open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рымтаўт

**Рымтаўт** (*Рымталт*), **Рынтаўт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, іменная аснова -рым- (імёны ліцьвінаў Рымель, Рыман, Рымунд; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) паходзіць ад гоцкага rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць', а аснова -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўтвід, Таўтывіл, Таўтгерд; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis) — ад þiuda, германскага þeudo theuda 'род, народ'. Такім парадкам, імя Рымтаўт азначае «непарушны род». Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Rindolt (Rind-olt).

Адпаведнасьць імя Рынтаўт германскаму імю Rindolt сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *domino Hostheyko Rymtholthovycz* (28 верасьня 1449 году); *бояринъ господарьский Станко Римтовтовичь* (29 чэрвеня 1510 году); *Миколай Римтовтовичь* (каля 1516 году); *Воитко Рымътовътовичъ* (1528 год); *дядькевичу того Станка Петьку Римтoвтовичу* (27 лістапада 1539 году); *Воитех Римтовтович* (30 ліпеня 1545 году); *Матей Войтюлевичъ Рымътовтовичъ* (1567 год); *Anastazja Ryntowtt* (1809 год).

## Носьбіты
* Гасьцейка Рымтольтавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1449 годзе
* Станька Рымтаўтавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1510 годзе
* Мікалай Рымтаўтавіч — радунскі баярын, які ўпамінаецца ў 1516 годзе
* Войтка Рымтаўтавіч — радунскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

Рынтаўты або Рымтаўты (Ryntowt, Rymtowt) гербу Месяц дагары і страла дарта — літоўскі шляхецкі род зь Вільні і Лідзкага павету.

Рымтаўты або Рынтаўты (Rymtowt, Ryntowt) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Сьвянцянаў.

Рынтаўты (Ryntowt) гербу Пабог — літоўскі шляхецкі род.

Рынтафты — літоўскі шляхецкі род.

Рынтовічы-Рымтаўты — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Рым
* Тэўта

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Палеская акруга

**Пале́ская акру́га** можа азначаць:

* Палеская акруга — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Ўкраінскай дзяржавы ў 1918—1919 роках.
* Палеская акруга — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Другой Рэчы Паспалітай у 1920—1921 роках.
Безьдзяржаўнае грамадзтва

**Безьдзяржаўнае грамадзтва** — гэта грамадзтва, якое не кіруецца дзяржаваю. У бездзяржаўных грамадзтвах назіраецца невялікая канцэнтрацыя ўлады; бальшыня уладных пасад, якія існуюць, вельмі абмежаваныя — не зьяўляюцца пастаяннымі пасадамі; і грамадскія органы, якія вырашаюць спрэчкі з дапамогай загадзьдзя вызначаных правілаў — невялікія. Грамадзтвы без грамадзянства вельмі адрозьніваюцца сваёй эканамічнай арганізацыяю і культурнымі практыкамі.

У той час як грамадзтвы без грамадзянства былі нормай у перадгісторыі людзтва, сёньня існуе мала грамадзтваў без грамадзянства; амаль усё насельніцтва плянэты знаходзіцца ў межах юрысдыкцыі сувэрэннай дзяржавы, хоць у некаторых рэгіёнах намінальная дзяржаўная ўлада можа быць вельмі слабай і мець невялікую або не мець фактычнай улады. На працягу гісторыі бальшыня народаў без грамадзянства інтэграваліся ў навакольныя іх дзяржаўныя грамадства.

Некаторыя палітычныя філязофіі, у прыватнасьці анархізм, лічаць дзяржаву непажаданым інстытутам, а бездзяржаўныя грамадзтва — ідэалам, у той час як марксізм лічыць, што ў посткапіталістычным грамадстве дзяржава будзе непатрэбнай і адмірае.

Катэгорыя:Палітыка
Катэгорыя:Сацыяльныя сыстэмы
Даўгін

**Даўгін** (*Даўкен*, *Даўген*, *Далгін*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Доўгін**.

## Паходжаньне

Дагін або Даўкін (Dagin, Dawkin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгерд, Даўгер, Даўят; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны' або ад асновы -даг- (-дак-, -таг-), а аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) — ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'). Такім парадкам, імя Даўгін азначае «пачатак здольнасьці».

У Прусіі бытавала імя *Tawikin / Daugin* (1348 і 1364 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Давкгиню* (1417 год паводле выпісу 5 чэрвеня 1641 году); *а у Радогосчи Долъгинъ, его жъ отчизна* (1440—1492 гады); *бояре пенянские, на имя Бутрим Довкгинович* (31 сакавіка 1495 году); *тестю его Довкгину… дочце Довкгинове* (2 лістапада 1498 году); *писарь нашъ Довгинъ* (15 сакавіка 1510 году, 2 кастрычніка 1779 году); *Станько Довъкеновичъ*, *Монътовътъ Довкгиновичъ*, *Пацъ Довкгинович кон. Мацъ Довкгинович кон* (1528 год); *Piotr Stanisławowicz Dowgin* (1621 год); *Семен Долгин* (1655 год); *Dawgin* (1680 год); *Katarzyna Dawgieniczowa* (1688 год); *Mikołaj Jurewicz Dowgin*, *Szymon Dowgin*, *Jan Dowgin*, *od PP. Dowginiów*, *Józef Janowicz Dowgin*, *Bartłomiej Dowgin* (1690 год); *jmci xdzu Danielowi Dowginowi kanonikowi Smolenskiemu, plebanowi Newelskiemu* (15 лістапада 1721 году).

## Носьбіты
* Бутрым Даўгінавіч — пянянскі баярын, які ўпамінаецца ў 1495 годзе
* Монтаўт Даўгінавіч — вялёнскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Пац і Мац Даўгінавічы — ясвойнскія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Сэбастыян Юр’евіч і Станіслаў Балтрамеевіч Даўгіновічы — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца паміж 1589 і 1590 гадамі

Даўгіневічы, Даўгіновічы, Доўгіны і Доўгіны-Даўгіноўскія — літоўскія шляхецкія роды.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Даўгінаў. Назву Даўгінава маюць вёскі на гістарычных Ашмяншчыне, Браслаўшчыне, Меншчыне і Наваградчыне.

## Глядзіце таксама
* Даўга
* Гіна

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бамба (верш)

**Бамба** () — дзіцячы верш Юльяна Тувіма, упершыню апублікаваны ў 1935 годзе ў «Wiadomości Literackie».

## Зьмест
Паэма апавядае пра Бамбу — чарнаскурага хлопчыка, які старанна вучыцца ў афрыканскай школе. Калі ён прыходзіць дадому, дык свавольнічае, за што маці называе яго хуліганам. Калі маці прапануе яму малако, ён уцякае і залазіць на дрэва. Калі маці кажа яму прыняць ванну, ён баіцца, што адбеліцца. Аднак маці яго любіць. Верш заканчваецца сьцьвярджэньнем: «шкада, што Бамба чорны, вясёлы, не ходзіць з намі ў школу».

Верш складаецца з 16 радкоў.

Верш «Бамба» быў уключаны ў польскі буквар Мар’яна Фальскага, а таксама ў іншыя падручнікі для пачатковай школы.

## Адносіны
Некаторыя крытыкі ўспрымаюць верш як абразьлівы для чарнаскурых. Іншыя, у сваю чаргу, адзначаюць, што расізм, вядома, ня быў намерам аўтара, а гісторыя пра Бамбу выклікае ў дзяцей сымпатыю да афрыканскіх равесьнікаў.

## Беларускі пераклад
Верш на беларускую мову пераклалі Анатоль Вялюгін і Сяргей Дзяргай. Ён быў надрукаваны ў зборніку «Качка-дзівачка / Kaczka-dziwaczka. Польская. паэзія дзецям» у 2006 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1935 годзе
Катэгорыя:Польская дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Юльян Тувім
Катэгорыя:Афрыка ў культуры і мастацтве
Катэгорыя:Чорная раса
Чэрніхава (гміна)

**Гміна Чэрніхова** — былая сельская гміна, якая існавала да 1926 году ў Баранавіцкім павеце, Наваградзкага ваяводзтва (цяпер Баранавіцкі раён, Беларусь). Цэнтар гміны была вёска Чэрніхова (560 жыхароў у 1921 годзе).

Першапачаткова гміна адносілася да Наваградзкага павету. 1 жніўня 1919 году гміна ўвайшла ў склад новастворанага Баранавіцкага павету пры Грамадзянскай управе Ўсходніх земляў. 19 лютага 1921 году гміна разам з Баранавіцкім паветам была ўключана ў склад новаўтворанага Наваградзкага ваяводзтва. Гміна была скасавана 22 студзеня 1926 году, а яе тэрыторыя ўвайшла ў склад новастворанай гміны Вольна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гміны Баранавіцкага павету
Катэгорыя:Гміны Наваградзкага ваяводзтва
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1926 годзе
Гэльмут

**Гэльмут** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Гэльмут (Helmut) — імя германскага паходжаньня. Існуюць дзьве магчымыя інтэрпрэтацыі першага фарманту, які ўзыходзіць альбо да старагерманскага heil 'здаровы' (адсюль пачатковае Heilmut), альбо да hiltja 'змаганьне' (адсюль Hildemut). Другі фармант паходзіць ад muot 'баявы дух, лютасьць, адвага'.

## Носьбіты
* Гэльмут Шміт (1918—2015) — канцлер Нямеччыны
* Гэльмут Коль (1930—2017) — канцлер Нямеччыны

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Зялёныя — Зялёная альтэрнатыва

**Зялёныя — Зялёная альтэрнатыва** () — зялёная палітычная партыя ў Аўстрыі. Партыя была закладзеная ў 1986 годзе пад назвай Зялёная альтэрнатыва () пасьля зьліцьця больш кансэрватыўнай партыі Аб’яднаныя зялёныі Аўстрыі і больш прагрэсіўнай партыяй Альтэрнатыўны сьпіс Аўстрыі. Акрамя экалягічных пытаньняў, як то ахова навакольнага асяродзьдзя, партыя таксама агітуе за правы меншасьцяў і выступае за сацыяльна-экалагічную падатковую рэформу. Паводле статуту арганізацыя мае наступныя асноўныя каштоўнасьці, як то прамая дэмакратыя, унікненьне гвалту, экалёгія, салідарнасьць, фэмінізм і самавызначэньне. Партыя ёсьць сябрам арганізацыі Глябальныя зялёныя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Аўстрыі
Вольна (гміна)

**Гміна Вольна** — былая сельская гміна, існавала з 1926 да 1939 году ў Баранавіцкім павеце, Наваградзкага ваяводзтва (цяпер Баранавіцкі раён, Беларусь). Цэнтар гміны была вёска Вольна (724 жыхароў у 1921 годзе).

Гміна Вольна ўтворана 22 студзеня 1926 году у Баранавіцкім павеце з тэрыторыі скасаваных гмін Чэрніхава і Паланечка.

У склад гміны ўваходзілі: хутары Аўгустова, Бартнікі, вёска Бартнікі, хутары Бярэзьнік, Бельны Цішкаўцы, вёскі Цішкаўцы, Чэрніхава, хутары Чэрніхава Дольнае, Чэрніхава Горнае, Фелісін, Гуцын, Галубоўшчына, вёска Галынка, хутар Ясень, вёскі Яцьвезь, Юшкавічы, хутары Калюга, Камілін, вёскі Клонпікі, Ліхасельцы, хутар Макашы, вёскі Макашы, Нагорная, хутар Падлясейкі, вёска Падлясейкі, хутары Рафалін, Раткевічы, вёска Раткевічы, хутар Савічы, вёска Савічы, хутар Стайкі, вёскі Стайкі, Стайкі-Някрашы, Стайкі-Журавы, хутары Узмошша, в. Вальдэмарава, Вольна, вёска Вольна, асада Дудзічы, вёска Дудзічы, пасёлак Гаеўшчына, калёнія Градавішча, асада Гусакі, мястэчка Ішкальдзь, вёскі Ішкольдзь , Юравічы, засьценак Юрыздыка, асада Лесьнічоўка, маёнтак Марысін, калёнія Няхнічы, в. Сядзіба Мядзвядка, вёскі Мядзвядка Малая і Мядзвядка Вялікая, фальварак Паланечка, мястэчка Паланечка, вёска Рабковічы, фальварк Росаш, асада Росоша, вёскі Рэпішчы, Шчэрбавічы, Шэрамовічы, хутары Уланаўшчына, Задзьвея і вёска Задзьвея.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гміны Баранавіцкага павету
Катэгорыя:Гміны Наваградзкага ваяводзтва
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1926 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1939 годзе
Ястрамбель (гміна)

**Гміна Ястрамбель** () — былая сельская гміна ў Баранавіцкім павеце, Наваградзкага ваяводзтва (цяпер Баранавіцкі раён, Беларусь). Цэнтар гміны была вёска Ястрамбель (161 жыхароў у 1921 годзе)

Першапачаткова гміна адносілася да Наваградзкага павету. 1 жніўня 1919 году гміна ўвайшла ў склад новастворанага Баранавіцкага павету пры Грамадзянскай управе Ўсходніх земляў. 19 лютага 1921 году гміна разам з Баранавіцкім паветам была ўключана ў склад новаўтворанага Наваградзкага ваяводзтва. 

У лістападзе 1939 году павет уключаны ў склад БССР, скасаваны 15 студзеня 1940 году разам з гмінамі. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Гміны Баранавіцкага павету
Катэгорыя:Гміны Наваградзкага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміны, створаныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Гміны, скасаваныя ў 1939 годзе
Моўчадзь (гміна)

**Гміна Моўчадзь** () — былая сельская гміна ў Баранавіцкім павеце, Наваградзкага ваяводзтва (цяпер Баранавіцкі раён, Беларусь). Цэнтар гміны - мястэчка Моўчадзь (1483 жыхары у 1921 годзе)

Гміна Моўчадзь створана 9 верасьня 1921 году у Слонімскім павеце Наваградзкага ваяводзтва, у сувязі з перайменаваньнем гміны Люшнева ў Моўчадзь. 22 студзеня 1926 году гміна ўключана ў Баранавіцкі павет таго ж ваяводзтва.

У лістападзе 1939 году павет уключаны ў склад БССР, скасаваны 15 студзеня 1940 году разам з гмінамі. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Гміны Баранавіцкага павету
Катэгорыя:Гміны Наваградзкага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміны, створаныя ў 1921 годзе
Катэгорыя:Гміны, скасаваныя ў 1939 годзе
Гервід

**Гервід** (*Гірвід*, *Гарвід*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. Жаночая імя — **Гервіда**.

## Паходжаньне

Гервід або Гервіда (Geirvidr, Gerwidus, Gervid, Gervidh, Gerwid, Gervida) і Відгер (Widger) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Кервіда (Kierwida) і Гірвід (Girwid).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *при пана [[Ганус (імя)|Ганусове]] тивуньстве просил медничанинъ Юшко Кгирвидович у [[Немянчын|Неменъчине]] земли пустое* (1440—1492 гады); *Gierwid* (1492 год); *et Garwido* (29 лістапада 1507 году); *з волости [[Майшагола|Моишекгалское]]… Гарвид[[Дзір|дир]] Бутвич* (1535 год); *от земли Кгирвидишки* (1538 год); *з Михаломъ Кервидовичомъ* (16 траўня 1539 году); *на Якуба Кгирвидовича* (23 сакавіка 1541 году); *до Мацка Кирвида* (1542 год); *земяном господарским земли Жомоитское Станиславу, Малхеру, Давиду, Миколаю а Салямону Яновичом Бурбом Кгервида… Кгервидовои… Кгервиду… Станислав Янович Бурба Кгервид, и Давид Янович Бурба Кгервид* (26 сьнежня 1589 году); *его милости пана Яна Яновича Бурбы Кгервида, пана отца нашого, нам, сыном его, Станиславу, Малхеру, Давиду, Миколаю а Caлемону Яновичом Бурбом Кгервидом* (11 сакавіка 1596 году).

## Носьбіты
* Гервід (Гарвід) — літоўскі баярын з Жамойці, які ўпамінаецца ў 1492 і 1507 гадох
* Міхал Гервідавіч — кульвенскі баярын, які ўпамінаецца ў 1539 годзе
* Амбражэй Борткавіч Аўгуцевіч Гервідовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1586 годзе
* Мацей Юр’евіч, Урбан, Мікалай і Венцлаў Ганусавічы Гервідовічы — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1596 годзе
* Станіслаў і Мальхер Янавічы Бурбы Гервіды — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1597—1598 гадох
* Уладзіслаў Мікалаевіч з Гервіда Бурба ( 1710) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, скарбнік полацкі ў 1710 годзе

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся засьценак Гервіды каля Гервятаў.

У 1905 годзе існаваў засьценак Гервіды ў Варнянай воласьці.

## Глядзіце таксама
* Гера
* Від

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гервін

**Гервін** (*Гірвен*, *Гервен*), **Кервін** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гервін, Гірвін, Гервэн або Кервін (Gerwin, Gervin, Gerwinus, Girwin, Gerwen, Kerwin) і Вінігер (Winiger) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда', а аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'.

Адпаведнасьць імя Гервін германскаму імю Gerwin сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіс Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

У Прусіі адзначалася імя *Girwyn / Gerwin*. У 1642 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Michael Gerwin, Mariaeburgensis Prussus*, у 1648 годзе — *Samuel Gerwin, Mariaeburgensis Borussus*. Увогуле, у Прусіі шырока бытавала прозьвішча Gerwin, адзначалася прозьвішча Kerwin.

Германскае імя Gerwin бытавала ў XV ст. у Рызе.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Гервін (Gerwin) і Гервіновіч (Gierwinowicz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Мартинъ Кгирвеновичъ* (1528 год); *Maćko Gierwenowicz z Stasiem synem* (27 ліпеня 1553 году); *Петръ Васковичъ Кервиновъ* (1567 год); *Adrian Gierwin… Obywateli Wilenscy* (21 ліпеня 1660 году); *Adrian Gierwin Mieszczanin y Kupiec Wilenski* (22 жніўня 1661 году); *Ambrosius Kozialo de Gierwiny* (1697 год); *Gierwiny… Gierwinięty* (1744 год); *Barbara Gierwinówna* (1802 год).

## Носьбіты
* Гервін ( 1103) — біскуп Ам’ену
* Марцін Гірвенавіч — біржанскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Пётар Васькавіч Кервінаў — баярын Дарагічынскага павету Падляскага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1567 году

Гервін (Gierwin) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

Гервін (*Gervin*, *Gerwin*) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналіся сяло Гарвінічы каля Дрысьвятаў і лясная ўвалока Гервіны каля Відуклі.

У XVI ст. існавала «зямліца» Гервінішкі (*Гервинишки*) у Жамойцкім старостве.

У гістарычнай Прусіі існуе вёска Кервіны.

## Глядзіце таксама
* Гера
* Віна

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гергард

**Гергард** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гергард або Гірарт (Gerhard, Girart) і Гартгер (Hartger) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда', а аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Ленарт, Мэйнарт; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Gerard (Gerhard, Girhard).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Weg von der [[Нявежа (Летува)|Niewescha]] nach [[Вільня|Wilna]]… Girhardt von Kremiten dese wege czeichen* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах).

## Носьбіты
* Гергард I (каля 1015/1020 — 1070) — граф Мэцу, герцаг Верхняй Лятарынгіі
* Гергард I (каля 1325—1360) — граф Равэнсбэргу і Бэргу
* Гергард I Флямэнс (каля 1000 — пасьля 1053) — граф Васэрбэргу, пачынальнік Гельдэрнскага графскага дому
* Гергард Родэ ( 1320) — комтур Самляндыі
* Гіргард — водца крыжакоў у Літву
* Гергард Дэнгаф (каля 1632—1685) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага и Рэчы Паспалітай, харунжы надворны каронны, чашнік і падстолі вялікі літоўскі
* Гергард Шрэдэр (нар. 1944) — кацлер Нямеччыны

## Глядзіце таксама
* Гера
* Гарт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гертруда

**Гертруда** (*Гердруда*) — жаночае імя.

## Паходжаньне

Гертруда, Гердруда або Гіртруда (Gertrud, Gerdrud, Girtrudis) і Трудгер (Thrudger) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда', а аснова -друд- (-трут-, -трот-) (імёны ліцьвінаў Гаўдрут, Гендрута, Кондрут; германскія імёны Gautrude, Genedrudis, Cundrud) — ад гоцкага і германскага þruþs 'мажнасьць, веліч'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Gertrud (Gertrudis, Girtrud, Girtrudis).

У Латвіі адзначалася імя *Gerdrute* (1452 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *бояре господарьскии [[Сумілішкі|Сомилишское]] волости… Стасева Кгертруда съ сыномъ своимъ Щастнымъ* (1510—1517 гады); *filias quoque duas Gerthrudam et Annam… Gertruda… quae procreavit Giertrudam* (2 чэрвеня 1586 году); *Ród Pietraszewiczów: p. Giertruda Pietraszewiczowa* (1690 год); *Gertrudæ Griiaszcza de Trzeciany* (1697 год); *Gertruda Lisowska* (28 лістапада 1768 году); *Gertruda Styrnowa* (5 жніўня 1779 году); *Gierdruda Krysztofowiczowna* (28 лістапада 1790 году); *Gertruda Żydelowna* (22 лістапада 1791 году); *Gertruda Kanaczycowa* (8 чэрвеня 1795 году); *Gertruda [[Сіндэр|Szynderowna]]* (28 студзеня 1797 году); *Gertruda Zukovska da Matyszki* (1802 год).

## Носьбіты
* Гертруда Нівэльская (626—659) — дачка франконскага мажордома Піпіна Ляндэнскага, Сьвятая
* Гертруда Польская (1025—1086/1108) — дачка караля польскага Мешкі II Лямбэрта
* Гертруда Саксонская (1030—1113) — графіня Галяндыі і Фляндрыі
* Гертруда Фляндрыйская (1070—1117) — герцагіня Лятарынгіі
* Гертруда Вялікая (1256—1302) — нямецкі містык, Сьвятая
* Стасева Гертруда — суміліская баярыня, якая ўпамінаецца паміж 1510 і 1517 гадамі
* Гертруда Стайн (1874—1946) — амэрыканская пісьменьніца

## Глядзіце таксама
* Гера
* Труда

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Геральд

**Геральд**, **Геральт** (*Гералт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гервалд, Гералд або Гералт, пазьней Геральд (Gerwald, Gerolt, Gerold) і Валдгер (Waldger) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гервід, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gervida, Geromont, Butger) паходзіць ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Левалт, Рамвольт, Рынгвальд; германскія імёны Lewolt, Romuald, Ringolt) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Адпаведнасьць імя Гіраўд германскаму імю Gerold сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Geralt (Gierałt).

У ваколіцах Мэмэлю адзначалася прозьвішча Gerold. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Яновая Кгералтовая вдова* (1528 год); *Кгералты. Петръ Марковичъ з Кгералтовъ… Каликшты Павъловичъ з Кгералтовъ… Кгрекгоръ Езвовичъ з Кгералътовъ*, *Юзофъ Яновичъ Кгералтъ* (1567 год); *Kazimierz Gierald Towiański, s. Wileński… Franciszek Gierald Towiański* (6 лютага 1764 году); *Kazimierz Gieralt Towiański — s. W., Franciszek Gieralt Towiański… Antoni Gierald Towiański ł. w. W.* (19 лютага 1764 году); *Ignacy Gieralt Towiański — sędzią ziemski wojewodztwa Wileńskiego* (26 лютага 1792 году); *Ignacym Gieraltem Towiańskim* (12 і 25 лютага 1794 году).

## Носьбіты
* Геральд з Маё ( 732) — біскуп Маё, ірляндскі Сьвяты
* Геральд Аўрылацкі (каля 855—909) — граф Аўрыляку, заснавальнік абацтва, Сьвяты
* Геральд Браскі ( 1109) — арцыбіскуп Брагі, Сьвяты
* Янавая Геральтавая (Гералтавая) — бельская баярыня, якая ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Юзаф Янавіч Геральт (Гералт) — баярын Мельніцкага павету Падляскага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1567 году
* Ігнаці Геральт Тавянскі — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, земскі судзьдзя Віленскага ваяводзтва
* Антоні Гералд — фундатар кляштару францішканаў у Коўне ў 1758 годзе
* Геральд Асьвяцінскі (1932—2006) — беларускі тэатральны дзяяч
* Геральт — галоўны герой сэрыі раманаў Анджэя Сапкоўскага

Гералтовічы (Gierałtowicz) гербу Гералт — літоўскі шляхецкі род зь Вількаміршчыны.

Ґеральт-Выжыцкія і Ґеральт-Янушэвічы — літоўскія шляхецкія роды.

## Глядзіце таксама
* Гера
* Валд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Лютгер

**Лютгер** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Лютгер (Liutger, Ludger, Leodegar) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад liut 'людзі, племя' і gar 'кап’ё'.

## Носьбіты
* Людэгар (615—679) — бургундзкі біскуп, Сьвяты
* Людгер ( 809) — першы біскуп Мюнстэру, Сьвяты

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Эдгар

**Эдгар** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Эдгар (Edgar) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад ed, ead 'уласнасьць' і gar 'кап’ё'.

## Носьбіты
* Эдгар Міралюбы (942—975) — кароль Ангельшчыны
* Эдгар Шатляндзкі (1074—1107) — кароль Шатландыі
* Эдгар Алан По (1809—1849) — амэрыканскі літаратар, вынаходнік дэтэктыўнай навэлі, заснавальнік жанру жахаў
* Эдгар Дэга (1834—1917) — францускі маляр, адзін з найслыньнейшых імпрэсіяністаў
* Эдгар Аляхновіч (нар. 1987) — беларускі футбаліст

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Давіл

**Давіл**, **Давіла** (*Давіль*, *Тавіл*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Даўвіла, Давіла, Тэўвілі або Тавілі (Dauwila, Davila, Teuuilli, Tauili) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгерд, Даўгер, Даўят; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'. Такім парадкам, імя Давіл азначае «воля здольнасьці».

Адпаведнасьць імя Давіла германскаму імю Davila, засьведчанаму ў VII ст., сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Tewil (Tewel).

У Прусіі бытавала імя Давіла: *Dawille* (1398 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *князя Полотцкого Ростислава Рогволодовича детей Давила князя да брата его Мовколда князя… князь Давилъ* (Васкрасенскі летапіс); *Ян Товъиловичъ*, *Ян, Товиловое зять* (1528 год); *дом Яна Тевел[я]… домъ Тевеля* (19 лютага 1566 году); *реестръ списанья погорелыхъ в мястечку [[Салаты (мястэчка)|Салатахъ]]… Петрова Двилова* (4 лістапада 1586 году); *Samuel Dawlewicz* (1667 год); *domek Dowla* (1690 год); *jezioro Dowiła* (1784 год); *principis Polotici Rostislavi Rogvolodoviczi filios, Davilum Knāzum, eiusque fratrem Movkoldum Knāzum. Et hic Davil, Movkoldi frater major, primus Vilnae princeps suit… Erden Kn., Davili filius… Davili filius II Vid* (1785 год); *Dawilewicz* (1786—1788 гады); *Dawil* (1796 год).

## Носьбіты
* Давіл Расьціславіч — гіпатэтычны князь віленскі з дынастыі Рагвалодавічаў
* Сьцяпан Тавілавіч — эйрагольскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1568 годзе
* Сьцяпан і Самусь Давелі — жыхары вёскі Бярозаўкі (Астрынскае староства), якія ўпамінаюцца ў 1765 годзе
* Тавіловіч — сьвятар, які ўпамінаецца ў 1791 годзе

Давілевічы (Dowilewicz) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Даўловічы — літоўскі шляхецкі род.

Давіловічы (Dawiłowicz) гербу Суліма — літоўскі шляхецкі род зь Віцебску.

## Глядзіце таксама
* Даўга
* Віла

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Давіл Расьціславіч

**Давіл Расьціславіч** — гіпатэтычны князь віленскі (па 1130-х) з дынастыі полацкіх князёў Рагвалодавічаў.

## Імя

Даўвіла або Давіла (Dauwila, Davila) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгерд, Даўгер, Даўят; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'. Такім парадкам, імя Давіл азначае «воля здольнасьці».

Адпаведнасьць імя Давіла германскаму імю Davila, засьведчанаму ў VII ст., сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *князя Полотцкого Ростислава Рогволодовича детей Давила князя да брата его Мовколда князя… князь Давилъ* (Васкрасенскі летапіс); *principis Polotici Rostislavi Rogvolodoviczi filios, Davilum Knāzum, eiusque fratrem Movkoldum Knāzum. Et hic Davil, Movkoldi frater major, primus Vilnae princeps suit… Erden Kn., Davili filius… Davili filius II Vid* (1785 год); *Dawil* (1796 год).

## Біяграфія
Паводле Васкрасенскага летапісу, быў сынам полацкага князя Расьціслава Рагвалодавіча. У 1129 годзе за валадараньнем вялікага князя кіеўскага Мсьціслава Ўладзімеравіча адбылася прымусовая высылка полацкіх князёў у Бізантыю. Сярод высланых князёў меркавана быў Давіл разам з бацькам і малодшым братам Маўкольдам. Пазьней на запросіны віленцаў Давіл заняў сталец Віленскага ўдзельнага княства.

Васкрасенскі летапіс называў Давіла бацькам Віда і, такім парадкам, продкам усіх Гедзімінавічаў.

## Глядзіце таксама
* Полацкае паходжаньне літоўскіх князёў

## Крыніцы

Катэгорыя:Полацкія князі
Катэгорыя:Гедзімінавічы
Нартаўт

**Нартаўт** (*Нарталт*, *Ніртаўт*), **Нартальд** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Норталд, Нарталд або Нарталт (Nortold, Nartold, Nartolt) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова норд- (нард-) паходзіць ад стараверхненямецкага nord 'поўнач', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Адпаведнасьць імя Нартаўт германскаму імю Nortold сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае ўсходнегерманскую этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, імя Нартаўт складаецца з асноваў -нар- (-нор-) (імёны ліцьвінаў Нарэла, Нарвід, Нарымунт; германскія імёны Narelo, Norvid, Normund), якая паходзіць ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць', стараверхненямецкага -neri 'уратаваньне, утрыманьне', і -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўтвід, Таўтывіл, Таўтгерд; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis), якая паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ'. Такім парадкам, імя Нартаўт азначае «захаваньне роду».

У Прусіі бытавала імя Нартаўт: *Nartawt* (1398 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Ego quidem nobilis Nicolaus Nartholthovycz* (1473 год); *coram Nicolao Nartholth* (1486 год); *Chvyethko Nartholthovycz* (23 красавіка 1501 году); *Chvyetko Nartholthovycz*, *Chwyethko Nartholthovycz* (1501 год); *Martinus Chvyethko Nartholthovycz*, *Chvyethko Nartholthowycz* (1502 год); *Янушко Нартовтович* (1528 год); *Jan Nartowt* (20 кастрычніка 1655 году); *Kazimierz	Nirtowt* (1667 год); *Ród Nartowtów w Kotnianach: p. Matiasz Nartowt* (1690 год); *Jacobus Nartoftt* (26 кастрычніка 1777 году).

## Носьбіты
* Нарталд ( па 984) — біскуп Апту
* Нартальд — шляхціч з Поўсіна (цяпер прадмесьце Варшавы), які ўпамінаецца паміж 1414 і 1425 гадамі
* Мікалай Нартаўтавіч (Нарталт) — літоўскі баярын, які ў 1473 годзе зрабіў наданьне касьцёлу ў Палонцы
* Янушка Нартаўтавіч — тавянскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Крыштап Мацеевіч Нартаўтовіч — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1604 годзе

З XVI ст. прыдомкам Нартаўт карыстаўся шляхецкі род Улятоўскіх гербу Ястрабец.

Нартаўты (Nartowt) — прыгонныя з Троцкага павету, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Нартаўты і Ныртаўты — літоўскія шляхецкія роды.

На 1904 год існавала сядзіба Нордвік у Ельнянскім павеце Смаленскай губэрні (адзначалася старажытнае германскае імя Nordwic).

На гістарычнай Вількаміршчыне існуе вёска Нартаўты.

## Глядзіце таксама
* Норд
* Вальда

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Та’ Хаджрат

**Храм Та’ Хаджрат** () каля вёскі Мджар на Мальце уключаны ў склад Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО разам з шэрагам іншых мэгалітычных храмаў Мальты.. Зьяўляецца адным з самых старажытных сьвяцілішчаў на зямлі. складаецца з двух храмаў. Вялікі храм Та ' Хаджрат адносіцца да фазе Джганція (3600-3200 гг. да н. э.); малы храм — да фазы Сафліені (3300 — 3000 гг. да н. э.).

Фасад храму і яго партал былі рэканструяваны ў 1937 годзе.

## Геаграфія
Та’ Хаджрат знаходзіцца на заходнім ускрайку вёскі Мджар, прыкладна ў кілямэтры ад храмавага комплексу Скорба. Фасад Та' Хаджрата па сваіх характарыстыках нагадвае іншы Мальтыйскі храм, Скорба.

## Храмавы комплекс

Шматлікая кераміка, знойдзеная падчас раскопак, сьведчыць, што на месцы храму раней існавала вёска. Гэтая раньняя кераміка адносіцца да фазы мджар мальтыйскай гісторыі (3800-3600 гг.да н. э.).

Та’ Хаджрат зроблены з каралавага вапняку — самага старажытнага з даступных будаўнічых матэрыялаў на Мальце. Комплекс складаецца з двух прылеглых храмаў, якія абодва маюць дастаткова нефармальную пляніроўку ў параўнаньні з іншымі мэгалітычнымі храмамі Мальты эпохі нэаліту. Меншы храм прымыкае да большага з паўночнага боку.

Са знаходак на тэрыторыі храма найбольшую цікавасьць уяўляе мадэль храму, выкананая з каралавага вапняку.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нэаліт Эўропы
Катэгорыя:Мэгаліты Мальты
Катэгорыя:Славутасьці Мальты
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны на Мальце
Мджар (Гоца)

**Мджар** () — партовы горад на паўднёвым усходзе востраву Гоца, Мальта. 

## Геаграфія
Мджар — самы вялікі рыбацкі населены пункт на Гоца. Апроч паромнага тэрміналу, у горадзе таксама знаходзіцца прыстань для яхт. Над горадам узвышаецца форт Шамбрэ, пабудаваны ў 1749 годзе рыцарамі Ордэну Сьвятога Іаана. Мджар зьвязаны паромам з гаваньню Чыркева і востравам Коміна. Аўтобусы ходзяць да гарадоў Вікторыя і Марсалфорн.

## Гісторыя

Горад Мджар вырас вакол аднайменнай плыткай гавані. Рэгулярна дзеючая пераправа на Мальту ўпершыню згадваецца ў 1241 годзе, да таго часу на востраве ўжо было добра разьвіта рыбалоўства. Хоць прыбярэжная тэрыторыя разьвівалася на працягу некалькіх стагодзьдзяў, сама гавань да 1841 году не разьвівалася наогул. У 1841 годзе для абароны порта быў пабудаваны першы хвалярэз, які пасьля ўмацоўваўся і пашыраўся да 1906 году. У 1929-1935 гадах быў пабудаваны найбуйнейшы хвалярэз, а ў 1969 годзе яшчэ два. Пасьля завяршэньня гэтага будаўніцтва плошча порту павялічылася да 121,4 тыс.кв. мэтраў.

У пачатку XXI стагодзьдзя на востраве быў пабудаваны паромны тэрмінал коштам 9,3 млн эўра. Будаўнічыя работы пачаліся ў 2001 годзе і занялі сем гадоў, тэрмінал адкрылі ў лютым 2008 году. Пасьля заканчэньня пабудовы тэрміналу гавань стала зьмяшчаць каля 600 пасажыраў і 200 аўтамабіляў. Дызайн новай гавані быў зьменены ў працэсе будаўніцтва, каб паменшыць яе візуальнае ўзьдзеяньне на навакольны краявід.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Мальты
Катэгорыя:Гоца
Мджар

**Мджар** (), раней вядомы як **Мджара** () — невялікі пасёлак на паўночным захадзе востраву Мальта, на захад ад гораду Моста. Разьмешчаны ў ізаляваным рэгіёне, акружаны вялікай колькасьцю фэрм і вінаграднікамі. Насельніцтва, па стане на 2005 г., складала 2995 чалавек, большасьць з якіх займалася сельскай гаспадаркай.

На тэрыторыі Мджаррэ знаходзяцца два значных дагістарычных археалягічных помніка: добра захаваўся Та’ Хаджрат ў полі блізу цэнтру пасёлка, а таксама Скорба, раскапаная ў 1963 годзе, якая знаходзіцца побач з пасёлкам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Мальты
Астравец Сьвятакрыскі

**Астраве́ц Сьвятакры́скі** () — горад у Польшчы, разьмешчаны за 180 км на поўдзень ад Варшавы.

Адміністрацыйны цэнтар Астравецкага павета Сьвентакшыскага ваяводзтва. Утварае гарадзкую гміну, таксама зьяўляецца сядзібай вясковай гміны Бадзэхаў. Займае плошчу 46,43 км². Насельніцтва 65 тыс. чалавек.

## Вядомыя асобы
* Казімер Цыхоўскі (1887—1937) — польскі рэвалюцыянэр

## Крыніцы
Новае адзінства

**Новае адзінства** () — правацэнтрычны палітычны зьвяз у Латвіі. Альянс фармуюць найперш партыя Адзінства, Латгальская партыя ды яшчэ чатыры іншыя рэгіянальныя партыі. Зьвяз арыентаваны на лібэральны кансэрватызм і лібэралізм.

## Гісторыя
Яшчэ да выбараў у парлямэнт 2018 году партыя Адзінства ўтварыла альянс Новае адзінства ў красавіку 2018 году з мэтай аб’яднаньня высілкаў з рэгіянальнымі рухамі на вылучэньне. Латгальская партыя, якая да гэтага была партнэрам Адзінства, вырашыла ісьці на выбары асобна.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Латвіі
Цар

**Цар** (ад , ) — адзін з тытулаў манархаў ва ўсходнеславянскай і паўднёваславянскай традыцыі; тытул быў роўным імпэратарскаму тытулу, альбо абвяшчаўся роўным таму.

Этымалягічна слова «цар» (усходнесл. цар; анг. tsar, czar) выводзіцца са слова «цэсар» (усходнесл. цҍсар), якое, у сваю чаргу, было выведзена зь імені Цэзара, першага рымскага імпэратара (пар.  — імпэратар). Сэнсава словы «цар» і «цэсар» зьяўляліся перакладам грэч. тытулу «васілеўс» (імпэратар).

Тытулы «цар» і «імпэратар» фактычна ўзыходзяць да той самай крыніцы й азначаюць той самы гісторыка-культурны аб’ект, але на розных мовах.

## Гісторыя
Да XV ст. словам **«цар»** ва ўсходнеслав. тэкстах азначалі бізантыйскіх імпэратараў, біблейскіх і наогул старажытных валадароў, з XIII ст. ― мангола-татарскіх ханаў.

У Баўгарыі тытул «цар» зьявіўся ў 918 г., калі Сімяон І быў каранаваны на каралеўства канстантынопальскім патрыярхам. Да таго ж пэрыяду адносяцца й першыя вядомыя артэфакты з гэтай формай слова («надпіс Мосьціча»). У Сэрбіі тытулам «цар» называліся некалькі валадароў у XIV ст. У маскоўскай літаратуры тытул у дачыненьні да маскоўскіх вялікіх князёў пачалі ўжываць з XV ст., а самі яны пачалі карыстацца гэтым тытулам зь сяр. XV ст.

Тытул «цэсар» ва ўсходнеславянскіх сярэднявечных тэкстах ужываўся ў дачыненьні да імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі (старабел. цесаръ, цэсаръ ад польск. cesarz < лац. Caesar; старарус. цҍсар).

## Тытулы царскай сям’і
**Царыца** — асоба якая валадарыць, альбо жонка мужа цара.

**[[Прынц|Царэвіч]]** — сын цара альбо царыцы.

**Цэсарэвіч** — спадчыньнік мужчынскага полу, поўны тытул Спадчыньнік Цэсарэвіч.

**Цароўна** — дачка цара альбо царыцы.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* *Успенский Б.* Отзвуки концепции «Москва — Третий Рим» в идеологии Петра Первого // Семиотика истории. Семиотика культуры.
* *Платонов С.* Полный курс лекций по русской истории. ― Петроград : [Б.м.], [1917].


Катэгорыя:Тытулы
Запаведнік

**Запаве́днік** — тэрыторыя сушы альбо акваторыя, у межах якой увесь прыродны комплекс поўнасьцю выключаны з гаспадарчай дзейнасьці чалавека й ахоўваецца дзяржавай. Зьяўляецца відам запаведных тэрыторый.

Запаведнікі й нацыянальныя паркі зьяўляюцца прыродаахоўнымі аб’ектамі рэспубліканскага значэньня. Заказьнікі й помнікі прыроды могуць зьяўляцца прыродаахоўнымі аб’ектамі рэспубліканскага альбо мясцовага значэньня.

Для аховы прыродных комплексаў запаведнікаў ствараюцца ахоўныя зоны. Ахоўвае запаведнікі спэцыяльная служба (дзяржынспэктары, егеры).

Навуковая праца ў запаведніках мае комплексны характар, вядуцца дасьледаваньні па праграме «Летапіс прыроды».

## Гісторыя
Першыя дзяржаўныя запаведнікі ўзьніклі ў старажытным Бабілёне, Грэцыі, Індыі й ствараліся з рытуальнымі й паляўнічымі мэтамі. Найстаражытнейшы запаведнік на славянскіх землях — Белавеская пушча. Самы вялікі запаведнік у сьвеце — Вялікі Габійскі (Манголія, плошча 5 млн га).

На Беларусі два запаведнікі: Бярэзінскі біясфэрны запаведнік і Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалягічны запаведнік (адзіны ў сьвеце).

## Задачы
Асноўныя задачы запаведнікаў:

* зьберажэньне эталённых альбо найбольш тыповых для вызначанай геаграфічнай зоны прыродных краявідаў, рэдкіх і каштоўных відаў жывёлаў і расьлін;
* вывучэньне прыродных працэсаў у натуральным стане;
* распрацоўка пытаньняў рэканструкцыі флоры, фаўны й комплексу іншых прыродаахоўных праблем;
* культурна-асьветніцкая праца, папулярызацыя прыродаахоўных поглядаў і аховы прыроды.

## Клясыфікацыя
Вылучаюць запаведнікі:

* накіраванага рэжыму
* прыродныя
* эталённыя
* біясфэрныя
* мэмарыяльныя й іншыя.

## Крыніцы

## Літаратура
Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

## Спасылкі
* Закон Рэспублікі Беларусь «Аб асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях» — 5 кастрычніка 2021

Катэгорыя:Запаведнікі
Катэгорыя:Землекарыстаньне
Крыш’яніс Карыньш

**Кры́ш’яніс Ка́рыньш** (; 13 сьнежня 1964 году) — латвійскі палітык, які займае пасаду прэм’ер-міністра Латвіі ў 2019—2023. Раней займаў пасаду міністра эканомікі, а таксама працаваў дэпутатам Эўрапейскага парлямэнту.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў ЗША ў латыскай сям’і, якая вымушана пакінула Латвію праз савецкую акупацыю. Карыньш актыўна браў удзел у амэрыканска-латыскай супольнасьці ў сваім юнацтве.

Пасьля атрыманьня ступені бакаляўра і доктара навук у лінгвістыцы ў Пэнсыльванскім унівэрсітэце Карыньш пераехаў у Латвію ў 1997 годзе і заснаваў кампанію, якая займалася замарожанай ежай. У 2002 годзе ён дапамог закласьці партыю Новы час, якая ў 2011 годзе аб’ядналася зь іншымі партыямі, утварыўшы партыю Адзінства. Пасьля працаваў дэпутатам у парлямэнце Латвіі, а таксама быў міністрам эканомікі краіны і дэпутатам Эўрапейскага парлямэнту ў 2000-х і 2010-х гадах. Пасьля парлямэнцкіх выбараў 2018 году ягоная партыя прайшла ў Сойм, але там была найменьшай партыяй. Пасьля некалькіх месяцаў спрэчных перамоваў, у якіх кіраўнікі буйных партыяў ня здолелі стварыць кааліцыю, Карыньш быў вылучаны прэзыдэнтам краіны Раймандсам Вэёнісам у студзені 2019 году як кампрамісны кандыдат на пасаду прэм’ер-міністра.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Латвійскія палітыкі
Гервойна

**Гервойна** (*Кервойнь*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гервуні або Гервіні (Geruuni, Geruuini) і Вунігер (Vunniger) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда', а аснова -вуйн- (-войн-, -вун-) (імёны ліцьвінаў Вайнейка, Войнар, Войнат; германскія імёны Vunnecho, Wunar, Voinot) — ад старагерманскага wunna, гоцкага wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', ісьляндзкага vænn 'прыемны', нямецкага gewohnt 'задаволены' або ад асновы -він- (-вайн-).

Адпаведнасьць імя Гервойна (Гірвойна) германскаму імю Gerwin (Gairoin, Girvin, Girwin) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Воидат Кгерваиновичъ* (27 траўня 1543 году)

## Носьбіты
* Войдат Гервайновіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1543 годзе

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналася каралеўскае сяло Гервойны ў Жамойцкім старостве.

У XVI ст. існавала «ніва» Кервойні (*Кервойни*) у Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Гера
* Віна
* Война

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Савігін

**Савігін**, **Саўгін** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Соўгін** (*Савукін*, *Жаўгін*).

## Паходжаньне

Саўкін (Sawkin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова саў- (імёны ліцьвінаў Савіла, Савігайла, Саўгут; германскія імёны Savilo, Savigello, Savegot) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага sauil, старагерманскага sowila 'сонца', а аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) — ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'). Апроч таго, у германскіх імёнах адзначаецца суфікс-пашыральнік -кін (-кен). Такім парадкам, імя Савігін азначае «зачатак сонца».

Германскае паходжаньне імя Сяўгіна сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Совикгину чоловекъ* (22 чэрвеня 1415 году паводле выпісу 9 чэрвеня 1614 году); *людеи… Совигиновичъ*, *а [[Ратаўт|Ратовту]]… Совъкгин* (1440—1492 гады); *земли пустое тяглое у в [[Ашмяны|Ошменскомъ]] повете на имя Совкгиновъщины… Совкгиновъщина* (29 і 30 верасьня 1507 году); *на бояриню Виленьского повета Янушковую Совкгиновича* (22 сакавіка 1525 году); *Юръи Совкгиновичъ* (1567 год); *одно Савъкгинами… продка нашого Совикгина… того Савикгина… тот Савикгинъ* (9 чэрвеня 1614 году); *Лаврин Солгин, Ян Солгин* (1655 год); *Hieronim Sowgin… Piotr Jurewicz Sowgin*, *Heliasz Żawgin* (1667 год); *ia Jan Jurewicz Sawgin — kanonik Smoleński* (7 жніўня 1690 году); *Jan Sowgin* (19 жніўня 1754 году, 18 лютага 1769 году, 6 лютага 1786 году); *Tadeusz Sowgin* (11 лютага 1784 году, 6 лютага 1786 году, 10 лютага 1791 году); *Wincenty Sawukin* (1808 год); *Katarzyna Saugieniewicz* (1814 год); *Anna Szałgieniewicz* (1835 год); *Jan Szawgieniewicz* (1846 год).

## Носьбіты
* Савігін — літоўскі баярын, які ў 1415 годзе атрымаў наданьне ад вялікага князя Вітаўта

Саўгіны і Соўгіны — літоўскія шляхецкія роды.

У XVI ст. існавала гаспадарскае сяло Саўгінавічы (*Савгиновичи*) у Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Сава
* Гіна

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Канчэўскі

**Канчэ́ўскі**:

* Арсен Канчэўскі — беларускі палітык
* Ігнат Канчэўскі — беларускі філёзаф і публіцыст
Руіці Сакамота

— японскі кампазытар, прадусар, выканаўца розных жанраў як сольна, так і ў складзе Yellow Magic Orchestra (YMO). Разам з удзельнікамі ансамблю Харуомі Хасано і Юкігіра Таканасі стаў адным зь першапраходцаў некалькіх жанраў электроннай музыкі. Складальнік музыкі на адкрыцьці Алімпійскіх гульняў 1992 року ў Барсэлёне.

Ляўрэат прэміяў Оскар, BAFTA, Грэмі, Залаты глёбус. Найпасьпяховейшай працай у кіно стала напісаньне музыкі да фільму *[[Апошні імпэратар]]* (1987). Пісаў таксама музыку і сюжэты да анімэ і відэагульняў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* Канал на YouTube
* 
* 
* 

Катэгорыя:Японскія клясычныя кампазытары
Катэгорыя:Японскія опэрныя кампазытары
Катэгорыя:Японскія кінакампазытары
Катэгорыя:Японскія клясычныя піяністы
Катэгорыя:Японскія акторы
Катэгорыя:Японскія сучасныя артысты
Катэгорыя:Японскія клявішнікі
Катэгорыя:Японскія тэлеакторы
Катэгорыя:Кампазытары музыкі для анімэ
Катэгорыя:Кампазытары для фартэпіяна
Катэгорыя:Электронныя кампазытары
Катэгорыя:Кампазытары музыкі для відэагульняў
Катэгорыя:Выпускнікі Такійскага ўнівэрсытэту мастацтваў
Катэгорыя:Памерлі ад раку тоўстай кішкі
Вальбут

**Вальбут** (*Вольбат*), **Вяльбут** (*Вяльбот*), **Валібут** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вальдбот, Вальбод, Вальбот або Вэльпот (Waldboth, Walbod, Walbot, Wellpot) і Ботальд (Botald) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) паходзіць ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць', аснова -вал- (імёны ліцьвінаў Валін, Валант, Гервала; германскія імёны Walin, Waland, Gerwala) — ад гоцкага *wala 'тыя, хто выдужаў на полі бітвы', walisa 'праўдзівы, лю́бы', waljan 'выбраць' або германскага wala < *wal(a)ha- 'чужы, валійскі', а аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель'). Такім парадкам, імя Вальбут азначае «корань улады».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у [[Клецак|Клецкомъ]] повете село, што Волибутъ держалъ* (1440—1492 гады); *nobilibus domini… Michaele Wyelbuthowycz* (15 красавіка 1475 году); *Мартинъ Волбутович* (1528 год); *на Михайла Велбутовича… от Лукаша Велбутовича* (1541 год); *бояръ повету Велонского на имя Волбатовичовъ* (1554 год); *з Валбутовщины* (1567 год); *ur. Krzysztofowi Wielbotowiczowi Paplońskiemu* (20 жніўня 1658 году); *Jan Benedykt Wialbut — podstoli y kommissarz powiatu Oszmiańskiego* (3 сакавіка 1712 году).

## Носьбіты
* Валібут — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў наданьні вялікага князя Казімера
* Марцін Вальбутавіч — наваградзкі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Андрэй Вальбутавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох
* Міхайла і Лукаш Вяльбутавіча — ашмянскія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1541 годзе
* Ян Бэнэдыкт Вяльбут — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падстолі і камісар Ашмянскага павету

Вяльбуты гербаў Адравонж, Вяж, Даліва і Радван — літоўскі шляхецкі род з Ашмянскага павету і Вільні.

Вальбуты і Вельбуты — літоўскія шляхецкія роды.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Вяльбуты (*Вяльбуты*) у Ашмянскім павеце.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Вельбутова.

## Глядзіце таксама
* Валд
* Бота

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны