Tatra

**Tatra, a. s.** () — чэская кампанія-вытворца транспартных сродкаў са штаб-кватэрай у месьце Копршыўніцы, заснаваная ў 1850 року. Найбуйнейшая кампанія машынабудаўнічай прамысловасьці Чэхіі. Асноўнай прадукцыяй зьяўляюцца грузавыя аўтамабілі, якія кампанія вырабляе з 1898 року; вытворчасьць легкавікоў спыненая ў 1999. 75% прадукцыі ад агульнага аб’ёму грузавых аўтамабіляў Татры прызначана для экспарту.

Аддзяленьні фірмы разьмешчаныя ў Чэхіі (Прага-Сьміхаў — тралейбусы, трамваі, цягнікі), Маравіі (Копржыўніцы — грузавыя аўтамабілі) і Славаччыне (Браціслава, Банаўцы-над-Бэбравай, Чадца).

## Мінуўшчына

Фірму заснаваў у 1850 року Ігнац Шустала пад назвай «Schustala & Company». Кампанія вырабляла калыскі і конныя брычкі. У 1860-х фірма мела заводы ня толькі на тэрыторыі Чэхіі, але і ў Бэрліне, Вене, Уроцлаве, Кіеве і Чарнаўцах.

У 1882 року фірма пачала вырабляць чыгуначныя вагоны. У 1891 кампанія была пераназваная ў «Nesselsdorfer Wagenbau-Fabriksgesellschaft». У 1897 быў выпушчаны першы легкавік у Цэнтральнай Эўропе (і трэці ў Эўропе) — «Прэзыдэнт» ().

У 1918 зьявілася новая назва — «Kopřivnická vozovka», а ў 1919 кампанія пачала выкарыстоўваць значок з надпісам «Tatra» — у гонар горнай сыстэмы Татры ў Славаччыне. Брэнд *Tatra* ўпершыню зьявіўся на чатырохтонным грузавіку NW TL4 і легкавым NW U. Згодна з карпаратыўным летапісам, сваім паходжаньнем назва Tatra абавязаная вынікам пасьпяховых выпрабаваньняў гальмавых мэханізмаў легкавога аўтамабіля сэрыі U ў Татрах.

У 1923 року на аўтамабілі Tatra 11 упершыню была ўжытая хрыбтовая рама, якая стане візытоўкай кампаніі. Заднія паўвосі мелі незалежную падвеску. Наватарскім вырашэньнем быў таксама двухцыліндравы рухавік з паветраным ахаладжэньнем аб’ёмам 1056 см³. У 1927 кампанія была перайменаваная ў «Závody Ringhoffer-Tatra a.s.».

Менавіта ў 30-я рокі XX стагодзьдзя, калі фірмай кіраваў інжынэр Ганс Ледвінка, Tatra заваявала аўтарытэт як вытворца люксавых легкавікоў. Ад двухцыліндравых рухавікоў з паветраным ахаладжэньнем адбыўся пераход да чатырох- і шасьціцыліндравых, а ў 1931 року быў сканструяваны дванаццаціцыліндравы рухавік аб’ёмам 6 літраў з разьмеркавальным валам. У 1934 року быў выпушчаны першы ў сьвеце аэрадынамічны аўтамабіль Tatra 77, сярэдні каэфіцыент аэрадынамічнага супраціву кузаву якога склаў 0,2455. Ён меў (як і амаль усе пазьнейшыя вялікія легкавікі) усталяваны ззаду васьміцыліндравы рухавік з паветраным ахаладжэньнем, вельмі прагрэсіўны для таго часу.

Пасьля Другой сусьветнай вайны нацыяналізаваная і перайменаваная ў «Tatra Národní Podnik». Да 1989 вырабляла грузавікі і легкавікі клясы «люкс». Аўтамабілем, які меў вярнуць былую славу маркі «Tatra», была мадэль T603 1955 року выпуску, сканструяваная паводле ўзораў даваенных лімузінаў, таксама мела васьміцыліндравы рухавік і знакаміты аэрадынамічны выгляд. Асаблівасьцю T603 былі тры фары, а першыя прататыпы мелі стабілізацыйны кіль (хоць у вытворчасьць гэта не пайшло). Гэты легкавік амаль напоўніцу ручной зборкі быў даступны толькі для партыйнае эліты, як і ягоны непасрэдны наступнік — T613 1968 року, які прадукаваўся ў шматлікіх мадыфікацыях да 1996.

У 1992 уладальнікамі кампаніі сталі Джэральд Грынвалд, Джэк Рутэрфорд і Дэвід Шэлбі. У 1995—1999 роках была спроба паўтарыць ранейшы посьпех выхадам люксавае мадэлі T700, які нагадваў T613, аднак ён ужо быў ня ўстане вытрымаць канкурэнцыі з боку замежных вытворцаў элітарных аўтамабіляў. T700 стала апошнім легкавіком Tatra, і пасьля 1998 вытворчасьць стала спэцыялізавацца выключна на грузавіках.

У 1996 была спроба ўцягнуць кампанію ў славацкі холдынг Sipox. Двума гадамі пазьней Tatra зноў апынулася пад кантролем дзяржавы.

У 2001 чэскі ўрад прыняў рашэньне прадаць кампанію (91,6% акцый) амэрыканскай SDC International. Тая, у сваю чаргу, захаваўшы за сабой кантрольны пакет, рэалізавала 40,6% акцый Tatra свайму стратэгічнаму акцыянэру — карпарацыі «Terex». Пазьней, у 2003-м, Terex Corporation стала ўласьніцаю 71% акцыяў «Татры».

У 2006 утвораны холдынг Tatra Holdings s.r.o., куды ўвайшлі чатыры інвэстары — брусэльская KBC Private Equity, індыйская Vectra Ltd. (партнэр Tatra па сумесным прадпрыемстве ў Індыі), амэрыканскі інвэстар Сэм Эйд і чэская кампанія «Meadowhill s.r.o.» (уладальнік апошняй Рональд Адамс узначаліў пасьля раду дырэктараў Tatra a.s. і стаў яе генэральным дырэктарам). 91,6% акцыяў Tatra былі выкупленыя ў Terex.

У 2011 року гэтыя чатыры інвэстары Tatra Holdings s.r.o. прадалі частку сваіх акцыяў (19%) кампаніі DAF Trucks. Першым эфэктам супрацоўніцтва зь нідэрляндзкім канцэрнам стала рэпрэзэнтаваная ў жніўні таго ж року новая мадэль Tatra Phoenix, у якой выкарыстаныя вырабленыя DAF кабіны і рухавікі.

У 2013 року кампанію праз аўкцыён за 176 млн кронаў набыла кампанія Truck Development, якая належыць чэху Марэку Галвасу.

Усе мадэлі, выпушчаныя фірмай, можна паглядзець у  ў Копршыўніцах.

## Прадукцыя

Цяжкія грузавыя аўтамабілі вытворчасьці Tatra неаднаразова выкарыстоўваліся як колавая база для рознай цяжкай ваеннай тэхнікі, а таксама як транспартныя сродкі ваеннага прызначэньня (напрыклад, 152-мм самаходная гармата-гаўбіца vz.77 «Дана»). Tatra вырабляе поўнапрывадныя аўтамабілі з колавымі формуламі 4×4, 6×6, 8×8, 10×10 і 12×12 (шасьцівосевыя).

У цяперашні час кампанія вырабляе цяжкія грузавікі з хрыбтовай рамай, якая дазваляе будаваць аўтамабілі больш лёгкія, чым з апорнай рамай. У спалучэньні з дызэльнымі рухавікамі паветранага астуджэньня гэта дазваляе паменшыць вагу аўтамабіля і робіць іх больш эканамічнымі. Стваральнік хрыбтовай рамы — Ганс Ледвінка.

## Спорт

Аўтамабілі «Tatra» — неаднаразовыя пераможцы Ральлі Дакар. Легендарны чэскі гоншчык Карэл Лопрайс у 1988—2001 роках шэсьць разоў перамагаў у гэтым спаборніцтве (на той час Ральлі Парыж — Дакар) з аўтамабілем Tatra 815. На момант сваёй шостай перамогі ён стаў найбольш пасьпяховым кіроўцам у гісторыі гонак.

## Глядзіце таксама
* Austro-Tatra
* Славацкая страла
* Škoda Auto
* Сьпіс чэскіх аўтамабіляў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Партал пра Татру
* Музэй Татры

Катэгорыя:Чэскія кампаніі