open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лясная куніца

**Лясная куніца** або **жаўтадушка** (*Martes martes*) — від сысуноў зь сямейства куніцавых (). Жыве ў Эўропе і заходніх частках Азіі і засяляе галоўным чынам лясныя мясцовасьці. У адрозьненьне ад сваёй сваячкі каменнай куніцы, лясная куніца пазьбягае людзкіх паселішчаў. Лясная куніца — стэнабіёнтная жывёла, аддае перавагу хваёвым і мяшаным лясам. У гаспадарцы выкарыстоўваецца ў якасьці аб’екту паляваньня.

## Марфалёгія
Шэрсьць лясной куніцы мае каштанавы ці цёмна-руды колер з жаўтаватай круглявай гарлавой плямай, якая, у адрозьненьне ад каменнай куніцы, не раздвоеная. Зімовая футра доўная і шаўкавістая, улетку — карацейшая і шорсткая. Цела куніцы прадаўгаватае з адносна кароткімі лапкамі і валасяным покрывам на ступнёх. Хвост даволі доўгі і пухнасты, ягонай функцыяй зьяўляецца захаваньне балянсу пры лазаньні і скаканьні. На галаве ёсьць аблямаваныя жоўтай палоскай трохкутныя вушы, нос у адрозьненьне ад каменных куніцаў цёмны. Даўжыня цела складае ад 45 да 58 см, даўжыня хваста — ад 16 да 28 см, а вага — ад 0,8 да 1,8 кг. Самцы ў сярэднім на 30% цяжэйшыя за самак.

## Крыніцы

Катэгорыя:Куніцавыя
Актабе (футбольны клюб)

«**Актабе́**» () — казаскі футбольны клюб з гораду Актабе. Заснаваны ў 1967 годзе. Пяціразовы чэмпіён Казахстану, уладальнік Кубка Казахстану (2008).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Актабе
Катэгорыя:1967 год у Казахстане
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1967 годзе
Зігмас Зінкявічус

**Зі́ґмас Зінкя́вічус** (; 4 студзеня 1925, , цяпер Вілкамірскі раён — 20 лютага 2018) — летувіскі лінгвіст, прафэсар Віленскага ўнівэрсытэту, дзейны сябар Летувіскай акадэміі навук. Аўтар працаў у галіне індаэўрапеістыкі (балтыстыкі), балта-славянскіх моўных стасункаў, праблемаў летувіска-расейскага дзьвюхмоўя, анамастыкі. Дасьледаваў яцьвяскую мову, гісторыю і дыялекты летувіскае мовы.

## Жыцьцяпіс
Скончыўшы ў 1945 року гімназію ў Вількаміры, паступіў у Віленскі ўнівэрсытэт, дзе вывучаў лінгвістыку. У 1955 абараніў доктарскую дысяртацыю па тэме «Гістарычныя рысы залежных займеньнікаў у летувіскай мове». У 1956—1962 быў дэканам факультэту гісторыі і філялёгіі Віленскага ўнівэрсытэту. За сваю працу «Летувіская дыялекталёгія» (1966) Зіґмас Зінкявічус атрымаў ступеню габілітаванага доктара, а цераз два рокі стаў прафэсарам. У 1973 атрымаў пасаду загадчыка катэдры летувіскай мовы Віленскага ўнівэрсытэту. З 1988 — загадчык катэдры балтыйскае філялёгіі.

Чалец Каралеўскай швэдзкай акадэміі пісьмовасьці, гісторыі і старажытнасьці (1982), Летувіскае акадэміі навук (1990), Нарвэскае акадэміі навук (1991), Летувіскае каталіцкае акадэміі навук (1991) і Латвійскае акадэміі навук (1995). Валодае ангельскай, беларускай, нямецкай, польскай, расейскай, украінскай і францускай мовамі. Зінкявічус лічыцца адным з найбольш цытаваных летувіскіх лінгвістаў.

У 1996—1998 — міністар адукацыі і навукі Летувы. У 1999 абраны старшынём хрысьціянска-дэмакратычнае партыі. У 2000—2004 быў дэпутатам Сэйму Летувы.

## Летувізацыя

У сваёй кнізе «Ўсходняя Летува ў мінулым і сучаснасьці» (, у 1996 годзе выйшаў расейскі пераклад ) заклікае замяніць навуковы тэрмін старабеларуская мова «*больш карэктным*» — «*канцылярская славянская мова Летувіскай дзяржавы*»:

У расейскім перакладзе імёны вялікіх князёў літоўскіх падаюцца выняткова з канчаткамі «-us» і «-as»: Міндаўгас, Гедымінас, Альгердас, Вітаўтас і г. д. Гісторык і мовазнаўца Мікалай Нікалаеў зьвяртае ўвагу на тое, што Зінкявічус зьмешвае навуковае дасьледаваньне зь летувіскім нацыяналізмам, замоўчваючы і ігнаруючы нязручныя для летувісаў факты.

## Прэміі і ўзнагароды
* Летувіская дзяржаўная прэмія, 1968
* Прэмія Гердэра, 1994
* Прэмія Казімера Бугі Летувіскае акадэміі навук, 1995
* Камандорскі крыж Ордэна вялікага князя Гедыміна, 1995
* Прэмія нацыянальнага прагрэсу (), 2007

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кароткая біяграфія
* Бібліяграфія Зіґмаса Зінкявічуса

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віленскім павеце
Катэгорыя:Літуаністы
Катэгорыя:Балтысты
Катэгорыя:Летувіскія мовазнаўцы
Катэгорыя:Летувіскія акадэмікі
Катэгорыя:Савецкія мовазнаўцы
Катэгорыя:Міністры адукацыі Летувы
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Летувіскія каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Сябры Каралеўскай швэдзкай акадэміі пісьмовасьці, гісторыі і старажытнасьці
Катэгорыя:Кавалеры ордэна вялікага князя Гедыміна
Даўгава Рыга

«**Даўгава**» () — былы латвійскі футбольны клюб з гораду Рыга. Заснаваны ў 2003 годзе і расфармаваны ў 2015 годзе. Фіналіст Кубка Латвіі (2010).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Рызе
Адрыян Межаеўскі

**Адрыя́н Межае́ўскі** (;  4 лістапада 1986 году, Ольштын, Польшча) — колішні польскі футбаліст, паўабаронца. Мае на сваім рахунку матчы ў складзе нацыянальнай зборнай Польшчы.

## Кар’ера
### Клюбная
Адрыян зьяўляецца выхаванцам футбольнай школы клюбу «Накі» з Ольштыну. Увесну 2003 году прабіўся ў асноўны склад клюбу, зь якім выступаў да канца сэзона. Узімку 2004 году перайшоў у плоцкую «Віслу», зь якой у сэзоне 2005—2006 гадоў атрымаў перамогу ў Кубку Польшчы. Узімку 2007 году перайшоў у сасноўскае «Заглембе», аднак па заканчэньні сэзону вярнуўся назад у Плоцк. 22 сьнежня 2008 году заключыў трохгадовы кантракт са сталічнай «Палёніяй», 5 сьнежня 2010 году як гулец варшаўскага клюбу стаў уладальнікам прыза «Найлепшы гулец лігі 2010 году» паводле вэрсіі выданьня «Piłka Nożna».

З чэрвеня 2011 году выступаў за турэцкі клюб «Трабзанспор», куды перайшоў за 5,25 млн эўра. Гэты трансфэр стаў самым дарагім у гісторыі Польскай экстраклясы, да гэтага моманту самым дарагім гульцом, быў Робэрт Левандоўскі, які каштаваў да сыходу 4,5 млн эўра.

20 чэрвеня 2014 году Мэжэеўскі падпісаў кантракт з клюбам «Аль-Наср» з Саудаўскай Арабіі тэрмінам на 3 гады.

### Міжнародная
Першы матч за зборную Польшчы правёў 1 сакавіка 2010 году ў гульні супраць зборнай Баўгарыі, Адрыян замяніў Лукаша Пішчэка. Першы гол забіў 5 чэрвеня 2011 году ў браму зборнай Аргентыны й прынёс польскай камандзе перамогу зь лікам 2:1.

## Дасягненьні
**«Аль-Наср»**:
* Чэмпіён Саудаўскай Арабіі: 2015

**«Сыднэй»**:
* Уладальнік Кубка Аўстраліі: 2017

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце 90minut.pl
* Профіль на сайце transfermarkt.co.uk

Катэгорыя:Польскія футбалісты
Ведрыч (неадназначнасьць)

Назву **Ведрыч** маюць:

* Ведрыч — рака ў Гомельскай вобласьці, правы прыток ракі Дняпро
* Ведрыч — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласьці
* Ведрыч-97 — футбольны клюб з Рэчыцы
Тодар Мінкаў

**Тодар (Фёдар) Мінкаў** (2 студзеня 1830, Рушчук, цяпер г. Русе, Асманская імпэрыя — 15 сакавіка 1906, Равіны, Берасьцейшчына) — баўгарскі грамадзка-палітычны дзяяч, настаўнік.

## Біяграфія
У юнацтве добраахвотнікам уступіў у расейскую армію, удзельнічаў у абароне Севастопалю 1855 году, падчас якой быў паранены.

У 1863 годзе перасяліўся ў Расейскую імпэрыю, дзе стварыў унікальную навучальную ўстанову — Паўднёваславянскі пансіён, зь якога выйшлі многія дзеячы палітычнай і культурнай эліты Баўгарыі 1880—1910-х, такія як клясык літаратуры Алека Канстанцінаў, прэм’ер-міністар Аляксандар Малінаў, заснавальнік баўгарскай опэры Канстанцін Міхайлаў-Стоян.

Ад 1893 пансіён дзейнічаў у маёнтку Фёдара Мінкава Равіны недалёка ад Дарагічына. Баўгарскія юнакі рыхтаваліся там да паступленьня ў расейскія кадэцкія корпусы. За сваю дзейнасьць быў узнагароджаны сямю расейскімі і двума баўгарскімі ордэнамі. Памёр у Равінах. Яго імя ў Баўгарыі носяць вуліцы і школы.

Магіла Мінкава знойдзена на старых могілках Дарагічына ў 2012 годзе

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 2 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1830 годзе
Катэгорыя:Баўгарскія настаўнікі
Катэгорыя:Баўгарскія грамадзка-палітычныя дзеячы
Катэгорыя:Памерлі 15 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1906 годзе
Катэгорыя:Асобы Дарагічына
Шэлехаў (горад)

**Шэлехаў** — горад (заснаваны ў 1956 годзе, статус гораду з 27 студзеня 1962 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Шэлехаўскага раёну Іркуцкае вобласьці. Разьмешчаны на раўніне паміж рэк Іркуту і Олхі. Уваходзіць у склад Іркуцкае аглямэрацыі і «Вялікага Іркуцку». Палітычны, культурны і эканамічны цэнтар Шэлехаўскага раёну; адзін з найбуйнейшых прамысловых цэнтраў Іркуцкае вобласьці.

Паводле зьвестак перапісу 2010 году насельніцтва Шэлехава — 47&nbsp;960 чалавек.

Дзень гораду афіцыйна — 12 ліпеня, фактычна адзначаецца ў Дзень мэталюрга (трэцяя нядзеля ліпеня) і ўвесь папярэдні тыдзень.

## Фізыка-геаграфічная характарыстыка
### Геаграфічнае становішча
Шэлехаў знаходзіцца на поўдні Іркуцкае вобласьці, у даліне рэк Іркуту і Олхі за 18 км (паміж цэнтрамі) ці за 7 км (паміж межамі) ад Іркуцку і за 75 км ад возера Байкалу. Тэрыторыя гораду каля 3100 га.

### Часавы пояс

Шэлехаў знаходзіцца ў часовай зоне, якая пазначаецца па міжнародным стандарце як Irkutsk Time Zone. Зрушэньне адносна Сусьветнага каардынаванага часу UTC складае +9:00. Па гэтым гадзінным поясе жыве ўся Іркуцкая вобласьць, рэспубліка Буратыя, Карэя, Японія, усходняя частка Інданэзіі.

Час у Шэлехаве адрозьніваецца ад пасавага на дзьве гадзіны.

### Рэльеф
Горад разьмешчаны на Іркуцка-Чарэмхаўскай раўніне, геалягічная будова якое ўтварылася ў Юрскі пэрыяд. Тэрыторыя рэльефу складаецца зь перадгор’я Байкала-Патомскага сугор’я. За 10 кілямэтраў да поўдня ад Шэлехава знаходзіцца лінія тэктанічных разломаў. Сэйсьмічная небясьпека тут каля 7—9 балаў па шкале Рыхтара. Краявы прагін адносіцца да дакэмбрыйскай плятформы.
 
Сярэдняя вышыня Шэлехава над узроўнем мора складае каля 460 мэтраў. Працягласьць гораду з усходу на захад — 7 км (без уліку мястэчка Чыстыя Ключы) і з поўначы на поўдзень — 5,8 км.

### Клімат
Клімат Шэлехава мала чым адрозьніваецца ад іркуцкага. Назіраньні мясцовае мэтэастанцыі рэзюмуюць невялікае адрозьненьне тэмпэратуры ў сярэднім на 3 градусы Цэльсія. Так, узімку ў Шэлехаве халадней на 2—4 градусы, а ўлетку — наадварот цяплей, чым у Іркуцку. Гэта зьвязана з Ангарскімі водамі, якія аддаюць сваё цяпло Іркуцку ўзімку, а ўлетку трохі астуджаюць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Шэлехаў у энцыкляпэдыі «Мой горад»

Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласьці
Пільніца

Назву **Пі́льніца** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Пільніца — вёска ў Менскім раёне
** Пільніца — вёска ў Стаўпецкім раёне

## Глядзіце таксама
* Пільнікі
* Пільня
Алег Вялічка

**Але́г Іва́навіч Вялі́чка** ( 6 сакавіка 1959, в. Масевічы Пружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці, БССР) — беларускі хірург, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь III i IV скліканьняў.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 6 сакавіка 1959 року ў вёсцы Масевічы (цяпер у Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці Беларусі). Скончыў Гарадзенскі дзяржаўны мэдычны інстытут (1982), атрымаў спэцыяльнасьць лекара-хірурга, лекара-арганізатара аховы здароўя вышэйшай кваліфікацыйнай катэгорыі. Працаваў інтэрнам, траўматолягам, хірургам Берасьцейскага гарадзкога шпіталю хуткай дапамогі, галоўным урачом берасьцейскай паліклінікі №1, галоўным урачом шпіталю хуткай дапамогі. У 2004 скончыў Беларускую мэдыцынскую акадэмію пасьлядыплёмнай адукацыі.

17 кастрычніка 2004 року абраны дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га скліканьня. З 16 лістапада 2004 выконваў функцыі старшыні Пастаяннай камісіі па ахове здароўя, фізычнай культуры, справах сям’і і моладзі.

28 верасьня 2008 року абраны дэпутатам ПП НС 4 скліканьня па Берасьцейскай Заходняй выбарчай акрузе №1. Займаў у ёй пасаду старшыні тае самае камісіі.

Падчас дэпутацкага тэрміну таксама быў дэпутатам Парлямэнцкага сходу Саюзу Беларусі і Расеі, уваходзіў у склад камісіі па сацыяльнай палітыцы, навуцы, культуры і гуманітарных пытаньнях.

У 2012 скончыў Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь. 22 кастрычніка 2012 року прызначаны галоўным урачом Берасьцейскай цэнтральнай гарадзкой бальніцы.

У 2016 року прызначаны намесьнікам старшыні Берасьцейскага аблвыканкаму.

## Узнагароды
* Мэдаль «За працоўныя заслугі» (6 сьнежня 2011);
* Мэдаль «90 гадоў Узброеных сілаў Рэспублікі Беларусь»;
* Мэдаль «90 гадоў на варце граніц»;
* Мэдаль «Дрэва жыцьця» Міжпарлямэнцкай Асамблеі дзяржаваў — удзельніц Садружнасьці Незалежных Дзяржаваў;
* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь;
* Ганаровая грамата Савету міністраў Рэспублікі Беларусь;
* Ганаровая грамата Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь;
* Ганаровая грамата Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь;
* Знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь».

## Сям’я
Жанаты, мае дачку.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Хто ёсьць хто ў Рэспубліцы Беларусь

Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай мэдычнай акадэміі пасьлядыплёмнай адукацыі
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь‎
Катэгорыя:Беларускія хірургі
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га скліканьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
Барталамееўскі сельсавет

**Барталаме́еўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Барталамееўка.

## Гісторыя
26 красавіка 1919 году створаны ў складзе Веткаўскай воласьці Гомельскага павету Гомельскай губэрні РСФСР; з 8 сьнежня 1926 году ў складзе Веткаўскага раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году), з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці БССР.

25 чэрвеня 1962 году сельсавет скасаваны.

25 чэрвеня 1970 Беседзкі сельсавет перайменаваны ў Барталамееўскі.

11 чэрвеня 1980 году сельсавет скасаваны.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 5

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 209

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Веткаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1980 годзе
Мэтанімія

**Мэтані́мія** ( — «перайменаваньне», ад μετά — «над» і ὄνομα / ὄνυμα — «імя») — від тропу, словазлучэньне, у якім адно слова замяшчаецца іншым, якое абазначае прадмет (зьяву), які знаходзіцца ў той ці іншай (прасторавай, часовай і да т. п.) сувязі з прадметам, які пазначаецца замяшчаемым словам. Слова, якое замяшчае, пры гэтым ўжываецца ў пераносным значэньні. Ад мэтафары мэтанімія адрозьніваецца тым, што падобнасьць зьяваў ці прадметаў тут ня мае значэньня. Адной з разнавіднасьцей мэтаніміі зьяўляецца сінекдаха. На асаблівасьцях мэтаніміі засноўваюцца характэрныя ўласьцівасьці антанамазіі, перыфраза, эўфэмізма.

## Глядзіце таксама
* Сынэкдаха

## Літаратура
* 
*
Будзішчапалескі сельсавет

**Бу́дзішчапале́скі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Будзішча Палескае.

## Гісторыя
26 красавіка 1919 году створаны ў складзе Палескай (з 9 траўня 1923 году — Сьвяцілавіцкай) воласьці Гомельскага павету Гомельскай губэрні РСФСР; з 8 сьнежня 1926 году ў складзе Сьвяцілавіцкага (з 4 жніўня 1927 году — Чачэрскага) раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году), з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці БССР.

У 1939 годзе сельсавет перайменаваны ў Будзішчанскі ў сувязі зь перайменаваньнем адміністрацыйнага цэнтру Будзішча Палескае ў Будзішча.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 480

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1939 годзе
Тор Акюрэйры

«**Тор**» () — ісьляндзкі футбольны клюб з гораду Акюрэйры. Заснаваны ў 1915 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Акюрэйры
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1915 годзе
Фрыдрых Вільгельм III

**Фрыдрых Вільгельм III** (; 3 жніўня 1770 году, Патсдам — 7 чэрвеня 1840 году, Бэрлін) — кароль Прусіі з 16 лістапада 1797 году. Сын Фрыдрыха Вільгельма II і Фрыдэрыкі Луізы Гесэн-Дармштацкай, унучаты пляменьнік Фрыдрыха II Вялікага, дзед расейскага імпэратара Аляксандра II.

## Біяграфія
Атрымаў традыцыйную суровую ваенную адукацыю; прымаў удзел у ваенных кампаніях супраць Францыі пасьля пачатку ваенных дзеяньняў у 1792. У 1809 годзе наведаў Расею. Камэр-пажам ў яго быў Аляксандар Васільевіч Чачэрын.

### Сям’я
У 1793 годзе ажаніўся з Луізай, дачкой герцага Карла II Мекленбург-Страліцкага й яго жонкі Фрыдэрыкі Караліны. Два сыны ад гэтага шлюбу, Фрыдрых Вільгельм IV і Вільгельм I, пасьля сталі прускімі каралямі, а Вільгельм — яшчэ й нямецкім імпэратарам. Дачка Фрыдрыха Вільгельма III Шарлота (у праваслаўі Аляксандра Фёдараўна) выйшла замуж за вялікага князя Мікалая Паўлавіча (пасьля расейскага імпэратара Мікалая I). Такім чынам, Фрыдрых Вільгельм III быў дзедам Аляксандра II.

## Праўленьне
Фрыдрых Вільгельм быў баязьлівым і нерашучым кіраўніком. У той жа час ён быў добрым і шчырым вернікам. Ён абяцаў Аўстрыі падтрымку, але пасьля ўварваньня ў яе ў 1805 годзе войскаў Напалеона нічога не зрабіў. Ён спадзяваўся, што Францыя прапануе яму за нэўтралітэт Гановэр і іншыя землі на поўначы, але ў выніку атрымаў іх толькі пасьля таго, як сам адмовіўся ад Ансбах а, Байройт ​​а, Клеве й Нэўшатэлю.

14 кастрычніка 1806 году войскі Фрыдрыха Вільгельма III пацярпелі поўнае паражэньне ад французаў у Бітве пры Ене і Аўэрштэце. У 1807 годзе паводле Тыльзыцкага міру паміж Аляксандрам I і Напалеонам ён пазбавіўся паловы сваіх уладарстваў.

У 1807—1812 гг. Фрыдрых Вільгельм III па ініцыятыве й з дапамогай міністра барона фон Штэйна, генэрала Г. Шарнхорста, генэрал-фэльдмаршала Гнейзэнаў і графа Гардэнбэрга правёў цэлы шэраг адміністрацыйных, сацыяльных, аграрных і ваенных рэформаў.

У 1812 годзе перад уварваньнем ў Расею Напалеон прымусіў Аўстрыю й Прусію падпісаць зь ім дамовы, згодна зь якімі гэтыя краіны выстаўлялі свае войскі ў дапамогу францускай арміі. У прускай арміі пры дапамозе Гнейзэнаў, Штэйна і іншых патрыятычна настроеных афіцэраў быў утвораны расейска-нямецкі легіён (у лістападзе 1812 году налічвалася 8 тысяч чалавек), які ваяваў супраць французаў. У сакавіку 1813 году Фрыдрых Вільгельм III выступіў з заклікам да вызваленчай вайны з францускімі акупантамі.

У 1814 годзе разам з саюзьнікамі ў антынапалеонаўскай кааліцыі пруская армія ўвайшла ў Парыж. Фрыдрых Вільгельм III прымаў удзел у Венскім кангрэсе 1814—1815 гг. па рашэньні якога яму былі вернутыя Райнская Прусія, Вэстфалія, Познань і частка Саксоніі.

У час вайны Фрыдрых Вільгельм абяцаў народу канстытуцыю й прадстаўніцкае праўленьне. Пасьля вайны пад уплывам Метэрніха ён адмовіўся ад выкананьня сваіх абавязацельстваў. У выніку Прусія разам з Аўстрыяй аж да 1848 году заставалася цэнтрам палітычнай рэакцыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Фрыдрых Вільгельм III
* К. Рыжов. Справочник Все монархи мира: Западная Европа

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чорнага арла
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Pour le Mérite
Крышталёвая ноч

«**Крышталё́вая ноч**» («*Ноч разьбітых вітрынаў*», ) — першая масавая акцыя беспасярэдняга фізычнага гвалту ў дачыненьни да габрэяў на тэрыторыі Трэцяга Райху, якая прайшла ў ноч з 9 на 10 лістапада 1938 году.

Справакаваная галоўным чынам кіраўнікамі нацысцкай партыі, сябрамі СА (, звычайна вядомыя як «штурмавыя атрады») і гітлераўскай моладзевай арганізацыяй, «Крышталёвая ноч» атрымала сваю назву ад аскепкаў шкла, якія пакрывалі вуліцы Трэцяга Райху і якія паклалі пачатак пагрому. Гэта былі аскепкі пабітых вокнаў сынагогаў, дамоў, крамаў і прыватных установаў, якія належалі габрэям, разбураных і разрабаваных падчас гэтага гвалту.

## Наступствы
«Крышталёвая ноч» зьявілася паваротным пунктам у лёсе нямецкага й аўстрыйскага габрэйства й вяшчуном «канчатковага рашэньня» габрэйскага пытаньня наогул, паколькі засьведчыла, што пэрыяду толькі заканадаўчых антыгабрэйскіх актаў прыйшоў канец.

Пасьля «Крышталёвай ночы» паток габрэйскіх эмігрантаў зь Нямеччыны й Аўстрыі рэзка павялічыўся, аднак нават у кастрычніку 1941 году ў гэтых краінах усё яшчэ заставалася прыкладна 164 тыс. габрэяў.

## Выкарыстаньне ў іншым сэнсе
«Крышталёвай ноччу» беларускай літаратуры часам называюць падзею, якая адбылася за год да габрэйскіх пагромаў, у Беларусі, калі 29—30 кастрычніка былі расстраляныя больш за сто дзеячоў беларускай культуры і навукі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Антыгабрэйскія пагромы
Катэгорыя:Падзеі 9 лістапада
Глёбус Беларусі

**GlobusTut.by** (**«Глёбус Беларусі»**, былы *Globus.tut.by*' ) — расейскамоўны беларускі рэсурс Інтэрнэту, прысьвечаны выдатным аб’ектам і мясьцінам на тэрыторыі сучаснай Беларусі.

Мэтай сайту зьяўляецца: «адлюстраваць сучасны стан усіх абарончых, культавых і сядзібных пабудоваў, якія былі ўзьведзеныя на тэрыторыі сучаснай Беларусі да 1917 году» (пераклад з расейскай).

 году сайт утрымліваў інфармацыю пра  аб’ектаў, у тым ліку  фатаграфіяў гэтых аб’ектаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка праекту «Глобус Беларусі»

Катэгорыя:Беларускія вэб-сайты
Катэгорыя:Геаграфія Беларусі
Міжнародны дзень супраць фашызму, расізму і антысэмітызму

**«Міжнародны дзень супраць фашызму, расізму і антысэмітызму»** — дзень, зьвязаны з угодкамі Крышталёвай ночы — габрэйскага пагрому, арганізаванага нацыстамі ў ноч з 9 на 10 лістапада 1938 году.

## Наступствы
За адну ноч было забіта каля 90 габрэяў, сотні габрэяў былі параненыя і пакалечаныя, а 3,5 тысячы габрэяў адправілі ў канцэнтрацыйныя лягеры. Былі спаленыя й разгромленыя сынагогі, сотні жылых дамоў і 7,5 тысячаў гандлёвых і камэрцыйных прадпрыемстваў. Шкода ад пагрому склала 25.000.000 рейхсмарак. 5 мільёнаў зь іх былі выдаткаваныя на рамонт пабітых вітрынаў.

Крышталёвая ноч стала пачаткам Галакосту, у выніку якога было зьнішчана шэсьць мільёнаў габрэяў.

У памяць аб трагічных падзеях Крышталёвай ночы сусьветная супольнасьць кожны год адзначае Міжнародны дзень супраць фашызму, расізму і антысэмітызму.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міжнародныя дні
Катэгорыя:9 лістапада
Шэлехавы

**Шэлехавы** () — расейскі дваранскі род.

Нашчадкі **[[Рыгор Шэліхаў|Рыгора Шэліхава]]** (1747—1795) — сыбірскага прамыслоўца, марахода, купца. 10 лістапада 1797 году Найусеміласьціва падаравана была дваранская годнасьць «**Натальлі Шэлехавой**, удаве таго знакамітага Рыгора Шэлехава, які быўшы перш Рыльскім грамадзянінам, уславіўся подзьвігамі сваімі ў Паўночнай Амэрыцы, і народжаным ад іх дзецям». Грамата пра дваранства Шэлехавых Найвысока зацьверджана 24 красавіка 1801 году.
* **Васіль Шэлехаў**, са студэнтаў Дэрпцкага ўнівэрсытэту, на вайсковую службу паступіў у 1810 годзе 19 ліпеня ў Ізюмскі Гусарскі полк у якасьці шарагоўца. Першы афіцэрскі чын атрымаў 28 лютага 1811 году. Удзельнічаў у Айчыннай вайне 1812—1815 гадоў. Жанаты, меў дзяцей: сына Сяргея і дочкаў Кацярыну і Настасьсю. Памёр 20 сьнежня 1834 году, знаходзячыся на службе.

У Аляксандра-Неўскай Ляўры на Лазараўскіх могілках (нэкропаль XVIII стагодзьдзя) пахаваны дочкі Рыгора Шэліхава:
* **Аляксандра Паліткоўская** (Шэлехава) (1788—1816), жонка Гаўрыіла Паліткоўскага, сэнатара, літаратара, сябра «Гутаркі аматараў расейскага слова».
* **Ганна Разанава** (Шэлехава) (1780—1802), жонка Мікалая Разанава, обэр-пракурора Сэнату, вандроўцы, упаўнаважанага Расейска-Амэрыканскай кампаніі.

## Апісаньне гербу
У шчыце, які мае блакітнае поле, намаляваныя два срэбныя крыжы, адзін угары, а іншы ўнізе, а паміж імі ў сярэдзіне шчыта знаходзіцца срэбная паласа.

Шчыт увянчаны звычайным дваранскім шлемам, з дваранскаю на ім каронаю і трыма страўсовыми пёрамі. Сумёт на шчыце блакітны падкладзены срэбрам. Па баках пастаўлены два амэрыканцы, якія трымаюць у руках з правага боку Мэркурава жазло, а зь левага якар. Пад шчытом дэвіз: «Вераю і шчырасьцю».

## Літаратура
* *Русский биографический словарь*: В 25 т. / под наблюдением А. А. Половцова. 1896—1918.

Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Пелістэр Бітала

«**Пелістэр**» () — паўночнамакедонскі футбольны клюб з гораду Біталы. Заснаваны ў 1945 годзе. Двухразовы ўладальнік Кубка Паўночнай Македоніі (2001, 2017).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бітала
Першае Мая

Назву **Першае Мая** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Першае Мая — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Першае Мая — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласьці
* Першае Мая — былая назва вёскі Першамайск (Дрыбінскі раён, Магілёўская вобласьць)

## Глядзіце таксама
* Першамай 
* Першамайка
* Першамайск
* Першамайская
* Першамайскі
Матнявіцкі сельсавет

**Матняві́цкі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Матнявічы.

## Гісторыя
26 красавіка 1919 году створаны ў складзе Чачэрскай воласьці Гомельскага павету Гомельскай губэрні РСФСР; з 8 сьнежня 1926 году ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году), з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці БССР.

29 кастрычніка 1959 году сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены Роўкавіцкаму сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 4

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 495

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1959 годзе
Коцкая мова

**Коцкая мова** — мова асана-коцкае галіны енісейскае моўнае сям’і, на якой размаўляла народнасьць коты. Носьбіты мовы пражывалі ў прыбярэжнай мясцовасьці ракі Мана, прытоку ракі Енісей.

Зьнікла прыкладна ў сярэдзіне ХІХ стагодзьдзя.

Катэгорыя:Енісейскія мовы
Катэгорыя:Мовы Расеі
Катэгорыя:Мёртвыя мовы
Арынская мова

**Арынская мова** — мова арына-пумпакольскае галіны енісейскае моўнае сям’і, на якой размаўляла народнасьць, блізкая да носьбітаў пумпакольскае мовы. Носьбіты мовы пражывалі ў басэйне ракі Енісей.

Зьнікла прыкладна ў XVIII ст.

Катэгорыя:Енісейскія мовы
Катэгорыя:Мовы Расеі
Катэгорыя:Мёртвыя мовы
Хібіны

**Хібіны** — найбуйнейшны горны масіў на Кольскае паўвысьпе, ў Мурманскае вобласьці Расеі. Геалягічны ўзрост — блізка 350 млн гадоў. Вяршыні плятападобныя, схілы стромкія з асобнымі ледавікамі й сьнежнікамі. Найвышэйшы пункт — гара Юдычвумчор (1200,6 м над узроўнем мора). 

## Крыніцы


Катэгорыя:Горныя сыстэмы Расеі
Двукрыльныя

**Двукры́льныя** ()  — атрад вусякоў.

## Клясыфікацыя
Вылучаюцца 2 падатрады: даўгавусыя і караткавусыя. Налічваецца больш за 150 сямействаў і каля 100 тысячаў відаў.

## Апісаньне
Даўжынёю 0,3—50 мм. Афарбоўка цёмная або стракатая. Разьвітая адна пара (пярэдняя) крылаў (адсюль назва), задняя рэдуктаваная і пераўтварылася ў булавападобныя жужальцы. Галава круглявая зь вялікімі фасэтачнымі вачымі. Вусікі шматсустаўныя (у даўгавусых) або кароткія трохсустраўныя (у караткавусых). Ротавыя органы колюча-сысучыя або ліжучыя, зрэдку рэдуктаваныя.

## Вонкавыя спасылкі
* Systema Dipterorum.

Катэгорыя:Атрады вусякоў
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Карлам Лінэем
Новамалыніцкі нацыянальны польскі сельсавет

**Новамалы́ніцкі нацыяна́льны польскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Новыя Малынічы.

## Гісторыя
26 красавіка 1919 году створаны Новамалыніцкі сельсавет у складзе Чачэрскай воласьці Гомельскага павету Гомельскай губэрні РСФСР, які затым рэарганізаваны ў нацыянальны польскі; з 8 сьнежня 1926 году ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году), з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці БССР.

У наступстве сельсавет пераўтвораны ў беларускі.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 499, 501

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёну
Катэгорыя:Нацыянальныя польскія сельсаветы БССР
Дынама Сіці Тырана

«**Дынама Сіці**» () — альбанскі футбольны клюб з гораду Тыраны. Заснаваны ў 1950 годзе. 18-разовы чэмпіён Альбаніі, 14-разовы ўладальнік Кубка Альбаніі. Гістарычна быў павязаны зь Міністэрствам унутраных справаў, а адным з галоўных супернікаў каманды ўважаецца клюб «Тырана».

## Гісторыя

Клюб быў афіцыйна заснаваны 3 сакавіка 1950 году Міністэрствам унутраных справаў Альбаніі ў час камуністычнага рэжыму дыктатара Энвэра Ходжы. З 1950 па 1953 гады клюб быў чэмпіёнам краіны чатыры гады запар. За гэты час «Дынама» запісала на свой рахунак сэрыю з 25 перамог запар, што ёсьць рэкордам у альбанскім футболе. У 1995 годзе каманда была перайменаваная ў «Алімпік», каб пазбавіцца ад «камуністычнага мінулага», але праз два гады клюб вярнуўся да сваёй першапачатковай назвы.

Пасьля таго, як у сэзоне 2005—2006 гадоў «Дынама» заняло трэці радок у турнірнай табліцы, новым трэнэрам быў прызначаны Фарук Сэйдыні, які ўважаўся за аднаго з найлепшых альбанскіх настаўнікаў футболу, аднак хутка ён быў звольнены. Улетку 2008 году пасаду дырэктара клюбу заняў Ілір Дая, а галоўным трэнэрам стаў аргентынскі Марсэлё Хавіер Сулета, які прывёз з сабою чатырох аргентынскіх гульцоў. Сулета пратрымаўся толькі першы кваліфікацыйны матч Лігі чэмпіёнаў супраць басьнійскага «Модрыча», пасьля чаго яго на пасадзе трэнэра замяніў Артан Мэрджышы, прычым толькі на адзін матч.

Далейшым трэнэрам «Дынама» быў прызначаны Златка Даліч, які пазьней ачоліў зборную Харватыі. Ён падпісаў з клубам двухгадовы кантракт, але не дапрацаваў у клюбе праз тое, што дынамаўцы двойчы саступілі ў пачатку сэзону 2008—2009 гадоў. У сэзоне 2009—2010 гадоў «Дынама» зноў стала чэмпіёнам краіны, атрымаўшы сваю 18-ю перамогу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Тырана
Апэтыт

**Апэты́т** ( — імкненьне, жаданьне) — адчуваньне, зьвязанае з патрэбай у ежы, а таксама фізыялягічны мэханізм, які рэгулюе паступленьне ў арганізм харчовых рэчываў.

Апэтыт цесна зьвязаны зь дзейнасьцю харчовага цэнтру, пераважна зь ягонымі аддзеламі ў гіпаталямусе й кары вялікіх паўшар’яў галаўнога мозгу. Апэтыт вызначаецца прыходнай у харчовай цэнтар інфармацыяй аб умовах харчаваньня, паступленьні й засваеньні ежы, расходаваньні харчовых запасаў. Апэтыт ня вынікае за вычарпаньнем запасаў арганізму, а папярэджвае яго, таму шматлікія раздражняльнікі, якія фармуюць апэтыт, могуць зьмяняць сваё сыгнальнае значэньне ў адпаведнасьці са зьмяненьнем звыклага рэжыму харчаваньня.

Узбуджэньне апэтыту залежыць ад утрыманьня ў крыві прадуктаў прамежкавага абмену, узроўню засваеньня іх вузамі, ўтрыманьня ў тканках вады, стану тлушчавых запасаў, скарачэньняў пустога страўніка, паніжэньня тэмпэратуры цела, а таксама ад шматлікіх зьнешніх раздражняльнікаў, зьвязаных з умоўна-рэфлекторнай дзейнасьцю, як то выгляд і пах ежы, звыклая абстаноўка і іншыя. Тармажэньне апэтыту наступае ў выніку акта ежы, расьцяжэньня сьценак страўніка ежай, усмоктваньня й засваеньня прадуктаў ейнага расшчапленьня, зьмены гарманальнага фону.

## Глядзіце таксама
* Нэрвовая анарэксія

Катэгорыя:Эндакрыналёгія
Катэгорыя:Харчавальныя паводзіны
Уніён 05 Кейл

«**Уніён**» — люксэмбурскі футбольны клюб з гораду Кейлу. Заснаваны ў 2005 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кейл
Волга (неадназначнасьць)

Назву **Волга** маюць:

* Волга — рака ў эўрапейскай частцы Расеі
* Волга — былы пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі

Глядзіце таксама:

* Чорная Волга
Вясёлы

Назву **Вясёлы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Вясёлы — пасёлак у Жлобінскім раёне
** Вясёлы — былы пасёлак у Рэчыцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Вясёлы — пасёлак у Краснапольскім раёне
** Вясёлы — пасёлак у Крычаўскім раёне
** Вясёлы — пасёлак у Магілёўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Вясёлы — пасёлак у Капыльскім раёне
Краснасельле

Назву **Краснасельле** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Краснасельле — пасёлак у Рэчыцкім раёне
** Краснасельле — вёска ў Хвойніцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Краснае Сяло
* Краснасельскі
* Краснасельцы
Матацыкл

**Матацы́кл** () — двухколавы мэханічны транспартны сродак з бакавым прычэпам або безь яго (маса ня больш за 400 кг) . Старажытнае значэньне: матацыкл — маторная фурманка для верхавой язды.

## Гісторыя вынаходніцтва
У 1885 годзе ў Нямеччыне Готліб Даймлер стварыў першы матацыкл, які ўяўляў сабой ровар з драўлянай рамай, масай 50 кг, з 1-цыліндравым бэнзінавым рухавіком працоўным аб’ёмам 264 кубічных см. На першай перадачы ён дасягаў 6 км/г, а на другой — 12 км/г. У дадатак да двух асноўных колаў меліся два запасныя. Далей адбывалася ўдасканаленьне канструкцыі матацыклу. У пачатку 20-га стагодзьдзя канчаткова падзяліліся паміж сабой аўтамабілі й матацыклы.

Такім чынам, першы матацыкл быў вынайдзены ў 1885 годзе ў Нямеччыне, а як від транспарту быў прызнаны толькі ў пачатку 20 стагодзьдзя.

## Беларусь
У ліпені 1951 г.  Менскі матацыклетны і вэлясыпэдны завод (ММВЗ) пачаў выраб 125-кубовых матацыклаў пад таварным знакам «Менск». За 1990 г. на ММВЗ выпусьцілі 220 тыс. матацыклаў.

У 2011 г. з удзелам мотатранспарту ў Беларусі адбыліся 484 дарожна-транспартныя здарэньні (ДТЗ), у якіх 60 чалавек загінулі і 493 атрымалі зьнявечаньні. 73% ДТЗ з удзелам мотатранспарту адбыліся па віне іх кіроўцаў.

## Крыніцы
Астравок (Берасьцейская вобласьць)

**Астраво́к** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Астравок уваходзіць у склад Ружанскага сельсавету. Знаходзіцца за 40 км на паўночны ўсход ад Пружанаў, 25 км ад чыгуначнай станцыі Івацэвічы на лініі Баранавічы — Берасьце. Насельніцтва на 2012 год — 51 жыхар, 28 двароў.

## Этымалёгія назвы
Паводле пружанскай гісторыка і краязнаўцы Веры Церахавай, назва вёскі паходзіць ад месцазнаходжаньня на востраве, акружаным з усіх бакоў вадою.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Слонімскім павеце Гарадзенскай губэрні.

За польскім часам — вёска і фальварак у гміне Ружаны Косаўскага павету Палескага ваяводзтва.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 у Ружанскім, з 25 сьнежня 1962 у Пружанскім раёнах Берасьцейскай вобласьці (з 8 студзеня да 19 чэрвеня 1954 — Гарадзенскай вобласьці). У 1940 — 586 жыхароў, 56 двароў.

У ліпені 1944 року гітлераўцы спалілі вёску і загубілі 19 жыхароў. Пасьля вайны адноўленая.

1 сьнежня 2009 году перададзеная зь ліквідаванага Варанілавіцкага сельсавету ў склад Ружанскага пасялковага савету, які 29 траўня 2015 году быў ператвораны ў сельсавет..

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1940 год — 586 жыхароў, 56 двароў; 1970 год — 197 жыхароў; 1999 год — 82 жыхары
* XXI стагодзьдзе: 2003 год — 69 жыхароў, 37 двароў; 2005 год — 61 жыхар, 34 двары; 2010 год — 38 жыхароў; 2012 год — 51 жыхар, 28 двароў

## Транспарт
Аўтамабільныя дарогі  Ружаны — Варанілавічы — Астравок і  Таўцьвілы — Верчыцы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ружанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Лі Гарві Освальд

**Лі Гарві Освальд** (; 18 кастрычніка 1939, Новы Арлеан — 24 лістапада 1963, Далас) — адзіны афіцыйны падазраваны ў забойстве амэрыканскага прэзыдэнта Джона Кенэдзі.

Былы марскі пехацінец ЗША, які некаторы час жыў (кастрычнік 1959 — чэрвень 1962) у падсавецкім Менску, Освальд быў першапачаткова арыштаваны за забойства паліцыянта, прыкладна праз 40 хвілінаў пасьля таго, як быў застрэлены Кенэдзі. Падазраваны таксама ў забойстве Кенэдзі, Освальд адмаўляў сваё дачыненьне да гэтых забойстваў. Два дні пасьля, падчас пераводу з паліцэйскага кіраваньня ў акруговую турму, Освальд быў застрэлены ўладальнікам начнога клюбу Джэкам Рубі. Гэтае забойства было паказанае ў прамым этэры.

Паводле высноваў Камісіі Ўорэна (1964), Освальд 22 лістапада 1963 году за 5,6 сэкунды зьдзейсьніў тры стрэлы ў машыну прэзыдэнта з шостага паверху кніжнага склада ў горадзе Далас, Тэхас (у выніку якіх прэзыдэнт Кенэдзі быў забіты, губэрнатар Тэхасу Канолі цяжка паранены, а адзін зь мінакоў — лёгка), а затым забіў мясцовага паліцэйскага. Паводле заключэньня камісіі, ён «дзейнічаў у адзіночку й без савету або дапамогі».

## Крыніцы й заўвагі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Луізыяне
Катэгорыя:Памерлі ў ЗША
Катэгорыя:Забойцы
Бабіцкі сельсавет (Сьвяцілавіцкі раён)

**Ба́біцкі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Сьвяцілавіцкага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Бабічы.

## Гісторыя
8 сьнежня 1926 году створаны ў складзе Сьвяцілавіцкага (з 4 жніўня 1927 году — Чачэрскага, з 12 лютага 1935 году — Сьвяцілавіцкага) раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году), з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці БССР.

16 ліпеня 1954 году сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены Нісімкавіцкаму сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 6

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 476

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Сьвяцілавіцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1954 годзе
Украінка (горад)

**Украінка** () — места ў Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. Плошча 5,91 км². Насельніцтва на 1 студзеня 2018 году — 15 926 чал.

## Гісторыя
* XV ст.: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах.
* 1979: атрымаў статус места.

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Кіеўскай вобласьці
Рыўге Суўр’ярв

**Ры́ўге Су́ўр’ярв** ( — «Вялікае Рыўскае возера») — найглыбейшае возера Эстоніі (38 м). Разьмешчанае на паўднёвым усходзе, у воласьці Рыўге Вырускага павету, на паўночны захад ад узвышша Хаанья.

На беразе возера, у вёсцы Рыўге, знаходзіцца царква Сьв. Марыі (XVIII стагодзьдзе). Непадалёк — рэшткі гарадзішча Рыўге (VI—XI стст.).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Катэгорыя:Вырумаа
Акшынскі сельсавет

**Акшы́нскі сельсавет**, **Акшы́нкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Акшынка.

## Гісторыя
26 красавіка 1919 году створаны ў складзе Покацкай (з 9 траўня 1923 году — Сьвяцілавіцкай) воласьці Гомельскага павету Гомельскай губэрні РСФСР; з 8 сьнежня 1926 году ў складзе Сьвяцілавіцкага (з 4 жніўня 1927 году — Веткаўскага, з 12 лютага 1935 году — Сьвяцілавіцкага, з 17 сьнежня 1956 году — Веткаўскага, з 25 сьнежня 1962 году — Гомельскага, з 6 студзеня 1965 году — Веткаўскага) раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году), з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці БССР.

28 студзеня 1991 году сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзеныя Навілаўскаму сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 13
* 1 студзеня 1974 году — 12
* 1 студзеня 1986 году — 12

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 207
*  С. 208
*  С. 109
*  С. 86

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Веткаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1991 годзе
Гленавон Лурган

«**Гленавон**» () — паўночнаірляндзкі футбольны клюб з гораду Лургану. Заснаваны ў 1889 годзе. Трохразовы чэмпіён Паўночнай Ірляндыі, сяміразовы ўладальнік Кубка Паўночнай Ірляндыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Лурган
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1889 годзе
Нестар Махно

**Не́стар Іва́навіч Махно́** ()(26 кастрычніка (7 лістапада) 1888, сяло Гуляйполе, Аляксандраўскі павет, Екацерынаслаўская губэрня — 6 ліпеня 1934, Парыж, Францыя — кіраўнік сялянскага паўстанцкага руху, 1918-1921 гадоў, украінскага казацкага паходжаньня; анархіст (дакладней анарха-камуніст), палітвязень, дзяржаўны, вайсковы й палітычны дзяяч.
Вядомы як *Батько Махно* (афіцыйна падпісваў так некаторыя дакумэнты).

Пахаваны ў Парыжы на могілках Пэр-Ляшэз.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пэр-Ляшэз
Катэгорыя:Сацыяльныя анархісты
Катэгорыя:Украінскія анархісты
Ільля Алейнікаў

**Ільля Алейнікаў** (;  —  — савецкі і расейскі актор тэатру й кіно, народны артыст Расеі (2001).

## Біяграфія
Ільля Алейнікаў (сапраўднае імя — Ільля Львовіч Клявэр) нарадзіўся ў Кішынёве 10 ліпеня 1947 году. У 1969 годзе скончыў Маскоўскае дзяржаўнае вучылішча цыркавога й эстраднага мастацтва. У 1969—1971 гадах служыў у войску, потым працаваў у Масканцэрце і Ленканцэрце артыстам размоўнага жанру.

Па парадзе Уладзімера Вінакура узяў сабе сцэнічны псэўданім «Алейнікаў» ад дзявочага прозьвішча жонкі Ірыны Алейнікавай.

У 1977 годзе разам са сваім партнэрам па сцэне Раманам Казаковым стаў ляўрэатам Усесаюзнага конкурсу артыстаў эстрады.

З 1968 году гуляў у кіно — усяго яго фільмаграфія налічвае больш за 20 твораў.

У 1993 годзе разам зь Юрыем Стаянавым стварыў тэлепраграму «Гарадок», якая выходзіла ў этэр да яго сьмерці. За тэлепраграму «Гарадок» ў 1996 годзе Алейнікаў атрымаў прэмію «ТЭФІ» у намінацыі «Найлепшы вядучы забаўляльнай праграмы».

У 2008 годзе напісаў і паставіў мюзыкл «Прарок», а ў 2010 годзе разам са сваёй жонкай выпусьціў альбом «Шансон на дваіх».

Памёр 11 лістапада 2012 году ў Санкт-Пецярбурзе . Пахаваны ў Пушкіне на Казанскіх могілках.

## Узнагароды
* Ляўрэат прэміі «ТЭФІ» у намінацыі «Найлепшы вядучы забаўляльнай праграмы» (1996)
* Народны артыст Расеі (2001)
* Ордэн Пашаны (2012)

## Крыніцы

Катэгорыя:Савецкія акторы
Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Расейскія тэлевядучыя
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Левашы

Назву **Левашы** маюць:

* Левашы — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Левашы — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласьці
Менскі інстытут кіраваньня

**Ме́нскі інстыту́т кірава́ньня** (да 2001 г. — недзяржаўны інстытут кіраваньня) быў створаны ў 1991 годзе. Яго заснавальнік — доктар эканамічных навук, прафэсар Мікалай Суша. Ён жа зьяўляецца нязьменным рэктарам інстытуту.

На сёньняшні дзень навучаньне ў інстытуце праводзіцца на 3 факультэтах па 13 спэцыяльнасьцях. Усё навучаньне на платнай аснове:

**Факультэт правазнаўства**

Спэцыяльнасьці:
* «Правазнаўства», кваліфікацыя — юрыст;
* «Эканамічнае права», кваліфікацыя — юрыст зь веданьнем эканомікі;
* «Псыхалёгія», кваліфікацыя — псыхоляг, выкладчык псыхалёгіі;

**Факультэт эканомікі**

Спэцыяльнасьці:
* «Сусьветная эканоміка», кваліфікацыя — эканаміст;
* «Эканоміка й кіраваньне на прадпрыемстве», кваліфікацыя — эканаміст-мэнэджар;
* «Мэнэджмэнт», кваліфікацыя — мэнэджар-эканаміст;
* «Маркетынг», кваліфікацыя — маркетоляг-эканаміст;
* «Сучасныя замежныя мовы (пераклад)», кваліфікацыя — лінгвіст, перакладчык (ангельская й нямецкая мовы) (па дадзенай спэцыяльнасьці прадугледжана толькі дзённая форма навучаньня).

**Улікова-фінансавы факультэт**

Спэцыяльнасьці:
* «Бугальтарскі ўлік, аналіз і аўдыт», кваліфікацыя — эканаміст;
* «Фінансы й крэдыт», кваліфікацыя — эканаміст;
* «Інфарматыка (Web-дызайн і кампутэрная графіка)», кваліфікацыя — праграміст;
* «Інфармацыйныя сыстэмы й тэхналёгіі (ў эканоміцы)», кваліфікацыя — інжынэр-праграміст-эканаміст;
* «Інфармацыйныя сыстэмы й тэхналёгіі (кіраўнічая дзейнасьць)», кваліфікацыя — інжынэр-праграміст;
* «Дызайн (прадметна-прасторавага асяродзьдзя)», «Дызайн (віртуальнага асяродзьдзя)», кваліфікацыя: — «Дызайнэр».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт ВНУ
* Менскі інстытут кіраваньня ва Ўкантакце
* 
* 

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Менску
Мікалай Суша

**Мікала́й Васі́левіч Су́ша** (4 лютага 1952, вёска Вайнілава, Чэрвеньскі раён, Менская вобласьць) — беларускі вучоны ў галіне эканомікі й кіраваньня. Кандыдат эканамічных навук (1997).

## Біяграфія
Скончыў Беларускі інстытут народнай гаспадаркі (1985). З 1973 году на партыйнай рабоце. З 1980 дырэктар заводу «Біяпрадукт», з 1987 намесьнік старшыні Чэрвеньскага райвыканкаму, у 1989-93 прэзыдэнт Саюзу каапэратываў Беларусі. Заснавальнік Менскага інстытуту кіраваньня (з 1994 яго рэктар), заснавальнік і галоўны рэдактар часопісу «Экономика. Управление. Право». Распрацаваў стратэгію кіраваньня інавацыямі ў сыстэме вышэйшай адукацыі Рэспублікі Беларусь.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менскай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія эканамісты
Апалён (касьмічная праграма)

**Прагра́ма «Апалё́н»** () — трэцяя праграма пілятаваных касьмічных палётаў, ініцыяваная NASA. За часамі Эйзэнгаўэра, калі зьявіліся першыя ідэі што да праграмы, «Апалён» меркаваўся праграмай палётаў трохмясцовых караблёў, якая прыйшла б на замену аднамясцовым караблям праграмы «Мэркурый». Наступны ж прэзыдэнт, Джон Фіцджэралд Кенэдзі, у сваім звароце да Кангрэсу ЗША 25 траўня 1961 году вывеў запуск «Апалёну» для «пасадкі чалавека на Месяц і вяртаньня на Землю ў бясьпецы» да канца 1960-х гадоў у шэраг нацыянальных мэтаў. У 1962 годзе на замену «Мэркурыю» прыйшоў Праект «Джыміні», які працягнуўся да 1966 году. Першы пілятаваны палёт на «Апалёне» адбыўся ў 1968 годзе, а кульмінацыяй праекту сталася першая высадка чалавека на Месяц.

Мэта, пастаўленая Кенэдзі — ступіць на Месяц — была дасягнутая місіяй Апалён-11, у часе якой астранаўты Ніл Армстранг і Баз Олдрын на Месяцовым модулі 20 траўня 1969 году прызямліліся на Месяц (Майкл Колінз заставаўся на месяцовай арбіце ў камандным модулі; усе тры астранаўты пасьпяхова вярнуліся на Зямлю 24 ліпеня. Пасьля Апалёну-11 яшчэ ў ходзе 5 місіяў 10 чалавек пабывалі на Месяцы.

Праграма «Апалён» вялася з 1961 па 1972 год, на дапамогу якой у 1962—1966 гадох вялася адначасова праграма двухмясцовых караблёў «Джыміні». У ходзе запускаў «Джыміні» былі выпрацаваныя некаторыя тэхнікі й мэтады палётаў у космас, неабходныя для пасьпяховага выкананьня місіяў «Апалёну». У якасьці ракеты-носьбіта для праграмы было абранае сямейства ракетаў «Сатурн».

Нягледзячы на няўдачу на самым пачатку, пажар у кабіне пілётаў Апалёну-1 у час перадпалётных выпрабаваньняў, які ўнёс жыцьці ўсіх трох астранаўтаў, праграма выканала пастаўленыя задачы. У ходзе праграмы былі ажыцьцяўленыя 6 высадак людзей на Месяц. Сёмы візыт на Месяц у ходзе місіі Апалён-13 быў сарваны з-за выбуху рэзэрвуару з тленам на шляху да Месяца, які разладзіў рухавік каманднага модулю й сыстэмы жыцьцезабесьпячэньня. Толькі дзякуючы рэсурсу Месяцовага модулю камандзе ўдалося выжыць і вярнуцца на Зямлю.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны вэб-сайт праграмы «Апалён» 


Катэгорыя:1960-я
Катэгорыя:1970-я
Кармартэн Таўн

«**Кармартэн Таўн**» () — ўэйлскі футбольны клюб з гораду Кармартэну. Заснаваны ў 1948 годзе. Уладальнік Кубка Ўэйлзу (2007).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кармартэн
Радыялёгія

**Радыялёгія** (ад. радыё + , лёгас — слова)— вобласьць мэдыцыны, якая вывучае дзеяньне іянізавальнага выпраменьваньня на арганізм чалавека і магчымасьці яго прымяненьня ў лячэбных ды дыягнастычных мэтах. У Беларусі дасьледаваньнямі ў галіне радыялёгіі займаюцца РНПЦ Анкалёгіі і мэдычнай радыялёгіі, катэдра прамянёвай дыягностыкі й  БДМУ, . Сельскагаспадарчай радыялёгіяй займаюцца Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія ды Інстытут радыялёгіі НАН Беларусі.

## Глядзіце таксама
* Рэнтгеналёгія

## Крыніцы
Гефэст

**Гефэст** () — у грэцкай міталёгіі бог агню, кавальскай справы й мастацтва, сын Зэўса і Геры.

## Міты
Нарадзіўся непрыгожым і слабым, і Гера, пабачыўшы яго такім, прыйшла ў вялікі гнеў і скінула свайго сына з Алімпу. Знайшоўшыя яго марскія багіні Эўрымона (дачка Акіяна) і Фетыда (дачка Нерэя) забралі да сябе на выхаваньне. Вырас Гефэст непрыгожым і храмым на адну нагу, але з моцнымі рукамі і шырокімі плячыма, і быў вялікім мастаком у кавальскай справе. У падзяку за выхаваньне выкаваў шмат упрыгажэньняў сваім выхавацелькам Эўрымоне і Фетыдзе.

А на сваю маці Геру затаіў бог вялікую крыўду і выкаваў ёй залатое крэсла незвычайнай прыгажосьці, якое паслаў ёй у падарунак. Пабачыўшы крэсла, Гера прыйшла ў захапленьне ад падарунка, але, як толькі села ў яго — як крэсла ў момант акутала сваімі аковамі. І ні адзін бог ня змог вызваліць яе. Зразумеўшы, што толькі сам Гефэст можа выратаваць сваю маці, богі паслалі па яго Гермэса. Ні на якія ўмовы ён не жадаў вяртацца на Алімп. І толькі падасьпеўшы Дыёніс, напаіўшы асілка віном, даставіў на боскую вяршыню, дзе ўмомант зламаў аковы. Так і застаўся Гефэст на прыстанішчы боскім, дараваўшы маці сваёй Геры даўнюю крыўду. Як і сабе парабіў на Алімпе ўсім багам раскошныя палацы з золата, срэбра ды бронзы.

## Літаратура
* Кун, Н. А. Легенды и мифы древней Греции / Н. А. Кун. - М: Государственное учебно - педагогическое издательство министерства просвещения РСФСР, 1957. - 464с.
* Тахо-Годи, А. А. Греческая мифология / А. А. Тахо-Годи. - М: Искусство, 1989. - 304с.

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Кардон (гурт)

«**Кардон**» — музычны гурт з Падляшша, Польшча.
Пераможца на фэсьце «Бардаўская восень — 1995». На фэстывалі «Басовішча-1996» прэзэнтаваў свой адзіны альбом «Радыяцыя». Аўтарам большасьці песьняў быў Крыштаф Сяськевіч.

Анатоль Мяльгуй характыразаваў музыку гурту як рытмічную, рок-н-рольную, па-панкаўску схематычную. Гурт быў вядомы песьняй «Радыяцыя», якая стала гімнам беларускае моладзі Падляшша ў другую палову 1990-х.

Гурт спыніў існаваньне ў 1999 годзе.

## Творчасьць
* «Радыяцыя» (1998)

### Удзел у зборніках
* «Сэрца Эўропы in Rock» (2001), песьня «Айчына»

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія рок-гурты
Катэгорыя:Рок-гурты Польшчы
Катэгорыя:Беларускія панк-рок-гурты
Катэгорыя:Польскія панк-рок-гурты
Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты Польшчы
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1999 годзе
Садам Талін

**Садам** () — былы эстонскі футбольны клюб з гораду Талін. Заснаваны ў 1991 годзе. Двухразовы ўладальнік Кубка Эстоніі (1996, 1997). Перад сэзонам 1999 году быў далучаны да клюбу «Левадыя» з Маарду (цяпер «Левадыя» з Таліна).

Катэгорыя:Талін