open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь

**Міністэ́рства спо́рту і туры́зму Рэспу́блікі Белару́сь** (*Мінспорту Беларусі*) — ведамства ўраду Беларусі, упаўнаважанае парадкаваць фізычнае выхаваньне. Міністар спорту і турызму прызначаецца й здымаецца з пасады прэзыдэнтам. З 5 сакавіка 2018 году пасаду міністра займае Сяргей Кавальчук.

## Будова
* Апарат — 4 управы, 6 аддзелаў, дэпартамэнт і дырэктарат;
* Управы па фізычнай культуры, спорту й турызму вобласьцяў ды Менску;
* Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт фізычнай культуры і спорту, вучэльня алімпійскага рэзэрву;
* Газэта «Спартовая панарама» ();
* Прадпрыемствы — «Белспортзабесьпячэньне», «Дырэкцыя будоўлі аб’ектаў Мінспорту», «Компак», «Нацыянальныя спартовыя лятарэі», «Палац спорту», «Стайкі» (Менскі раён);
* Музэй і навукова-дасьледніцкі інстытут фізкультуры і спорту;
* Цэнтры алімпійскай падрыхтоўкі ў — 1) адзінаборствах, 2) ветразевым спорце (Качына, Менскі раён), 3) водналыжным спорце, 4) вясьлярстве, 5) конным спорце й конегадоўлі (Ратамка, Менскі раён), 6) лёгкай атлетыцы, 7) мастацкай гімнастыцы, 8) настольным тэнісе, 9) тэнісе, 10) шахматах і шашках, 11) водных, 12) гульнявых, 13) прыкладных ды 14) зімовых відах спорту (Астрашыцкі Гарадок, Менскі раён);
* Цэнтар спартовай мэдыцыны, антыдопінгавае агенцтва, навучальна-мэтадычны цэнтар фізычнага выхаваньня насельніцтва.

## Задачы
Паводле ўставы ведамства мае наступныя задачы:
* парадкаваньне фізычнага выхаваньня, гульняў ды падарожжаў;
* распрацоўка захадаў пашырэньня фізычнага выхаваньня, гульняў ды падарожжаў;
* правядзеньне досьледаў выніковасьці аздараўленьня насельніцтва, дзіцячых ды юнацкіх гульняў, гульняў вышэйшых дасягненьняў;
* узгадненьне фізычнага выхаваньня й гульняў сярод непрацаздольных асобаў;
* ладжаньне гульняў ды падарожжаў у Беларусі.

## Паўнамоцтвы
Паводле ўставы міністэрства мае паўнамоцтвы на:
* ухваленьне ведамаснага заканадаўства;
* падачу прапановаў аб касаваньні пастановаў ведамстваў ды мясцовых органаў улады супярэчных заканадаўству аб фізычным выхаваньні, гульнях і падарожжах;
* прадстаўленьне ўраду ў адпаведных міжведамасных міжнародных арганізацыях ды заключэньне адпаведных міжнародных дамоваў;
* стварэньне, ператварэньне й касаваньне падпарадкаваных установаў;
* утварэньне міжведамасных камісіяў ды навуковых нарадаў;
* запыт ва ўстановах зьвестак;
* прыцягненьне да нарадаў навуковых установаў ды адмыслоўцаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Міністэрствы Беларусі
Катэгорыя:Беларускі спорт
Катэгорыя:Спартовыя арганізацыі
Катэгорыя:Турызм у Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Смуга (надвор’е)

**Смуга́** — памутненьне паветра над паверхняй зямлі, моцна рэдкі туман. Такая зьява ўзьнікае ў выніку згушчэньня вадзяной пары з утварэньнем найдрабнейшых кропель вады, якія расьсейваюць сьвятло.

Катэгорыя:Надвор’е
Еўна

**Еўна** — жаночае імя. Мужчынскае імя — **Аўн** (*Еўн*, *Еўнь*).

## Паходжаньне

Аўна, Еўні або Яўні (Auno, Euny, Euni, Ewny, lafni) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова аўн- (еўн-) ёсьць пашыранай суфіксам з элемэнтам -н- (-n-) асновай еў- (аў-), якая паходзіць ад гоцкага aiws 'час, эпоха' або стараверхненямецкага ewi, eo 'закон'. Сярод ліцьвінаў бытавала імя Яўнут, адзначалася германскае імя Eunat.

Адзначалася гістарычнае бытаваньне ў Польшчы імёнаў Явень (Евень), Яўны / Яўн: *Jawyen* / *Jawen* (1410 год), *Gyewyen* (1465 год), *Nicolai Jawnicz* (1497 год), *Nobilis Martinus Jawny* (1473 год).

У Прусіі бытавала імя *Jawne / Javne* (1393 і 1397 гады), *Jawnegede* (1394), *Jawnegoth*, *Jawnoto / Jawnotho*. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *небощика пана Евня… Шедуику [[Рамейка|Ромеико]] а Евнии*, *што Евни держалъ* (1440—1492 гады); *Моишокгольское волости и [[Кернаў|Керновское]] Евню [[Ягірд|Екирдовичу]] дванадцать чоловековъ* (7 лістапада 1442 году); *золотар нашъ места [[Наваградак|Новъгородского]] Иванъ Ивонич продает… земли пустовскии… а Евневъщину* (9 лістапада 1517 году); *in [[Дварэц|Dworzecz]] homines… Tomko Jawniewicz* (11 траўня 1520 году); *бояръ господарыни королевое ее милости [[Абольцы|оболецъкихъ]]… а Петра Евъневича… а Миколая Евъневича* (7 чэрвеня 1523 году); *Янко Евневичъ* (1528 год); *Павел Явнович* (1538 год); *у чоловека оболецкого у Миколая Евъневича* (4 траўня 1539 году); *в [[Упіцкі павет|повете Упитскомъ]] о подданого своего збега, на имя Якуба Евневича* (22 лютага 1585 году); *od P. Mikołaja Auwnowicza* (1690 год).

## Носьбіты
* Еўна Полацкая ( 1345) — дачка князя Івана Полацкага і жонка вялікага князя літоўскага Гедзіміна
* Янка Еўневіч — майшагольскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

У канцы XVIII ст. на гістарычнай Амсьціслаўшчыне адзначаліся шляхецкія роды Еўнічаў і Яўневічаў, на гістарычных Рэчыччыне і Аршаншчыне — шляхецкі род Яўневічаў.

У XVI ст. існаваў фальварак Яўнішкі (*Явнишки*) у Жамойцкім старостве.

На 1913 год існавала мясцовасьць Яўнішкі (Jawniszki) у Немянчынскай парафіі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ацэлул Галац

«**Ацэлул**» () — румынскі футбольны клюб з гораду Галацу. Заснаваны ў 1964 годзе. Чэмпіён Румыніі 2011 году, а таксама ўладальнік Супэркубку Румыніі (2011).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Галац
Чэмпіянат Румыніі па футболе

**Чэмпіянат Румыніі па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Румыніі, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаюцца з трох прафэсійных дывізіёнаў, астатнія лігі аматарскія. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Ліга 1. Наступны дывізіён — Ліга 2. Трэцяй ў герархіі знаходзіцца Ліга 3, якая падзяляецца на шэсьць сэрыяў. Астатнія лігі зьяўляюцца рэгіянальнымі.

## Сыстэма




## Вонкавыя спасылкі
* Старонка румынскай фэдэрацыі футбола
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Баранавіцкага раёну

У Баранавіцкім раёне знаходзяцца 48 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 9 — помнікі археалёгіі, 25 — помнікі архітэктуры, 12 — помнікі гісторыі, 2 — помнікі мастацтва.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Помнікі мастацтва

|}

Баранавіччына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Катэгорыя:Гісторыя Баранавіцкага раёну
Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія

**Мэкленбу́рг — Пярэ́дняя Памяра́нія** () — зямля Нямеччыны. Сталіца — Швэрын.
Райнлянд-Пфальц

**Райнлянд-Пфальц** () — зямля Нямеччыны. Сталіца — Майнц.

## Населеныя пункты
* Альтэнкірхэн
* Брутыг-Фанкель
* Вормс
* Кобленц
* Майнц
* Нойвід
* Трыр
* Шпаер

## Вядомыя ўраджэнцы
* Брус Ўіліс актор, ЗША
Заарлянд

**Заарлянд** () — зямля Нямеччыны. Сталіца — Заарбрукен.

## Гісторыя
Тэрыторыя Заара знаходзіцца на мяжы паміж Нямеччынай і Францыяй і шмат разоў пераходзіла з рук у рукі паміж гэтымі дзяржавамі. У 1920—1935 роках Заар лічыўся часткай Нямеччыны, але быў акупаваны адміністрацыяй зьвязьнікаў, затым, па плебісцыце, увайшоў у гітлераўскі Трэці райх як «Заходняя памежная марка».

Пасьля Другое сусветнае вайны Заар быў ізноў акупаваны зьвязьнікамі, стаўшы францускім пратэктаратам, і нават пасьпеў прыняць удзел у Алімпійскіх гульнях як самастойная дзяржава. ЗША й Вялікая Брытанія імкнуліся ўлучыць Заар, усьлед за Эльзасам і Лятарынгіяй, у склад Францыі, у той час як сама Францыя выступала за ператварэньне Заара ў незалежную памежную дзяржаву, накшталт Люксэмбургу. Гэтая апошняя прапанова была вынесена на рэфэрэндум і адхілена 65% заарцаў, якія імкнуліся да ўзьяднаньня з ФРН. 1 студзеня 1957 року пасьля разьлютаванае грамадскае дыскусыі й новага рэфэрэндуму Заар увайшоў у склад ФРН як фэдэральная зямля. Паводле заключоннай тады франка-нямецкае дамове, у заарскіх школах у якасьці першае замежнае мовы выкладаецца француская.

## Эканоміка

* Запазычанасьць: 7012 € на душу насельніцтва (2002)
* Агульная запазычанасьць: 7,5 млрд € (2002)

## Архітэктура

* Замкі Заару

## Раёны

* Мэрцыг-Вадэрн (раён) (MZG)
* Найнкірхэн (раён) (NK)
* Заарлюіс (раён) (SLS)
* Заарпфальц (раён) (HOM)
* Санкт-Вэндэль (раён) (WND)

## Вольныя месты (Kreisfreie Stadte)

* Заарбрукен (SB)

## Вядомыя асобы

* Эрых Гонэкер
Саксонія

**Вольная дзяржава Саксонія ** (, ) — зямля Нямеччыны. Сталіца — Дрэздэн.

## Мінуўшчына
13 кастрычніка 1913 году ў Воярацах (Верхняя Лужыца) быў заснаваны Зьвяз лужыцкіх сэрбаў «Домавіна».

## Крыніцы
Саксонія-Ангальт

**Саксонія-Ангальт** () — зямля Нямеччыны. Сталіца — Магдэбург.

## Гарады
Турынгія

**Вольная дзяржава Турынґія** () — зямля Нямеччыны. Сталіца — Эрфурт.

Катэгорыя:Турынгія
Бэла Бугар

**Бэла Бугар** (; 7 ліпеня, 1958, Браціслава, Чэхаславаччына) — славацкі палітык вугорскага паходжаньня, выбітны палітычны дзяяч вугорскай меншасьці ў Славаччыне. Былы старшыня Партыі вугорскай кааліцыі (1998—2007) і Народнай рады Славаччыны (2006). Заснавальнік партыі Most — Híd.

## Біяграфія
У 1982 скончыў інжынэрны факультэт Славацкага тэхнічнага ўнівэрсытэту ў Браціславе, пасьля працаваў інжынэрам у горадзе (1982—1990).

У 1990 заангажаваўся ў палітычную дзейнасьць, стаўшы чальцом Вугорскага хрысьціянска-дэмакратычнага руху (). У 1991—1998 быў старшынём гэтае партыі. У 1998 Бугар стаў адным з ініцыятараў стварэньня Партыі вугорскай кааліцыі — аб’ядананай партыі, якая прадстаўляла інтарэсы вугорскай меншасьці ў Славаччыне. Сёлета быў абраны старшынём партыі і заставаўся на гэтым посьце да 2007 году, калі новым лідэрам Партыі вугорскай кааліцыі быў абраны Пал Чакі, які крытыкаваў Бугара за ўмераны курс партыі.

У 2009 годзе Бугар заснаваў новую партыю Мост (Most — Híd), больш умераную за Партыю вугорскай кааліцыі, і ў большай ступені арыентаваную на супрацоўніцтва паміж вугорцамі і славакамі. На парлямэнцкіх выбарах 12 чэрвеня 2010 году Партыя вугорскай кааліцыі ўпершыню ня здолела пераадолець пяціпрацэнтны бар’ер, у той час як «Мост» набраў 205 538 (8,12%) галасоў і атрымаў 14 дэпутацкіх мандата.

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфічная нататка на старонцы Most–Híd 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браціславе
Катэгорыя:Чальцы Партыі вугорскай грамады
Катэгорыя:Чальцы партыі Мост
Катэгорыя:Славацкія інжынэры
Ліквідацыя (аповесьць)

**«Ліквідацыя»** (савецкая цэнзура забараніла гэту назву і першапачаткова аповесьць выйшла пад назвай — **«Сотнікаў»**) — адзінаццатая аповесьць беларускага пісьменьніка Васіля Быкава, упершыню апублікаваная ў 1970 годзе ў часопісе «Новый мир» (№ 5), затым — у адзінаццатым нумары часопіса «Полымя». Праца над аповесьцю вялася з 1 сьнежня 1968 па 31 ліпеня 1969 гг.

## Гісторыя стварэньня
Гісторыя стварэньня аповесьці была зазначана самім аўтарам у артыкуле «Как создавалась повесть „Сотников“». Сьпярша аўтар фармулюе пастаўленыя ў аповесьці праблемы:

Далей Васіль Быкаў расказвае пра выпадак, які адбыўся ў жніўні 1944 году, калі праязджаючы міма палонных ён убачыў знаёмы твар колішняга саслужыўца, які з восені 1943 году лічыўся забітым. Гэты чалавек быў пасьмяротна ўдастоены высокай узнагароды за стойкасьць, праяўленую ў цяжкім баі на Дняпроўскім пляцдарме.

Далейшы аповед тычыцца гісторыі гэтага саслужыўца, якую аўтар называе «сумнай і адначасна страшнай у сваёй зьнішчальнай прастаце»

Гэтая гісторыя, паводле ўласнага прызнаньня, прывяла Быкава да асэнсаваньня той маральнай ідэі, якая паслужыла асновай аповесьці «Сотнікаў».

## Публікацыя
### «Новый мир»
Аповесьць пісалася ў той час, калі ў друку працягвалася чатырохгадовае цкаваньне за ранейшыя «новомирские» аповесьці: «Мёртвым не баліць», «Праклятай вышыні» і папярэднюю аповесьць «Круглянскі мост».

Новы твор В. Быкаў плянаваў друкаваць у беларускім часопісе. Спачатку выбар паў на «Маладосць», але праз нацягненыя адносіны з вышэйшым начальствам колішняга галоўнага рэдактара Пімена Панчанкі, якія не ў апошнюю чаргу былі выкліканыя публікацыямі твораў Быкава, аўтар аднёс рукапіс у «Полымя», якое, аднак, не сьпяшалася выдаваць новую аповесьць, і В. Быкаў, не прысьпешваючы яго, пакрысе пераклаў твор на расейскую мову. Неўзабаве Ірына Быкава адвезла перадрукаваны рукапіс у «Новый мир». У хуткім часе тагачасны галоўны рэдактар часопісу Аляксандар Твардоўскі паведаміў В. Быкаву пра гатоўнасьць надрукаваць аповесьць. Аповесьць будзе апублікаваная ў «Новом мире» ў 1970 г. (№ 5) у расейскім перакладзе і — пад назвай «Сотнікаў».

