open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Апанас Цыхун

**Апана́с Пятро́віч Цыху́н** (5 траўня 1910, Кунцаўшчына — 10 сакавіка 2005, Горадня) — беларускі пэдагог, краязнаўца, літаратар. Заслужаны настаўнік Беларусі.

Бацька Генадзя Цыхуна. Імя ўнесена ў «Энцыкляпэдыю гісторыі Беларусі».

Імя Апанаса Цыхуна носіць адна з вуліцаў Горадні.

## Літаратурная дзейнасьць
Дваццаць гадоў Апанас Пятровіч узначальваў літаратурнае аб’яднаньне пры газэце «Сельская новь», быў укладальнікам зборніку «Легенды і балады Гродзеншчыны».

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Вадим ЖУРАВЛЕВ. <Я сызнова живу, минувшее проходит предо мною> // «Биржа информации» № 336, 15.07.2004
* Антон Лабовіч. Дзень пры дні — і ўсё жыцьцё//«Наша Ніва» — 14/2005
* Вольга Швед. Шляхі Апанаса Цыхуна// «Биржа информации»

Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Гарадзкія могілкі ў Аульсе (Горадня)

**Аульсаўскія могілкі**, **могілкі «Аульс»** — дзейныя гарадзкія могілкі Горадні.

Назва паходзіць ад былой вёскі Аульс, разьмешчанай непадалёку (цяпер частка Горадні).

## Асобы, пахаваныя на могілках
* Валеры Задаля (псэўданім *Антон Лабовіч*; 1953—2007) — беларускі журналіст, грамадзка-палітычны дзяяч
* Уладзімер Кісель (1922—1999) — пэдагог, удзельнік антысавецкага падпольнага руху

Катэгорыя:Могілкі Горадні
Маляба

**Маля́ба** () — сталіца і найбуйнейшы горад Экватарыяльнай Гвінэі. Месьціцца на паўночным узьбярэжжы вострава Б’ёка і ёсьць цэнтрам правінцыі Паўночны Б’ёка. Насельніцтва складае каля 297 тысячаў чалавек паводле стану на 2018 год.

Катэгорыя:Гарады Экватарыяльнай Гвінэі
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Гулец (раман)

«**Гулец**» — раман расейскага пісьменьніка Фёдара Дастаеўскага, упершыню апублікаваны ў поўным зборы ягоных твораў у 1866 годзе. Гэты раман неаднаразова інсэніраваўся і стала трымаўся ў рэпэртуары многіх драматычных тэатраў.

## Гісторыя стварэньня
Напісаньне рамана мае доўгую перадгісторыю.

Задума раман «Гулец» зьявілася яшчэ ўвосень 1863 г. 18 (30) верасьня з Рыму Дастаеўскі пісаў Мікалаю Страхаву:

У 1863 годзе Фёдар Дастаеўскі прыехаў на адпачынак у Бадэн-Бадэн. Тамака ён за некалькі дзён прагуляў ня толькі ўсе свае грошы, але і гатоўку сваёй сяброўкі Паліны Суславай. Каб выпутацца з пазыкаў, ён заключыў кантракт з выдавецтвам Ф. Т. Сьцялкоўскага, па якому ён абяцаў для яго выданьня напісаць раман, ня меней за 12-ць друкаваных аркушаў, і ў выпадку яго ненапісаньня да 1 лістапада 1866 году, Сьцялкоўскаму дазвалялася на працягу дзевяці гадоў выдаваць дарма ўсё, што напіша пісьменьнік, без усякае ўзнагароды. Захоплены працай над «Злачынствам і пакараньнем», Дастаеўскі ня браўся за новы раман да пачатку кастрычніка 1866 г. Калі ж часу засталося менш за месяц, ён вымушаны быў запрасіць стэнаграфістку Ганну Грыгор'еўну Сьніткіну і прадыктаваў ёй тэкст рамана за 26 дзён, з 4 па 29 кастрычніка.

Тэмай рамана зьяўляецца ўсепаглынаючая прага да азартных гульняў. Менавіта Суслава лічыцца прататыпам гераіні рамана — Паліны Аляксандраўны. Пакутлівыя адносіны галоўнага героя рамана з Палінай зьяўляюцца адлюстраваньнем няпростых стасункаў Дастаеўскага з Суславай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раманы Фёдара Дастаеўскага
Мікалай Страхаў

**Мікала́й Мікала́евіч Стра́хаў** (, Белгарад, Курская губэрня — , Санкт-Пецярбург) — расейскі філёзаф, публіцыст, літаратурны крытык, чалец-карэспандэнт Пецярбурскай АН (1889).

У кнігах «Сьвет як цэлае» (, 1872), «Аб вечных ісьцінах» (, 1887), «Філязофскія нарысы» (, 1895) найвышэйшай формай пазнаньня лічыў рэлігію, крытыкаваў сучасны матэрыялізм, а таксама сьпірытызм; у публіцыстыцы падзяляў ідэі прыналежнасьці да «глебы», г. зв. «почвенничества». Артыкулы пра Л. Талстога (у тым ліку пра «Вайну і мір»); першы біёграф Ф. Дастаеўскага.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Белгарадзе
Катэгорыя:Расейскія філёзафы
Катэгорыя:Расейскія публіцысты
Катэгорыя:Расейскія перакладчыкі
Катэгорыя:Расейскія манархісты
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Асмара

**Асмара** () — сталіца і найбуйнейшы горад Эрытрэі. Насельніцтва складае 400 000 чалавек (2003).

Катэгорыя:Гарады Эрытрэі
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Язэп Жыновіч

**Язэ́п Язэ́павіч Жыно́віч**, сапраўднае прозьвішча — **Жыдо́віч** (14 траўня 1907, вёска Арэшкавічы, цяпер у Пухавіцкім раёне Менскае вобласьці, Беларусь — 13 студзеня 1974, Менск) — музыка-цымбаліст, дырыгент, кампазытар і пэдагог, народны артыст БССР (1955) і СССР (1968), прафэсар, ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР.

## Біяграфія
Язэп Жыдовіч нарадзіўся 14 траўня 1907 г. у вёсцы Арэшкавічы ў сям’і земляроба. Да 15-гадовага ўзросту ён жыў у Арэшкавічах.

У 1922 г. юнака прынялі салістам-цымбалістам у БДТ-1 (цяпер тэатар імя Я. Купалы ў Менску). Язэп працягнуў адукацыю ў менскай школе № 11 (цяпер № 42). У 1927 паступіў у Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Вучобу ў БДУ спалучаў з вучобай у Менскім музычным тэхнікуме.

У 1930 кіраўнік, у 1938—1941 гг. саліст, канцэртмайстар і пэдагог створанага Дзяржаўнага ансамблю народных інструмэнтаў БССР.

У 1931 скончыў юрыдычны факультэт БДУ. У 1935 г. быў выключаны з кансэрваторыі за тое, што ягоныя бацькі «кулакі». Бацькі незадоўга да гэтага былі пазбаўленыя выбарчых правоў, а пасьля высланыя з канфіскацыяй маёмасьці. Сам Язэп зьмяніў прозьвішча на Жыновіч. Тэарэтыка-кампазытарскае аддзяленьне Беларускай кансэрваторыі скончыў у 1941.

У 1939 г. адбыўся Першы Ўсесаюзны агляд выканаўцаў на народных інструмэнтах, ляўрэатам якога стаў Я. Я. Жыновіч (другая прэмія). У час вайны быў накіраваны ў Казахскую філярмонію, адкуль у складзе канцэртнай брыгады выяжджаў на фронт. Па вайне вярнуўся ў Менск.

З 1946 г. Жыновіч прызначаны мастацкім кіраўніком і дырыжорам Дзяржаўнага народнага аркестру БССР (з 1974 г. імя Жыновіча). У Беларускай кансэрваторыі Жыновіч заснаваў клясу цымбалаў і катэдру народных інструмэнтаў, загадваў ёю да 1963 году.

## Творчасьць
Напісаў музычныя творы: «Беларуская мэлёдыя» для ансамбля цымбалаў і 2 арфаў, «Сказ-быліна аб зямлі беларускай», канцэртныя апрацоўкі народных танцаў «Лявоніха» і «Мікіта».

Пераклаў для цымбалаў п’есы Ё. Штраўса, Ф. Шапэна, Г. Вяняўскага, Ф. Крэйсьлера, В.-А. Моцарта, сымфаньеты «Беларускія карцінкі» М. Чуркіна, фіналы першага канцэрту для фартэпіяна з сымфанічным аркестрам і сэрэнады для струннага аркестру П. Чайкоўскага, фартэпіянныя п’есы «У манастыры» з «Маленькай сюіты» А. Барадзіна і «Багатырскія вароты» з «Карцінак з выстаўкі» М. Мусаргскага, многія іншыя творы замежнай клясыкі і савецкай музыкі.

## Ушанаваньне памяці
У Менску на доме, дзе жыў Я. Жыновіч, усталяваная мэмарыяльная дошка. У ягоны гонар названая адна з вуліц у менскім мікрараёне Дамброўка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1907 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавіцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія дырыгенты
Катэгорыя:Беларускія кампазытары
Катэгорыя:Памерлі 13 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1974 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Уладзімер Вільнэр

**Уладзі́мер Бэрто́льдавіч Вільнэр** (21 сакавіка 1885, Горадня — 9 жніўня 1952, Кіеў) — вядомы рэжысэр тэатру і кіно, прафэсар (1947), рэжысэр габрэйскага тэатру на ідыш.

Катэгорыя:Савецкія рэжысэры
Ільля Гінцбург

**Ільля Гінцбург** (27 траўня 1859, Горадня — 31 студзеня 1939, Ленінград) — беларуска-расейскі скульптар, прафэсар мастацкіх майстэрняў (1918). 

Катэгорыя:Расейскія скульптары
Уладзімер Якаўлеў

**Уладзімер Андрэевіч Якаўлеў** (нар. 26 траўня 1949, Горадня) — палітык, журналіст, рэдактар газэты «Новая Расея».

Скончыў гістарычны факультэт Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. У 1991 годзе заснаваў Міжрэгіянальны дэмакратычны савет Заходняга рэгіёну. Заснаваў некалькі газэт (Голос времени) ды часопісаў, амаль з усіх выйшаў толькі адзін нумар.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Яковлев, Владимир Андреевич. СловоТолк.Ру

Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Людвік Замэнгоф

**Лю́двік Ла́зар Замэнго́ф** (; ; ; 15 сьнежня 1859, Беласток — 14 красавіка 1917, Варшава) — лекар і лінгвіст, вядомы як стваральнік эспэранта.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1859 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Беластоку
Катэгорыя:Стваральнікі моваў
Катэгорыя:Мовазнаўцы
Катэгорыя:Эспэранта

Катэгорыя:Памерлі 14 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1917 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Жан Эмануэль Жылібэр

**Жан Эмануэ́ль Жылібэ́р** (; 21 чэрвеня 1741, Ліён — 2 верасьня 1814) — францускі і беларускі мэдык, батанік і біёляг.

## Жыцьцяпіс
У 1775—1781 роках арганізаваў і кіраваў першай у Беларусі Гарадзенскай мэдыцынскай акадэміяй. Заснаваў у Горадні акушэрскую, вэтэрынарную школы, клінічны шпіталь, батанічны сад.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ліёне
Катэгорыя:Францускія біёлягі
Катэгорыя:Францускія мэдыкі
Катэгорыя:Беларускія біёлягі
Катэгорыя:Беларускія мэдыкі
Вільфрыд Войніч

**Міхал (псэўд. «Вільфрыд») Во́йніч** (, Цельшы — , Нью-Ёрк) — дзяяч рэвалюцыйнага руху, бібліяфіл і антыквар, першаадкрывальнік «Рукапісу Войніча».

Катэгорыя:Рэвалюцыянэры
Аркгэм

**Аркгэм** () — выдумленае места ў штаце Масачусэтс, ЗША. Упершыню згадваецца Гаўардам Лаўкрафтам. З тых часоў стаў неад’емнай часткай мітаў Ктулху.

## Асноўныя зьвесткі
Дакладная лякацыя Аркгэма невядомая, але ведама, што ён знаходзіцца недалёка ад Інсмута й Даньвіча. Падчас вывучэньня твора Лаўкрафта можна выказаць здагадку, што Аркгэм ляжыць на поўначы ад Бостана й, імаверна, знаходзіцца ў вакрузе Эсэкс. Прататыпам Аркгэма, мажліва, паслужыла рэальнае (і таксама часта згадванае ў Лаўкрафта) места Салем.

Праз Аркгэм працякае рака Міскатонік. У Аркгэме разьмешчаны знакаміты Міскатанікскі ўнівэрсытэт, які неаднаразова іграў ролю ў твораў Лаўкрафта. Асноўнае друкаванае выданьне — «Аркгэм Эдвэртайзэр» — распаўсюджваецца таксама і ў Даньвічы. Да 1880 году яно называлася «Аркгэмская ґазэта».

Акрамя ўнівэрсытэту, заслугоўваюць увагі такія арґанізацыі, як Аркгэмскае гістарычнае таварыства й Аркгэмскі вар’яцкі дом.

Аркгэм — места, якое захоўвае нямала таямніцаў. Рэгулярныя зьнікненьні дзяцей, якія тлумачацца чалавечымі ахвярапрынашэньнямі, — далёка не адзіны прыклад.

## Аркгэм у творчасьці Лаўкрафта
Аркгэм і зьвязаныя зь ім паняцьці ўвесь час зьяўляюцца ў творчасьці Лаўкрафта. Вось некаторыя са згадак:
* «Карцінка ў старой кнізе» (1920 г.) — першая згадка Аркгэма й Міскатоніка.
* «Ґэрбэрт Ўэст — рэаніматар» (1921—1922 гг.) — першая згадка Міскатанісцкага ўнівэрсытэту
* Фільм «Неназыванае» (1923 г.)
* «Колер зь іншых сьветаў» (1927 г.)
* «Жах Данвіча» (1928 г.)
* «На гарах Вар’яцтва» (1931 г.) — адзін з караблёў экспэдыцыі носіць назву «Аркгэм», іншы — «Міскатонік», ды й сам галоўны герой родам з гэтага таямнічага места
* «Сьцень над Інсмутам» (1931 г.) — першая згадка Аркгэмскага гістарычнага таварыства.
* «Мроі ў вядзьмарскім доме» (1932 г.)
* «Брама срэбнага ключа» (1932—1933 гг.)
* «Пачвара на парозе» (1933 г.) — першая згадка Аргэмскага вар’яцкага дома.
* «Цень зь ліхалецьця» (1934—1935 гг.) — галоўны герой родам з Аркгэму, сярэдні ягоны сын — прафэсар Міскатанійскага ўнівэрсытэту.

Катэгорыя:Міты Ктулху
Данвіч

**Данвіч** (па-анґельску *Dunwich*) — выдумленае места ў штаце Масачусэтс, упершыню згадваецца Гаўардам Лаўкрафтам. Частка мітаў Ктулху. Найбольш прыкметная згадка пра яго маецца ў ваповесьці «Жах Данвіча».

Данвіч — паселішча ў Новай Анґельшчыне, якое прыйшло ў заняпад, нападалёк ад Аркхэма, таксама выдумленага Лаўкрафтам. Мясцовасьць вакол Данвіча адзначаная рэгулярнымі правядзеньнямі цёмных абрадаў. Пасьля падзеяў, апісаных у «Жахе Данвіча», усе дарожныя знакі, якія паказваюць шлях да Данвіча, былі зьнішчаныя.

