Пратэстанцтва ў Беларусі

**Пратэста́нцтва ў Белару́сі** — мінуўшчына і сучаснасьць пратэстанцкіх дэнамінацыяў на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь. У 2011 г. на ўліку стаялі хрысьціянскія цэрквы 14 пратэстанцкіх напрамкаў, найбольш пашыранымі зь якіх былі  ( і баптызм) і .

## Мінуўшчына

Пратэстанцтва на тэрыторыю сучаснай Беларусі трапіла ў XVI стагодзьдзі, пачаткова ў форме вучэньня Лютэра. Вялікі ўплыў на распаўсюджаньне лютэранства ў Вялікім Княстве Літоўскім адыграла ягонае зацьвярджэньне афіцыйнай рэлігіяй у суседнім Прускім герцагстве, адкрыцьцё ўнівэрсытэту ў сталіцы Прусіі Кёнігзбэргу, а таксама пражываньне ў Вялікім Княстве пэўнай колькасьці нямецкіх каляністаў.

Аграмадны ўплыў на распаўсюджаньне пратэстанцтва мела падтрымка новага вучэньня з боку заможнай шляхты — магнатаў. Магнаты імкнуліся да абмежаваньня вялікакняскай улады і пашырэньня ўласных паўнамоцтваў, чаму спрыяў пераход у пратэстанцтва зь ягонай адмовай ад ідэі пра боскае паходжаньне вярхоўнай улады. З гэтай самай прычыны цягам пэўнага часу значна больш за лютэранства, папулярнае ў асяродку мяшчанаў, разьвіцьцё атрымала вучэньне Кальвіна.

Кальвіністамі сталі найбуйнейшыя земляўласьнікі дзяржавы — Радзівілы, Сапегі, Хадкевічы, Вішнявецкія і іншыя ўплывовыя роды. Ачагом кальвінізму ў Вялікім Княстве Літоўскім стала Берасьце, дзе мясцовы староста магнат Мікалай Радзівіл «Чорны» заснаваў кальвінісцкую грамаду і буйную друкарню. Пасьля суполкі зьявіліся ў Віцебску, Клецку (першы пастар Сымон Будны), Менску (1558), Нясьвіжы, Полацку. У 1557 року ў Вільні адбыўся сход літоўскіх пратэстантаў пад даводзтвам Мікалая Радзівіла «Чорнага», які прыняў рашэньне пра стварэньне адзінай дэнамінацыі на чале з супэрінтэндантам. Дзякуючы шырокаму фінансаваньню з боку магнатэрыі адчыняліся кальвінісцкія школы і друкарні. У 1617 была адчыненая кальвінісцкая Слуцкая гімназія.

Асаблівасьцю разьвіцьця пратэстанцкага руху ў Вялікім Княстве Літоўскім стаў хуткі перпход да больш радыкальных формаў — антытрынітарызму, які выліўся ў актыўны і моцны сацыніянскі рух. Грамады сацыніянаў існавалі ў Вільні, Наваградку, Любчы й іншых местах. Найбольш уплывовым прыхільнікам гэтага рацыяналістычнага вучэньня быў магнат Ян Кішка, кашталян віленскі. Сярод вядомых сацыніянскіх мысьляроў і прапаведнікаў вылучаюць Сымона Буднага, Яна Ліцынія Намыслоўскага і Васіля Цяпінскага.

У другой палове XVI стагодзьдзя пачынаецца актыўная барацьба каталіцкай царквы з пратэстанцтвам. Контрарэфармацыя распаўсюдзілася і ў Вялікім Княстве Літоўскім, ейнымі асноўнымі праваднікамі былі езуіты, якія карысталіся дзяржаўнай падтрымкай. Пратэстанцкі рух паступова згасае, магнаты пакрысе вяртаюцца ў каталіцтва, у той час як у ніжэйшых саслоўяў пратэстанцкія ідэі не набылі. Тым ня меней, пратэстанцкія грамады працягвалі існаваньне.

### Расейская імпэрыя
У 1855 року ў вёсцы Уць Гомельскай вобласьці зьявілася першая баптысцкая суполка штундыстаў, заснаваная пад уплывам нямецкіх каляністаў-мэнанітаў.

## Сучасны стан
Сёньня пратэстанты складаюць у Беларусі рэлігійную меншасьць. У 2000 року іхняя колькасьць складала 130 тыс. чалавек. У 2010 Дзярждэпартамант ЗША ацаніў колькасьць пратэстантаў у 2% насельніцтва (каля 180 тыс.). У краіне афіцыйна зарэгістраваныя больш за 1 тыс. пратэстанцкіх суполак розных дэнамінацыяў.

Найбуйнейшым пратэстанцкім зьвязам зьяўляецца *Аб’яднаная царква хрысьціянаў веры эвангельскай у Беларусі*. Зьвяз аб’ядноўвае больш за 55 тыс. вернікаў і 512 афіцыйна зарэгістраваных цэркваў. Яшчэ больш за 100 суполак дзейнічаюць без афіцыйнае рэгістрацыі, 454 маюць уласныя малітоўныя дамы. Аб’яднаньне ўваходзіць у Сусьветнае братэрства Асамблеяў Бога. Пяцідзясятніцкі рух у краіне таксама прадстаўлены г. зв. «незарэгістраваным братэрствам», хрысьціянамі веры апостальскай (10 цэркваў), хрысьціянамі поўнага Эвангельля (55 цэркваў).

*Саюз эвангельскіх хрысьціянаў баптыстаў у Рэспубліцы Беларусь* налічвае 312 цэркваў і амаль 14 тысячаў хрышчоных сябраў.

Адвэнтысцкая царква аб’ядноўвае 5 тыс. чалавек у 76 цэрквах. Эвангельска-лютэранская царква ў Рэспубліцы Беларусь складаецца з 27 парафіяў. У Менску адчынены кальвінісцкі *Беларускі эвангельскі рэфарматарскі сабор*.

Акрамя вышэйпамянёных, у Беларусі дзейнічаюць таксама Новаапостальская царква, прэсьбітэрыянская царква, Царква Ісуса Хрыста сьвятых апошніх дзён, суполкі мэсіянскіх жыдоў й інш.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Царква і рэлігія ў Беларусі ў XVI ст. 
* Пратэстанцтва і сацыянства ў Беларусі