open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пупіен

**Пупіен Марк Клодзій Пупіен Максім** (~164 — 238) — рымскі імпэратар (238).

Пасьля забойства Гардзіяна I і Гардзіяна II сэнат абраў імпэратарамі Бальбіна і Пупіена, а цэзарам — Гардзіяна III. Неўзабаве паміж новаабранымі імпэратарамі пачаліся нязгоды, а праз 99 дзён пасьля атрыманьня ўлады і Бальбін, і Пупіен былі забітыя прэтарыянцамі.

Паходзіў з высакароднай сям’і, меў прыдомак Журботны з-за выразу твару. Вядомая верагодная выява Пупіена на герме, што захоўваецца ў Пецярбургу і выяўляе Пупіена, Гардзіяна III і Бальбіна.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рымскія імпэратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 164 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 238 годзе
Пустое мноства

**Пустое мноства** — мноства, якое ня мае элемэнтаў.

Пустое мноства абазначаецца сымбалем \varnothing або сымбалямі {}.

Уласьцівасці пустога мноства:

* пустое мноства зьяўляецца падмноствам любога мноства: \forall A: \ \varnothing \subseteq A
* аб’яднаньнем пустога мноства з любым іншым мноствам ёсьць гэтае мноства: \varnothing \cup A = A
* перасячэньнем пустога мноства з любым іншым мноствам ёсьць пустое мноства: \varnothing \cap A = \varnothing

Катэгорыя:Тэорыя мностваў
Аб’яднаньне мностваў

**Аб’яднаньне мностваў** — бінарная апэрацыя над мноствамі, вынікам якой ёсьць мноства, якое складаецца з элемэнтаў, што ўваходзяць хаця б у адно з гэтых мностваў. Аб’яднаньнем мностваў называюць як саму апэрацыю, так і мноства, што зьяўляецца яе вынікам.

Апэрацыя аб’яднаньня мностваў абазначаецца знакам \cup.

~ \vdash \quad \forall x \ (x \in A \cup B \ \leftrightarrow \ x \in A \ \lor \ x \in B) 

## Уласьцівасьці аб’яднаньня мностваў
* камутатыўнасьць: \forall A, B: A \cup B = B \cup A
* асацыятыўнасьць: \forall A, B:(A \cup B) \cup C = A \cup (B \cup C)
* аб’яднаньнем мноства са сваім падмноствам ёсьць гэтае мноства: B \subseteq A \Leftrightarrow A \cup B = A.
У прыватнасці,
:* аб’яднаньнем мноства з самім сабой ёсьць самое гэтае мноства: \forall A: A \cup A = A
:* аб’яднаньнем мноства з пустым мноствам ёсьць самое гэтае мноства: \forall A: A \cup \varnothing = A
:* аб’яднаньнем мноства з унівэрсальным мноствам ёсьць самое ўнівэрсальнае мноства: \forall A: A \cup U = U

Асацыятыўнасьць апэрацыі аб’яднаньня мностваў дае магчымасьць разглядаць аб’яднаньне больш чым двух мностваў як адзіную апэрацыю:

\bigcup \limits_{i = 1}^n A_i = A_1 \cup A_2 \cup ... \cup A_n

Катэгорыя:Тэорыя мностваў
Перасячэньне мностваў

**Перасячэньне мностваў** — бінарная апэрацыя над мноствамі, вынікам якой ёсьць мноства, складзенае з элемэнтаў, што ўваходзяць у абодва гэтыя мноствы. Перасячэньнем мностваў называюць як саму апэрацыю, так і мноства, што зьяўляецца яе вынікам.

Апэрацыя перасячэньня мностваў абазначаецца знакам \cap.

~ \vdash \quad \forall x \ (x \in A \cap B \ \leftrightarrow \ x \in A \ \land \ x \in B)

## Уласьцівасьці перасячэньня мностваў
* камутатыўнасьць: \forall A, B: A \cap B = B \cap A
* асацыятыўнасьць: \forall A, B:(A \cap B) \cap C = A \cap (B \cap C)
* перасячэньнем мноства са сваім падмноствам ёсьць гэтае падмноства: B \subseteq A \Leftrightarrow A \cap B = B
У прыватнасці,
:* перасячэньнем мноства з самім сабой ёсьць самое гэтае мноства: \forall A: A \cap A = A
:* перасячэньнем мноства з пустым мноствам ёсьць пустое мноства: \forall A: A \cap \varnothing = \varnothing
:* перасячэньнем мноства з унівэрсальным мноствам ёсьць самое гэтае мноства: \forall A: A \cap U = A

Асацыятыўнасьць апэрацыі перасячэньня мностваў дае магчымасьць разглядаць перасячэньне больш чым двух мностваў як адзіную апэрацыю:

\bigcap \limits_{i = 1}^n A_i = A_1 \cap A_2 \cap ... \cap A_n

Катэгорыя:Тэорыя мностваў
Пуханос альпійскі

**Пуханос альпійскі** (*Baeothryon alpinum*) — від расьлінаў роду пуханос сямейства асаковых.

Расьце на сфагнавых балотах. Пры частковым асушэньні і на выпрацаваных тарфянішчах захоўваецца доўгі час і нават разрастаецца, асабліва пры паўторным забалачваньні. Мнагалетнік. Квітнее ў траўні — чэрвені, пладаносіць у жніўні. Размнажаюцца насеньнем і вэгетацыйна.

## Вонкавыя спасылкі

* Выявы
* Пуханос альпійскі ў Чырвонай кнізе Беларусі
* Baeothryon alpinum (L.) T.V. Egorova

Катэгорыя:Асаковыя
Анамальны рэнтгенаўскі пульсар

**Анамальны рэнтгенаўскі пульсар** — маладая нэўтронная зорка, пульсар з моцным магнітным полем. Анамальны рэнтгенаўскі пульсар выпраменьвае на частасьці рэнтгенаўскіх хваляў. Анамальныя рэнтгенаўскі пульсар зьяўляецца верагодным магнэтарам.

Катэгорыя:Астраномія
Гармата

**Гармата** — тып артылерыйскае зброі, прызначаны для насьцільнай стральбы па наземных (надводных) мэтах.

Мае доўгі ствол (40—80 калібраў), вялікую пачатковую хуткасьць снарадаў (б. з. 700 м/с) і перасягае ўсе іншыя тыпы артылерыйскага ўзбраеньня ў дальнасьці стральбы. Клясыфікуюцца паводле спосабу перамяшчэньня і канструкцыі і г. д. Некаторыя гарматы называюцца «ўнівэрсальнымі», бо яны здольныя весьці агонь па наземных, паветраных і марскіх мэтах.

## Глядзіце таксама
* Куфніца

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Ёга

**Ёга** (дэванагары: *योग*) — паняцьце індыйскай культуры, у шырокім сэнсе азначае сукупнасьць розных духоўных і фізычных практык, якія былі распрацаваны ў розных напрамках індуізма й будызма й галоўнай мэтай якой зьяўляецца кіраваньне псыхікай і псыхафізыялёгіяй індывідуума дзеля дасягненьня найвышэйшага псыхічнага й духоўнага стану. У больш вузкім сэнсе, ёга — гэта адна з шасьці артадаксальных школаў філязофіі індуізму. Зыходная мэта ёгі — зьмяненьне анталягічнага статуса чалавека ў сьвеце.

Асноўныя напрамкі ёгі гэта — раджа-ёга, карма-ёга, джнана-ёга, бгакты-ёга й гатга-ёга. У кантэксьце філязофіі індуізма, пад ёгай разумеюць сыстэму раджа-ёгі, якая была выкладзена ў «Ёга-сутра» Патанджалі й цесным чынам зьвязана з прынцыпамі санкх’і. Ёга абмяркоўваецца ў розных пісаньнях індуізма, як то «Веды», «Упанішады», «Бгагавад-гіта», «Гатга-ёга-прадыпіка», «Шыва-самгіта» й «Тантры». Канчатковай мэтай ёгі можа быць рознае: ад паляпшэньня фізычнага здароўя й да дасягненьня мокшы.

Слова «ёга» паходзіць ад санскрыцкага кораня *ёдж* ці *юдж*, якое мае шмат сэнсаў: «зьвяз», «гармонія» й іншых. Упершыню сустракаецца ў «Рыг-ведзе» — найстаражытнейшым з усіх захаўшыхся помнікаў індыйскай літаратуры. За межамі Індыі тэрмін, як правіла, асацыюецца з хатха-ёгай і ейнымі асанамі ці з фізычнымі практыкаваньнямі. Таго, хто займаецца ёгай, называюць ёгам ці ёгінам.

## Літаратура
* Vaman Shivram Apte The Practical Sanskrit Dictionary. — Delhi: Motilal Banarsidass Publishers, 1965. —  (fourth revised & enlarged edition).
* Patañjali Yoga Sutras of Patañjali. — Studio 34 Yoga Healing Arts, 2001.
* Satischandra Chatterjee An Introduction to Indian Philosophy. — Eighth Reprint Edition. — Calcutta: University of Calcutta, 1984.
* Gavin Flood An Introduction to Hinduism. — Cambridge: Cambridge University Press, 1996. — 
* Swami Gambhirananda Madhusudana Sarasvati Bhagavad_Gita: With the annotation Gūḍhārtha Dīpikā. — Calcutta: Advaita Ashrama Publication Department, 1998. — 
* Swami Harinanda Yoga and The Portal. — Jai Dee Marketing. — 

## Крыніцы

## Вонкавія спасылкі
* Ёга на «Open Directory Project»


Катэгорыя:Індыйская філязофія
Катэгорыя:Індыйская культура
Дыхальная сыстэма

**Дыхальная сыстэма** — сукупнасьць органаў, якія забясьпечваюць вонкавае дыханьне (газаабмен паміж удыханым атмасфэрным паветрам і крывёю). Газаабмен выконваецца лёгкімі, і ў норме накіраваны на паглынаньне з удыханага паветра тлену і выдзяленьня ў навакольле ўтворанага ў арганізьме вуглякіслага газу. Акрамя таго, дыхальная сыстэма ўдзельнічае ў такіх важных функцыях чалавечага арганізма, як тэрмарэгуляваньне, голасаўтварэньне, абаняньне і ўвільгатненьне ўдыханага паветра. Дыхальная сыстэма таксама забясьпечвае мэханічную і імунную ахову ад фактараў навакольля.

Дарослы чалавек, знаходзячыся ў стане спакою, зьдзяйсьняе ў сярэднім 14 дыхальных рухаў у хвіліну, аднак часьцяком дыханьне можа перажываць значныя ваганьні (ад 10 да 18 за хвіліну). Вэнтыляцыя альвеолаў ажыцьцяўляецца чаргаваньнем удыху (інсьпірацыя) і выдыху (эксьпірацыя). Пры ўдыху ў альвеолы паступае атмасфэрнае паветра, а пры выдыху з альвеолаў выдаляецца паветра, насычанае вуглякіслым газам. Дыханьне не перастае працаваць ад нараджэньня чалавека да ягонай сьмерці, бо без дыханьня арганізм існаваць ня можа. Даказана, што дарослы чалавек выдыхае 4 шклянкі вады ў суткі (≈ 800 мл), а дзіця — каля двух (≈ 400 мл).

Для падтрыманьня дыхальнай сыстэмы ў нармальным стане мае значэньне правільная арганізацыя побыту, захаваньне рэжыму працы й адпачынку, харчаваньня. Спрыяльна ўплываюць на працу дыхальнай сыстэмы фізычная праца, заняткі фізкультурай і спортам. Трэба вучыцца правільна дыхаць. Для гэтага трэба ўжываць комплексы фізычных практыкаваньняў, якія разьвіваюць дыханьне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Дыхальная сыстэма Малая мэдычная энцыкляпэдыя
* Introduction to Respiratory System
* Science aid: Respiratory System
* The Respiratory System


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
360 да н. э.

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі

40
363 да н. э.

## Падзеі
* Спроба выспы Кеоса выйсьці з Атэнскага саюзу. Атэнскія стратэгі Арыстафан і Хабрый зламілі супраціўленьне астравіцян, наклалі кантрыбуцыю і прымусілі заключыць новы дагавор на больш цяжкіх умовах.

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі

37
424 да н. э.

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Ксэркс II, царь Пэрсіі

76
428 да н. э.

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* Анаксагор, старажытнагрэцкі філёзаф, матэматык ды астраном, пачынальнік атэнскай філязофскай школы

## Вонкавыя спасылкі

72
437 да н. э.

## Падзеі
* Мнэсыкл пачаў будаваць Прапілеі, Акропаль і Атэны

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі

63
442 да н. э.

## Падзеі
* Сафокл напісаў Антыгону

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

58
443 да н. э.

## Падзеі
* Герадот пасяліўся ў Турыях

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

57
Галаўны мозаг

**Галаўны мозаґ**, **галаўныя мазґі** (, ) — частка цэнтральнай нэрвовай сыстэмы пераважнай колькасьці хордавых. У хрыбетных ён знаходзіцца ўнутры чэрапа, у іх анатамічнай намэнклятуры, тым ліку й чалавека, мозг часьцей абазначаецца як *encephalon* — лацінізаваная форма грэцкага слова. Мозаг ёсьць адным з найбольш складаным органам у арганізьме хрыбетных жывёлаў.

Галаўны мозаг складаецца зь вялікай колькасьці нэўронаў, якія зьвязаны паміж сабой сынаптычнымі сувязямі. Узаемадзейнічаючы з дапамогай гэтых сувязяў, нэўроны фармуюць складаныя электрычныя імпульсы, якія кантралююць дзейнасьць усяго арганізму. У чалавека кара галаўнога мозгу зьмяшчае каля 10—20 мільярдаў нэўронаў, а, паводле ацэнак, колькасьць нэўронаў у мозачку складае дасягае да 55—70 млрд нэўронаў.

Фізыялягічна, функцыяй мозгу ёсьць цэнтралізаваны кантроль над іншымі ворганамі цела. Мозаг дзейнічае на астатнія часткі цела шляхам стварэньня мадэляў цягліцавай актыўнасьці й шляхам прывядзеньня ў рух сакрэцыі хімічных рэчываў, званых гармонамі. Гэтае цэнтралізаванае кіраваньне дазваляе хутка й скаардынавана рэагаваць на зьмены ў навакольным асяродзьдзі. Некаторыя асноўныя тыпы рэагаваньняў, як то рэфлексы, могуць быць апасродкаваныя праз млеч ці пэрыфэрычных гангаляў.

Нягледзячы на значны прагрэс у вывучэньні галаўнога мозгу ў апошні час, шмат чаго яшчэ трэба даведацца пра ягоную дзейнасьць. Пра функцыянаваньне асобных вузаў распавядаецца даволі добра, аднак разуменьне таго, як у выніку ўзаемадзеяньня тысячаў і мільёнаў нэўронаў мозаг працуе як адно, на дадзены момант вядома толькі ў спрошчаным выглядзе й патрабуе далейшых дасьледаваньняў. Апошнія мадэлі ў сучаснай нэўрабіялёгіі разглядаюць мозаг як біялягічны кампутар, які аднак вельмі адрозьніваецца паводле мэханізму ад электроннага кампутара, але падобны ў тым сэнсе, што мозаг атрымлівае інфармацыю з навакольнага сьвету, захоўвае яе, і апрацоўвае яе розным чынам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ф.Блум, А.Лейзэрсан, Л.Гафстэдтэр, «Мозг, розум і паводзіны». Галактический колледж. 
* «Атляс мозгу». University of Washington. 
* «Галаўны мозаг зьверху да самага нізу». McGill University. 


Катэгорыя:Анатомія чалавека
Катэгорыя:Нэўралёгія
Катэгорыя:Нэўрабіялёгія
Катэгорыя:Нэрвовая сыстэма
Катэгорыя:Органы
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Міністэрства антыманапольнага рэгуляваньня і гандлю Рэспублікі Беларусь

**Міністэ́рства антыманапо́льнага рэгулява́ньня і га́ндлю Рэспу́блікі Белару́сь** — ведамства ўраду Беларусі, упаўнаважанае ажыцьцяўляць парадкаваньне гандлю. Міністар гандлю прызначаецца й здымаецца з пасады прэзыдэнтам. З 14 студзеня 2025 года пасаду міністра займае Артур Карповіч.

## Склад
* Цэнтральны апарат — 9 управаў, 3 аддзелы;
* Аб’яднаньні «Белбыт», «Белрэсурсы», «Белгандальпрагрэс»;
* Прадпрыемствы «Белгіпрагандаль», «Белювэлірмэт», «Белскупкаштмэт», «Белімпартгандаль», «Беларусзамежгандаль», «Белінвэнтаргандаль», «Белгандальінфасэрвіс»;
* Інстытут павышэньня кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіроўных работнікаў і спэцыялістаў гандлю;
* Часопіс «Гермес».

## Задачы
* парадкаваньне гандлю, грамадзкага харчаваньня, побытавага абслугоўваньня ды абароны правоў спажыўцоў;
* агляд спажывецкага рынку й галіны побытавага абслугоўваньня;
* узгадненьне стварэньня тавараправоднай сеткі й нямытнага парадкаваньня;
* стварэньне ўмоваў для росту вываза тавараў ды паслугаў;
* парадкаваньне найму ў галіне гандлю, грамадзкага харчаваньня й побытавага абслугоўваньня;
* узгадненьне правядзеньня кірмашоў.

## Паўнамоцтвы
* запыт ва ўстановах зьвестак аб гандлі;
* прыём справаздачаў кіраўнікоў дзяржаўных установаў аб гандлі;
* накладаньне пакараньняў на прадпрыемствы за парушэньне заканадаўства аб гандлі, грамадзкім харчаваньні, побытавым абслугоўваньні, правах спажыўцоў ды рэкляме;
* узгадненьне з Міністэрствам замежных справаў стварэньня тавараправоднай сеткі за мяжою;
* апавяшчэньне ўстановаў ліцэнзаваньня пра парушэньне заканадаўства аб гандлі, грамадзкім харчаваньні, побытавым абслугоўваньні, правах спажыўцоў ды рэкляме, падача ў суды позваў аб абароне правоў спажыцоў;
* ухваленьне ведамасных пастановаў;
* падача прапановаў аб касаваньні пастановаў іншых дзяржаўных установаў, што пярэчаць заканадаўству аб гандлі, грамадзкім харчаваньні, побытавым абслугоўваньні, правах спажыўцоў ды рэкляме;
* стварэньне друкаваных выданьняў;
* стварэньне ведамасных узнагародаў;
* стварэньне, пераўтварэньне й касаваньне падпарадкаваных установаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Антыманапольнае
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Покрыўная сыстэма

**Покрыўная сыстэма** — комплекс разнавіднасьцяў эпіталіяльнай тканкі, элемэнтаў мышачнай, злучальнай і нэрвовай тканкаў, якія знаходзяцца на паверхні арганізму. Яна ахоўвае арганізм ад высыханьня, тэмпэратурных хістаньняў, пашкоджаньняў, пранікненьняў у арганізм атрутных рэчываў і хваробатворных мікраарганізмаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Анатомія чалавека
496 да н. э.

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Пітагор, старажытнагрэцкі філёзаф, заснавальнік пітагарэізму

## Вонкавыя спасылкі

4
Бусьні

**Бусьні́** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Бусьні ўваходзяць у склад Ленінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 202 чалавекі
* 1999 год — 191 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Жабінкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Вялікія Лукі (неадназначнасьць)

Назву **Вялі́кія Лу́кі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Вялікія Лукі — вёска ў Баранавіцкім раёне 

* Менская вобласьць:
** Вялікія Лукі — вёска ў Пухавіцкім раёне

### [[Расея]]
* Вялікія Лукі — горад у Пскоўскай вобласьці

### [[Украіна]]
* Вялікія Лукі — вёска ў Лебядзінскім раёне Сумской вобласьці

## Іншыя
* Вялікія Лукі (аэрапорт)
* Вялікія Лукі — савецкі панк-рокавы гурт
* Вялікія Лукі (станцыя)
* Вялікія Лукі — старарэчча ў Столінскім раёне Берасьцейскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Лукі
Міронаўка (неадназначнасьць)

Назву **Міро́наўка** маюць:

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Міронаўка — рака у Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці

## Населеныя пункты
### [[Украіна]]
#### [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Крым]]
* Міронаўка — вёска ў Белагорскім раёне
* Міронаўка — вёска ў Чырвонагвардзейскім раёне
* Міронаўка — скасаваная вёска ў Бахчысарайскім раёне, далучана да Малінаўкі

#### [[Віньніцкая вобласьць]]
* Міронаўка — вёска ў Ямпальскім раёне

#### [[Днепрапятроўская вобласьць]]
* Міронаўка — вёска ў Нікапальскім раёне
* Міронаўка — вёска ў Пяціхацкім раёне

#### [[Данецкая вобласьць]]
* Міронаўка — вёска ў Бахмуцкім раёне

#### [[Запароская вобласьць]]
* Міронаўка — вёска ў Прыазоўскім раёне

#### [[Кіеўская вобласьць]]
* Міронаўка (горад) — месца, цэнтар Міронаўскага раёну

#### [[Кіраваградзкая вобласьць]]
* Міронаўка — вёска ў Крапіўніцкім раёне
* Міронаўка — вёска ў Сьветлаводзкім раёне

#### [[Палтаўская вобласьць]]
* Міронаўка — вёска ў Машаўскім раёне

#### [[Сумская вобласьць]]
* Міронаўка — вёска ў Шосткінскім раёне

#### [[Харкаўская вобласьць]]
* Міронаўка — вёска ў Золачаўскім раёне
* Міронаўка — вёска ў Лозаўскім раёне
* Міронаўка — вёска ў Першамайскім раёне
Высокае (вёска, Віцебская вобласьць)

**Высо́кае** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 10 кілямэтраў на поўнач ад Воршы і за 1 кілямэтар на поўнач ад міжнароднай аўтамагістралі Корк — Омск (у межах Беларусі — магістраль ), заходняй сваёй мяжой выходзіць да міжнароднай аўтамагістралі Санкт-Пецярбург — Адэса (у межах Беларусі — магістраль ). Высокае ўваходзіць у склад Высокаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1645 годзе як фальварак у Аршанскім павеце ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2010 год — 224 чалавекі
* 1999 год — 1325 чалавек

## Славутасць

* Сьвята-Ільлінская царква. Помнік архітэктуры першай паловы XIX ст.  Да 1839 году парафія Беларускай грэка-каталіцкай царквы (БГКЦ). Сьвятар: Яан Альхімовіч. На загад Архіяпіскапа Полацкага і Віцебскага Васіля Лужынскага уласьнік маёнтка «Межаўскі ключ» Канстанцін Любамірскі фундаваў пабудову цаглянай царквы рэтраспэктыўна-расейскага стылю.  Цяпер знаходзіцца ў паўразбураным стане.

* Брацкая магіла.

## Крыніцы

Катэгорыя:Высокаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Цітва

**Цітва́** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці. Цітва ўваходзіць у склад Рудзенскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 170 чалавек
* 1999 год — 199 чалавек

## Асобы
* Уладзімер Хадыка — беларускі паэт і перакладчык

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Рудзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Сельская рада

**Сельская рада** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка і орган мясцовага самакіраваньня другога ўзроўню ўва Ўкраіне.

## Глядзіце таксама
* Сельскі савет

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Украіны
Пасялковы савет

**Пасялко́вы саве́т** (**пассаве́т**, **п/с**) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў СССР, а таксама ў сучаснай Расеі (у некаторых рэгіёнах). Да 2013 году пасялковыя саветы існавалі на тэрыторыі Беларусі, але згодна зь зьмяненьнямі ў законы пра адміністрацыйна-тэрытарыяльны лад пасялковыя саветы былі пераўтвораныя ў сельскія саветы.

## Назва
Паводле Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы НАН Беларусі, слова «пасёлак» зьяўляецца нядаўнім запазычаньнем з расейскага «*посёлок*», а слова «савет» — з расейскага «*совет*, *советовать*».

## Беларусь
Пасялковыя саветы ўваходзілі ў склад раёнаў, адміністрацыйны цэнтар знаходзіўся ў мястэчку (пасёлку гарадзкога тыпу). Органам улады на тэрыторыі пасялковага савету зьяўляўся пасялковы Савет народных дэпутатаў. 

Станам на 1 студзеня 2003 году ў Беларусі налічваўся 71 пасялковы савет, пры гэтым найбольшая колькасьць пасялковых саветаў была ў Зьдзецельскім, Мядзельскім і Пухавіцкім раёнах (па тры).

## Глядзіце таксама
* Мястэчка
* Воласьць
* Староства

## Крыніцы

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Расеі
Савет

**Саве́т** () — найменьне шэрагу органаў дзяржаўнага кіраваньня ў Расейскай імпэрыі, СССР, а таксама сучасных Беларусі і Расеі. Саветы складаюцца зь некалькіх абраных або прызначаных асобаў.

Паводле Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы НАН Беларусі, слова «савет» зьяўляецца запазычаньнем з расейскага «*совет*», «*советовать*».

## Органы кіраваньня
### [[Расейская імпэрыя]]
* Адміралтэйств-савет 
* Дзяржаўны савет

### [[СССР]]
* Савет Працы і Абароны
* Савет работніцкіх і сялянскіх дэпутатаў
* Вярхоўны савет СССР
* Савет Міністраў СССР
* Савет Народных Камісараў

### [[Рэспубліка Беларусь]]
* Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь
* Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
* Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь

### [[Расейская Фэдэрацыя]]
* Савет Фэдэрацыі
* Савет бясьпекі Расейскай Фэдэрацыі

## Населены пункт
* Савет — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
* Гарадзкі савет
* Пасялковы савет
* Сельсавет

## Глядзіце таксама
* Рада
* Сойм
* Вальны сойм
* Воласьць
* Староства

## Крыніцы
Міхась Маскалік

**Міха́сь Маска́лік** (18 сакавіка 1903, Гарадзея — 25 верасьня 1965, Гільдэсгайм, Нямеччына) — каталіцкі сьвятар усходняга абраду, рэлігійны і культурна-грамадзкі дзяяч у Заходняй Нямеччыне, удзельнік беларускага хрысьціянскага руху 20 стагодзьдзя, душпастыр і пэдагог. Доктар філялёгіі (1959).

## Жыцьцяпіс
З 1927 па 1931 навучаўся ў Віленскім унівэрсытэце імя Стэфана Баторыя. Зьехаў у Бэрлін на студыі ў нямецкай Тэхнічнай школе разам з Анатолем Шкуткам. Але праз 2 гады пакінуў палітэхніку і зьехаў у Мюнхэн студыяваць тэалёгію, атрымаўшы стыпэндыю ад мітрапаліта А. Шаптыцкага. У 1933 заснаваў «Саюз беларускіх студэнтаў у Нямеччыне». Скончыў калегіюм Сьв. Андрэя ў Мюнхэне ў 1938, дзе вывучаў філязофію і тэалёгію.

Высьвячаны на сьвятара 17 ліпеня 1938. На кароткі час вярнуўся ў Вільню, дзе ў касьцёле сьв. Мікалая адслужыў першую сьв. Літургію.

Напярэдадні Другой сусьветнай вайны вярнуўся ў Нямеччыну. У гады вайны выконваў сьвятарскія абавязкі сярод беларускіх і ўкраінскіх ваеннапалонных польскай арміі ў Баварыі. У выніку непаразуменьня ў 1943 г. быў арыштаваны, некалькі месяцаў правёў у канцлягеры Заксэнхаўзэн. Вызвалены дзякуючы намаганьням Папскай місіі ў Нямеччыне. Кароткі час працаваў пры Візытатуры ў Бэрліне. Пазьней праводзіў душпастырскую дзейнасьць у г. Гільдэсгайм.

У пасьляваенны час стала пасяліўся ў г. Госьляр. Ініцыятар заснаваньня і кіраўнік Беларускай харытатыўнай службы, якая дапамагала беларускім і ўкраінскім бежанцам у Нямеччыне. Праводзіў душпастырскую дзейнасьць у парафіях Радэрборн, Аснабрук і Гільдэсгайм.

У 1959 у Мюнхэнскім унівэрсытэце абараніў доктарскую дысэртацыю па беларускай літаратуры: «*Янка Купала — пясьняр беларускага народу*» (Janka Kupala. Der Saenger des weissruthenischen Volkstum. München. 1961) была выдадзена на нямецкай мове ў 1961 як манаграфія.

## Крыніцы

## Літаратура
* МАСКАЛІК Міхась // 
* Маскалік Міхась // 
* Źnič (Рым). 1965. № 85-86
* Божым шляхам (Лёндан). 1965. № 6
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 18 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1903 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарадзеі
Катэгорыя:Выпускнікі ўнівэрсытэту Стэфана Баторыя
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары ўсходняга абраду
Катэгорыя:Беларуская грэка-каталіцкая царква
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Трэцім Райху і яго акупаваных тэрыторыях
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Памерлі 25 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1965 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Нямеччыне
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Фэмінізм

**Фэмінізм** ( — жанчына) — жаночы грамадзкі рух за ўраўнаваньне ў правах з мужчынамі, заснаваны ў 2-й палове XIX ст. у Францыі. У больш шырокім сэнсе — асобная філязофская канцэпцыя сацыяльна-культурнага разьвіцьця. 

Больш як паўвека да зьяўленьня фэмінізму, у верасьні 1791 г. у Парыжы француская пісьменьніца Алімпія дэ Гуж (сапр. Марыя Гуз; 1748—1793) выдала брашуру «Правы жанчыны. Да каралевы» на 24 старонкі, дзе на 6—11 старонках зьмясьціла «Дэклярацыю правоў жанчыны і грамадзянкі» зь 17 артыкулаў, што паўтаралі такія самыя 17 артыкулаў 1-й францускай «Дэклярацыі правоў чалавека і грамадзяніна» ад 27 жніўня 1789 г. з даданьнем згадак пра жанчынаў. 1-ы артыкул «Дэклярацыі» дэ Гуж пачынаўся сказам: «Жанчына нараджаецца свабоднай і застаецца *роўнай* з мужчынам *у правах*». У 1792 г. у Лёндане ангельская пісьменьніца  (1759—1797) выдала кнігу «Апраўданьне правоў жанчыны» з 13 разьдзелаў (274 старонкі), перад якой у 1790 г. выдала памфлет « у лісьце да высокашаноўнага Эдмунда Бэрка» на 159 старонках. 20 ліпеня 1848 г. у  (акруга , штат Нью-Ёрк, ЗША) сход 68 жанчынаў і 32 мужчынаў ухваліў  са сьцьвярджэньнем: «Мы лічым відавочнымі ісьцінамі, што ўсе мужчыны і жанчыны створаныя роўнымі і надзеленыя іх Творцам пэўнымі неад'емнымі правамі, сярод якіх жыцьцё, свабода і імкненьне да шчасьця». 6 лістапада 1867 г. у Ангельшчыне заснавалі . У 1871 г. зьявілася . 29 сакавіка 1894 г. утварылі . Галоўнымі патрабаваньнямі руху былі правы на валоданьне маёмасьцю, навучаньне па-за домам і ўдзелу ў выбарах. У 1920-х гг. у большасьці краінаў Амэрыкі і Эўропы жанчыны атрымалі выбарчае права.

14 сьнежня 1991 г. заснавалі Беларускі саюз жанчынаў.

## Гісторыя
У гісторыі фэмінізму вылучаюць  тры «хвалі фэмінізму». «Першая хваля» адносіцца галоўным чынам да суфражысцкага руху XIX-га і пачатку XX-га стагодзьдзяў, у якім ключавым пытаньнем было права голасу для жанчынаў. Пад «другой хваляй» разумеюць ідэі і дзеяньні, зьвязаныя з жаночым вызваленчым рухам, якое пачало разьвівацца з 1960-х гадоў і выступала за юрыдычную і сацыяльную роўнасьць жанчынаў і мужчынаў. «Трэцяя хваля» зьяўляецца працягам «другой хвалі» і рэакцыяй на ейную няўдачу. Зьяўленьне «трэцяй хвалі» адносяць да 1990-х гадоў.

Характэрнымі рысамі фэмінізму трэцяй хвалі зьяўляецца ўключэньне кампанэнтаў квір-тэорыі, антырасізму і інтэрнацыяналізму і дэстыгматызацыя жаночай сэксуальнасьці. У прыватнасьці, стаўленьне да парнаграфіі, як да аднаго з спосабаў эксплюатацыі жанчынаў, характэрнае для другой хвалі, у трэцяй зьмяняецца на больш неўтральнае. Найбольш бачнымі прадстаўніцамі руху на сёньняшні дзень лічацца Рэбэка Ўокэр, Лілі Тэйлар, Наомі Вульф і іншыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Палітыка
Катэгорыя:Сацыяльныя рухі
Катэгорыя:Правы чалавека
Андрэй Харкавец

**Андрэ́й Міха́йлавіч Харкаве́ц** (нарадзіўся ў 1963 годзе, Менск, Беларуская ССР — 23 ліпеня 2015) — беларускі дзяржаўны дзяяч, міністар фінансаў Беларусі (2008—2014).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Менску ў 1963 годзе. У 1985 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі, у 2006 годзе — Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь.

З 1985 году працаваў у Міністэрстве фінансаў БССР і Беларусі на розных пасадах. У 1995—2006 — начальнік Галоўнага дзяржаўнага казначэйства.

З 2006 — першы намесьнік міністра фінансаў. Міністар фінансаў Рэспублікі Беларусь з 14 жніўня 2008 году па 21 ліпеня 2014 году.

Памёр 23 ліпеня 2015 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на сайце Беларускага тэлеграфнага агенцтва
* Старонка на праекце «Хто ёсьць хто ў Рэспубліцы Беларусь»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1963 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Міністры фінансаў Рэспублікі Беларусь
Дэфібрылятар

**Дэфібрылятар** — прыбор, які выкарыстоўваецца ў мэдыцыне (у рэанімацыі) для электраімпульснай тэрапіі парушэньняў сардэчнага рытму. Асноўныя паказаньні да дэфібрыляцыі: фібрыляцыя шлуначкаў, арытмія. Першая спроба дэфібрыляцыі павінна быць пачатая з 4000 В, пры наступных спробах зарад павялічваецца да 5000-7000 В. Электроды павінны быць вільготнымі і падчас разраду шчыльна прыціснутыя да грудной клеткі. Падчас правядзеньня разраду трэба выконваць тэхніку бясьпекі, адсунуць рэгіструючыя прылады і апараты штучнай вэнтыляцыі лёгкіх.

## Гісторыя

Да канца 1950-х гадоў лячэньне фібрыляцыі сэрца ажыцьцяўлялася толькі мэдыкамэнтозна.  першым прапанаваў у 1956 годзе выкарыстаць электрычны ток для ўзьдзеяньня на сардэчную цягліцу ў выпадку фібрыляцыі, прадэманстраваў першы пасьпяховы досьвед пры апэрацыі на адчыненым сэрцы і з ужываньнем зьменнага току напругай 110 В непасрэдна да сардэчнай цягліцы.

У 1959 годзе, на падставе яго публікацыі, Бэрнард Лаўн паставіў задачу дамагчыся больш эфэктыўнага і меней траўмавальнага ўзьдзеяньня электрычным токам, для чаго стаў ставіць экспэрымэнты на жывёлах. Вынікам яго дасьледаваньняў стала форма адзінкавага імпульсу, у наступным вядомая як «Lown waveform» — адзінкавы сынусаідальны імпульс з паўпэрыядам каля 5 мілісэкундаў. У сэрыйнай прыладзе імпульс генэраваўся разрадам папярэдне зараджаных да 1000 Вольт кандэнсатараў праз індуктыўнасьць і электроды.

Працягваючы дасьледаваньні, Лаун прыцягнуў да супрацоўніцтва інжынэра , які па прадстаўленых Лаунам спэцыфікацыях і распрацаваў першы прататып дэфібрылятара, пад назвай «кардыёвэртэр» (). Гэты першы апарат, які важыў 27 кіляграмаў, забясьпечваў імпульс энэргіяй 100 Дж для ўжываньня на адчыненым сэрцы і рэгуляваны імпульс 200—400 Джоўлей для трансгруднога ўжываньня.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мэдыцынскае абсталяваньне
Катэгорыя:Кардыялёгія
Пацавіцкі сельсавет

**Пацаві́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мастоўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар сельсавету — вёска Пацавічы.

## Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 году як **Самуйлавіцкі сельсавет** у складзе Мастоўскага раёну Баранавіцкай вобласьці БССР. Цэнтар — вёска Самуйлавічы Дольныя. З 20 верасьня 1944 году ў складзе Гарадзенскай вобласьці. 16 ліпеня 1954 году да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Рагозьніцкага сельсавету.

25 лютага 1961 году перайменаваны ў Пацавіцкі сельсавет, цэнтар перанесены ў вёску Пацавічы. З 25 сьнежня 1962 году па 6 студзеня 1965 году ў складзе Ваўкавыскага раёну.

28 жніўня 2013 году сельсавет ліквідаваны, усе населеныя пункты — Боркі, Войдзевічы, Вялікая Рагозьніца, Забалацьце, Лаўры, Ліхінічы, Логнавічы, Лявонавічы, Малая Рагозьніца, Парфенавічы, Пацавічы, Самуйлавічы Горныя, Самуйлавічы Дольныя — перададзеныя ў склад Пескаўскага сельсавету.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 году складала 1741 чалавек, зь іх 48,5% — беларусы, 46,0% — палякі, 4,5% — расейцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мастоўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2013 годзе
Харціцкі сельсавет

**Харці́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мастоўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар сельсавету — вёска Харціца.

## Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 году як **Русінавецкі сельсавет** у складзе Скідзельскага раёну Беластоцкай вобласьці БССР. Цэнтар — вёска Русінаўцы. З 20 верасьня 1944 году ў складзе Гарадзенскай вобласьці.

16 ліпеня 1954 году да сельсавету далучана тэрыторыя скасаванага Лаўненскага сельсавету.

З 25 сьнежня 1962 году ў Гарадзенскім раёне. З 6 студзеня 1965 году ў Мастоўскім раёне.

23 ліпеня 1965 году перайменаваны ў Харціцкі сельсавет, цэнтар перанесены ў вёску Харціца.

28 жніўня 2013 году сельсавет ліквідаваны, усе населеныя пункты — Агароднікі, Казакоўцы, Каўшова, Лаўна, Мазанава, Нёман, Раўкі, Русінаўцы, Харціца, Чарлёна, Чарлёнка — перададзеныя ў склад Дубненскага сельсавету.

## Насельніцтва
Насельніцтва сельсавету паводле перапісу 2009 году складала 1108 чалавек, зь іх 75,1% — беларусы, 16,0% — палякі, 6,6% — расейцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мастоўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2013 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Нёман (неадназначнасьць)

Назву **Нё́ман** маюць:

* Нёман — рака ў Беларусі, Летуве і Расеі
* Нёман — вёска ў Мастоўскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Нёман — пасёлак у Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці
* Нёман — места ў Калінінградзкай вобласьці Расеі
* Нёман — аўтазавод у Лідзе
* Нёман — шклозавод у Бярозаўцы
* Нёман — літаратурна-мастацкі і грамадзка-публіцыстычны беларускі часопіс, які выдаецца на расейскай мове
Мікалай Снапкоў

**Мікала́й Гена́дзевіч Снапко́ў** (нарадзіўся ў 1969 годзе) — беларускі дзяржаўны дзяяч, намесьнік кіраўніка Адміністрацыі Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь, 6-ы міністар эканомікі Беларусі (2009—2014).

## Біяграфія
Мікалай Снапкоў нарадзіўся ў 1969 годзе ў Магілёве. З 1986 году працаваў рабочым рамонтнай майстэрні саўгасу «Трасьціно» Хоцімскага раёну Магілёўскай вобласьці.

Па сканчэньні Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі (1991) працаваў эканамістам племзаводу «Леніна» Горацкага раёну Магілёўскай вобласьці, затым — эканамістам Гарадзенскай кантрольна-выпрабавальнай станцыі па сьвінагадоўлі, старшым эканамістам ЭВСА «Пісараўшчына» Амсьціслаўскага раёну Магілёўскай вобласьці. 1992—1994 — бугальтар Дрыбінскага раённага ВА ЖКГ Магілёўскай вобласьці. 1994—1996 — эканаміст, галоўны эканаміст крэдытнага аддзелу, намесьнік кіраўніка Дрыбінскага аддзяленьня «Белаграпрамбанку». 1996—2000 — намесьнік старшыні па пытаньнях эканомікі, рыначных адносінаў і прыватызацыі Горацкага райвыканкаму. 2000—2007 — начальнік фінансавага ўпраўленьня Магілёўскага аблвыканкаму. У 2001 годзе скончыў Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце. 2007—2009 — намесьнік старшыні Магілёўскага аблвыканкаму. 9 студзеня 2009 году прызначаны намесьнікам кіраўніка Адміністрацыі прэзыдэнта.

4 сьнежня 2009 году загадам прэзыдэнта прызначаны міністрам эканомікі Рэспублікі Беларусь. 27 сьнежня 2014 году пераведзены на пасаду намесьніка кіраўніка адміністрацыі прэзыдэнта Беларусі.

30 студзеня 2020 году прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Кітайскай Народнай Рэспубліцы.

4 чэрвеня 2020 году быў прызначаны намесьнікам старшыні Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намесьнікі старшынь выканаўчых камітэтаў Беларусі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Міністры эканомікі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Кітаі
Катэгорыя:Намесьнікі прэм’ер-міністраў Рэспублікі Беларусь
Вулька (Жабінкаўскі раён)

**Ву́лька** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Вулька ўваходзіць у склад Ленінскага сельсавету. Вулька знаходзіцца за 2,5 кілямэтру ад аўтамагістралі  .

## Насельніцтва
* 2010 год — 11 чалавек
* 1999 год — 26 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Жабінкаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Лукаш Калюга

**Лука́ш Калю́га**, сапр. *Канстанцін Пятровіч Вашына* (17 (27) верасьня 1909, в. Скварцы, Койданаўская воласьць, Менскі павет, Менская губэрня, Расейская імпэрыя — 5 кастрычніка 1937, м. Чалябінск, РСФСР, СССР.) — беларускі пісьменьнік.

У 1931 скончыў Беларускі пэдагагічны тэхнікум, уваходзіў у літаратурнае згуртаваньне «Узвышша». Пачаў публікаваць аповесьці і апавяданьні з 1927. У лютым 1933 арыштаваны і асуджаны на 5 гадоў пазбаўленьня волі (пакараньне адменена на высылку), сасланы ў места Ірбіт (цяпер Краснаярскі край). Другі раз арыштаваны ў лістападзе 1935 у Ірбіце, асуджаны да 5 гадоў папраўча-працоўнага лягеру. Месца адбываньня пакараньня невядомае. 2 кастрычніка 1937 асуджаны ў трэйці раз. Растраляны 5 кастрычніка 1937 у Чалябінску (РСФСР). Рэабілітаваны ў 1956 годзе.

У 1974 выйшаў яго зборнік апавяданьняў і аповесьцяў «*Ні госьць ні гаспадар*».

## Крыніцы

## Літаратура
* КАЛЮГА Лукаш // 
* Калюга Лукаш (Канстанцін Пятровіч Вашына). // Памяць. Гісторыка-дакумэнтальная хроніка Дзяржынскага раёну. Менск. 2004. С. 618.
* Калюга Лукаш (Канстанцін Пятровіч Вашына). // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 618.
* Чыгрын І. П. Калюга Лукаш. // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік у 6 тамах. Т. 5. Мінск. 1995. С. 121.
* Барташэвіч М. П. Калюга Лукаш (бібліяграфія). // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік у 6 тамах. Т. 5. Мінск. 1995. С. 205—207.
* 
 
## Вонкавыя спасылкі
* Творы на «Беларускай Палічцы»

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Расстраляныя беларускія літаратары
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Ўзвышша»
Мэмарыяльная царква кайзэра Вільгельма

**Мэмарыя́льная царква́ ка́йзэра Вільге́льма** ( або каротка *Gedächtniskirche* — **Гедэхтніскірхе**) — пратэстанцкая царква ў Бэрліне на бульвары Курфюрстэндам, адзін з сымбаляў сталіцы Нямеччыны і адна з самых любімых цэркваў бэрлінцаў.

Мэмарыяльная царква была збудаваная па праекце архітэктара Франца Швэхтэна ў 1891—1895 гг. у гонар першага нямецкага кайзэра Вільгельма I на загад ягонага ўнука, апошняга кайзэра Нямеччыны Вільгельма II. Доўгі час яна была самай высокай царквой Бэрліна (ейная вышыня складала 113 м).

Аднак у сярэдзіне XX ст. царквы наканавана было стаць мэмарыялам разбурэньня і стварэньня. 23 лістапада 1943 году ў царкве ішла пропаведзь на тэму «Усё мінае!», а празь некалькі гадзінаў храм быў разбураны ў выніку бомбавага налёту саюзьнікаў.

Калі пасьля вайны паўстаў плян пабудаваць на месцы разбуранай царквы новы будынак, толькі адна са шматлікіх бэрлінскіх газэтаў атрымала больш за 47 тысячаў гнеўных лістоў пратэсту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Шарлётэнбург (раён Бэрліну)
Катэгорыя:Руіны ў Бэрліне
Катэгорыя:Аб’яднаныя пратэстанцкія храмы Бэрліну
Катэгорыя:Гадзіньнікавыя вежы
Катэгорыя:Руіны хрысьціянскіх храмаў Нямеччыны
Катэгорыя:Васьмікутныя збудаваньні
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятога Вільгельма Аквітанскага
Катэгорыя:Нэараманскія хрысьціянскія храмы
Катэгорыя:Нэараманскія збудаваньні Нямеччыны
Катэгорыя:Збудаваньні Франца Швэхтэна
Катэгорыя:Збудаваньні Эгана Аермана
Вусы (неадназначнасьць)

Назву **Вусы́** маюць:

* Вусы — валасяное покрыва пад носам у мужчын

## Населеныя пункты
### Беларусь
* Вусы — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці
* Вусы — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласьці
Вусы (Аршанскі раён)

**Вусы́** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 14 кілямэтраў на поўнач ад Воршы, за 6 кілямэтраў на поўнач ад міжнароднай аўтамагістралі Корк — Омск (у межах Беларусі — магістраль ), за 1 кілямэтар на захад ад міжнароднай аўтамагістралі Санкт-Пецярбург — Адэса (у межах Беларусі — магістраль ) і за 500 мэтраў на паўночны захад ад ракі Аршыца. Вусы ўваходзяць у склад Высокаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 7 чалавек
* 1999 год — 14 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Высокаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Ёжыкі

**Ёжыкі** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Ёжыкі ўваходзяць у склад Ленінскага сельсавету. Вёска знаходзіцца за 0,5 кілямэтру на поўнач ад аўтамагістралі  .

## Насельніцтва
* 2010 год — 42 чалавекі
* 1999 год — 44 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Жабінкаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
1863 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 10 студзеня адкрытая першая ў сьвеце сыстэма падземнага грамадзкага пасажырскага транспарту — Лёнданскі мэтрапалітэн

Катэгорыя:1863
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1864 год у гісторыі мэтрапалітэну

* Першае пашырэньне сеткі Лёнданскага мэтрапалітэна пасьля адкрыцьця ў 1863: адкрыты станцыі «Нотынг Хіл», «Шэфэрдз Буш» і «Хамэрсьміт»

Катэгорыя:1864
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1865 год у гісторыі мэтрапалітэну

* сьнежань: у Лёндане адкрыты станцыі «Барбікан» і «Мургейт»

Катэгорыя:1865
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1866 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 1 лютага скончана будаўніцтва лініі Падынгтан—Хамэрсьміт Лёнданскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1866
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1868 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 3 ліпеня адкрыта першая надземная лінія чыгункі ў Нью-Ёрку, пазьней уключана ў склад мэтрапалітэну

Мэтрапалітэн
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1869 год у гісторыі мэтрапалітэну

* Адкрыта чыгуначная лінія Атэны—Пірэй, першая лінія Атэнскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:1869
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1870 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 2 жніўня ў Лёндане адкрыты Tower Subway — падземная кабэльная чыгунка пад Тэмзай побач з Таўэрам. Першы тунэль мэтрапалітэну ў сьвеце пабудаваны з выкарыстаньнем праходніцкага шчыта.

Катэгорыя:1870
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1871 год у гісторыі мэтрапалітэну

* Адкрытыя дзьве станцыі Лёнданскага мэтрапалітэну: «Вэстбурн-Парк» і «Роял Оўк»

Катэгорыя:1871
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1875 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 17 студзеня ў Стамбуле адкрыты Цюнэль () — падземны фунікулёр на коннай цязе (ў 1910 электрыфікаваны)

Катэгорыя:1875
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1892 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 6 чэрвеня адкрыты мэтрапалітэн Чыкага

Катэгорыя:1892
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1893 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 4 лютага — адкрыты надземны мэтрапалітэн Лівэрпуля (працаваў да 1956)

Катэгорыя:1893
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1897 год у гісторыі мэтрапалітэну

* Адкрыты Бостанскі мэтрапалітэн

Катэгорыя:1897
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
Жуаль

**Жуаль** () — квэбэцкі жаргон, сацыялект, які разьвіўся ў межах Манрэалю сярод працоўных у канцы 19 — пачатку 20 стагодзьдзя.

## Назва
Слова «жуаль» паходзіць ад своеасаблівай манрэальскай манеры прамаўленьня слова «cheval» (конь) як **joual**. Для літаратурнай францускай квэбэцкай мовы зьява жуаль набыла форму прастамоўя, часам форму трасянкі ці суржыку.

## Паходжаньне
Жуаль паўстаў унтуры сацыяльна і эканамічна маргіналізаваных групаў франкамоўных квэбэкцаў, якія жылі і працавалі ва ўмовах дамінаваньня ангельскай мовы. Жуаль варта ўспрымаць як спробу захаваць сваю тоеснасьць. Жуаль нагадвае патуа ці своеасаблівы працоўны жаргон, які складаецца зь перакрутаў ангельскай і францускай мовы. У канцы 20 — пачатку 21 стагодзьдзя жуаль амаль зьнік, але перадаў свае рысы сучаснаму квэбэцкаму варыянту францускай мовы.

## Прыклады
* je suis > chu [щу] я зьяўляюся,
* je sais > che [щэ] я ведаю,
* oui > ouais,
* pantoute > pas du tout (de pas en tout)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* La Parlure, le dictionnaire collaboratif du français parlé
* Débat sur la langue québécoise avec Michel Tremblay, 17 oct. 1974, Archives Radio-Canada

Катэгорыя:Француская мова
1898 год у гісторыі мэтрапалітэну

* Адкрыўся  — гарадзкая чыгунка (сыстэма закрытая ў 1980-я, лініі штадтбану ўключаны ў склад мэтрапалітэну)

Мэтрапалітэн
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1901 год у гісторыі мэтрапалітэну

* Запушчана ў эксплуатацыю Вупэртальская падвясная дарога ()

Катэгорыя:1901
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1910 год у гісторыі мэтрапалітэну

* Электрыфікаваны стамбульскі Цюнэль () — падземны фунікулёр (першапачаткова на коннай цязе)

Катэгорыя:1910
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1912 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 15 лютага адкрыта Гамбурскае мэтро

Катэгорыя:1912
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1914 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 1 красавіка адкрыта станцыя «Голдхок-Роўд» Лёнданскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1914
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1919 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 17 кастрычніка адкрыты Мадрыдзкі мэтрапалітэн

Катэгорыя:1919
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1906 год у гісторыі мэтрапалітэну

* Работа Лёнданскага мэтрапалітэну пераведзеная з паравай цягі на электрычную

Катэгорыя:1906
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1904 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 27 кастрычніка адкрытыя першыя падземныя ўчасткі Нью-ёрскага мэтрапалітэну
* Электрыфікаваны Атэнскі мэтрапалітэн

Мэтрапалітэн
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1924 год у гісторыі мэтрапалітэну

* Адкрыта мэтро Барсэлёны

Катэгорыя:1924
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1933 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 13 жніўня — у прэзыдыюм Массавету прадстаўлены тэхнічны праект першачарговых лініяў мэтрапалітэну

Катэгорыя:1933
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1932 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 10 верасьня адкрыты 29 станцыяў лініі Восьмае авэню Нью-ёрскага мэтрапалітэну

Мэтрапалітэн
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1937 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 20 сакавіка на Філёўскай лініі Маскоўскага мэтрапалітэну адкрыты Смаленскі мэтрамост

Катэгорыя:1937
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1938 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 11 верасьня адкрыта Горкаўска-Замаскварэцкая лінія Маскоўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1938
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1941 год у гісторыі мэтрапалітэну

* Красавік: пачата будаўніцтва Ленінградзкага мэтрапалітэну, перарвана ў чэрвені, з пачаткам нямецка-савецкай вайны

Катэгорыя:1941
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1943 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 1 студзеня адкрыта станцыя «Завод імя Сталіна» Маскоўскага мэтрапалітэну (пазьней перайменавана ў «Аўтазаводзкую»).

Катэгорыя:1943
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1944 год у гісторыі мэтрапалітэну

* Адкрыты чатыры новыя станцыі Маскоўскага мэтрапалітэну: «Баўманская», «Сталінская», «Ізмайлаўская» і «Электразаводзкая»

Катэгорыя:1944
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1946 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 22 сакавіка — адноўленыя работы па будаўніцтве Ленінградзкага мэтрапалітэну
* 24 сьнежня — станцыя «Вуліца Камінтэрну» Маскоўскага мэтрапалітэну перайменаваная ў «Калінінскую»

Катэгорыя:1946
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1934 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 14 кастрычніка пушчаны першы пробны цягнік Маскоўскага мэтро

Катэгорыя:1934
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1935 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 15 траўня адкрыты Маскоўскі мэтрапалітэн

Катэгорыя:1935
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1950 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 1 студзеня — адкрыты першы ўчастак Кальцавой лініі Маскоўскага мэтрапалітэну
* 1 кастрычніка — адкрыты мэтрапалітэн Стакгольму з 11 станцыямі Зялёнай лініі

Катэгорыя:1950
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1951 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 9 верасьня на Зялёнай лініі Стакгольмскага мэтрапалітэна адкрыты 5 станцыяў.

Катэгорыя:1951
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1952 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 30 студзеня — адкрытыя станцыі «Камсамольская», «Батанічны сад», «Новаслабодзкая», «Беларуская» Маскоўскага мэтрапалітэну
* 26 кастрычніка — на зялёнай лініі Стакгольмскага мэтрапалітэну адкрытыя 17 станцыяў

Катэгорыя:1952
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1953 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 5 красавіка ў Маскоўскім мэтрапалітэне адкрыты тры новыя станцыі: «Арбацкая», «Смаленская» і «Кіеўская»

Катэгорыя:1953
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1954 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 14 сакавіка скончана будаўніцтва Кольцавай лініі Маскоўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1954
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1956 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 30 красавіка — адкрыцьцём станцыі «Пушкінская» завершанае будаўніцтва першай чаргі Ленінградзкага мэтрапалітэну
* 5 ліпеня — станцыя Маскоўскага мэтрапалітэну «Завод імя Сталіна» перайменаваная ў «Аўтазаводзкую»
* Зачынены надземны мэтрапалітэн Лівэрпулу (працаваў з 1893)

Катэгорыя:1956
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1955 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 9 лютага адкрыты Рымскі мэтрапалітэн
* 15 лістапада адкрыты Ленінградзкі мэтрапалітэн

Катэгорыя:1955
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1960 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 6 лістапада адкрыты першыя пяць станцый Кіеўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1960
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1959 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 29 сьнежня адкрыты Лісабонскі мэтрапалітэн

Катэгорыя:1959
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1957 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 1 траўня адкрыты станцыі «Фрунзенская» і «Спартыўная» Маскоўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1957
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1961 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 29 красавіка — адкрыта Маскоўска-Петраградзкая лінія Ленінградзкага мэтрапалітэну
* 13 кастрычніка — адкрытыя станцыі «Багратыёнаўская», «Філёўскі парк», «Піянэрская» Маскоўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1961
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1962 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 13 кастрычніка адкрыта Калуская лінія Маскоўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:1962
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
1963 год у гісторыі мэтрапалітэну

* 5 лістапада адкрыты станцыі Кіеўскага мэтрапалітэну «Політэхнічны інстытут» і «Завод «Бальшавік». Колькасьць станцый узрасла да сямі.

Катэгорыя:1963
Катэгорыя:Гады ў гісторыі мэтрапалітэну
Аляксандар Ельяшкевіч

**Аляксандар Сяргеевіч Ельяшкевіч** () — украінскі палітык, народны дэпутат Украіны другога і трэцяга скліканьня. Абодва разы быў абраны ў аднамандатнай акрузе ад Хэрсонскай вобласьці. Вядомы таксама тым, што абвінаваціў прэзыдэнта Ўкраіны, Леаніда Кучму, у замове забойства. Па нацыянальнасьці — беларус.

## Вонкавыя спасылкі
* Палітычная Ўкраіна сёньня
* Кучму абвінавацілі ў новай замове забойства

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1965 годзе
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 2-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 3-га скліканьня