open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сьлізьні

**Сьлі́зьні** — шляхецкі род гербу «Слізень» у Вялікім Княстве Літоўскім. Вядуць радавод ад паўлегендарнага Ратшы які прыбыў у ВКл каля 1464 году. Яго нашчадкі якога служылі ў князя Аляксандра Неўскага, вялікіх князёў цьвярскіх і маскоўскіх. Некаторыя прадстаўнікі роду перасяліліся ў Вялікае Княства Літоўскае. Іван Андрэевіч Толпык-Сьлізень, паводле некаторых зьвестак, быў прызначаны вялікім князем літоўскім Вітаўтам ваяводам бранскім.

У ХІХ ст. валодалі землямі і маёнткамі ў вёсках і мястэчках Дзявяткавічы, Палонка, Дзедзілавічы, Кастыкі і Геленаў у Літве, Танвы ў Слонімскім павеце, Мсьціж і Будзенічы ў Барысаўскім павеце, Бартнікі, Лобзаў, Вольша і Друцкоўшчына ў Наваградзкім павеце, Любань у Віленскім павеце.

## Вядомыя прадстаўнікі
* Аляксандар (1579—11.1.1651), сын Рыгора, стольнік ашмянскі, стараста мядзельскі, выбіраўся паслом на соймы, дэпутатам Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага. Як каралеўскі сакратар двойчы езьдзіў паслом у Маскву.
** Аляксандр Казімер (пам. 26 студзеня 1684), сын Аляксандра, падстолі ашмянскі, каралеўскі сакратар, стольнік ашмянскі, віцэ-адміністратар Берасьцейскай эканоміі.
*** Стафан Ян (? — да 5.7.1707), сын Аляксандра, рэфэрэндар вялікі літоўскі з 1705, стараста крэўскі, пасол на сойм 1696, маршалак Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага ў 1705.
**** Міхал (?—11.11.1760), сын Стафана Яна, падканюшы з 1736, стараста крэўскі, быў 12 разоў паслом на соймы, тройчы дэпутатам Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага.
***** Стафан (?—1780?), сын Міхала, староста крэўскі, падкаморы слонімскі з 1756, генэрал-маёр войска Вялікага Княства Літоўскага
*** Міхал Брунон (? — да 12.5.1729), сын Аляксандра, генэральны стражнік войска ВКЛ з 1698, падстолі ашмянскі ў 1708—15, пісар скарбовы ВКЛ з 1715.
* Рафал (?—2.6.1817), сын Юзафа, стольнік старадубскі ў 1776—83, пісар скарбовы ВКЛ у 1781—82, інстыгатар вялікі літоўскі з 1782, староста крэўскі з 1781, генерал-ад’ютант войска Вялікага Княства Літоўскага.
* Юзаф (? — каля 1856), сын Міхала, бабруйскі маршалак у 1804—07. У сваім маёнтку Мсьціж Барысаўскага павету сабраў вялікую калекцыю манэт і скарбаў, мінеэралаў, прадметаў мастацтва. Заклаў батанічны сад і аранжарэю, меў заапарк.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Спасылкі
* 
* Генэалягічнае дрэва Сьлізняў
Валевачы

**Валевачы́** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Цэнтар Валевачоўскага сельсавету. Знаходзіцца за 20 кілямэтраў на захад ад гораду Ігумень, 42 кілямэтры ад Менску, на аўтадарозе . 

## Насельніцтва
* 1995 год — 572 жыхары, 197 двароў
* 2009 год — 605 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 ас. — ISBN 985-11-0090-0

Катэгорыя:Валевачоўскі  сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Нежаўка (Ігуменскі раён)

**Не́жаўка** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Валевачоўскага сельсавету.

## Гісторыя
Вядома ў Вялікім Княстве Літоўскім з сярэдзіны XVIII стагодзядзя, калі зьяўлялася ўладаньнем віленскага біскупу Ігнацыя Масальскага. Пасьля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расейскай імпэрыі.

У 1795 годзе вёска ў Ігуменскім павеце Менскай губэрні, 19 двароў, 187 жыхароў, драўляная ўніяцкая капліца, млын, карчма. У сярэдзіне XIX стагодзьдзя ў складзе маёнтку Рудня Чорная, уладаньне памешчыка Ф. Варэнткі. Паводле перапісу 1897 году ў Грабёнскай воласьці, 75 (76) двароў, 459 жыхароў, дзейнічалі вадзяны млын, карчма, праваслаўная царква, піцейная ўстанова. Побач з вёскай знаходзіўся аднайменны фальварак (1 двор, 15 жыхароў) і сядзіба (1 двор, 11 жыхароў). У пачатку XX стагодзьдзя 78 двароў, 507 жыхароў, дзейнічала царкоўна-прыходская школа, у якой у 1910 годзе вучылася 20 хлопчыкаў. У 1917 годзе 69 двароў, 436 жыхароў.

З лютага да сьнежня 1918 года пад акупацыяй кайзэраўскіх войск, з жніўня 1919 году да ліпеня 1920 году — занятая войскамі Польшчы. З 1919 году ў складзе БССР.

Падчас польска-савецкай вайны ў 1920 годзе каля вёскі пахаваны ў брацкай магіле чырвонаармейцы. У 1925 годзе на магіле пастаўлены абэліск.

З 20 жніўня 1924 году ў Грабёнскім сельсавеце Ігуменскага раёну Менскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году), з 20 лютага 1938 году ў Менскай вобласьці. У 1929 годзе створаны калгас «Прафінтэрн», які ў 1932 годзе аб’ядноўваў 60 сялянскіх двароў. У Вялікую Айчынную вайну з пачатку ліпеня 1941 году да пачатку ліпеня 1944 году пад нямецкай акупацыяй, на франтах загінулі 32 вяскоўцы.

У брацкай магіле пахаваны савецкія воіны і партызаны, якія загінулі  ў Вялікую Айчынную вайну. На іх магіле ў 1975 годзе ўсталяваная стэла.

З 16 ліпеня 1954 году ў Валевачоўскім сельсавеце. У 1960 годзе ў вёсцы 517 жыхароў, у аднайменным пасёлку 30 жыхароў. У 1966 годзе яны аб’ядналіся ў адну вёску. У 1980-ыя гады ўваходзіла ў склад саўгаса «Сьветач».

## Насельніцтва
* 1997 год — 168 чалавек, 86 гаспадарак
* 2009 год — 101 чалавек
* 2013 год — 68 жыхароў, 40 гаспадарак
* 2019 год — 54 жыхары

## Крыніцы

Катэгорыя:Валевачоўскі  сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Раняшняя малітва

**Раняшняя малітва** — хрысьціянская малітва з шэрагу малітваў побытавага ўжываньня.

## Сучасны тэкст малітвы
Устаўшы зо сну, дзякую Табе, Трыадзіны Божа,

што ў найвялікшай дабраце сваёй і бясконцым доўгацярпеньні не загневаўся на мяне грэшнага(ую) й непатрэбнага(ую),

і што не загубіў мяне з маімі правінамі,

але ў шчодрай сваёй чалавекалюбнасьці ўзьняў мяне спачываючага(ую) бяз памяці,

каб я ранейшаю малітваю ўяслаўляў(ла) Тваю сілу.

## Нюансы

Мяркуецца па тэксьце, што дадзеная малітва ня будзе адзінаю прачытанаю бягучай раніцаю.

