Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалягічны запаведнік

**Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалягічны запаведнік** (ПДРЭЗ) — адзіны свайго роду ў сьвеце і найбуйнейшы (216,2 тысячаў га) на Беларусі запаведнік.

Падзяляецца на запаведную (1477,13 км²; 68% плошчы) і досьледна-гаспадарчую часткі (683,8 км²; 32% плошчы). На адлегласьці кілямэтру ад запаведніка забараняецца паляваньне і рыбалоўства, скідваньне сьцёкавых водаў і высечка лесу. У найбліжэйшым да Чарнобыльскай АЭС беларускім паселішчы Масаны (Хвойніцкі раён) працуе назіральная станцыя біякліматычных дасьледаваньняў і нагляду радыяцыйнай абстаноўкі. Існуе досьледны пчальнік і сад. Штат супрацоўнікаў запаведніка складае каля 700 чалавек, зь іх 40 — з навуковай ступеньню. Штогадовыя выдаткі складаюць каля 4 млн даляраў ЗША. На 2018 году кіраўніцтва запаведніка месьцілася ў Хвойніках па вуліцы Церашковай, д. 7. Пасаду кіраўніка займаў Міхаіл Рубашчанка.

На паўночны захад ад запаведніка разьмешчаны Прыпяцкі нацыянальны парк.

## Задачы
Паводле Статуту задачамі супрацоўнікаў запаведніка ёсьць прадухіленьне пераносу радыенуклідаў, ахова ад пажараў і вонкавага пранікненьня, забесьпячэньне разьвіцьця разнастайнасьці жывой прыроды, вывучэньне стану прыроднай расьліннасьці, радыяцыйны нагляд, дасьледаваньне радыеактыўнага забруджваньня, аблясеньне земляў пры воднай і ветравой эрозіі, распрацоўка выкарыстаньня забруджаных земляў.

## Забруджанасьць
На 2012 г. у межах запаведніка засяроджвалася 30% цэзу, 70% стронцу і 97% ізатопаў плютону, што выпалі ў Беларусі. Ровень паверхневага забруджваньня перавышаў 1300 кюры на 1 кв.км па цэзу-137 і 70 Кюры/км² па стронцу-90. Ахову ад пранікненьня ажыцьцяўлялі 11 прапускных пунктаў.

Асноўная частка запаведніка застанецца па-за гаспадарчым карыстаньнем нават у аддаленай будучыні праз забруджваньне глебы доўгажывучымі ізатопамі плютону і амэрыцу са шчыльнасьцю да 5 Кюры/кв.км.

## Жывёльны і расьлінны сьвет

Запаведнік находзіцца ў Паўднёва-Палескім геабатанічным раёне падзоны шыракаліста-хвойных лясоў. Найбуйнейшая рака — Прыпяць, якая перасякае запаведнік і мае агульную працягласьць на гэтым участку звыш 120 км. Лясістасьць складае 38,2%. Пераважаюць хвойнікі, распаўсюджаныя бярэзьнікі, чорнаалешнікі і дубровы. Ахоўваецца мікрагрупоўка карэльскай бярозы, дрэвы чарашчатага дуба і звычайнага ясеня, насаджэньні эўрапейскай лістоўніцы. Налічваецца 71 від дрэўных і 1021 сасудзістых расьлінаў (звыш 2/3 флёры краіны), 18 зь іх занесеныя ў Міжнародную Чырвоную кнігу і Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

Фаўна ўключае 54 віда сысуноў, 25 відаў рыб, 280 відаў птушак. У 2006—2010 гадах у запаведніку выявілі 11 відаў земнаводных (84,6% жывёльнага сьвету Беларусі) і 7 відаў паўзуноў (100%). На 2012 г. жывёльны сьвет улучаў 43 рэдкія віды, занесеныя ў Чырвоную кнігу. Сярод іх звыш 70 зуброў.

Хоць запаведнік створаны з мэтай радыябіялягічных і экалягічных дасьледваньняў, ён уяўляе інтарэс і для біёлягаў. Умяшальніцтва чалавека мінімальна, зьяўляецца магчымасьць назіраць разьвіцьцё дзікай прыроды ва ўмовах Беларусі. «У сувязі са зьняцьцем антрапагеннай нагрузкі і багацьцем расьліннага сьвету тут утварыліся, па сутнасьці, ідэальныя ўмовы для аднаўленьня жывёльнага сьвету», — паведамляецца ў дакладзе Камітэту па праблемах наступстваў катастрофы на ЧАЭС пры Савеце міністраў Беларусі.

## Мінуўшчына
18 ліпеня 1988 году Савет міністраў БССР зацьвердзіў Распараджэньне № 485-р аб стварэньні Палескага дзяржаўнага экалягічнага запаведніка (ПДЭЗ) у падпарадкаваньні Дзяржаўнага камітэту па экалёгіі БССР у беларускай частцы зоны адчужэньня на тэрыторыі трох найбольш пацярпелых ад катастрофы раёнаў Гомельскай вобласьці — Брагінскага, Нараўлянскага і Хвойніцкага. Пры стварэньні плошча запаведніка складала 1428 км². На тэрыторыі знаходзіцца 96 пакінутых населеных пунктаў, дзе да катастрофы пражывала больш за 22 тысячаў жыхароў. 10 красавіка 1989 году Савет міністраў БССР ухваліў Пастанову № 122, паводле якой перайменаваў ПДЭЗ у Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалягічны запаведнік (ПДРЭЗ). 27 сьнежня 1990 году Савет міністра БССР зацьвердзіў Пастанову № 344, якой перадаў ПДРЭЗ у падпарадкаваньне Дзяржаўнаму камітэту БССР па праблемах наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС. 3 сакавіка 1993 году Выканаўчы камітэт Гомельскай вобласьці ўхваліў Рашэньне № 71 аб перадачы ў склад Палескага запаведніка прылеглых забруджаных земляў, зь якіх адсялілі людзей. У выніку плошча запаведніка вырасла на 51 % да 2155 км².

У 1995 годзе былі інтрадукаваныя некаторыя віды, у тым ліку і зубар. У 1995 годзе на ўскрайку Палескага запаведніка адвялі 7 км² для распрацоўкі спосабаў атрыманьня чыстых вырабаў сельскай гаспадаркі на забруджанай зямлі. Спачатку заклалі пладова-костачкавы сад. Пазьней разгарнулі пчальнік на 80 пчоласем’яў на чыстых кавалках глебы. З 1996 году ажыцьцяўляецца конегадоўля пародаў рускі ламавік, савецкі ламавік і руская рысістая. 29 сьнежня 2006 году А. Лукашэнка падпісаў Указ № 756, якім перадаў запаведнік у падпарадкаваньне Міністэрства па надзвычайных сытуацыях Рэспублікі Беларусь. У 2007 годзе ў запаведніку зьявіліся коні Пржавальскага.

21 студзеня 2013 году А. Лукашэнка падпісаў Указ № 41 «Аб ПДРЭЗ», якім зацьвердзіў Палажэньне аб ПДРЭЗ і пашырыў яго плошчу да 2160,93 км², зь якіх 1477,13 км² (68 %) адвялі пад запаведную частку. Рэшту земляў адвялі для досьледнай гаспадаркі. Паводле 6-га пункту Палажэньня, «у склад запаведніка ўлучаюцца водныя аб'екты, што знаходзяцца ў яго межах», што ўвяло дазвольны парадак заплыву ў зону адчужэньня па Прыпяці, якая падзяляе землі ПДРЭЗ. У верасьні 2013 году ў Палескім запаведніку налічвалася 740 супрацоўнікаў — лесьнікоў, вартаўнікоў кантрольна-прапускных пунктаў, ахоўнікаў, дасьледнікаў, дазымтрыстаў і службоўцаў. Існавала 37 мэталічных назіральных вышак для прагляду лясоў на выпадак пажару. Лясы разьмежавалі ўзворваньнем. Для дазапраўкі пажарных машынаў вырылі некалькі дзясяткаў вадаёмаў. У запаведніку быў табун на больш як 300 коней, якіх разводзілі для племянной конегадоўлі. У 2013 годзе ад догляду пчолаў атрымалі звыш 3 тонаў мёду, за які выручылі 100 млн рублёў. Выдаткі склалі 40 млн рублёў. Кумыснай фэрме і іншым сельскім гаспадаркам прадалі 50 коней.

Ад пачатку 2023 году Палескі запаведнік перайшоў у падпарадкаваньне Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Беларусі.

## Населеныя пункты

### [[Брагінскі раён]]

### [[Нараўлянскі раён]]

### [[Хвойніцкі раён]]
* Аравічы — у сувязі з катастрофай на Чарнобыльскай АЭС выселены 222 сям’і
* Бабчын — у сувязі з катастрофай на Чарнобыльскай АЭС выселены 194 сям’і
* Буда — у сувязі з катастрофай на Чарнобыльскай АЭС выселены 56 сем’яў
* Гарошкаў — у сувязі з катастрофай на Чарнобыльскай АЭС жыхары выселены
* Кажушкі — у сувязі з катастрофай на Чарнобыльскай АЭС выселены 214 сем’яў
* Ламачы — у сувязі з катастрофай на Чарнобыльскай АЭС выселены 38 сем’яў
* Навакухнаўшчына — у сувязі з катастрофай на Чарнобыльскай АЭС выселены 13 сем’яў
* Новы Пакроўск — у сувязі з катастрофай на Чарнобыльскай АЭС выселены 29 сем’яў
* Чамкоў — у сувязі з катастрофай на Чарнобыльскай АЭС выселены 29 сем’яў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Радиационный контроль на территории Полесского государственного радиационно-экологического заповедника

Катэгорыя:Запаведнікі Беларусі
Катэгорыя:Гомельская вобласьць
Катэгорыя:Зона адчужэньня Чарнобыльскай АЭС
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1988 годзе