Адвечным шляхам

**«Адве́чным шля́хам»** — філязофскае эсэ, напісанае пад псэўданімам Ігнат Абдзіраловіч у 1921 годзе ў Вільні, у якой глыбока раскрыты драматызм гістарычнага лёсу беларусаў, іх неадольнае імкненьне захаваць незалежнасьць свайго духу.

## Зьяўленьне й гісторыя друку
* 1921 — упершыню быў выдадзены ў Вільні невялікім накладам, каля шасьцідзесяці год праляжаў у сховах спэцфондаў.
* 1937 г., 3 чэрвеня — Галоўная ўправа ў справах літаратуры і выдавецтваў Беларускай ССР (Галоўліт БССР) выдала Загад № 33 «Сьпіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі зь бібліятэк грамадзкага карыстаньня, навучальных установаў і кнігагандлю». Паводле Загаду № 33, які «не падлягае абвяшчэньню», кнігу «Адвечным шляхам» 1921 году прадугледжвалася «спальваць».
* У 1988 годзе — тэкст быў надрукаваны ў перакладзе на расейскую мову ў часопісе «Нёман» і ў газэце «Супольнасьць» (№№ 4—5, 1988)
* У 1989 годзе — другое выданьне ажыцьцявіла самвыдавецкая «Супольнасьць»
* У 1990 годзе — поўны друк тэксту ў зборніку «Вобраз-90»
* У 1993 годзе — ў выдавецтве Акадэміі навук Беларусі «Навука і тэхніка» пабачыла сьвет чацьвёртае выданьне
* У 2007 годзе — парахвія сьвятога Кірылы Тураўскага Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы зрабіла пятае выданьне ў Львове з захаваньнем асаблівасьцяў арыгіналу
*У 2021 годзе, адмыслова да 100-годзьдзя выданьня, эсэ было перавыдадзенае ў сэрыі Gradus выдавецтва «Зьміцер Колас» з захаваньнем асаблівасьцяў арыгіналу. У кнізе таксама зьмяшчаюцца ўсе вядомыя на сёньня вершы Ігната Канчэўскага.

## Перадумовы ўзьнікненьня тэксту
Варта адзначыць і тое, што час зьмены парадыгмы ў эўрапейскім мысленьні на пачатку 20 стагодзьдзя супаў з палітычнымі й сацыяльнымі пераўтварэньнямі ў Беларусі, дзе ў гэты пэрыяд адбываецца фармаваньне ўласнае ідэнтычнасьці, праяўлянае ў культуры Адраджэньнем, а ў палітыцы — імкненьнем да пабудовы незалежнай дзяржавы.

Дух часу, пазначанага «пераацэнкай каштоўнасьцяў» (тэрмін Ніцшэ) і адмаўленьнем клясычных падыходаў у мысленьні, ня мог не паўплываць на беларускіх філёзафаў, у тым ліку й на Ігната Абдзіраловіча.

Гэта часы вялікай інтэлектуальнай і сацыяльнай актыўнасьці. На тле палітычных пераваротаў (рэвалюцыі 1905 і 1917 гадоў), Першай сусьветнай і грамадзянскіх войнаў на Беларусі ўтвараюцца пэўныя інтэлектуальныя колы, адбываецца развіцьцё літаратуры, навукі й мастацтва. У 1918 годзе група беларускіх інтэлектуалаў на чале з Антонам Луцкевічам утварае Беларускую Народную Рэспубліку, якая, праўда, прайснавала нядоўга й не была прызнаная ні нямецкім, ні расейскім урадамі. Але гэтая падзея паўплывала на далейшае вырашэньне пытаньня беларускай дзяржаўнасьці, і ў 1919 годзе была ўтворана Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка.

## Жанр і структура тэксту
Тэкст Ігната Абдзіраловіча **«Адвечным шляхам»** ёсьць мастацкім подле сваёй формы (мэтафарычнасьць, значная колькасьць эмацыйна-афарбаванай лексыкі, апавядальная інтанацыя) і філёзафічным подле зьместу, што дазваляе вызначыць яго, з прыналежнасьці да жанру, як філёзафічнае эсэ.

Але, не зважаючы на мастацкасьць і вобразнасьць, тэкст мае досыць выразную структуру і складаецца з:
* *Назвы* — **Адвечным шляхам**
* *Падзагалоўка* — **Дасьледзіны беларускага сьветагляду**
* *Эпіграфа прысьвячэньня* — акрэсьліваецца час узнікненьня тэксту і ягоны кантэкст, а менавіта час пераацэнкі каштоўнасьцяў
* *Сьціслы ўступ*
* *Частка першая* — **Беларусь паміж [[Захад]]ам і [[Усход|Ўсходам]]** — прысьвечаны беларускай ідэнтычнасьці ў сістэме *Захад — Усход*. Прычым, Беларусь падаецца як *граніца паміж Усходам і Захадам*. Аўтар разглядае *гісторыю ваганьняў беларусаў паміж Усходам і Захадам* і дае выразныя характарыстыкі абодвух. Мэтай раздзелу было акрэсліць тагачасную беларускую сітуацыю і сфармуляваць прычыны размытасьці беларускай ідэнтычнасьці
* *Частка другая* — **Форма як механізм падпарадкаваньня** — прысьвечаны аналізу формы, якая выступае як сродак падпарадкаваньня беларускай культуры. Гісторыя Эўропы таксама бачна Абдзіраловічу як гісторыя ўсталяваньня тых ці іншых форм жыцьця й іх заняпаду. Ён разважае над прычынамі трываласьці *мёртвых*, неадпаведных жыцьцёвым патрэбам, форм і прапануе сваю ідэю *ліючайся* формы
* *Частка трэцьцяя* — **Творчасьць** — аўтар назірае творчасьць, як касьмічную сілу і як жыцьцёвую падставу, а таксама акрэсьлівае патрэбу сацыяльнай творчасьці. Абдзіраловіч аналізуе сучасныя яму палітычныя рухі ў кантэксьце прынцыпу сацыяльнай творчасьці й робіць выснову пра неадпаведнасьць іх гэтаму прынцыпу
* *Частка чацьвертая* — паўстае як абагульненьне, у якім аўтар сьцвярджае неадменнасьць пошуку непрымусовых формаў жыцьця дзеля зьдзяйсьненьня ідэалу сацыяльнай творчасьці й вырашэньня праблемы беларускай ідэнтычнасьці.

На пачатку кожнай з частак зьмешчаны асноўныя тэзісы.

## Праблематыка твору
Абдзіраловіч сьцьвярджаў, што . Прычым, на яго думку, беларускі народ не стварыў выразнай культуры з-за таго, што ў яго гісторыі была .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тацяна Сьлінка. Праблема беларускай ідэнтычнасьці ў тэксьце Ігната Абдзіраловіча «Адвечным шляхам»
* Беларуская Інтэрнэт-бібліятэка. Адвечным шляхам

Катэгорыя:Творы беларускай літаратуры