Катэхізіс Сымона Буднага

«**Катэхізіс**» () — кніга кароткіх пытаньняў і адказаў на хрысьціянскую тэматыку, выдадзеная 10 чэрвеня 1562 году ў Нясьвіжы філёзафам і дзеячом рэфармацыйнага руху Сымонам Будным і кальвінісцкім прапаведнікам Лаўрэнцем Крышкоўскім.

Катэхізіс перавыдаваўся тройчы. Першы раз у Стакгольме ў 1628 годзе, наступныя разы — у Менску ў 2005 і 2012. Дагэтуль бібліятэкі Беларусі ня мелі ніводнага асобніку гэтае кнігі, і з творам маглі пазнаёміцца толькі дасьледнікі ў аддзеле рэдкай кнігі Нацыянальнай бібліятэкі, і толькі зь яго ксэракопіяй.

## Гісторыя
Ідэяй адукацыі «простых людзей» Сымон Будны захапіўся ў 1560 годзе ў часе працы на пасадзе прапаведніка ў Клецку. Сумесна зь нясьвіскім прапаведнікам Мацеем Кавячынскім, яго братамі, кальвінісцкім прапаведнікам Лаўрэнціем Крышкоўскім Будны заснаваў у Нясьвіжы друкарню. Грашовую дапамогу на яе ўтрыманьне аказалі Мікалай Радзівіл «Чорны» і будучы канцлер вялікі літоўскі Астафей Валовіч. На загад апошняга зь Вільні былі перавезеныя шрыфты Францішка Скарыны, што паскорыла зьяўленьне «Катэхізіса» ўжо ў чэрвені 1562 году.

## Апісаньне

### Зьмест
У сваёй прадмове да «Катэхізіса» Сымон Будны адзначае, што яго кніга выдаецца ня толькі з асьветніцкіх мэтаў:

Ён заклікае фэўдалаў, найперш маладых князёў Радзівілаў, шанаваць тагачасную беларускую мову і клапаціцца аб разьвіцьці культуры, адукацыі і кнігадрукаваньня:

Пісьменьнік-палеміст рашуча асуджае імкненьне Рэчы Паспалітай вывесьці з ужытку рускую мову і замяніць яе польскай. Акрамя выкладаў асобных палажэньняў хрысьціянскага веравучэньня, у кнізе ўзьнімаліся такія актуальныя для таго часу праблемы, як грамадзянскія абавязкі чалавека, адносіны да дзяржаўных пасад, права валоданьня зямельнай уласнасьцю, стаўленьне хрысьціян да войнаў і інш.

## Моўныя адметнасьці

### Фанэтыка
«Катэхізіс» стаў узорам выкарыстаньня зразумелай простаму народу старажытнай беларускай мовы. Народная гаворка тут выкарыстоўваецца нашмат шырэй і пасьлядоўней, чым у выданьнях Францішка Скарыны. Не зважаючы на рэлігійную тэматыку, «Катэхізіс», паводле прафэсара Льва Шакуна, па сваіх моўна-стылістычных асаблівасьцях набліжаецца да твораў тагачаснай сьвецкай літаратуры Літвы, якая ўжо даволі далёка адышла ад царкоўнаславянскай кніжнасьці.

Сярод адметных фанэтычных рысаў беларускай гаворкі, якія Будны адным зь першых сьвядома адлюстраваў у сваім творы, можна адзначыць:

### Лексыка
Значную моўную адметнасьць уяўляе і слоўнікавы склад, асновай якога зьяўляецца ўласнабеларуская лексыка, да якой належаць як агульнаславянскія словы, што існуюць і ў сучаснай беларускай мове, так і шматлікія новаўтварэньні, якія ўзьніклі на глебе самастойнага існаваньня беларускай мовы.

Дасьледнік мовы твораў С. Буднага акадэмік Аркадзь Жураўскі, у прыватнасьці, адзначае наступныя асаблівасьці лексычнага складу «Катэхізіса»:

## Пераклады
У пачатку 1990-х у Нацыянальнай бібліятэцы імя М. Я. Салтыкова-Шчадрына ў Санкт-Пецярбургу быў знойдзены поўны сьпіс нясьвіскага «Катэхізіса» ў перакладзе на расейскую мову.

Дасьледнікі прыйшлі да высновы, што гэтую кнігу ў пачатку XVIII стагодзьдзя зьбіраліся перавыдаць у пятроўскай Расеі. Падтрыхтоўкай выданьня, як мяркуюць, кіраваў адзін з найбліжэйшых паплечнікаў Пятра I, былы рэктар Кіева-Магілянскай акадэміі Феафан Пракаповіч.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Прадмова да Катэхізіса на Беларускай Палічцы

Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1562 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Нясьвіжу