Прывалкі

**Прыва́лкі** — вёска ў Беларусі, на правым беразе Нёмана. Уваходзяць у склад Госкага сельсавету Гарадзенскага раёну. Насельніцтва на 2014 год — 174 чалавек. Знаходзяцца за 37 км на паўночны захад ад Горадні, на шашы .

Прывалка — даўняе магдэбурскае места гістарычнай Гарадзеншчыны (частка Троччыны), колішні цэнтар староства.

Каля вёскі месьціўся памежны пункт пропуску «Прывалкі». Аддзяленьне берагавой аховы памежнага паста «Прывалкі» вартавала дзялянку беларуска-летувіскай мяжы на Нёмане даўжынёй 18 км. Аддзяленьне несла дазор на катэрах і зімовым судне «Пэгас» на паветранай падушцы. Гарадзенская памежная група дадаткова мела падтрымку 11 добраахвотных дружынаў.

## Назва
Паводле народнага паданьня, тапонім Прывалка ўтварыўся ад «правалу» (некалі на гэтым месцы стаяў прыгожы «Райгорад», які нібы праваліўся пад зямлю), на краі якога ўзьнікла паселішча.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Прывалку заснавалі пасьля таго, як бліжэйшую крэпасьць Райгорад у XIV стагодзьдзі спалілі крыжаносцы. Былое райгарадзкае замчышча побач са старыцай Нёмана, дзе стаяла царква, атрымала назву Сьвятой гары. Першы пісьмовы ўпамін пра Прывалку зьмяшчаецца ў сьпісах скарбовых маёнткаў, што належалі каралеўскай адміністрацыі, і датуецца 1569 годам. У гэты час мястэчка было цэнтрам староства Гарадзенскага павету Троцкага ваяводзтва.

У 1650 годзе Прывалка атрымала прывілей на правядзеньне тут таргоў і кірмашоў. У 1762 годзе маёнтак перайшоў у валоданьне Агінскіх. 27 лютага 1792 году кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Прывалцы Магдэбурскае права і герб: «*у ружовым полі арханёл Міхал, у правай руцэ маланкі, у левай — шчыт, пад нагамі постаць д’ябла сярод агню*». У 1793 годзе места ўвайшло ў склад Гарадзенскага ваяводзтва. У мястэчку перад касьцёлам дзеяў рынак. Працавалі заезныя дамы і шынкі. Ладзілі кірмашы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Прывалка апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Гарадзенскім павеце Слонімскай (1795—1797), Літоўскай (1797—1802) і Гарадзенскай губэрняў. Расейскія ўлады скасавалі Магдэбурскае права і панізілі статус Прывалкі да вёскі. У 1885 тут было 33 двары, дзеяў касьцёл.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Прывалкі занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Прывалка абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Прывалка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Гарадзенскім павеце Беластоцкага ваяводзтва. У гэты час тут было 112 двароў.

У 1939 годзе Прывалка ўвайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году стала цэнтрам сельсавету Парэцкага раёну Беластоцкай вобласьці БССР. За савецкім часам значная частка насельніцтва езьдзіла на аўтобусе на працу ў Друскенікі (Летувіская ССР). На 1998 год у вёсцы было 117 двароў, на 2000 год — 110.

У 2007 годзе зачынілі базавую школу. На 2014 год 4-х школьнікаў вазілі на аўтобусе сельгаскаапэратыву «Прывалкі» ў Гожу. Большасьць насельніцтва працала на фэрме адкорму кароваў. Мясцовасьць вядомая дзейнасьцю тытунёвых кандтрабандыстаў, якія сплаўлялі скрыні з цыгарэтамі на летувіскі бок па Нёмане. У 2012 годзе на іншы бераг пад вадой спрабавалі пераправіць 120 скрыняў. За 2013 год вылавілі 14 партыяў коштам 280 млн рублёў (31 тыс. $), а паблізу мяжы з дапамогай мясцовых жыхароў выявілі 6 выпадкаў сховаў цыгарэтаў на 410 млн рублёў (46 тыс. даляраў).

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1885 год — 387 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1921 год — 611 чал.; 1998 год — 284 чал.; 1999 год — 271 чал.; 2000 год — 279 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 206 чал., 2014 год — 174 жыхары і 81 хатняя гаспадарка.

### Інфраструктура
У вёсцы працуюць клюб, пошта.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Касьцёл Сьвятога Тадэвуша (1918—1919)
* Найніжэйшае месца Беларусі (80 мэтраў над узроўнем мора) — геамарфалягічны помнік прыроды Беларусі
* Крыніца

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Прывалка, Radzima.org
* Прывалка, Глёбус Беларусі