open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Біблія Тындэйла

**Бі́блія Тындэ́йла** () — пераклад Бібліі на ангельскую мову, зьдзейсьнены Ўільямам Тындэйлам. Лічыцца першым ангелськім перакладам з арыгінальных гэбрайскіх і грэцкіх тэкстаў. Пераклад названы імем Тындэйла, хоць ён не пасьпеў выдаць Біблію цалкам. Да свайго сьмяротнага пакараньня Ўільям Тындэйл скончыў пераклад Новага Запавету і прыкладна паловы Старога.

## Мінуўшчына
У 1522 року Тындэйл нелегальна прыдбаў копію нямецкага перакладу Новага Запавету Марціна Лютэра, з чаго ўсё й пачалося. Захапіўшыся Лютэравай працай, Ўільям неадкладна вырашыў паўтарыць гэта па-ангельску. Ён паведаміў пра свой намер лёнданскаму біскупу Катбэрту Танстэлу, аднак той не падтрымаў гэтае пачынаньне. Пасьля адмовы Танстэла Тындэйл пераехаў на кантынэнт і асеў у Гамбургу, дзе ў 1524 скончыў пераклад Новага Запавету. Першае ягонае выданьне пабачыла сьвет у 1526 року. У 1534 і 1536 выйшлі перагледжаныя перакладнікам выданьні, а пасьля ягонай сьмерці яны перагледжваліся і перавыдаваліся яшчэ некалькі разоў.

## Рэакцыя каталіцкай царквы
Пераклады Ўільяма Тындэйла былі асуджаныя як царквой, так і манархічнай уладай Ангельшчыны, дзе супраціў рэфармацкаму руху цягнуўся даўжэй. Перакладнік быў вымушаны пакінуць краіну і пасяліцца на прарэформавай зямлі. Пераклад 1526 року быў забаронены ў Ангельшчыне, любая копія мела быць спаленая.

## Значэньне
Значэньне створанага Тындэйлам перакладу цяжка пераацаніць. Ягоная Біблія запачаткавала мноства іншых пазьнейшых перакладаў. На ягонай аснове створаная Біблія Мацьвея, якая стала першым афіцыйна ўхваленым перакладам Бібліі на ангельскую мову. Біблія Тындэйла таксама згуляла ключавую ролю ў распаўсюдзе ідэяў Рэфармацыі ў Ангельшчыне.

## Крыніцы

## Літаратура
* Coggan, Donald. *The English Bible*. Essex: Longmans, Greeb & Co. Ltd., 1968.
* Partridge, A.C. *English Biblical Translations*. London: Andrè Deutsch Limited, 1973.
* Pollard,Alfred W., ed. *Records of the English Bible*. Wm. Dawson & Sons Ltd., 1974.
* Thompson, Craig R. *The Bible in English*. New York: Cornell University Press, 1963.

## Вонкавыя спасылкі
* Навучальная вэрсія Новага Запавету Ўільяма Тындэйла 1534 року выданьня 
* Брытанская бібліятэка 

Тындэйла
Вараждзінская жупанія

**Вараждзінская жупанія** () — адміністрацыйная адзінка на поўначы Харватыі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца горад Вараждзін. Плошча жупаніі складае 1262 км². На поўначы мяжуе з Мэджымурскай жупаніяй, на паўднёвым усходзе з Капрыўніцка-Крыжэвацкай жупаніяй, на поўдні з Загрэбскай жупаніяй, на паўнёвым захадзе з Капрыўніцка-Загорскай жупаніяй. На паўночным захадзе Вараждзінская жупанія мяжуе са Славеніяй. Праз жупанію праходзяць буйныя транспартныя магістралі ў кірунках Будапэшт — Вараждзін — Загрэб і Марыбор — Вараждзін — Осіек.

Паўночная частка жупаніі разьмяшчаецца ў даліне ракі Дравы, паўднёвая ўзвышаная. Мяжа з Капрыўніцка-Загорская жупаніяй праходзіць ўздоўж халмістага храбта Іваншчыца, мяжа з Капрыўніцка-Крыжавацкай жупаніяй па градзе Калнік.

Згодна зь перапісам 2011 году на тэрыторыі жупаніі пражывае 175 951 чалавек.

У адміністрацыйным сэнсе жупанія падзеленая на 6 гарадоў і 22 абшчыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Жупаніі Харватыі
Антонію ды Алівэйра Салазар

**Антонію ды Алівэйра Салазар** (, []; 28 красавіка 1889, Віміэйру, Санта-Комба-Дан, Бэйра-Альта, Каралеўства Партугалія — 27 ліпеня 1970, Лісабон, Партугалія) — партугальскі дзяржаўны і палітычны дзяяч, прэм’ер-міністар (1932—1968), часовы выканаўца абавязкаў прэзыдэнта (18 красавіка — 9 жніўня 1951), дыктатар Партугаліі. Стваральнік аўтарытарнага правага ўраду, які кіраваў дзяржавай з 1932 да 1974. Прафэсар Куімбрскага ўнівэрсытэту.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія Салазара
* Дыктатура прафэсуры

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Партугаліі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Партугаліі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Партугаліі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Партугаліі
Катэгорыя:Міністры замежных справаў Партугаліі
Катэгорыя:Партугальскія фашысты
Катэгорыя:Выпускнікі Куімбрскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі ў Лісабоне
Катэгорыя:Памерлі ад інсульту
Паўночны Саскачэван

**Паўночны Саскачэван** () — рака ў Канадзе, бярэ свой пачатак ад ледавіка Саскачэван, што ў Скалістых гарах Альбэрты. Працякае праз правінцыю Альбэрта да правінцыі Саскачэван, дзе злучаецца з Паўднёвым Саскачэванам і ўтварае раку Саскачэван. Максымальны сьцёк вады ў рацэ складае 5660 м³/с, мінімальны — 19 м³/с. Плошча басэйну ракі Саскачэван зьяўляецца адной з самых вялікіх на захадзе Канады.

У 1989 року Паўночны Саскачэван быў дададзены ў Cьпіс ахоўных рэк Канады.

## Галерэя

High level Bridge Edmonton Alberta Canada 06-B.jpg|Мост праз Паўночны Саскачэван у горадзе Эдмантан
N saskatchewan river.jpg|Выгляд Паўночнага Саскачэвану з космасу
North Saskatchewan River Valley from Highlands Edmonton Alberta Canada 01A.jpg|Узыход над Паўночным Саскачэванам
North Saskatchewan River Valley Edmonton Alberta Canada 01A.jpg|Від на раку каля Эдмантану


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Канады
Пецярбурская дамова аб зоне вольнага гандлю

**Пецярбурская дамова аб зоне вольнага гандлю** — шматбаковае міжнароднае пагадненьне, падпісанае 8 дзяржавамі Сярэдняй Азіі ды Ўсходняй Эўропы, у тым ліку Беларусьсю, у Пецярбургу (Расея) 18 кастрычніка 2011 году на расейскай мове. Складалася з 25 артыкулаў. Замяніла сабою Маскоўскае пагадненьне аб стварэньні зоны вольнага гандлю ад 15 красавіка 1994 году. Набыла моц 20 верасьня 2012 г. Да канца году дамову зацьвердзілі Армэнія (17 кастрычніка), Казахстан (8 сьнежня) і Малдова (9 сьнежня). 13 сьнежня 2013 г. далучыўся Кыргыстан. 12 студзеня 2014 г. — Узбэкістан.

## Умовы
Паводле Артыкула 2 Дамовы ўрады-ўдзельнікі абавязваліся скасаваць між сабой мыты на вываз і ўвоз тавараў. Артыкулам 3 забаранялася колькаснае абмежаваньне на ўзаемны вываз і ўвоз тавараў. Артыкул 6 прадугледжваў заканадаўчае наданьне таварам зь дзяржаваў-удзельніцаў і іх пастаўнікам ня горшых умоваў для дзяржаўнага закупу, чымся ўсялякім іншым таварам і пастаўнікам.

Паводле Арт. 7 бакі Дамовы надавалі правозімым празь землі адзін аднаго таварам ня горшыя ўмовы, чымся правозімым інакш таварам. Артыкул 8 абавязваў вызваляць тавар зь дзяржавы-ўдзельніцы ад адмысловага ахоўнага мыта, калі *адначасна*: 1) тая дзяржава застаецца па-за пяцёркай найбуйнейшых пастаўнікоў тавара цягам папярэдніх трох год; 2) абсяг і дзель увозу тавару з той дзяржавы расьлі папярэднія тры гады марудней, чымся зь іншых дзяржаваў; 3) цана ўвозімага з той дзяржавы тавару на ўнутраным рынку сягае роўню цаны айчыннага таваравытворцы.

Паводле Арт. 10 урады-ўдзельнікі абавязваліся штогод паведамляць адзін аднаму аб агульнай суме і разьмеркаваньні дзяржаўнай дамапогі прадпрыемствам. Артыкул 13 прадугледжваў скасаваньне абмежаваньня грашовых пераводаў і плацяжоў за пастаўкі тавараў ва ўзаемным гандлі. Артыкулам 14 забаранялася абмежаваньне плацяжоў і пераводаў у тых замежных валютах, што не ўваходзілі ў склад запасаў дзяржавы-ўдзельніцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Беларусі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Расеі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Ўкраіны
Катэгорыя:Падзеі 2011 году
Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Армэнія
Катэгорыя:Казахстан
Катэгорыя:Малдова
Катэгорыя:Садружнасьць незалежных дзяржаваў
Фіна-пермскія мовы

**Фі́на-пе́рмскія мовы** — традыцыйна лічаная (між тым, часта аспрэчваная) група роднасных моваў у складзе фіна-вугорскае галіны ўральскае моўнае сям'і. Улучае ў свой склад балта-фінскія, саамскія, мардвінскія, пермскія мовы, а таксама марыйскую мову і, верагодна, шэраг вымерлых моваў.

Варта адзначыць, што нярэдка ўнутры групы фіна-пермскіх моваў вылучаюць асобную галіну — фіна-волскую, празь якую ў фіна-пермскія мовы ўваходзяць марыйская мова, мардвінскія, прыбалтыйска-фінскія ды саамскія мовы.

Паводле традыцыйнае таксанаміі ўральскіх моваў прынята лічыць, што фіна-пермскія мовы вылучыліся са складу фіна-вугорскіх блізу 3000-2500 гадоў да н.э., а блізу 2000 гадоў да н.э. фіна-пермскія мовы ўжо падзяліліся на галіны пермскіх ды фіна-валжанскіх моваў.

За сёньняшнім часам рэальнасьць існаваньня групы ставіцца пад пытаньне.

Часта для пазначэньня фіна-пермскіх моваў ввыкарыстоўваецца тэрмін «фінскія мовы». Гэтая кропка зору засноўваецца на перакананьні, што раней пермскія мовы былі значна больш цесна зьвязаныя з прыбалтыйска-фінскімі мовамі, ніж з вугорскімі (між тым, у фінскіх навуковых школах пад тэрмінам «фінскія мовы» часьцей за ўсё лічаць адно прыбалтыйска-фінскія мовы).

Інтэрпрэтацыя групы фінскіх/фіна-пермскіх моваў можа адрозьнівацца ў залежнасьці ад навукоўцаў, хоць усе варыянты трактаваньня прызнаюць пермскія мовы ў якасьці галіны першаснага падзелу. Ніжэйшыя прапановы па клясыфікацыі пералічаныя паводле Мэрыта Рулэна і Ангелы Маркантоніё (2002):

## Глядзіце таксама
* Протапрыбалтыйска-фінская мова

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фіна-вугорскія мовы
Катэгорыя:Мовы Расеі
Эйман дэ Валера

**Э́йман дэ Ва́лера** (, ; 14 кастрычніка 1882, Мангэтан, Нью-Ёрк, ЗША — 29 жніўня 1975, Дублін, Ірляндыя) — ірляндзкі палітык, прэзыдэнт і прэм’ер-міністар Ірляндыі. Аўтар ірляндзкай канстытуцыі, адзін зь лідэраў барацьбы за незалежнасьць Ірляндыі падчас вайны за незалежнасьць 1919—1921 і грамадзянскае вайны 1922—1923.

## Жыцьцяпіс
У 1917 узначаліў партыю Шын Фэйн і патрыятычную вайсковую арганізацыю «Ірляндзкія валянтэры». У 1919—1922 — прэзыдэнт і кіраўнік урада, дамагаўся нацыянальнай незалежнасьці Ірляндыі. У пэрыяд Грамадзянскай вайны 1922—1923 узначальваў войскі рэспубліканцаў супраць прыхільнікаў англа-ірляндзкага дагавору 1921, па якім Паўночная Ірляндыя засталася пад уладай англічан, а астатняя частка краіны абвяшчалася брытанскім дамініёнам. У 1927 годзе, выйшаўшы з Шын Фэйн, увайшоў у парлямэнт дамініёна ў якасьці кандыдата створанай ім у 1926 партыі «Фіяна Файл». У 1932—1948 кіраўнік ірляндзкага ўраду і міністар замежных справаў. Праводзіў курс, накіраваны на заахвочваньне разьвіцьця нацыянальнай эканомікі і паслабленьне яе залежнасьці ад брытанскіх манаполіяў і разам з тым на ўціск дэмакратычных свабодаў ўнутры краіны. У гады 2-й сусьветнай вайны 1939—1945 урад дэ Валеры абвясьціў нэўтралітэт. У 1951—1954 і ў 1957—1959 Дэ Валера прэм’ер-міністар Ірляндзкай рэспублікі; палітыка ягонага ўраду была накіравана на актыўнае прыцягненьне ў эканоміку краіны замежнага капіталу і ў той жа час на недалучэньне да ваенна-палітычных блёкаў. З 1959 — прэзыдэнт Ірляндзкай рэспублікі.

## Вонкавыя спасылкі

* Жыцьцяпіс на бачыне прэзыдэнта Ірляндыі

Катэгорыя:Міністры адукацыі Ірляндыі
Катэгорыя:Міністры замежных справаў Ірляндыі
Катэгорыя:Дэпутаты парлямэнту Ірляндыі
Катэгорыя:Старшыні Асамблеі Лігі Нацыяў
Катэгорыя:Эмігранты ЗША
Катэгорыя:Ірляндзкія імігранты
Катэгорыя:Ірляндзкія матэматыкі
Катэгорыя:Рыцары Хрыста (Ватыкан)
Катэгорыя:Сябры Фіяны Файл
Катэгорыя:Сябры Шын Фэйну
Катэгорыя:Удзельнікі грамадзянскай вайны ў Ірляндыі
Катэгорыя:Удзельнікі Велікоднага паўстаньня
Катэгорыя:Удзельнікі вайны за незалежнасьць Ірляндыі
Катэгорыя:Старшыні Выканаўчае рады Ірляндзкай вольнай дзяржавы
Катэгорыя:Лідэры краін-удзельніц Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Дубліне
Востраў (Ганцавіцкі раён)

**Во́страў** — вёска ў Ганцавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Востраў уваходзіць у склад Нацкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 338 чалавек
* 1999 год — 489 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёну
Катэгорыя:Нацкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)
Мельнікі (Ганцавіцкі раён)

**Мельнікі́** — вёска ў Ганцавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці, уваходзіць у склад Нацкага сельсавету. За 2 км ад вадасховішча Лактышы.

## Гісторыя
У 1816 годзе маёнтак Круговіцкай воласьці Слуцкага павету Менскай губэрні, уласнасьць памешчыкаў Абуховічаў. У 1885 годзе вёска той жа воласьці і павету, 11 жыхароў, працаваў вадзяны млын. Паводле перапісу 1897 г. — 29 двароў, 214 жыхароў.

У 1921 годзе — вёска Круговіцкай гміны Лунінецкага павету Палескага ваяводзтва Польшчы, 51 дом, 242 жыхары.

З 15 студзеня 1940 году ў Ганцавіцкім раёне Пінскай вобласьці. З 12 кастрычніка 1940 году цэнтар Лактыскага сельсавету. У 1940 годзе ў вёсцы 40 двароў, 267 жыхароў.

З 8 студзеня 1954 году ў Берасьцейскай вобласьці. Паводле перапісу 1959 году 521 жыхар. З 25 сьнежня 1962 году да 30 ліпеня 1966 году ў Ляхавіцкім раёне. Паводле перапісу 1970 г. 513 жыхароў. У 1999 годзе — 248 жыхароў. У 2010 годзе — 137 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2009 год — 137 жыхароў, 98 двароў
* 1999 год — 248 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёну
Катэгорыя:Нацкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)
Кукава-Бор

**Ку́кава-Бор** — вёска ў Ганцавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці, уваходзіць у склад Нацкага сельсавету.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Круговіцкай воласьці Слуцкага павету Менскай губэрні з назвай Бор былі вядомы 2 урочышчы, адно зь якіх належала Абуховічам, другое — Радзівілам. Разам ва ўрочышчах у 1909 г. было 3 двары, 97 жыхароў. Пазьней іх пачалі лічыць за адно паселішча, якое сталі называць Кукава-Бор.

У 1921 — вёска ў Круговіцкай гміне Лунінецкага павету Палескага ваяводзтва Польшчы, 3 двары, 22 жыхары.

З 15 студзеня 1940 году ў Ганцавіцкім раёне Пінскай вобласьці. З 12 кастрычніка 1940 г. цэнтар Лактыскага сельсавету.

З 8 студзеня 1954 году ў Берасьцейскай вобласьці. Паводле перапісу 1959 г. хутары, 405 жыхароў. З 25 сьнежня 1962 г. да 30 ліпеня 1966 году ў Ляхавіцкім раёне. Паводле перапісу 1970 г. 361 жыхар.

## Насельніцтва
* 2009 год — 69 жыхароў, 53 двары
* 1999 год — 145 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёну
Катэгорыя:Нацкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)
Гута (Ганцавіцкі раён)

**Гу́та** — вёска ў Ганцавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці, уваходзіць у склад Нацкага сельсавету.

## Гісторыя
Напачатку 19 ст. невялікае сяло Слуцкага павету Менскай губэрні, належала памешчыкам Абуховічам. У 1816 годзе — 10 двароў. Паводле перапісу 1897 году вёска Круговіцкай воласьці Слуцкага павету, 31 двор, 206 жыхароў, працаваў піцейны дом. У 1909 годзе — 37 двароў 229 жыхароў.

У 1921 годзе — вёска ў Круговіцкай гміны Лунінецкага павету Палескага ваяводзтва Польшчы, 46 дамоў, 277 жыхароў.

З 15 студзеня 1940 году ў Ганцавіцкім раёне Пінскай вобласьці. З 12 кастрычніка 1940 году цэнтар Лактыскага сельсавету. У 1940 годзе ў вёсцы 73 двары, 684 жыхары.

З 8 студзеня 1954 году ў Берасьцейскай вобласьці. Паводле перапісу 1959 году 453 жыхары. З 25 сьнежня 1962 году да 30 ліпеня 1966 году ў Ляхавіцкім раёне. Паводле перапісу 1970 г. 329 жыхароў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 128 жыхароў
* 2009 год — 67 жыхароў, 59 двароў

## Інфармацыя для турыстаў
* Драўляная праваслаўная капліца

## Асобы
* Іван Кірэйчык (нар. 1935) — беларускі паэт, пісьменьнік, журналіст
* Уладзімер Марук (1954—2010) — беларускі паэт

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гута на радзіма.орг

Катэгорыя:Нацкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёну
Чорнае

Назву **Чо́рнае** маюць:

## Населеныя пункты

### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Чорнае — вёска ў Пастаўскім раёне
** Чорнае — вёска ў Полацкім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Чорнае — вёска ў Рэчыцкім раёне

### [[Расея]]
* Арлоўская вобласьць:
** Чорнае — сяло ў Знаменскім раёне

* Ленінградзкая вобласьць:
** Чорнае — вёска ў Воласаўскім раёне
** Чорнае — вёска ў Кіраўскім районе

* Маскоўская вобласьць:
** Чорнае — вёска ў гарадзкой акрузе Балашыха

* Наўгародзкая вобласьць:
** Чорнае — вёска ў Бацецкім раёне
** Чорнае — вёска ў Пястоўскім раёне

* Ніжагародзкая вобласьць:
** Чорнае — сяло ўва Урэнскім раёне
** Чорнае — сяло ў Шахунскім раёне

* Пермскі край:
** Чорнае — пасёлак у Салікамскім раёне

* Разанская вобласьць:
** Чорнае — вёска ў Клепікаўскім раёне

* Смаленская вобласьць:
** Чорнае — вёска ў Вяземскім раёне

* Цюменская вобласьць:
** Чорнае — сяло ў Вагайскім раёне

### [[Украіна]]
* Чорнае — сяло ў Чорненскім сельсавеце Вялікабурлуцкага раёну Харкаўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Чорнае возера
* Чорнае мора
Рычард Армітэдж

**Ры́чард Кры́сьпін А́рмітэдж** (; нарадзіўся 22 жніўня 1971, Ганкат, Лэстэршыр, Ангельшчына, Вялікабрытанія) — ангельскі актор. Вядомы ролямі Джона Торнтана ў «Поўначы & Поўдні», Хлапака з Гісбарну ў «Робін Гудзе», Лукаса Норта ў «Прывідах», а таксама Торына Дубатарча ў кінатрылёгіі «Хобіт».

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Лэстэры, навучаўся ў сярэдняй школе ў Ганкаце, пасьля ў коледжы ў Эндэрбі, дзе займаўся музыкай. Гэтае захапленьне працягнулася і ў коледжы ў Ковэнтры, дзе таксама вывучаў танцы і акторскае майстэрства.

У 17-гадовым узросьце 6 тыдняў выступаў у цырку ў Будапэшце. Вярнуўшыся ў Ангельшчыну, гуляў у музычным тэатры ў розных прадстаўленьнях.

Незадаволены такім заняткам, паступіў у Лёнданскую акадэмію музычнага і драматычнага мастацтва (ЛАМДМ). Праз тры гады вярнуўся на тэатральную сцэну, сыграў таксама некалькі дробных роляў на тэлебачаньні і ў кіно.

У 2002 атрымаў ролю ў тэлевізыйнай драме BBC «Спаркхаўс», пасьля чаго атрымаў яшчэ некалькі запрашэньняў на здымкі тэлесэрыялаў.

У 2004 упершыню выканаў галоўную ролю ўласьніка тэкстыльнага млына Джона Торнтана ў тэлесэрыяле BBC «Поўнач & Поўдзень» паводле твору Элізабэт Гаскел.

У 2005 згуляў Пітэра Макдафа ў адаптацыі каналам BBC «Макбэта» (тэлесэрыял «ShakespeaRe-Told») і яшчэ ў некалькіх сэрыялах. Упершыню выканаў значную ролю ў кінафільме «Замарожаная».

У 2006 Армітэдж атрымаў галоўную ролю Хлопца з Гісбарну ў тэлесэрыяле BBC «Робін Гуд». У 2008—2010 здымаўся ў сэрыяле «Прывіды».

Рычард Армітэдж гуляе ролю гнома Торына Дубатарча ў кінатрылёгіі рэжысэра Пітэра Джэксана паводле твору Толкіна.

## Фільмаграфія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Выпускнікі Лёнданскай акадэміі музычнага і драматычнага мастацтва
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лэстэры
Катэгорыя:Ангельскія акторы
Катэгорыя:Ангельскія тэлеакторы
Катэгорыя:Акторы XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Акторы XXI стагодзьдзя
Крышылавічы

**Крышы́лавічы** — вёска ў Ганцавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці, уваходзіць у склад Нацкага сельсавету. На левым беразе ракі Начы.

## Гісторыя
У 19 — пачатку 20 ст. — вёска Круговіцкай воласьці Слуцкага павету Менскай губэрні, уласнасьць Абуховічаў. Паводле перапісу 1897 году — 37 двароў 312 жыхароў піцейны дом. У 1909 годзе — 49 двароў, каля 350 жыхароў.

У 1921 годзе — вёска ў Круговіцкай гміны Лунінецкага павету Палескага ваяводзтва Польшчы, 61 дом, 381 жыхар.

З 15 студзеня 1940 году ў Ганцавіцкім раёне Пінскай вобласьці. З 12 кастрычніка 1940 году цэнтар Лактыскага сельсавету.

З 8 студзеня 1954 году ў Берасьцейскай вобласьці. Паводле перапісу 1959 году 232 жыхароў. З 25 сьнежня 1962 году да 30 ліпеня 1966 году ў Ляхавіцкім раёне. Паводле перапісу 1970 году 287 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2009 год — 35 жыхароў
* 1999 год — 95 жыхароў

## Інфармацыя для турыстаў
Каля вёскі знаходзіцца радовішча цагельных глін.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Крышылавічы на Радыё Свабода

Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёну
Катэгорыя:Нацкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)
Мардоўскія мовы

**Мардоўскія мовы** — група роднасных моваў у складзе фіна-волскае групы фіна-вугорскае галіны ўральскае моўнае сям’і. У сваім складзе зьмяшчае дзьве мовы — макшанскую ды эрзянскую. Разам з гэтым, адной з мардоўскіх моваў альбо блізкай да іх мовай магла быць вымерлая мяшчэрская мова.

Раней лічыліся адзінай мовай і пазначаліся праз гэта тэрмінам *мардоўскія мовы*. У цяперашнія часы мовы разглядаюцца як асобныя мовы, што ўтвараюць дробную моўную сям’ю. З прычыны адрозьненьняў у фаналёгіі, лексыцы ды граматыцы, эрзянская ды макшанская мова не зьяўляюцца ўзаемназразумелымі, таму для міжнацыянальнае камунікацыі між носьбітамі дзьвюх моваў выкарыстоўваецца расейская мова.

Разам з гэтым абедзьве мовы маюць асобныя ўласныя літаратурныя стандарты. Літаратурны стандарт эрзянскае мовы быў створаны ў 1922 годзе, макшанскай — у 1923.

## Фаналёгія
Фаналягічныя адрозьненьні паміж абедзьвюма мовамі ўлучаюць у сябе:

* У макшанскай мове захоўваецца адрозьненьне паміж гукамі /ɛ/, /e/, у той час як у эрзянскай мове яны зьліліся ў /e/.
* У эрзянскай мове ў ненаціскных складох, як і ў шматлікіх іншых уральскіх мовах, рэалізаваная гармонія галосных шляхам выкарыстоўваньня [e] ў словах, што стаяць перад галоснай, і [o] ў словах, што стаяць за галоснаю. У макшанскай мове на гэтым месцы прысутнічае толькі [ə].
* Эрзянскаму постальвэалярнаму афрыкатыўнаму /tʃ/ на пачатку слова адпавядае макшанскае фрыкатыўнае /ʃ/.
* Поруч з глухімі зычнымі, плыўныя зычныя /r/, /rʲ/, /l/, /lʲ/ і паўгалосная зычная /j/ у макшанскай мове ператвараюцца ў [r̥], [r̥ʲ], [l̥], [l̥ʲ], [ȷ̊].

## Заўвагі

## Крыніцы


Катэгорыя:Мовы Расеі
Мардоўская мова

Пад тэрмінам *Мардоўская мова* нярэдка няслушна маюць на ўвазе мардоўскія мовы, альбо фіна-вугорскія мовы Мардовіі — макша́нскую ды эрзя́нскую.

* Мардоўскія мовы
** Макшанская мова
** Эрзянская мова

## Глядзіце таксама
* Макшане
* Эрзяне
Эўразійская эканамічная супольнасьць

**Эўразі́йская эканамі́чная супо́льнасьць** — міжнародная арганізацыя, заснаваная 30 траўня 2001 году 5 дзяржавамі Сярэдняй Азіі ды Ўсходняй Эўропы, у тым ліку Беларусьсю, для ўтварэньня мытнага зьвязу.

Узьнікла ў выніку адпаведнай Астанскай дамовы аб заснаваньні ЭўрАзЭС ад 10 кастрычніка 2000 году. Існавала да 1 студзеня 2015 году, калі яе замяніў Эўразійскі эканамічны зьвяз.

## Установы
* *Рада*. Складалася з кіраўнікоў дзяржаваў і ўрадаў. Зьбіраецца штогод. Ухваляла пастановы агульнай згодай. Давала даручэньні Камітэту, зьвяртаецца з запытамі да Міжпарлямэнцкай асамблеі і Суда. Абірала генэральнага сакратара.
* *Камітэт* (Алматы, Казахстан; Масква, Расея). Складаўся з намесьнікаў кіраўнікоў урадаў. Зьбіраўся штоквартал. Ухваляў пастановы 2/3 галасоў (Расея мела 40 галасоў, Беларусь і Казахстан — па 15, Кыргыстан і Таджыкістан — па 7,5). Сачыў за выкананьнем каштарысу.
* *Міжпарлямэнцкая асамблея* (Пецярбург, Расея). Складаўся з пасланьнікаў са складу парлямэнтаў. Зьвяртаўся з парадамі да Рады і Камітэта, з запытамі да Суда. Прызначаў склад Суда.
* *Суд* (Менск, Беларусь). Судзьдзі прызначаліся на 6 год. Разглядаў спрэчкі аб выкананьні дамоваў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Міжпарлямэнцкая асамблея ЭўрАзЭС
* Суд ЭўрАзЭС

Катэгорыя:Эўразійства
Катэгорыя:Садружнасьць незалежных дзяржаваў
Супольнасьць
Катэгорыя:Замежная палітыка Беларусі
Катэгорыя:Замежная палітыка Расеі
Катэгорыя:Замежная палітыка Казахстану
Катэгорыя:Травень 2001 году
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2001 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2015 годзе
Катэгорыя:Гандлёвыя блёкі
Александрыйскі кодэкс

**Александры́йскі ко́дэкс** (, **A** або **02** (Gregory—Aland)) — рукапіс Новага і Старога Запаветаў пачатку V стагодзьдзя, напісаны на старажытнагрэцкай мове (дыялект кайнэ). Адзін з найстаражытнейшых унцыальных грэцкіх рукапісаў Бібліі.

Створаны ў Эгіпце, складаўся з 820 пэргамэнтных аркушаў, зь якіх захаваліся 773. Памеры аркушаў 32 × 26 см, тэкст напісаны ў два слупкі ў 49—52 радкі.

У 1098 року кодэкс перайшоў ва ўласнасьць александрыйскага патрыярха, адкуль і паходзіць ягоны назоў. У 1621 трапіў у Канстантынопаль, а ў 1627 грэцкі патрыярх Кірыл Люкарыс падараваў яго ангельскаму каралю Карлу I. З тае пары ён захоўваецца ў Брытанскім музэі (MS Royal 1. D. V—VIII) у Лёндане.

## Глядзіце таксама
* Ватыканскі кодэкс
* Сынайскі кодэкс

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Center for the Study of NT Manuscripts. Codex Alexandrinus — Выявы кодэкса
* Facsimile of Codex Alexandrinus
* Codex Alexandrinus: information, zoomable image British Library website
* Codex Alexandrinus at the Encyclopedia of New Testament Textual Criticism

Катэгорыя:Біблійныя рукапісы
Ace of Base

**Ace of Base** (вымаўляецца «*Эйс оф бэйс*») — швэдзкі поп-гурт з гораду Гётэборгу, набыўшы сусьветную вядомасьць у 1990-я гады.

## Кар’ера
У 1987 годзе сёстры Малін «Лін» Бэрггрэн і Ені Бэрггрэн, разам з братам Юнасам «Джокерам» Бэрггрэнам і знаёмым Ульфам «Будай» Экбэргам заснавалі гурт *Tech Noir*. Аднак вядомасьць яны набылі толькі ў 1993 годзе, ужо пад назвай *Ace of Base*, пасьля выхаду іх альбому Happy Nation, які зьяўляецца самым прадаваным дэбютным альбомам у гісторыі (23 мільёны асобнікаў) і таму занесены ў Кнігу рэкордаў Гінэса. З 1993 па 2002 гады выйшла чатыры студыйных альбомы гурта, якія разам былі прададзеныя колькасьцю каля 60 мільёнаў асобнікаў па ўсім сьвеце, што ставіць Ace of Base на трэцяе па значнасьці месца сярод швэдзкіх гуртоў усіх часоў (пасьля ABBA і Roxette).

У 2007 годзе гурт пакінула Малін Бэрггрэн, а ў 2009 — і Ені. У 2010 годзе Юнас і Ульф стварылі новы музычны праект, які атрымаў назву Ace.of.Base (з кропкамі ў назьве, каб ня мець юрыдычных праблемаў). Восеньню 2010 году выйшаў іх першы альбом «The Golden Ratio».

## Дыскаграфія
### Альбомы
* Happy Nation (1992; альтэрнатыўная назва The Sign)
* The Bridge (1995)
* Flowers (1998)
* Cruel Summer (1998)
* Singles of the 90's (1999)
* Da Capo (2002)
* The Golden Ratio (2010; пад назвай Ace.of.Base)
* Hidden Gems (2015)

### Самотнікі
* *[[Wheel of Fortune]]* (1992)
* *[[All that She Wants]]* (1992)
* *[[Happy Nation (песьня)|Happy Nation]]* (1993)
* *[[Waiting for Magic]]* (1993)
* *[[The Sign]]* (1994)
* *[[Don't Turn Around]]* (1994)
* *[[Living in Danger]]* (1994)
* *[[Lucky Love]]* (1995)
* *[[Beautiful Life]]* (1995)
* *[[Never Gonna Say I'm Sorry]]* (1996)
* *[[My dèja vu]]* (1996)
* *[[Life is a Flower]]* (1998)
* *[[Cruel Summer]]* (1998)
* *[[Travel to Romantis]]* (1998)
* *[[Hallo Hallo]]* (2000)
* *[[Beautiful Morning]]* (2002)
* *[[Unspeakable]]* (2002)

## Галерэя

Файл:Skl2003.jpg|Малін Бэрггрэн у 2003 годзе
Файл:JennyBerggren.jpg|Ені Бэрггрэн у 2008 годзе
Файл:JonasBerggren.jpg|Юнас Бэрггрэн у 2008 годзе
Файл:UlfEkberg.jpg|Ульф Экбэрг у 2008 годзе
Файл:Ace Of Base Toronto 2010 (modified).JPG|Ace of base ў 2010 годзе. Зьлева направа: Ульф Экбэрг, Юнас Бэрггрэн, Юлія Вільямсан і Кляра Гагман


## Глядзіце таксама
* Yaki-Da

## Вонкавыя спасылкі

*Афіцыйны сайт
*Ace of Base на Myspace

Катэгорыя:Поп-гурты Швэцыі
Катэгорыя:Эўрадэнс-гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1987 годзе
Менавіта таму

«**Just So Stories for Little Children**» () — складанка твораў брытанскага пісьменьніка Рэд’ярда Кіплінга. Гэта выдуманыя , кшталту фантазіяў пра адрозьненьні між жывёламі, якія ёсьць аднымі з найлепшых Кіплінгавых твораў.

## Апісаньне
Упершыню «чамучкавыя» гісторыі былі выдадзеныя ў 1902, ды адказвалі на дзіцячыя пытаньні пра тое, «чаму гэтак сталася». Прадвесьнікам гэтых казак стала апавяданьне Кіплінга «Адкуль зьявіўся страх», уключанае ў «Другую кнігу джунгляў» (1895). У ім Маўглі даведваецца, адкуль у тыгра пасы на скуры.

«Менавіта таму» звычайна апавядаюць пра тое, як пэўная жывёла займела свой сучасны выгляд, ці то з дапамогаю чалавека, ці то нейкага іншага чыньніка. Так, Кіт мае малюсенькую глотку, бо праглынуў марака, які ў ягоным чэраве зьвязаў плот, каб Кіт ня мог праглынуць больш людзей. Вярблюд атрымаў горб ад *[[джын]]а* ў пакараньне за адмову працаваць (горб дазваляе вярблюду працаваць даўжэй безь перапынку на падсілкаваньне). Леапардавыя плямы намаляваў яму этыёп (пасьля таго, як сам расфарбаваўся ў чорны колер). Кенгуру займела магутныя заднія лапы, даўгі хвост і спосаб перасоўвацца падскокамі пасьля таго, як цэлы дзень уцякала ад дынга, пасьля чаго папрасіла нейкае бажышча стаць непадобнай да іншых жывёлаў.

## Склад гісторыяў

# «Адкуль у Кіта такая глотка» — чаму вялікі кіт ёсьць такую дробную ежу.
# «Чаму ў вярблюда горб» — як лянівы вярблюд быў пакараны горбам.
# «Адкуль у насарога скура» — чаму скура насарогаў уся ў складках.
# «Адкуль у леапарда плямы» — чаму леапарды плямістыя.
# «Сланяня/Адкуль у Слана хобат» — як слановы хобат стаў даўгім.
# «Баляда старога кенгуру» — як кенгуру ператварыўся з шэрае поўсьцевае жывёлы з кароткімі лапамі ў даўганогую хвастатую.
# «Адкуль узяліся браняносцы» — як вожык і чарапаха ператварыліся ў першых браняносцаў.
# «Як быў напісаны першы ліст» — апавядае пра сям’ю першабытных людзей: Тэгумая Бапсулая (бацька), Тэшумаю Тэвіндроў (маці) і Тафімаю Мэталюмаю (дачка) — адзіныя пэрсанажы, якія зьяўляюцца ў некалькіх казках. У гэтай апавядаецца пра тое, як Тафімая перадала сваёй маці маляваны ліст.
# «Як зьявіўся альфабэт» — Тафі з бацькам вынаходзяць першабытную форму альфабэту.
# «Краб, што гуляў з морам» — тлумачыць прыроду прыліваў і адліваў.
# «Кот, што гуляў сам па сабе» — наўдаўжэйшая гісторыя ад усіх, апавядае пра прыручэньне чалавекам усіх жывёлаў, акрамя ката.
# «Матылёк, які тупаў» — як Саламон пазбавіўся ад клапотных жонак і ўратаваў гонар матылька.

## Адаптацыі
* у 1967 выйшаў савецкі мульцік пра «Сланяня».
* у 1988 выйшаў савецкі мульцік «Котка, якая гуляла сама па сабе»

## Вонкавыя спасылкі

* Усе гісторыі сэрыі з ілюстрацыямі Рэд’ярда Кіплінга 
* Казкі на праекце «Гутэнбэрг» 
* Аўдыёкнігі 
* Аўдыёкнігі 

Катэгорыя:Кнігі 1902 году
Катэгорыя:Творы Рэд’ярда Кіплінга
Катэгорыя:Зборнікі апавяданьняў
Катэгорыя:Брытанская літаратура
Катэгорыя:Дзіцячыя кнігі
Катэгорыя:Творы мастацкай літаратуры
Марына Шода

**Мары́на Юлья́наўна Шо́да** (* 1973, Пружаны, Берасьцейская вобласьць) — беларуская перакладчыца.

## Жыцьцяпіс
Скончыла пружанскую сярэднюю школу №2 з залатым мэдалём (1990), філялягічны факультэт БДУ (1995), асьпірантуру БДУ па спэцыяльнасьці «замежная літаратура». Працуе старэйшым выкладчыкам на гуманітарным факультэце БДУ, выкладае міталёгію і замежную літаратуру.

Мае брата Алега, дачку Алену.

## Творчасьць
У 2000—2005 брала ўдзел у міжнароднай школе перакладнікаў Translatorium.

Перакладае з польскай і ўкраінскай моваў. Пераклала паасобныя творы Яраслава Івашкевіча, Славаміра Мрожака, Канстантыя Галчынскага, Паўла Гюле, Ежы Пільха, Вольгі Такарчук, Юрыя Андруховіча, Чэслава Мілаша, Януша Корчака, Натальлі Гузеевай, Міхала Андрасюка.

## Творчасьць

### Пераклады
* Вольга Такарчук. Прафэсар Эндрус у Варшаве (пер. Марына Шода) // 20 польскіх апавяданьняў. — Менск: І. П. Логвінаў, 2007.
* Вольга Такарчук. Правек ды іншыя часы / Пераклад з польскай М. Шода. — Менск: І. П. Логвінаў, 2010. — 258 с.

### Асноўныя публікацыі
* Шода, М. Ю. З якіх цаглінаў будавалася «Вежа»: аналіз аднаго тэксту / Актуальные проблемы изучения литературы США и Великобритании. Межвуз. сборник науч. статей молодых ученых. — Минск, 2003.
* Шода, М. Ю. Яшчэ адзін міф: аналіз цыклу вершаў пра Крука Тэда Х’юза / Славянские литературы в контексте мировой: Материалы VII Международной научной конференции. — Минск, 2005.
* Шода, М. Ю. Мифология древнего мира: учебное пособие для студентов специальности 1-21 04 01 «Культурология» / М. Ю. Шода. — Минск, 2007.
* Шода, М. Ю. Миф и мифотворчество в поэтике У. Б. Йейтса / Литература в контексте культуры: типология, взаимосвязи, проблемы преподавания: сб. науч. ст. — Минск: БГУ, 2009.
* Шода, М. Ю. Міфалагічнае і аўтабіяграфічнае ў творчасці Ў. Б. Ейтса / Универсальное и национальное в культуре: сборник научных статей/ Белорусский государственный университет, гуманитарный факультет. — Минск, 2012.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс і пераклады на «Прайдзісьвеце»
* Публікацыі ў электроннай бібліятэцы БДУ 

Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанах
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Сонечны цыкль

**Сонечны цыкль** — пэрыядычная зьмена сонечнай актыўнасьці, пад якой у вузкім сэнсе разумеюць найлепш вывучаны 11-гадовы цыкль Швабэ. Празь вяртаньне агульнага магнітнага поля Сонца да зыходнага стану праз два 11-гадовыя цыклі вылучаюць таксама падвоены цыкль Швабэ даўжынёй каля 22 гадоў (так званы «цыкль Хейла»). Слабей выяўленыя «цыкль Гляйсбэрга» працягласьцю каля стагодзьдзя і цыкль ў некалькі тысячаў гадоў.

## 11-гадовы цыкль
11-гадовы цыкль («цыкль Швабэ» або «цыкль Швабэ-Вольфа») называюць яшчэ «законам Швабэ-Вольфа», бо на прыкладна 10-гадовую пэрыядычнасьць ў павелічэньні і памяншэньні колькасьці сонечных плямаў на Сонцы ўпершыню зьвярнуў увагу ў першай палове XIX стагодзьдзя нямецкі астраном Генрых Швабэ (1789—1875), а затым — Рудольф Вольф (1816—1893). «11-гадовым» цыкль называюць умоўна: яго даўжыня за XVIII—XX стагодзьдзі мянялася ад 7 да 17 гадоў, а ў XX-м у сярэднім была бліжэй да 10,5 году. У сярэднім за 4 гады цягам цыклю колькасьць сонечных плямаў хутка павялічваецца, затым каля 7 гадоў іх колькасьць памяншаецца. У ходзе цыклю назіраецца паступовы зрух зоны ўтварэньня сонечных плямаў да экватара («закон Шпёрэра»). Для тлумачэньня падобнай пэрыядычнасьці ва ўзьнікненьні плямаў звычайна выкарыстоўваецца тэорыя сонечнага дынама. Найчасьцей для вызначэньня ўзроўню сонечнай актыўнасьці ўжываюць асераднёны за год лік Вольфа. З дапамогай гэтага індэкса цыклі ўмоўна нумаруюцца ад 1755 году. У 2008 годзе пачаўся 24-ы цыкль.

## Іншыя цыклі
### 22-гадовы цыкль
22-гадовы цыкль («цыкль Хейла») ёсьць падвоеным цыклем Швабэ і быў адкрыты пасьля таго, як у пачатку XX стагодзьдзя зразумелі сувязь між сонечнымі плямамі і магнітнымі палямі Сонца. Пры гэтым апынулася, што за адзін цыкль плямнай актыўнасьці агульнае магнітнае поле Сонца мяняе знак: калі ў мінімуме аднаго цыклю Швабэ фонавыя магнітныя палі пераважна дадатныя паблізу аднаго з полюсаў Сонца і адмоўныя — паблізу іншага, то прыкладна праз 11 гадоў карціна мяняецца на процілеглую. Кожныя 11 гадоў мяняецца і разьмяшчэньне магнітных палярнасьцяў ў групах сонечных плямаў. Каб агульнае магнітнае поле Сонца вярнулася да свайго зыходнага стану, мае прайсьці два цыклі Швабэ — каля 22 гадоў.

### Векавыя цыклі

Векавы цыкль («цыкль Гляйсбэрга») мае даўжыню каля 70—100 гадоў і выяўляецца ў мадуляцыі 11-гадовых цыкляў. Апошні максімум векавога цыклю назіраўся ў сярэдзіне XX стагодзьдзя (паблізу 19-га 11-гадовага цыклю), наступны мае прыпасьці прыкладна на сярэдзіну XXI стагодзьдзя.

Назіраецца таксама двухвекавы цыкль («цыкль Зюса» або «цыкль дэ Врыё»), у якасьці мінімумаў якога можна разглядаць устойлівыя зьніжэньні сонечнай актыўнасьці прыкладна аднойчы ў 200 гадоў, што доўжацца многія дзясяткі гадоў (так званыя глябальныя мінімумы сонечнай актыўнасьці) — мінімум Маўндэра (1645—1715), мінімум Шпёрэра (1450—1540), мінімум Вольфа (1280—1340) і іншыя.

### Тысячагадовыя цыклю
Радыявугляродны аналіз паказвае таксама на існаваньне цыкляў з пэрыядам каля 2300 гадоў («цыклю Холстата») і больш.

## Крыніцы

Катэгорыя:Астранамічныя зьявы
Катэгорыя:Сонца
Самалілэнд (дзяржава)

**Дзяржава Самалілэнд** () — кароткачасовае дзяржаўнае ўтварэньне, якое існавала ў 1960 року ў паўночнай частцы сучаснага Самалі.

У красавіку 1960 Заканадаўчая асамблея пратэктарату Брытанскае Самалі прыняла рэзалюцыю, якая патрабавала прадастаўленьня незалежнасьці і аб’яднаньня з падапечнай тэрыторыяй Самалі у адзіную дзяржаву. У траўні брытанскі ўрад пачаў падрыхтоўку да прадастаўленьня незалежнасьці пратэктарату. 26 чэрвеня была абвешчаная незалежнасьць Дзяржавы Самалілэнд, прэм’ер-міністрам стаў Мухамед Хаджы Ібрагім Эгаль. На наступны дзень Заканадаўчая асамблея Самалілэнду прыняла біль, які фармальна дазваляў аб’яднаньне з Падапечнай тэрыторыяй Самалі.

Праз пяць дзён, 1 ліпеня 1960 Дзяржава Самалілэнд аб’ядналася з былой Падапечнай тэрыторыяй Самалі ў адзіную дзяржаву Самалі.

## Міжнароднае прызнаньне
Нягледзячы на кароткі тэрмін існаваньня, Дзяржава Самалілэнд атрымала міжнародна-прававое прызнаньне з боку 35 дзяржаваў (уключаючы Кітайскую Рэспубліку, Эгіпет, Этыёпію, Францыю, Гану, Ізраіль, Лібію, Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік, Вялікабрытанію і ЗША).

## Глядзіце таксама
* Самалілэнд

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Канстытуцыя дзяржавы Самалілэнд

Катэгорыя:Гісторыя Самалі
Катэгорыя:Самалілэнд
Катэгорыя:Былыя дзяржавы
Катэгорыя:Зьніклі ў 1960 годзе
Катэгорыя:Чэрвень 1960 году
Катэгорыя:1960 год у Самалі
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1960 годзе
Гідронім

**Гідро́німы** (ад  — вада + *ὄνομα* — імя)&nbsp;— адна з клясаў тапонімаў&nbsp;— назвы водных аб’ектаў (рэк, азёраў, мораў, заліваў, праліваў, каналаў і г.п.). Вывучэньне гідронімаў займаецца навука ***гідратапані́міка***. Назвы водных аб’ектаў захоўваюцца на працягу стагодзьдзяў і тысячагодзьдзяў, таму гідронімы маюць вельмі высокую лінгва-гістарычную каштоўнасьць.

Аналіз гідронімаў дазваляе прасачыць этнічныя і міграцыйныя працэсы на прылеглай тэрыторыі, шляхі засяленьня і напрамкі міграцыі народаў, выявіць кантакты і сыстэмныя сувязі паміж рознымі этнасамі і гістарычную зьмену аднаго этнасу іншым, узнавіць геаграфічныя ўмовы мясцовасьці, гістарычныя падзеі.

## Разнавіднасьці
Адрозьніваюць **пелагонімы** (назвы мораў), **лімнонімы** (назвы азёраў, вадаёмаў), **патамонімы** (назвы рэк), **гелонімы** (назвы балот, забалочаных месцаў).

## Асаблівасьці
У гідронімах устойліва захоўваюцца архаізмы і дыялектызмы, яны часта усходзяць да моваў-субстратаў народаў, якія жылі на дадзенай тэрыторыі ў мінулым, што дазваляе выкарыстоўваць іх для вызначэньня межаў расьсяленьня этнічных супольнасьцяў (напрыклад, славян у Эўропе ці фіна-вугорскіх народаў у Эўрапейскай частцы Расеі).

## Глядзіце таксама
* Тапонім
* Тапаніміка

## Крыніцы

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Геаграфія
Цьвярскі карэльскі дыялект

**Цьвярскі́ [[карэльская мова|карэ́льскі]] дыяле́кт** () — прыбалтыйска-фінская мова фіна-волскае групы фіна-вугорскае галіны ўральскае моўнае сям’і, часта залічваецца ў склад карэльскае мовы.

## Назва
Сваю назву атрымаў ад назвы носьбітаў — цьвярскіх карэлаў, якія ў сваю чаргу атрымалі назву ад рэгіёну і гісторыі свайго пражываньня. Цьвярскія карэлы зьяўляюцца нашчадкамі фіна-вугорскіх карэльскіх насельнікаў Карэліі, Карэльскага пярэсмыку і Паўночнага Прыладажжа (за тым часам — Карэльскі павет Водзкае пяціны), якія ў ХV—XVII стагодзьдзях сталі масава перасяляцца на тэрыторыю сучаснае Цьвярское вобласьці, празь якую яны і атрымалі сёньня вядомую назву.

## Клясыфікацыя
За сёньняшнім часам паходжаньне цьвярскога карэльскага дыялекту ёсьць ня вельмі ўдакладненым з нагоды нявызначанасьці ў пытаньні паходжаньня ўласна й цьвярскіх карэлаў.

Цьвярскі дыялект клясыфікуецца як частка прыбалтыйска-фінскае галіны фіна-вугорскае групы ўральскае сям’і моваў; адносіцца да аглютынацыйных моваў. З прычыны працяглага існаваньня ў ізаляцыі ад большасьці роднасных моваў і дыялектаў, цьвярская, у адрозьненьне ад іншых моваў і дыялектаў карэлаў, захавалася ў найбольш архаічнай форме, якая, верагодна, зьяўляецца найбліжэйшай да агульнае протамовы карэлаў. Напрыклад, у цьвярской карэльскай назва Карэліі гучыць як *Kariela*, а не *Karjala*, як ва ўсіх астатніх прыбалтыйска-фінскіх мовах і, у прыватнасьці, карэльскай мове Карэліі (якая таксама ўваходзіць у склад прыбалтыйска-фінскіх моваў). Зь іншага боку, мова цьвярскіх карэлаў зазнала на сабе значны ўплыў расейскае мовы (якая ў літаральным сэнсе атачае мову), асабліва ў лексычнай сфэры. Таксама лічыцца, што на фармаваньне лексыкі цьвярское мовы аказалі значны ўплыў запазычваньні з мовы сярэдневяковай еганскай весі, за нашым часам ужо поўнасьцю зьніклай.

## Пісьмовасьць
Дакладных зьвестак пра ўзьнікненьне пісьмовасьці ў цьвярскіх карэлаў не існуе. У ХІХ стагодзьдзі яна існавала ў форме кірыліцы, у красавіку 1930 року была ўведзеная пісьмовасьць на аснове лацінскага альфабэту.

## Субдыялекты ды гаворкі
У складзе цьвярскога карэльскага дыялекту вылучаюцца шэсьць гаворак:

* весьягонская
* зубцоўская (даражаеўская) †
* ліхаслаўльская (талмачоўская)
* максаціхінская
* рамешкаўская
* талдамская

## Колькасьць носьбітаў
Паводле зьвестак перапісу 1926 року, у Калінінскай (сучаснай Цьвярской) вобласьці налічвалася 140 567 цьвярскіх карэлаў, зь іх больш за 95% валодала карэльскай мовай. Згодна з Усерасейскім перапісам насельніцтва колькасьць цьвярскіх карэлаў складае 14 633 чалавекі.

## Заўвагі

## Глядзіце таксама
* Цьвярскія карэлы
* Цьвярская Карэлія
* Карэльская нацыянальная акруга

## Вонкавыя спасылкі
* Уроки карельского языка > Форум Карел рассеяния

Катэгорыя:Фіна-вугорскія мовы
Катэгорыя:Мовы Расеі
Ūkio bankas

**Ūkio Bankas** () — былы летувіскі камэрцыйны банк са штаб-кватэрай у Коўне. Першы прыватны банк Летувы. Заснавальнік і асноўны акцыянэр — летувіскі прадпрымальнік Уладзімер Раманаў (больш за 50%).

## Мінуўшчына
У 2008 року Ūkio Bankas, як і іншыя банкі, панёс вялікія страты праз , пасьля чаго рэйтынгавае агенцтва «Standard & Poor» зьнізіла ягоны статус са стабільнага да адмоўнага.

У лютым 2013 банк паведаміў пра нізкую якасьць актываў, слабое кіраваньне рызыкамі і недахоп патрэбнай апэрацыйнай інфармацыі. Праверка таксама паказала, што банк праігнараваў рэкамэндацыі цэнтральнага банку па зьмяншэньні апэрацыйных рызыкаў. 12 лютага Банк Летувы абвясьціў часовую частковую забарону дзейнасьці (мараторый) для «AB Ūkio bankas».

## Дзейнасьць
Банк спансаваў летувіскі футбольны клюб Коўна і шатляндзкі Гартс, уласьнікам якіх зьяўляецца Ўладзімер Раманаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Зьніклі ў 2013 годзе
Катэгорыя:Былыя банкі Летувы
Катэгорыя:Эканоміка Коўна
Мытны зьвяз ЭАЭЗ

**Мытны зьвяз Эўразійскага эканамічнага зьвязу** — адзіная мытная прастора, створаная 6 ліпеня 2010 г. у выніку Менскай дамовы аб Мытным кодэксе ад 27 лістапада 2009 году.

## Установы
* *Рада*. Складаецца з намесьнікаў старшыняў урадаў. Правамоцная пры ўдзеле ўсіх чальцоў. Ухваляе пастановы агульнай згодай. Зацьвярджае каштарыс, заробкі і колькасьць супрацоўнікаў. Дае даручэньні Калегіі.
* *Калегія*. Складаецца з 9 прызначаных на 4 гады прадстаўнікоў (па 3 ад кожнай дзяржавы). Зьбіраецца штотыдзень. Ухваляе пастановы 2/3 галасоў. Наглядае за выкананьнем дамоваў.

## Мінуўшчына
Пагадненьне аб мытным зьвязе тры дзяржавы перападпісвалі 4 разы (у 1995, 1999, 2002, 2008 гадах), з-пад дзеяньня якога Расея штораз выключала энэрганосьбіты.

У 2012 годзе ўзаемны таваразварот Беларусі, Казахстану і Расеі склаў 12 % ад агульнага зьнешняга гандлю краінаў. Пагатоў для Беларусі гэты паказьнік дасягаў 48%, для Казахстану — 18%, для Расеі — 7%. 1 студзеня 2015 году Мытны зьвяз Беларусі, Казахстану і Расеі пераўтварылі ў Эўразійскі эканамічны зьвяз, да якога 2 студзеня 2015 году далучылася Армэнія. 12 жніўня 2015 году ўдзельнікам Мытнага зьвязу ЭАЭЗ стаў Кыргыстан.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2010 годзе
Катэгорыя:Міжнародныя эканамічныя стасункі
Катэгорыя:Замежная палітыка Беларусі
Катэгорыя:Замежная палітыка Расеі
Катэгорыя:Эканоміка Беларусі
Катэгорыя:Эканоміка Расеі
Катэгорыя:Замежная палітыка Казахстану
Катэгорыя:Эканоміка Казахстану
Нешчарда

Назву **Не́шчарда** маюць:

* Нешчарда&nbsp;— адно з найбуйнейшых па плошчы азёраў Беларусі, у Расонскім раёне Віцебскай вобласьці
* Нешчарда&nbsp;— рака ў Расонскім раёне Віцебскай вобласьці, выцякае з аднайменнага возера
Высокае возера (неадназначнасьць)

Назву **Высо́кае во́зера** маюць:

* Высокае возера&nbsp;— возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Высокае возера&nbsp;— возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці
Мужчынская зборная Славаччыны па баскетболе

**Збо́рная Слава́ччыны па баскетбо́ле** — нацыянальная зборная Славацкай рэспублікі, якая прадстаўляе дзяржаву на міжнародных спаборніцтвах па баскетболе. Склад каманды вызначае Славацкая баскетбольная асацыяцыя.

## Гісторыя
Да 1993 год Славаччына была часткай Чэхаславаччыны, таму гульцы славацкага паходжаньня бралі ўдзел у матчах баронячы гонар зборнай Чэхаславаччыны. Адным з самых вядомых гульцоў, якія нарадзіліся ў Славаччыны і выступалі за гэтую зборную ў матчах міжнароднага узроўню, быў Станіслаў Кропілак. Гэты выбітны славацкі гулец дапамог зборнай здабыць мэдалі трох чэмпіянатаў Эўропы ў 1977, 1981 і 1985 гадах.

Пасьля разьдзелу Чэхаславаччыны зборная Славаччыны ў першыя гады шмат разоў спрабавала прабіцца на чэмпіянат Эўропы, але кожным разам не давала рады ў гэтай справе. На адборы на чэмпіянат Эўропы 1995 году зборная здолела заняць першы радок у першай адборачнай групе, здабыўшы пяць перамог у пяці матчах. У наступным этапе Славаччына саступіла зборным Харватыі і Швэцыі. На адборы да чэмпіянату Эўропы 1997 году зборная перамагла зборную Грузіі ў першым матчы групы, аднак усе астатнія дзевяць матчаў былі няўдалымі. У тым ліку зборная Славаччыны двойчы саступіла зборнай Беларусі. У наступным адборы да кантынэнтальнага першынства Славаччына была першай у групе на пачатковым этапе, але ў другім раўндзе зноў была па-за бортам адбору. З 2005 па 2011 гады славацкія баскетбалісты спаборнічалі ў Дывізіёне Б чэмпіянату Эўропы, але посьпехаў бракавала і там.

У адборы да чэмпіянату Эўропы 2015 году каманда на першым этапе каманда ня выйсьці з групы, а ў адным з матчаў зборная Славаччыны зазнала разгромную паразу ад зборнай Беларусі зь лікам 114:73. На другім этапе каманда ў шасьці матчах не здабыла аніводнай перамогі. У першым адборы да чэмпіянаце сьвету 2019 году зборная Славаччыны заняла апошняе месца ў групе, здабыўшы перамогу толькі ў адзінай з шасьці гульняў, стаўшы мацнейшай толькі ў матчы супраць зборнай Швэцыі.

## Удзел у спаборніцтвах
### Кваліфікацыя [[Чэмпіянат Эўропы па баскетболе|чэмпіянату Эўропы]]
* 1995: 4-я ў групе A
* 1997: 6-я ў групе A
* 1999: 5-я ў групе A
* 2001: 6-я ў групе A

### Перадкваліфікацыя [[Чэмпіянат Эўропы па баскетболе|чэмпіянату Эўропы]]
* 2003: 3-я ў групе B

### [[Дывізыён Б чэмпіянату Эўропы па баскетболе|Дывізыён Б]] [[Чэмпіянат Эўропы па баскетболе|чэмпіянату Эўропы]]
* 2005: 2-я ў групе B
* 2007: 4-я ў групе B
* 2009: 3-я ў групе B
* 2011: 3-я ў групе C

### Кваліфікацыя [[Чэмпіянат Эўропы па баскетболе|чэмпіянату Эўропы]]
* 2013: 6-я ў групе A

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына Славацкай баскетбольнай асацыяцыі 
* Профіль  на бачыне ФІБА
* Профіль  на бачыне ФІБА-Эўропа

Славаччына
Баскетбол
Катэгорыя:Славацкі баскетбол
Алтайскі край

**Алта́йскі край** () — край на поўдні Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Барнавул. Край уваходзіць у Сыбірскую фэдэральную акругу, мяжуе з Новасыбірскай і Кемераўскай вобласьцю, з рэспублікай Алтай і Казахстанам. Колькасьць насельніцтва на 2013 год складала 2 398 751 чалавек, што зьяўляецца 22 паказчыкам сярод усіх суб’ектаў фэдэрацыі.

## Геаграфія
Алтайскі край разьмешчаны на паўднёвым усходзе Заходняй Сыбіры паміж 50 і 55 градусамі паўночнай шыраты й 77 і 87 градусамі ўсходняй даўгаты.

Тэрыторыя краю адносіцца да дзьвюх фізычных рэльефных зонаў, Заходне-Сыбірскай раўніны й рэгіёну Алтай — Саяны. Горная частка ахоплівае раўніну з усходняй і паўднёвай бакоў — Салаірскі камлюк і перадгор’і Алтаю. Заходняя й цэнтральная часткі пераважна раўніннага характару.

### Карысныя выкапні
Карысныя выкапні Алтайскага краю ўключаюць полімэталы, павараную соль, соду, буры вугаль, нікель, кобальт, жалезную руду й каштоўныя мэталы.

## Гісторыя
Засяленьне расейцамі Верхняга Прывоб’я й перадгор’яў Алтаю пачалося ў другой палове XVII стагодзьдзя. Засваеньне Алтаю пайшло пасьля таго, як для абароны ад ваяўнічых качэўнікаў-джунгараў былі збудаваныя крэпасьці Белаярская (1717) і Бікатунская (1709). З мэтай выведкі каштоўных радовішчаў руды рыхтаваліся пошукавыя партыі на Алтай. Першаадкрывальнікамі лічаць бацьку й сына Кастылёвых, пазьней адкрыцьцямі скарыстаўся ўральскі заводчык Акінфі Дзямідаў.

У другой палове XVIII стагодзьдзя была створана Алтайская горная акруга, то бок тэрыторыя, якая ўключала цяперашні Алтайскі край, Новасыбірскую й Кемераўскую, частку Томскай і Усходне-Казастанскай абласьцей агульнай плошчай звыш 500 тыс. км² і насельніцтвам больш за 130 тысяч душаў абодвух плоцяў. Імпэратар быў уласьнікам алтайскіх заводаў, руднікоў, земляў і лясоў, галоўнае кіраваньне імі ажыцьцяўляў кабінет, які знаходзіўся ў Санкт-Пецярбургу. Касьцяк кіраваньня на месцы складалі горныя афіцэры. Але галоўную ролю ў вытворчасьці гулялі унтэр-афіцэры й тэхнікі, з шэрагаў якіх выйшлі таленавітыя майстры і вынаходнікі.

## Насельніцтва
Большасьць насельніцтва складаюць расейцы (93,9%). Сярод іншых нацыянальных меншасьцяў вылучаюцца немцы (1,3%) і ўкраінцы (1,4%).

## Эканоміка
Асноўныя ролі ў прамысловасьці края займаюць машынабудаваньне, якое выпускае гусенічныя трактары й плугі, паравыя катлы й грузавыя вагоны, дызэльныя рухавікі й шыны, кавальска-прэсавыя машыны й сьвідравыя станкі, генэратары для трактароў і аўтамабіляў. Значную частку складае прадукцыя прадпрыемстваў абароннага комплексу. Важкую ролю гуляе харчовая прамысловасьць, засяроджаная на перапрацоўцы збожжа, вытворчасьці мяса-малочнай прадукцыі, выпуску алькагольных і безалькагольных напояў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт органаў улады
* Заканадаўства Алтайскага краю
* Алтай у фатаздымках