Багуслаў Радзівіл

**Багуслаў Радзівіл** (, Гданьск — , пад Караляўцом) — вайсковы і дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, мэцэнат. Харунжы (1638—1646) і канюшы вялікі літоўскі (з 1646). Асабісты дарадца швэдзкага караля Карла X Густава ў часе Паўночнай вайны 1655—1660 гадоў.

Валодаў вялікай лятыфундыяй: па сьмерці бацькі атрымаў Слуцкае, Капыльскае княствы і шматлікія маёнткі, у выніку шлюбу са сваёй стрыечнай пляменьніцай Ганнай Марыяй — Кейданы, Дубінкі, Біржы, Заблудаў, Койданаў, Беліцу і інш. Быў старостам мазырскім, бранскім і барскім. Князь Сьвятой Рымскай Імпэрыі на Біржах і Дубінках.

## Біяграфія

Зь біржанска-дубінкаўскай лініі роду Радзівілаў, сын Януша, кашталяна віленскага, і Альжбеты Соф’і Гагэнцолерн. Ад 7-гадовага веку выхоўваўся ў Вялікім Княстве Літоўскім пад апекай стрыечнага дзядзькі Крыштапа Радзівіла. Навучаўся ў Кейданах, Вільні, Гронінгене і Ўтрэхце (Нідэрлянды), Парыжы.

Неаднаразова абіраўся паслом на соймы, атрымаў урады харунжага і канюшага вялікіх літоўскіх. Да 1648 году знаходзіўся ў Галяндыі і Францыі, кароль Людовік XIV прызначыў яго генэральным палкоўнікам польскай пяхоты і кавалерыі францускага войска. Вярнуўся на радзіму з пачаткам паўстаньня казакоў ва Ўкраіне пад камандай Багдана Хмяльніцкага. Атрымаў ад Яна Казімера пасаду генэрала каралеўскай гвардыі, камандаваў палкамі ў войсках Кароны і Вялікага Княства, браў удзел у Бітве пад Берастэчкам.

У 1652 годзе дамогся ў караля і вялікага князя Магдэбурскага права для Слуцку (паўторна) і Капылю. Забясьпечыў Слуцак новымі фартыфікацыйнымі збудаваньнямі — цытадэльлю і крапаснымі сьценамі з бастыёнамі і 4 брамамі. Разьмясьціў у месьце залогу ў 1 тысячу чалавек, што дало магчымасьць вытрымаць аблогу і штурм маскоўскага войска ў 1655 годзе.

У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) браў удзел у баявых дзеяньнях, у тым ліку аблозе Магілёва ў лютым — траўні 1655 году. З пачаткам Паўночнай вайны (1655—1660) у ліпені таго ж году разам з стрыечным братам гетманам вялікім літоўскім Янушам Радзівілам вёў перамовы з швэдзкім каралём Карлам X Густавам, якія скончыліся падпісаньнем Кейданскай уніі — пераходу Вялікага Княства Літоўскага пад пратэктарат Швэцыі. Узначальваў брандэнбурскае войска на тэрыторыі Прусіі (1657—1658), аднак потым вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай і ваяваў супраць Швэцыі ў Курляндыі.

Сабраў у Слуцку архіў, бібліятэку, дзе зьберагаліся каштоўныя рукапісы, у тым ліку Радзівілаўскі летапіс. Зьбіраў творы мастацтва, аўтар замалёвак з панарамамі беларускіх местаў, эскізаў і праектных рысункаў збудаваньняў (зьберагаюцца ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі). Падтрымліваў кальвінісцкія зборы і школы, складаў рэлігійныя гімны. На службе ў Багуслава Радзівіла былі многія навукоўцы, дзеячы культуры, у тым ліку Юзаф (Язэп) Нарановіч-Наронскі, С. Незабітоўскі.

Па сьмерці Багуслава Радзівіла ягоныя ўладаньні перайшлі да дачкі Людвікі Караліны (г. зв. «Нойбурскія маёнткі»).

## Дадатковыя зьвесткі
* Багуслаў Радзівіл мае дачыненьне да распрацоўкі гербу Слуцку. Апроч таго, сярод ягоных рысункаў ёсьць праект мескай ратушы.
* Заснаваньне Багуславам Радзівілам у 1643 годзе паселішча Багуслаў Поле (пазьней Жодзіна Слабада, Жодзін) у наш час на афіцыйным узроўні лічыцца пачаткам гісторыі места Жодзіна.

## Галерэя
### Малярства

Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (W. Honthorst, 1656-59).jpg|Willem van Honthorst, 
Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1677-79).jpg|Невядомы мастак, 1670-я гг.
Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1733-37).jpg|Зь Нясьвіскай галерэі, 
Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (M. Krajewski, 1876).jpg|М. Краеўскі, 1876 г.


### Графіка

Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1646-53).jpg|Невядомы мастак, 
Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (P. Jode, 1650).jpg|Пітэр дэ Ёдэ (Малодшы), каля 1650 г.
Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (P. Jode, 1650) (2).jpg|Пітэр дэ Ёдэ (Малодшы), каля 1650 г.
Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (D. Schultz, 1654).jpg|Ерыміяс Фальк, 1654 г.

Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1660-69).jpg|Невядомы мастак, 1660-я гг.
Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1650-99).jpg|Невядомы мастак, XVII ст.
Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1650-99) (2).jpg|Невядомы мастак, XVII ст.
Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (H. Lajbovič, 1758).jpg|«Выявы роду Радзівілаў». , 1758 г.

Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (1835) (2).jpg|Невядомы мастак, 1835 г.
Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (M. Starkman, 1857).jpg|М. Старкман, 1857 г.
Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (S. Wyspiański, 1887).jpg|С. Высьпянскі, 1887 г.
Bahusłaŭ Radzivił. Багуслаў Радзівіл (XIX) (2).jpg|Acta Borussica, XIX ст.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Габрусь Т. Навошта князю крыла, альбо Ушанаванне Багуслава Радзівіла // Спадчына. № 1, 1993.
* Карлюк К. Пад штандарам дома Аранскіх. Першае «кавалерскае падарожжа» Багуслава Радзівіла (1637—1640 гг.) і яго ўдзел у галандскай аблозе Хюлста 1640 г. // ARCHE Пачатак. № 6 (117): Вайсковая гісторыя Вялікага Княства Літоўскага. 2012. С. 403—439.
* Карлюк К. Рука і сэрца князя Багуслава Радзівіла // Наша гісторыя. № 4, 2018. С. 66—71. .
* 
* Kalicki B. Bogusław Radziwiłł, koniuszy litewski: Szkic historyczny. — Kraków, 1878.

## Вонкавыя спасылкі
* Лісты Купідона

Багуслаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гданьску
Катэгорыя:Канюшыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Харунжыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Генэралы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Старосты бранскія
Катэгорыя:Старосты мазырскія