Марыя Камарніцкая

**Марыя Камарніцкая / Пётар Адменец-Уласт** (; 25 ліпеня 1876, Грабуў-над-Піліцай, Польшча — 8 сакавіка 1949, Ізабэлін, Польшча) — польская паэтка, пісьменьніца пакаленьня літаратурнай «Маладой Польшчы», перакладнік і літаратуразнаўца. На працягу першых 30 гадоў жыцьця паэтка была вядомая, як Марыя Камарніцкая, але ў 1907 годзе яна адмовілася ад жаночай ідэнтычнасьці і выбрала сабе мужчынскае імя Пётар Адменец-Уласт.

## Жыцьцяпіс

Ейнымі бацькамі былі Аўгустын Камарніцкі і Ганна Дунін-Вансовіч, прадзед Тэадор Анзэльм Дзванкоўскі (1764—1850). Паходзіла з заможнай памешчыцкай шляхты, дзяцінства прайшло ў маёнтку ў Грабуве.

У 1889 годзе разам з маці і пяцьцю братамі і сёстрамі прыехала ў Варшаву на прыватнае навучаньне ў лепшых настаўнікаў (у яе выкладаў прафэсар Пётр Хмялёўскі).

У 1894 навучалася ў Кембрыджы, дзе на працягу 6 месяцаў наведвала лекцыі ў жаночым каледжы Ньюнэм. Незадаволеная кансэрватыўным навучаньнем і адсутнасьцю роўнасьці ў 1895 вярнулася назад у Польшчу. У 1896 апублікавала пад іранічнай назвай *Raj młodzieży* свой дзёньнік, які вяла ў Ангельшчыне.

Пасля вяртаньня з Кембрыджу разам з Вацлавам Налкоўскім і Цэзарам Ялентам у 1895 годзе апублікавалі літаратурны маніфэст *Forpoczty*.

У чэрвені 1898 выйшла замуж за паэта Яна Ляманскага. Шлюб не ўдаўся, Я. Ляманскі быў імпэтным і хваравіта раўнівым. Падчас мядовага месяца Ляманскі двойчы стрэліў у сваю жонку з пісталета ў парку Плянты ў Кракаве і няўдала паспрабаваў зрабіць самагубства. Усе засталіся жывыя, але шлюб распаўся праз два гады.

З 1901 г. супрацоўнічала з часопісам «Хімерай» пад рэдакцыяй Зянона Пшэсмыцкага. Друкавала вершы, цыкаль *Czarne płomienie* (1901), прозу (Biesy, 1902), пераклады з ангельскай, а таксама рэцэнзіі, падпісаныя «Włast».

У 1903 годзе падчас знаходжаньня ў Парыжы, дзе яна працавала, у пісьменьніцы адбыўся першы прыступ псыхічнага захворваньня. Пасьля вяртаньня ў Польшчу ў 1905 г. далучылася да рэвалюцыйнай дзейнасьці. У 1907 г. адбыўся чарговы прыступ хваробы. Паводле сьведчаньня Марыі Дэрналовіч, у 1907 годзе ў гатэлі «Bazar» у Познані (падчас паездкі з маці ў Калабжэг) Камарніцкая спаліла ў печы жаночыя сукенкі і абвясьціла сябе мужчынам. З гэтага часу яна насіла толькі мужчынскія строі, паліла люльку, караціла валасы, выдаляла зубы, каб атрымаць новы выраз твару і пастаянна карысталася імем Piotr Odmieniec Włast.

Зьмена тоеснасьці стала прычынай маргінальнасьці і адхіленьня аўтара ад грамадзкага жыцьця. Праф. Багдан Закрэўскі ўспамінаў, што, як Пётр, яна была прыязным і вельмі цікавым суразмоўцам, адзінай умовай было захоўваць зь ім мужчынскую форму пры звароце да яго.

Камарніцкая не толькі заявіла, што яна мужчына, але і лічыла сябе новым увасабленьнем Пятра Власта, легендарнага заснавальніка роду Дуніных, зь якога паходзіла ейная маці. Прызнаная сям’ёй шалёнай, у 1907—1914 гадах яна знаходзілася ў санаторах і лякарнях. У 1914 годзе вярнулася на радзіму ў Грабуў, дзе пачала пісаць свой апошні твор *Xięgi poezji idyllicznej* («Кніга ідылічнай паэзіі»).

Напрыканцы жыцьця пра яе зусім забыліся. У 1944 годзе з-за ваенных пашкоджаньняў пакінула радавы маёнтак. Памерла ў лякрні Ізабэліна ў 1949 годзе. Надмагільны помнік знаходзіцца на Вайсковых могілках Павонзкі ў Варшаве (падпісаны як Марыя Камарніцкая-Леманская, B/20 (7/22)).

## Творчасьць

Літаратурным дэбютам (пад іменем Камарніцкай) стала публікацыя апавяданьняў *Z życia pędzarza* i *Staszka* у «Gazeta Warszawska» ў 1892 г. У наступным годзе аповесць *Rozłąka* была надрукаваная ў гэтай жа газэце. У 1894 годзе выдала зборнік апавяданьняў *Szkice*. У тым жа годзе драма *Skrzywdzeni* была надрукаваная ў Gazeta Poznańska.

Акрамя зборнікаў паэзіі і прозы Марыя Камарніцкая / Пётр Адменец-Уласт перакладала/даў з ангельскай мовы:

• Edward Bulwer-Lytton: Zanoni. Powieść z czasów rewolucyi francuskiej. T. 1-3, Warszawa 1906.

• Edward Bulwer-Lytton: Zanoni. Opowieść o różokrzyżowcu. Romans mistyczny z czasów Rewolucji Francuskiej. Sandomierz 2015.

У 21 стагодзьдзі адбыўся рэнэсанс Камарніцкай-Уласта — жыцьцём і творчасьцю паэткі-пісьменьніка зацікавіліся фэмінісцкія дасьледніцы і дасьледнікі, дасьледнікі культуры ЛГБТК+ і журналісты. У 2010 годзе ў Кракаве дасьледніца і пісьменьніца Брыгіта Гельбіг апублікавала манаграфію *Strącona bogini*, прысьвечаную жыцьцю і творчасьці Камарніцкай-Уласта.

## Творы

• *Szkice*. Warszawa 1894.

• *Forpoczty*. Lwów 1895 (у суаўтарстве).

• *Baśnie. Psalmodie*. Warszawa 1900.

• *Utwory poetyckie prozą i wierszem*. Maria Komornicka. Wydawnictwo Literackie, Kraków 1996, ISBN 83-08-02659-1.

• Maria Komornicka — *Listy*. Warszawa: Muzeum Historyczne miasta Warszawy, 2011, s. 592. ISBN 978-83-62189-01-4.

• Piotr Odmieniec Włast (Marya Komornicka): *Xięga poezji idyllicznej. Rzeczy francuskie*. oprac. Barbara Stelingowska, przeł. Joanna Majewska, przekł. przejrz. Krzysztof Andrzej Jeżewski, tCHu doM Wydawniczy, Warszawa 2011, s. 152. ISBN 978-83-89782-48-9.

• *Utwory wybrane*. Maria Komornicka. Warszawa: Muza (oficyna wydawnicza), 2016, s. 152. ISBN 978-83-287-0456-5.

## Крыніцы

Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Польскія перакладчыкі
Катэгорыя:Польскія паэткі
Катэгорыя:Квір-літаратура
Катэгорыя:Трансгендэрныя і транссэксуальныя пісьменьнікі