open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крыкет

**Кры́кет** () — камандны від спорту, у якім выкарыстоўваюцца біта і мяч. Мэтай гульні ёсьць зарабіць больш пунктаў («прабежак») за каманду праціўніка. Матч складаецца з адной ці некалькіх частак («інінгаў»), у якіх адна каманда адбівае, а другая кідае мяч. Кідаючы гулец, спрабуе патрапіць у «брамку» — тры слупкі зь дзьвюма перакладзінамі на абодвух канцах 20-мэтровай палоскі зямлі ў цэнтры гульнёвай пляцоўкі. Адбіваючы гулец, спрабуе абараніць брамку, выкарыстоўваючы біту. Калі ён здолеў адбіць, ён бяжыць да супрацьлеглай брамкі, а насустрач яму, імкнучыся заняць яго месца бяжыць другі гулец, яго каманды, які дагэтуль знаходзіўся ля другой брамкі. Кожная такая прабежка дае камандзе адзін пункт. Матч можа працягвацца некалькі дзён. Каманда, якая набрала больш пунктаў становіцца пераможцай. У гульні ўдзельнічаюць 22 гульца. Пазыцыі гульцоў — бітны, кідала. Гульня адбываецца на адмысловым полі для крыкету.

Існуюць розныя фарматы правядзеньня крыкетнага матчу, пачынаючы ад Twenty20, дзе гульня доўдыцца на працягу некалькіх гадзінаў, дзе кожная з камандай праводзіць па аднаму інінгу, да тэставых матчаў, дзе гульня доўжыцца на працягу пяці дзён зь неабмежаванай колькасьцю інінгаў. Традыцыйна гульцы ў крыкет гуляюць ў белым камплекце адзеньня, аднак у крыкеце з абмежаванымі овэрамі каманды апранаюцца ў адзеньне клюбнага колеру. У дадатку да базавай камплектацыі, некаторыя гульцы носяць ахоўную амуніцыю, каб прадухіліць пашкоджаньне, выкліканае пападаньнем шарам, які па сутнасьці зьяўляецца цьвёрдым сфэроідам з прэсаванай скуры з шчыльна наматанай струной.

Паходжаньне крыкету зьяўляецца нявызначаным і раньняя пэўная спасылка на гульню была зафіксаваная на паўднёвым усходзе Ангельшчыны ў сярэдзіне XVI стагодзьдзя. Сучасныя правілы зьявіліся ў XVIII стагодзьдзі. Крыкет значна распаўсюдзіўся па ўсім сьвеце з пашырэньнем Брытанскай імпэрыі, што ў выніку прывяло да правядзеньня першых міжнародных матчаў у другой палове XIX стагодзьдзя. Кіруючым органам крыкету зьяўляецца Міжнародная рада па крыкеце (ICC), якая налічвае больш за 100 чальцоў, дванаццаць зь якіх зьяўляюцца паўнапраўнымі чальцамі, якія гуляюць тэставыя матчы. Найбольш папулярны ў Індыі, Аўстраліі, Ангельшчыне і Ўэйлзу, Ірляндыі, Пакістане, Паўднёвай Афрыцы, Новай Зэляндыі, на Карыбскіх астравах. Крыкет уваходзіў у праграму алімпіскіх гульняў толькі аднойчы — у 1910 годзе.

Адно з самых аўтарытэтных выданьняў, якія прысьвечаныя крыкету — Ўіздэн Крыкетэрс Альманак.

## Глядзіце таксама
* Апука

## Вонкавыя спасылкі
* Міжнародная арганізацыя крыкету. 
* Крыкет. Encyclopædia Britannica. 

Катэгорыя:Віды спорту
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Крыялітазона

**Крыялітазо́на** — частка крыясфэры ў межах верхняга пласта зямной кары, якая характарызуецца адмоўнай тэмпэратурай глеб і горных парод на працягу ўсяго году або прынамсі кароткі час (але ня менш за содні) і наяўнасьцю або магчымасьцю існаваньня падземных льдоў.

У крыялітазоне вылучаюцца пласт кароткачасовага і сэзоннага прамярзаньня-пратайваньня (г. зв. актыўны, або дзейны пласт) і шматгадовая крыялітазона («вечная мерзлата»). Ніжняй мяжой крыялітазоны служыць ізатэрмічная паверхня з тэмпэратурай 0 °С.

## Літаратура
* Жигарев Л. А. Океаническая криолитозона. — М: Издательство МГУ, 1997.

Катэгорыя:Зямная кара
Катэгорыя:Крыясфэра
Катэгорыя:Крыяліталёгія
Катэгорыя:Гідрасфэра
Катэгорыя:Глебы
Катэгорыя:Горныя пароды
Рэакцыя Каніцара

**Рэакцыя Каніцара** — рэакцыя дыспрапарцыянаваньня альдэгідаў, якія не зьмяшчаюць вадароду ў α пазыцыі ў дачыненьні да карбанільнай групы. Названая ў гонар Станіслава Каніцара.

Станіслаў Каніцара першым правёў гэта ператварэньне ў 1853 годзе, атрымаўшы бэнзойную кіслату і бэнзілавы сьпірт пры апрацоўцы бэнзойнага альдэгіда карбанатам калія. Прадуктам акісленьня зьяўляецца карбоновая кіслата, прадуктам аднаўленьня — сьпірт. Для альдэгідаў, якія маюць атам вадароду ў α пазыцыі па дачыненьні да карбанільнай групы (RC H R'CHO) пераважная рэакцыя альдольнай кандэнсацыі.

Катэгорыя:Хімія
Рэальны газ

**Рэа́льны газ** — матэматычная мадэль газу, якая ўлічвае сілы міжмалекулярнага ўзаемадзеяньня, а таксама ўласны аб'ём малекулаў газу.

Існуе шэраг мадэляў рэальнага газу. Напрыклад, мадэль рэальнага газу Ван-дэр-Ваальса апісваецца наступным раўнаньнем:

(P + \frac {a n^2} {V^2})(V - n b) = n R T

дзе P — ціск, V — аб’ём, T — тэмпэратура, R — унівэрсальная газавая канстанта, n — колькасьць газу; a, b — канстанта Ван-дэр-Ваальса, якія зьяўляюцца ўласьцівасьцямі рэчыва і характарызуюць адпаведна інтэнсіўнасьць міжмалекулярнага ўзаемадзеяньня і ўласны аб’ём малекулаў газу.

## Глядзіце таксама
* Ідэальны газ

Катэгорыя:Малекулярная фізыка
Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Малекула

**Малекула** — найменшая часьцінка дадзенага рэчыва, надзеленая ягонымі якасьцямі, а таксама электрычна нэўтральная група як мінімум з двух атамаў, якія ўтрымліваюцца разам кавалентным хімічнымі сувязямі. Хімічныя ўласьцівасьці малекулы вызначаюцца з дапамогай ейнага складу й хімічнае будовы. Малекулы адрозьніваюцца ад іёнаў паводле адсутнасьці электрычнага зараду. Аднак у квантавай фізыцы, арганічнай хіміі й біяхіміі, тэрмін «*малекула*» часта выкарыстоўваецца менш строга й прымяняецца да шмататамных іёнаў. У кінэтычнай тэорыі газаў, тэрмін «*малекула*» часьцяком выкарыстоўваецца для любых газападобных часьцінак, незалежна ад свайго складу. Згодна з гэтым вызначэньнем атамы высакародных газаў лічацца малекуламі, нягледзячы на тое, што яны складаюцца з аднаго нязьвязнага атама. Малекула можа складацца з атамаў аднаго хімічнага элемэнта, як кісларод (O2), альбо розных элемэнтаў, як вада (H2O). Атамы й хімічныя злучэньні, зьвязаныя некавалентнай сувязьзю, як то вадароднымі сувязямі альбо іённымі, як правіла, не лічацца адзіночнымі малекуламі.

Малекулы ў якасьці кампанэнтаў рэчываў шырока распаўсюджаны ў арганічнай хіміі. Яны таксама складаюць большую частку акіянаў і атмасфэры. Вялікая колькасьць знаёмых цьвёрдых рэчываў, аднак, у тым ліку большасьць мінэралаў, якія ўваходзяць у склад кары, мантыі й ядра Зямлі, утрымоўваюць шматлікія хімічныя сувязі, але не складаюцца ў малекулы. Нетыповыя малекулы могуць быць вызначаны іённымі крышталямі, як то соль, і кавалентным крышталямі, як сетка цьвёрдых рэчываў, хоць яны часта складаюцца з паўтаральных элемэнтарных блёкаў, якія разьмешчаны ў плоскасьці, як то графэн, альбо ў трох вымярэньнях, як у алмазе альбо хлярыду натра. Блёкавая паўтаральная структура мае месца й для кандэнсаваных фазаў з мэталічнай сувязьзю. У шкле й цьвёрдых рэчывах, якія існуюць у шклопадобным неўпарадкаваным стане, атамы могуць таксама змацоўвацца хімічнымі сувязяў без якога-небудзь вызначэньня малекулы, але таксама без заканамернасьцяў паўтаральных зьвёнаў, якімі характарызуюцца крышталі.

## Глядзіце таксама
* Адносная малекулярная маса

## Крыніцы


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Рэйка

**Рэйка** — сталёвы профіль адмысловай формы.

Часьцей за ўсё рэйкі ўкладваюць на шпалах або іншых апорах, дзеля таго, каб атрымаць рэйкавы шлях, па якім перамяшчаецца рухомы састаў чыгуначнага транспарту, гарадзкіх чыгунак (мэтро і трамвай), спэцыялізаваныя саставы ў шахтах, кар'ерах, краны і г. д.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Чыгуначная інфраструктура
Салянка

**Салянка** — суп на крутым мясным, рыбным або грыбным булёне з вострымі заправамі. Салянкі бываюць трох відаў: мясныя, рыбныя і грыбныя. Аснова салянкі кісла-салёна-вострая з-за даданьня такіх кампанэнтаў, як салёныя агуркі, масьліны, капэрсы, лімоны, квас, салёныя або марынаваныя грыбы. Салянка злучае ў сабе кампанэнты і капуснага супу (капуста, сьмятана), і расольніка (салёныя агуркі, агурочны расол). У мясныя салянкі ідзе абсмаленае адварное мяса розных відаў, саланіна, вэнджаныя мясныя і каўбасныя вырабы. У рыбныя салянкі ідзе адварная, салёная, вэнджаная чырвоная рыба (асётравыя). Ва ўсіх салянках шмат вострых прыпраў — перцу, пятрушкі і кропу.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Супы
Катэгорыя:Расейская кухня
Катэгорыя:Украінская кухня
Сацыяльны інстытут

**Сацыяльны інстытут** або **грамадзкі інстытут** (ад  — установа) — устойлівая форма арганізацыі сумеснае дзейнасьці людзей, якія рэалізуюць пэўныя функцыі ў грамадзтве, галоўная зь якіх — задавальненьне сацыяльных патрэбнасьцяў. У сацыяльных навуках паняцьце «інстытут» трактуецца шырэй за тэрмін «арганізацыя», таму што яно не заўсёды прадугледжвае наяўнасьць дакладна вызначанай структуры і уніфікаваных правілаў паводзінаў чальцоў інстытута. 

Тэрмін «сацыяльны інстытут» ужываецца ў розных значэньнях, напрыклад: інстытут сям'і, інстытут аховы здароўя, прававы (палітычны, эканамічны) інстытут, інстытут рэлігіі і г.д.

Катэгорыя:Сацыялёгія
Сьветапогляд

**Сьветапогляд** — неабходны складнік чалавечага усьведамленьня, паўстае як больш-менш цэласнае разуменьне людзьмі сьвету і саміх сябе.

Эмацыйна-псыхалягічны бок сьветапогляду на ўзроўні настрояў, пачуцьцяў складае *[[сьветаадчуваньне]]*. Досьвед фармаваньня пазнавальных выяваў сьвету з выкарыстаньнем навочных паданьняў адносяць да *[[сьветаўспрыманьне|сьветаўспрыманьня]]*. Пазнавальна-інтэлектуальны бок сьветапогляду складае *сьветаразуменьне*.

## Літаратура
* 
* Jaspers K. Psychologic der Weltanschauungen. Lpz., 1919.
* Wenzl A. Wissenschaft und Weltanschauung. Lpz., 1936.
* Беляев И.А. Человек и его мироотношение. Сообщение 1. Мироотношение и мировоззрение / И.А. Беляев // Политематический сетевой электронный научный журнал Кубанского государственного аграрного университета (Научный журнал КубГАУ). – Краснодар: КубГАУ, 2011. – №09(73). С. 310 – 319. – Режим доступа: (http://elibrary.ru/item.asp?id=17087744)
Саксафон

**Саксафон** (ад *Sax* — прозьвішча вынаходніка і  — «гук») — духавы музычны інструмэнт. Саксафон упершыню сканструяваў бэльгійскі майстар Адольф Сакс у 1846 годзе. Інструмэнт неабходны для выкананьня джазу, эстраднай музыкі. Саксафон мае моцнае і поўнае гучаньне, пявучы тэмбар.

## Вынаходніцтва
Бэльгійскі майстар духавых інструмэнтаў Адольф Сакс вынайшаў саксафон у выніку зьмяненьня клярнэту. Ён замяніў дрэва на мэтал і прыстасаваў больш зручны муштук. Таксама Адольф Сакс зьмяніў сячэньне і забясьпечыў інструмэнт больш прагрэсіўнай габойнай і флейтавай аплікатурай. У 1846 годзе атрымаў патэнт на саксафон у Францыі, куды пераехаў у 1842 годзе і дзе зрабіў інструмэнт папулярным сярод вядучых кампазытараў краіны.

## Тыпы саксафонаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Музыка
Русанаўскі канал

**Русанаўскі канал** () — штучны водны канал вакол жыльлёвага масіву Русанаўка ў Кіеве. Тэрытарыяльна знаходзіцца ў Дняпроўскім раёне гораду. Даўжыня каналу — 2 кілямэтры 700 мэтраў, шырыня — каля 40 мэтраў, глыбіня — 3—4 мэтры. Праз канал пабудаваны 5 мастоў: 3 аўтамабільныя ды 2 пешаходныя.

## Гісторыя
Створаны ў другой палове 1960-х гадоў падчас будаўніцтва жыльлёвага масіву Русанаўка.

## Глядзіце таксама
* Русанаўка
* Гатэль «Славуціч»
* Русанаўка (чыгуначны прыпынак)

## Вонкавыя спасылкі

* Энцыкляпэдыя Кіева

Катэгорыя:Кіеў
Катэгорыя:Дняпро
Вялікалуцкі раён

**Вялікалуцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Пскоўскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Вялікія Лукі.

## Геаграфія
Плошча раёну — 2960 км². 

Раён мяжуе на ўсходзе з Куньінскім раёнам, на поўдні — з Усьвяцкім, на паўднёвым захадзе — зь Невельскім, на захадзе — з Новасакольніцкім раёнамі Пскоўскай вобласьці; на поўначы і паўночным усходзе — зь Цьвярской вобласьцю.

Асноўныя рэкі — Ловаць, Кунья, Насва.

## Гісторыя
Раён утвораны 9 верасьня 1927 году ў складзе Вялікалуцкай акругі Ленінградзкай вобласьці, увабраўшы ў сябе частку земляў Вялікалуцкага і Таропецкага паветаў скасаванай Пскоўскай губэрні. У 1929 годзе перададзены ў склад Заходняй вобласьці з цэнтрам у Смаленску, ад 1935 году ў складзе Калінінскай вобласьці. У 1944 годзе ўвайшоў у склад Вялікалуцкай вобласьці, а пасьля яе ліквідацыі ў 1957 годзе&nbsp;— у склад Пскоўскай вобласьці.

## Дэмаграфія
Насельніцтва раёну складае 23,4 тыс. чалавек (без райцэнтру), у Вялікіх Луках жывуць каля 98 тыс. Усяго налічваецца 466 населеных пунктаў.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У складзе раёну маецца 11 сельскіх паселішчаў:
* Боркаўскае сельскае паселішча
* Букроўскае сельскае паселішча
* Горыцкае сельскае паселішча
* Купуйскае сельскае паселішча
* Лычоўскае сельскае паселішча
* Мар’інскае сельскае паселішча
* Парэцкае сельскае паселішча
* Перасьлегінскае сельскае паселішча
* Усьпенскае сельскае паселішча
* Чарпескае сельскае паселішча
* Шалкоўскае сельскае паселішча

## Транспарт
Працягласьць аўтамабільных шляхоў раёну — 548 км (зь іх 73 % — з асфальтабэтонным пакрыцьцём). З усходу на захад раён перасякае аўтамагістраль «Балтыя» Масква — Валакаламск — да мяжы з Латвіяй. Па тэрыторыі раёну праходзяць чыгуначныя лініі Масква — Рыга і Балагое-Маскоўскае — Вялікія Лукі — Полацак. Усе чыгункі аднакалейныя і неэлектрыфікаваныя.

## Славутасьці
* Сядзіба Корвін-Крукоўскіх у в. Палібіна.

## Асобы
* Соф’я Кавалеўская — правяла дзяцінства ў фамільным маёнтку бацькі ў вёсцы Палібіна
* Ганна Корвін-Крукоўская (Жаклар) — рэвалюцыянэрка і пісьменьніца, дачка генэрал-лейтэнанта В. Корвін-Крукоўскага (1847—1887). Была замужам за францускім журналістам, рэвалюцыянэрам — блянкістам Віктарам Жакларам. Удзельніца Парыскай камуны 1871 году.

## Вонкавыя спасылкі

* Вялікалуцкі раён на Radzima.org

Катэгорыя:Раёны Пскоўскай вобласьці
Куньінскі раён

**Куньінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Пскоўскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Кунья.

## Геаграфія
Плошча раёну — 2621 км².

Раён мяжуе з Усьвяцкім і Вялікалуцкім раёнамі Пскоўскай вобласьці, Таропецкім і Заходнядзьвінскім Цьвярской вобласьці, Веліскім Смаленскай вобласьці.

Асноўныя рэкі — Таліца, Вісач, Жызца, Марята, Кунья. На паўднёвым усходзе раён выходзіць да Дзьвіны. У раёне маецца шмат азёраў, найважнейшыя зь якіх: Дзьвіньне-Вялінскае возера, Жыжыцкае, Кадосна, Усмынскае возера, Азеран, Ардосна.

## Гісторыя
1 жніўня 1927 мястэчка Кунья зрабілася раённым цэнтрам Вялікалуцкай акругі Ленінградзкай вобласьці, аднак тагачасная тэрыторыя раёну не ўлучала Усмынскі раён Пскоўскай акругі Ленінградзкай вобласьці. Ад 1929 раён у складзе Заходняй вобласьці з цэнтрам у Смаленску, а з 29 студзеня 1935 у складзе Калінінскай вобласьці.

У 1944 увайшоў у склад Вялікалуцкай вобласьці, а пасьля яе ліквідацыі ў 1957 — у склад Пскоўскай вобласьці. Толькі ў 1959, пасьля скасаваньня Усмынскага раёну, Куньінскі раён здабыў цяперашнія межы.

22 сьнежня 1962 увайшоў у склад Вялікалуцкаага сельскагаспадарчага раёну ў зьвязку з усесаюзным узбуйненьнем у сельскагаспадарчыя і прамысловыя раёны, але пасьля скасаваньня ўзбуйненьня 14 студзеня 1965 Куньінскі раён ізноў утвораны ў складзе Пскоўскай вобласьці

## Дэмаграфія
Насельніцтва раёну складае 12,4 тыс. чалавек, у тым ліку ў мескіх умовах жывуць каля 3&nbsp;тыс. Усяго налічваецца 261&nbsp;населены пункт.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У складзе раёну маецца 1 мескае і 8 сельскіх паселішчаў:

**Мескае паселішча**
* Куньінскае мескае паселішча

**Сельскія паселішчы**
* Жыжыцкае сельскае паселішча
* Касьянаўскае сельскае паселішча
* Ушыцкае сельскае паселішча
* Назімаўскае сельскае паселішча
* Баталаўскае сельскае паселішча
* Сьлепнеўскае сельскае паселішча
* Пухноўскае сельскае паселішча
* Даўговіцкае сельскае паселішча

## Эканоміка
Вытворчасьць малака. Рыбалоўства. Нарыхтоўка драўніны. Вытворчасьць друзу і здабыча пяску.

## Транспарт
Праз раён праходзяць аўтамабільныя і чыгуначныя магістралі Масква — Балтыя і Санкт-Пецярбург — Полацак. Па тэрыторыі раёну таксама праходзіць нафтаправод Сургут — Полацак (дзялянка даўжынёй 32 км).

## Асобы
* Пётар Літвінаў — Герой Савецкага Саюзу
* Мадэст Мусаргскі — расейскі кампазытар

## Вонкавыя спасылкі

* Зьвесткі на сайце адміністрацыі вобласьці

Катэгорыя:Раёны Пскоўскай вобласьці
Невельскі раён

**Невельскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Пскоўскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Невель.

## Геаграфія
Плошча раёну — 2640 км². 

## Гісторыя
Раён утвораны на частцы тэрыторыі скасаванага Невельскага павету Віцебскай губэрні у 1927 годзе ў Вялікалуцкай акрузе Ленінградзкай вобласьці, з 1929 году — у Заходняй вобласьці, а ад 1935 году — у Калінінскай вобласьці, з 1944 году — у Вялікалуцкай вобласьці і ад 1957 году — у Пскоўскай вобласьці. З 1 лютага 1963 па 2 студзеня 1965 году існаваў Невельскі прамысловы раён Пскоўскай вобласьці.

## Дэмаграфія
Насельніцтва раёну на 2005 год — 29,7 тыс. чалавек, у тым ліку ў мескіх умовах жывуць каля 18 тыс. Усяго налічваецца 289 населеных пунктаў.

## Эканоміка
Аб’ём адгружаных тавараў уласнай вытворчасьці, у апрацоўчых вытворчасьцях (2006) склаў 0,24 млрд руб.

## Транспарт
Праз раён праходзяць чыгункі Санкт-Пецярбург&nbsp;— Кіеў і Вялікія Лукі&nbsp;— Полацак.

Невельскі раён мяжуе зь Беларусьсю, на асноўных магістралях арганізаваныя наступныя мытныя пераходы:
* «Невельскі» — в. Лобак;
* «Стайкі» — в. Стайкі;
* «Кліновае» — в. Кліновае.

## Славутасьці
* Сядзіба Жукоўскіх у в. Канашова.
* Царква Сьв. Духа в. Плісы.
* Былая ўніяцкая царква Покрыва Прасьв. Багародзіцы ў в. Стайкі, помнік драўлянай архітэктуры барока.

## Асобы
* Станіслаў Чарневіч (1728—1785) — генэральны вікарый ордэна езуітаў, памёр у Стайках

## Вонкавыя спасылкі
*
Пустошкінскі раён

**Пустошкінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Пскоўскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Пустошка.

## Геаграфія
Плошча раёну — 1870 км². 

Раён мяжуе на поўдні — зь Невельскім, на поўначы — з Апочацкім і Бяжаніцкім, на захадзе — зь Себескім, на ўсходзе — з Новасакольніцкім раёнам.

Асноўныя рэкі — Алоля, Ушча, Невядранка, Вялікая.

## Гісторыя
* 1 жніўня 1927 — пастановай ВЦВК утвораны Пустошкінскі раён у складзе Вялікалуцкай акругі Ленінградзкай вобласьці з Пустошкінскай і частцы Луначарскай воласьці Себескага павету; частак Маеўскай і Чарнацоўскай воласьцяў Невельского павету і частцы Ежанскай воласьці Апочацкага павету. У склад раёнуўвайшло 22&nbsp;сельсаветы.
* ліпень 1928 — Пустошкінскі раён у складзе Вялікалуцкай акругі увайшоў у зноў утвораную Заходнюю вобласьць з цэнтрам у м. Смаленску.
* 29 студзеня 1935 — Пустошкінскі раён улучаны ў склад ізноў утворанай Вялікалуцкай акругі Калінінскай вобласьці.
* травень 1938 — Пустошкінскі раён з Вялікалуцкай акругі перададзены ў склад Апочацкай.
* люты 1941 — Апочацкая акруга ліквідаваная, Пустошкінскі раён перададзены ў Калінінскую вобласьць.
* 22 жніўня 1944 — Пустошкінскі раён увайшоў у склад Вялікалуцкай вобласьці.
* 2 кастрычніка 1957 — Пустошкінскі раён у зьвязку зь ліквідацыяй Вялікалуцкай вобласьці ўвайшоў у склад Пскоўскай вобласьці.
* 1 лютага 1963 — Указам Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету РСФСР Пустошкінскі раён быў скасаваны. Вялікая частка тэрыторыі адыйшла да Себескага раёну, Гультаеўскі і Шалахаўскі сельсаветы перададзеныя ў Невельскі раён; Монінскі і Бардаўскі сельсаветы — у Новасакольніцкі і Бяжаніцкі раёны. Места Пустошка перададзенае ў склад Невельскага прамысловага раёну.
* 12 студзеня 1965 — Указам Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету РСФСР Пустошкінскі раён ізноў адноўлены.

## Дэмаграфія
Колькасьць сталага насельніцтва Пустошкінскага раёну на 1 сьнежня 2004 году была 11&nbsp;666 чалавек (у месьце Пустошка — 5678 чалавек). Усяго налічваецца 243&nbsp;населеныя пункты.

## Транспарт
Праз раён праходзяць аўтадарогі «Балтыя» Масква — Рыга і Санкт-Пецярбург — мяжа Беларусі, а таксама дзялянка чыгуначнай магістралі Масква — Рыга.

## Славутасьці
* Колішні базылянскі манастыр у в. Вярбілава

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Раёны Пскоўскай вобласьці
Себескі раён

**Себескі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе Пскоўскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Себеж.

## Геаграфія
Плошча раёну — 3110 км².

Раён мяжуе на поўначы з Краснагародзкім і Апочацкім раёнамі, на ўсходзе — з Пустошкінскім і Невельскім раёнамі, на захадзе — з Латвійскай Рэспублікай, на поўдні — зь Беларусьсю.

Асноўныя рэкі — Вялікая, Ідрыца, Чарнея, Канаплясцік, Досьма, Іса.

## Гісторыя
Раён утвораны 1 жніўня 1927 году.

## Дэмаграфія
Насельніцтва раёну складае 24,3 тыс. чалавек, у тым ліку ў мескіх умовах жывуць каля 14 тыс. Усяго налічваецца 434 населеныя пункты.

## Транспарт
Па тэрыторыі раёну праходзіць аўтамагістраль Масква — Рыга (М-9).

Себескі раён мяжуе зь Беларусьсю, на асноўных магістралях арганізаваныя наступныя мытныя пераходы:
* «Далосцы» — в. Далосцы;
* «Бадайкава» — в. Бадайкава;

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Гаспадарчы двор у в. Белкіна
* Сядзіба Корсакаў у в. Ганьнінск
* Гарадзішча Вітаўтава ў в. Гвазды
* Вятрак у в. Глыбочыца
* Сядзібна-паркавы комплекс у в. Глэмбочына
* Капліца-пахавальня і касьцёл сьв. Ганны ў в. Зарадзішча (Ганутава)
* Гарадзішча і старыя могілкі ў в. Кіцкова
* Парк у в. Томсіна

### Страчаная спадчына
* Сядзіба Мядунецкіх і царква ў в. Белькіна
* Капліца ў в. Ганьнінск
* Сядзіба ў в. Глыбочыца
* Царква ў в. Глэмбочына
* Сядзібна-паркавы комплекс Агінскіх у в. Зарадзішча (Ганутава)
* Капліца могілкавая, каплічка прыдарожная і вуніяцкая царква Сьв. Георгія ў в. Кіцкова
* Касьцёл, сядзіба і царква Сьв. пак. Кацярыны ў в. Томсіна

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Раёны Пскоўскай вобласьці
Усьвяцкі раён

**Усьвяцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Пскоўскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Ўсьвяты.

## Геаграфія
Плошча раёну — 1106 км². 

Раён мяжуе зь Невельскім раёнам на поўначы, Вялікалуцкім і Куньінскім раёнамі Пскоўскай вобласьці — на паўночным усходзе, зь Вяліскім раёнам Смаленскай вобласьці — на поўдні, Віцебскім і Гарадоцкім раёнамі Віцебскай вобласьці Беларусі — на захадзе.

Асноўныя рэкі — Узьмень, Усьвяча.

## Гісторыя
Раён утвораны ў 1927 годзе ў складзе Ленінградзкай вобласьці, увабраўшы ў сябе частку тэрыторыі Вяліскага і Невельскага паветаў Пскоўскай губэрні. У 1929 годзе ўлучаны ў склад Заходняй вобласьці з цэнтрам у Смаленску. 27 верасьня 1937 году ўвайшоў у склад Смаленскай вобласьці, а 22 жніўня 1944 году — у склад Вялікалуцкай вобласьці. 2 кастрычніка 1957 году ў зьвязку зь ліквідацыяй Вялікалуцкай вобласьці перададзены ў склад Пскоўскай вобласьці. 3 кастрычніка 1959 году раён скасаваны, тэрыторыя перададзеная Невельскому раёну. Ізноў утвораны 30 сьнежня 1966 году.

## Дэмаграфія
Насельніцтва раёну складае 7,2 тыс. чалавек, у тым ліку ў мескіх умовах жывуць каля 3&nbsp;тыс. Усяго налічваецца 112&nbsp;населеных пунктаў.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У складзе раёну маецца 1 мескае і 4 сельскія паселішчы:

**Мескае паселішча**
* Усьвяцкае мескае паселішча

**Сельскія паселішчы**
* Усьвяцкае сельскае паселішча
* Царковішчанскае сельскае паселішча
* Сьцераўнеўскае сельскае паселішча
* Шаршнёўскае сельскае паселішча

## Славутасьці
* Замкавая гара ў мяст. Усьвяты
* Старыя каталіцкія могілкі ў в. Рабцава

## Вонкавыя спасылкі

* Зьвесткі на сайце абласной адміністрацыі

Катэгорыя:Раёны Пскоўскай вобласьці
Сухі док

**Сухі док** — збудаваньне, якое служыць для зьняцьця суднаў з вады, агляду і рамонту падводнае часткі альбо для іх пабудовы. Док абсталююць мэханізмамі і прыладамі для ўводу і ўсталёўкі суднаў над апорамі, помпамі для перапампоўкі вады, перасоўнымі кранамі, сродкамі для падачы электраэнэргіі, пару, сьціснутага паветра, кіслароду і інш., для рамонтных або будаўнічых працаў. Сухі док будуецца на абароненай ад хваляваньня акваторыі і ўяўляе сабой аддзяляльную ад яе з тарца затворам воданепранікальную камэру. Муры і дно сухіх докаў звычайна бэтонавыя або жалезабэтонныя, радзей — з мэталу і камню. Пры пастаноўцы ў сухі док судна ўводзяць у камэру і ўсталёўваюць над апорамі, зачыняюць затвор, асушваюць камэру і судна садзіцца на апоры. Вывад судна з докаў адбываецца ў зваротнай пасьлядоўнасьці. Шырыня сухога доку можа дасягаць 70 м, даўжыня — 500 м.

## Глядзіце таксама
* Док
* Партовы док
* Плывучы док

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Берагавыя збудаваньні
Новасакольніцкі раён

**Новасакольніцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Пскоўскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Новасакольнікі.

## Геаграфія
Плошча раёну — 1616 км². 

Асноўныя рэкі — Насва, Вялікі Удрай, Сьмердзель, Малы Удрай.

## Гісторыя
Раён утвораны 24 ліпеня 1927 году.

## Дэмаграфія
Насельніцтва раёну складае 17,4 тыс. чалавек, у тым ліку ў мескіх умовах жывуць каля 9 тыс. Усяго налічваецца 274 населеныя пункты.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У складзе раёну маецца 1 мескае і 9 сельскіх паселішчаў:

**Мескае паселішча**
* Новасакольніцкае мескае паселішча

**Сельскія паселішчы**
* Балогаўскае сельскае паселішча
* Вязаўскае сельскае паселішча
* Гаражанскае сельскае паселішча
* Маеўскае сельскае паселішча
* Насьвінскае сельскае паселішча
* Новасакольніцкае сельскае паселішча
* Окнійскае сельскае паселішча
* Першамайскае сельскае паселішча
* Рунаўскае сельскае паселішча

## Транспарт
Праз раён праходзяць шляхі Санкт-Пецярбург-Віцебскага аддзяленьня Кастрычніцкай чыгункі (кірункаў Санкт-Пецярбург — Езярышча і Масква — Рыга), ёсьць Новасакольніцкая дыстанцыя службы шляху ПЧ-45.

Асноўнымі для перавозак аўтамабільным транспартам у раёне зьяўляюцца аўтамабільная дарога федэральнага значэньня  (Масква&nbsp;— Валакаламск&nbsp;— мяжа з Латвіяй) і аўтадарога суб'ектаў Расейскай Фэдэрацыі Р51 (Шымск&nbsp;—  Вялікія Лукі&nbsp;— Невель).

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
На тэрыторыі раёну маюцца два гістарычна-архітэктурныя помнікі рэспубліканскага значэньня. Гэта гарадзішча Востры (XIII—XIV стст.), разьмешчанае ў Вязаўскай воласьці, і драўляная царква Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Багародзіцы (XVIII—XIX стст.) у Востраўскай воласьці.

Да прыродна-ляндшафтавых помнікаў належаць Чырыкаўскі парк у Гаражанскай воласьці і ліпавая алея ў в. Мінкіна Новасакольніцкай воласьці, створаныя напачатку XIX ст.

### Страчаная спадчына
* У мястэчку Сакольнікі (цяпер вёска Старасакольнікі) існаваў мураваны касьцёл і кляштар францішканаў (1794), які па задушэньні нацыянальна-вызваленчага паўстаньня (1863—1864) быў гвалтоўна перароблены на праваслаўную царкву.

## Вонкавыя спасылкі

* Зьвесткі на сайце абласной адміністрацыі
* Афіцыйны сайт Новасакольніцкага раёну

Катэгорыя:Раёны Пскоўскай вобласьці
Сьцяг Інгушэтыі

**Сьцяг Інгушэтыі** зьяўляецца дзяржаўным сымбалем Інгушэтыі. Прыняты 15 чэрвеня 1994 году.

## Апісаньне
Сьцяг Рэспублікі Інгушэтыя ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з трох гарызантальных палосаў: верхняй — зялёнага, сярэдняй — белага і ніжняй — зялёнага колеру. Сярэдняя паласа — шырокая. У цэнтры шырокай белай паласы намаляваны чырвоны салярны знак.

Белы сымбалізуе чысьціню намераў і дзеяньняў, уласьцівую народу Інгушэтыі. Зялёны — абуджэньне прыроды, багацьце і ўрадлівасьць зямлі рэспублікі, а таксама іслам, які вызнаюць інгушы. Чырвоны ўвасабляе іх нялёгкую шматвяковую барацьбу супраць несправядлівасьці, за сваё выжываньне і права жыць на зямлі сваіх продкаў у міры і згодзе з суседнімі народамі.

Салярны знак азначае вечны рух Сонца і Сусьвету, узаемасувязь, бясконцасьць, вечнасьць усяго існага. Дугападобныя промні знаку зьвернутыя супраць руху гадзіньнікавай стрэлкі, па кірунку кручэньня Землі вакол Сонца, роўна і Сонца вакол сваёй восі. У такім напісаньні знак зьяўляецца знакам дабрабыту, тварэньня, бясконцага развіцьця і росквіту народу.

## Глядзіце таксама
* Герб Інгушэтыі

## Вонкавыя спасылкі
* «Закон Республики Ингушетия о государственном флаге Республики Ингушетия»

Катэгорыя:Сьцягі рэгіёнаў Расеі
Катэгорыя:Інгушэтыя
Сьцяг Іванаўскай вобласьці

**Сьцяг Іванаўскай вобласьці** зьяўляецца сымбалем Іванаўскай вобласьці Расеі. Прыняты 19 сакавіка 1998 году.

## Апісаньне
Сьцяг Іванаўскай вобласьці ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча, расьсечанае на два роўныя палі: левае чырвонае, правае блакітнае, перасечаныя зьнізу трыма вузкімі срэбнымі стужкамі. У цэнтры пярэдняга боку палотнішча над срэбнымі стужкамі разьмяшчаецца герб Іванаўскай вобласьці. Асноўныя колеры сьцяга вобласьці паўтараюць колеры і мэтал геральдычнага поля шчыта яе герба. Адносіны шырыні сьцяга да яго даўжыні 2:3.

## Глядзіце таксама
* Герб Іванаўскай вобласьці

## Вонкавыя спасылкі
* Закон Ивановской области «О флаге Ивановской области»

Катэгорыя:Сьцягі рэгіёнаў Расеі
Катэгорыя:Іванаўская вобласьць
Сьцяг Іркуцкай вобласьці

**Сьцяг Іркуцкай вобласьці** зьяўляецца сымбалем Іркуцкай вобласьці. Прыняты 16 ліпеня 1997 году.

## Апісаньне
Сьцяг Іркуцкай вобласьці ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча, якое складаецца з трох вэртыкальна разьмешчаных палосаў: дзьвюх сіняга і сярэдняй — белага колеру, у цэнтры якой зьмяшчаецца малюнак асноўнага элемэнту гербу: бягучага ў левы бок бабра, што трымае ў пашчы чырвонага собаля, у апраўленьні стылізаваных зялёных галінаў кедра. Адносіны шырыні сьцяга да яго даўжыні — 2:3. Шырыня сярэдняй паласы складае 1/2 агульнай даўжыні сьцяга.

Колеры сьцяга азначаюць:
* сіні — знак вады. У дадзеным выпадку сымбалізуе возера Байкал, Ангару і іншыя рэкі вобласьці;
* белы — знак чысьціні, дабра, сьціпласьці. У палітры сьцяга ён адлюстроўвае чысьціню намераў жыхароў вобласьці, зьяўляецца знакам беласьнежных сыбірскіх зім;
* зялёны колер галінаў кедра — колер надзеі, радасьці, багацьця. Сымбалізуе ўнікальную флёру і фаўну, лясныя багацьці вобласьці.

## Глядзіце таксама
* Герб Іркуцкай вобласці

## Вонкавыя спасылкі
* «Закон Иркутской области о гербе и флаге Иркутской области»

Катэгорыя:Сьцягі рэгіёнаў Расеі
Катэгорыя:Іркуцкая вобласьць
Суфозія

**Суфозія** — вынас дробных мінэральных часьцінак пароды вадой, праходзячай празь яе вадой. Працэс блізкі да карсту, аднак суфозія — працэс пераважна фізычны, таму далейшае разбурэньне часьцінак пароды не адбываецца.

Суфозія прыводзіць да прасяданьня вышэйлеглай тоўшчы і ўтварэньня западзінаў (суфазійных варонак, блюдцаў, западзін) дыямэтрам да 10 і нават 100 мэтраў, а таксама пячораў. Іншым вынікам працэсу можа быць зьмена гранулямэтрычнага складу пародаў (як схільных да фільтрацыі вадою, так і водатрывалых).

Найбольш пашырана суфозія ў вобласьці распаўсюджаньня лёсаў і лёсападобных суглінкаў (у Беларусі, напрыклад, гэта Аршана-Магілёўская раўніна, Горацка-Мсьціслаўская раўніна), пад схіламі далінаў рэк, часта па хадах рыючых жывёлаў. Адной зь неабходных умоваў суфозіі зьяўляецца наяўнасьць у пародзе як буйных часьцінак, утвараючых нерухомы каркас, так і дробных, якія якраз і вымываюцца. Вынас часьцінак пачынаецца толькі пры пэўных значэньнях напору вады, ніжэй за якія адбываецца толькі фільтрацыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Геалёгія
Катэгорыя:Выветрываньне
Сьцяг Адыгеі

**Сьцяг Адыгеі** зьяўляецца дзяржаўным сымбалем Адыгеі. Прыняты 24 сакавіка 1992 году.

## Апісаньне
Сьцяг Рэспублікі Адыгея ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча зялёнага колеру, на якім намаляваныя дванаццаць залатых зорак і тры залатыя перакрыжаваныя стралы, накіраваныя наканечнікамі ўгору. Адносіны шырыні сьцяга да яго даўжыні 1:2.

## Глядзіце таксама
* Герб Адыгеі

## Вонкавыя спасылкі
* «Закон Республики Адыгея (#90) О государственных символах Республики Адыгея»

Катэгорыя:Сьцягі рэгіёнаў Расеі
Катэгорыя:Адыгея
Сьцяг Алтайскага краю

**Сьцяг Алтайскага краю** зьяўляецца сымбалем Алтайскага краю. Прыняты 29 чэрвеня 2000 году.

## Апісаньне
Сьцяг Алтайскага краю ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча, якое мае чырвона-сіняе поле. Леваруч на сінім полі намаляваныя хлебны колас, а ў цэнтры сьцяга разьмешчаны герб Алтайскага краю. Суадносіны бакоў сьцяга — 1:2.

## Глядзіце таксама
* Герб Алтайскага краю

## Вонкавыя спасылкі
* Закон Алтайского края «О флаге Алтайского края»

Алтайскі край
Катэгорыя:Алтайскі край
Сьцяг Амурскай вобласьці

**Сьцяг Амурскай вобласьці** зьяўляецца сымбалем Амурскай вобласьці. Прыняты 26 красавіка 1999 году.

## Апісаньне
Сьцяг Амурскай вобласьці ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з адносінамі шырыні да яго даўжыні — 2:3. Ніжняя частка сьцяга (1/3 яго шырыні) мае сіні колер і аддзеленая ад верхняй часткі срэбным хвалепадобным поясам, які нагадвае рачную хвалю. Шырыня пояса складае 1/15 шырыні сьцяга. Верхняя частка палотнішча мае чырвоны колер, які сымбалізуе багатую гісторыю Прыамур’я, працоўныя і ратныя подзьвігі амурчанаў.

## Глядзіце таксама
* Герб Амурскай вобласці

## Вонкавыя спасылкі
* Закон Амурской области «О гербе и флаге Амурской области»

Катэгорыя:Сьцягі рэгіёнаў Расеі
Катэгорыя:Амурская вобласьць
Сьцяг Арлоўскай вобласьці

**Сьцяг Арлоўскай вобласьці** зьяўляецца сымбалем Арлоўскай вобласьці. Прыняты 31 ліпеня 2002 году.

## Апісаньне
Сьцяг Арлоўскай вобласьці ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з блакітнай паласой у ніжняй частцы і гербам вобласьці ўсярэдзіне. Палотнішча сьцяга Арлоўскай вобласьці выканана з выкарыстаньнем двух геральдычных колераў: чырвонага — які азначае адвагу, мужнасьць і бясстрашнасьць і блакітнага — сымбалізуючага прыгажосьць, веліч, чысьціню намераў і духоўных памкненьняў.

## Глядзіце таксама
* Герб Арлоўскай вобласьці

## Вонкавыя спасылкі
* Закон Орловской области «О гербе и флаге Орловской области»

Катэгорыя:Сьцягі рэгіёнаў Расеі
Катэгорыя:Арлоўская вобласьць
Сьцяг Арэнбурскай вобласьці

**Сьцяг Арэнбурскай вобласьці** зьяўляецца сымбалем Арэнбурскай вобласьці. Прыняты 17 лістапада 1997 году.

## Апісаньне
Сьцяг Арэнбурскай вобласьці ўяўляе сабой прамавугольнае палатно чырвонага колеру. У цэнтры палатна разьмешчаны поўны герб Арэнбурскай вобласьці. Вышыня поўнага герба 0,6 шырыні сьцяга. Адносіны шырыні сьцяга да яго даўжыні 2:3.

## Глядзіце таксама
* Герб Арэнбурскай вобласьці

## Вонкавыя спасылкі
* Закон Оренбургской области «О флаге Оренбургской области»

Катэгорыя:Сьцягі рэгіёнаў Расеі
Катэгорыя:Арэнбурская вобласьць
Сьцяг Астраханскай вобласьці

**Сьцяг Астраханскай вобласьці** зьяўляецца сымбалем Астраханскай вобласьці. Прыняты 13 сьнежня 2001 году.

## Апісаньне
Сьцяг Астраханскай вобласьці ўяўляе сабой прамавугольнае палатно блакітнага колеру, пасярэдзіне сьцяга разьмешчаная залатая карона, якая складаецца з абруча з трыма бачнымі лістападобнымі зубцамі і залатой мітры, змацаванай пяцьцю бачнымі дугамі ўпрыгожанымі жэмчугам і зь зялёным падбіўкай. Мітра ўвянчаная залатым шарыкам з крыжом. Пад каронай срэбны з залатой дзяржаньнем усходні меч лязом направа. Габарытная шырыня выявы залатой кароны са срэбным з залатым дзяржаньнем усходнім мячом на сьцягу Астраханскай вобласьці павінна складаць 1/4 частку даўжыні палатна сьцяга. Адносіны шырыні полкі да даўжыні — 2:3.

## Глядзіце таксама
* Герб Астраханскай вобласьці

## Вонкавыя спасылкі
* Закон Астраханской области «О флаге и гербе Астраханской области»

Катэгорыя:Сьцягі рэгіёнаў Расеі
Катэгорыя:Астраханская вобласьць
Глінкаўскі раён

**Глінкаўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — сяло Глінка.

## Геаграфія
Плошча раёну — 1223,2&nbsp;км².

Тэрытарыяльна раён мяжуе: на паўночным усходзе з Дарагабускім раёнам, на паўночным захадзе з Кардымаўскім раёнам, на паўднёвым захадзе з Пачынкаўскім раёнам, на паўднёвым усходзе з Ельнянскім раёнам.

Разьмяшчаецца ў заходняй частцы Ельнянскага і ўсходняй часткі Пачынкаўскага ўзвышшаў, абмежаваных з паўночнага захаду Верхнедняпроўскай нізінай. Па тэрыторыі раёну цячэ некалькі рэчак: Дняпро — на працягу 30&nbsp;км, і ягоныя прытокі Устрам — 52&nbsp;км, Воласьць — 40&nbsp;км, Бароўка — 17&nbsp;км, прыток  Сажа — Хмара.

Глебы ў раёне дзярнова-падзолістыя. Лясы займаюць 48,2% тэрыторыі.

## Гісторыя
Раён быў утвораны ў 1929 годзе на тэрыторыі былых Смаленскага і Ельнянскага паветаў Смаленскай губэрні. У 1961 годзе быў расфармаваны і ўлучаны ў склад Ельнянскага раёну. Адноўлены ў 1980 годзе.

## Дэмаграфія
Колькасьць насельніцтва — 6081 чалавек (2005). Усё насельніцтва жыве ў сельскіх умовах.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У раёне маецца 6 сельскіх паселішчаў:
* Балтуцінскае сельскае паселішча
* Белахолмскае сельскае паселішча
* Берднікаўскае сельскае паселішча
* Глінкаўскае сельскае паселішча
* Дабромінскае сельскае паселішча
* Рамаданаўскае сельскае паселішча

## Транспарт
Аднакалейнай неэлектрафікаваная чыгуначная лінія Смаленск — Сухінічы.

## Вонкавыя спасылкі
Парэцкі раён (Смаленская вобласьць)

**Парэцкі раён** (афіцыйная назва — *Дзямі́даўскі раён*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Парэчча.

## Геаграфія
Плошча раёну — 2512,16 км².

Тэрытарыяльна раён мяжуе: на поўначы зь Цьвярской вобласьцю, на паўночным захадзе зь Вяліскім раёнам, на паўднёвым захадзе і захадзе з Руднянскім раёнам, на поўдні са Смаленскім раёнам, на ўсходзе з Духаўшчынскім раёнамі Смаленскай вобласьці.

У паўднёва-ўсходняй частцы раёну знаходзіцца ўскраіна Духаўшчынскага ўзвышша. У паўночна-ўсходняй частцы Ельшанска-Сьвіцкая нізіна. Па тэрыторыі раёну цячэ некалькі рэчак: Каспля, Вятша, Палоўя, Баражанка, Ельша. Азёры: Сапша, Дго, Бакланаўскае, Рытае, Ласосна, Чысьцік, Лашам’е, Мутнае, Дзівінскае, Акатпўскае, Шчупаковае. Глебы ў раёне пяскова-суглінкавыя дзярнова-слаба- і сярэднепадзолістыя, у паніжэньнях тло складаюць паўбалатовыя дзярнова-падзоліста-глеевыя, тарфяна-падзоліста-глеевыя і тарфяныя. Лясы займаюць 58,4 % тэрыторыі.

На тэрыторыі раёну знаходзіцца частка нацыянальнага парку Смаленскае паазер’е, з унікальнымі азёрамі і карэннымі лясамі.

## Гісторыя
Ад пачатку тады яшчэ Парэцкі павет быў створаны ў 1775 годзе. У 1918 годзе павет, у зьвязку зь перайменаваньнем места Парэчча ў Дзямідаў, пачаў звацца Дзямідаўскім. Канчаткова раён утвораны ў 1929 годзе з былых Парэцкага і часткі Духаўшчынскага паветаў Смаленскай губэрні.

## Дэмаграфія
Колькасьць насельніцтва на 2005 год — 16 776 чалавек.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У раёне маецца 2 мескія і 15 сельскіх паселішчаў:

**Мескія паселішчы**
* Парэцкае мескае паселішча
* Слабадзкое мескае паселішча

**Сельскія паселішчы**
* Бакланаўскае сельскае паселішча
* Барадзінскае сельскае паселішча
* Баркоўскае сельскае паселішча
* Вераб’ёўскае сельскае паселішча
* Дуброўскае сельскае паселішча
* Жычыцкае сельскае паселішча
* Забор’еўскае сельскае паселішча
* Закруцкае сельскае паселішча
* Закусьцішанскае сельскае паселішча
* Карцаўскае сельскае паселішча
* Перасудзкае сельскае паселішча
* Палуянаўскае сельскае паселішча
* Слабадзкое сельскае паселішча
* Цітаўшчынскае сельскае паселішча
* Шапаўскае сельскае паселішча

## Транспарт
Аўтадарога  Смаленск — Невель.

## Славутасьці
* Царква Ўшэсьця Гасподняга ў мяст. Пржавальскае (колішняя Слабада).

## Вонкавыя спасылкі

* Дзямідаўскі раён на Radzima.org


Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1929 годзе
Духаўшчынскі раён

**Духаўшчы́нскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Духаўшчына.

## Геаграфія
Плошча раёну — 2610 км².

Тэрытарыяльна раён мяжуе: на поўначы зь Цьвярской вобласьцю, на захадзе з Парэцкім раёнам, на паўднёвым захадзе са Смаленскім раёнам, на поўдні з Кардымаўскім раёнам, на паўднёвым усходзе зь Ярцаўскім раёнам, на ўсходзе з Холм-Жыркоўскім раёнам Смаленскай вобласьці.

Вялікую частку раёну займае Духаўшчынскае ўзвышша, якое зьяўляецца водападзелам басэйнаў рэчак Дзьвіны і Дняпра. На тэрыторыі раёну знаходзяцца вытокі рэчак Дражня і Хмосьць. У паўночнай частцы рэльеф паніжаецца і тут месьцяцца найбуйнейшыя балоты вобласьці: Сьвіцкі і Вярвіскі мох. Азёры: Вяліста і Махнач.

Глебы ў раёне дзярнова-падзолістыя, на поўначы і ў цэнтральнай частцы — сярэдне- і сільнападзолістыя. Лясы займаюць 54,2 % тэрыторыі.

На тэрыторыі раёну знаходзіцца частка нацыянальнага парку Смаленскае паазер’е, з унікальнымі азёрамі і карэннымі лясамі.

## Гісторыя
Духаўшчынскі (тады — Духаўскі) павет быў утвораны ў 1777 у выніку пераносу павятовага цэнтру зь сяла Касплі ў Духаўшчыну. У існым выглядзе раён утвораны ў 1929 на тэрыторыі былых Духаўшчынскага і Парэцкага паветаў.

## Дэмаграфія
Колькасьць насельніцтва — 17 тыс. чалавек (2008).

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У раёне маецца 2 мескія і 6 сельскіх паселішчаў:

**Мескія паселішчы**
* Духаўшчынскае мескае паселішча
* Азёрскае мескае паселішча

**Сельскія паселішчы**
* Бабінскае сельскае паселішча
* Берасьнёўскае сельскае паселішча
* Булгакаўскае сельскае паселішча
* Добрынскае сельскае паселішча
* Прачысьценскае сельскае паселішча
* Трацьцякоўскае сельскае паселішча

## Транспарт
Чыгуначная лінія Смаленск — Сошна (Азёрны) і далей да чыгуначнай лініі Масква — Рыга (злучаюцца ў Цьвярской вобласьці). Паралельна яе аўтадарога  Смаленск — Нялідава.

## Вонкавыя спасылкі

* Духаўшчынскі раён на Radzima.org


Катэгорыя:Раёны Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1929 годзе
Ельнянскі раён

**Ельнянскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Ельня.

## Геаграфія
Плошча раёну — 1808,15 км².

Тэрытарыяльна раён мяжуе: на поўначы з Дарагабускім раёнам, на паўночным усходзе з Угранскім, на захадзе з Глінкаўскім, на паўднёвым захадзе з Пачынкаўскім, на поўдні з Рослаўскім. На ўсходзе раён мяжуе з Калускай вобласьцю.

На тэрыторыі раёну, на тарфяным балоце «Блакітны мох» знаходзіцца выток ракі Дзясны. Таксама па тэрыторыі раёну цякуць наступныя рэкі: Ужа — левы прыток Дняпра, выток знаходзіцца на паўночны захад ад Ельні, Страна — правы прыток Дзясны, Угра — прыток Акі, Усія — левы прыток Угры, Дземіна — правы прыток Угры.

## Гісторыя
Утварэньне Ельнянскага павету адбылося ў 1775 годзе. У 1928 годзе павет быў скасаваны, а ў 1929 годзе створаны Ельнянскі раён.

## Дэмаграфія
Колькасьць насельніцтва на 2005 год — 15 784 чалавекі.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У раёне маецца 1 мескае і 10 сельскіх паселішчаў:

**Мескае паселішча**
* Ельнянскае мескае паселішча

**Сельскія паселішчы**
* Бабровіцкае сельскае паселішча
* Каробецкае сельскае паселішча
* Леанідаўскае сельскае паселішча
* Мазоўскае сельскае паселішча
* Малышаўскае сельскае паселішча
* Муцішчанскае сельскае паселішча
* Наваспаскае сельскае паселішча
* Пронінскае сельскае паселішча
* Раджэственскае сельскае паселішча
* Цярэнінскае сельскае паселішча

## Транспарт
Праз тэрыторыю раёну праходзіць аднакалейная чыгуначная цеплавозная лінія: Смаленск — Сухінічы. Рэгіянальныя аўтамабільныя дарогі  Сафонава (М1) — Дарагабуж — Ельня — Рослаў (А101),  Новааляксандраўскі (А101) — Спас-Дземенск — Ельня — Пачынак.

## Славутасьці
* Царква Маці Божай Ціхьвінскай у мяст. Нова-Спаскае
* Царква Сьв. Мікалая ў в. Уварава (колішняе Лазарава Гарадзішча)

## Вонкавыя спасылкі

* Ельнянскі раён на Radzima.org
Кардымаўскі раён

**Карды́маўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Кардымава.

## Геаграфія
Плошча раёну — 1095,3 км².

Тэрытарыяльна раён мяжуе: на паўднёвым усходзе з Глінкаўскім, на ўсходзе з Дарагабускім, на поўначы з Духаўшчынскім, на поўдні з Пачынкаўскім, на захадзе са Смаленскім і на паўночным усходзе зь Ярцаўскім раёнамі.

Асноўныя рэкі: Дняпро, Арлея, Стабна, Малы Вопец.

## Гісторыя
На 1 кастрычніка 1929 году раён уваходзіў у склад Заходняй вобласьці. У 1930 годзе быў скасаваны. У 1935 годзе быў паўторна ўтвораны. У 1937 годзе ўвайшоў у Смаленскую вобласьць. У 1963 годзе раён быў ізноў скасаваны і канчаткова ўтвораны ў сакавіку 1977 году.

## Дэмаграфія
Колькасьць насельніцтва — 13 600 чал., у т. л. мескага 5300 чал. (1998).

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У раёне маецца 1 мескае і 8 сельскіх паселішчаў:

**Мескія паселішчы**
* Кардымаўскае мескае паселішча

**Сельскія паселішчы**
* Бярозкінскае сельскае паселішча
* Каменскае сельскае паселішча
* Малькоўскае сельскае паселішча
* Нятрызаўскае сельскае паселішча
* Першамайскае сельскае паселішча
* Салаўёўскае сельскае паселішча
* Цюшынскае сельскае паселішча
* Шокінскае сельскае паселішча

## Славутасьці
* Царква Сьв. Мікалая і Георгія ў в. Смагіры
* Царква Сьв. Пр. Ільлі ў в. Шастакоў

## Вонкавыя спасылкі

* Кардымаўскі раён на Radzima.org
Манастыршчанскі раён

**Манасты́ршчанскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Манастыршчына.

## Геаграфія
Плошча раёну — 1513,75 км².

Тэрытарыяльна раён мяжуе: на паўночным захадзе з Красьнянскім, на паўночным усходзе з Смаленскім, на ўсходзе з Пачынкаўскім, на паўднёвым усходзе з Хаславіцкім раёнамі Смаленскай вобласьці. На паўднёвым захадзе і захадзе раён мяжуе зь Беларусьсю.

Раён разьмяшчаецца на Смаленска-Красьнянскім узвышшы. Водападзел ракі Дняпро і Сажа. Паўднёвая частка раёну ў Сожаўскай нізіне. Асноўная рака — Віхра.

На падвышаных, добра дрэнажаваных водападзельных дзялянках пераважаюць дзярнова-сярэднепадзолістыя глебы на лёсападобных суглінках і марэне. У паніжэньнях рэльефу звычайныя дзярнова-сільнападзолістыя забалочаныя і дзярновыя забалочаныя, у далінах рэчак — абалонавыя глебы. Лясы займаюць 11,1 % тэрыторыі.

## Гісторыя
У 1929 годзе паўстаў Манастыршчанскі раён з цэнтрам у Манастыршчыне.

## Дэмаграфія
Колькасьць насельніцтва на 2007 год — 12 468 чал., у тым ліку сельскага 8236 чал.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У раёне маецца 1 мескае і 9 сельскіх паселішчаў:

**Мескае паселішча**
* Манастыршчанскае мескае паселішча

**Сельскія паселішчы**
* Барсукоўскае сельскае паселішча
* Гогалеўскае сельскае паселішча
* Дабрасельскае сельскае паселішча
* Любавіцкае сельскае паселішча
* Новаміхайлаўскае сельскае паселішча
* Слабадзкое сельскае паселішча
* Татарскае сельскае паселішча

## Славутасьці
* Царква Ўшэсьця Гасподняга ў в. Мягновічы

## Вонкавыя спасылкі

* Манастыршчанскі раён на Radzima.org
Пачынкаўскі раён

**Пачынкаўскі раён**, **Пачынкоўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Пачынак.

## Геаграфія
Плошча раёну — 2380,75 км².

Тэрытарыяльна раён мяжуе: на поўначы з Кардымаўскім, на паўночным захадзе са Смаленскім, на захадзе з Манастыршчынскім, на паўднёвым захадзе з Хаславіцкім, на поўдні з Шумяцкім, на паўднёвым усходзе з Рослаўскім, на ўсходзе зь Ельнянскім, на паўночным усходзе з Глінкаўскі раёнамі Смаленскай вобласьці.

Цэнтральная і ўсходняя частка раёну ляжыць на Смаленскім узвышшы, паўночная і паўднёвая ў Верхнедняпроўскай і Сожаўска-асьцёрскай нізінах адпаведна. Глебы ў раёне дзярнова-сярэднепадзолістыя і дзярнова-сільнападзолістыя, у нізінах — дзярнова-падзолістыя забалочаныя. Лясы займаюць 16,1 % тэрыторыі.

Рэкі раёну: Дняпро, Хмара, Сож. Найбуйнейшае возера — Лагоўскае (11&nbsp;га).

## Гісторыя
Раён утвораны ў 1929 годзе з частак Смаленскага, Красьнянскага, Ельнянскага і Рослаўскага паветаў Смаленскай губэрні.

## Дэмаграфія
Колькасьць насельніцтва на 2007 год — 35 600 чал., у тым ліку сельскага 22&nbsp;636 чал.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У раёне маецца 1 мескае і 16 сельскіх паселішчаў:

**Мескае паселішча**
* Пачынкаўскае мескае паселішча

**Сельскія паселішчы**
* Васькоўскае сельскае паселішча
* Данькаўскае сельскае паселішча
* Іванаўскае сельскае паселішча
* Клімшчанскае сельскае паселішча
* Княжынскае сельскае паселішча
* Ласьнянскае сельскае паселішча
* Ленінскае сельскае паселішча
* Лысоўскае сельскае паселішча
* Мурыгінскае сельскае паселішча
* Перасьнянскае сельскае паселішча
* Прудкоўскае сельскае паселішча
* Стадалішчанскае сельскае паселішча
* Стрыгінскае сельскае паселішча
* Чырвоназнаменскае сельскае паселішча
* Шаталаўскае сельскае паселішча
* Шмакаўскае сельскае паселішча

## Транспарт
Чыгуначная магістраль Рыга — Арол. Паралельна да яе аўтадарога  Арол — Віцебск.

## Славутасьці
* Хутар Загор’е — малая радзіма Аляксандра Твардоўскага.
* Царква Ўвядзеньня Ўва Храм Прасьв. Багародзіцы ў в. Дакудава.
* Царква Сьв. Мікалая ў в. Церашок.

## Вонкавыя спасылкі

* Пачынкаўскі раён на Radzima.org