Слонімская сынагога

**Сло́німская сынаго́га** — помнік архітэктуры XVII стагодзьдзя ў Слоніме. Знаходзіцца ў цэнтры места, на гістарычным Школьным Двары. Твор архітэктуры барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Вялікую сынагогу ў Слоніме збудавалі ў 1642 року ў гістарычным цэнтры места ў сыстэме ягоных абарончых збудаваньняў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У 1881 року сынагога моцна пацярпела ад вялікага пажару. Адразу па пажары на ахвяраваньні прыхаджанаў дзейнасьць сынагогі была ўзноўленая, хоць мясцовыя ўлады не давалі на гэта дазволу.

### Найноўшы час
Па Другой сусьветнай вайне бальшавікі прыстасавалі будынак пад склады.

У 2001 року сынагогу вярнулі Юдэйскаму рэлігійнаму аб’яднаньню ў Беларусі. Знаходзіцца на рэстаўрацыі, якая практычна спынілася.

## Архітэктура

### Вонкавы выгляд
Магутны будынак, абнесены пэрымэтрам шэрагам нізкіх пазьнейшых пабудоваў, выступае галоўным аб’ектам старадаўняга пляцу, да якога зьбягаліся вуліцы. Манумэнтальная роўніца галоўнага фасаду з буйнамаштабнай плястыкай арыентуецца на гістарычны Школьны Двор, заходні фасад — на Школьную вуліцу. З вузкага праезду ад гістарычнага Рынку барокавы франтон будынку ўспрымаецца ў моцным ракурсе. Радавая гістарычная навакольная забудова арганічна спалучаецца з сынагогай.

Помнік архітэктуры барока. Гэта квадратны ў пляне цагляны будынак пад высокім двухсхільным дахам, з цэнтрычнай дзевяціпольнай плянавальнай схемай, характэрнай дла сынагогаў XVII—XVIII стагодзьдзяў: канструкцыя перакрыцьця вырашаная дзевяцьцю скляпеністымі пралётамі. Цэнтрычнасьць збудаваньня падкрэсьліваюць і двух’ярусныя фасады. Мэты бясьпекі абумовілі абарончы характар архітэктуры збудаваньня: тоўстыя муры, адсутнасьць архітэктурнага дэкору і раскраповак, высока ўзьнятыя аркавыя ваконныя праёмы. Асабліва манумэнтальны ніжні ярус з шэрагам нізкіх лучковых вокнаў-байніц і таўшчынёй сьценаў 1,7 м. Плястычны акцэнт у прыёмах барока створаны на галоўным усходнім фасадзе будынку — высокі фігурны шчыт на філёнгавым парапэце. Шчыт раскрапаваны здвоенымі пілястрамі, нішамі ў тонка прафіляваным абрамленьні. У цэнтры разьмешчана круглае вакно-разэтка.

### Інтэр’ер
Своеасаблівасьць разьвязку інтэр’еру сынагогі абумовіў характар культавага рытуалу. У цэнтры шырокай залі ўсталяваная біма. Навісь над бімай, паднятая на чатырох магутных слупах і аркадзе, мае выгляд паруснага скляпеньня зь ліхтаром. Купал бімы дэкаруецца стукавым паліхромным арнамэнтам з лісьця аканту і . Біма кампазыцыйна аб’ядноўвае прастору інтэр’еру і адначасна зьяўляецца цэнтральнай апорай крыжовых скляпеньняў, якія перакрываюць малітоўную залю вышынёй 11,8 м. Пяты скляпеньняў абапіраюцца на пілястры, філёнгі якіх расьпісаныя фрэскамі першай паловы XIX ст. з рамантычнымі пэйзажамі з руінамі, вазонамі з кветкамі. Традыцыйная перагародка паміж мужчынскай і жаночай паловамі сынагогі замененая мэталёвай галерэяй на чатырох тонкіх калёнах у заходняй частцы храма.

### Сьвяты каўчэг
Арыгінальнасьць і своеасаблівасьць насычаных дэкаратыўна-арнамэнтальных матываў інтэр’еру сынагогі зьвязаныя з культавай сымболікай: матывы з жывёльнага і расьліннага сьвету, культавыя атрыбуты (карона, скрыжалі). У дэкаратыўным разьвязку інтэр’еру выкарыстоўваецца тэхніка грызайлю. Кампазыцыйна-дэкаратыўным цэнтрам усходняй сьцяны зьяўляецца  («сьвяты каўчэг» — ніша для захоўваньня скрутку Торы). Над ім разьмяшчаецца накладны фігурны картуш — ляпная кампазыцыя ў выглядзе дзьвюх скрыжаляў, якія падтрымліваюцца з абодвух бакоў ільвамі і ўвянчаныя каронай. Усе элемэнты дэкаратыўнай ляпніны пакрытыя пазалотай і паліхромнай афарбоўкай. З бакоў алтарнага картушу — насьценныя фрэскі з карынцкімі калёнамі і антаблемэнтам, на якім разьмяшчаюцца выявы львоў, ваз, букетаў, драпіровак. Паміж ілюзорнымі калёнамі — фрэскавыя выявы абрадавых (трубныя рогі, валторна, «арфа Давіда») і сьвецкіх (гітара, віялянчэль, клярнэт ды іншае) музычных інструмэнтаў, драпіровак, букетаў кветак. Вось алтарнай сьцяны завяршаецца ляпным балдахінам у выглядзе кароны з зоркай і спушчанымі драпіроўкамі.

## Галерэя

### Гістарычныя здымкі

Słonim, Školny Dvor, Vialikaja synagoga. Слонім, Школьны Двор, Вялікая сынагога (1910-19).jpg|1910-я рр. 
Słonim, Školny Dvor. Слонім, Школьны Двор (1916).jpg|1916 р.
Słonim, Školny Dvor, Vialikaja synagoga. Слонім, Школьны Двор, Вялікая сынагога (1920).jpg|1920 р. 
Słonim, Školny Dvor, Vialikaja synagoga. Слонім, Школьны Двор, Вялікая сынагога (1920-29).jpg|1920-я рр.


Słonim, Rynak-Rynkavaja. Слонім, Рынак-Рынкавая (1920-29).jpg|1920-я рр.
Słonim, Školny Dvor, Vialikaja synagoga. Слонім, Школьны Двор, Вялікая сынагога (Č. Jaśman, 1925).jpg|Ч. Ясьман, 1925 р.
Słonim, Školny Dvor. Слонім, Школьны Двор (J. Bułhak, 1930).jpg|Я. Булгак, 1930 р.
Słonim, Školnaja. Слонім, Школьная (1930-39).jpg|1930-я рр.


Słonim, Školny Dvor, Vialikaja synagoga. Слонім, Школьны Двор, Вялікая сынагога (1930).jpg|1930 р.
Słonim, Školny Dvor, Vialikaja synagoga. Слонім, Школьны Двор, Вялікая сынагога (1930) (2).jpg|1930 р.
Słonim, Školny Dvor, Vialikaja synagoga. Слонім, Школьны Двор, Вялікая сынагога (1930) (3).jpg|1930 р.
Słonim, Školny Dvor, Vialikaja synagoga. Слонім, Школьны Двор, Вялікая сынагога (1930) (4).jpg|1930 р. 


Słonimskaja synagoga. Слонімская сынагога (1932).jpg|1932 р.
Słonim, Vialikaja synagoga. Слонім, Вялікая сынагога (1919-39) (4).jpg|да 1939 р.
Słonim, Vialikaja synagoga. Слонім, Вялікая сынагога (1919-39).jpg|да 1939 р. 
Słonim, Vialikaja synagoga. Слонім, Вялікая сынагога (1919-39) (3).jpg|да 1939 р. 


Słonim, Vialikaja synagoga. Слонім, Вялікая сынагога (1919-39) (2).jpg|да 1939 р. 
Słonimskaja synagoga. Слонімская сынагога (1919-39) (5).jpg|да 1939 р. 
Słonimskaja synagoga. Слонімская сынагога (1919-39) (6).jpg|да 1939 р. 
Słonimskaja synagoga. Слонімская сынагога (1919-39) (7).jpg|да 1939 р. 


### Сучасныя здымкі

Synagogue Slonim 1k.jpg|Вуліца да сынагогі
Synagogue Slonim 1b.jpg|Галоўны фасад
Г. Слонім - Будынак былой сынагогі PICT3114.jpg|Бакавы фасад
Будынак былой сынагогі 1.JPG|Бакавы фасад 


Будынак былой сынагогі 4.jpg|Інтэр’ер
Будынак былой сынагогі 6.jpg|Вакно-разэтка і алтарны картуш
Slonim327.JPG|Ляпны дэкор арон-кадэша
Будынак былой сынагогі 7.jpg|Росьпіс купалу бімы


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Караткевіч В., Кулагін А. Помнікі Слоніма. — : Навука і тэхніка, 1983.
* Слонімскія падмуркі: гісторыка-краязнаўчыя і літаратуразнаўчыя артыкулы / Сяргей Чыгрын. — : Кнігазбор, 2012. — 296 с .

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Сынагогі Беларусі
Катэгорыя:Сакральныя збудаваньні Слоніму
Катэгорыя:Барочныя збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1642 годзе