open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Літоўскі правінцыйны камітэт

**Літоўскі правінцыйны камітэт** (ЛПК) — цэнтар падрыхтоўкі і кіраўніцтва паўстаньнем 1863—1864 гг. ў Літве і Беларусі, арганізацыйны цэнтар беларуска-літоўскіх «чырвоных».

## Стварэньне
Быў створаны ў Вільні ўлетку 1862 году з мэтай падрыхтоўкі паўстаньня супраць царызму. Фармальна ЛПК быў падпарадкаваны Цэнтральнаму Нацыянальнаму камітэту (ЦНК). У ЛПК уваходзілі прадстаўнікі як «чырвоных», так і «белых».

## Першы склад ЛПК (да кастрычніка 1862)
* Людвік Зьвяждоўскі (старшыня)
* Кастусь Каліноўскі
* Ахіла Банольдзі
* Э. І. Вярыга
* Зыгмунт Чаховіч
* А. І. Залескі
* Б. Ф. Длускі

## Другі склад ЛПК (ад кастрычніка 1862)
* Кастусь Каліноўскі (старшыня)
* Ахіла Банольдзі
* Ян Козел-Паклеўскі
* Э. І. Вярыга
* Зыгмунт Чаховіч
* А. І. Залескі
* Б. Ф. Длускі
* Нестар Ляранс — камісар Цэнтральнага нацыянальнага камітэта.

## Філіі арганізацыі
Па ініцыятыве ЛПК зьбіраліся сродкі на правядзеньне паўстаньня, набывалася зброя і былі створаныя мясцовыя рэвалюцыйныя арганізацыі: Гарадзенская (Кастусь Каліноўскі), Менская (А. Трусаў), Наваградзкая (У. Борзабогаты) і іншыя. Найбольш масавай ды актыўнай сярод мясцовых арганізацыяў была Гарадзенская. Кастусь Каліноўскі, яе кіраўнік, стаў адным з уплывовых кіраўнікоў ЛПК, а ў кастрычніку 1862 году ўзначаліў яго.

## Перыдычныя выданьні ЛПК
* Мужыцкая праўда
* Сьцяг свабоды

## Рэакцыя ЛПК на выбух паўстаньня ў Варшаве
У студзені 1863 году на тэрыторыі Польшчы пачалося паўстаньне, што стала нечаканасьцю для беларускіх рэвалюцыянэраў, але было неадкладна падтрыманае імі. 1 лютага ЛПК абвесьціў сябе Часовым Правінцыйным урадам Літвы і Беларусі і выдаў праграмныя дакумэнты, якія дублявалі праграму польскіх аднадумцаў. Насельніцтва Краю заклікалася да паўстаньня, усе жыхары незалежна ад веры, стану ды паходжаньня аб’яўляліся свабоднымі і раўнапраўнымі. У сялянскую ўласнасьць пераходзілі зямельныя надзелы, з памешчыкамі за зямлю павінна была разьлічыцца дзяржава. Рэкруцкая павіннасьць замянялася 3-гадовай усеагульнай вайсковай павіннасьцю. Аднаўлялася Уніяцкая царква.

Сярод кіраўнікоў паўстаньня адсутнічала адзінства, разгарнулася барацьба за ўладу. «Белыя» ўсталявалі кантроль над кіруючымі органамі спачатку ў Варшаве, а потым і на месцах. У сакавіку 1863 году ЛПК быў распушчаны і створаны «Аддзел, кіруючы правінцыямі Літвы». Каліноўскі і ягоныя паплечнікі падпарадкаваліся, каб пазьбегнуць расколу.

## Літаратура
* Oleg Łatyszonek, Eugeniusz Mironowicz. *Historia Białorusi od połowy XVIII do XX w., Rozdział IV. Powstanie styczniowe*, Białystok 2002, ст. 93—95.
* Генадзь Кісялёў. Літоўскі правінцыяльны камітэт // . — С. 386.
* Авейде О. Показания и записки о польском восстании 1863 г. — , 1961.
* Смирнов А. Ф. Восстание 1863 г. в Литве и Белоруссии. — , 1963.
* Революционный подъём в Литве и Белоруссии в 1861—1862 гг.: материалы и документы. — , 1964.
* Восстание в Литве и Белоруссии в 1863—1864 гг. — , 1965.

## Глядзіце таксама
* Часовы нацыянальны ўрад

Катэгорыя:Паўстаньне 1863—1864 гадоў
Звычайны канюк

**Звычайны канюк** () — птушка з атраду сокалападобных (*Falconiformes*) сямейства ястрабіных (*Accipitridae*). Звычайны канюк зьяўляецца самай распаўсюджанай птушкай з атраду сокалападобных у Цэнтральнай Эўропе.

Звычайны канюк вельмі лёгка прыстасоўваецца да асяродзьдзя: бязь цяжкасьцей адаптуецца да новых жыцьцёвых арэалаў і хутка зьмяняе свае харчавальныя звычкі. Сустракаецца на працягу круглага году практычна ва ўсіх геаграфічных ляндшафтах: ад раўнін да гарыстай мясцовасьці і ад урэдзь заселеных мясьцін да ўскраін буйных гарадоў.

Распазнаць звычайнага канюка ў небе няцяжка па характэрным лунальным палёце, шырокіх закругленых крылах і адносна кароткім круглаватым хвасьце. Афарбоўка пер’я птушкі дастаткова пераменная: ад амаль што цалкам у белы колер афарбаваных асобін да цёмна-бурых экзэмпляраў. Пры гэтым не назіраецца ніякая залежнасьць паміж геаграфічнымі варыяцыямі і афарбоўкай птушкі. Гэтая адметная рыса асабліва яскрава адлюстраваная ў францускім варыянце назвы птушкі — «Buse variable» (*канюк пераменны*). Варыятыўны характар афарбоўкі пер’я звычайнага канюка выклікае падчас цяжкасьці ў адназначнай клясыфікацыі птушкі, асабліва для назіральніка бяз вопыту. Распазнаць птушку можна таксама па характэрным далёка ў асяродзьдзі чутным крыку канюка, які чымсьці нагадвае гук «хьее» альбо «кііі».

Гнёзды звычайныя канюкі віюць амаль што заўсёды ў лесе і палююць на адкрытых навакольных тэрыторыях, напрыклад, палях. У спэктрум здабычы звычайнага канюка ўваходзяць дробныя млекакормчыя: пераважна палявыя мышы; харчуецца таксама маладымі птушкамі, рэптыліямі, амфібіямі, казюлькамі ды чарвякамі і нават здыхлінай. На ахвяру кідаецца зь сядзячага становішча і дастаткова рэдка зь нізкага шукальнага палёту.

У сакавіку альбо сярэдзіне красавіка самка кладзе 2—4 яйкі, наседжвае патомства без выключэньняў толькі самка, працягласьць наседжваньня складае 33—35 сутак, птушаняты пачынаюць пакідаць гнёзды праз 40—50 дзён з моманту кладкі яек.

Колькасьць папуляцыі звычайнага канюка, як правіла, залежыць ад колькасных паказчыкаў папуляцыі палявых мышэй адпаведнага жыцьцёвага арэалу. Пры невялікай колькасьці палявых мышэй значна павялічваецца квота птушак, якія не адкладваюць яйкі і не наседжваюць патомства.

Узрост птушкі можа дасягаць дваццаці гадоў, у няволі звычайны канюк дасягае нават значна большага ўзросту. Звычайная даўжыня цела дарослай птушкі — 51—57 сантымэтраў, размах крылаў — ад 110 да 130 сантымэтраў. Вялікімі групамі птушкі зьбіраюцца толькі ў час пералёту на зімнія кватэры. Па зьнешнім выглядзе звычайнага канюка дастаткова лёгка пераблытаць з касматаногім канюком (*Buteo lagopus*).

