Фінансавы крызіс у Беларусі 2011 году

**Фінансавы крызіс 2011 году ў [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]]** — комплекс нэгатыўных зьяваў у эканоміцы краіны, выкліканы шматгадовым адмоўным сальда гандлёвага балянсу (-7,3 млрд $ за 2009 г., -10 млрд $ за 2010 г.) і выдаткамі элемэнтаў адміністрацыйна-каманднай сыстэмы ў эканоміцы (Каштарыс Рэспублікі Беларусь), абвостраны праз ажыятажны попыт на замежную валюту і эканамічна неабгрунтаванае павышэньне заробнай платы (на 30%; мінімальнага заробку — на 54,7%) перад прэзыдэнцкімі выбарамі 2010 году. Праявіўся ў нястачы валюты, падзеньні рэнтабэльнасьці імпарту, росьце цэнаў і падзеньні пакупніцкай здольнасьці насельніцтва ў выніку дэвальвацыі беларускага рубля.

## Чыньнікі
Асноўнай прычынай крызісу стала рашэньне кіраўніцтва краіны адмовіцца ад палітыкі стабільнага беларускага рубля, пасьля чаго Нацбанк абвясьціў 23 траўня 2011 году пра дэвальвацыю.

Нягледзячы на мноства нэгатыўных фактараў у эканоміцы Беларусі па стане на студзень — красавік, усе яны не маглі спрычыніць фінансавы крызіс увесну 2011 году. Гэта пацьвярджаецца тым, што:
# 17 сакавіка старшыня Нацбанка Пётар Пракаповіч заявіў прэзыдэнту А. Лукашэнку, што ня будзе выконваць дэвальвацыі.
# 6 красавіка Антыкрызісны фонд Эўразійскай эканамічнай супольнасьці (Масква, Расея) пачаў разгляд беларускага запыту аб 2 млрд. даляраў крэдыту.
# 20 красавіка Нацбанк Беларусі павысіў уліковую стаўку з 12 да 13%.
# 12 траўня А. Лукашэнка паабяцаў узнавіць дастатак замежнай валюты цягам 2 месяцаў.
# 20 траўня прэм’ер-міністар Беларусі Міхаіл Мясьніковіч абвясьціў аб намеры 23-24 траўня сумеснай з Нацбанкам пастановай вярнуць дастатак валюты праз скарачэньне прапановы рублёў.
Да 22 траўня 2011 году сытуацыя ў эканоміцы заставалася складанай, крытычнай, але не безвыходнай. 23 траўня 2011 году яна кардынальна зьмянілася. Гэта паказала, што кіраўніцтва краіны ня здольнае вырашаць складаныя эканамічныя задачы.

## Перадумовы (2009–2010)
На студзені-лютым 2009 г. узрасло беспрацоўе і скарацілася прапанова працаўладкаваньня. Цягам году зьнізіліся цэны на экспартныя тавары хімічнай і машынабудаўнічай прамысловасьці.

У студзені-красавіку 2010 г. адзначаўся спад цэнаў на нерухомую ўласнасьць і прадпрыемствы. У верасьні зьнізілася цана арэнды нерухомасьці. 22 кастрычніка міністар фінансаў Беларусі Андрэй Харкавец падаў запыт аб пазыцы ў Антыкрызісны фонд ЭўрАзЭС. Цягам 2010 г. абсяг пазычаньня ў краіне вырас прыкладна на 40% параўнальна з 2009 годам.

## Праявы (2011)
У ліпені 2011 г. найбольшыя страты панесьлі імпарцёры і пашырылася аплата паслугаў далярамі па курсе чорнага рынку. Банкі спынілі выдачу ільготных 5%-ых пазыкаў на будоўлю жытла. Рамонт будынкаў спыняўся праз рост цэнаў на будаўнічыя і аздабленчыя тавары. З канца лета скарацілася набыцьцё самаходаў. Падвышэньне кошту паліва выклікала некалькі спробаў блакаваньня аўтамабілістамі дарожнага руху ў сталіцы пад назовам «Стоп-бэнзін».

### Хада
* 12 студзеня: Беларуская валютна-фондавая біржа павялічыла збор з купцоў замежнай валюты ў 210 разоў — з 0,0095% да 2% ад выплачанай сумы.
* 8 лютага: Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь паведаміў аб скарачэньні золатавалютных запасаў (паводле вызначэньня Міжнароднага валютнага фонду) за студзень на 13,7% ($687,7 млн) да 4343 млн. даляраў.
* 1 сакавіка: Савет міністраў Рэспублікі Беларусь і Нацбанк Беларусі сумеснай пастановай №240/5 ад 25 лютага забаранілі набываць валюту пры ўвозе абсталяваньня коштам звыш 50 тыс. эўра.
* 15 сакавіка: Беларуская валютна-фондавая біржа з 16 сакавіка забавязала за 30 дзён да таргоў вылучаць беларускія рублі на набыцьцё замежнай валюты.
* 22 сакавіка: Нацбанк Беларусі спыніў продаж валюты камэрцыйным банкам для абменьнікаў.
* 29 сакавіка: Нацбанк Беларусі пашырыў дазволенае адхіленьне ад свайго абменнага курсу пры пазабіржавым гандлі валютай з 2 да 10% (у 5 разоў).
* 31 сакавіка: міністар эканомікі Рэспублікі Беларусь Мікалай Снапкоў заявіў, што адмоўнае сальда зьнешняга гандлю за студзень-люты склала $1 967 мільёнаў.
* 8 красавіка: Нацбанк Беларусі праз адсутнасьць валюты ў абменьніках нагадаў банкам аб абавязку прадаваць набытую імі валюту.
* 15 красавіка: Нацбанк Беларусі прыпыніў продаж каштоўных мэталаў у мерных зьлітках за беларускія рублі.
* 19 красавіка: Нацбанк Беларусі зьняў абмежаваньне курсаўтварэньня для юрыдычных асобаў на пазабіржавым рынку, дзе курс даляра дасягнуў 4300 рублёў.
* 28 красавіка: старшыня Нацыянальнага статыстычнага камітэту Рэспублікі Беларусь Уладзімер Зіноўскі заявіў, што каля 600 тысячаў занятых у вытворчасьці работнікаў прыпынілі працу празь немагчымасьць закупу замежнай сыравіны.
* 11 траўня: Нацбанк Беларусі зьняў абмежаваньне курсаўтварэньня камэрцыйнымі банкамі для насельніцтва, што павысіла курс даляра ў абменьніках да 4 тыс. рублёў.
* 14 траўня: Нацбанк Беларусі паведаміў аб павелічэньні аб’ёму наяўных грошай за красавік на 21,3% (+трыльён рублёў).
* 23 траўня: Нацбанк Беларусі абвясьціў аб зьняцэньваньні 24 траўня беларускага рубля на 56% (з 3155 да 4930 рублёў за даляр ЗША).
* 11 чэрвеня: Савет міністраў Беларусі абклаў мытам вываз аўтамабільнага паліва.
* 21 чэрвеня: Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь атрымала $800 млн. пазыкі ад Антыкрызіснага фонду ЭўрАзЭС.
* 27 ліпеня: прэзыдэнт Беларусі Аляксандар Лукашэнка прызначыў старшынёй Нацбанка Беларусі Надзею Ермакову.
* 24 жніўня: Нацбанк Беларусі спыніў продаж валюты абменьнікамі на рынках і ў гандлёвых цэнтрах.
* 1 верасьня: Нацбанк Беларусі павысіў уліковую стаўку з 22 да 27%.
* 14 верасьня: Беларуская валютна-фондавая біржа правяла першыя таргі дадатковай сэсіі, на якіх цана даляра склала 8600 рублёў.
* 14 кастрычніка: Нацбанк Беларусі павысіў уліковую стаўку з 30 да 35%, стаўкі па апэрацыях падтрымкі ліквіднасьці — з 40 да 50% і па апэрацыях выключэньня ліквіднасьці — з 20 да 25%.
* 20 кастрычніка: Беларуская валютна-фондавая біржа правяла адзіную гандлёвую сэсію, на якой цана даляра склала 8680 рублёў (зьняцэньваньне з пачатку году — 189%).
* 9 лістапада: А. Лукашэнка ўказам №449 ад 6 кастрычніка абавязаў банкі зьбіраць пашпартныя дадзеныя купцоў замежнай валюты.
* 11 лістапада: Нацбанк Беларусі павысіў уліковую стаўку з 35 да 40%, стаўкі па апэрацыях падтрымкі ліквіднасьці — да 60% і па апэрацыях зьняцьця ліквіднасьці — да 30%.
* 1 сьнежня: Дзяржаўны камітэт па маёмасьці Рэспублікі Беларусь прадаў паводле дамовы ад 25 лістапада другую палову акцыяў «Белтрансгаза» за $2,5 млрд. «Газпраму» (Масква, Расея) дзеля наступнай пазыкі ад Антыкрызіснага фонду ЭўрАзЭС.
* 12 сьнежня: Нацбанк Беларусі павысіў уліковую стаўку з 40 да 45%, стаўкі па апэрацыях падтрымкі ліквіднасьці — з 65 да 70%.
* 30 сьнежня: Міністэрства фінансаў Беларусі атрымала $440 млн. пазыкі ад Антыкрызіснага фонду ЭўрАзЭС.

## Наступствы (2012)
Праз патаньненьне жытла скарацілася яго прапанова. У красавіку 2012 г. праз падаражэньне будаўнічых матэрыялаў спынілася будоўля 2-ой кальцавой аўтадарогі вакол сталіцы. Пазыкі падаражэлі праз павышэньне ўліковай стаўкі. Рост цэнаў скараціў унутранае капіталаўкладаньне. Адцягненьне ўкладаў з банкаў суправаджалася ростам вонкавай пазыкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Крызіс // БелаПАН
* 
* 
* Дэвальвацыя. Хроніка пікіруючага рубля

Катэгорыя:Эканамічныя крызісы
Катэгорыя:Эканоміка Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 2011 году
Катэгорыя:2011 год у Беларусі