open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Філіпавічы (Берасьцейская вобласьць)

**Філі́павічы** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Філіпавічы ўваходзяць у склад Ленінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1 студзеня 2015 году — 78 жыхароў, 40 прыватных гаспадарак
* 2010 год — 79 жыхароў
* 1999 год — 102 жыхары

## Славутасьці
За 1 км на ўсход ад в. Філіпавічы, 0,5 км на паўночны захад ад санаторыя «Буг», ва ўрочышчы Кут знаходзяцца гарадзішчы пэрыяду раньняга жалезнага веку (VII–VI стагодзьдзі да н.э.), якія адносяцца да 3-й катэгорыі каштоўнасьцяў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Жабінкаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Гёўла

**Гёўла** (нарв.: Gaula) — рака ў Нарвэгіі.

Знаходзіцца ў муніцыпалітэце Holtålen. Выток ракі знаходзіцца ў возеры Gaulhåen. Даўжыня ракі 145 км. Плошча басэйна 3658 км ². У 2005 г на рацэ Гёўла быў ажыцьцёўлены лоў ласося ў 37,5 тыс. тон.

## Глядзіце таксама
* Бёўра

Катэгорыя:Рэкі Нарвэгіі
Бёўра

**Бёўра** () — рака ў Нарвэгіі.

Знаходзіцца ў фюльке Оплан, у заходняй частцы Ўсходняй Нарвэгіі. Даўжыня ракі 363 км. Плошча басэйна 865 км². Яна цячэ ў паўночна-ўсходнім кірунку і ўпадае ў возера Skim.

Вядомая сярод аматараў экстрэмальнага сплаву, галоўным чынам, каякераў.

Катэгорыя:Рэкі Нарвэгіі
Глёма

**Глёма** (, *Glåma*) — рака ва ўсходняй Нарвэгіі. Самая доўгая рака ў Нарвэгіі (604 км). Басэйн Глёмы займае каля 13% усёй паверхні краіны. Плошча басэйна 42441 км² (з іх 422 км² на тэрыторыі Швэцыі). Нарвэскае картаграфічнае ведамства () прызнае афіцыйнымі абедзьве дыялектныя назвы ракі — *Glåma* з доўгім галосным (у вярхоўях ракі, у фюльке Сёр-Трэндэляг і Гэдмарк) і *Glomma* з кароткім (у нізавых — фюльке Акерсгус і Эстфол).

## Населеныя пункты
* Рорус

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Нарвэгіі
Людкаўшчына

**Лю́дкаўшчына** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 11 кілямэтраў на паўночны ўсход ад Воршы. Паўночнай сваёй мяжой выходзіць да міжнароднай аўтамагістралі Корк — Омск (у межах Беларусі — магістраль ), за 3 км ад чыгуначнай станцыі Хлюсьціна. Людкаўшчына ўваходзіць у склад Высокаўскага сельсавету.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Вёска вядома з 18 стагодзьдзя як уласнасьць Сапегаў у Дубровенскім графстве  Аршанскага павету Віцебскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай 22 ліпеня 1773 году Царкавішча ў Аршанскай правінцыі Магілёўскай губэрні. З 22 сакавіка 1777 г. па 31 сьнежня 1796 г. у Аршанскім павеце Магілёўскай губэрні (Магілёўскае намесьніцтва з 10 студзеня 1778 г. па 31 сьнежня 1796 г.). З 31 сьнежня 1796 г. па 27 лютага 1802 г. Аршанскі павет Беларускай губэрні. З 27 лютага 1802 г. Магілёўская губэрня, Аршанскі павет, Высокаўская воласьць.

На прыканцы канцы XVIII стагодзьдзя вёска Царкавішча — уладаньне князя Рыгора Пацёмкіна.. З 1792 году ва ўласнасьці Любамірскіх у маёнтку Межаўскі ключ. Адлюстравана на пляне генэральнага межаваньня Аршанскага павету канца 18 ст. Вёска адносілася да прыходу Сьвята-Троіцкай царквы ў сяле Арэхі. 

Сяляне вёскі з 16 верасьня 1867 году да 17 жніўня 1870 году выкупілі зямлю ў Канстанціна Любамірскага.. Пасьля рэформаў другой паловы XIX стагодзьдзя зьявіліся першыя хутары ў Аршанскім павеце  ў 1880-х гадах і ў пачтку XX стагодзьдзя вяскоўцы жылі на хутарах, трымаючы уласную гаспадарку.  

### Наіноўшы час
З 14 верасьня 1917 году Магілёўская губэрня ў Заходняй вобласьці Расейскай рэспублікі. Уваходзіла ў склад Беларускай Народнай Рэспублікі, абвешчанай 25 сакавіка 1918, з 1 студзеня 1919 году ў ССРБ, з 27 лютага ў РСФСР. З 11 ліпеня 1919 году Аршанскі павет у Віцебскай губэрні.  
З сакавіка 1924 году ў БССР і з 17 ліпеня Аршанскі раён, Аршанская акруга, з 20 жніўня 1924 году у складзе Кудаеўскага сельсавету. У сярэдзіне 1930-х гадоў ўлады зьліквідавалі хутарскія гаспадаркі й утварылі вёску. 

Пад нямецкай акупацыяй з сярэдзіны ліпеня 1941 да 26 чэрвеня 1944 году. З кастрычніка 1943 году ў зоне баявых дзеяньняў.

27 сьнежня 1985 году вёска Людкаўшчына перададзена ў склад Высокаўскага сельсавету.

## Славутасьці
* Братэрская магіла 27 вайскоўцаў на вясковых могілках, што загінулі ў 1944 годзе. У 1967 годзе на магіле пастаўлена стэла..

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1940 год — 8 двароў, 22 чалавекі; 1959 год — 53 чалавекі; 1998 год — 1 гаспадарка, 1 чалавек
* XIX стагодзьдзе: 1857 год — 75 чалавек  

## Крыніцы

## Літаратура
* Людкаўшчына. //  С. 144.
* Людкаўшчына. //  С. 507.

Катэгорыя:Высокаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
ISO 9001

**ISO 9001** — міжнародны стандарт якасьці ISO.

## У [[Беларусь|Беларусі]]
* СТБ ISO 9000-2006 Сістэмы менеджменту якасці. Асноўныя палажэнні і слоўнік (ISO 9000:2005)
* СТБ ISO 9001-2009 Сістэмы менеджменту якасці. Патрабаванні (ISO 9001:2008)
* СТБ ISO 9004-2010 Менеджмент для дасягнення ўстойлівага поспеху арганізацыі. Падыход на аснове менеджменту якасці (ISO 9004:2009)
* СТБ ISO 19011-2003 Кіруючыя ўказанні па аўдыту сістэм менеджменту якасці і/альбо сістэм экалагічнага менеджменту (ISO 19011:2002)

## Глядзіце таксама
* ISO

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына ISO
* Афіцыйная бачына БелДІСС
* СТБ ISO 9001-2009

Катэгорыя:Кіраваньне якасьцю
Катэгорыя:Стандарты ISO
Пісаршчына

**Піса́ршчына** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 11 кілямэтраў на поўнач ад Воршы, за 3 кілямэтры на паўночны захад ад міжнароднай аўтамагістралі Корк — Омск (у межах Беларусі — магістраль ) і за 300 мэтраў на паўночны ўсход ад чыгуначнай лініі Віцебск — Ворша. Пісаршчына ўваходзіць у склад Высокаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 4 чалавекі
* 1999 год — 14 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Высокаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Калаўрот

**Калаўро́т** — прылада для мэханізаванага прадзеньня лёну і воўны ў хатніх умовах.

## Склад
Складаецца з наступных рабочых частак:
* кола;
* прыводная пэдаль (шатун, ківач);
* уласна прадзільны апарат, які складаецца, у сваю чаргу, са стрыжня з насаджанай шпулькай і малых колцаў, злучаных шнурамі з галоўным колам.

У Беларусі вядомыя два асноўныя тыпы калаўротаў: стаяк, характэрны для заходніх земляў, і ляжак, характэрны для паўночных і паўночна-ўсходніх земляў. Калаўроты зьявіліся ў Беларусі ў 16 стагодзьдзі на мануфактурных прадпрыемствах, у сялянскім побыце зь сярэдзіны 19 стагодзьдзя, асабліва ў раёнах інтэнсіўнага лёнаводства — на поўначы і ўсходзе Беларусі, на поўдні Беларусі пераважала прадзеньне з дапамогаю верацяна.

Катэгорыя:Прылады для ткацтва
Псуя

**Псу́я** — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці. Зьяўляецца цэнтрам Псуеўскага сельсавету.

Знаходзіцца за 45 км на паўночны ўсход ад Глыбокага, за 164 км ад Віцебска, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Зябкі, аўтамабільнай дарогай злучана з шашой Глыбокае — Полацак.

## Насельніцтва
* 2010 год — 421 жыхар
* 1999 год — 478 жыхароў
* 1992 год — 222 двары, 524 жыхары

## Крыніцы

Катэгорыя:Псуеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Глыбоцкага раёну
Набярэжныя Чаўны

**Набярэ́жныя Чаўны́** (), або **Яр Чаллы** () — места ў Расеі, у складзе Рэспублікі Татарстану. Насельніцтва на 2019 год — 533 907 чалавек (другое паводле колькасьці насельніцтва места Татарстану). Заснаванае ў 1626 годзе, мае статус места з 1930 году. Буйны прамысловы цэнтар.

Набярэжныя Чаўны знаходзяцца ў паўночна-ўсходняй частцы Рэспублікі Татарстан, на левым беразе ракі Камы, за 237 км на паўднёвы ўсход ад Казані.

## Гісторыя
У 1626 годзе сяляне-расейцы зь Ялабугі заснавалі Чаўноўскі пачынак (цяпер у межах Набярэжных Чаўноў), а сам горад вырас з заснаванага крыху пазьней суседняга сяла Бярэжныя Чаўны.

У канцы XIX ст. сяло становіцца буйным цэнтрам хлебнага гандлю.

10 жніўня 1930 быў нададзены статус гораду. Хутка вырас пачынаючы з 1970-х гадоў, дзякуючы будаўніцтву Камскага аўтамабільнага заводу. У 1982-1988 гадох меў назву Брэжнеў (у гонар былога кіраўніка СССР Леаніда Брэжнева).

## Прамысловасьць
Аб’ём прамысловай прадукцыі прадпрыемстваў гораду складае 20 % ад агульнага аб’ёму выпуску Татарстану. Асноўныя галіны — машынабудаваньне, электраэнэргетыка, будаўнічая індустрыя, перапрацоўчая прамысловасьць, харчовая прамысловасьць. Прадпрыемствы — ААТ «КамАЗ», АТ «Татэлектрамаш», «Кардонна-папяровы камбінат», АТ «Камгэсэнэргабуд», карпарацыя «РАССТАЛ», ААТ «ЗЯБ», Ніжнекамская ГЭС магутнасьцю 1248 Мвт, Набярэжначаўноўская ЦЭЦ, а таксама разьмешчаная непадалёк Заінская ГРЭС.

## Асобы
* Барыс Макараў (1915—1991) — сьпявак (тэнар), Заслужаны артыст БССР

## Славутасьці
* Мячэт Таўба
* Саборны мячэт Джаміг (у стадыі будаўніцтва па стане на 2019 год)
* Сьвята-Ўзьнясенскі сабор
* Храм Сьвятых Касмы і Даміяна
* Музэй гісторыі гораду
* Помнік Уладзімеру Высоцкаму

## Галерэя

Mosque_in_Naberezhnye_Chelny.JPG|Мячэт Таўба
Свято-Вознесенский_собор_в_Набережных_Челнах.jpg|Сьвята-Ўзьнясенскі сабор
Храм_во_имя_святых_бессребреников_Космы_и_Дамиана.jpg|Храм Сьвятых Касмы і Даміяна
Kamaz_2.JPG|Вытворчы корпус КамАЗу


## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Татарстану
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1626 годзе
Катэгорыя:Тукаеўскі раён
Бычкі (Віцебская вобласьць)

**Бычкі́** — вёска ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці. Бычкі ўваходзяць у склад Кубліцкага сельсавету.

## Гісторыя
У 19 стагодзьдзі ў складзе маёнтку Слабодка, ва ўласнасьці Штромбэргаў. Напачатку 20 стагодзьдзя ва ўласнасьці Камароўскага сельскагаспадарчага таварыства.

## Насельніцтва
* 1846 год — 57 чал., 5 двароў (паводле інвэнтару)
* 1905 год — 118 чал., 19 двароў
* 1926 год — 109 чал., 20 двароў
* 1941 год — 133 чал., 31 двор
* 1969 год — 104 чал., 40 двароў
* 1999 год — 38 чал.
* 1 студзеня 2000 году — 43 чал., 25 двароў
* 2010 год — 21 чал.

## Вядомыя выхадцы
* Васіль Быкаў — Народны пісьменьнік Беларусі


Файл:Byčki siadziba V. Bykava 1.JPG|
Файл:Byčki siadziba V. Bykava 2.JPG|
Файл:Byčki siadziba V. Bykava 3.JPG|
Файл:Byčki siadziba V. Bykava 4.JPG|


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вёска Бычкі (Radzima.org)

Катэгорыя:Кубліцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ўшацкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Бяслан

**Бясла́н** ( ) — места ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Правабярэжнага раёну Паўночнай Асэтыі.

Разьмешчаны на правым беразе ракі Цераку, за 15 км на поўнач ад Уладзікаўказу, за 8 км ад мяжы з Інгушэтыяй. Бяслан — важны чыгуначны вузел, разьмешчаны на галіне Растоў-на-Доне — Баку. Трэцяе па велічыні места Паўночнай Асэтыі пасьля Ўладзікаўказу і Маздоку. Насельніцтва на 2009 год — 36,2 тыс. чал. Нацыянальны склад на 2002 год: асэтыны — 81,77 %, расейцы — 13,51 %.

## Гісторыя
Бяслан заснаваны ў 1847 годзе перасяленцамі зь іншых частак Асэтыі і атрымаў назву *Бесланыкаў* ( — «паселішча Бяслана») паводле імя мясцовага фэўдала Бяслана Тулатава. Афіцыйна паселішча называлася *Тулатава* або *Тулатаўскае*. У 1941 годзе перайменаванае ў *Ірыстон* («Асэтыя»), а ў 1950 годзе, па атрыманьні статусу места, у Бяслан.

### Тэракт у Бяслане
1 верасьня 2004 году бясланская школа № 1 была захопленая тэрарыстамі, 1128 дзяцей і дарослых былі захопленыя. 3 верасьня ў часе апэрацыі вызваленьня загінулі 334 закладнікі, у тым ліку 186 дзяцей, 20 жаўнераў расейскага спэцназу, у мэдычныя ўстановы па дапамогу зьвярнуліся болей за 1000 чалавек.

Тэрарыстычны акт у Бяслане стаў апошнім з тэрактаў вясны-лета 2004 году, адказнасьць за якія, паводле агенцтва «France Presse» са спасылкай на інтэрнэт-сайт «Каўказ-цэнтар», узяў на сябе чачэнскі тэрарыст Шаміль Басаеў.

## Гаспадарка
Бяслан — адзін з цэнтраў асэтынскае вытворчасьці алькагольных напояў. На тэрыторыі места знаходзяцца тры прадпрыемствы па вытворчасьці сьпірту: ААТ «Ариана-С», ЗАТ «Возрождение», ААТ «Феникс».

## Славутасьці
* Помнік Сталіну

## Ураджэнцы
* Алан Бадоеў — украінскі рэжысэр, стваральнік кліпаў
* Вадзім Бяроеў — савецкі актор тэатру і кіно

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына места Бяслан
* Бяслан на Паўночна-Асэтынскім інфармацыйным партале
* Бяслан у энцыкляпэдыі «Мой горад»

Катэгорыя:Паўночная Асэтыя
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Лён

**Лён** (Linum) — род зялёных расьлінаў сямейства лёнавых, да роду належыць каля 200 відаў, найбольш распаўсюджаным зь якіх зьяўляецца *лён звычайны*. Паходзіць з рэгіёну Міжземнамор’я.

Мае тонкае прамое сьцябло, лісьце прадаўгаватае. Колер кветак часьцей за ўсё блакітны або жоўты, радзей чырвоны. Маюць строга 5 пялёсткаў.

Выкарыстоўваецца чалавекам у харчовай, лёгкай і іншых прамысловасьцях.

Расьце і вырошчваецца ў Беларусі.

## Беларусь
У 2019 годзе Беларусь знаходзілася на 3-м месцы ў сьвеце паводле збору льновалакна.

## Крыніцы


Катэгорыя:Роды мальпігіякветных
Воўна

**Воўна** — сабраная для перапрацоўкі поўсьць жывёлаў (авечак, коз, вярблюдаў, трусаў, ламаў і іншых). Галоўным чынам у прамысловасьці перапрацоўваецца авечая воўна.

На Беларусі авечую воўну нарыхтоўвалі два разы ў год — увесну і ўвосень, калі стрыглі авечак. Састрыжаную воўну сартавалі і разрыхлялі: расскубалі рукамі, расчэсвалі ўручную драўлянымі і драцянымі шчоткамі, пазьней таксама на мэханічных часалках (воўначосках) — вадзяных, паравых. Разрыхленая воўна выкарыстоўваецца пасьля для вырабу тканых, вязаных і валеных рамесных прадметаў.

## Міталёгія

У беларускіх паданьнях звычайна выток ракі ці крыніцу вядзьмарка заткнае воўнай, пасьля чаго тая больш не цячэ. У беларускіх казках, каб выклікаць цудоўнага каня, спальвалі воўну трох колераў — шэрую, вараную і рыжую. У беларускіх казках Цмок, праціўнік Грамавіка, ляжыць каля каранёў Сусьветнага дрэва на чорнай воўне.

У беларускіх замовах ад зьмеяў «зьмяя зьмяіная» ляжыць пад дубам на чорнай воўне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жывёлагадоўля
Катэгорыя:Натуральныя валокны
Хадасы (Жабінкаўскі раён)

**Хадасы́** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Хадасы ўваходзяць у склад Ленінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 45 чалавек
* 1999 год — 53 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Жабінкаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Бычкі

Назву **Бычкі́** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Бычкі — вёска ва Ўшацкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Бычкі — вёска ў Ашмянскім раёне 
** Бычкі — вёска ў Гарадзенскім раёне 
** Бычкі — вёска ў Івейскім раёне, 21 студзеня 1969 пераназваная ў *Новы Сьвет*

* Менская вобласьць:
** Бычкі — вёска ў Любанскім раёне, 1969 пераназваная ў *Атраднае*

### [[Расея]]

## Іншае
* Бычковыя (Бычкі) — сямейства рыб з атрада акунёвобразных.

## Глядзіце таксама
* Бычкова
* Бычок
Адкрытае акцыйнае таварыства

**Адкры́тае акцы́йнае** (**акцыянэ́рнае**) **тавары́ства** (ААТ) — арганізацыйна-прававая форма публічнае кампаніі — акцыянэрнага таварыства, акцыі якога могуць вольна распаўсюджвацца шляхам падпіскі або набыцьця-продажу на біржы. ААТ маюць права выпускаць любыя акцыі: імянныя або на прад’яўніка, простыя або прывілеяваныя. Акцыянэры ААТ маюць права адчужаць свае акцыі.

Галоўным кіроўным органам таварыства зьяўляецца сход акцыянэраў.

## Беларусь
На канец 2006 году ў Беларусі налічвалася 1664 адкрытыя акцыянэрныя таварыствы. На канец 2010 году іх лік вырас да 1923-х. 21 студзеня 2014 году Дзяржаўны камітэт па маёмасьці Беларусі паведаміў пра пераўтварэньне 108 рэспубліканскіх унітарных прадпрыемстваў у 83 ААТ цягам 2011—2013 гадоў згодна з адпаведным плянам. Пры гэтым, за 2013 год 57 РУПаў пераўтварылі ў 51 ААТ, сярод якіх былі: «Менскі трактарны завод», «Гомсельмаш», «Менскі электратэхнічны завод», «Белавія» і «Менск Крышталь». Таксама ў 2013 годзе ў ААТ пераўтварылі 49 камунальных прадпрыемстваў гарадоў і раёнаў Беларусі. Пры канцы 2015 году налічвалася 2212 ААТ.

## Глядзіце таксама
* Закрытае акцыйнае таварыства

## Крыніцы

Катэгорыя:Акцыйныя таварыствы
Астроўшчына

Назву **Астро́ўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Астроўшчына — вёска ў Полацкім раёне 
** Астроўшчына — вёска ў Сеньненскім раёне 

## Глядзіце таксама
* Астраўшчына
* Астроўе
* Астроўкі
* Астроўля
* Астроўна
* Астроўскі
* Астроўчыцы
* Востраў
Гартфард Ўэйлерз

**Гартфард Ўэйлерз** () — былы паўночнаамэрыканскі прафэсійны хакейны клюб з Гартфарду (Канэктыкут, ЗША). Быў удзельнікам НХЛ у 1979—1997 гадах. У 1997 годзе клюб быў перавезены ў Ралі (Паўночная Караліна) і перайменаваны ў Караліна Гарыкейнз.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Клюбы НХЛ
Закрытае акцыйнае таварыства

**Закры́тае акцы́йнае (акцыянэ́рнае) тавары́ства** (ЗАТ) — арганізацыйна-прававая форма публічнае кампаніі — акцыянэрнага таварыства, акцыі якой распаўсюджвацца між заснавальнікаў прадпрыемства альбо пэўна вызначанага заранёў кола асобаў.

Акцыянэры такога таварыства маюць першачарговае права на набыцьцё акцыяў, што прадаюцца іншыя акцыянэры таварыства.

## Глядзіце таксама
* Адкрытае акцыйнае таварыства
* Акцыйнае таварыства
* 5элемэнт

## Крыніцы
Астроўшчына (Полацкі раён)

**Астро́ўшчына** — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці, на правым беразе ракі Нача, на шашы . Астроўшчына ўваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам Астроўшчынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 340 чалавек
* 1999 год — 367 чалавек

## Вядомыя выхадцы
* Сяржук Сокалаў-Воюш, беларускі бард, журналіст і літаратар

## Крыніцы

Катэгорыя:Астроўшчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёну
Глебаў

**Гле́баў**&nbsp;— расейскае прозьвішча (жаночая форма&nbsp;— Глебава).

## Вядомыя носьбіты
* Алек Глебаў ( 1983)&nbsp;— славенскі і расейскі гарналыжнік;
* Аляксей Глебаў (1908—1968)&nbsp;— беларускі скульптар;
* Андрэй Глебаў (1770—1854)&nbsp;— расейскі вайскавод;
* Глеб Глебаў (1899—1967)&nbsp;— беларускі савецкі актор тэатру і кіно;
* Іван Глебаў (1864—?)&nbsp;— беларускі гісторык, пэдагог;
* Ільля Глебаў ( 1987)&nbsp;— эстонскі фігурыст;
* Леанід Глебаў (1827—1893)&nbsp;— украінскі пісьменьнік, паэт;
* Леанід Глебаў (1913—1943)&nbsp;— савецкі вайсковец, Герой Савецкага Саюзу;
* Пётар Глебаў (1915—2000)&nbsp;— расейскі савецкі актор тэатру і кіно;
* Яўген Глебаў (1929—2000)&nbsp;— савецкі і беларускі кампазытар, дырыгент, пэдагог.
Амельяновіч

**Амельяно́віч** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Алесь Амельяновіч (1928—2002) — беларускі нацыянальны дзяяч
* Віктар Амельяновіч ( 1958) — украінскі вясьляр
* Дзяніс Амельяновіч ( 1977) — украінскі палітык
* Мікалай Амельяновіч (1937—2013) — беларускі дзяржаўны дзяяч
* Міхаіл Амельяновіч ( 1958) — беларускі дзяржаўны дзяяч
* Сяргей Амельяновіч (1977—2015) — украінскі футбаліст
* Уладзімер Амельяновіч (1924—1996) — беларускі вайсковец

## Глядзіце таксама
* Амельянчук
* Амяльяненка
Каза

**Каза** () — свойская жывёліна з роду горныя казлы сямейства пустарогіх.

Каза — адна зь першых прыручаных жывёлаў. Прыручаная на Блізкім Усходзе прыкладна 9000 гадоў таму. Продкам казы быў дзікі барадаты безааравы казёл (), які пасяляўся ад грэцкіх выспаў у Эгейскім моры праз Турэччыну, Ірак і Іран да Пакістану.

Большасьць самцоў і саміцаў маюць бароды, а цела пакрытае прамой поўсьцю, даўжыня і якасьць якой залежаць ад пароды. Напрыклад, ангорскія козы маюць доўгую і шаўкавістую поўсьць, а кашмірскія — тоўсты пуховы падшэрстак. Масьць вар’юецца ад чыста белай да чорнай і пярэстай. Рогі пры аснаваньні сьціснутыя з бакоў, закручаныя назад і сьпераду маюць папярочныя валікі.

Харчуюцца козы травой і маладымі парасткамі дрэваў і хмызьнякоў. Яны хутка паглынаюць вялікую колькасьць харчу, а ў прамежках між ежай перажоўваюць жуйку. Як і ў іншых жуйных, праглынутая ежа назапашваецца ў адным з аддзелаў страўніку — рубцы, дзе часткова пераварваецца і ўтварае камяк жуйкі, якая адрыгаецца і дажоўваецца ў роце.

Каза — вельмі непатрабавальная скаціна, часта здавольваецца даволі беднымі пашамі і здольная выжываць у мясьцінах, дзе іншая жывёла можа пакутаваць ад голаду. Яна здольная вытрымліваць моцныя марозы і сьпёку, але блага прыстасаваная да волкага клімату. Аптымальныя ўмовы для казы — паўзасушлівыя раёны. Козы выдатна караскаюцца па ўзгорках, могуць пасьвіцца ў месцах, недасяжных іншым жывёлам. Сярэдняя працягласьць жыцьця 9—10 гадоў, можа сягаць 17 гадоў.

Злучка звычайна праводзіцца раз у год, прычым адзін казёл можа пакрыць статак з 30—50 саміцаў. Пасьля цяжарнасьці, якая доўжыцца 21—23 тыдні, нараджаецца звычайна пара казьлянятаў, хоць зрэдку і большая колькасьць (да пяці). Зьяўляюцца відушчымі, з добра разьвітым поўсьцевым пакрыцьцём і празь некалькі гадзінаў ужо жвава скочуць.

Асноўная прадукцыя, якую атрымоўваюць ад казы, — мяса, малако, футра, поўсьць і скура. Па кірунках прадукцыйнасьці пароды козаў падзяляюцца на тыпы: малочныя, поўсьцевыя, пуховыя, малочна-мяса-поўсьцевыя.

## Глядзіце таксама
* Казіны сыр

## Вонкавыя спасылкі

* Каза

Катэгорыя:Пустарогія
Селякта

**Селякта́** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 11 кілямэтраў на поўнач ад Воршы і за 1,5 кілямэтру на захад ад міжнароднай аўтамагістралі Санкт-Пецярбург — Адэса (у межах Беларусі — магістраль ). Празь вёску працякае рака Міронаўка. Селякта ўваходзіць у склад Высокаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1644 годзе як цэнтар маёнтка ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

## Насельніцтва
* 2010 год — 66 чалавек
* 1999 год — 96 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Высокаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Сядрычына

**Сядры́чына** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 15 кілямэтраў на поўнач ад Воршы, за 3 кілямэтры на захад ад міжнароднай аўтамагістралі Санкт-Пецярбург — Адэса (у межах Беларусі — магістраль ) і за 500 мэтраў на паўночны ўсход ад ракі Міронаўка. Сядрычына ўваходзіць у склад Высокаўскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1670 годзе згадваецца як фальварак Сідрычын у Аршанскім павеце ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2010 год — 11 чалавек
* 1999 год — 24 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Высокаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Міхаіл Амельяновіч

**Міхаі́л Міха́йлавіч Амельяно́віч** ( 2 студзеня 1958 году, в. Клюкавічы Наваградзкага раёну Гарадзенскай вобласьці, Беларуская ССР) — беларускі дзяржаўны дзяяч, міністар лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь (2010—2018).

## Біяграфія
У 1980 годзе скончыў лесагаспадарчы факультэт Беларускага тэхналягічнага інстытута імя С. М. Кірава. 1980—1985 — лясьнічы Асінаўскага лясьніцтва ў Багушэўскім лясгасе Віцебскай вобласьці. 1985—1997 — галоўны лясьнічы Багушэўскага лясгасу. 1997—1999 — дырэктар Бешанковіцкага лясгасу Віцебскай вобласьці. У 1999 годзе скончыў Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь. З 1999 году — генэральны дырэктар Менскага дзяржаўнага вытворчага лесагаспадарчага аб’яднаньня. 12 сакавіка 2010 году загадам прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь прызначаны міністрам лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь. 15 лютага 2018 году звольнены з пасады міністра лясной гаспадаркі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наваградзкім раёне
Катэгорыя:Міністры лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь
Уладзімер Белахвостаў

**Уладзі́мер Максі́мавіч Белахво́стаў** (нарадзіўся ў 1949 годзе, Бялынічы, Магілёўская вобласьць, Беларуская ССР) — беларускі дзяржаўны дзяяч, міністар жыльлёва-камунальнай гаспадаркі Беларусі.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Бялынічах Магілёўскай вобласьці ў 1949 годзе. Скончыў Магілёўскі машынабудаўнічы інстытут па спэцыяльнасьці інжынэр-мэханік (1972). 1972—1983 — у структуры ВБМА «Прамтэхмантаж». З 1983 году — у арганізацыйных структурах Кампартыі БССР, старшыня Першамайскага раённага савету народных дэпутатаў г. Менску. З 1993 году — намесьнік старшыні Менгарвыканкаму, курыраваў пытаньні жыльлёва-камунальнай гаспадаркі. У 2003—2011 гадах — міністар жыльлёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.

## Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Пашаны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на праекце «Хто ёсьць хто ў Рэспубліцы Беларусь»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1949 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бялынічах
Катэгорыя:Міністры жыльлёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія інжынэры-мэханікі
Хлусава (Высокаўскі сельсавет)

**Хлу́сава** — пасёлак (да 2016 году — чыгуначная станцыя) у Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 4 кілямэтры на поўнач ад Воршы і за 1 кілямэтар на захад ад міжнароднай аўтамагістралі Санкт-Пецярбург — Адэса (у межах Беларусі — магістраль ). Месьціцца на правым беразе ракі Аршыца. Зьяўляецца станцыяй на чыгуначнай лініі Ворша — Смаленск. Хлусава ўваходзіць у склад Высокаўскага сельсавету.
Вёска Хлусава (Пішчалаўскі сельсавет) знаходзіцца за 1 км на паўночны захад. 

## Чыгуначная станцыя
Чыгуначная станцыя Хлусава. Код станцыі: 166422

;Расклад руху пасажырскіх цягнікоў па станцыі Хлусава 

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1959 год — 82 чалавекі; пасёлак дзіцячага дому 129 чалавек; 1999 год — 51 чалавек
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 35 чалавек

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Хлусава// С. 193

Катэгорыя:Высокаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Калярадзкі жук

**Калярадзкі бульбяны жук** () — насякомае сямейства жукоў-лістаедаў. Жукі і лічынкі калярадзкага жука харчуюцца ліствою пасьлёнавых культур: бульбы, тамату, баклажаны, радзей — тытуню, таму зьяўляюцца асабліва шкоднымі для сельскай гаспадаркі.

Катэгорыя:Жывёлы
Катэгорыя:Вусякі-шкоднікі
Катэгорыя:Вусякі Эўразіі
Катэгорыя:Вусякі Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1824 годзе
Чыжэўшчына (Берасьцейская вобласьць)

**Чыжэ́ўшчына** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Чыжэўшчына ўваходзіць у склад Ленінскага сельсавету. Каля вёскі праходзіць міжнародная аўтамагістраль  .

## Насельніцтва
* 2010 год — 219 чалавек
* 1999 год — 269 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ленінскі сельсавет (Жабінкаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Гардзееўка

**Гардзе́еўка** (; былая назва — **Гардзе́ева Бу́да**) — мястэчка ў Бранскай вобласьці Расеі, на рацэ Паконка (басэйн Дняпра). Знаходзіцца за 28 км на захад ад места Сураж, і за 29 км на паўночны захад ад места Клінцы. Адміністрацыйны цэнтар Гардзееўскага раёну. Насельніцтва 3077 чал. (2010). Адно з найбуйнейшых і найболей добраўпарадкаваных мястэчак Бранскай вобласьці.

## Этымалёгія назвы
Назва мястэчка ўтварылася ад імя старадубскага пісара Гардзея Насікевіча, які дзякуючы ўнівэрсалу гетмана Івана Мазэпы заснаваў на рацэ Паконка слабаду, якая атрымала назву Гардзеева Буда.

## Гісторыя
* 20 лістапада 1704 — першыя згадкі пра мястэчка пад назвай Гардзеева Буда.
* пачатак XVIII стагодзьдзя — у Гардзееўцы было 18 дымоў.
* сярэдзіна XVIII стагодзьдзя — у мястэчку была пабудаваная Царква Раства Багародзіцы, земская школа, бровар, пяньковы завод, некалькі ветракоў.
* 1768 — тут налічвалася 83 дымы і 466 жыхароў.
* 1781 — мястэчка ўваходзіць у склад Сураскага павету Чарнігаўскай губэрні.
* 1897 — у Гардзееўцы ўжо больш за 300 дымоў і 2073 жыхары.
* 1921 — у складзе Клінцоўскага павету Гомельскай губэрні.
* 1929 — цэнтар Гардзееўскага раёну Клінцоўскай акругі Заходняй вобласьці.
* 1937 — у складзе Гардзееўскага раёну Арлоўскай вобласьці.
* 1944 — перадаецца ў склад ізноў утворанай Бранскай вобласьці.

## Архітэктура
* Храм Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы (2006)

## Глядзіце таксама
* Старадубскае княства
* Ліцьвіны Севершчыны
* Севершчына

## Літаратура
* Андрэй Катлярчук. Беларусы Бранскага краю. Этнічная гісторыя і сучаснасць // ARCHE, 2-2001 (Народны нумар)

## Вонкавыя спасылкі
* Алег Трусаў. Беларуская Атлянтыда: Без бар’ераў. Северскія землі // Радыё Свабода, 19 кастрычніка 2007
* Мескі сайт

Катэгорыя:Мястэчкі Бранскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты Гардзееўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Нарбут

**Нарбут** — беларускае прозьвішча, вытворнае ад імя Нарбут.

## Носьбіты
* Войцех Нарбут (1762—1837) — пісьменьнік, каралеўскі шамбалян, пасол Чатырохгадовага Сойму
* Георгі Нарбут (1886—1920) — расейскі і ўкраінскі графік
* Даніла Нарбут (1916—1998) — украінскі мастак-маляр
* Казімер Нарбут (1738—1807) — асьветнік, філёзаф і настаўнік
* Казімер Нарбут (1838—1903) — удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў
* Людвік Нарбут (1832—1863) — вайсковец, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў
* Станіслаў Мікалаевіч Нарбут (пам. 1596) — ваявода амсьціслаўскі
* Станіслаў Тэадоравіч Нарбут (1853—1926) — доктар мэдыцыны
* Тэадор Нарбут (1784—1864) — гісторык, археоляг, вайсковы інжынэр
* Уладзімер Нарбут (1888—1938) — рэпрэсаваны расейскі паэт, літаратурны дзяяч
* Францішак Нарбут (1845—1892) — удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў
* Юстын Нарбут (каля 1773—1845) — гісторык

## Глядзіце таксама
* Нарбуты (род)
* Нарбутава
* Нарбутавічы
* Нарбутаўка
* Нарбуты
Авёс пасяўны

**Авёс пасяўны** () — род аднагадовых травяністых расьлінаў сямейства метлюжковых. Каштоўная кармавая й харчовая культура.

## Гісторыя
Авёс пасяўны вырошчваецца з 2 стагодзьдзя да н. э., на тэрыторыі Беларусі зьявіўся ў 7 стагодзьдзі н. э. Спачатку быў пустазельлем у пасевах пшаніцы, ячменю й іншых культурных расьлінаў. Пры пашырэньні на поўдзень як больш халадаўстойлівы стаў ужывацца ў чыстых пасевах.

## Біялёгія
Расьліна добра расьце на аэраваных дзярнова-падзолістых супяшчаных і лёгкасугліністых глебах. У севазваротах сеецца пасьля ўгноенных азімых збожжавых, лёну, зернебабовых і прапашных культураў.

* Тэрміны сяўбы самыя раньнія — як толькі пасьпее глеба.
* Спосаб сяўбы — вузкарадковы.
* Сярэдняя ўраджайнасьць — 2,3—2,5 т/га (найвялікшае — 7 т/га).

На значных плошчах высяваецца на корм у сумесі з лубімам, вікай, гарохам і іншымі культурамі.

**Раянаваныя сарты:**
* *Надзейны*
* *Кондар*
* *Эрбграф*
* *Эндспурт*

**Асноўныя шкоднікі аўса пасяўнога:**
* Швэдзкая муха
* Збожжавыя блохі
* Чаромхава-каласьнічная тля
* Каласьнічныя трыпсы

**Асноўныя хваробы:**
* Карончатая й сьцябловая ржа
* Пыльная й цьвёрдая галаўня
* Буры (чырвоны) бактэрыёз
* Аліўкавая плесьня
* Мучністая раса
 
## Вонкавы выгляд
Вышыня расьліны 70—110 см. Вэгетацыйны пэрыяд 85—115 сутак. Самаапыляльнік. Вільгацелюбівая, непатрабавальная да цяпла расьліна: усходы пераносяць кароткатэрміновыя замаразкі да -7С — -8С. Квіце ў ліпені.

## Уласьцівасьці
Зерне мае бялку 9%—15,7%, крухмалу 21%—25%, абалоніны 7%—24%, тлушчу 2%—11%, вітаміны й мінэральныя солі.

## Выкарыстаньне
Зерне перапрацоўваюць на крупы, муку, талакно. Аўсяную салому, зялёную масу, сена, сілас скормліваюць жывёле.

