open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маргарыта Ляўчук

**Маргары́та Алякса́ндраўна Ляўчу́к** ( 16 красавіка 1990, вёска Страдзеч, Берасьцейскі раён Берасьцейскай вобласьці БССР) — беларуская опэрная сьпявачка (сапрана).

## Жыцьцяпіс
Скончыла Берасьцейскую музычную школу №1, Берасьцейскі музычны коледж імя Рыгора Шырмы па спэцыяльнасьці «Хоравае дырыгенства», у 2016 року — Беларускую дзяржаўную акадэмію музыкі.

З 2012 року зьяўлялася салісткай Музычнага дому «Клясыка». У 2016—2020 роках — салістка Вялікага тэатру Беларусі.

Выступае ў спэктаклях і канцэртах у Беларусі, Летуве, Нямеччыне, Польшчы, Расеі, Францыі. Як запрошаная артыстка выступае на сцэнах вядучых эўрапейскіх опэрных тэатраў.

У 2020 року брала ўдзел у перадвыбарчай кампаніі Сьвятланы Ціханоўскай. Адказная ў пытаньнях захаваньня культуры і нацыянальнай спадчыны ў камандзе Паўла Латушкі і ў Народным антыкрызісным кіраўніцтве. Увосені 2020 року зьехала ў Летуву ў сувязі зь перасьледам.

У чэрвені 2024 году стала вядома, што Берасьцейскі абласны суд завочна прысудзіў Ляўчук некалькі гадоў пазбаўленьня волі.

## Опэрныя партыі
* «Вясельле Фігара» Вольфганга Амадэя Моцарта — *Барбарына*
* «Чароўная флейта» Вольфганга Амадэя Моцарта — *Царыца ночы*
* «Рыгалета» Джузэпэ Вэрдзі — *Джыльда*
* «Травіята» Джузэпэ Вэрдзі — *Віялета*
* «Рамэа і Джульета» Шарля Гуно — *Джульета*
* «Капулеці і Мантэкі» Вінчэнца Бэліні — *Джульета*
* «Кандыд» Леанарда Бэрнстайна — *Кунігунда*
* «Verbum Nobile» Станіслава Манюшкі — *Зося*
* «Казкі Гофмана» Жака Афэнбаха — *Алімпія*
* «Багема» Джакама Пучыні — *Мюзэта*

## Узнагароды
Фіналістка і ляўрэатка 14 міжнародных вакальных конкурсаў у Беларусі, Гішпаніі, Грузіі, ЗША, Італіі, Летуве, Нямеччыне, Расеі, Эстоніі.

Фіналістка праекту тэлеканалу «Россия К» «Вялікая опэра» (2017).

27 лістапада 2023 году уганараваная Мэдалём Ордэну Пагоні з боку Рады БНР.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Опэрная сьпявачка Маргарыта Ляўчук гатовая адчыняць дзьверы нагой, паказваць пашпарт і крычаць: „Я — беларуска!“ // Наша Ніна, 19 студзеня 2019
* 
* 
* Профіль  у OperaBase
*  // Тэлеканал „Культура“, 18 ліпеня 2018.
*  // Белсат Музыка. 27 кастрычніка 2018.
*  // Margarita Levchuk. Soprano. 29 кастрычніка 2020.
*  // Тэлебудка, 30 лістапада 2020.
*  // Беларускі фонд культурнай салідарнасьці, 27 сьнежня 2020.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Страдзечы
Катэгорыя:Беларускія опэрныя сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берасьцейскім раёне
Катэгорыя:Асобы Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатру опэры і балету
Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае кіраўніцтва
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі
Катэгорыя:Беларускія сапрана
Катэгорыя:Узнагароджаныя Мэдалём Ордэну Пагоні
Катэгорыя:Завочна асуджаныя
Новая Мётча

**Но́вая Мётча** (таксама сустракаецца — *Но́вая Мёдча*) — вёска, цэнтар Мётчанскага сельсавету Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

Знаходзіцца за 20 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад гораду Барысаў, за 96 км ад Менску, каля левага берагу ракі Мужанка.

## Насельніцтва
* 2000 год — 86 жыхароў, 47 двароў.

## Славутасьці
* Брацкая магіла савецкіх воінаў.
* Помнік землякам, што загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 368.
* 

Катэгорыя:Мётчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Болтан

**Болтан** () — буйны горад у складзе Вялікага Манчэстэра ў Ангельшчыне. Гістарычна і традыцыйна зьяўляецца часткай Ланкашыру. Болтан месьціцца ўсяго ў 16 км на паўночны захад ад Манчэстэра. Места абкружаная некалькімі суседнімі гарадамі і вёскамі, якія разам утвараюць муніцыпальны раён Болтану, адміністрацыйным цэнтрам якога зьяўляецца сам Болтан. У горадзе пражывае больш 139 тысяч чалавек.

## Гісторыя
Болтан ёсьць былым прамысловым горадам, зьяўляючыся вытворчым цэнтрам тэкстылю, бо флямандзкія ткачы пасяліліся ў гэтым рэгіёне яшчэ ў XIV стагодьдзі, займаючыся ў асноўным ткацтвам з воўны і бавоўны. Урбанізацыя і разьвіцьцё гораду ў асноўным супалі з росквітам тэкстыльнай вытворчасьці падчас Індустрыяльнай рэвалюцыі. Найвышэйшы пункт разьвіцьця Болтана прыпаў на 1929 год, калі ў ім налічвалася 216 баваўняных фабрыкаў і мелі кампэтэнцыі ў 26 відах адбельвальных і фарбавальных працах. Брытанская баваўняная прамысловасьць рэзка скарацілася пасьля Першай сусьветнай вайны, і да 1980-х гадох вытворчасьць бавоўны ў Болтане практычна спынілася.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
Пэкарыевыя

**Пэкарыевыя** (Tayassuidae) — сямейства клясы сысуноў, уключае 3 сучасныя роды і 4 сучасныя віды, абмежаваныя Новым Сьветам, дзе яны сустракаюцца ад паўднёвага захаду ЗША да цэнтральнай Аргенціны. Пэкарыевыя ўпершыню з’явіліся ў закамянеласьцях позьняга эацэна або раньняга алігацэна ў Эўропе. Пазьней закамянеласьці былі знойдзены на ўсіх кантынэнтах, за выключэньнем Аўстраліі і Антарктыды. Пэкарыевыя вымерлі ў Старым Сьвеце недзе пасля міяцэну, магчыма, з-за канкурэнцыі ад сьвіньнеў. Пэкарыевыя каланізавалі Паўднёвую Амэрыку калі Панамскі перашыек аб’яднаў Паўночную і Паўднёвую Амэрыку каля 2,5 мільёнаў гадоў таму.

Пэкарыевыя — гэта свінападобныя жывёлы з даўжынёй цела ў межах 750–1112 мм, а хвост (які мае толькі ад шасьці да дзевяці пазванкоў) даўжынёй 15–102 мм, вага 20–40 кг. Пэкарыевыя пакрытыя грубай шараватай або карычняватай поўсьцю, і ва ўсіх відаў на грудзях, спіне або твары ёсць кантрасныя ўчасткі белага ці жаўтлявага колеру. Морда мае такі ж рухомы дыск і канцавыя ноздры, як сьвіньні. Страўнік мае дзве-тры камэры. Зубная формула: 2/3, 1/1, 3/3, 3/3 = 38 зубоў. Верхнія іклы перарастаюць у біўні.

Пэкарыевыя — статныя жывёлы; памер групы ёсць ад некалькіх жывёл да некалькіх сотняў у залежнасьці ад віду і ад таго, колькі на іх палююць. Яны здабываюць корм на працягу дня, сілкуючыся самымі рознымі расьліннымі і жывёльнымі матэрыяламі. Яны засяляюць розныя асяроддзя пражываньня — ад пустэльняў да густых трапічных лясоў.

## Сыстэматыка
**Пэкарыевыя** (Tayassuidae)
* род *Catagonus*
** від *Catagonus wagneri*
* род *Pecari*
** від *Pecari maximus*
** від *Pecari tajacu*
* род *Tayassu*
** від *Tayassu pecari*
* вымерлыя роды: †*Aptenohyus*, †*Cynorca*, †*Egatochoerus*, †*Floridachoerus*, †*Macrogenis*, †*Mylohyus*, †*Perchoerus*, †*Platygonus*, †*Prochoerus*, †*Simojovelhyus*, †*Skinnerhyus*, †*Sylvochoerus*, †*Thinohyus*, †*Waldochoerus*, †*Woodburnehyus*

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнакапытныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Борнмут

**Борнмут** () — прыбярэжны курортны горад на паўднёвым узьбярэжжы Ангельшчыны. Паводле перапісу 2011 году ў горадзе пражывала больш за 183 тысячы чалавек, што робіць яго самым буйным у адміністрацыйнай акрузе Дорсэт. Разам з Пулам на захадзе і Крайстчэрчам на ўсходзе, Борнмут зьяўляецца часткай паўднёва-ўсходняй аглямэрацыі Дорсэта, у якой пражываюць 465 тысяч чалавек.

## Гісторыя
Да таго, як у 1810 годзе горад быў заснавы Льюісам Трэганўэлам, гэты раён быў пустэчай, якую часам наведвалі рыбакі і кантрабандысты. Першапачаткова ўзьведзены як здраўніца, горад атрымаў штуршок, калі зьявіўся ў кнізе Аўгуста Гранўіла 1841 году *«Ангельскія курорты»*. Рост Борнмута паскорыўся з пабудовай чыгункі, і ён стаў горадам у 1870 годзе. Частка гістарычнага графства Гэмпшыр, Борнмут далучыўся да Дорсэта ў адміністрацыйных мэтах пасьля рэарганізацыі мясцовага самакіраваньня ў 1974 годзе. Празь зьмены мясцовага самакіраваньня ў 1997 годзе горад пачаў кіравацца ўнітарнай уладай, незалежнай ад Рады графства Дорсэт, аднак ён пакуль і застаецца часткай гэтага цырыманіяльнага графства. З красавіка 2019 году ўнітарная ўлада была аб’яднаная з уладай суседніх местаў Пул і Крайстчэрч, каб утварыць унітарную раду аб’яднаных местаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
* Борнмут на Curlie.
Норыдж

**Норыдж** () — горад у графстве Норфалк, які стаіць на рацэ Ўэнсум, прыблізна ў 160 км на паўднёвы захад да Лёндану. Традыцыйна Норыдж разглядаецца як галоўны горад Усходняй Англіі. Паводле зьвестак на 2019 год колькасьць мясцовага насельніцтва складала крыху больш за 143 тысячы чалавек.

## Гісторыя
Старажытнае гарадзішча на месцы сучаснага гораду было сворана англасаксамі ў V—VII стагодзьдзях побач з былым рымскім горадам. У X стагодзьдзі паселішча стала большым, пераўтварыўшыся ў вядомы цэнтар ўсходнеангельскага гандлю. Норыдзкая катэдра і Норыдзкі замак былі заснаваны неўзабаве пасьля заваяваньня вострава нарманамі ў 1066 годзе. Норыдж атрымаў статус гораду каралём Рычардам Ільвінае Сэрца ў 1194 годзе. Горад займаўся гандлем воўнай на працягу ўсяго Сярэднявечча і разьвіваўся як асноўны порт. Да XVIII стагодзьдзя гэта быў другі паводле велічыні горад Ангельшчыны пасьля Лёндану.

Статус Норыджа пагоршыўся і горад прыйшоў у нейкі заняпад разам Індустрыяльнай рэвалюцыяй і пашырэннем новых гарадоў і цэнтраў прамысловасьці на поўначы Ангельшчыны. У XIX стагодзьдзі места зьведаў дэіндустрыялізацыю, але заставаўся рэгіянальным эканамічным цэнтрам з прыкметнай швачнай прамысловасьцю. Пасьля Другой сусьветнай вайны Норыдж паступова стаў спэцыялізавацца на рынку паслугаў. Унівэрсытэт Усходняй Англіі, створаны ў 1963 годзе, знаходзіцца на ўскрайку Норыджа.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
Максаціхінскі раён

**Макса́ціхінскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў поўначы Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца мястэчка Максаціха.

## Геаграфія
Максаціхінскі раён мяжуе зь Лясным, Малакоўскім, Бежацкім, Рамешкаўскім, Ліхаслаўскім, Сьпіраўскім і Ўдомельскім раёнамі. Плошча раёну складае 2766,16 км².

## Гісторыя
Максаціхінскі раён быў утвораны 12 ліпеня 1929 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР у складзе Маскоўскай вобласьці. У 1935 годзе быў перададзены ў склад Калінінскай вобласьці, як на той час называлася Цьвярская вобласьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Гейтсгэд

**Ге́йтсгэд** () — вялікі горад у графстве Тайн і Ўір, Ангельшчына, на паўднёвым беразе ракі Тайн. Зь Ньюкаслам-апон-Тайн ён злучаны сямю мастамі, у тым ліку мостам Тысячагодзьдзя і Тайнавым мостам. Горад вядомы сваёй архітэктурай, уключаючы канцэртавы хол Сэйдж, статую Анёл Поўначы і Балтыйскі цэнтар сучаснага мастацтва. Паводле вынікаў перапісу насельніцтва на 2011 год насельніцтва места складала крыху больш за 120 тысяч чалавек.

## Гісторыя
У сярэднявечныя часы Гейтсгэд знаходзіўся пад юрысдыкцыяй біскупа Дарэма. У гэты час тэрыторыя была ў асноўным пакрытая лесам зь некалькімі сельскагаспадарчымі ўгодзьдзямі. Лес быў прадметам першай хартыі Гейтсгэду, якую ў XII стагодзьдзі дараваў біскуп Дарэма Г’ю дзю Пюізэ.

Самая раньняя зафіксаваная здабыча вугалю ў раёне Гейтсгэд узыходзіць да 1344 году. Па меры таго, як гандаль на Тайне разьвіваўся і шырыўся, мяшчане Ньюкасла некалькі разоў спрабавалі далучыць Гейтсгэд. У 1576 годзе невялікая група ньюкаслаўскіх купцоў набыла «Вялікую арэнду» сядзібаў Гейтсгэда і Ўікгэма. За сто гадоў з 1574 году пастаўкі вугалю зь Ньюкасла павялічыліся ў адзінаццаць разоў, а колькасьць насельніцтва Гейтсгэда павялічылася ўдвая і склала прыблізна 5500 чалавек. Аднак арэнда і багатыя запасы вугалю скончыліся ў 1680 годзе. Шахты былі неглыбокімі, бо праблемы вэнтыляцыі і паводкі перамаглі спробы здабычы вугалю з глыбокіх пластоў.

На працягу Індустрыяльнай рэвалюцыі насельніцтва гораду хутка пашыралася, як то ў пэрыяд з 1801 па 1901 гады прырост склаў больш за 100 тысяч чалавек. Гэты рост прывёў да пашырэньня гораду на поўдзень. У 1854 годзе катастрафічны выбух на набярэжнай зьнішчыў большую частку сярэднявечнае спадчыны Гейтсгэду і нанёс вялікую шкоду будынкам на баку Ньюкасла праз раку.

У апошняе дзесяцігодзьдзе рада Гейтсгэду пачала распрацоўваць пляны па аднаўленьні гораду з доўгатэрміновай мэтай атрымаць горадам статус «сіці». Самае шырокае пераўтварэньне да гэтага часу адбылося на набярэжнай, дзе амаль усе збудаваньні былі перабудаваныя альбо адрамантаваныя ў гэты час. Цэнтар гораду таксама быў перабудаваны, у траўні 2013 году адкрылася забудова плошчы Трыніці, рамонт якой каштаваў падатнікам 150 млн фунтаў стэрлінгаў. Цэнтар утрымлівае студэнцкае жыльлё, кінатэатар, аздараўленчы цэнтар і крамы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
Прэстан

**Прэ́стан** () — горад на паўночным беразе ракі Рыбл. Горад зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Ланкашыра, Ангельшчына. Горад атрымаў статус «сіці» толькі ў 2002 годзе, стаўшы 50-м горадам Ангельшчыны з такім статусам у 50-годзьдзе панаваньня каралевы Лізаветы II. Насельніцтва Прэстана складае 114 300 чалавек.

## Гісторыя
Прэстан і навакольлі прадстаўляюць сабой сьведчаньні старажытнарымскай дзейнасьці, у асноўным у выглядзе захавалай рымскай дарогі, якая вяла да лягера ўва Ўолтан-ле-Дэйл. Сам горад быў заснаваны англамі, а ягоная назва паходзіць ад старажытнаангельскае мовы, што азначае «паселішча сьвятара». У Сярэднявеччы Прэстан быў парафіяй. У 1179 годзе паводле выдадзенай хартыі, места атрымала гандлёвы статут, што надала яму статус мястэчка. У Прэстане тэкстыль пачалі вырабляць зь сярэдзіны XIII стагодзьдзя, калі ў дамах людзі ткалі воўну мясцовае вытворчасьці. Флямандзкія ткачы, якія пасяліліся ў гэтым рэгіёне ў XIV стагодзьдзі, дапамагалі разьвіваць прамысловасьць. У пачатку XVIII стагодзьдзя Эдмунд Каламі апісваў Прэстан як сымпатычны горад з заможнай шляхтай. У горадзе нарадзіўся сэр Рычард Аркрайт, вынаходнік прадзільнае машыны. Самы хуткі пэрыяд росту і разьвіцьця гораду супаў з індустрыялізацыяй і пашырэньнем тэкстыльнае вытворчасьці. Прэстан быў адным з квітнеючым горадам падчас Індустрыяльнай рэвалюцыі, стаўшы густанаселеным інжынэрным цэнтрам з буйнымі прамысловымі прадпрыемствамі. Тэкстыльны сэктар гораду апынуўся ў заняпадзе зь сярэдзіны XX стагодзьдзя, а пасьля Прэстан сутыкнуўся з аналягічнымі праблемамі іншых постіндустрыяльных паўночных гарадох, у тым ліку з дэіндустрыялізацыяй, эканамічнай нястачай і жыльлёвымі праблемамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
Карлайл

**Карла́йл** () — памежны горад і галоўны горад графства Камбрыя, а таксама адміністрацыйны цэнтар Сіці-оф-Карлайл у паўночна-заходняй Ангельшчыне. Карлайл знаходзіцца ў месцы зьліцьця рэкаў Эдэм, Колд’ю і Пэтэрыл, у 16 км на поўдзень ад шатляндзкай мяжы. Паводле перапісу насельніцтва 2011 году ў горадзе жылі крыху больш за 75 тысяч чалавек.

## Гісторыя
Раньняя гісторыя Карлайла адзначаецца ягоным статусам рымскага паселішча, заснаванага дзеля абслугоўваньня фартоў на Адрыянавай сьцяне. У Сярэднявеччы праз блізкасьць да Каралеўства Шатляндыя Карлайл стаў важным вайсковым пунктам, а ягоны замак і да гэтага часу ёсьць адносна некранутым. Пабудаваны замак быў яшчэ ў 1092 годзе Ўільямам Руфусам і калісьці служыў турмой для каралевы Шатляндыі Марыі ў 1568 годзе. У замку цяпер разьмешчаны полк герцага Ланкастэра і Музэй памежнага палку. У пачатку XII стагодзьдзя Гэнрых I дазволіў заснаваньне манастыру ў Карлайле. Горад атрымаў статус «сіці», калі ягоная дыяцэзія была ўтворана ў 1133 годзе, а манастыр быў ператвораны ў Карлайлскую катэдру.

Разьвіцьцё тэкстыльнай вытворчасьці падчас Індустрыяльнай рэвалюцыі пачало працэс сацыяльна-эканамічных пераўтварэньняў у Карлайле, які ператварыўся ў густанаселены працоўны горад. У спалучэньні са стратэгічным становішчам гэта дазволіла разьвіць Карлайл як важным чыгуначны вузлом, дзе сем чыгункавых кампаніяў выкарыстоўвалі чыгуначнай станцыю Карлайлу. На пачатку XX стагодзьдзя колькасьць насельніцтва вырасла да 45 тысяч чалавек. З 1900 па 1931 гады ў горадзе зьявілася сетка электрычных трамваяў, а першы кінатэатар быў пабудаваны ў 1906 годзе. У 1912 годзе межы Карлайла былі пашыраныя, уключыўшы Ботчэрбі на ўсходзе і Стэнўікс на поўначы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
Вадзім Сіняўскі

**Вадзім Іванавіч Сіняўскі** ( 15 траўня 1970, Маладзечна) — беларускі дзяржаўны дзяяч. З красавіка 2014 году — начальнік УУС Гарадзенскага аблвыканкаму. З 11 сакавіка 2021 году — міністар па надзвычайных сытуацыях Рэспублікі Беларусь.

## Жыцьцяпіс
Скончыў у 1991 годзе Саратаўскую вышэйшую вайсковую камандную вучэльню МУС СССР, у 2002 годзе — Акадэмію МУС Беларусі. Са жніўня 1991 — па сьнежань 1992 году — камандзір узводу роты курсантаў Саратаўскай вышэйшай вайсковай каманднай вучэльні МУС СССР.

Са сьнежня 1992 па сьнежань 1994 гадоў — участковы інспэктар інспэкцыі па справах непаўнагадовых аддзелу ўнутраных спраў Мядзельскага райвыканкаму. Са сьнежня 1994 па жнівень 1998 году — старэйшы ўчастковы інспэктар інспэкцыі па справах непаўнагадовых, участковы інспэктар міліцыі, старэйшы ўчастковы інспэктар міліцыі Крывіцкага вучастку міліцыі АУС Мядзельскага райвыканкаму.

Са жніўня 1998 па чэрвень 2003 гадоў — начальнік апэратыўна-арганізацыйнай службы, намесьнік начальніка АУС Мядзельскага райвыканкаму — начальнік міліцыі грамадзкай бясьпекі і спэцыяльнай міліцыі. З чэрвеня 2003 па кастрычнік 2005 году кіраваў АУС Валожынскага райвыканкаму. Потым быў прызначаны намесьнікам начальніка міліцыі грамадзкай бясьпекі і спэцыяльнай міліцыі УУС Менскага аблвыканкаму — начальнікам упраўленьня аховы правапарадку. Займаў гэтую пасаду да канца 2009 году.

Са сьнежня 2009 па красавік 2012 гадоў — начальнік трэцяга аддзела ўпраўленьня аховы аб’ектаў Службы бясьпекі прэзыдэнта Беларусі. З красавіка 2012 па красавік 2014 году — начальнік Дэпартамэнту аховы МУС. З красавіка 2014 году служыў на пасадзе начальніка УУС Гарадзенска аблвыканкаму.

З 11 сакавіка 2021 году — Міністар па надзвычайных сытуацыях Рэспублікі Беларусь.

## Узнагароды
* мэдалі «За бездакорную службу» III, II і I ступеняў,
* мэдаль «За адзнаку ў ахове грамадзкага парадку»

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладэчне
Катэгорыя:Міністры па надзвычайных сытуацыях Рэспублікі Беларусь
Караліна Мацкевіч

**Каралíна Мацкéвіч** ( 1966, Менск, Беларусь) — беларуская і брытанская біблеістка, доктарка біблістыкі, дзяячка беларускай дыяспары ў Вялікабрытаніі.

## Жыцьцяпіс
Скончыла Беларускі Дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (сёньня Дзяржаўны эканамічны ўнівэрсытэт). У канцы 80-х — пачатку 90-х была актывісткай «Талакі», каардынатаркай Канфэдэрацыі беларускіх суполак, працавала ў рэдакцыі часопіса «Унія». Караліна Мацкевіч вывучала тэалёгію ў Лёнданскім місіянэрскім інстытуце і Каталіцкім інстытуце ў Парыжы. Абараніла дысэртацыю па біблійнай крытыцы ў Шэфілдзкім унівэрсытэце. Выкладае ў Гітрапскім каледжы біблістыкі Лёнданскага ўнівэрсытэту. Зьяўляецца адказнай экзамэнатаркай Міжнароднага бакаляўрыяту па беларускай літаратуры. Сябра Бібліятэчнай рады Скарынаўскай бібліятэкі-музэя ў Лёндане.

Шмат перакладае з розных моваў, разам з У. Гарбацкім удзельнічае ў стварэньні беларуска-францускага слоўніка.

## Бібліяграфія

##### ''Кнігі''
* Karalina Matskevich, The Construction of Gender and Identity in Genesis: The Subject and the Other. T&T Clark, 2019. ISBN: 9780567695512.

##### ''Артыкулы''
* Mother’s Land, the Land of the Shadow: Binary Structures and the Feminine in the Jacob Narrative (Gen. 25:19-37:1), in P. Hardwick and D. Kennedy (eds.), The Survival of Myth: Innovation, Singularity and Alterity (Cambridge: Cambridge Scholars, 2010), pp. 5-30.
* Double-plotting in the Garden: Stylistics of Ambiguity in Genesis 2-3, in K. Vermeulen and E. Hayes (eds.), Doubling and Duplicating in the Book of Genesis (Eisebrauns, 2016).
* Journeys on the Other Side with Babkoŭ, Leśmian and Carroll, in Jim Dingley (ed.), Between the Lands. From Poland to Russia via Belarus and Ukraine: a journey through cinema, history, literature, memory and music.
* Abraham’s Offering in Genesis 22:1-19: Journey of a Symbol (па-беларуску), in I. Dubianetskaya, A. McMillin, H. Sahanovic (ed.), Your Sun Shall Never Set Again, and Your Moon Shall Wane No More, 2009.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Беларуская бібліятэка і музэй імя Францішка Скарыны
Катэгорыя:Беларускія багасловы
Катэгорыя:Асобы Лёндану
Зьміцер Гара

**Зьмі́цер Ю́р’евіч Гара́** (1970, Тбілісі, цяпер Грузія) — дзяржаўны дзяяч Беларусі.

4-ы старшыня Сьледчага камітэту Беларусі (з 11 сакавіка 2021 году). Узнагароджаны мэдалямі «За бездакорную службу» III, II і I ступеняў, «За адзнаку ў вайсковай службе», ордэнам «За службу Радзіме» III ступені.

## Жыцьцяпіс
У 1993 годзе скончыў Вайсковы Чырванасьцяжны інстытут у Маскве па спэцыяльнасьці «правазнаўства». Зь верасьня 1993-га па красавік 2008 году служыў на пасадах сьледчага, старэйшага сьледчага, сьледчага па асабліва важных справах сьледчага аддзелу ўправы КДБ Беларусі. Затым быў прызначаны начальнікам сьледчага аддзелу КДБ Беларусі і займаў гэтую пасаду да ліпеня 2008 году. Са жніўня 2008-га па лістапад 2009-га году — начальнік 3-й управы Апэратыўна-аналітычнага цэнтру пры прэзыдэнце Беларусі. Зь лістапада 2009-га па сьнежань 2019 году — начальнік сьледчай управы Камітэту дзяржаўнай бясьпекі Беларусі. У 2018-м скончыў Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Беларусі па спэцыяльнасьці «дзяржаўнае кіраваньне і эканоміка». Са сьнежня 2019 году займаў пасаду намесьніка генэральнага пракурора Беларусі. 11 сакавіка 2021 году прызначаны старшынёй Сьледчага камітэту Беларусі.

## Санкцыі ЭЗ, США, іншых краінаў
21 чэрвеня 2021 года быў унесены ў Чорны сьпіс Эўразьвязу. Паводле рашэньня  як экс-намесьнік генэральнага пракурора Хара нясе адказнасьць за палітычна матываваныя крымінальныя справы супраць мірных дэманстрантаў, апазыцыянэраў, журналістаў, грамадзянскае супольнасьці й простых грамадзян, у прыватнасьці за справу Сяргея Ціханоўскага; як кіраўнік міжурадавай камісіі пад расьсьледаваньню скаргаў грамадзян пра злоўжываньні паўнамоцтвамі супрацоўнікамі праваахоўных органаў – за бязьдзейнасьць гэтае ўстановы, нягледзячы на заявы на ўзбуджэньне крымінальнае справаў; як старшыня Сьледчага камітэту – за перасьлед праваабаронцаў і ўдзельнікаў мірных пратэстаў, – агулам за сур'ёзныя парушэньні правоў чалавека, падрыў вяршэнства закону, рэпрэсіі супраць грамадзянскае супольнасьці й . З той жа фармулёўкаю трапіў у санкцыйны сьпіс Швайцарыі. 6 ліпеня да чэрвеньскага пакету санкцый ЭЗ далучыліся Альбанія, Ісьляндыя, Ліхтэнштайн, Нарвэгія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя.

9 жніўня 2021 году Гара быў унесены ў сьпіс спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў ЗША.

У 2022 годзе санкцыі супраць яго ўвялі Японія, Украіна і Канада.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тбілісі
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Старшыні Сьледчага камітэту Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Вайсковага інстытуту Міністэрства абароны СССР
Катэгорыя:Беларускія юрысты
Катэгорыя:Супрацоўнікі Камітэту дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём За бездакорную службу 3 ступені
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём За бездакорную службу 2 ступені
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём За бездакорную службу 1 ступені
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Катэгорыя:Беларускія асобы ў сьпісе СВГ
Шатрыёс Рагана

**Шатрыёс Ра́гана** ( — *Вядзьмарка з гары [[Шатрыя]]*; 8 сакавіка 1877, маёнтак Мэдзінгена, каля места Рэтаў, Жамойць, Летува — 24 ліпеня 1930, мястэчка Жыдзіка, Жамойць, Летува) — псэўданім летувіскай пісьменьніцы, асьветніцы Марыі Пячкаўскайце.

## Жыцьцяпіс
Паходзіла з асьвечанай шляхты. Атрымала хатнюю адукацыю. У Варшаве навучалася на курсах пчалярства. У 1905—1907 гадах навучалася ў Швайцарыі: вывучала этыку і пэдагогіку ў Цюрыскім і Фрыбурскім унівэрсытэце. У 1927 годзе Марыя Пячкаўскайце — Шатрыёс Рагана была ўдастоеная званьня Ганаровай доктаркі Ўнівэрсытэту Вітаўта Вялікага за пэдагагічныя дасьледаваньні.

## Псэўданім
Сябар пісьменьніцы Повілас Вішынскіс называў пісьменьніцу вядзьмаркай з-за чорных валасоў і чорных вялікіх вачэй. На думку іншых, мянушку прыдумалі жыхары Жыдзікі, бо толькі ведзьмарка магла размаўляць на чатырох мовах і лячыць людзей. Пасьля адной паездкі на гару Шатрыя, у якой таксама ўдзельнічаў пісьменьнік Ё. Вайжгантас, эпітэт Вядзьмаркі з Шатрыі канчаткова прыжыўся за пісьменьніцай. Шатрыя — адна з найвышэйшых гораў Жамойці. Гэтая гара славутая тым, што на яе, паводле народных павер’яў, зьляталіся на Купальскую ноч ведзьмы з усёй Летувы. Так узьнікла мянушка Шатрыёс Рагана.

## Творчасьць
Шатрыёс Рагана дэбютавала ў 1896 г. з апавяданьнем «Margi paveikslėliai», у якім высьвятлілася прыхільнасьць пісьменьніцы да народа. Героі ейных апавяданьняў і аповесьцяў клапоцяцца пра сіротаў, наведваюць хворых, стараюцца любіць людзей ня словам, а справамі. У цэнтры творчасьці пісьменьніцы месьцяцца ня вобразы сацыяльных злоўжываньняў, эксплюатацыі і цемры, а сьцьвярджэньне народнай мудрасьці, духоўнай сталасьці, навукі і сьвятла. Ідэал пісьменьніцы — высакародная, падкрэсьлена рэлігійная асоба, якая жыла ня толькі для сябе.Аповесьць «Віктуце» (Viktutė) напісаная ў форме дзёньніка і сталася пачаткам летувіскай лірычна-псыхалягічнай прозы. Перакладала з польскай (Б. Прус, Г. Сянкевіч) і нямецкай моваў (Ф. Фёрстэр).

## Бібліяграфія
* «Margi paveikslėliai» (1896),
* «Pirmas pabučiavimas» (1898),
* «Dėl ko tavęs čia nėra?» (1898),
* «Jau vakaruose užgeso saulėlydžiai» (1900),
* «Rudens dieną» (1903),
* «Viktutė» (1903),
* «Iš daktaro pasakojimų» (1904),
* «Atsiminimai apie broliuką Steponą» (1904; 1939),
* «Sulaukė» (1906),
* «Vincas Stonis» (1906),
* «Pertraukta idilija» (1906),
* «Nepasisekė Marytei» (1906),
* «Dėl tėvynės» (1907),
* «Adomienė» (1908),
* «Pančiai» (1920),
* «Sename dvare» (1922),
* «Irkos tragedija» (1924),
* «Mėlynoji mergelė» (1925),
* «Motina — auklėtoja» (1926).

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія літаратаркі
Катэгорыя:Ганаровыя дактары ўнівэрсытэту Вітаўта Вялікага
Югана Нільсан

**Э́льза Юга́на Ні́льсан** (, нар. 1 кастрычніка 1973 году, Упсала, Швэцыя) — швэдзкая пісьменьніца. Таксама вядомая пад псэўданімам *Аманда Лінд*.

## Біяграфія
Югана Нільсан нарадзілася ва Ўпсале, вырасла ў Бурлэнге. У падлеткавым узросьце Нільсан падарожнічала зь сям’ёй у Заір (цяпер Дэмакратычная Рэспубліка Конга). Сярод іншага, яна наведвала «станцыі місіі», дзе ейны бацька працаваў у якасьці місіянэра. Падарожжа натхніла пісьменьніцу на напісаньне раману пра Афрыку *«Я дачка леапарда»*. Нільсан вывучала тэалёгію і паліталёгію ў Упсальскім унівэрсытэце, а таксама эканоміку ў Стакгольмскай школе эканомікі.

## Творчасьць
Югана піша раманы для дарослых, дзіцячыя і юнацкія кнігі, кнігі на простай швэдзкай мове (як для дарослых, гэтак і для моладзі) і выпускае аўдыёкнігі.

## Прызы і ўзнагароды
* Літаратурная прэмія імя Вальстрэма і Відстранда (прэмія Пэра Вэстбэрга) (2004)
* Літаратурная прэмія Карын Бое (2005)
* Стыпэндыя Густава Фрэдынга (2005)
* Чытацкая прэмія Стакгольму (2006)
* Прыз швэдзкага радыё (2015)
* Першая прэмія кніжнага журы ў намінацыі «Моладзь» за «Амаль як Златан» (2016)
* Прэмія муніцыпалітэту гораду Бурлэнге ў галіне культуры (2017)

## Крыніцы

## Літаратура
Bra Svenska A © 2004 Eva Hedencrona, Karin Smed-Gerdin, Peter Watcyn-Jones och Gleerups Utbildning AB.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
* http://www.rabensjogren.se/nyheter/172606-johanna-nilsson-nominerad-till-augustpriset

Катэгорыя:Швэдзкія літаратары і літаратаркі
Селішча (Мётчанскі сельсавет)

**Се́лішча** (таксама сустракаецца — *Се́лішчы, мн.*) — вёска ў Мётчанскім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мётчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Аскеркі (вёска)

**Аске́ркі** — вёска ў Беларусі, на рацэ Мужанцы. Уваходзяць у склад Мётчанскага сельсавету Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Аскер або Аскар (Ascher, Ascar) — імя германскага паходжаньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мётчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Малая Ўхалода

**Мала́я Ўхало́да** — вёска ў Мётчанскім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мётчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Пядань

**Пяда́нь** (таксама сустракаецца — *Пя́дань*) — вёска ў Мсьціскім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мсьціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Рэм

**Рэм** — вёска ў Мсьціскім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мсьціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Гаравец

Назву **Гара́ве́ц** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Гаравец — вёска ў Барысаўскім раёне
** Гаравец — вёска ў Акцябрскім сельсавеце Лагойскага раёну
** Гаравец — былая вёска ў Задор’еўскім сельсавеце Лагойскага раёну

## Прозьвішча
* Аляксандар Гаравец (1915—1943) — лётчык, Герой Савецкага Саюзу.
Алена Богдан

**Алена Леанідаўна Богдан**, народжаная Чмель, (нар. 2 траўня 1973 г.) — дзяржаўная дзяячка Беларусі.

Лекарка, першая намесьніца міністра аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2020—2021), старшыня грамадзкага аб’яднаньня «Беларускі саюз жанчынаў» (з 2020).

## Біяграфія
Нарадзілася ў вёсцы Дзівін Кобрынскага р-на. У 1996 г. скончыла Беларускі мэдычны інстытут. Прайшла перападрыхтоўку ў Беларускай мэдычнай акадэміі пасьлядыплёмнай адукацыі па спэцыялізацыі «Арганізацыя аховы здароўя».               

З 2006 па 2009 зьяўлялася намесьніцай галоўнага лекара Менскай дзіцячай абласной клінічнай лякарні. У 2009 годзе заступіла на пасаду начальніцы аддзелу медычнай дапамогі мацярам і дзецям Міністэрства аховы здароўя. Займала пасаду начальніцы Галоўнай ўправы арганізацыі мэдычнай дапамогі і экспэртызы Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

З 2020 па 29 кастрычніка 2021 года працавала першым намеснікам міністра аховы здароўя Рэспублікі Беларусь.

## Грамадзкая дзейнасьць
Зьяўляецца старшынёй грамадзкага аб’яднаньня «Беларускі саюз жанчынаў» з 2020 г.

У 2021 г. пераабрана на новы тэрмін па выніках VII Рэспубліканскай справаздачна-выбарчай канфэрэнцыі гэтага грамадзкага аб’яднаньня.

## Міжнароднае супрацоўніцтва
Супрацоўнічала з рознымі міжнароднымі арганізацыямі ў рамках асноўнай дзейнасьці (Дзіцячы фонд ААН, Фонд ААН у галіне народанасельніцтва, дабрачынныя фонды, грамадзкія арганізацыі).

У 2011 г. была адной з кандыдатак у склад Камітэту палітыкі і каардынацыі Спэцыяльнай праграмы навуковых дасьледаваньняў, распрацовак і падрыхтоўкі навуковых кадраў у галіне ўзнаўленьня насельніцтва Сусьветнай арганізацыі аховы здароўя. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* http://www.blood.by/news/elena-bogdan-v-lyudyah-stv
* https://web.archive.org/web/20201009035619/http://minzdrav.gov.by/ru/sobytiya/kommentariy-po-povodu-rezonansnogo-sluchaya-v-g-berezino/

Катэгорыя:Беларускія жанчыны
Катэгорыя:Нарадзіліся 2 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе
Катэгорыя:Беларускі саюз жанчынаў
Катэгорыя:Намесьнікі міністра аховы здароўя Рэспублікі Беларусь
Фрэнсіс Макдорманд

**Фрэ́нсіс Макдорманд** (; нарадзілася 23 чэрвеня 1957 году) — амэрыканская акторка і прадусарка. Макдорманд атрымала мноства ўзнагародаў, у тым ліку дзьве прэміі «Оскар», дзьве прэміі «Эмі» і «Тоні», прэміі BAFTA, «Залаты Глёбус» ды іншых. Яна ёсьць адной зь нешматлікіх выканаўцаў, якія дасягнулі «Патройнай кароны акторскага майстэрства».

## Біяграфія
Акторка была народжаная Гібсан-Сіці ў штаце Іліной пад імём Сынтыя Сьміт. Калі ёй было ўсяго паўтара гады яна была ўдачкаваная сям’ёй Макдорманд, атрымаўшы імя Фрэнсіс. Адукацыю атрымала ў Бэтані каледжы і Ельскім унівэрсытэце. У маладосьці выступала на сцэне ў тэатры, а ў 1984 годзе пабралася шлюбам з Джоэлам Коэнам, які пачаў здымаць яе ў сваіх фільмах. Макдорманд дэбютавала на Брадўэі ў драме *«[[Абудзіся і сьпявай!]]»*. У 1984 годзе яна атрымала намінацыю на прэмію «Тоні» за найлепшую жаночую ролю за ролю Стэлы Кавальскі ў спэктаклі 1988 году *«[[Трамвай «Жаданьне»|Трамвай „Жаданьне“]]»*.

Аторка зьнялася ў шэрагу фільмаў братоў Коэн, у тым ліку *«[[Проста кроў]]»* (1984), *«[[Выхоўваючы Арызону]]»* (1987), *«[[Фарга (фільм, 1996)|Фарга]]»* (1996), *«[[Чалавек, якога не было]]»* (2001), *«[[Пасьля чытаньня спаліць]]»* (2008) і *«[[Авэ, Цэзар!]]»* (2016). За ролю Мардж Гандэрсан у фільме «Фарга» Макдорманд атрымала прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю. Сярод іншых ейных значных роляў у кіно былі выступы ў фільмах *«[[Місысыпі ў агні]]»* (1988), *«[[Амаль знакаміты]]»* (2000) і *«[[Паўночная краіна (фільм)|Паўночная краіна]]»* (2005). За ўсе ролі ў гэтых фільмах акторка была намінаваная на прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога пляну. У 2017 годзе яна выканала ролю загартаванай жанчыны, якая шукае справядлівасьці пасьля забойства ейнае дачкі, у крымінальна-драматычным фільме *«[[Тры білборды па-за межамі Эбінга, Мізуры]]»*, за якую Макдорманд атрымала другую прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю, а таксама прэмію «Залаты Глёбус». У 2020 годзе яна зьнялася ў незалежным драматычным фільме *«[[Зямля качоўнікаў]]»*, за што атрымала адзіндушнае ўхваленьне з боку крытыкаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторкі ЗША
Глостэр

**Глостэр** () — горад у графстве Глостэршыр на паўднёвым захадзе Ангельшчыны. Праз раку працякае рака Сэвэрн, паміж Котсўалдсам на ўсходзе і лесам Дын на захадзе, у 27 км на ўсход ад мяжы з Ўэйлзам. Уключаючы прадмесьці ў Глостэры пражывае каля 150 тысяч чалавек.

## Гісторыя
Глостэр быў заснаваны рымлянамі і стаў важным горадам і калёніяй у 97 годзе пры імпэратары Нэрве.

Першы статут горад атрымаў у 1155 годзе ад Гэнрыха II. У 1216 годзе Гэнрых III, якому было ўсяго дзесяць гадоў, быў увенчаны пазалочаным жалезным пярсьцёнкам у Капітульным доме Глостэрскай катэдры. Значнасьць Глостэра ў Сярэднявеччы падкрэслівае той факт, што ў ім быў шэраг манастырскіх установаў, у тым ліку абацтва Сьвятога Пятра, заснаванае ў 679 годзе. У 1643 годзе горад знаходзіўся ў аблозе, калі раялісцкія сілы спрабавалі захапіць горад падчас Ангельскай рэвалюцыі.

Асноўнай славутасьцю гораду зьяўляецца Глостэрская катэдра, якая зьяўляецца месцам пахаваньня караля Эдўарда II і Ўолтэра дэ Ласі. Акрамя таго, катэдра выкарыстоўвалася ў сцэнах фільму пра Гары Потэра. Іншыя цікавыя мясьціны ўключаюць музэй, школу мастацтва і навукі, былую акруговую астрогу, Шыр-Хол і мэмарыяльную царкву Ўайтфілда. У парку на поўдні гораду знаходзіцца курорт.

З эканамічнага пункту гледжаньня ў горадзе дамінуюць сфэра паслуг, ён мае моцны фінансавы, навукова-дасьледчы, дыстрыбутарскі сэктар і а таксама лёгкую прамысловасьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
* Глостэр на Curlie.
Тацяна Рамза

**Тацяна Рамза** — беларуская мовазнаўца. Доктарка філялягічных навук (2016), прафэсарка.

## Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт (спэцыяльнасьць «Расейская мова і літаратура»).

Выкладае на Філялягічным факультэце БДУ, з 1999 году — беларускую мову замежнікам. У 1996 годзе абараніла кандыдацкую дысэртацыю, у 2016 годзе — доктарскую дысэртацыю.

## Навуковая дзейнасьць
Вывучае сынтаксіс сучаснай беларускай мовы, вуснае гутарковае маўленьне, выкладаньне беларускай мовы як замежнай. Тэма кандыдацкай дысэртацыі — «Безасабовыя сказы ў сучаснай беларускай літаратурнай мове», тэма доктарскай дысэртацыі — «Беларускае гутарковае маўленьне: фанэтычны і лексыка-граматычны аспэкты». Аўтарка і ўкладальніца падручнікаў беларускай мовы для замежнікаў, у тым ліку для японцаў.

Аўтарка больш як 100 навуковых публікацыяў.

## Асноўныя працы
* Рамза Т. Сінтаксіс: Тэарэтычны курс: вучэб. дапаможнік / пад агул. рэд. А. Я. Міхневіча. — , 2003. — 202 с.
* Hurtig C., Ramza T. Belarussische Grammatik in Tabellen und Übungen — Граматыка беларускай мовы ў табліцах і практыкаваннях // Slavistische Beiträge. — Bd. 420 / Hrsg. von P. Rehder. — München, 2003. — 267 S.
* Рамза Т. Міхневіч, А. Словазлучэнне // Кароткая граматыка беларускай мовы. У 2 ч. / навук. рэд. А. А. Лукашанец. Ч. 2: Сінтаксіс. — , 2009. С. 7—37.
* Рамза Т., Тэш С. Беларуская мова за 20 заняткаў: Практыкаванні. Тэксты. Размовы: інтэнсіў-курс (пробная версія). — Universität Oldenburg, 2009. — 124 с.
* Рамза Т. Беларуская мова? З задавальненнем! Для замежных навучэнцаў. — , 2010. — 310 с.
* Ramza T. Konjugationstypen im Belarussischen und Mischungsrede // Zeitschrift fuer Slawistik 55. Nr. 3, 2010. S. 340—363.
* Рамза Т. Беларускае гутарковае маўленне: сучасны стан. — , 2011. — 221 с.
* Рамза Т. Тарашкевіца і наркамаўка: ці ёсць граматычнае процістаянне // Rozprawy Komisji Językowej ŁTN. Tom 66, 2018. S. 409—432.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Таццяна Рамза, Філялягічны факультэт БДУ
* Калі беларуская мова будзе вывучацца ў Кембрыджы?, інтэрвію Тацяны Рамзы газэце «Звязда»

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Дзедзілавічы

**Дзе́дзілавічы** (таксама сустракаецца — *Дзядзі́лавічы*) — вёска ў Беларусі, каля ракі Цны. Уваходзяць у склад Мсьціскага сельсавету Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1645 годзе як маёнтак у Менскім ваяводзтве ВКЛ.

## Насельніцтва
* 1909 год — 319 чалавек у вёсцы Дзедзілавічах і 45 чалавек у маёнтку Дзедзілавічах

## Асобы
* Аляксандар Кушнярэвіч (нар. 1958) — беларускі археоляг

## Крыніцы

Катэгорыя:Мсьціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Разьліцьце

**Разьлі́цьце** — вёска ў Мсьціскім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мсьціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Нядаль

**Няда́ль** — вёска ў Мсьціскім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

У 1924—1954 гадах цэнтар Нядальскага сельсавету.

## Геаграфія
На ўсход ад вёскі працякае рака Недалька (прыток Бярэзіны).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Ліст карты N-35-57. Выданьне 1980 г.

Катэгорыя:Мсьціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Недалька

**Не́далька** — рака ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці Беларусі, правы прыток ракі Бярэзіна (басэйн Дняпра).

Даўжыня ракі 12 км. Плошча вадазбору 28 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,5 м/км. Выток ракі знаходзіцца за 1,5 км у напрамку на захад ад вёскі Ніўкі, вусьце за 1 км на поўнач ад вёскі Броды. Вадазбор у межах Вернебярэзінскай нізіны. Прыток — Можніца (справа).

Каля ракі разьмешчаны вёскі Ніўкі і Нядаль.

## Крыніцы

## Літаратура
* Недалька //  — С. 5.
* 
* 
* Ліст карты N-35-57. Выданьне 1980 г.

## Вонкавыя спасылкі
* Общая характеристика речной сети Минской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»

Катэгорыя:Рэкі Менскай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Бярэзіны
Можніца

**Мо́жніца** — рака ў Барысаўскім раёне Мінскай вобласьці, правы прыток ракі Недалька (басэйн Бярэзіны). Даўжыня 13 км. 

Плошча вадазбору 25 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,4‰. Пачынаецца за 1 км на захад ад вёскі Собалеўка, вусьце за 2 км на поўнач ад вёскі Броды. Рэчышча каналізаванае на працягу 0,9 км (уніз па цячэньні ад пункта на 1,5 км ніжэй мосту на аўтадарозе Бягомль — Барысаў).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэкі Менскай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Бярэзіны
Агота Крыстоф

**Агота Крыстоф** (, ; 29 кастрычніка 1935, Чыкванд, Вугоршчына — 27 ліпеня 2011, Нэўшатэль, Швайцарыя) — швайцарская пісьменьніца, паэтка, драматургіня вугорскага паходжаньня, якая пісала па-француску.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў вугорскай вёсцы Чыкванд. У дваццаць адзін год у выніку падаўленьня Вугорскай рэвалюцыі 1956 году разам з мужам і чатырохмесячнай дачкой эмігравала ў Швайцарыю. Шмат год працавала на гадзіньнікавым заводзе ў Фантэнмэлёне (кантон Нэўшатэль). Увечары працягвала пісаць паэмы, п’есы, пазьней раманы і навэлі. Двойчы бралася шлюбам, маці траіх дзяцей. Мала распавядала пра свае сямейнае жыцьцё. Памерла ва ўзросьце 75 год у Швайцарыі. Астанкі перавезеныя ў Вугоршчыну. Пахаваная ў месьце Кёсэг, дзе дзяўчынкай жыла пісьменьніца.

## Творчасьць
Агота Крыстоф зрабіла свае першыя крокі ў літаратуры ў галіне паэзіі і тэатру (John et Joe, Un rat qui passe). У 1986 г. быў апублікаваны першы раман А. Крыстоф «Le Grand Cahier» (Вялікі сшытак), які распачаў трылёгію, якая належыць да клясыкі сучаснай францускамоўнай літаратуры. Наступная частка трылёгіі выйшла праз два гады пад назвай «La Preuve» (Доказ). Трэцяя частка пад назвай «Troisième Mensonge» (Трэцяя хлусьня) была апублікаваная ў 1991 годзе. Самая галоўная тэма трылёгіі — вайна, разбурэньні, каханьне і адзінота, жаданьне і страты, праўда і выдумка. Празаічны дэбют Аготы Крыштоф быў адзначаны Эўрапэйскай прэміяй ADELF (Асацыяцыя франкамоўных пісьменьнікаў) і перакладзены на больш чым 30 моваў. У 2004 годзе Агота Крыстоф выдала апавяданьне «L’Analphabète» (Непісьменная). У гэтым кароткім аўтабіяграфічным тэксьце на простай і дакладнай мове аўтарка апісала сваё жыцьцё, любоў да літаратуры з раньніх гадоў, лёсы эмігрантаў пасьля Вугорскай рэвалюцыі 1956 году і культурную ізаляцыю, выкліканую няведаньнем мовы.

## Бібліяграфія
*Раманы і навэлі*

* Le Grand Cahier, Seuil, 1986, (ISBN 978-2020239264).
* La Preuve, Seuil, 1988, (ISBN 978-2020239271).
* Le Troisième Mensonge, Seuil, 1991, (ISBN 978-2020135030).
* Hier, Seuil, 1995, (ISBN 978-2020301015).
* L’Analphabète, Éditions Zoé, 2004, (ISBN 978-2881825125).
* C’est égal, *навэлі*, Seuil, 2005, (ISBN 978-2020859615).
* Où es-tu Mathias ?, Éditions Zoé, 2006, (ISBN 978-2881825484).

*П’есы*

* John et Joe (1972) Création Neuchâtel, 1975.
* La Clé de l’ascenseur (1977) Création 1990.
* Un rat qui passe (1972, version définitive 1984) Création 1993.
* L’Heure grise ou le dernier client (1975, version définitive 1984) Création Neuchâtel, 1990.
* Le Monstre.
* La Route.
* L'Épidémie.
* L’Expiation.
* Line, le temps (2006).

*Паэзія*

* Clous, Éditions Zoé, 2016, пераклад з вугорскай Maria Maïlat, (ISBN 978-2881829581).

## Крыніцы

Катэгорыя:Швайцарскія літаратары
Катэгорыя:Швайцарскія паэткі
Катэгорыя:Памерлі ў Швайцарыі
Катэгорыя:Швайцарскія драматургі
Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Вугорскія літаратаркі
Бэгемотавыя

**Бэгемотавыя** (Hippopotamidae) — сямейства клясы сысуноў, уключае 2 сучасныя роды і 2 сучасныя віды, абмежаваныя Афрыкай. Гістарычны арэал абодвух відаў уключаў усю Афрыку на поўдзень ад Сахары, раку Ніл, Палестыну і нават Мадагаскар. Выкапныя бэгемотавыя вядомыя ад позьняга міяцэну да позьняга плейстацэну ў Эўропе, Азіі і Афрыцы. Іх цесная сувязь з кітападобнымі пацвярджаецца малекулярнымі і палеанталягічна-марфалягічнымі дадзенымі. Цяпер яны размешчаны ў адным падатрадзе — Whippomorpha.

Бэгемотавыя — гэта грувасткія істоты з велізарнымі галавамі і кароткімі канечнасьцямі, іх хвасты кароткія і з пучком валасоў на канцы. Бэгемот (*Hippopotamus*) важыць ад 510 да 3200 кілаграмаў, а карлікавы бэгемот (*Choeropsis*) — ад 180 да 275 кілаграмаў. Іх скура тоўстая і амаль без валасоў. У іх шырокі і квадратны рот. Іх ноздры і вочы сядзяць на чарапах, так што яны выходзяць з вады, калі жывёла ляжыць пад вадой. Зубная формула: 2–3/1–3, 1/1, 4/4, 3/3 = 38–44 зубоў.

Бэгемотавыя — статкавыя жывёлы; памер групы да 40 жывёл. Яны — выдатныя плыўцы і большую частку дня праводзяць у вадзе і выходзяць увечары, каб пакарміцца наземнай расьліннасьцю. Іх наземныя кармавыя зоны могуць знаходзіцца на адлегласьці некалькіх кіламетраў ад месца, дзе яны праводзяць дзень. Яны таксама ядуць водныя расьліны. Карлікавы бэгемот менш сацыяльны і звычайна сустракаецца ў лясных раёнах.

## Сыстэматыка
**Бэгемотавыя** (Hippopotamidae)
* род *Choeropsis*
** від *Choeropsis liberiensis*
* род *Hippopotamus*
** від бэгемот *Hippopotamus amphibius*
** вымерлыя віды: †*H. aethiopicus*, †*H. antiquus*, †*H. behemoth*, †*H. creutzburgi*, †*H. gorgops*, †*H. kaisensis*, †*H. laloumena*, †*H. lemerlei*, †*H. major*, †*H. melitensis*, †*H. minor*, †*H. pentlandi*, †*H. sirensis*
* вымерлыя роды: †*Archaeopotamus*, †*Hexaprotodon*, †*Kenyapotamus*, †*Palaeopotamus*, †*Saotherium*, †*Trilobophorous*

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнакапытныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Гаражанка (вёска)

**Гаража́нка** — вёска ў Мсьціскім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мсьціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Паскавацікавыя

**Паскавацікавыя** (Balaenopteridae) — сямейства клясы сысуноў, уключае 2 сучасныя роды і каля 10 сучасных відаў. Распаўсюджваньне ўключае ўсе акіяны. Выкапныя паскавацікавыя вядомыя ад сярэдняга міяцэну.

Памер іх — ад параўнальна невялікага кіта *Balaenoptera acutorostrata* каля 8–10 м у даўжыню і вагой 4000 кг да гіганцкага *Balaenoptera musculus* даўжынёй 20–31 м і вагой каля 160 000 кг. Форма і колер цела, памер і форма плаўнікоў значна адрозьніваюцца ў розных відаў. Агульнай зьнешняй рысай з'яўляецца наяўнасьць глыбокіх падоўжных баразёнак у скуры, якія праходзяць па ўсім горле і грудзях.

Гэтыя віды сілкуюцца ў першую чаргу ракападобнымі праз фільтраваньня вялікай колькасьці вады. Паскавацікавых звычайна бачаць у групах па 2–5 асобін. Папуляцыя іх значна зьменшылася праз кітабойны промысел і большасьць з іх цяпер цалкам абаронена міжнародным дагаворам.

## Сыстэматыка
**Паскавацікавыя** (Balaenopteridae)
* род *Megaptera*
** від *Megaptera novaeangliae*
* род паскавацік *Balaenoptera*
** віды: *Balaenoptera physalus*, *Balaenoptera borealis*, *Balaenoptera brydei*, *Balaenoptera edeni*, *Balaenoptera ricei*, *Balaenoptera musculus*, *Balaenoptera acutorostrata*, *Balaenoptera bonaerensis*, *Balaenoptera omurai*
* вымерлыя роды: †*Miobalaenoptera*, †*Archaebalaenoptera*, †*Nehalaennia*, †*Cetotheriophanes*, †*Diunatans*, †*Incakujira*, †*Parabalaenoptera*, †*Plesiobalaenoptera*, †*Plesiocetus*, †*Praemegaptera*, †*Protororqualus*

## Крыніцы

Катэгорыя:Кітападобныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Марыя Шцястна

**Марыя Шцястна** (, , Валаскі Мэзыржычы, Чэхія) — чэская паэтка, ювэлірка.

## Жыцьцяпіс
У Остраве вывучала гісторыю мастацтва, цяпер жыве ў Празе і прафэсійна займаецца вырабам ювэлірных упрыгожаньняў.

### Творчасьць
Аўтарка зборнікаў паэзіі «Вясновым крывадушнікам» (*Jarním pokrytcům*, 1999), «Пэйзаж з Афэліяй» (*Krajina s Ofélií*, 2003), за якую атрымала прэстыжную прэмію імя Іржы Ортэна і выбарка вершаў зь якой была апублікаваная па-беларуску ў чэскім нумары часопіса «ARCHE» (№6, 2009; http://arche.by/by/21/50/1317/ ) і «Akty» («Акты», 2006). У 2010 годзе атрымала Дрэздэнскую прэмію за лірыку.

## Творы
* 1999 — Jarním pokrytcům
* 2004 — Krajina s Ofélií
* 2006 — Akty
* 2010 — Interiéry
* 2019 — Štěstí jistě přijde

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вершы па-беларуску ў часопісе Архэ №6-2009
* падборка вершаў па-беларуску ў часопісе ПрайдзіСвет

Катэгорыя:Чэскія паэты і паэткі
Катэгорыя:Ювэліры
Кацярына Андрэева

* Кацярына Андрэева (сапраўднае прозьвішча Бахвалава) — беларуская журналістка і вязень сумленьня
* Кацярына Андрэева () — расейская тэлевядоўца

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці
Вернасьць (фільм, 2019)

«**Вернасьць»** — дзіва зьнятае ў Расеі. Мае парнаграфічны зьмест.

## Зьмест
Да 30 гадоў Лена (Яўгеньня Громава) змагла дасягнуць добрых вынікаў у жыцьці. Працавала акушэрам-гінеколягам. Калегі паважалі, і шчасьлівыя пацыенты стараліся аддзячыць ёй. Ейнае асабістае жыцьцё таксама разьвівалася цалкам добра. Муж Сяргей (Аляксандар Паль) працаваў акторам у драматычным тэатры, праяўляў заклапочанасьць і ня ўмешваўся ў справы, але ў апошні час яна пачала заўважаць сур’ёзныя зьмены ў ягоных паводзінах. І яшчэ — яны не займаліся плоцкім каханьнем. Аднойчы яна чытае адно са СМС-паведамленьняў мужа, і перакананая, што ён яе падманвае. У нейкі момант яна не ўстае і для помсты спакушае малавядомага мужчыну і кахаецца зь ім. Для яе нечакана адкрываецца новы сьвет, напоўнены запалам і неймавернымі пачуцьцямі, якія яна выкарыстоўвае для свайго эмацыйнага стану. Але пастаянная здрада становіцца неад’емнай часткай двайнога жыцьця.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія фільмы
Катэгорыя:Расейскія фільмы 2019 году
Катэгорыя:Фільмы на расейскай мове