open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ёзэф Юнгман

**Ёзэф Юнгман** (; 16 ліпеня 1773 — 14 лістапада 1847) — чэскі філёляг, пісьменьнік і перакладчык, дзяяч чэскага нацыянальнага адраджэньня.

Усё жыцьцё працаваў над тэарэтычнымі асновамі новай чэскай літаратурнай мовы. Быў вядучай постацьцю другога пакаленьня адраджэнцаў.

Заснаваў першы чэскі навуковы часопіс *«Krok»*. Суполка адраджэнцаў, якую ён вакол сябе згуртаваў, пазьней стала называцца *Юнгманавай паэтычнай і навуковай школай*. Да яе належалі, напрыклад, такія дзеячы, як Францішак Палацкі, Ян Эвангеліста Пуркіне, Францішак Ладзіслаў Чалакоўскі.

Выдаў пяцітомны Слоўнік чэска-нямецкі — адну з падставовых для чэскай літаратурнай мовы працаў. Напісаў *«Гісторыю чэскай літаратуры»* і іншыя навуковыя працы.

Вучыўся ў Бэроўне, пасьля ў гімназіі ў Празе. Наведваў філязофскі, а потым і юрыдычны факультэты Карлавага ўнівэрсытэту. Адначасова працаваў прыватным настаўнікам. З 1799 году выкладаў у гімназіі ў Літамнержыцах, у 1815 годзе ўзначальвае Старачэскую гімназію ў Празе. Пазьней стаў рэктарам Карлавага ўнівэрсытэту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Чэскія літаратары
Катэгорыя:Чэскія філёлягі
Катэгорыя:Чэскае нацыянальнае адраджэньне
Катэгорыя:Чэскія славісты
A-Sides

**A-Sides** — драм-н-бас прадусар з Вялікай Брытаніі. Сапраўднае імя — Джэйсан Кэмбрыдж. Першая плытка выйшла ў 1991 годзе.

## Дыскаграфія

### Плыткі (7", 10", 12")
* *De Underground Records Vol. 2 (12")*, 1991
* *Brothers In Arms (12")*, 1992
* *Burn K Weed (12")*, 1992
* *Four Track EP (12")*, 1992
* *Mix To The Max (12")*, 1992
* *Mix To The Max II (12")*, 1992
* *Mix To The Max Vol. 3 (12")*, 1992
* *Jurassic Park / Eye Of The Dinosaur (12")*, 1993
* *My Mind (12")*, 1994
* *The Bell / Tonight (12")*, 1994
* *The String Trips EP (12")*, 1994
* *Illusions (12")*, 1995
* *Murder (12")*, 1995
* *Punks (12")*, 1996
* *Uptown / After Dark (12")*, 1996
* *Calibre / Wake Up (12")*, 1997
* *Dirt / The 4th Dragon (12")*, 1997
* *Into Existance (12")*, 1997
* *On The Streets / Assasin (12")*, 1997
* *East Side Jamz Volume One Sampler (12")*, 1998
* *Emunation / Doodle Bug (12")*, 1998
* *Pause 4 The Hornz / Destiny (12")*, 1998
* *Once Again / Stick Up Kid (12")*, 1999
* *Revolver / Calibre (Remix) (12")*, 1999
* *Step Back / Ricochet (12")*, 1999
* *World War 3 / Displaced (12")*, 1999
* *Crazy / Planet Beyond (12")*, 2000
* *Eastside 2000 Volume 2 (12")*, 2000
* *Big Request / Spread Love (12")*, 2001
* *Boyz In The Hood / Surface (12")*, 2001
* *Bustin Up Stylez EP (2x12")*, 2001
* *Crazy VIP / Dreaming (12")*, 2001
* *Eastside 2000 Volume 3 (12")*, 2001
* *Feeling Me / Time Out (12")*, 2001
* *Membrane / Rocksteady Remixes (12")*, 2001
* *Be Yourself (12")*, 2002
* *Bustin' Up Stylez 2 (2x12")*, 2002
* *Evolvement / Momentum (12")*, 2002
* *Turn It Loose / The Unfinished Synthony (12")*, 2002
* *Destroyer / Brick City (12")*, 2003
* *Footwork / Tabletop (12")*, 2003
* *Way Back When EP (2x12")*, 2003
* *What U Don’t Know (12")*, 2003
* *Whirl / Everything (12")*, 2003
* *Distinction / People Of Tomorrow (12")*, 2004
* *Everything (Mathematics Remix) / Heartfelt (12")*, 2004
* *Keep Steppin' / Riding 5ths (12")*, 2004
* *Knockout / Disected (12")*, 2004
* *Payback / Danger (12")*, 2004
* *Survival / Shine Light (12")*, 2004
* *Tabletop (Re-Executed) / What You Don’t Know (12")*, 2004
* *Unity / Apache Pride (12")*, 2004
* *Way Back When EP (12")*, 2004
* *Back Over Me / Indigo (12")*, 2005
* *Badlands (12")*, 2005
* *Bring Dat / A Certain Sound (12")*, 2005
* *Exodus / Dragonfly VIP (12")*, 2005
* *Nature Girl / Take A Chance (12")*, 2005
* *Rat Race / Heat (12")*, 2005
* *See It All / Certainty (12")*, 2005
* *Special Lady / Montpellier (12")*, 2005
* *Tabasco / Sincere (12")*, 2005
* *Crazy 2006 / Tear 2006 (12")*, 2006
* *Inspiration / Reunions (12")*, 2006
* *Neighbourhood / Mista Muscle (12")*, 2006
* *Showstopper / Set It Off (Promo) (12")*, 2006
* *Tear The Roof Off / Wet Glass (12")*, 2006
* *Turn To Stone / Point Of Contact (12")*, 2006

### Кружэлкі
* *Follow The Groove (2xCD)*, 2003

Катэгорыя:Выканаўцы драм-н-бэйс
John B

**John B** — драм-н-бас прадусар з Вялікай Брытаніі, стваральнік напрамку **транс-стэп**. Сапраўднае імя — Джон Б. Ўільямс (*John B. Williams*). Першая плытка выйшла ў 1996 годзе.

## Дыскаграфія
### Плыткі (7", 10", 12")
* *Fermats Theorem / Sight Beyond (12")*, 1996
* *Green (12")*, 1996 
* *Slamfunk / Undertow (12")*, 1997 
* *USA (12")*, 1997 
* *Visions LP Sampler 1 (12")*, 1997 
* *Visions LP Sampler 2 (12")*, 1997 
* *Visions LP Sampler 3 (12")*, 1997 
* *Brazil (12")*, 1998 
* *Mexico (12")*, 1998 
* *Pressure / Travelogue (Remix) (12")*, 1998 
* *Visions EP (12")*, 1998 
* *Catalyst LP Sampler (Part 1) (12")*, 1999 
* *Catalyst LP Sampler (Part 2) (12")*, 1999 
* *Pathfinder / Krisptron (12")*, 1999 
* *Pressure (Remix) / Sheep Dip (12")*, 1999
* *Pressure / Travelogue (12")*, 1999 
* *We Like The Music / Heat Seeker (12")*, 1999 
* *Double J (Club Mix) (12")*, 2000 
* *Hold It Down / The Way I Feel (12")*, 2000 
* *Hydrolysis / Xylem (12")*, 2000 
* *Make The Moment / War Cry (Remix) (12")*, 2000 
* *Redox: Catalyst Reprocessed (3x12")*, 2000 
* *Translocation / Move Your Body (12")*, 2000
* *Bonjour Mes Amis / Acid Clamp (12")*, 2001 
* *Brazil (Salsa Remix) / Sight Beyond (12")*, 2001
* *Falling (Promo) (12")*, 2001 
* *Future Reference Sampler (2x12")*, 2001 
* *It's So Real / No-one Like You (12")*, 2001 
* *The Gate / Music For Lost Cities (12")*, 2001 
* *The Sky's The Limit / Move Your Body (Remix) (12")*, 2001 
* *Up All Night / Take Control (12")*, 2001 
* *American Girls EP (2x12")*, 2002 
* *Celebrity / Blue Eyeshadow (12")*, 2002 
* *Dream On / Rendez Vous (12")*, 2002 
* *ElectroFreek! (2x12")*, 2002 
* *Future Reference Remix EP (2x12")*, 2002 
* *Mirror Of Thought (12")*, 2002 
* *Soulful Behaviour Part 3 (12")*, 2002 
* *Up All Night (Remix) (12")*, 2002 
* *Blandwagon Poos (12")*, 2003 
* *The Chihuahua Theme / Una Cerveza (12")*, 2003 
* *In:Transit LP Sampler (12")*, 2004 
* *Pressure / Sight Beyond (2004 Remixes) (12")*, 2004 
* *Broken Language / The Forever Endeavour (12")*, 2005 
* *Remember Tonight / Falling 2005 (John B Remix) (12")*, 2005 
* *Watch The Smoke Rise / On A Mission (12")*, 2005 
* *I've Been Stalking You On Myspace (12")*, 2006 
* *I've Been Stalking You On Myspace (Remixes) (12")*, 2006 

### Кружэлкі
* *Drum 'N' Bass Visions (2xCD)*, 1997 
* *Catalyst (2xCD)*, 1999 
* *Catalyst (Limited Edition) (3xCD)*, 1999 
* *Catalyst - Reprocessed (2xCD)*, 2000 
* *Future Reference (CD)*, 2001 
* *In:Transit (CD)*, 2004 

### MP3
* *Mercury Skies (Trance Mix) (MP3)*, 2003 
* *Mercury Skies (Original Version) (MP3)*, 2004 
* *The Future (MP3)*, 2004

Катэгорыя:Брытанскія музыкі
Катэгорыя:Выканаўцы драм-н-бэйс
1469

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 3 траўня — Нікола Макіявэлі, італьянскі пісьменьнік і дзяржаўны дзеяч
* 27 кастрычніка — Эразм Ратэрдамскі, нідэрландскі гуманіст

## Сьмерці
*
Кірыл Клімовіч

**Кіры́л Леапольдавіч Клімо́віч** (нарадзіўся 5 лістапада 1952, Амангельды ў Казахстане) — беларускі й расейскі каталіцкі дзеяч, біскуп каталіцкай дыяцэзіі сьв. Язэпа з катэдрай у Іркуцку.

## Біяграфія
У 1956-1965 жыў у БССР, а затым пераехаў разам зь сям’ёй у Польшчу. Пасьля сканчэньня сярэдняй школы ў 1974 паступіў у вышэйшую духоўную сэмінарыю «Hosianum» у Ольштыне, якую скончыў у 1980.

Высьвечаны на сьвятара 8 чэрвеня 1980 Прымасам Польшчы кардыналам Юзафам Глемпам. Служыў вікарыем у гарадах Відміны, Пасьленк і Дзяўбкі пад Ольштынам, прымаў удзел у будаўніцтве новай духоўнай сэмінарыі ў Ольштыне. З 1990 зьдзяйсьняў сьвятарскую паслугу ў  Беларусі, служыў плябанам і дэканам у горадзе Глыбокае.

13 кастрычніка 1999 Папа Ян Павал ІІ прызначыў яго тытулярным біскупам Арбы і дапаможным біскупам Менска-Магілёўскае архідыяцэзіі. 4 сьнежня таго ж году Кірыл Клімовіч быў рукаўскладзены ў біскупа ў менскім катэдральным касьцёле Найсьвяцейшай Панна МарыяПанны Марыі кардыналам Казімерам Сьвёнткам. У 1999 — 2003 — генэральны вікарый Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі і плябан катэдральнага сабору ў Менску.

У 17 красавіка 2003 загадам Яна Паўла ІІ біскуп Клімовіч быў вызвалены ад абавязкаў дапаможнага біскупа Менска-Магілёўскае архідыяцэзіі і пераведзены з тытулярнай катэдры Арбы на катэдру дыяцэзіі сьв. Язэпа ў Іркуцку. 15 чэрвеня 2003 у іркуцкім катэдральным саборы Беззаганнага Сэрца Панны Марыі Бязгрэшнага Сэрца Божией Маці адбылося кананічны і літургічны ўступ у пасаду кіравальнага біскупа. З 18 студзеня 2005 віцэ-старшыня Канфэрэнцыі каталіцкіх біскупаў Расеі. Кіраўнік Катэхітычнай камісіі і Камісіі па міжхрысьціянскім і міжрэлігійным дыялёгу і дыялёгу зь нявернікамі.

Вольна валодае беларускай, расейскай, польскай і італійскай мовамі.

## Вонкавыя спасылкі
* Біскуп Кірыла Клімовіч Catholic.Ru Усходняя Сыбір. Біскуп
* Папа рымскі прызначыў новага каталіцкага герарха ў Іркуцку
* Епископ Климович: Я - бывший советский человек
* Герб Его Преосвященства епископа Кирилла Климовича
* Новым старшынёй Канфэрэнцыі Каталіцкіх Біскупаў Расеі абраны Ёсіф Вэрт
* Агульная інфармацыя аб Канфэрэнцыі
*Інфармацыя на сайце «Catholic Hierarchy»

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Казахстане
Катэгорыя:Менска-магілёўскія біскупы
Катэгорыя:Расейскія каталіцкія біскупы
Катэгорыя:Тытулярныя біскупы Арбы
Апостальская нунцыятура ў Беларусі

**Апо́стальская нунцыяту́ра ў Белару́сі** — афіцыйнае прадстаўніцтва Ватыкану ў Рэспубліцы Беларусь. Заснаваная 11 лістапада 1992 году булаю Яна Паўла II «Qvantam tandem», у дзень афіцыйнага ўсталяваньня дыпляматычных стасункаў паміж Сьвятым Стальцом і Рэспублікай Беларусь.

## Гісторыя
Пасьля ўтварэньня нунцыятура некаторы час знаходзілася ў Ватыкане. 18 мая 1994 году рэзыдэнцыя нунцыя была перанесена ў Менск і часова разьмешчана ў гатэлі «Беларусь», вул. Старажоўская, 15. Затым нунцыятура пераехала ў памяшканьне па адрасе вул. Заслаўская, 25. Зь лютага 1997 году месцам знаходжаньня Апостальскай нунцыятуры зьяўляецца арандаванае памяшканьне па вул. Валадарскага 6. Новае месца для разьмяшчэньня дыпляматычнага прадстаўніцтва Сьвятога Стальца стаў будынак па адрасе пр. Незалежнасці, 46Д.

Першым нунцыем у Беларусі стаў Габрыэль Мантальва Ігера. 21 траўня 2020 году Папа Францішак прызначыў новым Апостальскім нунцыем у Беларусі харвацкага арцыбіскупа-наміната Антэ Ёзіча.

## Нунцыі
* З 17 кастрычніка 1993 — Габрыель Мантальва;
* З 18 траўня 1994 — Агастына Маркета;
* З 15 красавіка 1996 — Дамінік Грушаўскі;
* З 22 лістапада 2001 — Іван Юркавіч;
* З 15 верасьня 2004 — Марцін Відавіч;
* З 15 ліпеня 2011 — Кляўдыё Гуджэроцьці;
* З 13 траўня 2016 — Габар Пінтэр.
* З 21 траўня 2020 — Антэ Ёзіч.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка нунцыятуры
1471

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 21 траўня — Альбрэхт Дзюрэр, нямецкі мастак, графік
* 7 кастрычніка — Фрыдрых I, кароль Даніі

## Сьмерці
*
1466

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 13 сьнежня — Данатэла, італьянскі мастак

## Вонкавыя спасылкі
Антоні Дзям’янка

**Анто́ні Дзям’я́нка** (нарадзіўся 1 студзеня 1960) — генэральны вікарый Менска-Магілёўскае архідыяцэзіі.

## Біяграфія
Вучыўся ў сэмінарыі ў Рызе. Атрымаў сакрамэнт сьвятарства 28 кастрычніка 1980 году. З 1984 па 1998 быў пробашчам парафіі ў Наваградку. 4 ліпеня 1998 Папа Ян Павал II прызначыў яго тытулярным біскупам Лесьві і дапаможным біскупам Гарадзенскае дыяцэзіі. 29 верасьня таго ж году адбылося рукаўскладаньне ў біскупа. 14 сьнежня 2005 загадам Яна Паўла ІІ Антоні Дзям’янка быў вызвалены ад абавязкаў дапаможнага біскупа Гарадзенскае дыяцэзіі і прызначаны дапаможным біскупам Менска-Магілёўскае архідыяцэзіі. 14 чэрвеня 2006, пасьля таго, як кардынал Казімер Сьвёнтак папрасіў вызваліць яго ад абавязкаў арцыбіскупа, біскуп Дзям’янка прызначаны апостальскім адміністратарам архідыяцэзіі. Пасьля ўступленьня на пасаду менска-магілёўскага арцыбіскупа Тадэвуша Кандрусевіча прызначаны генэральным вікарыем архідыяцэзіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на сайце «Рыма-каталіцкі Касцёл на Беларусі»
* Інфармацыя на сайце «Catholic Hierarchy»

Катэгорыя:Нарадзіліся 1 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1960 годзе
Катэгорыя:Гарадзенскія біскупы
Катэгорыя:Менска-магілёўскія біскупы
1465

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 5 студзеня — Карл Арлеанскі, францускі паэт
Віктар Манаеў

**Ві́ктар Сярге́евіч Мана́еў** ( 7 жніўня 1958, Менск) — беларускі актор, народны артыст Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія
Віктар Манаеў нарадзіўся ў Менску. Працуе ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы.

## Ролі
* «Вячэры з прыдуркам», Франсуа Піньён
* «Радавыя», п’еса Аляксея Дударава, роля Лёнькі Адуванчыка
* «Ідылія» (*Sielanka*), п’еса Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча, роля Яна Губача — слугі Кароля Лятальскага (1994).
* «Пінская шляхта», фарс-вадэвіль Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, роля Прыстава Кручкова — расейскага правакатара-станавога, паліцэйска-судовага служакі (2008).

## Фільмы
* «Ідзі і глядзі» (1985)

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на Slounik.org
* Людміла Грамыка «Віктар Манаеў. Па дарозе да храма»
* Інтэрвію «Ня думаў, што ёсьць такая прафэсія…»

Катэгорыя:Нарадзіліся 7 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія акторы
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Рэспублікі Беларусь
Балівія

**Балівія** () — краіна Паўднёвай Амэрыкі. На захадзе Балівія мяжуе з Пэру і Чылі, на поўдні з Аргентынай і Парагваем, на ўсходзе і поўначы — з Бразыліяй.

## Гісторыя
Тэрыторыю сёньняшняй Балівіі засялялі на працягу гісторыі розныя культуры, адной з самых адметных была цывілізацыя Тыўанака (*Tiahuanaco*). У 15 стагодзьдзі Балівія была часткай імпэрыі інкаў. У 16 стагодзьдзі краіну заваявалі гішпанскія канкістадоры і багатая залежамі срэбра Балівія спачатку ўвайшла ў склад Віцэкаралеўства Пэру, а некалькі пазьней у склад Віцэкаралеўства Рыя дэ ля Плата.

## Палітыка
У 2003—2005 гадах прэзыдэнтам Балівіі быў Карляс Мэса.

### Дачыненьні зь Беларусьсю
4 верасьня 2013 году балівійскі прэзыдэнт Эва Маралес наведаў Беларусь з афіцыйным візытам на запрашэньне, якое атрымаў у сакавіку 2013 году ад А. Лукашэнкі на пахаваньні вэнэсуэльскага прэзыдэнта Ўга Чавэса.

## Адміністрацыйны падзел
Балівія падзяляецца на 9 дэпартамэнтаў:
* Арура (сталіца — Арура)
* Бэні (сталіца — Трынідад)
* Качабамба (сталіца — Качабамба)
* Ля Пас (сталіца — Ля Пас)
* Панда (сталіца — Кабіха)
* Патасі (сталіца — Патасі)
* Санта-Крус (сталіца — Санта-Крус-дэ-ля-Сіера)
* Тарыха (сталіца — Тарыха)
* Чукісака (сталіца — Сукрэ)

## Крыніцы
1464

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 14 жніўня — Піюс II, рымскі папа

## Вонкавыя спасылкі
Судак

**Судак:**

* Судак — горад у Крыме (Украіна).
* Судак — род рыб сямейства акунёвых.
Поўнач

**Поўнач** — адзін з чатырох асноўных бакоў сьвету, які заўсёды паказвае ў напрамку паўночнага полюса. На іншых плянэтах сонечнай сыстэмы таксама ёсьць бок сьвету поўнач, там таксама яна паказвае ў напрамку паўночнага полюса. Бок сьвету поўнач выкарыстоўваецца ў навігацыі, а таксама ў сыстэмах каардынатаў. Тэрмін «норд» альбо «поўнач» (міжнароднае скарачэньне — **N**) зьяўляецца бісэктрысай паміж захадам (270 градусаў) і ўсходам (90 градусаў).

Стрэлка компаса амаль што заўсёды накіравана на поўнач, што зьяўляецца дастатковым у Цэнтральнай Эўропе для адносна добрага арыентаваньня. Напрамак магнітнай стрэлкі компаса падпарадкоўваецца магнітнаму полю Зямлі, таму стрэлка паказвае ні на геаграфічны паўночны полюс, ні на магнэтычны паўночны полюс.

Іншымі асноўнымі бакамі сьвету зьяўляюцца захад, усход і поўдзень.

## Глядзіце таксама
* Арыентаваньне
* Ружа вятроў
* Час
* Часавы пас
* Сонца
* Компас
* Навігацыя

Катэгорыя:Арыентаваньне
1463

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 24 лютага — Джаваньні Піка дэля Мірандола, італьянскі філёзаф

## Сьмерці
*
Магілёўская архідыяцэзія (гістарычная)

**Магілё́ўская архідыяцэ́зія** — у мінулым — каталіцкая архідыяцэзія з цэнтрам у Магілёве. Заснаваная 15 красавіка 1783 году. У часы Расейскай імпэрыі магілёўскаму мітрапаліту падпарадкоўваліся ўсе астатнія дыяцэзіі на тэрыторыі імпэрыі, а сам мітрапаліт перабываў у Санкт-Пецярбургу.

Апошнім апостальскім адміністратарам (да 1981) быў Баляслаў Слосканс. 13 красавіка 1991 году Магілёўская і Менская архідыяцэзіі былі аб’яднаныя ў адну, Менска-Магілёўскую.

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на сайце «Catholic Hierarchy»

Катэгорыя:Каталіцкія дыяцэзіі Беларусі
Менская дыяцэзія (гістарычная)

**Ме́нская дыяцэ́зія** — у мінулым — каталіцкая дыяцэзія з цэнтрам у Менску. Заснаваная 9 жніўня 1798. Апошнім апостальскім адміністратарам (да 1991) быў Тадэвуш Кандрусевіч. 13 красавіка 1991 Менская дыяцэзія і Магілёўская архідыяцэзія былі аб’яднаныя ў адну, Менска-Магілёўскую архідыяцэзію.

## Біскупы
# 1798—1816 І. Дзядзерка, біскуп
# 1816—1824 С. Пазьняк, прэлят
# 1824—1827 Камінскі, прэлят
# 1827—1839 М. Ліпскі, біскуп
# 1839—1853 П. Рава, прэлят
# 1853—1869 А. Вайткевіч, біскуп
# 2 лістапада 1917 — 28 кастрычніка 1925 Зыгмунт Лазінскі
# 13 жніўня 1926 — 18 красавіка 1981 Баляслаў Слосканс, апостальскі адміністратар, да 1952 апостальскі візытатар для беларусаў-каталікоў у Заходняй Эўропе
# 1989—1991 Тадэвуш Кандрусевіч, апостальскі адміністратар

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на сайце «Catholic Hierarchy»

Менская архідыяцэзія (гістарычная)
Катэгорыя:Колішнія рыма-каталіцкія дыяцэзіі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1798 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1991 годзе
Чырвоным па Белым

**Чырво́ным па Бе́лым** (ЧпБ, Čyrvonym pa Biełуm, ČpB) — беларускі рэп-гурт.

## Гісторыя
ЧпБ убачыў сьвет напрыканцы 2004 году. Тады, заснавальнік Kroŭ і бітмэйкер Slavko запісалі сваю першую кружэлку «Актуальная Тэматыка». Запіс распаўсюджваўся толькі праз Інтэрнэт. Гурт, з самага пачатку, быў вельмі таямнічы. Хлопцы ўвогуле нічога пра сябе не распавядалі. На здымках нельга было ўбачыць іх твараў. Кроў выступаў толькі й выключна ў масцы. На нейкі час перад пачаткам працы над «Вулічнымі Байцамі» да ЧпБ далучыўся яшчэ адзін удзельнік — Палкоўнік.

Быў выдадзены студыйны трэк «Не жадаю», які зьміксаваў польскі бітмэйкер Młody Grzech на студыі ў Варшаве.

У 2006 выходзіць першы афіцыйны альбом гурта выдадзены на CD-кружэлцы «Найлепшае 2004—2005». Гэта складанка найбольш вядомых трэкаў з двух першых альбомаў.

Перад выхадам чацьвертага альбома «Крывавы сакавік» (2007) шэрагі гурту папоўніліся новымі ўдзельнікамі. Далучыліся маладыя выканаўцы зь Беларусі: Realize і Zeman (таксама ўдзельнікі гурта «Імпэратар») , Jaycop і DJ з Польшчы: DJ Spox.

«Крывавы Сакавік» гэта другі афіцыйны альбом гурта выдадзены на кружэлцы CD. Пасьля выхаду альбому з гурта зыходзіць Zeman, які патлумачыў гэта так: «Я перастаў ужо верыць у тое, што чытаю, ня веру ў перамены, і таму не хачу падманваць людзей сваімі тэкстамі». Таксама з-за малага досьведу з гурта быў выдалены Jaycop.

На цяперашні момант ЧпБ гэта: Krou, Realize, DJ Spox

## Дыскаграфія

### Альбомы
* *[[Актуальная Тэматыка (нелегал)]]* (LP 2004, нелегал, Менск, AmbasadaMG)
* *[[Вулічныя Байцы (нелегал)]]* (EP 2005, нелегал, Менск, AmbasadaMG)
* *[[Найлепшае 2004—2005]]* (LP 2006, Менск, AmbasadaMG, VoliaMusic)
* *[[Крывавы сакавік]]* (LP 2007, Менск, AmbasadaMG)

### Удзел у складанках
* *[[Песьні свабоды]]* (2006)
* *[[Чарнобыльскі вецер]]* (2006)
* *[[Песьні свабоды-2]]* (2006)
* *[[Прэм’ер Тузін 2006]]* (2006)
* *Песьні на вершы Новіка-Пяюна* (2007)
* *[[Песьні свабоды-3]]* (2007)
* *Трыб’ют А. Мельнікава* (2007)

## Удзельнікі
У асноўны склад гурту «Чырвоным па Белым» уваходзяць 3 асобы. Сярод іх 2 MC і 1 DJ.
 
* Krou: MC
* Realize: MC
* DJ Spox (Польшча): DJ

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ЧпБ на Facebook
* Старонка ЧпБ на вКонтакте
* Старонка ЧпБ на MySpace.com
* Старонка з кліпамі на YouTube.com
* Архіў радыё-праграмы Black Beat


Катэгорыя:Беларускія гіп-гоп-выканаўцы
Город 312

**Город 312** — поп-рок гурт з гораду Бішкек, Кыргыстан. Існуе з 2001 году. Першы (і пакуль адзіны) пік папулярнасьці гурту прыпаў на 2006 год, найперш дзякуючы песьні «Останусь», якая ўвашла ў саўндтрэк да фільму «Дневной дозор».

## Склад гурту
* Сьвятлана «Ая» Назаранка (вакал; Кыргыскі інстытут мастацтваў па спэцыяльнасьці «эстрадны вакал»)
* Дзьмітры «Дзім» Прытула (клявішы, бэк-вакал; дырыжорска-харавы факультэт музычнай вучэльні)
* Марыя «Маша» Ілеева (гітара; прыватная школа ігры на гітары)
* Леанід «Леон» Прытула (бас-гітара; бэк-вакал; эстраднае аддзяленьне музычнай вучэльні па клясе бас-гітары)
* Леанід «Нік» Ніканаў (барабаны; эстраднае аддзяленне Саратаўскага абласнога каледжа мастацтваў па класе барабанаў)

## Дыскаграфія
* «*213 Дорог*»  (2005)
* «*Вне зоны доступа*» (2006)
* «*Обернись*» (2007)
* «*Live*» – (2008)
* «*Новая музыка*» – (2010)

## Гурт і Беларусь
У адмысловым рэлізе «Вне зоны доступа», прызначаным для распаўсюду ў Беларусі, у якасьці бонус-трэку ёсьць песьня «Вясна» па-беларуску. Гурт падтрымлівае сувязь зь беларускімі гуртамі Indiga і КлЁндайк. Брат салісткі Аі жыве ў Горадні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Афіцыйная старонка 
Катэгорыя:Расейскія музычныя гурты
Баляслаў Слосканс

**Балясла́ў Сло́сканс** (; 19 жніўня 1893 — 18 красавіка 1981) — беларускі і латыскі каталіцкі біскуп.

## Біяграфія
Латыш па нацыянальнасьці. У 1917 годзе скончыў сэмінарыю ў Магілёве і быў рукаўскладзены ў сьвятара. Зьдзяйсьняў сьвятарскую паслугу ў Петраградзе, пазьней у Віцебску, у касьцёле сьв. Барбары. У 1926, ва ўзросьце ўсяго 32 гадоў, прызначаны тытулярным біскупам цылійскім і апостальскім адміністратарам Менскай і Магілёўскай архідыяцэзіяў. У хуткім часе арыштаваны, правёў тры гады на Салаўках. Ледзьве пасьпеўшы вярнуцца ў Магілёў, 9 лістапада 1930 быў знову арыштаваны і сасланы ў Сібір. Вызвалены ў 1933 па абмене палітычнымі вязьнямі паміж Латвіяй і СССР. Да 1944 жыў і выкладаў у Латвіі. З 1944 і да сьмерці — у эміграцыі ў Бэльгіі. З 1952 — апостальскі візытатар для беларусаў-каталікоў у Заходняй Эўропе.

У красавіку 2000 году распачаты працэс бэатыфікацыі Баляслава Слосканса. У канцы 2004 году біскуп Баляслаў афіцыйна абвешчаны вызнаўцам веры.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на сайце «Catholic Hierarchy»
* Сайт, прысьвечаны Баляславу Слоскансу

Катэгорыя:Нарадзіліся 19 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1893 годзе
Катэгорыя:Менска-Магілёўскія арцыбіскупы
Катэгорыя:Магілёўскія арцыбіскупы
Катэгорыя:Менскія біскупы
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія біскупы
Катэгорыя:Беларуская дыяспара
Катэгорыя:Памерлі 18 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1981 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя ў Латвіі
1461

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 5 жніўня: Аляксандар, вялікі князь літоўскі і кароль Польшчы

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Індэпэндэнт поп

**Індэпэ́ндэнт поп** ( — незалежная поп-музыка) — напрамак сучаснае папулярнае музыкі, прадстаўнікі якое адмыслова парушаюць законы шоў-бізнэсу й дзейнічаюць сваімі ўласнымі прынцыпамі, не адступаючыся, тым ня менш, ад лёгкага жанру.

## Выбітныя прадстаўнікі

* Adele
* Belle and Sebastian
* Manic Street Preachers
* Ману Чао
* Primal Scream
* The Vaselines

## Глядзіце таксама
* Інды-рок
* Брыт-поп

Катэгорыя:Жанры альтэрнатыўнай музыкі
Катэгорыя:Культура «Зрабі сам»
Катэгорыя:Інды-музыка
Катэгорыя:Брытанскія музычныя жанры
Катэгорыя:Музычныя субкультуры
1460

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 3 жніўня — Джэймс II, кароль Шатляндыі

## Вонкавыя спасылкі
Андрэй Альгердавіч

**Андрэ́й Альге́рдавіч**, **Андрэй По́лацкі** ( 1320 — 12 жніўня 1399) — князь пскоўскі, апошні полацкі князь (1348—1377; 1382—1387), некаторы час вялікі князь полацкі і вялікі князь рускі. Старэйшы з дванаццаці сыноў Альгерда.

## Імя
Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *Andrey Olherdowicz* або *Андрей Ольгердович* (каля 1370—1377 або 1381—1387 гадоў), *Андрей Полоцкий* (да 1399 году); *Андрей Олгердовичь* або *Ондрей Олгердовичь* (Наўгародзкі чацьверты летапіс і Сафійскі першы летапіс).

## Біяграфія
Абіраўся пскавічамі пскоўскім князем, але хутка пакінуў Пскоў, бо абраўся полацкім князем замест свайго дзядзькі Нарымонта-Глеба. Замест сябе ў Пскове пакінуў намесьнікам Юрыя Вітаўтавіча (магчыма свайго стрыечнага брата), па гібелі Юрыя ў бітве зь лівонскімі рыцарамі пскавічы абралі сабе іншага князя, бо былі незадаволеныя адсутнасьцю Андрэя ў горадзе.

У Полацку вёў наступальную палітыку ў дачыненьні да суседніх Пскова і Смаленску, пасьпяхова супрацьстаяў крыжакам. У 1373—1375 гадох трымаў у аблозе Дынабург.

Па сьмерці Альгерда паводле яго тастаменту вялікім князем літоўскім стаў Ягайла. Андрэй спачатку быў у хаўрусе з Кейстутам супраць Ягайлы, па сьмерці Кейстута абвясьціў сябе вялікім князем полацкім, а потым вялікім князем рускім з сталіцай у Полацку. Аднак пад ціскам Ягайлы мусіў быў падацца з Полацку ў Маскву.

Андрэй Полацкі браў удзел у сутычках маскоўцаў з татарамі, у тым ліку ў пераможнай бітве на рацэ Вожы ў 1378 годзе. А таксама ўдзельнічаў у Кулікоўскай бітве ў 1380 годзе, дзе ўзначальваў правы флянг маскоўскага войска.

Потым склаўшы хаўрус зь Лівонскім ордэнам, назваўшы лівонскага магістра бацькам і дарагім сябрам такім чынам прызнаўшы сябе яго васалам, вярнуўся ў Полацак. Празь нейкі час быў захоплены Ягайлам і зьняволены ў адным з польскіх замкаў. Адтуль быў вызвалены на просьбу вялікага князя літоўскага Вітаўта.

Загінуў у 1399 годзе ў бітве на рацэ Ворскле разам з братам Дзьмітрыем і шматлікімі іншымі рускімі князямі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Альгердавічы
Катэгорыя:Полацкія князі
Катэгорыя:Памерлі 12 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1399 годзе
Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі
Катэгорыя:Загінулі ў бітве на Ворскле
Вук Караджыч

**Вук Стэфанавіч Караджыч** (;  — ) — сэрбскі мовазнаўца, рэфарматар сэрбскай мовы.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Тршычы. Адукацыю атрымліваў у Лозьніцы, а пасьля ў кляштары. Але бацька хутка вярнуў яго дадому, бо ў кляштары ён болей займаўся гаспадаркай, чым вучыўся. Вучыцца ў гімназіі ў Пэтрыне. Пазьней вучыцца ў Бялградзе. У хуткім часе захворвае і ад’язджае на лекаваньне ў Пэшт. Падчас знаходжаньня ў Вене знаёміцца зь Ернэем Капітарам, які дапамагае яму ажыцьцяўляць заплянаванае. Там Караджыч пачаў працу па рэфармаваньні мовы і правапісу і ўвядзеньні народнай мовы ў мастацкую творчасьць. Праз забарону друкавацца ў Сэрбіі і Аўстрыйскай імпэрыі зьяжджае ў Расею, дзе мае магчымасьць працаваць. Пахаваны ў Вене, прах перавезены ў Белград.

## Філялягічныя працы
У першай палове 19 стагодзьдзя Вук Караджыч з дапамогай вядучых тагачасных філёлягаў (у тым ліку братоў Грым) і аўстрыйскай улады, якую прадстаўляў Ернэй Капітар, рэфармаваў сэрбскі правапіс. Працы Караджыча, сярод якіх першае (1818) і другое пашыранае (1852) выданьні сэрбскага слоўніка, пераклад Новага запавету (1847), заклалі падмурак сучаснай стандартнай сэрбскай мовы, а таксама значна паўплывалі на фармаваньне сучаснай стандратнай харвацкай мовы.

Вук Караджыч намагаўся наблізіць літаратурную мову да народнай, настойваў на прыманьні ў літаратурную мову народных элемэнтаў. Прапанаваў перарваць традыцыю пісьмовага маўленьня, якое ня мае апірышча ў народнай гаворцы, заснаваць новую літаратурную норму на базе жывой мовы. Намагаўся ачысьціць сэрбскую мову ад царкоўнаславянізмаў як ненатуральных элемэнтаў, а базай зрабіць новаштокаўскія дыялекты.

## Рэформа [[кірыліца|кірыліцы]]
З стараславянскай азбукі Караджыч пераняў 24 літары:

Да іх дадаў: **Ј ј**, **Љ љ**, **Њ њ**, **Ћ ћ**, **Ђ ђ** і **Џ џ**

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сэрбскія філёлягі
Катэгорыя:Сэрбскае нацыянальнае адраджэньне
Катэгорыя:Сэрбская мова
Аляксандар Кашкевіч

**Алякса́ндар Кашке́віч** ( 23 верасьня 1949) — каталіцкі біскуп Гарадзенскі.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся на Віленшчыне. Скончыў сэмінарыю ў Коўне. Атрымаў сакрамэнт сьвятарства 30 траўня 1976. З 1976 па 1981 быў вікарыем у Панявежысе, у 1981 стаў пробашчам парафіі сьв. Духа ў Вільні. 13 красавіка 1991 Папа Ян Павал ІІ прызначыў яго біскупам наваўтворанае Гарадзенскае дыяцэзіі. 23 траўня таго ж году адбылося рукаўскладаньне ў біскупа.

## Вонкавыя спасылкі
*Інфармацыя на сайце «Рыма-каталіцкі Касцёл на Беларусі»
*Інфармацыя на сайце «Catholic Hierarchy»

Катэгорыя:Нарадзіліся 23 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1949 годзе
Катэгорыя:Гарадзенскія біскупы
1459

## Падзеі
* Заснаваная Бэтлеемская манаская супольнасьць

## Нараджэньні
* 22 сакавіка — Максыміліян I Габсбург, імпэратар Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі
* 27 сьнежня — Ян I Ольбрахт, кароль польскі (1492—1501)

## Сьмерці
* 3 сакавіка — Аўзіяс Марк, каталёнскі (валенсійскі) паэт.
* Ласла Гараі, вугорскі магнат, палятын.

## Вонкавыя спасылкі
Казімер Велікаселец

**Казіме́р Велікасе́лец** (5 траўня 1945, Стараволя Пружанскага раёну, БССР — 8 лютага 2026, Гомель) — беларускі ксёндз-дамініканін, дапаможны біскуп Пінскае дыяцэзіі, апостальскі адміністратар *[[sede vacante]]* Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў вёсцы Стараволя Пружанскага раёну ў каталіцкай сялянскай сям’і. Ахрышчаны ў парафіяльным касьцёле Найсьвяцейшай Тройцы ў Шарашове. Навучаўся ў сярэдніх школах Стараволі і Пружанаў (1953—1963). Адслужыўшы ў войску (1964—1967), Казімер Велікаселец уладкаваўся працаваць зваршчыкам у Вільні (1967—1978).

У 1978—1981 роках навучаўся ў падпольнай духоўнай сэмінарыі, у гэты час пазнаёміўся з Тадэвушам Кандрусевічам. Працягнуў навучаньне ў сэмінарыі ў Рызе (1981—1984), падчас навучаньня склаў шлюбы ў Ордэн дамініканаў (1983). 3 чэрвеня 1984 атрымаў сьвятарскае пасьвячэньне ад кардынала Юліянса Вайвадса, быў прызначаны пробашчам парафіі Сьвятой Тройцы ў Ішкалдзі. З 1991 году — пробашч касьцёлу Ўзвышэньня Сьвятога Крыжа ў Баранавічах. З 1992 — Генэральны вікары Пінскай дыяцэзіі. 6 траўня 1999 Папа Ян Павал ІІ прызначыў яго тытулярным біскупам Блянды Юліі і дапаможным біскупам Пінскае дыяцэзіі. 24 чэрвеня таго ж году адбылося рукаўскладаньне ў біскупа, якое правёў кардынал Казімер Сьвёнтак.

3 студзеня 2021 году ў сувязі з сыходам ў адстаўку арцыбіскупа Менска-Магілёўскага Тадэвуша Кандрусевіча прызначаны апостальскім адміністратарам Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на сайце «Рыма-каталіцкі Касьцёл на Беларусі»
* Інфармацыя на сайце «Catholic Hierarchy»

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія біскупы
Катэгорыя:Пінскія біскупы
Катэгорыя:Менска-магілёўскія біскупы
Катэгорыя:Дамініканы
Катэгорыя:Рыма-каталіцкія тытулярныя біскупы
Катэгорыя:Выпускнікі Рыскай каталіцкай багаслоўскай сэмінарыі
1399

## Падзеі
* 12 жніўня — Бітва на Ворскле

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 12 жніўня — Андрэй Альгердавіч, князь пскоўскі, князь полацкі, вялікі князь полацкі, вялікі князь рускі
* 12 жніўня — Дзьмітры Альгердавіч, князь бранскі

## Вонкавыя спасылкі
Васілька Сьвятаславіч

**Васілька Сьвятаславіч**, **Васілька I** (1080-я — пачатак 1144) — дзевяты полацкі князь, сын Сьвятаслава-Георгія Ўсяслававіча, брат Эўфрасіньні Полацкай. Паводле зьвестак Васіля Тацішчава, унук Уладзімера Манамаха — верагодна дзякуючы гэтаму пазьбег высылкі ў Бізантыю разам зь іншымі полацкімі князямі ў 1129 годзе. Паводле Іпацьеўскага летапісу, ў 1132 годзе полацкае веча выгнала пастаўленага з Кіева Сьвятаполка Мсьціслававіча і выбрала князям Васільку. Паводле Пскоўскіх летапісаў, у 1138 годзе Васілька добразычліва сустрэў Усевалада Мсьціслававіча які ехаў праз Полацкую зямлю ў Пскоў, куды быў запршаны княжыць. У 1143 годзе Васілька выдаў сваю дачку Марыю замуж за Сьвятаслава Усеваладавіча, але хутка пасьля гэтага памёр.

## Нашчадкі
* Усяслаў III
* Брачыслаў
* Ізяслаў
* Усевалад
* Марыя

Катэгорыя:Полацкія князі
Катэгорыя:Рагвалодавічы
Мостар

**Мостар** — горад у Босьніі і Герцагавіне, адміністрацыйны цэнтар кантону Герцагавіна-Нэрэтва. Чацьверты па колькасьці насельніцтва горад краіны, неафіцыйная сталіца гістарычнай вобласьці Герцагавіна. Разьмяшчаецца на рацэ Нэрэтва. З 2006 году ў горадзе дзейнічае адзін з каледжаў міжнароднай супольнасьці.

## Насельніцтва
Насельніцтва — 105 000 жыхароў (2003), у тым ліку: басьнійцаў — 47,43%; харватаў — 48,29%; сэрбаў — 3,45%; іншых — 0,83%.

## Стары Мост

Мостар атрымаў сваю назву ад Старога Мосту, які быў пабудаваны ў 1566 і ўваходзіць у сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. Мост быў парушаны падчас грамадзянскай вайны 1992—1993 гадоў і адноўлены ў 2004 годзе. Цяпер ён сымбалізуе і вяртаньне краіны да мірнага жыцьця.

## Вонкавыя спасылкі

* Grad Mostar
* Visit Mostar

Катэгорыя:Гарады Босьніі і Герцагавіны
Бабровыя войны

**Бабровыя войны**, альбо **Француска-Іракескія войны** — няспынная пасьлядоўнасьць канфліктаў, акія адбываліся паміж 1640 і 1701 гадамі ў заходняй частцы Паўночнай Амэрыкі паміж канфэдэрацыяй іракезаў і саюзнымі з Францыяй суседнімі плямёнамі. Іракезы спрабавалі пашырыць сваі тэрыторыі захопліваючы землі суседзяў — у першую чаргу індзейцаў алгонкін, — каб выступаць у якасьці пасрэдніка ў гандлі пушнінай паміж французамі і прымітыўнымі заходнімі плямёнамі.

Войны мелі брутальны характар з абодвух бакоў і адносяцца да самых крывавых канфліктаў у гісторыі Паўночнай Амэрыкі. Экспансія іракезаў пад кіраўніцтвам племені магаўкаў і гвалтоўнае выцясьненьне больш слабых плямёнаў зь іх тэрыторыяў значна зьмяніла геаграфію плямён ва ўсёй Паўднёвай Амэрыцы.

Канфлікты пачаліся прыкладна ў 1640 годзе і скончыліся *[[Вялікі Мір|Вялікім Мірам]]* у 1701 годзе.

Сярод плямён, якіх закрануў канфлікт былі сярод іншых шаўні, дэлавар і дакота.

Пасьля страты сваіх нідэрляндзкіх саюзьнікаў рашучасьць працягваць экспансію ў іракезаў зьнікла.

Катэгорыя:Войны
Катэгорыя:Культура індзейцаў
Катэгорыя:Вайсковая гісторыя Канады
Магаўкі

**Магаўкі** — племя паўночнаамерыканскіх індзейцаў, якое ўваходзіла ў зьвяз іракескіх плямёнаў. Магаўкі зьяўляюцца карэннымі жыхарамі Паўночнай Амэрыкі, гістарычна яны жылі ў даліне Магаўк у паўночнай частцы сучаснага штату Нью-Ёрк. Таксама да іхнай тэрыторыі пражываньня адносіліся сучасны паўднёвы Квэбэк і ўсходняя частка Антарыё. Цяперашняя колькасьць магаўкаў перавышае 63 тысяч чалавек.

## Вонкавыя спасылкі
* The Iroquois Book of Rites
Сафія Валадараўна

**Сафі́я Валада́раўна** (каля 1140 — 5 траўня 1198) — князёўна менская адной з галінаў Рурыкавічаў, каралева дацкая.

## Біяграфія
Сафія ўзяла шлюб 23 кастрычніка 1157 з дацкім каралём Вальдэмарам I, запісы пра шлюб ёсьць у летапісе XII ст. «Славянская хроніка» Арнольда зь Любэку, а таксама ў Саксона Граматыка. Палітычны кантэкст гэтага шлюбу, як і сувязі полацка-менскіх князёў праз Сафію з дынастыямі герцагаў Браўншвайскіх і ляндграфаў Цюрынскіх, ня вывучаныя. Магчыма, шлюб быў зьвязаны зь нейкім пагадненьнем паміж Даніяй і Полацкам, тым часам бацька Сафіі быў менскім князем, а ягоны старэйшы брат Расьціслаў — полацкім. Сафія прымала актыўны ўдзел у тагачасным грамадзкім жыцьці Даніі. У Сафіі было два сыны й шэсьць дачок. Аўдавеўшы ў 1182 годзе, Сафія ў 1184 годзе выйшла замуж за Людвіга III, ляндграфа цюрынскага, аднак у 1190 годзе разьвялася зь ім і вярнулася ў Данію. Пахаваная побач з Вальдэмарам I у каралеўскай пахавальні Рынгстэду. Ёсьць два яе пазьнейшыя партрэты (1580, 1757).

Рускімі летапісамі ня згадваецца, вядомая толькі з заходніх крыніцаў — сачыненьня Саксона Граматыка, «Сагі пра Кнютлінгаў», генэалёгіі дацкіх каралёў, «Агляду саг пра дацкіх канунгаў», зводу саг «Прыгожая скура», дацкіх аналаў. Некаторыя скандынаўскія крыніцы даюць яе імя скажоным — *Суфія*, *Сыфія*. Месца нараджэньня невядомае. Паходжаньне княжны было дыскусійным у гістарыяграфіі, традыцыйна лічыцца, што Сафія дачка Валадара Глебавіча і Рыксы, дачкі Баляслава Крывавустага, найбольш аргумэнтавана гэта даведзена Я. Галенам. Баўмгартэн і Пашута меркавалі, што Сафія дачка Ўладзімера Ўсеваладавіча, але ў гэтым выпадку трэба дапусьціць, што Вальдэмар узяў шлюб з пляменьніцай. Падрабязны агляд пунктаў гледжаньня на паходжаньне Сафіі зьмешчаны ў працах Т. Джаксан.

## Нашчадкі
* Кнут VI
* Вальдэмар II
* Хелена
* Рыкса
* Сафія
* Маргарэт
* Марыя
* Інгеборга

## Крыніцы

Катэгорыя:Полацкае княства
Катэгорыя:Рагвалодавічы
Катэгорыя:Гісторыя Даніі
Штучныя мовы

**Шту́чныя мо́вы** — гэта знакавыя сыстэмы, якія ствараюцца для тых сфэр, у якіх выкарыстаньне натуральных моваў менш эфэктыўнае ці папросту немагчымае. Па спэцыялізацыі і прызначэньні выдзяляюць спэцыялізаваныя і неспэцыялізаваныя (міжнародныя) штучныя мовы.

## Глядзіце таксама
* Кантраляваная мова
Міжнародныя штучныя мовы

**Міжнародныя (неспэцыялізаваныя) штучныя мовы** — гэта штучныя мовы, створаныя для пазаэтнічнай камунікацыі, а таксама для лінгвістычнага экспэрымэнту. У найбольшай ступені падобныя да натуральных моваў, пры практычный рэалізацыі ў соцыюме, яны таксама называюцца *плянавымі мовамі*. У XVII—XX стст. было створана каля 1000 праектаў падобных моваў, але плянавымі зрабіліся толькі адзінкі: валапюк, эспэранта, іда ды некаторыя іншыя. Выдзяляюць *апрыёрныя*, *апастэрыёрныя* і *зьмяшаныя штучныя мовы*.

**Апрыёрныя мовы** ствараюцца незалежна ад сродкаў натуральных моваў, тады як **апастэрыёрныя мовы** базуюцца на лексыцы, граматыцы, сынтаксісу натуральных моваў. У XVII—XІX стст. стваралі пераважна апрыёрныя мовы. Яны былі заснаваныя на лягічнай клясыфікацыі паняткаў (т. зв.*філязофскія мовы*) або на прынцыпе матываванасьці знакаў іх зьместам (напр., моўныя праекты на базе гукавой сымболікі). Апрыёрныя сыстэмы з канвэнцыйным характарам знакаў былі радзейшымі.

Па пляне выражэньня вылучаюць **пазілаліі** (пісьмова-гукавыя моўныя сыстэмы), **пазіграфіі** (штучныя мовы, якія ня маюць гукавога выражэньня), мовы жэстаў ды інш. У 1817—1866 гадах у Францыі была створана музычная мова сальрэсоль. Але ўвогуле напрыканцы XІX ст. у распрацоўцы штучных моваў усё болей назіраецца набліжэньне да натуральных моваў.

Першай плянавай мовай быў валапюк, створаны ў Нямеччыне І. М. Шлеерам у 1879 годзе. Валапюк належыць да апрыёрна-апастэрыёрнага тыпу штучных моваў, які складана прымяніць у камунікацыі. Таму ў распрацоўках пазьнейшых моваў пераважаў апастэрыёрны прынцып. Так, штучныя мовы пачалі распрацоўваць пераважна на базе інтэрнацыянальнай лексыкі з пэўным яе ўладкаваньнем, адпаведна аўтаномным правілам дадзенай штучнай мовы, ці з максымальным захаваньнем формы, запазычанай з натуральных моваў (натуралістычныя штучныя мовы). У апастэрыёрныя праекты ўводзілі граматыку аналітычнага тыпа зь як мага большым скарачэньнем колькасьці граматычных катэгорыяў. Найзнакаміцейшым прыкладам моваў «новых» штучных моваў зьяўляецца эспэранта (1887); значна менш распаўсюджаная мова іда (1907). Самымі знакамітымі сярод натуралістычных праектаў зрабіліся лаціна-сінэ-флексіёнэ (1903), акцыдэнталь (1921—1922) і інтэрлінгва (1951). Сынтэз іда і акцыдэнталя прадстаўлены ў праекце Еспэрсана навіяль (1928).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Штучныя мовы
Падгорыца

**Падго́рыца** (), у мінуўшчыне таксама Тытаград і Рыбніца — сталіца і найбуйнейшы горад Чарнагорыі. Знаходзіцца ў даліне ракі Морачы. Насельніцтва складае 136 000 чалавек.

## Гаспадарка
З чэрвеня 1993 году ў Падгорыцы дзейнічае «Чарнагорская біржа».

## Крыніцы

Катэгорыя:Сталіцы Эўропы

Катэгорыя:Гарады Чарнагорыі
Блянда Юлія

**Бля́нда Ю́лія** — старажытны грэка-рымскі горад. Знаходзіўся на тэрыторыі сучаснага рэгіёну Калябрыя ў Італіі. Заняпаў у сярэднявеччы, магчыма, быў разбураны пры адным з нападзеньняў сарацынаў на італьянскія землі.

Катэгорыя:Гарады Старажытнай Грэцыі
Герой Савецкага Саюзу

**Герой Савецкага Саюзу** — вышэйшае ганаровае званьне ў СССР. Упершыню ўведзенае загадам ЦВК СССР ад 16 красавіка 1934.

Першымі, хто атрымаў гэтае званьне, сталі ўдзельнікі ўратаваньня членаў экіпажу і пасажыраў параходу «Чалюскін»: 
* Анатолій Ляпідзеўскі (менавіта ён стаў першым у сьпісах Герояў Савецкага Саюзу), 
* Сігізмунд Леванеўскі, 
* Васілій Молакаў, 
* Нікалай Каманін, 
* Маўрыкій Сьляпнёў, 
* Міхаіл Вадап'янаў, 
* Іван Даронін.
* Эрых Хонэкер (1982)
У новай рэдакцыі палажэньне аб увядзеньні званьня было прынята 14 траўня 1973. Згодна гэтаму палажэньню, Герою Савецкага Саюзу ўручаліся Ордэн Леніна, мэдаль «Залатая Зорка» і грамата Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету СССР.

## Вонкавыя спасылкі
Дрозд-пустэльнік

**Дрозд-пустэ́льнік** (*Catharus guttatus*) — птушка сярэдняй велічыні сямейства драздовых атраду вераб’іных.

## Паводзіны
Дрозд-пустэльнік шукае на зямлі альбо ў расьлінах жукоў, ос і мух. Садавіна, і ў першую чаргу ягады, дапаўняюць рацыён птушкі.

## Іншае
* Дрозд-пустэльнік зьяўляецца афіцыйнай птушкай амэрыканскага штату Вэрмонт.

## Вонкавыя спасылкі

* Сьпеў дразда-пустэльніка (аудыяфайл)

Катэгорыя:Драздовыя
Грамадзянства БНР

міні|Пашпарт часоў БНР
**«Грамадзя́нства БНР»** — ініцыятыва Беларускага Народнага Фронту «Адраджэньне», абвешчаная 25 сакавіка 1998 на юбілейныя 80-я ўгодкі абвяшчэньня Беларускай Народнай Рэспублікі і яўляючая сабой прыём заяваў на ўступленьне ў грамадзянства БНР. Стварэньне супольнасьці грамадзянаў БНР меркавалася як важная задача дзеля таго, каб абудзіць грамадзянскую супольнасьць і сымбалічна выказаць сваё стаўленьне да існуючай беларускай улады як нелегітымнай.

Рада Беларускай Народнай Рэспублікі дэ-юрэ валодае легітымнасьцю беларускай улады ад абвяшчэньня незалежнасьці Беларусі ў 1918 годзе.

Стварэньнем камітэтаў грамадзянаў, прызнаючых легітымнасьць толькі ўрадаў у эміграцыі, займаліся ў 1989—1991-м эстонцы, латышы і летувісы. Параза камуністычнага путчу ў Маскве і распад СССР дазволіў аднак тады хутка вырашыць пытаньне ўлады і незалежнасьці іншым чынам.

Некалькі тысячаў чалавек падалі заявы на прыняцьце грамадзянства БНР.

## Вонкавыя спасылкі
*Сайт праекту «грамадзянства БНР»
*Online заява аб прыёме ў грамадзянства БНР
*Блянк заявы аб прыняцьці ў грамадзянства БНР

Катэгорыя:Гісторыя БНР
Ян ад Крыжа

**Ян ад Крыжа** (па-гішпанску *Juan de la Cruz*, сапраўднае імя **Хуа́н дэ Е́пэс А́льварэс**, па-гішпанску *Juan de Yepes Álvarez*) (24 чэрвеня 1542 - 14 сьнежня 1591) — каталіцкі сьвятар, сьвяты, манах ордэну кармэлітаў, адзін з найярчэйшых прадстаўнікоў гішпанскай хрысьціянскай містыкі. 

Нарадзіўся ў сям'і гандляра шоўкам Гансала дэ Епэса і Каталіны Альварэс. Зь сямнаццаці год працаваў у шпіталі, паралельна з гэтым вучыўся ў езуіцкім каледжы. У дваццаць адзін год стаўся манахам ордэну кармэлітаў, дзе прыняў імя брат Ян ад сьвятога Мація. Працягнуў багаслоўскую адукацыю ва Ўнівэрсітэце Саламанкі. Яшчэ ня скончыўшы навучаньне, пачаў ужо і сам выкладаць. Рукаўскладзены ў сьвятара ў 1567. У тым жа годзе пазнаёміўся са сьвятою Тэрэзаю ад Езуса, рэфарматаркаю жаночае часткі ордэну, і натхніўся ейнымі ідэямі.

У лістападзе 1568 разам з яшчэ трыма манахамі ордэну ён заснаваў маленькую манаскую супольнасьць, якая ў хуткім часе атрымала празваньне «басаногія кармэліты», бо яны сапраўды не насілі абутку і жылі ў асаблівае беднасьці. У той час сьв. Ян і зьмяніў імя на тое, пад якім мы ведаем яго сёньня — Хуан дэ ла Крус, Ян ад Крыжа. Рэформы Тэрэзы сустрэлі супраціўленьне старой часткі ордэну, «абутых кармэлітаў». У 1576 яны арыштавалі сьв. Яна і пэўны час трымалі яго ў маленькай келейцы аднога са сваіх кляштароў, але ён здолеў уцячы на поўдзень Гішпаніі, да сваіх аднадумцаў. Супрацьстаяньне скончылася ў 1580, калі Папа надаў басаногім кармэлітам пэўную незалежнасьць ад абутых. 

Памёр сьв. Ян 14 сьнежня 1591. У 1726 ён быў кананізаваны, а ў 1926 абвешчаны настаўнікам Царквы.

## Літаратурныя працы

Сьв. Ян ад Крыжа пакінуў пасьля сябе больш як 2000 вершаў і тры багаслоўскія трактаты, найбольш вядомы зь якіх — Узыходжаньне на гару Кармэль. Ягонае творчасьць грае вялікую ролю ў разьвіцьці гішпанскае літаратуры.

Найважнейшыя творы:
* *[[Узыходжаньне на гару Кармэль]]* (*Subida del monte Carmelo*)
* *[[Цёмная ноч душы]]* (*Oscura noche del alma*)
* *[[Духоўны гімн]]* (*Cantico espiritual*)
* *[[Жывое полымя любові]]* (*Llama de amor viva*)

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Гішпанскія сьвятыя
Расьціслаў Глебавіч

**Расьцісла́ў Гле́бавіч** (1090-я — пасьля 1161/1162), князь менскі (1140-я — 1151; 1158—1161/1162), князь полацкі з 1151 па 1158 год. Сын менскага князя Глеба Ўсяслававіча. Вёў барацьбу за ўстанаўленьне дамінуючага становішча Менску ў Полацкай зямлі. Жанаты на Сафіі Яраслаўне, сястры Юрыя Яраслававіча Тураўскага.

У 1151 годзе ў выніку змовы палачан супраць Рагвалода-Васіля Расьціслаў заняў полацкую пасаду, а Рагвалод-Васіль быў зьняволены ў менскай турме. Менск быў перададзены ў валоданьне Расьціслававага брата Валадара Глебавіча. 23 кастрычніка 1157 году была выдадзена замуж за караля Даніі Вальдэмара I Расьціславава пляменьніца Сафія Валадараўна. Відаць гэта было вынікам нейкага Расьціслававага пагадненьня заключанага паміж Полацкай зямлёй і Даніяй.

У 1158 годзе быў вымушаны вызваліць Рагвалода-Васіля, які хутка захапіў Друцак выгнаўшы адтуль сына Расьціслава — Глеба. Расьціслаў разам з Валадар наладзіў выправу на Друцак, але ня здолеўшы захапіць яго браты склалі мір з Рагалодам-Васілём. У тым жа 1158 годзе палачане склалі змову супраць Расьціслава, нават хацелі забіць яго, але ён быў папярэджаны сваім «дзецкім» — малодшым дружыньнікам. Расьціслаў быў вымушаны пайсьці з Полацку ў Менск, але па дарозе моцна парабаваў полацкія воласьці. Полацкім князем з 8 ліпеня 1158 году зноў стаў Рагвалод-Васіль, які ў хаўрусе з смаленскімі князямі выступіў супраць Глебавічаў. Забраўшы ў іх Ізяслаўль і перадаўшы яго сваім хаўрусьнікам Давыдавічам, пратрымаўшы ў безвыніковай 10-дзённай аблозе Менск заключыў з Расьціславам мір. Валадар жа не заключаў міру з Рагвалодам-Васілём, бо ў гэты час «*ходяше под [[Старажытная Літва|Литвою]] в лесех*» — недзе ў Менскім княстве на памежжы зь літоўцамі.

У 1159 годзе Глебавічы вярнулі сабе Ізяслаўль захапіўшы Давыдавічаў — Брачыслава і Валодшу, пасадзіўшы іх у менскую турму. У выніку гэтага ў 1160 годзе Рагвалод-Васіль наладзіў новую выправу на Менск — Давыдавічы былі вызваленыя і ім быў вернуты Ізяслаўль.

У 1161 годзе Рагвалод-Васіль па нейкіх прычынах зноў ваяваў з Глебавічамі, але безвынікова. У гэтым жа годзе Расьціслаў памёр, менскім князем стаў Валадар.

## Нашчадкі
* Глеб
* Сьвятаслаў ? — магчыма тоесны з Глебам, калі так, то магчыма ў Расьціслава быў адзіны вядомы нам сын — Сьвятаслаў-Глеб.

## Літаратура
* Алексеев Л. В. Полоцкая земля // 
* 

Катэгорыя:Полацкія князі
Катэгорыя:Рагвалодавічы
Ліквідатары

**«Ліквідатары»** — назва, якой у краінах былога СССР называюць звыш 880 000 чалавек, якія ўдзельнічалі ў ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, якая адбылася 26 красавіка 1986 году. Ад Беларусі ў 30-кілямэтровай зоне адсяленьня працавалі звыш 16 тыс. чалавек.

## Апісаньне
* абслугоўваючы пэрсанал рэактараў
** Юры Карнееў — адзіны чалавек з зьмены, што працаваў падчас катастрофы, які дажыў да сёньняшняга дня
* Каля 40 пажарных, якія першымі прыбылі на месца катастрофы. Ніхто зь іх ня выжыў
* Брыґада грамадзянскай абарону з Кіеву, якая займалася пахаваньнем заражанай глебы
* мэдыцынскі пэрсанал
* разнастайныя працоўныя і вайскоўцы, якія зьдзяйсьналі дэактывацыю і ачыстку тэрыторыі
* вэрталётчыкі, якія засыпалі пажар на рэактары; герой Савецкага Саюзу Мікалай Мельнік, верталётчык, які ўсталяваў на рэактар датчыкі радыяцыі
* будаўнікі, якія будавалі саркафаґ над рэактарам
* службоўцы ўнутраных войскаў, якія ахоўвалі тэрыторыю
* працаўнікі транспарту
* шахцёры, якія выпамвоўвалі заражаную ваду для прадухіленьня патрапленьня яе ў ґрунтовыя воды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
1457

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 28 студзеня — Генрых VII, кароль Англіі

## Сьмерці
*
Беларускія ведамасьці (часопіс)

**«Белару́скія ве́дамасьці»** — беларускі часопіс, які выдаваўся ў Польшчы зь лета 1996 году да пачатку 2013 году. Тэматыка матэрыялаў была пераважна прысьвечаная беларускаму нацыянальнаму адраджэньню. Агулам выйшла 70 нумароў.

Часопіс «Беларускія ведамасьці» пачаў выдавацца ў Варшаве летам 1996 году на польскай мове як беларускі бюлетэнь і дадатак пры польскім штотыднёвіку «Nowe Państwo». Першы нумар у чатыры старонкі быў падрыхтаваны Сяргеем Навумчыкам і перакладзены па-польску Ёаннай Стжэльчык. Наступныя тры нумары рыхтаваліся Зянонам Пазьняком і Галінай Вашчанкай пры ўдзеле Ёанны Стжэльчык, Сяргея Навумчыка, Юры Зяньковіча. Зь пятага нумару «Беларускія ведамасьці» сталі выходзіць па-беларуску як асобны адраджэнскі часопіс (нумары 5, 6, 7 яшчэ дубляваліся па-польску ў скарочаным варыянце). З гэтага часу «Беларускія ведамасьці» нязьменна выдаюць Зянон Пазьняк і Галіна Палачаніна (Пазьняк). Пастаянна супрацоўнічае з часопісам Валеры Буйвал.

## Вонкавыя спасылкі
* «Беларускія ведамасьці» на сайте bielarus.net

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы на польскай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2013 годзе