Рапсавы алей

**Рапсавы алей** — паўвысыхальны, вадкі тлусты алей з насеньня рапсу.

Атрымліваецца шляхам прасаваньня або экстрагаваньня арганічным рашчынальнікам. Мае адценьне ад сьветла-жоўтага да цёмна-рудога. Пры тэмпэратуры +15°C шчыльнасьць 914 кг/м³. Тэмпэратура застываньня ад -4&nbsp;°C да -10&nbsp;°C. Выкарыстоўваецца ў якасьці сыравіны ў вытворчасьці алкіднай смалы, мыла і пакоста, тлушчавальніка скуры і складніка змазачных матэрыялаў. У рафінаваным выглядзе служыць сыравінай для атрыманьня маргарыну. Тэмпэратура дымленьня, пры якой утвараюцца ракатворныя рэчывы, складае +200&nbsp;°C — +210&nbsp;°C.

## Склад

## Віды

* *Нерафінаваны* (Р). Для прамысловай перапрацоўкі ў харчаваньне.
** *Нерафінаваны тэхнічны* (Т). Для прамысловай перапрацоўкі ў тэхнічную вадкасьць.
* *Рафінаваны тэхнічны* (ТСК). Для перапрацоўкі ў біяпаліва і тэхнічную вадкасьць.
* *Рафінаваны недэзадараваны* (СК). Для вырабу саламаса і прамысловай перапрацоўкі. 
* *Рафінаваны дэзадараваны* (П). Для вырабу харчаваньня і пастаўкі ў страўні і крамы.
** *Рафінаваны дэзадараваны «Прэміюм»* (Д). Для дзіцячага (з 4 гадоў) і дыетычнага харчаваньня.
** *Рафінаваны дэзадараваны з [[Харчовы дадатак|дадаткамі]]* (ПД). Купажаваны — зьмяшаны зь іншымі відамі алею, у тым ліку зь нерафінаваным; вітамінізаваны, араматызаваны. Для вырабу харчаваньня і пастаўкі ў страўні і крамы.

Рафінаваныя дэзадараваныя віды, прызначаныя для харчаваньня, маюць празрыстае сьветла-жоўтае адценьне. Іншыя маюць цямнейшы жоўты колер зь зеленаватым адценьнем. Тэрмін прыдатнасьці харчовых відаў рапсавага алею ў пляшках складае 3 месяцы зь дня разьліву, у бочках — 2 месяцы; нерафінаванага алею — 1 год; тэхнічных відаў рафінаванага алею — 1 месяц.

## Мінуўшчына
Першапачаткова рапс вырошчаўся ў якасьці тэхнічнай расьліны з высокім утрыманьнем эрукавай кісьлі (да 60%), атрутнай для сэрца. Пазьней вывелі харчовы гатунак рапсу з утрыманьнем эрукавай кісьлі менш за 5%, што прывяло да забароны на вырошчваньне тэхнічнага рапсу. У 2008 г. рапсавы алей стаўся найбольш пашыраным відам алею для гатаваньня ежы, пераважна для смажаньня, і 3-м найбольш спажываным алеем у сьвеце (18,24 млн тонаў). У 2011 г. у некаторых краінах Заходняй Эўропы рапсавы алей склаў да 90% агульнага спажываньня алею. У Ізраілі рапсавы алей складаў каля 70% раздробнага гандлю бутэляваным алеем. У 2012 г. у Нямеччыне на рапсавы алей прыпала 80% гандлю бутэляваным алеем, хоць у 1972 г. спажываўся выключна сланечнікавы алей. У 2015 г. вытворчасьць рапсавага алею склала каля 14% сусьветнай вытворчасьці алею.

## Беларусь
Рапс зьяўляецца адной з 2 алейных расьлінаў, якія добра высьпяваюць у Беларусі. У 2004 г. у Скідзелі (Гарадзенскі раён) заснавалі ЗАТ «ГародняБіяпрадукт», дзе ўпершыню ў краіне сталі ажыцьцяўляць ачыстку рапсавага алею спосабам фізычнага рафінаваньня без прымяненьня хімічных рэагентаў. 5 сьнежня 2008 г. Савет міністраў Рэспублікі Беларусь зацьвердзіў Пастанову № 1882, якой дазволіў прадаваць рапсавы алей за мяжу абыход Беларускай унівэрсальнай таварнай біржы. У выніку ў 2009 г. яго экспарт у Эўразьвяз (найбольш у Латвію і Летуву) вырас да 50 тыс. тонаў. Зь верасьня 2010 г. дзяржаўны канцэрн «Белдзяржхарчпрам» перанакіраваў збыт на перапрацоўку рапсавага алею ў біяпаліва для сельскагаспадарчай тэхнікі ў Беларусі. У 2011 г. у Беларусі вырабілі каля 24 тыс. тонаў рапсавага бутэляванага алею, што склала 30% ад 80 тыс. тонаў агульнага спажываньня алею ў краіне. У 2012 г. Глыбоцкі камбікормавы завод (Віцебская вобласьць) перапрацаваў звыш 20 тыс. тонаў насеньня рапсу, што дазволіла стаць адным з найбольшых вытворцаў рапсавага алею ў Беларусі (6000 тонаў алею). У 2013 г. з адной тоны насеньня рапсу выходзіла 30% рапсавага алею і 70% жмыху.

У 2023 годзе вываз рапсавага алею вырас да 460 млн даляраў, што ўпершыню зрабіла яго галоўным вывазным харчом Беларусі. У выніку, паводле Харчова-сельскагаспадарчай арганізацыі аб'яднаных народаў (ХСА), Беларусь заняла 7-е ў сьвеце месца паводле вывазу рапсавага алею.

## Крыніцы

Катэгорыя:Харчовыя прадукты
Катэгорыя:Харчаваньне
Катэгорыя:Ежа
Катэгорыя:Харчовыя складнікі