open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іянічныя астравы

**Іянічныя (Іянійскія) астравы** () — група астравоў у заходняй і паўднёва-заходняй частцы Грэцыі. Сваю назву астравы атрымалі ад аднайменнага мора, якое абмывае берагі астравоў у сваёй усходняй частцы. Уваходзіць у аднайменную пэрыфэрыю. Гэтыя астравы таксама часта называюць «Сям’ю Астравамі», хоць акрамя сямі асноўных існуе мноства невялікіх астраўкоў. У сьпіс асноўных астравоў уваходзяць (з поўначы на поўдзень):

* Керкіра (таксама вядомы як Корфу)
* Паксас
* Лефкас
* Ітака
* Кефалінія
* Закінф
* Кітыра (адносіцца да пэрыфэрыі Атыка)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Bory de St. Vincent, «Hist. et description des î les J.» (П., 1823);
* Davy, «The J. under British Protection» (Л., 1851);
* Davy, «Storia delle isole J. sotto il reggimento dei republicain francesi» (Лондон, 1860);
* Fr. Lenormant, «Le gouvernement des iles J.» (Париж, 1861);
* Lunsi, «Della condizione politica delle is o le J. sotto il dominio veneto» (Вен., 1858); «Della republica settinsulare» (Болонья, 1863): Pauthier, «Les îles J. pendant l’occupation franç aise et le protectorat angl.» (т. же, 1863);
* Ansted. «The J. I.» (Л., 1863); Riemann (Recherches arch éologiques sur les î les J." (П., 1879—1880);
* Μαυροιάννις, « Ίστορία των ΄ισνίων νήσων. 1797—1815» (1889).

## Вонкавыя спасылкі
* Онлайн-путеводитель по островам  

*

Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Генадзь Удавенка

**Генадзь Ёсіфавіч Удавенка** (22 чэрвеня 1931, Крывы Рог, УССР — 12 лютага 2013, Кіеў, Украіна) — украінскі дыплямат і палітык, народны дэпутат Украіны 3-га й 4-га скліканьняў. Быў міністрам замежных справаў Украіны, старшынёй Народнага Руху Ўкраіны (з 1999 па 2003 г.), 52-м прэзыдэнтам Генэральнай Асамблеі ААН, членам Савета прэзыдэнтаў Генэральнай Асамблеі ААН. Пастаянны прадстаўнік Украіны пры ААН.

## Біяграфія
Дзяцінства. Моладзь. Сям’я
22.06.1931 г. нар. (Крывы Рог); украінскі; бацька Ёсіп Пятровіч (1900—1978) — горны інжынер; маці Марыя Максымаўна (1888—1973) — хатняя гаспадыня; жонка Бутэнка Дзіна Рыгораўна — былы начальнік цяплічнага камбіната ВДНГ УССР; дачка Алена (1954) — навуковы супрацоўнік Кіева-Пячэрскага запаведніка.

адукацыя
Кіеўскага ўнівэрсытэта ім Т. Шаўчэнка, факультэт міжнародных адносін (1954), гісторык-міжнароднік; асьпірантуру Ўкраінскага НДЗІ эканомікі й арганізацыі сельскай гаспадаркі (1958—1959).

Праца ў галіне сельскай гаспадаркі (1952—1959)
1952—1955 — сакратар міністра, сакратар калегіі Міністэрства прамысловасьці будаўнічых матэрыялаў УССР.

1955—1958 — загадчык («трыццацітысячнік»), калгаса ім. Дзяржынскага, пас Дамантаўка Сквірскага р-на Кіеўскай вобл.

1958—1959 — асьпірант Украінскага НДЗІ эканомікі й арганізацыі сельскай гаспадаркі, Кіеў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пахаваныя на Байкавых могілках
Кефалінія

**Кефалінія** або **Кефалонія** (;  альбо Κεφαλονιά;  альбо — Cephallenia, Cephallania, Cephallonia, Kefallinia, Kefallonia) — найбольшы з Іянічных астравоў.

Востраў атрымаў назву ад міталягічнага героя Кефала (Цэфалуса) (Cephalus), па іншай вэрсіі — назва азначае «востраў з галавой» і зьвязана з назвай скалы Кефалус. Праліў Ітакі аддзяляе Кефалінію ад вострава Ітака. Найвышэйшая кропка — гара Энос вышынёй 1627 мэтроў. Самы вялікі горад і адміністрацыйны цэнтар — Аргастоліён (таксама Аргастолі). Вотраў знаходзіцца ў сэйсьмічна небясьпечнай зоне.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Іянічныя астравы
Катэгорыя:Астравы Іянічнага мора
Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты Грэцыі
Аляксандар Даўжэнка

**Алякса́ндар Пятро́віч Даўжэ́нка** (, ; 11 верасьня 1894, хутар Уюнішча, Чарнігаўская губэрня, Расейская імпэрыя, цяпер Чарнігаўская вобласьць Украіны — 25 лістапада 1956, пасёлак Перадзелкіна, Маскоўская вобласьць, РСФСР) — украінскі кінарэжысэр, пісьменьнік. Заслужаны дзеяч мастацтва Ўкраіны (1939), народны артыст Расеі (1950).

У 1957 годзе імем названа кінастудыя імя А. Даўжэнкі.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Глухаўскі настаўніцкі інстытут (1914). Вучыўся ва Ўкраінскай акадэміі мастацтва ў Кіеве (1917—1919). У 1926—1928 гадах працаваў на Адэскай кінафабрыцы, у 1929—1941 гадах — на Кіеўскай студыі мастацкіх фільмаў, з 1946 году — на «Масьфільме».

## Творчасьць
Сярод фільмаў: *Сумка дыпкур’ера* (1927), *Зьвяні-гара* (1928), *Арсенал* (1929), *Зямля* (1930), *Іван* (1932), *Аэраград* (1935), *Шчорс* (1939), *Мічурын* (1949); дакумэнтальныя *Бітва за нашу Савецкую Ўкраіну* (1943) і *Перамога на Правабярэжнай Украіне* (1945, разам зь Ю. Сонцавай). Фільмы А. Даўжэнкі філязафічныя, рамантычна прыўзьнятыя, паэтычныя, зь метафарычнасьцю кінамовы, блізкія да традыцый украінскага фальклёру. Аўтар апавяданьняў («Маці», «Перад боем», «Перамога» і інш.), аўтабіяграфічнай аповесьці «Зачараваная Дзясна» (выд. 1957), кінааповесьцей *Аповесьць палымяных гадоў* (1944—45), *Паэма пра мора* (1956).

Фільм *Зямля* ўвайшоў у сьпіс 12 лепшых фільмаў усіх часоў і народаў па вэрсыі Сусьветнай выставы 1958 году ў Бруселі.

## Прэміі і ўзнагароды
* Дзяржаўныя прэміі СССР (1941, 1949);
* Ленінская прэмія (1959, пасьмяротна).

Катэгорыя:Украінскія кінарэжысэры
Відзегірд

**Відзегірд**, **Віцігерд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Відгерд або Віткард (Widgerd, Vuitcardus) і Гірдвід або Гертвід (Gyrdvid, Gertwidus) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) паходзіць ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'). Такім парадкам, імя Відзігірд азначае «моцнасьць аховы» (тое ж, што і Гердывід).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *zcu Wydegirden… von Wydegirden bes czu [[Кернаў|Kernow]]… vndir Widegirden* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *Anna alia Uuitigerdowa* (1442 год).

## Глядзіце таксама
* Від
* Герд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Закінт

**За́кінт** () — грэцкі востраў і адміністрацыйная адзінка, частка Іянічных астравоў. Востраў вядомы са старажытных часоў, згадваецца ў Адысеі. Назва падыходзіць ад Закінту, сыну Дардану, легендарнага важака Аркадыі.

## Геаграфія
Сталіца вострава — горад Закінтас, з насельніцтвам 15 000 чалавек. Плошча — 409 км²; агульнае насельніцтва — звыш 38.000 жыхароў паводле перапісу 2011 году. Лінія ўзьбярэжжа — 123 км. Даўжыня вострава — 40 км; шырыня — 20 км. Найвышэйшы пункт — гара Врахіянас, вышынёй 758 мэтраў.

## Гісторыя
Лічыцца, што арыгінальная назва востраву магла быць Ірые, а назву Закінт () ён атрымаў, бо быў заселены Закінтам, сынам Дардану з Псофісу ў Аркадыі. Фукідыд піша, што востраў засялілі ахейцы з Пэляпанэсу ў другім тысячагодзьдзі да н. э. Паводле традыцый, горад стварыў калёнію Сагунта ў супрацоўніцтве з рутуламі з Ардэі, як лічаць, да Траянскай вайны. У сьпісе караблёў у Іліядзе Закінт згадваецца як адна з тэрыторый-удзельніц узначаленай Адысэем экспэдыцыі супраць Троі. Паводле Герадоту, жыхары востраву варожа ставіліся да ўраджэнцаў Ляконіі і ўцекачоў са Спарты, якія прытуліліся на востраве.

Падчас Пэляпанэскай вайны Закінт быў саюзьнікам Атэнаў. У 430 годзе да н. э. Спарта атакавала горад; пазьней Атэны выкарыстоўвалі востраў як марскую базу для экспэдыцыі ў Пілас.

## Эканоміка і клімат
Густая расліннасьць з урадлівымі раўнінамі на поўдні і гарамі на захадзе. Клімат — міжземнаморскі.

Вырабляюць аліўкавы алей. Вырошчваюць салодкі вінаград, з якога робяць разынкі Закінту, апэльсіны і лімоны. Аэрапорт Дыянісас Салямос працуе на паўднёвым захадзе востраву; у гэтай жа зоне знаходзіцца Нацыянальны марскі запаведнік Закінт, дзе жывуць чарапахі *Caretta Caretta*, якія лічыцца відам пад пагрозай выміраньня і сустракаюцца пераважна ў бухце Ляганас.

## Вядомыя асобы
* Дыянісас Салямас — грэчаскі паэт XIX ст., аўтар нацыянальнага гімна Грэцыі
* Яніс Фокас
* Уга Фоскаля
* Андрэас Кальвас.

## Славутасьці
Бухта Наважыа, мыс Скінары і Сіняя Пячора.

На гарыстым баку востраву, з Анафонтрыі адкрываецца цудоўны краявід з кляштарам.

У горнай вёсцы Кэры, на поўдні, стаіць маяк.

Найлепшымі пляжамі лічацца Порта Ліміёнас, Порта Вромі і Порта Зора.

Крыніцы ў даліне бухты Чэры.

## Землятрусы
За гісторыю вострава адбыліся шматлікія землятрусы. Адзін з першых — у 1840 годзе, пасьля ў 1873, 1876 гадах. У 1893 годзе адбыўся асабліва моцны землятрус, якому папярэднічаў шэраг слабейшых штуршкоў, а ў наступныя два дні пасьля землятрусу яны паўтараліся.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Іянічныя астравы
Катэгорыя:Астравы Іянічнага мора
Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты Грэцыі
Кітыра

**Кі́тыра** () — грэцкі востраў, уваходзіць у склад Іянічных астравоў. Кітыра лічыцца адным з галоўных культавых цэнтраў Афрадыты, па назьве востраву ўтворана адна з эпіклесаў Афрадыты — Кітэрыя (Κυθέρεια). Плошча востраву — 277,746 квадратных кілямэтраў. Адносіцца да аднайменнай супольнасьці ў пэрыферыйнай адзінцы востраву ў пэрыфэрыі Атыка. Насельніцтва — 3973 жыхары паводле перапісу 2011 году.

У пэрыяд франкакратыі быў вядомы як **Чэрыга** ().

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Іянічныя астравы
Катэгорыя:Астравы Іянічнага мора
Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты Грэцыі
Урыка

**Урыка** (*Урка*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Урых (Urich) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ур- (ор-) (імёны ліцьвінаў Урвік, Урліх, Урман; германскія імёны Urwick, Urlich, Urmann) паходзіць ад гоцкага *urus 'тур'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Урко… [[Радунь]]цы* (1444 год); *homines… Vryko Paczewicz* (27 красавіка 1515 году); *учтивы Урко Офанасовичъ* (22—23 лістапада 1578 году).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сунела

**Сунела** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Суніла (Sunilo, Sunila) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сун- (-сон-) (імёны ліцьвінаў Сунгард, Сунігайла, Сонгуць; германскія імёны Sungart, Sunigelo, Sunegod) паходзіць ад гоцкага sunja 'праўда', sunis 'сапраўдны'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *terra Svnyelowsczyna* (1500 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Паксас

**Паксі́** ці **Па́ксас** () — самы малы з сямі асноўных астравоў Іянічных астравоў. Фактычна, у Грэцыі пад назвай *Паксас* разумеюць некалькі астравоў, найбольшы зь якіх — Паксас (Паксі), а меньшы, бліжэйшы востраў, вядомы сваімі вінамі і берагамі з пяску — Андыпаксі, а таксама шэраг іншых астраўкоў.

## Міталёгія

Згодна з грэцкай мііталёгіі, Пасэйдон стварыў гэты востраў, ударыўшы востраў Корфу сваім трызубцам, для таго, каб у яго і яго жонкі Амфітрыты зьявілася ціхае спакойнае месца для адпачынку.

У сачыненьні Плутарха «Аб заняпадзе аракулаў» гаворыцца, як аднойчы ля вострава Паксас трапіў у штыль грэцкі карабель, які кіраваўся ў Італію. З выспы пачуўся гучны голас, які клікаў стырніка карабля, якога звалі Тамуз. Калі стырнік адгукнуўся, голас сказаў, каб ён, апынуўшыся насупраць Паладэсу (месцазнаходжаньне якога навукоўцамі не выяўлена), абвясьціў, што вялікі Пан памёр (Πὰν ὁ μέγας τέθνηκε’). Калі кормчы зрабіў гэта, то пачуў у адказ гаротныя крыкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Іянічныя астравы
Катэгорыя:Астравы Іянічнага мора
Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Судымуд

**Судымуд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Сутмода (Sutmodis) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова суд- (сут-) (імёны ліцьвінаў Судзіла, Судар, Сутарт; германскія імёны Sudila, Suderus, Sutardus) паходзіць ад гоцкага sauþa 'вобраз' або ад стараісьляндзкага sudhr 'поўдзень', а аснова -мод- (-мот-, -мут-) (імёны ліцьвінаў Мотар, Мутаўт, Эймут; германскія імёны Motar, Muotolt, Eimuot) — ад гоцкага moþs '(баявы) дух, лютасьць, адвага'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *nos… [[Судзімонт (імя)|Svdvmvnth]] [[Рымавід (імя)|Rymowydowicz]] et Myszko germanus eius… ego Svdymvd Rymowidovicz… ego Myszko frater Svdymud* (1460 год).

## Глядзіце таксама
* Суда
* Мут

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тожабеларус

**«То́жабеларус» або «тожэбеларус», «тоже бѣлорусъ»** () — палітычны цэтлік, якім звычайна пазначаюць людзей, якія лічаць сябе беларусамі ў значэньні «грамадзянін Беларусі**»**, але не падзяляюць такія нацыянальныя каштоўнасьці, як беларуская мова, самасьвядомасьць, у рэдкіх выпадках — і нацыянальныя сымбалі. Яскравы маркер — прынцыповая размова на расейскай мове, нежаданьне вучыць беларускую, трансьлітарацыя свайго імя і прозьвішча праз расейскую мову або перакладам на ангельскую. «Тожабеларусы» ставяць іншыя народы, іхнія інтарэсы і культуру вышэй за свае, а таму хутка асымілююцца. Цэтлік стаў распаўсюджвацца пасьля пратэстаў 2020 году, асабліва ў сацыяльных сетках.

## Гісторыя
Адным зь першых яго ўжыў пісьменьнік Максім Гарэцкі яшчэ ў 1914 годзе ў сваім эсэ «Развагі і думкі» ў значэньні «маласьвядомы» і «несумленны». Прычым у сваіх тэкстах тэрмін ён запісвае выключна па-расейску ў дарэформавым правапісе, з уласьцівымі для расейскай і адсутнымі ў беларускай мове літарамі «ѣ» і «ъ». Гэты ж выраз сустракаўся і ў Янкі Купалы, Францішка Аляхновіча, Гаўрылы Гарэцкага.

## Розьніца між «тожабеларусам» і «ябацькам»
Тэрмін «тожебеларус» нятоесны тэрміну «ябацька» (прыхільнік рэжыму Лукашэнкі) — такі чалавек можа быць прыхільнікам вольнай і дэмакратычнай Беларусі, але пры гэтым ня бачыць яе беларускай. Звычайна «тожабеларусы» выступаюць супраць рэзкай беларусізацыі і лічаць, што ў Беларусі павінны быць дзьве дзяржаўныя мовы або расейская мова павінна мець афіцыйны статус. У той жа час «тожабеларусы» могуць быць і прыхільнікамі саюзу з Расеяй, нават яе падтрымліваць у вайне з Украінай.

У той жа час «ябацька» можа быць шчырым беларусам, які ганарыцца сваёй культурай, мовай і хоча захаваньня самастойнасьці краіны, але пры гэтым зь нейкіх іншых меркаваньняў падтрымлівае рэжым Лукашэнкі.

## Глядзіце таксама
* Змагар — у нечым супрацьлегласьць «тожебеларуса».
* Ябацька

## Крыніцы
Леўкас

**Леўка́с** (), таксама **Леўка́да** () — грэцкі востраў і адміністрацыйная адзінка, частка Іянічных астравоў. Разьмешчаны на паўночна-заходнім ўзьбярэжжы гістарычнай вобласьці Акарнанія — паўднёва-заходняй частцы сярэдняй Грэцыі, ад якога аддзелены неглыбокай лягунай і вузкім (25 м) штучным каналам Леўкас. Насельніцтва 21 900 чалавек згодна перапісу 2021 году.

## Геаграфія
Плошча востраву 353,121 км². Зьяўляецца чацьвёртым па велічыні з Іянічных астравоў (пасьля Кефалініі, Керкіры і Закінфу). Берагі вострава моцна парэзаныя, з невялікімі залівамі, працягласьць берагавой лініі — 139 км. Леўкас зьяўляецца самым гарыстым з Іянічных астравоў. Найвышэйшы пункт — вяршыня Мнімаці () гор Элаці вышынёй 1158 м над узроўнем мора.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* сайт пэрыфэрыйнай адзінкі Леўкас

Катэгорыя:Іянічныя астравы
Катэгорыя:Астравы Іянічнага мора
Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Катэгорыя:Муніцыпалітэты Грэцыі
Акарнанія

**Акарнанія** () — гістарычная вобласьць на заходнім узьбярэжжы цэнтральнай часткі Грэцыі, у наш час ном Грэцыі. Абмяжоўвалася з поўначы Амбракійскай затокай, з поўдня — Калідонскай затокай, на ўсходзе, па рацэ Ахелояс межавала з Этоліяй.

У моры, каля Акарнаніі разьмешчаны востраў Ітака, радзіма Адысэя, і мноства іншых астравоў. Жыхары Акарнаніі займаліся галоўным чынам земляробствам, вобласьць не адыгрывала значнай ролі ў грэцкай гісторыі. Нягледзячы на прыморскае разьмяшчэньне жыхары вобласьці, у адрозьненьне ад іншых грэкаў, не захапляліся мараплаўствам. Паводле Апалядору, гарады ў Акарнаніі заснавалі Амфатэр і Акарнан, сыны Алькмеёну, навербаваўшы перасяленцаў у Эпіры.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Заходняя Грэцыя
Арцкая затока

**Арцкая (ці Амбракійская) затока** () — затока у Іянічным моры ў 654 кв. км, прыблізна 40 км у даўжыню і 15 км у шырыню. Этымалёгія гэтага тапоніма, у розных яго варыянтах, узыходзіць або да антычнага (*[[Амбракія]]*, ), або да пазьнейшай назвы гораду Арта ().

У старажытнасьці быў ажыўлены дзякуючы сваім гаваням: Амвракіі, Аргасу Амфілёхскаму і Анактарыёну. Вядомы марской бітвай пры Акцыюме (31 да н. э.) паміж флётам Марка Антонія і Клеапатры з аднаго боку, і Актавіяна Аўгуста — з іншага, якую Антоній прайграў.

Пасьля грэцкай вайны за незалежнасьць, гэты геаграфічны аб’ект стаў апорным пунктам у падзеле мацерыковай часткі сучаснай Грэцыі паміж Асманскай імпэрыяй і новаўтвораным Грэцкім каралеўствам.

## Вонкавыя спасылкі
* Метэастанцыя «Preveza» , 

Катэгорыя:Затокі Іянічнага мора
Катэгорыя:Затокі Грэцыі
Патраская затока

**Патраская затока** ці **Калідонская затока** () — глыбокая затока Іянічнага мора. Разьмешчаны паміж паўночна-заходнім узьбярэжжам грэцкага паўвостраву Пэляпанэс і паўднёвым берагам ному Этолія і Акарнанія мацерыковай Грэцыі. На ўсходзе злучаны вузкім пралівам з Карынфскай затокай недалёка ад мосту Рыа-Антырыа. Даўжыня затокіа 40-50 кілямэтраў, шырыня — ад 10 да 20 кілямэтраў, плошча акваторыі — каля 350 км². На паўднёва-ўсходнім беразе затокі разьмешчаны буйны горад і порт Патры, на паўночным беразе затокі — горад і порт Місалёнгі. Круглы год свабодны ад лёду. У затоцы разьвіта суднаходзтва.

У 1571 годзе ў затоцы адбылася адна з найбуйнейшых марскіх бітваў у гісторыі — Бітва пры Лепанта. У 1772 годзе падчас Першай Архіпэлягскай экспэдыцыі рускага флёту ў затоцы адбылася бітва паміж расейскай і турэцкай эскадрамі, якая завяршылася перамогай расейцаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Затокі Іянічнага мора
Катэгорыя:Затокі Грэцыі
Каралеўства Грэцыя

**Каралеўства Грэцыя** () — грэцкая манархія, заснаваная пастановай «вялікіх дзяржаў» (Вялікабрытанія, Францыя, Расея), якое замацавала Лёнданская канфэрэнцыя 1832 году. Манархія ў Грэцыі была прызнана афіцыйна на міжнародным узроўні ў Канстантынопальскім пагадненьні 1832 году, акрамя таго Грэцыі гарантавалі поўную бясьпеку і незалежнасьць ад Асманскай імпэрыі. Такім чынам узьнікла незалежная грэцкая дзяржава, якая замяніла Першую Грэцкую Рэспубліку, утвораную падчас нацыянальна-вызваленчай вайны.

Першая манархія існавала да 1924 году, калі была абвешчана Другая Грэцкая Рэспубліка. Манархія была адноўлена ў 1935 годзе з вяртаньнем на грэцкі прастол дынастыі Глюксбургаў. З прыходам ваеннай хунты «чорных палкоўнікаў» манархія была ліквідавана, а апошні грэцкі кароль Канстантын II быў высланы з краіны і пазбаўлены маёмасьці і грэцкага грамадзянства.

## Каралі Грэцыі
Прыведзены даты кіраваньня грэцкіх манархаў.

**Дынастыя Вітэльсбахаў**
* Атон Баварскі: 6 лютага 1833 — 23 кастрычніка 1862

**Дынастыя Глюксбургаў**
* Георг I: 30 сакавіка 1863 — 18 сакавіка 1913
* Канстантын I: 18 сакавіка 1913 — 11 чэрвеня 1917 году і 19 сьнежня 1920 — 27 верасьня 1922
* Аляксандар I: 11 чэрвеня 1917 — 25 кастрычніка 1920
* Георг II: 27 верасня 1922 — 25 сакавіка 1924 і 3 лістапада 1935 — 1 красавіка 1947
* Павал I: 1 красавіка 1947 — 6 сакавіка 1964
* Канстантын II: 6 сакавіка 1964 — 1 чэрвеня 1973

Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі
Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Грэцыі
Катэгорыя:Каралеўствы
Напад на карабель «Горад Пор»

Карабель **«Горад Пор»** быў грэцкім караблём, які плаваў штодзень з Атэнаў да гарадоў Ідра, Пор і Эгіна. Карабель мог перавозіць да 500 падарожнікаў. Меў даўжыню 60 мэтраў. Сярэдняе падарожжа для карабля было 26 км удзень.

## Напад
Вечарам 11 ліпеня 1988 году на караблі пачаў страляць чалавек. Ён забіваў падарожнікаў на караблі. Было ім забіта 8 чалавек. Пасьля іх забіцьця забойца сам сябе забіў. На караблі было 471 падарожнікаў.

Забойца нарадзіўся ў Лібіі, ён меў родзічаў зь земляў захопленых Ізраілем. Яны вымушаныя былі зьбегчы з свае радзімы і знайшлі прытулак у Лібіі.

## Выбух у Пірэі
Удзень нараду на карабель «Горад Пор» машына выбухнула ў Пірэі. Было забіта два чалавека. Невядома прычына выбуху. Існуе здагадка, што два чалавекі былі ў запасе. Яны павінныя быохлі падарваць машыну пры прыбыцьці караблю «Горад Пор». Аднак адбыўся выбух да прыбыцьця караблю.

## Вынікі нападу
У выніку нападу было забіта 9 асоб. Пазам з забітымі нападнікамі было забіта 11 асоб. Большасьць забітых — падарожнікі. Было забіта 4 асобы з Францыі; па аднаму з Даніі, Швэцыі; двое з Грэцыі.

Сямёра асоб памерла на караблі, а двое ўжо ў бальніцы.

## Сьледзтва
Пачалося сьледзтва. Яно прывяло да праціўнікаў Ізраілю. Многія асобы, якія рыхтавалі наад на карабель «Горад Пор» ніколі не былі пакараныя. Многія ўрады падтрымлівалі дзейнасьць праціўнікаў Ізраілю: Ірак, Лібія, арабы з зямель захопленых Ізраілем.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*  Пра напад у газэце Грэцыі
* Запіс аб нападзе 
* Пакараньне для забіякаў Радыё Францыя

Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты ў Грэцыі
Кубак Лібэртадорэс 2024 году

**[[Кубак Лібэртадорэс]] 2024 году** — 65-ы розыгрыш трафэю, які лічыцца самым галоўным клюбным футбольным спаборніцтвам у Паўднёвай Амэрыцы. Турнір ладзіўся арганізацыяй КОНМЭБОЛ. Свой тытул абараняў бразыльскі клюб «Флумінэнсі», які ўпершыню здабыў быў перамогу ў спаборніцтве ў папярэднім сэзоне. Розыгрыш пачаўся 6 лютага 2024 году, а скончыўся фіналам у Буэнас-Айрэсе 30 лістапада 2024 году. Пераможцам стаў «Батафогу», які таксама як і папярэдні ўладальнік кубка базуецца з Рыю-дэ-Жанэйру. Клюб, такім чынам, здабыў свой першы тытул уладальніка Кубка Лібэртадорэс у гісторыі.

## Першы раўнд

## Другі раўнд

## Трэці раўнд

## Групавы этап
### Група 1

### Група 2

### Група 3

### Група 4

### Група 5

### Група 6

### Група 7

### Група 8

## Плэй-оф
### 1/8 фіналу

### 1/4 фіналу

### 1/2 фіналу

### Фінал

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

2024
Катэгорыя:2024 год у футболе
Гран-пры Японіі

**Гран-пры́ Япо́ніі** ( — *Ніхон-гуранпуры*) — гонка Формулы-1 у Японіі, якое ладзіцца з 1976 року. Доўгі час (да  року) было адзіным Гран-пры ў Азіі.

Першыя два Гран-пры (—) адбыліся на хуткаснай трасе Фудзі, пасьля чаго Японія зьнікла з раскладу, вярнуўшыся ў 1987 року ўжо на новую трасу ў Судзуцы. Дадаткова ў 1994—1995 роках у Японіі ладзіліся Гран-пры Ціхага акіяну на трасе ў Акаяме. У 2007 року Гран-пры Японіі вярнулася на трасу Фудзі, але з 2009 зноўку ладзіцца на Судзуцы.

## Мінуўшчына
 Гран-пры Японіі на трасе ў Судзуцы ўпершыню адбыліся у траўні 1963 року. З 1965 Гран-пры перанесенае на Фудзі. Акрамя спартовых аўтамабіляў, тут адбываліся таксама гонкі Формулы-2 і . У 1974 з трасы выдалілі небясьпечны паварот Даіці, дзе ня раз адбываліся катастрофы.

У 1976 року ўпершыню на трасе Фудзі правялі Гран-пры Формулы-1. У наступным годзе пасьля сутыкненьня Жыля Вільнёва з Роні Пэтэрсанам загінулі двое гледачоў. Пасьля гэтага Фудзі доўга не выкарыстоўвалася для гонак, ды і Гран-пры Японіі было скасаванае.

У 1987 Формула-1 вярнулася ў Японію на перабудаваную трасу ў Судзуцы. Гэта адзіная траса ў календары формульных гонак, якая мае канфігурацыю «восемкі»; вылучаецца таксама хуткасьцю і патрабавальнасьцю да кіраваньня.

У тыя часы Гран-пры Японіі ладзілася напрыканцы сэзону, у верасьні-кастрычніку, таму ў 1987—1991 роках рэгулярна станавілася вырашальнай для чэмпіёнства гонкай. Толькі ў 1992 гэтая заканамернасьць перарвалася, бо Найджэл Мэнсэл ужо забясьпечыў сабе перамогу раней. Адгэтуль чэмпіёнства вырашалася ў Японіі яшчэ некалькі разоў.

З 2007 року Гран-пры Японіі перанесьлі на трасу Фудзі, дзе яна прайшла два гады запар. Плянавалася, што з 2009 року трасы будуць мяняцца між Судзукай і Фудзі, аднак з прычыны эканамічнага крызісу кампанія «Таёта», якая валодала апошняй трасай, адмовілася далей прымаць гонкі. З тае пары гонкі Формулы-1 ладзяцца на трасе Судзука, якая належыць «Хондзе».

У  року на гонкавым тыдні на Судзуку наваліўся тайфун «», аднак гонка ня была адкладзеная. На 45-м коле гоначнік «Заўбэру» Адрыян Сутыль вылецеў з трасы ў павароце «Данлап», і ў той час, калі ягоны аўтамабіль звозіў кран, гоначнік «Марусі» Жуль Б’янкі ў тым жа павароце ўляцеў у кран. Пасьля гэтага гонку спынілі, Б’янкі трапіў у кому і празь дзевяць месяцаў памёр ад траўмаў. Дзеля гэтага ў трасу ўнесьлі зьмены, палепшыўшы водаадвод у Данлапе.

У 2020 року Гран-пры Японіі ня ладзілася з прычыны пандэміі каранавірусу.

З  року Гран-пры Японіі перанесенае з традыцыйных верасьнёўскіх-кастрычніцкіх датаў на красавік, паміж Гран-пры Аўстраліі і Кітаю.

## Пераможцы
*Ружовае тло азначае, што гонка не ўваходзіць у каляндар Чэмпіянату сьвету Формулы-1.*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гран-пры Японіі на бачыне трасы Судзукі 

Японія
Японія
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1963 годзе
Парнаграфія на Багамах

**Парнаграфія на Багамах** мае абмежаваньні, бо ўпарадкаванае ў карным законе краіны, дзе забаронена распаўсюджаньне непрыстойных твораў.

Багамы маюць права, дзе забароненая парнаграфія і яе распаўсюджаньне. Аднак у краіне існуе магчымасьць доступу насельнікаў краіны да порнавырабаў праз сеціва. Тэлебачаньне Багамаскіх астравоў паказкае порнавырабы. Існуюць заклікі грамадзкіх дзеячоў з Багамаў  да барацьбы з парнаграфіяю, але іх заклікі не падтрымліваюцца насельнікамі Багамаў.
Права Багамаў ня мае строгіх пакараньняў для распасюднікаў парнаграфіі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнаграфія на Багамах
Саўрык

**Саўрык** (*Сеўрык*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Саварык, Саверык або Северык (Savaricus, Savericus, Severicus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова саў- (імёны ліцьвінаў Савіла, Савігайла, Саўгут; германскія імёны Savilo, Savigello, Savegot) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага sauil, старагерманскага sowila 'сонца', а аснова -рых- (-рык-) (імёны ліцьвінаў Дзітрык, Індрых, Эрык; германскія імёны Hindrich, Ditricus, Erik) — ад гоцкага reiks 'магутны', германскага rikja 'магутны, каралеўскі'.

У Прусіі бытавала імя *Sawarycke / Sauricke* (1315 і 1365 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *homines… Sewrykowicz* (5 сакавіка 1481 году); *ku wlokam siola Sawrikom* (1561 год).

## Глядзіце таксама
* Сава
* Рых

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Парнаграфія ў Вэнэсуэле

**Парнаграфія ў Вэнэсуэле** існуе і дзяржава спрабуе абмяжоўваць карыстаньне насельніцтвам порнавырабаў. Вэнэсуэла мае права, дзе забароненыя порнавырабы і іх распаўсюджаньне. Аднак у севіве можна знайсьці порнавырабы. Тэлебачаньне, асабліва кабэльнае, дае магчымасьць глядзець порнавырабы. У 2018 годзе ўрад Вэнэсуэлы забараніў для прагляду старонкі ў сеціве: Іксвідэа, Порнгаб, Юпорн. Забарона была строгая, але тэхнічна існавала магчымасьць абыйсьці забарону праз пратакол ці праз СГІ.

Урад Вэнэсуэлы пачаў барацьбу з вэб-камэрамі, якія даюць магчымасьць выставіць дзіва ў сеціва. Многія жанчыны выстаўлялі непрыстойнае дзіва для заробку грошаў. Дзяржаўныя службы 19 лютага 2018 году закрылі прадпрыемста, бо на ім былі вэб-камэры. На прадпрыемстве рабілі непаўналетнія асобы. Разам на тым прадпрыемстве рабіла каля 1500 работнікаў. 2 верасьня 2018 году міністэрства ўнутраных спраў зьнішчыла сетку, якая прапаноўвала вэб-камэры для порнавытворчасьці. Па словах Умбэрта Рамірэса (намесьніка міністра) сета выкарыстоўвала непаўналетніх асоб. Было затворана 27 асоб па падазрэньні ў злачынстве.

Для многіх жанчын вэб-камэры сталі магчымасьці і спосабам выхаду зь цяжкага становішча. У Вэнэсуэле пасьля 2018 году было цяжкае гаспадарчае становішча. Жанчыны пачалі выстаўляць ў сеціва порнавырабы. З-за цяжкіх адносінаў з ЗША многія старонкі з вэб-камэрамі самі адмовілі ад паслуг жанчын з Вэнэсуэлы. Порнавырабы з вэб-камэры былі стратнымі і напрыклад Чатырблейд закрыла ўсіх карыстальнікаў з Вэнэсуэлы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнаграфія ў Паўднёвай Амэрыцы
Катэгорыя:Парнаграфія
Карынцкая затока

**Карынфская затока** () — глыбокая вузкая затока Іянічнага мора паміж паўвостравам Пэляпанэс і мацерыковай часткай Грэцыі. На ўсходзе абмежаваны Істмійскім пярэсмыкам, праз які пракапаны канал у Эгейскае мора, а на захадзе аддзелены ад Патраскай затокі мысамі Рыён і Антырыён, злучанымі мостам Рыа-Антырыя. Карынфскую затоку атачаюць номы Этолія і Акарнанія і Факіда на поўначы, Бэётыя на паўночным усходзе, Атыка на ўсходзе, Карынфія на паўднёвым усходзе і поўдні і Ахея на паўднёвым захадзе. Затока разьмешчаны ў адной з самых сэйсьмічна небясьпечных месцаў Эўропы.

## Вонкавыя спасылкі
* Мапа Карынфскай затокі 

Катэгорыя:Затокі Іянічнага мора
Катэгорыя:Затокі Грэцыі
Карынцкі пярэсмык

**Карынфскі пярэсмык** або **Істм** — прыродны мост, які злучае паўвостраў Пэляпанэс з мацерыковай часткай Грэцыі. Разьмешчаны каля гораду Карынт, які даў пярэсмыку яго назву. Даўжыня складае каля 42 км. Напрыканцы XIX стагодзьдзя ў найбольш вузкім месцы пярэсмыку быў пабудаваны Карынцкі канал даўжынёй каля 6,4 км. Аднак і да пабудовы каналу Карынцкі перашыек са старажытных часоў служыў не толькі як шлях зносін Пэляпанэсу з астатняй Грэцыяй, але і для скарачэньня водных шляхоў з Сараніцкай затокі ў Карынфскую. У Фукідыда сустракаецца апісаньне таго, як перашыек выкарыстоўваўся ў якасцьі валокі, зваўся Дыёлкам.

Катэгорыя:Пярэсмыкі
Катэгорыя:Геаграфія Грэцыі
Катэгорыя:Міжземнае мора
Модэрн Токінг

«**Modern Talking**» (у перакладзе з ангельскае мовы — *«Сучасная размова»*) — нямецкі поп-дуэт, які быў створаны ў 1984 року ў нямецкім месцы Гамбургу. «Модэрн Токінг» выконваў музыку пераважна ў стылях эўрадыска, сынці-поп і так званай «новай хвалі». Дуэт складаўся з вакаліста Томаса Андэрса, а таксама з прадусара і аранжэру Дытэра Болена. Зьяўляецца адным з найвядомейшых музыкальных калектываў у гісторыі папулярнае музыкі і самым паспяховым поп-гуртам, створаным у Нямеччыне: запісы «Модэрн Токінг» былі прададзеныя па усім сьвеце агулам у 200 мільёнаў экзэмпляраў.
Бруна

**Бруна** (*Прун*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бруна, Брун або Прун  (Bruno, Brun, Prun) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -брун- паходзіць ад германскага brun 'бліскуча карычневы', стараверхненямецкага brunia 'нагруднік, кіраса, кальчуга'. Сярод ліцьвінаў бытавала імя Брунейка, адзначалася германскае імя Brunico.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Bruno (Brun, Bron), Brunik, Brunusz, Brunar.

У Прусіі бытавала імя *Brune* (1350 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Мы от [[Русіны|рода Рускаго]], съли и гостье: Иворъ солъ [[Ігар|Игоревъ]] великаго князя Рускаго… Бруны* (Аповесьць мінулых часоў).

## Носьбіты
* Бруна Квэрфурцкі (974—1009) — місіянэр, Сьвяты
* Джардана Бруна (1548—1600) — італьянскі манах-дамініканец, філёзаф і паэт
* Бруна Крайскі (1911—1990) — дзяржаўны дзяяч Аўстрыі

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Брунавішкі (*Бруновишки*) ва Ўпіцкім павеце.

Брунавы (Brunów) — літоўскі шляхецкі род з Упіцкага павету.

Бруны — літоўскі шляхецкі род.

Бруневіч (Bruniewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

Пруневіч (*Pruniewicz*) — прозьвішча, гістарычна зафіксанае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вісун

**Вісун** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вісун (Wisun) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віс- (-віз-, -веш-) (імёны ліцьвінаў Вісігерд, Вісімунт, Вішымут; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад гоцкага wis 'мудры, абазнаны'.

## Носьбіты
* Гертруда Вісуноўна (*Gertruda Wissunówna, Wisunowna*) — інфлянцкая шляхцянка, якая ўпамінаецца ў XVII стагодзьдзя

У дэкрэце Троцкага падкаморскага суду ўпамінаўся маёнтак і возера Вісуны.

На 1902—1906 гады існаваў фальварак (вёска) Вісуны ў Рэжыцкім павеце Віцебскай губэрні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сяргей Альшэўскі

**Сярге́й Сярге́евіч Альшэ́ўскі** ( 15 траўня 1984) — фінансавы дырэктар «Press Club Belarus», беларускі палітвязень.

## Жыцьцяпіс
Скончыў факультэт матэматыкі й інфарматыкі, пасьля асьпірантуру Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту.

Выкладаў матэматыку й інфарматыку ў школе, прафэсійна-тэхнічнай вучэльні, унівэрсытэце; працаваў у Нацыянальным інстытуце адукацыі, Галоўным інфармацыйна-аналітычным цэнтры Міністэрства адукацыі. Кіраўнік праекту «Народны падручнік».

Сябра Аб’яднанай грамадзянскай партыі. Тройчы вылучаўся ў дэпутаты Палаты прадстаўнікоў па Нёманскай выбарчай акрузе №56.

Затрыманы 22 сьнежня 2020 року ў сядзібе «Press Club Belarus», у загараднай хаце ў часе ператрусу забраныя ягоныя ноўтбукі ды банкаўскія карткі. 31 сьнежня выстаўленае абвінавачваньне ва «ўхіленьні ад выплаты падаткаў, збораў у асабліва буйным памеры».

13 студзеня 2021 року сумеснай заяваю адзінаццаці праваабарончых арганізацыяў Сяргей Альшэўскі разам зь іншымі арыштаванымі супрацоўнікамі «Press Club Belarus» быў прызнаны палітычным зьняволеным.

19 жніўня Сяргей Альшэўскі і супрацоўнікі «Прэс-клюбу» вызваленыя паводле памілаваньня.

Жанаты. Ад першага шлюбу мае двух дачок.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вязьні сумленьня паводле ПЦ „Вясна“
Вішынт

**Вішынт** (*Высант*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вісанд, Вісант або Вісінт (Wisand, Wisant, Wisint) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віс- (-віз-, -веш-) (імёны ліцьвінаў Вісігерд, Вісімунт, Вішымут; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад гоцкага wis 'мудры, абазнаны'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *а бояръ [[Палонка|полонскихъ]] Высантовичов, с тыми Высантовичи* (1 верасьня 1518 году).

## Носьбіты
* Агнешка Вішынтава (*Вишинтова*) — шляхцянка з ваколіцаў Цельшаў, якая мела ў валоданьні зямлю на 1882 год

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Вішынты (*Вишинты*) у Вількамірскім павеце.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Арганізацыя сувязі Грэцыі

«**Арганізацыя сувязі Грэцыі**» (; **АСГ**) — прадпрыемства Грэцыі, заснаванае ў кастрычніку 1949 году на аснове «Грэцкага тэлефоннага прадпрыемства».

На 2024 год холдынг «АСГ» аказваў паслугі сотавай сувязі, стацыянарнай тэлефаніі, шыракапалоснага Сеціва і тэлебачаньня. Сярод іншага, прапаноўваў паслугі марской сувязі, у галіне нерухомасьці, электронных плацяжоў, анлайн-заказу дастаўкі ежы і лібчавага страхаваньня. На 2023 год налічваў 7,2 млн сотавых абанэнтаў, 2,7 млн абанэнтаў стацыянарнай тэлефаніі, 2,3 млн падпісчыкаў шыракапалоснага Сеціва, у тым ліку 1,3 млн праз оптавалакно, і 678 тыс. абанэнтаў тэлебачаньня. «Арганізацыя сувязі Грэцыі» была першым пастаўніком сотавай сувязі 5-га пакаленьня ў Грэцыі, пакрыцьцё якой дасягнула 90 % насельніцва. За мяжой мела даччыннае прадпрыемства «Сотавая сувязь Румыніі», а таксама прадпрыемства воблачных сэрвэраў «Сусьветныя рашэньні КосмАСГ» у Бэльгіі. Даччынымі прадпрыемствамі ў Грэцыі былі: сотавы апэратар «КосмАСГ» на 7 млн абанэнтаў, кол-цэнтар «КосмАСГ э-вартасць» (Атэны) на 7000 супрацоўнікаў, «Страхаваньне АСГ» (Атэны), «Акадэмія АСГ», «Нерухомасьць АСГ», «Сельская поўнач АСГ» і «Сельскі поўдзень АСГ» для разбудовы шыракапалоснага Сеціва, «Спадарожнікава-марская сувязь АСГ» (Пірэй), гандлёвая пляцоўка «Нямеччына», «Тэлевытворчасьць КосмАСГ», «Тэхнічныя паслугі КосмАСГ» (Новая Ёнія) і «Плацяжы КосмАСГ».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*Старонка ў сеціве

Катэгорыя:Грэцкія арганізацыі
Катэгорыя:Эканоміка Атыкі
Катэгорыя:Тэлекамунікацыйныя кампаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1949 годзе
Apodemus

***Apodemus*** — род сысуноў сямейства мышы Muridae, які ўключае 22 сучасныя віды. 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 60–150 мм, даўжыня хваста 70–145 мм, маса 15–50 г. У лясных формаў морда падоўжаная, а вочы і вушы адносна вялікія; наадварот, у формаў з больш адкрытых ляндшафтаў морда кароткая, а вочы і вушы адносна маленькія. Пярэднія лапы нармальна развіты. Адносна доўгія заднія лапы не пашыраныя для лазаньня, а вузькія. Сярэднія тры з пяці пальцаў умерана доўгія, у той час як два вонкавых пальца карацей. Валасяны полаг звычайна мяккі, але можа быць шчаціністым, як у *Apodemus speciosus*. Верх ад шаравата-жоўта-карычневага або шаравата-карычневага да карычневага з жоўтымі або чырвонымі плямамі да сьветла-карычневага або бледна-пясочнага колеру. Ніз белы або шараваты, часта з жоўтымі плямамі. Пярэднія і заднія лапы пераважна белыя. Некаторыя формы маюць чырванавата-жоўтае пляма на грудзях. Хвост умерана апушаны. 

## Распаўсюджваньне
Арэал уключаў паўночную Афрыку, Эўропу і Азію. Асяроддзем пражываньня ёсць адкрытыя і закрытыя лясы, жывыя загарадзі, сады і травяністыя палі, а таксама іншыя культурныя тэрыторыі і забалочаныя тэрыторыі.

## Лад жыцьця
Яны добрыя альпіністы і больш актыўныя скакуны. Яны таксама добрыя плыўцы. У залежнасьці ад віду яны могуць быць актыўныя днём, ноччу або ў прыцемках. Звычайна яны капаюць глыбокія норы з гняздом у канцы тунэля. Ежа складаецца з каранёў, насеньня, ягад, арэхаў і вусякоў і захоўваецца ў якасьці запасу ў норах

## Вонкавыя спасылкі

## Літаратура
* Ronald M. Nowak: Walker’s Mammals of the World. 2 Bände. 6. Auflage. Johns Hopkins University Press, Baltimore MD u. a. 1999, ISBN 0-8018-5789-9.

Катэгорыя:Роды сысуноў
Волдат

**Волдат** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Валдад, Валтад або Валтат (Waldad, Walthad, Valtat) і Адуалд або Гаталд (Aduald, Hathald) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) паходзіць ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць', а аснова -гад- (-ад-, -ат-) (імёны ліцьвінаў Ядвіга, Гатман, Гатаўт; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Hathald) — ад гоцкага *haþus, германскага hathu 'бой'.

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Вольдат (Woldat).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Woldaczyszky* (28 траўня 1522 году); *Wołdociszki* (1744 год).

## Носьбіты
У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Волдацішкі (*Волдоцишки*) у Лідзкім павеце.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Волдацішкі.

## Глядзіце таксама
* Валд
* Гата

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Gillette

**Gillette** (*«Жыле́т»*, ) — амэрыканьскі брэнд трансьнацыянальнай карпарацыі Procter & Gamble (P&G), які вырабляе бясьпечныя брытвы й іншыя сродкі асабістай гігіены, уключаючы сродкі для галеньня. Разьмешчаная ў Бостане, штаце Масачусэтс, ЗША, яна належала **The Gillette Company**, пастаўшчыку прадуктаў пад рознымі брэндамі, пакуль гэтая кампанія не аб'ядналася з P&G у 2005 годзе. Кампанія Gillette была заснавана Кінгам Жылетам у 1901 годзе як вытворца бясьпечных брытваў.

Пад кіраўніцтвам Колмана Моклера-малодшага ў якасьці генэральнага дырэктара з 1975 па 1991 гады кампанія была аб'ектам шматлікіх спроб паглынаньня з боку Рональда Пэрэльмана й Coniston Partners. У студзені 2005 году Procter & Gamble абвясьціла аб плянах зьліцьця з кампаніяй Gillette.

Актывы кампаніі Gіllette былі ўключаны ў падразьдзяленьне P&G, вядомае як Global Gіllette. У ліпені 2007 году Global Gіllette была ліквідавана й уключана ў склад двух іншых асноўных падразьдзяленьняў Procter & Gamble, Procter & Gamble Beauty і Procter & Gamble Household Care. Брэнды й прадукты Gіllette былі падзелены паміж імі адпаведна. Цэнтар дасьледаваньняў і распрацовак Gіllette у Бостане, штат Масачусэтс, і вытворчы цэнтар Gіllette South Boston (вядомы як «Gіllette World Shavіng Headquarters») усё яшчэ існуюць як функцыянальныя працоўныя месцы пад брэндам Gіllette, які належыць Procter & Gamble. Даччыныя кампаніі Gіllette Braun і Oral-B, сярод іншых, таксама былі захаваны P&G.

## Крыніцы
Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году

**[[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першая ліга]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2024 году|чэмпіянату Беларусі па футболе 2024 году]]** — 34-ы розыгрыш чэмпіянату Беларусі ў Першай лізе, які ладзіўся з 5 красавіка па 23 лістапада 2024 году.

У турніры бралі ўдзел 18 камандаў, якія ў сэзоне 2024 году аспрэчвалі два месца ў Найвышэйшую лігу і адное месца ў пераходныя матчы за права змагацца за месца ў Найвышэйшай лізе з клюбам, які заняў 14 месца ў Найвышэйшай лізе 2024 году. Лідэрства ў табліцы хутка захапіў футбольны клюб «Маладэчна».

## Склад удзельнікаў
Пераможца Другой лігі папярэдняга сэзону салігорскі «Партызан» даволі хутка адмовіўся ад павышэньня да Першай лігі. Гэты ж клюб мог падвысіцца да Першай лігі яшчэ ў пазамінулым сэзоне, аднак брак фінансавых сродкаў вымусіў клюб застацца ў Другой лізе. Гэтак жа хутка стала вядома, што бронзавы прызэр розыгрышу Другой лігі пінскі «Стэнлес» таксама ня будзе браць удзел у Першай лізе. У лютым адмовіліся ад удзел у Першай лізе менскія «Крумкачы», якія мелі права на далучэньне да лігі як срэбныя прызэры чэмпіянату Другой лігі. У выніку аніводны прадстаўнік Другой лігі не далучыўся да Першай лігі, у дадатак да чаго «Жодзін-Паўднёвы» аб’явіў аб ліквідацыі каманды. Тым ня менш, склад удзельнікаў розыгрышу павялічыўся ўпершыню ў гісторыі да 18 удзельнікаў. АБФФ пастанавіла далучыцца дублюючым складам клюбаў Найвышэйшай лігі да ніжэйшых лігаў, у выніку чаго лігу папоўнілі тры прадстаўнікі менскага «Дынама», жодзінскага «Тарпэда-БелАЗ» і барысаўскага БАТЭ. Петрыкаўскі «Шахцёр», які фактычна і быў фарм-клюбам салігорскага аднайменнага клюбу, заняў месца салігорскага «Шахцёру». Таксама да лігі была далучаная каманды Акадэміі АБФФ.

## Табліца

Пры аднолькавай колькасьці пунктаў месца ў табліцы вызначаецца згодна з наступнымі крытэрамі:
* вынікі гульняў між сабой (колькасьць пунктаў, розьніца забітых і прапушчаных мячоў, колькасьць забітых мячоў)
* лепшая розьніца забітых і прапушчаных мячоў ва ўсіх гульнях чэмпіянату
* большая колькасьць перамог ва ўсіх матчах чэмпіянату
* большая колькасьць забітых мячоў ва ўсіх матчах чэмпіянату

## Вынікі гульняў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на Football.by

Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па футболе
Катэгорыя:2024 год у футболе
Сацыял-дэмакратычны зьвяз Македоніі

**Сацыял-дэмакратычны зьвяз Македоніі** () — сацыял-дэмакратычная палітычная партыя і асноўная левацэнтрысцкая партыя ў Паўночнай Македоніі. Партыя лічыцца праэўрапейскай. Партыя паўстала 20 красавіка 1991 году на 11-м зьездзе Зьвязу камуністаў Македоніі, калі ён быў пераўтвораны ў новую партую. Сацыял-дэмакратычны зьвяз Македоніі ёсьць сябрам Прагрэсіўнага альянсу і асацыяваным сябрам Партыі эўрапейскіх сацыялістаў. Партыя падтрымала практычнае разьвязаньне спрэчкі з нагоды назвы краіны з Грэцыяй, што выявілася ў Прэспанскае пагадненьне.

## Гісторыя
Сваімі каранямі партыя сягае ў 1943 год, калі была ўтвораная Камуністычная партыя Македоніі за часам Дэмакратычнай Фэдэратыўнай Югаславіі. У сваю чаргу Камуністычная партыя Македоніі хутка пераўтварылася ў Зьвяз камуністаў Македоніі, якая была кіроўнай партыяй за часам існаваньня Сацыялістычнай Рэспублікі Македоніі.

Партыя атрымала паразу на парлямэнцкіх выбарах 1998 году, але на парлямэнцкіх выбарах у Македоніі ў 2002 годзе партыя здабыла перамогу, атрымаўшы 60 месцаў з 120 у Сход Паўночнай Македоніі, склаўшы альянс Разам за Македонію поруч зь Лібэральна-дэмакратычнай партыяй. Даўнім былым лідэрам партыі быў Бранка Црвэнкоўскі, які займаў пасаду прэм’ер-міністра Македоніі з 1992 па 1998 гады, а таксама ў пэрыяд з 2002 па 2004 гады. Пазьней Црвэнкоўскі займаў пасаду прэзыдэнта Паўночнай Македоніі да траўня 2009 году. Затым прэзыдэнцкі пост займаў Улада Бучкоўскі, які таксама быў лідэрам партыі і прэм’ер-міністрам. Сацыял-дэмакратычны зьвяз Македоніі стаў сябрам Прагрэсіўнага альянсу і асацыяваным сябрам Партыі эўрапейскіх сацыялістаў. 30 лістапада 2005 году адзін з самых вядомых сябраў СДЗМ Ціта Пэткаўскі, які балятаваўся быў у прэзыдэнты ў 1999 годзе і заняў другое месца, пакінуў партыю і сфармаваў Новую сацыял-дэмакратычную партыю.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Паўночнай Македоніі
Dryomys

***Dryomys*** — род сысуноў сямейства соневых (Gliridae), які ўключае 3 сучасныя віды. 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 80–130 мм, даўжыня хваста 60–113 мм, маса 18–34 г. Верх, як правіла, ад шэра-карычневага да жоўта-карычневага колеру, кантрастуе з ніжняй часткай ад сьветла-карычневага да белага. 

## Распаўсюджваньне
Арэал уключаў Эўропу і Азію. Асяроддзем пражываньня ёсць лясы з больш-менш густым падлескам і хмызьняковымі ўчасткамі. Яны жывуць у нізінах і гарах на вышыні да 3500 метраў над узроўнем мора і могуць адаптавацца да такіх культурных ляндшафтаў, такіх як сады.

## Лад жыцьця
Віды будуюць гнёзды па-рознаму ў залежнасьці ад сваіх патрэб. Нары, якія выкарыстоўваюцца на працягу кароткага пэрыяду часу, маюць тэндэнцыю быць свабоднымі канструкцыямі. Сталае гняздо для цёплай пары года і для вырошчвання маладняку ​​круглае, падобнае на шар, дыяметрам ад 15 да 25 см, з каркасам з галінак і лісьця, выбітым карой дрэў і мохам. Звычайна ён ляжыць на вышыні 3 метраў над зямлёй на верхавіне дрэва, але можа сустракацца на вышыні ад 1 да 7 метраў. Каб упасьці ў сьпячку зімой, соні звычайна шукаюць дуплы дрэў, зацішныя месцы пад каранямі або падземныя норы, выкапаныя іншымі жывёламі. *Dryomys* вядуць начны лад жыцьця. Яны сілкуюцца насеньнем расьлін, жалудамі, пладамі, а таксама летам часта бесхрыбетнымі, маладымі птушкамі і птушынымі яйкамі.

## Вонкавыя спасылкі

## Літаратура
* Ronald M. Nowak: Walker’s Mammals of the World. 2 Bände. 6. Auflage. Johns Hopkins University Press, Baltimore MD u. a. 1999, ISBN 0-8018-5789-9.

Катэгорыя:Роды сысуноў
Халід Мазры

**Халід Мазы**, або **Халід эль-Масры**, або **Халед эль-Масры**, **Халед Масры** (, ; нар. 29 чэрвеня 1963, Кувэйт) — грамадзянін Нямеччыны і Лібана арабскага паходжаньня, які па памылковых падазрэньнях быў выкрадзены паліцыяй Македоніі ў 2003 годзе, а пазьней перададзены ёю ў рукі агентаў ЦРУ і вывезены ў сакрэтную турму ў Аўганістане, дзе ўтрымліваўся некалькі месяцаў і, як пацьвердзіла расьследаваньне Эўрапейскага суда па правах чалавека (ЕСПЧ), пацярпеў ад катаваньняў. Пасьля таго, як Мазры правёў галадоўку, ЦРУ, нарэшце, прызнала, што яго арышт і катаваньні былі памылкай і вызвалілі яго. 

## Вонкавыя спасылкі
* Пастанова ЕСПЧ па справе аль-Масры супраць Македоніі 2012
* ''El-Masri v Tenet'', Judge T.S. Ellis' decision
* ''Khaled El-Masri v. George Tenet et al.'' (.pdf), *ACLU*, December 6, 2005
* «ECtHR judgment», 13 December 2012
* «The Kidnapping of Khaled El-Masri» — ''A Document Archive'', Expose the War Profiteers website

Катэгорыя:Затрыманыя прывіды
Катэгорыя:Контртэрарыстычныя апэрацыі
Катэгорыя:Апэрацыі ЦРУ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1963 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кувэйце
Катэгорыя:Нарадзіліся 29 чэрвеня
Эвэ Ківі

**Э́вэ Яга́насэўна Кі́ві** (, імя пры нараджэньні Эвэ, ; нар. , Пайдэ, Эстонія— эстонская акторка. Заслужаная артыстка Эстонскай ССР.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася 8 траўня 1938 года ў горадзе Пайдэ. У 1959 годзе скончыла Тэатральную студыю пры Дзяржаўным акадэмічным драматычным тэатры імя У. Кінгісэпа ў Таліне. У кіно здымаецца з 1955 года. У некаторых стужках у тытрах пазначана як Ківі-Анцан (па мужу Анцу Анцану).

Акторка кінастудый «Масфільм» і «Талінфільм». З 1993 года робіць у рэклямнае рэдакцыі эстонскага тэлевізійнага канала «Канал 2».

## Крыніцы

Катэгорыя:Савецкія акторкі
Катэгорыя:Акторкі Эстоніі
Катэгорыя:Акторкі XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Акторкі XXI стагодзьдзя
Катэгорыя:Постаці Масфільма
Талінфільм

**Талінфільм** ( — эстонская кінастудыя мастацкіх, дакумэнтальных і анімацыйных стужак. Закрыта ў 2001 годзе.

## Дзеяпіс
Кінастудыя арганізавана ў Таліне пасьля далучэньня Эстоніі да СССР на базе нацыяналізаванай у 1940 годзе кінастудыі «Эсты культурфільм» спачатку як студыя хранікальных і дакумэнтальных стужак. З 1941 году — Эстонская студыя кінахронікі.

У гады Другое сусьветнае вайны ня дзейнічала, хроніка выпускалася на «Ленфільме» і «Масфільме»

У 1944 годзе студыя аднавіла дзейнасьць, з 1947 году называлася Талінскай кінастудыяй.

## Стужкі
* Гатэль «У загінулага альпініста» (1979)
* Арабэла — дачка пірата (1983)
* Гульні для дзяцей школьнага узросту (1985)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Талінфільм на Хвэйсбуку
* Дзеяпіс Талінфільму
* Семён Школьников. Реквием 
* Estonian Film Institute

Катэгорыя:Савецкія кінакампаніі
Катэгорыя:Эстонскі кінэматограф
Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі
Катэгорыя:Культура Таліну
Эстонскі драматычны тэатар

**Эстонскі драматычны тэатр** () — тэатр драмы ў сталіцы Эстоніі, Таліне, які вядзе сваю гісторыю з 1920 года. Ранейшая назва — * Эстонскі дзяржаўны акадэмічны тэатр драмы імя В. Кінгісэпа*.

## Дзейнасьць
Заснаваны ў 1920 годзе, ініцыятары стварэньня — акторы тэатра «Ванэмуйнэ». Спачатку гэта была драматычная студыя, акторы якой арэндавалі памяшканьне ў будынку, які належаў Нямецкаму тэатральнаму таварыству. У 1939 годзе Драмстудыі удаўся выкупіць будынак. У 1949 годзе Эстонскі Драматычны тэатр аб'яднаўся з драматычнай трупай тэатра «Эстонія». 

На працягу сваёй гісторыі тэатр рабіў пад рознымі назвамі: з 1920 года па 1937 год — Драмстудыя, з 1937 года — Эстонскі драматычны тэатр, з 1949 года — Талінскі драматычны тэатр, з 1952 года насіў імя Віктара Кінгісэпа, а ў 1957—1989 гадах — Эстонскі дзяржаўны акадэмічны тэатр драмы імя В. Кінгісэпа. 

Гісторыя Эстонскага драматычнага тэатра непарыўна зьвязана зь імем пастаноўшчыка Вальдэмара Панса, які атрымаў сусьветную вядомасьць. Пастаўленыя ім п'есы фармівалі вобраз тэатра ў 1960-х і 1970-х гадах.

## Глядзіце таксама
* Тэатар Эстоніі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт тэатра 

Катэгорыя:Тэатры, заснаваныя ў 1920 годзе
Катэгорыя:1920 год у Таліне
Катэгорыя:Тэатры Таліна