open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Андрэй Кандыба

**Андрэ́й Канды́ба** (? — 1730) — корсунскі палкоўнік. З шляхецкага роду Кандыбаў. Першапачаткова быў сотнікам у Канатопе каля 1705, каля 1710 невядома нашто быў адпраўлены ў Маскву, дзе пражыў да 1715; пазьней быў палкоўнікам запароскага войска. У 1725 знаходзіўся з казакамі ў Пэрсіі; у 1729 прызначаны генэральным судзьдзём.

Андрэй
Катэгорыя:Асобы Ўкраіны
Дакар

**Дака́р** (, на мове валоф: *Ndakaaru*) — сталіца і самы вялікі горад Сэнэгалу. Разьмяшчаецца ў заходняй частцы краіны, на ўзьбярэжжы Атлянтычнага акіяна, на паўвостраве Зялёны мыс. Колькасьць насельніцтва складае 2,4 млн чалавек.

Назва гораду паходзіць ад валофскага *dakhar*. З прычыны таго, што Дакар разьмешчаны на скрыжаваньні гандлёвых шляхоў з Эўропы ў Паўднёвую Афрыку і Паўднёвую Амэрыку, тут быў пабудаваны вялікі марскі порт. Таксама існуе і міжнародны аэрапорт.

У XVI—XIX стагодзьдзях на месцы будучага Дакару быў буйны цэнтар гандлю рабамі, якіх набывалі ў асноўным для адпраўкі ў Амэрыку.

Пасьля захопу французамі Сэнэгалу, тут, у 1857 годзе быў заснаваны горад. Да 1940 году Дакар заставаўся адміністрацыйным цэнтрам Францускай Заходняй Афрыкі (з 1902 году быў яе сталіцай). Пад час Другой сусьветнай вайны да 1942 году ў горадзе кіравала адміністрацыя падпарадкаваная Францыі Вішы (у 1940 годзе адбылася няўдалая спроба захопу гораду саюзьнікамі). У 1942 годзе Дакар быў захоплены амэрыканскімі войскамі. Пасьля вайны Дакар некаторы час быў сталіцай фэдэрацыі Малі, а з 1960 году сталіцай незалежнага Сэнэгалу.

Дакар зьяўляецца фінішнай кропкай папулярнага штогадовага ралі Парыж-Дакар.

Катэгорыя:Гарады Сэнэгалу
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Аўтаномная Рэспубліка Крым

**Аўтаномная Рэспу́бліка Крым** — акупаваная ў 2014 годзе расейскім войскам адміністрацыйная адзінка на поўдні Ўкраіны, разьмешчаная на Крымскім паўвостраве. Сталіца — горад Сімфэропаль. Насельніцтва складае блізу 2033,7 тысячаў чалавек.

На захадзе ды поўдні абмываецца водамі Чорнага, на ўсходзе — Азоўскага мораў. Паўвостраў прыблізна аднолькава аддалёны ад экватару ды Паўночнага полюсу. Заходні бераг Крыму ўтвораны Тарханкуцкім паўвостравам, усходні — Керчанскім. На поўначы Крым з суседняй Хэрсонскай вобласьцю злучаны сямікілямэтровым Перакопскім перашыйкам, па моры Крым мяжуе з Запароскаю вобласьцю Ўкраіны ды Краснадарскім краем Расеі.

З поўначы на поўдзень паўвостраў расьцягнуўся на 200 км, а з захаду на ўсход — на 325 км.

Аўтаномная Рэспубліка Крым і паўвостраў Крым не зьяўляюцца тоеснымі ў геаграфічным пляне паняткамі: аўтаномная рэспубліка цалкам знаходзіцца на паўвостраве, аднак у яе склад не ўваходзяць паўночная палова Арабацкае стрэлкі, якая знаходзіцца ў складзе Хэрсонскае вобласьці, ды тэрыторыі Севастопальскай гарадзкой рады, якая мае асаблівы адміністрацыйны статус (як і сталіца краіны горад Кіеў падпарадкоўваецца непасрэдна дзяржаве).

## Расейская акупацыя

20 лютага 2014 году Расея пачала захоп Крыму. 27 лютага 30 расейскіх вайскоўцаў   з Маскоўскай вобласьці (, Адзінцоўскі раён) са зброяй і ў масках захапілі ўрад і Раду АРК, над якой узьнялі расейскія сьцягі. У выніку Рада АРК прызначыла незаконны рэфэрэндум аб адарваньні Крыму ад Украіны ў склад Расеі на 16 сакавіка. Міжнародныя назіральнікі ААН адзначылі ў сваёй справаздачы махінацыі з рэфэрэндумам і пасьлядоўнае распальваньне нянавісьці з боку расейскай прапаганды пры адначаснай адсутнасьці пагрозы для расейцаў. 21 сакавіка расейскі прэзыдэнт Уладзімер Пуцін падпісаў закон аб далучэньні да Расеі ўкраінскага Крыму, хоць Будапэшцкі мэмарандум забавязвае Расею паважаць дзяржаўныя межы Ўкраіны і ўстрымлівацца ад ўжыцьця сілы супраць яе тэрытарыяльнай цэласнасьці. 27 сакавіка Генэральная Асамблея ААН пастанавіла адмовіць рэфэрэндуму ў праўнай сіле. 15 красавіка Вярхоўная Рада Ўкраіны ўхваліла закон аб зьмене праўнага стану Крыму на захоплены ў выніку ўзброенага нападу Расеі.

## Глядзіце таксама
* Крымскі крызіс (2014)

## Заўвагі

## Крыніцы
Крым (неадназначнасьць)

* Аўтаномная Рэспубліка Крым (АРК) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ва Ўкраіне
* Крымскі паўвостраў — паўвостраў ва Ўсходняй Эўропе
* Крымскае ханства — фэўдальная дзяржава ў XV-XVIII стагодзьдзях пад уладай татараў
* Крымская Народная Рэспубліка — кароткатэрміновая дзяржава крымскіх татараў, існая ў часы распаду Расейскай імпэрыі
* Крымскі краявы ўрад — расейская кароткатэрміновая адміністрацыя, існая ў часы распаду Расейскай імпэрыі
* Крымская вобласьць — вобласьць у складзе РСФСР
* Крымская АССР — гістарычная адміністрацыйная адзінка ў складзе УССР
* Рэспубліка Крым — дэ-факта існае палітычнае ўтварэньне на тэрыторыі Крымскага паўвостраву, абвешчанае 17 сакавіка 2014, абвясьціла пра сваё ўваходжаньне ў склад Расеі 18 сакавіка гэтага ж году.

## Глядзіце таксама
* Стары Крым — горад ва Ўкраіне 
* Стары Крым — пасёлак гарадзкога тыпу ва Ўкраіне
Астроскі замак

**Астро́скі за́мак** — абарончае збудаваньне ў месьце Астрог у Вялікім Княстве Літоўскім (цяпер у Ровенскай вобласьці Ўкраіны), збудаванае на адносна невялікім авальным пагорку, які носіць назоў Замкавы.

У сярэдзіне XIII стагодзьдзя пасьля спаленьня замка і гораду татарамі князем Данілам ў комплексе драўляных умацаваньняў узводзіцца жылая вежа-данжон, два ніжнія паверхі якой захаваліся да нашага часу. У далейшым драўляныя фартыфікацыйныя збудаваньні замяняюцца на мураваныя: у XV—XVI стагодзьдзях узводзяцца яшчэ дзьве вежы і сьцяна па пэрымэтры пагорка.

Богаяўленская царква, збудаваная ў пачатку XVI стагодзьдзя, насіла выразна абарончыя рысы.

У XX стагодзьдзі замак уключаны ў Астроскі гістарычна-культурны запаведнік.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Замкі Ўкраіны
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні ВКЛ
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні Ўкраіны
Катэгорыя:Музэі Ровенскай вобласьці
Катэгорыя:Астроскія
Катэгорыя:Мастацкія музэі і галерэі Ўкраіны
Замак
Хацінскі замак

**Хацінскі замак** — фартэцыя XIII—XVIII стагодзьдзяў у месьце Хаціне, Украіна, на беразе Днястра.

## Гісторыя
Замак мае складаную і гераічную гісторыю, ён пастаянна быў у цэнтры канфліктаў, што скаланалі рэгіён.

* IX стагодзьдзе — кіеўскі князь Уладзімер Сьвятаслававіч заснаваў умацаваны форт.
* 1250—1264 — Даніла Галіцкі і Леў Данілавіч збудавалі мураваны замак.

У 1340 годзе Хацін перайшоў да Вугорскага княства, а ў 1375 годзе да Малдаўскага гаспадарства. Менавіта малдаўскі гаспадар Стэфан ІІІ Вялікі значна разбудаваў мураваны замак. Па пэрымэтры былі збудаваны сьцены вышынёй да 40 і шырынёй 5—6 мэтраў, 3 вежы, узровень двару быў падняты на 10 мэтраў, а ўнутраная прастора падзелена на Княжацкі двор і двор войнаў. У такім стане замак і дайшоў да сучаснасьці.

У кастрычніку 1621 году пад сьценамі замка адбылася знакамітая Хацінская бітва. Украінска-беларуска-польскія войскі на чале зь Янам Каралем Хадкевічам і Пятром Сагайдачным разьбілі значныя сілы Асманскай імпэрыі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Замкі Ўкраіны
Луцкі замак

Замак у Луцку, **замак Любарта** — адзін з самых прадстаўнічых замкаў Вялікага Княства Літоўскага, менавіта таму Вітаўт абраў яго для каранацыйнага зьезду, які мусіў пераўтварыць яго ў караля на чале каралеўства Літоўскага.

* 10—11 стагодзьдзі — насыпаны вал і ўзьведзены драўляны замак.
* 1259 — разрабаваны мангольскім ханам Бурундаем.
* 1352—1366 — Валынскі князь Любарт Гедзімінавіч замяніў большасьць драўляных умацаваньняў мураванымі.
* 1370—1385 — дабудавана Ўязная вежа, распачата будаўніцтва Стыравой вежы.
* Пачатак 15 стагодзьдзя — Вітаўт завяршыў будаўніцтва замка. Комплекс складаўся з трох вежаў: Уязной, Уладычай і Стыравой, які былі злучаны праслам мураванай сьцяны. Унутры замка існаваў таксама мураваны палац.
* 1429 — у замку адбыўся зьезд эўрапейскіх манархаў і меркавалася правесьці каранацыю Вітаўта, чаму перашкодзілі палякі, не прапусьціўшы карону празь межы свайго каралеўства.
* 1930-я — у замку былі праведзены кансэрвацыйныя працы.
* 1970—1977 — замак цалкам рэстаўраваны.

Выява Луцкага замка месьціцца на ўкраінскай купюры вартасьцю 200 грыўнаў.

## Выявы


ЗамокВночі.jpg|Замак ўначы
ЗамокПанор.jpg|Панарама замку
Відновл.jpg|Адноўленая сьцяна Акольнага замку



## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Падарожжа да Луцкага замку.

Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Замкі Ўкраіны
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні ВКЛ
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні Ўкраіны
Замак
Луцак
Берасьцейскі замак

**Берасьце́йскі за́мак** — помнік гісторыі і архітэктуры XІІІ—XVI стагодзьдзяў у Берасьці. Знаходзіўся ў Старым Месьце, ля сутокаў Бугу і Мухаўцу. Існаваў у XIII — першай палове XIX ст. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
### Раньнія часы
Берасьцейскі замак заснавалі ў ХІІІ ст., у сярэдзіне таго ж стагодзьдзя галіцка-валынскія князі з мэтай узмацненьня абароны паставілі на адным з кутоў замка мураваную вежу-стоўп. Паводле летапісных зьвестак, яна была падобнай да Камянецкай. Пазьней за абарончым ровам, таксама ў міжрэччы Бугу і Мухаўцу, вырасла места Берасьце.

### Вялікае Княства Літоўскае
У канцы XVI ст. замак умацавалі землянымі бастыёнамі і ўлучылі ў ланцуг агульнамескіх умацаваньняў. 

Перабудова і мадэрнізацыя замка праводзіліся ў 1654—1658 гадох пад кіраўніцтвам каралеўскага інжынэра Якуба Банэльлі. У праект мадэрнізацыі замку зрабіў нямалы ўнёсак вайсковы дарадца караля Швэцыі Карла X Эрык Дальбэрг.

У чэрвені 1658 году на «ўмацаваньне і завяршэньне берасьцейскага замку» вылучылі 10 000 флёрынаў. У студзені 1661 году замак інвэнтарызавалі каралеўскія камісары і сакратар Рэчы Паспалітай віцэ-аканом Аляксандар Сьлізень.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У 1830-я гады расейскія ўлады зьнішчылі замак дзеля будаваньня фартэцыі.

### Найноўшы час
У 1937—1938 гадох з ініцыятывы афіцэра арміі міжваеннай Польскай Рэспублікі Томаша Жука-Рыбіцкага на тэрыторыі замка прайшлі першыя раскопкі. За савецкім часам раскопкі на Замчышчы праводзіліся Пятром Лысенкам у 1969—1981 і ў 1988 годзе.

## Архітэктура
Замак заставаўся драўляным ажно да канца XVI ст., пакуль яго не замянілі бастыённымі фартыфікацыямі. Ён меў пяць вежаў, зь якіх адна была праязной і вяла ў места. У XVI ст. драўляныя вежы і сьцены замка мелі блянкаваньне з г. зв. падсябіцьцямі.

Выява замка зьмяшчаецца на помніку будаваньня Берасьцейскай дарогі ў Варшаве.

## Галерэя

Bieraście Litoŭskaje. Берасьце Літоўскае (E. Dahlbergh, 1657).jpg|Э. Дальбэрг, 1657 г.
Bieraście Litoŭskaje. Берасьце Літоўскае (E. Dahlbergh, 1657) (3).jpg|Э. Дальбэрг, 1657 г.
Bieraście. Берасьце (E. Dahlbergh, 1657).jpg|Плян, 1657 г.
Bieraście. Берасьце (1725).jpg|Плян, 1725 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Ткачоў М. Брэсцкі замак //  — С. 91.
* Ткачоў М. Брэсцкія гарадскія умацаванні // 
* Lawrowska I. Analysis of the territorial layout of Brest-Litovski (XIV-XVI century) // Structural Analysis of Historical Constructions. Jerzy Jasieńko (ed). DWE, Wrocław, Poland, 2012. — P. 1220—1230.
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Олег Медведевский, Ирина Лавровская, Ещё адна страница истории Бреста. Из шведских архивов 355 лет спустя…, Брестский курьер

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Бастыённыя замкі Беларусі
Катэгорыя:Вежы валынскага тыпу
Катэгорыя:Гісторыя Берасьця
Сяргей Рахманінаў

**Сяргей Васілевіч Рахманінаў** ( — 28 сакавіка 1943) — выбітны расейскі кампазытар, дырыгент і піяніст.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 1 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1873 годзе
Катэгорыя:Расейскія дырыгенты
Катэгорыя:Расейскія кампазытары
Катэгорыя:Расейскія піяністы
Катэгорыя:Духоўныя кампазытары
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскай кансэрваторыі
Катэгорыя:Расейскія эмігранты першай хвалі ў ЗША
Катэгорыя:Памерлі 28 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1943 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Каліфорніі
Ковенскі замак

**Ковенскі замак** — сярэдневяковы замак у жамойцкім горадзе Коўна. Пабудаваны ў стратэгічна важным месцы — зліцьці Нёмана і Вяльлі як апорны пункт у абароне супраць Тэўтонскага ордэна. У наш час захавалася каля траціны замка з дзвюма вежамі. Сёньня ў замку разьмешчаны невялікі музэй.

## Гісторыя

* XIII—XIV стагодзьдзі — узьвядзеньне мураванага замка.
* 1362 — разбураны крыжакамі, але хутка адноўлены. 1383 — зноў разбураны.
* 1410 — Вітаўт канчаткова вярнуў Коўна ў склад ВКЛ і мадэрнізаваў замак.
* 1560—1580 — збудаваны артылерыйскі бастыён.
* 1655 — замак захоплены і спалены маскоўцамі.
* З 1950-х праводзіцца дасьледаваньне і кансэрвацыя рэшткаў замка.

## Архітэктура

Ковенскі замак зазнаў 3 этапы рэвалюцыі: першапачаткова ён ўяўляў сабою наўпрост квадрат абведзены праслам мураванай сьцяны, на ўзор крыжацкіх лагэрбургаў. Галоўны мур па пэрымэтры абкружаў дадатковы больш нізкі мур-цьвінгэр.
 
Пры Вітаўце замак быў значна мадэрнізаваны: падвышаны сьцены, па кутах замкавай сьцяны былі ўзьведзены па чарзе цыліндрычныя і квадратныя флянкіруючыя вежы. Замак быў пераўтвораны ў дасканалую кастэль.

Апошнім этапам стала будаўніцтва паўкруглага артылерыйскага бастыёна вакол адной зь вежаў.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Замкі-кастэлі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Замкі Летувы
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні ВКЛ
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні Летувы
Ігельстрэмы

**Іґельстрэмы** (па-швэдзку: *Igelström*, па-нямецку: *Igelstrom, von Igelstroem*; па-расейску: *Игельстремы, Игельстромы*) - шляхецкі, баронскі й графскі род у Швэцыі, Курляндыі, ВКЛ, Польшчы, Сьвяшчэннае Рымскае й Расейскай імпэрыяў. Паходзяць са Швэцыі, зь Нюледэзэ. У 1647 Харальд Бэнгтсан быў узьведзены ў шляхецкую годнасьць з наданьнем прозьвішча Ігельстром. Прадстаўнікі роду валодалі землямі ў Інфлянтах і Эстляндыі. У 1739 пяцёра братоў Ігельстромаў атрымалі баронскую годнасьць у Рэчы Паспалітай. У 1792 Восіп Ігельстрэм быў узьведзены ў графскую годнасьць Сьвяшчэннае Рымскае імпэрыі.

## Раньні радавод

Сыман (жыў у 1350-1370)
# Магнус (жыў у 1403), ж. - Маргарэта фон Путтэн 
## Андэрс Магнуссан зь Люсэфорду (жыў у 1410-1436), удзельнічаў у вайне за незалежнасьць Швэцыі
### Магнус (жыў у 1444), ж. - Хрыстына Тоніссадотэр, удава сэнатара Карла Магнуссана з Эліфсторпа
#### Магнус зь Вялікае Вангі (жыў у 1490)
##### Харальд
###### Бэнгт зь Вялікае Вангі, у 1529 пакінуў Швэцыю, ж. - Катарына Ёхансдотэр Лінд
####### Харальд (?-1570-я), ярл Сыртэ й Содэрбі, сакратар у Эльфсборгу ды Гандляр у Лёдазэ. Ж. - Рагнгільд Свэнсдотэр
######## Бэнгт (жыў у 1629)
######### Харальд (1604-1677), ярл Ропкая, Валікольта, Ермалы й Таўбэнгофа, палкоўнік, у 1647 набілітаваны з наданьнем прозьвішча Іґельстрэм. Заснавальнік роду Ігельстромаў.
######## Андэрс (?-1649), ярл Сыртэ, Фолерэда й Содэрбі, павятовы судзьдзя, у 1647 набілітаваны з наданьнем прозьвішча Апэльбом. Заснавальнік шляхецкага й баронскага роду Апэльбомаў.

## Найбольш вядомыя прадстаўнікі расейскае галіны роду
# Восіп Ігельстрэм (1737-1817/1823?), генэрал
# Канстанцін Ігельстрэм (1799-1851), дзекабрыст
# Андрэй Ігельстрэм (1860-1927), пісьменьнік


Катэгорыя:Генэалёгія
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Остзэйскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Швэдзкія шляхецкія роды
Катэгорыя:Шляхецкія роды Сьвятой Рымскай імпэрыі
Тартак (гурт)

**Тарта́к** — украінскі рок-гурт. Заснаваны ў 1996 годзе.

## Гісторыя
Гурт «Тартак» заснаваны ў 1996 годзе. Менавіта тады гурт бярэ ўдзел у адборы на фэстываль «Червона Рута», на якім неўзабаве упэўнена перамагае. Прэзэнтаваўшы на фэстывалі песьні «О-ля-ля», «Подаруй Мені Кохання» і «Божевільні Танці», Тартак становіцца ляўрэатам 1-й прэміі ў жанры танцавальнай музыкі. Напрыканцы 1997 году да Сашка Палажынскага і Васіля Зікневіча-малодшага, якія на той момант і складалі гурт, а калі казаць дакладна — проста дуэт, далучыліся Андрэй Благун — клявішнік і гітарыст Андрэй «Муха» Самойла. У такім складзе на пачатку 1998 году «Тартак» праехаў па ўсёй Украіне як пераможца фэстывалю «Червона Рута — 97».

## Дыскаграфія
* 2001 — Демо графічний вибух
* 2003 — Система нервів
* 2004 — Музичний лист щастя
* 2005 — Гуляйгород
* 2005 — Перший комерційний
* 2006 — Україно, забивай! (сынгл)
* 2006 — Сльози та соплі
* 2009 — Опір матеріалів

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Украінскія музычныя гурты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1996 годзе
Танок на майдані Конґо

«**Тано́к на майда́ні Ко́нґо**» (ТНМК; ; ) — украінскі гіп-гоп гурт з Харкава. Найлепшы ўкраінскі альтэрнатыўны гурт.

## Гісторыя
Заснаваны 14 чэрвеня 1989 году. Заснавальнікі гурту — Аляксандар «Фозі» Сыдарэнка ды Канстанцін «Коця» Жуйкоў. Першапачатковая назва гурту — «Новые Дома». У 1997 годзе гурт стаў ляўрэатам нацыянальнага конкурсу «Червона Рута '97». Выступ гурту ацанілі як наватарскі. Ляўрэаты прэміі Yuna-2017 за асаблівыя дасягненьні ў музыцы.

## Дыскаграфія
* *[[Зроби мені хіп-хоп]]* (1998)
* *[[Неформат]]* (2001)
* *[[Пожежі міста Вавілон]]* (2004)
* *[[Сила]]* (2005)
* *[[ReФорматЦія-2]]* (2008)
* *Проїхали* (2010)
* *С. П.А. М.* (2010)
* *7* (2018)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* 

Катэгорыя:Украінскія гіп-гоп-гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1998 годзе
Катэгорыя:Музыка Харкава
Тураўскі замак

**Тураўскі замак** — помнік гісторыі і архітэктуры XІІІ—XVII стагодзьдзяў у Тураве. Знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы места, пры ўтоку былой ракі Язды ў Струмень. Існаваў у XIII — першай палове XIX ст. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

### Тураўскае княства
У канцы Х ст. у Тураве збудавалі драўляны горад. У 1158 годзе ён вытрымаў дзесяцітыднёвую аблогу войскаў паўднёварускай кааліцыі князёў, а ў 1160 годзе — трохтыднёвую аблогу валынскіх князёў. У XIII ст. пасярод гораду збудавалі мураваную вежу-бэргфрыд.

### Вялікае Княства Літосўкае
Далучэньне Турава да Вялікага Княства Літоўскага ў XIV ст. зьмяніла функцыю і ролю места і яго фартыфікацыяў. У 1502 і 1521 гадох Тураў разрабавалі татары. У 1649 годзе места і замак пацярпелі ў час яго вызваленьня гетманам Янушам Радзівілам. За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў замак спустошылі і разрабавалі маскоўскія войскі.

У першай палове XVIII ст. упамінаецца «замак Тураўскі».

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У 1830-я гады расейскія ўлады разабралі мураваную вежу.

## Архітэктура

Узьнік на месцы драўлянага гораду часоў Русі. Абарончая сыстэма будавалася на ўмелым злучэньні натуральных перашкодаў з штучнымі фартыфікацыямі, збудаванымі ў адпаведнасьці з рэльефам мясцовасьці і з улікам абарончай тактыкі таго часу.

За часамі Вялікага Княства Літоўскага горад падзяліўся на беспасярэдне вялікакняскі замак і гандлёва-рамеснае места. Падобны падзел падкрэсьліла мураваная вежы-бэргфрыд, або вежа валынскага тыпу, падобная на Камянецкую і Берасьцейскую, якая апроч абарончай функцыі, мела рэпрэзэнтацыйны характар і мусіла сымбалізаваць уладу князя.

Замчышча мае памеры 180 на 200 мэтраў і падзяляецца глыбокім ровам на 2 пляцоўкі: 75 × 70 м і 150 × 100 м, якія ўмацоўваліся валамі (цяпер разбураныя). З боку поля ў некаторых месцах прасочваюцца рэшткі рова. Ад мураванай вежы захавалася ўзвышэньне правільнай круглай формы.

## Галерэя

Turaŭ, Prypiać. Тураў, Прыпяць (N. Orda, 1875).jpg|Н. Орда, 1875 г.
Turaŭski zamak, Illinskaja. Тураўскі замак, Ільлінская (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|І. Сербаў, 1912 г.
Turaŭski zamak, Illinskaja. Тураўскі замак, Ільлінская (I. Sierbaŭ, 1912) (2).jpg|І. Сербаў, 1912 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Вежы валынскага тыпу
Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні ВКЛ
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні Беларусі
Скрябін

**„Скрябін“** () — украінскі рок-гурт. Сфармаваны ў 1989 року.

## Дыскаграфія
### ''Студыйныя альбомы''
* Чуєш біль (1989)
* Мова риб (1992)
* Технофайт (1993)
* Птахи (1995)
* Мова риб (1997)
* Казки (1997)
* Хробак (1999)
* Еутерпа (1999)
* Технофайт 1999 (1999)
* Модна країна (2000)
* Стриптиз (2001)
* Стриптиз+ (2002)
* Озимі люди (2002)
* Натура (2003)
* Танго (2005)
* Гламур (2006)
* Про любов? (2007)
* Моя еволюція (2009)
* Радіо Любов (2012)
* Добряк (2013)
* 25 (2014)
* Кінець Фільму (2015)

### ''Зборкі рэміксаў''
* Танець пінгвіна (1998)
* Птахи повернулись (1999)
* Альбом (2004)

### ''Канцэртныя альбомы''
* Андріївський Unplugged (2010)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* Суполка фанатаў ў LJ
* 

Катэгорыя:Украінскія музычныя гурты
Партыя незалежнасьці Пуэрта-Рыка

**Па́ртыя незале́жнасьці Пуэ́рта-Ры́ка** (, *РІР*) — пуэртарыканская палітычная партыя, якая ставіць сваёй мэтай атрыманьне незалежнасьці Пуэрта-Рыка ад ЗША. Яна зьяўляецца адной з трох асноўных палітычных партыяў краіны, і адной са старэйшых сярод зарэгістраваных партыяў. Заснавана 20 кастрычніка 1946 году Джыльбэрта Кансэпсыён дэ Грацыя.

Сяброў партыі называюць незалежнікамі, ці *independentistas*, *pipiolos*, пра-незалежніцкімі актывістамі.

Катэгорыя:1946 год у Пуэрта-Рыка
Катэгорыя:Сэпаратысцкія партыі
Катэгорыя:Цэлі COINTELPRO
Катэгорыя:Палітычныя партыі Пуэрта-Рыка
Катэгорыя:Левыя нацыяналістычныя партыі
Катэгорыя:Левыя папулісцкія партыі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакратычныя партыі
Катэгорыя:Сацыялізм у Пуэрта-Рыка
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1946 годзе
Катэгорыя:Нацыянальна-вызваленчыя рухі
Катэгорыя:Пуэртарыканскі незалежніцкі рух
Леван Гачэчыладзэ

**Леван Гачэчыладзэ** (; нарадзіўся 20 ліпеня 1964 у Тбілісі, Грузія) — грузінскі палітык, дэпутат парлямэнту Грузіі, бізнэсмэн.

Скончыў Тбіліскі дзяржаўны ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці «матэматыка-кібэрнэтыка». Двойчы абіраўся ў парлямэнт: у 1999 годзе стаў дэпутатам ад «Зьвязу грамадзянаў Грузіі», а ў 2004 — ад «Новых правых». У 2004 годзе ўвайшоў у міжпартыйную фракцыю «Дэмакратычны фронт», у 2000—2003 гадох быў старшынём аб’яднаньня «Новыя правыя». У 2002 годзе абіраўся дэпутатам тбіліскага Сакрэбула. У 1999—2000 гадох узначальваў парлямэнцкі камітэт па эканоміцы. Грузінскі «вінны кароль»: прэзыдэнт кампаніі «Georgian Wines & Spirits» з 1997 году, генэральны дырэктар кампаніі ў 1993—1997 гадох. У лістападзе 2007 году стаў адзіным кандыдатам ад аб’яднанай апазыцыі на пазачарговых выбарах прэзыдэнта Грузіі, прызначаных на 5 студзеня 2008 году.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Грузінскія палітыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 20 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе
Ўолтэр Скот

**[[Сэр]] Ўо́лтэр Скот** (; 15 жніўня 1771, Эдынбург, Шатляндыя — 21 верасьня 1832, Эбатсфорд, Шатляндыя) — шатляндзкі празаік, паэт і перакладнік. Сусьветна вядомы сваімі гістарычнымі раманамі — «Айвэнга», «Квэнтын Дорвард» і іншымі. Лічыцца заснавальнікам жанру гістарычнага раману.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і заможнага шатляндзкага юрыста Ўолтэра Джона (1729—1799) і Ганны Рэзэрфорд (1739—1819), дачкі прафэсара мэдыцыны Эдынбурскага ўнівэрсытэту. Быў дзявятым дзіцём у сям’і, аднак з 13 дзяцей выжылі толькі шасьцёра.

У студзені 1772 захварэў на дзіцячы паралюш, страціў рухомасьць правай нагі і назаўжды застаўся кульгавы. Двойчы — у 1775 і 1777 роках — знаходзіўся на лекаваньні ў курортных мястэчках Бат і Прэстанпанс.

Дзяцінства ягонае было шчыльна зьвязанае з Шатляндзкім Памежжам, дзе ён бавіў час на дзедавай фэрме ў Сэндыноў, а таксама ў дзядзькавай хаці ля Келса. Нягледзячы на свой фізычны недахоп, ужо ў малым узросьце зьдзіўляў вакольных жывым розумам і фэнамэнальнай памяцьцю.

У 1778 вярнуўся ў Эдынбург, дзе вучыўся ў школе. У 1785 паступіў у Эдынбурскі коледж. У коледжы захапіўся альпінізмам, фізычна ўзмацнеў і набыў папулярнасьць сярод пагодкаў як выдатны апавядальнік.

Шмат чытаў, у тым ліку антычных аўтараў, захапляўся раманамі і паэзіяй, асабліва вылучаў традыцыйныя баляды і казаньні Шатляндыі. Разам зь сябрамі зладзіў у коледжы «Паэтычнае таварыства», вывучаў нямецкую мову і знаёміўся з творчасьцю нямецкіх паэтаў.

Істотным для Скота стаў 1792 рок: у Эдынбурскім унівэрсытэце ён вытрымаў іспыт на званьне адваката. З гэтага часу ён стаў шанаваным чалавекам з прэстыжнай прафэсіяй і заняўся ўласнай юрыдычнай практыкай.

У першыя гады працы шмат езьдзіў па краіне, спадарожна зьбіраючы народныя легенды і паданьні пра шатляндзкіх героеў. Захапіўся перакладамі нямецкай паэзіі, ананімна выдаў свае пераклады баляды Бюргера «Ленора».

У 1791 пазнаёміўся зь Вільямінай Белшэс, дачкою эдынбурскага адваката, цягам пяці наступных рокаў намагаючыся дабіцца ягонае ўзаемнасьці. Аднак Вільяміна ў рэшце рэшт абрала Ўільяма Форбса, сына заможнага банкіра. Неразьдзеленае каханьне стала для маладога чалавека магутным ударам; вобразы Вільяміны не аднойчы зьяўляліся ў наступных раманах пісьменьніка.

У 1797 ажаніўся з Шарлётаю Карпентэр (1770—1826).

У жыцьці быў узорным сямейнікам, чалавекам добрым, чульлівым, тактоўным, удзячным; любіў уласны маёнтак Эбатсфорд, зь якога зрабіў невялікі замак; вельмі любіў дрэвы, хатніх жывёлаў, сямейную бяседу.

У 1830 перанёс апаплексычны ўдар, які спаралізаваў ягоную правую руку, пасьля ў 1830—1831 здарыліся яшчэ два ўдары.

Памёр ад інфаркту 21 верасьня 1832.

## Творчасьць
### Пераклады па-беларуску
* Айвенга: раман: [для сярэд. і ст. шк. узросту] / пер. Л. В. Забалоцкая. — Мінск: Полымя, 1997 — 511 с. — (Школьная бібліятэка). ISBN 985-07-0172-2
* Шэры манах пер. Андрэй Стэфановіч

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Шэры манах» на prajdzisvet.org


Катэгорыя:Літаратары рамантызму
Тарас Чубай

**Тара́с Рыго́равіч Чуба́й** (; нарадзіўся 21 чэрвеня 1970, Львоў, Украіна) — украінскі рок-сьпявак, музыка, кампазытар. Лідэр гурту «Плач Єремії» (кіраўнік, аўтар музыкі й тэкстаў, вакаліст, музыка). Заслужаны артыст Украіны.

Аўтар амаль 100 песьняў, 11 музычных альбомаў, увэрцюры для сымфанічнага аркэстру.

## Жыцьцяпіс
Сын паэта Рыгора Чубая. Навучаўся ў Львоўскай музычнай школе імя С. Крушальніцкай, скончыў Львоўскую кансэрваторыю.

Яшчэ студэнтам браў удзел у выступах тэатру-студыі «Не журыся!» (1987—1992).

У 1990 разам з аднадумцамі стварыў гурт «Плач Єремії», які празь некалькі гадоў стаў заўважным ва ўкраінскай музыцы. У 1999 року Чубай пераехаў у Кіеў, але працягнуў супрацоўніцтва з гуртом.

Аднымі з кіеўскіх праектаў Тараса сталі альбомы, запісаныя на студыі гурту «Скрябін»&nbsp;— *[[Наше Різдво]]* і *[[Наші партизани]]*.

У 2008 року Тарасу Чубаю прысвоенае званьне «Заслужаны артыст Украіны».

## Дыскаграфія

### Тарас Чубай
* 1988 «Постать Голосу»
* 1998 «Наше Різдво»
* 2000 «Наші партизани»
* 2002 «Наш Івасюк»

### З «Плач Єремії»
* 1993 «Двері, котрі насправді є»
* 1995 «Най буде все як є…»
* 1997 «Хата моя»
* 1998 «Добре»
* 2003 «Світло і сповідь ч.1»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Неафіцыйны сайт гурту «Плач Єремії»
* 

Катэгорыя:Украінскія рок-музыкі
Катэгорыя:Украінскія кампазытары
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Ўкраіны
Катэгорыя:Выпускнікі Львоўскай кансэрваторыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове
Катэгорыя:Плач Єремії
Рамонт

**Рамонт** або **рэнавацыя** — комплекс мерапрыемстваў, накіраваных на паляпшэньне тэхнічнага стану аб’ектаў безь зьмяненьня іх канструктыўнага і эстэтычнага вырашэньня.

Трэба разумець, што непрафэсіянальна ці з благім інтарэсам праведзены рамонт на аб’ектах высокай гісторыка-культурнай каштоўнасьці можа прывесьці да зьнішчэньня эстэтычных і гістарычных якасьцяў гэтага аб’екта. Перашкодзіць падобным дзеяньням можа толькі арганізаваны тэхнічны нагляд і кваліфікаваны спэцыяліст, асноўнай задачай якога будзе ацаніць значэньне знойдзенага, зафіксаваць яго, у час прыняць меры па захаваньні культурнай каштоўнасьці.

## Літаратура
* Мартыненко И. О соблюдении международно-правовых требований. У: Каштоўнасьці мінуўшчыны - 5: Рэстаўрацыя і выкарыстанне помнікаў гісторыі і культуры: Матэрыялы канферэнцыі. Мінск, 17 красавіка 2001 г. Мн., 2001.ISBN 985-6305-24-1

## Вонкавыя спасылкі
*Рамонт // Рамонт, будаўніцтва, будаўнічыя матэрыялы
*Рамонтна-аздобныя працы
*Рамонт аўтамабіляў
*Рамонт і эксплуатацыя гасьцініцаў
*Рамонт дзьвярэй // Будаўніцтва і аздабленне загараднага хаты
*Рамонт драўляных канструкцыяў і вырабаў // Цясьлярныя працы
*Рамонт задняй бэлькі
*Рамонт каменных канструкцыяў і іх узнаўленьне // Каменныя працы
*Рамонт кватэры
*Рамонт лічбавых прыладаў // Маркес
*Рамонт мэблі // Сталярныя працы
*Рамонт тынкоўкі // Будаўніцтва і ўладкаваньне хаты
*Дэфекты і рамонт // Тынкавыя працы
*Бачына «Майстар хаты» аб будаўніцтве і рамонце
*Бачына «Ваша хата»
*Бачына «Тэхналогіі, сакрэты і рэцэпты»

Катэгорыя:Ахова помнікаў
Катэгорыя:Будаўніцтва
Раскрыцьцё (архітэктура)

**Раскрыцьцё** — комплекс мерапрыемстваў па пазбаўленьні каштоўнасьці ад пазьнейшых дысануючых напластаваньняў.

Пры гэтым раскрыцьцё магчыма, калі выдаляемыя часткі невялікай мастацкай ці гістарычнай каштоўнасьці ў параўнаньні з аднаўляемымі фрагмэнтамі. Раскрыцьцё не магчыма, калі стварае пагрозу ўмовам устойлівасьці будынка, ці пагаршае умовы яго захаваньня. Раскрываемаму аб’екту мусьць быць забясьпечаныя добрыя ўмовы захаваньня, бо практыка паказвае, што ў новых умовах раскрыты аб’ект трапляе ў больш жорсткі рэжым існаваньня.

## Літаратура
* Мартыненко И. О соблюдении международно-правовых требований // Каштоўнасьці мінуўшчыны-5: Рэстаўрацыя і выкарыстанне помнікаў гісторыі і культуры: Матэрыялы канферэнцыі. Мінск, 17 красавіка 2001 г. — Мн., 2001. ISBN 985-6305-24-1

Катэгорыя:Ахова помнікаў
Ліелупэ

**Ліелупэ** () — рака ў Латвіі. У перакладзе ейная назва гучыць як *«Вялікая рака»*.

Ліелупэ пачынаецца ад злучэньня дзьвюх рэк — Мэмэлэ й Мусы (Мушы) — у ваколіцах Баўскі, свой шлях цярэбіць праз Зэмґальскую раўніну, а затым трапляе ў Рыскую затоку паміж Юрмалай і Рыґай. Ліелупэ працякае праз гарады Елґава, Калнціемс, Юрмала. Асобны рукаў, якому пакінулі ранейшую назву ракі — *Бульлюпэ*, дацякае да Рыґі, дзе зьліваецца з Даўґавай. Згодна архіўным сьведчаньням, раней Ліелупэ служыла адным з прытокаў Даўґавы, але ў 1697 г., дзякуючы вялікім ледзяным таросам, яна здолела прамыць сабе шлях да Балтыйскага мора.

Даўжыня ракі складае 119 км, плошча басэйну — 17600 км² (другая па велічыні сярод латыскіх рэк), нахіл воднай паверхні — 10,8 м, сярэдні расход вады — 106 м³/с, глыбіня ў сярэднім цячэньні — 8-12 м, у вусьці — 15-20 м. Сілкаваньне ракі на 50-55% адбываецца за кошт таяньня сьнегу.

У раку ўпадае болей за 250 прытокаў, самыя працяглыя зь якіх — Ецава (справа) ды Свэтэ (зьлева). Ліелупэ — шырокая, паўнаводная й глыбокая рака, але на ёй не разьмешчана ніводнай ГЭС, таму гэта самая спрыяльная водная артэрыя для суднаходства ў Латвіі.

Ад Баўскі да Мэжатнэ рэчышча Ліелупэ неглыбокае, рака тут цячэ па старых даламітавых адкладах, якія почасту выступаюць з вады. Нахіл воднай паверхні на гэтым этапе самы вялікі. Далей Ліелупэ цячэ ўжо па раўніне, сярод лугоў, якія яна часта залівае падчас паводкі.

У Ліелупэ ловяцца ляшчы, шчупакі, плоткі, акуні, судакі, ліні, рыбцы, вугры.

Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Таліта Кум

**Таліта Кум** — папулярны ўкраінскі рок-гурт. Нязьменны лідэр, саліст і аўтар песьняў гурта — Юлія Мішчанка.

## Біяграфія

## Дыскаграфія
### Альбомы
* *[[Іноземці]]* (2002)
* *[[Гаряча і гірка]]* (2004)
* *[[Шоу бізнес]]* (2007)
## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Украінскія музычныя гурты
Людас Румбуціс

**Лю́дас Румбу́ціс** (;  24 лістапада 1955 году) — савецкі футбаліст летувіскага паходжаньня. Быў паўабаронцам, а пасьля працаваў трэнэрам.

## Біяграфія
Нарадзіўся 24 лістапада 1955 году ў горадзе Цельшы. Займацца футболам пачаў у мясцовай ДЮСШ (першы трэнэр — Міндаўґас Сабецкас), якую скончыў у 1971 годзе. Першым прафэсійным клюбам для Румбуціса стаў «Жальгірыс Вільня» (1974—1975), затым ён перайшоў у менскае «Дынама» (1976—1986), у якім і скончыў сваю кар’еру гульца.

За часамі СССР дасягнуў званьня майстра спорту. Стаў чэмпіёнам СССР у 1982 годзе, атрымаў бронзу ў 1983 годзе. У вышэйшай лізе чэмпіянатаў СССР правёў 137 гульняў, забіў 3 галы. У 1983 годзе Румбуціс скончыў БДУФК.

З 1999 да ліпеня 2000 году Румбуціс працаваў другім трэнэрам нацыянальнай зборнай Летувы. У розныя часы выконваў функцыі спартовага дырэктара ў менскіх клюбах «Дынама» й «Партызан».

У лютым 2017 году зацьверджаны на пасадзе галоўнага трэнэра моладзевай зборнай Беларусі, якую ўзначальваў да сьнежня 2018 году. У лістападзе 2018 году пакінуў пасаду трэнэра зборнай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Савецкія футбалісты
Катэгорыя:Летувіскія футбалісты
Катэгорыя:Беларускія футбольныя трэнэры
Катэгорыя:Летувіскія футбольныя трэнэры
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту фізычнай культуры
Ровенская вобласьць

**Ро́венская во́бласьць** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Ўкраіны. Плошча 20 047 км². Насельніцтва на 2025 год — 1,19 млн чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Роўна.

## Геаграфічныя зьвесткі
### Месцазнаходжаньне
Мяжуе з Жытомірскай вобласьцю на ўсходзе, з Валынскай вобласьцю на захадзе. На поўдні — зь Львоўскай, Тарнопальскай і Хмяльніцкай абласьцямі Ўкраіны. На поўначы мяжуе зь Беларусяй.

Працягласьць вобласьці з поўначы на поўдзень 215 км, а з захаду на ўсход — 186 км.

### Клімат
Клімат умерана кантынэнтальны. 

### Рэльеф
Паводле вышыні сваёй паверхні вобласьць падзяляецца на паўночную частку, якая знаходзіцца ў межах Палескай нізіны, ды паўднёвую частку, якая знаходзіцца на Валынскім узвышшы. Найвышэйшымі яе дзялянкамі (звыш 300 м) зьяўляюцца Паўчанскае плято (да 328 м) і Мізоцкі камлюк (да 342 м). На крайнім поўдні ў межы вобласьці заходзяць схілы Падольскага ўзвышша.

### Водныя аб’екты
Агулам у вобласьці налічваецца 173 ракі даўжынёй больш за 10 км. Усе яны належаць да басэйну Дняпра. Галоўнай воднай артэрыяй зьяўляецца рака Гарынь са сваім найбольшым прытокам Случчу. Зь іншых значных рэчак на Ровеншчыне цякуць Стыр, Льва, Ствыга, на крайнім паўночным захадзе — Прыпяць.

У вобласьці больш за 500 азёраў рознага паходжаньня (карставыя, заплаўныя ды іншыя). Сярод іх — Нобель, Белае, Лука, Вялікае Пачаеўскае азёры. Утвораныя 31 вадасховішча й больш за 300 сажалак.

## Гісторыя
Ровенская вобласьць была ўтвораная 4 сьнежня 1939 року ў межах УССР на базе колішняга Валынскага ваяводзтва міжваеннай Польскай Рэспублікі.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Вобласьць налічвае 16 адміністрацыйных раёнаў, 11 местаў, зь якіх 4 — абласнога значэньня, 16 мястэчак, 3 пасёлкі, 999 вёсак.
Быстрамы

**Бы́страмы** (, , *von Bistramb*, *Baron von Bistram*) — шляхецкі род польскага паходжаньня гербу ўласнага («Тарнава» зьменены). Унесены 17 кастрычніка 1620 у 1-ю клясу рыцарскага матрыкулу Княства Курляндыі й Сэмігаліі. Частка прадстаўнікоў роду насіла баронскі тытул.

Першы слынны прадстаўнік роду — Кшыштаф — служыў пры двары курляндзкага князя Вільгельма. Ягоны ўнук Ян Казімер ужо служыў вялікаму князю Літоўскаму Ўладыславу Вазу, за што атрымаў у 1645 маёнткі Двайконі й Зьвірбляны. Ян Казімер ад жонкі з роду фон Гейкінг (*von Heyking*) меў двух сыноў: Яна Эвальда й Отана Аляксандра. Отан Аляксандар вярнуўся ў Курляндыю, а Ян Эвальд застаўся ў Зьвірблянах, дзе ажаніўся з Ганнай Сьвянціцкай. Далучыў да бацькавых уладаньняў яшчэ й Барклойны. Пасьля сьмерці Яна Эвальда ягоныя ўладаньні былі падзеленыя паміж чатырма сынамі. Гэтак Багуслаў Казімер атрымаў вёскі Дуданцы, Улунцы й Гаўткальну, а Аляксандар — вёскі Кучы й Замбрышкі. Уладаньні Багуслава спачатку адышлі да ягонага сына Бартламея, а пасьля — да сына апошняга Караля. Гэты маёнтак спачатку зваўся Бартламееў, а пасьля Каралева.

Аляксандар запаветваў свой маёнтак сыну Анджэю, які да таго ж стаў уладальнікам Барклойнаў. Гэтыя ўладаньні былі пасьля падзеленыя паміж сынамі Анджэя Казімерам і Дамінікам, генэралам войска Літоўскага. Ня маючы нашчадкаў, Дамінік і Казімер перадалі свае ўладаньні Каралю Быстраму з Каралева, пасьля чаго маёнтак быў перайменаваны ў Быстрампаль. Сын Караля, таксама Караль, ажаніўся з Зоф’яй Мінейкай, пасаг якой уключаў маёнткі Упіту й Стульцішкі. Уладаньні роду былі канфіскаваныя праз удзел сына Караля й Зоф’і Ўладыслава ў паўстаньні 1863 году, але неўзабаве былі вернутыя.

## Радавод

Кшыштаф
# ?
## Ян Казімер, ж. — ?? фон Гейкінг
### Ян Эвальд, ж. — Ганна Сьвянціцкая
#### Багуслаў Казімер
##### Бартламей
###### Караль
####### Караль Казімер (1812—1886), ж. — Зоф’я Мінейка
######## Уладыслаў Юзаф (1839—1918), ж. — Міхаліна Каменская
######### Тадэвуш (1886—1935), ж. — Марыя Аляксандра Мяйштовіч
########## Аляксандар (1922—)
########## Эўгеніюш
######## Вацлаў, памёр у дзяцінстве
######## Казімеж
######## ?????, м. — Вайніцкі
######## ?????, м. — Гопэн
######## ?????, м. — Гопэн
#### Аляксандар
##### Анджэй
###### Казімер
###### Дамінік, генэрал войска ВКЛ
### Отан Аляксандар

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Летувіскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Латыскія шляхецкія роды
Судзімонтавічы

**Судзімонтавічы** — шляхецкі род Вялікага Княства Літоўскага.

## Прозьвішча

Суда (Sudo) і Мунд або Монт (Мунд, Mont) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова суд- (сут-) (імёны ліцьвінаў Судзіла, Судар, Сутарт; германскія імёны Sudila, Suderus, Sutardus) паходзіць ад гоцкага sauþa 'вобраз', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Судзімонт азначае «вобраз гарлівасьці». Адзначалася старажытнае германскае імя Sodilmunt.

## Гісторыя
Пачынальнік роду — баярын Судзімонт Доргевіч, чашнік вялікі літоўскі і староста крэўскі; меў сыноў Алехну, Мікалая Кміту і Івана (Івашку).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага
Бялошавічы

**Бялошавічы** () — харвацкі й аўстрыйскі шляхецкі род. Шляхецтва нададзенае ў 1635 годзе Сьцепану Бялошавічу за ўдзел у Трыццацігадовай вайне на баку Аўстрыі. У 1827 годзе шляхецтва было зацьверджанае харвацкім саборам за братамі Ёсіпам, Томам і Іванам Бялошавічамі.

## Апісаньне гербу
На шчыце намаляваны залаты леў зь мячом, на кляйноце — шабля ў чырвонай руцэ. Падобныя гербы значаць, што былі атрыманыя за баявыя заслугі.

## Прадстаўнікі роду
Нікола й Юрай, узгадваюцца ў 1730—1758 гадах як шляхцічы харвацкае жупаніі.

Ёсіп, у 1806 годзе пасол ад харвацкага сабору на цырымонію ўступленьня на пасаду бана Дзьюлы Ігнацы.

Людавіт, сын папярэдняга, ураднік у Кланцы й Прэлагу, судзьдзя акружнога суду ў Чабры.

Іван, упраўнік Віравіціцкае жупаніі, жыў у Асіеку.

Юрай (1759—1823), заграбскі паджупан у 1797—1812 гадах.

Антун, сын папярэдняга, уласьнік маёнтку Сельна каля Малых Ерпеняў.

Маўрыцые (1755—1818), удзельнік войнаў супраць Напалеона, капітан кавалерыі ад 1810 году
# Арсен (1805—1894)
## Отан, жупанскі судзьдзя ў Сіску
### Васіліе, судзьдзя
#### Ота
### Даніца, опэрная й канцэртная сьпявачка
# Давід, жупанскі судзьдзя ў Броду
## Сьцепан (1857—1925), граданачальнік Вараждзіна ў 1894—1896 гадах, паджупан вараждзінскі й банскі дарадца ў 1909—1910 гадах.

Катэгорыя:Аўстрыйскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Харвацкія шляхецкія роды
Архіпавы

**Архіпавы** (***Archipavy***; ) — шляхоцкі род, унесены ў 2 частку РК Магілёўскае губэрні.

## Вонкавыя спасылкі
* Архіпаў

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Анташкевічы

**Анташке́вічы** (***Antaškievičy***; , ) — беларускі шляхоцкі род, унесены ў 3 частку РК Магілёўскае губэрні.

## Вонкавыя спасылкі
* Анташкевіч

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Акініны

**Акініны** (***Akininy***; ) — шляхецкі род, унесены ў 2 частку РК Гарадзенскае губэрні.

## Вонкавыя спасылкі
* Акінін

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Акаронкі

**Акаронкі** (***Akaronki***;  ) — беларускі шляхоцкі род. Унесены ў 3 частку РК Менскае губэрні.

## Вонкавыя спасылкі
* Акаронка

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Адамовічы

**Адамо́вічы** (***Adamovičy***; поль.: *Adamowiczowie*, рас.: *Адамовичи*) — беларускі шляхоцкі род. Унесены ў 2 частку РК Менскае губэрні.

## Крыніца
* Адамовіч

Катэгорыя:Генэалёгія
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Бароўскія

**Бароўскія** (***Baroŭskija***) — беларускі княскі род невядомага паходжаньня. Карысталіся гербамі Агоньчык,Любіч, Пілява, Прус I, Ястрабец. Невядома таксама, па якім Бароўску яны пачалі звацца. Вядомыя адно імёны, нязьвязваемыя, за невялікім выключэньнем, у радаводны ланцуг: Багдан (?-п.1499); Барталамей (?-п.1528); Габрыель, які атрымаў прывілей на маёнтак Дарва ля Коўні; Мартын (?-п.1629), падлясьнічы Вілкійскі на Жмудзі ў 1620—1629; Стафан (?-п.1633); Адам (?-п.1654); Рафал (?-п.1648). Вядомы невялікі ланцуг нашчадкаў князя Юр’я (?-п.1563). Хутчэй за ўсё род згас напрыканцы XVII ст.

Юры Бароўскі(?-п.1563), цівун каршэўскі; ж-Барбара Юрлова
# Леў(?-п.1599)
## Ян
## Мікалай(?-п.1625), падстолі жмудзкі 1619, ратмістар каралеўскі 1625
## Марта, м-Станіслаў Бурда
# Алена(?-п.1561), м-Яраш Квілецкі
# Міхал(?-да 1596), цівун каршэўскі
# Шчасная, м- Аляксандар Каціровіч(?-п.1567)

## Вонкавыя спасылкі
* Бароўскія Быхаўскае Падруцьце/вёска Грыбавец

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Летувіскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Княскія роды
Катэгорыя:Згаслыя роды
Агапеевы

**Агапе́евы** (***Ahapiejevy***; ) — беларускі шляхоцкі род. Унесены ў 2 частку РК Магілёўскае губэрні.

## Вонкавыя спасылкі
* Агапееў

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Адам-Адамовічы

**Адам-Адамовічы** (***Adam-Adamovičy***; ; ) — шляхоцкі род гербу ўласнага. Унесены 18 ліпеня 1634 у 2-ю клясу рыцарскага матрыкулу Княства Курляндыі й Сэмігаліі.

## Вонкавыя спасылкі
* Адам-АДАМОВІЧ гэрбу ўласнага

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Латыскія шляхецкія роды
Байсангур Бэнойскі

**Байсангу́р (Байсунгур) Бэно́йскі** (чач. *Бенойн БойсгӀар*) (1794, Бэной, Чачэнія — 1861, Хасаў-Юрт, Дагестан) — чачэнскі вайскавец XIX ст., наіб імама Шаміля. Актыўны ўдзельнік Каўкаскае вайны 1817—1864. Нацыянальны герой чачэнскага народу.

## Біяграфія

Сын селяніна Эды. Пра жыцьцё да 1830-х вядома вельмі мала. Калі Газы-Магамэд быў абвешчаны імамам, адразу ж далучыўся да яго руху. Увесну 1832 пад Гудэрмэсам ў конным баі разьбіў ўшчэнт грэбенскі казачы полк, захапіў дзьве трафэйныя гарматы.

## Пад сьцягамі Шаміля

У 1839 даў прысягу вернасьці імаму Шамілю. Пасьля гэтага быў прызначаны наібам Бэною. Мазунам (намесьнікам наіба) стаў брат Байсангура Салтамурад.

У 1842 на чале аддзелу горцаў удзельнічаў у Ічкерынскай бітве пад агульным камандаваньнем Шуайба Цэнтароеўскага. Быў паранены, надалей узнагароджаны Шамілём мэдалём за адвагу.

У 1845, удзельнічаючы ў Даргінскай бітве, атрымаў цяжкае раненьне й пазбавіўся рукі.

У 1847 царскія войскі атачылі аул Гергебіль у горным Дагестане. Аднавокі й аднарукі Байсангур з сваім аддзелам бэнойцаў абараняў участак абароны ў раёне садоў. Падчас аднаго з штурмаў гарматным ядром яму адарвала нагу. У насталым зьмярканьні беспрытомнага Байсангура падабралі царскія жаўнеры. Палоннага Байсангура пад вялікім канвоем адправілі з Дагестану ў крэпасьць Грозную. Па дарозе на калёну напалі мюрыды на чале з Салтамурадам і вызвалілі наіба.

Яшчэ да канца не акрыяўшы ад ранаў, прыняў удзел у абароне аула Салты. Аднаногага, аднавокага й аднарукага Байсангура падчас баёў рамянямі прывязвалі да каня.

У 1857—1859 царскія войскі распачалі шырокамаштабны наступ у Чачэніі й Дагестане. Пабітыя наібы Шаміля адзін за адным здаліся на літасьць пераможцаў. Толькі некалькі наібаў, сярод якіх быў і Байсангур, засталіся вернымі Шамілю.

## Паўстаньне 1860—1861
Праз год пасьля паланеньня Шаміля, Байсангур і былыя наібы Шаміля Ума Дуеў і Атабі Атаеў узьнялі новае паўстаньне ў Чачэніі. У чэрвені 1860 аддзел Байсангура й Салтамурада нанёс паразу войскам царскага генэрал-маёра Мусы Кундухава ў баі каля мястэчка Пхачу. Пасьля гэтае бітвы Бэной на 8 месяцаў аднавіў сваю незалежнасьць ад Расеі.

## Згуба

Пасьля паразы асноўных сіл паўстанцаў, Байсангур зь некалькімі набліжанымі хаваўся ў навакольлях сяла Бэной. У адным з баёў пад Байсангурам быў забіты конь і ён патрапіў у палон.

Увесну 1861 Байсангур Бэнойскі быў адданы ваенна-палявому суду й павешаны. Іншыя ўдзельнікі паўстаньня, у тым ліку сыны Байсангура Алхазур і Тахір, былі сасланыя ў Сыбір.

## Крыніцы

Катэгорыя:Чачэнія
Тукхум

**Тукхум** — ваенна-эканамічнае або ваенна-палітычнае аб’яднаньне чачэнскіх тэйпаў. У XVI—XVII стст. паўстала дзевяць тукхумаў:

# Акінцы (аўхоўцы, аькхій, акокі; дзеліцца на ара-аькхій (раўнінныя акінцы — на захадзе Чачэніі) і лам-аькхій (горныя акінцы — на ўсходзе)). Больш верным этнатэрытарыяльным паняцьцем (назвай) варта лічыць аўхой (чеч. Ӏовхой);
# Арстхой (карабулакі);
# Мялхінцы (мялхістынцы, маьлхій);
# Нохчмахкахой (ічкерынцы, Нохчый-Мокх);
# Тэрлой;
# Чантый;
# Чэбэрлой;
# Шарой;
# Шатой (шуатой, ітумкалінцы, шубуты).

Існуюць таксама тэйпы, што не ўваходзяць ні ў адзін тукхум.
## Крыніцы

Катэгорыя:Чачэнія
Друман

**Друман** (, па-гэльску: *Drummann*) — шатляндзкі клан, гербу *Holly* (Сьвяты) й дэвізу *Vitutem coronat honos* (з лацінскай мовы: *Гонар важнейшы за жыцьцё*), які валодаў землямі ў Пэртшыры (Шатляндыя). Імя значыць «чалавек з Дрымэну (Drymen)», земляў, што ляжаць на захад ад Стырлінгу. Назва «Дрымэн» у сваю чаргу, хутчэй за ўсё, паходзіць з гэльскага слову «dromainn» — высакагор’е, пагорак. Менавіта сюды ў 1067 згодна зь легендай прыйшоў вугорскі ваявода з роду Арпадаў, які суправаджаў агнгельскага караля Эдгара Атэлінга й ягоных дзьвюх сёстраў, калі яны ўцякалі ад Вільгельма Заваёўніка. У 1225 узгадваецца нашчадак гэтага ваяводы Малькальм Маленькі (*Beg*), які быў сэнэшалем (шамбалянам) Ленаксу (*Lennox*) і ўзяў прозьвішча *of Drymen*. З гэтага часу галава клану вядомы як *An Drumanach Mór*, што значыць *Вялікі чалавек з Дрымэну*. З Дрымэнам таксама зьвязаныя Бухананы (*Buchanans*) і Моры (*Mores*). Сын таго Малькальма Малькальм Друман пакляўся ў вернасьці ангельскаму каралю Эдварду І, што аднак не перашкодзіла яму прыняць удзел у войнах за незалежнасьць і быць двойчы паланеным ангельцамі. Трэці Малькальм Друман вызначыўся прапановай стварыць аддзелы, узброеныя палямі з жалезнамі заканчэньнямі, каб раніць коняў, перад бітвай пры Банакбэрне. Іхны эхвэкт на ангельскую кабалерыю спрычыніўся да магчымасьці перамогі ў бітве, а дзьве палі сталіся сымболем вайсковых здольнасьцяў роду. За тую бітву Робэрт Брус узнагародзіў Друманаў землямі ў Пэртшыры. Сярэднявечны Стобгал стаў належыць іхнай сям’і ў 1345, калі Джон Друман ажаніўся зь ейнай уладаркай Мэры дэ Манфішэ (*de Montfichet*). Іхная дачка Анабэля сталася каралевай Шатляндыі, выйшаўшы замуж за Робэрта ІІІ. Джон, 5-ы ўладар Каргайлу й Стобгалу, стаўся першым лёрдам Друманам у 1487. Адзін год са свайго жыцьця ён правёў у замку Блекнэс, пасьля свайго нападу на лёрда Ляяна (*Lyon*), кіраўніка арміі. Якаў IV намагаўся ажаніцца з дачкой Джона Маргарэт, аднак у 1502 яна й дзьве ейныя сястры памерлі пры нявысьветленых абставінах, магчыма былі атручаныя, і кароль мусіў ажаніцца з Маргарытай Цюдор. За падтрымку Сьцюартаў у паўстаньнях 1715 і 1745 Друмоны двойчы пазбаўляліся сваіх тытулыў і маёмасьці, пакуль у 1853 Парлямэнт не зацьвердзіў за Джорджам Друмонам, які таксама зьяўляўся баронам Францыі, тытул графа Пэрту (*Perth*) і іншыя былыя тытулы роду.

Катэгорыя:Ангельская арыстакратыя
Катэгорыя:Францускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Шатляндзкія кланы