Радэзія

**Радэ́зія** () — непрызнаная дзяржава ў паўднёвай Афрыцы, якая існавала ў 1965—1979 гадох і знаходзілася на тэрыторыі сучаснага Зымбабвэ.

Паўднёвая Радэзія абвясьціла сваю незалежнасьць ад Вялікабрытаніі 11 лістапада 1965 году пасьля рэфэрэндуму ў якім ўдзельнічала пераважная большасьць белых(каля 90%). Выбаршчыкі выказаліся за незалежнасьць. Калёнія спадзявалася на тое, каб стацца дамініёнам Брытанскай імпэрыі, але сусьветная супольнасьць на заклік Брытаніі ня прызнала незалежнасьць Радэзіі. Радэзія абвясьціла сябе рэспублікай у 1970 годзе. Ва ўладзе знаходзілася партыя радэзійскіх нацыяналістаў Радэзійскі фронт на чале зь Янам Сьмітам.

Ў 1979 годзе пасьля доўгай грамадзянскай вайны да ўлады прыйшлі нацыяналістычныя групоўкі каранёвага чорнага насельніцтваhttps://greydynamics.com/rhodesian-bush-wars-and-intelligence-operations/. Назоў быў зьменены на Зымбабвэ-Радэзія, а затым на Зымбабвэ. Вялікабрытанія й сусьветная супольнасьць прызналі незалежнасьць Зымбабвэ. Радэзія атрымала свой назоў у імя анґельскага каляніста й бізнэсмэна Сэсіла Джона Роўдза (па-анґельску: Cecil John Rhodes).

## Тэрыторыя

Радэзія суседнічала з ПАР на поўдні, з Бэчўаналэндам на паўднёвым захадзе, з Паўднёва-Заходняй Афрыкай на захадзе, з Паўночнай Радэзіяй на поўначы й на ўсходзе з Мазамбікам.

Радэзія падзялялася на сем рэгіёнаў: Паўночны й Паўднёвы Машоналэнд, Манікалэнд, Вікторыя, Паўднёвы й Паўночны Матабэлэлэнд, Мідлэндз.

## Гісторыя

11 лістапада 1965 году Паўднёвая Радэзія абвесьціла сваю незалежнасьць ад Брытанскай імпэрыі. Ў адказ на гэта Брытанія патрабавала ў сусьветнага грамадзтва ня вызнаваць незалежнасьць Радэзіі. Радэзія спадзявалася на станаўленьне дамініёнам Брытаніі, але пасьля таго, як міжнароднае грамадзтва адмовілася вызнаваць незалежнасьць Паўднёвай Радэзіі, ў 1970 годзе манархія была скасавана й краіна стала рэспублікай.

Ў 1979 годзе ўрад Яна Сьміта пайшоў на кампраміс з апазыцыяй і падпісаў Унутраную дамову, згодна якому у краіне прайшлі новыя выбары, на якіх перамог япіскап Абэль Музарэва. Назва краіны зьмянілася на Зымбабвэ-Радэзія, але Вялікабрытанія адмовілася вызнаваць новую дзяржаву. У сьнежні 1979 году ў Доме Лянкастэраў было падпісана новае пагадненьнеhttps://web.archive.org/web/20230729125602/https://ww-article-cache-1.s3.amazonaws.com/en/Lancaster_House_Agreement. Ў пагадненьні ўдзельнічалі прадстаўнікі Брытаніі, ураду Радэзіі й лідэры радыкальнай левай апазыцыі. У выніку пагадненьня ў Радэзіі абвяшчалася каляніяльная часовая ўлада, якая правяла новыя выбары, на якіх перамог Зымбабвэйскі афрыканскі нацыянальны зьвяз на чале з Робэртам Мугабэ.

## Палітыка

Нягледзячы на тое, што Паўднёвая Радэзія ня атрымала статусу дамініёна, радэзійцы ўзялі курс на стварэньне адказнага ўраду. У Паўднёвай Радэзіі бурліла актыўнае палітычнае жыцьцё. Левыя й правыя змагаліся за месца ў парлямэнце. Ў 1969 годзе па прыняцьці новай канстытуцыі, быў створаны двухпалатны парлямэнт. Парлямэнт складаўся з Сэнату й Палаты сходу. Палат сходу абіраўся грамадзянамі, пакідаючы ў асноўным месца для белых. Прэзыдэнт граў сымбалічную й цырыманіяльную ролю. Прэм’ер-міністру належала заканадаўчая ўлада.https://everything.explained.today/Rhodesia/.

## Узброеныя Сілы

Радэзійскія сілы бясьпекі складаліся з Радэзійскай Арміі, якой дэлегаваў Пітэр Ўолз, Каралеўскіх радэзійскіх ВПС і з Брытанскай паўднёва-афрыканскай паліцыі. Нягледзячы на эканамічныя й палітычныя санкцыі, Радэзія здолела разьвіць моцныя прафэсыянальныя ваенныя сілы. У красавіку 1980 года, пасьля дыпляматычнага прызнаньня Зымбабвэ ва ўсім сьвеце, сілы бясьпекі Радэзіі, Афрыканская нацыянальна-вызваленчая армія Зымбабвэ й Народна-рэвалюцыйная армія Зымбабвэ былі аб’яднаны ў Сілы абароны Зымбабвэ.

## СМІ
Галоўнымі ґазэтамі былі «Радэзійскі весьнік» і «Хронікі Булаваё». Выдаваўся часопіс «Ілюстраванае жыцьцё ў Радэзіі». Таксама існавала Радэзійская Радыёкампанія (па-анґельску: Rhodesian Broadcasting Corporation, RBC) і Радэзіскае Тэлебачаньне (па-анґельску: Rhodesian Television, RTV).

Катэгорыя:Колішнія краіны Афрыкі
Катэгорыя:Колішнія рэспублікі
Катэгорыя:Колішнія непрызнаныя дзяржавы
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1965 годзе
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, скасаваныя ў 1979 годзе