Аахэн

**Аахэн** (, , ) — горад у Нямеччыне, у зямлі Паўночны Райн — Вэстфалія, разьмяшчаецца на самай мяжы з Бэльгіяй і Нідэрляндамі. Горад зьяўляецца цэнтрам электратэхнічнай, мэталюргічнай прамысловасьці, а таксама буйным чыгуначным цэнтрам Нямеччыны.

## Гісторыя
У навакольлі Аахэну былі знойдзены старажытныя кельцкія паселішчы, якія далі пачатак гораду. У часы панаваньня на гэтых землях Рымскай імпэрыі, тут быў пабудаваны горад пад назвай *Aquae Grani* ці *Aquisgranum* (ад назвы кельцкага бога здароўя *Granusa*), таму што тут знаходзіліся аздараўляльныя мінэральныя крыніцы. Кароль франкаў Піпін Кароткі ацаніў лячэбныя ўласьцівасьці тэрмаў Аахэна, і на месцы рымскага храма па яго загаду была пабудавана капліца а таксама рэзыдэнцыя (*palatium*). Менавіта з гэтага моманту пачынаюцца пісьмовыя згадкі аб Аахэне ў 765 годзе.

Сын Піпіна, Карл Вялікі, уладар імпэрыі Каралінгаў, зрабіў Аахэн сваёй сталіцай. У 790 годзе тут быў пабудаваны вялікі каралеўскі палац ў клясычным стылі, разам зь вядомай капліцай, якая засталася і да нашых дзён. Будаваў каліцу майстар *Ода з Метзу*. У гэтай капліцы Карл Вялікі сабраў шмат каштоўных хрысьціянскіх рэліквіяў.

У 962 годзе Атон I Вялікі каранаваўся ў Аахэнскім саборы, і з гэтага часу да 1531 году, там каранаваўся 31 імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі. У 1165 годзе Карл Вялікі быў кананізаваны, а праз год, Аахэн атрымаў правы гораду і стаў вольным горадам. У XII—XIII стагодзьдзях, горад паступова разьвіваўся, у асноўным дзякуючы гандлю. У 1372 годзе ў Аахэне ўпершыню ў сьвеце пачалі рабіць пашыраныя агульна манэты (грош) з пазначэньнем году «Ад нараджэньня Хрыста». ў У часы позьняга Сярэднявечча ў Аахэне пачало разьвівацца ткацтва, а горад пачаў граць важную ролю ў нямецкай палітыцы (тут адбываліся рады *Рэйхстагу*) і *сыноду*. У XVI стагодзьдзі, у выніку рэлігійных войнаў, пачаўся заняпад гораду — каранацыі каралёў былі перанесены ў Франкфурт-на-Майне, заняпад паскорыўся пасьля пажару 2 траўня 1656 году, калі горад згарэў амаль поўнасьцю.

У XVII—XIX стагодзьдзях горад быў папулярным курортам сярод эўрапейскіх багатых людзей (мінэральныя крыніцы), а таксама месцам для адпачынку з казыно, бальнымі залямі і іншымі месцамі адпачынку. У Аахэне быў падпісаны мір паміж Гішпаніяй і Францыяй пасьля вайны за Фляндрыю ў 1668 годзе. У 1801 годзе, горад перайшоў пад уладу Францыі, але ў 1815 годзе Венскі кангрэс перадаў яго Прусіі. У 1818 годзе тут адбыўся першы кангрэс *Сьвяшчэннага Зьвязу*. У ХІХ стагодзьдзі і ў пачатку ХХ стагодзьдзя, дзякуючы блізкасьці вугальных шахтаў, у Аахэне атрымала разьвіцьцё мэталюргічная, хімічная, а таксама тэкстыльная прамысловасьць. У гэты час горад стаў важным транспартным цэнтрам, які злучаў чыгуначныя лініі Нямеччыны і Бэльгіі.

У 1944 годзе Аахэн стаў першым нямецкім горадам, які быў заняты войскамі саюзьнікаў.

Аахэнскі сабор, у якім пахаваны Карл Вялікі і Атон III, быў уключаны ў сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Культура
У Аахэне зьявілася першая ў сьвеце дыскатэка (1959 год) — Шатляндзкі клюб. Першым у сьвеце дыджем быў Klaus Quirini (DJ Heinrich).

Мясцовай знакамітасьцю зьяўляецца салодкі хлеб Aachener Printen, які робіцца ў форме вялікіх боханаў.

## Адукацыя
У Аахэне знаходзіцца адзін з самых прасунутых унівэрсытэтаў Нямеччыны — Райнска-Вэстфальскі тэхнічны ўнівэрсытэт Аахэну, заснаваны ў 1870 годзе як політэхнічны. У ім ад 1896 да 1899 году чытаў лекцыі ляўрэат Нобэлеўскай прэміі Вільгельм Він.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт