open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Белы журавель

**Жураве́ль бе́лы** або **стэрх** (*Grus leucogeranus*)&nbsp;— вялікі журавель, які гняздуе ў каляпалярных раёнах Якутыі і Заходняе Сыбіры, а на зіму мігруе ў Кітай, Індыю ды Іран.

Стэрхі знаходзяцца пад пагрозай зьнікненьня і занесеныя ў Чырвоную кнігу Міжнароднага зьвязу аховы прыроды. Колькасьць якуцкае папуляцыі віду ацэньваецца прыблізна ў 2900—3000 асобінаў, заходнесыбірскае — каля 20 асобінаў.

Гняздуе і зімуе на забалочаных тэрыторыях, дзе харчуецца карэньнем ды воднымі расьлінамі.

Вышыня каля 140 см, размах крылаў 210—230 см, вага 5—8,6 кг. Пер’е ў пярэдняй частцы галавы вакол вачэй і дзюба адсутнічаюць, скура ў гэтым месцы ў дарослых птушак пафарбаваная ў яскрава-чырвоны колер. Рагавіца вачэй чырванаватая або бляда-жоўтая. Дзюба даўгая (найдаўжэйшая з усіх журавоў), чырвоная, на канцы пілападобна зазубраная. Апярэньне большай часткі цела белае, за выняткам чорнага махавага пер’я першага парадку на крылах. Ногі доўгія, чырванавата-ружовыя.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Міжнародная фундацыя аховы журавоў

Катэгорыя:Жураўліныя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1773 годзе
Катэгорыя:Птушкі Азіі
Катэгорыя:Птушкі Эўропы
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП крытычна загрозьлівых відаў
Якуты (неадназначнасьць)

Назву **Якуты** маюць:

* Якуты — цюрскі этнас
* Якуты (вёска) — вёска ў Беларусі
Якуты

**Яку́ты** (саманазва *саха́*) — цюрскі народ, карэннае насельніцтва Якуціі. Жывуць таксама ў іншых рэгіёнах Расіі, ЗША, Канадзе, Кітаі і іншых краінах. Агульная колькасьць (2013 г.) — каля 487 тыс.

## Культура
### Фальклор
Найбольш вядомым здабыткам вуснай народнай творчасьці якутаў зьяўляецца эпас «Аланхо», у якім апавядаецца пра подзьвігі асілкаў *боотур* і перасяленьне якутаў у Сыбір. Характэрнай асаблівасьцю «Аланхо» зьяўляецца тое, што ў ім словы пэрсанажаў сьпяваюцца, астатні тэкст выконваецца рэчытатывам, часта без інструмэнтальнага суправаджэньня.. Таксама распаўсюджаны паданьні *сэhэн*, хуткамоўкі *чабыргах*, гарлавыя сьпевы *хабарга ырыата*, працяглыя песьні *дьиэрэтии ырыа* або *тойук*, хуткія песьні *дэгэрэн ырыа*, «птушыныя» прыпеўкі *чыычаах ырыата*, прыказкі і прымаўкі, вершы *алгыс*. Якуцкія народныя музычныя інструмэнты — варган *камуз* або *хомус*, скрыпка *кырыымпа*, бубен *дюнгюр *, струнная прылада *кылысах*.

Нават у нашы дні найбольш папулярнае якуцкае сьвята — *[[Ысыах]]*, прысьвечаны сонцу і коням. Яго называюць якуцкім Новым годам, сьвяткуюць напрыканцы чэрвеня, суправаджаюць гульнямі, спаборніцтвамі, шанаваньнем старажытных бажаствоў *айыы* і карагодам *осуохай*.


Image:Якутский нож.JPG|Якуцкі нож
Image: Yakut costume 7.jpg|Жанчына ў зімовай вопратцы
Image:Yakut costume1.jpg|Жанчына ў летняй вопратцы
Image:Yakut costume10.jpg|Мужчынскі строй
Image:Sakha dress.jpg|Ігра на камузе
Image:Ohuokhai.jpeg|*Осуохай*


## Мова

Якуцкая мова належыць да цюрскіх моў. Пісьмовасьць складзена ў XIX стагодзьдзі на аснове кірыліцы. Мае афіцыйны статус у Якуціі. Выкарыстоўваецца ў сродках масавай інфармацыі, школьнай і вышэйшай адукацыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Цюрскія народы
Катэгорыя:Этнасы Азіі
Катэгорыя:Этнічныя групы Расеі
Катэгорыя:Якутыя
Ысыах

**Ысыах** () — сьвята лета ў якутаў. Уяўляе сабою вяснова-летняе сьвята ў гонар божышчаў *айыы *і адраджэньня прыроды, якое суправаджаецца абрадам маленьняў, багатым пачастункам і кумысапіцьцём, танцамі, народнымі гульнямі, коннымі скокамі, спаборніцтвамі моцных і спрытных.

## Сьвяткаваньне
Якуцкі ысыах — самае галоўнае сьвята ў Якуціі. Слова ысыах даслоўна можна перавесьці як «багацьце», злучана з культам сонечных божышчаў, з рэлігійным культам урадлівасьці. Традыцыйна ысыах сьвяткавалася ў дзень летняга сонцастаяньня — 21 чэрвеня.

У даваенны час ысыах праводзілася як і пакладзена 22 чэрвеня — у дзень летняга сонцастаяньня. Пасьля вайны, па маральна-этычных меркаваньнях (дата ысыах супала з пачаткам Вялікай Айчыннай Вайны 22 чэрвеня 1941 г.) ысыах стала праводзіцца ў пэрыяд паміж 10 чэрвеня і 25 чэрвеня, у залежнасьці ад улуса, графіка выходных дзён, мясцовых пераваг і г. д.

## Гісторыя

Дасьледчыкі лічаць, што прарадзімай летняга кумыснага сьвята зьяўляюцца стэпы Цэнтральнай Азіі. Элемэнты якуцкага сьвята маюць падобныя рысы зь летнімі сьвятамі цюркскіх народаў: тувінцаў, алтайцаў, татар, башкір і інш. У якутаў захавалася старажытная традыцыя, характэрная для жывёлаводніцкіх народаў — дзяліць год на дзьве паловы, а сам ысыах зьяўляўся адмысловай мяжой паміж старым і новым, мінулым і будучым.

Першыя пісьмовыя сьведчаньні заходніх дасьледчыкаў можна сустрэць у дзёньнікавых запісах галяндзкага вандроўніка І. Плёса, што праяжджаў праз Сыбір у Кітай напрыканцы XVII стагодзьдзя. Ён адзначаў, што гэта сьвята спраўляецца зь вялікай урачыстасьцю: якуты разводзяць вогнішчы і падтрымліваюць іх на працягу ўсяго сьвята.

Падчас урачысьтасьцяў, што ўвасабляюць пачатак лета і абуджэньне прыроды, тут прынята ўспамінаць продкаў і іх звычаі. Этнограф Кацярына Раманава лічыць, што для якутаў падобнае сьвята ня простае нагода павесяліцца. «У Якуціі вельмі доўгая зіма, — кажа яна. — І адзіная магчымасьць сустрэцца ўсім родам — гэта тут».

## Глядзіце таксама
* Асуахай

## Вонкавыя спасылкі
* Ысыах — якуцкае нацыянальнае сьвята
* Сьпіс літаратуры пра сьвята Ысыах на сайце «Орто Дойду»
* Часопіс «ИЛИН», № 3 (50), 2006 Утрымлівае артыкул прысьвечаны Ысыаху 

## Літаратура
* Людям о людях. Лица Якутии. Республиканская газета, № 1, 23 июня 2007 г.

Катэгорыя:Сьвяты Расеі
Катэгорыя:Якутыя
Асуахай

**Асуахай** — традыцыйны карагодны кругавы танец якутаў. Падчас яго людзі, якія танцуюць, узяўшы адзін аднаго за рукі, перамяжоўваюцца з нагі на нагу, рухаючыся ў марудлівым тэмпе. Тэмп руху нясталы, рэгулюецца вядоўцам і паскараецца на прыпеве. У карагодзе прысутнічае вядоўца (*осуохайдьыт*), у абавязкі якога ўваходзіць выкананьне песень і рэгуляваньне тэмпу руху карагоду.

У 2012 годзе на нацыянальным сьвяце якутаў ысыах быў усталяваны рэкорд Гінэса па колькасьці людзей, якія адначасна выконваюць танец.

## Вонкавыя спасылкі
* Сэмантыка асноўных рухаў якуцкага харавога танцу осуохай

Катэгорыя:Якутыя
Катэгорыя:Народныя танцы
Мора Лапцевых

**Мора Лапцевых** — ускраіннае мора Арктычнага акіяну. Знаходзіцца паміж паўвостравам Таймыр і астравамі Паўночная Зямля на захадзе і Новасыбірскімі астравамі на ўсходзе.

З захаду злучаецца з Карскім морам праз пралівы: Вількіцкага, Шакальскага і Чырвонай арміі. З усходу злучаецца з Усходне-сыбірскім морам праз пралівы: Дзьмітрыя Лапцева, Этэрыкан і Саньнікава.

Лядовае пакрыцьцё трывае цэлы год за выключэньнем паўднёвай часткі, якая размарожваецца летам.

Laptev sea sunset.JPG
Laptev sea ice hummocks.JPG

Да мора Лапцевых упадаюць рэкі:
* Лена,
* Хатанга,
* Анабар,
* Алянёк (рака),
* Яна.
Галоўны порт: Ціксі.

Мора названа ў гонар расейскіх палярных дасьледчыкаў стрыечных братоў Дзьмітрыя і Харытона Лапцевых (першапачаткова мора насіла імя Нурдэншэльда).

## Глядзіце таксама
* Анабарскі заліў
* Рака Анабар
Катэгорыя:Моры
Катэгорыя:Моры Арктычнага акіяна
Іванаўка (Хэрсонская вобласьць)

**Іванаўка** () — мястэчка ў Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар Іванаўскага раёну. Насельніцтва 4564 чал. (2015).

## Насельніцтва

### Колькасьць

### Мова

## Вонкавыя спасылкі
* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року», — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip
* Банк даних Державної служби статистики України

Катэгорыя:Населеныя пункты Хэрсонскай вобласьці
Унівэрсытэт Арыстотэля ў Салёніках

**Унівэрсытэт імя Арыстотэля ў Салёніках** (, часта завецца па-паспалітаму *Арыстоцелеўскі ўнівэрсытэт*) — самая буйная акадэмічная ўстанова як у самой Грэцыі, гэтак і наагул на Балканах, што дзейнічае ў Салёніках. Заснаваны ў 1925 годзе па рэкамэндацыі тагачаснага прэм’ер-міністра Александраса Папанастасіў у час Другой Грэцкай рэспублікі; спачатку зваўся Фэсалёніцкі ўнівэрсытэт. Пераназваны ў 1954 годзе.

Унівэрсытэт носіць імя філёзафа Арыстотэля, а на эмблему ВНУ намаляваны сьв. Дзімітрый Салунскі, які зьяўляецца апекуном гораду Салёнікі.

Унівэрсытэт налічвае каля 12 факультэтаў. Большасьць факультэтаў знаходзіцца на тэрыторыі ўнівэрсытэцкага гарадка (кампуса), разьмешчанага ў цэнтральнай частцы гораду. Яго тэрыторыя складае каля 230 тыс. м². Іншыя факультэты і лябараторыі знаходзяцца як у межах гораду, гэтак і па-за яго граніцамі.

У наш час у ВНУ навучаецца 95 тыс. студэнтаў, у тым ліку 86 тыс. у бакаляўрыяце, 9 тыс. атрымлівае пасьлядыплёмную адукацыю. Акрамя таго, выкладчыцкі і навукова-дасьледчы склад налічвае 2248 чалавек, уключаючы 716 прафэсараў, 506 ад’юнкт-прафэсараў, 576 дацэнтаў, і 450 лектараў.

Асноўнай мовай навучаньня зьяўляецца навагрэцкая, у той жа самы час ва ўнівэрсытэце дзее нямала аддзяленьняў для замежных студэнтаў, на якіх выкладаньне ўжыцьцяўляецца на англійскай, францускай і нямецкай мовах.

Катэгорыя:Адукацыя ў Грэцыі
Сантарын (вулькан)

**Сантарын** — дзейны вулькан на востраве Тыра (іншая назва — Фіра), у Эгейскім моры, вывяржэньне якога прывяло да загібелі эгейскіх гарадоў на астравах Крыт, Тыра і ўзьбярэжжы Міжземнага мора. Вывяржэньне датуецца 1645—1600 гадамі да н. э. (па розных ацэнках). Па магутнасьці вывяржэньне мела 7 балаў, што суадносна з вывяржэньнем Тамбора і ў 3 разы магутней за вывяржэньне Кракатаў.

Вывяржэньне, якое выклікала велічэзны цунамі вышынёй да 100 мэтраў, зьнішчыла мінойскую цывілізацыю Крыту. Хмара попелу накрыла 200—1000 км.

## Вонкавыя спасылкі
* Institute for the Study and Monitoring of the Santorini Volcano (ISMOSAV) 
* Извержение Санторина состарило греков на сотню лет // Грани.ру
* Восставший из пепла // «Вокруг света» № 10 (2733) | Октябрь 2001
* Извержение Санторина // «Великие катастрофы в истории Земли» И. А. Резанов

Катэгорыя:Актыўныя вульканы
Катэгорыя:Вульканы Грэцыі
Эканоміка Грэцыі

**Эканоміка [[Грэцыя|Грэцыі]]** зьяўляецца 44-й па велічыні ў сьвеце з намінальным валавым унутраным прадуктам (ВУП) у $238 мільярдаў за год. Апроч таго, яна займае 53-е месца ў сьвеце паводле парытэту пакупніцкай здольнасьці з $286 мільярдаў за год. На 2015 год, Грэцыя зьяўляецца 15-й эканомікай з 28-мі краінаў Эўрапейскага Зьвязу. Дзяржава займае 38-е і 44-е месцы ў сьвеце з $18,064 і $26,449 па намінальным ВУП на душу насельніцтва і па парытэце пакупніцкай здольнасьці на душу насельніцтва адпаведна.

Грэцыя лічыцца разьвітой краінай з эканомікай, заснаванай на сфэры паслуг (82,8%) і прамысловасьці (13,3%). У 2015 годзе сельскагаспадарчы сэктар склаў 3,9% ад агульнага аб’ёму вытворчасьці. Важнымі галінамі прамысловасьці зьяўляюцца турызм і суднаходзтва. З 18 мільёнамі турыстаў у 2013 годзе па наведвальнасьці Грэцыя заняла сёмае месца ў Эўразьвязе і 16-е месца ў сьвеце. Гандлёвы флёт Грэцыі зьяўляецца самым буйным у сьвеце з 15% сусьветнага дэдвэйту па стане на 2013 год. Павелічэньне попыту на міжнародныя марскія перавозкі паміж Грэцыяй і Азіяй прывяло да беспрэцэдэнтных інвэстыцыяў у суднабудаўнічую прамысловасьць.

Краіна таксама зьяўляецца важным вытворцам сельскагаспадарчай прадукцыі ў рамках Эўразьвязу. Грэцыя мае найбуйнейшую эканоміку на Балканскім паўвостраве і зьяўляецца галоўным рэгіянальным інвэстарам. Яна лічыцца важным гандлёвым партнэрам Альбаніі, Баўгарыі, Румыніі, Сэрбіі і Паўночнай Македоніі. Грэцкая тэлекамунікацыйная кампанія «OTE» стала важным гандлёвым партнэрам у былой Югаславіі і іншых балканскіх краінах.

Грэцыя адна з краінаў-заснавальніц арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцця (АЭСР) і арганізацыі чарнаморскага эканамічнага супрацоўніцтва (АЧЭС). Краіна далучылася да арганізацыі, якая сёньня ператварылася ў Эўразьвяз, у 1981 годзе, а ў 2001 годзе прыняла эўра ў якасьці нацыянальнай валюты, замяніўшы грэцкую драхму па курсе 340,75 драхмаў за эўра. Апроч таго, Грэцыя зьяўляецца сябрам Міжнароднага валютнага фонду і Сусьветнай гандлёвай арганізацыі.

Другая сусьветная вайна (1939—1945) спустошыла эканоміку краіны, але высокі ўзровень эканамічнага росту з 1950 па 1980 гады быў названы «грэцкім эканамічным цудам». З 2000 году Грэцыя перажывала высокія тэмпы росту ВУП, якія перавышалі сярэдні ўзровень у Эўразоне і дасягнулі свайго піку на ўзроўні 5,8% у 2003 годзе і 5,7% у 2006 годзе. Пасьля наступнай Вялікай рэцэсіі і даўгавога крызісу ў Грэцыі, які знаходзіўся ў цэнтры ўвагі ў рамках Эўрапейскага даўгавога крызісу, эканоміка пайшла на спад, а тэмпы росту рэальнага ВУП складалі −0,3% у 2008 годзе, −4,3% у 2009 годзе, −5,5% у 2010 годзе, −9,1% у 2011 годзе, −7,3% у 2012 годзе і −3,2% у 2013 годзе. У 2011 годзе дзяржаўны доўг краіны дасягнуў €356 мільярдаў (172% ад намінальнага ВУП). Пасьля перамоваў аб найбуйнейшай рэструктурызацыі доўгу ў гісторыі з прыватным сэктарам Грэцыя зьнізіла пазыковую нагрузку да €280 мільярдаў (137% ад ВУП), а таксама дасягнула росту рэальнага ВУП на 0,7% у 2014 годзе пасьля шасьці гадоў рэцэсіі, але ў 2015 годзе эканоміка краіны зноў пайшла на спад.

## Вонкавыя спасылкі
Турызм у Грэцыі

* '[[Грэцыя|Грэцыю]]' * наведвае больш за 19 млн турыстаў штогод, прыносячы, тым самым, каля 15% валавога ўнутранага прадукту ўсёй краіны. Грэцыя прыцягвае замежных гасьцей сваёй багатай гісторыяй і традыцыямі з даўніх часоў. Але ў апошнія дзесяцігодзьдзі значна вырас пляжны турызм. У 2005 годзе толькі сталіцу Грэцыі — Атэны наведалі больш за 6 млн турыстаў.

Крыт, Пэляпанэс, Родас ўяўляюць сабой куткі незвычайнай прыгажосьці і добра падыходзяць для правядзеньня адпачынку. На Крыце, недалёка ад вёсачкі Хэрсанісас ёсьць прыгожы мыс, зь якога адкрываецца краявід на ўвесь востра. На Радосе можна адчуць усе гасьціннасьць Грэцыі, калі адпачываць недалёка ад Каліфэі. Паўвостраў Пэляпанэс ў мястэчку Піргос мае самы доўгі ва ўсім Міжземнамор'е пясчаны пляж.

Міканос і Санторыні ўжо даўно зьяўляюцца аднымі з самых папулярных астраўных турыстычных напрамкаў у сьвеце.

У 2007 годзе ў ў Грэцыю прыбыла каля 18 млн турыстаў. Лік працоўных месцаў, прадстаўленых турыстычнай галіной і сумежнымі галінамі, складаў у 2006 годзе 659 719 месцы. Гэта 16% ад усіх працоўных, занятых у эканоміцы Грэцыі.

## Папулярныя гарады

* Атэны — сталіца і адзін з самых старажытных гарадоў Эўропы;
* Ія (Сантарыні, Кіклады) — цікавае мястэчка, якое знаходзіцца на ўзьбярэжжы вострава Сантарыні;
* Хора (Міканос, Кіклады) — папулярны востраў зь вялікай колькасьцю клюбай і танцполаў;
* Родас (Родас, Дадэканэс) — некалі тут стаяў Колас Родоскі, адно зь сямі цудаў сьвету;
* Іракліян (Крыт) — адзін з самых старажытных гарадоў Крыту. недалёка знаходзіцца знакаміты Кнос.
* Тэсалёнікі — другі па велічыні горад ГРэцыі

## Галерэя

Naxos Gate.JPG|Наксос
Rethymnon-harbour-at-night.jpg|Ретимнон, Крыт
Hydra donkey.JPG|Порт острова Ідра
Fole_chora.jpg|Улица на острове Фолегандраос.
Porto Carras Sithonia.jpg|Гатэль "Порта Карас" на паўвостраве Халкідзікі
Greece_Delphi_Tholos.jpg|Дэльфы
DSC 1534-2 Metsovo.jpg|Цэнтар мястэчка Мецавон, вядомага зімовым турызмам
Chania_old_town.jpg|Улица города Ханья, Крыт
ParosHuis.JPG|На острове Парос
Ναυάγιο Ζακύνθου.jpg|Пляж Навагіо на востраве Закінф


*
Трыхоніс

**Трыхоніс** (), або **Трыханіда** () — найбуйнейшае возера Грэцыі. Знаходзіцца ў Этоліі і Акарнаніі. Плошча паверхні 98,6 квадратных кілямэтраў, максымальная даўжыня 19 км, максымальная глыбіня 58 м. Па берагах возера растуць лясы з таполяў і алеандраў. У возеры і каля яго назіраецца вялікая біялягічная разнастайнасьць: больш за 200 відаў птушак, 50 зь якіх лічацца рэдкімі. У возеры жыве рэдкая рыба — Νανογωβιός, якая водзіцца толькі тут. Гэта дробная рыба, якая мае даўжыню каля пяці сантымэтраў, і водзіцца паблізу пляжу. Вакол возера маюцца невялікія паселішчы. Адным зь іх зьяўляецца вёска Піргас, вядомая сваімі курортамі і апэльсінамі.

## Галерэя

Выява:Trichonida lake.jpg|Возера Трыхоніс.
Выява:Trichonida.jpg|Трыхоніс.
Выява:Lake Trichonida from the air.jpg|Выгляд возера з паветра.


Катэгорыя:Азёры Грэцыі
Вайна за незалежнасьць Латвіі

**Вайна за незалежнасьць Латвіі** () — сэрыя ваенных канфліктаў, якія мелі за мэту стварэньне незалежнай Латвіі. Яны адбываліся ў 1918—1920 гадах між латыскімі і нямецкімі ды бальшавіцкімі аддзеламі. Латышам дапамагалі эстонскія, брытанскія і польскія вайскоўцы.

## Гісторыя канфлікту
У выніку Першай сусьветнай вайны з 1915 году Курляндыя і Сэмігалія, а з пачатку 1918 году ўся тэрыторыя Латвіі апынуліся пад нямецкай акупацыяй. Пасьля паразы Нямеччыны ў Першай сусьветнай вайне Латвія абвясьціла незалежнасьць 18 лістапада 1918 году ў Рызе. Прэм’ерам новай дзяржавы стаў Карліс Улманіс. Напачатку студзеня 1919 году войска бальшавікоў увайшло на тэрыторыю Латвіі і здабыла Рыгу. Войска нямецка-латыскае пры падтрымцы Антанты прымусіла савецкія войскі адысьці ў сакавіку 1919 году. Хаця Вэрсальская дамова абавязвала немцаў пакінуць краіну, тыя паспрабавалі заняць Латвію, але былі выбітыя напрыканцы лістапада 1919 году.

Чарговую спробу заняць Латвію прадпрыняла Бальшавіцкая Расея. У той сытуацыі латыская дэлегацыя зьвярнулася да Польшчы па дапамогу, падпісаўшы зь ёю 30 сьнежня 1919 году дамову аб вайсковай дапамозе, пашырыўшы яе 16 студзеня 1920 году. Тое паразуменьне было падставай да супольных польска-латыскіх вайсковых дзеяньняў супраць бальшавікоў у межах так званай апэрацыі «Зіма». Польска-латыскае войска, колькасьцю 20 000 жаўнераў (зь іх 12 000 польскіх), пад камандаваньнем генэрала Эдварда Рыдз-Сьміглага, пачало баі пры 30-градусных марозах. Саюзьнікі на працягу студзеня захапілі ўсю Латгалію, перамагаючы ў бітве пад Дзьвінскам і прымушаючы Савецкую Расею да замірэньня. У мірнай дамове, падпісанай у Рызе 11 жніўня 1920 году, бальшавіцкая Расея прызнала незалежнасьць Латвіі.

У 1940 годзе, падчас Другой сусьветнай вайны, па захопе Латвіі войскам СССР, гэтая краіна стала адной з савецкіх рэспублік.

