open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сэн-П’ер і Мікелён

**Сэн-П’ер і Мікелён** () — заморскі дэпартамэнт Францыі, знаходзіцца на архіпэлягу Сэн-П’ер і Мікелён у Атлянтычным акіяне, недалёка ад узьбярэжжа Ньюфаўндлэнду.

## Геаграфія
Архіпэляг складаецца зь дзьвюх групаў буйных выспаў: Сэн-П’ер (24 км²) і Мікелён (216 км²) і некалькіх прылягаючых выспачак.

Паверхня выспаў складаецца з балотаў і пласкагор’яў (вышынёй да 240 м). На марскім узьбярэжжы жыве вялікая колькасьць марскіх птушак.

Насельніцтва складаецца з прыкладна 6 тыс. чалавек, большасьць зь якіх жыве ў сталіцы, Сэн-П’ер. 99% насельніцтва — хрысьціяне.

## Гісторыя
Выспы былі адкрытыя ў 1535 годзе Жакам Карцье. У XVII стагодзьдзі тут пачалі ўзьнікаць паселішчы францускіх рыбакоў, большасьць зь якіх былі брэтонцамі і баскамі. З гэтага часу выспы лічіліся францускай тэрыторыяй, але на яе прэтэндавалі і брытанцы. Вялікабрытанія захоплівала выспы ў 1713, 1778, 1793 і 1803 гадах. У 1814 годзе выспы былі афіцыйна аб’яўленыя францускай калёніяй. З 1946 да 1975 году выспам быў нададзены статус заморскай тэрыторыі. У 1976 годзе статус быў зьменены на «францускі заморскі дэпартамэнт», а ў 1985 на «тэрытарыяльнае аб’яднаньне».

## Эканоміка
Большасьць насельніцтва займаецца рыбнай лоўляй ці занятая ў прамысловасьці, якая сканцэнтраваная вакол пераапрацоўкі рыбы. Таксама існуюць прадпрыемствы па вырошчваньні каштоўных гатункаў футравых зьвяроў. У апошнія гады атрымаў разьвіцьцё і турызм.

## Вонкавыя спасылкі
1650-я

**1650-я**

Стагодзьдзі: XVI стагодзьдзе - XVII стагодзьдзе - XVIII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1600-я
1610-я
1620-я
1630-я
1640-я
**1650-я**
1660-я
1670-я
1680-я
1690-я
1700-я


Гады: 
1650, 1651, 1652, 1653, 1654, 1655, 1656, 1657, 1658, 1659

----

## Асноўныя падзеі
*

Катэгорыя:1650-я
Пётар Машэраў

**Пётар Міро́навіч Машэ́раў** (26 лютага 1918 — 4 кастрычніка 1980) — першы сакратар ЦК КП Беларусі; Герой Савецкага Саюзу і Герой Сацыялістычнай Працы.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Шыркі Сеньненскага раёну Віцебскай вобласьці. У 1939 годзе скончыў Віцебскі пэдагагічны інстытут імя Кірава, які пасьля сьмерці Машэрава называны ў ягоны гонар. З 1939 па 1941 гады працаваў настаўнікам матэматыкі і фізыкі ў горадзе Расоны Віцебскай вобласьці. З 1942 па 1944 гады кіраваў партызанскімі атрадамі імя Шчорса і Ракасоўскага, за што яму было прысвоена званьне Героя Савецкага Саюзу. У 1943 годзе ўступіў у КПСС.

Пасьля вайны займаў розныя пасады ў кампартыі Беларусі, пакуль у 1965 годзе ня быў абраны на пасаду першага сакратара ЦК рэспублікі. У 1978 годзе яму было прысвоена званьне Героя сацыялістычнай працы.

Пётар Машэраў загінуў 4 кастрычніка 1980 году ў аўтамабільнай катастрофе: на шляху яго картэжа, суправаджанага ДАІ, нечакана выехаў грузавік, гружаны бульбай (ГАЗ-53 экспэрымэнтальнай базы Жодзіна). У народзе хадзілі шматлікія чуткі аб дачыненьні КДБ да гэтай трагедыі (нібы з мэтай прыбраць папулярнага кандыдата на пост старшыні ЦК КПСС), аднак пэўных сьведчаньняў гэтаму так і не знайшлося. Катастрофу ня лічыць выпадковай і Вячаслаў Кебіч, першы прэм’ер-міністар незалежнай Беларусі.

У 1990-х гадох адзін з цэнтральных праспэктаў Менску названы яго імем (аднак у 2005 годзе прэзыдэнт Аляксандар Лукашэнка перайменаваў яго ў праспэкт Пераможцаў, а праспэктам Машэрава былі названыя тры іншыя вуліцы). Дачка Пятра Машэрава, Натальля Машэрава, выстаўляла сваю кандыдатуру на прэзыдэнцкіх выбарах 2001 году ў Беларусі, аднак затым зьнялася з выбараў.

У 2008 годзе ў г. Вялейцы на будынку раённага Савету дэпутатаў усталявана мэмарыяльная дошка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Праект Андрэя Караленкі: «Гибель Машерова: Легенды, фальсификации и „фигура умолчания“»
* 
* 
* БССР-100. Легенда пра святога Пятра Міронавіча
* Дроздов Л.М. Петр Машеров: падение вверх, Ridero. 2018. 488 с.

Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Катэгорыя:Пахаваныя на Ўсходніх могілках Менску
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Надзея Румянцава

**Надзе́я Васі́льеўна Румя́нцава** (9 верасьня 1930, сяло Патапава, Смаленская вобласьць — 8 красавіка 2008, Масква) — савецкая і расейская акторка тэатру і кіно.

## Біяграфія
Надзея Румянцава пасьля школы паступіла ў дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва імя Луначарскага. На іспытах прачытала маналёг Фамусава, што і вызначыла яе лёс. Акторка і пэдагог Вольга Пыжова ўскладала на Румянцаву вялікія надзеі, таму ўзяла яе з сабой у УДІК (), куды з часам перайшла працаваць.

Надзея Румянцава ў выніку скончыла Ўсесаюзны дзяржаўны інстытут кінэматаграфіі, але да таго часу яна ўжо была знанай акторкай на амплуа «травэсьці». Яна ўжо шмат працавала на сцэне Цэнтральнага дзіцячага тэатру і зьнялася ў фільмах «Навстречу жизни» і «Алеша Птицын вырабатывает характер». Пасьля кінафільма «Королева бензоколонки» усе маленькія кірпаносыя дзяўчынкі пазналі, што і яны могуць стаць кіназоркамі.

У 1955 годзе Надзея Румянцава паступіла на службу ў Тэатар-студыю кінаактора. Праз 6 гадоў яна зьнялася ў фільме «Девчата», які прынёс ёй сусьветную славу. Пасьля «Девчат» здымалася яшчэ ў агульнай складанасьці ў 24 фільмах. Агучвала некалькі кінаралей: яе голасам кажа Ніна ў «Кавказской пленнице» і Ніколь у «Как украсть миллион».

У канцы 1960-х на доўгі час перастала здымацца ў кіно, паколькі жыла за мяжой, суправаджаючы ў замежных камандзіроўках свайго мужа, дыплямата Вілі Хштаяна.
Дачка Карына нарадзілася ў Малайзіі.

Пасьля вяртаньня ў СССР удала склалася кар’ера на тэлебачаньні: кожная нядзельная раніца тэлевізійны «Будильник», вядучай якога была Надзея Васільеўна, абуджаў тысячы савецкіх хлапчукоў і дзяўчынак. Прымала ўдзел у агучваньні агульнавядомых у СССР мультыплікацыйных фільмаў «38 попугаев», «Привет мартышке», «Бабушка удава». Зьнялася ў эпізадычных ролях яшчэ ў некалькіх кінакарцінах, працягнула агучваць фільмы.

Па словах блізкай сяброўкі Галіны Пешковай, «Румянцава даўно адышла ад кінэматаграфічных справаў, увесь час прысьвячала сям’і мужу і дачцы Карыне». Два гады назад Надзея Васільеўна зьнялася ў апошняй у сваім жыцьці тэлепраграме «Лінія жыцьця» на канале «Культура».

Надзея Васільеўна апошнія гады пакутавала ад сур’ёзнага анкалягічнага захворваньня мозгу. У 1996 годзе двое злодзеяў спрабавалі абрабаваць кватэру. Злодзеяў затрымаў Хштаян (у маладосьці займаўся адзінаборствамі), але адзін з злодзеяў пасьпеў нанесьці Надзеі Васільеўне ўдар па галаве. Да канца жыцьця Надзею Васільеўну перасьледвалі моцныя болі.

Надзея Румянцава сканала ў адной з маскоўскіх клінік, у аўторак увечар 8 красавіка 2008 году ў 21:40 па Маскоўскім часе, у ўзросьце 77 гадоў. Побач зь ёй увесь апошні тыдзень знаходзіўся яе муж Вілі Хштаян.

Грамадзянская паніхіда адбудзецца ў суботу 12 красавіка 2008 году ў 11:00 у Белай зале Дома кіно, у 14:00 пачнецца адпяваньне ў Галоўным храме Ваганькаўскага цьвінтара ў Маскве.

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка, прысьвечаная Надзеі Румянцавай 

Катэгорыя:Савецкія акторкі
Катэгорыя:Расейскія акторкі
Катэгорыя:Народныя артысты Расеі
Катэгорыя:Савецкія тэлевядучыя
Праміле

**Прамі́ле** (, ) — адна тысячная частка якой-небудзь велічыні або адна дзясятая частка адсотку. Пазначаецца знакам ‰ (у кадаваньні Unicode: U+2030).

Адзін праміле вызначаецца як:
:1‰ = 10−3 = 0.001 = 0.1%

## Глядзіце таксама
* Адсотак

Катэгорыя:Матэматыка
Закон Стэфана-Больцмана

**Зако́н Стэ́фана—Бо́льцмана**, вядомы таксама як **Закон Стэфана**, сьцярджае, што агульная энэргія, якая выпраменьваецца з адзінкі плошчы паверхні абсалютна чорнага цела ў адзінку часу (яе яшчэ называюць **шчыльнасьцю плыні энэргіі**, **магутнасьцю выпраменьваньня**), *j**, прапарцыйна чацьвертай ступені тэрмадынамічнай тэмпэратуры гэтага цела *T* (яе таксама называюць **абсалютнай тэмпэратурай**):

:  j^{\star} = \sigma T^{4}

Больш агульным зьяўляецца выпадак шэрага цела, якое паглынае толькі частку энэргіі выпраменьваньня, што падае на яго. Адпаведна, у стане тэрмадынамічнай раўнавагі яно выпраменьвае толькі частку энэргіі ад той, што выпраменьваецца абсалютна чорным целам. Гэтая частка характарызуецца каэфіцыэнтам чарнаты, \epsilon:

:  j^{\star} = \epsilon\sigma T^{4}

Шчыльнасьць плыні энэргіі *j** мае памернасьць шчыльнасьці магутнасьці (энэргію падзяліць на час і на квадрат адлегласьці), адпаведна ў сыстэме СІ гэта ёсьць джоўль дзяліць на сэкунду і на мэтар у квадраце, альбо ват дзяліць на мэтар у квадраце. У сыстэме СІ абсалютная тэмпэратура *T* вымяраецца ў кэльвінах. *<math>\epsilon</math>*, каэфіцыэнт чарнаты, зьяўляецца каэфіцыэнтам выпраменьваньня шэрага цела; калі цела зьяўляецца абсалютна чорным, \epsilon=1. У больш агульным (рэальным) выпадку, каэфіцыэнт чарнаты залежыць ад даўжыні хвалі сьвятла, \epsilon=\epsilon(\lambda).

Агульную магутнасьць сьвятла, што выпраменьваецца цеплавым аб’ектам з плошчай паверхні S (у м²), можна знайсьці наступным чынам:

:  P= S j^{\star} = S \epsilon\sigma T^{4}

Канстанту прапарцыйнасьці σ, называюць нязьменнай Стэфана—Больцмана, альбо **нязьменнай Стэфана**, яна не зьяўлаецца фундамэнтальнай, бо яе атрымліваюць зь іншых вядомых канстант прыроды (фундамэнтальных велічынь). Велічыня гэтай нязьменнай:

: 
\sigma=\frac{2\pi^5 k^4}{15c^2h^3}= 5.670 400 \times 10^{-8} Дж•с-1•м-2•К-4.

дзе k — нязьменная Больцмана, h — нязьменная Планка, c — хуткасьць сьвятла ў вакуўме. Такім чынам, пры тэмпэратуры 100 К шчыльнасьць плыні энэргіі мае велічыню 5.67 Вт/м², пры 1000 К — 56,700 Вт/м², і г. д.

Гэты закон быў выведзены Джозэфам Стэфанам (1835—1893) у 1879 на аснове экспэрымэнтальных дадзеных атрыманых Джонам Тындалем. У 1884 гэты закон быў атрыманы Людвігам Больцманам (1844—1906), які зыходзіў з тэарэтычных меркаваньняў, што былі заснаваны на тэрмадынаміцы. Больцман разглядаў пэўны ідэальны цеплавы рухавік са сьвятлом у ролі рабочага цела замест газы. Гэты закон мае сілу толькі для ідэальных чорных аб’ектаў, ідэальных выпраменьвальнікаў, якія называюць абсалютна чорнымі целамі.

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Алекс Радрыгу Дыяс да Коста

**Алекс Радрыгу Дыяс Да Кошта** (), больш вядомы як **Алекс** (;  17 чэрвеня 1982 году, Нітэрой, Бразылія) — бразыльскі футбаліст, абаронца. У 2003—2012 гадах выступаў за нацыянальную зборную Бразыліі, за якую правёў 17 матчаў.

## Дасягненьні
### Клюбныя
**Сантус**:
* Чэмпіён Бразыліі (2): 2002, 2004

**ПСВ Эйндговэн**:
* Чэмпіён Нідэрляндаў (3): 2005, 2006, 2007
* Уладальнік Кубку Нідэрляндаў: 2005

**Чэлсі Лёндан**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2010
* Уладальнік Кубку Ангельшчыны (2): 2009, 2010
* Уладальнік Супэркубку Ангельшчыны: 2009

**Пары Сэн-Жэрмэн**:
* Чэмпіён Францыі (2): 2013, 2014
* Уладальнік Кубку францускай лігі: 2014
* Уладальнік Супэркубку Францыі: 2013

### Міжнародныя
**Бразылія**:
* Уладальнік Кубку Амэрыкі: 2007

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Чэлсі»
* Профіль на сайце BBC Sport

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амэрыкі па футболе
Soundgarden

**Soundgarden** — амэрыканскі рок-гурт, які граў у стылі грандж. Утвораны ў 1984 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Музычныя гурты ЗША
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1984 годзе
Джанлюка Курчы

**Джанлюка Курчы** (;  12 ліпеня 1985 году; Рым, Італія) — былы італьянскі футбольны брамнік. Апошнім клюбам гульца быў швэдзкі «Гамарбю».

## Кар’ера
Курчы — выхаванец футбольнай акадэміі «Ромы». У 19 гадоў ён стаў асноўным брамнікам на другую палову сэзону 2004—2005 гадоў, пасьля таго як траўмы атрымалі брамнікі Іван Пэліцолі і Карлё Дзоцьці. Хоць у наступным сэзоне месца ў варотах заняў бразылец Доні, кіраўніцтва клюбу ўскладала на Курчы вялікія надзеі і дазволіла яму захаваць першы нумар. Джанлюка зьяўляўся асноўным брамнікам моладзевай зборнай Італіі.

## Дасягненьні
**«Рома»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2007, 2008
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2007

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* FIGC

Катэгорыя:Італьянскія футбалісты
Крыстыян Пануччы

**Кры́стыян Пану́ччы** (;  12 красавіка 1973 году, Савона) — італьянскі футбаліст і футбольны трэнэр.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Італьянскія футбалісты
Катэгорыя:Італьянскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 году
Катэгорыя:Італьянскія футбольныя трэнэры
Філіп Мэксэс

**Філіп Мэксэс** (;  30 сакавіка 1982 году, Тулюза) — францускі прафэсійны футбаліст, абаронца. У 2002—2012 гадах выступаў за нацыянальную зборную Францыі.

## Біяграфія
### Раньнія гады
Філіп Мэксэс пачынаў гуляць у футбол у клюбе «Тулюза», а ў шаснаццацігадовым узросьце апынуўся ў моладзевай камандзе «Асэру». У асноўным складзе клюбу дэбютаваў 10 лістапада 1999 году ў матчы з «Труа». У «Асэры» раскрыўся талент маладога абаронцы — яго запрашалі спачатку ў юнацкія зборныя Францыі (да 18 і 21 году), а ў жніўні 2002 году — у нацыянальную.

### «Рома»
Філіп зьяўляўся адным з асноўных абаронцаў італьянскай «Ромы», куды ён перайшоў у 2004 годзе. Пасьля першага сэзону ў аснове клюбу з сталіцы Італіі, Мэксэс апынуўся ў запасе ў пачатку сэзону 2005—2006 гадоў, саступіўшы месца ў асноўным складзе ганцу Самуэлю Куфуру. Аднак пасьля ад’езду Куфура на Кубак афрыканскіх нацыяў Мэксэс хутка вярнуў сабе месца ў складзе і стаў адным з ключавых гульцоў каманды.

### «Мілян»
10 траўня 2011 году генэральны дырэктар «Міляну» Адрыяна Галіяні заявіў, што Філіп Мэксэс будзе гуляць за «Мілян» у наступным сэзоне, заявіўшы аб завяршэньні перамоваў на конт гульца.

## Міжнародная карера
Дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Францыі ў жніўні 2006 году ў таварыскім матчы супраць зборнай Босьніі і Герцагавіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на сайце soccerbase.com

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Анхэль Асэбэс

міні|200пкс|Анхэль Асэбэс
**А́нхэль-Хэсу́с Асэ́бэс-Паніа́ґуа** (па-гішпанску: *Ángel Jesús Acebes Paniagua*) (нарадзіўся 3 ліпеня 1958) — гішпанскі кансэрватыўны палітык, дэпутат Гішпанскага Кангрэсу 6, 7 й 8 скліканьняў, Сэнатар 4 й 5 скліканьняў, Генэральны сакратар гішпанскае Народнае Партыі.

Асэбэс, Анхэль
Дарота Маслоўска

**Дарота Маслоўска** (; нарадзілася 3 ліпеня 1983 году, Вэйгэрова) — польская пісьменьніца і журналістка.

## Жыцьцё і творчасьць
Дарота Маслоўска нарадзілася ў Вэйгэрове. Пачала вывучаць псыхалёгію ў Гданьскім унівэрсытэце, пасьля перавялася ў Варшаву, дзе вывучала культуралёгію.

Дарота Маслоўска — адна з найпапулярнейшых маладых пісьменьніц Польшчы. Ейны першы раман «Руска-польская вайна пад бела-чырвоным сьцягам» атрымаў самыя станоўчыя водгукі і амаль адразу стаў бэстсэлерам (было выдадзена больш за 120 тыс. асобнікаў).

«Вайна…», якая выйшла ў 2002 годзе, калі аўтарцы было 19, у рэкляме акрэсьленая як першы польскі гопніцкі раман, перакладзеная на мноства эўрапейскіх моваў.

У 2002—2004 гадах Дарота Маслоўска пісала фэльетоны для часопісу «Przekrój», а таксама рэцэнзіі на фільмы для «Wysokich Obcasów» (дадатку да «Gazety Wyborczej»).

Другі раман пісьменьніцы — «Каралеўскі паўлін» (2005) таксама быў добра ацэнены крытыкай. Раман уяўляе сабой рымаваную прозу, стылізаваную пад гіп-гоп. У цяперашні час рыхтуецца беларускі пераклад гэтага раману. Перакладчык — Серж Мінскевіч.

У 2006 годзе Дарота Маслоўска дэбютавала ў якасьці драматурга. Бачыць сьвет п’еса «Двое бедных румынаў, што размаўляюць па-польску».

## Асноўныя творы
* *Wojna polsko-ruska pod flagą biało-czerwoną* (2002)
* *Paw królowej* (2006)
* *Dwoje biednych Rumunów mówiących po polsku* (2006)
* *Między nami dobrze jest* (2008)
* *Kochanie, zabiłam nasze koty* (2012)
* *Dusza światowa* (2013)
* *Jak zostałam wiedźmą: opowieść autobiograficzna dla dorosłych i dzieci* (2014)
* *Więcej niż możesz zjeść: felietony parakulinarne* (2015)
* *Jak przejąć kontrolę nad światem, nie wychodząc z domu* (2017)
* *Inni ludzie* (2018)
* *Jak przejąć kontrolę nad światem 2* (2020)
* *Bowie w Warszawie* (2022)
* *Mam tak samo jak ty* (2023)
* *Magiczna rana* (2024)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Неафіцыйны сайт пра Дароту Маслоўску

Катэгорыя:Польскія літаратаркі
Катэгорыя:Польскія журналісты
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Ніке»
Мірка Вучыніч

**Мірка Вучыніч** (;  1 кастрычніка 1983 году, Нікшыч, СФРЮ) — чарнагорскі футбаліст, нападнік . Зьяўляўся капітанам і найлепшым бамбардзірам нацыянальнай зборнай Чарнагорыі. Згуляў 3 матчы за зборную Сэрбіі і Чарнагорыі, лічыўся ў сьпісе футбалістаў, якія павінны былі паехаць на чэмпіянат сьвету 2006 году, аднак з-за траўмы ня трапіў у канчатковую заяўку зборнай.

## Дасягненьні
**«Рома»**:
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2007
* Уладальнік Кубка Італіі: 2007, 2008

**«Ювэнтус»**:
* Чэмпіён Італіі: 2012, 2013, 2014
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2012, 2013

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ромы»
* Статыстыка на soccerway.com

Катэгорыя:Чарнагорскія футбалісты
Сысыньню

**Сысыньню** (;  24 чэрвеня 1980 году; Прадопаліс, Бразылія) — бразыльскі футбаліст, флянгавы абаронца. Поўнае імя — Сысэра Жуан дэ Сэзарэ. Вядомасьць атрымаў па выступах за бразыльскі «Сан-Паўлу», гішпанскі клюб «Рэал Мадрыд» і зборную Бразыліі.

## Дасягненьні
**«Сан-Паўлу»**:
* Пераможца Кубка Лібэртадорэс: 2005
* Чэмпіён сьвету сярод клюбаў: 2005

**«Рэал»**:
* Чэмпіён Гішпаніі: 2007

**«Рома»**:
* Чэмпіён Італіі: 2007
* Уладальнік Кубка Італіі: 2007

**Бразылія**:
* Уладальнік Кубка канфэдэрацыяў: 2005

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фэн-сайт

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
Жуан Сылвэйра дус Сантус

**Жуан Сылвэйра дус Сантус** (;  1 лютага 1979 году; Рыю-дэ-Жанэйру, Бразылія) — бразыльскі футбаліст, былы абаронца нацыянальнай зборнай Бразыліі.

У 1989—1996 гадах выступаў за юнацкую каманду «Дукі-дзі-Кашыяс». У 1996 гадах выступаў за «Флямэнга».Найлепшыя гады правёў у складзе «Баер Левэркузэн» і Ромы (па пяць сэзонаў за кожны). У складзе «Ромы» заваяваў Кубак і Супэркубак Італіі. 13 ліпеня 2012 году разарваў пагадненьне з «Ромай» па пагадненьні бакоў. Праз тры дні на правах свабоднага агента падпісаў кантракт з «Інтэрнасьёнал». У красавіку 2019 году скончыў кар’еру гульца.
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Leverkusen who's who.

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
Доні

**Данібэр Аляксандар Марангон** (;  22 кастрычніка 1979 году ў Жундыяі, Бразылія) — колішні бразыльскі футбольны брамнік.

## Кар’ера
### Клюбная
Доні пачаў сваю кар’еру ў 1999 годзе ў клюбе «Батафогу». Затым выступаў за «Карынтыянс», дзе адгуляў 59 матчаў за два гады. У 2004 годзе перайшоў у «Сантус», дзе ня здолеў прабіцца ў асноўны склад, потым перабраўся ў «Крузэйру», дзе таксама прабыў нядоўга. У 2005 годзе прыйшоў у «Жувэнтудзі», дзе адразу стаў асноўным брамнікам. Паказваючы добры ўзровень гульні, трапіў у поле зроку італьянскай «Ромы», якая набыла яго 31 жніўня 2005 году ў апошні дзень летняга трансфэрнага акна.

Спачатку ў першым сваім сэзоне за рымлянаў Доні прайграваў барацьбу за месца ў браме гульцу італьянскай моладзевай зборнай Джанлюку Курчы, але неўзабаве выцесьніў яго са складу. У сэзоне 2007—2008 гадоў добра праявіў сябе, стаўшы адным з найлепшых брамнікаў Сэрыі А.

15 ліпеня 2011 году падпісаў кантракт з ангельскім клюбам «Лівэрпул». У 2013 годзе вярнуўся назад на радзіму, падпісаўшы кантракт з клюбам «Батафогу».

### Міжнародная
Дэбютаваў за зборную Бразыліі 5 чэрвеня 2007 году ў таварыскім матчы супраць зборнай Турэччыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на афіцыйным сайце «Лівэрпулу»
* Профіль на сайце Soccerway

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
Альбэрта Аквіляні

**Альбэрта Аквіляні** (;  7 ліпеня 1984 году; Рым, Італія) — італьянскі прафэсійны футбаліст, паўабаронца. Мае на сваім рахунку выступы за нацыянальную зборную Італіі.

## Дасягненьні
**«Рома»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2007, 2008
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2007

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Італьянскія футбалісты
Тэда Лі

**Тэда Лі** (сапраўднае імя **Адэля Сяргееўна Дубавец**; ) — беларуская пісьменьніца, паэтка, журналістка, сьпявачка.

Тэда Лі вядомая найперш па сваіх эсэях, што выходзілі на старонках «Нашай Нівы». Ейныя апавяданьні ды вершы друкаваліся ў «Архэ» і «Дзеяслове». Зьяўляецца вакалісткай гурта «Ахвяры расьлінаў» (складанка «Партызанская школа»). Жыве ў Менску, выпускніца БДУ.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Апавяданьне «Ліпавы шлюб». Часопіс «Дзеяслоў»
* ЖЖ Тэды Лі

Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Давід Пісара

**Давід Марсэлё Пісара Картэс** (;  11 верасьня 1979 году, Вальпараіса, Чылі) — чылійскі прафэсійны футбаліст, выступаў на пазыцыі паўабаронцы. Бронзавы прызэр Алімпійскіх гульняў 2000 году ў Сыднэі ў складзе зборнай Чылі.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец футбольнай школы клюбу «Сант’яга Ўондэрэрз». Дарослую кар’еру распачаў у 1997 годзе ў асноўнай камандзе таго ж клюбу, у якой правёў два сэзоны, прыняўшы ўдзел у 41 матчах чэмпіянату. Пасьля з 1999 па 2001 гады гуляў у складзе клюбу «Ўдынэзэ», а затым на правах арэнды ва «Ўнівэрсыдад дэ Чылі».

У 2001 годзе зноўку вярнуўся ва «Ўдынэзэ». На гэты раз згуляў за каманду з Удынэ наступныя чатыры сэзоны сваёй гульнявой кар’еры. Большасьць часу, праведзенага ў складзе «Ўдынэзэ», быў асноўным гульцом каманды. На працягу 2005 і 2006 гадоў абараняў колеры каманды клюбу «Інтэрнацыянале».

У 2006 годзе заключыў кантракт з клюбам «Рома», у складзе якога правёў наступныя шэсьць гадоў сваёй кар’еры. Гуляючы ў складзе «Ромы» таксама выходзіў на поле ў асноўным складзе каманды. За гэты час заваяваў тытул уладальніка Супэркубка Італіі, двойчы станавіўся ўладальнікам Кубка Італіі. У 2012 годзе на правах арэнды гуляў за ангельскі клюб «Манчэстэр Сіці».

У склад клюбу «Фіярэнтына» далучыўся ў 2012 годзе.

У ліпені 2015 году вярнуўся ў Сант’яга Ўондэрэрз

### Міжнародная
У 1999 годзе дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе зборнай Чылі.

## Дасягненьні
**«Інтэрнацыянале»**
* Уладальнік Супэркубку Італіі: 2005
* Уладальнік Кубку Італіі: 2006

**«Рома»**
* Уладальнік Супэркубку Італіі: 2007
* Уладальнік Кубку Італіі (2): 2007, 2008

**«Манчэстэр Сіці»**
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2012

**«Унівэрсыдад Дэ Чылі»**
* Чэмпіён Чылі: 2017

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на transfermarkt.it
* Статыстыка на National Football Teams

Катэгорыя:Чылійскія футбалісты
Катэгорыя:Чылійскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2000 году
Пісара

Прозьвішча **Пісара** можа мець дачыненьне да:

* Францыска Пісара, гішпанскі канкістадор
* Давід Пісара, чылійскі футбаліст
* Клаўдыё Пісара, пэруанскі футбаліст
Славамір Мрожак

**Славамі́р Мро́жак** (, 29 чэрвеня 1930, Бажэнцін, Польшча — 15 жніўня 2013, Ніцца) — польскі драматург і празаік. Аўтар сатырычных апавяданьняў і драматычных твораў філязофскай, палітычнай і псыхалягічнай тэматыкі. Прадстаўнік плыні тэатра абсурду.

## Жыцьцё й творчасьць
Славамір Мрожак нарадзіўся ў 1930 годзе ў Бажэнціне, Польшча. Вывучаў архітэктуру й выяўленчае мастацтва ў Ягелонскім унівэрсытэце ў Кракаве. У 1950 годзе пасьпяхова дэбютаваў як празаік і адначасова як карыкатурыст. Аднак сусьветную вядомасьць яму прынесла драматургія. Першы драматычны твор — п’еса «Паліцыя», выдадзеная ў 1958 годзе. П’еса «Танга» (1964) прынесла Мрожаку сусьветную славу.

У 1962 становіцца адным з чатырох першых ляўрэатаў літаратурнай прэміі ім. Касьцельскіх. У 1968 публікуе ў францускай прэсе ліст пратэсту супраць уводу войскаў Варшаўскай Дамовы ў Чэхаславаччыну.

У 1963 эмігруе з Польшчы, жыве ў ЗША, Нямеччыне, Францыі, Італіі й Мэксыцы. У 1996 вяртаецца на Радзіму, але ў апошнія гады жыў у Ніццы (Францыя).

Узнагароджаны Крыжам камандорскім з зоркай ордэна Адраджэньня Польшчы (1997).

## Творы (выбранае)

### П’есы
* 1958 «Паліцыя»
* 1960 «Індык»
* 1961 «Стрыптыз» (бел. пер. В. Ракіцкага)
* 1964 «Танга» (бел. пер. Л. Баршчэўскага)
* 1971 «Шчасьлівы выпадак»
* 1973 «Разьня»
* 1974, паст. «Эмігранты» (бел. пер. М. Дубянецкага)
* 1980 «Дом на мяжы» (бел. пер. В. Ракіцкага)
* 1982 «Вацлаў»
* 1982 «Амбасадар»
* 1983 «Летні дзень»
* 1984 «Альфа»
* 1986 «Кантракт»
* 1987 «Партрэт»
* 1992 «Удовы»
* 1993 «Мілосьць у Крыме»
* 2000 «Вялебныя»
* 2000 «Цудоўны від»

### Раманы
* 1956 «Маленькае лета»
* 1961 «Уцёкі на поўдзень»

### Аўтабіяграфічная проза
* 2006 «Бальтазар»
* 2010 «Дзённік» (ч. 1)

### Зборнікі апавяданьняў
* 1953 «Практычныя паўбраневікі»
* 1957 «Слон» (пераклад выбраных апавяданьняў М. Шоды)
* 1962 «Дождж»
* 1974 «Два лісты»
* 1983 «Даносы»

## Пераклады на беларускую мову
* Дом на мяжы: Выбраныя творы / Прадмова В. Ракіцкага. Пераклад Л. Баршчэўскага, В. Ракіцкага, М. Шоды. Менск: Радыёла-плюс / Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej, 2008. ISBN 978-985-448-093-0, 978-83-61617-92-1.
* Эмігранты / Пераклад М. Дубянецкага // Пры зачыненых дзвярах: Драматычныя творы. Мінск, 1995. ISBN 5-340-01222-0

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Творы на старонках НАШАЙ НІВЫ
* Мрожак на старонках ARCHE

Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Польскія драматургі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бажэнціне
Катэгорыя:Памерлі ў Ніццы
Яраслаў Гашак

**Я́раслаў Га́шак** (; 30 красавіка 1883, Прага — 3 студзеня 1923, Ліпніцы) — чэскі пісьменьнік-сатырык.

## Біяграфія
Сын настаўніка. Адукацыю атрымаў у камэрцыйнай акадэміі. Літаратурную дзейнасьць пачаў з 18-гадовага веку ў газэтах і гумарыстычных часопісах кароткімі апавяданьнямі чэхаўскага тыпу, якія ён называў «гумарэскамі». Ужо ў гэтых апавяданьнях высьмейваюцца рэлігійныя забабоны, сямейны побыт дробнага буржуа, парлямэнт і іншыя зьявы ў тагачасным чэхаславацкім грамадзтве.

Мабілізацыя перапыніла літаратурную дзейнасьць Яраслава Гашака. У час Першай сусьветнай вайны яго накіравалі на фронт. Празь некаторы час Гашак трапляе ў Расею як палонны. Тут ён удзельнічаў у кастрычніцкім перавароце, уступіў у бальшавіцкую партыю і працаваў ва Ўфе падчас грамадзянскай вайны. Па сканчэньні вайны вярнуўся ў Прагу і з гэтага часу займаўся выключна літаратурай.

## Раман пра бравага салдата Швэйка

Вайна і рэвалюцыя вызначылі другі пэрыяд ягонай творчасьці. Ад дробных побытавых апавяданьняў Гашак перайшоў да эпапэі. Ягоныя «Прыгоды бравага салдата Швэйка ў часе сусьветнай вайны» (*Osudy dobrého vojáka Švejka za světové války*, 1921—1923) прынесьлі Гашаку сусьветную славу. Раман быў перакладзены на мноства моваў. Твор Гашака, напісаны сакавітай мовай, з прымесьсю салдацкага жаргону і праскага арго, пабудаваны на чаргаваньні падзеяў у салдацкім жыцьці галоўнага героя, якое перарываецца характэрнымі адступленьнямі — успамінамі Швэйка, анэгдотамі, прыкладамі зь ягонага жыцьцёвага досьведу. Самі чэхі апраўдана называюць раман самай сьмешнай кніжкай у сьвеце.

Заўчасная сьмерць на сухоты ў 1923 годзе пакінула раман Швэйка няскончаным. Зь імем Гашака злучана мноства легендаў. Піварня, дзе любіў бавіць час пісьменьнік — самае прыцягальнае месца для турыстаў, якія прыяжджаюць у Прагу. Яраслаў Гашак — самы вядомы чэскі пісьменьнік мінулага стагодзьдзя.

Сучасным перакладчыкам «Швэйка» зьяўляецца Аляксандар Мажэйка.

## Беларускія пераклады
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Шаблоўская І. В. Гашак (Hašek) Яраслаў. //  — С. 95, 96.
* 
* *[[Мікола Трус|Трус М.]]* Творы Яраслава Гашака ў Беларусі 1930-х гадоў: рэпрэзентацыя, рэцэпцыя, кантэкст // Полымя. — 2018. — № 4. — С. 112—121.
* *Трус М.* Беларуская швейкіяна Яраслава Гашака: канец 1920 — пачатак 1930-х гг. // Роднае слова. ‒ 2023. ‒ № 4. ‒ С. 27 ‒ 30.

Катэгорыя:Чэскія літаратары
Катэгорыя:Чэскія сатырыкі
Люі-Фэрдынанд Сэлін

**Люі́-Фэрдына́нд Сэлі́н** (, сапраўднае прозьвішча — **Дэту́ш**, *Destouches*; 27 траўня 1894 — 1 ліпеня 1961) — французкі пісьменьнік, лекар па адукацыі. Сусьветна вядомы па раману «Падарожжа на край ночы»

Раманы «Падарожжа на край ночы» (фр. *Voyage au bout de la nuit*) і «Сьмерць у крэдыт» (фр. *Mort à crédit*) мелі неверагодны посьпех і былі адразу ж перакладзеныя практычна на ўсе мовы сьвету. Аднак далейшы лёс пісьменьніка склаўся трагічна. Апублікаваныя на рубяжы 1930—40 гг. памфлеты «Bagatelles pour un massacre», «L'Ecole des cadavres» і «Les Beaux Draps» замацавалі за Сэлінам рэпутацыю расіста і мізантропа. Напрыканцы Другой сусьветнай вайны абвінавачаны ў супрацоўніцтве з акупацыйнай уладай пісьменьнік быў вымушаны бегчы спачатку на поўдзень Нямеччыны, а пасьля ў Данію, дзе яго арыштавалі, перададі ў суд і зьняволілі ў турму, знаходжаньне ў якой пазьней замянілі на высылку. У 1951 годзе пакінуты сябрамі і забыты на радзіме Сэлін па амністыі вярнуўся ў Францыю, дзе пасяліўся ў парыскім прадмесьці Мэдоне і фактычна да канца жыцьця працаваў лекарам для бедных.

Новы гучны літаратурны посьпех прыходзіць да Сэліна ўжо перад сьмерцю, пасьля зьяўленьня першых двух тамоў аўтабіяграфічнай трылёгіі «З замка ў замак» (фр. *D’un château l’autre*, 1957) і «Поўнач» (фр. *Nord*). Завяршальны раман трылёгіі «Рыгадон» (фр. *Rigodon*) бачыць сьвет толькі ў 1969 годзе, праз восем год пасьля сьмерці пісьменьніка.

На беларускую мову не перакладаўся.

## Творы
* *La vie et l'oeuvre de Philippe-Ignance Semmelweiss*, 1924. – доктарская дысэртацыя
* *Voyage au bout de la nuit*, 1932. 
* *Mort à crédit*, 1936.
* *Mea culpa* (1936.)
* * Bagatelle pour un massacre*, 1937.	
* *l'École des cadavres*, 1938.
* * les Beaux Draps’’ [[1941]]. 
* *Guignol's Band* [[1944]]. 
* *Casse-pipe* ([[1949]]).
* *Féerie pour une autre fois*, [[1952]]. 
* *Normance / Féerie II*, [[1954]].
* *D'un château l'autre*, 1957.
* *Nord*, [[1960]].
* *Guignol's band II / Le pont de Londres* [[1964]].
* *Rigodon'' 1969. – пасьмертнае выданьне.

Сэлін, Люі-Фэрдынанд
Арцюр Рэмбо

**Арцю́р Рэмбо́** (; 20 кастрычніка, 1854, Шарлявіль — 10 лістапада 1891, Марсэль) — францускі паэт, які аказаў выключны ўплыў на паэзыю сымбалізму і лічыцца адным з пачынальнікаў сюррэалізму.

## Біяграфічныя зьвесткі
Нарадзіўся ў Шарлявілі ў Ардэнах — дэпартамэнце ў паўночна-ўсходняй Францыі. У 16 пачаў пісаць вершы. Шмат разоў уцякаў з дому, вёў разбэшчанае жыцьцё. Некаторы час жыў у Парыжы з Полем Вэрленам, зь якім меў любоўную афэру (яны былі ў гомасэксуальнай сувязі).

У Парыжы Рэмбо бярэ ўдзел у паўстаньні Парыскай камуны. У 1872 Поль Вэрлен кідае сям’ю і зьязджае з Рэмбо ў Лёндан. Некаторы час жывучы там, яны падарожнічаюць па Эўропе і растаюцца ў Брусэлі, пасьля таго, як Вэрлен пад узьдзеяньнем абсэнту страляе ў Рэмбо зь пісталета. Пасьля растаньня з Вэрленам Рэмбо вяртаецца дамоў.

Ён перастае пісаць і падарожнічае па сьвеце да 1880 году. Затым у Афрыцы (у Эгіпце і Этыёпіі), а таксама ў Емэне ён займаецца гандлем кавай, скуры і зброі.

У лютым 1891 году Рэмбо вяртаецца ў Францыю, дзе яму ампутуюць нагу з-за ракавай пухліны. Рэмбо памірае ў Марсэлі, у шпіталі, 10 лістапада 1891 году. Пахаваны ў Шарлэвілі.

## Бібліяграфія
* П’яны карабель / *Le bateau ivre* (1871)
* Лета ў апраметнай / *Une Saison en Enfer* (1873)
* Азарэньні / *Les illuminations* (1874)

## Беларускія пераклады
На беларускую мову асобныя вершы Рэмбо перакладалі Р. Барадулін, А. Мінкін, Я. Семяжон, М. Федзюковіч.

* «Выбранае» / Перакл. А. Хадановіча. Мн., 2018. («Паэты плянэты»).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на Прайдзісвеце
* Мацней за алкаголь, грамчэй ад вашых лір!..
* Верш Арцюра Рэмбо «Баль шыбенікаў» у перакладзе Андрэя Хадановіча
* Парыская оргія
* Верш Арцюра Рэмбо «П’яны карабель» у перакладзе М. Інфоліякрата
* Верш «Той, хто спіць у лагу» ў перакладзе С. Ліхадзіеўскага
* THE QUIET LIFE A collection of photos and drawings of Arthur RİMBAUD Edited by Beyaz Arif AKBAS Yalnizgoz BOOKS/Edirne 2011 USA ISBN 9781468018011

Катэгорыя:Францускія паэты
Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Удзельнікі Парыскае камуны
Катэгорыя:Францускамоўныя паэты
Катэгорыя:Паэты-сымбалісты
Катэгорыя:Праклятыя паэты
Катэгорыя:Памерлі ад раку костак
Альбэр Камю

**Альбэ́р Камю́** (; 7 лістапада 1913, Францускі Альжыр — ) — вядомы францускі раманіст, філёзаф, публіцыст, адзін зь лідэраў філязофскага напрамку экзыстэнцыялізму. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры 1957 году.

## Жыцьцяпіс
Альбэр Камю нарадзіўся 7 лістапада 1913 году ў прадмесьці гораду Мандаві, поўночны Альжыр. Бацька Альбэра Люсьен быў рабочым, забіты ў 1914 годзе бітве на Марне Першай сусьветнай вайны. Сям’я пераехала ў горад Альжыр. У 1930 годзе захварэў на сухоты, з-за чаго яго вызвалілі ад службы ў войску. У 1931 годзе паступіў на філязофскі факультэт Альжырскага ўнівэрсытэту, які скончыў у 1936 годзе з ступеньню магістра філязофіі. У пачатку 1930-х уступіў у камуністычную партыю. У 1934 годзе ажаніўся зь Сімонай Іяй, зь якой разьвёўся ў 1939 годзе. У 1936 годзе пачаў працаваць над сваім першым раманам «Шчасьлівая сьмерць» (), які скончыў у 1938 годзе, але не выдаў. У 1937 годзе апублікаваў зборнік апавяданьняў «Адваротны і добры бок» (). У 1938 годзе пераехаў ў Францыю, дзе працаваў у газэце «Парыскі вечар» (). У 1940 годзе пасьля захопу Францыі Трэцім Райхам звольнены і вярнуўся ў Альжыр, дзе працаваў настаўнікам і ажаніўся з Франсінай Фор. У 1941 вярнуўся ў Францыю, супрацоўнічаў з рухам Супраціву, рэдагаваў газэту «Комба» («Барацьба»). Напрыканцы 1940-х пазнаёміўся з Жанам-Полем Сартрам. 
Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры 1957 году. 4 студзеня 1960 году загінуў у аўтамабільнай катастрофе.

## Творы
* «*Шчасьлівая сьмерць*» (1936, апублікаваны ў 1971 годзе.)
* «*[[Чужаніца (раман)|Чужаніца]]*» (1942, )
* «*Міт пра Сызыфа*» (1942, )
* «*Калігула*» (, п’еса, пастаўленая ў 1945, напісаная ў 1938)
* «*Чума*» (1947, )
* «*Бунтуючы чалавек*» (1951, )
* «*Падзеньне*» (1956, )
* «*Першы чалавек*» (, няскончаны, апублікаваны пасьмяротна ў 1995)
* «*[[Праведнікі]]*» (1949, )

### У перакладзе на беларускую
* Чужаніца: Раман, аповесць, апавяданні / Альбэр Камю; Пер. і прадм. Зм. Коласа. — Мн.: Маст. літ., 1986.
* Міф пра Сізіфа. Выгнанне Гэлены. Чума (урывак) // Крыніца, 1994. № 11(5);
* Калігула // Пры зачыненых дзвярах: Драм. творы. Мн., 1995;
* 
* Камень, які расьце // Бабілёнская бібліятэка: замежная літаратура ў перакладах Нашай Нівы / [уступ Л. Баршчэўскага]. — Мінск : І. П. Логвінаў, 2007. — 267 с. — (Кнігарня «Наша Ніва»).

## Крыніцы

## Літаратура
* *Акудовіч В.* Камень Сізіфа // Крыніца. 1994. № 11(5);
* *Білацэрківец Н.* Ганебная «чалавечнасць» гісторыі // Крыніца. 1994. № 11(5);
* *[[Ева Лявонава|Лявонава Е.]]* Дастаеўскі і Камю // Крыніца. 1994. № 11(5).

## Вонкавыя спасылкі

* Госць
* Здрадлівая жонка
* Fonds Albert Camus - Cité du livre d'Aix en Provence
* Société des Études Camusiennes
* The Albert Camus Society

Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Францускія філёзафы
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Жуліяну Бэлецьці

**Жулія́ну Хаўс Бэле́цьці** (;  20 чэрвеня 1976 году ў Каскавэле, штат Парана, Бразылія) — былы прафэсійны бразыльскі футбаліст. Чэмпіён сьвету 2002 году ў складзе зборнай Бразыліі. Пераможца Лігі чэмпіёнаў УЭФА сэзону 2005—2006 гадоў у складзе гішпанскай «Барсэлёны».

## Кар’ера
Прафэсійную кар'еру пачаў у «Крузэйру» ў 1993 годзе. За два сэзоны ён правёў 22 матчу ў чэмпіянаце краіны, а затым перайшоў у «Сан-Паўлу», дзе яму атрымалася замацавацца ў асноўным складзе каманды. 1999 год абаронца правёў у арэндзе ў «Атлетыка Мінэйру», стаўшы віцэ-чэмпіёнам Бразыліі. Ён забіў самы хуткі гол у гісторыі фіналаў бразыльскай лігі. У 2001 годзе хадзілі чуткі пра яго пераход у гішпанскі клюб «Валенсія», аднак у самую апошнюю хвіліну яго адмянілі.

У 2002 годзе пасьля трыюмфу на чэмпіянаце сьвету Бэлецьці перабраўся ў Эўропу, склаўшы дамову зь «Вільярэалам», якому абыйшоўся ў чатыры мільёны эўра. Ён хутка асвоіўся ў Гішпаніі і стаў незаменным у камандзе, правядучы 31 матч у чэмпіянаце Гішпаніі і яшчэ шэсьць паядынкаў у Кубку Інтэртота. У сэзоне 2003/04 Бэльлеці не апускаўся ніжэй высока паднятай планкі і дапамог свайму клюбу атрымаць перамогу ў Кубку Інтэртота, а затым дабрацца да паўфіналу Кубка УЭФА, дзе «Вільлярэал» саступіў будучыму трыўмфатару «Валенсіі». Добра адыграўшы сэзон, ён прыцягнуў увагу скаўтаў «Барсэлёны», зь якой і падпісаў чатырохгадовы кантракт.

17 траўня 2006 году на Стад-дэ-Франс у Парыжы «Барсэлёна» сустракалася зь лёнданскім «Арсэналам» у фінале Лігі чэмпіёнаў 2006 году. Бэльлеці застаўся на зэдлі запасных, саступіўшы месца ў асноўным складзе Олегэру, аднак менавіта ён стаў галоўным героем сустрэчы, калі выйдучы на замену ён завяршыў дакладным ударам камбінацыю «Барсы», забіўшы свой першы гол у складзе каталёнскага клюбу і прынясучы яму перамогу ў гэтым турніры.

У жніўні 2007 году Жуліяну Бэлецьці перайшоў з «Барсэлёны» ў лёнданскі «Чэлсі». Сума трансфэру, па інфармацыі прэсы, склала ад 5 да 5,5 млн эўра.

## Нацыянальная зборная
Бэлецьці дэбютаваў у зборнай Бразыліі ў паядынку супраць Эквадору 28 сакавіка 2001 году. Ён атрымаў залаты мэдаль Чэмпіянату сьвету 2002 году, хоць на працягу ўсяго турніру быў дублёрам Кафу, правядучы на поле толькі пяць хвілін у паўфінальнай сустрэчы з Турэччынай.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль Бэлецьці на footballdatabase.com

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па футболе
Кармэ Чакон

**Ка́рмэ Чако́н-Піке́рас** (па-гішпанску, па-каталёнску: *Carme Chacón Piqueras*) (нарадзілася 13 сакавіка 1971) — гішпанская палітычная дзяячка, сябра Сацыялістычнае Партыі Каталёніі, кіраўнічка Гішпанскае Сацыялістычнае Працоўнае Партыі, першая ў гісторыі Гішпаніі жанчына-міністар абароны.

## Крыніцы

Чакон, Кармэ
Радрыгу Тадэі

**Радрыгу Фэрантэ Тадэі** (;  6 сакавіка 1980 году, Сан-Паўлу, Бразылія) — бразыльскі футбаліст, які мае італьянскае грамадзянства. Тадэі гуляў на пазыцыі правага паўабаронцы і вылучаўся добрай тэхнікай. З 2005 па 2014 гады выступаў за рымскую «Рому», правёўшы 225 матчаў за клюб у Сэрыі А.

## Дасягненьні
**«Рома»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2007, 2008
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2007

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
Банджа

**Банджа** — струнна-шчыпковы музычны інструмэнт, род гітары з рэзанатарам (пашыраная частка інструмэнта крытая скурай, як барабан); 4—9 струн. Томас Джэфэрсан згадвае аб банджа ў 1784 годзе — імаверна, інструмэнт быў завезены ў Амэрыку з Заходняй Афрыкі, дзе яго папярэднікамі былі нейкія арабскія прылады. У XIX стагодзьдзі банджа стаў выкарыстоўвацца мэнэстрэлямі і такім чынам пракраўся ў раньнія джазавыя калектывы ў якасьці рытмічнай прылады. Гульня на банджа ажыцьцяўляецца з дапамогай плектра.

Банджа — сваяк агульнавядомай эўрапейскай мандаліны, падобны на яе формай. Але паміж імі ёсьць рэзкае адрозьненьне ў гуку — банджа мае гук больш звенячы і рэзкі. У некаторых краінах Афрыкі банджа лічыцца сьвятой прыладай, датыкацца да якога могуць толькі вышэйшыя жрацы або кіраўнікі.

## Літаратура
* Энциклопедия юного музыканта / Состав. И. Ю. Куберский, Е. В. Минина. — СПб.:ООО «Динамит», 2001. — 576 с.

Катэгорыя:Амэрыканскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Аўстралійскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Афрыканскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Кельцкія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Струнныя музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Народныя музычныя інструмэнты
Бандура (музычны інструмэнт)

**Банду́ра** () — украінскі народны струнны шчыпковы музычны інструмэнт. Мае авальны корпус і кароткі грыф. Струны (на старых інструмэнтах — 12—25, на сучасных — больш за 40 і нават 50) часткай нацягваюцца над грыфам (так званыя бунты, даўжэйшыя, нізка якія гучаць), часткай жа прымацоўваюцца да дэкі (так званыя прыстрункі, карацейшыя, што гучаць высока).

Лад бандуры зьмяшаны, у ніжнім рэгістры квартава-секундавы, у верхнім пераважна дыятанічаскі, у сучасных інструмэнтах — храматычны. Гуляюць на бандуры, перабіраючы струны пальцамі з надзетымі адмысловымі напарсткамі або бязь іх.

## Вонкавыя спасылкі

* Ансамбль украінскіх бандурыстаў (Уорэн, Мічыган)

Катэгорыя:Шчыпковыя музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Украінскія музычныя інструмэнты
Барытон-гітара

**Барытон-гітара** — гітара з даўжэйшай мэнзурай, чым звычайная, што дазваляе наладжваць яе на ніжэйшае гучаньне. Вынайдзеная кампаніяй «Данэлектро» у 1950-х гадах.

Катэгорыя:Гітара
Людавік Жулі

**Людавік Жулі** (;  10 ліпеня 1976 году, Ліён) — францускі футбаліст, гуляў на пазыцыях нападніка і паўабаронцы.

## Кар’ера
### Клюбная
Пасьля пачатку сваёй футбольнай кар’еры ў «Ліёне» ў 1994 годзе, Жулі перайшоў у «Манака» ў студзені 1997 году. А затым 28 чэрвеня 2004 году зь ім падпісала кантракт «Барсэлёна».

Клюбная яго кар’ера склалася значна лепш. У сэзоне 1999—2000 гадоў ён стаў чэмпіёнам Францыі ў складзе «Манака». Затым у складзе «манегаскаў» дайшоў да фіналу Лігі чэмпіёнаў. Пасьля пераходу ў «Барсэлёну» Жулі выйграў 2 чэмпіянаты Гішпаніі, Супэркубак Гішпаніі і Лігу чэмпіёнаў.

17 ліпеня 2007 году Жулі падпісаў трохгадовы кантракт з італьянскай «Ромай», па якім ён атрымліваў 1,8 млн эўра ў год. «Барсэлёна» атрымала ад продажу футбаліста 3,2 млн эўра. 18 ліпеня 2008 году Жулі перайшоў у «Пары Сэн-Жэрмэн» за 2,5 мільёнаў эўра.

9 жніўня 2011 году Людавік падпісаў кантракт з клюбам «Манака» тэрмінам на 2 гады. 1 жніўня 2012 году Жулі й «Манака» скасавалі кантракт па ўзаемнай згодзе, і Людовік падпісаў пагадненьне з клюбам «Ляр’ен», разьлічанае на адзін год.

### Міжнародная
Жулі згуляў 17 матчаў за зборную Францыі, але спачатку ён прапусьціў Эўра-2004 з-за траўмы, а затым Чэмпіянат сьвету 2006 году, паколькі малады плэймейкер «Марсэлю» Франк Рыбэры не пакінуў для Жулі месца ў складзе. Пасьля траўмы Джыбрыля Сысэ напярэдадні турніру для Жулі ізноў зьявілася надзея, але трэнэр зборнай упадабаў яму Сыднэя Гаву. Адзіны для Людовіка посьпех у зборнай — перамога на Кубку Канфэдэрацыяў у 2003 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* Профіль на сайце L'Équipe

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Кіляват-гадзіна

**Кілява́т-гадзіна** (**кВт·г**) — пазасыстэмная адзінка вымярэньня работы або энэргіі. У асноўным выкарыстоўваецца для вымярэньня колькасьці электраэнэргіі.

1 кВт·г роўная рабоце, што зьдзяйсьняецца за 1 гадзіну пры магутнасьці 1 кВт. Адсюль *&nbsp;= &nbsp;= *.

Трэба заўважыць, што правільна пісаць менавіта *кВт·г* (магутнасьць *памножыць* на час), а не «кВт/г». Таксама часта слова «кіляват-гадзіна» скарачаюць як «кіляват», што няправільна.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня
Матэо Фэрары

**Матэо Фэрары** (;  5 сьнежня 1979 году, Афлю, Альжыр) — былы італьянскі футбаліст, абаронца.

## Біяграфія
Фэрары нарадзіўся ў Альжыры, ягоны бацька — італьянец, а маці — гвінэйка.

### Клюб
Матэо пачаў сваю кар’еру ў клубе «С.П.А.Л.», пазьней яго выкупіў мілянскі «Інтэрнацыянале». На працягу 3 гадоў запар ён быў у арэндзе ў «Джэноа», «Леччэ», «Бары». Пасьля гэтага часу ён адыграў паўнавартасны сезон у «Інтэры», але неўзабаве ізноў адправіўся ў арэнду гэтым разам у «Парму». Дзякуючы добрай гульні Матэо, «Парма» выкупіла гульца.

У жніўні 2004 году Фэрары перайшоў у «Рому», але ў рымскім клюбе ён ня мог паказаць такую жа яркую гульню як у «Парме» і быў арандаваны «Эвэртанам». У Ангельшчыне ён правёў усяго толькі 8 гульняў па прычыне цяжкай траўмы, атрыманай у матчы з «Арсэналам».

Да сэзону 2006/2007 ён вярнуўся ў «Рому», згуляў 36 матчаў, а яго клюб заняў другое месца ў Чэмпіянаце Італіі і выйграў кубак.

### Зборная
Са зборнай Італіі ён выйграў моладзевы Чэмпіянат Эўропы ў 2000 годзе і бронзу Алімпійскіх гульняў у 2004 годзе. Свой першы матч за асноўную зборную Матэо згуляў 20 лістапада 2002 году. Усяго за зборную ён правёў 11 матчаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на National-Football-Teams.com

Катэгорыя:Італьянцы афрыканскага паходжаньня
Катэгорыя:Італьянскія футбалісты
Катэгорыя:Італьянскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 году
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 году
Сымонэ Пэрота

**Сымо́нэ Пэро́та** (;  17 верасьня 1977 году, Эштан-андэр-Лайн, Вялікі Манчэстэр, Ангельшчына) — былы італьянскі прафэсійны футбаліст, паўабаронца. Больш за ўсё вядомы дзякуючы выступам за рымскую «Рому» і нацыянальную зборную Італіі. Зьяўляецца чэмпіёнам сьвету 2006 году.

## Біяграфія
Сымонэ Пэрота нарадзіўся ў Ангельшчыне і жыў тамака да 6 гадоў, калі яго бацькі, якія валодалі пабам у Эштане, вырашылі вярнуцца ў Італію ў 1982 годзе.

Пэрота — выхаванец футбольнай школы «Рэджыны», у 1995 годзе ён дэбютаваў у Сэрыі Б у складзе гэтай каманды і неўзабаве стаў важным гульцом асноўнага складу. У 1998 годзе яго набыў турынскі «Ювэнтус», аднак у яго склад Пэроту не атрымалася прабіцца з-за вельмі сур’ёзнай канкурэнцыі з боку Антоніё Контэ, Зынэдына Зыдана і Дыд’е Дэшама — за «Ювэнтус» ён правёў усяго 5 матчаў. У 1999 годзе ён адправіўся ў арэнду ў «Бары», у якім на два сэзоны стаў лідэрам каманды. У пачатку сэзону 2001—2002 гадоў Пэрота папоўніў шэрагі «К’ева» з Вэроны. Да зьдзіўленьня шматлікіх гэтая каманда паказала вельмі добрыя вынікі і ўзімку гэтага сэзону была на 1-м месцы ў Сэрыі A. Пэрота стаў лідэрам і гэтай каманды.

У 2004 годзе Пэротта перайшоў у «Рому» і стаў незаменным гульцом адной з наймацнейшых сярэдніх лініяў у чэмпіянаце: Пісара — Пэрота — Тоцьці — Дэ Росі — Мансіні. Гуляючы за «Рому», Пэрота дамогся сталага месца ў складзе зборнай Італіі.

## Нацыянальная зборная
Пэрота гуляў за зборную Італіі на моладзевым узроўні (да 21 году). У нацыянальнай зборнай ён дэбютаваў у 2002 годзе. Ён прымаў удзел у Эўра-2004, дзе забіў гол Баўгарыі. На пераможным для Італіі чэмпіянаце сьвету 2006 году ў Нямеччыне Пэрота прыняў удзел ва ўсіх 7 матчах зборнай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на афіцыйным сайце ФК «Рома»

Катэгорыя:Італьянскія футбалісты
Тобін Бэл

**Тобін Бэл** (,  7 жніўня 1942) — амэрыканскі тэле- і кінаактор.

## Біяграфія

## Фільмаграфія
**Mississippi Burning* (1988) - FBI Agent Stokes
**An Innocent Man* (1989) - Zeke
**Goodfellas* (1990) - Parole Officer
**Charmed* - "The Eyes Have It" - Orin (the Gypsy Hunter)
**Ruby* (1992]) - David Ferrie
**The Firm* (1993) - The Nordic Man
**In the Line of Fire* (1993) - Mendoza
**Malice* (1993) - Earl Leemus
**Seinfeld* - "The Old Man" (1993) - Ron (уладальнік музычнай крамы)
**New Eden* (1994) - Ares
**Serial Killer* (1995) - William Lucian Morrano
**The Quick and the Dead* (1995) - Dog Kelly
**Stargate SG-1* - "Enigma" (1998) - Omoc
**Brown's Requiem* (1998) - Stan the Man
**Best of the Best 4: Without Warning* (1998) - Lukast Slava
**Overnight Delivery* (1998) - John Dwayne Beezly
**The Pretender* - "The World's Changing" (1999) - Mr. White
**The 4th floor* (1999) - The Locksmith
**Harsh Realm* - "Reunion" (2000) - Warden Slater 
**X-Files* - "Brand X" (2000) - Darryl "Ashman" Weaver 
**Alias* (2001) - SD-6 Agent Dreyer
**The Sopranos* (2001) - Major Zwingli
**Black Mask 2: City of Masks* (2002) - Moloch
**24* (2002-2003) - Peter Kingsley
**Power Play* (2002) - Clemens
**Saw* (2004) - |John Kramer/Jigsaw
**Saw II* (2005) - John Kramer/Jigsaw
**Saw III* (2006) - John Kramer/Jigsaw
**Saw IV* (2007) - John Kramer/Jigsaw
**Decoys 2* (2007) - Professor Erwin Buckton
**Buried Alive* (2007) - Lester
**The Kill Point* (2007, тэлесэрыял) - Alan Beck
**The Haunting Hour Volume One: Don't Think About It* (2007) - The Stranger
**Highway 61* (2008)
**Boogeyman 2* (2008) - Dr. Mitchell Allen
**Saw V* (2008) - John Kramer/Jigsaw
**Saw VI* (2009) - John Kramer/Jigsaw

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Марыя Тэрэса Фэрнандэс дэ ля Вэга

**Мары́я Тэрэ́са Фэрна́ндэс дэ ля Вэ́га Санс** (; нарадзілася , Валенсія, Гішпанія) — гішпанская палітычная дзяячка, кіраўнічка Гішпанскае сацыялістычнае працоўнае партыі. У 2004—2010 гадох займала пасаду намесьніка старшыні ўраду Гішпаніі ў кабінэтах Сапатэра.

## Вонкавыя спасылкі
* На сайце Кангрэсу дэпутатаў Гішпаніі
* Біяграфія

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валенсіі
Катэгорыя:Гішпанскія палітыкі
Мансіні

**Алесандру Фаёльлі Амантыну**, вядомы як **Мансіні** (;  1 жніўня 1980 году ў Іпатынга, Бразылія) — былы бразыльскі прафэсійны футбаліст, паўабаронца. У Эўропе вядомы дзякуючы выступам у італьянскіх клюбах, больш за ўсё — за рымскую «Рому».

## Дасягненьні
### Клюбныя
**«Атлетыку Мінэйру»**:
* Чэмпіён штату Мінас-Жэрайс: 1999, 2000, 2012

**«Рома»**:
* Уладальнік Кубка Італіі (2): 2007, 2008
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2007

**«Інтэрнацыянале»**:
* Чэмпіён Італіі: 2009
* Уладальнік Супэркубка Італіі (2): 2008, 2010

### Міжнародныя
**Бразылія**:
* Уладальнік Кубка Амэрыкі: 2004

## Асабістае жыцьцё
28 лістапада 2011 году быў асуджаны на турэмнае зьняволеньне на 2 гады і 8 месяцаў за сэксуальны гвалт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
Марка Касэцьці

**Марка Касэцьці** (;  29 траўня 1977 году; Брэшыя, Італія) — італьянскі прафэсійны футбаліст, абаронца. На сваім рахунку мае некалькі матчаў у складзе зборнай Італіі.

## Дасягненьні
**«Рома»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2007, 2008
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2007

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на сайце ESPN

Катэгорыя:Італьянскія футбалісты