open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тыдман

**Тыдман**, **Дытман** (*Дзітман*, *Дзітмань*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Тэўтман або Дытман, пазьней Тыдман (Teutman, Ditman, Tiedmann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўтвід, Таўтывіл, Таўтгерд; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Tydeman.

У ваколіцах Мэмэлю бытавала прозьвішча Dittmann. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Петръ Дитмоневичъ* (XVI ст.); *wdowa Ditmanowa* (24 красавіка 1675 году); *Dittman Andr., [[Вільня|Wilda]]-[[Ліцьвіны|Littuan.]]* (1689 год); *Dittmannus Dav. Vilnen. Littvan.* (1691 год); *Parafia [[Дусяты|dusiatska]]… Dytmanie* (1784 год).

## Носьбіты
Тыдманы (Tydman) — літоўскія шляхецкія роды зь Вільні і Троцкага павету.

Дытман (Dytman) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Глядзіце таксама
* Тэўда
* Ман

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вітар

**Вітар** (*Вітэр*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вітар або Вітэр (Withari, Witar, Witer) і Гарывіт (Hariwit) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -віт- (імёны ліцьвінаў Віцень, Віталт, Вітарт; германскія імёны Wittenus, Witolt, Witard) паходзіць ад гоцкага wit 'веда, розум, закон', старасаксонскага witan 'ведаць' або ад асновы -від-, а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

У Прусіі бытавала імя Вітар: *Withar* (1340 год).

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Вітар (Witor).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у [[Анікшты|Оникъштах]] чотыри чоловеки… Витор* (1440—1492 гады); *homines… Siemion Witrowicz* (15 кастрычніка 1475 году); *Szymon Maciej Witer… Andrzej Hilarion Witer* (1834 год).

## Носьбіты
Вітаровічы (Witorowicz) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

У гістарычных пісьмовых крыніцах беларускага арэалу адзначалася імя Вітар.

## Глядзіце таксама
* Віт
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Воланг

**Воланг** (*Воленг*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Воланк (Wolank) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -вол- паходзіць ад стараверхненямецкага wola 'дастатак, шчаснасьць', а аснова -ланг- (-лонг-, -ланк-) (імёны ліцьвінаў Лангін, Лонгвін, Лянгерд; германскія імёны Langin, Langewin, Langarda) — ад старагерманскага lung 'хуткі' або гоцкага laggs, стараангельскага long 'доўгі'.

У 1637 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Tobias Wolertus, Regiomontanus Prussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jerzy Wolangowius* (*Volangovuis*, *Vologovius*) (1592 год); *Symon Tadeusz Wolęgiewicz… Symon Wolęgiewicz… Józef Wolęgiewicz* (27 жніўня 1760 году); *Wołongiewicz* (канец XIX ст.).

## Носьбіты
Валангевічы (Wołongiewicz) — прыгонныя з ваколіцаў Мерачу, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Валангевічы (Wołągiewicz, Wołongiewicz) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Валангевіч (Wolongiewicz) і Валанговіч (Wolongowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Глядзіце таксама
* Вольман

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Жвангін

**Жвангін** (*Звангін*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Званікін або Шванкіна (Suanikin, Schwankinna) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сван- паходзіць ад гоцкага *swans 'лебедзь', а аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) — ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'). Апроч таго, у германскіх імёнах адзначаецца суфікс-пашыральнік -кін (-кен).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Szymon Zwanginowicz* (1810 год).

## Носьбіты
Жвангіновічы (Żwanginowicz) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гайлун

**Гайлун** (*Гайлон*, *Гайлан*), **Гелун** (*Гелюн*), **Гелон** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гелун або Галун (Gelunus, Geluni, Galun) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Галімунт, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Geilmundus, Ingeila, Montigel) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'.

У Прусіі бытавала імя Гелун: *Gelune* (1349 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *circa lacum Goylony* (7 студзеня 1491 году); *sioła Gierduciow Rodzic Pawel Gailun* (1621 год); *Gieluny* (1744 год); *Barbara Gaylunowna* (1799 год); *Gajlan* (1861 год).

## Носьбіты
Гайлуны (Gajlun) — прыгонныя зь вёсак Жакаў, Ацковічаў, Лялейкаў і Галаваткаў (Ашмянскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналіся маёнтак Гелонічы ў Наваградзкім ваяводзтве і сяло Гелуны каля Высокага Двора.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Гелюны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Эйна

**Эйна** (*Ейна*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Эгіна, Эйна або Айна (Egino, Eino, Aino) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -эйх- (-эй-) / эйн- (айн-) адпавядае аснове ег- (аг-, ек-) / егін- (агін-) (утварылася ў выніку пераходу g' > j) і паходзіць ад гоцкага agi 'лязо, булат, меч'.

У Прусіі бытавалі імёны *Aine / Eynne* (1399 год), *Aynike / Eynike* (1419 год), *Aynnewald*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jeiniewczizna* (22 чэрвеня 1463 году).

## Носьбіты
Эйны (Ejno) — прыгонныя зь вёсак Куцькаў і Фалевічаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Ейны.

## Глядзіце таксама
* Эйнік
* Эйнар

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вішванатан Ананд

**Вішванатан Ананд** () — індыйскі шахматыст, гросмайстар, пяціразовы чэмпіён сьвету. Нарадзіўся 11 сьнежня 1969 року ў горадзе Маілдутурай, штат Тамілнад, Індыя.

## Шахматная кар’ера
Першай вялікай перамогай Ананда стала перамога на юнацкім чэмпіянаце Азіі з лікам 9/9 балаў ў 1983 годзе ў 14-гадовым веку. У 1984 годзе перамог на Азіяцкім чэмпіянаце сярод юніёраў, выканаўшы норму міжнароднага майстара. Неўзабаве ён дэбютаваў ад нацыянальнай каманды Індыі на шахматнай алімпіядзе 1984 г. у горадзе Тэсалёнікі (Грэцыя). Там Ананд набраў 7½ балаў з 11, выканаўшы другую норму міжнароднага майстра. У 1985 годзе стаў наймаладзейшым індусам, які атрымаў статус міжнароднага майстра ў 15 гадоў, калі другі раз запар перамог на юніёрскім чэмпіянаце. У 16 стаў нацыянальным чэмпіёнам па шахматах; атрымліваў гэты тытул яшчэ двойчы. У 1987 годзе стаў першым індыйскім ґрасмайстарам пасьля перамогі ў міжнародным турніры «Shakti Finance» у Каімбаторы, Індыя. У 18 гадоў быў ўзнагароджаны мэдалём «Падма Шры».

У сусьветным шахматным чэмпіянаце 1993 року ўпершыню кваліфікаваўся на турнір кандыдатаў.

## Крыніцы
Азела

**Азела** (*Азуль*, *Езель*, *Эзель*), **Ясіла** (*Ясе́ль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Азіла, Азела або Есіла (Asilo, Aselo, Esilo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ас- (ос-) (імёны ліцьвінаў Осман, Асьміна, Ашнар; германскія імёны Osman, Osminna, Asinar) паходзіць ад гоцкага *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал'.

Імя Язіла гістарычна бытавала ў Польшчы: *Jazylo* / *Jazilo* (1420 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Лукашъ Еселевичъ* (1528 год); *именье мое Мацкишки… людми тяглыми… Езель Якубовичъ з братею, служба* (12 красавіка 1557 году); *Лаврукъ Ясиловичъ* (24 красавіка 1580 году); *Teresa Azel* (1820 год); *Jakub Jasiłowicz* (1826 год).

## Носьбіты
* Лукаш Яселевіч — радуньскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

Азелы (Oziełło) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Азулевічы (Azulewicz) гербу Алябанда — літоўскі шляхецкі род зь Лідзкага павету.

Асулевічы (Asulewicz) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Эзелевічы (Ezielewicz) — літоўскі шляхецкі род.

Ясілевічы — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Ажэлішкі

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Балтрун

**Балтрун** (*Бальтрун*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Балдэруна, Балдрун або Балтрона, пазьней Бальтрун (Balderuna, Baldrun, Baltrona, Baltrun) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -балд- (-болд-, -болт-) (імёны ліцьвінаў Бірыбольд, Румбольд, Рыбалт; германскія імёны Beribald, Rumbold, Ribald) паходзіць ад гоцкага *balth, стараверхненямецкага bald 'сьмелы, адважны', а аснова -рун- (імя ліцьвінаў Рунейка; германскае імя Runnecke) — ад гоцкага rûna 'таямніца, пастанова'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Elisabethæ Baltrunia de Syntowty* (1698 год); *Justyna Bałtrun* (1798 і 1799 гады).

## Носьбіты
Балтруны (Bałtrun) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Бальтруневіч (*Baltruniewicz*) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

## Глядзіце таксама
* Больд
* Руна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мудзін

**Мудзін** (*Мудын*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мутын, Модзін або Модзен (Muatin, Muttin, Modin, Moden) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -мод- (-мот-, -мут-) (імёны ліцьвінаў Мотар, Мутаўт, Эймут; германскія імёны Motar, Muotolt, Eimuot) паходзіць ад гоцкага moþs '(баявы) дух, лютасьць, адвага'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Iwan Mudyna* (1638 год); *Mudinowna* (1779 год); *Krystyna Mudyn* (1800 год).

## Носьбіты
Мудзіны (Mudin) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Мудзін у летувізаванай форме.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вілун

**Вілун**, **Вілюн** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вілун або Вілюн (Wilun) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) паходзіць ад гоцкага wilja 'воля'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Willuno.

У Прусіі бытавала імя Вілюн (Вілюна): *Wilune* (1301 год); *Willune* (1341, 1353, 1360, 1384 і 1396 гады); *Willuno* (1346 і 1357 гады); *Willun* (1348 і 1364 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *села Вилунишки… село Вилунишки* (1554 год); *Wiłuniszki* (1744 год).

## Носьбіты
* Юхна Вілунавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох
* Якуб Вілюнавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1538 годзе

Вілуны (Wiłun) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналася дзяржава Вілонішкі ў Троцкім ваяводзтве.

На памежжы гістарычных Троччыны і Віленшчыны існуе вёска Вілунішкі.

## Глядзіце таксама
* Вялёна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Наваградзкая чыгунка

**Навагрудская чыгунка** — вузкакалейная 600-міліметровая чыгунка з Наваельні да Любчы, якая існавала з 1916 па 1965 год. Працягласць — 70 кіламетраў.

## Гісторыя навагрудскай чыгункі
Вузкакалейную чыгунку праз Наваградак пабудавалі падчас Першай сусветнай вайны. Яна была патрэбна нямецкім войскам для забеспячэння фронта які пралягаў побач з мястэчкам Любча. Па чыгунцы дастаўлялі баепрыпасы. Чыгунку праклалі за год. Да будаўніцтва прыцягваліся сяляне з бліжэйшых вёсак.

Чыгунка была адгалінаваннем ад чыгуначнага вузла Наваельня. Асобнае адгалінаванне было на станцыі Скрыдлева да Навагрудка.

Пасля Першай сусветнай вайны чыгунку пачалі выкарыстоўваць у гаспадарчых і грамадскіх мэтах. У часы Польскай Рэспублікі належала PKP. Пасля далучэння тэрыторыі Заходняй Беларусі да БССР у 1939 годзе, вузкакалейка ўваходзіла ў склад Брэст-Літоўскай чыгункі. У 1947 годзе, яна ўвайшла ў склад Беларускай чыгункі. У 1950-х гадах каляіну перашылі з 600 на 750 мм. У навагрудскім чыгуначным парку налічвалася пяць лакаматываў. У 1965 годзе чыгунку закрылі, а каляіну разабралі.

## Чыгуначны вакзал
Будынак чыгуначнага вакзала пабудавалі ў 1925 годзе. Гэта быў цагляны двухпавярховы будынак. Каляіна пралягала, прыклада, па сучаснай вуліцы Міцкевіча. Пасля закрыцця чыгункі ў 1965 годзе, пасажырскі рух замянілі на аўтобусны. Чыгуначную станцыю перапрафілявалі ў аўтастанцыю. Пазней дабудавалі новую частку навагрудскага аўтавакзала.

За гарадскім рынкам захаваўся будынак чыгуначнага дэпо. Падчас працы чыгункі, там рамантавалі вагоны.

## Не адзіная вузкакалейка ў раёне
Акрамя лініі Наваельня — Любча, немцы праклалі яшчэ дзве каляіны ў бок ракі Сервеч. Першая пралягала з Навагрудка праз вёскі Рутка, Ваўковічы, Паланая да Агароднікаў. Другая — ад вёскі Зарой, каля Янавіч, Катлова да Ваўкоў.

## Помнікі прысвечаныя навагрудскай вузкакалейцы
У 2018 годзе ў вёсцы Зарой усталявалі мемарыяльны знак у памяць пра чыгунку, якая пралягала побач з вёскай. Помнік талакой стварылі мясцовыя жыхары. Усталёўку помніка мясцовыя жыхары не ўзгаднілі з райвыканкамам.

У траўні 2023 года ў вёсцы Рабкі ўсталявалі прасторава-дэкаратыўную кампазіцыю «Паравоз», які быў прысвечаны вузкакалейцы. Помнік з’явіўся ў межах краязнаўчага праекта Круцілаўскай сярэдняй школы «Дарога з мінулага».

У верасні 2023 года каля аўтавакзала ў Навагрудку ўсталявалі помнік «Паравоз». Адкрыццё прымеркавалі да Дня народнага адзінства.

## Крыніцы

Катэгорыя:Чыгункі Беларусі
Катэгорыя:Нямецкая чыгунка
Катэгорыя:Польская чыгунка
Катэгорыя:Чыгуначныя лініі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1915 годзе
Белаэмігранцкая рэдакцыя артаграфіі расейскай мовы

**Белаэмігра́нцкая рэда́кцыя артагра́фіі расе́йскай мо́вы** ()&nbsp;— рэдакцыя расейскай артаграфіі, якая выкарыстоўвалася белымі эмігрантамі ў асноўным у Югаславіі, краінах Балтыі, Кітаі, ЗША, Нямеччыне, Францыі, Грэцыі, Турэччыне, Вялікабрытаніі, Польшчы, Баўгарыі. Пачаткова была папулярная сярод прыхільнікаў ВФП, але пазьней большасьць белаэмігрантаў перайшла на яе.

Прааўтарам зьяўляецца Якаў Грот, ён прапаноўваў рэфармаваць артаграфію падобным чынам.

## Правілы
Зьяўляецца артаграфіяй на аснове расейскай традыцыйнай. Скасуецца **[[Ъ]]**, **[[Тэта (кірыліца)|Ѳ]]** і **[[Ѵ]]**, пры гэтым захоўваецца **[[Ѣ]]** і **[[І]]**. У позьнім варыянце, таксама перасталі выкарыстоўвацца канчаткі *-ыя*, *-ія* і слова *ея* .

У белаэмігранцкай артаграфіі выпускаліся ґазэты «*Адраджэньне*», «*Голас эмігранта*», «*Рускія навіны*» й іншыя. У ґазэтах, апроч навін, друкаваліся творы.

## Прыклад тэксту
; «Отче наш»
: Отче наш, сущій на небесах;
: Да святится имя Твое, да придет Царствіе Твое;
: Да будет воля Твоя и на землѣ, как на небѣ;
: Хлѣб наш насущный дай нам на сей день;
: и прости нам долги наши, как и мы прощаем должникам нашим;
: и не введи нас в искушеніе, но избавь нас от лукаваго.
: Ибо Твое есть Царствіе и сила, и слава, Отца, и Сына, и Святаго Духа, нынѣ и всегда, и во вѣки вѣков.
: Аминь.

Катэгорыя:Гісторыя расейскай мовы
Вольфія бескаранёвая

**Вольфія бескаранёвая** (*Wolffia arrhiza*) — від кветкавых расьлін сямейства Ароньнікавыя (Araceae). Вонкава выглядае як драбнюткія сакавіта-зялёныя, ледзь выцягнутыя кулі меншыя за 1 мм. Тым ня менш, вольфія мае мікраскапічныя кветкі, хай непрыкметныя, але паўнавартасныя.

## Распаўсюджаньне
У прыродзе вольфія бескаранёвая сустракаецца ў трапічных лясох Азіі, Афрыцы, а таксама ў Заходняй і Цэнтральнай Эўропе, Міжземнаморʼі і Індыі. Ва Ўкраіне рэдкі від, сустракаецца часьцей за ўсё ў вадаёмах лесастэпу. Для Беларусі расьліна занесеная ў чырвоную кнігу, яна сустракаецца толькі на самым поўдні краіны, цяпер і на Белавескай пушчы.

Вольфія бескаранёвая любіць стаячую ваду, напрыклад, маленькае возера; у непрыдатных для яе ўмовах не размножваецца. Праточная вада гібельная для яе.

## Апісаньне
Гэты від зьяўляецца найменшай кветкавай расьлінай ў сьвеце. Расьліна прадстаўляе сабой малюсенькія эліпсападобныя ліспападобныя ўтварэньні, памеры якіх не перавышаюць 1 мм. Вольфія бескаранёвая, як вынікае з назова, не патрабуе каранёвай сыстэмы і жыве на паверхні вады.

## Размнажэньне
Пры спрыяльных умовах вольфія вельмі хутка размнажаецца дзяленьнем. Даччыная расьліна адгаліноўваецца ад бацькоўскай і, пасьля разьвіцьця, адпраўляецца ў свабоднае плаваньне. Матчына расьліна пасьля размнажэньня гіне. Вельмі рэдка можна назіраць цьвіценьне вольфіі бескаранёвай.

## Вонкавыя спасылкі

* 
*
Аль-Анатэр-аль-Хэйрэя

**Аль-Анатэр-аль-Хэйрэя** () — горад у Эгіпце, у мугафазе Кальюбія. Гэта месца, на якім стаяла дамба Дэльта — першая сучасная ірыгацыйная структура ўздоўж Нілу, разьмешчаная ўверсе дэльты Нілу. У сярэдзіне 1850х, калі Мугамад Саід-паша ўзяў праект канструкцыі, ён заказаў срэбны мэдаль для паметкі лакацыі. Неўзабаве ён заказаў пабудову горада ля няскончанай загароды. Арыгінальная загарода была скончана ў 1862 годзе, тым часам новая была пабудавана трошкі ніжэй паводле цёка ракі. Назва месца паходзіць ад структуры і ракі, якая перасякае гэтую мясьціну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Эгіпту
Друцейка

**Друцейка**, **Дардзейка** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Друдзіка або Друдэка (Drudico, Drudeke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -друд- (-трут-, -трот-) (імёны ліцьвінаў Гаўдрут, Гендрута, Кондрут; германскія імёны Gautrude, Genedrudis, Cundrud) паходзіць ад гоцкага і германскага þruþs 'мажнасьць, веліч'.

Германскае імя Drudike гістарычна бытавала ў Рызе.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Пашъко Янъковичъ Дордеиковъ… людеи со въсеи волости [[Абольцы|Оболецъкое]]* (12 лютага 1540 году); *Druteyko* (1800, 1803, 1805, 1807 і 1810 гады); *Druteyka* (1803 год).

## Носьбіты
Друцейкі (Drutejko) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Друцейка — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Дамейка

**Дамейка** (*Дамека*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Домка, Домек, Домік або Доміх (Domke, Domec, Dommick, Dömich) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -дом- (-тум-) (імёны ліцьвінаў Туміла, Домін, Тумар; германскія імёны Tumila, Domin, Thumer) паходзіць ад гоцкага dōms 'вырак, суд; слава'.

У ваколіцах Мэмэлю шырока бытавала прозьвішча Domick (Dommick, Domik). 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Домеику два чоловеки* (1440—1492 гады); *трех братеников на имя Домеика, а в брата его [[Міл (імя)|Миля]] а третего брата их [[Гавень|Кговеня]]* (26 жніўня 1501 году); *в [[Эйрагола|Оиракголе]] два чоловеки… Лелка Домековича* (14 кастрычніка 1502 году); *бояринъ господарьский [[Радунь]]ское волости Мартинъ Домейковичь* (1510—1517 гады); *Домеико Кгоижевичъ*, *Конътримъ Домеиковичъ* (1528 год); *Domiejko* (1565 год); *Родъ Домейковъ* (1567 год); *лавника [[Нода|Нотя]] Домековича* (15 лютага 1585 году); *Юсифъ Домыка* (1649 год); *Justyna Domekówna* (1723 год).

## Носьбіты
* Дамейка — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Дамейка Гойжавічы — эйрагольскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Кантрым Дамейкавіч — крожаўскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году

Дамейкі (Domejko, Domeyko) гербаў Даленга, Грымала і Ястрабец — літоўскі шляхецкі род зь Вільні і Віленскага павету.

Дамейкі гербу Дангель і Контрымы-Дамейкі — літоўскія шляхецкія роды.

Дамэйка (Domejko, Domeyko) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

Назву Дамейкі маюць вёскі на гістарычнай Лідчыне. У гістарычнай Прусіі існуе вёска Дамкова.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Каласма

**Каласма**&nbsp;— невялікае княства, разьмешчанае на мяжы паміж хетамі й Мітаніяй.

Знаходзілася пад уплывам Мітані. Было заваявана Хецкім царствам. У 1360 годзе быў утвораны нацыянальна-вызваленчы рух, аднак, спроба аднавіць незалежнасьць ня атрымала посьпех і паўстанцы былі разгромленыя.

## Мова
Каменныя пліты з мовай гэтай дзяржавы былі знойдзены ў Анкары ў 2023 годзе. Адносіцца да анаталійскай групы індаэўрапейскіх моваў. Зьяўляецца роднаснай да хецкай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Хеты
Прэфэрэнцыя

**Прэфэрэ́нцыя** (ад &nbsp;— «перавага»)&nbsp;— перавага, якая прадстаўляецца асобным дзяржавам, прадпрыемствам, арґанізацыям для падтрымкі пэўных відаў дзейнасьці.

Прэфэрэнцыі ўсталёўваюцца ў выглядзьдзе інвэстыцыйнага падатковага крэдыту й мэтавай падатковай льготы для фінансаваньня інвэстыцыйны й інавацыйных выдатак. Падатковы крэдыт, як і любы іншы, прадастаўляецца на ўмовах зваротнасьці й платнасьці; афармляецца адпаведным дагаворам паміж прадпрыемствам і падатковым органам.

Прэфэрэнцыі прадастаўляюцца дзяржава й носяць адрасны характар. У адносінах паміж дзяржавамі прэфэрэнцыі прадастаўляюцца як на пачатках ўзаемнасьці, так і ў аднабаковым парадку. 

Асноўнымі формамі прэфэрэнцыі зьяўляюцца асаблівыя бюджэтныя рэжымы валютнага рэгуляваньня й візавыя рэжымы.

У многіх краінах шырока практыкуецца дыфэрэнцыяцыя ставак падатку на прыбытак карпарацыяў у залежнасьці ад галіны эканомікі.

## Літаратура
* *Brehm, J. W.* (1956). Post-decision changes in desirability of choice alternatives. Journal of Abnormal and Social Psychology, 52, 384-389.
* *Coppin, G., Delplanque, S., Cayeux, I., Porcherot, C., & Sander, D.* (2010). I’m no longer torn after choice: How explicit choices can implicitly shape preferences for odors. Psychological Science, 21, 489-493.
* *Lichtenstein, S., & Slovic, P.* (2006). The construction of preference. New York: Cambridge University Press.
* *Scherer, K. R.* (2005). What are emotions? And how can they be measured? Social Science Information, 44, 695-729.
* *Sharot, T., De Martino, B., & Dolan, R. J.* (2009). How choice reveals and shapes expected hedonic outcome. Journal of Neuroscience, 29, 3760-3765.

Катэгорыя:Рэгуляваньне
Віктар Сьняжыцкі

**Віктар Аляксандравіч Сьняжы́цкі** (нар. 22 кастрычніка 1959, в. Гарнастаевічы, Сьвіслацкі раён, Гарадзенская вобласьць) — беларускі кардыёлаг і дзяржаўны дзеяч. Доктар мэдыцынскіх навук (2006), прафэсар (2008). Сябра-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Член Беларускага навуковага таварыства кардыёлагаў, Эўрапейскага таварыства кардыёлагаў.

## Біяграфія
Скончыў у 1984 годзе з адзнакай Гарадзенскі дзяржаўны мэдыцынскі інстытут па спэцыяльнасьць «Лячэбная справа». У 1984—1986 гадах клінічны ардынатар катэдры шпітальнай тэрапіі Гарадзенскага дзяржаўнага мэдыцынскага інстытуту. У 1989 годзе скончыў асьпірантуру па спэцыяльнасьці «Унутраныя хваробы». У 1989—1995 гадах асістент катэдры шпітальнай тэрапіі. У 1995—2001 гадах загадчык аддзяленьнем Гарадзенскага абласнога кардыялагічнага дыспансера, у 2001—2006 гадах — галоўны ўрач.

У 2004—2008 гадах дацэнт катэдры шпітальнай тэрапіі ГрДМУ, з 2006 году прафэсар. У 2006—2009 гадах прарэктар па навуковай працы, у 2009—2010 — першы прарэктар, з 2010 па 2020 гады — рэктар Гарадзенскага дзяржаўнага мэдыцынскага ўнівэрсытэта.

Скончыў Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь.

Выбраны сябрам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь шостага і сёмага скліканьняў ад Гарадзенскай вобласьці. Член Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па адукацыі, навуцы, культуры й сацыяльным разьвіцьці.

## Навуковая дзейнасьць
Навуковыя дасьледаваньні прысьвечаны праблемам лячэньня артэрыяльнай гіпэртэнзіі, ішэмічнай хваробы сэрца, недастатковасьці кровазвароту й парушэньням рытму сэрца. Аўтар звыш 450 навуковых прац, у тым ліку 12 манаграфіяў і 25 патэнтаў.

## Узнагароды

* мэдаль Францыска Скарыны,
* знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» (2007),
* мэдаль Сьвяціцеля Кірылы Тураўскага Беларускай Праваслаўнай царквы (2011),
* Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (2020).

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выкладчыкі Гарадзенскага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Рэктары
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га скліканьня
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га скліканьня
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Францішка Скарыны
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выдатнікі аховы здароўя Беларусі
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Дактары мэдычных навук
Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь

**Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь** — беларуская дзяржаўная ўзнагарода, нагрудны знак Міністэрства аховы здароўя. Заснаваная ў 1998 годзе ў мэтах заахвочваньня мэдыцынскіх і іншых работнікаў органаў і ўстаноў аховы здароўя за ўзорнае стаўленьне да працы, актыўны ўдзел у арганізацыі лячэбна-прафіляктычнай дапамогі насельніцтву, разьвіцьцё мэдыцынскай навукі.

## Статут
Адзнакай «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» узнагароджваюцца мэдыцынскія й іншыя работнікі органаў і ўстаноў аховы здароўя незалежна ад ведамаснай падпарадкаванасьці за ўзорнае стаўленьне да працы, выдатнае выкананьне сваіх абавязкаў па мэдыцынскім і санітарна-эпідэмічнага забесьпячэньню насельніцтва, за клопат аб захаваньні й аднаўленьні здароўя грамадзян Рэспублікі Беларусь, якія маюць вялікія дасягненьні ў навуковай працы ў галіне аховы здароўя, а таксама ў арґанізацыі лячэбна-прафіляктычнай дапамогі насельніцтву.

## Апісаньне
Знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» вырабляецца з латуні і мае форму васьміканцовай зоркі залацістага колеру, на паверхні якой знаходзіцца круг, пакрыты эмальлю белага колеру з выявай зьмеі і чары. Белы круг акантаваны эмальлю чырвонага колеру. Пад колам разьмешчана лаўровая галінка. На чырвонай і белай эмалі нанесеная надпіс «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь». Знак мае на адваротным боку шпількі для мацаваньня знака да адзеньня.

## Парадак узнагароджаньня
Узнагароджаньне знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» ажыцьцяўляецца Міністэрствам аховы здароўя па прадстаўленьні міністэрстваў, ведамстваў, упраўленьняў аховы здароўя аблвыканкамаў і Камітэта па ахове здароўя Мінгарвыканкама. Парадак прадстаўленьня да ўзнагароджаньня знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» зацьвярджаецца Міністэрствам аховы здароўя. Знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» носіцца на правым боку грудзей ніжэй дзяржаўных узнагарод. Разам з знакам «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь» узнагароджаным выдаецца пасьведчаньне ўстаноўленага ўзору.
Каю Энрыке

**Ка́ю Энры́ке Алівэ́йра Сы́лва** (;  31 ліпеня 1997 году) — бразыльскі футбаліст, левы абаронца і паўабаронца клюбу «Манака» і нацыянальнай зборнай Бразыліі.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачаў займацца футболам у клюбе «Сантус» з роднага гораду. У лютым 2016 году далучыўся да мадрыдзкага «Атлетыка», дзе спачатку выступаў за рэзэрвовую каманду. 30 лістапада 2016 году згуляў матч Кубка Гішпаніі, пасьля чаго быў зноў пераведзены да рэзэрвы. У красавіку 2018 году стала вядома аб вяртаньні гульца на радзіму, дзе Каю мусіў на правах арэнды далучыцца да клюбу «Парана». У наступным годзе на правах арэнды абараняў колеры «Флумінэнсі», а ў 2020 годзе зноў на правах арэнды гуляў ужо за «Грэмію». Ува ўсіх клюбах на радзіме бразылец быў гульцом асноўнага складу, але пасьпеўшы згуляць за «Грэмію» толькі ў матчах Лігі Гаушу. 27 жніўня 2020 году Каю Энрыке склаў пяцігадовую ўгоду з «Манака», адразу атрымаўшы месца ў першай адзінаццатцы. Пасьля пасьпяховага дэбютнага сэзону прыцягнуў увагу ПСЖ і «Барсэлёны», але пастанавіў застацца ў «Манака».

### Міжнародная
У жніўні 2023 году атрымаў свой першы выклік у нацыянальную зборную Бразылію на два матчы кваліфікацыі да чэмпіянату сьвету 2026 году супраць зборных Балівіі і Пэру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
Расонскі Мох

**Расо́нскі Мох**&nbsp;— балота вярховага (52&nbsp;%), нізіннага (40&nbsp;%) і пераходнага (8&nbsp;%) тыпаў на захад ад Расонаў у Расонскім раёне, у вадазборы возера Расоны. Мае значныя запасы гідролізнай сыравіны. Уваходзіць у склад Расонскай базы гідролізнай сыравіны. Плошча балота складае 1,4&nbsp;тыс.&nbsp;га, у межах прамысловага паклада 1,1&nbsp;тыс.&nbsp;га. Глыбіня торфу да 5,1&nbsp;м, сярэдняя 3,2&nbsp;м, ступень распаду вярховага торфу 20—24&nbsp;%, нізіннага 31—35, пераходнага 15&nbsp;%, попельнасьць адпаведна 3—8, 10 і 5&nbsp;%. На 1 студзеня 1984 запасы торфу 6,1&nbsp;млн&nbsp;т. На 13&nbsp;% плошчы балота ёсьць падсьцілачны торф. Месцамі трапляецца сапрапель. Балота ў натуральным стане пад рэдкім хваёвым лесам.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Балоты Расонскага раёну
Вярховыя балоты

**Вярхо́выя балоты**, **алігатрофныя балоты** — балоты зь бедным мінэральным жыўленьнем, якія знаходзяцца звычайна на водападзелах.

Вярховыя балоты фармуюцца ва ўмовах застойваньня паверхневых вод у плоскіх паніжэньнях водападзелаў, падасланых воданепранікальнымі пародамі. Жыўленьне такіх балот вільгацьцю звычайна адбываецца за кошт атмасфэрных ападкаў.

## Беларусь
Найбольш пашыраны ў паўночнай частцы Беларусі — масівы Даўбенішкі, Весялоўскае, Стрэчна, Обаль-1 і інш. Складаюць 13,1 % плошчы ўсіх балот Беларусі. Паверхня іх у сярэдзіне пукатая, таму што торф у цэнтры балота назапашваецца больш інтэнсіўна, чым на перыферыі. Для вярховых балот характэрны алігатрофныя расьліны, непатрабавальныя да зольных элемэнтаў. Флёра бедная: дрэвы — хвоя, лістоўніца; кусьцікі — верас балотны, мірт, багун балотны, багноўка, журавіны, імшарніца, буякі; травы — шэйхцэра, падвей похвенны, марошка, чаротнік, расіца круглалістая; сфагнавыя імхі. Фаўна таксама бедная: воўк (летам), лось, глушэц, курапатка белая, шэры журавель.
Катэгорыя:Балоты паводле тыпаў
Рацыянальны дроб

**Рацыянальны дроб** — дроб, лічнік і назоўнік якой зьяўляюцца мнагачленамі. Рацыянальны дроб зьяўляецца рацыянальным выразам. Рацыянальныя выразы, у сваю чаргу, падзяляюцца на цэлыя і дробавыя рацыянальныя. Калі выраз не зьмяшчае дзяленьня са зьменнымі, ён клясыфікуецца як цэлы рацыянальны выраз.

## Крыніцы
Гавейка

**Гавейка** (*Гавік*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гаўка (Gauke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаў- паходзіць ад гоцкага gawi, германскага gaawja 'мясцовасьць, багатая воднымі крыніцамі; месца пасяленьня'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Гавіла (Гавуль), Гавень (Гавін), Гаўвід, Гаўгонт. Адзначаліся германскія імёны Gavilo (Gaul), Gavienus (Gawin), Gauwida, Gavigunt.

Паходжаньне імя Гавейка ад старажытнага германскага імя Gavo з даданьнем германскага суфіксу з элемэнтам -к- (-k-) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Gawin, Gaward.

У Прусіі бытавалі імёны: *Gavboth*, *Cawald* (1284 год), *Gauwina* (1295 год). У 1648 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Michael Giewert, Tilsensis Borussus*.

У Ноўгарадзе бытавалі імёны Гаўша (*Гавша*), Гоўша (*Говша*), Гаўка (*Гавко*) і Говен (*Говенъ*).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Гавъко полоцанино* (сярэдзіна 1160-х — сярэдзіна 1190-х гадоў); *in villa Gaveyken* (Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга).

## Носьбіты
* Гаўка-палачанін — жыхар Ноўгараду, які ўпамінаецца ў XII стагодзьдзі

Гавейкі (Gawejko) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Гавік (Gawik) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На 1906 год існавала вёска Гавейкі ў Рэжыцкім павеце Віцебскай губэрні.

На гістарычнай Браслаўшчыне існуе вёска Гавейкі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гавіла

**Гавіла** (*Гавуль*, *Гавел*, *Гавэл*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гавіла, пазьней Гавуль (Gavilo, Gaul) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаў- (імёны ліцьвінаў Гавень, Гаўвід, Гаўгонт; германскія імёны Gavienus, Gauwida, Gavigunt) паходзіць ад гоцкага gawi, германскага gaawja 'мясцовасьць, багатая воднымі крыніцамі; месца пасяленьня'.

У 1637 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Johannes Albertus Gevel, Regiomontanus Prussus*. У Прусіі (ваколіцы Мэмэлю) існавала вёска *Gawillen* (*Gawellen*).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *на бояръ и на сторожовъ господарьскихъ [[Гарадзенскі павет|Городенского жъ повѣту]]… на Болтромея а Павла, а Стася Говиловичовъ* (9 ліпеня 1539 году); *Кгавелъ Суткевичъ*, *Кгавелъ Станиславовичъ*, *Кгавелъ*, *Кгавелъ Крыштофовъ*, *Кгавелъ Военский*, *Кгавелъ Павловичъ Бакгински* (1567 год); *Jan Gawel* (1802 год).

## Носьбіты
* Іван Іванавіч Гавель — селянін з ваколіцаў Езяросаў, які меў у валоданьні зямлю на 1889 год

Гавулі (Gawul) — прыгонныя зь вёскі Крукаў (каля Камаяў), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мілар

**Мілар** (*Мілер*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мілегар або Мілар (Milehar, Milihari) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -міл- (-мел-) (імёны ліцьвінаў Мілейка, Мельвід, Мільконт; германскія імёны Milleke, Melvid, Milgunt) паходзіць ад гоцкага mildeis 'мяккі, прыязны', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Meller (Mellar).

## Носьбіты
* Жолцін Янавіч Мілер — віленскі мешчанін, які ўпамінаецца ў 1590 годзе

Міларовічы (Miłarowicz) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

На 1910 год існавала паселішча Мілеры ў Сеньненскім павеце Магілёўскай губэрні.

## Глядзіце таксама
* Міл
* Гера

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Дудан

**Дудан**, **Даўтан** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Тэўдан, Дэўтан або Дудан (Theudan, Deotan, Dudan) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўтвід, Таўтывіл, Таўтгерд; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ'.

У Прусіі бытавала імя *Dawdanne* (1361 год).

## Носьбіты
Дуданы (Dudan) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

У 1557 годзе ўпамінаўся маёнтак Даўтанішкі-Лігікоўшчызна (Кісялішкі) каля Бірштанаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Больдун

**Больдун** (*Болдун*), **Болтун** (*Бальцюн*, *Балтон*), **Болдан** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бальдун (Baldun) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -балд- (-болд-, -болт-) (імёны ліцьвінаў Бірыбольд, Румбольд, Рыбалт; германскія імёны Beribald, Rumbold, Ribald) паходзіць ад гоцкага *balth, стараверхненямецкага bald 'сьмелы, адважны'.

Адпаведнасьць імя Балдон германскаму імю Baldun, якое ўпамінаецца яшчэ ў VIII стагодзьдзі, сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Імя Baldune гістарычна бытавала ў Рызе.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *зъ села Болдановичъ* (1567 год); *Baltunowna* (1729—1776 гады); *Wieś Bołdyny… [[Арман|Arman]] Boldun, Jocz Bołdun* (1765 год); *okolica Bołdaniszki* (1782—1783 гады); *Marcin Bałtonowicz, Anna Bałtonowicz* (1799 год).

## Носьбіты
Бальцюны (Balciun) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Болтуны (Bołtun) — прыгонныя зь мястэчка Камаяў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Пераходныя балоты

**Пераходныя балоты** — балоты, галоўным чынам ґрунтавога жыўленьня, якія разьвіваюцца на бедным мінэральным субстраце.

Звычайна разьмяшчаюцца шырокай паласой па ўскраінах вярховых балот або ў выглядзе асобных участкаў на пяшчаных ґрунтах у суправаджэньні нізінных.

## Беларусь
Пераходныя балоты складаюць 4,2 % плошчы ўсіх балот Беларусі. Буйныя масівы — Паддубічы, Асобіны, Смалярня і інш. Для іх характэрны мэзатрофныя расьліны: звычайныя бяроза пушыстая, хвоя, асокі, буякі, багун, журавіны, сфагнавыя і гіпнавыя імхі. Фаўна мяшаная ад нізінных і вярховых балот.

Катэгорыя:Балоты паводле тыпаў
Гітэр

**Гітэр**, **Гедэр** (*Гедар*, *Гедр*, *Гідр*, *Кецер*), **Гадэр** (*Кадэр*, *Кадар*), **Гатар** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гадэр, Гатар, Гідар або Гетэр (Gadher, Gatharius, Gader, Gidhari, Getter, Getær) — імя германскага паходжаньня.  Іменная аснова -гед- (-гад-, -гід-) (імёны ліцьвінаў Гедзень, Гедвін, Гедмонт; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', ісьляндзкага geð 'нораў, тэмпэрамэнт' або гоцкага gadiliggs 'сваяк, родзіч', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Kadar, Gader і Geter.

У Прусіі бытавала імя Кадар: *Cador / Kadar* (1408 год). Апроч таго, у Прусіі адзначалая прозьвішча Geder.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *y zasciankow sioła Giterow* (25 лютага 1569 году паводле выпісу 27 кастрычніка 1797 году); *Kieterowa z Giewił* (18 сьнежня 1725 году); *Andream Giedrowicz* (20 лістапада 1800 году); *Agata Giedorowicz* (1821 год).

## Носьбіты
* Амброс Янавіч Кецер — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе
* Ян (Іван) Гітэр — уладальнік зямлі ў Віцебскім павеце на 1878 год
* Паўліна Гідрэвіч (*Gidrewicz*) — уладальніца гаспадаркі ў Даўгінаве на 1939 год

Кадэры (Kader) — прыгонныя з ваколіцаў Аліты, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Гітэры (Gitter) гербу Даліва — літоўскі шляхецкі род з Ашмянскага павету.

Жахоўскія-Ґатаровічы — літоўскі шляхецкі род.

Гадэр (Gader) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Гедаровіч у летувізаванай форме.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналіся маёнтак Гедэрышкі Малыя ў Вількамірскім павеце і Гітарскі ключ каля Шаўляў.

У інвэнтарох 1655 і 1746 гадоў упамінаўся двор Кадарышкі (Кадаришки) у Троцкім ваяводзтве

## Глядзіце таксама
* Геда
* Гера

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Жыгуць

**Жыгуць** (*Жыгота*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Зігігот, Зігот, Сігуд або Зэгут (Sigigôt, Sigot, Sigudi, Siggud, Sægut) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сіг- (зыг-, зег-) (імёны ліцьвінаў Зігібут, Зыгел, Жыгімонт; германскія імёны Sigibot, Sigel, Sigimunt) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага sigus 'перамога', а аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gudman, Savegot) — ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Żyguciowa* (1671—1681 гады); *Stefan Żygota* (1893 год).

## Носьбіты
Жыгуці (Żyguć) — прыгонныя з ваколіцаў Жосьляў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

На гістарычнай Браслаўшчыне існуе вёска Жыгуці.

## Глядзіце таксама
* Зіга
* Гуда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Эйман

**Эйман** (*Айман*), **Эйхман** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Эйман або Айман, Эйхман або Айхман (Eimann, Eichmann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова  -эйх- (-эй-) (імёны ліцьвінаў Эйгерд, Эйгінт, Эймунт; германскія імёны Eygerd, Eigint, Eymunt) паходзіць ад гоцкага agi 'лязо, булат, меч', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

У Прусіі бытавала імя Эйман: *Eyman* (1387 год). У 1632 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Fabianus Ehmannus, Mariaeburgensis Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Ивашъко Еймановичъ, дворанинъ господарски* (1 траўня 1528 году); *Sylwester Ejmonowicz* (1833 год); *Rozalia Ajmanowicz* (1846 год).

## Носьбіты
Эймановічы (Ejmanowicz) — прыгонныя зь вёскі Компаў (Троцкі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Эйхманы (Ejchman) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

## Глядзіце таксама
* Эйх
* Ман

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Асьціла

**Асьціла**, **Астыла** (*Остэль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Асьціла, пазьней Астэль або Остэль (Aostilo, Astel, Ostell) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -аст- (-ост-) (імёны ліцьвінаў Асьцейка, Яштальд, Астрат; германскія імёны Oustecha, Astald, Ostradt) паходзіць ад гоцкага *aust(ra)-, стараверхненямецкага ōstan 'усход'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jurkowa Osciłowicz* (2 траўня 1558 году); *Osczilo a Sienko Mieliechowici* (1558 год); *Настазыя Остыловая*, *Ościłowicz* (1565 год); *Zofia Ostel* (1792 год); *Krystyna Aściłowicz* (1799 год); *Ościłowicz Antonius, par. eccl. [[Мёры|Miory]]* (1922 год); *Ościłowicz Antonius, par. in [[Ідолта|Idołta]]* (1938 год).

## Носьбіты
* Настасься Астылавая — кобрынская баярыня, якая ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1565 году

Асьцілы (Ościło) — прыгонныя зь вёсак Прудзянаў, Закрычча і Буракоў (Троцкі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Асьцілы (Ościłło) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

У 1451 годзе ўпамінаўся маёнтак Асьцілавічы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Радун

**Радун** (*Радзюн*), **Радон** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Радун або Ратун (Raduni, Ratuni, Rādun) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -рад- (-рат-) (імёны ліцьвінаў Радзівіл, Раталт, Конрад; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Konrad) паходзіць ад гоцкага *rêþs, германскага rad- 'рада'.

У Памор’і бытавала прозьвішча Rattun.

У Папскай сэмінарыі ў Вільні да 1590 году навучаўся прус Андрэй Радон (*Andrzej Radon*).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *слуги щитьные у Вержавъском пути… Федор Кожинъ, сынъ его Радонъ а братъ его Ивашъко* (каля 1492 году); *Alexander Radunius, Lithuanus* (1573 год); *Radun… Radon* (1671—1681 гады); *Michałko Radun, syn Daniło lat 20, Kiryło 16, Zmitruk 5* (9 студзеня 1774 году); *Jan Radonowicz* (1808 год).

## Носьбіты
Радзюны (Radziun) — прыгонныя з Троцкага павету, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Радзюнцы, на гістарычнай Браслаўшчыне — Рацюны і Рацюнкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ягвін

**Ягві́н** (*Якві́н*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Агвін, Егвін, Аквін або Еквін (Agwin, Ecguini, Egwinus, Acwin, Ecuin, Ekqvin, Eckwin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ег- (аг-, ек-) (імёны ліцьвінаў Ягінт, Ягоўд; германскія імёны Egind, Egold) паходзіць ад гоцкага agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч', а аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Дашко Яквиновичъ* (1528 год); *с подъдaными нашими людьми волости Пеняньское… а Яквиномъ из братьею его жъ [[Маж|Можевичи]]… а Ягвин з братю жъ своею, Можевичи* (29 студзеня 1536 году); *дом Ягвина Гавьриловичъ… дом тогожъ Ягвиновъский* (19 лютага 1566 году).

## Носьбіты
* Дашка Яквінавіч — упіцкі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

## Глядзіце таксама
* Агі
* Віна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ерандзь

**Е́рандзь** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Геранд або Герант, пазьней Гарант (Herrand, Herrant, Harranth) і Рантар (Ranthar) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) паходзіць ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, а аснова -ранд- (-рант-) (імёны ліцьвінаў Рандзіла, Рандзін, Атрант; германскія імёны Randilo, Randinus, Aderando) — ад германскага rant 'край шчыта'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Jarant (Jarand, Jerant).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *домъ Еронъдевичъ* (19 лютага 1566 году).

## Глядзіце таксама
* Геры
* Ранда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
1-ая асобная дэсантна-штурмавая рота

**1-ая асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь»** — рота беларусаў, якая ўваходзіць у склад 79-й дэсантна-штурмавой брыгады УСУ. Бярэ ўдзел у баях пад Мар’інкай у Данецкай вобласьці. У часці ваююць каля 30 чалавек.

Упершыню пра стварэньне 1-й асобнай дэсантна-штурмавай роты беларусаў паведаміў прадстаўнік Аб’яднанага пераходнага кабінэта Беларусі ў пытаньнях абароны Валер Сахашчык У чэрвені 2023 г.. 

## Структура
Па словах Сахашчыка, падраздзяленне складаецца з ваенных прафесіяналаў, у першую чаргу людзей, якія маюць баявы вопыт і афіцэрскія званні. У роту ўваходзяць былыя байцы Палка Каліноўскага, Палка Пагоня і людзі з Другога Іншаземнага легіёна.

Рота разьвіваецца ў трох кірунках — штурмавікі, цяжкое ўзбраеньне і бесьпілётнікі. Пасаду першага камандзіра роты заняў беларускі афіцэр з пазыўным «Фэнікс», які напрыканцы вясны атрымаў цяжкое раненьне. Новапрызначаны камандзір з'яўляецца былы беларускі спэцназавец.

Ротай дапамагае шэраг прыватных спонсараў і арганізацыя Prague Support Team.

## Узнагароды
8 верасня 2023 года Рада БНР узнагародзіла шэсць чалавек з 1-й асобнай дэсантна-штурмавой роты. Яны былі ўзнагароджаны медалём за баявыя заслугі. Урачыстае ўручэнне адбылося 27 верасня. Узнагароды байцам перадаў Валерый Сахашчык.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны тэлеграм-канал

## Крыніцы

Катэгорыя:79-я асобная аэрамабільная брыгада
Катэгорыя:Беларуска-ўкраінскія стасункі
Катэгорыя:Расейска-ўкраінская вайна
Нізінныя балоты

**Нізі́нныя бало́ты** — травяныя або гіпнава-травяныя эўтрофныя балоты ґрунтавога сілкаваньня, найбольш багатыя мінэральнымі солямі.

Нізінныя балоты ўтвараюцца ў далінах рэк, па берагах азёр, у месцах выхаду крыніц.

## Апісаньне
Сярэдняя частка гэтых балот ляжыць на адным узроўні з ускраінамі або ніжэй за іх, зрэдку паверхня нахіленая. Для нізінных балот характэрны эўтрофныя расьліны, патрабавальныя да мінэральных элемэнтаў.

### Флёра
Ва ўмераным клімаце гэта лясныя балоты з вольхай, бярозай, вярбой, хвояй, елкай, лазой або травяныя ці мохавыя балоты з асокамі, трысьнягом, чаротам, рагозамі, разнатраўем, гіпнавымі й сфагнавымі імхамі.

### Фаўна
Фаўна разнастайная: вадзяныя пацукі (Arvicola amphibius), палёўкі (Arvicolinae), выдры (Lutra), зрэдку бабры (Castor) і андатры (Ondatra), асабліва шмат птушак — кулікі (Charadrii), пагонічы (Porzana), драчы (Crex crex), гусі (Anser), качкі (Anatidae), вялікі вераценьнік (Limosa limosa), лугавы конік (Anthus pratensis), бакас (Gallinago gallinago), балотная сава (Asio flammeus).

## Беларусь
На Беларусі пашыраны на поўдні і паўднёвым захадзе, асабліва на Палесьсі і Цэнтральнабярэзінскай раўніне. Складаюць 82,7% плошчы ўсіх балотаў. Найбольшыя балоты — Аброўскае, Выганашчанскае балота, Вялікі Лес, Грычын, Паганянскае балота, Хольча, Старобінскае і інш.

Многія нізінныя балоты міліяруюцца й выкарыстоўваюцца пад сельскагаспадарчыя ўгодзьдзі.

Катэгорыя:Балоты паводле тыпаў