Палацава-паркавы комплекс Тызэнгаўзаў (Паставы)

**Палацава-паркавы комплекс Тызэнгаўзаў** — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва другой паловы XVIII — першай паловы XIX ст. у Паставах. Знаходзіцца на паўднёвай ускраіне места, на левым беразе ракі Мядзелкі. Твор архітэктуры клясыцызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Комплекс складаецца з палаца і парку.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Драўляная сядзіба ў Паставах сфармавалася ў першай палове XVII ст. Яна складалася з жылых і гаспадарчых пабудоваў (5 драўляных жылых дамоў, кухня, 5 сьвірнаў, 3 стайні, вазоўня, склеп ды іншыя), якія ўтваралі прастакутны ў пляне двор, аточаны астрогам з 2 брамамі. Галоўны жылы дом — 1-павярховы будынак складанай канфігурацыі з двума алькежамі і двума ганкамі, завершаны гонтавым дахам. Астатнія дамы — традыцыйнае 2- і 3-камэрнае жыльлё. Асобны падворак утваралі 3-камэрны жылы дом для прыслугі, саварня, склеп і абора, на гумнішчы — стадола, асець, адрына, абарогі. Пры сядзібе быў бровар.

У 1760-я гады з ініцыятывы Антонія Тызэнгаўза пачалося будаваньне мураванага палацавага комплексу (відаць, паводле праекту архітэктара Джузэпэ Сака). У 1770-я гады яно спынілася (пасьпелі збудаваць два бакавыя флігелі і паставіць падмурак палаца).

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У першай палове XІX ст. на паўднёвым беразе возера збудавалі мураваны палац. У 1830-я гады да паўночнага фасада палаца прыбудавалі портык.

### Найноўшы час
За часамі Другой сусьветнай вайны ў 1941—1944 гадох у палацы разьмяшчалася кавалерыйская часьціна Трэцяга Райху. У 1947 годзе палац адрамантавалі. У 1960-я гады будынак прыстасавалі пад лякарню.

## Архітэктура
Палац — помнік архітэктуры клясыцызму. Гэта П-падобны ў пляне 1-павярховы будынак. Цэнтральныя часткі паўднёвых і ўсходніх крылаў вылучаюцца больш высокімі аб’ёмамі з мэзанінамі. Усе часткі палаца накрываюцца пакатымі 2-схільнымі дахамі з трыкутнымі франтонамі на тарцах. Сымэтрычны ўсходні фасад мае з бакоў глыбокія рызаліты і аздабляецца пілястрамі, роўны рызаліт у цэнтры зь вялікай тэрасай перад ім. Да паўночнага фасада далучаецца 6-калённы дарычны портык з манумэнтальнымі сходамі. У паўночным крыле будынка — капліца, аздобленая ляпнінай і размалёўкай у тэхніцы грызайль. Плян будынка зьмяніўся пры паваеннай рэканструкцыі (тады зьнішчылі элемэнты ляпнога дэкору).

## Парк
Парк — рэгулярна-пэйзажнага тыпу, разьмешчаны на раўнінным рэльефе. Ствараўся ў два этапы. Плошча каля 10 га. Меў форму выцягнутага з поўначы на поўдзень прастакутніка, абмежаванага з бакоў каналамі, з поўначы — возерам. Каля палаца знаходзілася пэйзажная частка парку з экзотамі ў дэкаратыўных групах. Ад рэгулярнага парку захаваліся рэшткі старых ліпавых прысадаў, ад пэйзажнага — асобныя групы дрэваў на берагах возера і ўсходняга канала, а таксама на ўзгорку паміж каналам і галоўнай вуліцай места.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Pastavy, Tyzenhaus. Паставы, Тызэнгаўз (M. Praździeckaja, 1838).jpg|М. Празьдзецкая, 1838 г. (Жалудок?)
Pastavy, Tyzenhaus. Паставы, Тызэнгаўз (1.08.1842).jpg|1 жніўня 1842 г.
Pastavy, Tyzenhaus. Паставы, Тызэнгаўз (1896).jpg|1896 г.


### Гістарычныя здымкі

Pastavy, Tyzenhaus. Паставы, Тызэнгаўз (1900).jpg|1900 г.
Pastavy, Tyzenhaus. Паставы, Тызэнгаўз (1901-17).jpg|да 1918 г.
Pastavy, Tyzenhaus. Паставы, Тызэнгаўз (1919-39).jpg|да 1939 г.


Pastavy, Tyzenhaus. Паставы, Тызэнгаўз (1919-39) (2).jpg|да 1939 г.
Pastavy, Tyzenhaus. Паставы, Тызэнгаўз (1921-39).jpg|да 1939 г.
Pastavy, Tyzenhaus. Паставы, Тызэнгаўз (J. Kłos, 1930).jpg|Ю. Клос, 1930 г.


### Сучасныя здымкі

Pastavy3.JPG|Агульны выгляд
Pastavy Palace. Паставы - panoramio (2).jpg|Палац з боку парку
Паставы. Палац Тызенгаўза. Галоўны ўваход.JPG|Галоўны ўваход


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Паставы