Раманаў (Жытомірская вобласьць)

**Рама́наў** () — мястэчка ў Жытомірскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Лясная. Адміністрацыйны цэнтар Раманаўскага раёну. Насельніцтва 7226 чал. (2022).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае

У рэвізіі Жытомірскага замку 1545 году паведамляецца, што яшчэ за часоў караля Казімера (†1492), перад зруйнаваньнем места і навакольляў чамбуламі хана Мэнглі Гірэя ў 1481 годзе, жыхары сяла Раманава, сярод іншых, дапамагалі мяшчанам ў адпраўцы  і  да Чуднава і Зьвягеля, як і да Кіева. Пасьля навалы кароль вызваліў іх ад гэтых павіннасьцяў. У недатаваным «Апісаньні места Жытоміра» названае сяло Раманава. Ягоныя насельнікі выконвалі розныя замкавыя павіннасьці — выплачвалі падымнае, мядовую даніну, , даніну аўсом, , грошы на ключніка, мост рамантавалі, але ўжо не давалі падводаў і стацыяў.

7-м ліпеня 1505 году датаваны «*Привилеi панȣ Дмитрȣ Александровичȣ на село Романово в Житомирскомъ повете*»:Алекъсанъдръ._Билъ намъ чоломъ наместникъ житомирскии панъ Дмитръ Алекъсандровичъ и просил в насъ села в Житомирскомъ повете на имѧ Романова и з люд(ь)ми. И поведил перед нами, што ж в том селе ωсмънадцать чоловеков данъныхъ и тѧглых а два слуги посел(ь)ских. А дани деи намъ с того села дают сорокъ ведер меду пресного а дванадцать лисиц шерстью. А к тому деи в томъ селе бобровые гоны._Ино мы, ȣбачивши его к намъ верную а пилъную службу и хотѧчи его ωхотънеишого и пильнеишого кȣ нашои службе видети, з ласки нашое тое село Романово ему есмо дали з людъми, и зъ даньми медовыми и лисичными, и зъ бобровыми гоны, и со въсимъ с тымъ, што здавъна к тому селу прислухало, и какъ на насъ, на г(о)с(по)д(а)ра, деръжано._Писанъ в Кракове, июль 7 день. Инъдиктъ 8._Пр(и)к(азал) м(а)р(шалок) дв(о)р(ныи), н(а)м(естник) бел(ьскии) и ȣт(енскии) кн(ѧ)з(ь) Мих(аило) Л(ь)в(о)в(ич) Глин(скии).

Згодна з рэвізіяй 1545 году, раней, калі воласьць Раманаў належала да Жытомірскага замку, зь яе была даніна грашовая і мядовая і служба замкавая. Але пасьля воласьць «упросил собе в короля» староста жытомірскі пан Дзьмітр, потым яе трымаў сын Дзьмітра Багухвал, пасьля сьмерці якога ўдава прадала добры князю Канстанціну; на час правядзеньня рэвізіі Раманаў трымала княгіня Ільліная, усе павіннасьці з воласьці абярнуўшы да Чуднава, таму 80 службаў людзей працавалі ўжо не на замак.

Напярэдадні падпісаньня акту Люблінскай уніі ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (і Раманаў з прылегласьцямі) было далучана да Кароны Польскай.

### Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалілітай

Паводле падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва) 1581 году, зь сяла Раманаўка князя Канстанціна, а менавіта з 1 дыму асадных сялянаў выбіралася 15 грошаў, з 9 агароднікаў па 6 гр..

4 траўня 1618 году пераемнікі пана Мікалая Сямашкі, кашталяна брацлаўскага, заявілі ў судзе пра зьбеглых да добраў у Кіеўскім ваяводзтве Касмачова, Раманава і Межырэчкі князёў Канстанціна і Януша Астроскіх, ваяводзічаў валынскіх, сваіх падданых зь селішчаў Карасьцятына і Пустамытаў у ваяводзтве Валынскім.

Паводле тарыфу 1754 года, з 190 двароў (каля 1140 жыхароў) Раманава, прыналежнага да Чуднава Астроскай ардынацыі, «do grodu» (Жытомірскага замку) выбіралася 29 злотых і 21 грош, «do skarbu» — 118 злотых, 24 грошы. Тут жа названая Раманаўка ў пасэсіі вяльможнага Ілінскага, старосты жытомірскага; зь яе 20 двароў («szesnastki») «do grodu» выбіралася 3 зл., 4 гр., «do skarbu» — 12 зл., 16 гр..

Габрэйскі перапіс 1765 году засьведчыў, што ў сяле Раманаве налічвалася 14 плацельшчыкаў пагалоўшчыны, прыналежных да Чуднаўскага кагалу. У 1775 годзе колькасьць głow у Раманаўцы зьменшылася да 3. У 1778 годзе – 9 głow. У 1784 годзе – 8. У 1787 годзе – 12. Згодна зь перапісам 1789 году, у Раманаўцы было 19 душ, зь якіх 11 мужчынскага і 8 жаночага полу. Сярод іх: карчмароў  – 4 мужчыны і 4 жанчыны, дзяцей – 5 хлопчыкаў і 2 дзяўчынкі; служак – 1 мужчына і 1 жанчына, 1 хлопец і 1 дзяўчына. Асобна зазначана, што ў сяле Раманаве было 11 душ – 6 мужчынскіх і 5 białogłowskich, зь якіх шынкарамі – мужчына і жанчына з сынам, рамесьнікамі – 3 мужчыны, 4 жанчыны, адзін хлопец.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Пасьля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Раманаў апынуўся ў межах Расейскай імпэрыі, канкрэтна ў Заслаўскім, з 1795 году ў Валынскім намесьніцтве (губэрні) з цэнтрам у Зьвягелі, перайменаваным у 1796 г. у Наваград-Валынскі, хоць дзейным цэнтрам губэрні тады і надалей было места Жытомір.

У парэформавы час мястэчка Раманаў — цэнтар аднайменнай воласьці Наваград-Валынскага павету. На 1885 год тут налічвалася 250 двароў з 1761 жыхаром, дзеялі валасная управа, царква, сінагога, габрэйскі малітоўны дом, паштовая станцыя, 6 пастаялых двароў, 20 лавак, 7 кірмашоў, 6 ветракоў, гарбарны завод.

### Найноўшы час

Ад 1933 да 2003 году мястэчка мела назву Дзяржынск.

## Насельніцтва
* 1959 — 6484 чал.
* 1970 — 7669 чал.
* 1979 — 7759 чал.
* 1989 — 8207 чал.
* 2001 — 8262 чал.
* 2015 — 7685 чал.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Cities & towns of Ukraine 
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року», — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip 

Катэгорыя:Населеныя пункты Жытомірскай вобласьці