Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Баруны)

**Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Барунах. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка, на гістарычным Рынку. Твор архітэктуры віленскага барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Комплекс складаецца з царквы, капліцы, манастырскага корпуса, мура і брамаў. Ад 1922 году ў будынку царквы дзее **касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла**, манастырскі корпус з савецкіх часоў знаходзіцца ў занядбаным стане.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае

У 1692 годзе намаганьнямі сьвятара Мікалая Песьляка ў Барунах пачалося будаваньне царквы. У 1700 годзе зь мястэчка Вішнева сюды перавезьлі базылянскую школу, якая сьпярша была 3-гадовай, а з 1780 году — 6-гадовай. Базыляне прывезьлі з сабой цудоўны абраз Маці Божай і пачалі будаваць мураваную царкву, якая згарэла разам з усім мястэчкам у 1707 годзе. Пастановай Варшаўскага сойму ў 1710 годзе выдзяляліся сродкі на аднаўленьне пабудоваў, аднак работы спыніліся ў 1711 годзе — з прычыны маравой пошасьці. Новая фундацыя ў 1715 годзе належыць мітрапаліту кіеўскаму і галіцкаму Льву Кішку.

Існую мураваную царкву збудавалі ў 1747—1753 гадох паводле праекту архітэктара Аляксандра Асікевіча. Дзеля афармленьня інтэр’еру, якое працягвалася да 1770 году, базыляне запрашалі найлепшых майстроў зь Вільні і Менску. У 1778—1793 гадох будаваўся мураваны манастырскі корпус.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Баруны апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, царква і манастыр працягвалі дзеяць. У XIX ст. базылянская школа стала знакамітай дзякуючы сваім выхаванцам, сярод якіх вядомыя пісьменьнікі, сябры Адама Міцкевіча — Антоні Эдвард Адынец і Ігнаці Ходзька.

Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1833 годзе расейскія ўлады гвалтоўна адабралі царкву і манастыр у Сьвятога Пасаду і перадалі Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царкве), з 1845 году ў манастыры разьмяшчалася духоўная вучэльня. Манастыр перастаў існаваць самастойна ў 1874 годзе, калі яго прыпісалі да Віленскага манастыра Сьвятога Духа. 22 верасьня 1881 году царкву пераасьвяцілі пад тытулам Покрыва Багародзіцы.

### Найноўшы час
У 1920—1922 гадох у былым манастыры дзеяла беларуская настаўніцкая сэмінарыя, дырэктарам якой быў вядомы дзяяч нацыянальна-вызвольнага руху Сымон Рак-Міхайлоўскі. У 1922 годзе ўлады міжваеннай Польскай Рэспублікі пераасьвяцілі царкву пад касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла.

## Архітэктура
### Царква
Царква — 3-нэфавая базыліка з кампактавым каталіконам і выцягнутай алтарнай апсыдай зь вялікімі закрысьціямі з бакоў вімы. Шырокі галоўны фасад інтэнсіўна падзяляецца на асобныя вэртыкальныя часткі. Цэнтральны нэф закрываеца рызалітам, завершаным фігурным атыкавым франтонам з масіўнымі валютамі. З вуглоў бакавых нэфаў узвышаюцца адносна невялікія чацьверыковыя вежы, дыяганальны разварот якіх надае ўсяму фасаду хвалістую прасторавую структуру. Адна зь вежаў мае тэлескапічную 3-ярусную будову, завяршэньне другой не захавалася або ўвогуле не існавала. Побач зь ёй, праз браму, асобна стаіць 2-ярусная вежа-званіца. Вэртыкальны рытм фасаду мае пэўную адвольнасьць і асымэтрыю, але не страчвае мастацкай гармоніі.

Усярэдзіне цэнтральны нэф, апсыда і закрысьціі перакрываюцца цыліндрычнымі скляпеньнямі з распалубкамі, бакавыя нэфы — крыжовымі. Завяршае магутную пэрспэктыву інтэр’еру стукавы алтар у выглядзе карынцкай калянады з разарваным і інтэнсіўна падзеленым антаблемэнтам. Над ім чатыры скульптуры арханёлаў. Больш аблегчаная кампазыцыя другога ярусу алтара разгортваецца вакол круглага акна-люкарны, аздобленага шчытом з выявамі Тройцы, анёлаў і ляпной кампазыцыяй «Глёрыя» ў завяршэньні. У інтэр’еры сем высокамастацкіх разьбяных алтароў, славуты абраз Маці Божай Барунскай. Пад царквой знаходзіцца крыпта-пахавальня.

### Капліца
Капліца — скразная вежа з чатырма лучковымі прасьветамі на 8-граннай аснове. Вежа завяршаецца невялікай 2-яруснай цыліндрычнай вежачкай з крыжам над гранёным шатровым дашкам і аздабляецца скульптурай Хрыста.

### Манастыр
Манастырскі корпус — 2-павярховы Т-падобны ў пляне будынак з рэгулярным рытмам фасадаў, які ствараюць прастакутныя аконныя праёмы ў простых ліштвах і лапаткі ў прасьценках.

Перакрытыя цыліндрычнымі скляпеньнямі з распалубкамі памяшканьні аб’ядноўваюцца галерэямі з ажурнымі крыжовымі скляпеньнямі.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (N. Orda, 1879).jpg|Паводле Н. Орды, 1879 г.
Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (1915-18) (2).jpg|Па маскоўскай перабудове, 1915—1918 гг.
Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (W. Wichmann, 1916).jpg|В. Віхман, 1916 г.
Baruny, Rynak, Bazylanski, Kaplica. Баруны, Рынак, Базылянскі, Капліца (J. Drazdovič, 1929).jpg|Я. Драздовіч, 1929 г.


### Гістарычныя здымкі

Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (1896).jpg|1896 г.
Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (1900).jpg|каля 1900 г.
Baruny, Bazylanski. Баруны, Базылянскі (1915-18).jpg|Па маскоўскай перабудове, 1915—1918 гг.
Baruny, Halšanskaja. Баруны, Гальшанская (1915-18).jpg|1915—1918 гг.


Baruny. Баруны (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Baruny. Баруны (1916) (3).jpg|1916 г.
Baruny, Halšanskaja. Баруны, Гальшанская (1916).jpg|1916 г.
Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (1916) (2).jpg|1916 г.


Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (1916) (3).jpg|1916 г.
Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (1917).jpg|1917 г.
Baruny, Bazylanski. Баруны, Базылянскі (1920-29).jpg|1920-я гг.
Baruny, Bazylanski. Баруны, Базылянскі (1920-29) (2).jpg|1920-я гг.


Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (1920-29) (3).jpg|1920-я гг.
Baruny, Rynak, Bazylanski, Kaplica. Баруны, Рынак, Базылянскі, Капліца (1920-29) (2).jpg|1920-я гг.
Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (1920-29).jpg|1920-я гг.
Baruny, Bazylanski. Баруны, Базылянскі (1920-29) (2).jpg|1920-я гг.


Baruny, Rynak, Bazylanski, Kaplica. Баруны, Рынак, Базылянскі, Капліца (1920-29).jpg|1920-я гг.
Baruny, Rynak, Bazylanski. Баруны, Рынак, Базылянскі (1930).jpg|1930 г.
Baruny, Bazylanski. Баруны, Базылянскі (1930).jpg|1930 г.
Baruny, Rynak, Bazylanski, Kaplica. Баруны, Рынак, Базылянскі, Капліца (J. Kłos, 1930).jpg|Ю. Клос, 1930 г.


### Сучасныя здымкі

20090615 008 Баруны (01).JPG|Агульны выгляд
Kaścioł u Barunach.JPG|Галоўны фасад
Kaścioł u Barunach5.JPG|З боку вежы-званіцы
Kaścioł u Barunach2.JPG|З боку апсыды


20090615 008 Баруны (11).jpg|Інтэр’ер
Петрапаўлаўская царква алтар.JPG|Алтар
Манастыр базыльянаў м. Баруны 2.JPG|Манастыр
Манастыр базыльянаў м. Баруны 3.jpg|Манастыр усярэдзіне


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Баруны
Катэгорыя:Грэка-каталіцкія храмы Беларусі
Катэгорыя:Базыляны