open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дуб

**Дуб** (*Quercus*) — род вечназялёных і лістападных дрэваў і кустоў сямейства букавых. Вядома каля 600 відаў, пашыраных пераважна ў Паўночным паўшар’і й гарах Паўднёвай Амэрыкі.

## Батанічнае апісаньне

Дрэвы вышынёй да 30-40 м, у дыямэтры больш за 1 м. Лісьце зубчастае або лопасьцевае. Кветкі тычынкавыя ў каташках, песьцікавыя — адзіночныя. Плод — жолуд. Жыве 400—500 і больш гадоў.

Цьвітуць у красавіку-траўні, плады высьпяваюць у верасьні-кастрычніку. У батанічных садах і парках 16 інтрадукаваных відаў і 7 формаў. Найбольш вядомыя: дуб паўночны, балотны, аксамітавы.

## Распаўсюджваньне

### У Сусьвеце

### У Беларусі

На Беларусі дуб звычайны, або летні пашыраны па ўсёй тэрыторыі, на поўдні ўтварае дубовыя лясы. Дуб скальны, або сядзячакветны расьце ў Белавескай пушчы.

## Выкарыстаньне

Дрэва дае каштоўную прамысловую сыравіну.
 
### Драўніна

Драўніна цьвёрдая й гнуткая з высокімі фізыка-мэханічнымі й тэхнічнымі ўласьцівасьцямі з прыгожай тэкстурай, выкарыстоўваецца ў розных галінах прамысловасьці й гаспадаркі:
* мэблевая
* сталярная
* гідратэхнічнае будаўніцтва
* суднабудаўніцтва

### Кара

Кара мае да 12% танідаў, што выкарыстоўваецца як добры дубільнік і добры лекавы (вяжучы) сродак.

### Жалуды

Жалуды ідуць на корм жывёле і прыгатаваньне сурагату кавы.

### Дрэвы

Многія віды высокадэкаратыўных дрэваў выкарыстоўваюцца ў зялёным будаўніцтве (адзіныя і групавыя пасадкі, алеі, масівы, абсадка дарог).

## Помнікі прыроды
Шмат якія экзэмпляры аб’яўлены помнікамі прыроды.

## Сакральнае значэньне

## Цікавосьці й гістарычныя зьвесткі
Раней на Беларусі са ствалоў дубоў рабілі лодкі-дубы (чаўны).

## Літаратура
* Парфёнаў В. І., Анціпаў В. Р. Дуб (Quercus). //  С. 222—224.

## Глядзіце таксама
* Дуб корачны
* Дуб Баўбліс

Катэгорыя:Дрэва

Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Карлам Лінэем
Антоні Казімер Сапега

**Антоні Казімер Сапега** (1689 — , Дзярэчын) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Стольнік вялікі літоўскі (1706—1709), кашталян троцкі (з 1737).

## Біяграфія
З магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Юрыя Станіслава і Ізабэлы Алены з Палубінскіх.

У 1705—1708 навучаўся ў Парыжы. У 1711—1713 быў у апазыцыі да караля і вялікага князя Аўгуста Моцнага. Узяў актыўны ўдзел у Віленскай канфэдэрацыі (1716), калі падпісаў акт генэральнай канфэдэрацыі як камісар ад Троцкага ваяводзтва. У 1726 разам са стрыечным братам Янам Казімерам езьдзіў у Пецярбург для заручынаў сына апошняга Пятра Паўла з Марыяй Меншыкавай і для ўсталяваньня кантактаў з прадстаўнікамі расейскай эліты.

Абіраўся дэпутатам Галоўнага Трыбуналу ў 1714, 1719, 1724 (ягоны маршалак). Актыўна дзейнічаў на соймах 1730 і 1732, каб сарваць паседжаньні. У 1733 на элекцыйным сойме з большасьцю радзіны падтрымаў кандыдатуру Станіслава Ляшчынскага. Захоўваў яму вернасьць да самай абдыкацыі (1736).

У 1738 браў актыўны ўдзел у працы камісіі па павелічэньні войска, беспасьпяхова імкнуўся абкласьці падаткам на войска радзівілаўскія «Нойбурскія маёнткі».

Да нашага часу захаваліся фрагмэнты дзёньніка А. К. Сапегі, датаваныя 1728—1733.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Антоні Казімер
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Міхаіл Булгакаў

**Міхаі́л Афана́сьевіч Булга́каў** (15 траўня 1891, Кіеў — 10 сакавіка 1940) — расейскі пісьменьнік.

## Біяграфічныя зьвесткі
Скончыў мэдыцынскі факультэт Кіеўскага ўнівэрсытэту (1916). Працаваў земскім доктарам у Смаленскай губэрні. У 1919 годзе пачаў прафэсійна займацца літаратурай. Супрацоўнічаў з газэтай «Гудок» (1922—1926). Літаратурная крытыка канца 1920-х гадоў адмоўна ацэньвала творчасьць М. Булгакава, яго творы не друкаваліся, п’есы былі зьняты са сцэны. З пачатку 1930-х гадоў працаваў рэжысэрам-асыстэнтам МХАТу, інсцэніраваў «Мёртвыя душы» М. Гогаля (1932).

Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Творчасьць
У 1925—1926 гадох Міхаіл Булгакаў апублікаваў «Запіскі маладога лекара». Першы зборнік сатырычных апавяданьняў «Д’ябаліяда» (1925) выклікаў спрэчкі ў друку. У рамане «Белая гвардыя» (1925—1927), п’есах «Дні Турбіных» (напісана па матывах гэтага раману), «Бег» (1926—1928) паказаны настроі старой расейскай інтэлігенцыі, еднасьць яе з народам, роздум пра шляхі і выбар, думкі пра «белы рух» і лёс Расеі. У камэдыях «Зойчына кватэра» (паст. 1926) і «Барвовы востраў» (паст. 1928) высьмейвае быт і норавы нэпманскага асяродзьдзя, парадыруе звычкі абмежаванага тэатральнага сьвету. У сатырычна-фантастычных аповесьцях «Фатальныя яйкі» (1925) і «Сабачае сэрца» (1925) сьцьвярджэньне этычнай адказнасьці інтэлігенцыі за вынікі сацыяльнага экспэрымэнту. «Майстар і Маргарыта» (1929—1940) своеасаблівая форма філязофскага раману, дзе сумешчаны гісторыка-легендарны, сучасна-бытавы і містыка-фантастычны пляны дзеяньня. У ім адлюстравана складанасьць жыцьця, вечная барацьба сіл стварэньня і разбурэньня. У гістарычных драмах «Кабала сьвятош» («Мальер», 1930—1936) і «Апошнія дні» («Пушкін», 1934—1935), у біяграфічнай аповесьці «Жыцьцё пана Мальера» (1932—1933) паказвае несумяшчальнасьць сапраўднага мастацтва з дэспатызмам манархіі. Незакончаны «Тэатральны раман» («Запіскі нябожчыка», 1936—1937) — іранічная перафраза гісторыі МХАТу 1920-х г., ён спалучае ў сабе споведзь і сатыру.

Міхаіл Булгакаў — майстар дасканалай тэхнікі, імклівага сюжэту, валодаў жывою, гнуткаю мовай.

## Выбраная бібліяграфія
* Собр. соч. Т. 1-5. — Мн., 1989—1990.
* Записки на манжетах. — М., 1988.

## Беларускія пераклады
* Майстар і Маргарыта / пер. А. Жук. — Мн., 1994. (Скарбы сусветнай літаратуры)

## Крыніцы

## Літаратура
* Булгаковская энциклопедия. Сост. Б. Соколов. Изд-ва: Локид, Миф, 1-е изд. 1996. , ; 2-е изд. 2000. 
* Варламов А. Михаил Булгаков. ЖЗЛ. М.: Молодая гвардия, 2008. .
* Зеркалов А. Евангелие Михаила Булгакова. М., 2006.
* Зеркалов А. Этика Михаила Булгакова. М., 2004.
* Казак В. Лексикон русской литературы XX века = Lexikon der russischen Literatur ab 1917. — М.: РИК «Культура», 1996. 
* Творчество Михаила Булгакова: Исследования и материалы… Кн. 1-2. — СПб, 1991-94.
* Чудакова М. О. Жизнеописание Михаила Булгакова. 2-е изд. — М.: Книга, 1988.
* Яновская Л. Записки о Михаиле Булгакове. М., Текст, 2007.

Катэгорыя:Расейскія літаратары
Вэстманаэяр (футбольны клюб)

«**Вэстманаэяр**» () — ісьляндзкі футбольны клюб з гораду Вэстманаэяру. Заснаваны ў 1903 годзе. Трохразовы чэмпіён Ісьляндыі, пяціразовы ўладальнік Кубка Ісьляндыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вэстманаэяр
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1903 годзе
Багуціцкі сельсавет

**Багу́ціцкі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ельскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Багуцічы.

## Гісторыя
1 сьнежня 2009 году рашэньнем Гомельскага абласнога Савету дэпутатаў сельсавет ліквідаваны, усе населеныя пункты — Багуцічы, Боўгарка, Вішанькі, Дзьвіжкі, Забозьзе, Шарын, Шарынскі Востраў — перададзеныя ў склад Рамязоўскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ельскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2009 годзе
Іван Сапега (сын Багдана)

**Іван Багданавіч Сапега** (1486 — паміж 4 красавіка і 19 лістапада 1546) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Пісар (1507—1516) і маршалак гаспадарскі (1515—1541), ваявода віцебскі (1520—1541) і падляскі (з 1529).

Быў старостам дарагічынскім (1529—1541 і з 1545).

## Біяграфія
З чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу Ліс, сын Багдана.

У 1507—1516 гадох быў пісарам вялікім літоўскім, браў удзел у пасольствах у Маскву (1508, 1531—1532 і 1536) і ў Турэччыну (1534 год). У 1515—1541 гадох быў маршалкам гаспадарскім, у 1520—1541 гадох — ваяводам віцебскім, з 1529 году —  ваяводам падляскім.

Браў удзел у кампаніі 1514 году на чале з гетманам вялікім Канстантынам Астроскім. Камандаваў часткай войска ў бітве на Бярэзіне (27 жніўня 1514 году) і ў Аршанскай бітве (1514 год).

У шлюбе з Ганнай Сангушка меў сыноў Паўла і Івана.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Іван
Катэгорыя:Ваяводы віцебскія
Катэгорыя:Ваяводы падляскія
Катэгорыя:Дыпляматы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Рэймс

**Рэймс** () — горад на паўночным усходзе Францыі, у рэгіёне Гранд-Эст (да 1 студзеня 2016 году — у рэгіёне Шампань-Ардэны, ён быў найбуйнейшым горадам гэтага рэгіёну). Насельніцтва на 2021 год — 179 380 чалавек. Паблізу ад гораду разьмешчаны Рэймскія горы, на якіх растуць вінаградні для вытворчасьці шампанскага.

## Гісторыя
Горад вядомы з I стагодзьдзя да н. э. як Дуракарторум. У 406 разрабаваны вандаламі, у 451 — гунамі. Недзе паміж 496 і 506 (першая дата лічыцца «афіцыйнай») Сьвяты Рэмі хрысьціў тут караля франкаў Хлёдвіга. Адначасова Хрысьціянства прынялі 3000 франскіх жаўнераў — гэта быў пачатак хрысьціянізацыі сучасных немцаў ды французаў, таму пачынаючы зь Людовіка VII (XII стагодзьдзе) большасьць францускіх каралёў былі каранаваны ў Рэймсе.

## Славутасьці

### Аб’екты, уключаныя ў [[Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]
* Катэдральны сабор (XIII стагодзьдзе)
* Базыліка Сьвятога Рэмі
* Палац То (былы палац арцыбіскупа Рэймскага, цяпер музэй)

### Іншыя славутасьці
* Брама Марса (III стагодзьдзе)
* Гала-рымскі крыптапортык (III стагодзьдзе)
* Ратуша
* Каралеўскі пляц з будынкам падпрэфэктуры й статуяй Людовіка XV
* Гатэль Лё Вэргёр (XVI стагодзьдзе, цяпер Музэй Прыгожых мастацтваў)
* Музэй капітуляцыі (будынак, у якім 7 траўня 1945 была падпісана дамова аб капітуляцыі Трэцяга Райху)
* Музэй аўтамабіляў
* Дамы́ шампанскага (Henri Abelé, Krug, Ruinart, Veuve Clicquot, Vraken-Pommery і іншыя)

## Галерэя

Cathedral Notre-Dame de Reims, France.jpg|Асноўны фасад Рэймскага сабору
Façade Basilique Saint-Remi Reims 130208.jpg|Базыліка Сьвятога Рэмі
Porte Mars 01.jpg|Брама Марса
Reims 2008 -Wineries of Champagne- by-RaBoe 03.jpg|Пляшкі з шампанскім у склепе аднаго з Дамоў Шампанскага


## Вонкавыя спасылкі
* Турыстычная інфармацыя аб Рэймсе
* Афіцыйны сайт гораду Рэймс


Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Францыі
Казімер Уладзіслаў Сапега

**Казімер Уладзіслаў Сапега** (1650, места Кодань — 29 красавіка 1703, сяло Капылы) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падстолі (1685—1686) і стольнік вялікі літоўскі (1686), Падскарбі надворны літоўскі (1686—1689), кашталян (1689—1697) і ваявода троцкі (1697).

У 1670-я гады атрымаў у валоданьні палову Гальшанаў (з замкам).

## Біяграфія
З коданскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу Ліс, сын Яна Фрыдэрыка і Канстанцыі з Гербутаў. Меў братоў Паўла Францішка і Мікалая Лявона.

Навучаўся ў езуіцкіх адукацыйных установах у Львове і Брунсбэргу. Працягваў адукацыю на Захадзе, наведаў Італію, Францыю, Галяндыю і Нямеччыну.

Па вяртаньні ў Літву ўзяў удзел у бітве пад Хоцінам. Апроч таго, браў удзел у войнах з туркамі ў 1673, 1676 і 1683 гадох.

Займаў некалькі высокіх дзяржаўных пасадаў, абіраўся паслом на сойм 1683 году. У 1697 годзе на выбарах караля і вялікага князя падтрымаў Аўгуста Моцнага.

У першым шлюбе з Францішкай Копец меў сыноў Яна Фрыдэрыка і Мікалая, дачок Юстыну Ганну, Людвіку Алену, Цэцылію Соф’ю і Канстанцыю. У другім шлюбе з Ганнай Вінцэнтай Фрэдра меў сына Яна.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Казімер Уладзіслаў
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Удзельнікі польска-турэцкай вайны 1672—1676 гадоў (польскі бок)
Катэгорыя:Удзельнікі польска-турэцкай вайны 1683—1699 гадоў (польскі бок)
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Рэчы Паспалітай
Міхал Антоні Сапега

**Міхал Антоні Сапега** (10 або 12 сакавіка 1711, Каралявец — , Слонім) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Лоўчы вялікі літоўскі (1739—1746), ваявода падляскі (1746—1752), падканцлер вялікі літоўскі (з 1752).

Валодаў Старым і Новым Быхавам, Баркалабавам, Дабоснай, Дзярэчынам, Зэльвай, Луннам, Шкудамі. Быў старостам амсьціслаўскім (з 1757). Кавалер ордэна Белага Арла (1744).

## Біяграфія

З чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Аляксандра Паўла, маршалка вялікага літоўскага, і Марыі Крыстыны дэ Бецюн. Меў братоў Казімера Лявона, генэрала літоўскай артылерыі, і Юзэфа Станіслава, біскупа камянецкага.

У 1720—1721 гадох навучаўся ў Караляўцы. Абіраўся паслом на соймы 1732 і 1746 гадоў (ад Слонімскага павету), таксама быў дэпутатам Галоўнага Трыбуналу ў 1731 і 1742 гадох. У 1739 годзе атрымаў урад лоўчага вялікага літоўскага.

У 1737—1739 гадох браў актыўны ўдзел у працы камісіі па павелічэньні войска, беспасьпяхова імкнуўся абкласьці падаткам на войска радзівілаўскія «Нойбурскія маёнткі». Праз удалыя шлюбы значна павялічыў свае маёнткі, наблізіўся да магнацкай партыі Чартарыйскіх («Фаміліі») і стаў адным з найбольш заможных магнатаў Вялікага Княства Літоўскага. У 1746 годзе стаў ваяводам падляскім, у 1752 годзе — падканцлерам вялікім літоўскім.

У 1756 годзе быў адным з ініцыятараў аднаўленьня павятовых попісаў і Генэральнага зьезду Вялікага Княства Літоўскага. У 1757 годзе працаваў над замірэньнем Чартарыйскіх з Радзівіламі, у выніку чаго зблізіўся з апошнімі. Імкнуўся балянсаваць паміж гэтымі дзьвюма групоўкамі.

29 чэрвеня 1733 году ажаніўся з Кацярынай Людвікай (1718—1779), дачкой гетмана вялікага літоўскага Яна Казімера Сапегі (пам. 1730) і Людвікі Апалінскай. У 1745 годзе разьвёўся зь першай жонкай і ў другі раз ажаніўся з княгіняй Тэкляй Ружай (1703—1747), дачкой канцлера вялікага літоўскага Караля Станіслава Радзівіла (1669—1719) і Ганны Кацярыны Сангушкі (1676—1746). У 1748 годзе ў трэці раз ажаніўся з княгіняй Аляксандрай (1730—1798), дачкой кашталяна віленскага і канцлера вялікага літоўскага князя Міхала Фрыдэрыка Чартарыйскага (1696—1775) і Элеаноры Монікі Вальдштайн (1710—1792). Усе шлюбы былі бязьдзетнымі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Міхал Антоні
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падканцлеры вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы падляскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Старосты амсьціслаўскія
Юры Фэліцыян Сапега

**Юры Фэліцыян Сапега** (люты 1680 — ) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Генэрал-маёр Літоўскага войска (1708), ваявода амсьціслаўскі (з 1742).

Трымаў Вількаўскае староства.

## Біяграфія
З чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Францішка Стэфана і Ганны Крыстыны зь Любамірскіх. Меў братоў Яна Казімера і Юзэфа Францішка.

Навучаўся ў езуіцкім калегіуме ў Брунсбэргу і за мяжой. У Вялікую Паўночную вайну стаў на бок Станіслава Ляшчынскага, атрымаў ад яго пасаду кухмістра вялікага літоўскага (1709). Пазьней перайшоў да Аўгуста Моцнага. Узяў удзел у антыкаралеўскай Віленскай канфэдэрацыі (1716), быў палкоўнікам Наваградзкага ваяводзтва.

Абіраўся паслом на соймы 1720, 1724, 1729, 1732, 1733 і 1738, быў маршалкам Галоўнага Трыбуналу ў 1717.

У 1733 падтрымаў абраньне на сталец Станіслава Ляшчынскага, да самай абдыкацыі належаў да найбліжэйшых да манарха асобаў. Пазьней вызнаў каралём і вялікім князем Аўгуста Саса.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Юры Фэліцыян
Катэгорыя:Кухмістры вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы амсьціслаўскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Юры Станіслаў Сапега

**Юры Станіслаў Сапега** (1668 — ) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падстолі (1686) і стольнік вялікі літоўскі (1686—1703 і з 1709), ваявода троцкі (1706—1709) і амсьціслаўскі (1732).

## Біяграфія
З магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Казімера Яна і Крыстыны Барбары з Глябовічаў. Меў братоў Аляксандра Паўла і Міхала Францішка.

Навучаўся ў Вільні і Брунсбэргу. Удзельнічаў у ваенных дзеяньнях супраць туркаў. У Вялікую Паўночную вайну разам зь іншымі прадстаўніка радзіны ваяваў на баку швэдаў і Станіслава Ляшчынскага, пазьней перайшоў да Аўгуста Моцнага.

Займаў шэраг высокіх дзяржаўных пасадаў, абіраўся паслом на соймы 1690, 1693 і 1695.

Першы шлюб з Ізабэлай Аленай Палубінскай быў бязьдзетным, у другім шлюбе з Тэадорай Солтан меў сына Антонія Казімера і дачок Тэрэзу Крыстыну, Бэнэдыкту і Салямэю Ганну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Юры Станіслаў
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Ваяводы амсьціслаўскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Багдан Сапега (сын Паўла)

**Багдан Сапега** (каля 1530 — 1-я палова 1593) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян берасьцейскі (1579 — 3 красавіка 1585) і смаленскі (20 красавіка 1585 «па сьмерці Мікалая Паца» — 1588), ваявода менскі (з 21 траўня 1588 «па Мікалаю Сапегу»).

Валодаў Гальшанамі, Боцькамі, Сьвятошынам, Гердышкамі, Асьнежышкамі, заснаваў мястэчка Багданаў. Трымаў Гомельскае староства (1572—1582).

## Біяграфія
З магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Паўла і Алены з Гальшанскіх. Меў брата Мікалая.

Займаў шэраг высокіх дзяржаўных пасадаў, у тым ліку падкаморыя бельскага (1566—1569). Па сьмерці караля і вялікага князя Стэфана Баторыя быў сярод прыхільнікаў абраньня на сталец цара маскоўскага Фёдара Іванавіча і складаньня уніі з Маскоўскай дзяржавай. У 1587 падтрымаў кандыдатуру Жыгімонта Вазы. У 1591 дэпутат на трыбунал скарбовы ў Вільні.

Быў сябрам праваслаўных брацтваў у Вільні і Львове, выступаў супраць ганеньняў на кальвіністаў. Быў фундатарам царквы ў Багданаве.

Дзеці ад першага шлюбу з брацлаўскай кашталянкай Марынай Капустай:
* Андрэй (? — 1630), староста гомельскі і бельскі
* Павал Стэфан
* Мікалай Крыштап
* Барбара, жонка чашніка вялікага літоўскага Пятра Валовіча, якая па сьмерці мужа прыняла манаскі хрост і жыла ў кляштары базылянаў у Вільні;
* Соф’я Агата (Агаф’я), першы раз выйшла за гарадзенскага канюшага Пятра Гайка, а другі — за берасьцейскага падкаморыя Мікалая Паца;
* Рэгіна (ці Ганна), жонка слонімскага маршалка Юрыя Трызны.

Другі шлюб з Апалёніяй Друцкай-Сакалінскай быў бязьдзетным.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Багдан
Катэгорыя:Кашталяны берасьцейскія
Катэгорыя:Кашталяны смаленскія
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Старосты гомельскія
Крыштап Стэфан Сапега

**Крыштап Стэфан Сапега** (1590 — , Дабраўляны) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Пісар вялікі літоўскі (з 1621).

Быў старостам вількаўскім, лідзкім (з 1614) і амсьціслаўскім (з 1621).

## Біяграфія
З чарэйскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Рыгора, падкаморага аршанскага, і Соф’і з Стравінскіх. Меў брата Аляксандра Дажбога.

Ахрышчаны кальвіністам, у часе навучаньняў у езуіцкім калегіюме ў Брансбургу (1603—1605) перайшоў у каталіцтва. Працягваў адукацыю за мяжой у Вюрцбургу, Франкфурце-на-Майне і Парыжы. У 1608 годзе вярнуўся на Радзіму.

Удзельнічаў у вызваленьні Смаленску (1609—1611). Абіраўся паслом на соймы 1613 і 1616 гадоў. У 1617 годзе быў маршалкам Галоўнага Трыбуналу.

У шлюбе з Ганнай Галоўчынскай меў сына Мікалая Крыштапа.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Крыштап Стэфан
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Старосты лідзкія
Катэгорыя:Старосты амсьціслаўскія
Мікалай Тадэвуш Лапацінскі

**Мікалай Тадэвуш Лапацінскі** (, мястэчка Лапаціна Амсьціслаўскага ваяводзтва — , Лявонпаль) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Інстыгатар (1750—1761) і пісар вялікі літоўскі (1764—1777), ваявода берасьцейскі (з 1777).

Асноўны маёнтак — Чурылавічы ў Полацкім ваяводзтве, перайменаваны ім у гонар бацькі на Лявонпаль. Быў старотам амсьціслаўскім (1757—1767).

## Біяграфія

З шляхецкага роду Лапацінскіх гербу «Любіч», сын Лявона і Рэгіны зь Сьвянціцкіх. Меў братоў Яна Дамініка і Ігнація.

З 1733 году знаходзіўся ў атачэньні маршалка вялікага Аляксандра Паўла Сапегі, пазьней у ягонага сына Юзэфа Станіслава. Надалей выступаў як актыўны прыхільнік Сапегаў.

Падтрымаў абраньне каралём і вялікім князем Станіслава Ляшчынскага, па ягонай паразе ў 1736 годзе прысягнуў Аўгусту Сасу. Пазьней падтрымаў абраньне на сталец Станіслава Аўгуста Панятоўскага.

У 1739 годзе атрымаў пасаду крайчага, у 1742 годзе падчашага, а ў 1744 годзе войскага амсьціслаўскага. Абіраўся паслом на соймы 1744, 1748, 1750, 1752, 1754, 1756, 1758, 1760, 1761, 1762, 1764, 1766, 1767 гадоў. Неаднаразова быў дэпутатам Галоўнага Трыбуналу (у 1776 годзе ягоны маршалак).

Сабраў у Лявонпалі значную бібліятэку. У шлюбе з Барбарай Копец меў сыноў Яна Нікадзіма, Юзэфа, Станіслава і Тамаша Ігнація, дачок Казімеру Барбару і Брыгіту Яну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Мікалай Тадэвуш
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Інстыгатары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Ян Нікадзім Лапацінскі

**Ян Нікадзім Лапацінскі** (15 верасьня 1747, Сар’я — 13 кастрычніка 1810, Шаркоўшчына) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста амсьціслаўскі (з 1767).

## Біяграфія

Прадстаўнік шляхецкага роду Лапацінскіх гербу «Любіч», сын Мікалая Тадэвуша і Барбары з Копцяў. Меў братоў Юзэфа, Станіслава і Тамаша Ігнація.

Неаднаразова абіраўся паслом на соймы. У 1791 на ягоны загад у Лявонпалі збудавалі мураваную калёну ў гонар Канстытуцыі 3 траўня.

Працягваў папаўняць фамільны архіў, бібліятэку і мастацкія зборы. Адкрыў у Лявонпалі ткацкую мануфактуру, майстэрні вырабу дываноў і капелюшоў, суконную фабрыку.

Займаўся гравіраваньнем, малюнкам, дробнай скульптурай, быў мэцэнатам мастацтва і калекцыянэрам. У культурнай гісторыі адзначыўся найперш сваімі гравюрамі па медзі.

Апошні пэрыяд жыцьця правёў у сваім маёнтку ў Шаркоўшчыне, дзе яго і пахавалі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Ян Нікадзім
Катэгорыя:Старосты амсьціслаўскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Леў Сапега (сын Міхала)

**Леў Сапега** (? — 20 жніўня/верасьня 1610) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія
З магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Міхала і Марыны з Быстрэйскіх. Меў брата Мікалая.

З 1581 зьбіраў падаткі ў Віцебскім ваяводзтве. У 1584 атрымаў пасаду войскага віцебскага, у 1590 — судзьдзі земскага гарадзенскага. У 1598 быў дэпутатам Галоўнага Трыбуналу.

Перайшоў з праваслаўя ў кальвінізм.

У шлюбе з Аленай Галабурдой нашчадкаў не пакінуў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Леў
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Мікалай Сапега (сын Міхала)

**Мікалай Сапега** (? — да 13 жніўня 1611) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кухмістар вялікі літоўскі (з 1589).

## Біяграфія
З магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Міхала і Марыны з Быстрэйскіх. Меў брата Льва.

Удзельнічаў у ваенных дзеяньнях з Маскоўскай дзяржавай у 1567 і 1579—1581.

У 1576 падтрымаў абраньне каралём і вялікім князем Стэфана Баторыя, у 1587 — Жыгімонта Вазу.

У 1582 атрымаў пасаду падкаморыя гарадзенскага. Абіраўся паслом на соймы 1589, 1595 і 1603, таксама быў дэпутатам Галоўнага Трыбуналу ў 1590, 1596 і 1601.

У шлюбе з Багданай Масальскай меў сыноў Яна Дамініка, Мікалая і Фрыдэрыка, дачок Алену, Кацярыну, Мар’яну і Ганну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Мікалай
Катэгорыя:Кухмістры вялікія літоўскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Германішкі)

**Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы** — помнік архітэктуры канца XIX — пачатку XX стагодзьдзя ў Германішках. Знаходзіцца на ўсходняй ускраіне колішняга мястэчка пад адрасам *вуліца Цэнтральная, 35*. Дзее. Твор архітэктуры нэаготыкі. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы драўляны касьцёл у Германішках збудавалі каля 1452 году паводле біскупскай фундацыі. У 1686 годзе на сродкі Канстантына Казімера Бжастоўскага збудавалі новы драўляны касьцёл.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Германішкі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць.

У другой палове XIX ст. у куце агароджы касьцёла збудавалі капліцу. У 1886—1909 гадох вялося будаваньне мураванага касьцёла.

### Найноўшы час
У 1920-я гады над касьцёлам надбудавалі званіцу. У 1965 годзе савецкія ўлады зачынілі касьцёл, усе каштоўныя рэчы разрабавалі.

У 1987 годзе будынак касьцёла вярнулі вернікам. 17 чэрвеня 2000 году касьцёл наноў асьвяцілі.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры нэаготыкі. Да прастакутнага ў пляне асноўнага аб’ёму з фронта далучаецца 3-ярусная шатровая званіца. Выцягнутая 5-гранная апсыда, аб’яднаная з агульным дахам, мае бакавыя нізкія закрысьціі. На паліхромных сьценах графічна вылучаюцца атынкаваныя і пабеленыя элемэнты архітэктурнага дэкору — прафіляваныя ліштвы стральчатых аконных праёмаў, карнізы і кутнія лапаткі. У алтарнай сьцяне надмагільная пліта Стэфаніі Вансовіч (памерла ў 1879), спадчына ад якой склала аснову сродкаў на будаваньне касьцёла.

Унутраная прастора перакрываецца роўнай падшыўной стольлю. Падлога выкладаецца з керамічных плітак. Інтэр’ер аздабляюць тры алтары. Галоўны тытульны алтар Найсьвяцейшай Тройцы ілюзорны — намаляваны на сьцяне, бакавыя алтары (налева — Божай Міласэрнасьці, дзе ў другім ярусе зьмяшчаецца абраз Сьвятога Францішка з Асызі, направа — Маці Божай Чанстахоўскай з абразом Сьвятога Язэпаў другім ярусе) драўляныя, зробленыя разам з амбонам у 1885 годзе ў стылі нэабарока і перанесеныя з былога драўлянага касьцёла. Над уваходам месьцяцца хоры, дзе захоўваецца арган у стылі клясыцызму, таксама з папярэдняга касьцёла.

Касьцельны пляц атачаецца бутавай агароджай з 3-пралётнай брамай. У куту агароджы знаходзіцца капліца — 4-гранная вежа пад акруглым скляпеньнем з крыжом у завяршэньні. Атынкаваныя грані дэкаруюцца ў 2 ярусы прастакутнымі нішамі, апярэзваюцца 3-абломным карнізам.

## Галерэя

Apse of Holy Trinity catholic church in Hiermaniški.jpg|З боку апсыды
Interior of Holy Trinity catholic church in Hiermaniški.jpg|Інтэр'ер
Германішкі. Касцёл. Брама.jpg|Брама
Германішкі. Касцёл. Каплічка.jpg|Каплічка


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Касьцёлы Гарадзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Нэагатычныя збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1909 годзе
Белыя лаўкі

**[[Гандлёвыя рады]] «Бе́лыя ла́ўкі»** — помнік грамадзянскай архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Пружанах Берасьцейскай вобласьці. Пабудаваныя ў 1867 року з цэглы. Архітэктары — Міхайлоўскі і Савіч.

## Мінуўшчына
Збудаваныя на месцы старых драўляных гандлёвых радоў паводле праекту гарадзенскага губэрнскага архітэктара Міхайлоўскага і эпархіяльнага архітэктара Т. Савіча. Першапачаткова мелі праезд ва ўнутраны дворык для падвозу і захоўваньня тавараў.

## Архітэктура

Помнік грамадзянскай архітэктуры XIX стагодзьдзя з рысамі барока і клясыцызму. Цікавыя як рэдкі ўзор грамадзянскай манумэнтальнай архітэктуры.

Прастакутны ў пляне двухпавярховы будынак накрыты двухсхільным дахам з франтонамі на тарцах. 2 шэрагі гандлёвых ячэек утвораныя масіўнымі аркадамі з абодвух падоўжных фасадаў. Насупраць інтэрвалаў паміж слупамі арак неглыбокія простакутныя нішы ў сьценах, у якіх разьмешчаныя дзьверы і вітрыны гандлёвых памяшканьняў.

Колішні праезд пасярэдзіне падкрэсьлены трохпралётнымі рызалітамі, апрацаванымі пілястрамі і завершанымі фігурнымі франтонамі.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Збудаваньні Пружанаў
Катэгорыя:Гандлёвыя аб’екты
Катэгорыя:Збудаваньні клясыцызму Беларусі
Катэгорыя:Каменныя збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1867 годзе
Дзяржаўны лад Азэрбайджану

**Дзяржаўны лад Азэрбайджана** вызначаецца Канстытуцыяй Азербайджанскай Рэспублікі.

Рэспу́бліка Азэрбайджа́н — складана ўнітарная дзяржава з прэзыдэнцкім праўленьнем. Кіраўніком дзяржавы зьяўляецца Прэзыдэнт, які выбіраецца на тэрмін 5 гадоў усеагульным галасаваньнем. Выканаўчая ўлада таксама належыць яму. Кіраўнік урада – прэм'ер-міністр.

Вышэйшы заканадаўчы орган — Нацыянальны сход (азерб. Мілі Меджліс — *Milli Məclis*) Азэрбайджанскай Рэспублікі, 125-ці мясцовы аднапалатны парлямэнт, які выбіраецца на 5 гадоў усеагульным галасаваньнем.

Судовая ўлада належыць незалежным судам: Канстытуцыйнаму Суду, Вярхоўнаму Суду, Вышэйшаму Эканамічнаму Суду.


Катэгорыя:Азэрбайджан
Прэзыдэнт Азэрбайджану

**Прэзыдэнт Азэрбайджанскай Рэспублікі** — кіраўнік Азэрбайджанскай дзяржавы, які, згодна з Канстытуцыяй, прадстаўляе Азэрбайджанскую дзяржаву ўнутры краіны і ў зьнешніх зносінах, увасабляе адзінства народу Азэрбайджану і забясьпечвае пераемнасьць азэрбайджанскай дзяржаўнасьці, зьяўляецца гарантам незалежнасьці і тэрытарыяльнай цэласнасьці Азэрбайджанскай дзяржавы, выкананьня міжнародных пагадненьняў і дагавораў Азэрбайджанскай Рэспублікі, зьяўляецца гарантам незалежнасьці судовай улады, зьяўляецца Вярхоўным Галоўнакамандуючым Узброенымі Сіламі Азэрбайджанскай Рэспублікі.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Прэзыдэнта Азэрбайджанскай Рэспублікі
Давід Сыльва

**Давід Хасуэ Хімэнэс Сыльва** (;  8 студзеня 1986 году, Аргінэгін, Канарскія астравы, Гішпанія) — колішні гішпанскі футбаліст, паўабаронца. Гулец нацыянальнай зборнай Гішпаніі. Чэмпіён сьвету 2010 году й чэмпіён Эўропы 2008 і 2012 гадоў у складзе нацыянальнай каманды. Давід быў унівэрсальным гульцом, які здольны быў згуляць на абодвух флянгах і ў цэнтры паўабароны. Адной з галоўных якасьцяў Сыльвы лічылася ўмелая арганізацыя каманднай гульні. Давід выдатна бачыць поле, валодае добрым «апошнім» пасам, пастаўленым ударам, якім, праўда, карыстаецца зрэдку.

## Кар’ера
### Клюбная
Кар’ера Давіда пачалася ў «Эйбары», куды ён перайшоў на правах арэнды з «Валенсіі», забіўшы за сэзон 5 галоў. У сэзоне 2005—2006 гадоў Сыльва быў аддадзены ў арэнду ў «Сэльту», дзе згуляўшы 34 матчы й забіўшы 4 галы, зарэкамендаваў сябе як будучая зорка. 21 чэрвеня 2007 году Сыльва падоўжыў кантракт з «Валенсіяй» на сем гадоў.

30 чэрвеня 2010 году было абвешчана аб пераходзе Давіда ў «Манчэстэр Сіці». Сума трансфэру склала 28,5 мільёнаў эўра, а кантракт зь «мяшчанамі» быў разьлічаны на 5 гадоў. У новым клюбе Сыльва раскрыўся па новаму, на пару з Тэвэсам, гішпанец быў прызнаны спэцыялістамі адным з самых грозных гульцоў у лізе. У сэзоне 2011—2012 гадоў не зважаючы на тое, што да клюбу далучыліся такія майстры, як то Сэрхіё Агуэра й Самір Насры, Давід ня толькі не згубіўся ў іхнай зорнай кампаніі, але й стаў вылучацца на іх фоне.

### Міжнародная
Давід дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Гішпаніі ў таварыскім матчы супраць зборнай Румыніі 15 лістапада 2006 году. Ён таксама згуляў у пераможным матчы супраць зборнай Ангельшчыны. Паказаўшы добрую гульню ў першых матчах, Сыльва захаваў месца ў зборнай. У таварыскім матчы супраць зборнай Грэцыі 22 жніўня 2007 году, які завяршыўся перамогай гішпанцаў зь лікам 3:2, Сыльва забіў 2 галы. Давід браў удзел у трыюмфальным для гішпанскай зборнай чэмпіянаце Эўропы 2008 году, у паўфінальным матчы супраць зборнай Расеі, якая скончылася зь лікам 3:0 на карысьць пірэнэйцаў, гулец забіў трэці гол на 82-й хвіліне.

## Дасягненьні
**«Валенсія»**:
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2008

**«Манчэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2012, 2014, 2018, 2019
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2011, 2019
* Уладальнік Кубка ангельскае лігі: 2014, 2016, 2018, 2019, 2020
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2012, 2018, 2019

**«Рэал Сасьедад»**:
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2020

**Гішпанія**
* Чэмпіён сьвету: 2010
* Чэмпіён Эўропы (2): 2008, 2012

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Профіль на афіцыйным сайце «Манчэстэр Сіці»
* Профіль на Goal.com
* Статыстыка на National Football Teams
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты
Рэйк’явік (футбольны клюб)

«**Рэйк’явік**» () — ісьляндзкі футбольны клюб з гораду Рэйк’явіку. Заснаваны ў 1899 годзе. 27-разовы чэмпіён Ісьляндыі, 14-разовы ўладальнік Кубка Ісьляндыі.

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Ісьляндыі па футболе|Чэмпіён Ісьляндыі]]:** 
** 1912, 1919, 1926, 1927, 1928, 1929, 1931, 1932, 1934, 1941, 
** 1948, 1949, 1950, 1952, 1955, 1959, 1961, 1963, 1965, 1968, 
** 1999, 2000, 2002, 2003, 2011, 2013, 2019

* **Уладальнік [[Кубак Ісьляндыі па футболе|Кубка Ісьляндыі]]:** 
** 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1966, 1967, 1994, 1995, 1999, 
** 2008, 2011, 2012, 2014

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Рэйк’явіку
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1899 годзе
Рамязоўскі сельсавет

**Рамязо́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ельскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Рамязы.

## Гісторыя
1 сьнежня 2009 году ў склад сельсавету перададзеныя ўсе населеныя пункты — Багуцічы, Боўгарка, Вішанькі, Дзьвіжкі, Забозьзе, Шарын, Шарынскі Востраў — ліквідаванага Багуціцкага сельсавету.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Ельскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Алена Глінская

**Але́на Васі́льеўна Глі́нская** (каля 1508, Ласасін, цяпер у Пружанскім раёне, альбо Бялавічы, цяпер у Івацэвіцкім раёне — 4 красавіка 1538, Масква) — вялікая княгіня маскоўская (1533—1538), жонка вялікага князя Васіля III.

## Жыцьцяпіс
Дачка князя Васіля Львовіча зь літоўскага роду Глінскіх, і сэрбскае прынцэсы Ганны Якшыч.

У 1526 стала другой жонкай разьведзенага вялікага князя Васіля III і нарадзіла яму двух сыноў — Івана і Юрыя. Па сьмерці мужа ў сьнежні 1533 адхіліла ад улады прызначаных ім апекуноў (рэгентаў) Юрыя Дзьмітраўскага і Андрэя Старыцкага, зрабіўшыся ўладаркай Вялікага княства Маскоўскага. Кінула ў вязьніцу свайго дзядзьку Міхала Глінскага за незадаволенасьць яе фаварытам Аўчынай Целяпнёвым-Абаленскім.

У 1535 року пачала грашовую рэформу, якой фактычна ўвяла на тэрыторыі Масковіі адзіную валюту. Гэта істотна паспрыяла стабілізацыі эканомікі краіны. За Глінскай маскоўскі пасад быў абнесены цаглянаю сьцяною, закладзены Кітай-горад.

У 1536 дабілася ад польскага караля Жыгімонта I выгаднага для Масковіі міру; Швэцыю абавязала не дапамагаць Лівонскаму ордэну і ВКЛ.

Не карысталася сымпатыямі баяр як жанчына не маскоўскіх, а эўрапейскіх нораваў і выхаваньня. Памерла ў 1538, існуе вэрсія аб яе атручаньні Шуйскімі, што пацьвярджаецца апошнімі дасьледаваньнямі. Пахаваная ў Вазьнясенскім жаночым манастыры ў маскоўскім Крамлі.

Рэканструкцыя зьнешнасьці Алены Глінскай выявіла яе прыбалтыйскі тыпаж. Твар княгіні меў мягкія рысы. Яна была даволі высокай для жанчын таго часу — каля 165 см — і гарманічна складзенай. Захаваліся рэшткі валасоў Алены Глінскай — рудога, як чырвоная медзь, колеру.

## У мастацтве
* Фільм «Іван Жахлівы», Ада Войцык
* Тэлесэрыял «Іван Жахлівы», Зоя Кайданоўская

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Елена Глинская // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) — СПб., 1890—1907.
* Беларускі на троне. Алена Глінская // Радыё «Свабода».

Алена Васільеўна
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Рэгенты
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўніцы краінаў
Катэгорыя:Цары Масковіі
Катэгорыя:Атручаныя
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі
Адам Джонсан

**Адам Джонсан** (;  14 ліпеня 1987 году, Сандэрлэнд, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, паўабаронца. У 2006—2012 гадах выступаў за нацыянальную зборную Ангельшчыны. Гуляў на пазыцыі ўскарайнага нападніка. Пасьля праходжаньня акадэміі «Мідлзбра» пасьпяховага дэбютаваў у розыгрышу Кубка УЭФА. Вядомы дзякуючы добрага дрыблінгу й умеласьці да падаваньня ўдараў з кута пляцоўкі.

У сакавіку 2015 году Джонсан быў арыштаваны і абвінавачаны ў сэксуальных дзеяньнях з 15-гадовай дзяўчынкай, у той час як узрост згоды ў Ангельшчыны складаў 16 гадоў. Джонсан працягваў гуляць за «Сандэрлэнд» падчас сьледзтва. У наступным лютым ён прызнаў сябе вінаватым паводле двух абвінавачаньнях, а затым быў звольнены з клюбу. У сакавіку 2016 году Джонсана прызналі вінаватым у сэксуальных дзеяньнях датычных да дзіця. Адам быў прысуджаны да шасьці гадоў пазбаўленьня волі. У 2019 годзе быў вызвалены з турмы пасьля адбыцця паловы сроку пакараньня.

## Дасягненьні
**«Манчэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2012
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2011
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2012

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце Манчэстэр Сіці

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Вэнсан Кампані

**Вэнсан Кампані** (;  10 красавіка 1986 году, Юкель, Брусэльскі сталічны рэгіён, Бэльгія) — бэльгійскі футбольны трэнэр, ачольвае нямецкі клюб «Баварыя». За часам гульнявой кар’еры быў футбалістам нацыянальнай зборнай Бэльгіі. Быў адным з самых маладых футбалістаў у гісторыі нацыянальнай зборнай, бо дэбютаваў у камандзе ў лютым 2004 году ў веку 17 гадоў.

## Дасягненьні
**«Андэрлехт»**:
* Чэмпіён Бэльгіі: 2004, 2006
* Уладальнік Супэркубка Бэльгіі: 2006

**«Манчэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2012, 2014, 2018, 2019
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2011, 2019
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2014, 2016, 2018, 2019
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2012, 2018

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Манчэстэр Сіці»

Катэгорыя:Бэльгійскія футбалісты
Катэгорыя:Бэльгійскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Дарога Р98 (Беларусь)

**Аўтамабільная дарога «Абход тэрыторыі [[Белавеская пушча (нацыянальны парк)|нацыянальнага парку „Белавеская пушча“]]»** () — аб’езная дарога вакол Белавескай пушчы. Адчыненая 7 лістапада 2011 року.

## Маршрут
Агульная працягласьць дарогі — 196,842 км. 140 кілямэтраў праходзіць па тэрыторыі Берасьцейскай вобласьці, зь іх 90 кілямэтраў — па Пружанскім раёне.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Хроніка будаўніцтва аб’езнай дарогі // «Вечерний Брест»

Р98
Р98
Р98
Катэгорыя:Сьвіслацкі раён
Сўонсі Сіці

«**Сўонсі Сіці**» (, ) — валійскі прафэсійны футбольны клюб з гораду Сўонсі. Утвораны ў 1912 годзе, да Футбольнай лігі далучаны ў 1920 годзе, і з тых часоў зьяўляецца ейным нязьменным удзельнікам. На сёньняшні час выступае ў Прэм’ер-лізе, найвышэйшым па значнасьці футбольным турніры Ангельшчыны. 10-разовы пераможца Кубка Валіі. Паўфіналіст Кубка Ангельшчыны ў 1926 і 1964 гадох. Клюб браў удзел у старым першым дывізіёне футбольнай лігі ў 1981—1983 гадох; у свой першы сэзон фінішаваў на 6-м месцы. З 2005 году хатнія матчы праводзіць на стадыёне «Лібэрці Стэдыюм», які дзеліць з рэгбійным клюбам «Оспрэйс» рэгбі-юніён. Да 2005 году хатняй арэнай клюбу быў стадыён «Вэтч Філд».

Колерамі клюбу ёсьць сіне-чорна-белыя. «Сўонсі» й ягоныя заўзятары неафіцыйна вядомыя як «Джэкс». Адно з тлумачэньняў гэтай мянушкі складаецца ў тым, што на працягу XVII стагодзьдзя маракоў з Сўонсі паважалі й любы марак з Сўонсі мог далучыцца да каманды, грунтуючыся проста на рэпутацыі гораду добрых маракоў. Іншыя, аднак, мяркуюць, што каманду празвалі ў гонар выратавальнай сабакі Сўонсі Джэк.

У 2011 годзе ў матчы плэй-оф за права выхаду ў Прэм’ер-лігу «Сўонсі» абыграў «Рэдынг» зь лікам 4:2.

## Гісторыя
### Раньнія гады
Тэрыторыя вакол Сўонсі традыцыйна лічылася вобласьцю рэгбі, і, нягледзячы на ​​папярэднія спробы футбольнага клюбу «Сўонсі Віла», не было ніякіх прыкметных футбольных клюбаў да стварэньня клюбу «Сўонсі Сіці» ўлетку 1912 году. Яны, прытрымліваючыся прыкладу многіх іншых клюбаў Паўднёвага Ўэйлзу, далучыліся да другога дывізіёну Паўднёвай лігі на наступны сэзон. Дж. Торп зьяўляўся першым старшынём клюбу. Свой першы прафэсійны матч клюб правёў 7 верасьня 1912 году супраць іншага ўэйлскага клюбу — «Кардыф Сіці». Гульня скончылася ўнічыю зь лікам 1:1. На працягу гэтага першага сэзону клюб дамогся перамогі ў Кубку Ўэйлзу, а на наступны сэзон клюб дасягнуў першага раўнду Кубка Ангельшчыны. «Блэкбэрн Ровэрз» стаў першым супернікам футбалістаў з Сўонсі, які прыехаў на «Вэтч Філд» у гульні на Кубак Ангельшчыны сэзое 1914—1915 гадоў. На той момант «Блэкбэрн Ровэрз» быў чэмпіёнам Ангельшчыны, але гэтае ня стала перашкодай на шляху клюбу, які атрымаў перамогу зь лікам 1:0. Адзіны мяч у браму гасьцявой каманды правёў Бэна Бэйнон. У наступным раўндзе клюб сустракаўся зь іншым прадстаўніком Футбольнай лігі — «Тотэнгэм Готспурам», зь якім згуляў спачатку ўнічыю, але ў другім матчы атрымаў паразу.

Пасьля Першай сусьветнай вайны кіраўніцтва Паўднёвай лігі адмовілася ад правядзеньня другога дывізіёну, і многія клюбы былі скасаваны з-за фінансавых цяжкасьцяў, але «Сўонсі Таўн» апынуўся ў першым дывізіёне. Усяго праз чатыры сэзоны ў Паўднёвай лізе, клюб стаў адным з заснавальнікам новага трэцяга дывізіёну Футбольнай лігі ў 1920 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт «Сўонсі Сіці»

Катэгорыя:Сўонсі
Нямчынаўка (Маскоўская вобласьць)

**Нямчы́наўка** () — сяло (да 2004 году дачны пасёлак) у Адзінцоўскім раёне Маскоўскай вобласьці за 1 км на захад ад Масквы. Станцыя на чыгуначнай лініі Масква-Смаленская — Смаленск.

## Вядомыя жыхары
* Юльян Дрэйзін (1879—1942) — беларускі музыказнавец і перакладчык
* Казімер Малевіч (1878—1935) — мастак-авангардыст, адзін з заснавальнікаў супрэматызма
* Сяргей Эйзэнштэйн (1898—1948) — савецкі рэжысэр, сцэнарыст і пэдагог
* Фёдар Шэхтэль (1859—1926) — расейскі архітэктар, жывапісец, графік
* Марыета Шагінян (1888—1982) — савецкая пісьменьніца

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Адзінцоўскага раёну
Работнічкі Скоп’е

«**Работнічкі**» () — паўночнамакедонскі футбольны клюб з гораду Скоп’я. Заснаваны ў 1937 годзе. Чатырохразовы чэмпіён Паўночнай Македоніі, чатырохразовы ўладальнік Кубка Паўночнай Македоніі. Уважаецца за клюб павязаны з чыгункай.

## Гісторыя
Футбольны клюб «Работнічкі» быў заснаваны ў 1937 годзе пад першай назвай «Раднічкі». Каманда пачала спаборнічаць у Другой лізе Скоп’еўскага футбольнай падасацыяцыі з сэзону 1938—1939 гадоў, заняўшы ў першым розыгрышы 4-е месца з 5 камандаў. Аднак у наступным сэзоне «Раднічкі» здабылі перамогу ў лізе, пракрочыўшы шлях без паразаў. Пры шасьці камандах розьніца паміж забітымі і прапушчанымі мячамі была роўная 45:6, чым каманда забясьпечыла сабе павышэньне ў Першую лігу Скоп’еўскага футбольнай падасацыяцыі. Аднак сэзон 1940—1941 гадоў Першай лігі быў перапынены праз пачатак Другой сусьветнай вайны. Да таго часу «Раднічкі» здолелі здабыць адную перамогу, дзьве нічыі і зазналі адную паразу.

Па заканчэньні вайны клюб зьмяніў назву на «Работнічкі» і ўзяў удзел у Другой югаслаўскай лізе або Македонскай лізе. З таго часу, як Рэспубліка Македонія стала незалежнай краінай у 1992 годзе, «Работнічкі» стала бралі ўдзел у Першай лізе. Найбольш пасьпяховымі гадамі клюбу былі 2001—2008 гады, калі скоп’еўскім клюбам валодала кампанія Кометал. З моманту набыцьця Кометалам «Работнічкі» дэманстравалі сталы прагрэс. Гэтак, у сэзоне 2002—2003 гадоў яны занялі другое месца ў нацыянальнай лізе і бралі ўдзел у розыгрышы Кубку УЭФА. У сэзоне 2004—2005 гадоў дружына выйграла чэмпіянат краіны і змагалася ў кваліфікацыі Лігі чэмпіёнаў. У сэзоне 2007—2008 гадоў «Работнічкі» правялі свой найлепшы год, стаўшы чэмпіёнам і ўладальнікам кубка краіны. Кометал і Трыфун Костаўскі пакінулі «Работнічкі» і перабраліся ў «Вардар» у 2008 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Скоп’і
Сьпіс вуліц Пружанаў

## Вуліцы

## Завулкі

## Былыя

## Заўвагі

## Крыніцы

Вуліцы Пружанаў
Транс Нарва

«**Транс**» () — эстонскі футбольны клюб з гораду Нарвы. Заснаваны ў 1979 годзе. Трохразовы ўладальнік Кубка Эстоніі (2001, 2019, 2023).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нарва
Палоннае Забалацьце

**Пало́ннае За́балацьце** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Лінаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 23 чалавекі
* 1999 год — 50 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*  

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Лінаўскі сельсавет
Сьпіс маршалкаў шляхты Пружанскага павету

**[[Маршалак павятовы|Маршалкі шляхты]] [[Пружанскі павет (Расейская імпэрыя)|Пружанскага павету]]** Расейскай імпэрыі:

* Фэліцыян Грабоўскі гербу «Далэнга» (1798, 1800)
* Піліп Крыжаноўскі гербу «Кораб» (1805, 1807)
* Віктар Віславух гербу «Адынец» (1807)
* Юзэф Булгарын гербу «Два мячы» (1812)
* Казімер Марачэўскі гербу «Халева» (1817, 1825)
* Ігнат Шэмет (1839)
* Валенці Швыкоўскі гербу «Агеньчык» (1854 — 1863(?))
* Ксавэры Ляхоцкі (канец XIX ст.), дзед Францішка Ляхоцкага

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Сьпісы кіраўнікоў
Катэгорыя:Асобы Пружанаў
Катэгорыя:Гісторыя Пружанаў
Іртыш Паўладар

«**Іртыш**» () — казаскі футбольны клюб з гораду Паўладару. Заснаваны ў 1965 годзе. Пяціразовы чэмпіён Казахстану, уладальнік Кубка Казахстану (1998).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Паўладар
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1965 годзе
Пружанская чыгунка

**Пружа́нская чыгу́нка** — вузкакалейная 600-мілімэтровая траса з Пружаны да Лінова, якая існавала ў першай палове XX стагодзьдзя. Працягласьць 13 км.

Збудаваная ў 1915 року падчас нямецкай акупацыі. Стала часткай вялізнай сеткі вузкакалеек працягласьцю 325 кілямэтраў скрозь Белавескую пушчу, прызначанае для вывазу вырубленага лесу і забітых жывёлаў.

За польскім часам належала PKP, даходзіла да Камянюкаў (да 1922 року гэтая галіна большаю часткай разабраная). Праз Семянчу, Слабудку і фальварак Ізабелін злучала места са станцыяй Лінова (цяпер Аранчыцы) на чыгунцы Берасьце—Баранавічы. Па ёй хадзіў маленькі цягнік з чатырох вагонаў.

Па ўварваньні Саветаў цягнік хадзіў ад вайсковага мястэчка Слабудка да Пружанаў. Расклад быў адвольны: «машыніст мог спыніцца на любым хутары, схадзіць да знаёмай, выпіць паўжбану малака, вярнуцца і ехаць далей».

Зруйнаваная на пачатку 40-х рокаў, верагодна з пачаткам нямецкага ўварваньня. У 1940—41 роках вяліся працы па збудаваньні паўнафарматнай 750-мілімэтровае чыгункі Паўлавічы—Пружана—Белавежа, аднак з пачаткам вайны будоўля спыненая і не ўзнавілася.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Чыгунка
Катэгорыя:Чыгункі Беларусі
Катэгорыя:Нямецкая чыгунка
Катэгорыя:Польская чыгунка
Катэгорыя:Чыгуначныя лініі
Катэгорыя:Белавеская пушча
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1915 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1941 годзе
Маршалак шляхты

[міні|250пкс|Вокладка «Даведачнай кнігі для павятовых маршалкаў». [Расейская імпэрыя|Расея, 1887]]
**Марша́лак шля́хты** (, ) — выбарная пасада шляхецкага самакіраваньня ў часы Вялікага Княства Літоўскага і Расейскай імпэрыі. Падзяляюцца на *[[Губэрня|губэрнскіх]]* і *[[Павет|павятовых]]*.

Пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай правы і абавязкі маршалкаў былі занесеныя ў *Збор правоў Расейскай імпэрыі* 1842 року:
* **Губэрнскія маршалкі** ў герархіі чыноў знаходзіліся адразу пасьля цывільных губэрнатараў. Былі абіраныя губэрнскім шляхецкім сходам і зацьвярджаліся імпэратарам. Мелі абавязкам кіраваньне губэрнскім соймікам, узначальваньне шляхецкай дэлегацыі і інш.
* **Павятовыя маршалкі** былі абіраныя павятовым аддзяленьнем у часе агульнага губэрнскага сходу шляхты і зацьвярджаліся імпэратарам. Мелі кіраваць павятовым соймікам, весьці генэалягічныя кнігі, сачыць за ладам жыцьця асобаў шляхецкага стану, не дазваляючы адыходзіць ад прынятых нормаў (на практыцы гэта абмяжоўвалася складаньнем адпаведных заяваў для вайсковых і губэрнскіх уладаў).

Маршалкі ўдзельнічалі таксама ў судовых працэсах, калі іхнім прадметам былі неадпаведныя паводзіны службоўцы. Складалі сьпісы асобаў, засядалі ва ўрадавых камісіях: будаўнічых, сацыяльнае дапамогі, парадку ў местах, рэкруцкай і інш. У гаспадарчых справах губэрнскія маршалкі кантралявалі выкананьне земскіх і павятовых павіннасьцяў і зьбіралі складкі са шляхты.

## Глядзіце таксама
* Урадоўцы ВКЛ

Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Урадоўцы Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Расейскае дваранства
Катэгорыя:Мясцовае самакіраваньне
Масева (гміна)

**Гмі́на Масе́ва** () — вясковая гміна ў Беластоцкім ваяводзтве Другой Рэчы Паспалітай. Сядзіба гміны — вёска Нараўка.

Пачаткова гміна ўваходзіла ў склад Пружанскага павету. 12 сьнежня 1920 року далучаная да новаўтворанага Белавескага павету пад Часовым кіраўніцтвам прыфрантавымі і этапавымі тэрыторыямі.

19 лютага 1921 року ўвесь павет увайшоў у склад Беластоцкага ваяводзтва. 1 кастрычніка 1934 року ў склад гміны Масева далучаная частка тэрыторыі скасаванае гміны Ласінка.

Па Другой сусьветнай вайне абшар гміны быў падзелены дзяржаўнай мяжой Польскай Народнай Рэспублікі і Савецкага Саюзу. З польскай часткі гміны Масева была ўтвораная гміна Нараўка, да якой былі далучаныя яшчэ 25 населеных пунктаў з былой гміны Тарнаполь Ваўкавыскага павету.

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Беластоцкае ваяводзтва (1919—1939)
Катэгорыя:Гісторыя Пружанскага раёну
Катэгорыя:Былыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі Беларусі