open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімер Гніламёдаў

**Уладзі́мер Гніламё́даў** (, в. Кругель, цяпер Камянецкі раён, Берасьцейская вобласьць, Беларусь — ) — беларускі літаратуразнавец, доктар філялягічных навук, акадэмік НАН Беларусі.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў філялягічны факультэт Берасьцейскага пэдагагічнага інстытуту (1959). Служыў у Савецкай арміі (1959—1961).

Працаваў завучам Тамашоўскага дзіцячага дому, настаўнікам Камароўскай сярэдняй школы Берасьцейскага раёну. У 1965 скончыў асьпірантуру пры Інстытуце літаратуры імя Я. Купалы АН БССР і быў залічаны навуковым супрацоўнікам гэтага ж інстытуту.

У 1969—1976 працаваў у апараце ЦК КП Беларусі інструктарам, пасьля загаднікам сэктару мастацкай літаратуры. З 1976 — намесьнік дырэктара Інстытуту літаратуры імя Я. Купалы АН БССР, з 1977 адначасова загаднік аддзелу тэорыі літаратуры.

У 2003 годзе абраны акадэмікам НАН Беларусі па сэкцыі беларускага літаратуразнаўства.

Чалец СП СССР з 1972.

## Творчасьць
У друку выступаў як крытык і літаратуразнавец з 1962.

Выдаў брашуры «Лірычны летапіс часу» (1967), «Ленін у сэрцы» (1968), «Сучасная беларуская паэзія» (1969), «Пафас жыццесцвярджэння: Вобраз чалавека актыўнай жыццёвай пазіцыі ў сучаснай беларускай паэзіі» (1985).

Аўтар манаграфіяў «Традыцыі і наватарства» (1972), «Сучасная беларуская паэзія: Творчая індывідуальнасць і літаратурны працэс» (1983), «Іван Мележ: Нарыс жыцця і творчасці» (1985), зборнікаў літаратурна-крытычных артыкулаў «Упоравень з часам» (1976), «Як само жыццё» (1980), «Ля аднаго вогнішча» (1984), «Класікі і сучаснікі» (1987), «Ад даўніны да сучаснасці» (2001), «Я. Купала. Жыццё і творчасць» (2002).

Адзін з аўтараў кнігі «У. І. Ленін і Кастрычніцкая рэвалюцыя ў беларускай літаратуры» (са Сьцяпанам Лаўшуком і Лідзіяй Савік, 1987).

## Узнагароды
Узнагароджаны мэдалямі. Ляўрэат Літаратурнай прэміі імя У. Калесьніка (1996) і прэміі НАН Беларусі (2006).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Камянецкім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Палескім ваяводзтве
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Купалазнаўцы
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў Беларусі
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Дзёрдзь Шпіро

**Дзёрдзь Шпіро** (;  4 красавіка 1946) — вугорскі пісьменьнік, драматург, эсэіст.

## Біяграфія
Сын інжынэра з Мішкальцу, што на ўсходзе Вугоршчыны. У 1970 годзе скончыў Будапэшцкі ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці славянская літаратура й дадатковыя напрамкі — журналістыка й сацыялёгія. Потым працаваў як радыёжурналіст, з 1971 па 1978 гады ўзначальваў замежную рэдакцыю найвялікшага вугорскага выдавецтва «Корвіна». У 1978—1981 гадох быў супрацоўнікам Цэнтру ўсходнеэўрапейскіх дасьледаваньняў АН Вугоршчыны.

## Выбраныя творы
* 1974 «Галерэя» *(Kerengő)* — раман
* 1977 «Гісторыя» *(História)* — вершы
* 1981 «Пад знакам Ікс» *(Az Ikszek)* — гістарычны раман пра Польшчу XIX ст.
* 1983 «Ашуканец» *(Az imposztor)* — гістарычная драма на польскім матэрыяле
* 1986 «Курыныя галовы» *(Csirkefej)* — п’еса, Нацыянальная прэмія крытыкі
* 1990 «Прышэлец» *(A Jövevény)* — раман
* 2005 «Няволя» *(Fogság)* — гістарычны раман аб лёсе Рымскай імпэрыі; Прэмія Мілана Фюшта
* 2007 «Прах» *(Prah)* — п’еса
* 2007 «Мэсіі» *(Messiások)* — гістарычны раман; Цэнтральнаэўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус»
* 2010 «Вясновая выстава» *(Tavaszi tárlat)* — раман аб пачатку кадараўскага рэжыму

## Узнагароды
* Прэмія Атылы Ёжэфа *(József Attila-díj)* (1982)
* Прэмія Цібара Дэры *(Déry Tibor-díj)* (1993)
* Прэмія Імрэ Мадача (1994)
* Ордэн Заслуг (2005)
* Прэмія Кошута *(Kossuth-díj)* (2006)
* Міжнародная Вышаградзкая прэмія (2009)
* Цэнтральнаэўрапейская літаратурная прэмія «Ангелус» (2010)

## Крыніцы

Катэгорыя:Вугорскія літаратары
Катэгорыя:Драматургі
Катэгорыя:Эсэісты
Катэгорыя:Вугорскія перакладчыкі і перакладчыцы
Менскае беларускае прадстаўніцтва

**Ме́нскае белару́скае прадстаўні́цтва** (*Белару́скае народнае прадстаўні́цтва*) — палітычнае аб’яднаньне беларускіх партыяў і групаў лібэральнай і правацэнтрысцкай арыентацыі ў 1918 — пачатку 1919.

## Гісторыя
Створанае 25 лютага 1918 з прадстаўнікоў Беларускай народнай партыі сацыялістаў, партыі сацыялістаў-аўтанамістаў, Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі, Беларускага праваслаўнага аб’яднаньня, Беларускага саюзу зямельных уласьнікаў і інш. У выканаўчы камітэт уваходзілі П. Кульчыцкі, Кіпрыян Кандратовіч, Раман Скірмунт, Вінцэнт Гадлеўскі, Аляксандар Уласаў, Павал Аляксюк, Віктар Чавусаў, Рамуальд Зямкевіч, А. Русецкі. Друкаваны орган — газэта «Беларускі шлях». Месьцілася ў доме, што сёньня мае адрас Валадарскага, 12.

Прадстаўніцтва аб’ядноўвала палітычныя сілы, якія канкуравалі з Беларускай сацыялістычнай грамадой. У праграмных дакумэнтах заявіла, што «прадстаўляе інтарэсы беларускага народу і зьяўляецца палітычным цэнтрам», які абараняе незалежнасьць Беларусі, культуру і самабытнасьць беларускага народу. Выступала супраць нацыяналізацыі зямлі (адзін з сацыял-дэмакратычных захадаў у рамках сацыял-дэмакратычнае палітыкі, якой прытрымлівалася большасьць палітычных дзеячоў БНР) і вылучалася ідэяй беларуска-нямецкага супрацоўніцтва. Адзін з найвыбітнейшых сябраў таварыства, Раман Скірмунт, да заснаваньня арганізацыі быў другім старшынём Народнага Сакратарыяту, але пры стварэньні таварыства яно заняла палітычную пазыцыю супраць Сакратарыяту.

