open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бунь

**Бунь**, **Бонь** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бун, Буна або Бона (Bun, Buno, Bono) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова бун- (бон-) паходзіць ад гоцкага bauan 'мяшкаць' або bundnan 'зьвязваць'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Бунейка (Боніка), Бунар (Бонар, Бунэр, Бонэр). Адзначаліся германскія імёны Bunico (Bonica), Buner (Bonarius).

У Прусіі бытавалі імёны: *Bone* (1399 год), *Bonike* (1431 год), *Bonith*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Bune* (15 чэрвеня 1260 году); *у [[Дзярэчын|Деречине]]… человекъ Буневичь* (1518—1522 гады); *земяне… Юрий Буневичъ, Янъ Буневичъ* (1590 год); *pan Adam Buniewicz z uczesnikami swymi, s panem Mikołajem, s panem Stanisławem Buniewiczami* (1621 год); *Roman Buniewicz* (4 красавіка 1657 году); *Boniewiczowie Piotr i Katarzyna* (1696 год); *testament Piotra Bartłomiejewicza Bunia* (1784 год); *Boniewicz* (1794 год).

## Носьбіты
Буні (Buń) — прыгонныя зь вёсак Урцішкаў і Зубковічаў (Ашмянскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Буневічы (Buniewicz) — літоўскія шляхецкія роды зь Лідзкага, Віленскага і Троцкага паветаў.

На гістарычнай Амсьціслаўшчыне існуе вёска Боні.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рушчыц

**[[Рушчыцы (род)|Ру́шчыцы]]** — польскі шляхецкі род. Вядомыя носьбіты:

* Барбара Рушчыц (1928—2001) — польская гісторык мастацтва, эгіптоляг.
* Фэрдынанд Рушчыц (1870—1936) — беларускі і польскі маляр.

## Глядзіце таксама
* Рушчыцы
Гога

**Гога**, **Гок** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гога або Гокі (Gogo, Goki) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова гог- (гуг-) паходзіць ад асновы -гуд- (-год-, -гут-) (пашыранай суфіксам з элемэнтам -к-). Сярод ліцьвінаў бытавала імя Гогель, адзначалася германскае імя Goggilo.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Goga, Gogesz, Gogel, Goger (Gogar).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *на чоловека Пенянское волости Яна Кгокговича* (30 верасьня 1507 году); *бояромъ… Яну Кгокговичу* (4 жніўня 1542 году); *подданыхъ своих биржолъских… Кгокъ Миткевич* (7 лютага 1587 году); *dom Gugowey* (1596 год); *Antoni Gog* (1782—1783 гады).

## Носьбіты
Гугевічы (Gugiewicz) — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бень

**Бень**, **Бінь** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бена, Бен або Біна (Beno, Ben, Bino) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова бін-, магчыма, паходзіць ад стараверхненямецкага bina 'пчала'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Беніка, Бінель, Бінгель, Бенат, Бінэрт, Бімунт. Адзначаліся германскія імёны Bennico, Benilo, Bengel, Bennato, Benert, Bemund. Іменная аснова бен- магла ўтварыцца як скарот (гіпакарыстык) асновы берн- (бірн-).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Binar. Апроч таго, у Польшчы гістарычна бытавала імя Бень.

У 1555 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэцце навучаўся *Dauid Binewald, filius pastoris in Hohenstein, Prutenus*, у 1605 годзе — *Christoforus Benerus, Zintensis Borussus*, у 1607 годзе — *Johannes Biehn, Freudenauensis Borussus*, у 1623 годзе — *Georgius Benert… Dantiscani Borussi… Andreas Bihn, Fredenauiensis Borussus*, у 1633 годзе — *Johannes Bien, Morungensis Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Пералая|перелаичане]]… а Яцъко Беневичъ* (22 красавіка 1496 году); *у [[Васілішкі|Василишскомъ]] повете людеи на имя [[Рост (імя)|Ростя]] Бяневича* (4 кастрычніка 1499 году); *чоловеков тяглых у волости Дорсунишскои… а [[Мікель|Микля]] Биневича* (26 студзеня 1516 году); *Beniszki* (1744 год); *Jan Biniewicz… Jerzy Biniewicz* (21 жніўня 1780 году).

## Носьбіты
* Мікалай Бэна (Mikołaj Beno) — алтарыст з кракаўскага Казімежа, які ўпамінаецца ў 1410 годзе

Бені (Bień) — прыгонныя зь вёскі Дунаю (Ашмянскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Бяневічы (Beniewicz) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Беневічы (Bieniewicz) гербу Радван — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Біневічы — літоўскі шляхецкі род.

Беневіч (Bieniewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Беневічы, на гістарычнай Ашмяншчыне — Бяняны.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бурга

**Бурга** (*Борг*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Бурга (Burga, Burgio) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бург- (-борг-) паходзіць ад гоцкага bairgan 'прыносіць у бясьпечнае месца' або baurgs 'замак, горад'. Сярод ліцьвінаў бытавала імя Бургела, адзначалася германскае імя Burgel (Burgala). Апроч таго, існуе іменная аснова -буг- (-бук-), якая ёсьць скарочанай формай (гіпакарыстыкам) асновы -бург- (-борг-).    

Адпаведнасьць імя Бурга германскаму імю Burgo (Burga) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Burg (Burch, Borg), Burkart (< Burghart), Golburg, Herburga (Herborga), Ilburg, Rydburg, Wilburg, Wezynborg (Wisynbork, Wisemburg).

У 1641 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Achatius Borck, Nobilis Borussus*, у 1642 годзе — *Michael Borck, Dantiscanus Prussus… Georgius Burchardi, Elbingensis Prussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *въ Ясвоинскои волости… а [[Даргіла|Доркгеля]] Буркгевича… Доркгель Буркгевичъ* (1523 год); *terris Burgowsczysna* (1 траўня 1525 году); *Adam Borgiewicz* (9 лютага 1785 году).

## Носьбіты
* Мацей Бургевіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1586 годзе 
* Мацей Багданавіч Барговіч (*Боргович*) — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1586 годзе  

У XVI ст. існавала ніва-селішча Бургоўшчына (*Бурговщизна*) у Жамойцкім старостве.

У 1568 годзе ўпаміналася зямля Бургішкі, у 1666 годзе — грунт Бургішкі ў Жамойцкім старостве.

На 1903 год існавала вёска Бургішкі ў Шавельскім павеце Ковенскай губэрні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Валь

**Валь** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вала або Валь (Walo, Wal, Wall) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -вал- паходзіць ад гоцкага *wala 'тыя, хто выдужаў на полі бітвы', walisa 'праўдзівы, лю́бы', waljan 'выбраць' або германскага wala < *wal(a)ha- 'чужы, валійскі'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Валейка (Валіка), Валіла, Валін, Валант (Валянт), Валат, Валімонт, Гервала, Тоўтвал. Адзначаліся германскія імёны Waleicho (Walica), Walilo, Walin, Waland, Wallath, Walamunt, Gerwala, Teodwal.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Walinus.