Пажыўнасьць 1 кг зерня аўса прынята за кармавую адзінку.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зерневыя культуры
Катэгорыя:Метлюжковыя
Катэгорыя:Лекавыя расьліны
Энвер Барыеў

**Энве́р Рыза́евіч Бары́еў** (нарадзіўся 2 кастрычніка 1964 году, Алі-Байрамлы, Азэрбайджанская ССР) — беларускі дзяржаўны дзяяч, міністар па надзвычайных сытуацыях Рэспублікі Беларусь (2005—2010), амбасадар ў Туркмэністане (2011—2013).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў г. Алі-Байрамлы Азэрбайджанскай ССР у 1964 годзе. У 1985 годзе скончыў Львоўскую пажарна-тэхнічную вучэльню МУС СССР, у 1991 годзе — Вышэйшую інжынэрную пажарна-тэхнічную школу МУС СССР. Служыў ва Ўзброеных сілах, МУС, КДБ, памежных войсках. 1991—1996 гады — на розных пасадах у Рэспубліканскім навукова-практычным цэнтры пажарнай бясьпекі Галоўнае ўправы ваенізаванай пажарнай службы МУС Беларусі. 1996—1999 — першы намесьнік начальніка Галоўнае ўправы ваенізаванай пажарнай службы МУС — начальнік штабу. Са жніўня 1999 году — першы намесьнік міністра па надзвычайных сытуацыях Рэспублікі Беларусь. У 2000 годзе скончыў Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь. З 29 сьнежня 2004 году — выканаўца абавязкаў кіраўніка МНС. 22 сакавіка 2005 году — 29 сьнежня 2010 — міністар па надзвычайных сытуацыях Рэспублікі Беларусь.

26 жніўня 2011 году прызначаны амбасадарам Беларусі ў Туркмэністане. 16 траўня 2013 году быў адстаўлены з гэтай пасады.

Кандыдат пэдагагічных навук, дацэнт. Мае болей за 100 навуковых публікацыяў.

Генэрал-маёр унутранай службы.

## Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам «За службу Радзіме» ІІІ ступені, мэдалём «За бездакорную службу» ІІ, ІІІ ступеняў, мэдалямі іншых краінаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на бачыне МНС
* Старонка на праекце «Хто ёсьць хто ў Рэспубліцы Беларусь»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Азэрбайджане
Катэгорыя:Міністры па надзвычайных сытуацыях Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія генэралы
Катэгорыя:Кандыдаты навук
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Туркмэністане
Катэгорыя:Кавалеры ордэна За службу Радзіме III ступені
Катэгорыя:Кандыдаты пэдагагічных навук
Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь

**Міністэ́рства экано́мікі Рэспу́блікі Белару́сь** (Мінэканомікі Беларусі) — ведамства ўраду Беларусі, упаўнаважанае ажыцьцяўляць парадкаваньне гаспадараньня. Міністар эканомікі прызначаецца й здымаецца з пасады прэзыдэнтам. З 4 студзеня 2024 году пасаду міністра займае Юры Чабатар.

## Склад
* Цэнтральны апарат — 2 дэпартамэнты, 10 галоўных управаў, 7 управаў, 4 аддзелы;
* Прадпрыемствы «БелВТІ» (Беларуская вылічальная тэхніка і інфарматыка), «Нацыянальнае інвэстыцыйнае агенцтва», «Цэнтар па цэнах»;
* Навукова-дасьледніцкі эканамічны інстытут.

## Задачы
* агляд гаспадаркі дзяржавы;
* парадкаваньне цэнаўтварэньня ды прадпрымальніцтва;
* парадкаваньне ўзнаўленьня асноўных фондаў прадпрыемстваў;
* прыцягненьне ўкладаньняў ды распрацоўка заканадаўства аб кіраваньні дзяржаўнаю маёмасьцю;
* удзел у распрацоўцы гаспадарчае супрацы зь іншымі дзяржавамі й міжнароднымі арганізацыямі;
* парадкаваньне банкруцтва;
* супрацьдзеяньне манаполіям;
* удзел у распрацоўцы праграмаў жыльлёвага будаўніцтва;
* плянаваньне падрыхтоўкі гаспадаркі дзяржавы да ваеннага часу.

## Паўнамоцтвы
* ухваленьне, тлумачэньне й нагляд за выкананьнем ведамасных пастановаў;
* скліканьне нарадаў адмыслоўцаў;
* заключэньне дамоваў аб падрыхтоўцы аглядаў і прагнозаў разьвіцьця гаспадаркі дзяржавы;
* запыт ва ўстановах зьвестак аб гаспадараньні;
* праверка выкананьня пастановаў аб цэнаўтварэньні ды прадпрымальніцкай дзейнасьці;
* прыём справаздачаў кіраўнікоў установаў аб гаспадараньні на пасяджэньнях калегіі міністэрства;
* стварэньне, пераўтварэньне й касаваньне падпарадкаваных установаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Эканоміка
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Уладзімер Палуян

**Уладзі́мер Мікала́евіч Палуя́н** ( ў 1961 годзе, в. Некрашэвічы Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці БССР) — беларускі дзяржаўны дзяяч, міністар па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь (2009—2014).

## Біяграфія

1982—1988 — працаваў на МТЗ фрэзэроўшчыкам, наладчыкам, сакратаром камітэту камсамолу.

У 1988 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава.

1991—1994 — дырэктар шматпрофільнага малога прадпрыемства «Цімэн» у Менску.

1994—1997 — вядучы спэцыяліст, галоўны экспэрт Кантрольнай палаты Беларусі.

1997—2002 — галоўны спэцыяліст, начальнік упраўленьня, намесьнік начальніка галоўнага ўпраўленьня Камітэту дзяржкантролю.

2002—2004 — начальнік інспэкцыі Міністэрства па падатках і зборах па Кастрычніцкім раёне Менску.

З 2004 году — першы намесьнік міністра па падатках і зборах.

У 2006 годзе скончыў Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь.

З 4 сьнежня 2009 году па 27 сьнежня 2014 — міністар па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь.

## Санкцыі ЭЗ
10 кастрычніка 2011 году быў унесены ў Чорны сьпіс Эўразьвязу. Міністар па падатках і зборах рашэнньем  ад 15 кастрычніка 2012 году быў прызначаны адказным за дзейнасьць падатковых органаў, якія падтрымалі крымінальную справу супраць праваабаронцы Алеся Бяляцкага, выкарыстоўваючы падставу у выглядзе ўхіленьня ад сплаты падаткаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Супрацоўнікі Кантрольнай палаты Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Новы Двор Крулеўскі

**Но́вы Двор Круле́ўскі** () — вёска ў Хэлмінскім павеце Куяўска-Паморскага ваяводзтва. Уваходзіць у склад Гміны Папова Біскупе. Насельніцтва на 2006 год — 190 чал.

Знаходзіцца на Хэлмінскай зямлі, за 9 км ад места Хэлмжа.

## Найбліжэйшыя паселішчы

  
    

    
  


## Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра паселішча датуецца 1398 годам. Паводле гэтых зьвестак у Новым Двары Крулеўскім гадавалі коняў (32), скаціну (20), авечак (215) і сьвіньняў (90). У пазьнейшых дакумэнтах і хроніках мясьціна выступае пад нямецкімі назвамі *Nuwenhof*, *Nuwenhuf*, *Nuwemhoff*, *Koenigliche Neuhof*.

У 1398—1421 гадох тут разьмяшчаўся фальварак Тэўтонскага ордэна. Ад 1505 году вёска перайшла ў валоданьне Хэлмінскага біскупства (разам зь мясцовасьцямі Папова Біскупе і Гжэгаж).

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Новы Двор Крулеўскі апынуўся ў складзе Заходняй Прусіі, у Квідзынскім дэпартамэнце. Першую вядомую люстрацыю насельніцтва паселішча правялі ў 1773 годзе.

Незадоўга перад Другой сусьветнай вайной большасьць жыхароў вёскі пакінулі свае дамы, чакаючы нападу Нямеччыны. У часе акупацыі праводзілася германізацыя мясцовага насельніцтва.

У 1975—1998 гадох Новы Двор Крулеўскі ўваходзіў у склад Торунскага ваяводзтва. У 1996 годзе вёску падлучылі да тэлефоннай сеткі.

## Славутасьці
* Палац (1875)
* Парк

## Галерэя

Figurka Maryjna w Nowym Dworze Królewskim.JPG|Каплічка
Pałac w Nowym Dworze Królewskim.JPG|Палац
Pałac - Nowy Dwór Królewski.JPG|Палац
Park w Nowym Dworze Królewskim.JPG|Парк
Koniec Nowego Dworu Królewskiego.JPG|Ускраіна вёскі
Nowy Dwór Królewski i Niemczyk.JPG|Новы Двор Крулеўскі і Немчык
Mapa Nowego Dworu Królewskiego.PNG|Мапа вёскі (па-польску)
Boisko Nowy Dwór Królewski.JPG|У вёсцы
Początek Niemczyka.JPG|У вёсцы
Przystanek - Nowy Dwór Kólewski.JPG|У вёсцы


## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Хэлмінскага павету
Катэгорыя:Папова-Біскупе (гміна)
Станіслаў Панятоўскі

* Станіслаў Панятоўскі (1676—1762) — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай, бацька Станіслава Аўгуста
* Станіслаў Аўгуст Панятоўскі (1732—1798) — кароль польскі і вялікі князь літоўскі
* Станіслаў Панятоўскі (1754—1833) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
Злынка

**Злы́нка** () — места ў Бранскай вобласьці Расеі, на рацэ Злынка (басэйн Дняпра). Горад разьмешчаны на Прыдняпроўскай нізіне, за 20 км на поўдзень ад Навазыбкава, і за 225 км на захад ад Бранску. Адміністрацыйны цэнтар Злынкаўскага раёну. Насельніцтва 5524 чалавекі (2010). Самае маленькае места Бранскай вобласьці. Найбліжэйшая чыгуначная станцыя — Злынка (за 8 км ад места, у мяст. Вышкаў). Статус места Злынка атрымала ў 1925 годзе. Знаходзіцца на ўсходзе этнаграфічнай тэрыторыі беларусаў.

## Этымалёгія назвы
Відавочна, назва места паходзіць ад аднайменнай ракі, на якой разьмяшчаецца Злынка.

## Экалёгія
У выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС 26 красавіка 1986 году, Злынка апынулася ў зоне адсяленьня, шчыльнасьць радыяцыйнага забруджваньня ад 15 да 40 Кы/км², плошча 2130 км². Афіцыйна лічыцца, што раённы цэнтар Злынка даўно выселены.

## Гісторыя
* 1702 — першыя згадкі пра Злынку, ў складзе Страдубскай воласьці, утвораную стараверамі якія сюды перасяліліся. У склад Злынкі часткова ўвайшлі вёскі Дзяніскавічы і Лысыя.
* 1723 — у Злынцы 13 дымоў.
* сярэдзіна XVIII стагодзьдзя — была пабудаваная праваслаўная капліца Ўшэсьця.
* 1781 — места ўжо налічвала 281 дым.
* пачатак XIX стагодзьдзя — у Злынцы мелася 20 крамаў. У навакольлях дзейнічалі 8 шкляных гутаў.
* 1858 — тут налічвалася 600 дымоў.
* 1897 — ужо 1053 дымы і 4209 жыхароў.
* канец XIX стагодзьдзя — Злынка ўваходзіла ў Людкоўскую воласьць Навазыбкаўскага павету Чарнігаўскай губэрні.
* 1925 — нададзены статус места.
* 1934 — замест запалкавай вытворчасьці разьвіваецца вытворчасьць мэблі.
* 25 жніўня 1941 — Злынка акупаваная Нацысцкай Нямеччынай.
* 1949 — са Злынкі вылучылася мястэчка Вышкаў.
* 1959 — губляе статус цэнтру раёну.
* 1988 — Злынка аднавіла статус раённага цэнтру.

## Насельніцтва
* 1897 — 5,3 тыс. чал.
* 1926 — 6,4 тыс. чал.
* 1931 — 6,6 тыс. чал.
* 1939 — 8,8 тыс. чал.
* 1959 — 6,0 тыс. чал.
* 1970 — 6,1 тыс. чал.
* 1979 — 5,9 тыс. чал.
* 1989 — 5,6 тыс. чал.
* 1992 — 5,2 тыс. чал.
* 1996 — 5,4 тыс. чал.
* 1998 — 5,5 тыс. чал.
* 2005 — 5,4 тыс. чал.
* 2010 — 5,5 тыс. чал.

## Эканоміка
* Запалкавая фабрыка
* Лясгас
* Кансэрвавы завод
* Завод па вытворчасьці гіпса-кардонных матэрыялаў

## Архітэктура
* Храмавы комплекс цэркваў Ушэсьця і Мікалая Цудатворца (другая палова XIX стагодзьдзя)
* Пакроўская царква (1904)
* Драўляныя маёнткі з мезанінамі, багата ўпрыгожаныя драўлянай разьбой (XIX стагодзьдзе)

## Глядзіце таксама
* Старадубскае княства
* Ліцьвіны Севершчыны
* Севершчына
* Панізоўе

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Бранскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты Злынкаўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Матрыца (матэматыка)

**Ма́трыца**— матэматычны аб’ект, які запісваецца прастакутнай табліцай лікаў (ці элемэнтаў кальца) і дазваляе альгебраічныя апэрацыі (складаньне і адыманьне, множаньне) паміж імі і іншымі падобнымі аб’ектамі. Звычайна пад матрыцай маюць наўвазе двумерную (прастакутную) матрыцу, але таксама сустракаюцца шматмерныя матрыцы, якія называюць *матрыцамі непрастакутнай формы*.

Звычайна матрыцы абазначаюць вялікімі літарамі лацінскага альфабэту, а элемэнты матрыцы аздабляюцца ў дужкі «(...)», «[...]» ці, радзей, "||…||". Часам матрыцы абазначаюць з «плешкай» над літарай: \hat{a}.

::
A = \begin{bmatrix}
1 & 9 & 13 \\
20 & 55 & 4
\end{bmatrix}.


Лікі, якія складаюць матрыцу (яе элемэнты), звычайна абазначаюць той самай літарай, што і матрыцу, але запісваюцца маленькай літарай з пазначэньнем пазыцыі ў ніжнім індэксе: a_{ij}, дзе «*i*» — нумар радка, у якім знаходзіцца элемэнт, а «*j*» — нумар слупка. Напрыклад, элемэнт 2-га радка 3-га слупка матрыцы *A* запісваецца ў выглядзе a_{23} = 4.

Кажуць «матрыца памеру m \times n», разумеючы, што ў матрыцы *m* радкоў і *n* слупкоў. У такой матрыцы індэксы элемэнтаў здавальняюць няроўнасьці 0  0 , калі індэксы адлічваюцца з адзінкі, ці 0 \leqslant i  0 \leqslant j , калі індэксы адлічваюцца ад нуля.

## Гісторыя
Паняцьце матрыцы ўпершыню зьявілася ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя ў працах Уільяма Гамільтана і Артура Кэйлі. Фундамэнтальныя вынікі ў тэорыі матрыц належаць Карлу Ваерштрасу, Камілю Жардану, Фэрдынанду Фрабэніўсу. Тэрмін «матрыца» ў 1850 годзе быў уведзены Джэймзам Сыльвэстрам.

## Літаратура
*  
*  

Катэгорыя:Альгебра
Акунёўка

Назву **Акунё́ўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Магілёўская вобласьць:
** Акунёўка — вёска ў Шклоўскім раёне
** Акунёўка — былы хутар у Шклоўскім раёне

### [[Украіна]]
* Акунёўка — сяло ў Чарнаморскім раёне Крыму

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Акунёўка — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці

### [[Расея]]
* Акунёўка — рака ў Томскай вобласьці, верхні прыток Васюгану
* Акунёўка — рака ў Томскай вобласьці, ніжні прыток Васюгану

## Глядзіце таксама
* Акунёва
* Акунёвы
* Акунёў
* Акунёўская
* Акунёўскі
Ордэн

**О́рдэн** — у цяперашні час у большасьці краінаў знак адзнакі, ганаровая ўзнагарода за асаблівыя заслугі. Слова паходзіць ад  ці  — шэраг, парадак.
Half-Life: Blue Shift

***Half-Life: Blue Shift*** — гэта другі дадатак для шутэра ад першай асобы Half-Life, распрацаваны кампаніяй Gearbox Software і выпушчаны 12 чэрвеня 2001 году. Як і іншыя дапаўненьні ад Gearbox, Half-Life: Opposing Force і Half-Life: Decay, Blue Shift адлюстроўвае падзеі, якія адбыліся ў Half-Life, але з пункту гледжаньня іншага пэрсанажа: ахоўніка «Чорнай Мэсы» — Барні Калгуна. У ролі Барні, гулец павінен паспрабаваць зьбегчы з сакрэтнай лябараторыі, захопленай прышэльцамі зь іншага сьвету і атрадамі HECU.

У адрозьненьне ад першага дапаўненьня Opposing Force, Half-Life: Blue Shift зьяўляецца аўтаномным дадаткам і не патрабуе ўсталяванай на кампутары арыгінальнай вэрсіі Half-Life. Падчас устаноўкі Blue Shift прапануе карыстальніку ўсталяваць асаблівы пакет паляпшэньня графікі «Half-Life High Definition Pack», які ўключае ў сябе абноўленыя мадэлі пэрсанажаў і зброі. Амэрыканскі рэліз Blue Shift таксама ўключае поўную вэрсію Opposing Force. Інтэрнацыянальная вэрсія прапануе толькі мультыплэерную вэрсію *Opposing Force: Capture the Flag*.

Іншымі распрацоўшчыкамі ажыцьцяўляўся перанос Blue Shift на рухавік Source, але ён да гэтага часу не завершаны. Праект носіць назву «Guard Duty».

Катэгорыя:Шутэры ад першай асобы
Халмы

Назву **Халмы́** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Халмы — вёска ў Аршанскім раёне 

* Гомельская вобласьць:
** Халмы — пасёлак у Гомельскім раёне 

* Магілёўская вобласьць:
** Халмы — вёска ў Горацкім раёне 
** Халмы — вёска ў Краснапольскім раёне 
** Халмы — вёска ў Магілёўскім раёне

### [[Расея]]
* Калінінградзкая вобласьць:
** Халмы — пасёлак у Гвардзейскім раёне 
** Халмы — пасёлак у Зеленаградзкім раёне 
* Пскоўская вобласьць:
** Халмы — вёска ва Ўсьвяцкім раёне 
* Смаленская вобласьць:
** Халмы — вёска ў Вяліскім раёне  
** Халмы — вёска ў Ельнінскім раёне 
** Халмы — вёска ў Руднянскім раёне
** Халмы — вёска ва Ўгранскім раёне 
** Халмы — вёска ў Холм-Жыркоўскім раёне 
** Халмы — вёска ў Шумяцкім раёне  

### [[Украіна]]
* Халмы — мястэчка ў Чарнігаўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Хаўмы
* Холм
Янішкеле

**Янішкеле** () — горад у паўночнай Летуве, знаходзіцца ў Посвальскім раёне Панявескага павету за 17 км ад Посвалю. Колькасьць насельніцтва налічвае каля 1,4 тыс. чалавек. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Гісторыя
У гістарычных крыніцах упершыню Янішкеле ўзгадваюцца з 1685 году. У 1736 годзе Янішкеле атрымалі гарадзкія правы. З XVII стагодзьдзя да Другой сусьветнай вайны горад належаў сям’і *Карпаў*. Яны стварылі тут буйны архіў, які, аднак, быў разрабаваны падчас Першай сусьветнай вайны. У 1894 годзе ў маёнтку Карпаў працаваў эканомам *Габрыель Ландсбергіс-Жэмкалніс*, летувіскі драматург і дзед Вітаўтаса Ландсбергіса.

Рэзыдэнцыя Карпаў (18 будынкаў), зьяўляецца найбуйнейшым і найлепей захаваным помнікам архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Летуве. Яна была пабудаваная ў 1763 годзе. Пасьля Другой сусьветнай вайны тут знаходзілася сярэдняя школа, цяпер гэта прыватная ўласнасьць. Пабудовы акружаныя паркам. Да парку прымыкае рака Мажупа, а да рэзыдэнцыі вядзе ліпавая алея.

28 лютага 2005 году Янішкеле атрымалі герб.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Панявескага павету
Мальтыйскі мэханізм

**Мальтыйскі крыж**, ***Жэнэўскі мэханізм*** — мэханізм, што перадае пастаяннае кручэньне ў перарывісты вярчальны рух. Гэта перарывістая зубчастая перадача, дзе кіроўнае кола мае загваздку, якая трапляе ў пазу кіраванага кола, прымушаючы яго такім чынам праварочвацца.

## Характарыстыка
Назва паходзіць ад візуальнага падабенства да мальтыйскага крыжу. Іншы варыянт назвы — *жэнэўскі мэханізм* — ад выкарыстаньня мэханізму ў швайцарскіх мэханічных гадзіньніках, дзе Жэнэва зьяўлялася адным з цэнтраў іхняй вытворчасьці.

Найчасьцей кіраванае кола мае чатыры пазы, і кожны раз праварочваецца на 90°. Калі ў кіраваным коле *n* пазаў, за поўны абарот кіроўнага кола яно праварочваецца на 360°/*n*.

Паколькі мэханізм патрабуе добрага змазваньня, яго часта зьмяшчаюць у алейную капсулу.

## Выкарыстаньне
Адзін з прыкладаў выкарыстаньня мальтанскага крыжу — кінапраектары: кінастужка не павінна несупынна рухацца паўз праектар, а затрымлівацца на кожным кадры на 1/24 сэкунды. Такі перарывісты рух і дасягаецца выкарыстаньнем мальтанскага мэханізму. Першае яго ўжываньне ў кінапраектарах сягае ў 1896 год. Дагэтуль праектары, якія прадаваліся Эдысанам пад назвай *вітаскопы*, ужывалі «калатушкавы мэханізм», вынайдзены Жоржам Дэмэні ў 1893 годзе.

Кіраванае кола жэнэўскага мэханізму ўжывалася ў мэханічных гадзіньніках для заводу спружынаў, а таксама для пазьбяганьня іх перацягваньня і поўнага выпрастаньня. Гэты стоп-мэханізм быў вынаходніцтвам гадзіньнікавых майстроў XVII ці XVIII стагодзьдзяў.

Мальтанскі мэханізм прымяняецца таксама ў плотэрах для замены пішучых элемэнтаў, у аўтаматызаваных спробаадборніках, для пазыцыянаваньня на зборачных канвэерах, у станках зь лічбавым кіраваньнем, і да т. п.

## Унутраны мальтанскі крыж

## Глядзіце таксама
* Мальтыйскі крыж

## Вонкавыя спасылкі

* Мальтыйскі крыж
* Мальтыйскі стоп-мэханізм
* Анімацыя зьнешняга мальтыйскага крыжу

Катэгорыя:Кінэматыка
Катэгорыя:Мэханізмы
Сяргей Малафееў

**Сяргей Георгіевіч Малафееў** (1901, Вільня — 12 красавіка 1969, Пэнлей, Вялікабрытанія) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, доктар.

## Біяграфія
Зь сям’і расейскага службоўца. Вучыўся на мэдычным факультэце Віленскага ўнівэрсытэту.

Адзін з заснавальнікаў Беларускага Студэнцкага Саюзу. Старшыня БСС у 1922—1923 гадох.

З 1933 — дырэктар павятовага шпіталя ў Сьвянцянах, працаваў як хірург.

У кастрычніку 1939 арыштаваны ў Вільні савецкімі ўладамі, трапіў у лягер пад Архангельск, дзе працаваў пры вырубцы лесу. Здолеў патрапіць трапіў у Армію ген. Андэрса. Ваяваў пад Табрукам.

У 1947 трапіў у Вялікабрытанію, у польскі шпіталь у Пэнлей. Працаваў там асыстэнтам хірурга і лекарам на арыентальных параходах. Адыйшоў ад беларускага руху.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сябры Беларускага студэнцкага саюзу
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія лекары
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Высланыя
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Памерлі 12 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1969 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вялікабрытаніі