Цемра (верш)

**«Цемра»** () — верш Джорджа Байрана, напісаны ў ліпені 1816 году, у год, вядомы пад назвай «год бязь лета», з-за леташняга вывяржэньня вулькана Тамборы на тэрыторыі Галяндзкай Ост-Індыі ў выніку чаго ў атмасэфру была выкінутая колькасьць пылу, дастатковая каб зацьміць сонца і спрычыніць анамальнае надвор’е ўздоўж большае часткі Амэрыкі і паўночнае Эўропы. Цемравая заслона, якая ўтварылася ў выніку вывяржэньня вулькана натхніла Байрана на напісаньне паэмы.

У першых літаратуразнаўчых рэцэнзіях верш разглядаўся як паэма «апошняга чалавека», якая распавядае апакаліптычную гісторыю апошняга чалавека на зямлі. Пазьнейшыя крытыкі зьвярталі сваю ўвагу як на гістарычны кантэкст, так і на антыбіблейскі стыль паэмы, нягледзячы на наяўнасьць у паэме шматлікіх біблейскіх алюзіяў. Байран пісаў гэты твор празь некалькі месацаў пасьля свайго разводу ў швэйцарскі пэрыяд сваёй творчасьці, для якога характэрны «змрочныя настроі паэта-выгнаньніка, яго безвыходная туга, пэсымізм».

## Гістарычны кантэкст

Верш Байрана пісаўся ў пэрыяд Рамантызму. Некаторыя падзеі, якія адбываліся цягам гэтага пэрыяду нагадвалі (для некаторых) біблейскія знакі апакаліпсіса. Шматлікія аўтары разглядалі сябе ў якасьці прарокаў, якія павінны засьцерагчы і папярэдзіць іншых аб навіслым сконе. У гэты ж пэрыяд, шмат людзей сталі вагацца ў сваёй веры да ўседаравальнага Бога з-за нядаўніх адкрыцьцяў карысных выкапняў, якія выявілі сьмерці цэлых біялягічных відаў, пахаваных пад зямлёй.

1816 год, у якім пісаўся верш, быў названы «годам бязь лета» з-за дзіўнага надвор’я і невытлумачальнай цемры, якая спрычыніла рэкордна нізкую тэмпэратуру па ўсёй Эўропе, асабліва Жэнэве, дзе быў напісаны верш, як сьцьвярджаў сам Байран, кажучы:

Суцэльную цемру спрычыніў вульканічны пыл, які распаўсюджваўся ад вывяржэньня гары Тамборы ў Інданэзіі. Пошукі прычыны анамальных зьменаў дзённага сьвятла толькі ўзмацьніліся з адкрыцьцём навукоўцамі плямаў на сонцы, якія маглі быць заўважаныя простым вокам.

## Крытыка і аналіз
У мінулым, крытыкі схіляліся да вызначэньня Цемры як паэмы «апошняга чалавека», працягваючы галоўную тэму сцэнаў канца сьвету і поглядам на іх апошняга чалавека на зямлі. Зрэшты, сучаснае літаратуразнаўства адзначыла адсутнасьць вобраза «апошняга чалавека» ў паэме.

### Біблейская вобразнасьць
У сваёй паэме Байран таксама выкарыстоўвае пякельную біблейскую мову апакаліпсісу, каб данесьці да чытачоў думку аб сапраўднай магчымасьці зьдзяйсьненьня гэтых падзеяў. Усю паэму можна адаслаць да Эвангельля ад Мацьвея 24:29 У 32-м радку апісваецца чалавек, які «ў чорны падаў пыл, скрыгочучы зубамі» (), што зьяўялецца прамой спасылкай на апісаньне пекла ў Бібліі (Мацьвей 24:51). Зьмеі спляліся «ў мностве страшным між сабой, шыпя» (). Два чалавекі «ў горадзе вялікім шчэ жылі» (), зьбіраючы «сьвятыя рэчы» () каля алтара, дзеля «нячыстай мэты» (), каб спаліць іх дзеля сьвятла. Убачыўшы адзін аднаго ў сьвятле вогнішча, яны паміраюць «ня ўведаўшы, хто той, каму чало Пан Голад прыпячатае таўром: — Ён Вораг» ().

У гэтай будучыні, усе людзі цяпер выглядаюць як ворагі, высіленыя і чэзлыя, паміраючы з «касьцмі» над якімі «не вырастаў пагорак» (). Яны таксама паводзяць сабе як вылюдкі, Байран кажа: «любоў іх кінула» (), прыпадабняючы гэты радок да біблейскага прароцтва, паводле якога напрыканцы сьвету «ахалоне любоў у многіх». Апісваючы гэта, Байран проста ўзмацьняе ўжо існые тагачасныя падзеі. Бунты, самазабойствы, страх, спрычынёны анамальнай зьменай надвор’я і прадказаным зьнішчэньнем сонца зьняверылі людзей ня толькі ў надзею на доўгае жыцьцё і веру ў боскае стварэньне, але і ў саміх сябе. Паказваючы гэткую д’ябальскую вобразнасьць, Байран сьцьвярджае, што Бог не ў прыродзе, і ня ў нас — ён нішто ўвогуле; і піша далей: «ў іх дапамозе ня меў патрэбы змрок — ён Космас быў» ().

Пэсымістычныя погляды Байрана працягваюцца, як толькі ён пачынае зьмешваць біблейскія матывы з наяўнымі тагачаснымі навуковымі рэаліямі. Дасьледчык ангельскай літаратуры Morton D. Paley адзначае, што выкарыстаньне Байранам біблейскіх цытатаў не так істотна, як факт таго, што ён адхіляецца ад іх, каб зрабіць сваю выснову. Напрыклад, тысячагадовы мір, які наступае пасьля ўсіх жудасьцей апакаліпсісу, згаданы ў Адкрыцьці Яна Багаслова, не фігуруе ў «Цемры» Байрана. Замест гэтага, «і барацьба, спыніўшыся на час, ашчэрылася трыкраць» (). Іншымі словамі, мячы на пэўны час пераўтварыліся ў лемешы толькі для таго, каб стаць мячамі вайны ў чарговы раз. Той факт, што зьмеі ня маюць джалаў () перагукаецца зь біблейскім выглядам міру, які папярэднічае разбурэньню: «і дзіця працягне руку сваю на гняздо зьмяі» (Ісая 11:8). У паэме, тым ня менш, зьмеі паказваюцца бяскрыўднымі, але людзі скарыстоўвалі гэта і забівалі іх «на ежу» ().

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* the poem 
* The Year With No Summer 

Катэгорыя:Паэзія Джорджа Байрана
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1816 годзе