open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Баброўнікі (гісторыя)

**Бабро́ўнікі** — адна з катэгорыяў сялянаў-слугаў у часы існаваньня Вялікага Княства Літоўскага, якія адносіліся да г.зв. прамыславікоў.

## Гісторыя

Асноўнай павіннасьцю сялянаў, якія належалі да катэгорыі баброўнікаў, зьяўлялася здабыча баброў, г.зв. бабровай бруі — асаблівае вадкасьці, якая выпрацоўваецца ў баброў у спэцыяльных органах, разьмешчаных ля анальнай адтуліны, а таксама ахова бабровых гонаў. Вадкасьць баброў мела выкарыстаньне як сродак ад боляў у жываце, падагры, глухаты. Уласна бабёр выкарыстоўваўся, у прыватнасьці, для атрыманьня поўсьці, якая выкарыстоўвалася для вырабу адзеньня й дарагіх шапак. Шапкі насілі, напрыклад, сэнатары Рэчы Паспалітай.

За сваю працу баброўнікі звычайна атрымоўвалі падчарэўе цела або кожнага пятага цэлага бабра, падпарадкоўваліся асаблівым шляхетным службоўцам.

Паколькі баброўнікі валодалі зямельнымі надзеламі, гэтая катэгорыя сялянаў таксама мела віннасьці ў відзе чыншу, талакі, гвалтаў і дзякла.

У падняпроўскіх воласьцях бабровыя ўгодзьдзі (гоны) знаходзіліся ў выкарыстаньні сялянаў-даньнінікаў, якія плацілі за гэтае выкарыстаньне даніну абшарнікам бабровай поўсьцю або грашыма.

Бабровыя гоны згадваюцца ў Статуце Вялікага Княства Літоўскага 1588 году. Ягоныя палажэньні прадугледжвалі вызначаныя штрафы за нанясеньне шкоды бабрам.

У XVIII ст. праз драпежнае вынішчэньне баброў промысел страціў рэнтабэльнасьць, і катэгорыя баброўнікаў зьнікла, зьліўшыся зь іншымі катэгорыямі сялянаў.

## Тапаніміка
На цяперашні час у Беларусі знаходзіцца вызначаная колькасьць вясковых населеных пунктаў з назвай Баброўнікі.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Катэгорыі насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага
Бітва на Акмяне

**Бі́тва на Акмяне**, **Акмянская бітва** — бітва войск ВКЛ на чале з Гедымінам супраць Тэўтонскага ордэну. Войскі Тэўтонскага ордэну на чале з Генрыхам фон Плёкам у чарговы раз уварваліся на тэрыторыю Жамойці, рабуючы й зьнішчаючы мясцовае насельніцтва. Гедымін неадкладна сабраў войска й спыніў крыжакоў каля ракі Акмяны, што на тэрыторыі паўночнай Жамойці.

Гедымін разьмясьціў жамойцкія часткі ў цэнтры, а найбольш баяздольныя дружыны зь беларускіх гарадоў паставіў на флянгах і ў рэзэрве, наперадзе войска стаяла татарская коньніца. Падчас бітвы, дапаможныя войскі крыжакоў, якія складаліся зь мясцовага насельніцтва, пераважна жамойтаў, земгалаў і куршаў, перайшлі на бок ВКЛ і ўдарылі крыжакам у сьпіну. У выніку войска Тэўтонскага ордэну было разгромлена ўшчэнт, рэшткі крыжакоў здолелі ўцячы. На некаторы час крыжацкая агрэсія была прыпынена, болей таго ліцьвіны правялі некалькі ўдалых рэйдаў на тэрыторыю Ордэна.
 
## Літаратура
* Акмянская бітва // 
* Алесь Краўцэвіч - Гедымін (1316—1341).  Каралеўства Літвы і Русі: нарыс. Hiedymin (1316—1341). Kingdom of Lithuania and Ruthenia: нарыс / Пераклад на англійскую мову Андрэя Бурсава; пад агульнай рэдакцыяй Міхася Скоблы; мастак Ігар Гардзіёнак. — Мінск: Татарнікава С. Ю., 2012. — 152 с.: іл. — (Жыццяпіс вялікіх князёў літоўскіх = The Lives of the Great Dukes of Lithuania). — 

Акмяна
Акмяна
Катэгорыя:Падзеі 1331 году
Прырода (неадназначнасьць)

**Прыро́да** — шырокі панятак, як і ахоплівае наступныя паняткі:
* Прычына або мэханізм нейкай зьявы. (*На паседжаньні Францускай акадэміі 20 студзеня 1896 году Бэкерэль запытаўся ў Пуанкарэ, што той думае наконт прыроды радыяцыі.* *Артыкул у «Nature» ад 3 лютага 2005 тлумачыць прыроду «статкавага альтруізму».*)
* Сукупнасьць характэрных прызнакаў — атрыбутаў нейкага панятку або ідэі; тое, што і існасьць ці сутнасьць у кантэксьце Плятонавай філязофіі. (*Ужо паводле мужыцка-сялянскай прыроды сваёй, беларусы ня здольныя ані да якога абстрактнага думаньня і філязафаваньня.*)
* Тое, што і Сусьвет. (*Пасьля бясконцых і бясплённых спробаў пабудовы адзінай тэорыі поля некаторыя тэарэтыкі пачалі нават ставіць пад сумнеў пазнавальнасьць прыроды.*)
* Навакольнае асяродзьдзе ў геафізычным, геахімічным, кліматычным і біялягічным вымярэньні. Зьяўляецца больш вузкім паняткам Сусьвету. (*Глябальнае пацяпленьне сталася прыкладам нечуванага наступу чалавека на прыроду ў 20 стагодзьдзі.* *У выдавецтве «Беларуская энцыклапедыя» выйшла новае выданьне «Прыроды Беларусі».*)
Шафгаўзэн (футбольны клюб)

«**Шафга́ўзэн**» () — швайцарскі футбольны клюб з гораду Шафгаўзэну. Заснаваны ў 1896 годзе. Двухразовы фіналіст Кубка Швайцарыі (1988, 1994).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Шафгаўзэн
Агата Крысьці

**Агата Мэры Кларыса Малоўэн**, (), пры нараджэньні  **Мілер** (), больш вядомая паводле прозьвішча мужа як **Агата Крысьці** (15 верасьня 1890, Торкі, Дэвон, Ангельшчына — 12 студзеня 1976, Ўолінгфорд, Ангельшчына) — ангельская пісьменьніца. Сусьветна вядомая аўтарка дэтэктыўнай прозы.

Дэбютавала раманам «Таямнічая гісторыя» (1920). Шматлікія раманы (больш за 60) «Пуаро расьсьледуе» (1924), «Таямніца камінаў» (1925), «Забойства Роджэра Экрайда» (1926), «Усходні экспрэс» (1934), «Забойства па алфавіце» (1936), «Сьмерць на Ніле» (1937), «Дзесяць негрыцянят» (1939), «Н або М?» (1941), «Труп у бібліятэцы» (1942), «Крывая хаціна» (1949), «Кот сярод галубоў» (1959) і іншыя, п’есы «Пастка», «Сьведка абвінавачаньня» (абедзьве 1954), «Бледны конь» (1961), «Трэцяя» (1966) і іншыя напісаны ў жанры гэтак званага інтуітыўнага дэтэктыва. Злачынства ў іх выкрываецца не з дапамогай фактаў і рэчавых доказаў, а дзякуючы выключнай псыхалягічнай праніклівасьці й незвычайнай назіральнасьці герояў — Джэйн Марпл і прафэсійнага вышукніка Эркюля Пуаро. Творам Агаты Крысьці ўласьцівы тонкі гумар, дакладнасьць дэталяў у абмалёўцы калізіяў і пэрсанажаў. За літаратурную творчасьць ёй быў нададзены шляхетны тытул.

## Беларускія пераклады
* Нябожчыкава люстэрка // Замежны дэтэктыў. Мн., 1988.
* Апавяданьні // Замежны дэтэктыў. Мн., 1991.
* Забойства ва «Усходнім экспрэсе». Логвінаў, 2024.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* З’яўленне містэра Кіна

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Торках
Катэгорыя:Памерлі ў Ўолінгфордзе (Оксфардшыр)
Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Катэгорыя:Дамы-Камандоры ордэна Брытанскай імпэрыі
Катэгорыя:Памерлі ў Ангельшчыне
Алеха Карпэнт’ер

**Алеха Карпэнт’ер і Вальмонт** (, 26 сьнежня 1904, Лязана, Швайцарыя — 24 красавіка 1980, Парыж, Францыя) — кубінскі пісьменьнік, журналіст, музыка і музыказнаўца.

## Творы
* El reino de este mundo / Царства зямное (1949)
* Los Pasos perdidos / Страчаныя сьляды (1953)
* Guerra del Tiempo / Вайна часоў (1958)
* El siglo de las luces / Стагодзьдзе Асьветы (1962)
* La ciudad de las columnas / Горад калён (1970, эсэ)
* El recurso del método / Зьменлівасьці мэтаду (1974)
* Concierto barroco / Канцэрт барока (1974)
* La consagración de la primavera / Вясна сьвятая (1978)
* El arpa y la sombra / Арфа й цень (1979)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Алеха Карпэнт’ер 
* 

Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Кубінскія літаратары
Кэрлінг на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году

**Спаборніцтвы па [[кэрлінг]]у на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году]]** праходзілі з 10 па 21 лютага. Спаборніцтвы адбываліся ў кэрлінгавым цэнтры «Ледзяны куб» у Сочы. Былі разыграныя 2 камплекты мэдалёў.

## Узнагароды

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году
2014
Польскі калідор

**По́льскі калідо́р** (, ) — таксама называны *паморскім*, *ґданьскім* (хаця не належаў да тэрыторыі Вольнага Места Ґданьску), ці проста *калідорам*. Назоў, які распаўсюдзіўся ад нямецкай намэнклятуры ў 20-х гадох XX стагодзьдзя. Акрэсьліваў абшар польскага ваяводзтва паморскага. Напярэдадні вайны ў нямецкай прапагандзе называлі гэты рэгіён тым, што падзяляе Ўсходнюю Прусію ад рэшты Нямеччыны.

Нямецкае акрэсьленьне польскай тэрыторыі як «калідору» скрытыкаваў у сваёй прамове 5 траўня 1939 на пленарнай сэсіі Сойму РП тагачасны міністар замежных справаў Юзэф Бэк.

У Польшчы гэты абшар называлі «*польскім Памор’ем*» — тэрыторыяй, што злучала краіну з Балтыйскім морам. У міжваеннай Рэчы Паспалітай гэта быў адміністрацыйны раён Паморскага ваяводзтва. Паўстаў 28 чэрвеня 1919 году згодна з артыкулам 13 «Чатырнаццаці пунктаў Ўілсана». У ягоны склад увайшлі тэрыторыі былых прускіх правінцыяў Заходняй Прусіі () і пазнанскай правінцыі (), створаных зь земляў, адабраных у Польшчы Прусіяй падчас падзелу Рэчы Паспалітай у XVIII стагодзьдзі. Афіцыйны пераход гэтых земляў да Польшчы адбыўся 20 студзеня 1920.

## Крыніцы

Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)
Катэгорыя:Нямецка-польскія стасункі
Катэгорыя:Паморскае ваяводзтва
Фішт (стадыён)

«**Фішт**» — стадыён у Сочы. На стадыёне пройдуць цырымоніі адкрыцьця і закрыцьця зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 году. Названы ў гонар аднайменнай вяршыні, разьмешчанай ў заходняй частцы Галоўнага Каўкаскага хрыбта, вышынёй 2867 м.

Катэгорыя:Стадыёны Расеі
Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году
Усходняя Прусія

**Усхо́дняя Пру́сія** (, ; , ) — правінцыя Прусіі. Колішняя сяброўка Паўночнанямецкага зьвязу, якая лічылася жытніцай Нямецкай імпэрыі. У адпаведнасьці з рашэньнем Патсдамскай канфэрэнцыі Прусія як дзяржаўнае ўтварэньне было ліквідаванае, Усходняя Прусія была падзеленая між Савецкім Саюзам і Польшчаю. Трэцяя частка Ўсходняй Прусіі зь ядром Прусіі местам Кёнігзбэргам (перайменаваным Саветамі ў Калінінград) склала Калінінградзкую вобласьць; пэрыфэрыйныя тэрыторыі, якія складаюць больш за дзьве траціны былой нямецкай правінцыі, знаходзяцца ў складзе Летувы і Польшчы.

## Глядзіце таксама
* Беластоцкая акруга
* Беластоцкі дэпартамэнт


Катэгорыя:Былыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Нямеччыны
Алонецкі ўрад

**Ало́нецкі ўра́д** — урад Алонецкае Карэліі, орган улады, створаны 15 траўня 1918 году фінскімі інтэрвэнтамі для кіраваньня паўднёвымі раёнамі Карэліі *([[Алонецкая губэрня|Алонецкае губэрні]])*, якія былі захопленыя імі падчас так званага **[[Алонецкі паход|Алонецкага паходу]]** у красавіку-траўні 1918 году.

Урад, які ўзначальваўся судзьдзём О.Окесанам, складалася зь мясцовых прадстаўнікоў карэльскага заможнага сялянства й прадпрымальнікаў. Асноўнай задачай ураду было далучэньне паўднёвай Карэліі да Фінляндыі.

Алонецкі ўрад фактычна быў марыянэткавым, бо ягоная дзейнасьць кіравалася заснаваным у Хэльсынкі **Алонецкім камітэтам**. Праграма вайсковых і адміністрацыйных мерапрыемстваў, а таксама захопаў тэрыторыяў паўднёвае Карэліі, складзеная гэтым камітэтам, стала праграмай Алонецкага ўраду й была ўхваленая ўрадам Фінляндыі 30 чэрвеня 1919 году.

Фінскі ўрад нават вылучыў Алонецкаму ўраду пазыкі й іншыя выдаткі (усяго на 16 600 000 фінскіх марак) на фармаваньне **Алонецкага добраахвотніцкага войска** колькасьцю каля 2000 чалавек, а таксама на арганізацыю Алонецкага паходу, аднак запатрабавала гарантаваць гэтыя выдаткі прыроднымі багацьцямі Алонецкага краю.

Алонецкае добраахвотніцкае войска было створанае ў чэрвені-ліпені 1919 году пад патранажам Алонецкага ўраду, і быў арганізаваны Алонецкі паход. У ліпені 1919 году ўрад быў рэарганізаваны й у ягоны склад быў уведзены прадстаўнік ад Фінляндыі. Аднак у жніўні 1919 году Алонецкае добраахвотніцкае войска пацярпела паразу, Алонецкі паход праваліўся.

У кастрычніку 1920 году Алонецкі ўрад фармальна спыніў сваё існаваньне, бо ягоныя чальцы ўвайшлі ў склад Карэльскага аб’яднанага ўраду.

## Глядзіце таксама
* Паўночнакарэльская дзяржава
* Паўночная Інгрыя

## Крыніцы й заўвагі

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1920 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Карэліі
Лыжнае дваяборства на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году

**Спаборніцтвы па [[лыжнае дваяборства|лыжным дваяборстве]] на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году]]** праходзілі з 12 па 20 лютага. Спаборніцтвы адбываліся ў комплексе для скачкоў з трампліну «Расейскія горкі», які разьмешчаны каля Краснай Паляны. Былі разыграныя 3 камплекты мэдалёў.

## Узнагароды

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году
2014
Кліфард Дональд Саймак

**Кліфард Дональд Саймак**, таксама **Сімак** (; 3 жніўня 1904, Мілвіл, акруга Грант, Вісконсін, ЗША — 25 красавіка 1988, Мінэапаліс, Мінэсота, ЗША) — культавы амэрыканскі пісьменьнік у жанры навуковай фантастыкі й фэнтазі, лічыцца адным з заснавальнікаў сучаснай амэрыканскай фантастыкі.

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1904 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мілвілі
Катэгорыя:Амэрыканскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Памерлі 25 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1988 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Мінэапалісе
Ду Фу

**Ду Фу** (; 712, павет Гуньі — 770) — кітайскі паэт часоў дынастыі Тан. Паходзіў зь сям’і чыноўніка. Найбольш вядомыя цыклі вершаў — «Тры аканомы» і «Тры расстаньні». Майстар пэйзажнай лірыкі. Паказваў у творах сацыяльныя кантрасты фэўдальнага грамадзтва («*Вершы з 500 словаў пра тое, што ў мяне было на душы, калі я ехаў з сталіцы ў Фынсянь*» і іншыя), цяжкі лёс народу, асуджаў грабежніцкія войны. На беларускую мову яго творы перакладалі Уладзімер Дубоўка, Янка Сіпакоў, Рыгор Барадулін, Мікола Мятліцкі, Лявон Баршчэўскі, Навум Гальпяровіч.

## Беларускія пераклады
* У кн.: Дубоўка У. Выбраныя творы, Т.1, Мн., 1965
* Адзінота горных вышынь: зборнік паэзіі: [пераклад] / Ду Фу / прадм. Алеся Карлюкевіча. — Мн.: Звязда, 2015. — 61, [1] с. — (Светлыя знакі: паэты Кітая). ISBN 978-985-575-014-8
* Выбраная лірыка. Пер. Л. Баршчэўскага, Мн., 2019 (Сэрыя «Паэты плянэты»).

## Крыніцы

## Літаратура
*  С.315.
* Серебряков Д. А. Ду Фу, М., 1958.

## Вонкавыя спасылкі
* Уздыхі асенняга дажджу

Катэгорыя:Кітайскія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 712 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 770 годзе
Гэнры Джэймз

**Гэнры Джэймз** (; 15 красавіка 1843, Нью-Ёрк, ЗША — 28 лютага 1916, Лёндан, Вялікабрытанія) — амэрыканскі пісьменьнік, тэоляг і філёзаф, які з трыццаці гадоў жыў у Эўропе, а за год да сьмерці прыняў брытанскае грамадзянства. Брат выбітнага псыхоляга Ўільяма Джэймза. Буйная постаць трансатлянтычнай культуры мяжы XIX і XX стагодзьдзяў. За 51 год літаратурнай творчасьці ён напісаў 20 раманаў, 112 апавяданьняў і 12 п’есаў. Чырвонай стужкай праз усю ягоную творчасьць праходзіць тэма непасрэднасьці й наіўнасьці прадстаўнікоў Новага Сьвету, якія вымушаныя прыстасоўвацца альбо кідаць выклік інтэлектуальнасьці схільнага да заняпаду Старога Сьвету («Дэйзі Мілер», 1878; «Жаночы партрэт», 1881; «Паслы», 1903).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Памерлі ў Лёндане
Катэгорыя:Літаратары ЗША
Ільф і Пятроў

**Ільф і Пятро́ў** — савецкія пісьменьнікі-суаўтары Ільля Ільф і Яўген Пятроў. Сумесна напісалі раманы «Дванаццаць крэслаў», «Аднапавярховая Амэрыка» і «Залатое цяля».

## Творы
Збор твораў Ільлі Ільфа й Яўгена Пятрова ў 5 тамах быў выдадзены ў 1961 годзе Дзяржаўным выдавецтвам мастацкай літаратуры. Ва ўступным артыкуле да гэтага збору твораў, Д. І. Заслаўскі пісаў:

«Лёс літаратурнай садружнасьці Ільфа й Пятрова незвычайны. Яна чапае й хвалюе. Яны працавалі разам ня доўга, усяго дзесяць гадоў, але ў гісторыі савецкай літаратуры пакінулі глыбокі, незгладжальны сьлед. Памяць пра іх не цьмянее, і каханьне чытачоў да іхных кніг не слабее. Шырокай вядомасьцю карыстаюцца раманы „Дванаццаць крэслаў“ і „Залатое цяля“».


Шмат прапагандуе творы сваіх «двух бацькоў» дачка Ільфа — Аляксандра Ільф, якая працуе рэдактарам выдавецтва, дзе перакладае тэксты на ангельскую мову.

## Крыніцы

Катэгорыя:Савецкія літаратары
Катэгорыя:Пісьменьніцкі дуэт
Маляхіт

**Маляхі́т** (медная зелень) — мінэрал, асноўны карбанат сьпіжу (*гідраксакарбанат медзі (II)*), склад якога амаль дакладна адлюстраваны хімічнай формулай CuCO3·Cu(ОН)2.

Колер ад яскрава- да цёмна-зялёнага. Цьвёрдасьць 3,5—4. Лёгка раскладваецца пры награваньні (ужо пры тэмпэратуры 200 °С чарнее й пераўтвараецца ў парашок аксіду медзі з вылучэньнем вады і вуглякіслага газу)

## Выкарыстаньне
Маляхіт выкарыстоўваецца ў вытворчасьці ювэлірных вырабаў і дэкаратыўна-мастацкіх твораў. Зямлісты маляхіт выкарыстоўваецца ў якасьці сыравіны мінэральнай фарбы («маляхітавая зелень»).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Маляхіт у базе webmineral.com

Катэгорыя:Вырабныя камяні
Катэгорыя:Карбанаты (мінэралы)
Катэгорыя:Мінэралы медзі
Форэст Ўітакер

**Форэст Стывэн Ўітакер** (; нарадзіўся 15 ліпеня 1961 году, Лонгвію, Тэхас, ЗША) — амэрыканскі актор, кінарэжысэр, прадусар. Ляўрэат прэміяў «Оскар» (2006), «Залаты Глёбус» (2006), BAFTA (2006), «Эмі» (2003). Ён стаў чацьвертым афраамэрыканцам, якія атрымалі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю пасьля Сыдні Пуат’е, Дэнзэла Вашынгтона й Джэймі Фокса. Узнагарода дасталася яму за ролю прэзыдэнта Ўганды, генэрала Ідзі Аміна, у фільме «Апошні кароль Шатляндыі» (2006).

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Форэст Ўітакер на сайце TV.com

Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эмі»
Батыст

**Баты́ст** (; ад імя францускага ткача 13 стагодзьдзя Батыста Шамбрэ) — высакаякасная тонкая паўпразрыстая льняная або баваўняная тканіна; вырабляецца з тонкай кручанай пражы, якая звычайна падвяргаецца апрацоўцы канцэнтраваным растворам шчолачы для наданьня шаўкавістага бляску і мяккасьці; выкарыстоўваецца для пашыву бялізны, сукенак, блюзак.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Тканіны
Катэгорыя:Эпонімы
Джэф Брыджэс

**Джэфры Леон «Джэф» Брыджэс** (; нарадзіўся 4 сьнежня 1949 году, Лос-Анджэлес, ЗША) — амэрыканскі актор, ляўрэат прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю за 2009 год.
## Выбраная фільмаграфія

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Джэфа Брыджэса
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лос-Анджэлесе
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сатурн»
Джэймі Фокс

**Джэймі Фокс** (), сапраўднае імя **Эрык Марлон Бішап** (); нарадзіўся 13 сьнежня 1967 году, Тэрэл, Тэхас, ЗША) — амэрыканскі актор і сьпявак, удзельнік stand-up comedy. Стаў шырока вядомы дзякуючы ролі Рэя Чарлза ў біяграфічным фільме «Рэй». Згуляўшы ў «Рэі», стаў адным зь нешматлікіх афраамэрыканцаў, якія ганараваліся прэміі «Оскар».

Фокс навучаўся ў Джульярдзкай школе й у Міжнародным амэрыканскім унівэрсытэце ў Сан-Дыега на музыку. Ягоная зорка закладзена на Галівудзкай алеі славы 14 верасьня 2007 году.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны сайт у дамэннай зоне Вялікабрытаніі
* 
* Джэймі Фокс на сайце MySpace

Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Дэнзэл Вашынгтон

**Дэнзэл Гэйз Вашынгтон-малодшы** (; нарадзіўся 28 сьнежня 1954 году, Маўнт-Вэрнан, Нью-Ёрк, ЗША) — амэрыканскі актор і кінарэжысэр. Двойчы ляўрэат прэміі «Оскар», другі цемнаскуры актор у гісторыі кіно, які атрымаў гэтую прэмію ў катэгорыі «Найлепшая мужчынская роля» (першым стаў Сыдні Пуат’е), адзіны цемнаскуры актор у гісторыі кіно, які атрымаў «Оскар» у гульнявых намінацыях двойчы.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Інтэрвію з Дэнзэлам Вашынгтонам

Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога пляну
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Срэбраны мядзьведзь»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Тоні»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі Obie
Дэніел Дэй-Льюіс

**Дэніел Майкл Блэйк Дэй-Льюіс** (; нарадзіўся 29 красавіка 1957 году, Лёндан, Вялікабрытанія) — ангельскі актор, які мае ірляндзкае й брытанскае грамадзянства. Тройчы ляўрэат прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю.

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Ангельскія акторы
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Спадарожнік»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі Гільдыі кінаактораў ЗША
Жан Дзюжардэн

**Жан Дзюжардэн** (; нарадзіўся 19 чэрвеня 1972 году, Руэй-Мальмэзон, О-дэ-Сэн, Францыя) — францускі комік і актор.

## Прэміі й намінацыі

### Перамога
* Пальмавая галіна Міжнароднага канскага кінафэстывалю (2011) — найлепшая мужчынская роля (Артыст)
* «Залаты Глёбус» (2011) — найлепшая мужчынская роля ў камэдыі ці м’юзыклі (Артыст)
* BAFTA (2011) — найлепшая мужчынская роля (Артыст)
* «Прэмія Гільдыі кінаактораў ЗША» (2011) — найлепшая мужчынская роля (Артыст)
* «Hезалежны дух» (2012) — найлепшая мужчынская роля (Артыст)
* «Оскар» (2011) — найлепшая мужчынская роля (Артыст)

### Намінацыі
* Сэзар (2007) — найлепшая мужчынская роля (Агент 117: Каір — шпіёнскае гняздо)
* Сэзар (2007) — найлепшая мужчынская роля (Артыст)

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Францускія акторы
Катэгорыя:Францускія прадусары
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сэзар»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі Гільдыі кінаактораў ЗША
Тўід (тканіна)

**Тўід** – шатляндзкая воўная тканіна, з таўшчынёй пражы кардной для ткаці касой і вельмі строгай структуры, фалёваная і пачухаў, часта ў выглядзе рознакаляровых узораў (звычайна называюць ялінкай). Выкарыстоўваецца ў асноўным на курткі для мужчынаў, гэтак і жаночыя паліто і касьцюмы.

Катэгорыя:Тканіны
Вук Бранкавіч

**Вук Бра́нкавіч** (; каля 1345 — 6 лістапада 1397) — родапачынальнік сэрбскай дынастыі Бранкавічаў. Сын сэвастакратара Бранка Младэнавіча, які валодаў Охрыдам і быў набліжаным да цара Ураша V. Вук Бранкавіч каля 1370 году стаў валадаром вобласьці Косава з гарадамі Прышціна, Вучытрн і Зьвечан. У 1377 годзе пад ягоную ўладу патрапіла Скоп’е, а ў 1378 — Прызрэн.

Вук быў зяцем князя Лазара й ўдзельнічаў у бітве на Косавым полі 1389. Пасьля паразы быў вымушаны перадаць асманам Скоп’е ў 1392 годзе й выплочваць даніну. Каля 1396 году султан Баязід I выгнаў Вука зь ягоных ўладаньняў, і ён памёр у выгнаньні 6 кастрычніка 1397 году. Каля 1371 году Вук ажаніўся з Марэ (†1426), старэйшай дачкой князя Лазара і княгіні Міліцы. У іх было тры сыны: Грыгур, Георгі (дэспат у 1427—1456 гадох) і Лазар.

## Крыніцы

## Літаратура
* Љубомир Ковачевић. Годишњица, 10 (1888).

## Вонкавыя спасылкі
* Срэбны дынар з выявай Вука Бранкавіча

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1345 годзе
Катэгорыя:Памерлі 6 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1397 годзе
Катэгорыя:Кіраўнікі Сэрбіі
Катэгорыя:Кіраўнікі Македоніі
Катэгорыя:Бранкавічы
Псэўдамаляхіт

**Псэўдамаляхіт** (таксама вядомы як люніт, эгліт, фасфоракальцыт, трамболіт, дыгідрыт, прасын, тагіліт) – Мінэрал вельмі рэдка, як і маляхіт.

Гэты мінерал часам таксама завуць Фасфоракальцытам, люнітам (названы ў гонар хіміка, Люнна) і эгліт (ад назвы горада Эгле у склад Нямеччыны, дзе яно было выяўлена).

## Ўваходжаньне
Зьяўляецца зонай мінэральныя акісьленьне меднай руды, асабліва халькопірыт у найбольш часта адбываецца з мінэраламі, такімі як: маляхіт, азурыт, халькопірыт, купрыт, тэнoрыт, хрызакалла, ліманіт, халцэдон.

## Вонкавыя спасылкі
* псэўдамаляхіт на старонку Webmineral.com 
* псэўдамаляхіт на старонку Mindat.org

Катэгорыя:Мінэралы медзі
Андзкі флямінга

**А́ндзкі флямі́нга** () — від флямінга, які насяляе Анды — горныя раёны поўдня Пэру, Балівіі, поўначы Чылі й паўночнага захаду Аргентыны. Даўжыня гэтага віду фламінга складе 110—120 см. Від роднасна зьвязаны з Фламінга Джэймза, памер якіх трохі меншы. Андзкія фламінга харчуюцца дробнымі ракамі і водарасьцямі, фільтруючы дробныя аб’екты ў вадзе з дапамогай сваёй дзюбы.

Апярэньне ў Андзкага фламінга ружова-белае, пры гэтым дадзеныя адценьні абумоўлены адмысловым пігмэнтам, які паступае ў арганізм з кормам, галоўным чынам у складзе розных рачкоў. Ногі ў Андзкага фламінга жоўтыя, дзюба жаўтаватая, як у Фламінга Джэймза, але ягоны чорны кончык мае большы памер. Гняздуецца каля азёраў, часта з высокім утрыманьнем едкага натру, гіпсу й серавадароду, як то, як саланчак Уюні. 

Як і ўсе фламінга, гэты від адкладае адно белае яйка ва ўзгорачак гразі. Колькасьць Андзкага фламінга на плянэце меркавана складае 60 тысяч асобінаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Андзкі фламінга на birdlife.org

Катэгорыя:Фламінгападобныя
Катэгорыя:Птушкі Паўднёвай Амэрыкі
Рота

**Рота** (ад  натоўп, атрад) — асноўнае тактычнае падразьдзяленьне ва ўзброеных сілах большасьці дзяржаваў. Уваходзяць у склад батальёнаў (палкоў) або зьяўляюцца асобнымі. Складаецца з узводаў розных відаў. Роты зьявіліся ў найміцкіх войсках Заходняй і Цэнтральнай Эўропы ў канцы XIV — пачатку XV стагодзьдзяў і на працягу пэўнага часу былі для гэтых войскаў характэрнымі, адпавядаючы тагачасным палкам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні паводле памеру
Іван Юр’евіч

**Іван Юр’евіч** (?—1170) — князь тураўскі (1167—1170). Быў старэйшым сынам Юрыя Яраславіча, праўнукам Сьвятаполка Ізяславіча.

## Княжаньне
Магчыма быў суправіцелем бацькі Юрыя Яраславіча й яго намесьнікам у Пінску, які пры Юрыі Яраславічу становіцца другім горадам Тураўскага княства. Пасьля сьмерці бацькі, становіцца тураўскім князем, але пасьля 1170 году нечакана памірае. Меў сына Андрэя, які ў будучым стаў тураўскім князем. У Васкрасенскім летапісе згадваецца пад 1167, а ў Густынскім — пад 1168 годам. Разам зь іншымі князямі Русі выступаў супраць полаўцаў, якія рабавалі на Дняпры купецкія караваны, што плылі зь Бізантыі. 

«…И потом по мале посла Мьстислав по братью свою, и съвкупишася вся братья у него Киеве: Ярослав из Лучьска, Володимир Андреевич из Дорогобужа, Рюрик из Вручего, Давыд из Вышегорода, а Гюргевич Иван из Турова.»

У 1170 годзе зноў ўдзельнічаў у паходзе на полаўцаў. Па Іпацьцеўскім летапісе, у 1170 годзе дапамагаў князю Мсьціславу Ізяславічу заняць кіеўскі пасад, зь якога ён быў выгнаны па загадзе Андрэя Багалюбскага.

## Нашчадкі
* Андрэй — князь Тураўскі.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1100-я гады
Катэгорыя:Тураўскія князі
Катэгорыя:Ізяслававічы (Тураўскія)
Андрэй ІІ Іванавіч

**Андрэй Іванавіч, Андрэй ІІ** (?—1 чэрвеня 1223) — князь тураўскі (1195—1 чэрвеня 1223). Быў сынам Івана Юр’евіча, ўнукам Юрыя Яраславіча. Быў жанаты на дачцы Мсьціслава Раманавіча Старога, вялікага князя кіеўскага (1214—1223).

Разам са стрыечнымі братамі янавіцкім князем Сьвятаславам Яраславічам, дубровіцкім князем Аляксандрам Глебавічам, нясьвіскім князем Юрыем Яраполчычам, а таксама цесьцем, кіеўскім князем Мсьціславам Раманавічам Старым, удзельнічаў у бітве на рацэ Калке, дзе ўсе яны памёрлі. Падчас бітвы Андрэй знаходзіўся ва ўмацаваным лягеры на правым беразе ракі й патрапіў у палон разам з Аляксандрам Глебавічам і Мсьціславам Раманавічам Старым. 1 чэрвеня 1223 году быў раздушаны дошкамі, на якіх селі баляваць манголы. Пераемнікам Андрэя на тураўскім княжаньні стаў Уладзімер Сьвятаполкавіч.

## Нашчадкі
* Юры — князь Тураўскі.

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1100-я гады
Катэгорыя:Тураўскія князі
Катэгорыя:Ізяслававічы (Тураўскія)
Райндорф Альтах

«**Райндорф**» () — аўстрыйскі футбольны клюб з гораду Альтаху. Заснаваны ў 1929 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Альтах
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1929 годзе
Катэгорыя:Сьнежань 1929 году
Катэгорыя:1929 год у Аўстрыі
Ялава

Назву **Ялава** маюць:

## Гідронімы
*  — рака ў Босьніі і Герцагавіне
*  — рака ў Босьніі і Герцагавіне
*  — рака ў Босьніі і Герцагавіне

## Тапонімы
* Ялава — вёска ў Вялікатырноўскай вобласьці Баўгарыі
* Ялава — хутар у Гарадзенскай вобласьці Беларусі
* Ялава — вёска ў Краслаўскім краі Латвіі
* Ялава — вёска ў Сьнінскім раёне Прэшаўскага краю Славаччыны
* Ялава — вёска ў Закарпацкай вобласьці Ўкраіны

## Глядзіце таксама
* Ялова
* Яловая
* Яловікі
* Яловіца
* Яловы Груд
* Ялоўка
* Ялоўшчына
Знойма (футбольны клюб)

«**Знойма**» () — чэскі футбольны клюб з гораду Знойма. Заснаваны ў 1953 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Знойма
Ірад I Вялікі

**Ірад I Вялікі** (каля 73 — 4 да н. э.) — цар Юдэі з 40 да н. э. (фактычна з 37 да н. э.).

Тытул цара атрымаў ад рымскага сэнату, але ўнутры Юдэі карыстаўся амаль абсалютнай уладай. Пашырыў тэрыторыю свайго царства, падуладнага Рыму, да межаў былой дзяржавы Давіда. Ператварыў Ерусалім у крэпасьць. Бязьлітасна душыў народныя хваляваньні і зьнішчаў усіх, каго лічыў супернікам, у тым ліку ўласных дзяцей і жонку Марыямну I. Паводле Бібліі, даведаўшыся пра нараджэньне Хрыста, загадаў забіць усіх немаўлятаў у Бэтлееме.

Пазьней імя Ірад набыло пераносны сэнс як назва вельмі жорсткага, бязьлітаснага чалавека.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Асобы Новага Запавету
Катэгорыя:Цары Юдэі
Катэгорыя:Ірадыяды
Катэгорыя:Жыды ў Рымскай імпэрыі
Катэгорыя:Памерлі ў 4 годзе да н. э.
Рэспубліка Іскалату

**Рэспу́бліка І́скалату** () — умоўная назва латвійскага савецкага дзяржаўнага ўтварэньня на неакупаванай нямецкімі войскамі тэрыторыі Відзэмэ й Латгаліі са сьнежня 1917 да лютага 1918 году.

## Гісторыя
24 сьнежня 1917 году (6 студзеня 1918 году) у латвійскім горадзе Валка Выканаўчы камітэт Рады працоўных, салдацкіх і безьзямельных дэпутатаў Латвіі (Іскалат) прыняў дэклярацыю пра самавызначэньне Латвіі. Была ўтвораная Савецкая Латвія (так званая Рэспубліка Іскалату), улада якой распаўсюджвалася на раёны Латвіі, не занятыя нямецкімі войскамі. Старшынём ураду Рэспублікі Іскалату стаў Фрыцыс Розіньш. Напачатку наступнага году нямецкія войскі занялі ўсю тэрыторыю сучаснай Латвіі.

## Глядзіце таксама
* Гісторыя Латвіі
* Латвійская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка

## Крыніцы й заўвагі

Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Колішнія дзяржавы Эўропы
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1917 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Люты 1917 году
Катэгорыя:1917 год у Латвіі
Кагуя (мыш)

**Кагуя** — мыш, якая зьяўляецца нашчадкам дзьвюх маці, яна нарадзілася без удзелу бацькі (красавік 2004). Японскія навукоўцы назвалі яе ў гонар гераіні японскага эпасу — месяцовае прынцэсы па імені Кагуя, якую знайшлі ў сьцябле бамбуку.
Да ейнага нараджэньня спэцыялісты былі ўпэўненыя, што ў млекакормячых гэта немагчыма праз геномны імпрынтынг, які патрабуе, каб у ДНК плоду прысутнічалі і мужчынскія, і жаночыя гены. Без мужчынскіх генаў немагчыма нармальнае разьвіцьцё пляцэнты.

## Працэс партэнагенэзу
Для атрыманьня партэнагенэтычнага зародка група дасьледчыкаў Такійскага сельскагаспадарчага ўнівэрсытэту пад кіраўніцтвам Тамахіра Кона выкарыстоўвала яйцаклеткі дзьвюх мышаў — нармальную й мутантную. У геноме мадыфікаванае яйцаклеткі адсутнічаў фрагмэнт ДНК, які выракаў два гены на выключэньне праз мацярынскі імпрынтынг. Да таго ж, гэтая яйцаклетка была атрыманая зь яечнікаў нованароджанае саміцы, для якіх забароны імпрынтынгу дзейнічаюць яшчэ ня ў поўнай меры. З дапамогай такіх маніпуляцыяў былі атрыманыя дзьве (з 457) паўнавартасныя дыплёідныя яйцаклеткі.

### Ня клон
Кагуя не зьяўляецца кланаванай жывёлай, бо для ейнага стварэньня выкарыстоўваліся вузы дзьвюх бацькоўскіх асобінаў. Само дасьледаваньне было накіраванае на вывучэньне працэсу партэнагенэзу: «Мэтай нашага дасьледаваньня было высьвятленьне таго, чаму для разьвіцьця млекакормячых патрабуецца й спэрма, й яйцаклетка», — сказаў Кона.

Пазьней Кагуя традыцыйным спосабам — з удзелам самца — нарадзіла на сьвет патомства.

## Працягласьць жыцьця
Кагуя пражыла 793 дні, тады як працягласьць жыцьця звычайных мышаў дасягае 600—700 дзён. Пазьней тая ж група дасьледчыкаў вывела яшчэ 13 «біматэрнальных» мышаў, якія перажылі звычайных суродзічаў пры ідэнтычных умовах утрыманьня ў сярэднім на 186 днёў — прыкладна на 30 адсоткаў. Як заўважылі навукоўцы ў сваёй публікацыі ў часопісе Human Reproduction (люты 2010), усе атрыманыя саміцы мышаў у параўнаньні з нармальнымі, якія валодаюць як «мацярынскім», так і «бацькоўскім» генным матэрыялам, мелі значна меншыя памеры й вагу. Як мяркуецца, вызначаныя мужчынскія гены павялічваюць патэнцыял росту арганізму атожылка, скарачаючы пры гэтым ягонае жыцьцё.

## Крыніцы

Катэгорыя:Японская навука і тэхніка
Лыжныя гонкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году

**Спаборніцтвы па [[лыжныя гонкі|лыжных гонках]] на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году]]** праходзілі з 8 па 23 лютага. Спаборніцтвы адбываліся ў лыжна-біятлённым комплексе «Лаўра» ў Адлерскім раёне Сочы. Былі разыграныя 12 камплектаў мэдалёў.

## Узнагароды

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году
2014
Флямінга

**Флямі́нга** — род птахаў, які належыць да адзінага нявымерлага з 4 сямействаў атраду флямінгападобных. Мае 4 віды. Пашыраны ў субтропіках і тропіках, акрамя Аўстраліі. Жывуць на мелкаводзьдзях марскіх узьбярэжжаў, салёных азёраў. Утвараюць калёніі (да 25 тыс. пар). Найбольш вядомы Флямінга звычайны (чырванакрыл), які набывае ружовую афарбоўку ад ужываньня чырвоных рачкоў і багавіньня, багатага на каратыноіды. Як залётныя асобныя птушкі адзначаны на Беларусі.

Даўжыня да 150 см, маса да 4,5 кг. Апярэньне рыхпае, мяккае, у дарослых белае з ружовымі адценьнямі да чырвонага, канцы крылаў чорныя. Дзюба вялікая, сагнугая пад вуглом. На языку і краях над- і паддзюб’я рагавыя пласьцінкі, з дапамогай якіх флямінга адцэджваюць з вады і мулу корм (малюскаў, рачкоў, чарвякоў, насеньне і інш.). Шыя і ногі доўгія, пярэднія пальцы з плавальнай перапонкай.

Манагамы. Адкладваюць 1-3 яйцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Флямінгападобныя
Вызваленьне Парыжу

**Вызваленьне Парыжу** (таксама вядомая як **бітва за Парыж**) — бітва падчас Другой сусьветнай вайны на Заходнім фронце, якая доўжылася з 19 жніўня 1944 году да капітуляцыі нямецкіх акупацыйных сілаў 25 жніўня таго ж году. Гэтая бітва адзначыла вызваленьне Парыжа й уцёкі ўрада Вішы ў горад Зыгмарынген у Нямеччыне.

Сталічны рэгіён Францыі быў акупаваны нацысцкай Нямеччынай з моманту падпісаньня Другога Камп’енскага замірэньня ў чэрвені 1940 году, калі нямецкае войска акупавала паўночную й паўднёва-заходнюю Францыю й калі быў створаны марыянэткавы рэжым Вішы ў аднайменным горадзе ў цэнтральнай Францыі.

Вызваленьне Парыжу пачалося з паўстаньня францускага Супраціўленьня супраць нямецкага гарнізона ў горадзе. 24 жніўня 1944 году гэтак званыя францускія ўнутраныя сілы (*Forces françaises de l’intérieur*, FFI) атрымалі падмацаваньне ад сілаў Змагарнай Францыі і ад амэрыканскай арміі пад камандаваньнем генэрала Патана.

Гэтая бітва разглядаецца некаторымі гісторыкамі як апошняя бітва ў бітве за Нармандыю, хоць у рэчаіснасьці яна скончылася разгромам сілаў Вэрмахта амэрыканскай арміяй пад камандаваньнем генэрал-лейтэнанта Джорджа С. Патана й брытанскай арміяй пад камандваньнем фэльдмаршала Мантгомэры ў Фалескай апэрацыі ў заходняй Францыі прыкладна ў той жа час. Вызваленьне Парыжу можна разглядаць як пераходны момант ва ўварваньні войскаў хаўрусьнікаў: ад апэрацыі «Овэрлорд» да пачатку агульнага маштабнага наступу, хоць такога меркаваньня прытрымліваецца меншая частка спэцыялістаў.

## Вонкавыя спасылкі

* ''Battle for Paris: August 16-26''
* De Gaulle’s speech from the Hôtel de Ville
* De Gaulle’s speech in retrospect&nbsp;— BBC
* Paris Liberated: Rare, Unpublished

Катэгорыя:Бітвы і апэрацыі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Нармандзкая апэрацыя
Катэгорыя:Бітвы ў Францыі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Бітвы Нямеччыны
Катэгорыя:Бітвы ЗША
Філіп Бэльгійскі (граф Фляндрыі)

**Філіп Эжэн Фэрдынан Мары Кляман Бадуэн Леапольд Жорж дэ Саксэн-Кобург-Гоцкі** (поўнае імя ; 24 сакавіка 1837, Лякен, Брусэль — 17 лістапада 1905) — прынц Бэльгіі, граф Фляндрыі з Саксэн-Кобург-Гоцкай дынастыі. У студзені — ліпені 1869 году спадчыньнік бэльгійскага стальцу.

Сын караля Леапольда I і Люізы Арлеанскай, малодшы брат Леапольда II.

У красавіку 1867 году Філіп ажаніўся з Марыяй Гагэнцолерн-Зыгмарынген (1845—1912), дачкой князя Карла Антона. Дзеці:
* Бадуэн (1869—1891) 
* Гэнрыета (1870—1948), у шлюбе з Эмануэлем Арлеанскім;
* Жазэфіна Марыя (1870—1871), сястра-блізьнюк Гэнрыеты;
* Жазэфіна Караліна (1872—1958), у шлюбе з Карлам Антонам Гагэнцолернам;
* Альбэрт (1875—1934), кароль Бэльгіі Альбэрт I.

Малодшы сын Філіпа, Альбэрт, стаў каралём пасьля сьмерці свайго дзядзькі Леапольда II.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 24 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1837 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брусэлі
Катэгорыя:Саксэн-Кобург-Гоцкая дынастыя
Катэгорыя:Чальцы каралеўскага дому Бэльгіі
Катэгорыя:Асобы Бэльгіі
Катэгорыя:Памерлі ў 1905 годзе
Сяргей Каракін

**Сярге́й Алякса́ндравіч Кара́кін** (, ; 12 студзеня 1990, Сімфэропаль, Крымская вобласьць, УССР) — расейскі (да 2009 — украінскі) шахматыст. Ва ўзросьце 12 гадоў і 211 дзён стаў самым маладым гросмайстарам у гісторыі, унесены ў Кнігу рэкордаў Гінэса. Заслужаны майстар спорту Ўкраіны (2005). Чэмпіён сьвету па хуткіх шахматах (2012).

Чэмпіён XXXVI Сусьветнае Шахматнае алімпіяды ў складзе зборнае Ўкраіны (2004). Срэбны прызэр Алімпіяды ў складзе зборнае Расеі (2010). На сваёй дошцы паказаў найлепшы вынік +6=4-0 і атрымаў першы індывідуальны прыз (на 4 дошцы). Чэмпіён Расеі ў складзе клюбнае каманды «Томск-400» (2012) з найлепшым вынікам на першай дошцы.

Паўфіналіст Кубка сьвету 2007 году. Пераможца шэрагу міжнародных турніраў: 2001 — Алушта; 2002 — Алушта; 2005 — Вэйк-ан-Зээ (група В), Кірышы; 2009 — «Корус-турнір» Вэйк-ан-Зээ.

Ягоны рэйтынг Эла — 2776 (ліпень 2013 году). На ліпень 2013 году займаў 6-е месца ў сьпісе найлепшых гульцоў ФІДЭ.

## Перамогі ў турнірах

* 2009 Вэйк-ан-Зээ +5=6-2 8 з 13 I
* 2010 Чэмпіянат Расеі па шахматах сярод клюбаў у складзе каманды «ШСМ-64» I
* 2010 Кубак сьвету па быстрых шахматах (Адэса) I
* 2010 Мэмарыял Таля +2=7-0 5½ з 9 I—III
* 2010 Супэрфінал ЧР +4=6-1 7 з 11 I—II
* 2010 Сусьветная шахматная Алімпіяда (Ханты-Мансійск) II
* 2011 «Каралеўскі» турнір (Румынія, Мэдыяш) +3=7-0 6½ з 10 I—II
* 2011 Мэмарыял Міхаіла Таля-2011 (Масква) III
* 2012 Бліц-турнір Аэрафлёт опэн — 2012 (Масква) I
* 2012 Чэмпіянат Расеі па шахматах сярод клюбаў у складзе каманды «Томск — 400» (Сочы) I
* 2012 Чэмпіянат сьвету па быстрых шахматах (Казахстан, Астана) +9=3-2 11½ з 15 I
* 2012 Чэмпіянат сьвету па бліцы (Казахстан, Астана) III
* 2012 Супэртурнір па шахматах (Дортмунд, Нямеччына) I—II
* 2012 Чэмпіянат Расеі па шахматах 2012 (Масква, Расея) II
* 2012 Сусьветная шахматная Алімпіяда (Стамбул, Турэччына) II (III месца на 3-й дошцы)
* 2013 Міжнародны турнір у Ставангеры (Нарвэгія) I


## Спартовыя дасягненьні

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Асабістая картка Сяргея Каракіна на сайце ФІДЭ
* Партыі Сяргея Каракіна ў базе Chessgames
* Асабістая картка Сяргея Каракіна на сайце 365chess.com
* Выступы Сяргея Каракіна на шахматных алімпіядах

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 12 студзеня
Катэгорыя:Украінскія шахматысты
Катэгорыя:Расейскія шахматысты
Санны спорт на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году

**Спаборніцтвы па [[санны спорт|санным спорце]] на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году]]** праходзілі з 8 па 13 лютага. Спаборніцтвы адбываліся ў цэнтры саннага спорту «Санкі», які разьмешчаны каля Краснай Паляны. Былі разыграныя 4 камплекты мэдалёў.

## Узнагароды

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году
2014
Азурыт

**Азурыт** – мінэрал з клясы карбанатаў. Мінэрал агульны, шырока распаўсюджаныя.

Назва паходзіць ад пэрсыдзкай мовы: * lazhward* азначае сіні колер.

## Вонкавыя спасылкі
* Азурыт на старонцы mindat.org 
* Азурыт на старонцы Webmineral.com

Катэгорыя:Карбанаты
Аўтаномная вобласьць немцаў Паволжа

**Аўтаномная вобласьць немцаў Паволжа**, **Працоўная камуна немцаў Паволжа** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Саратаўскай губэрні РСФСР, якая існавала з 19 кастрычніка 1918 году па 19 сьнежня 1923 году.

## Гісторыя
19 кастрычніка 1918 году згодна з дэкрэтам Савету народных камісараў РСФСР была ўтвораная першая ў РСФСР аўтаномная вобласьць — аўтаномная вобласьць немцаў Паволжа (выкарыстоўвалася таксама назва Працоўная камуна немцаў Паволжа) у складзе Саратаўскай губэрні РСФСР з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Саратаве. Саратаў зьяўляўся адміністрацыйным цэнтрам з 20 кастрычніка 1918 году па травень 1919 году. Затым адміністрацыйным цэнтрам стаў горад Марксштат, які да 4 чэрвеня 1919 году зваўся Екацерыненштат. 24 ліпеня 1922 году адміністрацыйны цэнтар вобласьці быў перанесены ў далучаны да аўтаноміі 22 чэрвеня горад Пакроўск, які ў 1931 годзе будзе пераназваны ў горад Энгельс.

19 сьнежня 1923 году Аўтаномная вобласьць немцаў Паволжа ператвораная ў Аўтаномную ССР немцаў Паволжа.

## Адміністрацыйнае дзяленьне
* Пры ўтварэньні Аўтаномнай вобласьці немцаў Паволжа ў яе склад былі ўключаныя тры новаўтвораныя паветы Саратаўскай губэрні.
** Галакарамыскі павет з цэнтрам у сяле Голы Карамыш (нямецкая назва — Бальцар, сучасная назва — горад Краснаармейск;
** Екацерыненштацкі павет з цэнтрам у горадзе Екацерыненштаце, які з 1918 году стаў горадам Марксштатам.
** Ровенскі павет з цэнтрам у сяле Роўнае (нямецкая назва — Зэльман).
(да 1918 гады тэрыторыі Екацерыненштацкага й Ровенскага паветаў уваходзілі ў склад Наваўзенскага павету Самарскай губэрні).

* 17 лютага 1921 году на тэрыторыі Аўтаномнай вобласьці немцаў Паволжа было ўтворана 13 раёнаў:
** Антонаўскі — с. Антонаўка (з 15.02.1922 — с. Тонкашураўка)
** Верхне-Ілаўлінскі — с. Каменка
** Верхне-Караманскі — с. Флорскае (Гнадэнфлюр)
** Ерусланскі — с. Красты (Лангэнфэльд)
** Карамыскі — г. Голы Карамыш (Бальцар)
** Марксштацкі — г. Марксштат
** Мядзьведзіцкі — с. Мядзьведзіцкі Крастовы Буярак
** Ніжне-Ілаўлінскі — с. Ніжне-Дабрынка
** Ніжне-Караманскі — с. Чырвоны Яр
** Панінскі — с. Панінскае (з 15 лютага 1922 году — с. Унтэрвальдэн)
** Ровенскі — с. Роўнае (Зэльман)
** Тарлыцкі — с. Вольскае (Кукус)
** Таргунскі — с. Паласаўка (п. Нэй-Галка)

* 22 чэрвеня 1922 году ў склад вобласьці ўключаны Пакроўскі павет.

## Кіраўнікі найвышэйшых органаў улады
Старшыня Паволскага камісарыяту па нямецкіх справах
* 1918 — Эрнст Ройтэр (*Ernst Reuter*)

Старшыня ВРК Аўтаномнай вобласьці немцаў Паволжа
* 1919—1920 — Гуга Шаўлер (*Hugo Schaufler*)

Старшыні Выканаўчага камітэту рады Аўтаномнай вобласьці немцаў Паволжа
* 1920 — Аляксандр Доц (*Alexander Dotz*)
* 1920—1921 — Васіль Пакун
* 1921—1922 — Аляксандр Моор (*Alexander Moor*)
* 1922—1923 — Вільгельм Курц (*Wilhelm Kurz*)

## Глядзіце таксама
* Расейскія немцы
* АССР немцаў Паволжа
* Эрнст Ройтэр
* Дэпартацыя немцаў у СССР

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1923 годзе
Катэгорыя:Немцы Паволжа
Валерыюс Кордус

**Вале́рыюс Ко́рдус** (; 18 лютага 1515 — 25 верасьня 1544, Рым) — нямецкі батанік і фармацэўт.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Касэлі. Навучаўся сьпярша ў свайго бацькі, затым у Марбурскім унівэрсытэце, які закончыў у 1531 годзе (то бок ва ўзросьце 16 гадоў). У наступныя гады працаваў у Ляйпцыгу ў аптэцы свайго дзядзькі, адначасова наведваючы заняткі ў мясцовым унівэрсытэце. З 1539 году выкладаў ва ўнівэрсытэце Вітэнбэргу; матэрыялы лекцыяў Кордуса па батаніцы былі выданыя ўжо пасьля ягонае сьмерці, у 1549 годзе пад назвай «Заўвагі да Дыяскарыда» (), паколькі Кордус, як і ўсе батанікі ягонага часу, асноўваліся на працы Дыяскарыда «Пра лекавыя рэчывы».

У 1540 годзе Кордус адкрыў і апісаў рэвалюцыйную тэхналёгію атрыманьня этэру зь сернае кісьлі й этылавага сьпірту.

У 1542 годзе Кордус прадставіў мескай радзе Нюрнбэргу сваю асноўную працу па фармакалёгіі (), за якую атрымаў сто залатых манэтаў; гэтая праца была выдадзеная Нюрнбэрскім муніцыпалітэтам у 1546 годзе і шматразова перавыдавалася.

Іншая асноўная праца Кордуса, усеабдымны даведнік па расьлінах Італіі й Нямеччыны «Гісторыя расьлінаў» (), была прадстаўленая ім у 1544 годзе ў Вітэнбэрскі ўнівэрсытэт — за яго Кордус атрымаў ступень доктара мэдыцыны. Неўзабаве пасьля гэтага Кордус памёр ад малярыі ў часе аднае з сваіх шматлікіх паездак Эўропай. Шмат якія ягоныя працы былі апублікаваныя пасьмяротна Конрадам Геснэрам.

Валерыюс Кордус загадзя паслаў далейшым спробам клясыфікацыі расьлінаў карысныя новаўвядзеньні ў мэтадзе назіраньня й вывучэньня органаў расьлінаў, адкрыў органы размнажэньня ў папаратнікаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія батанікі
Мармэляд

**Мармэля́д** (ад )&nbsp;— кулінарны прадукт, прыгатаваны з фруктаў, вараных з цукрам з даданьнем пэктыну і смакавых дадаткаў (можа лічыцца разнавіднасьцю густога варэньня). У ангельскамоўных краінах слова *marmalade* азначае толькі варэньне з цытрусавых (асабліва з апэльсінаў). У СССР у мармэляд дадавалі інгрэдыенты, якія ня маюць дачыненьня да садавіны (напрыклад, агар-агар).

## Гісторыя
Слова паходзіць ад партугальскага *marmelada*, які азначае выключна варэньне з айвы. Густое варэньне з апэльсінаў з такой назвай стала папулярна ў Вялікабрытаніі, адкуль мода на такія прадукты пракралася на кантынэнт разам з назвай&nbsp;— у нямецкай мове *Marmelade* азначае варэньне наогул.

Паводле іншых крыніц «мармелад» у перакладзе з францускай азначае&nbsp;— старанна прыгатаваная страва колеру яблыкаў.

Эўрапейцы пазнаёміліся з мармэлядам падчас Крыжовых паходаў у Малай Азіі. Гістарычная радзіма мармэляду&nbsp;— Блізкі Ўсход і Ўсходняе Міжземнамор’е. Для таго, каб захаваць ураджай, плады ці сок ягад і садавіны выварвалі да максымальнага згушчэньня.

## Глядзіце таксама
* Варэньне
* Жэле

## Крыніцы

Катэгорыя:Ласункі
Стэфан (Веляноўскі)

**Архіяпіскап Стэ́фан** (, нар. 1 траўня 1955) — першагерарх Македонскае Праваслаўнае Царквы, ягоны афіцыйны тытул — *[[Архіяпіскап]] [[Охрыд]]зкі й [[Паўночная Македонія|Македонскі]], мітрапаліт [[Скоп'е|Скопскі]]*.

Катэгорыя:Нарадзіліся 1 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1955 годзе
Катэгорыя:Япіскапы Македонскае праваслаўнае царквы
Пат

**Пат** (,  — «гульня ўнічыю») — становішча ў шахматнай партыі, пры якой бок, які мае права ходу, ня можа яго выкарыстаць, таму што ўсе яго фігуры й латнікі пазбаўленыя магчымасьці зрабіць ход паводле правілаў, прычым кароль не знаходзіцца пад шахам.

## Вынік гульні пры ўзьнікненьні пата
У сучасных клясычных шахматах пат прыводзіць да нічыёй; такое правіла канчаткова ўстаноўленае ў XIX стагодзьдзі й уваходзіць цяпер у звод шахматных правілаў ФІДЭ. Але ў іншых шахматных гульнях, як сучасных, так і ў тых, што існавалі раней, правілы могуць быць іншымі. У прыватнасьці:

* Пат прыносіў перамогу гульцу, які зрабіў апошні ход:
** У арабскім шатранджы.
** На Блізкім Усходзе ў X стагодзьдзі.
** У сярэднія вякі ў многіх эўрапейских краінах.

* Пат прыносіў перамогу гульцу, які зрабіў апошні ход, але цана гэтае перамогі ніжэй, чым цана мата ці перамогі праз здачу супраціўніка:
** У XV—XVIII стакодзьдзях у Гішпаніі пры гульні на грошы гулец, які паставіў пат, атрымліваў толькі палову стаўкі, абумоўленае за выйгрыш.
** У гексаганальных шахматах Глінскага гулец, які паставіў супраціўніку пат перамагаець, але калі звычайная перамога прыносіць пераможцы адно ачко, то ў выпадку пата пераможца атрымлівае 0,75 пункту, а той, хто прагуляў, — 0,25 пункту.

* Пат прыносіў паразу таму, хто яго паставіў:
** У IX стагодзьдзі ў Індыі;
** У XVII—XVIII стагодзьдзях у Ангельшчыне;
** У XVII стагодзьдзі ў Расеі.

* Пат прыносіў нічыю:
** У Францыі й Італіі, а пасьля 1800 году — у Ангельшчыне;
** З XIX стагодзьдзя — агульнапрынятае правіла ў шахматах.

* Забараняўся ход, пасьля якога супраціўнік апынаўся пад патам, ва Ўсходняй Азіі да пачатку XX стагодзьдзя.
* Гулец, які апынуўся пад патам, прапускаў чарговы ход паводле аднаго з варыянтаў правілаў у сярэдневяковай Францыі.

## Глядзіце таксама
* Люстраны мат (пат)
* Чысты мат (пат)
* Эканамічны мат (пат)
* Правільны мат (пат)
* Гросмайстарская нічыя

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правілы шахматаў
Катэгорыя:Шахматная тэрміналёгія
Пол Кітынг

**Пол Джон Кітынг** (; нарадзіўся 18 студзеня 1944 году) — аўстралійскі палітычны дзеяч, 24-ы прэм’ер-міністар Аўстраліі, міністар фінансаў ва ўрадзе Робэрта Гоўка.

## Біяграфія
Кітынг нарадзіўся й вырас у Бэнкстаўне, працоўным прадмесьці Сыднэю. Ён быў адным з чатырох дзяцей Мэт’ю Кітынга, прафзьвязнага прадстаўніка ірляндзкіх каталікоў, і ягонай жонкі Міні. Кітынг атрымаў адукацыю ў каталіцкіх школах. У 15 гадоў Пол удзельнічаў у адным з прафзьвязаў Новага Паўднёвага Ўэльзу. Ён уступіў у Лейбарысцкую партыю Аўстраліі, як толькі заканадаўства дазволіла яму гэта зрабіць. У 1966 годзе ён стаў прэзыдэнтам Савета Юных лейбарыстаў.

Прэм’ерства Кітынга адзначаецца такімі важнымі падзеямі, як пашырэньне правоў мясцовага насельніцтва й умацаваньне культурных і эканамічных сувязяў з Азіяй. Акрамя таго, было ўзьнята пытаньне пра адмену дыскрымінацыі па гендэрных прыкметах, а таксама захаваньне саманазваў плямёнаў абарыгенаў. Кітынг разьвіваў двухбаковыя адносіны з суседзямі Аўстраліі й лічыў, што не існуе больш важнай краіны для Аўстраліі, чым Інданэзія.

Сяброўства Кітынга з інданэзійскім прэзыдэнтам Сухартам выклікала крытыку з боку актывістаў праваабарончых арганізацыяў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Аўстраліі
Сэн-Жэрмэнская дамова

**Сэн-Жэрмэнскі мір** — назва некалькіх мірных дамоваў, складзеных у францускім горадзе Сэн-Жэрмэн-ан-Ле:
* Сэн-Жэрмэнская замірэньне (1570) — паміж францускім каралём Карлам IX і гугенотамі;
* Сэн-Жэрмэнская замірэньне (1679) — паміж Францыяй, Швэцыяй і Брандэнбургам;
* Сэн-Жэрмэнская дамова (1919) — ад 10 верасьня 1919 году

Катэгорыя:Мірныя пагадненьні