open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Музэй сучаснага мастацтва Рэспублікі Сэрбскай

**Музэй сучаснага мастацтва Рэспублікі Сэрбскай** () — мастацкая галерэя, галоўная музэйная ўстанова сучаснага мастацтва Рэспублікі Сэрбскай. Працуе з 2004 году ў горадзе Баня Лука, Босьнія і Герцагавіна, у будынку былога чыгуначнага вакзалу на плошчы Сэрбскіх герояў. Музэй прысьвечаны захаваньню культурнай спадчыны Рэспублікі Сэрбскай XX і XXI стагодзьдзяў, ажыцьцяўляе мастацкія выставы прац сучаснага мастацтва.

## Гісторыя зьяўленьня
Пачатак музэю паклаў моцны землятрус, які адбыўся ў 1969 годзе і прывёў да пашкоджаньня большасьці будынкаў Баня Лукі. Тады было вырашана правесьці дабрачынны аўкцыён з ахвяраваных мастакамі твораў мастацтва, а атрыманыя сродкі скіраваць на аднаўленьне гораду. Акцыя была пасьпяховай, у ёй узялі ўдзел многія сучасныя мастакі і мастацтвазнаўцы не толькі Югаславіі, але і замежжа — калекцыя сабрала больш 600 прац з усяго сьвету.

У выніку аўкцыён так і не адбыўся, бо фінансаваньне аднаўленчых прац у дастатковай меры ажыцьцяўлялася з іншых крыніц. Калекцыя, як знак салідарнасьці мастакоў усяго сьвету з пацярпелым горадам, была захавана, а ў 1971 годзе адмыслова для яе ў цэнтры гораду заснавалі мастацкую галерэю, у будынку былога чыгуначнага вакзалу на плошчы Сэрбскіх герояў. У 2004 годзе галерэю пераназвалі ў Музэй сучаснага мастацтва Рэспублікі Сэрбскай. З дня заснаваньня ўваход у музэй — бясплатны.

## Калекцыя
Калекцыя музэю налічвае больш за 1600 твораў мастацтва — жывапісу, скульптуры, графікі, інсталяцый і твораў мэдыя-мастацтва, пераважна другой паловы ХХ стагодзьдзя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Музэй сучаснага мастацтва Рэспублікі Сэрбскай 
* Агенција за информационо друштво Републике Српске: Музеј савремене умјетности Републике Српске 
* Радио-телевизија Републике Српске: 41. рођендан Музеја савремене умјетности Републике Српске, 8. 2. 2012. 
* Радио-телевизија Републике Српске: Осам година Музеја савремене умјетности Републике Српске, 10. 2. 2012. 

Катэгорыя:Музэі сучаснага мастацтва
Катэгорыя:Басьнійская культура
Катэгорыя:Культура Рэспублікі Сэрбскай
Катэгорыя:Музэі Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Баня Лука
Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе 2022—2023 гадоў

**[[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе]] 2022—2023 гадоў** — 124-ы розыгрыш чэмпіянату Ангельшчыны праходзіў зь ліпеня да чэрвеня. Спаборніцтвы ладзіліся ў шэрагу лігах, як то найвышэйшым дывізіёне вядомым як Прэм’ер-Ліга, а таксама ў сыстэме ліг Ангельскай футбольнай лігі, якая складаецца з трох ліг. Акрамя іх таксама ладзіліся спаборніцтва ў Нацыянальнай лізе, а таксама рэгіянальных лігах.

## Прэм’ер-Ліга

«Манчэстэр Сіці» абараняў уласны тытул, здабыты ў папярэднім сэзоне, што пасьпяхова зрабіў. Пры гэтым большую частку сэзону лідэрскую пазыцыю займаў лёнданскі «Арсэнал». Пасьля невялікай адсутнасьці да лігі вярнуліся «Фулгэм» і «Борнмут». Упершныню за 23 гады сэзон у элітным дывізіёне правёў «Нотынггэм Форэст». У адваротным кірунку рушылі «Бэрнлі», «Ўотфард» і «Норыдж Сіці».

## Чэмпіёншып

У параўнаньні з папярэднім сэзоне ў розыгрышу бралі ўдзел шэраг новых клюбаў. «Ўіган Атлетык», «Ротэргэм Юнайтэд» і «Сандэрлэнд» атрымалі права на ўдзел, падняўшыся зь Першай лігі. Яны занялі месца «Пітэрбара Юнайтэд», «Дэрбі Каўнці» і «Барнсьлі». З Прэм’ер-Лігі апусьціліся ў лігу «Бэрнлі», «Ўотфард» і «Норыдж Сіці», якія замянілі «Фулгэм», «Борнмут» і «Нотынггэм Форэст».

### Плэй-оф

## Першая ліга

У параўнаньні з папярэднім сэзонам склад удзельнікаў зьмяніўся на 7 клюбаў, якія перайшлі ў Першую лігу з Чэмпіёншыпу і Другой лігі. Гэтак з дывізіёну вышэй за Першую лігу апусьціліся «Пітэрбара Юнайтэд», «Дэрбі Каўнці» і «Барнсьлі». Усе памянёныя клюбы адразу ўключыліся ў барацьбу за вяртаньне ў Чэмпіёншып, але яны ня далі рады.

### Плэй-оф

## Другая ліга

Як і заўжды ў розыгрышы Другой лігі ўзялі ўдзел 24 клюбы. З Нацыянальнай лігі далучыліся да розыгрышу «Стокпарт Каўнці» і «Грымсьбі Таўн», а ў адваротным кірунку рушылі «Олдгэм Атлетык» і «Скантарп Юнайтэд». «Мэнсьфілд Таўн» і «Ньюпарт Каўнці» 10 год запар усьцяж бралі ўдзел у розыгрышы Другой лігі.

### Плэй-оф

## Нацыянальная ліга

Як і заўжды у першынстве Нацыянальнай лігі ўзялі ўдзел два клюбы, якія ў папярэднім сэзоне яшчэ спаборнічалі ў Другой лізе. Такімі клюбамі гэтым разам сталіся «Олдгэм Атлетык» і «Скантарп Юнайтэд». Памянёныя клюбы замянілі «Стокпарт Каўнці» і «Грымсьбі Таўн». З дывізіёнах Поўнач і Поўдзень узьняліся «Гейтсгэд», «Ёрк Сіці», «Мэйдстан Юнайтэд» і «Доркінг Ўандэрэрз».

### Плэй-оф

## Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* England 2022/23. Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation.

2022—2023
Катэгорыя:2022 год у футболе
Катэгорыя:2023 год у футболе
Ягель

**Я́гель**, або **але́невы мо́х** (*аленеў мох*) — лішайнікі, якімі сілкуюцца паўночныя алені. Адзначаны выпадкі зьяданьня паўночнымі аленямі каля 112 відаў лішайнікаў, але кармавое значэньне звычайна маюць да 20 відаў у межах вывучанай часткі арэала паўночнага аленя.

Найбольшую кармавую каштоўнасьць маюць клядоніі (клядонія аленіная, клядонія зорчатая, клядонія лясная і інш.), цэтрарыі (цэтрарыя ісьляндзкая, цэтрарыя сьнежная) і некаторыя попельнікі (віды *Stereocaulon* Schreb.). Асноўным кормам аленя ягель бывае толькі ў сьнежныя сэзоны года, калі ўтрыманьне яго ў рацыёне аленя можа даходзіць да 70—80 %. Са зьяўленнем на пашах зялёнай расьліннасьці спажываньне аленем ягеля скарачаецца. Расьце ягель вельмі павольна: 3-5 мм у год. Для аднаўленьня пашы пасьля выпасу аленяў можа спатрэбіцца некалькі дзесяцігодзьдзяў.

## Этымалёгія
У беларускую мову за пасярэдніцтвам расейскай прыйшла назва *ягель*, якая ў сваю чаргу ўвайшла ў расейскую мову, верагодна, з карэльскай, альбо фінскай ад саамскага першапачатковага *jiegel*. У іншых эўрапейскіх мовах, апроч нацыянальных назваў, набыла папулярнасьць швэдзкая назва ягеля - *renlav*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Лішайнікі
Катэгорыя:Віды, апісаныя ў 1780 годзе
Кедравы сланік

**Ке́дравы сла́нік** — сьцелісты від хвоі.

## Апісаньне
Сьцелісты, моцнагалінасты ад асновы куст вышынёю да 3 м, зь цёмна-шэрай карой. Ігліца па 5 у пучках, прыціснутая да парасткаў, шыза-зялёная. Шышкі яйцападобныя, бліскучыя. Насеньне ядомае.

## Крыніцы

Катэгорыя:Хваёвыя
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП відаў з найменшай рызыкай
Катэгорыя:Ядомыя гарэхі і насеньне
Войшы

**Войшы** — шляхецкі род гербу «Пілява».

## Прозьвішча

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, фармант -войш- паходзіць ад гоцкага і бургундзкага waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы'.

## Паходжаньне

Выводзілі сябе з Бзова ў Кракаўскім ваяводзтве і былі аднаго паходжаньня з малапольскім родам Бзоўскіх гербу «Астоя».

У 1624 і 1625 гадох Альбрэхт Войша атрымаў маёнткі на Чырвонай Русі за заслугі ў Хоцінскай бітве (1621 год).

Пад 1648 годам Войшы ўпаміналіся ў Кракаўскім ваяводзтве, пад 1697 годам — у Нурскай зямлі.

## Выхадцы
* Станіслаў Войша ( 1677) — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай, падстолі смаленскі, каралеўскі сакратар, генэральны камісар Самбарскай эканоміі
* Альбэрт Войша — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай, канонік плоцкі, сакратар караля і вялікага князя Ўладзіслаў Вазы

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага
Войша

**Войша** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вайса (Waiso, Weise) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -войш- (-вайш-) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы' або ад асновы -віс- (-віз-, -веш-) (пазьнейшай -вайс-). Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны  Войшка, Вайшыла (Войшэль), Вайсар, Войшнар (Вайснар). Адзначаліся германскія імёны Weiske, Weisel, Weiser, Wießner.

Паводле мовазнаўцы і гісторыка Алеся Жлуткі, імя Войша ўтварылася ад двухасноўнага імя тыпу Воиславь, Воитехь (Voislav, Voitech).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Wejs, Wejsber. Апроч таго, у Польшчы гістарычна бытавала імя Войша: *Woyscha* (1388 і 1396 гады), *Woysscha* (1405 год), *Woyssa* (1436 год), *Voysch* (1456 і 1492 гады), *Woysz* (1481 год), *Woysch* (1482 год), *Woyss* (1494 год). 

У Прусіі бытавалі імёны: *Wosil* (1347 год), *Waysune* (1407 год), *Woysete / Waysete* (1316 і 1382 гады), *Waysuthe*, *Waysbutte / Waysebuth* (1365 і 1396 гады), *Waysegaw*, *Waysnotte*, *Gawdeways / Gaudois / Gawdewis* (1371 і 1384 гады). Апроч таго, у Прусіі адзначаліся прозьвішчы Weiskandt і Wieskand (Wiskandt, Wiskant).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у [[Відуклі|Видуклях]] Довкинъту чотыри чоловеки, на имя: Воиша* (1440—1492 гады); *чоловековъ, на ймя Войшевичовъ* (3 чэрвеня 1530 году); *Ян Воишович* (1537 год); *на бояр господаръскихъ судеревскихъ… а Матея Войшевича* (22 чэрвеня 1538 году); *Wuszowce* (1744 год).

## Носьбіты
* Мацей Войшавіч — судэраўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1538 годзе

Войшы гербу Пілява — малапольскі шляхецкі род.

На 1909 год існавала сяліба Войшаўшчына ў Слуцкім павеце Менскай губэрні.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Імгла (міталёгія)

**Імгла́** (, «туман») — пачатак тэагоніі, якой адкрываецца твор «Міты» Гая Юлія Гігіна.

## Паходжаньне
Паводле «Мітаў», якія выкладае невядомая грэцкая крыніца, **Імгла** спарадзіла Хаос, а з Хаосу й **Імглы** ўзьніклі Ноч (Нікта), Дзень (Дыес), Эрэб і Этэр.

А. Ф. Лосеў зьвяртае ўвагу на тое, што пры такой схеме пара Этэр — Дзень не ўзьнікае з Эрэба — Ночы, як у Гесіёда, а абедзьве гэтыя пары ўзьнікаюць з зыходнай патэнцыі **Імглы** (Каліго), што, на думку Лосева, робіць канструкцыю больш упарадкаванай і паказвае, што крыніца Гігіна была пазьнейшай за паэму Гесыёда.

В. Г. Рашэ называе **Імглу** першым тэаганічным прынцыпам і мяркуе, што яна адпавядае грэцкаму богу Скотасу. Д. О. Таршылаў адзначае, што спачатку пра гэта ніхто не згадваў і мяркуе, што грэцкая крыніца Гігіна магла быць стар.-грэц. *ὀμίχλη*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Фэба (міталёгія)

**Фэ́ба** (стар.-грэч.: *Φοίβη*) — у старажытнагрэцкай міталёгіі тытаніда, дачка Урана й Геі, сястра й жонка Кея, маці Лето й Астэрыі, бабуля Апалёна й Артэміды.

**Фэба** — карміцелька Апалона. Яна мела прадракалішча з храмам і аракулам у Дэльфах пасьля Тэміды, затым падарыла яго ўнуку. Па імі сваёй бабкі Апалён называецца Фэбам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Катэгорыя:Тытаны
Шрыя Саран

**Шрыя Саран Бгатнагар** альбо **Шрыя Саран** ( 11 верасьня 1982, Гарыдвар, Утаракганд, Індыя) — індыйская акторка, танцоўніца.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў сям’і рабочага і настаўніцы. Мае старэйшага брата Абгірупа. Атрымала ступень бакаляўра літаратуры.

Маці навучыла яе танцаваць катгак і раджастганскія народныя танцы. Навучацца танцам працягвала ў коледжы ў Дэлі і пасьля.

У кіно трапіла пасьля здымак у кліпе сьпявачкі Рэну Натган. Убачыўшы кліп, кінастудыя Ramoji Films прапанавала Шрыі галоўную ролю ў фільме *Іштам*. Зьняўшыся ў сваёй дэбютнай ролі, яшчэ да выхаду фільму на экрану яна паўдзельнічала ў здымках яшчэ чатырох фільмаў. Першым камэрцыйным посьпехам Шрыі Саран сталі здымкі ў фільме 2002 року *Санташам*, які атрымаў прэмію Нандзі за найлепшы мастацкі фільм і прэмія часопіса «Filmfare» за найлепшы тэлугскі фільм.

У 2003 року ў Шрыі Саран адбыліся дэбюты ў хіндзіскім фільме *Туджгэ Мэры Касам* ды тамільскім фільме *Энаку 20 Унаку 18*, але збольшага яна працягвала здымацца ў тэлугскім кіно.

У 2007 року Саран атрымала ролю ў фільме Шанкара Шанмугама *[[Сываджы (фільм)|Сываджы: Бос]]*, які стаў на той час найдаражэйшым індыйскім фільмам. Пасьля яго Шрыя Саран атрымала сваю першую кінаўзнагароду ад часопісу *South Scope* і стала зоркай індыйскага кінэматографу. Дзеля здымак у наступным фільме на гіндзі, *Awarapan*, ёё давялося авалодаць урду. У тым жа годзе зьнялася і ў сваім першым канадзкім фільме *Арасу*.

У наступным року Шрыя Саран упершыню зьнялася ў фільме ЗША *[[Іншы канец дроту]]*. Ейны іншы ангельскамоўны фільм, *Гатаваньне з Стэлай*, быў адабраны на Таронцкі кінафэстываль.

У 2010 року адбыўся дэбют Шрыі ў малаяламскім фільме *Пакіры Раджа*, які пабіў рэкорды малаяламскага кінэматографу па прыбытках у першы тыдзень пракату.

За ролю ў фільме 2011 року *Роўтгірам* атрымала ўзнагароду найлепшай акторцы Міжнароднай прэміі тамільскіх фільмаў.

Акрамя кіно, здымаецца ў рэклямных роліках для такіх кампаній, як Coca-Cola, Head & Shoulders, Unilever.

## Асабістае жыцьцё
Шрыя Саран не распаўсюджвае зьвесткі пра прыватнае жыцьцё. У 2018 року выйшла замуж за расейца Андрэя Кашчэева. У 2021 року ў іх нарадзілася дачка.

Займаецца дабрачыннасьцю, рэгулярна бярэ ўдзел у кампаніях збору ахвяраваньняў для ўбогіх і дзяцей. У 2011 року адкрыла ў Мумбаі лякарню для людзей з парушэньнямі зроку.

Добра валодае гіндзі, ангельскай мовай, разумее тэлугу і тамільскую.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Акторкі кіно мовай тэлугу
Катэгорыя:Акторкі тамільскамоўнага кіно
Катэгорыя:Акторкі кіно мовай гіндзі
Катэгорыя:Акторкі кіно мовай канада
Катэгорыя:Акторкі малаяламскамоўнага кіно
Катэгорыя:Выпускнікі Дэлійскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Індыйскія індуісты
Катэгорыя:Ляўрэаты Міжнароднай прэміі тамільскіх фільмаў
Катэгорыя:Ляўрэаты Міжнароднай прэміі паўднёваіндыйскіх фільмаў
Катэгорыя:Ляўрэаты кінапрэміі „Санташама“
Імгла

**Імгла́** — прыродная зьява, утвораная дробнымі кропелькамі вады ў халодным паветры, зазвычай пры кандэнсацыі. Зь фізычнага пункту гледжаньня ёсьць прыкладам дыспэрсіі. Гэтая зьява распаўсюджаная ў выпадку хуткага ахаладжэньня пароў вады ў цёплым, вільготным паветры, напрыклад пры выдыханьні паветра ўзімку, ці пры ўліваньні вады на гарачую печку саўны. У прыродзе такое здараецца, напрыклад, у гарах, калі вільготнае паветра дакранаецца халоднай паверхні.

Часам імглу блытаюць з туманам, які нагадвае , што ляжаць над узроўнем зямлі. Варта іх адрозьніваць, хоць пэўнае падабенства існуе: і мгла, і туманы ўтвараюцца падобныя працэсамі. Але туман шчыльнейшы, больш непразрысты і звычайна трымаецца даўжэй, а імгла танчэйшая і больш празрыстая.

## Глядзіце таксама
* Імжа
* Смуга
* Туман
* Дождж

Катэгорыя:Забруджваньне паветра
Катэгорыя:Туман
Скульд

**Скульд** — паводле паўночнагерманскай (скандынаўскай) міталёгіі, наймаладзейшая з трох норнаў. Яе імя, з усяго відаць, не паходзіць з старой традыцыі, а ёсьць сярэднявечным творам паўночных паэтаў, заснаваным на агульных сярэднявечных канцэпцыях мінулага-цяперашняга-будучага трох мойраў або лёсаў.

Скульд — гэта таксама валькірыя, якая абірае ваяроў-мужчынаў, якім наканавана памерці.

## Глядзіце таксама
* Скольд

## Крыніцы

Катэгорыя:Германскія боствы
Лідзкі чыгуначны вузел

**Лідзкі чыгуначны вузел** &mdash; сукупнасьць чыгуначных дарог, якія зьвязваюць наступныя напрамкі зь Ліды: Вільня (Летува), Масты, Маладэчна, Баранавічы. У часы СССР перавозілі грузы з-за межаў СССР, забясьпечваў перавозкі грузаў у нутры СССР і БССР, перавозіў людзей у нутры СССР, прадстаўляў прадпрыемствам Ліды вагоны і кантэйнэры для перавозкі грузаў.

## Заснаваньне
Чыгуначны вузел &mdash; важны вузел на сучасных землях Беларусі. Праезд цягнікоў праз чыгуначны вузел пачаўся ў 19 ст. У час паўстаньня 1863 году на чыгунцы ў месьце былі баі паўстанцаў і расейскага войска. З 1915 па 1921 гады вузел не рабіў. У 1915 годзе чыгуначны вузел быў захоплены немцамі і быў пад іх уладаю да 1919 году. З 1919 па 1921 гады вузел пераходзіў з рук у рукі: БНР, Польшча, бальшавікі.

Рух па чыгуначным вузьле аднавілі ў 1921 годзе. У 1939 годзе вузел перастаў рабіць з-за частых зьменаў улады: 
* СССР мае ўладу з 1939 па 1940
* Нямеччына мае ўладу з 1941 па 1944

У 1944 СССР аднавіла ўладу над чыгуначным вузлом. За гады савецкае ўлады былі адноўленыя чыгуначныя рэйкі і масты. Вузел быў поўнасьцю абноўлены: прыпынкі і перагоны мелі сучасныя сродкі сувязі, пабудаваная электрычная сувязь стрэлак і знакаў на прыпынках. Была ўведзеная ў карыстаньне АСУ для збору ведаў па перавозках грузаў і людзей Беларускае чыгункі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ліда
Чыгуначныя вузлы Беларусі

**Чыгуначныя вузлы Беларусі** маюць важнае значэньне для Беларускае чыгункі. Сьпіс чыгуначных вузлоў Беларусі:
* Аршанскі
* Асіпавіцкі
* Бабруйскі
* Баранавіцкі
* Берасьцейскі
* Васілевіцкі
* Ваўкавыскі
* Віцебскі
* Гарадзенскі
* Гомельскі
* Жабінкаўскі
* Жлобінскі
* Каленкавіцкі
* Крычаўскі
* Лідзкі
* Лунінецкі
* Магілеўскі
* Маладачанскі
* Менскі
* Полацкі
* Слуцкі

Былі пабудаваныя перагоны  з прыпынку Сьвятая Воля да лясоў каля Ганцавічаў і вёскі Рэчкі, ад перагону Ліда—Маладэчна дарогу праз Іўя ў Налібоцкую пушчу. Яны былі пушчаныя для вывазу дзерава ў Польшчу.

## Крыніцы
Канвіл

**Канві́л**, **Кунвіл** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Кона (Cono) і Віла (Wilo) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -кон- (-кун-) (імёны ліцьвінаў Кондрут, Конрад, Якун; германскія імёны Cundrud, Konrad, Acun) паходзіць ад гоцкага koni- 'адважны' або германскага kunja, kuni '(хтосьці) з годнага, шляхецкага роду', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'. У гістарычным германскім арэале адзначалася імя Convilus (Convilius).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Бартош Канвилович* (да 1533 году); *на бояр господаръскихъ судеревскихъ… а Станислава Кунвиловича, пристава* (22 чэрвеня 1538 году).

## Носьбіты
* Барташ Канвілавіч — высакадворскі баярын, які ўпамінаецца да 1533 году
* Станіслаў Кунвілавіч — судэраўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1538 годзе

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Канвелішкі.

## Глядзіце таксама
* Кона
* Віла

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гірд і Гнупа

**Гірд і Гнупа** — каралі Даніі ў X стагодзьдзі паводле Свэйна II Дацкага і Адама Брэмэнскага. Яны былі сынамі швэдзкага водцы Олафа Зухаватага, які заваяваў Данію, і кіравалі разам у адпаведнасьці з швэдзкай традыцыяй.

## Глядзіце таксама
* Герда

## Крыніцы

Катэгорыя:Дацкія манархі
Гірд Годвінсан

**Гірд Годвінсан** (каля 1032 — ) — англасаксонскі нобіль, эрл Усходняй Англіі (з 1055 году), актыўны ўдзельнік абароны Ангельшчыны ад нармандзкіх заваёўнікаў.

## Біяграфія
Чацьверты сын эрла Годвіна, малодшы брат караля Гаральда II.

У 1051 годзе выправіўся з сваім старэйшым братам Свэйнам у выгнанне ў Фляндрыю, але ў адрознасьць ад Свэйна змог вярнуцца з астатняй часткай кляну ў наступным годзе. Разам з сваімі братамі Гаральдам і Тостыгам быў ля смяротнага ложа свайго бацькі.

Па сьмерці бацькі ў красавіку 1053 году, паміж 1055 і 1057 гадамі стаў эрлам Усходняй Англіі.

Загінуў у бітве пад Гастынгсам разам з сваімі братамі Гаральдам і Леофвайнам.

## Глядзіце таксама
* Герда

## Крыніцы

Катэгорыя:Англасаксонская Ангельшчына
Парнафільм у Францыі

**Парнаграфічныя карціны** — значная частка францускае порнапрамысловасьці. Яны былі створаныя імгненна пасьля заснаваньня кінэматографу ў Францыі Братамі Люм’ер. Важным сярод порна карцінаў Францыі можна назваць: Эманюэль, Эмануэль 2, Бывай Эманюэль, Эманюэль 4, Эманюэль 5, Эманюэль 6, Эманюэль на сёмым небе.

## Здымкі
Заробак акторкі складае прыблізна 400 эўра; гэта менш, чым у ЗША. Многія шукаюць работу праз пасярэднікаў, якія бяруць прыблізна 20 % ад заробку. Заробак плаціцца ў карцінах па днях і многія робяць толькі адну здымку. Меншасьць застаецца ў здымках відэаролікаў. Плата за здымкі можа адрозьнівацца ад часу здымкаў, колькасьці ўдзельнікаў, месца здымкаў і іншых прычын. У кожным выпадку дагаворваюцца асобна пра памер аплаты, часе і месцы здымкаў. Абавязковае для ўдзельнікаў здымкаў — зьнешняя прывабнасьць. 

Перад здымкамі ўдзельнікі здаюць аналізы на хваробы. Удзельнік павінен быць здаровым, бо іначай не дапусьцяць да здымаў.

Розныя віды відаэ маюць розную аплату. Лесьбійскую парнаграфіб здымаць цяжэй, чым плоцкага гетэрасэксуальную. За групавы сэкс плаціцца больш, чым за гетэрасыксуальны манагамны плоцевы акт; групавы сэкс дае магчымасьць «адпачыць» некаторым удзельнікам.

Самыя вядомыя віды порна — лесьбійская парнаграфія. Пасьля здымкаў удзельнік глядзіць зьнятае дзіва і шукае памылкі ў зьнятай карціне. Іх у порна мала, бо яно самаробнае, а значыць памылкі «вітаюцца» гледачамі. Большую частку здымкаў займае макіяж, які трэба папраўляць. Здымкі аднаго фільму могуць быць да 20 гадзін. П’ер Вудман здымае адразу ўсю дзею і не пераздымае.

Падчас здымкаў удзельнікі жывуць у дамах, якія былі зьнятыя на час здымкаў.

Многія ўдзельнікі вельмі скора становяцца вядомымі праз інтэрнэт.

Францыя саступіла першынства ў вытворчасьці порна Эўропе, бо большасьць здымкаў ідзе ў местах: Будапэшт, Прага, Барсэлёна.

Часам удзел у парнаграфічных фільмах патрабуе ад удзельнікаў хірургічных апэрацыяў.

## Сьпіс карцінаў
Сьпіс карцінаў:

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнаграфія ў Францыі
Катэгорыя:Францускія парнаграфічныя фільмы
Эманюэль (фільм)

«**Эманюэ́ль**» () — француская парнаграфічная карціна, зьнятая ў 1974 годзе рэжысэрам Жустам Жакэнам, экранізацыя твора Эманюэль Арсан «Эманюэль».

## Зьмест
Фільм апісвае пахатлівыя прыгоды галоўнай гераіні — прыгожай маладой францускі Эманюэль. Яна разам з мужам Жанам, работнікам пасольства, жыве ў Бангкоку. Увесь дыпляматычны корпус зьнемагае ад нуды, і таму ў ім пануюць вельмі распусныя норавы. Жан, які некалькі старэйшы за Эманюэль, ня толькі не забараняе ёй выпадковыя палавыя сувязі, але і ўсяляк заахвочвае іх, лічачы, што яны спрыяюць большай разьняволенасьці Эманюэль у ложку.

За вельмі кароткі час Эманюэль пасьпявае выпрабаваць тое, што ніколі да гэтага не спрабавала: выпадковыя сувязі зь першым сустрэчным, лязьбійскае каханьне і гэтак далей.

Неўзабаве за «выхаваньне» Эманюэль бярэцца ўжо немалады мужчына — Марыё. Сувязь зь ім вельмі моцна паўплывала на стаўленьне Эманюэль да плоцкага каханьня. Марыё выкладае сваю філясофію эротыкі, па якой сапраўдная свабода прыходзіць толькі тады, калі плоцкае каханьне аддзеленае ад пачуцьцяў. Ён прапануе ўзяць Эманюэль у падарожжа, якое пакажа гэта. Разам яны апускаюцца ў закуткі Бангкоку. Гісторыя заканчваецца тым, што Эманюэль сядзіць перад люстэркам і наносіць макіяж, спадзеючыся, што, прытрымліваючыся інструкцыям Марыё, яна дасягне больш высокіх узроўняў задавальненьня, якія ён абяцаў.

## Удзельнікі
*Сыльвія Крыстэль — Эманюэль Гацье
*Ален Кюні — Марыё
*Марыка Грын — Бі
*Даніэль Саркі — Жан Гацье
*Жана Калетэн — Арыяна
*Крысьцін Буасон — Мары-Анж, суседка Эманюэль і Жана

## Значнасьць
Фільм «Эманюэль» належыць да клясыкі эўрапейскага і сусьветнага парнаграфічнага кіно. Карціна мае вялікае значэньне для гісторыі кінэматографа, бо задала тон наступным фільмам гэтага жанру.

Фільм хвалілі больш за год, у кожным кінатэатры ён ішоў па некалькі гадоў. Зрэшты, нягледзячы на такую славу, фільм быў забаронены тагачасным прэзыдэнтам Францыі Жоржам Пампіду. Толькі з прыходам да ўлады яго пераемніка, Валеры Жыскар д’Эстэна (яго палюбоўніцай была выканаўца галоўнай ролі Сыльвія Крыстэль), карціна выйшла ў пракат. У ЗША Асацыяцыя кантролю за выкананьнем правілаў вытворчасьці кінапрадукцыі прысудзіла фільму код «X», што дазваляла паказваць яго толькі ў асобных і малых кінатэатрах.

Працягласьць фільма складае 105 хвілін.

Песьня са стужкі, напісаная П’ерам Башле (у суаўтарстве з Эрвэ Руа), стала сусьветным гітом.

## Глядзіце таксама
* Авінёнскія палюбоўнікі

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнаграфія ў Францыі
Катэгорыя:Фільмы 1974 году
Катэгорыя:Францускія фільмы
Катэгорыя:Францускія фільмы 1974 году
Катэгорыя:Францускія парнаграфічныя фільмы
Катэгорыя:Эратычныя фільмы
Катэгорыя:Эратычныя фільмы 1974 году
Катэгорыя:Францускія эратычныя фільмы
Катэгорыя:Драматычныя фільмы
Катэгорыя:Драматычныя фільмы 1974 году
Катэгорыя:Францускія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Францускія фільмы з эротыкай і драмай
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове
Радыгунда (імя)

**Радыгунда**, **Раткунда** — жаночае імя.

## Паходжаньне
Радыгунда або Раткунда (Radagundis, Ratcunda) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад rad- 'рада' і gunþs 'бойка, бітва'.

## Носьбіты
* Райкунда ( 512) — каралева лянгабардаў
* Радыгунда (521—587) — каралева франкаў, Сьвятая

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Радыгунда

**Радыгунда** (521 — ) — каралева франкаў, Сьвятая.

## Біяграфія
Дачка Бэртара, караля Турынгіі, жонка Хлётара I. Пайшла ў манастыр па тым, як Хлётар забіў у змаганьні за ўладу ў Франконскім каралеўстве яе брата.

У 552 годзе заснавала кляштар у Пуат’е (пазьней кляштар Сьвятога Крыжа), яе духоўнікам быў паэт Вэнанцы Фартунат. Атрымала шырокую вядомасьць праз свой дар лекаваньня.

## Глядзіце таксама
* Радыгунда (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Прыбайкальле

**Прыбайкальле** — горная тэрыторыя, якая пралягае з захаду і ўсходу да возера Байкал, у Рэспубліцы Буратыі і Іркуцкай вобласьці Расеі.

Уключае горныя сьцягі: Прыморскі, Байкальскі на захад ад возера Байкал; Хамар-Дабан, Улан-Бургасы, Баргузінскі і інш. на поўдзень і ўсход ад возера і шэраг міжгорных катлавін (Баргузінская, Верхнеангарская) у Забайкальлі. Вышыня асноўных сьцягоў да 2500 мэтраў. На схілах тайга, месцамі цемнахвойная, у міжгорных катлавінах стэпавая расьліннасьць.

## Крыніцы

Катэгорыя:Геаграфія Расеі
Катэгорыя:Геаграфія Буратыі
Райкунда

**Райкунда** (*Радыгунда*, *Ранікунда*; ? — 512) — каралева лянгабардаў.

## Біяграфія
Дачка караля Турынгіі Бізына і лянгабардкі Мэніі. Мела братоў Гермінафрыда, Бэртара і Бадэрыха, якія падзялілі паміж сабой імпэрыю па сьмерці бацькі.

Разам з маці выправілася ў Лянгабардзкае каралеўства, дзе выйшла замуж за караля Вака каля 510 году, але неўзабаве памерла і не пакінула нашчадкаў.

Мяркуецца, што блізкае сваяцтва Альдоіна з каралём Вакам праз Райкунду прычынілася да яго празначэньня ў 540 году апекуном Вальтара, малалетняга спадчыньніка караля лянгабардаў.

## Глядзіце таксама
* Радыгунда (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнагерманскія народы
Дары (мова)

**Дары́** (саманазва: دری) — адна з афіцыйных моў Аўганістана (разам з пушту); часта разглядаецца як адзін зь літаратурных варыянтаў пэрсыдзкай мовы ў шырокім сэнсе (разам з уласна іранскім фарсі і таджыцкай мовай, зь якімі дары ўтварае дыялектны кантынуум).

Уваходзіць у паўднёва-заходнюю групу іранскіх моў.

## Назва
Дасьледнікі раней называлі мову дары пэрсыдзка-кабульскай (фарсі-кабулі) ці проста кабулі, аўганска-пэрсыдзкай, кабульска-пэрсыдзкай, кабульска-таджыцкай.

Мова клясычнай пэрсыдзка-таджыцкай літаратуры (9-15 стст.) у часы свайго бытаваньня таксама называлася *parsī* (у арабізаванай форме *farsī*), ці *parsī-yi darī*, г.зн. «прыдворная пэрсыдзкая», таму што гэта была мова двара, шляхты, палітыкі і літаратуры, навукі і права таго часу.

У 1964 годзе ў Аўганістане для аўганскай нормы фарсі была прынята назва «дары». Адраджэньнем старога тэрміна аўганцы імкнуліся падкрэсьліць сваю прамую сувязь з мовай клясычнай пэрсыдзка-таджыцкай літаратуры 10-16 стст.

## Гісторыя
Мова дары мае агульную гісторыю з таджыцкай і пэрсыдзкай мовамі і ўзыходзіць да сярэднепэрсыдзкай і старажытнапэрсыдзкай.

Разьвіцьцё дары неразрыўна зьвязана са станаўленьнем новапэрсыдзкае мовы на аснове мовы клясычнай пэрсыдзка-таджыцкай літаратуры (9-15 стст.), якая ў той час таксама называлася *parsī*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Іранскія мовы
Катэгорыя:Мовы Аўганістану
Біём

**Біём** — лучнасьць экасыстэмаў адной прыродна-кліматычнай зоны.

Па іншых крыніцах біём — больш буйная, чым біяцэноз, біясыстэма, якая ўключае ў сябе мноства цесна зьвязаных біяцэнозаў. Так, у вызначэньні Юджына Одума, біём — «тэрмін, які вызначае буйную рэгіянальную або субкантынэнтальную біясыстэму, якая характарызуецца якім-небудзь асноўным тыпам расьліннасьці або іншай характэрнай асаблівасьцю ляндшафту».

Існуе некалькі клясыфікацый біёмаў, якія ўключаюць ад 10 да 32 тыпаў. Разьмеркаваньне біёмаў адбываецца па прынцыпу шыротнай і вэртыкальных занальнасьцей, а таксама сэктарнасьці.
Бірын (імя)

**Бірын**, **Берэн**, **Бірэн** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Берын або Берэн, пазьней Бірын (Berinus, Beren, Birin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бер- (-бір-) (імёны ліцьвінаў Бірыбольд, Бэрвольд, Беркін; германскія імёны Beribald, Berwoldus, Berekin) паходзіць ад гоцкага baira, германскага bero 'мядзьведзь'.

У Памор’і адзначаліся прозьвішчы Biren і Birrin.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *xdz Jan Berenowicz… Joannes Biren parochus Gorżdensis… Beren antecessore* (1675—1677 гады); *Berenowiczowna* (1779 год); *Sophia Dorothea Berin* (1797 год); *Brygida Birin* (1804 год).

## Носьбіты
* Бірын (каля 600—650 або 651) — першы біскуп Дорчэстэру, вядомы як апостал Ўэсэксу, Сьвяты

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гайдаальд

**Гайдаальд** або **Гадаальд** (; 602 або 603) — лянгабардзкі герцаг Трэнта (з 595 году).

## Біяграфія
Атрымаў герцагства Трэнта ад караля Агілульфа ў 595 годзе.

Пазней выступіў супраць Агтлульфа разам з герцагам Фрыулі Гізульфам, але неўзабаве яны замірыліся.

## Глядзіце таксама
* Гадаальд

## Крыніцы

Катэгорыя:Германскія плямёны
Людын Бода

**Людын Бода** (; каля 610 — каля 673) — біскуп Тулю, Сьвяты.

## Біяграфія
З шляхетнага эльзаскага роду Этыханідаў, сын Гундаіна і Саратруды. Меў сястру Сьвятую Салябэргу.

Заснаваў кляштары ў Этывалі і Атанвілі.

## Глядзіце таксама
* Людзень
* Бода

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Зьміянская вышыўка

**Зьміянская вышыўка** () — адмысловая тэхніка вышыўкі, якой традыцыйна займаюцца вясковыя жанчыны ў рэгіёне Зьміяне Республікі Сэрбскай ў Босьніі і Герцагавіне. Адрозьніваецца багацьцем арнамэнтаў і складанасьцю тэхнікі. У 2014 годзе яна была ўключана ў Сьпіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны ЮНЭСКО ЮНЭСКО. Зьміянская вышыўка зьяўляецца важнай часткай традыцыйнага зьміянскана жаночага касьцюму.

Традыцыйная зьміянская ручная вышыўка выкарыстоўваецца для ўпрыгожваньня жаночых касьцюмаў і прадметаў хатняга ўжытку, у прыватнасьці, вясельных сукенак, адзеньня, шалікаў, пасьцельных прыналежнасьцяў. Для гэтай вышыўкі характэрна выкарыстаньне ніткі цёмна-сіняга колеру на белым фоне для вышываньня геамэтрычных або кветкавых арнамэнтаў. Гэта адрозьнівае яе ад відаў вышыўкі іншых рэгіёнаў Босьніі і Герцагавіны, дзе выкарыстоўваюцца два ці чатыры колеры. Складанасьць вышытага малюнку вызначаў сацыяльны статус жыхаркі вёскі. Зьміянскай вышыўкай жанчыны традыцыйна займаюцца ў калектыве, пры гэтым яны часта гутараць адзін з адной або сьпяваюць. У нашы дні жанчыны нярэдка носяць вопратку са зьміянскай вышыўкай, каб падкрэсьліць сваё паходжаньне.

Тэхніка зьміянскай вышыўкі сфармавалася ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя. Да пачатку XX стагодзьдзя гэтая вышыўка наносілася толькі на льняную або канапляную тканіну. З сярэдзіны XX стагодзьдзя да пачатку XXI стагодзьдзя зьміянская вышыўка наносіцца на баваўняную тканіну. Кожная вышывальшчыца прыўносіць у тэхніку вышываньня нешта сваё. Навыкі і ўменьні перадаюцца з пакаленьня ў пакаленьня. Сучасны лад жыцьця і глябалізацыя могуць паставіць гэта традыцыйнае рамяство пад пагрозу зьнікненьня. Таму арганізуюцца розныя курсы па навучаньні зьміянскай вышыўцы.

Існуе чатыры асноўныя тэхнікі зьміянскай ручной вышыўкі: «прорлак», «подвлакно», «пруталачка» і «крстачка». З пералічанага пераважае «крстачка» (вышываньне крыжыкам).

## Крыніцы

Катэгорыя:Вышыўка
Катэгорыя:Басьнійская культура
Катэгорыя:Культура Рэспублікі Сэрбскай
Катэгорыя:Нематэрыяльная культурная спадчына чалавецтва
Бірын

**Бірын** (каля 600—650 або 651) — першы біскуп Дорчэстэру, вядомы як апостал Ўэсэксу, Сьвяты

## Біяграфія
Паходзіў з франкаў, стаў бэнэдыктынскім манахам. Атрымаў пасьвячэньне на біскупа ў Генуі, па чым папа Ганорыюс I выправіў яго ў складзе місіі да заходніх саксаў з мэтай навярнуць іх у хрысьціянства. У 634 годзе прыбыў у порт Хамвік (цяпер Саўтгэмптан), дзе ў час яго кароткага знаходжаньня заснавалі касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі.

У 635 годзе пераканаў караля Кінегільса дазволіць яму прапаведаваць ва Ўэсэксе, неўзабаве Кінегільс прыняў хрост (яго хросным бацькам стаў кароль Нартумбрыі Освальд) і прызначыў Бірына біскупам Дорчэстэру.

Старанна засноўваў касьцёлы ва Ўэсэксе, у тым ліку заклаў касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Рэдынгу. У 636 годзе хрысьціў сына Кінегільса Квігельма, а ў 639 годзе — яго ўнука Кутрэда, якому стаў хросным бацькам.

## Глядзіце таксама
* Бірын (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Гадаальд

**Гадаальд**, **Гідульт** (*Гідаўд*, *Гедаўд*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гадаалд, Гедаальд або Гідольд (Gadoald, Gedoaldus, Gidoldus) і Велдгіт (Wealdgyth) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гед- (-гад-, -гід-) (імёны ліцьвінаў Гедзень, Гедвін, Гедмонт; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', ісьляндзкага geð 'нораў, тэмпэрамэнт' або гоцкага gadiliggs 'сваяк, родзіч', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'. 

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Gac(z)ołt.

У Чэхіі гістарычна бытавала германскае імя Kadolt.

У Прусіі бытавала імя Гедаўт (Гідаўт): *Gedaute* (1308 год), *Gedauthe* (1341 год), *Gedawte* (1343, 1398, 1407 і 1419 гады), *Gedawthe* (1352 год), *[[Генрых|Heinrich]] Gydowt* (1408 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *на имя Кгедовъду… тотъ детъ ихъ Кгедовъдъ* (15 студзеня 1529 году); *na miejscu P. Gidowda* (1690 год); *Joannes Gidult de Pomusze* (1701 год).

## Носьбіты
* Гадаальд або Гайдаальд ( 602 або 603) — лянгабардзкі герцаг Трэнта

Гідаўтэн (*Gidauthen*) — былая вёска каля Каранова ў Прусіі.

## Глядзіце таксама
* Геда
* Валд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Віна (імя)

**Віна**, **Віні** (*Вэйн*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Віна або Віні, пазьней Вайна (Wino, Wini, Weine) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -він- паходзіць ад гоцкага wins 'сябар'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Вінела, Вінбор (Вімбар, Вімбэр), Вінаўд (Вінальд), Вінгер, Вінгіль, Вінгольт, Вінар, Вінарт, Вінмот, Вінстаўт, Азьвін, Альвін, Бальдвін, Барвін, Більвін, Бутвін (Ботвін), Вітвін, Гальвін, Гедвін, Гервін, Эртвін, Гінвін, Гутвін, Давінь, Дольвін, Дэрвін, Жадзьвін, Жыдавін, Ісавін, Карвіна, Лодвін, Лонгвін, Людвін, Манівін, Мардвін, Медвін, Мервін, Монтывін, Радавін, Сельвін, Сурвін, Таўтвін, Турвін, Цільвін, Ягвін (Яквін), Янвін. Адзначаліся германскія імёны Winela, Wimber, Winoldus, Winger, Winigilo, Wingolt, Winear, Winard, Winimod, Winstalt, Asvin, Alwin, Baldwin, Barwin, Biliwin, Butwin (Botwin), Witwin, Galvin, Gedovin, Gerwin, Hertwin, Genuinus, Gutvinus, Dawin, Dolwin, Derwine, Saduinus, Sidewine, Isovin, Caruin, Lodwin, Langwin, Liuduin, Manewine, Martoin (Merduwinus), Medwinus, Mervinus, Mondawin, Radowin, Selwin, Surawine, Teutwin, Thurwine, Tziliwin, Egwinus (Acwin), Anwin.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Win (Wino), Winko (Winek), Winand (Winant), Wingart, Winer, Winard, Winrych, Baldwin (Baldewin, Balduwinus, Beldwin), Berwin, Dalwin, Derwinus, Detwin, Gostwin (Gośćwin), Gerwin, Gotwin, Goswin, Herwin (Erwin), Hiltwin, Keswin, Lewin, Lutwin, Ortwin, Rychwin (Rykwin, Rekwin), Trutwin.

У Чэхіі гістарычна бытавалі германскія імёны L'utvín, Ortvín.

У Прусіі бытавалі імёны: *Winiko* (1360 год), *Wynote*, *Gauwina* (1295 год), *Gaudewine* (1409 год), *Girwyn / Gerwin*, *Monthewinne*.

Германскае імя Wyneke бытавала ў XV ст. у Рызе.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Thomek Winowicza* (1563 год); *Regina Wejnowa* (1782—1784 гады).

## Носьбіты
* Віні ( да 672) — біскуп Лёндану
* Віна фон Рорбах ( 1209) — першы Вялікі магістар Ордэну мечаносцаў

Віневічы (Winiewicz) — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

Віневіч (Winiewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Віні (біскуп)

**Віні** (; ? — да 672) — біскуп Вінчэстэру і Лёндану.

## Біяграфія
Атырмаў біскупскае пасьвячэньне ў 660 годзе і таго ж году ўступіў на пасаду ў Вінчэстэры. Магчыма, у 663 годзе пераехаў у Дорчэстэр. У 666 годзе стаў біскупам Лёндану.

## Глядзіце таксама
* Віна

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія біскупы
Унівэрсытэт Баня Лукі

**Унівэрсытэт Баня Лукі** () — грамадзкі дзяржаўны ўнівэрсытэт, які знаходзіцца ў горадзе Баня Лука. Быў заснаваны ў 1975 годзе, зьяўляецца найстарэйшай і найбуйнейшай вышэйшай навучальнай установай Рэспублікі Сэрбскай, а таксама другім па велічыні ўнівэрсытэтам Босьніі і Герцагавіны.

## Факультэты
Унівэрсытэт складаецца з 16 факультэтаў:
* Акадэмія мастацтваў
* факультэт архітэктуры і грамадзянскага будаўніцтва]]
* Факультэт эканомікі
* Факультэт электратэхнікі
* Факультэт машынабудаваньня
* Факультэт мэдыцыны
* Факультэт сельскай гаспадаркі
* Факультэт права
* Факультэт матэматыкі і прыродазнаўчых навук
* Факультэт горнай справы
* Факультэт тэхналёгіі
* Факультэт паліталёгіі
* Факультэт фізычнай культуры і спорту
* Факультэт філялёгіі
* Факультэт філязофіі
* Факультэт лясной гаспадаркі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Унівэрсытэту Баня Лукі  

Катэгорыя:Басьнійскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Баня Лука
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1975 годзе
Віна фон Рорбах

**Віна фон Рорбах** (, ; ? — 1209) — першы Вялікі магістар Ордэну мечаносцаў (з 1204 году).

## Біяграфія
Зь нямецкага шляхецкага роду, які паходзіў з Наумбургу. Па абраньні магістрам жыў у Рызе, каля катэдры Сьвятога Юргена. Пачаў будаваньне ордэнскіх замкаў у Вэндэне і Зігевольдзе.

## Глядзіце таксама
* Віна

## Крыніцы

Катэгорыя:Крыжакі
Усходне-Сараеўскі ўнівэрсытэт

**Усходне-Сараеўскі ўнівэрсытэт** () — унівэрсытэт у прадмесьці Сараева Усходнім Сараеве (Рэспубліка Сэрбская, Босьнія і Герцагавіна).

## Гісторыя
Унівэрсытэт быў заснаваны 14 верасьня 1992 году згодна пастановы Народнай скупшчыны Рэспублікі Сэрбскай, як наступнік Сараеўскага ўнівэрсытэту.

Каля 15 тысяч студэнтаў навучаюцца звычайна ў двух акадэміях і на пятнаццаці факультэтах унівэрсытэту.

## Факультэты
* Акадэміі прыгожых мастацтваў
* Праваслаўны багаслоўскі
* Эканамічны (у Пале)
* Эканамічны (у Бэрчко)
* Электратэхнічны
* Філязофскі
* Фізычнага выхаваньня і спорту
* Эканомікі бізнэсу
* Вытворчасьці і кіраваньня
* Мэханіка-машынабудаўнічы
* Акадэмія музыкі
* Мэдычны (у Фочы)
* Пэдагагічны
* Сельскай гаспадаркі
* Юрыдычны
* Арганізацыі дарожнага руху
* Тэхналягічны

## Крыніцы

## Спасылкі
* Афіцыйны сайт унівэрсытэту

Катэгорыя:Басьнійскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Істочна-Сараева
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Гаўт

**Гаўт** — пэрсанаж германскай міталёгіі, сын Одына і легендарны продак ётаў.

## Легендарны продак
Паводле ісьляндзкай сагі «Bósa saga ok Herrauðs», быў сынам Одына і пачынальнікам готляндскага каралеўскага роду.

У перакручанай форме *Gapt* выступае ў Ярдана як пачынальнік остгоцкага каралеўскага роду Амалаў і, такім спосабам, як продак караля Тэадорыха Вялікага.

У лацінізаванай форме *Gausus* выступае продкам караля лянгабардаў Альдуіна.

## Глядзіце таксама
* Гаўд

## Крыніцы

Катэгорыя:Германскія боствы
Імгла (неадназначнасьць)

**[[Імгла]]** — атмасфэрная зьява, утвораная дробнымі кропелькамі вады ў халодным паветры. Іншыя значэньні:

* «Імгла» — навэля Стывэна Кінга.
* «Імгла» — паўднёвакарэйскі фільм 1967 року.
* «Імгла» — эўрапейскі фільм 1988 року.
* «Імгла» — фільм ЗША 2007 року паводле навэлі Стывэна Кінга.
* «Імгла» — тэлесэрыял ЗША 2017 року паводле навэлі Стывэна Кінга.
* Імгла — пэрсанаж грэцкай міталёгіі.

## Глядзіце таксама
* Туман
Дзіўнаў

**Дзі́ўнаў** (, ) — места ў Каменскім павеце Заходнепаморскага ваяводзтва Польшчы, сядзіба меска-вясковай гміны. Пляжная і партовая мясьціна на Балтыйскім моры. Насельніцтва — 2451 чалавек (2021), плошча — 4,97 км².

## Геаграфія

Дзіўнаў ляжыць на ўзьбярэжжы Заходнепаморскага ваяводзтва, у паўночнай частцы Каменскага павету, пры ўпадзеньні ракі Дзіўны ў Балтыйскае мора. Мясцовасьць знаходзіцца ў паўночнай частцы Заходняй Памяраніі.

## Мінуўшчына
Першыя згадкі пра Дзіўнаў датаваныя 1243 рокам. У раньнім Сярэднявеччы там праходзіў гандлёвы шлях ад Шчэцінскай затокі да Балтыкі. У XIII стагодзьдзі Дзіўна абмялела і страціла сваё гандлёвае значэньне.

У 1820-30 роках у Дзіўнаве зьявіліся першыя пацыенты, дзякуючы чаму пачалося разьвіцьцё тут марской лякарні. Ад 1823 стаў вядомы як курорт. Пасьля адкрыцьця ў 1896 року мінэральных крыніцаў тут пачалі паўставаць мінэральныя і гразевыя купальні.

У 1886 была заснаваная берагавая ратавальная станцыя. Узімку 1912/13 крыгаход зьнішчыў будынак станцыі. Яго адбудавалі ў 1914, гэтым разам далей ад берагу.

У 1892—1900 збудаваныя і ўведзеныя ў эксплюатацыю хвалярэзы.

13 сакавіка 1945 року польскія і савецкія жаўнеры занялі прылеглую вёску Дзіўнувак, а вузкі пярэсмык да Дзіўнава быў вельмі добра абаронены. Дзіўнаў быў узяты толькі 4 траўня. У памяць пра палеглых пры ўзяцьці польскіх жаўнераў на выезьдзе ў бок Камяня Паморскага па вайне пастаўлены помнік.

На пачатку 50-х рокаў XX стагодзьдзя ў месьце дзейнічаў 250-ы вайсковы шпіталь для хворых і параненых грэцкіх партызанаў-камуністаў, якія бралі ўдзел у грамадзянскай вайне ды пасьля паразы камуністычнага супраціву былі вымушаныя эміграваць.

У 1958—1963 роках хвалярэзы набылі сучасныя памеры.

У 1954—1957 вёска была сядзібай уладаў аднайменнай грамады. У 1958 грамада пераўтвораная ў пасёлак мескага тыпу. У 1973 Дзіўнаў страціў гэты статус, ізноў стаўшыся вёскай і цэнтрам вясковай гміны. 1 студзеня 2004 року Дзіўнаў, Дзіўнаў Дольны, Дзіўнаў Гурны і Дзіўна аб’яднаныя і ўтварылі адзін населены пункт зь мескім статусам.

## Турыстычная інфармацыя

Летнім пляж над морам займае 800 м уздоўж берагу ад вуліцы Паркавай да вуліцы Жэромскага.

Пад’ёмны мост над Дзіўнай злучае места з востравам Волін на заходнім краі Дзіўнава.

Ля ўваходу ў порт два хвалярэз адной даўжыні 350 м. Маляўнічая набярэжная ўздоўж курортнага парку.

У 2013 року ля рыбалоўнага порту адкрытая  на 60 яхтаў. Улетку з пасажырскай прыстані ходзяць тры «пірацкія» караблі з турыстычнымі рэйсамі па Балтыйскім моры.

У 2012 року адкрыты парк мініятураў, па якім курсуе вузкакалейка.

## Архітэктурныя славутасьці
Комплекс пансіёнаў пачатку XX стагодзьдзя.

Парафіяльны касьцёл сьвятога Язэпа, высьвячаны 28 жніўня 1977 року. Збудаваны ў выглядзе чоўна на месцы ратавальнай станцыі.

## Месты-партнэры
*  Вэрнойхен (Нямеччына)
*  Сасновец (Польшча)
*  Гораў Велікапольскі (Польшча)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Дзіўнаў (гміна)
Катэгорыя:Гарады Заходнепаморскага ваяводзтва
Альдона

**Альдона** (*Алдунь*) — жаночае імя.

## Паходжаньне

Альдун, Альтун, Альтуна, Альтоні, Альдона або Альдон (Aldun, Altun, Altuna, Altoni, Aldonis, Aldone, Aldona, Aldonnus, Aldon) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова алд- (алт-) (імёны ліцьвінаў Алдыка, Аўтаўт; германскія імёны Aldiko, Altolt) паходзіць ад гоцкага alds 'стары' (з значэньнем мудрасьці). 

Адпаведнасьць імя Альдона германскаму імю Aldun сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае ўсходнегерманскую этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, імя Альдона адпавядае германскаму імю Altduoni (Aldoin, Aldewina), дзе аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) паходзіць ад гоцкага wins 'сябар'. Такім парадкам, імя Альдона азначае 'старая сяброўка'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Мы от [[Русіны|рода Рускаго]], съли и гостье: [[Івар|Иворъ]] солъ [[Ігар|Игоревъ]] великаго князя Рускаго… Шибридъ Алданъ… Алданъ* (Аповесьць мінулых часоў); *Aldona Gediminowna* (Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі); *Lawrin Joldan* (26 лютага 1619 году); *Ałduniow* (1744 год).

## Носьбіты
* Альдона Гедзімінаўна (каля 1309/1310 — 1339) — жонка караля польскага Казімера ІІІ, дачка вялікага князя літоўскага Гедзіміна

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Бэрт

**Бэрт**, **Берт** (*Берць*, *Перць*) — мужчынскае імя. Жаночае імя — **Бэрта**.

## Паходжаньне

Берта, Берт або Перт, пазьней Бэрт (Berto, Berht, Perht, Bert) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -берт- (-бэрт-) паходзіць ад германскага berhta 'яркі'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Бэртыка, Бертэль, Бэртун, Берташ, Бэртальд, Альбэрт, Гербэрт, Гіжбэрт (Гізбэрт), Даўбарт, Жыбарт (Жыбэрт, Зыбарт, Зыбэрт), Кібарт (Кібэрт, Гібарт), Кімбарт, Лобарт, Любарт (Любэрт), Лямпэрт (Лямпарт), Нарборт (Норбэрт), Тыбарт, Убарт, Эйбарт (Эбарт, Эберт). Адзначаліся германскія імёны Bertike, Bertel, Berhtuni, Bertsch, Bertold, Albert, Herbert, Gisbert, Daubert, Siebart (Sybert), Kibart (Kibbert, Gibert), Gimbert, Lobert, Lubert, Norbert, Tiebert, Ubert, Eibert (Ebart).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Biert (Berta), Bertko, Biertołt (Bertułt), Adalbert, Albart, Alberta, Dalbert, Egbert, Gerbert, Gilbert, Gizebert, Godobert, Gumbert (Gumbirt, Gumbart), Gunbert, Ingbert, Lambert (Lampert, Lambart, Lampart), Libert, Lubert, Lutbert, Norbert, Olbert, Rudbert (Robert, Rubert), Rumpert (Rumpart), Szambert, Wibert, Zybert (Zybart).

У Прусіі бытавалі імёны: *Bartiko / Bartike / Bartke* (1404 і 1419 гады), *Bartenne / Barthenne* (1419 год), *Lubart / Lubert* (1420 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *службами в повете [[Пералом|Переломъскомъ]], на имя… а Берътя* (22 лютага 1516 году); *люди [[Алькенікі|волкиницъкие]]… Петр Бертевич* (сьнежань 1534 году); *а Яна Бертевича* (2 красавіка 1539 году); *мурали [[Адэльск|Одельские]] Бертъ а Будрукъ Ноцковичи* (13 красавіка 1539 году); *тяглыхъ людей: <…> Бертя Петковича* (19 студзеня 1540 году); *суседы своими околичными, на имя Бертемъ, мураломъ* (26 чэрвеня 1540 году); *Pierciowna* (1671—1681 гады); *Marcella Biertowicz* (1839 год).

## Носьбіты
* Бэрт Галдэйн (1867—1937) — кінарэжысэр Вялікабрытаніі эпохі нямога кіно

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Салерна

**Сале́рна** () — старажытны горад паўднёва-заходняй Італіі. Месьціцца ў рэгіёне Кампанія, зьяўляючыся другім паводле велічыні горадам правінцыі пасьля Нэапалю. Места месьціцца ў Салернскай затоцы на Тырэнскім моры. У 1943 годзе Салерна было местам-сядзібай італьянскага караля Віктара Эмануіла III, калі той дамовіўся аб міры з хаўрусьнікамі. Такім чынам, Салерна фактычна на некаторы час стала ўрадавым местам і сталіцай Ураду Поўдня.

Горад багаты на яскравае мінулае, пачынаючы з дагістарычных часоў. У раньнім Сярэднявеччы гэта было незалежнае княства. За гэты час была закаладзеная Салернская лекарская школа, першая мэдычная школа ў сьвеце. Нарманы ў 1077 годзе зрабілі Салерна сталіцай свайго краю ў кантынэнтальнай паўднёвай Італіі. У XVI стагодзьдзі панавала ў горадзе сям’я Сансэвэрына, якая зважалася адной з самых магутных у паўднёвай Італіі. Горад стаў выбітным цэнтрам навукі, культуры і мастацтваў. Пазьней, у 1694 годзе Салерна пацярпела ад некалькіх катастрафічных землятрусаў і пошасьці чумы. У пэрыяд гішпанскага панаваньня горад зазнаў крызіс, які доўжыўся да XVIII стагодзьдзя. У XIX стагодзьдзі Салерна вітаў ідэю Рысарджымэнта і ўласна Гарыбальдзі ў 1861 годзе.

Занальна горад падзелены на тры часткі, як то сярэднявечны горад, раёны XIX стагодзьдзя і больш густанаселеныя паваенныя кварталы з шматпавярхоўкамі. Заступнікам Салерна ёсьць сьвяты апостал Мацьвей, мошчы якога захоўваюцца тут у крыпце Салернскай катэдры.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Салерна
Вэртыкальная рыса

**Вэртыка́льная ры́са**  — гэта гліф з розным выкарыстаньнем у матэматыцы, вылічальнай тэхніцы й друкарстве. Ён мае шмат назваў, часта зьвязаных з пэўнымі значэньнямі: *штрых Шэфэра* (у лёгіцы), *труба*, *такт* і іншыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Друкарскія знакі