open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Юзэф Козел-Паклеўскі (афіцэр)

**Юзэф Козел-Паклеўскі** (, ; нар. 10 сакавіка 1876 у горадзе Верным, Расейская імпэрыя, цяпер Алматы, Казахстан — пам. 25 красавіка 1911 у Рызе, цяпер Латвія) — вайсковы аташэ Расеі ў Вялікабрытаніі, ваенна-марскі афіцэр, падпалкоўнік корпуса інжынер-мэханікаў флёта, удзельнік расейскай-японскай вайны, у тым ліку абароны Порт-Артура й Бою ў Жоўтым моры.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і сасланага былога паўстанца Яна Козел-Паклеўскага са шляхецкага роду Козел-Паклеўскіх уласнага гербу Козел. Маці Фэліцыя Козел-Паклеўская (1840-?) прыходзілася стрыечнай сястрой Яна (бацька Фэліцыі Каятан быў братам Яна Напалеона, бацькі Яна), брат Фэліцыі Козел-Паклеўскай Яўстах-Бэнэдыкт Козел-Паклеўскі таксама быў удзельнікам паўстаньня.

З 1893 году Юзэф Козел-Паклеўскі навучаўся ў Марской інжынэрнай вучэльні Мікалая І ў Санкт-Пецярбурзе. Пасьля заканчэньня Марской інжынэрнай вучэльні імпэратара Мікалая І у 1896 годзе Юзэфа прызначылі ў малодшыя інжынэры-мэханікі са старшынствам у чыне з 25 верасьня 1896 году. З 1896 па 1900 год быў у замежных плаваньнях на эскадроным браняносцы «Наварын». З 4 мая 1900 году па 14 жніўня 1900 году суднавы мэханік крэйсера «Весьнік». З 6 кастрычніка 1900 гады па 5 кастрычніка 1902 гады навучаўся ў Мікалаеўскай марской акадэміі па сканчэньню якой атрымаў права нашэньне знака адзнакі для тых, хто скончыў Афіцэрскі кляс Марскога кадэцкага корпуса альбо Акадэмічны курс марскіх навук. З 1 студзеня 1901 гады прызначаны ў памагатыя старэйшага інжынэр-мэханіка, лічыўся ў 9 флоцкім экіпажы. З 20 кастрычніка 1902 гады займаў пасаду старэйшага суднавага інжынэр-мэханіка крэйсера 1-го рангу «Аскольд». 6 сьнежня 1903 году «За замежнае плаваньне ў эскадры Ціхага акіяна» ўзнагароджаны ордэнам Сьвятой Ганны 3-й ступені. Удзельнік расейска-японскай вайны. На крэйсеры «Аскольд» удзельнічаў у адбіцьці раптоўнага начнога міннага нападу на эскадру Ціхага акіяна 26 студзеня, у дзённым баі 27 студзеня зь японскім флётам. За гэты бой узнагароджаны ордэнам Сьвятога Станіслава 2-й ступені зь мячамі. Пасля бітвы ў Жоўтым моры 28 чэрвеня 1904 года, на крэйсеры «Аскольд» 31 чэрвеня 1904 года прыбыў у Шанхай і быў інтэрнаваны. У баі некаторыя машыністы знаходзіліся на сваіх пастах 12 і больш гадзін — мяняць іх часта было проста няма на каго. Вось што пісаў пра бой з японскай эскадрай 27 ліпеня 1904 года ў Жоўтым моры сам Юзэф Козел-Паклеўскі:

За расейска-японскую вайну Юзэф Козел-Паклеўскі таксама быў узнагароджаны: ордэнам Святога Роўнаапостальнага князя Уладзімера 4-й ступені з мячамі й бантам і срэбраным мэалём «У памяць Японскай вайны 1904—1905». 6 сьнежня 1906 г. атрымаў званьне ў падпалкоўніка корпусу інжынер-механікаў флёту са старшынства ў чыне.

Са жніўня 1907 году выконваў абавязкі марского аташэ ў Вялікай Брытаніі. У лістападзе 1909 года шпіталізаваны ў сувязі з псыхічным расстройствам і зьмешчаны ў прыватную псыхіятрычную лякарню ў Лёндане. Памёр 25 красавіка 1911 года ад паралічу мозгу ў прыватнай псыхіятрычнай клініцы доктара Шэнфельта ў г. Рыга, пахаваны на каталіцкіх могілках Св. Міхаіла.

Катэгорыя:Козел-Паклеўскія
Калёна ў гонар Канстытуцыі 3 траўня (Беніца)

**Калёна ў гонар Канстытуцыі 3 траўня** — помнік гісторыі і архітэктуры канца XVIII стагодзьдзя ў Беніцы.

## Гісторыя
Мураваную калёну ў Беніцы пабудаваў генэрал-маёр войскаў Вялікага Княства Літоўскага Тадэвуш Коцел у прамежку 1791—1799 гг. у гонар Канстытуцыі 3 траўня 1791 году. Прыкладна ў 1939 г. калёна была зруйнаваная.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беніца
Катэгорыя:Славутасьці Маладэчанскага раёну
Катэгорыя:Коцелы
Калёна ў гонар Канстытуцыі 3 траўня (неадназначнасьць)

Калёна ў гонар Канстытуцыі 3 траўня 1791 году на тэрыторыі Беларусі былі ў наступных вёсках і местах:

* Беніца 
* Глыбокае
* Лявонпаль
Тадэвуш Коцел

**Тадэвуш Коцел** гербу «Пэлікан» (, Беніца — , Беніца) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста ашмянскі ў 1772 г., староста маркаўскі ў 1764 г., палкоўнік нацыянальнай кавалерыі, генэрал-маёр войска літоўскага.

Паходзіў са знакамітага роду Коцелаў гербу «Пэлікан». Сын старосты маркаўскага Казімера Коцела і Барбары, народжанай Хаміньскай, якая ў другім шлюбе была замужам за кашталянам лівонскім Янам Неміровічам-Шчытам. Зводны брат скарбнага ВКЛ Юстыніяна Неміровіча-Шчыта. Быў старостам ашмянскім і маркаўскім. На выбарах караля ў 1764 г. ад Ашмянскага павету галасаваў за кандыдатуру Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Камісар вайскова-цывільнай парадкавай камісыі Віленскага ваяводзтва Ашмянскага павету ў 1790 г..

Ажаніўся з Ганнай Тышкевіч, дачкой пісара ВКЛ Юзэфа-Бэнэдыкта Тышкевіча і Тэрэзы, народжанай Неміровіч-Шчыт (дачка смаленскага кашталяна Крыштафа Бэнэдыкта Неміровіча-Шчыта). У іх з Ганнай было трое дзяцей: Юзэф (палкоўнік, паўстанец), Казімер (генэрал, паўстанец) і Барбары, якая пабралася шлюбам з Анджэям Абрамовічам.

## Узнагароды
* Ордэн Белага арла
* Ордэн сьвятога Станіслава

## Крыніцы

## Літаратура
* Валерый Пазднякоў. Катлы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Akt elekcyi Roku Tysiąć Siedemset Sześćdziesiątego Czwartego, Miesiąca Sierpnia, Dnia dwudziestego siódmego, s. 41
* Justynian Niemirowicz-Szczytt, [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. 47, 2011
* Józef Kociełł, [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. 13, 1967-68
* Michał Kazimierz Kociełł, [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. 13, 1967-68
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy. T. I, Województwo Wileńskie XIV—XVIII wiek, pod red. A. Rachuby, Warszawa 2004, s. 301, 670.

Катэгорыя:Беніца
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Беніцы
Катэгорыя:Памерлі ў Беніцы
Тадэвуш
Катэгорыя:Старосты ашмянскія
Катэгорыя:Генэралы Рэчы Паспалітай
Коцелы

**Коцелы** ці **Катлы** — шляхецкі род гербу «Пэлікан».

## Паходжаньне
Паводле паданьня, запісанага ў гербоўніках А. Каяловіча, К. Нясецкага й інш., паходзілі ад князя Коцела, які прыняў хрышчэньне ад сьвятых Кірылы й Мяфодзія. З гэтай прычыны зьмяшчалі над радавым гербам выяву з княжацкай шапкай. На самай справе паходзілі з баяр. Першы вядомы прадстаўнік роду — ’’Кацёл’’, які ў 1440—1443 гадах атрымаў ад вялікага князя Казімера пацьвярджэньне на маёнткі Смыкаў, Камарын і Зазарце ў Крамянецкім павеце.

## Прадстаўнікі
* Самуэль Геранім Коцел (1610—1686) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Пісар скарбовы (1649—1668), войскі старадубскі (1652—1666), маршалак ашмянскі (каля 1678), староста скірстымонскі.
* Міхал Казімер Коцел (1644—1722) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Ашмянскі падкаморы (1683—1685), кашталян віцебскі (1685—1700), кашталян (1700—1703) і ваявода (1703—1710) троцкі, вялікі падскарбі літоўскі (з 1710).
* Міхал Багуслаў Коцел (1670—1716) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Староста мсьціслаўскі (1703—1716).
* Казімер Коцел (1690—1733) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Староста маркаўскі (1722).
* Тадэвуш Коцел (1736—1799) — генэрал-маёр войска Вялікага Княства Літоўскага. Староста маркаўскі (1764), староста ашмянскі (1772).
* Юзэф Коцел (1764—1810) — палкоўнік войска ВКЛ, пасол першай кадэнцыі на Чатырохгадовым Сойме, адзін з кіраўнікоў паўстаньня 1794 года
* Казімер Міхал Коцел (1767—1813) — вялікалітоўскі ваенны дзеяч.

## Літаратура
* Adam Boniecki, Artur Reiski T. 10: Kęstowscy — Komorowscy., skład główny Gebethner i Wolff, Warszawa, 1908. S. 296—300.
* Валерый Пазднякоў. Катлы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Czesław Jankowski, Powiat oszmiański : materjały do dziejów ziemi i ludzi. Cz. 1, Petersburg : nakł. wydawcy : K. Grendyszyński ; Kraków : G. Gebethner, 1896, s. 301—330.

Катэгорыя:Беніца
Катэгорыя:Коцелы
Васіль Петручук

**Васіль Петручук** (, в. Грабавец Гайнаўскага павета Беластоцкага ваяводзтва — , Беласток) — беларускі пісьменьнік.

## Жыцьцё
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1943—1944 гг. рабіў парабкам у вёсцы Елянка. Пасьля Другой сусьветнай вайны служыў у Корпусе ўнутранай бясьпекі Польшчы, ваяваў з УПА, быў паранены. Займаўся на курсах разьведчыкаў (Уроцлаў, 1950—1951). Рабіў у Варшаве (1951—1960). Вучыўся ў школе контрвыведкі (Легіянова, 1960—1961). Зноў рабіў у Варшаве. Скончыў эканамічны тэхнікум (1961). У 1962 г. пераведзены ў Беласток. У 1969 г. выйшаў у адстаўку. Сябра Беларускага літаратурнага аб’яднаньня «Белавежа». Кандыдат у сябры Саюза польскіх літаратараў з 1987 г.

[міні|Зьлева направа: [Віктар Швед, Дзьмітры Шатыловіч і Васіль Петручук. Польшча, 2000-ыя гады.]]
Узнагароджаны наступнымі ўзнагародамі:
* польскімі ордэнамі:
** Кавалерскі крыж ордэна Адраджэння Польшчы, 
** Залатым Крыжам заслугі, 
** Крыжам партызанскім, 
** Сярэбраным Крыжам заслугі,
* мэдалямі, савецкім ордэнам Айчыннай вайны II ступені.

Заслужаны дзеяч культуры Польшчы (1988). У польскім друку выступае з 1961 г. Першае апавяданьне на беларускай мове надрукаваў у 1975 г. у газэце «Ніва». Асноўныя пытаньні творчасьці Васіля Петручука — жыцьцё ў міжваеннай Польшчы.

Пахаваны на праваслаўных могілках у раёне Дайліды ў Беластоку.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускія пісьменнікі Польшчы. Другая палова ХХ ст. / Уклад. Я. Чыквіна; Прадм. У. Конана, — Мн.: Беларускі кнігазбор, — 2000, — 576 ст.: іл., — ISBN 985-6318-80-7

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 
* Памёр аўтар «Пожні» і «Крышынак»
* Васіль Петручук «Клавуня, гэта я, твой Вася»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бельскім павеце (Падляскае ваяводзтва)
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Пісьменьнікі Польшчы
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Адраджэння Польшчы
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым Крыжам Заслугі
Катэгорыя:Узнагароджаныя сярэбраным крыжом Заслугі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны II ступені
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы
Казімер Міхал Коцел

**Казімер-Міхал Коцел** гербу «Пэлікан» (; , Беніца — , Юзафполь, пахаваны ў Беніцы) — вялікалітоўскі вайсковы дзяяч, генэрал-маёр, генэрал войскаў Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія
Сын генэрала Тадэвуша Коцела і Ганны з Тышкевічаў, дачкі Юзэфа Бэнэдыкта Тышкевіча. Брат — Юзэф, сястра — Барбара (у шлюбе за Андрэем Абрамовічам). Меў ва ўласнасьці Беніцу, Язна, Дубнік, а пасьля сьмерці брата Юзафа ў 1810 годзе — Гарадзілава й Узбалаць. Афіцэр народнай кавалерыі літоўскай. З 1786 году каралеўскі камэргер. Камісар парадковай цывільна-вайсковай камісыі Віленскага ваяводзтва Ашмянскага павету Ашмянскай рэпартыцыі ў Ашмянах у 1790 годзе. Прымаў удзел у вайне Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году як ротмістр 28-й харугві ў 2-й брыгадзе народнай кавалерыі (пінскай). Узначальваў Грамадзянскі ваенны камітэт у Ашмянах. Падчас паўстаньня 1794 году быў прызначаны на пасаду генэрала — арганізатара паўстаньня ў Ашмянскім павеце. У 1794 г. віленская Таемная дэпутацыя папракнула Казіміра Коцела за млявасьць і адсутнасьць руплівасьці падчас паўстаньня. Далейшая дзейнасьць невядома. Пахаваны ў Беніцы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Kosk, H. P. Generalicja polska: popularny słownik biograficzny. T. 1: A—Ł / Henryk Piotr Kosk; [współpr. aut. Lidia Kosk]. — Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1998. — 305 s.: faks., portr. — ISBN 8387103551.
* Polski słownik biograficzny. T. 13: Klobassa Zręcki Stanisław — Kopernicki Franciszek / [kom. red. Wł. Konopczyński red. główny et al.]; Polska Akademia Umiejętności; Polska Akademia Nauk, Instytut Historii; [kom. red. przewodn. B. Leśnodorski et al.; współprac. t. 13 E. Aleksandrowska et al.]. — Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991. — X, 638 s.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Беніцы
Катэгорыя:Коцелы
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1794 году
Катэгорыя:Генэралы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Беніца
ЛГБТ

**ЛГБТ**, усё часьцей выкарыстоўваецца форма **ЛГБТК+** (ад ) — акронім, які выкарыстоўваецца для абазначэньня супольнасьці '''лесьбіек''', '''геяў''', **[[Бісэксуальнасьць|бісэксуалаў]] і [[Бісэксуальнасьць|бісэксуалак]]**, **[[трансгендэр]]аў** і **[[квір]]**-пэрсонаў. Тэрмін утвораны як акронім азначаных словаў і выкарыстоўваецца з 90-х гадоў XX стагодзьдзя і зьяўляецца адаптацыяй абрэвіяцыі «ЛГБ», якая ў пэрыяд сярэдзіны-канца 80-х гадоў мінулага стагодзьдзя стала замяняць слова «гей-супольнасьць», наконт якога існавала меркаваньне, што слова не прадстаўляе ўсіх тых, хто адносіцца да сэксуальных мяншыняў.
Такім парадкам, з цягам часу акронім «ЛГБТ» дапоўніўся іншымі літарамі або знакам «+», каб уключыць іншыя варыянты гендэрнай ідэнтычнасьці, сэксуальных характарыстыкаў або сэксуальнай арыентацыі, такія як асэксуальнасьць, пансэксуальнасьць, небінарнасьць і інш. Таму цяпер дакладней і карэктней ужывать варыянт акроніму — **ЛГБТК+**. Абрэвіяцыя ЛГБТ, пазьней ЛГБТК+ была прынятая ў якасьці саманазвы для людзей, аб’яднаных паводле сэксуальнай арыентацыі і гендэрнай ідэнтычнасьці, большасьцю грамадзкіх арганізацыяў і СМІ спачатку ў Злучаных Штатах Амэрыкі і некаторых іншых англамоўных краінах, а пазьней і ў большасьці краінаў сьвету.

## Гісторыя
Да 1960-х гадоў у ангельскай мове не існавала тэрміна, які б абазначаў людзей, чыя арыентацыя адрозьніваецца ад гетэрасэксуальнай і пры гэтым не нясе нэгатыўнага адценьня. Самы нэўтральны тэрмін — *трэці пол* () быў прапанаваны ў 1860-х гадах, але так і не прыжыўся.

Першым шырока ўжываным тэрмінам стаў гомасэксуал (). Аднак яго лічылі нэгатыўным адценьнем і, як правіла, замянялі: у 1950-1960-я гады на гамафіл, а потым у 1970-я гады на гей (). У 1970-я гады для многіх лесьбіек на першым месцы стаяла пытаньне роўнасьці. Яны разглядалі гендэрныя стэрэатыпы як патрыярхальны перажытак. Лесьбійкі-фэміністкі пазьбягалі мадэляў для перайманьня, якія былі распаўсюджаныя ў гей-барах. З ростам актыўнасьці фэмінісцкага руху ўсё часьцей стала сустракацца словазлучэньне «геі і лесьбійкі». Пазьней да іх далучыліся транссэксуалы і бісэксуалы.

У канцы 1970-х і пачатку 1980-х гадоў, пасьля таго, як эўфарыя Стоўнвалскіх беспарадкаў скончылася, адбылася зьмена ва ўспрыманьні. Многія геі і лесьбійкі перасталі ўспрымаць бісэксуалаў і транссэксуалаў як раўнапраўных сяброў ЛГБТ-супольнасьці.

Толькі ў 1990-я гады бісэксуалы і транссэксуалы нарэшце стварылі адзіную супольнасьць з геямі і лесьбійкамі. Прыкладна ў гэты пэрыяд тэрмін, які абазначае супольнасьць, стаў абрэвіяцыяй ЛГБТ, пазьней ЛГБТК+.

## Крыніцы


Катэгорыя:Акронімы
Катэгорыя:Квір
Катэгорыя:Тэрміналёгія ЛГБТ
Самуэль Геранім Коцел

**Самуэль Геранім Коцел** гербу «Пэлікан» (1610 —  — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Коцелаў (Катлоў). Нарадзіўся ў сям’і Яраша. Пісар скарбовы літоўскі ў 1649—1666 гадах, войскі старадубскі ў 1652—1658 гадах, ашмянскі падкаморы з 1666 году й маршалак з 1678 году, стараста скірстымонскі. Неаднаразова выбіраўся паслом на соймы, дэпутатам для рэвізій скарбу ВКЛ. Заклаў падмурак заможнасьці роду. У 1653 годзе набыў частку Беніцы, набываў вёскі ў Сапегаў, з 1668 году трымаў Шавельскую эканомію. У 1674 г. на выбарах караля ад Ашмянскага павету галасаваў за Яна Сабескага.

## Літаратура
* Валерый Пазднякоў. Катлы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* Suffragia Woiewodztw, y Ziem Koronnych, y Wielkiego Xięstwá Litewskiego, zgodnie na Naiaśnieyszego Jana Trzeciego Obránego Krola Polskiego, Wielkiego Xiążęćiá Litewskiego, Ruskiego, Pruskiego, Mázowieckiego, Zmudzkiego, Inflantskiego, Smolenskiego, Kijowskiego, Wołhynskiego, Podolskiego, Podláskiego, y Czerniechowskiego Dáne między Wárszawą á Wolą / Dnia Dwudziestego pierwszego Máiá / Roku 1674, [b.n.s.]
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego, t. 1, Województwo wileńskie XIV—XVIII wiek, pod redakcją Andrzeja Rachuby, Warszawa 2004, s. 239, 669.

Самуэль Геранім
Катэгорыя:Старосты скірстымонскія
Катэгорыя:Беніца
Міхал Багуслаў Коцел

**Міхал Багуслаў Коцел** гербу «Пэлікан» (1670—1716) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста мсьціслаўскі (1703—1716), войт мсьціслаўскі ў 1703—1716, падстольнік ашмянскі ў 1698, харунжы парнаўскі ў 1697. Быў кансылярам Мсьціслаўскага ваяводзтва у Сандамірскай канфэдэрацыі ў 1704. У якасьці дэпутата ад Мсьціслаўскага ваяводзтва ўдзельнічаў у Вальнай радзе ў Варшаве 1710 года. У 1714 г. ён заснаваў у мястэчку Мазыкі касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы й кляштар тшэвіцкіх кармэлітаў.

## Літаратура
* Actum In Castro Sandomiriensi Sabbato Ante Festvm Sanctorvm Viti & Modesti Martyrvm Proximo, Anno Domini Millesimo Septingentesimo Qvarto, [b.n.s]
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, t. 9: Województwo mścisławskie XVI—XVIII wiek, pod red. Andrzeja Rachuby, Warszawa 2019, s. 234.

Катэгорыя:Коцелы
Тэг

**Тэг**( — ярлык) мае некалькі значэньняў:

* Тэг — ідэнтыфікатар для катэгарызацыі інфармацыі, апісаньня, пошука зьвестак.
* Тэг — элемэнт моваў разьметкі (да прыкладу: HTML, XML, XHTML).
* Галасавы тэг — аўдыёзапіс вакалу, даўжынёй у некалькі сэкунд, які накладваюць на мінус. Паўтараецца праз 10-30 сэкунд.
* Бялковы тэг — тэрмін у біялёгіі, які зьяўляецца амінакісьлявай пасьлядоўнасьцю.
* Тэгінг — асабісты від графіці, пры якім аўтар хутка наносіць свой «подпіс». Часьцей за ўсё іх малююць у шматлюдных месцах. Асабіста ўзяты «подпіс» — тэг.

## Таксама глядзіце
* Тэгі — вёска ў Бярозаўскім раёне Расеі.
* Хэштэг — слова для тэматычнага групаваньня інфармацыі паводле агульнай тэмы ў Сеціве.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Старосты ашмянскія

**Староста ашмянскі** — урад у Ашмянскім павеце ВКЛ.

## Літаратура
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, tom I: Województwo wileńskie. XIV—XVIII wiek, DIG, Warszawa, 2004.
Казімер Коцел

**Казімер Коцел** гербу «Пэлікан» (1690 — каля 1733) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста маркаўскі і пасол у 1722 г., уладальнік маёнткаў Маладэчна, Ганута, Беніца, Гарадзіла, Чыжышкі.

Паходзіў са знакамітага роду Коцелаў гербу «Пэлікан». Атрымаў ад бацькі Габрыеля Коцела ў спадчыку маёнтак Чыжышкі (цяпер вёска Ціжышкі Смаргонскага раёну), ад Міхала Казімера Коцела, які прыходзіўся яму шасьціюрадным дзядзькам і дзядзькам жонкі — Беніца, Гарадзіла.

Ажаніўся спачатку з Эўфразынай з Францкевічаў, зь якой меў дачку Разалію, якая ў 1736 г. узала шлюб з Казімерам Ігнацы Агінскім (1710—1769), сынам Марцыяна Міхала Агінскага й Тэрэзы Бжастоўскай. Другі раз ажаніўся з Барбарай Хамінскай, дачкой пісара ВКЛ Людвіка Якуба Хамінскага і Ганны, народжанай Козел-Паклеўскай, якая была дачкой ашмянскага харунжага і старасты дзісьненскага Юры (Ежы) Міхала Козел-Паклеўскага і Канстанцыі Коцел, якая ў сваю чаргу прыходзілася дачкой Гераніму Самуэлю Коцелу. Такім чынам Барбара Хамінская была ўнучкай Гераніма Самуэля Коцела. Зь ёй у шлюбе меў сына Тадэвуша. Паводле тэстамэнту пакінуў дачцэ Разаліі маёнткі Маладэчна й Ганута (гэтыя маёнткі пераходзяць у далейшым у спадчыну Агінскіх), а сыну Тадэвушу маёнткі Беніца, Гарадзіла, Чыжышкі.

## Літаратура
* Adam Boniecki, Artur Reiski T. 10: Kęstowscy — Komorowscy., skład główny Gebethner i Wolff, Warszawa, 1908. S. 297.

Катэгорыя:Беніца
Катэгорыя:Гісторыя Маладэчна
Казімер
Псэўданавука

**Псэўданаву́ка** (ад &nbsp;— «ілжывы»), таксама **лжэнавука**&nbsp;— дзейнасьць альбо навучаньне якой, зьяўляецца няпраўдай, якую прадстаўнікі выдаюць за навуку.

Псэўданавука&nbsp;— тое, што не зьяўляецца сапраўднай навукай, а толькі выдаецца за яе.

Прадстаўнікі псэўданавук і самі псэўданавукі распаўсюджваюць псэўданавуковыя ідэі, якія могуць пагоршыць стан розуму чалавека. Таксама псэўданавукі могуць панесьці за сабой такія наступствы як пагоршваньне здароўя, і нават страта жыцьця.

Псэўданавукі абапіраюцца на навукі, робяць навуковы выгляд, але толькі імітуюць іх. Яны не ставяць перад сабой мэту пазнаньня дзейнасьці. Ілжэнавукі матывуюцца дасягненьнем неадкладнага рэзультату жаданага.

Распаўсюджанасьць псэўданавук ідзе ад абяцанага імі атрымліваньня жаданага простымі шляхамі. Тое, што лжэнавукі ня доказна растлумачваюць рэлігійныя, нацыянальныя й палітычныя пытаньні таксама надае ім распаўсюджанасьць.

Псэўданавуковыя тэорыя ў гісторыі вылучалі й вядомыя навукоўцы, якія мелі навуковыя ступені й званьні, да прыкладу акадэмік АН СССР М. Я. Марр, акадэмік РАН А. Ц. Фаменка, А. А. Клёсаў, Пітагор і інш.

Да псэўданавук не адносяцца тыя канцэпцыі рэлігіяў, мастацтва, маралі, філязофіі й інш., што напроста ўстарэлі з разьвіцьцём навукі, альбо не прэтэндуюць на ролю навукі.

## Паходжаньне тэрміну
Слова «псэўданавука» існавала ў літаратуры як мінімум з канца XVIII стагодьдзя. Так, да прыкладу, ахарактарызавалі ў 1796 годзе альхімію.

## Крыніцы

## Літаратура
* Hothersall, D. (1995). History of Psychology. New York: McGraw-Hill, Inc
* Megendie, F. (1855). An elementary treatise on human physiology. Harper and Brothers

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Маргінальныя тэорыі
Катэгорыя:Падман
Алень звычайны

**Алень звычайны** (*Cervus elaphus*) — жывёла клясы сысуноў атрада парнакапытных сямейства аленевых.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Азіі і Эўропі, на вышынях 0—5000 м. Насяляе адкрытыя лісьцевыя лясы, зьмешаныя лясы і хвойныя лясы, высакагорныя балоты і адкрытыя горныя раёны (часам над лініяй дрэў), міжземнаморскія хмызьнякі, натуральныя лугі, пашы і лугі.

## Постаць
Яго даўжыня складае 160–270 см, даўжыня хваста 12–19 см, маса 170–500 кг.

Афарбоўка вар'іруецца ад цёмна-карычневага зімой да смуглага летам і мае характэрны румяны круп. Галава, шыя, жывот і ногі цямней, чым сьпіна і бакі. *Cervus elaphus* маюць доўгую галаву з вялікімі вушамі і шырока разгалінаванымі рогамі даўжынёй ад 1,1 да 1,5 м, які сустракаюцца толькі ў самцоў. Ад шыі да грудзей звісае цёмная кудлатая грыва.

## Крыніцы
* Lovari, S.; Lorenzini, R.; Masseti, M.; Pereladova, O.; Carden, R.F.; Brook, S.M.; Mattioli, S. 2018. ''Cervus elaphus''. The IUCN 
* Senseman, R. 2002. "Cervus elaphus" (On-line), Animal Diversity Web 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аленевыя
У жніўні 44-га…

**«У жні́ўні 44-га…»** — фільм Міхаіла Пташука паводле рамана Ўладзімера Багамолава «Момант ісьціны (У жніўні 44-га)», які быў створаны у 2000 годзе кінастудыяй Беларусьфільм.

## Сюжэт
Дзеяньня адбываюцца ў жніўні 1944 году. На тэрыторыі вызваленай Беларусі ад нацысцкіх захопнікаў у тылу савецкіх войскаў дзейнічаюць варожыя іншаагэнты.

З тэрыторыі Беларусі рэгулярна выходзіць у эфір група шныпароў, перадаючы ворагам вельмі важную інфармацыю аб савецкіх войсках. На пошукі шпіёнаў, у раён рэгулярных выхадаў у эфір запеленгаванай рацыі, быў пасланы атрад контрразьведчыкаў, на чале з афіцэрам.

## Гісторыя стварэньня
Экранізацыю паводле раману Ўладзімера Багамолава «Момант ісьціны (У жніўні 44-га)» спрабаваў зрабіць Вітаўтас Жалякавічус у 1975 годзе. Акцёр Бранус Бабкаўскас, які граў генерала Ягорава, памёр падчас здымак фільма. Гэта і стала адной з прычын таго, што экранізацыя была не даробленая. Іншай прычынай зьяўляецца тое, што Багамолаў, калі стаў кансультантам, значна прынізіў рэжысэрскую працу, нягледзячы на тое, што на стварэньне першапачатковай версіі было выдаткавана шмат грошай.

Толькі ў канцы 90-х гадоў вырашылі зноўку пачаць здымку і запрасілі Міхаіла Пташука. Экранізацыя ад Міхаіла Пташука — другая, удалая спроба, у адрозьненьне ад першай. Фільм быў зьняты ў Строчыцы.

Такім чынам, фільм «У жніўні 44-га» зьявіўся ў 2002 годзе на Дзень Перамогі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фільмы Міхаіла Пташука
Даніелька

**Даніелька** (*Dama dama*) — жывёла клясы сысуноў атрада парнакапытных сямейства аленевых.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў паўднёвай Эўропі. Гэта вельмі адаптыўны від, які можа выжываць у шырокім дыяпазоне асяроддзя пражываньня, уключаючы лес, хмызьнякі, лугі, пашы і плантацыі.

## Постаць
Яго даўжыня складае 130–175 см, даўжыня хваста 15–23 см, маса 30–80 кг. Рогі звычайна сустракаюцца толькі ў самцоў. Рогі звычайна скідаюць штогод у красавіку.

Як правіла, поўсьць больш цёмная на дорсальной паверхні цела і святлейшая на брушной паверхні, грудзях і галёнках. Іх летняя поўсць бледна-карычневая, гладкая і тонкая, у той час як зімовая поўсьць цёмна-карычневая і больш грубая з густым падшэрсткам. Як правіла, белыя плямы ёсць на спіне і баках, радзей на шыі, а на галаве і нагах плямы адсутнічаюць. На сьпіне ўздоўж патыліцы да кончыка хваста праходзіць чорная паласа.

## Крыніцы
* Masseti, M.; Mertzanidou, D. 2008. ''Dama dama''. The IUCN 
* Dharmani, A. 2000. "Dama dama" (On-line), Animal Diversity Web 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аленевыя
Гары Потэр і патаемная заля

**«Гары Потэр і патаемная зала»** () — другі раман з сэрыі пра Гары Потэра, напісанай Джаан Роўлінг. Раман апавядае пра другі год Гары Потэра, маладога чараўніка, у школе вядзьмарства і чараўніцтва «Гогвартс». Неўзабаве па прыезьдзе ў школу на сьценах яе калідораў пачынаюць зьяўляцца дзіўныя надпісы, што «Патаемная зала» адчынена, а «спадчыньнік Сьлізэрына*» мае намер забіць усіх навучэнцаў, якія не зьяўляюцца выхадцамі зь сямей чыстакроўных чараўнікоў. За гэтымі пагрозамі пачынаюцца напады, пасьля якіх вучні «камянеюць*». На працягу ўсяго году, Гары і яго сябры Рон Ўізьлі і Гэрміёна Грэйнджэр расьсьледуюць гэтыя напады.

Кніга была выдадзена ў Вялікабрытаніі 2 ліпеня 1998 году выдавецтвам «Bloomsbury», а ў Злучаных Штатах 2 чэрвеня 1999 года выдавецтвам «Scholastic Inc». Нягледзячы на тое, што для Роўлінг было цяжка скончыць апавяданьне, яна атрымала высокую ацэнку і ўзнагароды ад крытыкаў, юных чытачоў і кніжнай індустрыі, хоць некаторыя крытыкі палічылі, што гісторыя занадта страшная для дзяцей малодшага ўзросту. Як і іншыя кнігі сэрыі, «Гары Потэр і патаемная зала» прычыніўся да рэлігійных дэбатаў: некаторыя рэлігійныя аўтарытэты асудзілі выкарыстаньне магічных тэм у рамане.

Некаторыя крытыкі адзначылі, што ў рамане асабліва раскрываецца тэма асобы, і што ў ім адлюстраваны пытаньні расызму праз адрозьненьне сярод чараўнікоў з чыстакроўных сямей і чараўнікоў, бацькі якіх зьяўляюцца нечараўнікамі (магламі). Некаторыя крытыкі лічаць, што дзёньнік у кнізе зьяўляецца папярэджаньнем супраць некрытычнага прыняцьця інфармацыі з крыніц, праўдзівасьць якіх нельга праверыць. Улада паказваецца карысьлівай і некампэтэнтнай. Апроч таго, кніга мае шмат агульнага з шостым раманам сэрыі — «Гары Потэр і Прынц-Мяшанец».

Экранізацыя рамана, якая выйшла ў 2002 годзе, стала трэцім фільмам, які перавысіў суму 600 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў у міжнародным пракаце, а таксама атрымала спрыяльныя водгукі. Відэагульні па матывах рамана «Гары Потэр і Таемная зала» былі выпушчаныя для некалькіх плятформаў і атрымалі ў асноўным станоўчыя водгукі.

## Беларускія пераклады
Кнігу «Гары Потэр і Таемная зала» на беларускую мову пераклала Алена Пятровіч. Пераклад выйшаў 10 кастрычніка 2020 году ў выдавецтве «Янушкевіч».

## Работа над кнігай
Джаан Роўлінґ не рашалася доўгі час дапісваць другую кнігу, бо баялася, што яе ўспрымуць не так, яе першую. Здаўшы рукапіс у Bloomsbury, яна забрала праз невялікі час яе на шэсьць тыдняў, каб пераглядзець і вычытаць. Пад час рэдакцыі Роўлінґ выкрэсьліла момант, калі амаль Безгаловы Нік сьпяваў баляду аб сваёй сьмерці, таму што выдавецтву гэта было не цікава. Пазьней баляду апублікавалі на сайту Роўлінґ. З самога пачатку Роўлінґ зьбіралася паказаць сямью Дына Томаса, аднагрупніка Гары, аднак адмовілася ад гэтага, як ад непатрэбнвй рэчы і рашылася дадаць лінію з Нэвілом Лонгботом, якая стала больш важнай дэталью.

Катэгорыя:Кнігі 1998 году
Катэгорыя:Кнігі пра Гары Потэра
Пра Віцю, пра Машу і марскую пяхоту

***Пра Віцю, Машу і марскую пяхоту*** ()&nbsp;— мастацкі дзіцячы фільм Міхаіла Пташука, зроблены ў 1973 годзе. Фільм стаў пятай і заключнай роляй актора Аляксея Катышава.

## Сужэт

Шасьцігадовы Віця жыве ў ваенным гарадку. Яго бацька&nbsp;— афіцэр, а маці&nbsp;— ваенны лекар. Перад тым, як адпраўляць сына ў школу, бацькі вырашылі, што яму трэба правесьці лета ў піянэрскім лягеры, каб навучыцца жыць у калектыве аднагодкаў і звыкнуцца да новых, школьных парадкаў. Але атрымалася, што маляня вельмі ўжо моцна абвык да жыцьця на базе, да правіл мужчынскага жаўнерскага сяброўства, і, хоць у лягеры яго адразу прынялі за маляўку, ён быў самым сур'ёзным чалавекам у сваім адьдзелу й змог навучыць хлопцаў дысцыпліне, стойкасьці й спагадлівасьці.

## У ролях
* Сярожа Сьвятліцкі&nbsp;— Віця Кракін (агучвала Марыя Вінаградава)
* Аксана Бабровіч&nbsp;— Маша Пятрова 
* Іван Мікалайчук&nbsp;— Вакула, дэсантнік 
* Аляксандар Абдулаў&nbsp;— дэсантнік Казлоў 
* Тынчылык Разакаў&nbsp;— дэсантнік 
* Георгі Піпія&nbsp;— Гія, дэсантнік
* Станіслаў Франтах&nbsp;— Стас Бакоў
* Жэня Блізьнюк&nbsp;— Мірон, Нэрон
* Эдзік Арлоў&nbsp;— Жора 
* Дзьмітры Нікалагорскі&nbsp;— піянэр

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фільм ''Пра Віцю, Машу і марскую пяхоту'' на афіцыйнай канале «Адэскай кінастудыі»
Марыя Чапская

**Марыя Гутэн-Ча́пская** (; , Прага, Чэхія, Аўстра-Вугоршчына — ) — польска-беларуская пісьменьніца, літаратурная крытычка, гістарычка літаратуры, эсэістка, літаратарка. Доктарка філязофіі (1928).

## Біяграфічныя звесткі
З роду Чапскіх, дачка графа Ежы Гутэн-Чапскага (1861—1930) ад яго жонкі графіні Юзэфы-Леапальдыны фон Тун-Гогенштэйн (1867—1903).
У сваіх успамінах пра жыццё ў Прылуках Марыя Чапская пісала пра мясцовых службоўцаў, чыім дзецям яны давалі лекцыі польскай мовы, рэлігіі й рахунказнаўства:

 
Вучылася ў Варшаўскім і Кракаўскім унівэрсытэтах. Пасля Другой сусьветнай вайны асела ў Парыжы. Вывучала гісторыю Рэфармацыі ў Рэчы Паспалітай, літаратуру пэрыяду рамантызму. Аўтарка кнігі «Людвіка Снядэцкая» (1938, 2-е выд. 1958). У кнізе «Эўропа ў сям’і» (1970, 2-е выд. 1989) дала шмат зьвестак зь жыцьця Эмэрыка Чапскага, дэталёва апісала маёнтак Станькава. Выдала анталёгію «Палякі ў СССР, 1939—1942» (1963).

## Бібліяграфія
* *La vie de Mickiewicz*, Paris 1931
* *Ludwika Śniadecka*, Kraków 1938
* *Szkice mickiewiczowskie*, London 1963
* *Dwugłos wspomnień* (pisane z bratem), London 1965
* ''Europa w rodzinie'', Paris 1970 
* *Czas odmieniony*, Paris 1978
* *Gwiazda Dawida*, London 1975
* *Polacy w ZSRR (1939—1942)*, (antologia), Paris 1963
* *Ostatnie odwiedziny i inne szkice*, Warszawa 2006

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Maresova, М. Aristokratka, která uměla vyprávět a myslela hlavně na druhé
* ''Czapscy''; film dokumentalny na stronie filmpolski.pl

Марыя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Празе
Катэгорыя:Польскія літаратары пазытывізму
Катэгорыя:Польскія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Анікшчайскі бор

**Анікшчайскі бор (, )** — эпічная паэма ў стылі рамантызму летувіскага паэта й каталіцкага біскупа Антанаса Баранаўскас (), выдадзеная ў 1861 г. Лаўрынасам Івінскісам у календарах пад псэўданімам Jurkštas Smalaūsіs (першае асобнае выданьне 1905). Паэма лічыцца клясычнай у гісторыі летувіскай літаратуры.

У паэме *Анікшчайскі бор* Антанас Баранаўскас перадае магічную, сакральную сувязь паміж летувісамі й лесам. Аўтар натхняўся матывам *«[[Пан Тадэвуш|Пана Тадэвуша]]»* Адама Міцкевіча. Адчуваецца таксама ўплыў іншых паэтаў рамантыкаў, як, напрыклад, Ўільям Ўордсўарт. У паэме ўздымаецца тэма лёсу летувіскага народу ў XIX ст., у тым ліку палітычны, сацыяльны й русыфікацыйны прыгнёт з боку Расейскай імпэрыі. Лес выступае ў паэме сымбалем летувіскага народу. Бяспраўнаму й змрочнаму сучаснаму ён супрацьпастаўляе даўніну, калі людзі нібы ня ведалі няроўнасьці й прыгнёту. На такім улюбёным рамантыкамі кантрасьце й пабудавана паэма. З аднаго боку, малюецца маркотная карціна высечанага лесу, з другога — апяваецца старажытны яго вобраз, багаты фарбамі й гукамі. Прырода ў паэта не зьяўляецца толькі сродкам для іншасказаньняў, Антанас Баранаўскас — вялікі майстар пэйзажу. Створаныя ім вобразы бору можна параўнаць зь ляснымі краявідамі паэмы А. Міцкевіча *«Пан Тадэвуш»*, якая аказала на яго некаторы ўплыў. Для паэзыі Баранаўскаса — і найперш для паэмы *«Анікшчайскі бор»* — характэрна высокая мастацкая культура, жывая народная мова, сувязь з фальклёрам. Лепшыя строфы зь вершаў Антанаса. Баранаўскаса доўгі час жылі ў народзе як дайны.

Існуе гісторыя, што паэма была напісана Антанасам Баранаўскасам пасьля таго, як яго выкладчык у імператарскай Рымска-каталіцкая духоўная акадэміі сказаў яму, што на летувіскай мове немагчыма напісаць нічога вартага.

Польскамоўнае выданьне паэмы выйшла ў сьвет у Вільні ў 1909 годзе, пераклала твор Стэфанія Яблонская (1861—1936) . Паэма таксама была перакладзена на ангельскую, латыскую, нямецкую, японскую, расейскую ды й іншыя мовы.

## Гістарычныя постаці ў паэме
* Вялікі князь Ягайла — вялікі князь літоўскі, кароль польскі. Аўтар у паэме параўноўвае вынішчаны *Анікшчайскі бор* да часоў Хросту Літвы, калі старажытная народная вера была высечана нібы той лес.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сучаснае выданьне раману ў бібліятэцы wolnelektury.pl
* Летувіскамоўнае выданьне
* Летувіскамоўнае выданьне
* Польскамоўнае выданьне 1909 году ў біблітэцы polona.pl
* Выданьне Анікшчайскага бору на летувіскай, расейскай, нямецкай і ангельскай мовах

Катэгорыя:Творчасьць Антанаса Баранаўскаса
*
Катэгорыя:Эпасы
Гардзіна (імя)

**Гардзіна**, **Гардына** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гардзін, пазьней Гердэн (Hardin, Herden) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Ленарт, Мэйнарт; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) паходзіць ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *panju Jakubowuju Hordyninuju Filicyju… panu Jakubu Koribanowiczu Hordyne* (4 траўня 1470 году); *наместникъ Мозырски… Гордына* (каля 1517 году); *Hardina Małosowicz* (2 траўня 1558 году); *за Горъдыною* (жнівень 1563 году); *подле земль спольныхъ Гаръдинаныхъ* (5 студзеня 1566 году); *Юръи Якубовичъ Гардына* (1567 год).

## Носьбіты
* Гардына — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, намесьнік мазырскі ў 1517 годзе
* Юры Якубавіч Гардына — ашмянскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1567 году
* Самуэль Гардына (Samuel Hordyna) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падстолі мазырскі, электар каралёў польскіх і вялікіх князёў літоўскіх Уладзіслава Вазы і Міхала Карыбута Вішнявецкага ад Менскага і Наваградзкага ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага
* Дамінік Гардына — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, абозны амсьціслаўскі ў 1788 годзе
* Рафал Гардына — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, чашнік амсьціслаўскі ў 1788 годзе

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Пан Валадыёўскі (раман)

«**Пан Валадыёўскі**» () — трэці раман з трылёгіі Генрыка Сянкевіча, апублікаваныя у 1887—1888 годах, падзеі якога рагортваюцца падчас войнаў з Асманскай імпэрыяй у 1668—1673 гадах.

## Постаці гістарычныя
Вобраз Міхала Валадыёўскага Сянкевіч стварыў на прыкладзе сапраўднага рыцара Ежы Валадыўскага. Паплечнік Валадыёўскага, Пентка, таксама сапраўды існаваў. У сваю чаргу, вобраз Басі Валадыёўскай быў створаны на старонках рамана, натхнёны жонкай Ежы, Крыстынай Езёркоўскай, але абедзьве жанчыны былі вельмі рознымі па характарах. Яшчэ адзін часткова аўтэнтычны пэрсанаж — Кетлінг (першапачаткова: *Heklіng* / *Heіkіng*), маёр артылерыі ў Каменцы. Аўтар, грунтуючыся на рэальнай біяграфіі, зьвязаў яго з паклоньнікам Оленькі з ранейшых тамоў Гесьлінгам. Не зусім пацьверджаная гісторыя, на якой Сянкевіч стварае сюжэт Зосі Боскай, а таксама Еўкі, — гэта біяграфія Адама Нававейскага (палявы афіцэр на службе пад камандаваньнем Рушчыца ў Рашкаве). Яшчэ адзін аўтэнтычны пэрсанаж — пан Мотавідла, падначалены кніжнага палкоўніка Валадыёўскага: ён загінуў каля Хоціма. Аўтэнтычны пэрсанаж рамана — гетман Сабескі.

## Сюжэт
Сюжэт рамана разгортваецца пераважна на тэрыторыі сёньняшняй Украіны й адлюстроўвае гістарычныя падзеі 1668—1673 гадоў (пэрыяд войнаў з Турэччынай часоў панаваньня Міхала Вішнявецкага). Тытулаваны «пан Валадыёўскі», таксама званы «Маленькі рыцар», — гэта Ежы Міхал Валадыёўскі, вядомы з папярэдніх частак рамана: 42-гадовы, адданы Польшчы й сваёй сям’і, палкоўнік і камандзір з найвышэйшай маральлю й сумленьнем, незаплямленым здрадай. У апошняй частцы Трылёгіі пан Валадыёўскі пасьля шматлікіх прыгод, барацьбы з турэцкімі захопнікамі й асабістых праблем (у тым ліку страху за каханую Басю, выкрадзенай Азяй, канчае жыцьцё самагубствам, абараняючы Каменец-Падольскі. Апошнія словы, якія ён кажа жонцы: «Гэта нічога».

## Экранізацыі
* 1969: *[[Пан Валадыёўскі (фільм, 1969)|Пан Валадыёўскі]]* — польскм фільм (рэж. Ежы Гофмана).
* 1969: *[[Прыгоды пана Міхала]]* — польскм сэрыял (рэж. Павал Камароўскі).

## Бібліяграфія
* Potop у у бібліятэцы Wolne Lektury
* Sienkiewicz Henryk, Pan Wołodyjowski: powieść historyczna. T. 1, wyd. 1887, polona.pl.
* Sienkiewicz Henryk, Pan Wołodyjowski : powieść historyczna. T. 2, wyd. 1888, polona.pl.
* Sienkiewicz Henryk, Pan Wołodyjowski : powieść historyczna. T. 3, wyd. 1888, polona.pl.

Катэгорыя:Трылёгія Сянкевіча
Катэгорыя:Генрык Сянкевіч
Беластоцкае ваяводзтва (1944—1975)

**Беластоцкае ваяводзтва** () — адно з ваяводзтваў, якія існавалі ў Польшчы ў 1944—1975 гадах. Сядзібай ваяводзкіх улад быў горад Беласток.

Утворана 22 жніўня 1944 года пастановай Польскага камітэта народнага вызваленьня ад 21 жніўня 1944 года аб парадку прызначэньня органаў агульнага кіраваньня першай і другой інстанцыі шляхам аднаўленьня даваеннага Беластоцкага ваяводзтва. 

На падставе дамовы паміж Польшчай і СССР аб польска-савецкай дзяржаўнай мяжы ад 16 жніўня 1945 года са складу ваяводзтва была вылучана ўсходняя частка, якая ахоплівала большую частку былых Гарадзенскага і Ваўкавыскага паветаў, а таксама частку Сакольскага і Аўгустоўскага паветаў, якая ў выніку засталася пад савецкай ўладаю ў складзе БССР.

## Беларускія грамады
Пры ваяводзтве было ўтворана Беларуская Грамадзка-Культурнае Таварыства. Яно мела свае аддзелы: 
* Беластоцкі гарадзкі аддзел БГКТ
* Беластоцкі павятовы аддзел БГКТ
* Бельскі павятовы аддзел БГКТ
* Гайнаўскі павятовы аддзел БГКТ

Катэгорыя:Гісторыя Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Ваяводзтвы Польшчы (1944—1975)
Катэгорыя:Гісторыя Беластоку
Катэгорыя:Падляшша
Гурток ТБШ

**Гурток ТБШ** — найніжэйшая адзінка ў будове Таварыства беларускае школы. Назва паходзіць ад ніжэйшых суполак БГКТ і БСРГ.

## Глядзіце таксама
* Суполка БНФ

Катэгорыя:Таварыства беларускай школы
Коршунаў

**Коршунаў** (Каршуноў) — усходнеславянскае прозьвішча.

Вядомыя носьбіты:
* Аляксандар Коршунаў (1924—1991) — беларусі літаратуразнавец;
* Генадзь Коршунаў — беларускі грамадазнавец;
* Фёдар Коршунаў ( 1934) — беларускі фізык паўправаднікоў і распрацоўнік радыяцыйнага спосабу іх стварэньня.

## Крыніцы
Гутгер

**Гутгер** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гутгер або Куткер (Gutgerius, Cuotker) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gudman, Savegot) паходзіць ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот', а аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) — ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Guthger nunccio de Lythuania… Guthger… nunciis ducis [[Вітаўт|Wytholdi]]… Nuncio Guthger, [[Румбольд Валімонтавіч|Rumpoldo]] ducis Witoldi… Guthger, Rampoldo, nuncciis de Lithuania* (1416 год).

## Носьбіты
* Гутгер (магчыма, Гудзігерд Валімонтавіч) — літоўскі баярын, які ў 1416 годзе езьдзіў паслом у Польшчу (разам з Румбольдам Валімонтавічам)

## Глядзіце таксама
* Гуда
* Гера

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Фантамас (фільм, 1964)

**«Фантама́с»** () — францускі камэдыйны фільм 1964 году рэжысэра Андрэ Юнэбэля. Галоўныя ролі выканалі Жан Марэ і Люі дэ Фюнэс. Гэта быў адказ Францыі на папулярнасьць фільмаў пра Джэймза Бонда, які ахапіў сьвет прыкладна ў той жа час. Гэта першы фільм з трылёгіі, які стаў надзвычай пасьпяховым у Эўропе, СССР і Японіі. Кінастужка нават набыла пэўную папулярнасьць у ЗША. Агульны тон фільмаў больш лёгкадумны, чым у арыгінальных раманах пра Фантамаса. Камісар Жуў, якога сыграў Люі дэ Фюнэс, у фільме стаў камэдыйным пэрсанажам, чым не падобны на свайго літаратурнага аналяга.

## Сюжэт

Фантамас (Жан Марэ) — чалавек розных маскаваньняў. Ён часта выкарыстоўвае грым, каб пераўвасабляцца ў іншых людзей. Ён можа выдаваць сябе за каго заўгодна, выкарыстоўваючы мноства масак, і можа ствараць бясконцую блытаніну, стала зьмяняючы сваю зьнешнасьць. У той жа час журналіст Жэром Фандор (Жан Марэ) выдае артыкул у парыскай газэце, які зьмяшчае прыдуманае ім інтэрвію з Фантамасам. Гэта юшыць злодзея, і ён выкрадае Фандора, каб захалохаць небараку, пагражаючы забіць яго. Каб адпомсьціць, Фантамас скарыстаў свае выдатныя навычкі грыму, каб учыніць уражлівае злачынства, пераапрануўшыся пад Фандора. Калі камісар Жуў (Люі дэ Фюнэс) далучаецца да вышуку Фантамаса, злодзей, падобны на хамелеона, адразу ж зьдзяйсьняе злачынствы ў масцы камісара, чым прымушае паліцыянтаў арыштаваць Жува. У рэшце рэшт, Фандор, Жуў і дзяўчына Фандора Элен (Мілен Дэманжо) выходзяць на сьлед злачынцы, але ўсё адно не даюць рады ў ягоным арышце. Фантамасу ўдаецца ўцячы на падводным чоўне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фантамас на Кінакіпа
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы 1964 году
Катэгорыя:Францускія фільмы
Катэгорыя:Фільмы Андрэ Юнэбэля
Катэгорыя:Францускія камэдыйныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра паліцыянтаў
Катэгорыя:Фільмы пра журналістаў
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове
Катэгорыя:Фільмы Gaumont
Гурток БСРГ

[міні|Пратакол [Пясчанка (Блудзенскі сельсавет)|Пяшчанскага гуртка БСРГ.]]
**Гурток БСРГ** — найніжэйшая адзінка ў будове Беларускае сялянска-работніцкая грамады. Назва паходзіць ад ніжэйшых суполак БГКТ і ТБШ.

## Глядзіце таксама
* Суполка БНФ

Катэгорыя:БСРГ
Ян Боска

**Ян Боска** (— , Турын) — каталіцкі сьвятар, пэдагог, пісьменьнік і журналіст.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў беднай сялянскай сям’і ў Бекі недалёка ад Турыну, у італьянскай правінцыі П’емонт. Яго бацькі Франчэска Боска і Маргарыта Ак’ена пры хрышчэньні далі свайму малодшаму сыну два імя: Ян Мельхіёр. У сям’і Боска было ўжо двое старэйшых сыноў: Антоніа, сын Франчэска Боска ад першага шлюбу, і Джузэпэ, сын Франчэска і Маргарыты. Калі Яну было 2 гады, яго бацька памёр. Выхаваньнем дзяцей пачала займацца маці Маргарыта.

Скончыў сярэднюю школу, у 1835 годзе ён паступіў у сэмінарыю ў К’еры і праз шэсьць гадоў ён атрымаў сьвятарскае пасьвячэньне. Дэвіз, які ён абраў з нагоды пасьвячэння: «Da mihi animas cetera tolle» («Дай мне душы, а іншае вазьмі сабе»), затым стаў дэвізам усіх салезіянаў.

Пасьля пасьвячэння кс. Боско вывучаў становішча маладых людзей, якія жывуць у Турыне. Ён быў у жаху ад убачанага. Маладыя блукалі па вуліцах без працы і адукацыі. Многія зь іх, не маючы сродкаў на жыцьцё, ішлі па шляху злачынства. Кс. Боско вырашыў стварыць умовы, якія дапамогуць падрыхтаваць хлопцаў да годнага дарослага жыцьця.

У раёне Вальдоку заснаваў араторый — месца, дзе хлопцы маглі навучыцца чытаць і пісаць, харчавацца і праводзіць вольны час — адчуваць сябе, як дома. Вучыў іх маліцца і заклікаў часта прыступаць да сакрамэнту споведзі і сьвятой Камуніі. З часам кс. Боско зразумеў, што маладым людзям трэба месца, дзе яны маглі б атрымаць прафэсію. Такім чынам, ён заснаваў майстэрню краўца, потым — сталярную, затым — майстэрню па пераплёту кніг, і, нарэшце, сучасную друкарню.

У 1859 годзе ён заснаваў Таварыства Сьв. Францыска Сальскага — новую законную супольнасьць, якую звычайна называюць Салезіянамі ксяндза Боска. Таксама заснаваў супольнасьць Дачок Марыі Дапаможніцы разам са сьв. Марыяй Дамінікай Мадзарэла. Акрамя гэтага, быў заснавальнікам многіх шпіталяў, дамоў апекі і прафэсійных вучэльняў.

Памёр 31 студзеня 1888 году ва ўзросьце 73 гадоў.

## Шанаваньне

Піюс XI бэатыфікаваў 2 чэрвеня 1929 году, а праз 5 гадоў, 1 красавіка 1934 году, кананізаваў яго

У іканаграфіі прадстаўлены як сьвятар у ордэнскім адзеньні, часта — акружаны дзецьмі і падлеткамі.

Успамін 31 студзеня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сьвяты Ян Боско, сьвятар, catholic.by
* Сьвяты Ян Боска, Салезіяне Сьв. Яна Боска ў Беларусі
 

Катэгорыя:Памерлі ў Турыне
Катэгорыя:Італьянскія каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Салезіяне Дона Боска
Катэгорыя:Заснавальнікі каталіцкіх ордэнаў
Катэгорыя:Англіканскія сьвятыя
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Рыма-каталіцкія сьвятыя з Італіі
Пяцідзясятніцтва ў Польшчы

**Пяцідзясятніцкая царква ў Рэспубліцы Польшчы** — вольная пратэстанцкая царква пяцідзясятніцкага кірунку. Другая паводле памеру пратэстанцкая дэнамінацыя Польшчы (пасьля эвангельска-аўгсбурскай), якая налічвае больш за 26 тысячаў вернікаў і 282 зборы. Уваходзіць у Эўрапейскі пяцідзясятніцкі зьвяз і Сусьветны зьвяз Божых збораў. Старшыня рады і галоўны прэзьбітэр — біскуп доктар Марэк Камінскі.

## Мінуўшчына
Пяцідзясятнікі на польскіх землях зьявіліся ў пачатку XX стагодзьдзя. Сярод эвангельска-аўгсбурскіх вернікаў Цешынскай Сылезіі нэапіетычнага кірунку пачалося рэлігійнае абуджэньне пяцідзясятніцкага характару. Пасьля выключэньня гэтых асоб зь лютэранскай супольнасьці яны стварылі Зьвяз рашучых хрысьціянаў — першую незалежную супольнасьць польскіх пяцідзясятнікаў. 15 ліпеня 1910 Зьвяз афіцыйна зарэгістраваны ў Цешыне. Да II сусьветнай вайны ён налічваў 2 тысячы вернікаў. Пад нямецкай акупацыяй пяцідзясятніцкія набажэнствы былі забароненыя. У 1947 року пяцідзясятніцкія грамады Цешынскай Сылезіі былі далучаныя да .

Другая плыня пяцідзясятніцкага руху — Зьвяз цэркваў хрысьціянаў веры эвангельскай — паўстаў у траўні 1929 ў  пад Луцкам. У зьвяз увайшлі пяцідзясятніцкія зборы цэнтральнай, усходняй і крэсавай Польшчы. Перад II сусьветнай вайной гэта было найбольшае пядзісятніцкае аб’яднаньне ў Польшчы. У 1929 року Зьвяз налічваў 12 204 сябры, у 1934 — 15 441, а ў 1937 — 21 501. Пры арганізацыі быў заснаваны Дом сіротаў, Гданьскі біблійны інстытут, ладзіліся канфэрэнцыі.

Па сканчэньні вайны мноства пяцідзясятніцкіх дзеячоў пераехалі ў Польшчу з БССР і УССР. Сярод іх Юзэф Чэрскі, Казімер Чапялюк, , Францішак Янушэвіч, Уладыслаў Сасульскі, Якуб Селюжыцкі, . У 1947 створаная Аб’яднаная эвангельская царква, першым старшынём якой стаў Юзэф Чэрскі. У ейны склад увайшоў і Зьвяз рашучых хрысьціянаў.

Уночы з 19 на 20 верасьня 1950 року службы бясьпекі арыштавалі усіх 199 пяцідзясятніцкіх сьвятароў. У 1953 року пад ціскам уладаў да Аб’яднанай эвангельскай царквы далучыўся Зьвяз хрысьціянаў веры эвангельскай. У 1987 року ён распаўся, пасьля чаго пяцідзясятнікі сталі асобнай царквой. За 10 гадоў колькасьць пяцідзясятніцкіх збораў падвоілася з 88 (у 1988 року) да 175 (у 1998).

## Структура
Найменшай адміністрацыйнай адзінкай у пяцідзясятніцкай царкве ёсьць мясцовыя зборы, якімі кіруюць пастар і рада старэйшынаў. Да сьвятароў адносяць пастараў, эвангелістаў, , выкладчыкаў Слова Божага, кіраўнікоў царкоўных установаў, акруговых і галоўнага прэсьбітэраў (біскупа). Царква падзеленая на акругі, якім кіруюць акруговыя прэсьбітэры. Раз на чатыры гады склікаецца Сынод, які абірае галоўнага прэсьбітэра і сябраў Прэзыдыюму галоўнай рады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына Пяцідзясятніцкай царквы Польшчы 

Катэгорыя:Пратэстанцтва ў Польшчы
Польшча
Каскадныя табліцы стыляў

**Каскадныя табліцы стыляў** () — фармальная мова апісаньня зьнешняга выгляду дакумэнта, напісанага з выкарыстаньнем мовы разьметкі.

Звычайна выкарыстоўваецца як сродак апісаньня, афармленьня зьнешняга выгляду вэб-старонак, напісаных з дапамогаю моў разьметкі HTML ды XHTML, але можа прымяняцца да любых XML-дакумэнтаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Што такое CSS?

Катэгорыя:Фарматы файлаў
Катэгорыя:Стандарты Інтэрнэту
Катэгорыя:Стандарты Кансорцыюму сусьветнага павуціньня
Катэгорыя:Мовы разьметкі
Катэгорыя:Мовы аркушаў стыляў
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:Вэб-дызайн
Гінеўт

**Гінеўт**  — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Геналд або Гіналд, пазьней Генаўд (Genald, Genaldus, Ginaldus, Genaud) і Валдгіна (Waldgina) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'), а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *в бояр [[Кернаў|керъновских]], в [[Мажэйка (імя)|Можеика]] [[Масьціла|Мостиловича]] и у его брати, у Кгиневта а у [[Явойша|Явоиша]], а в братаничовъ ихъ, в Мицка а у Андрушка Чижовичовъ* (11 траўня 1501 году).

## Глядзіце таксама
* Гін
* Валд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны