open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
7-ы татарскі полк Вялікага Княства Літоўскага

**7-ы татарскі полк Вялікага Княства Літоўскага** — коннае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай, сфармаваны ў траўні 1792 году. Таксама вядомы як «Татарскі полк Аляксандра Ўлана» альбо «2-і татарскі полк».

Разьмяшчэньне: Янаў.

У кастрычніку 1792 году сьвёрнуты таргавіцкай канфэдэрацыяй.

### Палкоўнікі
* Аляксандар Мустафа Ўлан

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Конныя палкі Вялікага Княства Літоўскага
3-ці полк пярэдняй варты польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага

**3-ці полк пярэдняй варты польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага** — коннае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай, утворанае ў 1776 годзе зь лёгкіх харугваў.

Разьмяшчэньне: Мазыр, Лоеў (1789), Мазыр (1790), Стрэшын (1791), Ваўкавішкі (кастрычнік 1792).

Жаўнеры 3-га палку бралі ўдзел у бітвах пад Зэльвай (4 ліпеня 1792), Крупчыцамі (16 верасьня 1794), Берасьцем (17 верасьня 1794), Мацеявіцамі (10 кастрычніка 1794) і Прагай (4 лістапада 1794).

### Палкоўнікі
* Казімер Раманоўскі (1785)
* генэрал-маёр Антоні Хлевінскі
* Пірускі

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. — Warszawa, 1925.

Катэгорыя:Конныя палкі Вялікага Княства Літоўскага
5-ы полк пярэдняй варты Вялікага Княства Літоўскага

**5-ы полк пярэдняй варты Вялікага Княства Літоўскага** — коннае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай, сфармаванае ў траўні 1733 году з татарскіх харугваў ваяводы кіеўскага і палявога гетмана кароннага Андрэя Патоцкага; далучылася да саксонскіх войскаў, але з 1764 году было на службе войска Рэчы Паспалітай.

Разьмяшчэньне: Сухаволя (1772), Крынкі (1789), Вялёна (кастрычнік 1792).

Жаўнеры 5-га палку ўдзельнічалі ў бітвах Сямігадовай вайны, ваявалі таксама пад варшаўсім прадмесцем Прагай (2 лістапада 1794)

### Палкоўнікі
* Халашэвіч
* А. М. Карыцкі
* Горыч (1780—1787)
* Станіслаў Бышэўскі (1787—1792)
* Людвік Лісоўскі

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Конныя палкі Вялікага Княства Літоўскага
4-ы полк пярэдняй варты Вялікага Княства Літоўскага

**4-ы полк пярэдняй варты Вялікага Княства Літоўскага** — коннае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай, сфармаваны ў 1733 годзе з татарскіх харугваў ваяводы кіеўскага і палявога гетмана кароннага Андрэя Патоцкага; далучыўся да саксонскіх войскаў, але з 1764 году быў на службе войска ВКЛ.

У 1776 налічваў  395 жаўнерскіх ставак. падчас рэформаў Чатырохлетняга сойму  штат палку паднялі да 612 чалавек. У сакавіку 1792 -студзені 1794 лічба жаўнераў зменшылася з 610 да 596 чалавек.

Разьмяшчэньне: Камянец Літоўскі (1782—1787), Барысаў (1790).
## Бітвы і сутычкі

Жаўнеры 4-га палку бралі ўдзел у бітвах Сямігадовай вайны. Таксама ваявалі ў часе барскай канфэдэрацыі і расейска-польскай вайны 1792 году і паўстання Т. Касцюшкі. 
Ваявалі пад Сьвержанем (10 чэрвеня 1792), Мірам (11 чэрвеня 1792), Зэльвай (4 ліпеня 1794), Ізабэлінам (7 ліпеня 1794), Мсьцібавам 10 ліпеня 1794), Берасьцем Літоўскім (23 ліпеня 1794), Дэрэчынам (1794), Мацеявічамі (10 кастрычніка 1794) і Прагай (4 лістапада 1794).

### Шэфы палка  і Палкоўнікі
* Сыхадзінскі (1733),
* генэрал-маёр Чумбай Мурза Рудніцкі (1754),
* генэрал-маёр Юзэф Беляк (17 красавіка 1764, пам. 1794)
* Мустафа Ахматовіч (1794).

## Літаратура
* Mariusz Machynia, Valdas Rakutis, Czesław Srzednicki: Oficerowie wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego. Sztab, kawaleria, artyleria, wojska inżynieryjne i piechota. Kraków: Księgarnia Akademicka. Wydawnictwo Naukowe, 1999. .
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Конныя палкі Вялікага Княства Літоўскага
Міжнародны дзень абароны дзяцей

**Міжнародны дзень абароны дзяцей** — штогадовае сьвята ўшанаваньня правоў дзіцяці, якое адзначаюць 1 чэрвеня і 20 лістапада.

Быў заснаваны ў лістападзе 1949 году ў сталіцы Францыі горадзе Парыжы рашэньнем кангрэсу Міжнароднай дэмакратычнай фэдэрацыі жанчынаў. Упершыню Міжнародны дзень абароны дзяцей адзначаўся ў 1950 годзе.

20 лістапада 1959 году Генэральная асамблея ААН (Нью-Ёрк) ухваліла Дэклярацыю правоў дзіцяці, з нагоды чаго пачалі сьвяткаваць Сусьветны дзень дзіцяці. 20 лістапада 1989 году падпісалі ў ААН падпісалі Канвэнцыю аб правах дзіцяці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Сьвяты 1 чэрвеня
Катэгорыя:Неафіцыйныя сьвяты
Катэгорыя:Міжнародныя дні
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1950 годзе
Катэгорыя:20 лістапада
Катэгорыя:Правы дзяцей
2-гі полк пярэдняй варты вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага

**2-гі полк пярэдняй варты вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага** — коннае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай, утворанае ў 1776 годзе зь лёгкіх харугваў.

Разьмяшчэньне: Барысаў, Мазыр (1789), Мар’ямпаль (1790), Вількамір, Анікшты (кастрычнік 1792).

Жаўнеры 3-га палку бралі ўдзел у бітве пад Прагай 4 лістапада 1794.

## Палкоўнікі
* Юзэф Еленскі (1785),
* Аўгуст Кадлубінскі (1794).

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Конныя палкі Вялікага Княства Літоўскага
Вугорская харугва вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага

**Вугорская харугва вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага** (стралковая) — вайсковая адзінка вугорскай стралковай пяхоты войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

Знаходзілася пры вялікім гетмане Вялікага Княства Літоўскага.

### Шэфы
Вялікія гетманы Вялікага Княства Літоўскага 1717 — 1793

### Камэнданты
* капітан Аборскі (1787),
* палкоўнік Сухадольскі (1789),
* капітан Фэліцыян Бантані (1792).

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Харугвы пяхоты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Вугорская пяхота Рэчы Паспалітай
Вугорская харугва польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага

**Вугорская харугва польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага** (грэнадэрская) — вайсковая адзінка вугорскай стралковай пяхоты войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай, якая знаходзілася пры гетмане польным Вялікага Княства Літоўскага.

### Шэфы
Гетманы польныя Вялікага Княства Літоўскага (1717).

### Ротмістры
* Ежы Грымала (да 29 чэрвеня 1778),
* Ян Лібэ (да 29 чэрвеня 1778).

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. — Warszawa, 1925.

Катэгорыя:Харугвы пяхоты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Вугорская пяхота Рэчы Паспалітай
Корпус інжынэраў войска Вялікага Княства Літоўскага

**Корпус інжынэраў войска Вялікага Княства Літоўскага** — вайсковая адзінка інжынэрнаў войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

Корпус браў удзел у бітвах паўстаньня Тадэвуша Касьцюшкі.

Шэфам корпусу інжынэраў зьяўляўся генэрал Казімер Нестар Сапега, камандзірам корпусу — выбітны прадстаўнік якабінскага крыла паўстанцаў Якуб Ясінскі (памёр 4 лістапада 1794).

## Заўвагі

## Літаратура
* Bronisław Gembarzewski, *Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831*, Warszawa 1925.

Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага ў Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Інжынэрныя войскі
Пачайна (станцыя мэтро)

**Пача́йна** (; да 2018 году — *Пятроўка*) — станцыя Кіеўскага мэтрапалітэну, разьмешчаная на Абалонска-Церамкоўскай лініі. Адкрытая 19 сьнежня 1980 году.

## Гісторыя
8 лютага 2018 году станцыя перайменавая ў Пачайну.

## Галерэя

Petrivka metro station Kiev 2010 02.jpg
Petrivka metro station Kiev 2010 03.jpg
Petrivka metro station Kiev 01.jpg
Petrivka metro station Kiev 2010 05.jpg


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка станцыі на афіцыйным сайце Кіеўскага мэтрапалітэну
* Старонка станцыі на неафіцыйным сайце Кіеўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:Абалонска-Церамкоўская лінія Кіеўскага мэтрапалітэну
Герояў Дняпра (станцыя мэтро)

**Герояў Дняпра** () — станцыя Кіеўскага мэтрапалітэну, разьмешчаная на Абалонска-Церамкоўскай лініі. Адкрытая 6 лістапада 1982 году.

## Галерэя

Файл:Heroiv-Dnipra-2008b.jpg
Файл:Heroiv Dnipra metro station Kiev 2011 03.jpg
Файл:Heroiv Dnipra metro station Kiev 2011 07.jpg
Файл:Heroiv-Dnipra-2008a.jpg


## Глядзіце таксама
* Сьпіс станцыяў Кіеўскага мэтрапалітэну

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка станцыі на афіцыйным сайце Кіеўскага мэтрапалітэну
* Старонка станцыі на неафіцыйным сайце Кіеўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:Абалонска-Церамкоўская лінія Кіеўскага мэтрапалітэну
Бітва на Сініх Водах

**Бітва на Сініх Водах** — бітва на рацэ Сінія Воды (цяпер Сінюха) ўвосень 1362 року (паводле Хронікі Быхаўца ў 1351), якая скончылася перамогай літоўскага войска пад кіраваньнем вялікага князя літоўскага Альгерда над войскамі трох татарскіх кіраўнікоў Падольскай зямлі — Крымскай, Перакопскай і Ямбалуцкай ордамі.

## Перадумовы
Гэта быў карны паход Альгерда на тых семярых ханаў падольскіх татараў — сваіх хаўрусьнікаў у канфлікце з Польшчай, — якія ў 1356 року прынялі бок польскага караля Казімера III.

## Месца бітвы
Бітва адбылася паблізу фартэцыі  (цяпер вёска ў Новаархангельскім раёне Кіраваградзкай вобласьці), на рацэ Сінюсе (Сінія Воды).

## Хада бітвы
Літоўскі князь Альгерд ужыў новую тактыку для барацьбы з коньніцай татараў: выставіў ягоныя войскі не ў адну ці некалькі лініяў, як заўжды, а паўколам, калі кожны з палкоў прыкрываў той, што стаіць перад ім. У выніку выкарыстаньня такой тактыкі татары ня здолелі нанесьці адчувальныя страты войску Альгерда стралянінай з лукаў, а таксама зрабіць атачальны манэўр. Панесшы значныя страты ад стрэлаў з лукаў і арбалетаў палкоў пад камандаваньнем , татары былі змушаныя прыняць франтальны бой, у выніку якога коньніца літоўцаў узяла верх над татарскай, абарончае ўзбраеньне якое саступала дасьпехам літоўска-рускіх вершнікаў.

## Наступствы
Па бітве Падольле, а ў стратэгічным выніку Кіеўшчына і Севершчына былі ўлучаныя ў склад Вялікага Княства Літоўскага. Уладаньні ВКЛ пашырыліся далёка на поўдзень у напрамку Чорнага мора.

У Кіеве Альгерд паставіў свайго сына Ўладзімера. Падольле дасталося Альгердавым пляменьнікам і камандоўцам у бітве Аляксандру, Юрыю, Канстантыну, а таксама Фёдару, сыну Карыята.

Перамога літоўска-рускага войска на Сіняй Вадзе задоўга да Кулікоўскай бітвы 1380 року падарвала магутнасьць Залатой Арды і паклала пачатак вызваленьню ўсходнеславянскіх народаў ад мангола-татарскага нашэсьця.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Бітвы Залатой Арды
Катэгорыя:Бітвы на Ўкраіне
8-ы полк коньніцы Вялікага Княства Літоўскага

**8-ы полк коньніцы Вялікага Княства Літоўскага** — коннае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай, сфармаваны ў 1794 годзе. Шэф палку — генэрал Андрэй Карвоўскі. Камандзірам палку зьяўляўся Юзэф Вайсэнхоф.

Разьмяшчэньне: Візна

Жаўнеры палку бралі ўдзел у сутычцы пад Магнушавым.

## Заўвагі

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Конныя палкі Вялікага Княства Літоўскага
Корпус артылерыі войска Вялікага Княства Літоўскага

**Корпус артылерыі войска Вялікага Княства Літоўскага** — артылерыйскае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай

## Склад

### Генэралы
* Салагуб, староста азерыцкі (1754)
* Патоцкі, староста тломацкі (1759—1762)
* Браніцкі, лоўчы каронны (1768)
* Казімер Сапега (22 траўня 1773)

### Палкоўнікі
* Масальскі, староста радашкоўскі (1754)
* Тадэвуш Статкевіч (22 траўня 1773)
* Фрыдэрык Вільгэльм Кронэнман (16 сьнежня 1783), генэрал-маёр (7 верасьня 1792)
* Каэтан Касельскі (7 верасьня 1792)
* Якуб Ясінскі, памёр (4 лістапада 1794)

### Кананерская кампанія
Месцазнаходжаньне: ў Вільне (1773)

Камандзіры:
* Мантрэсор, капітан (1773)
* Марцін Воўк (8 ліпеня 1774)
* Ян Вэтынгхоф, капітан (13 лістапада 1779), маёр (1787)

### Грэнадэрская кампанія
Месцазнаходжаньне: ў Вільне (1773)

Камандзіры:
* Фрыдэрык Вільгэльм дэ Кронэман, капітан (5 ліпеня 1773), падпалкоўнік (3 жніўня 1781)
* Антоні Годын, капітан (18 студзеня 1781)

### Склад кампаніяў ад 1790 году
* Кампанія генэрала: штабны капітан Вінцэнт Гацінскі (1 лістапада 1790—1793)
* Кампанія палкоўніка: штабны капітан Казімер Мілаш (21 студзеня 1790), штабны капітан Войцех Вільчэўскі (19 чэрвеня 1790)
* Кампанія 1-га маёра Яна Вэтынгхофа (маёр 4 студзеня 1784): капітан Францішак Міхалоўскі (15 студзеня 1784), штабны капітан Ян Кубліцкі (2 лістапада 1790)
* Кампанія 2-га маёра Францішка Юзэфа Мэлера (1790): штабны капітан Юзэф Булевіч (19 чэрвеня)
* Кампанія 1-га капітана Яна Хжанавіцкага (7 верасьня 1776, маёр 19 чэрвеня 1792): капітан Гіяцынт Дроздоўскі (19 чэрвеня 1792)
* Кампанія 2-га капітана Аляксандра Станкара (13 сакавіка 1784)
* Кампанія 3-га капітана Яна Аў (22 студзеня 1790)
* Кампанія 4-га капітана Мікалая Спэнсбэрга (26 траўня 1790)

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага ў Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Артылерыя
3-ці батальён лёгкай пяхоты ахвотнікаў Вялікага Княства Літоўскага

**3-ці батальён лёгкай пяхоты ахвотнікаў Вялікага Княства Літоўскага** — пяхотнае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

Утвораны 22 траўня 1792 праз удзел харунжага Трэмбіцкага, ліквідаваны 23 верасьня 1792 году падчас Таргавіцкай канфэдэрацыі.

### Камэнданты
Падпалкоўнік Міхал Трэмбіцкі (28 траўня 1792)

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага ў Рэчы Паспалітай
Міліцыя скарбу Вялікага Княства Літоўскага

**Міліцыя скарбу Вялікага Княства Літоўскага** — падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

Месцазнахолжаньне: Горадня

### Камэнданты
* Вайніловіч, ротмістар
* Тадэвуш Сухадолец (17 лістапада 1783)
* Ян Карбоўскі (1793)

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага ў Рэчы Паспалітай
Янычарская харугва польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага

**Янычарская харугва польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага** — падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

Месцазнаходжаньне: паблізу ад гетмана польнага Вялікага Княства Літоўскага, Менск (1751)

### Шэфы
Гетманы польныя Вялікага Княства Літоўскага

### Ротмістры
Антоні Талачко (1751)

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. — Warszawa, 1925.

Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага ў Рэчы Паспалітай
Рэгімэнт коннай гвардыі Вялікага Княства Літоўскага

**Рэгімэнт коннай гвардыі Вялікага Княства Літоўскага** — конная падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

У 1717 годзе меў назву Лейбрэгімэнт Каралеўскіх драгунаў Вялікага Княства Літоўскага, а ў 1762 годзе Конны рэгімэнт ЯМці Караля Вялікага Княства Літоўскага. У 1784 годзе – Рэгімэнт коннай гвардыі Вялікага Княства Літоўскага, у 1793 – Рэгімэнт карабінэраў коннай гвардыі Вялікага Княства Літоўскага.

Месцазнаходжаньне: Гродна, Пружаны (1783 – 1792)

### Шэфы
* Сапега, генэрал (1717)
* князь Радзівіл, генэрал, крайчы ВКЛ (1755)
* князь Ігнаці Станіслаў Радзівіл, генэрал-лейтэнант, падкаморы ВКЛ (1795 – 1764)
* Грабоўскі, генэрал-маёр (1765 – 1786)
* князь Мікалай Радзівіл (1786 – 1790)
* Ян Стрыенскі (1792)

### Палкоўнікі
* князь Мікалай Радзівіл (да 1786)
* Ежы Обырн (1786)
* Крыштап Энгельгардт (1792)

### Бітвы й сутычкі
Барская канфэдэрацыя, Відава

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Конныя палкі і рэгімэнты Вялікага Княства Літоўскага
Фэна

**Навуковы цэнтар «Фэна»** — інтэрактыўны навуковы цэнтар у нямецкім месьце Вольфсбург, які паўстаў у 2005 року.

У 1998 мескія ўлады распрацоўвалі надзел незанятай зямлі каля чыгуначнага вакзалу на поўдзень ад будаванага на той час Autostadt кампаніі Фальксваген. На гэтым месцы плянавалася пабудаваць мастацкі музэй, аднак др. Вольфганг Гутгарт, кіраўнік па справах культуры, спорту і адукацыі, разумеў, што такая інстытуцыя створыць канкурэнцыю пасьпяховаму Кунстмузэю Вольфсбургу. Ён наведаў Тэхнараму, навуковы цэнтар у Швайцарыі, і пераканаўся, што менавіта такая пабудова дапоўніць у Вольфсбургу Аўтаместа і мастацкі музэй.

У лістападзе таго ж року пачалося першапачатковае плянаваньне, а праз рок да распрацоўкі быў падключаны Джо Энсэл, амэрыканскі кансультант і дызайнэр. У конкурсе на найлепшы праект, абвешчаны ў студзені 2000, перамагла архітэктар Заха Хадыд з інжынэрам-праектоўнікам Адамсам Карам Тэйларам.

Афіцыйнае адкрыцьцё «Фэна» для наведнікаў адбылося 24 лістапада. Ягоны архітэктурны стыль характарызуецца як «гіпнатычная праца архітэктуры — від будынку, які надзвычайна пераварочвае нашае ўяўленьне пра будучыню». У 2006 року дызайн атрымаў  і .

Першым выканаўчым дырэктарам «Фэна» стаў др. Гутгарт.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Музэі Нямеччыны
Катэгорыя:Тэхнічныя музэі
Катэгорыя:Вольфсбург
Ікнілдзкая дарога

**Ікнілдзкая вуліца**, **Рыкнілдзкая вуліца** () — рымская дарога ў Брытаніі, якая пачынаецца ад Фос Ўэй у Буртан-он-зэ-Ўотэ, Глостэршыр () і сканчаецца ў Тэмплбора ў Паўднёвым Ёркшыры (). Яна мінае Олстэр, Стадлі, Рэдыч, Мэчлі Форт, Бірмінггэм, Лічфілд і Дэрбі.

## Назва

Гістарычна дарога мела назву Ікнілдзкая вуліца, але ў XII стагодзьдзі атрымала назву *Рыкнілдзкая вуліца* () праз памылку чэстэрскага манаха Ранулфа Гігдэна, якую ён зрабіў у сваім «Поліхраніконе» ў 1344 року. У цяперашні час выкарыстоўваюцца абедзьве назвы ў спалучэньні з азначэньнем *вуліца* для таго, каб адрозьніваць яе ад старэйшага Ікнілдзкага шляху, дарогі жалезнага веку, якая вядзе з Норфалку да Дорсэту. Захаваную частку рымскае дарогі можна пабачыць у парку Сатан у Бірмінггэме.

## Сучасны маршрут

Большасьць маршруту Ікнілдзкае вуліцы выкарыстоўваецца сучаснымі дарогамі, больш за ўсё трасай A38 зь Лічфілду ў Дэрбі; на многіх участках захаваная назва «Ікнілдзкая вуліца», аднак не паўсюль дакладна. У Гоклі, Бірмінггэм, і ў Рэдычы, Ўустэршыр, таксама ёсьць дарога пад назвай *Праезд «Ікнілдзкая вуліца»*, які знаходзіцца непадалёк ад рымскае дарогі. У Лічфілдзе траса завецца «Рыкнілдзкая вуліца», а ў Дэрбі — «Рыкнілдзкая дарога».

## Глядзіце таксама

* Рымскія дарогі

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Birmingham Roman Roads Project (Hosted by the University of Birmingham)
* Metchley Fort, Birmingham
* Derby City Council list of Scheduled Ancient Monuments
* Full text of Roman Roads in Britain, Thomas Codrington

Катэгорыя:Рымскія дарогі
Катэгорыя:Археалягічныя мясьціны ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Транспарт у Вялікабрытаніі
Конны рэгімэнт польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага

**Конны рэгімэнт польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага** — коннае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

У 1775 годзе прысьпешаны, атрымаў назву 4-га пяхотнага рэгімэнту польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага.

### Шэфы
* Міхал Дэнхоф, гетман польны, мечнік вялікі літоўскі 1717, пам. 2 жніўня 1728
* князь Міхал Радзівіл (Рыбанька) 1736 — 1744
* Міхал Масальскі 4 кастрычніка 1744 — 1762
* Аляксандр Міхал Сапега 1762

### Палкоўнікі
* Олтым 1717
* Масальскі, падчашы літоўскі, староста радашкоўскі (1754 — 1759)
* Франц. Бітаўт (1772)

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. — Warszawa, 1925.

Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага ў Рэчы Паспалітай
Рэгімэнт драгунаў ЯМці Каралевіча Вялікага Княства Літоўскага

**Рэгімэнт драгунаў ЯМці Каралевіча Вялікага Княства Літоўскага** — конная падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

30 красавіка 1775 прысьпешаны, пасьля 5-ы пяхотны рэгімэнт Вялікага Княства Літоўскага.

Месцазнаходжаньне: Пінск

### Шэф
Агінскі, генэрал, пісар польны Вялікага Княства Літоўскага 1717 — (1752)

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага ў Рэчы Паспалітай
Конны рэгімэнт вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага

**Конны рэгімэнт вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага** — коннае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

У 1775 годзе прысьпешаны, атрымаў назву 2-га пяхотнага рэгімэнту вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага.

### Шэфы
* Людвіг Пацей, вялікі гетман 1717, пам. 3 студзеня 1730
* князь Міхал Вішнявецкі, вялікі гетман 1735, пам. 1744
* князь Міхал Радзівіл (Рыбанька), пам. 1762
* князь Міхал Масальскі, пам. 1768
* Міхал Агінскі 1768—1775

### Палкоўнікі
* Копец 1717
* Яблонскі (1754—1759)

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага ў Рэчы Паспалітай
Ўільям Гоўт

**Ўільям Гоўт** (;  — ) — ангельскі вайсковец, уладальнік крыжа Вікторыі, найвялікшай і найпрэстыжнейшай узнагароды войскаў Вялікабрытаніі і Садружнасьці нацыяў.

## Акалічнасьці
У часе Індыйскага народнага паўстаньня 1857—1859 гадоў Гоўт быў ува ўзросьце 22 гадоў у чыне малодшага капрала 9-га Каралеўскага ўланскага палку. 6 сакавіка 1858 году каля гораду Лакнаў (Утар-Прадэш, Індыя) праявіў надзвычайную мужнасьць, за якую быў узнагароджаны крыжом Вікторыі:

Пазьней атрымаў званьне капрала.

## Далейшае жыцьцё
Гоўт пераехаў у Саўтсі ў траўні 1900 году. Памёр ува ўзросьце 64 гадоў ад раку на Леапольд-Стрыт, Саўтсі.

Гоўт быў пахаваны на могліках Гайланд Роўд. Мэмарыяльны камень быў узьведзены ў кастрычніку 2003 году.

Ягоны крыж Вікторыі дэманструецца ў палкавым музэі 9-га/12-га палкоў каралеўскіх уланаў у Музэі і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Location of grave and VC medal 

Катэгорыя:Жаўнеры 9-га Каралеўскага ўланскага палку Яе Вялікасьці
Катэгорыя:Памерлі ад раку
1-ы полк пярэдняй варты ЯКМці Вялікага Княства Літоўскага

**1-ы полк пярэдняй варты ЯКМці Вялікага Княства Літоўскага** — коннае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

Утвораны ў 1776 зь лёгкіх харугваў пад назвай уланаў, пазьней уключаны ў склад расейскай арміі пад назвай *літоўска-татарскага полку*.

Месцазнаходжаньне: Анікшты, Рэчыца (1789), Халопенічы (1790), Відзы.

Яго жаўнеры бралі ўдзел у бітвах пад Опсай (22 траўня 1792), Мсьцібавам (10 ліпеня) і Войшкамі (14 ліпеня).

### Палкоўнікі
* Мустафа Бараноўскі, 12 лістапада 1746 (1785)
* Міхал Кіркор (1792)

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Конныя палкі Вялікага Княства Літоўскага
2-гі полк лёгкай коньніцы ЯКМці і Рэчы Паспалітай

**2-гі полк лёгкай коньніцы ЯКМці і Рэчы Паспалітай** — коннае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай, вядомы таксама як полк каралеўскіх надворных уланаў (татараў).

У траўні 1792 году пераўтвораны ў 6-ы полк пярэдняй варты Вялікага Княства Літоўскага.

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Конныя палкі Вялікага Княства Літоўскага
Робэрт Келз

**Робэрт Келз** (; 7 красавіка 1832 — 14 красавіка 1905) — ангельскі вайсковец, уладальнік крыжа Вікторыі, найвялікшай і найпрэстыжнай узнагароды войскаў Вялікабрытаніі і Садружнасьці нацыяў.

## Акалічнасьці
У часе Індыйскага народнага паўстаньня 1857—1859 гадоў Келз быў ува ўзросьце 25 гадоў у чыне малодшага капрала 9-га Каралеўскага ўланскага палку. 28 верасьня 1857 году каля гораду Буландшахр (Утар-Прадэш, Індыя) праявіў надзвычайную мужнасьць, за якую быў узнагароджаны крыжом Вікторыі:

## Далейшае жыцьцё
Пазьней ён увайшоў у склад 1-а палку бэнгальскай лёгкай кавалерыі і атрымаў званьне сэржанта. Сышоў у адстаўку ў 1868 годзе.

Ягоны мэдаль дэманструецца ў палкавым музэі 9-га/12-га палкоў каралеўскіх уланаў у Музэі і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Вонкавыя спасылкі
* Месца пахаваньня Робэрта Келза 

Катэгорыя:Жаўнеры 9-га Каралеўскага ўланскага палку Яе Вялікасьці
Катэгорыя:Памерлі ў Лёндане
Дэйвід Спэнс

**Дэйвід Спэнс** (; 1818 — ) — шатляндзкі вайсковец, уладальнік крыжа Вікторыі, найвялікшай і найпрэстыжнай узнагароды войскаў Вялікабрытаніі і Садружнасьці нацыяў.

## Акалічнасьці
У часе Індыйскага народнага паўстаньня 1857—1859 гадоў Спэнс быў ува ўзросьце 40 гадоў у чыне сэржант-маёра 9-га Каралеўскага ўланскага палку. 17 студзеня 1858 году каля гораду Шунсабад (Індыя) праявіў надзвычайную мужнасьць, за якую быў узнагароджаны крыжом Вікторыі:

## Далейшае жыцьцё
Пазьней атрымаў званьне палкавога старшыні (вышэйшага вайсковага званьня ў катэгорыі старшынёвага складу ў марской пяхоце Вялікабрытаніі). У 1862 годзе стаў целаахоўнікам караля.

Ягоны крыж Вікторыі дэманструецца ў палкавым музэі 9-га/12-га палкоў каралеўскіх уланаў у Музэі і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Location of grave and VC medal *(S. London)* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1818 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Лёндане
Катэгорыя:Жаўнеры 9-га Каралеўскага ўланскага палку Яе Вялікасьці
The Long Lane

**The Long Lane** () — сярэднявечная і сучасная назва рымскай дарогі, якая ляжыць на захад ад Дэрвэнцыё, рымскай фартэцыі і вікуса ў ваколіцах сучаснага Дэрбі і праходзіць цераз Дэрбішыр да Рочэстэра (дзе было рымскае паселішча) Дрэйкот ін зэ Мурз. Адгэтуль і надалей гэтая дарога ўжо ня мае назвы «The Long Lane» і цягнецца цераз Стрэтфардшыр да Чэстэртану.

## Вонкавыя спасылкі
* "Roman Army Built" with a photograph of *The Long Lane*

## Літаратура
* "Roman Antiquities" in Daniel Lysons, Samuel Lysons, *Derbyshire: a general and parochial history of the county* (*Magna Britannia*. 1817) pp. 203-218
* M. Brassington, "The Roman roads of Derby" in *Derbyshire Archaeological Journal* vol. 101 (1981) pp. 88-92
* Ivan D. Margary, *Roman Roads in Britain*. 3rd ed. London: John Baker, 1973. ISBN 0-212-97001-1

Катэгорыя:Дэрбішыр
Катэгорыя:Рымскія дарогі
The Street

**The Street** () — сярэднявечная назва рымскай дарогі, якая ішла цераз Скалісты край у Дэрбішыры ад спа-мястэчка Бакстан () на паўднёвы захад ад сучаснага Дэрбі. Лінія дарогі прасочваецца па яе захаваных частках ад Бакстану (*Buxton*) да Карсінгтану (*Carsington*), што пацьвярджаецца археолягамі. Мяркуецца, што ад Карсінгтану дарога раней ішла на ўсход да Ўірксўорту (*Wirksworth*) і там злучалася з Рыджўэйскай дарогай, што прасьлежваецца ў паўночных ваколіцах Дэрбі.

## Крыніцы

## Літаратура
* M. Brassington, "The Roman roads of Derby" in *Derbyshire Archaeological Journal* vol. 101 (1981) pp. 88-92
* G. Guilbert, K. Challis, "Excavations across the supposed line of 'the Street' Roman road south-east of Buxton, 1991" in *Derbyshire Archaeological Journal* vol. 113 (1991) pp. 45-60
* J. Lomas, "Problems of the Roman Road between Buxton and Little Chester, Derby" in *Derbyshire Archaeological Journal* vol. 78 (1958)
* W. Smithard, "The Roman Road between Little Chester and Minninglow" in *Derbyshire Archaeological Journal* vol. 46/47 (1910)

Катэгорыя:Дэрбішыр
Катэгорыя:Рымскія дарогі
Герб Квэбэку

**Герб Квэбэку** () — адзін з сымбаляў канадзкай правінцыі Квэбэк. Герб Квэбеку быў прыняты і зацьверджаны каралевай Вікторыяй у 1868 годзе, сучасны варыянт выкарыстоўваецца з 1939 году.

Герб уяўляе сабой шчыт, двойчы перасечаны на блакіт, чырвоны і золата. У блакіту тры залатыя ліліі, у чырвоным залаты леапард з блакітным языком і кіпцюрамі, у золаце тры зялёныя кляновыя лісты з аднаго кораня. Шчыт увянчаны каронай Т’юдораў, пад шчытом срэбная стужка з дэвізам правінцыі на францускай мове «*Je me souviens*» («Я памятаю»).

Кампазыцыя герба адлюстроўвае розныя этапы ў гісторыі правінцыі. Геральдычныя лілеі сымбалізуюць францускі пэрыяд гісторыі Квэбэку, леапард — брытанскую карону, кляновыя ліст — Канаду.

## Літаратура
* «Герб Квэбэку» інфармацыя на сайце ўраду Квэбэку, абноўлена 14 студзень 2008
* Luc Bouvier. "Les armoiries du Québec d’hier à aujourd’hui", dans L'Action nationale, février 1999.
* Gaston Deschênes. Les symboles d’identité québécoise, Québec: Publications du Québec, 1990, 39 pages 

Катэгорыя:Сымбалі Квэбэку
Беларускі настаўніцкі саюз

**Белару́скі наста́ўніцкі саю́з** — прафэсійна-палітычная арганізацыя беларускіх настаўнікаў у пачатку XX стагодзьдзя. Аб’ядноўваў прыхільнікаў беларусізацыі народнай адукацыі.

Створаны 25 траўня 1907 року ў Вільні. Ва ўмовах рэакцыі пасьля паражэньня расейскай рэвалюцыі 1905—1907 рокаў спыніў сваю дзейнасьць. Намаганьнямі Івана Луцкевіча аднавіў працу падчас Першай сусьветнай вайны, аднак ізноў быў забаронены нямецкімі ўладамі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Пэдагогіка
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1907 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1908 годзе
Рамуальд Клім

**Рамуа́льд Язэ́павіч Клім** (25 траўня 1933, вёска Хвоева Нясьвіскага павету Наваградзкага ваяводзтва Польшчы — 28 траўня 2011, Менск, Беларусь) — савецкі беларускі лёгкаатлет і трэнэр, алімпійскі чэмпіён 1964 року ў кіданьні молата.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Менскі інстытут фізычнай культуры (1956). Працаваў выкладчыкам фізвыхаваньня ў Горацкай сельскагаспадарчай акадэміі. Выступаў за ДСТ «Чырвоны Сьцяг» (1959—1964), пасьля — за армейскія клюбы Віцебску і Менску. У склад зборнай СССР увайшоў у 30-гадовым узросьце.

Памёр 28 траўня 2011 року пасьля працяглай хваробы. Пахаваны на Ўсходніх могілках Менску.

## Спартовая кар’ера
Чэмпіён Алімпійскіх гульняў 1964 року, срэбны прызэр Алімпійскіх гульняў 1968 року. Чэмпіён Эўропы 1966 року, срэбны прызэр чэмпіянату Эўропы 1969 року. Двухразовы пераможца розыгрышу Кубку Эўропы (1965, 1967). Двухразовы пераможца Спартакіядаў народаў СССР (1967, 1971). Чатырохразовы чэмпіён СССР (1965, 1966, 1967, 1971). Уладальнік Кубку CCCР (1969). Пяціразовы пераможца мэмарыялу братоў Знаменскіх. Завяршыў спартовую кар’еру ў 1973 року, пасьля чаго займаўся трэнэрскай дзейнасьцю. З 1997 року — прафэсар-кансультант катэдры лёгкай атлетыкі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту фізкультуры.

Рэкардсмэн сьвету (74,52 м — 1969), дзевяціразовы рэкардсмэн СССР.

## Узнагароды і прэміі
Заслужаны майстар спорту СССР (1964). Заслужаны дзяяч фізычнай культуры Беларускай ССР (1971). Заслужаны трэнэр БССР (1983). Арбітар найвышэйшай нацыянальнай катэгорыі (1980). Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», Знакам ЦК УЛКСМ «Спортивная доблесть» і Ганаровым знакам «За заслуги в развитии физической культуры и спорта».

## Памяць
Імем Кліма названая вуліца ў Нясьвіжы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка на бачыне Нацыянальнага алімпійскага камітэту Беларусі
* Алімпійскія посьпехі Рамуальда Кліма

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясьвіскім раёне
Катэгорыя:Беларускія кідальнікі молату
Катэгорыя:Савецкія кідальнікі молату
Катэгорыя:Савецкія трэнэры
Катэгорыя:Беларускія трэнэры
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Савецкія алімпійскія чэмпіёны
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1964 году
Катэгорыя:Срэбныя прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 1968 году
Катэгорыя:Чэмпіёны Эўропы па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Заслужаныя трэнэры БССР
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Знак Пашаны»
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Пахаваныя на Ўсходніх могілках Менску
Сымэтрыя

**Сымэтрыя** ( — для вымярэньня разам), як правіла, перадае два асноўных значэньні. Першы — недакладнае пачуцьцё гарманічнай або эстэтычнай прапарцыянальнасьці й збалянсаванасьці, якое адлюстроўвае прыгажосьць і дасканаласьць. Другім значэньнем зьяўляецца дакладная й выразная пэўная канцэпцыя балянсу або «ўзорнага самападабенства», якая можа быць прадэманстраваная або даказаная ў адпаведнасьці з правіламі фармальнай сыстэмы: па геамэтрыі, фізыцы альбо іншым чынам.

Не зважаючы на тое, што значэньні адрозныя ў некаторых кантэкстах, яны абодва зьвязаныя паміж сабой і абмяркоўваюцца паралельна.

«Дакладныя» паняткі сымэтрыі маюць розныя меры й вызначэньні. Напрыклад, сымэтрыя можа быць наступнай:

* у адносінах да цягу часу;
* як прасторавыя адносіны;
* праз геамэтрычныя пераўтварэньні, такія як маштабаваньне, адлюстраваньне й вярчэньне;
* з дапамогай іншых відаў функцыянальных пераўтварэньняў;
* як аспэкт абстрактных аб’ектаў, тэарэтычных мадэляў, мовы, музыкі й нават саміх ведаў.

Гэтыя паняткі сымэтрыі апісваюцца з чатырох пунктаў гледжаньня. Па-першае, сымэтрыя ў геамэтрыі зьяўляецца найбольш вядомым тыпам сымэтрыі для многіх людзей. Другім пунктам гледжаньня зьяўляецца больш агульнае значэньне сымэтрыі ў матэматыцы ў цэлым. Трэцяя пэрспэктыва апісвае сымэтрыю, як яна ставіцца да навуцы й тэхніцы. У гэтым кантэксьце сымэтрыі ляжаць у аснове адны з самых глыбокіх пазнаньняў у сучаснай фізыцы, у тым ліку аспэкты прасторы й часу. Нарэшце, чацьвёртая пэрспэктыва абмяркоўваецца ў гуманітарных навуках, пра ягонае багатае й разнастайнае выкарыстаньне ў гісторыі, архітэктуры, мастацтве й рэлігіі.

Процілеглы панятак да сымэтрыі — асымэтрыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Calotta: A World of Symmetry
* Dutch: Symmetry Around a Point in the Plane
* Chapman: Aesthetics of Symmetry
* ISIS Symmetry
* ''International Symmetry Association — ISA''
* Institute ''Symmetrion''

*
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Крукі (неадназначнасьць)

Назву **Крукі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Крукі — вёска ў Браслаўскім раёне
** Крукі — былая вёска ў Докшыцкім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Крукі — былая вёска ў Брагінскім раёне
** Крукі — вёска ў Шацілавіцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Крукі — вёска ў Бялыніцкім раёне

### [[Летува]]
* Крукі — мястэчка ў Мар’ямпальскім павеце

## Глядзіце таксама
* Крукава
* Крукавічы
* Крукаўшчына
* Крукін
* Крукова
* Крукоўка
* Крукоўшчына
Асыміляцыя (лінгвістыка)

**Камбінато́рная фанэты́чная асыміля́цыя** ў мовазнаўстве — прыпадабненьне аднаго гука іншаму. Асыміляцыя адбываецца паміж гукамі аднаго кшталту (паміж галоснымі альбо паміж зычнымі).

## Віды асыміляцыі
* **Асыміляцыя па глухасьці** — звонкі гук у становішчы перад глухім вымаўляецца як глухі: дарожка — *даро[ш]ка, казка — ка[с]ка*. Яе трэба адрозьніваць ад аглушэньня зычных у абсалютным канцы слова: *зуб [зуп], нож [нош]*.
* **Асыміляцыя па звонкасьці** — глухі гук перад звонкім вымаўляецца звонка: просьба — про[з']ба, носьбіт — но[з']біт.
* **Асыміляцыя па мяккасьці** — прыпадабненьне зычных [з], [с], [дз], [ц] да наступных мяккіх зычных.
* **Поўная асыміляцыя** — асымілюемы гук поўнасьцю супадае з гукам, якому ён прыпадабняецца.
* *Частковая асыміляцыя*' — асымілюемы гук зьмяняе толькі некаторыя ўласьцівасьці
* **Рэгрэсіўная асыміляцыя** — наступны гук уплывае на папярэдні.
* **Прагрэсіўная асыміляцыя** — папярэдні гук уплывае на наступны.

Асыміляцыя проціпастаўляецца дысыміляцыі. Крыніцай асыміляцыйных працэсаў як правіла зьяўляецца каартыкуляцыя.

## Глядзіце таксама
* Дысыміляцыя

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Камбінаторныя фанэтычныя працэсы
Пінкстанская парцаляна

**Пінкстанская парцаляна** () — парцалянавыя вырабы, зробленыя Джонам Коўкам і Ўільямам Білінгсьлі ў Пінкстане, Дэрбішыр, Ангельшчына.

## Гісторыя
Пінкстанская парцаляна засноўвалася на арэндаваных землях трэцяга сына д’Эўэса Коўка, які займаўся бізнэсам сумесна з парцалянавым мастаком Ўільямам Білінгсьлі, знакамітым якасьцю сваіх парцалянавых малюнкаў. Білінгсьлі, аднак, быў зацікаўлены найперш ва ўдасканаленьні рэцэпту парцаляны, які, як мяркуецца, ён атрымаў у Захарыі Бормана. Білінгсьлі ўрэшце пакінуў справу і заснаваў дэкаратыўную краму ў Мэнсфілдзе, у якой займаўся ўпрыгожваньнем парцалянавай керамікі. Джон Коўк працягваў бізнэс з 1799 па 1806, нават узяўшы ў партнэры Гэнры Бэнкса з 1801 па 1802 гг.

Коўк ажаніўся з Сузанай Ўілмат у красавіку 1806 году, і, незважаючы на тое, што парцалянавы бізнэс цяпер кіраваўся Джонам Катсам, які быў дэкаратыўным мэнэджарам да 1813 году, Коўк засяродзіўся на сваіх вугальных капальнях у Пінкстану і перанёс свой сямейны маёнтак у Дэбдэйл Хол.

Праілюстраваны імбрычак быў выраблены Пінкстанскай парцалянай і паказвае Брукгіл, які быў домам для Джона Коўка. Гэтая работа зьяўляецца часткай калекцыі Пінкстанскай парцаляны ў Музэі і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
Кучына

Назву **Кучына** маюць:

* Кучына — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці
* Кучына — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласьці
* Кучына — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці
Склад войска Вялікага Княства Літоўскага ў 1786 годзе

Ніжэй прыводзіцца склад войска Вялікага Княства Літоўскага ў 1786 годзе:

## Літаратура
Twardowski, B. *Wojsko Polskie Kościuszki w roku 1794* Poznań, Nakładem Księgarni Katolickiej. 1894

Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага ў Рэчы Паспалітай
Ірына Ханунік-Рамбальская

**Ірына Ханунік-Рамбальская** (нарадзілася 8 лютага 1983 году) — беларуская акторка і вядоўца тэлепраектаў «Большой завтрак» і «Столичные подробности» на тэлеканале «СТВ». Адна зь вядоўцаў навін «24 часа».

## Біяграфія
Ірына Ханунік-Рамбальская скончыла школу з залатым мэдалём і атрымала адукацыю юрыста (чырвоны дыплём). Пасьля навучаньня прайшла юрыдычную практыку. Працавала фотамадэльлю. Таксама паўтара году адвучылася на факультэце журналістыкі.

На тэлеканале СТВ з 2006 году. Напачатку езьдзіла на здымкі з карэспандэнтамі, затым стала самастойна здымаць рэпартажы, а праз паўгоду стала вядоўцай «Столичные подробности».

У 2011 годдзе Ірына Ханунік-Рамбальская заваявала тытул супермаделі на міжнародным конкурсе прыгажосьці «Місыс Сусьвет — 2011», які адбыўся ў Баўгарыі. У 2012 годзе яна стала пераможцай міжнароднага конкурса прыгажосьці Mrs. Multiverse International, фінал якога адбыўся 18 сакавіка ў Амстэрдаме (Нідэрлянды).

### Сям’я
* Маці — Ала Паўлаўна Назарава.
* Муж — армянін Джэймз Ханунік.
* Дачка — Ізабэла (нар. 31 сьнежня).

## Фільмаграфія
* «Разьбіты лёс» (), 2010 г.
* «Усё, што нам трэба» (), 2010 г.
* «Каціна шчасьце» ()

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія акторкі
Катэгорыя:Беларускія тэлевядучыя
Дублін (неадназначнасьць)

Назву **Дублін** маюць:

* Дублін — сталіца і найбуйнейшы горад Ірляндыі
* Дублін — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі
Эшфардзкі чорны мармур

**Эшфардзкі чорны мармур** — адмена цёмнага вапняку, які здабываецца ў дэрбішырскай вёсцы Эшфард-ін-зэ-Ўотэ, Ангельшчына. Пасьля абрэзкі, апрацоўкі і паліроўкі ягоная бліскучая чорная паверхня прыгажэе. Па сутнасьці гэтае рэчыва — не звычайны сфармаваны сьпёкай мармур, а гладкая асадачная парода, злучэньне асадачных мінэралаў.

Для выкарыстаньня ў якасьці матэрыялу эшфардзкі мармур разразаецца на часткі і складаецца разам зь іншымі каштоўнымі камянямі з дапамогай тэхнікі, вядомай пад назвай pietra dura. У музэі Дэрбі захоўваецца дыяграма гары Эктан, вырабленай з эшфардзкага мармуру й іншых мінэралаў.

## Мінуўшчына
Эшфардзкі чорны мармур выкарыстоўваецца ў дэкаратыўных мэтах з дагістарычных эпохаў. Вядома, што вырабамі зь яго карысталася Бэс з Гардўіку.

Адной з ключавых фігураў у разьвіцьці мясцовай здабычы закладаў чорнага мармуру ўважаецца Гэнры Ўотсан, дзядзька дэрбішырскага геоляга Ўайта Ўотсана. Ён валодаў вадзяным млыном у Эшфард-ін-зэ-Ўотэ.

Шмат якія мастацкія творы з выкарыстаньнем чорнага мармуру з Эшфарду захоўваюцца ў мясцовых зборах, у тым ліку ў музэі Дэрбі, музэі Бакстану і Чатсўарт-гаўзе.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Ashford Black Marble

Катэгорыя:Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Вапнякі
Оскар Мілаш

**О́скар Мі́лаш гербу [[Любіч (герб)|Любіч]]** (, ; 28 траўня 1877, мястэчка Чарэя, цяпер вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі — 2 сакавіка 1939, Фантэнблё, Францыя) — францускі паэт беларускага паходжаньня; дзядзька і настаўнік ляўрэата Нобэлеўскай прэміі па літаратуры 1980 року Чэслава Мілаша.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў мястэчку Чарэя ў сям’і Ўладыслава дэ Любіч Мілаша, былога афіцэра расейскае арміі, і Марыі Разаліі Разэнталь, жыдоўкі з Варшавы.

З 1889 году жыў у Парыжы, навучаўся ў ліцэі Жансон-дэ-Саі, пасьля вывучаў асірыйскую мову й іўрыт у Школе ўсходніх моваў.

У 1904 годзе, пасьля сьмерці бацькі, вярнуўся ў Чарэю, дзе мусова заняўся вялікай гаспадаркаю.

Пасьля Першай сусьветнай вайны ў публічных выступах прапагандаваў ідэю стварэньня незалежнае летувіскае дзяржавы. У 1925 годзе быў першым прадстаўніком Летувы ў Францыі, у 1925—1938 гадах — дарадцам амбасады Летувы ў Парыжы. У 1931 годзе атрымаў францускае грамадзянства.

## Творчасьць
Дэбютаваў «Паэмай упадку» («Le Poéme des Décadences») у 1899 годзе. Акрамя вершаваных твораў, пакінуў драматычныя сачыненьні («Мігель Маньяра», «Мэфібасэт», «Саўл з Тарса»), містычныя трактаты-паэмы «Ars Magna» (1924) і «Les Arcanes» (1927), раман «L’Amoureuse Initiation» (1910), выдаў зборнік летувіскіх песьняў і казак ва ўласным перакладзе на францускую мову.

Свае творы падпісваў *Oscar Vladislas de Lubicz Milosz*, *O. V. de L. Milosz*.

## Творы
* Le Poème des Décadences, 1899
* Les Sept Solitudes, 1906
* L’Amoureuse Initiation, roman1910
* Les Éléments, 1911
* Chefs d’œuvre lyriques du Nord, traductions, 1912
* Miguel Mañara. Mystère en six tableaux. 1913
* Mephiboseth, théâtre, 1914
* Saul de Tarse, théâtre, 1914 (non publié)
* Symphonies, Nihumim, 1915
* Épître à Storge, 1917
* Adramandoni, 1918
* La Confession de Lemuel, 1922
* Ars Magna, 1924
* Les Arcanes, 1927
* Les origines ibériques du peuple Juif, 1932
* Les origines de la nation lituanienne, 1936
* Psaume de l’Étoile du matin, 1936
* La Clef de l’Apocalypse, 1938

Поўны збор твораў Оскара Мілаша выдадзены ў 13 тамах у парыскім выдавецтве *Silvaire/du Rocher*. Усе паэмы Мілаша абагульненыя ў 2 тамах «Паэзія» (Poésies).

## Узнагароды
Узнагароджаны Ордэнам Ганаровага легіёну (1931).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Жыцьцяпіс Оскара Мілаша ў «Электроннай габрэйскай энцыкляпэдыі»
* «Тры сымфоніі». Вершы Оскара Мілаша ў перакладзе А. Хадановіча
* Таварыства «Сябры Мілаша»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чашніцкім раёне
Катэгорыя:Францускія паэты
Катэгорыя:Летувіскія паэты
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Беларускія жыды
Катэгорыя:Памерлі ў Францыі
Льюэлін Джуіт

**Льюэлін Фрэдэрык Ўільям Джуіт** (; 24 лістапада 1816 — 5 чэрвеня 1886) — выбітны ілюстратар, гравёр, прыродазнавец і аўтар грунтоўнай працы «Гісторыя керамікі Вялікабрытаніі» (; 1878).

## Біяграфія
Льюэлін Джуіт нарадзіўся ў Кімбэрўорце, Ротэргэм, апошнім сямнаццатым дзіцем тапографа і школьнага настаўніка Артура Джуіта і ягонай жонкі Марты. Адукацыя Льюэліна, збольшага ад свайго бацькі, які быў уладальнікам Кімбэрўорцкай дабрачыннай школы, пачалася ў Дафілдзе, графства Дэрбішыр.

На калядны дзень у 1838 годзе ажаніўся з Элізабэт Сэйдж, дачкой Ісака Сэйджа з Дэрбі, але быў вымушаны тэрмінова вяртацца ў Лёндан, каб не запавольваць сваю працу.

З 1839 па 1845 быў наняты гравёрам Фрэдэрыкам Ўільямам Фэйрголтам для ілюстрацыі казак Чарлза Найта. У 1845 годзе працаваў у Бэкінггэмскім палацы, замалёўваючы ягоныя пакоі для рыхтаванай кнігі «London Interiors».

Паміж 1849 і 1853 быў галоўным бібліятэкарам Плімуцкай грамадзкай бібліятэкі, пасьля працы ў якой вярнуўся ў Дэрбішыр да рэдакцыі часопісу «Derby Telegraph». У 1857 годзе Льюэлін Джуіт стаў сакратаром Гарадзкога і графскага музэю і прыродазнаўчага таварыства Дэрбі, ваколіцы якога былі адкрытыя для шырокай грамадзкасьці па суботніх раніцах. У 1858 годзе Філязофскае таварыства Дэрбі зьлілася з музэйным таварыствам і яны перанесьлі сваю штаб-кватэру ў Ўардўік. Юўіт заснаваў часопіс па антыкварыі «The Reliquary», рэдактарам якога ён быў да сваёй сьмерці ў 1886 году. Памёр у Дафілдзе.

Джуіт належаў да Брытанскай археалягічнай асацыяцыі і ў 1878 годзе дапамагаў заснаваньню Археалягічнага таварыства Дэрбішыру. Быў сябрам Таварыства антыкварыяў, пісаў артыкулы на тэмы ангельскай антычнасьці і тапаграфіі і адрэдагаваў турыстычную кнігу «Black’s Guide to Derbyshire» (1872).

## Кнігі

* *The Stately Homes of England* Jewitt, L. and Hall, S. C. (Philadelphia 1878) 2 vols.
* *[http://www.archive.org/details/ceramicartofgrea01jewiuoft The Ceramic Art of Great Britain]* (1878) by Llewellyn Jewitt.
* other book by Llewellyn Jewitt

## Крыніцы

Катэгорыя:Ангельскія гравэры
Катэгорыя:Ангельскія археолягі
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі
Выстава ў Дэрбі (1839)

**Выстава ў Дэрбі 1839 году** () — першая выстава ў Дэрбі, зладжаная ў гарадзкім Інстытуце мэханікі, які пазьней стаў вядомы як Альбэрт Хол. Выстава працягвала традыцыю арганізацыі Інстытутам вялікага шэрагу мерапрыемстваў, якая пачалася ў 1825 годзе і ўключала ў сябе лекцыі, канцэрты і паказы, дзе ставілася за мэту пашырэньне агульнага запасу ведаў сярод грамадзянаў Дэрбі.

Яна пасьледвала за арганізаванай раней выставай Манчэстэрскага мэханічнага інстытуту ў 1825 годзе і была адной зь некалькіх, якая ладзіліся ў гэтым годзе ў ангельскіх прамысловых мястэчках і гарадах. Дэрбская выстава аказала мацнейшы ўплыў і была адным з фактараў, якія спрычынілі заснаваньне Музэю і бібліятэкі ў 1878 годзе. Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі цяпер ўтрымлівае шматлікія экспанаты з колішняй выставы. Яны ўяўляюць значную частку ўсёй калекцыі.

Выстава была зладжаная, каб заплаціць за лекцыйную залю, якая была надоечы далучаная да ваколіцаў Інстытуту мэханікі Дэрбі ў 1837 годзе ў Ўардўіку. Не зважаючы на тое, што гэтыя арганізацыі называліся мэханічнымі інстытуцыямі, яны фундаваліся і арганізоўваліся саноўнікамі, а не мэханікамі. Выстава прывабіла каля 96 000 чалавек, за што Дэрбскі інстытут быў пастаўлены на лепшую фінансавую аснову.

Выстава 1839 году зьяўляецца аб’ектам карціны Сэм’юэла Рэйнэра «Інтэр’ер Інстытуту мэханікі» (). Карціна паказвае галоўнае інстытуцкае памяшканьне — лекцыйную залю, якая апісвалася тагачаснымі наведвальнікамі ў «грэцкім стылі… з прыгожаю люстраю… і многімі каштоўнымі карцінамі». У інстытуцкім будынку былі выстаўленыя больш за адну тысячу экспанатаў, шмат зь якіх належалі філянтропу Джозэфу Страту. Аб’екты выставы разьмяркоўваліся па розных катэгорыях: карціны Джозэфа Райта (Рамэо і Джульета бачныя леваруч на дальняй сьцяне), навуковыя прылады, скамянелыя выкапні і інш.

Ідэю такой выставы неўзабаве перанялі ейныя прыхільнікі ў прылеглых Лэстэры і Нотынггэме, дзе ў наступным годзе былі зладжаныя падобныя мерапрыемствы. Яны дазволілі сабе нават выпазычыць цягнік на новаадкрытай чыгунцы, каб узычыць наведвальнікам выставы чыгуначную экскурсію.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Дэрбі
Катэгорыя:Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
Магдэбург (футбольны клюб)

«**Магдэбург**» () — нямецкі футбольны клюб з гораду Магдэбургу. Заснаваны ў 1965 годзе. Трохразовы чэмпіён НДР і сяміразовы ўладальнік Кубка НДР. Уладальнік Кубка ўладальнікаў кубкаў (1974).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Магдэбург
Выспа

**Выспа**  — невялікі, часьцей за ўсё, пяшчаны востраў, які знаходзіцца ў межах ракі, возера, балота альбо непадалёк ад берагавой лініі мора альбо акіяна.

## Тыпы
У беларускай мове слова «выспа» паходзіць ад старабеларускага «выспа», што, у сваю чаргу, зьяўляецца даўнім запазычаньнем з польскае мовы.

* Скалістая выспа — тып выспы, якая ўяўляе сабой ляндшафтнае ўтварэньне, цалкам складзенае з горных пародаў, разьмешчанае на пэўнай адлегласьці ад берага, якое незаселена і мае надзвычай бедную расьліннасьць;
* Кекур — выцягнутае ляндшафтнае ўтварэньне, якое выступае па-над паверхню вады;
* Плавучая выспа — тып выспы, злучанай паміж берагам натуральным або рукатворным шляхам (дарогай, сьцежкай), якая зьяўляецца ў часе адплыву і зьнікае падчас прыпліву;
* Рачная выспа — тып выспы, які знаходзіцца ў межах ракі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Узьбярэжная геаграфія
Катэгорыя:Выспы