open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Царква Маці Божай Казанскай (Баркулабаў)

**Царква Маці Божай Казанскай** — помнік гісторыі пачатку XX стагодзьдзя (мураўёўка) у Баркулабаве. Знаходзіцца на галоўнай вуліцы гістарычнага мястэчка. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя
Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Баркулабаве збудавалі ў 1904 годзе.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Падоўжна-восевую аб’ёмную шматплянавую кампазыцыю фармуюць накрытыя рознымі дахамі прытвор, малітоўная заля з бакавымі прыдзеламі, 5-гранная апсыда з 3-граннымі рызьніцамі. Уваход у выглядзе рундуку на чатырох слупах-дыньках зь перакінутымі празь іх лучковымі аркамі. Неатынкаваныя фасады маюць багатую архітэктурную плястыку: карнізы з сухарыкамі, ліштва з какошнікамі, парныя калёнкі, зубчастыя і парэбрыкавыя фрызы ды іншае.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Царква Маці Божай Казанскай у Баркулабаве, Radzima.org

Баркулабаў
Катэгорыя:Баркулабаў
Царква Ўшэсьця Гасподняга (Горкі)

**Царква Ўшэсьця Гасподняга** — помнік гісторыі сярэдзіны XIX стагодзьдзя (мураўёўка) у Горках. Знаходзіцца ў Казімераўскай Слабадзе, на паўвысьпе паміж рэкамі Парасіцай і Проняй. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя
Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Горках збудавалі ў 1850 годзе.

У 1937 годзе савецкія ўлады зачынілі царкву. За часамі Другой сусьветнай вайны ў 1941 годзе царква зноў пачала дзеяць.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Гэта крыжова-купальны храм, кананічная 4-часткавая кампазыцыя якога складаецца з прастакутных аб’ёмаў прытвора, трапезнай, малітоўнай залі з бакавымі прыдзеламі і апсыды. Сяродкрыжжа завяршаецца буйным цыліндрычным сьветлавым барабанам з купалам-цыбулінай. Другая вэртыкальная дамінанта ў сілуэце будынка — 1-ярусная шатровая званіца, надбудаваная над прытворам. Фасады завяршаюцца закамарамі, падзяляюцца лапаткамі, аркавымі нішамі і круглымі разэткамі. Вузкія аркавыя аконныя праёмы аздабляюцца плястычнымі кілепадобнымі ліштвамі, падобнымі да какошнікаў. Уваход у выглядзе кілепадобнага парталу.

Усярэдзіне прастора сяродкрыжжа павялічваецца на вышыню барабана і сфэрычнага купала, абапёртых церазь ветразі на кутнія пілёны. Прыдзелы перакрываюцца цыліндрычнымі скляпеньнямі на распалубках, асьвятляюцца строенымі аконнымі праёмамі. Прастакутная апсыда адкрываецца шырокім аркавым прасьветам і вылучаецца 3-ярусным пазалочаным драўляным іканастасам.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Horki, Kazimieraŭskaja Słabada, Ušeścienskaja. Горкі, Казімераўская Слабада, Ушэсьценская (1901-17).jpg|да 1918 г.
Horki, Kazimieraŭskaja Słabada, Ušeścienskaja. Горкі, Казімераўская Слабада, Ушэсьценская (07.1941).jpg|ліпень 1941 г.
Horki, Kazimieraŭskaja Słabada, Ušeścienskaja. Горкі, Казімераўская Слабада, Ушэсьценская (23.07.1941).jpg|21 ліпеня 1941 г.
Horki, Kazimieraŭskaja Słabada. Горкі, Казімераўская Слабада (1941).jpg|1941 г.


### Сучасныя здымкі

Ortodox church in Horki.jpg|2007 г.
Горкі. Спаса-Узнясенская царква (01).jpg|2013 г.
Горкі. Краявіды (10).jpg|2018 г.
Горкі. Краявіды (11).jpg|2018 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Царква Маці Ўшэсьця Гасподняга ў Горках, Radzima.org

Горкі
Катэгорыя:Горкі
Царква Покрыва Багародзіцы (Дудаковічы)

**Царква́ По́крыва Багаро́дзіцы** — помнік гісторыі другой паловы XIX ст. (мураўёўка) у Дудаковічах. Знаходзіцца ва ўсходняй частцы гістарычнага мястэчка, на ўзвышшы. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі. 

## Гісторыя
Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Дудаковічах збудавалі ў другой палове XIX ст. 

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Цэнтрычны кубападобны аб’ём завяршаецца 8-гранным сьветлавым шатровым барабанам. Прастакутны партал галоўнага ўваходу вылучаецца глыбокім рызалітам, злучаецца з аркавым аконным праёмам хораў высокай аркавай нішай і завяршаецца 2-гранным шчытом. Такім жа рызалітам вылучаецца апсыда. Бакавыя ўваходы з магутнымі пэрспэктыўнымі парталамі. Архітэктура будынка адзначаецца багатай дэкаратыўнай плястыкай — аркатурнымі фрызамі, прафіляванымі ліштвамі аркавымі аконнымі праёмамі, кутнімі калёнкамі-бочкамі, прастакутнымі нішамі.

У інтэр’еры пануе 2-сьветлавая, перакрытая самкнутым 8-гранным скляпеньнем прастора барабану, падтрыманага чатырма магутнымі слупамі і перакінутымі паміж імі аркамі. 8 бакавых прасторавых ячэек перакрываюцца цыліндрычнымі скляпеньнямі на распалубках.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Дудаковічы
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Покрыва Найсьвяцейшай Панны Марыі
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Дудаковічы
Svalbard

**Svalbard** () — беларускі музычны гурт з Гомлю.

## Мінуўшчына
Гурт паўстаў як сольны праект Вячаслава Голуба ў 2006 року. Назва паходзіць ад швэдзкага архіпэлягу, на якім з 1912 року існуюць расейскія паселішчы.

У 2007 року запісаны першы дэма-альбом «Stille», пасьля чаго Вячаслаў Голуб быў запрошаны да ўдзелу ў міжнародным фэсьце «Crivia Aeterna».

Неўзабаве пасьля выступу да гурту далучыўся новы ўдзельнік пад псэўданімам К. С., і стыль зьмяніўся з дарк эмбіенту на спалучэньне  з . У новым складзе «Svalbard» выдаў на расейскім лэйбле «Der Angriff» першы міні-альбом «Treue Vaterland Jugend» ().

У 2010 року на нямецкім лэйбле «Lichterklang» выйшаў паўнавартасны альбом «Heimkunft» ().

У 2012 року лэйбл «Lichterklang» выпусьціў чарговы альбом «Der Letzte Blick Zurück».

У 2013 року Вячаслаў Голуб заняўся староньнімі праектамі: нэаклясычным «Vintersolverv» і нэафолкавым «Erde», пасьля чаго «Svalbard» распаўся.

## Удзельнікі
* Вячаслаў Голуб
* К. С.

## Дыскаграфія
* «Stille» (дэма, 2007)
* «Pahonya» (EP, 2009; *Stigmata*)
* «Treue Vaterland Jugend» (CD, 2009; *Der Angriff / Indiestate Distribution*)
* «Heimkunft» (CD, 2010; *Lichterklang*)
* «Der Letzte Blick Zurück» (CD/CD+CDR, 2012; *Lichterklang*)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Гурты Гомля
Катэгорыя:Электронныя музычныя гурты Беларусі
Катэгорыя:Беларускія фолк-гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 2006 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2012 годзе
Сядзібна-паркавы ансамбль Цюндзявіцкіх

**Сядзібна-паркавы ансамбль Цюндзявіцкіх** — сядзіба ў вёсцы Галошава Талачынскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Мінуўшчына
Дом Цюндзявіцкія пабудавалі ў 1897 годзе з цэглы, вырабленай на ўласным цагельным заводзе. У сувязі з падзеямі 1917 року выехалі ў Польшу, а ў доме разьмясьцілася школа. Пад час Вялікай Айчыннай вайны ў будынку разьмяшчаўся нямецкі гарнізон, які два разы атакавалі партызаны.

Апошнія дзесяцігодзьдзі сядзібны дом быў закінуты і прыйшоў у аварыйны стан. У пачатку 2021 року ён быў уключаны ў сьпіс аб’ектаў, якія падлягаюць сьпісаньню і зносу.

## Архітэктура
Галоўны ўваход вылучаны чатырма калёнамі.

У доме разьмяшчалася вэранда, жылыя пакоі, габінэты, сталоўка, заля для прадстаўнічых мэт, бібліятэка з уласным эксьлібрысам. Мелася калекцыя твораў мастацтва ў выглядзе фамільных партрэтаў, напісаных алеем, халоднай зброі, антыкварных вырабаў з парцаляны і старога срэбра.

Ацяпляўся з дапамогай адной печы праз дымаходы. А потым, «пры школе», сыстэма ацяпленьня сапсавалася, і замест яе ўсталявалі некалькі грубак.

Побач з домам былі ўзьведзеныя гаспадарчыя пабудовы і жыльлё для прыслугі, дзе пазьней знаходзілася калгасная кантора, клюб і бібліятэка.

Ад сядзібы да возера вядзе алея, дзе захаваліся даволі рэдкія для Беларусі дрэвы — дзьве лістоўніцы Сукачова і чатыры чорныя таполі. У возеры водзяцца карасі, шчупакі і акуні.

## Крыніцы

## Літаратура
* Абрамовіч, С. Дом добрых паноў / С. Абрамовіч // Наша Талачыншчына. — 2009. — 29 жн. — С. 3.
* Имение Тюндевицких // Друцк / О. Н. Левко [и др.]; редкол.: А. А. Коваленя [и др.]. — Минск : Беларуская навука, 2014. — С. 554—555. — (Древнейшие города Беларуси).
* Кавалеўскі, С. Галошаўскія легенды здольны зацікавіць тысячы турыстаў / С. Кавалеўскі // Народнае слова. — 2012. — 31 студз. — С. 7.
* Кавалеўскі, С. Легенды Галошава / С. Кавалеўскі // Витебские вести. — 2013. — 23 нояб. — С. 10.
* Цуприянович, М. Заповедные уголки моей маленькой Родины / М. Цуприянович // Наша Талачыншчына. — 2007. — 22 верас. — С. 4.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Славутасьці Талачынскага раёну
Катэгорыя:Сядзібы Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Галошава
Катэгорыя:1897 год у Беларусі
Сакаўшчына

**Са́каўшчына** — вёска ў Беларусі, каля Сакаўшчынскага вадасховішча на рацэ Бярэзіне. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавету Валожынскага раёну Менскай вобласьці. Знаходзіцца за 12 км на захад ад Валожыну, за 87 км ад Менску, за 18 км ад чыгуначнай станцыі Багданаў.

## Назва

Сака, пазьней Зак (Sacco, Sack) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У 1662 г. згадваецца ў складзе Ашмянскага павету ВКЛ.

На 2001 год у Сакаўшчыне было 263 двары.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Сакаўшчынскага сельсавету.

## Славутасьці
* Помнік землякам, якія загінулі ў Другую сусьветную вайну
* Царква Сьвятога Ільлі (1878 год)

## Насельніцтва
* 2001 — 580 чалавек
* 2009 — 443 чалавек

## Асобы
* Віктар Каваленка (1929—2001) — беларускі крытык, літаратуразнавец, празаік

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Ліст мапы N-35-65. Стан мясцовасьці на 1983 г. Выданьне 1986 г.

Катэгорыя:Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Бартэніха

**Бартэ́ніха** — хутар у Валожынскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавету.

Да 28 траўня 2013 году ўваходзіў ў склад Сакаўшчынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Ніка Эльвэдзі

**Ніка Эльвэдзі** (;  30 верасьня 1996 году) — швайцарскі футбаліст, цэнтральны абаронца нямецкага клюбу «Барусія» зь Мёнхэнглядбаху і нацыянальнай зборнай Швайцарыі. Мае брата-блізьнюка Яна, які таксама зьяўляецца футбалістам.

## Кар’ера
### Клюбная
Нарадзіўшыся ў Цюрыху, Эльвэдзі гадаваўся ў акадэміі мясцовага клюбу «Цюрых». Абаронца дэбютаваў у швайцарскай Супэрлізе 15 траўня 2014 году ў гасьцявым пераможным матчы супраць клюбу «Лязана», які скончыўся зь лікам 1:0, а сам гулец правёў поўны матч. Не зважаючы на ня вельмі сталыя выступы на радзіме, Эльвэдзі далучыўся да «Барусіі» зь Мёнхэнглядбаху ў 2015 годзе за кошт трансфэру, памер выплаты за які склаў 4 мільёны эўра. У сваім першым сэзоне ў Нямеччыне Эльвэдзі правёў 21 матч у нацыянальным чэмпіянаце. У далейшым гульнявы ​​час швайцарца паступова павялічваўся, то бок у сэзоне 2017—2018 гадоў ён ужо правёў 36 матчаў ва ўсіх турнірах, зь іх 33 у чэмпіянаце. Менавіта ў сэзоне 2017—2018 гадоў Эльвэдзі ўпершныю адзначыўся галявым стрэлам за нямецкі клюб у Бундэсьлізе. Гэта здарылася падчас матчу супраць «Кёльну», а гэты гол стаў адзіным у сустрэчы.

### Міжнародная
Эльвэдзі выступаў за розныя швайцарскія юнацкія і моладзевыя дружыны і дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Швайцарыі 28 траўня 2016 году ў матчу супраць зборнай Бэльгіі, дзе альпійцы трывалі паразу зь лікам 1:2.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Швайцарскія футбалісты
Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае

**Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае** — акцыя беларускіх партызанаў на чале з атаманам Юркам Монічам зь «Зялёнага дубу».

## Перадумовы
У красавіку 1921 году, адразу пасьля падпісаньня замірэньня з Польшчай, па Маскоўска-Берасьцейскай чыгунцы быў адноўлены рух цягнікоў з Масквы ў Эўропу. Міжнародны кур’ерскі цягнік «Парыж — Вена — Варшава — Масква» хадзіў штодзень.

## Хада акцыі
10 кастрычніка 1923 году атрад монічаўцаў прыкладна за 2 кілямэтры ад станцыі Слаўнае (на перагоне Крупкі — Бобр) спыніў цягнік «Бэрлін — Масква», у якім ехалі ангельскія, францускія ды італьянскія дыпляматы, а таксама савецкія чыноўнікі. Цягнік быў спынены з-за таго, што рэйкі былі разабраныя партызанамі.

Атаман Юрка Моніч, увайшоўшы ў міжнародны вагон і ветліва зьвярнуўшыся да прысутных, папрасіў паказаць дакумэнты. Па правяраньні дакумэнтаў усіх пасажыраў вывелі зь цягніка. Сярод іх выявілася 60 камуністаў з партыйнымі білетамі. Камуністы былі адлучаныя ад астатніх пасажыраў. Моніч загадаў адлупцаваць іх па 50 разоў штэмпэлямі на вачах дыпляматаў. Замежнікам жа было прапанавана ахвяраваць у скарб паўстанцаў. Ніхто забіты ня быў.

Здабыча зь цягніка была багатая: золата, валюта, дарагое адзеньне, замежная водка, цыгарэты. Таксама партызаны здабылі 13 слоікаў какаіну, якія атаман раздаў сваім салдатам. Сваю частку Моніч аддаў на карысьць «Зялёнага дубу». Гэтаксама паўстанцы захапілі два вагоны мукі, якія ішлі ў Маскву. Яны былі далучаныя да складу ў Барысаве. Усю муку раздалі тутэйшым сялянам.

## Рэакцыя
У савецких дакумэнтах гэты выпадак апісваўся наступным чынам:*Цягнік № 1/2 Парыж — Масква на 582-й вярсьце каля станцыі Бобр наляцеў на рэйкавае пашкоджаньне. Абыйшлося без чалавечых ахвяраў. Цягнік быў абкружаны людзьмі са стрэльбамі, рэвальвэрамі і гранатамі, якія пачалі рабаваць пасажыраў...*У адказ усе кіраўнікі сілавых аддзелаў Барысаўскага павету былі зьнятыя са сваіх пасадаў і аддадзеныя пад суд з фармулёўкай «*не справіліся зь ліквідацыяй бандытызму*». З Масквы быў кінуты спэцаддзел ГПУ на чале зь Юрыем Мартынавым з мэтай зьнішчэньня Моніча й ягоных паплечнікаў. Да канца году большасьць паплечнікаў Моніча была арыштаваная, агулам да крымінальнай адказнасьці было прыцягнута 75 чалавек, 22 зь якіх у лютым 1924 прысудзілі найвышэйшую меру пакараньня. Сярод іх была й грамадзянская жонка Моніча Соф’я Рыбак (сапр. Хяўроньня Наўроцкая).

Таксама пра гэтую акцыю шырока пісалі па-за межамі СССР. У савецкай прэсе пра гэта пісалася сьціпла, а партызаны называліся белагвардзейцамі.

## Глядзіце таксама

* Напад на цягнік каля Лунінца

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 
* Дакументальны фільм «Белорусский Робин Гуд (Атаман Юрка Монич)»

Катэгорыя:Гісторыя Талачынскага раёну
Катэгорыя:Падзеі 10 кастрычніка
Катэгорыя:Кастрычнік 1923 году
Катэгорыя:Падзеі 1923 году
Катэгорыя:1923 год у Беларусі
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты ў Беларусі
Катэгорыя:Беларускі антысавецкі супраціў
Віцебская абласная філярмонія

**ДКУ «Ві́цебская абласна́я філярмо́нія»** — дзяржаўная канцэртная ўстанова Ўпраўленьня культуры Віцебскага аблвыканкама. Філярмонія створана ў 1989 годзе на аснове гастрольна-канцэртнага аддзяленьня Беларускае дзяржаўнае філярмоніі ў Віцебску. Разьмешчана на плошчы Леніна ў будынку былога Палаца культуры ўправы бытавога абслугоўваньня насельніцтва (вул. Леніна, 69). У 2005 годзе праведзена рэканструкцыя будынка. У чэрвені 2007 году тут усталяваны нямецкі духавы арган.

У склад Віцебскай абласной філярмоніі ўваходзяць
* актэт балалаек «Віцебскія віртуозы»,
* ансамбль танца, музыкі і песьні «Талака»,
* камэрны аркестар,
* інструмэнтальны дуэт салістаў «Расіца»,
* салісты-вакалісты,
* салісты-інструмэнталісты,
* акампаніятар-канцэртмайстар,
* вядучыя.

## Будынак
Будынак для Палаца культуры ўправы бытавога абслугоўваньня насельніцтва пабудаваны на месцы гарадзкога тэатра ў 1957 годзе (арх. А. Ефрамёнак) на аснове тыпавога праекту клюбу. Архітэктура будынка мае клясычны выгляд. Галоўны выгляд вылучаны 6-калённым порцікам карынцкага ордэра з франтонам. Па галоўнай восі разьмешчаная сьвятліца, людзкая і глядзельная заля на 450 месцаў. У тарцовых частках знаходзяцца памяшканьні для клюбнай работы.

## Дырэктары
* Алена Міхайлаўна Падаляк

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0

Катэгорыя:Філярмоніі Беларусі
Катэгорыя:Культура Віцебску
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:1989 год у Віцебску
Катэгорыя:Плошча Леніна (Віцебск)
Магілеўская абласная філярмонія

**Магілёўская абласна́я філярмо́нія** — філярмонія ў Магілеве. Створана ў 1990 годзе пры Ўправе культуры Магілёўскага аблвыканкаму на аснове гастрольна-канцэртнага аддзяленьня Беларскае дзяржаўнае філярмоніі. У 1996 годзе пад філярмонію рэканструяваны былы дом палітычнае асьветы, разьмешчаны на Тэатральнае плошчы, па адрасе вуліца Першамайская, 10.

У яе складзе ():
* мужчынскі камэрны хор «Унія» (мастацкі кіраўнік і дырыгент К. Насаеў)
* аркестар народных інструмэнтаў (мастацкі кіраўнік і галоўны дырыгент Л. Іваноў)
* камэрны інструмэнтальны ансамбль «Барыня»
* шоў-балет
* гурты
** вакальны-інструмэнтальны «03»
** сямейны народных сьпеваў «Весялуха»
**  эстрадна-цыркавыя «Казіно сьмеху»
** «М+М»
** «Цырк на сцэне» і інш.;

Сярод артыстаў — сьпявачкі І. Абалян, А. Мацярынка, Н. Шарубіна, флейтыст У. Буры, ілюзіяніст С. Фельдман. У філярмоніі пачынаў творчую дзейнасьць А. Цівуноў, у яе студыі па падрыхтоўцы маладых артыстаў вучыліся сьпевакі С. Франкоўскі, А. Кавалеўскі.

Вядзе чынную дзейнасьць па стварэньні і правядзеньні музычных фэстываляў і конкурсаў, сьвят гораду Магілева, у т. л. міжнароднага фэстывалю «Залаты шлягер» (з 1995), «Фэстывалю харавой музыкі» (1991), міжнародныя эстрадныя імпрэзы «Беларусь зьбірае сяброў» (1993), эстраднага фэсту «Рэха „Славянскага кірмашу“» (1994), «Магілёўскай музычнай вясны» (1995), «Каляднага фэстывалю» і IV Сусьветнага кангрэса цымбалістаў (1997), Міжнародных пленэраў па жывапісе імя В. К. Бялыніцкага-Бірулі (у сьвяткаваньні 125-годзьдзя з дня яго нараджэньня ўдзельнічалі камэрныя аркестры «Віртуозы Масквы» і «Вівальды-аркестр» пад кіраўніцтвам С. Бязроднай), удзельнічае ў фэстывалі «Беларуская музычная восень», у працы міжнароднага дабрачыннага Фонду У. Сьпівакова. З 1997 году прадстаўніцтва філярмоніі працуе ў Менску.

## Кіраўнікі
Дырэктары і мастацкія кіраўнікі філярмоніі:
* У. Браілоўскі.
…
* Сьвятлана Юр’еўна Ефімук.

Мастацкі кіраўнік Алена Міхайлаўна Беланожка.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Магілёўская абласная філярмонія

Катэгорыя:Філярмоніі Беларусі
Катэгорыя:Культура Магілёва
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:1990 год у Магілёве
Прапойскае паўстаньне

**Прапойскае паўстаньне** — антыбальшавіцкае паўстаньне, якое ахапіла большую частку тэрыторыі Прапойскага раёну.

## Перадумовы
Асноўнай прычынай паўстаньня быў пратэст супраць палітыкі ваеннага камунізму і гвалтоўных рэквізыцыў харчаваньня, а таксама нацыянальны ўціск. У пачатку 1919 г. рашэньнем бальшавіцкіх уладаў Віцебская, Смаленская, Магілёўская губэрні былі вылучаныя з БССР і далучаныя да РСФСР. На гэтай тэрыторыі з боку мясцовага партыйнага і савецкага кіраўніцтва панавалі антыбеларускія настроі.

## Хада паўстаньня
Паўстаньне ахапіла тэрыторыю Прапойскага местачковага, Васькаўскага, Ржаўскага, Кульшыцкага, Іванішчавіцкага, Чэрнякоўскага, Гайшынскага, Гіжэнскага сельсаветаў. Паўстаньне мела свой штаб, які знаходзіўся ў вёсцы Жалезенцы Іванішчавіцкага сельсавету.

Паводле савецкіх архіўных дакумэнтаў, паўстанцы «*убівалі чырвонаармейцаў, адбіралі абмундзіраваньне і снараджэньне*», але не наносілі ніякай шкоды мірнаму насельніцтву. Кіраваў паўстаньнем, паводле адной вэрсіі, Аляксандар Вазіла, рэвалюцыянэр з 1908 году, паэт. Выступленбні працягваліся да 1921 году, а ў Чэрняхоўскім, Іванішчавіцкім сельскіх саветах да 1929 году.

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Паўстаньні ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Прапойску
Катэгорыя:Бітвы 1919 году
Катэгорыя:Беларускі антысавецкі супраціў
Катэгорыя:1919 год у Беларусі
Барысаўскае паўстаньне

**Бары́саўскае паўста́ньне** — антыбальшавіцкае паўстаньне, выкліканае празьмернай жорсткасьцю савецкіх уладаў.

## Перадумовы
У сувязі з актывізацыяй дзеяньняў на польскім фронце Менск прыслаў у Барысаўскі ваенкамат загад аб прызыве ў Чырвоную армію мужчынаў ад 20 да 30 гадоў. Для харчаваньня мабілізаваных на перасыльным пункце было толькі дзесяць пудоў аўса. Кашары стаялі напаўразбураныя, з цалкам няспраўнымі кухнямі пры іх. Пуцёўкі з указаньнем месца прызначэньня мабілізаваных не дасылаліся зь Менску. Але павятовыя ўлады вырашылі правесьці прызыў неадкладна.

Людзі прыбывалі на прызыў кожны дзень сотнямі. Аднак замест ложкаў і пасьцельнай бялізны на падлозе ляжала леташняя гнілая салома. Акрамя холаду, яшчэ больш мучыў салдатаў голад.

Харчкамісар Баршай арганізаваў дзьве экспэдыцыі. Адна зь іх рушыла на мястэчка, рэквізуючы для навабранцаў пасьцелі, сяньнікі, коўдры, падушкі, сталы, крэслы й іншае. Другая экспэдыцыя накіравалася ў вёскі павету, адкуль нядаўна прыбылі мабілізаваныя, адбіраючы рэшткі хлеба і пакідаючы жыхароў на галодную сьмерць. Калі чуткі пра гэтыя акцыі ўладаў дайшлі да перасыльнага пункту, незадаволеныя прызыўнікі пакінулі баракі і накіраваліся да будынка харчкаму.

## Хада паўстаньня
Тысячы змабілізаваных салдатаў рушылі ў цэнтар мястэчка. Там яны захапілі будынак харчкаму, дзе харчкамісара Баршая не было, імаверна, ён разам зь іншымі адказнымі камуністамі ўцёк ад абураных салдатаў. Толькі адзін ваенны камісар Бэнгер паспрабаваў накіраваць падпарадкаваны яму каравульны батальён супраць паўстанцаў, аднак батальён перайшоў на бок мяцежнікаў.

Разагнаўшы такім чынам усе савецкія ўстановы, мабілізоўнікі і чырвонаармейцы мясцовага вартавога батальёну разышліся па сваіх вёсках і дамах, адмовіўшыся абараняць савецкую ўладу.

Ахвяраў падчас выступу не было.

## Наступствы
Пазьней было арыштавана некалькі сотняў жыхароў Барысава, якіх западозрылі ва ўдзеле ў паўстаньні або ў спачуваньні яму. Тымчасам палякі падыходзілі да Менску, і ў распараджэньні барысаўскіх уладаў не было карных атрадаў, каб накіраваць іх на аблавы дэзэртыраў у вёсках павету. Таму тутэйшы камдэз аб’явіў амністыю ўсім дэзэртырам, абяцаючы не караць тых, хто вернецца на службу добраахвотна. Але зьявіліся толькі адзінкі, сем’і якіх знаходзіліся ў абсягу, даступным для чэкістаў. Бальшавікі таксама расстрэльвалі ў хваёвым лесе Батарэі дзясяткі мяцежнікаў.

Бальшыня ж паўстанцаў пераключылася на партызанскую барацьбу з бальшавізмам. Асноўная маса паўстанцаў пазьбегла арышту і прадоўжыла доўгую партызанскую барацьбу з бальшавікамі.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Паўстаньні ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Барысава
Катэгорыя:Канфлікты 1919 году
Катэгорыя:Беларускі антысавецкі супраціў
Катэгорыя:1919 год у Беларусі
Катэгорыя:Сакавік 1919 году
Гомельская абласная філярмонія

**Го́мельская абласна́я філярмо́нія** — філярмонія ў Гомлі. Створана ў 1990 годзе пры Ўправе культуры Гомельскага аблвыканкаму на аснове гастрольна-канцэртнага аддзяленьня Беларускае дзяржаўнае філярмоніі. 

Абласная філярмонія была створаная ў лютым 1967 году. Начальнікам яе стаў Андрэй Бабылькоў, а мастацкім кіраўніком &mdash; Аляксей Лукомскі.

Асноўная дзейнасьць адбывалася ў Гомельскай вобласьці БССР.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фэйсбук
* Ют’юб

Катэгорыя:Філярмоніі Беларусі
Катэгорыя:Культура Гомля
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:1990 год у Гомлі
Дырк Шубэль

**Дырк Штэ́фэн Шу́бэль** (;  23 кастрычніка 1965) — нямецкі дыплямат і эканаміст.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ва Ўсходняй Нямеччыне. Вышэйшую адукацыю атрымаў у .

З 1997 року працаваў у Эўракамісіі. У Брусэлі займаўся стасункамі з Вугоршчынай у справе далучэньня да Эўразьвязу. Зьяўляўся кіраўніком прадстаўніцтва Эўракамісіі ва Ўкраіне.

У 2009—2013 роках — кіраўнік дэлегацыі Эўрапейскага Зьвязу ў Малдове. Пасьля гэтага працаваў у аддзелу двухбаковых стасункаў з краінамі Ўсходняга партнэрства . Зь ліпеня 2019 — кіраўнік прадстаўніцтва Эўразьвязу ў Беларусі; замяніў на гэтай пасадзе .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нямецкія дыпляматы
Раман Ярамчук

**Рама́н Ярамчу́к** (;  27 лістапада 1995 году) — украінскі футбаліст, нападнік францускага клюбу «Алімпік» зь Ліёну (у арэндзе з грэцкага клюбу «Алімпіякос») і нацыянальнай зборнай Украіны. Займаўся футболам у акадэміях львоўскіх «Карпатаў» і кіеўскага «Дынама». Адзін сэзон правёў у табары «Александрыі», дзе аднойчы быў прызнаны гульцом месяцу ўкраінскай лігі. З жніўня 2017 году зьяўляецца гульцом «Генту», дзе адразу ж здабыў месца ў асноўным складзе.

## Дасягненьні
**«Алімпіякос»**:
* Чэмпіён Грэцыі: 2025
* Уладальнік Кубка Грэцыі: 2025
* Уладальнік Супэркубка Грэцыі: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на Soccerway.
* Старонка на Transfermarkt.

Катэгорыя:Украінскія футбалісты
Аляксандар Зінчанка

**Алякса́ндар Уладзі́меравіч Зі́нчанка** (;  15 сьнежня 1996 году) — украінскі футбаліст, паўабаронца нідэрляндзкага клюбу «Аякс» і нацыянальнай зборнай Украіны.

## Кар’ера
Праз вайну на Данбасе пераехаў з бацькамі ў Расею. Данецкі «Шахтар», якому належыў кантракт з гульцом, хацеў яго вярнуць, не зважаючы на тое, што месца ў складзе футбалісту не было гарантавана. Аднак, Зінчанка не вярнуўся на радзіму зь меркаваньняў бясьпекі. Заметс гэтага гулец правёў 5—6 месяцаў у аматарскіх лігах у Маскве. Затым ён трэнаваўся з казанскім «Рубінам», але клюб не падпісаў кантракт, паколькі Зінчанка па-ранейшаму меў дзеючае пагадненьне з «Шахтарам», і «Рубін» не рызыкнуў аформіць дамову, засьцерагаючыся меркаваных санкцыяў. 12 лютага 2015 году Зінчанка падпісаў кантракт з «Уфой». Дэбют гульца ў расейскай Прэм’ер-лізе прыпаў на 20 сакавіка 2015 году ў матчы супраць «Краснадару». 25 ліпеня 2015 году ён забіў свой першы гол матчы супраць «Растову», дзе ўфімцы трывалі паразу зь лікам 1:2.

4 ліпеня 2016 году Зінчанка падпісаў кантракт з топавым клюбам «Манчэстэр Сіці». Як мяркуецца, ангельцы выдаткавалі каля 1,7 млн фунтаў стэрлінгаў за ўкраінца. Адзін з расейскіх футбольных скаўтаў ахарактарызаваў гульца як сапраўдны талент, за якім таксама сачыў клюб Бундэсьлігі «Барусія» з Дортмунду. Зінчанка адразу быў аддадзены ў арэнду клюбу ПСВ 26 жніўня на сэзон 2016—2017 гадоў. Дэбют у Нідэрляндах адбыўся 1 кастрычніка, калі паўабаронца выйшаў з лавы запасных у нічыйным матчы супраць «Гээрэнвэну» (1:1). Зінчанка вярнуўся ў «Манчэстэр Сіці» праз год і дэбютаваў за «мяшчанаў» 24 кастрычніка 2017 году, згуляўшы ўвесь матч, уключаючы дадатковы час, у матчы Кубка футбольнае лігі супраць «Ўулвэргэмптан Ўандэрэрзу», які скончыўся ўнічыю 0:0. У розыгрышу Прэм’ер-лігі гулец упершыню зьявіўся 13 сьнежня 2017 году, выйшаўшы з лавы запасных у гасьцявой пераможнай сустрэчы супраць «Сўонсі Сіці», якая скончылася зь лікам 4:0. Зінчанка атрымаў больш гульнявога часу пасьля таго як траўмы атрымалі былі левыя абаронцы Бэнжамэн Мэндзі і Фабіян Дэлф.

Свой першы гол за «мяшчанаў» Зінчэнка здабыў у матчы Кубка футбольнае лігі супраць «Бэртан Альбіён»у 9 студзеня 2019 году, калі «Манчэстэр Сіці» выгуляў зь лікам 9:0. У чэрвені 2019 году футбаліст склаў новы кантракт з клюбам, але 25 кастрычніка быў вымушаны залекаваць калена ў Барсэлёне. У пачатку сьнежня 2019 году Зінчэнка павярнуўся да матчавых падрыхтовак. 11 сьнежня 2019 году ён правёў сваю першую гульню пасьля траўмы, зьявіўшыся ў матчы супраць харвацкага «Дынама».

22 ліпеня 2022 году Зінчэнка падпісаў кантракт зь лёнданскім «Арсэналам» на два гады. Сума дамовы склала 30 млн фунтаў стэрлінгаў, з патэнцыйным павялічэньнем да 32 млн фунтаў стэрлінгаў. 5 жніўня ён дэбютаваў у пераможным матчы супраць «Крыстал Пэласу» (2:0).

## Дасягненьні
**«Манчэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2018, 2019, 2021, 2022
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2019
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2018, 2019, 2020, 2021
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2019

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Украінскія футбалісты
Дарагунь

**Дарагу́нь** — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавету.

Да 1976 году вёска ўваходзіла ў склад Белакорацкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2019 — 5 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Белакорац

**Белако́рац** — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавету.

У 1954—1976 гадах цэнтар Белакорацкага сельсавету. Знаходзіцца на ўскрайку Налібоцкай пушчы.

## Насельніцтва
* 2009 — 50 чалавек

## Славутасьці
* Помнік загінулым у Другой сусьветнай вайне
* Экалягічная сьцежка «Белакорац»

## Крыніцы

Катэгорыя:Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Спарыш (сымбаль)

**Спарыш** — арнамэнтарны сымбаль, які значыць плённасьць, распаўсюджаны збольшага ва ўсіх індаэўрапейцаў. Сымбаль таксама выкарыстоўваўся Белым легіёнам, але зь іншым тлумачэньнем.

## Этымалёгія
Паводле дасьледнікаў, слова «спарыш» першапачаткова пазначала  падвойнае зерне альбо падвойны колас, які трактаваўся як увасабленьне ўдачы і плоднасьці. Беларусы давалі такія каласы каровам, каб тыя добра радзілі, з каласоў плялі вянкі, варылі «брацкае піва», адкусвалі калосьсе зубамі — на ўдачу. Корань слова хаваецца ў шматлікіх мовах: старадаўнеславянскае «спорый» — «багаты, удалы, тлусты», лацінскае «prosper» — «шчаслівы, прыбытковы» і гэтак далей.

## У фальклёры
Зь міталёгіі і арнамэнтальнай традыцыі вынікае, што Спарыш — сымбаль плоднасьці, распаўсюджаны як у славянаў, так і ў большасьці іншых індаэўрапейцаў. Гэта працяг міту пра багоў-блізьнятаў, роднасны балтыйскаму Юмісу, старажытнаіндыйскім Ашвінам.

Калі паглыбляцца ў распаўсюджанасьць спарыша, то можна выйсьці і на сымболіку старажытных баявых калясьніцаў з двума запрэжанымі коньмі, і на перакрыжаваныя сякеры бронзавага і жалезнага веку, і на скандынаўскую руну «Одал». Спарыш захаваўся ў беларускай ганчарнай традыцыі як два слоікі, змацаваныя паміж сабой, якія насілі касцам у поле. Арнамэнты са спарышом пашыраныя ў беларускай вышыўцы, на ручніках і паясах.

## Белы легіён
Сяргей Чыслаў тлумачыў выкарыстаньне сымбалю Белым легіёнам і ягонае значэньне:*Гэта наш Дом.* *Падобны элемэнт у старажытнасьці мацаваўся на страсе хаты як абярэг. Для Легіёну гэта сымбаль таго, што беларускі Дом знаходзіцца пад абаронай. Калярыстыка — белы, чырвоны і чорны колеры — таксама абраная не выпадкова. Тлумачэньне такое: чалавек (чырвоны) сягае вышыняў (белы), моцна стоячы нагамі на глебе (чорны)*

## Цікаўкі

* Спарыш можна пабачыць на афіцыйным сьцягу Рэспублікі Беларусі.
* Сьцяг Белага легіёну — чырвонага колеру зь белым знакам «спарышу» ў чорным коле — упершыню быў узьняты на Дні Волі 25 сакавіка 1996 году.
* Затрыманы ў жніўні 1998 году Ігар Корсак, які распаўсюджваў улёткі Белага легіёну, быў таксама абвінавачаны ў «распаўсюдзе фашысцкай сымболікі», пасьля намаляваньня на муры спарышу, аднак гэтае абвінавачваньне было зьнятае пасьля заключэньня экспэртаў-мастацтвазнаўцаў.

## Глядзіце таксама

* Спарышы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Арнамэнт
Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм
Руквуд (могілкі)

**Руквуд**, **Роквуд** () — могілкі ў заходнім прыгарадзе Сыднэю.

Могілкі былі створаныя ў 1868 годзе, разьмешчаныя за 17 кілямэтраў на захад ад справавога цэнтру места. Плошча нэкропалісу каля 300 гектараў, што робіць яго найбуйнейшым ў Паўднёвай паўкулі. На могілках больш за мільён пахаваньняў.

## Беларусы, пахаваныя на могілках

* Надзея Лужынская — беларуская грамадзкая дзяячка, кіраўнік Жаночага камітэту пры Беларускім культурна-грамадзкім клюбе.
* Міхась Зуй (1909 — 1995) — беларускі грамадзкі і палітычны дзяяч.
* Аляксандар Смаль — рэдактар інфармацыйнага бюлетэню «Новае Жыцьцё».
* Аркадзь Качан (1921 — 1982) — беларускі грамадзкі і вайсковы дзеяч.
* Аўгіньня Каранеўская (1919 — 1983) — актыўная дзяячка беларускага руху ў Аўстраліі.
* Язэп Малецкі (1906 — 1982) — беларускі грамадзкі дзяяч, рэдактар і выдавец; лекар.
* Адам Чурыла (1911 — 1972) — беларускі грамадзкі дзяяч у Аўстраліі.

## Крыніцы


## Вонкавыя спасылкі

* Аўстралія (zbsb.org)

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1868 годзе
Катэгорыя:1868 год у Аўстраліі
Катэгорыя:Могілкі Аўстраліі
Катэгорыя:Сыднэй
Беларускае казацтва

**«Белару́скае каза́цтва»** — грамадзкае аб’яднаньне Беларусі, зарэгістраванае 9 кастрычніка 1995 году.

Мэта арганізацыі — адраджэньне сацыяльна-культурнага плясту казацтва ў Рэспубліцы Беларусі на аснове хрысьціянства, патрыятызму, служэньня Айчыне, адданасьці беларускаму народу, яго прэзыдэнту і законнаму ўраду. Колькасьць удзельнікаў — каля 1,5 тысячы чалавек. Шырока супрацоўнічае зь Беларускай праваслаўнай царквой.

## Кіраваньне
* *Вялікае кола*. Склікаецца аднойчы на 5 гадоў. Паўнамоцнае пры ўдзеле звыш паловы пасланьнікаў. Абірае Раду атаманаў, Раду старастаў і Кантрольна-рэвізійны орган.
* *Рада атаманаў*. Складаецца з 18 асобаў, у тым ліку вярхоўнага атамана, які зь яе складу прызначае паходнага і кашавога атаманаў. Засядае кожныя 3 месяцы. Паўнамоцная пры ўдзеле прынамсі паловы сябраў. Прымае рашэньні простай большасьцю галасоў прысутных. Стварае юрыдычныя асобы і прызначае іх кіраўнікоў. Прызначае атаманаў і распараджаецца маёмасьці. Зацьвярджае расклад працы і аклады супрацоўнікаў. Стварае і касуе суполкі. Зацьвярджае Палажэньні аб казацкай службе і аб форменным адзеньні. Вызначае памеры ўступнага і сяброўскага ўнёскаў, а таксама парадак іх сплаты. Абірае спосабы выкананьня рашэньняў Вялікага кола.
* *Рада старастаў*. Складаецца зь 7 сябраў у веку ад 60 гадоў. Склікаецца штогод. Дае парады наконт рашэньняў іншых органаў.
* *Кантрольна-рэвізійны орган*. Складаецца з 3-х сябраў. Засядае штогод. Паўнамоцны пры ўдзеле большасьці сябраў. Правярае фінансавую дзейнасьць і разглядае скаргі.

## Задачы

* Стварэньне ўмоваў для адраджэньня беларускага казацтва;
* Прапаганда казачых запаведзяў, адраджэньне традыцыяў і звычаяў казакоў;
* Выхаваньне моладзі на казачых традыцыях, у духу адданасьці сваёй Радзіме, беларускаму народу і яго Прэзыдэнту;
* Арганізацыя падрыхтоўкі казацтва, ваенна-патрыятычнага напрамку іх дзейнасьці, наладжваньне кантактаў і сувязяў, арганізацыя абмену досьведам паміж атаманамі казацтва, казакамі Рэспублікі Беларусь і іншых краінаў.

## Гіерархія
У пададзенай табліцы зьмешчаныя вайсковыя годнасьці Рэспублікі Беларусі і іх адпаведнікі ў арганізацыі.

## Узнагароды

* Вайсковы знак Беларускага казацтва
* Атаманскі крыж
* Ганаровы знак
* Гадавінны мэдаль «350 гадоў казацтву на Беларусі 1654-2004 гг.»
* Крыж «10 гадоў РДА «Беларускае казацтва»
* Мэдаль «За службу Бацькаўшчыне»
* Мэдаль «За службу казацтву»

## Глядзіце таксама
* Беларуская патрыятычная партыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Могилевские казаки намерены основать станицу возле Барколабовского женского монастыря
* Палажэньне аб казачай службе ў арганізацыі
* Узнагароды казацтва
* Сьцяг арганізацыі

Катэгорыя:Казацтва
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:1995 год у Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1995 годзе
Катэгорыя:Беларускае казацтва
Беларусалім

**«Беларусалі́м»** — раман беларускага палітыка Паўла Севярынца ў трох кнігах. Дагэтуль выйшлі дзьве кнігі: «Беларусалім. Золак» (2017) і «Беларусалім. Сэрца сьвятла» (2020).

## Сюжэт
У рамане апавядаецца пра падзеі ў Беларусі. Карпарацыя «Непагасны сьвет» распрацоўвае пульт ад чалавека і выбірае сваёй штаб-кватэрай Менск, а сваім сымбалем — чорны квадрат. З успышкай Беларусі пачынаецца канец сьвету, а Беларусь робіцца эпіцэнтрам сусьветных падзеяў.

Галоўныя героі раману: Андрэй Белазор, Леў Каляда, Ян Ясны, Павел Гарнастай, Вольга Васілеўская і Цімур.

Паводле аўтара жанр раману вызначаецца як гісторыя-прадбачаньне.

## Стварэньне
Павал Севярынец працаваў над раманам 12 гадоў. Раман пісаўся ў «Амэрыканцы», на соднях , у ссылках у Малым Сітне ды Купліне, у СІЗА на Валадарцы. У 2010 року рукапіс рамана выкрадаў КДБ.

## Ацэнкі
«Беларусалім. Золак» на конкурсе «Кніга году — 2017» заняў 1-ае месца сярод чытачоў і 2-ое сярод пісьменьнікаў. Увайшоў у шорт-ліст літаратурнай прэміі Гедройца-2018.

«Беларусалім. Сэрца сьвятла» выйшаў у ліпені 2020 року, калі аўтар ужо знаходзіўся ў турме з-за падзеяў лета-2020. У студзені 2021 року раман атрымаў міжнародную ўкраінска-беларускую прэмію «Воін сьвятла» імя Міхася Жызьнеўскага.

Вядзецца праца над трэцяй, заключнай кнігай «Беларусалім. Уваскрасеньне».

## Водгукі
«„Беларусалім“ — кніга магутная паводле закладзеных у яе ідэяў і паводле мастацкага вырашэньня задумы». Уладзімер Арлоў, гісторык, пісьменьнік

«„Беларусалім“ бліскуча напісаны блакбастар». Міхась Скобла, паэт, публіцыст

«Паланіла прыгажосьць і вобразнасьць мовы ў „Беларусаліме“. У іх проста патанаеш і адразу хочацца размаўляць па-беларуску». Дзіяна Балыка, драматург

«Надзвычай якасная, жывая мастацкая проза. Раман натхняе задумацца пра Бога». Аляксей Шэін, пісьменьнік

«Гэта сьвятло ў „Беларусаліме“ заварожвае». Аліна Лісоўская, чытачка

«Так дзіўна чытаць мастацкую кнігу, якая перацякае ў рэальнасьць». Алена Палачанская, музыка

«Назва рамана — геніяльная. Лепшай, бадай, не знайсьці ва ўсёй беларускай літаратуры ад яе пачатку і да сёньня». Уладзімер Някляеў, паэт

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Рэцэнзія Аляксея Шэіна
* 

Катэгорыя:Раманы на беларускай мове
Катэгорыя:Трылёгіі
Катэгорыя:Кнігі 2017 году
Катэгорыя:Кнігі 2020 году
Стары змагар

**«Стары змагар»** () — годнасьць найстарэйшых сяброў НСДАП, якія ўступілі ў партыю да выбараў у Райхстаг у верасьні 1930 году. Тыя, хто ўступіў у партыю пасьля верасьня 1930 году, атрымалі мянушку «верасьнятаў» (), а тыя, хто далучыўся пасьля прыходу партыі да улады ў студзені 1933 году, іранічна атрымалі імя «сакавіцкія палеглыя» (, палеглыя на барыкадах Сакавіцкай рэвалюцыі). У лютым-красавіку 1933 году пачаўся актыўны прыток новых сяброў, у сувязі з чым ажно ў траўні 1933 году прыём у партыю быў прыпынены.

Каб вылучыць «старую гвардыю», якая даказала вернасюць руху ў «кругабег змаганьня» (, 1919—1933), сярод мноства тых, хто ўступіў у партыю пазьней, у тым ліку з апартунісцкіх матываў, быў уведзены шэраг знакаў адрозьненьня:

* тыя, хто ўступілі ў партыю ці роднасныя арганізацыі да 30 студзеня 1933 году атрымалі тарчык старога змагара;
* 100 000 першых сяброў партыі атрымалі залаты партыйны знак НСДАП;
* для найстарэйшых сяброў, якія прымалі ўдзел ў няўдачным Піўным путчы 1923 году, быў уведзены мэдаль «Ордэн крыві».

Пасьля прыходу нацыстаў да ўлады «старыя змагары» атрымалі перавагі ў працаўладкаваньні і прасоўваньні па службе.

## Глядзіце таксама

* Залаты партыйны знак НСДАП
* Ордэн крыві
* Тарчык старога змагара
* Старыя бальшавікі

## Літаратура

* Max Timm (.): *Die bevorzugte Arbeitsvermittlung für die alten Kämpfer der nationalsozialistischen Revolution*, in: Arbeitseinsatz und Arbeitslosenhilfe, Nr. 1 (1934), S. 6-8.
* Hilde Kammer, Elisabeth Bartsch: *Jugendlexikon Nationalsozialismus*. *Begriffe aus der Zeit der Gewaltherrschaft 1933—1945*. Rowohlt Taschenbuch Verlag, Reinbek bei Hamburg 1982, ISBN 3-499-16288-1 (*Rororo* 6288 *rororo-Handbuch*).
* Christian Zentner (.), Friedemann Bedürftig (.) (Hrsg.): *Das Große Lexikon des Dritten Reiches*. Südwest Verlag, München 1985, ISBN 3-517-00834-6.
* Martin Moll: *Der Sturz alter Kämpfer*. *Ein neuer Zugang zur Herrschaftsanalyse des NS-Regimes*, in: Historische Mitteilungen der Ranke-Gesellschaft 5. Jg. (1992), S. 1-51.

Катэгорыя:Нацысцкая прапаганда
Катэгорыя:Нацыянал-сацыялістычная нямецкая працоўная партыя
Тарчык старога змагара

**Тарчык старога змагара**, **Ганаровы тарчык старога змагара** () — асаблівы знак адрозьненьня ў выглядзе тарчыка, які вылучаў найстарэйшых сяброў СС.

## Гісторыя стварэньня
У лютым 1934 году для «старых змагароў» СС () увялі нашэньне ганаровага срэбранага тарчыка на правым рукаве.

## Дызайн

«Тарчык (рог) старога змагара» вельмі нагадваў «ударны» шаўрон расейскіх белых «частак сьмерці» часоў Грамадзянскай вайны 1917—1922 гадоў. Да нашэньня на правым рукаве партыйнай кашулі выкарыстоўваўся чорны тарчык у форме літары «V», які быў прашыты дзьвюма срэбранымі (алюмініевымі) ніцямі. Вэрсія тарчыка «старога змагара», якая выкарыстоўвалася ў частках СС да нашэньня на чорным (пазьней — на зямліста-шэрым, а пасьля — на шэра-зялёным, колеру «фэльдграў», мундзеры «зялёных СС»), уяўляла зь сябе «рог» зь дзьвюх срэбраных галунных стужак у выглядзе літары «V».

Існавалі таксама варыянты, якія ўяўлялі сабою апісаны вышэй рог, які быў нашыты на чорны, зямліста-шэры ці шэра-зялёны (у залежнасьці ад колеру эсэсаўскай уніформы) суконны трохкутнік рогам уніз. Іншая вэрсія, з выявай срэбранай зоркі з васьмю промнямі, разьмешчанымі на чорным (а пасьля — зямліста-шэрым ці шэра-зялёным, у залежнасьці ад колеру ўніформы) полі ўнутры шаўрона, уведзеная ў 1935 годзе, была прызначаная да нашэньня на рукаве вэтэранамі нямецкай паліцыі і нямецкіх узброеных сілаў.

## Права на нашэньне
Тарчык маглі насіць на правым рукаве кіцеля ці шынелі вышэй лакцявога згібу толькі тыя сябры СС, якія ўступілі ў шэрагі НСДАП у «кругабег змаганьня», гэта значыць яшчэ да таго, як райхспрэзыдэнт і генэрал-фэльдмаршал Паўль фон Гіндэнбург прызначыў Адольфа Гітлера за нямецкага райхсканцлера 30 студзеня 1933 году.

Права на нашэньне тарчыка «старога змагара» ўважалаася за высокі гонар, паколькі зьяўлялася відавочным сьведчаньнем вернасьці ідэям нацыянал-сацыялізму яшчэ ў часы змаганьня і да прыходу да ўлады, калі сяброўства ў НСДАП не прыносіла ніякіх выгадаў, а, наадварот, было зьвязана зь нямалай рызыкай. Пазьней права на нашэньне тарчыка атрымалі таксама аўстрыйскія эсэсаўцы, якія ўступілі ў СС да Аншлюсу 1938 году, у кругабег, калі яны цярпелі прыгнёт, прасьледаваньні і нават заключэньні ў лягеры для інтэрнаваных з боку ўлады.

## Глядзіце таксама

* Стары змагар

## Літаратура

* *Вольфганг Акунов.* Дывізія СС «Вікінг». Гісторыя Пятой танкавай дывізіі войск СС. 1941—1945 гг. — Масква: Выдавец Быстров, 2006 г.

## Вонкавыя спасылкі

* Вольфганг Акуноў Аб ШАЎРОНЕ «СТАРОГА ЗМАГАРА» CC
* Нарукаўныя нашыўкі
* УНІФОРМА І ЗНАКІ АДРОЗНЕННЯ

Катэгорыя:СС
Катэгорыя:Нацыянал-сацыялістычная нямецкая працоўная партыя
Катэгорыя:Узнагароды Трэцяга райху
Янка Гінько

**Янка Гінько** (нар.  — 1980-я) — беларускі грамадзкі і вайсковы дзеяч. Удзельнік дэсанту батальёну «Дальвіц». Адзін з кіраўнікоў Беларускай незалежніцкай партыі.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 3 студзеня 1912 году ў в. Загор’і ў праваслаўнай сям’і Піліпа і Анастасіі Гінькоў. У 1939 годзе скончыў Варшаўскую палітэхніку з адмыслвоасьцю інжынэра геадэзіі. У 1940—1941 гадах працаваў паводле сваёй адмысловасьці ва ўсходняй Беларусі.

Пасьля пачатку нямецкай акупацыі Янка Гінько працаваў старшынём Беларускай народнай самапомачы ў Глыбокім. Быў сябром Цэнтральнага Камітэту падпольнай Беларускай Незалежніцкай Партыі, стаў кіраўніком палітычнай рэфэрэнтуры БНП, старшыня БНП у Глыбокім. Уступіў у Беларускую краёвую абарону, атрымаў годнасьць лейтэнанта.

У 1944 годзе адмовіўся працаваць намесьнікам прэзыдэнта Беларускай Цэнтральнай Рады ў Слуцку. 27 чэрвеня 1944 году ўдзельнічаў у Другім Усебеларускім кангрэсе.

Пасьля эвакуацыі з Усходняй Прусіі летам 1944 году далучыўся да батальёну «Дальвіц». 17 лістапада 1944 году дэсантаваўся ў раёне Ліды ў групе з Кастусём Шышэям, але яны былі выкінутыя ня ў тым месцы і рэшткі групы пад кіраўніцтвам Кастуся Шышэі далучыліся да  польскай Арміяй Краёвай. У сьнежні таго ж году падчас адной з аблаваў група была разьбітая, а Янка Гінько трапіў у палон да НКУС. Праходзіў на працэсе кіраўніцтва Беларускай незалежніцкай партыі у Менску ў 1946 годзе. Янку Гіньку было прысуджана 25 гадоў савецкіх канцлагераў.

У 1953 або 1954 годзе трапіў на Інту, працаваў маркшэйдарам (адмысловец у падземнай геадэзіі) і пазнаёміўся з Пётрам Рашэтнікам. Вызваліўся пасьля 1956 году, застаўся працаваць на Інце. Ажаніўся і з дапамогай жонкі атрымаў дазвол на пражываньне ў Маскве. Наведваў Беларусь.

Апошнія гады жыцьця моцна хварэў. Памёр у 1980-х гадах.

## Крыніцы

## Літаратура

* Беларускі нацыяналізм: Даведнік / Уклад. Пятро Казак. — [Б. м. і г. в.]: Голас края.

## Вонкавыя спасылкі

* Сяргей Ёрш. Варшаўскае дасье генэрала Вітушкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзісенскім павеце Віленскай губэрні
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў 1980-я гады
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскай палітэхнікі
Катэгорыя:Сябры Беларускай незалежніцкай партыі
Катэгорыя:Сябры Беларускай народнай самапомачы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Сябры батальёну «Дальвіц»
Катэгорыя:Лейтэнанты Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Удзельнікі Другога Ўсебеларускага Кангрэсу
Аляксей Васіленя

**Аляксе́й Васіле́ня** (27 сакавіка 1899, в. Малая Бераставіца, цяпер Бераставіцкі раён, Гарадзенская вобласьць — 26 ліпеня 1978, Сыднэй, Аўстралія) — беларускі грамадзкі і вайсковы дзеяч.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і ўрадніка. Вучыўся ў Гарадзенскім рэальным вучылішчы. Падчас Першай сусьветнай вайны — у эвакуацыі. Скончыў рэжысэрскія курсы ў Новарасейску. Пасьля Кастрычніцкага перавароту ваяваў у кавалерыйскім корпусе генэрала Дзянікіна. На пачатку 1920-х гадоў — польскі вайсковец, служыў у Вільні ў сапэрных частках. У 1921 годзе вярнуўся на Радзіму, працаваў у Беларускім аб’ездным тэатры да моманту яго ліквідацыі польскімі ўладамі. У 1927—1928 гг. сакратар Палескага аддзелу Беларускай сялянска-работніцкай грамады. Пазьней выконваў абавязкі сакратара беларускага пасольскага клюбу «Змаганьне».

У часе нямецкай акупацыі — кіраўнік Беларускай народнай самапомачы ў Слоніме, удзельнічаў у стварэньні брыгады БСА, маёр БКА, кіраўнік канцылярыі Галоўнага камандаваньня БКА, удзельнік Другога Усебеларускага кангрэсу. Сябра Беларускай незалежніцкай партыі, Таварыства беларускай школы, Беларускай каапэрацыі. Улетку 1944 г. выехаў у Нямеччыну, жыў у Бэрліне, займаў пасаду сакратара Прэзыдыюму Беларускай Цэнтральнай Рады. У лягерах для перамешчаных асобаў рэдагаваў сатырычны часопіс «Сьмехам па галаве», у Гамбургу разам зь Сяргеем Хмарам і Міколам Паньковым выдаваў сатырычны часопіс «Маланка».

З 1949 году жыў у Аўстраліі. Актыўны ўдзельнік жыцьця беларускай грамады ў Сыднэі. Адзін з арганізатараў Беларускага аб’яднаньня ў Новым Паўднёвым Уэльсе, у якім займаў розныя пасады. Шматгадовы распаўсюднік беларускага друку і сталы прадстаўнік газэты «Беларус» у Сыднэі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскай рэальнай вучэльні
Катэгорыя:Сябры БСРГ
Катэгорыя:Сябры Беларускай народнай самапомачы
Катэгорыя:Маёры Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Сябры Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бераставіцкім раёне
Катэгорыя:Сябры Беларускай незалежніцкай партыі
Катэгорыя:Сябры Беларускага корпусу самааховы
Крышаны

**Крышаны́**, ***крышані́*** — традыцыйная беларуская страва, летні бульбяны суп з скваркамі.

## Прыгатаваньне
Бульбу і моркву крышаць у чыгун, дадаюць сала з цыбуляй, кавалкі кілбасы. Летам прыпраўляюць кропам, пер’ем цыбулі. Часам замест засквары забельваюць.

Вядомыя на ўсёй Беларусі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Беларускія супы