open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сандэ

**Са́ндэ** — дэсэрт з марозіва.

Звычайна гатуецца з шарыкаў марозіва, аздобленых фруктовым сыропам альбо жэле, здробленымі арэхамі, шакалядам, бітай сьмятанай і ягадамі.

## Гісторыя
Паводле «Оксфардзкага слоўніка ангельскай мовы» (*Oxford English Dictionary*), паходжаньне тэрміну *сандэ* невядома. Розныя гарады і штаты ЗША прэтэндуюць на тое, што менавіта там быў прыдуманы гэты папулярны ў ЗША дэсэрт: Нью-Ёрк, Бафала, Агаё, Кліўлэнд, Нью-Арлеан, Люізіяна і многія іншыя.

Сярод многіх гісторыяў пра вынаходніцтва сандэ прысутнічае тлумачэньне, што падштурхнуў да стварэньня гэтага дэсэрта напой, вядомы ў ЗША, як ** — «содавая з марозівам». Іншай прычынай зьяўляецца неабходнасьць знайсьці замену марозіву, што было папулярным ласункам, якое ўжывалі звычайна ў нядзельныя дні. У той час, як паводле аднаго з так званых «сініх законаў», забаранялася ўжываць марозіва ў нядзелю. Нядзеля па-ангельску — Sunday, адсюль і назва дэсэрту — «сандэ». Пітэр Бёрд у кнізе «Першая харчовая імпэрыя» (*The First Food Empire*, 2000) напісаў, што назва была прынята ў штаце Іліной, дзе было забаронена ўжываньне марозіва па нядзелях, а марозіва ў складзе дэсэрту з дадаваньнем іншых інгрэдыентаў ужо не зьяўлялася асноўным прадуктам, праз што гэты прадукт не лічыўся марозівам.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дэсэрты
Катэгорыя:Марозіва
Катэгорыя:Кухня ЗША
Густаў Кірхгоф

**Густаў Робэрт Кірхгоф** (; 12 сакавіка 1824, Каралевец — 17 кастрычніка 1887, Бэрлін) — адзін з вялікіх фізыкаў XIX стагодзьдзя.

Нарадзіўся 12 сакавіка 1824 у Каралеўцы; з 1842 па 1846 г. вывучаў матэматыку і фізыку ў Каралявецкім унівэрсытэце, а ў 1847 годзе ўжо выступіў у якасьці прыват-дацэнта ў Бэрліне; ў 1850—1854 гг., У якасьці экстраардынарнага прафэсара, чытаў лекцыі ў Брэславе, затым да 1874 году выконваў пасаду ардынарнага прафэсара ў Гайдэльбергу (дзе адбылося знаёмства з Робэртам Бунзэнам), адкуль у 1875 годзе пераехаў у Бэрлін; у 1875 годзе абраны чальцом бэрлінскай акадэміі, з 1862 году быў чальцом-карэспандэнтам Санкт-Пецярбурскай акадэміі навук. Памёр у Бэрліне 17 кастрычніка 1887 г.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Санкт-Пецярбурскай акадэміі навук
Катэгорыя:Нямецкія фізыкі
Эдмантан

**Э́дмантан** () — адміністрацыйны цэнтар канадзкай правінцыі Альбэрта. Насельніцтва — 752 тыс. чалавек (з прыгарадамі — 1034 тыс. чалавек па зьвестках на 2007 год). Горад разьмешчаны на рацэ Паўночны Саскачэван.

## Ураджэнцы
* Джордан Пітэрсан

*
*
Пітэр Брэйгель Малодшы

**Пітэр Брэйгель Малодшы** (1564/65 Брусэль — 1637/1638, Антвэрпэн, мянушка — «Пякельны») — нідэрляндзкі (флямандзкі) мастак.

## Глядзіце таксама
* Пітэр Брэйгель Старэйшы
* Ян Брэйгель Старэйшы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Флямандзкія мастакі
Пітэр Брэйгель Старэйшы

**Пітэр Брэйгель Старэйшы**, вядомы таксама як «**Мужны**» (; каля. 1525—1569) — флямандзкі мастак і графік, самы вядомы і значны з мастакоў з такім прозьвішчам. Майстар краявідаў і жанравых сцэн. Бацька мастакоў Пітэра Брэйгеля Малодшага (Пякельнага) і Яна Брэйгеля Старэйшага (Райскага).

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Флямандзкія мастакі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1520-я гады
Катэгорыя:Памерлі ў 1569 годзе
Ян Брэйгель Старэйшы

**Ян** (*Жан*) **Брэйгель** **Аксамітны** (*Старэйшы, Кветкавы*) (, (1568, Брусэль — 13 студзеня 1625, Антвэрпэн) — вядомы флямандзкі мастак і сын Пітэра Брэйгеля Старэйшага.

## Глядзіце таксама
* Пітэр Брэйгель Старэйшы
* Пітэр Брэйгель Малодшы

## Крыніцы

Катэгорыя:Флямандзкія мастакі
Піхта белая

**Піхта белая** (*Abies alba*} — від вечназялёных дрэваў роду піхта (*Abies*).

Барэальны рэліктавы від, арэал якога ахоплівае Атлянтычную і Сярэднюю Эўропу, Карпаты, Міжземнамор’е. Расьце ў гарах Цэнтральнай і Паўднёвай Эўропы, рэгіёнах з марскім кліматам і блізкіх па прыродных умовах тэрыторыях. На тэрыторыі Беларусі — у Белавескай пушчы.

## Літаратура
* Стрелков А. З., Романюк И. Г., Дворак Л. Е. Состояние и перспективы воспроизводства и охраны пихты белой (Abies alba Mill.) в Беловежской пуще // Сохранение биологического разнообразия лесов Беловежской пущи — Каменюки — Минск, 1996. — С. 122—130.

## Вонкавыя спасылкі

* Піхта белая ў Чырвонай кнізе РБ

Катэгорыя:Хвойныя
Пітэр Фальк

**Пітэр Майкл Фальк** (; 16 верасьня 1927, Нью-Ёрк, ЗША — 23 чэрвеня 2011, Бэвэрлі-Гілз, Каліфорнія, ЗША) — амэрыканскі актор, вядомы сваёй роляй лейтэнанта Каломба ў аднайменным тэлесэрыяле. Акрамя таго, Пітэр зьяўляўся ў такіх фільмах, як то «Прынцэса-нявеста», «Вялікія гонкі» й «Прарок». Ён двойчы быў намінаваны на прэмію «Оскар» і пяць разоў атрымліваў прэмію «Эмі» (чатыры зь іх за ролю вышукніка Каломба) і адзін раз «Залаты Глёбус». У 1996 годзе часопіс TV Guide уключыў Фалька ў свой сьпіс 50 найвялікшых тэлевізійных зорак усіх часоў, дзе ён апынуўся на 21 радку.

## Біяграфія
Пітэр Фальк нарадзіўся 16 верасьня 1927 году ў Нью-Ёрку ў сям’і ўладальніка галянтарэйнай крамы й крамы адзеньня Майкла Пітэра Фалька й ягонай жонкі Мадлен (у дзявоцтве — Гокгаўз), якая працавала бухгальтарам. Бацька будучага актору меў вугорскія, чэскія, расейскія ды польскія габрэі.

У трохгадовым узросьце правае вока Фалька быў хірургічна выдаленае з-за выяўленай у яго хваробе рэтынаблястомы. Рэшту жыцьця ён насіў шкляное вока. Не зважаючы на гэта, яшчэ зь дзяцінства Пітэр часьцяком удзельнічаў у спаборніцтвах па камандным відах спорту, як то бэйсбол ці баскетбол.

Першае зьяўленьне Фалька на сцэне адбылася ў 12 гадоў, калі ён прыняў удзел у спэктаклі «Піраты Пэнзанса», які ставіўся ў летнім лягеры «Camp High Point», разьмешчаным у прадмесьці Нью-Ёрку. Адным з настаўнікаў Фалька ў лагеры быў Рос Мартын зь якім пазьней яны здымаліся ў «Вялікіх гонках» і адным з эпізодаў сэрыялу «Каломба».

Навучаўся Пітэр ў Вышэйшай школе Осынінгу, разьмешчанай у навакольлі Нью-Ёрку, дзе быў «прэзыдэнтам» аднаго са старэйшых клясаў. Пасьля заканчэньня школы ў 1945 годзе, ён паступіў у каледж Гамільтан. Яшчэ да заканчэньня Другой сусьветнай вайны Фальк паспрабаваў уступіць ува Ўзброеныя сілы ЗША, але яму адмовілі з-за шклянога вока. Ён быў залічаны ў шэрагі Вайскова-марскога флёту ЗША, дзе служыў памочнікам кухара і прыбіральшчыкам. Апасьля Фльк падарожнічаў па Эўропе й нават 6 месяцаў працаваў на чыгунцы ў Югаславіі.

Пасьля вяртаньня дахаты Пітэр навучаўся ў Сыракускім унівэрсытэце ў Нью-Ёрку на эканамічным аддзяленьні, аднак ён быў не ўпэўнены ў тым, што жадае рабіць далей. Пасьля ўнівэрсытэту працаваў адміністратарам і клеркам, апразь нейкі час запісаўся ў тэатар. З 1958 году пачаў рэгулярна зьяўляцца ў кіно й тэлебачаньні, зьняўшыся у фільмах «Карпарацыя забойства» «Жменя цудаў», «Вялікія гонкі», «Гэты вар’яцкі, вар’яцкі, вар’яцкі, вар’яцкі сьвет». Але самай знакамітай для Пітэра Фалька стала роля лейтынанта лос-анджэлесаўскай паліцыі Каломба ў сэрыяле «Каломба», які з-за сваёй папулярнасьці доўжыўся 19 гадоў.

Актор памёр увечары 23 чэрвеня 2011 году ў Бэвэрлі-Гілз, паводле заяваў Пітэр Фальк пакутаваў на хваробу Альцгаймэра і дэмэнцыю.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
* 
* Пітэр Фальк на сайце Find a Grave.
* Пітэр Фальк на сайце Emmys.com.
* Навіны пра Фалька на The New York Times.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Памерлі ў Бэвэрлі-Гілз
Парафіна

**Парафіна** — сумесь вуглевадародаў складу ад С18Н38 да С35Н72. Шчыльнасьць 0,880—0,915 г/см³ (15 °C). Атрымоўваюць галоўным чынам з нафты.

Тэмпэратура плаўленьня 40—65 градусаў Цэльсія.

## Глядзіце таксама
* Гудрон
* Бітум

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нафтапрадукты
Асфальт

**Асфальт** (ад  — «горная смала») — сумесь бітумаў (60—75% у прыродным зь мінэральнымі матэрыяламі: жвірам і пяском; 13—60% у штучным з друзам або жвірам, пяском і мінэральным парашком. Ужываюць для пакрыцьцяў на аўтамабільных дарогах, як дахавы, гідра-і электраізаляцыйныя матэрыял, для падрыхтоўкі абкітовак, клеяў, лакаў і інш.

## Глядзіце таксама
* «Макродар»

Катэгорыя:Дарогі
Катэгорыя:Нафтапрадукты
Парасон

**Парасон** (ад  — літаральна «заслона ад сонца») — прылада, прызначаная для абароны чалавека ад дажджу або ад сонечных прамянёў.

Парасон складаецца звычайна з сынтэтычнага воданепранікальнага матэрыялу (нейлон, поліамід), нацягнутага на каркас з мэталічных дротаў, які ўмацоўваецца на стрыжні (ручка парасона), прызначаным для ўтрыманьня парасона над галавой. Для зручнасьці ручка парасона загнутая на канцы ў выглядзе крука або мае на канцы булавешку, якая можа мець розныя формы.

Катэгорыя:Прадметы побыту
Ромбавыя

**Ро́мбавыя** (*Rajidae*) — самае разгалінаванае сямейства скатаў з васьмю родамі і больш чым 200 відамі.

## Распаўсюджаньне
Ромбавыя жывуць ва ўсіх сусьветных акіянах ад Арктыкі да Антарктыкі. Большасьць відаў жывуць ва ўмераных шыротах на марскім дне, якое складаецца з глею ці пяску. У тропіках прадстаўнікі сямейства ромбавых сустракаюцца радзей. Іх няма ў Палінэзіі, на Гаваях, у Мікранэзіі, у Карыбскім моры, а таксама паблізу ад каралавых рыфаў.

Катэгорыя:Храстковыя рыбы
Паб

**Паб** (ад  — скарачэньне ад &nbsp;— «публічны дом») — установа, у якой прадаюцца алькагольныя напоі для расьпіцьця непасрэдна або па-за межамі дадзенага памяшканьня. Многія пабы маюць у наяўнасьці невялікі бровар, які знаходзіцца непасрэдна ў пабах або паблізу ад іх. Піва, зваранае там, зьяўляецца асноўным брэндам паба.

У асноўным пабы сустракаюцца ў ангельскамоўных краінах, такіх як Вялікабрытанія, Ірляндыя, Канада, Аўстралія і Новая Зэляндыя, у меншай ступені — у ЗША. Пабы сустракаюцца і ў іншых краінах, але там яны не зьяўляюцца пераважнымі піцейных ўстановамі.

## Віды страў
* Напоі
** Піва
* Халоднныя стравы з хлебам
** Утопэнец


Катэгорыя:Рэстараны паводле тыпаў
Катэгорыя:Грамадзкія збудаваньні
Піцьці

**Піцьці**, **Паляца Піцьці** () — самы вялікі зь існых цяпер флярэнтыйскіх паляца, адна з самых значных славутасьцяў Флярэнцыі. Знаходзіцца на пакацістай Плошчы Піцьці; ззаду будынку разьмяшчаюцца сады Баболі.

## Гісторыя
Будынак служыў рэзыдэнцыяй спачатку вялікаму герцагу Мэдзічы, затым дынастыі Лятарынгскіх герцагаў і, нарэшце, італьянскай каралеўскай сям’і. Цяпер гэта адзін з самых буйных музэйных комплексаў Флярэнцыі. Тут разьмешчаны Палацінская галерэя, Галерэя сучаснага мастацтва, Музэй срэбра, Музэй фарфору, Музэй карэт і Галерэя касьцюма — найбуйнейшы ў Італіі збор, прысьвечаны гісторыі моды.

## Крыніцы

Катэгорыя:Люка Фанчэльлі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1458 годзе
Катэгорыя:Мастацкія музэі і галерэі Флярэнцыі
Катэгорыя:Рэзыдэнцыі Мэдычы
Катэгорыя:Каралеўскія рэзыдэнцыі Італіі
Катэгорыя:Нацыянальныя музэі Італіі
Катэгорыя:Палацы Флярэнцыі
Катэгорыя:Італьянскія транспартныя музэі
Катэгорыя:Рэнэсансныя збудаваньні Флярэнцыі
Рудая рысь

**Рудая рысь** (*Lynx rufus*) — від рысяў родам з Паўночнай Амэрыкі.

## Зьнешні выгляд
Зьнешне гэта тыповая рысь, але больш дробная, памерам у палову звычайнай рысі, не такая даўганогая і шырокалапая, бо ёй не патрабуецца хадзіць па глыбокім сьнезе, але больш кароткахвостая. Даўжыня яе цела 60,2-80 см, вышыня ў карку 30-35 см, маса 6,7-11 кг.

## Крыніцы
* Kelly, M., Caso, A. & Lopez Gonzalez, C. 2008. Lynx rufus. The IUCN 
* Ciszek, D. 2002. "Lynx rufus" (On-line), Animal Diversity Web 
* Lynx rufus | ARKive 
* *Ronald M. Nowak* Walker's carnivores of the world. — JHU Press, 2005. — С. 244. — ISBN 0801880327. 

Катэгорыя:Каціныя
Рувэнзоры

**Рувэнзоры** (Ruwenzori) таксама **Рвэнзоры** (Rwenzori) — горны ланцуг ва Ўсходняй і Цэнтральнай Афрыцы, на мяжы Ўганды і Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Магчыма, гэты горны хрыбет і ёсьць тыя самыя **Месяцовыя горы**, якія згадваюцца антычнымі географамі як выток Ніла.
Катэгорыя:Горныя сыстэмы Афрыкі
Руанская катэдра

**Руа́нская катэдра** (; **Катэдра Руанскай Божай Маці**) — гатычная катэдра ў горадзе Руане. Катэдра арцыбіскупа Руану і Нармандыі. Аднесеная да ліку помнікаў нацыянальнай спадчыны Францыі. З 1876 па 1880 гады была самым высокім будынкам сьвету (151 мэтар), саступіўшы гэты тытул Кёльнскаму сабору.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рыма-каталіцкія катэдры Францыі
Катэгорыя:Гатычныя катэдры Францыі
Катэгорыя:Руан
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1145 годзе
Катэгорыя:Катэдры Нармандыі
Катэгорыя:Катэдры пад тытулам сьвятой Марыі
Катэгорыя:Каралеўскія пахаваньні
Рубэн Гальега

**Рубэн Давід Гансалес Гальега** ( 20 верасьня 1968, Масква, СССР) — расейскі пісьменьнік і журналіст. У цяперашні час жыве ў ЗША.

Шырока вядомы як аўтар аўтабіяграфічнага твора «Белае на чорным», уганараванага ў 2003 годзе літаратурнай прэміі «Букер — Адкрытая Расея» за лепшы раман на расейскай мове.

Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 20 верасьня
Катэгорыя:Расейскія журналісты
Руан

**Руан** (, ) — горад на поўначы Францыі, сталіца рэгіёну Нармандыя (да 1 студзеня 2016 году — рэгіёну Верхняя Нармандыя) і прэфэктура дэпартамэнту Прыморская Сэна. Цэнтар гістарычнага рэгіёну Нармандыя. Насельніцтва складала 110 117 чалавек, паводле зьвестак на 2016 год.

## Геаграфія
Горад разьмешчаны на берагах Сэны. Ставіцца да паўночнай часткі Парыскай аглямэрацыі. Тэрыторыю горада праймаюць прытокі Сэны, у прыватнасьці, рэчкі Абэці, Рабэк і Каі. Да будаўніцтва марской гавані ў Гаўры порт Руана прымаў марскія суды. Стары горад-музэй мае шмат старадаўніх будынкаў выключнай мастацкай каштоўнасьці. Руанскае левабярэжжа было практычна сьцёрта з твару Зямлі падчас Нармандзкай апэрацыі.

## Гісторыя
Руан меркавана быў заснаваны рымлянамі й у антычную эпоху называўся *Rotomagus*. Першым біскупам горада лічыцца Мэлён Руанскі. Пры Мэравінгах Руан атрымаў статус сталіцы Нэйстрыі.

У 876 годзе Руан быў заваяваны нарманамі й з тых часоў стаў сталіцай Нармандзкага герцагства, нягледзячы на тое, што некаторыя герцагі аддавалі перавагу жыць у Кане). У 1204 годзе ангельска-нармандзкі манарх Ян Безьзямельны быў вымушаны саступіць Нармандыю свайму кузэну Філіпу Аўгусту.

Пасьля пераходу да французаў, асабліва на зыходзе Сярэднявечча, Руан заставаўся адным з самых шчасных гарадоў Францыі і вёў вялікае будаўніцтва. Таксама ён служыў рэлігійнай сталіцай паўночнай Францыі, бо адзіны ў гэтых краях валодаў уласным арцыбіскупам.

## Эканоміка
У Руане разьмешчаны буйны рачны порт, даступны для марскіх суднаў. У горадзе атрымала разьвіцьцё баваўняная й іншыя галіны тэкстыльнай прамысловасьці.

## Славутасьці

Église St-Maclou.jpg|Сэн-Маклю
Normandie Seine Rouen16 tango7174.jpg|Царква Сэн-Ўэн
Rouen rues jnl 3.jpg|Старажытны дом
Rouen.Gros-Horloge.jpg|Гро-Арлёж
Église Saint-Laurent de Rouen.jpg|Царка Сэн-Гадар


## Глядзіце таксама
* Гуга Руанскі
* Руанскі сабор

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Францыі
Рострум

**Рострум**, **растраль** або **растральны шчыток** — лускавіна галавы зьмеяў, а таксама некаторых іншых жывёлаў. Растральны шчыток уяўляе сабой няпарную лускавінку на пярэднім акраю насавой часткі галавы, непасрэдна над ратавой адтулінай.

Назва растраль паходзіць ад лацінскага *rostrum* — нос.

Катэгорыя:Анатомія жывёлаў
Робэрт Фултан

**Ро́бэрт Фу́лтан** (;  — ) — амэрыканскі інжынэр і вынаходнік, стваральнік аднаго зь першых параходаў і праекта адной зь першых падводных лодак.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Інжынэры ЗША
Кёльнская катэдра

**Кё́льнская катэдра** () — гатычныя катэдра у Кёльне (Нямеччына), аб’ект сусьветнай культурнай спадчыны ЮНЭСКО. Афіцыйная назва: высокая Домская царква сьв. Пятра і Марыі, рыма-каталіцкая. Катэдра трэцяя ў сьвеце (пасьля катэдры ў Сэвільлі і Мілянскае катэдры) і другая ў Эўропе па вышыні (157,38 мэтраў — паўночная вежа). Многія гісторыкі архітэктуры бачаць у ёй гарманізацыю ўсіх будаўнічых элемэнтаў і ўпрыгожваньня, які ўласьцівыя сярэднявечна-гатычнаму стылю.

Кёльнскую катэдру у 2001 наведала 5 мільёнаў чалавек, у 2004 — 6 мільёнаў. У 2005 годзе катэдру навeдаў Папа Бэнэдыкт XVI.

Катэдра
Катэгорыя:Храмы
Робэрт Фрост

**Робэрт Фрост** (анг. Robert Frost, , Сан-Францыска — , Бостан) — адзін з найбуйнейшых паэтаў у гісторыі ЗША, чатыры разы ляўрэат Пулітцэраўскай прэміі (1924, 1931, 1937, 1943).

## Беларускія пераклады
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклалі Васіль Зуёнак, Васіль Вітка, Лявон Баршчэўскі.
* *Фрост Р.* Агонь і лёд (перакл. Ю. Жалезка) // Annus Albaruthenicus = Год Беларускі. № 1/2000.
* *Фрост Р.* Выбраныя вершы (перакл. І. Кулікоў) // Энцыклапедыкс. 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Паэты ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сан-Францыска
Робэрт Фалкон Скот

**Робэрт Фалкон Скот** (;  г. — магчыма, ) — ангельскі марскі афіцэр, падарожнік, адзін зь першаадкрывальнікаў Паўднёвага полюса ў 1912 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ангельскія вайскоўцы
Катэгорыя:Брытанскія вайскоўцы
Робэрт Эндрус Мілікен

**Робэрт Эндрус Мілікен** (; 22 сакавіка 1868, Морысан, Іліной, ЗША — 19 сьнежня 1953, Сан-Марына, Каліфорнія, ЗША) — амэрыканскі фізык. У 1923 годзе атрымаў Нобэлеўскую прэмію па фізыцы за працы ў галіне фотаэлектрычнага эфэкту і за вымярэньня зарада электрона. Пасьля ён займаўся вывучэньнем касьмічных прамянёў. Замежны чалец-карэспандэнт Акадэміі навук СССР (ад 1925).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Робэрт Мілікен nobelprize.org

Катэгорыя:Фізыкі ЗША
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Акадэміі навук СССР
Міхаіл Афанасьеў

**Міхаіл Афанасьеў** ( 4 лістапада 1986 году) — колішні беларускі футбаліст, паўабаронца. Таксама мае грамадзянства Казахстану.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец менскай школы «Зьмена». Гуляў за БАТЭ і МТЗ-РІПА. У 2008 годзе перайшоў у пермскі «Амкар», пасьля гуляў у іншых расейскіх клюбах, як то за «Кубань» і «Салют».

У лютым 2011 году вярнуўся ў Беларусь, падпісаўшы кантракт зь менскім «Дынама». У сьнежні 2012 году пакінуў «Дынама» ў статусе свабоднага агента, а ў лютым 2013 году стаў гульцом «Гомля». У «Гомлі» трывала выступаў у асноўным складзе, звычайна на пазыцыі правага паўабаронцы. Па заканчэньні сэзону 2013 году пакінуў «Гомель» і ў студзені 2014 году падпісаў кантракт з казаскім клюбам «Атыраў». У сакавіку 2014 году атрымаў грамадзянства Казахстану, дзякуючы чаму перастаў лічыцца легіянэрам у мясцовым чэмпіянаце. У студзені 2015 году пакінуў «Атыраў» па заканчэньні кантракту і неўзабаве падпісаў кантракт з салігорскім «Шахцёрам».

Пачатак сэзону 2015 году быў вымушаны прапусьціць праз траўму, вярнуўся на поле ў канцы траўня. Па вяртаньні быў асноўным правым паўабаронцам каманды, аднак па заканчэньні сэзону кантракт з гульцом было пастаноўлена не падаўжаць, і ў лістападзе 2015 году Афанасьеў пакінуў Салігорск. У студзені 2016 году далучыўся да складу «Белшыны». У бабруйскім клюбе стаў выкарыстоўвацца на пазыцыі флянгавага абаронцы. У чэрвені 2016 году скасаваў кантракт зь «Белшынай» і неўзабаве далучыўся да складу «Тарпэда-БелАЗ». У складзе жодзінскага клюбу быў асноўным правым паўабаронцам, у другой палове сэзону 2016 году забіў 5 галоў у чэмпіянаце Беларусі і гуляў у Лізе Эўропы. У студзені 2017 году падоўжыў кантракт з «аўтазаводцамі». У сэзоне 2017 году засаваўся гульцом асноўнага складу, аднак па заканчэньні сэзону ў лістападзе 2017 году пакінуў «Тарпэда-БелАЗ».

У лютым 2018 году стаў гульцом расейскага «Факела». Пакінуў каманду пасьля сэзону 2018—2019 гадоў у ліпені 2019 году і пачаў трэнавацца зь «Іслаччу», а неўзабаве падпісаў кантракт з гэтым клюбам. Спачатку гуляў у пачатковым складзе каманды, пазьней стаў выходзіць на замену. У сьнежні 2019 году па заканчэньні кантракту пакінуў «Іслач». У студзені 2020 году зноў стаў гульцом жодзінскага «Тарпэда-БелАЗ». Пачынаў сэзон 2020 году ў стартавым складзе жодзінцаў, але пасьля пераважна выходзіў на замену. У студзені 2021 году падоўжыў кантракт з клюбам. У сэзоне 2021 году радзей зьяўляўся на полі, выкарыстоўваўся як гулец ратацыі.

У пачатку 2022 году завяршыў кар’еру і перайшоў на пасаду трэнэра-адміністратара ў жодзінскім клюбе. У сьнежні 2023 году атрымаў трэнэрскую ліцэнзію катэгорыі B.

### Міжнародная
Быў капітанам моладзевай зборнай Беларусі. Уважаецца рэкардсмэнам моладзевай зборнай паводле колькасьці праведзеных матчаў і забітых галоў.

## Дасягненьні
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2012, 2015, 2020

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце Дынама Менск
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Сяргей Паліцевіч

**Сярге́й Паліце́віч** ( 9 красавіка 1990 году, Ліда, БССР) — колішні беларускі футбаліст, абаронца. Былы гулец нацыянальнай зборнай Беларусі. Сёньня займае пасаду спартовага дырэктара жодзінскага «Тарпэда»-БелАЗ.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец лідзкага футболу, у 2007 годзе гуляў за «Нафтан», а ў наступным годзе апынуўся ў расейскім клюбе «Крылы Саветаў» з Самары. Пазьней вярнуўся ў «Нафтан» на правах арэнды.

У студзені 2011 году падпісаў кантракт зь менскім «Дынама», дзе хутка стаў асноўным цэнтральным абаронцам. У кастрычніку 2013 году разам з Аляксандрам Сулімам быў пераведзены ў дублюючы склад, але празь месяц вярнуўся ў аснову і зноўку заняў сваё месца ў цэнтры абароны. У студзені 2014 году падоўжыў кантракт з «Дынама» на два гады. У сэзоне 2014 году ўжо трывала выступаў у аснове на пазыцыі цэнтральнага абаронцы. У сэзоне 2015 году, пасьля сыходу з «Дынама» Дзьмітрыя Молаша і Ігара Стасевіча, стаў капітанам каманды.

Па заканчэньні сэзона 2015 году ў «Дынама» жадалі падоўжыць супрацу з абаронцам, але Паліцевіч меў намер працягнуць кар’еру за мяжой. 14 студзеня 2016 году ён скдаў працоўную дамову з турэцкім клюбам «Генчлербірлігі», якая мела тэрмін на 1,5 гады. Неўзабаве замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У чэрвені 2017 году падоўжыў пагадненьне з «Генчлербірлігі» яшчэ на два гады. Паводле вынікаў сэзону 2017—2018 гадоў «Генчлербірлігі» страціў месца ў турэцкай Супэрлізе, і ў ліпені 2018 году Паліцевіч перайшоў у казаскі «Кайрат». Спачатку трывала гуляў у пачатковым складзе, але пазьней стаў заставацца на лаўцы запасных. У сэзоне 2019 году звычайна быў гульцом ратацыі, часам зьяўляўчыся на пляцоўцы ў першай адзінаццатцы.

У студзені 2020 году пакінуў «Кайрат» і неўзабаве ўзмацніў склад салігорскага «Шахцёра». У 2020—2021 гадах шмат прапусьціў праз траўмы, а ў сэзоне 2022 году замацаваўся ў асноўным складзе каманды, стаўшы ейным капітанам. У студзені 2023 году па заканчэньні кантракту пакінуў «Шахцёр» і хутка стаў гульцом менскага «Дынама». У сакавіку быў абраны капітанам каманды. Па заканчэньні чэмпіянату 2024 году пакінуў сталічны клюб і прыяднаўся да жодзінскага «Тарпэда»-БелАЗ, стаўшы ў ім віцэ-капітанам каманды.

У жніўні 2025 году атрымаў сур’ёзную траўму, пасьля чаго быў праапэраваны. Па завяршэньні сэзону афіцыйна скончыў кар’еру футбаліста, але застаўся ў клюбе, заняўшы пасаду спартовага дырэктара.

### Міжнародная
21 траўня 2014 году дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Беларусі ў таварыскім матчы з камандай Ліхтэнштайну.

## Дасягненьні
**«Дынама»**:
* Чэмпіён Беларусі: 2020, 2021, 2023, 2024
* Срэбны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2014, 2015
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2012, 2013
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2010, 2013, 2014, 2015, 2022, 2023

**Беларусь**:
* Бронзавы прызэр маладзёвага чэмпіянату Эўропы: 2011

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Дынама» Менск
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Беларускія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Аляксандар Суліма

**Аляксандар Суліма** (нарадзіўся 1 жніўня 1979 году) — колішні беларускі футбаліст, брамнік. Уваходзіць у Клюб беларускіх брамнікаў, якія не прапускалі галы ў 100 і болей матчах на найвышэйшым узроўні. У 2003—2007 гадах правёў 6 матчаў у складзе нацыянальнай зборнай Беларусі. У цяперашні час працуе трэнэрам брамнікаў у гарадзенскім «Нёмане».

## Кар’ера
Пераход Аляксадра з МТЗ-РІПА ў склад менскага «Дынама» выклікаў абурэньне з боку фанатаў бела-блакітных, з-за варожых адносінаў заўзятараў абодвух клюбаў. Аднак, зь цягам часу дзякуючы добрай гульні Суліма атрымаў добрае стаўленьне аматараў клюбу, атрымаўшы нават званьне найлепшага гульца клюбу сэзону 2012 году паводле апытаньня заўзятараў. У кастрычніку 2013 году разам зь Сяргеем Паліцевічам быў пераведзены ў дубль, а потым кантракт з «Дынама» быў скасаваны. У студзені 2014 году падпісаў кантракт з гарадзенскім «Нёманам».

У красавіку 2015 году ўвайшоў у штаб моладзевай зборнай Беларусі ў якасьці трэнэра брамнікаў. У жніўні 2023 году атрымаў трэнэрскую ліцэнзію катэгорыі PRO.

## Дасягненьні
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2012

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце менскага «Дынама»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горадні
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Нёман» Горадня
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Лада» Тальяці
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Партызан» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Менск
Сьцяг Пакістану

**Сьцяг [[Пакістан]]у** — палотнішча зялёнага колеру зь белай паласой ля тронка і белым паўмесяцам з зоркай. Афіцыйны сьцяг краіны прыняты пасьля абвяшчэньня незалежнасьці 14 жніўня 1947 году. Зялёны колер сымбалізуе мусульманаў, якія складаюць большасьць насельніцтва Пакістану, а белы - немусульманаў. Белы паўмесяц ўвасабляе прагрэс, а белая зорка - сьвятло і веды.

Пакістан
Кура-Араксінская нізіна

**Кура-Араксінская нізіна** знаходзіцца ў Закаўказьзі, у Азэрбайджане, у ніжнім цячэньні рэк Кура і Аракс. На ўсходзе абмываецца Касьпійскім морам.

Даўжыня 250 км, шырыня 150 км. Вышыня каля 200 м, у сярэдняй і ўсходняй частках ніжэй за ўзровень акіяна. Алювіяльна-акумулятыўная раўніна. У аснове — Ніжнекурынскі сынклінорый. Радовішчы нафты. Рэльеф ускладнены конусамі вынасу рэк, грывамі, паніжэньнямі («чалы»), узгоркамі з гразевымі вульканамі. Клімат сухі субтрапічны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня 1,3—3,6°С, ліпеня 25—28°С. Гадавая колькасьць ападкаў 200—400 мм. Глебы шэразёмныя і бурыя, шмат саланчакоў і саланцоў. Палыновыя і салянкавыя паўпустыні, выкарыстоўваюцца як зімовыя пашы. На арашальных землях вінаграднікі, сады, вырошчваюць бавоўнік.

Асобныя часткі Кура-Араксінскай нізіны: Карабаская, Муганская, Шырванская, Мільская раўніны.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Геаграфія Азэрбайджану
Катэгорыя:Каўказ
Блакітная валошка

**Блакітная валошка** (*Centaurea cyanus*)&nbsp;— расьліна сямейства астравых.

## Паходжаньне назвы

Лацінская назва сямейства паходзіць ад імя мітычнае істоты кентаўра Хірона, які лічыўся адным з найлепшых лекараў. Назва віду ў перакладзе з лацінскае азначае «сіні», «цёмна-блакітны».

## Распаўсюджаньне

Расьце на палях, уздоўж дарогаў.

## Характарыстыка

Аднагадовая павуціністая расьліна вышынёю 30—60 (да 100) см. Лісткі целасныя лінейныя. Крайнія кветкі ў кошыку варонкападобныя. Лісточкі абгортак па краі вейкавыя. Цьвіце з чэрвеня да восені.

Крайнія варонкападобныя кветкі бязплодныя, яны прывабліваюць вусякоў, якія запылююць сярэдзінныя трубчастыя кветкі. Слупок знаходзіцца разам з тычачкамі, што зрасьліся ў трубачку.

## Размнажэньне

Размнажаецца насеньнем, жывучасьць якога зьберагаецца да 10 рокаў. Вось чаму валошка блакітная нярэдка ёсьць злосным зельлем.

## Мэдычнае выкарыстаньне

Крайнія варонкападобныя кветкі кошыку ўжываюць у мэдыцыне. Месьцяць мачагонныя ды жоўцегонныя, спазмалгічныя рэчывы.

Блакітная
Катэгорыя:Лекавыя расьліны
Кура (рака)

**Кура** — рака ў Турэччыне, Грузіі і Азэрбайджану.

Даўжыня 1364 км, плошча басэйна 188 тыс. км². Пачынаецца на Армянскім нагор’і ў Турэччыне, да г. Тбілісі цячэ пераважна ў цясьнінах, месцамі — у міжгорных катлавінах, ніжэй рэчышча падзяляецца на рукавы, даліна пашыраецца. Вышэй г. Мінгечаўр у вузкай цясьніне перасякае скалістую граду Баздаг, ніжняе цячэньне па Кура-Араксінскай нізіне, моцна мэандрыруе, берагі нізкія, абвалаваныя. Упадае ў Касьпійскае мора, утварае дэльту (плошча 100 км²). Галоўны прыток — Аракс. Сярэдні гадавы расход вады каля в. Хулур 270 м³/с. Сцёк наносаў да 21 млн т за год.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэкі Азэрбайджану
Катэгорыя:Рэкі Грузіі
Катэгорыя:Рэкі Турэччыны
Замрый

**Замрый** () — цар ізраільскі. Быў военачальнік паловы калясьніцаў ізраільскага цара Ілы, якога забіў і заняў царскі сталец. Валадарыў толькі адзін тыдзень. Калі ізраільскае войска, якое абложвала філістымскі горад Гавафон, даведалася пра забойства Замрыем цара Ілы, царом ізраільсікім быў абраны военачальніка Амрый. Ізраільскае войска аблажыла Замрыя ў сталічнай Фірцы, бачачы бязвыхаднасьць свайго становішча, ён спаліў сябе ў царскім палацы. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Цары Ізраілю
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Біблійныя манархі
Катэгорыя:Манархазабойцы
Катэгорыя:Манархі-самагубцы
Катэгорыя:Біблійныя забойцы
Катэгорыя:Самаспаленцы
Катэгорыя:Дынастыя Замрыя
Катэгорыя:Сімяонава пакаленьне
Моўная норма

**Мо́ўная но́рма** — сукупнасьць агульнаўжываных моўных сродкаў, абумоўленая гістарычна, а таксама правілы іх адбору і выкарыстаньня, якія прызнаюцца грамадзтвам найбольш прыдатнымі ў канкрэтны гістарычны пэрыяд. Норма зьяўляецца адной з істотных уласьцівасьцяў мовы, якія забясьпечваюць яе функцыянаваньне і гістарычную пераемнасьць за кошт уласьцівай ёй устойлівасьці, якая, у сваю чаргу, не выключае магчымай варыянтнасьці моўных сродкаў і заўважнай гістарычнай зьменлівасьці, паколькі норма прызначаная, з аднаго боку, захоўваць маўленчыя традыцыі, а зь іншага — задавальняць актуальным і зьменлівым патрэбам грамадзтва. Прыватным выпадкам моўнай нормы зьяўляецца літаратурная норма.

Моўная норма фіксуецца ў нарматыўных слоўніках і граматыках. Значную ролю ў распаўсюджаньні і захаваньні нормаў граюць мастацкая літаратура, тэатар, школьная адукацыя і СМІ.

Моўныя нормы адлюстроўваюць самыя характэрныя рысы нашай мовы, абавязковыя для ўсіх, хто карыстаецца ёю. Дзякуючы нормам дасягаецца адзінства мовы, разуменьне паміж людзьмі ў працэсе моўных зносінаў.

## Тыпы моўных нормаў
***Лексычныя нормы.** Яны патрабуюць ужываць словы, засьведчаныя слоўнікамі; абмяжоўваць выкарыстаньне без стылістычных мэтаў вузкарэгіянальных дыялектызмаў; выключаць са сфэры літаратурнага ўжываньня вульгарныя і жаргонныя словы.
***Граматычныя нормы.** Яны вызначаюць ужываньне формы слова і спалучэньня словаў у словазлучэньнях і сказах. 
***Артаграфічныя нормы.** Яны акрэсьліваюць правілы перадачы на пісьме вуснай мовы.
***Артаэпічныя нормы.** Яны патрабуюць аднастайнага вымаўленьня гукаў і іх спалучэньняў у словах.

## Літаратура
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Нормы
Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Кевін Спэйсі

**Ке́він Спэ́йсі** (; нарадзіўся  году) — амэрыканскі актор, рэжысэр, прадусар. Двойчы ляўрэат «Оскару» за акторскія працы.

## Біяграфія

### Спэйсі й Беларусь
У сакавіку 2011 году Спэйсі сумесна з Джудам Лоў зладзіў у Лёндане вулічны пратэст супраць палітыкі прэзыдэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнка. Падчас акцыі Кевін Спэйсі сказаў наступнае:

## Фільмаграфія
* «Падазроныя асобы» (1995)
* «Прыгажосьць па-амэрыканску» (1999)
* «K-PAX» (2001)
* «Пералік» (2008)
і іншыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Джэрзі
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Акторы XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Акторы XXI стагодзьдзя
Катэгорыя:Кінарэжысэры ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога пляну
Захі Хавас

Доктар **Захі Хавас** (араб. زاهى حواس, нар. 28 траўня 1947, Даміета, Эгіпет) — эгіпецкі археоляг і гісторык Старажытнага Эгіпта. Генэральны Сакратар Вышэйшага Савета па старажытнасьцямі АРЕ. Будучы адным з прызнаных аўтарытэтаў ў сучаснай эгіпталёгіі, ён таксама займаецца актыўнай папулярызацыяй гісторыі і культуры Старажытнага Эгіпту з дапамогай тэлевізійных дакумэнтальных сэрыялаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Эгіпецкія навукоўцы
Заходне-Сібірская раўніна

**Захо́дне-Сібі́рская раўні́на, Захо́дне-Сыбі́рская раўні́на** — нізіна, разьмешчаная ў Азіі, на тэрыторыі Расейскай Фэдэрацыі, адна з самых вялікіх нізінных акумуляцыйных раўнінаў на зямным шары.

Знаходзіцца паміж Карскім морам на поўначы, Тургайскім плято, Казаскім драбнасопачнікам і перадгор’ямі Алтая на поўдні, Уралам на захадзе і Сярэднесібірскім пласкагор’ем на ўсходзе. Працягнулася з поўначы на поўдзень на 2500 км, з захаду на ўсход ад 1000 км (на поўначы) да 1900 км (на поўдні). Плошча каля 3 млн км². Самыя нізкія часткі ў ццэнтры і на поўначы (50-150 м.), уздоўж заходніх, паўднёвых ды ўсходніх ускраін невялікія (200-250 м.) узвышшы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Геаграфія Расеі
Вапень

**Вапень**, альбо **кальц** (, **Ca**) — хімічны элемэнт II групы пэрыядычнай сыстэмы; атамны нумар 20. Серабрыста-белы лёгкі мэтал.

## Прыродныя крыніцы
Утрыманьне ў зямной кары — 2,96% па масе: 5-е месца сярод элемэнтаў пасьля тлену, крэмну, алюміну і жалеза. З-за высокай хімічнай актыўнасьці сустракаецца толькі ў выглядзе злучэньняў. Найбольш распаўсюджаныя мінэралы вапня — кальцыт CaCO3, ангідрыт CaSO4, гіпс CaSO4·2H2O, флюарыт CaF2. Радовішчы вапняку ў суседніх зь Беларусьсю краінах — ва Ўкраіне, у Расеі (Карэлія, Урал). Мелавыя адклады — у Расеі (Паволжа) і Ўкраіне. У Беларусі крэйдавыя адклады знаходзяцца ў Магілёўскай (Крычаўскі раён, Касьцюковіцкі раён і Чэрыкаўскі раён) і Гомельская абласьцях (Ваўкавыскі раён).

## Выкарыстаньне
Антыфрыкцыйныя сплавы (кальцавыя бабіты) для падшыпнікаў. Актыўны адноўнік для атрыманьня рэдкіх і тугаплаўкіх мэталаў — урану, тору, ванаду, хрому, цыркону, берылю. Вапняк (CaCO3) ідзе на выраб вапны, цэмэнту, бэтону. У сельскай гаспадарцы прымяняюць нітрат і ортафасфат вапня як мінэральныя ўгнаеньні і падкормку для жывёлы.

## У харчаваньні
Вапень ёсьць макраэлемэнтам, іёны якога дзейнічаюць як электраліт і зьяўляюцца незаменнымі для тварэньня костак. Іёны вапня ўтвараюць устойлівыя злучэньні зь бялкамі, чым уплываюць на скарачэньне цягліцаў, праводнасьць нэрваў і згортваньне крыві. Сярэдняя патрэба ў вапні складае каля 1 грама на дзень. Найбольш багатымі на вапень зьяўляюцца малочныя вырабы: цьвёрды сыр (чэдар, эдам) — 750 міліграмаў у 100 грамах, мяккі сыр (бры) — 260 мг, ёгурт — 200 мг, фруктовы ёгурт — 136 мг, малако і кефір — 120 мг, марозіва і кальцынаваны тварог (з хлёрыстым кальцам) — 100 мг, тварог — 80 мг. Пагатоў чым больш тлусты малочны выраб, тым менш засваяльны ў ім вапень, бо той утварае з тлушчамі цяжкарашчынальныя злучэньні. Засваяльнасьць вапня праз стрававальныя фэрмэнты павышаюць аскарбінавая кісьля (гародніна і садавіна), магн (арэхі, вотруб’е і хлеб), фосфар (рыба) і вітамін Д (малако, масла і рыба).

## Крыніцы

Катэгорыя:Хімічныя элемэнты
Катэгорыя:Мэталы
Палац нацыяў

**Палац Нацыяў** () — комплекс будынкаў, пабудаваны ў пэрыяд паміж 1929 і 1938 рокамі, у парку Арыяна, у Жэнэве, Швайцарыя. Палац Нацыяў выкарыстоўваўся ў якасьці штаб-кватэры Лігі Нацыяў да 1946 року. З 1966 року ў Палацы разьмяшчаецца Эўрапейскае аддзяленьне ААН у Жэнэве — другая найважнейшая рэзыдэнцыя ААН у сьвеце пасьля нью-ёрскай.

Акрамя таго, у Палацы таксама разьмяшчаюцца офісы рэгіянальных аддзяленьняў МАГАТЭ, ЮНЭСКО, ЮНКТАД, УКГП ААН, ЮНІДО, ФАО.

Кожны год у жэнэўскай штаб-кватэры ААН праводзіцца каля 8000 пасяджэньняў, зь якіх каля 600 зьяўляюцца буйнымі канфэрэнцыямі. Штогод адкрытыя залі Палацу наведваюць 100 тысячаў турыстаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Жэнэва
Катэгорыя:ААН
Катэгорыя:Ліга Нацыяў
Кім Ён Ір

**Кім Ён Ір** () (2 траўня 1944) — паўночнакарэйскі дзяржаўны дзяяч, старшыня Кабінэта Міністраў КНДР (з 11 красавіка 2007). Да прызначэньня прэм’ер-міністрам працаваў міністрам транспарту. Дэпутат Вярхоўнага народнага сходу, чалец Камітэту па справах заканадаўства.

Катэгорыя:Асобы Паўночнай Карэі
Этналінгвістыка

**Этналінгвістыка** (ад  — народ, племя) — вобласьць мовазнаўства, якая вывучае мову ў яе ўзаемадачыненьні з культурай. Цэнтральнымі для этналінгвістыкі зьяўляюцца наступныя дзьве шчыльна зьвязаныя праблемы, якія можна назваць «кагнітыўнай» (ад  — пазнаньне) і «камунікатыўнай» (ад  — камунікацыя). 

## Вонкавыя спасылкі
*  David Nettle, in «Linguistic Diversity» 1998
* «Steps Towards an Ecology of Language», Mark Fettes, 1996
* «An Ecological Approach to Language Renewal», Mark Fettes, 1997.
* Ethnolinguistic studies on African Pygmies

Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Катэгорыя:Псыхалінгвістыка
Express InterCity

**Express InterCity** (скарочана **EIC**) — назва цягнікоў катэгорыі InterCity польскае кампаніі PKP Intercity. Цягнікі EIC злучаюць Варшаву з Трымесьцем, Вялікай Польшчай, Верхняй і Ніжняй Сылезіяй, Малой Польшчай, Шчэцінам, а таксама з марскімі і горнымі курортамі.

Аплата праезду ў цягнікох Express InterCity складаецца з аплаты паводле адлегласьці паездкі і даплаты за месца, вядомай як *мясцоўка*, якая каштуе 12,50 zł.

## Глядзіце таксама
* InterCity
* PKP Intercity
* PKP

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Польская чыгунка
Катэгорыя:Цягнікі
Сякера

**Сяке́ра** — працоўная прылада, прызначаная для рубаньня і цясаньня. Таксама выкарыстоўваецца як халодная зброя. Сякера мае мноства формаў і адмысловых прыкладаньняў, але звычайна складаецца з тапарышча і аканечніка. Да зьяўленьня сучаснай сякеры ручная сякера каменнага веку без тапарышча выкарыстоўвалася яшчэ з 1,5 мільёнаў гадоў да нашай эры. Сякеры з тапарышчам датуюцца прынамсі 46 тысячным годам да нашай эры ў месцах пражываньня карэнных аўстралійцаў. Самыя раньнія прыклады сякераш без тапарышчаў мелі каменныя аканечнікі зь нейкай формай драўлянага тапарышча, прымацаванай такім чынам, каб адпавядаць дасяжным матэрыялам і выкарыстаньню. Сякеры зь медзі, бронзы, жалеза і сталі зьявіліся з часам разьвіцьця чалавекам тэхналёгіяў.

Сякера ёсьць прыкладам простага мэханізма, бо ўяўляе сабою тып кліну або падвойнай нахіленай плоскасьці. Гэта памяншае намаганьні, бо расьсякае драўніну на дзьве часткі канцэнтрацыяй ціску на лязе. Тапарышча сякеры таксама дзеіць як вагар, які дазваляе карыстальніку павялічваць сілу на рэжучым краі. Большасьць сучасных сякераў маюць сталёвыя аканечнікі і драўляныя тапарышчы, хоць таксама распаўсюджаныя плястыкавыя або шкловалакністыя тапарышчы. Сучасныя сякеры адрозьніваюцца адна ад адной паводле выкарыстаньня, памераў і форме.

## Глядзіце таксама
* Валашка
* Францыска

Катэгорыя:Халодная зброя
Катэгорыя:Прылады
Іван Фаміч Баркоўскі

**Іван Фаміч Баркоўскі** (1831 — ?) — статыстык.

## Біяграфія
Скончыў Мікалаеўскую акадэмію генэральнага штабу. Працаваў начальнікам статыстычнага адзела міністэрства шляхоў зносін. Рэдактар выданьня «Статистический сборник министерства путей сообщения».

## Творы
* Пути и способы перевозки грузов с низовых пристаней Волги к Санкт-Петербургу. 1870.
* Исследование хлебной торговли в верхневолжском бассейне. 1872.

## Літаратура
* Борковский Иван Фомич. // Большая иллюстрированная энциклопедия Русскій Мір. Москва. Т. 9. 2007. С. 288.

Катэгорыя:Асобы Расейскай імпэрыі
Мікалай Міцкевіч

**Мікалай Іванавіч Міцкевіч** (, Койданаў, Менская губэрня, Расейская імпэрыя — 30 лістапада 1991) — фізыкахімік, акадэмік АН Беларусі (1980, чалец-карэспандэнт 1969), доктар хімічных навук (1964), прафэсар (1966), заслужаны дзяяч навукі Беларусі (1978).

## Біяграфія
У 1939 г. скончыў БДУ (1939). З 1950 г. у Інстытуце хіміі, у 1959—1969 гг. і з 1982 у Інстытуце фізыка-арганічнай хіміі (у 1958—1965 гг. намесьнік дырэктара), у 1969—1982 гг. акадэмік-сакратар Аддзяленьня хімічных і геалягічных навук АН Беларусі. Навуковыя працы па вывучэньні кінэтыкі працэсаў акісьленьня арганічных рэчываў. Устанавіў мэханізм спалучанага з акісьленьнем дэкарбаксіліраваньня смаляных, мона- і дыкарбонавых кіслот, іх этэраў і іншых вытворных. Распрацаваў мэтады сынтэзу двухатамных фэнолаў і галагенавытворных араматычных кіслот.

## Літаратура
* Міцкевіч Мікалай Іванавіч. // Беларуская савецкая энцыклапедыя.Т. VII. Мінск. 1973. С. 273.
* Н. И. Мицкевич. // Весці АН БССР. Серыя хімічных навук. Мінск. № 6. 1974.
* Н. И. Мицкевич. // Весці АН БССР. Серыя хімічных навук. Мінск. № 6. 1984.
* Міцкевіч Мікалай Іванавіч. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах.Т. 10. Мінск. 2000. С. 489.
* Міцкевіч Мікалай Іванавіч. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 607—608.

Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Дактары хімічных навук‎
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катлавіна

**Катлавіна** — замкнутае паніжэньне сушы з параўнальна пакатымі схіламі і плоскім дном. Глыбіні і памеры катлавінаў розныя. Некаторыя катлавіны: Кузьнецкая катлавіна, Мінусінская катлавіна, Тувінская катлавіна.

Таксама катлавінамі называюцца шырокія паніжэньні дна акіянаў. Некаторыя акіянічныя катлавіны: Усходне-Ціхакіянская катлавіна.

## Азёрныя катлавіны
Азёрная катлавіна — паніжэньне зямной паверхні, замкнёнае з усіх бакоў або адкрытае ў адным ці ў двух процілеглых кірунках, калі празь яго працякае рака. У азёрных катлавінах вылучаюцца надводная (схілы і берагі) і падводная часткі (азёрныя чашы).

Схілы бываюць высокія і нізкія, пукатыя і ўвагнутыя ў залежнасьці ад паходжаньня катлавіны і геалягічнай будовы прылеглых участкаў вадазбору. На іх будову ўплываюць абразія, апоўзьневыя зьявы, эразійная дзейнасьць паверхневых водаў (утвараюць калдобіны, яры), рэкі, што ўпадаюць і выцякаюць з возера. Часта схілы ўскладняюцца азёрнымі тэрасамі, якія адлюстроўваць этапы разьвіцьця возера ў галацэне.

Найбольш разнастайныя азёрныя катлавіны на тэрыторыі Беларусі ўтвораны ледавіком і яго расталымі водамі ў эпоху валдайскага зьледзяненьня. Пашыраны таксама катлавіны, у якіх азёры ўзьніклі ў выніку намнажэньня ў іх чашах адкладаў і спуску вады пад уплывам эразійнай дзейнасьці рэк, некаторыя пад уплывам мэліярацыйных работ.

## Літаратура
* Андрыеўская З. Я., Галай І. П. Руска-беларускі фізіка-геаграфічны слоўнік. — Мн.: Нар. асвета, 1994. — 367 с. . С. 135.
Кашаль

**Ка́шаль** — фарсіраваны выдых праз рот, выкліканы скарачэньнямі цягліцаў дыхальных шляхоў з прычыны раздражненьня рэцэптараў. Фізыялягічная роля кашлю — ачышчэньне дыхальнага тракту ад староньніх рэчываў і папярэджаньне мэханічных перашкодаў, якія парушаюць праходнасьць паветраносных шляхоў.

Узьнікненьне кашлю выклікае вірус застуды і грыпу, алергія і запаленьне сьлізьніцы насаглоткі праз утварэньне лішку сьлізі на яе задняй сьценцы, бранхіяльная астма пасьля ўдыханьня тытунёвага дыму, смогу, пылу, аэразолі, халоднага і сухога паветра, кісьлінны рэфлюкс са страўніка ў стрававод і лёгкія, інгібітары АПФ і бэта-блакатары пры лекаваньні павышанага артэрыяльнага ціску і хваробаў сэрца.

## Крыніцы
Кейт Бланшэт

**Кэтрын Эліз «Кейт» Бланшэт** (; нарадзілася 14 траўня 1969 году, Мэльбурн, Аўстралія) — аўстралійская кіна- і тэатральная акторка. Найбольшую вядомасьць атрымала дзякуючы ўдзелу ў фільмах «Лізавета» (1998, прэміі BAFTA і «Залаты глёбус» за найлепшую жаночую ролю), «Авіятар» (2004, прэміі «Оскар» і BAFTA за найлепшую жаночую ролю другога пляну), кінатрылёгіі «Ўладар пярсьцёнкаў» (2001, 2002, 2003).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мэльбурне
Катэгорыя:Аўстралійскія акторкі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога пляну
Кеды

**Кеды** — спартыўны абутак. Створаныя спачатку толькі для заняткаў спортам, неўзабаве яны сталі паўсядзённым абуткам для многіх людзей. Слова «кеды» паходзіць ад амэрыканскай абутковай фірмы «Keds», заснаванай у 1916 годзе.

## У спорце
Ні ў якім разе не варта блытаць кеды з красоўкамі. Дзякуючы сваёй удалай форме і матэрыялу, кеды выкарыстоўваюцца людзьмі, якія займаюцца прафэсійным спортам. Звычайна пры вырабе гэтай абутку выкарыстоўваюцца эластычныя матэрыялы; падэшва робіцца з вульканізаванай гумы.

## Знакамітыя маркі
* Converse

Катэгорыя:Абутак
Кашубская мова

**Кашу́бская мо́ва** (уласная назва: *kaszëbsczi jãzëk*) — заходнеславянская мова лехіцкай падгрупы. Распаўсюджаная ў мясцовасьцях на захад і поўдзень ад Гданьску. Да кашубскай мовы блізкая польская мова. Колькасьць носьбітаў — каля 106 000 чалавек. У пісьме выкарыстоўваецца лацінскі альфабэт.

Паводле лінгвістычнай школы Польшчы доўгі час лічылася дыялектам польскай мовы. У якасьці аргумэнту прыводзіліся такія факты, як лінгвістычная блізкасьць дзьвюх моваў і тое, што Кашубія ў палітычным пляне заўсёды была часткаю Польшчы. Пытаньне моўнага статусу кашубскай мовы застаецца дыскусійным і да цяперашняга часу, тым ня менш, з пачатку 1990-х гадоў усё шырэй пачынае распаўсюджвацца прызнаньне, што кашубская зьяўляецца самастойнаю мовай.

Нарэшце, у Польшчы кашубская мова атрымала прававы статус у адпаведнасьці з законам ад 6 студзеня 2005 году аб нацыянальных меншасьцях і этнічных групах. Дзякуючы гэтаму закону кашубская мова мае ў Польшчы статус рэгіянальнае мовы на тэрыторыі некаторых гмінаў Паморскага ваяводзтва.

## Глядзіце таксама

* Кашубія
* Кашубская Вікіпэдыя

## Вонкавыя спасылкі
* АЛЁЙЗЫ НАГЕЛЬ

Катэгорыя:Мовы Польшчы
Катэгорыя:Заходнеславянскія мовы
Катэгорыя:Выміраючыя мовы
Катэгорыя:Кашубская культура
Каця Кін

**Каця Кін** (, сапр. імя — **Сусі ля Кур** (); нар. 7 лютага 1968, Фрэдэрыксбэрг, Данія) — дацкая порнаакторка, займалася мадэльным бізнэсам у Паўднёвай Амэрыцы.

## Глядзіце таксама
* Парнаграфія ў Даніі
* Ружовы астрог

## Вонкавыя спасылкі

* Каця Кін на БЗФІ
* Каця Кін на БЗСД
* Каця Кін на БЗКД

Катэгорыя:Порнаакторкі
Катэгорыя:Порнаакторкі Даніі
Катэгорыя:Дацкія акторкі
Катэгорыя: Парнаграфія ў Даніі
Кен Кізі

**Кен Элтан Кізі** (, , Ля-Хунта, Каларада, ЗША — , Юджын, Арэгон) — амэрыканскі пісьменьнік. Скончыў Стэнфардзкі ўнівэрсытэт. Вядомы, у прыватнасьці, як аўтар рамана «Над гняздом зязюлі» (знакамітая экранізацыя завецца «Пралятаючы над гняздом зязюлі»). Кізі лічыцца адным з галоўных пісьменьнікаў біт-пакаленьня і пакаленьня гіпі, які аказаў вялікі ўплыў на фармаваньне гэтых рухаў і іх культуру.

## Раманы
* 1962 «Пралятаючы над гняздом зязюлі» (анг. One Flew Over the Cuckoo’s Nest)
* 1964 «Часам дур вялікая» (анг. Sometimes a Great Notion)
* 1992 «Песня марака» (анг. Sailor Song)
* 1994 «Апошні заезд» (анг. Last Go Round)

## Беларускія пераклады
* Палёт над гняздом зязюлі / Перакл. з англ. Аляксей Знаткевіч. — Мн.: Выдавец А. М. Янушкевіч, 2017.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Палёт над гняздом зязюлі. Фрагмэнт

Катэгорыя:Нарадзіліся ў ЗША
Катэгорыя:Літаратары ЗША
Фізычная асоба

**Фізы́чная асо́ба** — чалавек як суб’ект права (носьбіт правоў і абавязкаў), у адрозьненьне ад юрыдычных асобаў, службовых асобаў і публічна-прававых утварэньняў. Фізычная асоба можа валодаць рознымі прававымі статусамі, часам некалькімі адразу. Напрыклад: асоба без грамадзянства, грамадзянін, іншаземец, уцякач, прадпрымальнік, індывідуальны прадпрымальнік, заснавальнік юрыдычнай асобы.

Галоўнай характарыстыкай фізычнай асобы ёсьць правасуб’ектнасьць (то бок здольнасьць стаць удзельнікам грамадзянскіх праваадносінаў).

## Глядзіце таксама
* Юрыдычная асоба

Катэгорыя:Грамадзянскае права
Комплекснае плаваньне

**Комплекснае плаваньне** — індывідуальная плавальная дысцыпліна, падчас якой спартоўцы па чарзе плывуць чатырма рознымі стылямі.

Парадак стыляў у комплексным плаваньні:

* Батэрфляй
* Плаваньне на сьпіне
* Брас
* Вольны стыль (дэ-факта кроль)

У праграму Алімпійскіх гульняў уваходзяць дзьве дыстанцыі комплекснага плаваньня, як у мужчын, так і ў жанчын — 200 мэтраў і 400 мэтраў. На дыстанцыі 200 мэтраў удзельнікі праплываюць у 50-мэтровым басэйне па 50 мэтраў кожным стылем, у заплыве ўдвая даўжэй — па 100 мэтраў кожным стылем.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт ФІНА — міжнароднай фэдэрацыі плаваньня

Катэгорыя:Плаваньне
Батэрфляй (плаваньне)

**Батэрфляй ** (англ. Butterfly — матыль, іншая назва «дэльфін») — адзін з найболей тэхнічна складаных і стомных стыляў плаваньня. Гэта стыль плаваньня на жываце, у якім левая і правая часткі цела адначасова зьдзяйсьняюць сымэтрычныя рухі: рукі зьдзяйсьняюць шырокі і магутны грабок, прыпаднімаючы цела плывуна над вадой, ногі і таз зьдзяйсьняюць хвалепадобныя рухі. Батэрфляй адзін з самых складаных спосабаў плаваньня і лічыцца другім па хуткасьці пасьля кроля.

## Вонкавыя спасылкі

* Плаваньне батэрфляем з Джэні Томпсан
* Кіраўніцтва з ілюстрацыямі
* Тэхніка плавання з відэа

Катэгорыя:Плаваньне
Кома

**Ко́ма** (*камато́зны стан*;  — глыбокі сон) — цяжкі паталягічны стан, які разьвіваецца востра, характарызуецца прагрэсіўным прыгнётам функцый ЦНС са стратай прытомнасьці, парушэньнем рэакцыі на зьнешнія раздражняльнікі, нарастаючым раладамі дыханьня, кровазвароту і іншых функцый жыцьцезабесьпячэньня арганізму. У вузкім сэнсе паняцьце «кома» азначае найбольш значную ступень прыгнёту ЦНС (за якой ідзе ўжо сьмерць мозгу), характарызуецца ня толькі поўнай адсутнасьцю сьвядомасьці, але таксама арэфлексіяй і разладамі рэгуляцыі жыцьцёва важных функцый арганізму.

Катэгорыя:Сымптомы і прызнакі асэнсаваньня, успрыняцьця, псыхічнага стану і паводзінаў
Катэгорыя:Сьвядомасьць
Катэгорыя:Рэаніматалёгія
Катэгорыя:Неадкладная мэдычная дапамога