Уладзімер (Украіна)

**Уладзі́мер** () — места абласнога падпарадкаваньня ў Валынскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Лузе. Адміністрацыйны цэнтар Уладзімер-Валынскага раёну. Плошча 16,05 км². Насельніцтва на 2023 год — 38&nbsp;000 чал.

Знаходзіцца за 72 км ад Луцку. Чыгуначная станцыя на лініі Ковель — Чырванаград.

## Гісторыя
* 988: першы пісьмовы ўспамін у Аповесьці мінулых часоў; быў цэнтрам Уладзімера-Берасьцейскай праваслаўная япархіі.
* XII стагодзьдзе: сталіца ўдзельнага Валынскага княства, з 1199 — Галіцка-Валынскага княства.
* 1322: у складзе Вялікага Княства Літоўскага.
* 1469, 1491, 1495, 1499: набегі заволскіх і крымскіх татараў на Ўладзімер. 
* 17 ліпеня 1509: атрымаў Магдэбурскае права і герб з выявай Сьв. Георгія на кані, які дзідай коле цмока.
* 1554: у месьце збудавалі драўляны касьцёл Сьвв. Яўхіма і Ганны. 
* 1565-1566: у Валынскім ваяводзтве, цэнтар павету.
* 1569: паводле ўмоваў Люблінскай уніі перайшоў да Каралеўства Польскага.
* XVII стагодзьдзе: ва Ўладзімеры працавала друкарня.
* 1719: у месьце пачала сваю дзейнасьць місія езуітаў (з 1772—1773 — рэзыдэнцыя).
* XVIII стагодзьдзе: Уладзімерская базылянская школа пачала называцца калегіюмам, мела 6 клясаў.
* 1751: касьцёл Сьвв. Яўхіма і Ганны (з 1752 — мураваны) перайшоў да ордэна капуцынаў.
* 1780: у месьце збудавалі мураваную вуніяцкую капліцу Сьв. Язафата Кунцэвіча.
* 1795: у выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, цэнтар павету Валынскай губэрні.
* 1921: згодна з Рыскай мірнай дамовай увайшоў у склад міжваеннай Польскай Рэспублікі, цэнтар павету Валынскага ваяводзтва.
* 1939: у складзе Ўкраінскай ССР.
* 23 чэрвеня 1941 — 20 ліпеня 1944: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1861 год — 5905 чал., у тым ліку 810 каталікоў і 3953 юдаісты.
* XX стагодзьдзе: 1911 год — 15&nbsp;621 чал., зь их 7060 юдаістаў (45,2%), 6610 праваслаўных (42,31%), 1901 каталікоў (12,17%); 1935 год — 21&nbsp;177 чал., зь іх 11&nbsp;210 палякаў (41,25%), 10&nbsp;406 габрэяў (38,29%), 5025 украінцаў (18,49%), 536 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасьцяў (1,97%); 1970 год — 28 тыс. чал.; 1991 год — 40,3 тыс. чал.
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 38&nbsp;429 чал.

## Славутасьці
* Будынак вайсковага камісарыяту (былы Афіцэрскі сход, 1900)
* Будынак гістарычнага музэю (1912)
* Земляныя валы старажытнарускага гарадзішча (X—XIII стагодзьдзі)
* Камяніца генэрала Чарнаглазава (узор драўлянай архітэктуры, 1879)
* Касьцёл езуітаў (1776, цяпер царква Раства Хрыстова)
* Касьцёл Сьв. Яўхіма і Ганны (1772)
* Кірха (1929, цяпер царква Сьв. Язафата)
* Кляштар дамініканаў (1789)
* Ладамірскія могілкі (магілы вядомых месьцічаў, магілы ваяроў расейскага і савецкага войска)
* Царква Сьв. Георгія (вайсковы храм, 1908)
* Царква Сьв. Міколы (1780)
* Царква-ратонда Сьв. Васіля (XIII—XIV стагодзьдзі)
* Усьпенская царква (Мсьціславаў храм, 1156—1160) — найстаражытнейшы храм Валыні, пахавальня галіцка-валынскіх князёў

## Галерея

Dormition volyn.jpg|Усьпенская царква
Dormition volyn interior.jpg|Інтэр’ер царквы
Volyn jesuits.jpg|Былы касьцёл езуітаў
Volyn rotunda.jpg|Васільеўская царква-ратонда


## Месты-сябры
* Кентшын, Польшча (1995)
* Хрубешаў, Польшча (1995)
* Корасьцень, Украіна (2001)

## Асобы
* Агатангел Крымскі (1871—1942) — украінскі гісторык, пісьменьнік і перакладнік, адзін з арганізатараў Акадэміі навук Украіны (1918)
* Язафат Кунцэвіч (1580—1623) — беларускі царкоўны дзяяч, сьвяты пакутнік
* Аляксандар Цынкалоўскі (1898—1983) — гісторык, археоляг, краязнавец

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў X стагодзьдзі