open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Каспар Валадкевіч

**Каспар Валадкевіч** (, в. Слабада, Віленскі павет — ) — каталіцкі сьвятар заходняга абраду, удзельнік беларускага хрысьціянскага руху 20 стагодзьдзя.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў зь сялянскай сям’і: бацькі — Восіп і Іаанна (з дому Тышкевічаў) Валадкевічы. Скончыў гарадзкую 3-клясную навучальню ў Ашмянах (1909). Па выніках іспытаў у лістападзе 1911 атрымаў пасьведчаньне на званьне аптэкарскага вучня ў навучальнай акрузе Пецярбурга.

З 1912 г. вучыўся ў Віленскай духоўнай каталіцкай сэмінарыі. Пасьля яе заканчэньня ў 1920 г. пасьвячоны ў сьвятары. Душпастырскую дзейнасьць распачаў на пасадзе вікарыя ў Саколцы. У 1921—1928 гг. — пробашч у парафіі Маева.

Прыхільнік Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі. Выступаў за беларусізацыю нацыянальна-рэлігійнага жыцьця ў міжваеннае дваццацігодзьдзе на заходнебеларускіх абшарах. Прамаўляў казаньні на беларускай мове. Сярод парафіян, дарослых і моладзі распаўсюджваў беларускія сьвецкія і рэлігійныя выданьні. На пачатку ліпеня 1921 быў абвінавачаны польскімі ўладамі ў антыдзяржаўнай дзейнасьці паводле артыкулаў 129 і 130 Крымінальнага кодэксу Польскай Рэспублікі. Сьледзтва па яго справе, якое вяла пракуратура Акруговага суду ў Вільні, скончылася 26.10.1923 апраўданьнем.

У 1929—1933 гг. працягваў выконваць сьвятарскія абавязкі ў Малой Бераставіцы. З 1934 г. — на пасадзе пробашча ў мясцовасьці Квасоўка каля Гародні. У перадваенныя гады служыў у парафіі Анжадаў. Памёр у 1970 г.

## Літаратура
* Слоўнік Маракова
* LMABRS, ф. 318, каталёг «B»;
* LCVA, ф. 131, воп. 2, спр. 71;
* Directorium… Vilnensi;
* Catalogus… Vilnensis; Spis kościołów, 1973; 1979.

Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Сябры Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі (Польшча)
Яцэк Курань

**Яцэк Ян Курань**  ( Львоў — , Варшава) — польскі палітык, адзін зь лідэраў апазыцыі ў часы ПНР, гісторык, дзяяч так званага чырвонага харцэрства, двойчы прызначаўся міністрам працы і сацыяльнай палітыкі, у 1989—2001 гг пасол Сэйму X, I, II i III скліканьня. Кавалер Ордэну Белага арла.

## Жыцьцяпіс
Першыя тры гады турэмнага зьняволеньня Яцэк Курань атрымаў ад камуністычных удладаў яшчэ ў 1964 годзе, калі напісаў адкрыты ліст з крытыкай кіраўніцтва ПАРП. Агулам, ён правёў у турмах ПНР амаль 10 гадоў.

У сярэдзіне 1970-х Курань стварыў грамадзкі Камітэт дапамогі працоўным — легендарную арганізацыю, якая дапамагала ахвярам рэжыму.

У 1980-я гады Яцэк Курань стаў адным зь лідэраў «Салідарнасьці».

Браў удзел у паседжаньнях «Круглага стала», а пасьля перамогі дэмакратыі ў Польшчы двойчы быў міністрам працы і сацыяльнай палітыкі, а таксама старшынём камісіі ў справах нацыянальных меншасьцяў. Станоўча ставіўся да беларусаў у Польшчы.

У 1990-я гады Яцэк Курань стварыў грамадзкую арганізацыю SOS, якая дагэтуль дапамагае людзям, што не змаглі прыстасавацца ў новых умовах — пасьля пераменаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Польскія палітыкі
Ізабэля Бэлцік

**Ізабэ́ля Мо́ніка Бэ́лцік** (; 29 лістапада 1980 року, Мальбарк) — польская валейбалістка, сувязная. Мае на сваім рахунку матчы ў складзе зборнай Польшчы, двухразовая чэмпіёнка Эўропы.

## Кар’ера
У валейболе з 1997 року. Выступала за каманды СМС (Сасновец), «Энэрґія-Ґеданя» (Ґданьск), «ПТПС Нафта-Ґаз» (Піла) і «Мушынянка» (Мушына). Чатыры разы перамагала ў чэмпіянаце Польшчы ў 2008, 2009, 2012 і 2013 роках.

Выступала за ўсе зборныя Польшчы. Гэтак у 1997 годзе заваявала бронзавы мэдаль на юнацкім чэмпіянаце Эўропы, на чэмпіянаце сьвету сярод дзяўчатаў заняла 7 месца з зборнай. У 2003 ды 2005 роках на чэмпіянатах Эўропы атрымлівала перамогу.

## Дасягненьні
### Клюбныя
* Чэмпіёнка Польшчы сярод дзяўчат 1999 року
* Чэмпіёнка Польшчы: 2007/2008, 2008/2009, 2011/2012, 2012/2013
* Віцэ-чэмпіёнка Польшчы: 2005/2006, 2009/2010, 2010/2011
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Польшчы: 2004/2005, 2013/2014
* Уладальніца Кубка Польшчы: 2014/2015
* Уладальніца Супэркубка Польшчы 2009 року
* Фіналістка Кубка Эўрапейскае канфэдэрацыі валейболу: 2014/2015

### У зборнай
#### Дарослыя змаганьні
* Чэмпіёнка Эўропы 2003 і 2005 рокаў
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Эўропы 2009 року
* 4 месца на чэмпіянаце Эўропы 2007 року
* 6 месца ў сьветавым Ґран-пры 2007 року
* 8 месца на Кубку сьвету 2003 року
* Уладальніца Кубка П’емонту 2009 року
* Срэбны прызэр Эўрапейскіх гульняў 2015 року

#### Юніёрскія змаганьні
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Эўропы 1997 року (Славаччына)
* Бронзавы прызэр эўрапейскага моладзевага турніру ў Партуґаліі
* 5 месца на моладзевым чэмпіянаце сьвету 1999 року
* 7 месца на юніёрскім чэмпіянаце сьвету 1997 року

### Іншыя ўзнагароды
* Кавалер Залатога крыжа Заслугі (узнагароджаная 22 лістапада 2005 року)
* Найлепшая гульёнвая па вэрсіі часопіса *Super Volley*: 2005, 2006, 2009

## Дабрачынная дзейнасьць
У 2007 годзе Ізабэля разам зь сяброўкамі па зборнай адмыслова зьнялася для календара на 2008 рок, сродкі ад продажу якога пайшлі на лячэньне Аґаты Мруз.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Ізабэлі Бэлцік

Катэгорыя:Польскія валейбалісткі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым Крыжам Заслугі
Львоўская матэматычная школа

**Льво́ўская матэматы́чная шко́ла** () — ґрупа матэматыкаў, якія жылі ў месьце Львове між 1918 ды 1941 рокамі, працавалі разам, пэрыядычна зьбіраліся ў «Шатляндзкай кавярні» () для абмеркаваньня розных матэматычных праблемаў, праз чаго гэтую ґрупу жартам клікалі «шатляндзкаю матэматычнаю школаю».

Заснавальнікамі Львоўскае матэматычнае школы былі Гуґа Штайнгаўз ды Стэфан Банах.

Выдавалі часопіс «Studia Mathematica», які быў заснаваны ў 1929 годзе.

Шмат матэматыкаў-удзельнікаў ґрупы, большасьць якіх былі габрэямі, эміґравалі зь Львова падчас Другое сусьветнае вайны.

Намагаючыся выкарыстаць патэнцыял львоўскіх матэматыкаў, Акадэмія навук УССР у 1940 годзе ўтварыла спачатку тэарэтычную ґрупу ў складзе Карпацкае астранамічнае абсэрваторыі, а пазьней сэктар функцыянальнага аналізу Інстытуту матэматыкі ў складзе С. С. Банаха, , ,  і  (пад кіраўніцтвам Банаха).

## Найвядомейшыя прадстаўнікі
* Стэфан Банах
* Уладзіслаў Орліч
* Станіслаў Сакс
* Гуґа Штайнгаўз
* Станіслаў Мазур
* Станіслаў Улям
* Юлі Шаўдэр
* Марк Кац
* Антоні Ламныцкі
* Сьцяпан Качмар
* Гэрман Аўэрбах
* Уладзімер Стожэк
* Станіслаў Рузэвіч
* Лявон Хвістэк

## Глядзіце таксама
* Польская матэматычная школа

## Крыніцы

Катэгорыя:Матэматычныя навуковыя школы
Катэгорыя:Гісторыя Львова
Эрзурумспор Эрзурум

«**Эрзурумспор**» () — турэцкі футбольны клюб з гораду Эрзуруму. Заснаваны ў 2005 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Эрзурум
Санацыя

**Сана́цыя** ( ад  — «*аздараўленьне*») — назва палітычнага руху, які ўзьнік у сувязі з абвяшчэньнем Юзэфам Пілсудзкім лёзунгу «маральнай санацыі» грамадзкага жыцьця ў Польшчы, высунутага падчас падрыхтоўкі і падчас Травеньскага перавароту 1926 году.

Аснову руху склалі былыя армейскія афіцэры, у якіх карупцыя ў польскай палітыцы выклікала агіду. Санацыя была кааліцыяй розных палітычных сіл з акцэнтам на ліквідацыю карупцыі і скарачэньне інфляцыі.

Галоўнай палітычнай арганізацыяй санацыі быў Беспартыйны блёк супрацоўніцтва з урадам (1928—1935) (), а з 1937 году — Лягер нацыянальнага аб’яднаньня.

У жніўні 1926 году ў Канстытуцыю 1921 году былі ўнесены істотныя папраўкі. Прэзыдэнт атрымаў права датэрмінова распускаць сэйм і сэнат і прызначаць новыя выбары, выдаваць дэкрэты, якія маюць сілу закона да моманту зацьвярджэньня або не зацьвярджэньня іх парлямэнтам. Сэйм пачаў працаваць на сэсійнай, а не на пастаяннай аснове. Толькі прэзыдэнт меў права адкрываць і закрываць яго сэсіі. Уводзілася папярэдняя цэнзура прэсы.

Санацыя ўсталявала аўтарытарнае кіраваньне, змагалася з камунізмам, абвяшчала тэзісы пра крызыс дэмакратыі, неабходнасьць моцнай улады і ліквідацыі апазыцыйных партыяў. У цэлым рэжым Пілсудзкага меў правацэнтрысцкі, кансэрватыўна-патэрналісцкі характар.

Прыкладамі барацьбы з апазыцыяй, апрача іншага, былі: стварэньне канцэнтрацыйнага лягеру ў Бярозе-Картускай, Берасьцейскі працэс, абвяшчэньне па-за законам Лягеру вялікай Польшчы, а таксама Нацыянальна-радыкальнага лягеру, абмежаваньня свабоды друку і сходаў.

У красавіку 1935 году, незадоўга да сьмерці Пілсудзкага, у Польшчы была прынятая новая Канстытуцыя, у якую ўвайшлі асноўныя прынцыпы Санацыі: моцная цэнтралізаваная дзяржава з прэзыдэнцкай сыстэмай кіраваньня. Неўзабаве пасьля сьмерці Пілсудзкага рух сутыкнуўся з шэрагам унутраных праблем і рознагалосься. Урэшце ён распаўся на тры асобныя кірункі:

# Левая санацыя (), зь лідэрам Валерыем Славакам, якая імкнулася да пагадненьня з апазыцыяй;
# Замкавая група (), сфармаваная вакол прэзыдэнта Ігнацыя Масьціцкага (які пражываў у Варшаўскім замку — адсюль і назва) — цэнтрысты;
# Правая санацыя (), што гуртавалася вакол Эдварда Рыдзя-Сьміглага ў саюзе зь Лягерам нацыянальнага аб’яднаньня — нацыяналісты.

Першы з гэтых кірункаў неўзабаве страціў сваё значэньне, а два іншыя працягвалі барацьбу за ўплыў да пачатку вайны.

Другая сусьветная вайна паклала канец ураду санацыі, але яе дзеячы захавалі значныя сувязі ў эмігранцкім урадзе і яго структурах у Польшчы.

## Глядзіце таксама
* Травеньскі пераварот (1926)
* Прамэтэізм
* Бяроза-Картускі канцэнтрацыйны лягер
* Польская канстытуцыя 1935 году
* Лягер нацыянальнага аб’яднаньня
* Мюнхэнскае пагадненьне

## Вонкавыя спасылкі
* Зьмены польскага дзяржаўнага ладу у 1921—1935 

Катэгорыя:Палітыка Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны (1917—1991)
Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі ў Польшчы
Катэгорыя:Антыкамунізм
Катэгорыя:Беларуска-польскія стасункі
Каралёва (Віцебскі раён)

**Каралёва** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Мазалаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 11 чалавек
* 2010 год — 8 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Мазалаўскі сельсавет (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
Вельбутова

**Вельбуто́ва** (таксама — *Вяльбу́тава*) — вёска ў Беларусі, каля ракі Гаружанкі. Уваходзіць у склад Крайванцаўскага сельсавету Ашмянскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Знаходзіцца ў пагранічнай зоне.

## Назва

Вальбот (Walbodt, Walbot) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1999 год — 43 чалавекі
* 2009 год — 18 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крайванцаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну
Гардзіеўцы

**Гардзіе́ўцы** — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Крайванцаўскага сельсавету. Вёска знаходзіцца ў пагранічнай зоне.

## Насельніцтва
* 2009 год — 20 чалавек
* 1999 год — 50 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крайванцаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну
Гольманты

**Го́льманты** — вёска ў Беларусі, каля ракі Вержы. Уваходзяць у склад Крайванцаўскага сельсавету Ашмянскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Знаходзяцца ў пагранічнай зоне.

## Назва

Гальмунд або Гальманд (Galmund, Galmand) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1866 год — 45 чалавек
* 1999 год — 28 чалавек
* 2009 год — 19 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крайванцаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну
Церхава

**Це́рхава** () — вёска ў раёне Жыліна Жылінскага краю Славаччыны. Плошча — 84.54 км², насельніцтва — 4078 чалавек (2018). Упершыню згадваецца ў 1580 року.

## Геаграфія

## Мінуўшчына

## Турыстычная інфармацыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Бачына вёскі 

Катэгорыя:Вёскі Жыліны
Забіць сьвятара

**«Забі́ць сьвятара́»** () — француска-амэрыканскі драматычны фільм 1988 року рэжысэркі Агнешкі Голянд. Фільм заснаваны на гісторыі забойства ў камуністычнай Польшчы ксяндза Ежы Папялушкі. У галоўнай ролі зьняўся Крыстафэр Ламбэрт, а ў ролі капітана-забойцы таемнай паліцыі — Эд Гарыс.

## У ролях
* Крыстафэр Ламбэрт — *айцец Алек*
* Эд Гарыс — *Стэфан*
* Джос Эклэнд — *палкоўнік*
* Тым Рот — *Фэлікс*
* Тымаці Спол — *Ігар*
* Піт Посэлзўэйт — *Юзэф*
* Чэры Лунгі — *Галіна*
* Джаан Ўолі — *Ганна*
* Дэйвід Сушэй — *біскуп*
* Вінсэн Грас

## Музыка
Музычнае суправаджэньне да фільму, складзенае кампазытарам Жоржам Дэлеру, выдадзенае асобнай CD-кружэлкай фірмай Music Box Records. Галоўная мэлёдыя — «Злачынствы Каіна» — напісала і выканала Джон Байз.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы 1988 году
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Фільмы пра Польшчу
Катэгорыя:Фільмы, заснаваныя на рэальных падзеях
Катэгорыя:Фільмы пра ксяндзоў
Катэгорыя:Фільмы пра камунізм
Катэгорыя:Францускія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы Columbia Pictures
Катэгорыя:Ежы Папялушка
Катэгорыя:Фільмы пра спэцслужбы
Катэгорыя:Фільмы пра выкраданьне людзей
Катэгорыя:Францускія гістарычныя фільмы
Дон Васіль

**Дон Васіль** (), сапраўднае імя **Васіль Шміт** (), да 1989 року **Казімер Далінскі** (;  10 красавіка 1950, Лодзь) — цыганскі сьпявак, кампазытар, аўтар тэкстаў і паэт.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў адным з лодзінскіх паркаў, калі празь места праходзіў цыганскі табар. Пэўны час мешкаў у Гораве Велікапольскім, пазьней пераехаў ва Ўлацлавак, цяпер жыве ў Цехацінку на Куявах.

## Дзейнасьць
Выступае на сцэне з 12-гадовага веку. З 1984 року сьпявае ва ўласных гуртах. У 1987 заснаваў ансамбль «Дон Васіль і Рома», які пазьней зьмяніў назву на «Дон Васіль і Цыганскія зоркі». Арганізатар Міжнароднага фэстывалю песьні і культуры цыганоў, які ладзіцца ў Польшчы з 1997 року.

Вершы Дона Васіля ўключаныя ў зборнікі паэзіі «Kujawy piórem malowane» (1995) і «Twórcy regionu 2» (1996). Выдаў уласны зборнік вершаў «Pasażerowie niebieskiego taboru» (1998).

## Узнагароды
* Заслужаны дзяяч культуры Польшчы (2005)
* Прэмія імя Рышарда Ўліцкага (2017)

## Сям’я
Мае 3 дзяцей — дачку Агнешку, сыноў Васіля і Дзянія. Сыны таксама займаюцца музыкай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лодзі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы
Катэгорыя:Польскія паэты
Катэгорыя:Польскія цыганы
Катэгорыя:Польскія сьпевакі
Катэгорыя:Цыганскія музыкі
Дворыца

Назву **Дворыца** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Дворыца — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Дворыца — вёска ў Дрысенскім раёне
** Дворыца — вёска ў Мёрскім раёне
** Дворыца — вёска ва Ўшацкім раёне

## Глядзіце таксама
* Дварышча
* Двор
* Дворышча
* Дворышчы
Мяклава

**Мя́клава** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Шапечынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 28 чалавек
* 1999 год — 48 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Шапечынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
Берасьце (неадназначнасьць)

**Бе́расьце** можа азначаць:

## Тапонімы
* Берасьце — абласны цэнтар Берасьцейскай вобласьці

## Спорт
* Дынама Берасьце — футбольны клюб зь Берасьця

## Іншае
* Апэратыўная група Берасьце — вайсковае фармаваньне Войска Польскага

## Глядзіце таксама
* Бярэсьце (неадназначнасьць)
* Брэст (неадназначнасьць)
Бярэсьце (неадназначнасьць)

**Бярэ́сьце** можа азначаць:

## Тапонімы

### [[Беларусь]]
* Бярэсьце — часам так называюць абласны цэнтар Берасьцейскай вобласьці
* Бярэсьце — пасёлак у Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці

### [[Украіна]]
* Бярэсьце&nbsp;— вёска ў Ровенскай вобласьці
* Бярэсьце&nbsp;— вёска ў Чарнавіцкай вобласьці

## Культура
* «Бярэсьце» — кінатэатар у Менску
* «Бярэсьце» — археалягічны музэй у Берасьці

## Глядзіце таксама
* Берасьце (неадназначнасьць)
* Брэст (неадназначнасьць)
Балтыйская асамблея

**Балты́йская асамблея** — дарадчы орган па супрацоўніцтве паміж парлямэнтамі Эстоніі, Латвіі і Летувы, заснаваны ў 1991 годзе.

У Балтыйскую асамблею ўваходзіць па 20 дэпутатаў парлямэнтаў ад кожнай краіны. Асамблея каардынуе дзеяньні, кансультуе парлямэнты трох краінаў і дэкляруе ўзгодненыя пазыцыі ў выглядзе рэзалюцый, пастаноў і рэкамэндацыяў.

Мае тры фракцыі: кансэрватараў, сацыялістаў і лібэралаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Балтыйскай асамблеі

Катэгорыя:Замежная палітыка Летувы
Катэгорыя:Замежная палітыка Латвіі
Катэгорыя:Замежная палітыка Эстоніі
Катэгорыя:Прыбалтыка
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Рух за нацыянальную незалежнасьць Латвіі

**Рух за нацыянальную незалежнасьць Латвіі** (, скарочана — **РННЛ**) — палітычная арганізацыя ў Латвіі, якая дзейнічала з 1988 году да сярэдзіны 1990-х гадоў.

Утварылася як радыкальнае крыло латвійскага нацыянальнага руху. У адрозьненьне ад Народнага фронту Латвіі, які першапачаткова падтрымліваў ідэю большай аўтаноміі для Латвіі ў межах СССР, прыхільнікі РННЛ ад самага пачатку выступалі за абвяшчэньне незалежнасьці. Лідэрамі РННЛ былі Эдуардс Бэрклаўс, Алэксандрс Кірштэйнс, Андрэйс Крастыньш, Эйнарс Рэпшэ і Юрыс Добэліс.

Пасьля таго, як Латвія ізноў здабыла незалежнасьць, РННЛ стала палітычнай партыяй і атрымала назву **Нацыянал-кансэрватыўная партыя**. Партыя атрымала 15 месцаў з 100 на парлямэнцкіх выбарах 1993 году і стала ўплывовай апазыцыйнай партыяй. У тым жа годзе выставіла свайго кандыдата на пасаду прэм’ер-міністра краіны, Ёахіма Сіегэрыста, які саступіў толькі на адзін голас і атрымаў другое месца. РННЛ выйгралі муніцыпальныя выбары ў сталіцы Латвіі, Рызе ў 1994 годзе, але пасьля гэтага папулярнасьць партыі хутка згасла. Яна страціла палову сваіх месцаў у парлямэнце пасьля выбараў 1995 году і ўрэшце зьлілася з *Tēvzemei un Brīvībai* (партыяй Айчыне і свабодзе), іншай правай партыяй з падобнымі ідэямі.

Пасьля ўваходжаньня ў альянс з партыяй «Айчыне і свабодзе», палітычнае аб’яднаньне стала ўсё больш актыўна прасоўваць ідэі аб «латыскім» бачаньні будучыні Латвіі. З боку кіраўніцтва партыі меў месца шэраг спрэчных заяў пра заахвочваньне спажываньня латвійскіх тавараў і папярэджаньне пра магчымую небясьпеку з боку нелатышоў.

У суседняй Эстоніі існавала арганізацыя з аналягічнымі мэтамі і практычна ідэнтычнай назвай — Партыя нацыянальнай незалежнасьці Эстоніі.

## Глядзіце таксама
* Кансэрватызм
* Нацыяналізм
* Дзяржаўны лад Латвіі

## Крыніцы

Катэгорыя:Антыкамунізм у Латвіі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1988 годзе
Буяны

**Буяны́** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай воласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Мазалаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 310 чалавек
* 1999 год — 372 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мазалаўскі сельсавет (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
Хвашчова

Назву **Хвашчова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Хвашчова — хутар у Глыбоцкім раёне
** Хвашчова — вёска ў Лепельскім раёне

## Глядзіце таксама
* Хвашчаваты
* Хвашчавіца
* Хвашчоў
* Хвашчоўка
* Хвошч
Андрэйкішкі

**Андрэ́йкішкі** — хутар у Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Крайванцаўскага сельсавету. Хутар знаходзіцца ў пагранічнай зоне.

## Насельніцтва
* 1999 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крайванцаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну
Скірманцішкі

**Скірма́нцішкі** (таксама — *Скірмо́нцішкі*, *Скі́рманцішкі*) — хутар у Беларусі, у міжрэччы Гаружанкі і Мерачанкі. Уваходзяць у склад Крайванцаўскага сельсавету Ашмянскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Знаходзяцца ў пагранічнай зоне.

## Гісторыя
У 1663 г. згадваецца ў складзе Ашмянскага павету ВКЛ.

## Назва

Скірымунт або Скірмунд (Sciremunt, Skīrmund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова скер- (скір-) (імёны ліцьвінаў Скірыла, Скірвін, Скірман; германскія імёны Scirilo, Scirwine, Scirman) паходзіць ад гоцкага skeirs 'ясны, чысты', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Скірмунт азначае «чыстая гарлівасьць» або «ясны розум».

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Насельніцтва
* 1999 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крайванцаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну
Гудалаўка

**Гу́далаўка** — былы хутар у Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіў у склад Крайванцаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Ліквідаваны 15 ліпеня 2008 году.

## Насельніцтва
* 2009 год — 0 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ашмянскага раёну
Драбіны

**Драбі́ны** — адмысловыя, як правіла, пераносныя лесьвіцы, іх раскладваюць для выкананьня пэўнай задачы.

Існуюць наступныя асноўныя віды драбінаў:
* Лёгкая пераносная лесьвіца, якая ўсталёўваецца без апоры да сьцяны (такая лесьвіца можа быць рассоўнай)
* Вераўчаныя падвясная лесьвіца
* Лесьвіца ў выглядзе дошкі з набітымі папярок дошкамі або брускамі
* Лесьвіца, у раскладзеным выглядзе якая утварае роўнабаковы трохвугольнік: па яго баках знаходзяцца адна ці дзьве лесьвіцы (аднабаковае або двухбаковае ўзыходжаньне), паміж імі для калянасьці канструкцыі бліжэй да вяршыні раскладваецца пляцоўка, прызначаная для апоры ногаў. Вышыня драбінаў вылічаецца або па апошняй прыступцы, або па пляцоўцы. Надзейнасьць такой лесьвіцы вызначаецца кутом яе раскрыцьця: чым шырэй раскрыцьцё, тым яна ўстойлівей, а, такім чынам, і надзейней.

Першая выява падобнай лесьвіцы знойдзена ў пячоры часоў мэзаліту (каля 10 000 гадоў назад) у раёне Валенсіі (Гішпанія). На сьцяне былі намаляваныя два аголеныя чалавекі, што караскаліся з кошыкамі па, хутчэй за ўсё, травяной раскладной лесьвіцы.

Драбіны выкарыстоўваюцца ў бібліятэках, пры правядзеньні рамонтных работ, пры арганізацыі турыстычных маршрутаў, у прыгарадных дамах.

Катэгорыя:Прылады
Пунішча (Віцебскі раён)

**Пу́нішча** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Запольскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 17 чалавек
* 1999 год — 32 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Запольскі сельсавет (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
Гірстуны

Назву **Гірстуны** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Гірстуны — вёска ў Карабоўскім сельсавеце Глыбоцкага раёну
** Гірстуны — вёска ва Удзелаўскім сельсавеце Глыбоцкага раёну

## Глядзіце таксама
* Гірстун
Іван Кісель

**Іва́н Кісе́ль** ( 28 траўня 1998 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачынаў займацца футболам у менскім МТЗ-РІПА, пазьней гуляў за юнацкія каманды «Менску» і барысаўскага БАТЭ. З 2015 году пачаў прыцягвацца да дубля, а на наступны год стаў трывала выступаць у дублюючым складзе. 7 ліпеня 2017 году дэбютаваў у асноўнай камандзе БАТЭ, выйшаўшы на замену ў другім тайме ў матчы Кубка Беларусі супраць стаўпецкі «Нёману-Агра» (5:1).

У жніўні 2018 году далучыўся да сталічнага «Энэргетыка-БДУ». У складзе каманды спачатку выходзіў на замену, а пазьней пачаў трапляць і ў стартавы склад. У кастрычніку праз удзел гульца ў матчы супраць «Ліды», які мусіў прапускаць праз дыскваліфікацыю, «Энэргетыку-БДУ» была прысуджаная тэхнічная параза, аднак каманда ўсё роўна здолела выйсьці ў Найвышэйшую лігу. У студзені 2019 году стала вядома, што паўабаронца застаецца ў складзе менскага клюбу. 13 красавіка 2019 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме ў матчы з «Гомлем» (0:3), аднак пасьля быў заменены назад. У жніўні 2019 году пасьля прагляду стаў гульцом «Смаргоні» на правах арэнды, дзе спачатку гуляў у пачатковым складзе, але пазьней пачаў заставацца на лаўцы запасных. У сьнежні 2019 году скасаваў кантракт з «Энэргетыкам-БДУ».

У лютым 2020 году ўзмоцніў склад рэчыцкага «Спадарожніка», дзе пераважна выходзіў на замену. У студзені 2021 году прыбыў на прагляд у петрыкаўскі «Шахцёр» і ў лютым падпісаў кантракт. Пакінуў «Шахцёр» у ліпені 2021 году. У ліпені 2022 году далучыўся да менскага БДУ ў Другой лізе.

### Міжнародная
У складзе юнацкіх зборных Беларусі да 17 гадоў і да 19 гадоў браў удзел у адборачных і элітных раўндах чэмпіянату Эўропы.

## Статыстыка

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Васіль Соўпель

**Васі́ль Со́ўпель** ( 23 сакавіка 1999 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца казаскага клюбу «Акжэтпэс».

## Кар’ера
Пачынаў займацца футболам у менскім МТЗ-РІПА, а пасьля таго як клюб спыніў існаваньне ў 2012 годзе перабраўся ў акадэмію варшаўскай «Легіі». Пазьней таксама займаўся ў акадэміях «Люгана», «Монцы» і «Франкавільлі», а ў пачатку 2018 году вярнуўся ў Беларусь і быў заяўлены за дубль менскага «Дынама».

У жніўні 2018 году разам зь іншымі маладымі дынамаўцамі быў аддадзены ў арэнду клюбу Першай лігі «Чысьць». Стаў адным з асноўных гульцоў каманды, але ня здолеў выратаваць яе ад вылету ў Другую лігу. У студзені 2019 году падпісаў кантракт з «Энэргетыкам-БДУ». Дэбютаваў у Найвышэйшай лізе 13 красавіка 2019 году ў матчы супраць «Гомля» (0:3), выйшаўшы на замену ў другім тайме. У далейшым стаў трывала зьяўляцца на полі, у тым ліку ў стартавым складзе. У студзені 2020 году падоўжыў кантракт з сталічным клюбам. У сэзоне 2020 году чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену, прыцягваўся да матчаў дублю. У студзені 2021 году падоўжыў пагадненьне з «Энэргетыкам-БДУ».

У ліпені 2021 году далучыўся да ўзбэцкага «Андыжану», дзе замацаваўся ў аснове, але ня здолеў выратаваць каманду ад вылету зь мясцовай Супэрлігі. У сакавіку 2022 году на правах арэнды стаў гульцом «Гомля», дзе пераважна выходзіў на замену або заставаўся на лаўцы запасных. У лістападзе 2022 году па заканчэньні арэнды пакінуў «Гомель», а ў сьнежні па заканчэньні кантракту разьвітаўся і з «Энэргетыкам-БДУ». З пачатку 2023 году трэнаваўся з казаскім «Кайсарам» і ў выніку пачаў у складзе клюбу сэзон 2023 году. Хутка замацаваўся ў асноўным складзе каманды. На пачатку 2025 году прыняў запрашэньне казаскага «Турану». Улетку зь вялікай колькасьцю беларусаў перайшоў у складу клюбу «Атыраў». У студзені 2026 году стаў футбалістам клюбу «Акжэтпэс».

## Дасягненьні
**«Гомель»**:
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2022

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Босьнія (неадназначнасьць)

**Бо́сьнія** можа азначаць:
* Босьнія — гістарычны рэгіён у Паўднёвай Эўропе
* Босьнія і Герцагавіна — фэдэратыўная дзяржава ў Паўднёвай Эўропе
** Фэдэрацыя Босьніі і Герцагавіны — адна з двух складовых частак Босьніі і Герцагавіны

* Босьнія — правінцыя Асманскай імпэрыі
* Босьнія — сярэднявечнае каралеўства (1377—1463)
* Кандамініюм Босьніі і Герцагавіны — правінцыя Аўстра-Вугоршчыны
* Сацыялістычная Рэспубліка Босьнія і Герцагавіна — сацыялістычная рэспубліка ў складзе СФРЮ
* Рэспубліка Босьнія і Герцагавіна — рэспубліка пасьля распаду Югаславіі
* Заходняя Босьнія — непрызнаная дзяржава пасьля распаду Югаславіі

## Глядзіце таксама
* Босна (неадназначнасьць)
* Герцагавіна (неадназначнасьць)
Босна (неадназначнасьць)

**Бо́сна** можа азначаць:

## Тапонімы
* Босна — вёска ў Баўгарыі
* Босна — вёска ў Босьніі й Герцагавіне
* Босна — вёска ў ЗША
* Босна — вёска ў Харватыі
* Босна — горны вал у Баўгарыі
* Босна — гара ў Крыме
* Босна — рака ў Босьніі й Герцагавіне
* Мала Босна — вёска ў Сэрбіі

## Гісторыя
* Банат Босна — сярэднявечная дзяржава-васал Вугорскага каралеўства
* Харвацкая рэспубліка Герцаг-Босна — непрызнаная дзяржава пасьля распаду Югаславіі

## Спорт
* Босна Сараева — спартовае таварыства ў Сараеве
** Босна Сараева — баскетбольны клюб з Сараева
** Босна Сараева — гандбольны клюб з Сараева
** Босна Сараева — футбольны клюб з Сараева
** Босна Сараева — хакейны клюб з Сараева
** Босна — шахматны турнір у Сараеве
* Босна Высака — гандбольны клюб з Высакага
* Босна Высака — футбольны клюб з Высакага

## Іншае
* Босна — жаночае імя
* Босна — карабель клясу манітору
* Босна — аўстрыйская страва
* Млада Босна — сэрбская моладзевая рэвалюцыйная арганізацыя

## Глядзіце таксама
* Босьнія (неадназначнасьць)
Герцагавіна (неадназначнасьць)

**[[Герцагавіна|Герцагаві́на]]** — гістарычная вобласьць у Босьніі й Герцагавіне. Іншыя значэньні:

* Заходняя Герцагавіна — заходняя частка Герцагавіны
* Паўднёвая Герцагавіна — паўднёвая частка Герцагавіны
* Паўночная Герцагавіна — паўночная частка Герцагавіны
* Усходняя Герцагавіна — усходняя частка Герцагавіны

## Мінуўшчына
* Герцагавіна сьвятога Савы — сярэднявечнае сэрбскае герцагства
* Герцагавінскі санджак — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Асманскай імпэрыі ў XV—XIX стст.
* Герцагавінскі эялет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Асманскай імпэрыі ў XIX ст.
* Старая Герцагавіна — гістарычны рэгіён Чарнагорыі
* САВ Герцагавіна — сэрбская аўтаномная вобласьць на тэрыторыі Босьніі і Герцагавіны

## Глядзіце таксама
* Босьнія (неадназначнасьць)
Ляхавіцкія ручнікі

**Ляхавіцкія ручнікі** — тып традыцыйных тканых ручнікоў, якія вырабляюцца народнымі майстрамі пераважна ў Ляхавіцкім, а таксама Баранавіцкім, Ганцавіцкім раёнах. Вядомы зь сярэдзіны ХІХ стагодзьдзя.

Даўжыня ручнікоў 310—400 см, шырыня 26 — 30 см. Ткуць з адбеленага кужалю або белай бавоўны («белька»). Кампазыцыя аздобы ствараецца чаргаваньнем папярочных суцэльных і пункцірных палосак рознай шырыні, якія групуюцца ў шлякі — па канцах шырокія, шчыльныя, да сярэдзіны вузкія, рэдка разьмешчаныя. Узор ствараецца чырвонымі ніткамі зь невялікімі ўкрапінамі чорных, цёмна-сініх, жоўтых. Тэхніка тканьня — шматнітавая, часам закладная. Аздабляюць на канцах мохрыкамі, утворанымі зь нітак асновы, кутасамі, карункамі.

Уласьцівая ляхавіцкім ручнікам калярыстычная гама, кампазыцыі з палос, аздабленьне махрамі і кутасамі назіраюцца ў афармленьні народнага адзеньня, розных відаў мастацкіх тканін гэтай этнаграфічнай зоны. Лепшыя ўзоры ляхавіцкіх ручнікоў зьберагаюцца ў Нацыянальным мастацкім музэі Рэспублікі Беларусь, Музэі старажытнабеларускай культуры ІМЭФ НАН Беларусі, Баранавіцкім краязнаўчым музэі і інш.

## Літаратура
*  С. 436.
* Фадзеева В. Я. Ручнік // Этнаграфія беларусаў: Энцыклапедыя. — Мінск : БелСЭ, 1989. — С. 435—437.
* 

Катэгорыя:Беларускае народнае ткацтва
Катэгорыя:Ляхавіцкі раён
Катэгорыя:Баранавіцкі раён
Катэгорыя:Ганцавіцкі раён
Ручнік

**Ручні́к** — прадаўгаваты выраб з тканага палатна — утылітарнага, дэкаратыўнага і традыцыйна-абрадавага прызначэньня; від тканін мастацкіх. Вядомы ў народным побыце з глыбокай старажытнасьці з пашырэньнем ткацтва. Памеры беларускіх ручнікоў: даўжыня пераважна 1,5 — 3 м і шырыня 25 — 30 см.

