open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандар Кулакоўскі

**Аляксандар Кулакоўскі** (25 сакавіка 1925, в. Тулічава, Наваградчына — 18 сакавіка 2010, Мэльбурн, Аўстралія) — беларускі праваслаўны сьвятар у Аўстраліі.

## Біяграфія
Аляксандар Кулакоўскі паходзіў зь сялянскай сям’і.

У 1942 вёску Тулічава, у адказ на дзеяньні партызан, спалілі немцы. Кулакоўскі пераехаў у Менск. У 1944 выехаў на Захад: на францускай мяжы працаваў на капаньні ўмацаваньняў. Па вайне апынуўся ў беларускім лягеры ў Остэргофэне, дзе вучыўся ў беларускай гімназіі. Потым навучаўся ў Пасаў і ў Нюрнбэргу ў нямецкіх прафэсійных вучэльнях. Перабраўся ў Аўстралію ў Мэльбурн. Тамака працаваў токарам, зьбіраў завадзкія станкі. На пэнсію пайшоў, працуючы на пошце.

Адразу па пераезьдзе далучыўся да беларускага руху. У 1958 а. Мадэст (Яцкевіч) заснаваў у Мэльбурне парафію БАПЦ імя Трох Віленскіх Пакутнікаў. Кулакоўскі напачатку кіраваў царкоўным хорам, а ў 1963 у Нью-Ёрку быў высьвячаны на дыякана, а потым атрымаў і сьвятарскія высьвячэньні.

Пасьля стаў настаяцелям парафіі Трох Віленскіх Пакутнікаў. Пры ім было заснавана дабрачыннае Сястрыцтва, жаночы сьвецкі хор «Каліна», які існуе і дагэтуль, а ў 1981 набыты новы будынак для царквы. Айцец Кулакоўскі таксама быў ініцыятарам набыцця дзялянкі пад беларускія пахаванні на гарадскіх могілках Фоўкнер у Мэльбурне.

У 1953 ажаніўся з Раісай Борстак. Выхаваў двух дачок — Ірэну і Веру. Адна працуе настаўніцай, другая займаецца бізнэсам.

## Вонкавыя спасылкі
* У Аўстраліі памёр беларускі святар Аляксандр Кулакоўскі Наша Ніва

Катэгорыя:Нарадзіліся 25 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Дзеячы беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Беларускія праваслаўныя дзеячы
Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Катэгорыя:Памерлі 18 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Аўстраліі
Валянціна Талкунова

**Валянціна Талкунова** (; 12 ліпеня 1946, Армавір, Краснадарскі край — 22 сакавіка 2010, Масква) — савецкая і расейская сьпявачка. Заслужаная артыстка РСФСР (1979). Народная артыстка РСФСР (1987).

## Біяграфія
Сьпявачка нарадзілася 12 ліпеня 1946 году ў горадзе Армавір Краснадарскага краю. У 1964 годзе яна паступіла на дырыжэрска-харавое аддзяленьне Маскоўскага дзяржаўнага інстытуту культуры. У 1966 годзе Валянціна Талкунова прайшла па конкурсе ў вакальна-інструмэнтальны аркэстар пад кіраўніцтвам Юрыя Саульскага (ВИО-66), у якім яна была салісткай і выконвала песьні пад джазавую музыку. У 1971 годзе сьпявачка скончыла Музыкальную вучэльню імя Гнесіных і агучыла песьні кампазытара І. Катаева на вершы Міхаіла Анчарава ў тэлефільме «День за днем».

У 1972 годзе паэт Леў Ашанін запрасіў Валянціну Талкунову выступіць на сцэне Калённай Залі на юбілейным канцэрце зь песьняй У. Шаінскага. Гэты сканцэрт стаўся пачаткам яе пасьпяховай кар’еры на тэлебачаньні і радыё. З 1973 году яна працавала ў аб’яднаньні «Москонцерт», а з 1989 году была кіраўніком тэатру музычнай драмы і песьні творчага аб’яднаньня «АРТ», у якім быў пастаўлены шэраг музычных спэктакляў.

### Сьмерць
Падчас канцэрту ў Магілёве 16 лютага 2010 году сьпявачке стала кепска. Яна была шпіталізаваная ў абласную бальніцу. Пасьля гэтага яна была пераведзеная ў Боткінскую бальніцу (Масква). 22 сакавіка ў 6 гадзін раніцы (па маскоўскім часе) яна ўпала ў кому і празь дзьве гадзіны памерла.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Расейскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Памерлі 22 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Пахаваныя на Траекураўскіх могілках
Камаровічы (Чэрыкаўскі раён)

**Камаро́вічы** — былая вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласьці, на левым беразе ракі Волчасу. Камаровічы ўваходзілі ў склад Рэчыцкага сельсавету.

## Геаграфія
Знаходзіцца прыкладна за 100 км на паўночны ўсход ад Магілёва. На ўезьдзе ў вёску папераджальны знак «Радыяцыйная небясьпека. Уезд і ўваход забаронены». Вёска знаходзіцца ў прыгожых мясьцінах, на беразе рэчкі. На тэрыторыі вёскі ёсьць два возеры.

## Гісторыя
Першыя згадкі — 1660 год. Уладаром вёскі і маёнтку ў ёй у 1660 годзе быў Казімер Грушэцкі (з шляхецкага і дваранскага роду Грушэцкіх). Ад Казімера пайшлі нашчадкі, якія ў XIX стагодзьдзі жылі ў Копыскім, Магілёўскім і Чавускім паветах (пазьней, па Магілёве, стацкім саветнікам быў Васіль Грушэцкі).

У сярэдзіне XIX ст. маёнткам Камаровічы (*Komorowicze*) валодаў, разам зь іншымі маёнткамі, Міхаіл Аляксандар Галынскі (*Michał Aleksander Hołyński*, з роду Галынскіх (*Holynscy*), гербу Клямры (*Klamry*); нар. 7.10.1852 г.), судзьдзя павятовага суду ў Чэрыкаве, таварыш старшыні Таварыства дапамогі зьбяднелым дзецям спадчынных дваран у Чэрыкаве, сябра Рады сельскіх гаспадарак у Чэрыкаве. У 1867—1872 гадах зямельныя надзелы Камаровічы, разам зь іншымі, прыналежнымі Міхаілу Іванавічу і Соф’і Іванаўне Галынскім, былі выкуплены часоваабавязанымі сялянамі.

У вёсцы знаходзілася драўляная царква, унесеная ў «Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі» (не захавалася).

Як адміністрацыйная адзінка, вёска згубіла свой статус у 2002 годзе.

## Галерэя

Памятный знак.jpg|Памятны камень пра былую вёску
Табличка.jpg|Шыльда на памятным камяні


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

*  
* Родословное древо Голынских
* Сайт Згуртаваньне Беларускай Шляхты

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Чэрыкаўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Саланты

**Сала́нты** () — горад у заходняй Летуве, уваходзіць у склад Крэтынскага раёну Клайпедзкага павету, аддалены ад Крэтынгі на 31 км. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць. Колькасьць насельніцтва налічвае 1,9 тыс. чалавек.

## Гісторыя
Першыя гістарычныя згадкі пра Саланты адносяцца да 1565 году. Гарадзкія правы Саланты атрымалі ў 1746 годзе. З часоў уваходжаньня мястэчка ў склад Вялікага Княства Літоўскага (уваходзілі ў склад Жмудзкага княства), Саланты былі буйным габрэйскім цэнтрам. У 1765 годзе ў кагале Салантаў і яго парафіях налічвалася 279 габрэяў. Пасьля далучэньня да Расейскай імпэрыі горад стаў мястэчкам Цельшчыкага павету Ковенскай губэрні. Па рэвізіі 1847 году Салантаўская габрэйская абшчына налічвала 999 чалавек. Згодна зь перапісам 1897 году з 2499 жыхароў гораду 1106 былі габрэямі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Клайпедзкага павету
Бэнджамін Франклін

**Бэ́нджамін Фра́нклін** (; 17 студзеня 1706 — 17 красавіка 1790) — адзін з бацькоў-заснавальнікаў Злучаных Штатаў Амэрыкі, навуковец, журналіст, выдавец, дыплямат, грамадзкі дзеяч. Зрабіў значны ўнёсак у разьвіцьцё фізыкі. Дасьледаваў і распрацоўваў тэорыі электрычнасьці. Вынайшаў маланкаадвод, біфакальныя лінзы, адмысловую печ.

Выдаваў газэту . Выдаваў Альманах Жабрака Рычарда () ды Газэту Пенсыльваніі (), стаў багатым чалавекам, што дало яму магчымасьць займацца навуковымі дасьледаваньнямі. Адыграў значную ролю ў заснаваньні Ўнівэрсытэту Пенсыльваніі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Навукоўцы ЗША
Катэгорыя:Палітыкі ЗША
Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША
Катэгорыя:Сябры Лёнданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Ганаровыя сябры Санкт-Пецярбурскай акадэміі навук
Віцюны

**Віцюны**, **Вецюны** () — мястэчка ў Летуве, на правым беразе Нёману. Цэнтар староства Друскеніцкага самакіраваньня Аліцкага павету. Знаходзяцца за 7 км на паўночны ўсход ад Друскенікаў.

## Гісторыя
На 1893 год Віцюны ўваходзілі ў склад Троцкага павету Віленскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1866 год — 153 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Аліцкага павету
Туніс (горад)

**Туніс** () — сталіца і найбуйнейшы горад Тунісу. Насельніцтва складае 1 200 000 чалавек (2008).

## Асобы
* Ібн Хальдун — арабскі гісторык

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Тунісу
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Стагодзьдзе

**Стагодзьдзе** — адзінка часу, роўная 100 гадам. На пісьме звычайна выяўляецца рымскімі лічбамі, напрыклад *[[19 стагодзьдзе|XIX стагодзьдзе]]*.

## Пачатак і канец стагодзьдзя ў Грэгарыянскім календары
У Грэгарыянскім календары 1 стагодзьдзе да н. э./н. э. пачалося 1 студзеня 1 году і скончылася 31 сьнежня 100 году. 2 стагодзьдзе пачалося ў 101 годзе, трэцяе — у 201 і гэтак далей. Адпаведна, *n*-нае стагодзьдзе пачынаецца ў 100×*n*-99 годзе і скончваецца ў 100×*n*. Па апошнім годзе стагодзьдзя вылічваецца яго нумар: '''19'''00 год — апошні ў XIX стагодзьдзі. Нумар стагодзьдзя вылічваецца як вынік дзяленьня апошняга году на 100.

### 1 стагодзьдзе да нашай эры і нашай эры
Не існуе «нулявога» стагодзьдзя паміж дзьвюмя эрамі. Акрамя гэтага, не існуе і нулявога году.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс стагодзьдзяў

## Крыніцы і заўвагі
Камаровічы

Назву **Камаро́вічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Камаровічы — вёска ў Карэліцкім раёне 

* Гомельская вобласьць:
** Камаровічы — вёска ў Петрыкаўскім раёне 

* Магілёўская вобласьць:
** Камаровічы — вёска ў Горацкім раёне
** Камаровічы — былая вёска ў Чэрыкаўскім раёне

### [[Расея]]

## Глядзіце таксама
* Камарнікі
* Камарова
* Камаровіч
* Камароў
* Камароўка
* Камароўшчына
* Камары
* Камарын
* Камарына
* Камарышкі
Камаровічы (Горацкі раён)

**Камаро́вічы** — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Добраўскага сельсавету. Аўтамабільная дарога: .

## Гісторыя
Указам прэзыдэнта А. Р. Лукашэнкі ад 7 красавіка 1997 г. вёска Камаровічы аднесеная да катэгорыі — сельскі населены пункт.

11 студзеня 2007 г. праз Камаровічы прайшоў моцны шквальны вецер хуткасьцю 29 м/с, які абясточыў мясьціну амаль на 10 гадзін і разбурыў кроўлі 6-ці дамоў, кроўлі вытворчых забудоў, зламаў і вывярнуў з карэньнямі дрэвы.

У Камаровічах існуе дзіцячая пляцоўка, сквэр, парк, клюб культуры. Працуе сельскагаспадарчы каапэратыў «Камаровічы».

## Крыніцы

Катэгорыя:Добраўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Горацкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
ESSA

**ESSA** (**Э́са**) — беларускі музычны гурт, які грае й выконвае музыку й песьні ў абмежаваным коле слухачоў. Гурт грае падчас рытуалаў: каляндарных сьвятаў, радзінных, вясельных — дзеля гэтага выяжджае ў розныя месцы. Заснаваны не пазьней за 2006 год.

## Паходжаньне назвы

## Рэпэртуар
Асноўны аўтэнтычны рэпэртуар, які грае гурт, грунтуецца на сьпевах адной вёскі — Велеўшчыны (поўнач Беларусі), што стаіць на беразе ракі Эса, адкуль і пайшла назва гурта.

Увогуле гурт грае й сьпявае выключна паўночна-беларускі, крывіцкі фальклёр і таксама летувіскі: напрыклад, аўкштайцкія песьні — *сутарціне*.

## Удзельнікі
* Тодар Кашкурэвіч — дуда, ліра
* Вольга Дзядовік — сьпеў, жалейка
* Сьвятлана Клепікава — сьпеў, жалейка, канклэс
* Дзяніс Сухі — дуда, скрыпка, чаротка
* Яўген Барышнікаў — бубен, дуда

## Вонкавыя спасылкі
* Хатняя старонка

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Лінкаў

**Лі́нкаў** () — горад у паўночнай Летуве, уваходзіць у склад Пакройскага раёну Шавельскага павету. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота. Колькасьць насельніцтва налічвае каля 1,8 тыс. чалавек.

## Гісторыя
Першыя гістарычныя згадкі пра Лінкаў адносяцца да 1370 году, калі яно ўзгадваецца ў Лівонскай хроніцы Германа Вартбэрга. У 1593 годзе тут быў пабудаваны драўляны касьцёл, а ў 1606 годзе на яго месцы пабудавалі цагляны касьцёл. У 1635 годзе ён быў перададзены *ордэну Кармэлітаў* біскупам Юры Скумін-Тышкевічам. Кармэліты ў 1668 годзе пабудавалі ў паселішчы кляштар. Наступная перабудова касьцёльна-кляштарнага комплексу адбылася ў 1754 годзе. У 1832 годзе расейскія ўлады закрылі кляштар.

Лінкаў атрымаў статус гораду ў 1951 годзе.

Катэгорыя:Гарады Летувы
Катэгорыя:Населеныя пункты Шавельскага павету
Неманойці

**Неманойці**, **Неманайцы** () — мястэчка ў Летуве, на правым беразе Нёмана. Цэнтар староства Аліцкага раёну Аліцкага павету. Насельніцтва на 2011 год — 153 чалавекі. Знаходзяцца за 18 км на поўдзень ад Аліты. 

Неманойці — магдэбурскае мястэчка гістарычнай Троччыны, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. 

## Назва
Тапонім Неманойці ўтварыўся ад назвы ракі Нёману з дапамогай суфіксу -ойці (-айцы).

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўпамін пра Неманойці як абарончы замак датуецца 1384 годам (зноў упамінаецца ў 1387 годзе). У 1413 годзе яны ўвайшлі ў склад Троцкага павету Троцкага ваяводзтва.

У 1625—1626 гадох Мікалай і Казімер Сапегі збудавалі ў Неманойцях першы касьцёл. Кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза перадаў навастворанаму прыходу тры вёскі. За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) касьцёл спалілі ў 1655 годзе, у 1669 годзе яго аднавілі.

19 сакавіка 1792 году кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Неманойцям Магдэбурскае права і герб.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Неманойці апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Троцкім павеце Віленскай губэрні. Каля 1886 году ў мястэчку было 122 будынкі. У пачатку XX ст. Неманойскую гаворку, якая належыць да паўднёвааўкштоцкіх гаворак летувіскай мовы, вывучаў расейскі лінгвіст Барыс Ларын. З 1909 году ў Неманойцях пачалі праводзіцца набажэнствы па-летувіску, у 1916—1918 гадох пры касьцёле распачалі дзейнасьць летувіскія асьветніцкія і адраджэнцкія арганізацыі.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Неманойці занялі войскі Нямецкай імпэрыі

### Найноўшы час
Па польска-летувіскіх баях і падпісаньні пагадненьня паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Летувой у 1919 годзе Неманойці апынуліся ў складзе Летувы. За часамі Другой сусьветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: ~1886 год — 692 чал., зь іх 263 каталікі, 14 праваслаўных і 415 юдэяў
* **XXI стагодзьдзе**: 2011 год — 153 чал.

### Інфраструктура
У Неманойцях працуюць школа і пошта.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі (1904; збудаваны ў стылі нэаготыкі паводле праекту Вацлава Міхневіча)
* Помнік загінулым за незалежнасьць

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Аліцкага павету
Катэгорыя:Мястэчкі Летувы
Гэрнінг

**Гэрнінг** () — горад у Даніі. Знаходзіцца ў цэнтры паўвостраву Ютляндыі. Гэрнінг — адміністрацыйны цэнтар аднайменнай камуны, уваходзіць у склад регіёну Цэнтральнай Ютляндыі (*Midtjylland*). Насельніцтва гораду на 1 студзеня 2016 году складала 48 531 чалавек.

## Гісторыя
Гэрнінг называлі «сталіцай верасу» (*hedens hovedstad*): горад быў заснаваны на пачатку XIX стагодзьдзя падчас пэрыяду мэліярацыі. У выніку гэтага працэсу насельніцтва гораду значна павялічылася і ўзрос попыт на прадукцыю ды паслугі новых фэрмэраў раёну. Гэрнінг узьнік як раённы цэнтар гандлю.

У 1913 годзе Гэрнінг атрымаў права на правядзеньне кірмашоў. Так Гэрнінг стаў вядомы на тэкстыль: ткацкая прамысловасьць разьвівалася ў горадзе і вакол яго. Гэтая галіна калісьці была асноўнай эканамічнай дзейнасьцю ў Гэрнінгу. Цяпер у горадзе месцяцца разнастайныя прамысловыя прадпрыемствы.

У 1965 ды 2003 гадах Гэрнінг стаў «горадам году ў Даніі» па вэрсіі дацкай газэты «Юлянс Постэн» (*Jyllands-Posten*).

У Гэрнінгу месьціцца буйнейшы ў Скандынавіі выставачны цэнтар Messecenter Herning.

## Адукацыя
У Гэрнінгу знаходзіцца Інстытут бізнэсу ды тэхналёгіі (*Handels- og IngeniørHøjskolen*), які зьяўляецца факультэтам сацыяльных навук Оргускага ўнівэрсытэту (*Aarhus Universitet*).

## Мова
У Гэрнінгу, як і на астатняй Ютляндыі, шмат людзей, асабліва ў вёсках і мястэчках, размаўляюць на заходнім дыялекце дацкай мовы, які называецца ютляндзкі ці юцкі (*jydsk, jysk*).

## Славутасьці
У Гэрнінгу знаходзіцца Элія (*Elia*), унікальная манумэнтальная праца скульптара Інгвара Кронгамара. Яна ўяўляе сабой чорны 60-мэтровы купал з чатырма лесьвіцамі — 10 мэтраў у шырыню, якія ўкроеныя ў паверхню і глядзяць на чатыры бакі сьвету.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны турыстычны партал Гэрнінгу
* Афіцыйны сайт камуны Гэрнінг
* Фэстываль кароткіх стужак у Гэрнінгу

Катэгорыя:Гарады Даніі
Эбэ Камаргу

**Эбэ Марыя Камаргу** (; нарадзілася , Таубатэ — 29 верасьня 2012, Сан-Паўлу) — бразыльская тэлевядучая, акторка і сьпявачка.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Афіцыйны сайт
* 

 

Катэгорыя:Бразыльскія акторкі
Катэгорыя:Памерлі 29 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 2012 годзе
Кампала

**Кампа́ла** () — сталіца і найбуйнейшы горад Уганды. Насельніцтва складае  чалавек (2008). Сталічная зона Кампалы ахоплівае ня толькі ўласна сам горад, а таксама суседнія раёны Вакіса, Мукона, Мпігі, Буйквэ і Лувээра. Насельніцтва хутка павялічваецца, паводле ацэнак Бюро статыстыкі Ўганды ў 2019 годзе, насельніцтва сталічнага рэгіёну складала  чалавек, займаючы плошчу  км². Паводле іншых ацэнак, колькасьць жыхароў сталічнай зоны складае блізу чатырох мільёнаў чалавек. У 2015 годзе сталічны рэгіён фармаваў намінальны ВУП у памеры блізу 13 мільярдаў даляраў ЗША, што складала больш за палову ВУП Уганды, што сьведчыць пра важнасьць Кампалы для эканомікі Ўганды. Паводле паведамленьняў мэраў гарадоў, Кампала ёсьць адным з самых хуткарослых гарадоў у Афрыцы з гадавым тэмпам росту насельніцтва 4,03%. Кансалтынгавая фірма *Mercer* зь Нью-Ёрку рэгулярна ацэньвае Кампалу як найлепшы горад для жыцьця ва Ўсходняй Афрыцы, апярэджваючы Найробі і Кігалі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.


Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Луг (хімія)

**Лу́г**, **шчо́лач** — моцныя асновы, лёгкараспушчальныя ў вадзе.

Лугамі зьяўляюцца гідраксыды лужных і лужназямельных мэталяў і амонію. Гэта крышталічныя рэчывы бясколерныя ці белага колеру. Гіграскапічныя, мылкія навобмацак. Распушчальнасьць у вадзе вялікая (дзясяткі грамаў на 100 г вады пры нармальных умовах — NaOH, KOH, RbOH, CsOH, NH4OH) або добрая (грамы на 100 г вады — інш.), параўнальна легкаплаўкія. Для водных рашчынаў лугаў характэрная высокая канцэнтрацыя гідраксыд-іёнаў.

Лугі паглынаюць з паветра ваду і вуглякіслы газ. Чыстыя шчолачы і іх канцэнтраваныя рашчыны разьядаюць тканкі, асабліва жывёльныя, разбураюць шкло, кераміку, арганічныя матэр’ялы.

Асабліва небясьпечныя для скуры і вачэй гарачыя рашчыны лугаў.

Шчолачы шырока выкарыстоўваюцца ў розных галінах прамысловасьці. У прыватнасьці для вырабу электралітаў для акумулятараў, мыла, угнаеньняў, будаўнічых матэр’ялаў, у лябараторнай практыцы.

Катэгорыя:Неарганічная хімія
Тайнапіс

**Тайнапіс** — гэта мастацтва і навука напісаньня таемных паведамленьняў так, што ніхто не падазрае пра існаваньне паведамленьня, апрача аўтара і адрасата; іншымі словамі — гэта форма бясьпекі празь безьвесьць.

Катэгорыя:Крыптаграфія
Польская балтыйская філярмонія

**Польская балтыйская філярмонія імя [[Фрыдэрык Шапэн|Фрыдэрыка Шапэна]]** — заснаваная ў 1945 годзе ў Гданьску як мескі сымфанічны аркестар. Першы канцэрт адбыўся 29 верасьня ў Сопаце. У 1949 прыняла назву *Польская балтыйская філярмонія*. У 1953 годзе філярмонія была злучаная з опэрай і працягнула дзейнасьць пад назвай *Польская балтыйская опэра і філярмонія*. У 1993 годзе ў асобную ўстанову была вылучаная Польская балтыйская філярмонія імя Фрыдэрыка Шапэна ў складзе сфармаванага ў 1974 годзе новага сымфанічнага аркестру. У 2007 годзе філярмоніі передадзены арган з Катэдральнага сабору ў Лязане.

Будынак, у якім разьмяшчаецца філярмонія, пабудаваны ў 1897-1898 гг. фірмай Siemens & Halske як электрастанцыя. Польская балтыйская філярмонія была абраная як месца для правядзеньня канфэрэнцыі Вікіманія 2010, якая прысьвечаная разьвіцьцю вікі-праектаў, і ўзначальваецца Фундацыяй «Вікімэдыя».

## Глядзіце таксама
* Гарадзенская абласная філярмонія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Polska Filharmonia Bałtycka

Катэгорыя:Канцэртныя залі
Катэгорыя:Польская музыка
Катэгорыя:Гданьск
Чарлз Ўілсан

**Чарлз Томсан Рыз Ўілсан** (; 14 лютага 1869, Гленкарс, Вялікабрытанія — 15 лістапада 1959, Карлапс, Вялікабрытанія) — брытанскі фізык, ляўрэат Нобэлеўскае прэміі (1927, разам з Артурам Комптанам), за «вынаходніцтва дэтэктара элемэнтарных часьцінак» (Камэра Ўілсана). Мэдаль Коплі (1935).

## Жыцьцё і кар’ера
Чарлз Ўілсан нарадзіўся 14 лютага 1869 г. у парафіі Гленкарс, округ Мідлётыян ў Шатляндыі. Ягоны бацька Джон Ўілсан быў фэрмэрам. Пасьля сьмерці бацькі ў 1873 годзе сям’я пераехала ў Манчэстэр. Ўілсан вывучаў біялёгію ў каледжы Оўэна (Манчэстэрскі ўнівэрсытэт), хацеў стаць лекарам. Потым паехаў вучыцца ў Кембрыдзкі ўнівэрсытэт, Sidney Sussex College. Там Ўілсан зацікавіўся фізыкай ды хіміяй.

Потым Ўілсан зацікавіўся мэтэаралёгіяй, у 1893 годзе пачаў вывучаць аблокі і іхнія ўласьцівасьці. Пэўны час ён працаваў у абсэрваторыі на гары Бэн Нэвіс, дзе назіраў за ўтварэньнем аблокаў. Потым ён спрабаваў паўтарыць гэты працэс ва ўмовах лябараторыі ў Кембрыдзкім ўнівэрсытэце. Ён прымушаў вільготнае паветра пашырацца ў герметычным аб’ёме. Пазьней ён праводзіў экспэрымэнты з утварэньнем сьлядоў з аблокаў у выніку дзеяньня іёнаў і іянізавальнага выпрамяненьня. Вынаходніцтва камэры Ўілсана прынесла яму Нобэлеўскую прэмію ў 1927 годзе. Чарлз Ўілсан — адзіны шатляндзец, які быў узнагароджаны Нобэлеўскай прэміяй у галіне фізыкі.

У гонар Чарлза Ўілсана названы кратэр на месяцы. У гонар яго таксама названыя адмысловыя аблокі, якія кандэнсуюцца пры выбуху. У гонар Ўілсана названае Таварыства Ўілсана. Архіў захоўваецца ва Ўнівэрсытэце Глазга.

## Крыніцы

## Літаратура
* Asimov’s Biographical Encyclopedia of Science and Technology, Isaac Asimov, 2nd ed., Doubleday & C., Inc., .

## Вонкавыя спасылкі

* Біяграфія Чарлза Ўілсана Нобэлеўскі камітэт

Катэгорыя:Брытанскія фізыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі
Мікалай Патолічаў

**Мікала́й Сямё́навіч Пато́лічаў** (10 (23) верасьня 1908 году, в. Золіна цяпер Дзяржынскага раёну Ніжагародзкай вобласьці — 1 сьнежня 1989 году, Масква) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, у 1950-я гады быў першым сакратаром Камуністычнай партыі Беларусі.

## Біяграфія
Мікалай Патолічаў нарадзіўся 23 верасьня (па новым стылі) 1908 году ў сям’і будучага ўдзельніка Грамадзянскай вайны *Патолічава Сямёна Міхайлавіча*. У 1921—1925 г.г. Мікалай працаваў сэзонным працоўным, а ў 1926 годзе ўладкаваўся працоўным на завод ім. Сьвярдлова ў Дзяржынску Ніжагародзкай вобласьці РСФСР. З 1926 да 1928 году вучыўся ў вучылішчы пры заводзе. З 1928 (калі ён уступіў у партыю) да 1932 гадоў на камсамольскай працы, стаў сакратаром заводзкага камітэту камсамолу, а потым сакратаром Дзяржынскага райкаму камсамолу. У 1937 годзе Мікалай Патолічаў скончыў *Вайсковую акадэмію хімічнай абароны* ў Маскве і быў накіраваны на пасаду памочніка начальніка хімічнай службы 1 Маскоўскай пралетарскай дывізіі.

З 1938 году Патолічава перавялі на партыйную работу, ён стаў адказным арганізатарам аддзелу ЦК ВКП(б).

З 1939 да 1941 году быў першым сакратаром Яраслаўскага абкаму і гаркаму партыі, а з 1941 да 1946 году першым сакратаром Чалябінскага абкаму і гаркаму партыі. У сакавіку — траўні 1946 году Патолічаў займаў пасаду загадніка аддзелу ЦК ВКП(б). У 1946—1947 гадах — сакратар ЦК ВКП(б), сябра Аргбюро ЦК ВКП(б), начальнік Упраўленьня па праверцы партыйных органаў ЦК ВКП(б) і адначасова намесьнік кіраўніка Савету па справам калгасаў пры Савеце Міністраў СССР.

З траўня да сьнежня 1947 году Патолічаў заняў пасаду сакратара ЦК КП(б) Украіны. З 1947 да 1950 году быў паніжаны да першага сакратара Растоўскага абкаму партыі. Зь ліпеня 1950 да 1956 году быў першым сакратаром Цэнтральнага камітэту КП(б) Беларусі. Прыняў ўдзел у аднаўленьні эканомікі зруйнаванай пасьля Другой Сусьветнай вайны Беларусі. Ад 12 чэрвеня 1953 да 25 чэрвеня 1953 году па прапанове Лаўрэнція Бэрыі пасаду першага сакратара ЦК КПБ займаў Міхаіл Зімянін. 14 сакавіка 1954 году абраны дэпутатам Савету Саюзу па Менскай сельскай акрузе. З 1956 да 1958 займаў пасаду намесьніка і першага намесьніка міністра замежных справаў СССР. З 1958 да 1985 году быў міністрам зьнешняга гандлю СССР.

Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Узнагароды ды ганаровыя званьні
* Герой Сацыялістычнай Працы (1975, 1978)
* Дванаццаць Арданоў Леніна (у т. л., у 1939, 1944, 1945, 1975, 1978)
* Ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі (1983)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР (1943)
* Ганаровы грамадзянін Чалябінска (1978)

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 23 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1908 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Палітыкі БССР
Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК КП БССР‎
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Астравы Сьвятой Гэлены, Ушэсьця і Трыстан-да-Куньня

**Астравы Сьвятой Гэлены, Ушэсьця і Трыстан-да-Куньня** — брытанскія заморскія тэрыторыі, якія ўключаюць у сябе астравы Сьвятой Гэлены, Ушэсьця і Трыстан-да-Куньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Брытанскія заморскія тэрыторыі
Катэгорыя:Залежныя тэрыторыі
Гарадзкое арыентаваньне

**Гарадзкое арыентаваньне** — від спаборніцтваў, у якім за абмежаваны час (7-8 гадзін) трэба разгадаць, дзе знаходзяцца кантрольныя пункты (КП) і дабрацца да іх. Карыстацца можна толькі грамадзкім транспартам, роварам і ўласнымі нагамі.

## Гарадзкое арыентаваньне ў Беларусі
Першыя спаборніцтвы па гарадзкім арыентаваньні праведзены ў Менску ў 2004 годзе пад назвай «Адрыў». Потым была гульня «Перавозка» ў рамках праекта «Дзень Без Машын», мэтай якой было паказаць пэрспэктывы экалягічных відаў транспарту — грамадзкага і ровараў.

Сёньня гульні «Адрыву» праходзяць у Менску рэгулярна зь інтэрвалам прыкладна ў два месяцы. Летам 2005 году ладзіліся начныя спаборніцтвы на роварах, былі спробы арганізаваць гульню на роліках.

## Гарадзкое арыентаваньне ў Расеі
У Расеі ўпершыню спаборніцтвы па гарадзкому арыентаваньню праведзены ў 2000 годзе пад назвай «Бягу́чы го́рад» у Санкт-Пецярбурзе і потым сталі штогадовымі.

## Глядзіце таксама
* Геакэшынг
* Спартовае арыентаваньне

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт праекта «Адрыў»
* Восем гадзін у адрыве!, Газэта «Звязда», 4 красавіка 2008 г.

Катэгорыя:Гульні
Катэгорыя:Арыентаваньне
Сьпіс сэрыяў сэрыялу «Згубленыя»

Сьпіс сэрыяў сэрыялу «**[[Згубленыя (тэлесэрыял)|Згубленыя]]**», прэм’ера якога адбылася на амэрыканскім тэлебачаньні 22 верасьня 2004 году. Агулам сэрыял складаецца з 121 сэрыі.

## Першы сэзон

## Другі сэзон

## Трэці сэзон

## Чацьверты сэзон

## Пяты сэзон

## Шосты сэзон
Палітычная геаграфія

**Палітычная геаграфія** — галіна сацыяльна-эканамічнай геаграфіі, якая вывучае палітычныя працэсы ў сьвеце. На практыцы вывучаецца інстытут дзяржавы, міжнародныя стасункі (геапалітыку), а таксама разьмеркаваньне дзяржаваў па месцазнаходжаньню. Агульна можна пазначыць, што навука вывучае стасункі паміж грамадзтвам, дзяржавай і тэрыторыямі.

## Глядзіце таксама

* Геапалітыка
Мікалёгія

**Мікалёгія** (ад  — грыб і  — навука) — разьдзел біялёгіі, навука, якая вывучае грыбы.

Паколькі грыбы доўгі час адносілі да царства расьлін, мікалёгія была не самастойным разьдзелам біялёгіі, а ўваходзіла ў батанічныя навукі. І ў цяперашні час у ёй захоўваюцца навуковыя традыцыі, характэрныя для батанікі.
Краіны Злучанага Каралеўства

**Краі́ны Злу́чанага Карале́ўства** — паняцьце, якое ўжываецца для азначэньня Ангельшчыны, Паўночнай Ірляндыі, Шатляндыі і Ўэйлзу. Гэтыя чатыры краіны ўтвараюць Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірляндыі, якое зьяўляецца сувэрэннай дзяржавай.

## Склад

## Крыніцы


Катэгорыя:Органы дзяржаўнай улады Вялікабрытаніі
Оўэн Рычардсан

**Оўэн Ўільянс Рычардсан** () (26 красавіка 1879, Дэйсбэры, Вялікабрытанія  — 15 лютага 1959, Элтан, Вялікабрытанія) — брытанскі фізык, ляўрэат Нобэлеўскае прэміі 1928 году, за *адкрыцьцё тэрмаэлектронае эмісіі*.

## Жыцьцё і кар’ера
Скончыў Трыніці коледж Кэмбрыдзкага ўнівэрсытэту.

## Унёсак у навуку

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Лекцыя «Тэрмаэлектронны фэномэн і законы, якім ён падпарадкоўваецца» Оўэна Рычардсана. 12 сьнежня 1929 году. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дэйсбэры
Катэгорыя:Памерлі ў Элтане
Катэгорыя:Брытанскія фізыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі
Літоўскія меры аб’ёму

**Літоўскія меры аб’ёму** — адзінкі вымярэньня аб'ёму, што выкарыстоўваліся ў Вялікім Княстве Літоўскім, а пазьней у 1797—1840 гадох на яго былых землях у складзе Расейскай імпэрыі.

*
*
Сьняданак

**Сьняданак** — назва першага прыйманьня ежы пасьля абуджэньня, ці той ежы, якую ўжываюць паміж сьвітаньнем і палуднем. Склад і час ужываньня сьняданку розьняцца па народах, краінах і рэгіёнах, але ў яго склад часта ўваходзяць вугляводы, прыкладам, крупы, таксама садавіна, гародніна і/ці зяленіва, бялкі, часам малочныя прадукты, і які-небудзь напой.
Жывёлы

**Жывёлы** — традыцыйна (яшчэ з часоў Арыстотэля) вылучаная катэгорыя шматвузавых эўкарыятычных арганізмаў, якая на сучасным этапе разглядаецца як біялягічнае царства. Жывёлы зьяўляюцца асноўным аб'ектам вывучэньня заалёгіі. У вузавых жывёлаў,  як і іншых эўкарыётаў, зьмяшчаецца сфармаванае ядро. Да жывёлаў адносяцца сысуны, птушкі, рыбы, вусякі, павукападобныя, малюскі, марскія зоркі, чарвякі і іншыя. Аднак, да царства ня ставяцца расьліны і грыбы, якія таксама зьяўляюцца вялікімі, але не адзінымі, царствамі эўкарыётаў.

Клясычнымі прыкметамі жывёлаў лічацца гетэратрофнасьць, то бок харчаваньне гатовымі арганічнымі злучэньнямі, і здольнасьць актыўна перасоўвацца. Зрэшты, існуе нямала жывёлаў, якія вядуць нерухомы лад жыцьця, а гетэратрофнасьць ўласьцівая таксама грыбам і некаторым расьлінам-паразытам. Чалавек таксама належыць да царства жывёлаў, але традыцыйна разглядаецца асобна — нават прафэсійныя біёлягі ўжываюць абароты «жывёлы і чалавек» або «жывёлы, у тым ліку чалавек».

Арыстотэль падзяліў жывёлаў на жывёлаў з крывёю і безь яе. Карл Лінэй стварыў першую герархічную біялягічную клясыфікацыю жывёлаў у 1758 годзе, якую подым дапоўніў Жан-Батыст Лямарк да 1809 году. У 1874 годзе Эрнст Гэкель падзяліў царства жывёлаў на шматвузавых (цяпер сынонім *Animalia*) і найпростых аднавузавых арганізмаў, якія больш ня лічацца жывёламі. У наш час біялягічная клясыфікацыя жывёлаў абапіраецца на перадавыя тэхнікі, такія як малекулярная філягенэтыка.

Людзі выкарыстоўваюць шматлікія віды жывёлаў для вытворчасьці прадуктаў харчаваньня, як то мяса, малако і яйка; матэрыялаў, як то скура і воўна; у якасьці хатніх жывёлаў і ў якасьці працоўных жывёлаў для транспарту. Сабакі выкарыстоўваюцца ў паляваньні, у той час як на многіх наземных і водных жывёлаў чалавек паляю дзеля забавы. Жывёлы зьявіліся ў мастацтве з самых старажытных часоў і фігуруюць у міталёгіі і рэлігіі.

## Вонкавыя спасылкі
* Tree of Life Project.


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Габэлен

**Габэлен** () — адзін зь відаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, сьцянны бязворсавы дыван з выявай нейкага сюжэту ці арнамэнту, які ткуць рукамі, перакрыжоўваючы ніткі. Для габэленаў выкарыстоўваюць шаўковыя й ваўняныя ніткі. Спачатку ткуць асобныя часткі, якія пазьней сшываюць паміж сабой.

Слова «габэлен» узьнікла ў Францыі ў XVII ст., калі браты Габэлены заснавалі там каралеўскую мануфактуру, а вырабы мануфактуры атрамалі назву *габэлены*.

Сьпярша габэлены называлі шпалерамі.

**Арацы** ці **арас** (па назьве гораду Арас, дзе ў XIV ст. выраблялі яркія шпалеры з выкарыстаньнем залатой і сярэбранай ніткі).

**Вэрдзюра** (слова ўзьнікла ў XVI ст. і паходзіць ад фр. *Verdure*) — зяленіва, трава, лісьце. Сьпярша так называлі выявы жывёл і птушак на фоне прыроды, але ў хуткім часе назва замацавалася за самімі творамі.
Пага-Пага

**Па́га-Па́га** () — сталіца і найбуйнейшы горад Амэрыканскага Самоа. Насельніцтва складае 3656 чалавек (2010). Дзейнічае міжнародны аэрапорт.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Амэрыканскае Самоа
Катэгорыя:Сталіцы Акіяніі
Туркі

**Ту́ркі** () — цюрскі народ агульнай колькасьцю каля 75 млн чалавек, асноўнае насельніцтва Турэччыны. Пераважная большасьць вернікаў (каля 90%) — мусульмане-суніты.

## Гісторыя
Продкі туркаў — агузы пачалі перасяляцца зь Сярэдняй Азіі на тэрыторыю Малой Азіі каля XI стагодзьдзя, скараючы і асімілюючы карэннае насельніцтва, прадстаўленае грэкамі, а таксама армянамі. У склад будучага турэцкага народу таксама ўвайшлі янычары, якія камплектаваліся з хлопчыкаў армянаў, грузінаў, балканскіх, славянскіх і іншых хрысьціянскіх народаў, якіх адбіралі зь мясцовага насельніцтва, зьвярталі ў іслам, і везьлі ў Стамбул. Фармаваньне турэцкага этнасу завяршылася ў XV стагодзьдзі, а турэцкая нацыя склалася ў першыя дзесяцігодзьдзі XX стагодзьдзя. Саманазва народу да 1923 году — *асманы*; пасьля падзеньня Асманскай імпэрыі існаваў выбар паміж варыянтамі новай саманазвы: *анаталійцы* і *туркі*. Выбар апошняй назвы зроблены з мэтай выкарыстаць цюрскую ідэнтычнасьць для кансалідацыі народу ў складаны пэрыяд яго гісторыі, а таксама для захаваньня сувэрэнітэту над эўрапейскімі (неанаталійскімі) тэрыторыямі.

## Турэцкая дыяспара

Гістарычна найболей вядомая турэцкая дыяспара існавала ў Крымскім ханстве — васальнай дзяржаве Асманскай імпэрыі. Аднак да XVIII стагодзьдзя, калі Крым увайшоў у склад Расеі, туркі амаль цалкам інтэграваліся ў крымскататарскi этнас. Пад моцным уплывам турэцкай мовы склаўся паўднёвы дыялект крымскататарскай мовы. У наш час найболей буйныя турэцкія дыяспары маюцца ў краінах, якія раней уваходзілі ў склад Асманскай імпэрыі. У арабскіх краінах (краіны Магрыбу, Эгіпэт, Сырыя, Ірак) туркі ня маюць рэлігійнага ціску, аднак у той жа час іх магчымасьць вывучаць родную мову і падтрымліваць культурныя сувязі з Турэччынай сур’ёзна абмяжоўваецца.

Турэцкая дыяспара ў Нямеччыне ўтварылася ў выніку «эканамічнага цуду» 1960-х гг., калі ў выніку эканамічнага росту ўзрос попыт на працоўную сілу, у той час як насельніцтва Нямеччыны ня толькі не расло, але нават памяншалася. У сувязі з гэтым у Нямеччыну прыбыла вялікая колькасьць туркаў. Адбываліся сутыкнеьньні паміж туркамі і нямецкімі нацыяналістамі, часта са сьмяротнымі выпадкамі. У 1990-я гады сытуацыя нібыта стала зьмяняцца ў лепшы бок, аднак сёньня яна ўсё яшчэ застаецца напружанай, бо ўрад Нямеччыны пачаў мэтанакіраваную праграму па інтэграцыі туркаў у нямецкае грамадзтва пры захаваньні іх нацыянальнай ідэнтычнасьці.

## Крыніцы


Катэгорыя:Цюрскія народы
Амэрыканская рэвалюцыя

**Амэрыка́́нская рэвалю́цыя** — значная падзея другой паловы XVIII стагодзьдзя, падчас якой Трынаццаць калёніяў Паўночнай Амэрыкі аб’ядналіся разам дзеля барацьбы за незалежнасьць ад Брытанскай мэтраполіі. У выніку рэвалюцыі была ўтвораная дзяржава Злучаных Штатаў Амэрыкі. Перш за ўсё калёніі зацьвердзілі, што Парлямэнт Вялікабрытаніі больш не кіруе тэрыторыямі, падкантрольнымі калёніям. Да 1774 году ў кожнай калёніі былі ўтвораныя Правінцыйныя кангрэсы ці іншыя ўстановы, якія мелі ўладу ў калёніі, што абавязкова для існаваньня дзяржавы. На Другім Кантынэнтальным кангрэсе калёніямі было вырашана аб’яднацца, каб абараніць сваё права самакіраваньня, а таксама, каб весьці ўзброены супраціў з Брытанскай імпэрыяй, вядомы як Вайна за незалежнасьць ЗША (1775—1783). У ліпені 1776 году была падпісаная Дэклярацыя незалежнасьці ЗША, якая зацьвярджала сувэрэнітэт калёніяў. Вайна скончылася ў кастрычніку 1781 году, а ў 1783 годзе Мірным пагадненьнем у Вэрсалі і Парыжы была атрыманая фармальная адмова Брытанскай імпэрыі ад прэтэнзіяў на тэрыторыі ЗША.

## Прычыны
Амэрыканскую рэвалюцыю прадвяшчалі розныя ідэі і падзеі, якія ў сукупнасьці прывялі да палітычнага і сацыяльнага падзелу грамадзтва, што стварыла ўмовы для зьяўленьня новай дзяржавы.

### Брытанскія прававыя акты
Амэрыканскую рэвалюцыю прадвясьцілі ў тым ліку і некаторыя законы, выдадзеныя Брытанскім парлямэнтам, якія не маглі мець юрыдычнай моцы для ангельцаў, якія не абіралі сваіх прадстаўнікоў ва ўрадзе. З пункту гледжаньня мэтраполіі, тыя законы патрэбныя былі для падтрымкі мэтраполіі, тым больш, што да той пары калёніі мелі значную аўтаномнасьць.
Дэклярацыя незалежнасьці (карціна)

«**Дэклярацыя незалежнасьці**» — карціна Джона Трамбула, памерам 12 на 18 футаў, якая знаходзіцца ў Вашынгтонскім капітоліі. На карціне выяўленыя пяць чалавек падчас рэдагаваньня тэксту Дэклярацыі ў 1776 годзе для Другога Кантынэнтальнага кангрэсу ў Філадэлфіі.

## Асобы, ня выяўленыя на карціне
На карціне не былі выяўленыя 14 асобаў, якія падпісалі Дэклярацыю незалежнасьці:
* Мэцью Торнтан (Нью-Гэмпшыр)
* Джон Гэрт (Нью-Джэрзі)
* Джон Мортан (Пэнсыльванія)
* Джэймс Сміт (Пэнсыльванія)
* Джордж Тэйлар (Пэнсыльванія)
* Джордж Рос (Пэнсыльванія)
* Сызар Родні (Дэлавэр)
* Томас Стоўн (Мэрылэнд)
* Томас Нэльсан малодшы (Вірджынія)
* Францыс Лайтфут Лі (Вірджынія)
* Картэр Брэкстан (Вірджынія)
* Джон Пэн (Паўночная Караліна)
* Батан Гўінэт (Джорджыя)
* Лімэн Хол (Джорджыя)

## Банкнота ў два даляры

Карціна Трамбула зьмяшчаецца на рэвэрсе двудаляравай банкноты, але на ёй няма чатырох асобаў, якія сядзяць у левым куце (Джордж Ўайт, Ўільям Ўіпл, Джозі Барлет і Томас Лінч (малодшы)), двух, якія сядзяць у правым куце (Томас Макін і Філіп Лівінгстан), а таксама Джордж Ўальтан, які сядзеў ззаду зьлева. Таксама Джон Дыкінсан быў выяўлены тут, але не прысутнічаў падчас падпісаньня дэклярацыі.

Катэгорыя:Карціны Джона Трамбула
Катэгорыя:Дэклярацыя незалежнасьці Злучаных Штатаў Амэрыкі
Другі Кантынэнтальны кангрэс

**Другі Кантынэнтальны кангрэс** (10 траўня 1775 — 1 сакавіка 1781) — зьезд дэпутатаў ад 13 амэрыканскіх калёніяў Вялікабрытаніі. Рашэньне аб скліканьні другога Кантынэнтальнага кангрэсу было прынятае падчас першага Кантынэнтальнага кангрэсу ў 1774. Падчас работы другога Кантынэнтальнага кангрэсу прынімалі ўдзел 65 дэпутатаў ад усіх амэрыканскіх калёніяў, хоць прадстаўнікі ад Джорджыі далучыліся да Кангрэсу толькі 20 ліпеня. Фактычна другі Кантынэнтальны кангрэс узяў на сябе ролю нацыянальнага ўраду ў хадзе Вайны за незалежнасьць ЗША.

Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Катэгорыя:Амэрыканская рэвалюцыя
Катэгорыя:Дэклярацыя незалежнасьці Злучаных Штатаў Амэрыкі
Алена Таірава

**Але́на Таі́рава** (28 жніўня 1991 — 16 сакавіка 2010) — беларуская і расейская шахматыстка. Жаночы міжнародны гросмайстар (2005), мужчынскі міжнародны майстар (2006).

## Біяграфія
Пачынала займацца шахамі ў Мазыры. Пазьней пераехала ў Менск, дзе трэнавалася ў СДЮШАР-11 і дайшла да званьня кандыдата ў майстры. У 2001 годзе зрабілася чэмпіёнкай сьвету сярод дзяўчынак да 10 гадоў.

У 2002 годзе з прычыны фінансавых цяжкасьцяў разам з маці, Вольгай Сьцепаноўскай, пераехала ў Разань, далей у Маскву. У 2005 годзе зноў выйграла чэмпіянат сьвету ў сваёй узроставай катэгорыі, а ў наступным годзе зрабілася чэмпіёнкай Расеі сярод дзяўчын да 20 гадоў. Двухразовы срэбраны прызэр Супэрфіналу Чэмпіянату Расеі сярод жанчын (2006, 2007). У 2009 годзе перамагла ў Найвышэйшай Лізе Чэмпіянату Расеі сярод жанчын. Уваходзіла ў склад зборнай Расеі па шахах.

16 сакавіка 2010 году памерла па працяглай хваробе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Матэрыялы, прысьвечаныя А. Таіравай на Chessbase.com 
* Асабовая картка А. Таіравай на афіцыйным сайце ФІДЭ.
* Партыі А. Таіравай на Chessbase.com 
*  Асабовая картка А. Таіравай на 365chess.com

Катэгорыя:Беларускія шахматысткі
Катэгорыя:Расейскія шахматысткі
Катэгорыя:Шахматныя гросмайстры
Шацкі раён

Назву **Ша́цкі раён** маюць:

* Шацкі раён — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Менскай акругі
* Шацкі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мар’ямпальскага павета Летувы
* Шацкі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Разанскай вобласьці Расеі
* Шацкі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Валынскай вобласьці Ўкраіны

## Глядзіце таксама
* Шацкі сельсавет
Крукі

**Крукі** () — мястэчка ў Летуве, на левым беразе ракі Нёману. Цэнтар староства Шацкага раёну Мар’ямпальскага павету. Знаходзяцца цераз раку насупраць Срэднікаў, за 30 км на поўнач ад Шакаў. 

Крукі — мястэчка гістарычнай Жамойці. Уваходзіць у склад Панёманскага рэгіянальнага парку ().

## Назва
Летувіскія аўтары выводзяць назву мястэчка ад асабовага імя

## Гісторыя
Упамінаюцца ў 1589 годзе як маёнтак Круковіча. У 1593 годзе побач збудавалі маёнтак Багдана Сапегі. У XVIII ст. у валоданьні Кульвінскіх. 

У XIX ст. ва ўладаньні баронаў Ронэ (). У другой палове XIX ст. дзеля кантрабанды кнігаў з Прусіі ў ваколіцах Крукаў дзеяла 24 кніганошы.

У 1920 годзе ў Круках збудавалі касьцёл (у 1953 годзе яго зачынілі савецкія ўлады). 

У 1940—1941 і 1944—1953 гадох савецкія ўлады выслалі з Крукаў 260 чалавек. У 1941 годзе нацысты забілі каля 80 жыхароў габрэйскай нацыянальнасьці.

17 красавіка 1991 годзе мястэчка атрымала герб згодна з указам прэзыдэнта Летувы.

## Славутасьці

* Касьцёл Сьвятых Анёлаў-Ахоўнікаў (1860; за 2 км на захад ад мястэчка)
* Клеці (драўляныя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Мар’ямпальскага павету
Згубленыя (сэзон 2)

**Другі сэзон** сэрыялу «Згубленыя» распачаўся ў ЗША і Канадзе 21 верасьня 2005 і скончыўся 24 траўня 2006 году. Ён працягвае распавядаць пра лёс больш чым 40 пасажыраў самалёту, якія цудам засталіся жывыя пасьля катастрофы рэйсу 815 Oceanic Airlines на невядомай высьпе ў Ціхім акіяне. Прадусары абвесьцілі, што калі першы сэзон быў прысьвечаны героям, дык другі — навукова-дасьледчай станцыі DHARMA Initiative, якую згубленыя называюць «бункер».

Другі сэзон трансьляваўся па серадах у 21:00 у ЗША. У дадатак да 24 сэрыяў было паказана тры кліп-шоў, якія адлюстроўвалі падзеі, якія ўжо адбыліся. *Destination Lost* выйшаў напярэдадні прэм’еры, *Lost: Revelation* — напярэдадні дзясятай сэрыі і *Lost: Reckoning* — напярэдадні дваццатай. 5 верасьня 2006 году былі выдадзены DVD-плыты сэзону на 7 дысках.

## Каманда
Сэзон быў зьняты кампаніяй *Touchstone Television* (цяпер ABC Studios), Bad Robot Production і Grass Skirt Production ды быў паказаны ў ЗША на канале ABC. Прадусарамі сэрыялу сталі: стваральнік сэрыялу Дж. Дж. Абрамс, су-стваральнік Дэйман Ліндэлаф, Браян Бэрк, Джэк Бэндэр і Карлтан К’юз. Сцэнарыстамі сэрыялу зьяўляюцца Ліндэлаф, К’юз, супрадусар Стывэн Маеда, прадусар-назіральнік Хавіер Грыіла-Мархуах, прадусары Эдвард Кітсыс і Адам Харовіц, прадусар-назіральнік Леанард Дзік, Джэф Лаэз, Крэйг Райт, прадусар Элізабэт Сароф і Крыстына М. Кім. Рэжысэрамі на працягу ўсяго сэзону былі: Джэк Бэндэр, Стывэн Уільямс, апэратар Пол Эдвардз і Эрык Лановіль.

## Акторы
У другім сэзоне пятнаццаць галоўных герояў, зь іх дванаццаць асобаў вядомыя нам па першым сэзоне. Мэт’ю Фокс згуляў хірурга Джэка Шэпарда, лідэра згубленых. Тэры О'Кўін прадстаўлены ў асобе «чалавека веры» Джона Лока. У ролі галоўнага коміка сэрыялу — Х’юга «Хёрлі» Рэеса — выступіў Хорхэ Гарсія. Джош Галаўэй згуляў злачынцу Джэймза «Соер» Форд, а Эванджэлін Лілі згуляла зьбеглую злачынку Кейт Остын. Мішэль Радрыгэс выступіла ў ролі Анны-Люсыі Картэз, лідэра пасажыраў з хваста самалёту. Дэніел Дэй Кім згуляў карэйца Джына Квона, які ня ведае ангельскай мовы. Нэвін Эндрус граў былога жаўнера ірацкай рэспубліканкай гвардыі Саіда Джара. Дамінік Монаган — былога наркамана, рок-зорку Чарлі Пэйса. Сынтыя Ўотрас у ролі выжылай з хваста самалёту Лібі. Эдыўалэй Экінуэй-Эґбэджэй гуляе былога наркабарона, што стаўся сьвятаром — Містэра Эка. Юджын Кім згуляла Сун Квон, дачку магутнага карэйскага бізнэсоўца. Эмілі дэ Рэйвін гуляе маці Клэр Літлтон. Гаральд Пэрына выконвае ролю Майкла Доўсана, сына якога скралі Іншыя. Мэгі Грэйс у ролі Шэнан Рутэрфорд, якая перажывае за сьмерць свайго брата Буна.

## Сэрыі
Агульны працяг другога сэзону 1056 хвілін.

## Крыніцы

Катэгорыя:Згубленыя (тэлесэрыял)
Відэамагнітафон

**Відэамагнітафон** (**VCR**, ад ) — прылада для стварэньня відэа- і аўдыёзапісаў на магнітнай стужцы і наступнага іх выяўленьня. Шэраговыя бытавыя мадэлі відэамагнітафонаў звычайна працуюць з відэакасэтамі. Відэамагнітафоны часта выкарыстоўваюць для стварэньня запісаў тэлевізійных перадач. Большасьць магнітафонаў мае асабісты ТВ-цюнэр для прыёмы тэлевізійнага сыгналу, а таксама праграмуемы таймэр, дзякуючы якому запіс перадач можа адбывацца без удзелу карыстальніка.

Катэгорыя:Побытавая электроніка
Аваруа

**Аваруа** () — сталіца і найбуйнейшы горад астравоў Кука. Насельніцтва складае 5445 чалавек (2006).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады астравоў Кука
Катэгорыя:Сталіцы Акіяніі
Сэрбская Вікіпэдыя

**Сэрбская Вікіпэдыя** () — разьдзел Вікіпэдыі на сэрбскай мове, заснаваны 16 лютага 2003 году.

Гэта 27-ы па велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце, зьмяшчае больш за 140 000 артыкулаў (на 8 красавіка 2011 году).

## Глядзіце таксама
* Сэрбскахарвацкая Вікіпэдыя

## Вонкавыя спасылкі

* Галоўная старонка сэрбскай Вікіпэдыі

Сэрбская
Вікіпэдыя
Браніслаў Камароўскі

**Брані́слаў Мары́я Камаро́ўскі** (;  4 чэрвеня 1952 году ў Абарніках Сьлёнскіх) — польскі палітык, прэзыдэнт Польшчы (2010—2015).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і графа Зыгмунта Леона Камароўскага гербу Корчак, прафэсара афрыканістыкі, ды Ядвігі з Шалькоўскіх. Яго сям’я паходзіць з тэрыторыі сучаснай Летувы, з маёнтку Кавалішкі. Як сам паведаміў, яго дзед, Юлюш Камароўскі, служыў у царскай арміі, а за часам рэвалюцыі разам з групай палякаў і расейцаў захапіў ля Пермі судна, каб па Волзе патрапіць да мора. Уцякаючы, адстрэльваліся аднолькава як ад бальшавікоў, так і ад белагвардзейцаў.

Браніслаў Камароўскі шмат гадоў быў зьвязаны з рухам скаўтаў, быў інструктарам. У 1977 годзе скончыў гістарычны факультэт Варшаўскага ўнівэрсытэту. За студэнцкім часам уваходзіў у студэнцкі гурток, быў яго старшынём. У 1977—1980 гадох стажыраваўся ў рэдакцыі каталіцкай газэты.

За часам ПНР дзейнічаў у апазыцыі. Быў выдаўцом газэты, у 1980 годзе сядзеў у турме за падрыхтоўку маніфэстацыі. За часам ваеннага становішча быў інтэрнаваны. Пасьля, да 1989 году быў настаўнікам у ніжэйшай духоўнай сэмінарыі ў Непакалянаве.

У 1989—1990 гадох зьяўляўся дырэктарам кабінэту міністра ў адміністрацыі савету міністраў. У 1990—1993 гадох быў намесьнікам міністра нацыянальнай абароны, у 2000—2001 гадох быў міністрам нацыянальнай абароны. З 1991 да 2007 году выбіраўся дэпутатам Сойму, у 2005—2007 гадох быў намесьнікам маршалка Сойму, а ў 2007 году стаў маршалкам Сойму.

Па прычыне сьмерці Леха Качыньскага, з 10 красавіка 2010 году выконваў абавязкі прэзыдэнта Польшчы. 4 ліпеня 2010 году абраны прэзыдэнтам, уступіў ва ўрад 6 жніўня. У 2015 году балятаваўся ў чаргавых прэзыдэнцкіх выбарах. У другім туры ягоным супернікам быў Анджэй Дуда, і ў выніку ня быў пераабраны.

Доктар honoris causa Унівэрсытэту Мыкаляса Рамэріса ў Вільні (2008).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ніжнесылескім ваяводзтве
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Народнай Рэспубліцы
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Польскай Рэспублікі
Катэгорыя:Намесьнікі міністраў Польшчы
Катэгорыя:Міністры абароны Польшчы
Катэгорыя:Сябры «Грамадзянскай плятформы»
Катэгорыя:Прэзыдэнты Польшчы
Катэгорыя:Дактары honoris causa
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзыдэнты Польшчы
Роні Джэймз Дыё

**Роні Джэймз Дыё** (, сапр. імя **Рональд Джэймз Падавона**, ; 10 ліпеня 1942 — 16 траўня 2010) — амэрыканскі гэві-мэтал вакаліст і аўтар песень. Ён выступаў у складзе гуртоў Elf, Rainbow, Black Sabbath, Heaven & Hell, а таксама ва ўласным гурце Dio. Узгадваецца як адзін з найбольш моцных гэві-мэтал сьпевакоў: за свой вакал і папулярызацыю казьліных рагоў. Апошнім часам Дыё працаваў разам з былымі ўдзельнікамі Black Sabbath Томі Аёмі, Гізэрам Батлерам і Віні Апічэ над новым праектам Heaven & Hell, першы альбом якога, The Devil You Know, выйшаў 28 красавіка 2009 году.

## Хвароба і сьмерць
25 лістапада 2009 году жонка і мэнэджар, Ўэндзі Дыё, абвясьціла, што Дыё хворы на рак страўніка. 4 траўня 2010 году Heaven & Hell абвясьціў пра скасаваньне ўсіх летніх канцэртаў з-за кепскага стану Дыё. А 7:45 (па цэнтральным паўночна-амэрыканскім часе) 16 траўня 2010 году Роні Джэймз Дыё сканаў, паводле паведамленьня ягонай жонкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Рок-музыкі ЗША
Катэгорыя:Былыя ўдзельнікі Rainbow
Катэгорыя:Былыя ўдзельнікі Black Sabbath