Заблудаў

**Заблудаў** () — места ў Польшчы, на рацэ Рудні. Цэнтар меска-сельскай гміны Беластоцкага павету Падляскага ваяводзтва. Насельніцтва на 2008 год — 2452 чалавекі. Знаходзіцца за 20 км на поўдзень ад Беластоку.

Заблудаў — магдэбурскае места і колішняя сталіца графства на мяжы гістарычных Гарадзеншчыны (частка Троччыны) і Падляшша, на этнічнай тэрыторыі беларусаў. У 1568—1570 гадох тут дзеяла друкарня, у якой Іван Федаровіч і Пётар Мсьціславец выдалі Эвангельле навучальнае і Псалтыр. Да нашага часу захаваліся збудаваныя ў стылі клясыцызму Прачысьценская царква, касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла, капліцы Сьвятой Марыі Магдалены і Сьвятога Роха, помнікі архітэктуры XIX ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся палац Радзівілаў (барока, XVIII ст.), зруйнаваны расейскімі ўладамі, і драўляная сынагога (барока, XVII ст.), спаленая нацыстамі 24 чэрвеня 1941 году.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Заблудаў узьнік у час засяленьня Блудаўскай пушчы. З 1513 году ён уваходзіў у склад Падляскага ваяводзтва або, паводле іншых зьвестак, у склад Гарадзенскага павету Троцкага ваяводзтва. У 1553 годзе места знаходзілася ў валоданьні Хадкевічаў, тут дзеяў касьцёл, праводзіліся кірмашы. Пазьней яно атрымала Магдэбурскае права.

У 1563 годзе Рыгор Хадкевіч заснаваў у Заблудаве Прачысьценскую царкву. У 1568—1570 гадох у месьце дзеяла Заблудаўская друкарня, заснаваная І. Фёдаравым і П. Мсьціслаўцам. У XVI стагодзьдзі тут пачалі сяліцца жыды і шаляндзкія эмігранты (шкоты). У 1598 годзе Заблудаў перайшоў у валоданьне біржанска-дубінкаўскай галіны роду Радзівілаў, пры якіх ператварыўся ў значны асяродак Рэфармацыі. 7 красавіка 1654 году места атрымала герб *«у блакітным полі срэбны алень, паміж рагамі якога срэбны герб „Касьцеша“, на алені залатая гунька з чорным аднагаловым арлом»*. Пад 1659 годам ўпершыню ўпамінаецца Заблудаўскі Прачысьценскі манастыр. У другой палове XVII стагодзьдзя пры манастыры дзеялі школа, бібліятэка і шпіталь. У 1695—1744 гадох места знаходзілася ў складзе Нойбурскіх маёнткаў. Зь сярэдзіны XVIII стагодзьдзя Заблудаўскі манастыр пачаў занепадаць (скасаваны ў 1824 годзе).

Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Заблудава ліцьвінамі: у матрыкуле Каралявецкага ўнівэрсытэту пад 1702 годам значыцца *Kopiewicz Vladislav., Sabludov. Lithuan.*

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Заблудаў апынуўся ў складзе Прусіі, у Беластоцкім дэпартамэнце. У 1807 годзе згодна з Тыльзіцкай мірнай дамовай паміж Расеяй і Францыяй — у складзе Расейскай імпэрыі, у Беластоцкім павеце Гарадзенскай губэрні. Статус паселішча панізілі да мястэчка.

У 1824 годзе спыніў існаваньне Заблудаўскі манастыр. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў расейскія ўлады канфіскавалі сядзібу, якую ў 1856 годзе выкупілі абшарнікі Крузэнштэрны. У 2-й палове XIX ст. апошнія зруйнавалі палац Радзівілаў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Заблудаў занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Заблудаў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Заблудаў апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У лістападзе 1939 году Заблудаў увайшоў у склад БССР, дзе ў 1940 годзе стаў цэнтрам раёну Беластоцкай вобласьці. З чэрвеня 1941 да верасьня 1944 году Заблудаў знаходзіўся пад акупацыяй Трэцяга Райху. У 1942 годзе ў лягеры сьмерці Трэблінцы нацысты зьнішчылі жыдоўскую супольнасьць места (каля 1,4 тыс. чал.). 16 жніўня 1945 году ўлады СССР перадалі Заблудаў Польскай Народнай Рэспубліцы. У 1965 годзе ў месьце адбыўся Заблудаўскі цуд.


Zabłudaŭ, Pračyścienskaja. Заблудаў, Прачысьценская (1915-18).jpg|Царква, 1915—1918 гг.
Zabłudaŭ, Rynak, Pračyścienskaja. Заблудаў, Рынак, Прачысьценская (1918-39).jpg|Рынак і царква, да 1939 г.
Zabłudaŭ, Biełastockaja. Заблудаў, Беластоцкая (1918-39).jpg|Беластоцкая вуліца, 
Zabłudaŭ, Suraskaja. Заблудаў, Сураская (1918-39).jpg|Сураская вуліца, да 1939 г.


Zabłudaŭ, Rynak, Kramy. Заблудаў, Рынак, Крамы (1935-39).jpg|Крамы на Рынку, да 1939 г.
Zabłudaŭskaja synagoga. Заблудаўская сынагога (1907).jpg|Сынагога, 1907 г.
Zabłudaŭskaja synagoga. Заблудаўская сынагога (1918-39).jpg|Сынагога, да 1939 г.
Zabłudaŭskaja synagoga. Заблудаўская сынагога (1918-39) (2).jpg|Інтэр’ер сынагогі, да 1939 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1895 год — 4 тыс. чал., зь якіх 2,5 тыс. юдэяў
* **XXI стагодзьдзе**: 2008 год — 2452 чал.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Капліца могілкавая Сьвятой Марыі Магдалены (1848)
* Капліца могілкавая Сьвятога Роха (1850)
* Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (1805—1840)
* Могілкі: старыя каталіцкія, хрысьціянскія, юдэйскія
* Парк (2-я палова XIX ст.)
* Царква Прачыстай Багародзіцы (1847—1855)

### Страчаная спадчына
* Палац Радзівілаў (XVIII ст.)
* Сынагога (XVII ст.)
* Сядзіба Крузэнштэрнаў (2-я палова XIX ст.)

## Галерэя

Zabludow - Cerkiew p.w. Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny.jpg|Царква Прачыстай Багародзіцы
Cerkiew w Zabludowie wnetrze.jpg|Інтэр’ер царквы
Zabłudów kaplica cmentarna św. Marii Magdaleny 1.JPG|Капліца Марыі Магдалены
Kosciol w Zabludowie front.jpg|Касьцёл Сьвятых Пятра і Паўла

Zabludow - Kaplica p.w. św. Rocha.jpg|Капліца Сьвятога Роха
Zabludow - Kaplica p.w. św. Rocha - Wnetrze.jpg|Інтэр’ер капліцы
Podlaskie - Zabłudów - Zabłudów - Św. Rocha - cmentarz św. Rocha - Brama.JPG|Брама каталіцкіх могілак
Podlaskie - Zabłudów - Zabłudów - Mickiewicza - Park - Scena.JPG|Парк


## Асобы
* Грынь Івановіч (XVI ст.) — беларускі друкар і гравёр

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 


Катэгорыя:Беластоцкі павет
Катэгорыя:Населеныя пункты БССР, якія страцілі статус райцэнтру
Катэгорыя:Гміна Заблудаў