаноўчым сходам будуць скліканыя краёвыя ўстаноўчыя сходы для ўстанаўленьня формаў адносін з цэнтральнымі органамі, а таксама формаў ўнутранага ладу аўтаномнай адзінкі. Пастанова «Аб агульнадзяржаўнай і краёвых мовах» падавала раўнапраўны статус нацыянальным мовам. Агульнадзяржаўнай прызнавалася расейская мова, а ў асобных дзяржавах, частках фэдэрацыі — адна або некалькі краявых моў. Адносна школы, цэркваў і суда агульнадзяржаўная мова не павінна была мець ніякай перавагі над іншымі краёвымі мовамі.

Катэгорыя:Украінская Народная Рэспубліка
Лінія Кэрзана

**Лінія Кэрзана** — умоўная назва лініі, вызначанай міністрам замежных спраў Вялікабрытаніі, лордам Дж. Кэрзанам, і прапанаванай Парыскай мірнай канфэрэнцыяй (1919—1920) у 1920 годзе для ўсталяваньня ўсходняй дзяржаўнай мяжы Польшчы. Праходзіла праз Гародню — Ялаўку — Няміраў — Берасьце Літоўскае — Дарагуск — Усьцілуг, усходней Грубешова, праз Крылоў і далей заходней Равы-Рускай, усходней Перамышлю да Карпатаў.

На Тэгеранскай канфэрэнцыі (лістапад-сьнежань 1943) была прынятая прапанова Чэрчыля аб тым, што прэтэнзіі Польшчы на землі Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны будуць задаволены за кошт Нямеччыны, а ў якасьці мяжы на ўсходзе павінна быць лінія Кэрзана.

Катэгорыя:Першая сусьветная вайна
Катэгорыя:Другая сусьветная вайна
Катэгорыя:Дзяржаўная мяжа
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны (1917—1991)
Катэгорыя:Польска-савецкія стасункі
Катэгорыя:Польшча ў XX стагодзьдзі
Украінская цэнтральная рада

**Украінская цэнтральная рада** — спачатку ўкраінскі прадстаўнічы орган палітычных, грамадзкіх, культурных і прафэсійных арганізацыяў; пасьля Ўсеўкраінскага Нацыянальнага Кангрэсу — рэвалюцыйны парлямэнт Украіны, які кіраваў украінскім нацыянальным рухам. Пэрыяд дзеяньня: 4 (17) сакавіка 1917 — 29 красавіка 1918.

У чэрвені 1917 году — студзені 1918 году выдала чатыры ўнівэрсалы Ўкраінскай цэнтральнай рады. Па аналёгіі з устаўнымі граматамі Рады БНР яны вызначылі этапы станаўленьня ўкраінскай дзяржавы — ад аўтаноміі да самастойнасьці.

## Глядзіце таксама
* Украінская Народная Рэспубліка
* Унівэрсалы Ўкраінскай цэнтральнай рады
Берасьцейскі мір (9 лютага 1918)

**Берасьцейскі мір** — мірнае пагадненьне папаміж Украінскай Народнай Рэспублікай з аднаго боку і Нямецкай імпэрыяй, Аўстра-Вугорскай імпэрыяй, Асманскай імпэрыяй і Баўгарскім царствам з другога, падпісанае 27 студзеня (9 лютага) 1918 году ў Берасьці. Першая мірная дамова падчас Першай сусьветнай вайны. Стала вынікам аднаго з этапаў перамоваў у Берасьці Літоўскім, агульным вынікам якіх быў выхад бальшавіцкай Расеі зь Першай сусьветнай вайны.

Цэнтральнымі дзяржавамі прызнаваўся сувэрэнітэт УНР. У абмен на гэта УНР абавязалася не ўступаць у саюзы, накіраваныя супраць Цэнтральных дзяржаваў, і пастаўляць Цэнтральным дзяржавам харчаваньне і сыравіну.

## Глядзіце таксама
* Берасьцейскі мір (паміж Савецкай Расеяй і Цэнтральнымі дзяржавамі)

Катэгорыя:Падзеі 1918 году
Катэгорыя:Украінская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:Мірныя пагадненьні XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Першая сусьветная вайна
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Асманскай імпэрыі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Аўстрыі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Нямеччыны
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Ўкраіны
Мір
Асобны атрад БНР (сэрыя марак)

**Асобны атрад БНР** — сэрыя марак Беларускай Народнай Рэспублікі, выдадзеная ў 1920 годзе.

## Апісаньне
На ўсіх пяці марках сэрыі — адзін малюнак: маладыя сяляне ў нацыянальных строях (Магілёўскі строй), хлопец і дзяўчына, сядзяць на лаўцы ля плота. Праект маркі быў выкананы мастаком Рыхардам Зарыньшам. Паводле меркаваньня гісторыкаў, прататыпам была выкарыстаная гравюра У. дэ Гарнэка, зьмешчаная ў трэцім томе выданьня «Живописная Россия» (1882 г.) пад назвай «Тыпы Магілёўскай губэрні».

Выдадзена 5 марак розных наміналаў: 5, 10, 15, 50 капеек і 1 рубель. Існуюць зубцаваныя і незубцаваныя маркі. Агульны наклад — 5 мільёнаў асобнікаў (па 1 мільёне кожны). Адносіны зубцаваных да незубцаваных — 1:1. Незубцаваныя маркі былы выдадзены дзеля зьдзешаўленьня накладу. Зь іх 250 тысячаў было выраблена і бяз клею.

Наміналы:
* 5 капеек — зялёнага колеру
* 10 капеек — чырвонага колеру
* 15 капеек — фіялетавага колеру
* 50 капеек — цёмна-блакітнага колеру
* 1 рубель — бурага колеру

**Зубцаваныя маркі**
Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade PERF 5k.jpg|5 кап.
Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade PERF 10k.jpg|10 кап.
Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade PERF 15k.jpg|15 кап.
Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade PERF 50k.jpg|50 кап.
Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade PERF 1r.jpg|1 руб.


**Незубцаваныя маркі**
Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade 5k.jpg|5 кап.
Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade 10k.jpg|10 кап.
Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade 15k.jpg|15 кап.
Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade 50k.jpg|50 кап.
Файл:1920 Belarusian Peoples Republic Bulak-Balachowicz Brigade 1r.jpg|1 руб.


## Гісторыя
У 1920 годзе ў Латвійскай дзяржаўнай друкарні ў Рызе выдадзеная сэрыя марак на замову камандаваньня Асобнага Атраду БНР. Надпіс «Асобны атрад» сьведчыць аб тым, што маркі выпускаліся для беларускага вайсковага фармаваньня на чале з генэралам Булак-Балаховічам. Замову на яго даваў старшыня Беларускай вайсковай камісіі ў Латвіі Кастусь Езавітаў.

Маркі былі ў выкарыстаньні з 14 лютага 1920 да 22 красавіка 1920 году. Маркі Асобнага атраду выкарыстоўваліся палявой поштай, якая засталася на тэрыторыі Латвіі, да красавіка 1920 году, і гасіліся асобным штампам.

Надалей гэты выпуск (пачынаючы з 1939 году) неаднаразова перавыдаваўся як эмігранцкім урадам БНР, так і «неафіцыйна», што спрычынілася да зьяўленьня вялікай колькасьці адменаў марак гэтага выпуску паводле якасьці друку.

## Крыніцы

## Літаратура
* Паштовыя маркі БНР: падробкі і рэальныя факты
* Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва. Маркі й налепкі

Катэгорыя:Беларуская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:Паштовыя маркі Беларусі
Катэгорыя:Асобны атрад БНР
Беларусь (сэрыя марак)

«**Белару́сь**» — сэрыя марак Беларускай Народнай Рэспублікі, выдадзеная ў 1921 годзе. Сэрыя прадстаўленая маркамі вартасьцю 2, 3 і 5 рублёў. Існуюць зубцаваныя і незубцаваныя маркі.

На марцы двухрублёвага наміналу партрэт Францішка Скарыны і подпіс «Francišk Skaryna z Polacka 1517—1917». Выява Скарыны была ўзятая з партрэту ў праскай Бібліі. На 3-рублёвай марцы выява «Пагоні», на 5-рублёвай — аратага, надпісаў няма.


1921 Belarusian Peoples Republic Dr Skaryna.jpg|Францішак Скарына з Полацка 1517—1917. 2 руб.
1921 Belarusian Peoples Republic Crest.jpg|Пагоня. 3 руб.
1921 Belarusian Peoples Republic Ploughman.jpg|Араты. 5 руб.


## Дадатковыя зьвесткі
На ўсіх марках сэрыі слова «пошта» напісанае праз «ч».

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускі інстытут навукі й мастацтва. Маркі й налепкі

Катэгорыя:Беларуская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:Паштовыя маркі Беларусі
Дзяньніца (1916)

**Дзяньні́ца** — штотыднёва грамадзка-палітычная газэта лібэральна-асьветніцкага кірунку, якую заснаваў Зьміцер Жылуновіч у лістападзе 1916 году ў Петраградзе.

Выдавалася на беларускай мове ў Петраградзе ( — ). 
Рэдактар-выдавец Зьміцер Жылуновіч. Многія матэрыялы скасаваны, газэта выходзіла зь белымі плямамі. Выйшла 7 нумароў. Выданьне спынена з-за фінансавых і цэнзурных цяжкасьцей. 

## Зьмест
Інфармавала пра дзейнасьць Беларускіх таварыстваў у Петраградзе й Казані па аказаньні дапамогі пацярпелым ад вайны, беларускую вечарынку ў Петраградзе 12 лістапада 1916 (пастаўлены спектаклі «Як яны жаніліся» А. Валодзьскага й «Па рэвізіі» Марка Крапіўніцкага). Асьвятляла гістарычнае мінулае, культурныя здабыткі Беларусі, эканамічнае й палітычнае становішча ў 1-ю сусьветную вайну. Выступала за права народаў нацыянальных меншасьцей Расеі на свабоду і самастойнасьць, за разьвіцьцё нацыянальнай культуры, асьветы, друку. Адстойвала правы беларускага народа на нацыянальнае адраджэньне, навучаньне на роднай мове, выступала за ўнармаваньне беларускага правапісу (нарыс Эдуарда Будзькі«Думкі да граматыкі»). 

Друкавалісь мастацкія й публіцыстычныя творы Цішкі Гартнага (пад псэўданімам Зьмітро Капылянін артыкулы «Аб беларускім універсітэце» у №№ 1, 2 і пад крыптанімам Д. Ж-ч ў № 5 «Яшчэ раз аб беларускім універсітэце», 1-я частка рамана «Бацькава воля», вершы. Максім Багдановіч зьмясціў пад псеўданімам М. Осьмак у № 4 ад 27 лістапада 1916 артыкул «Агляд працы за першы год Менскага аддзела Беларускага таварыства для помачы пацярпеўшым ад вайны» — апошняе прыжыцьцёвае выступленне паэта ў беларускім друку.

Зьмяшчалісь творы Канстанцыі Буйло, Язэпа Дылы, Альбэрта Паўловіча,  Хведара Чарнышэвіча (пад псеўданімам Тодар Ч-віч), Фабіяна Шантыра (пад крыптонімам Ф. Ш-р) й інш. Паведаміла пра сьмерць Цёткі й падкрэсліла, што гэта «вялікая страта для беларусаў» (№ 6). 

## Крыніцы

## Літаратура
*  
* Говін, С. В.  — С. 142
*  
* 
* Віталь Скалабан. «Дзяньніца».  — С. 236, 237.  
* 
*  

## Вонкавыя спасылкі
* «Дзяньніца» (1916) // Беларуская Палічка 
* [«Дзяньніца».](http://primo.nlr.ru/primo_library/libweb/action/display.do?tabs=detailsTab&ct=display&fn=search&doc=07NLR_LMS010309884&indx=1&recIds=07NLR_LMS010309884&recIdxs=0&elementId=0&renderMode=poppedOut&displayMode=full&frbrVersion=&frbg=&&dscnt=0&scp.scps=scope%3A%28MAIN_07NLR%29&mode=Basic&vid=07NLR_VU1&srt=rank&tab=default_tab&vl(freeText0)=%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D%D0%9DI%D0%A6%D0%90&dum=true&dstmp=1559494790984) Расейская нацыянальная бібліятэка — у бібліятэцы захоўваюцца: №№ 1 (1 лістапада) — 7 (31 сьнежня) 1916.

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Выданьні на беларускай мове лацінкай
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1916 годзе
Сьверкаў

**Сьве́ркаў** — былы пасёлак у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіў у склад Забалацкі сельсавету.

## Гісторыя
Пасёлак ліквідаваны 10 лютага 2014 году.

## Насельніцтва
* 2010 год — 8 чалавек
* 1999 год — 3 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Рагачоўскага раёну
Язэп Сушынскі

**Язэп Сушынскі** (, в. Юроны, Дрысенскі павет Віцебская губэрня — 1967, Менск) — беларускі палітык. мэмуарыст, хімік, мовазнаўца, пэдагог.

Скончыў Пецярбурскі унівэрсытэт. Сябра БСГ. У 1917 годзе старшыня Беларускай народнай партыі сацыялістаў. Блізкі знаёмы Янкі Купалы, першая сустрэча зь якім адбылася на кватэры Б.Эпімах-Шыпілы ў Пецярбургу.

Удзельнік Першага Ўсебеларускага Зьезду.

У 1921—1926 працаваў у розных установах Наркамасьветы БССР. Потым у Інбелкульце. У 1929—1930 у Інстытуце мовазнаўства БелАН, займаўся распрацоўкай беларускай навуковай тэрміналёгіі.

Арыштаваны ДПУ БССР 18 ліпеня 1930 году па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі». Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ СССР 10 красавіка 1931 за «шкодніцтва і антысавецкую агітацыю» да 5 гадоў пазбаўленьня волі. Высланы ва Ўфу. Пастановай Асобай нарады ад 25 ліпеня 1935 году тэрмін зьняволеньня падоўжаны. Рэабілітаваны 15 лістапада 1957 году.

Па вяртаньні ў Менск выступаў у друку і публічна з успамінамі пра Янку Купалу, грамадзка-культурнае жыцьцё беларусаў у Пецярбургу да 1917 году. Рукапіс успамінаў захоўваецца ў Літаратурным музэі Я.Купалы.

Быў жанаты, гадаваў пяцярых дзяцей.

## Літаратура
* Язэп Сушынскі / Маракоў Л.У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 2. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9.
* Сябар вялікага таленту // Чырвоная змена. 1962, 26 чэрв.; Купала ў Пецярбурзе // Полымя. 1967, № 3

## Вонкавыя спасылкі
* [Сушынскі Іосіф Францавіч](https://by.openlist.wiki/%D0%A1%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%86%D0%BE%D1%81%D1%96%D1%84_%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1885)), Адкрыты сьпіс

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Удзельнікі Першага ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Беларуская народная партыя сацыялістаў
Курганьне (Рагачоўскі раён)

**Курга́ньне** (таксама — *Дзе́длава*, *Дзе́длаў*) — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам Курганскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 558 чалавек
* 1999 год — 652 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Курганскі сельсавет (Рагачоўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёну
Вэргіліюс Нарэйка

**Вэргіліюс-Кястуціс Леона Нарэйка** (; 22 верасьня 1935, Шаўлі—3 сакавіка 2018, Вільня) — летувіскі опэрны сьпявак (тэнар), пэдагог. Прафэсар. Народны артыст СССР (1970).

## Біяграфія
Пачаў выступаць у 19-гадовым узросьце. У 1958 годзе скончыў кансэрваторыю ў Вільні. Ад 1957 году яшчэ ня скончыўшы кансэрваторыю стаў салістам Летувіскага тэатру опэры і балета (Вільня). Працаваў прафэсарам катэдры сольных сьпеваў Летувіскай акадэміі музыкі.

## Узнагароды
* Народны артыст СССР (1970)
* Афіцэр ордэна Вялікага князя Літоўскага Гедыміна (1995)
* Рыцар 1 клясы ордэну Палярнай зоркі (Швэцыя, 1995)
* Кавалер Вялікага крыжа ордэна «За заслугі перад Летувой» (2003)
* Ордэн Белай Зоркі 2 клясы (Эстонія, 2004)
* Мэдаль Пушкіна (2015)

## Крыніцы

Катэгорыя:Опэрныя сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Адзначаныя ўзнагародамі Летувы
Катэгорыя:Летувіскія опэрныя сьпевакі і сьпявачкі
Беларускае таварыства ў Петраградзе па аказаньні дапамогі пацярпелым ад вайны

**Беларускае таварыства ў Петраградзе па аказаньні дапамогі пацярпелым ад вайны** — дабрачынная арганізацыя для дапамогі бежанцам-беларусам у 1-ю сусьветную вайну.

Было заснавана на ўстаноўчым сходзе 31 студзеня 1916 году пры Петраградзкім гарадзкім камітэце Ўсерасейскага саюзу гарадоў. Заснавальнікі Браніслаў Эпімах-Шыпіла, Чэслаў Родзевіч, Аляксандар Ярэміч, У. Ф. Міткевіч. На чале таварыства быў камітэт (старшыня Людвіг Сяўрук, намесьнік старшыні Ярэміч і М. І. Мігай, сакратары: Эдвард Будзька, Паўліна Мядзёлка). 

Таварыства аказвала дапамогу грашыма і рэчамі, адкрыла інтэрнаты для беларускіх студэнтаў і вучняў, дзіцячы прытулак, кравецкую майстэрню, выдавала ўлёткі з заклікам ахвяраваць грошы для бежанцаў, наладжвала «Беларускія вечарыны». Падтрымлівала сувязі зь Менскім аддзелам Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны, Беларускім нацыянальным камітэтам у Менску. Імкнулася пашырыць уплыў на ўсю тэрыторыю, дзе знаходзіліся бежанцы. У сьнежні 1917 годзе перавыбраны камітэт таварыства, у яго ўвайшлі чальцы Беларускай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі (Аляксандар Чарвякоў, Аляксандар Усьціловіч і іншыя). Спыніла дзейнасьць са стварэньнем Беларускага нацыянальнага камісарыяту ў 1918 годзе.

## Крыніцы

## Літаратура
* Мядзёлка П. В. Сьцежкамі жыцьця. Менск, 1974.
* . 
* Скалабан, В. У. Беларускае таварыства ў Петраградзе па аказаньні дапамогі пацярпелым ад вайны.  — С. 361.
* Скалабан, В. У. Беларускае таварыства ў Петраградзе па аказаньні дапамогі пацярпелым ад вайны.  — С. 402.
*  
* 
* 
 
 

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Расеі
Катэгорыя:Дабрачынныя арганізацыі
Катэгорыя:Беларусь у Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1916 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Студзень 1916 году
Катэгорыя:1916 год у Расеі
Плямбаваны вагон

**Плямбаваны вагон** — усталяваная ў гістарыяграфіі назва трох цягнікоў, у якіх са Швайцарыі празь Нямеччыну ў Расею ў красавіку 1917 году праехала вялікая група расейскіх рэвалюцыянэраў-эмігрантаў.

У больш вузкім ўжываньні пад «пламбаваным вагонам» маецца на ўвазе толькі той вагон першага зь цягнікоў, у якім празь Нямеччыну перамяшчалася група бальшавікоў з 23 чалавек на чале з Уладзімерам Леніным, якія, па заданьні Генштабу Нямеччыны і нямецкага ўрада, мелі мэтай антыўрадавымі і падрыўнымі дзеяньнямі садзейнічаць сепаратнаму выхаду Расейскай імпэрыі з Першай сусьветнай вайны.

Таму сьледчымі афіцыйна была адкрытая вытворчасьць папярэдняга рассьледаваньня па крымінальнай справе ў дачыненьні Ўльянава (Леніна) за шпіянаж з мэтай яго арышту, таму першым за загадам навастворанага ўраду РСФСР пасьля дзяржаўнага перавароту (так званай «рэвалюцыі 1917 года») была менавіта ліквідацыя дакумэнтаў пра гэты факт у гісторыі (настолькі важная, што загад штурмаваць Зімні палац — рэзыдэнцыю Часовага ўраду Расейскай імпэрыі быў другім па чарзе).

Ваенная контрвыведка Расейскай імпэрыі і пракуратура Санкт-Пецярбургу шляхам афіцыйнага і законнага сьледзтва даказалі віну В. Ульянава-Леніна (ён жа «Ленін») і ягоных паплечнікаў з «плямбаванага вагона». Старшыня Часовага ўраду Расейскай імпэрыі Аляксандар Керанскі не хацеў арыштоўваць Леніна, таму што ён быў яго асабістым савучням з гімназіі, знаёмым зь дзяцінства, але, апынуўшыся ў выніку кастрычніцкага бунту ў эміграцыі ў Нью-Ёрку, шкадаваў, што не дазволіў арышт Леніна.

Катэгорыя:Нямецкая палітыка
Катэгорыя:Выведка
Катэгорыя:Спэцслужбы
Катэгорыя:Першая сусьветная вайна
Катэгорыя:Гісторыя Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Дзяржаўныя перавароты
Беларуская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя

**Беларуская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя** (*БСДРП*) — арганізацыя бальшавіцкага кірунку, існавала з восені 1917 да красавіка 1918 году. Створана ў Петраградзе на аснове Нарвэнскай арганізацыі Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ), спачатку налічвала каля 500 чальцоў, у асноўным рабочых. Пазьней да БСДРП далучылася Гэльсінгфорская арганізацыя БСГ, якая аб’ядноўвала каля 200 маракоў Балтыйскага флёту. У выканаўчы камітэт уваходзілі Аляксандр Чарвякоў, Восіп Лагун, Ю. У. Памецка, У. В. Скарынка, Аляксандар Усьціловіч і інш.

Вяла палітычную і культурна-асьветную работу сярод беларусаў у Петраградзе і яго ваколіцах. Мела прадстаўнікоў у ВЦВК (Усьціловіч, зь сьнежня  1917) і Пецяргофскім  раённым Савеце Петраграду (Памецка, зь лютага 1918). Напачатку БСДРП працягвала падтрымліваць арганізацыйныя сувязі з БСГ, разам зь ёю ў верасьні 1917 году ўваходзіла ў Савет нацыянальных сацыялістычных партыяў, які аб’ядноўваў дробнабуржуазныя арганізацыі рэгіёнаў Расеі.