Лічыцца, што ў Данвіча два прататыпа: рэальны Данвіч у Ванґельшчыне й Грынвіч у Масачусэтсы. Калі першы прататып мае тое ж імя, то другі, падобны па гучаньні, падзяляў з лаўкрафтаўскім Данвічам лякацыю й агульную атмасфэру занядбанасьці, пакуль ня быў затоплены  падчас стварэньня Кабінзкага вадасховішча.

Арыґінальнае слова Dunwich дакладна невядомае. Анґельскае места вымаўляецца бяз гука *в*, а ў новаанґельскім Грынвічы гэты гук маецца. Сам Лаўкрафт аніколі не ўдакладняў вымаўленьне Данвіча.

Катэгорыя:Міты Ктулху
Аўгуст Ўільям Дэрлет

**Аўгуст Ўільям Дэрлет**  (1909—1971) — палкі прыхільнік Лаўкрафта, які прысьвяціў сваё жыцьцё прапагандзе яго творчасьці. Ён заснаваў выдавецтва Arkham House, дзе ў шэрагу з творамі куміра публікаваліся і іншыя майстры. Сам Дэрлет напісаў два зборніка перайманьняў Лаўкрафту: «Маска Ктулху» (1958) і «След Ктулху» (1962).

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1909 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1971 годзе
Катэгорыя:Міты Ктулху
Валосаўка

**Вало́саўка** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Валосаўка ўваходзіць у склад Вераб’евіцкага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вераб’евіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Вялікія Вераб’евічы

**Вялі́кія Вераб’е́вічы** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар Вераб’евіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Упершыню Вялікія Вераб’евічы ўпамінаюцца ў дакумэнтах ў 1567 як маёнтак нейкага Ж. Быкоўскага.

Пазьней, у 17 ст., уваходзяць у склад вялікага па тэрыторыі ўладаньня — Дзяляцічы, якое належала Багуславу Радзівілу. У 1652 тут налічвалася 47 гаспадарак. Найбольш распаўсюджанымі прозьвішчамі былі Супрановіч і Сілка (гэтыя прозьвішчы ёсьць і сёньня ў жыхароў вёскі). Сярэдняя плошча зямельных надзелаў у сялянаў была 1/6 — 1/2 валкі (каля 3,5—10,5 га).

Пасьля Радзівілаў Вялікія Вераб’евічы з другой паловы 18 ст. належалі розным уладальнікам, якія там ня жылі, але аддавалі вёску ў пасэсію (арэнду, карыстаньне) іншым.

Згодна з «Slownik geograficzny…» ад 1893 у Вялікіх Вераб’евічах было 37 двароў. Да 1909 году адбыўся прыкметны рост вёскі: тут налічвалася адпаведна ўжо 86 двароў і жылі 524 чалавекі.

Прыкладна ў 1911 начала працаваць Вераб’евіцка-Клюкавіцкая народная вучэльня. Адной зь першых настаўніц была ў ёй Руфіна Радзялоўская. Да гэтага году некаторыя вераб’евіцкія дзеці хадзілі ў Клюкавіцкую перасоўную школу, якая адкрылася ў 1889 годзе.

У пачатку чэрвеня 1906 сяляне Вялікіх Вераб’евіч разам зь сялянамі навакольных вёсак кінулі падзённыя работы ў суседніх маёнтках і спынілі работы на лугах абшарнікаў, патрабуючы зьніжэньня арэндных цэн і павышэньня заработнай платы сельскагаспадарчым рабочым. Забастоўка працягвалася амаль да канца лета. Для «ўціхамірваньня» бастуючых быў кінуты атрад паліцыі, праводзіліся арышты агітатараў. Усё ж абшарнікі былі вымушаны часткова задаволіць патрабаваньні сялянаў.

Пад час Першай сусьветнай вайны, пасьля заняцьця немцамі ў 1915 вёскі ўздоўж Вялікіх Вераб’евічаў да лініі фронта была пракладзена вузкакалейка, на будаўніцтва якой зганялі ўсё працаздольнае насельніцтва. Лінія чыгункі праходзіла ад р. Нёман у Любчы да злучэньня з шырокакалейнай чыгункай на ст. Наваельня.

Сяляне вёскі ў 1919—1939 гадох падтрымлівалі беларускі нацыянальны рух — БСРГ і КПЗБ. Некаторыя зь іх прынялі ўдзел у Асташынскім узброеным паўстаньні 1932 году.

Пасьля нападу Нямеччыны на СССР У 1941 былі расстраляны чатыры дэпутаты сельсавету, а на тэрыторыі сельсавету нацысты стварылі ў 1941 годзе гета, куды зганялі насельніцтва з навакольля. Са жніўня па сьнежань 1942 году нацысты расстралялі каля 950 вязьняў гета. У 1961 годзе на месцы расстрэлу ў в. Малыя Вераб’евічы пастаўлены абэліск.

А ў Вялікіх Вераб’евічах з 1967 году стаіць абэліск у памяць 101 жыхара шасьці навакольных вёсак, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай.

## Насельніцтва
* 2010 год — 338 чалавек
* 2008 год — 314 чалавек
* 1999 год — 315 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мікалай Гайба. Вераб’евічы: да 50-годдзя ўз’яднання Беларусі // Новае жыццё (Навагрудскі раён). — 1989. — 10 жніўня
*

Катэгорыя:Вераб’евіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Асташынскае ўзброенае паўстаньне

**Асташынскае ўзброенае паўстаньне** — паўстаньне сялянаў, якое адбылося ў сакавіку 1932 году. Сяляне вёскі Асташына Наваградзкага павета і навакольля спалілі маёнткі памешчыка, сядзібы мясцовага асадніка і гандляра за тое, што тыя куплялі на аўкцыёне канфіскаваныя ў сялянаў за нявыплату падаткаў пажыткі. Паліцыя арыштавала завадатараў выступленьня, але сяляне пад кіраўніцтвам свайго камітэту адбілі іх, захапілі зброю і пачалі перастрэлку з паліцыяй.

Улады жорстка расправіліся з паўстанцамі: паводле пастановы надзвычайнага суду 5 ліпеня 1932 г. сяляне І. Бахар, А.Гаўраш, А.Малец, В.Стасевіч былі павешаны, пяць чалавек атрымалі пажыцьцёвае зьняволеньне, 44 чалавекі атрымалі па 5—6 гадоў турмы.

За савецкім часам у вёсцы ўстаноўлены памятны знак да гэтай падзеі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Заходняя Беларусь
Катэгорыя:Падзеі 1932 году
Гарадзкія могілкі па праспэкце Касманаўтаў (Горадня)

**Гарадзенскія могілкі па [[праспэкт Касманаўтаў (Горадня)|праспэкце Касманаўтаў]]**, радзей «**могілкі ва ўрочышчы „Сакрэт“**» — гарадзкія могілкі ва ўсходняй частцы Горадні. Галоўным чынам пахаваньні другой паловы ХХ стагодзьдзя.

## Асобы, пахаваныя на могілках
* Дзьмітры Арцыменя (1932—1993) — савецкі і беларускі партыйны і палітычны дзяяч

Катэгорыя:Могілкі Горадні
Могілкі

**Могілкі** — участак тэрыторыі, адмыслова прызначаны для пахаваньня памерлых або іх праху пасьля крэмацыі. Пахаваньне ў зямлі — старажытны і найбольш распаўсюджаны спосаб пахаваньня.

## Беларусь
У 2001 годзе набыў моц Закон Беларусі «Аб пахаваньні і пахавальнай справе». На красавік 2014 году ў Менскім раёне налічвалася 119 могілак, якія даглядала прадпрыемства «Рытуальныя паслугі Менскага раёну». У Менску сярод 23-х могілак хаваць дазвалялі толькі на трох — Заходніх, Калодзішчанскіх і Паўночных. Аднаразовая плата на ўтрыманьне могілак складала 5 базавых велічыняў, а для месьцічаў пры пахаваньні на вясковых могілках — 20 БВ.

## Крыніцы
Адыс-Абэба

**Адыс-Абэба** — сталіца і найбуйнейшы горад Этыёпіі. Насельніцтва складае 3 384 569 чалавек (2008).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Этыёпія
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1886 годзе
Беларуска-ўкраінская граніца

**Белару́ска-ўкраі́нская грані́ца** — дзяржаўная граніца працягласьцю каля 1084 км. Пачынаецца ад патройнага сутыку з Польшчаю на захадзе і цягнецца да патройнага сутыку з Расеяй на ўсходзе.

## Гісторыя
Сучасная дзяржаўная граніца паходзіць зь верасьня 1939 году — часоў далучэньня Заходняй Беларусі да БССР і Заходняй Украіны да УССР.

Аднак граніца мае гістарычныя карані, бо прыблізна гэтаксама праходзіў падзел паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім згодна зь Люблінскай уніяй. Пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай, падобны выгляд мела мяжа паміж Гарадзенскай ды Менскай губэрнямі з аднаго боку і Валынскай ды Кіеўскай — зь іншага.

У 1-й палове 20 стагодзьдзя на захадзе падобныя межы падзялялі Палескае і Валынскае ваяводзтвы міжваеннай Польскай Рэспублікі, а на ўсходзе — савецкія рэспублікі БССР і УССР. На польскай частцы сучаснае мяжы межы супадалі з ранейшымі межамі Гарадзенскай і Менскай губэрняў з Валынскай.

Упершыню мяжа паміж савецкімі рэспублікамі была прызнаная Дамоваю паміж БССР і УССР ад 12 сьнежня 1990 году.

Статус дзяржаўнай граніцы з Украінаю нададзены пастановаю Вярхоўнага Савету Беларусі ад 11 чэрвеня 1993, але маецца міжнародная дамова паміж Беларусьсю і Ўкраінаю, у якой яны наўзаем прызнаюць былыя межы БССР і УССР, прызнаныя ў 1990.

На сёньняшні дзень дзяржаўная граніца рэгулюецца Дамоваю паміж Беларусьсю і Ўкраінаю аб сяброўстве, дабрасуседзтве і супрацоўніцтве ад 17 чэрвеня 1995. Дамова аб Дзяржаўнай граніцы паміж Беларусьсю і Ўкраінаю ад 12 траўня 1997 у той самы год была ратыфікаваная Вярхоўнай Радаю Ўкраіны, аднак да сёньня не ратыфікаваная Нацыянальным Сходам РБ.

Пытаньне ратыфікацыі Дамовы было разгледжанае на вясновай сэсіі Нацыянальнага Сходу якая пачне працу 2 красавіка 2010 году. Паводле старшыні Дзяржаўнага пагранічнага камітэту Беларусі Ігара Рачкоўскага працягласьць працы па дэмаркацыі граніцы можа працягвацца да 10 гадоў і патрабуе Br51 млрд.

Падчас візыту ў Менск цяперашняга прэзыдэнта Ўкраіны Пятра Парашэнкі 26 жніўня 2014 году прэзыдэнт Украіны заявіў аб гатоўнасьці паскарэньня працэсу дэмаркацыі мяжы зь Беларусьсю.

## Крыніцы
Wireless local loop

**Wireless local loop** (**WLL**) — «радыё абанэнцкая лінія / пятля / шлейф» — тэрмін для абазначэньня бесправадной сувязі, «апошняя кропка стацыянарнай тэлефоннай лініі / першая кропка новай зоны сувязі» для падлучэньня сыстэмы тэлефоннай службы і / або паслуг шырокапалоснага доступу ў Інтэрнэт для кліентаў тэлекамунікацыяў. Існуюць розныя віды WLL-сыстэмаў і тэхналёгіяў. WLL выкарыстоўваецца там, дзе падлучэньне стацыянарнага тэлефона да стацыянарных наземных тэлефонных сетак немагчыма або залішне дорага, а таксама, напрыклад, у маланаселеных сельскіх рэгіёнах. Акрамя таго, дадзеную тэхналёгію выкарыстоўваюць тэлефонныя апэратары, якія не валодаюць уласнымі сеткамі, пабудаваным на медна-дротавай аснове.

Увогуле існуе 2 розныя прынцыпы функцыянаваньня WLL:

* Радыёперадача ад-пункта-да-пункту (г. зн. радыёрэлейная сувязь);
* Радыёперадача ад перадатчыка да мноства прыёмнікаў. У гэтым выпадку базавая станцыя забясьпечвае прыём на мноства прыёмнікаў і выкарыстоўваецца некалькі рэжымаў перадачы (каналаў доступу) для забесьпячэньня сувязі адначасова на некалькі радыёпрыёмнікаў.

Сувязь у WLL будуецца па прынцыпе «апошняя кропка стацыянарнай тэлефоннай лініі / першая кропка новай зоны радыёсувязі» для падлучэння сыстэмы тэлефоннай службы і / або паслуг шырокапалоснага доступу ў Інтэрнэт для абанэнтаў бесправадной электрасувязі.

Разнавіднасьці доступу па тэхналёгіі WLL уключаюць:
* шырокапалосны бесправадны доступ (Broadband Wireless Access — BWA)
* радыё ў малой зоне (Radio In The Loop — RITL)
* фіксаваны радыёдоступ (Fixed-Radio Access — FRA)
* фіксаваны бяздротавы доступ (Fixed Wireless Access — FWA)

Сыстэма фіксаванага бесправаднога тэрмінала (Fixed Wireless Terminal — FWT) адрозьніваецца ад звычайных мабільных тэрміналаў, якія дзейнічаюць у сотавай сетцы (такіх, як GSM) у тым, што фіксаваны бесправадны тэрмінал для стацыянарнага тэлефона прадугледжвае выключна статычнае месцазнаходжаньне тэлефоннага апарата без магчымасьці роўмінгу (значнага прасторавага перамяшчэньня).

WLL і FWT — агульныя тэрміны для абазначэньня выкарыстоўваючых радыёсувязь тэлекамунікацыйных тэхналёгіяў і адпаведных прыладаў, якія здольныя быць рэалізаваны з выкарыстаньнем цэлага шэрагу розных бесправадных тэхналёгіяў і радыё.

З 2006—2008 гадоў у сьвеце ўкараняецца новая тэхналёгія WLL — WiMAX.

Катэгорыя:Бяздротавая сувязь
Грант Кэнэт

**Грант Кэнэт** (Kenneth Grant; нарадзіўся 23 траўня 1924 году) — вядомы брытанскі пісьменьнік і маг. Вучань Алістэра Кроўлі і Остына Османа Спэйра. Заснавальнік Ложы Новай Ізыды і Тыфанійскага Ордэна Усходніх Тампліераў, — магічных таварыстваў, якія працуюць зь цёмным бокам кабалістычнага Дрэва Жыцьця. Аўтар дзевяці кнігаў, аб’яднаных у цыклі «Тыфанійскіх трылёгіяў».

Кнігі Кэнэта Гранта, сярод якіх «Цёмны бок Рая», «Культы Ценяў», «Па-за коламі часу» і «Фантан Гекаты» прапаноўваюць цікавы магічны погляд на тэмы кліпот, якія належаць таленавітаму акультнаму навукоўцу.

Катэгорыя:Нарадзіліся 23 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе
Фрыц Лэйбэр

**Фрыц Ле́йбэр** (; 24 сьнежня 1910 — 5 верасьня 1992) — амэрыканскі пісьменьнік.

Выпускнік Чыкаскага ўнівэрсытэту (штат Ілінойс). Актор і ўдзельнік тэатральнага руху. Першай НФ-публікацыяй стаў аповед «Дзьве шуканыя прыгоды» (1939). Аўтар сатырычных раманаў («Зялёнае тысячагодзьдзе» (1953), «Срэбныя яйцаглавы» (1958 і 1962), «Прывід блукае па Тэхасе» (1969) і інш.

Ляўрэат 6-й прэміі «Г’юга» і 4-х — «Нэб’юла». У 1981 годзе прызнаны «Вялікім майстрам» фантастычнае літаратуры.

## Раманы
* «Ведзьма», 1943
* «Згушчайся, цемра!» (1943, 1950)
* «Час Лёс 3» (1945, 1957)
* «Срэбныя яйцаглавы» (1961)

## Экранізацыі твораў
* 1962 «Ноч арла»
* 1995 «Дзяўчына з галоднымі вачыма»

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Міты Ктулху
Катэгорыя:Літаратары ЗША
Катэгорыя:Амэрыканскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі Г’юга
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Нэб’юла»
Беларуска-польская граніца

**Беларуска-польская граніца** — дзяржаўная граніца працягласьцю прыкладна 398,624 км. Пачынаецца ад патройнага сутыку зь Летуваю на поўначы і цягнецца да патройнага сутыку з Украінаю на поўдні.

Памежныя рэкі (з поўначы на поўдзень): Чорная Ганча, Ваўкушанка, Сьвіслач, Нараў, Буг.

Польска-беларуская граніца зьяўляецца таксама граніцаю Эўразьвязу зь Беларусьсю і Мытным зьвязам ЭАЭЗ.

## Гісторыя

Пасьля верасьня 1939 году ў склад БССР былі далучаныя тэррыторыі Заходняй Беларусі. Зь іх стварылі пяць новых вобласьцяў: Баранавіцкую, Беластоцкую, Берасьцейскую, Вялейскую і Пінскую.

Утварылася беларуска-нямецкая мяжа, якая праходзіла каля гораду Астраленка.

Згодна з падпісанай 16 жніўня 1945 году паміж СССР і Польшчай дамоваю аб дзяржаўнай граніцы — Польшчы перадаваліся 17 раёнаў Беластоцкай вобласці БССР разам зь Беластокам і 3 раёны Берасьцейскай вобласьці, дзе жыла значная колькасць палякаў.

Новая граніца на значнай частцы адцінку прайшла простай лініяй. Вёскі, што знаходзіліся пры лініі граніцы з савецкага боку, зносіліся для ўзьвядзеньні кантрольнай паласы (Калёнія Ізаака, Чарнаўшчызна).

У 1946 годзе падчас ўдакладненьня дзяржаўнай граніцы СССР і ПНР са складу Гарадзенскага раёну на карысьць ПНР былі перададзены вёскі Клімаўка, Мінкаўцы, Номікі, Такі, Толчы, Шымакі, са складу Сапоцкінскага раёну — вёскі Тадоркаўцы і Хварасьцяны.

Пасьля гэтага і да цяперашняга часу граніца паміж Польшчай і Беларусьсю не мянялася.

29 траўня 2023 году абнародавалі Пастанову міністра ўнутраных справаў і адміністрацыі Польшчы Марыюша Камінскага, паводле якой ад 1 чэрвеня празь беларуска-польскую мяжу забаранілі ўезд цяжкавікоў, цягачоў, прычэпаў і паўпрэчэпаў, зарэгістраваных у Беларусі і Расеі. Пастанову ўхвалілі ў адказ на тое, што расейскія і беларускія перавозчыкі выкарыстоўвалі ўлічаныя ў Расеі і Беларусі прычэпы і паўпрычэпы ў абыход санкцыяў, якія раней зацьвердзілі супраць іх прадпрыемстваў. 15 чэрвеня 2023 году Памежная ахова Польшчы паведаміла пра заканчэньне будоўлі 5-мэтровага плоту даўжынёй 206 км на беларуска-польскай мяжы. Яго ўзьвядзеньне пачалі ў студзені 2022 году ў сувязі зь міграцыйным крызісам 2021 году на мяжы Беларусі і Эўразьвязу.

19 чэрвеня 2023 году Савет міністраў Беларусі ўхваліў Пастанову № 391, якой ад 3 ліпеня уводзіў забарону на перамяшчэньне па Беларусі ўлічаных у Польшчы прычэпаў і паўпрычэпаў, а таксама легкавікоў, што перавозілі грузы. Пры гэтым захоўваўся дазвол на ўезд польскіх прычэпаў і паўпрычэпаў у адмысловыя месцы для перагрузкі тавараў.

## Глядзіце таксама
* Беластоцкая вобласьць
* Лінія Керзона

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Поўбераг

**По́ўбераг** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Поўбераг уваходзіць у склад Вераб’евіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 75 чалавек
* 2008 год — 82 чалавекі
* 1999 год — 133 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Вераб’евіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Робэрт Блох

**Робэрт Блох** (; 5 красавіка 1917 — 23 верасьня 1994) — амэрыканскі пісьменьнік-фантаст. Зь дзяцінства быў заўзятым прыхільнікам творчасьці Г. Ф. Лаўкрафта, зь якім некаторы час нават вёў ліставаньне. Першае апавяланьне «Lilies» апублікаваў у паўпрафэсійным часопісе «Marvel Tales» у 1934 годзе. У 1935—1945 гадох апублікаваў болей за сотню аповедаў жахаў і фэнтэзі ў розных часопісах (у тым ліку й у суаўтарстве з Генры Катнэрам), некаторыя пад псэўданімам «Tarleton Fiske». У 1945 годзе ў якасьці сцэнарыста ўдзельнічаў у стварэньні радыяшоў «Stay Tuned for Terror». Першая кніга — выданая ў Вялікабрытаніі брашура «Sea-Kissed» (зборнік, 1945). У 1945 годзе выдавецтва «Arkham House» выдала вялікі том аповедаў Блоха «The Opener of the Way». Аўтар «Псыха», у далейшым экранізаванага Альфрэдам Гічкокам.

## Бібліяграфія
* Псыхоз
* Дракула
* Вучань чарадзея
* Люблю бляндынак
* Кашмар нумар чатыры
* Кветкавае паднашэньне
* Прыгожае — прыгожай
* Навекі ваш — Джэк Патрашыцель
* Цень маньяка
* Воўк у авечніку
* Пастка
* Янох

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чыкага
Катэгорыя:Міты Ктулху
Катэгорыя:Літаратары ЗША
Катэгорыя:Амэрыканскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі Г’юга
Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе
Беларуска-расейская граніца

**Беларуска-расейская граніца** — дзяржаўная граніца працягласьцю 1283 км. Пачынаецца ад патройнага сутыку з Латвіяй на поўначы і цягнецца да патройнага сутыку з Украінаю на поўдні.

## Гісторыя

### РСФСР і БССР
БССР была ўтворана 1 студзеня 1919 году ў складзе Менскай, Магілёўскай, Гарадзенскай губэрняў цалкам, амаль усёй Віцебскай губэрні, пяці заходніх паветаў Смаленскай губэрні, чатырох паўночных паветаў Чарнігаўскай губэрні і па адным павеце Віленскай і Сувалкаўскай губэрняў.

Ужо 16 студзеня 1919 Цэнтральны Камітэт Расейскай камуністычнай партыі (бальшавікоў) пастанавіў вывесьці са складу БССР Віцебскую, Магілёўскую і Смаленскую губэрні, пакідаючы ў яе складзе толькі Менскую і Гарадзенскую.

Пасьля БССР была аб’яднаная зь Летувою ў Летувіска-Беларускую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку, а зь яе складу быў выведзены і перададзены ў склад РСФСР у лютым 1919 Рэчыцкі павет. Далейшы перадзел межаў быў спынены польска-бальшавіцкай вайной.

Пасьля адыходу палякаў у 1920 годзе БССР была абвешчана наноў. Тэрыторыя БССР ахоплівала толькі 6 няпоўных паветаў Менскай губэрні (52,4 тыс. км², дзе жыло 1,5 млн чал.).

### Сучасны стан
Статус дзяржаўнай граніцы з Расейскай Фэдэрацыяй нададзены пастановаю Вярхоўнага Савету Рэспублікі беларусь ад 11 чэрвеня 1993, але маюцца міжнародныя дамовы між Беларусьсю і Расеяй, у якіх яны наўзаем прызнаюць тэрытарыяльную цэласнасьць у існуючых межах. Фактычнае знаходжаньне беларуска-расейскай граніцы па адміністрацыйнай мяжы РСФСР і БССР упершыню было прызнанае Дамоваю ад 18 сьнежня 1990 году.

На сёньняшні дзень становішча граніцы з Расеяй рэгулюецца Дамоваю аб сяброўстве, дабрасуседзтве і супрацоўніцтве паміж РБ і Расейскай Фэдэрацыяй ад 21 лютага 1995.

## Крыніцы
Домаш

**Домаш**, **Доміш**, **Тумаш** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Доміш (Domisch) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -дом- (-тум-) (імёны ліцьвінаў Туміла, Домін, Тумар; германскія імёны Tumila, Domin, Thumer) паходзіць ад гоцкага dōms 'вырак, суд; слава'.

Імёны Домаш і Думаш гістарычна бытавалі ў Польшчы: *Paulich filius Domas* (1204 год), *Domas* (1244 і 1249 гады), *Dumas* (1413 год).

У Ноўгарадзе бытавала імя Домаша (*Домаса*).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *villanis… Mylosch Domaschewicz* (1 жніўня 1472 году); *служебъ того дворца Бикушского… а Феда Домашевич* (14 сьнежня 1508 году); *чотырех чоловеков в [[Наваградзкі павет|Новгородском повете]] Ловецкого десятку на има Домаша [[Гунт|Контевича]]* (27 жніўня 1511 году); *землю пустовскую тяглую у повете [[Радунь|Радунском]] на имя Дамашишку* (3 ліпеня 1513 году); *земль пустых в [[Абольцы|Оболцохъ]]… Богдановы Домашевича… Богдановы Домашовича* (12 жніўня, 17 верасьня і 30 кастрычніка 1519 году); *Тумашъ з братомъ*, *Ланко Тумашевичъ* (1528 год); *люди того жъ двора [[Ашмяны|Ошъменъцовъ]]… Станько Домашевич* (11 чэрвеня 1547 году); *sioło Czywilowo… Piotr Domaszewicz* (4 сьнежня 1554 году); *Domass Koliessnik… Domas [[Віс|Wisiewicz]]* (1558 год); *Janko Domiss* (1560—1563 гады); *Домашъ [[Міра (імя)|Мирутичъ]]* (1563 год); *Marcin Domiszewicz* (26 жніўня 1767 году); *Domaszewicz Symon* (16 сьнежня 1894 году).

## Носьбіты
* Тумаш — гарадзенскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Ланка Тумашавіч — ваўкавыскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Сямён Домаш (1950—2019) — беларускі палітычны дзяяч

Дамішэвічы — літоўскі шляхецкі род.

На 1904 год існавала сядзіба Домашанка (Дамашэнка) у Смаленскім павеце Смаленскай губэрні.

На гістарычнай Наваградчыне існуе вёска Дамашэвічы, на гістарычнай Меншчыне — Дамашаны і Дамашкі, на гістарычнай Піншчыне — Дамашыцы, на гістарычнай Віцебшчыне — Дамашэва, на гістарычнай Віленшчыне — Домашышкі. Назву Дамашы маюць вёскі на гістарычных Ашмяншчыне, Браслаўшчыне, Наваградчыне і Меншчыне, назву Тумашы — на гістарычных Ашмяншчыне, Гарадзеншчыне і Наваградчыне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Уладзімер Саўчанка

**Уладзімер Ягоравіч Саўчанка** (нар. 26 лютага 1952, в. Фралоўка, Касьцюковіцкага раёну) — беларускі палітычны дзеяч, старшыня Гарадзенскага аблвыканкаму (2001—2010).

## Кар’ера
* Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію па спэцыяльнасьці інжынэр-землеўпарадчык.
* Працаваў выкладчыкам, а з 1974 дырэктарам Брасаўскага сельскагаспадарчага тэхнікуму (Бранская вобласьць, Расея). Пазьней працаваў прарабам, начальнікам ДРБУ.
* старшыня калгасу ў Круглянскім раёне;
* старшыня Круглянскага райвыканкаму;
* 1996—2000: намесьнік старшыні Магілёўскага аблвыканкаму;
* 1999—2001: першы намесьнік старшыні Гарадзенскага аблвыканкаму, курыруе пытаньні аграпрамысловага комплексу;
* 5 лютага 2001: прызначаны выконваючым абавязкі старшыні Гарадзенскага аблвыканкаму (у сувязі са сьмерцю Аляксандра Дубко);
* 29 сакавіка 2001: старшыня Гарадзенскага аблвыканкаму;
* 10 ліпеня 2003: Указам Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь N 303 абвешчана вымова за невыкананьне даручэньняў Кіраўніка дзяржавы аб забесьпячэньні поўнай і своечасовай выплаты заработнай платы працаўнікам аграпрамысловага комплексу рэспублікі і пагашэньні запазычанасьці перад насельніцтвам і сельскагаспадарчымі арганізацыямі за здадзеную сельскагаспадарчую прадукцыю, а таксама за фальсыфікацыю справаздачных дадзеных па гэтых пытаньнях;
* у лістападзе 2004: выбраны ад Гарадзенскай вобласьці чальцом Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Чалец Пастаяннай камісіі па міжнародных справах і нацыянальнай бясьпецы.
* студзень 2010: падаў у адстаўку з пасады старшыні Гарадзенскага аблвыканкаму.

## Праца на пасадзе старшыні Гарадзенскага аблвыканкаму
Дзейнасьць Уладзімера Саўчанкі на чале Гарадзенскай вобласьці часта ацэньваецца нэгатыўна.

У першую чаргу зь яго асобай зьвязваюць руйнаваньне гістарычнага цэнтру Горадні, а таксама наступ на мясцовую незалежную прэсу і яе ліквідацыю.

У 2005-2009 гадах была праведзеная „рэканструкцыя“ Гародні пад кіраўніцтвам губэрнатара Уладзімера Саўчанкі. Падчас „рэканструкцыі“ быў зьнішчаны цэлы шэраг помнікаў гісторыі й культуры: магнацкі Палац на Падоле (помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя), стайні Сьцяпана Батуры (помнік архітэктуры XVI стагодзьдзя), флігель палаца віцэ-адміністратара другой паловы XVIII стагодзьдзя. У тыя часы ён выконваў функцыю стайні і карэтнай.
Гэты будынак быў самай старой аўтэнтычнай стайняй, якая захавалася на тэрыторыі Беларусі. Пасля трох месяцаў вырашэньня лёсу флігеля, які цалкам захаваўся з 1794 году, яго зруйнавалі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 26 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касьцюковіцкім раёне
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га скліканьня
Аркадзь Карпуць

**Арка́дзь Іва́навіч Карпу́ць** (нарадзіўся 20 чэрвеня 1949 году, Пархімаўцы, Бераставіцкі раён) — савецкі і беларускі партыйны і палітычны дзеяч, Старшыня Гарадзенскага абласнога савету дэпутатаў, чалец Савету Рэспублікі Нацыянальнага Сходу Рэспублікі Беларусь.

