open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Павал Сапега

**Павал Сапега**:

* Павал Сапега (каля 1490—1579) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Павал Сапега (да 1546—1580) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
*  (1781—1855) — польскі вайсковец
*  (1860—1934) — першы старшыня польскага Чырвонага крыжа
*  (1900—1987) — польскі ды амэрыканскі вайсковец ды контраразьведчык

## Глядзіце таксама
* Павал Стэфан Сапега (1565—1635) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падканцлер вялікі літоўскі (з 1623)
* Павал Ян Сапега (1609 або 1610—1665) — вайсковы і дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман вялікі літоўскі (з 1656)
* Павал Францішак Сапега (да 23 красавіка 1657—1715) — рэлігійны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, Сакратар вялікі літоўскі (1704—1713), біскуп жамойцкі (1715)
Юзэф Францішак Сапега

**Юзэф Францішак Сапега** (1679 — ) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падскарбі надворны літоўскі (з 1713).

## Біяграфія
З чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Францішка Стэфана і Ганны Крыстыны зь Любамірскіх. Меў братоў Яна Казімера і Юрыя Фэліцыяна.

Быў паслом зь берасьцейскага сойміку на элекцыйны сойм 1697. Потым навучаўся ва ўнівэрсытэце места Грац (Аўстрыя), наведаў Баварыю, Францыю, Галяндыю, Гішпанію, Турэччыну.

У пачатку Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) прытрымліваўся нэўтралітэту, але ў 1706 канчаткова падтрымаў Станіслава Ляшчынскага. Пазьней перайшоў на бок Аўгуста Моцнага, які ў 1713 надаў яму ўрад надворнага падскарбія. Беспасьпяхова імкнуўся вярнуць пад уладу падскарбія надворнага эканоміі.

Быў адным з актыўных дзеячоў Віленскай канфэдэрацыі (1716). У 1720 — пач. 1730-х знаходзіўся ў шэрагах антыкаралеўскай апазыцыі ў Літве.

У часе бескаралеўя выказаўся за кандыдатуру Станіслава Ляшчынскага і беспасьпяхова прэтэндаваў на пасаду рэгімэнтара. У 1735 удзельнічаў у акцыях аддзелу Генэральнай канфэдэрацыі на Падольлі, быў пасярэднікам у перапісцы С. Ляшчынскага з крымскім ханам Каплан-Гірэем. Пазьней вызнаў каралём і вялікім князем Аўгуста Саса, імкнуўся атрымаць сэнатарскую пасаду. У канцы жыцьця зблізіўся з Радзівіламі, выступаў за прымірэньне зь імі іншых Сапегаў.

Пабраўся шлюбам з Крыстынай Браніцкай (у 1709), зь якой меў сына Тадэвуш і дачку Тэрэзу. Пахавалі Ю. Ф. Сапегу ў фундаваным ім касьцёле рэфарматаў у Боцьках на Падляшшы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1679 годзе
Юзэф Францішак
Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Белага арла
Тамаш Сапега

**Тамаш Сапега** (да 1598 — паміж 2 і 8 красавіка 1646, Вільня) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода вэндэнскі (1641—1643) і наваградзкі (з 1643).

## Біяграфія
З коданскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Мікалая, ваяводы наваградзкага, і Рэгіны з Дарагастайскіх. Меў братоў Паўла і Казімера Мікалая.

У 1617 годзе навучаўся ў езуіцкім калегіюме ў Любліне, у 1619—1621 гадох — у Кракаўскім унівэрсытэце. У 1621—1625 гадох працягваў адукацыю за мяжой — у Інгальштаце (1621), Падуе (1622), Балёньні (1623) і Лёвэне (1625).

Па вяртаньні на Радзіму быў пры двары караля і вялікага князя Жыгімонта Вазы, дзе ў 1632 годзе страціў руку ў паядынку зь Юрыем Зяновічам. Браў удзел у вайне з Маскоўскай дзяржавай на чале ўласнай гусарскай харугвы.

У 1640 годзе абіраўся маршалкам Галоўнага Трыбуналу. У красавіку 1641 году атрымаў урад ваяводы вэндэнскага, а на мяжы 1642 і 1643 — ваяводы наваградзкага. Удзельнічаў у перамовах з маскоўскімі пасламі.

Ажаніўся з Сузаннай Храптовіч (шлюб да 1638), не пакінуў нашчадкаў. Павахалі Т. Сапегу ў касьцёле францішканаў у Гальшанах.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Тамаш
Катэгорыя:Ваяводы вэндэнскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1646 годзе
Алёкмінск

**Алёкмінск** (, ) — места (з 1783 г.) у Расейскай Фэдэрацыі, адміністрацыйны цэнтар Алёкмінскага ўлусу Рэспублікі Саха (Якутыя). Разьмешчанае на левым беразе ракі Лена на поўдні Прыленскага плято, на паўднёвы захад ад Якуцку ў адлегласьці: наземным шляхам у 651, паветраным 530, водным у 530 км. Рачны порт, аэрадром. Насельніцтва: 8813 чал. (2008); 8485 чал. (2010).

## Гісторыя
Мяркуецца, што назва паходзіць ад тунгускага «олоохунай» — вавёрчына. Заснаваны ў 1635 г. енісейскімі казакамі пад начальствам Пятра Бекетава, як казацкі астрожак, першапачаткова насупраць вусьця р. Алёкма, потым ён быў перанесены на 12 км уверх па р. Лена. У 1775 г. цэнтар Алёкмінскага камісарства Якуцкай правінцыі Іркуцкай губэрні; у 1783—1796 гг. павятовае места Якуцкай вобласьці Іркуцкага намесьніцтва; 26 верасьня 1790 г. зацьверджаны герб Алёкмінску: «У срэбным полі рака, якая цячэ»; з 1822 г. Акруговае места Якуцкай вобласьці, з 1925 г. ЯАССР, з 1930 г. цэнтар раёну ЯАССР.

Прамысловасьць: лясная, харчовая (хлебазавод, мясакамбінат), электрастанцыя, геалягічная партыя. Працуюць: друкарня, тэхнікум мэханізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі, дом культуры, музэй гісторыі земляробства, сярэднія агульнаадукацыйныя, спартовая і музычная школы.

## Літаратура
* Олекмінск. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 34.

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя гораду. Наша Олёкма.

Катэгорыя:Гарады Якутыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1635 годзе
ZZ Top

**ZZ Top** — амэрыканскі рок-гурт, трыё, заснаваны ў 1969 годзе і існуючы дасюль. Зьяўляецца прадстаўніком гард-року, блюзу і паўднёвага року. У музыцы гурта можна пачуць уплыў бугі. Гурт не цураецца і гратэскннага року, прэзэнтуючы тыповы тэхаскі гумар. Нягледзячы на бесьперапыннае існаваньне на працягу сарака гадоў, у ім адбывалася не адна зьмена пэрсаналу.

## Гісторыя гурта
Гурт ZZ Top быў заснаваны ў Г’юстане ў 1969 годзе. Дэбютны альбом, *[[ZZ Top's First Album]]*, выйшаў у 1971 годзе. З тых часоў рок-калектыў запісаў яшчэ 15 студыйных кружэлак, апошняя зь якіх, *La Futura*, зьявілася ў верасьні 2012 і дасягнула 6-га месца ў гіт-парадзе Billboard 200.

Пра новы альбом музыкі згадалі ў 2008 годзе, але з-за занятасьці прадусара іншымі праектамі пачатак працы над дыскам ZZ Top зацягнуўся амаль на два гады. За гэты час прадусар Рык Рубін пасьпеў папрацаваць з Linkin Park, Metallica, Gogol Bordello, Weezer, Нілам Даймандам і Gossip.

## Дыскаграфія
* *[[ZZ Top's First Album]]* (1971)
* *[[Rio Grande Mud]]* (1972)
* *[[Tres Hombres]]* (1973)
* *Fandango!* (1975)
* *Tejas* (1977)
* *[[The Best of ZZ Top]]* (1977, складанка)
* *Degüello* (1979)
* *El Loco* (1981)
* *[[Eliminator]]* (1983)
* *Afterburner* (1985)
* *Recycler* (1990)
* *ZZ Top's Greatest Hits* (1992, скоаданка)
* *Antenna* (1994)
* *One Foot in the Blues* (1994, складанка)
* *Rhythmeen* (1996)
* *XXX* (1999)
* *Mescalero* (2003)
* *[[Chrome, Smoke & BBQ]]* (2003, складанка)
* *Rancho Texicano* (2004, складанка)
* *La Futura* (2012)

## Вонкавыя спасылкі
* GTP табулатуры гурта ZZ-Top
Pro Evolution Soccer 3

***Pro Evolution Soccer 3*** — трэцяя гульня кампаніі Konami з сэрыі Pro Evolution Soccer. Гэта першая гульня сэрыі, якая выйшла на пэрсанальным кампутары.

## Асаблівасьці
* Упершыню цалкам ліцэнзаваныя футбольныя клюбы «Мілян», «Ювэнтус», «Рома», «Ляцыё», «Парма» і «Фэеноорд»;
* Новы графічны рухавік;
* Палепшаны геймплэй, кіраваньне, фізыка мяча, анімацыя;
* У гульні няма ліцэнзіі на іншыя клюбы, і таму, пэўныя гульцы маюць прыдуманыя імёны. Напрыклад, Раян Гігс названы «Gils».

## Каманды

### Неліцэнзаваныя клюбы

### Ліцэнзаваныя клубы
*  Мілян
*  Ювэнтус
*  Рома
*  Ляцыё
*  Парма
*  Фэенорд

### Міжнародныя зборныя

; Афрыка
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; Амэрыка
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; Азія і Акіянія
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; Эўропа
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; Клясычныя зборныя
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гульні Konami
Катэгорыя:Кампутарныя гульні 2003 году
Катэгорыя:Гульні для PlayStation 2
Кашталяны наваградзкія

**Кашталян наваградзкі** — мясцовы ўраднік у Наваградзкім ваяводзтве Вялікага Княства Літоўскага. Урад кашталяна зьяўляўся другім паводле значнасьці пасьля ваяводы.

Кашталянамі наваградзкімі былі:

* Рыгор Валовіч (1566—1585)
* князь Аляксандар Палубінскі (1586—1607)
* Самуэль Валовіч (6.3.1608 — 1626)
* Васіль Копаць (26.11.1626 — 2.1636)
* Ян Рудаміна-Дусяцкі (25.2.1636 — 9.2.1646)
* Багдан Статкевіч-Заверскі (2.3.1646 — 1651)
* Самуэль Статкевіч (29.1.1652 — 1660)
* Мікалай Уладзіслаў Юдзіцкі (20.5.1660 — 1670)
* Станіслаў Зяновіч (1671—1672)
* Крыштап Есьман (1672—1677)
* Мікалай Уладзіслаў Пшазьдзецкі (12.1677 — 11.10.1683)
* Аляксандар Война-Ясянецкі (15.7.1684 — 1698)
* Стэфан Яўстах Александровіч (20.4.1698 — 1700)
* Тэадор Геранім Абуховіч (4.11.1700 — 14.4.1707)
* Антоні Навасельскі (7.11.1709 — 1726)
* Антоні Аскерка (11.10.1726 — 1734)
* Багуслаў Незабытоўскі (16.10.1734 — 21.3.1739)
* Ян Рдултоўскі (31.3.1739 — 1744)
* Даніель Шышка (10.11.1744 — 1756)
* Ян Храптовіч (22.11.1756 — 1765)
* Юзэф Несялоўскі (11.11.1765 — 17.4.1773)
* Рафал Юзэф Яленскі (17.4.1773 — 1780)
* Гедэон Яленскі (13.3.1780 — 1795, памёр 2.1798)

## Глядзіце таксама
* Ваяводы наваградзкія

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. Kraków, 1885.

наваградзкія
Кашталяны полацкія

**Кашталян полацкі** — мясцовы ўраднік у Полацкім ваяводзтве Вялікага Княства Літоўскага. Урад кашталяна зьяўляўся другім паводле значнасьці пасьля ваяводы.

Кашталянамі полацкімі былі:
* Юры Зяновіч (22.8.1566 — 1579)
* Ян Валмінскі (14.10.1579 — 6.2.1588)
* Вацлаў Шэмет (6.2.1588 — 1597)
* Юзэф Корсак (25.10.1597 — 1618)
* Мікалай Багуслаў Зяновіч (1618—1621)
* Ян Корсак (2.10.1621 — 1625)
* князь Крыштап Міхал Друцкі-Саколінскі (27.5.1625 — 1640)
* Ян Анзэльм Вільчак (26.5.1640 — 1644)

* Крыштап Рудаміна-Дусяцкі (1644—1654)
* Ян Сасноўскі (29.7.1654 — 1660)
* Ян Корсак (3.6.1660 — 1697)
* Міхал Казімер Пац (1.10.1697 — 1716)
* Крыштап Канстантын Пац (9.1.1717 — 1725)
* Мікалай Шэмет (12.11.1726 — 2.1.1736)
* Валерыян Антоні Жаба (16.3.1736 — 16.2.1753)
* Канстантын Людвік Плятэр (1754 — 18.5.1758)
* Адам Бжастоўскі (23.6.1758 — 1776)
* Тадэвуш Жаба (23.11.1776 — 17.11.1784)
* Юзэф Сяліцкі (11.12.1784 — 12.4.1791)
* Робэрт Бжастоўскі (14.5.1791 — 1793)

## Глядзіце таксама
* Ваяводы полацкія

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. Kraków, 1885.

Кашталяны полацкія
Кашталяны амсьціслаўскія

**Кашталян амсьціслаўскі** — мясцовы ўраднік у Амсьціслаўскім ваяводзтве Вялікага Княства Літоўскага. Урад кашталяна зьяўляўся другім паводле значнасьці пасьля ваяводы.

Па Люблінскай уніі (1569) засядаў у Сэнаце Рэчы Паспалітай, дзе займаў месца па холмскім і перад эльблёнскім кашталянамі.

Кашталянамі амсьціслаўскімі былі:

* Іван Саламярэцкі (1566—1578)
* Станіслаў Нарушэвіч (1580—1588)
* Сямён Война (1588—1599)
* Сокал Война (1599—1603)
* Ян Мялешка (1603—1610)
* Фёдар Лукомскі (1610—1611)
* Канстантын Галоўчынскі (1611—1620)
* Сымон Самуэль Сангушка (1620—1621)
* Крыштап Міхал Друцкі-Саколінскі (1623—1625)
* Канстантын Палубінскі (1624—1633)

* Пётар Пац (прызначаны 14.3.1633, аднак ўраду не прыняў)
* Ян Фэлікс Агінскі (1633—1640)
* Мікалай Абрамовіч (1640—1643)
* Ян Каменскі (1643—1644)
* Багдан Статкевіч (1644—1646)
* Ян Яўстах Касакоўскі (1646—1649)
* Крыштап Цеханавецкі (1653—1659)
* Ян Антоні Друцкі-Саколінскі (1659—1662)
* Станіслаў Белазор (1662—1666)
* Павал Рушкоўскі (1667—1702)
* Міхал Шпілеўскі (прызначаны 10.5.1702, але памёр не прыняўшы ўраду)

* Мар'ян Караль Агінскі (1703)
* Міхал Камінскі (1703—1715)
* Канстантын Бэнэдыкт Бжастоўскі (1715—1722)
* Крыштап Дамінік Пузына (1722—1730)
* Самуэль Лазовы (1730—1738)
* Станіслаў Юры Агінскі (1738—1740)
* Юзэф Шчыт-Неміровіч (1740—1745)
* Антоні Міхал Пузына (1746—1752)
* Ян Забела (1752—1761)
* Юзэф Тышкевіч (1761—1775)

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) тэрыторыя Амсьціслаўскага ваяводзтва адыйшла да Расейскай імпэрыі, аднак урад кашталяна амсьціслаўскага захоўваўся ў Вялікім Княстве Літоўскім да 1795 (з 1793 году пасада кашталяна амсьціслаўскага была ўжо не сэнатарскай, а толькі ганаровай).

* Станіслаў Тышкевіч (1775—1783)
* Тадэвуш Білевіч (1783—1786)
* Юзэф Храпавіцкі (1786—1792)
* Ігнаці Дашкевіч (1792—1795)

## Глядзіце таксама
* Ваяводы амсьціслаўскія

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Województwo mścisławskie //  S. 777—778.
Кашталяны смаленскія

**Кашталян смаленскі** — мясцовы ўраднік у Смаленскім ваяводзтве Вялікага Княства Літоўскага. Урад кашталяна зьяўляўся другім паводле значнасьці пасьля ваяводы.

Кашталянамі смаленскімі былі:

* Рыгор Трызна (1569—1571)
* Дамінік Пац (1571—1579)
* Юры Мікалаевіч Зяновіч (1579—1583)
* Мікалай Пац (1583—1585)
* Багдан Сапега (20.4.1585 — 21.5.1588)
* Станіслаў Нарушэвіч (30.5.1588 — 1589)
* Астафі Тышкевіч (1589—1590)
* Вацлаў Агрыпа (21.3.1590 — 1597)
* Вацлаў Шэмет (1597—1600)

* Ян Юр'евіч Зяновіч (18.3.1600 — 1614)
* Ян Мялешка (1615—1623)
* князь Леў Мікалай Саламярэцкі (3.2.1623 — 1627)
* Бальтазар Стравінскі (3.3.1627 — 1631)
* князь Аляксандар Масальскі (25.2.1631 — 11.1638)
* Крыштап Дамінік Абрынскі (11.1638)
* Юры Храптовіч (1639 — 29.12.1643)
* Пётар Рудаміна-Дусяцкі (30.12.1643 — 1648)
* Яўстах Кірдзей (1649—1653)

* Уладзіслаў Валовіч (21.4.1653 — 23.3.1656)
* Казімер Людвік Еўлашэўскі (1656 — 13.5.1659)
* Ян Далмат-Ісайкоўскі (20.6.1659)
* Стэфан Кандзежаўскі (1663—1666)
* Самуэль Францішак Вільчак (1666—1681)
* Пётар Тышкевіч (1685)
* Пётар Канарскі (1690)
* Крыштап Антоні Храпавіцкі (1695—1703)
* князь Караль Друцкі-Саколінскі (25.10.1703 — 1713)
* Крыштап Неміровіч-Шчыт (14.7.1713 — 1720)
* Ян Сцыпіён (7.11.1720 — 1738)
* Казімер Несялоўскі (15.12.1738 — 1752)
* Станіслаў Бужынскі (16.11.1752 — 1763)
* Тадэвуш Бужынскі (6.4.1763 — 1770)
* Андрэй Зянковіч (14.3.1770 — 1790)
* Антоні Сухадольскі (12.11.1790 — 12.1793)

## Глядзіце таксама
* Ваяводы смаленскія

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.

Кашталяны смаленскія
Ураднік

**Ураднік** — службовая асоба ўва ўрадах Вялікага Княства Літоўскага. Пасада зацьвярджалася вялікім князем, ваяводамі і старостамі з абраных кандыдатаў і была пажыцьцёвай або да паступленьня на вышэйшы ўрад.

Ураднікі падзяляліся на земскіх (дзяржаўных) і прыдворных:
* Земскія ўраднікі (як правіла, шляхта, што мела маёнткі на тэрыторыі адпаведнай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі):
** Цэнтральныя: абозныя вялікі і польны, войскі, генэрал артылерыі, генэрал-інспэктар, гетманы вялікі і польны, інстыгатар і віцэ-інстыгатар, канцлер і падканцлер, лоўчы, маршалак вялікі (земскі), мастаўнічы, мернік, мечнік, падкаморы, падскарбі вялікі (земскі), пісары вялікія, дэкрэтавы, польны і скарбовы, поштмагістр, рэгенты канцылярыяў вялікай і меншай, рэфэрэндары духоўны і сьвецкі, сакратары вялікія духоўны і сьвецкі, сьпіжарны, стражніні вялікі і польны, харужы вялікі.
** Мясцовыя: ваяводы, войскія, гараднічыя, кашталяны, маршалкі, мечнікі, падстоліі, падчашыя, старосты, стольнікі, харунжыя, чашнікі і інш.
** Судовыя: маршалак і дэпутаты Галоўнага Трыбуналу, падкаморыі, судзьдзі, падсудкі, віжы, возныя, каморнікі і інш.
** Адміністрацыйныя
* Прыдворныя ўраднікі: маршалкі дворныя, падскарбі дворны, лоўчы дворны, канюшы, кухмістар, крайчы, падканюшы, падстолі, піўнічы, стольнік, чашнік.

Галоўныя цэнтральныя ўраднікі (маршалкі вялікі і дворны, гетман вялікі, падскарбі земскі, канцлер, падканцлер), ваяводы, кашталяны, староста жамойцкі ўваходзілі ў Раду Вялікага Княства Літоўскага.

Па Люблінскай уніі (1569) у Сэнаце Рэчы Паспалітай засядалі 5 найвышэйшых ураднікаў Вялікага Княства Літоўскага — маршалкі вялікі і дворны, канцлер, падканцлер, падскарбі земскі, а таксама ўсе ваяводы, кашталяны і староста жамойцкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Урад (Вялікае Княства Літоўскае)

**Урад** (старабел.: *вряд*) — кіраўніцкі апарат і пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім. Складаўся з пэўнага штату службоўцаў (ураднікаў), якія беспасярэдне выконвалі функцыі дзяржаўнага і гаспадарчага кіраваньня ў двары і маёнтках вялікага князя, у ваяводзтвах, паветах, маёнтках магнатаў і інш.

Існавалі земскія (дзяржаўныя), прыдворныя, судовыя, прыватнаўласьніцкія ўрады.

У Статуце Вялікага Княства Літоўскага (1588) паняцьце «ўрад» выкарыстоўвалася таксама ў сэнсе суду.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Мазурка (танец)

**Мазурка** (ад ) — польскі народны танец.

Назва паходзіць ад жыхароў Мазовіі — мазураў, у якіх упершыню зьявіўся гэты танец. Музычны памер — 3/4 ці 3/8, тэмп хуткі. Частыя рэзкія акцэнты, якія ссоўваюцца на другую, а часам і на трэцюю дзель такту. У XVII ст. мазурка ўвайшла ў цыкль польскіх сялянскіх танцаў. У XIX ст. атрымала распаўсюд як бальны танец у краінах Эўропы.

## Глядзіце таксама
* Джыга

Катэгорыя:Польскія народныя танцы
Кубак УЭФА Інтэртота

**Кубак УЭФА Інтэртота** — былы летні футбольны турнір для эўрапейскіх клюбных камандаў, якія ня трапілі ў Лігу чэмпіёнаў і ў Кубак УЭФА. Апошні раз быў праведзены ў 2008 годзе. Пераможцы Кубка Інтэртота атрымлівалі магчымасьць згуляць у кваліфікацыйнай стадыі Кубка УЭФА. Спаборніцтвы былі ўпершыню арганізаваныя ў сэзоне 1961—1962 гадоў, а пад эгідай УЭФА праводзіліся з 1995 году.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Футбольныя спаборніцтвы
Кашталяны дорпацкія

**Кашталян дорпацкі (дэрпцкі)** — мясцовы ураднік у Дорпацкім ваяводзтве, супольным уладаньні (кандамініюме) Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага; засядаў у Сэнаце Рэчы Паспалітай. Урад кашталяна зьяўляўся другім паводле значнасьці пасьля ваяводы.

Кашталянамі дорпацкімі былі:
* Мацей Ленэк з Ракітніцы (1598—1609)
* Бэртрам Хольцшухер (1612—1620)
* Ян Корсак (20.8.1620 — 2.10.1621)
* князь Аляксандар Масальскі (1627 — 25.2.1631)
* Тамаш Грахоўскі (1631 — 1.6.1638)
* Пётар Рудаміна-Дусяцкі (1638 — 30.12.1643)
* Генрык Дэнгаф (3.3.1644 — 26.2.1646)
* Мікалай Асалінскі (1646 — 1650)
* Тамаш Касакоўскі (9.12.1650 — 15.3.1652)
* Максыміліян Аляксандар Няміра (1652—1653)
* Вільгельм Хольцшухер (13.3.1653 —)

## Глядзіце таксама
* Ваяводы дорпацкія

## Літаратура
* Wolff, Józef. Senatorowie i dignitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego, 1386—1795. — Kraków, 1885.

Катэгорыя:Кашталяны дорпацкія
Кашталяны парнаўскія

**Кашталян парнаўскі** — мясцовы ураднік у Парнаўскім ваяводзтве, супольным уладаньні (кандамініюме) Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага; засядаў у Сэнаце Рэчы Паспалітай. Урад кашталяна зьяўляўся другім паводле значнасьці пасьля ваяводы.

Кашталянамі парнаўскімі былі:
* Пётар Стаброўскі (15.3.1600 — 1607 -?)
* Вальдэмар (Вольмар) Фарэнсбах (1609—1612)
* Томаш Хольцшухер (1616—1624)
* Марцін Гасеўскі (22.2.1625, урад на прыняў)
* Гедэон Дунін-Раецкі (1631—1634)
*  (12.1634 — 4.11.1640)
* Мікалай Асалінскі (10.11.1640 — 1646)
* Томаш Касакоўскі (1646—1650)
* Пётар Макавецкі (3.2.1652 — 1655)
* У. Ляшчынскі (1655—1656)

## Глядзіце таксама
* Ваяводы парнаўскія

## Літаратура
* 
* Wolff, Józef. Senatorowie i dignitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego, 1386—1795. — Kraków, 1885.

Катэгорыя:Кашталяны парнаўскія
Вялікая камэта

**Вялікімі камэтамі** () завуць камэты, якія становяцца асабліва яркімі і прыкметнымі для зямнога назіральніка. У сярэднім, вялікая камэта зьяўляецца раз у дзесяцігодзьдзе.

Цяжка прадказаць, ці стане камэта «вялікаю», бо на яркасьць могуць моцна паўплываць розныя фактары. Але кажучы наагул, калі ў камэты вялікае і актыўнае ядро, яна падлятае блізка да Сонца і яно не перашкаджае яе назіраньню зь Зямлі, то ў камэты ёсьць усе шанцы атрымаць назву «вялікай».

Звычайна камэты атрымліваюць назву ў гонар іх першаадкрывальнікаў. Вялікія камэты традыцыйна завуцца паводле году назіраньня, напрыклад, «Вялікая камэта 1811 году».

Катэгорыя:Камэты
Катэгорыя:Астранамічныя зьявы
Яленскія

**Яленскія** (**Jalenskija**) — шляхецкі род гербу «Корчак».

Паходзілі ад Станіслава, цівуна камянецкага, які згадваецца пад 1514.

Валодалі маёнткамі ў Наваградзкім ваяводзтве Вялікага Княства Літоўскага.

## Найбольш вядомыя прадстаўнікі
* Рафал Юзэф Яленскі (1701—1780) — кашталян наваградзкі
* Гедэон Яленскі (1712—1798) — кашталян наваградзкі

## Галерэя

Файл:Antoni Jalenski. Антоні Яленскі.jpg|Антоні Яленскі
Файл:Jan Jalenski. Ян Яленскі.jpg|Ян Яленскі
Файл:Pavał Jalenski. Павал Яленскі (XVIII).jpg|Павал Яленскі
Файл:Ramuald Jalenski. Рамуальд Яленскі.jpg|Рамуальд Яленскі
Файл:Samuel Jalenski. Самуэль Яленскі.jpg|Самуэль Яленскі
Файл:Samuel Jalenski. Самуэль Яленскі (XVIII).jpg|Самуэль Яленскі
Файл:Kanstantyn Ludvik Jalenski. Канстантын Людвік Яленскі.jpg|Канстантын Людвік Яленскі
Kazimiera Jalenskaja. Казімера Яленская.jpg|Казімер Яленская


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Генэалёгія
*
Яўген Кантылёў

**Яўген Якаўлевіч Кантылёў** (нар. 1938; в. Елькаўшчына, Круглянскі раён, Магілёўская вобласьць, цяпер Беларусь) — беларускі пісьменьнік-празаік.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і настаўніка. У гады Вялікай Айчыннай вайны жыў разам з маці ў в. Ляхаўшчына. Скончыў Масюкоўскую сямігодку, Менскі лесатэхнічны тэхнікум, факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага унівэрсытэту (1969).

З 1956 працаваў на Менскім заводзе аўтаматычных ліній, экспэрымэнтальным заводзе Акадэміі навук, у цэнтральным тэхналягічным інстытуце, Беларускай Савецкай Энцыклапедыі. Працаваў у інтытуце Тэхнічнай кібэрнэтыкі АНБ на пасадзе вядучага канструктара. У гэтай установе надрукаваў два дзясяткі навуковых артыкулаў, брашуру і манаграфію па інжынэрнай псыхалёгіі. Цяпер — старшы навуковы супрацоўнік Навукова-дасьледчага інстытуту працы Міністэрства працы РБ.

## Творчасьць
З 1987 распачаў літаратурную дзейнасьць з публікацыяў апавяданьняў у часопісах «Маладосьць», «Полымя». Выдаў кнігу «Расьпячатка чорнай скрынкі» (1999), у які ўвайшлі аднайменная аповесьць і апавяданьні «Чацьвёрты раўнд», «Начная сустрэча», «У таварным вагоне», «Як на тое ліха...», «Закляты калун», «Закляты калун» і «Модная куртка». Таксама выступаў з карэспандэнцыямі і нарысамі ў рэспубліканскім друку.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Круглянскім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Навамаркавіцкі сельсавет

**Навамаркавіцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жлобінскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Новыя Маркавічы.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Жлобінскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Кашталяны вэндэнскія

**Кашталян вэндэнскі** — мясцовы ураднік у Вэндэнскім ваяводзтве, супольным уладаньні (кандамініюме) Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага; засядаў у Сэнаце Рэчы Паспалітай. Урад кашталяна зьяўляўся другім паводле значнасьці пасьля ваяводы.

Кашталянамі вэндэнскімі былі:

У Вэндэнскай кашталяніі (утворанай падзелам Інфлянтаў у сьнежне 1566 каралём Жыгімонтам Аўгустам на 4 акругі (кашталяніі): вэндэнскую, дынабурскую, рыскую і трайдзенскую)
* Юст Фюрстэнберг (Just Fürstenberg) (1573—1577, памёр да 1582)

У Вэндэнскім ваяводзтве 1598—1677:
*  (von Schenking) (1599 — 10.11.1605)
* Готард Ян Тызэнгаўз (von Tiesenhausen) (30.1.1621 — 1634)
* Мікалай Корф (1.7.1634 — 19.2.1643)
* Мікалай Глямбоцкі (1643—1647)
* Генрык Кашоўскі (13.6.1647 — 1680))

## Глядзіце таксама
* Ваяводы вэндэнскія

## Літаратура
* 
* Wolff, Józef. Senatorowie i dignitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego, 1386—1795. — Kraków, 1885.

Катэгорыя:Кашталяны вэндэнскія
Кашталяны жамойцкія

**Кашталян жамойцкі** або **кашталян жмудзкі** — мясцовы ураднік у Жамойцкім старостве Вялікага Княства Літоўскага. Урад кашталяна зьяўлялся другім паводле значнасьці пасьля старосты.

Кашталянамі жамойцкімі былі:
* Мальхер Станіслававіч Шэмет (11.8.1566 — 1570)
* Мікалай Тальваш (10.1570 — 1.1588)
* Мікалай Нарушэвіч (10.2.1588 — 11.1603)
* князь Аляксандар Галоўчынскі (21.2.1604 — 1614)
* Адам Мікалаевіч Тальваш (1614—1628)
* Аляксандар Слушка (20.3.1628 — 2.3.1633)
* Мікалай Весялоўскі (14.3.1633 — 19.11.1634)

* Ян Альфонс Ляцкі (12.1634 — 5.12.1643)
* Юры Храптовіч (29.12.1643 — 12.1.1645)
* Аляксандар Нарушэвіч (26.1.1645 — 1653)
* Яўстах Кірдзей (1653—1661)
* Якуб Тэадор Кунцэвіч (11.6.1661 — 1664)
* Даніэль Хжанстоўскі (1664—1665)
* Станіслаў Вінцэнт Орда (1665 — 29.5.1685)

* Вільгельм Яўстах Гротус (5.6.1685 — 1709)
* Аляксандар Юзэф Уніхоўскі (31.10.1709 — 1722)
* Юры Геранім Крышпін-Кіршэнштэйн (19.3.1722 — 1737)
* Юзэф Тышкевіч (8.7.1737 — 21.5.1742)
* Юзэф Антоні Салагуб (21.5.1742 — 12.10.1748)
* Юзэф Пац (12.10.1748 — 1765)
* Ян Мікалай Хадкевіч (19.8.1765 — 2.10.1765)
* Ян Міхал Гурскі (1.2.1766 — 20.5.1776)
* Антоні Гелгуд (22.6.1776 — 25.9.1783)
* Станіслаў Антоні Тышкевіч (7.10.1783 — 1795, памёр 29.12.1801)

## Глядзіце таксама
* Старосты жамойцкія

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. Kraków, 1885.

Катэгорыя:Жмудзкія кашталяны
Кашталяны інфлянцкія

**Кашталян інфлянцкі** — мясцовы ураднік у Інфлянцкім старостве Вялікага Княства Літоўскага. Урад кашталяна зьяўлялся другім паводле значнасьці пасьля ваяводы.

Кашталянамі інфлянцкімі былі:

* Отто Фрыдэрык Фелькерзамб (von Völkersahm; 1677 – 1685)
* Ян Кос (Koss; 28.4.1685 – 18.6.1688)
* Уладзіслаў Францішак Бэрг (Berg von Carmel; 25.6.1688 – 1710)
*  (21.6.1710 – 20.2.1713)
* Лукаш Барановіч (3.2.1717 – 1718)
* барон Ян Шрэтэр (19.11.1718 – 1726)

* Ян Зыгнунд Вал (Wahl; прызначаны 23.9.1726, але ўрад не прыняў)
* Аляксандар Пшазьдзецкі (24.11.1726 – 1732)
* Мікалай Свінарскі (24.10.1734 – 16.5.1737)
* Ян Струцінскі (11.7.1737 – 1744)
*  (von Hülsen; 1.8.1744 – 1754)
* Ян Неміровіч-Шчыт (12.7.1754 – 1760)
*  (14.11.1760 – 14.2.1767)
* Язафат Зыбэрк (Syberg von Wischling; 17.2.1767 – 20.6.1769)
* Ігнаці Лявіцкі (1.7.1769 – 6.8.1778)
* Ян Мер (Mier; 3.10.1778 – 6.8.1790)
* Антоні Касакоўскі (20.10.1790 – 1793, памёр 25.9.1798)

## Глядзіце таксама
* Ваяводы інфлянцкія

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. Kraków, 1885.

Кашталяны інфлянцкія
Старосты жамойцкія

**Староста (генэральны) жамойцкі** або **староста жмудзкі** — мясцовы ўраднік у Жамойцкам старостве Вялікага Княства Літоўскага, намесьнік караля і вялікага князя. Уваходзіў у склад Рады ВКЛ, а па Люблінскай уніі (1569) засядаў у Сэнаце Рэчы Паспалітай, дзе паводле значнасьці займаў месца па ленчыцкім ваяводзе.

Старостамі жамойцкімі былі:

* Румбольд Валімонтавіч (1409—1411)
* Кезгайла Валімонтавіч (1412—1432)
* Галімін Надабайтавіч (1433—1435)
* Контаўт (1436—1440)
* Кезгайла Валімонтавіч (1440—1441)
* Контаўт (Гедыгольд?; 1441—1444)
* Кезгайла Валімонтавіч (1445—1449)
* Ян Кезгайла (1449—1485)
* Станіслаў Кезгайла (1486—1527)

* Станіслаў Кезгайла (28.4.1527 — 1532)
* Пётар Кішка (10.11.1532 — 1.1534)
* князь Ян Радзівіл (1535 — 1.1542)
* Мацей Клочка (24.5.1542 — 11.4.1543)
* Юры Білевіч (1543—1544)
** Па сьмерці Ю. Білевіча жамойцкая шляхта абрала старостам Станіслава Кезгайлу, але вялікі князь яго не зацьвердзіў
* Геранім Хадкевіч (31.8.1545 — 1561)
** Урад вакантны (1561—1563). У 1563 у якасьці спраўцы староства згадваецца Рыгор Хадкевіч, на той час гетман польны літоўскі й кашталян троцкі.

* Ян Хадкевіч (1563 — 4.8.1579)
* Ян Кішка (10.1579 — 1589)
* Юры Хадкевіч (12.2.1590 — 26.10.1595)
* князь Станіслаў Радзівіл (1595 — 19.3.1599)
* Ян Караль Хадкевіч (19.7.1599 — 10.6.1616)
** Урад вакантны (1616—1619).
* Геранім (Яраш) Валовіч (1619—1636)
** Урад вакантны (1636—1643)
* Ян Альфонс Ляцкі (5.12.1643 — 30.11.1646)

* князь Януш Радзівіл (12.1646 — 30.3.1653)
* Юры Караль Глябовіч (14.8.1653 — 6.1668)
* князь Аляксандар Гіляры Палубінскі (7.1668 — 3.11.1669)
* Віктар Канстантын Млечка (4.1670 — 1679)
* Казімер Ян Сапега (1680 — 4-5.1682)
* Пётар Міхал Пац (28.10.1684 — 22.2.1696)
* князь Рыгор Антоні Агінскі (14.7.1698 — 17.10.1709)
* Казімер Заранка-Гарбоўскі (26.10.1710 — 1729)
** Урад вакантны 1729—1742
* Юзэф Тышкевіч (21.5.1742) — 9.1754)
** Урад вакантны 1754—1765
* Ян Мікалай Хадкевіч (2.10.1765 — 26.2.1781)
* Антоні Гелгуд (25.9.1783 — 1795)

## Глядзіце таксама
* Кашталяны жамойцкія

## Літаратура
* 
* Wolff, Józef. Senatorowie i dignitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego, 1386—1795. — Kraków, 1885.

Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Вілюйск

**Вілюйск** (, ) — места (з 1783 г.) ў Расейскай Фэдэрацыі, адміністрацыйны цэнтар Вілюйскага ўлуса (раёна) Рэспублікі Саха (Якуція).

Разьмешчаны на правым беразе ракі Вілюй (левы даплыў Лены), у 592 км на паўночны захад ад Якуцка. Аэрапорт. Прыстань на Вілюе. Насельніцтва 10,060 тыс. чал. (2010).

Лясная і дрэваапрацоўчая прамысловасьць, цэх па вытворчасьці арбаліту і жалезабэтонных вырабаў. Ёсьць краязнаўчы, М. Г. Чарнышэўскага, народнай адукацыі, хамуса музэі. У Вілюйскім замку адбываў зьняволеньне Юзафат Агрызка.

## Крыніцы

## Літаратура
* Вилюйск. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 31-32.

Катэгорыя:Гарады Якутыі
Ленск

**Ленск** (, ) — места (з 1963 г.) ў Расейскай Фэдэрацыі, адміністрацыйны цэнтар Ленскага ўлусу Рэспублікі Саха (Якуція). Насельніцтва 24,6 тыс. чал. (2005), 24500 чал. (2007), 24373 чал. (2010). Разьмешчанае на левым беразе ракі Лена, на Прыленскім плято. Аўтамабільнай дарогай зьвязаны зь местам Мірны. Аэрапорт (рэйсы ў Мірны, Якуцк, Іркуцк). Буйны порт на рацэ Лене. Адлегласьць ад Якуцка: наземным шляхам 1438, паветраным 840, водным 1027 км.

Заснаванае як паселішча «прамысловых» людзей на месцы тунгускага стойбішча Мухтуй вёска Мухтукуеўская (ад эвенкійскага — вялікая вада). У XVIII ст. была адчыненая ямская паштовая станцыя Мухтуя. Імклівы рост места ў XX ст. зьвязаны з адкрыцьцём і распрацоўкай алмазных радовішчаў у басэйне Вілюя. Сяло Мухтуя (з 1957 г. пасёлак гарадзкога тыпу) быў найбольш блізкім (280 км) ленскім паселішчам да кімбэрлітавай трубкі «Мір» і зрабілася базай для будаўніцтва горада Мірны. У 1956 г. ад Мухтуі да будучага Мірнага пачалася пракладка аўтадарогі, стаў будавацца порт. Статус горада і новае імя Ленск (па рацэ Лена) былі нададзеныя ў 1963 г. Пасьля спусташальнай паводкі ўвесну 2001 г. места амаль поўнасьцю адбудаванае наноў.

Вядучымі галінамі эканомікі зьяўляюцца рачныя і аўтамабільныя перавозкі. У Ленску маюць свае падразьдзяленьні алмазаздабыўная кампанія «АЛРАСА» ды акцыянэрная кампанія па транспарце нафты «Транснафта». Існуюць прадпрыемствы лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасьці; камбінат будматэрыялаў; завод буйнапанэльнага домабудаваньня; харчовыя прадпрыемствы. Функцыянуюць філіял Навасыбірскага дзяржаўнага архітэктурна-будаўнічага ўнівэрсытэту і прадстаўніцтвы Навасыбірскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту эканомікі і кіраваньні ды Іркуцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўнівэрсытэту.

Маецца гісторыка-краязнаўчы музэй, музычная школа. Існуе літаратурнае аб’яднаньне «Флямінга». У 2007 г. адбыліся адборачныя гульні першага Кубка свету па футзале.

## Літаратура
* Ленск. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 32.

Катэгорыя:Гарады Якутыі
Аскеркі

**Аске́ркі**, *Аскіркі* — шляхецкі род гербу «Мурдэліё» зьменены.

## Прозьвішча
Прозьвішча ўтварылася ад назвы населенага пункта або імя заснавальніка роду, што даў назву сялу Аскерці на рацэ ЯжалІ (басэйн Улы). 

## Гісторыя
Паходзілі з полацкіх мяшчанаў. Першы вядомы з роду Аляксандар у 1458 годзе судзіўся зь Яўлашкам Козчычам за возера Саланец. Ягоны нашчадак Нічыпар Аскерчыніч у 1511 годзе выкупіў свае землі ў сяле Целічынічах.

Фёдар, Грышка, Андрэй і Цішка Аскярэнічы (Аткярэнічы, Акярэнічы) валодалі маёнткам на рацэ Ўшача. У Інфлянцкую вайну па акупацыі Полаччыны войскам маскоўскага гаспадара Івана Тырана Аскеркі атрымалі як кампэнсацыю землі ў Мазырскім павеце, дзе сталі ўплывовым родам. Пазьней яны набылі маёнткі ў іншых паветах.

## Найбольш вядомыя з роду
* Антоні Яўхім Аскерка (? — па 1792) — пасол Чатырохгадовага Сойму
* Ян Мікалай Аскерка (1735—1796) — падстолі, войскі і палявы стражнік вялікі літоўскі; пасол Чатырохгадовага Сойму, удзельнік паўстаньня Т. Касьцюшкі
* Аляксандар Аскерка (1830—1911) — грамадзкі дзяяч, удзельнік нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864)

## Галерэя

Jan Askierka. Ян Аскерка.jpg|Ян Мікалай Аскерка
Lucyja Askierka. Люцыя Аскерка (XVIII).jpg|Люцыя Яленская (з Аскеркаў)
Antoni Askierka. Антоні Аскерка (1760).jpg|Антоні Яўхім Аскерка
Boleslaw Oskierka (89198739).jpg|Баляслаў Аскерка


## Крыніцы

## Літаратура
* 

*
Мірны (Якутыя)

**Мірны** (, ) — места (з 1959 г) ў Расейскай Фэдэрацыі, адміністрацыйны цэнтар Мірнінскага ўлуса Рэспублікі Саха (Якутыя). Маецца аэрапорт. Знаходзіцца на паўночны захад да Якуцку: наземным шляхам 1207 км, паветраным 820 км. Разьмешчанае на рацэ Ірэлях, левага прытока ракі Очугуй-Батуобуя, якая ўпадае з права ў Вілюй. Насельніцтва: 39,3 тыс. чал (1989), 39,4 тыс. чал. (2005), 37,5 тыс. чал (2008), 36,0 тыс. чал. (2010).
    
Узьнік у выніку адкрыцьця ў 1955 годзе кімбэрлітавай трубкі «Мір». У 1957 году пачалася здабыча алмазаў адкрытым спосабам (кар’ер «Мір» — да 2001 г.), кар’ер меў 525 м у глыбіню і больш 1200 м у шырыню. Алмазаздабычай на тэрыторыі Мірнінскага раёна і Якуцкай АССР у цэлым займаўся трэст, пасьля вытворча-навуковае аб’яднаньне «Якуталмаз» імя У. І. Леніна, а ў 1992 году аб’яднаньне было ператворана ў акцыянэрную кампанію «Алмазы Расеі-Саха» («АЛРАСА»). Дзейнічаюць АТ «Вілюйгэсбуд», прадпрыемства Заходнія электрычныя сеткі, ААТ «АЛРАСА-Газ», прадпрыемствы мясцовай прамысловасьці, МАК-банк, арганізацыі гандлю і грамадзкага харчаваньня.

У Мірным дзейнічаюць школы ды ліцэі, рэгіянальны тэхнічны каледж і некалькі філіяў унівэрсытэтаў, у тым ліку філія Якуцкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту — Мірнінскі політэхнічны інстытут. Функцыянуюць 3 спарткомплексы. Ёсьць некалькі музэяў.

## Літаратура
* Мірны. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 10. Мінск. 2000. С. 465.
* Мирный. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 32-33.

Катэгорыя:Гарады Якутыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1955 годзе
Нерунгры

**Нерунгры** (, , ) — места ў Рэспубліцы Саха (Якуція) Расейскай Фэдэрацыі, цэнтар Нерунгрынскага ўлусу (раёну). Разьмешчанае на адлегласьці ад Якуцку: наземным шліхам 818 км, паветраным 670 км. Чыгуначная станцыі «Нерунгры пасажырская» і «Вугальная». Аэрапорт. Насельніцтва на 2023 год — 53 526 чал.

## Гісторыя
Заснаванае ў 1952 годзе ў вусьці ракі Нерунгры (мяркуецца што па-эвенкійску азначае — «рака харыюсаў»), як месца дысьлякацыі Нерунгрынскай геалягічнай партыі, ад 6 лістапада 1975 г. места. Знаходзіцца на правым беразе ракі Чульману, за 70 км ад упадзеньня яе ў Цімптон, правы прыток ракі Алдану.

Існуюць Нерунгрынская ДРЭС, узбагачальная фабрыка па вытворчасьці канцэнтрату каксаўнога вугалю, рамонтна-мэханічны завод, птушкафабрыка. Ёсьць музэй, тэатар актора і лялькі, праваслаўныя храмы, Тэхнічны інстытут, Цэнтар культуры і духоўнасьці імя А. С. Пушкіна, рэспубліканскія цэнтры рэабілітацыі. Працуюць дзіцячая музычная харавая школа «Салавейка», ансамбль «Северяночка», маюцца крыты стадыён ды каток, горналыжная база.

## Літаратура
* Нерюнгри. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 33—34.
* Нерунгры. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 11. Мінск. 2000. С. 294.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Якутыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1952 годзе
Сярэднекалымск

**Сярэднекалымск** (, ) — места (з 1775 г.) у Расейскай Фэдэрацыі, у складзе Сярэднекалымскага ўлуса (раёна) Рэспублікі Саха (Якуція). Аэрапорт, рачная прыстань. Насельніцтва 3587 чал. (2005), 3407 чал (2007). Заснаваны ў 1643 г. Разьмешчанае на паўночным усходзе РС(Я), на левым беразе ракі Калыма. Адлегласьць ад Якуцка: наземным шляхам 2664, паветраным 1485, водным 3940 км.

Заснаваны як казацкі астрог у 1643—1644 гг. якуцкімі казакамі Міхаілам Стадухіным ды Дзьмітрыем Зыранам.

У горадзе цэглавы ды малочны заводы, райгандалькантора. Маюцца Дом культуры, народны тэатар, сярэднеадукацыйная ды музычная школы, краязнаўчы музэй.

## Літаратура
* Среднеколымск. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 34.

Катэгорыя:Гарады Якутыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1643 годзе
Тамот

**Тамот** (, ) — места ў Расейскай Фэдэрацыі, у Алданскім улусе (раёне) Рэспублікі Саха (Якуція). Знаходзіцца ў адлегласьці ад Якуцка ў 390 км, ад адміністрацыйнага цэнтру раёну РС (Я) Алдана ў 65 км. Чыгуначная станцыя на Амура-Якуцкай магістралі, прыстань, аэрапорт. Жыхарства: 8626 чалавек (2010).

Летам 1925 г. дзеля забесьпячэньня «залатога» Алдана былі пачатыя пабудовы Ўкуланскай прыстані на правым беразе ракі Алдан, а на левым беразе места Алданска, які перайменавалі потым у Тамот (зараз абое часткі злучаныя мастом).

## Крыніцы

## Літаратура
* Томмот. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 34.

Катэгорыя:Гарады Якутыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1925 годзе
Удачны

**Удачны** (, ) — горад (з 1988) у Расейскай Фэдэрацыі, у складзе Мірнінскага улуса Рэспублікі Саха (Якутыя). Разьмешчаны ў 30 км на поўдзень ад Паўночнага палярнага кола, на левым беразе ракі Далдына, побач з вытокамі ракі Марха, на адлегласьці у 1370 км ад Якуцка ды у 550 км ад Мірнага. Насельніцтва 15,5 тыс. чал. (2005), 14,3 тыс. чал. (2010). 

Заснаваны ў 1967 г. як пасёлак у сувязі з адкрыцьцём кімбэрлітавай трубкі «Удачная» і пачаткам прамысловых распрацовак радовішча, у 1968 г. пасёлак гарадзкога тыпу.

У 2,5 км ад места (у кар’еры трубкі «Удачная») 2 кастрычніка 1974 г. па заказу Міністэрства каляровай мэталюргіі, на глыбіні 98 м, быў зьдзейсьнены ядзерны выбух (насельніцтва не было апавешчанае) магутнасьцю у 1,7 кілятон, пад назвай «Крышталь».

## Літаратура
* Удачный. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 34-35.

Катэгорыя:Гарады Якутыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1967 годзе
Папаратнянскі сельсавет

**Папаратнянскі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жлобінскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Папаратнае.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Жлобінскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Нюрба

**Нюрба** (, ) — места (з 1997 г.) ў Расейскай Фэдэрацыі, адміністрацыйны цэнтар Нюрбінскага ўлуса (раёну) Рэспублікі Саха (Якуція). Аэрапорт ды рачная прыстань. Насельніцтва 10 000 чал.

Заснаваны на левым беразе ракі Вілюй, з 1958 г. рабочы пасёлак. Адлегласьць ад Якуцка: наземным 812, паветраным 600, водным — 977 км. Празь места праходзіць аўтадарога «Вілюй».
     
Маецца алмазагранільны завод, харчовая ды лёгкая прамысловасьць. Тут базавалася Амакінская геолягавышукная экспэдыцыя ды шрубалётны авіяатрад.

## Крыніцы

## Літаратура
* Нюрба. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 41.

Катэгорыя:Гарады Якутыі
Пакроўск (Якутыя)

**Пакроўск** (, ) — места (з 1997) у Расейскай Фэдэрацыі, адміністрацыйны цэнтар Хангаласкага ўлусу (раёну) Рэспублікі Саха (Якутыя). Разьмешчаны на левым беразе ракі Лена, у 78 км на паўднёвы захад ад Якуцку. Насельніцтва 11 тыс. чал. (2006), 10 223 чал. (2010). Аэрапорт, рачная прыстань.
    
Заснаваны ў 1682 г. У 1941 году атрымаў статус пасёлка гарадзкога тыпу.

Існуе завод будаўнічых матэрыялаў, асфальтабітумны завод, завод па агранцы алмазаў, лясгас, камбікормавы завод.

## Літаратура
* Покровск. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 34.

Катэгорыя:Гарады Якутыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1682 годзе
Аляксандраўка (Ельскі раён)

**Алякса́ндраўка** — вёска ў Беларусі, каля мэліярацыйных каналаў, злучаных з рэчкай Чэрцень. Уваходзіць у склад Рамязоўскага сельсавету Ельскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва 88 чал. (2004). Знаходзіцца за 15 км на захад ад места і чыгуначнай станцыі Ельск (лінія Каленкавічы — Оўруч), за 182 км ад Гомелю. Палявая дарога злучае вёску з аўтамабільная дарогай Ельск — Махнавічы.

## Гісторыя
Упершыню Аляксандраўка згадваецца ў XIX ст. як вёска Мазырскага павету Менскай губэрні. У 1908 паселішча ўваходзіла ў склад Мялешкавіцкай воласьці.

## Насельніцтва
* **[[XIX стагодзьдзе]]**: 1897 — 11 двароў, 54 жыхары (паводле перапісу)
* **[[XX стагодзьдзе]]**: 1908 — 65 жыхароў; 1917 — 119 жыхароў; 1924 — 27 двароў, 144 жыхары; 1940 — 76 двароў, 276 жыхароў; 1959 — 343 жыхары (паводле перапісу); 1999 — 108 жыхароў
* **[[XXI стагодзьдзе]]**: 2004 — 52 гаспадаркі, 88 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рамязоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ельскага раёну
Багуцічы

**Багу́цічы** — вёска ў Беларусі, каля мэліярацыйных каналаў. Уваходзяць у склад Рамязоўскага сельсавету Ельскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва 319 чал. (2004). Знаходзяцца за 8 км на поўдзень ад Ельску, за 186 км ад Гомелю. Чыгуначная станцыя на лініі Каленкавічы — Оўруч. Злучаюцца аўтамабільнай дарогай зь вёскай Вішанькі і далей — зь местам Ельск.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая

У апісаньні Мазырскага замка 1552 году сказана, што сяло Багуцічы было цэнтрам аднайменнай нядзелі Мазырскай воласьці, а ягоныя жыхары выконвалі плацёжныя павіннасьці ды розныя работы на карысьць замку. На той час паселішча складалі 29 двароў.

Напярэдадні падпісаньня акту Люблінскай уніі, згодна з указам караля і вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году, Кіеўскае ваяводзтва стала часткаю Кароны Польскай. Багуцічы ў складзе Мазырскага павету, пад уплывам віленскага ваяводы, канцлера ВКЛ і мазырскага старосты Мікалая Радзівіла Рудога ды падтрымаўшай яго павятовай шляхты, быў выведзены з Кіеўскага і далучаны да Менскага ваяводзтва.

Надалей зьвесткі пра Багуцічы сустрэтыя ў рэестрах двайнога і трайнога падымнага Мазырскага павету 1670 году. У  першым выпадку пані Ельская, маршалкавая пінская, з 80 дымоў у Мялешкавічах, Ельску, Багуцічах, Шарыне, Вішаньках і Раманаве выплачвала 80 злотых. У другім з тых жа 80 дымоў, сярод якіх не названы Раманаў, мусіла выдаваць 120 зл..

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Багуцічы апынулася ў межах Расейскай імпэрыі, ад 3 траўня 1795 году ў адноўленым Мазырскім павеце Менскага намесьніцтва, з 12 сьнежня 1796 губэрні.

У парэформавы пэрыяд Багуцічы адміністрацыйна належалі да Каралінскай воласьці.

Згодна зь перапісам 1897 году, у Багуцічах было 69 двароў, 436 жыхароў, працавалі школа граматы і хлебазапасны магазын. На 1909 год вёску складалі 86 двароў з 500 жыхарамі. У 1915 годзе за 2 км ад вёскі пачала працаваць чыгунка на лініі Жлобін — Каленкавічы — Оўруч.

### Найноўшы час

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Багуцічы ў складзе Мазырскага павету, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы» гэтмана Паўла Скарападзкага.

## Насельніцтва
* **[[XVIII стагодзьдзе]]**: 1795 — 29 двароў
* **[[XIX стагодзьдзе]]**: 1816 — 151 жыхар; 1897 — 69 двароў, 436 жыхароў (паводле перапісу)
* **[[XX стагодзьдзе]]**: 1908 — 86 двароў, 500 жыхароў; 1921 — 180 двароў, 895 жыхароў; 1959 — 880 жыхароў (паводле перапісу)
* **[[XXI стагодзьдзе]]**: 2004 — 165 гаспадарак, 319 жыхароў

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рамязоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ельскага раёну
Боўгарка

**Боўгарка** — вёска ў Беларусі, у складзе Рамязоўскага сельсавету Ельскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва 29 чал. (2004). Знаходзіцца за 6 км на паўночны захад ад места і чыгуначнай станцыі Ельск (лінія Каленкавічы — Оўруч), за 183 км ад Гомелю. Палявая дарога злучае вёску з аўтамабільнымі дарогамі, што адыходзяць ад Ельску.

## Гісторыя
Упершыню Боўгарка згадваецца ў XIX ст. як вёска Мазырскага павету Менскай губэрні. У 1917 яна ўваходзіла ў склад Жыткавіцкай воласьці.

## Насельніцтва
* **[[XX стагодзьдзе]]**: 1917 — 191 жыхар; 1921 — 23 двары, 219 жыхароў; 1945 — 54 двары; 1959 — 208 жыхароў (паводле перапісу)
* **[[XXI стагодзьдзе]]**: 2004 — 15 гаспадарак, 29 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рамязоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ельскага раёну
Ельскія

**Ельскія** — шляхецкі род гербу Пелеш.

Валодалі маёнткамі ў Берасьцейскім ваяводзтве.

## Гісторыя
У канцы XVI ст. упамінаюцца браты Шчасны і Габрыель Ельскія, сын першага Раман — войскі пінскі (1617 год) пабраўся шлюбам з Кацярынай Саламярэцкай. Сын другога Мікалай — падстароста (1616 год), стольнік (1629 год) і войскі пінскі (1631 год).

## Найбольш вядомыя з роду
* Уладзіслаў Ельскі (каля 1700—1762) — староста пінскі, палкоўнік пяцігорскі
* Міхал Ельскі (1831—1904) — беларускі скрыпач, кампазытар, музычны пісьменьнік
* Аляксандар Ельскі (1834—1916) — беларускі краязнавец, гісторык, літаратар, этнограф, публіцыст
* Канстантын Ельскі (1837—1896) — заоляг і падарожнік

## Галерэя

Файл:Uładzisłaŭ Jelski. Уладзіслаў Ельскі (XVIII).jpg|Уладзіслаў Ельскі
Файл:Amelija Jelskaja (Sapieha). Амэлія Ельская (Сапега) (1790).jpg|Амэлія Ельская (з Сапегаў)
Файл:Francišak Jelski. Францішак Ельскі (1912).jpg|Францішак Ельскі
Файл:Ludvik Jelski. Людвік Ельскі (1825-50).jpg|Людвік Ельскі


## Крыніцы

## Літаратура
*
Адраджэньне (неадназначнасьць)

Назву **Адраджэньне** маюць:

* Адраджэньне — эпоха ў гісторыі культуры Эўропы, якая прыйшла на зьмену культуры Сярэднявечча.
* Адраджэньне — беларускае кааператыўна-выдавецкае таварыства, заснаваная ў сакавіку 1922 году ў Менску.
* Адраджэньне — літаратурна-навуковы весьнік Інстытута Беларускай Культуры.
* Адраджэньне — гістарычны альманах, заснаваны ў 1995 годзе ў Менску. 
* Адраджэньне — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі.
Шарынскі Востраў

**Шарынскі Востраў** (з 1937 — **Востраў**) — вёска ў Беларусі, у складзе Рамязоўскага сельсавету Ельскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва 7 чал. (2004). Знаходзіцца за 2 км на захад ад места і чыгуначнай станцыі Ельск (лінія Каленкавічы — Оўруч), за 182 км ад Гомелю, каля аўтамабільнай дарогі Рамязы — Ельск.

## Гісторыя
Хутар Шарынскі Востраў у пач. XX ст. заснавалі перасяленцы з суседніх вёсак. У 1917 паселішча ўваходзіла ў склад Каролінскай воласьці (Мазырскі павет Менскай губэрні).

## Насельніцтва
* **[[XX стагодзьдзе]]**: 1917 — 61 жыхар; 1959 — 90 жыхароў (паводле перапісу)
* **[[XXI стагодзьдзе]]**: 2004 — 7 гаспадарак, 7 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рамязоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ельскага раёну
Дзьвіжкі

**Дзьвіжкі** — вёска ў Беларусі, каля мэліярацыйных каналаў. Уваходзяць у склад Рамязоўскага сельсавету Ельскага раёну Гомельскай вобласьці. Знаходзяцца за 6 км на захад ад места і чыгуначнай станцыі Ельск (лінія Каленкавічы — Оўруч), за 183 км ад Гомелю; на аўтамабільнай дарозе Махнавічы — Ельск.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай

У 1581 годзе, як засьведчана рэестрам, складзеным каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, зь вёскі Дзьвіжкаў пана Зьмітра Хведаравіча Яльца, пісара земскага кіеўскага, падаткі зьбіраўся да Кіеўскага ваяводзтва. Тады з 1 дыму асадных сялянаў выплачвалася 15 грошаў, з 1 агародніка — 2 грошы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Дзьвіжкі апынуліся ў межах Расейскай імпэрыі, ад 3 траўня 1795 году ў адноўленым Мазырскім павеце Менскага намесьніцтва, з 12 сьнежня 1796 губэрні.

У парэформавы пэрыяд вёска Дзьвіжкі адміністрацыйна належала да Каралінскай воласьці.

### Найноўшы час

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Дзьвіжкі ў складзе Мазырскага павету, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы» гэтмана Паўла Скарападзкага.

## Насельніцтва
* **[[XVIII стагодзьдзе]]**: 1795 — 35 двароў, 272 жыхары
* **[[XIX стагодзьдзе]]**: 1834 — 38 двароў; 1897 — 78 двароў, 510 жыхароў (паводле перапісу)
* **[[XX стагодзьдзе]]**: 1908 — 103 двары, 636 жыхароў; 1921 — 228 двароў, 1076 жыхароў; 1940 — 237 двароў, 736 жыхароў; 1959 — 972 жыхары (паводле перапісу)
* **[[XXI стагодзьдзе]]**: 2004 — 201 гаспадарка, 499 жыхароў

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рамязоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ельскага раёну
Забозьзе

**Забо́зьзе** — вёска ў Беларусі, у складзе Рамязоўскага сельсавету Ельскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва 14 чал. (2004). Знаходзіцца за 9 км на паўднёвы захад ад Ельску, за 1,5 км ад чыгуначнай станцыі Багуцічы (лінія Каленкавічы — Оўруч), за 183 км ад Гомелю; на аўтамабільнай дарозе Старое Высокае — Ельск.

## Гісторыя
Упершыню Забозьзе згадваецца ў XIX ст. як хутар Каролінскай воласьці Мазырскага павету Менскай губэрні.

## Насельніцтва
* **[[XX стагодзьдзе]]**: 1917 — 137 жыхароў; 1921 — 30 двароў, 175 жыхары; 1959 — 139 жыхароў (паводле перапісу); 1999 — 23 жыхары
* **[[XXI стагодзьдзе]]**: 2004 — 13 гаспадарак, 14 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рамязоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ельскага раёну