У Прусіі бытавала імя *Waliot* (1383 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *чоловековъ… а Паца Валевича* (3 сакавіка 1523 году); *Мартинъ Валевичъ* (1528 год); *з роду Уркшевичовъ… Валю Янушковичу* (15 верасьня 1568 году); *сюло Вонъдзянске… Павелъ Валевичъ з братомъ своимъ Касъпромъ* (5 ліпеня 1596 году); *sioło Szyksniancy… Jakub Waliewicz… Янюля Валевича* (21 сакавіка 1599 году); *Josephus Walewicz* (XVII ст.); *Christophorus Walewicz* (1702 год); *Mathias Walewicz* (1718 год); *Catarina de Domo Waliowna* (1760—1790 гады).

## Носьбіты
* Марцін Валевіч — бяржанскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

Валевічы (Walewicz) — літоўскія шляхецкія роды зь Вільні, Віленскага і Ашмянскага паветаў.
 
Валі — літоўскі шляхецкі род.

На гістарычнай Наваградчыне існуе вёска Валеўка, у былым Жамойцкім старостве — Валішкі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Варна (імя)

**Варна** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Варна або Верна, пазьней Вёрн (Warno, Werno, Wörn) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -варн- паходзіць ад стараверхненямецкага warnōn 'сьцерагчыся' або ёсьць пашыранай суфіксам -н- (-n-) асновай -вер- (-вар-). Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Варнела, Вярнат. Адзначаліся германскія імёны Warinela, Warnad.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Wierno, Warnko (Warnek, Wiernko), Warnasz (Wiernisz, Wiernusz), Warner (Werner, Wernar), Wernard (Wernhard).

У 1622 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Johannes Werner, Drenckfurtensis Borussus*, у 1636 годзе — *Jacobus Werner, Bartensteinensis Borussus… Georgius Werner, Bubainensis Borussus*, у 1640 годзе — *Cristophorus Werner, Fridlandensis Borussus*, у 1648 годзе — *Fridericus Werner, Tapiawiensis Borussus*.

Германскае імя Werneke бытавала ў XV ст. у Рызе.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *местечъку [[Вількі|Вилъкииском]]… домъ Станисълава Ворновича… десяты домъ Яна Ворновича, одинадцаты дом Станюля Ворновича* (18 траўня 1596 году); *cum Zophia Warniowa ambo de Dowszczkiany* (1703 год); *Warniszki* (1744 год); *Francisco Warna de Markuny* (7 лістапада 1790 году).

## Носьбіты
Варны (Warna) — прыгонныя зь вёсак Гіруцяў, Янова, Пелякі і Зялёнкаў (каля Лынтупаў) і ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Варны (Warno) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

На гістарычнай Віленшчыне існуюць вёскі Варні і Варняны, у гістарычнай Прусіі — Варнэн і Варніны.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гутэн-Чапскі

**[[Гутэн-Чапскія]]** — вялікалітоўскі шляхецкі род. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандра Гутэн-Чапская (1853—1941) — расейска-швайцарская пісьменьніца.
* Багдан Гутэн-Чапскі (1851—1937) — прускі палітык.
* Ежы Гутэн-Чапскі (1861—1930) — грамадзкі дзяяч Расейскай імпэрыі.
* Караль Гутэн-Чапскі (1860—1904) — дзяржаўны дзяяч, прадпрымальнік, філянтроп.
* Мар’ян Гутэн-Чапскі (1816—1875) — польскі заоляг, паўстанец студзеньскі.
* Станіслаў Гутэн-Чапскі (1779—1844) — польскі вайсковец.
* Францішак Станіслаў Гутэн-Чапскі (1725—1802) — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай.
* Эмэрык Гутэн-Чапскі (1828—1897) — польскі нумізмат, расейскі дзяржаўны дзяяч.
* Эмэрык Аўгуст Гутэн-Чапскі (1897—1979) — польскі палітык, дыплямат і вайсковец.

## Глядзіце таксама
* Чапскі
Вінда (імя)

**Вінда** (*Віндзь*, *Вінць*), **Вент**, **Вэнт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вінда, Венда, Вінт або Вент, пазьней Вінд (Windo, Wenda, Wint, Went, Wind) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -вінд- (-вінт-) паходзіць ад германскага Winiþa, Winida 'назва племені вэнэдаў, перанесеная пазьней на славянаў'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Віндзейка, Вінтыла, Вінтаўт, Віндэр (Вінтэр), Эвінт. Адзначаліся германскія імёны Wendecke, Wintila, Wintold, Winder (Winter), Evind.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Winde (Wende, Winda), Windzin (Windinus).

У Прусіі бытавалі імёны: *Windio*, *Windeko / Windike / Wyndyche / Wyndiko / Windiko* (1340, 1351, 1363, 1399, 1397 і 1407 гады), *Windil* (1340 год).

У Польшчы адзначалася прозьвішча *Vindica* (1518 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *des konigeshoff czu Wentishken* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *чоловеки… а Виндя* (9 лістапада 1449 году); *у бояръ Василишскихъ… в Мацка, а въ Малка Винцевичовъ* (25 чэрвеня 1503 году); *чоловеков тяглых у волости Дорсунишскои… а Ромеика Виндевича* (26 студзеня 1516 году); *Michael Windź* (5 студзеня 1789 году); *Franciszek Winda* (1798 год).

## Носьбіты
Вэнты (Wento) — літоўскі шляхецкі род зь Лідзкага павету.

Вэнты (Went) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Венты — літоўскі шляхецкі род.

Вінт (*Windt*) — прозьвішча, гістарычна зафіксанае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

У 1905 годзе існаваў маёнтак Вінцішкі ў Даўгеліскай воласьці.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вера (мужчынскае імя)

**Вера** (*Вір*), **Вара** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вера або Вара (Wero, Vera, Varo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -вер- (-вар-, -вір-) паходзіць ад германскага *war(j)a-, war(i)n 'абарона'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Вярэйка (Верыка, Варыка), Вірла, Вірбольт, Вербут, Віргаўд, Вергель, Віргірд, Вергут, Вірконт (Вярконт), Вірмонт (Вэрэмунд). Адзначаліся германскія імёны Wericho (Werica, Waraco), Werle, Virboldus (Werbold), Werboto, Vergaut, Wargel, Wirgardus (Wergerd), Vergot, Wercund, Virmundis (Vermunt, Veremund).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Wierko (Wierka, Wierek), Werbar, Wirhard, Wiermirz, Warmut, Warmundus, Wernar.

У Прусіі бытавалі імёны: *Wyrike / Wariko* (1390 і 1394 гады), *Warpoda / Warpote* (1216 і 1400 гады), *Wargele / Wargale / Wargile / Wargell* (1283, 1383, 1387, 1398 і 1540 гады, *Wirigaude* (1360 год), *Wargathe / Wargatte / Wargate / Worgatte / Wargitte* (1280, 1299, 1312 і 1400 гады), *Warginne* (1348 год), *Wirkand*, *Wargute / Warguthe* (1359 і 1366 гады), *Warstenne* (1388 год), *Wirsune* (1398 год), *Wirsutte*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Станко Варовичъ* (1528 год); *ку двору нашому [[Алькенікі|Волкиницькому]] дворецъ земянина нашого Щефана Таръновъского Варискии* (2 верасьня 1562 году); *земяне господарьские [[Упіцкі павет|повету Упитского]] панъ Андрей Станиславовичъ Веровичъ* (19 жніўня 1585 году); *от небощыка Веровича* (5 красавіка 1596 году); *Katarzyna Wirewicz* (1826 год).

## Носьбіты
* Станька Варавіч — расенскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Андрэй Станіслававіч Вяровіч — упіцкі зямянін, які ўпамінаецца ў 1586—1587 гадох

Вэровічы (Werowicz) гербу Помян — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага і Гарадзенскага паветаў.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Віры (*Вири*) у Полацкім ваяводзтве.

У Алькеніцкай парафіі існавала вёска Варышкі (Waryszki).

Назву Вера мае возера на гістарычнай Браслаўшчыне.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вэрымунд

**Вэрымунд** (; ? — паміж 500 і 508) — кароль свэваў у Галісіі (з 475).

## Біяграфія
Паводле адной з вэрсіяў, быў сынам караля Тэадэмунда. Здагадка пра існаваньне свэўскага караля Вэрымунда засноўваецца на надпісе VI стагодзьдзя, выяўленым у Партугаліі.

Лічыцца, што па сьмерці Тэадэмунда, выкліканай новай вайной з вэстготамі, каралеўства свэваў зноў распалася на некалькі частак. Напэўна, было некалькі каралёў, сярод якіх быў Вэрымунд. Яго супернікамі былі Гермэнэрык (паводле адной з вэрсіяў, васал вэстготаў) і Рэхіла II. На думку дасьледнікаў, у 485 годзе Вэрымунду ўдалося разьбіць Гермэнэрыка і Рэхілу II.

## Глядзіце таксама
* Вірмонт

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Гішпаніі
Катэгорыя:Германскія плямёны
Зута

**Зута** (*Жута*, *Жуць*), **Зота** (*Жоць*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Зута або Зота (Zuto, Zotto) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова зот- (зут-), магчыма, паходзіць ад стараверхненямецкага zota 'грыва, валасы' або ад асновы суд- (сут-). Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Зутан, Жутаўт; адзначаліся германскія імёны Zotan, Zotolt.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *чоловека зъ землею в [[Жыжмары|Жижморскомъ]] повете на имя Жотя* (22 ліпеня 1501 году); *Kazimierz Zutowicz, ręką swą* (13 кастрычніка 1642 году); *Wacław Żutowicz* (1667 год); *Samuel Zutowicz* (1690 год).

## Носьбіты
Затовічы, Жутовічы і Жатовічы — літоўскія шляхецкія роды.

Жуты (Żut) гербу Грымала — шляхецкі род Рэчы Паспалітай.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Скера

**Скера** (*Скер*), **Скіра** (*Скір*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Скіра або Скір (Scira, Skir) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова скер- (скір-) паходзіць ад гоцкага skeirs 'ясны, чысты'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Скірыла, Скіран, Скірвін, Скірман, Скірмант (Скірмунт, Скірмунд). Адзначаліся германскія імёны Scirilo, Skerun, Scirwine, Scirman (Scearmann), Sciremunt.

У 1648 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Samuel Schirmerus, Soldavia Borussus*, у 1649 годзе — *Johannes Schirmerus, Marienburgensis Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *ludmi… Juchnu Skirowicza* (1514 год, 1782—1783 гады); *Павел Скирович… Якубовая Скерова* (1537—1538 гады); *чоловека именя его выслужоного Сурдаского… Юря Скеревича* (20 лістапада 1555 году); *słuzba bartnikow Skierow* (24 чэрвеня 1695 году); *Joannes Skierewicz de Sznuksztele* (1702 год); *Zofia Skirewicz* (1743 год); *Skiery… Skiry* (1744 год); *Marcjanna Skier* (1798 год); *Katarzyna Skir* (1800 год).

## Носьбіты
* Скіра — легендарны валадар (Гардарыкі) прыкладна VII стагодзьдзі, які ўпамінаецца скандынаўскімі аўтарамі
* Павал Скіравіч і Якубава Скерава ўдава — жыхары Жамойцкага староства, якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох

У гістарычнай Прусіі існуе вёска Шыраў (Скіраў).

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Орда

**О́рда** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Адам Орда (1835—1897) — расейскі вайсковы інжынэр.
* Альфрэд Орда (1915—2004) — польскі опэрны сьпявак.
* Ежы Орда (1905—1972) — польскі гісторык.
* Ірынэй (Орда) (1837—1904) — расейскі праваслаўны япіскап, пісьменьнік.
* Міхаіл Орда ( 1966) — беларускі дзяржаўны дзяяч.
* Напалеон Орда (1807—1883) — беларускі і польскі маляр, кампазытар, пісьменьнік.

## Іншае
* „Орда“ — шляхецкі герб.

## Глядзіце таксама
* Арда
Арда

**Арда́** (ад  — «сход», «двор») — у X—XVIII стагодзьдзях тып грамадзка-вайсковай арганізацыі качавых народаў Эўразійскага стэпу. Аналяг племені або роду. Некаторыя пасьпяховыя орды ўтваралі дзяржавы — ханствы. Сынонімы — «юрт» (*[[юрта]]*, «род, племя») і «улус» («краіна»).

## Этымалёгія
Слова «арда» паходзіць ад мангольскага слова «ордо» або турэцкага «орта», што азначае бок, аддзел, намёт або кірунак, перакладаецца як абоз, лягер або палац, намёт, месца ўлады або каралеўскага двара.

За часам кітайскай імпэрыі Ляо слова «ордо» выкарыстоўвалася ў дачыненьні да атачэньня найуплывовейшых людзей у дзяржаве (напрыклад, каралеўскага двара), уключаючы рабоў, слуг і ахоўнікаў. Імпэратары, імпэратаркі і князі мелі свае орды.

## Орды
У беларускай, польскай, расейскай і ўкраінскай гістарычнай навуцы ардою прынята называць любую грамадзка-палітычную вайсковую структуру качэўнікаў Вялікага Эўразійскага стэпу да XIII&nbsp;стагодзьдзя. Так, можна сустрэць згадкі пра скіфскія і сармацкія орды, цюрскія орды, орды Атылы, булгарскія, палавецкія ды іншыя.

## Вядомыя орды
* Белая Арда — створаная ў 1226
* Сіняя Арда — створаная ў 1227
* Залатая Арда — татара-мангольская дзяржава, створаная ў 1240-х
* Вялікая Арда — рэшткі Залатой Арды прыблізна з 1466 да 1502
* Нагайская Арда — створаная ў 1390

## Крыніцы

## Літаратура
* *О.&nbsp;І.&nbsp;Галенко*. 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Орда // 
* Дзяржаўнасьць і дзяржаўная служба ў даўніх стэпавых імпэрыях 

Катэгорыя:Эўразійскія качэўнікі
Катэгорыя:Гісторыя дзяржаўнасьці
Арда (неадназначнасьць)

**[[Арда]]** — вайскова-адміністрацыйная арганізацыя цюрскіх і мангольскіх народаў. Іншыя значэньні:

## Тапонімы

### Антарктыда
* Арда — пік на востраве Лівінгстана.

### Баўгарыя
* Арда — рака ў Баўгарыі і Грэцыі.
* Арда — вёска ў грамадзе Смолян Смолянскай вобласьці.

### Беларусь
* Арда — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці.

### Італія
* Арда — рака, правая прытока По.

### Казахстан
* Арда — вёска ў Абайскім раёне Абайскай вобласьці.

### Партугалія
* Арда — рака, прытока Дуэра.

### Расея
* Арда — рака ў Новасібірскай вобласьці.
* Арда — вёска ў Ардынскім раёне Пермскага краю.
* Арда — вёска ў Весьягонскім раёне Цьвярской вобласьці.
* Арда — вёска ў Пашахонскім раёне Яраслаўскай вобласьці.

## Іншае
* Арда — выдуманая мясьціна ў легендарыюме Толкіна.
* «Арда» — расейскі фільм 2012 року.

## Глядзіце таксама
* Орда
Раніла

**Раніла** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Раніла або Раніл (Ranila, Ranil) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -ран- (імя ліцьвінаў Ранвід; германскае імя Ranvid) паходзіць ад гоцкага *rana 'мыса дзіка' (у гонар галавы дзіка атрымаў назву клінаваты наканечнік).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Eva Ranilowa de Kłowiszki* (1699 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рань

**Рань** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Рана, пазьней Ран (Rano, Rahn) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -ран- паходзіць ад гоцкага *rana 'мыса дзіка' (у гонар галавы дзіка атрымаў назву клінаваты наканечнік). Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Раніла, Ранвід. Адзначаліся германскія імёны Ranila, Ranvid.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rangut.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *людеи а чотыры земъли пустовъских у Ракишъскои волости… а Борекъшу Роневича* (30 кастрычніка 1536 году); *у волости двора нашого [[Ваўкавыск|Волковыского]]… людеи, на имя Ареста Раневича* (14 сьнежня 1537 году).

## Носьбіты
* Ян Раневіч — шляхціч Наваградзкага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў 1777 годзе

На гістарычнай Ваўкавышчыне існуе вёска Ранявічы.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Віргірд

**Віргірд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вергерд, Вергард або Віргард (Wærgeard, Wergerd, Wergardus, Wirgardus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -вер- (-вар-, -вір-) (імёны ліцьвінаў Вербут, Вірконт, Вірмонт; германскія імёны Warboto, Werecundus, Vermunt) паходзіць ад германскага *war(j)a-, war(i)n 'абарона', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека').

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Роману Виркгирдовичу чоловекъ Осташко путныи* (1440—1492 гады).

## Носьбіты
* Раман Віргірдавіч — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера

## Глядзіце таксама
* Вера
* Герд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Румель

**Румель** (*Румуль*), **Ромель** (*Ромуль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Руміла, пазьней Румэль або Ромэль (Rumilo, Rumili, Rummel, Rommel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова рум- (ром-) (імёны ліцьвінаў Румш, Румбольд, Рамвольт; германскія імёны Rumsch, Rumbold, Romualt) паходзіць ад гоцкага *hrôms, германскага hruom 'слава, славутасьць'. 

У ваколіцах Мэмэлю бытавала прозьвішча Rummel. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *чоловеков имены у [[Эйшышкі|Еишишском]] жо повете… Станка Румулевича* (17 красавіка 1517 году); *к именъю своему Погосту держить тридцать служоб… Ромеля* (1537 год); *Ludwik Henryk Romel* (1842 год).

## Носьбіты
Рамулевічы (Romulewicz), Румэлі (Rumel) і Румулевічы (Rumulewicz) — літоўскія шляхецкія роды зь Вільні і Віленскага павету.

Румелі і Ромелі — літоўскія шляхецкія роды.

Рамелевічы (Romelewicz) — літоўскі шляхецкі род.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сонгуць

**Сонгуць** (*Жонкуць*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Сунгод, Сунігод або Сунігот (Sungod, Sunegod, Sunegot) і Годсун (Godsune) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -сун- (-сон-) (імёны ліцьвінаў Сунгард, Сунігайла, Сонкін; германскія імёны Sungart, Sunigelo, Sunken), паходзіць ад гоцкага sunja 'праўда', sunis 'сапраўдны', а аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gudman, Savegot) — ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот'.

У Прусіі бытавала імя *Sangote* / *Sangoth* / *Sangot*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *чоловековъ… Жонкутьевича* (1440—1492 гады); *человековъ Ясвонского повета… а Сонкгутя* (2 лістапада 1498 году); *w dzierżawie gowdowskiey… ziem… Songuciewczynę* (24 жніўня 1528 году).

## Глядзіце таксама
* Суна
* Гуда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вірбольт

**Вірбольт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вербольд, Вірбольд або Варбольд (Werbold, Virboldus, Warbold) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -вер- (-вар-, -вір-) (імёны ліцьвінаў Вербут, Вірконт, Вірмонт; германскія імёны Warboto, Werecundus, Vermunt) паходзіць ад германскага *war(j)a-, war(i)n 'абарона', а аснова -балд- (-болд-, -болт-) (імёны ліцьвінаў Бірыбольд, Румбольд, Рыбалт; германскія імёны Beribald, Rumbold, Ribald) — ад гоцкага *balth, стараверхненямецкага bald 'сьмелы, адважны'. 

Імя Virebalde гістарычна бытавала ў Рызе.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *слузе пана Воитехову [[Нарбут (імя)|Нарбутовича]] на имя Вирболту… тот Вирболть… у Вирболтовое* (2 ліпеня 1501 году).

## Глядзіце таксама
* Вера
* Больд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бальцін

**Бальцін** (*Бальтын*), **Балтэн** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бальдзін або Бальдзен, пазьней Бальтын або Бальтына (Baldin, Balden, Baltin, Baltino) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -балд- (-болд-, -болт-) (імёны ліцьвінаў Бірыбольд, Румбольд, Рыбалт; германскія імёны Beribald, Rumbold, Ribald) паходзіць ад гоцкага *balth, стараверхненямецкага bald 'сьмелы, адважны'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Bołdyn.

У 1631 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *David Balthenius, Tilsensis Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *люди наши [[Зьдзітава (Спораўскі сельсавет)|Здитовскии]]… на Ивана Болтынича* (26 траўня 1520 году); *подданыи… Митюша Бовътиничъ* (13 або 14 сакавіка 1540 году); *cum Anna Bałtenowa de Jagowdzie* (1701 год); *[[Ота|Otto]] Baltin… [[Берн|Biern]] Baltin… Piter Baltin* (1738 год); *Bałtence* (1744 год); *Sapron Bałtyn* (1765 год); *zaścianki… Bolcieniszki… Bałteniszki* (1782—1783 гады).

## Носьбіты
На 1906 год існаваў засьценак Бальдзінішкі ў Дзьвінскім павеце, а таксама сяло і маёнтак Бальцінова (Бальцінава) і вёска Болдыні ў Люцынскім павеце Віцебскай губэрні.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Больцінікі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гайдэла

**Гайдэла** (*Гайдэль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гейдыла, пазьней Гайдэль (Heidilo, Heidel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гейд- (-гайд-, -гейт-) (імёны ліцьвінаў Гейдмант, Эйдрык, Вільгейда; германскія імёны Heidmund, Eidrich, Williheid) паходзіць ад гоцкага haidus 'від, вобраз' або haithi 'поле'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *cum Barbara Haydelowa omnes de Mieżuny* (1702 год).

## Носьбіты
* Фёдар, Ян і Зьміцер Гайдэлі — жыхары хутару Гаю (Браслаўскі павет), якія ўпамінаюцца ў 1781 годзе

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Лідэла

**Лідэла** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ледыла (Ledila) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -лед- (-лет-) паходзіць ад стараверхненямецкага leid 'агрэсіўны' або ад асновы -люд- (-лют-). 

У Беластоку адзначалася прозьвішча Летман: *Joannes Letman* (1736 год). У Польшчы адзначаецца прозьвішча Ледрад (Ledrad).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *р. Lidertowi należących* (1701 год); *Stanislaus Lideła de Posuol* (1706 год).

## Глядзіце таксама
* Летаўт

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Біцель

**Біцель** (*Бедэль*), **Бітэла** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бідзіла, Бедзіла, Беціла або Бітэл, пазьней Бітэль або Бэтэль (Bydilo, Bedilo, Betilo, Bitel, Bittel, Bettel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова бід- (біт-) (імёны ліцьвінаў Біцейка, Біцін, Бітаўт; германскія імёны Bettika, Bitinus, Bitold) паходзіць ад гоцкага beodan 'чакаць, спадзявацца'.

Імя Бедэл гістарычна бытавала ў Польшчы: *Testem… Iohannem Bedellum* (1492 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Stanislao Byedzyelowycz* (29 сакавіка 1468 году); *у Бителя… того Бителя* (1516 год); *квитъ Анъны Бечелевны Волковны, мещанки виленское… той Ганъне Бечелевне* (16 сьнежня 1549 году); *Biteła* (1671—1681 гады); *Eua Bedelowa* (1698—1702 гады гады); *Petrus Bedelewicz* (1698 і 1702 гады); *Barbara Bedelowa* (5 сакавіка 1777 году); *Michaele Bedel* (25 студзеня 1779 год); *Stanislaus Filius Bedela* (22 лютага 1780 году).

## Носьбіты
На 1903 год існавала вёска Бедзелішкі ў Панявескім павеце Ковенскай губэрні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Алена Лябецкая

**Алéна Лябéцкая** (2(15).7.1903, хутар Лягуцева, Слонімскі павет, Гарадзенская губэрня, Расейская імпэрыя, цяпер Дзятлаўскі раён — 28.1.1982, БССР) — беларуская палітычная і грамадзкая дзяячка, мэмуарыстка.

## Жыцьцяпіс

Нарадзілася ў сялянскай сям'і 15 ліпеня 1903 году на хутары Легуцева каля м. Казлоўшчына Слонімскага павету (сёньня — у Дзятлаўскім р-не Гарадзенскай вобл.). У 1910 годзе бацькі пераехалі ў Горадню. Тут яна вучылася ў падрыхтоўчай клясе жаночай гімназіі. З 1914 году сям’я знаходзілася ў бежанстве ў Калузе (Расея). Там Алена Лябецкая вучылася ў жаночай гімназіі. Дамоў Лябецкія вяртнуліся ў 1920 годзе.

З сярэдзіны 1920-х Алена Лябецкая ўключылася ў беларускі грамадзка-вызвольны і культурны рух. Актывістка Таварыства беларускай школы ў Заходняй Беларусі. З лістапада 1927 году сакратарка Слонімскай акруговай управы ТБШ. Стварала гурткі ТБШ, была арганізатаркай і ўдзельніцай беларускіх спэктакляў, канцэртаў на Слонімшчыне (у вёсках на тэрыторыі сучасных Дзятлаўскага, Слонімскага, Зэльвенскага раёнаў).

З 1929 году жыла ў Вільні, працавала ў Галоўнай управе ТБШ, загадвала беларускай бібліятэкай-чытальняй.

За сваю дзейнасьць арыштаваная польскімі ўладамі ў 1928 годзе. У 1929 г. дэлегатка 1-га антыфашысцкага кангрэсу ў Бэрліне. Сябра заходнебеларускага камітэту па падрыхтоўцы Эўрапейскага сялянскага кангрэсу, яго дэлегатка. Зноў арыштаваная ў лютым 1930 году; асуджаная на 6 гадоў зьняволеньня.

З 1933 году ў выніку абмену палітвязьнямі ў БССР. Працавала ў ЦК Міжнароднай арганізацыі дапамогі барацьбітам рэвалюцыі Беларусі.

Арыштаваная НКУС і зьняволеная 14.10.1937. Абвінавачваньне: «Агентка выведорганаў буржуазнай Польшчы». Алена Лябецкая была высланая ў адзін з лягераў Усходняга Сыбіру.

Рэабілітаваная 30 сакавіка 1956 году. Вярнулася ў Беларусь. Жыла ў Слоніме. Працавала на службе тэхнічнага ўліку ў Белшахтлесе, затым з 1951 па 1958 гг. — бугальтаркай сэктару кінафікацыі ў аддзеле культуры Слонімскага райвыканкаму. У пасьляваенны час пісала ўспаміны.

Памерла 28 студзеня 1982 году ў Слоніме.

## Творы

• Дзейнасць гурткоў «Таварыства беларускай школы» // У суровыя гады падполля. Мн., 1958;

• Иного пути не было // Вильнюсское подполье. — Вильнюс, 1966.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзяячкі
Катэгорыя:Беларускія мэмуарысты і мэмуарысткі
Катэгорыя:Таварыства беларускай школы
Катэгорыя:Асобы Слоніму
Катэгорыя:Вязьні ГУЛагу
Engel (самотнік)

«****» ()&nbsp;— першы самотнік нямецкага Neue-Deutsche-Härte-гурта Rammstein на іхным другім альбоме .

Песьня была выдадзеная 1 красавіка 1997 году. Мова песьні&nbsp;— нямецкая. Музыка й словы да яе&nbsp;— Тыль Ліндэман, Рыхард Круспэ, Паўль Ляндэрс, Олівэр Рыдэль, Крыстоф Шнайдэр, Крысьціян Лёрэнц, Крыстыяна Хебальд.

## Відэакліп
Кліп быў зьняты ў Гамбургу, у клюбе *Prinzenbar*. Відэа зьнята па матывах фільма ''Ад заходу да сьвітаньня''.

## [Fan Edition]

23 траўня 1997 году было выдадзенае выданьне для фанатаў пад назвай «**Engel [Fan Edition]**». На гэтым выданьні зьявіліся песьні «Wilder Wein» і «Feuerräder».

«Wilder Wein»&nbsp;— адна з павольных па тэмпу песьняў у рэпертуары гурта, якія можна вызначыць, як баляды.

Сьпіс кампазыцыяў:

## Сьпіс кампазыцыяў
Трэкліст да самотніка:

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Самотнікі 1997 году
Катэгорыя:Самотнікі Rammstein
Мільянарыяс Багата

«**Мільяна́рыяс**» () — калюмбійскі футбольны клюб з гораду Багаты. Гэта адзін з самых пасьпяховых і знакавых клюбаў краіны, які ёсьць адным з самых папулярных ня толькі ў Калюмбіі, але і ў Паўднёвай Амэрыцы. З моманту свайго стварэньня ў 1948 годзе «Мільянарыяс» браў удзел у розыгрышы чэмпіянату Калюмбіі. Галоўнымі супернікамі клюбу з Багаты ёсьць «Індэпэнд’ентэ Санта-Фэ», «Атлетыка Насьяналь» ды калійскія клюбы «Дэпартыва» і «Амэрыка». Свой першы тытул каманда здабыла ў 1949 годзе і паўтарыла свой посьпех у некалькі наступных гадах. У той час за багатыйцаў гуляў знакаміты аргентынскі нападнік Альфрэда Дзі Стэфана.

## Гісторыя
У 1937 годзе група навучэнцаў з прыватнай каталіцкай школы імя Сан-Барталямэ, якая месьцілася ля пляцу Балівара ў гістарычным цэнтры сталіцы, пастанавіла стварыць футбольную каманду з мэтай гуляць матчы супраць камандаў зь іншых частак гораду. Свае першыя матчы дружына ладзіла на тэрыторыі маёнтку Ля-Мэрсэд, які належыў школе ў той час. Частка гульцоў мелася назваць каманду «Ўніён Хувэнтуд» (), але іншая частка аддавала перавагу назьве «Ўніён Багатана» (). Гульцы вырашылі чаргаваць назву ад матчу да матчу, але, у рэшце рэшт, яны спыніліся на назве «Хувэнтуд Багатана», якая спалучала абодва варыянты.

Цягам годам клюб набыў папулярнасьць і быў запрошаны на міжнародныя гульні ў Панаму ў якасьці нацыянальнай зборнай Калюмбіі. На гэтых гульнях краінаў Цэнтральнай Амэрыкі і Карыбскага басэйну каманда здабыла бронзавыя мэдалі. У 1939 годзе за клюб гулялі тры аргентынскія футбалісты, што стала першым выпадкам, калі замежнікі абаранялі колеры клюбу з Багаты. У 1946 годзе клюб аб’яднаўся з клюбам «Дэпартыва Мунісыпаль», у выніку чаго ўтварыўся «Мільянарыяс». Клюб вельмі значна скарыстаўся страйкам футбалістам у аргентынскім футболе ў 1948 годзе, гэтак да каманды далучыліся Альфрэда Дзі Стэфана, Альфрэда Пэдэрнэра, Нэстар Росі ды іншыя. Акрамя некалькіх перамог у нацыянальным першынстве «Мільянарыяс» у сакавіку 1952 году наведаў Гішпанію, дзе на Сант’яга Бэрнабэў выгулялі мадрыдзкі «Рэал» зь лікам 4:2. На думку некаторых адмыслоўцаў гэтая калюмбійская каманда была найлепшай у сьвеце напачатку 1950-х гадоў.

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Калюмбіі па футболу|Чэмпіён Калюмбіі]]**: 16
:: 1949, 1951, 1952, 1953, 1959, 1961, 1962, 1963, 1964, 1972
:: 1978, 1987, 1988, 2012–II, 2017–II, 2023–I

* **Уладальнік [[Кубак Калюмбіі па футболу|Кубка Калюмбіі]]**: 3
:: 1953, 2011, 2022

* **Пераможца [[Супэрліга Калюмбіі па футболу|Супэрлігі Калюмбіі]]**: 2
:: 2018, 2024

## Склад
: *Актуальны на 23 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу

Катэгорыя:Багата
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1946 годзе
Рудэр

**Рудэр**, **Рутэр** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гродгар, Ротар, Рутар або Рутэр, пазьней Ротэр або Рудэр (Hroadhar, Rotar, Ruotar, Ruther, Rotter, Ruder) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -грод- (-род-, -руд-) (імёны ліцьвінаў Рудалт, Родмант, Эйруд; германскія імёны Rudolt, Rodemund, Eirodus) паходзіць ад гоцкага hroþ 'слава, перамога', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Roder (Ruter).

У 1614 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Johannes Rüder, Risenburgensis Borussus*, у 1628 годзе — *Bartolomaeus Röder, Regiomontanus Borussus*, у 1649 годзе — *Reinholdus Röderus, Allenburgensis Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jacobo Ruder* (10 жніўня 1788 году); *Krystyna Ruter* (1798 год).

## Глядзіце таксама
* Грода
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Пажар у Гомелі (1701)

**Пажар 1701 году ў Гомелі**&nbsp;— пажар у старосьцінскім Гомелі, у выніку якога згарэла замкавая Мікалаеўская царква. Вядомы паводле фрагмэнтарных зьвесткак Е.&nbsp;Беліцкага (Еўдакіма Раманава), які карыстаўся страчанымі на сёньня дакумэнтальнымі крыніцамі XVIII стагодзьдзя са збораў магілёўскай духоўнай кансісторыі. Прычыны, маштаб, абставіны, а таксама іншыя наступствы, апроч пагібелі храма, застаюцца нявысьветленымі. 

Зьнішчаную ў агні царкву потым адбудавалі з дрэва «*ня коштам у Богу зэшлага пана старосты ([[Тамаш Красінскі|Фамы Красінскага]]), але па міласьці дабрадзеяў замежных расейскіх дабрачэсных*», гэта значыць на сабраныя яе протаярэем ахвяраваньні ў Маскоўшчыне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарадзкія пажары ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Гомля
Катэгорыя:1701 год у Беларусі
Сьвірскі звон

**Сьвірскі звон**&nbsp;— помнік беларускага мастацкага ліцьця XVIII стагодзьдзя. Захоўваецца на тэрыторыі касьцёла Сьвятога Мікалая ў мястэчку Сьвір.

## Гісторыя
Звон быў адліты Амброзіем Янам Патунам у 1701 годзе. У 1982 годзе пры пераабсталяваньні касьцёла ў заводзкі цэх ён атрымаў пашко­джаньні, захоўваўся ў Смаргон­скім гісторыка-краязнаўчым му­зеі. У 1990 годзе звон вярнуліся ў касьцёл, дзе ён захоўваецца на касьцельным двары.

## Апісаньне
Вышыня звона складае 104 санты­мэтры; акружнасьць па верхнім поясе&nbsp;— 216&nbsp;см; па ніжнім&nbsp;— 412&nbsp;см; вага&nbsp;— 900&nbsp;кг. У верхняй і ніжняй частках упрыгожаны пласьціністымі паясамі з расьлінным арнамэнтам і галоўкамі анёлаў. Уверсе па ко­ле кірылічны надпіс на царкоўнаславянскай мове (фрагмэнт праваслаўнай малітвы да Багародзіцы «*Достойно есть*»): …честнейшую херувим и славнейшую воистинну серафим безистления бга слова рождшую сущую бгцу тя величаем…().

Унізе надпіс  ().

Цэнтральную частку звана аздабляюць выявы абраза Маці Божай Жыровіцкай. Пад ім герб «Стрэмя» са знакамі духоўнай асобы, аточаны лацінскімі іні­цыяламі ў зьвязцы 3-2-2: CCB; DG; EV; (*Constantinus Casimirus Brostovski Dei Gratia Eppiscopus Vilnensis&nbsp;— [[Канстанцін Казімір Бжастоўскі]] Божай ласкай [[Сьпіс кіраўнікоў Віленскай дыяцэзіі|біскуп віленскі]]*). Далей па колу зьлева направа ўкрыжаваны Ісус у атачэньні херувімаў; пад крыжам постаць найсьвяцейшай Багародзіцы ў цэлы рост, аточаная промнямі й херу­вімамі.

## Глядзіце таксама
* Моладаўскі звон
* Крычаўскі звон
* Дзісенскі звон
* Ломашаўскі звон

## Вонкавыя спасылкі
* Вялiкi звон сьвiрскага касьцёла

Катэгорыя:Славутасьці Мядзельскага раёну
Катэгорыя:Творы мастацтва
Катэгорыя:Беларускія званы
Катэгорыя:Сьвір (Менская вобласьць)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1701 годзе
Катэгорыя:1701 год у Беларусі
Лідсельмаш

**ААТ «Кіруючая кампанія холдынгу «Лідсельмаш»**&nbsp;— прамысловае прадпрыемства ў месьце Ліда Гарадзенскай вобласьці Беларусі.

## Гісторыя
Прадпрыемства заснавана ў 1901 годзе як чыгуналіцейны завод, дзе была наладжана вытворчасьць сельскагаспадарчага інвэнтара й простых сельскагаспадарчых машын для коннай цягі (малатарні, каранярэзкі, сячкарні, плугі й інш). У час Нямецка-савецкай вайны завод быў разбураны. Адноўлены ў 1944 годзе. У 1948 годзе прадпрыемства атрымала статус Лідзкага заводу сельскагаспадарчага машынабудаваньня. У 1950 годзе выпускаў дыскавыя бароны, кустарэзы, веялкі-сарціроўкі, касілкі-здрабняльнікі, бульбакапалкі й інш. У 1960—1968 гадах прайшла рэканструкцыя прадпрыемства.

У лістападзе 2012 году завод пераўтвораны ў адкрытае акцыянэрнае таварыства «Кіруючая кампанія холдынгу «Лідсельмаш». На гэты час у яго склад уваходзілі прадпрыемствы ААТ «Лідаграпраммаш», ААТ «Мазырсельмаш», ААТ «Ваўкавыскі машынабудаўнічы завод», ААТ «Ваўкавыскі завод дахавых і будаўніча-аздобных машын (КСОМ)», ААТ «Завод «Менскаграпраммаш».

## Спорт
У 2007—2019 гадох пры прадпрыемстве існаваў міні-футбольны клюб «Лідсельмаш».

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 
* Холдинг «Лидсельмаш»   // Міністэрства прамысловасьці Рэспублікі Беларусь
* *Алексей ВЛАДИМИРОВ* «Лидсельмаш»: в будущее с новыми технологиями  // Часопіс «Директор» №&nbsp;7 (253)&nbsp;— ліпень 2020.

Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1901 годзе
Катэгорыя:Лідзкія прадпрыемствы
Катэгорыя:Савецкія прадпрыемствы
Катэгорыя:Вытворцы сельскагаспадарчай тэхнікі
Катэгорыя: Беларускія машынабудаўнічыя кампаніі
Катэгорыя:1901 год у Беларусі
Боер

**Боер**, **Бэер** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Беер або Боер (Beieri, Beier, Bojer, Boyer) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова бой- (буй-, бэй-) (імёны ліцьвінаў Буйка, Бумонт, Буйвід; германскія імёны Buyke, Bumund, Boiorix) зьнітоўваецца з швэдзкім boja 'ланцуг, кайданы', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) паходзіць ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Bejer (Bajer).

У 1621 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Martinus Beierus, Hohensteinensis Borussus*, у 1623 годзе — *Joachimus Beier, Tilsensis Borussus*, у 1652 годзе — *Martinus Bejerus, Teuto-Ilaviensis Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Boiarowicz* (1671—1681 гады); *Mała kamienica p. Pota, teraz Bejerowa wdowa mieszka, jedna* (1690 год); *Anna Bejerowa* (14 чэрвеня 1792 году); *Marianna Bojer* (1819 год).

## Носьбіты
* Ваўрынец Боер (*Wawrzyniec Bojer*) — швэд з Стакгольму, які ў 1580 годзе навучаўся ў Папскай сэмінарыі ў Вільні
* Браніслаў, Вацлаў, Ядвіга, Ігнаці, Рамуальд і Антоні Баяровічы (*Bojarowicz*) — уладальнікі гаспадарак у Віштоках каля Ашмянаў на 1933 год

Бэеры (Bejer) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні і Віленскага павету.

## Глядзіце таксама
* Бой
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гайда (імя)

**Гайда** (*Гейда*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гайда або Гейда (Haido, Heido) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайд- (-гейд-, -эйд-) паходзіць ад гоцкага haidus 'від, вобраз' або haithi 'поле'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Гайдэла (Гайдэль), Эйтвід, Эйтгін, Гейдмант, Эйдрыг (Эйдрык), Вільгейда. Адзначаліся германскія імёны Heidilo (Heidel), Heidvid, Heitgin, Heidmundus, Eidrich (Heitrig, Heidericus), Williheid (Wilhaidis).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Hejd (Hajda, Hejda), Hejder, Heidlauf, Heidricus, Adilheida (Adilheidis).

У Прусіі бытавалі імёны *Eytmunt / Heydemunt* (1360 і 1404 гады), *Eytwyde* (1401 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Zophia Casimiri Hayda* (27 красавіка 1708 году).

## Носьбіты
* Сьцяпан, Самуэль, Яська і Міхаіл Гайды — жыхары вёскі Верху (Полацкае ваяводзтва), якія ўпамінаюцца ў 1730 годзе
* Грышка, Сьцяпан, Ямеля, Самусь, Волах, Міхаіл, Марк, Іван, Ян і Якуб Гайды — жыхары вёскі Даўжанаў (Ашмянскі павет), якія ўпамінаюцца ў 1730 годзе
* Якім Гайда — жыхар мястэчка Касьцюковічаў, які ўпамінаецца ў 1766 годзе

Гайды-Яўшыцы — літоўскі шляхецкі род.

Гейдовічы — літоўскі шляхецкі род.

На 1906 год існавала вёска Гайды ў Невельскім павеце Віцебскай губэрні.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Максім Амельянчук

**Максі́м Амельянчу́к** ( 5 верасьня 2003 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца. Сын вядомага беларускага гульца Сяргея Амельянчука.

## Кар’ера
Выхаванец футбольнага клюбу Менск», за які выступаў на юнацкім узроўні. У студзені 2021 году перайшоў у «Энэргетык-БДУ». 13 сакавіка 2021 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы з «Смаргоньню» (3:0). У далейшым працягваў трывала зьяўляцца ў асноўным складзе каманды, выходзячы на замену. У студзені 2022 году падоўжыў кантракт з «Энэргетыкам-БДУ». У студзені 2024 году, не зважаючы на тое, што «Энэргетыка-БДУ» апусьціўся ў Першую лігу, падоўжыў пагадненьне з клюбам. У пачатку 2024 году трэнаваўся з «Энэргетыкам»-БДУ, не зважаючы на выбыцьцё ў Першую лігу, а ў лютым далучыўся да «Слуцка». Улетку 2024 году прыяднаўся да першалігавага віцебскага «Макслайну», які актыўна ўзмацняўся перад пачатком другога кола. Амельянчук пакінуў каманду па заканчэньні сэзону. У студзені 2025 году падпісаў кантракт зь «Іслаччу», але ўжо празь месяц зышоў з каманды.

## Дасягненьні
* Срэбны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2022

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Канапацкі

**Канапа́цкі** — прозьвішча. Жаночая форма — **[[Канапацкая]]**. Вядомыя носьбіты:

* Гасан Канапацкі (1879—1953) — беларускі, польскі і расейскі вайсковец, палітык.
* Ібрагім Канапацкі (1949—2005) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, гісторык.
* Мацей Канапацкі (1926—2020) — беларускі і татарскі грамадзкі дзяяч.
* Шыман Канапацкі (1790—1884) — польскі паэт, мэмуарыст.
* Ян Канапацкі ( 1470—1530) — польскі каталіцкі біскуп.
* Яўген Канапацкі (1887—1962) — расейскі і францускі маляр, графік.
Смаленская рэспубліка

**Смаленская рэспубліка** () альбо **Смаляндыя** () — праект аб аддзяленьні Смаленскае вобласьці ад Расейскае Фэдэрацыі ў якасьці самастойнае дзяржавы ў сяброўскіх адносінах з краінамі Міжмор’е (Беларусьсю, Летувой, Польшчай та Украінай).

## Гісторыя
Праект быў пачаты дзейным дэпутатам Смаленскае абласное думы Ўладзіславам Жывіцай разам з дэлегатам Каардынацыйнае рады Янам Рудзікам.. Заява была падчас канфэрэнцыі 13 жніўня ў Беларускім доме ў Варшаве. Жывіца разьвівае ідэю па-за межамі Расеі.

## Сымболіка

Сымболіка Смаленскае рэспублікі ўяўляе зь сябе бела-чырвона-белае палатнішча (як дзяржаўны сьцяг Беларусі з 1991 году), на якім пасярэдзіне разьмешчаны шчыт з двума львамі ў бела-чырвоным колерах.

## Канстытуцыя
21 сакавіка 2024 году ў Беларускім доме Варшавы прадстаўнікамі Смаленскага Рэспубліканскага Цэнтру быў прадстаўлен праект канстытуцыі Смаленскай Рэспублікі. На прадстаўленьні пра'кта канстытуцыі галоўным госьцем быў Зянон Пазьняк.

## У мэдыях і культуры
Праект мае тэлеграм-канал, які налічвае больш за 1350 падпісантаў.

На тэлеканале Белсат 14 жніўня зьявілася інтэрвію з заснавальнікамі праекту, на якім у тым ліку абмяркоўваўся статус праекту й яго мэты на будучыню.

## Супраца зь іншымі арганізацыямі
17 жніўня ў сваім тэлеграм-каналы Смаленская рэспубліка абвясьціла, што Кібэрпартызаны зрабілі для яе чат-бот.

## Прадстаўнікі

*Згодна з афіцыйнай інфармацыяй, апублікаванай SMOLRESCENTR 29 лістапада 2024 года, у кіраўніцтва руху ўваходзяць:
*Уладзіслаў Жывіца — дэпутат Смаленскай абласной думы (у эміграцыі), ініцыятар праекта;

*Ян Рудзік — журналіст, блогер, дэлегат Каардынацыйнай рады Беларусі;

*Аляксей Бараноўскі — праваабаронца, адвакат, журналіст;

*Вадзім Сідараў — публіцыст, кандыдат юрыдычных навук, спецыяліст па этнапалітыцы;

*Сяргей Фралоў — гісторык, даследчык, аўтар ініцыятывы аб уз’яднанні Шумяцкага раёна з Беларуссю.

## Ідэалогія і мэты
• Рух за незалежнасць Смаленшчыны абвяшчае сваімі мэтамі:

• выхад Смаленскай вобласці са складу Расійскай Федэрацыі;

• стварэнне парламенцкай дэмакратычнай рэспублікі;

• удзел у інтэграцыйным праекце краін Межмор’я;

• умацаванне культурных і гістарычных сувязяў з краінамі Цэнтральна-Усходняй Еўропы;

• фармаванне грамадзянскай ідэнтычнасці Смаленшчыны як асобнага эўрапейскага рэгіёна.

## Глядзіце таксама
* Смаленская вобласьць
* Смаленскае княства
* Форум вольных дзяржаваў пост-Расеі

## Крыніцы

Катэгорыя:Спрэчныя тэрыторыі
Эйкель

**Эйкель** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Эйхеле або Айгіль (Eichele, Aigil) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -эйх- (-эй-) (імёны ліцьвінаў Эйгерд, Эйман, Эймунт; германскія імёны Eygerd, Eimann, Eymunt) паходзіць ад гоцкага agi 'лязо, булат, меч'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Eichilman.

У Прусіі бытавала імя Эйкель: *Eykel* (1409 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Helena Eykelowna* (24 жніўня 1709 году).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны