open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пот

**Пот** — водная рашчына соляў і арганічных рэчываў, якія вылучаюцца патавымі залозамі. Пот уяўляе сабой канчатковы прадукт мэханізму тэрмарэгуляцыі мноства біялягічных відаў. Таксама ён адыгрывае значную ролю ў сацыяльна-біялягічных працэсах перадачы інфармацыі паміж сысунамі.

Састаў поту залежыць ад віду жывёлы, тыпу яго потавых залоз, стану арґанізму, інтэнсіўнасьці потавыдзяленьня й колькасьці розных рэчываў у крыві. У чалавека пот мае 98—99 % вады, каля 0,1 % мачавіны, арганічнай кіслаты, аміяк, тлушчы, хлёрысты натар (каля 0,3 %) і інш. З потам пераносяцца фэрамонныя й мноства біялягічна актыўных рэчываў. Рэакцыя поту бывае кіслай (рН 3,8—6,2) або шчолачнай (пры раскладаньні мачавіны й выдзяленьні аміяку). У капытных з потам выдзяляюцца бялкі (таму спацелы конь мае «запенены» выгляд). У некаторых жывёл пот мае пігменты (напр., у бегемота й самца вялікага кенгуру ён чырвоны).

У чалавека выдзяляецца 0,5—12 л поту за суткі ў залежнасьці ад мышачнай нагрузкі, тэмпэратуры навакольнага асяродзьдзя, колькасьці выпітай вады. Больш за ўсё потавых залоз ў чалавека на далонях — да 500 на адзін квадратны сантымэтар. Пры паталягічным стане пот можа мець глюкозу (цукровы дыябэт), жоўцевыя пігменты, цысьцін (цыстынурыя), часам эрытрацыты — крывавы пот.

## Глядзіце таксама
* Патніца

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Біялягічныя вадкасьці
Катэгорыя:Фізыялёгія жывёлаў
Катэгорыя:Выдзяленьні
Катэгорыя:Рэфлексы
Похва

**Похва** — унутраны плоцевы орган жанчыны, цягліцава-элястычнае трубчатае ўтварэньне, разьмешчанае ў малым тазе паміж мачавыпускацельным каналам і мачавіком сьпераду, і кутняй кішкой ззаду. Ейная верхняя мяжа разьмяшчаецца на ўзроўні шыйкі маціцы, якую яна ахапляе, унізе яна адчыняецца ў перадпачатак вагіны адтулінай похвы. У жанчын, якія ня мелі зносінаў з мужчынамі гэтая адтуліна зачынена дзявоцкай балонай.

## Глядзіце таксама
* Шмоня

Катэгорыя:Гінэкалёгія
Катэгорыя:Размнажэньне
Пошукавая аптымізацыя

**Пошукавая аптымізацыя** () — працэс карэктыроўкі HTML-кода, тэкставага напаўненьня (кантэнта), структуры сайта, кантроль зьнешніх фактараў, якія ўлічваюцца ў альгарытмах сыстэм пошуку (напрыклад, зьнешнія спасылкі), з мэтай падняцьця пазыцыяў сайта ў выніках пошуку ў сыстэмах пошука па асобных зваротах карыстальнікаў. Чым вышэй пазыцыя сайта ў выніках пошукаў, тым патэнцыйна больш патрэбных карыстальнікаў можа яго наведаць.

Падзяляюць на нутраную аптымізацыю ("onsite" - тое, што робіцца на сайце) й зьнешнюю ("offsite" -  тое, што робіцца па-за межамі сайта для ўзьняцьця ягоных пазыцыяў).

*
Праблемы рэгіянальнай экалёгіі

**«Прабле́мы рэгіяна́льнай экалёгіі»** () — расейскі грамадзка-навуковы часопіс, які ажыцьцяўляе інфармацыйнае, навуковае і прыкладнае асьвятленьне прац у вобласьці экалёгіі, землеўладкаваньня і прыродакарыстаньня на розных узроўнях. 

Выдаецца з 1995 году. Галоўны рэдактар доктар геаграфічных навук Барыс Кочураў (Інстытут геаграфіі РАН). У часопісе публікуецца экалягічна арыентаваная рэкляма, экалягічныя партрэты прадпрыемстваў, а таксама досьвед укараненьня экалягічнай палітыкі. Часопіс асьвятляе праблемы і дасягненьні рэгіёнаў Расеі у вобласьці прыродакарыстаньня і аховы навакольнага асяродзьдзя. Выходзіць 6 раз у год. Уваходзіць у сьпіс навуковых журналаў ВАК Расеі.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт часопіса

Катэгорыя:Расейскія часопісы
Катэгорыя:Навуковыя часопісы
Залатая вольнасьць

**Залата́я во́льнасьць** (; ) — адна са зьяваў у ўнікальнай арыстакратычнай палітычнай сыстэме Польскага каралеўства (1385—1569) і пазьней, пасьля Люблінскай уніі (1569), у Рэчы Паспалітай. У гэтай сыстэме ўся шляхта валодала роўнымі і шырокімі правамі і прывілеямі. 
Кожны шляхціч меў права абірацца на пасады і судзіцца з кожным шляхцічам, панам і магнатам на роўных. Пасады надаваліся каралём, але былі пажыцьцёвымі. Шляхта мела манаполію на ўдзел у палітычным жыцьці і заканадаўчым органе, Вальным сойме, рашэньні соймаў з 1649 г. г. павінны былі прыймацца адзінагалосна liberum veto. Абіраньне на агульным сойме караля, які пры абраньні абавязаны быў падпісаць "Пакты канвента", і выконваць іх пад час свайго праўленьня. Кожны новы кароль пераабіраўся пановаму , пацьверджваючы старыя законы і дапаўняючы іх новымі абяцаньнямі. у выпадку парушэньня каралём правоў шляхты яна мела права законнага ўзброенага паўстаньня супраць тыраніі — права рокаша.

Залатая вольнасьць была ўнікальнай зьявай у век абсалютызму ў Эўропе. У выніку злоўжываньняў залатой вольнасьцю і правам «liberum veto» цэнтральная ўлада ў Рэчы Паспалітай аслабла, што дазволіла суседзям Польшчы (Расеі, Аўстрыі і Прусіі) паралізаваць дзяржаву і зьдзейсьніць тры Падзелы Рэчы Паспалітай.

Катэгорыя:Рэч Паспалітая
Іштван Бачкаі

**Іштва́н Бачка́і** (; 1 студзеня 1557 году — 29 кастрычніка 1606 году) — вугорскі дваранін з Трансыльваніі, у 1604 – 1606 кіраўнік антыгабсбургскага паўстаньня ў Верхняй Вугоршчыне (сучасная Славаччына), у 1605—1606 князь Трансыльваніі.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў Калашвары 1 студзеня 1557 году. Бочкай быў прадстаўніком старадаўняга вугорскага дваранскага роду Бачкаі. Быў сынам Дзьёрдзя Бачкаі і Крышціны Суліак.

Будучы канцлерам трансыльванскага князя Жыгмонда Баторыя, Іштван раіў яму заключыць саюз са Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыяй замест падтрымкі Асманскай Турэччыны, і дзеля гэтага бываў з частымі дыпляматычнымі місіямі ў Празе і Вене. Пазьней адносіны яго з князем Жыгмандам сталі псавацца, і ў рэшце рэшт маёмасьць Іштвана была канфіскавана. Іштван стаў шукаць абароны ў Імпэрскім судзе ў 1599 годзе. Але пазьней ён стаў адчуваць да імпэрыі недавер, бо імпэратар Рудольф II спрабаваў пазбавіць Каралеўскую Вугоршчыну канстытуцыі, а пратэстантаў рэлігійных свабод. Асаблівую незадаволенасьць ён стаў праяўляць пасьля спусташэньня Трансыльваніі імпэрскімі гэнераламі Джорджыа Бастай і Джакама Белджаёза ў 1602 — 1604.

Дзеля захаваньня незалежнасьці сваёй краіны ён вырашыў скарыстацца дапамогай турак. У 1604 ён на чале гайдукоў разьбіў аўстрыйскія войскі ў бітве пры Альмошдзе і ўзяў Дэбрэцэн. У 1605 ён змог нэўтралізаваць спробы генэрала Джорджыё Басты стаць кіраўніком княства, і сам быў абраны саветам Трансыльваніі сваім князем. Пасьля таго турэцкі султан Ахмэд I адправіў да Іштвана амбасадара, які перадаў шыкоўную са мноствам каштоўных камянёў карону, зробленую ў Пэрсіі. Іштван адмовіўся ад каралеўскага тытула, але вырашыў скарыстацца турэцкай падтрымкай. Каб выратаваць вугорскія землі, якія знаходзяцца пад уладай Габсбургаў, эрцгэрцаг Мацьвей у абыход брата імпэратара Рудольфа II ўступіў у перамовы з Бачкаем, заключыўшы Венскі мір. Гэты сьвет гарантаваў канстытуцыйныя і рэлігійныя правы і прывілеі вугорцаў як у Каралеўскай Вугоршчыне, так і ў Трансыльваніі. Іштван быў афіцыйна прызнаны Габсбургамі як паўнапраўны кіраўнік Трансыльваніі.

Новаму князю аўстрыйцы саступілі фартэцыю Такай і вобласьці Бераг, Шатмар і Вугоча, але яны павінны былі быць вернутыя Аўстрыі пасьля сьмерці Іштвана. Адначасова з туркамі быў заключаны Жытватароцкі мір. Але дыпляматычны трыюмф Іштвана працягваўся ўсяго некалькі месяцаў. 29 сьнежня 1606 году князь быў атручаны ўласным канцлерам Міхаем Катэям, якога пазьней забілі прыхільнікі Бачкая на рынку гораду Кошыцэ.

## Крыніцы

Катэгорыя:Валадары Сяміградзьдзя
Катэгорыя:Вугорскія кальвіністы
Катэгорыя:Вугорскія князі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клуж-Напоцы
Катэгорыя:Памерлі ў Кошыцах
Іштван
Выбух у аэрапорце Дамадзедава (2011)

**Выбух у аэрапорце «Дамадзедава»** — тэракт, зьдзейсьнены пасродкам выбуху (паводле іншых зьвестак — двух выбухаў), які, імаверна, быў ажыцьцеўлены тэрарыстам-сьмяротнікам (паводле іншай інфармацыі, бомба была ў валізе) у маскоўскім аэрапорце «Дамадзедава» ў залі міжнародных прылётаў 24 студзеня 2011 году.

Па стане на 25 студзеня 2011 году грамадзяне Рэспублікі Беларусь не фігуруюць ні ў сьпісах загінулых, ні ў сьпісах параненых (за выняткам сямі чалавек зь нявызначанай асобай).

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты ў Маскве
Катэгорыя:Расейскі дзяржаўны тэрарызм
Катэгорыя:Падзеі 2011 году
Маскоўскі час

**Маскоўскі час** (MSK) — часавы пас UTC+3 (летам (MSD або MSKS) — UTC+4). Хоць Масква геаграфічна знаходзіцца ў 2-м часавым пасе, на тэрыторыі Расеі дзейнічае так званы дэкрэтны час, уведзены 16 чэрвеня 1930, калі стрэлкі гадзіньнікаў былі пераведзеныя на 1 гадзіну наперад. Маскоўскі час зьяўляецца стандартным для Расеі, усё мясцовыя часавыя пасы Расеі (іх 9 — ад MSK-1 да MSK+8, пояс MSK+1 адсутнічае) адлічваюцца ад яго. Маскоўскі час таксама выкарыстоўваецца ў раскладах цягнікоў на тэрыторыі ўсёй краіны.

Катэгорыя:Часавыя пасы
Вэб-форум

**Вэб-фо́рум** — кляса вэб-праграмаў для арганізацыі зносінаў наведнікаў вэб-сайта у сеціве.

## Канцэпцыя
Форум зьмяшчае набор разьдзелаў для абмеркаваньня. Праца форума складаецца ў стварэньні карыстальнікамі тэм у разьдзелах з далейшым абмеркаваньнем гэтых тэмаў. Асобна ўзятая тэма, па сутнасьці, уяўляе сабой тэматычную гасьцёўню.

Распаўсюджанае дзяленьне вэб-форума: Разьдзелы > тэмы > паведамленьні.

Адхіленьне ад пачатковай тэмы абмеркаваньня часта забароненае правіламі форума. За захаваньнем правіл сочаць мадэратары і адміністратары — удзельнікі, якія маюць магчымасьць рэдагаваць, перамяшчаць і выдаляць чужыя паведамленьні ў вызначаным разьдзеле або тэме, а таксама кантраляваць да іх доступ асобных удзельнікаў.

Катэгорыя:Інтэрнэт
Вэнь Дзябао

**Вэнь Дзябао** (кіт. спрошч.: , кіт. трад.: ; піньінь ; верасень 1942, г. Цяньдзінь) — кітайскі палітык. Пачынаючы з 2003 году займае пасаду Прэм’ера Дзяржсавету КНР (прэм’ер-міністар).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кітайскія палітыкі
Шыбалет

**Шыбале́т**, *шыбо́лет* (, «колас» або «плынь») — біблійны выраз, які ў пераносным сэнсе азначае характэрную моўную асаблівасьць, па якой можна выявіць групу людзей (у прыватнасьці, этнічную); своеасаблівы «моўны пароль», які несьвядома выдае чалавека, для якога мова не зьяўляецца роднай.

Гэты біблійны выраз стаў лінгвістычным паняткам, які быў уведзены ў навуковае выкарыстаньне Верашчагіным і Кастамаравым у дачыненьні да лінгвакраіназнаўства.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Катэгорыя:Біблійныя выразы
Выяўленьне анамаліяў

**Выяўленьне анамаліяў** — дынамічны мэтад працы антывірусаў, хоставых і сеткавых сыстэмаў выяўленьня ўварваньняў. Праграма, якая выкарыстоўвае гэты мэтад, назірае пэўныя дзеяньні (працу праграмы/працэсу, сеткавы трафік, працу карыстальніка), сочачы за магчымымі незвычайнымі і падазронымі падзеямі ці тэндэнцыямі.

## Глядзіце таксама
* Антывірус

Катэгорыя:Праграмаваньне
Вязель рознакаляровы

**Вязель рознакаляровы** (*Coronilla varia*) — шматгадовая травяністая расьліна зь сямейства бабовых.

Вышынёй 10—30 см, з паўзучым галінастым карэнішчам. Плады — лінейныя бабы, 4—5 см даўжынёй. Квітнее ў траўні — жніўні, насеньне пасьпявае зь ліпеня.

Расьце ў вялікай колькасьці на сенажацях, узьлесках на схілах і інш.

У мэдыцыне выкарыстоўваецца насеньне вязеля, зь якога вылучаюць малавывучаныя сардэчныя глюказіды. Акрамя таго, насеньне ўтрымлівае карысныя кіслоты і вітаміны. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Бабовыя
Герб Зымбабвэ

**Герб [[Зымбабвэ]]** прыняты 21 верасьня 1981 году. Гэта было зроблена праз год і пяць месяцаў пасьля прыняцьця нацыянальнага сьцяга.

## Апісаньне

На гербе — дзьве лясныя антылопы, якія стаяць на вяршыні землянога кургана, які складаецца са сьцеблаў пшаніцы, бавоўны, і парасткаў кукурузы. Унізе таксама разьмяшчаецца надпіс з Зымбабвійскім нацыянальным дэвізам «Адзінства, Свабода, Праца» (анг. Unity, Freedom, Work).

Акрамя таго, на гербе ёсьць шчыт зялёнага колеру, з 14 хвалямі ў верхняй частцы. Хвалі чаргуюцца з белымі і сінімі лініямі. У цэнтры шчыта намаляваныя старажытныя руіны — Вялікі Зымбабвэ. За шчытом разьмяшчаюцца сельскагаспадарчая матыкі (зь левага боку) і АК-47 (справа), якіх зьвязаныя паміж сабой скручанымі палоскамі зялёнага і залатога шоўку. Уверсе намаляваныя чырвоная зорка і Вялікая Птушка Зымбабвэ, якая таксама намаляваная на нацыянальным сьцягу.

## Глядзіце таксама
* Гімн Зымбабвэ
* Сьцяг Зымбабвэ

Зымбабвэ
Катэгорыя:Зымбабвэ
Гімн Зымбабвэ

Нацыянальны гімн Рэспублікі Зымбабвэ.

Словы С. М. Мутсвайра (S.M. Mutswairo), музыка Ф. Л. Чангундэга (F. L. Changundega)

Арыгінальны тэкст

Simudzai mureza wedu weZimbabwe
Yakazvarwa nomoto wechimurenga;
Neropa zhinji ramagamba
Tiidzivirire kumhandu dzose;
Ngaikomborerwe nyika yeZimbabwe.
Tarisai Zimbabwe nyika yakashongedzwa
Namakomo, nehova, zvinoyevedza
Mvura ngainaye, minda ipe mbesa
Vashandi vatuswe, ruzhinji rugutswe;
Ngaikomborerwe nyika yeZimbabwe.
Mwari ropafadzai nyika yeZimbabwe
Nyika yamadzitateguru edu tose;
Kubva Zambezi kusvika Limpopo,
Navatungamiri vave nenduramo;
Ngaikomborerwe nyika yeZimbabwe.
Ngaikomborerwe nyika yeZimbabwe.


Англійскі варыянт


O lift high the banner, the flag of Zimbabwe
The symbol of freedom proclaiming victory;
We praise our heros' sacrifice,
And vow to keep our land from foes;
And may the Almighty protect and bless our land.
O lovely Zimbabwe, so wondrously adorned
With mountains, and rivers cascading, flowing free;
May rain abound, and fertile fields;
May we be fed, our labour blessed;
And may the Almighty protect and bless our land.
O God, we beseech Thee to bless our native land;
The land of our fathers bestowed upon us all;
From Zambezi to Limpopo
May leaders be exemplary;
And may the Almighty protect and bless our land.


## Глядзіце таксама
* Герб Зымбабвэ
* Сьцяг Зымбабвэ

Катэгорыя:Афрыканскія гімны
Гімн
Катэгорыя:Нацыянальныя гімны
Сьцяг Зымбабвэ

**Дзяржаўны сьцяг [[Зымбабвэ]]** — прыняты 18 красавіка 1980 г.

## Апісаньне і сымболіка
Сьцяг Зымбабвэ ўяўляе сабой палотнішча зь сям’ю гарызантальнымі палосамі ў наступнай чарговасьці: зялёная, жоўтая, чырвоная, чорная, чырвоная, жоўтая, зялёная палосы. У левай частцы палотнішча — белы роўнабаковы трохкутнік, адзі з бакоў якога супадае зь левай бокам сьцягу. Два з бакоў апраўлены ў чорны колер. У трохкутніку знаходзіцца выява залацістай «птушкі Зымбабвэ» (разная статуэтка са стэатіта, знойдзеная ў руінах Вялікага Зымбабвэ), на заднім фоне якой — пяціканцовая чырвоная зорка.

Асноўныя колеры дзяржаўнага сьцягу Зымбабвэ: зялёны, жоўты, чырвоны, чорны, белы. Колеры маюць наступнае значэньне:

* Зялёны колер сымбалізуе сельскую гаспадарку і сельскія раёны Зымбабвэ.
* Жоўты колер сымбалізуе багацьце карыснымі выкапнямі.
* Чырвоны колер увасабляе кроў, пралітую падчас вайны за незалежнасьць.
* Чорны колер увасабляе спадчыну і этнічную прыналежнасьць карэнных афрыканскіх народаў Зымбабвэ.
* Белы колер сымбалізуе мір.
* Птушка сымбалізуе гісторыю Зымбабвэ, чырвоная зорка — рэвалюцыйную барацьбу за свабоду і мір.

Зымбэбвэ
Катэгорыя:Зымбабвэ
Вялікі Крамлёўскі палац

**Вялікі Крамлёўскі палац** — адзін з палацаў Маскоўскага Крамля. Пабудаваны ў 1838—1849 гадах па загадзе імпэратара Мікалая I групай расейскіх архітэктараў пад кіраўніцтвам Канстанціна Тона (Мікалай Чычагаў, Фёдар Рыхтэр, Пётар Герасімаў, Уладзімер Бакароў).

Мае пяць парадных заляў — Георгіеўская, Андрэеўская, Аляксандраўская, Уладзімерская і Екацярынінская — у гонар адпаведных ордэнаў Расейскай імпэрыі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Маскоўскі Крэмль
Вялікі пантыфік

**Вялікі пантыфік** () — вышэйшая пасада ў сыстэме старажытнарымскага рэспубліканскага жрэцтва. Была створана царом Нумай Пампіліюсам ў канцы VIII стагодзьдзя да н. э.

Пасада вялікага пантыфіка займалася пажыцьцёва. Пасьля сьмерці вялікага пантыфіка жрэцтва выбірала часовага вялікага пантыфіка, а наступны сталы вялікі пантыфік вызначаўся на выбарах. Пасада лічылася ганаровай, хаця і мела шмат абмежаваньняў: напрыклад, вялікі пантыфік ня меў права датыкацца да трупаў, ажаніцца ў другі раз, пакідаць Італію. Актавіян і пазьнейшыя рымскія імпэратары атрымлівалі пасаду вялікага пантыфіка, і хутка пасада страціла прэстыжнасьць. У 382 н. э. імпэратары адмовіліся ад «паганскага» тытула. Сёньня тытул вялікага пантыфіка зьяўляецца адным з тытулаў рымскіх пап.

Катэгорыя:Старажытны Рым
Вялікі панядзелак

**Вялі́кі панядзе́лак** — першы дзень Пакутнага тыдня, які наступае адразу пасьля сьвята Ўваходу Гасподня ў Ерусалім.

У гэты дзень успамінаецца старазапаветны патрыярх Ёсіф, прададзены братамі ў Эгіпет, як правобраз пакутуючага Ісуса Хрыста, а таксама эвангельскае апавяданьне аб праклёне Ісусам бясплоднай смакоўніцы, якая сымбалізуе душу, ня што прыносіць духоўнага плёну — праўдзівага пакаяньня, веры, малітвы і добрых справаў.

Катэгорыя:Красавіцкія сьвяты
Катэгорыя:Вялікі тыдзень
Катэгорыя:Панядзелак
Вялікі Водападзельны хрыбет

**Вялікі Водападзельны хрыбет** () — горная сыстэма, якая распасьціраецца ўздоўж ўсходняга і паўднёва-ўсходняга ўзьбярэжжа Аўстраліі прыблізна на 4000 км. Утварылася ў нэаген-антрапагене на месцы дэнудзіраванай палеазойскай складкаватай краіны. Горы складзеныя ў асноўным вапнякамі, гранітамі, гнэйсамі, вульканічнымі пародамі. Вядомыя радовішчы нафты і газу, каменнага і бурага вугалю, волава, полімэталічных руд, золата, медзі, тытана-магнэтыту і манацытавых пяскоў. Усходнія сьхілы стромкія, моцна і глыбока разьдзеленыя, заходнія сьхілы паката пераходзяць у пагорыстыя перадгор’і (даўнсы). На поўнач ад 28° п. ш. горы параўнальна невысокія, дасягаюць шырыні 650 км. Берагавыя хрыбты вышынёй каля 1000 м і вульканічныя плято аддзеленыя шырокімі падоўжнымі катлавінамі ад заходняга, больш нізкага водападзельнага ланцуга з пакатымі вяршынямі. На поўдні разьмешчаныя больш высокія і маналітныя горы. Вылучаюць хрыбты Мак-Фэрсон, Нью-Інглэнд, Гэйстынгс, Лівэрпул, Блакітныя горы і Аўстралійскія Альпы. Найвышэйшы пункт — гара Касьцюшка (2228 м).

На сьхілах бяруць пачатак шматлікія рэкі, у тым ліку самыя буйныя на кантынэнце — Мурэй і Дарлінг, таксама Яра. У далінах рэк ўзьведзена нямала дамбаў з мэтай выпрацоўкі электраэнэргіі і забесьпячэньня гарадоў вадой.

Расьліннасьць — лістападна-вечназялёныя і эўкаліптавыя лясы (ўсходнія сьхілы), саваны, рэдкалесьсе, хмызьнякі (заходнія сьхілы).

Значная частка Блакітных гор аб’яўлена аб’ектам Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО, які складаецца зь некалькіх нацыянальных паркаў. З прычыны зручнага і маляўнічага разьмяшчэньня ў цэнтры аднаго зь іх, горад Катумба зьяўляецца важным цэнтрам турызму ў рэгіёне.

Катэгорыя:Горы Аўстраліі
Катэгорыя:Горныя сыстэмы
Вялікі Зымбабвэ

**Вялікі Зымбабвэ** — каменныя руіны старажытнага паўднёваафрыканскага гораду, разьмешчанага ў дзяржаве Зымбабвэ.

Вялікі Зымбабвэ, як лічыцца, быў галоўнай сьвятыняй і культавым цэнтрам продкаў шона (народ групы банту). Горад быў заснаваны каля. 1130 г. н. э. і існаваў на працягу двух-трох стагодзьдзяў. У старажытнасьці гэта быў цэнтр дзяржавы Монаматапа, таксама вядомай як дзяржава Вялікага Зымбабвэ, Муене Мутапа або Мунхумутапа. Гэтая імпэрыя кіравала тэрыторыяй, у цяперашні час разьмешчанай у межах сучаснай дзяржавы Зымбабвэ (якое бярэ сваю назву ад гэтага горада) і Мазамбіка. Яны гандлявалі з астатнім сьветам праз парты, такія як Софа на поўдні дэльты ракі Замбезі. Горад быў падзелены на два раёны. Асноўная частка жыхароў (іх было ня менш за дзесяць тысяч чалавек) туліліся ў саламяных хацінах, знатныя людзі сяліліся ў адмыслова агароджанага раёнах горада. Большая частка архітэктурных збудаваньняў — каменныя вежы, маналітаў і алтароў — была прызначана для малітваў. Слова «Зымбабвэ» акрамя асноўнага значэньня — «каменныя дамы», мае і дадатковае — «дамы пакланеньня». У асноўным тут маліліся багам, «адказным» за дождж, а значыць, за багаты ўраджай. Галоўным богам мясцовага племені быў творца — Мвары. Племя мбірэ пакланялася таксама мбандора — духам кіруючых дынастый. У Вялікім Зымбабвэ шоны жылі да пачатку XIX ст.

## Цікавыя зьвесткі
* Выява Вялікага Зымбабвэ зьмешчана на гербе Зымбабвэ.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктура
Катэгорыя:Зымбабвэ
Камчадалы

**Камчадалы** — этнаграфічная група расейцаў, даўняе насельніцтва сучаснай тэрыторыі Камчацкага края, якое ўтварылася ў выніку этнічных кантактаў нешматлікіх расейскіх перасяленцаў з прадстаўнікамі абарыгенных паўночных этнасаў. У найбольшай ступені на паходжаньне і культуру расейскіх камчадалаў паўплывалі таксама ітэльмены, у меншай ступені таксама каракі, чуванцы. Мова камчадалаў — расейская.

Сталае расейскае насельніцтва зьявілася да 1730-х гадоў і з прычыны сваёй нешматлікасьці ў значнай ступені зьмяшалася з мясцовым насельніцтвам краю, а частка ітэльменаў успрыняла расейскую мову і культуру і ўвайшла ў склад камчадалаў. Да пачатку XX стагодзьдзя на Камчатцы налічвалася каля 3600 чалавек мясцовага расейска-ітэльменскага насельніцтва, якое ўяўляла адну этнаграфічную групу з агульнымі рысамі культуры і побыту і расейскай мовай зносінаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейцы
Бухтармінцы

250px|thumb
**Бухтармінцы, Каменшчыкі** — этнаграфічная група расейцаў, па паходжаньні — стараабрадцы паволжскіх і цэнтральных расейскіх губэрняў, якія бяжалі ад ніканаўскіх рэформаў у Сыбір. Пасяліліся ў гарах («у камнях») па рэкам Бухтарма і Уймон на Алтаі (на тэрыторыі сучаснага ўсходняга Казахстана). У сувязі зь цяжкадаступнасьцю мясцовасьці бухтармінцы доўгі час заставаліся невядомымі ўладам і толькі ў 1791 годзе былі афіцыйна ўключаны ў расейскае падданства.

Шматлікія элемэнты матэрыяльнай і духоўнай культуры бухтармінцаў адрозьніваліся захаваньнем шэрагу архаічных рысаў, што зьяўляецца сьледзтвам пражываньня іх у цяжкадаступных горных далінах у адрыве ад асноўнага масіва расьсяленьня расейскага народа і замкнёнага ладу жыцьця.

У выніку кантактаў (у тым ліку шлюбных) зь мясцовымі этнасамі (казахамі і алтайцамі) часткова зьмяніліся некаторыя элемэнты культуры і быта (напрыклад, зьявіліся шаравары ў жанчынаў, арнамжнт).

Катэгорыя:Расейцы
Камянец-Падольскі нацыянальны ўнівэрсытэт

**Камянец-Падольскі нацыянальны ўнівэрсытэт** — вышэйшая навучальная ўстанова ў горадзе Камянец-Падольскі (Украіна).

## Гісторыя

Заснаваны ў 1918 годзе як Камянец-Падольскі дзяржаўны ўкраінскі ўнівжрсытэт. Першым рэктарам быў абраны вядомы мовазнавец прафэсар І. Агіенка. У 1919 году налічвалася 5 факультэтаў: гісторыка-філялягічны, фізыка-матэматычны, юрыдычны, багаслоўскі і сельскагаспадарчы. У 1920 быў ператвораны ў Акадэмію теарэтычных ведаў, якая ў 1921 была падзеленая на Інстытут народнай адукацыі і Сельскагаспадарчы інстытут. У наступныя гады Інстытут народнай адукацыі (пераемнік Акадэміі) быў неаднаразова ператвораны: у 1930 — у Інстытут сацыяльнага выхаваньня, у 1933 — у пэдагагічны інстытут, у 1939 — у настаўніцкі інстытут, у 1948 — у пэдагагічны інстытут.

У 1997 годзе на базе пэдагагічнага інстытуту быў створаны Камянец-Падольскі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт, у 2003 ператвораны ў Камянец-Падольскі дзяржаўны ўнівэрсытэт, якому ў 2008 годзе быў прысвоены статут нацыянальнага і назва Камянец-Падольскі нацыянальны ўнівэрсытэт.

## Сучасны стан

На сёньняшні дзень функцыянуе 10 факультэтаў:
* гістарычны;
* фізыка-матэматычны;
* украінскай філялёгіі і журналістыкі;
* замежнай філялёгіі;
* фізычнай культуры;
* пэдагагічны;
* эканамічны;
* прыродазнаўства;
* псыхалёгіі;
* карэкцыйнай і сацыяльнай пэдагогікі і псыхалёгіі;

Таксама ў складзе ўнівэрсытэта дзейнічаюць інстытут даўнівэрсытэцкай падрыхтоўкі, цэнтар падвышэньня кваліфікацыі і навучальна-кансультацыйны цэнтар у г. Шапятоўка. Ва ўнівэрсытэце навучаюцца каля 8 тысяч студэнтаў на дзённай і завочнай форме навучаньня. Унівэрсытэт мае ІV узровень акрэдытацыі. Дзейнічае асьпірантура і доктарантура.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Дракула

**[[Дракула (пэрсанаж)|Граф Дракула]]** — галоўны пэрсанаж гатычнага раману Брэма Стокера «Дракула».

## Асобы
* **[[Улад III Цэпеш]]** — кіраўнік Валахіі (XV стагодзьдзе).
* **[[Дракула (пэрсанаж)|Дракула]]** — вампір, пэрсанаж літаратурных твораў і кінафільмаў, прататыпам якога стаў Улад Цэпеш.

## Літаратурныя творы
* **«[[Дракула (раман)|Дракула]]»** — раман Брэма Стокера (1897)

## Фільмы

* «Дракула» — фільм 1920 (РСФСР) — першая экранізацыя раману Брэма Стокера
* «Дракула» — фільм 1921 (1923), экранізацыя вугорскіх кінематаграфістых
* «Дракула» — фільм 1931 году (рэжысэр Тод Броўнінг)
* «Дачка Дракулы» — фільм 1936 году (рэжысэр Lambert Hillyer)
* «Сын Дракулы» — фільм 1943 году (рэжысэр Робэрт Сьёдмак)
* «Дом Дракулы» — фільм 1945 году (рэжысэр Эрл Кентан)
* «Дракула» — фільм 1958 году (рэжысэр Тэрэнс Фішэр)
* «Нявесты Дракулы» — фільм 1960 году (рэжысэр Тэрэнс Фішэр)
* «Дракула: Князь цемры» — фільм 1966 году (рэжысэр Тэрэнс Фішэр)
* «Дракула падымаецца з магілы» — фільм 1968 году (рэжысэр Фрэдзі Фрэнсыс)
* «Шнары Дракулы» — фільм 1970 году (рэжысэр — Пітэр Рой Ўорд Бэйкер)
* «Д’ябальскія абрады Дракулы» — фільм 1971 году (рэжысэр — Алан Гібсан)
* «Графіня Дракула» — фільм 1971 году (рэжысэр — Пітэр Сэсдзі)
* «Дракула, год 1972» — фільм 1971 году (рэжысэр — Алан Гібсан)
* «Дракула — бацька і сын» — фільм 1976 году (рэжысэр — Эдуард Малінара)
* «Дракула» — фільм 1979 году (рэжысэр — Джон Бэдхем)
* «Сьмерць Дракулы» — фільм 1980 году (рэжысэр — Даманік Пэрыс)
* «Дракула» — фільм 1992 году (рэжысэр — Фрэнсыс Форд Копала)
* «Паўсталы Дракула» — фільм 1993 году (рэжысэр — Фрэд Гало)
* «Дракула, мёртвы і задаволены гэтым» — фільм 1995 году (рэжысэр — Мэл Брукс)
* «Візыт сям’і Дракулы» — фільм 2006 году (рэжысэр — Монік Брэйт)
* «Дракула» — фільм 2006 году (рэжысэр — Бін Ігалс)
* «Дракула 2000» — фільм 2000 году (рэжысэр — Патрык Люсье)
* «Дракула» — фільм 2002 году (рэжысэр — Роджэр Янг)

## Кампутарные гульні
* «Dracula 2: The Last Sanctuary» — квэст 2000 году
* «Dracula 3: The Path of the Dragon» — квэст 2008 году
* «» — квэст 2008 году

## У батаніцы
* Дракула — род архідэяў.

## Глядзіце таксама
Канвэргенцыя

**Канвергенцыя** ( — набліжаю) — працэс сыходжаньня, набліжэньня падабенства між рознымі грамадзтвамі, якія знаходзяцца на адной стадыі гісторыі, адхіленьня зьнешняй пазаэканамічнай няроўнасьці, лёгіка згладжваньня сацыяльных канфліктаў, лібэральна-дэмакратычных пераўтварэньняў.

Неабходнасьць выкарыстаньня магчымасьцяў канвэргенцыі для патрэбаў грамадзтва была зафіксаваная ў «Законе аб тэлекамунікацыях» у ЗША (1996) і так званай «Зялёнай кнізе аб канвэргенцыі», прынятай у ЭЗ (1997).

## Вонкавыя спасылкі
* Е. Л. Вартанава, К чему ведет конвергенция СМИ?
* Выдержки из Доклада Комитета о конвергенции

Катэгорыя:Ідэалёгіі
Канвэнтуальныя францішкане

**Канвэнтуа́льныя францішка́не** або **канвэнтуалы** або **мінарыты**, афіцыйна: **Ордэн Братоў Меншых Канвэнтуальных** (**OFM Conv.**) — адна з галінаў францішканаў, вылучаная ў асобны ордэн у 1517 годзе рашэньнем папы Льва X. У адрозьненьне ад абзэрвантаў, канвэнтуалам дазволена менш жорстка прытрымлівацца патрабаваньняў правіла сьв. Францішка аб адмове ад маёмасьці. Генэрал (глава ордэну) абзэрвантаў мае права не зацьвердзіць абранага генэрала канвэнтуалаў, аднак ніколі за ўсе стагодзьдзі гэтым правам не карыстаўся, так што фактычна канвэнтуалы могуць лічыцца цалкам незалежным ордэнам.

У ВКЛ канвэнтуалы былі нешматлікія ў параўнаньні з абзэрвантамі і першапачаткова ня мелі асобнай правінцыі, утвараючы толькі кантрату, званую Літоўскай, у правінцыі Польска-Чэскай. Цэнтрам кантраты быў канвэнт у Вільні, таксама ў яе ўваходзілі кляштары ў Коўне, Ашмянах, Лідзе і Пінску.

Сёньня ордэн прадстаўлены ў Беларусі (у Горадні) дэлегацыяй варшаўскай правінцыі Беззаганнай Маці Божай. Супольнасьці сьвецкіх францішканаў існуюць пры кляштарах братоў францішканаў першага ордэна (капуцынаў і канвэнтуальных) у Менску, Івянцы, Глыбокім, Удзеле, Друі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія ордэны
Пілёт: Частка 2 (Згубленыя)

**«Пілёт: Частка 2»** (()) — пілётная сэрыя амэрыканскага тэлесэрыялу «Згубленыя», складаецца з 2-х частак. Упершыню першая частка была паказаная 29 верасьня 2004 году на тэлеканале ABC. Рэжысэрам быў Дж. Дж. Абрамс, а сцар напісалі Дэйман Ліндэлоф і Джэфры Лібэр.

Гэтыя 2 сэрыі сталіся самымі дарагімі пілётамі ў гісторыі тэлебачаньня, вартасьцю ў 10 і 14 млн. даляраў. Абедзьве часткі пілёту атрымалі найвялікшыя адзнакі, а пазьней заваявалі шмат узнагародаў. TV Guide надаў пілёту 5 месца ў сваім сьпісе «100 лепшых сэрыяў за ўсе часы».

Пад час паказу некаторыя тэлекампаніі аб’ядналі 2 сэрыіі Пілёту ў адну (у тым лку і на ОНТ (Расея)). Але на ліцэнзыйных DVD сэрыя падзелена на дзьве.

У другой частцы галоўнымі пэрсанажамі сталіся Кейт Остын і Чарлі Пэйс.

## Сюжэт
### Успаміны
### Выспа
## Глядзіце таксама
* Пілёт: Частка 1 (Згубленыя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Першы сэзон «Згубленых»
Катэгорыя:Пілётныя сэрыі тэлесэрыялаў
Колін Паўэл

**Ко́лін Лю́тэр Па́ўэл** (; 5 красавіка 1937, Нью-Ёрк — 18 кастрычніка 2021) — генэрал Узброеных Сіл ЗША, дзяржаўны сакратар ў пэрыяд першага тэрміну прэзыдэнцтва Джорджа Ўокера Буша. У 1989—93 старшыня Аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў. Вэтэран вайны ў Віетнаме. У 1987-89 дарадца па нацыянальнай бясьпецы ў адміністрацыі прэзыдэнта Рональда Рэйгана. У 1991 годзе ўзнагароджаны найвышэйшай узнагародай ЗША Залатым мэдалём Кангрэса.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Мадлен Олбрайт

**Мадлен Корбэл Олбрайт** (), імя пры нараджэньні **Марыя Яна Карбэлава** (; 15 траўня 1937 году, Прага — 23 сакавіка 2022, Вашынгтон, ЗША) — амэрыканская палітычная дзяячка, дыпляматка, першая жанчына на пасадзе дзяржаўнага сакратара ЗША з 1997 па 2001 гады.

## Жыцьцяпіс
Мадлен Олбрайт імігравала зь сям’ёй у ЗША ў 1948 годзе з Чэхаславаччыны. Ейны бацька, дыплямат Ёзэф Корбэл, пасяліў сям’ю ў Дэнвэры, штат Каларада, і яна стала грамадзянкай ЗША ў 1957 годзе. Олбрайт скончыла каледж Ўэлсьлі ў 1959 годзе і атрымала ступень доктаркі філязофіі ў Калюмбійскім унівэрсытэце ў 1975 годзе, напісаўшы дысэртацыю пра Праскую вясну. Яна працавала памочніцай сэнатара Эдмунда Маскі, перш чым заняла пасаду пад кіраўніцтвам Зьбігнева Бжазінскага ў Радзе нацыянальнай бясьпекі. Яна працавала на гэтай пасадзе да 1981 году, калі прэзыдэнт Джымі Картэр пакінуў сваю пасаду.

Выйшаўшы з Рады нацыянальнай бясьпекі, Олбрайт перайшла ў прафэсарска-выкладніцкі склад Джорджтаўнскага ўнівэрсытэту і кансультавала кандыдатаў ад дэмакратычнай партыі ў пытаньнях зьнешняй палітыкі. Пасьля перамогі Біла Клінтана на прэзыдэнцкіх выбарах 1992 году Олбрайт дапамагла сабраць яму Раду нацыянальнай бясьпекі. У 1993 годзе Клінтан прызначыў яе на пасаду амбасадаркі ЗША ў ААН. Яна займала гэтую пасаду да 1997 году, пакуль ня стала дзяржсакратаркай, першай жанчынай на гэтай пасадзе. Олбрайт займала гэтую пасаду, пакуль Біл Клінтан не пакінуў свой пост у 2001 годзе.

Олбрайт займала пасаду старшыні кансалтынгавай фірмы Albright Stonebridge Group, а таксама была заслужанай прафэсаркай дыпляматыі ў Школе замежных справаў Джорджтаўнскага ўнівэрсытэту]. У траўні 2012 году яна была ўзнагароджаная Прэзыдэнцкім мэдалём свабоды прэзыдэнтам ЗША Баракам Абамам. Олбрайт уваходзіла ў склад Рады па міжнародных стасунках.

Свабодна валодала ангельскай, францускай, чэскай, ідыш і расейскай мовамі, таксама размаўляла па-нямецку, па-польску і на сэрба-харвацкай мове.

Памерла ад раку 23 сакавіка 2022 году ў Вашынгтоне.

## Творы
* Madam Secretary: A Memoir. Miramax. 2003. ISBN 1401359620.
* The Mighty and the Almighty: Reflections on America, God, and World Affairs. Harper. 2006. ISBN 9780060892579.
* Memo to the President Elect: How We Can Restore America’s Reputation and Leadership. Harper Collins. 2008. ISBN 978-0061351815.
* Read My Pins: Stories from a Diplomat’s Jewel Box. Harper Collins. 2009. ISBN 978-0060899189.
* Prague Winter: A Personal Story of Remembrance and War, 1937—1948. Harper. 2012. ISBN 978-0062030313.
* Fascism: A Warning. Harper Collins. 2018. ISBN 978-0062802187.
* Hell and Other Destinations: A 21st-Century Memoir. Harper. 2020. ISBN 978-0062802255.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Катэгорыя:Дыпляматы ЗША
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Кандэнсацыя ДНК

**Кандэнсацыя ДНК** ўяўляе сабой працэс упарадкаванай плотнай укладкі двайной сьпіралі ДНК, напрыклад, пры злучваньні станоўча зараджаных лігандаў (іёнаў шматвалентных мэталаў, гістонавых бялкоў, поліамінаў і г.д.)

## Літаратура
* Teif V. B. and Bohinc K. (2010). Condensed DNA: condensing the concepts. *Progr. Biophys. Mol. Biol.*
* ТейФ В. Б., Ландо Д. Ю. (2003). «Конденсация ДНК, вызванная адсорбцией лигандов». Сборник «*Биорегуляторы: Исследование и применение*» под ред. Ф. А. Лахвича, Стр. 116—128. Минск, УП «Технопринт», 2003.

Катэгорыя:ДНК
Канкарданс

**Канкарда́нс** () — альфабэтны пералік словаў тэксту, разам з кантэкстам, у якім яны зьяўляюцца.
Канопус

**Канопус**, *α Кіля* — зорка ў сузор’і Кіля. Бачная зорная велічыня −0,7. Нябесныя каардынаты: прамое ўзыходжаньне 6 гадз. 23 хв. 57 сэк.; скланеньне −52°41´44´´. Спэктральная кляса F0 I. Адлегласьць ад Сонечнай сыстэмы 1,17 сьветлавога году. Зорка Канопус згадваецца ў старажытным індыйскім тэксьце Ведаў як Агаст’я, якая ёсьць адной з зорак Сапта Рышы або Вялікай Мядзьведзіхі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кіль (сузор’е)
Кансэрваваны сьмех

**Кансэрвава́ны сьмех** () — тэрмін, які абазначае дадатковую аўдыёдарожку тэлешоў (звычайна сыткома), з запісам сьмеху групы людзей. Вынайдзены Чарлзам Дугласам. Першым тэлешоў што выкарыстоўвала гэты прыём, быў амэрыканскі сытком «The Hank McCune Show» выпушчаны ў 1950 годзе.

Упершыню тэрмін «кансэрваваны сьмех» ўжываецца Тайлерам Дэрдэнам, пэрсанажам кнігі «Байцоўскі клуб» («Fight Club») Чака Паланіка.

Катэгорыя:Тэлебачаньне
Катэгорыя:Гумар
Кандаліза Райс

**Кандалі́за Райс** (;  14 лістапада 1954, Бірмінгем, Алабама) — 66-ы Дзяржаўны сакратар ЗША (з 26 студзеня 2005 г да 20 студзеня 2009), зьмяніла на гэтай пасадзе Коліна Паўэла. Райс — першая афраамэрыканка і другая жанчына, пасьля Мадлен Олбрайт, на гэтай пасадзе. Падчас першага тэрміну прэзыдэнцтва Джорджа Буша (малодшага) (2001—2005) Райс выконвала абавязкі дарадцы прэзыдэнта па нацыянальнай бясьпецы. Да прыходу ў каманду Буша, з 1993 па 1999 гады — прарэктар Стэнфардзкага ўнівэрсытэту, прафэсар, доктар паліталёгіі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША
Кандак

**Кандак** — група кароткіх царкоўных песьняпеньняў, асаблівасьць якіх заключаецца ў тым, што ў чынапасьледаваньнях у гонар таго або іншага сьвятога ці сьвята такое песьняпеньне ўтрымлівае ў сабе тэму ўсяго чынапасьледаваньня. Першым аўтарам кандака быў бізантыйскі пісьменьнік канца 5 — пачатку 6 ст. Раман Салодкапевец, якому належыць кандак у гонар багародзіцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Хрысьціянскія гімны
Канстанцін Сіманаў

**Канстанці́н Сі́манаў** (; цяпер Санкт-Пецярбург, Расея —1979; Масква, цяпер Расея) — савецкі пісьменьнік, грамадзкі дзяяч. Герой Сацыялістычнай Працы (1974). Ляўрэат Ленінскай (1974) і шасьці Сталінскіх прэміяў (1942, 1943, 1946, 1947, 1949, 1950). Намесьнік генэральнага сакратара СП СССР. Чалец ВКП (б) з 1942 году. У Магілёве яго імём названа вуліца.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і расейскага генэрал-маёра Міхаіла Сіманава і княжны Аляксандры Абаленскай. Бацька зьнік бязь вестак на Першай сусьветнай вайне. У 1919 г. пераехаў разам з маці ў Разань (Расейская СФСР), дзе тая выйшла замуж за Аляксандра Іванішава, які быў выкладнікам тактыкі ў вайсковай вучэльні. У 1929 г. у Саратаве, пасьля сканчэньня 7 клясаў, паступіў у  (ШФЗВ), дзе працаваў токарам мэталу. У 1931 г. пераехаў з маці і айчымам у Маскву, дзе скончыў ШФЗВ дакладнай мэханікі і ўладкаваўся на завод да 1935 году. У 1933 г. паступіў у толькі заснаваны Вечаровы працоўны літаратурны ўнівэрсытэт (Масква), які скончыў у 1938 годзе. У 1935 г. уступіў у Саюз пісьменьнікаў СССР, створаны ў 1934 годзе, выдаў паэму «Павал Чорны» і паступіў на асьпірантуру ў  (МІФЛГ). У 1939 г. зьехаў ваенным карэспандэнтам для асьвятленьня памежных  супраць японскага войска. У выніку сышоў з асьпірантуры. Адначасна ўзяў псэўданім Канстанцін Сіманаў, бо не вымаўляў «р» і цьвёрдага «л» у сваім імя Кірыл. У 1940 г. напісаў першую п’есу «Гісторыя аднаго каханьня» і паступіў на курсы ваенных карэспандэнтаў пры  (Масква), якія скончыў 15 чэрвеня 1941 году. Пасьля нямецкага ўварваньня 22 чэрвеня працаваў у франтавой газэце «Баявы сьцяг». З пачатку жніўня карэспандэнт газэты Народнага камісарыяту абароны СССР  пры . 3 траўня 1942 г. загадам Ваеннага савету Заходняга фронту № 482 атрымаў ордэн Чырвонага Сьцяга. У 1943 г. займеў званьне падпалкоўніка.

У 1946—1950 і 1954—1958 гг. — галоўны рэдактар часопіса Саюза пісьменьнікаў СССР  (Масква). У 1950—1953 гг. — галоўны рэдактар  Саюза пісьменьнікаў СССР. У 1946—1959 і 1967—1979 гг. — сакратар Саюза пісьменьнікаў СССР. Адначасна ў 1946—1954 гг. — дэпутат Вярхоўнага Савету СССР 2—3-га скліканьняў. У 1955 г. дэпутат ВС СССР 4-га скліканьня ад Ішымбайскай выбарчай акругі № 724 (Башкірская АССР). У 1956—1961 і 1976—1979 гг. — сябра Цэнтральнай рэвізійнай камісіі КПСС. Памёр ад раку. Паводле завяшчаньня прах разьвеялі над Буйніцкім полем (Магілёўскі раён, Беларусь), бітве на якім прысьцявіў частку рамана «Жывыя і мёртвыя».

## Перакладзеныя творы
23 сьнежня 2015 г. Магілёўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт правёў Міжнародныя Сіманаўскія чытаньні з удзелам прадстаўнікоў 5 краінаў. На конкурсе з удзелам звыш 500 аўтараў 3-е месца заняла паэтка Натальля Ніканчук (псэўд. Лія Родная) зь беларускім перакладам верша «Чакай мяне»:

## Літаратура
* Хромчанка, К. Р. Сіманаў Канстанцін (Кірыла) Міхайлавіч //  С. 382.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Савецкія літаратары
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Аляксандар Дзюма (бацька)

**Алякса́ндар Дзюма́** (; 24 ліпеня 1802, Віле-Котрэ — 5 сьнежня 1870, Пюі) — францускі пісьменьнік, прыгодніцкія раманы зрабілі яго адным з самых чытэльных францускіх аўтараў у сьвеце. Таксама быў драматургам і журналістам. Паколькі яго сын таксама насіў імя «Аляксандар» і таксама быў пісьменьнікам, для прадухіленьня блытаніны пры яго згадваньні часта дадаюць удакладненьне — бацька.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія літаратары
Аляксандар Дзюма (сын)

**Аляксандар Дзюма** (, - ) — сын Аляксандра Дзюма старэйшага, знакаміты францускі драматург, чалец Францускай акадэміі.

## Ранняя творчасьць

Яго маці, Катрына Лябэ, была простая парыская працаўніца, ад якой Дзюма атрымаў у спадчыну любоў да акуратнага і спакойнага ладу жыцьця, гэта рэзка адрозьнівае яго ад чыста багемнай натуры бацькі. Разарваўшы сувязь з рахманай, непатрабавальнай грызеткай, Дзюма-бацька ўзаконіў свайго сына і даў яму добрае выхаваньне. З 18-ці гадоў ён пачаў пісаць вершы ў пэрыядычных выданьнях; ў 1847 г. зьявіўся яго першы вершаваны зборнік, «Péchés de jeunesse» («Грахі юнацтва»); за ім быў апублікаваны шэраг дробных аповесьцяў і апавяданьняў, на якіх адчуваўся ўплыў бацькі — «Aventures de quatre femmes et d’un perroquet» («Прыгоды чатырох жанчынаў і папугая»), «Le Docteur Servans» («Доктар Сэрван»), «Cesarine», «Le Roman d’une femme» (Раман жанчыны), «Trois hommes forts» ды інш.), a потым і больш арыгінальныя раманы і аповесьці: «Diane de Lys», «Un paquet de lettres», «La dame aux perles», «Un cas de rupture» і інш. Першым вялікім посьпехам Дзюма сына быў раман «Дама з камэліямі» (1848), які быў неаднаразова экранізаваны. Джузэпэ Вэрдзі стварыў опэру Травіята на аснове гэтага раману.
## Вонкавыя спасылкі
* 
* Венгерова З. Дюма-сын, Александр // Словник: Домиции — Евреинова. Источник: т. XI (1893): Домиции — Евреинова, с. 376—377.

Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Францускія драматургі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Вялікія афіцэры ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Манмартр
Вуліца Братоў Лізюковых (Гомель)

**Вуліца Братоў Лізюковых** — вуліца ў Савецкім раёне гораду Гомля.

Вуліца пачынаецца ад вуліцы Карбышава і заканчваецца ля скрыжаваньня з праспэктам Кастрычніка.

## Назва вуліцы

Вуліца атрымала сваю назву ў 1968 годзе ў гонар братоў Лізюковых: Аляксандра Ільліча, Пятра Ільліча і Яўгена Ільліча. Усе браты загінулі ў гады нямецка-савецкай вайны. Першым з названых братоў прысвоенае званьне Герояў Савецкага Саюзу, Аляксандру Ільлічу ў 1941 годзе, Пятру Ільлічу ў 1945 годзе.

## Аблічча вуліцы

Вуліца забудаваная 5- і 9- павярховымі жылымі дамамі. На ёй таксама разьмешчаныя:

* Гомельская абласная лякарня
* Паліклініка
* ААТ «Малочныя прадукты»
* Сярэдняя агульнаадукацыйная школа № 36 імя Івана Мележа (на будынку якой усталяваная мэмарыяльная дошка братам Лізюковым; на хаце № 7 — памятная дошка аб назьве вуліцы. У сярэдняй школе № 36 таксама створаны прысьвечаны ім музэй).

## Перасякае вуліцы

* Карбышава
* Праспэкт Кастрычніка

## Літаратура
* Гомель. Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: Белсэ, 1991. — 527 з.
* Гомель. Атлас. — Мн.: Белкартография, 2005. — 41 з.

Братоў Лізюковых
Язэп Солтан

**Язэп Солтан** (сьвецкае імя **Ільля**; ? — 1521 або 1522) — рэлігійны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага; эпіскап смаленскі, мітрапаліт кіеўскі, галіцкі і ўсяе Русі (з 1507 году).

## Біяграфія
Паходзіў з шляхецкага роду Солтанаў (Салтанавічаў), сын Солтана, які атрымаў ад князя А. Чартарыйскага зямлю ў Ганявічах у Лагойскім маёнтку. Меў брата Грыньку.

Прыняў манаства з імём Язэп (Ёсіф). У пачатку XVI стагодзьдзя эпіскап смаленскі. Блаславіў заснаваньне Супрасьлеўскага Дабравешчанскага манастыра і перадаў яму ў 1503 годзе Супрасьлеўскі абраз Маці Божай.

У вайну Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503) захаваў пры аблозе Смаленску вернасьць вялікаму князю Аляксандру. За гэта ў 1504 годзе атрымаў ад апошняга тры маёнткі ў Бельскім павеце: Тапілец, Бацюты і Пышчава, у 1507 годзе ад Жыгімонта Старога — сяло Капусьцінскае.

Атрымаў прызначэньне на мітрапаліта кіеўскага, галіцкага і ўсяе Русі, зацьверджанае ў 1509 годзе канстантынопальскім патрыярхам Пахомам. 25 сьнежня 1509 году склікаў у Вільні (тут знаходзілася ягоная рэзыдэнцыя) сабор духавенства Кіеўскай мітраполіі, на якім прынялі 15 правілаў, галоўным чынам датычна паляпшэньня маральнага стану Царквы.

У 1511 годзе пры дапамозе гетмана Канстантына Астроскага атрымаў ад Жыгімонта Старога грамату, якая гарантавала незалежнасьць грэцкага духавенства ад сьвецкай улады ў кіраваньні і судаводзтве. У 1514 годзе склікаў новы сабор, на якім усталявалі сьвята вялебнага Елісея Лаўрышаўскага (паводле легенды, заснавальнік Лаўрышаўскага манастыра XIII стагодзьдзі).

Адзін зь першых фундатараў царквы Сьвятых Барыса і Глеба ў Наваградку. За Язэпам Солтанам манастыры і прыходзкія цэрквы ў Вільні, Віцебску, Горадні, Кіеве, Кобрыні, Менску, Амсьціславе, Наваградку, Пінску, Смаленску, Супрасьлі, Тураве ды іншыя атрымалі ад буйных сьвецкіх фэўдалаў шэраг маёнткаў ды іншых ахвяраваньняў.

У 1521 годзе разам з Канстантынам Астроскім дамогся ад Жыгімонта Старога пастановы аб паляпшэньні становішча праваслаўнага насельніцтва Галіцыі (у складзе Каралеўства Польскага). У тэстамэнце перадаў пад апеку Канстантына Астроскага ўсю мітрапаліцкую маёмасьць да абраньня новага мітрапаліта.

## Галерэя

Jazep Sołtan. Язэп Солтан (XVI).jpg|З Супрасьлеўскага манастыра
Jazep Sołtan. Язэп Солтан (XVII).jpg|Невядомы мастак, XVII ст.
Jazep Sołtan. Язэп Солтан (1890).jpg|З выданьня 1890 г.
Jazep Sołtan. Язэп Солтан (1892).jpg|З выданьня 1892 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Язэп
Катэгорыя:Мітрапаліты кіеўскія
Катэгорыя:Праваслаўныя мітрапаліты
Кванзаа

**Кванза** (таксама *Кваанза*, *Кванзаа*) — адзін з афраамэрыканскіх фэстываляў, які ўяўляе сабой тыдзень пераднавагодніх урачыстасьцяў, што доўжыцца па традыцыі з 26 сьнежня (гэта значыць адразу пасьля Каталіцкага Раства) да 1 студзеня кожнага году. Галоўная мэта сьвята — падтрымка, разьвіцьцё і захаваньне афрыканскіх традыцыяў, якія прыйшлі ў Паўночную Амэрыку (ЗША) разам з нэграмі-рабамі ў XVII—XIX стагодзьдзях. Назва сьвята паходзіць ад выразу на суахілі «матунда я кванза», што ў перакладзе азначае «першыя плады». Само сьвята, аднак, было уведзена змагарамі за правы чарнаскурых у ЗША толькі ў 1966—1967 гг. Яго адзначаюць каля 15% афраамэрыканцаў або каля 2% насельніцтва ЗША. Падчас сьвята вельмі папулярная афрыканская сымболіка.

Катэгорыя:Культура ЗША
Катэгорыя:Афраамэрыканцы
Квадратычная функцыя

**Квадратычная функцыя** — гэта функцыя выгляду ~ y = ax^2+bx+c. Тут ~a,~b і ~c — зададзеныя сапраўдныя лікі, a \ne 0, ~x — сапраўдная зьменная.

## Прыклады

~y=x^2;
~y=-2x^2;
~y=x^2-x;
~y=x^2-5x+6;
y=-3x^2+\frac{1}{2}x;

Катэгорыя:Альгебра
Катэгорыя:Функцыі
Квадратнае раўнаньне

**Квадра́тнае раўна́ньне** — гэта раўнаньне выгляду
:~ax^2+bx+c=0,
дзе ~a,b,c — зададзенныя лікі, ~a\ne0, ~x — невядомы. , , і  уважаюцца за вядомыя сталы лікі. Пры гэтым  ня роўнае нулю, бо ў такім выпадку раўнаньне было лінейным, а не квадратным. Лікі , , і  — гэта каэфіцыенты раўнаньня, першыя два называюцца першым і другім, адпаведна, а  называецца свабодным каэфіцыентам.

## Прыклады і выкарыстаньне
Залатое сечыва можна вылічыць пры разьвязаньне квадратнага раўнаньня x^2-x-1=0. Раўнаньні акружыны ды іншых канічных сечываў, як то эліпса, парабалы і гіпэрбалы, паводле сваёй сутнасьці ёсьць квадратнымі раўнаньнямі з двума зьменнымі. Калі зададзены косынус або сынус кута, а косынус або сынус паловы гэтага кута можна вылічыць, разьвязаўшы квадратнае раўнаньне. Тэарэма Дэкарта сьцьвярджае, што для любых чатырох узаемна датычных акружынаў іхныя радыюсы будуць задавальняць пэўнае квадратнае раўнаньне.

Тэарэмаю Фаўса вызначанае раўнаньне, якое выяўляе сувязь паміж радыюсам умежанай акружыны ў біцэнтрычны чатырохкутнік і радыюсам акрэсьленай акружыны і адлегласьцю паміж цэнтрамі гэтых акружынаў. Раўнаньне можна даць як квадратнае раўнаньне, у якім адным з разьвязаньнем ёсьць адлегласьць паміж цэнтрамі двух акружынаў з зададзенымі радыюсамі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Элемэнтарная альгебра
Катэгорыя:Раўнаньні
Кашуля

**Кашу́ля** — вопратка зь лёгкай тканіны, якая пакрывае верхнюю частку цела і ўжываецца як частка бялізны ці як верхняя вопратка. Кашуля звычайна пакрывае тулава і рукі, гістарычна выкарыстоўваўся як ніжняя бялізна зь лёну як для мужчынаў, гэтак і для жанчынаў. Сёньня тэрмін «кашуля» стасуецца амаль выключна да мужчынскага адзеньня, альбо як асобнага прадмета адзеньня альбо пад пінжаком. Сучасная клясычная мужчынская кашуля расшпільваецца сьпераду ды мае рукавы, увабраныя ў манжэты, і каўнер. Задняя частка кашулі ўшыта ў какетку. Зьлева сьпераду можа быць зробленая кішэня. Мужчынская кашуля можа быць розных варыяцыяў, як то спартовая кашуля, вайсковая кашуля і кашуля-пола. Яна таксама можа мець кароткія рукавы. Адным з варыянтам кашулі ёсьць цішотка.
Кашубія

**Кашубія** (, ) — этнічная тэрыторыя на поўначы Польшчы, на захад ад Гданьска.

Катэгорыя:Польшча
Каштарыс

**Каштарыс** — дакумэнт, які ўяўляе сабой разьлік (плян) прыбыткаў і выдаткаў, якія маюць быць на ажыцьцяўленьне якой-небудзь дзейнасьці.

Існуюць каштарысы на фінансаваньне дзейнасьці якога-небудзь прадпрыемства, установы, на выкананьне якой-небудзь працы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дакумэнты
Дакумэнт

**Дакумэнт** ( — узор, сьведчаньне, доказ, любы матэрыяльны аб’ект) — акт у пісьмовай форме, які пацьвярджае наяўнасьць фактаў пэўнага значэньня.

## Гл. таксама
* Дыплём
* Пашпарт
* Пасьведчаньне

*
Дыплём

**Дыплём** (франц. Дыплём, ад стар.-грэч. Δίπλωμα — складзены ўдвая аркуш або дакумэнт) — афіцыйны дакумэнт аб заканчэньні пачатковай прафэсійнай, сярэдняй прафэсійнай (спэцыяльнай) або вышэйшай навучальнай установы і прысваеньні адпаведнай кваліфікацыі; афіцыйны дакумэнт аб прысваеньні вучонай ступені або вучонага званьня.

У Старажытным Рыме дыплёмам называлі дзьве бронзавыя шыльды, якія выдаваліся пры звальненьні адслужыламу ў дапаможных частках салдату, і ў якіх згадваліся дадзеныя аб яго службе, удзеле ў бітвах і г. д. Гэтыя шыльды служылі падставай для прадастаўленьня пэўных прывілеяў, у тым ліку рымскага грамадзянства.

Катэгорыя:Дакумэнты
Брынзавыя галушкі

**Брынзавыя галушкі** () — паста, густа запраўленая мяккім сырам. Традыцыйная славацкая страва, найбольш папулярная ў мінулым. Пра папулярнасьць галушак кажа той факт, што пра іх складзеныя песьні, прыказкі і да т. п. У кожным краі рэцэпт прыгатаваньня меў пэўныя асаблівасьці.

Катэгорыя:Славацкая кухня
Катэгорыя:Ежа
Жынчыца

**Жынчыца** (, , верагодна паходзіць ад ) — малочны напой у Славаччыне і ў польскіх карпацкіх гураляў, субпрадукт пры вытворчасьці брынзы і ошцьепкаў. Жынчыца ўяўляе сабой сыроватку з авечага малака з прымешкам сыру. П’ецца гарачая і астуджаная.

Катэгорыя:Славацкая кухня
Катэгорыя:Польская кухня
Катэгорыя:Напоі
Катэгорыя:Ежа
Акадэмія навук Славаччыны

**Славацкая акадэмія навук** () — вышэйшая навуковая-дасьледчая ўстанова Славаччыны. Акадэмія была заснаваная ў 1953 годзе ў Браціславе. Акадэмія ўключае ў сябе 58 навуковых інстытутаў і 13 дапаможных устаноў. 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Славацкай акадэміі навук

Катэгорыя:Славацкая навука і тэхніка