open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maxima Group

**Maxima Group** — летувіская сетка крамаў, якая працуе ў Летуве, Латвіі, Эстоніі, Польшчы і Баўгарыі, і зьяўляецца найбуйнейшай кампаніяй зь летувіскім капіталам і найбуйнейшым працадаўцам у краінах Балтыі. «Maxima Group» налічвала 1300 крамаў на 2020 год у Летуве, Латвіі, Эстоніі, Баўгарыі і Польшчы. У залежнасьці ад памеру сеткі крамаў, «Maxima» прапануе тавары ад 3 тысячаў да 65 тысячаў брэндаў. У групе кампаніяў працуе амаль 40 тысячаў чалавек на 2020 год. Штаб-кватэра кампанія знаходзяцца ў Вільні.

## Гісторыя

Тры першыя крамы «Maxima» былі адчынены ў Вільні ў 1992 годзе, з тых часоў яна стала ў краінах Балтыі самай пасьпяховай сеткай супэрмаркетаў. Першая «Maxima» ў Латвіі адчынілася ў Рызе ў 2001 годзе. У цяперашні час даччыная кампанія «Maxima Latvija» займае каля 24% розьнічнага рынку Латвіі. У Эстоніі «Maxima» зьявілася ў 2001 годзе, першая крама адчынілася ў горадзе Пярну. У 2007 годзе былі адчынены «Maxima XX» крамы ў краіне, а ў 2008 годзе быў адкрыты першая крама «Maxima XXX» у Пярну. У канцы 2011 году Maxima Group выкупіў сетку супэрмаркетаў «Aldik» у Польшчы, якая складалася з 24 крамаў. 21 лістапада 2013 году дах крамы «Maxima XX» у Рызе праваліўся. У выніку было забіта 54 чалавекі, шмат людзей было цяжка паранена. Да гэтага часу не вядома, што паслужыла прычынай катастрофы, але паліцыя рассьледавала некалькі варыянтаў. Галоўная зь іх — адбылася памылка ў архітэктурным праектаваньні.

Maxima Group дзейнічала ў Польшчы пад імём Алдыка да 2018 году, але апасьля крамы пачалі пераходзіць на назву Stokrotka, бо гэтая сетка перайшла пад кантроль Maxima Group.

## Фарматы
Крамы «Maxima» падзяляюцца на некалькі тыпаў: «Maxima X», «Maxima XX», «Maxima XXX», «hyper Maxima», «Maxima B», «Ermitažas» і «T-Market». Кожнаму тыпу адпавядае свой стандарт, таму пакупнікі могуць выбраць патрэбны ім тавар. У крамах «Maxima XX» і «Maxima XXX» частка тэрыторыі была адведзеная пад адмысловыя крамы, дзе таксама прадаюцца дадатковыя тавары і аказваюцца дадатковыя паслугі.

* **«Maxima X»** (раней «Minima») — невялікія крамы, якія знаходзяцца побач з дамамі, месьцяцца ў невялікіх і буйных гарадох. У Баўгарыі падобныя крамы называюцца «T-Market».
* **«Maxima XX»** (раней «Media») — крамы ў кварталах вялікіх гарадоў, дзе пражываюць ад 12 да 30 тысячаў чалавек, даступныя ўсім мяшчанам.
* **«Maxima XXX»** (раней «Maxima») — супэрмаркеты зь вялікім асартымэнтам тавараў, да 50 тысячаў відаў харчовых і бытавых тавараў. У падобных супэрмаркетах таксама ёсьць пякарня і кухня, таму пакупнікі могуць замовіць сьвежыя харчовыя тавары.
* **«Ermitažas»** — сетка крамаў бытавых тавараў у Летуве. Чатыры крамы дзейнічалі ў 2013 годзе ў Вільні, Коўне, Клайпедзе і Шаўлях. Прыбытак крамаў складаў 176,5 млн літаў у 2011 годзе.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летувіскія гандлёвыя сеткі
Катэгорыя:Летувіскія кампаніі
Сьцяпонас Дарус

**Сьцяпонас Дарус** (), сапраўднае імя Сьцяпонас Юцявічус-Дарашус (; , хутар Рубішкес, Ковенская губэрня — ) — летувіскі лётчык. Разам са Стасісам Гірэнасам ён спрабаваў зьдзейсьніць трансатлянтычны палёт, які прывёў да гібелі абодвух пілётаў.

## Жыцьцяпіс
У 1907 эміграваў з бацькамі ў ЗША, дзе ў 1917 спрасьціў сваё прозьвішча. Падчас Першай сусьветнай вайны служыў добраахвотнікам у амэрыканскай арміі. За службу ў амэрыканскім корпусе ў Францыі ўзнагароджаны мэдалём «Пурпуровае Сэрца». У 1920 вярнуўся ў Летуву і ўступіў у летувіскае войска. Скончыў вайсковую вучэльню (1921), пасьля курсы лётчыкаў (1923). У 1927 ізноў выехаў у ЗША, дзе працаваў у грамадзянскай авіяцыі.

### Спорт
Дарус быў вядомым спартоўцам, займаўся баскетболам, хакеем, бэйсболам, боксам, лёгкай атлетыкай. На Алімпійскіх гульнях 1924 году ў Парыжы ён быў запасным варатаром зборнай Летувы па футболе. На клюбным узроўні, як футбаліст, выступаў за Каўнаскую каманду .  у Коўне названы ў гонар С. Даруса і С. Гірэнаса.

### Трансатлянтычны палёт

15 ліпеня 1933 разам зь лётчыкам Стасісам Гірэнасам выляцеў на самалёце, названым «Lituanica», каб зьдзейсьніць першы беспасадкавы трансатлянтычны пералёт па маршруце Нью-Ёрк — Коўна (7186 км).

Пасьля ўдалага пералёту над паўночнай часткай Атлянтычнага акіяну, які заняў 37 гадзін 11 хвілін, самалёт уночы 17 ліпеня а 0:36 гадзін бэрлінскага часу пацярпеў аварыю ў лесе на тэрыторыі Нямеччыны, недалёка ад Золдына; абодва лётчыка загінулі. Самалёт праляцеў 6411 км і разьбіўся за 650 км ад мэты (у Коўне рыхтавалася ўрачыстая сустрэча). Месца катастрофы цяпер знаходзіцца на тэрыторыі Польшчы каля вёскі Пшчэльнік пад Мысьлібужам. Афіцыйная вэрсія нямецкай камісіі: прычынай аварыі названыя дрэнныя ўмовы надвор’я і перарасход паліва, што прывяло да недапушчальна небясьпечнага зьніжэньня. У савецкім мастацкім фільме «Палёт праз Атлянтычны акіян» прадстаўлена вэрсія, якая ня мае гістарычных пацьверджаньняў, згодна зь якой самалёт пралятаў над сакрэтным канцэнтрацыйным лягерам Бэрлінхэн і быў зьбіты.

## Памяць
Лётчыкі былі ўрачыста пахаваныя ў Коўне на вайсковых могілках і здабылі пасьмяротную славу нацыянальных герояў Летувы. Пра лётчыкаў і іх трансатлянтычным палёце створана нямала вершаваных твораў летувіскіх паэтаў: выдаваліся адмысловыя анталёгіі. Вёска, у якой нарадзіўся Сьцяпонас Дарус, перайменаваная ў ягоны гонар. Імёны лётчыкаў носяць вуліцы ў гарадах Летувы, школы і гімназіі, стадыён у Коўне. Помнік Дарусу і Гірэнасу ўсталяваны ў Чыкага, дзе жыве вялікая летувіская дыяспара. Выявы Даруса і Гірэнаса зьмешчаны на банкноце 10 літаў.


