open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абарона Баранавіч (1941)

**Абарона Баранавіч** — боесутыкненьні пад Баранавічамі 26 чэрвеня 1941 году пад час нямецка-савецкай вайны паміж падразьдзяленьнямі вэрмахту і РСЧА.

## Перадумовы
Немцы двума танкавымі дывізіямі 47-га мотакорпусу (17-ы і 18-ы) 26 чэрвеня працягвалі свой бліцкрыг углыб СССР. Штаб савецкай 4-й арміі ўжо ня мог кіраваць сваімі часткамі ў раёне Баранавіч. Аб’яднаць пад сваім камандаваньнем 121-ю, 143-ю і 155-ю стралковыя дывізіі, а таксама 17-ы мехкорпус і некаторыя адыходзячыя на ўсход часткі 13-го мехкорпусу павінен быць памочнік камандзіра фронту па вайскова-навучальных установах генэрал-маёр Іван Хабароў. Невядома, што ён здолеў зрабіць, бо камандзір 121-й стралковай дывізіі генэрал-маёр Пётар Зыкаў загадаў:

«У сувязі з адсутнасьцю цэнтралізаванага кіраваньня 155, 143 і 121 сд і гарнізон г. БАРАНАВІЧЫ для каардынацыі дзеяньняў згаданых Стаўкаю, з сёньняшняга чысла з 11:00 прыняў час камандваньне на сябе з непрамядляльным данясеньнем Ваеннаму Савету фронту…»

## Хада бітвы
Пра ўдзел 17-го мэхкорпусу ў абароне Баранавіч вядома няшмат. Мэхкорпус знаходзіўся ў стане фармаваньня, налічваў да 30 тысячаў байцоў з 10 тысячамі вінтовак, меў гарматы без снарадаў. У апэратыўнай зводцы штабу Заходняга фронту ад 27 чэрвеня згадваецца, што:

.

На лінію абароны ў 27-й танкавай дывізіі 17 мэхкорпусу выйшла толькі 3000 чалавек, астатнія былі сканцэнтраваныя ў лесе ў 18 км ад Баранавіч, каля 6000 байцоў ня мелі зброі. На Баранавічы наступаў нямецкі 47-ты мотакорпус, які ня здолеў з ходу ўзяць горад, таму камандуючы 2-й танкавай групоўкай Гудэрыян прыцягнуў да наступу 4-ю танкавую дывізію 24-га мотакорпусу, якая зьвярнула на поўнач і на наступны дзень захапіла аэрадром. Савецкия войскі ня вытрымалі нямецкага націску і пачалі адыход. У выніку большасьць чырвонаармейцаў былі расьсеяныя па лесе. Немцы ўвайшлі ў Баранавічы і працягнулі наступ на Слуцак.

Пад час абароны Баранавіч загінуў камандзір 143-й стралковай дывізіі генэрал-маёр Дзьмітры Сафонаў.

## Вынікі
У Баранавічах немцы захапілі вялікія склады з паліва-змазачным матэрыялам. Па ўспамінам Леаніда Сандалава, на акружным палігоне на паўночным-захадзе Баранавіч (раён Тартакоў) праціўнік захапіў большую частку з 480 арудыяў калібру 152-мм, якія знаходзіліся там.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Уладзімер Мартаў "БЕЛОРУССКИЕ ХРОНИКИ, 1941 ГОД"

Баранавічы
Катэгорыя:Падзеі 1941 году
Катэгорыя:Баранавічы
Пэрсі Біш Шэлі

**Пэрсі Біш Шэлі** (; вым. []; 4 жніўня 1792, Горсгэм, Ангельшчына — 8 ліпеня 1822, Віарэджа, Вялікае герцагства Тасканскае) — ангельскі паэт, пісьменьнік, драматург і эсэіст. Выбітны прадстаўнік рамантычнае паэзіі ў ангельскай літаратуры XIX стагодзьдзя.

Другою жонкаю паэта была пісьменьніца Мэры Шэлі, вядомая сваім раманам «Франкенштэйн, альбо Сучасны Прамэтэй». Пасьля сьмерці мужа яна клапацілася публікаваньнем ягоных твораў.

На беларускую мову яго асобныя творы пераклалі Рыгор Барадулін, Юрка Гаўрук, Н. Капа, Алена Таболіч. Уладзімер Жылка прысьвяціў П. Шэлі свой верш.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Маска Бяспраўя (пераклад Макса Шчура)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сусэксе
Катэгорыя:Патанулі
Катэгорыя:Брытанскія паэты і паэткі
Катэгорыя:Ангельскія паэты
Катэгорыя:Літаратары рамантызму
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардзкага ўнівэрсытэту
Вацлаў Радзішэўскі

**Вацлаў Радзішэўскі** (, 15 траўня 1898, Руда Гузоўска — ????) — польскі вайскоўца.

З 1916 году быў чальцом падпольнай польскай вайсковай арганізацыі (POW). У 1918 годзе браў удзел у раззбраеньні нямецкага войска ў Варшаве. У лістападзе запісаўся добраахвотнікам у войска польскае. Скончыўшы пяхотную вучэльню ў Варшаве, 1 ліпеня 1919 году атрымаў чын падпаручыка.

У ходзе савецка-польскай вайны Вацлаў Радзішэўскі быў узнагароджаны Срэбным Крыжам ордэна Virtuti Militari. У 1922 годзе Радзішэўскі быў пераведзены ў рэзэрву, пасьля чаго пераехаў пад Кобрынь. Выконваў абавязкі камандзіра дабраахвотнай пажарнай брыгады ў Гарадцы. 1924 году Радзішэўскі як паручык працягнуў сваю вайсковую кар’еру ў 82-ім пяхотным палку. У 1932 годзе быў назначаны камэндантам акругі ў Пружану. 1 студзеня 1934 году атрымаў чын капітана. У 1936 годзе Вацлаў Радзішэўскі зноўку вярнуўся ў 82-і пяхотны полк, дзе быў прызначаны камэндантам школы унтэр-афіцэраў, а потым камандзірам роты.

У верасьні 1939 году капітан Радзішэўскі як камандзір батальёну браў удзел у абароне Берасьцейскай крэпасьці спачатку ад нямецкіх, а потым ад савецкіх захопнікаў. Застаўшыся ў крэпасьці, ён прыкрываў адыход войскаў генэрала Канстантына Плісоўскага.

У 1939 годзе Радзішэўскі быў арыштаваны НКВД. Апошні раз ягонае імя згадваецца ўвесну 1940 году па дакумэнтах на перавод з Казельскага лягеру НКВД у Смаленск. Верагодна, Вацлаў Радзішэўскі загінуў альбо ў Катыні, альбо ў адным зь лягераў ГУЛАГу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Польскія вайскоўцы, забітыя ў Катыні
Філязофія каханьня (верш)

**«Філязофія каханьня»** () — верш ангельскага рамантыка Пэрсі Біш Шэлі, напісаны ў 1819 годзе.
 
Паэт і перакладчык Серж Мінскевіч адзначае перакліканьне радкоў «Філязофіі каханьня» з радкамі ў IV частцы паэмы Адама Міцкевіча «Дзяды».

На дадзены момант існуе чатыры пераклады верша на беларускую мову.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Філасофія кахання ў перакладзе Алеся Гібка-Гібкоўскага
* Філасофія кахання ў перакладзе Алены Таболіч на Беларускай Палічцы

Катэгорыя:Паэзія Пэрсі Біш Шэлі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1819 годзе
Беларускі фронт (1939)

**Беларускі фронт** існаваў у верасьні — лістападзе 1939 году ў час Польскай абарончай вайны і пасьля яе завяршэньня.

Пасьля нападу нацысцкай Нямеччыны на Польшчу для ажыцьцяўленьня паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Ўкраіну на базе Беларускай і Кіеўскай ваенных акругаў 11 верасьня 1939 году былі створаны адпаведна Беларускі і Ўкраінскі франты.

У склад Беларускага фронту ўваходзілі 3-я, 4-я, 10-я, 11-я арміі, франтавая конна-мэханізаваная група, Дняпроўская ваенная флятылія і іншыя. Пры кожнай арміі была авіяцыйная група. Фронт меў задачу не дапусціць захопу Заходняй Беларусі войскамі Германіі.

Беларускі фронт налічваў 200,8 тыс. чал. Яму процістаяла некалькі дзясяткаў тысячаў польскіх жаўнераў і афіцэраў. Большасьць польскіх вайскоўцаў не былі ўзброеныя і аб’яднаныя ў вайсковыя фармаваньні. Польская армія не магла аказаць істотнага супраціву савецкім войскам.

У адпаведнасьці з рашэньнямі ўраду СССР савецкія войскі 17 верасьня перайшлі савецка-польскую мяжу, занялі Глыбокае, Маладэчна, Валожын, Карэлічы, Мір, Баранавічы. 18 верасьня былі занятыя Сьвянцяны, Ліда, Наваградак, Слонім, Ваўкавыск, 19 верасьня — Вільня, Пружаны, Кобрынь, 20—21 верасьня — Горадня, 21 верасьня — Пінск, 22 верасьня — Беласток і Берасьце (апошні быў перададзены немцамі).

Пад час паходу баявыя дзеяньні адбываліся на пагранічнай лініі, у раёнах Нясьвіжу, Валожына, Шчучына, Століна, Маладэчна і інш. Упартыя баі ішлі за Скідзель, Наваградак, Вільню, Горадню, у Аўгустоўскіх лясох.

Лічыцца, што да 25 верасьня Чырвоная армія цалкам вызваліла Заходнюю Беларусь ад польскіх войск. Але яшчэ да 28 верасьня дзе-нідзе адбываліся ваенныя сутычкі. Да 1 кастрычніка 1939 савецкія войскі выйшлі да ўзгодненай зь нямецкім камандаваньнем мяжы.

Беларускі фронт страціў 996 чал. забітымі і 2002 параненымі. Былі ўзятыя ў палон 60 202 польскія вайскоўцы, у тым ліку 2066 афіцэраў. Сярод палонных значную частку складалі адстаўныя вайскоўцы.

## Літаратура
* 
* Люцік Зм. «Беларускі фронт». Вайсковая аперацыя Чырвонай Арміі ў Заходняй Беларусі // Arche. 2009. №9. (Артыкул у пяці частках на сацйе: https://web.archive.org/web/20131014182238/http://harodnia.com/be/uczora/hrodna-1920-1944/420-bielaruski-front-1)

Катэгорыя:Польская кампанія (1939)
Беларускі фронт (неадназначнасьць)

**Беларускі фронт** — назва некалькіх франтоў Чырвонай арміі ў гады Другой Сусьветнай вайны

* Беларускі фронт — створаны падчас паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Ўкраіну
* Беларускі фронт
* 1-ы Беларускі фронт
* 2-і Беларускі фронт
* 3-і Беларускі фронт

## Іншыя значэньні
* Беларускі фронт — беларуская газэта ў 1936—39 гадох

## Глядзіце таксама
* Беларускі Народны Фронт
Шэйпічы (Берасьцейская вобласьць)

**Шэ́йпічы** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Шэйпічы ўваходзяць у склад Зеляневіцкага сельсавету. Знаходзяцца за 48 км на паўночны ўсход ад Пружанаў.

## Мінуўшчына
За польскім часам — фальварак Шайпякі сьпярша ў гміне Зельзін, а з 30 сьнежня 1922 — у гміне Лыскаў Ваўкавыскага павету Беластоцкага ваяводзтва.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 — у Ружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці (8 студзеня — 19 чэрвеня 1954 — Гарадзенскай вобласьці). З 25 сьнежня 1962 — у Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1959 год — 306 жыхароў (перапіс); 1970 год — 353 жыхары; 1999 год — 171 жыхар
* XXI стагодзьдзе: 2003 год — 143 жыхары, 81 двор; 2005 год — 126 жыхароў, 77 двароў; 2010 год — 84 жыхары

## Транспарт
Аўтамабільная дарога  Горадня — Ружаны — Івацэвічы.

## Турыстычная інфармацыя
* Братэрская магіла (1941—1944)

### Страчаная спадчына
* Сядзіба
* Царква

## Асобы
* Міхась Забэйда-Суміцкі — беларускі сьпявак, тэнар
* Язэп Урбановіч — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў антыфашысцкага падпольля і партызанскага руху на Берасьцейшчыне

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Зеляневіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Тоўсты Лес

Назву **Тоўсты Лес** маюць:

## Населеныя пункты
* Тоўсты Лес — вёска ва Ўзьдзенскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
* Тоўсты Лес — былое сяло ў Іванкаўскім раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны
Коднарскі замак

**Коднарскі замак** — рэшткі замку XIII стагодзьдзя ў Дэрбішыры, Ангельшчына. Нягледзячы на тое, што ён адносіцца да ліку , замак знаходзіцца ў катастрафічным стане і занесены ў .

## Мінуўшчына
Па нарманскім уварваньні ў Ангельшчыну землі вакол Коднару перайшлі ў юрысдыкцыю Ўільяма Пэвэрэля (), які й заснаваў мураваны замак.

Да 1211 ён знаходзіўся ў валоданьні Генры дэ Грэя, нашчадка нарманскага рыцара Анкетыля дэ Грэя. У 1429 ягоная далёкая спадчыньніца Элізабэт Грэй выйшла замуж за сэра Джона Зоўча (), тройчы старэйшага шэрыфа Дэрбішыра. Замак заставаўся ў валоданьні роду Зоўчаў цягам 200 рокаў, да іхняе эміграцыі ў Вірджынію ў 1634.

Апошнім чалавекам, якім валодаў замкам, стаў сэр Стрэйншэм Мастэр, які ўспадкаваў замак у 1712 року.

## Апісаньне
На цяперашні час замак уяўляе сабой рэшткі трохпавярховай вежы, мур і канал, акружаны круглымі вежамі. Зьнешні двор знаходзіцца ўзроўнем ніжэй і быў пабудаваны ў пазьнейшы пэрыяд. Раней вакол замка існаваў глыбокі роў, а з усходнягя боку вялікія зарасьлі дрэваў, якія цяпер зрэзаныя. З заходняга боку існаваў унутраныя дворык, ахоўваны круглымі вежамі з байніцамі. У некаторых частках руінаў заўважныя сьляды амбразураў для лучнікаў.

Рэшткі замку знаходзяцца ў нездавальняючым стане, муры падтрымліваюцца рыштаваньнямі. Уваход на ягоную тэрыторыю забаронены.

У чэрвені 2007 тэлебачаньне зладзіла археалягічныя раскопкі вакол замку, якія прынесьлі цікавыя вынікі. Найбольш каштоўнай знаходкай стала сярэднявечная залатая манэта ў выдатным стане, знойдзеная ў ірве з вадой. Гэты экспанат выстаўлены ў экспазыцыі музэю і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* Сьпіс літаратуры па Коднарскім замку
* Старонка пра замак

Катэгорыя:Замкі Ангельшчыны
Катэгорыя:Дэрбішыр
Апэрацыя Танэнбэрг

**Апэра́цыя «Та́нэнбэрг»** () — кодавая назва нямецкай апэрацыі па масавым зьнішчэньні палякаў у пэрыяд Другой сусьветнай вайны (частка Пляну «Ост»).