12 красавіка 1918 выканаўчы камітэт «Менскага беларускага прадстаўніцтва» кааптаваны ў склад Рады БНР. На ягонай аснове аформілася правацэнтрысцкая фракцыя, якая арыентавала Раду БНР на супрацоўніцтва зь нямецкай акупацыйнай адміністрацыяй. 20 красавіка «Менскае беларускае прадстаўніцтва» дамаглося згоды германскага камандаваньня на стварэньне груп беларускіх дарадцаў пры акупацыйнай адміністрацыі (губэрнскіх і павятовых камэндантах) для рэгуляваньня адносінаў насельніцтва з уладай. 25 красавіка 1918 фракцыя «Менскага беларускага прадстаўніцтва» на закрытым пасяджэньні Рады БНР ініцыявала прыняцьце тэлеграмы германскаму кайзэру Вільгельму II, у якой ад імя Рады БНР заяўлялася, што будучыню Беларусі яны бачаць пад апекай германскай дзяржавы. Гэтыя дзеяньні паскорылі працэс палярызацыі сіл у Радзе БНР. У канцы траўня — пачатку чэрвеня 1918 сфармаваўся новы ўрад БНР на чале з Р. Скірмунтам. Ён заклікаў да супрацоўніцтва «ўсе жывыя беларускія сілы ў інтарэсах народу». Але нямецкая арыентацыя прывяла да ізаляцыі прадстаўнікоў «Менскага беларускага прадстаўніцтва» ў Радзе БНР. Пад націскам сацыялістычных фракцыяў урад Скірмунта ў пачатку ліпеня 1918 падаў у адстаўку. Палітычны ўплыў «Менскага беларускага прадстаўніцтва» паступова зьніжаўся, і яно распалася на пачатку 1919.

## Крыніцы

## Літаратура
* М. Сташкевіч. «Менскае беларускае прадстаўніцтва» // ЭГБ, Т. 5, С. 115.
* Беларуская Народная Рэспубліка // 
* Менскае беларускае прадстаўніцтва // 

Катэгорыя:Колішнія беларускія палітычныя арганізацыі
Мільярд

**Мілья́рд** (скарочана **млрд**) — натуральны лік, які абазначаецца адзінкай з 9 нулямі (1 000 000 000 = 10^9, тысяча мільёнаў) у сыстэме найменьня лікаў з доўгай шкалой.

У сыстэме найменьня лікаў з кароткай шкалой назвы «мільярд» няма, а лік з 9 нулямі завецца «більён». Аднак у некаторых краінах, якія ўжываюць сыстэму найменьня лікаў з кароткай шкалой, у тым ліку і ў Беларусі, замест «більёну» ўжываецца назва «мільярд» — і гэта адзіная назва, запазычаная з сыстэмы з доўгай шкалой:

## [[Прыстаўкі СІ]]
* Для мільярду (109) — гіга.
* Для адной мільярднай (10−9) — нана.
* ISO: giga — (G).

## Прадстаўленьні

* У бінарнай сыстэме зьлічэньня выглядае як&nbsp; 111011100110101100101000000000
* У шаснаццатковай сыстэме выглядае як&nbsp; 3B9ACA00

Катэгорыя:Цэлыя лікі
Катэгорыя:Ступені тысячы
Катэгорыя:Лікі з уласнымі назвамі
Заходні край

**Заходні край** — неафіцыйная назва далучаных да Расейскай імпэрыі тэрыторыяў былой Рэчы Паспалітай за выняткам Царства Польскага. Уведзеная ў 1834 року гісторыкам і журналістам Маўрыцыем Махнацкім. У Польшчы таксама вядомыя як акупаваныя землі ().

Да краю адносіліся наступныя землі Рэчы Паспалітай: 

* зь першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772): Латвія (Латгалія), паўночная частка Полацкага, цалкам Мсьціслаўскае і Віцебскае ваяводзтвы, а таксама паўднёва-ўсходняя частка Менскага ваяводзтва (каля 92 000 км²)
* з другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793): рэшта Менскага, цалкам Кіеўскае, Брацлаўскае, часткова Віленскае і Падольскае ваяводзтвы, усходняя частка Валынскага, а таксама Берасьцейскае ваяводзтва (каля 250 000 км²)
* з трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795): усе тэрыторыі на ўсход ад Бугу (каля 120 000 км²) і, пасьля 1807 року, Беластоцкая вобласьць.

Гэты рэгіён не зьяўляўся афіцыйнаю адміністрацыйнаю адзінкаю Расеі, але ёсьць агульнай назваю для тэрыторыяў Паўночна-Заходняга і Паўднёва-Заходняга краю.

## Глядзіце таксама

* Прывісьлінскі край

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Расейскай імпэрыі
Андрэй Жукавец

**Андрэй Жукавец** (нарадзіўся 12 верасьня 1970) — беларускі прадпрымальнік, грамадзка-палітычны дзяяч, мэцэнат, праваабаронца.

## Адукацыя
* 1977—1987 навучаўся ў сярэдняй школе ў в. Прылукі (Менскі раён);
* 1987—1989 вучоба ў БДУ;
* 1989—1991 служба ў войску;
* 1991—1994 вучоба ў БДУ.

## Бізнэс
У 1993 годзе заснаваў ТАА «Трэйс».

## Грамадзка-палітычная дзейнасьць
Ад 1994 году выступаў фундатарам, фінансаваў будаўніцтва праваслаўнага храму ў гонар Іконы Божай Маці Менскай (прыход вялікамучаніка Георгія Пераможцы, г. Менск), фінансаваў аздараўленьне дзяцей-інвалідаў. Падтрымліваў матэрыяльна і тэхнічна ГА «Магілёўскі праваабарончы цэнтар», моладзевую камісію БНФ, Малады Фронт. На друкарскіх плошчах ТАА «Трэйс» выдавалася агітацыйная прадукцыя беларускіх партыяў і недзяржаўных арганізацыяў. Быў затрыманы ў часе Чарнобыльскага шляху-96 і асуджаны на 10 сутак арышту. Сябра Маладога Фронту. Пасьля затрыманьня на фірму «Трэйс» былі скіраваныя праверкі УБЭЗ ГУУС Мінгарвыканкама і КДБ, была ўзбуджана крымінальная справа.

У сакавіку 1999 году вымушаны выехаць у Польшчу і папрасіць палітычны прытулак. Пасяліўся ў Беластоку, каб быць бліжэй да Беларусі. У 2001 быў адным з заснавальнікаў Зьвязу беларускіх палітычных уцекачоў у Польшчы. У 2002 годзе заснаваў інфармацыйна-аналітычны цэнтар «Беларусь-NATO». Арганізатар сустрэч беларускіх палітыкаў на працягу 2003—2005 гадоў з дэпутатамі Сэйму Польшчы і прэзыдэнтам Варшавы Лехам Качынскім. З моманту прыезду ў Польшчу займаўся праваабарончай дзейнасьцю: абаронай правоў чалавека ў Беларусі і дапамогай беларускім уцекачам ў Польшчы.

## Вонкавыя спасылкі
* Беластоцкі суд хоча выдаць палітуцекача ў Беларусь?

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Беларускія прадпрымальнікі
Паўднёва-Заходні край

**Паўднёва-Заходні край**, з 22 студзеня 1832 па 1915 **Кіеўскае генэрал-губэрнатарства** — адміністрацыйная адзінка Расейскай імпэрыі, якая ўключала тры ўкраінскія губэрні з абодвух бакоў Дняпра:
* Валынскую
* Падольскую
* Кіеўскую.

## Мінуўшчына
Утвораная 22 студзеня 1832 року, калі Васіль Левашоў быў прызначаны вайсковым губэрнатарам Кіеўскім і генэрал-губэрнатарам Падольля ды Валыні. З 1881 року тэрыторыя дэ-факта была пашыраная да пяці губэрняў, калі генэрал-губэрнатар Аляксандар Дрэнтэльн быў прызначаны часовым генэрал-губэрнатарам Чарнігаўскай ды Палтаўскай губэрняў.

У 1889 року быў вернуты склад з трох губэрняў. У такім выглядзе край праіснаваў да скасаваньня ў 1915 року. Апошнім генэрал-губэрнатарам стаў Фёдар Трэпаў.

У 1903 року ў краі ўведзена земства паводле асаблівых правілаў — з прызначэньнем земскіх гласных ад ураду, а ў 1911 року — выбарнае земства па правілах, што дыскрымінавалі землеўладальнікаў польскага паходжаньня. Прыняцьце  справакавала востры палітычны крызіс.

## Глядзіце таксама
* Паўночна-Заходні край

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Генэрал-губэрнатарствы Расейскай імпэрыі
Сяргей Законьнікаў

**Сярге́й Іванавіч Зако́ньнікаў** ( 16 верасьня 1946, в. Слабада, Бешанковіцкі раён) — беларускі паэт, журналіст, публіцыст.

## Біяграфія
Скончыў філялягічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту ў 1969 годзе. У 1969—1970 гг. выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Клетнаўскай сярэдняй школе Барысаўскага раёну. Пасьля — супрацоўнік ушацкай раённай газэты «Патрыёт» (1970—1971), сакратар Ушацкага райкому камсамолу (1972—1975). З сакавіка 1975 г. — карэспандэнт, загадчык аддзела газэты «Чырвоная змена», з кастрычніка 1975 — карэспандэнт газэты «Звязда». З 1978 г. — інструктар, з 1979 г. — загадчык сэктара мастацкай літаратуры аддзела культуры ЦК КПБ, з 1986 г. па 2002 г. — галоўны рэдактар часопіса «Полымя». Сябра Беларускага ПЭН-цэнтру з 1989 г. Сябра СП СССР з 1977 году.

Першы верш апублікаваў у 1963 г. (газэта «Віцебскі рабочы»). У 1970 у калектыўным зборніку «Рунь» надрукавана падборка вершаў. Пераклаў на беларускую мову паасобныя творы расейскіх, украінскіх, грузінскіх і летувіскіх паэтаў.

## Узнагароды
* Літаратурная прэмія імя Аркадзя Куляшова (1982) — кніга вершаў «Пакуль жыве мая бяроза».
* Літаратурная прэмія імя Янкі Купалы — кніга паэзіі «Чорная быль» (1992)
*  (Украіна, 1995)
* Міжнародная літаратурная прэмія імя В. Гулевіча (Польшча, 1996)
* Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» і мэдалём «За ратаваньне тапельцаў».

## Бібліяграфія

### Кнігі
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Перыёдыка
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Пераклады з замежных моваў
* 

### Пераклады на замежныя мовы
* 
*  2006 (перавыданьне)
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Помнік тысячагодзьдзя Берасьця

**Помнік тысячагодзьдзя Берасьця** ўзьведзены ў 2009 року на скрыжаваньні вуліцаў Гогаля і Савецкай. Архітэктар Аляксей Андрэюк, скульптар Аляксей Паўлючук. Агульная вышыня 15 мэтраў.

Помнік задуманы як мадэль места, выяўленая ў гістарычных вобразах (князь Уладзімер Васількавіч, вялікі князь літоўскі Вітаўт, а таксама Мікалай Радзівіл Чорны) і ў абагульненых вобразах мяшканцаў (летапісец, жаўнер, маці). Усе фігуры разьмешчаны пад покрывам анёла-ахоўніка.

У красавіку 2011 року быў усталяваны кругавы гарэльеф агульнай плошчай 11 м². На ім адлюстраваныя 6 гістарычных сюжэтаў: легенда пра заснаваньне Берасьця, будаўніцтва места, удзел берасьцейцаў у Грунвальдзкай бітве, выданьне берасьцейскай Бібліі, абарона Берасьцейскай крэпасьці ў 1941 року, засваеньне космасу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Историческая память в граните и бронзе» на бачыне Беларускага саюзу архітэктараў
* Фатаздымкі помніку

Катэгорыя:Манумэнтальнае мастацтва
Тысячагодзьдзя Берасьця
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2009 годзе
Катэгорыя:Вуліца Гогаля (Берасьце)
Катэгорыя:Вуліца Савецкая (Берасьце)
Катэгорыя:Бронзавыя скульптуры Беларусі
Польская сацыялістычная партыя

**Польская сацыялістычная партыя** (; *PPS*) — польская палітычная партыя. Падрымлівала ідэі незалежнасьці і сацыялізму, заснаваная ў лістападзе 1892 падчас т. зв. парыскага зьезду як Загранічнае згуртаваньне польскіх сацыялістаў (), адна з наймацнейшых у Польшчы палітычных сілаў ажно да 1948. У часы ПНР дзейнічала на эміграцыі.

Катэгорыя:Польская сацыялістычная партыя
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1892 годзе
Багрыцоўшчына

**Багрыцо́ўшчына** — вёска ў Станькаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 10 км ад Койданава, 36 км ад Менску, 12 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У 1924 годзе ў Станкаўскай воласьці Менскага павету, 36 двароў, 198 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2010 год — 19 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 19 двароў, 29 жыхароў
* 1999 год — 35 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Бязодніца

**Бязо́дніца** — вёска ў Станькаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 7 км ад Койданава, 49 км ад Менску, 9 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У 1924 годзе ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 21 двар, 94 жыхары. 30 кастрычніка 2009 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Ляхавіцкага ў Станькаўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 6 двароў, 7 жыхароў; 1999 год — 4 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 2 двары, 2 жыхары; 2010 год — 16 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Беларускае генэрал-губэрнатарства

**Беларускае генэрал-губэрнатарства**, ***Віцебскае і Магілёўскае генэрал-губэрнатарства***, ***Віцебскае генэрал-губэрнатарства*** — генэрал-губэрнатарства ў складзе Расейскай імпэрыі.

Віцебскае генэрал-губэрнатарства ўтворанае ў 1801 пасьля падзелу Беларускай губэрні на дзьве і ўлучала Магілёўскую і Віцебскую губэрні. Цэнтар — Віцебск. З 27 лютага 1802 року афіцыйна завецца «Віцебскае і Магілёўскае генэрал-губэрнатарства».

У 1823 року генэрал-губэрнатарства рэарганізаванае, у ягоны склад улучаныя чатыры губэрні — Віцебская, Магілёўская, Смаленская і Калуская. Генэрал-губэрнатарства атрымала назву «Віцебскае, Смаленскае і Магілёўскае» з цэнтрам у Віцебску. 8 студзеня 1831 са складу генэрал-губэрнатарства вылучаная Калуская губэрня і ўлучаная Менская. У сувязі з паўстаньнем у Менскай губэрні 8 красавіка 1831 прызначаны ваенны губэрнатар, і генэрал-губэрнатарства да ліквідацыі ў 1856 улучала 3 губэрні: Віцебскую, Магілёўскую і Менскую.

## Генэрал-губэрнатары
* 1801 — студзень 1803 Аляксандар Рымскі-Корсакаў
* 1803—1806 Іван Міхельсон
* 1806—1811 вакансыя
* 1811—1822 Аляксандар Вюртэмберскі
* 1823 — 10 траўня 1836 Мікалай Хаванскі
* 10 траўня 1836—1845 Пётар Д’якаў
* 1845-29 траўня 1853 Андрэй Галіцын
* 2 чэрвеня 1853—1855 Павал Ігнацьеў
* 1855 — 17 лютага 1856 Міхаіл Урусаў

### Пскоўскія і магілёўскія генэрал-губэрнатары

У пэрыяд ад далучэньня ўсходняй Беларусі да Расейскай імпэрыі ў 1772 року (пасьля першага падзела Рэчы Паспалітай) да ўтварэньня Беларускай губэрні на прыкладна той самай тэрыторыі (Магілёўская і Пскоўская губэрні) існавала Пскоўскае і Магілёўскае намесьніцтва на чале з:
* 1773 — люты 1782 Захар Чарнышоў
* 1782—1796 Пётар Пасэк

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Расейская імпэрыя 22.10.1721 — 1.09.1917
* Губэрні і вобласьці Расейскай імпэрыі
Прамянёвая хвароба

**Прамянёвая хвароба** — захворваньне, якое ўзьнікае ў выніку ўзаемадзеяньня розных відаў іянізуючага выпраменьваньня, што характарызуецца сымптамакомплексам, залежным ад віду паражаючага выпраменьваньня, яго дозы, лякалізацыі крыніцы радыяактыўных рэчываў, распаўсюджаньня дозы ў часе і целе чалавека.

У чалавека прамянёвая хвароба можа быць абумоўлена зьнешнім апраменьваньнем і нутраным — пры пападаньні радыяактыўных рэчываў у арганізм з удыхаемым паветрам, праз страўнікава-кішачны тракт альбо праз скуру і сьлізневыя абалонкі, а таксама ў выніку іньекцыі.

Агульныя клінічныя праяўленьні прамянёвай хваробы залежаць, галоўным чынам, ад атрыманай агульнай дозы радыяцыі. Дозы да 1 Гр (100 рад) выклікаюць адносна лёгкія зьмены, якія могуць разглядацца як перадхваробны стан. Дозы больш за 1 Гр выклікаюць шпікавую ці кішачную формы прамянёвай хваробы рознай ступені цяжкасьці, якія залежаць галоўным чынам ад паражэньня органаў крывятвору. Дозы аднаразовага апраменьваньня больш за 10 Гр лічацца абсалютна сьмяротнымі.

## Вонкавыя спасылкі

* Armed Forces Radiobiology Research Institute

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Уплыў выпраменьваньня на здароўе чалавека
Папоўка (Буда-Кашалёўскі раён)

**Папоўка** (з 1919 году — *Троцкае*, з 1931 году — *Сталіна*, з 1961 году — *Акця́бар*) — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці. Папоўка ўваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам Папоўскага сельсавету.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Папоўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Будалюшаўскі сельсавет

**Будалю́шаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйна цэнтар — вёска Буда Люшаўская.

## Гісторыя
1 сьнежня 2009 году ліквідаваны рашэньнем Гомельскага абласнога Савету дэпутатаў, усе населеныя пункты — Буда Люшаўская, Зарэчча, Любавін, Новы Любавін, Перагрузачны, Рошча, Слабада Люшаўская, Хмяльное, Шутнае — перададзеныя ў склад Ліпініцкага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Буда-Кашалёўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2009 годзе
Буда Люшаўская

**Бу́да Лю́шаўская** — вёска ў Ліпініцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёну Гомельскай вобласьці.

## Гісторыя
Да 1 сьнежня 2009 году — цэнтар Будалюшаўскага сельсавету. 1 сьнежня 2009 году перададзеная зь ліквідаванага Будалюшаўскага ў Ліпініцкі сельсавет.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ліпініцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Любавін

**Любаві́н** — вёска ў Беларусі, каля ракі Ліпы. Уваходзіць у склад Ліпініцкага сельсавету Буда-Кашалёўскага раёну Гомельскай вобласьці.

## Назва

Любвін (Liubwin) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
1 сьнежня 2009 году вёску перадалі зь ліквідаванага Будалюшаўскага ў Ліпініцкі сельсавет.

## Насельніцтва
* 1910 год — 476 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ліпініцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Чэрапаўка II

**Чэ́рапаўка II** (з 1924 — *Кра́сны Акця́бар* або *Чырво́ны Акця́бар*) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці. Чэрапаўка II уваходзіць у склад Папоўскага сельсавету.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Папоўскі сельсавет (Буда-Кашалёўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Энэргаблёк

**Энэргаблёк** — амаль аўтаномная частка цеплавой або атамнай электрычнай станцыі, якая ўяўляе сабой тэхналягічны комплекс для вытворчасьці электраэнэргіі. Уключае рознае абсталяваньне, напрыклад паравы кацёл ці ядзерны рэактар, турбіну, турбагенэратар, павышаючы трансфарматар, дапаможнае цепламэханічнае і электрычнае абсталяваньне, параправоды і трубаправоды для вады і іншае.

Катэгорыя:Цеплатэхніка
Гамагенны ядзерны рэактар

**Гамагенны ядзерны рэактар** — ядзерны рэактар, актыўная зона якога прадстаўляе сабой гамагенную сумесь ядзернага паліва з запавольнікам.

Асноўнымі адрозьненьнем гамагеннага рэактара ад гетэрагеннага — адсутнасьць цеплавыдзяляльных элемэнтаў; ядзернае паліва знаходзіцца ў актыўнай зоне рэактару ў выглядзе гамагеннай сумесі, да якіх адносяцца рошчыны соляў урану, суспэнзіі вокісаў урану ў лёгкай і цяжкой вады, цьвёрды замяняльнік, прапітаны ўранам, расплаўленыя солі. Вядомы варыянты гамагенных рэактараў з газападобным палівам (газападобныя злучэньні ўрану) ці завісьсю ўранавай пылі ў газе.

Целпыня, якая выдзяляецца ў актыўнай зоне, адводзіцца цепланосьбітам (вадой, газам і г. д.), які рухаецца па трубах цераз актыўную зону, альбо сумесь паліва з запавольнікам сама служыць цепланосьбітам, што цыркулюе цераз цеплаабменьнікі.

Гамагенныя рэактары не знайшлі шырокага прымяненьня ў выніку высокай карозіі канструкцыйных матэрыялаў у вадкім паліве, складанасьці канструкцыі рэактараў на цьвёрдых гамагенных сумесях, большых загрузак слабаўзбагачонага ўранавага паліва і іншых прычынаў.

## Літаратура
* Большая советская энциклопедия
* Левин В. Е. Ядерная физика и ядерные реакторы. 4-е изд. — М.: Атомиздат, 1979.
* В.Л. Блинкин, В.М. Новиков Жидкосолевые ядерные реакторы. — М.: Атомиздат, 1978.

Катэгорыя:Ядзерныя рэактары
Катэгорыя:Ядзерная хімічная тэхналёгія
Літоўскае генэрал-губэрнатарства

**Літо́ўскае генэра́л-губэрна́тарства**, ***Ві́ленскае генэрал-губэрнатарства*** — генэрал-губэрнатарства ў складзе Расейскай імпэрыі.

Утворанае ў 1794 року і ўлучала Віленскую і Слонімскую губэрні. Цэнтар — Вільня.

У выніку рэфармаваньня ў 1797 абедзьве губэрні аб’яднаныя ў Літоўскую губэрню. У 1801 ізноў адбыўся падзел на дзьве губэрні — Гарадзенскую і Віленскую (да 1840 звалася Літоўска-Віленскай).

З 1842 року генэрал-губэрнатарства ўлучала Віленскую, Гарадзенскую і Ковенскую губэрні. У 1912 скасаванае.

## Генэрал-губэрнатары

Адміністрацыйны падзел неаднаразова мяняўся, паўнамоцтвы кіраваньня зьдзяйсьнялі генэрал-губэрнатар Літоўскай губэрні, губэрнатар або генэрал-губэрнатар Літоўска-віленскай губэрні, генэрал-губэрнатар Віленскай губэрніі. У 1912 року пасада віленскага генэрал-губэрнатара скасаваная.

* Мікалай Рэпнін (1794—1797)
* Якаў Булгакаў (1797—1798)
* Барыс Ласьсі (1798—1799)
* Міхаіл Кутузаў (1799—1801)
* Лявонці Бэнігсэн (1801—1806)
* Аляксандар Рымскі-Корсакаў (1806—1809)
* Міхаіл Кутузаў (1809—1812)
* Аляксандар Рымскі-Корсакаў (1812—1830)
* Аляксандар Храпавіцкі (1830—1831)
* Мікалай Даўгарукаў (1831—1840)
* Фёдар Мірковіч (1840—1850)
* Ільля Бібікаў (1850—1855)
* Уладзімер Назімаў (1855—1863)
* Міхаіл Мураўёў (1863—1865)
* Канстантын Каўфман (1865—1866)
* Эдуард Баранаў (1866—1868)
* Аляксандар Патапаў (1868—1874)
* Пётар Альбядзінскі (1874—1880)
* Эдуард Татлебэн (1880—1884)
* Іван Каханаў (1884—1893)
* Пётар Аржэўскі (1893—1897)
* Віталь Троцкі (1897—1901)
* Пётар Сьвятаполк-Мірскі (1902—1904)
* Аляксандар Фрэзэ (1904—1906)
* Канстантын Крывіцкі (1906—1909)
Слонімская губэрня

**Сло́німская губэ́рня** — адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэньне ў Расейскай імпэрыі, якое існавала ў 1796—1797 роках. Губэрнскае места — Слонім.

Утвораная ў 1796 року на беларускіх землях, якія адышлі да Расеі па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай. Падзялялася на 8 паветаў: Берасьцейскі, Ваўкавыскі, Гарадзенскі, Кобрынскі, Лідзкі, Наваградзкі, Пружанскі, Слонімскі.

У 1797 року ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльных рэформаў Паўла I Слонімская і Віленская губэрні былі аб’яднаныя ў Літоўскую губэрню з цэнтрам у Вільні.

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20151017171014/http://archives.gov.by/index.php?id=989746
* https://web.archive.org/web/20100906094925/http://heraldry.hobby.ru/gub1/vigub.html
Жужа Ракоўскі

**Жужа Ракоўскі** (;  4 сьнежня 1950) — вугорская паэтка, празаік, перакладчыца.

## Творы
* 1981 «Вяшчунства й тэрміны» *(Jóslatok és határidők)* — вершы
* 1987 «Хатай далей» *(Tovább egy házzal)* — вершы
* 1991 «Белае — чырвонае» *(Fehér-fekete)* — вершы
* 1994 «Галасы» *(Hangok)* — абраныя і новыя вершы
* 1998 «Вуліца з аднабаковым рухам» *(Egyirányú utca)* — вершы
* 2002 «Цень зьмяі» *(A kígyó árnyéka)* — раман
* 2005 «Год зьнічкі» *(A hullócsillag éve)* — раман

## Узнагароды
* Прэмія Атылы Ёжэфа *(József Attila-díj)* (1988)
* Прэмія Цібара Дэры *(Déry Tibor-díj)* (1986, 1991)
* Прэмія Сальваторэ Квазімода (1999)
* Прэмія Шандара Мараі (2003)
* Вугорская нацыянальная прэмія па літаратуры (1997)

## Крыніцы

Катэгорыя:Вугорскія літаратаркі
Катэгорыя:Вугорскія паэты і паэткі
Катэгорыя:Перакладчыцы
Трылер

**Тры́лер** ( — «вострыя адчуваньні») — асаблівы жанр кіно і літаратуры, у якіх спэцыфічныя сродкі павінны выклікаць у гледачоў або чытачоў трывожныя пачуцьці, занепакоенасьць, жах.

Сярод трылераў можна назваць эратычны трылер.

## Літаратура
* Великий тлумачний словник сучасної української мови / Голов. ред. В. Т. Бусел, редактори-лексикографи: В. Т. Бусел, М. Д. Василега-Дерибас, О. В. Дмитрієв, Г. В. Латник, Г. В. Степенко. — К.: Ірпінь: ВТФ «Перун», 2005. 2-ге вид. — 1728 с.


Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Тэлевізійныя жанры
Фэнтэзі

**Фэ́нтэзі** (ад  — фантазія) — жанр фантастычнай літаратуры, заснаваны на выкарыстаньні міталягічных і казачных матываў. У сучасным выглядзе сфармаваўся напачатку XX стагодзьдзя. Агромністы ўплыў на фармаваньне сучаснага аблічча фэнтэзі аказаў Джон Рональд Руэл Толкін.

Творы фэнтэзі часьцей за ўсё нагадваюць гісторыка-прыгодніцкі раман, дзеяньне якога адбываецца ў выдумленым сьвеце, блізкім да рэальнага Сярэднявечча, героі якога сутыкаюцца з звышнатуральнымі зьявамі і істотамі. Збольшага фэнтэзі пабудавана на аснове архетыпічных сюжэтаў. Таксама існуе жанравы адменьнік, больш схільны да готыкі — цёмнае фэнтэзі ().

У адрозьненьне ад навуковай фантастыкі, фэнтэзі не імкнецца тлумачыць сьвет, у якім адбываецца дзеяньне твору, з пункту гледжаньня навукі. Сам гэты сьвет існуе гіпатэтычна, часьцей яго месцазнаходжаньне адносна нашае рэчаіснасьці ніяк не агаворваецца: ці то гэта паралельны сьвет, ці то іншая плянэта, а яго фізычныя законы могуць адрозьнівацца ад зямных. У такім сьвеце можа быць рэальным існаваньне божышчаў, чарадзейства, мітычных істотаў (драконы, эльфы, гномы, тролі), зданяў і любых іншых фантастычных існасьцяў. Аднак, тым часам, прыныповае адрозьненьне цудаў фантастыкі ад іх казачных аналягаў у тым, што яны зьяўляюцца нормай апісваемага сьвету і дзейнічаюць сыстэмна, як законы прыроды.

Фэнтэзі — гэта таксама жанр кінэматографу, жывапісу, кампутарных і настольных гульняў. Падобная жанравая ўнівэрсальнасьць асабліва адрозьнівае кітайскае фэнтэзі з элемэнтамі ўсходніх адзінаборстваў.


Катэгорыя:Жанры кіно
Катэгорыя:Жанры фантастыкі
Цёмнае фэнтэзі

**Цёмнае фэнтэзі** (ад  — «цёмнае», «змрочнае фэнтэзі») — паджанр літаратуры і кампутарных гульняў, які ўключае ў сябе элемэнты жахаў і готыкі, дзейньне якога адбываецца ў антуражы традыцыйнага фэнтэзі.

Цёмнае фэнтэзі знаходзіцца на сутыку готыкі і фэнтэзі. Галоўныя адрозьненьні яго ад готыкі заключаюцца ў тым, што дзеяньне адбываецца ў фантастычным сьвеце, які нагадвае Сярэднявечча, радзей — гарадзкое фэнтэзі.

Цёмным фэнтэзі нярэдка называюць літаратуру пра звышнатуральнае, якая адносіцца да жанру жахаў. Грань паміж цёмным фэнтэзі і гатычнымі жахамі надзвычай мала. Каб вызначыць, крытыкі адзначаюць, што містычнае цёмнае фэнтэзі не пужае чытача, а стварае ўражаньне страху, які ўжо прайшоў. То бок, гэтыя кнігі перш за ўсё фэнтэзі (фантазія), а не аповед пра звышнатуральны жах.

Да цёмнага фэнтэзі таксама адносяць 3 групы фантастычнай літаратуры: традыцыйнае фэнтэзі зь «цёмным» адценьнем, адменьнік містыкі, жахаў і фэнтэзі, напісаны ў асабліва гнятлівы стылі.

## Цёмнае фэнтэзі ў папулярнай кульутры
### Кампутарныя гульні
* Сэрыя Diablo
* Сэрыя Disciples
* Сэрыя Legacy of Kain

### Асноўныя прадстаўнікі ў літаратуры
* Джордж Мартын — «Сьпеў лёду і агню».

### У кінэматографе
* «Інтэрвію з вампірам» і «Каралева праклятых»
* «Ван Гэлсінг»
* «Канстантын: Уладар цемры»
* Фільм «Іншы сьвет» і яго працягі.
* Фільмы, сэрыялы і анімацыя па сусьвету «Mortal Kombat».

### Анімэ, манга, ранабэ
* «Бэрсэрк» (манга і анімэ).
* «Claymore» (манга і анімэ).
* «Мяжа пустаты. Сад грэшнікаў» (ранабэ, анімэ)
Diablo (сэрыя гульняў)

**Diablo** — сэрыя ролевых гульняў, выпускаемая кампаніяй Blizzard Entertainment. Па стане на 28 чэрвеня 2008 гульні сэрыі былі прададзеныя накладам 18,5 мільёнаў асобнікаў па ўсім сьвеце.

Гульні сэрыі:
* *[[Diablo (кампутарная гульня)|Diablo]]* (1996) — першая гульня ў сэрыі
** ** (1997) — дапаўненьне да *Diablo*, выпушчанае староньняй фірмай Sierra Entertainment
* *[[Diablo II]]* (2000) — другая гульня сэрыі
** *[[Diablo II: Lord of Destruction]]* (2001) — афіцыйнае дапаўненьне да *Diablo II*
* *[[Diablo III]]* — трэцяя гульня сэрыі

## Апісаньне
Падзеі гульняў Diablo разгортваюцца ў сьвеце, якое называецца Сьвяцілішча. У гэтым сусьвеце існуе пастаяннае процістаяньне паміж Вышэйшымі сіламі Нябёсаў і сіламі Пылаючага Пекла. Сьвет Сьвяцілішча створаны анёламі і дэманамі, якія разглядалі яго як астравок бясьпечнасьці ў вечным канфлікце. Людзі былі створаныя пры дапамозе зьліцьця крыві анёлаў і дэманаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-старонка сэрыі
* Найстарэйшы неафіцыйны сайт пра сэрыю гульняў Diablo 
* Найбуйнейшы Wiki-праект пра Diablo 

Катэгорыя:Гульні Blizzard Entertainment
Катэгорыя:Трылёгіі
Катэгорыя:Diablo (сэрыя гульняў)
Бэнэдыкт Дабшэвіч

**Бэнэдыкт Дабшэвіч** (12 сакавіка 1722, каля Наваградку або на Жамойці — 1799) — філёзаф, тэоляг, прадстаўнік эклектычнай філязофіі ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Біяграфія
У 1739 уступіў у ордэн езуітаў. Навучаўся ў Наваградзкім езуіцкім калегіюме і Віленскай езуіцкай акадэміі.

Выкладаў філязофію і тэалёгію ў Наваградзкім і Полацкім езуіцкім калегіюмах, Віленскай езуіцкай акадэміі, у 1772—1773 дэкан тэалягічнага факультэту акадэміі, у 1773—1774 віцэ-канцлер акадэміі. 3 1782 узначальваў акруговую школу ў Крожах, у 1792—1794 рэктар Жамойцкай школьнай акругі.

## Погляды і працы
У філязофскіх поглядах прытрымліваўся картэзіянства пазьнейшага часу. У лёгіцы наступаваў школе Пар-Раяль, Х. Вольфу і Ф. Брэскаму. Даволі дакладна выкладаў погляды эўрапейскіх філёзафаў і натуразнаўцаў (напрыклад, геліяцэнтрычную сыстэму М. Каперніка і ягоных пасьлядоўнікаў).

Выдаў кнігі «Погляды новых філёзафаў…» (1760), якая складалася зь ягоных лекцыяў у Наваградзкім калегіюме. У гэтай кнізе выклаў сыстэмы Р. Дэкарта, П. Гасендзі і тэорыі І. Кегілера, І. Ньютана і інш.; «Лекцыі па лёгіцы…» (Вільня, 1761), у якой сьцьвярджаў, што клясычная лёгіка з пашанай ставіцца да матэматыкі, безь якой філязофстваваць ці лягізаваць «усё адно, што хадзіць бяз ног».

Вызнаваў 3 віды пазнаньня: гістарычнае, філязофскае і матэматычнае. Спалучаў тэалягічны сьветапогляд з новафілязофскімі поглядамі, што не магло не прывесьці да ўнутраных супярэчнасьцяў, якія найбольш выразна выявіліся ў ягонай кнізе «Тэзы ва ўнівэрсальную філязофію» (1763).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Беларускія багасловы
Смаленская губэрня

**Смале́нская губэ́рня** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расейскай імпэрыі і РСФСР у 1708—1929 роках. Губэрнскі цэнтар — Смаленск. З 1923 па 2930-я гады адбывалася беларусізацыя.

## Геаграфія
Межавала з поўначы і паўночнага ўсходу з Цьвярской губэрняй, з усходу — Маскоўскай і Калускай, з паўднёвага ўсходу — Арлоўскай, з поўдня — Чарнігаўскай, з захаду — Магілёўскай, з паўночнага захаду — Віцебскай і Пскоўскай.

## Адміністрацыйны падзел

Утвораная ў 1708 року ў складзе 17 местаў з паветамі: Смаленск, Рослаў, Дарагабуж, Вязьма, Белы, Пагарэлае Гарадзішча, Зубцоў, Старыца, Сярпейск, Казельск, Мяшчоўск, Масальск, Ліхвін, Барысава-Гарадзішча, Перамышль, Варатынск, Адоеў.

У 1713 расфармаваная, большая частка адышла да Рыскай губэрні.

У 1726 Смаленская губэрня адноўленая ў складзе 5 паветаў: Смаленскага, Бельскага, Вяземскага, Дарагабускага і Рослаўскага.

У 1775 року пераўтвораная ў Смаленскае намесьніцтва. Утвораныя 7 новых паветаў: Гжацкі, Ельнінскі, Касьплянскі, Красьнінскі, Парэцкі, Рупасаўскі, Сычэўскі. Праз 2 рокі Рупасаўскі павет пераўтвораны ў Юхнаўскі, а Касьплінскі — у Духаўшчынскі.

У 1796 намесьніцтва зноў стала губэрняй. Пры гэтым былі скасаваныя Духаўшчынскі, Ельнінскі і Красьнінскі паветы (адноўленыя ў 1802).

У 1802—1918 у склад губэрні ўваходзілі 12 паветаў: Бельскі, Вяземскі, Гжацкі, Дарагабускі, Духаўшчынскі, Ельнінскі, Красьнінскі, Парэцкі, Рослаўскі, Смаленскі, Сычэўскі, Юхнаўскі.

У 1918 Парэцкі павет перайменаваны ў Дзямідаўскі. Праз рок да губэрні далучаны Мсьціслаўскі павет Гомельскай губэрні.

У 1922 скасаваны Красьнінскі павет. З Гомельскай губэрні перададзены Горацкі павет, а Юхнаўскі адышоў да Калускай губэрні.

У 1924 року ў склад БССР перададзеныя Горацкі і Мсьціслаўскі паветы. Наступным рокам Духаўшчынскі павет пераўтвораны ў Ярцаўскі.

У 1927 скасаваныя Дзямідаўскі і Дарагабускі паветы, а праз рок — Гжацкі, Ельнінскі і Сычэўскі.

У 1929 року губэрня скасаваная, а яе тэрыторыя ўвайшла ў склад Заходняй вобласьці.

## Крыніцы

## Літаратура

* «Белорусское Полесье» («Известия Геологич. Комитета», 1888 и 1893 гг.);
* «Смоленская; губ.» (изд. центр. стат. комитета, 1893, вып. XLII);

## Вонкавыя спасылкі
* Смоленская губерния // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб.: 1890—1907.
* Смаленская губэрня ў малым ЭСБЭ

Катэгорыя:Губэрні Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Губэрні, створаныя ў 1708 годзе
Катэгорыя:Губэрні, скасаваныя ў 1929 годзе
Канстантын Парцянка

**Канстантын Парцянка** (1793, Менскае ваяводзтва — 1841) — беларускі навуковец-мэдык, хірург, пэдагог. Доктар мэдыцыны (1818), прафэсар Віленскага ўнівэрсытэту.

## Біяграфія
Вывучаў мэдыцыну ў Віленскім унівэрсытэце. У 1818 атрымаў ступень доктара мэдыцыны і працаваў ардынарным прафэсарам і доктарам хірургічнай клінікі ў Віленскім унівэрсытэце.

Выкладаў курсы з дэсмургіі, агульнай тэрапіі і асноваў мэдыцыны. З 1832 — дырэктар хірургічнай клінікі.

Аўтар артыкулаў у галіне мэдыцыны.

## Літаратура
* 
* І. Трацяк. Прафесары медыцынскага факультэта Віленскага універсітэта (1803—1832 гг.) // Язык. Общество. Медицина: сборник материалов студенческих конференций. Материалы семинара преподавателей «Межпредметная координация в процессе преподавания РКИ в негуманитарном вузе» / редкол.: А. Мельникова (ответственный редактор) и др. — Гродно, 2008. — С. 67.

Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія мэдыкі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўнівэрсытэту
Пётар Славінскі

**Пётар Славінскі** (, вёска Кена Віленскага павету — ) — астраном, пэдагог. Чалец-карэспандэнт Пецярбурскай АН, прафэсар (1826).

## Біяграфія
У 1815 скончыў Віленскі ўнівэрсытэт, дзе ў 1818—1819 i 1823—1832 выкладаў астраномію.

У 1819 выехаў за мяжу дзеля ўдасканальваньня. Працаваў у абсэрваторыях Вялікабрытаніі, Францыі, Нямеччыны. У Ангельшчыне сустракаўся са знакамітымі астраномамі Ўільямам Гэршэлем і ягоным сынам Джонам.

У 1825—1843 дырэктар Віленскай астранамічнай абсэрваторыі. Вывучаў рух астэроідаў, плянэтаў i Месяца, удзельнічаў у правядзеньні геадэзічных працаў на Літве (Беларусі).

Аўтар падручніка з тэарэтычнай i практычнай астраноміі (Вільня, 1826). Першы на Беларусі пачаў разглядаць жыцьцёвыя працэсы з пазыцыяў матэрыялізму.

## Крыніцы

## Літаратура
* Астраномія ў Віленскім універсітэце // «Наша Слова» № 9 (848), 27 лютага 2008.

Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Астраномы
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўнівэрсытэту
Гаёўка (Менская вобласьць)

**Гаёўка** — вёска ў Фаніпальскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 10 км ад Койданава, 27 км ад Менску, 8 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. 2 вёскі ў Койданаўскай воласьці Менскага павету: вёска Вялікая Гаёўка, 19 двароў, 114 жыхароў, і вёска Малая Гаёўка, 14 двароў, 88 жыхароў.

## Насельніцтва
* 1991 год —  18 двароў, 42 жыхары
* 1999 год — 24 жыхары
* 1 студзеня 2004 году — 11 двароў, 15 жыхароў
* 2010 год — 7 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Галышова

**Галышо́ва** — вёска ў Путчынскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 22 км ад Койданава, 46 км ад Менску, 24 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Старасельскай воласьці Менскага павету, у вёсцы 13 двароў, 68 жыхароў, побач засьценак Галышова, 4 двары, 11 жыхароў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 6 двароў, 8 жыхароў; 1999 год — 17 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 8 двароў, 22 жыхары; 2010 год — 22 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Фэлікс Рымкевіч

**Фэлікс Рымкевіч** (1799, Магілёў — 1851) — навуковец-мэдык. Доктар мэдыцыны (1821), прафэсар Віленскага ўнівэрсытэту.

## Біяграфія
Скончыў Віленскі ўнівэрсытэт (1820), дзе застаўся выкладаць сьпярша ў Мэдычна-хірургічнай акадэміі, а з 1838 — у клініцы тэрапіі.

Узначальваў вядомую ў Расейскай імпэрыі мэдычную навуковую школу, якая падрыхтавала больш за 30 дактароў мэдыцыны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1799 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія мэдыкі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі ў 1851 годзе
Гарбузы

**Гарбузы́** — вёска ў Негарэльскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 18 км ад Койданава, 53 км ад Менску, 6 км ад чыгуначнай станцыі Негарэлае.

## Гісторыя
Вядома з XVI стагодзьдзя. У 1589 г. у Станькаўскай воласьці, мела 30 валок зямлі. З 1793 г. у Койданаўскай воласьці Менскага павету. У 1883 г. пабудавана каталіцкая капліца. У пачатку XX ст. засьценак, 15 двароў, 102 жыхары. Помнік землякам, якія загінулі ў ІІ-ю Усясьветную вайну. 30 кастрычніка 2009 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Негарэльскага пасялковага савету ў Негарэльскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 342 жыхары
* 1 студзеня 2004 году — 110 двароў, 346 жыхароў
* 1999 год — 352 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Негарэльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Гаруцішкі

**Гару́цішкі** — вёска ў Беларусі, на рацэ Гаруцішцы. Уваходзяць у склад Путчынскага сельсавету Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. Знаходзяцца за 10 км ад Койданава, за 52 км ад Менску, за 12 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Назва

Герута (Gerutha) — імя германскага паходжаньня, якое зьвязваюць зь імём Гера.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Гісторыя
Упершыню ўпамінаюцца ў XVIII стагодзьдзі. У 1884 годзе адкрыта царкоўна-прыходзкая школа (12 вучняў — 11 хлопчыкаў, 1 дзяўчынка). У 1886 годзе ў Койданаўскай воласьці Менскага павету. Дзейнічала праваслаўная царква. У пачатку XX ст. 30 двароў, 167 жыхароў. У 1915 годзе Дэпартамэнт земляробства зрабіў спробу арганізаваць гадавальнік лекавых расьлін у маёнтку Гаруцішкі, але вайна парушыла пляны. 

## Насельніцтва
* 1909 год — 50 чалавек у сяле Гаруцішках і 42 чалавекі ў фальварку Гаруцішках
* 1999 год — 104 чалавекі
* 1 студзеня 2004 году — 42 двары, 83 чалавекі
* 2010 год — 75 чалавек

## Турыстычная інфармацыя
Помнік на брацкай магіле 12 савецкіх воінаў і партызан, якія загінулі ў Другую ўсясьветную вайну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Гарэнаўка

**Гарэ́наўка** — вёска ў Дабрынёўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 33 км ад Койданава, 35 км ад Менску, 20 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя засьценак у Самахвалавіцкай воласьці Менскага павету, 4 двары, 29 жыхароў. 28 траўня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Рубілкаўскага ў Дабрынёўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 13 двароў, 42 жыхары; 1999 год — 36 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 9 двароў, 36 жыхароў; 2010 год — 39 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Глухоўшчына

**Глухо́ўшчына** — вёска ў Станькаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 6 км ад Койданава, 51 км ад Менску, 6 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У 1712 годзе згадваецца як фальварак у Менскім ваяводзтве ВКЛ. У пачатку XX стагодзьдзя ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 21 двор, 142 жыхары. 30 кастрычніка 2009 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Ляхавіцкага ў Станькаўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 28 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 16 двароў, 25 жыхароў
* 1999 год — 34 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Глушынцы

**Глушы́нцы** — вёска ў Путчынскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 21 км ад Койданава, 42 км ад Менску, 23 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Насельніцтва
* 2010 год — 3 жыхары
* 1 студзеня 2004 году — 3 двары, 5 жыхароў
* 1991 год — 7 двароў, 9 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Грынкевічы

**Грынке́вічы** — вёска ў Путчынскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 12 км ад Койданава, 45 км ад Менску, 14 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Велікасельскай воласьці Менскага павету, 17 двароў, 76 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2010 год — 16 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 8 двароў, 17 жыхароў
* 1999 год — 27 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Грынькова

**Грынько́ва** — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 26 км ад Койданава, 25 км ад Менску, 12 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя маёнтак у Станькаўскай воласьці Менскага павету, 1 двор, 27 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2010 год — 30 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 13 двароў, 30 жыхароў
* 1999 год — 32 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Грынькоўшчына

**Грынько́ўшчына** — вёска ў Станькаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 16 км ад Койданава, 37 км ад Менску, 14 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Станькаўскай воласьці Менскага павету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 9 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 5 двароў, 11 жыхароў
* 1999 год — 10 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Грыцкаўшчына (Койданаўскі раён)

**Гры́цкаўшчына** — вёска ў Бараўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 10 км ад Койданава, 50 км ад Менску, 12 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XIX ст. У складзе Койданаўскай воласьці Менскага павету, належала Радзівілам. У 1904 г. вядома як маёнтак Грыцкаўшчына, 1 двор, 63 жыхары. У 1996 г. 18 двароў, 41 жыхар.

## Насельніцтва
* 2010 год — 21 жыхар
* 1 студзеня 2004 году — 14 двароў, 35 жыхароў
* 1999 год — 38 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Грычын

**Гры́чын** (афіцыйная назва — *Гры́чына*) — вёска ў Фаніпальскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. Знаходзіцца за 24 км ад Койданава, 25 км ад Менску, 8 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль, 4 км ад шашы Менск — Берасьце.

## Гісторыя
Вядомая з XVII стагодзьдзя. У 1620 г. у складзе маёнтку Койданава. У 1656 г. адбыліся антыфэадальныя выступленьні сялян. У 1803 г. у Самахвалавіцкай воласьці Менскага павету. У 1834 г. 228 жыхароў. У 1845 г. 58 двароў, 355 жыхароў. Сяляне мелі 48 коней, 126 валоў, 69 кароў, 209 авечак, 151 сьвіньню, 27 цялят, 80 вульлёў. У 1886 г. 49 двароў, 414 жыхароў, школа. У пачатку XX ст. у Самахвалавіцкай воласьці Менскага павету, 101 двор, 576 жыхароў, побач засьценак Грычын, 12 двароў, 72 жыхары. Помнікі: на магіле невядомага салдата, які загінуў у 1919 г., на брацкай магіле савецкіх воінаў, якія загінулі ў ІІ-ю Усясьветную вайну, 65 землякам, што загінулі ў барацьбе зь нямецкімі захопнікамі, на магіле ваеннапалонных.

## Насельніцтва
* 1999 год — 487 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 135 двароў, 436 жыхароў
* 2010 год — 557 жыхароў

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі