Літаратурны экспрэс Эўропа 2000

**Літаратурны экспрэс Эўропа 2000** (, ) — міжнародны літаратурны праект, прымеркаваны да пачатку новага тысячагодзьдзя. Заключны этап праекту адбыўся ў чэрвені — ліпені 2000 году.

## Ініцыятары і задума праекту
Ідэя арганізацыі праекту належыць доктару філялёгіі зь Нямеччыны Томасу Вольфарту (Thomas Wohlfahrt). Арганізацыйным цэнтрам праекту стала «Літаратурная майстэрня ў Бэрліне» () з Бэрліну (Нямеччына). Падрыхтоўка праекту вялася на працягу трох з паловай гадоў. Праект ажыцьцяўляўся пад патранажам Эўрапейскае рады, Эўрапейскае камісіі, ЮНЭСКА і Міжнароднага саюза чыгункі.

Задума арганізатараў праекту складалася ў злучэньні ў адзіным творчым натхненьні майстроў пяра з усіх краінаў Эўропы, ў тым, каб даць ім магчымасьць ва ўмовах шчыльнага творчага і чалавечага ўзаемадзеяньня экспэрымэнтаваць з іх мовай, выкарыстоўваць мову як сродак пазнаваньня Эўропы, экспэрымэнтаваць з камунікацыяй эўрапейскіх культураў і шукаць магчымасьці яе разьвіцьця ў ХХІ стагодзьдзі.
Сярод галоўных задачаў праекту арганізатары вызначылі аспрэчваньне заходняй арыентацыі Эўропы, дасьледваньне ідэі эўрапейскай тоеснасьці і ролі мноства эўрапейскіх моваў у фармаваньні эўрапейскае культуры.

Арганізацыя ўласна падарожжа праз эўрапейскі кантынэнт шматлікай групы літаратараў з амаль усіх краінаў Эўропы стала галоўным, але не адзіным складнікам вялікага праекту. Задоўга да падарожжа кожны яго удзельнік прадставіў для перакладу на мовы краінаў-удзельнікаў Літаратурнага экспрэса адзін са сваіх твораў. Краінавыя каардынатары праекту арганізавалі пераклад твораў удзельнікаў экспрэсу на свае мовы. Пасьля гэтага пераклады твораў эўрапейскіх літаратараў друкаваліся асобна па кожнай краіне з улікам наяўных магчымасьцяў (асобныя кнігі, публікацыі ў літаратурных часопісах і інш.).

Падчас падарожжа па Эўропе ў месцах прыпынку экспрэса арганізоўваліся літаратурныя вечарыны і чытаньні, разнастайныя мерапрыемствы краязнаўчага і мастацкага кшталту. Анталёгія твораў, напісаных на працягу падарожжа яго ўдзельнікамі, — «Эўрабілён — Эўрапейская паэтыка» — была выдадзеная ў Нямеччыне да Франкфурцкага кніжнага кірмашу 2001 году.

## Маршрут
Маршрут экспрэса праходзіў праз 11 эўрапейскіх краінаў (Партугалія, Гішпанія, Францыя, Бэльгія, Нямеччына, Польшча, Летува, Латвія, Эстонія, Расея і Беларусь). На працягу шасьці тыдняў экспрэс прайшоў больш за 7 тысячаў кілямэтраў па маршруце легендарнага Паўночна-паўднёвага экспрэсу і зрабіў прыпынкі ў 19 гарадох.

Распачалося падарожжа ў Лісабоне (Партугалія) 4 чэрвеня 2000 году. Цягнікі экспрэса (на працягу падарожжа іх зьмянялі ажно 5 разоў) прайшлі праз Мадрыд (Гішпанія), Бардо, Парыж, Ліль (Францыя), Брусэль (Бэльгія), Дортмунд, Гановэр (Нямеччына), Мальбарк (Польшча), Калінінград (Расея), Вільню (Летува), Рыгу (Латвія), Талін (Эстонія), Санкт-Пецярбург, Маскву (Расея), Менск, Берасьце (Беларусь), Варшаву (Польшча). Закончылася падарожжа экспрэса ў Бэрліне (Нямеччына) 17 ліпеня 2000 году.

## Удзельнікі
У падарожжы экспрэса прынялі ўдзел 107 літаратараў з 43 краінаў Эўропы.

## Унёсак Беларусі

### Падрыхтоўчая праца
Каардынатарам падрыхтоўчай працы па арганізацыі падарожжа Літаратурнага экспрэса ад Беларусі была дырэктар Дзяржаўнага літаратурнага музэя Янкі Купалы Жанна Дапкюнас. Свае намаганьні ў гэтай працы аб’ядналі Беларуская чыгунка, Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь, Саюз беларускіх пісьменьнікаў і Інстытут Гётэ ў Менску.
Напярэдадні падарожжа экспрэса быў арганізаваны пераклад на беларускую мову твораў амаль усіх удзельнікаў праекту. Значная частка гэтых перакладаў пасьля зьявілася ў друку ў літаратурных часопісах «Полымя», «Маладосьць» і інш.

### Удзельнікі ад Беларусі
У самім падарожжы праз Эўропу на цягніку прынялі ўдзел тры беларускія літаратары: Вольга Іпатава, Леанід Дранько-Майсюк і Андрэй Федарэнка.

### Знаходжаньне ўдзельнікаў экспрэса ў Беларусі
Пасьля прыёму ў мэрыі Менску 9 ліпеня ўдзельнікі экспрэса наведалі радзіму вялікага беларускага нацыянальнага паэта Янкі Купалы — вёску Вязынку

На наступны дзень 10 ліпеня адбыліся літаратурныя сустрэчы, дыспуты, сэмінары на тэму «Літаратура Эўропы запрашае». Асобная дыскусія была прысьвечана тэме «Чарнобыль — боль Беларусі».

Вечарам таго ж дня ў вялікай зале Дома літаратара адбылася заключная сустрэча гасьцей зь беларускімі пісьменьнікамі і кнігавыдаўцамі, якія прадставілі навінкі перакладзеных на беларускую мову твораў замежных аўтараў. На вечарыне ў Доме літаратара гасьцей вітаў міністар культуры Беларусі Аляксандар Сасноўскі, свае вершы чыталі Сяргей Законьнікаў, Генадзь Бураўкін, Раіса Баравікова, Алесь Пісьмянкоў, народныя песьні сьпявала Тацьцяна Мархель.

Падчас знаходжаньня 11 ліпеня ў Берасьці ўдзельнікі праекту наведалі музэй «Бярэсьце» і Берасьцейскую крэпасьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Літаратурная майстэрня ў Бэрліне»
* Literaturexpress Picture Gallery / Фотагалерэя экспрэсу
* З тымі, хто цябе разумее. Гутарка з удзельнікамі Літаратурнага экспрэса Эўропа 2000 / Наша Ніва, 29 кастрычніка 2000 году
* Write Tracks. Падарожныя ўражаньні фінскай удзельніцы праекту Аніты Конка (на ангельскай мове)
* Literaturexpress. Падарожныя ўражаньні эстонскага ўдзельніка праекту Карла Сініярва (на ангельскай мове)

Катэгорыя:Літаратурныя фэсты
Катэгорыя:Эўрапейская літаратура
Катэгорыя:Падзеі 2000 году
Катэгорыя:Цягнікі