Чарнігаў

**Чарні́гаў** () — места на поўначы Ўкраіны, на правым беразе ракі Дзясны. Адміністрацыйны цэнтар Чарнігаўскай вобласьці і Чарнігаўскага раёну. Насельніцтва на 2025 год — 272 тыс. чал. Горад-герой Украіны (2022)

Вузел чыгуначных лініяў (на Гомель, Нежын) і аўтамабільных дарог, порт.

## Этымалёгія назвы
Паводле легенды места атрымала сваю назву ў гонар першага мясцовага князя — Чорнага.

## Гісторыя
* 907: першыя згадкі, старадаўняе паселішча севяранаў.
* XI—XIII стагодзьдзі: цэнтар Севершчыны і Чарнігаўскага княства. Першым ягоным гаспадаром быў Мсьціслаў Уладзімеравіч, брат Яраслава Мудрага. Гэты князь збудаваў новы мураваны княжы двор і распачаў будаўніцтва Спаскага сабору.

* кан. XI ст.: заснаваная Чарнігаўская япархія.
* 1353: увайшоў у Вялікае Княства Літоўскае.
* XIV ст.: у Чарнігаве збудавалі драўляны замак.
* 1482 і 1497: пацярпеў ад набегаў Арды.
* 1503: захоплены Масковіяй.
* 1618: згодна з Дэвулінскім замірэньнем увайшоў у склад Рэчы Паспалітай.
* 1623: атрымаў Магдэбурскае права і герб «Сьвяты Ўладыслаў з чырвонай харугвай у руках».
* 1635: адміністрацыйны цэнтар Чарнігаўскага ваяводзтва.

* 1646: у месьце пачала працу першая друкарня.
* 1654: згодна зь Пераяслаўскай дамовай трапіў пад уладу Маскойскай дзяржавы.
* 1672: у «Титулярнике» маскоўскага цара Аляксея Міхайлавіча герб Чарнігава ўпершыню прадстаўлены ў выглядзе чорнага аднагаловага арла з крыжом праз плячо, аднак ажно да кан. XVIII ст. мескі магістрат працягваў карыстацца гербам часоў Рэчы Паспалітай.
* 1700: заснаваньне Чарнігаўскага Калегіюму, аднаго з галоўных асяродкаў асьветы і навукі Гетманшчыны.
* 1808: цэнтар Чарнігаўскай губэрні.
* 1917: увайшоў у склад Украінскай Народнай Рэспублікі.
* 1919: у складзе УССР.
* 1932: цэнтар вобласьці.
* 2006: на сьвята заступніцы Беларусі Эўфрасіньні Полацкай, дзякуючы імкненьням сьвятароў Украінскае Праваслаўнае Царквы Кіеўскага патрыярхату, у Чарнігаве адбылося першае набажэнства на беларускай мове.

* 2022: на цяперашні момант — адзін з найбольш разбураных гарадоў Украіны пасьля поўнамаштабнага ўварваньня Расейскай Фэдэрацыі ва Ўкраіну (існуе шэраг яшчэ больш разбураных населеных пунктаў, напрыклад, на ўсходзе Ўкраіны).

## Насельніцтва

* XVIII стагодзьдзе: 1765 год — 1 830 чал. (915 мужчынаў і 915 жанчын).
* XIX стагодзьдзе: 1801 год — 4 тыс. чал.; 1844 год — 12 тыс. чал.; 1897 год — 27 006 (13 127 мужчынаў і 13 879 жанчын)
* XX стагодзьдзе: 1913 год — 35 тыс. чал.; 1939 год — 69 тыс. чал.; 1959 год — 90 тыс. чал.; 1970 год — 159 тыс. чал.; 1977 год — 233 тыс. чал.; 1991 год — 306 тыс. чал.
* XXI стагодзьдзе: 2001 год — 304 994 чал.; 2006 год — 299 609 чал.; 2009 год — 299 989 чал.

### Мова

## Эканоміка
Прадпрыемствы хімічнай, харчовай, лёгкай, будаўнічых матэрыялаў, дрэваапрацоўчай прамысловасьці.
* ААТ «Чарнігаўскае хімвалакно»(банкрот з 2012 року)
* ЗАТ «Чарнігаўскі аўтобусны завод»
* ААТ «Чарнігаўвоўна»
* ЗАТ «Чарнігаўскі мясакамбінат»
* ЗАТ «Піўны камбінат „Дзясна“»
* Чарнігаўская фабрыка музычных інструмэнтаў

## Славутасьці

Музэі: гістарычны, мастацкі, літаратурна-мэмарыяльны М. Кацюбінскага. У месьце знаходзіцца шэраг помнікаў архітэктуры.
* Княскага часу:
** Спаса-Праабражэнскі сабор (XI ст.)
** Царква Сьвв. Барыса і Глеба (XII ст.)
** Царква Сьв. Прарока Ільлі (XII ст.)
** Царква Ўсьпеньня Прасьв. Багародзіцы (XII ст.)
** Елецкі Ўсьпенскі манастыр (XII ст.)
** Царква Сьв. Параскевы Пятніцы
* XVII—XX стст:
** Калегіюм (1702)
** Палкавая канцылярыя — камяніца Лізагуба (кан. XVIII ст.)
** Царква Траецкага Ільлінскага манастыра (1679—1689)
** Будынак тэатру (1958)

## Галерэя

AX Chernigiv Pyatnitska Church.jpg|Царква Сьв. Параскевы Пятніцы
Борисоглебский собор в Чернигове.jpg|Царква Сьвв. Барыса і Глеба
Collegium-dytynets-Chernihiv-1.jpg|Калегіюм
St. Catherine Church.jpg|Царква Сьв. Кацярыны
Спасо-Преображенский собор Чернигова-2.jpg|Спаса-Праабражэнскі сабор
Троицкий собор Чернигова.jpg|Царква Сьв. Тройцы
Chernigov red square.jpg|Красная плошча
Chernigov. Eletsky Monastery.jpg|Елецкі манастыр


## Месты-сябры
* Мэмінген, Нямеччына
* Тарнабжэг, Польшча
* Жэшаў, Польшча
* Пэтах-Тыква, Ізраіль
* Габрава, Баўгарыя
* Градэц Кралавэ, Чэхія
* Огрэ, Латвія

## Крыніцы

## Літаратура
* Czernihów //  S. 826—829
* Чернигов // 

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Чарнігаўскай мескай рады 
* Падзел насельніцтва паводле нацыянальнасьці і роднай мовы 
* Алег Трусаў. Беларуская Атлянтыда: Без бар’ераў. Северскія землі // Радыё Свабода, 19 кастрычніка 2007