open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дыхаць!

***Дыхаць!*** — складанка песень розных беларускіх выканаўцаў. На ёй прадстаўлены як вядомыя гурты ды песьні, гэтак і на той момант маладыя ды малавядомыя выканаўцы. Увесь матэрыял — і стары і новы — запісваўся на студыі «Rembrandt» Беластоцкага радыё ў 2005 годзе. З красавіка па чэрвень гурты ў поўным складзе арганізавана вывозіліся на запіс у Беласток. Паралельна вяліся здымкі студыйнага і па-за студыйнага працэсаў стварэньня дыску, а таксама эпізодаў з прыватнага жыцьця музыкаў-удзельнікаў. Фільм пакуль што так і застаўся незмантаваны. Дыск выйшаў ў ліпені 2006 году. На дыску 16 трэкаў гуртоў, ды схаваны 17 трэк — адмыслова запісаны хор салістаў Сьвята-Петрапаўлаўскага сабору гораду Менску, што выконваюць «Магутны Божа». Складанка *Дыхаць!* пакуль зьяўляецца адным з самых дарагіх музычных праектаў сучаснай Беларусі. Па словах прадусараў, на яго стварэньне патрачана больш $. Фінансаваньне ішло зь незалежных крыніцаў.

## Зьмест
# IQ48 — «Сьвятло ў цемры»
# Палац — «Кола»
# Крама — «Бяжы, хлопец!»
# Зьмяя — «Антонаўка»
# Zet — «Радзіма-Свабода!»
# Neuro Dubel — «Belarus Über Alles»
# ZERO-85 — «Вольны»
# Альтанка — «Казацкая»
# ULIS — «Мы ўцякаем»
# Pomidor/OFF — «Шабаны»
# BN — «Моднікі»
# Indiga — «Бяжы са мной»
# Tav.Mauzer — «Людзі»
# N.R.M. — «Гадзючнік»
# WZ-Orkiestra — «Bella Ciao!»
# Мроя — «Краіна Крывавых Дажджоў»
# Ансамбль салістаў кліраснага хору Менскага Сьвята-Петрапаўлаўскага сабору — «Магутны Божа!» (бонус трэк)

## Выдаўцы
* Аляксандар Памідораў: выканаўчы прадусар (Беларусь)
* Кастусь Гук: прадусар (Расея)
* С. Клібіш: гукарэжысэр (запіс у Польшчы)
* А. Харытонаў: гукарэжысэр (запіс у Польшчы)
* Д. Борбух: гукарэжысэр (запіс у Беларусі)
* Сяргей Лабандзіеўскі: гукарэжысэр (запіс у Польшчы, мікс)
* Аляксей Пацёмкін: дызайн

## Вонкавыя спасылкі
* «Дыхаць!» на knihi.net

Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
Ганна Хітрык

**Ганна Сяргееўна Хітрык** ( , Чалябінск, РСФСР, СССР) — беларуская акторка, сьпявачка.

## Біяграфія
Ганна нарадзілася 25 чэрвеня 1980 году. У 1998—2001 гадах вучылася ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў па спэцыяльнасьці «акторскае мастацтва тэатру лялек». На 3-м курсе рэжысэр Аляксандар Гарцуеў запрасіў дзяўчыну ў спэктакль «Брат мой, Сіман...», пастаўлены на сцэне Купалаўскага тэатру. Так пачалася праца Ганны ў якасьці драматычнай актрысы. Цяпер яна адна з самых запатрабаваных менскіх акторак, прымае актыўны ўдзел у жыцьці тэатра й культурных падзеях гораду.

З 2001 году грае ў Сучасным мастацкім тэатры, з 2007 году ў Беларускім рэспубліканскім Тэатры юнага гледача.
У 2005 годзе Ганна й іншыя акторы менскіх тэатраў утварылі музычны гурт «Дзецідзяцей», дзе яна зьяўляецца вакалісткай. Гурт праіснаваў 5 гадоў і ў чэрвені 2010 году спыніў дзейнасьць, маючы тры паўнавартасных альбомы на сваім рахунку. 2 кастрычніка ў Палацы культуры вэтэранаў адбылася прэзэнтацыя новага праекту Ганны Хітрык – S*unduk. Гэта першы Ганьнін выхад на музычную сцэну пасьля прыпыненьня дзейнасьці гурту «Дзецідзяцей».

Муж Сяргей, сын Сьцяпан, у 2017 годзе пераехала зь сям’ёй у Ізраіль.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пра Ганну Хітрык на сайце Купалаўскага тэатру
* Ганна Хітрык: «Калі я чагосьці баюся, я пачынаю ўсьміхацца» (вялікае інтэрвію з Ганнай Хітрык на Generation.bY)
* Праект S*unduk

Катэгорыя:Беларускія акторкі
Катэгорыя:Беларускія сьпявачкі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Конверты для снов

**Конверты для снов** () — альбом беларускага гурта Детидетей, запісаны ў 2007 годзе.

## Зьмест

# «Белые ступеньки (концерт 28.11.2006)»
# «Холодильник»
# «Белою»
# «Вдох-выдох»
# «Взрослая»
# «Апрель»
# «Не надо»
# «Я - твои сны... (версия Артиста)»
# «Я жива (первая версия)»
# «Привет»
# «Колыбельная»
# «Шёпотом»
# «Синее-синее»
# «Ненадолго»

## Удзельнікі

* Ганна Хітрык: сьпеў
* Міхал Зуй: гітара
* Зьміцер Есяневіч: гітара
* Павал Чымбаевіч: бас-гітара, баян, акардэон
* Уладзімер Ліхашапка: джэмбэ, дудкі-флейты, глёкі
* Андрэй Сапоненка: барабаны, пэркусія
* Юлія Глушыцкая: віялянчэль
* Ян Патапаў: флейта
* Аляксандар Сазанаў: барабаны, перкусія

## Праца над дыскам

* Алег Чыжык: гукарэжысэр
* Сяргей Чайка: гукарэжысэр
* Зьміцер Каршакевіч: гукарэжысэр
* Ганна Гарбачэўская: фота й дызайн вокладкі
* Уладзімер Ушакоў: прадусар

Альбом запісаны на студыі Х.А.Т.А. і сакрэтнай студыі.
Выдавец: кампанія Vigma, 2007.
Цзян Фанлян

**Цзян Фанля́н** (; піньін: Jiǎng Fāngliáng; у дзяцінстве *Фаіна Іпацьеўна Вахрава (Вахірэвіч)*; 15 траўня 1916, Ворша, Расейская імпэрыя — 15 сьнежня 2004, Тайбэй, Рэспубліка Кітай) — першая лэдзі Рэспублікі Кітай (Тайвань) у 1978—1988, жонка прэзыдэнта Цзян Цзынґо.

## Раньняе жыцьцё
Паходзіць зь сям’і беларусаў, якія ў часе Першае сусьветнае вайны эмігравалі ў Екацерынбург (паводле іншых зьвестак, нарадзілася пад Воршаю Магілёўскай губэрні). Рана асірацеўшы, выхоўвалася сваёй старэйшай сястрой Ганнай.

У 16-цігадовым узросьце, працуючы на заводзе Ўралмаш, пазнаёмілася з Цзянам Цзынґо. Цзян у той час знаходзіўся ў ссылцы на працы ў Сыбіры пасьля таго, як ягоны бацька Чан Кайшы пачаў рэпрэсіі супраць левых у Гаміньдане. Фаіна з Цзянам пабраліся шлюбам 15 сакавіка 1935. У сьнежні 1935 у пары нарадзіўся сын Эрык, больш вядомы як Цзян Сяавэнь. Апроч яго былі яшчэ два сыны, Цзян Сяау і Цзян Сяаюн, і дачка, Цзян Сяачжан.

## У Кітаі

У 1937 Цзяну было дазволена вярнуцца ў Кітай. На загад сьвёкра адбылася другая вясельная цырымонія згодна з кітайскімі абрадамі. Фаіна атрымала кітайскае імя Цзян Фанлян (ад «фан» — правільная, сумленная і «лян» — дабрачынная).

Цзян Фанлян амаль не зьяўлялася на публіцы нават пасьля таго, як Цзян Цзынго стаў прзыдэнтам. Пра ейнае жыцьцё мала паведамлялася. За 50 апошніх гадоў свайго жыцьця яна толькі тройчы пакінула межы Тайваня, і тое, каб наведаць сваіх дзяцей. У 1992 да яе прыяжджала дэлегацыя, з мэрам Менску ўлучна. Гэта быў першы й апошні ейны кантакт з сваёй радзімай.

Цзян Фанлян перажыла мужа і трох сваіх дзяцей, апроч дачкі Цзяо Сяочжан. Памерла яна ў 88-гадовым узросьце (90-гадовым паводле ўсходнеазіяцкага падліку) ад інфаркту міякарда ў Тайпэйскім вэтэранскім агульным шпіталі. На пахавальнай цырымоніі 27 сьнежня 2004 прысутнічала найвышэйшае кіраўніцтва краіны й партыі Гаміньдан. Труна была пакрытая дзяржаўным сьцягам, а пасьля спаленая разам зь целам Цзян Фанлян.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларусы ў Кітаі
Катэгорыя:Першыя лэдзі Кітайскай рэспублікі
Катэгорыя:Сям’я Чан Кайшы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Памерлі ў Тайвані
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Фэдэральная нацыянальна-культурная аўтаномія «Беларусы Расеі»

**Фэдэра́льная нацыяна́льна-культу́рная аўтано́мія «Белару́сы Расе́і» (ФНКА)** () — агульнарасейскае аб’яднаньне беларускае дыяспары.

## Стварэньне
Ідэя стварэньня арганізацыі беларускай дыяспары ў Расеі, якая была бы ляяльнаю да існае ўлады ў Беларусі, узьнікла ў 1997 годзе. 5 лютага 1997 году ў Менску адбылася афіцыйная «нарада прадстаўнікоў беларускіх суполак» па пытаньні правядзеньня Зьезду беларусаў Расеі для ўтварэньня агульнарасейскае арганізацыі беларусаў. Нарада адбывалася пад дахам грамадзка-культурнага таварыства «Радзіма», якое ў савецкі час было прыдаткам структураў КДБ па працы з дыяспарай.

2 красавіка 1999 году адбыўся ў Маскве Ўстаноўчы зьезд пры ўдзеле дэлегатаў ад рэгіянальных нацыянальна-культурных аўтаноміяў (РНКА) і грамадзкіх арганізацыяў беларусаў Рэспублікі Комі, Рэспублікі Карэлія, Краснадарскага краю й іншых. На Зьезьдзе прысутнічалі прадстаўнікі ўрадаў РФ і РБ. Зарэгістраваная 6 жніўня 1999 году.

## Дзейнасьць
2 кастрычніка 2002 году на Другім зьезьдзе быў абраны новы Савет з 43 чалавек, прыняты Статут. Аўтаномія лучыць 13 РНКА, што ўключаюць больш за 70 арганізацыяў беларусаў.

У чэрвені 2011 году Аўтаномія перадала шэраг гісторыка-культурных каштоўнасьцяў у фонды Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі і музэю ў Нясьвіжы.

## Кіраўніцтва
* Францішак Каўрыга
* Валеры Казакоў (з 2010 году)

## Глядзіце таксама
* Беларуская нацыянальна-культурная аўтаномія «Нёман»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт беларусаў у Маскве

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Расеі
Дырхам ААЭ

**Дырха́м ЗАЭ** (*AED*)(па-арабску: درهم) — афіцыйная валюта Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў. Неафіцыйнае скарачэньне — *DH* ці *Dhs*. Дырхам дзеліцца на 100 філаў (فلس).

## Гісторыя

Дырхам быў уведзены ў абарачэньне ў 1973 годзе. Ён замяніў рыял Катару і Дубаі па курсу 1/1. Да 1966 году усё эміраты якія ўваходзілі ў ЗАЭ выкарыстоўвалі рупію Заліву. Як і Катар, эміраты часова выкарыстоўвалі Саудаўскі рыял, у пэрыяд пераходу да рыялу Катару і Дубаі.

28 студзеня 1978 года, дырхам быў афіцыйна далучаны Міжнародным Валютным Фондам да  валюты Спэцыяльных правоў (SDR). На практыцы, ён прывязаны да даляра ЗША. З лістападу 1997 года, абменны курс дырхама трымаецца на ўзроўні 1 даляр ЗША да 3,6725 дырхаму, ці 1 дырхам = 0,272294 даляра ЗША.

## Манэты

З 1973 года, існавалі манэты вартасьцю 1, 5, 10, 25, 50 філаў і 1 дырхам. Манэты 1, 5 і 10 філаў выкананы ў бронзе, большай вартасьці ў нікелевым сплаве. Манэты філаў маюць такія ж памеры і выгляд што і манэты дырхама Катару і Дубаі. У 1995 годзе манэты вартасьцю 50 філаў і 1 дырхам былі зьменшаны ў памеры. 

Вартасьць манэт вызначана ў выглядзе арабскіх лічбаў, усе надпісы выкананы на арабскай мове. Манэты вартасьцю 1, 5 і 10 філаў усё радзей выкарыстоўваюцца ў штодзённым жыцьці, іх колькасьць скарачаецца, выключэньне застаецца манэта 25 філаў.

Пачынаючы з 1976 года, Цэнтральны банк Арабскіх Эміратаў пэрыядычна выпускае юбілейныя манэты, прысьвечаныя розным выбітным датам з жыцьця краіны.

## Банкноты

У 1973 годзе, былі выпушчаны ў абарачэньне банкноты вартасьцю 1, 5, 10, 50, 100 і 1000 дырхамаў. Другая сэрыя банкнотаў была выпушчана ў 1982 годзе, у якой былі скасаваны банкноты вартасьцю 1 і 1000 дырхамаў. Банкнота 500 дырхамаў была ўведзена ў 1983 годзе, потым, у 1989 годзе 200 дырхамаў. Банкнота 1000 дырхамаў была зноў зьменена ў 2000 годзе. Зараз існуюць банкноты вартасьцю: 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 і 1000 дырхамаў. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’яднаныя Арабскія Эміраты
Катэгорыя:Валюты
Халіфа бін Саід Аль-Нахаян

**Халіфа бін Саід аль-Нахаян** (; 7 верасьня 1948 — 13 траўня 2022) — прэзыдэнт Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў з 2004 году па сваю сьмерць у траўні 2022 году.

Сын Зайда ібн Султана ан-Нахаяна, эміра Абу Дабі і першага прэзыдэнта Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў. У 1971 годзе быў вылучаны бацькам як пераемнік і галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі. Таксама ўзначальваў Вярхоўную Раду па справах нафты. Пасьля сьмерці бацькі ў лістападзе 2004 году стаў эмірам Абу Дабі (2 лістапада), а на наступны дзень прэзыдэнтам Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў.

Шэйх Халіфа карыстаўся папулярнасьцю ў войску, меў рэпутацыю стрыманага чалавека. Захапляўся традыцыйнымі відамі арабскага спорту: сакаліным паляваньнем і рыбалкай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Палітыкі Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў
Катэгорыя:Прэзыдэнты
Міжрэгіянальнае аб’яднаньне беларусаў Расеі

**Міжрэгіянальнае аб’яднаньне беларусаў Расеі (МАБР)** () — агульнарасейскае аб’яднаньне беларускае дыяспары. Знаходзіцца ў апазыцыі да створанае пры падтрымцы беларускіх уладаў Фэдэральнае нацыянальна-культурнае аўтаноміі «Беларусы Расеі».

## Заснаваньне
Упершыню размовы пра неабходнасьць стварэньня агульнарасейскае арганізацыі беларускае дыяспары ўзьніклі ў час правядзеньня Першага Зьезду Беларусаў Сьвету ўлетку 1993. На Зьезьдзе адбылося некалькі сустрэчаў кіраўнікоў суполак Масквы, Новасыбірску, Пецярбургу і іншых з абмеркаваньнем гэтага пытаньня пры падтрымцы Рады ЗБС «Бацькаўшчына». Улетку 1997 ЗБС «Бацькаўшчына» праводзіла ў Беластоку чарговую навукова-культурную канфэрэнцыю «Культура Беларускага Замежжа». На гэты сход ад Расеі прыехалі кіраўнікі 5-і самых буйных суполак зь Пецярбургу, Іркуцку, Масквы, Новасыбірску й Калінінграду. Адбылося абмеркаваньне пытаньня правядзеньня Ўстаноучага Зьезду паміж кіраўнікамі гэтых суполак. Паміж старшынямі пецярбурскага й маскоўскага таварыстваў было дасягнутае пагадненьне пра правядзеньне напачатку 1999 у Маскве Зьезду беларусаў Расеі. Станоўча паставіўся да гэтага пагадненьня і пазьней увайшоў у Аргкамітэт Зьезду прадстаўнік Іркуцку Алег Рудакоў, а старшыня Новасыбірскага таварыства ўстрымаўся й пазьней перайшоў на ФНКА. Прадстаўнік Калінінграду Шаховіч паведаміў, што ягоная суполка ўваходзіць у аб’яднаньне Беларусаў Балтыі й удзельнічаць у расейскіх справах не зьбіраецца. Аргкамітэт зьезду вырашыў правесьці Зьезд беларусаў РФ 27 сакавіка 1999.

Спачатку добрае стаўленьне з боку расейскіх урадавых структураў 11 студзеня 1999 зьмянілася на супрацьлеглае, бо дзейнасьць Аргкамітэту Зьезду Беларусаў супярэчыла «працэсу аб’яднаньня Беларусі й Расеі».

27 студзеня 1999 на сход сабраліся прадстаўнікі суполак з Масквы, Пецярбургу, Іркуцку, Майкопу, Краснаярску, Цюмені, Маскоўскае й Уладзімерскае вобласьцяў, агулам больш за 76 дэлегатаў з правам голасу каля 50 гасьцёў. На зьезд прыехала дэлегацыя Вярхоўнага Савету РБ, у тым ліку Станіслаў Шушкевіч і Сямён Домаш, дэлегацыя ЗБС «Бацькаўшчына» (Ганна Сурмач і Барыс Стук), прадстаўнікі іншых дыяспараў Масквы, барды Зьміцер Бартосік і Віктар Шалкевіч, прадстаўнікі СМІ зь Беларусі (У. Панада і іншыя), беларускай рэдакцыі радыё Свабода й іншыя. У Прэзыдыюм Зьезду ўвайшлі Ганна Сурмач, Станіслаў Шушкевіч, Генадзь Лех і Анатоль Грыцкевіч.

## Рада МАБР
* Старшыня — Генадзь Лех (Масква)
* Намесьнік старшыні — Анатоль Грыцкевіч (Санкт-Пецярбург)
* Намесьнік старшыні — Алег Рудакоў (Іркуцк)
* Сакратар — Таіса Мішчанка (Масква)
* Сябар Рады — Анатоль Селівончык (Цюмень)
* Галоўны рэвізор — Яўген Чапко

## Глядзіце таксама
* Расейскія беларусы

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Расеі
Івонка Сурвіла

**Іво́нка Сурві́ла** (таксама **Сурвілла**, дзявочае прозьвішча — **Шыманец**,  11 красавіка 1936 году, Стоўпцы) — дзяячка беларускай эміграцыі, жыве ў Канадзе, ад 1997 году ўзначальвае Раду Беларускай Народнай Рэспублікі (яе папярэднікам быў Язэп Сажыч).

## Жыцьцяпіс
У 1944 годзе ўся сям’я эмігравала зь Беларусі ўва Ўсходнюю Прусію, затым у Данію і Францыю. Бацька Ўладзімер Шыманец быў міністрам фінансаў у Радзе БНР пад кіраўніцтвам Міколы Абрамчыка.

Івонка Сурвіла навучалася ў Парыжы, ў Вышэйшай мастацкай школе, скончыла моўнае аддзяленьне Сарбоны (1959). Акрамя роднае беларускае, валодае ангельскай‚ францускай‚ гішпанскай і дацкай мовамі‚ у мінулым таксама прафэсійна валодала нямецкай‚ лацінскай‚ нарвэскай і польскай мовамі.

У 1959 годзе пераехала ў Гішпанію, ажаніўшыся з Янкам Сурвілам. У 1959-1965 гадох працавала на Гішпанскім Нацыянальным Радыі ў Мадрыдзе, дзе разам з мужам рыхтавала перадачы на беларускай мове, што трансьляваліся на Беларусь.

Канчаткова пасялілася ў Канадзе з 1969 году. У 1969—1996 гадох працавала на розных пасадах у Бюро перакладаў пры Фэдэральным Урадзе Канады.

На працягу многіх гадоў Івонка Сурвіла была сярод лідараў беларускай грамады ў Канадзе. У 1974 годзе была абраная старшынёю Беларускага Інстытуту Навукі і Мастацтва ў Канадзе. У 1984 годзе абіралася ў склад праўленьня Канадзкае Этнакультурнае Рады (Canadian Ethnocultural Council) – арганізацыі, якая аб’ядноўвае інтарэсы розных этнічных групаў, што жывуць у Канадзе. 

У 1989 годзе заснавала Канадзкі фонд дапамогі ахвярам Чарнобылю ў Беларусі, які ўзначальвала да 1997 году. Фонд арганізаваў збор і перадачу ў Беларусь лекаў і мэдычнага абсталяваньня, а таксама лекаваньне й аздараўленьне дзяцей зь Беларусі ў Канадзе.

Ад 1997 году ўзначальвае Раду БНР.

Удзельнічала ў шматлікіх мастацкіх выставах.

Мае дачок Ганну й Паўліну.

## Крыніцы

## Літаратура
* Сурвіла Івонка // 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Рады БНР
* Івонка Сурвіла адказвае на пытаньні на форуме радыё «Свабода»
* «Дарога», кніга ўспамінаў Івонкі Сурвілы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стоўпцах
Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе
Катэгорыя:Сябры Рады БНР
Катэгорыя:Прэзыдэнты БНР
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Беларускія мастачкі
Катэгорыя:Кавалеры і дамы Ордэну Пагоні
Аб’яднаньне выхадцаў зь Беларусі ў Ізраілі

**Аб’яднаньне выхадцаў зь Беларусі ў Ізраілі** (, іўрыт — *ארגון יוצאי בלרוס בישראל*) — аб’яднаньне жыдоў-эмігрантаў зь Беларусі й таксама чальцоў іх сем’яў у Ізраілі.

## Дзейнасьць

Першыя жыды пачалі прыяжджаць зь Беларусі ў Палестыну адразу з узьнікненьнем сіянісцкага руху ў сьвеце напрыканцы ХІХ ст. Асабліва алія — зыход жыдоў — узмацнілася ў 1930-1940-я. У 1946 была створаная «Арганізацыя выхадцаў зь Менску і ягонага навакольля», у заснаваньні якое бралі ўдзел шматлікія дзеячы культуры, рабіны, палітычныя дзеячы, удзельнікі сыяніскага і антыфашысцкага рухаў. 27 студзеня 1955 адбылася Першая Ўсеізраільская канфэрэнцыя-сустрэча выхадцаў зь Менску й навакольных гарадоў. Адным з удзельнікаў канфэрэнцыі быў ураджэнец Стоўпцаў Залман Шазар, 3-і прэзыдэнт Ізраілю. Ад таго часу было вырашана штогод ладзіць сустрэчы выхадцаў зь Беларусі ў лесе Бэн-Шэмэн. У 1972 была створаная каса дапамогі рэпатрыянтам імя Леі Гольдбэрг. 31 сакавіка 1976 на могілках Кір’ят-Шауль у Тэль-Авіве быў адкрыты мэмарыял памяці жыдоў-ахвяраў нацысцкага генацыду ў Беларусі. У 1975 і 1985 пад кіраўніцтвам Шлёмы Эшэн-Шашана (Разэнштэйна) былі выдадзеныя два тамы Кнігі Памяці, прысьвечаныя гісторыі Менску. Да таго-ж на іўрыце і ангельскай мове быў выдадзены «The Minsк Album». У 1995 у Менску на сродкі Аб’яднаньня й Ірэны Боляг-Герцгаймэр з Базэлю была выдадзеная кніга Арона Скіра «Еврейская духовная культура в Белоруссии». У 1985 «Арганізацыя выхадцаў зь Менску й ягонага навакольля» была перайменаваная ў «Аб’яднаньне выхадцаў зь Беларусі ў Ізраілі».

## Аддзяленьні Аб’яднаньня

* Нацэрэт-Эліт (кіраўнік Аляксандар Абрамовіч)
* Кір’ят-Ата (Люба Альтшуль)
* Арад (Уладзімер Астрахан)
* Нагарыя (Іда Вінаградава)
* Дымона (Леў Гелер)
* Бат-Ям (Барыс Голад)
* Твэрыя (Ірына Дашкевіч)
* Ор Аківа (Яўсей Дымэнт)
* Кір’ят Шмона (Леанід Зісман)
* Кір’ят-Гат (Іцгак Канэр)
* Рышон Ле Цыён (Цьві Карпэль)
* Нэтанія (Яўген Кузьняцоў)
* Кір’ят-Ям (Міхаэль Лукацкі)
* Цфат (Ларыса Лаўрова)
* Бээр-Шэва (Нэля Леўс)
* Арыэль (Міхаіл Любошыц)
* Рэхавот (Ганна Мышковіч)
* Бэйт-Шэмэш (Лена Набойшчыкава)
* Нэтывот (Нэлі Паўлоўская)
* Ерусалім (Гена Пэкер)
* Пэтах-Тыква (Барыс Пернікаў)
* Хацор Гліліт (Любоў Плумянская)
* Карміэль (Ася Пазьняк)
* Мігдаль Хаэмэк (Аляксандар Пракоф’еў)
* Афула (Ёсэф Фрыдман)
* Ашкелён (Алекс Харовіч)
* Ашдод (Ісак Цфасман)
* Маалёт (Ігар Шымановіч)
* Эйлят (Давыд Шульман)
* Ака (Рыма Ўгорчына)
* Хайфа (Іда Эціна)
* Афакім (Уладзімер Эпштэйн).

## Кіраўнікі
* 1946—1967 Егуда Гардон (?-1967)
* 1967—1971 Леа Гольдбэрг (1911—1970)
* 1971—1985 Гершон Ман (Мінкоў)
* 1985—1991 Навум Дразьнін (1923—1991)
* 1991—2000 Нэхемія Макабі
* 2000— Міхаіл Альшанскі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Выхадцы зь Беларусі ў Ізраілі
Сьпіс помнікаў Менску

**Помнікі Менску** — пералік помнікаў людзям, мэмарыяльных комплексаў і манумэнтаў на тэрыторыі гораду Менску, Беларусь.

## Літаратура
* «Мінск старадаўні і малады». Мн: Міжнародны цэнтар культуры кнігі, 2003. 


Катэгорыя:Сьпісы месцаў
Басовішча XVII

**Басовішча XVII** — складанка, прысьвечаная фэстывалю «Басовішча-2006», выдадзеная ў 2007 годзе. На ёй прадстаўленыя запісы ўсіх дзесяці ўдзельнікаў конкурснай часткі фэстывалю, а таксама 4 трэкі іншых вядомых беларускіх музыкаў.

## Зьмест
# Band A — «Дзень сурка»
# Krok — «Адное і тое ж»
# Nevma — «Я ня веру табе»
# MoZart — «Нябесны сьмех»
# РоСтра — «Ночка»
# Vodar Susviet — «Ільдзінка»
# Людзі Сьвятла — «Вясна»
# Termin X — «Закрэсьлі сваё імя»
# s.d.m. — «Сам сабе»
# Parason — «Далучайся»
# IQ48 — «Схаванае сэрца»
# Indiga — «Заенька (акустыка)»
# Drum Ecstasy — «Farshistic»
# Neuro Dubel — «Das piche»
# Людзі Сьвятла — «Анёл (Осмос mix)»

## Дадатковыя зьвесткi
Усе ўдзельнікі конкурснай часткі фэстывалю «Басовішча-2006» у якасьці ўзнагароды атрымалі магчымасьць запісу адной з сваіх песьняў на студыі гуказапісу «ОСМОС». У выніку ў 2007 годзе была складзеная плытка з запісаў гэтых гуртоў, а таксама чатырох іншых вядомых беларускіх музыкаў — IQ48, Indiga, Drum Ecstasy і Neuro Dubel. Прадусарам гэтага праекту стаў Павал Юрцэвіч.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт студыі гуказапісу «ОСМОС»
* «Басовішча XVII» на knihi.net

Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
Белае возера (Гарадоцкі раён)

**Бе́лае во́зера**, **Бе́лае Сурміно́** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскае вобласьці Беларусі. Плошча 2,4 км². Найбольшая глыбіня 8,9 м. Даўжыня 2,7 км. Плошча вадазбору 2,8 км². У басэйне ракі Обалі, за 40 км на поўнач ад Гарадку, каля вёскі Сурміно. Злучана пратокай з возерам Чорным.

## Літаратура
*  С. 60

Катэгорыя:Азёры басэйну Дзьвіны
Катэгорыя:Азёры Гарадоцкага раёну
Белае возера (Расонскі раён)

**Бе́лае во́зера** — возера ў Расонскім раёне Віцебскае вобласьці Беларусі. Плошча 3,01 км². Найбольшая глыбіня 7,1 м. Даўжыня 2,75 км. Найбольшая шырыня 2,25 км. Аб′ём вады 10,5 млн м³, Плошча вадазбору 3,1 км². У басэйне ракі Свольны, за 24 км на паўночны захад ад Расонаў.

## Літаратура
*  С. 60

Катэгорыя:Азёры басэйну Дзьвіны
Катэгорыя:Азёры Расонскага раёну
Белае возера (Гарадзенскі раён)

**Бе́лае во́зера** — возера ў Беларусі, у басэйне ракі Пыранкі. Знаходзіцца ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскае вобласьці, за 25 км на паўночны ўсход ад Горадні. Плошча паверхні возера 7,1 км². Даўжыня 13 км, найбольшая шырыня 1,15 км.

На паўднёвым беразе возера стаіць гістарычнае мястэчка Азёры

## Апісаньне
Катлавіна стужкападобная, выцягнутая ў мэрыдыянальным кірунку. Схілы стромкія, вышынёй 10—15 м, парасьлі лесам, на поўдні разараныя. Дно на найбольшых глыбінях высьцілаецца сапрапэлем.

Возера эўтрофнае, праточнае. Празь яго цячэ Пыранка.

Уваходзіць у зону адпачынку Азёры.

## Флёра і фаўна
У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, карась, краснапёрка, плотка ды іншыя віды рыбаў, сустракаецца вугор.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Азёры басэйну Нёману
Катэгорыя:Азёры Гарадзенскага раёну
Белае возера (Жыткавіцкі раён)

**Бе́лае во́зера** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскае вобласьці Беларусі. Плошча 1,56 км². Найбольшая глыбіня 6 м. Даўжыня 1,8 км. У басэйне ракі Прыпяці, за 14 км на паўночны захад ад Жыткавічаў, каля вёскі Белае. Злучана пратокамі з Даманавіцкім каналам і рэкамі Случчу і Скрыпіцай. Упадае Рэпішчанскі канал. Жывіць сажалкі рыбакамбіната «Белае», што ў вёсцы Баравой.

## Літаратура
*  С. 60

Катэгорыя:Азёры басэйну Прыпяці
Катэгорыя:Азёры Жыткавіцкага раёну
Белае возера (Глыбоцкі раён)

**Бе́лае во́зера** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскае вобласьці Беларусі. Плошча 0,59 км². Найбольшая глыбіня 24,7 м. Даўжыня 2,13 км. Найбольшая шырыня 0,57 км. Даўжыня берагавой лініі 4,8 км. Аб′ём вады 5,75 млн м³. Плошча вадазбору 4,2 км². У басэйне ракі Шоша, за 36 км на ўсход ад гораду Глыбокае, за 2 км на паўднёвы ўсход ад возера Шо. Азёрны заказьнік, створаны ў 1979 годзе з мэтай захаваньня эталённага па чысьціні возера й ягоных насельнікаў, асабліва баброў.

## Літаратура
*  С. 61

Катэгорыя:Азёры басэйну Дзьвіны
Катэгорыя:Азёры Глыбоцкага раёну
Белае возера (Бярозаўскі раён)

**Бе́лае во́зера** — возера ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскае вобласьці Беларусі. Плошча 5,06 км². Найбольшая глыбіня 4,9 м. Даўжыня 3,2 км. Найбольшая шырыня 2 км. Плошча вадазбору 43 км². У басэйне ракі Ясельды, за 14 км на паўднёвы ўсход ад гораду Бярозы, каля гораду Белаазёрску. Упадаюць 4 канавы, сьцёк праз канаву ў Ясельду. Выкарыстоўваецца як ахаладжальнік Бярозаўскае ДРЭС і экспэрымэнтальная база па разьвядзеньні крэвэтак.

## Літаратура
*  С. 59—60

Катэгорыя:Азёры басэйну Прыпяці
Катэгорыя:Азёры Бярозаўскага раёну
Сердце дурака

«**Сердце дурака**» — беларускі музычны гурт з Магілёва, які грае ў стылі рок.

## Гісторыя
Можна лічыць, што ідэя гурту стала зараджацца ў 1998 годзе, калі на нефармальных магілёўскіх тусоўках «Кніжнік» і «Задуньковье» стаў зьяўляцца 14-гадовы паэт Цімафей Яравікаў, які пісаў тэксты адразу для некалькіх маладых магілёўскіх гуртоў. У адну зь іх з назовам «Перекрёсток теней» ён нават неўзабаве быў запрошаны на вакал. Так пачалася гісторыя групы. Гурт, які выконваў песьні ў жанры «агародны (дваровы) блюз» праіснавала некалькі гадоў, дала некалькі канцэртаў і памерла ў 2000 году. Цімафей застаўся адзін і два наступныя гады вучыўся граць на гітары й выступаў сольна, набіраючыся майстэрства і досьведу.

У 2002 годзе Цімафей апынуўся ў эпіцэнтры стварэньня новай рок-н-рольнай супольнасьці з назовам «Центр живого рока». Пры актыўным садзейнічаньні ЦЖР, у траўні 2002 году Цімафей набраў новы склад з музыкаў магілёўскага панк-гурту «Глюкі» і пачаліся рэпэтыцыі. За некалькі дзён да першага канцэрту новага калектыву была прыдуманая назва — «Сердце дурака» і 30 траўня 2002 году ў рок-клубе «Сектор» адбыўся дэбют. Праз пару тыдняў група прыняла ўдзел у легендарным канцэрце ў «Кукольном театре». Гэта быў ужо ня блюз і ня рок-н-ролл, гэта быў бруднаваты і бясформенны, даволі цяжкі панк з тэкстамі, вытрыманымі ў рускай народнай песеннай традыцыі.

У 2002—2003 гурт «Сердце дурака» перажываў бясконцыя зьмены складу, таму канцэрты былі рэдкія, але ўжо ў пачатку 2004 году стрэліў новай праграмай, прэтэндуючы на першы эшалён магілёўскага року. Ваўчкамі пайшлі канцэрты, у тым ліку (неаднаразова) і на адной сцэне зь легендарнымі панк-гуртамі «Адаптация» (2003, 2004, 2005 — у Магілёве), «Чернозём» (2006 — Масква і Магілёў). У 2005 годзе гурт ў складзе: Яўген Зьвераў (бубны), Радзівон Бондараў (гітара), Раман Жыгараў (бас-гітара), Яўген Даніленка (клявішы), Цімафей Яравікаў (сьпеў) быў узмоцнены «малодшым братам» Паўлам Яравікавым і ў гэтым складзе гурт дажыў да цяперашніх дзён.

Паралельна з працай у гурце, Цімафей не забываў і аб сольных выступах, пасьпяхова гастралюючы й набываючы прыхільнікаў у Карэліі, Маскве, Украіне, Менску, Віцебску й іншых беларускіх гарадах. Цімафей зьяўляецца сталым удзельнікам і хэдлайнерам маскоўскага «фэсту паэтаў, якія сьпяваюць» «Даждь». У 2006 году ў Маскве нават быў створаны фан-клюб гурту. У кастрычніку гурт запісаў дэбютны самотнік «К началу начал», які быў прэзентаваны на фэстывалі ў Магілёве. У запісе прыняла ўдзел лідэр яшчэ адного магілёўскага гурту «Обаяние невовлечённости» — Алёна Каўкова. На 2007 год заплянаваны выхад першага паўнавартаснага электрычнага альбома.

## Дыскаграфія
### Альбомы
* *[[Децтво]]* (2009)

### Самотнікі
* «К началу начал» (2006)

## Удзельнікі
* Цімафей Яравікаў: сьпеў
* Павал Яравікаў: гітара, дадатковы сьпеў
* Радзівон Бондараў: гітара
* Раман «Рамэо» Жыгараў: бас-гітара, аранжыроўка
* Яўген Даніленка: клявішы
* Яўген Зьвераў: бубны
* Віталь Шум: дырэктар

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка гурту на сайце realmusic.ru

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Катэгорыя:Культура Магілёва
К началу начал

«**К началу начал**» () — дэбютны самотнік беларускага гурту «Сердце дурака», запісаны ў 2006 годзе.

## Зьмест
# «Татарин»
# «Женщина-сестра»¹
# «Пропасть»

:¹ У запісе прымала ўдзел Алёна Каўкова (дадатковы сьпеў)

На дыску бонусам прадстаўленыя тры канцэртныя запісы гурту, а таксама песьні магілёўскіх выканаўцаў — «Глюкі», «Обаяние невовлечённости», Е.Вір і Nevma.

## Удзельнікі
* Цімафей Яравікаў: сьпеў 
* Павал Яравікаў: гітара, дадатковы сьпеў 
* Радзівон Бондараў: гітара
* Раман Жыгараў: бас-гітара, аранжыроўка
* Яўген Даніленка: клявішы 
* Яўген Зьвераў: бубны

## Праца над дыскам
* Дзяніс Манёнак: гукарэжысэр

Альбом запісаны на студыі АРЗАМАС-16.

Катэгорыя:Самотнікі 2006 году
Ерузаль

**Ерузаль** () — вёска ў цэнтральнай Польшчы, у гміне Кoвесы Скерневіцкага павету Лодзінскага ваяводзтва. Ерузаль стаіць на рацэ Хойнатцы. Насельніцтва вёскі на 2004 год складала 240 жыхароў.

## Вонкавыя спасылкі

* Ерузаль
* Карта

Катэгорыя:Населеныя пункты Лодзінскага ваяводзтва
Цэнтар ПОИСК

**Цэнтар «ПОИСК»** () — адукацыйная і дасьледчая арганізацыя, заснаваная ў 2004 годзе ў Санкт-Пецярбурскім дзяржаўным унівэрсытэце (Расея). Асноўная мэта Цэнтру — заахвочваньне школьнікаў і студэнтаў да самастойных навуковых дасьледаваньняў.

Цэнтар «ПОИСК» падтрымлівае адукацыйныя праграмы, якія выхоўваюць у моладзі цікавасьць да фізыкі і прыродазнаўчых навук, і як мага раней далучаюць іх да таго, «што робіць сапраўдны навуковец». Дзейнасьць Цэнтра ўключае ў сябе шырокае супрацоўніцтва зь перадавымі ўнівэрсытэтамі і школамі ў Расеі і за мяжой, сумесныя сэмінары і майстэрні, рэгулярныя міжнародныя навуковыя канфэрэнцыі, моўныя праграмы, але таксама і актыўнае прасоўваньне дасьледчых спаборніцтваў, такіх як Турнір Юных Фізыкаў.

«ПОИCК» азначае па-расейску «пошук», але гэта і расейская абрэвіятура Цэнтра Падтрымкі Алімпіяд, Інтэлектуальных Спаборніцтваў і Конкурсаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Адукацыя Расеі
Джалал Талабані

**Джала́л Талабані́** (12 лістапада 1933 — 3 кастрычніка 2017) — Прэзыдэнт Іраку (2005—2014), курд, стваральнік і кіраўнік адной зь дзьвюх курдзкіх партыяў Іраку — Патрыятычнага зьвязу Курдыстану.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы каля Келькану, у паўднёвым ірацкім Курдыстане. У 14 гадоў стаў чальцом Дэмакратычнай партыі Курдыстану (ДПК). У 1953 годзе ўвайшоў у яе цэнтральны камітэт. У гэты ж самы час займаўся на юрыдычных курсах. Пасьля атрыманьня ў 1959 годзе адвакацкага дыплёма, быў прызваны ў войска.

На працягу 60-х гадоў кіраваў палітбюро ДПК, але выйшаў з партыі ў 1966 годзе, расчараваны кланавай будовай партыі. Адразу распачаў працу па стварэньні новай партыі, якая была заснавана ў 1975 годзе пад назвай *Патрыятычны зьвяз Курдыстану*. Яна хутка стала галоўным апанэнтам ДПК. Але пасьля сканчэньня першай вайны ў Затоцы ў 1991 годзе, лідэры абедзьвюх партыяў узначалілі курдзкае паўстаньне супраць Іраку. Паступова ДПК заняў праіранскі бок, а потым увогуле адмовілася ад ідэі незалежнасьці Курдыстану і пачала схіляцца да аўтаноміі ў межах Іраку.

Пагадненьне паміж курдзкімі партыямі дазволіла стварыць кааліцыю пад назвай *Дэмакратычна-патрыятычны альянс Курдыстану*, які атрымаў перамогу на мясцовых выбарах у Курдзкую грамаду (2005), і атрымаў 75 месцаў ў Ірацкім парлямэнце (2005).

7 красавіка 2005 году Талабані стаў Прэзыдэнтам Іраку. Кіраўнік ДПК Барзані стаў прэзыдэнтам Курдыстану.

Памёр 3 кастрычніка 2017 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ірацкія палітыкі
Мэйфлаўарская дамова

**Мэйфлаўарская дамова** () — адзін з першых дакумэнтаў Новага Сусьвету.
## Гісторыя
У час рэлігійных узрушэньняў XVI стагодзьдзя пурытане імкнуліся да рэфармаваньня пануючай у Англіі царквы знутры. Яны патрабавалі, галоўным чынам, каб рытуалы і структура, зьвязаныя з рымскай каталіцкай царквой, былі заменены на больш сьціплыя пратэстанцкія формы веравызнаньня і набажэнства. Іх рэфарматарскія ідэі разбурэньня саюзу царквы і дзяржавы пагражалі падзяліць народ і падарваць аўтарытэт караля, таму, зразумела, яны падвяргаліся ганеньням. У 1607 годзе невялікая група сэпаратыстаў — радыкальная сэкта пурытан, якія не верылі ў магчымасьць рэфармаваньня пануючай царквы — адплылі ў Лэйдэн, Галяндыя, дзе галяндцы гарантавалі ім прытулак. Аднак кальвіністы-галяндцы абмяжоўвалі выкарыстаньне іх працы толькі на нізкааплачваемых, цяжкіх работах. Некаторыя члены кангрэгацыі адчувалі усё большую незадаволенасьць. Таму ў 1620 годзе група лейдэнскіх пурытанаў атрымала ад “Віргінія Кампэні” права на зямлю, і 101 чалавек, з улікам жанчын і дзяцей, адплылі на борце “Мэйфлаўэ” ў Вірджынію. Шторм адштурхнуў іх далёка на поўнач і прымусіў сысьці на бераг у Новай Англіі. Яшчэ на караблі перасяленцы падпісалі дамову “мэйфлаўе”, каб пазбавіцца праблем з кіраўніцтвам, бо было шмат рознагалосьсяў з нагоды стылю жыцьця перасяленцаў па прыбыцьці ў Амэрыку. Майфлаўарская дамова зьяўляецца адным з першых дакумэнтаў краіны, якая пазьней будзе звацца Злучаныя Штаты Амэрыкі. Другі прэзыдэнт ЗША Джон Адамз называў Мэйфлаўарскую дамову 1620 году у ліку папярэднікаў Канстытуцыя ЗША.

## Тэкст дамовы

“У імя Госпада Бога. Амэн. 
Мы, чые імёны напісаны ніжэй, вернападданыя нашага ўшанаванага ўладара, караля Джэймса, па літасьці Божай, караля Вялікай Брытаніі, Францыі і Ірляндыі, абаронцы веры і etc. У славу імя Госпада і распаўсюджаньня хрысьціянскай веры і пашаны караля нашай краіны прадпрымаем падарожжа, каб заснаваць першую калёнію ў паўночнай частцы Вірджыніі. 
З гэтага моманту ўрачыста і ўзаемна ў прысутнасьці Бога і адзін аднаго складаем дамову і аб’яднаемся ў грамадзянскую палітычную суполку, для лепшага ўпарадкаваньня і падтрымкі вышэйпададзеных мэтаў; на падставе гэтага ўводзіць, складаць і зьбіраць такія справядлівыя і роўныя для ўсіх законы, указы, акты, канстытуцыі і функцыі, якія будуць лічыцца адпаведнымі й зручнымі для ўсеагульнай выгоды Калёніі, якой мы абяцаем належнае падначаленьне і падпарадкаваньне. 
У сьведчаньні чаго мы падпісваемся нашымі імёнамі ў Кэйп-Кодзе адзінаццатага лістапада ў васемнаццаты год кіраваньня нашага ўладара Англіі, Францыі й Ірляндыі, караля Джэймса, і пяцьдзясят пяты год кіраваньня Шатляндыяй. 1620 год нашай эры”.

## Вонкавыя спасылкі
Старонка на праекце GUTENBERG.ORG

Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Ірацкі дынар

**Іра́цкі дына́р** (, міжнародны код — *IQD*) — афіцыйная валюта Іраку. Кантралюецца Цэнтральным банкам Іраку, дзеліцца на 1000 філаў (فلس), але ў выніку інфляцыі філы ўжо не выкарыстоўваюцца.

## Гісторыя
Дынар быў уведзены ў абарачэньне ў 1931 годзе, замяніўшы індыйскую рупію (па курсе 1 дынар = 13⅓ рупіі), якая была афіцыйнай валютай краіны з пачатку брытанскай акупацыі пад час Першай сусьветнай вайны. Да 1959 году дынар быў прывязаны па намінале да брытанскага фунта, пасьля, бязь зьмены вартасьці, арыентыр быў перанакіраваны на даляр ЗША па курсе 1 дынар = 2,8 даляра. Але дэвальвацыя даляра ў 1971—1973 гадах узьняла афіцыйны курс да 3,3778, які потым зьнізіўся да 3,2169. Гэты курс заставаўся нязьменным да першай Вайны ў Затоцы, пасьля якой курс на чорным рынку да даляру адрозьніваўся ад афіцыйнага ў 5—6 разоў (курс чорнага рынку: 1,86 дынара = 1 даляр ЗША). Пасьля Вайны ў Затоцы (1991), і ў выніку эканамічнай блякады, друк дынараў на швайцарскім абсталяваньні стаў немагчымым. Новыя банкноты былі значна ніжэйшай якасьці. Папярэднія банкноты, вядомыя як «*швайцарскі дынар*», былі ў абарачэньні толькі ў Курдзкай аўтаноміі. Новыя банкноты, у выніку некантраляванай эмісіі, і лёгкасьці падробкі, хутка трацілі сваю вартасьць і ў 1995 годзе за 1 даляр давалі 3000 дынараў.

Пасьля зьвяржэньня Садама Хусэйна Кіруючая Рада Іраку вырашыла ўзнавіць падтрымку дынара да ўвядзеньня новай валюты.

## Манэты
Манэты, уведзеныя ў 1931 годзе наміналам 1, 2, 4, 10, 20, 50 і 200 філаў, таксама вядомыя як *рыялы*. 20, 50 і 200 філаў вырабляліся з срэбра. У 1953 годзе ўведзена 100-філавая срэбраная манэта.

Пасьля ўсталяваньня Ірацкай рэспублікі была ўведзеная новая сэрыя манэт вартасьцю 1, 5, 10, 25, 50 і 100 філаў (да 1969 году 25, 50, 100 філавыя манэты вырабляліся са срэбра). У 1970 годзе былі ўведзеныя манэты вартасьцю 250 філаў, 500 філаў і 1 дынар. У 2004] — 25 і 100 дынараў.

## Банкноты
У 1931 годзе былі ўведзеныя ў абарачэньне банкноты вартасьцю ¼, ½, 1, 5, 10 і 100 дынараў. Яны друкаваліся у Вялікабрытаніі.

Банкноты вартасьцю 100 дынараў былі выведзены з абарачэньня ў 1940-х гадах. 25 дынаравыя банкноты былі ўведзены ў 1978 годзе. У 1991 годзе 50 і 100 дынараў былі ўведзены ў абарачэньне, а ў 1995 і 2002 гадах, у выніку інфляцыі быў уведзены 250 і 10 000 дынараў.

Банкноты, якія друкаваліся паміж 1990 і кастрычнікам 2003 году, мелі выяву дзейнага на той час прэзыдэнта Іраку Садама Хусэйна.

## Крыніцы

Дынар
Катэгорыя:Дынар
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:ISO 4217
Катэгорыя:Азіяцкія валюты
Катэгорыя:Валюты ў звароце
DeadMarsh

**DeadMarsh** — беларускі мэтал-гурт зь Менску, заснаваны ў 1998 годзе. Распаўся ў 2013 годзе.

## Гісторыя
Датай заснаваньня гурта лічыцца 8 студзеня 1998 году, калі да гурта далучыўся Аляксей Гладыш, які ў той час граў у гурце Vicious Crusade. Гурт пачаў граць песьні трэш-мэтал выканаўцаў (такіх як Metallica, Slayer, Sepultura ды іншых).

20 ліпеня 1999 году ў клюбе «Альтэрнатыва» гурт праводзіць свой першы канцэрт.

У сярэдзіне 2000 году ў гурце мяняюцца гітарысты. Замест Генадзя Гордана прыходзіць Аляксей Бумін, а замест бас-гітарыста Дзяніса Тушканава, у гурт прыходзіць Павал Корань, зь якім гурт запісвае самотнік «Bleeding Dirt».

У пачатку 2001 году зноў зьмена гітарыстаў — замест Аляксея Буміна прыходзіць Аляксей Шталенкаў, у студыі якога DeadMarsh выдае дэма-альбом *[[Harmony Prevails]]*. Пазьней, песьня «Wheels & Fire» («Колы і агонь») зьявіцца на складанцы *[[Hard Life Heavy Music I]]*.

У 2001 годзе DeadMarsh удзельнічаў у фэстывалях «Рок-кола» (дзе перамог у намінацыях «найлепшы гурт», «найлепшы гітарыст» і «найлепшы барабаншчык»), «Рок-апоўнач» (які праходзіў у рамках фэстывалю «Славянскі базар» у Віцебску), «Рок супраць наркотыкаў» і «Рок немаўля».

У пачатку 2002 году гурт запісвае на кавэр «Люстэрка ночы» на песьню Metallica «Enter Sandman», які быў выдадзены на складанцы *[[Hardcoreманія: чаду!]]*. Летам гурт удзельнічае ў фэстывалі беларускай музыкі «Басовішча 2002». У час падрыхтоўкі да фэстывалю, з гурта ўходзіць Аляксей Шталенкаў, а на яго месца вяртаецца Аляксей Бумін.

У 2003 годзе гурт DeadMarsh пачынае працаваць над альбомам *[[Грані]]*, які выходзіць 2 верасьня на студыі X-Noise Factory. Крыху раней, кампазіцыя «Апошні жах Няміга» выдаецца на складанцы *[[Hard Life Heavy Music II]]*. Таксама гурт запісвае кліп на песьню «De la musique avant toute chose…».

## Дыскаграфія

### Самотнікі
* «Bleeding Dirt» (2000)
* «Люстэрка ночы» (2002)
* «Апошні жах „Няміга“» (2003)

### Альбомы
* *[[Harmony Prevails]]* (дэма) (2001)
* *[[Грані]]* (2003)
* *[[To the Sky]]* (2008)

### Складанкі
* *[[Hard Life Heavy Music I]]* (2001) — «Колы і агонь»
* *[[Hardcoreманія: чаду!]]* (2002) — «Люстэрка ночы»
* *[[Hard Life Heavy Music II]]* (2003) — «Апошні жах Няміга»
* *[[Hard Life Heavy Music III — Metallection]]* (2004) — «Ня больш чым дым»

## Удзельнікі
* Мікалай Гідлеўскі: сьпеў
* Аляксей Бумін: гітара
* Валеры Зварыка: гітара
* Павал Корань: бас-гітара
* Аляксей Гладыш: бубны

### Былыя ўдзельнікі
* Генадзь Гордан: гітара
* Дзяніс Тушканаў: бас-гітара
* Аляксей Шталенкаў: гітара

## Вонкавыя спасылкі
* Група «ВКонтакте»
Грані

***Грані*** — альбом беларускага мэтал-гурта «DeadMarsh», запісаны 2 верасьня 2003 году на студыі X-Noise Factory.

## Сьпіс кампазыцыяў
# «Манодыя» (1:35)
# «Непазьбежнасьць» (6:38)
# «Апошні жах „Няміга“» (7:56)
# «У бязьлітасьці» (6:45)
# «Буду верыць» (6:46)
# «Родны кут» (4:33) (на верш «Мой кут» Ларысы Геніюш)
# «De la musique avant toute chose…» (7:38) (на верш «Па-над белым пухам вішняў» Максіма Багдановіча)

## Удзельнікі
* Мікалай Гідлеўскі: сьпеў
* Аляксей Бумін: гітара
* Валерый Зварыка: гітара
* Павел Корань: бас-гітара
* Аляксей Гладыш: бубны

Катэгорыя:Альбомы DeadMarsh
Harmony Prevails

***Harmony Prevails*** — дэма-альбом беларускага мэтал-гурта DeadMarsh, запісаны ў 2001 годзе на студыі Аляксея Шталенкава.

## Сьпіс кампазыцыяў
# «Expectation»
# «Addicted»
# «Nemiga»
# «Wheels & Fire»
# «Bleeding Dirt (part 1)»
# «Bleeding Dirt (part 2)»

## Удзельнікі
* Мікалай Гідлеўскі — сьпеў
* Аляксей Шталенкаў — гітара
* Валеры Зварыка — гітара
* Павал Корань — бас-гітара
* Аляксей Гладыш — бубны

Катэгорыя:Альбомы DeadMarsh
Люстэрка ночы

«**Люстэрка ночы**» — самотнік беларускага мэтал-гурта DeadMarsh, выдадзены ў 2002 годзе. «Люстэрка ночы» зьяўляецца кавэрам на песьню «Enter Sandman» гурта Metallica.

## Зьмест
# «Люстэрка ночы»

Катэгорыя:Самотнікі DeadMarsh
Катэгорыя:Самотнікі 2002 году
Апошні жах «Няміга»

«**Апошні жах „Няміга“**» — самотнік беларускага мэтал-гурта DeadMarsh, выдадзены ў 2003 годзе.

## Зьмест

# Апошні жах «Няміга»

## Дадатковыя зьвесткі

У 2003 годзе песьня была выдадзена на складанцы «Hard Life Heavy Music II».

## Удзельнікі

* Мікалай Гідлеўскі — сьпеў
* Аляксей Бумін — гітара
* Валерый Зварыка — гітара
* Павел Корань — бас-гітара
* Аляксей Гладыш — бубны

Катэгорыя:Самотнікі DeadMarsh
Катэгорыя:Самотнікі 2003 году
Hard Life Heavy Music III — Metallection

***Hard Life Heavy Music III — Metallection*** — складанка песень беларускіх мэтал-гуртоў выдадзеная ў 2004 годзе выдавецтвам БМА group сумесна з праектам Metallection.

## Зьмест
# Divina Enema — «Празь цемру ў сьвет»
# Evthanazia A.D. — «Шчыры лік ратавальніка»
# DeadMarsh — «Ня больш чым дым»
# Znich — «Крыва-Крывейта»
# Euphoria — «Поле»
# Versus — «Гэта я!»
# Partyzone — «Смутак»
# Dialectic Soul — «Сымон-музыка»
# VIR — «Дазвол»
# Зьмяя — «Усё дзеля вас»
# žygimont VAZA — «Contraбанда»
# Asguard — «Паўстаньне»
# Камаедзіца — «Падымайся, брат!»
# Straight Land — «Новы сьвет»
# Soulsides — «Кніга мёртвых»
# Viktimo — «Шэры легіён»
# Imprudence — «Цемра пакрыўджанай душы»
# Сонцаварот — «Шторм»

## Вонкавыя спасылкі
* Рэцэнзія ў «Музыкальной газете»

Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
Катэгорыя:Музычныя складанкі 2004 году
Nevma

**Nevma** — беларускі музычны гурт з Магілёва, які грае ў стылі альтэрнатыўнага року.

## Гісторыя
Гурт быў заснаваны ў 2005 годзе. Ужо праз паўгоду заваяваў высокую рэгіянальную вядомасьць, а крыху пазьней — і рэспубліканскую. Улетку 2006 году прыняў удзел у фэсьце «Басовішча» ў Польшчы і стаў адным зь пераможцаў. Увосень Nevma прадставіла Магілёў у адборачным беларускім туры эўрапейскага фэсту The Global Battle of the Bands, у якім дайшла да паўфіналу. У пачатку 2007 году Nevma, як ганаровы госьць, выступіла на штогадовай, галоўнай музычнай падзеі Беларусі — «Рок-каранацыі».

Адметная асаблівасьць гурту — іх лідэр-вакаліст і тэкставік — Данііл Забела, былы саліст магілёўскай кансэрваторыі. У музыцы, любяць адзначаць музыкі, яны спрабуюць спалучаць фолькавыя матывы й сучасную альтэрнатыўную музыку. Тэматыка песень запар дэпрэсіўная, выкананьне вельмі эмацыйнае. Усё гэта цалкам падпадае пад стыль эма, хаця імідж гурту руйнуе гэтыя стэрэатыпы.

У першай палове 2007 гурт не выступаў з-за праблемаў вакаліста са зьвязкамі. Зноў перад слухачом Nevma зьявілася на «Басовішчы».

У 2009 годзе гурт выдаў дэбютны дзьвюхмоўны альбом «Стихия слёз». 24 красавіка 2010 у магілёўскім клюбе Cuba на вялікім сольным канцэрце быў прадстаўлены самотнік «ZaDavolieny».

## Дыскаграфія
### Альбомы
* *[[Стихия слёз]]* (2009)
* *[[12]]* (2013)

### Самотнікі
* «ZaDavolieny» (2010)

### Складанкі
* *[[Басовішча XVII]]* (2007) — «Я ня веру табе»

## Удзельнікі
* Данііл Забела: сьпеў 
* Ігар «Igr» Давыдаў: бас-гітара
* Андрэй Гарбаценка: гітара
* Павал Емяльянаў: бубны
* Аляксандар Пятроў: клявішы

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Роскі Сялец

**Ро́скі Сяле́ц** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Задроўеўскага сельсавету. Маецца агульнаадукацыйная школа.

## Гісторыя
У 1676 згадваецца як вёска Сялец у Аршанскім павеце ВКЛ.

## Насельніцтва
* 1999 год — 308 чалавек
* 2010 год — 256 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Задроўеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Нартумбрыя

**Нартумбрыя** () — адно з раньніх каралеўстваў англаў, пасьля — графства ў аб’яднаным ангельскім каралеўстве. Зьявілася ў пачатку VII стагодзьдзя пры аб’яднаньні каралеўстваў Бэрнікія і Дэйра пад уладаю Этэльфрыта. Уключаецца ў лік сямі каралеўстваў ангельскае Гептархіі.

Ня трэба блытаць Нартумбрыю з нашмат меншым сучасным графствам Нартумбэрлэнд.
Пнампэнь

**Пнампэ́нь** (, вымаўл. ) — сталіца Камбоджы, разьмешчаная ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны, каля ўпадзеньня ракі Танлесап у Мэконг.

Горад увасабляе ў сабе прамысловы і навуковы цэнтры краіны. Існуюць прадпрыемствы харчовай (пераапрацоўка рысу, броварні і г. д.), драўлянай, машынабудаўнічай прамысловасьці. Ёсьць невялікая колькасьць майстэрняў (апрацоўка срэбра, слановай косьці).

Вялікі рачны порт таксама можа абслугоўваць і невялікія марскія караблі, недалёка ад гораду разьмешчаны міжнародны аэрапорт (Пачэртонг). Зь вялікім марскім портам горад злучаны чыгункай.

У горадзе ёсьць 3 унівэрсытэты.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Камбоджы
Катэгорыя:Сталіцы Азіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі
Сасэкс

**Са́сэкс** (, ад *Suth Seaxe* — *паўднёвыя саксы*) — англа-саксонскае каралеўства, якое існавала з V па IX стагодзьдзе, адно з сямі каралеўстваў Гептархіі.
Міхал Гворэцкі

**Міхал Гворэцкі** (па-славацку *Michal Hvorecký*) (нар. 29 сьнежня 1976 году ў Браціславе) — славацкі пісьменьнік і публіцыст. Ляўрэат шэрагу славацкіх літаратурных прэміяў. Ягоныя творы перакладзеныя на польскую, чэскую і нямецкую мовы.

## Бібліяграфія
* *Silný pocit čistoty* (1998, "Моцнае пачуцьцё чысьціні", зборнік апавяданьняў)
* *Lovci & zberači* (2001, "Паляўнікі і зьбіральнікі", зборнік апавяданьняў) 
* *Posledný hit* (2003, "Апошні гіт", раман) 
* *Plyš* (2005, "Плюш", раман) 
* *Eskorta* (2007, "Эскорт", раман) 

## Вонкавыя спасылкі
* Пэрсанальная старонка аўтара

Гворэцкі, Міхал
Гептархія

**Гептархія** (, ад , *сем* + *дзяржава*) — назва, якая прыкладаецца да сукупнасьці сямі ранніх германскіх каралеўстваў на востраве Брытанія, а менавіта трох англскіх дзяржаваў (Нартумбрыя, Мэрсія і Усходняя Англія), трох саксонскіх (Сасэкс, Ўэсэкс і Эсэкс) і адной юцкай (Кент). Першы зафіксаваны ўжытак тэрміну — у творах гісторыка 12 стагодзьдзя Генрыха Хантынгдонскага.

Звычайна гэтым тэрмінам азначаецца і пэрыяд у гісторыі Ангельшчыны, калі існавалі названыя дзяржавы: прыблізна ад 500 году да сярэдзіны 9 стагодзьдзя, гэта значыць ад зыходу рымлянаў з Брытаніі да аб’яднаньня Ангельшчыны пад уладаю Эгбэрта Ўэсэкскага.

Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Эгбэрт Ўэсэкскі

**Э́гбэрт Ўэ́сэкскі** (, у старых крыніцах таксама *Ecgbehrt* ці *Ecgbert*; каля 770 — ліпень 839), званы **Брэтвальда** (*Bretwalda*, гэта значыць *правіцель Брытаніі*) — кароль Ўэсэксу з 802 году да сьмерці, таксама кароль Эсэксу, Сасэксу і Кенту з 825 году да сьмерці, і кароль Мэрсіі ў 829—830 гадох.

## Пасады і тытулы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 770-я гады
Катэгорыя:Каралі Ўэсэксу
Катэгорыя:Памерлі ў 839 годзе
Kroŭ

**Кроў** (Kroŭ, Krou), сапраўднае імя **Павал Карпеш** ( 1983, Горадня) — беларускі рэп-музыка, актор тэатру й незалежнага кіно, публіцыст, прадусар; бізнэсовец, стваральнік аднаго зь першых беларускамоўных хіп-хоп праектаў Чырвоным па Белым (ЧпБ).

## Біяграфія
Скончыў 9 клясаў у Горадні, выхоўваўся таксама на Пружаншчыне. Калі Паўлу было 15 гадоў, сям’я зьехала ў Польшчу, дзе ён працягнуў навучаньне ў ліцэі.

Працаваў прадусэрам на тэлеканале TVN. Стваральнік і вядоўца праграмы «Black Beat» на радыё «Рацыя». Аўтар, рэжысэр, выканаўчы прадусар і вядучы адукацыйна-забаўляльнай праграмы для моладзі «YoLife!» на Белсат TV.

Заснаваў музычнае выдаўніцтва Ambasada Music Group, кампанію KROU Entertainment.  рок зьяўляецца сузаснавальнікам беларуска-польскай фірмы па гандлі піламатэрыяламі. Гуляе ў варшаўскім клюбе па амэрыканскім футболе «».

## Творчасьць
Першы ягоны выступ з гуртом ЧпБ адбыўся ў 2005 годзе на фэстывалі Басовішча.

Прымаў удзел у Басовішчы-2005, Басовішчы-2006, Басовішчы-2007, XL BRUK MegaShow Festival — 2006, 2007… А таксама ў фэстывалі Беларускі Андэрграўнд 2 у Варшаве, на ім гурт ЧпБ упершыню выступіў у складзе: Krou, Realize, Zeman, Jaycop і DJ Spox.

Граў у варшаўскім (Польшча) тэатры «Stara ProchOFFnia», у п’есе «Неба» вядомага беларускага драматурга й сцэнарыста Андрэя Курэйчыка.

Граў адну зь першаплянавых роляў (боса гопнікаў) у сэнсацыйна-камэдыйным мастацкім фільме «Piąty Zmysł» () польскага рэжысэра Пётра Коханьскага.

### Музычныя праекты
* Чырвоным па Белым (ЧпБ)
* Ambasadar KROU

### alter-ego — Ambasadar KROU
Сольны праект Ambasadara KROU’a, вядомага слухачам з ужо вядомага гурту Чырвоным па Белым. Творчасьць Кроў’а адрозьніваецца ад ЧпБ больш мэйнстрымавым падыходам да хіп-хопу. Шыкоўныя, «смачныя», дынамічныя і модныя інструмэнталы. Цікавыя, саркастычныя, часам забаўныя, часам трохі агрэсіўныя тэксты перамяшаныя вялікай колькасьцю дасьціпных разынкавых рэплікаў, прыёмамі і непаўторнай плыньню.

## Дыскаграфія

### Альбомы
* Актуальная Тэматыка (нелегал) — (LP 2004, нелегал, Менск, AmbasadaMG)
* Вулічныя Байцы (нелегал) — (EP 2005, нелегал, Менск, AmbasadaMG)
* Найлепшае 2004—2005 — (LP 2006, Менск, AmbasadaMG, VoliaMusic)
* Крывавы сакавік — (LP 2007, Менск, AmbasadaMG)

### Супольныя праекты
* Песьні свабоды (2006)
* Чарнобыльскі вецер (2006)
* Песьні свабоды-2 (2006)
* Прэм’ер Тузін 2006 (2006)
* Песьні на вершы Новіка-Пяюна (2007)
* Песьні свабоды-3 (2007)
* Трыб’ют А.Мельнікава (2007)

## Сям’я
Разьведзены, мае двух сыноў.

## Цытаты
Жыцьцёвы дэвіз Krou: «*Ты маеш роўна столькі, колькі хочаш мець. А калі маеш замала, значыць замала хочаш.*»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Ambasadar KROU у Жывым журнале
* Афіцыйная старонка вКонтакте
* Старонка з кліпамі на YouTube.com
* Суполка аўтарскай ТВ праграмы Кроў’а — YoLife!

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горадні
Катэгорыя:Беларускія рэпэры
Катэгорыя:Чырвоным па Белым