open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лысоўшчына

**Лысо́ўшчына** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Голацкага сельсавету.

За 44 км на паўночны захад ад Мар’інай Горкі, 4 км ад чыгуначнай станцыі Міханавічы на лініі Менск-Асіповічы.

## Гісторыя
У 19 — пач. 20 ст. у Пярэжырскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні. Побач зь вёскай знаходзіўся фальварак Лысаўшчына. 

Побач з сялом знаходзіўся аднайменны фальварак і маёнтак.

Паводле перапісу 1917 г. сумежна зь сялом знаходзілася ўрочышча Лешніца.

У Першую сусьветную вайну ў лютым—сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

З чэрвеня 1941 г. да пачатку 4 ліпеня 1944 г. вёска была пад нямецкай акупацыяй.

## Насельніцтва
* Пачатак ХХ ст. — 12 двароў, 80 жыхароў. Фальварак Лысаўшчына - 2 двары, 35 жыхароў
* 1917 год — 16 двароў, 78 жыхароў. Фальварак Лысаўшчына - 1 двор, 7 жыхароў
* 2002 год — 6 двароў, 12 жыхароў
* 2009 год — 11 чалавек

## Славутасьці
На паўднёвы ўсход ад вёскі ёсьць археалягічны помнік — селішча

## Асобы
* Пётар Гучок (1923—1945) — Герой Савецкага Саюзу..

## Крыніцы

Катэгорыя:Голацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Мікалай Казаравец

**Мікалай Уладзімеравіч Казаравец** ( 1949, Харкі, Пастаўскі раён, цяпер Віцебская вобласьць, Беларусь) — беларускі навуковец і палітык.

Распрацоўнік адбору бацькоў быкоў-паляпшальнікаў. Сэлекцыянэр беларускай чорна-пярэстай пароды кароваў. Доктар сельскагаспадарчых навук (1999), прафэсар (2000) і сябар-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2004). Рэктар Беларускага дзяржаўнага агратэхнічнага ўнівэрсытэту (2003—2012). Сябар Савету Рэспублікі Беларусі 5-га скліканьня (2012—2016).

## Жыцьцяпіс
У 1977 годзе скончыў Віцебскі вэтэрынарны інстытут і пачаў працаваць галоўным заатэхнікам саўгасу «Навасёлкі». У 1980-я гады працаваў кіраўніком саўгасу «Мышанка» ў Петрыкаўскім раёне (Гомельская вобласьць).

У 1987 годзе ўладкаваўся дацэнтам інжынэрнага факультэту Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі, дэканам якога ў наступным стаў. У 2000 годзе перайшоў на працу ў Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчаваньня Беларусі, дзе ад 2002 году займаў пасаду кіраўніка Дэпартамэнту адукацыі, навукі і кадраў.

Ад 2003 году быў рэктарам Беларускага дзяржаўнага агратэхнічнага ўнівэрсытэту. У 2012 годзе стаў сябрам Савету Рэспублікі Беларусі 5-га скліканьня, дзе займаў пасаду старшыні Пастаяннай камісіі ў справах адукацыі, навукі, культуры і сацыяльнага разьвіцьця. На 2014 год напісаў звыш 400 навуковых працаў пра арганізацыю племянной працы ў малочнай жывёлагадоўлі. Браў удзел у вывядзеньні і ўдасканаленьні беларускай чорна-пярэстай пароды кароваў Стварыў 10 манаграфіяў і 11 патэнтаў, 30 падручнікаў і даведнікаў. Распрацаваў адбор бацькоў быкоў-паляпшальнікаў.

Зь 2017 году займаў пасаду кансультанта катэдры генэтыкі і разьвядзеньня сельскагаспадарчых жывёлаў Віцебскай дзяржаўнай акадэміі вэтэрынарнай мэдыцыны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пастаўскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі вэтэрынарнай мэдыцыны
Катэгорыя:Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія
Катэгорыя:Дактары сельскагаспадарчых навук
Катэгорыя:Беларускія вынаходнікі
Катэгорыя:Рэктары
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га скліканьня
Аратыба

**Араты́ба** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Рыю-Грандзі-ду-Сул. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала блізу 6,2 тысяч чалавек. Горад месьціцца за 420 км ад сталіцы штату гораду Порту-Алегры. Калянізацыя мясцовасьці пачалася на пачатку XX стагодзьдзя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Апошнія з нас (тэлесэрыял)

**«Апошнія з нас»** () — амэрыканскі пост-апакаліптычны драматычны сэрыял, створаны Крэйгам Мазынам і Нілам Друкманам для тэлеканалу HBO. Сюжэт сэрыялу базуецца на відэагульні 2013 году, распрацаванай Naughty Dog. Сэрыял апавядае пра кантрабандыста Джоэла (Пэдра Паскаль), які суправаджае падлетка Элі (Бэла Рэмзі) праз пост-апакаліптычны сьвет ЗША. Сярод іншых актораў сэрыялу вылучаюцца Габрыел Луна, Мэрл Дандрыдж і Анна Торв.

Гэта першы серыял HBO, які быў створаны на аснове відэагульні. У першым сэзоне дзевяць эпізодаў. Прэм’ера сэрыялу адбылася 15 студзеня 2023 году і адразу ж ён атрымаў ухвалу ад крытыкаў, якія высока ацанілі сюжэт і сцэнар сэрыялу. У першы дзень па кабэльных сетках і на HBO Max прэм’еру паглядзелі 4,7 мільёна гледачоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Тэлесэрыялы ЗША
Дзяніс Манастырскі

**Дзяніс Манастырскі** (, , Хмяльніцкі, УССР — , Бравары, Кіеўская вобласьць, Украіна)&nbsp;— украінскі юрыст, палітык, міністар унутраных спраў Украіны (2021—2023), народны дэпутат (2019—2021) ад партыі Слуга народу, старшыня Камітэту Вярхоўнай Рады па пытаньнях праваабарончай дзейнасьці (2019—2021), сябра РНБА Украіны (з 16 ліпеня 2021), кіраўнік «Динамо» Ўкраіны. Загінуў у авіякатастрофе над горадам Бравары, пад Кіевам 18 студзеня 2023 году.

## Жыцьцяпіс
У 2000 годзе працаваў на пасадзе юрыскансультанта ПАА "Хмяльніцкі завод кавальска-прэсавага абсталяваньня «Пригма-прэс» (г. Хмяльніцкі). З 2003 па 2006 год працаваў памочнікам-кансультантам народнага дэпутату Ўкраіны ў Вярхоўнай Радзе Ўкраіны. З 2005 па 2016 год выкладаў у Хмяльніцкім унівэрсытэце кіраваньня і права, узначальваў аддзел па пытаньнях заканатворчасьці і навуковых экспэртыз.

Рэвалюцыя годнасьці вызначыла неабходнасьць зьмены віду дзейнасьці з тэарэтычнага на практычны — зьвязаны з рэфармаваньнем праваахоўнай сыстэмы дзяржавы. З 2015 году ўдзельнічаў у абраньні кіруючага складу мясцовых пракуратураў (падчас рэструктурызацыі органаў пракуратуры 2015—2016 гг.).

З 2016 году ўдзельнічаў у фарміраваньні Дзяржаўнага бюро расьсьледаваньняў. Быў сакратаром пастаянна актыўнай конкурснай камісіі па фарміраваньні Дзяржаўнага бюро расьсьледаваньняў. З 2016 па 2019 год супрацоўнічаў як экспэрт па пытаньнях рэфармаваньня праваахоўнай і судовай сыстэм з аналітычным цэнтрам «Украінскі інстытут будучыні».

З 2019 па 2021 год — народны дэпутат Украіны, старшыня Камітэта Вярхоўнай Рады Ўкраіны па пытаньнях праваахоўнай дзейнасьці.

16 ліпеня 2021 году Вярхоўная Рада Украіны прызначыла яго на пасаду міністра ўнутраных спраў Украіны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хмяльніцкім
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Памерлі ў Браварах
Катэгорыя:Украінскія грамадзкія дзеячы
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў Украіны
Катэгорыя:ЗэКаманда
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 9-га скліканьня
Насельніцтва Кітаю

**Насельніцтва Кітаю** — сукупнасьць людзей, якія пражываюць у Кітаі.

Ад 1981 году перавышала 1 млрд чалавек. Ад 1 лістапада па 10 сьнежня 2020 году прайшоў 7-ы перапіс насельніцтва Кітаю, паводле якога на 1 лістапада ў мацерыковым Кітаі без Ганконгу і Макао налічвалася 1 411 778 724 жыхароў. Мужчыны складалі 51,24 %. На людзей у веку ад 15 да 59 гадоў прыпадала 63,35 %. Пры гэтым 34,51 % мелі базавую асьвету, 24,77 % — пачатковую, 15,47 % — найвышэйшую ўнівэрсытэцкую і 15,09 % скончылі сярэднюю школу. Кітайцы складалі 91,11 % насельніцтва.

За 1949—1979 гады насельніцтва КНР вырасла зь 540 млн да 969 млн чалавек. У 1980—2015 гадох урад Кітаю праводзіў палітыку «адна сям’я — адно дзіця», паводле якой змушаў жанчынаў да спарону пры адсутнасьці платы за роды дзіця больш як сярэднегадавога даходу. Ад 1983 году жанчынаў пачалі змушаць да плоцевага стэылізаваньня па нараджэньні 2-га дзіцяці. У выніку далейшы рост насельніцтва запаволіўся. Папярэднія перапісы насельніцтва ладзілі ў 1953, 1964, 1982, 1990, 2000 і 2010 гадох.

У студзені 2023 году Дзяржаўная статыстычная ўправа Кітаю абнародавала даклад, паводле якога ў 2022 годзе насельніцтва Кітаю паменшала на 850 000 чалавек да 1 411 750 000. За год нарадзілася 9,56 млн дзяцей і памерла 10,41 млн жыхароў. Пры гэтым лік жанчынаў у веку 25—35 гадоў скараціўся на 4 млн чалавек. Гэта было першае скарачэньне насельніцтва ад 1961 году, калі адбываўся вялікі кітайскі голад. Чыньнікам паслужылі высокія цэны на асьвету дзяцей.

## Крыніцы

Катэгорыя:Насельніцтва Кітаю
Сэнтэнарыю

Назву **Сэнтэнарыю** маюць наступныя геаграфічныя пункты і аб’екты:

## Бразылія
* Сэнтэнарыю — горад у штаце Такантынс
* Сэнтэнарыю — горад у штаце Рыю-Грандзі-ду-Сул
* Сэнтэнарыю-ду-Сул — горад у штаце Парана

## Спорт
* Сэнтэнарыю — стадыён у горадзе Кашыяс-ду-Сул, Бразылія

## Глядзіце таксама
* Сэнтэнарыё
Біяграфічны фільм

**Біяграфі́чны фільм** — кінажанр, у якім сюжэт ідзе за біяграфіяй рэальнага чалавека альбо ключавымі момантамі ягонага жыцьця. Ён адрозьніваецца ад гістарычнага і ад дакумэнтальнага фільму выкарыстаньнем драматычных прыёмаў і мастацкага адлюстраваньня тэмы. Пераважна ў біяграфічным фільме мова ідзе пра жыцьцё вядомых і знакамітых людзей, чыя руплівасьць нейкім чынам здолела пакінуць адбітак у сусьветнай гісторыі. Большасьць біяграфічных фільмаў — драмы, але некаторыя спалучаюць у сябе камэдыю, баявік і іншыя жанры.

Пры стварэньні фільму рэжысэры павінны надаваць асаблівую ўвагу акторам, якія маюць валодаць агульнымі рысамі падабенства з героямі, якіх зьбіраюцца гуляць. Рэжысэр павінен дакладна адлюстраваць на кінастужцы час, у якім жыў герой. Малюючы тую эпоху, у біяграфічным фільме асаблівае месца адводзяць жыцьцю канкрэтнага чалавека. Традыцыйным для біяграфічных фільмаў стаў прыём выкарыстаньня асабістых запісаў і дзёньнікаў героя, хроніка, архіўныя фатаграфіі, інтэрвію зь людзьмі, датычнымі да жыцьця героя. Менавіта так, гледачу ўдасца даведацца праўду пра слынных або вельмі вядомых людзях.

У сусьветным кінэматографу надавалася шмат увагі ролі асобы ў гісторыі. Шматлікія фільмы прысьвечаны Спартаку, Клеапатры, Чынгісхану, Напалеону, Аляксандру Македонскаму і велізарнаму ліку іншых больш ці менш значных пэрсанажаў. Асабліва біяграфічны фільм пачаў распаўсюджвацца з разьвіцьцём гукавога кіно ў 1930-х гадах.

Праца над біяграфічным фільмам падзяляецца на некалькі этапаў: падрыхтоўчы, здымачны, мантажна-таніровачны і постпрадакшн. На першым этапе аўтар піша сцэнар, загадзя прадумваючы кампазыцыю і падбіраючы сродкі для стварэньня ладу героя. Тут улічваецца бюджэт на стварэньне фільму, хронамэтраж, канцэпцыя. Другі этап — здымкі. На этапе мантажу і зводу гуку могуць адбыцца зьмены ў пачатковым сцэнары. Апошні этап — постпрадакшн, апрацоўка малюнка на кампутары, да якой адносяцца колеракарэкцыя, поліэкран і іншае. На згаданым этапе завяршаецца праца над фільмам, зьдзяйсьняюцца апошнія дапрацоўкі перад выпускам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Біяграфіі

Катэгорыя:Жанры кіно
Крузалтэнсі

**Крузалтэ́нсі** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Рыю-Грандзі-ду-Сул. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала блізу 1,8 тысячы чалавек. Эканоміка гораду і рэгіёну базуецца паводле сутнасьці на сельскай гаспадарцы, заснаванай на вытворчасьці збожжа, малочнай прамысловасьці, жывёлагадоўлі і гандлю ў цэлым.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Кадунова

**Кадуно́ва** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Голацкага сельсавету.

## Гісторыя
На пачатку XX ст. у Дукорскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні.

У Першую сусьветную вайну ў лютым—сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

У 1933 годзе быў калгас «Юны піянэр», працавала кузьня.

З чэрвеня 1941 г. да пачатку 4 ліпеня 1944 г. вёска была пад нямецкай акупацыяй.

## Насельніцтва
* Пачатак ХХ ст. — 18 двароў, 109 жыхароў
* 2002 год — 10 двароў, 32 жыхары
* 2009 год — 23 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Голацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Апляўніца

**Апляўніца** (з 1964 — *Я́гаднае*) — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дубраўскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 5 траўня 1962 году вёска ўваходзіла ў склад Варашылаўскага сельсавету, пасьля — у складзе Сінчанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2019 год — 0 чалавек

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Клятное (Пухавіцкі раён)

**Клятно́е** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дубраўскага сельсавету.

Знаходзіцца за 27 км на паўднёвы захад ад Мар’інай Горкі і чыгуначнай станцыі Пухавічы на лініі Менск-Асіповічы.

## Гісторыя
У 1710 годзе згадваецца як моцна пацярпелая ў Паўночную вайну вёска ў складзе маёнтку Сьмілавічы-Бакшты ў Менскім ваяводзтве ВКЛ.

У XIX—XX ст. у Амельнянскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні.

У 1912 годзе пачала працаваць народная вучэльня.

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

Пасьля рэвалюцыі працавала працоўная школа 1-ай ступені.

З чэрвеня 1941 г. да пачатку 4 ліпеня 1944 г. вёска была пад нямецкай акупацыяй. У 1942—1943 гг. было расстраляна 23 жыхары вёскі.

Да 5 траўня 1962 году вёска ўваходзіла ў склад Варашылаўскага сельсавета, пасля — у складзе Сінчанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1816 год — 22 двары, каля 140 жыхароў
* На пачатку XX ст. — 54 двары, 357 жыхароў
* 2009 год — 49 чалавек

## Асобы
* Якаў Камейка (1911 — пасьля 1996) — савецкі ваенны і грамадзкі дзеяч, генэрал-маёр
* Іван Хурс — вайсковец, віцэ-адмірал

## Крыніцы

Катэгорыя:Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Гарбачык

**Гарбачык** — прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Валеры Гарбачык (нар. 1995) — беларускі футбаліст, нападнік
* Уладзімер Гарбачык (1939—2021) — беларускі адмысловец у галіне тэхналёгіі абутковых і гарбарна-галантарэйных вырабаў
Крушэньне верталёту ў Браварах

**Крушэньне верталёту ў Браварах** — авіяцыйная катастрофа, якая адбылася 18 студзеня 2023 году ў горадзе Бравары Кіеўскай вобласьці Ўкраіны, калі верталёт ДСНС упаў паблізу мясцовага дзіцячага садка.

## Верталёт
Пацярпелы катастрофу верталёт быў мадэлі Airbus Н225 Super Puma. Такія мадэлі Ўкраіна закупляла ў Францыі з 2018 году ў межах праграмы па мадэрнізацыі свайго паветранага парку. Кантракт на суму 551 млн эўра падпісаў тагачасны міністар унутраных спраў Украіны Арсен Авакаў, па якім дзяржава атрымала 55 верталётаў, якія былі перададзены паліцыі, пагранічнай службе, ДСНС і Нацгвардыі. Пры гэтым лятальныя апараты пастаўляліся не новымі. Яны былі выпушчаны ў 2009—2012 гадах і мелі да 50% зносу асноўных вузлоў і агрэгатаў. Для патрэб Украіны верталёты праходзілі капітальны рамонт і мадэрнізацыю.

Яшчэ ў 2018 годзе ўкраінскія журналісты адзначалі, што некаторыя эўрапейскія дзяржавы, у тым ліку Нарвэгія і Польшча, адмовіліся ад эксплёатацыі гэтай мадэлі. Гэта было зроблена ў першую чаргу з-за катастрофы нарвескага Airbus Н225 Super Puma у 2016 годзе. Аднак Авакаў усё ж такі вырашыў закупіць машыны.

## Абставіны
Верталёт AS 332 Super Puma ЕС-225 (бартавы нумар 54) Дзяржаўнай службы Ўкраіны па надзвычайных сытуацыях, які перавозіў вышэйшае кіраўніцтва МУС Украіны, разьбіўся каля 8:20 раніцы 18 студзеня 2023 году ў горадзе Бравары (Кіеўская вобласьць). Падчас туману верталёт зваліўся паміж дзіцячым садам і жылым домам, пасьля чаго пачаўся пажар. Кіраўнік гораду Ігар Сапожка заявіў: *«Ад магутнага выбуху разбурэньня атрымалі памяшканьні садка і адзін з бліжэйшых дамоў»*. У 9:28 пажар у дзіцячым садку быў ліквідаваны.

Паводле папярэдніх зьвестак, ляцячы на нізкай вышыні падчас туману пілёт своечасова не ўбачыў вышыннага будынка, пасьля чаго паспрабаваў рэзка падняць вышыню, што прывяло да страты кіраваньня верталётам. Служба бясьпекі Ўкраіны ўзяла ў распрацоўку тры вэрсіі катастрофы: парушэньне правілаў палёту, тэхнічная няспраўнасьць і наўмысныя дзеяньні па зьнішчэньні транспартнага сродку.

Крушэньне адбылося на фоне расейскага ўварваньня ва Украіну. Намесьнік кіраўніка офіса прэзыдэнта Ўкраіны Кірыл Цімашэнка заявіў, што *«кіраўніцтва МУС ляцела на верталёце ў камандзіроўку ў адну з „гарачых кропак“»*.

## Ахвяры
Згодна дадзеных МНС, загінулі 3 чальцы экіпажу і 7 пасажыраў, што былі на барту.

Сярод пасажыраў, кіраўніцтва МУС Украіны: міністар унутраных спраў Дзяніс Манастырскі, яго першы намесьнік Яўген Енін і дзяржаўны сакратар Міністэрства Ўкраіны Юры Лубковіч.

Іншыя ахвяры — дзеці і дарослыя, што былі ў дзіцячым садку.

А 10:30 кіраўнік абласной вайсковай адміністрацыі Аляксей Кулеба паведаміў, што колькасьць загінуўшых вырасла да 18, а пацярпелых&nbsp;— да 29.

Па стану на 11:00 ранку МНС паведамляла пра 15 загінуўшых (зь іх трое дзяцей) і 25 параненых, сярод якіх 10 дзяцей, станам на на 15:45 — пра 14 загінуўшых (зь іх 1 дзіцё).

## Наступствы
Праз некалькі гадзін пасьля катастрофы Урад Украіны прызначыў выконваючым абавязкі міністра ўнутраных спраў Ігара Кліменку, начальніка нацпаліцыі .

## Крыніцы

Катэгорыя:Авіякатастрофы 2023 году
Катэгорыя:Падзеі 18 студзеня
Катэгорыя:Падзеі 2023 году
Порначасопіс

[міні|Аўтамат для продажу порнавырабаў у [Японія|Японіі.]]
**Парнаграфічныя часопісы** або **эратычныя часопісы**, таксама вядомыя як **часопісы для дарослых**, або **часопісы на верхняй паліцы**, зьяўляюцца часопісамі, якія ўтрымліваюць зьмест відавочна плоцкага характару. Публікацыі такога кшталту могуць утрымліваць выявы прывабных аголеных целаў чалавекаў і, у звычайным выпадку жорсткая парнаграфія, выявы мастурбацыя, аральны сэкс, вагінальны або анальны сэкс.

Яны галоўным чынам служаць для стымуляцыі сэксуальнага ўзбуджэньня і часта выкарыстоўваюцца як дапаможны сродак для мастурбацыі. Некаторыя часопісы маюць агульны зьмест, у той час як іншыя могуць быць больш канкрэтнымі і засяроджвацца на пэўнай парнаграфічнай нішы , частка анатоміі або характарыстыкі мадэлі. Вядомыя часопісы для дарослых: *[[Плэйбой]]*, *[[Пэнтгаўс (часопіс)|Пэнгаўс]]*, *[[Гастлер]]*. Часопісы таксама могуць публікаваць артыкулы на такія тэмы, як аўтамабілі, гумар, навука, кампутары, культура і палітыка. З працяглым пераходам друкаваных СМІ ў лічбавыя, рознічным гандлярам таксама прыйшлося адаптавацца. Такое праграмнае забеспячэньне дазваляла спампоўваць і паказваць лічбавыя вэрсіі часопісаў, але не дазваляла парнаграфічныя матэрыялы. Тым ня менш, ёсьць спэцыяльныя лічбавя старонкі для парнаграфічных часопісаў.

## Глядзіце таксама
*  Лёсьліф

## Крыніцы
Парнаграфія ў Антарктыдзе

**Парнаграфія ў Антарктыдзе** поўнасьцю законная, бо гэта месца, дзе не існуе права. У адпаведнасьці зь міжнароднымі пагадненьнямі Антарктыда ня можа быць уключаная ў склад краінаў, якія заключылі адпаведны дагавор. Права ў Антарктыдзе не існуе.

У XX ст. на Антарктыду высадзіліся першыя людзі. Першыя пасяленьні людзей былі створаныя ў сярэдзіне 1950-ых гадоў. Разам з людзьмі зьявілася парнаграфія: здымкі. Іх асноўнымі выявамі былі голыя жанчыны, бо ўсе насельнікі Антарктыды былі мужчыны. У 2000-ыя гады Ўладзіслаў Пэльш зьняў карціну аб сваім падарожжы ў глыб Антарктыды. У ім быў паказаны здымак голае жанчыны, які захаваўся ў нутры дому ў апусьцелым амэрыканскім пасяленьні. Здымак быў выразаны з часопіса «Плэйбой».

У 2000-ыя гады на Антарктыдзе стала магчымым падключэньне зь сецівам з дапамогаю спадарожнікаў. Гэта адкрыла доступ насельнікаў Антарктыды да парнаграфіі.

На крайнім поўдні зямлі маюцца ўсе віды порна:
* ММ
* ЖЖ
* МЖ
* скоталожніцтва

Невядома нічога аб вытворчасьці порнавырабаў на Антарктыдзе. Права там не існуе і можна ствараць порнавырабы без абмежаваньняў і страху за пакараньне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнаграфія ў Антарктыдзе
Такая жанчына

***Такая жанчына*** ()&nbsp;— турэцкі фільм 1979 году рэжысэра Рэджэпа Філіза Накі Юртэра. Фільм зьяўляецца першым фільмам з жорсткаю парнаграфіяю ў турэцкім кіно. У суправаджэньні крымінальнай гісторыі фільм распавядае пра барацьбу сямейных пар на адпачынку з сэксуальнай нерашучасьцю. Гэта першая поўнамэтражная парнаграфічная прадукцыя ў гісторыі турэцкага кіно.

## У ролях
* Зэрын Доган&nbsp;— Оя
* Левент Гюнсель&nbsp;— Алі Пінар (агучаны Садэцінам Эрбілем)
* Зафір Саба&nbsp;— Нур
* Эргюн Акерман&nbsp;— Эргюн
* Гарыка Анчу&nbsp;— Гарыка
* Рэджэп Філіз&nbsp;— паліцыя
* Ілмаз Шахін&nbsp;— Мецін Канполат
* Джэм Эсэр&nbsp;— сябар Эргуна
* Накі Юртэр&nbsp;— кіраўнік гатэля Асман
* Перызат&nbsp;— Фея
* Левент Гюрсэль&nbsp;— Алі

## Глядзіце таксама
* Жанчына, якая жыве ўночы
* Парнаграфія ў Турэччыне
* Парнаграфія ў Эўропе
* Помста жанчыны

## Вонкавыя спасылкі
* ''Такая жанчына'' на БЗФІ
* Турэцкае кіно
* Архіў

Катэгорыя:Парнаграфічныя фільмы 1970-ых гадоў
Катэгорыя:Фільмы 1979 году
Катэгорыя:Парнаграфічныя фільмы Турэччыны
Катэгорыя:Турэцкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1970-ых гадоў на турэцкай мове
Катэгорыя:Парнаграфічныя фільмы Турэччыны
Алпэстры

**Алпэ́стры** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Рыю-Грандзі-ду-Сул. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала блізу 6,1 тысяч чалавек. Места знаходзіцца на поўначы штату, непадалёк ад ракі Ўругвай. З 1989 году тут ладзіцца Актобэрфэст, бо значная колькасьць насельніцтва мае нямецкае паходжаньня. Таксама маюцца нашчадкі італьянцаў і палякаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Віядутус

**Віяду́тус** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Рыю-Грандзі-ду-Сул. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала блізу 4,7 тысяч чалавек. Назва гораду паходзіць ад слова «віядук», што спасылае на шматлікія мэталічныя масты, пабудаваныя ў муніцыпалітэце. Ля гораду ў заходнім кірунку ад яго месьціцца горад Гуарама.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Вомельна

**Во́мельна** (таксама сустракаецца *О́мельна, Во́мелен, м. (каля Во́мелена)*) — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дубраўскага сельсавету.

## Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядома з XVI стагодзьдзя. Населены пункт уваходзіў у склад Менскага павету Менскае ваяводзтва.

У пачатку XІX стагодзьдзя вядома як урочыш­ча, уласнасьць Ратынскіх. Адміністрацыйны цэнтар Амельнянскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні. У 1860 годзе пабудавана царква з дрэва. У 1879 годзе цэнтар праваслаўнага прыходу (1,3 тыс. вернікаў), пры царкве было папячыцельства. У 1886 годзе дзейнічала школа, праваслаўная царква, валасное праўленьне. У 1897 годзе дзейнічалі праваслаўная царква (больш за 1 тыс. прыхаджан), валасное праўленьне, народнае вучылішча, хлебезапасная крама, лаўка, пітны дом. У пачатку XX стагодзьдзя побач з вёскай узгадваецца маёнтак. Насельніцтва ў асноўным займалася земляробствам і жывёлагадоўляй.

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

У 1924—1939 гадах цэнтр Кнорынскага сельсавету, у 1939—1962 гадах цэнтар Варашылаўскага сельсавету.

У 1932 годзе да Вомельна была далучана в. Востраў. Вёска была ў Дубраўскім сельса­веце. На 1933 год працавалі калгас імя Кнорына, сталярная майстэрня, кузня.

З 1938 году вёска.

З чэрвеня 1941 г. да пачатку 4 ліпеня 1944 г. вёска была пад нямецкай акупацыяй. Падчас карнай апэрацыі «Півоня» у маі 1944 года, была спалена.

З 1932 году да 5 траўня 1962 году вёска ўваходзіла ў склад Варашылаўскага сельсавета, пасьля у 1962—1965 гг — у складзе Сінчанскага сельсавету, у 1965—1972 гадах яго цэнтар. У 1972—1984 гадах цэнтар Амяльнянскага сельсавету..

Паводле перапісу 1976 году — пасёлак.

## Насельніцтва
* 1816 год — 38 двароў, 170 жыхароў
* 1886 год — 58 двароў, 372 жыхары
* 1897 год — 89 двароў, 552 жыхары
* пачатак XX ст. — 99 двароў, 688 жыхароў. Маёнтак — 1 двор, 61 жыхар
* 2002 год — 148 двароў, 355 жыхароў
* 2009 год — 263 чалавек

## Асобы
* Юлія Хіраска — беларуская артыстка балету
* Віктар Барысевіч — беларускі вучоны-эканаміст
* Таіса Сушко — беларускі эканаміст, кандыдат эканамічных навук

## Крыніцы

Катэгорыя:Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны
Юлія Хіраска

**Юлія Ўладзімераўна Хіра́ска** (, вёска Вомельна, Пухавіцкі раён, Менская вобласьць — ) — беларуская артыстка балету.

## Жыцьцяпіс

Дачка сьвятара Уладзімера Хіраскі.

Вучылася ў прыватнай харэаграфічнай студыі К. Алексютовіча ў 1921—1925 гадах. З 1921 году артыстка балета БДТ-1, з 1930 году салістка Дзяржаўнай эстрады, у 1933—1959 гадах — Дзяржаўнага тэатру опэры і балету Беларусі.

Падчас вайны працавала ў канцэртных брыгадах Паўночна-Заходняга і Калінінскага франтоў. Мэдалі «За доблесную працу ў ВАВ 1941–1945 гг.» і «За перамогу над Нямеччынай у ВАВ 1941–1945 гг.»

Жонка сьпевака І. Балоціна

## Творчасьць
Танцоўшчыца характарнага пляну. У складзе творчых брыгад удзельнічала ў пастаноўцы балетаў «Салавей» М. Крошнэру, «Палымяныя сэрцы» В. Залатарова. Сярод партый: Хмара («Князь-возера» Залатарова), Тао Хоа («Чырвоны мак» Р. Гліэра), Чага («Князь Ігар» А. Барадзіна), Сяброўка («Капелія» Л. Дэліба), а таксама характарныя танцы ў балетах «Раймонда» А. Глазунова, «Канёк-Гарбунок» Цэзар Пуні, «Арлекінада» Р. Дрыга).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавіцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія балерыны
Катэгорыя:Асобы Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатру опэры і балету
Хіраска

**Хіраска** — прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Уладзімер Хіраска (1874—1933), беларускі рэлігійны дзеяч, пакутнік
* Юлія Хіраска (1906—1985), беларуская артыстка балету
Пушча (Пухавіцкі раён)

**Пу́шча** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дубраўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2002 год — 11 двароў, 14 жыхароў
* 2009 год — 8 чалавек
* 2019 год — 4 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Янка Ролсан

**Янка Ролсан**, сапр. **Гадзіцкі** (, в. Вялень, Ігуменскі павет, Менская губэрня — , Адэлаіда, Паўднёвая Аўстралія; Псэўданімы: *ВЭР*, *Крапіва-Жыгучка*, *Янка Яр*) — беларускі грамадзка-культурны эміграцыйны дзеяч, паэт.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 1 жніўня 1912 года ў вёсцы Вялень Ігуменскага павету (цяпер — Пухавіцкі раён) у сялянскай сям’і. Вучыўся ў Менскім сельскагаспадарчым інстытуце. Працаваў у саўгасе ў Дукоры, потым — сакратаром у раённай пракуратуры ў Пухавічах. У пачатку 1930-х гадоў вучыўся ў Харкаўскім тэхнікуме цяжкай прамысловасьці. Працаваў на ваенным заводзе ў Ніжнім Тагіле.

У 1939 годзе скончыў Ржэўскую авіяшколу. Авіямеханікам служыў у 5-й эскадрыльлі, браў удзел у польскім паходзе Чырвонай Арміі і Савецка-фінскай вайне. Пасьля дэмабілізацыі ў студзені 1941 году, працаваў на заводзе імя Варашылава ў Менску.

Падчас нямецкай акупацыі БССР супрацоўнічаў з нямецкай акупацыйнай адміністрацыяй, працаваў сьледчым суду ў Пухавіцкім раёне. З лютага 1944 году — афіцэр Беларускай Краёвай Абароны (БКА). З лета 1944 года ў Нямечччына. Пасьля вайны жыў у Мюнхэне, быў сябрам Беларускага Нацыянальнага Камітэту. Пазьбягаючы рэпатрыяцыі ў СССР запісаўся летувісам і зьмяніў прозьвішча на **Гадзіцкас**.

У 1950 годзе выехаў у Аўстралію, пасяліўся ў Адэлаідзе. У 1963 годзе зьмяніў прозьвішча на **Ролсан**. Займаў розныя пасады ў царкоўнай управе — старшыня, скарбнік, сакратар, рэфэрэнт па вонкавых сувязях. Адзін з арганізатараў у 1975 годзе і першы старшыня Беларускага аб’яднаньня ў Паўднёвай Аўстраліі, пакінуў гэтую пасаду ў 1987 годзе з-за хваробы. Сябра Выканаўчага камітэту Фэдэральнай рады беларускіх арганізацый у Аўстраліі.

## Творчасьць
Аўтар паэтычных твораў. Выйшаў паэтычны зборнік «Кліч» (1980; 2-е выд. 1982). Таксама аўтар успамінаў «З глыбінь мінулага» (1984). У 2003 годзе намаганьнямі сакратара Беларускага гістарычнага таварыства ў Аўстраліі Віктара Кавалеўскага выдадзены збор твораў Я. Ролсана «З глыбіняў мінулага» (успаміны і вершы). Сталы карэспандэнт газэты «Беларус» (пад псэўданімам Янка Яр). Сярод паэтычных твораў, што праўда, не дужа высокага паэтычнага ўзроўню, ёсьць верш прысьвечаны БКА.

## Крыніцы

## Літаратура
* Юрэвіч Л. Літаратурны рух на эміграцыі / Лявон Юрэвіч; Рэд. А. Гардзіенка. — Мн.: [Беларускі Гістарычны Агляд], 2002. — 242,[1] с.: іл. — (Бібліятэка часопіса «Беларускі Гістарычны Агляд». Сэрыя «Досьледы»; [Вып. 10]). — ISBN 978-5272-10-9

Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Катэгорыя:Беларусы ў Адэлаідзе
Катэгорыя:Памерлі ў Адэлаідзе
Катэгорыя:Сябры Беларускай краёвай абароны
Вера Палтаран

**Вера Сямёнаўна Палтаран** (у шлюбе Ляпеская; 1919, Бабунічы, цяпер Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласьць, Беларусь — 1989) — беларуская пісьменьніца і перакладніца.

Ляўрэатка Дзяржаўнай прэміі Беларусі імя Панцеляймона Лепяшынскага (1970) за кнігу «Ключы ад Сезама» (1967) і нарыс «Дзівасіл». заслужаная працаўніца культуры Беларусі (1979).

## Жыцьцяпіс
Скончыла 10-гадовую школу. Навучалася ў Менскім пэдагагічным інстытуце. У 1941 годзе зьехала ў эвакуацыю на завод у Горкаўскай вобласьці Расейскай СФСР. У 1943 годзе паступіла на філялягічны факультэт БДУ, які знаходзіўся на станцыі Сходня ў Маскоўскай вобласьці пад Хімкамі. У 1945 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт і пачала працаваць стыльрэдактаркай ў газэце «Чырвоная зьмена», а затым у газэце «Літаратура і мастацтва». У 1953—1973 гадох была рэдактаркай аддзелу крытыкі ў часопісе «Маладосьць». З 1973 году загадвала аддзелам крытыкі і літаратуразнаўства ў выдавецтве «Мастацкая літаратура».

## Творчасьць
У 1949 годзе пачала пісаць творы. Друкавалася з 1957 году. Выдала зборнікі нарысаў «Ключы ад Сезама» (1967) і «Дзівасіл» (1974). Напісала нарысы пра вясковае жыцьцё і артыкулы пра творчасьць пісьменьнікаў Алеся Адамовіча, Івана Мележа, Івана Пташнікава і Міхася Стральцова. Займалася мастацкім перакладам. Сярод іншага, выдала нарысы «За ракой Гарыньню» і «Лён мой, лён». У 1989 годзе выйшаў зборнік публіцыстыкі і крытыкі «Чалавек на вятрах часу», які ўлучыў аповесьць «Будзённы дзень сям’і Ганчарыкаў».

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Петрыкаўскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі філялягічнага факультэту БДУ
Катэгорыя:Беларускія рэдактары
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры БССР
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Аватар: Шлях вады

***Аватар: Шлях вады*** (), таксама вядомы як ***Аватар 2*** () — амэрыканскі навукова-фантастычны 3D-фільм рэжысэра і сцэнарыста Джэймза Кэмэрана.

Пасьля неаднаразовых пераносаў прэм’ера фільму *Аватар: Шлях вады* адбылася ў Лёндане 6 сьнежня 2022 году, а прэм’ера ў ЗША — 16 сьнежня 2022 году. Фільм у цэлым атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў. Фільм хвалілі за візуальныя эфэкты і тэхнічныя дасягненьні, але галоўны яго недахоп — трохгадзінная працягласьць. Фільм пераадолеў мяжу ў мільярд даляраў ЗША за два тыдні, стаўшы шостым па касавых зборах.

У сусьветным пракаце фільм сабраў больш за 1,9 мільярды даляраў, стаўшы самым касавым фільмам 2022 году. Таксама карціна ўвайшла ў 10 самых касавых фільмаў за ўсю гісторыю кінэматографу.

## Сюжэт
Сюжэтна зьяўляецца прамым працягам фільму ''Аватар'' 2009 году. Пасьля прыняцьця вобразу аватару салдат Джэйк Салі становіцца правадыром народа на’ві і бярэ на сябе місію па абароне новых сяброў ад карысьлівых бізнэсмэнаў зь Зямлі. Цяпер яму ёсьць за каго змагацца — ў яго выдатная жонка Найціры і дзеці. Калі на Пандору вяртаюцца да зубоў узброеныя зямляне, Джэйк гатовы змагацца зь імі.

## Акторы
* Сэм Ўортынгтан — *Джэйк Салі, былы зямлянін, які стаў На’Ві, важак клану Аматыкайя*
* Зоі Салдана — *Найціры, дачка былога важака клану, будучая Тсахік клану На’Ві і жонка Джэйка*
* Сі Сі Эйч Паўндэр — *Мо’ат, духоўны лідар Аматыкайя і маці Найціры*
* Сыгурні Ўівэр — *Кіры, прыёмная дачка Джэйка і Найціры*
* Кліф Кёрціс — *Танавары, важак клану рыфаў Мэткайіна*
* Кейт Ўінсьлет — *Ронал, жонка Танавары*

## Узнагароды
Нацыянальная рада кінакрытыкаў ЗША і Амэрыканскі інстытут кінамастацтва назвалі фільм адным зь дзесяці найлепшых фільмаў 2022 году, і ён быў намінаваны за «найлепшы фільм — драма» і за «найлепшую рэжысэрскую працу» на 80-й цырымоніі ўручэньня прэміі «Залаты глёбус».

## Крыніцы

Катэгорыя:Фільмы 2022 году
Катэгорыя:Фільмы пра іншаплянэтнікаў
Катэгорыя:Фільмы ў 3D
Катэгорыя:Фільмы на выдуманых мовах
Катэгорыя:Фільмы-сыквэлы ЗША
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2022 году
Катэгорыя:Фільмы Джэймза Кэмэрана
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя баевікі ЗША
Катэгорыя:Фільмы 20th Century Fox
Запярыньне

**Запяры́ньне** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дубраўскага сельсавету.

За 20 км на поўдзень ад раённага цэнтру Мар’іна Горка і чыгуначнай станцыі Пухавічы на лініі Менск-Асіповічы.

## Гісторыя
У 1816 годзе ўласнасьць Ратынскіх. У пачатку XX стагодзьдзя ў Амельнянскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні.

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

На пачатку 1930-ых гг. створаны калгас "Асілак", працавала кузьня і ганчарны завод. 

З чэрвеня 1941 г. да 4 ліпеня 1944 г. вёска была пад нямецкай акупацыяй.

## Насельніцтва
* 1816 — 9 двароў, 60 жыхароў
* 1897 — 28 двароў, 204 жыхароў
* Пачатак ХХ ст. — 40 двароў, 270 жыхароў
* 2002 год — 38 двароў, 71 жыхар
* 2009 год — 56 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны
Ваколічная шляхта

**Ваколічная шляхта** — адна з найніжэйшых груп дробнамаянтковай шляхты ў Літве XV—XIX стагодзьдзяў. Называлася таксама **засьцянковай**, **заградовай**, **загонавай**, **шарачковай** ды іншымі. Юрыдычна належала да паноўнага стану фэўдалаў, маёмасна набліжалася да стану сялянства.

Паходзіць з свабодных людзей, якія змаглі дакумэнтальна пацьвердзіць асабістую вольнасьць ад цяглавачыншавых абавязкаў. Сялілася ў адасобленых паселішчах (аколіцы, засьценкі, абрубы) на землях, не занятых гаспадарскімі дамамі й надзеламі залежных сялянаў. Зямлёй валодала паводле родава-спадчынага права, апрацоўвала яе самастойна, але нярэдка наймала ў дапамогу агароднікаў, халупнікаў ды іншых сялянаў. У канцы XVIII ст. каля 5% ваколічнай шляхты валодалі прыгоннымі. Брала удзел у ваяводска-павятовых сойміках, Паспалітым рушэньні, карысталася юрыдычнай недатыкальнасьцю, таксама брала ўдзел у надзвычайных агульназемскіх ваенных і рамонтна-будаўнічых акцыях. Набілітацыю атрымлівала паводле родавага паходжаньня падмацованага сьведкамі й каралеўска-соймавымі прывілеямі.

Вылучалася пачуцьцём уласнай годнасьці, незалежнасьці, станава-карпаратыўнай вынятковасьці і салідарнасьці. У 1796 годзе ў 8 паветах былога Вялікага Княства Літоўскага складала 61% ад усёй шляхты, у 1839 годзе ў заходніх губэрнях Расейскай імпэрыі — 56%. У 1810 годзе сярэдняя гаспадарка ваколічнага шляхціца Магілёўскай губэрні складалася з 7 душ, мела 7.7 дзесяцін зямлі, 1.8 селяніна.

Па акупацыі Вялікага Княства Літоўскага Расейскай імпэрыяй й ўвядзеньня падушных рэвізіяў, рэкруцтва, маёмаснага цэнзу пры выбарах ды іншага ў XVIII-XIX стагодзьдзях ваколічная шляхта страціла сваё станавае становішча. Актыўна брала ўдзел у вызвольным паўстаньні 1830—1830 гадоў. Указам Мікалая I ад 19 кастрычніка 1831 году выключана з дваранства і пераведзена ў катэгорыю аседлых аднадворцаў, абложаных падаткамі і рэкруцтвам. Указам ад 1 жніўня 1857 году аднадворцы на дзяржаўнай і ўласнай зямлі пераводзіліся ў дзяржаўных сялянаў.

Катэгорыя шляхты была зьнішчаная.

## Глядзіце таксама
* Вольныя людзі
* Аднадворцы
* Выбранцы
* Шляхта
* Панцырныя баяры
* Путны баярын

## Літаратура
* Анішчанка Я. Ваколічная шляхта // 
* 

Катэгорыя:Катэгорыі насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Шляхта
Готшалк

**Готшалк** (каля 1010 — ) — князь бодрычаў (1031—1066; фактычна з 1044).

## Імя

Готшалк — імя германскага паходжаньня.

## Біяграфія
Выхоўваўся ў кляштары Сьвятога Міхала ў Люнэбургу (Нямеччына). Па сьмерці бацькі Уда (каля 1030 году) вярнуўся на радзіму і стаў княжыць, аднак неўзабаве яко скінулі саксонцы, па чым выехаў у Данію. З дапамогай свайго цесьця дацкага караля Кнуда I Вялікага і брэмэнскага архіяпіскапа Адальбэрта II вярнуўся ў 1044 годзе не княскі сталец.

Заснаваў Вэндзкую дзяржаву. Укараняў хрысьціянства, намагаўся стварыць незалежную славянскую царкву.

Загінуў у час паўстаньня (падбухторанага племянной знацьцю), якое праходзіла пад лёзунгам вяртаньня да паганства.

Быў двойчы жанатым, яго другой жонкай была Сыгрыда, дачка караля Даніі Свэна II Эстрыдсэна. Старэйшым сынам быў Будзівой. Ад другога шлюбу меў сына Генрыка.

## Глядзіце таксама
* Войшалк

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Князі бодрычаў
Дубраўка (Дубраўскі сельсавет)

**Ду́браўка** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Цэнтар Дубраўскага сельсавету.

Знаходзіцца за 19 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтру, 19 км чыгуначнай станцыі Пухавічы на лініі Менск-Асіповічы, каля аўтамабільнай дарогі Мар’іна Горка — Селецк.

## Гісторыя
У пачатку 20 ст. маёнтак у Амельнянскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні.

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

У 1926 г. пасёлак. На пачатку 1930-х гг. створаны калгасы «Краіна Саветаў» і «Спаборнік», працавалі дзьве кузьні.

З чэрвеня 1941 г. да 4 ліпеня 1944 г. вёска была пад нямецкай акупацыяй.

З 23.07.1984 году цэнтар сельсавету.

## Насельніцтва
* Пачатак ХХ ст. — 1 двор, 3 жыхары
* 1920 — 20 гаспадарак, 99 жыхароў
* 2002 год — 268 двароў, 858 жыхароў
* 2009 год — 799 чалавек

## Асоба
* Андрэй Варанецкі — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

## Крыніцы

Катэгорыя:Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны
Віцан

**Віцан**, *Вышан*, *Вічан*, *Вільчан* (памёр у 795) — князь бодрычаў (перад 789 — да 795). Адзін з стваральнікаў бодрыцка-францкага замірэньня.

## Біяграфія
Відаць, сын Арыбэрта II. Быў васалам Карла I Вялікага, упершыню ўпамінаецца ў 789 годзе. Улетку таго ж году на чале свайго племя дапамог Карлу разьбіць люцічаў, рэгулярныя напады якіх на землі бодрычаў, відаць, былі прычынай гэтага.

Загінуў ад рук саксонцаў пры пераправе цераз раку Лабу, калі накіроўваўся на зборны пункт войскаў свайго хаўрусьніка Карла Вялікага ў Бардовік, каб узяць удзел у здушэньні антыфранцкага паўстаньня саксаў.

Спачыў у 795 годзе ў месьце Глюне, цяпер нямецкі Люнэбург.

Яго сынамі або сваякамі былі Дражка і Годалайб.

## Глядзіце таксама
* Віцень

## Крыніцы

Катэгорыя:Князі бодрычаў
Новы Ўборак

**Но́вы Ўбо́рак** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дубраўскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1917 годзе пасяленьне было вядома як урочышча Навасёлкаўскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні.

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

З чэрвеня 1941 г. да 4 ліпеня 1944 г. вёска была пад нямецкай акупацыяй.

У 1966 годзе да вёскі быў далучаны Пасёлак Сінчанскай МТС.

## Насельніцтва
* 1917 — 2 гаспадаркі, 11 жыхароў
* 2002 год — 75 двароў, 558 жыхароў
* 2009 год — 523 чалавекі

## Славутасьці
* Сядзібна-паркавы ансамбаль «Вілень». Палац пабудаваны на мяжы XIX i XX стст. і належаў сям’і двараніна Мурвінскага Міхала Іванавіча. На яго будаўніцтва цэглу прывозілі з Бабруйску. У час рэвалюцыі гаспадар маёнтку быў вымушаны пераехаць у Польшчу, а яго маёмасьць перайшла да саветаў. Пасьля, тут была школа, потым мтс.. Цяпер на гэтым месцы функцыянуе Пухавіцкі псыханэўралягічны дом-інтэрнат. У сьнежні 2015 году скончана рэканструкцыя корпуса, які быў пабудаваны ў 1904 годзе .

## Крыніцы

Катэгорыя:Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Каробавічы

**Каро́бавічы** (таксама сустракаецца *Ко́рабавічы*) — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дукорскага сельсавету.

## Гісторыя
У другой палове XIX — пач. XX ст. у Цітвянскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні.

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

Пасьля рэвалюцыі працавала працоўная школа 1-ай ступені, у 1922 годзе яе наведвала 60 вучняў, у тым ліку 27 дзяўчынак. У 1933 годзе працаваў калгас «Чырвоная зьмена» і кузьня.

З чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Дрычынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1909 год — 56 двароў, 330 жыхароў
* 2002 год — 54 двары, 98 жыхароў
* 2009 год — 55 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Дукорскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Будзівой

**Будзівой** (памёр у 1074 або 1075) — князь бодрычаў (1066—1069).

## Біяграфія
Старэйшы сын Готшалка, бодрыцкага князя, і Сыгрыды, дачкі дацкага караля Свэна II. У 1066 годзе па сьмерці бацькі абвясьціў сябе яго спадчыньнікам, аднак (як сьведчыць Славянская хроніка) веча не падтрымала яго, абвясьціўшы вярхоўным князем Крута, сына Грына.

Зьбег у Саксонію, спрабуючы атрымаць дапамогу ад герцагаў з роду Білюнгаў. Моцную падтрымку атрымаў ад герцага Саксоніі Ордульфа. У 1068—1069 гадох разам з Ордульфам спрабаваў выгнаць Крута, але няўдала. Аднак здолеў заняць прыродныя землі роду з сталіцай у Зьвірыне (сучасны Швэрын), адмовіўся ад вярхоўнай улады. У 1070—1071 гадох браў удзел у паўстаньні герцага Баварыі Ота супраць імпэратара Генрыха IV.

У 1071 годзе зноў прэтэндаваў на вярхоўны княскі сталец. Разам з Магнусам, герцагам Саксоніі (сынам Ордульфа) пацярпеў канчатковую паразу ў 1074 або 1075 годзе. З саксонскім войскам трапіў у аблогу ў месьце Плейне. Спрабаваў зьбегчы зь места, але яго забілі.

## Глядзіце таксама
* Будзівід
* Судзівой Валімонтавіч

## Крыніцы

Катэгорыя:Князі бодрычаў
Магілёўскі селянін

«**Магілёўскі селянін**»  — газэта Магілёўскага акруговага камітэту КП(б)Б, акруговага выканаўчага камітэту й акруговага прафсаюзнага савету Магілёўскай акругі БССР. Друкавалася 3 разы на тыдзень зь 10 кастрычніка 1924 (№ 1) да 1 лістапада 1929 (№ 130) у Магілёве. Да 1926 году на беларускай і расейскай мовах і з 1927 году на беларускай мове. З 3 лістапада 1929 году да 2 ліпеня 1941 году пад загалоўкам — «Камунар Магілёўшчыны»;  з 8 кастрычніка 1943  году пад загалоўкам — «За Радзіму»; з 11 жніўня 1956 году пад загалоўкам — «Магілёўская праўда». Нумары: 1924, № 1 — 12; 1925, № 1—67; 1926, № 1—74; 1927, № 1 — 125; 1928, № 1 — 103; 1929, № 1—130.

Асьвятляла грамадзкае, палітычнае, эканамічнае й культурнае жыцьцё акругі й рэспублікі. Зьмяшчала матэрыялы пра культуру, літаратуру й мастацтва. У газэце друкаваліся: Алена Нячай пад псэўданімам Алена Вольская, Рыгор Пархоменка пад псэўданімам Рыгор Нядоля, Леанід Юркевіч пад псэўданімам Юрка Лявонны. 

Дадатак да газэты «Магілёўскі селянін» —  «Тэрармеец» з 12 верасьня 1929 году (Бюлетэнь палітычнага аддзелу 33-й стралковай дывізіі) 7 нумароў; з 22 лістапада 1929 году да 7 траўня 1930 году дадатак да газэты «Камунар Магілёўшчыны» 10 нумароў. На беларускай мове. Адказны рэдактар А. Самахвалаў, тэхнічны рэдактар Гольдшварц, карэктар Ю. Лявонны.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Тарпачоў А. І.  «Магілёўская праўда».  //  — С. 459.
* Александр Тарпачоў.  «Магілёўская праўда». //  — С. 21, 22.  

## Вонкавыя спасылкі
* «Тэрармеец» (1929—1930) // Беларуская Палічка

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
Станіславова (Менская вобласьць)

**Станіславо́ва** (таксама сустракаецца *Станісла́вава*) — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дукорскага сельсавету.

Праз тэрыторыю вёскі праходзіць Менскае аддзяленьне Беларускай чыгункі Менск — Гомель. Знаходзіцца прыпыначны пункт Новае Сяло.

## Гісторыя
Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Дрычынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 71 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Дукорскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Паддуб’е (гарадзішча)

**Паддуб’е** — археалягічны помнік, гарадзішча V стагодзьдзе да н. э. — V стагодзьдзе н. э. каля вёскі Паддуб’е Пухавіцкага раёну Мінскай вобласьці.

## Апісаньне
Мясцовая назва — Гарадок. За 2 км на ўсход ад вёскі, на полі.

Вышыня над навакольнай мясцовасьцю 4-5 м. Пляцоўка авальная, памерам 160 х 80 м, выцягнутая з поўначы на поўдзень, пашкоджана ямамі, зарасла хмызьняком. Умацавана ровам глыбінёю да 2 м, шырынёй 2,5 — 4 м і валам вышынёй 1 — 1,5 м. Уваходы на гарадзішча шырынёй 2 — 4,5 м знаходзіліся з паўднёвага і паўночна-ўсходняга бакоў.

## Даследаваньні
Выяўліў у 1965 годзе Леанід Побаль, у 1985 годзе абсьледавала Тацьцяна Бубенька. Раскопкі не праводзіліся.

## Літаратура
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 ас. ISBN 985-01-0251-9

Катэгорыя:Паддуб’е (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Гарадзішчы Пухавіцкага раёну
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасьці Рэспублікі Беларусь
Хлебазапасны магазын

**Хлебазапасны магазын**, (, расейскае гутарковае **мангазея**) — скарбовая або грамадзкая ўстанова ў Расейскай імпэрыі, якая займалася назапашваньнем збожжа на выпадак голаду або стыхійнага бедзтва, а таксама выдачай збожжавых пазык (напрыклад, сялянам на пасеў пасьля засухі), часам і гандлем збожжам. Пачатковы запас выдаткоўваў дзяржаўны скарб або зьбірала грамада збожжам ці грашыма. Прыбыткі ад пазык і гандлю ішлі на павелічэньне запасаў. Хлебазапасныя магазыны былі часткай сыстэмы назапашваньня рэсурсаў агулам.

## Літаратура
* *Агапитова Р. В.* Общественные хлебозапасные магазины (мангазеи) и особенности их функционирования // Архитектор и время  : материалы чтений, посвященных 100-летию со дня рождения Галины Геннадьевны Оранской (1913—1986) / М-во культуры и архивов Иркут. обл., Архитектур.-этнограф. музей «Тальцы»; отв. ред. Ю. П. Лыхин. — Иркутск : Репроцентр А1, 2013. — 274 с. : ил. ; 20,5 см. — Библиография в конце статей. — 300 экз.. —  (в пер.) : — С .245-252. — Библиография в конце статей : фот.
* *Пьянков С. А.* Земские ревизии сельской хлебозапасной системы в конце XIX века (по материалам Среднего Урала) // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: Индустриальная модернизация Урала в XVIII—XXI вв. — Екатеринбург: Уральский федеральный университет, 2014. — Т. 1. — С. 243—250.

Катэгорыя:Эканоміка Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Харчовая бясьпека
Крут

**Крут** (? — 1093) — князь бодрычаў (1066—1093).

## Біяграфія
Паходзіў, відаць, з княскай дынастыі, якая ў X—XII стагодзьдзях кіравала на востраве Руяна (цяпер востраў Руген, Нямеччына).

Ачольваў супраціў прыбалтыйскіх і палабскіх славянаў іх прымусовай хрысьціянізацыі з боку нямецкіх герцагаў. У час аслабленьня Сьвятой Рымскай імпэрыі за Генрыхам IV пашырыў межы Вэндзкай дзяржавы да Паўночнага мора, падпарадкаваў Нордальбінгію.

Загінуў у змаганьні з Генрыкам, сынам Готшалка, які дзейнічаў у зьвязе з саксонцамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Князі бодрычаў