open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Наць

**Наць** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Ната, пазьней Нат (Nato, Nath) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нат- паходзіць ад старагерманскага naþ 'міласьць'. Сярод ліцьвінаў бытавала імя Натар, адзначалася германскае імя Nater.

У Прусіі бытавалі імёны *Nadar / Nadare / Nathor / Natere* (1299, 1347 і 1422 гады), *Nadrom* / *Nadrum*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Наць Шедвидович* (1533—1535 гады); *село у волости [[Эйшышкі|Еишыскои]] на имя Брожельцы, в которомъ естъ волокъ оселыхъ десеть… Мить Натевичъ зъ сынъми волока* (27 сакавіка 1560 году).

## Носьбіты
* Начка Гінівілавіч ( па 1455) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста берасьцейскі, намесьнік віцебскі, кашталян троцкі
* Наць Шадвідавіч — упіцкі баярын, які ўпамінаецца паміж 1533 і 1535 гадамі
* Станіслаў Лаўрынавіч Нацевіч — упіцкі зямянін, які ўпамінаецца ў 1594 годзе

## Глядзіце таксама
* Натар

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Масьціла

**Масьціла** (*Місьціль*), **Масталь** (*Мастэль*, *Місталь*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Масьціла, Мастала або Масталь (Mastilo, Mastalo, Mastal) — імя германскага паходжаньня, вытворнае ад германскага імя Masto. Іменная аснова маст- (імя ліцьвінаў Масьцін; германскае імя Mastin) паходзіць ад гоцкага maists 'найбольшы' або стараверхненямецкага mast 'доўгая жэрдка'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Misztal.

У Польшчы ў 1564 годзе і XVII ст. адзначалася прозьвішча Mastella, у 1608 годзе — Masztala.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Mastollen son* (4 чэрвеня 1401 году); *сие в Жомоити были: [[Мінейка (імя)|Минеико]], Мостилко*, *пять чоловековъ: Слековичи а Мостиловичи у [[Эйшышкі|Еишисках]]* (1440—1492 гады); *в бояр [[Кернаў|керъновских]], в [[Мажэйка (імя)|Можеика]] Мостиловича и у его брати, у [[Гінеўт|Кгиневта]] а у [[Явойша|Явоиша]], а в братаничовъ ихъ, в Мицка а у Андрушка Чижовичовъ* (11 траўня 1501 году); *homines… Iwanyecz Mostulycz* (8 красавіка 1508 году); *служобъ людеи велдомыхъ тамъ жо в Дирванскои волости… Мостел, а Петраш Кивиловичи* (31 жніўня 1529 году і 28 ліпеня 1530 году); *Miścil [[Нарбут (імя)|Narbutowicz]]* (1561 год); *Вавърынецъ Мисталевичъ… Павелъ Мисталевичъ* (1567 год); *Mistale… szl. Szymon s. Jakubow, dziedzicowie z Mistalow* (14 траўня 1569 году).

## Носьбіты
* Масталь — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1401 годзе

Мастэль (Mastel) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На 1904 год існавала вёска Масьцілава ў Бельскім павеце Смаленскай губэрні.

На 1910 год існаваў выселак Масьцілішкі ў Любавіцкай воласьці Аршанскага павету Магілёўскай губэрні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Явільт

**Явільт** (*Явілт*), **Авільт** (*Авілт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Авільда або Авільд (Avildis, Awild) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова еў- (аў-) (імёны ліцьвінаў Яўлад, Явіл, Явірт; германскія імёны Ewald, Avila, Ewert) паходзіць ад гоцкага aiws 'час, эпоха' або стараверхненямецкага ewi, eo 'закон', а аснова -вілд- (-вілт-) (імёны ліцьвінаў Вілталт, Эвільд, Ясьвільт; германскія імёны Wiltolt, Evilda, Asvild) — ад гоцкага wilþeis 'дзікі'.

Германскае паходжаньне імя Явільт сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Yawilt* (26 траўня 1409 году); *у [[Абольцы|Болцох]] 8 чоловековъ… Овилтъ* (1440—1492 гады); *земли пустовъских у волости [[Эйшышкі|Еишыскои]] на имя Овилътовщизны… [[Эйвільд|Оивилътовъщизну]]* (5 сакавіка 1464 году паводле выпісу 24 лістапада 1558 году); *ziemie Jawilthyski* (29 сьнежня 1506 году); *в [[Наваградак|Новгородскомъ]] повете… земль пустовских… [[Рамейка|Ромеиковщину]]… Ядиминовщину, а Ядовкговщину и [[Саміла|Сомиловщину]], а Явилтовщину* (14 чэрвеня 1514 году); *на Явилътискую* (29 сьнежня 1515 году); *дворец мои под [[Вільня|Вилнею]] на имя [[Эйвільд|Еивилтишки]] и землю Явилтишъку* (11 ліпеня 1522 году); *Болтромеи Явилтовичъ* (1528 год); *Яцко Явилтович* (1538 год); *Staniul Jawieltowic, Pawel Jawiltow.* (1558 год); *на землю Явилтишскую* (31 траўня 1561 году); *з роду Евилтов от Каплицы* (15 верасьня 1568 году); *s panem Sebestyjanem Pawłowiczem Jawiłtem* (1621 год); *Wojciech Janowicz Jawiłt* (1667 год).

## Носьбіты
* Явільт — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1409 годзе
* Балтрамей Явільтавіч — жыжмарскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Мікалай, Валянтын і Пётар Войцехавічы Авілты (Авільтовічы) — вількамірскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1597—1598 гадох

У 1690 годзе ўпаміналася мясцовасьць Явілтавічы ў Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Ава
* Вільда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Кантыгерд

**Кантыгерд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Кундыгарт, Гундыгарда або Гунтыгарда (Cundigart, Gundegardis, Guntegardis) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) паходзіць ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека').

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Судовія|Sudauer]], darunter auch Kantigerde… dem Kantigirde, sowie [[Сьвінт|Zwinienne]] und seinen Brudern den Sudauern* (1283 і 1285 гады); *nobili, dicto Cantegerde… ducens secum Cantegerdam… et sexcentos homines de Sudowia* (Хроніка Прускай зямлі).

## Носьбіты
* Кантыгерд — нобіль з Судовіі, які ўпамінаецца ў Хроніцы Прускай зямлі

## Глядзіце таксама
* Гунт
* Герд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Арбш

**Арбш** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Эрбш або Эрбіш (Erbsch, Erbisch) — імя германскага паходжаньня, вытворнае ад старажытнага германскага імя Arbo (Erbo). Іменная аснова -арб- (-ерб-) паходзіць ад гоцкага arbi 'спадчына'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *з бояры медницъкими… Арбшу — чоловекъ* (1443—1447 гады).

## Носьбіты
* Арбш — літоўскі баярын, які атрымаў ад вялікага князя Казімера чалавека ў Медніцкай воласьці (Жамойць)

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Алігут

**Алігут** (*Алгуць*), **Аўгут** (*Аўгуць*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Алугод, Алгуда, Алгот, Алгут, Алкот або Алкуд (Alugod, Aalgudis, Algot, Algut, Alcot, Alcude) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ал- (імёны ліцьвінаў Альбут, Альмін, Аламунт; германскія імёны Albot, Almin, Alamunt) паходзіць ад гоцкага alls 'увесь, кожны', а аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gudman, Savegot) — ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот'. Апроч таго, адзначалася германскае імя Augute.

У Прусіі бытавала імя Альгут (Альгот): *Algutte* (1399 год); *Algotte* (каля 1400 году).

Варыянты імя ў гістарычным крыніцах: *тымъ бояромъ медъницкимъ тыи люди… Олыкгутевы чоловека Еикъша* (19 лютага 1417 году); *на подданого господарьского Ивана Олкгутевича* (23 верасьня 1539 году); *подъданый господарьский Городенский Белчина сорока на имя Иванъ и Жданъ Овкгутевича… тыи Овкгуткевичи* (18 ліпеня 1540 году).

## Носьбіты
* Алігут — літоўскі баярын, які атрымаў ад вялікага князя Вітаўта чалавека ў Медніцкай воласьці (Жамойць)
* Гаўрыла Аўгуцевіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1524 годзе

Аўгутовічы (Augutowicz) гербу Жнін — літоўскі шляхецкі род з Упіцкага павету

## Глядзіце таксама
* Ала
* Гуда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Францішак Віславух

**Францішак Мар’ян Віславух** (; 24 верасьня 1896, Пярковічы, Кобрынскі павет Гарадзенскай губэрні, Расейская імпэрыя — 23 сакавіка 1978, Лёндан, Вялікабрытанія) — польскі палкоўнік, маляр, пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў з даўняга літоўскага роду Віславухаў гербу «Адынец». Сын гісторыка і філёзафа клясычнасьці Антонія Ісідора і Севярыны са Скаржынскіх. У сям’і было дзевяць дзяцей.

Скончыў сярэднюю школу ў Варшаве і паступіў у Акадэмію мастацтваў. За ўдзел у польскім незалежніцкім руху ў 1914 царскія ўлады саслалі яго ў Вятку (Сібір). Уцёкшы адтуль, далучыўся да Польскіх лёгіёнаў; пазьней браў удзел у польска-бальшавіцкай вайне.

У 1922 року атрымаў чын паручніка, у 1929 — капітана. У 1929—1931 роках навучаўся ў Вышэйшай ваеннай школе ў Варшаве. Атрымаўшы афіцэрскі дыплём, пераведзены ў Корпус аховы памежжа. У 1937 року прысвоены чын маёра.

Адначасна з вайсковай службай займаўся скаўтынгам, рэдагаваў месячнік «Nasze Okolice», прызначаны для фэрмэраў Палесься і Віленшчыны.

У верасьні 1939 року інтэрнаваны ў Латвіі, адтуль уцёк у Францыю і далучыўся да Польскага армейскага корпусу, які ваяваў супраць Нямеччыны. Кіраваў канвоем караблёў, якія перавозілі зброю ў Пэрсію, служыў шэфам штабу Рэзэрвовага цэнтру Войска Польскага на Сярэднім Усходзе, кіраваў авіяцыйнай падтрымкай II Корпусу. Удзельнічаў у тым ліку ў бітве пад Монтэ-Касына.

Па Другой сусьветнай вайне эміграваў у Вялікабрытанію. Займаўся фізычнай працай. Падпісаў ліст польскіх эміграцыйных пісьменьнікаў у знак салідарнасьці з . Ляўрэат прэміі Зьвязу польскіх пісьменьнікаў на чужыне (1972). Выйшаўшы на пэнсію, маляваў і пісаў успаміны.

Быў жанаты з Барбарай зь Яжэўскіх.

## Творчасьць
Францішак Віславух — аўтар трох зборнікаў апавяданьняў, выдадзеных у Лёндане. Апавяданьні ёсьць каляровым і эмацыйным успамінам пра тагачаснае жыцьцё Палесься.
* *Палескія апавяданьні* (1968)
* *На сьцежках Палесься* (1975)
* *Рэха Палесься* (1979)

## Прэміі і ўзнагароды
* Срэбны крыж ордэну Virtuti Militari
* Крыж адважных
* Залаты Крыж заслугі (25 траўня 1939)
* Мэдаль Незалежнасьці (4 лютага 1932)
* Срэбны Крыж заслугі (11 лістапада 1936)

## Крыніцы

Катэгорыя:Афіцэры Войска польскага
Катэгорыя:Сучасныя польскія літаратары
Катэгорыя:Польскія празаікі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польшчы
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы пад Монтэ-Касына
Катэгорыя:Удзельнікі Верасьнёўскай кампаніі 1939 году
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Францішак
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Польскія мастакі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кобрынскім павеце Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Патні-Вэйл
Катэгорыя:Узнагароджаныя крыжам Мужных
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым Крыжам Заслугі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Срэбным Крыжам Заслугі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Срэбным крыжам ордэна Віртуці Мілітары
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Незалежнасьці
Даўгод

**Даўгод** (*Даўгот*, *Даўгут*, *Даўгуць*, *Даўкут*, *Дзяўгут*), **Дагут** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Дагот (Dagott) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгерд, Даўгер, Даўят; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны' або ад асновы -даг- (-дак-, -таг-), а аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gudman, Savegot) — ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот'.

У Прусіі адзначалася імя *Dawkoth* (1419 год). Апроч таго, на захад ад Караляўцу шырока бытавала прозьвішча Dagott. 

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Дагут (Dagutt).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Довкгутю чоловекъ* (20 чэрвеня 1413—1424 гадоў паводле выпісу 30 студзеня 1607 году); *у Книтовскои волости — чоловекъ Довкгод* (1440—1492 гады); *homines… Duguthi… Duguti* (14 студзеня 1459 году); *Dowgot* (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.); *людей Стоятицкихъ и Струнскихъ… Величка Девкгутевича* (29 сьнежня 1518 году); *[[Нарэйка|Нарко]] Довкготович* (1 ліпеня 1542 году); *Woytko Daugutowicz* (27 ліпеня 1553 году); *Симон Дев’кгутевич* (28 лютага 1611 году); *Eliasz Dowgod na miejscu ojca Józefa Dowgoda z Dowgod… Mikołaj Dowgod… Adam Wojciechowicz Dowgod z Dowgodów* (1667 год); *Jan Dowkutowicz*, *Mikołaj Dowkutowicz*, *Pani Zofia Dowguciowa Żelewiczowa*, *Aleksander [[Кібарт|Kibort]] z Dowgod… Eliasz Dowgod z Dowgod*, *Andrzej Dowkutowicz* (1690 год); *Daukuty* (1744 год).

## Носьбіты
Дэгутовічы (Degutowicz) гербу Навіна — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Цельшаў.

Дагутовічы — літоўскі шляхецкі род.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Дзяўгуцішкі.

## Глядзіце таксама
* Даўга
* Гуда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мелігед

**Мелігед** () — бізантыйскі ўраднік ў VI стагодзьдзі, які дзеяў за часамі імпэратара Юстыніяна (527—565).

## Імя

Мелігед (Meligedius) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -міл- (-мел-) (імёны ліцьвінаў Мілейка, Мельвід, Мілар; германскія імёны Milike, Melvid, Milehar) паходзіць ад гоцкага mildeis 'мяккі, прыязны', а аснова -гед- (-гад-, -гід-) (імёны ліцьвінаў Гедзень, Гедвін, Гедмонт; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) — ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', ісьляндзкага geð 'нораў, тэмпэрамэнт' або гоцкага gadiliggs 'сваяк, родзіч'.

## Біяграфія
Упамінаецца ў 552 годзе, калі перайшоў на бок Остгоцкага каралеўства Татылы (валадарыў у 541—552 гадох). У той час разам з Уліфам камандаваў гоцкай залогай ў Пэруджа. Хацеў прыняць прапанову бізантыйскага водцы Нарсэса і здаць горад, але Ўліфа адмовіўся. Паміж імі адбылася бойка, Уліф быў забіты, і Мелігед неадкладна здаў горад.

## Крыніцы

Катэгорыя:Готы
Катэгорыя:Асобы Бізантыі
Гервіла

**Гервіла** (*Гірвіл*, *Гервел*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гарвіл або Гервіла (Garwilus, *Gerwilo, Gerwilo) і Вілгар або Велгар (Vilgar, Welgar) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Кірвіль (Kirwil) і Гірвіль (Girwil).

У ваколіцах Мэмэлю бытавала прозьвішча Gerwill. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *люди дубиньские… Стан Кгирвиловичъ* (1510 год); *Ивашко Кгервелевичъ, пристав боярскии [[Радунь|радуньскии]]* (30 ліпеня 1523 году); *Стась Кгервелевичъ з дому Кгервелевичъ* (1567 год); *Gierwiło Franciszek, Gierwiło Jan, Gierwiło Jerzy… Gierwiło Tomasz, Gierwiło Kazimierz, Gierwiło Józef* (1811 год).

## Носьбіты
Кервіль або Кервіл (Kierwil) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Меншчыне існуе вёска Гервелі.

## Глядзіце таксама
* Гера
* Віла

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Севярын Віславух

**Севярын Віктар Юзэф Віславух** (; 19 сакавіка 1900, Пярковічы, Кобрынскі павет Гарадзенскай губэрні, Расейская імпэрыя — 28 лютага 1968, Уроцлаў, Польшча) — польскі прафэсар, гісторык дзяржавы і права.

## Жыцьцяпіс
Да 11-гадовага веку выхоўваўся дома, а тады паступіў у прыватную мужчынскую гімназію ў Вільні. З пачаткам Першай сусьветнай вайны ў 1915 року вярнуўся ў сямейны маёнтак Пярковічы, дзе разам з братамі дапамагаў бацьку па гаспадарцы. У 1920 року пайшоў у войска, у якім служыў да 1923 року. Як шараговец пяхоты браў удзел у бітвах за Горадню, а пасьля ў шэрагах беларуска-літоўскай дывізіі генэрала Люцыяна Жалігоўскага . Па сканчэньні вайсковых курсаў паступіў ва Ўнівэрсытэт Стэфана Баторыя на факультэт права і грамадзкіх навук. На другім курсе (1925) выконваў абавязкі малодшага асыстэна, з 1927 року стаў намесьнікам старшага асыстэнта катэдры права народаў. 30 чэрвеня 1927 атрымаў дыплём магістра права. У 1927—1939 роках быў навуковым супрацоўнікам у тым жа ўнівэрсытэце. 18 студзеня 1932 атрымаў доктарскае званьне. Займаўся гісторыя і сучаснай праблематыкай земляў колішняга Вялікага Княства Літоўскага і нацыянальным меншасьцям, асабліва беларусам.

Да вайны займаўся таксама дзяржаўнымі справамі. У 1934 року стаў віленскім раднікам ад Блёку гаспадарчага адраджэньня Вільні.

Па вайне прафэсар (1945), прарэктар (1947—1952) Уроцлаўскага ўнівэрсытэту, адзін з заснавальнікаў ягонага юрыдычнага факультэту; у 1956—1958 быў ягоным дэканам.

Заснавальнік і дырэктар (1949—1953) уроцлаўскага аддзяленьня Заходняга інстытуту, сузаснавальнік Сылескага інстытуту ў Аполі, у 1957—1960 — кіраўнік ягонай навуковай рады.

Пахаваны на Грабішынскіх могілкаў Уроцлава.

## Крыніцы

## Літаратура
* Karol Jonca. *Seweryn Wysłouch*, w: *Uczeni wrocławscy (1945—1979)* (pod redakcją Jana Trzynadlowskiego), Ossolineum, Wrocław 1980
* *Słownik historyków polskich* (pod redakcją Marii Prosińskiej-Jackl), Wydawnictwo «Wiedza Powszechna», Warszawa 1994

Катэгорыя:Польскія гісторыкі права
Катэгорыя:Польская шляхта
Катэгорыя:Выкладчыкі ўнівэрсытэту Стэфана Баторыя
Катэгорыя:Выкладчыкі Ўроцлаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Пахаваныя на Грабішынскіх могілках Уроцлаву
Прататыпы Ле-Ману

**Прататып Ле-Ману** (**ПЛМ**; , скарочана ***LMP***) — катэгорыя прататыпных гоначных аўтамабіляў, якія ўдзельнічаюць у такіх спаборніцтвах, як 24 гадзіны Ле-Ману, Чэмпіянат сьвету па аўтагонках на вытрываласьць МФА, Чэмпіянат спартовых аўтамабіляў Міжнароднай асацыяцыі матаспорту (МАМ), эўрапейскай і азіяцкая сэрыях Ле-Ману. Прататыпы распрацаваныя францускім Заходнім аўтамабільным клюбам (ЗАК). Абавязковым патрабаваньнем да ПЛМ ёсьць закрыты кузаў з абаронай усіх мэханічных дэталяў.  рок існуюь два клясы прататыпаў, называныя **LMP2** і **LMP3**.

ПЛМ саступаюць у хуткасьці адкрытым гоначным аўтамабілям кшталту Формулы-1, аднак LMP1 — найхутчэйшыя гоначныя аўтамабілі з закрытымі коламі для колцавых гонак. Прататыпы Ле-Ману лічацца клясам вышэй за прамысловыя аўтамабілі клясу гран турызма, якія таксама спаборнічаюць у аўтагонках.

З 2021 року замест прататыпаў LMP1 у гонках на вытрываласьць Міжнароднай фэдэрацыі аўтаспорту і ў гонках 24-х гадзінаў Ле Ману прыйшлі гіпэркары Ле Ману. З 2023 року ў чэмпіянатах МФА і МАМ нароўні зь гіпэркарамі ўдзельнічаюць прататыпы Ле-Ману — Дайтоны h (LMDh).

## Мінуўшчына
Упершыню машыны, названыя пазьней прататыпамі Ле-Ману, зьявіліся ў гонках Ле-Ману 1992 року.

## Крыніцы

Катэгорыя:Спартовыя прататыпы
Катэгорыя:24 гадзіны Ле-Ману
Катэгорыя:Клясы гоначных аўтамабіляў
Катэгорыя:Гонкі на спартовых аўтамабілях
Гельман

**Гельман** (*Гельмэн*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гальман (Hallmann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова гал- (гел-) (імёны ліцьвінаў Галень, Галабут, Гальмонт; германскія імёны Hallen, Halboth, Helmunt) паходзіць ад германскага haliþ 'мужчына, герой', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'. 

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Helmann (Helman).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *dom pana Helmana* (12 ліпеня 1690 году); *obrąb Wasiliszki… Józef Helmanowicz* (2 сакавіка 1758 году); *Józef Helman* (23 жніўня 1780 году); *Prakseda Helmenowicz* (1813 год).

## Носьбіты
Гельманы (Helman) гербу Чэрвня — літоўскі шляхецкі род з Ковенскага павету.

Гельман (Helman) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Глядзіце таксама
* Гала
* Ман

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Дзень беларускага значка

**Дзень белару́скага значка́** — грамадзкая акцыя папулярызацыі беларускай нацыянальнай сымболікі, якая адбылася ў Менску 12 сакавіка 1917 року. У гэты дзень беларускія нацыянальныя арганізацыі зладзілі продаж бел-чырвона-белых значыкаў, кукардаў, сьцяжкоў. Атрыманыя грошы пайшлі на фундаваньне беларускай прэсы. У кінатэатры «Гігант» адбыўся мітынг, на якім была прынятая рэзалюцыя з патрабаваньнем аўтаноміі Беларусі ў складзе фэдэратыўнай Расеі.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Дзень беларускага значка — 12.03.1917 // Рада БНР

Катэгорыя:Нацыянальная сымболіка Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 1917 году
Катэгорыя:Падзеі 12 сакавіка
Катэгорыя:1917 год у Менску
Катэгорыя:Беларусь у Першай сусьветнай вайне
Пераварот (фільм)

**«Пераваро́т»** () ― беларускі дакумэнтальны фільм рэжысэра Юрыя Тарыча, зняты ў 1930 року на кінастудыі «Белдзяржкіно». Першы беларускі , ужываньне гуку насіла тэхніка-экспэрымэнтальны характар і было ілюстрацыйным. Прадстаўляе сабой альманах зь пяці дакумэнтальных сюжэтаў: прамова старшыні СНК БССР, дэклямацыя паэмы, канцэрт, гукавая хроніка і палітычны шарж «Прыгоды Аленкі на мяжы». Прэм’ера адбылася 24 сьнежня 1930 року ў Магілёве ў кінатэатры «», квіткі на сэансы каштавалі ад 35 да 75 капеек.

## Крыніцы

## Літаратура
*  

Катэгорыя:Фільмы Юрыя Тарыча
Катэгорыя:Дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы СССР
Яно (псыхааналіз)

**Яно́**, таксама **Ід** ці **Іт** (ад &nbsp;— «гэта»; , )&nbsp;— тэрмін у псыхааналізе. Зыгмунд Фройд разглядаў Яно як несьвядомы інстынктыўны кампанэнт асобы, які прысутнічае пры народзінах, крыніцу цялесных патрэбаў і пажадлівасьці, эмацыйных імпульсаў і асабліва агрэсіі й сэксуальнае цягі. Яно дзейнічае ў адпаведнасьці з прынцыпам *[[Задавальненьне|задавальненьня]]*&nbsp;— псыхічнай сілай, арыентаванай на неадкладнае задавальненьне імпульсу й жаданьня.

## Этымалёгія і паходжаньне
Тэрмін «Яно» ёсьць перакладзеным ангельскім *the It*, ад якога таксама было сторанае лацінскае *Id*.

Ангельскае *the It* ёсьць перакладам арыґінальнага нямецкага *das Es* ().

Псыхааналітычны тэрмін «Яно» Фройд запазычаў у нямецкага лекара Георга Гродэка для аддзяленьня й абазначэньня неарґанізаваных частак псыхічнага апарату чалавека.

## Паводле Зыгмунда Фройда
Фройд апісваў Яно як «*цёмную, недаступную частку нашае асобы*». Разуменьне Яно абмежавана аналізам сноў і нэўратычных сымптомаў, і яно можа быць апісана толькі ў тэрмінах ягонага кантрасту зь **[[Я (псыхааналіз)|Я]]**. У Яно няма ні арґанізацыі, ані калектыўнае волі: Яно заклапочанае толькі задавальненьнем інстынктаў у адпаведнасьці з прынцыпам задавальненьня. Яно не зьвяртае ўвагі на розум і прэзумпцыю звычайнага сьвядомага жыцьця: «супрацьлеглыя імпульсы існуюць побач, не адмяняючы адзін аднаго… У Яно няма нічога, што можна было б параўнаць з адмаўленьнем… у Яно няма нічога, што адпавядала б ідэі часу» Яно «ня ведае каштоўнасных меркаваньняў: ані дабра, ані зла, ані маралі.  Інстынктыўныя катэксісы, якія шукаюць разрадкі,&nbsp;— гэта, на наш погляд, усё, што ёсьць у Яно».

*Найбольш архаічную з псыхічных правінцыяў (інстанцыяў) мы называем сфэрай Яно; зьместам яе зьяўляецца ўсё, што намі ўспадкавана, прысутнічае з самага народзінаў і спрэс укаранёна ў нашай канстытуцыі. А гэта, перш за ўсё цягі, якія бяруць сваё паходжаньне ў целе й знаходзяць тут для сябе праявы ў невядомых для нас формах.*— Зыгмунд Фройд, «Нарыс псыхааналізу».

Некаторыя іншыя важныя дапушчэньні Фройда адносна Яно заключаліся ў тым, што Яно функцыянуе на аснове першаснага псыхічнага працэсу, зьмяшчае свабодную рухомую энэргію й дзейнічае ў адпаведнасьці з прынцыпам задавальненьня. Гэтыя дапушчэньня робяць Яно схільным усім супярэчнасьцям, спалучаным з тэорыяй інстынктаў, уяўленьнямі аб псыхічнай энэргіі, эканамічным падыходам.

## Глядзіце таксама
* Я (псыхааналіз)
* Звыш-Я (псыхааналіз)
* Псыхааналіз

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Псыхааналіз
Катэгорыя:Псыхічныя працэсы
Лясная быль

**Лясна́я быль** можа азначаць:

* «Лясная быль» — мастацкі фільм Юрыя Тарыча 1926 року;
* Лясная Быль — пасёлак у Чардаклінскім раёне Ўльянаўскай вобласьці Расеі
Ліма: Парушаючы цішу

***Лі́ма: Паруша́ючы ці́шу*** () — крымінальная кінадрама ЗША 1998 року. Аўтар сцэнару і рэжысэр — Мэнагем Голан. Выканаўцы галоўных роляў — Джо Лара і Білі Драга. Фільм заснаваны на рэальных падзеях захопу японскай амбасады ў Ліме (Пэру) ў 1996—1997 роках.

## Сюжэт
У 1997 року ў Ліме адбылася падзея, якая агаломшыла ня толькі Пэру, але і ўвесь сьвет. Група паўстанцаў  — агулам каля 300 асобаў, вымагаючы адпусьціць на волю палітычных вязьняў…

## У ролях
* 

## Цікавосткі
Здымкі фільму ладзіліся ў Беларусі, у прыватнасьці ў Менску (Пішчалаўскі замак), палацы Чапскіх і аэрапорце Менск-2.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1998 году
Катэгорыя:Крымінальна-драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы Millennium Media
Катэгорыя:Фільмы пра Пэру
Катэгорыя:Фільмы ЗША, заснаваныя на рэальных падзеях
Катэгорыя:Фільмы Мэнагема Голана
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Більвін

**Більвін** (*Пільвін*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Білівін, Пілівін або Пільвін (Biliwin, Pilwine, Pilewine, *Piliwin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова біл- (імёны ліцьвінаў Біліка, Білін, Більман; германскія імёны Biliko, Bilin, Billmann) паходзіць ад гоцкага *bili 'баявая сякера', а аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'.

У Польшчы ў 1791 годзе адзначалася прозьвішча Bilwinowa (жаночае).

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Пільвін (Pilwin).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Якуб Пилвин* (1538 год); *Bilwiny* (1744 год); *jezioro Pilwin* (1784 год); *Dominik Bilwin +++, Bogusław Bilwin +++, Wawrzyniek Bilwin +++, Onufry Bilwin +++, Maciej Bilwin +++, Jan Bilwin +++, Tadeusz Bilwin… Antoni Bilwin* (16 лістапада 1790 году); *Józef, Magdalena Pilwin* (1842 год).

## Носьбіты
* Анеля Сямёнаўна Більвінава — каталічка-мяшчанка з Кейданаў, якая мела ў валоданьні зямлю на 1882 і 1889 гады

Більвін (Bilwin) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Гарадзеншчыне існуюць вёскі Більвіны і Більвінова, на гістарычнай Віленшчыне — Пільвіны.

## Глядзіце таксама
* Біла
* Віна

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Отаўт

**Отаўт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Оталт (Otolt, Ottolt) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова аўд- (од-, от-) (імёны ліцьвінаў Аціла, Атгін, Атмут; германскія імёны Otilo, Otken, Otmot) паходзіць ад гоцкага audags 'шчасьце, асалода', германскага *auð 'багацьце, спор', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Адпаведнасьць імя Ётаўт германскаму імю Odald сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Otołt.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Stanisław Ottowtt* (18 жніўня 1788 году); *Stanisław Ottowt* (18 лістапада 1790 году).

## Глядзіце таксама
* Ота
* Вальда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Карэліцкая ратуша

**Карэліцкая ратуша** — помнік драўлянай архітэктуры XVIII ст. у Карэлічах. Знаходзілася на Рынку. Зараз не існуе.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Вядома, што ратушы пачынаючы з XIV ст. будаваліся на пляцах у местах, якія атрымалі магдэбургскае права (права на самакіраваньне). У гэтых будынках размяшчаўся адміністрацыйны орган места — магістрат. І хаця ў архіўных дакументах няма звестак пра магдэбургскае права ў Карэлічах, але наяўнасць ратушы тут у XVIII ст. дае падставу вучоным лічыць, што Карэлічы мелі асобнае права на мескае самакіраваньне, нормы якога карэктавалі магнаты Радзівілы, бо ім у той час належала мястэчка і сядзіба.

На жаль, гэтае збудаваньне, якое ў XVIII ст. упрыгожвала рынкавы пляц ў Карэлічах, не захавалася. Не зберагліся і імёны майстроў, якія будавалі ратушу. Хутчэй за ўсё, гэта былі мясцовыя рамеснікі, бо цяслярская спецыяльнасць у той час была шырока распаўсюджана ў гарадах і мястэчках Беларусі. Выдатныя майстры жылі і ў Карэлічах.

У архіўных дакументах упамінаюцца цесляры з Карэліч Даніла Ліс і Фёдар Кракель, якія ў 1756—1758 гг. працавалі на будаўніцтве Нясвіжскага замку. Аднак лёс многіх драўляных збудаванняў таго часу аказаўся не вельмі шчаслівым. Так, не захаваліся ўзведзеныя рукамі беларускіх майстроў драўляныя палацы. Уявіць іх можна толькі па інвентарных апісаннях.

## Архітэктура
Само памяшканне карэліцкай ратушы займаў адзін пакой. 3 двух бакоў да яе прымыкалі крамы, па 14 з кожнага боку (усяго іх налічвалася 28). У ратушу вялі дзве брамы, якія ўтваралі скразны праход па цэнтру будынка. Збудаванне з усіх бакоў акружалі прылаўкі. Вось як дакладна апісваецца ратуша ў інвентары за 1757 год: «Ратуша — пасярэдзіне ранкавага пляцу. Па абодва бакі — крамы. Ёсць дзве двайныя брамы, абшытыя дошкамі, абабітыя цвікамі. 3 левага боку — 12 крам, усе з дзвярамі на завесах, з кручкамі і зашчэпкамі. Перад імі — прылаўкі. 3 другога боку, з боку сажалкі, таксама 12 крам. Па канцах такіх крам — 4. Усе гэтыя крамы, крытыя гонтам, — пад адным дахам».

## Крыніцы

Ратушы
Катэгорыя:Гісторыя Карэлічаў
Карэлічы
Більман

**Більман**, **Біліман** (*Пілеман*, *Піліман*), **Білмен** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Біліман, пазьней Більман або Пілеман (Biliman, Billmann, Pielemann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова біл- (імёны ліцьвінаў Біліка, Білін, Більвін; германскія імёны Biliko, Bilin, Biliwin) паходзіць ад гоцкага *bili 'баявая сякера', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Дзерман, Есьман, Мангерд; германскія імёны Derman, Esmann, Mangerðr) — ад германскага man 'чалавек'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Балътромеи Билмановичъ* (1565 год); *Войтехъ Матеевичъ Билмановичъ* (1567 год); *Bilmanowna* (1671—1681 гады); *Bilmony* (1744 год); *Jozef Bilman* (1780—1795 гады); *Marianna Biłmien* (1804 год); *Maciej Bilimon* (1824 год); *Marianna Bilmon* (1825 год); *Bilman Edward* (29 сьнежня 1904 году).

## Носьбіты
* Балтрамей Більмановіч — гарадзенскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1567 году
* Войцех Мацеевіч Більмановіч — гарадзенскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1567 году
* Ганна, Рыгор, Канстантын, Стэфан, Вольга, Ян і Ігнаці Пілеманы (*Pilemon*) — уладальнікі гаспадарак у Дайлідаве каля Празарокаў на 1931 год
* Ігнаці, Канстантын і Стэфанія Піліманы (*Pilimon*) — уладальнікі гаспадарак ў Дайлідаве на 1931 год, у Старыне каля Плісы на 1933 год і ў Сахновічах каля Празарокаў на 1936 год

Більманы гербу Трубы — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага ваяводзтва.

Більманы або Більміны гербу Порай — літоўскі шляхецкі род.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Більмоны.

## Глядзіце таксама
* Біла
* Ман

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Біла (імя)

**Біла** (*Біль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Біла або Піла, пазьней Біль (Bilo, Pillo, Biel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова біл- паходзіць ад гоцкага *bili 'баявая сякера'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Біліка, Білін, Більвін, Біляр, Більман, Білят. Адзначаліся германскія імёны Biliko, Bilin, Biliwin, Biller (Bilihar), Billmann, Bilaeth.

У Чэхіі гістарычна бытавала германскае імя Bilant.

У Прусіі бытавала імя *Bylenne* (1394 год), *Billote / Bilote* (1334 і 1338 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Билю чоловекъ* (1440—1492 гады); *Билеви Куяне на имя* (7 лістапада 1442 году); *Яну Билевичу 6 рублевъ з винъ [[Браслаў|браславъскихъ]]* (14 сьнежня 1486 году); *Довмонт Билевичъ*, *Стецько Билевичъ* (1528 год); *Biła* (1671—1681 гады); *Mateusz Billewicz, strażnik Księstwa Żmudzkiego* (25 жніўня 1760 году); *z karczmami w tomże meste [[Дрысьвяты (вёска)|dryswiatskim]], do toho podle samoj toj cerkwi — Januka Bila* (1782—1783 гады); *Michał Billewicz* (9 лютага 1785 году).

## Носьбіты
* Біль — літоўскі баярын, які атрымаў наданьні ад вялікага князя Казімера
* Даўмонт Білевіч — пянянскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Стэцька Білевіч — эйшыскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году

Білевічы, Більлевічы і Станкевічы-Більлевічы — літоўскія шляхецкія роды.

Білевіч (Bilewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У 1690 годзе ўпаміналася мясцовасьць Білевічы ў Жамойцкім старостве.

У 1905 годзе існаваў засьценак Білішкі ў Даўгеліскай воласьці.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Білі, у былым Жамойцкім старостве — Білевічы.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Біліка

**Біліка**, **Білейка** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Біліка (Biliko, Bilicha) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова біл- (імёны ліцьвінаў Білін, Більвін, Більман; германскія імёны Bilin, Biliwin, Billmann) паходзіць ад гоцкага *bili 'баявая сякера'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *пустовщинъ у [[Эйшышкі|Еишишъском]] повете… а Биликишок* (22 ліпеня 1499 году); *Матей Билейкович* (1537—1538 гады); *передо мною Стефаномъ Биликовичомъ, подчашимъ Ошменскимъ, дворяниномъ его королевской милости, подвоеводимъ Виленскимъ* (19 кастрычніка 1648 году); *Martham Bilikowiczowna* (4 лістапада 1813 году); *Bilikowicz* (1861 год).

## Носьбіты
* Мацей Білейкавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох
* Вікторыя Біліковіч (*Биликович*) — шляхцянка з ваколіцаў Вількаміру, якая мела ў валоданьні зямлю на 1882 год

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Баляслаў Віславух

**Балясла́ў Ігна́цы Віславу́х** (; 22 лістапада 1855, маёнтак Саха, Кобрынскі павет, Расейская імпэрыя, цяпер Залужжа, Драгічынскі раён Берасьцейскай вобласьці Беларусі — 13 верасьня 1937, Львоў, Львоўскае ваяводзтва, Польская Рэспубліка) — польскі грамадзкі дзяяч, публіцыст, палітык.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў з шляхецкага палескага роду Віславухаў. Скончыў Тэхналягічны інстытут у Пецярбургу (1879) па спэцыяльнасьці інжынэр-хімік. Адсядзеў 3 гады ў Варшаўскай цытадэлі; вызваліўшыся, пасяліўся ў Львове.

Быў выдаўцом і рэдактарам шэрагу выданьняў: «Przegląd Społeczny», «Kurier Lwowski», «Przyjaciel Ludu» (1889—1902). У 1894 быў ініцыятарам стварэньня Польскага дэмакратычнага таварыства, а ў 1895 — Сялянскай партыі ў Галіцыі, уваходзіў у ейную Цэнтральную раду. У 1912—1913 — кіраўнік партыі ПСП — Зьвяз незалежных сялянаў, у 1913—1923 — сябра ПСЛ «Пяст», у 1923—1925 — сябра ПСЛ «Вызваленьне», у 1925 — сябра Клюбу працы. У 1922—1927 — сэнатар, пасьля чаго адышоў ад палітыкі.

Жонка — Марыя з Боўфалаў, грамадзкая дзяячка, асьветніца, арганізатарка нацыянальнага руху ў Галіцыі. Аўдавеўшы, другі раз жаніўся з Браніславай з Шабатоўскіх, палкоўнік Польскіх узброеных сілаў на Захадзе, інспэктарка Жапаможнай службы жанчынаў.

Памёр у Львове, пахаваны на Лычакаўскіх могілках.

## Крыніцы

## Літаратура
* Brock, *Boleslaw Wyslouch: Founder of the Polish Peasant Party.* Slavonic and East European Review, xxx (74), 1951.
* Mazurek, *Kraj a emigracja*. Instytut Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich, Warsaw, 2006.
* Kudłaszyk, Wysłouch, *Myśl społeczno-polityczna Bolesława Wysłoucha: 1855—1937*. Wrocław, 1978.
* Encyklopedia PWN, 2007.

## Вонкавыя спасылкі
* [Publikacje Bolesława Wysłoucha](https://polona.pl/search/?filters=public:1,creator:%22Wys%C5%82ouch,_Boles%C5%82aw_(1855--1937)%22) w serwisie Polona.pl
* Dwór Socha, Wysłouchowie.

Катэгорыя:Польскія палітыкі
Катэгорыя:Польскія журналісты
Катэгорыя:Польскія сацыялісты
Катэгорыя:Польскія масоны
Катэгорыя:Сэнатары Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Вязьні Варшаўскай цытадэлі
Катэгорыя:Польская шляхта
Вербут

**Ве́рбут** (*Вэрбут*, *Вірбут*), **Ве́рбат** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вербота або Варбота (Werboto, Warboto) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -вер- (-вар-, -вір-) (імёны ліцьвінаў Вірбольт, Вірконт, Вірмонт; германскія імёны Virboldus, Werecundus, Vermunt) паходзіць ад германскага *war(j)a-, war(i)n 'абарона', а аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель'). 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *панъ Лесота воевода Кременецкій и его брать Вербота Ставишинъ* (25 ліпеня 1361 году); *панъ Петрашъ Верботичь* (20 верасьня 1464 году); *Вирбут [[Рамейка|Ромеикович]]* (1 ліпеня 1542 году); *подъ тою пущею Веленскою, у въ угле, отъ села королевского отъ Вирбутовичъ* (23 сьнежня 1558 году); *Wierbutowicz* (1671—1681 гады); *Zygmunt Wirbutt* (6 лютага 1764 году); *Dominik Wirbut* (7 лютага 1780 году); *Anna Wierbot* (1797 год); *Marianna Werbut* (1836 год).

## Носьбіты
* Вярбота Ставішын — брат ваяводы крамянецкага Лясоты, які ўпамінаецца ў 1361 годзе
* Пятраш Вярбоціч — астроскі баярын, які ўпамінаецца ў 1464 годзе

Вербуты — літоўскі шляхецкі род.

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Варбут у летувізаванай форме.

У XVI ст. існавала «зямліца» Вірбуцішкі (*Вирбутишки*) у Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Вера
* Бота

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Майскі вальс

«**Майскі вальс**» — патрыятычная песьня 1985 году на словы паэта Міхаіла Ясеня і музыку Ігара Лучанка.

Прысьвячалася першым пераможным дням пасьля Другой сусьветнай вайны. У творы салдат грае вальс на гармоні на вуліцах Вены. Таксама ў песьні тройчы згадваецца Дунай, які выступае сымбалем міру, сяброўства і любові. Першапачаткова песьня выконвалася па-расейску. Пазьней ансамбль «Сябры» пачаў сьпяваць яе па-беларуску ў перакладзе паэта Язэпа Скурка. Затым Міхаіл Ясень сам пераклаў свой верш. Як адзначыў былы галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова» Міхась Шавыркін: «беларускамоўны варыянт сэнсава паглыбіўся: вобраз салдата-музыкі набыў больш абагульненыя рысы, яго мэлёдыя вальса адлюстроўвае радасьць і боль свайго народа».

## Верш

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія патрыятычныя песьні
Катэгорыя:Беларускамоўныя песьні
Катэгорыя:Расейскамоўныя песьні
Катэгорыя:Песьні 1985 году
Катэгорыя:Песьні 1988 году
Вірт

**Вірт**, **Вэрд** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Верда, Верта або Вірда, пазьней Вірт (Werdo, Werta, Wirdo, Wirt) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -верд- (-верт-, -вірт-) паходзіць ад гоцкага wairths, стараверхненямецкага werd 'годны, пачэсны'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Верцейка (Верцека, Вірцейка), Верцель, Вірцень, Гальвірд, Давірд, Явірт. Адзначаліся германскія імёны Verdico (Wirdika), Wertel (Werdila), Wirtin, Geilwird, Daverdt, Ewert (Awart).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Wert (Wirt), Wiertel, Wertesz.

У Прусіі бытавалі імёны: *Wirdeyke* (1411 год), *Wirtel* (1326 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Werdy* (1744 год); *Apolonia Wirt* (1899 год).

## Носьбіты
Вірты — літоўскі шляхецкі род.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Яштальд

**Яштальд**, **Яштоўт** (*Яшталт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Асталд або Осталд, пазьней Астоўт (Astald, Astaldus, Austaldus, Ostald, Astout) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -аст- (-ост-) (імёны ліцьвінаў Асьцейка, Асьціла, Астрат; германскія імёны Oustecha, Aostilo, Ostradt) паходзіць ад гоцкага *aust(ra)-, стараверхненямецкага ōstan 'усход', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Імя Асталд (Astold) гістарычна бытавала ў Польшчы: *Nicholaus filius Astoldi* (1222 год).

У Прусіі адзначалася імя *Jostaute* (1354 год). У ваколіцах Мэмэлю бытавала прозьвішча Jestaut. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *а при томъ были… а Петръ Яновичъ Ештовътовича* (28 лютага 1520 году); *Michał Jasztołtowicz Brzozowski… Andrzey Jasztołtowicz Brzozowski* (1648 год паводле выданьня 1737 году); *pana Jasztolda… panu Jasztoltowi… pan Jasztold* (18 сакавіка 1749 году); *Kazimierz Jasztowt* (6 лютага 1786 году).

## Носьбіты
* Мікалай Яштаўтовіч Бржазоўскі — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1618 годзе

Гаворкі-Яштальды (Howorko-Jasztołd) гербу Равіч — літоўскі шляхецкі род.

Яштаўты (Jasztowt) — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага ваяводзтва.

## Глядзіце таксама
* Аст
* Вальда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гадар

**Гадар**, **Ядар** (*Атар*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Адэр, Адар, Гатар або Гадэр (Ader, Adar, Hathari, Hader) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гад- (-ад-, -ат-) (імёны ліцьвінаў Ядвіга, Гатман, Бернат; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) паходзіць ад гоцкага *haþus, германскага hathu 'бой', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Бутко Ядорвичъ* (1528 год); *Jatry* (1744 год); *Tomasz Atorowicz* (1805 год); *Dominik Attar* (1806 год); *Atarowicz* (1811 год).

## Носьбіты
* Бутка Ядарвіч — баярын Ковенскага павету, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

Гадаровічы — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Гата
* Геры

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гарын

**Гарын**, **Гірын** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Герын (Herin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) паходзіць ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Hirin Milaniewicz* (1558 год); *на Ходо(са) Гиринича* (27 лістапада 1579 году); *Harynowa Maryja z Lyczkowskich* (1855 год).

## Носьбіты
Гарыновічы — літоўскі шляхецкі род.

На гістарычнай Полаччыне існуе вёска Гірына.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гербэрт

**Гербэрт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гербэрт (Herbert) і Бертгер (Berther) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) паходзіць ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч', а аснова -берт- (-бэрт-, -барт-) (імёны ліцьвінаў Зыбарт, Кібарт, Любарт; германскія імёны Siebart, Kibart, Lubert) — ад германскага berhta 'яркі'.

## Носьбіты
* Гэрбэрт Ўэлз (1866—1946) — брытанскі пісьменьнік і публіцыст
* Гэрбэрт Кларк Гувэр (1872—1964) — 31-ы прэзыдэнт ЗША

Гербэрты-Гейбовічы (пазьней Гербурты-Гейбовічы) — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Геры
* Бэрт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гаўдэш

**Гаўдэш** (*Гольташ*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гаўтш або Гаўч (Gautsch) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) паходзіць ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *ziemia wiełdoma, ktorą trzymał Stan Goltaszewicz* (27 кастрычніка 1555 году паводле выпісу 10 траўня 1631 году); *Krzysztof Piotrowicz Gawdziesz na miejscu rodzica swego Piotra Gawdziesza* (1667 год).

## Носьбіты
Гаўдэшы (Gaudesz, Gawdesz) гербу Любіч — літоўскі шляхецкі род.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гайдэль

**Гайдэль** (*Гайдзель*, *Гайдзіл*), **Гейтыла** (*Гейдэль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гайдул або Гайтыл, пазьней Гайдэла, Гайдэль або Гайтэль (Gaidulus, Geitill, Gaedello, Gaidel, Geidel, Geitel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайд- (-гайт-, -гейт-) (імёны ліцьвінаў Гейдар, Гейтарт, Гайдэман; германскія імёны Geiter, Gaiterda, Geidemann) паходзіць ад германскага gaid 'рагаціна, дзіда'.

У Прусіі бытавала імя Гейдэль (Гейдыл): *Geidel / Geydil* (1407 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Gojdził* (1545 год); *отъ границы бояръ Кгейтиловичовъ* (1554 год); *Marczin Goidzieliewic* (1558 год); *s Piotręm Goydelęm* (12 кастрычніка 1561 году); *do Gajdela* (30 сьнежня 1608 году); *Gaydela… Gaydelewicz* (1671—1681 гады); *Gaydele… Gaydziele* (1744 год).

## Носьбіты
* Крыштап Гайдэлевіч — жыхар Вільні, які ўпамінаецца ў 1679 годзе
* Казімер Гейдэль (*Gejdel*) — уладальнік гаспадаркі ў Яданцах каля Падбярэзьзя на 1931 год

Гайдэлі або Гайдзелі (Gajdel, Gajdziel) — прыгонныя зь вёсак Баяраў, Дзедзішкаў, Лабунцаў і Новікаў (каля Даўгелішкаў), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Назву Гайдэлішкі маюць вёскі на гістарычнай Браслаўшчыне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Эндзі (гусь)

**Э́ндзі** (, 1987 — 19 кастрычніка 1991)&nbsp;— шэрая гусь, якая нарадзілася безь . Эндзі атрымаў вядомасьць як «Гусь у красоўках». Быў забіты ў 1991 годзе невядомым злачынцам.

## Гісторыя
Эндзі вылупіўся ў 1987 годзе безь перапончатых частак лапаў і жыў на фэрме ў Гарвардзе (штат Нэбраска). Калі Эндзі было два гады, Джын Флемінг з суседняга места Хэйстынгс даведаўся аб цяжкім становішчы птушкі. Флемінг быў чальцом мясцовай дабрачыннай арґанізацыі для дзяцей-інвалідаў і вынаходнікам. Флемінг перавёз Эндзі й ягоную сяброўку, гуску Полі, на сваю фэрму ў Хэйстынгс.

Першыя спробы забясьпечыць Эндзі большую мабільнасьць пры дапамозе пратэзаў, падобных на скейтборды, не ўвянчаліся посьпехам. Затым Флемінг надзеў Эндзі спэцыяльна падабраны абутак дзіцячага памеру й пасьпяхова навучыў птушку хадзіць у ім. Пасьля Эндзі прыцягнуў увагу сродкаў масавай інфармацыі й вытворцы спартыўнага адзеньня Nike, які прапанаваў пажыцьцёвую ўгоду па пастаўцы абутку: птушка зношвала пару прыкладна за месяц.

Эндзі стаў прыкладам для перайманьня, асабліва для дзяцей-інвалідаў. У сваіх красоўках Эндзі мог хадзіць, плаваць і лётаць, што ўсяляла надзею ў людзей з абмежаванымі магчымасьцямі.

19 кастрычніка 1991 году Эндзі зьнік, а празь дзень яго знайшлі мёртвым у мясцовым парку, без галавы й крылаў. Мясцовая супольнасьць сабрала 10 000 амэрыканскіх даляраў ў якасьці ўзнагароды за злову забойцы. Устанавіць асобу злачынца не ўдалося, але паводле былога прэзыдэнта гандлёвай палаты Дона Рэйнальдса, паліцыя ведала, хто забіў Эндзі, але не раскрыла ягоную асобу грамадзкасьці.

## Ушанаваньне памяці
У 2000 годзе два мясцовыя жыхары, Ян і Эд Фаўлеры, паставілі гусі Эндзі помнік на фэрме Флемінга. У некаторых хатніх гаспадарках Амэрыкі гусей сталі абуваць у чаравічкі, па прыкладзе Эндзі, для абароны лапаў ад пашкоджаньняў.

## Цікавыя факты
* Эндзі й ягоны гаспадар Джын зьявіліся на *The Tonight Show with Johnny Carson* (Вячэрняе шоў з Джоні Карсанам).

## Крыніцы

Катэгорыя:Асобныя птушкі
Катэгорыя:Нявыкрытыя забойствы ў ЗША
Тоўтэр

**Тоўтэр** (*Тытар*), **Доўтар** (*Даўтэр*, *Даўдар*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Тэўтэр, Дэўтэр або Тытэр (Theuter, Deuther, Deuter, Thiether) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўдвід, Таўтывіл, Таўтгерд; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

У Прусіі бытавала прозьвішча Dauter (у тым ліку ў ваколіцах Мэмэлюr), адзначалася прозьвішча Tauter. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *sioło Dowtory*, *Dowtorowa wdowa* (17 сьнежня 1675 году); *Michał Tauder* (1802 год); *Augustyn Dawtorowicz* (1797 год).

## Носьбіты
* Мацей Тытаравіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох
* Франц Ігнатавіч Тоўтэр — селянін з ваколіцаў Езяросаў, які меў у валоданьні зямлю на 1889 год

Даўдаровічы — літоўскі шляхецкі род.

Доўтар (*Dowtor*) і Даўтэр (*Dauter*) — прозьвішчы, гістарычна зафіксаваныя на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

У 1905 годзе існавала сядзіба Толтарава ў Палачанскай воласьці.

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Доўтары.

## Глядзіце таксама
* Тэўта
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны