Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа (Ліда)

**Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа** (**Фарны**) — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Лідзе. Знаходзіцца ў цэнтры места, на гістарычнай Віленскай вуліцы. Дзее. Твор архітэктуры віленскага барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Утвараў адзіны ансамбль з мурам і брамай, зруйнаванымі савецкімі ўладамі ў 1960-я гады.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першая рымска-каталіцкая парафія зьявілася ў Лідзе ў 1366 годзе. У 1387 годзе ў месьце збудавалі першы драўляны касьцёл, спалены ў 1392 (або 1394) годзе ў час нападу крыжакаў. Новы касьцёл збудавалі ў 1397 годзе.

У 1765 годзе стары драўляны касьцёл разабралі. У 1765—1770 гадох вялося будаваньне новага мураванага касьцёла.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Ліда апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. Пажар 1821 году пашкодзіў вежы над галоўным фасадам, іх ня сталі адбудоўваць.

Пры здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 13 чэрвеня 1863 году расейскія карнікі расстрялялі кс. Барталямэя Фалькоўскага, пробашча парафіі ў Ішчалне.

### Найноўшы час
За савецкім часам касьцёл працягваў дзеяць. У Другую сусьветную вайну ў 1943 годзе забілі кс. Станіслава Сьніглоцкага.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры віленскага барока. Гэта 3-нэфавая 2-вежавая базыліка з прастакутнай апсыдай і бакавымі нізкімі закрысьціямі, накрытая 2-схільным чарапічным дахам з вальмамі над апсыдай. Галоўны фасад завяршаецца фігурным шчытом з трыкутным франтонам, падзяляецца слаістымі пілястрамі. Яны разам з высокімі аркавымі аконнымі праёмамі ў роўных ліштвах ствараюць рытміку бакавых фасадаў з вытанчана прафіляваным антаблемэнтам.

Унутры цэнтральны нэф апяразваецца падзеленым антаблемэнтам і перакрываецца разам з алтарнай часткай цыліндрычным скляпеньнем з распалубкамі, бакавыя — цыліндрычнымі на папружных арках, закрысьціі — роўнай стольлю на падугах. Інтэр’ер, афармленьне якога прыпісваецца Яну Гляўбіцу, аздабляе фрэскавая размалёўка скляпеньняў, сьценаў, аконных адхілаў, скульптура і арнамэнтальная лепка. У касьцёле 3 стукавыя алтары. Над уваходам — хоры.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Lida. Ліда (J. Pieška, 1800).jpg|Ю. Пешка, каля 1800 г.
Lida. Ліда (N. Orda, 1877).jpg|Н. Орда, 1877 г.
Lida, Vilenskaja-Zamkavaja, Fara. Ліда, Віленская-Замкавая, Фара (1916) (3).jpg|1916 г.
Lida, Vilenskaja, Fara. Ліда, Віленская, Фара (W. Reimann, 1917).jpg|1917 г.


Lida, Lidzieja, Fara. Ліда, Лідзея, Фара (Е. Holzlohner, 1917).jpg|1917 г.
Lida, Fara. Ліда, Фара (Е. Holzlöhner, 1917).jpg|1917 г.
Lida, Fara. Ліда, Фара (P. Paeschke, 1918).jpg|1918 г.
Lida, Vilenskaja, Fara. Ліда, Віленская, Фара (P. Paeschke, 1918).jpg|1918 г.


### Гістарычныя здымкі

Lida, Vilenskaja, Karmelicki-Fara. Ліда, Віленская, Кармэліцкі-Фара (1900).jpg|каля 1900 г.
Lida, Vilenskaja, Fara. Ліда, Віленская, Фара (1900).jpg|каля 1900 г.
Lida, Vilenskaja, Fara. Ліда, Віленская, Фара (1912).jpg|1912 г.
Lida, Vilenskaja, Fara. Ліда, Віленская, Фара (1912, 1915-18).jpg|1912 г.


Lida, Vilenskaja, Fara. Ліда, Віленская, Фара (1914).jpg|1914 г.
Lida, Vilenskaja, Fara. Ліда, Віленская, Фара (1914) (2).jpg|1914 г.
Lida, Lidzieja. Ліда, Лідзея (1901-14).jpg|да 1915 г.
Lida, Vilenskaja-Zamkavaja, Fara. Ліда, Віленская-Замкавая, Фара (1901-14).jpg|да 1915 г.


Lida, Vilenskaja-Fara. Ліда, Віленская-Фара (1901-14) (2).jpg|да 1915 г.
Lida, Fara. Ліда, Фара (1915).jpg|1915 г.
Lida, Vilenskaja-Zamkavaja, Fara. Ліда, Віленская-Замкавая, Фара (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Lida, Lidzieja. Ліда, Лідзея (03.1916).jpg|сакавік 1916 г.


Lida, Vilenskaja-Zamkavaja, Fara. Ліда, Віленская-Замкавая, Фара (1916) (2).jpg|1916 г.
Lida, Vilenskaja, Fara. Ліда, Віленская, Фара (1916).jpg|1916 г.
Lida, Vilenskaja-Zamkavaja, Fara. Ліда, Віленская-Замкавая, Фара (1916).jpg|1916 г.
Lida, Fara. Ліда, Фара (1917).jpg|1917 г.


Lida, Vilenskaja-Fara. Ліда, Віленская-Фара (1917).jpg|1917 г.
Lida, Vilenskaja, Fara. Ліда, Віленская, Фара (1920).jpg|1920 г.
Lida, Dziakanka-Lidzieja, Fara. Ліда, Дзяканка-Лідзея, Фара (1930).jpg|1930 г.
Lida, Vilenskaja-Zamkavaja, Fara. Ліда, Віленская-Замкавая, Фара (1930-39).jpg|1930-я гг.


### Сучасныя здымкі

Ліда. Касцёл Узвіжання Святога Крыжа. 2016.jpg|Галоўны фасад
Ліда. Касцёл Узвіжання Святога Крыжа. Выгляд збоку.jpg|Бакавы фасад
Лідскія краявіды 03.jpg|З боку апсыды
09 Лида (06).JPG|Інтэр’ер


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Касьцёлы Ліды
Катэгорыя:Збудаваньні Яна Гляўбіца
Катэгорыя:Збудаваньні віленскага барока Беларусі
Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы ўзвышэньня Сьвятога Крыжа
Катэгорыя:Касьцёлы Гарадзенскай дыяцэзіі