open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Швэт

**Швэт** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Брандэнбург.

Уваходзіць у склад раёну Укермарк. Насельніцтва складае 36 677 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 200,11 км². Афіцыйны код — 12 0 73 532.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Брандэнбургу
Франкфурт-на-Одры

**Фра́нкфурт-на-Одры** () — горад на ўсходзе Нямеччыны, у фэдэральнай зямлі Брандэнбургу, порт на рацэ Одры. Насельніцтва на 31 сьнежня 2009 году — 60 625 чалавек. Радзіма нямецкага драматурга Гайнрыха фон Кляйста.

## Геаграфія
Франкфурт знаходзіцца на заходнім (левым) беразе Одры, якая адасабляе горад ад тэрыторыі Польшчы.

## Партнэрскія гарады
* Віцебск, Беларусь

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Брандэнбургу
Фюрстэнвальдэ

**Фюрстэнвальдэ** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Брандэнбург.

Уваходзіць у склад раёну Одэр-Шпрээ. Насельніцтва складае 33 121 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 70,55 км². Афіцыйны код — 12 0 67 144.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Брандэнбургу
Айзэнгютэнштат

**Айзэнгютэнштат** (), з 1953 па 1961 год — *Ста́лінштат* () — горад у Нямеччыне, у зямлі Брандэнбург.

Уваходзіць у склад раёну Одэр-Шпрэ. Насельніцтва складае 33 132 чалавекі (на 31 сьнежня 2010 году). Займае плошчу 63,40 км². Афіцыйны код — 12 0 67 120.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Брандэнбургу
Людвігсфэльдэ

**Людвігсфэльдэ** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Брандэнбургу.

Уваходзіць у склад раёну Тэльтаў-Флемінг. Насельніцтва на 31 сьнежня 2006 году складала 24 292 чалавекі. Займае плошчу 109,30 км². Афіцыйны код — 12 0 72 240.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Брандэнбургу
Гэнігсдорф

**Гэнігсдорф** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Брандэнбург.

Уваходзіць у склад раёну Верхні Гафэль. Насельніцтва складае 26 007 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 31,10 км². Афіцыйны код — 12 0 65 136.

Катэгорыя:Гарады Брандэнбургу
Форст (Лужыца)

**Форст** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Брандэнбург. Уваходзіць у склад раёну Шпрээ-Найсэ. Насельніцтва складае 21 771 чалавек (на 31 верасьня 2007 году). Займае плошчу 109,91 км². Афіцыйны код — 12 0 71 076.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Брандэнбургу
Яфім Церашонкаў

**Яфім Якаўлевіч Церашонкаў** (1893, в. Грусіна, Клімавіцкі павет, Магілёўская вобласьць, Расейская імпэрыя — ?) — біёляг, краязнаўца, пісьменьнік.

## Біяграфія
У 1912 г. перасяліўся на Далёкі Ўсход у пошуках лепшай долі, будаваў Амурскую чыгунку, настаўнічаў. З пачаткам 1-й Усясьветнай вайны вярнуўся на бацькаўшчыну, каб добраахвотна пайсьці на фронт, настаўнічаў у Клімавіцкім павеце, быў у бежанцах, ваяваў у Галіцыі. Пасьля дэмабілізацыі ў Гомелі зноў выехаў на Далёкі Ўсход, прымаў удзел у Грамадзянскай вайне. Першым наборам у 1939 г. паступіў у Далёкаўсходні краявы інстытут дасканаленьня настаўнікаў і да 1957 г. працаваў там мэтадыстам, завучам, дырэктарам ды вёў рукапісны летапіс. Кавалер ордэнаў Леніна і Працоўнага Чырвонага Сьцяга, заслужаны настаўнік РСФСР, чалец Саюзу пісьменьнікаў СССР. У першай сваёй кнізе «Сустрэчы на дарогах. Запіскі настаўніка» ён апісаў сваё дзяцінства ў Беларусі, падзеі 1-й Усясьветнай вайны, лёс сваіх аднавяскоўцаў на Далёкім Усходзе.

## Творы
* Встречи на дорогах: (Записки учителя). Владивосток. 1954. 368 с.
* Встречи на дорогах. (Записки учителя). Москва. 1955. 263 с.
* Там, где начинается день. Повесть. Владивосток. 1955. 92 с.
* Женя Журавина. Повесть. Владивосток. 1958. 228 с.
* Край семи сокровищ. Владивосток. 1959. 226 с.
* Директор школы. Повесть. Владивосток. 1962. 167 с.
* Край семи сокровищ. Владивосток. 1966. 143 с.
* Встречи на дорогах. Записки учителя. Владивосток. 1968. 327 с.
* Женя Журавина. Повесть. Владивосток. 1976. 192 с.

## Літаратура
* Кривошенко С. Ф.  Встречи на дорогах. // Тихоокеанский комсомолец. 7 января 1955. 
* Кривошенко С. Ф.  Познакомьтесь с Женей Журавиной. // Дальний Восток. № 1. 1959. С. 186—188.
* Лясота Ю.  Певец труда и жизни. // Дальний Восток. № 5. 1968
* Хилилецкий Г.  Человек и его дело. // Дальний Восток. № 3. 1961. С. 161-164.
* Кривошенко С. Ф.  Чтобы зеркало не укоряло. // Тихий океан. № 5. 1962. С. 69-72.
* Баркоўскі А.  Цярэшчанкаў Яфім Якаўлевіч. // Хто ёсць Хто сярод беларусаў свету. Энцыклапедычны даведнік. Ч. 1. Беларусы і ўраджэнцы Беларусі ў памежных краінах. Выданне першае, разлічанае на дапаўненні. Мінск. 2000. С. 296.

Катэгорыя:Савецкія літаратары
Агароднікі (Агародніцкі сельсавет)

**Агаро́днікі** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, за 40 км на захад ад Камянцу, за 36 км на паўночны захад ад Берасьця і за 7 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Берасьце — Беласток, паблізу аўтадарогі Высокае — Пружаны — Слонім (). Месьціцца на абодвух берагах ракі Пульвы. Зьяўляецца цэнтрам Агародніцкага сельсавету.

У вёсцы працуе дзіцячы садок, базавая школа, клюб, аддзяленьне сувязі, фэльчарска-акушэрскі пункт. Маецца помнік археалёгіі — селішча паморскай культуры (4—2 ст. да н. э.).

## Гісторыя
* сярэдзіна XIX ст.: вёска ў Берасьцейскім павеце Гарадзенскай губэрні, пры фальварку Александрыя маёнтку Высока-Літоўск, уласнасьць памешчыка К. Сапегі.
* 1845: 8 двароў, 60 наяўных сялянскіх душ.
* 1857: 49 рэвіскіх душ.
* другая палова XIX ст.: у Высока-Літоўскай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні, уласнасьць Патоцкіх.
* 1897: 16 двароў, 120 жыхароў.
* 1905: 128 жыхароў.
* 1921: у складзе Высока-Літоўскай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы.
* 1923: 10 двароў, 52 жыхары.
* 1939: у складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: цэнтар сельсавету Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці, 16 двароў, 83 жыхары.
* 1960: 57 жыхароў.
* 1962: у Камянецкім раёне.
* 1970: 62 жыхары.

## Насельніцтва
* 1999 год — 383 жыхары
* 2005 год — 378 жыхароў, 136 двароў
* 2010 год — 362 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 13—14.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Агародніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Фрунзэнская (станцыя мэтро, Санкт-Пецярбург)

«**Фрунзэнская**» — станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну. Разьмешчаная на Маскоўска-Петраградзкай лініі, паміж станцямі «Тэхналягічны інстытут» і «Маскоўскія вароты».

## Выхад у горад
Выхад у горад на Маскоўскі праспэкт.

## Перасадка на грамадзкі транспарт
* Аўтобусы: 39Э.
* Тралейбусы: 15, 17.

## Архітэктура
«Фрунзэнская» — пілённая станцыя глыбокага залажэньня (39 м).

Катэгорыя:Пецярбурскі мэтрапалітэн
Вулька (Камянецкі раён)

**Ву́лька** (у сярэдзіне XIX стагодзьдзя — *Вулька Пужыцкая*) — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, за 48 км на захад ад Камянцу, за 53 км на паўночны захад ад Берасьця, за 10 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Берасьце — Беласток і за 1 км на паўднёвы ўсход ад мяжы з Польшчаю і аўтадарогі Высокае — Пружаны — Слонім (). Уваходзіць у Агародніцкі сельсавет.

## Гісторыя
* сярэдзіна XIX ст.: вёска «*Вулька Пужыцкая*» маёнтку Полаўцы, уласнасьць памешчыка Старжынскага.
* 1857: 164 рэвіскіх душ паводле 10-й рэвізіі.
* другая палова XIX ст.: у Воўчынскай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні.
* 1890: у складзе Вулькаўскай сельскай грамады, больш як 716 дзесяцінаў зямельных угодзьдзяў, у тым ліку каля 344 дзесяціны сядзібнай і ворыўнай зямлі.
* 1897: 47 двароў, 307 жыхароў; дзейнічала хлеба-запасная крама.
* 1905: 283 жыхары.
* 1921: у складзе Воўчынскай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы.
* 1923: 28 двароў, 123 жыхары.
* 1939: у складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: у складзе Такарскага сельсавету Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці, 47 двароў, 346 жыхароў.
* 1945: у Агародніцкім сельсавеце.
* 1960: 182 жыхары.
* 1962: у Камянецкім раёне.
* 1970: 164 жыхары.

## Насельніцтва
* 1999 год — 19 жыхароў
* 2005 год — 19 жыхароў, 14 двароў
* 2010 год — 5 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 28—29.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Агародніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Фрайбург-ім-Брайсгаў

**Фрайбург-ім-Брайзгаў**, () — горад на паўднёвым захадзе Нямеччыны, у зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг, недалёка ад межаў з Францыяй і Швайцарыяй. Насельніцтва 224 191 чалавек (чацьверты паводле колькасьці насельніцтва ў Бадэн-Вюртэмбэргу). 

Горад вядомы найперш сваёй катэдры і старажытным, заснаваным у 1457 годзе ўнівэрсытэтам, а таксама як Шварцвальдзкая мэтраполія.

Тут нарадзіўся Тыль Швайгер, нямецкі актор.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмбэргу
Любэк

Ганзейскі горад **Любэк** (, па-ніжненямецку: *Lübeck* і *Lübeek*) — горад на поўначы Нямеччыны, у зямлі Шлезьвіг-Гальштайн. Другі паводле колькасьці насельніцтва (210 232 чалавекі па стане на 2010 год) горад гэтай зямлі.

Зь сярэдзіны XIV да сярэдзіны XVI стагодзьдзя Любэк быў галоўным горадам Ганзы. Ён таксама вядомы як «Горад сямі вежаў», а яго гістарычны цэнтар уключаны ў Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Нямеччыне
Катэгорыя:Гарады Шлезьвіг-Гальштайну
Катэгорыя:Любэк
Заарбрукен

**Заарбру́кен**, часам **Саарбру́кен** () — горад на паўднёвым захадзе Нямеччыны, на мяжы з Францыяй, сталіца зямлі Заарлянд. Насельніцтва 175 741 чалавек (2010).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Заарлянду
Бонус-малюс

**Бонус-малюс** (; у перакладзе «*добры-дрэнны*») — сыстэма скідак, звычайна прымяняецца ў страхавым бізнэсе, якая зьмяняе памер страхавой прэміі, якую плаціць кліент (страхаваны) страхаўніку ў залежнасьці ад ягонай гісторыі страхавых выпадкаў.

У большасьці разьвітых краінаў пры страхаваньні аўтамабіляў дзейнічае рэйтынгавая сыстэма, якая штрафуе страхаванага, адказнага за адно або больш дарожна-транспартных здарэньняў павелічэньнем памеру прэміі, малюсам, і заахвочвае страхаваных, якія не рабілі страхавых выпадкаў, памяншэньнем памеру прэміі, бонусам. Асноўная мэта гэтай сыстэмы складаецца ў падвышэньні зацікаўленасьці страхаваных у больш спраўным кіраваньні, а таксама ў тым, каб як мага лепш улічыць індывідуальныя рызыкі, каб кожны страхаваны плаціў страхавую прэмію, якая адпавядае ягонай уласнай частасьці страхавых выпадкаў.

Сыстэма бонус-малюс зьяўляецца часткай сыстэмы страхавога тарыфу.

## Вонкавыя спасылкі
* Лемер Ж. Системы бонус-малус в автомобильном страховании: Пер. с англ. В.К. Малиновского. - М: Янус-К, 1998. - 270 с.
* Lemaire, J. (1995) Bonus-Malus systems in automobile insurance. 

Катэгорыя:Страхаваньне
Катэгорыя:Маркетынг
Антон Савасьцюк

**Антон Іванавіч Савасьцюк** (, в. Баравое, Койданаўскі раён, БССР — ) — філёзаф. Член-карэспандэнт АН Беларусі (1989), доктар філязофскіх навук (1984), прафэсар (1985).

## Біяграфія
Удзельнік Другой сусьветнай вайны, са студзеня 1943 году сувязны партызанскага атраду «Бальшавік» брыгады імя Сталіна. У 1955 годзе закончыў БДУ. Са жніўня 1955 году па сьнежань 1956 году інспэктар Койданаўскага райана, выкладчык гісторыі Койданаўскай школы рабочай моладзі. Са сьнежня 1956 году намесьнік загадчыка, з красавіка 1958 году загадчык аддзела прапаганды і агітацыі Дзяржынскага РК КПБ. У 1958—1961 гадах асьпірант Інстытуту філязофіі і права АН БССР. З 1961 году ў Інстытуце філязофіі і права АН Беларусі (з 1962 вучоны-сакратар, з 1968 намесьнік дырэктара, у 1989—1992 загадчык аддзела). Навуковыя працы па сацыяльнай філязофіі і паліталёгіі, праблемах сацыяльнага разьвіцьця, структуры грамадзтва і сацыяльных супярэчнасьцях.

## Творы
* Основное противоречие эпохи перехода от капитализма к социализму. Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора философских наук. Минск, 1982. 37 с
* Основные закономерности полной и окончательной победы социализма в СССР. Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. филос. наук. Минск. 1966. 17 с
* В. И. Ленин о победе социализма в СССР. Минск. 1970. 219 с.
* Основное противоречие нашей эпохи и мировой революционный процесс. Минск. 1980. 182 c.
* Формирование общества социальной справедливости в Беларуси. Минск. 1996. 44 с.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія філёзафы
Катэгорыя:Дактары філязофскіх навук
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Акадэміі навук Беларусі
Антон Семяновіч

**Анто́н Алякса́ндравіч Семяно́віч** (псэўд. *Дзядзька з барадой*; 23 ліпеня (5 жніўня) 1917, в. Шабунеўшчына, Койданаўская воласьць, Менскі павет, Менская губэрня — 25 жніўня 2000) — беларускі літаратуразнавец, чалец Саюзу пісьменьнікаў Беларусі з 1954 г. Доктар філялягічных навук (1971), прафэсар (1971).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і, якая як серадняцкая была раскулачаная і высланая ў Котлас Архангельскай вобласьці РСФСР, затым ў Вялікі Усьцюг. Антону, як непаўналетняму дазволілі вярнуцца ў Беларусь. Пасяліўся ў сваякоў ў в. Крупіца Менскага раёну. Пасьля заканчэньня сямігодкі і ФЗН працаваў сьлюсарам на заводзе імя Варашылава ў Менску (1934—1938). У 1938 г. паступіў ў Менскі пэдінстытут на літаратурны факультэт, дзе правучыўся да 1941 г. Напачатку вайны працаваў на гаспадарцы ў в. Шабунеўшчына, з кастрычніка 1943 г. сувязны партызанскага атрада імя Фурманава брыгады Ракасоўскага на Койданаўшчыне. Пасьля вайны працаваў на чыгунцы (1944). Закончыў Менскі пэдагагічны інстытут (1945). Працаваў настаўнікам сярэдняй школы ў Івацэвічах Берасьцейскай вобласьці (1945—1946), вучыўся ў асьпірантуры Інстытуту мовы, літаратуры і мастацтва АН Беларусі (1946—1949), працаваў малодшым, затым старшым навуковым супрацоўнікам Інстытуту літаратуры імя Янкі Купалы АН Беларусі (1949—1963). З 1963 г. у Менскім пэдагагічным інстытуце: дацэнт катэдры расейскай і замежнай літаратуры, з 1971 г. загадчык катэдры беларускай літаратуры, з 1992 г. прафэсар-кансультант гэтай катэдры. Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны 2-й ступені, мэдалямі, Ганаровымі граматамі Вярхоўнага савету БССР. Друкаваўся з 1949 г. Дасьледаваў беларускую прозу і драматургію.

## Працы
* Проза Якуба Коласа. (Дооктябрьский период). Автореферат диссертации кандидата филологических наук. Минск. 1950.
* Проза Якуба Коласа. (Дакастрычніцкі перыяд). Мінск 1953.
* Кандрат Крапіва. Мінск. 1956.
* Змітрок Бядуля. Мінск. 1960.
* Беларуская драматургія. (Дакастрычніцкі перыяд). Мінск. 1961.
* Кандрат Крапіва. Мінск. 1966.
* Беларуская савецкая драматургія. 1917—1932. Мінск. 1968.
* Ад вытокаў да сталасьці. Беларуская драматургія 1917—1945 гг. Мінск. 1978.
* Гісторыя беларускай савецкай драматургіі 1917—1955. Мінск. 1990.

## Літаратура
* Савік Л. С. Семяновіч Антон. // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік у 6 тамах. Т. 5. Мінск. 1995. С. 295.
* Смольская В. У. Семяновіч Антон. Бібліяграфія. // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік у 6 тамах. Т. 5. Мінск. 1995. С. 295—297.
* 

Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Вялікія Камарнікі

**Вялі́кія Кама́рнікі** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, за 42 км на захад ад Камянцу, за 35 км на паўночны захад ад Берасьця, за 9 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Берасьце — Беласток і за 200 м на захад ад ракі Пульвы. Уваходзяць у Агародніцкі сельсавет.

## Гісторыя
* сярэдзіна XIX ст.: вёскі Вялікія і Малыя Камарнікі ў Берасьцейскім павеце Гарадзенскай губэрні. Адносіліся да маёнтку Сьвіцічы, уласнасьць памешчыкаў Віслоцкіх.
* 1845: паводле інвэнтару маёнтку ў в. Вялікія Камарнікі — 23 двары, 142 сялянскія душы, у в. Малыя Камарнікі — 8 двароў, 50 сялянскіх душ.
* другая палова XIX ст.: вёскі ў Высока-Літоўскай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні.
* 1890: вёскі ў складзе Камарніцкай сельскай грамады, 331 дзесяціна сядзібнай і ворыўнай зямлі, 37 дзесяцінаў лугу.
* 1897: у в. Вялікія Камарнікі — 37 двароў, 222 жыхары, у в. Малыя Камарнікі — 14 двароў, 95 жыхароў.
* 1921: вёскі ў складзе Высока-Літоўскай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы.
* 1923: у в. Вялікія Камарнікі — 15 двароў, 74 жыхары, у в. Малыя Камарнікі — 4 двары, 25 жыхароў.
* 1939: вёскі ў складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: вёскі ў складзе Агародніцкага сельсавету Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці; у в. Вялікія Камарнікі — 33 двары, 169 жыхароў, у в. Малыя Камарнікі — 20 двароў, 123 жыхары.
* 1960: у в. Вялікія Камарнікі — 147 жыхароў, у в. Малыя Камарнікі — 119 жыхароў.
* 1962: вёскі ў Камянецкім раёне.
* 1970: адпаведна 122 і 95 жыхароў.
* 1972: вёскі зьліліся ў адзін населены пункт.

## Насельніцтва
* 2010 год — 43 жыхары
* 2005 год — 53 жыхары, 22 двары
* 1999 год — 54 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 33—34.

Катэгорыя:Агародніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Сухмень

**Сухме́нь**, таксама **за́суха** — працяглы (ад некалькіх тыдняў да двух-трох месяцаў) тэрмін устойлівага надвор’я з высокімі (для дадзенай мясцовасьці) тэмпэратурамі паветра й малой колькасьцю ападкаў (дажджу) — вынікам чаго зьяўляецца паніжэньне вільготазапасаў глебы й узьнікае прыгнечаньне й згуба збожжавых расьлінаў.

Пачатак сухмені звычайна зьвязаны з устанаўленьнем маларухомага высокага антыцыклёну. Багацьце сонечнай цяплыні й павольнае паніжэньне вільготнасьці паветра ствараюць павышаную выпаральнасьць (атмасфэрная сухмень), у гэтай сувязі запасы глебавай вільготнасьці без аніякіх дажджоў высіляюцца (глебавая сухмень). Паступова, падчас узмацненьня глебавай сухмені, перасыхаюць сажалкі, азёры, крыніцы — пачынаецца гідралягічная сухмень.

Пры сухмені паступленьне вады ў расьліны праз карэньне перашкаджаецца, расход на трансьпірыцыю пачынае пераўзыходзіць яе прытоку з глебы, ваданасычанасьць тканкі падае, звычайныя ўмовы фотасынтэза й вугляроднае жыўленьне парушаюцца. У залежнасьці ад пары году адрозьніваюць вясновыя, летнія, восеньскія сухмені.
* Вясновая сухмень асабліва небясьпечная для раньніх збожжавых культураў;
* Летняя моцна шкодзіць як раньнім, так і позьнім збожжавым і іншым аднагадовым расьлінам, а таксама плодавым расьлінам;
* Восеньская небясьпечная для ўзыходаў зімавых.

Найбольш згубныя — вясеньне-летнія й летне-восеньскія сухмені.

## Крыніцы
Эўрыпід

**Эўрыпід** (, , 480 — 406) — старажытнагрэцкі драматург, прадстаўнік новай атычнай трагедыі, у якой пераважае псыхалёгія над ідэяй Боскага року. Паводле зьвестак, якія маюцца, напісаў ад 88 да 92 трагедыяў і сатыраўскіх драмаў. Самыя вядомыя сярод іх — «Алькестыя» (паст. 438), «Мэдэя» (паст. 431, бел. пер. Л. Баршчэўскага), «Геракліды», «Андрамаха», «Гекаба», «Гікетыды» (усе паст. каля 430 да н. э.), " «Гіпаліт» (паст. 428 да н. э.), «Электра», «Гэракл», «Траянкі» (усе паст. каля 415 да н. э.), «Гэлена», «Іфігенія ў Таўрыдзе», «Фінікянкі» (усе паст. каля 412 да н. э.), «Іфігенія ў Аўлідзе», «Арэст», «Бакханкі» (бел. пер. Ю. Дрэйзіна; усе паст. пасьля 410 да н. э.).

Раней за Эўрыпіда жыў малавядомы драматург з такім жа імем, як паведамляецца ў бізантыйскім слоўніку Суды.

## Беларускія пераклады (публікацыі)
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* Малюковіч, С. Дз.  Эўрыпід.  // 
* 

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія драматургі
Сергій Раданескі

**Сергій Раданескі** (у міру **Варфаламей**; 3 траўня 1314 (дата ўмоўная) — 25 верасьня 1392) — манах Расейскай царквы, заснавальнік Траецкага манастыра пад Масквой (цяпер Троіца-Сергіева ляўра), пераўтваральнік манаства ў Паўночнай Русі.

Сергій Раданескі шануецца Расейскай праваслаўнай царквой у абліччы сьвятых як вялебны і лічыцца найвялікшым «падзьвіжнікам зямлі Рускай».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Англіканскія сьвятыя
Катэгорыя:Асобы на манэтах
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Пітэр Браян Мэдавар

**Пі́тэр Бра́ян Мэда́вар** (; 28 лютага 1915, Пэтропаліс, Рыё-дэ-Жанэйра — 2 кастрычніка 1987, Лёндан) — ангельскі біёляг. Сябра Лёнданскага каралеўскага таварыства (1949), ганаровы сябра Нью-Ёркскай акадэміі навук (1957), ганаровы сябра Брытанскай акадэміі (1981).

Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыялёгіі і мэдыцыне (1960) (сумесна з Ф. Бэрнэтам).

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія заолягі
Катэгорыя:Брытанскія імунолягі
Катэгорыя:Сябры Лёнданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыялёгіі ці мэдыцыны
Катэгорыя:Камандоры ордэна Брытанскай імпэрыі
Ганна Фройд

**Ганна Фройд** (3 сьнежня 1895, Вена - 9 кастрычніка 1982, Лёндан) — брытанскі псыхоляг і псыхааналітык аўстрыйскага паходжаньня, малодшая дачка заснавальніка псыхааналізу Зыгмунда Фройда. Разам з Мэлані Кляйн лічыцца заснавальніцай дзіцячага псыхааналізу.

Катэгорыя:Аўстрыйскія псыхолягі
Бухарэсцкая (станцыя мэтро)

**«Бухарэсцкая»** — станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну, якая разьмяшчаецца на Фрунзэнска-Прыморскай лініі, паміж станцыямі «Воўкаўская» і «Міжнародная». Станцыя адкрыта 28 сьнежня 2012 году.

## Сувязь з наземным транспартам
Аўтобусы: 29, 54, 57, 59, 74, 76, 91, 117.
Тралейбусы: 42.
Трамваі: 25, 43, 45, 49.

## Выхады ў горад
Выхад ў горад на Бухарэсцкую вуліцу і вуліцу Салава.

## Архытэктура
Станцыя пілённая глыбокага залажэньня (глыбіня 65 м).

Катэгорыя:Пецярбурскі мэтрапалітэн
Кіндыя (рэгіён)

**Кіндыя** () — адзін зь васьмі рэгіёнаў Гвінэі, які месьціцца на захадзе краіны й мяжуе з Малі на ўсходзе й зь Сьера-Ліонэ на паўднёвым ўсходзе. Адміністрацыйны цэнтар — Кіндыя. Плошча — 28 873 км², насельніцтва складае 928 312 (на 1996 год).
Канкан (рэгіён)

**Канка́н** () — адзін зь васьмі рэгіёнаў Гвінэі, які месьціцца на ўсходзе краіны й мяжуе з Малі на паўночным усходзе й з Кот-д'Івуарам на ўсходзе. Адміністрацыйны цэнтар — Канкан. Плошча — 72 145 км², насельніцтва складае 1 011 644 (на 1996 год).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Канакры (рэгіён)

**Канакры́** () — адзін з васьмі рэгіёнаў Гвінэі, які месьціцца на захадзе краіны й зьяўляецца самым маленькім рэгіёнам краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Канакры, які таксама зьяўляецца й сталіцай краіны. Плошча — 450 км², насельніцтва складае каля 1,1 млн жыхароў (на 1996 год).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Баке (рэгіён)

**Баке́** () — адзін зь васьмі рэгіёнаў Гвінэі, які месьціцца на захадзе краіны й мяжуе з Сэнэгалам на захадзе й з Гвінэяй-Бісаў на ўсходзе. Адміністрацыйны цэнтар — Баке. Плошча — 31 186 км², насельніцтва складае 760 119 (на 1996 год).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Лябэ (рэгіён)

**Лябэ́** () — адзін зь васьмі рэгіёнаў Гвінэі, які месьціцца на поўначы краіны й мяжуе з Сэнэгалам на поўначы й з Малі на паўночным ўсходзе. Адміністрацыйны цэнтар — Лябэ. Плошча — 22 869 км², насельніцтва складае 799 545 (на 1996 год).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Маму (рэгіён)

**Маму́** () — адзін зь васьмі рэгіёнаў Гвінэі, які месьціцца на поўдні краіны й мяжуе на поўдні зь Сьера-Леонэ. Адміністрацыйны цэнтар — Маму. Плошча — 17 074 км², насельніцтва складае 612 218 (на 1996 год).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Нзэрэкарэ (рэгіён)

**Нзэрэкарэ** () — адзін зь васьмі рэгіёнаў Гвінэі, які месьціцца на поўднёвам усходзе краіны й мяжуе з Кот-д'Івуарам на ўсходзе, зь Лібэрыяй на поўдні й зь Сьера-Леонэ на захадзе. Адміністрацыйны цэнтар — Нзэрэкарэ. Плошча — 44 319 км², насельніцтва складае 1 348 787 (на 1996 год).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Фарана (рэгіён)

**Фарана́** () — адзін зь васьмі рэгіёнаў Гвінэі, які месьціцца ў цэнтры краіны й мяжуе зь Сьера-Леонэ на паўднёвым-захадзе й з Малі на поўначы. Адміністрацыйны цэнтар — Фарана. Плошча — 35 581 км², насельніцтва складае 602 845 (на 1996 год).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Дуйсбург

**Ду́йсбург** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Паўночны Райн — Вэстфалія, разьмешчаны пры ўпадзеньні ракі Рур у Райн. Паводле колькасьці насельніцтва (503 185 па стане на 31 сьнежня 2023 году) Дуйсбург займае пятую пазыцыю ў Паўночным Райне—Вэстфаліі й пятнаццатую ў Нямеччыне. Дуйсбург зьяўляецца найбуйнейшым у сьвеце рачным портам. У 2010 годзе, разам зь іншымі гарадамі Рурскае вобласьці ён быў Культурнай сталіцай Эўропы.

## Гарады пабрацімы
* Вільня, Летува
* Газыянтэп, Турэччына
* Портсмут, Вялікабрытанія
* Кале, Францыя
* Ламэ, Тога
* Ухань, Кітай
* Перм, Расея
* Сан-Пэдра-Сула, Гандурас
* Форт-Лодэрдэйл, ЗША

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Райну — Вэстфаліі
Андрэй Стась

**Андрэй Стась** (нарадзіўся 18 кастрычніка 1988 году, Менск) — беларускі хакеіст, цэнтральны нападнік менскага клюбу «Дынама», які выступае ў КХЛ. Найлепшы хакеіст Беларусі 2016 году.

## Кар’ера
Выступаў за два менскія клюбы «Юнацтва-Менск» і «Керамін».

У складзе зборнай Беларусі правёў 23 матчы, вызначыўся дзьвюма галявымі перадачамі. Удзельнік зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 году, удзельнік чэмпіянатаў сьвету 2009, 2010 і 2011. У складзе маладзёвай зборнай Беларусі ўдзельнік чэмпіянтаў сьвету 2007 і 2008 (дывізіён I). У складзе юнацкай зборнай Беларусі ўдзельнік чэмпіянату сьвету 2005 (дывізіён I) і 2006.

Уладальнік Кубку Шпэнглера (2009).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Андрэй Стась статыстыка на Eliteprospects.com
* Профіль на сайце КХЛ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Беларускія хакеісты і хакеісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Хакеісты і хакеісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 году
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Керамін» Менск
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Юнацтва-Менск»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Дынама» Менск
Катэгорыя:Хакеісты клюбу ЦСКА Масква
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Авангард» Омск
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Трактар» Чалябінск
Кублавата-дажджавы воблак

**Кублава́та-дажджавы́ во́блак** () — белая хмара зь цёмнай, часам сінявай асновай, што падымаецца ў выглядзе аграмадных масаў, якія нагадваюць горы зь сьляпучымі белымі верхавінамі. Вышыня асновы 0,4-2 км. Ападкі маюць залеўны характар, часта назіраецца навальніца. У мэтэаралёгіі вызначаюць наступныя тыпы кублавата-дажджавога воблака:
* кублаваты пляскаты;
* кублаваты сярэдні;
* кублаваты моцны;
* кублавата-дажджавы лысы;
* кублавата-дажджавы валасаты;
* кублавата-дажджавы з кавадлай.

Згодна клясафікацыі, якая была прынятая СМА (Сусьветная мэтэаралягічная арганізацыя) вызначаюць тры тыпа кублавата-дажджавых воблакаў: аднакаморкавыя, шматкаморкавыя, зьверхкаморкавыя (альбо супэркаморкавыя).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Надвор’е
Катэгорыя:Мэтэаралёгія
Білефэльд

**Бі́лефэльд** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Паўночны Райн — Вэстфалія, на ўскраіне Тэўтабурскага лесу. Найбуйнейшы горад рэгіёну Ўсходняя Вэстфалія-Ліпэ. Паводле колькасьці насельніцтва места ёсьць васямнаццатым горадам Нямеччыны  (331 519 чалавек па стане на 31 сьнежня 2023).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Райну — Вэстфаліі
Прасьнічка

«**Прасьнічка**» () — верш Яна Чачота, напісаны ў 1840-х гадох і апублікаваны ў альманаху «Rubon» у 1845 годзе ў паэтычным цыкле «Песенькі». Пакладзены на музыку Станіславам Манюшкам.

У 1897 годзе менскі археоляг Генрых Татур пераклаў гэтую песьню на беларускую мову пад назвай «Прадкі».

## Апісаньне

### Алюзіі
Верш «Прасьнічка» тэматычна блізкі зь вядомаю песьняй князя Антонія Генрыха Радзівіла «За калаўроткам». У гэтай песьні дзяўчына прадзе нітку, а перажываньні хлопца поруч зьвязаныя з чаканьнем ўзаемнасьці. Тое, што ў песьні Антонія Генрыха толькі мелася на ўвазе і трымала героя ў напружанасьці, у «Прасьнічцы» Яна Чачота пераўтварылася ў сапраўднасьць.

На думку Ўладзімер Мархеля, сумненьні ў трываласьці шчасьця радзівілаўскага героя былі навярэджаныя працяглаю самотаю і безузаемным каханьнем Яна Чачота да Зосі Малеўскай, сястры філямата Францішка Малеўскага і дачкі рэктара Віленскага ўнівэрсытэту Сымона Малеўскага.

### Сюжэт
Маладзіца-прыгажуня прадзе ніткі на вячорах поруч зь іншымі дзяўчатамі, памяць якіх пра каханага такая ж доўгая, як іх пража. Да маладзіцы, нарачоны якой паехаў у «Кралевец віцінай», заляцаецца іншы хлопец, і праз тры дні яе нітка рвецца і заканчаецца вернасьць далёкаму любаму, яе шчокі заліваюцца сорамам.

Песьня сканчаецца лёгкім дакорам, скіраваным на легкадумную, хоць і сарамяжную дзяўчыну.

### Музыка
Неўзабаве пасьля публікацыі верша польскі кампазытар Станіслаў Манюшка напісаў на яго словы музыку і апублікаваў гэты твор у трэцім «Хатнім сьпеўніку». У XIX стагодзьдзі «Прасьнічка» была адной з найпапулярнейшых песень у Польшчы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Прасьнічка». Словы Яна Чачота. Пераклад Кастуся Цьвіркі. Вык Леся Лют (вакал), Дзяржаўны акадэмічны народны аркестар імя І. Жыновіча. Дырыгент Сяргей Сакалоў
* «Прасьнічка» ў перакладзе Кастуся Цьвіркі
* «Прасьнічка» ў выкананьні Люцыны Шчэпанскай, 1936 — YouTube

Катэгорыя:Вершы і песьні Яна Чачота
Вэстэрлё (футбольны клюб)

«**Вэстэрлё**» () — бэльгійскі футбольны клюб з гораду Вэстэрлё. Заснаваны ў 1933 годзе. Уладальнік Кубка Бэльгіі (2001). За ўсю гісторыю клюбу толькі адзіны гулец Тоні Браньнё выклікаўся да складу нацыянальнай зборнай Бэльгіі ў той час калі быў гульцом каманды.

## Гісторыя
Купа студэнтаў у 1917 годзе стварыла ў Вэстэрлё футбольны клюб, назваўшы яго спартовы гурток «Дэ Біст». Пасьля пяці гадоў існаваньня клюб быў ліквідаваны. Новая спроба стварыць футбольную каманду адбылася ў 1931 годзе. Тагачасны клюб атрымаў назву «Біст Спорт», але праз два гады ягоная назва была зьмененая на спартовы гурток «Вэстэрлё». У гэты час некаторыя гульцы пакінулі клюб і стварылі ўласны, назваўшы яго «Вэстэрлё Спорт». 5 жніўня 1942 году абодва клюбы аб’ядналіся.

У 1960 годзе клюб здабыў перамогу ў другім дывізіёнё Антвэрпэнскай лігі ў 1960 годзе. Праз восем гадоў «Вэстэрлё» бавіў час у сваім першым сэзоне на нацыянальным узроўні ў чацьвертым дывізіёне. Камандзе спатрэбілася восем гадоў, каб здабыць перамогу ў гэтае лізе і прасунуцца ў трэці дывізіён у 1969 годзе. Пасьля гэтага назіраўся толькі заняпад клюбу, бо спачатку ён вярнуўся ў чацьверты дывізіён, а потым нават быў вымушаны сысьці ў рэгіянальныя лігі, як то правесьці сэзон 1982—1983 гадоў у другім дывізіёне Антвэрпэнскай лігі. Толькі фактычна ў другой палове 1980-х «Вэстэрлё» напаткаў лёс і клюб хутка вярнуўся ў трэці дывізіён. У 1993 годзе клюб прасунуўся ў другі дывізіён, а затым у 1997 годзе дасягнуў галоўнае лігі краіны — Першага дывізіёну. Яшчэ за год да гэтага ў 1996 годзе «Вэстэрлё» прыдбаў да сваёй назвы прэфікс «Каралеўскі» ().

18 чэрвеня 2019 году было афіцыйна абвешчана, што клюб набыў турэцкі бізнэсовец Актай Эрджан. Ён адразу даў зразумець, што «Вэстэрлё» застанецца рэгіянальным сямейным клюбам, і што асноўная ўвага будзе нададзенае сацыяльным аспэктам і спартовым дасягненьням.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вэстэрлё
Абрам Кроль

**Абрам Іосіфавіч Кроль** (1 траўня 1913, Койданаў, Менская губэрня, Расейская імпэрыя — 3 лютага 1990, Менск, БССР) — мастак. Чалец Беларускага саюзу мастакоў з 1946 г.

## Біяграфія
Закончыў Віцебскую народную мастацкую вучэльню (1932). Удзельнік нямецка-савецкай вайны. Працаваў у станковым жывапісе ў жанры пэйзажу, сюжэтна-тэматычнай карціны, у галіне мастацкага афармленьня музэяў Беларусі.

## Творы
* Баявое заданьне (1947).
* Абвяшчэньне Савецкай улады на Беларусі (1948).
* Канец зімы (1955).
* Пасьля курлоўскага расстрэлу ў 1905 годзе ў Менску (1957).
* Шаць (1960).
* Раніца (1963).
* Нараджэньне рэспублікі (1968).
* Партызанскія зямлянкі (1978).
* Ліпень 1941-га (1982).
* Край беларускі (1982).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Пэйзажысты
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Гогаль-могаль

**Гогаль-могаль** (*ґоґаль-моґаль*) — дэсэрт, асноўныя кампанэнты якога — узьбітае яйка з цукрам. Існуе мноства варыяцыяў гэтага напою, з даданьнем віна, ваніліну, мёду, сокаў з садавіны й ягад. Часта выкарыстоўваецца як лячэбны сродак пры прастудных захворваньнях і страце голасу.

## Назва й паходжаньне

Слоўнік Макса Фасмэра дае некалькі вэрсіяў паходжаньня назвы напою: ад ангельскага «hug-mug», «hugger-mugger», ад польскага «kogel-mogel», ад нямецкага «Kuddelmuddel» (мешаніна).

Вынаходніцтва кактэйлю адна зь легендаў прыпісвае нямецкаму кандытару Манфрэду Кёкэнбаўэру. Іншая легенда распавядае аб кантары з Магілёва па прозвішчы Гогель, якія страціў голас. Каб вылячыць горла, ён вынайшаў такі рэцэпт. У іншай вэрсіі гэтай самай легенды прысутнічае графіня Браніслава Патоцкая, якая крыху мадэрнізавала рэцэпт, замяніўшы хлеб на мёд, і пераназвала яго з «гогель-могаль» у «гогаль-могаль».

Катэгорыя:Ежа
Перм

**Перм** — горад на ўсходзе эўрапейскае часткі Расеі, у прыгор’ях Уралу, адміністрацыйны цэнтар Пермскага краю, порт на рацэ Ка́ме, транспартны вузел на Транссыбірскай магістралі, гарадзкая акруга. Перм зьяўляецца буйным шматгалінавым прамысловым, навуковым, культурным і лягістычным цэнтрам Уралу. Паводле плошчы (799,68 км²) горад займае трэцяе месца ў Расеі пасьля Санкт-Пецярбургу й Масквы. Перм выцягнутая ўздож ракі Камы, і паводле працягласьці стаіць пасьля Санкт-Пецярбургу й Сочы.

Горад заснаваны ў 1723 годзе, з 1940 па 1957 год называўся *Молатаў*. Насельніцтва Пярмі, якое дасягнула ў 1989 годзе 1&nbsp;092&nbsp;392 чалавекі, паводле зьвестак Усерасейскага перапісу насельніцтва 2010 году склала 991,5&nbsp;тыс. чалавек.

У 1876 праз Перм прайшла першая на Ўрале й у Сыбіры чыгунка, у 1916 годзе быў адчынены першы ў рэгіёне ўнівэрсытэт.

## Этымалёгія
У адпаведнасьці з гіпотэзай савецкага лінгвісту Дзьмітрыя Бубрыха назва гораду паходзіць ад вепскага слова *Парэ Маа* — «далёкая зямля». Гісторыкі не выключаюць і ўзьнікненьня назвы ад комі-пярмяцкіх словаў «перэма» («далёка») або «парма» («лес», «мясцовасьць»).

## Асобы
* Васіль Саломін — чэмпіён сьвету па боксе

## Глядзіце таксама
* Пажар у начным клюбе ў Пермі
* Пермскі трамвай

## Крыніцы


Катэгорыя:Гарады Расеі
Ганна Рэйшаль

**Га́нна Рэ́йшаль** (у дзявоцтве **Ташпула́тава**; нарадзілася 21 кастрычніка 1987 году, Пружаны, Берасьцейская вобласьць, БССР) — беларуская лёгкаатлетка, спрынтарка, якая спэцыялізуецца ў бегу на 400 м. Шматразовая чэмпіёнка краіны, майстар спорту міжнароднай клясы.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася 21 кастрычніка 1987 году ў г. Пружаны. Спортам пачынала займацца ў Пружанскай ДЮСШ №1, працягнула ў Берасьцейскай вучэльні алімпійскага рэзэрву. Цяпер навучаецца ў Мазырскім дзяржаўным пэдагагічным унівэрсытэце.

## Галоўныя дасягненьні

## Асабістыя рэкорды

## Узнагароды
* Каманда 2009 году па лёгкай атлетыцы ў Беларусі (разам з Кацярынай Мішынай, Аленай Кіевіч і Кацярынай Бобрык)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль у базе зьвестак IAAF
* Профіль у базе зьвестак All-Athletics

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанах
Катэгорыя:Беларускія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі
Безназоўны ручай

**Безназо́ўны руча́й** — ручай у Койданаўскім раёне Менскай вобласьці Беларусі, левы прыток Ператуці (басэйн Нёману). Даўжыня 3 км. Пачынаецца на паўднёвым захадзе ад в. Калоднікі, упадае ў Ператуць на захадзе ад в. Клачкі. На працягу 2,8 км каналізаваны (в. Камароўшчына — 1,5 км на паўднёвы ўсход ад в. Клачкі).

## Літаратура
* Безназоўны ручай //  С. 58

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Койданаўскага раёну
Волма (басэйн Нёмана)

**Во́лма**, **Валмя́нка** — рака ў Беларусі, левы прыток Іслачы (басэйн Нёману). Цячэ ў Койданаўскім і Валожынскім раёнах Менскай вобласьці. Даўжыня 44 км. Плошча вадазбору 177 км². Выдатак вады ў вусьці 1,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 3‰.

На рацэ стаяць мястэчка Івянец і гістарычнае мястэчка Волма.

Пачынаецца на паўднёвы ўсход ад вёскі Шчэпкаў, цячэ заходнімі схіламі Менскага ўзвышша празь мястэчка Івянец, упадае ў Іслач ніжэй за вёску Баравікоўшчыну.

Даліна выразная. Абалона лугавая, яе шырыня ў вярхоўі 20—50 мэтраў, у ніжняй плыні 120—2000 м. Рэчышча зьвілістае, у верхняй плыні каналізаванае, шырыня ракі ў межань 6—10 м. Берагі стромкія, абрывістыя, асабліва на дзялянцы ад мястэчка Івянцу да вусьця, дзе рака цячэ празь лес.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  С. 103.
* 

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Койданаўскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёну
Вуса (прыток Нёмана, Узьдзенскі раён)

**Вуса** (**Уса́**) — рака ў Беларусі, правы прыток Нёману. Цячэ ў Койданаўскім і Ўзьдзенскім раёнах Менскай вобласьці. Даўжыня 115 км. Плошча вадазбору 1345 км². Выдатак вады ў вусьці 6,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3‰.

## Асноўныя прытокі
* *Левыя*: Вязенская, Рапуса, Узьдзянка
* *Правыя*: Студзянка, Ператуць

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 0,8 км на захад ад вёскі Шышкаў, цячэ паўднёвымі схіламі Менскага ўзвышша, упадае ў Нёман за 0,5 км на ўсход ад вёскі Пад’ельнікаў Узьдзенскага раёну.

Даліна зьвілістая, у верхняй частцы V-падобная (шырыня 300—500 м), ніжэй трапэцападобная, пашыраецца да 2 км. Абалона двухбаковая, шырынёй 200—400 м, ніжэй за ўток Узьдзянкі 1—2 км, перасечаная старыцамі і асушальнымі каналамі. Рэчышча на працягу 5,5 км (ад вёскі Саковічаў да вёскі Чэрнікаўшчыны) каналізаванае, на астатнім працягу моцна зьвілістае.

Шырыня ракі ў межань 7—10 м. Замярзае ў сярэдзіне сьнежня, крыгалом у сярэдзіне сакавіка. Каля вёскі Усы сажалка плошчай 0,08 км².

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Прытокі Нёману
Катэгорыя:Рэкі Койданаўскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Ўзьдзенскага раёну
Ліванка

**Ліва́нка** (*Лівянка*) — рака ў Койданаўскім ды Стаўпецкім раёнах Менскай вобласьці Беларусі, левы прыток Волкі (басэйн Нёману). Даўжыня 11 км. Плошча вадазбору 58 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2‰. Пачынаецца ў лесе на ўсходзе ад в. Ліўе, упадае ў Волку на паўночным ўсходзе ад в. Навасельле. На працягу 7,1 км каналізаваная (за 1,2 км на паўднёвы захад ад в. Ліўе да вусьця).

## Літаратура
* Ліванка // Энцыклапедыя прыроды Беларусі ў пяці тамах Т. 3. Мінск. 1984. С. 172
* Ліванка //  С. 220.

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Койданаўскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Стаўпецкага раёну
Нецечка

**Не́цечка** (Нецеч, Няцеч, Няцеча, Пераплюйка) — рака ў Беларусі, левы прыток ракі Ператуці (басэйн Нёману). Цячэ ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Даўжыня 12 км. Плошча вадазбору 32 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,4‰.

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца на паўночным усходзе ад урочышча Макаўчыцаў (былая вёска, якая ўвайшла ў склад Койданава), цячэ ў межах Менскага ўзвышша, праз Койданаў, дзе прымае размаітыя гарадзкія сьцёкі, упадае ў Ператуць на захад ад в. Клыпаўчыны. На працягу 6 км мае каналізаванае рэчышча (ад паўднёвай ускраіны Койданава да вусьця), прымае сьцёк з мэліярацыйных каналаў. Існуе вадасховішча ля раённай лякарні, якое мае назву возера Дзяржынскае і сажалка ў межах Койданава, якая належала былому калгасу. Праз раку пралягаюць трасы Р-42 (на Заслаўе) і М-1 (на Берасьце), а таксама чыгунка на Берасьце.

11 кастрычніка 2008 году адбылося сьвята «Дзень ракі» пад лёзунгам «Наша рэчка — Няцечка!».

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 269.
* 

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Койданаўскага раёну
Перакуль

**Пераку́ль** (**Перака́тка**) — рака ў Беларусі, левы прыток Сулы (басэйн Нёману). Цячэ ў Койданаўскім і Стаўпецкім раёнах Менскай вобласьці. Даўжыня 24 км. Плошча вадазбору 88 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,4%. 

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Рубяжэвічы.

Пачынаецца на ўсход ад в. Ціскаўшчыны, цячэ на паўднёва-заходняй ускраіне Менскага ўзвышша, упадае ў Сулу на паўднёвым ўсходзе ад в. Рудні Стаўпецкага раёну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Койданаўскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Стаўпецкага раёну
Рапуса

**Рапу́са** — рака ў Беларусі, левы прыток Вусы (басэйн Нёману). Цячэ ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Даўжыня 13 км. Плошча вадазбору 54 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4‰.

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Станькаў.

Пачынаецца на паўднёвым захад ад в. Каменкі. Мае каналізаванае рэчышча на працягу 6,3 км (ад в. Лапцевічаў да вусьця). Каля в. Станькава сажалка плошчай 0,02 км².

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 307.
* 

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Койданаўскага раёну
Сініцкая

**Сіні́цкая** — рака ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці, правы прыток Ператуці (басэйн Нёману). Даўжыня 6 км. Пачынаецца за 1,7 км на захад ад в. Скароднае, цячэ пераважна сярод лесу, упадае ў Ператуць на захад ад в. Логавішча. Пойма ад в. Скароднае пераважна забалочаная. Рэчышча на працягу 3 км ад вытоку і 2 км перад вусьцем каналізаванае.

## Літаратура
* Сініцкая //  С. 333

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Койданаўскага раёну
Самацеч

**Самаце́ч** — рака ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці Беларусі, правы прыток Ператуці (басэйн Нёману). Даўжыня 19 км. Плошча вадазбору 44 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,1%. Пачынаецца ва ўрочышчы Ясева за 2 км на поўнач ад в. Старынкі, цячэ на паўднёвых схілах Менскага ўзвышша, упадае ў Ператуць на поўнач ад в. Старая Рудзіца. Пойма ўчасткамі забалочаная. Каля в. Старынкі створана сажалка плошчай 0,03 км².

## Літаратура
* Самацеч //  С. 439
* Самацеч //  С. 320

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Койданаўскага раёну
Студзянка (рака)

**Студзя́нка** — рака (ручай) у Койданаўскім раёне Менскай вобласьці Беларусі, правы прыток Вусы (басэйн Нёману). Даўжыня 5,5 км.

Пачынаецца каля паўднёва-ўсходняй ускраіны в. Пенькавічы, упадае ў Вусу за 1,3 км на паўднёвы ўсход ад в. Плоскае. Мае каналізаванае рэчышча.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 354

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Койданаўскага раёну
Анадыр

**Ана́дыр** — партовы горад на крайнім паўночным усходзе Расеі на беразе Анадырскага заліву Берынгава мора, адміністрацыйны цэнтар Чукоцкае аўтаномнае акругі.

## Насельніцтва
Насельніцтва гораду на 2010 год — 11 777 чалавек. Заснаваны ў 1889 годзе. Мясцовыя чукоцкія жыхары называюць горад В’ен («уваход») ці Кагыргын («вусьце»).

## Эканоміка
Найбуйнейшы аб’ект гарадзкой прамысловасьці — рыбны завод. У навакольлі гораду вядзецца здабыча золата і вуглю, знаходзіцца адна з найбуйнейшых у Расеі ветраных электрастанцыяў — Анадырская ВЭС. Традыцыйна важным заняткам насельніцтва зьяўляюцца аленегадоўля, рыбалоўства ды паляваньне.

## Клімат
Клімат гораду субарктычны, марскі, суворы. Сярэдняя тэмпэратура ў студзені – −22 °C, у ліпені – +11 °C. Цёплы перыяд году вельмі кароткі. З-за ўплыву мора зіма ў горадзе цяплейшая, а лета халаднейшае за кантынэнтальныя раёны Чукоткі.

## Галерэя

Anadyr_child_creativity_palace.jpg|Анадырскі палац моладзі
Anadyr_market.jpg|Крама ў Анадыры
Anadyr_harbour4.jpg|Від з Анадырскай бухты


## Асобы, зьвязаныя з Анадырам
* Вадзім Дапкюнас

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Адміністрацыя гарадзкой акругі Анадыр
* Anadyr — Online
* Чукотка — прыгожы і… суворы край
* Анадыр — як ён ёсьць…

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Порты Расеі
Катэгорыя:Населеныя пункты Чукоцкай аўтаномнай акругі
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Этнаграфія

**Этнаграфія** (ад  — «этнас» (народ) і  — «пішу») частка гістарычнай навукі, што вывучае народы-этнасы і іншыя этнічныя ўтварэньні, іх паходжаньне (этнагенэз), склад, расьсяленьне, культурна-побытавыя асаблівасьці, а таксама іх матэрыяльную і духоўную культуру.

Пад тэрмінам «этнаграфія» ў большасьці заходніх краінаў маюць на ўвазе апісальную дысцыпліну (напрыклад, музэязнаўства) — у адрозьненьне ад агульнай тэарэтычнай плыні, «этналёгіі», якая займаецца разьвязаньнем народазнаўчых праблемаў. Аднак у многіх выпадках гэтыя навуковыя галіны блізкія адна да адной і цесна павязаныя.

## Глядзіце таксама
* Фальклярыстыка

## Крыніцы

## Літаратура
* Народнае мастацтва / Я. М. Сахута. — Мн : Беларуская навука, 2015. — 180 с. : іл. — (Традыцыйны лад жыцця).
* «Ядраное жыта кліча...» каляндарны год у абрадах і звычаях / Т. В. Валодзіна, Т. І. Кухаронак. — Мн : Беларуская навука, 2015. — 356 с. : іл. — (Традыцыйны лад жыцця).
* Святыя крыніцы Беларусі / Уладзімір Лобан,  Таццяна Валодзіна. — Мн : Беларуская навука, 2016. — 188 с. : іл. — (Традыцыйны лад жыцця).
* Радзіны і маленства ў традыцыйнай культуры беларусаў / Т. І. Кухаронак, — рэдактар Т. В. Лапцёнак, мастацкі рэдактар І. Т. Махнач, тэхнічны рэдактар В. А. Тоўстая, камп'ютарная вёрстка Л. І. Кудзерка. — Мн : Беларуская навука, 2017. — 140 с. : іл. — Традыцыйны лад жыцця — ISBN 978-985-08-2185-0. 

Катэгорыя:Этнаграфія
Катэгорыя:Этналёгія
Міт’юлян Гэрнінг

«**Міт’юлян**» () — дацкі футбольны клюб з гораду Гэрнінгу. Заснаваны ў 1999 годзе. Чатырохразовы чэмпіён Даніі (2015, 2018, 2020, 2024) і двухразовы ўладальнік Кубка Даніі (2019, 2022). Клюб быў створаны ў рамках зьліцьця двух клюбаў з гарадоў Гэрнінгу і Ікасту.

## Гісторыя
Футбольны клюб «Міт’юлян» быў заснаваны Джоні Рунам, прадпрымальнікам і ўладальнікам прыватнага бізнэсу ў лесапрамысловай галіне, і Стээнам Гэсэлем, аўтарызаваным дылерам кампаніі Mercedes-Benz.

Мужчыны хацелі аб’яднаць футбольныя клюбы «Ікаст», які быў зафундаваны ў 1935 годзе, і «Гэрнінг Фрэмад», горад нараджэньня якога ёсьць 1918 год. Клюбы дзесяцігодзьдзямі былі супернікамі адзін аднаму, але ніколі яны не гулялі значнай ролі ў дацкім футболе. «Ікаст» меў пэўны посьпех у канцы 1970-х і 1980-х гадоў і тройчы клюб выступаў у фінале Кубка Даніі. Толькі праз доўгія гады перамоваў клюбы ў выніку здолелі дамовіцца і аб’яднацца ў адзіную структуру. Угода паміж клюбамі была канчаткова аформлена 6 красавіка 1999 году і абвешчаная на прэс-канфэрэнцыі на наступны дзень.

У 2000 годзе «Міт’юлян» дасягнуў падвышэньня да Супэрлігі пасьля выдатнага сэзону ў Першай лізе. Дружына здолела зарабіць на свой рахунак больш пунктаў, чым любая іншая каманда ў гісторыі дывізіёну. У ліпені 2014 году Мэт’ю Бэнгэм, уладальнік ангельскага клюбу «Брэнтфард», стаў мажарытарным акцыянэрам мацярынскай кампаніі FCM Holding Midtjylland. У сэзоне 2014—2015 гадоў клюб упершыню стаў чэмпіёнам краіны. Пазьней «Міт’юлян» яшчэ некалькі разоў атрымоўваў тытул чэмпіёнаў, а ў сэзоне 2020—2021 гадоў дацкі клюб упершныю выйшаў у групавы этап Лігі чэмпіёнаў.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гэрнінг
Фальклярыстыка

**Фалькляры́стыка** — навука, што вывучае народную творчасьць (фальклёр) і знаходзіцца на сутыку этнаграфіі, літаратуразнаўства і музыказнаўства. У сфэры навуковых інтэрасаў фальклярыстыкі знаходзіцца зьбіраньне, выданьне, тыпалягізацыя і агульнае вывучэньне народнай творчасьці.

Катэгорыя:Этнаграфія
Літаратуразнаўства

**Літаратуразнаўства** — навука, што вывучае мастацкую літаратуру як зьяву чалавечае культуры. Галоўныя галіны: тэорыя літаратуры, гісторыя літаратуры і літаратурная крытыка. У літаратуразнаўстве ёсьць шмат кірункаў, у тым ліку нетрадыцыйных — псыхааналітычнае і псыхіятрычнае.
Вярба (Берасьцейская вобласьць)

**Вярба́** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, за 35 км на захад ад Камянцу, за 30 км на паўночны захад ад Берасьця, за 11 км на поўдзень ад станцыі Высока-Літоўск на чыгуначнай лініі Берасьце — Беласток і за 1 км на ўсход ад аўтадарогі Берасьце — Высокае (). Уваходзіць у Агародніцкі сельсавет. Пункт прыпынку на лініі Берасьце — Беласток.

## Гісторыя
* сярэдзіна XIX ст.: вёска ў складзе маёнтку Сьвіцічы, уласнасьць памешчыкаў Віслоцкіх.
* 1857: 14 рэвіскіх душ.
* 1921: у складзе Высока-Літоўскай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы.
* 1940: хутар у Агародніцкім сельсавеце Высокаўскага раёну.
* 1960: 27 жыхароў.
* 1962: у Камянецкім раёне.
* 1970: 25 жыхароў.
* 25 сакавіка 2016 год сельскі населены пункт аднесены да катэгорыі вёска.

## Насельніцтва
* 1999 год — 36 жыхароў
* 2005 год — 38 жыхароў, 15 двароў
* 2010 год — 28 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 34.

Катэгорыя:Агародніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Залесьсе (Камянецкі раён)

**Зале́сьсе** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, за 48 км на захад ад Камянцу, за 45 км на паўночны захад ад Берасьця, за 13 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Берасьце — Беласток і за 2 км на ўсход ад мяжы з Польшчаю. Уваходзіць у Агародніцкі сельсавет.

## Гісторыя
* сярэдзіна XIX ст.: вёска ў Воўчынскай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні, дзяржаўная ўласнасьць.
* 1857: 337 рэвіскіх душ.
* 1890: у складзе Залескай сельскай грамады, якая мела 982 дзесяціны зямельных угодзьдзяў.
* 1897: 66 двароў, 456 жыхароў; дзейнічала хлеба-запасная крама.
* 1921: у складзе Воўчынскай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы.
* 1923: 57 двароў, 237 жыхароў.
* 1932: у чэрвені жыхары вёсак Залесьсе і Мачулішча адмовіліся выконваць дарожныя павіннасьці, аказалі супраціў войту і паліцыі; 28 удзельнікаў хваляваньняў былі арыштаваныя.
* 1939: у складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: у складзе Такарскага сельсавету Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці, 74 двары, 486 жыхароў.
* 1945: у Агародніцкім сельсавеце.
* 1948: у пачатковай школе 128 вучняў.
* 1950: у вёсцы дзейнічаў калгас «Ленінскі шлях» (160 чальцоў), працаваў млын.
* 1960: 392 жыхары.
* 1962: у Камянецкім раёне.
* 1970: 304 жыхары.

## Насельніцтва
* 1999 год — 71 жыхар
* 2005 год — 59 жыхароў, 36 двароў
* 2010 год — 38 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 47—48.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Агародніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну