Мілан Руфус

**Мі́лан Ру́фус** (; 10 сьнежня 1928, Заважна Поруба — 11 студзеня 2009, Браціслава) — славацкі паэт, літаратуразнаўца, перакладнік і эсэіст. Ёсьць адным з найвыбітнейшых творцаў славацкай літаратуры, аднавіцелем народнай грамадзянскай паэзіі.

## Жыцьцяпіс
Мілан нарадзіўся ў сям’і муляра, навучаўся ў мясцовай школе, пасьля ў гімназіі ў Ліптаўскім Мікулашы, якую скончыў у 1948. У 1948—1952 вывучаў  і гісторыю на гуманітарным факультэце унівэрсытэту Коменскага ў Браціславе. Па сканчэньні вну застаўся ў ім выкладаць гісторыю славацкай і чэскай літаратуры. У 1971—1972 навучальным року выкладаў славацкую мову і літаратуру ва ўнівэрсытэтце *Instituto Universitario* ў Нэапалі. Ад 1990 — на пэнсіі, жыў у Браціславе.

## Творчасьць
Першыя вершы апублікаваў у часопісах «Prameň», «Nový rod», «Mladá tvorba» і «Borba». Дэбютны зборнік вершаў «Až dozrieme» адзначыў выразны зрух сучаснага разуменьня паэзіі. У ягонай творчасьці вялікі ўплыў сымбалізму, прысутнічае выразны сацыяльны пасыл і натхненьне творчасьцю фатографа Марціна Марцінчака. Натхняўся Мілан Руфус і народнай славацкай творчасьцю, і творамі шматлікіх славацкіх мастакоў. Акрамя твораў для дарослых, пісаў таксама й дзіцячыя кнігі.

Выступаў як паэт з аўтаномным поглядам на жыцьцёвыя і маральныя каштоўнасьці каханьня, на любоў, праўду, прыгажосьць, пакуты і трагедыю чалавека і сьвету другой паловы XX стагодзьдзя.

Акрамя ўласных твораў, пераклаў таксама «Простанародныя славацкія аповесьці» Добшынскага, творы з нарвэскай, гішпанскай, расейскай і чэскай моваў. Ягоныя творы перакладзеныя на ангельскую, баўгарскую, вугорскую, італійскую, нарвэскую, нямецкую, польскую, расейскую, францускую, цыганскую, чэскую й іншыя мовы.

## Узнагароды і прэміі
* 1970 — Дзяржаўная прэмія па літаратуры
* 1990 — міжнародная прэмія «Залаты ключ»
* 1991 — Ордэн Томаша Гарыга Масарыка III ступені
* 1995 — Ордэн Людавіта Штура I ступені
* 1996 — прэмія Ёзэфа Цыгера Гронскага па літаратуры
* 1998 — Ганаровы доктар літаратуры Міжнароднай акадэміі мастацтва і культуры (ЗША)
* 2001 — прэмія на фэстывалі ў Струзе (Паўночная Македонія)
* 2003 — крыж прэзыдэнта Славацкай рэспублікі I ступені
* 2005 — прэмія міністра культуры за зборнік вершаў «Báseň a čas»
* 2006 — прэмія *Літаратурнага фонду* за найлепшы арыгінальны славацкі твор у 2005 року за зборнік «Báseň a čas»
* 2008 — прэмія за паэзію «Crane Summit 2008» (Тайвань)
* 2009 — Прыбінаў крыж I ступені за шматгадовыя заслугі і культурнае разьвіцьцё краіны.

## Ушанаваньне памяці
У гонар паэта названая малая плянэта *(33158) Руфус*, якую адкрылі Леаш Корнаш і Пэтар Колены з *Астранамічнае і геафізычнае абсэрваторыі факультэту матэматыкі, фізыкі й інфарматыкі ўнівэрсытэту Коменскага ў Модры* 26 лютага 1998.

У 1993 Славацкае тэлебачаньне зьняла дакумэнтальны фільм «Профілі — Мілан Руфус» (рэжысэр Фэдар Бартка).

Верш «Воз зь сенам» пераклаў Пятрусь Макаль.

## Бібліяграфія

### Паэзія
* 1956 — *Až dozrieme*
* 1966 — *Chlapec*
* 1968 — *Zvony*
* 1969 — *Triptych* (*Až dozrieme, Chlapec, V zemi nikoho*)
* 1969 — *Ľudia v horách*, dielo s fotografiami M. Martinčeka
* 1972 — *Stôl chudobných*
* 1972 — *Kolíska*
* 1973 — *Hľadanie obrazu*, dielo s fotografiami M. Martinčeka
* 1974 — *Chlapec maľuje dúhu*
* 1974 — *Kolíska spieva deťom*
* 1977 — *Hudba tvarov*
* 1978 — *Hora*
* 1982 — *Óda na radosť*
* 1987 — *Prísny chlieb*
* 1992 — *Neskorý autoportrét*
* 1996 — *Čítanie z údelu*
* 1997 — *Žalmy o nevinnej*
* 1998 — *Vážka*
* 2000 — *Jednoduchá až po korienky vlasov*
* 2001 — *Čas plachých otázok*
* 2003 — *Čakanka*
* 2005 — *Báseň a čas*
* 2007 — *Vernosť*
* 2009 — *Ako stopy v snehu*

### Эсэ
* 1968 — *Človek, čas a tvorba*
* 1969 — *Štyri epištoly k ľuďom*
* 1974 — *O literatúre*
* 1978 — *A čo je báseň*
* 1996 — *Epištoly staré a nové*
* 1998 — *Rozhovory so sebou a s tebou*

### Кнігі для дзяцей і моладзі
* 1975 — *Kniha rozprávok*
* 1980 — *Sobotné večery*
* 1985 — *Rozprávočka veselá, zostaň ešte s nami*
* 1986 — *Studnička*
* 1990 — *Tiché papradie*
* 1990 — *Modlitbičky*
* 1991 — *Mechúrik Koščúrik s kamarátmi*
* 1993 — *Lupienky z jabloní*
* 1994 — *Pamätníček*
* 1995 — *Modlitbičky za dieťa*
* 1994 — *Nové modlitbičky*

### Пераклады
* 1957 — Сяргей Ясенін: *Výber*
* 1958 — Міхаіл Лермантаў: *Maškaráda*
* 1966 — Генрык Ібсэн: *Peer Gynt* (v jaz. spolupráci s J. Kaňom)
* 1973 — Францішак Грубін: *2 x 7 rozprávok*
* 1977 — Францішак Грубін: *Poémy*
* 1978 — Францішак Грубін: *Ako sa chytá radosť*, výber z Hrubínovej poézie pre deti
* 1978 — Ёзэф Каятан Тыл: *Strakonický gajdoš*
* 1988 — Хасэ Марці: *Znamenie života*
* 1991 — Псальмы і Ераміін плач — кнігі Старога запавету
* 2007 — Францішак Грубін: *Hrnček, var!*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Litcentrum.sk 
* Books.sk 
* Osobnosti.sk 

Катэгорыя:Славацкія літаратары
Катэгорыя:Славацкія паэты
Катэгорыя:Славацкія перакладчыкі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Чэхаславаччыны
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Людавіта Штура
Катэгорыя:Узнагароджаныя Крыжам Прыбіны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Заважнай Порубе