## Вонкавыя спасылкі

* Звычайны канюк, старонка Менскага заапарку
* Сарыч альбо канюк Buteo buteo L.

Катэгорыя:Ястрабіныя
Малінаўка (птушка)

**Малінаўка** (*Erithacus rubecula*) — птушка атраду вераб’інападобных. Малінаўка была ў 1992 годзе птушкай году ў Нямеччыне.

Катэгорыя:Мухалоўкавыя
Касматаногі канюк

**Касматаногі канюк** () — птушка з атраду сокалападобных (*Falconiformes*) сямейства ястрабіных (*Accipitridae*).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ястрабіныя
Жэнэва

**Жэнэ́ва** (,  , ) — другі па велічыні і колькасьці насельніцтва горад Швайцарыі. Траціну насельніцтва складаюць грамадзяне іншых краінаў. Горад разьмешчаны на паўднёва-заходнім беразе Жэнэўскага возера, паміж гарамі Юра і Альпамі. Жэнэва зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнага кантону.

Жэнэва разьдзелена на дзьве часткі ракой Ронай. Стары горад — гістарычны цэнтар Жэнэвы — знаходзіцца на левым беразе. У гэтай частцы знаходзяцца галоўныя помнікі архітэктуры: сабор Сьвятога Пятра, плошча Бург дэ Фур, Жэнэўскі ўнівэрсытэт, Манумэнт Рэфармацыі.

Сусьветна вядомая вялікай колькасьцю прыватных банкаў, Жэнэва таксама вядома як эўрапейская штаб-кватэра ААН, як месца дзе нарадзіўся рух кальвінізму і быў утвораны Міжнародны Камітэт Чырвонага Крыжа. Усе міжнародныя арганізацыі, якія маюць штаб-кватэры ў Жэнэве, разьмешчаны ў новым горадзе, на правым беразе Роны. Тут таксама знаходзяцца штаб-кватэры Міжнароднай арганізацыі працы, Міжнароднай арганізацыі па міграцыі, Сусьветнай арганізацыі аховы здароўя, Міжнароднага саюза электрасувязі і многіх іншых. Тут знаходзіцца палац, дзе разьмяшчалася штаб-кватэра Лігі Нацыяў — папярэдніцы ААН.

Жэнэва акружаная францускай тэрыторыяй, са Швайцарыяй яе злучае толькі возера і вузкая палоска сушы. Уплыў Францыі бачны паўсюль: у выглядзе мансардных дахаў, жалезных бальконаў, надпісах на францускай мове.

## Славутасьці
* Сьцяна Рэфармацыі

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка
1352

## Падзеі
* Кантоны Глярус і Цуг уступілі ў склад Швейцарскай Канфэдэрацыі

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
X стагодзьдзе

**X стаго́дзьдзе** (**10 стаго́дзьдзе**) доўжылася з 901 па 1000 год па Грыгарыянскім календары.

## Галоўныя падзеі й тэндэнцыі
* Пачатак сярэднявечнага кліматычнага оптымуму.
* Вікінгі селяцца на поўначы Францыі, даючы пачатак нарманам.
* Набегі вугорцаў на землі Заходняе Эўропы.
* Польскі князь Мешка I прыняў хрысьціянства (966).
* У выніку войнаў з Кіеўскай Русьсю спыняе існаваньне Хазарыя.
* Кіеўскі князь Уладзімер Сьвятаслававіч прыняў хрысьціянства (988).
* Узьнікненьне культуры Місысыпі на поўдні сучасных ЗША.
* Росквіт моцы Бізантыйскае імпэрыі.

## Асобы
* Уладзімер Сьвятаслававіч — кіеўскі князь
* Гуга Капэт — заснавальнік францускае дынастыі Капэтынгаў
* Фэрдоўсі — пэрсыдзкі паэт

## Вонкавыя спасылкі
986

## Падзеі
* Пачатак уладараньня полацкага князя Ізяслава I

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
1368

## Падзеі
* 21 лістапада — адбылася Тросьненская бітва паміж войскам ВКЛ на чале зь вялікім князем Альгердам і старажавым атрадам Маскоўскага княства

## Нараджэньні
* 14 ці 15 лютага — Жыгімонт Люксэмбурскі, імпэратар Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Арура

**Арура** () — горад у Балівіі і сталіца аднайменнага рэгіёну, разьмешчаны ў адной з далінаў балівіянскага масіву Андаў. Дзякуючы здабычы волава ў навакольлі гораду, Арура атрымаў эканамічную значнасьць у Балівіі, а таксама за межамі краіны.
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Балівіі
1367

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 18 студзеня — Пэдру I, кароль Партугаліі

## Вонкавыя спасылкі
Абраз Маці Божай Вастрабрамскай

**Абра́з Ма́ці Бо́жай Вастрабра́мскай** — адна з галоўных хрысьціянскіх сьвятыняў Беларусі й Летувы, цудатворны абраз Маці Божай, які знаходзіцца ў віленскай Вострай браме. Адносіцца да рэдкага тыпу выявы Багародзіцы безь дзіцятка на руках. Шануецца хрысьціянамі ўсіх канфэсіяў.

## Гісторыя
Хто намаляваў абраз, невядома. Некаторыя прыпісваюць аўтарства кракаўскаму мастаку Лукашу, які намаляваў падобны абраз у 1624 годзе для касьцёла Божага Цела ў Кракаве. Паводле адной з вэрсіяў абраз адлюстроўвае знакамітую прыгажуню XVI стагодзьдзя Барбару Радзівіл. Гісторык Тэадор Нарбут ва ўласьцівай яму манеры, са спасылкай на невядомы нікому рукапіс, высунуў у 1839 годзе гіпотэзу, што абраз прывёз вялікі князь Альгерд з Крыму. Гэта дало падставы расейскім гісторыкам і праваслаўным пісьменьнікам разьвіваць гіпотэзу пра праваслаўнае паходжаньне абраза, быццам бы вывезенага з царквы ў Корсуні.

Дэталёвае дасьледаваньне й кансэрвацыю абраза правёў Ян Руткоўскі ў 1927 годзе перад яго каранацыяй. Паводле тэхнікі, грунтоўкі й складу фарбаў вызначана, што абраз створаны ў другой палове XVI стагодзьдзя, верагодна італьянскім мастаком.

## Апісаньне

Абраз зьмешчаны ў капліцы Вострай брамы з пачатку XVII стагодзьдзя. Праслаўлены вобраз Мадонны намаляваны на дубовых дошках таўшчынёй 2 см. тэмпэравай тэхнікай на клеева-крэйдавай аснове. Памер 165 × 200 см.

Постаць Маці Божай цалкам зачынена бліскучай залатой сукенкай каля 1671 году. Бачнымі ёсьць толькі выразны твар і складзеныя накрыж рукі. Пад мэталічнай сукенкай Вастрабрамская Маці Божая ёсьць у чырвонай туніцы. Шыя закручана шалем, а на галаве белая хустка. Усю постаць Марыі ўкрывае зеленавата-блакітны плашч, свабодна накінуты на галаву і плечы. Тло абраза мае бронзавае адценьне. Срэбны паўмесяц з выгравіраваным надпісам «*Дзякуй Табе Маці Божая за мае выслуханыя просьбы і прашу Цябе Маці Міласэрнасьці захавай мяне ў ласцы*», які знаходзіцца ў ніжняй частцы абраза, — вота з 1849 году. На галаве ў Багародзіцы дзьве пазалочаныя кароны са срэбра, накладзеныя адна на другую: адна барокавая, другая ў стылі ракако.

## Каранацыя
Урачысты акт каранацыі паводле дэкрэту Папы Рымскага Піюса XI, які ў 1920 годзе ў якасьці апостальскага нунцыя служыў сьвятую імшу ў капліцы Вострай брамы, адбыўся 2 ліпеня 1927 году перад катэдральным саборам у Вільні ў прысутнасьці герархаў каталіцкай царквы і дзяржаўных кіраўнікоў Польшчы, у склад якой у той час уваходзіў Віленскі край. У 1928 годзе Абраз Маці Божай Вастрабрамскай зьмешчаны ў адмысловым кантэйнэры, які ахоўвае яго ад пажараў і злодзеяў.

## Творы мастацтва
Маці Божая Вастрабрамская і Вострая брама ўслаўлены ў вершах (напрыклад, пачатак паэмы «Пан Тадэвуш») і карцінах беларускіх, летувіскіх, польскіх паэтаў і мастакоў.

## Глядзіце таксама
* Маці Божая Вастрабрамская, Маці Міласэрнасьці
* Вострая брама

Катэгорыя:Вільня
Катэгорыя:Санктуарыі Маці Божай
Катэгорыя:Абразы Летувы
Катэгорыя:Абразы Беларусі
1366

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 11 ліпеня — Ганна Багемская, жонка Рычарда II Ангельскага

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1365

## Падзеі
* Заснаваны Венскі ўніверсітэт

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*
1364

## Падзеі
* 12 траўня — заснаваны Ягелонскі ўнівэрсытэт у Кракаве
* 22-27 чэрвеня — адбываецца Кракаўскі кангрэс, сустрэча эўрапейскіх манархаў
* Мёнхенгладбах атрымлівае гарадзкое права
* Карл V становіцца каралём Францыі

## Нараджэньні
* Карл I, герцаг Латарынгіі

## Сьмерці
* 30 чэрвеня — Эрнст фон Пардубіц, чэскі рэлігійны і палітычны дзеяч, арцыбіскуп Праскі
* 29 верасьня — Карл дэ Блуа, герцаг Брэтонскі
* Кароль Вальдэмар III Дацкі
Маці Божая Вастрабрамская

**Ма́ці Бо́жая Вастрабра́мская** (, , ), таксама званая *Маці Міласэрнасьці* — тытул, дадзены Рыма-каталіцкай і Праваслаўнай Цэрквамі Блаславёнай Панне Марыі, Маці Ісуса Хрыста, цудатворная ікона якой знаходзіцца ў капліцы Вострай брамы ў Вільні. Днём асаблівага шанаваньня Іконы Маці Божай Вастрабрамскай, Маці Міласэрнасьці стала 16 лістапада. Маці Божая Вастрабрамская зьяўляецца Апякункай Беларусі й Летувы.

## Гісторыя
Арыгінал Іконы Маці Божай Вастрабрамскай памерам 163 × 200 см быў намаляваны, імаверна, у XVI стагодзьдзі. Пасьля ікона была зачынена каля 1671 году срэбнай і залатой сукенкамі.

2 ліпеня 1927 Ікона Маці Божай Вастрабрамскай была каранавана пазалочанымі каронамі і названая *Блаславёнай Дзевай Марыяй Маці Міласэрнасьці*.

## Малітвы
Існуе мноства разнастайных малітваў і набажэнстваў да Маці Божай Вастрабрамскай, што тлумачыцца яе вялікім шанаваньнем хрысьціянамі й дзейснасьцю, як яны вераць, дапамогі Маці Міласэрнасьці.

Самы распаўсюджаны варыянт малітвы:

*Будзь вітаная, Каралева, Маці Міласэрнасьці, жыцьцё, суцяшальніца і надзея наша! Мы — выгнаньнікі, сыны Эвы — просім Цябе, на Цябе спадзяемся, плачучы ў гэтай даліне сьлёз. О, Заступніца наша, глянь на нас літасьціва! А Ісуса — блаславёны плод улоньня Твайго — пасьля гэтага выгнаньня дазволь нам бачыць, о Ласкавая, о Літасьцівая, о Найсьвяцейшая Панна Марыя.*

Іншая малітва да Маці Божай Вастрабрамскай:

*Беззаганная Маці Божая, Каралева неба, Маці Міласэрнасьці, Заступніца й Прытулак грэшнікаў! Вось я, натхнёны ласкамі, якія Ты так шчодра выпрасіла для мяне сваёю Мацярынскаю ласкавасьцю са скарбаў любові Божай, пастанаўляю цяпер і назаўсёды аддаць у Твае рукі сваё сэрца, каб Ты прысьвяціла яго Ісусу. Амэн.*

## Культ Маці Божай Вастрабрамскай у сьвеце
Сёньня сьвяты абраз распаўсюджаны сярод верных у многіх краінах сьвету, уключаючы Летуву, Беларусь, Польшчу, а таксама ў іх дыяспарах.

У Летуве каля 15 цэркваў прысьвечаны Маці Божай Вастрабрамскай, Маці Міласэрнасьці, а таксама летувіскія рыма-каталіцкія парафіі Новага Ёрку, Манрэалю й Буэнас Айрэсу.

У Беларусі культ Маці Божай Вастрабрамскай распаўсюджаны сярод усіх традыцыйных хрысьціянскіх канфэсіяў. Асабліва шмат храмаў і капліц, у якіх зьмешчаны копіі Іконы Маці Божай Вастрабрамскай, знаходзіцца ў памежных зь Летувой раёнах, у тым ліку ў Гародні, Ашмянах, Вілейцы ды іншых населеных пунктах.

У Польшчы найбуйнейшым храмам, прысьвечаным Маці Божай Вастрабрамскай, зьяўляецца касьцёл сьвятой Марыі ў Гданьску. Іншыя цэрквы са сьвятой іконай знаходзяцца ў Беластоку, Кентжыне, Альштыне, Уроцлаве, Варшаве ды іншых гарадах. Таксама існуе некалькі польскіх парафіяў Маці Божай Вастрабрамскай у Вялікай Брытаніі, ЗША, Аўстраліі.

Напрыканцы 90-х гадоў ХХ стагодзьдзя вялікае разьвіцьцё атрымаў зьвязаны з Маці Божай Вастрабрамскай і Вільняй культ Божай Міласэрнасьці, які пачаў пашырацца дзякуючы сьвятой Фаўстыне Кавальскай, манахіні Ордэну Сёстраў Маці Божай Міласэрнасьці.

## Глядзіце таксама
* Вострая брама
* Абраз Маці Божай Вастрабрамскай

Катэгорыя:Вільня
Катэгорыя:Іканаграфія Багародзіцы
Скаляр

У лінейнай альгебры рэчаісныя лікі называюцца **скалярамі** й суадносяцца з вэктарамі пры дапамозе апэрацыі множаньня вэктара на лік, вынікам якой зьяўляецца яшчэ адзін вэктар.

Увогуле скаляры, якія адносяцца да нейкай вэктарнай прасторы, могуць быць комплекснымі лікамі альбо элемэнтамі любых альгебраічных палёў.

Апэрацыя скалярнага здабытку, якая вызначаная на нейкай вэктарнай прасторы, дазваляе памножыць два вэктары й атрымаць скаляр. 

У фізыцы скалярам ёсьць фізычная велічыня, якая не залежыць ад напрамку, а, значыць, і ад абранае каардынатнае сыстэмы.

У праграмаваньні скалярам называецца зьменная ці поле, якія здольныя ўтрымліваць толькі адно значэньне ў нейкі момант часу (у адрозьненьне ад зьменных такіх тыпаў, як сьпісы, запісы і пад.). У некаторых выпадках значэньне скаляра можа атаясамляцца з лікам. **Скалярным тыпам дадзеных** называецца тып скалярнае зьменнай. Прыкладамі скалярных тыпаў з мовы праграмаваньня Pascal зьяўляюцца `char`, `integer`, `real` і іншыя.
Картаген

**Картаген** (,  або *Karthago* ад фінікійскага *Qart-ḥadašt* — «новае места») — старажытны горад паўночнай Афрыкі, які існаваў на тэрыторыі сёньняшняга Тунісу ў Тунэзіі. У старажытныя часы Картаген быў сталіцай аднайменнай марской і гандлёвай імпэрыі. Жыхароў Картагену называлі пунамі. Пасьля заняпаду імпэрыі Картаген ператварыўся ў рымскі горад. Сёньня Картаген зьяўляецца адным з прадмесьцяў Тунісу. Месца, на якім у 1979 годзе праводзіліся археалягічныя раскопкі, унесена ў сьпіс Сусьветнай спадчыны і штогод прываблівае да сябе шматлікіх турыстаў.

## Геаграфія
Картаген ляжыць на ўзьбярэжжы Міжземнага мора ў адлегласьці 10 кілямэтраў на захадзе ад сёньняшняга Тунісу на поўначы Тунэзіі. Дзякуючы свайму прыдатнаму геаграфічнаму месцазнаходжаньню на Сыцылійскай пратоцы Картаген меў магчымасьць моцнага кантролю над марскім гандлем паміж заходнім і ўсходнім, а таксама паміж паўднёвым і заходнім Міжземным морам. Гэта было самай важнай перадумовай далейшай эканамічнай і ваеннай перавагі гораду і яго дамінантнай ролі ў Міжземнамор’і, а таксама значна далей за ягонымі межамі. Картаген ляжаў на скрыжаваньні важнейшых фінікійскіх гандлёвых шляхоў паміж Левантэ і Гібральтарам. Картаген таксама меў выхад да Тырэнскага мора праз Сыцылію.

Сам горад ляжыць на паўвысьпе, якая на захадзе абмежаваная Туніскае затокай, на поўначы — лягунай Сэбкет Арыяна і на поўдні — Туніскім морам, — стратэгічна надзвычай прыдатнае месцазнаходжаньне, якое дазваляла пры неабходнасьці пасьпяхова вытрымліваць абарону з сушы ў выпадку вайны альбо іншай пагрозы. Пагорак Бірза быў цэнтрам пунічнага, а потым таксама і рымскага Картагену. На поўначы, але ўжо за гарадзкой сьцяной, знаходзіўся рэгіён Магара, які выкарыстоўваўся жыхарамі Картагену ў сельскагаспадарчых мэтах.

## Гісторыя

Картаген быў заснаваны ў 8 ці 9 стагодзьдзі да н. э. фінікійскімі каляністамі з гораду Цір. Пасьля заняпаду фінікійскага ўплыву ў Заходнім Міжземнамор’і Картаген паступова падпарадкоўвае сабе былыя фінікійскія калёніі. Да III стагодзьдзя да н. э. горад становіцца найбуйнейшае дзяржавай з залежнымі тэрыторыямі на поўдні Гішпаніі, поўначы Афрыкі, на Сыцыліі, Сардыніі, Корсыцы.

Пасьля некалькіх войнаў супраць Рыму (*пунічныя войны*) згубіў свае заваёвы ды быў зруйнаваны ў 146 годзе да н. э. Юліюс Цэзар прапанаваў заснаваць на ягоным месцы калёнію. Пасьля заваёвы Паўночнае Афрыкі імпэратарам Бізантыі Юстыніянам, Картаген стаў сталіцай Картагенскага экзархату. Горад канчаткова згубіў сваё значэньне пасьля заваёвы арабамі.

## Вонкавыя спасылкі
Энэргія хваляў

**Энэ́ргія хва́ляў** — экалягічна чыстая, узнаўляемая энэргія, якая выпрацоўваецца ў выніку хваляваньня марской вады. Патэнцыйна ў хвалях схаваная вялізарная колькасьць энэргіі, якая можа ў будучыні стаць адной з асноўных крыніцаў энэргіі для ўсяго чалавецтва. Аднак на цяперашні момант распрацоўка хвалевых энэргетычных наладаў знаходзіцца на ступені досьлденых узораў.

Для хвалевых энэргетычных наладаў (ХЭН), якія выкарыстоўваюцца ў цяперашні час для аўтаномнага спажыўца, магутнасьць ветравага хваляваньня вызначаецца на пагонны мэтар фронту хвалі. Так, пры вышыні хвалі 10 мэтраў і пэрыядзе 15 сэкундаў магутнасьць ХЭН можа дасягаць 2000 кВт/п.м.

У натуральных варунках ветравыя хваляваньні зьяўляюцца нерэгулярнымі і для адзнакі ўдзельнай магутнасьці ХЭН неабходна ведаць доўгатэрміновую статыстыку па вышыні і пэрыядах хваляў.

## Прынцып выпрацоўкі электраэнэргіі

Энэргія хваляў выкарыстоўваецца двума спосабамі: плавучыя плятформы гойдаюцца на хвалях, і гэты рух выкарыстоўваецца для кручэньня турбінаў; налады, у якіх хвалі, што бьюцца аб бераг, праганяюць паветра пад ціскам праз турбіну. Плятформы, што гойдаюцца, працуюць наступным чынам: лінейны генэратар на сталых магнітах (ланцуг сталых магнітаў на 4-х мэтровым стрыжні) прывязаны да якара, які ляжыць на глыбіні каля 30 мэтраў. Медная шпуля, якая ахоплівае стрыжань, замацавана ў паплавок, то бок у шкляны буй, які разам з хвалямі гуляе дагары і дадолу. Шпуля пад час руху перасякае лініі магнітнага поля, і ў ёй узьнікае электрычны ток.
У цяперашні час збудаваныя некалькі досьледна-прамысловых ХЭНаў у Нарвэгіі і Ісьляндыі. У 2002 годзе ўведзеная ў карыстаньне хвалевая досьледная электрастанцыя ў Партугаліі, якая пры ўздзеяньні хваляў вышынёй да 5 мэтраў выпрацоўвае на год 6-10 млн кВт·г. электраэнэргіі. Але ўдзельныя капіталаўкладаньні ў будаўніцтва ХЗН дасягаюць 5000$/кВт, і іх выкарыстаньне ў прамысловых маштабах неэфэктыўна.
Аднак трэба адзначыць, што паводзіны хваляў болей сталыя, а гаматнасць энэргіі ў іх у 50 разоў вышэй чым у ветру. Таму патэнцыял выкарыстаньня энэргіі хваляў вельмі вялікі.

Катэгорыя:Энэргетыка
Смартфон

**Смартфон** ( — «разумны тэлефон») — прылада, якая выконвае функцыі мабільнага тэлефону і кішэнёвага пэрсанальнага кампутара (КПК).

Галоўнай асабліваю рысаю смартфона зьяўляецца наяўнасьць разьвітай апэрацыйнай сыстэмы. Гэта дазваляе практычна неабмежавана пашыраць функцыянальнасьць апаратаў, усталёўваючы праграмы, напісаныя староньнімі вытворцамі праграмнага забесьпячэньня. Смартфоны арыентаваныя на выкарыстаньне ў якасьці прылады галасавой сувязі, гэта зьяўляецца іхняй першачарговай мэтай. А ўжо магчымасьці працы з дадзенымі зьяўляюцца другаснымі. Гэта адрозьнівае іх ад камунікатараў і КПК, галоўны націск пры выкарыстаньні якіх робіцца менавіта на працу з дадзенымі. Падчас працы са смартфонамі часьцей за ўсё выкарыстоўваецца адна рука, у той час калі праца з КПК і камунікатарам патрабуе выкарыстаньня дзьвюх рук. Яшчэ адна асаблівасьць смартфону — наяўнасьць *SIM*-карткі апэратара мабільнае сувязі, безь якой смартфон (у большасьці выпадкаў) працаваць ня будзе.

## Асноўныя вытворцы смартфонаў

*  Acer
*  Alcatel
*  Apple
*  ASUSTeK
*  BlackBerry
*  Casio
*  Dell
*  
*  E-TEN (Glofiish)
*  Fujitsu

*  Garmin
*  GIGABYTE
*  HP
*  HTC
*  Huawei
*  Lenovo
*  LG
*  Meizu
*  Mitac

*  Motorola
*  NEC
*  «Нокія»
*  Palm
*  Panasonic
*  Philips
*  Psion
*  RoverComputers
*  Samsung

*  Sharp
*  Siemens
*  «Соні» (да 2012 Sony Ericsson)
*  T-Mobile
*  Toshiba
*  Viewsonic
*  Vodafone
*  Voxtel
*  ZTE
*  fly

Статыстыка рынка смартфонаў паводле вытворцаў:

Да найбольш распаўсюджаных апэрацыйных сыстэмаў, якія выкарыстоўваюцца смартфонамі, адносяцца:
* *[[Symbian]]*
* *[[Palm OS]]*
* *[[Windows Phone]]/[[Windows Mobile]]*
* *[[Linux]]*
* *[[Android]]*
* *[[iOS]]*
* *[[BlackBerry]]*


Файл:Freerunner02.png|Neo Freerunner
Файл:Treo750.jpg|Palm Treo 750
Файл:All9xxx.jpg|Nokia Communicator 9000, 9110, 9210, 9500
Файл:Can I Has an iPhone.jpg|iPhone
Файл:Cingular 8125 (htc wizard).jpg|HTC Cingular 8125
Файл:O2xda2i.jpg|xda IIi
File:CellPhoneWiki2.png
File:WikiMail.png


## Крыніцы

Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны
1363

## Падзеі
* Вялікі князь Альгерд далучае ўкраінскія землі да Вялікага Княства Літоўскага

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*
Аляксандар Габрыель Дэкан

**Аляксандрэ-Габрыэль Дэкан** (3 сакавіка 1803 — 22 жніўня 1860) — францускі мастак.

Аляксандрэ Габрыэль Дэкан быў вучнем жывапісцаў Аляксандра Дэніса Абеля-дэ-Піажоль і Эжэна Дэлакруа. Дэкан хутка знайшоў свой уласны стыль, аднак ўсё ж такі захаваў у сваіх творах некаторыя асаблівасьці стылю *en pleine air* Эжэна Дэлакруа.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1803 годзе
Катэгорыя:Францускі жывапіс
Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Памерлі 22 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1860 годзе
1360

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Ульрых фон Юнгінгэн, вялікі магістар Тэўтонскага ордэну

* Андрэй Рублёў, рускі іканапісец

## Сьмерці
*
1359

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Оўайн Гліндур, апошні незалежны ўладар Ўэйлзу

## Сьмерці
* 13 лістапада — Іван II, вялікі князь маскоўскі
* 14 лістапада — Рыгор Паляма, праваслаўны багаслоў

## Вонкавыя спасылкі
1357

## Падзеі
* 9 ліпеня — у Празе закладзены Карлаў мост

## Нараджэньні
* 11 красавіка — Жуан I, кароль Партугаліі

## Сьмерці
* 28 траўня — Афансу IV, кароль Партугаліі

## Вонкавыя спасылкі
1356

## Падзеі
* 19 верасьня — ангельцы разьбіваюць французаў ў бітве пры Пуацье

* Казімер III Вялікі надае Ільвову Магдэбурскае права

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1361

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 26 лютага — Вацлаў IV, кароль багемскі і кароль рымлянаў

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1355

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Конрад фон Юнгінгэн, вялікі магістар Тэўтонскага ордэну

## Сьмерці
* 7 студзеня — Інэш дэ Каштру, каханка будучага караля Партугаліі Пэдру I (забітая па загаду ягонага бацькі Афансу IV)

* Стэфан Душан, кароль сэрбскі
1354

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Баязэд I, султан Атаманскае імпэрыі

## Сьмерці
*
1362

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 12 верасьня — Інакенці VI, Папа рымскі

## Вонкавыя спасылкі
1353

## Падзеі
* Джавані Бакачча дапісаў Дэкамэрон

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Сямён Ганарлівы, вялікі князь Маскоўскі

## Вонкавыя спасылкі
1349

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Ўільям Окам, ангельскі філёзаф

## Вонкавыя спасылкі
1347

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 25 сакавіка — Кацярына з Сыены, каталіцкая сьвятая

## Сьмерці
* 11 кастрычніка - Людовік IV Баварскі, імпэратар Сьвятой Рымскай Імпэрыі (нар. у 1282)
* дата невядомая
** Віленскія мучанікі Антон (14 красавіка), Ян (24 красавіка) і Яўстах (13 сьнежня)
** Ўільям Окам, ангельскі філёзаф
1320

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 8 красавіка — Пэдру I, кароль Партугаліі

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1319

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 16 красавіка — Ян II Добры, кароль Францыі

## Сьмерці
* 3 кастрычніка — Дуча ды Буанінсэнья, італьянскі жывапісец

## Вонкавыя спасылкі
1346

## Падзеі
* Стэфан Душан абвясьціў Сэрбскую Імпэрыю

* Тэўтонскі ордэн купіў Эстонію ў Даніі

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1344

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Сімонэ Марціні, італьянскі мастак

## Вонкавыя спасылкі
1343

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Джэфры Чосэр, ангельскі пісьменьнік (прыблізная дата)

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1342

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 24 красавіка — Бэнедыкт XII, Папа рымскі

## Вонкавыя спасылкі
1341

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Гедзімін, вялікі князь Літоўскі

## Вонкавыя спасылкі
1340

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Феафан Грэк, рускі іканапісец

## Сьмерці
* 31 сакавіка — Іван I Каліта, маскоўскі князь

## Вонкавыя спасылкі
1339

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Аляксандар V, антыпапа

## Сьмерці
* 26 траўня — Альдона Гедымінаўна

## Вонкавыя спасылкі
Шакагалізм

**Шакагалізм** — залежнасьць ад шакаляду. Чалавека, залежнага ад шакаляду, можна назваць **шакаголікам**.

## Хімічны склад шакаляду
Шакаляд зьмяшчае рэчывы, да некаторых зь якіх можа узьнікаць залежнасьць. Сярод іх:

* Цукар — шакаляд (у адрозьненьне ад какавы) зьмяшчае шмат цукру.
* Кафэін
* Тэабрамін — розныя віды.
* Анандамін — эндагенны канабіёід, які таксама натуральным чынам прадукуецца чалавечым мозгам.
* Трыптафан — незаменная амінакісьля, папярэднік сэратаніну, важны нэўрамэдыятар, які ўдзельнічае ў рэгуляцыі настрою.
* Фэнілэціламін — эндагенны амфэтамін, які таксама прадукуецца чалавечым мозгам. Часта называюць «хімічнае рэчыва каханьня».

Чалавечы мозг можа прызвычаіцца да рэгулярнага прыёму шакаляду праз роўныя прамежкі часу.

Катэгорыя:Грамадзтва
Катэгорыя:Харчаваньне
1338

## Падзеі
* Эдуард III аб’яўляе сябе каралём Францыі
* Нікамэдыя захоплена Асманскай імпэрыяй
* Амбэрг становіцца сталіцай Обэрпфальца (да 1628 году)
* Парлямэнт Вялікабрытаніі падзелены на верхнюю і ніжнюю палаты

## Нараджэньні
* 21 студзеня — Карл V Мудры, кароль Францыі
* Твртка I Басьнійскі

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1333

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Уладыслаў I Локцік, кароль польскі

* Мікалай V, антыпапа
1336

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* Рыгор XI, Папа рымскі

* Інакенці VII, Папа рымскі

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1335

## Падзеі
* Пачынаецца рэформа Цыстэрыянскага ордэну

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1332

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Ян V Палеоляг, бізантыйскі імпэратар

## Сьмерці
* 13 лютага — Андронік II Палеоляг, бізантыйскі імпэратар
1329

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 7 чэрвеня — Робэрт Брус, кароль шатляндзкі

## Вонкавыя спасылкі
1328

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Антыпапа Бэнэдыкт XIII

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1327

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 21 верасьня — Эдуард II, кароль ангельскі

## Вонкавыя спасылкі
1326

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 3 сакавіка — Іван II, маскоўскі князь

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1325

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 7 студзеня — Дыніш, кароль Партугаліі

* 21 лістапада — Юры III Данілавіч, маскоўскі князь

## Вонкавыя спасылкі
1281

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Рудольф III Габсбург, герцаг аўстрыйскі, кароль багемскі (як Рудольф I) і тытулярны кароль польскі

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1331

## Падзеі
* 8 верасьня — Стэфан Душан абвясьціў сябе каралём Сэрбіі

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1330

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 15 чэрвеня — Эдуард Чорны Прынц, сын Эдуарда III, караля ангельскага

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1280

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 22 жніўня — Мікалай III, Папа рымскі

* 15 лістапада — Альбэрт Вялікі, нямецкі багаслоў

## Вонкавыя спасылкі
Ян I Ольбрахт

**Ян I О́льбрахт** ( 27 сьнежня 1459 у Кракаве — 17 чэрвеня 1501 у Торуні) — кароль польскі (1492—1501).

Ян Ольбрахт быў трэцім сынам і чацьвёртым сярод дзяцей караля Казімера Ягелончыка і ягонай жонкі Альжбеты Габсбург. Верагодна, маці дала яму другое імя — у гонар свайго бацькі, караля Нямеччыны, Чэхіі ды Вугоршчыны Альбрэхта II Габсбурга.

Ад 1467 яго з астатнімі братамі выхоўваў Ян Длугаш. На малога Яна Ольбрахта таксама паўплываў італьянскі гуманіст Філіп Калімах, які гасьцяваў у сталіцы. Праявіў талент да навукі. Дасканала вывучыў польскую мову ды латынь. Прыязна ставіўся да дасягненьняў Сярэднявечча і раньняга Рэнэсансу. Ад 1486 да 1490 быў княскім намесьнікам на Русі. Вызначыўся пры перамозе над татарамі 8 верасьня 1487 году пад Капыстырынам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ягайлавічы
Катэгорыя:Пахаваныя ў Вавэльскай катэдры
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
1277

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 20 траўня — Ян XXI, Папа рымскі
IX стагодзьдзе

**IX стаго́дзьдзе** (**9 стаго́дзьдзе**) доўжылася з 801 па 900 год па Грыгарыянскім календары.

## Галоўныя падзеі й тэндэнцыі
* Народная лаціна пачынае распадацца на асобныя раманскія мовы.
* Невядомыя нагоды прыводзяць да заняпаду клясычнае цывілізацыі майя.
* Праўленьне Караля Вялікага.
* Незьлічоныя набегі вікінгаў у Эўропе.
* Вугорцы прыходзяць на тэрыторыю сучаснае Вугоршчыны.
* 850—875: скандынавы пачынаюць засяляць Ісьляндыю.
* У Італіі некаторыя гарады робяцца незалежнымі рэспублікамі, напрыклад Фарлі ў 889.
* Хрысьціянскае каралеўства Нубія дасягае вяршыні заможнасьці ды ваеннае моцы.
* 862: першая згадка ў летапісах пра Полацак

## Асобы

* Караль Вялікі
* Сьвятыя Кірыла і Мятод
1276

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 10 студзеня — Рыгор X, Папа рымскі

* 22 чэрвеня — Інакенці V, Папа рымскі

* 18 жніўня — Адрыян V, Папа рымскі

## Вонкавыя спасылкі
1275

## Падзеі
* Элеанора дэ Манфор, нявеста валійскага ўладара Лівэліна ап Грыфіда, захопленая ў палон па загаду ангельскага караля Эдуарда I, каб прымусіць Лівэліна прыняць умовы ангельцаў

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
VIII стагодзьдзе

**VIII стаго́дзьдзе** (**8 стаго́дзьдзе**) доўжылася з 701 па 800 год па Грыгарыянскім календары.

## Галоўныя падзеі й тэндэнцыі
* Арабы і бэрбэры захапілі Пірэнэйскі паўвостраў. На зьмену ўладарству візыготаў прыходзяць амаль восем стагодзьдзяў мусульманскае прысутнасьці на паўвостраве.

## Асобы
* Уладары франкаў Караль Мартэл, ягоны сын Піпін Кароткі і ўнук Караль Вялікі
* Алкуін, ангельскі манах і навуковец
* Бэда Вялебны, ангельскі манах, багаслоў і гісторык
* Халіф Гарун аль-Рашыд
Ан Гоф

**Майкл Джозэф** (, па-корнску: *Mighal Josep*), больш вядомы як **Ан Гоф** (па-корнску: *an Gof* альбо *an Gov* — «каваль»; памёр 24 чэрвеня 1497) — адзін з правадыроў Корнскага паўстаньня 1497 году. Гэтае паўстаньне было паднятае ў Лёндане пасьля таго, як ангельскі кароль Генрых VII павысіў падаткі для барацьбы з Шатляндыяй. Корнцы лічылі гэта выключна пытаньнем поўначы, якое іх ня тычылася. Яны прайшлі маршам па Лёндане. Паўстанцы спадзяваліся на падтрымку жыхароў Кенту, дзе адбылося паўстаньне ў 1450 годзе, але іх падтрымлівалі неахвотна. 17 чэрвеня 1497 паўстанцкія сілы былі разьбітыя каралеўскім войскам непадалёк ад ракі Равэнсборн (). Пасьля бітвы Ан Гоф уцёк у Грынвіч, але быў схоплены і кінуты ў Таўэр. Пасьля падаўленьня паўстаньня Ан Гоф пэўны час знаходзіўся пад арыштам у Таўэры, а пасьля быў павешаны разам зь яшчэ адным лідарам паўстанцаў, Томасам Фламанкам. Перад самым пакараньнем Ан Гоф сказаў, што пакідае па сабе «вечнае імя і славу трывалую й неўміручую». Галовы Ан Гофа і Фламанка былі пасьля выстаўленыя на Лёнданскім мосьце.

У 1997 годзе, калі споўнілася 500 год ад часоў паўстаньня, па маршруце паўстанцаў прайшлі ўдзельнікі грамадзкай акцыі «Keskerdh Kernow 500». Ля царквы сьвятога Кевэрна () быў усталяваны помнік, у мясцовасьці Блэкгэт () — мэмарыяльная дошка Ан Гофу і Фламанку.

## Вонкавыя спасылкі
* Майкл Джозэф Ан Гоф «каваль»

Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Павешаныя
Катэгорыя:Памерлі ў Лёндане
Астромічы

**Астро́мічы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Мухаўцу. Цэнтар сельсавету Кобрынскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Знаходзяцца на старой аўтамабільнай дарозе Кобрынь — Менск, за 8 кілямэтраў ад Кобрынскага вайсковага гарадку.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* 1999 год — 832 чалавекі
* 2010 год — 886 чалавек

### Рэлігія
У вёсцы дзее Царква эвангельскіх хрысьціян-баптыстаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гурин Анатолий: Остромичский интернационал Беларусь Сегодня
* Астромічы на мапе Кобрынскага раёну

Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Катэгорыя:Астроміцкі сельсавет
1274

## Падзеі
* Папа Рыгор X рэфармуе сістэму выбараў Папаў, уводзячы канклаў, адмысловае закрытае паседжаньне, падчас якога выбаршчыкі ня маюць стасункаў са зьнешнім сьветам

## Нараджэньні
* 11 ліпеня — Робэрт Брус, кароль шатляндзкі

* Людовік Тулускі, біскуп, каталіцкі сьвяты

## Сьмерці
* 7 сакавіка — Тамаш Аквінат, багаслоў і філёзаф, каталіцкі сьвяты

* 15 ліпеня — Банавэнтура, багаслоў, каталіцкі сьвяты

## Вонкавыя спасылкі
1273

## Падзеі
* 6 сьнежня — Тамаш Аквінскі спыняе працу над Сумаю тэалёгіі, пакінуўшы яе няскончанай, пасьля містычнага досьведу падчас імшы

## Нараджэньні
* Давід VIII, уладар Грузіі

## Сьмерці
*
1272

## Падзеі
* Першыя пісьмовыя згадкі пра крыкет

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 6 жніўня — Стэфан V, кароль вугорскі

## Вонкавыя спасылкі
Язэп Салавей

**Язэ́п Салаве́й** (1879 — 21 студзеня 1926, Вільня) — беларускі нацыянальны дзеяч, журналіст, выдавец, рэдактар.

Перад Першай сусьветнай вайной працаваў рабочым у Вільні. Адзін зь лідэраў беларускага нацыянальнага руху ў акупаванай кайзэраўскімі войскамі Вільні ў 1915—1918 гадах, сябра Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы, Беларускага народнага камітэту, Віленскай беларускай рады. Прафсаюзны актывіст, сябра «Беларускага камітэту ахвярам вайны».

Зь сярэдзіны 1917 да канца 1918 году рэдактар газэты «Гоман». У 1924—1926 гадах быў рэдактарам заходнебеларускае палянафільскае газэты «Грамадзкі Голас».

Аўтар "Успамінаў пра Івана Луцкевіча", выдадзеных у 1920 годзе ў супольным зборніку Іван Луцкевіч, Вільня, 1920 г.

Раптоўна памёр проста на вуліцы каля будынку рэдакцыі 21 студзеня 1926. Менавіта нечаканасьцю сьмерці без афіцыйнай перадачы рэдактарскіх паўнамоцтваў тлумачыцца спыненьне выхаду «Грамадзкага голасу» і перайменаваньня яго ў «Беларускае слова».

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Беларусы ў Летуве
Катэгорыя:Памерлі 21 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1926 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1879 годзе
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Беларускія выдаўцы
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
1271

## Падзеі
* 1 верасьня — скончыліся трохгадовыя (самыя доўгія ў гісторыі) выбары Папы рымскага. Абраны Рыгор X

## Нараджэньні
* 17 верасьня — Вацлаў II, кароль вугорскі і польскі

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Жухаўцы

**Жухаўцы́** — вёска ў Беларусі, каля ракі Мухаўцу. Уваходзяць у склад Астроміцкага сельсавету Кобрынскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Знаходзяцца за 14 кілямэтраў на паўночны ўсход ад Кобрыню.

## Насельніцтва
* 1999 год — 241 чалавек
* 2010 год — 232 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жухаўцы на мапе Астроміцкага сельсавету

Катэгорыя:Астроміцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Бярозна (Берасьцейская вобласьць)

**Бяро́зна** — вёска ў Беларусі, каля ракі Шамятоўкі. Уваходзіць у склад Астроміцкага сельсавету Кобрынскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 192 чалавекі
* 2010 год — 148 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бярозна на мапе Астроміцкага сельсавету

Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Катэгорыя:Астроміцкі сельсавет
Авады

**Авады́** — вёска ў Беларусі, на правым беразе ракі Трасьцяніцы. Уваходзяць у склад Хідрынскага сельсавету Кобрынскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 31 чалавек
* 2010 год — 23 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Авады на мапе Хідрынскага сельсавету

Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Катэгорыя:Хідрынскі сельсавет
Лелікава

**Ле́лікава** (таксама — *Лілі́кава*, *Лылі́куў*) — вёска ў Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Лелікава ўваходзіць у склад Дзівінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 662 чалавекі
* 1999 год — 952 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ніна Марчук: Перазвон у iмя мiру, веры, надзеi i шчасця (*Брэсцкі кур’ер*)
* Лелікава на мапе Дзівінскага сельсавету

Катэгорыя:Дзівінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Мухаўлокі

**Мухаўло́кі** — вёска ў Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Мухаўлокі ўваходзяць у склад Астроміцкага сельсавету.

Недалёка ад вёскі Мухаўлокі зьліваецца рака Мухавец з Дняпроўска-Бужанскім каналам.

## Насельніцтва
* 2010 год — 35 чалавек
* 1999 год — 62 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мухаўлокі на мапе Астроміцкага сельсавету

Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Катэгорыя:Астроміцкі сельсавет
Гірск

**Гірск** () — вёска ў Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Гірск уваходзіць у склад Кіселявецкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 139 чалавек
* 1999 год — 253 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гірск на мапе Кіселявецкага сельсавету

Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Катэгорыя:Кіселявецкі сельсавет
Барысава (Берасьцейская вобласьць)

**Бары́сава** — вёска ў Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці, на шашы  (), за 4 км на поўдзень ад Кобрыню, 47 км ад Берасьця. Барысава ўваходзіць у склад Кіселявецкага сельсавету.

## Гісторыя
* 1563: сяло Барысавічы, дзе жылі зямяне Барысаўцы знаходзілася каля Кобрыню.
* 1890: вёска Балоцкай воласьці Кобрынскага павету Гарадзенскай губэрні, у ёй налічвалася 238 дзесяцін зямлі. Побач знаходзіліся аднайменныя: пасёлак — 245 дзесясін зямлі (разам з в. Замосьце і пас. Кісялёўцы) і маёнтак, уладаньне Восіпа Віткоўскага, 156 дзесясін зямлі.
* 1897: 32 двары, 241 жыхар, меліся хлебазапасны магазін, ветраны млын, піцейная ўстанова. Маёнтак налічваў 15 жыхароў.
* 1905: вёска (351 жыхар) і маёнтак (6 жыхароў). 
* 1911: вёска налічвала 318 жыхароў.
* 1921: у складзе міжваеннай Польшчы, у Блоцкай (Балоцкай) гміне Кобрынскага павету Палескага ваяводзтва, 19 двароў, 150 жыхароў, працавала школа; фальварак – 1 двор, 12 жыхароў.
* 1939: у складзе Беларускай ССР
* 15 студзеня 1940: у Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці 
* 12 кастрычніка 1940 — 16 ліпеня 1954: у Хідрынскім сельсавеце
* 1940: 50 двароў 301 жыхар, дзейнічаў цагельны завод (6 рабочых, 200 тыс. цаглін за сэзон)
* 1941—1945: у Вялiкую Айчынную вайну Барысава акупавана нямецкімі войскамі з чэрвеня 1941 году да ліпеня 1944 году
* 1999: 179 гаспадарак, 460 жыхароў, у складзе калгасу «Новы шлях» (з 2004 «Магдалінскі»; цэнтар — в. Магдалін). Працуе пачатковая школа.

## Насельніцтва
* 2010 год — 432 чалавекі
* 2005 год — 187 двароў, 492 чалавекі
* 1999 год — 454 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Барысава на мапе Кіселявецкага сельсавету

Катэгорыя:Кіселявецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Руховічы

**Рухо́вічы** (таксама — *Рухаві́чы*, *Рухо́вічэ*) — вёска ў Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Руховічы ўваходзяць у склад Дзівінскага сельсавету. За 14 км на паўднёвы ўсход ад гораду і чыгуначнай станцыі Кобрынь, 59 км ад Берасьця. На аўтадарозе Кобрынь — Дзівін.

## Гісторыя
У 1563 годзе Руховічы — сяло ў Кобрынскай эканоміі ВКЛ, 11 валок зямлі. У 1597 годзе сяло Сялецкага войтаўства той жа эканоміі. У 1747 годзе Руховічы — маёнтак у Кобрынскім ключы аднайменнай эканоміі, межаваў з маёнткам Луцкага езуіцкага калегіюму Балоты. Пасьля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у складзе Расейскай імпэрыі, у Кобрынскім павеце, з 1801 году ў Гарадзенскай губэрні. Вёска Руховічы пазначана на мапе 1886 году. У 1897 годзе вёска ў Блоцкай (Балоцкай) воласьці, 59 двароў 395 жыхароў, 1649 дзесяцін зямлі (на 1890), працавала хлебазапасная крама. У 1905 годзе — 512 жыхароў. У 1911 годзе — 446 жыхароў. З 1921 году ў складзе Польшчы, у Блоцкай (Балоцкай) гміне Кобрынскага павету Палескага ваяводзтва, у вёсцы налічвалася 77 дамоў, 398 жыхароў. У 1930-я гады мелася школа. З 1939 году ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 году ў Дзівінскім раёне Берасьцейскай вобласьці, з 12 кастрычніка 1940 году да 30 кастрычніка 1959 году ў Хабовіцкім сельсавеце, з 8 жніўня 1959 году ў Кобрынскім раёне. У 1940 годзе вёска, 106 двароў, 452 жыхары, дзейнічала пачатковая школа. У Вялікую Айчынную вайну акупавана нямецкімі захопнікамі з чэрвеня 1941 году да ліпеня 1944 году. У 1950 годзе 35 гаспадарак аб’ядналіся ў калгас імя Жданава (старшыня Ю. Лазарчук). Паводле перапісу 1959 году Руховічы налічвалі 314 жыхароў, у 1970 годзе — 451 жыхара (на тэрыторыі Кіселявецкага сельсавету). У 1999 годзе ў вёсцы налічвалася 96 гаспадарак, 225 жыхароў, у складзе калгасу імя Кутузава (з 2004 году СВК «Кутузаўскі»; цэнтар — вёска Хабовічы). Ёсьць крама, клюб.

## Насельніцтва
* 2010 год — 180 чалавек
* 2005 год — 80 гаспадарак, 198 жыхароў
* 1999 год — 231 чалавек

## Выхадцы
У Руховічах нарадзіўся і жыў мясцовы паэт Васіль Лазарчук (1912—1996).

## Крыніцы

## Літаратура
* Памяць: Кобрынскі раён. Мінск: БЕЛТА, 2002.

## Вонкавыя спасылкі
* Руховічы на мапе Дзівінскага сельсавету

Катэгорыя:Дзівінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Арэхаўскі (Берасьцейская вобласьць)

**Арэ́хаўскі** () — пасёлак у Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Дзівінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 880 чалавек
* 1999 год — 1101 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* пасёлак Арэхаўскі на мапе Дзівінскага сельсавету

Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Катэгорыя:Дзівінскі сельсавет
Ор (Беларусь)

**Ор** — хутар у Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Дзівінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 6 чалавек
* 2010 год — 3 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Хутар Ор на мапе Дзівінскага сельсавету

Катэгорыя:Дзівінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Ізабелін (Берасьцейская вобласьць)

**Ізабе́лін** — вёска ў Беларусі, каля каналу Боны. Уваходзіць у склад Хідрынскага сельсавету Кобрынскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Знаходзіцца за 14 км на паўднёвы ўсход ад гораду і чыгуначнай станцыі Кобрыня, за 56 км ад Берасьця, на аўтамабільнай дарозе Кобрынь — Дзівін.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
У 1563 годзе ўпамінаецца як Гварычы — сяло ў Кобрынскай эканоміі Вялікага Княства Літоўскага, 11 валок зямлі. У 1629 годзе ўпамінаецца зямянін Мікалай Вырыкоўскі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Ізабелін апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыяй, у Кобрынскім павеце, з 1801 году ў Гарадзенскай губэрні. У 1890 годзе Ізабелін — маёнтак (уладаньне Э. Выржыкоўскага) у Блоцкай (Балоцкай) воласьці, 362 дзесяціны зямлі.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Ізабелін занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ізабелін абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, у Берасьцейскі павет («падраён») Баранавіцкага раёну. Паводле Рыскай мірнай дамовы 1921 году Ізабелін апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Блоцкай (Балоцкай) гміне Кобрынскага павету Палескага ваяводзтва, незаселены (на 1921 год).

У 1939 годзе Ізабелін увайшоў у БССР. На 1940 год тут існавалі хутары, 11 двароў. У нямецка-савецкую вайну Ізабелін акупавалі нямецкія захопнікі з чэрвеня 1941 году да ліпеня 1944 году.

На 1999 год ў Ізабеліне было 33 гаспадаркі, у складзе калгасу «Зара» (з 2004 году СВК «Узыходзячая зара»; цэнтар — вёска Хідры), працавала крама. На 2005 год — 34 гаспадаркі.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1905 год — 16 чал.; 1940 год — 38 чал.; 1970 год — 118 чал.; 1999 год — 69 чал.
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 65 чал.; 2010 год — 48 чал.
 
## Славутасьці
З паўночнага ўсходу ад вёскі захаваўся парк былой сядзібы Вырыкоўскіх, прасочваецца яго плян.

## Крыніцы

## Літаратура
* Памяць: Кобрынскі раён. Мінск: БЕЛТА, 2002.

## Вонкавыя спасылкі
* Ізабелін на мапе Хідрынскага сельсавету

Катэгорыя:Хідрынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Каташы

**Каташы́** — вёска ў Беларусі, каля ракі Трасьцяніцы. Уваходзяць у склад Хідрынскага сельсавету Кобрынскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 206 чалавек
* 2010 год — 196 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Каташы на мапе Хідрынскага сельсавету

Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Катэгорыя:Хідрынскі сельсавет
Хідры (Кобрынскі раён)

**Хі́дры** (таксама — *Хы́дрэ*) — вёска ў Беларусі, на канале Боне. Цэнтар сельсавету Кобрынскага раёну Берасьцейскай вобласьці. 

## Насельніцтва
* 1999 год — 799 чалавек
* 2010 год — 755 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Хідры на мапе Хідрынскага сельсавету
* 

Катэгорыя:Хідрынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Барысаўка (Берасьцейская вобласьць)

**Бары́саўка** — вёска ў Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Барысаўка ўваходзіць у склад Дзівінскага сельсавету.

## Гісторыя
26 чэрвеня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Восаўскага ў склад Дзівінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 164 чалавекі
* 1999 год — 292 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Барысаўка на мапе Восаўскага сельсавету

Катэгорыя:Дзівінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Бухавічы

**Бу́хавічы** (сучасная назва — *Бухо́вічы*) — вёска ў Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Бухавічы ўваходзяць у склад Бухавіцкага сельсавету і зьяўляюцца яго цэнтрам.

## Насельніцтва
* 1999 год — 361 чалавек
* 2010 год — 383 чалавекі

## Славутасьці
У 1674 годзе ў Бухавічах была пабудаваная Пакроўская царква.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 126—127

## Вонкавыя спасылкі

* Бухавічы на мапе Бухавіцкага сельсавету
* https://globustut.by/buhovichi/church_gallery.htm  на Глёбусе Беларусі
* Бухавічы, здымкі на radzima.org

Катэгорыя:Бухавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Кобрынскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі