Аляксандраў-Куяўскі

**Алякса́ндраў-Куя́ўскі** ()&nbsp;— места ў цэнтральнай Польшчы, адміністрацыйны цэнтар Аляксандраўскага павету Куяўска-Паморскага ваяводзтва. Насельніцтва — 12 тысячаў чалавек (2021), плошча — 7,23 км².

## Геаграфія
Места разьмешчанае на краі Інаўроцлаўскай раўніны. Плоошча 7,23&nbsp;км².

У 1975—1998 роках места адміністрацыйна належала да Ўлацлаўскага ваяводзтва.

## Мінуўшчына

Аляксандрава заснаванае ў 1834 року за расейскім часам, названае ў гонар польскага шляхціча Аляксандра Сумінскага, уласьніка маёнтку, зь якога быў вылучаны фальварак Аляксандрава.

Першым часам у Аляксандраве пражывалі сельскія працаўнікі. Інтэнсіўнае разьвіцьцё пачалося з пачатку будаўніцтва Варшаўска-Быдгаскай чыгункі. У 1870 і 1900 роках адбылося ўзбуйненьне чыгуначнай станцыі. Паводле зьвестак перапісу 1897 року ў вёсцы пражывалі 2840 чалавек, сярод іх большасьць каталікоў, але былі й прадстаўнікі праваслаўнага, эвангельскага і жыдоўскага вызнаньняў. У 1877 тут збудаваная , куды прыяжджаў сьвятар з Улацлаўку.

У 1879 року ў Аляксандраве адбылася сустрэча імпэратараў Аляксандра II і Вільгельма I.

У 1880 атрыманы дазвол на будаўніцтва рыма-каталіцкай капліцы. Будаўніцтва  скончылася ў 1886 року.

З пачаткам Першай сусьветнай вайны большасьць расейскіх чыноўнікаў зьехалі перад нямецкім наступам. У часе нямецкага абстрэлу царква была пашкоджаная, сродкаў на яе аднаўленьне не знайшлося, і ў 1930—1933 роках будынак разабралі.

Дзеля адрозьненьня ад іншых вёсак з тымі самымі назвамі часта да Аляксандрава дадавалі ўдакладненьне «пагранічны» (мясцовасьць знаходзілася на мяжы між расейскім і прускім падзеламі). У 1916 року было вырашана дадаць да назвы прыметнік «Куяўскі». У тым жа годзе нямецкія ўлады надалі Аляксандраву-Куяўскаму статус места.

Пасьля паразы Арміі УНР у Аляксандраве-Куяўскім у сьнежні 1920 року быў адкрыты  для інтэрнаваных ваяроў Украінскай народнай рэспублікі.

У 1931 року збудаваная сынагога, пры якой дзейнічаў хедэр і рытуальная бойня. У 1937 року ў Аляксандраве жыло каля 1000 жыдоў (10% насельніцтва). У сьнежні 1939 немцы выселілі каля 500 зь іх, большасьць у Варшаву. Яшчэ частка выселеная ў 1940 року, урэшце ўсе яны загінулі пры ліквідацыі Варшаўскага гета. Апошніх жыдоў Аляксандрава вывезьлі 21 красавіка 1942 року ў  у Хэлмне над Нэрам. Вайну перажыло каля 100 аляксандраўскіх жыдоў (10% даваеннага стану).

Пад нямецкай акупацыяй у 1943—1945 роках места называлася *Вайкзэльштат*. 22 студзеня 1945 року пасьля бітвы зь нямецкімі войскамі сюды ўступілі аддзелы 125-га корпусу 47-й арміі I Беларускага фронту Чырвонай арміі.

Частку немцаў, якія не адышлі з прыходам савецкай арміі, утрымлівалі ў лягеры ў Аляксандраве-Куяўскім. Каля 125 зь іх расстралялі ўвесну 1945 року, астатніх разьмеркавалі па прымусовых працах ці перавялі ў  у Патуліцах, дзе большасьць зь іх загінулі.

У 1951 року на плошчы 1 Траўня (цяпер 3 Траўня) усталяваны помнік удзячнасьці Чырвонай арміі. У 1990 року ён знесены, замест яго ўсталяваны помнік з нагоды 200-годзьдзя ўхваленьня Канстытуцыі 3 траўня.

Да 1975 року Аляксандраў быў цэнтрам павету ў Быдгаскім ваяводзтве, у 1975—1998 роках — ва Ўлацлаўскім ваяводзтве. З 1999 року — цэнтар Аляксандраўскага павету Куяўска-Паморскага ваяводзтва.

## Дэмаграфія
 року места мела 11 536 жыхароў.


ImageSize = width:500 height:250
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)

DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:13000
ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:2002 from:0 till:12494
  bar:2003 from:0 till:12438
  bar:2004 from:0 till:12437
  bar:2005 from:0 till:12376
  bar:2006 from:0 till:12347
  bar:2007 from:0 till:12281
  bar:2008 from:0 till:12278
  bar:2009 from:0 till:12290
  bar:2010 from:0 till:12275
  bar:2022 from:0 till:11536
PlotData =
  textcolor:black fontsize:S
  bar:2002 at:12994 text:12494 shift:0
  bar:2003 at:12938 text:12438 shift:0
  bar:2004 at:12937 text:12437 shift:0
  bar:2005 at:12937 text:12376 shift:0
  bar:2006 at:12847 text:12347 shift:0
  bar:2007 at:12781 text:12281 shift:0
  bar:2008 at:12778 text:12278 shift:0
  bar:2009 at:12790 text:12290 shift:0
  bar:2010 at:12775 text:12275 shift:0
  bar:2022 at:11536 text:11536 shift:0


Дэмаграфічная структура жыхароў Аляксандрава-Куяўскага паводле зьвестак 31 сьнежня 2022:

## Гаспадарка
Аляксандраў-Куяўскі — цэнтар мэталюргічнай, паліграфічнай і спажывецкай прамысловасьці. Дзейнічае вытворчасьць плястмасаў, керамікі, драўніны.

## Транспарт
Празь места праходзіць дарога  Конін — Сампольна — Пётркаў-Куяўскі — Радзееў — Аляксандраў-Куяўскі — Цехацінак. Каля места праходзяць дарогі  і  Гданьск — Торунь — Улацлавак — Лодзь — Катавіцы — Цешын.

Дзейнічае чыгуначная станцыя на лініі Кутна — Піла.

## Турыстычная інфармацыя
Асноўныя цікавосткі — чыгуначны вакзал, у якім 4 верасьня 1879 року адбылася сустрэча расейскага і нямецкага імпэратараў Аляксандра II і Вільгельма I, а таксама нэагатычны касьцёл Перамяненьня Божага 1882—1886 рокаў (разбудаваны да 1899).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Гісторыя жыдоў Аляксандрава-Куяўскага 
* 

Катэгорыя:Магдэбурскія гарады

Катэгорыя:Гарады Куяўска-Паморскага ваяводзтва