open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Believe (песьня Дзімы Білана)

**Believe** () — песьня, якая прынесла перамогу Дзіму Білану 24 траўня 2008 году на міжнародным конкурсе «Эўрабачаньне-2008» у Бялградзе (Сэрбія). Песьня заняла 1 месца з 272 баламі ў фінале, а ў першым паўфінале конкурсу — 3 месца з 135 баламі. Першы раз песьня была выкананая 9 сакавіка падчас расейскага адборачнага туру Эўрабачаньня. Па выніках галасаваньня тэлегледачоў, Дзіма Білан увайшоў у лік фіналістаў і атрымаў права ізноў прасьпяваць кампазыцыю «Believe» ў фінальным туры конкурсу «Эўрабачаньне-2008», які мінуў 24 траўня ў Бялградзе.

## Гісторыя
9 сакавіка кампазыцыя «Believe» была прадстаўленая на суд журы і тэлегледачоў у этэры канала «Расея». Па выніках аб’яднанага галасаваньня журы і тэлегледачоў, якое праходзіла ў прамым этэры тэлеканала, Дзіма Білан зь песьняй «Believe» набраў 54 балы, пакінуўшы ззаду Сяргея Лазарава, Аляксандра Панаётава і Жэню Атрадную. Такім чынам, па выніках нацыянальнага адборачнага конкурсу, Дзіма Білан атрымаў права ў другі раз прадставіць Расею на міжнародным конкурсе «Эўрабачаньне».

## Сынгл
У 2008 годзе выйшаў сынгл Дзімы Білана «Believe», на якім, акрамя ангельскай вэрсіі, прысутнічае вэрсія на гішпанскай мове (Creer), вэрсія на расейскай мове (Усё ў тваіх руках) і караоке вэрсія.

## Зьмест

### Расейская вэрсія сынгла
# Believe (радыё-вэрсія)
# Believe (са скрыпкай)
# Believe (караоке, са скрыпкай)
# Believe — «Усё ў тваіх руках» (расейская вэрсія)
# Believe (расейская вэрсія, караоке)
# Believe (відэакліп)
# Як раней 2.0
# Як раней 2.0 (караоке)
# Фотасэсія
# Dima’s biography (біяграфія Дзімы Білана, на ангельскай)
# Believe ДзіБілан — Плюшавы

### Вэрсія для Нямеччыны
# Believe (вэрсія для «Эўрабачаньня»)
# Believe (радыё-вэрсія)
# Believe (расейская вэрсія)
# Believe (відэакліп)

### Вэрсія для Бэльгіі
# Believe (радыё-вэрсія) — 3:17
# Believe (расейская вэрсія) — 3:17
# Believe (гішпанская вэрсія) — 3:17
# Believe (відэакліп) — 4:03

## Чарты

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вэрсіі сынгла «Believe»
* Вэрсіі песьні «Believe»

Катэгорыя:Песьні конкурсу песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Расея на конкурсе песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Песьні 2008 году
Сарачанскія азёры

**Сарачанскія азёры** (**Сарачанская група азёр**) — група азёр Беларусі, разьмешчаных у Астравецкім раёне ў басэйне ракі Вяльля.

Група складаецца з 12 азёр:

* Тумскае
* Ёдзі
* Вераб’і
* Каймін
* Туравейскае
* Белае
* Галадзянка
* Залаўскае
* Гульбеза
* Баранскае
* Галодна
* Клевел

Агульная плошча азёр складае 4,3 км², агульная плошча вадазбору азёр групы — 180 км².

Азёры займаюць адну агульную ледавіковую лагчыну, даўжыня якой складае больш за 20 км. Лагчына ўтварылася ў выніку выворваньня паазерскага ледавіка і дзейнасьцю расталых водаў пасьля яго. Навокал азёр існуе дастаткова разнастайны ляндшафт: марэнныя ўзвышшы чаргуюцца з забалочанымі нізінамі. Уздоўж азёр выцягнутыя озавыя грады, ёсьць таксама вялікая колькасьць камавых узгоркаў, якія парасьлі лесам.

Сярод азёр групы можна вылучыць мелкаводныя, найбольшая глыбіня якіх не перавышае 6 м, і сярэднеглыбокія, глыбіня якіх можа сягаць да 21 м. Мелкаводныя азёры — Клевел, Вераб’і, Белае, Туравейскае, Галадзянка — маюць простую будову ложа, ліхтаральная зона гэтых вадаёмаў пяшчаная і мае шырыню 50—70 м, пасьля чаго паступова пераходзіць у глыбакаводную зону, якая высланая сапрапэлем. Мелкаводныя азёры значна зарастаюць, шырыня паласы расьліннасьці складае 40—200 м. Возера Клевел зарастае па ўсёй плошчы.

Сярэднеглыбокія азёры маюць вузкую літараль, глыбакаводная частка гэтых вадаёмаў высланая сапрапэлем. Сярэднеглыбокія азёры зарастаюць нязначна, шырыня паласы прыбярэжнай расьліннасьці не перавышае 30 м.

Праз большасьць азёраў групы працякае рака Клевель, якая мае выголяд шырокіх праток паміж азёрамі. З возера Тумскага выцякае рака Сарачанка. Вадаёмы Ёдзі, Гульбеза і Вераб’і злучаныя паміж сабой і маюць сьцёк у раку Страча.

Сарачанская група азёр вызначаецца высокай маляўнічасьцю. Апроч гэтага, на азёрах групы пэрспэктыўнае разьвіцьцё рэкрэацыйных гаспадарак.

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёну
Сяргей Тарасаў

**Сярге́й Васі́льевіч Тара́саў** ( 20 студзеня 1961 году, Менск) — беларускі археоляг, гісторык, пісьменьнік. Кандыдат гістарычных навук (1992), дацэнт.

## Біяграфія
У 1982 годзе скончыў Менскі пэдагагічны інстытут. У 1982—2006 гадох працаваў у Інстытуце гісторы НАН Беларусі, апошнія пяць гадоў загадваў аддзелам археалёгіі сярэдневяковага пэрыяду. У 1987—1999 гадоў быў аўтарам і вядоўцам праграмаў Беларускага тэлебачання: «Крок», «Вецер вандраванняў», «Скарбы беларускай гісторыі», «Кола гадзіны», «Беларуская хата». У 1992 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Гісторыка-тапаграфічная структура Полацка IX—XVIII стст.».

Дасьледуе археалягічныя помнікі старажытнага Полацку; Верхняга і Ніжняга замкаў, першапачатковага гарадзішча і селішча, Вялікага і Запалоцкага пасадаў паселішча на Востраве ды іншыя. Адкрыў месца знаходжаньня Полацкага пасаду IX—X стагодзьдзяў, некалькіх невядомых раней паселішчаў — спадарожнікаў Полацку XI—XIII стагодзьдзяў. У 1984—1986 гадох удзельнічаў у археалягічным дасьледаваньні менскага Замчышча, гарадзішча на Менцы. У 2001—2005 гадох дасьледаваў старажытны Менск, рабіў раскопкі і назіраньні на вуліцах Нямізе і Зыбіцкай, у Ракаўскім і Траецкім прадмесьцях.

Навуковыя інтарэсы ў галіне старажытнай архітэктуры XI—XII стагодзьдзяў, урбаністыкі, пашырэньня хрысьціянства, гістарычна-культурных ландшафтаў. Сябра ўправы Беларускага камітэту «ІКАМОС», Эўрапейскай асацыяцыі археолягаў, Саюзу беларускіх пісьменьнікаў, дацэнт і выкладнік Інтытуту парлямэтрарызму і прадпрымальніцтва, сябра Музэю гораду Менску, аўтар звыш 150 навуковых працаў.

Аўтар сцэнарыяў мастацкіх і дакумэнтальных фільмаў: «Иди и смотри», «Пастка для зубра. Вітаўт», «Пастка для зубра. Ягайла», «Да вас, сучаснікі мае», «Званы Сафіі», «Слава Оршы», «Буквар», «Замкі Беларусі», «Беларусь на крыжы вякоў» ды інш.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Генрых Татур

**Ге́нрых Хрыстафо́равіч Та́тур** (1846, Менск — 1907) — беларускі гісторык, археоляг, краязнавец, калекцыянэр.

## Біяграфія
Чалец Менскага статыстычнага камітэту, павятовы маршалак дваранства. 3 1874 году вёў археалягічныя раскопкі ў Менскай губэрні, склаў яе археалягічную мапу з апісаньнем помнікаў. На Койданаўшчыне дасьледаваў археалягічныя помнікі ў вёсках Баравіках, Васілеўшчыне, Грычыне, Курганьні, Шпільках ды іншых.

Аўтар кнігі «Археалягічнае значэньне Менскай губэрні» (1878), «Нарысу археалягічных помнікаў на прасторы Менскай губэрні і яе археалягічнага значэньня» (1892). У выніку паездак па Меншчыне падрыхтаваў вялікі альбом археалягічных помнікаў (1893).

Стварыў у Менску багаты прыватны музэй па гісторыі матэрыяльнай культуры Беларусі і ўнікальную бібліятэку. Падтрымліваў зьвязкі з Карусем Каганцом, менскімі гімназістамі.

Па сьмерці навукоўца ягоныя зборы прададзеныя за мяжу. Некалькі працаў захавалася ў рукапісах.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Беларускія калекцыянэры
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Вераб’і (возера)

**Вераб’і́** — возера ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца за 33 км на паўночны ўсход ад гораду Астраўцу каля вёскі Вераб’і. Належыць да групы Сарачанскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Страчы. Плошча Вераб’ёў складае 0,46 км². Найбольшая глыбіня возера — 3,1 м. Даўжыня возера — 1,12 км, найбольшая шырыня — 0,57 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,9 км. Аб’ём вады ў возеры складае 0,94 млн м³, плошча вадазбору возера — 8,2 км².

Схілы катлавіны возреа маюць вышыню 12—13 м, на поўдні вышыня схілаў складае да 5 м. Схілы пераважна разараныя, на поўдні знаходзяцца пад лесам. Берагі возера нізкія, на паўднёвым усходзе і захадзе — сплавінныя. На поўначы берагі зьліваюцца з схіламі.

Дно вадаёма плоскае, на мелкаводзьдзі пяшчанае, глыбей — высланае сапрапэлем. Зарастае 35% плошчы паверхні возрера. Паласа прыбярэжнай расьліннасьці пашыраная да глыбіні 1,8—2 м і мае шырыню 15—20 м.

Па паўднёвым захадзе ў возера ўпадае ручай з возера Гульбеза. Па паўднёвым усходзе зь Вераб’ёў выцякае ручай у раку Страчу.

## Літаратура
*  С. 92

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сарачанскія азёры
Катэгорыя:Азёры басэйну Вяльлі
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёну
Вераб’і (неадназначнасьць)

Назву **Вераб’і́** маюць:

* Вераб’іныя — сямейства невялікіх аселых, радзей качавых, птушак з атраду вераб’інападобных

## Азёры
* Вераб’і — возера ў складзе групы Сарачанскіх азёр у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Вераб’і — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Вераб’і — вёска ў Ветрынскім сельсавеце Полацкага раёну
** Вераб’і — вёска ў Фарынаўскім сельсавеце Полацкага раёну

* Гарадзенская вобласьць:
** Вераб’і — вёска ў Астравецкім раёне
** Вераб’і — вёска ў Шчучынскім раёне

* Менская вобласьць:
** Вераб’і — вёска ў Мядзельскім раёне

### [[Польшча]]
* Вераб’і — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва

## Глядзіце таксама
* Вераб’іныя
Васіль Тарасенка

**Васі́ль Радзіво́навіч Тарасе́нка** (7 лістапада 1899, Пётркаў — 7 сьнежня 1972) — беларускі археоляг. Кандыдат гістарычных навук (1947).

У 1922 скончыў Маскоўскі археалягічны інстытут, у 1926 — Смаленскі ўнівэрсытэт. Працаваў у Магілёўскім гістарычным музэі, выкладнікам Магілёўскага пэдагагічнага інстытуту. 3 1944 у АН Беларусі, навуковы супрацоўнік, з 1963 загаднік сэктару археалёгіі Інстытуту гісторыі, адначасова выкладнік БДУ і Менскага пэдагагічнага інстытуту.

Дасьледаваў помнікі жалезнага і каменнага вякоў на тэрыторыі Смаленскай і Магілёўскай абласьцей. Вывучаў старажытны Менск, на Замчышчы якога адкрыў драўляную мескую забудову, вулічныя маставыя зь бярвёнаў XI—XIII стст., фундамэнт храма XII стагодзьдзя. Выявіў шмат розных вырабаў мескіх рамесьнікаў, у тым ліку залаты бранзалет. Адзін з аўтараў кніжак «Гісторыя Менску» (1967), «Гісторыя Беларускай ССР» (т. 1, 1972), «Нарысы па археалёгіі Беларусі» (ч. 2, 1972) і інш.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 7 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1899 годзе
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Памерлі 7 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1972 годзе
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Васіль Тацішчаў

**Васі́ль Мікі́тавіч Таці́шчаў** (29 красавіка 1686, Пскоўскі павет — 26 ліпеня 1750) — расейскі дзяржаўны дзяяч, гісторык.

Закончыў Маскоўскую інжынэрную і артылерыйскую школу. Удзельнік Палтаўскай бітвы 1709 року. Шмат рокаў кіраваў заводамі на Ўрале.

Выявіў і надрукаваў кароткую рэдакцыю Рускай праўды, Судзебнік 1550 року. Аўтар першага расейскага энцыкляпэдычнага слоўніка «Лексікон расейскі гістарычны, геаграфічны, палітычны і грамадзкі» (ч. 1—3, 1793, да літары К). Галоўная праца В. М. Тацішчава — «Гісторыя Расейская» (т. 1—4, 1768—1784; т. 5, 1848) — збор рускіх і замежных летапісных і іншых старажытных крыніцаў, частка якіх, у тым ліку Полацкі летапіс, не зьбераглася. Паводле яе ўдакладняюць і дэталізуюць многія падзеі, асабліва з гісторыі Беларусі, напрыклад: намер менскага князя Глеба ў 1119 заваяваць Новагародзкую і Смаленскую землі, час заснаваньня некаторых беларускіх местаў, паходжаньне назвы «Белая Русь», гербу Вялікага Княства Літоўскага — «Пагоні» і інш.

## Літаратура
* 
*  С. 514

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1686 годзе
Катэгорыя:Расейскія гісторыкі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расеі
Катэгорыя:Памерлі 26 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1750 годзе
Мікалай Турбін

**Мікалай Мацьвеевіч Турбін** (16 чэрвеня 1832, места Ялец, цяпер Ліпецкая вобласьць — 20 лістапада 1913) — беларускі і расейскі археоляг. Правадзейны чалец Маскоўскага археалягічнага таварыства. Генэрал ад інфантэрыі.

У 1856 скончыў Мікалаеўскую акадэмію Генштабу. Служыў начальнікам штабу дывізіі ў Вільні і Менску. Дасьледаваў курганы ў Быхаўскім, Амсьціслаўскім, Аршанскім паветах, каля вёскі Дымава на Магілёўшчьше, разам з Яўстафіем Тышкевічам — у Барысаўскім, Менскім, Ігуменскім паветах. Праводзіў раскопкі ў Заслаўі. Арганізатар і першы старшыня Маскоўскага нумізматычнага таварыства. Удзельнік 1-га Міжнароднага археалягічнага зьезду ў 1912 року.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 16 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1832 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Яльцы
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Расейскія археолягі
Катэгорыя:Памерлі 20 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1913 годзе
Канстантын Тышкевіч

**Канстанты́н Тышке́віч** (17 лютага 1806, места Лагойск — 13 ліпеня 1868) — беларускі археоляг, гісторык, этнограф, фальклярыст; адзін з заснавальнікаў беларускай навуковай археалёгіі. Сябар навуковых таварыстваў у Вільні, Кракаве, Маскве, Празе, Парыжы, Лёндане.

## Біяграфія
З лагойскай лініі роду Тышкевічаў, сын Піюса (1756—1858) і Аўгусты з Плятэраў, брат Яўстаха. Граф на Лагойску і Бярдычаве.

Навучаўся ў Полацкім езуіцкім, Забельскім дамініканскім калегіюмах. Скончыў Віленскі ўнівэрсытэт (1828).

У 1828—1836 працаваў у Міністэрстве фінансаў у Варшаве. Удзельнік паўстаньня 1830—1831 рокаў.

3 1836 жыў у Лагойску, дзе заснаваў ашчадны банк для мяшчанаў і сялянаў, цукровыя заводы, палатняную манфактуру і інш. У 1861 браў удзел у працы Менскага губэрнскага камітэту зь сялянскіх пытаньняў.

Разам з братам у 1842 заснаваў першы на Беларусі музэй старажытнасьцяў, у які сабраў архіў старажытных рукапісаў, калекцыю мастацкіх твораў, унікальную бібліятэку. Адзін з заснавальнікаў Віленскага музэю старажытнасьцяў, сябар Віленскай археалягічнай камісіі.

Дасьледаваў каля 200 курганоў, у тым ліку курганы крывічоў і дрыгавічоў (каля Барысава, Лагойску і інш.), гарадзішчаў і замчышчаў Менскай губэрні, склаў першыя тапаграфічныя мапы гарадзішчаў і замчышчаў. Першы клясыфікаваў знаходкі па тэхніцы і матэрыялах выкананьня і зьвёў іх у табліцы.

У 1856 арганізаваў экспэдыцыю па рацэ Вяльлі, паводле вынікаў якой напісаў краязнаўчую манаграфію «Вяльля і яе берагі» (Дрэздэн, 1871). Пра археалягічныя знаходкі пісаў у газэце «Новое время», якая выдавалася А. Кіркорам у Пецярбургу ў 1868—1871.

Багатыя зборы К. Тышкевіча ў значнай ступені разышліся па-за межы сучаснай Беларусі (Вільня, Варшава, Масква, Паланга і іншыя).

## Галерэя

Konstanty Tyszkiewicz born 1806-1868 i familia - Drezden 1869 AD.JPG|З радзінай, да 1869 г.
Kanstantyn Tyškievič. Канстантын Тышкевіч (E. Adamovič, 1868).jpg|Э. Адамовіч, да 1869 г.
Kanstantyn Tyškievič. Канстантын Тышкевіч (1871).jpg|З кнігі «Вяльля і яе берагі», 1871 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Канстантын
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагойску
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія фальклярысты
Ігар Фраянаў

**І́гар Я́каўлевіч Фрая́наў** (22 чэрвеня 1936, места Армавір, Азова-Чарнаморскі край РСФСР, СССР, цяпер Краснадарскі край, Расея) — расейскі гісторык. Доктар гістарычных навук (1976), прафэсар (1979).

У 1963 скончыў Стаўрапольскі пэдынстытут. 3 1966 лёс І. Фраянава непарыўна зьвязаны зь Пецярбургскім унівэрсытэтам. Стварыў школу гісторыі Кіеўскай Русі, канцэпцыя якой вызначаецца шматгранным падыходам да асьвятленьня падзеяў. Паводле яе ў Кіеўскай Русі працэс клясаўтварэньня быў відавочным, але клясавае грамадства ў X—XII стст. тут яшчэ не склалася. Русь была краінай местаў-зямель, вечавога народаўладзьдзя, грамадовай самадзейнасьці. У дасьледаваньнях надаецца ўвага гісторыі мескіх грамадаў, набыцьцю імі дзяржаўнага характару, утварэньню местаў-дзяржаваў ва ўсходніх славянаў у XI — пачатку XIII стст. У іх дэталёва прааналізаванае разьвіцьцё места-дзяржавы ў Полацкай зямлі, прычым местамі-дзяржавамі акрамя Полацку лічацца таксама Менск, Ізяслаўль (Заслаўе), Лагойск, істотнае месца адводзіцца барацьбе Ноўгарада, Полацку й іншых местаў за незалежнасьць у 11—12 стст.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Армавіры
Катэгорыя:Расейскія гісторыкі
Павал Харламповіч

**Па́вал Васі́льевіч Харлампо́віч** (4 лютага 1884, вёска Рагачы, цяпер Бярозаўскі раён — ?) — беларускі нумізмат, прафэсар археалёгіі.

У 1920—1925 сябар Менскага таварыства гісторыі і старажытнасьцяў. 3 2-й паловы 1920-х дырэктар Беларускага дзяржаўнага музэю, сябра гістарычна-археалягічнай і этнаграфічнай сэкцыі Інстытуту беларускай культуры, працаваў выкладнікам БДУ.

У 1929 пазбаўлены працы, арыштаваны. У 1931 высланы на Поўнач СССР. Далейшы лёс Паўла Харламповіча невядомы.

## Творы
* Справаздача Беларускага дзяржаўнага музэя // Асьвета. 1925, №3;
* Праскія грошы ў беларускіх манэтных скарбах // Гіст.-арх. зборнік. №1. — Менск, 1927;
* Манэтныя скарбы, знойдзеныя ў Беларусі, у зборах Беларускага дзяржаўнага музэя // Гіст.-арх. зборнік. №1. — Менск, 1927;
* Пяцігодзьдзе Беларускага дзяржаўнага музэя // Наш край. 1927, №1.

## Крыніцы

## Літаратура
*  
* 
* Вяргей В. Археалягічная навука ў Беларускай ССР 1919—1941 г. — Менск, 1992.

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1884 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярозаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія нумізматы
Ігар Чаквін

**І́гар Усе́валадавіч Ча́квін** (20 жніўня 1954 — 26 красавіка 2012, Менск) — беларускі гісторык, этноляг, антраполяг. Доктар гістарычных навук (1995), дацэнт (2010).

## Біяграфія
У 1977 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт, у 1980 годзе — асьпірантуру Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру АН Беларусі. 

У 1981 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю на тэму: «Праблема паходжання беларускай народнасці: гістарыяграфія і досвед вывучэння працэсу этнічнага фарміравання». 3 1983 году працаваў старэйшым, а з 1996 году вядучым навуковым супрацоўнікам Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру. У 1995 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю на тэму: «Этнічная гісторыя беларусаў эпохі феадалізму (XIV — першая палова XVII ст.)».

## Навуковая дзейнасьць
Дасьледаваў праблемы этнагенэзу і этнічнай гісторыі беларусаў эпохі фэадалізму, этнасацыяльныя працэсы ў Беларусі. 

Адзін з аўтараў кніг «Праблемы сучаснай антралалогіі» (1983), «Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенез, этнічная гісторыя» (1985), «Спадчына Скарыны» (1989), «Скарына і яго эпоха» (1990), «Сям’я і сямейны побыт беларусаў» (1990), «Грамадскі побыт і духоўная культура гарадскога насельніцтва Беларусі» (1990) ды іншых.

## Ліцьвіны

Падкрэсьліваў, што ў XVI—XVIII стагодзьдзях назва «ліцьвіны» была найбольш абагульняльнай этнанімічнай формай самасьвядомасьці беларускага народу і адлюстроўвала найбольш шырокі ўзровень яго нацыянальнае кансалідацыі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Марозаў С. Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага: біябібліяграфічны даведнік. —  — Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — .
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Вячаслаў Чамярыцкі

**Вячасла́ў Анто́навіч Чамяры́цкі** (22 ліпеня 1936, вёска Рабкі, цяпер Зьдзецельскі раён) — беларускі літаратуразнавец, крытык, культуролаг і перакладчык. Дасьледчык старажытнай беларускай літаратуры, у тым ліку творчасьці Францішка Скарыны. Кандыдат філялягічных навук (1967).

## Біяграфія
Вячаслаў Чамярыцкі нарадзіўся 22 ліпеня 1936 году ў сям’і будаўніка ў вёсцы Рабкі Наваградзкага павету Польскай Рэспублікі (цяпер Зьдзецельскі раён Гарадзенскай вобласьці Беларусі). Маці Вячаслава Антонавіча была простай хатняй гаспадыняй. У наступным годзе сям’я пераехала ў Наваградак. Падчас Вялікай Айчыннай вайны вярнуўся ў вёску Рабкі, але пазьней стаў вучыцца ў Наваградзкай беларускай школе, у якой ягоным настаўнікам быў Сьцяпан Александровіч. У 1958 годзе скончыў беларускае аддзяленьне філялягічнага факультэту БДУ. У 1958-1959 гадах працаваў настаўнікам у Слабадской сямігадовай школе ў Вілейскім раёне. Потым карэктарам маладэчанскай абласной газэты «Чырвоны сцяг» (1959). У 1959-1962 гадах працаваў інспэктарам аддзелу народнай асьветы Маладэчанскага раёну. У 1962 годзе паступіў у асьпірантуру пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН Беларусі, якую скончыў у 1965 годзе, пасьля чаго працаваў навуковым супрацоўнікам інстытуту, з 1991 — загаднік аддзелу Інстытуту літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі, пазьней — галоўны навуковы супрацоўнік НАН РБ. Чалец Саюзу пісьменьнікаў Беларусі з 1983 году. Аўтар манаграфіі «Беларускія летапісы як помнік літаратуры: Узьнікненьне і літаратурная гісторыя лершых зводаў» (1969), нарысу «Францыск Скарына» (1979, на францускай мове; 1980, на ангельскай мове), адзін з аўтараў «Гісторыі беларускай дакастрычніцкай літаратуры» (т. 1, 1968), «Гісторыі беларускай дакастрычніцкай літаратуры» (1977, на расейскай мове), падручніка ддя ВНУ «Гісторыя беларускай літаратуры: Старажытны пэрыяд» (2-е выд., 1996). Прымаў удзел у падрыхтоўцы да выданьня «Поўнага збору рускіх летапісаў» (т. 32 і 35), «Беларускіх летапісаў і хронік» (1997). Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі 1994 року. Узнагароджаны мэдалём Францішка Скарыны.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зьдзецельскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Кандыдаты філялягічных навук
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Валянтына Чапко

**Валянты́на Ўладзі́мераўна Чапко́** (25 лютага 1925, места Менск — 2004, Менск) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1969). Удзельніца нямецка-савецкай вайны.

## Біяграфія
Нарадзілася 25 лютага 1925 у Менску. Удзельніца нямецка-савецкай вайны.
* 1950 — скончыла Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт.
* 1950—1953 — навучалася ў асьпірантуры пры Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце.
* 1953 — абараніла кандыдатскую дысэртацыю на тэму «Общественная и культурная деятельность Георгия Скорины».
* 1953—1972 — працавала ў Інстытуце гісторыі АН Беларусі.
* 1969 — абараніла доктарскую дысэртацыю на тэму «Разложение феодально-крепостнической системы и формирование капиталистических отношений в сельском хозяйстве Белоруссии в первой половине ХІХ века» пры Інстытуце гісторыі АН Беларусі.
* 1972—1978 — загадчык катэдры ўсеагульнай гсторыі ў БДПУ імя Максіма Танка
* 1978—1983 — загаднік катэдры гісторыі БССР Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту.
* 1983 — прафэсар катэдры гісторыі старажытнага сьвету і сярэдніх вякоў Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту.

## Навуковая спадчына
Дасьледавала пытаньні з гісторыі сацыяльна-эканамічнага разьвіцьця Беларусі ў канцы XVIII — першай палове XIX (аграрная гісторыя, гісторыя гарадоў Беларусі, клясавая барацьба на вёсцы), творчасьць Ф. Скарыны, гістарыяграфію гісторыі Беларусі пэрыяду фэўдалізму.
* Чапко, В. У. Беларускі першадрукар Георгій Скарына / В. У. Чапко. — Мінск : Выдавецтва АН БССР, 1956. — 40 с.
* Чепко, В. В. Сельское хозяйство Белоруссии в первой половине XIX в. / В. В. Чепко. — Минск : Наука и техника, 1966. — 218 с.(па расейску)
* Чепко, В. В. Классовая борьба в белорусской деревне в первой половине ХІХ века / В. В. Чепко. — Минск : Наука и техника, 1972. — 265 с.(па расейску)
* Чепко, В. В. Города Белоруссии в первой половине ХІХ века : экономическое развитие / В. В. Чепко. — Минск : Издательство Белорусского государственного университета, 1981. — 142 с.(па расейску)
* Историография БССР : эпоха феодализма / З. Ю. Копысский ; В. В. Чепко. — Минск : Университетское, 1986. — 172 с.(па расейску)

Адна з аўтарак калектыўных манаграфій «Гісторыя Мінска» (Мн., 1967); «История Белорусской ССР» (Т. 2; Мн., 1961), «Гісторыя Беларускай ССР» (Т. 1; Мн., 1972), «Полацк : Гістарычны нарыс» (2-е выд.; 1987); адна з складальніцаў хрэстаматыі «Беларусь у эпоху феадалізму» (Т. 3—4; Мн., 1961—1979). Аўтар больш за 150 публікацый.

## Узнагароды і прэміі
Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны» і мэдалямі.

## Вонкавыя спасылкі

## Літаратура
* 
* Чепко В. В.:Из воспоминаний // Беларускі археаграфічны штогоднік. — 2005. — вып.6. — с. 201—217
* Белазаровіч, В. А. Гістарыяграфія гісторыі Беларусі : вучэбны дапаможнік / В. А. Белазаровіч. — Гродна : ГрДУ, 2006. — С. 278.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Знак Пашаны»
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Тамара Чарняўская

**Тама́ра Ігна́таўна Чарня́ўская** (2 кастрычніка 1934, Масква) — беларускі гісторык архітэктуры. Кандыдат архітэктуры (1967).

У 1959 скончыла Беларускі політэхнічны інстытут. 3 1961 працавала ў Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру АН Беларусі старшым навуковым супрацоўнікам, адначасова ў 1963—1971 — выкладнікам у БПІ. У 1967 годзе абараніла дысэртацыю на тэму «Архітэктура горада Магілёва: (дасьледаваньне пляніроўкі і забудовы)». Дасьледуе гістарычнае плянаваньне забудовы Менску. Адна з аўтараў «Збору помнікаў гісторыі і культуры Беларусі», «Гісторыі беларускага мастацтва». Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1990).

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 2 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1934 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Шэмбелеўцы

**Шэ́мбелеўцы** — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Шэмбелеўцы ўваходзяць у склад Сапоцкінскага сельсавету.

## Гісторыя
Назва вёскі паходзіць ад Хаціяна Шэмбеля, які ў 1526 г. зафундаваў каля праваслаўнай царквы ў Балі прыдзел (капліцу) сьвятога Мікалая.

## Насельніцтва
* 2010 год — 16 чалавек
* 1999 год — 33 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Асочнікі

**Асо́чнікі** — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Асочнікі ўваходзяць у склад Сапоцкінскага сельсавету.

## Назва
Назва вёскі паходзіць ад колішняга роду занятку жыхароў — асочнікаў, якія даглядалі, сачылі за вялікакняжацкімі землямі Перстунскай пушчы. Пушча належала вялікаму князю і толькі ён мог надзяліць таго ці іншага баярына кавалкам лесу, дазволіўшы яму стварыць там паселішча, займацца земляробствам ці засноўваць борці.

## Насельніцтва
* 2010 год — 51 чалавек
* 1999 год — 71 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Кліменці Шут

**Кліме́нці Пятро́віч Шут** (1925, вёска Плецявішча Ігуменскі раён — 7 студзеня 1969) — беларускі археоляг.

## Біяграфія
З сялянскай сям’і. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1944 па 1952 служыў у Чырвонай арміі. Быў паранены падчас вызваленьня Польшчы.

Пасьля дэмабілізацыі скончыў сярэднюю школу, і ў 1955 паступіў на гістарычны факультэт БДУ.

У 1960 скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. 3 1960 навуковы супрацоўнік сэктару археалёгіі Інстытуту гісторыі АН Беларусі. У 1959—1961 удзельнічаў у працы Менскай археалягічнай экспэдыцыі, з 1963 дасьледаваў гарадзішчы раньняга жалезнага веку на поўначы Беларусі, на многіх гарадзішчах правёў шурфоўку (неглыбокая вэртыкальная выпрацоўка для разьведкі выкапняў). Адкрыў і ўвёў у навуковы ўжытак больш за 10 археалягічных помнікаў. Літаральна за некалькі дзён да смерці завершыў складанне археалягічнай мапы помнікаў днепра-дзівінскай культуры (247 гарадзішчаў).

## Навуковыя публікацыі
* Обувь древнего Минска. // Материалы IX конференции молодых ученых. — Мн., 1965;
* Городище Дворище. // Вопросы истории и археологии. — Мн.,1966;
* Городища эпохи раннего железа на северо-западе Белоруссии. // Доклады XI конференции ученых БССР. — Мн., 1967;
* Памятники раннего железа на севере Белоруссии. // Древности Белоруссии. — Мн., 1966.

## Спасылкі

## Літаратура
* 
* Штыхов Г. В. К. П. Шут // Советская археология. — 1969. — № 4. — С.319

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ігуменскім раёне
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Памерлі 7 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1969 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Сяргей Шутаў

**Сярге́й Сярге́евіч Шу́таў** (18 ліпеня 1906, вёска Новы Быхаў, цяпер Быхаўскі раён — 12 верасьня 1972) — беларускі краязнавец.

У 1929 скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Браў удзел у абсьледаваньні помнікаў, цесна супрацоўнічаў з археолягамі Інбелкульту. У 1925—1928 удзельнічаў у навуковых экспэдыцыях. Пры яго ўдзеле адкрытыя гарадзішча Банцараўшчына пад Менскам (1925), паселішчы і могільнікі на Прыпяці, Сьцьвізе, Дняпры, Вушачы. Аўтар працаў «Археалягічныя разьведкі на ніжняй Сьвіслачы ўлетку 1926 г.» (Працы археалягічнай камісіі, т. 2, разам зь Мікалаем Улашчыкам), «Матэрыялы з дагісторыі Тураўшчыны» (тамсама, разам з Аляксандрам Каваленем).

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Вера Шчаглова

**Ве́ра Васі́льеўна Шчагло́ва** (29 жніўня 1922, сяло Тахта, Краснагвардзейскі раён Стаўрапольскага краю) — беларускі палеантоляг, археазаоляг. Кандыдат біялягічных навук (1950).

У 1944 скончыла Ташкенцкі ўнівэрсытэт. Працавала на катэдры геалёгіі БДУ, у 1957—1966 старэйшым навуковым супрацоўнікам Інстытуту геалягічных навук, у 1973—1978 Інстытуту гісторыі АН БССР.

Вывучала касьцяныя рэшткі дзікіх і свойскіх жывёлаў з раскопак больш як 60 археалягічных помнікаў каменнага, жалезнага і сярэдніх вякоў на тэрыторыі Беларусі. Вызначэньне больш за 100 тыс. узораў і іх статыстычная апрацоўка выкарыстаныя археолягамі пры характарыстыцы гаспадарчай дзейнасьці насельніцтва Беларусі ў розныя эпохі. Аўтар больш чым 30 навуковых працаў.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1922 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стаўрапольскім краі
Катэгорыя:Беларускія палеантолягі
Катэгорыя:Беларускія археазаолягі
Катэгорыя:Кандыдаты біялягічных навук
Васіль Шчарбакоў

**Васі́ль Ка́рпавіч Шчарбако́ў** (, вёска Дубраўка, цяпер Аршанскі раён — , Менск) — беларускі гісторык. Акадэмік АН БССР (1931), доктар гістарычных навук.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і селяніна. У 1923 годзе скончыў Харкаўскую ВПШ. Удзельнік грамадзянскай вайны. У 1931—1935 гадох віцэ-прэзыдэнт, у 1935—1937 гадох неадменны сакратар АН БССР, з 1931 году — намесьнік дырэктара, у 1936—1937 гадох дырэктар Інстытуту гісторыі АН БССР, адначасна ў 1931—1936 гадох прафэсар Менскага пэдагагічнага інстытуту і БДУ. У 1938 годзе беспадстаўна рэпрэсаваны і расстраляны ў Менску. Рэабілітаваны ў 1957 годзе.

Працы Васіля Шчарбакова прысьвячаліся гісторыі першабытнаага і фэўдальнага ладу на Беларусі, вызваленчаму змаганьню беларускага народу ў эпоху фэўдалізму ды іншаму.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім раёне
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Расстраляныя беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук БССР
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Павал Шэйн

**Па́вал Васі́левіч Шэйн** (1826, Магілёў — 27 жніўня 1900, Рыга) — беларускі і расейскі пэдагог, этнограф і фальклярыст.

## Жыцьцяпіс
Навучаўся ў нямецкай вучэльні пры лютэранскай царкве Сьвятога Міхаіла (Масква). 3 1851 году працаваў выкладнікам у розных павятовых вучэльнях і гімназіях Тулы, Віцебску, Калугі. 3 1881 у Санкт-Пецярбургу.

Зьбіральніцкую дзейнасьць пачаў у сярэдзіне 1850-х. Выдаў напісаную пад уплывам міталягічнай школы «Праграму для зьбіраньня помнікаў народнай творчасьці» (Віцебск, 1867) — адну зь першых адмысловых фальклёрных праграмаў і разаслаў яе па Беларусі. Меў шырокую сетку карэспандэнтаў, сярод якіх былі Адам Багдановіч, Яўхім Карскі, Юльян Крачкоўскі, Янка Лучына і іншыя. Складальнік зборніку «Беларускія народныя песьні» (1874, зьмешчаныя больш за 1 тыс. тэкстаў).

Найбольш шырока беларускі матэрыял прадстаўлены ў кнізе П. Шэйна «Матэрыялы для вывучэньня побыту і мовы рускага насельніцтва Паўночна-Заходняга краю» (т. 1—3, 1887—1902). У працы зьмешчаныя апісаньні хрэсьбінаў, калядных, масьленічных, купальскіх, жніўных, вясельных, пахавальных абрадаў беларусаў зь песьнямі фальклёрнымі тэкстамі, міталягічныя побытавыя казкі пра жывёлаў, легенды, паданьні, анэкдоты, прыказкі, прымаўкі, загадкі, зьвесткі пра матэрыяльную культуру беларусаў (жыльлё, адзеньне, ежу, заняткі) і іншае.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1826 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія фальклярысты
Катэгорыя:Расейскія этнографы
Катэгорыя:Расейскія фальклярысты
Катэгорыя:Памерлі 27 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1900 годзе
Антон Ясінскі

**Анто́н Мікі́тавіч Ясі́нскі** (, сяло Мяжэрычы, Канеўскі павет Кіеўскай губэрні — ) — беларускі гісторык. Акадэмік АН Беларусі (1928).

## Жыцьцяпіс
У 1888 скончыў Кіеўскі ўнівэрсытэт. Працаваў прафэсарам Юр’еўскага унівэрсытэту, дырэктарам пэдагагічнага інстытуту імя П. Г. Лапуціна ў Маскве, прафэсарам Маскоўскага ўнівэрсытэту, Маскоўскага археалягічнага інстытуту. У 1922—1928 прафэсар БДУ, потым працаваў у Інстытуце гісторыі АН БССР.

Навуковыя працы прысьвечаныя сярэднявечнай гісторыі Чэхіі, гісторыі буйнога землеўладаньня Беларусі. Дасьледаваў менскія старажытнасьці.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Антон Никитович Ясинский ЦНБ НАН Беларуси

Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук БССР
Клевел

**Клевел** (**Клевей**) — возера ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца за 38 км на паўночны ўсход ад Астраўцу, на паўднёвы захад ад вёскі Барова. Належыць да групы Сарачанскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Сарачанка. Плошча Клевелу складае 0,12 км². Найбольшая глыбіня возера — 2,1 м. Даўжыня возера — 0,85 км, найбольшая шырыня — 0,23 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,86 км. Аб’ём вады ў возеры складае 0,15 млн м³, плошча вадазбору возера — 114 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 10—15 м, парослыя лесам, на захадзе ў верхняй частцы — разараныя. Берагі Клевелу пераважна сплавінныя, забалочаныя. На пэўных участках берагі зьліваюцца з схіламі, месцамі знаходзяцца па хмызьняком.

Дно вадаёма плоскае, высланае сапрапэлем. Праз возера цячэ рака Клевель, якая на паўднёвым усходзе злучае яго з возерам Белае.

Клевел мае востраў, плошча якога складае 0,0005 км².

Возера цалкам зарастае падводнай расьліннасьцю.

## Літаратура
* .

Катэгорыя:Сарачанскія азёры
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёну
Тумскае возера

**Тумскае возера** — возера ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца за 34 км на паўночны ўсход ад гарадзкога пасёлка Астравец, каля вёскі Тумкі. Належыць да групы Сарачанскіх азёр.

Тумскае возера знаходзіцца ў басэйне ракі Сарачанка, якая выцякае з возера. Плошча возера складае 0,86 км². Найбольшая глыбіня возера — 9,2 м. Даўжыня возера — 3,22 км, найбольшая шырыня — 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі — 7,6 км. Аб’ём вады ў возеры складае 4,16 млн м³, плошча вадазбору возера — 172 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 3—7 м, разараныя. На паўднёвым усходзе і паўночным захадзе схілы маюць вышыню 10—18 м. Берагі возера нізкія. На ўсходзе, поўначы і захадзе берагі ўчасткамі зьліваюцца з схіламі, на поўдні і паўночным усходзе знаходзяцца пад хмызьняком.

Мелкаводная зона вадаёма да 2 м пяшчаная, на большых глыбінях дно высланае сапрапэлем.

Тумскае возера зарастае ўздоўж берагоў да глыбіні 2,2—2,7 м.

Вадаём злучаны пратокай з возерам Каймін, таксама ў Тумскае ўпадае ручай з возера Галодна.

## Крыніцы

## Літаратура
* Тумскае возера // .

Катэгорыя:Сарачанскія азёры
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёну
Ёдзі (неадназначнасьць)

Назву **Ёдзі** маюць:

* Ёдзі — возера з групы Сарачанскіх азёр у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Ёдзі (вёска) — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці
Каймін

**Каймін** (**Каймінскае**) — возера ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца за 36 км на паўночны ўсход ад гарадзкога пасёлка Астравец, каля вёскі Кайміна Горная. Належыць да групы Сарачанскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Сарачанка. Плошча Кайміну складае 0,43 км². Найбольшая глыбіня возера — 19,5 м. Даўжыня возера — 1,55 км, найбольшая шырыня — 0,38 км. Аб’ём вады ў возеры складае 3,26 млн м³. Даўжыня берагавой лініі возера складае 4,3 км, плошча вадазбору — 159 км².

Велічыня празрыстасьці вады ў возеры складае 2,0 м.

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 10—15 м, на паўночным захадзе велічыня схілаў складае 3—5. Схілы парослыя лесам і хмызьняком, на поўначы ўчасткамі разараныя. Берагі пераважна зьліваюцца з схіламі, на поўдні і паўднёвым захадзе маюць вышыню да 0,5 м, знаходзяцца пад хмызьняком. На захадзе берагі знаходзяцца пад лесам.

Дно вадаёма мае ўпадзіны. Да глыбіні 4—6 м высланае пяском і апяшчаненым глеем, на большых глыбінях — сапрапэлем.

Праз возера працякае рака Клевель.

Расьліннасьць у возеры пашыраная да глыбіні 1—1,8 м.

## Літаратура
* Озера Белоруссии. О.Ф. Якушко и др. — Мн.: Ураджай, 1988.

Катэгорыя:Сарачанскія азёры
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёну
Туравейскае возера

**Туравейскае** (**Тураве**) — возера ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца за 37 км на паўночны ўсход ад гарадзкога пасёлка Астравец, каля вёскі Малае Тураўе. Належыць да групы Сарачанскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Сарачанка. Плошча возера Туравейскае складае 0,38 км². Найбольшая глыбіня возера — 4,7 м. Даўжыня возера — 1,57 км, найбольшая шырыня — 0,39 км. Аб’ём вады ў возеры складае 1,04 млн м³. Даўжыня берагавой лініі возера складае 3,87 км, плошча вадазбору — 131 км2. Велічыня празрыстасьці вады ў возеры складае 1,2 м.

Схілы катлавіны маюць вышыню 3—5 м, на захадзе вышыня схілаў сягае 11 м. Схілы парослыя лесам. Берагі возера нізкія, пяшчаныя. На паўночным усходзе і захадзе берагі забалочаныя, на ўсходзе і паўднёвым усходзе знаходзяцца пад лесам.

Мелкаводная зона да глыбіні 0,5—1 пяшчанае, на большых глыбінях дно высланае сапрапэлем.

Возера зарастае прыбярэжнай надводнай расьліннасьцю да глыбіні 2—2,5 м.

Праз вадаём працякае рака Клевель, якая на паўночным захадзе злучае яго з возерам Белае, а на паўднёвым усходзе — з возерам Залаўскае.

## Літаратура
* .

Катэгорыя:Сарачанскія азёры
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёну
Галадзянка

**Галадзя́нка** (**Падкасьцёлак**) — возера ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца за 34 км на паўночны ўсход ад гораду Астраўцу, каля вёскі Падкасьцёлак. Належыць да групы Сарачанскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Страчы. Плошча Галадзянкі складае 0,33 км². Найбольшая глыбіня возера — 6,1 м. Даўжыня возера — 0,9 км, найбольшая шырыня — 0,49 км. Аб’ём вады ў возеры складае 1,32 млн м³. Даўжыня берагавой лініі возера складае 2,59 км, плошча вадазбору — 1,7 км². Велічыня празрыстасьці вады ў возеры складае 2,2 м.

Схілы катлавіны возера маюць вышыню да 8 м, на поўдні сягаюць 15 м. Схілы парослыя лесам, на захадзе і ўсходзе — разараныя. Берагі возера нізкія, знаходзяцца пад хмызьняком. На захадзе і поўдні зьліваюцца з схіламі.

Дно вадаёма да 2 м пяшчанае, на большых глыбінях — глеістае.

На захадзе з возера выцякае ручай у возера Галодна.

## Літаратура
*  С. 119
* Озера Белоруссии. О.Ф. Якушко и др. — Мн.: Ураджай, 1988

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сарачанскія азёры
Катэгорыя:Азёры басэйну Вяльлі
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёну
Белае возера (Астравецкі раён)

**Белае** — возера ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца за 38 км на паўночны ўсход ад гораду Астраўцу. Належыць да групы Сарачанскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Сарачанкі. Даўжыня возера — 0,9 км, найбольшая шырыня — 0,4 км.

Праз возера цячэ рака Клевель, якая на паўночным захадзе злучае Белае з возерам Клевел, а на паўднёвым усходзе — з возерам Туравейскім.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сарачанскія азёры
Катэгорыя:Азёры басэйну Вяльлі
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёну
Ёдзі

**Ёдзі** (**Ёдава**) — возера ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца за 33 км на паўночны ўсход ад гарадзкога пасёлка Астравец, каля вёскі Ёдзі. Належыць да групы Сарачанскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Страча. Плошча Ёдзі складае 0,61 км². Найбольшая глыбіня возера — 19,7 м. Даўжыня возера — 1,60 км, найбольшая шырыня — 0,52 км. Аб’ём вады ў возеры складае 4,84 млн м³. Даўжыня берагавой лініі — 3,74 км, плошча вадазбору возера — 4,4 км².

Празрыстасьць вады ў возеры складае 3,4 м.

Схілы катлавіны маюць вышыню 6—10 м, разараныя. На поўдні вышыня схілаў складае 8—15 м, парослыя лесам. Берагі возера зьліваюцца з схіламі. На паўднёвым усходзе і паўднёвым захадзе берагі сплавінныя.

Дно вадаёма плоскае. Мелкаводзьдзе да глыбіні 2—4 м высланае пяском і апяшчаненымі адкладаньнямі. На большых глыбінях дно высланае сапрапэлем.

Шырыня паласы зарастаньня возера складае 10—70 м.

У Ёдзі ўпадаюць 4 ручаіны, а на паўднёвым усходзе возера злучанае пратокай з возерам Гульбеза.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Сарачанскія азёры
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёну
Залаўскае возера

**Залаўскае** — возера ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца за 37 км на паўночны ўсход ад гарадзкога пасёлка Астравец, каля вёскі Кайміна Горная. Належыць да групы Сарачанскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Сарачанка. Плошча возера Залаўскае складае 0,24 км². Найбольшая глыбіня возера — 12,6 м. Даўжыня возера — 0,87 км, найбольшая шырыня — 0,37 км. Аб’ём вады ў возеры складае 1,17 млн м³. Плошча вадазбору возера — 140 км², даўжыня берагавой лініі — 2,56 км. Велічыня празрыстасьці вады ў возеры складае 1,3 м.

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 10—14 м, знаходзяцца пад лесам і ўяўляюць сабой озавыя грады і камавыя ўзгоркі.

Мелкаводная зона возера вузкая, пяшчаная, глыбакаводная — з упадзінамі, высланая сапрапэлем. Расьліннасьць у возеры пашыраная да глыбіні 2,5 м.

Праз возера працякае рака Клевель, якая на паўночным захадзе злучае яго з азёрамі Туравейскае і Каймін.

## Літаратура
* Озера Белоруссии. О. Ф. Якушко и др. — Мн.: Ураджай, 1988.

Катэгорыя:Сарачанскія азёры
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёну
Гульбеза

**Гульбеза** (**Губеза**, **Губіза**) — возера ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца за 33 км на паўночны ўсход ад гарадзкога пасёлка Астравец. Належыць да групы Сарачанскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Страча. Плошча Гульбезы складае 0,23 км². Найбольшая глыбіня возера — 12,9 м. Даўжыня возера — 0,94 км, найбольшая шырыня — 0,39 км. Аб’ём вады ў возеры складае 1,52 млн м³. Плошча вадазбору вадаёма — 6 км², даўжыня берагавой лініі — 1,94 км. Велічыня празрыстасьці вады ў возеры складае 4 м.

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 8—11 м, знаходзяцца пад лесам і хмызьняком. На ўсходзе схілы разараныя. Берагі вадаёма зьліваюцца з схіламі, на поўначы берагі сплавінныя.

Мелкаводзьдзе Гульбезы вузкае, пяшчанае. На глыбінях дно возера высланае сапрапэлем. Шырыня паласы прыбярэжнай расьліннасьці складае 5-50 м. Расьліннасьць у возеры пашыраная да глыбіні 1,5—2 м.

Возреа злучанае пратокай з возерам Ёдзі, на поўдні выцякае ручай у возера Вераб’і.

## Літаратура
* Озера Белоруссии. О. Ф. Якушко и др. — Мн.: Ураджай, 1988.

Катэгорыя:Сарачанскія азёры
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёну
Галодна

**Гало́дна** (**Галубі́нае**, **Галубіно**) — возера ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца за 34 км на паўночны ўсход ад гораду Астраўцу. Належыць да групы Сарачанскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Страчы. Плошча Галодна складае 0,14 км². Найбольшая глыбіня возера — 21,0 м. Даўжыня возера — 0,78 км, найбольшая шырыня — 0,25 км. Аб’ём вады ў возеры складае 1,13 млн м³. Даўжыня берагавой лініі вадаёма — 1,81 км, плошча вадазбору — 4,3 км². Велічыня празрыстасьці вады ў возеры складае 4,0 м.

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 3—4 м, на паўночным захадзе і паўднёвым усхлодзе сягаюць 12—14 м. Схілы знаходзяцца пад лесам, на поўначы — разараныя.

Берагі возера нізкія, забалочаныя. На ўсходзе берагі парасьлі хмызьняком.

Мелкаводная зона вадаёма пяшчаная, на большых глыбінях дно высланае глеем.

На паўночным усходзе з вызера выцякае ручай у возера Тумскае, на поўдні — выцякае ручай у возера Галадзянка.

## Літаратура
*  С. 120
* Озера Белоруссии. О.Ф. Якушко и др. — Мн.: Ураджай, 1988

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сарачанскія азёры
Катэгорыя:Азёры басэйну Вяльлі
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёну
Баранскае возера

**Бара́нскае** — возера ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца за 39 км на паўночны ўсход ад гораду Астраўцу, на поўнач ад вёскі Барані. Належыць да групы Сарачанскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Сарачанкі. Плошча возера Баранскае складае 0,17 км². Даўжыня возера — 1,08 км, найбольшая шырыня — 0,2 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,35 км.

Схілы катлавіны возера знаходзяцца пад лемам, на захадзе разараныя. Праз возера працякая рака Клевель.

## Літаратура
*  С. 54

Катэгорыя:Сарачанскія азёры
Катэгорыя:Азёры басэйну Вяльлі
Катэгорыя:Азёры Астравецкага раёну
Чэскае піва

**Чэскае піва** мае доўгую гісторыю і мае высокую рэпутацыю ў сьвеце. У асноўным, у Чэхіі распаўсюджаныя лягеры, але маюцца і іншыя гатункі піва накшталт пшанічнага або портэра. Акрамя таго, Чэхія зьяўляецца рэкадсмэнам па ўжываньню піва на душу насельніцтва.

## Гісторыя

Піва на тэрыторыі Чэхіі пачалі варыць яшчэ кельты, але ўпершыню піва згадваецца ў 1088 годзе ў лісьце князя Бржэтыслава, дзе ён загадаў дараваць некалькі мяшкоў хмелю высокаградзкім манахам для варэньня піва. Першым вядомым «броварам» быў брнэнскі, згаданы ў 1118 годзе. Тады ж, у XII стагодзьдзі, піва было так пашыранае, што варылася ў кожнай хаце. Першыя законы, датычныя піва, зьявіліся толькі ў XIII стагодзьдзі, тады ж зьявіліся першыя цэхі півавараў. У XIV-XV стагодзьдзях зьявіліся першыя буйныя піваварныя заводы, некаторыя зь якіх існуюць і цяпер. У XVIII стагодзьдзі брнэнскі півавар Ондржэй Поўпэ зрабіў нямала для паляпшэньня якасьці чэскага піва, а таксама заснаваў першую ў Эўропе «Піваварскую школу».

Ключавым для чэскага піва стаў 1842 год, калі баварскі півавар Ёзэф Гроль зварыў у Пльзене піва новага тыпу — пільзнэр, якое стала своеасаблівым «заканадаўцам моды» ў Чэхіі і распаўсюдзілася па ўсёй Эўропе, а ў 1874 годзе зьявілася і ў ЗША. Так чэскае піва стала папулярным ва ўсім сьвеце.

Першая сусьветная вайна і наступная эканамічная дэпрэсія прынесьлі катастрофу — шматлікія піваварныя заводы згалелі. Пасьля Другой сусьветнай вайны і наступу сацыялізму ў Чэхаславаччыне чэхаславацкія півавары не мадэрнізаваліся і працягвалі выкарыстоўваць традыцыйныя мэтады варэньня піва, што спрыяла захаваньню высокай якасьці. У цяперашні час некаторыя піваварныя заводы, што вырабляюць таннае піва «мадэрнізавалі» заводы, сталі паскараць працэс, што прывяло да падзеньня якасьці піва на гэтых заводах.

На 2013 год у Чэхіі налічвалася звыш 140 піўных бровараў.

## Папулярныя гатункі

* Будэёвіцкі будвар
* Вэлвэт
* Вэлкапаповіцкі козэл
* Гамбрынус
* Златапрамэн
* Крушовіцэ
* Плзэнскі Праздрой
* Радэгаст
* Старапрамэн
* Прыматар

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Піва
Эйліс Расэл

**Эйліс Расэл** () — брытанская сьпявачка, якая выконвае соўл-поп з джазавымі матывамі.

Дачка арганісты, які падбаў за яе шырокую музычную адукацыю. Да восені 2008 году выдала 4 кампакт-дыскі, а таксама, адзін канцэртны альбом. 25 кастрычніка 2008 году ўдзельнічала ў канцэрце з нагоды адкрыцьця Варшаўскага мэтрапалітэну.

## Дыскаграфія
* *Under the Munka Moon* (2004),
* *My Favourite Letters* (2005),
* *Under the Munka Moon II* (2006),
* *Pot of Gold* (2008).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* MySpace

Катэгорыя:Брытанскія сьпявачкі
Беларусь на конкурсе песьні Эўрабачаньне

**[[Беларусь]]** удзельнічае ў «Эўрабачаньні» з 2004 году. Найлепшае месца за ўсю гісторыю ўдзелу — шостае. Заняў яго ў 2007 годзе Дзьмітры Калдун зь песьняй «Work Your Magic». Акрамя яго ў 2010 годзе ад Беларусі ў фінал выйшла група 3+2, у 2013 — Алена Ланская, у 2014 — Тэо.

## Удзельнікі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня
* «Эўрабачаньне — Беларусь»

Катэгорыя:Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне
Эўрабачаньне
1050-я

**1050-я**

Стагодзьдзі: X стагодзьдзе - XI стагодзьдзе - XIІ стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1000-я
1010-я
1020-я
1030-я
1040-я
**1050-я**
1060-я
1070-я
1080-я
1090-я
1100-я


Гады: 
1050, 1051, 1052, 1053, 1054, 1055, 1056, 1057, 1058, 1059

----

## Асноўныя падзеі
* адбыўся падзел хрысьціянскай царквы на праваслаўную і каталіцкую канфэсіі (Вялікая схізма)
* туркі-сэльджукі заваявалі Багдад
Любоў Яковіна

**Любо́ў Яко́віна** (нарадзілася ў 1989) — другая віцэ-міс і Міс Інтэркантынэнталь Эўропа (2008). На нацыянальным конкурсе прыгажосьці «Міс Беларусь-2008» стала першай віцэ-міс.

## Біяграфія
26 кастрычніка 2008 году ўдзельнічала ў міжнародным конкурсе прыгажосьці «Міс Інтэркантынэнталь 2008». Любоў Яковіна названая другой віцэ-міс і «Міс Інтэркантынэнталь Эўропа». Ёй уручаны грашовы прыз і турыстычная пуцёўка на экзатычныя выспы. Акрамя таго, Любу запрасілі ў якасьці вядучай на конкурс «Міс Міжземнамор'е-2009».

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрвію з Любоўю Яковінай 
* Любоў Яковіна // імя // Модныя ножкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія фотамадэлі
Катэгорыя:Удзельніцы конкурсу Міс Беларусь