Сьвіцязь-возера

«**Сьвіцязь-возера**» — баляда Тамаша Зана, напісаная ў 1820 годзе па матывах народнага паданьня.

## Сюжэт
Баляда пачынаецца з апісаньня начнога гораду Сьвіцязь, жыхары якога адпачываюць пасьля дзённага клопату. Прыгожай сьвіцязянцы Праксе сьняцца кашмары і мучаюць трывожныя прадчуваньні. Яна бачыць у сьне, як жаніц Воцех забівае на скрыжаваньні дарог купца дзеля таго, каб выканаць яе ўмову: яна згодзіцца пайсьці зь ім пад вянец толькі тады, як ён стане багатым. Па абуджэньні служанка супакойвае Праксу. Тым ня менш, празь дзень да яе заходзіць Войцех і кажа, што знайшоў скарб і можа цяпер зь ёю ажаніцца. Дзяўчына здагадваецца, што хлопец учыніў злачынства, але заплюшчвае на гэта вочы, хоць голас зь неба папярэджвае маладых аб пакараньні. Многія гады праходзяць у шчасьці і раскошы, аднак у прызначаны час на горад налятае бура, ён правальваецца пад зямлю з усімі сьвіцязянамі, а на яго месцы ўтвараецца аднайменнае возера.

## Фальклёрны матэрыял
Паданьне пра забойства купца бедным хлопцам, які, завалодаўшы купцовым набыткам, мае магчымасьць узяць шлюб з багатаю паненкаю і за тое праз пэўную колькасьць гадоў, а яна ў адрозных вэрсіях неаднолькавая, Пан Бог пасылае кару на ўвесь горад і залівае яго вадою належыць да найбольш распаўсюджаных на тэрыторыі этнаграфічнае Беларусі. Яно сустракаецца ў Міхала Федароўскага, Яна Карловіча (у двух варыянтах), Еўдакіма Раманава (у двух варыянтах), пра адну вэрсію, зьвязаную з возерам Сьвіцязь, згадвае Павал Дземідовіч. Доктар філязофіі ў галіне польскай і славянскай літаратур Станіслаў Станкевіч у часе сваіх росшукаў на Наваградчыне пераканаўся, што гэтае паданьне можна пачуць у любой вёсцы ў радыюсе 20—30 км ад возера Сьвіцязь.

Як адзначае Станіслаў Станкевіч, народнае паданьне паэт перадаў дастаткова дакладна, адно дазволіў сабе пэўныя зьмены. Галоўнаю мадыфікацыяю аўтара зьяўляецца тое, што пра злачынства Войцеха і зьвязаныя зь ім здарэньні, чытач даведваецца не непасрэдна, а з сну гераіні. Знаёмства з злачынствам Войцеха з сну Праксы пададзена насуперак народнаму паданьню праз тое, што характар Праксы ў творы Т. Зана зусім іншым, чым у фальклёрным сюжэце. Пракса ўсьведамляе зло і саромеецца сваіх словаў, сказаных Войцеху, баючыся, каб яны не падштурхнулі яго на злачынства. Таму і Войцех ня можа адкрыць ёй страшную праўду, як гэта ў паданьні, а тлумачыць, што грошы паходзяць з знойдзенага скарбу. У адрозьненьне ад Праксы, гераіня народнага паданьня ведае пра злачынства каханка, а ў асобных вэрсіях сама падштурхоўвае яго да злачынства, лічачы гэты спосаб здабываньня грошай цалкам натуральным.

Размова забітага купца з Богам пададзеная згодна з паданьнем, аднак у балядзе Бог абацяе забітаму купцу адпомсьціць праз дваццаць гадоў, тым часам як у паданьні Бог адказвае: — «Памшчуся, але за сто гадоў!».

Таксама паэт не ўключыў у свой твор сцэну з ксяндзом, якая маецца ўва ўсіх вэрсіях паданьня, аднак уводзіць вобраз пакаёўкі Марты, якой Пракса апавядае свой сон пра злачынства Войцеха.

Урэшце, згодна з паданьнем, сужыцьце Праксы з Войцехам, якое ішло ў шчасьці і памыснасьці, абрываецца гадзінай помсты і горад падае пад зямлю. Пісьменьнік і публіцыст Мар’ян Гавалевіч (1852—1910) і прафэсар Варшаўскага ўнівэрсытэту Юзэф Уейскі (1983—1937) закідалі Зану, што катастрофа Сьвіцязі лягічна не зьвязаная з катастрофаю Войцеха, бо жыхары гораду не вінаватыя, аднак гісторык літаратуры і дасьледніца творчасьці Т. Зана Марыя Дунаюўна (1900—1979) лічыць, што гэты недахоп трэба аднесьці на рахунак паданьня, на якім заснаваны твор.

## Глядзіце таксама
* «Сьвіцязь» — баляда Яна Чачота

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
 

Катэгорыя:Творы Тамаша Зана