## Вонкавыя спасылкі
* Национальное собрание Республики Беларусь.: СОВЕТ РЕСПУБЛИКИ :. Карпуть Аркадий Иванович

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бераставіцкім раёне
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Рэспублікі Беларусь
Фрэнк Бэлнэп Лонг

**Фрэнк Бэлнэп Лонг** (;  — ) — амэрыканскі пісьменьнік у жанрах жахаў, фэнтэзі, навуковае фантастыкі, паэзіі, гатычнага рамана, коміксаў, і нон-фікшн. Нягледзячы на тое, што яго літаратурная кар’ера налічвае каля сямі дзесяцігодзьдзяў, найбольш вядомы ён сваімі апавяданьнямі жахаў і навукова-фантастычнымі апавяданьнямі. У тым ліку як адзін з аўтараў, які ўдзельнічаў у стварэньні «Мітаў Ктулху». Лонг быў адзначаны такімі ўзнагародамі, як Сусьветная прэмія фэнтэзі (1978), Прэмія Брэма Стокера (1987), і *First Fandom Hall of Fame Award* (1977).

## Біяграфія
Фрэнк Бэлнэп Лонг нарадзіўся ў Нью-Ёрку і ўзгадаваўся ў Гарлеме (раёне Мангэтэну). Усё жыцьцё пражыў у Нью-Ёрку. У дзяцінстве ён быў зачараваны натуральнай гісторыяй і пісаў, што ён «марыў працаваць удалечыні ад дома і вывучаць дажджавыя лясы басэйна ракі Амазонкі».

## Сяброўства з Лаўкрафтам

*Геній містэра Лонга ўнікальны й прыкметны.*
—Г. Ф. Лаўкрафт

Говард Філіпс Лаўкрафт быў блізкім сябрам і настаўнікам Фрэнка Лонга. Яны рэгулярна кантактавалі (асабліва падчас пражываньня Лаўкрафта ў Нью-Ёрку з 1924 па 1926) і часта пісалі адзін аднаму. Лонг піша, што ён і Лаўкрафт абмяняліся «болей за тысячу лістоў, некаторыя зь якіх болей чым у восемдзесят рукапісных аркушаў». Частка іх ліставаньня была выданая ў «Arkham House’s Selected Letters series», якая сабрала аб’ёмнае ліставаньне Лаўкрафта зь сябрамі.

Цягам 1930-х гадоў Лонг і Лаўкрафт былі чальцамі клюбу КАЛЕМ (названага па ініцыялах прозьвішчаў арыгінальных чальцоў — K, L і M). Лонг таксама ўваходзіў у «кола Лаўкрафта» (разам з Робэртам Блохам, Аўгустам Дэрлетам, Робэртам Э. Говардам, Генры Катнэрам, Кларкам Эштанам Сьмітам і Дональдам Ўондры), чальцы якога знаходзіліся ў пастаяннам паміжсобным кантакце і ўплывалі на творчасьць адзін аднаго.

Сяброўства Лаўкрафта і Лонга было апісанае ў рамане Пітэра Кэнана «Pulptime: Being a Singular Adventure of Sherlock Holmes, Lovecraft, and the Kalem Club as if Narrated by Frank Belknap Long, Jr.» (1985).

Лонг напісаў шэраг раньніх гісторыяў, якія адносяцца да «Мітаў Ктулху». Да іх належаць «Ганчакі Тындала» (першы аповед «Мітаў Ктулху», напісаны кімсьці, акрамя Лаўкрафта), «Жах з узгоркаў», «Пажыральнікі прасторы» (галоўным героем аповеда выступіў сам Лаўкрафт).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Поўная бібліяграфія аўтара (англ.)

Катэгорыя:Амэрыканскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Міты Ктулху
Катэгорыя:Літаратура жахаў
Лабачы

Назву **Лабачы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* **[[Гарадзенская вобласьць]]**
** Лабачы — вёска ў Івейскім раёне 
** Лабачы — вёска ў Наваградзкім раёне 
* **[[Менская вобласьць]]**
** Лабачы — вёска ў Барысаўскім раёне
Лабачы (Наваградзкі раён)

**Лабачы** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Лабачы ўваходзяць у склад Валеўскага сельсавету.

Катэгорыя:Валеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Варвішкі

**Варвішкі** () — вёска ў Лазьдзейскім раёне Аліцкага павету Летувы на рацэ Нёмане. Уваходзіць у склад Капцёўскага староства. Насельніцтва на 2001 год — 50 чал.

Знаходзіцца на мяжы зь Беларусьсю, адзін з самых паўднёвых населеных пунктаў Летувы.

## Гісторыя
У 1920-я гады тут існавала т. зв. *Варвішкаўская рэспубліка*.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Аліцкага павету
Нёўда (неадназначнасьць)

Назву **Нёўда** маюць:

* Нёўда — рака ў Наваградзкім і Карэліцкім раёнах Гарадзенскай вобласьці
* Нёўда — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
Русь (мястэчка)

**Русь** (; ) — мястэчка ў Летуве, у дэльце Нёману пры ўтоку ў яго ракі Русы. Цэнтар староства Шылакарчмянскага раёну Клайпедзкага павету.

## Гісторыя
Раней мястэчка Прусіі, а ў 1920—1923 гадох Клайпедзкага краю. У 1923 годзе разам з Клайпедзкім краем Русь далучылі да Летувы. У 1939 годзе мястэчка анэксавала Нацысцкая Нямеччына. З 1945 году ў складзе Летувіскай ССР, а потым Летувы.

## Насельніцтва
* 1886 год — 2078 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Клайпедзкага павету
Гердашы

**Гердашы** () — вёска ў Летуве, на левым беразе Нёману. Уваходзяць у склад Лейпунскага староства Друскеніцкага самакіраваньня Аліцкага павету. Знаходзяцца на мяжы зь Беларусьсю.

## Назва

Герд або Гірд (Gerd, Gyrd) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
На 1881 год Гердашы ўваходзілі ў склад Сейненскага павету Сувалкаўскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1827 год — 76 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Аліцкага павету
Лабачы (Івейскі раён)

**Лабачы́** — вёска ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Лабачы ўваходзяцьу склад Юрацішкаўскага сельсавету.

## Гісторыя
У сярэдзіне XIX ст. вёска ў Юрацішкаўскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. У 1861 годзе ў вёсках Лабачы і Малахі (цяпер не існуе) 21 рэвіская душа, адносіліся да маёнтку Якунь памешчыка Дмахоўскага. У 1897 годзе 10 двароў, 88 жыхароў. У 1905 годзе 88 жыхароў, 120 дзесяцін зямлі, у 1909 годзе 15 двароў, 95 жыхароў, якія мелі 102 дзесяціны зямлі, 21 карову, 14 коней.

У 1921—1939 гг. у Юрацішкаўскай гміне Валожынскага павету Наваградзкага ваяводзтва Польшчы.

З 12 кастрычніка 1940 году вёска (26 двароў, 124 жыхары) у Макуцкім сельсавеце Юрацішкаўскага раёну. Працавала пачатковая школа. З 26 чэрвеня 1941 году да 7 ліпеня 1944 году пад нямецкай акупацыяй. У 1950 г. арганізаваны калгас «Новае жыцьцё». Пазьней уваходзіла ў склад экспэрымэнтальнай базы «Чарнэлі». З 16 ліпеня 1954 году ў Юрацішкаўскім сельскім, з 3 траўня 1962 году пасялковым савеце. З 20 студзеня 1960 году ў Івейскім раёне. У 1970 г. 136 жыхароў. Потым у складзе калгасу імя К. С. Заслонава. Працавала крама.

## Насельніцтва
* 2010 год — 28 чалавек
* 1999 год — 41 чалавек, 26 двароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Юрацішкаўскі сельсавет
Нёўда (вёска)

**Нёўда** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Нёўда ўваходзіць у склад Кашалеўскага сельсавету.

## Гісторыя
22 жніўня 2017 году вёска перадзеная зь ліквідаванага Ваўковіцкага ў склад Кашалеўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 308 чалавек
* 1999 год — 310 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Кашалеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Амневічы

Назву **Амневічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Амневічы — вёска ў Баранавіцкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Амневічы — вёска ў Карэліцкім раёне
** Амневічы — вёска ў Наваградзкім раёне
Рутка 2

**Ру́тка 2** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Рутка 2 уваходзіць у склад Брольніцкага сельсавету.

## Гісторыя
22 жніўня 2017 году вёска перадзеная зь ліквідаванага Ваўковіцкага ў склад Брольніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 72 чалавекі
* 1999 год — 135 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Брольніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Арол: крымінальная сага

«**Арол: крымінальная сага**» — дэтэктыўны сэрыял дацкага тэлебачаньня.

## Сюжэт
Сьледчы Гальгрымсан, на мянушку Арол, у складзе новастворанага аддзелу дацкай паліцыі вядзе барацьбу зь міжнароднай арганізаванай злачыннасьцю. Наддзяржаўны характар крымінальных структураў змушае паліцыю розных краінаў да каардынацыі сваіх дзеяньняў. Гэтак, дацкія следчыя працуюць ня толькі ў сваёй краіне, але і ў Нарвэгіі, Швэцыі ды Расеі. Яны змагаюцца супраць міжнароднай мафіі, тэрарыстаў, былых агентаў КГБ, якія сталі на шлях злачынства.

17 студзеня 2010 пачаўся паказ сэрыялу, дубляванага па-беларуску, на тэлеканале «Белсат».

## Узнагароды
* Прэмія Эмі (2005) — найлепшы драматычны сэрыял

## Крыніцы

Катэгорыя:Дацкія тэлесэрыялы
Зімовыя юнацкія Алімпійскія гульні 2012 году

**Зімовыя юнацкія Алімпійскія гульні 2012 году** (), афіцыйна вядомыя як *I зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні* — праходзілі ў Інсбруку (Аўстрыя) з 13 студзеня да 22 студзеня 2012 году.

## Кандыдаты
* Інсбрук, Аўстрыя — першае месца
* Куапіё, Фінляндыя — другое месца

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Брашура I зімовых юнацкіх Алімпійскіх гульняў
* Даведнік па I зімовых юнайцкіх Алімпійскіх гульнях

Катэгорыя:Юнацкія Алімпійскія гульні
332

## Падзеі
* рымскае войска перамагло вэстготаў
* рымскае войска перамагло готаў бітве каля Дунаю, пасьля чаго паміж Рымам і готамі было дасягнута пагадненьне аб абароне готамі рымскай мяжы ўздоўж Дунаю

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Сянежыцы

**Сяне́жыцы** — вёска ў Беларусі, на рацэ Крамаўцы. Уваходзяць у склад Брольніцкага сельсавету Наваградзкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 69 чалавек.

## Гісторыя
22 жніўня 2017 году ў зьвязку зь ліквідацыяй Ваўковіцкага сельсавету Сянежыцы перадалі ў склад Брольніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* **XX стагодзьдзе**: 1999 год — 145 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 69 чал.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Сьвяты камень Сянежыцкі — геалягічны помнік дзяржаўнага значэньня

### Страчаная спадчына
* Капліца могілкавая
* Капліца прыдарожная
* Касьцёл (?)
* Сядзібна-паркавы комплекс Юндзілаў

## Галерэя

Sianiežycy, Jundził. Сянежыцы, Юндзіл (T. Boretti, 1894) (2).jpg|Маёнтак. Т. Барэці, 1894 г.
Sianiežycy. Сянежыцы (T. Boretti, 1894) (2).jpg|Маёнтак. Т. Барэці, 1894 г.
Sianiežycy, Jundził. Сянежыцы, Юндзіл (T. Boretti, 1894) (4).jpg|Сядзіба. Т. Барэці, 1894 г. 
Sianiežycy, Kaplica. Сянежыцы, Капліца (1916).jpg|Капліца, 1916 г. 

Sianiežycy, Kaplica. Сянежыцы, Капліца (A. Visłocki, 1923) (2).jpg|Капліца, скульптуры. А. Віслоцкі, 1923 г.
Sianiežycy, Jundził. Сянежыцы, Юндзіл (A. Visłocki, 1923).jpg|Павільён. А. Віслоцкі, 1923 г.
Sianiežycy, Kaplica. Сянежыцы, Капліца (A. Visłocki, 1923).jpg|Прыдарожная капліца. А. Віслоцкі, 1923 г.
Sianiežycy, Chrysta Karala. Сянежыцы, Хрыста Караля (1918-39).jpg|Касьцёл (?), да 1939 г.


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Брольніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Краскі (неадназначнасьць)

Назву **Кра́скі** маюць:

* Краскі — беларускі поп-гурт

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Краскі — вёска ў Віцебскім раёне
** Краскі — вёска ў Пастаўскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Краскі — вёска ў Ваўкавыскім раёне

## Глядзіце таксама
* Краска
* Краскова
* Краскоўскае
Краскі (Гарадзенская вобласьць)

**Кра́скі** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Краскі ўваходзяць у склад Падароскага сельсавету.

## Гісторыя
У вёсцы знаходзіцца сядзіба-паркавы комплекс Сегліцаў XIX стагодзьдзя. У палацы месьціўся дзіцячая здраўніца. Пасьля закрыцьця здраўніцы сядзіба была выстаўлена на продаж. Яе набыў расейскі бізнэсовец за $100 000

## Вонкавыя спасылкі
* Краскі // Радыё Свабода, Ягор Маёрчык
* Сядзібы ў вёсцы Краскі

## Зноскі

Катэгорыя:Падароскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Д’яблы (раман)

«**Д’я́блы**»&nbsp;— раман Фёдара Дастаеўскага, выданы ў 1872 годзе. Адзін з найболей палітызаваных раманаў Дастаеўскага, быў напісаны ім пад уражаньнем ад узьнікненьня парасткаў тэрарыстычнага і радыкальнага рухаў у сфэры расейскіх інтэлегентаў, разначынцаў і інш. У цэлым у кнізе крытычна разьбіраюцца ідэі левага толку, у тым ліку і атэістычныя, якія занімалі розумы тагачаснае моладзі. Чатыры асноўных пратаганіста палітычнага толку ў кнізе: Верхавенскі, Шатаў, Ставрогін і Кірылаў. Празь іхнія філязоўскія развагі Дастаеўскі апісвае палітчную разладжанасьць Расеі XIX стагодзьдзя.

Катэгорыя:Раманы Фёдара Дастаеўскага
Катэгорыя:Творы 1872 году
Катэгорыя:Экранізаваныя раманы
Зімовыя нататкі аб летніх уражаньнях

**«Зімовыя нататкі аб летніх уражаньнях»** — публіцыстычны нарыс Фёдара Дастаеўскага. Упершыню быў апублікаваны ў часопісе «Время» ў пэрыяд зь лютага па сакавік 1863 года, пад назвай Зімовыя нататкі аб летніх уражаньнях. Фэльетон за ўсё лета.

Нарыс напісаны як дарожныя запіскі. У сатырычным духу Дастаеўскі распавядае як пра ўражаньні ад свайго першага падарожжа ў Эўропу, зьдзейсьненага ў 1862 годзе, гэтак і пра стаўленьні расейцаў да Эўропы. Дастаеўскі перамяжоўвае свае запіскі рознага кшталту публіцыстычнымі адступленьнямі зь гісторыі літаратуры і нораваў.

Нарыс быў успрыняты як выраз «глебніцкіх» поглядаў пісьменьніка.

Катэгорыя:Творы Фёдара Дастаеўскага
Азатот

**Азатот** () — у творах Г. Ф. Лаўкрафта ды іншых аўтараў — вярхоўнае боства пантэону Мітаў Ктулху. Сярод ягоных эпітэтаў фігуруюць такія як «сьляпы шалёны бог», «вечна жуючы султан дэманаў» і «ядравы хаос». Азатот згадваецца ў творы «Самнамбулічны пошук Невядомага Кадата».

Катэгорыя:Міты Ктулху
Катэгорыя:Цыкль сноў