open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Знак бяды

**«Знак бяды»** — аповесьць беларускага пісьменьніка Васіля Быкава, напісаная ў 1982 годзе. Адзін з найлепшых твораў Васіля Быкава і ўсёй беларускай літаратуры. Адзначана Ленінскай прэміяй у 1986 годзе. У тым жа годзе па сюжэту аповесьці быў зьняты фільм.

## Сюжэт
Быкаў у сваім творы распавёў пра лёс аднае беларускае сям’і, якой за два дзесяцігодзьдзі ўдалося пабываць у двух гіенах — камуністычнай і фашыстоўскай.

Пачынаецца аповесьць апісаньнем спаленага хутару, які як бы папярэджвае людзей аб хуткай бядзе. Галоўныя героі Сьцепаніда і Пятрок Багацькі. Дзеяньне адбываецца ў першыя месяцы нямецка-савецкай вайны, хаця нямала старонак у аповесьці адведзена перадваеннаму жыцьцю. Праз успаміны галоўных герояў Быкаў паказвае пэрыяд масавай калектывізацыі на Лепельшчыне ў 1937 годзе. Сьцепаніда — былая парабчанка ў пана Адольфа Якімоўскага — заўсёды верыла ў справядлівасьць і перамогу дабра, была пераканана, што на чужым няшчасьці сваё не пабудуеш. Таму яна рашуча выступіла супраць раскулачваньня сваіх аднавяскоўцаў, зьбірала подпісы ў абарону старшыні Лявона (адправіла нават Петрака ў Менск да Чарвякова). Не магла зьмірыцца Сьцепаніда і з новымі парадкамі гітлераўцаў, змагалася зь імі, як магла: схавала газу, пазбавіўшы тым немцаў сьвятла; схавала ў лесе парсючка; укінула ў глыбокі калодзеж нямецкую вінтоўку.

Пятрок жа, наадварот, стараецца прыстасавацца да ўмоў акупацыі, улагоджвае паліцэйскіх самагонкай, паслухмянасьцю дагаджае фашыстам, намагаецца выжыць у любой сытуацыі, не губляючы чалавечых рысаў і не пераступаючы Божых запаведзяў.

## Экранізацыя
У 1986 годзе па матывах аповесьці Міхаілам Пташуком быў зьняты фільм, які атрымаў шмат кінапрэмій, а на кінафэстывалі ў Югаславіі стаў першым, абыйшоўшы «Узвод» Олівэра Стоўна, за што амэрыканскі рэжысэр зладзіў банкет у гонар Пташука.

## Пастаноўкі
7 траўня 2025 году Беларускі дзяржаўны тэатар лялек абвясьціў прэм’еру спэктаклю «Хутар» рэжысэра Яўгена Карняга паводле аповесьці «Знак бяды». Да вечара таго самага дня ўсе квіткі на прэм’еру 21 чэрвеня 2025 году і ўсе паказы на чэрвень і ліпень разабралі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Знак бяды на Кніжнай палічцы

Катэгорыя:Творы Васіля Быкава
Катэгорыя:Кнігі пра Нямецка-савецкую вайну
Катэгорыя:Кнігі 1982 году
Альпійская баляда

**«Альпійская баляда»** — аповесьць Васіля Быкава, была апублікаваная ў 1964 годзе ў часопісе «Маладосьць» №1, у кніжным выданьні — у тым жа годзе. Твор пра тры дні жыцьця ўцекачоў з палону беларуса Івана і італьянкі Джуліі. Гэта гісторыя пра тры кароткія дні, якія падарылі былым вязьням канцлягеру бязьмежнае каханьне і надзею на выратаваньне.

## Сюжэт
Пад час Другой сусьветнай вайны з фашысцкага канцлягэру ў Альпах уцякаюць савецкі салдат Іван і італьянская дзяўчына Джулія. Яны выпадкова сустракаюцца. Спачатку Іван беспасьпяхова спрабуе пазбавіцца ад яе. Пасьля ў іх нараджаюцца пачуцьці.

Ім трэба будзе перажыць самыя неверагодныя прыгоды ў сваім жыцьці. Галодныя, змучаныя, напалоханыя і разгубленыя, яны будуць блукаць у самых прыгожых гарах Эўропы, зь цяжкасьцю ўсьведамляючы, што горы яшчэ могуць быць прыгожымі, а мужчына і жанчына здольныя думаць ня толькі пра вайну і небясьпеку.

## Падставы напісаньня
Як згадваў сам Быкаў, сюжэт да твора ён спаткаў падчас вайны ў аўстрыйскім гарадку:

## Экранізацыя і пастаноўкі
Аповесьць шмат перакладалася на замежныя мовы, часта выдавалася ня толькі ў Беларусі, але і ў іншых савецкіх рэспубліках. На аснове аповесьці створаны кінафільм, некалькі тэатральных спэктакляў, інсцэніроўка для радыё, балет, пастаўлены ў Менску і Чалябінску, опэра, пастаўленая ў Харкаве, сымфонія.

У 1964 годзе была запісана радыёпастаноўка твору.

У 1967 годзе быў зьняты фільм.

У 1967 годзе быў пастаўлены аднаактовы балет Яўгена Глебава Беларускім дзяржаўным тэатрам опэры і балета пад кіраўніцтвам дырыгента Газіза Дугашава.

## Цікавыя факты
* Падчас працы над творам, Аляксей Карпюк сустрэў на вакзале ў Гародні італьянца ў якога скралі дакумэнты ў цягніку. Быкаў і Карпюк некалькі дзён апекаваліся замежнікам, пакуль пашпарт не знайшоўся. У гэты час Быкаў кансультаваўся адносна італьянскай мовы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Альпіская баляда на Беларускай палічцы

Катэгорыя:Творы Васіля Быкава
Катэгорыя:Кнігі пра Нямецка-савецкую вайну
Катэгорыя:Кнігі 1964 году
Альпійская баляда (неадназначнасьць)

Назву **Альпійская баляда** маюць:

* Альпійская баляда — аповесьць Васіля Быкава
* Альпійская баляда — фільм, зьняты па аповесьці Васіля Быкава
* Альпійская баляда — балет, пастаўлены па аповесьці Васіля Быкава
Беларускі архіў

«**Беларускі архіў**» — зборнік дакумэнтаў з сацыяльна-эканамічнае гісторыі Беларусі XV—XVIII стагодзьдзяў.

## Зьмест зборніка
Зборнік — першае археаграфічнае выданьне ў БССР. Выдаваўся Інстытутам беларускай культуры (Інбелкульт), 3-ці том выпушчаны АН БССР. Адказны рэдактар зборніка — прафэсар Д. І. Даўгяла.

Зборнік утрымлівае каралеўскія, княжацкія граматы і прывілеі мястэчкам на магдэбурскае права, шляхце й духавенству на зямлю й маёнткі, купцам на гандаль, на ўтрыманьне корчмаў, а таксама ахоўныя граматы, інвэнтары, статуты цэхаў, запісы сялянскіх павіннасьцяў, тастамэнты, гаспадарчыя дамовы, скаргі, рашэньні судоў і інш. У дакумэнтах утрымліваюцца зьвесткі пра эканоміку, жыцьцё насельніцтва Магілёўшчыны ў XVI—XVII ст. (т. 1), гісторыі Віцебскай і Полацкай земляў у XV—XVI ст. (т. 2), Менску й Меншчыны ў XV—XVIII ст. (т. 3). Дакумэнты апублікаваныя ў мове арыгіналу — польскай і  старабеларускай. Том 3 утрымлівае «Менскія акты».

## Выданьні
*  
*  
*  
### Водгукі
* 
* 
* 
* 
 
## Літаратура
* Аржаева, Л. В. «Беларускі архіў». //  С. 236, 237.
* Галенчанка, Г. Я.  «Беларускі архіў».  //  — С. 437.
* Галенчанка, Г. Я.  «Беларускі архіў». //  — С. 423, 424 .  
* 
* 
*   
*  

Катэгорыя:Археаграфія ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Архівы Беларусі
Катэгорыя:Кнігі 1927 году
Катэгорыя:Інстытут беларускай культуры
Катэгорыя:1927 год у Менску
Альбіна Семянчук

**Альбі́на Алякса́ндраўна Семянчу́к** (25 студзеня 1963, пасёлак Савецкі, Марыйская АССР, РСФСР) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1997). Дацэнт катэдры турызму і культурнай спадчыны Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Янкі Купалы.

## Біяграфія
Нарадзілася 25 студзеня 1963 году ў пасёлку Савецкі Марыйскай АССР РСФСР. У 1988 годзе скончыла Гарадзенскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Янкі Купалы (1988). Скончыла асьпірантуру Інстытуту гісторыі НАН Беларусі (кандыдацкая дысэртацыя на тэму «Польскія хронікі другой паловы ХV ст. як крыніцы па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага» (1997).

Асноўныя тэмы дасьледаваньняў: наратыўныя крыніцы XV—XVII стагодзьдзяў, польскія хронікі, беларуска-літоўскія летапісы, гістарычная думка ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Асноўныя працы
* Беларуска-літоўскія летапісы і польскія хронікі: Вучэбны дапаможнік. — Гродна: ГрДУ, 2000. — 161 с.
* Kultura tradycyjna i wierzenia w Wielkim Ksiestwie Litewskim w swietle polskich kronik XVI w. // Narod i religia. Materialy z sesji naukowej pod redakcja Tadeusza Stegnera. — Gdansk, 1994. — S.118-123.
* Мацей Стрыйкоўскі ў Вялікім княстве Літоўскім // Спадчына. — 1995. — № 1. — С.2-10.
* Марцін і Яхім Бельскія — гісторыкі Польшчы і Вялікага княства Літоўскага // Спадчына. — 1996. — № 1. — С.26-48.
* Польскія хронікі 2-й паловы XVI ст. як крыніцы па этнакультурнай і рэлігійнай гісторыі Вялікага княства Літоўскага // Наш радавод. — Гродна, 1996. — № 7. — С.227-232.
* Фольклорные традиции Великого Княжества Литовского в польских хрониках ХVІ века // Senosios rastijos ir tautosakos saveika: kulturine Lietuvos Didziosios Kunigaikstystes patirtis. — Vilnius 1998. — S.198-213.
* Ігнат Даніловіч як даследчык беларуска-літоўскіх летапісаў // Беларускі гістарчны зборнік. — Беласток, 1999. — С.133-144.
* Польскія ўплывы ў фармаванні нацыянальнай гістарычнай канцэпцыі ў Вялікім княстве Літоўскім // Наш Радавод. — Кн.8. — Гродна-Беласток, 1999 (2000)
* Праблема двухмоўя ў гістарычных творах Вялікага Княства Літоўскага ў эпоху Рэнэсансу і Барока // Jezyk a tozsamosc na pograniczu kultur (Prace Katedry Kultury Bialoreskiej Uniwersytetu w Bialymstoku, tom 1). — Bialystok 2000. — S.83-100.
* Удзел Мацея Стрыйкоўскага ў Інфлянцкай вайне // Castrum, urbis et bellum: Зборнік навуковых прац. — Баранавічы. — С.342-348.
* Роля рымскай легенды ў фармаванні дзяржаўнай ідэалогіі Вялікага Княства Літоўскага // Bialoruskie Zeszyty Historyczne. Bialystok 2002. № 18. С.178 — 185.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Віктар Сьлінко

**Ві́ктар Ві́ктаравіч Сьлінко́**, таксама **Віктар Сьлінка** (, в. Козікі, Івацэвіцкі раён, Берасьцейская вобласьць) — беларускі паэт.

Вершы піша зь пятнаццаці гадоў. Друкуецца ў беларускіх газэтах і часопісах. З самага пачатку заявіў пра сябе як пра паэта, здольнага на эмацыянальны палёт і рэфлексійны пошук.

Ляўрэат літаратурнай прэміі Таварыства вольных літаратараў «Гліняны Вялес» за кнігу «Штольні вясны», прэміі часопісу «Дзеяслоў» і «Залаты апостраф» за лепшую паэтычную публікацыю 2005 году.

## Паэтычныя зборнікі
* «Апошні сьнег» (1995)
* «Штольні вясны» (2001)
* «Арахна» (2011)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Віктар Сьлінко на сайце Саюзу беларускіх пісьменьнікаў

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івацэвіцкім раёне
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Сяргей Рублеўскі

**Сярге́й Васі́льевіч Рубле́ўскі** (, в. Бабча, Лепельскі раён, Віцебская вобласьць — 13 траўня 2025, Віцебск, Беларусь) — беларускі паэт, празаік, публіцыст, рэдактар.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 24 сьнежня 1954 году ў в. Бабча Лепельскага раёну Віцебскай вобласьці ў сям’і калгасьнікаў.

Скончыў Бароўскую сярэднюю школу, фізыка-матэматычны факультэт Віцебскага пэдагагічнага інстытуту. Пасьля вучобы працаваў настаўнікам у Капыльскім раёне.

З 1978 году ў журналістыцы. Працаваў у Бешанковіцкай раённай газэце «Зара», у Талачынскай — «Сьцяг Ільліча», у абласной — «Віцебскі рабочы».

З 1990 году, з дня заснаваньня, да 2008 году — галоўны рэдактар абласной газэты «Народнае слова». З 2008 па 2013 год — начальнік аддзелу па архівах і справаводзтву галоўнага кіраўніцтва юстыцыі Віцебскага аблвыканкама. 

Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў з 2001 году.

Памёр 13 траўня 2025. Пахаваны ў роднай вёсцы Бабча Лепельскага раёну.

## Бібліяграфія
* 2000 — «Апостраф»
* 2003 — «Азярод»
* 2005 — «Абмытыя валуны»
* 2008 — «Ў, тое, што мы скарацілі»
* 2011 — «Маўчаньне на ўвесь Божы сьвет»
* 2012 — «Сьвятло лускі»
* 2012 — «Пасьпець надыхацца»
* 2016 — «Мамін шэпт пад абразамі»

## Узнагароды
* прэмія «Гліняны Вялес» (2012) за кнігу «Пасьпець надыхацца».
* прэмія «Залаты апостраф» (2020) за лепшыя празаічныя творы ў 2020 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Віктар Сьлінко на сайце Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
* Яшчэ сашчэплены нашы рукі…, Сяргей Рублеўскі, Звязда, 20-06-2015

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лепельскім раёне
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Нарадзіліся 24 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе
Катэгорыя:Памерлі 13 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 2025 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Віцебску
Катэгорыя:Асобы Віцебску
Эдуард Акулін

**Эдуа́рд Алякса́ндравіч Аку́лін** ( 7 студзеня 1963, в. Вялікія Нямкі, Веткаўскі раён, Гомельская вобласьць) — беларускі паэт, перакладчык, бард.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўнівэрсытэт і асьпірантуру НАН Беларусі. Працаваў настаўнікам, загадчыкам філіялу Літаратурнага музэю Максіма Багдановіча «Беларуская хатка», намесьнікам галоўнага рэдактара часопісу «Першацвет», загадчыкам аддзелу паэзіі часопісу «Полымя», намесьнікам галоўнага рэдактара часопісу «Дзеяслоў» і намесьнікам старшыні Саюзу беларускіх пісьменьнікаў. З 2009 па 2021 год зьяўляўся галоўным рэдактарам літаратурна-мастацкага часопісу «Верасень».

## Творчасьць
Вершы Акуліна перакладаліся на ангельскую, францускую, італьянскую, украінскую, расейскую, польскую, баўгарскую, славенскую, харвацкую, сэрбскую, летувіскую, латыскую і нямецкую мовы.

Зьяўляецца аўтарам шматлікіх перакладаў з украінскай, польскай, летувіскай, славенскай, баўгарскай і нямецкай моваў.
Аўтара драматычнай містэрыі «На Каляды» (1996).

### Зборнікі паэзіі
* 1988 — «Лес дзённага асьвятленьня»
* 1990 — «Пяшчота ліўня»
* 1995 — «Крыло анёла»
* 2000 — «Радно»
* 2003 — «Непрычалены човен»
* 2009 — «Вітражы»
* 2012 — «Малітва воч»
* 2013 — «Сьвятая ноч»

### Альбомы
* 1995 — «Мая Крывія» (магнітаальбом)
* 2000 — «Як яна і я» (магнітаальбом)
* 2003 — «Напачатку была Песьня» (CD)
* 2008 — «Песьні залатой Крывіі» (CD)
* 2013 — «Не магу жыць без крыл…» (CD)

### Узнагароды
* 1993 — Ляўрэат Першага нацыянальнага фэстывалю беларускай бардаўскай песьні
* 2014 — Ляўрэат літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес»
* 2016 — Ляўрэат літаратурнай прэміі «Срэбнае лятучае пяро», Баўгарыя

## Крыніцы

## Літаратура
* Эдуард Аляксандравіч Акулін // Беларускія пісьменьнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: БелЭн, 1992—1995.

## Вонкавыя спасылкі
* Эдуард Акулін на сайце Будзьма

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Веткаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Беларускія барды
Першацьвет (часопіс)

**«Першацьвет»** () — беларускі літаратурна мастацкі і інфармацыйна-публіцыстычны часопіс для моладзі. Выходзіў з кастрычніка 1992 году да студзеня 2002 году ў Менску на беларускай мове. Асьвятляў літаратурны працэс на Беларусі: друкаваў вершы і прозу маладых літаратараў, інтэрвію з прадстаўнікамі моладзевых рухаў, артыкулы па мастацтве, філязофіі і экалёгіі. Меў рубрыкі «Проза», «Кунсткамэра», «Школа перакладу», «Школа філязофіі», «Скрыжаваньне», «Траянскі конь», «Ён і Яна», «Літаратурная вучоба».

У 1999 годзе ў выніку рэарганізацыі часопіс фармальна стаўся дадаткам да расейскамоўнае моладзевае газэты "Переходный возраст". газэце не выгодна было трымаць нерэнтабэльны часопіс, які акупляўся толькі на 12%. на пачатку студзеня 2002 году часопіс быў ліквідаваны. Дзяржаўны камітэт у справах моладзі абяцаў замест Дзеяслова стварыць іншы, больш сучасны двухмоўны моладзевы літаратурны часопіс.

## Галоўныя рэдактары
* Алесь Масарэнка (1992—1998)
* Мікола Гілевіч (1998—2002)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2002 годзе
Катэгорыя:Беларускія літаратурныя часопісы
Дар’я Ліс

**Дар’я Ліс** ( 6 кастрычніка 1981, в. Залесьсе, Смаргонскі раён, Гарадзенская вобласьць) — беларуская паэтка і празаік, журналістка, фрылянсэр.

## Жыцьцяпіс
Скончыла Залескую сярэднюю школу, потым — факультэт беларускай філялёгіі і культуры БДПУ імя М. Танка (завочна). Піша прозу і вершы. Друкавалася ў часопісах «Акно», «Верасень», «Дзеяслоў». Напісала эсэ для кнігі Аляксандра Тамковіча «Преодоление».

Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў. Хварэе на сьпінальную мышачную атрафію (SMA), з-за чаго з 11 гадоў вымушаная перамяшчацца ў інвалідным вазку.

Таксама займаецца грамадзкай дзейнасьцю ў ГА «Геном» — каардынуе дапамогу дарослым SMA-пацыентам.

## Творчасьць
* «Вясновы джаз», кнігі вершаў і прозы
* «Пакахайце мяне, калі ласка», калектыўнага зборніка жаночай прозы

## Узнагароды
* Прызэрка конкурсу для маладых журналістаў «Твой стыль» (2010 год, Гародня)
* Прызэрка II міжнароднага конкурсу web-журналістыкі «Yousmi Media Awards» (2011, Менск).
* Ляўрэатка стыпэндыі імя Магдалены Радзівіл, якую абвесьціў «Саюз беларускіх пісьменьнікаў»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дар’я Ліс на сайце Саюзу беларускіх пісьменьнікаў

Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія журналісткі
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Сродкі масавай інфармацыі Пружаншчыны

**Сро́дкі ма́савай інфарма́цыі Пружа́ншчыны** — друкаваныя і электронныя выданьні і ўстановы, якія дзейнічалі ці дагэтуль дзейнічаюць на тэрыторыі Пружанскага раёну ці ранейшых адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак з цэнтрам у Пружане.

## Газэты
Цяпер у Пружанскім раёне выдаецца адзіная раённая газэта „Раённыя будні“, заснаваная ў кастрычніку 1939 року пасьля далучэньня Заходняй Беларусі да БССР. Выходзіць двойчы на тыдзень па-беларуску і маскальску. Галоўны рэдактар — Галіна Сьвідуновіч. Рэдакцыя разьмяшчаецца па адрасе: Пружана, вул. Чырвонаармейская, д. 78.

Першы нумар газэты пад назвай „Новы шлях“ выйшаў 20 кастрычніка 1939 року. З 1940 зьяўлялася органам Пружанскага раённага камітэту Камуністычнай партыі Беларусі і райвыканкаму. Апошні нумар перад нямецкім нападам выйшаў 20 чэрвеня 1941 року.

18 жніўня 1944 року аднавіўся выхад раённай газэты пад назовам „Красное знамя“ () маскальскай мовай. Яна выходзіла да 28 чэрвеня 1953 року, а з 3 ліпеня 1953 року пачалося выданьне беларускамоўнай раёнкі „Чырвоны сьцяг“. 26 красавіка 1962 року ейны выхад быў спынены ў сувязі з рашэньнем сакавіцкага пленуму ЦК КПСС пра стварэньне наўзамен раённых міжраённых газэтаў абкамаў кампартыі і аблвыканкамаў. У Пружанскім раёне з 29 красавіка 1962 пачала выходзіць газэта Берасьцейскага абласнога камітэту КПБ і выканаўчага камітэту абласнога савету дэпутатаў працоўных „Зара камунізма“ пры Пружанскай тэрытарыяльнай вытворчай калгасна-саўгаснай управе. 28 лютага 1963 року газэта стала органам партыйнага камітэту Пружанскай вытворчай калгасна-саўгаснай управы і раённага Савету дэпутатаў працоўных, а з 24 лістапада 1964 року — зноў органам раённага камітэту КП(б)Б і раённага Савету дэпутатаў працоўных (з 7 лістапада 1977 року — Савету народных дэпутатаў).

12 чэрвеня 1990 року газэта атрымала назву „Раённыя будні“. З 28 жніўня 1991 — орган Пружанскага раённага савету народных дэпутатаў (з 15 сакавіка 1994 — Пружанскага раённага савету дэпутатаў); з 28 чэрвеня 1996 — орган Пружанскага раённага савету дэпутатаў і раённага выканаўчага камітэту.

У 2006 року прызнаная найлепшай раённай газэтай вобласьці.

### Колішнія

У 1993—1994 роках выдавалася незалежная грамадзка-палітычная газэта „Пружанскае веча“. Заснавальнікі — Пружанская рада Беларускага народнага фронту „Адраджэньне“ і Пружанская рада Таварыства беларускай мовы. Выйшлі 4 нумары (жнівень і лістапад 1993, красавік 1994, красавік 1995).

У 2000—2001 роках выдавалася незалежная грамадзка-палітычная газэта „Голас Пружаны“. Публікавалася дзьвюма мовамі. Выдавец — Язэп Машкала. Першы нумар выйшаў 2 чэрвеня 2000 року, апошні — у верасьні 2001. Месьцілася па адрасе: Пружана, вул. Заводзкая, д. 16.

## Радыё
14 чэрвеня 2001 року пачала дзейнасьць „Пружанскае раённае радыё“. Закрытае ў сьнежні 2019 року.

## Тэлевізія
Дзейнічае маскальскамоўны тэлеканал „Пружаны ТВ“ праектна-вытворчага каапэратыву „Дойлід“. Галоўны рэдактар — Іван Мартынюк. Рэдакцыя разьмяшчаецца па адрасе: Пружана, вул. Горына-Каляды, д. 28.

## Крыніцы

Катэгорыя:Культура Пружанскага раёну
Катэгорыя:Гісторыя Пружанскага раёну
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Берасьцейскай вобласьці
Віталь Дударэнка

**Дударэнка Віталь Васільевіч** — нарадзіўся ў горадзе Менску 2 студзеня 1965 года. Вучыўся ў агульнаадукацыйнай школе №2. Калі быў вучнем пачатковай школы — вырашыў стаць мастаком-ілюстратарам. Займаўся ў студыі выяўленчага мастацтва пры Доме культуры трактарнага завода. Свае першыя малюнкі рабіў да кніг па школьнай праграме, за што атрымліваў высокія адзнакі на ўроках малявання, і нават нейкія прызы на розных конкурсах дзіцячага малюнка. У 1981 годзе паступіў у Мінскае мастацкае вучылішча ім. Глебава А. К.. У 1985—1987 гадах служыў у войсках СА пад Масквой. З 1989—1995 вучыўся на факультэце графікі Беларускай акадэміі мастацтваў. З 1996—2001 год вучыўся ў той жа навучальнай установе на факультэце «Мастацтвазнаўства».

Віталь Дударэнка ўпарта займаецца менавіта той справай, якая яму больш за ўсё падабаецца — кнігай. Віталь Дударэнкі кажа: «Я лічу, што кніга, гэта не толькі прыгожы малюнак пастаўлены на развароце, або на паласе старонкі — гэта куды больш складаны і суцэльны арганізм са сваёй структурай ад макета да шрыфта. За гэты час мною было створана ілюстрацый да каля 200 кніг. Праўда, трэба ўлічыць, што некаторыя кнігі былі аформленыя 3-5 ілюстрацыямі, а некаторыя 30-ю і больш».

Віталь Дударэнка удзельнік 8 Рэспубліканскіх выстаў кніжнай ілюстрацыі «Мастак і кніга», 5 Міжнародных выстаў — конкурсаў мастакоў-ілюстратараў кнігі ў розных краінах свету. Мае два дыплома з конкурсу «Мастак і кніга» ў 2001 і ў 2005 годзе (за афармленне кнігі). Узнагароджаны медалём Васіля Віткі за шэраг ілюстрацый да дзіцячага часопіса «Вясёлка». Зараз супрацоўнічае з выдавецтвамі па ўсяму свету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Вольга Іпатава

**Во́льга Іпа́тава** (, Мір, Карэліцкі раён, Гарадзенская вобласьць) — беларуская пісьменьніца, перакладніца, грамадзкая дзяячка.

## Біяграфія
Нарадзілася ў мястэчку Міры Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці ў сям’і службоўцаў. Па сьмерці маці выхоўвалася ў дзіцячым доме (1956—1961). У 1961 годзе скончыла ў Горадні сярэднюю школу № 7 і паступіла на філялягічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. У 1963 годзе перавялася на завочнае адзьдзяленьне, якое скончыла ў 1967 годзе.

Працавала настаўніцай у вёсцы Руба на Віцебшчыне, таваразнаўцай у Віцебскім абласным кнігагандлі (1964), інструктаркай, загадніцай сэктару ў Гарадзенскім гаркаме камсамолу (1965—1968), рэдактаркай на абласной студыі тэлебачаньня (1968—1970). У 1970—1973 гг. — літаратурная супрацоўніца газэты «Літаратура і мастацтва», затым літаратурная кансультантка газэты «Чырвоная зьмена». У 1975—1978 гг. — асьпірантка Літаратурнага інстытуту ў Маскве. У 1978—1979 гадох ізноў працавала літаратурнай кансультанткай у «Чырвонай зьмене». У 1985—1989 гг. — галоўная рэдактарка літаратурна-драматычных перадач Беларускага тэлебачаньня. З 1989 году — загадніца адзьдзелу, з 1990 году — намесьніца галоўнага рэдактара часопісу «Спадчына».

У 1991—1995 гадох Вольга Іпатава была галоўнай рэдактаркай газэты «Культура». З 1998 да 2001 году — намесьніцай старшыні, а з 2001 да 2002 году — старшынёй Саюзу беларускіх пісьменьнікаў.

У 2009 годзе ўвайшла ў грамадзкі арганізацыйны камітэт «Міленіюм Літвы». У звароце арганізацыйнага камітэту паведамлялася, што назва Літва датычыцца старажытнай тэрыторыі Беларусі, а цяперашнія беларусы да пачатку XX стагодзьдзя называлі сябе ліцьвінамі.

## Творчасьць
Друкуецца з 1959 году. Аўтар зборнікаў вершаў «Раніца» (1969), «Ліпеньскія навальніцы» (1973), «Парасткі» (1976), «Крыло» (1976, на расейскай мове), зборнікаў аповесьцяў і апавяданьняў «Вецер над стромай» (1977, расейскае выданьне, Масква, 1980, адзначана на Ўсесаюзным конкурсе імя М.Горкага, 1981), «Дваццаць хвілін з Немезідай» (1981), «Перакат» (1984), «Агонь у жылах крэменю» (1989), «Чорная княгіня» (1989), «За морам Хвалынскім» (1989), кніжак для дзяцей «Снягурка» (1974), «Казка пра Паўліна» (1983). Напісала тэлеп’есу «Давыд Гарадзенскі» (пастаўлена ў 1988).

У 1996 годзе выдадзена кніга «Паміж Масквой і Варшавай», у 2002 годзе выйшла трылёгія «Альгердава дзіда» («Залатая жрыца Ашвінаў», «Вяшчун Гедзіміна», «Альгердава дзіда») і інш.

Творы Вольгі Іпатавай пераведзеныя на расейскую, ангельскую, нямецкую, узбэцкую, баўгарскую, польскую, славацкую, чэскую мовы, а таксама на мову хіндзі.

Акрамя таго, Вольга Іпатава выступае ў друку з крытычнымі артыкуламі і публіцыстычнымі нататкамі, перакладае на беларускую мову творы расейскіх, летувіскіх, украінскіх, узбэцкіх, армянскіх пісьменьнікаў, займаецца грамадзкай дзейнасьцю.

## Крыніцы

## Літаратура
* Вольга Іпатава // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік; Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав.рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994.

Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Жураўліны крык

**«Жураўліны крык»** — аповесьць Васіля Быкава, упершыню выйшла ў часопісе «Маладосьць» (1960, № 2), у асобным выданьні — у зборніку аўтара ў 1960 годзе. Апавядае пра гісторыю шасьці чырвонаармейцаў, якіх пакінулі на чыгуначным пераезьдзе, каб затрымаць наступ немцаў і выратаваць полк.

## Сюжэт
Расея, Вялікая Айчынная вайна. Шэсьць чырвонаармейцаў атрымалі загад прыкрыць адыход савецкага падразьдзяленьня, затрымаць праціўніка на 24 гадзіны. Усе шасьцёра — розныя людзі. Пшанічны — сын раскулачанага ў часы калектывізацыі. Тое, што яго бацька — кулак, сапсавала яму ўсё жыцьцё, пазбавіла магчымасьці атрымаць адукацыю, знайсьці добрую працу, пабудаваць прымальнае жыцьцё. Пакрыўджаны на сталінскі рэжым, ён вырашае здацца ў палон.

Інтэлігент Фішэр, вучоны, кандыдат мастацтвазнаўства, зусім не ваенны чалавек. Вялікіх намаганьняў каштуе яму застрэліць нямецкага салдата — першага і апошняга забітага ім у жыцьці чалавека. Ганарысты і самаўпэўнены Аўсееў, выпускнік вайсковай вучэльні, у адказны момант спрабуе ўцячы з поля бою. Хітры і жулікаваты Сьвіст, хлопец з крымінальным мінулым, кідаецца на танк і падрывае яго коштам свайго жыцьця. Пад канец бою на полі застаецца застаецца толькі малады салдат Глечык. ЁН чакае новага наступу фашыстаў, а ў душы прагаю да жыцьця ў хлопца біўся прызыўны жураўліны крык…

## Экранізацыя
У 1975 годзе Беларусьфільм зьняў трохсэрыйны фільм Доўгія вёрсты вайны, першая сэрыя якога створана на падставе Жураўлінага крыку, а сцэнар да фільму пісаў сам Быкаў. Сюжэт трохі стужкі адрозьніваецца ад аповесьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жураўліны крык на Беларускай палічцы

Катэгорыя:Творы Васіля Быкава
Катэгорыя:Кнігі пра Нямецка-савецкую вайну
Катэгорыя:Кнігі 1960 году
Алесь Асіпенка

**Але́сь Асіпе́нка** (Алякса́ндар Харыто́навіч Асіпе́нка; 7 верасьня 1919, в. Пушкары, Віцебскі павет, Віцебская губэрня — 6 жніўня 1994, Менск) — беларускі пісьменьнік, сцэнарыст. Заслужаны работнік культуры БССР (1979).

## Біяграфія
Нарадзіўся 7 верасьня 1919 году ў в. Пушкары Віцебскага павету Віцебскай губэрні ў сялянскай сям’і.

Вучыўся на гістарычным факультэце Віцеб­скага пэдагагічнага інстытуту (1939—1940). Працаваў настаўнікам у в. Рудакі пад Віцебскам (1940—1941). У 1942 годзе — партызан, памочнік камісара па камсамолу партызанскага атраду № 7 брыгады Аляксея Данукалава на Віцебшчыне. У сьнежні 1942 году адпраўлены ў тыл — лячыўся ў шпіталі, вучыўся ў школе партызанскага руху, на партыйна-савецкіх курсах. У 1943 годзе накіраваны на камсамольскую працу ў Горацкі раён Магілеўскай вобласьці. З 1944 году — карэспандэнт, літаратурны супрацоўнік, загадчык аддзелу, намесьнік рэдактара, з 1952 году — рэдактар газэты «Чырвоная зьмена». У 1955 годзе завочна скончыў Менскі пэдагагічны інстытут. У 1953—1972 гадох — загадчык аддзелу, адказны сакратар, намесьнік галоўнага рэдактара, галоўны рэдактар часопіса «Маладосьць». У 1972—1976 гадох — галоўны рэдактар сцэнарнага аддзелу кінастудыі «Беларусьфільм», у 1976—1980 гадох — галоўны рэдактар штотыднёвіка «Літаратура і мастацтва». Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1957 году.

Памёр 6 жніўня 1994 году ў Менску.

## Творчасьць
Дэбютаваў апавяданьнем у 1945 годзе. Аўтар раманаў «Вогненны азімут» (1966), «Непрыкаяны маладзік» (1974, поўнае выданьне 1982), «Сьвятыя грэшнікі» (1988). Аўтар зборнікаў апавяданьняў і аповесьцяў «Лёд растае» (1958), «Подых кветак і працы» (1960), «Дарога ў даль» (1962), «Крокі» (1971), «Парогі» (1973), «Абжыты кут» (1964), «Жыта» (1968), «Канец бабінага лета» (1975), «Два дні і дзьве ночы» (1977), «Пяцёра адважных» (1985).

Зрабіў літаратурны запіс кнігі А. Дзенісевіча «Арлінае племя» (1970). Аўтар сцэнарыяў мастацкіх фільмаў «Пяцёра адважных» (1971), «Канец бабінага лета» (1982), «Трывогі першых птушак» (1986). Суаўтар сцэнарыяў мастацкіх фільмаў «Ясь і Яніна» (з Самсонам Паляковым, 1974), «Трэцяга ня дадзена» (з І. Баўгарыным і М. Пяцігорскай, 1980), «Кожны трэці» (з Н. Сафаравым, 1980).

## Узнагароды
* ордэн Айчыннай вайны II ступені,
* ордэн Айчыннай вайны I ступені,
* два ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга,
* ордэн «Знак Пашаны»,
* ляўрэат прэміі Ленінскага камсамолу Беларусі (1974) за літаратурны запіс кнігі А. Дзенісевіча «Арлінае племя»,
* ляўрэат літаратурнай прэміі імя І. Мележа (1981) за раман «Непрыкаяны маладзік».

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія сцэнарысты
Фёдар Палачанін

**Хведар (Фёдар) Антонавіч Палачанін** ( 27 жніўня 1951 году, в. Чаркасы, Докшыцкі раён, Віцебская вобласьць) — беларускі пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Менскі пэдагагічны інстытут (1974). Працаваў загадчыкам Лісавіцкага сельскага клюбу, настаўнікам Чаркаскай пачатковай, Лісавіцкай васьмігадовай, Докшыцкай сярэдняй (№ 2) школ, мэтадыстам і інспэктарам Докшыцкага раёну, інструктарам Докшыцкага РК КПБ, загадчыкам раённай фільматэкі. 3 2000 г. галоўны спэцыяліст аддзелу адукацыі Докшыцкага райвыканкама. Актор Докшыцкага народнага тэатра (з 1980).

Друкуецца з 1992 году.

## Творчасьць
Аўтар кніг «*Расплата за нелюбоў*» (1998), «*Недасьпяваная песьня*» (2001), «*Белы абрус*» (2002), «*Не свая віна*», «*Урок на ўсё жыцьцё*» (абедзьве 2003), «*Вяртаньне да першачысьціні*» (2004), «*Нявыпраўленая памылка*», «*Пазычанае шчасьце*» (абедзьве ў 2005), «*Школьнікам аб праваслаўнай веры*» (2006), «*Голас сумленьня*» (2008), «*Докшыцкі край*», «*Жыву я подыхам нябёс*» (абедзьве ў 2009), «*Зраненае сэрца*» (2011), «*Шлях да Бога*» (2012), «*Даравальная нядзеля*» (2012), «*Дарога ў неба*» (2014), «*Маўклівая любоў*» (2015), «*Галалёд*», «*Ці так жывём?*» (абедзьве ў 2017), «*Сьвятло сярод ночы*» (2018).

Паводле ягоных твораў Докшыцкі народны тэатр паставіў спэктаклі «*Расплата за нелюбоў*» (1997), «*Не свая віна*» (2000). Беларускае радыё паставіла радыёспэктаклі: «*Спытай сэрца сваё*», «*Расплата за нелюбоў*» (абодва ў 1998), радыёкампазыцыю «*Красуйся, бярозка, расьці*» (2001). Ляўрэат літаратурнай прэміі імя Ўладзімера Караткевіча (2008). У 2013 годзе Фёдар Палачанін стаў Ляўрэатам літаратурнай прэміі імя П. Броўкі.

## Літаратура

* Палачанін Фёдар Антонавіч // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 634—635.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Катэгорыя:Ляўрэаты літаратурнай прэміі імя Ўладзімера Караткевіча
Катэгорыя:Ляўрэаты літаратурнай прэміі імя Петруся Броўкі
Хроніка

**Кро́ніка, кро́ніка** ( — час) — гістарычнае апісаньне падзеяў у храналягічным парадку.

## Зьяўленьне

Кроніка, як гістарычны твор, зьявілася ў позьняй Рымскай імпэрыі й разьвілася ў Бізантыі й Заходняй Эўропе. Гістарычная канцэпцыя гэтакіх твораў была зьвязаная з царкоўным сьветапоглядам і рабіла бізантыйскія палітычныя мроі пра адзінае сусьветнае гаспадарства (дзяржаву) часткай іхняй царкоўнай навукі. Часьцей за ўсё, кронікі пачынаюць сваё апавяданьне з заснаваньня сусьвету. Пераклады хранографаў у асноўным рабіліся ў Баўгарыі. Пераклады не заўсёды адпавядалі арыгіналу, нярэдка скарачаліся тэксты.

## Сярэднявечча
На землях Русі ў XI—XII стагодзьдзях атрымалі распаўсюд кронікі і перакладады хронікаў з замежжа, найбольш вядомыя зь іх: «Кроніка Рыгора Амартола», «Кроніка Рыгора Сінкелы», «Кроніка Яна Малалы». Частка хронікаў захавалася часткова ў кампіляцыйных помніках, так, напрыклад, «Летапісец Ялінскі і Рымскі» зьяўляецца кампіляцыяй «Кронікі Рыгора Амартолы», «Кронікі Яна Малалы» і арыгінальных твораў гістарычных і жыцейскага характару.

З канца XII ст. Лівонскія кронікі зьяўляюцца найкаштоўнейшай гістарычнай крыніцай па гісторыі Ўсходняе Балтыі з часоў крыжацкай экспансіі да пачатку XVIII ст. Самыя вядомыя: «Кроніка Лівоніі» Генрыха Латвійскага (1-я палова XIII ст.), «Рыфмаваная кроніка» (канец XIII ст.), «Новая рыфмаваная кроніка» Б. Гёнеке (сярэдзіна XIV ст.).

У сучаснай гістарычнай літаратуры назва «к*ронікі*» нярэдка ўжываецца ў больш шырокім сэнсе — прыкладна да ўсіх бяз выключэньня твораў сярэднявечнай гістарыяграфіі, у тым ліку гаспадарстваў Усходу.

У Кіеўскай Русі і ў шэрагу іншых дзяржаваў (Бізантыя, Баўгарыя, Сэрбія й інш.) гістарычныя творы, падобныя да *«кронікаў»*, насілі назву летапіс (пра княгіню Вользе, пра варагаў-мучанікаў і інш.) і хранографоў.

## Глядзіце таксама

* Летапіс
* Аналы
* Жыцьцяпіс
* Крыніца

## Крыніцы

## Літаратура

* Хроника // Литературная энциклопедия терминов и понятий / Под ред. А. Н. Николюкина. — Институт научной информации по общественным наукам РАН: Интелвак, 2001. — Стб. 1171—1172 — 1596 с — .
* *Гене Б.* История и историческая культура средневекового Запада. — М.: Языки славянской культуры, 2002. — 496 с.
* *Гимон Т. В.* Анналы и летописи // Историописание раннесредневековой Англии и Древней Руси: Сравнительное исследование. — М.: Русский Фонд Содействия Образованию и Науке, 2011. — 696 с.
* *Приселков М. Д.* История русского летописания XI—XV вв. — СПб.: Д. Буланин, 1996. — 326 с.
* *Guenée B.* Histoires, annales, chroniques. Essai sur les genres historiques au Moyen Âge // Annales. Économies, Sociétés, Civilisations. — 1973. — T. 28. — № 4. — P. 997—1016.

Катэгорыя:Крыніцазнаўства
Катэгорыя:Гісторыя Эўропы
Алег Салтук

**Алег Салтук** (, в. Рыжэнькі, Шумілінскі раён, Віцебская вобласьць — ) — беларускі паэт і перакладчык. Ляўрэат літаратурных прэмій Ленінскага камсамолу Віцебшчыны, імя Ўладзімера Караткевіча, часопіса «Маладосьць», «Сузор'е муз».

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і хлебаробаў, якая ў 1962 годзе пераехала на радзіму бацькі ў вёску Якаўкі Вушацкага раёну. Да школы бацька навучыў сына чытаць, а маці зь дзяцінства прывіла любоў да песьні. У 1963 годзе скончыў Мішкавіцкую сярэднюю школу і паступіў на аддзяленьне расейскай мовы і літаратуры Магілёўскага пэдагагічнага інстытуту імя Аркадзя Куляшова. Пасьля заканчэньня ВНУ (1967) служыў у Савецкай Арміі. У 1969—73 гадах — адказны сакратар раённай газэты «Патрыёт» (г. п. Ушачы). 3 1974 году — уласны карэспандэнт абласной газэты «Віцебскі рабочы». 3 1980 году па 1999 год — сакратар Віцебскага абласнога аддзяленьня Саюзу беларускіх пісьменьнікаў. Узнагароджаны мэдалямі.

Першы верш надрукаваў у 1965 годзе ў газэце «Магілёўская праўда» са згоды Аляксея Пысіна, які быў яго першым літаратурным настаўнікам. Асноўныя матывы паэзіі Салтука — любоў да Радзімы, роднай зямлі, гераічная памяць беларускага народу, клопаты і трывогі нашых дзён, пачуцьці сяброўства і каханьня, няпростыя чалавечыя адносіны.

Аўтар зборнікаў паэзіі «Пачатак дня» (1974), «Працяг» (1977), «Сьвятло зямлі» (1982), «На далонях жыцьця» (1988), «Сьвятло зямлі» — выбранае (1992), «Трывога лёсу» (1996), «Не разьлюбі» (2003), «На вейцы веку» (2006).

Творы паэта перакладаліся таксама на ўкраінскую, польскую, расейскую, баўгарскую, нямецкую, асяцінскую мовы. Салтук перакладаў на беларускую мову вершы расейскіх і ўкраінскіх паэтаў.

Ляўрэат літаратурнай прэміі «Залаты купідон» (2011).

Жыў у Віцебску.

## Крыніцы

## Літаратура
* Алег Салтук // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2002. — Т. 14. — С. 116.
* Алег Салтук // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / рэдкал.: І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мн., 1995. — Т. 5. — С. 246—248.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шумілінскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Верасень (часопіс)

**«Верасень»** — беларускі літаратурна-мастацкі часопіс для моладзі. 

Быў заснаваны з ініцыятывы Таварыства беларускай мовы імя Ф.Скарыны, каб падтрымаць маладых літаратараў. Пэрыядычнасьць выхаду часопіса «Верасень» — два разы на год. Першы нумар пабачыў сьвет ў 2009 годзе. Да канца 2020 году выйшла 23 нумары.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Верасень на kamunikat.org

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2009 годзе
Катэгорыя:Друкаваныя выданьні, якія зьявіліся ў 2009 годзе
Катэгорыя:Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны
Верасень (неадназначнасьць)

Назву **Ве́расень** маюць:

* Верасень — беларуская назва дзявятага месяца году
* «Верасень» — беларускі літаратурны часопіс
Мікола Гамолка

**Мікола Гамолка** (, в. Брынёў, Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласьць — ) — беларускі пісьменьнік, празаік, перакладчык і драматург.

## Біяграфія
Нарадзіўся 11 сакавіка 1922 году ў в. Брынёў Петрыкаўскага раёну Гомельскай вобласьці ў сялянскай сям’і.

Вучыўся на філялягічным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (1939—1940, завочна ў 1948—1952). У 1940—1946 гадох служыў у Савецкай Арміі. У 1947 годзе паступіў на працу рэдактарам у Дзяржаўнае выдавецтва БССР, у 1948—1949 гг. — літаратурны супрацоўнік рэдакцыі газэты «Літаратура і мастацтва», з 1949 году загадваў аддзелам літаратуры і мастацтва рэдакцыі газэты «Чырвоная зьмена», у 1951—1962 гадох — адказны сакратар часопісу «Бярозка». З 1967 году — адказны сакратар Камісіі па Дзяржаўных прэміях БССР пры Савеце Міністраў БССР. У 1970—1980 і 1982—1986 гадох — літаратурны кансультант Саюзу пісьменьнікаў БССР, у 1980—1982 гг. — дырэктар Бюро прапаганды мастацкай літаратуры СП БССР.

## Творчасьць
Першыя вершы надрукаваў у 1937 годзе ў бабруйскай газэце «Камуніст». Аўтар зборнікаў вершаў «Зварот шчасьця» (1946) і «Б’юць куранты» (1950). Паасобныя вершы пакладзены на музыку. Працаваў пераважна ў жанры прозы. Выйшлі аповесьці для дзяцей «Лета ў Калінаўцы» (1950, дапоўненае выданьне ў 1956), «Добры дзень, школа!» (1953), «За вялікую трасу» (часопіс «Полымя», 1954), а таксама раман «Шосты акіян» (1959), аповесьці «Лясная крэпасьць» (1980), «Сокалы-сакаляняты» (1987), «Партызанскія сёстры» (1989), зборнік апавяданьняў «Шлях адкрыты» (1960). На расейскай мове выдаў аповесьць-хроніку «Дзяўчына ішла па вайне» (1972). У 1982—1983 гадох выйшлі выбраныя творы ў двух тамах.

Напісаў п’есу «Бітва ў космасе» (пастаўлена ў 1963).

Пераклаў на беларускую мову п’есу-казку Яўгена Шварца «Чырвоны каптурок» (пастаўлена ў 1967).

## Ушанаваньне памяці
У сярэдняй школе № 1 г Жыткавічы адкрыты мэмарыяльны музэй пісьменьніка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Рыгор Сітніца

**Рыго́р Сямё́навіч Сі́тніца** ( 1 студзеня 1958, Курыцічы, Петрыкаўскі раён, Гомельская вобласьць) — беларускі графік, паэт. Ляўрэат літаратурнай прэміі «Залаты апостраф» (2006).

## Біяграфія
Нарадзіўся 1 студзеня 1958 году ў в. Курыцічы Петрыкаўскага раёну Гомельскай вобласьці. Пасьля заканчэньня шостай клясы сярэдняй школы на радзіме, па рэкамэндацыі настаўніка Івана Маліноўскага перавёўся вучыцца ў Менск, у Рэспубліканскую школу-інтэрнат па выяўленчым мастацтве і музыцы імя І. Ахрэмчыка, якую скончыў у 1976 годзе. Пасьля паступіў на аддзяленьне графікі Беларускага тэатральна-мастацкага інстытуту, які скончыў у 1982 годзе. Вучыўся ў В. П. Шаранговіча.

З 1980 году прымае ўдзел ў рэспубліканскіх, замежных і міжнародных мастацкіх выставах і літаратурных імпрэзах. З 1983 году выкладае ў Беларускім каледжы мастацтваў. Выкладаў таксама ў Беларускай акадэміі мастацтваў.

У 1985 годзе стаў сябрам Беларускага саюзу мастакоў, а ў 2007 годзе — першым намесьнікам грамадзкага аб’яднаньня «Беларускі саюз мастакоў». У 2013 годзе абраны кіраўніком Беларускага саюзу мастакоў.

## Творчасьць
Творы мастака знаходзяцца ў фондах наступных музэяў і збораў:
* Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь,
* Мастацкі фонд Беларускага саюзу мастакоў,
* Музэй сучаснага выяўленчага мастацтва,
* Літаратурны музэй Максіма Багдановіча,
* Дзяржаўны літаратурны музэй Янкі Купалы,
* Дзяржаўны музэй гісторыі Вялікай Айчынай вайны,
* Магілёўскі абласны мастацкі музэй імя Паўла Масьленікава,
* Гісторыка-культурны музэй-запаведнік «Заслаўе»,
* Мастацкі збор Царквы Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла ў Менску,
* Музэй і асяродак беларускай культуры ў Гайнаўцы (Польшча),
* Муніцыпальны мастацкі цэнтар гораду Бельска-Бяла (Польшча),
* Прыватны збор — калекцыя графікі Франса Салеса Грыля ў Мюнхене,
* Манастыр Сьвятога Георга на грэцкім востраве Касас, дзе мастак быў на плэнэры.
* Мастацкі збор Міністэрства марскога гандлю Грэцыі.

Рыгор Сітніца вядомы таксама як паэт і публіцыст. Яго творы друкаваліся ў Беларусі ў часопісах «Полымя» і «Дзеяслоў», а таксама за мяжой. Зьяўляецца ляўрэатам літаратурных прэмій «Полымя» (2001) і «Залаты апостраф» (2006).

## Узнагароды
* Мэдаль Францішка Скарыны (2012)
* Заслужаны дзяяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь (2019).

## Крыніцы

Катэгорыя:Савецкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Беларускія графікі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў
Сабакі Эўропы (раман)

**«Саба́кі Эўро́пы»** — раман Альгерда Бахарэвіча, выдадзены ў 2017 годзе ў выдавецтве Логвінаў.

## Сюжэт
Раман складаецца з шасьці вялікіх гісторыяў, сплеценых у адну. Што злучае вёску Белыя Росы-13, якая знаходзіцца на тэрыторыі Расейскага Райху, і constructed language, таемную мову бальбута? Чаму беларуская шаптуха выпраўляецца на далёкую выспу, дзе будуецца ідэальная краіна Крыўя? Што за пасланьне закапалі ў лесе вучні звычайнай сярэдняй школы, і чый труп знаходзяць у 2049 годзе ў танным бэрлінскім гатэлі?

## Перавыданьні
* 2021, Выдавец А. М. Янушкевіч, Менск, 700 асобнікаў
* 2022, Выдавецтва Вясна, Прага

## Цікавосткі

* У 2019 годзе ў выдавецтве «Время» выйшаў расейскамоўны аўтарскі пераклад раману.
* У 2018 годзе кніга заняла 2-е месца Прэміі Гедройца, што стала падставай для заснаваньня альтэрнатыўнай Чытацкай прэміі для раману «Сабакі Эўропы». На плятформе Talaka.org распачаўся збор грошай. За месяц плянавалі сабраць 3000 рублёў, за ўнёскі ад 5 рублёў абяцалі запрашэньне на «бесцырымоннае ўручэньне» і «Дыплём Вялікага Аматара» або «Вялікай Аматаркі» кнігі, напісаныя на бальбуце — мове, выдуманай Бахарэвічам для «Сабакаў Эўропы». Збор грошай вёўся ад імя перакладчыцы Ганны Янкуты. Сам Бахарэвіч заявіў, што ня мае ніякага дачыненьня да кампаніі.
* У сакавіку 2020 году Беларускі Свабодны тэатр паставіў паводле рамана аднайменны спэктакль у Менску. У сакавіку 2022 году ў Лёндане прайшла сусьветная прэм’ера спэктакля «Dogs of Europe». Цягам 2022—2023 гадоў пастаноўка была паказаная ў Парыжы, Бэрліне і Адэляідзе.
* У красавіку 2021 году наклад рамана быў канфіскаваны беларускай мытняй. У наступным годзе раман быў прызнаны «экстрэмісцкім матэрыялам» і забаронены ў Рэспубліцы Беларусь.
* У 2024 годзе ў выдавецтве Voland&Quist выйшаў нямецкі пераклад рамана, які зрабіў Томас Вайлер. 

## Узнагароды

* Ляўрэат прэміі «Кніга году — 2017», абвешчанай Беларускім ПЭН-цэнтрам.
* У 2018 годзе Альгерд Бахарэвіч з раманам «Сабакі Эўропы» заняў 2-е месца Прэміі Гэдройца.
* У 2019 годзе расейскамоўны пераклад раману ўвайшоў у кароткі сьпіс расейскай літаратурнай прэміі «Большая книга».

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Рэцэнзія на кнігу ад расійскага літаратурнага партала «Горький»
* Фрагмент пераклада кнігі на рускую мову
* 
* 
* Прэмія Гедройца, ''Беларускі ПЭН-цэнтар''
* 

Катэгорыя:Творы Альгерда Бахарэвіча
Катэгорыя:Раманы на беларускай мове
Катэгорыя:Кнігі 2017 году
Катэгорыя:Творы 2017 году
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
На Чорных лядах

**«На чо́рных ля́дах»** — апавяданьне Васіля Быкава, прысьвечанае Слуцкаму збройнаму чыну, напісанае ў 1990-х гг. Само апавяданьне зьявілася на сьвет ў 1994 г. У 1995 г., разам з апавяданьнямі «Перад канцом» і «Жоўты пясочак», легла ў аснову аднайменнай кінастужкі.

## Сюжэт
У апавяданьні «На чорных лядах» аўтар зьвяртаецца да нядаўняй гісторыі — Слуцкага ўзброенага паўстаньня 1920 г., накіраванага супраць бальшавіцкай акупацыі Беларусі. Восем чалавек, зьнясіленых, бязь ежы й патронаў, адважваюцца на самагубства: яны капаюць сабе агульную магілу й па чарзе кладуцца ў яе. Гэтыя людзі, якія жадалі дабра сабе й свайму народу, сьвядома ідуць на сьмерць не з-за нейкага фанатызму, а кіруюцца гуманістычнай думкай: не «*пацягнуць на пакуты іншых, тых, дзеля каго, па сутнасьці, распачалі*» паўстаньне. З васьмі чалавек застаўся жыць толькі пятнаццацігадовы Валодзька Сулашчык, якому камандовец даручыў закапаць і зруйнаваць зь зямлёй магілу паўстанцаў. Выратаваньне Валодзькі — надзея на тое, што трагічная самаахвярнасьць паўстанцаў ня згіне бяссьледна ў гісторыі, не забудзецца нашчадкамі. Праз трагедыю герояў твора аўтар паказвае нацыянальную трагедыю, выкрывае зло, што прынёс беларускаму народу бальшавізм.

## Цікавосткі

* Прэм’ера аднайменнага фільму павінная была прайсьці празь некаторы час пасьля рэфэрэндуму 1995 року, але так і не адбылася празь зьнікненьне адзінай копіі фільму. Пазьней яна нібы знайшлася, але ў шырокі пракат фільм ужо ня выйшаў. Адбылося толькі некалькі абмежаваных паказаў у Менску й Маскве.
* Нягледзячы на тэматыку, аповесьць (як і згаданыя вышэй) друкуюцца ў шматтомных выданьнях твораў Васіля Быкава.
* У ліпені 2020 року «Беларусьфільм» выклаў у сацыяльных сетках адлічбаваную поўную версію экранізацыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пра твор на сайце karotkizmest.by
* «На чорных лядах» на сайце «Беларускай Палічцы»
* «Беларусьфильм» выложил в Сеть фильм о восстании против коммунистов
* Пра твор «На Чорны лядах» на сайце «Архивы Беларуси»
* З’явілася адрэстаўраваная версія фільма «На чорных лядах» (Відэа) (budzma.by)

Катэгорыя:Творы Васіля Быкава
Катэгорыя:Кнігі 1995 году
Катэгорыя:Творы на беларускай мове
Спакойнага шчасьця ня зычу нікому

**«Спакойнага шчасьця ня зычу нікому…»** — верш Аркадзя Куляшова, напісаны ў 1961 року. У гэтым невялікім творы паэт паспрабаваў выявіць сваё разуменьне сэнсу чалавечага існаваньня.

## Тэматыка і зьмест
Твор мае дзьве часткі: першая складаецца ўсяго з двух радкоў, у якіх паэт выказвае сваё пажаданьне ўяўным чытачам. Другая частка — гэта аргумэнтацыя сэнсу аўтарскага пажаданьня. Яна напісаная паводле аналёгіі з народнай формай перакананьня суразмоўцы: «Навошта табе гэта».*Навошта грымотам*

*маланка без грому,*

*Навошта ручай*

*без пякучае смагі…*Верш пачынаецца радкамі «*Спакойнага шчасьця ня зычу нікому…*». Як вынікае з самой назвы, паэт уступае ў канфлікт з агульнапрынятай чалавечай аксыёмай: «*Хачу жыць спакойна і шчасліва*». У пачатку 1960-х гадоў у сваёй «*[[Новая кніга|Новай кнізе]]*» аўтар разбурае звыклую формулу жыцьця. Усё ў сьвеце, на думку паэта, існуе ў сыстэмным, а не выпадковым адзінстве: маланка і гром, зязюля і лес, ручай і смага — усё мае сваё прызначэньне. Спакой у гэтым кантэксьце траціць сваю пасіўную адзнаку, і набывае значэньне дзейснага выяўленьня: усё жыве дзеля існаваньня іншага, усё існае павіннае мець сэнс: «*Навошта грымотам маланка без грому?..*» Вобразы, якія супрацьпастаўляюцца і адначасова аб’ядноўваюцца ў вершы, выяўляюць як матэрыяльную, так і духоўную прыналежнасьць: ручай — смага, зязюля — лес. Сьвет, на думку А. Куляшова, — гэта цэласнае адзінства канкрэтных жыцьцёвых праяўленьняў, якія ўтвараюць гармонію, што ў разуменьні паэта і ёсьць шчасьце. Матэрыяльнае без духоўнага страчвае сэнс жыцьця, сутнасьць чалавечага існаваньня.

Паэт нікому ня зычыць спакойнага шчасьця, бо інакш жыцьцё страчвае сэнс. Бяскрылыя і бязьдзейсныя жаданьні таксама недарэчнасьць. Мэта патрабуе працы, змаганьня, настойлівасьці.

## Паралелі
Максім Багдановіч у «Апокрыфе» таксама разважаў над вартасьцю матэрыяльных і духоўных каштоўнасьцяў, над сэнсам прыгожага, — па сутнасьці, над складальнікамі шчасьця: «*Я ж кажу вам: добра быць коласам; але шчасьлівы той, каму дадзена быць [[Валошка|васільком]]. Бо нашто каласы, калі няма васількоў?*»

У вершы Аркадзя Куляшова выразна адбіўся дух часу — пачатку 1960-х гадоў, калі народ крыху адышоў ад жахаў мінулай вайны і сталіншчыны, асэнсоўваў пэрспэктывы свайго разьвіцьця. Сэнс чалавечага існаваньня не абмяжоўваўся цяпер толькі захаваньнем самога жыцьця — ён напоўніўся іншымі формуламі. Іх пошук, адкрыцьцё, аналіз сталі кірункамі творчых задачаў паэта.

## Крыніцы
* *Сенькавец У. А.* Аркадзь Куляшоў // Беларуская літаратура: вучэб. дапам. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. і рус. мовамі навучання / пад рэд. З. П. Мельнікавай, Г. М. Ішчанкі. — 2-е выд., перапрац. і дап. — Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2016. — 304 с.: іл. 

## Вонкавыя спасылкі
* Спасылка на твор на Беларускай Палічцы (сайт).

Катэгорыя:Творы Аркадзя Куляшова
Катэгорыя:Творы 1961 году
Катэгорыя:Вершы на беларускай мове