Вязынь

**Вя́зынь** — вёска ў Беларусі, на рацэ Іліі. Цэнтар сельсавету Вялейскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 557 чалавек. Знаходзіцца за 22 км на паўднёвы ўсход ад Вялейкі.

Вязынь — даўняе мястэчка гістарычнай Меншчыны.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Вязынь упамінаецца ў 2-й палове XV ст. як уладаньне Саковічаў. Ад Ю. Саковіча маёнтак перайшоў да ягонага сына Войцеха (памёр у 1522 годзе), які паводле маёнтку Насілаў пісаўся панам Насілоўскім, потым — сыну апошняга, ваяводу віцебскаму Юрыю Насілоўскаму (памёр у 1544 годзе). За ім у Вязыні ў 1543 годзе заснавалі касьцёл, у гэты ж час паселішча, імаверна, атрымала статус мястэчка. Тым часам першы ўпамін пра Вязынь як мястэчка датуецца 1552 годам.

У 2-й палове XVI ст. Вязынь перайшла да Вітунскіх: Я. Вітунскі значыцца як уладальнік паселішча ў 1616 годзе пры разьмежаваньні з суседнім маёнткам Куранцом. Пазьней паселішча перайшло ў валоданьне Віленскага жаночага кляштару бэнэдыктынак пры касьцёле Сьвятой Кацярыны. Як уласнасьць бэнэдыктынак мястэчка ўпамінаецца ў 1627 і 1638 гадох пры разьмежаваньнях іхных зямель і пры парушэньні межаў Вязынскай пушчы з боку ваяводы смаленскага А. Гасеўскага, у 1674 годзе пры разьмежаваньні з маёнткам віленскіх бэрнардынак Рабунем.

У 1721 годзе кляштарныя маёнтак Вязынь і фальварак Седзіца мелі спрэчныя землі з Маладэчнам і Селішчам пана Міхала Казімера Коцела. У 1736 годзе ўпамінаецца царква ў Вязыні, на якую кляштар бэнэдыктынак выдзеліў паўвалокі зямлі. У 1770 годзе адбылося яшчэ адно разьмежаваньне з суседнімі маёнткамі Селішчам і Ляўковам. У 1791 годзе ў мястэчку збудавалі царкву Прачыстай Багародзіцы. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Вязынь апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Вялейскім павеце Менскай, з 1843 году — Віленскай губэрні. У 1808 годзе мястэчка перайшло да Гяцэвічаў. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у Вязыні дзеялі царква, каталіцкая капліца і сынагога. У пачатку XX ст. — валасная ўправа, расейская народная вучэльня (91 вучань і 2 настаўнікі), аднаклясная царкоўнапрыходзкая школа, 359 дзесяцінаў зямлі. У 1810—1913 гадох тут, у маёнтку Гяцэвічаў. працавалі бровар (10 работнікаў), у 1810—1913 гадох — млын (18 работнікаў).

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Вязынь занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Вязынь абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары мястэчка і воласьці накіроўвалі ў Народны Сакратарыят скаргі на дзеяньні нямецкіх войскаў. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Вязынь ўвайшла ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году яна апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стала цэнтрам гміны Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва.

У 1939 годзе Вязынь увайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году стала цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1970 год тут было 272 двары, на 1993 год — 329, на 1996 год — 332. У 2000-я гады Вязынь атрымала афіцыйны статус «аграгарадку».

У 2017 годзе ў Вязыні зьнялі дакумэнтальны фiльм «Перазiмаваць» пра дом сэзоннага пражываньня.

 
Viazyń, Giacevič, Kaplica. Вязынь, Гяцэвіч, Капліца (1920-29).jpg|Касьцёл, да 1930 г.
Viazyń, Pračyścienskaja. Вязынь, Прачысьценская (1900).jpg|Царква-мураўёўка, каля 1900 г.
Viazyń, Pračyścienskaja. Вязынь, Прачысьценская (1901-39).jpg|Царква, да 1939 г.
Viazyń. Вязынь (1918).jpg|Вуліца, 1915 г.

 
Viazyń, Giacevič. Вязынь, Гяцэвіч (1916).jpg|Сядзіба Гяцэвічаў, 1916 г.
Viazyń. Вязынь (1927).jpg|Дом, 1927 г.
Viazyń. Вязынь (1929).jpg|Стаў, 1929 г.
Viazyń, Giacevič. Вязынь, Гяцэвіч (1930).jpg|Сядзіба Гяцэвічаў, 1930-я гг.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1859 год — 367 чал.; 1881 год — 270 чал.; 1897 год — 601 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1901 год — 602 чал.; 1921 год — 507 чал.; 1970 год — 825 чал.; 1993 год — 778 чал.; 1996 год — 723 чал.; 1999 год — 672 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 557 чал.

### Інфраструктура
У Вязыні працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, паліклініка, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі (1908)
* Могілкі старыя каталіцкія
* Сядзібна-паркавы комплекс Гяцэвічаў (XIX ст.)
* Царква Прачыстай Багародзіцы (2-я пал. XIX ст.; мураўёўка)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Сьвятой Ганны (1830)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Вязынь