### «Полымя»
Тым часам лёс публікацыі «Сотнікава» ў «Полымі» вырашаўся на лютаўскім паседжаньні рэдактарскай калегіі. За публікацыю выказваецца адсутны тады Янка Брыль у сваім лісьце сакратару часопісу Алесю Бачылу:

Аповесьць «Сотнікаў» зьявілася ў адзінаццатым нумары «Полымя» за 1970 год, але пасьля таго, як у тэкст былі ўнесеныя значныя праўкі. Аб тым, у прыватнасьці, клапаціўся Пятрусь Броўка ў сваім лісьце да рэдакцыі:

Зрабіць рэдактуру «Сотнікава» было даручана Барысу Сачанку

### Сучаснасьць
27 чэрвеня 2014 году аповесьць «Сотнікаў» была перавыдадзена без цэнзуры, да таго ж аповесьці была вернута арыгінальная назва «Ліквідацыя».

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* «Сотнікаў» на Беларускай Палічцы

Катэгорыя:Творы Васіля Быкава
Рог (неадназначнасьць)

Назву **Рог** маюць:

* Рог — утварэньне на галовах у прадстаўнікоў сямействаў пустарогіх, віларогіх, аленевых, жырафавых і насарогавых

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Рог — вёска ва Ўшацкім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Рог — вёска ў Петрыкаўскім раёне
** Рог — вёска ў Рудабельскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Рог — вёска ў Качэрыцкім раёне
** Рог — вёска ў Магілёўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Рог — вёска ў Пухавіцкім раёне
** Рог — вёска ў Салігорскім раёне

### [[Украіна]]
* Рог — сяло ў Пакроўскім раёне Данецкай вобласьці
* Рог — сяло ў Сярэдзіна-Будзкім раёне Сумской вобласьці

## Рэкі
### [[ЗША]]
* Рог — рака ў паўднёва-заходнім Арэгоне

## Іншае
* Рог — музычная прылада
* Рог — пасудзіна
* «Рог» — музычны калектыў з Санкт-Пецярбурга

## Падвойныя назвы
* Афрыканскі Рог
* Добры Рог
* Залаты Рог
* Зялёны Рог
* Кавалёў Рог
* Козі Рог
* Красны Рог
* Крывы Рог
* Мыслаў Рог
* Рог багацьця
* Рэдкі Рог
* Савічаў Рог
* Чырвоны Рог
* Шырокі Рог

## Глядзіце таксама
* Рагач
* Рагачова
* Рагачоў
* Рагачоўшчына
* Рагачы
* Рагі
* Рагінчаняты
* Рагінь
* Рогава
* Рогавічы
* Рогаўка
* Рогаўскія
Васіль Вітка

**Васі́ль Ві́тка** (сапраўднае імя *Цімафе́й Васі́льевіч Крысько́*; ; вёска Еўлічы, цяпер Слуцкі раён, Менская вобласьць, Беларусь — 5 ліпеня 1996) — беларускі савецкі паэт, драматург, клясык беларускай дзіцячай літаратуры, заслужаны дзяяч культуры Беларускай ССР (1970).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 16 траўня 1911 року ў вёсцы Еўлічы Менскай губэрні ў сялянскай сям’і.

Пасьля сканчэньня Слуцкай прафтэхшколы ў 1928 працаваў сьлесарам на Бабруйскім дрэваапрацоўным камбінаце, у заводзкай шматтыражцы (1929—1930), рэдакцыях газэтаў «Камуніст» (Бабруйск, 1930—1933), «Ударнік» (Жлобін, 1933—1935), «Чырвоная змена» (1935—1937), «Літаратура і мастацтва» (1937—1938) і часопісу «Полымя рэвалюцыі» (1938—1939).

Чалец КПСС з 1947.

У 1951—1957 — галоўны рэдактар беларускай штотыднёвай літаратурнай газэты «Літаратура і мастацтва».

Памёр 5 ліпеня 1996 року.

## Творчасьць
Друкавацца пачаў у 1928 року.

Зборнікі паэзіі:
* «Гартаваньне» (1944)
* «Поўдзень» (1946)
* «Вернасьць» (1953)
* «Ружа і штык» (1958)
* «Паверка» (1961)
* «Вершы» (1968)
* «Беларуская калыханка» (1971)
* «Праводзіны лета» (1972)
* «Вышыні сьвятла» (1977)
* «Случчына» (1981)
* «Трэція пеўні» (1988)

Для дзяцей:
* «Вавёрчына гора» (1948)
* «Бусьлінае лета» (1958)
* «Казка пра цара Зубра» (1960)
* «Зайчык-вадалаз» (1962)
* «Дударык» (1964)
* «Азбука Васі Вясёлкіна» (1965)
* «Казкі» (1968)
* «Чытанка-маляванка» (1971)
* «Хто памагае сонцу» (1975)
* «Казкі» (1976)
* «Ладачкі-ладкі» (1977)
* «Мы будуем мэтро» (1979)
* «Менскія баляды» (1982)
* «Казкі й краскі» (1984)
* «Госьці» (1984)
* «Загадка пра зярнятка» (1984)
* «Дзецям» (выбраныя творы, 1986)
* «Сьвята дружбы» (1987)

П’есы:
* «Прамень будучыні» (1948)
* «Шчасьце паэта» (1951, прысьвечаная жыцьцю Я. Купалы)

Пераклады:
* «Добра!» (У. Маякоўскага, 1940, разам з Р. Лыньковым)
* «Паны Галаўлёвы» (М. Я. Салтыкова-Шчадрына, 1956)
* «Блакітныя жураўлі» (В. Сухамлінскага, 1940, разам з Р. Лыньковым)

## Узнагароды
Узнагароджаны 2 ордэнамі, мэдалём Францішка Скарыны (10 кастрычніка 1991 року).

Заслужаны дзяяч культуры Беларускай ССР (1970). Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1972) (за кнігі «Беларуская калыханка», «Казкі» і «Чытанка-маляванка».

Міжнародны ганаровы дыплём імя Андэрсэна з занясеньнем у Ганаровы сьпіс (1978).

## Памяць
У роднай вёсцы Еўлічы (Слуцкі раён, Беларусь) імя Васіля Віткі носяць вуліца і школа. У 2011 г. яго імем назвалі бібліятэку № 6 у Менску.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* Лынькоў М. Шукальнік запаветнага слова, «Маладосць», 1961, № 5; 
* Пісьменнікі Савецкай Беларусі. Кароткі біябібліяграфічны даведнік, Мінск, 1970
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія Васіля Віткі
* Біяграфія на партале Вершы.ru

Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія драматургі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры БССР
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Францішка Скарыны
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Барыс Сачанка

* Барыс Іванавіч Сачанка (1936—1995) — беларускі пісьменьнік, перакладчык і выдавец
* Барыс Пятровіч Сачанка (нар. 1959; псэўд.: Барыс Пятровіч) — беларускі пісьменьнік, галоўны рэдактар часопіса Дзеяслоў
Андрэй Мужылоўскі

**Андрэй Мужылоўскі** (каля 1580—1640) — пісьменьнік-палеміст, слуцкі пратапоп, манах Кіева-Пячорскага манастыра.

## Жыцьцяпіс
Прэсьвітар, з канца 1620-х рокаў слуцкі пратапоп. У 1631 пастрыгся ў манахі пад імем Анатолій і стаў ераманахам Кіева-Пячэрскага манастыра.

Выступаў супраць Берасьцейскай уніі (1596). У «Водпісе на ліст уніятаў віленскіх» (на старабеларускай мове, 1616) пад уплывам «Трэнаса» М. Сматрыцкага асудзіў учынкі «сына»-ўніята, які здрадзіў інтарэсам праваслаўнага народу Рэчы Паспалітай, даў зьнішчальную характарыстыку слугам рымска-каталіцкай царквы. У «Антыдотуме» («Antydotum» на польскай мове, 1629), скіраваным супраць «Апалёгіі» Сматрыцкага, Мужылоўскі падкрэсьліваў значэньне антыўніяцкіх твораў Сматрыцкага, але асуджаў яго за тое, што ён, на думку Мужылоўскага, перайшоў ва ўніяцтва не з ідэйных меркаваньняў, а спакушаны прывабнымі абяцанкамі рымска-каталіцкай царквы. Адзін зь першых спрабаваў аддзяліць царкоўна-багаслоўскую літаратуру ад сьвецкай, паказваў на гістарычны характар творчасьці Хрыстафора Філялета, Клірыка Астроскага. На «Антыдотум» Сматрыцкі адказаў зьедлівым творам «Экзэтэзіс» (1629).

Адзін з прэтэндэнтаў на Кіеўскую праваслаўную мітраполію па сьмерці мітрапаліта Ёва Барэцкага. У 1631 г. прымаў актыўны ўдзел у адабраньні ва ўніятаў Сафійскага сабору ў Кіеве на карысьць праваслаўнай мітраполіі.

## Літаратура
* Кароткі, У. Мужылоўскі Андрэй //  — С. 324—325.
* Кароткі, У. Г. Мужылоўскі Андрэй //  — С. 6.

Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Літаратары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Памерлі ў 1640 годзе
Дзеканьне

**Дзе́каньне** — афрыкатызацыя мяккіх зубных выбухных зычных  і , т.б. вымаўленьне **' і **' на месцы першапачатковых **' і **' мяккіх, уласьцівае беларускай, польскай мовам, некаторым паўночнарасейскім гаворкам (напрыклад: , ).

## Глядзіце таксама
* Аканьне
* Цеканьне

Катэгорыя:Беларуская дыялекталёгія
Катэгорыя:Польская дыялекталёгія
Ўільям Джон Кофі

**Ўільям Джон Кофі** (, 1774—1846) — брытанскі мастак і скульптар, які працаваў з гіпсам, фарфорам і тэракотай. У пачатку кар'еры працаваў мадэльерам на фабрыцы кітайскага форфору Дысбэры, рэшту жыцьця правёў у Амэрыцы.

За час работы ў Дэрбі Ўільям выканаў бюсты шэрагу мясцовых саноўнікаў і гістарычных фігураў, уключаючы бюст Эразма Дарвіна, сёньня выстаўлены ў Музэі і мастацкай галерэі Дэрбі. Ўільям эміграваў у Нью-Ёрк у 1816 годзе, дзе ён стаў вядомы як скульптар, які стварыў скульптуры Томаса Джэфэрсана і Джэймза Мэдысана. Акрамя таго, ён выканаў гіпсавыя молдынгі для дома Джэфэрсана і для Віргінскага ўнівэрсытэту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ангельскія мастакі
Катэгорыя:Брытанскія скульптары
Катэгорыя:Скульптары ЗША
Клюб замалёвак Дэрбі

**Клюб замалёвак Дэрбі** () — мастацкі гурток, заснаваны ў 1887 годзе, чальцы якога сустракаюцца ў раёне Літловэры (Дэрбі, Ангельшчына). Сустрэчы ладзяцца пяць разоў на тыдзень, дзе адмыслоўцам узычваецца магчымасьць падзяліцца сваім інтарэсамі па маляваньні і красьленьні. Першымі чальцамі клюбу былі Альфрэд Джон Кін, Ўільям Сьвіндэл, Джордж Томпсан, Чарлз Тэры і Фрэнк Тымз.

## Гісторыя
Клюб замалёвак Дэрбі быў заснаваны ў 1887 годзе групай маладых людзей, якія сабраліся з гэтай нагоды ў гарадзкім гатэлі. Мэтай клюбу зьяўлялася ўзычваньне самім чальцам і ўсім ахвочым пляцоўкі, дзе тыя могуць падзяліцца сваімі інтарэсамі і пунктамі гледжаньня на сутнасьць маляваньня і красьленьня. Яны зладзілі штогадовае ўзнагароджаньне ў два шылінгі і шэсьць пэнсаў. Першая выстава іх працаў зладзілася ў студзені 1889 году ў Athenaeum Rooms.

Мастацкі калекцыянэр Альфрэд Эдўард Гудзі зьбіраў творы, што выйшлі з-пад пяра ўдзельнікаў клюбу замалёвак Дэрбі, і ў 1940 годзе прадставіў іх у Музэі і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Брытанскія арганізацыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1887 годзе
Джордж Гольцэндорф

Граф **Джордж Гольцэндорф** (, 1880—1944) — саксонскі мастак-адмысловец па пэйзажах, статуэтках і путо, які эміграваў у Ангельшчыну праз франка-прускую вайну.

Джордж працаваў на Royal Crown Derby, дзе маляваў накіды, што адлюстроўвалі выгляды Дэрбішыру (для наступнага пераносу на парцалян).

Ягонай галоўнай працай стала аздабленьне «Гладстанскага дэсэртнага сэрвізу» (*Gladstone Dessert Service*), прэзэнтаванага *Working Men’s Club and Institute Union* прэм’ер-міністру Вялікабрытаніі Ўільяму Гладстану ў 1883 годзе. Адзіны захаваны акварэльны накід Гольцэндорфа для гэтага сэрвізу (1882 год) люструе Бэкер-стрыт з Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1944 годзе
Катэгорыя:Ангельскія мастакі
Катэгорыя:Нямецкія мастакі і мастачкі
Аўген Жыхар

**Аўген Іванавіч Жыхар** — дзяяч беларускага нацыянальна-вызвольнага руху. Сябра «СБМ», «БНП» і «Чорнага ката». Камандаваў партызанскім атрадам на Пастаўшчыне.

## Біяграфія
Паходзіў зь сялянскай сям’і. Навучаўся ў Пастаўскай сэмінарыі. Настаўнік паводле адукацыі. У 1944 годзе ўступіў у патаемную Беларускую незалежніцкую партыю. У час акупацыі Беларусі трапіў у «Дальвіц», дзе прайшоў поўны курс навучаньня. Потым пасьля расфармаваньня батальёну пад сваім прозьвішчам уступіў у Чырвоную Армію. Пасьля дэмабілізацыі вярнуўся ў Беларусь, дзе працаваў настаўнікам у школе.

Пасьля спробы яго арыштаваць Жыхар уцёк у лес і стварыў партызанскі атрад. Першапачаткова яго атрад займаўся забойствамі міліцыянтаў, камуністаў і партыйных актывістаў. Тольку ў 1948 годзе Жыхар увайшоў у кантакт з арганізацыяй Міхала Вітушкі, і яго атрад быў вылучаны ў асобную баявую адзінку арганізацыі. З 1952 па сьнежань 1954 ягоны атрад быў адзіным прадстаўніком «Чорнага ката» ў Беларусі. Большасьць байцоў загінула ў лістападзе — сьнежні 1954 у баях з войскамі МГБ астаткі па загадзе Жыхара сышлі на Захад праз Польшчу. Органы дзяржаўнай бясьпекі СССР працавіта шукалі Жыхара. 11 студзеня 1955 ён быў знойдзены ў сялянскай хаце на хутары за 7 кілямэтраў ад Паставаў. Аўген адмовіўся здацца і пачаў бой з МГБшнікамі. У выніку, калі скончыліся набоі, ён застрэліўся апошнім патронам. Куля патрапіла ў твар і моцна яго зьнявечыла.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* «Праклятыя і забытыя», дак. фільм, ч. 2 — 2013, Белсат. Дакумэнтальны фільм пра Аўгена Жыхара

Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускай моладзі
Катэгорыя:Беларускія калябаранты з нацысцкай Нямеччынай
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пастаўскім раёне
Катэгорыя:Памерлі 11 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1955 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Пастаўскім раёне
Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Удзельнікі антысавецкага падпольнага руху ў Беларусі
Дэйвід Пэйн

**Дэйвід Пэйн** (, 1843—1894) — шатляндзкі мастак-пэйзажыст.

Пэйн нарадзіўся ў Анане ў старым графстве Дамфрысшыр. Ён быў сынам масона, навучаўся ў Акадэміі Анан (разам з мастаком Ўільямам Эўартам Локгартам). Да таго, як стаць мастаком, ён зарабляў сабе на жыцьцё малярнымі працамі. У 1869 году Пэйн пераехаў у Дэрбі, у 1880-х было зроблена некалькі запісаў пра яго пражываньне ў розных месцах графства Дэрбішыр.

Пэйн стаў мастаком, які маляваў вясковыя пэйзажы і трамплей. Ён выстаўляўся ў Каралеўскім таварыстве мастакоў Бірмінггэму (RBSA), Нотыггэмскім музэі і мастацкай галерэі, і быў чальцом Каралеўскай шатляндзкай акадэміі (RSA). Ён лічыўся адным з найлепшых мастакоў Бірмінггэму XIX стагодзьдзя. У 1891 годзе каралева Вікторыя наведала Дэрбі для таго, каб закласьці камень лякарні Лёндан Роад (*London Road Community Hospital*) і пасьвяціць у рыцары Альфрэда Гаслама. Сцэна на рынкавай плошчы з сотнямі тысячаў людзей, жаўнераў, коняў і сьцягоў была замалявана Пэйнам; гэтая карціна выстаўленая ў Музэі і мастацкай галерэі Дэрбі.

Пэйн быў жанаты, у яго было 14 дзяцей. Памёр у Шэфілдзе ў 1894 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

*David Payne (three paintings) 
*David Payne (Dumfries & Galloway council) 
*David Payne (1stdibs.com) 
*David Payne (Haynes Fine Art) 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1843 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1894 годзе
Катэгорыя:Шатляндзкія мастакі
Гронінген (футбольны клюб)

«**Гронінген**» () — нідэрляндзкі футбольны клюб з гораду Гронінгену. Заснаваны ў 1971 годзе. Уладальнік Кубка Нідэрляндаў (2015).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу

Катэгорыя:Гронінген
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1971 годзе
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Ляхавіцкага раёну

У Ляхавіцкім раёне знаходзяцца 11 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 3 — помнікі археалёгіі, 5 — помнікі архітэктуры, 3 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

Ляхавіччына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Рода Керкрадэ

«**Рода**» () — нідэрляндзкі футбольны клюб з гораду Керкрадэ. Заснаваны ў 1962 годзе на базе двух клюбаў: *Roda Sport* (1954) і *Rapid JC* (1954). Чэмпіён Нідэрляндаў 1956 году (як *Rapid JC*), уладальнік Кубка Нідэрляндаў (1997, 2000).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу

Катэгорыя:Керкрадэ
Катэгорыя:Чэрвень 1962 году
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1962 годзе
Катэгорыя:1962 год у Нідэрляндах
Роналд Поўп

**Роналд Поўп** () (1920—1997) — ангельскі скульптар і мастак.
 
## Біяграфія

Нарадзіўся ў 1920 годзе. Пасьля атрыманьня адукацыі ў Дэрбішыры працаваў інжынэрам. Прыступіў да працы на адным з заводаў Rolls Royce Limited у Дэрбі (найбуйнейшага тагачаснага работадаўцы ў горадзе), дзе працаваў цягам усёй вайны ў аддзеле вырабу прыладаў — у месцы канструяваньня рухавікоў для ангельскіх зьнішчальнікаў «Spitfire». Поўп атрымаў значны досьвед у справе зваркі і пакрыцьця медзьдзю, якімі патрэбіліся яму пазьней у мастацкай рабоце. Па сканчэньні вайны пераехаў у Лёндан навучацца скульптуры ў Слэйдзкай школе выяўленчага мастацтва (*Slade School of Fine Art*). Неўзабаве Поўп засяродзіўся на вывучэньні керамікі ўва Ўулўіцкай політэхнічнай школе (*Woolwich Polytechnic School*) пад кіраўніцтвам Гэбэра Мэт’юса.

Поўп жыў і працаваў у якасьці мастака-пэйзажыста ў Мэлбурне (Дэрбішыр), дзе ён натхніўся на большасьць з сваіх працаў.

У 2008 годзе Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі зладзіла выставу твораў Поўпа пад назвай «Роналд Поўп — Скульптура для музэйнай калекцыі» (*Ronald Pope — Sculpture from the Museums' Collection*).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1997 годзе
Катэгорыя:Брытанскія скульптары
Катэгорыя:Ангельскія мастакі
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі
АДО Дэн Гааг

«**АДО Дэн Гааг**» () — нідэрляндзкі футбольны клюб з гораду Гаагі. Заснаваны ў 1905 годзе. Двухразовы чэмпіён Нідэрляндаў (1942, 1943), уладальнік Кубка Нідэрляндаў (1968, 1975). Клюб нейкі час быў вядомы як ФК «Дэн Гааг», у той час як каманда АДО прадстаўляла аматарскую філію клюбу. Нягледзячы на тое што клюб месьціцца ў адным з трох буйных гарадоў Нідэрляндаў, ён ня быў у стане адпавядаць «Аяксу», «Фэеноорду» й ПСВ з пункту гледжаньня посьпехаў у Эрэдывізіі або эўракубках. Існуе, тым ня менш, сталае суперніцтва з «Аяксам» і «Фэеноордам».

## Тытулы
* **[[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе|Чэмпіён Нідэрляндаў]]**: 2
** 1942, 1943
* **Уладальнік [[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубка Нідэрляндаў]]**: 2
** 1968, 1975

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу
* Сайт заўзятараў

Катэгорыя:Гаага
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1905 годзе
НЭК Нэймэген

**НЭК** () — нідэрляндзкі футбольны клюб з гораду Нэймэгену. Заснаваны ў 1900 годзе. Клюб чатыры разы прабіваўся ў фінал Кубка Нідэрляндаў, але гэтак і ня здолеў атрымаць трафэй.

## Гісторыя

Найстарэйшым папярэднікам НЭКу быў клюб «Ээндрахт», які быў закладзены 15 лістапада 1900 году Аўгустам Лёдэнстэйнам, Антоонам Кёйпэрсам і Ваўтэрам дэ Лентам. Клюб быў патрыбны тым, што прадстаўнікі працонай клясы праз сваё паходжаньня ня мелі мажлівасьць гуляць за «Кўік-1888», які быў галоўным клюбам гораду на той час. Празь недахоп сродкаў «Ээндрахт» першапачаткова ладзіў толькі таварыскія матчы супраць камандаў зь іншых частак гораду ажно да 1903 году, але пасьля стварэньня гарадзкой лігі Нэймэгену далучыўся да яе. Каманда сталася першым чэмпіёнам лігі, дзякуючы чаму прасунулася ў рэгіянальную лігу Гельдэрлянд, а яшчэ праз два гады клюб быў запрошаны ў другі дывізіён. У красавіку 1910 году «Ээндрахт» аб’яднаўся з клюбам НВВ, які паўстаў за два гады да таго, дзякуючы высілкам былых удзельнікамі клюбу «Кўік-1888». Новы клюб атрымаў назву НЭК, якая ў перакладзе зь нідэрляндзкае мовы значыць «Зьвяз Нэймэгену і Ээндрахту». Свой першы матч аб’яднаная каманда правяла супраць амстэрдамскага клюбу ДЭК. Сустрэчы скончылася ўнічыю зь ліку 0:0.

У пачатку 1920-х гадоў пасьля гадоў туляньняў па розных палёх клюб нарэшце набыў зямлю і пабудаваў стадыён Газэнкампсэвэг. Колькасьць заўзятараў і папулярнасьць НЭКу пачалі расьці, але посьпехаў на пляцоўках бракавала. Не зважаючы на тое, што клюб здабываў перамогі ў другім дывізіёне ў 1928, 1929, 1931 і 1934 гадах, але прасунуцца ў найвышэйшую лігу НЭК ня здолеў, праз паразы ў матчах плэй-оф. Толькі зь пятай спробы нэймэнгенцы здолелі прасунуцца да элітнага дывізіёну ў 1936 годзе. У 1939 годзе НЭК стаў першым ва ўсходнім дывізіёне чэмпіянату, але ў фінальным раўндзе фінішаваў толькі трэцім. Пры гэтым у хатнім матчы супраць чэмпіёну «Аяксу» каманда здабыла перамогу зь лікам 6:2. У 1942 годзе НЭК пераехаў на новы Гофэртстадыён, які месьціцца ў Гофэртпарку на ўскрайку гораду.

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу

Катэгорыя:Нэймэген
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1900 годзе
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Ганцавіцкага раёну

У Ганцавіцкім раёне знаходзяцца 26 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 20 — нерухомыя гісторыка-культурных каштоўнасьці, 5 — рухомыя гісторыка-культурных каштоўнасьці, 1 — нематэрыяльная гісторыка-культурная каштоўнасьць.

## Нерухомыя гісторыка-культурныя каштоўнасьці

|}

## Рухомыя гісторыка-культурныя каштоўнасьці

|}

## Нематэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасьці

|}

Ганцавіцкі раён
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Гэраклес Альмэлё

«**Гэраклес**» () — нідэрляндзкі футбольны клюб з гораду Альмэлё. Заснаваны ў 1903 годзе. Самымі пасьпяховымі часамі для клюбу былі другая палова 2000-х і 2010-я гады, калі «Гэраклес» быў сталым удзельнікам Эрэдывізіі. У 2016 годзе клюб заняў шосты радок і кваліфікаваўся ў розыгрыш Лігі Эўропы.

## Гісторыя

Клюб быў заснаваны 3 траўня 1903 году пад назовам «Гэраклес». Назва была абраная ў гонар паўбога Гэракла, які згодна з старажытнагрэцкай міталёгіяй ёсьць сынам Зэўса. У ліпені 1974 году клюб зьмяніў сваю назву на «Гэраклес-74», але ўжо ў 1998 годзе клюб вярнуўся да былой назвы. Большую частку сваёй прафэсійнай гісторыі клюб правёў у Ээрстэ дывізіі, то бок другім паводле моцы дывізіёнам краіны. На пачатку 1960-х каманда прасунулася да эліты, але пасьля чатырох сэзонаў выбыла ў лігу ніжэй. Пасьля перамогі ў Ээрстэ дывізіі ў 1985 годзе гульцы з Альмэлё ўзялі ўдзел у найвышэйшым дывізіёне, але адразу вярнуліся назад. Толькі з 2005 году з чарговай спробы гэраклы здолелі прабіцца і замацавацца ў Эрэдывізіі.

У сэзоне 2015—2016 гадоў «Гэраклес» заняў 6 месца ў Эрэдывізіі, што дало мажлівасьць футбалістам з Альмэлё паспрабаваць пазмагацца за месца ў эўракубках. У плэй-оф клюб спачатку атрымаў паразу ў гасьцявым матчы супраць «Гронінгену», але ўжо ў матчы ў адказ з буйным лікам 5:1 «Гэраклес» выгуляў і прабіўся у фінал плэй-оф. У фінальным двубоі быў пераможаны «Утрэхт». У выніку «Гэраклес» кваліфікаваўся ў трэці раўнд Лігі Эўропы, але адразу быў выбіты партугальскай «Арокай». Пірэнэйцы перамаглі толькі дзякуючы правілу выязднога голу, бо пасьля нічыі зь лікам 1:1 на стадыёне Польман у Партугаліі каманды згулялі ў безгалявую нічыю.

У сэзоне 2019—2020 гадоў, які ня быў скончаны праз пандэмію каранавіруснай інфэкцыі, колеры клюбу абарняў бэльгійска-нігерыйскі нападнік Сырыль Дэсэрс. За 26 гульняў сэзону футбаліст паклаў 15 галоў на свой рахунак. Аднак улетку Дэсэрс перайшоў да табару «Генку». У выніку трох паразаў запар на заканчэньні сэзону 2021—2022 гадоў «Гэраклес» фінішаваў на 16 месцы, згодна зь якім клюб мусіў браць удзел у пераходных матчах. У паўфінале дружына двойчы прагуляла ратэрдамскаму «Эксэльсіёру» і страціла месца ў Эрэдывізіі. Вяртаньне клюбу з Альмэлё не зацягнулася, бо клюб адразу здабыў перамогу ў Ээрстэ дывізіі.

## Тытулы
* **[[Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе|Чэмпіён Нідэрляндаў]]**: 2
** 1927, 1941
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу

Катэгорыя:Альмэлё
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1903 годзе
Гээрэнвээн (футбольны клюб)

«**Гээрэнвээн**» (, ) — нідэрляндзкі футбольны клюб з гораду Гээрэнвээну. Заснаваны ў 1920 годзе. Уладальнік Кубка Нідэрляндаў 2009 году.

## Гісторыя

Футбольны клюб «Гээрэнвээн» быў заснаваны 20 ліпеня 1920 году ў аднайменным горадзе, які адносіцца да рэгіёну Фрысьляндыя. Каманда двойчы зьмяняла свой назоў спачатку на «Спартаан», а потым у 1922 годзе на варыянт «Гээрэнвээн». У час нямецкай акупацыі Нідэрляндаў клюб тры разы запар ставаўся чэмпіёнам Поўначы Нідэрляндаў. Пасьля заканчэньня Другой сусьветнай вайны клюб яшчэ шэсьць разоў запар быў чэмпіёнам Поўначы, дамінаваньне «Гээрэнвээна» ў гэты пэрыяд было дасягнута дзякуючы выступам за клюб легендарнага фрызаўскага гульца Абэ Ленстра. На пэрыяд Ленстры прыпадае неверагодная перамога «Гээрэнвээна» над амстэрдамскім «Аяксам» у адной з самых вядомых гульняў у гісторыі нідэрляндзкага футболу. Трываючы паразу зь лікам 1:5 за 25 хвілінаў да канца, фрыская каманда здолела забіць сталічнаму клюбу 5 мячоў у атрымаць перамогу зь лікам 6:5.

У 1950-я гады «Гээрэнвээн» страціў статус дамінуючага клюбу ў рэгіёне, а пасьля ўладкаваньня прафэсійнага статуса нідэрляндзкага футболу Ленстра далучыўся да табару клюбу «Энсхэдэ». Да канца дзесяцігодзьдзя «Гээрэнвээн» гуляў у Ээрстэдывізіі, аднак у хуткім часе клюб апусьціўся на дывізіён ніжэй. У 1969—1970 гадох фрыскі клюб атрымаў перамогу ў трэцім дывізіёне й вярнуўся ў Ээрстэдывізію, дзе на працягу двух сэзонаў у 1970-я гады быў блізкі да выхаду ў Эрэдывізію. Да 1974 году клюб апынуўся ў цяжкім фінансавым становішчы, і каб забясьпечыць ягонае выжываньне, ён быў падзелены на аматарскую й прафэсійную сэкцыі.

У 1980-я гады клюб двойчы прасунуўся ў стадыю плэй-оф, але беспасьпяхова абодва разы. У рэшце рэшт «Гээрэнвээн» дасягнуў Эрэдывізіі ў 1990 годзе, стаўшы першым фрыскім клюбам, які дасягнуў найвышэйшага ўзроўню. У дадатак дружыну ачольваў на той час фрыскі трэнэр Фопэ дэ Гаан. Дэбютны сэзон у Эрэдывізіі апынуўся няўдалым, бо клюб адразу страціў сваё месца ў элітным дывізіёне. У 1993 годзе «Гээрэнвээн» дасягнуў фіналу Кубка Нідэрляндаў, калі на той час яшчэ быў клюбам другога дывізіён. Фрызы атрымалі паразу зь лікам 6:2. У тым жа годзе клюб з поўначы краіны вярнуўся ў Эрэдывізію. Праз год каманда пераехала на новы стадыён імя Абэ Ленстра, названы у гонар былога выбітнага гульца клюбу. У 1997 годзе «Гээрэнвээн» зноў прасунуўся да фіналу кубка краіны, але другі раз трываў паразу.

## Дасягненьні
* **[[Кубак Нідэрляндаў па футболе|Кубак Нідэрляндаў]]**:
** 2009

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу
* Афіцыйны сайт заўзятараў

Катэгорыя:Гээрэнвээн
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Тарына Турын

«**Тарына**» () — італьянскі футбольны клюб з гораду Турын. Заснаваны ў 1906 годзе. Сяміразовы чэмпіён Італіі і пяціразовы ўладальнік Кубка Італіі. Клюб правёў большую частку сваёй гісторыі ў найвышэйшым дывізіёне італьянскага футболу. Асноўнымі колерамі клюбу зьяўляюцца бардовы й белы.

Апошняе чэмпіёнства клюбу датавана сэзонам 1975—1976 гадоў. Найвышэйшым посьпехам клюбу на эўрапейскай арэне лічыцца другое месца ў Кубку УЭФА сэзону 1991—1992 гадоў. Гістарычна склалася так, што «Тарына» ўваходзіць у лік пяці самых пасьпяховых клюбаў у італьянскім футболе ў пляне перамогаў у чэмпіянаце. У 2005 годзе клюб быў перафундаваны.

З сэзону 2012—2013 гадоў клюб гуляе ў Сэрыі A.

## Гісторыя
Футбольны клюб «Тарына» быў заснаваны 3 сьнежня 1906 году пасьля сустрэчы ў броварным камбінаце Фойгт недалёка ад цэнтру Турына. Асноўнымі гульцамі клюбу адразу сталі некалькі гульцоў «Ювэнтуса» на чале з Альфрэда Дыкам, які пакінуў «Ювэнтус» пасьля таго, як клюб выказаў жаданьне зьехаць з Турыну. Акрамя Альфрэда Дыка, іншымі заснавальнікамі клюбу зьяўляюцца швайцарскі бізнэсовец Ганс Шонброд, які стаў першым старшынём, і Віторыё Поцца, які пазьней стаўся галоўным трэнэрам зборнай Італіі. Першай пляцоўкай клюбу стаў стадыён Вэлядрома Умбэрта I. Клюб папоўнілі такасама некаторыя гульцы зь іншых клюбаў, у тым ліку з клюбу «Тарэнэзэ», які стаў у выніку быў распушчаны. Той факт, што раскол раскол у «Ювэнтусе» й стварэньне «Тарына» не было сяброўскім працэсам, назіраўся ўздым мясцовага супрацьстаяньня, якое стала вядома як Дэрбі дэля Моле.

«Тарына» прыняў удзел у першым у сьвеце міжнародным турніры, Torneo Internazionale Stampa Sportiva, у 1908 годзе, якое было арганізавана ў Турыне, дзякуючы італьянскаму часопісу La Stampa Sportiva. «Тарына» атрымаў паразу ў фінале ад швайцарскага клюбу «Сэрвэт» зь лікам 3:1. У 1909 годзе клюб удзельнічаў у міжнародным турніры на прызы сэра Томаса Ліптана пад назвай «Тарына XI», цікава што склад клюбу быў складзены ня толькі са сваіх гульцоў, але й з гульцоў свайго суперніка «Ювэнтусу», але клюб ня здолеў дайсьці да фіналу.

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]] (7)**:
** 1928, 1943, 1946, 1947, 1948, 1949, 1976

* **Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]] (5)**:
** 1936, 1943, 1968, 1971, 1993

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Турын
Германаваслабадзкі сельсавет

**Ге́рманаваслабадзкі́ сельсавет** (з 1929 году — *Чырво́наслабадзкі́ сельсавет*, з 1998 году — *Кра́снаслабадзкі́ сельсавет*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рудабельскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Германава Слабада.

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны ў складзе Глускага (з 12 лютага 1935 году — Капаткевіцкага, з 28 чэрвеня 1939 году — навастворанага Карпілаўскага, з 31 жніўня 1954 году — Рудабельскага, з 25 сьнежня 1962 году — Шацілавіцкага, з 30 ліпеня 1966 году — адноўленага Рудабельскага) раёну Бабруйскай (да 26 ліпеня 1930 году, з 21 чэрвеня 1935 году да 20 лютага 1938 году — Мазырскай) акругі, з 20 лютага 1938 году — Палескай (з 20 верасьня 1944 году — Бабруйскай, з 8 студзеня 1954 году — Гомельскай) вобласьці.

У 1929 годзе Германава Слабада перайменаваная ў Чырвоную Слабаду. У сувязі з гэтым сельсавет перайменаваны ў Чырвонаслабадзкі. 5 траўня 1998 году вёску перайменавалі ў Красную Слабаду, а сельсавет — у Краснаслабадзкі.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 4
* 1 студзеня 1986 году — 6

Да 1998 году ў склад сельсавету ўваходзіла вёска Зьвесьніца (у наш час не існуе).

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 59—60


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Рудабельскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Сэм’юэл Рэйнэр

**Сэм’юэл Рэйнэр** (; 1843—1894) — брытанскі мастак-пэйзажыст, вядомы сваімі карцінамі з выявамі быдункаў і інтэр’ераў, уключна з манастырамі, цэрквамі і старажытнымі маёнткамі. У 15 гадоў яго ўпершыню прынялі на выставу Каралеўскай акадэміі мастацтваў з карцінай манастара Мальмсбэры. Яго жонка Эн, народжаная Мансэр, (зь якой ён зьбег у 1823 годзе) была гравёрам (яна была старэйшая за яго на чатыры гады і ўжо была вядомая ў якасьці мастачкі), а ўсе шэсьць дзяцей (сын і пяць дачок): Луіза, Эн («Nancy», Нэнсі), Маргарэт, Роза, Францыс і Рычард) таксама сталі прафэсійнымі мастакамі.

## Біяграфія
Сэм'юэл нарадзіўся ў Кольнбруке ў Букінггэмшыры. Пазьней яго сям'я пераехала ў Мэрылебан у Лёндане, дзе ён, імаверна, навучаўся ў свайго дзеда. У 15 гадоў ён быў рысавальнікам у антыквара Джона Брытана (*John Britton*). Яго аднакурсьнікам у акадэміі быў Джордж Катэрмол (*George Cattermole*).

У 1824 годзе Сэм’юэл і Эн пабраліся шлюбам; іхняе першае дзіця нарадзілася ў Лёндане, але неўзабаве памёрла.

Дом Рэйнэраў у Матлак Бат, дзе ў 1830-я нарадзіліся Луіза, Ўільям і Роза, быў музэем.

Замалёўка выставы ў Дэрбі аўтарства Рэйнэра, зробленая ў 1839 годзе, паказвае раньнія гады Музэю і мастацкай галерэі Дэрбі. На замалёўцы бачная адна з карцінаў Джозэфа Райта, «Рамэо і Джульета: сцэна ў грабніцы».

Луіза Рэйнэр — самая вядомая дачка Сэм’юэла і Эн. Нэнсі Рэйнэр была першай зь дзяцей, прызнаная ў якасьці мастака, але яна памёрла ад сухотаў ва ўзросьце 28 гадоў.

Сэм’юэл быў абраны супрацоўнікам Таварыства мастакоў-акварэлістаў (*Society of Painters in Water Colours*) у 1845 годзе, але быў выключаны зь яго ў 1851 годзе пасьля фінансавага скандалу. Некаторыя зь яго работаў магчыма ўбачыць у Музэі і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Брытанскія мастакі
Катэгорыя:Памерлі ў 1879 годзе
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Лунінецкага раёну

У Лунінецкім раёне знаходзяцца 18 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 6 — помнікі археалёгіі, 9 — помнікі архітэктуры, 3 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Колішнія каштоўнасьці
2 жніўня 2016 году зь сьпісу каштоўнасьцяў было выключанае:

|}

## Крыніцы

Лунінеччына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Луіза Інгрэм Рэйнэр

**Луіза Інгрэм Рэйнэр** (; 21 чэрвеня 1832 — 8 кастрычніка 1924) — ангельская мастачка-акварэлістка.

## Біяграфія
Луіза нарадзілася ў Матлак Бат (*Matlock Bath*) у Дэрбішыры. Яе бацькі, Сэм'юэл (*Samuel Rayner*) і Эн Рэйнэр (*Ann Rayner*) абодва былі вядомымі мастакамі, Сэм'юэл быў дапушчаны да выставы ў Каралеўскай акадэміі мастацтваў у пятнаццацігадовым узросьце. Чатыры сястры Луізы — Эн, Маргарэт, Роза і Францыс — і яе брат Рычард таксама былі мастакамі. Сям'я жыла ў Матлак Баце і Дэрбі да пераезду ў Лёндан у 1842 годзе.

Луіза вучылася маляваць з 15 гадоў пад кіраўніцтвам бацькі і сяброў сям'і, сярод якіх быў Робэрт Дэйвідс. Першая яе выстаўленая ў 1852 годзе ў Каралеўскай акадэміі мастацтваў праца звалася «The Interior of Haddon Chapel»; яна была намаляваная алеем. З 1860-х, аднак, Луіза малюе акварэльлю; яна выстаўлялася з акварэльнымі працамі ў Таварыстве лэдзі-мастачак (*Society of Lady Artists*), Каралеўскай акадэміі мастацтваў, Каралеўскім акварэльным таварыстве (*Royal Watercolour Society*) і Каралеўскім таварыстве брытанскіх мастакоў (*Royal Society of British Artists*).

Луіза жыла ў Чэстэры ў валійскай марцы, але шмат падарожнічала ўлетку 1870-х і 1880-х, малюючы брытанскія сцэнкі. Яе малюнкі надзвычай дэтальныя, у іх глыбокі пэрспэктыва; на сёньняшні дзень яны папулярныя пры стварэнтні пазлаў. У 1910 годзе Луіза пераехала да сястры ў Танбрыдж Уэйлз, далей — у Сэнт Леанардс-он-Сі, дзе памерла ў 1924 годзе.

Работы Луізы захоўваюцца ў Бортмунце, Музэі і мастацкай галерэі Дэрбі і іншых музэях.

## Крыніцы

## Літаратура
* Simon Fenwick, «Rayner, Samuel (1806—1879)», Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004 accessed 26 June 2007

## Вонкавыя спасылкі
* Louise Rayner DudleyMall page featuring many works 
* Louise Rayner Artist Information site by relative 

Катэгорыя:Нарадзіліся 21 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1832 годзе
Катэгорыя:Памерлі 8 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе
Катэгорыя:Брытанскія мастачкі
Эрнст Таўнсэнд

**Эрнст Таўнсэнд** (, 1880—1944) — брытанскі мастак-партрэтыст з ангельскага гораду Дэрбі.

Эрнст быў малодшым дзіцем у сям'і, да 8 гадоў яго выхоўвала старэйшая сястра.

Таўнсэнд вучыўся ў Мастацкім коледжы Дэрбі да 14 гадоў, пасьля чаго быў аддадзены на вучнёўства ў архітэктурную фірму «Wright and Thorpe», далей, усьвядоміўшы, што ён не жадае быць архітэктарам, вучыўся Гізэлейскай школе прыгожых мастацтваў у Чэлсі і ў Каралеўскай акадэміі. Сярод яго сяброў былі Окастэс Джон і Обры Вінцэнт Бэрдсьлей. З 1910 па 1937 гады Таўнсэнд выстаўляў у Акадэміі 15 сваіх працаў.

Адной з найвядомейшых яго працаў зьяўляецца партрэт Ўінстана Чэрчыля.

Сярод вядомых яго замоваў — распрацоўка дахаў для авіяцыйных заводаў Rolls-Royce, каб яны выглядалі для нямецкіх бамбавікоў ня больш чым вёскай. Казалі, што ён памёр ад працоўнай перанагрузкі; у 1944 году Мастацкая галерэя Дэрбі зладзіла ў ягоны гонар выставу; у Музэі і мастацкай галерэі Дэрбі па-ранейшаму захоўваецца вялікі збор яго працаў, хоць яны выстаўляюцца непастаянна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 1 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:Памерлі 22 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1944 годзе
Катэгорыя:Ангельскія мастакі
Джордж Тэрнэр

**Джордж Тэрнэр** (, 1841—1910) — брытанскі мастак-пэйзажыст і фэрмэр, празваны «Дэрбішырскім Джонам Констэблам».

## Біяграфія
Тэрнэр нарадзіўся ў Кромфардзе, але пазьней пераехаў з сям'ёй у Дэрбі. У яго рана выявіўся талент да музыкі і маляваньня, ухвалены яго бацькам, краўцом па прафэсіі, але мастаком-аматарам. Тэрнэр шмат займаўся, жадаючы стаць прафэсійным мастаком і настаўнікам маляваньня.

У 1865 годзе Тэрнэр ажаніўся з Элізай Лакін (*Eliza Lakin*, 1837—1900), гадаваў дзяцей на фэрмэ Ўолнат у Бараў-эпон-Трэнт (*Barrow upon Trent*). У іх было чацвёра дзяцей: Мэры (у замужжы Чамбэрлэйн (*Chamberlain*), пазьней Вур (*Woore*), 1868—1937), Флорэнс Пальмэр (*Florence Palmer Turner*, 1869—1955), Ўільям Лакін (*William Lakin Turner*, 1867—1929, які ў наступстве таксама стаў мастаком) і Пэрсі Рыд (*Percy Reed Turner*, 1871—1936). Пасьля сьмерці Элізы Тэрнэр пераехаў у Кірк Айртан (*Kirk Ireton*), дзе ажаніўся зь вядомай акторкай Кейт Стывэнс Сьміт (*Kate Stevens Smith*, 1871—1964) і зажыў зь ёй у Ідрыджгэі (*Idridgehay*), дзе і памёр у 1910 годзе.

Тэрнэр працаваў алеем і маляваў букалічныя сцэнкі, пераважна Дербішыра, пакінуўшы значную спадчыну краявідаў Ангельшчыны да таго, як у яе прыйшла мэханізаваньне, аўтамашыны і ўрбанізацыя. Яго працы выстаўляліся ў Нотынггэме і Бірмінггэме. Тэрнэр служыў у Мастацкім камітэце Музэю і мастацкай галерэі Дэрбі, і ў калекцыю гэтай галерэі ўключаныя і яго працы, і работы яго сына.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

*George Turner - 'Derbyshire's John Constable' (bygonederbyshire.co.uk - retrieved on 25 Feb 2010) 
*George Turner on Artnet 

Катэгорыя:Нарадзіліся 2 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1841 годзе
Катэгорыя:Памерлі 29 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1910 годзе
Катэгорыя:Ангельскія мастакі
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі
Караваджызм

**Караваджызм** — стыль эўрапейскага жывапісу эпохі барока, які зьявіўся ў Рыме пад канец XVI стагодзьдзя. Заснавальнікамі стылю лічацца Караваджа і яго пасьлядоўнікі.

Караваджызму ўласьцівая цікавасьць да натуры, падкрэсьлены рэалізм у малюнку прадметаў. Важная роля надаецца аб’ёму, а менавіта сьвятлу і ценям у карціне.

## Глядзіце таксама
* Караваджа

Катэгорыя:Стылі жывапісу
Катэгорыя:Жывапіс Францыі
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва Італіі
Момант сілы

**Мо́мант сі́лы** — вэктарная фізычная велічыня, роўная радыюс-вэктару, праведзенага ад восі кручэньня да кропкі прыкладаньня сілы, памножанага на вэктар гэтай сілы. Характарызуе вярчальнае дзеяньне сілы на цьвёрдае цела.

Колькасна момант сілы вызначаецца як здабытак яе велічыні на плячо:

\mathbf M = \mathbf F \times \mathbf l \times \mathbf sin \alpha

Катэгорыя:Мэханіка
Караваджа

**Мікелянджэлё да Караваджа** (), сапраўднае імя Мікелянджэлё Мэрызі Караваджа (28 верасьня 1573, Мілян — 18 ліпеня 1610, Грасэта, Таскана) — італьянскі мастак, рэфарматар эўрапейскага жывапісу XVII ст., адзін з найбуйнейшых майстроў барока.

## Галерэя

## Глядзіце таксама
* Караваджызм

## Крыніцы

Катэгорыя:Італьянскія мастакі
Катэгорыя:Мастакі эпохі барока