open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Агюст Радэн

**Франсуа́ Агю́ст Ранэ́ Радэ́н** (; 12 лістапада 1840, Парыж — 17 лістапада 1917 году, там жа) — францускі скульптар, адзін з заснавальнікаў імпрэсіянізму ў скульптуры.

## Біяграфія
Агюст нарадзіўся ў Парыжы, а пазьней вучыўся ў двух вядомых скульптараў — Антоніё Люіса і Антуана Бары. Спрабаваў паступіць ў вышэйшую мастацкую школу (*Beaux Arts*), але быў прыняты ў іншую школу (*École Spéciale de Dessin et d’Architecture*), дзе вучылі рамесьнікаў працуючых у сфэры дэкарацыйнай скульптуры.

Першая мастацкая праца Радэна «Чалавек са зламаным носам», была адхілена на Парыскім салёне, з-за таго што не ўкладалася ў акадэмічныя каноны прыгажосьці. У 1871 годзе, у пошуках працы Радэн пераехаў у Бэльгію, дзе стварыў некалькі скульптураў для прыватных дамоў, для будынку біржы і элемэнты помніка бурмістру Лоасу. Адначасова Радэн займаўся вывучэньнем старажытнага мастацтва і творчасьці Рубэнса. Пасьля наведваньня Італіі і знаёмства з творчасьцю Мікелянджэлё, у Радэна ўзьнікла ідэя стварэньня статуі «Эра бронзы».

Сьведчаньне прызнаньня таленту Радэна стала набыцьцё францускім урадам двух яго статуй «Ян Хрысьціцель» і «Чалавек, які крочыць». Адначасова яму было даручана стварэньне скульптурнага парталу. Працу над «Варотамі ада» (распачата ў 1888 годзе) Радэн ня скончыў да канца жыцьця. Працы «Мысьліцель», «Ева», «Мімалётнае каханьне», «Пацалунак» сталі эцюдамі да «Варотаў аду».

Іншымі буйнымі творамі сталі скульптуры «Грамадзяне Кале», помнік Віктору Гюго, статуя Анарэ дэ Бальзака.

У 1885 годзе Радэн узяў памочніцу ў майстэрню, 19-гадовую Камілу Кладэль. Хутка яны ажаніліся нават нягледзячы на значную розьніцу ва ўзросьце. Нягледзячы на шлюб Радэн не страціў сувязі з Роз Бёрэс, зь якой ён пазнаёміўся яшчэ падчас падарожжа па Бэльгіі.

Да пачатку ХХ стагодзьдзя Радэн стаў вядомым скульптарам і францускі ўрад прадставіў яму асобны павільён на Сусьветнай выставе 1900 году. Вучнямі Радэна сталі такія вядомыя мастакі як Антуан Брудэль і Канстантэн Бранкузі.

Перад сьмерцю, Агюст Радэн перадаў ураду Францыі калекцыю сваіх твораў, з загадам стварэньня ў яго рэзыдэнцыі (*Hotel Biron*) музэю. Памёр Радэн у сваім доме ў Медэане, прыгарадзе Парыжу. Урад Францыі стварыў Музэй Радэна ў 1919 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія скульптары
Трасьцянка

назву **Трасьцянка** маюць:

## Рэкі
* Трасьцянка — рака ў Бабруйскім і Глускім раёнах Магілёўскай вобласьці

## Населеныя пункты
### Беларусь
* Берасьцейская вобласьць
** Трасьцянка — вёска ў Пінскім раёне.

* Віцебская вобласьць
** Трасьцянка — вёска ў Талачынскім раёне.

* Гарадзенская вобласьць
** Трасьцянка — вёска ў Наваградзкім раёне.

* Менская вобласьць
** Трасьцянка — вёска ў Бярэзінскім раёне.

### Польшча
* Трасьцянка — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы.
* Трасьцянка — вёска ў Сакольскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы.
750-я

**750-я**

Стагодзьдзі: VII стагодзьдзе - VIII стагодзьдзе - IX стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
700-я
710-я
720-я
730-я
740-я
**750-я**
760-я
770-я
780-я
790-я
800-я


Гады: 
750, 751, 752, 753, 754, 755, 756, 757, 758, 759

----

## Асноўныя падзеі
*
Лошыца (мікрараён)

**Лошыца** — мікрараён у складзе Ленінскага раёну Менску. Разьмешчаны ў паўднёвай частцы горада, ад МКАД аддзелены вуліцай Прушынскіх, мікрараёны Лошыцы пабудаваныя абапал Ігуменскага тракту. Адзін з самых новых раёнаў Менска: забудова пачалася ў 2000. Разьлічаны на 50 тысяч жыхароў. 

Недалёка ад жылога раёну, ў сутоках рэк Сьвіслач і Лошыца, каля былой вёскі Лошыца 1 (вуліца Чыжэўскіх) знаходзіцца Лошыцкі сядзібна-паркавы комплекс — помнік сядзібна-паркавага мастацтва 2-й паловы ХІХ стагодзьдзя.

## Вонкавыя спаслыкі
* Маёнтак Любанскіх (Прушынскіх) ў Юркавым куточку

Катэгорыя:Мікрараёны Менску
Катэгорыя:Ленінскі раён (Менск)
Гажанка

**Гажа́нка**, **Го́жка** — рака ў Беларусі, правы прыток Нёману. Цячэ ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці.

Асноўныя прытокі: Вержбалоўка, Лесьніца. На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Гожа.

Бярэ пачатак на захадзе ад вёскі Вялікай Капліцы. Упадае ў Нёман на поўдзень ад вёскі Гожы Гарадзенскага раёну. 

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Прытокі Нёману
Катэгорыя:Рэкі Гарадзенскага раёну
Гараднічанка

**Гараднічанка** — рака ў Горадні й Гарадзенскім раёне, правы прыток Нёману. 

Упадае ў Нёман у цэнтры Горадні, працякаючы паміж пагоркамі Калоскай царквы і Старога замку. Даліна ракі ў Горадні паблізу вуліцы Ажэшка ўтварае зону адпачынку, вядомую з ХІХ стагодзьдзя як «Швайцарская даліна».

Катэгорыя:Прытокі Нёману
Катэгорыя:Рэкі Гарадзенскага раёну
Таўшчы

**Таўшчы́** — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласьці, на правым беразе ракі Камяніца, за 4 км на паўночны захад ад шашы , на мяжы з Лагойскім раёнам. Таўшчы ўваходзяць у склад Бягомельскага сельсавету.

## Гісторыя
20 чэрвеня 1944 году фашысцкі карны атрад сагнаў у адрыну і спаліў 56 жыхароў разьмешчаных паблізу вёсак Таўшчы, Верацеі і Чупры. Сярод загінулых — 29 дзяцей, у тым ліку маляняты ва ўзросьце ад дзьвюх да шасьці гадоў. 20 чэрвеня 2009 году ў вёсцы Чупры адбылося адкрыцьцё мэмарыяльнага знака ў памяць спаленых у гады Вялікай Айчыннай вайны мірных жыхароў трох мясцовых вёсак.

