Крэйг Вэнтэр

**Джон Крэйг Вэнтэр** (;  14 кастрычніка 1946, Солт-Лэйк-Сіці, Юта, ЗША) — біятэхноляг і прадпрымальнік ЗША. Вядомы як адзін зь першых удзельнікаў расшыфраваньня чалавечага геному і арганізатар першай каманды па  вузы сынтэтычнай храмасомай. Уключаны ў сьпіс найбольш уплывовых асобаў сьвету паводле часопісу *[[Time (часопіс)|Time]]* у 2007 і 2008 роках.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і Лізаветы і Джона Вэнтэра. Скончыў школу ў Мілбрэі. Ягоны бацька заўчасна памёр у 59-гадовым веку ад спыненьня сэрца.

Крэйг пайшоў у войска ў часе Віетнамскай вайны і служыў  ВМС ЗША ў Данангу (Паўднёвы Віетнам). Вайну, аднак, не падтрымліваў і спрабаваў утапіцца, аднак перадумаў ужо заплыўшы далёка ў мора. Досьвед службы падштурхнуў яго да вывучэньня мэдыцыны, хоць пазьней ён перавёўся на біямэдыцыну ва ўнівэрсытэт Каліфорніі ў Сан-Дыега. У 1972 року атрымаў бакаўляра навук у біяхіміі, у 1975 — доктара філязофіі ў фізыялёгіі і фармакалёгіі.

Працаваў асацыяваным, а пазьней поўным прафэсарам ва ўнівэрсытэце Нью-Ёрку ў Бафала (Нью-Ёрк). У 1984 уладкаваўся ў Нацыянальныя інстытуты здароўя. Займаўся расшыфроўваньнем чалавечага геному. З гэтай мэтай запачаткаваў прыватную кампанію Celera Genomics, якая стала адной зь першых нароўні з публічным праектам «» у . У 2000 року абедзьве кампаніі адначасна паведамілі пра расшыфраваньне, а праз год апублікавалі свае вынікі ў часопісах «Nature» (Праект чалавечага геному) і «Science» (Celera). У 2002 року карпарацыя «Celera» звольніла Крэйга Вэнтэра з працы праз канфлікт з асноўным інвэстарам.

У 2007 року група навукоўцаў апублікавала адзін зь першых геномаў чалавека — усе ДНК-пасьлядоўнасьці самога Крэйга Вэнтэра. Публікацыя зьмяшчала толькі 3 мільярды , а ня 6 мільярдаў поўнага дыплёіднага набору. Цікава было тое, што аўтары паспрабавалі разьдзяліць два  (дзьве копіі кожнай храмасомы). А яшчэ ў геноме Вэнтэра выявілі ДНК-пасьлядоўнасьці, зьвязаныя з , павышанай рызыкай антысацыяльных паводзінаў, хваробы Альцгаймэра і сардэчна-судзінных захворваньняў.

У 2005 навуковец заснаваў фірму Synthetic Genomics па вытворчасьці  і  з выкарыстаньнем мадыфікаваных мікраарганізмаў. У 2010 року група навукоўцаў кампаніі на чале з Вэнтэрам паведамілі пра стварэньне першага «», а фактычна вельмі доўгай ДНК-малекулы з поўным геномам бактэрыі, якую пасьля ўставілі ў іншую вузу. У ДНК аднавузавага арганізму дадалі 4 «вадзяныя знакі» дзеля ідэнтыфікацыі яго як сынтэтычнага:
# Кодавую табліцу ўсяго альфабэту з пунктуацыяй;
# імёны усіх 46 датычных навукоўцаў;
# тры цытаты;
# адрас электроннай пошты.

Штучны арганізм назвалі **, ці *Сынтыяй*. У 2016 року Крэйг Вэнтэр паведаміў пра стварэньне 3-й вэрсіі Сынтыі з усяго 473 генамі, што найменш з усіх жывых арганізмаў. Дзеля гэтага з геному былі выразаныя ўсе неістотныя гены, каб пакінуць толькі неабходныя для падтрымкі жыцьця.

У 2018 року Вэнтэр сышоў з пасады старшыні рады Synthetic Genomics, каб сфакусавацца на працы ва , заснаваным у 2006 року. Інстытут Джона Крэйга Вэнтэра (ІДКВ) займаецца дасьледаваньнямі ў галіне сынтэтычнай біялёгіі. У 2022 року заснавальнік прадаў яго Каліфарнійскаму ўнівэрсытэту ў Сан-Дыега

У 2014 року Крэйг Вэнтэр разам зь  і  заснавалі кампанію «», якая займаецца працягненьнем здаровага і якаснага жыцьця. У 2014—2018 роках Вэнтэр займаў пасаду старшыні і галоўнага выканаўчага дырэктара фірмы. У 2018 кампанія падала на яго пазоў, абвінаваціўшы ў выкраданьні камэрцыйных тайнаў. Суд адкінуў абвінавачваньне як бяздоказнае.

Крэйг Вэнтэр напісаў тры кнігі: *Раскадаванае жыцьцё*, *Жыцьцё з хуткасьцю сьвятла*, *Падарожжа Чараўніка II: Экспэдыцыя, якая раскрыла сакрэты акіянскага мікрабіёму*. Апошняя кніга распавядае пра экспэдыцыю па зьбіраньні ўзораў у Сусьветным акіяне — 15-гадовым зборы мікробаў і расышыфраваньні іхняга ДНК.

## Асабістае жыцьцё
У першым шлюбе з  мелі сына Крыстафэра. Пасьля нядоўгага шлюбу другі раз жаніўся з , у 2005 разьвяліся. У 2008 року трэці раз пабраўся шлюбам з Гізэр Кавальскай. Жывуць у  (Сан-Дыега, Каліфорнія). Валодае яшчэ ранчам у  і яшчэ двума дамамі ў Мэне.

Крэйг Вэнтэр — атэіст.

## Прэміі і ўзнагароды
* 1996: залатая таблічка Амэрыканскай акадэміі дасягненьняў
* 1999: прэмія Ньюкамба Кліўлэнда
* 2000: прэмія Якаба Гескеля Габая ў біятэхналёгіі і мэдыцыне
* 2001: прэмія Біятэхналягічнай спадчыны
* 2002: прэмія Асацыяцыі малекулярнай паталёгіі за выбітныя дасягненьні ў малекулярнай дыягностыцы
* 2007: ганаровы доктар ўнівэрсытэту штату Арызоны, ганаровы доктар Імпэрскага коледжу Лёндану
* 2008: мэдаль „Падвойная сьпіраль“
* 2008: прэмія Кістлера Фундацыі за будучыню за геномныя дасьледаваньні
* 2008: прэмія ENI
* 2008: Нацыянальны навуковы мэдаль ЗША ад прэзыдэнта Барака Аўбамы
* 2010: ганаровы доктар унівэрсытэту Кларксана
* 2011: Дыксанава прэмія за мэдыцыну

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Працягласьць чалавечага жыцьця 
* Інстытут Джона Крэйга Вэнтэра 

Катэгорыя:Атэісты ЗША
Катэгорыя:Генэтыкі ЗША
Катэгорыя:Генэтыкі чалавека
Катэгорыя:Біятэхнолягі
Катэгорыя:Працягвальнікі жыцьця
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Леэўвэнгука
Катэгорыя:Ляўрэаты міжнароднай прэміі Гайрднэра
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі Паўля Эрліха і Людвіга Дармштэтэра
Катэгорыя:Сябры і сябры-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Сябры Нацыянальнай акадэміі мэдыцыны ЗША
Катэгорыя:Сябры Амэрыканскай акадэміі мастацтваў і навук
Катэгорыя:Сябры Амэрыканскага філязофскага таварыства
Катэгорыя:Баявыя мэдыкі
Катэгорыя:Удзельнікі Віетнамскай вайны
Катэгорыя:Выкладчыкі ўнівэрсытэту ў Бафала
Катэгорыя:Выпускнікі Каліфарнійскага ўнівэрсытэту ў Сан-Дыега