Кузьма Чурыла

**Кузьма Чурыла** (, ; , вёска Круты Бераг у Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці — , Гданьск, Польшча) — мастак, гравёр, майстар станкавага жывапісу і графікі.

## Жыцьцяпіс
Пасьля школы, скончыўшы Нясьвіскую гімназію, марыў далей разьвіваць свае мастацкія здольнасьці, але мусіў адвучыцца ў Ровенскай польскай гімназіі, якую скончыў у 1929 г. Пасьля паступіў на факультэт выяўленчага мастацтва ў Віленскі ўнівэрсытэт імя Сьцяпана Батуры, дзе навучаўся пяць гадоў. Адначасова там навучаліся ягоныя сябры-беларусы: Леў Добжынскі () (1907, Санкт-Пецярбург — 1937, Лоша), Міхась Сяўрук () (27 лютага 1905, Варшава — 14 сакавіка 1979, Нясьвіж).

На факультэце выяўленчага мастацтва навучалі прафэсары: Ежы Гопэн () (*23.3. 1891 Коўна — 4.10.1969 Торунь) — графіка; Фэрдынанд Рушчыц (), Людамір Сьляндзінскі () (*29.10.1889 Вільня — 26.11.1980 Кракаў) і Аляксандар Штурман () (*18.4.1869 Санкт-Пецярбург — 12.2.1944 Вільня) — жывапіс, малюнак; Бэнэдыкт Кубіцкі () (*21.3.1874 Сьвяньцяны — 18.2.1951 Лодзь) — партрэтны жывапіс; Балеслаў Балзукевіч () (*12.2.1879 Вільня — 13.2.1935 Вільня)  — скульптура; Юльуш Клос () (*8.8.1991 Варшава — 5.1.1933 Вільня) і Людвік Сакалоўскі () (*24.5.1882 Серадз −7.6.1936 Вільня) — архітэктура; Марыян Маралёўскі () (*2.3.1884 Вадовіцы — 25.7.1963 Уроцлаў) — гісторыя мастацтва; Ян Булгак ()  — фатаграфія.

Пасьля заканчэньня ўнівэрсытэту ў 1936 г. Кузьма атрымаў дзяржаўную стыпэндыю з Фонду нацыянальнай культуры, што дазволіла паехаць на стажыроўку на радзіму нэаклясыцызму Італію і Францыю.

Прымаў удзел у падпісцы віленскай графікі, зладжанай віленскай газэтай «Slowo» ў 1934—1935, 1937, 1939. Аздобіў часопіс «Маладая Беларусь».

Адзін з чальцоў-заснавальнікаў «Групы Віленскай». Як сябра Віленскага таварыства мастакоў () экспанаваў свае творы на выставах: у Варшаве (1937) і Вільні (1939, 1940, 1941).

У 1937 г. ажаніўся зь сястрой свайго сябра Ідэльфонса Гоўвальта () (23 студзеня 1910 Мікалаеў-на-Амуры — 27 кастрычніка 1987 Познань) Вандай Гоўвальт.

У 1939 г. вярнуўся ў Вільню. У 1940—1941 гг. працаваў настаўнікам маляваньня і крэсьленьня ў школе для дарослых у Вільні. У першай палове 1941 году быў звольнены са школьнай пасады і пераехаў у вёску каля Вільні. Вядома, што ў 1945 г. сям’я Чурылаў жыла ў Познані. З 1946 г. Кузьма выкладаў пры катэдры графікі на факультэце выяўленчага мастацтва Ўнівэрсытэту імя Капэрніка ў Торуні.

У 1949 г. Кузьма лекаваў хворыя лёгкія ў Гданьску, дзе пасьля апэрацыі ён заўчасна памёр і быў пахаваны на гарадзкіх Вайсковых могілках. У 1951 г. у Быдгашчы і Торуні адбылася пасьмяротная выстава жывапісу і графікі Кузьмы Чурылы, якая складалася з 127 твораў.
Таксама быў выдадзены каталёг з уступным словам кіраўніка катэдры графікі Ўнівэрсытэту імя Капэрніка Ежы Гапэна.
Апроч маляваньня карцін мастак займаўся дэкорам мосту ў Торуні, а таксама храмавым аздабленьнем.
Ва ўсіх анкетах, якія яму даводзілася запаўняць у жыцьці, ён пазначаў: беларус паводле нацыянальнасьці, праваслаўны паводле веравызнаньня, родная мова — беларуская.

Жонка: Ванда Гоўвальт () (*1914 Вільня — ?) — асыстэнтка катэдры графікі ўнівэрсытэту ў Торуні.
Дзеці: сын Марк (*1943 Вільня) і дачка Ірэна.

## Выставы
* 1939, красавік — травень. Калектыўная выстава Віленскай групы: жывапіс, скульптура, графіка. Удзельнікамі гэтай выставы былі: Г. Андрэеў, П. Букоўска, К. Чурыла, М. Добнак, Л. Дабжыньскі, В. Дрэма, Р. Гінтылаўна, Т. Гадзішэўскі, Л. Касмульскі, Я. Кавальская, Э. Кучынскі, Х. Мілеўская, А. Паплаўскі, А. Рамановічава, В. Рамановіч, М. Сеўрук, К. Урублеўская, О. Жукоўская. 
* 1996, «Мастацкая адукацыя ў Вільні і яе традыцыі», Торунь, 15 сакавіка — 5 мая 1996 г.; Вільня, 7 чэрвеня — 7 ліпеня 1996 г..

## Творы
Дзясяткі прац мастака захоўваюцца ў музэях Вільні, Торуні, Варшавы, а таксама ў прыватных калекцыянэраў і дзяцей мастака, якія жывуць у Польшчы.

* **«Аўтапартрэт»** . Летувіскі мастацкі музэй у Вільні.
* **«Купальшчыцы»**. 1935. Алей, палатно; 78 x 100&nbsp;cm.; на адвароце пацьверджаньне аўтэнтычнасьці сына мастака Марка Чурылы (). Прыватны збор.
* **«Кампазіцыя»**. 1936. Алей, палатно; 182 × 226&nbsp;cm.; Дыплёмная праца. «Летувіскі мастацкі фонд». Выстава: «Болей чым хараство: Выявы жанчын у зборах адвакатскай канторы LAWIN», 12 кастрычніка — 11 лістапада 2012 , Нацыянальная мастацкая галерэя , Вільня )
* **«Партрэт віцэ-бурмістра Вільні Вітольда Чыжа ([[Альгерд Бульба]])»**. Летувіскі Нацыянальны мастацкі музэй у Вільні.
* **«Партрэт Томаша Гадзішэўскага»**. Музэй Акруговы ў Торуні.
* **«Вясна»**. 1946, алей, фанэра; 50,5 x 42&nbsp;cm., Подпіс: Koźma Czuryło. На адвароце этыкетка выставы Салёну Выяўленчага мастацтва ZPAP у Познані з 15.10.1946. Прыватны збор.

* **«Капаньне бульбы»**. 1936. (120 х 152). Прыватны збор.
* **«Дрэва зь відам на Вільню»**. 1934, мяккі лак; 175 x 210.  Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu.
* **«Від на Вільню з вуліцы Субач»**. 1934, мяккі лак; 200 x 263.  Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu.
* **«Лета (краявід з сцэнай фігуральнай)»**. 1935, аквафортэ; 200 x 312.  Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu.
* **«Ля студні»**. 1937, аловак, аквафортэ, папера; 33 x 38&nbsp;cm.; подпіс і дата алоўкам «Koźma Czuryło 1937». Прыватны збор.
* **«Сцэна жанравая ля возера»**. 1938, аквацінта, аквафортэ; 235 x 300.  Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu.
* **«Воз сена»**. 19..?, аквафортэ, сухая ігла; 24,2 x 31&nbsp;cm.; подпіс алоўкам: «Koźma Czuryło», «Wóz siana»; на адвароце этыкетка « P.P. DESA Warszawa i pieczęć P.P. DESA Katowice».
* **«Старыя ліпы»**. 1939, сухая ігла, аквафортэ; 336 x 250.  Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu.

## Крыніцы

## Літаратура

* .
* .
* . 
*  
* 

* 
* .
* 
* .

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Каталёг аўкцыёну.  Sopocki Dom Aukcyjny
* Каталёг аўкцыёну.  Artinfo.pl Sp. z o.o. ul. Dzielna 3 00-162 Warszawa.
* Унівэрсытэцкая бібліятэка ў Торуні. Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu. .

* Музэй Акруговы ў Торуні.  Muzeum Okregowe w Toruńiu. .
* Куяўска-Паморска Лічбавая Бібліятэка. Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa 
* «Летувіскі мастацкі фонд» ў Вільні.  «Lietuvos dailės fondas»
* Нацыянальная галярэя выяўленчага мастацтва Летувы. Lietuvos Nacionalinė dailės galerija.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясьвіскім раёне
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Беларускія графікі
Катэгорыя:Выпускнікі Нясьвіскай гімназіі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі ў Гданьску