Файл:Transatlantinio skrydzio laida 1934.jpg|*Паштовая марка ў памяць палёту Даруса і Гірэнаса*
Файл:LT-1993-10litų-Darius ir Girėnas-b.png|*Манэта 10 літаў, выбітая да 60-годзьдзя палёту Даруса і Гірэнаса (1993)*
Файл:10 litai (2001).jpg|*[[Летувіскі літ|10 літаў]] (2001)*


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Steponas Darius
* Steponas Darius

Катэгорыя:Летувіскія лётчыкі
Катэгорыя:Лётчыкі ЗША
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Летувіскія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Летувы
Катэгорыя:Футбольныя брамнікі
Абрагам Кульва

**Абрага́м Ку́львец** (**Ку́льва**; , ;  1509, Кульва ля Коўна (цяпер у Янаўскім раёне Летувы) — 19 чэрвеня 1545, Вільня, Вялікае Княства Літоўскае) — летувіскі пратэстанцкі дзяяч, пэдагог.

## Жыцьцяпіс
Кульвец нарадзіўся ў родавым маёнтку Кульве ля Коўна. Паходзіў з заможнага шляхецкага роду. У 1528—1537 навучаўся ў розных эўрапейскіх унівэрсытэтах: Кракаўскай акадэміі, Лёвэнскім каталіцкім, Вітэнбэрскім, Ляйпцыскім і Сіенскім унівэрсытэтах, атрымаўшы ступень доктара юрыспрудэнцыі.

Вярнуўшыся ў Вялікае Княства Літоўскае, Абрагам Кульва выкладаў у Вільні, а ў 1539—1540 з дапамогай Боны Сфорцы заклаў школу для шляхецкай моладзі. За свае лютэранскія погляды ў 1542 року быў вымушаны зьехаць і на запрашэньне прускага герцага Альбэрта пераехаў у Каралявец, дзе выкладаў іўрыт і грэцкую мову ў Альбэртынскім унівэрсытэтце. Пераклаў на летувіскую мову хрысьціянскія сьпевы, па ягонай сьмерці выдадзеныя Марцінасам Мажвідасам.

У 1545 Кульва атрымаў дазвол вярнуцца ў ВКЛ да паміраючае маці. Ужо хворы на сухоты, памёр у бацькоўскім доме ў Кульве (паводле іншых зьвестак, у Вільні).

## Творы

* «Confessio fidei Abr. Culvensis», 1543

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Летувіскія літаратары
Катэгорыя:Памерлі ад сухотаў
Катэгорыя:Летувіскія перакладчыкі
Катэгорыя:Перакладчыкі на летувіскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі зь летувіскай мовы
Катэгорыя:Летувіскія лютэране
Катэгорыя:Гісторыя летувіскай мовы
Катэгорыя:Выпускнікі Лёвэнскага каталіцкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Вітэнбэрскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Кёнігзбэрскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Літаратары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Пратэстанцкія дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Лютэранскія багасловы
Скорцы

**Ско́рцы** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Хараўскога сельсавету.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Носкаўскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні.

## Транспарт
Аўтамабільныя дарогі  Сялец — Сашыца — Скорцы,  Харава — Скорцы,  Скорцы — Жагалы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Прагноз надвор’я ў Скорцах

Катэгорыя:Хараўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Арвідас Сабоніс

**Арвідас Сабоніс** ( , Коўна) — савецкі і летувіскі прафэсійны баскетбаліст, алімпійскі чэмпіён 1988 году, чэмпіён сьвету і Эўропы ў складзе нацыянальнай зборнай СССР.

20 жніўня 2010 году Арвідас Сабоніс быў уведзены ў Залю славы ФІБА ў знак прызнаньня яго таленту.

## Жыцьццяпіс
Нарадзіўся ў Коўне. Пачаў займацца баскетболам ва ўзросьце 9 гадоў у ковенскай баскетбольнай школе. Першы трэнер — Юры Фёдараў. У 1981 годзе ў складзе зборнай школьнікаў Летувы стаў чэмпіёнам школьнай алімпіяды і атрымаў прапанову ад галоўнага трэнэра ковенскага «Жальгірысу» Владаса Гарастаса перайсьці ў яго клюб. У гэтым жа годзе ў складзе юнацкай зборнай СССР стаў чэмпіёнам Эўропы.

У 1981 годзе ў 16 гадоў дэбютаваў у дарослай камандзе «Жальгірысу» ў матчы супраць «Калева» і набраў першыя 14 ачкоў. Прывёў «Жальгірыс» да трох запар перамог у чэмпіянаце СССР, атрымаўшы званьне «Гульца году» ў Эўропе ў 1984 і 1985 гадах паводле вэрсіі італьянскай газэты La Gazzetta dello Sport.

У гэтым жа сэзоне атрымаў запрашэньне ў галоўную каманду краіны. Зборная СССР заваявала залатыя мэдалі чэмпіянату сьвету 1982 году, абыграўшы ў фінале зборную ЗША зь лікам 95-94. У фінальным матчы, а таксама і ў іншых найважнейшых матчах турніру, галоўны трэнэр Аляксандар Гомельскі не задзейнічаў Сабоніса, спасылаючыся на адсутнасьць досьведу.

У 1984 году савецкі ўрад у адказ на байкот Алімпійскіх гульняў у Маскве ў 1980 годзе адмовіўся ад удзелу ў Алімпіядзе ў Лос-Анджэлесе, а ў 1985 годзе зборная СССР у нямецкім Штутгарце стала найлепшай у Эўропе. У фінале баскетбалісты СССР з буйным лікам абыгралі зборную ЧССР (120:89). Па выніках турніру Арвідас Сабоніс быў прызнаны найлепшым гульцом Эўропы.

У 1989 годзе Сабонісу дазволілі зьехаць з СССР. Але замест таго, каб падпісаць кантракт з «Портлэнд Трэйл Блэйзэрз», ён абраў гішпанскую лігу, дзе правёў шэсьць сэзонаў. У 1995 годзе дэбютаваў у НБА ў камандзе «Портлэнд Трэйл Блэйзэрз». На працягу ўсіх сямі сэзонаў, праведзеных у НБА, Сабоніс штогод выходзіў са сваёй камандай у плэй-оф.

Свой апошні сэзон 2003/2004 гадоў правёў у «Жальгірысе». Афіцыйна завяршыў прафэсійную кар’еру ў 2005 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія баскетбалісты
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1988 году
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па баскетболе
Катэгорыя:Чэмпіёны Эўропы па баскетболе
Дарога Р136 (Беларусь)

**Дарога**  — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэньня ў Беларусі, якая злучае дарогу Р2, Хомск і Дарагічын. Працягласьць — 48,14 км. Праходзіць па тэрыторыі Бярозаўскага і Дарагічынскага раёнаў Берасьцейскай вобласьці.

## Маршрут
* **[[Берасьцейская вобласьць]]**, **[[Бярозаўскі раён]]**
**  
**  
** Рэчыца
** Вайцяшын
** Пескі
** Альшэва
** Манявічы
** Лісічыцы
** Хрыса
** Зьдзітава
* **[[Дарагічынскі раён]]**
**  
** Хомск  
**  
** Суткі
** Салава
**  
**  Дарагічын 
**  
  
## Глядзіце таксама
* Аўтамабільныя дарогі Беларусі

## Вонкавыя спасылкі
* Дэпартамэнт БЕЛАЎТАДОР

Р136
Дзеравішча

**Дзераві́шча** — вёска ў Каленкавіцкім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Вялікааўцюкоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 26 чалавек
* 1999 год — 62 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Вялікааўцюкоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Каленкавіцкага раёну
Канава

Назву **Канава** маюць:

* Канава — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Канава — вёска ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласьці
Баскетбольны саюз Рэспублікі Сэрбскай

**Баскетбольны саюз Рэспублікі Сэрбскай** () — баскетбольная фэдэрацыя, якая займаецца арганізацыяй клюбных турніраў па баскетболе, кіраваньні баскетбольнымі клюбамі і разьвіцьцём баскетбола на тэрыторыі Рэспублікі Сэрбскай. Супрацоўнічае з Міністэрствам па справах сям'і, моладзі і спорту Рэспублікі Сэрбскай. Паўнапраўны сябра Спартовага саюзу Рэспублікі Сэрбскай, супрацоўнічае з баскетбольным саюзам Сэрбіі. Адрас галоўнага офісу: Баня-Лука, вуліца Драгаміра «драг» Маліч, дом 1.

## Турніры
Баскетбольны саюз Рэспублікі Сэрбскай кіруе баскетбольнымі клюбамі Рэспублікі Сэрбскай і арганізуе правядзеньне спаборніцтваў па баскетболе ў краіне.
* Кубак Рэспублікі Сэрбскай па баскетболе
* Першая мужчынская ліга Рэспублікі Сэрбскай па баскетболе
* Першая жаночая ліга Рэспублікі Сэрбскай па баскетболе
* Другая мужчынская ліга Рэспублікі Сэрбскай па баскетболе (група "Захад")
* Другая мужчынская ліга Рэспублікі Сэрбскай па баскетболе (група "Усход")
* Другая мужчынская ліга Рэспублікі Сэрбскай па баскетболе (група «Цэнтар»)
* Баскетбольная рада Рэспублікі Сэрбскай
* Баскетбольная ліга ў межах Малых алімпійскіх гульняў Рэспублікі Сэрбскай

## Арганізацыя
На чале саюзу стаіць прэзыдэнт Барыс Спасоевіч. Вышэйшыя органы — Скупшчына і Прэзыдыюм. У самім баскетбольным саюзе дзейнічае Аб’яднаньне баскетбольных трэнераў Рэспублікі Сэрбскай. Кіраўніцтву саюзу падпарадкоўваюцца чатыры баскетбольных камітэты (па рэгіёнах):
* Баня-Лука
* Біеліна і Братунац
* Раманія — Герцагавіна і Білеча
* Дабой і Мадрыча

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт саюзу 
* Зоран Тегелтија, предсједник Кошаркашког Савеза Републике Српске 
* Ку­п Републике Српске: Пехар пиварима 

Катэгорыя:Баскетбол Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Спорт Рэспублікі Сэрбскай
Катэгорыя:Баскетбольныя арганізацыі
Міжнародны гандбольны турнір чэмпіёнаў Добаю

**Міжнародны гандбольны турнір чэмпіёнаў Добая** () — клюбны таварыскі міжнародны турнір па гандболу сярод мужчынскіх камандаў, які праходзіць штогод у горадзе Добай, Рэспубліка Сэрбская, Босьнія і Герцагавіна.

## Правілы спаборніцтваў
У турніры штогод бяруць удзел восем клюбаў, сталым удзельнікам зьяўляецца мясцовы гандбольны клюб «Слога», тады як сем іншых удзельнікаў прыяжджаюць па адмысловым запрашэньні, што выдаецца арганізатарамі. Каманды падзяляюцца на дзьве групы, дзе кожная па чарзе гуляе з кожнай. Каманды, якія занялі першыя месцы ў групах адразу выходзяць у фінальную стадыю, тым часам як каманды, што разьмясьціліся на другіх пазыцыях, змагаюцца за трэцяе месца. На матчах працуюць судзьдзі міжнароднай і фэдэральнай катэгорыяў. Прызэры турніру атрымліваюць грашовую ўзнагароду, у апошнія гады яно складала 15 тыс. эўра за першае месца, 10 тыс. эўра за другое месца і 5 тыс. эўра за трэцяе месца. Дадатковыя прызы: самаму каштоўнаму гульцу турніру, прыз найлепшаму брамніку, прыз найлепшаму бамбардзіру, прыз за чыстую гульню.

## Вонкавыя спасылкі
* Балкан хэндбал 
* Татран освојио турнир у Добоју 2013. 

Катэгорыя:Гандбол Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Добай
Катэгорыя:Эўрапейскія гандбольныя спаборніцтвы
Сэрбскі крыж

**Сэрбская крыж** (, таксама выкарыстоўваецца ў сэрбскай мове назва *Оцило*) — сымбаль Сэрбіі, сэрбскага народу і Сэрбскай праваслаўнай царквы. Уяўляе сабой грэцкі (роўнабакавы) крыж, па баках якога намаляваны чатыры стылізаваных *Ͻ* и *С*-падобных крэсіва.

Такая форма крыжа першапачаткова выкарыстоўвалася ў Бізантыйскай імперыі; ў бізантыйскім варыянце замест сэрбскіх крэсіваў на сьцягу было чатыры літары Β (віта), якія азначалі бізантыйскі дэвіз «Βασιλεὺς Βασιλέων, Βασιλεύων Βασιλευόντων» («Цар цароў валадарыць над царамі»). Аднак у сучаснай Сэрбіі чатыры крэсіва часам тлумачацца як чатыры літары С, і такім чынам, як дэвіз «Само склада Србина спасава» ( «Толькі адзінства выратуе сэрбаў»).

Сэрбскі крыж прысутнічае на гербе і сьцягу Сэрбіі, а таксама сьцягу Сэрбскай праваслаўнай царквы. На гербе СР Сэрбіі былі намаляваны чатыры крэсіва без крыжа.

Сэрбскі крыж часам вышываюць на цепелаке (верхняй часцы) чарнагорскіх кап.

## Глядзіце таксама
* Герб Сэрбіі
* Сьцяг Сэрбіі

Катэгорыя:Сэрбская культура
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Сэрбіі
Катэгорыя:Крыжы
Швытурыё-Арэна

«**Швытурыё-Арэна**» () — крытая арэна ў Клайпедзе, Летува. Арэна названая ў гонар кампаніі «Švyturys-Utenos alus», які выкупіў правы на назву арэны. Умяшчальнасьць арэна на баскетбольных матчаў складае 6200 чалавек, на хакейных матчах — 4416 чалавек, на канцэртах — 6512 чалавек. Першапачаткова плянавалася, што арэна будзе мець назоў «Клайпеда-Арэна», аднак броварная кампанія «Švyturys-Utenos alus» набыла правы на назву і пераназвала пабудову ў «Švyturio Arena».

Будаўніцтва арэны было скончана 28 ліпеня 2011 году да чэмпіянату Эўропы па баскетболе, які праходзіў у Летуве з 31 жніўня па 5 верасьня 2011 году. Арэна прымала гульні групы D, у якой выступалі зборныя Расеі, Славеніі, Грузіі, Баўгарыі, Украіны і Бэльгіі. 

У цяперашні час арэна зьяўляецца хатняй пляцоўкай клайпедзкага баскетбольнага клюбу «Нэптунас».

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Баскетбольныя стадыёны Летувы
Катэгорыя:Збудаваньні Клайпеды
Катэгорыя:Спорт у Клайпедзе
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2011 годзе
Сьпіс прэзыдэнтаў Летувы

## Храналягічны сьпіс
## [[Летувіская рэспубліка (1918—1940)]]

## Улада на выгнаньні (1940—1991)
Пасьля заняцьця Летувы Савецкім Саюзам уладу ў эміграцыі згуртавала вакол сябе Летувіская дыпляматычная служба

### Кіраўнікі Летувіскай дыпляматычнай службы

## [[Летувіская рэспубліка]] (з 1990)

## Глядзіце таксама
* Прэзыдэнт Летувы
* Сьпіс кіраўнікоў Летувы
* Сьпіс прэм’ер-міністраў Летувы
* Сьпіс кіраўнікоў Летувіскай ССР

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына прэзыдэнта Летувы
Валміера (футбольны клюб)

«**Валміера**» () — латвійскі футбольны клюб з гораду Валміеры. Заснаваны ў 1996 годзе. Атрымаўшы перамогу ў розыгрышы Першай лігі 2017 году, «Валміера» атрымала права на вяртаньне ў Найвышэйшую лігу, дзе клюб адсутнічаў 14 гадоў. У 2022 годзе каманда здабыла перамогу ў чэмпіянаце краіны ўпершыню ў сваёй гісторыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Валміеры
Народная скупшчына Рэспублікі Сэрбскай

**Народная Скупшчына Рэспублікі Сэрбскай** () — найвышэйшы заканадаўчы і канстытуцыйны орган у Рэспубліцы Сэрбскай. Скупшчына складаецца з 83 дэпутатаў, а парлямэнцкую большасьць складаюць дэпутаты ад Саюзу незалежных сацыял-дэмакратаў, Дэмакратычнага народнага саюзу і Сацыялістычнай партыі.