Сьпісы палякаў (), падрыхтаваныя немцамі яшчэ да пачатку вайны, налічвалі болей за 61 000 прадстаўнікоў польскай эліты: актывістаў, інтэлігенцыі, навукоўцаў, актораў, дзяржаўных дзеячоў і інш., якія мелі быць зьнішчаныя. Чальцы нацыянальнае нямецкае меншасьці, які пражывалі ў Польшчы, дапамагалі ў падрыхтоўцы сьпісаў.

Плян быў створаны ў траўні 1939. Пасьля загаду Адольфа Гітлера для выкананьня апэрацыі «Танэнбэрг» было створанае адмысловае падразьдзяленьне ў Галоўнай управе імпэрскай бясьпекі (). Яно камандавала мноствам *Einsatzgruppen der Sicherheitspolizei und des SD*, сфармаваных з гестапа, крымінальнай паліцыі () і чыноўнікаў SD, якія тэарэтычна былі падпарадкаваныя камандаваньню Вэрмахту. Іхняя задача складалася ў тым, каб арыштаваць усіх людзей, пералічаных у сьпісах.

Сьпярша, у жніўні 1939, у Нямеччыне былі арыштаваныя і забітыя прыкладна 2000 актывістаў арганізацыяў польскай меншасьці. Другая частка апэрацыі пачалася 1 верасьня 1939 і скончылася ў кастрычніку, спрычыніўшыся прынамсі да 20 000 ахвяраў, забітых у 760 масавых расстрэлах, выконваных адмысловымі адзінкамі або *Einsatzgruppen* пры дапамозе рэгулярных частак Вэрмахту.

Акрамя таго, адмысловае фармаваньне было створанае на базе нямецкае меншасьці ў Польшчы (), чальцы якога навучаліся перад вайной у Нямеччыне дывэрсыйнай і партызанскай барацьбе. Фармаваньне было адказнае за масавы гвалт і за сваю благую рэпутацыю было распушчанае нацысцкімі ўладамі пасьля поўнай акупацыі Польшчы.

## Літаратура
* 
* 
* Alfred Spiess, Heiner Lichtenstein: *Unternehmen Tannenberg. Der Anlass zum Zweiten Weltkrieg.* Korrigierte und erweiterte Ausgabe. (Ullstein-Buch ; Nr. 33118 : Zeitgeschichte) Ullstein, Frankfurt/M ; Berlin 1989, .

## Вонкавыя спасылкі
* Verbatim transcript of Part I of the book «The German New Order in Poland» published for the Polish Ministry of Information by Hutchinson & Co., London, in late 1941. The period covered by the book is September, 1939 to June, 1941
* Hitlers Vorbereitungen zum Angriff und zur Vernichtung der Polen in Pommern und der Freien Stadt Danzig
* La Station de Radiodiffusion de Gleiwitz (Gliwice) — L’Opération TANNENBERG
* Unternehmen Tannenberg — August 1939: Wie der SD den Überfall auf Polen vorbereitete (III) bei wissen.spiegel.de PDF
* ZEIT ONLINE 45/1971 S. 56: Unternehmen Tannenberg — Polnische Dokumentation über die Einsatzgruppen, von Joseph Wulf PDF

Катэгорыя:Галакост
Катэгорыя:Польская кампанія (1939)
Машэка

**Машэ́ка** — герой беларускага народнага паданьня, змагар супраць сацыяльнай несправядлівасьці, высакародны разбойнік. Паводле паданьня, каля магілы забітага Машэкі паўстаў Магілёў.

Фальклёрны сюжэт пра Машэку творча выкарыстаў у рамантычным стылі Янка Купала ў паэме «Магіла льва». Да вобразу Машэкі зьвярталіся Яўсьцігней Міровіч, Віталь Вольскі (п’есы «Машэка»), Уладзімер Караткевіч (баляда «Машэка»). Паводле паэмы Янкі Купалы і п’есы Міровіча Рыгор Пукст напісаў опэру «Машэка».

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларуская міталёгія
Рыгор Пукст

**Рыго́р Канстанці́навіч Пукст** (27 лістапада 1900, Гомель — 11 лістапада 1960, Менск) — беларускі савецкі кампазытар. Заслужаны дзяяч мастацтваў БССР (1955).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Маскоўскую кансэрваторыю (1928), з 1929 выкладаў у Омскім музтэхнікуме, у 1932 пераехаў у БССР.

Да Вялікай Айчыннай вайны выкладаў у Гомельскім музычным тэхнікуме, з 1945 — у Беларускай дзяржаўнай кансэрваторыі, музычнай вучэльні і музычнай школе ў Менску. З 1952 — хормайстар, пасьля мастацкі кіраўнік музычнага вяшчаньня Беларускага радыё.

## Творчасьць
Аўтар опэраў «Машэка» (1945, па паэме Я. Купалы «Магіла льва»), «Марынка» (1955), «Сьвіцязянка», 6 сымфоніяў, хораў, рамансаў. Аўтар вядомай «Перапёлачкі» (1947). Пісаў музыку да фільмаў і тэатральных спэктакляў.

## Ноты
* 

## Узнагароды
Заслужаны дзяяч мастацтваў БССР.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія.ру

Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў БССР
Катэгорыя:Беларускія кампазытары
Катэгорыя:Савецкія кампазытары
Браціслава I (раён)

**Брацісла́ва I** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца на тэрыторыі Браціславы. У раён уваходзіць гарадзкая частка Старэ-Места.

## Статыстычныя зьвесткі
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 90,0 %
* Вугорцы 2,9 %
* Чэхі 2,4 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 61,9 %
* Лютэране 5,6 %
* Грэка-католікі 0,6 %

## Вонкавыя спасылкі
* Старое Места
Браціслава II (раён)

**Браціслава II** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца на тэрыторыі Браціславы. У раён уваходзіць гарадзкія часткі Вракуня, Подунайске-Біскупіцэ, Ружынаў.

## Статыстычныя зьвесткі
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 89,3 %
* Вугорцы 5,9 %
* Чэхі 1,8 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 59,4 %
* Лютэране 5,9 %
* Грэка-католікі 0,7 %

## Вонкавыя спасылкі
* Вракуня
* Подунайске-Біскупіцэ
* Ружынаў

Катэгорыя:Раёны Браціслаўскага краю
Браціслава III (раён)

**Браціслава III** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца на тэрыторыі Браціславы. У раён уваходзіць гарадзкія часткі Вайнары, Новэ Места, Рача.

## Статыстычныя зьвесткі
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 92,7 %
* Вугорцы 2,5 %
* Чэхі 2,0 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 58,5 %
* Лютэране 6,4 %
* Грэка-католікі 0,8 %

## Вонкавыя спасылкі
* Вайнары
* Новэ Места
* Рача

Катэгорыя:Раёны Браціслаўскага краю
Браціслава IV (раён)

**Браціслава IV** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца на тэрыторыі Браціславы. У раён уваходзіць гарадзкія часткі Дзевін, Дзевінска Нова Вэс, Дубраўка, Загарска Бістрыца, Карлава Вэс, Ламач

## Статыстычныя зьвесткі
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 92,9 %
* Вугорцы 2,5 %
* Чэхі 1,9 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 56,3 %
* Лютэране 5,3 %
* Грэка-католікі 0,7 %

## Вонкавыя спасылкі
* Дзевін
* Дзевінска Нова Вэс
* Дубраўка
* Загарска Бістрыца
* Карлава Вэс
* Ламач

Катэгорыя:Раёны Браціслаўскага краю
Браціслава V (раён)

**Браціслава V** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца на тэрыторыі Браціславы. У раён уваходзіць гарадзкія часткі Яраўцэ, Пэтржалка, Русаўцэ, Чунава.

## Статыстычныя зьвесткі
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 91,9 %
* Вугорцы 4,0 %
* Чэхі 1,5 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 54,9 %
* Лютэране 4,8 %
* Грэка-католікі 0,7 %
* Рэфарматы 0,7 %

## Вонкавыя спасылкі
* Пэтржалка
* Русаўцэ
* Чунава
* Яраўцэ

Катэгорыя:Раёны Браціслаўскага краю
Малацкі (раён)

**Ма́лацкі** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Браціслаўскім краі. Мяжуе з Аўстрыяй.

## Статыстычныя зьвесткі
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 97,0%
* Вугорцы 1,1%

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 79,1%
* Лютэране 1,2%
Сэнэц (раён)

**Сэнэц** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Браціслаўскім краі.

## Статыстычныя зьвесткі
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 76,8 %
* Вугорцы 20,4 %
* Чэхі 0,8 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 74,4 %
* Лютэране 6,2 %
* Рэфарматы 1,2 %

Катэгорыя:Раёны Браціслаўскага краю
Банская Быстрыца (раён)

**Банская Быстрыца** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Банскабыстрыцкім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 95,4 %
* Чэхі 1,2 %
* Цыгане 0,6 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 49,1 %
* Лютэране 17,4 %
* Грэка-католікі 0,9 %

Катэгорыя:Раёны Банскабыстрыцкага краю
Брэзна (раён)

**Брэзна** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Банскабыстрыцкім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 94,7 %
* Цыгане 3,6 %
* Чэхі 0,6 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 75,4 %
* Лютэране 4,6 %
* Грэка-католікі 4,3 %
Дзетва (раён)

**Дзе́тва** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Банскабыстрыцкім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 97,4 %
* Цыгане 1,0 %
* Чэхі 0,5 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 83,1 %
* Лютэране 4,6 %

Катэгорыя:Раёны Банскабыстрыцкага краю
Крупіна (раён)

**Крупіна** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Банскабыстрыцкім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 96,5 %
* Цыгане 1,8 %
* Вугорцы 0,5 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 73,4 %
* Лютэране 18,6 %

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Банскабыстрыцкага краю
Бітча (раён)

**Бітча** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Жылінскім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 98,8 %
* Чэхі 0,5 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 92,5 %
* Лютэране 2,7 %

Катэгорыя:Раёны Жылінскага краю
Ліптаўскі Мікулаш (раён)

**Ліптаўскі Мікулаш** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Жылінскім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі на 2001 год
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 95,4 %
* Цыгане 2,0 %
* Чэхі 1,4 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 38,8 %
* Лютэране 37,0 %
* Сьведкі Еговы 0,6 %
* Грэка-католікі 0,5 %

## Вонкавыя спасылкі
Ружамбэрак (раён)

**Ру́жамбэрак** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Жылінскім краі.

## Статыстычныя зьвесткі (2001)
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 97,9%
* Чэхі 0,6%
* Цыгане 0,5%

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 84,0%
* Лютэране 4,2%
Гелніца (раён)

**Гелніца** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Кошыцкім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 90,3 %
* Цыгане 6,8 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 72,5 %
* Грэка-католікі 9,7 %
* Лютэране 3,9 %
* Праваслаўныя 1,0 %

Катэгорыя:Раёны Кошыцкага краю
Кошыцэ I (раён)

**Ко́шыцэ I** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Кошыцкім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 88,0 % 
* Вугорцы 4,3 %
* Цыгане 1,7 % 
* Чэхі 1,3 %
* Русіны/Украінцы 1,1 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 56,3 %
* Грэка-католікі 6,9 %
* Лютэране 4,5 %
* Рэфарматы 2,6 %
* Праваслаўныя 1,5 %
* Сьведкі Еговы 0,5 %

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Кошыцкага краю
RockerJoker

**RockerJoker** — музычны праект, заснаваны Міхеем Насарогавым і Максам Сірым у 2009 годзе.

## Гісторыя
Праект арганізаваны ў жніўні 2009 году двума менчукамі: Міхеем Насарогавым (паэт, мастак і вулічны музыка) і Максам Сірым (беларускі кліпмэйкер). Філязофія праекту простая — забаўляць і куражыцца.

У студзені 2011 году музыкі заявілі аб хуткім закрыцьці праекту.

## Дыскаграфія

### Альбомы
* *[[Простые вещи]]* (2009)
* *[[Хороший, плохой, злой]]* (2009)
* *[[Продаётся планета]]* (2011)

### Самотнікі
* *[[3 (самотнік)|3]]* (2010)

## Фільмаграфія
* Кліп на песьню «Америка», 2009, апэратар — Паліна Казыбаева, зроблена Rockerjoker Pro.

## Удзельнікі
* Rockerjoker — музыка, тэксты
* Міхей Насарогаў — укулеле, вакал
* Максім Сіры — баян, вакал

### Прыцягнутыя удзельнікі
* Павал Кузюковіч — духавыя
* Арцём Залескі — бубны
* Марціна Чарэўка — скрыпка
* Зьміцер Гаўрылік — гітара

Прадусар — Павал Юрцэвіч

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Кошыцэ II (раён)

**Ко́шыцэ II** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Кошыцкім краі.

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 88,5 %
* Вугорцы 3,2 %
* Цыгане 3,2 %
* Чэхі 1,3 %
* Русіны/Украінцы 1,0 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 58,4 %
* Грэка-католікі 7,8 %
* Лютэране 3,5 %
* Рэфарматы 2,4 %
* Праваслаўныя 1,6 %
* Сьведкі Еговы 0,6 %

Катэгорыя:Раёны Кошыцкага краю
Кошыцэ III (раён)

**Ко́шыцэ III** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Кошыцкім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад**:
* Славакі 91,3 %
* Вугорцы 3,1 %
* Цыгане 1,7 %
* Русіны/Украінцы 1,0 %
* Чэхі 0,8 %

**Канфэсійны склад**:
* Каталікі 58,3 %
* Грэка-католікі 8,0 %
* Лютэране 3,6 %
* Рэфарматы 2,6 %
* Праваслаўныя 1,4 %
* Сьведкі Еговы 0,5%

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Кошыцкага краю
Кошыцэ IV (раён)

**Ко́шыцэ IV** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Кошыцкім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 90,0 %
* Вугорцы 4,3 %
* Цыгане 1,4 %
* Чэхі 1,1 %
* Русіны/Украінцы 0,9 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 60,5 %
* Грэка-католікі 7,8 %
* Лютэране 4,1 %
* Рэфарматы 3,1 %
* Праваслаўныя 1,2 %
* Сьведкі Еговы 0,5 %

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Кошыцкага краю
Алентанскі бегемот

**Алентанскі бегемот** — шкілет рэальна існаваўшага , знойдзены ў Алентане (цяпер у Дэрбі, Ангельшчына) у 1895 року. Шкілет выстаўлены ў музэі й мастацкай галерэі Дэрбі і складае 3 м у даўжыню.

## Мінуўшчына
Алентан, прымесьце Дэрбі, раней было звычайнай вёскай за 5 км ад места. У сакавіку 1895 року ў вёсцы пачалося выкопваньне новае студні, але пасьля таго, як капальнікі адчулі смурод, а пазьней знайшлі вялізныя незвычайныя косткі, праца была спыненая. Некаторыя людзі згадзіліся зафундаваць далейшыя дасьледаваньні пры ўмове, што частка выдаткаў будзе пакрывацца грамадзкасьцю.

Давялося набываць помпы для вады, якая займала сьвідравіну, а таксама людзей, якія працавалі на помпах. Паводле дамоўленасьці з фундатарамі знойдзеныя косткі былі перададзеныя музэю Дэрбі, які працаваў ужо шаснаццаць рокаў.

Агулам былі адкрытыя 127 костак, прычым некаторыя зь іх належалі таксама насарогу і слану. Арнальд Бэмроўз скарыстаў гэтыя косткі як доказ тэорыі пра тое, што паміж Брытаніяй і кантынэнтальнай Эўропай існаваў пярэсмык, і такім чынам можна было абгрунтаваць зьяўленьне гэтых жывёлаў у Ангельшчыне, Эўропе і на дне Паўночнага мора.

Знойдзеныя рэшткі гэтых жывёлаў былі датаваныя эпохай  (прыкладна 120 000 рокаў таму). Рэшткі бегемота сьведчаць пра тое, што клімат у той час быў цяплейшы за сучасны, зімы былі кароткія, а сярэдняя тэмпэратура ўлетку складала ня меней за васямнаццаць градусаў Цэльсія.

## Пазьнейшыя знаходкі

У ліпені 1973 падчас вядзеньня працаў па выкопваньні каналізацыі яшчэ ў адным прымесьці Дэрбі — Бултан Мур — былі знойдзеныя іншыя фрагмэнты костак, таксама выстаўленыя ў музэі й мастацкай галерэі. Косткі належаць мядзьведзю, аленю, валу, а таксама іншым бегемоту, насарогу і сланам. Сківіца бегемота, знойдзеная гэтым разам, зьяўляецца адной з найбольшых па памерах у Вялікабрытаніі.

У 2006 Майкл Дэн Арчэр атрымаў замову на стварэньне для Алентана скульптуры, якая б адлюстроўвала ягоную мінуўшчыну. Створаная Арчэрам скульптура складаецца з трох частак паламанага кальца з чорнага граніту. Памер частак дастатковы для таго, каб мець магчымасьць сядзець. Над паліраванай гранітнай паверхняй усталяваныя чыгунныя копіі костак са шкілету бегемота. Акрамя ніжняй сківіцы, зробленай паводле глінянае копіі, некалькі костак былі створаныя з жалеза паводле кампутарнай 3-хвымернай мадэлі, зробленай у Лафбараўскім унівэрсытэце. Гэтая 3D-мадэль дазволіла М. Д. Арчэру стварыць дакладную копію костак.

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Бегемотавыя
Катэгорыя:Дэрбі
Чадца (раён)

**Чадца** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Жылінскім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 97,6 %
* Чэхі 0,8 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 95,2 %

Катэгорыя:Раёны Жылінскага краю
Кошыцэ-ваколіцы (раён)

**Кошыцэ-ваколіцы** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Кошыцкім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 79,3 %
* Вугорцы 13,2 %
* Цыгане 5,0 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 76,6 %
* Рэфарматы 7,5 %
* Грэка-католікі 4,4 %
* Лютэране 3,7 %

Катэгорыя:Раёны Кошыцкага краю
Собранцэ (раён)

**Собранцэ** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Кошыцкім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 96,4 %
* Цыганы 0,9 %
* Русіны/украінцы 0,9 %
* Чэхі 0,5 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 41,3 %
* Грэка-католікі 37,2 %
* Рэфарматы 7,5 %
* Праваслаўныя 6,7 %
* Сьведкі Еговы 1,9 %
* Лютэране 0,5%
Сьпіска Нова Вэс (раён)

**Сьпіска Нова Вэс** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Кошыцкім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 91,4 %
* Цыгане 5,5 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 77,6 %
* Грэка-католікі 3,3 %
* Лютэране 2,2 %
* Праваслаўныя 1,4 %

Катэгорыя:Раёны Кошыцкага краю
Трэбішаў (раён)

**Трэбішаў** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Кошыцкім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 64,8 %
* Вугорцы 29,3 %
* Цыгане 4,4 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 50,6 %
* Грэка-католікі 22,9 %
* Рэфарматы 14,5 %
* Сьведкі Еговы 1,9 %
* Праваслаўныя 1,3 %
* Лютэране 0,8 %

Катэгорыя:Раёны Кошыцкага краю
Катэдра ўсіх сьвятых (Дэрбі)

**Сабор усіх Сьвятых**, вядомы як **Катэдральны сабор** () — катэдра ў месьце Дэрбі, разьмешчаная ў Катэдральным квартале. Афіцыйная рэзыдэнцыя біскупа Дэрбі.

## Мінуўшчына
Катэдральны сабор Дэрбі будаваўся зь сярэдзіны XIV стагодзьдзя, меркавана, на грунце раней існага будынку; вядома толькі, што на месцы сабору была царква, упершыню згаданая ў сярэдзіне X стагодзьдзя. Вежа катэдры пабудаваная ў 1510—1530 рр. у ангельскім гатычным стылі. У 1725 року архітэктар Джэймз Гібс перабудаваў храм, дадаўшы элемэнты клясыцызму.

## Апісаньне
Вышыня вежы храму блізу 65 м. Плошча — 1017 м², што робіць яго самым маленькім англіканскім храмам у Ангельшчыне.

У катэдры пахаваныя прадстаўнікі арыстакратычнага роду Кавэндышаў.

## Глядзіце таксама
* Сярэднявечныя ангельскія храмы

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Дэрбі
Опідум

**Опідум** () — лацінскі тэрмін, які азначае асноўны цэнтар якой-колечы адміністрацыйнай тэрыторыі Старажытнага Рыму. Слова паходзіць ад «ob-pedum» — агароджаны прастор.

Юліюс Цэзар называў опідумамі буйныя кельцкія паселішчы, якія сустркаліся яму ў Галіі. У наш час гэты тэрмін ужываецца датычна вялікіх дарымскіх паселішчаў Заходняй і Цэнтральнай Эўропы.

Катэгорыя:Фартэцыі
Рожнява (раён)

**Рожнява** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Кошыцкім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 63,0 %
* Вугорцы 30,6 %
* Цыгане 4,7 %
* Чэхі 0.5 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 35,9 %
* Лютэране 22,3 %
* Рэфарматы 10,3 %
* Сьведкі Еговы 1,3 %
* Грэка-католікі 1,0 %
* Мэтадысты 0,9 %

Катэгорыя:Раёны Кошыцкага краю
Міхалаўцы (раён)

**Міхалаўцы** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Кошыцкім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 81,7 %
* Вугорцы 11,7 %
* Цыгане 4,0 %
* Русіны/Украінцы 0,6 %
* Чэхі 0,5 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 51,7 %
* Рэфарматы 20,4 %
* Грэка-католікі 10,7 %
* праваслаўныя 5,2 %
* Лютэране 2,3 %
* Сьведкі Яговы 1,6 %
Вінаградарства

**Вінагра́дарства** — галіна аграпрамысловага комплексу, накіраваная на вырошчваньне высокіх ураджаяў сталовага і тэхнічнага вінаграду для забесьпячэньня насельніцтва сьвежым і сушаным вінаградам, а вінаробства і кансэрвавую прамысловасьць — сыравінай.
Лімэс

**Лімэс** (  «дарога», «прымежная сьцяжына», пазьней проста «мяжа») — умацаваны рубеж (вал, мур) з вартавымі вежамі, узьведзены на мяжы былой Рымскай імпэрыі. Лімэс служыў Рымскай імпэрыі як ахоўнае збудаваньне і як сродак мытнага кантролю. На прахадных пунктах вёўся гандаль з «вонкавым сьветам». Самыя вядомыя ўчасткі лімэса — гэта Верхненямецка-рэтыйскі лімэс працягласьцю ў 550 км і Вал Адрыяна ў Вялікабрытаніі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рымская імпэрыя
Катэгорыя:Абарончыя лініі
QR-код

**QR-код** (, скарот ад *Quick Response* — «хуткі водгук») — адмысловы матрычны (або двухвымерны) штрых-код, прызначаны для прачытаньня адпаведнымі сканэрамі і камэрафонамі. Уяўляе сабой чорныя лініі на белым фоне, якія ўтвараюць простакутнік. Закадаваная інфармацыя можа зьмяшчаць тэкст, URL або іншыя зьвесткі. Распрацаваны й прадстаўлены японскай кампаніяй «Denso-Wave» ў 1994 годзе.

## Пра QR-код
Асноўная вартасьць QR-кода — гэта лёгкае распазнаньне сканавальным абсталяваньнем (у тым ліку й фатакамэрай мабільнага тэлефона), што дае магчымасьць выкарыстаньня ў гандлі, вытворчасьці, лягістыцы. Сёньня QR-коды больш за ўсё распаўсюджаныя ў Японіі, краіне, дзе штрых-коды карысталіся такой вялікай папулярнасьцю, што аб’ём інфармацыі, зашыфраванай у кодзе, неўзабаве перастаў задавальняць індустрыю. Японцы пачалі экспэрымэнтаваць з новымі спосабамі кадаваньня невялікіх аб’ёмаў інфармацыі ў графічным малюнку. Ужо ў пачатку 2000 году QR-коды атрымалі шырокае распаўсюджваньне ў Японіі, іх можна было сустрэць на плякатах, упакоўках і таварах.

Максымальную колькасьць сымбаляў, якія зьмяшчаюцца ў адзін QR-код:
* Лічбы — 7089
* Лічбы і літары (уключаючы кірыліцу) — 4296
* Двайковы код — 2953 байт
* Герогліфы — 1817

У цяперашні час QR-код шырока распаўсюджаны ў краінах Азіі (асабліва ў Японіі), паступова разьвіваецца ў Эўропе і Паўночнай Амэрыцы. Найбольшая прызнаньне ён атрымаў сярод карыстальнікаў мабільнай сувязі — усталяваўшы праграму-распазнавальнік, абанэнт можа імгненна занасіць у свой тэлефон тэкставую інфармацыю, дадаваць кантакты ў адрасную кнігу, пераходзіць па web-спасылках, адпраўляць SMS-паведамленьні і г. д.

У Японіі падобныя коды наносяцца практычна на ўсе тавары, якія прадаюцца ў крамах, іх разьмяшчаюць у рэклямных буклетах і даведніках. З дапамогай QR-кода нават арганізоўваюць розныя конкурсы й ролевыя гульні.

Вядучыя японскія апэратары мабільнай сувязі сумесна выпускаюць пад сваім брэндам мабільныя тэлефоны з убудаванай падтрымкай распазнаньня QR-кода.

У Японіі таксама QR-коды выкарыстоўваюцца на могілках і ўтрымліваюць інфармацыю аб памерлым.

Таксама QR-коды актыўна выкарыстоўваюцца й у турызьме.

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына QR-коду ад ягонага стваральніка Denso-Wave
* Генэратар QR-коду ў Беларусі

Катэгорыя:Штрых-коды
Кароль Рыма (голуб)

**Кароль Рыма** () — спартовы голуб, які перамог у гонцы на 1001 мілю (1611 кілямэтраў) з Рыма ў Ангельшчыну ў 1913 року. Яму прысьвечаныя песьня і кніга аўтарства Дэйва Садбэры; найбольш вядомы запіс песьні быў зроблены Джунам Тэйбарам (акрамя таго, яна была запісаная гуртом Half Man Half Biscuit.).

## Птушка

Голуб, самец блакітнай афарбоўкі, пярсьцёнак нумар NU1907DY168, належаў і быў выведзены Чарлі Гадсанам, які жыў на Брук-Стрыт, 56 у Дэрбі. Пра яго вядома, што ён пачаў удзельнічаць у гонках галубоў з 1904 року. У час гонкі ён быў прэзыдэнтам і скарбнікам «Derby Town Flying Club». Акрамя таго, ён пісаў пра гонкі галубоў у «Derby Evening Telegraph».

Калі птушка-пераможца гонкі памерла, ён аддаў яе цела ў музэй і мастацкую галерэю Дэрбі, дзе зь яго зрабіла пудзіла і прысвоілі выставачны нумар DBYMU.1946/48. Хоць раней пудзіла экспанавалася ў розных музэях, на 2011 рок яно ня выстаўленае.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Кароль Рыма на старонцы музэю
* Бачына Дэйва Садбэры, прысьвечаная песьні «Кароль Рыма»

Катэгорыя:Галубовыя
Катэгорыя:Дэрбі
Аншлюс

**Аншлюс** (ням. , *а́ншлюс* — далучэньне, саюз) — ідэя аб’яднаньня Аўстрыі зь Нямеччынай і канкрэтна — анэксія Аўстрыі Нямеччынай 12—13 сакавіка 1938 году. Незалежнасць Аўстрыі была адноўленая ў красавіку 1945 году, пасьля яе заняцьця саюзнымі войскамі падчас Другой сусьветнай вайны, і ўзаконеная Дзяржаўнай дамовай 1955 году, якая забараняла аншлюс. У пераносным значэньні панятак «аншлюс», праз сваю сувязь з гісторыяй нацызму, ужываецца ў нэгатыўным сэнсе як сынонім панятку анэксія.

## Вонкавыя спасылкі
* History of unification of Austria and Germany on March 12, 1938

Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Катэгорыя:Нямецкія запазычаньні
Катэгорыя:Трэці райх
Ватыканскія эўра

**Ватыканскі эўра** — набор манэтаў, якія выдаюцца Офісам філятэліі й нумізматыкі Ватыкану й б’юцца на мынцы ў Рыму. На нацыянальным баку манэтаў месьціцца выява партрэту кіруючага на момант выбіцьця Папы рымскага. Нягледзячы на тое, што Ватыкан не зьяўляецца сябрам ані Эўразьвязу, ані Эўрапейскага манэтарнага зьвязу, эўра лічыцца афіцыйнае валютай Ватыкану дзякуючы валютнае дамове з Італіяй, якая ўваходзіць у Эўразону.

## Дызайн нацыянальнага боку

### Першая сэрыя (2002—2005)

### Другая сэрыя ([[2 красавіка|2]] — [[19 красавіка]] [[2005]]) — пэрыяд [[sede vacante]]

### Трэцяя сэрыя (з 2006 па цяперашні час)

## Глядзіце таксама
* Славацкія эўра

Катэгорыя:Манэты эўра
Джордж Соракалд

**Джордж Со́ракалд** (;  1668 —  1738) — ангельскі інжынэр XVIII стагодзьдзя. Жыў і працаваў у Дэрбі.

## Жыцьцяпіс
Дж. Соракалд нарадзіўся ў Дэрбі прыкладна ў 1668 годзе. Бацька — Джэймс Соракалд, які пераехаў у Дэрбі з Ланкашыру.

7 сьнежня 1684 Джордж ажаніўся з Мэры. Зь ёй мелі 13 дзяцей, але выжылі толькі восем.

Прыкладна паміж 1685—1687 рокамі Соракалд працаваў у Маклзфілдзе на водазабесьпячэньні. У 1687 займаўся перавешваньнем званоў у Саборы ўсіх Сьвятых (цяпер Катэдральны сабор Дэрбі).

У 1692 ён сканструяваў першы ў Дэрбі водаправод, які выкарыстоўвала вадзяное кола для пампаваньня па зробленых са ствалоў вязу трубах працягласьцю прыкладна чатыры мілі. Для іх ён распрацаваў свідравальны станок, які пазьней запатэнтаваў. Гэты водаправод дзейнічаў прыкладна сто рокаў. Падобныя канструкцыі ён усталяваў таксама ў Брыджнорце, Брысталі, Дзіле, Кінз Ліне, Лідзе, Ньюкасл-эпон-Тайне, Норвічы, Портсмуце, Шэфілдзе і Грэйт Ярмуце. У Лёндане ён збудаваў Марчанцскую водаправодную станцыю, перабудаваў водаправодную станцыю Лёнданскі мост і палепшыў канал Нью-Рывэр. Сярод ягоных новаўвядзеньняў былі помпы з вадзянымі коламі, якія падымаліся і апускаліся ў залежнасьці ад узроўню пару. Патэнт на гэта атрымаў ягоны калега Джон Хэдлі ў 1693 року.

У 1695 і 1699 Соракалд распрацаваў праект па паляпшэньні навігацыі ракі Дэрвэнт, але яны так і не былі рэалізаваныя. Удзельнічаў таксама ў паляпшэньнях на рэках Лі, Эйр і Кэм.

Паводле апісаньня Томаса Котчэта, які меў досьвед працы па ткацтве шоўку ў Лёндане, Джордж Соракалд пабудаваў у Дэрбі першую шаўковую фабрыку з мэханічным прывадам. Станкі ён стварыў паводле галяндзкага ўзору. Ці таму, што яны былі менш прадукцыйныя ў параўнаньні з італьянскімі, ці з эканамічнай немэтазгоднасьці, праект скончыўся беспасьпяхова.

Аднак ідэя была падхопленая Джонам Ломбам, які разам з братам Томасам заахвоціў Соракалда пабудаваць новую, вялікшую фабрыку паводле італьянскага ўзору. Яна паўстала на месцы старой і была завершаная ў 1722 року. Абсталяваньне фабрыкі зьмяшчала 10 000 верацёнаў, 25 000 катушак для намотваньня, прыкладна 5000 махавікоў-зорачак, больш за 9000 катушак для скручваньня і 46 000 згібальных катушак. Станкі прыводзіліся ў рух вадзяным колам. У будынку Ломбавай фабрыкі, значна перабудаванай пасьля пажару 1910 року, цяпер месьціцца музэй індустрыі Дэрбі.

Гэтая фабрыка ледзь ня стала месцам сьмерці архітэктара. Аднойчы, суправаджаючы наведнікаў, Соракалд згубіў раўнавагу і зваліўся ў шлюз. Сіла вады выштурхнула яго ла вадзянога кола між двума лапасьцямі. На шчасьце, ён пасьпеў праскочыць празь іх, зваліўшыся ў памяшканьне фабрыкі.

Таксама ён паляпшаў сыстэмы водаадтоку ў шахтах, будаваў кавальні і атмасфэрныя рухавікі.

Соракалд стаў вядомым ва ўсёй краіне і першым цывільным, якога называлі «інжынэрам».

Дата сьмерці дакладна невядомая, але прынятая пасьля 1738 году.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Ангельскія інжынэры
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі
118-ы батальён дапаможнай паліцыі

**118-ы батальён дапаможнай паліцыі**, **118-ы ахоўны паліцэйскі батальён** () — падразьдзяленьне нямецкай дапаможнай «ахоўнай паліцыі» (), сфармаванае ў ліпені 1942 у Кіеве на аснове аднае з ротаў 115-га ахоўнага паліцэйскага батальёну з ваеннапалонных Чырвонай Арміі.

Камандоўца — штурмбанфюрэр Эрых Кернэр, начальнік штабу — Рыгор Васюра. Батальён налічваў каля 500 жаўнераў, падзеленых паміж 3 ротамі, кожная рота — на 3 узводы, кожны ўзвод складаўся зь некалькіх аддзяленьняў па 10-13 чалавек.

У канцы 1942 пераведзены ў Менск, пасьля ў Плешчаніцы. Забойства савецкімі партызанамі шэфа аднае з ротаў капітана Ганса Вёльке (алімпійскага чэмпіёна і ўлюбёнца Гітлера) сталася прычынай масавага гвалту 22 сакавіка 1943 часткай батальёну пад камандаваньнем начальніка штабу Рыгора Васюры разам з зондэр-злучэньнем СС «Дырлевангер» () у беларускай вёсцы Хатынь.

У ліпені 1943 году 118-ы ахоўны батальён знаходзіўся ў Наваградку (Генэральная акруга Беларусь) цягам 2 тыдняў. Адтуль батальён накіравалі ў Налібоцкую пушчу для ўдзелу ў апэрацыі «Герман» супраць партызанаў. 118-ы батальён разам з 1-й матарызаванай брыгадай ахоўных атрадаў наступаў з боку Любчы праз Іўе і Карэлічы. У Лучынскім бары Налібоцкай пушчы, каля вёскі Каменная Слабада карнікі са 118-га батальёну закідалі гранатамі 3 зямлянкі з паўсотняй габрэяў, якія хаваліся ў іх сем’ямі. У жніўні—верасьні 1943 году 118-ы батальён удзельнічаў у карнай апэрацыі «Вандсбэрг» у Ліпічанскай пушчы на землях Слонімскага, Зьдзецельскага і Мастоўскага раёнаў Гарадзенскай вобласьці Беларусі. Пасьля апэрацыі штаб батальёну разьмясьцілі ў Слоніме, а яго роты — у ваколіцах вёсак Альбярцін і Дзераўная. Шэф батальёну Эрых Кёрнэр зрабіў справаздачу за апэрацыю перад генкамісарам Беларусі Вільгельмам Кубэ. Тады ж 118-ы батальён перайменавалі ў 63-і, а рудыя латвійскія даваенныя мундзіры жаўнераў зьмянілі на нямецкія мундзіры з карычневым каўняром. 1 кастрычніка 1943 году 63-і ахоўны батальён перавялі ў Ліду. У 1-й палове ліпеня 1944 году 63-і батальён знаходзіўся ў Горадні (Усходняя Прусія). Пры адступленьні нямецкага войска прыбыў у Ломжу (Беластоцкая вобласьць, Беларуская ССР). Адтуль 63-і батальён перакінулі ў Страсбург (вобласьць Бадэн-Эльзас, Нямецкая дзяржава), ён разам з 62-м батальёнам увайшоў у склад паліцэйскай брыгады СС «Зілінг». Яе разьмясьцілі ў вайсковым гарадку Вальдагон пад Бэзансонам (Францыя).

Там жаўнераў увялі ў склад 30-й грэнадэрскай дывізіі СС (2-й расейскай) (). У баёх супраць францускіх партызанаў новае падразьдзяленьне ўдзелу не прымала, практычна ў поўным складзе перайшло на бок францускага руху супраціву. Зь іх быў сфармаваны 2-і ўкраінскі батальён імя Тараса Шаўчэнкі ().

Пасьля вайны некаторыя з байцоў працягвалі службу ў Замежным легіёне Францыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Генерал-лейтенант юстиции С. С. Максимов. История одного предательства.

Катэгорыя:Калябарацыянізм у Другой сусьветнай вайне
Катэгорыя:Узброеныя сілы Трэцяга райху
Катэгорыя:Зьніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні, створаныя ў 1942 годзе
Катэгорыя:Украінскія фармаваньні шуцманшафту
Катэгорыя:Войска ў Менску
Катэгорыя:Войска ў Кіеве
Ч’ерна Вода (прыток Малога Дунаю)

**Ч’ерна Вода** (, ) — рака ў Славаччыне.

Катэгорыя:Рэкі Славаччыны
Малы Дунай

**Малы Дунай** () — рака ў заходняй Славаччыне, адгалінаваньне Дунаю. Малы Дунай утварае найвялікшую рачную выспу ў Эўропе — Жытная выспа. Малы Дунай — улюбёнае месца сплава жыхароў Браціславы. Галоўная прытока — Ч'ерна Вода.

Катэгорыя:Рэкі Славаччыны
Катэгорыя:Дунай
Выдрыца (Славаччына)

**Выдрыца** (, ) — невялікай даўжыні 17 км рэчка на паўднёвым захадзе Славаччыны. Сярэдні сьцёк 0,22 м³/с у вусьці. Адна зь нешматлікіх славацкіх рэчак, якая ўпадае непасрэдна ў Дунай.

Катэгорыя:Рэкі Славаччыны
Катэгорыя:Прытокі Дунаю
Беларускае навуковае таварыства (1942)

**Белару́скае навуко́вае тавары́ства** (БНТ) існавала з чэрвеня 1942 да канца 1943 ў Менску, было створана нямецкімі акупацыйнымі ўладамі з дапамогай некаторых беларускіх дзеячоў.

«Ганаровым прэзыдэнтам» таварыства стаў генэральны камісар Беларусі Вільгельм Кубэ. У склад прэзыдыюму БНТ ўваходзілі Іван Ермачэнка (старшыня), Вацлаў Іваноўскі, Ф. Юрда (намесьнікі), Г. Касак (вучоны сакратар), Антон Адамовіч, Павал Сьвірыд і іншыя.

БНТ мела на мэце сабраць усе навуковыя кадры, што апынуліся на акупаванай тэрыторыі, і прыцягнуць іх да працы. БНТ цікавілі магчымасьці пашырэньня пасяўных плошчаў бульбы, разьвіцьця кармавой базы сельскай гаспадаркі, дасьледаваньне і выкарыстаньне запасаў торфу, водных рэсурсаў і інш. зыходзячы з задачаў ваеннага часу. Быў абвешчаны конкурс на лепшую навуковую працу. Аднак на працягу року кіраўнікі БНТ амаль нічога ня здолелі зрабіць.

У чэрвені 1943 зноў абвешчанае адкрыцьцё БНТ. Ягоным прэзыдэнтам стаў В. Іваноўскі. Пасьля забойства Іваноўскага БНТ перастала існаваць у канцы 1943 року.

Катэгорыя:Гісторыя беларускай навукі
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1942 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1943 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі беларускіх калябарантаў
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Катэгорыя:Чэрвень 1942 году
Дунайская нізіна

**Дунайская нізіна** () —  частка Кішальфэльду паміж Дунаем, Малымі Карпатамі і іншымі часткамі Заходніх Карпатаў. Гэта адпавядае той частцы Кішальфэльду, які разьмешчаны на тэрыторыі Славаччыны.

У геамарфалягічным дачыненьні Дунайская нізіна ўтварае разам з Нойзыдльскім басэйнам у Аўстрыі і Д’ерскім басэйнам у Вугоршчыне адзіную структуру, аднак зрэшты, як правіла, разглядаецца асобна. Дунайская нізіна ўяўляе сабой шырокую тэктанічную западзіну, напоўненую слоем ападкавых пародаў чацьвертараднага пэрыяду вышынёй 100—350 м. Нізіна складаецца зь дзьвюх частак:

* Пагорыстая мясцовасьць на поўначы (*Podunajska pahorkatina*)
* Дунайская раўніна на поўдні (*Podunajska rovina*)

Рэгіён носіць сельскагаспадарчы характар. Да буйнейшых населеных пунктаў, разьмешчаных у Дунайскай нізіне, адносяцца Топальчаны, Новэ Замкі, Комарна, Левіцэ, Дунайска Стрэда і Галанта. Гэтыя гарады зьяўляюцца эканамічнымі і гандлёвымі цэнтрамі рэгіёну. У Дунайскай нізіне знаходзяцца таксама шматлікія старажытныя вінаробныя камуны, сярод якіх Сьвяты Юр, Пэзынак, Модра, а таксама курорты П'ешцяны і Дудзінцэ.

Катэгорыя:Нізіны Славаччыны
Катэгорыя:Дунай
Амары Васілі

**Амары Васілі Шатар** (; 8 чэрвеня 1989, Руан, Верхняя Нармандыя, Францыя) — францускі сьпявак, адзін з самых маладых прафэсійных тэнараў ў сьвеце. Ягоны дэбютны альбом «Vincero» у 2009 годзе стаў плятынавым у Францыі і папулярны ў Канадзе, ПАР і Паўднёвай Карэі. Васілі апісвае стыль сваіх песень як «лірычны поп».

## Біяграфія
Васілі пачаў сьпяваць ува ўзросьце 9 гадоў, і паступіў у музычную школу ў Руане. У 14 гадоў Амары ўдзельнічаў у сваім першым песенным конкурсе, дзе ён выканаў песню «Amsterdam» Жака Брэля. На наступным конкурсе юнак выканаў песьню «Les Lacs du Connemara» Мішэля Сарду, але не прайшоў у фінал, нягледзячы на ​​авацыі з боку гледачоў. У 2004 годзе Амары ўдзельнічаў у «Coupe de France de la chanson française», і перамог у гэтым конкурсе.

Слава да музыканту прыйшла разам з дэбютным альбомам «Vincero» ў 2009 годзе, які пасьля сусьветнага пракату стаў плятынавым (больш за 250 тысячаў асобнікаў). Ягоны другі альбом быў выпушчаны ў лістападзе 2010 года «Cantero».

У 2011 годзе сьпявак атрымаў права прадставіць сваю краіну на Эўрабачаньні-2011 зь песьняй **«Sognu»** (). Песьня запісана на карсыканскай мове (дыялекце італьянскай мовы). Па правілах конкурсу Амары не прымаў удзел ні ў адным з паўфіналаў і аўтаматычна патрапіў у фінал, дзе выступаў пад адзінаццатым нумарам.

## Прыватнае жыцьцё
У інтэрвію, дадзеным ў сакавіку 2011 году часопісу «Gala», Амары згадаў пра тое, што ўжо на працягу чатырох гадоў сустракаецца з дзяўчынай зь імем Стэфані.

## Дыскаграфія
* «Nos Instants de Liberté» (дэма-альбом) (2006)
* «Vincero» (2009)
* «Canterò» (2010)
* «Amaury Vassili chante Mike Brant» (2014)

## Самотнікі
* «Lucente Stella» (2009)
* «Mi Fa Morire Cantando» (2009)
* «Endless Love» (feat. Кэтрын Джэнкінз) (2010)
* «Sognu» (2011)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Амары Васілі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Руане
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Францускія сьпевакі і сьпявачкі