Сябры БСДРП бралі ўдзел у кастрычніцкім перавароце ў Петраградзе. У сьнежні 1917 партыя ўдзельнічала ў перавыбарах камітэту Беларускага таварыства ў Петраградзе па аказаньню дапамогі пацярпелым ад вайны.

Накіравала дэлегатаў на Ўсебеларускі зьезд і пасьля яго разгону падала заяву ў ЦК РСДРП(б) з патрабаваньнем стварыць камісію для рассьледаваньня гэтага здарэньня.

У студзені 1918 разам зь іншымі беларускімі арганізацыямі ў Петраградзе, што стаялі на плятформе савецкай улады, удзельнічала ў стварэньні Беларускага нацыянальнага камісарыяту (Белнацкаму), яго камісарам быў прызначаны Чарвякоў. У лютым 1918 многія чальцы БСДРП удзельнічалі ва ўзброенай абароне Петраграда ад нямецкіх інтэрвэнтаў. Пры дапамозе Пецяргофскага Савету партыя арганізавала кулямётныя курсы. Разам з вайсковым аддзелам Белнацкому стварыла атрад Чырвонай гвардыі, які ўвайшоў у Камуністычны атрад Петраградзкага камітэту РКП(б) (300 чал., камандзір Усьціловіч). У красавіку 1918 на падставе БСДРП створана беларуская сэкцыя РКП(б) пры Пецяргофскім райкоме РКП(б).

## Літаратура
* Скалабан, В. У. Беларуская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя //  С. 409—410.

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Расеі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Камуністычныя партыі Беларусі
Восіп Лагун

**Восіп (Ёсіф) Васільевіч Лагун** (, в. Мікіцёнкі, Дзісенскі павет, Віленская губэрня, цяпер Шаркоўшчынскі раён — ) — беларускі бальшавіцкі дзеяч, актывіст па ўсталяваньні бальшавіцкай улады на Беларусі.

Зь верасьня 1917 г. чалец Выканкаму Беларускай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі ў Петраградзе, кіраваў партыйнай школай. Удзельнік кастрычніцкага перавароту ў Петраградзе.

У сьнежні 1917 удзельнічаў у Першым Усебеларускім зьезьдзе, пасьля разгону зьезда абраны яго ў склад Выканкаму.

З красавіка 1918 г. старшыня 1-й Беларускай сэкцыі РКП(б) пры Пецяргофскім райкоме партыі, пазьней загадчык Петраградзкага аддзяленьня Беларускага нацыянальнага камісарыяту, сябра таварыства аматараў беларускага народнага мастацтва ў Петраградзе. Дэлегат Усерасейскага зьезду бежанцаў-беларусаў у Маскве (1918). На 1-м зьезьдзе КПБ абраны сябрам Цэнтральнага бюро КП(б)Б. Сябра ЦВК БССР. У студзені 1919 г. накіраваны ЦБ КП(б)Б у Дзісенскі павет, з траўня 1919 г. у Чырвонай Арміі. Загінуў на Заходнім фронце.

## Крыніцы

## Літаратура
* Карніловіч, Э. Лагун Іосіф Васільевіч / Эдуард Карніловіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 4. Кадэты — Ляшчэня / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1997. — 432 с.: іл. — С. 328. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шаркоўшчынскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі Першага ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Удзельнікі кастрычніцкага перавароту
Катэгорыя:Беларускія камуністы
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расеі
Аляксандар Усьціловіч

**Аляксандар Харытонавіч Усьціловіч**, **Усьціновіч** (, в. Мянькі Ваўкавыскага павет, цяпер у Бераставіцкім раёне — ) — дзеяч рэвалюцыйнага руху.

Зь сялянскай беларускай сям’і. Працаваў як работнік у Беластоку, а пасьля на чыгунцы. У 1917 годзе служыў унтэр-афіцэрам школы стральцоў у Араніэнбаўме.

Удзельнік кастрычніцкага перавароту (1917) у Петраградзе, задушэньня мяцяжу Керанскага—Краснова. У 1917—18 сябра Выканкому Беларускай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі ў Петраградзе.

Са студзеня 1918 камісар Беларускага нацыянальнага камісарыяту (Белнацкома), зь ліпеня 1918 намесьнік кіраўніка справамі. 3 лютага 1918 камандзір атраду Чырвонай гвардыі (300 чал.), які ўвайшоў у Камуністычны атрад Петраградзкага камітэту РКП(б). У 1919 уступіў у ВКП(б), ваенны камісар Слонімскага павету.

У ліпені 1918 дэлегат Усерасейскага зьезду беларускіх бежанцаў у Маскве. Пасьля грамадзянскай вайны на партыйнай і савецкай рабоце.

У момант арышту, 22 кастрычніка 1937 году, працаваў дырэктарам студгарадка Ленінградзкага індустрыяльнага інстытуту. 22 лістападу 1937 году асуджаны камісіяй НКУС за „удзел у контррэвалюцыйнай арганізацыі”. 27 лістапада 1937 году расстраляны. У 1973 годзе рэабілітаваны.

## Крыніцы

## Літаратура
* Слоўнік Маракова. УСЦІНОВІЧ Аляксандр Харытонавіч
* Карніловіч Э. Усціловіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2003. — 616 с.: іл. ISBN 985-11-0276-8.
* Літ.: Ладысеў У.Ф., Брыгадзін П.І. Паміж Усходам і Захадам: станаўленне дзяржаўнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці Беларусі (1917—1939 гг.). Мн., 2003; ЭГБ, т. 6—2.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бераставіцкім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі кастрычніцкага перавароту
Катэгорыя:Беларускія камуністы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Памерлі ў Леніградзе
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расеі
Усерасейскі зьезд бежанцаў зь Беларусі

**Усерасе́йскі зьезд бе́жанцаў зь Белару́сі** — зьезд беларусаў-бежанцаў, што адбыўся 15—21 ліпеня 1918 году ў Маскве.

Прысутнічала 227 дэлегатаў — прадстаўнікоў ад бежанцаў зь Беларусі, што жылі ў Расеі. Парадак дня: справаздача Беларускага нацыянальнага камісарыяту; бежанскае пытаньне (даклады зь месцаў, матэрыяльная дапамога, рээвакуацыя, школьная справа, пакрыцьцё страт ад вайны); прадстаўніцтва Беларусі на будучай мірнай канфэрэнцыі народаў; сучаснае становішча; аб цэнтральным выканаўчым бежанскім камітэце Беларусі).

19 ліпеня 1918 году дэлегацыя зьезду на чале з Аляксандрам Усьціловічам была прынятая Леніным.

## Літаратура
* Грамовіч У. Усерасійскі з’езд бежанцаў з Беларусі // 

Катэгорыя:Беларусы ў Расеі
Катэгорыя:Падзеі 1918 году
Царква Сьвятога Ільлі (Ільля)

**Царква Сьвятога Ільлі** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Ільлі. Знаходзіцца ў цэнтры гістарычнага мястэчка. Дзее. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю клясыцызму, мастацкае аблічча якога пацярпела ў выніку рэканструкцыі, праведзенай Беларускім экзархатам Маскоўскага патрыярхату.

## Гісторыя
Драўляную царкву ў Ільлі збудавалі ў 1828 годзе. Захаваўся здымак помніка з збораў Яна Балзункевіча, зроблены на мяжы XIX—XX стагодзьдзяў.

У 1990-я і 2010-я гады праводзілася рэканструкцыя помніка, у выніку якой вэртыкальную шалёўку, уласьцівую беларускай сакральнай архітэктуры, замянілі на гарызантальную. Над дахам царквы замест 4-граннага барабана зьявіўся шацёр з какошнікамі, а на франтоне — вялізны абрыс купала-цыбуліны.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю клясыцызму. Гэта сьціплы прастакутны зруб пад 2-схільным дахам з вальмай над алтарнай часткай, якая завяршалася купалам на 4-гранным барабане (па рэканструкцыі — на шатры з какошнікамі). Галоўны фасад мае выгляд галерэі (падсені) на чатырох слупах, якія абапіраюцца на цагляны падмурак. Трыкутны франтон упрыгожваўся геамэтрычнымі ўзорамі (па рэканструкцыі — абрысам вялізнага купала-цыбуліны). Ашаляваныя сьцены праразаюцца высока ўзьнятымі прастакутнымі аконнымі праёмамі і ўмацоўваюцца брусамі-сьцяжкамі ў прасьценках.

Усярэдзіне перагародкамі вылучаецца невялікі прытвор, над якім месьцяцца хоры, і прастакутная апсыда з бакавымі рызьніцамі. Інтэр’ер упрыгожвае драўляны 3-ярусны іканастас, дэкараваны накладной разьбой.

## Галерэя

Ілья. Свята-Ільінская царква.jpg|З боку апсыды, 2014 г.
Свята-Ільінская царква (Ілья) 05.jpg|З боку апсыды, 2017 г.
Свята-Ільінская царква (Ілья) 01.jpg|Галоўны фасад з абрысам купала-цыбуліны, 2017 г.
Свята-Ільінская царква (Ілья) 04.jpg|Новы шацёр з какошнікамі, 2017 г. 


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Ільля
Катэгорыя:Ільля (вёска)
Беларускі абласны камітэт

**Беларускі Абласны Камітэт пры Ўсерасейскім Савеце Сялянскіх Дэпутатаў, БАК** дзейнічаў у лістападзе 1917 — 1918 гг. Створаны ў Петраградзе з дэлегатаў ад беларускіх губэрняў на Ўсерасейскім зьезьдзе сялянскіх дэпутатаў, членаў Устаноўчага сходу, а таксама з прадстаўнікоў арміі і флёту. 31 студзеня 1918 г. Уладзімер Ленін падпісаў дэкрэт аб утварэньні Белнацкама. Камісарыят пачаў сваю дзейнасьць 14 лютага, празь дзень пасьля падпісаньня дэкрэту. 24 лютага адбылося першае пасяджэньне яго калегіі.

У Белнацкам уваходзілі Яўсей Канчар (старшыня), М. Гольман і П. Караткевіч (намесьнікі старшыні), А. Кусе-Цюз (сакратар), Ф. Замойскі, Л. Каляда, С. Малашчыцкі, Дз. Сабалеўскі, В. Селіванаў і інш. (усяго 70 чал.).

У дэклярацыі ад 30 лістапада 1917 г. выступіў за аўтаномію Беларусі ў складзе Расейскай Фэдэратыўнай Рэспублікі. Імкнуўся ўзначаліць беларускі нацыянальны рух, «канчатковай мэтай «Белнацкама» называлася «скліканьне Ўсебеларускага зьезду для выяўленьня волі народа беларускага». Наладзіў кантакты з Наркамнацам, атрымліваў падтрымку ад СНК на чале з У. Леніным. Першы Ўсебеларускі зьезд, скліканы разам зь Вялікай Беларускай Радай, распушчаны 17(30).12.1917 паводле пастановы СНК Заходняй вобласьці і фронту. БАК выдаў працы Я. Карскага «Беларуская мова» і «Этнаграфічная карта беларускага племя» (1918). Я. Канчар, пісаў, што на працягу студзеня — красавіка 1918 г. БАК зрабіў спробу скліканьня II Усебеларускага зьезда, уступіўшы дзеля гэтага ў перамовы са Сталіным, і атрымаў яго згоду. Аднак неспрыяльны для беларускага руху ход падзеяў прымусіў «часова» адмовіцца ад гэтай думкі. Некаторыя яго члены сталі супрацоўнікамі Беларускага нацыянальнага камісарыяту.

## Структура
Першапачаткова акрамя кіраўніцтва (старшыня, ягоны намесьнік, галоўны сакратар, якія стваралі адказную калегію, казначэй) працавала шэраг аддзелаў па напрамках дзейнасьці. Іх кіраўнікі складалі пашыраную распарадчую калегію.

Аддзелы:
* культурна-асьветніцкі
* юрыдычны
* статыстычны
* бежанскі
* ваенны
* выдавецкі
* працы
* агульнага справаводзтва

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі беларускай гісторыі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Марк Асьвяцімскі

**Марк Аляксандравіч Асьвяці́мскі** (, Слуцак — , Гомель, НКУС) — беларускі палітычны дзеяч.

## Жыцьцяпіс
Удзельнік зьездаў прадстаўнікоў беларускіх нацыянальных партыяў і арганізацыяў у сакавіку і ліпіне 1917 году. Адзін з кіраўнікоў Слуцкай павятовай міліцыі пры мясцовым камісарыяце Часовага ўраду. Удзельнік Першага Ўсебеларускага кангрэсу ў сьнежні 1917 году ў Менску. Быў адным з кіраўнікоў Беларускага нацыянальнага камітэту ў 1918.

Да 1918 году ў расейскай партыі эсэраў. У 1919—1920 гадах сябра ЦК Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянэраў (БПСР), у  1919—1924 гадах старшыня яе Слуцкага камітэту, чалец культурна-асьветнага таварыства «Папараць-кветка» ў Слуцку.

У 1920 годзе сябра Беларускай рады Случчыны, узначальваў вярбовачны пункт Беларускай вайсковай камісіі ў Слуцку. У 1919 і 1921 гадах арыштоўваўся ВЧК.

У 1924 годзе адышоў ад палітычнай дзейнасьці. У 1930-я гг. працаваў эканамістам Гомельскага тлушчакамбінату.

11 лютага 1938 году арыштаваны, 1 лістапада 1938 году асуджаны да найвышэйшай меры пакараньня.

Рэабілітаваны 13 ліпеня 1960 году.

## Літаратура
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794-1991.
* Слуцкі збройны чын 1920 г. ў дакументах і ўспамінах / Ул. Ляхоўскі, Ул. Міхнюк, А. Гесь. Мн., 2001. С. 
* Асьвяцімскі Марк Аляксандравіч // 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцку
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Удзельнікі Першага ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Чальцы Рады Случчыны
Катэгорыя:Удзельнікі Слуцкага паўстаньня
Катэгорыя:Беларуская вайсковая камісія
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Беларуская партыя незалежных сацыялістаў

**Беларуская партыя незалежных сацыялістаў** (*БПНС*) — палітычная партыя ў міжваеннай Польшчы, дзейнічала ў 1922—1925 гадах.

Створана Сымонам Рак-Міхайлоўскім як левае крыло Беларускай сацыял-дэмакратычная партыі (БСДП). Спачатку не проціпастаўляла сябе сацыял-дэмакратам. Разам з БСДП, Беларускай рэвалюцыйнай арганізацыяй і Беларускай хрысціянскай дэмакратыяй удзельнічала ў працы Беларускага цэнтральнага выбарчага камітэту і распрацоўцы выбарчай плятформы.

На выбарах у лістападзе 1922 году Рак-Міхайлоўскі абраны паслом у польскі сэйм. Пазьней да яго далучыліся паслы Павал Валошын, Пятро Мятла, Браніслаў Тарашкевіч, якія пад уплывам КПЗБ і КП(б)Б выйшлі зь Беларускага пасольскага клюбу і 24 чэрвеня 1925 году ўтварылі ў сэйме фракцыю — Беларускую сялянска-работніцкую грамаду. Напрыканцы 1925 году паслы фракцыі разам з камуністамі пачалі ствараць аднайменную масавую арганізацыю, БПНС увайшла ў КПЗБ.

## Літаратура
* Бергман, А. Сымон Рак-Міхайлоўскі: (Кароткі біяграфічны нарыс) // Беларускі каляндар 1980. — Беласток, 1980.
* Палуян, У. А. Беларуская сялянска-рабочая грамада. — Мн., 1967.
* Сідарэвіч, А. М. Беларуская партыя незалежных сацыялістаў //  — С. 394.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Польшчы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1922 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1925 годзе
Катэгорыя:Беларускія палітычныя партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Камуністычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Камуністычныя партыі Польшчы
Сасновы

Назву **Сасновы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Сасновы — пасёлак у Мазырскім раёне Гомельскай вобласьці
* Сасновы — пасёлак у Асіпавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці

## Падвойныя назвы
* Сасновы Бор

## Глядзіце таксама
* Саснова
* Сасновец
* Сасновае
* Сасновая
* Сасновік
* Сасновіца
* Сасновіцы
* Сасновічы
* Сасноў
* Сасноўка
* Сасноўскае
* Сасноўская
* Сасноўскі
* Сасноўцы
* Сасноўшчына
* Сосны
Віленская апэрацыя

**Ві́ленская апэра́цыя** ( —  году) — абарончая апэрацыя 10-й і 5-й арміяў расейскага Заходняга фронту ў раёне Вільні падчас Першай сусьветнай вайны. Частка апэрацыі вядомая таксама пад назвай **[[Сьвянцянскі прарыў]]**.

Завяршылася стабілізацыяй фронту па лініі возера Дрысьвяты — возера Нарач — Смаргонь — Баранавічы — Пінск — Дубна — Тарнопаль.

## Хада бітвы
Пасьля таго, як 22 жніўня нямецкія войскі ўзялі расейскую крэпасьць Коўна, 10-я нямецкая армія працягвала наступ з мэтай абысьці Вільню і акружыць 10-ю расейскую армію. Тут завязаліся жорсткія сустрэчныя баі, падчас якіх расейцы здолелі ўтрымаць свае пазыцыі. Наступ немцаў быў спынены.

Пасьля гэтага немцы зьмянілі плян і 8 верасьня пачалі наступ у стык паміж 10-й і 5-й расейскімі арміямі. 9 верасьня кайзэраўскім войскам пашчасьціла прарваць расейскую абарону на поўнач ад Вількаміру. Гэты прарыў атрымаў назву *Сьвянцянскі*. У прарыў нямецкае камандаваньне кінула значныя кавалерыйскія злучэньні. Нямецкая кавалерыйская група (4 кавалерыйскія дывізіі) накіравалася па расейскіх тылах.

14 верасьня нямецкія войскі занялі Вялейку і падышлі да Маладэчна. Нямецкія кавалерысты дайшлі да Менску і нават перарэзалі шашу Смаленск — Менск. З-за пагрозы акружэньня расейскім войскам давялося 16 верасьня 1915 году пакінуць Вільню.

Пасьля гэтага націск нямецкай коньніцы, пазбаўленай падтрымкі пяхоты і артылерыі, аслабеў. 15—16 верасьня яна была спыненая часткамі ізноў сфармаванай 2-й расейскай арміі. Расейцы нанесьлі контраўдар па нямецкай кавалерыі і адкінулі яе да Нарачы. Да 19 верасьня (2 кастрычніка) Сьвянцянскі прарыў быў ліквідаваны, і фронт стабілізаваўся на лініі возера Дрысьвяты — возера Нарач — Смаргонь — Баранавічы — Пінск — Дубна — Тарнопаль.

## Крыніцы

## Літаратура
* Зайончковский А.М. Первая мировая война — СПб.: Полигон, 2000. — 878 с. — .
* Бэзил Лиддел Гарт 1914. Правда о Первой мировой — М.: Эксмо, 2009. — 480 с. — 4300 экз. — .
* История Первой мировой войны 1914—1918 гг. / под редакцией И. И. Ростунова — в 2-х томах. — М.: Наука, 1975. — 25 500 экз.
* Евсеев Н Свенцянский прорыв 1915 г. — М.,1936
* Reichsarchiv: Der Weltkrieg 1914–1918, Band VIII, E.S. Mittler und Sohn, Berlin 1932, S. 500 f.
* Rudolf von Borries: Heereskavallerie im Bewegungskrieg. (Hrsg.) Heeresinspektion des Erziehungs- und Bildungswesens, Berlin 1928

Катэгорыя:Бітвы Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Расеі
Катэгорыя:Бітвы Нямеччыны
Катэгорыя:Бітвы 1915 году
Катэгорыя:Нямеччына ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Расейская імпэрыя ў Першай сусьветнай вайне
Царква Ўшэсьця Гасподняга (Парэчча)

**Царква Ўшэсьця Гасподняга** — помнік гісторыі другой паловы XIX стагодзьдзя (мураўёўка) у Парэччы Царкоўным. Знаходзіцца на высокім узгорку над возерам Парэцкім. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя
Царкву Маскоўскага патрыярхату ў Парэччы збудаваў у 1877 годзе рыскі купец Ламаносаў на сродкі, выдзеленыя ўладамі Расейскай імпэрыі. Царква будавалася сьпехам і няякасна, таму тройчы (у 1888, 1890 і 1895 гадох) яе рамантавалі. Рамонт у 1890 годзе быў вынікам урагану, які значна пашкодзіў дах. Захаваўся здымак царквы з збораў Яна Балзункевіча, зроблены на мяжы XIX—XX стагодзьдзяў.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Мае 4-часткавую аб’ёмна-прасторавую кампазыцыю, якая набыла арыгінальны разьвязак. Малітоўная заля — высокі 8-гранны аб’ём, завершаны невялікім купалам-цыбулінай (раней магутным сьціснутым купалам-цыбулінай зь невялікім купалам-цыбулінай наверсе). Да яе праз кароткую і нізкую трапезную далучаецца 3-ярусная (2 васьмерыка на чацьверыку) званіца, якая таксама завяршаецца купалам-цыбулінай. Арыгінальныя купалы былі зялёнага колеру. Да 5-граннай апсыды з бакоў далучаюцца нізкія рызьніцы. Грані фасадаў завяршаюцца паўкруглымі закамарамі, праразаюцца аркавымі аконнымі праёмамі і круглымі люкарнамі, апярэзваюцца аркатурнымі фрызамі, падзяляюцца кутнімі лапаткамі.

## Галерэя

Царква Ушэсця Гасподняга (Парэчча Царкоўнае) 04.jpg|Агульны выгляд 
Царква Ушэсця Гасподняга (Парэчча Царкоўнае) 03.jpg|Бакавы фасад 
Царква Ушэсця Гасподняга (Парэчча Царкоўнае) 01.jpg|Званіца
Царква Ушэсця Гасподняга (Парэчча Царкоўнае). Магіла святара.jpg|Магіла сьвятара 


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Парэчча Царкоўнае
Залубнішча

**Залубні́шча** — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Княжыцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 11 чалавек
* 1999 год — 19 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Княжыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёну