open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Летнія Алімпійскія гульні 1912 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1912 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні V Алімпіяды**, праходзілі ў Стакгольме з 5 траўня па 27 ліпеня 1912 году.
Павал Марыеў

**Павал Лук’янавіч Марыеў** (нарадзіўся 16 чэрвеня 1938 году, в. Дулава, Яраслаўскі раён, Яраслаўская вобласьць) — беларускі палітык. Герой Беларусі, доктар тэхнічных навук, заслужаны работнік прамысловасьці Рэспублікі Беларусь. Ганаровы грамадзянін Жодзіна і Менскай вобласьці (2008).

## Біяграфія
Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 годзе. У 1956 годзе тэхнік-канструктар на Ўральскім аўтамабільным заводзе ў Міясе (Чэлябінская вобласьць). Скончыў Яраслаўскі аўтамэханічны тэхнікум, служыў у Савецкім войску. У 1959 годзе прыехаў на працу на БелАЗ. Пачынаў тэхнікам-тэхнолягам. З 1992 па 2008 год генэральны дырэктар БелАЗу.

Доктар тэхнічных навук, аўтар і суаўтар 28 навуковых прац, 2 аўтарскіх пасьведчаньняў, 2 патэнтаў. Дэпутат Менскага абласнога савету дэпутатаў, дэпутат Жодзінскага гарадзкога савету дэпутатаў некалькіх скліканьняў.

У 2004—2008 гадах зьяўляўся сябрам Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га скліканьня, уваходзіў у склад Пастаяннай камісіі Савету Рэспублікі па эканоміцы, бюджэту і фінансах, быў дэпутатам Парлямэнцкага сходу Саюзу Беларусі і Расеі.

Цяпер — дырэктар навукова-тэхнічнага цэнтру кар’ернай тэхнікі й тэхналёгіяў дзяржаўнай навуковай установы «Аб’яднаны інстытут машынабудаваньня» Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

## Узнагароды
29 чэрвеня 2001 году ўказам № 360 узнагароджаны званьнем Героя Беларусі. Стаўся другім узнагароджаным гэтым званьнем.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* На сайце Нацыянальнага сходу РБ
* П. Марыеў Рускі беларус // «Союзное вече»
* Павал Лук’янавіч Марыеў (да 75 годдзя з дня нараджэньня)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Яраслаўскай вобласьці
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га скліканьня
Генадзь Зюганаў

**Генадзь Андрэевіч Зюганаў** ( 26 чэрвеня 1944, Мымрына, Арлоўская вобласьць), расейскі палітык, дэпутат Дзяржаўнай думы Расеі I—VI скліканьняў, лідэр партыі КПРФ з заснаваньня. 

У 1969 годзе скончыў фізыка-матэматычны факультэт Арлоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэта. Пад час вучобы служыў у арміі. Разьмеркаваны на пасаду выкладчыка ў Арлоўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт. У 1970 годзе абраны дэпутатам Арлоўскага абласнога і гарадзкога савета. У 1972 годзе пачаў партыйную кар’еру. У 1978 годзе паступіў у Акадэмію Грамадзкіх навук пры ЦК КПСС. У 1980 годзе абараніў дысэртацыю на атыманьне навуковай ступені кандыдата навук. У 1983 годзе пачаў працаваць у ЦК КПСС. У 1990 годзе абраны дэлегатам устаноўчага зьезду Камуністычнай партыі РСФСР. Дэлегат XXVIII зьезду КПСС. Пасьля стварэньня ў лютым 1991 году Каардынацыйнага савета патрыятычных рухаў абраны яго старшынёй. У 1993 годзе абраны дэпутатам Дзяржаўнай думы Расеі. У 1993 годзе пачаў пісаць артыкулы ў газэце «Советская Россия». У 1995 годзе атымаў навуковую ступень доктара філязофскіх навук. Чатыры разы балятаваўся на пасаду прэзыдэнта Расеі (1996, 2000, 2008, 2012). У 2016 годзе ўзнагароджаны Ордэнам Дружбы народаў (Беларусь).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Агитационные материалы в поддержку лидера КПРФ Г. А. Зюганова
* Зюганов, Геннадий в Лентапедии

### Интервью
** Воля к борьбе. Беседа игумена Алексия (Просвирина) с лидером Народно-Патриотического Союза России Г. А. Зюгановым https://web.archive.org/web/20090115203710/http://www.rusprav.org/1999/4.htm // Русь православная, № 4, 1999 г.
** Святая Русь и кощеево царство. Интервью Г. А. Зюганова https://web.archive.org/web/20090115211711/http://www.rusprav.org/2003/9-10.htm

Катэгорыя:Расейскія палітыкі
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расейскай Фэдэрацыі
Катэгорыя:Дактары філязофскіх навук
Катэгорыя:Расейскія філёзафы
Катэгорыя:Расейскія публіцысты
Летнія Алімпійскія гульні 1920 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1920 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні VII Алімпіяды**, праходзілі ў Антвэрпэне з 20 красавіка па 12 верасьня 1920 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Летнія Алімпійскія гульні 1924 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1924 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні VIII Алімпіяды**, праходзілі ў Парыжы з 4 траўня па 27 ліпеня 1924 году.

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Летнія Алімпійскія гульні 1932 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1932 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні X Алімпіяды**, праходзілі ў Лос-Анджэлесе з 30 ліпеня па 14 жніўня 1932 году.

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Летнія Алімпійскія гульні 1936 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1936 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XI Алімпіяды**, праходзілі ў Бэрліне з 1 жніўня па 16 жніўня 1936 году. Адкрываў Адольф Гітлер.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Летнія Алімпійскія гульні 1928 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1928 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні IX Алімпіяды**, праходзілі ў Амстэрдаме з 28 ліпеня па 12 жніўня 1928 году.

На гульнях адбылося адраджэньне заснаванай на старажытнагрэцкіх рытуалах традыцыі запальваньня Алімпійскага агню.

## Удзельнікі
* Альбіна Асіповіч (залатыя мэдалі ў плаваньні на 100 м і эстафэце 4×100 м)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Летнія Алімпійскія гульні 1976 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1976 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XXI Алімпіяды**, праходзілі ў Манрэале, з 17 ліпеня па 1 жніўня 1976 году.

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Зімовыя Алімпійскія гульні 1976 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1976 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XII Алімпіяды**, праходзілі ў Інсбруку з 4 лютага па 15 лютага 1976 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Зімовыя Алімпійскія гульні 1972 году

**Зімо́выя Алімпі́йскія гу́льні 1972 го́ду** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XI Алімпіяды**, праходзілі ў Сапара з 3 лютага па 13 лютага 1972 году.

1972
Катэгорыя:Падзеі 1972 году
Зімовыя Алімпійскія гульні 1968 году

**Зімо́выя Алімпі́йскія гу́льні 1968 го́ду** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні X Алімпіяды**, праходзілі ў Грэноблі з 6 лютага па 18 лютага 1968 году.

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Зімовыя Алімпійскія гульні 1964 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1964 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні IX Алімпіяды**, праходзілі ў Інсбруку з 29 студзеня па 9 лютага 1964 году.

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Зімовыя Алімпійскія гульні 1960 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1960 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні VIII Алімпіяды**, праходзілі ў Скво-Вэлі з 18 лютага па 28 лютага 1960 году.

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Зімовыя Алімпійскія гульні 1956 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1956 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні VII Алімпіяды**, праходзілі ў Картына-д’Ампэца з 26 студзеня па 5 лютага 1956 году.

1956
Зімовыя Алімпійскія гульні 1952 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1952 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні VI Алімпіяды**, праходзілі ў Осла з 14 лютага па 25 лютага 1952 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Зімовыя Алімпійскія гульні 1948 году

**Зімовыя Алімпійскія гульні 1948 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні V Алімпіяды**, праходзілі ў Санкт-Морыцы з 30 студзеня па 8 лютага 1948 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні
Летнія Алімпійскія гульні 1972 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1972 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XX Алімпіяды**, праходзілі ў Мюнхэне з 26 жніўня па 11 верасьня 1972 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Летнія Алімпійскія гульні 1960 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1960 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XVII Алімпіяды**, праходзілі ў Рыме, сталіцы Італіі, з 25 жніўня па 11 верасьня 1960 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
катэгорыя:1960 год у спорце
Летнія Алімпійскія гульні 1968 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1968 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XIX Алімпіяды**, праходзілі ў Мэхіка з 12 кастрычніка па 27 кастрычніка 1968 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Летнія Алімпійскія гульні 1956 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1956 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XVI Алімпіяды**, праходзілі ў Мэльбурне з 22 лістапада па 8 сьнежня 1956 году.

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Пракаповіч

**Пракапо́віч** — беларускае прозьвішча.

Носьбіты:
* Ігар Пракаповіч (нар. 1960) — беларускі паэт і краязнаўца;
* Мікола Пракаповіч (нар. 1948) — беларускі паэт, журналіст;
* Пётар Пракаповіч (нар. 1942) — дзяржаўны дзяяч Беларусі;
* Пятро Пракаповіч (1775—1850) — украінскі навуковец-пчаляр;
* Феафан Пракаповіч (1681—1736) — украінскі і расейскі багаслоў, царкоўны дзяяч.
Летнія Алімпійскія гульні 1952 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1952 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XV Алімпіяды**, праходзілі ў Хэльсынкі з 19 ліпеня па 3 жніўня 1952 году.

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Летнія Алімпійскія гульні 1948 году

**Летнія Алімпійскія гульні 1948 году** (), афіцыйна вядомыя як **Гульні XIV Алімпіяды**, праходзілі ў Лёндане з 29 ліпеня па 14 жніўня 1948 году.

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні
Саўчанка

**Саўчанка** — украінскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Алёна Саўчанка (нар. 1984) — украінская і нямецкая фігурыстка.
* Анісім Саўчанка (1904—1969) — намесьнік Міністра аховы здароўя БССР, рэктар Віцебскага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту
* Аркадзь Саўчанка (1936—2004) — беларускі оперны сьпявак, народны артыст СССР (1985)
* Мікалай Саўчанка (1922—2001) — акадэмік НАН Беларусі, міністар аховы здароўя БССР ў 1966—1986
* Надзея Саўчанка (нар. 1981) — украінскі вайсковец, Герой Украіны.
* Раман Саўчанка (нар. 1988) — казахстанскі хакеіст
* Уладзімер Саўчанка (нар. 1952) — беларускі палітычны дзяяч
* Яўген Саўчанка (нар. 1950) — губэрнатар Белгародзкай вобласьці Расейскай Фэдэрацыі (1993—2020)

## Глядзіце таксама
* Саўчанкі
Дарданэлы

**Дарданэ́лы** (, ; ранейшая, старажытнагрэцкая назва — **Гелеспо́нт**) — праліў між эўрапейскае паўвыспай Галіполі (Турэччына) ды паўночным захадам Малой Азіі. Сваё імя пратока атрымала ад старажытнага гораду Дарданія, які, паводле старажытнагрэцкай міталёгіі, знаходзіўся на гары Іда (узьбярэжжа Малой Азіі).

Пратока злучае Эгейскае мора з Мармуровым, а разам з Басфорам — з Чорным морам. Даўжыня пратокі складае 65 кілямэтраў, шырыня — ад 1,3 да 6 кілямэтраў. Сярэдняя глыбіня складае 50 мэтраў.

У антычнасьці галоўным местам на праліве быў Абідас. Пасьля пераходу азіяцкага берагу да туркаў (у 1352 року) ягонае месца заняў партовае места Чанакале.

Паводле дамовы 1841 року толькі турэцкім ваенным караблям дазвалялася праходзіць Дарданэлы. Падчас Першае сусьветнае вайны за стратэгічна важныя Дарданэлы ішлі цяжкі баі між Турэччынай ды Антантай.

## Глядзіце таксама
* Басфор
* Залаты Рог
* Баспор Кімэрыйскі
* Трансбалканскі трубаправод

## Вонкавыя спасылкі
* Здымкі места Чанакале (Çanakkale)
* Здымкі праліва Дарданэлы

Катэгорыя:Пратокі Атлянтычнага акіяна
Катэгорыя:Пратокі Турэччыны
Ганна Рагель

**Ганна Паўлаўна Рагель** (нарадзілася ў 1889 годзе, в. Белыя, цяпер у Маладэчанскім раёне, памерла 5 кастрычніка 2010 года ў Маладэчне) — найстарэйшая жыхарка Беларусі.

Паводле пэўных зьвестак Ганна Рагель нарадзілася 4 ліпеня 1889 году, аднак у пашпарце спадарыні Рагель пазначаны толькі год бяз даты.

Муж Ганны Рагель быў кавалём, яна яму дапамагала. Пасьля таго, як савецкая ўлада забрала кузьню, працавала ў калгасе. Нарадзіла чатырох дзяцей, наймаладзейшую дачку — у веку 59 гадоў. На пэнсію пайшла ў 1965 годзе, маючы 76 гадоў. Цяпер пражывае ў прыватнай хаце ў горадзе Маладэчна разам з дачкой.

Ганна Рагель магла б лічыцца і, магчыма, зьяўляецца найстарэйшай жыхаркай плянэты, але дакумэнтальных пацьверджаньняў ейнага веку, якія б прызнаваліся на міжнародным узроўні, няма. Цяпер яна мае 120 гадоў і зьяўляецца старэйшай за Максіма Багдановіча.

## Крыніцы

## Літаратура
* Найстарэйшай жыхарцы Беларусі ўчора споўнілася 118 гадоў // Польскае радыё для замежжа, 5 ліпеня 2007 г.

## Вонкавыя спасылкі
* Глеб Лабадзенка, Самая старая жыхарка Беларусі, 16 траўня 2008 г.
* Глеб Лабадзенка, Перадайце ім, што яны памыляюцца, 3 студзеня 2009 г.
* Арцём Багданаў, У самай старой жыхаркі Беларусі яшчэ захаваліся свае зубы // Польскае радыё для замежжа, 20 лістапада 2008 г.
* Сто васемнаццатая вясна бабулi Ганны // «Народная газета», 28 красавіка 2007 г.
* Найстарэйшая жыхарка Беларусі сьвяткуе 120-годзьдзе // БЕЛТА, 4 ліпеня 2009 г.

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1889 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладэчанскім раёне
Катэгорыя:Асобы Беларусі
Мачулішчы (вёска)

**Мачу́лішчы** — былая вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці. Мачулішчы ўваходзілі ў склад Мачулішчанскага пасялковага савету. Знаходзілася на паўночны захад ад мястэчка Мачулішчы.

## Гісторыя
29 верасьня 2006 году вёска перададзеная зь Сеніцкага сельсавету ў Мачулішчанскі пасялковы савет.

15 жніўня 2014 году вёска ліквідаваная. 22 кастрычніка 2014 году яе тэрыторыя далучаная да мястэчка Мачулішчы.

## Насельніцтва
* 2009 год (перапіс) — 472 чалавекі
* 1999 год (перапіс) — 596 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Менскага раёну
Сеніцкі сельсавет

**Се́ніцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Менскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Сеніца.

## Гісторыя
28 жніўня 1924 году створаны ў складзе Самахвалавіцкага раёну Менскай акругі. 18 студзеня 1931 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Менскага гарадзкога савету. 29 чэрвеня 1934 году перададзены ў склад прыгараднага Менскага раёну, з 15 студзеня 1938 году ў Менскай вобласьці. 26 траўня 1935 году раён пераўтвораны ў звычайны.

29 верасьня 2006 году вёскі Аляксандрава і Мачулішчы былі перададзеныя зь Сеніцкага сельсавету ў склад Мачулішчанскага пасялковага савету.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 193
*  С. 217


Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Самахвалавіцкага раёну
Баравуха (неадназначнасьць)

Назву **Бараву́ха** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Баравуха — былое мястэчка ў Наваполацкім гарадзкім савеце 

* Гомельская вобласьць:
** Баравуха — вёска ў Жлобінскім раёне

* Менская вобласьць:
** Баравуха — вёска ў Маісееўшчынскім сельсавеце Барысаўскага раёну
** Баравуха — вёска, цяпер не існуе; знаходзілася за два кілямэтры на паўднёвы захад ад вёскі Ўцеха (Маісееўшчынскі сельсавет, Барысаўскі раён)
** Баравуха — хутар, цяпер не існуе; знаходзіўся ў кірунку на паўночны захад ад вёскі Баравуха (Маісееўшчынскі сельсавет, Барысаўскі раён)

### [[Украіна]]
* Валынская вобласьць:
** Баравуха — вёска

## Мікрараёны
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Баравуха — мікрараён Наваполацку
** Баравуха 1 — мікрараён Полацку
** Баравуха 2 — мікрараён Полацку
** Баравуха 3 — мікрараён Полацку

## Глядзіце таксама
* Баравая 
* Баравое 
* Баравыя
* Бараўляны 
* Бараўская 
* Бор 
* Боркі
754

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Чуі Хаа, кітайскі паэт
* 5 чэрвеня — Сьвяты Баніфацый, хрысьціянскі пакутнік і сьвяты

## Вонкавыя спасылкі
Туркмэнская мова

**Туркмэнская мова** () — адна зь цюрскіх моваў. Дзяржаўная мова Туркмэністану. Сучасны альфабэт на аснове лацінскай графікі (да 1995 выкарыстоўвалася кірыліца, у 1929—1940 — лацініца, раней — арабскі альфабэт).

У 1936 годзе беларускі мовазнавец  выдаў у Ашгабадзе (Туркмэнская ССР) 2 кнігі па-расейску: «Фанэтыка туркмэнскай мовы» і «Дыялекты туркмэнскай мовы». У 1943 годзе Пацалуеўскі выдаў тамсама «Асновы сынтаксысу туркмэнскай літаратурнай мовы», чым удасканаліў граматыку туркмэнскай мовы.

## Сучасны туркмэнскі альфабэт
Сучасны туркмэнскі альфабэт мае 30 літар:

Aa Bb Çç Dd Ee Ää Ff Gg Hh Ii Jj Žž Kk Ll Mm Nn Ňň Oo Öö Pp Rr Ss Şş Tt Uu Üü Ww Yy Ýý Zz

Літары Аa, Еe, Ää, Уy, Іi, Оo, Öö, Uu, Üü азначаюць галосныя гукі, астатнія — зычныя гукі.

## Вымаўленьне

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Цюрскія мовы
Арцём Арашонак

**Арцё́м Арашо́нак** (нарадзіўся  году, Віцебск) — пісьменьнік, перакладчык.

## Біяграфія
Скончыў у 2004 годзе Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці «нямецкая і ангельская мовы».

У друку дэбютаваў у 1999 годзе зь вершамі. Аўтар кніг «Сэнр’ю» (сэнр’ю, танка, кароткая проза, 2007) і «Суткі без цябе» (проза, 2008).

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
*  Блог А. Арашонка ў ЖЖ
* Эсэ А. Арашонка «Я веру ў сябе. І ў цябе — таксама»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Райт (браты)

Браты **Ўілбэр** (, 1867—1912) і **Орвіл Райты** (, 1871—1948) — амэрыканскія вынаходнікі-авіяканструктары.

Ўілбэр Райт нарадзіўся 16 красавіка 1867 каля Ньюкасла ў Індыяне. Орвіл Райт нарадзіўся 19 жніўня 1871 у Дэйтане, Агаё. Іх бацька быў біскупам, таму сям’і прыходзілася часта мяняць месца жыхарства, пакуль у 1884 г. яны не пасяліліся ў Дэйтане.

Навучаньне ў школе ніколі не было для братоў надта важным, а вышэйшай адукацыі яны так і не атрымалі. У школе пачалі рабіць паветраных зьмеяў, якіх прадавалі. У 1892 г. адчынілі краму па продажы ровараў, затым рамонтную майстэрню, а ў 1895 г. запусьцілі ўласную вытворчасьць ровараў. У 1900 г. пачалі экспэрымэнтаваць з сваім першым плянэрам у Кіці-Хоўк, а ў 1901 выпрабавалі другі плянэр. У 1902 г. пачалі ствараць першы маторны аэраплян, рухавік для якога сабралі самі (маса — 77 кг, хуткасьць кручэньня вала — 1200 аб/хв, магутнасьць 12 к.с.).

17 сьнежня 1903 зьдзейсьнілі першы ў гісторыі пілятаваны палёт на маторным аэрапляне «Флаер-1». Далечыня першага палёту (пілётам быў Орвіл Райт) была роўная 37 мэтраў. Апарат прабыў у паветры 12 сэкундаў. У той жа дзень ужо Ўілбер Райт пратрымаўся ў паветры 59 сэкундаў і пераадолеў 260 мэтраў.

У наступныя два гады браты працягвалі ўдасканальваць канструкцыю аэрапляну і зьдзейсьнілі больш за 200 палётаў. 22 траўня 1906 г. атрымалі патэнт на сваю вынаходку. А ў 1909 г. заснавалі кампанію «Райт», якая вырабляла самалёты і навучала пілётаў.

Ўілбер Райт памёр ад брушнога тыфу 30 траўня 1912 г. у Дэйтане. Орвіл Райт памёр 30 студзеня 1948 г. у Дэйтане. Пасьля ягонае сьмерці першы маторны аэраплян «Флаер-1» паступіў у якасьці экспанату ў Смітсанаўскі інстытут у Вашынгтоне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Піянэры авіяцыі
Катэгорыя:Лётчыкі-выпрабавальнікі
Катэгорыя:Лётчыкі ЗША
Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША
Катэгорыя:Асобы на манэтах
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым мэдалём Кангрэсу
Катэгорыя:Авіяканструктары ЗША
Катэгорыя:Браты
Катэгорыя:Выжылі ў авіякатастрофах
Аляксей Макараў

**Аляксей Валер’евіч Макараў** — расейскі актор тэатру і кіно. 

## Біяграфія
Нарадзіўся 15 красавіка 1972 году ў Омску, у сям’і актораў Валера Макарава і Любові Палішчук.

## Фільмаграфія
# 2004 — Асабісты нумар — *маёр Смолін*
## Вонкавыя спасылкі
* Чарнавік Андрэя

* Сайт Аляксея Макарава

*  Аляксей Макараў не жадае праслыць суперменам

* Сайт, прысвечаны акцёру Аляксею Макараву

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Омску
Катэгорыя:Расейскія акторы
Калдычэўскае возера

**Калдычэўскае возера**, **возера Калдычэўскае** — возера ў Беларусі, у Баранавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці плошчаю 49 га.

З Калдычэўскага возера некалі брала пачатак рака Шчара. Але пасьля мэліярацыі возера зьмялела, і Шчара пачынае сваю плынь з асушальных каналаў на тэрыторыі былога Карыцінскага балота. Мэліярацыя з 1976 году значна скараціла плошчу і глыбіню возера..

Некалі возера разьлівалася паміж вёскамі Калдычэва, Мядзеневічы, Войкавічы, Арабаўшчына. Цяпер знаходзіцца каля вёскі Арабаўшчына, відаць з дарогі  Баранавічы — Наваградак. За 16 км ад Баранавічаў.

Падзеі на возеры апісаў Ян Чачот у паэме «Калдычэўскі шчупак». Паводле легенды пан Незабытоўскі выпусьціў некалькіх акальцаваных шчупакоў у возера Сьвіцязь. Тыя кольцы былі падпісаны, што калі нехта зловіць тую рыбу павінен паведаміць пра тое Незабытоўскага. І аднаго са шчупакоў сяляне вылавілі ў Калдычэўскім возеры. З чаго паўстала паданьне пра падземную раку паміж азёрамі.

Падчас І Сусьветнай вайны каля возера праходзіла лінія фронту. Адбывалася Скробава-Гарадзішчанская апэрацыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Басэйн Шчары
Катэгорыя:Азёры Баранавіцкага раёну
Залежныя тэрыторыі

**Зале́жныя тэрыто́рыі** — агульнае абазначэньне абшараў, што знаходзяцца ў пэўнай палітычнай залежнасьці ад якой-небудзь дзяржавы.

Існуюць розныя ступені і формы залежнасьці, але асноўнай адметнасьцю залежных тэрыторыяў зьяўляецца тое, што яны ня лічацца часткай асноўнай ці матэрыковай тэрыторыі пэўнай дзяржавы. У той час, калі асноўная тэрыторыя дзяржавы знаходзіцца пад непасрэдным кантролем органаў улады, залежныя тэрыторыі маюць больш высокі ўзровень аўтаномнасьці. Напрыклад, многія з залежных тэрыторыяў маюць адрозную ад дзяржавы-гаспадара прававую сыстэму.

Акрамя таго, існуюць тэрыторыі, якія нельга назваць незалежнымі — да іх адносяцца спрэчныя і акупаваныя тэрыторыі, дзяржавы з урадам у выгнаньні, альбо тэрыторыі, на якіх дзейнічаюць значныя аўтанамісцкія ці сэпаратысцкія рухі.

Катэгорыя:Сувэрэнітэт

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
Васіль Равяка

**Васі́ль Афана́сьевіч Равя́ка** (15 ліпеня 1948, в. Рабец, Хвойніцкі раён — 1 ліпеня 2024) — сябра Савету Рэспублікі 4 ды 5 скліканьняў, Герой Беларусі.

Старшыня сельскагаспадарчага вытворчага каапэратыву «Прагрэс-Верцялішкі». Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі Беларусі, кандыдат сельскагаспадарчых навук.

Званьне героя Беларусі нададзена ад 1 сакавіка 2006, указ № 135 Васілю Равяку за тое, што яго сельскагаспадарчы вытворчы каапэратыў «Прагрэс-Верцялішкі» «*адно зь лепшых сельскагаспадарчых прадпрыемстваў рэспублікі, школа перадавога вопыту гаспадараньня. Рэнтабэльнасьць у каапэратыве па выніках 2005 году склала 22,5 працэнта. Надой ад каровы дасягнуў 6 365 кг, валавая вытворчасьць малака склала 13 493 т, мяса — 6149 т. Валавы збор збожжавых і зернебабовых культур склаў 22 751 т, цукровых буракоў — 34 788 т пры ўраджайнасьці адпаведна 80,3 ц/га і 633 ц/га.*».

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Нацыянальнага Сходу РБ
* «Все должно быть разноцветным» 50 пытаньняў // СБ

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хвойніцкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскага дзяржаўнага аграрнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га скліканьня
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га скліканьня
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Нурсултан Назарбаеў

**Нурсултан Абішавіч Назарба́еў** (; нарадзіўся 6 ліпеня 1940 году, с. Чамалган, Алмацінская вобласьць, Казаская ССР) — адзінаўладны аўтакратычны прэзыдэнт Рэспублікі Казахстан з 1991 году. Да прэзыдэнцкага тэрміну кіраваў краінай у якасьці старшыні Савета Міністраў Казаскай ССР. Кіраўнік партыі Нур Отан.

## Узнагароды
* Ордэн Залатога Арла
* Ордэн «За выбітныя заслугі»

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Казахстане
Катэгорыя:Асобы Казахстану
Катэгорыя:Прэзыдэнты Казахстану
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Вітаўта Вялікага
Смаляны (неадназначнасьць)

Назву **Смаля́ны** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Смаляны — вёска ў Пружанскім раёне 

* Віцебская вобласьць:
** Смаляны — колішняе мястэчка, цяпер вёска ў Аршанскім раёне
** Смаляны — чыгуначная станцыя ў Аршанскім раёне

## Глядзіце таксама
* Смаляная Печ 
* Смаляніца 
* Смалянка 
* Смалярка 
* Смалярня 
* Смаляры
Макараў

**Макараў** — расейскае прозьвішча, паходзіць ад мужчынскага асабістага імя Макар.

## Асобы
* Аляксей Макараў — расейскі актор
* Уладзімер Макараў — прэсавы сакратар Міністэрства абароны Беларусі

## Глядзіце таксама
* Макар
* Макарава
* Макаравічы
* Макаранкі
* Макаранцы
* Макараўка
* Макараўцы
* Макаршчына
* Макараняты
* Макары
* Макарынята
* Макарычы
Аазіс

**Аа́зіс** — гэта ізаляванае месца расьліннасьці ў пустэльні й паўпустэльнях, якое атачае крыніцу вады. Такім чынам аазіс дае жыцьцё расьлінам, жывёлам і чалавеку. Бываюць прыродныя, якія ўтвараюцца на месяцы выхаду крыніц, адносна высокага ўзроўню прэсных грунтавых водаў, перыядычных разьліваў рэк, і штучныя - пры арашэньні з калодзежаў, сьвідравін ды каналаў.

Аазісы могуць істотна адрозьнівацца па велічыні ды характары, ад невялікіх сажалак да вялізных тэрыторыяў, дзе могуць узьнікаць месты і весьціся сельскагаспадарчая дзейнасьць. Таксама менавіта аазісы вызначаюць жыцьцё чалавека ў пустэльнях, уплываючы на маршруты гандлю ды перамяшчэньня, бо аазісы зьяўляюцца адзінай магчымасьцю папаўненьня запасаў вады ды ежы. Вялікія аазісы - густа населеныя раёны з інтэнсіўным земляробствам (напрыклад, даліна Ніла ў Егіпце, Ферганская даліна ў Сярэдняе Азіі). У Антарктыдзе ёсьць антарктычная аазісы.
У сучасныя мовы слова *аазіс* прыйшло з грэцкае мовы: ὄασις , куды трапіла з эгіпецкае мовы: ад назвы эгіпцкага г. Аасія.

Катэгорыя:Геаграфія
Смаляны (Берасьцейская вобласьць)

**Смаля́ны** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Смаляны ўваходзяць у склад Лінаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 201 чалавек
* 1999 год — 188 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Смалярня

Назву **Смалярня** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Смалярня — вёска ў Кобрынскім раёне 

* Гарадзенская вобласьць:
** Смалярня — вёска ў Смаргонскім раёне 

* Магілёўская вобласьць:
** Смалярня — вёска ў Клічаўскім раёне
** Смалярня — вёска ў Магілёўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Смалярня — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Смалярня — былая вёска ў Старадароскім раёне

## Глядзіце таксама
* Смаляная Печ 
* Смаляніца 
* Смалянка 
* Смаляны 
* Смалярка 
* Смаляры
Пярэвалачня

Назву **Пярэвалачня** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Пярэвалачня — вёска ў Талачынскім раёне
** Пярэвалачня — былое сяло ў Талачынскім раёне, цяпер у складзе вёскі Пярэвалачня

## Іншае
* Пярэвалачня — станцыя Беларускай чыгункі на лініі Менск — Масква

## Глядзіце таксама
* Перавалока
* Перавалочча
* Перавалочна
* Перавалошня
* Пярэвалакі
753

## Падзеі
* арабы заваявалі Самарканд

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Ратамка (рака)

**Ра́тамка** — рака, якая цячэ па тэрыторыі Менскага раёну. Выток ракі знаходзіцца на ўсход ад вёскі Горані. Упадае ў Заслаўскае вадасховішча (Менскае мора). Даўжыня ракі — 13 км.

Рэчышча ў вусьцевай частцы зарэгуляванае, ў ніжнім цячэньні — каналізаванае. Вадазбор Ратамкі — 47 км². 

## Літаратура
*  С. 308
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И.П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Менскага раёну
Катэгорыя:Вялейска-Менская водная сыстэма
Камсамольскае возера (Менск)

**Камсамо́льскае во́зера** (*Ме́нскае во́зера*) — штучны вадаём у паўночна-заходняй частцы Менску на рацэ Сьвіслач. Вадаём уваходзіць у склад Вялейска-Менскай воднай сыстэмы. Асноўнае прызначэньне — водазабесьпячэньне места і стварэньне рэкрэацыйнае зоны ў межах Менску.

Плошча возера — 0,42 км² (разам з выспамі — 0,44 км²). Даўжыня — 1,5 км, шырыня — да 0,4 км, сярэдняя глыбіня — 1,9 м (максымальная — 4,5 м).

## Гісторыя возера
Стварэньне было распачатае ў 1940 року з мэтай прадухіленьняў затапленьня Менску падчас вясновых паводак. Катлаван пад будучае возера плошчай 35 га быў выкапаны ўручную.

Урачыстае адкрыцьцё возера плянавалася на нядзелю, 22 чэрвеня 1941 року, але было сарванае пачаткам Нямецка-савецкай вайны.

У 1974 року былі праведзеныя працы па ачышчэньні ды паглыбленьні возера.

## Літаратура
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с, 40 л. ил.

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя Камсамольскага возера

Катэгорыя:Вялейска-Менская водная сыстэма
Катэгорыя:Вадасховішчы Беларусі
Камсамольскае возера

**Камсамо́льскае во́зера**:

* Камсамольскае возера — штучна створанае возера ў Менску
* Камсамольскае возера — штучна створанае возера ў Кішынёве
* Камсамольскае возера — возера ў Ардатаўскім раёне Ніжагародзкай вобласьці
* Камсамольскае возера — штучна створанае возера ў г. Душанбэ
* Камсамольскае (возера, Ленінградзкая вобласьць) — возера на поўначы Ленінградзкай вобласьці, у сярэдняй частцы Карэльскага пярэсмыка
Рабец

**Рабе́ц** — пасёлак у Хвойніцкім раёне Гомельскай вобласьці, на поўдзень ад шашы . Рабец уваходзіць у склад Алексіцкага сельсавету.

## Гісторыя

У 1909 г. згаданы фальварак Рабец, які месьціўся ў Юравіцкай воласьці, меў адзін двор і пятнаццаць жыхароў. У сельскагаспадарчым перапісе 1916 году сказана, што той фальварак належаў Антонію, сыну Фелікса, Лаўрыновічу, а жыло ў ім адзінаццаць чалавек. Назва паходзіць ад рэчкі Рабец, вядомай яшчэ ад XVI ст. Пазначана рэчка таксама на схематычным пляне Рэчыцкага павету, складзеным каля 1800 году.

Аднаіменны пасёлак быў заснаваны ў 1920-я гады. Бацька Івана Паўлавіча Мележа пісаў сыну 10 студзеня 1961 г., што ў Глінішчах землеўпарадкаваньне не праводзілася, але – у суседніх Алексічах. Тады з сяла Алексічы ўтварылі тры пасёлкі: Алексічы, Дуброва (ў публікацыі запісана Дуброўна) і Рабец..

Пасьля скасаваньня Юравіцкага раёну, 8 ліпеня 1931 году тэрыторыя Алексіцкага сельсавету (з Рабцом) увайшла ў склад Хвойніцкага раёну. У тым жа 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. З 20 лютага 1938 году — у Палескай вобласьці з цэнтрам у Мазыры.
 
У гады Вялікай Айчыннай вайны 10 жыхароў загінулі на фронце.

З 8 студзеня 1954 году — у Гомельскай вобласьці. Згодна зь перапісам 1959 году, у пасёлку жылі 182 чалавекі. У складзе калгасу «Ленінскі шлях» (цэнтар — вёска Глінішча).

На 2021 год у Рабцу 8 гаспадарак з 14 жыхарамі.

## Вядомыя выхадцы
* Васіль Равяка — Герой Беларусі

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.2, кн.2. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2005. 520с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0330-6 ISBN 985-11-0302-0

Катэгорыя:Алексіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну
Равяка

Прозьвішча **Равяка** маюць:

Прозьвішча паходзіць ад слова *Равець*, *Раўсьці*

* Васіль Равяка — Герой Беларусі.
* Казімір Равяка — прафэсар гісторыі БДУ
* Тацьцяна Равяка — праваабаронца 
* Рыгор Равяка — кандыдат тэхнічных навук, дацэнт БДУІіР
Алексіцкі сельсавет

**Але́ксіцкі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хвойніцкага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Глінішча.

## Гісторыя
20 верасьня 2011 году ліквідаваныя пасёлкі Засьценак і Міхалёў.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Хвойніцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Кіраўск (неадназначнасьць)

Назву **Кі́раўск** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Кіраўск — горад у Магілёўскай вобласьці

### [[Расея]]
* Кіраўск — горад у Ленінградзкай вобласьці
* Кіраўск — горад у Мурманскай вобласьці

### [[Украіна]]
**Кіраўск* — былая назва гораду Галубоўкі (Луганская вобласьць)
**Кіраўск* — былая назва пасёлка гарадзкога тыпу Зарэчнага (Данецкая вобласьць)

## Глядзіце таксама
* Кірава
* Кіраваград
* Кірава-Чапецк
* Кіраў
* Кіраўград
* Кіраўскае
* Кіраўская
* Кіраўскі
Ветка (неадназначнасьць)

Назву **Ве́тка** маюць:

## Населеныя пункты

### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Ветка — горад, адміністрацыйны цэнтар Веткаўскага раёну
** Ветка — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Ветка — вёска ў Бялыніцкім раёне
** Ветка — вёска ў Хоцімскім раёне

* Менская вобласьць:
** Ветка — вёска ў Салігорскім раёне
** Ветка — вёска ў Слуцкім раёне

### [[Расея]]
* Ветка — вёска ў Пястоўскім раёне Наўгародзкай вобласьці
* Ветка — сяло ў Ольгінскім раёне Прыморскага краю

## Іншае
* Ветка — рака ў Рудабельскім раёне Гомельскай вобласьці, правы прыток ракі Трэмля (басэйн Дняпра)
* Ветка — выспа на рацэ Сож у Беларусі
* Ветка — кампутарная гульня фірмы «Гэймас»
* Ветка — мясцовая назва дробнай лодкі ў Сыбіры

## Падвойныя назвы
* Ладва-Ветка

## Глядзіце таксама
* Ветлы
Клімавічы (неадназначнасьць)

Назву **Клі́мавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Клімавічы — вёска ў Берасьцейскім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Клімавічы — вёска ў Сеньненскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Клімавічы — вёска ў Зэльвенскім раёне 

* Магілёўская вобласьць:
** Клімавічы — горад, адміністрацыйны цэнтар Клімавіцкага раёну
** Клімавічы — вёска ў Шклоўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Клімавічы — вёска ў Менскім раёне

## Глядзіце таксама
* Клім
* Клімава
* Кліманты
* Кліманцы
* Кліманы
* Клімаў
* Клімаў Лог
* Клімаўка
* Клімаўскі
* Клімаўшчына
* Клімацічы
* Клімы
Клімаўка

Назву **Клі́маўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Клімаўка — вёска ў Гомельскім раёне
** Клімаўка — вёска ў Жлобінскім раёне

### [[Польшча]]
* Падляскае ваяводзтва:
** Клімаўка — вёска ў Сакольскім павеце

### [[Расея]]
* Клімаўка — сяло ў Башкартастане
* Клімаўка — сяло ў Троіцкім адміністрацыйным округу Масквы
* Клімаўка — хутар у Растоўскай вобласьці
* Клімаўка — вёска у Самарскай вобласьцi

### [[Украіна]]
* Клімаўка — вёска ў Белакуракінскім раёне Луганскай вобласьці
* Клімаўка — вёска ў Краменскім раёне Луганскай вобласьці
* Клімаўка — пасёлак у Крывавозерскім раёне Мікалаеўскай вобласьці
* Клімаўка — вёска ў Карлаўскім раёне Палтаўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Клім
* Клімава
* Клімавічы
* Кліманты
* Кліманцы
* Клімаў
* Клімаў Лог
* Кліманы
* Клімаўскі
* Клімаўшчына
* Клімацічы
* Клімы
Маладзечна-2009

«**Маладзе́чна-2009**» — дзясяты, юбілейны фэстываль беларускай песьні і паэзіі, які прайшоў у горадзе Маладэчна 13 чэрвеня 2009 году. Асаблівасьцю фэстывалю ў гэтым годзе была тое, што ён доўжыўся толькі адзін дзень (IX фэстываль працягваўся 2 дні, а VIII — тры). У праграме фэстывалю былі конкурс маладых выканаўцаў (два этапы), вялікі канцэрт народных калектываў і гала-канцэрт «Твой зорны шлях, мая Айчына», які сабраў зорак беларускай эстрады. На вуліцы Прытыцкага быў арганізаваны кірмаш.

Фэстываль «Маладзечна-2009» быў названы адным зь пяці найбуйнейшых фэстываляў Беларусі, разам з «Славянскім базарам», кінафэстывалем «Лістапад», фэстывалем-кірмашом працоўных вёскі «Дажынкі», і Рэспубліканскім фэстывалем нацыянальных культур у Горадні.

## Конкурс маладых выканаўцаў
Гран-пры атрымаў канкурсант з Маладэчна Аляксандар Салаўёў, як і прыз глядацкіх сымпатыяў. Першае месца была прысуджанае Ўляне Шэлаг з Магілёўскай вобласьці, другое — Маргарыце Халатавай таксама з Магілёўскай вобласьці, трэцяе — Дзянісу Вяршэнка з Гомельскай вобласьці.

Удзельнікі конкурсу маладых выканаўцаў:
* Берасьцейская вобласьць: Кацярына Батуля з Жабінкі («З новым нараджэньнем», «Засьпявай, салоўка»), Людміла Зімакова, Юлія Несьцярчук
* Віцебская вобласьць: Глеб Лапіцкі, Канстанцін Цяўрызаў, Аляксандра Фабрыкантава
* Гомельская вобласьць: Дзяніс Вяршэнка, Андрэй Коласаў, Міхаіл Ліцецкі
* Гарадзенская вобласьць: Дзіяна Жура, Аляксандра Стацкевіч, Вольга Трэфілава
* Магілёўская вобласьць: Алекша Чорны, Ульяна Шэлаг, Маргарыта Халатава
* Менская вобласьць: Ганна Аўсяньнікава, Галіна Клабукова, Аляксандар Салаўёў
* Горад Менск: Вадзім Дудалаў, Юлія Маўчанюк, Раман Рафеенка

## Крыніцы

Катэгорыя:Маладэчна
Катэгорыя:Беларускія музычныя фэстывалі
Катэгорыя:2009 год у музыцы
Катэгорыя:Падзеі 2009 году
Юры Сянкевіч

**Ю́ры Алякса́ндаравіч Сянке́віч** (4 сакавіка 1937, Баян-Тумэн — 25 верасьня 2003, Масква) — расейскі падарожнік, урач, журналіст, кіраўнік тэлеперадачы «Клюб падарожнікаў».

Нарадзіўся ў горадзе Баяне-Тумэне (Манголія; перайменаваны ў Чайбалсан). Памёр 25 верасьня 2003 году ў Маскве. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Вонкавыя спасылкі
* Книга Ю.Сенкевича «На „Ра“ через Атлантику» 

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1937 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чайбалсане
Катэгорыя:Расейскія журналісты
Катэгорыя:Расейскія падарожнікі
Катэгорыя:Памерлі 25 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 2003 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Клюб падарожнікаў

**Клюб падарожнікаў** — савецкая і расейская тэлевізійная праграма, прысьвечаная турызму і падарожжам. З 1991 праграма выходзіла на Першым канале. Клюб падарожнікаў ў тэлевізійным этэры з 18 сакавіка 1960 годзе, і спачатку насіў назву «*Клюб кінападарожжаў*». За гэты час выйшла болей 2000 выпускаў. Перадача занесена ў «Кнігу рэкордаў Гінэса» ў сувязі з тым, што зьяўляецца старэйшай праграмай расейскага тэлебачаньня.

Самым першым вядучым праграмы быў Уладзімер Шнэйдэраў. Потым, на працягу 30 гадоў, праграму вёў вядомы падарожнік Юры Сянкевіч. Пасьля сьмерці вядучага праграма была зачынена 5 кастрычніка 2003 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Вялікія падарожнікі
* Першая застаўкі праграмы

Катэгорыя:Расейскія тэлевізійныя праграмы
Катэгорыя:Савецкія тэлевізійныя праграмы
Хуан Сяньфань

**Хуа́н Сяньфа́нь** (па-кітайску:黄現璠 ці 黄现璠; 13 лістапада 1899 — 18 студзеня 1982) — кітайскі гісторык, антраполяг, прафэсар, заснавальнік чжуаналёгіі і адзін з заснавальнікаў сучаснай кітайскай этналёгіі.

## Біяграфія
Хуан нарадзіўся ў кітайскай правінцыі Гуансі. У 1926 годзе скончыў сярэднюю школу ў Гуансі, з 1926 да 1935 году зьяўляўся студэнтам гістарычнага факультэту Пэкінскага пэдагагічнага ўнівэрсытэту, з 1935 па 1937 гады навучаўся на гістарычным факультэце Такійскага ўнівэрсытэту. Пасьля сканчэньня працаваў выкладнікам гісторыі моваў у роднай школе, потым — у Гуансійскім ўнівэрсытэце (1938). У 1941 годзе атрымаў званьне прафэсара. З 1943 году працаваў на гістарычным факультэце Гуансійскага ўнівэрсытэту, з 1954 году — на гістарычным факультэце Гуансійскага пэдагагічнага ўнівэрсытэту. Памёр у студзені 1982 году.

## Публікацыі
* Кітайская гісторыя, Ⅰ-Ⅲ, Пэкін, 1932—1934.
* Чжуанская гісторыя, Гуансі, 1957, 1988.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Кітайскі прафэсар — Хуан Сяньфань/mz.china.com.cn
* Заснавальнік чжуаналёгіі — Хуан Сяньфань
* Кітайская антрапалёгія // gov.people.com.cn

Катэгорыя:Кітайскія гісторыкі
751

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Карламан Франкскі, кароль франкаў

## Сьмерці
* Чылдэрык ІІІ Мяровінг, кароль франкаў

## Вонкавыя спасылкі
Ісьляндзкая мова

**Ісьля́ндзкая мо́ва** () — германская мова, адна з заходне-скандынаўскіх моваў.

## Пашырэньне
Пашырана ў Ісьляндыі (афіцыйная мова), а таксама ў Канадзе і ЗША.

## Пісьменнасьць
Ісьляндзкая мова пісьменная з канца ХІІ ст. на лацінскай аснове. Найбольш старажытныя помнікі датуюцца 2-й паловай ХІІ ст., першыя друкаваныя кнігі зьявіліся ў ХVI ст.

## Дыялекты
Дыялектных адрозьненьняў амаль няма.

## Гісторыя
У ХІІ—ХІІІ ст. фаналягічная сыстэма амаль не адрозьнівалася ад фаналягічнай сыстэмы нарвэскай мовы. З таго часу ў ісьляндзкай мове адбыліся значныя фанэтычныя зьмены (страта насавых галосных, дыфтангізацыя доўгіх галосных, прысутнасьць толькі глухіх узрыўных і іншыя).

## Фаналёгія
Ісьляндзкая мова мае вельмі нязначныя дыялектныя фанэтычныя адрозьненьні. У мове ёсьць як монафтонгі, так і дыфтонгі, прычым зычныя бываюць звонкімі й глухімі.

Агучанасьць адыгрывае асноўную ролю ў дыфэрэнцыяцыі большасьці зычных, уключаючы насавыя, але за выключэньнем выбуховых. Выбухныя (b), (d), (g) бязгучныя й адрозьніваюцца ад (p), (t), (k) толькі адсутнасьцю прыдыханьня. Прадыханьне адбываецца перад гемінатамі (доўгімі альбо падвоенымі зычнымі) (p), (t) і (k). Яно не сустракаецца перад гемінатнымі (b), (d) альбо (g). Прыдыхальнае (tt) этымалягічна й фанэтычна аналягічныя нямецкаму й галяндзкаму cht (параўнайце ісландзкае nótt, dóttіr зь нямецкім Nacht, Tochter і галяндзкім nacht, dochter).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Дзьмітры Мезенцаў

**Зьмі́цер Фёдаравіч Ме́зенцаў** (;  18 жніўня 1959, м. Ленінград, РСФСР, СССР) — расейскі дзяржаўны і дыпляматачны дзяяч, Надзвычайны і паўнамоцны амбасадар Расейскай Фэдэрацыі ў Рэспубліцы Беларусі (з 2019). У 2009—2012 роках — губэрнатар Іркуцкай вобласьці. Кандыдат псыхалягічных навук.

## Жыцьцяпіс

## Сям’я

## Узнагароды
* Ордэн Пашаны.
* Мэдаль «За будаўніцтва Байкала-Амурскай магістралі».
* Афіцэр ордэна Ганаровага легіёну (Францыя).
* Ордэн «За заслугі перад Айчынай» IV ступені (2007).
* Мэдаль дружбы і супрацоўніцтва між Кітаем і Расеяй (КНР, 2007).
* Ганаровая грамата прэзыдэнта Расейскай Фэдэрацыі (2009).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне Савету Фэдэрацыі
* Досье ИТАР-ТАСС

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Губэрнатары Іркуцкай вобласьці
Катэгорыя:Кіраўнікі рэгіёнаў Расеі
Катэгорыя:Кандыдаты псыхалягічных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Пецярбурскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту шляхоў зносін
Катэгорыя:Выкладчыкі Санкт-Пецярбурскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Чальцы Савету Фэдэрацыі Расеі
Катэгорыя:Сябры Саюзу журналістаў Расеі
Катэгорыя:Сябры Саюзу журналістаў СССР
Канаваленка

**Канава́ленка** — прозьвішча.

## Носьбіты
* Віктар Канаваленка (1938—1996) — савецкі хакеіст, брамнік зборнай каманды СССР і горкаўскага «Тарпэда», шматразовы чэмпіён сьвету і Алімпійскіх гульняў
* Дзьмітры Канаваленка (1970—2007) — гулец элітарнага клюбу «Што? Дзе? Калі?».
Зінаіда Стагурская

**Зінаіда Ўладзімераўна Стагурская** (9 лютага 1971, в. Княжыца, Віцебскі раён — 25 чэрвеня 2009) — беларуская вэлягоншчыца.

У 1992 годзе — чэмпіёнка СНД. Брала ўдзел у трох Алімпіядах (1992, 1996, 2004). У 2000 годзе выйграла групавую гонку на чэмпіянаце сьвету ў Францыі.

У 2001 годзе была першаю на шматдзённай гонцы ў агульным заліку на «Джыро д’Італія», аднак пасьля была дыскваліфікавана на 10 месяцаў за спажываньне БАДу.

Праз год у 2002 годзе атрымала другое месца на «Джыро», а потым першае месца ў «Вялікай пятлі» (жаночы аналяг «Тур дэ Франс»).

Шматразовая пераможца этапаў Кубку Сьвету.

У 2006 дыскваліфікаваная на 2 гады за спажываньне забароненых прэпаратаў. Жыла ў Італіі са сваім хлопцам Антоніё.

Загінула пад час трэніроўкі ў 13.45 на 93-м кілямэтры аўтадарогі мяжа Расейскай Фэдэрацыі — Віцебск — Гомель. Яна патрапіла пад колы аўтамабіля «Хонда ЦР-В», які выехаў на сустрэчную паласу. Стагурская загінула на месцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Беларускія раварысты
Катэгорыя:Памерлі 25 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Беларусі
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Церахоўскі пасялковы савет

**Церахо́ўскі пасялковы савет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Добрускага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Церахоўка.

## Гісторыя
8 сьнежня 1926 году створаны Церахоўскі сельсавет у складзе Краснабудзкага (з 4 жніўня 1927 году — Церахоўскага) раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году), з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці.

30 сьнежня 1927 году ў выніку рэарганізацыі і ўзбуйненьня сельсаветаў Гомельскай акругі сельсавету перададзеныя населеныя пункты скасаванага Ніўкаўскага сельсавету.

27 верасьня 1938 году Церахоўцы нададзены статус гарадзкога пасёлку. У сувязі з гэтым Церахоўскі сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзеныя навастворанаму Церахоўскаму пасялковаму савету ў складзе Церахоўскага (з 25 сьнежня 1962 году — Добрускага) раёну Гомельскай вобласьці.

1 сьнежня 2009 году ў склад пасялковага савету перададзеныя ўсе населеныя пункты — Васільеўка, Чырвоны Алёс — ліквідаванага Васільеўскага сельсавету.

20 студзеня 2011 году вёска Церахоўка далучаная да мястэчка Церахоўкі.

12 лістапада 2013 году пасялковы савет рэарганізаваны ў сельсавет.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1968 году — 7
* 1 студзеня 1974 году — 7
* 1 студзеня 1981 году — 7
* 1 студзеня 1986 году — 7

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 355
*  С. 104
*  С. 160

Катэгорыя:Былыя пасялковыя саветы Добрускага раёну
Катэгорыя:Пасялковыя саветы, створаныя ў 1938 годзе
Катэгорыя:Пасялковыя саветы, скасаваныя ў 2013 годзе
Кармянскі сельсавет (Добрускі раён)

**Кармя́нскі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Добрускага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Карма.

## Гісторыя
27 чэрвеня 2008 году ліквідаваны пасёлак Закапыцьце.

1 сьнежня 2009 году населеныя пункты Ўборак і Харошаўка перададзеныя ў склад Кузьмініцкага сельсавету.

13 студзеня 2023 году да сельсавету далучана тэрыторыя Кузьмініцкага сельсавету, а таксама ўсе вёскі - Кузьмінічы, Знамя, Слабада, Харошаўка і пасёлкі Галае, Сьцяпанаў, Уборак, Чырвоны Камень

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Добрускага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Ігаўка

**І́гаўка** — вёска ў Добрускім раёне Гомельскай вобласьці, за 6 км на поўдзень ад шашы , за 10 км на паўднёвы ўсход ад Добрушу. Ігаўка ўваходзіць у склад Расьсьветаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 613 чалавек

## Інфраструктура

Сярэдняя школа, клюб.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Расьсьветаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Добрускага раёну
Расьсьветаўскі сельсавет

**Расьсьве́таўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Добрускага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак Расьсьвет.

## Гісторыя
1 сьнежня 2009 году рашэньнем Гомельскага абласнога Савету дэпутатаў у склад сельсавету перададзеныя ўсе населеныя пункты — Бярозкі, Дзям’янкі, Дубовы Лог, Лявонцьева, Млынок — ліквідаванага Дзям’янкаўскага сельсавету.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Добрускага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Ян Непамуцкі

Сьвяты **Ян Непаму́цкі** (; паміж 1340 і 1350, Непамук, Чэхія — 20 сакавіка 1393, Прага) — чэскі каталіцкі сьвяты, сьвятар, мучанік.

## Біяграфія

Зьвестак пра бацькоў і дзяцінства Яна не засталося. Вядома хіба, што Ян Вэльфлін () быў родам з маленькага гарадку Паму́к у Багеміі, пазьней перайменаванага ў Непамук (адсюль і цяперашняе празваньне сьвятога). У 1370 годзе ён стаў натарыюсам праскага арцыбіскупа, у 1380 годзе быў рукапакладзены ў сьвятары. Пасьля атрыманьня сану працягнуў адукацыю, вывучаў права, у 1381 годзе атрымаў ступень бакаляўра ў Празе, а ў 1387 годзе ў Падуі доктарскую ступень. У 1389 годзе Ян быў прызначаны генэральным вікарыем праскага арцыбіскупства.

## Мучаніцтва
Чэскі кароль Вацлаў IV (1378—1419) стала канфліктаваў з вышэйшым духавенствам краіны, адстойваў перавагу сьвецкай улады і ўмешваўся ва ўнутрыцаркоўныя справы. У 1393 годзе паводле ягонага загаду былі схопленыя і кінутыя ў вязьніцу Ян Непамуцкі разам з двума іншымі сьвятарамі. Неўзабаве Янавых таварышаў адпусьцілі, а Яна пасьля катаваньняў скінулі ў мяху ў Вэлтаву. У 1433 годзе храністы вылучылі меркаваньне, што Ян загінуў, адмовіўшыся раскрыць каралю тайну споведзі каралевы, духоўнікам якой зьяўляўся.

## Ушанаваньне памяці

17 красавіка 1393 году цела Яна Непамуцкага было знойдзенае на правым беразе Вэлтавы і пазьней пахаванае ў катэдральным саборы Сьвятога Віта ў Празе. Непасрэднаю прычынаю сьмерці паводле антраполяга Эмануэля Влчэка () было катаваньне, у прыватнасьці удар тупым прадметам па галаве.

Шанаваньне Яна чэскімі каталікамі як сьвятога і мучаніка пачалося яшчэ ў XV стагодзьдзі. Да ліку сьвятых ён быў аднесены ў 1729 годзе. Ян Непамуцкі лічыцца нябесным абаронцам споведнікаў, абаронцам супраць паклёпаў і навадненьняў, а таксама абаронцам Прагі і ўсяе Багеміі. Памяць у каталіцкай царкве — 16 траўня.

## Іконаграфія
Самая вядомая статуя сьвятога была створаная ў 1683 годзе (яшчэ да афіцыйнае кананізацыі) Я. Брокафам для Карлавага мосту ў Празе. Зараз арыгінал перанесены ў Нацыянальны музэй у Празе (як і большасьць скульптураў мосту), а на мосьце ўсталяваная дакладная копія.

У XVIII стагодзьдзі створаная вялікая колькасьць іконаграфічных нізак са сцэнамі з жыцьця сьвятога. Самая вядомая месьціцца ў Лятаранскай базыліцы ў Рыме.

Сьвяты Ян Непамуцкі паказваецца на абразох з пальмавай галінай і вянком з зор над галавой.

## Глядзіце таксама
* Помнік Яну Непамуцкаму на Тумскай высьпе

## Літаратура
* Католическая энциклопедия. Изд. францисканцев. М., 2002.
* St. John Nepomucene (Каталіцкая энцыкляпэдыя) 

## Вонкавыя спасылкі

* Бачына, прысьвечаная Яну Непамуцкаму

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1340-я гады
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэхіі
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Сьвятыя Чэхіі
Катэгорыя:Памерлі 20 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1393 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Празе
Катэгорыя:Ахвяры гвалту
Катэгорыя:Асобы на марках