Башняны

***Башняны*** (; *Bošnjanin*/Бошњанин, *Bošnjanka*/Бошњанка; ), што азначае *басьнійцы*, гэта назва, якая паходзіць з сярэднявечча і выкарыстоўваецца для жыхароў Босніі. Імя выкарыстоўваецца і можа быць знойдзена ў басьнійскіх пісьмовых помніках таго пэрыяду, зьяўляючыся ў вэнэцыянскіх крыніцах не раней за XII-е стагодзьдзе, згодна з дасьледаваньнем адносін паміж Босьніяй і Вэнэцыяй, праведзеным гісторыкам Маркам Шуньічам, і ў іншых дакумэнтах прынамсі да пачатку XVI-га стагодзьдзя і асманскае заваяваньне і стабілізацыя ўлады.

Тэрмін **«добры басьняк»** () не быў геаграфічным азначэньнем для жыхароў уздоўж ракі Босна, але ён адносіўся да насельніцтва ўсёй сярэднявечнай Босьніі, незалежна ад рэлігіі, што можна ўбачыць у розных граматах XIV і XV стст у часы панаваньня бана Стэфана II Катраманіча, бана Твртка I Катраманіча, караля Стэфана Астоі і інш. У гэтых граматах басьнійскія кіраўнікі згадваюць добрых басьнякоў як сьведкі.

## Гісторыя
Дэмонім «*башняны*» зьяўляецца ў сярэднявечных дзяржаўных дакумэнтах (*хартыях*) замежнага і/або басьнійскага паходжаньня, напісаных баснійскай кірыліцай, пачынаючы з XII стагодзьдзя, і выкарыстоўваецца ў дачыненьні да басьнійскай знаці сярэднявечнай Босьніі, іх падданых, сьведак у спрэчках, тастамэнтах, палажэньнях, іх блізкіх, сваякоў і інш. У прыватнасьці, ён выкарыстоўваўся ў граматах басьнійскіх магнатаў і каралеўскіх асоб, і Стэфан Тамашэвіч выкарыстоўваў яго адным з апошніх, быўшы басьнійскім каралём, яшчэ да асманскай заваёвы Босьніі.

Зьяўляючыся ў шэрагу дакумэнтаў таго пэрыяду, ён часта спалучаўся са словам «Добры» (*Dobri*/Добри). Напрыклад, у дакумэнце Стэпана Астоі 1417 года згадваецца «*i nostri boni Bosnensi*», і гэты ж тэрмін выкарыстоўваецца ў дакумэнце Стэпана Астоіча 1419 году. Кошкавіч датуе гэты тэрмін Стэфанам II Катраманічам (1322—1353). Сінтагму «*Добрыя Башняны*» (Dobri Bošnjani/Добри Бошњани), якая фігуруе ў гістарычных дакумэнтах (хартыях) як сацыяльна-этычная катэгорыя, гісторык Срэчка Джая суадносіць з падобнай сінтагмай «boni homines».

## Ацэнка
Басьнійскі гісторык Пэё Цошкавіч са спасылкай на Фэрда Шышыча і Дамініка Мандзіча апісвае выкарыстаньне гэтага тэрміну ў каралеўскіх дакумэнтах як прыналежнасьць да басьнійскай шляхты без згадкі рэлігіі падданага і як палітычны тэрмін для адрозьненьня жыхароў уласна Босьніі ад людзей з іншых зямель, набытых у часы Каралеўства Босьнія і ўключаных у каралеўскі тытул.

## Адраджэньне
У аўстра-вугорскі пэрыяд тэрмін Башняк таксама карыстаўся перавагай да пачатку XX-га стагодзьдзя і сустракаецца ў творах басьнійскіх францысканцаў, такіх як выбітныя сальцы ордэну, гісторыкі і пісьменьнікі Іван Франо Юкіч і Антун Кнежэвіч, якія былі першымі, хто суадносілі назву з этнічным і нацыянальным кантэкстам. Сытуацыя зноў зьмянілася ў XX-м стагодзьдзі, калі пераважным стаў тэрмін *Басьніец* (*Bosanac;* гл. таксама: басьнійская мова і басьнійцы). Пасьля здабыцьця Босьніяй і Герцагавінай незалежнасьці ў пачатку 1990-х гадоў басьнякі аднавілі (на той час) архаічны тэрмін *Bošnjaci* — басьнякі — для сваёй нацыянальнай назвы, грунтуючыся на гістарычным этна-геаграфічным значэньні гэтага слова.

## Крыніцы


Катэгорыя:Гісторыя Босьніі і Герцагавіны