#### Тэкст сыходніка
Устаўшы зо сну, дзякую Табе, Трыадзіны Божа, што ў найвялікшай дабраце сваёй і бесканечным доўгацярпеньні не загневаўся на мяне грэшнага(ую) і непатрэбнага(ую), і што не загубіў мяне з маімі правінамі, але ў шчодрай сваёй чалавекалюбнасьці падняў мяне спачываючага(ую) бяз памяці, каб я ранейшаю малітваю ўяслаўляў(ла) Тваю сілу.

#### Сэнсовыя зьмены
*Бесканечным* дапушчальна замяняць да *бясконцым*, бо нягледзячы на мажлівыя адценьні нясомых сэнсаў значаць прыблізна тое самае.

*Падняў* нешта, звычайна нерухомае, бяз сэнсу волі ці жаданьня падымаемага аб'екта, у дадзеным выпадку больш пасуюць словы *ўзьняць* ды *разбудзіць*, якія, мусібыць, ўзаемазамяняемыя ў гэтым выпадку, бо сэнс абуджэньня прысутнічае ў кожным з гэтых словаў.

Пасьля галоснай злучнік *і* варта замяніць на *й*, каб пазьбегнуць расплываньня галосных гукаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Хрысьціянская малітва
Малітва перад сном

**Малітва перад сном** — хрысьціянская малітва з шэрагу малітваў побытавага ўжываньня.

## Сучасны тэкст малітвы
Мілы Божа, дзякую табе за пражыты дзень,

і пашлі мне шчасьлівую ноч.

Дай мне спакойны й бестурботны сон.

Пашлі мне свайго Анёла Апякуна,

які сьцеражэ ад усякага зла.

Даруй мне сёньняшнія мае грахі й правіны словам,

справаю ці думкаю зробленыя,

Ты бо Добры й Літасьцівы.

Табе хай будзе вечная слава Айцу, і Сыну, і Сьвятому Духу. Амэн.

## Нюансы

#### Тэкст зыходніка
Мілы Божа, дзякую табе за пражыты дзень, і пашлі мне шчасьлівую ноч. Дай мне спакойны і бястурботны сон. Пашлі мне свайго Ангела Апякуна, які сьцеражэ ад усякага зла. Даруй мне сёньняшнія мае грахі і правіны словам, дзелам ці думкаю зробленыя, Ты бо Добры і Літасьцівы. Табе хай будзе вечная слава Айцу і Сыну і Сьвятому Духу. Амін.
#### Сэнсовыя зьмены

* *Бястурботны* было заменена на *бестурботны*, бо першы склад перад націскам на *о*.

* *Ангела* было заменена на *анёла*, але то словы ўзаемазамяняемыя.

* *Дзелам* было заменена на *справаю*, але то словы ўзаемазамяняемыя.

* *Амін* было заменена на *амэн* па правілах клясычнага правапісу.

Пасьля галоснай злучнік *і* варта замяніць на *й*, каб пазьбегнуць расплываньня галосных гукаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Хрысьціянская малітва
Дзерць

**Дзерць** (таксама *Дзе́рці, мн.. Дзе́рцы, мн.. Дзерць, м.*) — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Ігуменскага сельсавету.

Да 30 кастрычніка 2009 году вёска ўваходзіла ў склад Грабянецкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 19 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ігуменскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Азэрбайджан

**Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Азэрбайджан** () — грамадзкае аб’яднаньне Азэрбайджану, заснаванае ў сакавіку 1992 году. 1993 году НАК Рэспублікі Азэрбайджан прызнаны Міжнародным алімпійскім камітэтам у якасьці чальца. 1997 году Ільхам Аліеў быў абраны прэзыдэнтам НАК Рэспублікі Азэрбайджан.

## Глядзіце таксама
* Азэрбайджан на Алімпійскіх гульнях
* Азэрбайджан на Паралімпійскіх гульнях
* Азэрбайджан на Эўрапейскіх гульнях

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Азэрбайджан  

Катэгорыя:Азэрбайджан на Алімпійскіх гульнях
Азэрбайджан
Катэгорыя:Азэрбайджанскія спартовыя арганізацыі
Катэгорыя:Азэрбайджанскія грамадзкія арганізацыі
Катэгорыя:Баку
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Салічны закон

**Салі́чны закон** () — старажытны франкаўскі кодэкс грамадзянскага права, складзеным каля 500 году нашай эры першым франкаўскім каралём Хлёдвігам I. Пісьмовы тэкст быў напісаны на лацінскай мове і зьмяшчае некаторыя словы старанідэрляндзкай мовы. Фактычна гэтае права было базісным франкаўскага права ў раньнім Сярэднявеччы і моцна паўплывала на будучыя эўрапейскія прававыя сыстэмы. Самым вядомым прынцыпам права быў прынцып адхіленьня жанчынаў ад атрыманьня ў спадчыну тронаў, фэодаў і іншай маёмасьці. Справы салічныага права разглядаліся камітэтам, прызначаным і ўпаўнаважаным каралём франкаў. Захаваліся дзясяткі рукапісаў, датаваных VI—VIII стагодзьдзямі і тры папраўкі ў яго, зробленым да IX стагодзьдзя.

Салічны закон забясьпечыў пісьмовую кадыфікацыю як грамадзянскага права, як то законаў аб спадчыне, гэтак і крымінальнага права, як то пакараньня за забойства. Не зважаючы на тое, што першапачаткова ён задумваўся як закон франкаў, але фармуючы ўплыў на традыцыю статутнага права, распаўсюдзіўся на сучасную гісторыю большай часткі Эўропы, асабліва ў нямецкіх дзяржавах і Аўстра-Вугоршчыне ў Цэнтральнай Эўропе, Нідэрляндах у Заходняй Эўропе, балканскіх каралеўстваў у Паўднёва-Ўсходняй Эўропе і частках Італіі і Гішпаніі ў Паўднёвай Эўропе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Барбарскія праўды
Катэгорыя:Гісторыя права
Фарба

**Фа́рба** — агульнае найменьне для групы каляровых фарбавальных рэчываў, прызначаных дзеля непасрэднага выкарыстаньня ў той ці іншай побытавай сфэры. Звычайна гэта пігмэнтаваная вадкасьць або звадкаваная ці цьвёрдая мастыка, якая пасьля нанясеньне на паверхню тонкім слоем высушвацца і застаецца ў выглядзе цьвёрдай плёнкі. Часьцей за ўсё фарба выкарыстоўваецца дзеля абароны, зьмены колеру або захаваньня тэкстуры. Фарбу можна вырабляць як у розных колерах, гэтак у розных тыпах. Часьцей за ўсё пад словам «фарбы» маюць на ўвазе суспэнзіі пігмэнтаў ці іхняй сумесі з напаўняльнікамі, у сувязным — пакосту, ПВА-эмульсіі, латэксах ці іншых плёнкаўтваральных рэчывах. Фарбы наносяць непасрэдна на наяўны матэрыял ці на грунт.

Фарба звычайна захоўваецца, прадаецца і наносіцца на паверхню ў выглядзе вадкасьці, але большасьць тыпаў высушвюцца пасьля нанясеньня. Звычайна фарбы маюць алейную ці водную аснову, кожная зь якіх мае розныя характарыстыкі. Фарбавыя рашчыньнікі адрозьніваюцца ад тыпу асновы. Паводле хімічнага складу пігмэнты і вырабленыя зь іх фарбы падзяляюцца на мінэральныя, як то неарганічныя солі ці аксыды мэталаў, і арганічныя, як то складаныя злучэньні, галоўным чынам расьліннага ці жывёльнага паходжаньня. Абодва тыпы могуць быць натуральнымі і штучнымі, то бок сынтэтычнымі. Афарбоўваныя пакрыцьці можна дадаткова апрацаваць лакам.

## Літаратура
* *Валожын А. І.* Фарбы // 

Катэгорыя:Фарбы
Купяціцкі крыж-энкалпіён

**Купяціцкі крыж-энкалпіён**, або **Купяціцкі абраз Маці Божай** — бронзавы крыж-энкалпіён з в. Купяцічы каля Пінску.

## Гісторыя
Знойдзены 15 лістапада 1182 (дата вылічана мітрапалітам кіеўскім Яўгенам Балхавіцінавым у 1-й палове 19 ст.) у Купяцічах, паводле царкоўнай легенды, пры дзівосных абставінах.

Крыж шанаваўся як цудатворны абраз Маці Божай. Для яго была зроблена дарагая срэбраная аправа. Абраз захоўваўся ў адмыслова пабудаванай царкве. У 1636 годзе манахі Купяціцкага манастыру перасяліліся ў Кіеў і перанесьлі з сабой энкалпіён, які быў зьмешчаны ў Сафійскім саборы.

## Апісаньне
Купяціцкі энкалпіён тыпалягічна адпавядае мадэлі, якая зьяўляецца найбольш характэрнай для кіеўскай металаплястыкі XI стагодзьдзе-пач. ст. Яе выявы рэльефныя. На адной створцы зьмешчана расьпяцьце з пагруднымі выявамі сьвятых, на другой — Маці Божай з дзіцем, а ў медальёнах — бюсты пакутнікаў.

## Цікавыя факты
У 1630-я ў манастыры жыў вядомы рэлігійны дзяяч і пісьменьнік Афанасі Філіповіч, які ў сваіх творах усхваляў купяціцкі абраз як галоўную праваслаўную сьвятыню Рэчы Паспалітай.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гісторыя Пінску
Катэгорыя:Зьявіліся ў XII стагодзьдзі
Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Крыжы
Катэгорыя:Купяцічы
Энкалпіён

**Энка́лпіён** ці Энко́лпі() — невялікі каўчэжац прамавугольнай, круглай або крыжападобнай формы з выявай Ісуса Хрыста ці сьвятых.

## Прызначэньне
Энкалпіёны насілі паўзьверх адзеньня. Унутры энкалпіёну зьмяшчаліся часьціцы асьвячонай просьвіры або мошчы сьвятых, каб ахаваць чалавека ад розных прыгодаў, асабліва ў далёкіх падарожжах або паходах.

Носіцца на шнурку ці ланцужку. Выкарыстоўваецца як узнагародны знак для ўзнагароджаньня япіскапаў пры пасьвячэньні ў сан. У іканапісе энкалпіён малююць на сьвятых архірэях — сьвяціцелях.

## Гісторыя
Звычай насіць на шыі посуд з рэліквіямі паходзіць ад антычных бул, якія выконвалі ролю абярэга. Хрысьціянская царква імкнулася замяніць гэты паганскі звычай шанаваньнем хрысьціянскіх сьвятых у той жа форме. У адрозьненьне ад бул, якія ў Старажытным Рыме насілі толькі хлопчыкі да дасягненьня шаснаццаці гадоў, хрысьціянскія энкалпіёны насілі ўсё. Энкалпіён, які цяпер згублены, быў знойдзены ў грабніцы Марыі, жонкі імпэратара Ганорыя (395—423 гг.) Папа Грыгорыюс I (590—604) пасылаў энкалпіён ў падарунак каралеве лангабардаў Теадэліндзе.

Некаторыя багасловы і сьвятары выступалі супраць гэтай практыкі, лічачы яе «паганскай» або «фарысэйскай». У Заходняй Эўропе ў сярэднія вякі пакланеньне рэліквіям часта ператваралася ў банальнае забабоны, мошчы сьвятых насілі «на посьпех» або ў якасьці абароны ад сурокаў, не асоба задумваючыся аб духоўных складніках.

Аб распаўсюдзу практыкі насіць на шыі мяшэчкі з фрагмэнтамі мошчаў сьвятых з неадабрэньнем пісаў вучоны-абат Алкуін (каля 735—804). Энкалпіёнам зьяўляецца г. зв. талісман Карла Вялікага — каштоўны мэдальён, у якім першапачаткова зьмяшчаліся валасы Панны Марыі (пазьней замененыя на часьцінку крыжа, на якім ўкрыжавалі Езуса). Хоць талісман наўрад ці меў дачыненьне да Карла Вялікага, ён быў выраблены не пазьней XII стагодзьдзя.

### Беларусь
Літыя бронзавыя энкалпіёны знойдзены ў Друцку, Менску, Полацку, Гародне, Наваградку, Тураве, Магілёве, Берасьці, Мсьціславе, а таксама на Маскавіцкім гарадзішчы каля Браславу. Значная частка іх, верагодна, зроблена ў Кіеве, але не выключана, што некаторыя створаны і мясцовымі майстрамі па кіеўскіх мадэлях. У больш позьніх вырабах рэльеф меншы, а выявы амаль плоскія

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Глядзіце таксама
* Нагрудны крыж
* Нанедранік

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Крыжы
Катэгорыя:Рэлікварыі
Катэгорыя:Хрысьціянскія рэліквіі
Катэгорыя:Аблачэньне праваслаўнага духавенства
Катэгорыя:Аблачэньне вуніяцкага духавенства
Ганорыюс

**Флявіюс Ганорыюс Аўгуст** (, , Канстантынопаль — ) — першы заходнярымскі імпэратар пасьля канчатковага падзелу імпэрыі на Заходнюю і Ўсходнюю часткі, сын імпэратара Тэадосіюса I. Ягонае праўленьне — пэрыяд трыюмфу барбараў, узмацьненьня распаду Заходняй Рымскай імпэрыі. Пры ім готы захапілі і разрабавалі Рым у 410 годзе. Жонка — Марыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стамбуле
Катэгорыя:Рымскія імпэратары
Катэгорыя:Асобы Старажытнага Рыму
Мікі Маўс

**Мікі Маўс** (анг. Mickey Mouse) — амэрыканскі мультыплікацыйны пэрсанаж у выглядзе антрапаморфнага мышаня, які атрымаў вядомасьць праз паказ 18 лістапада 1928 году ў мультфільме «Параходзік Вілі».

Першапачаткова яго паказвалі ў кароткамэтражным мультфільме «Вар’яцкі самалёт». Размаўляе высокім і тонкім голасам. Да 1946 году яго агучваў Ўолт Дыснэй, да 1977 году — Джым Макдональд, а да 2009 году — Ўэйн Олвайн. Часта суправаджаецца Дональдам і сабакам Плута, а таксама сяброўкай Міні. Сярод іншага, служыць пэрсанажам коміксаў, відэагульняў і забаўляльных паркаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пэрсанажы мультфільмаў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1928 годзе
Марыя (імпэратрыца)

**Марыя** (, 384 або 385 — ) — жонка рымскага імпэратару Ганорыюса.

Паходзіла з ўплывовай сям’і. Была старэйшай дачкой Стыліхону, галоўнага вайскоўца Заходняй Рымскай імпэрыі, і Серэны, а таксама пляменьніцай імпэратара Феадосія I. Дзякуючы бацьку ў 398 годзе адбылося яе вясельле з імпэратарам Ганорыюсам. Некаторы час жыла разам з мужам у Мэдыяляне, пасьля пасялілася ў Рыме. У лютым 407 года памерла.

Пасьля яе сьмерці Ганорыюс ажаніўся на малодшай сястры Фэрманцыі.

Па зьвестках гісторыка Зосіма Марыя (як і Фэрманцыя) так і засталася нявіннымі: Ганорый быў альбо імпатэнтам, альбо не цікавіўся жанчынамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* François Zosso et Christian Zingg, Les Empereurs romains, Editions Errance, 1995.

Катэгорыя:Асобы Старажытнага Рыму
Сяргей Калтовіч

**Сяргей Уладзімеравіч Калтовіч** (, Гомель) — беларускі дызайнэр, фатограф.

Сябра Беларускага саюзу дызайнэраў, ляўрэат міжнародных конкурсаў. Кірунак у дызайне – фотодызайн, фатаграфія. Асноўныя праекты: насьценныя календары, плякаты, буклеты, часопісы, кішэнныя календары, партфоліё.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і службоўцаў. Бацька – інжынэр Уладзімер Мікалаевіч Калтовіч (1937 – 1979). Маці – Іна Мікалаеўна Калтовіч (нар.1935 г. н.). У 1968 – 1977 гг. навучаўся ў СШ № 6 Менску. У 1980 г. скончыў Менскую вучэльню мастацтваў па спэцыяльнасьці "харавое дырыгаваньне".

## Праца
* 1980 – 1982 гг. – служба ў шэрагах Савецкай арміі.
* 1984 – 1987 гг. – фатограф у БелНДІП горадабудаўніцтва. 
* 1987 – 1990 гг. – загаднік фоталябараторыі ў агенцтве «Прапанова». 
* 1990 – 1993 гг. – фатограф у музэі П. Броўкі.
* 1993 – 1997 гг. – фатограф у ТАА «Солвіс».
* З 1997 г. па … – фатограф на Менскім мастацкім камбінаце.
* З 1995 г. – супольна з В. Сядых творчая фотастудыя «Секо»

## Работы

Kaltovich works1.jpg|
Kaltovich works2.jpg|
Kaltovich works3.jpg|
Kaltovich works4.jpg|
Kaltovich works5.jpg|
Kaltovich works6.jpg|
Kaltovich works7.jpg|


## Узнагароды
* 1987 г. – бронзавы мэдаль ВДНГ г. Масква.
* 1998 г. – срэбны мэдаль FIAP Іран.
* 1999 г. – бронзавы мэдаль FIAP Харватыя.
* 1999 г. – бронзавы мэдаль FIAP Іспанія.
* Ганаровая стужка FIAP Францыя.

## Літаратура
* Беларускі саюз дызайнераў / аўт.-склад. Н. В. Федасеенка. — Мн.: «Беларускі саюз дызайнераў», 1998. — 3.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дызайнэры
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Табага

**Таба́га** () — востраў у Карыбскім моры каля паўночна-ўсходніх берагоў Паўднёвай Амэрыкі, ёсьць часткай дзяржавы Трынідад і Табага. Месьціцца за 35 км ад асноўнага вострава краіны Трынідаду. У складзе краіны востраў мае шырокую аўтаномію, якую забясьпечвае выбарная Табагаўская асамблея. Сталіцай вострава ёсьць горад Скарбара.

## Вонкавыя спасылкі
* Табагаўская асамблея.
* Табага. World Statesmen.

Катэгорыя:Астравы Атлянтычнага акіяна
Катэгорыя:Трынідад і Табага
Ачыжа

**Ачы́жа** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Ігуменскага сельсавету.

Да 30 кастрычніка 2009 году вёска ўваходзіла ў склад Грабянецкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 83 чалавекі

## Асобы
* Валянціна Мысьлівец (1918—2011) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

## Крыніцы

Катэгорыя:Ігуменскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Пальчык (неадназначнасьць)

Назву **Пальчык** маюць:

## Прозьвішча
* Генадзь Пальчык (нар. 1962) — беларускі фізык і палітык
* Эдуард Пальчык (1939-2019) — беларускі матэматык

## Тапонім
* Пальчык — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
Грабянец

**Грабяне́ц** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Ігуменскага сельсавету. Знаходзіцца за 15 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад гораду Ігумен, за 83 км ад Менску, на аўтамабільнай дарозе .

Да 30 кастрычніка 2009 году цэнтар Грабянецкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1996 год — 420 жыхароў, 139 двароў.
* 2009 год — 281 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ігуменскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Уладзімер Сыты

**Уладзімер Пятровіч Сыты** (нар. 1943, Бандары, Гарадзенскі раён, цяпер Беларусь) — беларускі кардыёляг.

Доктар мэдычных навук і прафэсар (1993). Аўтар навуковых працаў па лячэньні ішэмічнай хваробы сэрца ўльтрагукам, пра паходжаньне і лячэньне ўзроставых хваробаў.

У 1966 годзе скончыў Гарадзенскі мэдычны інстытут. У 1980 годзе перайшоў на працу ў Беларускую мэдычную акадэмію пасьлядыплёмнай адукацыі (БМАПА). У 1990 годзе стаў галоўным тэрапэўтам Міністэрства аховы здароўя Беларускай ССР. У 1996 годзе заняў пасаду загадніка катэдры БМАПА. У 2001 годзе выдаў разам з І.І. Ганчарыкам «Практычны дапаможнік па тэрапіі».

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарадзенскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія лекары
Катэгорыя:Выкладчыкі беларускіх мэдычных унівэрсытэтаў
Катэгорыя:Дактары мэдычных навук
Катэгорыя:Беларуская мэдычная акадэмія пасьлядыплёмнай адукацыі
Катэгорыя:Герыятрыя
Катэгорыя:Кардыялёгія
Сярэдняя школа №104 (Менск)

**Сярэдняя школа №104** (поўная назва **Сярэдняя школа №104 імя [[Раман Мачульскі|Рамана Навумавіча Мачульскага]]**) — адна з 11 школаў Цэнтральнага раёну.

## Гісторыя
1 верасьня 1966 году школа №104 у першы раз расчыніла дзьверы сваіх першых вучняў. У мікрараён школы ўвайшлі вуліцы Шчадрына, Прыгарадная, Арлоўская, Брагінская й прылеглыя да іх завулкі, а таксама вёскі Зацань, Цнянка, Навінкі. Школа была ўкамплектавана вучнямі, якія займаліся ў бліжэйшых школах.

У 1972 годзе ў школу ўладкоўваецца на пасаду настаўніка расейскай мовы ды літаратуры Міхей Мікалай Ціханавіч. Пры ім пачалася пошукавая праца, мэтай якой было знайсьці як мага больш ваенна-партызанскіх фрагмэнтаў часоў Вялікай Айчыннай вайны. Менавіта Мікалай Ціхановіч стварыў пры падтрымцы й дапамозе, педагогаў і адміністрацыі школы музэй, цяпер які зьяўляецца славутасьцю гэтай школы.

У 1976 годзе быў заснаваны Музэй баявой славы, якому 18 лютага 2000 году упраўленьнем культуры Менгарвыканкама прысвоена званьне Народны.

У 1994 годзе ў школе быў адчынены Музэй хлеба й сялянскага побыту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Школы
Катэгорыя:Арганізацыі Менску
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1966 годзе
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Менск)
Астравы (Ігуменскі раён)

**Астравы́** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Ігуменскага сельсавету. На поўдзень ад вёскі праходзіць траса .

## Насельніцтва
* 2009 год — 747 чалавек
* 2019 год — 694 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ігуменскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Хвойнікі (Ігуменскі раён)

**Хво́йнікі** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Ігуменскага сельсавету. Разьмяшчаецца ў 62 кілямэтрах ад Менску, на поўдзень ад аўтадарогі  Менск—Магілёў, на рацэ Ігуменка, у 1 км ад упадзеньня яе прытоку Аўсішча. Непасрэдна прымыкае да Ігумену з паўднёвага захаду.

## Насельніцтва
* 2009 год — 309 чалавек
* 2019 год — 279 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ігуменскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Павал Вусаў

**Па́вал Гена́дзевіч Ву́саў** (нар. 1975, Магілёў, цяпер Беларусь) — беларускі палітоляг.

Доктар грамадзкіх навук (2011). Сябра Беларускага нацыянальнага сакратарыяту «Вольная Беларусь» (зь 2020 году). Прафэсар-ад’юнкт Варшаўскага ўнівэрсытэту (на 2022 год).

## Жыцьцяпіс
У 1998 годзе скончыў гістарычны факультэт Магілёўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Узначальваў Магілёўскую мескую суполку «Маладых сацыял-дэмакратаў». У 2003 годзе скончыў асьпірантуру ў Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце на катэдры паліталёгіі, а таксама магістратуру ў Школе Ўсходняй Эўропы Варшаўскага ўнівэрсытэту. У 2003—2005 гадох працаваў выкладнікам паліталёгіі ў Магілёўскім дзяржаўным унівэрсытэце. У 2004 годзе ўзначаліў Магілёўскую мескую суполку Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі «Грамада» і вылучыўся кандыдатам на парлямэнцкіх выбарах. У 2006 годзе паступіў ва Ўроцлаўскі ўнівэрсытэт паводле стыпэндыі імя Лэйна Кіркланда. Пазьней стаў весьці ва ўнівэрсытэтах Польшчы і Славаччыны паліталягічныя лекцыі пра дзяржаўны лад Беларусі, Расеі і Ўкраіны. Заснаваў у Варшаве Цэнтар палітычнага аналізу і прагнозаў, у якасьці кіраўніка якога выступаў экспэртам у перадачах Беларускай службы Польскага радыё, а таксама ў Беларускім цэнтры эўрапейскіх дасьледаваньняў. Паступіў у дактарантуру Школы грамадзкіх навук Польскай акадэміі навук (ПАН). У 2011 годзе атрымаў ступеню доктара грамадзкіх навук у Інстытуце палітычных дасьледаваньняў ПАН за абарону дысэртацыі «Станаўленьне і ўмацаваньне нэааўтарытарнага рэжыму ў Беларусі ў 1994—2010 гадох», якую выдаў у 2014 годзе асобнай кнігай на 360 старонак (ISBN 978-83-64091-25-4). Да 2015 году стаў аўтарам звыш 500 паліталягічных артыкулаў, у тым ліку ў часопісе «Архэ-Пачатак».

У красавіку 2017 году выступіў суаўтарам Народнай праграмы «Вольная Беларусь». У ліпені 2020 году ўвайшоў у склад Беларускага нацыянальнага сакратарыяту «Вольная Беларусь». Працаваў прафэсарам-ад’юнктам у Варшаўскім унівэрсытэце.

У 2024 годзе завочна асуджаны ў Беларусі да 11 гадоў пазбаўленьня волі па справе «аналітыкаў Сьвятланы Ціханоўскай».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* Старонка Паўла Вусава ў Фэйсбуку

Катэгорыя:Выкладчыкі Магілёўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя А. А. Куляшова
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры партыяў Беларусі
Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Выпускнікі Ўроцлаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дактары сацыялягічных навук
Катэгорыя:Беларускія палітолягі
Катэгорыя:Завочна асуджаныя
Абраз Маці Божай Тракельскай

**Маці Божая Тракельская** — каталіцкая цудатворны абраз. Знаходзіцца ў галоўным алтары касьцёлу Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі ў вёсцы Тракелі Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
Абраз рымскай іканаграфіі згодна з легендай быў намаляваны напрыканцы ХVІ стагодзьдзя памерам 180*100 см. Паводле адной з легендаў, абраз, прывезены з Вільні ў 1595 годзе, здаўна славіўся шматлікімі цудамі. Невядомы віленскі мастак стварыў прыгожы і высакародны вобраз Багародзіцы з Дзіцяткам. Па характары вобразаў яго можна параўнаць з абразом 1640 году віленскага мастака флямандзкага паходжаньня Пенса ў Сьвятой Ліпцы на Варміі (Польшча).

Асаблівай увагі заслугоўвае падзея 1656 годзе, падчас 13-гадовай вайны касьцёл быў спалены маскоўскім войскам. Вернікі знайшлі сярод попелу абраз Маці Божай, які не пашкодзіла полымя. Парафіяльная хроніка пацьвярджае факт, што абраз знайшоў невідушчы чалавек, які пры гэтым пачаў бачыць. На новым пляцы была адбудавана сьвятыня, і абраз зноў быў зьмешчаны ў галоўным алтары.

У другой палове XVII стагодзьдзя (магчыма, каля 1664 году) абраз Маці Божай з Дзіцяткам быў дапоўнены выявай укленчанага сьв. Казімера з ружанцам у руках.

У 1738 г. зноў здарыўся пажар, і абраз зноў быў цудоўна ўратаваны ад агню. У 1782 годзе пашкоджаны абраз быў адноўлены і наклеены на новае палатно. Апошняе абнаўленьне адбылося ў 1991 годзе ў Варшаве. 

У 1994 годзе Гарадзенскі ардынарый Аляксандар Кашкевіч зрабіў касьцёл у Тракелях дыяцэзіяльным санктуарыем. Сьвята цудатворнага абразу адзначаецца ў першую нядзелю ліпеня. У Тракелі ладзяцца штогадовыя пілігрымкі.

5 ліпеня 2009 году адбылася ўрачыстая каранацыя абраза папскімі каронамі. Зьдзейсьніў акт каранацыі кардынал Казімер Сьвёнтак.

## Апісаньне
Зьяўляецца адным з самых высокамастацкіх сьпісаў Маці Божай «Сьнежнай» у Беларусі. Абраз прадстаўляе Маці Божую з Дзіцяткам Ісусам на левай руцэ. З дасканалым позьнерэнэсансным стылем жывапісу гарманіруе мэталічная шата з каронамі. Сваёй правай далоньню Марыя ахапіла левую руку, якая трымае Божага Сына. 3 правага боку ад яе ўкленчыў Сьв. Казiмер з ружанцам у руках — заступнік Вялікага Княства Літоўскага.

Выява Казімера была намалявана на асобным палатне і даклеена да асноўнага падчас першай рэстаўрацыі абразу ў другой палове XVII стагодзьдзя. Праўдападобна, гэта было зьвязана з кананізацыяй Казімера і выданьнем тагачасным Папам Рымскім у 1664 годзе кананізацыйнай булы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дыяцэзіяльны санктуарый Маці Божай у Тракелях
* Гісторыя абраза Маці Божай Тракельскай

Катэгорыя:Абразы Беларусі
Катэгорыя:Іканаграфія Багародзіцы
Катэгорыя:Беларускі іканапіс
Катэгорыя:Тракелі (Вярэнаўскі раён)
Аўсішча

Назву **Аўсішча** маюць:

* Аўсішча - рака ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці
* Аўсішча - вёска ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Воўсішча
Хата Цмока

**«Хата Цмока»** () — амэрыканскі тэлевізійны сэрыял у жанры фэнтэзі, прыквэл да тэлесэрыялу «Гульня тронаў», які стаў часткай мэдыяфраншызы «Сьпеў лёду і агню». Экранізацыя кнігі Джорджа Р. Р. Мартына «Полымя і кроў», сюжэтна зьвязаная з кнігай таго ж пісьменьніка «Ўзыходжаньне Цмока». Распавядае аб Плясцы Цмокаў — грамадзянскае вайне на выдуманым кантынэнце Вэстэрос. 

Здымкі першага сэзону сэрыялу пачаліся ў красавіку 2021 году, скончыліся ў лютым 2022 году. Прэм’ера адбылася 21 жніўня 2022 году. У жніўні 2022 году, пасьля выхаду першага эпізоду, сэрыял быў працягнуты на другі сэзон.

Катэгорыя:Сьпеў Лёду і Агню
Катэгорыя:Тэлесэрыялы ЗША
Катэгорыя:Фэнтэзійныя тэлесэрыялы
Аўсішча (рака)

**Аўсішча** — малая рэчка ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі, правы прыток Ігуменкі. Даўжыня ракі — 7,5 км.

У другой палове XIX стагоддзя выток ракі знаходзіўся сярод лясістых балот на поўнач ад зьніклага цяпер засьценка Верасоўка (у 960 мэтрах на паўночны ўсход ад сучаснай вёскі Захароўка). Каля кілямэтру рака цячэ ў заходнім кірунку, пасьля, перасякаючы дарогу Захараўка—Вайнілава, паварочвае на паўднёва-захад, затым працякае ў паўднёва-ўсходнім напрамку на поўдзень ад засьценку Аўсішча і вёскі Астравы. Паварочваючы на поўдзень, перасякае аўтадарогу M — 4 Мінск-Магілёў і пасьля упадае ў Ігуменку паўднёва-захад ад Хвойнікаў. У XIX стагодзьдзі рака працякала пасярод дзікай, лясістай мясцовасьці. У цяперашні час яе рэчышча цалкам каналізаванае.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Ігуменскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Бярэзіны
Адміністрацыйны падзел Украінскай Народнай Рэспублікі

**Адміністрацыйны падзел [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікі]]** () быў устаноўлены законам «аб адміністрацыйнам падзеле УНР», за якім яна была падзелена на землі.

## Адміністрацыйныя адзінкі
Паводле закону УНР падзялялася на тры ўзроўні: зямля (1 ўзровень), воласць (2 ўзровень) і грамада (3 ўзровень).

## Спіс зямель

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Украіны
Катэгорыя:Украінская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел былых дзяржаваў
Індом

**Індо́м**, **Дом інвалідаў** — пасёлак у Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Ігуменскага сельсавету. 

Да 30 кастрычніка 2009 году пасёлак уваходзіў у склад Калодзескага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 341 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ігуменскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Вайнілава (Менская вобласьць)

**Вайні́лава** — вёска ў Беларусі, каля ракі Дыеўкі. Уваходзіць у склад Ігуменскага сельсавету Ігуменскага раёну Менскай вобласьці. Знаходзіцца за 8 км на паўночны захад ад Ігумену, за 54 кі ад Менску; за 36 км ад чыгуначнай станцыі Пухавічы.

## Назва

Вуйнла (Vuinla) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -вуйн- (-войн-, -вун-) (імёны ліцьвінаў Вайнейка, Войнар, Войнат; германскія імёны Vunnecho, Wunar, Wonnat) паходзіць ад старагерманскага wunna, гоцкага wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', ісьляндзкага vænn 'прыемны', нямецкага gewohnt 'задаволены'.

## Насельніцтва
* 1909 год — 180 чалавек
* 1995 год — 256 чалавек, 94 двары
* 2009 год — 407 чалавек

## Асобы
* Мікалай Суша — беларускі навукоўца ў галіне эканомікі і кіраваньня

## Крыніцы

Катэгорыя:Ігуменскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Анапольле

**Анапо́льле** (таксама *Анапо́ле, Ганнапо́льле, Ганапо́льле*) — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Калодзескага сельсавету.

Да 30 кастрычніка 2009 году вёска ўваходзіла ў склад Хутарскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 10 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Калодзескі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Дамавіцкі сельсавет

**Дамаві́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ігуменскага раёна Менскай вобласьці. Цэнтар — вёска Дамавіцк.

Утвораны 20 жніўня 1924 году ў складзе Чэрвеньскага раёна Менскай акругі БССР. Пасьля скасаваньня акруговай сыстэмы 26 ліпеня 1930 году ў Чэрвеньскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 году ў складзе Менскай вобласьці.

25 ліпеня 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Раваніцкага сельсавету (5 населеных пунктаў: Восаўскі Бор, Дамавіцк, Каліта, Навазер’е і Трактар), Руднянскага (7 населеных пунктаў: Бярозаўка, Вішанька, Драхча Буглацкая, Драхча Паненская, Іўнік, Сітнік і Сьнежань) і Калодзескага (6 населеных пунктаў: Асінаўка, Вормачка, Восава, Карабетаўка, Клейка, Мяжніца) сельсаветаў.

На момант скасаваньня ў склад сельсавета ўваходзілі 18 населеных пунктаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ігуменскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1959 годзе
Вайсковыя спэцыялісты Беларусі

**Ваенныя спэцыялісты Беларусі** — былыя й дзейныя ваеннаслужачыя Ўзброеных сілаў Рэспублікі Беларусь, радзей прадстаўнікі ваенізаваных арганізацыяў і працаўнікі прадпрыемстваў ваенна-прамысловага комплексу, якія аказваюць падтрымку замежным сілавым структурам.

Пасьля развалу СССР незалежная Беларусь атрымала кантынгент . Савецкая спадчына была занадта вялікай для краіны, таму ў 1990-я ўрад правёў . Многія кадравікі страцілі свае працоўныя месцы, некаторыя сыходзілі самі з-за нізкіх заробкаў. Частка звольненых пайшла ў найміты. Менавіта адстаўныя вайскоўцы спатрэбіліся для аказаньня ваенных паслуг, склаўшы аснову замежных кантынгентаў, бо афіцыйна дзяржава імкнецца не адпраўляць дзеючыя вайсковыя кадры ў іншыя дзяржавы, асабліва ў «гарачыя кропкі». Сярод запатрабаваных спэцыяльнасьцяў былі лётчыкі, спэцыялістаў па абслугоўваньні авіяцыі й баявой тэхнікі, штабныя афіцэры і спэцыялісты спэцапэрацыяў — напрыклад, снайпэры.

Найважнейшым рэгіёнам для Беларусі ў сфэры збыту ўзбраеньня й аказаньня паслуг падрыхтоўкі ваенных кадраў стала Афрыка. У канцы 2010-х і пачатку 2020-х усё больш канкурэнцыю ў частцы падрыхтоўкі замежных вайскоўцаў і арганізацыі баявых дзеяньняў пачалі аказваць ізраільцяне, французы, расейскія ПВК і прадстаўнікі іншых краінаў.

Беларусы супрацоўнічалі зь сілавымі ведамствамі такіх краінаў як Нігерыя, Лібія (афіцыйна толькі да грамадзянскай вайны 2011 году), Вэнэсуэла, Судан, Емэн, Кот д’Івуар і Дэмакратычная Рэспубліка Конга. Найміты й дзяржаўныя спэцыялісты ўдзельнічалі ў некалькіх канфліктах.

## Крыніцы

Катэгорыя:Замежная вайсковая палітыка Беларусі
Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2021—2022 гадоў

**Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2021—2022 гадоў** — першы сэзон Лігі канфэрэнцыяў УЭФА, трэцяга па значнасьці клюбнага футбольнага эўрапейскага турніру, арганізаванага УЭФА. Фінал прымала «Арэна Камбэтарэ» ў Тыране, Альбанія. Пераможца Лігі канфэрэнцыяў УЭФА 2021—2022 гадоў «Рома» аўтаматычна кваліфікалася ў групавы этап Лігі Эўропы УЭФА 2022—2023 гадоў.

## Кваліфікацыйныя раўнды
### Першы кваліфікацыйны раўнд

### Другі кваліфікацыйны раўнд

### Трэці кваліфікацыйны раўнд

## Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф

## Групавы этап

### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

### Група E

### Група F

### Група G

### Група H

## Плэй-оф

### Раўнд плэй-оф

### 1/8 фіналу

### Чвэрцьфінал

### Паўфінал

### Фінал

## Глядзіце таксама
* Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2021—2022 гадоў
* Ліга Эўропы УЭФА 2021—2022 гадоў

## Вонкавыя спасылкі
* Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2021—2022 гадоў на афіцыйным сайце УЭФА

2022
Катэгорыя:2021 год у футболе
Катэгорыя:2022 год у футболе
Дамавіцак

**Дамаві́цак** (таксама *Дамаві́цк*) — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Калодзескага сельсавету.

## Гісторыя
Пасяленьне вядома з XVI ст., калі ўваходзіла ў склад Менскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. На пачатку XVII ст. Дамавіцк належаў Масальскаму, біскупу віленскаму.

З 1793 году ў складзе Расеі. У 1813 годзе сяло. На пачатку 1880-х гадоў сяло Грабёнскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні, дзейнічалі праваслаўная царква, царкоўнапрыходская школа. Паводле перапісу 1897 году, сяло, 86 двароў, 570 жыхароў, праваслаўная царква, карчма, крама, хлебазапасная крама. Паблізу сяла знаходзіліся 2 аднайменныя фальваркі, у адным — 28 жыхароў, у другім — 31 жыхар. У царкоўнапрыходскай школе ў 1906 годзе вучылася 60 хлопчыкаў і 7 дзяўчынак, а настаўніцай працавала Вольга Гаховіч.

Пасьля Кастрычніцкай рэвалюцыі была створана працоўная школа 1-й ступені, у якой у 1922 годзе вучылася 122 хлопчыкі і дзяўчынкі, пры школе была невялікая бібліятэка; у 1926 годзе было 95 вучняў (з іх 23 дзяўчынкі), 2 настаўнікі.

З 1924 году цэнтар Дамавіцкага сельсавету. З 1938 году вёска. У час Вялікай Айчыннай вайны ў навакольлі вёскі дзейнічалі партызаны брыгады «Разгром».

Да 25 ліпеня 1959 году вёска ўваходзіла ў склад Дамавіцкага сельсавету. З 25.07.1959 году — у складзе Раваніцкага сельсавета.

## Насельніцтва
* 1880 год — 358 чал.
* 1897 год — 570 чал.
* 1906 год — 762 чал.
* 1997 год — 173 двары, 499 жыхароў
* 2009 год — 283 чалавекі
* 2019 год — 291 чалавек

## Асобы
* Сьцяфан Кульчыцкі (1879—1937) — беларускі рэлігійны і грамадзкі дзяяч.

## Крыніцы

Катэгорыя:Калодзескі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Кармянскае паўстаньне

**Кармянскае паўстаньне** — антыбальшавіцкае сялянскае паўстаньне, выкліканае празьмернай жорсткасьцю савецкіх уладаў.

## Перадумовы
Бальшавікі праводзілі пастаянныя рэквізіцыі ў мясцовага насельніцтва, нават зьявіўся ў пачатку 1919 году асобы «партыйны» падатак. Валасны выканаўчы камітэт, у якім таксама адыгравалі вялікую ролю камуністы, быў больш лаяльны да сялян, што не спадабалася ячэйцы бальшавікоў. У лютым 1919 году выканаўчы камітэт, які ўзначальваў Навуменка, быў распушчаны, а ўлада перадана рэвалюцыйнаму камітэту. Пасьля роспуску выканаўчага камітэту былі разасланы запрашэньні з просьбай прыслаць як можна больш людзей.

## Хада паўстаньня
25 лютага 1919 году каля будынку Кармянскага валаснога праўленьня сабралася не менш тысячы чалавек. Яны лічылі, што пасьля роспуску выканкаму будуць новыя рэквізіцыі. Член рэвалюцыйнага камітэту Абатураў паспрабаваў супакоіць сялян, але яны адказалі: *«Ваша ўлада скончылася!»*. Быў захоплены будынак валаснога праўленьня. Абатураў паспрабаваў схавацца, але з-за выбуху бомбы быў цяжка паранены, пасьля чаго сяляне прыняліся яго збіваць. Начальнік міліцыі Ільюшэнка і міліцыянэры паспрабавалі спыніць паўстанцаў, адзін селянін быў забіты. У адказ Ільюшэнка і Давыдзенка былі забітыя, а міліцыянэры Караткевіч і Гайкоў — цяжка параненыя. Затым сяляне прыняліся шукаць членаў рэвалюцыйнага камітэту, быў разгромлены клюб. Антоненка, які ўзначальваў рэвалюцыйны камітэт, сумеў схавацца ад паўстанцаў і ўцёк у Доўск. Раніцай 26 лютага 1919 году ў Кармянскую воласьць прыбыў узвод асобага прызначэньня, які ў вёсцы Ліцьвінавічы захапіў штаб, дзе знаходзіліся паўстанцы. Рота 10-га пагранічнага палка, якая была ў Карме, у час паўстаньня займала нэўтральную пазыцыю. Арганізаванага супраціву паўстанцы аказаць ня здолелі.

## Страты
Вядома, што з боку бальшавікоў загінулі член Кармянскага рэвалюцыйнага камітэту Абатураў, начальнік міліцыі Ільюшэнка, старшы міліцыянэр Давыдзенка, актывіст Гашко. Міліцыянэрам быў забіты адзін селянін.

## Наступствы
Было арыштавана 66 чалавек, якіх западозрылі ва ўдзеле ў паўстаньні. 27 удзельнікаў паўстаньня былі расстраляны. 7 паўстанцаў былі прыгавораны да сьмерці сьледчай камісіяй, а 20 — Магілёўскай губэрнскай ЧК. Пра расстрэл арыштаваных удзельнікаў паўстаньня паведаміў у Магілёўскі губэрнскі камітэт РКП (б) Панцеляймон Мікалаевіч Лепяшынскі.

Некаторыя паўстанцы пераключыліся на партызанскую барацьбу з бальшавізмам. Зь імі падтрымлівала сувязь частка настаўнікаў.

## Ацэнкі
У савецкі час паўстанне разглядалася як *«кулацкі мяцеж»*, падтрыманы *«белагвардзейцамі, духавенствам і эсэрамі»*. Насамрэч, паўстаньне было стыхійнай рэакцыяй на жорсткую палітыку бальшавікоў. З-за слабой арганізаванасьці выступленьне было хутка задушана.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Паўстаньні ў Беларусі
Паўстаньне
Катэгорыя:Падзеі 1919 году
Калодзежы

**Кало́дзежы** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Калодзескага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 233 чалавек

## Асобы
* Пётар Варабей (нар. 1923) — Герой Сацыялістычнай Працы
* Валеры Прыстаўка (1932—1997) — вучоны-энтамоляг, доктар біялягічных навук.

## Крыніцы

Катэгорыя:Калодзескі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Уладзімер Кульчыцкі

**Уладзімер Адамавіч Кульчыцкі** (1948, Даўрыя, Борзінскі раён, цяпер Забайкальскі край, Далёкаўсходняя фэдэральная акруга, Расея — 11 красавіка 2024) — беларускі нэўрафізыёляг.

Дасьледнік структурнай і функцыянальнай перабудовы нэўронных сетак мозга. Вывучаў цэнтральныя мэханізмы сындрому раптоўнай сьмерці. Доктар мэдычных навук (1989) і прафэсар (1998). Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2017). Ляўрэат прэміі Ленінскага камсамолу (1979) за вывучэньне бульбарных мэханізмаў утварэньня дыхальнага рытму. На 2014 год напісаў звыш 350 навуковых працаў, у тым ліку 9 манаграфіяў і 18 патэнтаў.

## Жыцьцяпіс
У 1972 годзе скончыў Куйбышаўскі мэдычны інстытут (Расейская СФСР). У 1972—1975 гадох працаваў траўматолягам Шар'інскай раённай лякарні Кастрамской вобласьці. У 1975 годзе ўладкаваўся старэйшым лябарантам катэдры Куйбышаўскага мэдычнага інстытуту, дзе пазьней стаў асыстэнтам. У 1976—1986 гадох спадарожна працаваў лекарам хуткай дапамогі.

У 1989 годзе працаўладкаваўся навуковым супрацоўнікам у Інстытут фізыялёгіі Акадэміі навук Беларускай ССР. У 1991 годзе стаў загаднікам лябараторыі. Напісаў навуковыя працы пра рэтыкулярную фармацыю ствала галаўнога мозга і мэханізмы ўтварэньня ноцыцэптыўных рэфлексаў. У 2000 годзе стаў сябрам-карэспандэнтам Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. У 2006 годзе заняў пасаду намесьніка кіраўніка па навуковай працы Інстытуту фізыялёгіі НАНБ.

Памёр 11 красавіка 2024 году.

## Навуковая праца
Даказаў, што функцыянальны стан вузаў вэнтралятэральных аддзелаў даўгаватага мозгу вызначае утварэньне дыхальнага рытму і сымптаактывавальных уплываў, якія ўпарадкуюць тонус крывяносных судзінаў і сэрца. Пацьвердзіў досьледам сумесна з навукоўцамі нямецкай Установы імя Кэркгофа (Бад Наўгайм, зямля Гэсэн) мадэлявальны ўплыў простагляндынаў на тэрмаадчувальнасьць нэўронаў пярэдняга гіпаталямуса, што дазволіла абгрунтаваць удзел простагляндынаў у нэўроннай плястычнасьці. У даўгаватым мозгу выявіў нэрвовыя вузы, якія залучаюцца ў нармалізацыю крывянога ціску пры артэрыяльнай гіпэртаніі і рэгуляцыі болевай адчувальнасьці. Распрацаваў ацэнку выніковасьці лячэньня разбурэньня ствала галаўнога мозгу пасьля пашкоджаньня галінак трайніковых і блукальных нэрваў, папярэджаньне арытміі сэрца і мадэляваньне міжнэўронных сувязяў, а таксама спосабы вывучэньня функцыянальных асаблівасьцяў нэрвовай сыстэмы дзяцей на забруджаных радыёнуклідамі землях.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Забайкальскім краі
Катэгорыя:Выпускнікі мэдычных ВНУ
Катэгорыя:Беларускія лекары
Катэгорыя:Фізыёлягі
Катэгорыя:Дактары мэдычных навук
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Бэн Чылўэл

**Бэ́нджамін Чы́лўэл** (;  21 сьнежня 1996 году) — ангельскі футбаліст, левы абаронца францускага клюбу «Страсбург» і нацыянальнай зборнай Ангельшчыны. Пачынаў кар’еру ў акадэміі «Лэстэр Сіці», але першы прафэсійны досьвед атрымаў у «Гадэрсьфілд Таўне», куды накіроўваўся паводле пагадненьня арэнды. У 2020 годзе далучыўся да табару лёнданскага «Чэлсі». Бацька футбаліста паходзіць з Новай Зэляндыі, адкуль пераехаў у Вялікабрытанію ў 1993 годзе.

## Дасягненьні
**«Чэлсі»**:
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2021
* Уладальнік Супэркубка УЭФА: 2021

**«Крыстал Пэлас»**:
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Лэстэр Сіці»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гадэрсьфілд Таўн»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Чэлсі» Лёндан
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Крыстал Пэлас» Лёндан
Тваё імя

**«Тваё імя»** ( Кімі але на ва.) — поўнамэтражны анімэ-фільм Макота Сінкая. Анімацыяй займалася студыя CoMix Wave Films, дыстрыбутарам фільма выступіла кампанія Toho. Над дызайнам пэрсанажаў працаваў Масаёсі Танака, а кампазытарам зьяўляецца Ёдзіра Нода (група RADWIMPS). Прэм'эра адбылася на Anime Expo 2016 у Лос-Анджэлесе (Каліфорнія) 3 ліпеня 2016 года, прэм'эра ў Японіі была 26 жніўня 2016 года. Раман-навэлла, таксама напісаны Сінкаем, быў выпушчаны 18 чэрвеня 2016 года. На Anime Expo 2016 было абвешчана, што фільм быў ліцэнзаваны амэрыканскай кампаніяй Funimation. Анімэ ўвайшло ў дзясятку лепшых фільмаў 2016 года па вэрсіі BBC, а «Сьвет фантастыкі» назваў яго лепшым анімэ-фільмам дзесяцігодзьдзя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Анімэ-фільмы
Прыгоды

**Прыгоды** - гэта захапляльны вопыт або пачынаньне, зьяўляецца звычайна сьмелым, часам рызыкоўнае. Прыгоды могуць быць небясьпечнымі відамі дзейнасьці, такімі як падарожжа, дасьледаваньні, скачкі з парашутам, альпінізм, падводнае плаваньне, сплаў па рацэ або іншыя экстрэмальныя віды спорту. Прыгоды часта зьдзяйсьняюцца для таго, каб выклікаць псыхалягічнае ўзбуджэньне або для дасягненьня большай мэты, напрыклад, пошуку ведаў, якія можна атрымаць толькі такім чынам.

## Матывацыя
Авантурныя перажываньні ствараюць псыхалягічнае ўзбуджэньне, якое можна інтэрпрэтаваць як нэгатыўнае (напрыклад, жахі) або станоўчае (напрыклад, паток). Для некаторых людзей прыгоды самі па сабе становяцца галоўным заняткам. Па словах авантурыста Андрэ Мальро ў яго «Чалавечых умовах» (1933), *«калі чалавек не гатовы рызыкаваць жыцьцём, дзе яго годнасць?»*.

Сапраўды гэтак жа Гелен Кэлер заявіла, што *«Жыцьцё - гэта альбо сьмелая прыгода, альбо нічога»*.

Авантурныя мерапрыемствы на сьвежым паветры звычайна праводзяцца ў мэтах адпачынку або захапленьня: прыкладам зьяўляюцца прыгодніцкія гонкі і прыгодніцкі турызм. Авантурныя заняткі таксама могуць прывесьці да павелічэньня ведаў, такіх як тыя, што прадпрымаюцца даследчыкамі і піянерамі - напрыклад, брытанскі авантурыст Джэйсан Люіс выкарыстоўвае прыгоды, каб атрымаць глябальныя ўрокі ўстойлівага развіцьця з жыцьця ў канечных экалягічных абмежаваньнях у экспэдыцыях, каб падзяліцца са школьнікамі. Прыгодніцкая адукацыя наўмысна выкарыстоўвае складаны вопыт для навучаньня.

Катэгорыя:Прыгодніцкае падарожжа