## Літаратура
* Paluszyński Tomasz, Walka o niepodległość Łotwy 1914—1921, Bellona, Warszawa 1999, 

Катэгорыя:Падзеі 1919 году
Катэгорыя:Падзеі 1920 году
Катэгорыя:Бітвы ў Латвіі
Катэгорыя:Вайсковая гісторыя Латвіі
Атмада

**А́тмада** ( — «*абуджэньне*») — традыцыйна прынятая ў гісторыі назва **латыскага нацыянальнага руху**.

## Гісторыя (асноўныя этапы)
* «Першае абуджэньне» было арганізаванае Младалатышамі ў 1850—1880
* «Другое абуджэньне» пачалося пасьля атрыманьня Латвіяй незалежнасьці ў 1918
* «Трэцяе абуджэньне» сталася часткаю так званай «Сьпяваючай рэвалюцыі» (1987—1991). У прыватнасьці, у Латвіі было прадстаўлена Народным фронтам Латвіі.

## Глядзіце таксама
* Эрнэст Блянк

## Літаратура
* Ernests Blanks: Latvju tautas ceļš uz neatkarīgu valsti. Västerås: Ziemeļblāzma, 1970. 
* Jānis Stradiņš: Trešā atmoda. Rīga: Zinātne, 1992. 

Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Латыскі нацыяналізм
Куокле

**Куокле** (, , ) — струнны музычны інструмэнт, які выкарыстоўваецца ў народнай музыцы Летувы, Латвіі. Па канструкцыі і паходжаньню падобны да расейскіх гусьляў, або фінскіх кантэле.

## Паходжаньне
Першыя пісьмовыя зьвесткі аб куоклес датуюцца XV стагодзьдзем. Балтыйскія плямёны распрацавалі куоклес на падставе падобных музычных інструмэнтаў у фіна-вугорскіх і славянскіх народаў рэгіёну. Існуе легенда, што струны ўяўляюць сабой сонца.

На куоклес ў Гістарычным музэі ў Рызе выяўлены руны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Балтыйская псалтыр
Латыскія стралкі

**Латыскія стралкі** (Latviešu Strēlnieki) — асабісты склад стралковых частак, сфармаваных у 1915 годзе падчас Першай сусьветнай вайны з жыхароў Ліфляндзкай, Курляндзкай і Віцебскай губэрняў. У 1916 годзе разгорнутыя ў латыскую стралковую дывізію. У васьмі латыскіх стралковых палках служыла да 40 тысячаў чалавек. Пасьля кастрычніцкага перавароту, падчас Грамадзянскай вайны ў Расеі латыскія палкі падтрымалі бальшавікоў і сталі адной зь першых воінскіх частак, якія сталі асновай РСЧА.

Зьяўляліся самым буйным нацыянальным вайсковым фармаваньнем у складзе Чырвонай арміі. Выкарыстоўваліся як выключна баяздольная сіла на баку бальшавікоў. Агульная колькасьць каля 80 тысячаў чалавек. Палкі латыскіх стралкоў шырока ўжываліся па ўсім фронце Грамадзянскай вайны.

Часткі латыскіх стралкоў адрозьніваліся жалезнай дысцыплінай, выкарыстоўваліся для падаўленьня антыбальшавіцкіх паўстаньняў у шэрагу гарадоў (Яраслаўль, Мурам, Рыбінск, Калуга, Саратаў, Ноўгарад і інш.).

Каля 9500 латыскіх стралкоў ваявала на баку белых. 11 000 былых стральцоў вярнуліся ў Латвію пасьля 1920 году. Іншыя засталіся ў Савецкай Расеі. Многія камандзіры латыскіх стралкоў пасьля расфармаваньня частак змаглі дасягнуць вялікіх кіруючых пастоў. Так, першым начальнікам ГУЛАГ быў былы латыскі стралок Фёдар Эйхманс. Латыскія стралкі займалі значныя пасады ў Чырвонай арміі.

## Галерэя

Файл:Latvian Riflemen uniform in Riga.JPG|Мудзір латыскіх стральцоў 1916 году.


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Першая сусьветная вайна
Катэгорыя:Латыскія стралкі
Захараўка (Адэская вобласьць)

**Захараўка** (, у 1927—2016 гадах — *Фрунзаўка*) — мястэчка ў Адэскай вобласьці Ўкраіны на рацэ Кучурган. Адміністрацыйны цэнтар Захараўскага раёну. Насельніцтва 5298 чал. (2015).

## Насельніцтва

### Колькасьць

### Мова

## Вонкавыя спасылкі
* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року», — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip
* Банк даних Державної служби статистики України

Катэгорыя:Населеныя пункты Адэскай вобласьці
Новы ток

**Новы ток**, **Новая плынь**, () у гісторыі Латвіі шырокі левы грамадзка-палітычны рух, стварэньне якога ішло сьледам за першым латвійскім нацыянальным абуджэньнем (пад кіраўніцтвам младалатышоў з 1850-х да 1880-х гадоў) і скончылася рэвалюцыя 1905 году. Удзельнікі руху былі названыя *товатокаўцы* .

Лічыцца, што арганізацыя была створана ў 1886 годзе разам з газэтай Dienas Lapa.

Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1886 годзе
Лівонскі крыжовы паход

**Лівонскі крыжовы паход** — адзін з паўночных крыжовых паходаў, які прывёў да заваяваньня немцамі і датчанамі тэрыторыяў сучасных Эстоніі і Латвіі напрыканцы XII — пачатку XIII стагодзьдзяў. 2 лютага 1207 году на заваяваных тэрыторыях было ўтворана тэакратычнае княства Terra Mariana, якое ўваходзіла ў склад Сьвятой Рымскай імпэрыі, але ў 1215 годзе папа Інакенцій III абвясьціў гэтыя землі ўласнасьцю Сьвятога стальцу.

У 1226 годзе Вільгэльм Мадэнскі падзяліў захопленыя немцамі і датчанамі землі на шэсьць фэўдальных уладаньняў, што паслужыла падставай да стварэньня ў будучыні Лівонскай канфэдэрацыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Генрих Латвийский. Хроника Ливонии
* НОВГОРОДСКАЯ ПЕРВАЯ ЛЕТОПИСЬ
* Tiago João Queimada e Silva. The invasion and conquest of Livonia (late-12th and 13th centuries)

Катэгорыя:Войны XIII стагодзьдзя
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Крыжовыя паходы
ДЮСШ-ДБК Гомель

**ДЮСШ-ДБК** — беларускі футбольны клюб з Гомелю. У 2016 годзе выступаў у другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя
У 2017 годзе на базе ДЮСШ-ДБК быў створаны клюб «Спадарожнік» (Рэчыца).

## Статыстыка

### [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат]]

### [[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]

## Галоўныя трэнэры
* Канстанцін Чахаў (2016)

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на football.by

Катэгорыя:Спорт у Гомлі
Рундальскі палац

**Рунда́льскі пала́ц** (, ад , або ў ранейшай артаграфіі *Ruhendahl*, даслоўна *«Даліна спакою»*) — палац у Латвіі, за 12 км на захад ад гораду Баўска, самы вядомы барочны палац краіны.

## Гісторыя
Спраектаваны й пабудаваны ў 1730-я гады італьянскім архітэктарам Барталямэа Растрэльлі як летняя рэзыдэнцыя герцага Курляндыі Эрнста Ёгана фон Бірона. Але Бірон страціў свой тытул, і палац стаяў пустым, пакуль Растрэльлі не завершыў яго інтэр’ер у 1760-х гадох. У 1795 палац быў падараваны фаварыту імпэратрыцы Кацярыны II Платону Зубаву, які ў 1820 ажаніўся з дачкой віленскага шляхціца Тэкляй Валентыновіч. Па сьмерці мужа княгіня Зубава выйшла замуж за графа Андрэя Шувалава. Шувалавы валодалі палацам да 1920 г. З 1972 году ў палацы вядуцца рэстаўрацыйныя работы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт музэю   
* Рундальскі палац — Віртуальны тур 

Катэгорыя:Палацы Латвіі
Андэрдог Чысьць

«**Андэрдог**» — беларускі футбольны клюб з Чысьці. У 2018 годзе выступаў у першай лізе чэмпіянату Беларусі, але заняў апошняе, 15 месца і вылецеў у другую лігу.

## Гісторыя
У 1998—2003 гадах выступаў пад назвай «Забудова». У 2016 годзе выступаў пад назвай «Забудова-Строй». У 2017 годзе «Чысьць» заняла другое месца ў другой лізе і атрымала права на ўдзел у першай лізе ў сэзоне 2018 году, у якім заняла апошняе, 15 месца і зноў вярнулася ў другую лігу. Да 2018 году выступаў пад назвай «Чысьць». З 2019 году мае назву «Андэрдог».

## Склад
: *Актуальны на жнівень 2019 году*

## Статыстыка

### [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат]]

### [[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]

## Крыніцы

Катэгорыя:Чысьць
Тамас Эстрада-Пальма

**Тамас Эстрада Пальма** (; 9 ліпеня 1835, Баяма, Куба — 4 лістапада 1908, Сант’яга-дэ-Куба) — першы прэзыдэнт незалежнай Рэспублікі Куба, палітычны дзеяч, удзельнік барацьбы за незалежнасьць, прафэсар.

## Біяграфія
Нарадзіўся 9 ліпеня 1835 году ў горадзе Баяма, прав. Гранма, усходняя Куба. З заможнай гішпанскай сям’і.Вучыўся ў прыватнай школе ў Гаване, пасьля на праўным факультэце Гаванскага ўнівэрсытэту і, нарэшце, ва Ўнівэрсытэце Севільі,Гішпанія. Вучобу ня скончыў празь сьмерць бацькі і вымушанае вяртаньне на радзіму. Працаваў выкладчыкам у правінцыі Гуантанама, быў прызначаны чальцом камісіі па перамовах з паўстанцамі Карляса Мануэля дэ Сэсьпенэса, аднак, замест прадстаўніцтва інтарэсаў мэтраполіі, фактычна перайшоў на бок супраціву.

Удзельнічаў у «Дзесяцігадовай вайне»(1868—1878), першай з трох войнаў за незалежнасьць краіны ад Гішпаніі, быў абраны прэзыдэнтам Рэспублікі(самаабвешчанай) 29 сакавіка 1876 г. і займаў пасаду па 19 кастрычніка 1877 г, калі быў арыштаваны ўладамі.Быў вызвалены па амністыі і накіраваўся ў Францыю, а потым у ЗША.Пасьля падпісаньня Занхонскага пакту, фактычна, капітуляцыі паўстанцаў, зьяўляўся адным з арганізатараў руху супраціву ў выгнаньні на чале з Хасэ Марці. Пасьля яго сьмерці 19 травеня 1895 году ўзначальваў Кубінскую рэвалюцыйную партыю і арганізаваў пастаўкі зброі партызанам-мамбісэс пад час Вайны за незалежнасьць (1895—1898). Жывучы ў ЗША, усяляк спрыяў наладжваньню сувязяў паміж паўстанцамі і амэрыканскім істэблішмэнтам. У рэшце рэшт пачатак Гішпана-Амэрыканскай вайны(1898) як нельга лепяй наклаўся на пляны паўстанцаў.Вынікам усіх гэтых падзеяў сталася Парыская мірная дамова(10 сьнежня 1898г), па якой, сярод іншага, Гішпанія адмовілася ад правоў на Кубу. Эстрада Пальма быў абраны першым прэзыдэнтам Рэспублікі 31 сьнежня 1901 году, фактычна, пры падтрымцы акупацыйных амэрыканскіх войскаў і пасьля ўнутрыкубінскіх дамоваў паміж рознымі палітычнымі сіламі незалежнай з 10 сьнежня 1898 году краіны.

Палітычная недасьведчаннась першага прэзыдэнта хутка прывяла яго да амаль поўнай залежнасьці ад амэрыканскага боку. Зь яго асабістага дазволу лепшыя кавалкі ўласнасьці прадаваліся, а фактычна, аддаваліся за пазыкі амэрыканскім бізнэсоўцам. Так,16 лютага 1903 году была падпісана дамова аб перадачы ў доўгатэрміновую арэнду вайсковай базы ў затоцы Гуантанама. Спрабаваў праводзіць палітыку жорсткай эканоміі, адначасова зьніжаючы мытныя тарыфы на пастаўкі амэрыканскіх тавараў, што праўда, прывяло да дамовы аб вывадзе акупацыйных войскаў. Вынікам яго кіраваньня сталася палітычная крыза, справакаваная перамогай Пальмы на новых выбарах у 1906 годзе і прывёўшая да шматлікіх пратэстаў, сьціхамірыць якія было вырашана праз запыт да ЗША аб новым уводзе ўзброяных сілаў.Быў усталяваны новы акупацыйны рэжым, а першы прэзыдэнт зыйшоў у адстаўку. Па ёй пераехаў у сямейны маёнтак, памёр у г. Сант’яга-дэ-Куба. У Гаване яму быў пастаўляны помнік, зьнесяны пасьля прыходу да ўлады Ф.Кастра.

Катэгорыя:Кубінскія палітыкі
Легенды Айзэнвальда

**«Леге́нды Айзэнва́льда»** () — адзінаасобная тактычная ролевая гульня беларускае кампаніі «Aterdux Entertainment». Сродкі на гульню былі сабраныя праз краўдфандынгавую кампанію на Кікстартэры (2013), 2 ліпеня 2015 гульня выйшла на плятформе «Steam».

## Гульнявы працэс
Гульнявы працэс падзяляецца на дзьве галоўныя часткі: узаемадзеяньні на вялізнай мапе, выкананьне заданьняў, гандаль зброяй, дасьпехамі, зёлкамі й іншымі рэчамі, узбраеньне войска, кіраваньне замкамі й іншымі ўладаньнямі, і ўласна бітвы.

У гульнявым сьвеце ў рэальным часе, акрамя герою, рухаюцца і дзейнічаюць аддзелы іншых фэўдалаў і збойцаў. Асноўнай крыніцай прыбыткаў і сацыяльнага статусу ёсьць замак, дзе можна аднавіць здароўе, адпачнуць і наняць ваяроў. Таксама кантроль над замкам дазваляе не марнаваць грошы на ўтрыманьне войска. Рэкрутаваць жаўнераў можна ў вёсках, замках, местах і манастырох, у кожным зь якіх можна наняць толькі пэўны іхні від, а таксама наняць наймітаў у шынках.

Бітвы складаюцца з супрацьстаяньня аддзелаў героя (могуць складацца з 11 адзінак) і варожымі аддзеламі. У канцы бітвы пераможца атрымлівае пункты досьведу. Усе адзінкі атрымліваюць досьвед прапарцыйна свайму ўдзелу ў бітве. Пры назапашваньні патрэбнай колькасьці досьведу войскі павялічваюць свае ўменьні, калі такія дасяжныя. Паляпшэньне адзінак бескаштоўнае і можа быць зробленае неадкладна альбо ў пазьнейшы час. Акрамя гэтага, вайсковыя адзінкі можна ўзмацняць з дапамогай амулетаў і зёлак.

У пачатку кампаніі гулец можа абраць сваю клясу (рыцар, баранэса ці містык). Кожная кляса мае свае перавагі. Напрыклад, рыцар здольны навучыцца скакаць на кані, баранэса можа карыстацца лукамі і арбалетамі, а маг можа засвоіць групавыя закляцьці. У адрозьненьне ад звычайных войскаў, героі не зьмяняюць свой выгляд пры паляпшэньнях і могуць засвойваць новыя ўменьні.

Дрэвы ўменьняў герояў падзяляюцца на тры галіны: баявая, фэўдальная і камандная. Баявыя ўменьні ўнікальныя для кожнае клясы, а фэўдальныя і камандныя аднолькавыя.

## Сюжэт
**«Легенды Айзэнвальду»** — фэнтэзійная РПГ, дзеяньне якой адбываецца ў выдуманым княстве Айзэнвальд у сярэднявечнай Нямеччыне часоў Сьвятой Рымскай імпэрыі. Асноўныя падзеі засяроджаныя на жыцьці наймалодшага сына барона Лянштайна, які па вяртаньні ў родныя мясьціны даведваецца, што сямейны замак зачынены для ўваходу. Магчымыя два розныя сцэнары: «Маскарад» ды «Пракляты замак» — у розных месцах Айзэнвальду.

## Успрыняцьце

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Бачына распрацоўніка 
* Агляд гульні  на IGN
* Агляд гульні  на GameSpot

Катэгорыя:Кампутарныя гульні 2015 году
Катэгорыя:Гульні пад Windows
Катэгорыя:Кампутарныя інды-гульні
Катэгорыя:Кампутарныя гульні, распрацаваныя ў Беларусі
Катэгорыя:Кампутарныя гульні Steam Greenlight
Катэгорыя:Праекты Kickstarter
Катэгорыя:Кампутарныя стратэгічныя гульні
Катэгорыя:Тактычныя ролевыя гульні
Катэгорыя:Прыгодніцкія гульні
Катэгорыя:Кампутарныя гульні ў жанры фэнтэзі
Стыў Гутэнбэрг

**Стывэн Робэрт «Стыў» Гутэнбэрг** (, нарадзіўся 24 жніўня, 1958 году) — амэрыканскі актор, пісьменьнік. Ён стаў шырока вядомы ў 1980-х гадох, пачынаючы зь ягонай прарыўнай ролі ў фільме «Паліцэйская акадэмія» 1984 году і наступныя галоўныя ролі ў буйных галівудзкіх фільмах, у тым ліку *«[[Лярва (фільм)|Лярва]]»*, *«[[Тры мужчыны і немаўля]]»*, *«[[Тры мужчыны і дзяўчынка]]»* ды *«[[Кароткі сутык (фільм, 1986)|Кароткі сутык]]»*.

## Біяграфія
Гутэнбэрг нарадзіўся ў новаёркскім раёне Бруклін. Ягонымі бацькамі былі Эн Айрыс (народжаная Ньюман), якая працавала лякаркай, і Джэром Стэнлі, які быў інжынэрам-электрыкам. Мае дзьве сястры. Выхоўваўся ў юдэйстве, скончыўшы сярэднююй школу ў 1976 годзе. Пасьля заканчэньня сярэдняй школы, пераехаў у Каліфорнію, каб займацца акторскай кар’ерай. Дасягнуўшы Лос-Анджэлесу, як успамінае Гутэнбэрг, на працягу некалькіх тыдняў ён рабіў у харчэўні.

Спачатку актор выконваў невялікія ролі ў фільмах, здымаўся ў тэлесэрыялах і ў рэкляме. Сапраўдную ўхвалу атрымаў у 1984 годзе за галоўную ролю ў *«[[Паліцэйская акадэмія|Паліцэйскай акадэміі]]»*. Фільм зарабіў 149 млн даляраў ва ўсім сьвеце, маючы выдаткі на вытворчасьць усяго толькі 4,5 млн даляраў. Пасьпяховасьць кінастужкі запусьціла франшызу, дзе Гутэнбэрг працягваць выконваць ролю паліцыянта. Гутэнбэрг стаўся вялікай зоркай, маючы мноства запрашэньняў у іншыя праекты. Гэтак ён зьявіўся ў фільмах *«[[Паліцэйская акадэмія 2: Іхнае першае заданьне]]»* (1985), *«[[Лярва (фільм)|Лярва]]»* (1985), *«[[Дрэнная мэдыцына (фільм)|Дрэнная мэдыцына]]»* (1985) і *«[[Кароткі сутык (фільм, 1986)|Кароткі сутык]]»* (1986). Найвялікшым фінансавым посьпехам у сваёй кар’еры Гутэнбэрг меў зь фільмам *«[[Тры мужчыны і немаўля]]»*, дзе выконваў ролю разам з Томам Сэлекам і Тэдам Дэнсанам. Апасьля працаваў таксама ў тэатрах. У XXI стагодзьдзі выконваў ужо эпізадычныя ролі ў фільмах і тэлесэрыялах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Чэская хроніка

«**Чэ́ская хро́ніка**» () альбо **Хроніка Казьмы** () — найстарэйшая чэская хроніка, напісаная на лацінскай мове. У яе ўвайшлі адносна поўныя зьвесткі пра гістарычныя падзеі ў чэскай зямлі з найстаражытнейшых часоў па першую чвэрць XII ст. Пры гэтым «Хроніка» не абмяжоўваецца чэскай нацыянальнай гістарыяграфіяй, раскрываючы таксама пытаньне ўзаемаадносінаў розных эўрапейскіх дзяржаваў у Х—XII стагодзьдзях.

Аўтарам хронікі быў дэкан капітулу сабору Сьвятога Віта ў Празе Казьма Праскі. Хроніка складаецца з трох кнігаў. Першая, завершаная ў 1109, распавядае пра стварэньне сьвету і чэскай дзяржавы і ахоплівае пэрыяд да 1038 року. Другая кніга апісвае падзеі паміж 1038 і 1092, трэцяя — пэрыяд смуты з 1092 да 1109 і валадараньне князя Ўладзіслава I да сьмерці летапісца ў 1125 року.

Зьяўляючыся каштоўнай гістарычнай крыніцай, асабліва ў частцы, якая тычыцца падзеяў, сучасьнікам якіх быў Казьма, «Чэская хроніка» шмат у чым задала кірунак наступнага разьвіцьця чэскага летапісаньня. Нягледзячы на некаторыя недакладнасьці і ярка выказаную ўласную пазыцыю аўтара, высокі для той эпохі навуковы ўзровень і важнасьць апісаных у ёй падзеяў высоўваюць Казьму Праскага ў лік аднаго з самых значных летапісцаў сярэднявечнай Эўропы.

«Чэская хроніка» Казьмы Праскага, нароўні з «Аповесьцю мінулых гадоў» Нестара і «Хронікай і дзеяньнямі князёў ці кіраўнікоў польскіх» Гала Ананіма, мае фундамэнтальнае значэньне для славянскай культуры і ўваходзіць у лік найважнейшых крыніц па гісторыі Чэхіі і суседніх дзяржаваў.

## Вонкавыя спасылкі
* Выданьне «Чэскай хронікі» 1923 року

Катэгорыя:Літаратура на лацінскай мове
Катэгорыя:Рукапісы XII стагодзьдзя
Катэгорыя:Чэскія хронікі
Нёман-Агра Стоўпцы

«**Нёман-Агра**» — беларускі футбольны клюб з Стоўпцаў. З 2018 году выступае ў другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя
У 2016 годзе клюб заняў 4 месца ў другой лізе, але пасьля адмовы ад павышэньня клюбу «Клецак», які заняў 3 месца, «Нёман-Агра» атрымаў права на выступленьне ў першай лізе.

## Склад
: *Актуальны на жнівень 2019 году*

## Статыстыка

### [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат]]

### [[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]

## Галоўныя трэнэры
* Дзьмітры Даўбейка (з 2019 году)
* Арцём Сукала (2018)
* Міхаіл Макоўскі (жнівень — сьнежань 2017 году)
* Леанід Лагун (да ліпеня 2017 году)
* Андрэй Мікалаевіч (да 2016 году)

## Крыніцы

Катэгорыя:Стоўпцы
Абвал гандлёвага цэнтру ў Рызе

**Абвал гандлёвага цэнтру ў Рызе **— катастрофа, якая адбылася 21 лістапада 2013 году а 18 гадзіне ў Рызе. У выніку абвалу даха супэрмаркету «Maxima XX» загінула 54 асобы, а 38 былі параненыя. Гэта была самая вялікая катастрофа ў Латвіі ад часоў атрыманьня незалежнасьці ў 1991 годзе.

## Будынак
Будынак, які абрынуўся, належаў гандлёвай сетцы Maxima. Ён быў плошчай 4750 мэтраў квадратных і быў здадзены ў эксплюатацыю 3 лістапада 2011 году. Кошт пабудовы перасягнуў 1,4 млн эўра. Выканаўцам работ была фірма Re&Re. У будынку акрамя супэрмаркету «Maxima XX» знаходзіўся таксама банк, пошта і салён прыгажосьці. Пасьля здачы ў эксплюатацыю будынак перамог у архітэктурным конкурсе.

## Катастрофа
21 лістапада а 16:21 у супэрмаркеце спрацавала пажарная сыгналізацыя. Пэрсанал аднак не .распачаў эвакуацыю, а заспакоіў кліентаў і праінфармаваў іх, што сыгнал быў выкліканы тэхнічнай аварыяйм. У сапраўднасьці сыгналізацыя спрацавала на дым ад электразварачных прац, якія адбываліся ў супэрмаркеце. Дах супэрмаркету абрынуўся а 17:41, калі шмат народу прыйшло туды па закупы пасьля працы.

## Выратавальная акцыя
Каля 18:00 выратавальнікі атрымалі паведамленьне пра абвал часткі даху. Пасьля прыбыцьця першых адзінак спэцтэхнікі адбыўся чарговы завал, у выніку якога загінула трое пажарнікаў. Падчас выратавальнай акцыі частка элемэнтаў канструкцыі, які маглі абрынуцца ўтрымліваліся пад’ёмнымі кранамі. Выратавальнікі празь нейкі час спынялі працы і прасілі сваякоў загінуўшых тэлефанаваць родным, што апынуліся пад заваламі. Дзякуючы гэтаму знаходзіліся новыя ахвяры. 

## Прычыны катастрофы
Прычыны катастрофы невядомыя Паліцыя мае тры гіпотэзы: заганы праекту і няправільны будаўнічы нагляд, заганнае выкананьне ці зьмяшчэньне на даху цяжкіх матэрыялаў у сувязі з разьмешчаным там зімовым садам. Тэрарыстычны акт — выключаецца.

## Ахвяры
Загінулі ў асноўным жыхары рыскага раёну Zolitūde. Падчас другога абвалы загінула трое пажарных.

## Вынікі
Прэзыдэнт Латвіі абвясьціў 23-25 лістапада днямі нацыянальнай жалобы. Дадаткова 23 лістапада а  10 гадзіне ў краіне прайшла хвіліна цішыні. У салідэрнасьць з латышамі 24 лістапада нацыянальную жалобу абвясьцілі ў Летуве і ў Эстоніі.

Бурмістар Рыгі паабяцаў пабудаваць на месцы трагедыі помнік прысьвечаны ахвярам.

27 лістапада прэм’ер Латвіі Валдзіс Даброўскіс падаў у адстаўку, беручы пэўную адказнасьць за катастрофу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Галерэя розных прыватных здымкаў «Maxima XX» да катастрофы (партал de.foursquare.com)
* Галерэя здымкаў з супэрмаркету «Maxima XX» да катастрофы (партал Delfi.lv)
* The Baltic Course: «Будаўнічыя фірмы, якія прымалі ўдзел у пабудове „Maxima XX“, адмаўляюцца прызнаваць адпаведнасьць за катастрофу» (ang.)

Катэгорыя:Катастрофы 2013 году‎
Катэгорыя:Архітэктура Рыгі
Катэгорыя:Падзеі 21 лістапада
Катэгорыя:Падзеі 2013 году
Катэгорыя:Гісторыя Рыгі
Пасёлкі гарадзкога тыпу Беларусі

**Пасёлкі гарадзкога тыпу ў [[Беларусь|Беларусі]]** падзяляюцца на наступныя катэгорыі:
* **мястэчкі** — мясцовасьці з колькасьцю насельніцтва больш за **2 тысячы чалавек**, у якіх маюцца вытворчыя і камунальныя прадпрыемствы, сацыяльна-культурныя ўстановы, прадпрыемствы гандлю, грамадзкага харчаваньня, бытавога абслугоўваньня;
* **курортныя пасёлкі** — мясцовасьці з колькасьцю насельніцтва ня менш за **2 тысячы чалавек**, на тэрыторыі якіх разьмешчаныя санаторыі, дамы адпачынку, пансіянаты, іншыя аздараўленчыя ўстановы, прадпрыемствы гандлю, грамадзкага харчаваньня і бытавога абслугоўваньня насельніцтва, культурна-асьветныя ўстановы;
* **працоўныя пасёлкі** — мясцовасьці з колькасьцю насельніцтва ня менш за **500 чалавек**, разьмешчаныя пры вытворчых прадпрыемствах, электрастанцыях, будоўлях, чыгуначных станцыях і іншых аб’ектах.

## Сьпіс пасёлкаў гарадзкога тыпу
Паводле перапісу насельніцтва 14 кастрычніка 2009 году ў Беларусі меліся 94 пасёлкі мескага тыпу, у тым ліку 83 мястэчкі, 1 курортны пасёлак, 10 працоўных пасёлкаў.

На 1 студзеня 2016 году ў Беларусі налічвалася 90 пасёлкаў мескага тыпу, у тым ліку 81 мястэчка, 1 курортны пасёлак, 8 працоўных пасёлкаў.

## Галерэя

Hulsk 02.jpg|Глуск
Лельчыцы. Царква Святой Тройцы (02).jpg|Лельчыцы
Лынтупы, касьцёл сьв. апостала Андрэя.jpg|Лынтупы
Г.п. Мір - Мірскі замак PICT5030.jpg|Мір
Ружаны (09.2012).jpg|Ружаны
Мікалаеўскі касьцёл..jpg|Сьвір


## Глядзіце таксама
* Гарады Беларусі
* Мястэчка

## Крыніцы
Латвійскі ўнівэрсытэт

**Латві́йскі ўнівэрсытэ́т** (, ці ЛУ (LU) — самы вялікі ўнівэрсытэт Латвіі. Заснаваны ў 1919 годзе пры ўрадзе Стучкі (Латвійская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка). Знаходзіцца ў Рызе. Навучальная ўстанова, першапачаткова названа Латвійскай вышэйшай школай, была заснаваны на базе былога політэхнічнага інстытуту. У 1923 годзе Школа пераназваная ў Латвійскі ўнівэрсытэт.

ВНУ заўсёды была адной з найважнейшых цэнтраў адукацыі ў краіне.

Дэвіз: Scientiae et Patriae (​​, белар. Навуцы і Айчыне).

Латвійскі ўнівэрсытэт ўваходзіць у асацыяцыю ўнівэрсытэтаў Эўропы Ўтрэхцкую сетку.

## Факультэты
# Біялягічны
#   Кампутарных навук
# Эканомікі і кіраваньня
# Фізыкі і матэматыкі
# Геаграфіі і навук пра Зямлю
# Гісторыі і філязофіі
# Гуманітарных навук
# Юрыдычны
# Хімічны
# Мэдыцынскі
# Пэдагогікі, псыхалёгіі і мастацтва
# Грамадзкіх навук
# Багаслоўскі

## Інстытуты
* Інстытут астраноміі (пры ім ёсьць Абсэрваторыя Балдонэ)
* Інстытут атамнай фізыкі і спэктраскапіі
* Інстытут біялёгіі
* Інстытут фізыкі цьвёрдых рэчываў
* Інстытут экспэрымэнтальнай і клінічнай мэдыцыны
* Інстытут матэматыкі і інфарматыкі
* Інстытут філязофіі і сацыялёгіі
* Інстытут фіыікі
* Інстытут геадэзіі і геаінфарматыкі
* Інстытут дасьледаваньня адукацыі
* Інстытут хім. фізыкі
* Інстытут латыскай мовы
* Інстытут гісторыі Латвіі
* Інстытут літаратуры, мастацтва і фальклёру
* Інстытут мікрабіялёгіі і біятэхналёгій
* Інстытут мэханікі палімэраў
* Інстытут кардыялёгіі
* Інстытут азіяцкіх дасьледаваньняў
* Навуковы інстытут пэдагогікі
* Інстытут сацыяльных і палітычных дасьледаваньняў

## Выбітныя выпускнікі
* Фёдар Фёдаравіч Зільбэрт, беларускі мастак
* Карліс Земдэга

## Крыніцы
Зачапілаўка

**Зачапілаўка** () — места ў Харкаўскай вобласьці Ўкраіны на рацэ Берастова. Адміністрацыйны цэнтар Зачапілаўскага раёну. Насельніцтва 3101 чал. (2024).

## Насельніцтва

### Колькасьць

### Мова

## Вонкавыя спасылкі
* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року», — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip
* Банк даних Державної служби статистики України

Катэгорыя:Населеныя пункты Харкаўскай вобласьці
Вольны порт Рыга

**Вольны порт Рыга** (, ) — марскі порт на рацэ Дзьвіне, які знаходзіцца ў сталіцы Латвіі, Рызе. Працуе круглы год.

Порт знаходзіцца на дзьвюх берагах ракі на працягу каля 15 км. Агульная плошча — 6348 га, зь чаго суша займае 1 962 га. Партовае ўзьбярэжжа мае агульную працягласьць 18,2 км. Акрамя таго, порт мае склады з плошчай 370 979 м², лядоўні ўмяшчальнасьцю  25 500 тон і рэзэрвуары для вадкіх прадуктаў аб’ёмам 665 063 м³.

У порце перагружаюць у асноўным вугаль, вадкае паліва, драўніну і кантэйнэры. У 2014 годзе было перагружана 41,4 млн тонаў грузаў, найбольшы паказчык сярод партоў Прыбалтыкі. У тым самым годзе праз порт прайшло 3797 караблёў.

Порт у Рызе абслугоўвае таксама рэгулярныя паромны са Стакгольмам і Травэмюндэ/Любэкам, якія ажыцьцяўляюцца Tallink.

## Крыніцы

* Афіцыйная старонка порту<br /> 

Катэгорыя:Латвійскія прадпрыемствы
Катэгорыя:Порты і гавані Латвіі
Катэгорыя:Рыга
Адукацыя ў Латвіі

**Адукацыю ў Латвіі** зьяўляецца абавязковай і бясплатнай да 15-гадовага ўзросту, ці да заканчэньня пачатковай школы. У 1996 годзе агульны паказчык ахопу пачатковай адукацыяй складаў 95,8%, у той час як чысты паказчык ахопу пачатковай адукацыяй быў 89,5%. У сельскай мясцовасьці шэраг школ былі зачыненыя па стане на 2001 год.

Па дадзеных МЗС Латвіі, адукацыя ў Латвіі магчымая на васьмі мовах нацыянальных меншасьцей: расейскай, беларускай, польскай, украінскай, летувіскай, эстонскай, іўрыце і цыганскай. У 2006 годзе адзначалася, што акрамя рускіх і польскіх школаў, іншыя школы меншасьцей даюць адукацыю, ці па па-латыску ці па-руску, а мова і культура адпаведных меншасьцей выкладаецца як дадатковы прадмет.

Па дадзеных 2010 году ЮНЕСКА, 4720 студэнтаў з Латвіі былі зарэгістраваныя ў сыстэме вышэйшай адукацыі за мяжой (у асноўным у Вялікабрытаніі, Расеі і Нямеччыны); 1760 студэнтаў зь іншых краінаў значыліся ў сыстэме вышэйшай адукацыі ў Латвіі (у асноўным з Расеі, Украіны і Летувы).

## Крыніцы

*
Балтыйскія немцы

**Балтыйскія немцы** ці **прыбалтыйскія немцы** (; , , літаральны пераклад «нямецкія балты»); таксама **остзэйскія немцы** (ад нямецкага Ostsee — Балтыйскае мора) — этнічная нямецкая (нямецкамоўная) меншасьць, якая з XII стагодзьдзя пражывала на ўсходнім узьбярэжжы Балтыйскага мора, на тэрыторыі сучасных Эстоніі, Латвіі і Летувы. Балтыйскія немцы складалі верхнія пласты грамадзтва — арыстакратыю (дваранства) і большую частку сярэдняга саслоўя — свабодных гарадзкіх грамадзян (бюргэраў) у тагачасных правінцыях Курляндыя, Ліфляндыя і Эстляндыя і значна паўплывалі на культуру і мову мясцовых жыхароў — сучасных эстонцаў і латышоў.

У сучаснай Нямеччыне, якая мае багатую гісторыю рэпатрыяцыі этнічных немцаў з гістарычных экскляваў, тэрмін «балтыйскія немцы» мае такое ж легітымнае этнографа-гістарычнае ўжываньне, як і напрыклад, «судэцкія немцы» (), «сылескія немцы» (), «карпацкія немцы» () і г.п.

## Глядзіце таксама
* Расейскія немцы

Катэгорыя:Народы Латвіі
Катэгорыя:Народы Эстоніі
Катэгорыя:Нацыянальныя меншасьці
Нацыянальны парк Гаўя

**Нацыянальны парк Гаўя** () — самы вялікі нацыянальны парк у Латвіі.

Парк займае плошчу ў 917,45 км² ў даліне ракі Гаўя, у некалькіх кілямэтрах ад гораду Валміера на паўночным усходзе да пасёлка Мур’яні (Мур’янскі мост). Заснаваны 14 верасьня 1973 году і зьяўляецца найстарэйшым нацыянальным паркам Латвіі. Адміністрацыя парку разьмешчана ў горадзе Сігулда.

Біялягічнае багацьце нацыянальнага парку Гаўя — самае вялікае ў Латвіі. Парк мае разнастайныя формы рэльефу, крыніцы, маляўнічыя ляндшафты. Парк асабліва вядомы дзякуючы скалам з дэвонскага пясчаніку, разьмешчаным уздоўж берагоў ракі Гаўя. У некаторых месцах у раёне Сігулды вышыня гэтых скалаў дасягае 90 мэтраў. У парку знаходзіцца самая вялікая пячора ў Прыбалтыцы — Гутманя. Падчас вандровак па прыродных сьцежках можна назіраць дзікіх жывёлаў, характэрных для Латвіі. На беразе Аматы разьмешчаныя буйныя скалы зь пясчаніку і даляміту. Паўднёва-ўсходняя частка парку зьяўляецца папулярным месцам адпачынку жыхароў гораду Рыгі, а паўночна-заходняя частка пераважна прыродаахоўная тэрыторыя.

Раней гэты раён часам называлі «Лівонскай Швэйцарыяй», і турысты пачалі тут бываць яшчэ ў XIX стагодзьдзі.

Акрамя гарадоў Цэсіс і Сігулда, на тэрыторыі нацыянальнага парку таксама знаходзіцца Лігатнэ, а непадалёк знаходзіцца горад Валміера.

У парку каля 500 помнікаў гісторыі і культуры — гарадзішчаў, каменных замкаў, цэркваў, маёнткаў, ветракоў і вадзяных млыноў, архэалягічныя помнікі, творы архітэктуры і мастацтва. Тэрыторыя парку таксама ўключае ў сябе некалькі гістарычных будынкаў: Турайдзкі замак, Лцелстраўпэ (замак і царква), маёнтак Унгурмуйжа. Азёрны замак у Арайшы ўяўляе сабой рэканструкцыю паселішча старажытных латгалаў 9 стагодзьдзя. Пасёлак Лігатненскай папяровай фабрыкі зьяўляецца прыкладам рабочага пасёлку пачатку 20 стагодзьдзя.

## Галерэя

Blusu ala iekšpusē.jpg|Блышыная пячора
Līgavas ala 2006-10-29.jpg|Пячора нявесты на прыроднай сьцежцы Цірулішы
Cave - panoramio (13).jpg|Уваход у пячору Гутманя
Sigulda, Siguldas pilsēta, LV-2150, Latvia - panoramio (5).jpg|Вежа Турайдзкага замку


## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Катэгорыя МСАП II
Гаўя
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1973 годзе
Бюраканская астрафізычная абсэрваторыя

**Бюраканская астрафізычная абсэрваторыя імя [[Віктар Амбарцумян|В. А. Амбарцумяна]]** — адна зь вядучых навуковых устаноў Нацыянальнай акадэміі навук Армэніі. Абсэрваторыя знаходзіцца ў Арагацотнскай вобласьці ў Армэніі на паўднёвым схіле гары Арагац на вышыні 1490 м на ўскраіне вёскі Бюракан. Комплекс будынкаў абсэрваторыі зьяўляецца архітэктурным помнікам.

## Кіраўнікі абсэрваторыі
* 1946—1988 — Віктар Амбарцумян — ініцыятар заснаваньня і першы дырэктар абсэрваторыі
* 1988—1993 — Эдуард Хачыкян
* 1993—1994 — Айк Аруцюнян (в. а. дырэктара)
* 1994—1999 — Арташэс Петрасян
* 1999—2003 — Эдуард Хачыкян (другі тэрмін)
* з 2003 — Айк Аруцюнян

## Гісторыя
Бюраканская абсэрваторыя была заснавана ў 1946 годзе па ініцыятыве на той час чальца-карэспандэнта АН СССР Віктара Амбарцумяна, які доўгі час быў яе дырэктарам. Будаўніцтва комплексу пачалося вясной таго ж году пад кіраўніцтвам Самвэла Сафарана. У год заснаваньня абсэрваторыі быў створаны часопіс «Паведамленьні Бюраканскай абсэрваторыі». З 1998 году абсэрваторыя носіць імя В. А. Амбарцумяна.

Афіцыйнае адкрыцьцё абсэрваторыі адбылося толькі 19 верасьня 1956 году.

На тэрыторыі абсэрваторыі ў 1961 годзе была створана станцыя Астранамічнага інстытуту імя В. В. Собалева (раней АТ ЛДУ).

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Рэспублікі Армэнія
Катэгорыя:Астранамічныя абсэрваторыі
Катэгорыя:Астранамічныя абсэрваторыі Армэніі