Крынкі

**Кры́нкі** () — места ў Польшчы, на рацэ Крынцы. Цэнтар меска-сельскай гміны Сакольскага павету Падляскага ваяводзтва. Насельніцтва на 2016 год — 2470 чалавек. Знаходзяцца каля беларуска-польскай граніцы.

Крынкі — магдэбурскае места гістарычнай Гарадзеншчыны (частка Троччыны), на этнічнай тэрыторыі беларусаў. Да нашага часу тут захаваліся збудаваныя ў стылі барока царква Сьвятога Антонія і касьцельная званіца, помнікі архітэктуры XVIII ст.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Крынкі ўпамінаюцца ў першай палове XV ст. У 1429 годзе тут збудавалі княскую сядзібу на гасьцінцы з Кракава ў Горадню. У 1434 годзе ў Крынках адбылася сустрэча Ягайлы зь вялікім князем літоўскім Жыгмунтам Кейстутавічам, у выніку якой утварыўся хаўрус супраць Сьвідрыгайлы. 

У 1517 годзе вялікі князь Жыгімонт Стары фундаваў у Крынках касьцёл, асьвячоны ў 1522 годзе. 22 лістапада 1569 году вялікі князь Жыгімонт Аўгуст надаў Крынкам Магдэбурскае права і герб: *у чырвоным полі залаты леў*. Апроч таго, у месьце дазвалялася праводзіць чатыры кірмашы: на сьвята Божага Цела, Сьвятую Ганну, Раство Багародзіцы і Сьвятога Мікалая. 

20 чэрвеня 1633 году кароль і вялікі князь Уладзіслаў Ваза надаў прывілей тутэйшай царкве Раства Багародзіцы на дзьве валокі і тры моргі, а таксама пацьвердзіў дазвол на штогадовы кірмаш пры царкве. За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай у 1659—1669 гадох места спустошылі маскоўскія войскі пад камандаю Хаванскага. На 1665 год у Крынках існавала школа. Паводле Рэвізіі Гарадзенскай эканоміі 1680 году, места складалася з Рынку Старога і Рынку Новага каля касьцёла Сьвятой Ганны, а таксама вуліц: Вялікабельскай, Астроўскай, Новагарадзенскай, Завадзкай, Старагарадзенскай, Сьвіслацкай, Выпустнай, Сакольскай, Рыцарскай, Старабельскай, Новабельскай, Нехвядоўскай, Малаастроўскай і Старога Места

У час Вялікай Паўночнай вайны у Крынках спыняўся кароль Швэцыі Карл XII. У 1756 годзе тут збудавалі драўляную сынагогу. У канцы XVIII ст. Антоні Тызэнгаўз рэарганізаваў гаспадарку Крынак і пераплянаваў галоўны мескі пляц.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Крынкі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Гарадзенскім павеце Гарадзенскай губэрні. У 1796 годзе расейскі імпэратар Павал I падараваў магдэбурскае места расейскім абшарнікам Івану Дзівову і Івану Сакалову.

У 1827 годзе ў Крынках адкрылася суконная фабрыка. У 1844 годзе ў месьце збудавалі новы драўляны касьцёл. У 1862 годзе пачалі працаваць 2 вінакурні. За часамі нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў у Крынках месьціўся лязарэт паўстанцаў. У 1864 годзе расейскія ўлады пачалі будаваць у Крынках царкву-мураўёўку. На 1866 году тут дзеялі касьцёл, царква і 5 сынагогаў, працавалі мяшчанская і валасная ўправы, сельская і юдэйская школы. Штогод праводзіліся 4 кірмашы.

За часамі Першай сусьветнай вайны ўлетку 1915 году Крынкі занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Крынкі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Крынкі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, цэнтар сельскай гміны і меская гміна ў Гарадзенскім павеце Беластоцкага ваяводзтва.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны 15 верасьня 1939 году Крынкі акупавалі войскі Трэцяга Райху, але праз тыдзень места перадалі СССР згодна з пактам Молатава-Рыбэнтропа. У лістападзе 1939 году Крынкі ўвайшлі ў склад БССР, дзе у 1940 годзе сталі цэнтрам раёну (у 1941 годзе цэнтар перанесьлі і раён перайменавалі ў Бераставіцкі) Беластоцкай вобласьці. З чэрвеня 1941 да верасьня 1944 году Крынкі знаходзіліся пад акупацыяй Трэцяга Райху. 16 жніўня 1945 году ўлады СССР перадалі места Польскай Народнай Рэспубліцы.

У 1950 годзе Крынкам скасавалі статус места, які вярнулі толькі 1 студзеня 2009 году.


Krynki, Baharodzickaja. Крынкі, Багародзіцкая (1900).jpg|Царква-мураўёўка, каля 1900 г.
Krynki, Rynak. Крынкі, Рынак (1915).jpg|Рынак, 1915 г.
Krynki, Rynak. Крынкі, Рынак (1915-18).jpg|Рынак, 1915—1918 гг.
Krynki, Kaścielnaja, Brama. Крынкі, Касьцельная, Брама (1931).jpg|Касьцельная брама, 1931 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XVIII стагодзьдзе**: 1795 год — 1230 чал.; 1897 год — 4957 чал.
* **XIX стагодзьдзе**: 1878 год — 3336 чал., зь іх 2823 юдэі
* **XXI стагодзьдзе**: 2016 год — 2470 чал.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Касьцельная брама-званіца (XVIII ст.)
* Касьцёл Сьвятой Ганны (1907—1913)
* Могілкі: старыя каталіцкія, старыя праваслаўныя
* Сынагога Каўкаская (1850)
* Сынагога Хасыдаў з Слоніма (2-я палова XIX ст.)
* Сядзіба
* Царква Раства Багародзіцы (1864; мураўёўка)
* Царква Сьвятога Антонія (XVIII ст.; Сьвяты Пасад, цяпер у валоданьні ПАПЦ)

### Страчаная спадчына
* Сынагога Вялікая (XIX ст., захаваліся падмуркі)
* Сынагога Старая (1756)

## Галерэя

Krynki Kaplica 634500.jpg|Царква Сьвятога Антонія
Krynki dzwonnica przykościelna 06.jpg|Брама-званіца
Krynki Kosciol sw Anny left-side.jpg|Касьцёл
Krynki Zespół Cerkiewny 634494.jpg|Царква-мураўёўка

Caucasus Synagogue in Krynki.jpg|Каўкаская сынагога
Synagoga chasydów ze Słonimia 04.jpg|Сынагога Хасыдаў з Слоніма 
Krynki ruiny Wielkiej Synagogi 2.jpg|Руіны Вялікая сынагогі
Podlaskie - Krynki - Krynki - Zaułek Zagumienny - Cmentarz Żydowski - SSE - Mecewy - v-NNE.jpg|Юдэйскія могілкі


## Асобы

### Ураджэнцы
* Янка Геніюш (1902—1979) — беларускі грамадзкі дзяяч, ахвяра палітычных рэпрэсіяў, муж паэткі Ларысы Геніюш
* Сакрат Яновіч (1936—2013) — польскі беларускі пісьменьнік

### Жыхары
* Францішак Пяткевіч (1899—1980) — лекар і беларускі нацыянальны дзяяч

## Крыніцы

## Літаратура
* Карнялюк В. Крынкі ў 1795—1918 гг. Нарысы гісторыі мястэчка. — : ПВУП «Выдавецтва „Ламарк“», 2010. — 199 с.
* 
* Шаланда А. Места Крынкі і яго герб у ХVІ—ХVIIІ ст. // Герольд Litherland. № 1—2 (5—6). — , 2002.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* канфэрэнцыя ў Крынках
   


Катэгорыя:Гарады Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты БССР, якія страцілі статус райцэнтру