open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вуліца Ваўпшасава (Менск)

**Ву́ліца Ваўпша́сава** — вуліца ў Партызанскім і Заводзкім раёнах Менску. Названая ў гонар Станіслава Ваўпшасава (1899—1944), актыўнага ўдзельніка партызанскага руху ў Беларусі ў гады Другой сусьветнай вайны.

## Перасячэньні
Працягвае вуліцу Ванеева пасьля перасячэньня з вуліцай Даўгабродзкай.

Перасякаецца з вуліцамі:
* Радыяльнай
* Халмагорскай
* Солтыса

## Прадпрыемствы
На вуліцы Ваўпшасава месьціўся «Менскі маторны завод».

## Вонкавыя спасылкі
* map.by

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)
Катэгорыя:Заводзкі раён (Менск)
Вуліца Фролікава (Менск)

**Ву́ліца Фролікава** — вуліца ў Партызанскім раёне Менску. Названая ў гонар Дзьмітрыя Фролікава (1918—1945), удзельніка вызваленьня Беларусі ад Нацысцкае Нямеччыны, Героя Савецкага Саюзу, камандзіра танкавага ўзводу, які першым уварваўся ў Менск 3 ліпеня 1944 году.

Фролікава, вуліца
Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)
Вуліца Чабатарова (Менск)

**Ву́ліца Чабатарова** — вуліца ў Партызанскім раёне Менску. Названая ў гонар Васіля Чабатарова (1918—1944), удзельніка вызваленьня Беларусі ад Нацысцкае Нямеччыны, Героя Савецкага Саюзу.

Чабатарова, вуліца
Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)
Хобіт

**Го́біты** () — чалавекападобная раса ў легендарыюме Толкіна, якая насяляе землі Міжзем’я. Упершыню зьяўляюцца ў рамане «Гобіт», дзе галоўным героем стаў Більба Бэгінс. Ува «Ўладары Пярсьцёнкаў» гобіты адыгрываюць яшчэ больш значную ролю, а ў «Сыльмарыльёне» і «Няскончаных казаньнях» згадваюцца эпізадычна.

Паводле самога аўтара, гобіты — «сваякі» людзей Міжзем’я: «Ясна, што гобіты хоць і падаюцца цяпер людзям чужынцамі, яны — блізкая іх радзіна, значна бліжэйшая за эльфаў і нават за гномаў».

## Апісаньне
Гобіты — маленькія істоты, вышынёй у палову чалавечага росту, праз чаго іх таксама называюць «паўросьлікамі». У адрозьненьне ад гномаў, большасьць гобітаў ня маюць бародаў. Гобіты схільныя да паўнаты; апранаюцца ў зыркае, часьцей за ўсё зялёнае і жоўтае, абутку ня носяць, бо маюць ад прыроды тоўстую скуру на падэшвах і густую кучаравую поўсьць.

У пралёгу да кнігі Дж. Р. Р. Толкіна «Ўладар пярсьцёнкаў» распаведзеная поўная гісторыя асваеньня імі Заходніх земляў Міжзем’я. У пэрыяд падзеяў, апісаных ва «Ўладары пярсьцёнкаў», гобіты насялялі Шыр і Прыгор’е на паўночным захадзе Міжзем’я. Толкін апісвае тры старажытныя племені гобітаў, якія пасьля зьмяшаліся ў адзіную народнасьць:

* **Скурланогі** () — цямнейшыя і драбнейшыя за іншых хобітаў. Аддавалі перавагу пагоркам і стромам. Аўтар называе іх «самымі сапраўднымі, самымі правільнымі хобітамі, найбольш кансэрватыўнымі ў параўнаньні зь іншымі плямёнамі». Тыповыя прадстаўнікі скурланогаў — Сэмвайз Гэйхад, Більба і Фрода Торбінсы (абодва — па бацькаўскай лініі).
* **Каранюкі** () — вялікарукія і дужэйшыя, сяліліся па роўнядзях ды рачных далінах (меркавана менавіта да такіх належалі Мэрыядок Бронь-Быч, Сьмеяголь і Дыяголь).
* **Беласкуры** () — сьветласкурыя і высокія (па мерках хобітаў), жылі побач зь лясамі (тыповыя прадстаўнікі — сямейства Хватаў, у тым ліку Перыгрын Хват).

## Этымалёгія
У дадатку да «Ўладара Пярсьцёнкаў» Толкін патлумачыў, што слова «хобіт» паходзіць ад гіпатэтычнага рэканструяванага стараангельскага слова *holbytla* (мн. *holbytlan*), што азначае «будаўнік нораў». У кнігах пра Міжзем’е стараангельская мова выкарыстоўваецца ў якасьці мовы людзей Рохану.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расы Міжзем’я
Старажытнаруская мова

**Старажытнару́ская мова** (, ) — мовазнаўчы тэрмін з падвойным значэньнем: меркаванай протамовы і пісьмовай мовы або сукупнасьці моваў усходнеславянскіх народаў. Яе існаваньне і правамернасьць выкарыстаньня тэрміну «старажытнару́ская мова» прызнаецца ня ўсімі дасьледнікамі.

## Протамова
Так азначаецца, з аднаго боку, гутарковая мова ўсходнеславянскіх плямёнаў перад часам іх шырэйшага расьсяленьня і распаду на асобныя ўсходнеславянскія народы, прыблізна ў XIII—XIV ст. Сынонім гэтага тэрміну — **усхо́днеславя́нская протамо́ва**.

Мэтазгоднасьць увядзеньня такой навуковай канцэпцыі ставілася пад пытаньне з пачатку XX ст., напр., прафэсарам О. Гуерам. Канцэпцыя крытыкавалася за палітычную, «вялікадзяржаўную», а не навуковую матывацыю стварэньня беларускімі мовазнаўцамі пэрыяду беларусізацыі 1920-х гадоў, пазьней — Я. Станкевічам.

## Пісьмовая мова
З другога боку, так азначаецца пісьмовая (літаратурная) мова ўсходніх славянаў з моманту ўзьнікненьня (XI ст.) да распаду (XIV ст.), часам і да XVII ст. Традыцыйна, у азначэньні як пісьмовай мовы, выразныя праявы адметнасьцяў расейскай, украінскай і беларускай моваў прыпісваюцца да XIV ст., і асабліва да XV ст. Сынонім гэтага азначэньня — тэрмін **агу́льнаўсхо́днеславя́нская мова**, прапанаваны М. І. Таўстым.

Тэрміны «*старажытнаруская мова*» і «*стараруская мова*» (старарасейская) былі фактычна аб’яднаныя ў працы расейскіх мовазнаўцаў: «*Словарь русского языка 11—17 вв.*» пад рэд. акадэміка АН СССР Бархударава.

Як і канцэпцыя протамовы, і на тых жа падставах, канцэпцыя крытыкавалася ў мовазнаўстве БССР 1920-х гадоў і Я. Станкевічам. На думку крытыкаў тэорыі аб існаваньні старажытнарускае мовы, утварэньне ўсходнеславянскіх моваў адбывалася пры распадзе непасрэдна праславянскае мовы.

## Эвалюцыя
У пазьнейшым часе адбыўся распад на тры пісьмова зафіксаваныя ідыёмы — старабеларускую мову (стараўкраінская, руская), мову Маскоўскае дзяржавы (непасрэдны продак сучаснае расейскае мовы) і старажытнанаўгародзкі дыялект (вымерлы ў позьнім Сярэднявеччы).

## Крыніцы

## Літаратура
* А. Е. Супрун Введение в славянскую филологию. — Мінск, 1989. — С. 33-37.
* І. Будзько. Гістарычная лінгвістычная тэрміналогія: генезіс, дублетнасць і перспектывы развіцця // Гістарычны альманах. Том 9. 2003. — Гродна, 2003. С.164—168.
* Г. А. Хабургаев. Древнерусский язык // Языки мира. Славянские языки. М., Academia, 2005, с. 418—438.
* Н. Н. Дурново. Избранные работы по истории русского языка. М., 2000 (работы 1920-х гг.)

Катэгорыя:Мёртвыя мовы
Катэгорыя:Усходнеславянскія мовы
Катэгорыя:Кіеўская Русь
Мінас Тырыт

**Мінас Тырыт** () — паводле легендарыюму Толкіна, горад і замак у Міжзем’і, сталіца Гондару ад другой паловы Трэцяй Эпохі. Першапачаткова ён быў пабудаваны дзеля аховы былой сталіцы каралеўства, Азгіліят, ад нападу з захаду, але стаў сталіцай, калі Азгіліят прыйшоў у заняпад пасьля Вялікай Чумы. Мінас Тырыт часьцяком згадваецца як «Белы горад» і горад каралёў. Рахірым гэтае месца завуць Мундбург. У кульмінацыі кніжкі «Ўладар Пярсьцёнкаў» горад трапляе пад вельмі вялікі напад хаўрусных войскаў Мордару, вядомы як бітва на Пеленарскіх палёх.

## Вонкавыя спасылкі
* Мінас Тырыт ў энцыкляпэдыі Арды 

Катэгорыя:Мясьціны Міжзем’я
Чанстахова

**Чанстахо́ва** () — места Сылескага ваяводзтва, Польшча. Нягледзячы на ​​тое, што ў 1999 годзе Чанстахова была ўключана ў Сылескае ваяводства, яно ўваходзіць не ў Сылезію, а ў склад Малапольшчы. Каб падкрэсьліць сувязі з Малапольшчай, Чанстахова ўступіла ў арганізацыю «Асацыяцыя гарадоў і муніцыпалітэтаў Малапольшчы».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2013 — Główny Urząd Statystyczny (GUS)
Глівіцы

**Глівіцы** () — места Сылескага ваяводзтва, Польшча.

## Ураджэнцы
* Вільгельм Кубш (1911—1978) — капэлян 1-й польскай дывізіі імя Тадэвуша Касьцюшкі (1943—1945)

## Вонкавыя спасылкі
*  Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2013 — Główny Urząd Statystyczny (GUS) PDF
Вольнае аўтарскае права

**Вольнае аўтарскае права** (,  — аўтарскае лева, трансьліт. копілефт) — аўтарскае права, якое дазваляе вольна распаўсюджваць экземпляры твору, з умовай захаваньня вольнага распаўсюду для зьмененай вэрсіі.

Прадугледжвае дазвол вольна выкарыстоўваць твор з забаронай на абмежаваньні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аўтарскае права
Ноч

**Ноч** — прамежак часу, на працягу якога для пэўнай кропкі на паверхні нябеснага цела (плянэты, яе спадарожніка і г. д.) цэнтральнае сьвяціла (Сонца, зорка) знаходзіцца ніжэй за лінію гарызонту.

Працягласьць «начнога пэрыяду» для пэўнага пункту залежыць ад яго шыраты, нахілу восі кручэньня плянэты па адносінах да плоскасьці яе арбіты і вугла, утворанага восьсю кручэньня і кірункам на цэнтральнае сьвяціла. Дзённы і начны бок нябесных тэл падзяляюцца тэрмінатарам.

## Глядзіце таксама
* Час сутак
* Узыход
* Заход
* Зьмярканьне
* Палярная ноч
Тарнаў

**Та́рнаў** () — места Малапольскага ваяводзтва, Польшча.

## Гаспадарка
На 2024 год у Тарнаве працавала хімічнае прадпрыемства «Група Азоты», якое была найбольшым вытворцам угнаеньняў у Польшчы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Population. Size and Structure by Territorial Division. As of June 30, 2013 — Główny Urząd Statystyczny (GUS) PDF

Катэгорыя:Гарады Малапольскага ваяводзтва
Заход

**Заход** альбо **закат** Сонца — зьнікненьне сьвяціла пад гарызонтам. Заход Сонца часта больш яркі, чым узыход і з больш яркімі чырвонымі і аранжавымі адценьнямі. На працягу дня Сонца награвае паверхню Зямлі, памяншаецца адносная вільготнасьць і павышаецца хуткасьць ветру, пыл падымаецца ў паветра. Тым ня менш, адрозбненьні паміж узыходам і заходам Сонца могуць у некаторых выпадках залежаць ад геаграфічнай пазіцыі назіральніка.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Геолокационный сервис для расчёта времени астрономических событий, восхода и захода Солнца. 

Катэгорыя:Часткі содняў
Катэгорыя:Сонечная актыўнасьць
Катэгорыя:Прыродныя зьявы
Катэгорыя:Штодзённыя падзеі
Катэгорыя:Вечар
Паветра

**Паветра** — сумесь газаў, якія складаюць атмасфэру Зямлі.

Паветра складаецца (працэнты па аб’ёме) з:

* азоту N2 — 78,09
* кіслароду O2 — 20,95
* аргону Ar — 0,932
* вуглякіслага газу CO2 — 0,03

У паветры заўсёды прысутнічае невялікая колькасьць вадзянога пару, азону, мэтану, інэртных газаў, цьвёрдых і вадкіх рэчываў (пылу) ды інш.

Шчыльнасьць сухога паветра ў нармальных умовах: 1,2928 кг/кубічны мэтар. Сярэдняя адносная малекулярная маса: 29.

Паветра шырока выкарыстоўваецца ў шматлікіх прамысловых працэсах у якасьці акісьляльніка, крыніцы азоту для вытворчасьці азотных угнаеньняў, крыніцы азоту і кіслароду для вытворчасьці гэтых газаў, у якасьці ахаладжальнага і асушальнага агенту, сродка гука- і цеплаізаляцыі, у якасьці энэрганосьбіту ў пнэўматычных машынах.

## Глядзіце таксама
* Індэкс якасьці паветра
Шчыльнасьць

**Шчы́льнасьць** — скалярная велічыня ў фізыцы, якая вызначае адносіны масы цела да аб’ёму, якое займае гэтае цела.

Для вымярэньня шчыльнасьці ўжываюцца шчыльнамеры, пікнамэтры, арэомэтры, гідрастатычнае ўзважваньне. Адзінка вымярэньня — кіляграм на кубічны мэтар, кг/м³.

Для несуцэльных, порыстых і сыпучых целаў вызначаюць сапраўдную шчыльнасьць (без уліку пустотаў) і ўмоўную шчыльнасьць (адносіну масы цела да ўсяго займанага аб’ёму).

Шчыльнасьць звычайна зьмяншаецца з ростам тэмпэратуры ў выніку цеплавога пашырэньня целаў і павялічваецца з узрастаньнем ціску. У выніку фазавых пераходаў шчыльнасьць зьмяняецца скачком. У выніку пераходу з вадкага стану ў цьвёрды шчыльнасьць звычайна расьце, але для вады яна наадварот, зьмяншаецца.

У якасьці афіцыйнага пазначэньня шчыльнасьці ўжываецца грэцкая літара ρ (ро).

Дыяпазон значэньняў шчыльнасьці прыродных целаў і рэчыва вельмі шырокі. Шчыльнасьць міжзорнай прасторы ня больш за 10—21 кг/м³, сярэдняя шчыльнасьць Сонца 1410 кг/м³, Сярэдняя шчыльнасьць Зямлі — 5520, найбольшая сярод мэталаў шчыльнасьць осму — 22 500 кг/м³, шчыльнасьць атамных ядраў — 1017 кг/м³, шчыльнасьць нэўтронных зорак яшчэ большая.

Сярэдняя шчыльнасьць — адносіны масы цела да ягонага абыйму. Для аднароднага цела яна называецца проста шчылінасьць цела. Шчыльнасьць рэчыва — гэта шчыльнасьць аднароднага цела, якое складаецца з гэтага рэчыва. Шчыльнасьць цела ў пункту — гэта граніца адносіны масы малай часткі цела, якая ўтрымлівае гэты пункт, да абыйму гэтай малай часткі, калі гэтае абыймо імкнецца да нулю. Пры такім пераходзе неабходна зьвярнуць увагу на тое, што на атамарным узроўні любое цела неаднароднае, таму варта спыніцца на абыйме, які адпавядае ўжываемай фізычнай мадэлі. З прычыны нераўнамернага разьмеркаваньня масы, больш адэкватная мадель вызначае шчыльнасьць у кожным пункту цела як вытворную масы ды абыйму.

## Глядзіце таксама
* Удзельная вага
* Канцэнтрацыя часьціц
* Канцэнтрацыя рашчынаў
* Шчыльнасьць зараду
Сьпіс гарадоў Эўропы

## Гарады з насельніцтвам больш як 500 000 чалавек




¹– часткова знаходзіцца ў Азіі

## Вонкавыя спасылкі
* Population Statistics for Countries, Administrative Areas, Cities and Agglomerations

Эўропа
Катэгорыя:Геаграфія Эўропы
Гондар

**Го́ндар** () — паводле легендарыюму Толкіна найбуйнейшае каралеўства людзей на захадзе Міжзем’я да сканчэньня Трэцяй Эпохі. Трэцяя кніга «Ўладара Пярсьцёнкаў» «Вяртаньне караля» ў асноўным распавядае пра падзеі, якія маюць месца ў Гондары падчас Вайны Пярсьцёнка. Гісторыя дзяржавы выкладзена ў дадатках да кнігі.

Паводле гісторыі Гондар быў заснаваны братамі Ісільдурам і Анарыёнам пасьля таго, як нумэнорцы мусілі зьехаць з вострава Нумэнор. Разам з каралеўствам Арнар на поўначы Гондар служыў апошняй апорай Людзей Захаду. Пасьля раньняга пэрыяду росту магутнасьць Гондару паступова пачала зьніжацца, у асноўным з-за міжусобіц, а таксама з-за канфліктаў з хаўрусьнікамі Цёмнага Ўладара Саўрона. Узвышэньне каралеўства пачалося толькі пасьля канчатковай паразы Саўрона й каранацыі Арагорна ў якасьці караля.

Гондар знаходзіцца насупраць Мордару, свайго галоўнага ворагу ў Трэцяй Эпосе. Сталіцай краіны зьяўляецца горад Мінас Тырыт, але першапачаткова сталіца месьцілася ў горадзе Азгіліят.

## Вонкавыя спасылкі
* Гондар у энцыкляпэдыі Арды 
* Гондар на Tolkien Gateway 

Катэгорыя:Каралеўствы Міжзем’я
PubChem

**PubChem** — база зьвестак хімічных злучэньняў і сумесяў, якая знаходзіцца ў грамадскім здабытку. Абслугоўваецца Нацыянальным цэнтрам біятэхналягічнай інфармацыі ЗША (NCBI), падразьдзяленьнем Нацыянальнай мэдыцынскай бібліятэкі ЗША, якая ў сваю чаргу зьяўляецца падразьдзяленнем Нацыянальных Інстытутаў Здароўя ЗША (NIH).
Больш за 80 розных баз даных уносяць свой унёсак у рост базы даных PubChem.

## Крыніцы

Катэгорыя:Хімічная намэнклятура
Катэгорыя:Базы зьвестак у Інтэрнэце
Мімас (спадарожнік)

**Мімас** — спадарожнік плянэты Сатурн, адкрыты 17 верасьня 1789 году Ўільямам Гэршэлем. Сваю назву спадарожнік атрымаў ад сына Гэршэля ў 1847 годзе. Паводле грэцкай міталёгіі Мімас — гэта сын багіні Геі.

Нізкая шчыльнасьць Мімасу (1,15 г/см³) паказвае, што ён складаецца ў асноўным з вадзянога лёду зь невялічкімі ўкрапваньнямі камянёў. З-за прыліўных сіл Сатурна, якія ўзьдзейнічаюць на яго, Мімас не зусім сфэрычны, яго доўгая вось на 10% даўжэй, чым кароткая (памеры спадарожніка — 415,6 × 393,4 × 381,2 км). Такая недасканаласьць формы добра прыкметная на здымках з зонда Касіні.

Катэгорыя:Спадарожнікі Сатурна
Дэз-мэтал

**Дэз-мэтал** () — разнавіднасьць экстрым-мэтал-музыкі (з моцным уплывам «трэш-мэталу»), які зьявіўся ў сярэдзіне 1980-х гадоў у ЗША (пераважна ў Флорыдзе і Каліфорніі), Канадзе і Эўропе (пераважна ў Вялікабрытаніі, Швэцыі).

Дэз-мэтал аказаў даволі значны ўплыў на фармаваньне такога стылю, як гэйткор.

Катэгорыя:Жанры гэві-мэталу
Green Day

**Green Day** () — амэрыканскі панк-рок-гурт. Складаецца з чатырох удзельнікаў: Білі Джо Армстранга (вакал, гітара), Майка Дзёрнта (бас гітара, бэк-вакал), Трэ Кула (ударныя) і (з моманту анонса альбома ¡Uno!) Джэйсана Уайта(гітара).

Green Day першапачаткова былі часткай панк-рок асяродзьдзя, якое сфармавалася вакол панк-клюбу 924 Gilman Street (Берклі). Іх першыя альбомы, запісаныя на незалежнай кампаніі Lookout!Records, дазволілі гурту набыць мноства фанатаў. У выніку гурт разам зь іншымі каліфарнійскімі панкамі (The Offspring, Rancid) паднялі хвалю велізарнай цікавасьці да панк-музыкі ня толькі ў ЗША, але і ва ўсім сьвеце. Спарадзіўшы такіх вядомых пераймальнікаў, як Good Charlotte, Fall Out Boy, Simple Plan, Green Day працягваюць натхняць музыкантаў і дагэтуль. У 2011 годзе трыё было прызнана найлепшым панк-гуртом у гісторыі музыкі па выніках апытаньня, праведзенага часопісам Rolling Stone.

## Дыскаґрафія

### Студыйныя альбомы
* 1990 — *[[39/Smooth]]*
* 1992 — *[[Kerplunk!]]*
* 1994 — *[[Dookie]]*
* 1995 — *[[Insomniac, альбом Green Day|Insomniac]]*
* 1997 — *[[Nimrod.]]*
* 2000 — **
* 2004 — *[[American Idiot]]*
* 2009 — *[[21st Century Breakdown]]*
* 25 верасьня 2012 — *[[¡Uno!]]*
* 13 лістапада 2012 — *[[¡Dos!]]*
* 11 сьнежня 2012 — *¡Tre!*
* 2016 — *Revolution Radio*
* 2020 — *Father of All Motherfuckers*
* 2024 — *Saviors*

### Канцэртныя альбомы
* 1996: *[[Foot in Mouth]]*
* 1996: *[[Bowling Bowling Bowling Parking Parking]]*
* 2001: *[[Tune in Tokyo]]*
* 2005: *[[Bullet in a Bible]]*
* 2009: *[[Last Night on Earth: Live in Tokyo]]*
* 2011: *[[Awesome as Fuck]]*
* 2012: *On the Radio*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Панк-гурты ЗША
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1986 годзе
Катэгорыя:Музычныя гурты з Каліфорніі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BRIT Awards
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard 200
Ангун Сіпта Сасьмі

**Ангун Сіпта Сасьмі** (, больш вядомая пад сваім сцэнічным псэўданімам **Ангун**; нарадзілася 29 красавіка 1974 году, Джакарта, Інданэзія) — інданэзійская поп-сьпявачка, аўтарка песьняў, музычны прадусар.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Інданэзійскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 29 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1974 годзе
Рэкрэатыва Ўэльва

«**Рэкрэатыва**» () — гішпанскі футбольны клюб з гораду Ўэльва. Заснаваны ў 1889 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Уэльва
Беларускі рыцарскі клюб

**Беларускі рыцарскі клюб** — першае грамадзка-культурніцкае аб’яднаньне па працы зь дзецьмі і моладзьдзю ў незалежнай Беларусі, галоўная мэта якога — папулярызацыя беларускага рыцарства і сярэднявечнай культуры.

## 1993—1996
Заснавальніцай Беларускага рыцарскага клюбу выступіла Арына Вячорка. Першы клюб пад кіраўніцтвам Арыны Вячоркі быў створаны ў жніўні 1992 году ў летніку «Грунвальд» беларускамоўнымі бацькамі для сваіх дзяцей. Тады ж была зроблена дзецьмі першая рэканструкцыя Грунвальдзкай бітвы па Длугашу на драўляных мячах, у кардонных кірасах і шаломах з пап’е машэ. У гэтым жа летніку працавалі Алесь Шавель (кіраўнік рыцарскага клюбу «Род сьнежнага барса»), Ігар Міхна (на той час кіраўнік моладзевай арганізацыі «Выбранецкія шыхты»).

14 лютага 1993 году адбылося адкрыцьцё Клюбу беларускіх рыцараў пры Менскім палацы дзяцей і моладзі. У красавіку 1993 году клюб перамясьціўся ў Рыцарскі дом, стары закінуты дом на вуліцы Арлоўскай. У траўні 1993 году ў Лошыцкім парку прайшло першае Шыхтаваньне і гульня. На пачатку чэрвеня 1993 году клюб зрабіў пяцідзённае падарожжа па замках Беларусі з арганізаваным «Рыцарскім станам» пад замкавай гарой у Наваградку.

Увосень 1993 году Рыцарскі дом быў спалены і ў лістападзе 1993 году клюб вярнуўся назад у Палац. І хаця аснову клюбу склалі 30 хлопчыкаў 10—14 гадоў, на суботнія зборы ў 206 пакой картынгу прыходзілі і студэнты, і гісторыкі, і рабочыя. Многія зь іх цяпер прызнаныя і вядомымі асобы рыцарскага руху — Кастусь Дудараў «Вітэла», Кірыл Якімовіч «Чорныя драбы», Вадзім Пархімовіч «Твердыня». На гэты ж час прыпадае зьяўленьне ў клюбе Дзьмітрыя Несьцюка (цяперашняга кіраўніка Ордэн тампліераў) і Міколы Раманоўскага (беларускамоўны перакладчык і прадстаўнік талкінісцкага руху).

У траўні 1994 году ў Лошыцкім парку правялі гульню «Дзіцячы Рыцарскі турнір».

Самай значнай падзеяй можна лічыць правядзеньне на Беларусі Першага Рыцарскага турніру 16 траўня 1995 году ў Лошыцкім парку. Турнір праводзілі па алімпійскай сыстэме. Выступалі музычныя гурты «Камэлот» і «КаліЮга».

У сярэдзіне чэрвеня было арганізаванае сьвята ў гонар адкрыцьця першай чаргі музэю 400-годзьдзя Мірскага замку. 15 ліпеня 1995 году Грунвальдзкая бітва была ўпершыню адзначаная ў Менску рыцарскім турнірам пры падтрымцы Беларускага згуртаваньня вайскоўцаў. Гэты турнір адбыўся каля Менскага гарадзкога Палацу дзяцей і моладзі.

У ліпені Беларускі рыцарскі клюб быў запрошаны Польскай рыцарскай асацыяцыяй у Голуб-Добжынь на міжнародны рыцарскі фэст.
 
Увосень 1995 году ў Гомелі прайшоў першы Рыцарскі турнір са стальной зброяй.

У лютым 1996 году была створана Рыцарская школа пры Фрунзэнскім палацы дзяцей і моладзі.

## 1996—2010
З восені 1996 году — Беларускі рыцарскі клюб пачынае працаваць пры ЦПР Ленінскага раёну Менску, дзе і да апошніх гадоў дзейнічаў пад актуальным назовам «Рыцары Вялікага Княства»

## Вонкавыя спасылкі
* Арына Вячорка: Мы жылі ілюзорным, нерэальным жыцьцём
* Памерла Арына Вячорка
* Далягляды спадарыні Арыны
* Гісторыка-этнаграфічнае сьвята «Лошыцкі фэст»

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Міхаіл Калашнікаў

**Міхаі́л Цімафе́евіч Кала́шнікаў** (10 лістапада 1919, с. Кур’я, Алтайская губэрня — 23 сьнежня 2013, Іжэўск, Расея) — знакаміты канструктар стралковай зброі ў СССР і Расеі, доктар тэхнічных навук (1971), генэрал-лейтэнант (1999).

Герой Расейскай Фэдэрацыі, двойчы Герой Сацыялістычнай Працы, ляўрэат Сталінскай і Ленінскай прэмій, кавалер ордэна Сьвятога Андрэя Першазваннага, сябра Саюза пісьменьнікаў Расеі. Член КПСС з 1952 году, дэпутат Вярхоўнага савету СССР (1950—1954).

У чэрвені 2013 году Міхаіл Калашнікаў напісаў пакаяльны ліст маскоўскаму патрыярху Кірылу за створаны аўтамат АК-47, бо яго вынаходзтва забрала мноства жыцьцяў людзей у шматлікіх краінах.

## Узнагароды
* Мэдаль «За выдатны ўклад у развіцьцё калекцыйнай справы ў Расеі»

## Крыніцы

Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Сувязь сьвятароў-змагароў

**Сувязь сьвятароў-змагароў** ( — *Джамэ роухніят э мобарэз*) — грамада ў Іране. Гэта грамада аб’ядноўвае ярых прыхільнікаў пастарскага ладу ў Іране. Грамада мела большасьць у мачлісе ў дзевяностыя гады дваццатага стагодзьдзя. Была заснавана ў 1977 годзе праціўнікамі шаха Разы Пахалаві. Сярод засанавальнікаў і першых сяброў грамады знаходзяцца Алі Хамэнэі, Хасан Рухані, Алі Акбар Хашэмі Рафсанджані.

## Глядзіце таксама
* Сувязь спраўнікаў грамады будаўнікоў
* Сувязь будаўнікоў ісламскага Ірану
* Грамада за ісламскі лад

Катэгорыя:Іранская палітыка
Саратаў

**Саратаў** () — места Саратаўскай вобласьці, Расея.

## Вонкавыя спасылкі
* Федеральная служба государственной статистики (Росстат), Оценки численности постоянного населения
Ісламская рэспубліканская партыя

**Ісламская рэспубліканская партыя** (حزب جمهوری اسلامی) была заснавана ў Іране ў 1979 годзе пад час ісламскага перавароту. У яе ўвайшлі прыхільнікі Рухолы Мусаві Хамэйні й пастарскага ладу ў Іране. Была распушчана ў траўні 1987 году.

## Заснаваньне й дзейнасьць
Грамада была заснавана пасьля прыезду Хамэйні ў Іран. У яе ўвайшлі блізкія да Хамэйні таварышы-сьвятары: Махамат Джават Бахонар, Махамат Бахэшты, Алі Акбар Хашэмі Рафсанджані, Алі Хамэнэі і Адалькярым Мусаві Ардабіліі. Галоўная задача грамады было змаганьне з праціўнікамі пастарскага ладу ў Іране праз выбары ў дзяржаўныя ўстановы: мачліс, прэзыдэнта і г. д. Разам з старажамі ісламскага перавароту грамада судзейнічала ў перамозе над праціўнікамі пастарскага ладу ў Іране.

## Прычыны роспуску
У 1987 годзе з-за пастаянных расколаў і сварак у грамадзе, якія ганьбілі ў вачах простых людзей грамада была распушчана.

## Старшыні партыі
Старшыні
* Махамат Бахэшты (1979—1981)
* Махамат Джават Бахонар (1981)
* Алі Хамэнэі (1981—1987)

Намесьнікі старшыні
* Хасан Аят (1979—1981)
* Мір Хасэйн Мусаві (1981—1987)

## Глядзіце таксама
* Сувязь спраўнікаў грамады будаўнікоў
* Сувязь будаўнікоў ісламскага Ірану
* Сувязь сьвятароў-змагароў

Катэгорыя:Іранская палітыка
Сувязь будаўнікоў ісламскага Ірану

**Сувязь будаўнікоў ісламскага Ірану** ( — *Этэлаф э абадкгаран э Орон эсламі*) — сувязь прыхільнікаў ісламскага ладу жыцьця ў Іране. Сувязь мае прыхільнікаў у Тэгеране. У 2004 годзе выйграла выбары ў мачліс у акругах, якія разьмешчаныя ў Тэгеране. У 2003 годзе выйграла выбары ў мясцовыя ўстановы ўлады ў Тэгеране. Сярод вядомых сяброў грамады — Махмуд Ахмадзінэжад. Большасьць сяброў зьвязана са старажамі ісламскага перавароту, якія не зьяўляюцца сьвятарамі.

## Кіраўніцтва ў грамадзе
### Старшыні
* Махмуд Ахмадзінэжад (2001—2005)
* Махдзі Хамран (2005 — па сёньняшні дзень)

### Намесьнікі старшыні
* Галям Алі Хадададэль (2001—2004)
* Хасэйн Сафр Харандзі (2004—2007)
* Эсфандзяр Рахім Машэй (2007—2011)
* Назрын Салтанхах (2011 — па сёньняшні дзень)

## Глядзіце таксама
* Сувязь спраўнікаў грамады будаўнікоў
* Ісламская рэспубліканская партыя
* Сувязь сьвятароў-змагароў

## Вонкавыя спавылкі
* Сувязь будаўнікоў ісламскага Ірану ў сеціве

Катэгорыя:Іранская палітыка
Сувязь спраўнікаў грамады будаўнікоў

**Сувязь спраўнікаў грамады будаўнікоў** (حزب کارگزاران سازندگی — **Хэзб э Кааркгозаараан э Саазандэкгі** ) — грамада ў Іране заснаваная прыхільнікамі тагачаснанага прэзыдэнта Рафсанджані. У яе ўваходзілі прыхільнікі пастарскага ладу ў Іране. Пасьля прыходу да ўлады новага правадыра грамады Ахмадзінэжада грамада адна зь першых пачала крытыкаваць яго дзейнасьць. Грамада мела друкаваную гагэту «Каркозаран», якую ўлады зачынілі ў 2009 годзе. У склад грамады ўваходзілі колішні начальнік места Тэгеран Галям Хасэйн Карбашы. Сярод сяброў грамады Ашах Джахангіры Кушахі.

## Кіраўніцтва
### Старшыні
* Алі Акбар Хашэмі Рафсанджані (1996)
* Галям Хасэйн Карбашы (1996—2011)
* Махамат Алі Наджафі (2011—2013)
* Галям Хасэйн Карбашы (2013—)

### Намесьнікі старшыні
* Алі Акбар Хашэмі Рафсанджані (1996—2011)
* Хасэйн Марашы (2011—)

## Глядзіце таксама
* Ісламская рэспубліканская партыя
* Сувязь сьвятароў-змагароў
* Сувязь будаўнікоў ісламскага Ірану

Катэгорыя:Іранская палітыка
Луры

**Луры** () — народ, які пражывае ў Іране, на захадзе краіны, у асноўным у астане Лурэстан. На думку заходніх навукоўцаў зьяўляюцца асобным народам і маюць сваю мову, якая належыць да іранскіх моваў. Агульная колькасьць — каля 8 мільёнаў чалавек. У Іране луры ня лічацца за асобны народ, іх там далучаюць да іранцаў. Луры ўтвараюць чатыры падгаліны — пішэ куха й поштэ куха ў Лурэстане, мамасані й кугілуе ў Фарсе. У большасьці сваёй — мусульмане-шыіты.

Па сваім паходжаньні старажытныя насельнікі сваіх земляў. Займаюцца жывёлагадоўляй, але асноўны сродак даходу — земляробства.

Катэгорыя:Народы Ірану
Аслан

**Асла́н** (, прамаўляецца  або ) — цэнтральны пэрсанаж сэрыі раманаў Клайва Льюіса «Хронікі Нарніі», адзіны пэрсанаж, які фігуруе ва ўсіх сямі кнігах сэрыі. Гэта вялікі гаваркі леў, апісаны ў раманах як Цар зьвяроў, сын , гаспадар Нарніі; мудры, чульлівы, чароўны кіраўнік (і сьвецкі, і духоўны); загадкавы і прыхільны правадыр для дзяцей, якія завітваюць у Нарнію; вартавы і збавіцель Нарніі.

Мае залатую бліскучую грыву і вялікія, сур’ёзныя, каралеўскія і праніклівыя вочы. Пражывае за акіянам на вялізнай гары, зь якой відно ўсю Нарнію.

Льюіс часта піша слова Леў у дачыненьні да Аслана зь вялікае літары, паколькі ў пэўнай ступені ён уяўляе сабой Ісуса; у такім выглядзе Хрыстос мог бы зьявіцца ў фантастычным сьвеце. Сын Імпэратара-з-за-мора, Аслан зьяўляецца, каб уратаваць Нарнію ад злой чараўніцы, і памірае ад ейнае рукі, падобна да зямнога шляху Ісуса Хрыста. З часам Аслан зьяўляецца ўсё радзей і радзей, каб напрыканцы ізноў прыйсьці ў поўнай моцы.

У старажытнабаўгарскай мове слова *аслан* азначае *леў*; ад яго ж запазычанае гэтае слова і ў турэцкай мове.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вікі-энцыкляпэдыя Нарніі 

Катэгорыя:Пэрсанажы «Хронік Нарніі»
Катэгорыя:Выдуманыя ільвы
Катэгорыя:Выдуманыя багі
Катэгорыя:Выдуманыя каралі
Катэгорыя:Ісус Хрыстос у масавай культуры
Рыбалоўства

**Рыбалоўства** — прыватная або прамысловая лоўля рыбы і іншых водных жывёлаў. Пад рыбалоўствам таксама разумеюць паляваньне на іншых водных жывёлаў — малюскаў, кальмараў, васьміногаў, марскіх чарапах, жабаў, ракападобных.

Цягам стагодзьдзяў рыбалоўства было ў чалавека адным з галоўных спосабаў здабыцьця ежы. Цяпер прамысловае рыбалоўства выкарыстоўвае сучасныя тэхналёгіі, а некаторыя віды рыбаў, малюскаў і ракападобных вырошчваюцца на спэцыяльных фэрмах. Асабістае рыбалоўства застаецца адной з самых улюбёных спосабаў бавіць час і папулярным відам спорту (*гл. [[спартовае рыбалоўства]]*).
Каналета

**Джава́ньні Анто́ніё Кана́ль** (), вядомы таксама пад імем **Каналета** (; 7 кастрычніка 1697, Вэнэцыя — 20 красавіка 1768, Вэнэцыя) — італьянскі мастак, галава вэнэцыянскай школы вэдутыстаў, майстар гарадзкіх пэйзажаў у стылі барока. Мянушку Каналета акрамя Антоніё Каналя насіў і ягоны пляменьнік, Бэрнарда Бэлёта, таксама знакаміты пэйзажыст.

## Біяграфія й творчасьць
Антоніё Каналь нарадзіўся 7 кастрычніка 1697 году ў Вэнэцыі. Навучаўся жывапісу ў свайго бацькі Бэрнарда Каналя, тэатральнага мастака, дапамагаў яму афармляць спэктаклі ў тэатрах Вэнэцыі.

У 1719 годзе наведаў Рым, дзе пазнаёміўся з творчасьцю вэдутыста Джаваньні Паолё Паніні. Пасьля гэтага пачаў пісаць свае краявіды Вэнэцыі. Першым вядомым дасьледчыкам працаў Каналя з аўтарскім подпісам зьяўляецца «Архітэктурнае капрыча» (1723). У адрозьненьне ад большасьці мастакоў таго часу Каналета на раньнім этапе сваёй творчасьці пісаў свае краявіды (вэдуты) адразу з натуры, ня робячы папярэдніх накідаў і эскізаў. Пасьля стаў пісаць у студыі, карыстаючыся камэрай-абскурай. Пэйзажы таго пэрыяду адрозьніваюцца дэталёва дакладным адлюстраваньнем гарадзкога краявіду

Вялікая колькасьць працаў Каналета былі з посьпехам прададзены ангельскім аматарам мастацтва, якія прыязджалі ў Вэнэцыю для навучаньня. Шматлікія існыя й уяўныя вэдуты Каналета стварыў паводле заказу ангельскіх калекцыянэраў, напрыклад сэрыю гарадзкіх краявідаў для лорда Бэдфарда ў 1730—1731 гадох. У 1740 годзе гэтая крыніца прыбытку зьнікла: пачалася вайна за аўстрыйскую спадчыну, і брытанцы сталі радзей прыязджаць на кантынэнт.

У 1746 годзе Каналета быў у Лёндане, каб быць бліжэй да каналаў збыту сваіх карцін. На працягу дзевяці гадоў ён жыў ўва Ангельшчыне, пісаў віды мясцовых палацаў і дамоў. У гэты пэрыяд у ягонай творчасьці зьяўляецца другаснасьць, тэхніка перастае падабацца заказчыкам. У 1755 годзе мастак вяртаецца ў Вэнэцыю. У 1763 годзе яго абіраюць у Вэнэцыянскую акадэмію мастацтваў.

Каналета памёр 19 красавіка 1768 году ў роднай Вэнэцыі.

### Палотны
* «Капрыча з руінамі», 1720—1721, Фонд Дж. Чыні, Вэнэцыя;
* «Прыём францускага амбасадара ў Вэнэцыі», 1724 год, Эрмітаж, Санкт-Пецярбург;
* «Від Лёндана», 1746 год, прыватны збор, Лёндан;
* «Аўтапартрэт», 1746 год, прыватны збор, Ангельшчына;
* «Паляцца Грымані», 1756 год, Лёнданская Нацыянальная галерэя;
* «Сьвята заручынаў вэнэцыянскага дожа з Адрыятычным морам», каля 1763—1764, ДММІ, Масква.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Фундацыя імя Каналета

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вэнэцыі
Катэгорыя:Мастакі і мастачкі Вэнэцыі
Катэгорыя:Мастакі барока
Катэгорыя:Памерлі ў Вэнэцыі
Навушнікі

**Наву́шнікі**, **слуха́ўкі** — прылада для пэрсанальнага праслухоўваньня музыкі, мовы ці іншых гукавых сыгналаў. У камплекце зь мікрафонам могуць служыць галаўной гарнітурай — сродкам для вядзеньня перамоваў па тэлефоне ці іншым сродку галасавой сувязі. Акрамя таго, навушнікі выкарыстоўваюцца ў гуказапісвальных студыях для дакладнага кантролю запіснога трэка музычнай кампазыцыі.

## Глядзіце таксама
* Гучнагаварыцель

## Вонкавыя спасылкі
* Нетрадыцыйныя выпраменьвальнікі. Артыкул.

Катэгорыя:Побытавая электроніка
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1910 годзе
Катэгорыя:Пераўтваральнікі
*
Даната Брамантэ

**Даната ды Паскукіё ды Антоніё дэта іль Брамантэ** (, 1444, Фэрміньняна — 11 красавіка 1514, Рым) — заснавальнік і найбуйнейшы прадстаўнік архітэктуры Высокага Адраджэньня. Ягонай самай вядомай працай зьяўляецца галоўны храм заходняга хрысьціянства — базыліка Сьвятога Пятра ў Ватыкане.

## Біяграфія

Даната Брамантэ нарадзіўся ў Монтэ Асдруальда (цяпер Фэрміньняна). Юнацтва ён правёў ва Ўрбіна, дзе выпрабаваў уплыў мастакоў П’ера дэля Франчэскі і Лючана Ляўраны. Пачынаў як жывапісец. У 1476 годзе быў запрошаны ў гэтай якасьці ў Мілян да двару герцага Лядавіка Мора, дзе сустрэўся з Леанарда да Вінчы, ідэі якога ў галіне горадабудаўніцтва вырабілі на яго вялікі ўплыў.

Мілянскі пэрыяд Брамантэ доўжыўся 20 гадоў. Ён узьвёў некалькі будынкаў, напрыклад, алтарную частку царквы Санта-Марыя-дэле-Грацыё. З 1499 году пасьля захопу Міляна францускімі войскамі зьехаў у Рым. Тут мастацтва Брамантэ набыло клясычную чысьціню й манумэнтальнасьць. Найбольшай плястычнай цэласьці ён дасягнуў у маленькай капліцы-ратондзе Тэмп’ета (1502) ў двары кляштара Сан-П’етра ін Мантарыё. За папам Юліюсам II стаў галоўным папскім архітэктарам; з 1503 году вёў паводле даручэньня Юліюса II шырокія працы ў Ватыкане (двор Сан-Дамаза й двор Бэльвэдэр). Спраектаваў і пачаў будаваць галоўны храм Рыма — Сабор Сьвятога Пятра ў Ватыкане (з 1505) і пасьпеў узьвесьці храм да вышыні арак. Творчасьць Брамантэ — адна зь вяршыняў архітэктуры Адраджэньня.

У комплексе Ватыканскага палаца знаходзяцца дзьве пабудовы Брамантэ — двары Бэльвэдэр (1503—1545) і Сан Дамаза (каля 1510). Іншыя выбітныя працы Брамантэ ўлучаюць храм Тэмп’ета ў двары кляштара Сан П’етра ін Мантарыё (1502), нутраны дворык царквы Санта-Марыя-дэля-Пачэ і фасад паляцца Канчэлерыя (1499-1511), аднаго з найбольш вытанчаных рэнэсансавых палацаў у Рыме.

## Літаратура
* Arnaldo Bruschi, *Bramante architetto*, Roma-Bari, 1969.
* Arnaldo Bruschi, *Bramante*, Laterza, 1973.
* *Bramante milanese e l'architettura del Rinascimento lombardo *, atti del seminario di studi a cura di Christoph L. Frommel; Luisa Giordano; Richard Schofield, Padova 2005
* E. H. Gombrich, *Norma e forma. Studi sull'arte del Rinascimento*, Torino, 1964
* Stefania Buganza, *Qualche considerazione sui primordi di Bramante in Lombardia* in "Nuovi Studi" 11, 2005.
* Horst Bredekamp, "La fabbrica di San Pietro. Il principio della distruzione pruduttiva", Torino, Einaudi, 2005

## Вонкавыя спасылкі

* Данатэ Брамантэ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1444 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Фэрміньняна
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Катэгорыя:Італьянскія архітэктары
Катэгорыя:Архітэктары Адраджэньня
Цілеўцы

Назву **Цілеўцы** маюць:

* Цілеўцы — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Цілеўцы — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці
Эдгар Дэга

**Эдгар-Жэрмэн-Ілер дэ Га** або **Эдгар Дэга** (; 19 ліпеня 1834, Парыж, Францыя — 27 верасьня 1917, Парыж, Францыя) — францускі жывапісец, адзін з самых слынных і арыгінальны прадстаўнікоў імпрэсіянізму.

## Біяграфія й творчасьць
Дэга нарадзіўся 19 ліпеня 1834 году ў Парыжы, у заможнай сям’і шляхетнага паходжаньня Агюста дэ Га й Сэлестыны Мюсон. Ён быў старэйшым зь пяцёх дзяцей. Ва ўзросьце 13 гадоў Эдгар страціў маці, што зьявілася для яго сур’ёзным ударам. Пазьней, у маладосьці, пад уплывам новых сацыяльных ідэяў, Эдгар зьмяніў сваё прозьвішча з дэ Га на менш «шляхетнае» Дэга.

Бацька мастака, Агюст дэ Га, кіраваў францускім аддзяленьнем буйнога банка, заснаванага ў Італіі дзедам Эдгарам Дэга, Рэнэ Ілерам дэ Га. Ілер дэ Га эміграваў у Італію ў гады Францускай рэвалюцыі, лічачы, што ягонае жыцьцё ў небяспэцы. Маці Эдгара, Сэлестына Мюсон, была родам з францускай сям’і, што асела ў Амэрыцы. Ейны бацька быў брокерам на баваўнянай біржы ў Новым Арлеане.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Edgar Degas at Olga’s Gallery
* Жыцьцё і творчасць Эдгара Дэга на сайце Карціны імпрэсіяністаў
* Эдгар Дэга на сайце Impressionism.ru
* Поўны збор карцінаў Эдгара Дэга
* Дэга Эдгар-Жэрмэн-Ілер. Карціны і біяграфія

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Выпускнікі ліцэя Людовіка Вялікага
Катэгорыя:Мастакі-імпрэсіяністы
Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Франчэска Бараміні

**Франчэска Бараміні** (), уласна **Франчэска Кастэльлі**, , 25 верасьня 1599, Бісанэ, Тычына — 2 жніўня 1667, Рым) — выбітны італьянскі архітэктар, найбольш радыкальны прадстаўнік раньняга барока.

## Біяграфія

Сын каменячоса, сам вучыўся на каменячоса ў Міляне. З 1619 году працаваў у Рыме на Карла Мадэрна, свайго далёкага сваяка, у саборы Сьвятога Пятра. Пасьля сьмерці Мадэрна далучыўся да групы Бэрніні, дабудоўвае паляцца Барбэрыні. У далейшым працаваў у Рыме ў пастаянным суперніцтве з Бэрніні за папскую ўвагу. Для ягонай творчай манеры былі характэрныя адсутнасьць прамых лініяў, багацьце мудрагелістых архітэктурных дэталяў, ускладненая пляніроўка інтэр’ераў з галавакружнымі перападамі ўзроўняў. Завяршыўшы капэлу Фальканьеры ў царкве Сан-Джаваньні дэі Фіёрэнтыні, 22 ліпеня 1667 году адчуў сябе цяжка хворым і больш не выходзіў з дому. Спаліў рукапісы й малюнкі, затым пакончыў з сабой.

## Асноўныя пабудовы

* 1622 — Сант-Андрэа-дэльля-Вале (*Sant’Andrea della Valle*)
* 1629—1631 — Паляцца Барбэрыні (*Palazzo Barberini*)
* 1631—1633 — Сабор Сьвятога Пятра (*San Pietro*) (Ватыкан)
* 1634—1637 — Сан-Карла-але-Куатра-Фантанэ (*San Carlo alle Quattro Fontane*)
* 1637 — *Oratorio de San Felipe Neri*
* 1637—1638 — *Chiesa di Santa Lucia in Selci*
* 1642—1660 — Сант-Іва дэльля Сапіенца (*Sant’Ivo della Sapienza*)
* 1645—1650 — *Palazzo Pamphili*
* 1646—1667 — *Colegio de Propaganda Fide*
* 1647—1650 — Сабор Сьвятога Яна Лятэранскага (*San Giovanni in Laterano*), (рэканструкцыя)
* Да 1655 — *Chiesa di Santa Maria dei Sette Dolori*
* 1653—1657 — Сант-Аньезэ-ін-Агонэ (*Sant’Agnese in Agone*)
* 1653—1665 — Сант-Андрэа-дэльле-Фратэ (*Sant’Andrea delle Fratte*)
* 1667- Сан-Джаваньні-дэі-Фіярэнтыні (*Chiesa di San Giovanni dei Fiorentini*)

## Літаратура
* БЭ ў 18 тамах. Т.2, Мн., 1996, С.291

## Вонкавыя спасылкі
* Брытаніка
* Франчэска Бараміні
* Франчэска Бараміні

Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Катэгорыя:Італьянскія архітэктары
Катэгорыя:Мастакі-самазабойцы
Катэгорыя:Архітэктары барока
Скорагаворка

**Скорагаво́рка**, **быстрамо́ўка** — фальклёрны твор, пабудаваны на спалучэньні гукаў, якія перашкаджаюць хутка й выразна вымаўляць словы; жанр народна-паэтычнай творчасьці. Скорагаворкі пашыраны ў дзіцячым фальклёры й выкарыстоўваюцца для трэніроўкі дыкцыі. Напрыклад: «Пекар Пётар пёк пірог».

## Зборнікі беларускіх скорагаворак
* «Мама Мышка сушыла шышкі» (1983) аўтар Янка Саламевіч
* «Прыгаршчы языкаломак» (2011) аўтар Анатоль Клышка
* «Падарожжы па бездарожжы» (2012) аўтар Скарбнік Хука
* «Воз вёз лёс» (2013) аўтар Рыгор Барадулін

## Іншыя кнігі, у якіх можна знайсьці скорагаворкі
* «Беларускае літаратурнае вымаўленьне» (2006) аўтар Андрэй Каляда
* «Дарынка-весялінка» (1999) аўтар Міхась Пазьнякоў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Скорагаворкі на 107 мовах


Катэгорыя:Моўныя гульні
Катэгорыя:Жанры фальклёру
Катэгорыя:Фанэтыка
Катэгорыя:Лягапэдыя
Франсуа Мансар

**Франсуа Мансар** (; 13 студзеня 1598, Парыж, Францыя — 23 верасьня 1666, Парыж, Францыя) — францускі архітэктар, лічыцца ня толькі буйнейшым майстрам элегантнага й стрыманага францускага барока, але й пачынальнікам традыцыяў клясыцызму ў Францыі. Ад яго імя пайшоў архітэктурны тэрмін — мансарда.

## Гл. таксама
* Жуль Ардуэн-Мансар

## Вонкавыя спасылкі

* Франсуа Мансар у Брытанскай энцыкляпэдыі
* Біяграфія на сайце Мэзон-Ляфіт

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія архітэктары
Катэгорыя:Архітэктары барока
Джаваньні Лярэнца Бэрніні

**Джаваньні (Джан) Лярэнца Бэрніні** (; 7 сьнежня 1598, Нэапаль — 28 лістапада 1680, Рым) — вялікі італьянскі архітэктар і скульптар, прадстаўнік рымскага й усяго італьянскага барока, вучань свайго бацькі П’етра Бэрніні. Творчасьць Джаваньні можа быць эталёнам эстэтыкі барока, для яе характэрны «павышаная эмацыйнасьць, тэатральнасьць, актыўнае проціборства прасторы й масы, спалучэньне рэлігійнай афэктацыі з падкрэсьленай пачуцьцёвасьцю».

## Вядомыя творы
* Апалён і Дафна (1622—1625) — мармур, 243 см, галерэя Баргезэ, Рым.
* Катэдра Сьвятога Пятра (1624) — бронза, Ватыкан.
* Фантан Трытона (1624—1643) — п’яцца Барбэрыні, Рым
* Экстаз сьвятой Тэрэзы (1647—1652) — мармур, Санта-Марыя-дэла-Віторыя, Рым
* Фантан Чатырох рэкаў (1648—1651) — мармур і травэртын, п’яцца Навона, Рым
* Экстаз Блажэннай Людавікі Альбэртоні (1671—1674) — мармур, Сан-Франчэска-а-Рыпа, Рым
* Нэптун і Трытон


Файл:St Peter's Square, Vatican City - April 2007.jpg|П’яцца Сан-П’етра, Рым.
Файл:Castelgandolfo Bernini Dome.jpg|Купал храма ў Кастэль-Гандальфа.
Файл:Apollo and Daphne (Bernini).jpg|«Апалён і Дафна» — маніфэст барочнай эстэтыкі.
Файл:Obelisco della Minerva (Roma).jpg|«Слон Мінэрвы» перад Санта-Марыя-сопра-Мінэрва
Файл:Château de Versailles, salon de Diane, buste de Louis XIV, Bernin (1665) 03.jpg|Бюст Людовіка XIV у Вэрсалі.
Файл:RapeOfProserpina.jpg|«Выкраданьне Празэрпіны» Галерэя Баргезэ — 1621-1622


## У масавай культуры
* «Анёлы й дэманы» — раман, героі якога разгадваюць загадкі, пакінутыя Бэрніні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* [Джаваньні Лярэнца Бэрніні](https://web.archive.org/web/20130524201529/http://slovari.yandex.ru/%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B8%20%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B8%20%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B8%20(%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BD)%20%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%BE/) ў Вялікай савецкай энцыкляпэдыі
* Джаваньні Лярэнца Бэрніні. Творы і біягафія

Катэгорыя:Італьянскія скульптары
Катэгорыя:Скульптары барока
Катэгорыя:Італьянскія архітэктары
Анры дэ Тулюз-Лятрэк

**Анры́ Мары́ Раймо́н дэ Тулю́з-Лятрэ́к-Манфа́** (, 24 лістапада 1864, Альбі — 9 верасьня 1901, замак Мальрамэ, Жыронда) — францускі мастак-постімпрэсіяніст з графскага роду Тулюз-Лятрэкаў, найбуйнейшы майстар графікі і рэклямнага плякату. Стварыў некалькі партрэтаў Івэты Гільбэр.

## Глядзіце таксама
* Лё-Шабанэ

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Постімпрэсіянізм
Арэнбург

**Арэнбу́рг** () — места ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Арэнбурскай вобласьці. Разьмешчаны на рацэ Ўрал. Важны прамысловы цэнтар.

## Гісторыя
31 жніўня 1735 году пры злучэньні рэк Оры і Яік была заснаваная Арэнбурская фартэцыя. Аднак моцныя разьлівы рэк прымусілі шукаць месца для новага гораду ніжэй па цячэньні Яіку. Ён быў закладзены 19 (30) кастрычніка 1743 году.

## Глядзіце таксама
* Арэнбурскі гурток беларусаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Федеральная служба государственной статистики (Росстат), Оценки численности постоянного населения

Катэгорыя:Гарады Расеі
Іжэўск

**Іжэ́ўск**, або **Іжкар** (, ) — места Ўдмуртыі (Расея).

## Вонкавыя спасылкі
*  Федеральная служба государственной статистики (Росстат), Оценки численности постоянного населения

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Удмуртыя
Гарачкі

Назву **Гарачкі** маюць:

* Гарачкі — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Гарачкі — вёска ў Карэліцкім раёне Гарадзенскай вобласьці
Падэрборн-07 (футбольны клюб)

«**Падэрборн-07**» () — нямецкі футбольны клюб з гораду Падэрборну. Заснаваны ў 1907 годзе. Не зважаючы на тое, што клюбу ўжо больш за 100 гадоў сэзон 2014—2015 гадоў стаў першым для клюбу ў Бундэсьлізе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Падэрборн
Лінкаўшчына

Назву **Лінкаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Лінкаўшчына — вёска ў Браслаўскім раёне
** Лінкаўшчына — вёска ў Мёрскім раёне
Юта

**Юта** () — штат на захадзе ЗША.

## Геаграфія

Штат разьмешчаны ў раёне Скалістых гор. Мяжуе са штатамі Ваёмінг, Каларада, Арызона, Нэвада, Айдага.

Рэльеф пераважна горны. Асноўныя горы — Ўосатч, Юніта. Найвышэйшы пункт — гара Кінгс-пік (4123 м). На ўсходзе штату знаходзіцца плято Каларада, а на захадзе — Вялікі Басэйн.

Галоўная рака — Каларада з прытокамі Грынам і Сан-Хуанам. На поўдні Юты знаходзіцца Вялікае Салёнае возера — самае вялікае на захадзе ЗША.

Каля 30% тэрыторыі Юты пакрыта лясамі, каля паловы якіх знаходзяцца ў фэдэральнай уласнасьці. У большай частцы лясоў вырубка забаронена.

Для Юты характэрны кантынэнтальны, засушлівы клімат. Колькасьць асадкаў самая нізкая ў ЗША.

Сталіца штату — Солт-Лэйк-Сіці. Іншыя буйныя гарады — Огдэн і Прова.

## Асобы
* Джон Браўнінг

## Глядзіце таксама
* Сандэнс кінафэстываль

## Вонкавыя спасылкі
Сьпіс гарадоў Расеі

**Сьпіс [[горад|гарадоў]] [[Расея|Расеі]] паводле колькасьці насельніцтва**. У сьпіс уключаныя гарады з насельніцтвам ня менш за 200 000 чалавек . Колькасьць насельніцтва прыводзіцца адносна названага гораду без уліку пасяленьняў, якія складаюць яго прыгарады.

## Сьпіс

## Вонкавыя спасылкі
* Города с численностью населения 100 тысяч человек и более

Катэгорыя:Гарады Расеі
Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа

**«Леў, Вядзьма́рка і Адзе́жная ша́фа»** () — эпічны фэнтэзійны раман для дзяцей К. С. Льюіса, упершыню апублікаваны ў 1950. Гэтая кніга стала першай зь сямі раманаў пад агульнай назвай «Хронікі Нарніі» (1950—1956). Пазьней Льюіс напісаў адзін з твораў сэрыі, які папярэднічаў падзеям «Льва, Вядзьмаркі й Адзежнае шафы», таму першым паводле храналёгіі стаў раман «Пляменьнік чарадзея».

Большая частка дзеяў твору адбываюцца ў Нарніі, выдуманай краіне, дзе размаўляюць жывёлы, а сьветам вось ужо сто гадоў кіруе Белая Вядзьмарка, якая стварыла ў Нарніі вечную зіму. У перадгісторыі чатыры ангельскія дзіцёнкі жывуць у вялікім загарадным доме, ратуючыся ад бамбаваньня Лёндану ў Другой сусьветнай вайне. Малодшая зь дзяцей адкрывае праход у Нарнію праз адзежную шафу ў закінутым пакоі. У трэцяе ейнае наведваньне ў чароўную краіну выпраўляюцца ўсе чацьвёра, пасьля чаго падзеі разьвіваюцца выключна там амаль да самага канца гісторыі. У Нарніі дзеці павінны спраўдзіць старажытнае прароцтва, і яны апынаюцца ў барацьбе за выжываньне і за вызваленьне краіны ад чараўніцтва.

Часопіс «Time» уключыў раман у свой сьпіс лепшых раманаў усіх часоў, куды ўваходзяць ангельскамоўныя творы 1923—2005 рокаў. Кніга перакладзеная на 47 моваў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Леў, Вядзьмарка і Адзежная шафа» ў бібліятэках сьвету

Катэгорыя:Хронікі Нарніі
Катэгорыя:Брытанскія раманы
Катэгорыя:Дзіцячыя раманы
Катэгорыя:Фэнтэзійныя раманы
Катэгорыя:Хрысьціянскія дзіцячыя кнігі
Катэгорыя:Раманы 1950 году
Катэгорыя:Літаратурныя творы, перакладзеныя на беларускую мову
Пошта@Mail.ru

**Пошта@Mail.ru** — дармовая электронная пошта ад расейскага прадпрыемства Mail.ru Group, закладзеная ў 1998 годзе. Карыстальнікам надаецца неабмежаваны аб’ём скрыні, магчымасьць перасылкі ўкладаньняў да 20 гігабайт, абарона ад вірусаў і спаму, тэмы аздабленьня выгляду і лістоў. На 2012 г. налічвала 26,5 млн штомесячных карыстальнікаў. Была найбуйнейшым паштовым сэрвэрам у Расеі і ўваходзіла 5-ку найбуйнейшых у сьвеце. 22 жніўня 2012 г. у бачыны зьявіўся беларускі пераклад інтэрфэйсу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мабільная бачына

Катэгорыя:Электронная пошта
Катэгорыя:Рунэт
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1998 годзе
Запружаны

Назву **Запружаны** маюць:

* Запружаны — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Запружаны — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласьці
Чабаксары

**Чабаксары** (, ) — места Чувашыі і яе адміністрацыйны цэнтар, Расея.

## Вонкавыя спасылкі
* Федеральная служба государственной статистики (Росстат), Оценки численности постоянного населения
Ніна Горык

**Ні́на Пятро́ўна Го́рык** (), у шлюбе Горык-Літвінюк ( 7 верасьня 1957 году, Забужжа Любамльскага раёну Валынскай вобласьці, Украінская ССР)&nbsp;— валынская паэтка, заслужаная настаўніца Ўкраіны, грамадзкая дзяячка. Аўтарка тэхнічных распрацовак урокаў па ўкраінскай літаратуры для 10-е клясы, ляўрэатка прафэсійнага Ўсеўкраінскага конкурсу «Настаўнік року», абласной асьветніцкай прэміі імя Лесі Ўкраінкі, «Мядовай прэміі — 2013».

## Жыцьцяпіс
Яшчэ ў школе пачала пісаць вершы, была чальцом літаратурнае студыі, карэспандэнтам у мясцовай газэце. Скончыла з адзнакаю філялягічны факультэт Валынскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (1974—1978).

Адзін год адпрацавала настаўніцай украінскай мовы і літаратуры ў Галаўненскай сярэдняй школе. Ажанілася з Хведарам Літвінюком і пераехала ў Ковель. З 1979 выкладала ў мясцовых школах №№7, 11 і Ковельскім машынабудаўнічым тэхнікуме. З 1995 выкладае ў школе.

Сябра Саюзу пісьменьнікаў Украіны з 1995.

Муж, палкоўнік міліцыі, загінуў на службе ў 2002 року, абараняючы людзей ад рабаваньня. Засталіся дачка Вольга і сын Тарас.

## Творчасьць

Аўтарка зборнікаў вершаў «Волинь моя, воле» (1990), «Територія слова» (1993), «Погожою дниною над Україною» (1997), «Повернення Мавки» (2004), дапаможніка для настаўніка «Тэматычныя распрацоўкі ўрокаў па ўкраінскай літаратуры (10 кляса)» (2002).

Ляўрэатка прэміі імя Л.&nbsp;Украінкі Валынскай аблдзяржадміністрацыі.

## Літаратура
* Жыцьцяпіс

Катэгорыя:Украінскія паэткі
Катэгорыя:Украінскія пэдагогі
Катэгорыя:Заслужаныя настаўнікі Ўкраіны
Катэгорыя:Украінскія грамадзкія дзеячы