На ўсёй тэрыторыі Беларусі пашыраны серабрыста-белыя, тканыя ў 2—3 ніты ручнікі, а таксама ўзорыстатканыя, так званыя дэкаратыўныя, тканыя ў 4—8 (часам да 12) нітоў ручнікі, якія пашырыліся з узьнікненьнем пераборнай і закладной тэхнік ткацтва. Ручнікі ткуць на кроснах, аздабляюць натыканьнем, вышыўкаю (процяг, крыжык, лічаная гладзь, мярэжка, ланцужок, гафт і інш.), карункамі, махрамі. Выразнасьць узору дэкаратыўнага ручніка падкрэсьліваецца рытмічным чаргаваньнем геамэтрычных элемэнтаў, а таксама камбінаваньнем рознай пражы асновы і ўтку — адбелены і суравы кужаль, кужаль і бавоўна, бавоўна і каляровы ядваб. Канцы аздабляюць белымі карункамі (*«зубы»*), а таксама разьмешчанымі ўпоперак палатна чырвонымі і чырвона-чорнымі арнамэнтальнымі шляпкамі з баваўняных нітак «горынь». Напрыканцы 19 — пач. 20 ст. з пашырэньнем анілінавых фарбавальнікаў і фабрычных нітак (асабліва на поўдні Беларусі) пашырылася паліхромнае аздабленьне, у арнамэнтыцы частымі сталі зааморфныя і расьлінныя матывы. Пры стылявым адзінстве беларускіх ручнікоў вылучаюцца іх лякальныя асаблівасьці, якія тэрытарыяльна суадносяцца зь межамі народных строяў, і блізкія арнамэнтыкай да мясцовых абрусоў.

## Глядзіце таксама
* Вышыўка

## Літаратура
* Вольга Фадзеева. Ручнік //  — С. 435—437.
* 

Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі
Катэгорыя:Прадметы побыту
Чэмпіянат Аўстрыі па футболе

**Чэмпіянат Аўстрыі па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Аўстрыі, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаюцца зь пяці дывізіёнаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Бундэсьліга.

## Сыстэма
Сумы (Віцебская вобласьць)

**Су́мы** (з 1938 году — *Кра́сная І́скра*) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 8 чалавек
* 2010 год — 5 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Вымнянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
Латыгаль

Назву **Латыгаль** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Латыгаль — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Латыгаль — вёска ў Сеньненскім раёне

* Менская вобласьць:
** Латыгаль — вёска ў Вялейскім раёне

## Глядзіце таксама
* Латыгава
* Латыгалічы
* Латыгаўка
Ян Масесаў

**Ян Масе́саў** ( 31 сакавіка 2000 году) — колішні беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
Пачаў займацца футболам з 6 гадоў у СДЮШАР футбольнага клюбу «Віцебск». У веку 14 гадоў перабраўся ў менскую Рэспубліканскую дзяржаўную вучэльню алімпійскай рэзэрвы (РДВАР), дзе пачаў выступаць на юнацкім узроўні за каманду Акадэміі АБФФ.

Па заканчэньні навучаньня ў РДВАР у ліпені 2017 году вярнуўся ў «Віцебск», дзе пачаў спаборнічаць у складзе дублю. Неўзабаве пачаў таксама прыцягвацца і да асноўнай каманды. 16 сакавіка 2019 году дэбютаваў у галоўнай камандзе «Віцебска», выйшаўшы на замену ў канцы матча Кубка Беларусі супраць гомельскага «Лякаматыву» (2:1). 14 красавіка ўпершыню згуляў у Найвышэйшай лізе, калі ў канцы сустрэчы супраць менскага «Тарпэда» (1:1) выйшаў на поле. У далейшым у 2019 годзе працягваў часам зьяўляцца ў асноўным складзе, а ў 2020—2022 гадах гуляў толькі за дубль, зрэдку апынаўся на лаўцы запасных у асноўнай камандзе.

У 2023 годзе, пасьля таго як «Віцебск» выбыў у Першую лігу, пачаў гуляць у стартавым складзе. У красавіку 2023 года падоўжыў кантракт зь віцебскім клюбам да сканчэньня 2024 году. Зноў склаў з клюбам угоду ў студзені 2025 году. У веку 25 гадоў скончыў кар’еру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Баброўшчына (Бешанковіцкі раён)

**Бабро́ўшчына** — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бешанковіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 3 чалавекі
* 1999 год — 10 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бешанковіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бешанковіцкага раёну
Сазонаўшчына

Назву **Сазонаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Сазонаўшчына — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Сазонаўшчына — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Сазонава
* Сазонаў
* Сазонаўка
Лутаўскі сельсавет

Назву **Лутаўскі [[сельсавет]]** маюць:

* Лутаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ўшацкага раёну Віцебскай вобласьці
* Лутаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці
Ушацкі сельсавет (1924—1926)

**Уша́цкі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ўшацкага раёну Полацкай акругі. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Ўшачы (не ўваходзіла ў склад савету).

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны ў складзе Ўшацкага раёну Полацкай акругі. 24 верасьня 1926 году перайменаваны ў Востраў-Сарочынскі (цэнтар перанесены зь мястэчка Ўшачы ў вёску Востраў-Сарочынскі, а пасьля 1944 году ў вёску Сарочына). 

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 19
*  С. 203, 314, 360

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ўшацкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1926 годзе
Служба бясьпекі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь

**Слу́жба бясьпе́кі прэзыдэ́нта Рэспу́блікі Белару́сі** — афіцыйны орган, які адказвае за наданьне бясьпекі прэзыдэнта Беларусі й іншых высокапастаўленых асобаў у дзяржаве.

## Мінуўшчына
Служба бясьпекі створаная ў кастрычніку 1994 року на базе ўправы аховы і групы «Альфа» КДБ, а таксама галоўнае ўправы дзяржаховы МУС.

## Кіраўнікі
* Вячаслаў Каралёў (24 лістапада 1994 — травень 1995)
* Юры Бародзіч (травень 1995 — 2 сьнежня 1998)
* Уладзімер Кужанаў (в. а. 2 сьнежня 1998 — 20 студзеня 1999)
* Уладзімер Навумаў (20 студзеня 1999 — 25 верасьня 2000)
* Леанід Ерын (25 верасьня — 27 лістапада 2000)
* Генадзь Нявыглас (4 сьнежня 2000 — 12 верасьня 2001)
* Уладзімер Клімаў (в. а. 19 верасьня — 5 кастрычніка 2001)
* Яўген Двярніцкі (5 кастрычніка 2001 — 10 верасьня 2003)
* Юры Жадобін (10 верасьня 2003 — 17 ліпеня 2007)
* Андрэй Уцюрын (17 ліпеня 2007 — 11 верасьня 2014)
* Віктар Шынкевіч (20 кастрычніка 2014 — 21 сьнежня 2016)
* Андрэй Паўлючэнка (21 сьнежня 2016 — 11 сьнежня 2017)
* Зьміцер Шахраеў (з 11 сьнежня 2017)

## Вонкавыя спасылкі
* Што вядома пра Службу бясьпекі Лукашэнкі, самую закрытую спэцслужбу Беларусі // Радыё «Свабода»
* Куды сыходзяць на падвышэньне супрацоўнікі Службы бясьпекі  // TUT.by


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Анцулі

**Анцулі́** — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мураванаашмянкоўскага сельсавету. Вёска знаходзіцца ў пагранічнай зоне.

## Насельніцтва
* 1999 год — 12 чалавек
* 2009 год — 6 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Мураванаашмянкоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну
Варні (Гарадзенская вобласьць)

**Варні́** — вёска ў Беларусі, каля ракі Ашмянкі. Уваходзяць у склад Мураванаашмянкоўскага сельсавету Ашмянскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Знаходзяцца ў пагранічнай зоне.

## Назва

Варна (Warno) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1999 год — 97 чалавек
* 2009 год — 46 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Мураванаашмянкоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну
Забалоцьце (Забалоцкі сельсавет)

**Забало́цьце** — вёска ў Смалявіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам Забалоцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 712 чалавек
* 1999 год — 721 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Забалоцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну
Гатаўшчына

Назву **Гатаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Гатаўшчына — вёска ў Ломашаўскім сельсавеце Глыбоцкага раёну
** Гатаўшчына — вёска ў Пліскім сельсавеце Глыбоцкага раёну
** Гатаўшчына — хутар у Мёрскім раёне

## Глядзіце таксама
* Гатава
* Гатавічы
Альфа (неадназначнасьць)

**[[Альфа]]** ()&nbsp;— першая літара грэцкага альфабэту. Іншыя значэньні:

## Навука
* Альфа ў астраноміі&nbsp;— найярчэйшая зорка сузор’я (напрыклад, Альфа Цэнтаўра).
* Альфа-распад
* Альфа-хвалі
* Альфа-часьцінкі
* Альфа-самец — вядучая жывёла зграі.
* Альфа-вэрсія&nbsp;— выпуск праграмнага забесьпячэньня на адной з раньніх стадый яго распрацоўкі.
* «Альфа і амэга» — біблійны выраз, які азначае «ад і да, напоўніцу, ад пачатку да канца, усеабдымна».
* Альфа-бэта-адсячэньне&nbsp;— альгарытм пошуку па дрэве.
* Альфа&nbsp;— рэгіён на Вэнэры.

## Тэхніка
* DEC Alpha&nbsp;— 64-разрадны RISC-мікрапрацэсар.
* Sony α&nbsp;— сямейства лічбавых люстэркавых фотаздымачоў фірмы «Соні».
* Альфа, Альфа паўаўтамат&nbsp;— савецкая аматарская 16-мілімэтровая кінакамэра.
* Dassault/Dornier Alpha Jet&nbsp;— францускі рэактыўны зьнішчальнік.
* Alfa&nbsp;— італьянская балістычная ракета.
* Альфа-канал

## Культура і мастацтва
* Альфа-курс — эвангелізацыйная праграма для знаёмства з хрысьціянствам.
* «Альфа»&nbsp;— амэрыканскі гістарычны фільм.

### Музыка
* «Альфа»&nbsp;— савецкі рок-гурт.
* Alpha&nbsp;— брытанскі трып-гоп-гурт.
* Alpha&nbsp;— музычны альбом гурту Alice Nine.
* Alpha&nbsp;— музычны альбом гурту Asia.
* Alpha&nbsp;— музычны альбом гурту Sevendust.

## Арганізацыі
* «Альфа»&nbsp;— спэцпадразьдзяленьне Дзяржаўнай паліцыі Латвіі.
* «Альфа»&nbsp;— спэцпадразьдзяленьне Фэдэральнай службы бясьпекі Расеі.
* «Альфа»&nbsp;— спэцпадразьдзяленьне Службы бясьпекі Ўкраіны.
* «Альфа»&nbsp;— спэцпадразьдзяленьне КДБ СССР.
* «Alfa»&nbsp;— мэксыканская кампанія.
* «Alfa Romeo»&nbsp;— італьянская аўтамабілебудаўнічая кампанія.
* «Альфа Радыё»&nbsp;— беларуская радыёстанцыя.

## Эканоміка
* «Альфа»&nbsp;— расейская фінансава-прамысловая група.
** «Альфа-Банк» — беларускі банк, які ўваходзіць у групу Альфа.
* «Alpha Bank»&nbsp;— грэцкі банк.
* Альфа-фактар — эканамічны паказьнік.

## Асобы
* Джэні Альфа (1910—2010) — француская акторка, сьпявачка.
Таганроская затока

**Таганроская затока** — затока ў паўночна-ўсходняй частцы Азоўскага мора, зьяўляецца ягонай найбуйнейшай і найбольш ізаляванай затокай. Таганроская затока аддзеленая ад мора косамі Доўгая і Беласарайская. Даўжыня затокі складае каля 140 км, шырыня каля ўваходу — 31 км. Мае вельмі роўны рэльеф дна. Ейная сярэдняя глыбіня складае 4,9 м, аб’ём — 25 км³. Плошча Таганроскай затокі скаладе 5600 км². У затоку ўпадаюць рэкі Дон, Кальміюс, Міюс і Ея. Асноўнымі парты, прылеглымі да вадаёму, ёсьць Таганрог і Ейск у Расеі й Марыюпаль ва Ўкраіне.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Затокі Азоўскага мора
Катэгорыя:Затокі Ўкраіны
Катэгорыя:Затокі Расеі
Катэгорыя:Таганрог
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Баўгарыі

**Адміністрацы́йна-тэрытарыя́льны падзе́л Баўга́рыі** 2-хузроўневы.

Першы ўзровень:
* Вобласьці Баўгарыі
* Сафія
Вобласьці падзеленыя на 265 грамадаў (другі ўзровень).

## Сучасны падзел

### Грамады

Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі з самакіраваньнем. У Баўгарыі налічваецца 265 грамадаў.

### Вобласьці

Цяперашнія 28 абласьцей створаныя загадам прэзыдэнта Баўгарыі ў 1999 року, іхнія граніцы супадаюць з граніцам акругаў, якія існавалі ў 1959—1987 роках.

### Статыстычныя рэгіёны

Статыстычныя рэгіёны Эўразьвязу не зьяўляюцца адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі адзінкамі і створаныя выключна дзеля патрабаваньня Эўрастату.

## Мінуўшчына
За Асманскай імпэрыяй тэрыторыя Баўгарыі падзялялася на вілаеты, санджакі, каазы, нахіі, бэледыеты і мэджлісы.

Пасьля вызваленьня Баўгарыі расейскі цывільны кіраўнік князь Уладзімер Чаркаскі перайменаваў санджакі ў губэрні, каазы — у акругі, нахіі — у воласьці, бэледыеты і мэджлісы — у грамады (мескія і вясковыя).

У 1880 року Баўгарскае княства было падзеленае на 21 акругу і 58 валасьцей. У 1882 року адбылася першая тэрытарыяльная рэформа, паводле якой губэрні былі скасаваныя, краіна падзеленая на 14 акругаў і 56 валасьцей.

У 1901 праведзеная другая адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа, паводле якой былі створаныя 12 абласьцей, 71 воласьць і грамада.

Пасьля перавароту 19 траўня 1934 року праведзеная новая адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа, замест акругаў створаныя 7 новых абласьцей: Сафійская, Плоўдзіўская, Старазагорская, Бургаская, Шуменская, Плевенская, Врачанская.

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальны рэгістар населеных пунктаў
Баяршчына (Ушацкі раён)

**Бая́ршчына** — вёска ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Кубліцкага сельсавету.

У вёсцы Баяршчына былога Лепельскага павету нарадзіўся дзяяч беларускага хрысьціянскага руху, каталіцкі сьвятар-марыянін Віталь Хамёнак.

## Насельніцтва
* 2010 год — 31 чалавек
* 1999 год — 36 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Кубліцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ўшацкага раёну
Апошні маскаль

**«Апо́шні маска́ль»** ()&nbsp;— украінскі камэдыйны тэлесэрыял, створаны Міколаю Куцыкам і Аленаю Васільеваю. Прэм’ера адбылася на тэлеканале «» 14 красавіка 2015 року; прэм’ера другога сэзону «Апошні маскаль. Судны дзень» адбылася 18 красавіка 2016 року. Рэжысэр — Сямён Гораў, у галоўных ролях здымаліся Ігар Скрыпко, Юры Гарбуноў, Уладзімер Гаранскі, Назар Задніпроўскі і Галіна Бэзрук.

Паводле сюжэту маскоўскі юнак Валера, бацька якога хаваецца ад расейскага сьледзтва і мафіі, шукае прытулку ў свайго дзядзькі, які жыве ў глухой гуцульскай вёсцы Вялікія Вуйкі ва Ўкраіне.

## Сюжэт
Расейскі мільянэр Дзьмітры Пятрук вымушаны ўцякаць з Масквы, бо яго перасьледуе мафія і ФСБ. Зь меркаваньняў бясьпекі ён выпраўляе сына ў глухую ўкраінскую вёску Вялікія Вуйкі да ягонага стрыя Івана Петрука. З даўніх часоў Іван канфліктуе з братам і зусім ня рады прыезду пляменьніка, але пад ціскам аднавяскоўцаў вымушаны дазволіць яму застацца. На бяду ўсіх аднавяскоўцаў, маскоўскі мажор Валера закахаўся ў мясцовую красуню Ксенію і нечакана трапляе ў розныя пэрыпэтыі…

У другім сэзоне — «Судны дзень» — зьяўляецца новы вобраз, бацька Валеры Дзьмітры Пятрук. Ён вяртаецца ў родныя Вялікія Вуйкі, каб збудаваць тут курорт «Вукавель»…

24 сьнежня 2018 року тэлеканал «1+1» паведаміў пра пачатак здымак трэцяга сэзону сэрыялу «Апошні маскаль. Вялікія Вуйкі».

## У ролях
* Ігар Скрыпко&nbsp;— *Валеры Іванавіч Пятрук*, расейскі мажор украінскага паходжаньня.
* Юры Гарбуноў&nbsp;— *Іван Пятрук*, Валераў дзядзька
* Уладзімер Гаранскі&nbsp;— *Васіль Васілевіч Мікіцюк*, староста вёскі Вялікія Вуйкі.
* Назар Задніпроўскі&nbsp;— *Штэфка*, гуцульскі хлопец.
* Уладзімер Мікалаенка&nbsp;— *Бодзя*, Іванаў кум.
* Натальля Карэцкая&nbsp;— *Марычка*, жонка Бодзі.
* Галіна Бэзрук&nbsp;— *Ксенія*, вясковая настаўніца.
* Ірма Вітоўская&nbsp;— прадавачка селькрамы.
* Іван Шаран&nbsp;— *Дзюнё*, хлопец з Барыслава.
* Тацяна Міхіна&nbsp;— *Галіна (Гала)*, цётка Ксені
* Вольга Сумская&nbsp;— *Ганна (Гануся),* мама Валеры
* Станіслаў Баклан&nbsp;— Дзьмітры Пятрук, бацько Валеры
* Лілія Нагорная&nbsp;— *сакратарка*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Офіційний веб-сайт
* 

Катэгорыя:Тэлесэрыялы 2015 году
Катэгорыя:Украінскія камэдыйныя тэлесэрыялы
Катэгорыя:Тэлесэрыялы «1+1»
Катэгорыя:Тэлесэрыялы пра Ўкраіну
Катэгорыя:Тэлесэрыялы на ўкраінскай мове
Катэгорыя:Фільмы Сямёна Горава
Служба бясьпекі прэзыдэнта

**Слу́жба бясьпе́кі прэзыдэ́нта** можа азначаць:

* Служба бясьпекі прэзыдэнта Беларусі
* Служба бясьпекі прэзыдэнта Паўднёвай Карэі
* Служба бясьпекі прэзыдэнта Расеі
Ялабуга

**Яла́буга** (, ) — горад у Расеі, у Рэспубліцы Татарстан. Адміністрацыйны цэнтар Ялабускага раёну. Уваходзіць у Наберажначалнінскую аглямэрацыю. Насельніцтва 73 913 чалавек (2019 год).

Разьмешчаны на рацэ Каме. Зьяўляецца адным з найстаражытных паселішчаў Татарстану, адзначыўшым сваё тысячагодзьдзе ў 2007 годзе.

## Гісторыя

Навуковая Рада Інстытуту гісторыі Акадэміі Навук Рэспублікі Татарстану вызначыла, што Ялабуга ўзьнікла на мяжы X—XI стагодзьдзяў і сфармавалася як паселішча гарадзкога тыпу каля 1005—1010 гадоў. У XII ст. быў пабудаваны белакаменны мячэт (Ак-Мячэт) з васьмю вежамі й паўвежамі, падобны да саборных мячэтаў у Біляры й Боўгары і маючы аналягі ў мячэтах-фартэцыях у Сусе (Туніс) і Багдадзе (Ірак).

У пачатку XVII стагодзьдзя захапіўшыя гэтыя землі маскоўцы заснавалі на месцы старажытнай Алабугі сяло Трохсьвяцкае. У 1780 годзе імпэратрыца Кацярына II надала Ялабузе статус павятога гораду Вяцкай губэрні, насельніцтва якога на той час складала каля 1 000 чалавек. Росквіт гораду прыйшоўся на другую палову XIX ст., дзякуючы дынастыі купцоў-прамыслоўцаў Ушковых, якія ўжо ў 1850 годзе пабудавалі ў Ялабузе першы хімічны завод.

У пачатку XX ст. насельніцтва гораду складала 10 000 чалавек. 16 лістапада 1917 году ў горадзе была абвешчана Савецкая ўлада. 2 траўня 1919 году горад занялі белагвардзейцы (армія Калчака), але ўжо 25 траўня, пад націскам Чырвонай Арміі, пакінулі горад.

У 1921—1928 гг. Ялабуга — цэнтар Ялабускага кантону, а з 1930 г. — Ялабускага раёну Татарскай АССР. Падчас Другой Сусьветнай вайны (1941—1944 гг.) у горадзе знаходзіўся ва эвакуацыі філіял Ленінградзкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Таксама тут жыла і 31 жніўня 1941 году скончыла жыцьцё самагубствам паэтка Марына Цьвятаева.

Па вайне ля Ялабугі знайшлі радовішча нафты. У 1985 годзе ў горадзе быў заснаваны Камскі трактара-тэхнічны завод, які ў 1988 г. быў канвэрсыйна перапрафіляваны ў Ялабускі завод легкавых аўтамабіляў, на пляцоўцы якога ў 2005 г. была заснаваная асобая эканамічная зона «Алабуга». 24-26 жніўня 2007 году было адзначана тысячагодзьдзе Ялабугі.

## Славутасьці

* Спаскі сабор
* Ялабускі Казанска-Багародзіцкі манастыр
* Мячэт
* вуліца Набярэжная — галоўны «фасад» Ялабугі
* Ялабускае гарадзішча з рэштамі цытадэлі X ст.
* Дом-музэй мастака Івана Шышкіна
* Музэй-сядзіба Надзеі Дуравай — удзельніцы вайны 1812 году, пісьменьніцы
* Музэй паэткі Марыны Цьвятаевай

## Асобы
* Надзея Дурава — удзельніца вайны 1812 году, пісьменьніца
* Марына Цьвятаева — паэтка
* Іван Шышкін — мастак

## Гарады-сябры
* Сафранбалу, Турэччына
* Алексін, Расея
* Бярозаўскі, Расея
* Сарапул, Расея
* Вайльгайм-ін-Обэрбаерн, Нямеччына

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Турыстычны сайт

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Татарстану
Катэгорыя:Ялабускі раён
Ялабуга (неадназначнасьць)

Назву **Ялабуга** маюць:

* Ялабуга — горад у Татарстане, Расея
* Ялабуга — сяло ў Хабараўскім краі Расеі
Нарухіта

**Нарухіта** ( Нарухіта:  23 лютага 1960, Токіё, Японія) — 126-ы імпэратар Японіі, старэйшы сын імпэратара Акіхіта, які адрокся ад трону 30 красавіка 2019 году. Першы імпэратар Японіі, які нарадзіўся пасьля Другой сусьветнай вайны. Дэвіз праўленьня — Рэйва, што азначае «цудоўная гармонія» (яна працягнецца ўсё праўленьне новага манарха).

Цырымонія інтранізацыі імпэратара Нарухіта прайшла 1 траўня 2019 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Японскія імпэратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Токіё