Vetus Latina

**Vetus Latina** ()&nbsp;— агульная назва ўсіх варыянтаў перакладаў Бібліі на позьнелацінскую мову, якія былі ў выкарыстаньні да зьяўленьня Вульгаты. Прычынай зьяўленьня разнастайных лацінскіх перакладаў Бібліі было павелічэньне колькасьці хрысьціянскіх вернікаў, якія не валодалі грэцкай мовай, што было ў сваю чаргу спрычынена пашырэньнем уплыву Рымскай імпэрыі і паступовага выцясьненьня грэцкай мовы лацінай.

## Стварэньне
Найстарэйшым дакумэнтам, што згадвае існаваньне лацінскага перакладу Новага Запавету, ёсьць створаныя ў 180 року «Дзеі мучанікаў са Сцыліі» (места ў Паўночнай Афрыцы). Большасьць вядомая перш за ўсё праз цытаваньне ў творах Айцоў царквы (напрыклад, блаславёнага Аўгустына). Часьцей за ўсё пераклад адбываўся з Сэптуагінты (Стары Запавет) ці з грэцкага арыгіналу (Новы Запавет). Новазапаветны тэкст адпавядае г. зв. *[[Заходні тып тэксту|заходняй тэкстуальнай традыцыі]]*, імаверна выкарыстоўвалася люкіянава вэрсія Сэптуагінты.

Да нашага часу зьбераглося каля 90 рукапісаў з позьнелацінскімі тэкстамі, якія, аднак, не дазваляюць узнавіць поўны тэкст Бібліі. Фрагмэнты кодэксу Vetus Latina з IV або V стагодзьдзя былі знойдзеныя, напрыклад, у бібліятэцы пры саборы места Канстанц, калі ў XV стагодзьдзі разразалі старыя рукапісы і выкарыстоўвалі іх для ўзмацненьня кніжных паліцаў. Большасьць давульгатавых перакладаў ад пачатку не прызначаліся для выкарыстаньня дзе-небудзь яшчэ, акрамя чытаньня ў мясцовых хрысьціянскіх суполках, падчас казаньняў ці ў якасьці лацінскай паловы дыглётаў (кшталту кодэксу Бэзы). Новы Запавет захаваўся ў асноўным у дзьвюхмоўных грэка-лацінскіх ці гота-лацінскіх тэкстах.

## Вэрсіі
У залежнасьці ад стылю і слоўнікавага набору вылучаюць некалькі вэрсіяў Vetus latiny. Першыя вэрсія зьявіліся, праўдападобна, у лацінамоўнай Афрыцы; пазьней ім на зьмену прыйшлі пераклады з Італіі, якія трапілі таксама і ў Афрыку. Усе пераклады, выразна адрозныя абсягам і стылем перакладу, вынікаючымі з мэнтальнасьці і рэлігійнасьці культураў гэтых рэгіёнаў, умоўна падзяленыя на чатыры групы:
* старая афрыканская вэрсія (Кіпрыян Картагенскі)
* пазьнейшая афрыканская вэрсія (Тыконій)
* італьянская вэрсія
* пазьнейшыя эўрапейскія вэрсіі

## Замена
Пасьля Трыдэнцкага сабору XVI стагодзьдзя Вульгата стала афіцыйным перакладам Бібліі для Рыма-каталіцкай царквы.

Адным з найбольш яскравых адрозьненьняў між старалацінскімі перакладамі і Вульгатай ёсьць тэкст малітвы «Pater Noster», у якой фраза з Vetus Latina *quotidianum panem* («хлеб штодзённы») стала *supersubstantialem panem* («хлеб звышпажыўны») у Вульгаце.

## Дасьледаваньні
Сьвятар з Баварыі Ёзэф Дэнк (1849—1927) напрыканцы XIX стагодзьдзя пачаў зьбіраці і калекцыянаваць цытаты Vetus Latina зь пісаньняў Айцоў Царквы. Такім чынам сабраная картатэка, што складаецца з тысячаў лістоў, была перададзеная ў  Бойрана (Бадэн-Вюртэмбэрг). У 1945 року манах-бэнэдыктынец Баніфацы (Пэтэр Паўль) Фішэр заснаваў у тым абацтве Інстытут Vetus-Latina, які займаецца гісторычным дасьледаваньнем старых вэрсіяў перакладаў, што ўваходзілі ў Vetus Latina. Заплянаваны выпуск гэтых гістарычных матэрыялаў у 27 тамох.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інстытут Vetus-Latina 
* Старонка па вывучэньні Vetus Latina 
* Дасьледаваньне Vetus Latina унівэрсытэту Майнца 

Катэгорыя:Пераклады Бібліі на лацінскую мову