Гісторыя Зьдзецелу

**[[Зьдзецел|Зьдзецел (Дзятлава)]]** — даўняе мястэчка гістарычнай Слонімшчыны (частка Наваградчыны). Да нашага часу тут захаваліся барокавыя касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і палац Радзівілаў, часткова зруйнаваны расейскімі ўладамі.

## Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню *Зьдзецел* упамінацецца ў 1440—1450-х гадох. У гэты час паселішча ўваходзіла ў склад Троцкага ваяводзтва. Каля 1492 году вялікі князь Казімер фундаваў тут будаваньне касьцёла. У 1498 годзе вялікі князь Аляксандар перадаў *воласьць Зьдзецел* гетману вялікаму Канстантыну Астроскаму ў вечнае карыстаньне з правам заснаваньня мястэчка. Апошні ў пачатку XVI ст. збудаваў у мястэчку драўляны замак, які некаторы час меў важнае абарончае значэньне (у дакумэнтах упамінаецца як *двор Здетело*).

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Зьдзецел увайшоў у склад Слонімскага павету Наваградзкага ваяводзтва. На 1580 год тут было 118 двароў і 5 вуліцаў. У пачатку XVIІ ст. Зьдзецел перайшоў у валоданьне Сапегаў. У 1624—1646 гадах Леў Сапега збудаваў у мястэчку касьцёл, пры якім дзейнічаў шпіталь. З 1655 году Зьдзецелам валодалі князі Палубінскія, з 1685 году — Радзівілы. На 1689 год — 126 двароў і 9 вуліцаў.

За часамі Вялікай Паўночнай вайны ў студзені 1708 году ў ваколіцах Зьдзецела некаторы час знаходзілася асноўная групоўка расейскіх войскаў. У самім мястэчку на працягу тыдню кватараваў маскоўскі гаспадар Пётар I. Пазьней Зьдзецел занялі швэды, якія спалілі яго разам з замкам. У 1743 годзе мястэчка пацярпела ад пажару. У 1751 годзе Радзівілы збудавалі ў Зьдзецеле палац. На 1784 год тут было 176 двароў, 5 вуліцаў і 3 завулкі; працавалі 3 млыны, школа і шпіталь. У канцы XVIII ст. мясьціна перайшла ў валоданьне Солтанаў.

## Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Зьдзецел апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі. Апошні ўладальнік мястэчка Станіслаў Солтан браў удзел у паўстаньні 1830—1831 гадоў, за што расейскія ўлады канфіскавалі ягоныя маёнткі.

У 1866 годзе ўлады Расейскай імпэрыі з мэтай маскалізацыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага склалі сьпіс населеных пунктаў, назвы якіх «перакруцілі ў час польскага панаваньня ў краі» () і якім неабходна надаць «тутэйшыя расейскія назвы» (). Адным з пунктаў гэтага сьпісу было перайменаваньне Зьдзецелу ў Дзятлава.

На 1878 год у Зьдзецеле было 118 двароў; дзейнічалі мураваны касьцёл, драўляная царква і 2 сынагогі; працавалі народная вучэльня, паштовая станцыя, валасная ўправа, магазын, крамы, 6 заезных двароў, корчмы; у аўторкі праводзіліся кірмашы. На 1914 год — працавалі ватная фабрыка, 5 мёдаварняў, лесапільня, цагельня і 2 гарбарныя заводы. У Першую сусьветную вайну ў жніўні 1915 году мястэчка занялі нямецкія войскі.

## Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Зьдзецел абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён ўвайшоў у склад Беларускай ССР. Паводле Рыскай мірнай дамовы (1921) Зьдзецел апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Наваградзкага павету Наваградзкага ваяводзтва.

У 1939 годзе Зьдзецел увайшоў у БССР, дзе 15 студзеня 1940 году атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу і стаў цэнтрам раёну Баранавіцкай вобласьці (з 8 студзеня 1954 году ў складзе Гарадзенскай вобласьці). У Другую сусьветную вайну з 30 чэрвеня 1941 да 9 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 25 сьнежня 1962 году Зьдзецельскі раён расфармавалі, яго тэрыторыя ўвайшла ў склад Слонімскага, Наваградзкага і Лідзкага раёнаў. 6 студзеня 1965 году раён аднавілі ў складзе Гарадзенскай вобласьці.

21 чэрвеня 1990 году Зьдзецел атрымаў статус места. 1 сьнежня 2004 году адбылося афіцыйнае зацьверджаньне мескіх гербу і сьцяга.

## Галерэя
### Палац Радзівілаў

Ździecieł, Radzivił. Зьдзецел, Радзівіл (1919-39).jpg|Па частковым руйнаваньні расейскімі ўладамі
Ździecieł, Ździeciełka, Radzivił. Зьдзецел, Зьдзецелка, Радзівіл (1928).jpg|З боку става, да 1939 году
Ździecieł, Zamkavaja, Radzivił. Зьдзецел, Замкавая, Радзівіл (1919-39).jpg|З боку вуліцы Замкавай, да 1939 году


### Рынак

Ździecieł, Rynak, Uniebaŭziaćcia. Зьдзецел, Рынак, Унебаўзяцьця (1900).jpg|1900 г.
Ździecieł, Rynak, Uniebaŭziaćcia. Зьдзецел, Рынак, Унебаўзяцьця (1901-14).jpg|да 1915 г.
Ździecieł, Rynak. Зьдзецел, Рынак (1915) (2).jpg|1915 г.
Ździecieł, Rynak. Зьдзецел, Рынак (1915).jpg|1915 г.

Ździecieł, Rynak. Зьдзецел, Рынак (1916).jpg|1916 г.
Ździecieł, Rynak. Зьдзецел, Рынак (1921).jpg|1921 г.
Ździecieł, Rynak, Uniebaŭziaćcia. Зьдзецел, Рынак, Унебаўзяцьця (J. Bułhak, 1926).jpg|Я. Булгак, 1926 г.
Ździecieł, Rynak, Uniebaŭziaćcia. Зьдзецел, Рынак, Унебаўзяцьця (J. Kłos, 1925).jpg|Ю. Клос, 1925 г.

Ździecieł, Rynak. Зьдзецел, Рынак (1933).jpg|Па пажары, 1933 г.
Ździecieł, Rynak. Зьдзецел, Рынак (Lajbovič, 1930).jpg|1930-я гг.
Ździecieł, Rynak. Зьдзецел, Рынак (1930-39).jpg|Аўтобус на Наваельню, 1930-я гг.
Ździecieł, Rynak. Зьдзецел, Рынак (1919-39) (4).jpg|да 1939 г.

Ździecieł, Rynak. Зьдзецел, Рынак (1919-39) (3).jpg|да 1939 г.
Ździecieł, Rynak. Зьдзецел, Рынак (1919-39).jpg|да 1939 г.
Ździecieł, Rynak. Зьдзецел, Рынак (1919-39) (2).jpg|да 1939 г.
Ździecieł, Rynak-Zamkavaja. Зьдзецел, Рынак-Замкавая (1919-39).jpg|да 1939 г.


### Вуліца Замкавая

Ździecieł, Zamkavaja. Зьдзецел, Замкавая (1915).jpg|1915 год
Ździecieł, Zamkavaja. Зьдзецел, Замкавая (1919-39) (2).jpg|1930-я
Ździecieł, Zamkavaja. Зьдзецел, Замкавая (1930).jpg|1930-я
Ździecieł, Zamkavaja. Зьдзецел, Замкавая (1919-39).jpg|да 1939 году

Ździecieł, Zamkavaja. Зьдзецел, Замкавая (1919-39).jpg|да 1939 году
Ździecieł, Słonimskaja-Zamkavaja. Зьдзецел, Слонімская-Замкавая (Lajbovič, 1919-39).jpg|да 1939 году
Ździecieł, Zamkavaja, Kaplinski. Зьдзецел, Замкавая, Каплінскі (Lajbovič, 1919-39).jpg|да 1939 году
Ździecieł, Zamkavaja. Зьдзецел, Замкавая (Lajbovič, 1919-39).jpg|да 1939 году


### Вуліца Слонімская

Ździecieł, Słonimskaja, Spaskaja. Зьдзецел, Слонімская, Спаская (1915).jpg|Царква, 1915 год
Ździecieł, Słonimskaja. Зьдзецел, Слонімская (1916).jpg|1916 год
Ździecieł, Słonimskaja, Škoła. Зьдзецел, Слонімская, Школа (1928).jpg|Школа, 1928 год
Ździecieł, Słonimskaja. Зьдзецел, Слонімская (1919-39).jpg|да 1939 году


### Рака Зьдзецелка

Ździecieł, Ździeciełka. Зьдзецел, Зьдзецелка (1930-39).jpg|да 1939 году
Ździecieł, Ździeciełka, Uniebaŭziaćcia. Зьдзецел, Зьдзецелка, Унебаўзяцьця (1930-39).jpg|да 1939 году
Ździecieł, Ździeciełka. Зьдзецел, Зьдзецелка (1919-39).jpg|да 1939 году
Ździecieł, Ździeciełka. Зьдзецел, Зьдзецелка (1919-39) (2).jpg|да 1939 году


### Іншае

Ździecieł, Ździeciełka. Зьдзецел, Зьдзецелка (1916).jpg|Агульны выгляд, 1916 г.
Ździecieł. Зьдзецел (1916) (2).jpg|Камяніца, 1916 г.
Ździecieł, Navahradzkaja. Зьдзецел, Наваградзкая (1916).jpg|Вуліца Наваградзкая, 1916 г.
Ździecieł. Зьдзецел (1915-18).jpg|Вуліца, 1915—1918 гг.

Ździecieł, Pažarnaja. Зьдзецел, Пажарная (1920).jpg|Пажарная дружына, 1920 г.
Ździecieł, Navahradzkaja-Rynak. Зьдзецел, Наваградзкая-Рынак (1919-39).jpg|Наваградзкая каля Рынку
Ździecieł, Pamarajskaja. Зьдзецел, Памарайская (1919-39).jpg|Вуліца Памарайская. Лазьня
Ździecieł, Pamarajskaja. Зьдзецел, Памарайская (1919-39) (2).jpg|Вуліца Памарайская. Лякарня

Ździecieł, Pamarajskaja, Škoła. Зьдзецел, Памарайская, Школа (Lajbovič, 1919-39).jpg|Вуліца Памарайская. Юдэйская школа
Ździecielskaja synagoga. Зьдзецельская сынагога (1919-39) (2).jpg|Сынагога
Ździecielskaja synagoga. Зьдзецельская сынагога (1919-39).jpg|Сынагога
Ździecieł, Savickaja. Зьдзецел, Савіцкая (1919-39).jpg|Вуліца Савіцкая. Юдэйскія могілкі


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Зьдзецел
Зьдзецел