## Насельніцтва
* 1999 год — 10 чалавек
* 2010 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* У Докшыцкім раёне адкрыецца мэмарыял мірным жыхарам, спаленых у гады ВАВ // БелаПАН

Катэгорыя:Бягомельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёну
Сьпіс памерлых у 2008 годзе

## Студзень
* 3 студзеня — Аляксандар Абдулаў, расейскі актор тэатру і кіно
* 11 студзеня — Эдмунд Гілары, новазэляндзкі вандроўнік, альпініст, які першым узышоў на Эвэрэст
* 12 студзеня — Генадзь Бачынскі, расейскі шоўмэн
* 15 студзеня — Лазар Шарашоўскі, расейскі паэт, перакладнік
* 17 студзеня — Робэрт «Бобі» Фішэр, амэрыканскі шахматыст, дысыдэнт, 11-ы чэмпіён сьвету ў шахматах
* 22 студзеня — Гіт Лэджэр, аўстралійскі актор кіно
* 29 студзеня — Кастусь Акула, беларускі пісьменьнік, грамадзкі дзяяч на эміграцыі

## Люты
* 12 лютага — Бадры Патаркацышвілі, грузінскі бізнэсмэн, кандыдат у прэзыдэнты
* 18 лютага — Ален Роб-Грые, францускі пісьменьнік і сцэнарыст, адзін з заснавальнікаў *[[Новы раман|новага раману]]*
* 19 лютага — Ягор Летаў, расейскі музыка і сьпявак, лідэр гурта «Гражданская Оборона»
* 23 лютага — Янэз Дрноўшэк, прэм’ер-міністар Славеніі ў 1992—2002, прэзыдэнт Славеніі ў 2002—2007
* 23 лютага — Ірына Казуліна, беларуская грамадзкая дзяячка

## Сакавік
* 19 сакавіка — Артур Кларк, ангельскі пісьменьнік, адзін зь «*Вялікай тройкі»* навуковых фантастаў

## Красавік
* 17 красавіка — Міхаіл Таніч, расейскі паэт-сьпеўнік, народны артыст Расеі
* 29 красавіка — Альбэрт Гофман, швайцарскі хімік, «бацька» ЛСД

## Травень
* 29 траўня — Валянцін Рабцэвіч, беларускі навуковец, гісторык-нумізмат

## Чэрвень
* 1 чэрвеня — Іў Сэн Ляран, францускі мадэльер, дызайнэр вопраткі
* 10 чэрвеня — Чынгіз Айтматаў, кіргіскі пісьменьнік

## Ліпень
* 6 ліпеня — Рамуальд Кропат, польскі кінаапэратар
* 25 ліпеня — Міхаіл Пугаўкін, савецкі і расейскі актор тэатру і кіно

## Жнівень
* 3 жніўня — Аляксандар Салжаніцын, савецкі і расейскі пісьменьнік, гісторык, грамадзкі дзяяч, нобэлеўскі ляўрэат
* 25 жніўня — Васіль Несьцярэнка, беларускі фізык-ядзернік

## Верасень
* 10 верасьня - Вэрнан Гэндлі, ангельскі дырыгент
* 26 верасьня - Пол Ньюман, амэрыканскі актор, рэжысэр, прадусар

## Кастрычнік
* 11 кастрычніка — Вія Артманэ, латыская акторка тэатру й кіно, народная артыстка СССР
* 17 кастрычніка — Урмас От, эстонскі журналіст

## Лістапад
* 14 лістапада — Генадзь Кісялёў, беларускі літаратуразнавец, гісторык

## Сьнежань
* 5 сьнежня — Аляксій II, Патрыярх Маскоўскі і ўсёй Русі, ачольнік Расейскай праваслаўнай царквы
* 11 сьнежня — Бэці Пэйдж, амэрыканская фотамадэль
* 19 сьнежня — Ніна Мацяш, беларуская паэтка
* 24 сьнежня — Гаралд Пінтэр, брытанскі драматург, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі 2005 году
* 24 сьнежня — Сэмюэл Гантынгтан, амэрыканскі палітычны філёзаф


2008
Зьміцер Дзьяканаў

**Зьміцер Міхайлавіч Дзьяканаў** (30 жніўня 1979, Чаплыгін, Ліпецкая вобласьць — 26 лютага 2009, Масква) — расейскі актор тэатру й кіно.

## Фільмаграфія
* 2000 — «На куце Патрыяршых — 2», рэж. В. Дзербянёў — *целаахоўнік*
* 2001 — «Марш-кідок», рэж. М. Стамбула — *салдат-прызыўнік*
* 2002 — «Тры сястрычкі», рэж. В. Воўкаў — *дэмбэль*
* 2002 — «Студня», рэж. Т. Стапанава-Гладзкая
* 2002 — «Бумэр», рэж. П. Буслаў (у эпізодзе)
* 2004 — «Антыбумэр» (у эпізодзе)
* 2006 — «Ад’ютанты каханьня», рэж. М. Макееў — *Сьцяпан, прыгонны музыка*
* 2006 — «Афіцэры» — *Слаўка Марозаў*
* 2007 — «Прыгожая Алена»
* 2007 — «УГРО. Простыя хлопцы»
* 2008 — «Адмірал» (у эпізодзе)
* 2008 — «Салдаты 15. Новы прызыў»
* 2008 — «УГРО. Простыя хлопцы — 2»
* 2009 — «Браценікі»
* 2009 — «Паўночны вецер» — *кіроўца Мікалай*

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя пра актора на сайце ''Кино-Театр.ру'' — 28.02.2009.
* Інфармацыя пра актора на сайце ''Кинопоиск.ру'' — 28.02.2009.
* Сайт памяці Зьмітра Дзьяканава — 28.02.2009.

Катэгорыя:Нарадзіліся 30 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ліпецкай вобласьці
Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Памерлі 26 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
759

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Ванг Вэй, кітайскі паэт, мастак і музыка

## Вонкавыя спасылкі
Станіслаў Маркелаў

**Станісла́ў Марке́лаў** (; нар. 20 траўня 1974 году ў Маскве, Расея — пам. 19 студзеня 2009 году ў Маскве) — расейскі адвакат.

Быў адвакатам сям’і Эльзы Кунгаевай у рамках т.зв. справы Буданава. Стаў ахвярай забойства ў цэнтры Масквы разам з журналісткай Анастасіяй Бабуравай.
## Вонкавыя спасылкі

* Біяграфія Станіслава Маркелава на сайце Інстытуту вяршэнства права
* Obituary for Stanislav Markelov by Vladislav Bugera, *[[Johnson's Russia List|JRL]]* (20 January 2009) (the copy)
* Murder in Moscow. Press criticism, KGB-style by Stephen Schwartz, *The Weekly Standard* (23 February 2009)

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1974 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Расейскія адвакаты
Катэгорыя:Расейскія праваабаронцы
Катэгорыя:Памерлі 19 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Ахвяры забойстваў
Дамініён

**Дамініён** (, ад  — уладаньне) — фактычна незалежная дзяржава ў складзе Брытанскае імпэрыі (пазьней — у складзе Брытанскае Садружнасьці нацыяў), якая прызнае кіраўніком дзяржавы брытанскага манарха, які прадстаўлены ў дамініёне генэрал-губэрнатарам. У розныя часы дамініёнамі Вялікабрытаніі былі ці ёсьць Канада, Аўстралія, Новая Зэляндыя, Ньюфаўндлэнд, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка, Ірляндзкая Вольная дзяржава. Пасьля 1948 року, гэты тэрмін выкарыстоўваўся ў дачыненьні да незалежных народаў, якія разглядалі брытанскага манарха як кіраўніка дзяржавы; у такой якасьці да дамініёну належалі Індыя, Пакістан, Шры-Ланка ды Кенія.

## Вызначэньне
У ангельскім звычаёвым праве пад тэрмінам *дамініён* разумеліся ўсе каралеўствы ці тэрыторыі пад вярхоўнай уладай Кароны. Ужываньне гэтага тэрміну ў дачыненьні да пэўнае тэрыторыі адносіцца да XVI стагодзьдзя, калі ім апісваліся землі Ўэйлзу.

*Дамініён* як афіцыйная назва была ўпершыню выкарыстана да брытанскіх калёніяў у Новым Сьвеце — калёнія Вірджынія (1660 рок) ды Новая Англія (1686 рок). Гэтыя дамініёны ніколі ня мелі напаўаўтаномнага статусу.

Дакладнае вызначэньне тэрміну было дадзенае на імпэрскае канфэрэнцыі 1926 року міністрам замежных справаў Вялікабрытаніі Артурам-Джэймзам Бальфурам. 11 сьнежня 1931 року яно было замацаванае ў Вэстмінстэрскім статуце: «Аўтаномныя супольнасьці Брытанскае імпэрыі, роўныя па статусе, ніякім чынам не падпарадкаваныя адзін адному ні ў адным з аспэктаў сваёй унутранай або зьнешняй палітыкі, але пры гэтым аб’яднаныя агульнай адданасьцю кароне, якія складаюць вольную асацыяцыю чальцоў Брытанскае Садружнасьці нацыяў». Паводле статуту, да дамініёнаў адносіліся наступныя тэрыторыі: Канадзкі Дамініён, Аўстралійскі зьвяз, Дамініён Новая Зэляндыя, Паўднёва-Афрыканскі Зьвяз, Ірляндзкая вольная дзяржава ды Ньюфаўндлэнд.

Падобны статус, як правіла, надаваўся найбольш эканамічна разьвітым краінам, у якіх большасьць насельніцтва складалі перасяленцы з Эўропы, што гарантавала большую лаяльнасьць да палітыкі мэтраполіі.

Пасьля юрыдычнага афармленьня статусу Садружнасьці нацыяў у 1931 року ўсе дзяржавы, што ўваходзілі ў ягоны склад, былі прызнаныя дамініёнамі Вялікабрытаніі (за выключэньнем непасрэдна калёніяў ды залежных тэрыторыяў. Аднак пасьля прыняцьця Індыяй рэспубліканскай формы кіраваньня ў 1949 року і, адпаведна, адмовы прызнаць брытанскага манарха галавой дзяржавы (пры захаваньні чалецтва ў Садружнасьці нацыяў) тэрмін «дамініён» перастаў ужывацца. Тыя былыя дамініёны ды калёніі Вялікабрытаніі, якія як і раней прызнаюць брытанскага манарха галавой дзяржавы (напрыклад, Канада ды іншыя) і працягваюць заставацца чальцамі Садружнасьці, цяпер называюцца каралеўствамі Садружнасьці ().

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзяржава
Катэгорыя:Вялікабрытанія
Катэгорыя:Паліталёгія
Летнія Алімпійскія гульні 2004 году

**Летнія Алімпійскія гульні 2004 году**, афіцыйна вядомыя як **Гульні XXVIII Алімпіяды** (), праходзілі ў Атэнах, сталіцы Грэцыі, з 13 жніўня па 29 жніўня 2004 году.

## Вонкавыя спасылкі
Летнія Алімпійскія гульні 2000 году

**Летнія Алімпійскія гульні 2000 году**, афіцыйна вядомыя як **Гульні XXVII Алімпіяды** (), праходзілі ў Сыднэі (Аўстралія), з 15 верасьня па 1 кастрычніка 2000 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Летніх Алімпійскіх гульняў 2000 году
Зімовыя Алімпійскія гульні 2002 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 2002 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XIX Алімпіяды**, праходзілі у Солт-Лэйк-Сіці з 8 лютага па 24 лютага 2002 году.

## Пераможцы
*  Аляксей Ягудзін
*  Зборная Канады па хакеі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Бардыя

**Бардыя** (**Смэрдыс**) — прадстаўнік роду Ахемэнідаў, малодшы сын Кіра Вялікага.

## Імя
Па-пэрсыдзку ягонае імя гучала як *Бардыя*, у той самы час грэкі прыводзяць іншыя варыянты: Ктэсій — *Таніяксарх*, Ксэнафонт — *Танааксар*, Юстын — *Мэрґіс*, а Эсхіл — *Мардас*. Найболей жа замацавалася імя *Смэрдыс*, якое прыводзяць у сваіх творах Анакрэонт і Алкей.

## Жыцьцё
Быў прызначаны ім кіраваць усходнімі правінцыямі (Бактрыяй і іншым). Паводле афіцыйнае вэрсіі пэрсыдзкае гістарыяграфіі (якую паўтарае Герадот), ён быў забіты на загад старэйшага брата Камбіза перад адбыцьцём апошняга ў Эгіпет.

Асьцерагаючыся хваляваньняў, Камбіз трымаў яго сьмерць у сакрэце, што дазволіла самазванцу-магу, чыё праўдзівае імя было Ґаўмата, абвясьціць сябе каралём (11 сакавіка 522 да н. э.), заручыцца падтрымкай незадаволенага Камбізам насельніцтва і кіраваць Пэрсыдзкай імпэрыяй на працягу сямі месяцаў. Пэўнага аб гэтым часе вядома мала, за выключэньнем указанняў на тое, што Бардыя-Ґаўмата на тры гады скасаваў падаткі і ваенную павіннасьць, перанёс сталіцу ў Мідыю і разбурыў нейкія храмы.

Бардыя-Ґаўмата быў замардаваны 29 верасьня змоўшчыкамі на чале з Дарыем, які ўзяў стырны кіраваньня ў свае рукі, узаконіў сваю ўладу шляхам шлюбу з Парміс, дачкой сапраўднага Смэрдыса, і ўсталяваў штогадовае сьвята «зьбіцьця магаў», падчас якога «ніводнаму магу нельга зьяўляцца на вуліцы, і ўсе яны сядзяць дома» (Герадот). Пытаньне аб тым, ці быў Бардыя самазванцам, застаецца адкрытым, бо адзінай крыніцай зьвестак антычных гісторыкаў, відаць, быў сам Дарый і яго Бэгістунскі надпіс.

Прыхільнікі традыцыйнае вэрсіі засноўваюцца на тым, што сам Камбіз перад сьмерцю прызнаўся ў братазабойстве і выкрыў самазванства Ґаўматы. Гор Відал, сярод іншых, мяркуе, што гісторыя аб самазванцу была вынайдзеная Дарыем для апраўданьня захопу ўлады. Як бы то ні было, Ґаўмата ня быў апошнім Ілжэбардыем: яшчэ адзін самазванец (Ваг'яздата) быў захоплены ратнікамі Дарыя праз год пасьля яго прыходу да ўлады.

## Глядзіце таксама
* Ґаўмата
* Ваг'яздата

Катэгорыя:Сатрапы Ахемэнідзкай імпэрыі
Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Нарадзіліся ў VI стагодзьдзі да н. э.
Катэгорыя:Памерлі ў VI стагодзьдзі да н. э.
Зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XXII Алімпіяды**, праходзілі ў Сочы з 7 па 23 лютага 2014 году.

## Віды спорту

Спаборніцтвы адбываліся ў 15 відах спорту.

## Каляндар




## Цырымонія адкрыцьця
Цырымонія адкрыцьця гульняў пачалася 7 лютага ў 20:14 маскоўскага часу на Алімпійскім стадыёне «Фішт» і доўжылася 168 хвілінаў. На цырымоніі прысутнічалі 49 кіраўнікоў дзяржаваў і ўрадаў, а таксама 2 кіраўнікі міжнародных арганізацыяў і прэзыдэнт Міжнароднага алімпійскага камітэту Томас Бах.

У прадстаўленьні прымалі ўдзел больш за тры тысячы танцораў, акрабатаў, актораў, паветраных гімнастаў, артыстаў балету і сьпевакоў. Традыцыйны алімпійскі гімн выканала расейская опэрная сьпявачка Ганна Нятрэбка. Алімпійскі агонь у чашы стадыёну запалілі Ўладзіслаў Трацьцяк і Ірына Радніна.

Парад спартыўных дэлегацыяў краін-удзельніц па традыцыі адкрыла Грэцыя — заснавальнік Алімпійскіх гульняў, а завяршыла Расея — гаспадыня гэтых спаборніцтваў. Астатнія каманды прайшлі па дарожках арэны ў парадку расейскага альфабэту.

## Краіны-ўдзельніцы
У спаборніцтвах узялі ўдзел прадстаўнікі 88 краінаў сьвету.

## Табліца мэдалёў

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
У Бога за пазухай (фільм)

«**У Бо́га за па́зухай**» () — мастацкі фільм кінарэжысэра Яцака Бромскага 1998 году. Працягласьць — 100 хвілін. Жанр — камэдыя.

## Пачатак сюжэту
На пасажырскі аўтобус зь Беларусі нападае ўкраінская мафія і абрабоўвае пасажыраў. Адна з пасажырак, Маруся, не жадае плаціць. Аднак у яе забіраюць усе грошы, а на дадатак пасьля ўсяго раззлаваны ўпартасьцю Марусі кіроўца аўтобусу высаджвае яе на дарозе каля вёскі Каралёў Мост. Маруся вырашае дабіцца праўды і вярнуць свае грошы, дзеля чаго зьвяртаецца ў мясцовую паліцыю…

## У ролях
* Ірына Лачына — *Маруся*
* Ян Вечаркоўскі — *Вітак*
* Кшыштаф Дзерма — *пробашч*
* Анджэй Заборскі — *Генрык, камісар паліцыі*

## Месца здымкаў
Асноўныя падзеі фільму па сцэнару адбываюцца ў вёсцы Каралёў Мост на Падляшшы, там жа і праходзілі здымкі. Аднак, паколькі ў вёсцы насамрэч няма касьцёлу, а толькі праваслаўная царква, сюжэты з касьцёлам і плябаніяй здымаліся ў Саколцы, там жа праходзілі здымкі камісарыяту паліцыі. Акрамя таго, некаторыя сюжэты здымаліся ў Беластоку (рынак), Янаве (дыскатэка), на шашы зь Беластоку да Баброўнікаў.

## Працяг трылёгіі
* *«U Pana Boga w ogródku»* (2007), 
* *«U Pana Boga za miedzą»* (прэм’ера 19 чэрвеня 2009).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фільм «U Pana Boga za piecem» на filmweb.pl

Катэгорыя:Фільмы на польскай мове
Катэгорыя:Польскія камэдыйныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1998 году
Зімовыя Алімпійскія гульні 2010 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 2010 году**, афіцыйна вядомыя як **Гульні XXI Алімпіяды** (), праходзілі ў Ванкувэры з 12 да 28 лютага 2010 году. Трэці раз Алімпійскія гульні прымала Канада, у 1976 годзе летнія гульні прайшлі ў Манрэалі, а ў 1988 годзе зімовыя — у Калгары.

У гульнях прынялі удзел каля 2574 спартсмэнаў з 82 краінаў.

Ванкувэр стаў найбуйнейшым горадам са сталіц зімовых гульняў і быў найцяплейшым месцам ў якіх на таго часу адбываліся зімовыя Алімпіяды (сярэднемесячная тэмпэратура ў лютым тут складае 4,8&nbsp;°C).

## Расклад

## Спаборніцтвы
У межах XXI Зімовых Алімпійскіх гульняў адбудуцца спаборніцтвы ў 15 зімовых відах спорту.

## Беларускае прадстаўніцтва

У склад беларускай дэлегацыі уваходзіць 101 чалавек, у тым ліку 50 спартоўцаў, якія прымуць удзел у 6 відах спорту. Кіраўнік дэлегацыі — намесьнік міністра спорту Дзьмітры Шычко.
 
Найбольшае прадстаўніцтва 23 чалавекі ў зборнай Беларусі па хакеі з шайбай. У біятлёне прымуць удзел 12 беларускіх спартоўцаў (6 мужчын і 6 жанчын). У фрыстайле выступяць 6 спартоўцаў (4 мужчыны і 2 жанчыны). У лыжных гонках прымуць удзел таксама 6 лыжнікаў (2 мужчыны і 4 жанчыны). У спаборніцтвах па горных лыжах возьмуць удзел 2 спартсмэнкі. Адна спартсменка выступіць у спаборніцтвах канькабежцаў.

Капітанам беларускай зборнай абраны фрыстайліст Дзьмітры Дашчынскі. Дзяржаўны сьцяг на цырымоніі адкрыцьця будзе несьці хакеіст Алег Антоненка.

## Крыніцы
Летнія Алімпійскія гульні 1996 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1996 году**, афіцыйна вядомыя як **Гульні XXVI Алімпіяды** (), праходзілі ў Атланце (штат Джорджыя, ЗША) з 19 ліпеня па 4 жніўня 1996 году.

## Вонкавыя спасылкі
Зімовыя Алімпійскія гульні 1932 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1932 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні III Алімпіяды**, праходзілі ў Лэйк-Плэсідзе з 4 лютага па 15 лютага 1932 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Зімовыя Алімпійскія гульні 1936 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1936 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні IV Алімпіяды**, праходзілі ў Гарміш-Партэнкірхене з 6 лютага па 16 лютага 1936 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Летнія Алімпійскія гульні 1900 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1900 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні IІ Алімпіяды**, праходзілі ў Парыже, сталіцы Францыі, з 14 траўня па 28 кастрычніка 1900 году.

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Драконавыя горы

**Драконавыя горы** () — ланцуг гор у Паўднёвай Афрыцы, які знаходзіцца на тэрыторыі Паўднёва-Афрыканскае Рэспублікі, Лесота, Сўазілэнду. Найвышэйшым пунктам зьяўляецца гара Табана-Нтленьяна (3482 м). На мове зулу ланцуг гор мае назву *uKhahlamba*, што азначае «перашкода для коп’яў».

Ланцуг гор расьцягнуўся на амаль 1000 км з паўднёвага захаду на паўночны ўсход Паўднёвае Афрыкі. Горы глыбока прарэзаныя далінамі рэк; на ўсходніх схілах знаходзяцца вечназялёныя ліставыя ды хваёвыя лясы, на заходніх — саваны, хмызьнякі; нацыянальны парк Наталь. Карысныя выкапні: пла́ціна, марганецзьмяшчальныя руды, золата, каменны вугаль ды іншае.

## Найвышэйшыя пункты

Найвышэйшы пункт ланцугу гор — г. Табана-Нтленьяна () — 3482 м. Далей паводле вышыні разьмясьціліся — г. Мафадзі (*Mafadi*) — 3450 м, Макаанэнг (*Makoaneng*) — 3416 м, Нджэсуці (*Njesuthi*) — 3408 м. Усе гэтыя вяршыні знаходзяцца на памежжы зь Лесота; на поўнач ад мяжы горы становяцца ніжэйшымі, а таму лягчэйшымі на дасягненьне.

Драконавыя горы — месца, дзе разьмясьціўся другі па вышыні вадаспад у сьвеце — Тугела ( або *Thukela*) (947 м).

## Расьлінны ды жывёльны сьвет
Драконавыя горы — дом для шматлікіх (2153) відаў расьлінаў, у тым ліку водным, лясным, горным і стэпавым відам. Шмат з расьлінаў занесеныя ў Чырвоную кнігу. У гарах пражываюць птушкі 299 відаў, што складае да 37% ад усіх немарскіх птушыных відаў Паўднёвае Афрыкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* KZN Drakensberg Homepage — Афіцыйная старонка нацыянальнага парку Наталь

Катэгорыя:Паўднёва-Афрыканская рэспубліка
Катэгорыя:Горы Афрыкі
Пласток Піянэра

**Пласткі Піянэра** — пара анадыраваных золатам алюміневых пласткоў, якія былі разьмешчаныя на бартах міжплянэтных апаратаў «Піянэра-10» (1972) і «Піянэра-11» (1973). На пластках выяўленая піктаграмная вестка, на выпадак калі «Піянэр-10», або 11 будуць перахопленыя іншаплянэнтымі стварэньнямі. На іх прадстаўленыя аголеныя постаці мужчыны і жанчыны, а таксама некалькі сымбаляў, якія былі запраектаваныя для інфармаваньня пра паходжаньне касьмічнага аб’екту.

Касьмічныя караблі «Піянэр» былі першымі, зробленымі чалавекам, аб’ектамі, для падарожжа за сонечную сыстэму. Пласток прымацаваны да канструкцыі, якая падтрымлівае радыёантэну, у пазыцыі, у якой пласток заслонены ад узьдзеяньня касьмічнага пылу.

Катэгорыя:Праграма «Піянэр»
Раіса Жук-Грышкевіч

**Раі́са Мікала́еўна Жук-Грышке́віч** (22 кастрычніка 1919, Пружаны, Беларусь — 2 красавіка 2009, Бэры, Канада) — актыўная дзяячка беларускай эміграцыі.

## Біяграфія

Нарадзілася Раіса Жукоўская 22 кастрычніка 1919 году ў Пружане ў сям’і Міколы Жукоўскага і Надзеі Меярэвіч. Скончыла тут польскую пачатковую школу і гімназію імя Адама Міцкевіча. У 1938 годзе паступіла ў Беларускую гімназію ў Вільні. Пасьля прыходу ў Заходнюю Беларусь бальшавікоў працавала настаўніцай беларускай мовы ў Пружанах, пасьля была накіраваная ў Смаляніцу.

У 1942 годзе была вывезеная на работу ў Нямеччыну. Пасьля сканчэньня вайны трапіла ў лягер для перамешчаных асобаў брытанскай акупацыйнай зоны ў месьце Ватэнштэце. Тут Раіса была сьцяжной жаночага скаўтынгу і пэўны час працавала ў лякарні. Потым выехала ў Марбург вучыцца на дантыстку.

У 1949 року зьехала ў Канаду. Паколькі эўрапейскія дыплёмы ў галіне мэдыцыны там не прызнаваліся, вымушаная была вучыцца наноў. У 1954 годзе скончыла ўнівэрсытэт у Таронта і атрымала дыплём доктара дантычнай хірургіі. Адначасна з вучобай на дантыста наведвала курсы беларусазнаўства, адкрытыя пры ўнівэрсытэце В. Жук-Грышкевічам. Працавала стаматолягам да 1990 году.

4 верасьня 1953 выйшла замуж за доктара Таронцкага ўнівэрсытэту Вінцука Жук-Грышкевіча, які быў тады заступнікам Старшыні Рады Беларускай Народнай Рэспублікі Міколы Абрамчыка.

Зь першых дзён жыцьця ў Канадзе стала сябрам Згуртаваньня беларусаў Канады, была сярод ягоных фундатараў. Шмат гадоў узначальвала Каардынацыйны камітэт беларусаў Канады, выдавала ягоны друкаваны орган «Камунікаты». У 1965—1975 гадах узначальвала Задзіночаньне беларускіх жанчын Канады, была сакратаром-скарбнікам Беларускага інстытуту навукі і мастацтва ў Канадзе, сябрам Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў. Ад 1978 году сяброўка Рады БНР. Разам з мужам у 1988 годзе ў Мідлэндзе на плошчы Мучанікаў усталявалі Памятны крыж тысячагодзьдзя хрысьціянства ў Беларусі. З 1997 году — сябра Прэзыдыюму Рады БНР.

Выдала кнігі «Жыцьцё Вінцэнта Жук-Грышкевіча» (Таронта, 1993) і «Род Жукоўскіх-Меярэвічаў». У рамках Выдавецкага камітэту Згуртаваньня беларусаў Канады спрычынілася да выданьня двух падручнікаў беларускае мовы аўтарства сястры Валянціны Пашкевіч.

У ліпені 1993 была ўдзельніцай першага зьезду беларусаў сьвету ў Менску. Падчас таго прыезду ў Беларусь наведала і родныя Пружаны. У 1995 прыняла ўдзел у другім Міжнародным кангрэсе беларусістаў у Менску.

Раіса Жук-Грышкевіч жыла ў мясцовасьці Бэры, дзе памерла 2 красавіка 2009 году. 4 красавіка яе пахавалі каля мужа на беларускіх могілках Нью-Брансўік у штаце Нью-Джэрзі ў ЗША.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанах
Катэгорыя:Навучэнцы гімназіі імя Адама Міцкевіча (Пружаны)
Катэгорыя:Навучаліся ў Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Скаўцкі рух на Беларусі
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Сябры Рады БНР
Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе
Катэгорыя:Памерлі ў Канадзе
Вааль

**Вааль** () — рака ў Паўднёвай Афрыцы, найбуйнейшы прыток ракі Аранжавая. Даўжыня — 1120 км, плошча басэйну — 196,4 тыс. км².

Выток ракі знаходзіцца ў Драконавых гарах, на ўсход ад Яганэсбургу. Рака цячэ на паўднёвы захад да ўпаданьня ў р. Аранжавую. Рэчышча ўтварае мяжу між паўднёва-афрыканскімі правінцыямі Мпумаланга, Гаўтэнг ды Паўночна-Заходняя правінцыя па правым беразе, і з правінцыяй Вольная дзяржава — на левым.

## Гісторыя

Рака ў мінулым утварала мяжу між дзьвюмя бурскімі рэспублікамі, а пазьней — правінцыямі Трансвааль ды Аранжавая Вольная дзяржава. Геаграфічную назву *Трансвааль* можна перакласьці літаральна як «па-за ракой Вааль». Назва пачала ўжывацца для адмежаваньня гэтых тэрыторыяў ад Капскае калёніі ды калёніі Наталь.

Назву ракі Вааль можна перакласьці з нідэрляндзкае мовы (а пазьней — з афрыкаанс) — як цьмяны або бляклы. Імаверна, што тая назва пайшла ад колеру вады, асабліва падчас разьліваў, калі з-за глею вада набывае каламутныя адценьні.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Геаграфія ПАР
Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Маскоўскі мэтрапалітэн

**Маскоўскі мэтрапалітэ́н** (поўная назва — Дзяржаўнае ўнітарнае прадпрыемства гораду Масквы «Маскоўскі ордэна Леніна і ордэна Працоўнага Чырвонага Сьцяга мэтрапалітэн імя У. І. Леніна») — сыстэма лініяў мэтрапалітэну ў Маскве (Расея). Тэрытарыяльна лінія мэтро знаходзяцца ў Маскве і Маскоўскае вобласьці (гарады Краснагорск, Люберцы, Рэўтаў, Кацельнікі). Гэта пятая паводле інтэнсіўнасьці выкарыстаньня сыстэма мэтро ў сьвеце (пасьля мэтрапалітэнаў Пэкіну, Токіё, Сэулу ды Шанхаю).

## Гісторыя
Першая лінія адчынілася 15 траўня 1935 году ды йшла ад станцыі «Сакольнікі» да станцыі «Парк культуры» з адгалінаваньнем на «Смаленскую» Філёўскае лініі. Мэтрапалітэн першапачаткова насіў імя Л. М. Кагановіча. У 1955 годзе мэтрапалітэну нададзенае імя У. І. Леніна. Яго начальнікам з 22 ліпеня 2014 году зьяўляецца Дзьмітры Пегаў.

Эксплюатацыю мэтрапалітэну ажыцьцяўляе дзяржаўнае ўнітарнае прадпрыемства «Маскоўскі мэтрапалітэн» ().

## Лініі Маскоўскага мэтрапалітэну

Сыстэма мэтрапалітэну ўключае 14 лініяў (без уліку Маскоўскай манарэйкі ды Маскоўскага цэнтральнага кальца), агульная працягласьць складае 364,9 км, на якіх разьмешчаныя 214 станцыяў (на 2018 год). Таксама ў склад мэтрапалітэну ўваходзіць Маскоўская манарэйкавая транспартная сыстэма ды Маскоўскае цэнтральнае кальцо. У звычайны працоўны дзень пасажыры зьдзяйсьняюць 6,4 млн паездак (дадзеныя на 2016 год), у сярэдні каляндарны дзень — 6,72 млн паездак (па стане на 2015 год). Усім лініям нададзеныя назвы і кароткія лічбавыя і колеравыя абазначэньні па парадку ўвядзеньня ў эксплюатацыю. Кальцавая лінія злучае ўсе астатнія лініі, акрамя Бутаўскай, Кахоўскай ды Сонцаўскай. У 2018-м годзе адчыніліся першыя 5 станцыяў Вялікай кальцавой лініі, напрыканцы жніўня пасажыраў прынялі 7 новых станцыяў Сонцаўскай лініі ад станцыі «Раменкі» да станцыі «Расказаўка».

## Станцыі
Большая частка пуці і станцыяў знаходзіцца пад зямлёй, аднак ёсьць і выключэньні. Так, Філёўская лінія мае доўгі наземны ўчастак ад станцыі «Студэнцкая» да станцыі «Кунцаўская» з 7 наземнымі станцыямі, а таксама адкрыты мэтрамост паміж станцыямі «Смаленская» і «Кіеўская». Бутаўская лінія лёгкага мэтро на 2/3 праходзіць па паверхні па эстакадзе, ад станцыі «Вуліца Старакачалаўская» да Лесапаркавай лінія знаходзіцца пад зямлёй. Наземныя ўчасткі таксама ёсьць на Таганска-Краснапрэсьненскай (наземная станцыя «Выхіна» і частка перагону «Тэкстыльшчыкі» — «Валгаградзкі праспэкт»), на Арбацка-Пакроўскай (наземныя станцыі «Ізмайлаўская» і «Кунцаўская» і частка лініяў, якія далучаюцца да іх перагонаў.

Акрамя згаданага Смаленскага мэтрамаста Філёўскай лініі, ёсьць мэтрамасты празь Яўзу на Сакольніцкай лініі (паміж «Прэабражэнскай плошчай» і «Сакольніках»), на Замаскварэцкай (паміж «Аўтазаводзкай» і «Каломенскай»), і самы вядомы — крыты мэтрамост, на ніжнім ярусе якога разьмешчаная станцыя «Вараб’ёвы Горы» (пабудаваны ў 1958 г., у 1983—2002 гг. быў на рэканструкцыі).

## Глядзіце таксама
* Сьпіс станцыяў Маскоўскага мэтрапалітэну
Лёнданскі мэтрапалітэн

**Лёнданскі мэтрапалітэ́н** — сыстэма лініяў мэтрапалітэну ў Лёндане (Вялікабрытанія); спалучае наземныя і падземныя лініі. Самы стары і адзін з найбуйнейшых у сьвеце мэтрапалітэнаў. Адкрыты 10 студзеня 1863 году. Жыхары Лёндану называюць свой мэтрапалітэн *the Underground* («падземка») ці *the Tube* («труба»).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Лёнданскі музэй транспарту
Сьпіс мэтрапалітэнаў

Сьпіс мэтрапалітэнаў уключае сыстэмы клясычнага мэтро, лёгкага мэтро і мэтратрамаў. Па стане на пачатак 2016 году, 153 гарады ў 55 краінах маюць блізка 160 мэтрапалітэнаў. Самы першы пабудаваны зь іх — Лёнданскі мэтрапалітэн. Найбольш працяглы паводле даўжыні — Шанхайскі мэтрапалітэн, найбольш загружаны — Пэкінскі мэтрапалітэн. Найбольшую колькасьць станцыяў налічвае Нью-Ёрскі мэтрапалітэн.

## Сьпіс дзейных сыстэмаў мэтрапалітэнаў

## Сьпіс сыстэмаў мэтрапалітэнаў, якія будуюцца
Гэта сьпіс гарадоў, дзе праводзіцца актыўнае будаўніцтва мэтрапалітэнаў. Сьпіс уключае толькі тыя гарады, дзе па стане на 2016 год няма дзейснага мэтрапалітэну. 

## Вонкавыя спасылкі
* UrbanRail.Net
* World Metro List (at Metro Bits)

Катэгорыя:Мэтрапалітэн
Мэтрапалітэн
Бразылія (горад)

**Бразылія** () — сталіца Бразыліі, месьціцца ў Фэдэральнай акрузе ўздоўж Бразыльскага пласкагор’я ў Цэнтральна-Заходнім рэгіёне краіны. Горад быў заснаваны 21 красавіка 1960 году адразу як новая сталіца краіны. Паводле колькасьці насельніцтва займае 4-ы радок у краіне пасьля Сан-Паўлу, Рыё-дэ-Жанэйра й Салвадору.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Гід па горадзе
Зьміцер Гаеў

**Зьміцер Уладзімеравіч Гаеў** ( нар. 21 кастрычніка 1951 году ў Маскве — 28.10.2012) — начальнік ДУП «Маскоўскі мэтрапалітэн».

## Глядзіце таксама
* Маскоўскі мэтрапалітэн

## Вонкавыя спасылкі
* Статья в Большой энциклопедии российских производителей товаров и услуг в Интернет
*  Электронная приёмная ГАЕВА Дмитрия Владимировича

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Пахаваныя на Траекураўскіх могілках
Заслаўскае вадасховішча

**Засла́ўскае вадасхо́вішча** (*Ме́нскае мо́ра*, *Ганале́с*) — вадасховішча ў Менскім раёне Беларусі. Плошча — 25,6 км². Найбольшая глыбіня дасягае 8,6 м. Даўжыня — 9 км, шырыня — 4 км. Агульная даўжыня берагавой лініі — 38,2 км. Аб′ём вады больш за 100 млн м³. Вадазбор — 562 км². Другі па велічыні штучны вадаём на Беларусі (пасьля Вялейскага вадасховішча).

## Агульныя зьвесткі
Заслаўскае вадасховішча месьціцца на рацэ Сьвіслач, за 10 км на паўночны захад ад Менску. Створанае ў 1956 року, рэканструяванае ды добраўпарадкаванае ў 1977. Чаша вадасховішча да затапленьня была забалочанай абалонай рэк Сьвіслач, Вяча, Ратамка, Чарняўка. Асноўнае прызначэньне — сэзоннае рэгуляваньне сьцёку, абвадненьне Сьвіслачы, забесьпячэньне вадой Менску ды стварэньне зон адпачынку. Вадасховішча ўваходзіць у Вялейска-Менская водная сыстэма, таксама ўваходзіць у зону адпачынку *Менскае мора*, на берагах разьмешчаны міжнародны моладзевы цэнтар адпачынку «Юнацтва», базы адпачынку і прафілякторыі, базы для аматараў-рыбаловаў, спартбазы, дзіцячыя летнікі ды інш. Зьяўляецца папулярным месцам адпачынку і аматарскага рыбалоўства.

Са стварэньнем Вялейска-Менскай воднай сыстэмы праточнасьць вадасховішча павялічылася ў 3 разы. Ёсьць асобныя дзялянкі, дзе абмен вады вельмі замаруджаны (на ўсходзе ў Спартакаўскай затоцы, каля прафілякторыя). Пераважаюць вятры паўночна-заходняга напрамку, якія могуць утвараць хвалі вышынёй 0,7—1,2 м. Сярэднямесячная тэмпэратура вады ў ліпені — жніўні 18—21 °С, у асобныя рокі ў жніўні максымальная дасягае 27 °С. Замярзае ў 1-й палове сьнежня (у асобныя рокі напрыканцы лістапада), лёд (таўшчыня 60—70 см) трымаецца да канца сакавіка — пачатку красавіка. Сярэдняя працягласьць ледаставу 125—130 дзён.

Берагі вадасховішча спадзістыя, на поўдні і захадзе парослыя лесам (з пасадкамі таполі, вярбы, акацыі). Месцамі створаныя штучныя пясчаныя пляжы шырынёй 20—50 м. Ёсьць 3 глыбокаўрэзаныя затокі (самая буйная — Ратамская), 11 выспаў агульнай плошчай ~0,29 км². Дно да глыбіні 2 м і вакол выспаў пясчанае, да глыбіні 8 м выслана глеем, уздоўж былых рэчышчаў Сьвіслачы ды Вячы — торфам. Месцамі ад вадасховішча дамбамі адсечаныя мелкаводзьдзі, дзе створаны польдэры. Гадавыя ваганьні ўзроўню вады перавышаюць 1 м.

## Расьлінны ды жывёльны сьвет
Уздоўж берагоў парастае расьліннасьць (чарот азёрны, трысьнёг звычайны і аер звычайны, трапляюцца рдзесты (урэчнікі), драсён земнаводны) найбольш пашыраны ў затоках і ў вярхоўі, дзе ўпадае канал Вялейска-Менскай воднай сыстэмы. Воды вадасховішча насяляюць акунь, ёрш, плотка, шчупак, укляя (верхаводка).

## Літаратура
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с, 40 л. ил.

Катэгорыя:Вялейска-Менская водная сыстэма
Катэгорыя:Менскі раён
Катэгорыя:Вадасховішчы Беларусі
Катэгорыя:Вадасховішчы Менскай вобласьці
Анкляў

**Анкля́ў** ( — ад  — замыкаць на ключ) — тэрыторыя або частка тэрыторыі краіны, аточаная з усіх бакоў тэрыторыяй іншае дзяржавы.

Прыклады дзяржаваў-анкляваў: Ватыкан ды Сан-Марына ў Італіі, Лесота ў ПАР.

Калі анкляў мае выхад да мора, тады яго называюць **напаўанклявам**. Напрыклад, Манака, Партугалія, Брунэй, Сэктар Газа (Палестына), Калінінградзкая вобласьць.

## Экскляў

Прыватным выпадкам анкляву зьяўляецца **экскляў** (ад  — па-за + *clavis* — ключ) — **частка** тэрыторыі дзяржавы, якая ня мае агульных межаў з асноўнай ягонай часткай і аточаная чужой тэрыторыяй. Прыклад экскляву на тэрыторыі Беларусі — вёскі Санькова-Мядзьвежжа, якія адміністрацыйна адносяцца да Бранскае вобласьці Расеі. Экскляў на тэрыторыі СНД — Нахічэванская Аўтаномная Рэспубліка, якая ўваходзіць у склад Азэрбайджану; яе атачаюць Армэнія, Іран ды Турэччына.

Экскляў, які мае выхад да мора, называецца **напаўэксклявам**. Напрыклад, Аляска (ЗША), Сэута ды Мэлілья (Гішпанія), а таксама сяло Дубкі (Пскоўская вобласьць) на мысе, які выступае ў Пскоўскае возера, якое абасобленае ад Пскоўскае вобласьці Расеі тэрыторыяй Эстоніі.

## Пашыранае разуменьне
Часам паняткі анкляву ды экскляву пашыраюць на іншыя тэрытарыяльныя ўтварэньні — напрыклад, на адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі ў складзе дзяржавы. Так, ва Ўкраіне места Славуціч з навакольнымі тэрыторыямі належыць да Кіеўскае вобласьці, хаця з усіх бакоў аточана тэрыторыяй Чарнігаўскае вобласьці; такім чынам, кажуць, што Славуціч — *экскляў Кіеўскае вобласьці*.

## Вонкавыя спасылкі
* Дополнительные материалы к: Винокуров Е. (2007) Теория анклавов
756

## Падзеі
* Вінэк стаў каралём Баўгарыі

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Зімовыя Алімпійскія гульні 1998 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1998 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XVIII Алімпіяды**, праходзілі у Нагана з 7 лютага па 22 лютага 1998 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Зімовыя Алімпійскія гульні 1994 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1994 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XVII Алімпіяды**, праходзілі у Лілегамэры з 12 лютага па 27 лютага 1994 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Летнія Алімпійскія гульні 1904 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1904 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні III Алімпіяды**, праходзілі ў Сэнт-Луісе з 1 ліпеня па 23 лістапада 1904 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Летнія Алімпійскія гульні 1992 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1992 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XXV Алімпіяды**, праходзілі ў Барсэлёне з 25 ліпеня па 9 жніўня 1992 году.

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Летнія Алімпійскія гульні 1988 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1988 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XXIV Алімпіяды**, праходзілі ў Сэуле, з 17 верасьня па 2 кастрычніка 1988 году.

## Вонкавыя спасылкі
Летнія Алімпійскія гульні 1984 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1984 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XXIII Алімпіяды**, праходзілі ў Лос-Анджэлесе з 28 ліпеня па 12 жніўня 1984 году.

## Вонкавыя спасылкі
Адахаўшчына (Ляхавіцкі раён)

**Ада́хаўшчына** — вёска ў Ляхавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Адахаўшчына ўваходзіць у склад Навасёлкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 270 чалавек
* 1999 год — 289 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў

### Архітэктура
* Сядзібна-паркавы комплекс Рдултоўскіх
* Абарончыя ўмацаваньні І сусьветнай вайны

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Адахаўшчына на Радзіма майго духу

Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Ляхавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ляхавіцкага раёну
Адахаўшчына

Назву **Адахаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Адахаўшчына — вёска ў Баранавіцкім раёне
** Адахаўшчына — вёска ў Ляхавіцкім раёне
Сьпіс Герояў Беларусі

**Званьнем «[[Герой Беларусі]]» ўзнагароджаны:**

# Уладзімер Карват (пасьмяротна) — падпалкоўнік авіяцыі. Указ № 484 ад 21 лістапада 1996.
# Павал Марыеў — генэральны дырэктар вытворчага аб’яднаньня БелАЗ. Указ № 360 ад 29 чэрвеня 2001.
# Аляксандар Дубко (пасьмяротна) — Старшыня Гарадзенскага аблвыканкаму. Указ № 361 ад 30 чэрвеня 2001.
# Міхаіл Карчміт — старшыня агракамбінату «Сноў» (Нясьвіскі раён). Указ № 362 ад 30 чэрвеня 2001.
# Віталь Крамко — старшыня сельскагаспадарчага прадпрыемства «Кастрычнік» (Гарадзенскі раён). Указ № 362 ад 30 чэрвеня 2001.
# Міхаіл Высоцкі — генэральны дырэктар Навукова-інжынэрнага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Белаўтатрактарабудоўля» Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Указ № 135 ад 1 сакавіка 2006.
# Пётар Пракаповіч — кіраўнік Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь. Указ № 135 ад 1 сакавіка 2006.
# Васіль Равяка — старшыня сельскагаспадарчага вытворчага каапэратыву «Прагрэс-Верцялішкі». Указ № 135 ад 1 сакавіка 2006.
# Міхаіл Савіцкі — кіраўнік дзяржустановы культуры «Творчыя акадэмічныя майстэрні жывапісу, графікі і скульптуры». Указ № 135 ад 1 сакавіка 2006.
# Філярэт — Мітрапаліт Менскі і Слуцкі, Патрыяршы Экзарх усёй Беларусі. Указ № 137 ад 1 сакавіка 2006.

*
Героі Беларусі
Плято

**Плято́** (, ад plat — «плоскі, пляскаты») — узвышаная раўніна з роўнай або хвалістай слаба расчлялённай паверхней, што абмежаваная выразнымі ўступамі ад суседніх раўнінных абшараў.
Найвялікшае плято ў сьвеце - Тыбэцкае плято, якое дзякуючы памерам называюць "дахам сьвету" (плошча плято - прыблізна 2,5 мільёнаў кв.км, знаходзіцца на вышыні болей за 5000 м над узроўнем мора).
Мікола Абрамчык

**Мікала́й Сямёнавіч Абра́мчык** (16 жніўня 1903, в. Сычавічы пад Радашкавічамі, цяпер Маладэчанскі раён — 25 траўня 1970, Парыж) — беларускі грамадзкі й палітычны дзяяч, публіцыст, інжынэр. Прэзыдэнт Рады БНР (сьнежань 1947—1970).

## Сям’я
Прадзед Базыль Абрамчык меў трынаццаць сыноў, якія ўзялі ўдзел у паўстаньні 1863—1864 гадоў. Адзін быў за гэта пакараны сьмерцю на шыбеніцы, іншыя высланыя, а дзеда Міколы Янку выгналі з духоўнае сэмінарыі й пазбавілі грамадзянскіх правоў.

Быў жанаты зь Нінай Ляўковіч (з пачатку 1940-х).

## Дзейнасьць

Навучаўся ў Радашкавіцкай беларускай гімназіі, адначасова атрымаў мандат упаўнаважанага БНР у Вялейскім павеце. З мэтаю каардынацыі дзеяньняў зь менскімі незалежнікамі быў пасланы ў савецкую Беларусь. За два гады ён блізу 30 разоў нелегальна пераходзіў мяжу БССР і Польшчы, ува ўмовах кансьпірацыі сустракаўся з прафэсарам Усеваладам Ігнатоўскім, тагачасным наркамам асьветы, які ўвёў яго ў менскі антыбальшавіцкі асяродак.

Працягваў адукацыю ў Празе (з 1923), вучыўся там жа ў сельскагаспадарчай акадэміі, быў дзеячом Аб’яднаньня беларускіх студэнцкіх арганізацыяў. У Чэхаславаччыне зблізіўся з прадстаўнікамі ўраду БНР (Пятром Крэчэўскім, Васілём Захаркам і інш.). У 1930 пераехаў у Францыю, заснавальнік і кіраўнік Аб’яднаньня беларускіх рабочых «Хаўрус беларускай працоўнай эміграцыі» (1932), выдавец яго пэрыядычных выданьняў «Бюлетэнь» і «Рэха». У 1941—1943 дзяяч Беларускага камітэта самапомачы (БКС) у Бэрліне, рэдактар газэты «Раніца» (1939—1944), арганізатар і лектар курсаў беларусазнаўства, выдавец кніг Якуба Коласа «Сымон-музыка» і Ларысы Геніюш «Ад родных ніў». Працаваў у Камітэце самапомачы ў Беластоку. Прыканцы 1943 вярнуўся ў Парыж.

Старшыня (прэзыдэнт) Рады БНР (1943; сьнежань 1947—1970). Арганізаваў крывіцкую Раду БНР (крывіцкі блёк) (1947). Быў праціўнікам пераходу беларускіх праваслаўных япіскапаў у РЗПЦ і адным з ініцыятараў адраджэньня БАПЦ у 1948. Удзельнічаў у паваенным антыкамуністычным руху, аўтар брашуры «*I accuse Kremlin of Genocide of My Nation*» (*Я абвінавачваю Крэмаль у генацыдзе майго народу*; ЗБК, Таронта, 1950). У 1950—1960-я быў прэзыдэнтам Лігі за вызваленьне народаў СССР (*League for the Liberation of the Peoples of the USSR (Paris Bloc)*).

Пахаваны ў Парыжы на могілках Пэр-Ляшэз. З-за таго, што на магільнай пліце не было надпісу, а магіла значны час не даглядался, месца пахаваньня М. Абрамчыка было згубленае. Намаганьнямі сяброў супольнасьці «Беларуская нацыянальная памяць» магіла была адшуканая ў 2008 годзе.

## Літаратура
* 
* 
* 
* Экспедыцыя Беларускай Нацыянальнай Памяці па краінах Заходняй Еўропы // Беларускае Радыё «Рацыя»: Матэрыялы: Замежжа. 7.8.2008, 12:59. — Эл.рэсурс racyja.by
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладэчанскім раёне
Катэгорыя:Навучэнцы Радашкавіцкай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Прэзыдэнты БНР
Катэгорыя:Сябры Рады БНР
Катэгорыя:Кавалеры і дамы Ордэну Пагоні
Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі
Катэгорыя:Беларусы ў Францыі
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пэр-Ляшэз
Красны Бор

Назву **Кра́сны Бор** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Красны Бор — вёска ў Расонскім раёне 

* Магілёўская вобласьць:
** Красны Бор — вёска ў Бялыніцкім раёне
** Красны Бор — пасёлак у Крычаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Красны Бор — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Красны Бор — вёска ў Лагойскім раёне

## Урочышчы
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Красны Бор — урочышча ў Пастаўскім раёне 

* Гомельская вобласьць:
** Красны Бор — урочышча ў Жыткавіцкім раёне 

## Іншае
* Красны Бор —  жылы раён у Менску

## Глядзіце таксама
* Бор
Чырвоны Бор

Назву **Чырво́ны Бор** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Чырвоны Бор — вёска ў Зьдзецельскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Чырвоны Бор — колішні хутар у Жыткавіцкім раёне
** Чырвоны Бор — вёска ў Чачэрскім раёне

* Менская вобласьць:
** Чырвоны Бор — былая вёска ў Менскім раёне, зараз частка Менску

## Іншае
* Чырвоны Бор — ляндшафтны заказьнік рэспубліканскага значэньня ў Расонскім і Дрысенскім раёнах Віцебскай вобласьці
* Чырвоны Бор — мікрараён у Менску

## Глядзіце таксама
* Бор 
* Чырвоны
755

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Жанг Ксуан, кітайскі мастак
Тарас Бульба (фільм)

**«Тарас Бульба»** — мастацкі фільм, экранізацыя аднайменнай аповесьці (у рэдакцыі 1842 г.) Мікалая Васільевіча Гогаля, зьняты Ўладзімерам Бартком у 2009 годзе. Сюжэт фільму мае цэлы шэраг адрозьненьняў ад аповесьці. Вытворчасьць студыі «Арк фільм» па замове тэлеканала «Расея» і кінакампаніі «Цэнтрал партнэршып».

## У ролях
* *Тарас Бульба* — Багдан Ступка
* *Андрий* — Ігар Пятрэнка 
* *Остап* — Уладзімер Удавічэнкаў
* *Эльжбета Мазовецкая (панночка)* — Магда Мельцаж (Польшча)
* *Кирдяга, кошевой* — Юры Бяляеў
* *Мосий Шило* — Міхаіл Баярскі 
* *Янкель* — Сяргей Дрэйдэн 
* *Жена Тараса Бульбы* — Ада Рагоўцава
* *Бывший кошевой* — Уладзімер Ільін
* *Воевода Мазовецкий* — Любамірас Лаўцявічюс (Літва)
* *Дмитро Товкач* — Лесь Сярдзюк
* *Кукубенка* — Аляксандар Дзядзюшка 
* *Касьян Бовдюг* — Іван Краско 
* *Татарка, служанка панночки* — Алімава Матлюба 
* *Бородатый* — Барыс Хмяльніцкі 
* *Метелица* — Пётар Зайчанка 
* *Текст от автора* — Сяргей Бязрукаў

## Крытыка
Фільм атрымаў даволі прахалодную або нэгатыўную ацэнку крытыкаў ва Ўкраіне, Расеі і Польшчы. У той жа час, ён быў прыязна прыняты ў расейскіх шавіністычных колах, лідар ЛДПР Уладзімер Жырыноўскі назваў яго «найлепшым фільмам дзесяцігодзьдзя».

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія фільмы
Катэгорыя:Фільмы 2009 году
Нэйлён 100 % (фільм)

**«Нэйлён 100 %»** — камэдыйны мастацкі фільм-мюзыкл рэжысэра Ўладзімера Басава па матывах аповесьці С. Шатрова «Нэйлёнавы кажушок».

## Сюжэт

Муж, прыехаўшы з-за мяжы, дорыць жонцы нэйлёнавы кажушок, які яна здае на перапродаж. З гэтага пачынаецца хаджэньне кажушка «па рукам», што лягло ў аснову сюжэту.

## Ролі выконвалі

* Леанід Кураўлёў — *Гурьянов*
* Рыма Маркава — *Матильда*
* Яўген Весьнік — *Профессор*
* Ніна Крачкоўская — *жена профессора*
* Уладзімер Басаў — *Киреев*
* Валянціна Цітова — *Инга Киреева*
* Міхаіл Пагаржэльскі — *Афанасий Иванович*
* Мікаэла Драздоўская — *Катя*
* Ніна Агапава — *Симочка*
* Яўген Яўсьцігнееў — *дантист*
* Лілія Яўсьцігнеева — *жена дантиста*
* Ларыса Барабанава — *Настенька*
* Сьвятлана Харытонава — *Глаша*
* Юры Валынцаў — *Федя*
* Уладзімер Этуш — *Константин*
* Натальля Крачкоўская — *Генриетта*
* Леанід Канеўскі — *Арчибальд*
* Барыс Новікаў — *Шилобреев*
* Міхаіл Пугаўкін — *Миша*
* Муза Крэпкагароская — *Муза*
* Мікалай Сяргееў — *Сольди*
* Эраст Гарын — *укротитель*
* Станіслаў Чэкан — *Бубнов*
* Мікалай Парфёнаў — *чиновник*
* Рына Зялёная — *пациентка дантиста*
* Зоя Васількова — *Маргарита Архиповна*
* Эдуард Брадун — *Эдик*
* Юры Бялоў — *Хабибулин*
* Раднэр Муратаў — *Евгений Дергачёв*
* Маргарыта Крініцына
* Алена Вольская
* Герман Кашын
* Тацяна Соўчы
* Барыс Завалокін
* Барыс Смарчкоў

Катэгорыя:Савецкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1974 году
Катэгорыя:Фільмы «Масфільму»
Зімовыя Алімпійскія гульні 1992 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1992 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XVI Алімпіяды**, праходзілі у Альбэрвілі з 8 лютага па 23 лютага 1992 году.

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Зімовыя Алімпійскія гульні 1988 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1988 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XV Алімпіяды**, праходзілі у Калгары з 13 лютага па 28 лютага 1988 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Зімовыя Алімпійскія гульні 1984 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1984 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XIV Алімпіяды**, праходзілі у Сараеве з 8 лютага па 19 лютага 1984 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Зімовыя Алімпійскія гульні 1980 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1980 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XIII Алімпіяды**, праходзілі ў Лэйк-Плэсідзе з 14 лютага па 23 лютага 1980 году.

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Летнія Алімпійскія гульні 1908 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1908 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні IV Алімпіяды**, праходзілі ў Лёндане з 27 красавіка па 31 кастрычніка 1908 году.

## Вонкавыя спасылкі