Вінцэнт Матушэвіч

**Вінцэнт Матушэвіч** (, ; ,  (), Троцкі павет, Віленская губэрня, Расейская імпэрыя — , Габрыелёва, Троцкі павет — удзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў і адзін зь яго кіраўнікоў на тэрыторыі Троцкага павету, дзеяч польскай эміграцыі, масон, вядомы таксама пад мянушкай «Пяруновы» («»).

## Жыцьцяпіс

### Паходжаньне й адукацыя
Паходзіў са шляхецкага роду Матушэвічаў гербу «Лебедзь». Яго бацька — Тадэвуш Матушэвіч (1770—1837) быў уладальнікам маёнтку , маці Францішка (1778—1827) паходзіла з роду Рэвінскіх. Меў трох сёстраў — Элеанору, Анелю, і Тэадору. Скончыў факультэт права Віленскага ўніверсітэту. Быў старшынёй троцкага гродзкага суду.

### Паўстаньне
Па выбуху паўстаньня 1830—1831 гадоў далучыўся да паўстаньня, стаў кіраўнікоў атраду на тэрыторыі Троцкага павету. У складзе атраду прысутнічала ў тым ліку шматлікая моладзь зь Віленскага ўнівэрсытэту. Атрымаў у 1831 годзе званьне падпалкоўніка. У красавіку 1831 у Троках разброіў атрад расейскай арміі, неўзабаве здабыў Вількамір, у Жосьлях ваяваў разам з Габрыелям Агінскам.

З 17-24 красавіка 1831 году — удзельнічаў у штурме Вільні, ваяваў у раёне родных Аўсянішкаў. Камітэт паўстаньня выпрацаваў плян паводле якога пад Вільняй павінны былі сканцэнтравацца каля 30.000 паўстанцаў. Напачатку Вінцэнта Матушэвіча, Караля Залускага, Габрыеля Агінскага, Францішка Білевіча агульнай колькасьцю 3.000 чалавек былі аб’яднаны й разьмешчаны на флянзе паўстанцкіх войскаў па правым беразе Вяльлі. 17 красавіка аб’яднаныя атрады Матушэвіча, Агінскага, Бялевіча пераправіліся праз правы бераг Вяльлі ў раёне вёскі  й там сталі ўночы сталі лягерам у лясной ваколіцы ля вёскі  (). Габрыель Агінскі быў прызначаны агульным кіраўніком атрадаў. Расейскія войскі, якія даведаліся ад шпіёна, месца разьмяшчэньня паўстанцакага лягеру, атакавалі паўстанцаў у Каўганах. Тым часам у некалькіх вёрстах ад Каўганаў, уласна пад родным для Матушэвіча фальваркам Аўсянішкамі адбываліся баявыя сутыкненьня з расейскімі атрадамі, у выніку чаго ўся вёска разам з бацькоўскім маёнткам Матушэвічам былі спаленыя. Сам Матушэвіч прыбыў у Аўсянішкі ўжо пасьля бою, дзе заклаў вайсковы лягер. У гэты ж час з боку Ашмянаў рухаліся атрады расейскага войскага Вяршыліна. Гісторык паўстаньня  у сваёй працы *«Les Poloneis et les Poloneises de la Revolution»* потым у зносцы ўзгадае, што пасьля таго, як Вінцэнт Матушэвіч даведаўся аб Ашмянскай разьне, ён бязьлітасна караў жаўнераў ворага. Перавага расейскіх войскаў у колькасьці й валоданьне стратэгічнай ініцыятывай вымусіла паўстанцаў адсупіць.

Пасьля няўдалай спробы заняць Вільню Вінцэнт Матушэвіч з корпусам паўстанцаў  Матушэвіч адступіў ў Янава. Разам з атрадам  адзначыўся 29 красавіка у бітвах пад Кейданамі і 5 траўня пад Байсагалай, 19 чэрвеня ўдзельнічаў у  (іншая назва — бітва пад Вільняй 1831 году ці Бітва за Вільню), 9 ліпеня каля Куршанаў далучыўся да генэрала , зь якім прарваўся на тэрыторыю Польскага Каралеўства. Калі паўстаньне пацярпела паразу, ён адступіў у Прусію, пазьней эміграваў у Францыю.

### Эміграцыя
У эміграцыі належаў да розных . Узначальваў асобны камітэт . Браў удзел у працы . У 1832 годзе ўсьлед за  увайшоў у склад парыскай масонскай лёжы «Непадзельная Тройца» *()*. У красавіку 1848 г., Адам Міцкевіч падчас «Вясны народаў» (1848) арганізаваў Італіі вайсковы атрад —  — для падтрымкі паўстанцаў, спадзеючыся вызваліць польскія й іншыя славянскія землі. Вінцнт Матушэвіч далучаўся да легіёну ў якасьці вярбоўшчыка, але праводзіў там шкодніцкую дзейнасьць, імаверна па замове . Атрад Міцкевіча ў выніку так і ня стаў дастаткова вялікім, каб быць чымсьці большым, чым сымбаль.

### Вяртаньне
У 1858 пасьля амністыі вярнуўся ў Літву. Валодаў маёнткамі Аўсянішкі й Габрыелёва. Памёр на Радзіме ў Габрыелёва каля Трокаў. Пахаваны на могілках ў  () каля Кашадараў, магіла паўстанца захавалася.

## У творах
* Вінцэнту Матушэвіч прысьвечана баляда Адама Міцкевіча «Начлег» (), дзе сама асоба Матушэвіча не ўзгадваецца, але ў асобе «начальніка», бязьлітаснага паўстанца з наваколіцаў Трокаў дасьледнікі бачаць менавіта Вінцэнта Матушэвіча, пры гэтым дакладна невядома ці ведаў асобу Матушэвіча сам Міцкевіч на момант напісаньня вершу 29 сакавіка 1832 году. Дасьледнікі ўказваюць, што герой баляды Міцкевіча страціў ў паўстаньні сям’ю, якая была забіта, у той час як у біяграфіі Вінцэнта Матушэвіча згадкі, што ён у гэты пэрыяд страціў родных, няма. У той час час, забойства сям’і магло быць адсылкай да трагічных падзеяў 1831 году ў Ашмянах (). Пазьней паэт  прысьвяціў гэтай трагічнай падзеі свой верш Ашмянская разьня ў 1831.
* Матушэвіч у Троках — верш польскага паэта .

## Літаратура
* Polski słownik biograficzny / kom. red.: Emanuel Rostworowski, przew., et al., Inst. Historii PAN. T. 20: Maria Józefa — Mieroszewski Krzysztof. S. 227. 
* Straszewicz J., Les Poloneis et les Poloneises de la Revolution du 29. XI. 1830, Paris 1832 
* R. Bielecki, Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego, t. 3, Warszawa, 1998, s. 115. 
* Feliksas Sliesoriūnas. Vincentas Matusevičius. Visuotinė lietuvių enciklopedija, T. XIV (Magdalena-México). — Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2008. 458 psl. 

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў