Магілёўская вобласьць

**Магілёўская во́бласьць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Беларусі. Насельніцтва на 2023 год —  чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Магілёў.

## Гісторыя

* ХII стагодзьдзе: са складу Смаленскага вылучылася Амсьціслаўскае ўдзельнае княства.
* ХIII стагодзьдзе: першыя згадкі пра Магілёўскую воласьць (староства).
* 1566: Магілёўскае староства Амсьціслаўскае ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага, пазьней Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў.
* 1772: Магілёўская губэрня Расейскай імпэрыі.
* 1863—1864: удзельнікі нацыянальна-вызваленчага паўстаньня пад кіраўніцтвам К. Каліноўскага ўтварылі Магілёўскае ваяводзтва.
* 1 студзеня 1919: Магілёўскі раён у складзе Беларускай ССР.
* 15 студзеня 1938: Магілёўская вобласьць БССР.
* 27 ліпеня 1990: Магілёўская вобласьць у складзе незалежнай Беларусі.

На 2023 год у Магілёўскай вобласьці налічваўся 151 сельсавет. У вобласьці было 204 аграгарадкі У 2013 годзе налічвалася 190 сельскагаспадарчых прадпрыемстваў, зь якіх прынамсі адно знаходзілася ў кожным сельсавеце. За 2009—2013 гады ў Магілёўскай вобласьці скасавалі 40 сельскіх Саветаў. Прычынай паслужыла зьмяншэньне насельніцтва ў іх да менш як 1000 жыхароў, што пацягнула за сабой закрыцьцё бібліятэк, школаў і фэльчарска-акушэрскіх пунктаў празь немагчымасьць утрыманьня. Папярэдне Адміністрацыя прэзыдэнта Беларусі распрацавала Рэкамэндацыі аб наяўнасьці ў сельсавеце прынамсі 2000 жыхароў.

8 чэрвеня 2015 году А. Лукашэнка падпісаў Указ № 235 «Аб сацыяльна-эканамічным разьвіцьці паўднёва-ўсходняга рэгіёну Магілёўскай вобласьці», паводле якога з 1 ліпеня 2015 году да 31 сьнежня 2020 году ўвёў 4 перавагі для 7 з 21 раёну вобласьці: Касьцюковіцкага і Клімавіцкага, Краснапольскага і Крычаўскага, Прапойскага і Хоцімскага, а таксама Чэрыкаўскага. Гэтыя перавагі ўлучалі: 1) паніжэньне падаходнага падатку з 13 да 10%, 2) скарачэньне страхавога ўнёску наймальніка ў Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва на выпадак дасягненьня пэнсійнага веку, інваліднасьці і страты кармільца з 28 да 24-х %, 3) фінансаваньне 50% выдаткаў за кошт рэспубліканскага бюджэту на стварэньне інжынэрна-транспартнай інфраструктуры для ўкладаньняў у прамысловасьць і сельскую гаспадарку, 4) пазыка на 20 гадоў пад 1% гадавых на будаўніцтва і набыцьцё жытла. 28 траўня 2020 году А. Лукашэнка зацьвердзіў Указ № 177 «Аб захадах па разьвіцьці паўднёва-ўсходняга рэгіёну Магілёўскай вобласьці», паводле якога працягнуў дзеяньне Ўказу № 235 да 2025 году. Пры гэтым, прадпрыемствам мелі пакрыць да 35% капітальных выдаткаў на ўкладаньні, зацьверджаныя ўрадам на падставе прапановаў Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэту. У грамадзянаў зьявілася магчымасьць атрымаць ва ўласнасьць незапатрабаваныя жылыя памяшканьні і арэнднае жытло.

## Геаграфічнае становішча
Магілёўская вобласьць разьмешчаная на ўсходзе Беларусі. Максымальная працягласьць тэрыторыі з поўначы на поўдзень — 150 км, а з усходу на захад — больш за 300 км. Тэрыторыя вобласьці займае 29 тыс. км².

На поўдні мяжуе з Гомельскай вобласьцю, на захадзе — зь Менскай, на поўначы — зь Віцебскай абласьцямі Беларусі, на ўсходзе — са Смаленскай, на паўднёвым-усходзе — з Бранскай абласьцямі Расеі.

## Рэльеф
Паверхня вобласьці пераважна раўнінная. Усходнюю частку займае Аршанска-Магілёўская раўніна, заходнюю — Цэнтральнабярэзінская раўніна. На паўночным захадзе разьмешчаная частка Аршанскага ўзвышша, на паўночным усходзе знаходзяцца Горацка-Амсьціслаўская раўніна і частка Смаленскага ўзвышша, дзе разьмешчаны найвышэйшы пункт вобласьці — 239 м над узроўнем мора. Пераважаюць вышыні 150—200 мэтраў, найніжэйшая адзнака Магілёўскай вобласьці — 126 мэтраў (абалона ракі Сож, ніжэй за вёску Гайшын Прапойскага раёну). Перапад вышыняў паміж найвышэйшым і найніжэйшым пунктамі вобласьці складае ўсяго 113 мэтраў.

## Карысныя выкапні
На тэрыторыі рэгіёну знаходзяцца радовішчы разнастайных карысных выкапняў, у тым ліку ўнікальных для Беларусі — фасфарытаў. У вобласьці сканцэнтраваныя найбуйнейшыя ў краіне запасы цэмэнтавай сыравіны (крэйда, мэргель, гліны і суглінкі цэмэнтавыя), буйныя запасы будаўнічых і сылікатных пяскоў, пяскова-жвіровых сумесяў, торфу, бузаў, мінэральных водаў. Ва ўсходняй частцы вобласьці (на тэрыторыі Хоцімскага раёну) знаходзяцца вялізныя запасы мінэральнай сыравіны — трэпэла, які характарызуецца высокімі тэхналягічнымі ўласьцівасьцямі.

## Клімат і расьліннасьць
Клімат умерана-кантынэнтальны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня ад −8,2&nbsp;°C на паўночным усходзе да −6, °С на паўднёвым захадзе, у ліпені ад +17,8&nbsp;°C на паўночным усходзе да +18,7&nbsp;°C на паўднёвым захадзе. Вэгетацыйны пэрыяд працягваецца 180—190 дзён. За год выпадае 575—675 мм ападкаў, 70% зь іх прыпадае на красавік-кастрычнік.

Лес займае 37% тэрыторыі вобласьці, у асноўным гэта іглічныя пароды (54,9%), ёсьць таксама яловыя і бярозавыя па 15,1%, алешнікавыя 5,6%, дубовыя 5,4%. Плошча дзяржаўнага ляснога фонду складае больш за 1 млн га. Захаваліся ўнікальныя абалонавыя дубровы ў далінах Бярэзіны і Дняпра.

На 2021 год у вобласьці разьмяшчалася 66 мясцовых заказьнікаў і 5 рэспубліканскіх — Астравы Дулебы, Заазер’е, Прапойскі, Старыца і Сьвіслацка-Бярэзінскі. Сярод іх, Астравы Дулебы, Заазер’е і Сьвіслацка-Бярэзінскі заказьнік уваходзілі ў Сусьветны сьпіс водна-балотных угодзьдзяў. Аддаленасьць заказьнікаў ад местаў павялічвае іх рэкрэацыйную каштоўнасьць. Унікальныя азёры ў гэтых заказьніках маюць ледавіковае паходжаньне.

## Гідраграфія
Тэрыторыя Магілёўшчыны належыць басэйну Дняпра, які перасякае вобласьць з поўначы на поўдзень. Яго найбуйнейшыя прытокі Лахва, Друць, Бярэзіна (праваруч), Сож (леваруч). Найбуйнейшыя прытокі Бярэзіны — Сьвіслач, Ольса, Ала; Друці — Асьлік, Вабіч, Грэза; Сажа — Лабжанка, Волчас, Проня з Басяй і Растай, Беседзь з Суравам і Жадунькай; на паўднёвым захадзе цячэ рака Пціч (прыток Прыпяці).

Найбуйнейшыя вадасховішчы — Чыгірынскае (на рацэ Друць) і Асіпавіцкае (на рацэ Сьвіслач).

## Транспарт
Тэрыторыю вобласьці перасякаюць чыгункі Віцебск — Ворша — Магілёў — Жлобін, Жлобін — Бабруйск — Менск, Ворша — Крычаў — Унеча, Крычаў — Магілёў — Асіпавічы. Іх працягласьць звыш 800 км. Найбольш важныя транспартныя вузлы Магілёў, Бабруйск, Асіпавічы, Крычаў.

Асноўныя аўтамагістралі: Санкт-Пецярбург — Кіеў (), Рослаў (Расея) — Бабруйск — Берасьце (), Магілёў — Менск (), Магілёў — Бабруйск (). Дарогі зь цьвёрдым пакрыцьцём складаюць 8 тыс. км. Даўжыня эксплюатуемых водных шляхоў (Дняпро, Бярэзіна, Сож) больш за 400 км.

## Прамысловасьць
Магілёўшчына мае вялікі прамысловы патэнцыял. Тут выпускаецца 100% шынаў для аўтамабіляў і сельгасмашынаў, ліфтаў, цюлю-гардынных вырабаў, магнітафонаў, 76% хімічных валокнаў і нітак, 67% гумовага абутку, 52% электрарухавікоў. Асноўныя прамысловыя прадпрыемствы сканцэнтраваныя ў Магілёве і Бабруйску. Гэтыя месты зьяўляюцца шматгаліновымі цэнтрамі. У вобласьці функцыянуе вольная эканамічная зона «Магілёў». На 2023 год дзейнічала 1600 прамысловых прадпрыемстваў. Сярод іх найбольшымі былі «Белшына» ў Бабруйску, «Магілёўліфтмаш», «Бабуліна крынка», «Магілёўхімвалакно» і «Магатэкс» у Магілёве, а таксама Беларускі цэмэнтны завод у Касьцюковічах.

## Сельская гаспадарка
Агульная плошча сельскагаспадарчых земляў складае 50,3% тэрыторыі вобласьці. За 1986—1991 гады зь сельгаззвароту выведзеныя 47 тыс. га забруджаных радыёнуклідамі земляў. Глебы ў асноўным дзярнова-падзолістыя, тарфяна-балотныя, суглінкавыя, супясковыяыя, пясковыя. 18% пад лугамі, у большасьці сваёй — нізіннымі. Вядучую ролю ў аграпрамысловым комплексе грае расьлінаводзтва. Жывёлагадоўля мае малочна-мясны кірунак. У шэрагу раёнаў спэцыялізаваныя гаспадаркі займаюцца футравым зьвераводзтвам, разьвядзеньнем рыбы. Ёсьць птушкафабрыкі. У цяперашні час праводзіцца рэфармаваньне сельскагаспадарчага комплексу. Ствараюцца вытворчыя каапэратывы, АТ, працуюць калгасы, саўгасы, фэрмэрскія й дапаможныя гаспадаркі. На 2023 год працавала 198 земляробчых прадпрыемстваў.

## Насельніцтва
* 2018 год —  чал.
* 2017 год —  чал.
* 2016 год —  чал.
* 2014 год —  чал.

Колькасьць насельніцтва Магілёўскай вобласьці складае 1137,5 тысячаў чалавек. У тым ліку ў сельскай мясцовасьці пражывае 290,5 тысячаў чалавек, у местах — 847 тысячаў. У Магілёўскай вобласьці 602,9 тысячы жанчын і 534,6 тысячы мужчын. Колькасьць дзяцей ва ўзросьце да 18 гадоў складае 288,1 тысячаў, людзей старэй за працаздольны ўзрост — 267,3 тысячаў.

Сярэдняя колькасьць працаўнікоў народнай гаспадаркі Магілёўскай вобласьці 385 тысячаў чалавек. У тым ліку на прадпрыемствах і ў арганізацыях сельскай гаспадаркі працуюць 49,2 тысячаў чалавек, у прамысловасьці — 115 тысячаў, у адукацыі — 54 тысячы, у ахове здароўя — 29,8 тысячаў, у сфэры сацыяльнага забесьпячэньня — 2,7 тысячы.

Нацыянальны склад насельніцтва (перапіс 2009 году): беларусы — 88,7%, расейцы — 7,8%, украінцы — 1,2%, іншыя — 2,3%.

На тэрыторыі Магілёўскай вобласьці дзейнічае 157 рэлігійных суполак, 16 канфэсіяў і веравызнаньняў, праваслаўнае эпархіяльнае ўпраўленьне, праваслаўны жаночы манастыр.

Сярод іх 69 суполак Беларускай праваслаўнай царквы, 17 — Рымска-каталіцкага касьцёлу, 6 — Стараверскай царквы, 1 — Грэка-каталіцкай царквы, 29 — Эвангельскіх хрысьціянаў-баптыстаў, 4 — Рады цэркваў ЭХБ, 31 — Хрысьціянаў веры Эвангельскай, 3 — Адвэнтыстаў 7-га Дня, 2 — Наваапостальской царквы, 1 — Хрысьціянаў Поўнага Эвангельля, 1 — Царквы Хрыстовай, 1 Сьведак Еговы, 3 — Юдайскай рэлігіі, 2 — Прагрэсіўнага юдаізму, 1 — Мусульманскай рэлігіі, 2 — Крышнаітаў.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Вобласьць налічвае 21 раён, 17 местаў, 4 мястэчкі, 3120 вёсак.

## Крыніцы

## Літаратура
* Могилевская область // 

## Вонкавыя спасылкі
* Магілёўская вобласьць, гарады і вёскі. Фота славутасьцяў
* 
* Аблвыканкам
* Свабодная энцыкляпэдыя Магілёва


Катэгорыя:Вобласьці, створаныя ў 1938 годзе