open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Індыйская рупія

**Інды́йская ру́пія** — грашовая адзінка Індыі. Складаецца з 100 пайсаў.

Да 1916 г. 1 рупія = 16 англійскіх пэнсаў (г.зн. залатое ўтрыманьне раўнялася 0,48816 г чыстага золата.)

Да ўвядзеньня 1 красавіка 1957 дзесятковай сыстэмы 1 рупія = 16 ана = 64 пайса = 192 пая.

Эмітэнт — Рэзэрвовы банк Індыі.
Банкноты наміналам — ад 1 да 1000.
Асноўныя колеры: аліўкавы, охра.

Катэгорыя:Азіяцкія валюты
Катэгорыя:Індыя
Заходняя Аўстралія

**Захо́дняя Аўстра́лія** () — найбуйнейшы з штатаў Аўстраліі, які займае траціну тэрыторыі кантынэнта. Насельніцтва — 2 млн чалавек (4-е месца сярод штатаў краіны; зьвесткі 2005 г.). Сталіца і найбуйнейшы горад — Пэрт. Галоўны марскі порт Фрымантл. Іншыя горада — Мандур, Банбэры, Калгурлі, Албані. Заходняя Аўстралія другая ў сьвеце па велічыні адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка пасьля Рэспублікі Саха.

Дэвіз: «Cygnis Insignis» («Несучы знак лебедзя»). Афіцыйная мянушка — «Штат дзікай кветкі».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Сэльджукі

**Дынастыя Сэльджукаў**, **сэльджукі** — галіна агузаў, з племя кынык, якія, падобна туркмэнам, асманам, гагавузам і азэрбайджанцам належаць да заходніх цюркаў. Імя атрымалі ад галоўнага правадыра сваёй арды, Сэльджука, які пасяліўся, паводле паданьня, у 955 годзе ў Джэндзе на Сырдар’і, яго ўнукамі былі заваёўнікі Тагрул-бэк і Чагры-бэк.

Катэгорыя:Сэльджукі
Катэгорыя:Гісторыя Ірану
Катэгорыя:Сярэднявечны Азэрбайджан
Алішэр Наваі

**Алішэр Наваі** (, ); **Нізамадзін Мір Алішэр**; 9 лютага 1441, Герат — 3 студзеня 1501, тамака жа) — выдатны паэт Усходу, філёзаф суфійскага напрамку, дзяржаўны дзяяч цімурыдзкага Харасану. Пад псэўданімам Фані (тленны) пісаў на мове фарсі, аднак галоўныя творы стварыў пад псэўданімам Наваі (мэлядычны) на літаратурнай чагатайскай мове, на разьвіцьцё якой аказаў прыкметны ўплыў. Яго творчасьць дала магутны стымул эвалюцыі літаратуры на цюрскіх мовах, у асаблівасьці чагатайскай і ўспрынялі яе традыцыі ўзбэцкай.

## Беларускія пераклады
Сярод перакладчыкаў вершаў Наваі — Васіль Жуковіч, Яўген Міклашэўскі.
* Лірыка: Газелі, урыўкі з паэм / Пер. са старажыт. узб. (з даслоўнікаў) В. Жуковіч. — Мн.: Маст.літ., 1993. — 78 с. ISBN 5-340-00858-4

## Крыніцы

Катэгорыя:Узбэцкія паэты
Катэгорыя:Пэрсідзкія паэты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гераце
Катэгорыя:Памерлі ў Гераце
Катэгорыя:Суфі
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Катэгорыя:Літаратары, вядомыя пад псэўданімамі
Дэніс Рытчы

**Дэніс Рытчы** (; 9 верасьня 1941 — 8 кастрычніка 2011) — кампутарны адмысловец, вядомы па ўдзеле ў стварэньні моваў праграмаваньня B, BCPL, C, пашырэньня ALTRAN для мовы праграмаваньня FORTRAN, удзеле ў распрацоўцы апэрацыйных сыстэмаў Multics і UNIX.

## Крыніцы

Катэгорыя:Навукоўцы ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 9 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 2011 годзе
Катэгорыя:Памерлі 8 кастрычніка
Катэгорыя:Праграмісты ЗША
Заляцаньне

**Заляца́ньне** — паводзіны чалавека і жывёлаў, якія папярэднічаюць спарваньню.

## Ролі
Звычайна актыўным бокам пры заляцаньні зьяўляецца самец, а пасіўнай — саміца. Гэта зьвязана з тым, што саміца ўяўляе вялікую каштоўнасьць як адказная за разьвіцьцё нашчадкаў. У традыцыйных чалавечых грамадзтвах, як правіла, актыўны мужчына; праява занадта вялікай энэргіі ў гэтым дачыненьні жанчыны ці мужчына, які не жадае заляцаньня, падвяргаюцца асуджэньню. Толькі ў некаторых сучасных грамадзтвах (эўрапейскім і паўночнаамэрыканскім) жанчыне дазволена выступаць у якасьці ініцыятара заляцаньня.

Пры палігамных адносінах самец падчас заляцаньня зацікаўлены ў найхутчэйшым спарваньні, каб перайсьці да наступнай саміцы, у той час як саміца імкнецца павялічыць пэрыяд заляцаньня, каб выбраць вартага самца з многіх варыянтаў.

## Функцыі
Галоўная задача заляцаньня — дапамагчы саміцы выбраць найбольш здаровага і моцнага самца яе віду. Акрамя гэтага, заляцаньне прымушае саміцу і самца ўзгадняць свае дзеяньні ў час спарваньня і паскарае гарманальнае разьвіцьцё саміцы.

## Ступені
Вылучаюць 4 ступені заляцаньня:
#пошук і ацэнка магчымых каханак;
#усьмешка й гутарка;
#абдымкі ды ласкі;
#плоцевы чын.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паводзіны
Катэгорыя:Міжасобасныя адносіны
Рычард Бакмінстэр Фулер

**Рычард Бакмінстэр Фулер** (; 12 ліпеня 1895 — 1 ліпеня 1983) — амэрыканскі архітэктар, дызайнэр, інжынэр і вынаходнік.

## Жыцьцяпіс
На працягу свайго жыцьця Фульлер задаваўся пытаньнем адносна таго, ці ёсьць у чалавецтва шанец на доўгатэрміновае й пасьпяховае выжываньне на плянэце Зямля й калі так, то якім чынам. Лічачы сябе пасрэдным індывідам без асаблівых грашовых сродкаў або вучонай ступені, ён вырашыў прысьвяціць сваё жыцьцё гэтаму пытаньню, спрабуючы высьветліць, што асобы накшталт яго могуць зрабіць для паляпшэньня становішча чалавецтва з таго, што вялікія арганізацыі, урады або прыватныя прадпрыемствы ня могуць выканаць у сілу сваёй прыроды.

На працягу гэтага эксьперыменту на працягу жыцьця Фулер напісаў дваццаць восем кніг, выпрацаваўшы такія тэрміны як «касьмічны карабель „Зямля“», «эфэмэрызацыя» і «Сінергетыка». Ён таксама зрабіў вялікую колькасьць вынаходак, у асноўным у сфэры дызайну й архітэктуры, найбольш вядомым зь якіх зьяўляецца лёгкі й трывалы «геадэзічны купал» — прасторавая сталёвая сеткаватая абалонка з прамых стрыжняў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Архітэктары ЗША
Сяды

**Сяды** () — горад у паўночнай Летуве, у Мажэйкаўскім раёне Цельшыцкага павету. Колькасьць насельніцтва налічвае каля 1,2 тыс. чалавек. Адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць. Горад аддалены ад Мажэек на 24 км на паўднёвы ўсход.

## Гісторыя
Упершыню Сяды ўзгадваюцца ў гістарычных крыніцах у XIIІ стагодзьдзі. З ХV стагодзьдзя каля гораду праходзіла мяжа паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Лівонскім ордэнам. У 1655 годзе Сяды атрымалі прывілей на правядзеньне кірмашоў. Паселішча хутка разьвівалася, таму што мела важнае гандлёвае значэньне на шляху паміж Лівоніяй і Жамойцю. У 1780 годзе Сяды атрымалі Магдэбурскае права. Пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай Сяды трапілі ў склад Расейскай імпэрыі. Пасьля паўстаньня 1831 году, паселішча было канфіскаванае ў іх гаспадароў Сапегаў і стала дзяржаўным уладаньнем. У 1950 годзе Сяды паўторна атрымалі гарадзкія правы.

Катэгорыя:Гарады Летувы
Паўднёвая Аўстралія

**Паўднёвая Аўстра́лія** () — штат у цэнтры паўднёвай часткі Аўстраліі. Тэрыторыя штату разьмяшчаецца на найбольш сухіх землях кантынэнту, а яго агульная тэрыторыя 984 377 км² робіць яго чацьвертым па памерах аўстралійскім штатам. На захадзе мяжуе з Заходняй Аўстраліяй, на поўначы — з Паўночнай тэрыторыяй і Кўінзлэндам, на ўсходзе — з Кўінзлэндам, Новым Паўднёвым Ўэйлзам і Вікторыяй. З паўднёвага боку абмываецца Вялікім Аўстралійскім залівам і Паўднёвым акіянам. Насельніцтва штату складае 1,5 млн чалавек, што складае менш за 10 працэнтаў усяго насельніцтва краіны. Па колькасьці насельніцтва штат займае ў краіне пятае месца. Большая частка насельніцтва пражывае ў сталіцы штату Адэлаідзе, а большасьць сельскіх жыхароў — на ўрадлівых тэрыторыях уздоўж паўднёва-ўсходняга ўзьбярэжжа і ў басэйне ракі Мурэй.

## Крыніцы
Марэй (рака)

**Марэй** ()&nbsp;— самая працяглая рака ў Аўстраліі.

Даўжыня ракі  (2530) км (ад вусьця ракі Дарлінг&nbsp;— 3750 км). Плошча вадазбору  км². Плошча дэльты 100 тыс. км². Плошча вадазбору 1057 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусьці 330 м³с. Сярэдні шматгадовы сьцёк 10,5 км³год. Бярэ пачатак у Аўстралійскіх Альпах. Упадае ў заліў-лагуну (возера) Алегзандрына, аддзеленую ад Індыйскага акіяна штучным барам. Рака паўнаводная ў летні пэрыяд, узімку мялее. Вада з ракі выкарыстоўваецца на арашэньне. Суднаходная ад горада Олберы.

На рацэ й яе прытоках вадасховішчы й ГЭС.

## Прытокі
* Марамбіджы
* Дарлінґ

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Аўстраліі
Марамбіджы

**Марамбіджы** () — рака ў Аўстраліі. Даўжыня 2172 км. Асноўны прыток Мурэю.

Вадазбор 165 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусьці 0,077 тыс. м³/сек.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Аўстраліі
Дарлінг (рака)

**Дарлінг** () — рака ў Аўстраліі, правы прыток Мурэя. Даўжыня 2740 км.

Вадазбор 650 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусьці 0,042 тыс. м³/сек.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Аўстраліі
Адэлаіда

**Адэлаі́да** () — горад у Аўстраліі, сталіца і самы вялікі горад штату Паўднёвая Аўстралія. Насельніцтва 1,29 млн чал. (2006). Горад разьмешчаны на беразе заліва Сьвятога Вінцэнта, на Адэлаідзкіх раўнінах, да поўначы ад паўвыспы Флёра, ля падножжа хрыбта Маўнт Лофці.

## Крыніцы
Тасманія

**Тасма́нія** () — аўстралійскі штат, разьмешчаны на аднайменным востраве за 240 км на поўдзень ад мацерыка Аўстраліі і аддзелены ад яго пралівам Баса. Адміністрацыя таксама распаўсюджваецца на бліжэйшыя астравы (Кінг, Фліндэрз і іншыя) а таксама на аддаленую востраў Макуоры. Насельніцтва — 494 520 чалавек (2008). Плошча — 68 332 км². Сталіца і найбуйнейшы горад — Хобарт.

## Глядзіце таксама
* Дзікая прырода Тасманіі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Дыялект

**Дыяле́кт** ( — «гаворка» ад  — «гаварыць, тлумачыцца»), **гаворка**, **говар** — разнавіднасьць мовы, якая ўжываецца як сродак зносінаў паміж людзьмі, зьвязанымі паміж сабой адной тэрыторыяй.

Дыялект зьяўляецца паўнавартаснай сыстэмай маўленчых зносінаў (вуснай ці знакавай, але не абавязкова пісьмовай) са сваімі ўласным лексыкай і граматыкай.

Традыцыйна пад дыялектамі разумеліся перш за ўсё сельскія тэрытарыяльныя дыялекты. У апошні час зьявілася нямала працаў і пра гарадзкія дыялекты  — у прыватнасьці, да іх адносяць гаворку негрыцянскага гарадзкога насельніцтва ЗША, чыя ангельская мова істотна адрозьніваецца ад іншых разнавіднасьцяў амэрыканскай ангельскай.

Дыялектная мова, мясцовыя гаворкі адрозьніваюцца ад літаратурнае мовы тэрытарыяльнай неаднастайнасьцю і абмежаванасьцю пашырэньня, звычайна вуснай формай бытаваньня, вузкай грамадзкай ужывальнасьцю і прыналежнасьці пераважна сялянству.

## Літаратура
*  


Катэгорыя:Мовазнаўства
Ганна Атрошчанка

**Ганна Атрошчанка** ( 20 жніўня 1949 году, пас. Чырвоны Рог, Добрускі раён, Гомельская вобласьць, цяпер Беларусь) — беларуская пісьменьніца і журналістка. Маленства праходзіла ў вёсцы, цяпер аграгарадок Перарост у роднай бабулі Марыі Максімаўны.

## Біяграфія
Рабіла на будоўлі, на заводзе «Пускавыя рухавікі», потым у рэдакцыях гарадзкіх газэт: «Вестник района», «Гомельскі веснік», «Советский район», шматтыражцы «Сельмашавец». Працавала карэспандэнтам, адказным сакратаром газэты, намесьнікам галоўнага рэдактара. Сяброўка Саюзу пісьменьнікаў Беларусі і Беларускага саюзу журналістаў, Міжнароднага саюза пісьменнікаў і майстроў мастацтваў. Актыўна друкавалася ў мясцовых і рэспубліканскіх сродках масавай інфармацыі. Аўтар 20 -ці зборнікаў паэзіі і прозы, якія пабачылі сьвет у розныя гады. Гэта: «Асеннія мары», «Сустрэча», «Жытнёвыя каласы», «Чырвоны Рог», «Арыёза жыцця», «Жыццёвая гісторыя», «Летуценніца», «Лавровишня», «Ветрагон», кніжкі для дзяцей «Дома і салома ядома», «Казачны ласунак», «Падарунак» і іншыя. У 1996 годзе была пераможцай конкурсу, які праводзіў часопіс «Вожык», а ў 2007 годзе стала дыплямантам літаратурнага конкурсу, арганізаванага часопісам «Алеся». За ўдзел у абласным літаратурным конкурсе ў 2009 годзе «Пад мірным небам — 65 вёсен», узнагароджана заахвочвальным дыплёмам, адзначана падзячным лістом за паэтычны зборнік «Арыёза жыцця». Ляўрэатка і дыплямантка міжнародных, рэспубліканскіх і абласных конкурсаў. За плённую працу на літаратурнай ніве ўзнагароджаная юбілейным нагрудным знакам « За ўклад у станаўленне і развіццё аддзялення», памятным медалём «Кірыла Тураўскі. Асветнік. За ўклад у літаратуру» і памятным медалём за ўдзел ва Ўсерасійскім штогадовым конкурсе « Героі Вялікай Перамогі». Многія вершы Ганны Атрошчанкі перакладзены на рускую і ўкраінскую мовы, гучалі па рэспубліканскаму і абласному радыё. Мясцовыя кампазітары напісалі на яе вершы рамансы і песні, якія выконваюцца на розных гарадскіх і святочных мерапрыемствах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на Вершы.ru

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Добрускім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія журналісткі
Хобарт

**Хобарт** () — сталіца аўстралійскага штата Тасманія. Заснаваны ў 1804 г. — другі па старшынстве горад Аўстраліі. Насельніцтва алгямэрацыі на 2005 год склала 245 тыс. чалавек. Горад — фінансавы і адміністрацыйны цэнтар Тасманіі, таксама служыць пунктам адпраўкі для аўстралійскіх і францускіх антарктычных экспэдыцыяў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Аўстраліі
Аўстралійская сталічная тэрыторыя

**Аўстралі́йская сталі́чная тэрыто́рыя**, **АСТ** (, ACT) — тэрыторыя ў складзе Аўстралійскага саюза, якая ўключае горад Канбэра, а таксама невялікую сельскагаспадарчую зону і Нацыянальны парк Намаджы. Насельніцтва 339900 чалавек (7-е месца, зьвесткі 2007 г.). Вёскі і супольнасьці, разьмешчаныя ў АСТ, уключаюць Ўільямздайл (), Топ Наас (па-ангельску: Top Naas), Урыара (па-ангельску Uriarra), Тарва (па-ангельску Tharwa), Оакс Эстэйт (па-ангельску Oaks Estate), Пірсэс Крык (па-ангельску Pierces Creek) і Хол ().

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Тэрыторыі Аўстраліі
Тэрыторыя Джэрвіс-Бэй

**Тэрыто́рыя Джэ́рвіс-Бэй** () — на паўднёва-ўсходнім узьбярэжжы Аўстраліі, дзе знаходзіцца ваенна-марская база і сталічны гандлёвы порт.

Зямля была выкупленая урадам Аўстраліі ў 1915 годзе ў штата Новы Паўднёвы Ўэйлз, каб сталіца Канбэра мела выхад да мора. Да 1989 году зьяўлялася часткай Аўстралійскай сталічнай тэрыторыі. На тэрыторыі разьмешчаны тры невялікіх гарадка. Насельніцтва каля 600 чалавек. Плошча 6677 гектараў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Тэрыторыі Аўстраліі
Паўночная тэрыторыя

**Паўно́чная тэрыто́рыя** () — суб’ект фэдэрацыі ў складзе Аўстраліі, на поўначы матэрыковай частцы краіны. Сталіца і найбуйнейшы горад — Дарвін.

## Глядзіце таксама
* Казармы Робэртсана

## Крыніцы
Дарвін (горад)

**Дарвін** () — горад у Аўстраліі, сталіца Паўночнай Тэрыторыі.

Насельніцтва ў 99068 чалавек (2009), гэта робіць горад найбольш населеным у маланаселенай Паўночнай Тэрыторыі, але найменш населеным з усіх аўстралійскіх сталіцаў.

Двойчы практычна цалкам перабудоўваўся. Адзін раз пасьля паветраных налётаў японскай авіяцыі падчас Другой Сусьветнай вайны і другі раз пасьля разбуральнага цыклону Трэйсі ў 1974 годзе. Пасьля аднаўлення лічыцца адным з найбольш сучасных у архітэктурным дачыненьні гарадоў Аўстраліі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Аўстраліі
Людміла Сільнова

**Людмі́ла Сільно́ва** — беларуская паэтка.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Маладзечне. Скончыла філялягічны факультэт БДУ у 1979 годзе. З 1986 году працуе бібліятэкарам у Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі. Вершы паэткі перакладзены на польскую, украінскую, славацкую мовы.

## Прыклады паэзіі

## Творы
* 1993 «Ластаўка ляціць…» — складанка паэзіі
* 1994 «Рысасловы» — візуальная паэзія
* 1997 «Агністыя дзьмухаўцы» — візуальная паэзія
* 2001 «Зеленавокія воі й іх прыгажуні» — вершы з прысьвячэньнем
* 2007 «Крышталёвы сад» — кніга крытыкі
* 2007 «Зачараваная краіна» — складанка паэзіі

## Прэміі
* 1994 — Гліняны Вялес
* 2015 — Залаты апостраф у намінацыі «паэзія» за падборку вершаў «Тэхніка дэтэктыўнага пісьма»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вершы Людмілы Сільновай// Часопіс «Наша Вера», нумар 4(22)/2002
* Месяц на востраве Патас — Нізка вершаў// «ARCHE», нумар 6-2003
* Людка Сільнова на Дзеяслове// Часопіс «Дзеяслоў», студзень 2007

Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладэчне
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Гліняны Вялес»
Аўстралійская антарктычная тэрыторыя

**Аўстралі́йская антаркты́чная тэрыто́рыя (ААТ)** () — сэктар  Антарктыкі, на які прэтэндуе Аўстралія.

Гэта найбуйнейшая частка Антарктыкі, на якую прэтэндуе якая-небудзь краіна. Сэктар складаецца з усіх выспаў і тэрыторый якія знаходзяцца на поўдзень ад 60 ° пд.ш. і паміж 44 ° 38 'у.д. і 160 ° у.д., выключаючы Зямлю Адэлі (з 136 ° 11 'у.д. па 142 ° 02' у.д.), якая дзеліць тэрыторыю на заходнюю (большую частку) і ўсходнюю (меншую).

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэрыторыі Аўстраліі
Эдуард Багрыцкі

**Эдуард Багрыцкі** (сапр. Дзюбін; рас. *Эдуа́рд Гео́ргиевич Багри́цкий* (сапр. *Дзю́бин*); 3 лістапада 1895, Адэса — 16 лютага 1934) — расейскі паэт.

Першыя вершы (1915-16) — стылізаваныя, умоўна-рамантычныя. У лірычных вершах і паэмах пэрыяду грамадзянкай вайны («Птушкалоў», «Тыль Уленшпігель», «Карчма», «Кавун» і інш.) рамантычныя вобразы свабодалюбных, мужных людзей. Першы зборнік «Паўднёвы захад» (1928). Аўтар паэмаў «Дума пра Апанаса» (1926), «Люты» (1934, апубл. 1936), паэтычнай трылёгіі «Апошняя ноч», «Чалавек прадмесьця» і «Сьмерць піянеркі», зборніка вершаў «Пераможцы» (усе 1932) пра падзеі грамадзянскай вайны і сацыялістычнай рэчаіснасьці. Перакладаў на расейскую мову вершы Я. Купалы.

Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

На беларускую мову яго творы перакладалі М. Багун, В. Болбас, С. Дзяргай, М. Хведаровіч.

## Бібліяграфія
* Собр. соч. в 2 томах, т. 1, под ред. И. Уткина. [Вступ. ст. Ю. Севрука], М., 1938.
* Стихотворения, [Вступ. ст. и подгот. текста Вс. Азарова], М.-Л., 1956.
* Стихотворения и поэмы. [Вступ. ст. И. Гринберга], М., 1958; Стихотворения и поэмы, [Вступ. ст. Е. П. Любаревой], М.-Л., 1964.
* Избранное. М., 1987.
* Стихотворения и поэмы. Сост. Глеб Морев. [Вступ. ст. М. Д. Шраера]. Новая библиотека поэта: Малая серия. СПб., 2000.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Тэрыторыя астравоў Каралавага мора

**Тэрыто́рыя астраво́ў Кара́лавага мо́ра** (*Coral Sea Islands Territory*) уключае ў сябе групу невялікіх і ў асноўным незаселеных трапічных астравоў і рыфаў у Каралавым моры на паўночным ўсходзе ад Кўінзлэнду ў Аўстраліі. Адзіны заселены востраў — гэта востраў Ўіліс. Насельніцтва нясталае: гэта супрацоўнікі мэтэаралягічнай станцыі, якія працуюць вахтавым мэтадам. Агульная плошча марской акваторыі, займаны астравамі — 780 тыс. км². Плошча сушы — менш за 3 км². Астравы разьмяшчаюцца на ўсход і на поўдзень ад Вялікага бар’ернага рыфа, уключаюць астравы Херальд і Бэкон, рыфы Оспрэй, групу астравоў Ўіліс і пятнаццаць іншых груп рыфаў і астравоў. У 1969 годзе астравы былі абвешчаныя тэрыторыяй Аўстраліі. З 1982 году рыфы Ліхоў і Корынга, а з 1987 году — рыфы Элізабэт і Мідлтан Сэйлар абвешчаны нацыянальнымі запаведнікамі Аўстраліі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Астравы Ашмор і Карт’е

**Астравы́ Ашмо́р і Карт’е** — дзьве групы невялікіх незаселеных трапічных астравоў у Індыйскім акіяне, разьмешчаных у заканчэньні кантынэнтальнага шэльфа Аўстраліі на поўдзень ад інданэзійскага вострава Році. Агульная плошча — 5 кв. км. Рыф Гібэрнія (), разьмешчаны ў 42 км на паўночны ўсход ад рыфу Ашмор, не ўваходзіць у іх склад, а зьяўляецца часткай штата Заходняя Аўстралія. Знаходзяцца пад кіраваньнем Аўстраліі з 1931 году. У жніўні 1983 году абвешчаныя нацыянальным запаведнікам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Востраў Гэрд і астравы Макдоналд

**Во́страў Гэрд і астравы́ Макдо́налд** — невялікі незаселены архіпэляг у паўднёвай частцы Індыйскага акіяна. Складаецца з двух асноўных астравоў — Гэрд і Макдоналд, а таксама з мноства дробных аддаленых астраўкоў, скал і рыфаў. Належыць Аўстраліі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Кераміка

**Кераміка** — вырабы зь неарганічных немэталічных матэрыялаў (напрыклад, гліны) і іх сумесяў зь мінэральнымі дабаўкамі, вырабляецца пад узьдзеяньнем высокай тэмпэратуры з наступным астуджэньнем. 

## Беларуская кераміка
* Бабінавіцкая кераміка
Лі Куан Ю

**Лі Куан Ю** ( — ) — сынгапурскі палітык, першы прэм’ер-міністар Рэспублікі Сынгапур, адзін з бацькоў сынгапурскага «эканамічнага цуда».

## Біяграфія
Лі Куан Ю нарадзіўся 16 верасьня 1923 году ў Сынгапуры ў сям’і кітайскага паходжаньня. Вучыўся спачатку ў сынгапурскіх установах — у школе Тэлок Кураў, Інстытуце Рафлз і Нацыянальным Унівэрсітэце Сынгапура («Рафлз-Каледж»), затым у брытанскім Кембрыджы (1945—1949).

У 1949 годзе вярнуўся на радзіму. З 1950 годзе займаўся адвакацкай практыкай у Сынгапуры ў кампаніі Laycock and Ong, удзельнічаў у прафсаюзным руху. У 1954 годзе абраны генэральным сакратаром партыі «Народнае дзеяньне», якая прыйшла да ўлады ў 1959 годзе. З 1959 па 1990 г. займаў пасаду прэм’ер-міністра. У 1990—2004 г. быў старэйшым міністрам ва ўрадзе Го Чок Тонга. У жніўні 2004 г. атрымаў пасаду міністра-мэнтара (настаўніка) ва ўрадзе свайго сына Лі Сяньлуна.

Пад кіраўніцтвам Лі Куан Ю Сынгапур з беднай краіны «трэцяга сьвету» ператварыўся ў адну з самых багатых дзяржаў.

Памёр 22 сакавіка 2015 году.

## Палітычныя погляды
Аб сваім палітычным крэда Лі Куан Ю пісаў так:«Мы выкарыстоўвалі тыя перавагі, якія Вялікабрытанія пакінула нам: ангельскую мову, юрыдычную сыстэму, адміністрацыю, пазбаўленую партыйных прыхільнасьцяў. Мы старанна пазьбягалі выкарыстаньня мэтадаў, уласьцівых сацыяльнай дзяржаве, бо бачылі, як вялікі  народ у выніку  ураўнілаўкі ператварыўся ў пасрэдны». Пасьля Лі Куан Ю выказваў захапленьне Маргарэт Тэтчэр, якая ў сваю чаргу заявіла, што «калісьці Сынгапур вучыўся ў Вялікабрытаніі, а цяпер мы вучымся ў Сынгапура».

## Мэмуары Лі Куан Ю
# *The Singapore Story* (ISBN 0-13-020803-5)
# *From Third World to First: The Singapore Story* (ISBN 0060197764)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 
* 
* 
* 
* The Economist’s apology The Economist magazine’s apology to Lee Kuan Yew and Lee Hsien Loong for its 2004 nepotism article
* 
* 
* 2005 Interview with the German paper, Der Spiegel

Катэгорыя:Сынгапурскія палітыкі
Катэгорыя:Выпускнікі Лёнданскае школы эканомікі
Катэгорыя:Сынгапур
Марына Казлоўская

**Марына Міхайлаўна Казлоўская** (нар. 1982, Менск) — літаратуразнаўца, перакладчыца.

Скончыла Ліцэй БДУ (1999), БДУ (2004) і асьпірантуру пры ім (2007). Кандыдат філялягічных навук. Выкладчык беларускай мовы і літаратуры Ліцэя БДУ.

Перакладае паэзію Зьбігнева Гэрбэрта, Тадэвуша Ружэвіча, Станіслава Бараньчака, кнігу Чэслава Мілаша "Зямля Ульра". У 2008 у анталёгіі «Галасы з-за небакраю» апублікаваныя яе пераклады 29 і 117 санэтаў Ў. Шэксьпіра. 

## Кнігапіс
*  

## Зноскі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1982 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Валянцін Волкаў

**Валянцін Віктаравіч Волкаў** (19 красавіка 1881 — 8 лістапада 1964) — беларускі жывапісец, народны мастак Беларусі. Аўтар малюнка герба БССР.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Пензенскае мастацкае вучылішча. Удзельнік мастацкіх выставаў з 1913 году. Працаваў у жанрах тэматычнай карціны, пісаў пэйзажы, нацюрморты. У 1918 годзе ўдзельнічаў у мастацкім афармленьні Петраграду да 1-й гадавіны кастрычніцкага перавароту (эскізы пано «Уся ўлада Саветам», «Штурм Зімняга» і іншыя).

Выкладаў у Веліскай мастацкай школе (1919—1929), Віцебскім мастацкім тэхнікуме (1923—1929), у Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце (1953—1964).

Адзін зь першых беларускіх жывапісцаў стварыў вобраз У. І. Леніна (партрэт 1926). Аўтар малюнка герба БССР (1926 і 1938). У 1920—1930-я гады стварыў шэраг манумэнтальных твораў-пано: «Індустрыялізацыя», «Калектывізацыя» (абодва ў 1930) для мытні на станцыі Негарэлае, дэкаратыўны фрыз «Кастрычнік на Беларусі» для павільёну БССР на Ўсесаюзнай сельскагаспадарчай выстаўцы ў Маскве (1939). Ілюстраваў і аформіў шэраг кніг для Дзяржаўнага выдавецтва БССР (1928—1941). Стварыў сюжэтна-тэматычныя карціны, прысьвечаныя гістарычнаму мінуламу Беларусі, грамадзянскай вайне ў Расеі і Вялікай Айчыннай вайне, сучаснасьці.

## Творчасьць
Творам Волкава ўласьцівы рэалізм вобразаў, складанасьць кампазыцыйных пабудоваў, у якіх адчуваецца ўплыў традыцыяў акадэмічнай школы, стрыманая каляровая гама, дакладнасьць дэталей. Сярод работ «Кастусь Каліноўскі» (1923), «Барыкады» (1923), «Малатабоец» (1926), «Партызаны» (1928) і іншыя. У партрэтным жанры прадаўжаў традыцыі псыхалягічнага партрэта расейскага рэалістычнага мастацтва 2-й паловы 19 ст. Імкнуўся да глыбокага пранікненьня ў характар людзей, адлюстраваньня іх грамадзянскай значнасьці. Сярод найлепшых твораў: партрэты М. Багдановіча (1927), мастака М. Гусева (1950), Максіма Горкага (1951) і іншыя. Значную каштоўнасьць мае спадчына Волкава: партрэты, пэйзажы, эскізныя малюнкі карцін, дзе ён поруч з глыбокім псыхалягічным вобразам прадэманстраваў дасканалае валоданьне плястычнай формай, тонкі густ у выкарыстаньні фактурных магчымасьцей алоўкавага штрыха («Трактарыстка» (1956), партрэт хірурга Р. Р. Чарковай (1960) і іншыя).

### Менск. 3 ліпеня 1944 году

Палатно Волкава «Менск. 3 ліпеня 1944 году» — адзін з самых вядомых беларускіх твораў пэрыяду савецкага рэалізму. Карціна шырынёю больш за пяць мэтраў і вышынёю амаль тры мэтры. Да канца 1970-х палатно аздабляла фае Дому ўраду. Мастацтвазнаўца Сяргей Харэўскі яшчэ ў 1997 годзе ў газэце «Наша Ніва» сьцьвердзіў, што накіды палатна Волкаў пачаў рабіць у акупаваным немцамі Менску. Па яго словах, у 1980-х яшчэ былі жывыя людзі, якія пазавалі Волкаву ў акупаваным Менску для палатна. А настаўніца Менскай мастацкай вучэльні Глазава, прызнавалася, што дзяўчынка з букецікам на пярэднім пляне, што цягнецца да танкіста, — гэта яна. Таксама вядома, што ў нямецкую акупацыю Волкаў зарабляў на жыцьцё маляваньнем партрэтаў нямецкіх афіцэраў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Чэмпіянат Турэччыны па футболе

**Чэмпіянат Турэччыны па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Турэччыны, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаюцца з чатырох дывізіёнаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Супэрліга.

## Сыстэма
Лорд-Гаў

**Лорд-Гаў** () — невялікі вульканічны востраў, які мае форму бумэранга, выцягнутага з поўначы на поўдзень на 10 км і мае шырыню каля 2 км. Належыць Аўстраліі (уваходзіць у склад штату Новы Паўднёвы Ўэйлз). Валодае ўнутраным самакіраваньнем. Разьмешчаны ў Тасманавым моры за 770 км на паўночны ўсход ад гораду Сыднэю.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Маккўоры

**Макуоры** () — востраў у паўднёвай частцы Ціхага акіяна (каля 1,5 тыс. км да паўднёва-ўсход ад Тасманіі). На востраве разьмешчаная самы паўднёвы пункт Аўстраліі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Чэмпіянат Бэльгіі па футболе

**Чэмпіянат Бэльгіі па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Бэльгіі, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаюцца зь дзевяці дывізіёнаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Першы дывізіён А, які мае спонсарскую назву «Жупілер Про Ліга» ().

## Сыстэма
Сьвяты Дамінік

**Сьвяты́ Даміні́к дэ Гусма́н Гарсэ́с** (, ), *Сьв. Дамінік дэ Гусман*; 1170, Калеруэга, Гішпанія — 6 жніўня 1221, Балёньня, Італія) — манах, прапаведнік, каталіцкі сьвяты. Заснавальнік Ордэна прапаведнікаў або ордэна дамініканаў.

## Крыніцы
Сьвяты Сава

**Сьвяты Сава** () — адзін з самых шанаваных сьвятых Сэрбскай праваслаўнай царквы, вядомы рэлігійны, культурны і палітычны дзяяч свайго часу.

## Дзейнасьць
У 1208 г. Сьвяты Сава вяртаецца ў Сэрбію, каб спыніць грамадзянскую вайну паміж старэйшымі братамі Стэфанам II Неманічам і Вуканам Зэцкім. Стварыў аўтакефальную (незалежную) Сэрбскую праваслаўную царкву і стаў яе першым арцыбіскупам ў 1219 годзе. У 1233 г. перадаў гэтую пасаду свайму вучню Арсэнію Срэмскаму.

Перад сьмерцю зьдзейсьніў паломніцтва ў Ерусалім. У Палестыне ён заснаваў манастыр Сьвятога Арханёла і лякарню для праваслаўных паломнікаў. Вяртаючыся, праяжджаў праз Баўгарыю. Там і памёр 14 студзеня 1236 і быў пахаваны ў баўгарскай сталіцы Тырнава. Пляменьнік сьв. Савы сэрбскі кароль Уладзіслаў (зяць баўгарскага цара Асэна), праз год перанёс яго рэліквію з Тырнава ў манастыр Мілешэва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Катэгорыя:Сэрбскія сьвятыя
Катэгорыя:Памерлі 14 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1236 годзе
Сьвяшчэнны ібіс

**Сьвяты ібіс** — птушка зь сямейства ібісавых. Гняздуецца калёніямі на дрэвах, часта разам зь іншымі галенастымі, напрыклад з чапляй. Будуе гнёзды зь вецьця, кладзе 2-3 яйкі. Харчуецца рыбай, жабамі і казуркамі.

Назву сваю атрымаў, бо быў сьвятой птушкай у старажытным Эгіпце. Ібіс быў сымбалем Тота, бога мудрасьці і правасудзьдзя, якому часта пакланяліся ў вобразе ібіса; Тот адлюстроўваўся з галавой ібіса і гэтая ж птушка служыла гіерагліфічным знакам яго імя. У храме Тота ўтрымліваліся шматлікія ібісы. Трупы ібісаў падвяргаліся бальзамаваньню. У старажытным Эгіпце ібісы былі вельмі шматлікія і бесьперашкодна вадзіліся нават у гарадах, у наш час сустракаюцца ў Эгіпце надзвычай рэдка, але паўднёвей Хартума яны даволі шматлікія.

Катэгорыя:Буслападобныя
Хасэ Пэдра Сэа

**Хасэ Пэдра Сэа** (;  — ) — футбаліст зборнай каманды Ўругваю. Нападнік.

## Крыніцы

## Літаратура
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Уругвайскія футбалісты
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па футболе
Арагон (аўтаномная супольнасьць)

**Араго́н** (араг. і  ,  )&nbsp;— гішпанская аўтаномная супольнасьць. Знаходзіцца на поўначы Гішпаніі і мяжуе з Францыяй і аўтаномнымі супольнасьцямі Кастылія-Ля-Манча, Кастылія і Леон, Каталёнія, Рыёха, Навара і Валенсія. Днём Арагону зьяўляецца 23 красавіка&nbsp;— дзень Сьвятога Георгія (), апекуна рэгіёну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аўтаномныя супольнасьці Гішпаніі
Балеарскія астравы

**Балеарскія астравы** (, ) — невялікі архіпэляг на захадзе Міжземнага мора. Астравы ўваходзяць у склад Гішпаніі і маюць статус аўтаномнай супольнасьці. Сталіца і найбуйнейшы горад — Пальма-дэ-Мальёрка.

## Асобы
* Росі дэ Пальма

## Крыніцы

Катэгорыя:Аўтаномныя супольнасьці Гішпаніі
Катэгорыя:Астравы Міжземнага мора
Валенсія (аўтаномная супольнасьць)

**Валенсійская супольнасьць**, або **Валенсійская краіна** (, ) — аўтаномная супольнасьць на ўсходзе Гішпаніі. Сталіца і найбуйнейшы горад — Валенсія. Рэгіён падзелены на тры правінцыі: Алікантэ, Кастэльён і Валенсія.

Валенсійскі рэгіён мае 518 км лініі ўзьбярэжжа Міжземнага мора й ахоплівае 23 259 км² зямлі з насельніцтвам у 5,1 млн жыхароў (2009). Ягоныя мяжы ў значнай ступені адлюстроўваюць месцазнаходжаньне гістарычнага Каралеўства Валенсіі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аўтаномныя супольнасьці Гішпаніі
Сэвільская катэдра

**Сэві́льская катэ́дра** () або катэдра Марыя-дэ-ла-Сэдэ () — сабор у горадзе Сэвільля (Андалюзія, Гішпанія), найбуйнейшы гатычны сабор у Эўропе.

## Апісаньне

Пабудаваны ў 1401—1519 гадах на месцы былога мячэту, які застаўся пасьля рэканкісты. Мае даўжыню каля 116 м і шырыню 76 м. Сабор складаецца зь пяці бакавых прыбудовак, вялікай асноўнай капэлы са скляпеньнем, які ўзвышаецца на 56 м над трансэптам (папярочным нефам).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1507 годзе
Катэгорыя:Рыма-каталіцкія храмы Сэвільі
Катэгорыя:Колішнія мячэты
Катэгорыя:Гатычная архітэктура Андалюзіі
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Найсьвяцейшай Панны Марыі
Катэгорыя:Гатычныя катэдры Гішпаніі
Андалюзія

**Андалюзія** ( [andaluθia], ) — гішпанская аўтаномная супольнасьць, якая складаецца з васьмі правінцыяў: Альмэрыя, Кадыс, Кордавы, Гранады, Уэльва, Хаэн, Маляга і Сэвільлі, адміністрацыйны цэнтар апошняга зь іх, горад Сэвільля, зьяўляецца сталіцай супольнасьці. Андалюзія знаходзіцца на паўднёва-заходнім ўскрайку Эўропы, на поўдні абмываецца Гібральтарскім пралівам і Міжземным морам, на захадзе мяжуе з Партугаліяй і Атлянтычным акіянам. Унутры Гішпаніі на поўначы Андалюзія мяжуе з Эстрэмадурай і Кастыльля-Ля-Манчай, на ўсходзе з Мурсіяй.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
Валенсія (правінцыя)

**Валенсія** (, ) — правінцыя на ўсходзе Гішпаніі ў складзе аўтаномнай супольнасьці Валенсія. Адміністрацыйны цэнтар — Валенсія.

## Геаграфія
Тэрыторыя 10763 км ² (20-е месца сярод правінцый краіны). Частка правінцыі на поўнач ад асноўнай тэрыторыі зьяўляецца эксклавам, акружаны правінцыямі Куэнка і Тэруэль.

Катэгорыя:Правінцыі Гішпаніі
Краіна Баскаў

**Краіна Баскаў** ці **Басконія** (, ) — гістарычны рэгіён і аўтаномная супольнасьць на поўначы Гішпаніі. Сталіца — Віторыя-Гастэйс. Рэгіён зьяўляецца часткай аднайменнай гістарычнай вобласьці, тэрыторыя якой распаўсюджваецца таксама на паўднёвую частку Францыі. Аўтаномія Краіне Баскаў была прадастаўлена дзякуючы канстытуцыі 1978 году, то бок супольнасьць грунтуецца на Статуце Аўтаноміі Краіны Баскаў, асноватворнага прававога дакумэнта, які забясьпечвае аснову для разьвіцьця басконскага народу на гішпанскай зямлі. Нягледзячы на гэта, тэрыторыя Навары, дзе каля паловы насельніцтва складаюць этнічныя баскі, не была далучана да супольнасьці і выведзена ў асобную аўтаномную адзінку. Найбуйнейшых горадам супольнасьці зьяўляецца Більбао, што месьціцца ў правінцыі Біская.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Віторыя

**Віторыя** (, ) — горад на поўначы Гішпаніі, адміністрацыйная сталіца правінцыі Алява і аўтаномнай супольнасьці Краіна Баскаў. Другі па велічыні горад Краіны баскаў пасьля Більбао. На 2009 год у Віторыі зарэгістраваныя 235 661 жыхар. У нашы дні ў Гішпаніі горад, вядомы пад «камбінаванай» назвай *Vitoria-Gasteiz*, сумяшчаюць традыцыйна гішпанскую і басконскую назвы.

## Гісторыя
У 1181 годзе кароль Навары Санча VI Мудры пабудаваў гарадок Новая Віторыя на ўзгорку, які займалі прымітыўныя пабудовы Гастэйса, якія, па падліках навукоўцаў ужо мелі стогадовы ўзрост, там жа знаходзілася каменная сьцяна, якая служыла ўмацаваньнем. У 1199 годзе горад быў абложаны й захоплены войскамі Альфонса VIII, які далучыў горад да Каралеўства Кастыліі. Горад быў паступова пашыраны й у 1431 годзе ён атрымаў статус гораду. У 1813 годзе ў Віторыі адбылося буйная бітва паміж ангельскімі й францускімі войскамі.

Да сярэдзіны ХХ стагодзьдзя Віторыя заставалася невялікім мястэчкам на поўначы Гішпаніі, аднак з прыходам дэмакратыі на Пірэнэйскі паўвостраў пачалася рэзкая індустрыялізацыя й рост колькасьці насельніцтва. 20 траўня 1980 году Віторыя стала адміністрацыйным цэнтрам аўтаномнай супольнасьці Краіны Баскаў і сюды пераехалі галоўныя палітычныя інстытуты, як то парлямэнт і ўрад супольнасьці.

## Транспарт
Віторыя знаходзіцца на чыгуначнай лініі, якая злучае Мадрыд з Сан-Сэбастыянам і Францыяй. Яшчэ адна чыгуначная лінія адыходзіць на ўсход да Памплёны. Па ўсіх напрамках вядзецца рэгулярны рух пасажырскіх і грузавых цягнікоў. Аэрапорт Віторыі знаходзіцца ў некалькіх кілямэтрах на паўночны захад ад гораду й выкарыстоўваецца галоўным чынам для грузавых рэйсаў.

Горад абслугоўваецца сеткай маршрутаў гарадзкіх аўтобусаў. З 2008 году ў горадзе працуе сучасны трамвай, які эксплюатуецца арганізацыяй EuskoTran. З 2004 году ўладамі гораду арганізоўваецца бяскоштавы пракат ровараў для мяшчанаў і гасьцей гораду.

## Гарады-сябры
*  Анагайм, ЗША
*  Ангулем, Францыя
*  Каго, Экватарыяльная Гвінэя
*  Лягуіра, Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка
*  Ібаге, Калюмбія
*  Кутаісі, Грузія
*  Вікторыя, ЗША
*  Віторыя, Бразылія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Гішпаніі
Седлавіна

**Седлавіна** — паніжэньне паміж вяршынямі горнага хрыбта або ўзвышша. Да седлавінаў часьцей за ўсё прыўрочаныя перавальныя дарогі.

## Крыніцы
* Андрыеўская З. Я., Галай І. П. Руска-беларускі фізіка-геаграфічны слоўнік. — Мн.: Нар. асвета, 1994. — 367 с. ISBN 985-03-0054-X. С.266.

Катэгорыя:Геаграфія
Катэгорыя:Горы
Сэйсмалёгія

**Сэйсмалё́гія** (ад  — землятрус і  — навука, веды) — навука аб распаўсюджваньні сэйсмічных хваль у нэтрах Зямлі. Толькі з дапамогай сэйсмалёгіі атрымалася скласьці карціну глыбіннай будовы зямнога шара (кара, мантыя, зьнешняе і ўнутранае ядро). Таксама сэйсмалёгія займаецца землятрусамі, рухамі плятформаў, маніторынгам распрацовак рудных радовішчаў і інш.
Сэкс-шоп

[міні|''Вітрына сэкс-шопа ў [Шчэціне*.]]
*'Сэкс-шоп''' (ад  — крама для сэксу) — крама, якая ажыцьцяўляе гандаль таварамі інтымнага прызначэньня, напрыклад, сэкс-цацкі. Падобныя тавары служаць для наданьня разнастайнасьці палавога жыцьця сэксуальных партнэраў, альбо для занятку мастурбацыяй. У некаторых выпадках гэтыя тавары могуць служыць іншым мэтам (напрыклад, мэдыцынскім). Таксама ў ім можна купіць прэзэрватыў, інтымныя змазкі, любрыканты, кнігі эратычнага ўтрыманьня, эратычнае кіно.

Прадаюцца сэксуальныя лялькі, сэксуальныя цацкі: вібратар, дыльда, страпон.
## Глядзіце таксама
* Гексар

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сэкс
Сэксуальныя пазыцыі

**Сэксуальныя пазыцыі** — спосабы ўзаемнага разьмяшчэньня палавых партнэраў дзеля заняткаў сэксам.

У адрозьненьне ад жывёлаў, людзі займаюцца сэксам ня толькі для працягу роду, але і для атрыманьня задавальненьня. У старажытнасьці сэксуальныя акты таксама насілі сакральны характар. Разнастайныя сэксуальныя пазыцыі апісаныя ў шматлікіх крыніцах розных культураў, пачынальна з старажытных часоў і да нашых дзён. Напрыклад, у пэрсыдзкіх рукапісах апісана больш за 400 розных сэксуальных пазыцыяў. Усе пазыцыі могуць быць умоўна аб’яднаныя ў некалькі вялікіх груп: мужчына зьверху, жанчына зьверху, мужчына ззаду, крыжападобныя пазыцыі, бакавыя пазыцыі, пазыцыі седзячы і стоячы, а таксама зьмяшаныя пазыцыі, напрыклад пазыцыя «лодачка», і атлетычныя пазыцыі, патрабавальныя дадатковага спрыту і збольшага адмысловай фізычнай падрыхтоўкі.

## Дзіва
* Дзіва плоцкага каханьня

## Вонкавыя спасылкі
* Плоцевы чын і яго апісаньне
* 
* 

Катэгорыя:Сэксуальныя пазыцыі
Сэктазнаўства

**Сэктазна́ўства** — міждысцыплінарнае вучэньне, якое займаецца вывучэннем сэктаў, іх арганізацыйнай структуры, спосабаў вярбоўкі і ўтрыманьня новых чальцоў. Першыя навукова-тэарэтычныя асновы сэктазнаўства былі распрацаваны каталіцкімі багасловамі яшчэ ў Сярэднявеччы.

Катэгорыя:Сацыялёгія рэлігіі
Катэгорыя:Галіны сацыялёгіі
Сэлія

**Сэлія** (, ), таксама вядомая як **Аўгшзэме** (, літар. *Высокая зямля*) — культурны рэгіён Латвіі, усходняя частка гістарычнага рэгіёна Зэмгалэ. Назву атрымала ад балтыйскага племені селаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Латвіі
Дыега Марадона

**Дыега Арманда Марадона** (; 30 кастрычніка 1960 году — 25 лістапада 2020 году) — аргентынскі футбаліст і футбольны трэнэр. У 1977—1994 гадах — гулец зборнай каманды Аргентыны. Нападнік. Чэмпіён сьвету 1986 году.

Выступаў за футбольныя клюбы «Бока Хуніёрс» (Аргентына), «Барсэлёна» (Гішпанія), «Напалі» (Італія), «Сэвільля» (Гішпанія). Прызнаны адным з найлепшых футбалістаў за ўсю гісторыю.

У кастрычніку 2008 году быў прызначаны на пасаду галоўнага трэнэра зборнай Аргентыны па футболе.

## Крыніцы

## Літаратура
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Аргентынскія футбалісты
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па футболе
Графічны пляншэт

**Дыгітайзэр**, *лічбавальнік* (ад  альбо *graphics pad*, *drawing tablet*, *digitizing tablet*, *digitizer* — *дыгітайзэр*, *дыджытайзэр*) — пэрыфэрыйная прылада ўводу пляншэтнага тыпу, якая прыназначана для ўводу інфармацыі ў лічбавай форме. Дыгітайзэр складаецца з электроннага пляншэта, на якім можа быць прастакутнае мэню і курсора. Ён мае ўласную сыстэму каардынатаў, і пры перасоўваньні курсора па пляншэту каардынаты перакрэсьця яго ніцяў перадаюцца ў кампутар. Гэтыя дадзеныя становяцца каардынатамі пунктавага аб’екта ці адной з кропак ці лініі ці палігона. Памеры планшэту лічбавацеля ад А4 да А0.

Катэгорыя:Апаратнае забесьпячэньне
Данецкі краж

**Данецкі краж** — узвышша на поўдні Ўсходне-Эўрапейскай раўніны, на мяжы Украіны і Расеі. Працягласьць каля 370 км, шырыня 160 км. Сярэдняя вышыня ад 200 да 300 мэтраў, найвышэйшы пункт — Магіла Мечэтная, 367 мэтраў над узроўнем мора г. (Пятроўскае, Луганская вобласьць).

Катэгорыя:Геаграфія Расеі
Катэгорыя:Геаграфія Ўкраіны
Заволжа

**Заволжжа** () — тэрыторыя, якая разьмешчана паміж Волгай, Уралам, Паўночнымі Ўваламі і Прыкасьпійскай нізінай. Адрозніваюць Высокае Заволжа (вышыня да 418 м) на ўсходзе і Нізкае Заволжа на захадзе.

## Глядзіце таксама

* Сырт (узвышша)
* Заволжа

Катэгорыя:Геаграфія Расеі
Уральскія горы

**Ура́льскія го́ры**, **Урал** — горная сыстэма на мяжы Эўропы і Азіі. Даўжыня 2100 км. Найвышэйшы пункт — гара Народная.

Катэгорыя:Горныя сыстэмы Расеі
Дугласія

**Дугла́сія, псэўдатсуга** (*Pseudotsuga*) — род вечназялёных хвойных дрэваў і кустоў сямейства хваёвых.

Вышыня дрэў да 25 м. Ствол прамы. Крона канічная. Кара буравата-шэрая. Ігліца пляскатая, зялёная або шызаватая, на галінках сядзіць паасобку. Шышкі сьветла-карычневыя, зьвіслыя, даўжынёй 5-7,5 см.

Радзіма Паўночная Амэрыка.

На Беларусі 3 інтрадукаваныя віды дугласіі: цісалістая, шэрая, шызая. Уведзена ў лясныя культуры, вырошчваецца таксама як дэкаратыўнае дрэва.

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Хваёвыя
Дзюба

**Дзюба** () — орган птушак, утвораны падоўжанымі бяззубымі сківіцамі, апранутымі ў рагавы чахол — рамфатэкай. Функцыі дзюбы вельмі разнастайныя, што адлюстроўваецца ў разнастайнасьці яе формаў. Служыць для схопліваньня здабычы, яе разьдзяленьня, для дотыку, нападу і абароны, перамяшчэньня, для дзяўбленьня, капаньня, зандаваньня грунту, а таксама для складаных дзеяньняў, звязаных з даглядам за апярэньнем і пабудовай гнязда і інш.

Катэгорыя:Анатомія жывёлаў
Добрыца Чосіч

**До́брыца Чо́січ** (; 29 сьнежня 1921, Веліка-Дрэнава, Сэрбія — 17 траўня 2014, Бялград, Сэрбія) — сэрбскі пісьменьнік, грамадзкі дзяяч.

Скончыў Школу журналістыкі і Вышэйшую палітычную школу. У 2-ю сусьветную вайну ўдзельнічаў у югаслаўскім партызанскім руху. Акадэмік Сэрбскай акадэміі навук і мастацтваў (1982). У 1992-93 прэзыдэнт Саюзнай Рэспублікі Югаславіі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сэрбскія літаратары
Духаўшчынскае ўзвышша

**Духаўшчынскае ўзвышша** — узвышша ў Эўрапейскай частцы Расеі у Смаленскай вобласьці. Паўночна-заходняя частка Смаленскага ўзвышша. Тэрытарыяльна разьмешчаная ў асноўным у Духаўшчынскім раёне Смаленскай вобласьці. Найвышэйшая кропка: 288 мэтраў над узроўнем мора ў паўночна-заходняй частцы, на паўднёвы ўсход паніжаецца. Складзеная далямітамі і вапнякамі дэвону і карбону. Значную тоўшчу ўтварае дняпроўская марэна, якая выходзіць месцамі на паверхню. Рэльеф: палогахвалістыя, месцамі плоскія марэнныя раўніны. Па заходнім схіле назіраецца ўзьнёслы ўзгорыста-градавы рэльеф — Бельска-Духаўшчынскія грады. Узвышша ўтварае водападзел басэйнаў рэк Заходняй Дзьвіны і Дняпра. На ўзвышшы бярэ пачатак рака Хмосць.

Катэгорыя:Геаграфія Расеі
Дзяржаўная служба

**Дзяржаўная служба** — прафэсійная дзейнасьць асобаў, што займаюць дзяржаўныя пасады, якая ажыцьцяўляецца ў мэтах непасрэднай рэалізацыі дзяржаўна-ўладных паўнамоцтваў і (або) забесьпячэньня выкананьня функцыяў дзяржаўных органаў. 

Прававую аснову дзяржаўнай службы ў Рэспубліцы Беларусь складаюць Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь, Закон Рэспублікі Беларусь ад 14 чэрвеня 2003 г. № 204-З «Аб дзяржаўнай службе ў Рэспубліцы Беларусь» і іншыя заканадаўчыя акты.
Кагорта

**Кагорта** () — тактычнае падразьдзяленьне пяхоты ў рымскім легіёне. Колькасны склад 360—600 ч. Дзялілася на 3 маніпулы. 10 кагортаў складалі легіён.

Уведзены ў 107 г. да н. э.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Узброеныя сілы Старажытнага Рыму
Кадэцкі корпус

**Кадэцкі корпус** — сярэдняя вайскова-навучальная ўстанова. У Рэчы Паспалітай прызначаліся для падрыхтоўкі дзяцей шляхты (часам мяшчан) да ваеннай службы. Першым у ВКЛ стаў заснаваны ў 1747 г. Нясьвіскі кадэцкі корпус. Кадэцкі корпус заснаваў таксама ў г. Белая (пазьней пераведзены ў Слуцак) Г. Ф. Радзівіл для падрыхтоўкі афіцэраў у сваё надворнае войска. У 1765 г. адчынена ўрадавая Рыцарская школа ў Варшаве.

## Літаратура
* Кадэцкі корпус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 2: К — Я. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 9.

## Вонкавыя спасылкі
Каёт

**Каёт**, таксама **Лугавы воўк** (*Canis latrans*) — драпежны сысун сямейства сабачых. Назва паходзіць ад ацтэкскага слова *coyotl*, «боскі сабака». Лацінская назва віду азначае «сабака, які брэша». Арэал каёта ахоплівае Паўночную Амэрыкі. Ён меншы за свайго блізкага сваяка шэрага ваўка, а таксама крыху меншы за блізкароднасных усходняга і рудога ваўка. Звычайна ў значнай ступені займае тую ж экалягічную нішу, што і шакал звычайны ў Эўразіі, аднак каёт звычайна большы за яго. Каёт улучаны ў сьпіс відаў пад найменшай загрозай Міжнароднага зьвязу аховы прыроды праз шырокі распаўсюд і колькасьць. Гэты від лёгка прыстасоўваецца і пашыраецца ў асяродзьдзях, зьмененых чалавекам, то бок могуць зьяўляцца ў гарадах. Каёт упершыню быў заўважаны ва ўсходняй Панамы ў 2013 годзе, то бок па іншы бок Панамскага канала.

У каётаў вылучаюць 19 прызнаных падвідаў. Сярэдні самец важыць ад 8 да 20 кг, а саміца — ад 7 да 18 кг. Колер іхняй поўсьці пераважна сьветла-шэры і чырвоны або жоўта-жоўты ў бобкі з чорным і белым, але ён некалькі зьмяняецца ў залежнасьці ад геаграфіі. Асобіны вельмі гнуткія ў сацыяльнай арганізацыі, жывуць альбо ў зграях, альбо вольна павязанымі паміж сабою асобінаў. Пераважна мясажэрныя, а іхны рацыён складаецца перадусім зь мяса аленяў, трусоў, зайцоў, грызуноў, птушак, паўзуноў, земнаводных, рыбаў і бесхрыбетных, але часам яны таксама ядуць садавіну і гародніну. Каёты маюць характэрнае выцьцё, якое хутка зьмяняе тон і вышыню голасу.

Катэгорыя:Сабачыя
Кажаны

**Кажаны́** () — падатрад сысуноў з атрада рукакрылых, які ўтрымоўвае большую частку відаў гэтага атрада. Аб’ядноўвае 700 відаў, вылучаных у 16 сямействаў. Кажаны ўважаюцца за сястрынскую групу да крыланавых, то бок тых кажаноў, якія харчуюцца нэктарам і пладамі. Навука, якая вывучае кажаноў, мае назву хіраптэралёгія.

Катэгорыя:Рукакрылыя
Гары Каспараў

**Гары Кімавіч Каспараў** (пры нараджэньні ***Вайнштэйн***; нар. 13 красавіка 1963, Баку) — савецкі і расейскі шахматыст, 13-ы чэмпіён сьвету па шахматах, шахматны літаратар і палітык. Міжнародны гросмайстар (1980), заслужаны майстар спорту СССР (1985), чэмпіён сьвету сярод юнакоў (1980), чэмпіён СССР (1981, 1988), чэмпіён Расеі (2004), уладальнік прызу лепшага шахматыста року «Шахматны Оскар» у 1982—1983, 1985—1988, 1995—1996, 1999, 2001—2002. З 1985 року Каспараў бесьперапынна ўзначальваў рэйтынг-сьпіс ФІДЭ: на 1 студзеня 2006 року ён займаў першае месца з каэфіцыентам Эла 2812, але, згодна з правіламі ФІДЭ, быў выключаны з рэйтынг-сьпісу на 1 красавіка 2006 року, паколькі ня ўдзельнічаў у турнірах на працягу папярэдніх 12 месяцаў.
У 2005 року скончыў шахматную кар’еру, каб прысьвяціць сябе палітычнай дзейнасьці. Ён зьяўляецца старшынём Аб’яднанага грамадзянскага фронту, адным з сустаршыняў Усерасейскага грамадзянскага кангрэсу, дэпутатам Нацыянальнай асамблеі Расейскай Фэдэрацыі. У 2008 року стаў адным са стваральнікаў і сябрам Фэдэральнага бюро апазыцыйнага Аб’яднанага дэмакратычнага руху «Салідарнасьць».

## Крыніцы

Катэгорыя:Савецкія шахматысты
Катэгорыя:Расейскія шахматысты
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па шахматах
Крышталёвы сад

«**Крышталёвы сад**» — кніга крытычных нарысаў беларускай паэткі Людкі Сільновай. У кнізе таксама прадстаўлены літаратурныя партрэты культурных дзеячоў 1990-х гадоў. Кніга выдадзена ў выдавецтве «Логвінаў» у 2007 годзе ў сэрыі «Другі фронт мастацтваў».

## Дадатковыя зьвесткі
На імпрэзе кнігі літаратуразнаўца Пятро Васючэнка прысьвяціў паэтцы Людцы Сільновай «альбомны верш»:

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сільнова Людка. Крышталёвы сад// «knihi.by»

Катэгорыя:Творы беларускай літаратуры