Актыўная ацэнка

**Акты́ўная ацэ́нка** ў вузкім сэнсе — гэта ацэнка пазнавальнай дзейнасьці вучняў і яе вынікаў паводле загадзя вызначаных крытэраў без выстаўленьня адзнакі. Тут актыўная ацэнка выступае альтэрнатывай ацэнцы падсумоўчай, якая пераважна выкарыстоўваецца для вонкавай справаздачнасьці.

**Актыўная ацэнка** ў шырокім сэнсе — тэхналёгія навучаньня, заснаваная на якаснай зваротнай сувязі, дзякуючы якой вучні могуць пастаянна бачыць і разумець свае посьпехі, усьведамляць няўдачы і ўхіляць прабелы ў ведах і ўменьнях, авалодваць працэдурамі самаацэнкі, г. зн. кіраваць асабістым вучэньнем. Пры гэтым бацькі таксама зьяўляюцца суб’ектамі ацэначнай дзейнасьці.

Актыўная ацэнка як тэхналёгія навучаньня мае сыстэмны характар і ўключае мэтавы, зьместавы, працэсуальны і кантрольна-ацэначны кампанэнты. Кожны з гэтых кампанэнтаў мае свае спэцыфічныя характарыстыкі, што ў цэлым дазваляе гаварыць пра ўнікальнасьць тэхналёгіі актыўнай ацэнкі.

## Паходжаньне тэрміну і разьвіцьцё тэхналёгіі
У ангельскамоўнай літаратуры выкарыстоўваецца тэрмін *Formative assessment* (даслоўна «фармавальнае ацэньваньне»). Ангельскі тэрмін у 1967 годзе ўвёў ва ўжытак Майкл Скрывэн, які паказаў, што такая ацэнка істотна адрозьніваецца ад іншых варыянтаў ацэнкі з гледзішча інфармацыі, якую атрымліваюць суб’екты адукацыйнага працэсу. Бэнджамін Блум пераняў тэрмін у 1968 годзе і разгледзеў фармавальнае ацэньваньне ў якасьці інструмэнта для паляпшэньня эфэктыўнасьці навучаньня студэнтаў. Пол Блэк і  на падставе аналізу шматлікіх публікацыяў паказалі, што фармавальнае ацэньваньне — найлепшая стратэгія для забесьпячэньня матывацыі і адказнасьці вучняў, а таксама іхных вучэбных дасягненьняў. З 2009 году з ініцыятывы Таварыства беларускай школы гэтая тэхналёгія пачала ўкараняцца ў школах Беларусі. На першым сэмінары, які ў Менску праводзіла пэдагог з Польшчы Данута Стэрна, удзельнікі прынялі рашэньне па-беларуску назваць тэхналёгію «актыўная ацэнка» з увагі на патэнцыял актывізацыі пазнавальнай дзейнасьці навучэнцаў.

## Навуковыя падставы тэхналёгіі
Тэхналёгія актыўнай ацэнкі грунтуецца на псыхалягічнай тэорыі дзейнасьці, а таксама на шэрагу мэтадалягічных падыходаў:
* дзейнасным;
* сыстэмным;
* кампэтэнтнасным;
* асабова-арыентаваным.

## Мэты тэхналёгіі актыўнай ацэнкі

* забесьпячэньне зваротнай сувязі паміж суб’ектамі адукацыйнага працэсу для разуменьня вучнямі таго, як яны вучацца;
* атрыманьне дыягнастычнай інфармацыі і на гэтай аснове выяўленьне і ліквідацыя індывідуальных і групавых недахопаў у навучальнай дзейнасьці і яе выніках;
* разуменьне вучнямі сваіх пэрспэктываў у навучаньні;
* перамяшчэньне фокусу з атрыманьня адзнак на працэс атрыманьня ведаў;
* забесьпячэньне цэнтральнай ролі вучняў у адукацыйным працэсе;
* разьвіцьцё ў вучняў навыкаў самаацэнкі, выхаваньне пачуцьця ўласнай годнасьці.

## Асноўныя кампанэнты тэхналёгіі
Ключавой ідэяй тэхналёгіі актыўнай ацэнкі зьяўляецца зваротная сувязь паміж усімі суб’ектамі адукацыйнага працэсу: настаўнікам, вучнямі, бацькамі. Сродкамі зваротнай сувязі й актыўнай ацэнкі зьяўляюцца:
* дыягнастычнае вызначэньне настаўнікам мэты вучэбнага занятку і самавызначэньне кожнага вучня на свой асабісты вынік пазнавальнай дзейнасьці на ўроку,
* крытэры ацэнкі, якія ўяўляюць сабой дамову паміж настаўнікам і вучнямі, служаць арыентырам для іх дзейнасьці, зьяўляюцца сродкам для самаацэнкі, узаемнай ацэнкі і ацэнкі з боку настаўніка;
* разьмежаваньне актыўнай ацэнкі без выстаўленьня балаў і падсумоўчай ацэнкі ў балах;
* асаблівая тэхніка пастаноўкі пытаньняў настаўнікам;
* вусныя і пісьмовыя камэнтары настаўніка да выкананых вучнямі працаў;
* рэфлексія як мэханізм для пэрманэнтнага аналізу і карэкцыі дзейнасьці і яе вынікаў;
* далучэньне бацькоў да кантрольна-ацэначнай дзейнасьці.

## Крыніцы

## Літаратура
* Актыўная ацэнка: метадычны дапаможнік / укл. Н. Ільініч. — Мінск, 2011. — 83 с.
* Актыўная ацэнка ў дзеянні: вопыт настаўнікаў Беларусі: дапаможнік для настаўнікаў/ М. І. Запрудскі, М. Кудзейка, Т. П. Мацкевіч і інш. Пад рэд. М. І. Запрудскага. Мінск, 2014. 238 с.
* Запрудский, Н. И. Контрольно-оценочная деятельность учителя и учащихся: пособие для учителя /Н. И. Запрудский. — Минск: Сэр-Вит, 2012. — 160 с.
* Запрудскі, М.І., Сухава, Г.А.  Дыялогі пра актыўную ацэнку. - Мінск: Сэр-Віт, 2018. - 160 с. 
* Елена Радевич. Активная оценка — оценивание для эффективного обучения: Основные элементы и результаты новой педагогической стратегии, «Народная асвета», №2, 2016, С. 19
* Святлана КІРСАНАВА, Галіна СУХАВА. Не хваліся нажаўшы, а хваліся, намалаціўшы. Настаўніцкая газэта, 23 ліпеня 2016 г.
* Міхась КУДЗЕЙКА. «Ацэнка, якая дапамагае вучыцца», Настаўніцкая газэта 6 лютага 2016 года
* 
* Алена ПАЛЕЙКА: «Ядро актыўнай ацэнкі — у зваротнай сувязі», Настаўніцкая газэта 3 сакавіка 2016 г.
* Эла ЯКУБОЎСКАЯ. «Пытанні на ўроку», Настаўніцкая газэта 2 красавіка 2016 г.
* Paul Black and Dylan Wiliam, «Assessment and Classroom Learning», Assessment in Education, March 1998, pp.&nbsp;7–74.
* Bloom, Benjamin S. (1968). Learning for mastery. Los Angeles, USA: University of California press.
* Scriven, Michael (1967). «The methodology of evaluation». In Stake, R. E.Curriculum evaluation. Chicago: Rand McNally. American Educational Research Association (monograph series on evaluation, no. 1.
* Danuta Sterna. Ocenianie kształtujące w praktyce. Warszawa: Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2008. S. 58—69.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт, прысьвечаны Актыўнай ацэнцы ў Беларусі
* Аксючыц С. А. Актыўная ацэнка вучэбных дасягненняў як сродак фарміравання самаацэнкі малодшых школьнікаў
* Данута Стэрна. Ацэнка, не падобная ні на што
* 

Катэгорыя:Адукацыйная псыхалёгія
Катэгорыя:Адукацыйная тэрміналёгія
Катэгорыя:Мэтады ацэньваньня
Катэгорыя:Пэдагогіка