open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Re1ikt

**Re1ikt** () — беларускі рок-гурт.

## Гісторыя
Гурт зьявіўся ў 2001 годзе ў Шацілавічах і першы час граў у стылі *old school grunge*. У тым жа годзе калектыў прыняў ўдзел ў праекце Hard Life: Heavy Music. Цягам свайго існаваньня гурт запісаў альбом, адыграў канцэрты ва ўсіх абласных цэнтрах Беларусі, а потым пераехаў ў Гомель ды зьмяніў стылістыку на прагрэсіў-рок.

Перажыўшы рэбрэндынг, Re1ikt прыняў удзел ў «Адборышчы-2006» ды конкурсе Global Battle of the Bands-2007, трапіў у шасьцёрку найлепшых і быў запрошаны на запіс тэлевізійнай Навагодняй ночы на Першым нацыянальным тэлеканале, дзе выступіў на адной сцэне з гуртамі «Агата Кристи» ды «Zdob si Zdub». Удзельнічаў у Be Free (Чарнігаў, 2009).

У 2015 годзе выдаў альбом «Лекавыя травы». За гэты дыск гурт атрымаў шэраг узнагародаў: «Альбом году» па вэрсіі «Эўрарадыё», «Лучший рок-альбом», «Приз народных экспертов», «Приз штатных экспертов» па вэрсіі Experty.by, а таксама перамагла ў намінацыях «Лучший альбом» і «Артист года» ад прэміі Rock Profi.

## Дыскаграфія

**Студыйныя альбомы**
* «Единиц’es» (2006)
* «Клиника» (2009)
* «Рэкі прабілі лёд» (2011)
* «Лекавыя травы» (2015)
* «Куфар» (2016)
*«Дрэва жыцця» (2019)
* «Braslavy Unplugged» (2019)

**Міні-альбомы, складанкі ды бутлегі**
* 2007 — Live on GBOB’07 (бутлег)
* 2009 — Центр тяжести-3 (складанка)
* 2009 — Home Songs (бутлег)
* 2010 — Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New (складанка)
* 2010 — Vytoki (міні-альбом)
* 2011 — Гранж:BY (складанка)
* 2011 — Беларускі глобус (складанка)

## Відэаграфія
* 2007 — 16 (кліп)
* 2008 — «Последняя хирургия» (кліп)
* 2009 — «Акустическая терапия» (live-DVD)
* 2011 — Тры хвіліны (кліп)
* 2011 — Рэкі пад ільдом (кліп)
* 2012 — Крыгаход (live-DVD)
* 2013 — Чаго ты, Лося (кліп)
* 2015 — Zrušany Sviet (кліп)

## Узнагароды і прэміі
* 2009 — пераможцы фэстывалю «Бардаўская восень»
* 2015 — «Альбом году» па вэрсіі «Еўрарадыё»
* 2016 — «Лучший рок-альбом», «Приз народных экспертов», «Приз штатных экспертов» па вэрсіі Experty.by, «Лучший альбом» і «Артист года» ад прэміі Rock Profi

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гурта
* Песьня «Бурносікі» на Беларусьмузык
* Он-лайн канцэрт па партале TUT.BY

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Катэгорыя:Беларускія рок-гурты
Катэгорыя:Шацілавічы
57-ы матарызаваны корпус (Вэрмахт)

**57-ы матарызаваны корпус** (), сфармаваны 15 лютага 1941 году. 21 чэрвеня 1942 году пераназваны ў 57-ы танкавы корпус.

## Баявы шлях корпусу
З 22 чэрвеня 1941 году — удзел у нямецка-савецкай вайне, у складзе групы арміяў «Цэнтар».

Да моманту нападу на СССР у склад корпусу ўваходзілі 12-я і 19-я танкавыя, 18-я матарызаваная дывізіі. Корпус уваходзіў у склад 3-й танкавай групы Гота. Разьмяшчаўся ў Сувалцкім выступе.

Паводле пляну, наступ ішоў у кірунку Мэркінэ — Варана — Вярэнаў — Ашмяна. У задачу корпусу ўваходзіла прычыненьне 39-га мотакорпуса, надыходзячага паўночней у кірунку Вільні ад магчымага контрудару савецкіх войскаў з боку Ліды. Аж да падзеньня Менску 28-га чэрвеня корпус адбіваў шматлікія напады савецкіх войскаў, якія выходзяць з асяродзьдзя зь Менскага катла ў паўночна-ўсходнім кірунку.

Далей баі ў Беларусі, затым у раёне Смаленску, Вязьмы, затым баі пад Масквой.

У 1942 годзе — баі ў раёне Юхнава.

## Склад корпусу
**У чэрвені 1941 году:**
* 12-я танкавая дывізія
* 19-я танкавая дывізія
* 18-я матарызаваная дывізія

**У кастрычніку 1941 году:**
* 20-я танкавая дывізія
* 3-я матарызаваная дывізія
* дывізія СС «Райх»

**У студзені 1942 году:**
* 19-я танкавая дывізія
* 34-я пяхотная дывізія
* 98-я пяхотная дывізія

## Камандуючыя корпусам
* З 15 лютага 1941 — генэрал танкавых войскаў Адольф Кунтцэн
* З 15 лістапада 1941 — генэрал танкавых войскаў Фрыдрых Кірхнэр

## Літаратура
* Georg Tessin: *Verbande und Truppen der Deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939—1945*. Biblio-Verlag, Bissendorf 1973, 
* *Гот Г.* Танкавыя аперацыі — М.: Воениздат, 1961.

Катэгорыя:Вэрмахт
Катэгорыя:Нямецкія карпусы ў Другой сусьветнай вайне
Сяргей Казека

**Сярге́й Казе́ка** (нарадзіўся 17 верасьня 1986 году, Баранавічы, БССР) — колішні беларускі футбаліст, паўабаронца. Галоўны трэнэр футбольнага клюбу «Крумкачы».

## Кар’ера
Сяргей зьяўляецца выхаванцам клюбу «Баранавічы», за асноўны склад якога выступаў з 2006 году. У 2010 годзе перайшоў у склад гомельскага клюбу, дзе быў асноўным апорным паўабаронцам каманды. У 2011 годзе разам з клюбам трапіў у Найвышэйшую лігу.

У сьнежні 2012 году перайшоў у клюб «Менск», дзе таксама хутка замацаваўся ў першым складзе. Выступаў на пазыцыі апорнага або цэнтральнага паўабаронцы. У канцы 2013 году перайшоў у жодзінскі клюб «Тарпэда-БелАЗ». У студзені 2015 году падпісаў кантракт з салігорскім «Шахцёрам». Першую палову сэзону 2015 году быў вымушаны прапусьціць праз траўмы, зь ліпеня пачаў выходзіць на поле на пазыцыі апорнага паўабаронцы. Па заканчэньні сэзону 2015 «Шахцёр» пастанавіў не падаўжаць кантракт з паўабаронцам, і Казека пакінуў клюб.

У сакавіку 2016 году перайшоў у «Спартакс» зь Юрмалы. Гэты клюб на той час ачольваў беларускі спэцыяліст Алег Кубараў. Зь верасьня 2017 году працаваў дзіцячым трэнэрам. З 2018 году выступаў за клюб «Узда», дзе цягам двух гадоў быў адным з асноўных гульцоў. У сакавіку 2020 года ўзмоцніў склад сталічных «Крумкачоў», дзе гуляў у стартавым складзе. Па сканчэньні кар’еры ў «Крумкачах» застаўся ў структуры клюбу. З 2022 году займае пасаду галоўнага трэнэра сталічнага клюбу.

## Дасягненьні
**«Гомель»**:
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2011
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2011
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2012

**«Менск»**:
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2013

**«Спартакс»**:
* Чэмпіён Латвіі: 2016

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Гомель»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавічах
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Баранавічы»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гомель»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Менск»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда-БелАЗ» Жодзін
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Шахцёр» Салігорск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Спартакс» Юрмала
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ўзда»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Крумкачы» Менск
Вадзім Дземідовіч

**Вадзім Дземідовіч** ( 20 верасьня 1985 году, Берасьце, БССР) — колішні беларускі футбаліст, нападнік. На сёньня ёсьць трэнэрам. Ягоны родны брат Аляксандар таксама быў футбалістам.

## Кар’ера
Пачаў кар’еру ў берасьцейскім клюбе «Дынама». У 2010—2011 гадох выступаў за клюб «Нёман», дзе выконваў функцыі нападніка. У пачатку 2012 году перайшоў у склад клюбу «Гомель». У жніўні 2012 году кантракт з «Гомлем» быў ануляваны, а Дземідовіч перайшоў у жодзінскі клюб «Тарпэда-БелАЗ». Праз траўму згуляў толькі пяць 5 матчаў і пакінуў каманду ўжо ў лістападзе.

У студзені 2013 году падпісаў кантракт зь «Белшынай». У «Белшыне» спачатку звычайна выходзіў на замену, а ў ліпені стаў гульцом стартавага складу. Тады ж найлепш праявіў сябе, забіўшы 4 галы ў трох матчах запар. Пазьней зноў страціў месца ў асноўным складзе. У студзені 2014 году перайшоў у наваполацкі «Нафтан». Неўзабаве замацаваўся ў асноўным складзе наваполацкага клюбу на пазыцыі цэнтральнага нападніка. З 9 галамі стаў найлепшым бамбардзірам навапалачанаў у сэзоне 2014 году. У лютым 2015 на год падоўжыў кантракт з «Нафтанам». У першай палове сэзону 2015 году ўлучыў 4 галы ў 13 матчах, што зноў стала найлепшым паказьнікам у камандзе на зададзеным этапе.

У ліпені 2015 году падпісаў кантракт з жодзінскім «Тарпэда-БелАЗ». У складзе «Тарпэда» таксама здолеў замацавацца ў якасьці асноўнага нападніка, у 11 матчах другой паловы чэмпіянату забіў 5 галоў. У студзені 2016 году падоўжыў кантракт з «Тарпэда-БелАЗ». Выдатна правёў сэзон 2016 году, у якім з 12 галамі стаў найлепшым бамбардзірам у камандзе і адным з найлепшых у чэмпіянаце. У студзені 2017 году перайшоў у менскае «Дынама», але ў сталічным клюбе ня даў рады, звычайна выходзячы толькі з замены. У жніўні 2017 году перайшоў у клюб «Менск». Спачатку выступаў у асноўным складзе «мяшчанаў», аднак з кастрычніка пачаў гуляць за дубль. У лістападзе 2017 году па заканчэньні кантракту пакінуў «Менск».

У сакавіку 2018 году падпісаў кантракт зь менскім «Тарпэда», якое пакінуў у чэрвені 2018 году. У жніўні 2018 году падпісаў кантракт з магілёўскім «Дняпром». Трывала гуляў у асноўным складзе магіляўчанаў, але не забіў аніводнага голу і ня здолеў выратаваць каманду ад вылету ў Першую лігу. У сьнежні 2018 году пакінуў магілёўскі клюб.

У лютым 2019 году перайшоў у берасьцейскі «Рух». З 12 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды ў сэзоне і дапамог ёй прабіцца ў Найвышэйшую лігу. У пачатку 2020 году завяршыў прафэсійную кар’еру і перайшоў на трэнэрскую працу ў дубль «Руха». Заставаўся ў клюбе да пачатку 2022 году, калі ён зьняўся з спаборніцтваў. У 2021 годзе ў якасьці аматара выступаў за «Берасьцежылбуд» у Другой лізе.

## Дасягненьні
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2016
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2016

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Гомель»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берасьці
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Канфэдэрацыйныя Штаты Амэрыкі

**Канфэдэрацы́йныя Шта́ты Амэ́рыкі**, таксама **Канфэдэра́цыя**, **Канфэдэрацы́йныя Шта́ты** й **По́ўдзень**; **КША** () — дзяржаўнае ўтварэньне, якое існавала ў 1861—1865 гадох і складалася з адзінаццаці рабаўладальніцкіх штатаў поўдню, абвясьціўшых сваю незалежнасьць ад ЗША. Сэпаратысты сьцьвярджалі, што Канстытуцыя ЗША — дамова паміж штатамі, зь якой кожны бок мог выйсьці без папярэдняга абмеркаваньня зь іншымі. Урад ЗША (Зьвяз) у сваю чаргу абвясьціў сэцэсію штатаў па-за законам. Пасьля атакі Канфэдэрацыі на форт Самтэр ЗША выкарысталі ваенныя сродкі дзеля разгрому Канфэдэрацыі. Ніводная дзяржава сьвету не прызнала незалежнасьці Канфэдэрацыйных Штатаў Амэрыкі, але некаторыя прызналі іх статус ваюючага боку ў канфлікце.

Канфэдэрацыйная канстытуцыя зь сямі штатаў — Паўднёвай Караліны, Місысыпі, Флорыды, Алабамы, Джорджыі, Луізыяны й Тэхасу — утварыла «сталы фэдэральны ўрад» у Мантгомэры (штат Алабама). Пасьля прызыву Абрагама Лінкальна да войскаў адбіць Самтэр і іншую фэдэральную маёмасьць на Поўдні, да зьвязу далучыліся яшчэ чатыры штаты: Вірджынія, Арканзас, Тэнэсі й Паўночная Караліна. Мізуры й Кентукі былі прадстаўленыя партызанскімі групоўкамі з адпаведных штатаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1861 годзе

Катэгорыя:Зьніклі ў 1865 годзе
Аляксей Цімашэнка

**Аляксе́й Цімашэ́нка** ( 9 сьнежня 1986 году, Гомель, БССР) — колішні беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
Пачаў кар’еру ў клюбе «Гомель», пасьля перайшоў у «Ведрыч-97». У 2008 годзе вярнуўся ў гомельскі клюб. У ліпені 2011 году атрымаў траўму і выбыў да канца сэзону 2011 году. Па вяртаньні ў сэзоне 2012 году ўжо ня меў трывалага месца ў асноўным складзе і ў жніўні 2012 году быў аддадзены ў арэнду ў бабруйскую «Белшыну» да канца сэзону 2012 году.

У лютым 2013 году канчаткова пакінуў Гомель і падпісаў кантракт з мазырскай «Славіяй», дзе быў трывалым гульцом асновы. Звычайна гуляў на пазыцыі правага паўабаронцы, часам выступаў у якасьці абаронцы. Правёў за мазырскі клюб усе 32 матчы чэмпіянату, але ня здолеў выратаваць каманду ад вылету ў Першую лігу. У студзені 2014 году зноў апынуўся ў «Белшыне». Быў асноўным правым  паўабаронцам. У кастрычніку 2014 году не гуляў праз траўму, у лістападзе 2014 году вярнуўся ў аснову.

У сакавіку 2015 году падпісаў кантракт зь мікашэвіцкім «Гранітам». Замацаваўся ў асноўным складзе мікашэвічцаў, выкарыстоўваўся на розных пазыцыях — ад абаронцы да нападніка. Па заканчэньні сэзону 2015 году зьявілася інфармацыя аб цікавасьці да Цімашэнкі з боку менскага «Дынама». У студзені 2016 году накіраваўся быў на прагляд у салігорскі «Шахцёр», зь якім падпісаў кантракт. Гулец ня даў рады і на полі зьяўляўся эпізадычна. Па заканчэньні сэзону 2016 году пакінуў Салігорск.

У студзені 2017 году перайшоў у клюб «Віцебск». Пачынаў сэзон 2017 году ў асноўным складзе каманды, выступаў пераважна на пазыцыі левага абаронцы, а пазьней стаў радзей зьяўляцца на полі. Па заканчэньні сэзону пакінуў віцебскую каманду і ў лютым 2018 году перайшоў у «Слуцак». У складзе слуцкай каманды замацаваўся ў пачатковым складзе. У сьнежні 2018 году падоўжыў кантракт з случакамі. Прапусьціў пачатак сэзону 2019 году, але пазьней вярнуў месца ў першай адзінаццатцы. У ліпені не гуляў праз траўму, а пазьней зьяўляўся на полі эпізадычна. У сьнежні 2019 году кантракт з «Слуцкам» быў скасаваны.

У студзені 2020 году папоўніў склад рэчыцкага «Спадарожніка». Спачатку трывала гуляў у стартавым складзе, а пасьля толькі часам выходзіў на замену. Паводле вынікаў сэзону 2020 году дапамог рэчыцкаму клюбу прабіцца ў Найвышэйшую лігу. У пачатку 2021 году далучыўся да гомельскага «Лякаматыва». Спачатку часьцей выходзіў на замену, а зь ліпеня замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У лютым 2022 году падоўжыў пагадненьне з клюбам. У сэзоне 2022 году радзей зьяўляўся на полі. Па ягоным заканчэньні пакінуў клюб.

## Дасягненьні
**«Гомель»**:
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2011
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2011
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2012

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Гомель»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Выгаляненцкі сельсавет

**Выгаляне́нцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Сьвірскага раёну Маладэчанскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Выгаляненты.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Сьвірскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай). 16 ліпеня 1954 году сельсавет перайменаваны ў Сыраваткаўскі.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 43

## Літаратура
*  С. 261
*  С. 186

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Сьвірскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1954 годзе
Сыраваткаўскі сельсавет

**Сырава́ткаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар савету — вёска Сыраваткі.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны Выгаляненцкі сельсавет у складзе Сьвірскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай). 16 ліпеня 1954 году сельсавет перайменаваны ў Сыраваткаўскі.

31 жніўня 1959 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Смаргонскага раёну.

## Літаратура
*  С. 261

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Смаргонскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1954 годзе
Стронга

**Стро́нга** — агульная назва некалькіх відаў рыб зь сямейства ласасёвых (*Salmonidae*). Усе стронгі ўваходзяць у аднайменнае падсямейства *Salmonidae*. Стронгі прысутнічаюць у трох зь сямі радоў у падсямействе: сёмга (''Salmo'') улучна з атлянтычнымі відамі, ціхаакіянскі ласось (*Oncorhynchus*) і гальцы (*Salvelinus*).

## Гаспадарчае выкарыстаньне
Стронгі выкарыстоўваюцца для выяўленьня таксычных рэчываў у сыстэмах фільтрацыі сьцёкавай вады: з-за моцнай чуласьці да забруджваньня гэтыя рыбы загінуць першымі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ласосепадобныя
Катэгорыя:Прамысловыя рыбы
Некрашунскі сельсавет

**Некрашу́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Астравецкага раёну Маладэчанскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Некрашуны.

## Гісторыя
3 красавіка 1959 году створаны ў складзе Сьвірскага (31 жніўня 1959 году — Астравецкага) раёну Маладэчанскай вобласьці.

2 сьнежня 1959 году сельсавет перайменаваны ў Падольскі.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 261
*  С. 138, 143

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Астравецкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1959 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1959 годзе
Кемелішкаўскі сельсавет (Астравецкі раён)

**Кеме́лішкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Кемелішкі.

## Гісторыя
26 чэрвеня 1965 году створаны ў складзе Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

31 сакавіка 2013 году сельсавет перайменаваны ў Рытанскі.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1986 году — 66

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 106—107

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Астравецкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1965 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2013 годзе
Дзесяцігадовая аповесьць ваенных справаў князя Крыштафа Радзівіла

**Дзесяцігадо́вая апо́весьць вае́нных спра́ваў кня́зя Кры́штафа Радзіві́ла** () — польскамоўная паэма Андрэя Рымшы, надрукаваная ў 1585 годзе ў Вільні, у якой услаўляецца выправа К. Радзівіла «Перуна» на маскоўскія землі. Паэма зьяўляецца найбольш значным творам з радзівілаўскага цыклю і падзяляецца на 25 разьделаў. Мае 2184 радкі і напісана традыцыйным 13-складовым сылябічным вершам.

Паэма распачынаецца 1572 годам — датай сьмерці Жыгімонта Аўгуста і заканчваецца апісаньнем доўгачаканага міру, які настаў у Вялікім Княстве пасьля Ям-Запольскага пагадненьня 1582 году.

## Літаратура
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 473—479
* Славянамоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага XVI-XVIII стст / НАН Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; уклад., прадм. і камент. А. У. Бразгунова. — Мн., 2011. — С. 324—469. — 901 с. — (Помнікі даўняга пісьменства Беларусі). — 400 экз. — ISBN 978-985-08-1291-9

Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Паэзія Андрэя Рымшы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1585 годзе
Кірыл Паўлючак

**Кірыл Паўлючак** (нарадзіўся 27 чэрвеня 1984 году, Горадня, БССР) — беларускі футбаліст, абаронца менскага «Аўтазаводца-Трактара».

## Кар’ера
### Клюбная
Кірыл зьяўляецца выхаванцам СДЮШАР №6 гораду Горадні. У 2001 годзе выступаў за фарм-клюб, а ў 2002—2008 гады — за асноўную каманду менскага «Дынама». У час летняга трансфэрнага акна 2008 году папоўніў шэрагі клюбу расейскай прэм’ер-лігі «Луч-Энэргія». У складзе далёкаўсходнікаў правёў 10 гульняў, гуляючы як на пазыцыі абаронцы, гэтак і паўабаронцы. Па заканчэньні сэзону пакінуў клюб. У 2009 годзе вярнуўся на радзіму: быў падпісаны кантракт з гарадзенскім «Нёманам». У 2010 годзе гуляў у складзе «Гомлю», зь якім заваяваў малыя залатыя мэдалі Першай лігі Беларусі. Пасьля заканчэньня сэзону пакінуў клюб і падпісаў кантракт зь «Менскам». У жніўні 2012 году перайшоў у магілёўскі «Дняпро». У лютым 2014 году падпісаў кантракт на адзін год з клюбам «Зымбру». У лютым 2015 году падпісаў кантракт з «Гарадзеяй».

Дапамог «Гарадзеі» паводле вынікаў сэзону 2015 году прабіцца ў Найвышэйшую лігу. У сьнежні 2015 году падоўжыў кантракт з клюбам. У сэзонах 2016—2018 гадоў заставаўся асноўным гульцом гарадзейцаў, выступаючы на пазыцыі цэнтральнага абаронцы, толькі часам адсутнічаў праз траўмы. У лістападзе 2018 году падоўжыў кантракт з «Гарадзеяй» на сэзон 2019 году. У 2020 годзе стаў капітанам каманды.

У ліпені 2020 году паводле пагадненьня бакоў пакінуў «Гарадзею» і перайшоў у мазырскую «Славію». Праз пашкоджаньні зрэдку зьяўляўся на полі ў складзе мазырчукоў. У ліпені 2021 году кантракт з клюбам быў скасаваны. У ліпені 2021 году далучыўся да «Смаргоні». З пачатку 2022 году пачаў трэнавацца з «Крумкачамі» і ў красавіку афіцыйна стаў гульцом клюбу. Сэзон 2023 году пачаў у складзе менскага «Трактара».

У сьнежні 2023 году атрымаў трэнэрскую ліцэнзію катэгорыі B.

### Міжнародная
За нацыянальную зборную Беларусі правёў тры гульні, усе ў таварыскіх матчах.

## Дасягненьні
**[[Дынама Менск (футбольны клюб)|Дынама Менск]]**
* Чэмпіён Беларусі: 2004
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2005, 2006
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2003
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2003

**[[Зымбру Кішынёў]]**
* Уладальнік Кубка Малдовы: 2014
* Уладальнік Супэркубка Малдовы: 2014

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Гомель»
* Статыстыка на National Football Teams
* Статыстыка на сайце pressball.by
* Статыстыка на сайце РФПЛ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горадні
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Луч» Уладзівасток
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Нёман» Горадня
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гомель»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Менск»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дняпро» Магілёў
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гарадзея»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Славія» Мазыр
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Смаргонь»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Крумкачы» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Трактар» Менск
Церская саамская мова

**Це́рская саа́мская мова** — адна з саамскіх моваў, на якой размаўляюць 2 чалавекі (зьвесткі 2010 году) з 100 церскіх саамаў. У 2004 годзе на церскай саамскай размаўлялі 10 чалавек.

Церскія саамы пражываюць на ўсходзе Кольскае паўвыспы, у раёне гораду .

## Характарыстыка мовы

### Пісьмовасьць
Церская саамская мова ня мае стандартызаванае пісьмовасьці, але некаторыя энтузіясты, што займаюцца разьвіцьцём Вікіпэдыі на гэтай мове, ужываюць лацінскі саамскі альфабэт.

## Гісторыя вывучэньня
Першыя зьвесткі аб саамскіх мовах тычацца менавіта церскае саамскае мовы. У 1557 годзе запісаны слоўнік церскіх саамскіх словаў, які быў выдадзены анґельскім празаікам Рычардам Гаклюйтам.

Сабрана шмат тэкстаў і аўдыёзапісаў церскае саамскае мовы, але мова не дастаткова вывучана, у тым ліку няма поўнага апісаньня ґраматыкі мовы.

## Грамадзкае жыцьцё
Напрыканцы XIX стагодзьдзя на ўсходзе Кольскае паўвыспы існавала шэсьць паселішчаў церскіх саамаў, насельніцтва якіх складала 450 чалавек. 

У савецкія часы церскія саамы зазналі рэзкае скарачэньне сваёй колькасьці праз прымусовую калектывізацыю. У 1930 годзе выкарыстаньне мовы было забаронена ў школах, а церскае саамскае паселішча Ёканьга было прызнана «непэрспэктыўным» і церскія саамы былі вымушаны пераехаць у ваенны пасёлак Граміха (цяпер Астраўной). 

У нашыя часы засталося 100 церскіх саамаў, зь якіх на церскай саамскай размаўляе толькі 2 чалавекі. Выкладаньне мовы ў навучальных установах не вядзецца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Саамскія мовы
Катэгорыя:Мовы Расеі
Уладзімер Гаеў

**Уладзімер Гаеў** ( 28 кастрычніка 1977 году, Мазыр, БССР) — колішні беларускі футбаліст, брамнік і трэнэр. Уваходзіць у «Клюб беларускіх брамнікаў», якія не прапускалі галы ў 100 і болей матчах на найвышэйшым узроўні.

## Кар’ера
### Клюбная
Футбольную кар’еру пачаў у мазырскай «Славіі», выхаванцам якой і зьяўляецца. Гуляў таксама ў менскай «Зорцы-БДУ», салігорскім «Шахцёры» й «Гомелі», а таксама ў бухарэсцкім «Дынама» й адэскім «Чарнаморцы». У Румыніі правёў тры сэзоны, за якія пасьпеў выйграць шматлікія трафэі. Пасьля году ў адэскім «Чарнаморцы» вярнуўся ў Беларусь. У 2011 годзе зноўку стаў гульцом роднага мазырскага клюбу, дзе стаў капітанам каманды.

У сэзоне 2013 году спачатку саступаў месца ў старце Сімасу Скіндэрысу, але потым вярнуў месца ў аснове. 3 жніўня 2013 году, захаваўшы браму ў недатыкальнасьці ў матчы супраць «Тарпэда-БелАЗ» (1:0), стаў чальцом беларускага «Клюбу сухіх брамнікаў». Завяршыў кар’еру пасьля сэзону 2015 году і ўвайшоў у трэнэрскі штаб мазырскай «Славіі». З 2018 году — трэнэр брамнікаў у клюбе «Слуцак».

### Міжнародная
За нацыянальную зборную Беларусі правёў чатыры гульні.

## Трэнэрская праца
У пачатку 2026 году ўвайшоў у трэнэрскі штаб «Тарпэда-БелАЗ» па прызначэньні галоўным трэнэрам каманды Дзьмітра Лянцэвіча.

## Дасягненьні
**«Славія»**:
* Чэмпіён Беларусі: 1996, 2000
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Беларусі: 1999
* Уладальнік Кубка Беларусі: 1996, 2000

**«Гомель»**:
* Чэмпіён Беларусі: 2003

**«Дынама» Бухарэст**:
* Чэмпіён Румыніі: 2004
* Уладальнік Кубка Румыніі (2): 2004, 2005
* Уладальнік Супэркубка Румыніі: 2005

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на National Football Teams
* Статыстыка на сайце pressball.by

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазыры
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Славія» Мазыр
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Энэргетык»-БДУ Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гомель»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Бухарэст
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Чарнаморац» Адэса
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Шахцёр» Салігорск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Савіт» Магілёў
Супраненцкі сельсавет

**Супране́нцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Сьвірскага раёну Маладэчанскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Супраненты.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Сьвірскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай).

16 ліпеня 1954 году сельсавет скасаваны.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 30

## Літаратура
*  С. 261
*  С. 186

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Сьвірскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1954 годзе
Варонкаўскі сельсавет

Назву **Варо́нкаўскі [[сельсавет]]** маюць:

* Варонкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці
* Варонкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёну Віцебскай вобласьці
Юры Астравух

**Ю́ры Астраву́х** ( 21 студзеня 1988 году, Ліда, БССР) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
### Клюбная
Юры пачаў кар’еру ў клюбе «Ліда», якая базуецца ў ягоным родным горадзе. Празь нейкі час перайшоў у склад клюбу БАТЭ. У складзе барысаўчанаў не замацаваўся, таму аддаваўся ў арэнды. У найвышэйшай лізе праводзіў матчы за «Савіт», «Белшыну», «Тарпэда» (Жодзін). У 2011 годзе стаў гульцом рэчыцкага «Ведрыча-97», дзе стаў асноўным гульцом. У студзені 2012 году перайшоў у «Менск» і неўзабаве замацаваўся ў асноўным складзе на пазыцыі левага абаронцы. У сэзоне 2013 году чаргаваўся на гэтай пазыцыі зь Мілашам Рнічам, часам выкарыстоўваўся ў якасьці левага паўабаронцы.

У сьнежні 2013 году падоўжыў кантракт зь менскім клюбам. У першай палове сэзону 2014 году звычайна выходзіў на замену, а пасьля зыходу з каманды Мілаша Рніча ўлетку 2014 году замацаваўся на пазыцыі левага абаронцы. У сьнежні 2014 году стала вядома аб тым, што Астравух застанецца ў «Менску» на наступны сэзон, які распачаў асноўным левым абаронцам, але потым нярэдка выкарыстоўваўся і ў паўабароне.

14 сьнежня 2015 году падпісаў кантракт зь менскім «Дынама». У складзе дынамаўцаў спачатку гуляў у асноўным складзе (на пазыцыі левага абаронцы або паўабаронцы), але з жніўня ўжо рэдка зьяўляўся на полі. У сьнежні 2016 году падоўжыў кантракт з дынамаўцамі. У сэзоне 2017 году выходзіў у стартавым складзе, толькі ў канцы сэзону страціў месца ў асноўным складзе. У сьнежні 2017 году падпісаў новы кантракт зь менчукамі.

У жніўні 2018 году паводле пагадненьня бакоў пакінуў «Дынама» і неўзабаве вярнуўся ў «Менск», дзе стаў гульцом пачатковага складу. У студзені 2019 году падоўжыў кантракт зь «мяшчанамі». У сэзоне 2019 году амаль не гуляў праз траўмы, у 2020 годзе вярнуў месца ў асноўным складзе. У сэзоне 2021 году быў капітанам каманды, але зьяўляўлся на полі нерэгулярна, нярэдка заставаўся на лаўцы запасных ці па-за складам. У сьнежні 2021 году па заканчэньні кантракту пакінуў сталічны клюб.

З студзеня 2022 году пачаў трэнавацца з «Слуцкам» і ў лютым узгодніў кантракт з клюбам. Замацаваўся ў першай адзінаццатцы случакоў. У лютым 2023 году падоўжыў кантракт з слуцкім клюбам, аднак праз забарону Міністэрства спорту і турызму ня трапіў у заяўку «Слуцка» на сэзон і ня браў удзелу ў афіцыйных матчах. Некаторы час працягваў трэнавацца з камандай, аднак пазьней пакінуў клюб.

### Міжнародная
Гуляў за моладзевую зборную Беларусі, у тым ліку трапіў на чэмпіянат Эўропы 2011 году ў Даніі, аднак на полі не зьяўляўся.

## Дасягненьні
**БАТЭ**:
* Чэмпіён Беларусі: 2007

**«Дынама» Менск**:
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2017
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2016

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Менску»
* Профіль на сайце transfermarkt.co.uk
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідзе
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Беладворскі сельсавет

**Беладво́рскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Белы Двор.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Шаркоўшчынскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Полацкай, з 8 студзеня 1954 году — Маладэчанскай, з 20 студзеня 1960 году — Віцебскай).

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 39

## Літаратура
*  С. 198
*  С. 240

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шаркоўшчынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Кемі-саамская мова

**Ке́мі-саа́мская мова** — адна з саамскіх моваў, якая ў нашыя часы ня мае носьбітаў і зьяўляецца мёртвай мовай. Зьяўлялася адной з самых паўднёвых па тэрыторыі распаўсюджаньня саамскіх моваў — яе носьбіты пражывалі ў навакольных паселішчах каля гораду  ў Фінляндыі, на самых паўдзёных ускраінах Ляпляндыі.

Носьбіты кемі-саамскае мовы вымерлі прыкладна 100 гадоў таму.

## Характарыстыка мовы

Кемі-саамская мова зьяўлялася комплексам лякальных саамскіх гаворак, якія былі часткай дыялектнага кантынуўму паміж інары-саамскай і колта-саамскай мовай. Розныя кемі-саамскія гаворкі былі падобнымі на інары-саамскую альбо на колта-саамску ў залежнасьці ад іх геаґрафічнага разьмешчаньня.

## Гісторыя вывучэньня
Кемі-саамская мова пакінула пасьля сябе мала пісьмовых помнікаў. У 1673 годзе швэдзкім дасьледчыкам Ёганэсам Шэфэрусам у кнізе «Lappland» са словаў мясцовага саама Оляфа Сірма былі зафіксаваны два  — своеасаблівыя традыцыйныя саамскія песьні.

У 1829 годзе пасьля наведваньня вёсак Сомпіё й Куолаярві швэдзкім дасьледчыкам Ляпляндыі Якабам Фэльманам быў складзены слоўнік мовы. Захаваўся пераклад малітвы «Ойча наш» на кемі-саамскай мове.

Катэгорыя:Саамскія мовы
Катэгорыя:Мовы Фінляндыі
Кільдзінская саамская мова

**Кі́льдзінская саа́мская мо́ва** — адна з саамскіх моваў, на якой размаўляюць саамы ў цэнтральнай частцы Кольскае паўвыспы, у расейскіх паселішчах Варзіна, Варонье і Лавозера.

Паводле Ўсерасейскага перапісу насельніцтва 2010 году носьбітаў кільдзінскае саамскае мовы налічвалася 353 чалавекі, у 2007 годзе (зьвесткі Ethnologue) — прыкладна 500. Агульная колькасьць кільдзінскіх саамаў склала прыкладна 1000 чалавек.

Часам да кільдзінскае саамскае мовы адносяць акала-саамскую як яе дыялект.

## Характарыстыка мовы

### Пісьмовасьць

Напрыканцы XIX стагодзьдзя пачалося выданьне кнігаў на кільдзінскай саамскай мове кірылічным альфабэтам. У 20-ых і 30-ых гадох XX стагодзьдзя кільдзінскія саамы на хвалі ўсесавецкае лацінізацыі карысталіся лацінскім альфабэтам, які ў 1937 годзе быў зноў заменены на кірыліцу. Але навучаньне на новым альфабэце не пачалося праз пачатак сталінскіх рэпрэсіяў. Сучасны альфабэт для кільдзінскае саамскае мовы ўведзены ў 1982 годзе.

Сучасны выгляд кільдзінскага саамскага альфабэту.

## Грамадзкае жыцьцё
У цяперашнія часы мова разьвіваецца дзякуючы міжнароднаму саамскаму супрацоўніцтву.

У некаторых школах сяла Лавозера й Лавозерскага раёну Мурманскае вобласьці мова вывучаецца як прадмэт, таксама мова вывучаецца ў Лавозерскай прафэсійнай вучэльні.

У 1985 годзе пад рэдакцыяй Рымы Куруч выдадзены вялікі кільдзінска-саамска-расейскі слоўнік. З 2003 году ў Мурманскай вобласьці працуе радыё на кільдзінскай саамскай мове. У сакавіку 2011 году ў інкубатары Вікіпэдыі адкрыўся моўны разьдзел на гэтай мове.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Кільдзінскі саамскі слоўнік Рымы Куруч
* Kildin Saami Vocabulary by Michael Rießler
* Kola Saami Documentation Project (KSDP) Куэлнэгк нёарк са̄мь кӣлэ кӣлтидтӭй я о̄ллмэ я̄л уххцей документация
* Антонова А. А., Э. Шеллер 2021: Саамско-русский и Русско-саамский словарь (около 16000 слов). Тромсё

Катэгорыя:Саамскія мовы
Катэгорыя:Мовы Расеі
Пётар Мантыгердавіч «Белы»

**Пётар Мантыгердавіч** (мянушка **«Белы»**; каля 1440 — 1499) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Маршалак дворны літоўскі (1480—1482 гады), ваявода троцкі і маршалак земскі (з 1491 году).

Валодаў Алыкай на Валыні, Дубровай і Нядрэскам у Заслаўскім княстве, Шацкам і Цітвай у Менскім павеце, Лахвай на Палесьсі, Іўем, Лоскам, у 1492 годзе атрымаў Нясьвіж. Трымаў Браслаўскае і Луцкае староствы.

## Імя

Мундгерд (Mundgerd, Mundgærðr, Mundgerdr) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Валімонт, Жыгімонт, Скірмунт; германскія імёны Walmont, Sigimunt, Sciremunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Вісігерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Wisgeard, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'). Такім парадкам, імя Мантыгерд азначае «гарлівасьць аховы» (тое ж, што і імя Гердымонт).

## Біяграфія
З шляхецкага роду Мантыгердавічаў гербу «Вадвіч», сын Пятра, маршалка земскага, і Ганны з Карыбутавічаў.

У 1487 атрымаў урад маршалка валынскага. Неаднаразова браў удзел у пасольствах вялікага князя Аляксандра ў Маскву.

Ягоны адзіны сын Ян загінуў у бітве на Вядрошы (1500 год), па чым усе маёнткі адышлі да дачкі Соф’і, жонкі Станіслава Кішкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Пётар «Белы»
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Баяры літоўскія
Сяргей Гігевіч

**Сярге́й Міха́йлавіч Гіге́віч** ( 26 студзеня 1987 году, Барысаў, БССР) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера

### Клюбная
Сяргей пачаў займацца футболам паступіўшы ў РВАР. Затым трапіў у склад «Дынама», дзе правёў некалькі добрых сэзонаў. 3 2010 году зьяўляўся гульцом клюбу «Менск», асноўны склад якога пакінуў у канцы ліпеня 2013 году, але працягнуў выступаць за дубль.

У студзені 2014 году ўзмоцніў склад дэбютанта Найвышэйшай лігі «Слуцка», але ў сакавіку 2014 году, перад самым пачаткам чэмпіянату, кантракт з «Слуцкам» быў скасаваны. У красавіку перайшоў у «Іслач». Аднак, ужо ў ліпені пакінуў «Іслач», а ў жніўні падпісаў кантракт з клюбам «Віцебск». Дапамог віцебскаму клюбу вярнуцца ў Найвышэйшую лігу паводле вынікаў сэзону 2014 году.

У сэзоне 2015 году вярнуўся ў «Іслач». Аднак, праз траўмы гуляў замала, а ў ліпені пакінуў каманду. У жніўні 2015 году падпісаў кантракт з клюбам «Смаргонь», дзе пачаў выступаць на пазыцыі абаронцы. У красавіку 2016 году перайшоў у «Воршу». Пакінуў каманду па заканчэньні сэзону 2017 году.

### Міжнародная
За моладзевую зборную Беларусі правёў 18 матчаў, у якіх двойчы здолеў адзначыцца голам.

### Трэнэрская
У студзені 2019 году ўвайшоў у трэнэрскі штаб НФК. У траўні па адстаўцы галоўнага трэнэра Аляксея Кучука таксама пакінуў каманду. У 2021 годзе працаваў у трэнэрскім штабе менскага «Дынама» да звальненьня Леаніда Кучука з пасады галоўнага трэнэра. У сьнежні атрымаў трэнэрскую ліцэнзію катэгорыі A.

## Дасягненьні
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2013

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Менск»
* Профіль на сайце transfermarkt.de
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Дамінік Мікалай Радзівіл

**Дамінік Мікалай Радзівіл** (верасень 1648 або 1653 — 27 ліпеня 1697) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падскарбі надворны літоўскі (1677—1681), падканцлер (1681—1690) і канцлер вялікі літоўскі (з 1690).

Быў старостам лідзкім, ваўкавыскім і вярбілаўскім. 3 1690 ардынат на Клецку.

## Біяграфія
Зь нясьвіскай лініі роду Радзівілаў гербу «Трубы»,
сын Аляксандра Людвіка, ваяводы полацкага, і Люкрэцыі Марыі Строзі. Заснавальнік малодшай (клецкай) лініі роду.

Навучаўся ў Італіі. Удзельнічаў у бітве з туркамі пад Хоцінам 1673 і ў вайне 1683. Абіраўся паслом на соймы 1669 (удзельнічаў у абраньні каралём і вялікім князем Міхала Вішнявецкага), 1674 (падтрымаў абраньне Яна Сабескага), 1676, 1681. Маршалак Галоўнага Трыбуналу ў 1685.

Першы раз ажаніўся з Ганнай Мар’янай Палубінскай, другі — з Ганнай Крыстынай Любамірскай. У першы шлюбе меў дачок Люкрэцыю Кацярыну, Адэляіду Цэцылію, Соф’ю і Мар’яну, а таксама сыноў Яна Мікалая Аляксандра, Мікалая Фаўстына, Фэлікса і Міхала Антонія.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Дамінік Мікалай
Катэгорыя:Старосты лідзкія
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Абалеўскі сельсавет

**Аба́леўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці. Цэнтрам сельсавету была вёска Абалі.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Відзаўскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Полацкай, з 8 студзеня 1954 году — Маладэчанскай).

20 студзеня 1960 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Браслаўскага раёну.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 44

## Літаратура
*  С. 266
*  С. 228

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Браслаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Юры Рыжко

**Юры Рыжко** (нарадзіўся 10 кастрычніка 1989 году, Менск, БССР) — колішні беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
Выхаванец менскай СДЮШАР-5. З 2006 году гуляў за дубль барысаўскага БАТЭ. Другую палову сэзону 2009 году правёў у арэндзе ў «Смаргоні».

З 2010 па 2013 гады быў гульцом клюбу «Тарпэда-БелАЗ». Пасьля трох праведзеных сэзонаў клюб і футбаліст ня здолелі ўзгадніць умовы асабістага кантракту. Сэзон 2013 году Юры пачынаў у клюбе «Слуцак», які пакінуў у канцы ліпеня 2013 году. У жніўні 2013 году падпісаў кантракт з узбэцкім клюбам «Бухара», дзе замацаваўся ў асноўным складзе дружыны.

У канцы студзеня і пачатку лютага 2014 году знаходзіўся на праглядзе ў салігорскім «Шахцёры», але камандзе не падышоў. У выніку сэзон 2014 году пачаў у складзе наманганскага «Наўбахору». У жніўні 2015 году падпісаў кантракт з клюбам «Іслач». Разам з камандай прасунуўся ў Найвышэйшую лігу. У сэзоне 2016 году звычайна гуляў у асноўным складзе «Іслачы» на пазыцыі цэнтральнага абаронцы. Да сэзону 2017 году рыхтаваўся разам з камандай, аднак перад пачаткам чэмпіянату ня трапіў у заяўку і пакінуў клюб. У ліпені 2017 году перайшоў у наваполацкі «Нафтан». Дэбютаваў за новы клюб 31 ліпеня ў матчы супраць «Слуцку», дзе забіў гол пасьля падачы кутавога, чым прынёс «Нафтану» перамогу зь лікам 1:0. У выніку замацаваўся ў асноўным складзе навапалачанаў, выступаючы на пазыцыях цэнтральнага абаронцы і апорнага паўабаронцы.

За ўдзел у дамоўленых гульнях спачатку аштрафаваны судом Першамайскага раёну Менску ў кастрычніку 2017 году, а ў лютым 2018 году пажыцьцёва дыскваліфікаваны Беларускай фэдэрацыяй футболу. Пасьля выраку ад АБФФ некаторы час працаваў ст’юардам на матчах «Смалявічаў», таксама спрабаваў працаўладкавацца ў чэмпіянатах Малдовы і Армэніі.

## Дасягненьні
**[[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|Беларусь (да 21)]]**
* Бронзавы прызэр моладзевага чэмпіянату Эўропы: 2011

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце transfermarkt.de
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу БАТЭ Барысаў
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Смаргонь»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда-БелАЗ» Жодзін
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Слуцак»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Іслач» Менскі раён
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Нафтан» Наваполацак
Цукрын

**Цукрын** — бясколерныя крышталікі салодкага смаку, маларашчынальныя ў вадзе. Цукрын уяўляе сабой крышталегідрат натравай солі, якая ў 300—500 разоў саладзейшая за цукар. Цукрын не засвойваецца арганізмам, таму выводзіцца разам з брулямі.

## Гісторыя
Цукрын быў выпадкова адкрыты ў 1879 годзе пры дасьледаваньні акісьленьня 2-талуолсульфанаміду, якое праводзіў Канстантын Фальбэрг у лябараторыі прафэсару Айра Рэмсэна ва ўнівэрсытэце Джона Гопкінса. У 1884 годзе Фальбэрг запатэнтаваў спосаб атрыманьня цукрыну і пачаў ягоную прамысловую вытворчасьць.

## Фізычныя ўласцівасьці і атрыманьне
Цукрын выглядае як бясколерныя крышталі салодкага смаку, дрэнна раствараецца ў вадзе (1:250) і сьпірце (1:40). Тэмпэратура плаўленьня крышталяў складе 228—229&nbsp;°C.

Цукрын можа быць атрыманы рознымі спосабамі. Першапачаткова Рэмсэн і Фальдбэрг атрымалі яго з талуолу шляхам сульфаваньня хлёрсульфонавай кісьляй. Хлёрангідрыд, які пры гэтым атрымліваўся, ператваралі ў амід, які акісьлялі пэрманганатам калю. Гэты мэтад быў неэфэктыўным.

Толькі ў 1950 годзе ў кампаніі Maumee Chemical Company у штаце Агаё быў распрацаваны мэтад, які дазваляе выпрацоўваць цукрын у прамысловых маштабах. Гэты мэтад заснаваны на рэакцыі антранілавай кісьлі з азоцістай кісьляй, дыяксідам серы, хлёрам і аміякам. Іншы мэтад, распрацаваны ў 1967 годзе, заснаваны на рэакцыі бэнзілхлярыду.

## Ужываньне
Цукрын ужываюць замест цукру пры дыябэце, а таксама як сурагат цукру.

У харчовай прамысловасьці цукрын зарэгістраваны ў якасьці харчовага дадатку **E954**. Як і іншыя падсаладзіцелі, цукрын ня мае пажыўных ўласьцівасьцяў і зьяўляецца тыповым ксэнабіётыкам.

У наш час харчовае выкарыстаньне цукрыну моцна скарочана, хоць выпускаюцца падсаладзіцелі на цукрыне, як то сукразыт, а ў напоях і некаторых іншых прадуктах выкарыстоўваюць сумесі падсаладзіцеляў, з прычыны таго, што быўшы выкарыстаны сам па сабе дае ня вельмі прыемны мэталічны прысмак.

Прадукт узаемадзеяньня тэтрагідрахіналіну і іміду 2-сульфабэнзойнай кісьлі знаходзіць ужываньне ў складзе кампазыцыяў на аснове мэтакрылатаў, якія выкарыстоўваюцца ў якасьці клеяў для мэталаў.

## Літаратура
* Теддер Дж., Нехватал А., Джубб А. Промышленная органическая химия. — М.: Мир, 1977.

Катэгорыя:Ежа
Катэгорыя:Іміды
Міхайла Кезгайлавіч

**Міхайла Кезгайлавіч** (**Міхал Кезгайла**; каля 1410—1476) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Канцлер вялікі літоўскі (з 1446), адначасна намесьнік смаленскі (1450—1458) і ваявода віленскі (з 1459).

Ад вялікага князя Казімера атрымаў частку Лукомльскай воласьці (пазьнейшы маёнтак Халопенічы), Дварэц і Ельню ў Наваградзкім павеце, воласьці Бакшты (пазьнейшыя Дукора і Сьмілавічы) у Менскім павеце, у 1465 годзе — Любчу, а таксама Ракаў з складу Заслаўскага княства.

## Імя

Геза або Кеза (Geso, Keso) і Гайла (Gailo) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гез- (-гіз-, -кез-) (імёны ліцьвінаў Геска, Гізель, Гесмонт; германскія імёны Geske, Giesel, Gismondus) паходзіць ад гоцкага gais 'суліца, кап’ё', германскага gaizá 'завостраны кій', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'. Такім парадкам, імя Кезгайла азначае «жвавае кап’ё».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Michael alias Keszgal capitanues Samagitiae* (15 кастрычніка 1432 году); *Michael Gezgalouicz* (19 красавіка 1437 году); *пан Михаило Кезкгаилович* (1440—1492 гады); *пан Михал Кезкгаил* (7 лістапада 1442 году); *Michael alias Kenszgal* (1445 год); *Michaele Keyzgalovicz* (6 красавіка 1459 году); *Михайло* (10 сакавіка 1463 году); *nos Michael Gyeszgalowycz* (28 лютага 1476 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду Кезгайлаў гербу «Задора», сын Кезгайлы Валімонтавіча, кашталяна віленскага. Меў братоў Яна, Пятра, Дабяслава, Бутрыма і, магчыма, Таліята.

Быў паплечнікам вялікага князя Казімера, у часе выездаў якога кіраваў дзяржаўнымі справамі.

Выступаў супраць Флярэнтыйскай уніі, хоць і быў каталіком. Фундаваў родавую капліцу Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Паньне Марыі ў Віленскай катэдры. 

Не пакінуў нашчадкаў.

## Мова і культура

У сваім лацінамоўным наданьні капліцы Віленскай катэдры, зробленым у 1476 годзе, упамінаў «*народныя*» тэрміны і выразы «*пуды*» (*pvdy*), «*устаў*» (*vstaw*), «*ушатцы*» (*alias vszaczcze*) і чатыры «*кулі ліпцу*» (*kule lipczv*) (збаны ліпавага мёду), а ў наданьні таго ж году касьцёлу ў сваёй вотчыне Дзявалтаве ўпамінаў меру «*грычыхі*» (*alias griczychi*), «*конюхаў*» (*alias conyvchi*) і «*пуды*» (*pvdy*) мёду. Гэта адпавядае многім іншым тагачасным лацінскім граматам літоўскіх князёў і баяраў, дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаваліся менавіта беларускія словы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Міхал
Катэгорыя:Баяры літоўскія
Адыгейская мова

**Адыге́йская мова** (альбо **ады́ская**, **заходнечарке́ская**) — адна з абхаза-адыскіх моваў, мова, на якой размаўляюць адыгейцы. Мае афіцыйны статус нароўні з расейскай у рэспубліцы Адыгеі (суб’ект Расейскае Фэдэрацыі).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мовы Расеі
Аляксандар Сачыўка

**Алякса́ндар Сачы́ўка** ( 5 студзеня 1986 году, Менск, БССР) — беларускі футбаліст, абаронца. З 2017 па 2021 гады правёў 12 матчаў за нацыянальную зборную Беларусі.

## Кар’ера
### Клубная
Выхаванец школы менскага «Тарпэда», але выступаў потым за дубль менскіх «Дынама» і «Дарыды». У 2005 годзе стаў гульцом менскай «Зьмены», які ў 2006 годзе быў пераўтвораны ў футбольны клюб «Менск». Адразу ў клюбе стаў адным з асноўных абаронцаў, цягам 12 сэзонаў зьяўляўся апірышчам лініі абароны менчукоў. Доўгі час быў віцэ-капітанам каманды. У студзені 2014 году падоўжыў кантракт з клюбам. У сэзоне 2014 году стаў капітанам каманды пасьля зыходу Андрэя Разіна. У траўні 2014 году некаторы час выкарыстоўваўся як апорны паўабаронца. У чэрвені 2014 году не гуляў праз траўмы, але пазьней вярнуўся на звыклае месца цэнтральнага абаронцы.

У студзені 2015 году чарговы раз падоўжыў кантракт зь «Менскам». У сэзоне 2016 забіў 6 галоў у чэмпіянаце, у тым ліку 16 верасьня аформіў хет-трык у матчы супраць «Славіі», які стаў увогуле адзіным у тым сэзоне Найвышэйшай лігі. У сьнежні 2016 году падпісаў кантракт зь менскім «Дынама». У складзе дынамаўцаў быў асноўным цэнтральным абаронцам, дапамог камандзе выйграць срэбраныя мэдалі чэмпіянату 2017 году. У сьнежні 2017 году падоўжыў кантракт з «Дынама». У сэзоне 2018 году пачаў радзей зьяўляцца на полі.

У жніўні 2018 году, скасаваўшы кантракт з «Дынама», стаў гульцом салігорскага «Шахцёра». Неўзабаве замацаваўся ў пачатковым складзе салігорскай каманды. У лістападзе 2019 году падоўжыў кантракт з «Шахцёрам» да сканчэньня 2021 году. У пачатку 2022 году, пакінуўшы «Шахцёр», трэнаваўся з расейскім «Тэкстыльшчыкам», але ў сакавіку паводле сямейных абставінаў вярнуўся ў Беларусь і ў красавіку далучыўся да менскага «Дынама». У сьнежні 2022 году падоўжыў пагадненьне з сталічным клюбам. У студзені 2024 году падпісаў новы кантракт з дынамаўцамі. У студзені 2025 году пакінуў табар сталічнага «Дынама».

### Міжнародная
У складзе моладзевай зборнай Беларусі правёў 12 гульняў, у тым ліку на чэмпіянаце Эўропы ў Швэцыі ўлетку 2009 году.

У кастрычніку 2015 году быў упершыню выкліканы ў нацыянальную зборную Беларусі, але тады гэтак і не згуляў за яе. 1 чэрвеня 2017 году дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Беларусі ў таварыскім матчы супраць зборнай Швайцарыі.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Беларусі: 2020, 2021, 2023, 2024
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2017, 2018
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2010, 2019
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2013, 2019
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2021
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2016, 2017, 2019, 2020, 2021, 2023

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Менск»
* Профіль на сайце transfermarkt.de
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі