open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Андрэй Завіша

**Андрэ́й Заві́ша** (каля 1557 — люты 1604) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода менскі (1596—1598), падскарбі вялікі літоўскі (з 1598).

Валодаў часткай маёнтку Бакшты, ад якога пісаўся «на Бакштах Завіша».

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Завішаў гербу «Лебедзь», сын Яна і Яўхіміі Вярбіцкай.

Займаў шэраг высокіх дзяржаўных пасадаў. Выбіваў свой герб «Лебедзь» на літоўскіх траяках 1598—1603 гадоў.

Падбраўся шлюбам з Соф’я Валовіч, зь якой меў сыноў Крыштапа і Мікалая, а таксама дачок Барбару і Соф’ю.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагодзьдзі
Андрэй
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Нумізматыка
Катэгорыя:Памерлі ў 1604 годзе
Завішы

**Заві́шы** — шляхецкі род гербу Лебедзь. Магчыма, адно з шматлікіх адгалінаваньняў літоўскага баярскага роду, які прыняў герб Лебедзь на Гарадзельскім зьезьдзе 1413 году. Паводле паданьня, Завішы спачатку карысталіся гербам «Ружа».

## Радавод
Пачынальнік роду — Завіша — упамінаецца ў 1443—1486 гадох.

# Завіша
## Мікалай (упамінаецца ў 1496 годзе); не пакінуў нашчадкаў
## Ян (? — да 1506), дваранін гаспадарскі (з 1491)
## Юры (каля 1480 — да 1528), судзьдзя земскі дарагічынскі
### Мікалай
### Ян
### Альбрэхт
### Крыштап
## Ян (каля 1485—1524), у маладосьці служыў Радзівілам, староста любаскі (да 1519), жыжморскі (з 1519) і падстолі вялікі літоўскі (1519—1526); не пакінуў нашчадкаў
## Андрэй (каля 1490 — да 1534), цівун віленскі, які ў 1528 ставіў войска 29 коннікаў; 2-я ж. — Барбара з Кейзгайлаў
### Ян (1520?—1557)
#### Ян (каля 1550—1626), падкаморы лідзкі (з 1593), ваявода мсьціслаўскі (з 1596), ваявода віцебскі і староста сураскі (з 1599)
##### Мікалай (каля 1585—1647), рэфэрэндар сьвецкі вялікі літоўскі (1625—1626), кашталян віцебскі (з 1626)
#### Юры (каля 1555 — пасьля 1590), валодаў маёнткам Ракаў
##### Ганна; м. — Сымон Самуэль Сангушка
#### Андрэй, падскарбі вялікі літоўскі (з 1598)
##### Крыштап (каля 1600 — 23 студзеня 1670), пісар вялікі літоўскі (з 1637), староста менскі (1631—1645) і браслаўскі (з 1645), маршалак надворны (з 1649), маршалак вялікі (1654—1669), кашталян віленскі (з 1669); ж. — Кацярына з Тышкевічаў
###### Андрэй Казімер (1618—1678), пісар вялікі літоўскі; атрымаў пасьля бацькі Менскае староства
####### Крыштап Станіслаў (20 красавіка 1660 — 15 жніўня 1721), ваявода менскі (з 1720)
######## Ігнаці (каля 1690 — 16 жніўня 1738), мечнік (з 1730) і падкаморы вялікі літоўскі (з 1734), маршалак надворны літоўскі (з 1736)
######## Барбара (3.12.1690 — 15.02.1770); м. — князь Мікалай Фаўстын Радзівіл.
####### ?
######## Крыштап Тэабальд (?—1763), староста старадубскі
###### Ян Юры (каля 1620—1671), атрымаў ад бацькі Браслаўскае староства
### Мельхіёр (1525?—1592), маршалак гаспадарскі (з 1578), кашталян віцебскі (з 1588)

## Галерэя
### Мужчынскі партрэт

Jan Zaviša. Ян Завіша (XVIII).jpg|Ян Завіша
Mikałaj Zaviša. Мікалай Завіша (XVII).jpg|Мікалай Завіша
Kryštap Zaviša. Крыштап Завіша (1667).jpg|Крыштап Завіша
Andrej Kazimier Zaviša. Андрэй Казімер Завіша (XVIII).jpg|Андрэй Казімер Завіша
Ihnaci Zaviša. Ігнаці Завіша (XVIII).jpg|Ігнаці Завіша
Kazimier Zaviša. Казімер Завіша (1754).jpg|Казімер Завіша
Zaviša. Завіша (XVIII).jpg|Невядомы з роду Завішаў
Kryštap Teabald Zaviša. Крыштап Тэабальд Завіша (J. Malc, 1844).jpg|Крыштап Тэабальд Завіша


### Жаночы партрэт

Alaksandra Zaviša (Ahinskaja). Аляксандра Завіша (Агінская).jpg|Аляксандра Завіша (з Агінскіх)
Barbara Radzivił (Zaviša). Барбара Радзівіл (Завіша).jpg|Барбара Радзівіл (з Завішаў)
Maryja Łanieŭskaja (Zaviša). Марыя Ланеўская (Завіша) (XVIII).jpg|Марыя Ланеўская (з Завішаў)
Hanna Zaviša (Lipskaja). Ганна Завіша (Ліпская) (1802).jpg|Ганна Завіша (зь Ліпскіх)


Іканаграфія роду Завішаў захоўваецца ў зборах Беларусі, Летувы, Польшчы.

## Крыніцы

## Літаратура
*
Паліва

**Па́ліва** — рэчыва ці сумесь рэчываў, здольнае да экзатэрмічных хімічных рэакцыяў з акісьляльнікам, які можа быць зьнешнім альбо ўтрымоўвацца ў самім паліве.

## Асноўныя сучасныя выгляды паліва

### Цвёрдыя тыпы паліва
* Драўніна, драўняная дранка, драўняныя пелеты
* Гаручы лупняк
* Буза
* Торф
* Вугаль
* Бітумінозныя пяскі
* Порах
** Злучэньні азоту
** Цьвёрдае ракетнае паліва

### Вадкія віды паліва

* Нафтавыя палівы
* Дызельнае паліва (газойль, саляравая аліва)
* Паліва печкавае побытавае
* Газа
* Ліграін
* Бэнзін, газалін
* Алівы
** Лупняковая аліва
** Адпрацаваная машынная аліва
* Алей (рапсавы, арахісавы)
* Жывёльны тлушч
* Сьпірты
** Этаноль
** Мэтаноль
** Пропаноль
* Вадкае ракетнае паліва
* Этэры
* Эмульсіі
* Сынтэтычныя віды паліва, вырабляныя на аснове працэсу Фішэра-Тропша

### Газападобныя тыпы паліва
* Прапан
* Бутан
* Мэтан (прыродны газ, метан вугальных пластоў, лупняковы газ, рудніковы газ, балотны газ, біягаз, лэндфілл-газ, гідрат мэтану)
* Вадарод
* Сьціснуты прыродны газ 
* Прадукты газіфікацыі цьвёрдага паліва
** Вугля — (сынтэз-, гэнэратарны, коксавы) газы, магчымая падземная газіфікацыя вуглёў
** Драўніны
* Сумесі
** Прапан-бутановая сумесь 
** Сумесь вадароду і прыроднага газу

### Дысьперсныя сістэмы, растворы
* Аэразолі
** Вугальны пыл
** Алюмініевы, магніевы пыл
* Пены
** Газадызэль (сумесь прыроднага газу з дызельным палівам)
** Сумесь вадароду з бэнзінам
* Суспэнзіі
** Вадавугальнае паліва
** Ваданітратнае паліва («вадкі порах»)

### Нетыповыя палівы
* Ядзернае паліва
* Тэрмаядзернае паліва
* Ракетнае паліва

## Глядзіце таксама
* Біяпаліва
Паліва (кераміка)

**Палі́ва** — шклопадобнае пакрыцьцё на паверхні керамічнага вырабу.

## Віды палівы
Паліва можа быць празрыстаю ці непразрыстаю, бясколернаю ці каляроваю, бліскучаю ці матаваю. Асноваю палівы зьяўляецца каалін, кварц і палявы шпат. У склад палівы ўводзяць таксама аксіды мэталаў.

У залежнасьці ад спосабу прыгатаваньня паліва падзяляецца на сырую і фрытаваную. Сырыя палівы самыя простыя: усе кампанэнты таўкуць і зьмешваюць з вадою да пэўнае шчыльнасьці палі́вачнага шлікера. Каб атрымаць фрытаваную паліву, кампанэнты палі́вачнае сумесі фрытуюць, г. зн. сплаўляюць (звычайна пры тэмпэратуры 1200—1300&nbsp;°C), у выніку ўтвараюцца нерастваральныя сылікаты і іншыя злучэньні. Пасьля плаўленьня фрыту выліваюць у ёмістасьць з вадою, дзе яна астывае, затым высушваюць і дробна таўкуць у ступе.

Адрозьніваюць паліву туга- і легкаплаўкую. Тугаплаўкія палівы прымяняюцца для фарфору, шамоту, цьвёрдага фаянсу. Тэмпэратура іхнага плаўленьня складае 1125—1360&nbsp;°C. Для маёлікі бяруць палівы, якія плавяцца пры тэмпэратуры 900—1100&nbsp;°C.

### Каляровыя палівы

Для аздабленьня вырабаў з фарфору і маёлікі часта прымяняюць яскраваафарбаваныя каляровыя палівы. Колер надаецца ўвядзеньнем у бясколерную паліву аксідаў і солей мэталаў. Так, вокіс кобальту дае колеры ад сьветла- да цёмна-сіняга; вокіс хрому — зялёны, а пры наяўнасьці цыны — ружовы, чырвоны; вокіс медзі выкарыстоўваюць, каб атрымаць бэрылава-зялёную, сіне-зялёную паліву, а таксама палівы медна-чырвоных адценьняў для аднаўленчага абпальваньня; злучэньні з манганам даюць карычневыя, ружовыя колеры; вокіс жалеза — ад жоўтага і чырвонага да карычневага і чорнага і г. д.

## Літаратура
* Менделеев Д. И., Глазурь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) — СПб., 1890—1907.

## Вонкавыя спасылкі
* Паліва // Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў. Менск: Беларусь, 2001.
* Способы нанесения глазури

Катэгорыя:Кераміка
Сыдні Полак

**Сы́дні По́лак** (; 1 ліпеня 1934, Лафает — 26 траўня 2008, Лос-Анджэлес) — амэрыканскі кінарэжысэр, актор і прадусар.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і габрэйскіх эмігрантаў з Расеі. У 1950-х гадах вучыўся ў тэатральнай школе «Neighborhood Playhouse School of the Theater» у Сэнфарда Мэйснэра. Пасьля службы ў войску (1957—1958) гуляў у спэктаклях на Брадвэі, у тэлеп’есах, выкладаў акторскае майстэрства. Быў пастаноўшчыкам тэлеп’есаў і тэлесэрыялаў. Першай рэжысэрскай працай быў фільм «Тонкая нітка» (1965).

Шырокую вядомасьць як рэжысэр атрымаў дзякуючы экранізацыі рамана Х. Маккоя «Загнаных канёў прыстрэльваюць, ці не праўда?» аб танцавальным маратоне часоў «Вялікай дэпрэсіі» ЗША ў 1930-я гады. У фільме згулялі Джэйн Фонда і Гіг Янг, які атрымаў прэмію «Оскар» у намінацыі «Найлепшы актор другога пляну».

У 1973 годзе зьняў драму «Такімі мы былі», дзе гулялі Барбара Страйзанд і Робэрт Рэдфард. Іншыя вядомыя працы ў 1970-х гадох — фільм «Якудза» і палітычны трылер «Тры дні Кондара». Атрымаў «Оскар» за драму «З Афрыкі» (1985) і намінацыю за камэдыю «Тутсі» (1982).

У 1993 годзе зьняў трылер «Фірма» (Том Круз) па рамане Джона Грышэма. Фільм «Сабрына» (Гарысан Форд) раскрытыкаваўся і праваліўся ў пракаце. У 1990-х гадах заняўся прадусаваньнем. Здымаўся ў фільмах — «Мужыкі і жонкі» Ўудзі Алена, «З шырока заплюшчанымі вачыма» Стэнлі Кубрыка.

Сыдні Полак сышоў з жыцьця 26 траўня 2008 году ва ўзросьце 73 гады ў Лос-Анджэлесе. СМІ паведамляюць, што Полак пакутаваў анкалягічным захворваньнем.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Кінарэжысэры ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эмі»
Тыбэт (неадназначнасьць)

**Тыбэт**:
* Тыбэт — раён Цэнтральнай Азіі
* Тыбэцкае сугор'е — шырокае сугор'е ў Цэнтральнай Азіі
* Тыбэцкі аўтаномны раён
* Дэвід Тыбэт — брытанскі музыка, лідэр групы Current 93
Цагляная готыка

**Цагляная готыка** () — кшталт гатычнай архітэктуры, пашыраны ў рэгіёнах вакол Балтыйскага мора, бедных будаўнічым камнем, асабліва ў Паўночнай Германіі. Будынкі гэтага стылю ўзводзіліся пераважна ці цалкам з чырвонай цэглы. Цагляныя гатычныя будынкі гішпанскіх мурынаў утвараюць незалежны стыль, званы мудэхарская готыка, які не разглядаецца ў гэтым артыкуле. У рэчышчы цаглянай готыкі разьвівалася гатычная архітэктура ВКЛ.

Цагляная готыка прыходзіць на зьмену цаглянаму раманэску, а пазьней у сваю чаргу зьмяняецца цагляным рэнэсансам. Межы паміж цаглянай готыкай і абодвума названымі стылямі досыць расплывістыя.

Адсутнасьць у цаглянай готыцы архітэктурнай скульптуры, пашыранай у іншых кірунках готыкі але недасягальнай пры замене камня цэглаю, кампенсуецца складанай арнамэнтацыяй сьценаў, у тым ліку пры дапамозе коляравых кантрастаў паміж чырвонаю цэглаю, паліванаю цэглаю й белаю вапнаю.

Збудаваньні цаглянай готыкі можна сустрэць у Беларусі, Даніі, Нямеччыне, Латвіі, Летуве, Нідэрляндах, Польшчы, Расеі (у Калінінградзкай вобласьці), Украіне, Фінляндыі, Швэцыі, Эстоніі.

## Цэгла
У адрозьненьне ад каменных блёкаў звычайнай готыкі, якія рыхтаваліся проста на будаўнічай пляцоўцы, цэгла выраблялася на асобных спэцыялізаваных прадпрыемствах. Шырокае распаўсюджаньне атрымала цэгла гэтак званага манастырскага фармату, памерам прыблізна ад 28×15×9 см да 30×14×10 см, якая клалася са швамі каля 15 мм.


Файл:Ziegelmauer.jpg|«Гатычная кладка» (*«gotischer Verband»*)
Файл:Germany Luebeck townhall bricks (detail).JPG|Паліваная цэгла
Файл:Formstein1.JPG|Фігурная цэгла
Файл:Formstein glasiert.JPG|Паліваная фігурная цэгла


## Вонкавыя спасылкі
Вэгетацыйны пэрыяд

**Вэгетацы́йны пэры́яд** — пэрыяд году, у які магчымыя рост і разьвіцьцё (вэгетацыя) расьлінаў.

Працягласьць залежыць галоўным чынам ад геаграфічнай шыраты, клімату.

Іншае значэньне — час, неабходны для разьвіцьця расьліны:
* для аднагадовага — ад пасадкі (прарастаньня насеньня) да пасьпяваньня насеньня (уборкі ураджаю)
* для шматгадовага — ад ўзыходу або набраканьня ныркі да пасьпяваньня насеньня (уборкі ўраджаю)
* для дрэў гэта таксама — час актыўнай жыцьцядзейнасьці расьлін ад пачатку руху соку і параспусканьня нырак да ападу лісьця.

Аднак для кожнай з расьлінаў існуюць свае мінімальныя тэмпэратуры. Калі холадаўстойлівыя расьліны спакойна пераносяць нізкую тэмпэратуру, то цеплалюбыя пры такой тэмпэратуры могуць загінуць. Таму часта за вэгетацыйны пэрыяд прымаюць кліматычнае лета.

Катэгорыя:Батаніка
Кантынэнтальны клімат

**Кантынэнтальны клімат** — тып клімату, які характарызуецца сьпёкай улетку, сьцюжай узімку і малой колькасьцю ападкаў. Кантынэнтальны клімат фармуецца пераважна ў выніку ўзьдзеяньня на атмасфэру буйных масіваў сушы. Гэты тып клімату характэрны для ўнутраных рэгіёнаў мацерыкоў. Кантынэнтальны клімат пануе на значнай частцы тэрыторыі Расеі, краінаў Сярэдняй Азіі (напрыклад, Казахстан, Узбэкістан), у Манголіі і ўнутраных рэгіёнах ЗША і Канады. Часткай сьвету з найбольшым распаўсюджваньнем кантынэнтальнага клімату зьяўляецца Азія. Кантынэнтальны клімат прыводзіць да ўтварэньня стэпаў і пустыняў, бо вялікая частка вільгаці мораў і акіянаў не даходзіць да ўнутрыкантынэнтальных рэгіёнаў.

## Кантынэнтальны клімат умераных шыротаў

Ва ўмераных шыротах для кантынэнтальнага клімату характэрныя вялікая гадавая амплітуда тэмпэратуры паветра (сьпякотнае лета і халодная зіма), а таксама значныя зьмены тэмпэратуры на працягу дня. Ад марскога клімату кантынэнтальны адрозьніваецца паніжанай сярэдняй гадавой тэмпэратурай і вільготнасьцю, у некаторых выпадках павялічанай запыленасьцю паветра. Для кантынэнтальнага клімату характэрная досыць малая хмарнасьць і малая гадавая колькасьць ападкаў, максымум якіх прыходзіцца на лета. Сярэдняя хуткасьць ветравею, як правіла, таксама невялікая. Надвор’е ў рэгіёнах з кантынэнтальным кліматам больш зьменлівае, чым у рэгіёнах з марскім кліматам.

## Кантынэнтальны клімат тропікаў
У тропіках гадавыя ваганьні тэмпэратуры паветра не такія вялікія, як ва ўмераных шыротах, а ападкаў выпадае больш, чым пры марскім клімаце.

## Кантынэнтальны клімат палярных шыротаў
У палярных шыротах, для кантынэнтальнага клімату характэрныя вялікія гадавыя ваганьні тэмпэратуры паветра і вельмі зімнае лета.

## Сувязь зь іншымі тыпамі клімату
Кантынэнтальны клімат можа ў саслабелым выглядзе распаўсюджвацца і на найбліжэйшыя да мацерыкоў часткі акіянаў, пры паступленьні паветраных масаў з мацерыка на тэрыторыю над акіянам на працягу ўсяго году. Кантынэнтальны клімат адрозьніваецца ад мусоннага клімату, які фармуецца пераважна дзякуючы ўплыву кантынэнтальных паветраных масаў узімку і марскіх паветраных мас — улетку. Паміж марскім і кантынэнтальным кліматам існуюць паступовыя пераходы, напрыклад клімат Заходняй Эўропы пераважна марскі, Эўрапейскай часткі Расеі — умерана-кантынэнтальны, Усходняй Сыбіры — рэзка кантынэнтальны, Далёкага Ўсходу — мусонны.

Катэгорыя:Кліматалёгія
Катэгорыя:Клімат
ISO 3166-2

**[[ISO]] 3166-2** — частка стандарту ISO 3166, якая зьмяшчае коды назваў рэгіёнаў. Упершыню апублікаваная ў 1998 годзе.

## Крыніца
Gwillim Law пад адрасам http://www.statoids.com апублікаваў сьпіс субнацыянальных адзінак і залежных тэрыторыяў, якіх ён заве статоідамі («statoids»).

## Глядзіце таксама
* ISO 3166-1
* ISO 3166-2:RU
* ISO 3166-3
* код краіны

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20040603100727/http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/04background-on-iso-3166/iso3166-2.html
* https://web.archive.org/web/20060716033140/http://www.unece.org/cefact/locode/service/sublocat.htm

2
Сьцяг Брытанскай тэрыторыі ў Індыйскім акіяне

**Сьцяг Брытанскай тэрыторыі ў Індыйскім акіяне** — зьяўляецца знакам Брытанскай тэрыторыі ў Індыйскім акіяне. Сьцяг быў прыняты 8 лістапада 1990 году, аднак, дагэтуль зьяўляецца паўафіцыйным. Суадносіны бакоў сьцяга — 1:2.

Карона і сьцяг Вялікабрытаніі сымбалізуюць прыналежнасьць да Аб’яднанага Каралеўства, зьвілістыя сінія лініі — хвалі Індыйскага акіяна, а какосавая пальма — асноўную расьліннасьць.

## Крыніцы

Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне
Катэгорыя:Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне
Герб Гарадзенскай вобласьці

14 чэрвеня 2007 году ўказам прэзыдэнта Беларусі №279 «Аб зацьвярджэньні афіцыйных геральдычных знакаў адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак Гарадзенскай вобласьці» гербу і сьцягу Гарадзенскай вобласьці нададзены афіцыйны статус.

Распрацоўка галоўных знакаў вобласьці вялася камісіяй, якую ўзначальвала намесьнік старшыні аблвыканкама М. М. Бірукова. Пасьля разгляду некалькіх праектаў аўтарам гербу і сьцяга Гарадзенскай вобласьці стала рэгіянальны прадстаўнік грамадзкага аб’яднаньня «Беларускі саюз дызайнэраў» І. У. Процка. Прапанаваны ёй праект быў ухвалены чальцамі камісіі, прайшоў абавязковую геральдычную экспэртызу і быў рэкамендаваны да зацьвярджэньня.

Герб Гарадзенскай вобласьці ўяўляе сабою францускі шчыт, у чырвоным полі якога намаляваны залаты зубар. Герб вянчае вялікая залатая гарадзкая карона. Шчыт апраўлены залатымі дубовымі галінкамі, якія перавівае Андрэеўская стужка блакітнага колеру. У аснову герба быў пакладзены гістарычны герб Гарадзенскай губэрні, атрыманы ў 1878 г. згодна з указам расейскага імпэратара Аляксандра II.

Катэгорыя:Гарадзенская вобласьць
Гарадзенская
Сьцяг Гарадзенскай вобласьці

**Сьцяг Гарадзе́нскай во́бласьці**&nbsp;— афіцыйны сымбаль Гарадзенскае вобласьці.

Зацьверджаны 14 чэрвеня 2007 году ўказам прэзыдэнта Беларусі №&nbsp;279 «*Аб зацьвярджэньні афіцыйных геральдычных знакаў адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак Гарадзенскай вобласьці*».

## Гісторыя
Распрацоўка галоўных знакаў вобласьці вялася камісіяй, якую ўзначальвала намесьнік старшыні аблвыканкама М.&nbsp;М.&nbsp;Бірукова. Пасьля разгляду некалькіх праектаў аўтарам гербу й сьцягу Гарадзенскай вобласьці стала рэгіянальны прадстаўнік грамадзкага аб’яднаньня «Беларускі саюз дызайнэраў» І.&nbsp;У.&nbsp;Процка. Прапанаваны ёй праект быў ухвалены чальцамі камісіі, прайшоў абавязковую геральдычную экспэртызу і быў рэкамэндаваны да зацьвярджэньня.

## Апісаньне
Сьцяг Гарадзенскай вобласьці ўяўляе сабой прастакутнае чырвонае палотнішча з стасункам бакоў 1:2. У цэнтры асабовага боку палотнішча месьціцца выява гербу вобласьці без дубовых галінак і стужкі.

Гарадзенская вобласьць
Катэгорыя:Гарадзенская вобласьць
Сьцяг Берасьцейскай вобласьці

**Сьцяг Берасьце́йскай во́бласьці**&nbsp;— афіцыйны сымбаль Берасьцейскае вобласьці.

Указам прэзыдэнта Беларусі №&nbsp;446 ад 14 верасьня 2004 году ўсталяваныя герб і сьцяг Берасьцейскай вобласьці. 

## Апісаньне
Паводле афіцыйнага апісаньня сьцяга вобласьці: Сьцяг Берасьцейскай вобласці ўяўляе сабой прастакутнае палотнішча чырвона-блакітнага колеру з стасункам бакоў 1:2. Па бакох&nbsp;— дзьве вэртыкальныя блакітныя палосы. Пасярэдзіне&nbsp;— шырокая чырвоная палоса, якая завяршаецца формай абарончага будынка. У цэнтры чырвонай палосы&nbsp;—  зубар.

Згодна з *Палажэньнем пра сьцяг*: 
# Сьцяг Берасьцейскай вобласьці зьяўляецца яе афіцыйным геральдычным знакам. Сьцяг Берасьцейскай вобласьці&nbsp;— уласнасьць Берасьцейскай вобласьці, правам распараджэньня якой валодае Берасьцейскі абласны выканаўчы камітэт.
# Сьцяг Берасьцейскай вобласьці разьмяшчаецца на будынках, у якіх месьцяцца органы мясцовага кіраваньня і самакіраваньня Берасьцейскай вобласьці і яе тэрыторыяў, а таксама ў памяшканьнях паседжаньняў гэтых органаў і службовых кабінэтах іх кіраўнікоў. Сьцяг Берасьцейскай вобласьці можа разьмяшчацца ў тых месцах Берасьцейскай вобласьці, дзе ў адпаведнасьці з заканадаўствам прадугледжваецца разьмяшчэньне Дзяржаўнага сьцягу Беларусі.

## Літаратура
* Нацыянальны рэестар прававых актаў Беларусі, 2004

Берасьцейская вобласьць
Катэгорыя:Берасьцейская вобласьць
Герб Менскай вобласьці

**Герб [[Менская вобласьць|Менскай вобласьці]]** і Палажэньне пра яго зацьверджаныя ўказам прэзыдэнта Беларусі №595 ад 22 лістапада 2007 году. Апісаньне герба:

: Герб Менскай вобласьці ўяўляе сабой францускі шчыт, у залатым полі якога тры блакітныя хвалепадобныя пасы. У верхняй правай частцы шчыта — выява гербу места Менску. Герб завершаны вялікай залатой каронай зь пяцьцю зубцамі, зьнізу яго апраўляюць дзьве залатыя дубовыя галіны, якія ўвітыя й злучаныя блакітнай ордэнскай стужкай.

## Літаратура
* Нацыянальны рэестар прававых актаў Беларусі, 2007

Катэгорыя:Менская вобласьць
Менская
Сьцяг Менскай вобласьці

**Сьцяг Ме́нскай во́бласьці**&nbsp;— афіцыйны сымбаль Менскае вобласьці.

Сьцяг і Палажэньне пра яго былі зацьверджаныя ўказам прэзыдэнта Беларусі №&nbsp;595 ад 22 лістапада 2007 году.

## Апісаньне
Сьцяг Менскай вобласьці ўяўляе сабой прастакутнае палотнішча чырвонага колеру з стасункам бакоў 1:2, у цэнтры асабовага боку якога&nbsp;— выява гербу Менскай вобласьці.

## Глядзіце таксама
* Герб Менскай вобласьці

## Літаратура
* Нацыянальны рэестар прававых актаў Беларусі, 2007

## Вонкавыя спасылкі
* Пра сымбалі вобласьці

Менская вобласьць
Катэгорыя:Менская вобласьць
Пэмба (востраў)

**Пэмба ** (Pemba) — каралавы востраў ва Ўсходняй Афрыцы, паміж 4°50' і 5°30' паўднёвай шыраты, у 50 км на поўнач ад Занзыбара. Адлучаецца ад мацерыка пралівам Пэмба. Належыць Танзаніі, куды ўвайшла ў 1964 годзе разам з Занзыбарам. Даўжыня 75 км, шырыня 10 км, плошча 984 км². Вышыня да 99 м. 

Клімат экватарыяльна-мусонны. Ападкаў да 1000 мм у год. Урадлівая глеба вострава спрыяе разьвіцьцю сельскай гаспадаркі (галоўным чынам, рыс і бабовыя). На востраве расьце не меней трох мільёнаў гваздычных дрэў. Таксама выгадоўваюцца мангавыя дрэвы і какосавыя пальмы.

Насельніцтва 265 тыс. чалавек (1988). Сярод насельніцтвы моцныя традыцыйныя вераваньні (знахарства, анімізм). Асноўны горад — Чакэ-Чакэ. Разьвіты падводны турызм. Руіны сярэднявечных пабудоў. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Астравы Афрыкі
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Катэгорыя:Геаграфія Танзаніі
Герб Берасьцейскай вобласьці

14 верасьня 2004 году Ўказам прэзыдэнта Беларусі №446 былі ўсталяваныя герб і сьцяг Берасьцейскай вобласьці, зацьверджаныя палажэньні пра іх і іх афіцыйныя апісаньні. Паводле тэксту апісаньня герба:

«Герб Берасьцейскай вобласьці мае форму барокавага шчыта, ніжняя частка якога выкананая ў чырвоным колеры і завяршаецца формай абарончага будынка. У цэнтры чырвонага поля шчыта разьмешчаны залаты зубар. Верхняя частка шчыта — блакітнага колеру».

У тэксце Палажэньня пра герб гаворыцца:

«Герб Берасьцейскай вобласьці — уласнасьць Берасьцейскай вобласьці, правам распараджэньня якой валодае Берасьцейскі абласны выканаўчы камітэт».

## Літаратура
* Нацыянальны рэестар прававых актаў Беларусі, 2004

Катэгорыя:Берасьцейская вобласьць
Берасьцейская
Палеская нізіна

**Пале́ская нізі́на** — нізіна па абодвух баках беларуска-ўкраінскай мяжы, якая заходзіць таксама на тэрыторыі Польшчы і Расеі. Агульная плошча каля 270 тыс. км², вышыні 100—250 м.

Абмежаваная на поўначы пагорыстымі раўнінамі цэнтральнай часткі Беларусі, на поўдні Прыдняпроўскім і Валынскім узвышшамі, на захадзе Прыбускай раўнінай, на ўсходзе — Прыдняпроўскай нізінай.

Большая частка Палескай нізіны занятая лясамі й балотамі (Пінскія балоты). У паўднёвай частцы над нізінай вылучаецца Славечанска-Оўруцкі камлюк.

Найвялікшыя рэкі, якія цякуць па Палескай нізіне — Дняпро (у сярэдняй плыні), Прыпяць, Дзясна. У 1960-я—1980-я гг. праводзіліся значныя працы па мэліярацыі.

У Беларусі працягнулася з захаду на ўсход уздоўж ракі Прыпяць больш чым на 500 км, з поўначы на поўдзень — на 200 км. Рэльеф пераважна раўнінны і слабахвалісты, вылучаюцца асобныя дэнудаваныя марэнавыя грады і ўзвышшы дняпроўскага веку. Уласьцівыя палескія выдмы. У межах Беларусі пераважаюць абсалютныя вышыні 130—150 м над узроўнем мора. Водападзелы рэчак плоскія, забалочаныя. Лясы займаюць каля 33 % тэрыторыі, у асобных раёнах да 60 %. У найбольш паніжанай частцы нізіны з амаль плоскім рэльефам разьмяшчаюцца балоты (найвялікшыя масівы Паддубічы, Вялікі Лес, Выганашчанскае балота, Грычын, Загальскі масіў). Частка балотаў мэліяраваная. На Палескай нізіне разьмешчаныя ахоўныя зоны: Прыпяцкі нацыянальны парк, ляндшафтавы заказьнік Сярэдняя Прыпяць, Палескі радыяцыйна-экалягічны запаведнік.

На тэрыторыі Палескай нізіны  ў межах Беларусі вылучаюць Беларускае Палесьсе (фізыка-геаграфічныя раёны: Берасьцейскае Палесьсе, Прыпяцкае Палесьсе, Загародзьдзе, Мазырскае Палесьсе, Гомельскае Палесьсе).

## Глядзіце таксама
* Палесьсе

## Літаратура
* Полесская низменность // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г.П. Пашков [и др.] ; под общ. ред. И.И. Пирожника. — Мн., 2007. — 648 с. ISBN 978-985-11-0384-9
* Природа Белоруссии. Популярная энциклопедия. — Мн: БелЭн, 1986. — 600 с., ил.

Катэгорыя:Рэльеф Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Ўкраіны
Мікалай Геранім Сяняўскі

**Мікалай Геранім Сяняўскі** (1645 — ) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Рэчы Паспалітай. Харунжы вялікі (1668—1674) і маршалак надворны каронны (1674—1680), ваявода валынскі (1680—1683), гетман палявы каронны з 1683.

Трымаў Львоўскае (з 1679), Радамскае, Рагатынскае і Пясечынскае староствы. Граф «на Шклове і Мышы».

## Біяграфія
З магнацкага роду Сяняўскіх гербу «Ляліва», сын Адама Гераніма і Вікторыі Альжбеты з Патоцкіх.

У 1663 атрымаў пасаду ротмістра, у 1666 стражніка вялікага кароннага, пасьля 1667 палкоўнік. У 1676 быў маршалкам сойму.

За права валодаць мястэчкам Мыш і вёскай Баранавічы судзіўся зь езуіцкім калегіюмам у Мышы. У 1683 захапіў Мыш і навакольныя вёскі.

Ваяваў за Яна Казімера з казакамі і татарамі. Супраціўнік рокашу Любамірскага. Удзельнічаў у кампаніях Яна Сабескага (Падгайцы, Хоцім). У 1673—1674 праводзіў самастойныя апэрацыі на Падольлі і Малдове. Удзельнічаў у кампаніі пад Венай 1683. Праз паноўную тамака заразу памёр неўзабаве пасьля перамогі.

З маёнткаў выстаўляў у войска 3 конныя харугвы і драгунскі полк, на чале якіх ваяваў з казакамі, крымскімі татарамі і туркамі.

У шлюбе з Цэцыліяй Марыяй Радзівіл меў сына Адама Мікалая і дачок Яну і Тэафілію.


Файл:Mikałaj Hieranim Sianiaŭski. Мікалай Геранім Сяняўскі (XVII).jpg
Файл:Hieronim Mikołaj Sieniawski.jpg
Файл:Anonymous Mikołaj Hieronim Sieniawski.jpg
Файл:Portret Mikołaja Hieronima Sieniawskiego (1645-1683).jpg
Файл:Full 275.jpg
Файл:Portret Mikołaja Hieronima Sieniawskiego.jpg
Файл:Mikołaj-Hieronim Sieniawski.jpg
Файл:Mikołaj-Hieronim Sieniawski ZW.jpg


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Мікалай Геранім
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1645 годзе
Катэгорыя:Маршалкі надворныя каронныя
Катэгорыя:Гетманы польныя каронныя
Катэгорыя:Харунжыя вялікія каронныя
Катэгорыя:Маршалкі Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы валынскія
Катэгорыя:Старосты львоўскія
Катэгорыя:Старосты радамскія
Катэгорыя:Старосты рагатынскія
Катэгорыя:Старосты пясечынскія
Катэгорыя:Палкоўнікі Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Удзельнікі польска-турэцкай вайны 1672—1676 гадоў (польскі бок)
Міла Куніс

**Мілена Маркаўна Куніс** (; нарадзілася 14 жніўня 1983, Чарнаўцы) — амэрыканская акторка габрэйскага паходжаньня, вядомая першым чынам як гераіня тэлесэрыялу «Забойныя 70-я» (роля Джэкі Букхарт) і ў якасьці «голасу» Мэг Грыфін з мультыплікацыйнага сэрыялу «Грыфіны».

## Біяграфія
Мілена Маркаўна Куніс нарадзілася ў Чарнаўцах, Украіна, у габрэйскай сям’і. У 1991 годзе Куніс разам з бацькамі эмігравала ў Лос-Анджэлес. У 1998 годзе прайшла кастынг на ролю ў сэрыяле «Забойныя 70-я» (пры гэтым яна адкрыта схлусіла пра свой узрост: ёй было 14 гадоў ад роду, а мінімальнае патрабаваньне па ўзросту было 18). З 2000 году агучвае Мэг у мультсэрыяле «Грыфіны». У 2008 годзе выканала адну з галоўных роляў у папулярнай камэдыі «У пралёце».

## Фільмаграфія

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1983 годзе
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Інсбрук

**І́нсбрук** () — горад на захадзе Аўстрыі, сталіца фэдэральнай зямлі Тыроль. Насельніцтва 132 236 чалавек (на 2017 год) — пяты паводле колькасьці насельніцтва горад Аўстрыі.

Назва гораду перакладаецца як «мост на рацэ Ін». Сымбалем гораду ёсьць Залаты дах.

## Гісторыя
У 1133 годзе графы фон Андэкс заснавалі на левым беразе ракі Ін гандлёвы пляц. У 1170-я гады граф Бэрхтальд V фон Андэкс злучыў гэты пляц з супрацьлеглым берагам Іну мастом. У 1187 годзе гэты ўмацаваны пляц атрымаў гандлёвыя прывілеі, што лічыцца першымі афіцыйнымі згадкамі пра Інсбрук (пад назвай *Insprucke*). Недзе паміж 1187 і 1205 гадамі Інсбрук атрымаў і гарадзкія прывілеі, якія былі пацьверджаны і пашыраны ў 1239 годзе.

Па сьмерці Ота VIII, апошняга графа фон Андэкс, горад належаў графам Тыролю, а ў 1386 годзе перайшоў да Габсбургаў, і Інсбрук становіцца аўстрыйскім. У 1420 годзе гэрцаг Тыролю Фрыдрых IV зрабіў Інсбрук сваёй рэзыдэнцыяй. Пры Максіміліяне I Інсбрук становіцца важным палітычным цэнтрам імпэрыі. У 1669 годзе імпэратар Леапольд I Габсбург заснаваў у Інсбруку ўнівэрсытэт.

У 1805 годзе Напалеон перадаў Тыроль Баварыі, у выніку чаго ў 1809 годзе пачалася вызвольная вайна тырольцаў. У 1814 годзе, паводле вынікаў Венскага кангрэсу, Тыроль быў вернуты Аўстрыі. Інсбрук адыграў важную ролю ў рэвалюцыі 1848 году ў Аўстрыі. У траўні таго ж году забурэньні ў Вене змусілі імпэратара Фэрдынанда часова перанесьці рэзыдэнцыю ўраду сюды. Ён заставаўся часткай Аўстрыйскай манархіі як адзін з 4 аўтаномных гарадоў у Тыролі. У 1858 годзе чыгунка злучыла Інсбрук зь Мюнхэнам, а ў 1867 годзе — з Боцэнам. У час Першай сусьветнай вайны адзіны зарэгістраваны выпадак баявых дзеяў у Інсбруку адбыўся бліжэй да канца вайны. 20 лютага 1918 году самалёты хаўрусьнікаў, якія ляцелі з Італіі, зьдзейсьнілі налёт на Інсбрук, у выніку чаго аўстрыйскія войскі атрымалі страты. Пашкоджаньняў гораду не было зафіксавана. У лістападзе 1918 году Інсбрук і ўвесь Тыроль былі акупаваныя ад 20 да 22 тысячаў жаўнераў III корпуса Першай італьянскай арміі.

У 1938 годзе Тыроль увайшоў у склад Трэцяга райху. З 1955 году — у складзе адноўленай незалежнай Аўстрыі. Неўзабаве Інсбрук двойчы прымаў Зімовыя Алімпійскія гульні: у 1964 і 1976 гадох.

## Гаспадарка
Уважаецца за значны турыстычны цэнтар. Амаль 35 тысяч чалавек штодня наведваюць Інсбрук з навакольных населеных пунктаў дзеля працы. Узровень беспрацоўя ў 2012 годзе складаў 4,2%. На 2020 год у горадзе месьціўся найбольшы аўстрыйскі холдынг нерухомасьці «Сігна».

## Славутасьці
* Стары горад
* Залаты дах — эркерны балькон, пакрыты пазалочанай дахоўкай
* Катэдра Сьвятога Якаба
* замак Амбрас
* палац Гофбург
* Калёна Сьв. Ганны
* Музэй зямлі Тыроль

## Гарады-сябры
* Фрайбург-ім-Брайсгаў, Нямеччына
* Грэнобль, Францыя
* Сараева, Босьнія і Герцагавіна
* Ольбарг, Данія
* Тбілісі, Грузія,
* Новы Арлеан, ЗША
* Кракаў, Польшча

## Галерэя

Innsbruck_Goldenes_Dachl_pc.jpg|Залаты дах
Domstjakobinnsbruck.JPG|Катэдра Сьвятога Якаба
Chateau_ambras.jpg|замак Амбрас
Hofburg_Innsbruck_Austria.jpg|палац Гофбург


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Тыроль (фэдэральная зямля)

**Тыроль** — фэдэральная зямля Аўстрыі, займае аўстрыйскую частку аднайменнага гістарычнага рэгіёну. Зямля складаецца зь дзьвюх адасобленых частак: Паўночнага Тыролю і Ўсходняга Тыролю.

## Крыніцы
Тыроль

**Тыроль** () — гістарычны рэгіён у Цэнтральнай Эўропе, які складаецца з аўстрыйскай фэдэральнай зямлі Тыроль і італьянскага рэгіёну Трэнтына-Альта-Адыджэ.

Сваю назву рэгіён атрымаў ад замку Тыроль непадалёк ад гораду Мэрана.

## Вонкавыя спасылкі
Сьцяг Гомельскай вобласьці

**Сьцяг Го́мельскай во́бласьці**&nbsp;— афіцыйны дзяржаўны сымбаль Гомельскае вобласьці.

Палажэньне пра сьцяг Гомельскай вобласьці зацьверджанае ўказам прэзыдэнта Беларусі №&nbsp;490 ад 20 кастрычніка 2005 году.

## Апісаньне
Паводле палажэньня сьцяг мае наступнае апісаньне: Сьцяг Гомельскай вобласьці ўяўляе сабой прастакутнае палотнишча зялёнага колеру з стасункам бакоў 1:2, у цэнтры асабовага боку якога — выява гербу Гомельскай вобласьці.

Гомельская вобласьць
Катэгорыя:Гомельская вобласьць
Герб Гомельскай вобласьці

Палажэньне пра герб Гомельскай вобласьці зацьверджанае ўказам прэзыдэнта Беларусі № 490 ад 20 кастрычніка 2005 году.

Паводле палажэньня герб мае наступнае апісаньне:

Герб Гомельскай вобласьці ўяўляе сабой выяву на зялёным полі францускага шчыта срэбнага крыжа, на цэнтральную частку якога накладзены малы францускі шчыт блакітнага колеру з выявай залатой рысі, якая ляжыць. У верхняй частцы крыжа разьмешчаны срэбны лучнік, у правай — чорны рог, у левай — чорны арол, у ніжняй — ружовая харугва зь вершнікам. Шчыт вянчае вялікая меская карона залатога колеру. Шчыт апраўлены дзьвюма залатымі дубовымі галінамі, якія ўвітыя й злучаныя чырвонай ордэнскай стужкай.

Катэгорыя:Гомельская вобласьць
Гомельская
Катэгорыя:Гербы з выявай вершніка зь мечам
Катэгорыя:Гербы з выявай чалавека
Катэгорыя:Гербы з арламі
Сьцяг Магілёўскай вобласьці

**Сьцяг Магілёўскай во́бласьці**&nbsp;— афіцыйны сымбаль Магілёўскае вобласьці.

Сьцяг і Палажэньне пра яго былі зацьверджаныя ўказам прэзыдэнта Беларусі №&nbsp;1 ад 3 студзеня 2003 году.

## Апісаньне
Сьцяг Магілёўскай вобласьці ўяўляе сабой прастакутнае палотнішча чырвонага колеру з стасункам бакоў 1:2, у цэнтры асабовага боку якога&nbsp;— выява гербу Магілёўскай вобласьці.

## Літаратура
* Нацыянальны рэестар прававых актаў Беларусі, 2003

Магілёўская вобласьць
Катэгорыя:Магілёўская вобласьць
Герб Магілёўскай вобласьці

міні|Герб Магілёўскай вобласьці

Герб Магілёўскай вобласьці і Палажэньне пра яго зацьверджаныя ўказам прэзыдэнта Беларусі №1 ад 3 студзеня 2005 году. Апісаньне герба:

: Уяўляе сабой выяву на залатым полі францускага шчыта ў авале блакітнага колеру Магілёўска-Брацкай Божай Маці. Унізе разьмешчаныя тры зялёныя ўзгоркі, на якіх тры чырвоныя каласы з залатымі сьцяблінамі. Шчыт акружаны вянком з залатога дубовага і лаўровага лісьця, які злучаны Андрэеўскай стужкай.

Новы герб створаны на аснове гербу Магілёўскай губэрні (1878 г.): у залатым шчыце тры курганы, на якіх тры коласы, у кожным зь якіх па 7 зерняў. Шчыт апраўлены вянком з галінаў лаўру і дубу, перавязаным ордэнскай стужкай. У верхняй частцы герба намаляваны абраз Бялыніцкай Божай Маці.

## Літаратура
* Нацыянальны рэестар прававых актаў Беларусі, 2005

Катэгорыя:Магілёўская вобласьць
Магілёўская
Катэгорыя:Гербы з выявай чалавека
Бэйкер

**Востраў Бэ́йкера** () — незаселены востраў, які знаходзіцца на поўначы ад экватару ў Ціхім акіяне, каля 3100 км на паўднёвы захад ад Ганалулу. Зьяўляецца адной з заморскіх тэрыторыяў ЗША, але не ўваходзіць у склад аніякага штату ЗША.

У нашы дні на востраве знаходзіцца Нацыянальны запаведнік дзікай прыроды (*Baker Island National Wildlife Refuge*), які ахоплівае ўсю тэрыторыю вострава і навакольныя воды на плошчы 123,45 км². 

Востраў названы ў гонар Майкла Бэйкера, з Нью Бэдфарда (Масачусэтс, ЗША), які абвясьціў аб ягоным адкрыцьці ў 1832 годзе. 

Востраў быў абвешчаны тэрыторыяй ЗША ў 1857 годзе, згодна з Гуана Айлэнд Пактам, які дазваляў грамадзянам ЗША сяліцца на астравах, на якіх ёсьць радовішчы гуана. Потым, з 1886 да 1934 года на востраў Бэйкера прэтэндавала Вялікабрытанія. Да канца ХІХ стагодзьдзя амэрыканскія і брытанскія кампаніі дабывалі тут гуана. У 1935 годзе адбылася спроба засяленьня вострава, але сталага паселішча не ўзьнікла з прычыны Другой Сусьветнай вайны. Невялікая колькасьць пасяленцаў, была эвакуяваная ў 1942 годзе, пасьля абвяшчэньня Японіяй вайны ЗША, а тэрыторыя вострава была занятая амэрыканскімі войскамі. Пасьля вайны вайскоўцы пакінулі востраў.

На востраве Бэйкера пануе экватарыяльны клімат. Самы высокі пункт узносіцца на 8 мэтраў над узроўнем мора. На востраве няма дрэваў, існуюць толькі невялікія плошчы зарослыя травой. На ім селіцца вялікая колькасьць марскіх птушак.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:ЗША
Полацкая мынца

**По́лацкая мы́нца** — заплянаваная ўказам Кацярыны ІІ ад 8 траўня 1796 у Полацку для перабіцьця расейскіх манэтаў — палушкі, дзеньгі, дзьвюх капеек, пяці капеек і 16-ці рублёвай манэтнай стапы ў 32-рублёвую (падваеньне наміналаў). Агулам на 1 мільён рублёў у год. Плянавалася таксама наладзіць выпуск:
* дзеньга,
* 1 капейка,
* 2 капеекі,
* 4 капейкі,
* 10 капеек.
З-за сьмерці Кацярыны ІІ (6 лістапада 1796) падрыхтоўчыя працы спыніліся і праца мынцы ня была распачатая.

Катэгорыя:Нумізматыка
Катэгорыя:Мынцы
Катэгорыя:Полацак
Дзьмітры Халецкі

**Дзьмітры Есіфавіч Халецкі** (каля 1550 — да 2 студзеня 1598) — мечнік вялікі літоўскі 1579—1588, падскарбі дворны ў 1588—1590, падскарбі вялікі літоўскі і пісар літоўскі з 1590. Са шляхецкага роду Халецкіх, уласнага гербу «Халецкі». Сын Есіфа Міхайлавіча Халецкага.

Вызначыўся добрым кіраваньнем літоўскім скарбам. Маршалак сойму 1589. Быў каралеўскім камісарам пры падпісаньні Берасьцейскай уніі 1596.

## Літаратура

Катэгорыя:Падскарбіі дворныя
Катэгорыя:Мечнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Асобы Вялікага Княства Літоўскага
Халецкі (герб)

**Халецкі** — прыватны шляхецкі герб, вэрсія гербу Абданк.

## Апісаньне
У чырвоным полі дзьве срэбраныя кроквы накшталт літары **W**, зь сярэдзіны каторай выходзіць срэбраная страла бязь пёраў, гастрыём у гору. Кленод — над прылбіцай з каронаю крыло арла, працятае срэбнай стралой.

## Роды
Халецкія, Наўра, Наўро

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
1600-я

**1600-я**

Стагодзьдзі: XVI стагодзьдзе - XVII стагодзьдзе - XVIII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1550-я
1560-я
1570-я
1580-я
1590-я
**1600-я**
1610-я
1620-я
1630-я
1640-я
1650-я


Гады: 
1600, 1601, 1602, 1603, 1604, 1605, 1606, 1607, 1608, 1609

----

## Асноўныя падзеі
*

Катэгорыя:1600-я
Мэхіка (неадназначнасьць)

**Мэхіка**:
* Мэхіка — сталіца Мэксыкі
* Мэхіка — штат у Мэксыцы
Менскае ўзвышша

**Менскае ўзвышша** — узвышша, разьмешчанае ў цэнтральнай частцы Беларусі. Найвышэйшая частка Беларусі і Беларускай грады.

На Менскім узвышшы вылучаюць асобныя часткі, якія маюць сваю геалягічную гісторыю і сваё аблічча — Лагойскае, Івянецкае, Радашковіцкае і Плешчаніцкае ўзвышшы. Паводле новых дасьледаваньняў да Менскага ўзвышша трэба адносіць і Валожынскае ўзвышша, якое па традыцыі разглядаюць як усходняе крыло Ашмянскага ўзвышша.

## Геаграфічнае становішча
Займае паўночна-заходнюю і цэнтральную часткі Менскай вобласьці. Мяжуе з Ашмянскім узвышшам на захадзе, Нарачанска-Вялейскай нізінай і Верхнебярэзінскай нізінай на паўночным захадзе і поўначы, Аршанскім узвышшам на ўсходзе, Цэнтральнабярэзінскай раўнінай на паўднёвым усходзе, Капыльскай градой і Верхнянёманскай нізінай на поўдні і паўднёвым захадзе. Далінай ракі Сэрвач (прыток ракі Вяльля) адасобленая ад Сьвянцянскіх градаў. Працягласьць з паўднёвага захаду на паўночны ўсход больш за 180 км, з захаду на ўсход — 143 км. Плошча ўзвышша 7,3 тыс. км².

## Геалягічная будова
Менскае ўзвышша складзена з уласна ледавіковых (марэна) і водна-ледавіковых (пяскі й жвір) адкладаў, якія намножыліся за час ня менш як трох зьледзяненьняў. Паўднёвыя і паўднёва-ўсходнія схілы ўзвышша месцамі ўкрытыя лёсападобнымі пародамі, што намножыліся ў час апошняга паазерскага зьледзяненьня, калі ледавік падступаў да Менскага ўзвышша.

## Рэльеф
Рэльеф градавы й сільна ўзгорысты. Частка Чарнаморска-Балтыйскага вадападзелу. Скразныя даліны рэчак Ілія — Гайна, Вяльля — Поня злучаюць басэйны Балтыйскага ды Чорнага мораў.

Максымальныя вышыні: гара Сьвятая (345 м), Лысая (342 м) і Маяк (335 м) у яе цэнтральнай частцы. Адноснае перавышэньне над суседнімі раўнінамі больш за 150 м.

## Карысныя выкапні
На ўзвышшы выяўленыя радовішчы пяску, жвіру, керамічнай сыравіны, падземных, у тым ліку мінэральных водаў.

## Гідраграфія
Рачная сетка належыць басэйнам ракі Нёман (рака Вяльля з прытокамі Сэрвачу, Дзьвінасай, Іліяй; Заходняя Бярэзіна, Іслач, Сула, Вуса і іншыя) і рэкі Дняпро (Бярэзіна з Поней, Тайнай, Плісай, Сьвіслаччу; Пціч). Вадасховішчы на рацэ Сьвіслач (Заслаўскае, Крыніца, Дразды), рацэ Вяча (Вяча), рацэ Пціч (Ваўчковіцкае вадасховішча). У межах Менскага ўзвышша праходзіць галоўны канал Вялейска-Менскай воднай сыстэмы.

## Расьліннасьць
Пад лесам 10—20 % тэрыторыі на поўдні і 40—50 % на поўначы (хваёвыя лясы). Асноўная частка балотаў асушаная. Разараныя каля 50 % тэрыторыі.

## Рэкрэацыя
На Менскім узвышшы знаходзяцца Купалаўскі і  Прылуцкі заказьнікі, мэмарыял Янку Купалу ў Вязынцы, комплексы аб’ектаў зімовага адпачынку — Лагойск, Сілічы, Раўбічы і іншыя.

## Літаратура
* Мінскае ўзвышша //  — С. 62—63.
* Минская возвышенность // 

Катэгорыя:Рэльеф Беларусі
Катэгорыя:Менская вобласьць
Капыльская града

**Капы́льская града́** — града на паўднёвым захадзе Беларусі, паўднёвае адгалінаваньне Беларускай грады. Займае паўднёва-заходнюю частку Менскай, паўднёва-ўсходнюю частку Гарадзенскай і паўночна-ўсходнюю частку Берасьцейскай абласьцей. Мяжуе зь Менскім і Наваградзкім узвышшамі, Цэнтральнабярэзінскай і Баранавіцкай раўнінамі.

Працягласьць з захаду на ўсход — 100 км, з поўначы на поўдзень — 45—50 км. Плошча 0,7 тыс. км². Максымальная вышыня — 243 м над узроўнем мора.

Найбольш шырока разьвіты ўзгорыста-ўвалісты рэльеф краявых ледавіковых утварэньняў. Уласьціва чаргаваньне ўзгоркаў і ўвалаў, падзеленых паніжэньнямі, далінамі невялікіх рэчак, латочынамі.

Зьяўляецца часткай вадападзелу паміж рэкамі басэйнаў Прыпяці (Нача, Лань, Морач, Лакнея) і Нёмана (Ведзьма, Вуша, Выня). Пад лесам да 20% тэрыторыі.

## Літаратура
* Копыльская гряда // 

Катэгорыя:Узвышшы Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Менскай вобласьці
Верхнебярэзінская нізіна

**Верхнебярэзінская нізіна** — нізіна ў паўднёва-заходняй частцы Віцебскай і паўночна-ўсходняй частцы Менскай абласьцей Беларусі. Разьмешчана на тэрыторыі Глыбоцкага, Докшыцкага, Лепельскага, Ушацкага, Чашніцкага, Барысаўскага, Вялейскага, Крупскага, Лагойскага, Смалявіцкага раёнаў. Працягласьць з поўначы на поўдзень 100 км, з захаду на ўсход 15—50 км. Плошча 4,3 тыс. км². Вышыня над узроўнем мора ад 180 м на поўначы, да 155—160 м на поўдні.

На поўначы нізіна мяжуе са Сьвянцянскімі градамі, на ўсходзе — з Вушацка-Лепельскім узвышшам і Чашніцкай раўнінай, на поўдні — зь Менскім узвышшам, на захадзе — з Нарачанска-Вялейскай нізінай.
 
Рэльеф утварылі сожаўскі ледавік, калі тут існавала велізарнае возера, пазьней спушчанае ў Чорнае мора дняпроўскай Бярэзінай, і адталыя воды паазерскага ледавіка. Захаваліся адзінкавыя сільна ператвораныя ветравеямі і размывамі грады, марэнавыя ўзгоркі з камамі вышынёй 10—20 м. На поўначы і ўсходзе нізіна складзеная пяскамі, месцамі ўзвышаюцца пясковыя ўзгоркі-дзюны. Карысныя выкапні: торф, пяскова-жвіровы матэрыял.

Азёры: Межужол, Медзазол, Плыўна, Алыніца і інш. Па нізіне цякуць рэкі Бярэзіна, Поня, Гайна, Цна, Усяжа, Сергуч, Вялікая Рэчка, Жартайка, Лукомка, Эса; у межах нізіны — вярхоўе Вушачы (басэйн Дзьвіны). У XVIII—XIX стст. у паўночна-ўсходняй частцы нізіны была збудаваная Бярэзінская водная сыстэма.

Пад ральлёй да 20%, пад лесам больш за 40% тэрыторыі. Пераважаюць хваёвыя лясы. У нізіне шырокія балоты. Частку тэрыторыі займае Бярэзінскі біясфэрны запаведнік.

## Літаратура
* Верхнебярэзінская нізіна //  — С. 52—53.
* Верхнеберезинская низменность // 

Катэгорыя:Нізіны Беларусі
Катэгорыя:Рэльеф Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Рэльеф Менскай вобласьці
Цэнтральнабярэзінская раўніна

**Цэнтральнабярэзінская раўніна** — раўніна, разьмешчаная ў цэнтры Беларусі, мае нахіл з поўначы на поўдзень. Плошча 28 тыс. км². Вышыня 150—180 м.

## Геаграфічнае становішча
Разьмешчаная ва ўсходняй і паўднёваўсходняй частках Менскай, заходняй часткі Магілёўскай, на крайняй поўначы Гомельскай абласьцей Беларусі. Працягласьць з поўначы на поўдзень 165 км, з захаду на ўсход ад 90 да 170 км.

## Рэльеф
Сфармавалася пад уплывам сожаўскага ледавіка. Паверхня плоскахвалістая, паступова зьніжаецца да поўдня. Распаўсюджаныя зандравыя раўніны, асабліва ў міжрэччы Друці і Бярэзіны. Разьвіты выдма-ўзгорысты рэльеф. Па ўсёй тэрыторыі распаўсюджаныя латочыны старажытнага сьцёку, затарфаваныя катлавіны спушчаных азёраў. Характэрныя дзялянкі скразных далінаў (Сьвіслач — Пціч, Клява — Ольса і іншыя).

Глебы ў асноўным дзярнова-падзолістыя, месцамі тарфяна-балотныя і лугавыя.

## Гідраграфія
Найбольшыя рэкі: Дняпро з Друцьцю; Бярэзіна з прытокамі Бобрам, Клявай, Ольсай (леваруч), Плісай, Вушай, Сьвіслаччу (праваруч); Пціч, вярхоўі Арэсы і Случы з Мораччу. Азёраў мала, рэшткавыя — Судобле, Сяргееўскае, у абалонах рэчак невялікія старыцы. Вадасховішчы: Чырвонаслабадзкое вадасховішча на Морачы, Салігорскае вадасховішча (частка) на Случы, Любанскае вадасховішча на Арэсе, Чыгірынскае вадасховішча на Друці, Асіпавіцкае вадасховішча на Сьвіслачы.

## Расьліннасьць
Пад лесам 41% тэрыторыі. Ля паўночных межаў раўніны праходзіць паўднёвая мяжа суцэльнага распаўсюджваньня грабу, у паўночных — елкі. З поўначы на поўдзень яловыя лясы зьмяняюцца дубовымі, а ялова-хваёвыя — шыракаліста-хваёвымі. Найбольш распаўсюджаныя хваёвыя і шыракаліста-хваёвыя (каля 60%) лясы. У далінах рэчак, што перасякаюць раўніну, сустракаюцца абалонавыя дубровы і заліўныя лугі. Найбольшыя балотныя масівы: Пціч, Суціна балота, Цельскае лясное лецішча, Щчытковіцкія лугі, Кляцішынскае балота, Астравы Дулебы, Ясень. Лугі ў асноўным у абалонах буйных рэчак (Дняпро, Бярэзіна, Друць, Пціч).

У межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны 6 заказьнікаў.

## Літаратура
* Центральноберезинская равнина // 
* Центральноберезинская равнина // 

Катэгорыя:Раўніны Беларусі
Прыдняпроўская нізіна

**Прыдняпроўская нізіна**, **Дняпроўская нізіна** — нізіна на поўдні Ўсходне-Эўрапейскай раўніны на тэрыторыі Беларусі і Ўкраіны. Зьяўляецца шырокай далінай ракі Дняпро з сыстэмай надабалонкавых тэрасаў. Абмежаваная Сярэднярускім і Прыдняпроўскім узвышшамі. Шырыня 120 км, вышыня 50—160 м над узроўнем мора (максымальная 226 м). Складзеная з флювіягляцыяльных і алювіяльна-азёрных пяскоў, суглінкаў, лёсаў і лёсападобных суглінаў. Рэльеф пераважна плоскі, слабапарэзаны. Вялікая частка тэрыторыі разараная.

## Літаратура
* Приднепровская низина // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007. — 648 с ISBN 978-985-11-0384-9

Катэгорыя:Рэльеф Беларусі
Пратэкцыянізм

***Пратэкцыянізм*** — гэта эканамічная палітыка дзяржавы, накіраваная на абарону і падтрымку 
нацыянальнай эканомікі. Такая палітыка праводзіцца з дапамогай мытных і падатковых бар’ераў.

Катэгорыя:Эканоміка
Катэгорыя:Палітыка
Адзінкі вымярэньня

У фізыцы і тэхніцы **адзінкі вымярэньня** (**адзінкі фізычных велічынь**, **адзінкі велічынь**) выкарыстоўваюцца для стандартызаванага паданьня вынікаў вымярэньняў. Лікавае значэньне фізычнай велічыні вызначаецца як дачыненьне вымеранага значэньня да некаторага стандартнага значэньня, якое і зьяўляецца адзінкай вымярэньня. Лік з указаньнем адзінкі вымярэньня завецца найменным.

Адрозьніваюць базавыя адзінкі вымярэньня, якія вызначаюцца з дапамогай эталёнаў, і вытворныя адзінкі, вызначаныя з дапамогай базавых. Выбар велічыні і колькасьці базавых адзінак вымярэньня можа быць адвольным і вызначаецца толькі традыцыямі або дамовамі. Існуе вялікая колькасьць розных сыстэм адзінак вымярэньня, якія адрозьніваюцца выбарам базавых адзінак вымярэньня.

Дзяржава, як правіла, заканадаўча ўсталёўвае якую-небудзь сыстэму адзінак. Мэтралёгія бесьперапынна працуе над паляпшэньнем адзінак вымярэньня і базавых адзінак і эталёнаў.

## Сыстэмы адзінак вымярэньня

### [[Мэтрычная сыстэма мер|Мэтрычныя сыстэмы]]
* СІ
* СГС
* МКС
* МКГСС

### [[:Катэгорыя:Традыцыйныя сыстэмы вымярэньня|Традыцыйныя сыстэмы мер]]
* Літоўская сыстэма мер
* Ангельская сыстэма мер
* Расейская сыстэма мер
* Француская сыстэма мер
* Кітайская сыстэма мер
* Японская сыстэма мер
* Даўно састарэлыя (старажытнагрэцкая, старажытнарымская, старажытнаэгіпэцкая, старажытнабабілёнская, старажытнагабрэйская)

## Адзінкі вымярэньня, згрупаваныя паводле фізычных велічыняў
* Адзінкі вымярэньня масы (маса)
* Адзінкі вымярэньня тэмпэратуры (тэмпэратура)
* Адзінкі вымярэньня адлегласьці (адлегласьць)
* Адзінкі вымярэньня плошчы (плошча)
* Адзінкі вымярэньня аб’ёму (аб’ём)
* Адзінкі вымярэньня інфармацыі (інфармацыя)
* Адзінкі вымярэньня часу (час)
* Адзінкі вымярэньня ціску (ціск)
* Адзінкі вымярэньня струменя цеплыні (струмень цеплыні) (1 Грэтц (Gz))

## Глядзіце таксама
* Адзінства вымярэньняў
* Прыстаўкі для ўтварэньня кратных і дзельных адзінак
* Гістарычная мэтралёгія

## Крыніцы


Катэгорыя:Мэтралёгія
Фізычная велічыня

**Фізы́чная велічыня́** — гэта колькасная характарыстыка аб’екта або зьявы ў фізыцы, альбо вынік вымярэньня. Фізычныя велічыні, як правіла, выяўляюцца ў выглядзе вытворнай лікавага значэньня і адзінкі вымярэньня. Паняцьце памернасьці фізычнай велічыні было ўведзена Фур’е ў 1822 годзе.

## Прыклад
Калі некаторае значэньне магутнасьці запісана ў выглядзе
: *P* = 42,3 &times; 10³ Вт = 42,3 кВт,
то
: *Р* — гэтае пазначэньне велічыні (магутнасьці)
: 42,3 &times; 10³ — гэтае лікавае значэньне
: к — пазначае прыстаўку сыстэмы СІ «кіля», якая адпавядае 10³
: Вт — гэтае пазначэньне вата, адзінкі магутнасьці.

## Знакі
У якасьці знакаў фізычных велічынь звычайна выступаюць адзінкавыя літары лацінскага або грэцкага альфабэту, як вялікія, так і маленькія. Часта да знакаў дадаюць верхнія або ніжнія азначнікі, якія пазначаюць, да чаго ставіцца велічыня, напрыклад *E<sub>п</sub>* часта пазначае патэнцыйную энэргію, а *c<sub>p</sub>* — цеплаёмістасьць пры сталым ціску.

## Экстэнсіўныя й інтэнсіўныя велічыні
Велічыня завецца
* экстэнсіўнай, калі яе значэньне складаецца з значэньняў для падсыстэм (напрыклад, аб’ём, вага);
* інтэнсіўнай, калі яе значэньне не залежыць ад памеру сыстэмы (напрыклад, тэмпэратура, ціск).
Ад некаторых экстэнсіўных велічынь утвораюцца вытворныя велічыні:
* *удзельная* велічыня — гэта велічыня, дзеленая на масу (напрыклад, удзельны аб’ём);
* *малярная* велічыня — гэта велічыня, дзеленая на колькасьць рэчыва (напрыклад, малярны аб’ём).
Некаторыя фізычныя велічыні, такія як момант імпульсу, плошча, сіла, даўжыня, час, не ставяцца ні да экстэнсіўных, ні да інтэнсіўных.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс фізычных велічынь
* Вымярэньне ціску
* Мэтады электрааналітычнай хіміі