open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Праванс-Альпы-Лазурны бераг

**Праванс-Альпы-Лазурны бераг** () — рэгіён на паўднёвым-усходзе Францыі. Адміністрацыйны цэнтар і найбуйнейшы горад — Марсэль (855 393 жыхароў, другі паводле велічыні горад Францыі пасьля Парыжу). Насельніцтва на 2012 год складала 4 935 576 чалавек (7-е месца сярод рэгіёнаў). У адрозьненьне ад большасьці рэгіёнаў Францыі, адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа 2014 году, якая набыла моц з 1 студзеня 2016 году, Праванс-Альпы-Лазурны бераг не закранула, і межы рэгіёну засталіся бязь зьменаў.

## Геаграфія
Плошча тэрыторыі 31 400 км². Рэгіён мяжуе на захадзе зь Лянгедок-Русыёнам — Поўдзень-Пірэнэямі (да 1 студзеня 2016 — зь Лянгедок-Русыёнам), на поўначы — з Авэрньню — Ронай-Альпамі (да 1 студзеня 2016 — з Ронай-Альпамi), на ўсходзе — з Італіяй, на поўдні абмываецца Міжземным морам. Уключае наступныя дэпартамэнты: Альпы Верхняга Праванса, Прыморскія Альпы, Буш-дзю-Рон, Вар, Верхнія Альпы і Ваклюз. Празь яго працякаюць рэкі Дзюранс, Вар і Рона. Акрамя Марсэлю, буйнымі гарадамі зьяўляюцца таксама Ніцца (342 295 жыхароў), Тулён (163 760 жыхароў) і Экс-ан-Праванс (141 545 жыхароў).

## Асобы
* Эмануэль Бэар

## Вонкавыя спасылкі
Рэгіёны Францыі

**Рэгіёны Францыі** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка верхняга ўзроўню ў Францыі. Рэгіён уяўляе сабой пэўную тэрыторыю, якая характарызуецца ўласнай культурай ці сацыяльнай ідэнтычнасьцю. Краіна падзеленая на 18 рэгіёнаў, 12 зь іх разьмешчаныя на кантынэнтальнай частцы краіны, яшчэ адзін (выспа Корсыка) - у Міжземным моры, а астатнія — на заморскіх тэрыторыях. Рэгіёны падзяляюцца на дэпартамэнты.
Верхнія Альпы

**Верхнія Альпы** () — дэпартамэнт на паўднёвым-усходзе Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Праванс-Альпы-Лазурны бераг. Парадкавы нумар 05. Адміністрацыйны цэнтар — Гап. Насельніцтва 139 554 чалавек.

Дэпартамэнт уключае 2 акругі, 15 кантонаў і 172 камуны.

## Вонкавыя спасылкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Прыморскія Альпы

**Прыморскія Альпы** () — дэпартамэнт на паўднёвым-усходзе Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Праванс-Альпы-Лазурны бераг. Парадкавы нумар — 06. Адміністрацыйны цэнтар — Ніцца. Насельніцтва — 1 082 014 чалавек (2012 г.).

Дэпартамэнт уключае 2 акругі, 27 кантонаў і 163 камуны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Эна (дэпартамэнт)

**Эна** () — дэпартамэнт на поўначы Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну О-дэ-Франс (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Пікардыя). Парадкавы нумар 02. Адміністрацыйны цэнтар — Лян. Насельніцтва на 2012 год — 540 888 чалавек. Дэпартамэнт уключае 5 акругаў, 21 кантон і 816 камунаў.

## Асобы
* Жан дэ Ляфантэн

## Глядзіце таксама
* Фэст’ё

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Алье

**Алье** () — дэпартамэнт на поўдні цэнтральнай часткі Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Авэрнь — Рона-Альпы (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Авэрнь). Парадкавы нумар 03. Адміністрацыйны цэнтар — Мулен. Насельніцтва 342 911 чалавек (2012 г.).

Дэпартамэнт уключае 3 акругі, 19 кантонаў і 320 камунаў. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Ніцца

**Ні́цца** (,  або *Niça*, , ) — міжземнаморскі горад і порт на поўдні Францыі. Адміністрацыйны цэнтар дэпартамэнту Прыморскія Альпы. На 2021 год насельніцтва складала 348 085 жыхароў. Буйны транспартны вузел. Адно з галоўных курортных месцаў Лазурнага берагу (або *Францускай Рыўеры*).

## Галерэя


Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-43-52.jpg
Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-47-17.jpg
Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-50-16.jpg
Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-53-48.jpg
Bataille de fleurs. 2020-02-22 14-56-44.jpg
Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-00-53.jpg
Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-18-29.jpg
Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-23-33.jpg
Bataille de fleurs. 2020-02-22 15-15-01.jpg


## Крыніцы
Ардэш

**Ардэш** () — дэпартамэнт на паўднёвым усходзе Францыі. Адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Авэрнь — Рона-Альпы (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Рона-Альпы). Адміністрацыйны цэнтар — Прыва. Насельніцтва складае 318 407 чалавек (2012).

Дэпартамэнт уключае 3 акругі, 17 кантонаў і 339 камунаў.

## Вонкавыя спасылкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Ардэны (дэпартамэнт)

**Ардэны** () — дэпартамэнт на паўночным усходзе Францыі, на мяжы з Бэльгіяй, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Гранд-Эст (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Шампань-Ардэны). Парадкавы нумар — 08. Адміністрацыйны цэнтар — Шарльвіль-Мэзьер. Насельніцтва складае 282 778 чалавек (2012 г.).

Дэпартамэнт уключае 4 акругі, 19 кантонаў і 463 камуны.

## Вонкавыя спасылкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Ар’еж

**Ар’еж** (, ) — дэпартамэнт на поўдні Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Аксытанія (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Поўдзень-Пірэнэі). Парадкавы нумар 09. Адміністрацыйны цэнтар — Фуа. Насельніцтва 152 366 чалавек (2012 г.).

Дэпартамэнт уключае 3 акругі, 13 кантонаў і 332 камуны. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Калёнтытул

**Калёнты́тул** ( — слупок і  — надпіс, загаловак) — загаловачныя зьвесткі (назва твора, часткі, главы, параграфа і г. д.), якія разьмяшчаюцца над ці пад тэкстам на некалькіх ці на ўсіх старонках кнігі, газэты, часопіса ці іншага шматстаронкавага выданьня. Адрозьніваюцца верхні і ніжні калёнтытулы.

Катэгорыя:Тыпаграфіка
Фаервэрк

**Фаервэрк** (, ад  — агонь і  — справа, праца) — дэкаратыўныя агні розных колераў і формаў, якія атрымліваюцца пры спальваньні піратэхнічных саставаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Забавы
Катэгорыя:Піратэхнічныя вырабы
Ноч на востраве Родас

**Ноч на востраве Родас** () — карціна расейскага мастака-марыніста Івана Айвазоўскага, напісаная ў 1850 годзе пасьля падарожжа да берагоў Малой Азіі і выспаў Грэцкага архіпэляга з адміралам Фёдарам Літке.

Карціна зьяўляецца яркім узорам начнога пэйзажа ў творчасьці раньняга Айвазоўскага, выхаванага ў рэчышчы акадэмічнай школы пад непасрэдным уплывам традыцыяў рамантызму.

## Гісторыя стварэньня
Задума стварэньня карціны «Ноч на востраве Родас» нарадзілася ў Айвазоўскага пасьля падарожжа да берагоў Малой Азіі і астравоў Грэцкага архіпэляга з адміралам Фёдарам Літке ўвесну 1845 году. Падчас згаданага падарожжа майстар ня браўся за пэндзаль, аднак замалёўваў сотні аркушаў нарысамі прыбярэжных гарадоў, берагоў Крыта і Хіоса і краявідаў Канстантынопалю, што пасьля паслужыла Айвазоўскаму важкім матэрыялам для стварэньня будучых карцінаў, у тым ліку і «Ночы на востраве Родас». 

Прытрымліваючыся сваёй традыцыі марыністычнага пэйзажу, Айвазоўскі, нягледзячы на наяўнасьць натуральных замалёвак, ствараў карціну паводле ўласнай памяці. Мастак лічыў немагчымым пісаць з натуры такую зьменлівую стыхію, як мора. 

## Апісаньне
Карціна «Ноч на востраве Родас» адлюстроўвае незвычайную для расейскага вока архітэктуру і багатую міжземнаморскую расьліннасьць. Кампазыцыя твора ўтрымлівае жанравы матыў, але, як і у большасьці творах Айвазоўскага, на першы плян выходзяць тры стыхіі: мора, неба і сьвятло. Эфэкты месячнага сьвятла, акружанага лёгкімі празрыстымі аблокамі і месячная дарожка, якая перабіваецца грабянямі хваляў надае зьзяньне і бляск усёй кампазыцыі, адлюстроўваючыся на паверхні вады.

## Іншае
* У межах праекту «Выстава адной карціны» з 6 студзеня па 6 лютага 2010 году  «Ноч на востраве Родас» экспанавалася ў Нацыянальным мастацкім музэі Рэспублікі Беларусь

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Карціны Івана Айвазоўскага
Фёдар Літке

**Фёдар Пятровіч Літке** (17 верасьня (28 верасьня) 1797, Пецярбург — 8 кастрычніка 1882, Пецярбург) — граф (1866), расейскі мараплавец, географ, дасьледнік Арктыкі, адмірал (1855), прэзыдэнт Акадэміі навук у 1864—1882.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія гідрографы
Катэгорыя:Дасьледнікі Арктыкі
Катэгорыя:Адміралы Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Расейскія мараплаўцы
Катэгорыя:Дасьледнікі Ціхага акіяна
Катэгорыя:Прэзыдэнты Расейскай акадэміі навук
Катэгорыя:Сябры Дзяржаўнага савету Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Удзельнікі кругасьветных падарожжаў
Катэгорыя:Дасьледнікі Аўстраліі і Акіяніі
Чаротаўкі

**Чаротаўкі** (*Acrocephalus*) — род дробных мошкаедных пявучых птушак. Раней былі далучаныя да сямейства валасянкавых, апошнім часам вылучаюцца ў асобнае сямейства . Уключае каля 35 відаў, распаўсюджаных у Старым сьвеце.

Некаторыя чаротаўкі вельмі дробныя, іншыя могуць дасягаць памераў шпака. Усе аднатоннай афарбоўкі, з падоўжаным целам, пахілым ілбом і прыступкавым хвастом. Пяюць, седзячы на высокай травінцы, вярхушцы быльнягу ці галінцы.

Пераважна абірае вадаёмы, гняздуе на траве, быльнягу ці чароце, на кустах. Гняздо — глыбокі конус між сьцяблінамі травы, быльнягу ці ў глыбіні кусту.

У сакавіку 2006 году ў Тайляндзе выявілі , дагэтуль яе бачылі ўсяго аднойчы ў 1867 годзе.

## Віды, якія сустракаюцца ў Беларусі
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Відэа чаротавак
* Reed Warbler Intelligence

Катэгорыя:Чароткавыя
Міхась Адзярыха

**Міхаіл Якаўлевіч (Якубавіч) Адзярыха** (14 ліпеня 1904, в. Белічы, Слуцкі павет, Менская губэрня, Расейская імпэрыя — 5 студзеня 1938, Віцебск, БССР, СССР) — краязнавец, пэдагог і палітычны дзяяч.

## Біяграфія
Паходзіў зь сялянскай сям’і. З 1922 году навучаўся ў БДУ, закончыў пэдагагічны факультэт, працаваў настаўнікам у школах Менску.

Удзельнічаў у краязнаўчым руху. Дасьледаваў руіны замка ў Койданаве (экскурсія ў Койданава была наладжана 9 жніўня 1925 году чальцамі краязнаўчага гуртка БДУ). Падчас арышту сакратар часопісу «Асьвета».

Першы раз арыштаваны ДПУ БССР 6 сакавіка 1927 г. у Менску па адрасе: вул. Сьвярдлова, д. 77, кв. 1, разам з братам Цімохам і сястрой Ганнай. Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ 23 верасьня 1927 г. як «сябра антысавецкага гуртка» па арт. 72, 76 КК БССР да 3 гадоў высылкі. Пастановай Асобай нарады сасланы ў Вятку (РСФСР). З 1930 г. жыў на вольным пасяленьні ў г. Верхнедняпроўску Днепрапятроўскай вобласьці УССР. Другі раз арыштаваны 24 сакавіка 1932 г. ДПУ Украіны і этапаваны ў Менск. Пастановай калегіі АДПУ СССР 10 красавіка 1931 г. асуджаны на 5 гадоў працоўна-папраўчых лягераў. Пасьля адбыцьця тэрміну пакараньня жыў у Віцебску, працаваў выкладчыкам у школе для дарослых пры фабрыцы імя Кагановіча. Трэці раз арыштаваны 18 лістапада 1937 г. Віцебскім гарадзкім аддзелам НКУС БССР. 14 сьнежня 1937 г. асуджаны Асобай нарадай пры НКУС СССР па арт. 64, 68, 70, 72, 76 як «сябра ПАВ» да ВМП. Расстраляны ў віцебскай турме НКУС.

Рэабілітаваны па 2-м прыгаворы 15 лістапада 1957 г., па 1-м рэабілітаваны трыбуналам БВА 3 сьнежня 1957 г., па 3-м пракуратурай Беларусі 22 траўня 1992 г. Справы Міхася Адзярыхі № 33688-с (з фатаздымкам) і № 6942-п захоўваюцца ў архіве КДБ Беларусі і ў архіве УКДБ Віцебскай вобласьці.

## Творы
* Апісаньне Койданаўскага замку. // Наш край. Менск. № 1-3. 1926.

## Літаратура
* Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах. Т. 1. Мінск. 2003.
* Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах. Т. 3. Кн. 2. Мінск. 2003.
* 

Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім павеце
Катэгорыя:Памерлі ў Віцебску
Лідзія Вадкерці-Гаварнікава

**Лідзія Вадкерці-Гаварнікава** (; 30 сакавіка 1932, Модра, Чэхаславаччына — 22 траўня 1999, Браціслава, Славаччына) — славацкая паэтка і перакладніца.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Модры ў сям’і сталяра. Першую адукацыю атрымала ў Копчанах, у 1951 годзе скончыла пэдагагічную гімназію ў Браціславе, дзе ў 1951—1962 гг. працавала настаўніцай. З 1962 году пасьля няшчаснага выпадку жыла на пэнсію па інваліднасьці, цалкам прысьвяціўшы сябе творчасьці. З 1978 году працавала рэдактарам, а пазьней — намесьніцай галоўнага рэдактара ў часопісе «Агляд сусьветнай літаратуры».

## Творчасьць
Лідзія Вадкерці-Гаварнікава — аўтарка васьмі паэтычных зборнікаў. Свае першыя творы пачала друкаваць яшчэ ў школьным часопісе «Іскра». У 1965 годзе яе вершы публікаваліся ў часопісах «Славацкія погляды» () і «Маладая творчасць» (). Годам пазьней выйшла яе першая кніга «Паграмніцы» (). Акрамя вершаскладаньня таксама займалася перакладамі зь нямецкай, расейскай і францускай моваў. У перакладзе Л. Вадкерці-Гаварнікавай на славацкую мову выйшла некалькі кніг францускіх паэтаў.

## Крытыка
Паводле крытыка Станіслава Шматлака, для Вадкерці-Гаварнікавай напісаньне вершаў — гэта не прыгожая гульня, не нагода выказацца, але найперш пошук шляху для выказваньня сутнасьці ўласнага лёсу.

## Творы
### Паэзія
* 1966 — «Паграмніцы» ()
* 1970 — «Тоеснасьць» ()
* 1972 — «Катрынка» ()
* 1973 — «Камень і збан» ()
* 1977 — «Пясочная песьня» ()
* 1979 — «Трываньне» ()
* 1982 — паэма «Віна» ()
* 1992 — «Гульня ў цот і лішку» ()

### Пераклады
* 1976 — «Фэдра» Жан Расін

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Лідзія Вадкерці-Гаварнікава. Збор твораў 
* Лідзія Вадкерці-Гаварнікава. Трываньне. Вершы на ПрайдзіСвеце

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Модры
Катэгорыя:Памерлі ў Браціславе
Катэгорыя:Славацкія літаратаркі
Катэгорыя:Славацкія паэты
Катэгорыя:Славацкія перакладчыкі
Марцін

**Марцін** можа мець наступныя значэньні:

## Імя
Марцін — мужчынскае імя

## Імёны рымскіх папаў
Марцін — імя пяці рымскіх папаў:
* Марцін I
* Марцін II
* Марцін III
* Марцін IV
* Марцін V

## Іншае
* Марцін — горад у Славаччыне
* Марцін — сетка лавак для продажу харчовых тавараў Беларусі.
Марцінская дэклярацыя

**Марцінская дэклярацыя** () — дакумэнт, прыняты на сходзе прадстаўнікоў славацкіх палітычных плыняў у Марціне 30 кастрычніка 1918 г. Яго падпісанты заявілі аб праве славацкага народу на самавызначэньне. Паводле вынікаў сходу Славацкая нацыянальная рада была абвешчаная адзінай найвышэйшай палітычнай сілай славацкага народу. У дэклярацыі ўтрымліваўся пункт пра афіцыйнае скасаваньне саюзу Славаччыны з Вугоршчынай і ўтварэньне новага саюзу з чэскім народам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Катэгорыя:Гісторыя Чэхаславаччыны
Абдурахман Вахід

**Абдурахман Вахід** (, 7 верасьня 1940, Джамбанг, Усходняя Ява, Галяндзкая Ост-Індыя — 30 сьнежня 2009, Джакарта, Інданэзія) — прэзыдэнт Інданэзіі (1999—2001). 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Прэзыдэнты Інданэзіі
Мухамад Сухарта

**Хаджы Мухамад Сухарта** (; 8 чэрвеня 1921 году — 27 студзеня 2008 году) — інданэзійскі вайсковец і палітык. Генэрал. Займаў пасаду прэзыдэнта Інданэзіі з 1968 па 1998 гады.  Міжнародныя назіральнікі лічаць Сухарта вайсковым дыктатарам, які кіраваў у Інданэзіі праз усталяваньне ў краіне аўтарытарнага рэжыму з 1967 году да сваёй адстаўкі ў 1998 годзе пасьля агульнанацыянальных хваляваньняў. Ягоная 31-гадовое кіраваньне ўважаецца адным з самых жорсткіх і карумпаваных рэжымаў у XX стагодзьдзі. Ён адыграў цэнтральную ролю ў масавых забойствах меркаваных камуністаў і наступным перасьледзе этнічных кітайцаў, нерэлігійных людзей і прафзьвязных дзеячаў.

Ягоныя бацькі-мусульмане, якія паходзілі зь Явы, разышліся неўзабаве па ягоным нараджэньні, і большую частку дзяцінства ён пражыў з прыёмнымі бацькамі. За часам японскай акупацыі Сухарта служыў у арганізаваных японцамі інданэзійскіх сілах бясьпекі. У час барацьбы Інданэзіі за незалежнасьць ён далучыўся да сфармаванай інданэзійскай арміі і даслужыўся да чыну генэрал-маёра празь некаторы час па дасягненьні поўнай незалежнасьці краіны. Спроба дзяржаўнага перавароту 30 верасьня і 1 кастрычніка 1965 году была адбітая войскамі пад кіраўніцтвам Сухарта. Пасьля гэтага армія правяла гвалтоўную антыкамуністычную чыстку ва ўсёй краіне.

У сакавіку 1967 году Народны кансультатыўны кангрэс прызначыла Сухарта выконваючым абавязкі прэзыдэнта, і ў наступным годзе ён быў прызначаны паўнавартасным прэзыдэнтам. Калі Сухарта прыйшоў да ўлады, інфляцыя перавышала 650%. Ён прызначыў эканамічную кансультатыўную групу, якая кіравалася палітыкай вольнага рынку, і да 1969 году краіна ўступіла ў час цэнавай стабільнасьці. Сухарта загадаў уварвацца ва Ўсходні Тымор у 1975 годзе, пасьля чаго трывала 23-гадовая акупацыя гэтай малой краіны, а таксама генацыд тамтэйшага насельніцтва.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Life in pictures: Indonesia’s Suharto» BBC News.

Катэгорыя:Прэзыдэнты Інданэзіі
Плоцевы акт

**Плоцевы акт**, **плоцевы чын** ( — «сукупленьне») — генітальны кантакт дзьвюх асобаў з мэтай працягу роду і/або (у чалавека) для атрыманьня плоцевага задавальненьня (асалоды). Блізкія выразы: каітус; капуляцыя; плоцевыя зносіны.

Першае навуковае апісаньне плоцевага акту чалавека дадзена ў трактаце Гіпакрата «Аб семені і прыродзе дзіцяці». Плоцевы акт — гэта адно са зьвёнаў у ланцугу дзеяньняў у цыклі плоцевага адказу чалавека.

## Вонкавыя спасылкі
* Плоцевы чын і яго апісаньне

Катэгорыя:Сэкс
Машонка

**Машонка, машня** () — скурна-цягліцавае мехападобнае ўтварэньне ў мужчын і самцоў большасьці сысуноў, якое зьмяшчае яечкі. Уяўляе сабой выраст брушнай поласьці, разьмешчаны ў прамежку паміж чэлесам і анусам.

У чалавека пасьля палавога пасьпяваньня аснова машні пакрытая кушмаковымі валасамі. Унутры яе існуе падоўжаная перагародка, якая падзяляе яе на дзьве паловы, у кожнай зь якіх знаходзіцца яечка з прыдаткам і насенным канацікам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія плоцевыя органы
Пэтынг

**Пэтынг**, **мацаньне** цела мужчынам і жанчынаю пры каханьні () і атрыманьне аргазма ўзрушанасьцю розных эрагенных зон (пацалункі, абдымкі, пагладжваньні, сумеснае трэньне геніталіяў і г. д.), пры выключэньні самога палавога акту. Гэтая форма займае прамежкавае становішча паміж мастурбацыяй і палавымі зносінамі.

## Глядзіце таксама
* Гінэкалягічны масаж

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Плоцевы чын і яго апісаньне
* 10 рэчаў, якія азначае, калі хлопец хапае цябе за сьцягно

Катэгорыя:Формы сэксуальнай актыўнасьці
Катэгорыя:Пацалунак
Вяча (вадасховішча)

**Вяча** — вадасховішча ў Менскім раёне. Знаходзіцца на рацэ Вяча (басэйн Сьвіслачы), за 19 км ад г. Менску. На берагах іглічныя лясы і хмызьнякі. Ёсьць заліў даўжынёй 300 м. Ваганьні ўзроўню невялікія (да 0,2 м). Тэрыторыя вакол возера лічыцца зонай адпачынку, забудова забароненая.

Плошча люстэрка 1,7 м², шырыня: максымальная — 0,5 км, сярэдняя — 0,32 км, даўжыня — 5,2 км, сярэдняя глыбіня — 3 м, найбольшая глыбіня — 8 м. Аб’ём вады 5 100 000 м³. Створанае ў 1970 г. у рэкрэацыйных мэтах. Даўжыня берагавой лініі 15,2 км. Плошча вадазбору ў створ гідравузлоў 108 км².

Сярэдні гадавы сьцёк за шматгадовую пэрыяд у створ гідравузлоў — 23 800 000 м³, за паводка — 10,0 млн м³. Разводзьдзе прыпадае на сакавік-травень месяцы. Харчаваньне ракі зьмяшанае, зь перавагай сьнегавога.

Катэгорыя:Вадасховішчы Беларусі
Катэгорыя:Менскі раён
Катэгорыя:Вадасховішчы Менскай вобласьці
Лактышы (вадасховішча)

**Лактышы** — вадасховішча, разьмешчанае ў Ганцавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці і ў Клецкім раёне Менскай вобласьці за 20 км на ўсход ад гораду Ганцавічы. Знаходзіцца ў абалоні ракі Лань.

Збудавана ў 1977 годзе для арашэньня мэліяраваных сельгасугодзьдзяў і водазабесьпячэньня рыбнай гаспадаркі «Лактышы».

Катлавіна зьяўляецца часткай забалочанай поймы. Дно плоскае, глеістае. Ваганьні ўзроўню вады на працягу году складаюць 2 мэтры.

На паўночным беразе знаходзіцца вёска Лактышы, на паўднёвым — Будча.

Катэгорыя:Вадасховішчы Беларусі
Катэгорыя:Ганцавіцкі раён
Катэгорыя:Клецкі раён
Катэгорыя:Вадасховішчы Менскай вобласьці
Катэгорыя:Вадасховішчы Берасьцейскай вобласьці
Сумесь

**Сумесь** — сукупнасьць некалькіх рэчываў, кожнае зь якіх захоўвае свае хімічныя ўласьцівасьці і можа быць выдзеленае.

## Гамагенныя і гетэрагенныя сумесі
Розныя віды сумесяў можна клясыфікаваць ў 2 групы:

* Гетэрагенныя сумесі цалкам не зьмяшаныя, бо чыстыя рэчывы існуюць у ясна адмежаваных фазах, г.зн. гэта шматфазныя матэрыялы
* Гамагенныя сумесі — гэта на малекулярным узроўні зьмешаныя чыстыя рэчывы, г. зн. аднафазныя матэрыялы.
Гамагенныя сумесі дзеляцца па агрэгатным стане на тры групы:

* газавыя сумесі;
* растворы;
* цьвёрдыя растворы.
Вадзім Краснасельскі

**Вадзім Мікалаевіч Краснасельскі** (нар. 14 красавіка 1970, ст. Даурыя, Забайкальскі раён, Чыцінская вобласьць) — прыднястроўскі дзяржаўны дзяяч, міністар унутраных справаў ПМР.

Украінец. У 1993 годзе скончыў Харкаўскае вышэйшае камандна-інжынэрнае вучылішча ракетных войск, у 2002 — Прыднястроўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Т. Шаўчэнкі. Зь верасьня 1993 году служыць у органах унутраных справаў Прыднястроўя. З 2003 — начальнік Бяндэрскага ГАУД. Зь лістапада 2006 — першы намесьнік міністра ўнутраных справаў ПМР, са студзеня 2007 — міністар унутраных справаў. Мае шэраг узнагарод ПМР.
## Крыніцы

Катэгорыя:Прыднястроўскія палітыкі
Катэгорыя:Чорны сьпіс ЭЗ
Вадзяны газ

**Вадзяны газ**, або **сынтэз-газ** — сумесь газаў, якая ўтвараецца пры ўзаемадзеяньні мэтану і вады пры высокіх тэмпэратурах.

Хімічная рэакцыя адбываецца паводле раўнаньня: CH4 + H2O = CO + 3H2.

Вадзяны газ зьяўляецца сыравінай для прамысловага сынтэзу вуглевадародаў, сьпіртоў, альдэгідаў.

Катэгорыя:Арганічная хімія
Вадэнскае мора

**Вадэнскае мора**, таксама **Ватавае мора** (, , , ) — перарывістая чарада ватаў — мелкаводных марскіх участкаў ля берагоў Нідэрляндаў, Нямеччыны і Даніі, частка акваторыі Паўночнага мора.

## Вонкавыя спасылкі

* Wadden Sea — UNESCO World Heritage Centre

Катэгорыя:Моры Атлянтычнага акіяна
Ванэса Парадзі

**Ванэ́са Шанталь Парадзі́** () — француская сьпявачка, акторка і фотамадэль.

## Біяграфія
Нарадзілася  году ў парыскім прыгарадзе Сэн-Мор-дэ-Фосэ.

## Фільмаграфія

## Дыскаграфія
* 1988 — *M & J*
* 1990 — *Variations sur le même t’aime*
* 1992 — *Vanessa Paradis*
* 1994 — *Vanessa Paradis Live*
* 2000 — *Bliss*
* 2001 — *Vanessa Paradis au Zénith*
* 2007 — *Divinidylle*
* 2008 — *Divinidylle Tour*

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёну
Электрон

**Электро́н** () — стабільная элемэнтарная часьцінка, адна з асноўных структурных адзінак рэчыва. З электронаў складаюцца электронныя абалонкі атамаў, дзе іх лік і становішча вызначае ўсе хімічныя ўласцівасьці рэчываў. Рух вольных электронаў абумоўлівае такія зьявы, як электрычны ток у правадніках і вакуўме.

## Крыніцы
Вангары Маатаі

**Вангары Маатаі** (; нар. 1 красавіка 1940 году) — кенійскі грамадзкая дзяячка, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру за 2004 год.

Яна актыўна змагалася за ўсталяваньне дэмакратыі ў Кеніі, сумяшчаючы працу ў экалягічнай галіне з палітыкай. Дзякуючы яе дзейнасьці ўдалося прыпыніць ператварэньне афрыканскіх лясоў у пустыню. Удзельнікамі руху Зялёны пояс за 25 гадоў свайго існаваньня было пасаджана больш 20 мільёнаў дрэваў на ўсім афрыканскім кантыненце.

14 сьнежня 2009 Генэральны сакратар ААН Пан Гі Мун прызначыў Вангары Маатаі пасланцом сьвету ААН. Ёй даручана займацца пытаньнямі зьмены клімату.

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Мухамад Юнус

**Мухамад Юнус** ( 28 чэрвеня 1940, вёска Бату паблізу Чытагонга, Бэнгалія, Брытанская Індыя (цяпер Банглядэш) — прафэсар эканомікі, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (2006). Скончыў унівэрсытэт Вандэрбілта, ЗША, з вучонай ступеньню доктара эканомікі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Бруно Крэмэр

**Бруно Крэмэр** (, 6 кастрычніка 1929, Сэн-Мандэ, Францыя — 7 жніўня 2010, Парыж, Францыя) — францускі актор. Сапраўднае імя — Бруно Жан Мары. Выканаўца ролі «Камісара Мегрэ».

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія акторы
Паўль Брайтнэр

**Паўль Брайтнэр** (;  5 верасьня 1951 году) — футбаліст зборнай каманды ФРН. Абаронца. Чэмпіён сьвету 1974 году.

## Крыніцы

## Літаратура
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па футболе
Бронза

**Бронза** (назва ад Брундызі — мястэчка, зь якога ў Рым прывозілі медзь) — сплаў медзі з волавам, алюмінам, крэмнам, бэрылем і іншымі элемэнтамі, за выняткам цынку і нікелю.

## Глядзіце таксама
* Бронзавы век
* Бранзаваньне
Валентныя электроны

**Валентныя электроны** — электроны, якія удзельнічаюць ва ўтварэньні хімічных сувязяў паміж атамамі. Для хімічных элемэнтаў галоўных падгрупаў Пэрыядычнай сыстэмы гэта электроны зьнешняга энэргетычнага ўзроўню, для элемэнтаў пабочных падгрупаў, апрача таго, яшчэ й электроны другога звонку энэргетычнага ўзроўню (выключэньне — падгрупа цынку: Zn, Cd, Hg).

Катэгорыя:Хімія
Бронзавы мэдаль

**Бронзавы мэдаль** — мэдаль, які выкарыстоўваецца ў якасьці узнагароды. У спорце бронзавы мэдаль звычайна выдаецца удзельніку, які атрымаў трэцяе месца ў спаборніцтве.

Катэгорыя:Мэдалі
Залаты мэдаль

**Залаты́ мэда́ль** — мэдаль, які выкарыстоўваецца ў якасьці высокай узнагароды. У спорце залаты мэдаль звычайна выдаецца пераможцы спаборніцтва. Золата — адзін з самых каштоўных мэталаў, але ў той жа час ён распаўсюджаны шырэй за плятыну. У сярэдніх школах залатым мэдалём узнагароджваюць выпускінкоў, якія вучыліся на выдатна.

## Глядзі таксама
* Залаты мэдаль Каралеўскага таварыства
* Срэбны мэдаль
* Бронзавы мэдаль

Катэгорыя:Мэдалі
Катэгорыя:Спартовая тэрміналёгія
Мэдаль
Брахікалён

**Брахікалён** ( — кароткі, κῶλον — чалец) — аднадольны вершаваны памер (верш з адных толькі націскных складоў). Вядомыя прыклады брахікалёну позьнерымскіх часоў. У беларускай паэзіі сустракаецца досыць рэдка, напрыклад:

## Крыніцы

Катэгорыя:Літаратура
Бронхі

**Бронхі**, **дыхнікі** (ад  — «дыхальнае горла, трахея») — галіны дыхальнага горла ў вышэйшых хрыбетных (амніёт) і чалавека.

## Уводзіны

Дыхальнае горла, ці трахея, у большасьці жывёлаў дзеліцца на два галоўныя бронхі. Толькі ў гатэрыі падоўжная разора ў заднім аддзеле дыхальнага горла вызначае парныя бронхі, якія ня маюць адасобленых паражнін. У астатніх паўзуноў, а таксама ў птушак і сысуноў бронхі добра разьвітыя і працягваюцца ўнутры лёгкіх.

Катэгорыя:Дыхальная сыстэма
Брусэльскі трамвай

**Брусэльскі трамвай** — адзін зь відаў грамадзкага транспарту Брусэлю. Эксплюатуецца гарадзкой арганізацыяй STIB / MIVB.

Конка (першая ў Бэльгіі) зьявілася ў Брусэлі ў 1869 годзе, у 1877 годзе ў горадзе сталі выкарыстоўвацца паравыя трамваі, а ў 1894 г. у Брусэлі пачаў дзейнічаць электрычны трамвай (першы ў Бэльгіі).

Брусэль мае шырокую трамвайны сетку і па стане на канец 2007 году ў горадзе дзейнічае 18 маршрутаў. У 2007—2008 гадах праводзіцца праграма рэарганізацыі сеткі, падчас якой зьмяняюцца трасы некаторых маршрутаў, зьяўляюцца новыя маршруты і зачыняюцца некаторыя старыя.

Трамвайныя лініі Брусэлю маюць розны характар: у горадзе ёсьць сумешчаныя трасы, трасы на выдзеленых палосах, і падземныя трамвайныя трасы. Брусэльскі трамвай — адзіная трамвайных сыстэма Бэльгіі, якая мае стандартную шырыню каляіны (1435 мм).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Брусэль
Катэгорыя:Трамвай
Анхэль

**А́нхель** () — самы высокі ў сьвеце вадаспад, агульная вышыня 979 мэтраў, вышыня бесьперапыннага падзеньня 807 мэтраў. Названы ў гонар лётчыка Джэймза Эйнджэла (), які пераляцеў праз вадаспад у 1935 годзе.

## Асноўныя зьвесткі

Спадае з гары Аўянтэпуй і разьмешчаны на рацэ Чурун, у трапічных лясах Вэнэсуэлы, у Нацыянальным парку «Канайма», за 750 км на паўднёвы ўсход ад Каракасу. Штосэкунду вадаспад скідае 300 м3 вады.
 
20 сьнежня 2009 прэзыдэнт Вэнэсуэлы Уга Чавэс пераназваў (толькі ў сябе ў краіне) вадаспад Анхель, і цяпер ён называецца Керэпакупай-Мэру (Kerepakupai merú). Аднак гэта ня значыць, што на картах сьвету вадаспад будзе перайменаваны.

## Вонкавыя спасылкі

* Вадаспад на сайце wikimapia.org
* Відэа вадаспаду Анхель эпізод сэрыялу BBC: Planet Earth. 

Катэгорыя:Вадаспады
Кунэнэ

**Кунэнэ** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Кунэнэ — рака ў Афрыцы
* Кунэнэ — правінцыя ў Анголе
Вавёркападобныя

**Вавёркападобныя** (*Sciuromorpha*) — падатрад грызуноў (*Rodentia*). З 2005 году паводле клясыфікацыі Карлтана і Мусэра да падатраду адносяць наступныя сямействы:
* аплядонтыевыя (*Aplodontiidae*)
* вавёркавыя (*Sciuridae*)
* соневыя (*Gliridae*)
* †Allomyidae
* †Mylagaulidae
* †Reithroparamyidae
Апошніх раней адносілі да мышападобных, аднак форма іх інфраарбітальнага канала прымусіла перагледзець месца соневых у біялягічнай клясыфікацыі.

## Літаратура
* Michael D. Carleton, Guy G. Musser: *Order Rodentia*. In: Don E. Wilson, DeeAnn M. Reeder (Hrsg.): *[[Mammal Species of the World]]*. 3.&nbsp;Ausgabe. Johns Hopkins University Press, Baltimore 2005, S.&nbsp;745-1600, .

Катэгорыя:Грызуны
Ваіслаў Каштуніца

**Ваіслаў Каштуніца** (, нарадзіўся 24 сакавіка 1944, Бялград) — прэзыдэнт Югаславіі ў 2000—2003 і прэм’ер-міністар Сэрбіі ў 2004—2008. Заснавальнік і лідэр Дэмакратычнай партыі Сэрбіі (з 1992 г.).

## Адукацыя
Скончыў юрыдычны факультэт Бялградзкага ўнівэрсытэта (1966). Абараніў кандыдацкую дысэртацыю па тэме «Палітычная тэорыя і практыка Канстытуцыйнага суда ў Югаславіі» (1970) і кваліфікацыйную працу на доктарскую ступень па тэме «Апазыцыя ў палітычнай сыстэме капіталізму» (1976).

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэзыдэнты Югаславіі
M2

**Аб’ект Мэсье M2** — шаравое скопішча у сузор’і Вадаліва.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M4

**Аб'ект Мэсье M4** — шаравое скопішча у сузор'і Скарпіёна.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M5

**Аб’ект Мэсье M5** (таксама **[[NGC]] 5904**) — шаравая скупнасьць у сузор’і Галавы Зьмяі.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Зьмяя (сузор’е)
Матылёк (зорная скупнасьць)

**Матылёк**, **M6** () — расьсеяная скупнасьць у сузор’і Скарпіёна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Скарпіён (сузор’е)
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1654 годзе
Катэгорыя:Расьсеяныя скупнасьці
Катэгорыя:Рукаў Арыёна
M7

**Аб’ект Мэсье M7**, **Скупнасьць Пталемэя** — расьсеянае скопішча у сузор’і Скарпіёна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Скарпіён (сузор’е)
Крабападобная туманнасьць

**Крабападобная туманнасьць**, **M1** (каталёг Мэсье) — галяктычная туманнасьць, якая засталася па выбуху звышновай зоркі SN 1054 у сузор’і Цяльца, які назіраўся кітайскімі і арабскімі астраномамі ў 1054 годзе.

M1
Катэгорыя:Цялец (сузор’е)
Туманнасьць Лагуна

**Туманнасьць Лагуна** (; у каталёгах **Мэсье 8** і **NGC 6523**) — дыфузная туманнасьць у сузор’і Стральца.

M8
NGC 6523
Катэгорыя:Стралец (сузор’е)
M10

**Аб'ект Мэсье M10** — шаравая зорная скупнасьць у сузор’і Зьмеяносца. Адкрытая францускім астраномам Шарлем Мэсье ў 1764 г. У Новы агульны каталёг скупнасьць увайшла пад нумарам **NGC 6254**.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Скупнасьць Дзікая Качка

**Скупнасьць Дзікая Качка** (таксама **Мэсье 11** і **[[NGC]] 6705**; ) — расьсеянае скопішча у сузор’і Шчыта.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Шчыт (сузор’е)
M14

**Аб’ект Мэсье M14** — шаравое скопішча ў сузор’і Зьмеяносца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M15

**Аб'ект Мэсье M15** — шаравое скопішча у сузор'і Пэгаса.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Туманнасьць Арол

**Туманнасьць Арол** (таксама **Аб’ект [[Каталёг Мэсье|Мэсье]] M16** і **[[NGC]] 6611**) — расьсеяная скупнасьць, зьвязаная з туманнасьцю Арла (IC 4703) у сузор’і Хваста Зьмяі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Зьмяя (сузор’е)
Туманнасьць Амэга

**Туманнасьць Амэга**, таксама **Туманнасьць Лебедзь**, **Туманнасьць Падкова** (; у каталёгах **[[Каталёг Мэсье|Мэсье]] 17**, **[[NGC]] 6618**) — дыфузная туманнасьць у сузор’і Стральца.

M17
NGC 6618
Катэгорыя:Стралец (сузор’е)
M18

**Аб'ект Мэсье M18** — расьсеянае скопішча у сузор'і Стральца.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M19

**Аб'ект Мэсье M19** — шаравое скопішча у сузор'і Змеяносца.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M13

**Аб’ект Мэсье M13** (таксама **[[NGC]] 6205**) — шаравое скопішча у сузор’і Гэркулеса.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Гэркулес (сузор’е)
Патройная туманнасьць

**Патро́йная тума́ннасьць** (; у каталёгах **[[Каталёг Мэсье|Мэсье]] 20** і **[[NGC]] 6514**) — дыфузная туманнасьць у сузор’і Стральца.

## Крыніцы

M20
NGC 6514
Катэгорыя:Стралец (сузор’е)
M21

**Аб’ект Мэсье M21** — расьсеянае скопішча ў сузор’і Стральца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Стралец (сузор’е)
M24

**Аб’ект Мэсье M24** — зорнае воблака ў сукупнасьці з расьсеяным скопішчам (NGC 6603) у сузор’і Стральца.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Стралец (сузор’е)
Туманнасьць Гантэль

**Туманнасьць Гантэль** (**Мэсье 27**, **M27**) — плянэтарная туманнасьць у сузор’і Лісічкі.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Лісічка (сузор’е)
M28

**Аб’ект Мэсье M28** — шаравое скопішча у сузор’і Стральца.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Стралец (сузор’е)
M30

**Аб’е́кт Мэсье́ M30** — шаравое скопішча ў сузор’і Казярога.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Галяктыка Андрамэды

**Галя́ктыка Андрамэ́ды** (Аб’ект Мэсье M31) — сьпіральная галяктыка ў сузор’і Андрамэды. Гэта найбліжэйшая да Млечнага Шляху буйная галяктыка, разьмешчаная ў сузор’і Андрамэды і аддаленая ад нас на 772 кіляпарсэкі. Плоскасьць галяктыкі нахіленае да нас пад кутом 15°, ейны бачны памер складае 3,2°×1°, а бачная зорная велічыня — +3,4 м. Вірыяльная маса галяктыкі Андрамэды складае 1 трыльён сонечных масаў (2,0×1042 кіляграмаў). Галяктыка мае ізафатальны дыямэтар D25 каля 46,56 кіляпарсэкаў, то бок  сьветлавых гадоў, што робіць яе найбуйнейшым паводле прасторнасьці зь Мясцовай групы галяктыкаў.

Назва галяктыкі паходзіць ад сузор’я Андрамэды, у якім яна знаходзіцца, якое самое празь сябе названае ў гонар прынцэсы і жонкі Пэрсэя з грэцкай міталёгіі. Першапачаткова яна называлася туманнасьцю Андрамэды і была ўкладзеная ў каталёг як Мэсье 31, M31 і NGC 224. Млечны Шлях і галяктыка Андрамэды маюць блізу 50-адсоткавую імавернасьць сутыкнуцца і зьліцца цягам наступных 10 мільярдаў гадоў. Яны патэнцыйна могуць утварыць гіганцкую эліптычную галяктыку або вялікую лінзападобную галактыку.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Андрамэда (сузор’е)
M25

**Аб’ект Мэсье M25** — расьсеянае скопішча у сузор’і Стральца.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Стралец (сузор’е)
M32

**Аб’ект Мэсье M32** — эліптычная галяктыка, галяктыка-спадарожнік галяктыкі M31 у сузор’і Андрамэды.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Андрамэда (сузор’е)
Галяктыка Трыкутніка

**Галяктыка Трыкутніка** — сьпіральная галяктыка на адлегласьці каля 3 млн сьв. г. ад Зямлі ў сузор’і Трыкутніка. У каталёгах галяктыка зьмешчаная пад індэксамі **[[Каталёг Мэсье|Mэсье]] 33** і **[[Новы агульны каталёг|NGC]] 598**, часам яе называюць **Галяктыкай Верацяно**, але гэтая назва належыць M101.  Галяктыка Трыкутніка зьяўляецца трэцяй паводле памеру галяктыкай у Мясцовай групе, у якую таксама ўваходзяць Млечны Шлях, Галяктыка Андрамэды і каля 30 драбнейшых галяктык. Зьяўляецца адным з найаддаленых аб’ектаў, якія можна пабачыць няўзброеным вокам.

## Глядзіце таксама
* Новы агульны каталёг
* Сьпіс аб’ектаў Мэсье
* Сьпіс галяктык

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Сьпіральныя галяктыкі
Катэгорыя:Трыкутнік (сузор’е)
M34

**Аб’ект Мэсье M34** — расьсеяная скупнасьць у сузор’і Пэрсэя.

Катэгорыя:Расьсеяныя скупнасьці
Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Пэрсэй (сузор’е)
M35

**Аб’ект Мэсье M35** — расьсеянае скопішча ў сузор’і Блізьнятаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Блізьняты (сузор’е)
Ластаногія

**Ластаногія** (*Pinnipedia*) — група млекакормячых, якую раней вылучалі ў асобны атрад, які аб’ядноўваў цюленяў і маржоў. Водныя сысуны зь верацёнпадобным целам, з ператворанымі ў плаўнікі (ласты) пяціпальцавымі пярэднімі і заднімі канечнасьцямі, пальцы якіх, забясьпечаныя кіпцюрамі, злучаныя тоўстай скурай, накіраванымі гарызантальна заднім канечнасьцям, поўнай зубной сыстэмай (з разцамі, ікламі і карэннымі зубамі), адной або двума парамі смочак на чэраве, двурогай маткай і кольцападобным пасьледам. Поўсьць ў той ці іншай меры рэдукаваныя. Добра разьвіты тлушчавы пляст скуры, які надзейна абараняе арганізм ад страты цеплыні. Вушныя і насавыя адтуліны пры ныраньні зачыняюцца. Сілкуюцца рыбай, ракападобнымі, малюскамі.

Катэгорыя:Драпежныя
M37

**Аб’ект Мэсье M37** — расьсеяная зорная скупнасьць у сузор’і Возьніка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Возьнік (сузор’е)
M40

**Аб'ект Мэсье M40** — кратная сыстэма ў сузор'і Вялікай Мядзьведзіцы.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Падвойныя зоркі
Скупнасьць Малы Вулей

**Скупнасьць Малы Вулей** (у каталёгах **[[Каталёг Мэсье|Мэсье]] M41**, **[[NGC]] 2287**) — расьсеянае скопішча у сузор’і Вялікага Пса.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Вялікі Пёс
Туманнасьць Арыёна

**Туманнасьць Арыёна**, **[[Каталёг Мэсье|Мэсье]] M42** — дыфузная туманнасьць у сузор’і Арыёна.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Арыён (сузор’е)
M43

**Аб'ект Мэсье M43** — дыфузная туманнасьць у сузор'і Арыёна, частка аб'екта M42 (туманнасьці Арыёна)

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Ясьлі (зорная скупнасьць)

**Аб’ект Мэсье M44** — расьсеянае скопішча ў сузор’і Рака.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Рак (сузор’е)
Плеяды (зорная скупнасьць)

**Плея́ды** ці **Стажа́р’е** (**[[Мэсье]] 45**) — расьсеяная скупнасьць ў сузор’і Цяльца. Гэта адная з самых бачных і найбліжэйшых да Зямлі расьсеяных зорных скупнасьцяў. Плеяды добра бачныя няўзброеным вокам зімою ў паўночным паўшар’і ды ўлетку ў паўднёвым паўшар’і, але за выняткам Антарктыды і ейных ваколіцаў. Няўзброеным вокам можна разглядзець ад шасьці да дзевяці зорак, а самай яскравай зь іх ёсьць Альцыёна. Плеяды бачныя нават у месцах са значным сьветлавым забруджваньнем. Агульная колькасьць вядомых зорак у скупнасьці перавышае 600.

Кампутарнае мадэляваньне выявіла, што Плеяды, імаверна, утварыліся з кампактнай канфігурацыі, якая калісьці нагадвала туманнасьць Арыёна. Астраномы падлічылі, што скупнасьць яшчэ праіснуе прыблізна 250 мільёнаў гадоў, пасьля чаго яно будзе страчанае праз гравітацыйнае ўзаемадзеяньне з галяктычным навакольлем.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Цялец (сузор’е)
M47

**Аб'ект Мэсье M47** — расьсеянае скопішча у сузор'і Кармы.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M48

**Аб’ект Мэсье M48** (таксама **[[NGC]] 2548**) — расьсеяная зорная скупнасьць у сузор’і Гідры.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Гідра (сузор’е)
M49

**Аб’ект Мэсье M49** — эліптычная галяктыка ў сузор’і Дзевы. Каардыныты: Ra12г29х48 с DEC +08°00‘00". Радыяльная хуткасьць 817 км/с. Зорная велічыня +8,37. Прыблізны памер 8,9‘×7,4‘. Тып E4.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Галяктыка Вір

**Галяктыка Вір** (у каталёгах **[[Каталёг Мэсье|Мэсье]] M51**, **[[NGC]] 5194**) — сьпіральная галактыка у сузор’і Гончых Псоў.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Ганчакі (сузор’е)
M52

**Аб’е́кт Мэсье́ M52** — расьсеянае скопішча ў сузор’і Касіяпэі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Касіяпэя (сузор’е)
M53

**Аб’ект Мэсье M53** — шаравое скопішча у сузор’і Валасоў Вэранікі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M54

**Аб’ект Мэсье M54** — шаравое скопішча у сузор’і Стральца.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Стралец (сузор’е)
M55

**Аб’ект Мэсье M55** — шаравое скопішча у сузор’і Стральца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Стралец (сузор’е)
M56

**Аб’ект Мэсье M56** — шаравое скопішча у сузор’і Ліры. Адкрыта 23 студзеня 1779 г. Шарлем Мэсье.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Туманнасьць Кольца

**Тума́ннасьць Ко́льца** (**Мэсье 57**, **M57**) — плянэтарная туманнасьць у сузор’і Ліры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M57
M58

**Аб'ект Мэсье M58** — сьпіральная галяктыка ў сузор'і Вялікай Мядзьведзіцы.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M59

**Аб’ект Мэсье M59** — эліптычная галяктыка ў сузор’і Дзевы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Аб’екты PGC
Катэгорыя:Аб’екты UGC
Катэгорыя:Эліптычныя галяктыкі
Катэгорыя:Галяктычныя скупнасьці ў сузор’і Дзевы
Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1779 годзе
M60

**Аб’ект Мэсье M60** — эліптычная галяктыка ў сузор’і Дзевы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Дзева (сузор’е)
M61

**Аб’ект Мэсье M61** — сьпіральная галяктыка ў сузор’і Дзевы, падобная па форме і памерам з нашай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Галяктыка Сланечнік

**Галяктыка Сланечнік** (у каталёгах *[[Каталёг Мэсье|Мэсье]] M63*, *[[NGC]] 5055*) — сьпіральная галяктыка у сузор’і Гончых Псоў.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Ганчакі (сузор’е)
M64

**Аб’ект Мэсье M64** — сьпіральная галяктыка у сузор’і Валасоў Вэранікі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M65

**Аб’ект Мэсье M65** — сьпіральная галяктыка ў сузор’і Ільва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M66

**Аб'ект Мэсье M66** — сьпіральная галяктыка у сузор'і Ільва. 

Адкрыта Ш. Мэсье у 1870 г. У яго Новы агульны каталёг уваходзіць пад нумарам NGC 3627.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M67

**Аб’ект Мэсье M67** — расьсеянае скопішча у сузор’і Рака.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Рак (сузор’е)
M68

**Аб’е́кт Мэсье́ M68** (таксама **[[NGC]] 4590**) — шаравое скопішча у сузор’і Гідры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Гідра (сузор’е)
M69

**Аб’ект Мэсье M69** — шаравое скопішча у сузор’і Стральца.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Стралец (сузор’е)
M70

**Аб’ект Мэсье M70** — шаравое скопішча ў сузор’і Стральца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Стралец (сузор’е)
M71

**Аб’ект Мэсье M71** (таксама **[[NGC]] 6838**) — шаравая скупнасьць у сузор’і Стралы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Страла (сузор’е)
Катэгорыя:Шаравыя скупнасьці
M73

** Аб'ект Мэсье M73** — астэрызм з 4 зорак у сузор'і Вадалея.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Туманнасьць Малая Гантэль

**Туманнасьць Малая Гантэль** (; у каталёгах *[[Каталёг Мэсье|Мэсье]] 76*, *[[NGC]] 650/651*) — плянэтарная туманнасьць у сузор’і Пэрсэя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Пэрсэй (сузор’е)
Катэгорыя:Плянэтарныя туманнасьці
M80

**Аб'ект Мэсье M80** — шаравое скопішча у сузор'і Скарпіёна.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M81

**Аб’ект Мэсье M81** — сьпіральная галяктыка ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M82

**Аб'ект Мэсье M82** — няправільная галяктыка ў сузор'і Вялікай Мядзьведзіцы.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M77

**Аб’ект Мэсье M77** — сьпіральная галяктыка ў сузор’і Кіта. Была адкрыта П’ерам Мэшэнам у 1780 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M78

**Аб'ект Мэсье M78** — дыфузная туманнасьць у сузор'і Арыёна.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M85

**Аб’ект Мэсье M85** — эліптычная галяктыка у сузор’і Валасоў Вэранікі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M87

**Аб’ект Мэсье M87** (таксама **Virgo A** або **[[NGC]] 4486**) — эліптычная галяктыка ў сузор’і Вялікай Мядзьведзіхі. Гэта адная з найбуйнейшых і найбольш масіўных галактык у бачным Сусьвеце, якая зьмяшчае некалькі трыльёнаў зорак. У М87 налічваецца блізу 12 000—15 000 сфэрычных скупнасьцяў. Дзеля прыкладу, Млечны шлях складаецца толькі з блізу 150—200 скупнасьцяў. Гэта сьведчыць аб тым, што М87 мела надзвычай актыўнае мінулае і, верагодна, паглынула шмат меншых галактык за сваю гісторыю. М87 выпраменьвае магутнае сьвятло ў розных электрамагнітных спэктрах, ад радыёхваляў да рэнтгенаўскіх прамянёў, таму галяктыка бачная радыётэлескопам дзякуючы свайму моцнаму радыёвыпраменьваньню.

М87 была ўпершыню выяўленая ў 1781 годзе францускім астраномам Шарлем Мэсье. У той час яна ўважалася за простую туманнасьць, бо яшчэ не было вядома, што існуюць іншыя галяктыкі акрамя нашай. М87 знаходзіцца прыкладна на адлегласьці ў 53 мільёнаў сьветлавых гадоў ад нас. Яна ўваходзіць у вялікую групу галяктык пад назвай Скупнасьць Дзевы і ёсьць адной з самых яскравых галяктык у паўночнай частцы скупнасьці. Вакол яе абарочваюцца меншыя галяктыкі-спадарожнікі, гэтак жа, як спадарожнікі абарочваюцца вакол плянэт.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Вялікая Мядзьведзіха
M88

**Аб'ект Мэсье M88** — сьпіральная галяктыка у сузор'і Валасоў Вэранікі.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M92

**Аб’ект Мэсье M92** (таксама **[[NGC]] 6341**) — шаравое скопішча у сузор’і Гэркулеса.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Гэркулес (сузор’е)
M93

**Аб'ект Мэсье M93** — расьсеянае скопішча ў сузор'і Кармы.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M94

**Аб’ект Мэсье M94** — сьпіральная галяктыка у сузор’і Гончых Псоў.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Ганчакі (сузор’е)
M97

**Аб'ект Мэсье M97** — плянэтарная туманнасьць у сузор'і Вялікай Мядзьведзіцы.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M98

**Аб’ект Мэсье M98** — сьпіральная галяктыка ў сузор’і Валасоў Вэранікі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M101

**Аб'ект Мэсье M101** — сьпіральная галяктыка (магчыма, аб’ект M102 дублюе M101) у сузор’і Вялікай Мядзьведзіцы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M102

**Аб’е́кт Мэсье́ M102** — лентыкулярная галяктыка ў сузор’і Дракона. Магчыма, тоесная з галяктыкай Верацяно (NGC 5866).

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M105

**Аб’ект Мэсье M105** — эліптычная галяктыка у сузор’і Ільва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
M107

**Аб'ект Мэсье M107** — шаравое скопішча ў сузор'і Змеяносца.

Катэгорыя:Аб’екты Мэсье
Жан Рашфор

**Жан Рашфо́р** (; , Парыж — 9 кастрычніка 2017) — францускі актор. Рашфор вучыўся ў Гарадзкой кансэрваторыі Нанту, у Драматычным цэнтры і ў Вышэйшай нацыянальнай кансэрваторыі драматычнага мастацтва. У 1949 г. ён зьявіўся на парыскай тэатральнай сцэне, у прыватнасьці ў Нацыянальным папулярным тэатры. Рашфор таксама працаваў на тэлебачаньні, а ягоны кінадэбют адбыўся ў 1958 г. Рашфор здымаўся пераважна ў камэдыях. У 1977 г. атрымаў прэмію «Сэзар» за галоўную ролю ў фільме «Краб-барабаншчык».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія акторы
Жорж Санд

**Жорж Санд** (, сапраўднае імя  — Амандына Аўрора Люсіль Дзюпэн; 1 ліпеня 1804 — 8 чэрвеня 1876) — француская пісьменьніца. Жорж Санд зьяўляецца аўтарам шматлікіх раманаў, апавяданьняў, раманаў, п’есаў і публіцыстычных тэкстаў.

Яе першы раман быў апублікаваны ў 1831 годзе. Яна ня толькі прымае мужчынскі псэўданім, але пачынае зьяўляцца на публіцы ў мужчынскім адзеньні.

Сярод любімых мужчын Жорж Санд вылучаюцца кампазытары Фэрэнц Ліст і Фрыдэрык Шапэн (14-гадовыя адносіны, апісаныя ў кнізе «Зіма на Маёрцы») і пісьменьнікі Альфрэд дэ Мюсэ і Праспэр Мэрымэ.

Вядомае і шырокае ліставаньне з Густавам Флябэрам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жорж Санд «Гісторыя пра Грыбуля, сапраўднага недарэку» (Histoire du véritable Gribouille).

Катэгорыя:Францускія літаратаркі
П’ер Агюстэн Карон дэ Бамаршэ

**П’ер-Агюстэн Карон дэ Бамаршэ** (; , Парыж — 18 траўня 1799, Парыж) — францускі драматург і публіцыст. Аўтар *«[[Сэвільскі цырульнік|Сэвільскага цырульніка]]»*, *«[[Жаніцьба Фігаро|Жаніцьбы Фігаро]]»*.

## Пераклады на беларускую мову
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія драматургі
Жак Ібэр

**Жак Ібэ́р** (поўнае імя **Жак Франсуа Антуан Ібер**, фр. Jacques François Antoine Ibert; 15 жніўня 1890, Парыж — 5 лютага 1962, Парыж) — францускі кампазытар.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія кампазытары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1890 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 15 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі ў 1962 годзе
Катэгорыя:Памерлі 5 лютага
Манмартр

**Манма́ртр** (, літар. гара пакутнікаў) — назва 130-мэтровага ўзгорку на поўначы Парыжа і старажытнарымскага паселішча. У 1860 г. раён зрабіўся часткай горада, даў назву 18-й муніцыпальнай акрузе.

Узгорак Манмартр — самая высокая кропка Парыжа. На вяршыні ўзгорка знаходзіцца базыліка Сакрэ-Кёр, адна з самых папулярных славутасьцяў францускай сталіцы. Узысьці на Манмартр можна па знакамітай лесьвіцы або з дапамогай фунікулёру.

У 2001 годзе на вялікія экраны выйшаў фільм «Амэлі», месцам дзеяньня якога стаў Манмартр. Гэта прыцягнула сюды новую хвалю турыстаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Парыж
Базыліка Сакрэ-Кёр

**Базыліка Сакрэ-Кёр** ( ці проста **Сакрэ-Кёр**, літаральна «базыліка Сьвятога Сэрца», г.зн. Сэрца Хрыстова) — каталіцкі храм у Парыжы, пабудаваны паміж 1876 і 1910 гг. па праекце архітэктара Абадзі ў рымска-бізантыйскім стылі, разьмешчаны на вяршыні ўзгорка Манмартр, у самой высокай кропцы (130 м) гораду.

Катэгорыя:Славутасьці Парыжу
Катэгорыя:Катэдры Парыжу
Катэгорыя:Базылікі Францыі
Эманюэль Бэар

**Эманюэ́ль Бэа́р** (;  14 жніўня 1963) — француская акторка. Акрамя шматлікіх роляў у кіно, вядомая як актывістка праваабарончага руху і Пасол добрай волі ЮНІСЭФ.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія акторкі
Бурвіль

**Бурві́ль** (, псэўданім; сапраўднае імя **Андрэ́ Рабэ́р Рэмбу́р**, ;  — ) — францускі актор і эстрадны сьпявак.

Быў жанаты, двое дзяцей.

## Фільмаграфія
* 1961 «Усё золата сьвету» (, рэж. Рэнэ Клер)
* 1970 «Чырвонае кола» (, рэж. Жан-П’ер Мэльвіль) — камісар Матэі
* 1970 «Атлянтычны вал» (, рэж. Марсэль Камю)

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Францускія акторы
Катэгорыя:Францускія сьпевакі і сьпявачкі