## Гісторыя
Народная скупшчына была заснавана 24 кастрычніка 1991 году як Скупшчына сэрбскага народу ў Босьніі і Герцагавіне. Пасьля заканчэньня войны і падпісаньня Дейтанскага пагадненьня Народная скупшчына ўзяла на сябе адказнасьць за правядзеньне патрэбных рэформаў і перабудову Рэспублікі. Да 2002 году дэпутаты Народнай скупшчыны абіраліся на тэрмін у два гады. Пасьля ў адпаведнасьці са зьменамі ў заканадаўстве іх сталі абіраць на чатыры гады.

У 2002 годзе была створана верхняя палата Народнай скупшчыны — Палата народаў. У яе складзе 28 дэпутатаў, якіх абіраюцца дэпутатамі Скупшчыны і муніцыпалітэтамі па нацыянальным прынцыпе: па 8 прадстаўнікоў ад басьнійцаў, сэрбаў і харватаў і 4 дэпутата ад іншых нацыянальных меншасьцей. Палата народаў можа ветаваць кожны закон, прыняты Народнай скупшчынай, калі палічыць, што ён пагражае жыцьцёвым інтарэсам адной з грамадаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Рэспубліка Сэрбская
Заракаўцы

**Зара́каўцы** — вёска ў Капыльскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Цімкавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 42 чалавекі
* 1999 год — 92 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Цімкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёну
Броннае

Назву **Броннае** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Броннае — вёска ў Рагачоўскім раёне
** Броннае — вёска ў Рэчыцкім раёне
Пулен

**Пулен** або **Пілена** — замак на памежжы Жамойці і Прусіі, вядомы з крыжацкай Хронікі Віганда няўдалай абаронай на чале зь літоўскім князем Маргерам.

## Абарона замка
Паводле нямецкага храніста Віганда Марбурскага, абарона замка адбылася ў 1336 годзе, калі яго ўзяло ў аблогу войска Тэўтонскага ордэну. Калі паганскае жыхарства зразумела, што немагчыма абараніць сябе ад мацнейшага ворага, то яно пастанавіла ўчыніць масавае самагубства, а таксама спаліць усю сваю маёмасьць, каб нічога каштоўнага ня трапіла да ворагу. Спачатку жыхары спалілі сваю маёмасьць, падпалілі замак, а потым мужчыны, жанчыны і дзеці скончылі жыцьцё самагубствам. Паводле храніста, у замку было 4000 чалавек.

## Месца знаходжаньня
Дакладнае месцазнаходжаньне замка невядомае. Традыцыйна яго лякалізуюць у Пуні, пры ўтоку ракі Пунелі ў Нёман

## Культурнае значэньне
Гераічная абарона замка стала пэўным сымбалям супраціву. Беларускі і польскі паэт Уладзіслаў Сыракомля апеў яе ў паэме Маргер. Летувіскі кампазытар Вітаўтас Клова напісаў пра гэтую падзею опэру «Піленай», прэм’ера якой адбылася ў 1956 годзе.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Летувы
Катэгорыя:Замкі Летувы
Новаяльнянскі сельсавет

**Новаяльня́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Зьдзецельскага раёну Гарадзенскай вобласьці Беларусі. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Наваельня.

## Гісторыя
Сельсавет створаны 30 чэрвеня 2015 году з адзіным населеным пунктам — мястэчкам Наваельняй, якое зьяўляецца яго адміністрацыйным цэнтрам.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Зьдзецельскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 2015 годзе
Сувальскае пагадненьне

**Сувальскае пагадненьне** — польска-летувіскае ваеннае пагадненьне падпісанае 7 кастрычніка 1920 году ў Сувалках, аб спыненьні агню і замацаваньні дэмаркацыйнай лініі на Сувальшчыне.

## Пагадненьне
Сувальскае пагадненьне мела загаловак: «Пагадненьне паміж Рэспублікай Польшчай і Летувіскай Рэспублікай аб стварэньні часовага *[[Modus vivendi]]* да канчатковага ўрэгуляваньня адносін паміж дзьвюма краінамі падпісана ў Сувалках, 7-га кастрычніка 1920». Нарада была скончаная 8 кастрычніка 1920 а 2:00. У адпаведнасьці з загалоўкам пагадненьня, відавочна, што тое пагадненьне мела характар часовага кампрамісу паміж бакамі. Дакумэнт мусіў урэгуляваць справу прыналежнасьці Сувальшчыны, азначаная на яго падставе граніца польска-летувіская, на сувальскім адцінку, не была пасьля зьмененая. Аднак гэтая часовая дамова не разьвязала праблему прыналежнасьці Вільні, бо вызначала толькі дэмаркацыйную лінію і перамір’е на Сувальшчыне, а не ўсяго фронту польска-летувіскага (у прыватнасьці, не закранала Віленшчыны).

Яна складалася зь пяці артыкулаў. У першым ўсталёўвала дэмаркацыйную лінію. Яна бегла па сейненскай зямлі і сувальскай ад граніцы Ўсходняй Прусіі да вусьця Чорнай Ганьчы, а далей да Нёмана ўздоўж лініі ад 8 сьнежня 1919 году. Іншыя артыкулы тычыліся фармальнага спыненьня ваенных дзеяньняў і абмену палоннымі. Абодва бакі павінны былі адвесьці свае войскі на 6 км ў глыб уласнай тэрыторыі. Такім чынам, стваралася 12-кілямэтровая нэўтральная, або дэмілітарызаваная зона.

Перамір’е паміж арміяй Польшчы і Летувы набірала моцы 10 кастрычніка, аднак, за два дні да пачатку 1-я беларуска-літоўская дывізія Жалігоўскага на загад Юзэфа Пілсудскага «збунтавалася», ды выціснула летувіскія войскі зь Вільні. Барацьба паміж летувіскай арміяй і аддзеламі Жалігоўскага, што дзейнічалі без афіцыйнай падтрымкі Польскай арміі трывала да спыненьня агню вызначанага Лігай Народаў напрыканцы лістападу.

У міжваенны пэрыяд, летувіскія дыпляматы занялі пазыцыю — якой пярэчылі польскія дыпляматы — што Польшча парушыла сувальскае пагадненьне.

## Глядзіце таксама
* Лінія Фоша

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тэкст умовы (пол.),(лет.)
* Тэст умовы (пол.),(лет.)

## Літаратура
* Wiesław B. Łach: „Bunt Żeligowskiego”. Kulisy połączenia Wileńszczyzny do Polski 1920-1922. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13198-9.
* Łossowski, Piotr (1995). Konflikt polsko-litewski 1918–1920. Warsaw: Książka i Wiedza. pp.&nbsp;166–175. .
* Suvalkų sutartis: faktai ir interpretacijos. Umowa Suwalska: Fakty i interpretacje. Redaktor naukowy Česlovas Laurinavičius. Versus ureus. Vilnius, 2012. Str. 447, .

Катэгорыя:Летувіска-польскія стасункі (1918—1939)
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Летувы
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Польшчы
Катэгорыя:Мірныя пагадненьні
Катэгорыя:Падзеі 1920 году
Катэгорыя:Падзеі 7 кастрычніка
Modus vivendi

**Modus vivendi** ( — «спосаб жыцьця»; множны лік *modi vivendi*) — лацінскі выраз, які азначае згоду, дамоўленасьць бакоў, вынаходніцтва часовага кампрамісу, за выключэньнем розных поглядаў на спрэчныя пытаньні.

Фраза ўжываецца ў дыпляматыі дзеля пазначэньня нефармальнай дамоўленасьці між бакамі-супернікамі часовага ці пераходнага характару да падпісаньня мірнага пагадненьня. Спосабамі дасягнуць *modus vivendi* зьяўляюцца замірэньні і дамоўленасьці пра здачу ў палон.

У пераносным сэнсе выраз азначае таксама спосаб сужыцьця, заснаваны не на прававых дачыненьнях, а на жыцьцёвых акалічнасьцях. Такім прыкладам *modus vivendi* ёсьць сужыцельства мужчыны і жанчыны без заключэньня шлюбу.

## Прыклады
У 1961 року Кувэйт абвясьціў незалежнасьць, аднак Ірак адразу ж заявіў, што не прызнае Кувэйту і будзе лічыць яго часткай сваёй тэрыторыі. Толькі пасьля ўмяшальніцтва Вялікабрытаніі Ірак адмовіўся ад тэрытарыяльных прэтэнзіяў да Кувэйту і фармальна прызнаў ягоны сувэрэнітэт. Так паўстаў *modus vivendi*.

## Глядзіце таксама
* *[[Modus operandi]]*
* Канкардат

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лацінскія прававыя тэрміны
Катэгорыя:Дыпляматыя
Кампраміс

**Кампраміс** ( — «пагадненьне», «згода») — згода з кім-небудзь у чым-небудзь, што дасягаецца ўзаемнымі саступкамі; саступка дзеля дасягненьня мэты.

Кампраміс у палітычным узаемадзеяньні зьяўляецца адной з істотных прыкмет дэмакратычнага грамадзтва, важным, вызначальным яго прынцыпам, згодна якому ўдзельнікі палітычнага працэсу павінны згаджацца на саступкі, умець ахвяраваць пэўнай другараднай доляй сваёй пазыцыі дзеля дасягненьня згоды ў галоўным, для ўстанаўленьня ўзаемнай прымальнасьці намераў і рашэньняў. Кампраміс зьяўляецца важным сродкам прадухіленьня сацыяльна-палітычным, этнічным, міжнародным сутыкненьням, зьмякчэньня канфрантацыі, пераадоленьня ўнутрыпалітычных крызысаў. Ён дапамагае пазьбегнуць расколу ў грамадзтве. Бывае магчымым, калі дзякуючы яму зьяўляецца магчымасьць пазьбегнуць большых страт, чым будуць ахвяры кампрамісу.

Палітыка кампрамісу зьяўляецца абавязковым патрабаваньнем сучаснага палітычнага працэсу, калі ва ўмовах разьвітой сацыяльнай разнастайнасьці любы бескампрамісны, няўступлівы, «прынцыповы» курс, заснаваны на нягнуткіх ідэалягічных устаноўках і прынцыпах, на «няўхільнай пасьлядоўнасьці», прыводзіць да ізаляцыі палітычнай супольнасьці і да ўзьнікненьня крызысных станаў у ёй.

Кампраміс варта адрозьніваць ад беспрынцыповасьці, непасьлядоўнасьці і непрадказальнасьці ў палітыцы

## Літаратура
* *Т. Сенюшкіна*. Компроміс // Політична енциклопедія. Редкол.: Ю. Левенець (голова), Ю. Шаповал (заст. голови) та ін. — К.: Парламентське видавництво, 2011. — с. 346 

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт інфармацыйна-аналітычнай падтрымкі рэалізацыі права грамадзтва на эфэктыўнае самакіраваньне і мясцовае разьвіццё

Катэгорыя:Сацыялёгія
Катэгорыя:Тэорыя гульняў
Катэгорыя:Канфлікталёгія
Чэмпіянат Босьніі і Герцагавіны па футболе

**Чэмпіянат Босьніі і Герцагавіны па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Босьніі і Герцагавіны, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаюцца зь сямі дывізіёнаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца прэм’ер-ліга.

## Сыстэма
Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году

**[[Чэмпіянат Беларусі па футболе]] 2018 году** — 28-ы розыгрыш чэмпіянату Беларусі праходзіў з 30 сакавіка да 2 сьнежня. Спаборніцтвы адбываліся ў трох лігах.

## Вышэйшая ліга

У вышэйшай лізе гулялі 16 камандаў. Пасьля мінулага сэзону мазырская «Славія» і наваполацкі «Нафтан» вылецелі ў першую лігу, а іх месца занялі пераможцы першай лігі 2017 году — менскі «Прамень» і «Смалявічы». Клюбу «Крумкачы» было адмоўлена ў разглядзе дакумэнтаў на атрыманьне ліцэнзіі, а іх месца ў вышэйшай лізе заняло менскае «Тарпэда», якое фінішавала на трэцім месцы ў першай лізе. Каманды згялялі ў два колы кожны з кожным, што ў выніку склала па 30 матчаў для каманды. Дзьве найгоршыя каманды — «Смалявічы» і «Дняпро» — пакінулі вышэйшую лігу.

## Першая ліга

У адрозьненьне ад мінулага сэзону ў першай лізе прымуць удзел 15, а не 16 камандаў. Яны згуляюць у два колы. У параўнаньні зь мінулым сэзонам «Прамень» і «Смалявічы» выйшлі ў вышэйшую лігу, а зь яе ў першую апусьціліся «Славія» і «Нафтан». Менскае «Тарпэда» было пераведзенае ў вышэйшую лігу пасьля адмовы ў прыёме дакумэнтаў «Крумкачам». «Асіпавічы» і «Нёман-Агра» вылецелі ў другую лігу, а іх месца занялі пераможцы другой лігі сэзону 2017 году — ЮАС з Жыткавічаў і «Чысьць». «Граніт» пазбаўлены 1 пункту за невыкананьне рашэньня камітэту БФФ па статусе і пераходзе футбалістаў.

## Другая ліга

У другой лізе выступяць 15 клюбаў, што на адзін болей, чым у папярэднім сэзоне.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Беларускай фэдэрацыі футболу

2018
Катэгорыя:2018 год у футболе
Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году

**[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2018 году|чэмпіянату Беларусі па футболе 2018 году]]** — 28-ы розыгрыш чэмпіянату Беларусі ў вышэйшай лізе, які праходзіў з 30 сакавіка па 2 сьнежня.

## Фармат
Як і ў папярэднім чэмпіянаце ў вышэйшай лізе выступалі 16 камандаў. Кожная каманда згуляла з кожнай дома і ў гасьцях, такім чынам, кожны клюб правёў па 30 гульняў. Каманды «Смалявічы» і «Дняпро», якія занялі два апошнія месцы, былі паніжаныя ў першую лігу, адкуль да вышэйшай лігі далучацца дзьве найлепшыя каманды — «Славія» і «Энэргетык-БДУ». З гэтага сэзону ў рэглямэнт чэмпіянату вернуты «залаты матч» — ён будзе праведзены, калі каманды, што занялі першае і другое месцы, набяруць аднолькавую колькасьць пунктаў.

## Клюбы
У вышэйшай лізе выступалі 16 клюбаў: 13 з 14 найлепшых клюбаў чэмпіянату 2017 году, а таксама дзьве найлепшыя каманды першай лігі — «Прамень» і «Смалявічы». «Крумкачам» было адмоўлена ў разглядзе дакумэнтаў на атрыманьне ліцэнзіі і іх месца заняло менскае «Тарпэда», якое фінішавала на 3 месцы ў першай лізе.

## Табліца

Пры аднолькавай колькасьці пунктаў месца ў табліцы вызначаецца згодна з наступнымі крытэрамі:
* вынікі гульняў між сабой (колькасьць пунктаў, розьніца забітых і прапушчаных мячоў, колькасьць забітых мячоў)
* лепшая розьніца забітых і прапушчаных мячоў ва ўсіх гульнях чэмпіянату
* большая колькасьць перамог ва ўсіх матчах чэмпіянату
* большая колькасьць забітых мячоў ва ўсіх матчах чэмпіянату

## Вынікі гульняў

## Статыстыка

### Найлепшыя бамбардзіры

### Найлепшыя асыстэнты

## Найлепшыя гульцы
Беларуская фэдэрацыя футболу вызначыла найлепшых гульцоў па выніках чэмпіянату:
* Найлепшы футбаліст чэмпіянату — Ігар Стасевіч (БАТЭ)
* Найлепшы брамнік — Андрэй Гарбуноў («Дынама Менск»)
* Найлепшы абаронца — Павал Рыбак («Шахцёр»)
* Найлепшы паўабаронца — Ігар Стасевіч (БАТЭ)
* Найлепшы нападнік — Павал Савіцкі («Дынама Берасьце»)

## Зборныя чэмпіянату
### Па вэрсіі [[Беларуская фэдэрацыя футболу|Беларускай фэдэрацыі футболу]]

#### Каманда «А»

#### Каманда «Б»

### Па вэрсіі газэты «[[Прессбол]]»

#### Каманда «А»

#### Каманда «Б»

## Найлепшыя судзьдзі
* Найлепшы судзьдзя — Аляксей Кульбакоў (Гомель)
* Найлепшыя асыстэнты судзьдзі — Дзьмітры Жук (Менск), Юры Хомчанка (Віцебск)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Беларускай фэдэрацыі футболу

Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па футболе
Катэгорыя:2018 год у футболе
Арарат (каньяк)

**Армянскі каньяк** — абагульняючае назва брэнда алькагольнага напою, які вырабляецца ў Армэніі. Армянскія каньякі ў часы СССР займалі прызавыя, часьцей першыя месцы, за што здабылі вядомасьць у шматлікіх краінах сьвету.

Пастанова ўраду аб заснаваньні новага слова «Арбун» у якасьці новай таварнай назвы для брэндзі мае на мэце максымальна разьмежаваць паняцьце «Армянскі каньяк» («Армянскае брэндзі») ад паняцьця «брэндзі». У рэчаіснасьці згодна з законам «Аб алькагольных напоях, вырабленых на аснове вінаграднай сыравіны» катэгорыі абсалютна атаясмленыя, а менавіта — гэта напоі, якія адпавядаюць шэрагу вытворчых патрабаваньняў. У прыватнасьці, гэта напоі, вырабленыя з вытрыманых сьпіртоў, атрыманых выключна з пэўных гатункаў вінаграду, які расьце на тэрыторыі Армэніі і Нагорнага Карабаху і разьлітых у Армэніі.

Між тым, той жа закон вызначае такое паняцьце як «брэндзі», які вырабляецца з 40% імпартаванага сьпірту і 60% мясцовага сьпірту. Уласна, пастанова ўраду адносіцца да назвы «брэндзі», якое замяняецца словам «арбун».

Большасьць вядомых марак армянскага каньяку (Арарат, Ані, Ахтамар, Наір і інш.) цяпер вырабляюцца Pernod Ricard Armenia, падразьдзяленьнем францускага канцэрну Pernod Ricard.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брэндзі
Катэгорыя:Эканоміка Армэніі
Катэгорыя:Армянскія напоі
Хапама

**Хапама́** () — армянскі фаршыраваны гарбуз. Гэтую страву часта гатуюць падчас курортнага сэзону. Хапама ў нацыянальных традыцыях падавалася да стала на вясельле, як знак багацьця.

## Гатаваньне
Хапама рыхтуецца шляхам выдаленьня сярэдзіны гарбуза (вядомага як դդում у Армэніі, *ddum* ва Усходняй Армэніі і *ttum* у Заходняй Армэніі). Верх гарбуза зразаецца, атрымліваецца гатовы гарбузовы збанок. Вычышчаюцца лыжкай гарбузовыя семкі. Частка мякаці адкладаецца для начыньня і дробна рэжацца.

Рыс для начыньня папярэдне варыцца 5 хвілін у салёнай вадзе да паўгатовасьці і пасьля гэтага крыху астуджваецца. Фарш складаецца з адваранага рысу з сухафруктамі, такімі як сечаны міндаль, яблык, кізіл, абрыкос, сьлівы, фінікі, чарнасьліў і разынкі. Фарш можна паліць мёдам і зафарбаваць карыцай ці цукрам. Паколькі хапама шырока пашырылася як ва ўсходняй кухні, так і ў эўрапейскай, то ў яе сталі класьці розныя сухафрукты і арэхі на выбар кухара. Пры перасыханьні кампанэнтаў іх папярэдне замочваюць. Арэхі сякуцца ці здрабняюцца доўбняй.

Гарбуз зь сярэдзіны змазваюць сьметанковым маслам і ўкладаюць у яго згатаваны фарш. Зьверху на фарш кладзецца вяршковае масла. Начыньне ў гарбуз выкладваецца не даверху, бо падчас запяканьня ён павялічваецца ў аб’ёме. Гарбуз зьверху зачыняецца зрэзанай накрыўкай, загортваецца ў фольгу і кладзецца на 2 гадзіны ў духоўку. З-за рознага аб’ёму  гарбузоў і асаблівасьцей працы духоўкі час гатаваньня можа зьмяняцца. Звычайна на выпяканьне патрабуецца ад 40 хв да 1,5 гадзіны пры тэмпэратуры каля 200 градусаў.

Гарбуз запякаецца пакуль ён ня стане мяккім, пасьля чаго падаецца да стала. Перад ужываньнем гарбуз разразаецца зьверху ўніз лустамі. Да стравы падаюць растопленае вяршковае масла, мёд, вымытыя сухафрукты і інш.

## Выкарыстаньне назвы
Існуе армянская песьня Հէյ Ջան Ղափամա (*Эй, Джан Хапама*).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Armeniapedia — Хапама
* Хапама-рэцэпт
* Хапама

Катэгорыя:Армянская кухня
Катэгорыя:Стравы з гародніны
Разынкі

**Разынкі** () — сушаныя на сонцы або ў ценю ягады вінаграду. Працягласьць сушкі ад 4 да 9 дзён. Бываюць безнасенныя і з насеньнем. Выкарыстоўваюць пераважна ў кандытарскіх і хлебабулачных вырабах.

## Этымалёгія
Напэўна, *разынкі* паходзяць ад лацінскага *racēmus* — гронка вінаграду. З лаціны ж гэтае слова трапіла ў старафранцускую мову як *raisins* — вінаград, а адтуль у ангельскую. У грэцкай мове ёсьць слова *rhax* — ягада, вінаград.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Звар
Катэгорыя:Міжземнаморская кухня
Катэгорыя:Узбэцкая кухня
Жэнгялоў хац

**Жэнгялоў хац** ; таксама **жангялоў хац**, **жынгялоў хац**) — хлебная аладка з начыньнем з дробна нарэзанай зелянінай розных расьлінаў, традыцыйная страва ў кухні армян Нагорнага Карабаху. Падобны да іншых страў каўкаскіх народаў: кутаба зь зелянінай, афара.

Напрыканцы красавіка 2015 году ў Нагорна-Карабаскай Рэспубліцы адбыўся фэст «Жэнгялоў хац».

## Гатаваньне

Прэснае цеста раскочваецца ў тонкую, як папера, плоскую аладку, а потым начыняецца сумесьсю з 10—20 сартоў дзікай і садовай дробна-нарэзанай зелянінай з алеем. Важнай характарыстыкай стравы зьяўляецца слушна складзены букет. Аснову начыньня павінна складаць зеляніна без рэзка выяўленага смаку і паху, прыкладам ліставая салата, шпінат, Лябеднік, лісьце буракоў, макрыца, Стрэлкі, лісты браткаў і падобныя травы. Зеляніны ж са спэцыфічным густам, як кервель ажурны, крапіва, зялёная цыбуля, кіслай, як шчаўе ці рэзкай як Грабец павінна быць менш; зусім крыху патрабуецца траў, што маюць гаркавы смак, такіх як дзьмухавец. Апроч таго ў начыньне можа ўваходзіць брынза і падсмажаная Цыбуля рэпчатая.

Выпякаецца каля 10 хвілін на распаленай жароўні, званай «садж» , ці ў тандыры цягам пары хвілін. Ужываюць гэту страву з півам, танам, віном. Женгялоў хац асабліва папулярны ў час Вялікага паста.


Выява:Jengyal.jpg |Нарэзаная зеляніна
Выява:Jengyale sajin.jpg |Гатаваньне жэнгялоў хац на саджы
Выява:Jengyalov hats1.jpg |Гатовы жэнгялоў хац
Выява:Jengyal roll.JPG |Гатовы жэнгялоў хац


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Прыгатаваньне женгялов хац 
* Кутабы с зеленью (Женгялов хац) на сайце Едим.ТВ

Катэгорыя:Армянская кухня
Грабец

**Грабец**, ці **Лазэрпіцыюм** () — род расьлінаў сямейства парасонавых, сустракаецца ва умераным клімаце Старога Сьвету.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Парасонавыя
Катэгорыя:Лекавыя расьліны

Катэгорыя:Флёра Эўразіі
Катэгорыя:Флёра Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Флёра Паўднёвай Амэрыкі
Катэгорыя:Флёра Паўднёвай Афрыкі
Калалак

**Калалак** () — армянскі суп з бараніны, які варыцца пераважна на касьцявым булёне. Па сутнасьці калалак — суп з фрыкадэлькамі. Аднак па складзе ўваходных у яго прадуктаў, гусьце і тэхналёгіі гэта страва моцна адрозьніваецца ад адпаведных эўрапейскіх.

Як і многія армянскія стравы, калалак мае некалькі адменьнікаў, што адрозьніваюцца ступеньню складанасьці гатаваньня: калалак просты, калалак фаршаваны, калалак шушанскі.

## Агульная тэхналёгія гатаваньня
У гатаваньні ўсіх відаў калалаку ёсьць наступныя агульныя рысы:

# Выкарыстоўваецца толькі парнае мяса задняй часткі, зазвычай, бараніна і толькі для шушанскага калалаку ялавічына.
# З костак вараць булён.
# Мяса здрабняюць або ў мясарубцы, прытым абавязкова двойчы, або адбіваюць яго драўляным малатком да атрыманьня аднастайнай цягучай масы. Часам камбінуюць абодва спосабы: мяса ўзьбіваюць пасьля прапускаюць празь мясарубку.
# У мясны фарш дадаюць дадатковыя прадукты — адвараныя крупы (рыс, манныя крупы) ці муку, яйкі, малако, соль, вострыя прыправы (цыбулю, пятрушку, перац), а часам і каньяк — або, зьмешваючы іх у аднастайную масу зь мясам, або ў форме начыньня ў мясное асяродзьдзе, або камбінуючы тое і іншае.
# Зь мяснога фаршу фармуюць буйныя шарыкі (велічынёй з курынае яйка і больш) і начыняюць іх або паказанай вышэй расьлінна-перным начыньнем, або кавалачкамі вяршковага масла.
# У касьцявы булён уводзяць крухмальныя прадукты (рыс, бульба, каштаны), а таксама вострыя прыправы (лук, пятрушку, эстрагон) і часам таматавую пасту. Пасьля закіпаньня булёну ў яго апускаюць падрыхтаваныя мясныя шарыкі, якія вараць пакуль яны не ўсплывуць на паверхню.

Увесь калалак вараць да гатовасьці рысу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Армянская кухня
Катэгорыя:Супы
Сладжана Голіч

**Сладжана Галіч** (; 12 лютага 1960 году, Баня-Лука) — югаслаўская сэрбская баскетбалістка, выступала за зборную Югаславіі на ўсім працягу 1980-х і напачатку 1990-х гадоў. Уладальніца срэбнага мэдаля летніх Алімпійскіх гульняў у Сэуле, срэбная прызэрка чэмпіянату сьвету, двойчы срэбная прызэрка чэмпіянатаў Эўропы, чэмпіёнка летняй Унівэрсіяды ў Заграбе, пераможца многіх турніраў нацыянальнага і рэспубліканскага значэньня.

## Жыцьцяпіс
Актыўна займацца баскетболам пачала зь дзяцінства, напачатку выступала за мясцовы жаночы баскетбольны клюб «Младзе Краішнік», пазьней гуляла за такія каманды як «Сантаклер», сэрбскі «Вршац» з аднайменнага гораду, завяршала кар’еру ў клюбе «Памплёна».

Дэбютавала ў складзе югаслаўскай нацыянальнай зборнай у 1981 годзе, выступіўшы на чэмпіянаце Эўропы ў Савецкім Саюзе, дзе Югаславія дайшла да стадыі паўфіналаў, саступіўшы ў выніку гаспадарам спаборніцтваў. Першага сур’ёзнага посьпеху на дарослым міжнародным узроўні дамаглася ў сэзоне 1983 году, калі, быўшы студэнткай, пабывала на летняй Унівэрсіядзе ў канадзкім Эдмантане і прывезла адтуль бронзавы мэдаль. Апроч таго, у тым сэзоне гуляла на Эўрапейскім першынстве ў СССР і на першынстве сьвету ў Бразыліі, аднак каманда Югаславіі трапіць у лік прызэраў ня здолела.

Дзякуючы чарадзе ўдалых выступаў Голіч атрымала права бараніць гонар краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1984 году ў Лос-Анджэлесе, дзе югаслаўскія баскетбалісткі здолелі выйграць у сваёй групе толькі адзін матч зь пяці і падзялілі апошняе месца са зборнай Аўстраліі.

У 1987 годзе на чэмпіянаце Эўропы ў Гішпаніі Голіч разам з камандай Югаславіі стала срэбнай прызэркай, пацярпеўшы адзіную паразу ў фінале ад савецкіх баскетбалістак. Апроч гэтага, здабыла перамогу на хатняй Унівэрсіядзе ў Заграбе. Быўшы ў ліку лідэраў жаночай баскетбольнай каманды Югаславіі, без праблем прайшла кваліфікацыю на Алімпійскія гульні 1988 года ў Сэуле — на гэты раз дайшла да фіналу, прайграўшы ў вырашальным матчы зборнай ЗША, і заваявала тым самым срэбны алімпійскі мэдаль.

Пасьля сэульскай Алімпіяды засталася ў складзе югаслаўскай нацыянальнай зборнай і працягнула браць удзел у буйных міжнародных турнірах. Так, у 1990 годзе яна прадстаўляла краіну на чэмпіянаце сьвету ў Куала-Лумпуры — тут ізноў прабілася ў фінальную стадыю і зноў прайграла моцнай амэрыканскай камандзе. Апошні раз паказала колькі-небудзь значныя вынікі на міжнароднай арэне ў сэзоне 1991 году, калі выйграла срэбны мэдаль на чэмпіянаце Эўропы ў ізраільскім Тэль-Авіве. Усяго на працягу 11 гадоў згуляла за зборную Югаславіі ў 465 матчах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Алімпійская статыстыка на сайце Sports-Reference.com

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баня-Луцэ
Катэгорыя:Югаслаўскія баскетбалісты і баскетбалісткі
Катэгорыя:Баскетбалісты і баскетбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 1984 году
Катэгорыя:Баскетбалісты і баскетбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 году
Катэгорыя:Срэбраныя прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 1988 году
Катэгорыя:Цэнтравыя
ГП-30

**ҐП-30 «Абутак»** (Азначнік ГРАК — **6Г21**) — 40-мм падрульны гранатамёт, Прыняты на ўзбраеньне СССР у 1989 годзе. Яго экспартны варыянт — «Ґранат».

Прызначаны для паразы аскепкавымі безнабойніцавымі боепрыпасамі САГ-25, САГ-25П і іншымі тыпамі стрэла САГ-25 адкрыта разьмешчанай і знаходзячыйся ў хованках жывое сілы насьцільным і навесным агнём. Мае ў два-тры разы большую пракычную хуткастрэльнасьць у параўнаньні з замежным аналяґам — М203 (ЗША) за кошт дульнага набіваньня.
Запальны мэханізм саманапяцнага тыпу. Прыцэл мэханічны адкрытага тыпу, які ўлічвае дэрывацыю ґранаты. У адрозьненьне ад ГП-25 прыцэл разьмешчаны справа і не патрабуе пераключэньня на адлегласьці. У адрозьненьне ад ГП-25 ґранатамёт ҐП-30 «Абутак» менш працаёмкі ў вытворчасьці, агульная маса ґранатамёта паменшаная на 260 ґрамаў, зьмененая канструкцыя прыцэла.

У штатным выкананьні ґранатамёт ўжываецца пры ўсталёўцы яго на АК-74 (АКС-74), АК-74М, АКМ (АКМС), АК-101, АК-103, АК-107, АК-108, АН-94, АЕК-971 і АК-12. Магчымая дапрацоўка і ўстаноўка ґранатамёта на іншыя мадэлі аўтаматычных вінтовак і аўтаматаў.

Ёсьць наступныя мадыфікацыі:
*  ҐП-30 выпуску 1989-2000 годоў.
*  ҐП-30 выпуску 2000 году (адрозьніваецца ад ҐП-30 выпуску 1989 году). 
*  ҐП-30М выпуску 2005 году (мадыфікацыя падобная на ҐП-30 узроў 2000 году).

## Глядзіце таксама
* ГП-34
* ГП-25
* САГ-25
* Сьпіс гранатамётаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* апісаньне ҐП-30М «Абутак» на сайце вытворцы
* апісаньне ҐП-30 «Абутак» на сайце specnaz-gru.ru
* апісаньне ҐП-30 «Абутак» на сайце world.guns.ru

Катэгорыя:Падрульныя гранатамёты
Катэгорыя:Гранатамёты
Катэгорыя:Гранатамёты СССР
РГ-42

**РҐ-42** — ручная аскепкавая ґраната, прызначаная для паразы жывое сілы і вайсковае тэхнікі супраціўніка на блізкіх адлегласьцях.

Ґраната была распрацаваная Сяргеем Каршуновым і ў 1942 годзе была прынята на ўзбраеньне Чырвонае арміі на замену РГ-41 і РГД-33.

У пэрыяд Другое Сусьветнае вайны ґраната масава выраблялася ня толькі на зброевых заводах, але і на неадмысловых прадпрыемствах, што мелі абсталяваньне для штампоўкі і кропкавай зваркі (у тым ліку, на кансэрвавых фабрыках).

Пасьля сканчэньня вайны пастаўлялася ў войскі шэрага сацыялістычных краінаў, выраблялася ў Кітаі («Тып 42»), Польшчы (RG-42) і Румыніі.

На складах СССР мабілізацыйнага рэзэрву запасы ґранатаў захоўваліся сама меней, да пачатку 1990-х гадоў.

На 2000 год, на постсавецкай прасторы ґранаты РҐ-42 былі зьнятыя з узбраеньня, аднак усё яшчэ былі на вайсковых складах у значнай колькасьці.

## Канструкцыя
РҐ-42 адрозьніваецца гранічна простай і тэхналяґічнай канструкцыяй: цыліндрычны корпус ґранаты ўяўляе сабою танкасьценны кансэрвавы слоік, усярэдзіне якой знаходзіцца зарад выбухоўкі масай 110 ґрамаў. Дзеля павялічэньня колькасьці аскепкаў і паражальнай здольнасьці ґранаты ўсярэдзіне корпуса па сьценках пракладзеная згорнутая ў чатыры-шэсьць пластоў стужка з тонкае сталі з насяканьнямі для ўтварэньня аскепкаў. Да верхняй накрыўкі корпуса далучаная асадка, у якую ўкручваюць запал (да ўкручваньня запала флянец зачынены плястмасавым коркам).

Радыюс разьлёту аскепкаў складае 25—30 мэтраў, адлегласьць кідка залежыць ад фізычных якасьцяў жаўнера і ў сярэднім складае 35—40 мэтраў.

## Ужываньне
Для ўжываньня ґранаты трэба разагнуць вусікі засьцерагальнае чакі, узяць ґранату ў правую руку так, каб пальцы прыціскалі рычаг да корпуса. Перад кіданьнем ґранаты, прасунуўшы ўказальны палец левай рукі ў кальцо чакі, выдраць чаку. Ґраната можа працягваць заставацца ў руцэ наколькі заўгодна доўга, бо пакуль не адпушчаны рычаг, ударнік запала ня можа пабіць капсуль. Пасьля выбару моманту кідка і цэлі кінуць у цэль ґранату. У гэты момант, рычаг, пад уплывам спружыны ўдарніка, павернецца, вызваляючы ўдарнік і адляціць убок. Ударнік насячэ капсуль і праз 3.2-4.2 сэкундаў адбудзецца выбух.

## Упакоўка
Ґранаты РҐ-42 пакуюцца ў драўляныя скрыні па 20 штук. Запалы УЗРГМ захоўваюцца ў гэтай жа скрыні асобна ў дзьвух мэталічных гермэтычна залітаваных слоіках (па 10 штук у слоіку). Вага скрыні 16 кг.

## Краіны-эксплюатанты
* СССР — на складах мабілізацыйнага рэзэрву запасы ґранатаў захоўваліся па меншай меры, да пачатку 1990-х гадоў.
* Польская Народная Рэспубліка — у 1943 годзе ґранаты атрымала 1-я Варшаўская пяхотная дывізія, а пазьней — і іншыя польскія часткі; пасьля сканчэньня вайны, ґраната выпускалася для польскае арміі пад найменьнем RG-42
* Сацыялістычная Рэспубліка Румынія
* Кітай
* Віетнам
* Украіна — некаторая колькасьць ґранатаў заставалася на захоўваньні па меншай меры да сярэдзіны 2000-х гадоў.

## Глядзіце таксама
* РГД-5
* Ф-1
* РГН
* РГО

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ручныя гранаты
Катэгорыя:Гранаты
Катэгорыя:Савецкая зброя
Беларуская фэдэрацыя кібэрспорту

**Белару́ская фэдэра́цыя кібэрспо́рту** — рэспубліканскае грамадзкае аб’яднаньне, якое займаецца падтрымкаю і разьвіцьцём кібэрспорту ў Беларусі.

## Мэты
Асноўнаю мэтаю зьяўляецца садзейнічаньне разьвіцьцю ў Беларусі кібэрспорту як новага віду спартовае спаборніцкае дзейнасьці й адмысловае практыкі падрыхтоўкі чалавека да спаборніцтваў на базе кампутарнай тэхнікі, праґрамнага забесьпячэньня, інтэрактыўных прыладаў і іншых магчымасьцяў кампутарных тэхналёґіяў, а таксама ўцягваньне ў кібэрспорт шырокіх слаёў насельніцтва Беларусі.

Апроч таго, садзейнічае разьвіцьцю кібэрспорту ў Беларусі як масавага тыпу спорту, які прапаґандуе агульначалавечыя каштоўнасьці й здаровы лад жыцьця, і эфэктыўных формаў фізычнага выхаваньня дзяцей і падлеткаў, з выкарыстаньнем кампутарных тэхналёґіяў, накіраваных на фарміраваньне здаровага, фізычна і духоўна дасканалага, маральна-ўстойлівага маладога пакаленьня.

## Гісторыя
У стварэньні прымала ўдзел арґанізацыйная кампанія «Пляцоўка». Зарэґістраваная Міністэрствам юстыцыі Беларусі як рэспубліканскае грамадзкае аб’яднаньне 6 студзеня 2017 году. Створаная для разьвіцьця кібэрспорту ў рэспубліцы як часткі міжнароднага спартовага руху.

28 лютага анансавала дзьве ліґі з прызавымі фондамі — рэспубліканскую і студэнцкую, якія пройдуць у 3—4 кварталах 2017 году і завершацца ґранд-фіналамі ў Менску. Дысцыпліны абодвух чэмпіянатаў: Dota 2, Counter-Strike: Global Offensive, World of Tanks і FIFA 17 (таксама магчымыя турніры па NHL 17 і NBA 2K17 на рэспубліканскім чэмпіянаце). Удзельнікі рэспубліканскага чэмпіянату абіраюцца шляхам правядзеньня адборачных сеткавых турніраў, па выніках кваліфікацыі каманды згуляюць на LAN-фінале ў Менску. Студэнцкі турнір уключае навучэнцаў 55 беларускіх унівэрсытэтаў і 173 каледжаў з усіх вобласьцяў Беларусі, якія абіраюцца шляхам арґанізацыі LAN-кваліфікацыяў. Найлепшыя каманды кожнай вобласьці згуляюць на фінальным турніры ў Менску.

## Крытыка
Спартовы журналіст Андрэй Вашкевіч лічыць падзею гістарычнаю:

## Глядзіце таксама
* Quake III Arena
* Counter-Strike: Global Offensive
* Dota 2

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Беларуская фэдэрацыя кібэрспорту ў сацыяльнай сетцы «У Кантакце»

Катэгорыя:Кібэрспорт у Беларусі