Канічы

**Ка́нічы** — вёска ў Беларусі, пры ўтоку ракі Сурава ў Беседзь. Уваходзяць у склад Бялынкавіцкага сельсавету Касьцюковіцкага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 274 чалавекі. Знаходзяцца за 15 км на паўднёвы ўсход ад Касьцюковічаў, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Бялынкавічы (лінія Крычаў — Сураж).

Канічы — даўняе мястэчка гістарычнай Амсьціслаўшчыны. Да нашага часу тут захаваліся касьцёл Сьвятых Анёлаў-Ахоўнікаў і фальварак Цеханавецкіх, помнікі гісторыі і архітэктуры, часткова зруйнаваныя савецкімі ўладамі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
За 2 км на ўсход ад Канічаў, на правым беразе ракі Бесядзі, захавалася гарадзішча, якое сьведчыць пра засяленьне гэтай мясцовасьці ў глыбокай старажытнасьці. Першы пісьмовы ўпамін пра Канічы (пад назвай К*о*нічы) у якасьці месца правядзеньня кірмашу коней датуецца 1511 годам. У гэты час вёска ўваходзілася ў склад Алучыцкай воласьці, Амсьціслаўскага княства.

Пад 1708 годам Канічы ўпамінаюцца пад сучаснай назвай. У гэты час яны ўваходзілі ў склад Крычаўскага староства Амсьціслаўскага ваяводзтва. У студзені 1744 году хослаўскі староста Цеханавецкі, якому належалі Канічы, «выганяў 300 людзей» зь вёскі ў дапамогу сялянам, якія штурмавалі Крычаўскі замак (Крычаўскае паўстаньне 1743—1744 гадоў). У 1756 годзе Канічы ўпамінаюцца ў якасьці мястэчка, што мела забудову з дамамі паабапал вуліцы. У 1783—1786 гадох тут было 16 дамоў. Ужо тады драўляная вуніяцкая царква была настолькі старой, што набажэнствы ў ёй спынілі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Канічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Амсьціслаўскай правінцыі, пазьней у Касьцюковіцкай воласьці Клімавіцкага павету Магілёўскай губэрні. На 1799 год тут было 22 двары.

У 1810 годзе зямянін І. Цеханавецкі заснаваў у фальварку Канічах сукнавальню. Сукно выраблялі з воўны авечак, завезеных на разьвядзеньне з Гішпаніі. У вайну 1812 году францускія войскі разбурылі сукнавальню. У 1828 годзе на адноўленай сукнавальні працавалі 7 майстроў і 38 работнікаў, якія выраблялі ўсё сукно з воўны першага і другога гатункаў на продаж. На 1834 год існавалі аднайменныя мястэчка (50 двароў) і сяло (69 двароў), на 1848 год — 142 двары. У 1850 годзе ў фальварку заснавалі вінакурню, дзе вырабілі 120 704 вядры віна (даход 6705 руб); у 1895 годзе пачала працаваць паравая машына), на 1900 год было 14 работнікаў. У сярэдзіне XIX ст. у Канічах дзеялі мураваны касьцёл і 2 драўляныя царквы. На 1855 год маёнтак быў у валоданьні Ўладзіслава Ціханавецкага (1860—1910) і складаўся з 13 вёсак: 6027 дзесяцінаў зямлі, 2 сукнавальні, 2 карчмы, 2 вадзяныя млыны, 94 крамы і вінакурня.

У 1863 годзе ў Канічах збудавалі драўляную царкву Раства Багародзіцы. На 1880 год у сяле было 128 двароў, дзеялі царква і каталіцкая капліца. 31 двор займаўся адыходным промыслам, прыбытак зь якога складаў 20—40 рублёў. На 1886 год Канічы перасталі быць прыватным уладаньнем і налічвалі 118 двароў. У 1893 годзе ў ходзе хваляваньня сяляне разграмілі маёнтак. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у мястэчку было 54 двары, царква, царкоўна-прыходзкая школа, хлебазапасны магазын і карчма, у сяле — 19 двароў, у фальварку — 2 двары, вінакурны завод, вадзяны млын і сунавальня.

3 студзеня 1906 году, у час рэвалюцыі, сяляне зноў разграмілі маёнтак Платона Цеханавецкага. На 1909 год у мястэчку і сяле было 204 двары і 1302 дзесяціны зямлі, працавалі расейскія народная вучэльня і царкоўнапрыходзкая школа, у фальварку — адзін двор. Апошнім уладальнікам фальварку быў Станіслаў Цеханавецкі, які меў 1320 дзесяцінаў зямлі. Працавалі бровар і скарбовая вінная крама. На 1910 год да прыходу царквы Раства Багародзіцы належалі суседнія вёскі Вітунь (цяпер Дзямідавіцкі сельсавет), Геранімаўка, Дзямідавічы, Жабыкі, Малая Антонаўка і Мухаўка (цяпер у складзе вёскі Вітуні).

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Канічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе ў выніку ўзбуйненьня Канічы вярнулі БССР, дзе 20 жніўня яны сталі цэнтрам сельсавету Бялыніцкага раёну Калінінскай акругі. На 1926 год тут было 227 двароў. 4 жніўня 1927 году Канічы ўвайшлі ў склад Касьцюковіцкага раёну Магілёўскай акругі. У гэты час тут стварылі саўгас, які ўлучылі ў Аршанскі сьвінагадоўчы трэст. Працавалі кузьня, вадзяны млын на рацэ, цагельня, валюшня і вапнавы завод. У 1930 годзе савецкія ўлады стварылі калгас «Чырвоны Кастрычнік». Таксама да вайны працавалі бровар і 4-клясная школа. Да зьняцьця бальшавікамі купалоў дзеялі касьцёл і царква.

У Другую сусьветную вайну ў 1943 годзе нацысты расстралялі ў Канічах 12 мірных жыхароў. Агулам за часамі акупацыі Трэцяга Райху загінулі 145 вяскоўцаў, на ўшанаваньне памяці якіх у 1957 годзе ў сквэры паставілі абэліск. Таксама ў 1956 годзе на вясковых могілках паставілі абэліск пры брацкай магіле савецкіх воінаў і ахвяраў нямецкай акупацыі.

На 1986 год у Канічах быў 151 двор, на 2002 год — 186. На 2005 год у вёсцы было 100 двароў, працавалі 2 кароўнікі. На 2011 год у Канічах існавалі аддзел калгасу «Прагрэс», 2 крамы, аўтаматычная тэлефонная станцыя, пошта, клюб, бібліятэка, школа і фэльчарска-акушэрскі пункт. Большасьць вяскоўцаў складалі людзі сталага веку.

## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XVIII стагодзьдзе**: 1783 год — 86 чал.; 1799 год — 154 чал.
* **XIX стагодзьдзе**: 1834 год — 206 чал. у *мястэчку Канічах* і 380 чал. у *сяле Канічах*; 1880 год — 902 чал.; 1886 год — 804 чал.; 1897 год — 419 чал. у *мястэчку Канічах*, 864 чал. у *сяле Канічах* і 32 чал. у *маёнтку Канічах*
* **XX стагодзьдзе**: 1909 год — 1130 чал. (з фальваркам); 1959 год — 714 чал.; 1970 год — 513 чал.; 1986 год — 276 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2002 год — 441 чал.; 2007 год — 366 чал.; 2010 год — 274 чал.

### Інфраструктура
У Канічах працуюць аддзел мясцовага сельскагаспадарчага прадпрыемства, 2 крамы, аўтаматычная тэлефонная станцыя, пошта, клюб, бібліятэка, школа і фэльчарска-акушэрскі пункт.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Бровар Цеханавецкіх (1914 год, мураваны)
* Касьцёл Сьвятых Анёлаў-Ахоўнікаў (1912 год, мураваны; узводзіўся ў 1900—1910 гадох над крыптай Цеханавецкіх)

### Страчаная спадчына
* Царква Раства Багародзіцы (1863 год, драўляная; згарэла ў 2019 годзе)

## Галерэя

Канічы. Касцёл (01).jpg|Касьцёл
Канічы. Касцёл (02).jpg|Касьцёл, фрагмэнт
Канічы. Царква Раства Багародзіцы.jpg|Царква
Канічы. Бровар.jpg|Бровар


## Асобы
* Уладзімер Грыгор’еў (1941—2011) — дыплямат, 2-і амбасадар Беларусі ў Расеі (1997—2006)
* Васіль Хомчанка (1919—1992) — пісьменьнік, перакладнік і кінасцэнарыст

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Памяць: Гіст.-дак. хроніка Касьцюковіцкага раёна / рэд. М. Барысаў, маст. Эдуард Жакевіч. — : Вышэйшая школа, 2000. — С. 83. — 524 с — 3000 ас. — .
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бялынкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Касьцюковіцкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі