Захоп самалёта рэйсу Ryanair 4978

**Захоп самалёта рэйсу «Раянэйр» 4978** — інцыдэнт зь міжнародным рэгулярным пасажырскім рэйсам ірляндзкай авіякампаніі «Раянэйр» з Атэнаў (Грэцыя) у Вільню (Летува), які адбыўся 23 траўня 2021 году.

Самалёт змусілі зрабіць незаплянаваную пасадку ў аэрапорце Менску, дзе супрацоўнікі Галоўнай управы па барацьбе з арганізаванай злачыннасьцю і карупцыяй МУС Беларусі затрымалі двух пасажыраў — Рамана Пратасевіча і яго сяброўку Соф’ю Сапегу.

## Самалёт
Boeing 737-800 (рэгістрацыйны нумар SP-RSM) — самалёт, які выконваў рэйс.

## Гісторыя
23 траўня 2021 году на электронную пошту Нацыянальнага аэрапорта «Менск» info@airport.by з электроннага адрасу protonmail.com на ангельскай мове паступіла пісьмовае паведамленьне: «Мы, жаўнеры «Руху ісламскага супраціву», патрабуем, каб Ізраіль спыніў агонь у Паласе Газы. Мы патрабуем, каб Эўрапейскі Зьвяз адмовіўся ад падтрымкі Ізраілю ў гэтай вайне. Вядома, што ўдзельнікі «Дэльфійскага эканамічнага форуму» вяртаюцца дамоў рэйсам «FR4978». У гэты самалёт закладзеная бомба. Калі вы не выканаеце нашыя патрабаваньні, бомба выбухне 23 траўня над Вільняй». Аднак на момант адпраўкі ліста ўжо 2 дні як было падпісанае пагадненьне між урадам Ізраілю і «Ісламскім рухам супраціву» пра спыненьне агню.

А 12:30 паводле беларускага часу (UTC+3) самалёт «Раянэйра» ўвайшоў у паветраную прастору Беларусі. Адначасна дыспэтчар Менскага раённага цэнтру кіраваньня паветраным рухам (МРЦКПР) паведаміў пілёту самалёта: «у нас ёсьць зьвесткі ад спэцслужбаў, што ў вас на борце бомба і яе могуць задзейнічаць над Вільняй». А 12:31 дыспэтчар заявіў: «мы раім вам прызямліцца ў Нацыянальным аэрапорце «Менск». У адказ пілёт папрасіў: «дайце нам альтэрнатыву». А 12:33 дыспэтчар сказаў: «пэрсанал аховы лётнішча паведаміў, што яны атрымалі электронны ліст (пра бомбу)… Гэты ліст быў разасланы ў некалькі лётнішчаў». А 12:42 дыспэтчар паведаміў: «у нас ёсьць частасьць наземнага пэрсаналу для Вільні 131,75». Пілёт адказаў: «131,75 і ў нас ёсьць сувязь». А 12:44 пілёт запытаў: «Мне патрэбны адказ на пытаньне, які код… зялёны, жоўты або бурштынава-чырвоны». А 12:45 дыспэтчар адказаў: «яны кажуць, код — чырвоны». Тады пілёт сказаў: *«у такім выпадку мы просім прытрымліваньня цяперашняга курсу»*. Аднак а 12:47 пілёт заявіў: «мы абвяшчаем пра здарэньне... Нашым намерам будзе адхіліцца ў бок Менскага лётнішча». Пры гэтым пазьней швайцарскае прадпрыемства «Пратон Тэхналёгіі» (Жэнэва) паведаміла, што празь іх электронную пошту «“пагрозу бомбай” даслалі пасьля перанакіраваньня рэйсу «Раянэйра» № 4978» на Менск. Гэты ліст даслалі на адрас Нацыянальнага аэрапорту «Менск» а 12:57 праз 27 хвілінаў пасьля папярэджаньня дыспэтчара пра бомбу «ад спэцслужбаў» а 12:30 (глядзіце вышэй) і праз 24 хвіліны пасьля паведамленьня пра сам ліст пілёту самалёта а 12:33.

На загад Аляксандра Лукашэнкі самалёт быў перанакіраваны ў Нацыянальны аэрапорт «Менск» у суправаджэньні ўзьнятага з 61-й зьнішчальнай авіябазы ў Баранавічах (Берасьцейская вобласьць) вайсковага зьнішчальніка МіГ-29. А 12:54 пілёт паведаміў: «на борце 133 асобы». А 13:15 самалёт прызямліўся ў Нацыянальным аэрапорце «Менск». Каля 14:00 Галоўная ўправа па барацьбе з арганізаванай злачыннасьцю і карупцыяй МУС Беларусі паведаміла пра арышт журналіста Рамана Пратасевіча, які знаходзіўся на борце самалёта. Разам зь ім затрымалі расейскую грамадзянку Соф’ю Сапегу. А 16:20 на ізаляванай стаянцы лётнішча скончылі надгляд самалёта, у тым ліку экіпажа і пасажыраў, багажа, груза і пошты. А 20:48 самалёт выляцеў зь Менску і а 21:27, паводле беларускага часу, прызямліўся ў Вільні са спазьненьнем на 8 з паловаю гадзінаў. На борце было 165 пасажыраў з 171. Сустракаць самалёт у аэрапорт прыехала прэм’ер-міністар Летувы Інгрыда Шыманіце.

## Міжнародная рэакцыя
*  Міжнародная арганізацыя грамадзянскай авіяцыі выказала глыбокую заклапочанасьць з прычыны «відавочнае пасадкі самалёта пад прымусам». У твітэры ІКАО сьцьвярджалася, што прымусовая пасадка — гэта парушэньне .
*  Генэральны сакратар НАТА Енс Стольтэнбэрг назваў пасадку «сур’ёзным і небясьпечным інцыдэнтам, які патрабуе міжнароднага рассьледаваньня» і запатрабаваў «гарантаваць бясьпечнае вяртаньне экіпажа і ўсіх пасажыраў»
* Прэзыдэнт Эўрапейскае камісіі Урсуля фон дэр Ляен назвала інцыдэнт з самалётам «цалкам непрымальным», заявіўшы, што «любое парушэньне правілаў міжнароднага паветранага транспарту павіннае мець наступствы».
*  Эўрапарлямэнт у сваёй рэзалюцыі ад 10 чэрвеня 2021 году (за яе прагаласавалі 626 дэпутатаў, 16 былі супраць, 36 устрымаліся) назваў захоп рэйсу «Раянэйра» № 4978 «жахлівым актам», які парушае міжнародныя законы, і «актам дзяржаўнага тэрарызму».

## Наступствы
24 мая 2021 году 4 эўрапейскія авіякампаніі («AirBaltic», «Wizz air», «Аўстрыйскія авіялініі», «KlasJet») адмовіліся ад палётаў над Беларусьсю. Рэйс Масква-Калінінград авіякампаніі «Ural Airlines», які традыцыйна пралягаў над Беларусьсю, 24 траўня выконваўся ў аблёт краіны. Урад Летувы забараніў з 25 траўня прыбыцьцё ў краіну і адбыцьцё зь Летувы самалётаў, маршрут якіх праходзіць над тэрыторыяй Беларусі. 24 траўня Міністэрства транспарту Вялікабрытаніі адклікала дазвол на палёты ў Вялікабрытанію для беларускай авіякампаніі «Белавія». 25 траўня  прыняў рашэньне пра прыпыненьне авіязносінаў зь Беларусьсю зь 00:00 26 траўня, украінскім авіякампаніям і самалётам забаронены палёт у паветранае прасторы Рэспублікі Беларусь.

2 чэрвеня 2021 году Эўрапейскае агенцтва авіяцыйнай бясьпекі (ЭААБ; Кёльн, зямля Паўночны Райн — Вэстфалія, Нямеччына) ўхваліла Дырэктыву «Аб бясьпецы палётаў у паветранай прасторы Беларусі». Паводле Дырэктывы, паветраныя перавозчыкі з 27 краінаў Эўразьвязу мелі спыніць палёты над Беларусьсю. Дырэктыву ЭААБ выдалі ў сувязі са змушанай пасадкай самалёта «Раянэйра» 23 траўня ў Менску і наступным затрыманьнем журналіста Рамана Пратасевіча, які знаходзіўся на яго борце. 4 чэрвеня 2021 году  зацьвердзіла Рашэньне № 908 «Аб папраўцы ў Рашэньне 2012 году № 642 датычна абмежавальных захадаў з улікам сытуацыі ў Беларусі». Паводле Рашэньня, 27 дзяржаваў Эўразьвязу мелі забараніць паветраным перавозчыкам Беларусі пралёт над сваімі землямі і прызямленьне на сваіх лётнішчах. Рашэньне было працягам , у якіх кіраўнікі дзяржаваў і ўрадаў ЭЗ асудзілі пагрозу палётам у сувязі з прымусовай пасадкай рэйса «Раянэйра» ў Менску 23 траўня, а таксама затрыманьне сярод пасажыраў рэйса журналіста Рамана Пратасевіча і Соф’ю Сапегу.

21 чэрвеня і 24 чэрвеня 2021 году ў тым ліку за прымусовую пасадку самалёта й наступнае затрыманьне Пратасевіча й Сапегі  пашырыла Чорны сьпіс Эўразьвязу, зацьвердзіўшы сьпярша пэрсанальныя (супраць службовых асобаў), потым і сэктаральныя санкцыі супраць Рэспублікі Беларусь. Сярод службоўцаў, маючых дачыненьне да прымусовае пасадкі, пад санкцыі трапілі: міністар абароны Віктар Хрэнін, камандуючы ВПС і войскамі СПА Ігар Голуб, начальнік штабу й першы намесьнік Голуба Андрэй Гурцэвіч, генэральны дырэктар «Белаэранавігацыі» Леанід Чуро, міністар транспарту Аляксей Аўраменка, дырэктар  Арцём Сікорскі, дэпутат ПП НС Алег Гайдукевіч. З той жа фармулёўкай 7 ліпеня 2021 году афіцыйныя асобы трапілі і ў санкцыйны сьпіс Швайцарыі.

Таксама была забаронена пастаўка ў Беларусь абсталяваньня, тэхналёгіяў або софту, асноўнае прызначэньне якіх маніторынг або перахоп тэлефонных і інтэрнэт-камунікацыяў, а таксама тавараў і тэхналёгіяў двайнога прызначэньня для ваеннага выкарыстаньня, а гандаль нафтапрадуктамі, хлярыдам калію й таварамі, неабходнымі для вытворчасьці тытунёвых вырабаў, быў абмежаваны. Акрамя таго, «Белаэранавігацыю» ў свае санкцыйныя сьпісы ўключылі Вялікабрытанія, Канада, Швайцарыя.

9 жніўня 2021 году ЗША пашырылі сьпіс спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў, дадаў Аўраменку, Сікорскага, Чуро, Гайдукевіча, а таксама Вячаслава Харанеку, дырэктара Нацыянальнага аэрапорта «Менск».

## Удзел Расеі
Паводле прафэсара Ельскага ўнівэрсытэту Тымаці Снайдэра, малаімаверна, каб рэжым Лукашэнкі, настолькі залежны ад Расеі, выканаў такое відовішчнае міжнароднае злачынства без дазволу Масквы. Таксама ён не адкідае, што менавіта Расея ініцыявала гэтую спэцапэрацыю, бо дзейнасьць каналу Нехта была праблемай для рэжыму Пуціна. 27 траўня 2021 году Нацыянальная служба выведкі Грэцыі выявіла, што ад часу прыбыцьця Пратасевіча ў Грэцыю на канфэрэнцыю 9—16 траўня 2021 году ў Атэнах за ім віжавалі прынамсі 3 замежныя выведнікі. Пасьля канфэрэнцыі Пратасевіч адправіўся з расейскай грамадзянкай Соф’яй Сапегай адпачываць на Крыт, дзе выведнікі працягнулі за імі віжаваць. Міністэрства ўнутраных справаў Грэцыі выявіла на запісах камэраў відэаназіраньня з гасьцініцаў, на Крыце і ў Атэнскім лётнішчы, што 3-ма віжамі былі выведнікі з расейскімі пашпартамі. Гэтыя ж трое фатаграфавалі Пратасевіча ў Атэнскім лётнішчы пры пасадцы на самалёт, які ляцеў над Беларусьсю.

## Крытыка абмежаваньня палётаў
25 траўня 2021 году старшыня Кансэрватыўна-хрысьціянскай партыі БНФ Зянон Пазьняк адзначыў: «“Белавія” ня мае адносінаў да лукашысцкага пірацтва. Навошта вы (урады Эўразьвязу) будуеце людзям Беларусі жалезную заслону разам з Масквой і разам з вар’ятам?! Вар’ят жа ўжо забараніў зносіны празь мяжу наземным транспартам. Ці вы баіцёся наплыву беларускіх уцекачоў ад сьмерці і рэпрэсіяў і пакідаеце людзей на расправу?! Чаму не патрабуеце санкцыяў супраць пуцінскай Расеі, якая спансуе тэрарыстычны рэжым Лукашэнкі і арганізавала плян захопу пасажырскага самалёту? Зьдзівіла Ўкраіна, забараніўшы беларускія чыгуначныя перавозкі. Дык пры чым тут чыгунка да затрымкі чужога самалёта? Кепскія паперы, братове. Расея пляскае ў ладкі. Усё, што ўжо зрабіла і яшчэ намерана зрабіць Эўропа — гэта кіданьне Беларусі ў пашчу імпэрскай Расеі».

## Расьсьледаваньне ICAO
27 мая 2021 году Рада Міжнароднай арганізацыі грамадзянскай авіяцыі выказала сур’ёзную занепакоенасьць у сувязі зь відавочным прымусовым ухіленьнем і папрасіла Сакратарыят ICAO правесьці расьсьледаваньне фактаў паводле артыкула 55 Чыкаскай канвэнцыі для будучай сэсіі Рады, якая мусіць быць у верасьні.

## Глядзіце таксама
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Падзеі 2021 году
Катэгорыя:Падзеі 23 траўня
Катэгорыя:Пірацтва
Катэгорыя:Травень 2021 году
Катэгорыя:2021 год у Беларусі
Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)