Давыдзішкаўская дамова

**Давы́дзішкаўская дамо́ва** — патаемнае пагадненьне, падпісанае 31 траўня 1380 году вялікім князем літоўскім Ягайлам і вялікім магістрам Тэўтонскага ордэна Ўінрыхам фон Кніпродэ. Дамова была накіраваная супраць Ягайлавага дзядзькі Кейстута і ў выніку спрычынілася да пачатку першай грамадзянскай вайны ў ВКЛ.

## Гістарычны кантэкст
Дамова была падпісаная неўзабаве пасьля сьмерці вялікага князя Альгерда ў 1377 годзе. Альгерд абвясьціў сваім пераемнікам сына Ягайлу, а ня Кейстута, свайго брата і дарадцу. Кейстут і яго сын Вітаўт прызналі тытул Ягайлы і падтрымлівалі зь ім сяброўскія адносіны, нават калі яго спадчыннае права было аспрэчана Андрэем Полацкім, старэйшым сынам Альгерда.

Тэўтонскія рыцары працягнулі свае набегі на паганскую Літву. Узімку 1378 году была арганізаваная буйная ваенная кампанія. Крыжакі дайшлі да Берасьця і да Прыпяці. Лівонскі ордэн уварваўся ва Ўпіту. Чарговая кампанія пагражала сталіцы ў Вільні. Кейстут прапанаваў заключыць перамір’е і абмяняцца ваеннапалоннымі. 29 верасьня 1379 году ў Троках было падпісанае дзесяцігадовае перамір’е. Гэта было апошняе пагадненьне, якое Ягайла і Кейстут падпісвалі супольна. Тым ня менш, перамір’е з манаскім крыжацкім ордэнам ахоўвала толькі хрысьціянскія землі Вялікага Княства на поўдні, тым часам як паганскія абшары ў паўночнай і заходняй Літве былі патэнцыйна падзьвергнутыя тэўтонскім атакам. У лютым 1380 году Ягайла без узгадненьня з Кейстутам заключыў пяцімесячнае перамір’е зь Лівонскім ордэнам дзеля аховы сваіх спадчынных земляў у Літве і асабліва Полацку, толькі што адваяванага ў свайго канкурэнта Андрэя Полацкага.

## Умовы пагадненьня
Каб прыхаваць падпісаньне дамовы, тэўтонскія рыцары арганізавалі пяцідзённае паляваньне ў траўні 1380 году. Літоўскі бок быў прадстаўлены Ягайлам, ягоным дарадцам Ваідзілам, Вітаўтам і ягоным дарадцам Іванам Гальшанскім. Прысутнасьць Вітаўта ўскладніла перамовы бакоў, і дагэтуль невядома, ці ведаў пра іх вялікі князь. Тэўтонцы прыслалі гроскомтура Рудыгера фон Эльнэра, комтура эльблёнскага Юльрыха фон Фрыке і фогта дзіршаўскага Альбрэхта фон Люхтэнбэрга.

Месца падпісаньня пагадненьня невядомае. Назва *Давыдзішкі* знойдзена толькі ў хроніках Віганда фон Марбурга як *Dowidisken*. У самім жа пагадненьні згадваецца назва *Daudiske*, тым часам як нямецкамоўныя тэксты выкарыстоўваюць назвы *Daudiske* ці *Daudisken*. Тым ня менш, месца з такой назвай невядомае ні ў Літве, ні ў Прусіі. Некаторыя тэорыі сьцьвярджаюць, што пагадненьне было падпісанае дзесьці паміж Коўнам і Інстэрбургам (цяпер Чарняхоўск), альбо вёска, у якой падпісвалася дамова, мела назву *Šiaudiniškė* (*Szaudiniszki*).

Умовы Давыдзішкаўскага пагадненьня, у цэлым, былі мудрагелістымі і неадназначнымі. Ягайла і Ордэн дамовіліся аб сумесным ненападзе. Паводле палажэньняў дамовы Ягайла пагаджаўся не замінаць Тэўтонскаму Ордэну ваяваць з Кейстутам і ягонымі дзецьмі. Аднак калі аказаньне Кейстуту дапамогі было б неабходным, каб унікнуць верагодных падазрэньняў, гэта б не зьяўлялася парушэньнем пагадненьня.

Гісторыкі адзначаюць, што Давыдзішкаўская дамова была чымсьці залішнім, бо землі Ягайлы ахоўваліся дзесяцігадовым мірам, заключаным у Троках у 1379 годзе. Першаснай прычынай пагадненьня зьяўляліся гарантыі нэўтралітэту Тэўтонскага Ордэна ў барацьбе за ўладу паміж Ягайлам і яго братамі князем Андрэем Полацкім, Дзьмітрыем Бранскім, і іхнім хаўрусьнікам Дзьмітрыем Данскім, вялікім князем маскоўскім. Ягайла, засьцярогшы свой заходні фронт, аб’яднаўся з Залатой Ардой перад надыходзячай Кулікоўскай бітвай супраць Вялікага княства Маскоўскага.

Некаторыя гісторыкі вінавацяць у арганізацыі дамовы з крыжакамі Юліяну Цьвярскую, маці Ягайлы, альбо яго дарадчыка Ваідзілу. Іншыя ўказваюць на розьніцу ў пакаленьнях: Кейстуту было 80 гадоў і ён рашуча не прымаў хрысьціянства, тым часам як Ягайлу было каля 30-ці і ён шукаў шляхі мадэрнізацыі сваёй краіны.

## Наступствы

У 1381 годзе, не парушаючы пагадненьня, тэўтонскія рыцары ўварваліся ў землі Кейстута — Троцкае княства і Жамойць. Рушачы да Трокаў, крыжацкае войска ўпершыню выкарыстала бамбарды, зьнішчыўшчы Наўяпіліс і паланіўшы 3 000 чалавек. Пасьля гэтага тэўтонцы праінфармавалі Кейстута пра таемную дамову зь Ягайлам. Кейстут сумняваўся і вырашыў параіцца са сваім сынам Вітаўтам. Вітаўт адказаў, што такога кшталту пагадненьне не падпісвалася. Напрыканцы 1381 году Кейстут вырашыў выступіць супраць Ягайлы. Ён аблажыў Вільню і абвясьціў сябе вялікім князем. Выбухнула грамадзянская вайна, якая завяршылася сьмерцю Кейстута ў Крэўскім замку і замірэньнем Вітаўта і Ягайлы ў 1384 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Тэўтонскага Ордэну
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Падзеі 1380 году
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні XIV стагодзьдзя