open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дэпартамэнты Францыі

**Дэпартамэнты Францыі** () — асноўныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі ў Францускай Рэспубліцы. 102 дэпартамэнты Францыі згрупаваныя ў 13 кантынэнтальных і заморскія рэгіёны. Дэпартамэнты падзяляюцца на акругі (), а тыя, у сваю чаргу, на кантоны ().

Плошча дэпартамэнтаў у кантынэнтальнай Францыі, як правіла, ад 4000 да 8000 км², колькасьць насельніцтва вар’іруецца ад 100 тыс. да 1 млн. чалавек. Дэпартамэнты афіцыйна пранумераваныя ў адпаведнасьці з альфабэтным парадкам падчас францускай рэвалюцыі (у цяперашні час ёсьць выключэньні з альфабэтнага парадку).
Эн (дэпартамэнт)

**Эн** () — дэпартамэнт на ўсходзе Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Авэрнь — Рона-Альпы (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Рона-Альпы). Парадкавы нумар 01. Адміністрацыйны цэнтар — Бург-ан-Брэс. Насельніцтва 612 191 чалавек (2012 г.).

Плошча тэрыторыі 5 762 км². Дэпартамэнт разьмешчаны ў міжрэччы Роны і Соны, на паўднёвых адгор’ях Юрскіх гор.

Дэпартамэнт уключае 4 акругі, 23 кантоны і 419 камунаў.

Эн — адзін зь першых дэпартамэнтаў, створаных падчас Вялікай францускай рэвалюцыі ў сакавіку 1790 году. Паўстаў на тэрыторыі былых правінцыяў Брэс, Бюжэ, Домбр і Жэз. Назва паходзіць ад ракі Эн.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
L’animale

**L’Animale** («Жывёла») — дзьвюхкружэлкавы альбом-зборнік італьянскага сьпевака і актора Адрыяна Чэлентана, выдыдзены ў лістападзе 2008 году. У яго ўвайшлі *Canzoni d’amore* () і *Canzoni contro* (). Усяго на CD-зборнік запісана 28 кампазыцыяў, сярод якіх 2 новыя песьні. Маецца таксама песьня пра Чарнобыльскую катастрофу — «Sognando Chernobyl» (). На яе пасьля быў зьняты кліп.

Паводле словаў Чэлентана, гэты альбом падае два бакі яго душы — каханьне і пратэст.

## Сьпіс камазыцыяў
### 1 кружэлка: Песьні пра каханьне
# «La cura»
# «L’emozione non ha voce»
# «L’arcobaleno»
# «Storia d’amore»
# «Più di un sogno»
# «Acqua e sale»
# «Dormi amore»
# «Una carezza in un pugno»
# «Apri il cuore»
# «Gelosia»
# «Hai bucato la mia vita»
# «Una rosa pericolosa»
# «Angel»
# «L’ultima donna che amo»

### 2 кружэлка: Песьні супраць
# «Sognando Chernobyl»
# «La situazione non è buona»
# «Mondo in mi 7a»
# «I passi che facciamo»
# «Il ragazzo della via Gluck»
# «Svalutation»
# «Io sono un uomo libero»
# «Prisencolinensinainciusol remix»
# «Aria… non sei più tu»
# «Un albero di trenta piani»
# «C’è sempre un motivo»
# «I want to know» — часткі I і II
# «L’ultimo degli uccelli»
# «Uomo macchina»

Катэгорыя:Альбомы 2008 году
Катэгорыя:Альбомы Адрыяна Чэлентана
Атрута

**Атру́та** — рэчыва, якое можа выклікаць разлад арганізму праз хімічную рэакцыю або іншую рэакцыю на малекулярным узроўні.

## Тэрміналёгія

У мэдыцыне (асабліва вэтэрынарыі) і заалёгіі атруты біялягічнага паходжаньня называюць таксінамі. Адрозьненьне між абодвума тэрмінамі не заўсёды адназначнае нават сярод адмыслоўцаў.

Вытворныя формы «таксычны» і «атрутны» сынанімічныя.

У хіміі і фізыцы атрутай азначаюць субстанцыю, якая запавольвае альбо каталізуе рэакцыю. Глядзіце, напрыклад, .

У гутарковай мове тэрмін «атрута» часта ўжываецца для апісаньня ўвогуле любых шкодных рэчываў, у тым ліку каразійных, канцэрагенаў, мутагенаў, тэратагенаў і іншых шкодных забруджальных субстанцыяў.

## Выкарыстаньне

У гісторыі чалавецтве атруты выкарыстоўваліся для забойстваў, атручаньняў, самагубстваў і пакараньня сьмерцю.

Шматлікія лекі, якія прадаюцца без рэцэптаў (напрыклад, асьпірын і парацэтамол), у вельмі вялікіх дозах выклікаюць атручаньні. Парацэтамол/ацэтамінафэн вельмі атрутны для катоў і сабакаў, хоць і прыдатны для чалавека. Алькаголь таксама таксічны ў вялікіх дозах, калі прымаецца на працягу невялікага прамежку часу.

Зь іншага боку, пэўныя мэдыцынскія працэдуры падразумяваюць выкарыстаньне таксычных уласьцівасьцяў пэўных прэпаратаў. Антыбіётыкі высока разрушальныя да біяхіміі мікраарганімаў, аднак амаль не ўплываюць на чалавека. Падобна й лекі, якія ўжываюцца ў хіміятэрапіі, даволі таксычныя; аднак іхняе выкарыстаньне апраўданае тым, што яны значна болей небясьпечныя для ракавых клетак, чым для здаровых.

## Абеззаражаньне

Калі атрута была праглынутая нядаўна, яе паглынаньне можа быць запаволенае абяшкоджаньнем страўніку. Для гэтага можна ўжыць актываваны вугаль, прамываньне страўніку, поўнае прамываньне кішок або зандаваньне страўніку. Агульнапрынятыя спосабы выкліканьня ванітаў або паслабляльных лекаў не рэкамэндаваныя.

## Глядзіце таксама
* Стойкі арганічны забруджвальнік
* Таксін
* Проціядзьдзе
* Сьмяротная іньекцыя

## Вонкавыя спасылкі
* Clinical Toxicology Teaching Wiki
* Poison Prevention and Education Website


Катэгорыя:Спосабы самагубства
Катэгорыя:Спосабы сьмяротнай кары
Арэпічы

**Арэ́пічы** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Арэпічы ўваходзяць у склад Сьцяпанкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 261 чалавек
* 1999 год — 316 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьцяпанкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Разалінда Чэлентана

**Разалінда Чэлентана** (15 ліпеня 1968, Мілян, Італія) — італьянская акторка. Дачка знакамітага сьпевака, кампазытара, актора, сцэнарыста і рэжысэра Адрыяна Чэлентана і акторкі Клаўдыі Мары. Вядомая па ролі Шатана ў фільме Мэла Гібсана *«[[Пакуты Хрыстовы (фільм, 2004)|Пакуты Хрыстовы]]»*.

## Кар’ера
### Тэатар
* 2002 — *[[La formula]]*
* 2010 — *Le quattro sorelle*

### Кіно
* 1988 — *[[Treno di panna]]*
* 1993 — *[[Le donne non vogliono più]]*
* 1995 — *[[Palermo Milano solo andata]]*
* 1998 — *[[A casa di Irma]]*
* 1999 — *[[Il dolce rumore della vita]]*
* 2000 — *[[L'amore probabilmente]]*
* 2000 — *[[Domenica (film 2001)|Domenica]]*
* 2000 — *[[Bell'amico]]*
* 2002 — *[[Paz!]]*
* 2002 — *[[Poco più di un anno fa]]*
* 2003 — *[[La setta dei dannati]]*
* 2004 — *[[La passione di Cristo (film)|La passione di Cristo]]*
* 2005 — *[[7 km da Gerusalemme]]*
* 2006 — *[[Tutte le donne della mia vita]]*
* 2008 — *[[Il nostro messia]]*

### Тэлебачаньне
* 1989 — *Conto su di te* — Con Jocelyn e Emanuela Folliero
* 1994 — *Videoone* — Conduttrice insieme a Roberto Onofri
* 1998 — *Una donna per amico* — Miniserie TV
* 2004 — *1200° — La verità in fondo al tunnel* — Film TV
* 2010 — *[[Il peccato e la vergogna]]* — Fiction

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Міляне
Катэгорыя:Італьянскія акторкі
Кляўдыя Мары

**Кляўдыя Мары** ( сапраўднае імя **Кляўдыя Мароні** ; 12 лютага 1944, Рым), Італія) — італьянская акторка і сьпявачка, жонка знакамітага актора, сьпявака, кампазытара і рэжысэра Адрыяна Чэлентана.

## Фільмаграфія
* *[[Cerasella]]* (1959)
* *[[Rocco e i suoi fratelli]]* (1960)
* *[[Il corazziere]]* (1960)
* *[[Gli incensurati]]* (1961)
* *[[Sodoma e Gomorra (film 1962)|Sodoma e Gomorra]]* (1962)
* *[[La leggenda di Fra Diavolo]]* (1962)
* *[[L'amore difficile]]* (1962)
* *[[Ursus nella terra di fuoco]]* (1963)
* *[[Uno strano tipo]]* (1963)
* *[[Il magnifico avventuriero]]* (1963)
* *[[Avventura al motel]]* (1963)
* *[[Super rapina a Milano]]* (1964)
* *[[Un amore e un addio]]* (1965)
* *[[Er più - Storia d'amore e di coltello (film)|Er più - Storia d'amore e di coltello]]* (1971)
* *[[Rugantino]]* (1973)
* *[[L'emigrante (film 1973)|L'emigrante]]* (1973)
* *[[Yuppi du (film)|Yuppi du]]* (1975)
* *[[Culastrisce nobile veneziano]]* (1976)
* *[[Geppo il folle (film)|Geppo il folle]]* (1978)
* *[[Linea di sangue (film 1979)|Linea di sangue]]* (1979)
* *[[La locandiera (film 1980)|La locandiera]]* (1980)
* *[[Grand Hotel Excelsior]]*  (1982)
* *[[Joan Lui - Ma un giorno nel paese arrivo io di lunedì]]* (1985)

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:Італьянскія акторкі
Катэгорыя:Італьянскія сьпевакі і сьпявачкі
Зорны шлях: Вандраваньне дадому

**Зорны Шлях IV. Вандраваньне дадому** (ангел. Star Trek IV: The Voyage Home) — чацьвёрты поўнамэтражны навукова-фантастычны фільм, дзеяньне якога адбываецца ў сусьвеце «Star Trek».

## Сюжэт

«Вандраваньне дадому» зьяўляецца працягам сюжэту трэцяга фільму «У пошуках Спока» (ангел. Star Trek III: Search for Spock). Экіпаж загінулага карабля «USS Enterprise» пад камандаваньнем Кэрка вяртаецца на захопленым клінгонскім караблі дадому, рыхтуючыся панесьці пакараньне за згон зоркалёта і сабатаж.
У той жа час зблізку Зямлі зьяўляецца касьмічны карабель невядомага паходжаньня. Ён валодае дзіўнай уласьцівасьцю нэгатыўна ўплываць на зямное надвор'е і транслюе на Зямлю сыгналы на мове кітоў (да 23 стагодьдзя цалкам вымерлых). Капітан Кэрк адпраўляецца ў мінулае, каб прывезьці з сабой кітоў і прадухіліць згубу роднай плянэты…

Час дзеяньня фільму — 2286 і 1986 гады.

## Акторы

* Ўільям Шатнэр — контр-адмірал Джэймз Тыбэрыюс Кэрк
* Леанард Німой — камандэр Спок
* Дэфорэст Кэлі — камандэр, доктар Леанард «Боўнз» МакКой
* Джэймз Духан — камандэр, галоўны інжынэр Мантгомэры «Скоці» Скот
* Нішэль Нікольс — лейтэнант-камандэр Ухура
* Джордж Такеі — лейтэнант-камандэр Хікару Сулу
* Уолтар Кеніг — лейтэнант Павел Чэхаў
* Кэтрын Хікс — доктар Джыліян Тэйлэр
* Робэрт Элэнстэйн — прэзідэнт Фэдэрацыі
* Джэйн Уайэт — Аманда Грэйсан
* Брок Пітэрс — адмірал Картрайт
* Марк Ленард — Пасол Сарэк
* Робін Кэртыс — лейтэнант Саавік

Катэгорыя:Зорны шлях
Катэгорыя:Фільмы 1986 году
Швачная машына

**Швачная машына**, у побыце **Швачная машынка**, ) — тэхнічнае абсталяваньне дзеля злучэньня й аздабленьня матэрыялаў мэтадам шыцьця. Швачныя машыны прымяняюцца ў швчанай, трыкатажнай, абутковай і іншых галінах лёгкай прамысловасьці, а таксама ў побыце.

## Фастрыгавальная машына
Фастрыгава́льная машына ёсьць відам швачных машынаў дзеля тымчасовага змацаваньня дэталяў швачных вырабаў. Гэтая прылада ўтварае ланцуговыя строчкі з даўжынёй шыўка да 9 мм, якія лёгка распускаюцца. Выпускаюцца спэцыялізаваныя фастрыгавальныя машыны дзеля абкіданьня борту, дзеля фастрыгаваньня (наметкі) парусіны ды іншых.

Катэгорыя:Тэкстыльная прамысловасьць
Катэгорыя:Прылады
Матчы зборнай Беларусі па футболе 1996 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|ЧС-1998]]

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|ЧС-1998]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|ЧС-1998]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|ЧС-1998]]

Катэгорыя:1996 год у футболе
Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Тэпінг

**Тэпінг** () — тэхніка ігры на гітары. Гук здабываецца пры дапамозе лёгкіх удараў па струнах на грыфе гітары.

## Гісторыя
Лічыцца, што тэхніка тэпінга зарадзілася сярод электрагітарыстаў у сярэдзіне XX стагодзьдзі. 
Яе распаўсюджваньне злучаюць зь зьяўленьнем новай, больш адчувальнай прылады — электрагітары. 
Першапачаткова тэпінг (рэзкае прыцісканьне струны пальцам правае рукі, «хамэр») быў проста адным з тэхнічных прыёмаў, падобна флажалету. 

З часам гэты прыём разьвіўся ў асобны спосаб ігры на электрагітары — двухручны тэпінг (пад словам «двухручны» разумеецца, 
што левае і правае рука здабывае гук самастойна, граючы незалежныя партыі, падобна таму, як гэта робяць піяністы). 
Тэпінг можа быць двух выглядаў — адзінагалосны, які выкарыстоўваецца пры хуткасных пасажах, у асноўным з дысторшнам, 
а таксама больш складаны выгляд — поліфанічны, або незалежны тэпінг, пры якім абедзьве рукі граюць свае ўласныя партыі. Некаторыя выданьні завуць гэты прыём ігры «фартэпіянная» тэхніка, бо вельмі нагадвае тэхніку гульні на фартэпіяна. Сустракаецца таксама назоў тачстайл (TouchStyle).

Катэгорыя:Тэхнікі гульні на гітары
Fantastica / La mia storia…

**Fantastica / La mia storia…** — двайны альбом з Італіі, зрэшты, гэта дзьве незалежныя кружэлкі, зьвязныя паміж сабою толькі прыязнымі адносінамі выканаўцаў і іх старым сяброўствам. Першы альбом можна назваць рэтра рок-н-рольным у выкананьні Адрыяна Чэлентана, другі, вядомых песень у выкананьні італьянскай мэга-зоркі Міны Мадзіні.

## Сьпіс кампазыцыяў
### CD 1
# «Si è spento il sole» — 02:56
# «Nata per me» — 02:48
# «Il ribelle» — 02:21
# «Rock matto» — 01:51
# «La mezza luna» — 02:31
# «Man smart» — 03:36
# «Movimento di rock» — 01:52
# «Buona Sera» — 02:47
# «Jailhouse rock» — 02:29
# «Ritorna lo Shimmy» — 01:44

### CD 2
# «E' l’uomo per me (He walks like a man)» — 02:28
# »La banda (A banda)» — 02:38
# «Se telefonando» — 03:00
# «Valentino Vale» — 02:06
# «Sono come tu mi vuoi» — 03:35
# «Quando vedro'» — 03:32
# «Tu non ci credi piu'» — 03:12
# «Corazon» — 03:12
# «Mi sei scoppiato dentro il cuore» — 03:08
# «Io sono quel che sono» — 02:14
# «L’immensita'» — 02:40
# «Addio» — 02:31
# «Canta ragazzina» — 03:04
# «Cartoline» — 01:58
# «Se mi compri un gelato» — 02:03
# «E' inutile» — 01:57
# «Sono qui per te» — 02:57

Катэгорыя:Альбомы 2007 году
Катэгорыя:Альбомы Адрыяна Чэлентана
Катэгорыя:Альбомы Міна Мадзіні
Лесьвіца

**Лесьвіца** — канструкцыйны функцыянальны элемэнт, які забясьпечвае вэртыкальныя сувязі (перамяшчэньне па вышыні) ў выглядзе шэрагу прыступак. Найчасьцей гэты тэрмін ўжываецца для абазначэньня элемэнта будынка, збудаваньня. Да прыватных выпадкаў лесьвіц можна аднесьці трапы суднаў, самалётаў, вяроўкавыя лесьвіцы, садовыя лескі, эскалятары і г.д.

## Гл. таксама

* Шэлга

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктура
Вярхі (Жабінкаўскі раён)

**Вярхі́** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Вярхі ўваходзяць у склад Сьцяпанкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 81 чалавек
* 1999 год — 133 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьцяпанкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Брылёўскі летапіс

«**Брылёўскі летапіс**» — газэта, інфармацыйна-грамадзкі бюлетэнь, выдаецца з 3 траўня 2006 году. Першапачаткова выходзіла накладам у 50 асобнікаў, з 2010 — 99. Таксама выходзіць у ан-лайн вэрсіі. Выдаецца ў вёсцы Брылі (Магілёўскага раёну Магілёўскай вобласьці). Заснавальнік і галоўны рэдактар — Мікалай Яцкоў.

## Зьмест
Газэта «**Брылёўскі летапіс**» выдаецца накладам у 50 асобнікаў памерам у 8 старонак фарматам А-4, з фотаілюстрацыямі. Газэта зьмяшчае нататкі аб тым, што адбываецца ў вёсцы Брылі і ў навакольлі, а таксама ў Магілёўскай вобласьці і краіне (падзеі ў газэце аглядаюцца праз вытрымкі з абласных і нацыянальных газэт). Матэрыялы друкуюцца на мове аўтараў, пераважна па-беларуску.

Рэдактар і выдавец «Брылёўскага летапісу» — Мікалай Яцкоў, загаднік Брылёўскага сельскага Дому культуры і вядомы ў вобласьці кампазытар-песеньнік. М. Яцкоў наладзіў у Брылях вольны канал інфармаваньня землякоў для таго, каб, як ён сам зьвяртаецца да чытачоў у першым нумары:

«Брылёўскі летапіс» — 5-е па ліку выданьне ў Магілёўскім рэгіёне (у якім цяпер няма зарэгістраваных недзяржаўных газэт).

## Літаратура
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Служба маніторынгу ГА "Беларуская асацыяцыя журналістаў
* «Брылёўскі летапіс» №15, ліпень 2010
* «Брылёўскі летапіс» — падборка нумароў

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2006 годзе
Летні амфітэатар

**Летні Амфітэатр** — унікальная канцэртная пляцоўка, на якой праводзяцца канцэрты міжнароднага фэстывалю мастацтваў «Славянскі Базар у Віцебску». Зьяўляецца філіялам ДУ «Цэнтр культуры „Віцебск“».

У пачатку XX стагодзьзя на месцы летняга амфітэатра дзейнічаў цырк Леры. Ідэя пабудаваць летні амфітэатар у Віцебску зьявілася ў маі 1987 году. Архітэктар Вячаслаў Бабашкін. Будаўніцтва пачалося ў 1987 годзе і працягвалася 8 месяцаў. Здадзены ў эксплюатацыю ў 1988 годзе да «Ўсесаюзнага фэстывалю-конкурса польскай песьні». Фэстываль прайшоў двойчы: ў 1988 і 1990 годзе. Кіраўніцтва БССР не верыла ў магчымасьць пабудаваць пляцоўку ў такі сьціслы тэрмін і спачатку плянавала правесьці фэстываль у Палацы спорту ў Менску. Правядзеньне фэстываля ў Віцебску супала з сяброўскімі адносінамі Віцебска і Зялёнай Гуры. Паведамляецца, што амфітэатар не мог зьмясьціць усіх жадаючых папрысутнічаць на канцэртах і некаторым прыйшлося стаяць на халмах непадалёк. Пляцоўка была пабудаваная на месцы ссохлага Замкавага ручая. Летні амфітэатар разьмешчаны ў цэнтры Віцебска па адрасе праспэкт Фрунзэ, дом 13А, непадалёк ад перакрыжаваньня з вуліцай Леніна. Непадалёк ад амфітэатра працякае ручай Гапееўскі, што стварае атмасфэру парка. Першапачаткова ў зале было 5400 месцаў. Пасьля распаду СССР правядзеньне фэстывалю польскай песьні згубіла актуальнасьць. Другое жыцьцё фэстывалю надаў фэстываль «Славянскі базар». Ён праходзіў у самы цёплы месяц году — ліпень. Разам з тым часта пад час шматгадзінных канцэртаў былі дажджы, што вымусіла пабудаваць дах над трыбунамі.

У 1999 годзе праведзеная мадэрнізацыя амфітэатра: была паднятая сярэдняя трыбуна глядацкай залі, драўляныя стулкі былі замененыя на плястмасавыя, абсталяваная гасьцявая ложа на 15 месцаў, у будынку для артыстаў надбудавалі трэці паверх. Рэканструяваны ў 2007 годзе. Узьведзены дах даўжынёй 120 мэтраў і вышынёй 25 мэтраў, абсталяваная прылеглая тэрыторыя. Галоўны архітэктар праекта рэканструкцыі — Аляксандр Зафатаеў. З пункту погляду архітэктуры, летні амфітэатар — складаная мэталічная канструкцыя. У 2009 годзе каля амфітэатра створаная алея ляўрэтараў спэцыяльнай прэміі «Праз мастацтва — да міра і ўзаемаразуменьня».

Плошча сцэны складае 472 кв. мэтраў. Летні амфітэатар складаецца з трох частак — трыбун, чатырохпавярховага артыстычнага блёку і даха. Умяшчальнасьць 6219 сядзячых месцаў. Глядацкія месцы падзелены на 10 сэктараў. Традыцыйна самымі дарагімі месцамі лічацца месцы ў 2 і 3 сэктарах, якія разьмешчаныя перад сцэнай.

## Летні амфітэатар на беларускіх грошах

* Выява летняга амфітэатра зьмешчана на купюры ў 10000 беларускіх рублёў, якія выпускаліся ад 2001 да 2017 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Віцебск
Вэроніка Кастра

**Вэро́ніка Ка́стра** (;  19 кастрычніка 1952 году, Мэхіка) — мэксыканская актрыса, сьпявачка і тэлевядучая.

Ня замужам, мае двух дзяцей — сыны: Крыстыян Кастра, 1974 году нараджэньня (выканаўца ролі падлетка Рубэна ў тэлесэрыяле «Мая другая мама») і Мішэль Кастра, 1984 году нараджэньня. Зьяўляецца сястрой рэжысэра сэрыялаў Хасэ Альбэрта Кастра. У былым СССР стала вядомай дзякуючы галоўным ролям у сэрыялах «Багатыя таксама плачуць» і «Дзікая Ружа».

## Дыскаграфія
* *Sensaciones* (1978)
* *Aprendí a Llorar* (1979)
* *Norteño* (1980)
* *Cosas de Amigos* (дуэт з Крыстыянам Кастра) (1981)
* *El Malas Mañas* (1982)
* *Sábado en la Noche Tiki-Tiki* (1982)
* *Tambien Romantica (1983)
* *Hermano Cantare, Cantaras* (1985)
* *Esa Mujer* (1986)
* *Simplemente Todo* (1986)
* *Maxi Disco* (El Remix de Macumba) (1986)
* *Reina de la Noche* (1987)
* *Maxi Disco* (дыска-вэрсія *Reina de la Noche*) (1988)
* *Mamma Mia* (1988)
* *Viva La Banda* (1990)
* *Mi Pequeña Soledad* (1990)
* *Solidaridad* (1990)
* *Rap de La Movida* (1992)
* *Romanticas Y Calculadoras* (1992)
* *Vamonos al Dancing* (1993)
* *La Mujer del Año (Obra de Teatro) (1995)
* *De Colección* (1996)
* *La Tocada* (1997)
* *Ave Vagabundo* (1999)
* *Imágenes* (2002)
* *Por esa Puerta* (2005)

## Крыніцы

Катэгорыя:Мэксыканскія сьпявачкі
Катэгорыя:Мэксыканскія кінаакторкі
Катэгорыя:Мэксыканскія тэлеакторкі
Катэгорыя:Мэксыканскія тэатральныя акторкі
Катэгорыя:Мэксыканскія тэлевядоўцы
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнага аўтаномнага ўнівэрсытэту Мэксыкі
Джала

**Джа́ла** — агульнаўжывальная назва завостранага органа або часткі цела розных жывёлаў і расьлінаў, якая выкарыстоўваецца для ўпырскваньня атрутнага або пякучага рэчыва пад скуру ахвяры (джганьне) або для нанясеньня электрычнага ўдару. Праколваньне тканак ахвяры джалам адбываецца за кошт яго уласных рухаў, у адрозьненьне ад іншых органаў, напрыклад зубоў, якія выкарыстоўваюць сілу сківіц або шыпоў, якія выкарыстоўваюць рухі ахвяры.

Катэгорыя:Органы жывёлаў
Аль-Фаціха

**Якая адкрывае** (**Аль-Фаціха**) — першая сура Карана.

Тып суры: мэканская. Па згодзе ўсіх багасловаў сура аль-Фаціха складаецца зь сямі аятаў.

Гэта першая сура па парадку разьмяшчэньня ў Каране і першая сура, пасланая цалкам. У гэтай суры гаворыцца аб сукупнасьці ідэяў і агульным значэньні Карана, які пацьвярджае Адзінабожжа, зьяўляецца добрай весткай для вернікаў, папярэджвае аб пакараньні няверуючых і грэшнікаў, паказвае на неабходнасьць пакланеньня Алагу, на шлях да шчасьця ў сапраўдным і будучым жыцьці і распавядае пра тых, якія падпарадкоўваліся Алагу і здабылі асалоду, і пра тых, якія не падпарадкоўваліся Яму і апынуліся ў страце, і таму гэтая сура называецца «Маці Кнігі».

Фаціха зьяўляецца найбольш распаўсюджанай мусульманскай малітвай, і абавязкова чытаецца ў кожным ракааце намаза.

Катэгорыя:Намаз
Катэгорыя:Суры Карану
Малпа-дыяна

**Малпа-дыяна** () — сысун з роду мартышак.

## Пражываньне
Жыве ў вільготных, старых трапічных лясох Заходняй Афрыкі (Сьера-Леонэ, Гана).

## Апісаньне
Поўсьць кароткая, густая і мяккая, афарбоўка чорная ці цёмна-шэрая. Барада, шыя і грудзі крэмава-белыя. Даўжыня цела да 35—45 см. Маса цела 4—7 кг.

## Жыцьцядзейнасьць
У асноўным існуе на дрэвах, зрэдку спускаецца на зямлю. Харчуецца расьлінамі і дробнымі зьвярамі. Жыве ў статках, у які ўваходзяць ад некалькіх да трыццаці асобаў. Статак складаецца з аднаго самца, некалькіх самак і іх дзяцей. Цяжарнасьць доўжыцца 5 месяцаў, саміца даглядае дзетак пасьля нараджэньня 6 месяцаў. Дыяны жывуць каля 20 гадоў.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Мартышкавыя
Катэгорыя:Сысуны Афрыкі
Слуцкая канфэдэрацыя

**Слу́цкая канфэдэра́цыя** — палітычны хаўрус праваслаўнай, кальвінскай і лютэранскай шляхты Вялікага Княства Літоўскага, утвораны ў Слуцку 20 сакавіка 1767 году. Канфэдэрацыя была створаная расейскім урадам для ўраўнаважаньня правоў некаталікоў і каталікоў. У 1766 годзе расейскі ўрад узьняў пытаньне пра роўнасьць вызнаньняў і захаваньне liberum veto, згодна зь якім кожны дэпутат сойму ці соймік меў права выказаць сваю нязгоду зь любой пастановай сойму і такім чынам скончыць паседжаньне і скасаваць усе прынятыя пастановы.

Сойм Рэчы Паспалітай не ўхваліў прапановаў расейскага ўраду, і ў Рэч Паспалітую былі ўведзеныя расейскія атрады. З актыўным удзелам маскоўскага пасла  20 сакавіка 1767 году была створаная канфэдэрацыя, ачоленая кальвінскай шляхтай. Заснаваньне адбывалася ў Сьвята-Траецкім манастыры. Маршалкам быў абраны . Акт канфэдэрацыі падпісалі 248 чалавек, сярод якіх быў япіскап Георгі Каніскі. Расейская імпэратрыца Кацярына II прыняла канфэдэрацыю пад «найвышэйшую пратэкцыю», даслаўшы ў падтрымку 40-тысячнае войска.

Вынікам Слуцкай канфэдэрацыі сталася ўраўнаньне праваслаўных і пратэстантаў з каталікамі ў правох. Яно была зацьверджана ў лютым 1768 году соймам Рэчы Паспалітай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Канфэдэрацыя слуцкая
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1767 годзе
Сура (Каран)

**Сура** () — арабскае слова для абазначэньня главы Карану. Каран складаецца з 114 сур, зь якіх 86 атрыманы ў Мэцы, а 28 — у Мэдыне. Кожная сура складаецца з аятаў (адкрыцьцяў). Колькасьць аятаў можа быць ад 3 да 286.

На першы погляд крытэр разьмяшчэньня сур у іх даўжыні, наступныя суры як правіла карацейшыя за папярэднія. Аднак гэты прынцып вытрымліваецца не заўсёды.

Катэгорыя:Іслам
Мэдына

**Мэдына** () — горад у раёне Хіджазі ў заходняй частцы Саудаўскай Арабіі. Паводле ацэнкі 2010 году яго насельніцтва складала 1 102 728 чалавек.

Раней Мэдына называлася Ясрыб, але потым яна пачала называцца *Madīnat an-Nabī* (النبيمدينة «горад прарока») або *al-Madīnah al-Munawwarah* («асьвечаны горад» або «бліскучы горад»), а кароткая форма «Мэдына» азначае проста «горад». Мэдына — другі сьвяты горад ісламу, пасьля Мэкі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Саудаўскай Арабіі
Валасьнік

**Валасьні́к** ( — валасяны, трансьліт. капіляр) — самая тонкая судзіна ў арганізьме чалавека і іншых жывёлаў.

Сярэдні іх дыямэтар складае 5—10 мкм. Злучаючы артэрыі і вены, яны ўдзельнічаюць у абмене рэчываў паміж крывёю і тканкамі. Сьценкі капіляраў складаюцца з аднаго пласта вузаў эндатэлю. Таўшчыня гэтага пласта настолькі малая, што дазваляе праходзіць празь яго малекулам кіслароду, вады, ліпідаў і шматлікім іншым. Прадукты, якія ўтвараюцца ў выніку жыцьцядзейнасьці арганізму (такія як дыяксід вугляроду і карбамід), таксама могуць праходзіць празь сьценку капіляра для транспартаваньня іх да месца вывядзеньня з арганізму. На пранікальнасьць капілярнай сьценкі ўплываюць цытакіны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сыстэмы органаў
Юрта

**Ю́рта** (у большасьці цюркскіх моваў yurt, yurta; манг. гэр) — пераноснае жыльлё ў качэўнікаў.

Юрта цалкам задавальняла патрэбнасьцям качэўнікаў дзякуючы сваім выгодам і практычнасьці. Яна хутка зьбіраецца і лёгка разьбіраецца сіламі адной сям’і на працягу адной гадзіны. Яна лёгка перавозіцца на вярблюдах і конях, яе лямцавае пакрыцьцё не прапускае дождж, вецер і ўмераны холад. Наяўнасьць адтуліны на самай вяршыні купала стварае цягу і дазваляе лёгка карыстацца агменем. Юрта і дагэтуль выкарыстоўваецца ў многіх выпадках чабаноў Манголіі і Кыргызстане.

Катэгорыя:Архітэктура
Хадж

**Хадж** () — паломніцтва, зьвязанае з наведваньнем Мэкі, мячэту Масджыд аль-Харам), а таксама навакольляў гораду (гара Арафат, Міна (даліна)) у пэўны час. Хадж зьяўляецца пятым слупом ісламу разам з такімі, як малітва (салата), пост (савм) у месяц Рамадан, аб чым сьведчаць словы ісламскага прарока Мухамада.

Катэгорыя:Іслам
Крыстыян Кляўе

**Крыстыян Жан-Мары Кляўе** (; 6 траўня 1952, Парыж) — францускі актор, сцэнарыст, кіраўнік кінакампаніі Ouille Production.

## Біяграфія
Пасьля навучаньня ў парыскім інстытуце палітыкі ён пачаў сваю акторскую кар’еру з камэдыйнай тэатральнай трупы «Le Splendid» і прыняў удзел у вялікай колькасьці камэдыйных фільмаў.

Дамогся шырокага посьпеху, згуляўшы ў фільме «Прышэльцы» пэрсанажа, вядомага як «Жак Уй-прайдзісьвет». Пасьля «Прышэльцаў» ён стаў прызнанай зоркай, прыняўшы ўдзел у такіх фільмах як «Астэрыкс і Абэлікс супраць Цэзара», «Астэрыкс і Абэлікс: Місія „Клеапатра“» (з Жэрарам Дэпард’ё), а таксама ў рымэйку фільма «Прышэльцы», за які атрымаў намінацыю на прэмію Сэзар. Крыстыян Кляўе вядомы таксама па фільмах «Паміж анёлам і нячыстым» і гістарычнаму фільму «Напалеон». Ён таксама згуляў некалькі роляў у тэлевізійных сэрыялах.

Найбольш прыкметныя акторскія дуэты з Жанам Рэно ў фільмах «Апэрацыя „тушонка“», «Карсыканец» і з Жэрарам Дэпард’ё.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Францускія акторы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Жан Рэно

**Жан Рэно** (, сапр. імя — *Хуан Марэна-і-Эрэра Хімэнэс*, ; нар. 30 ліпеня 1948, Касаблянка, Францускі пратэктарат Марока) — францускі актор гішпанскага паходжаньня. У кіно здымаецца з 1979 году. Асаблівую вядомасьць яму прынесьлі фільмы Люка Бэсона і камэдыйная сэрыя «Прышэльцы». Іншыя фільмы — «Апэрацыя „тушонка“», «Карсыканец» (усе — з Крыстыянам Кляўе).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касаблянцы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Францускія акторы
Люк Бэсон

**Люк Бэсон** (; нар. 18 сакавіка 1959, Парыж) — францускі кінарэжысэр, сцэнарыст і прадусар. Шарока вядомы дзякуючы кінастужкам, як то «Леон», «Пяты элемэнт», а таксама шэрагу фільмаў «Таксі».

## Кар’ера
Люк Бэсон нарадзіўся ў сям’і інструктараў па падводным плаваньні і ад самага дзяцінства рыхтаваўся працягнуць сямейную традыцыю. Усё дзяцінства ён правёў на ўзьбярэжжы Грэцыі і Югаславіі, захоплена займаючыся ныраньнем і падводнай фатаздымкай.

### Кінэматограф
Люк вяртаецца ў Парыж, дзе спрабуе займацца рознымі справамі, пакуль не прывязваецца да кіно. На той час ён пераглядзеў шмат фільмаў, працуе на здымачных пляцоўках, на дапаможных ролях. У 19 гадоў ён едзе ў Галівуд, але, папрацаваўшы там «хлопчыкам на пабягушках», вяртаецца на радзіму і ідзе служыць у войска. Адслужыўшы ў войску ён вяртаецца да кінэматографу, спачатку ў якасьці пастаноўшчыка музычных кліпаў, а потым і як асыстэнт рэжысэра ў «вялікім» кіно. Дэбютам можна лічыць кароткамэтражную стужку «Перадапошні». Першым поўнамэтражным фільмам Бэсона была «Апошняя бітва», зьнятая на чорна-белую плёнку праз эканомію сродкаў.

Найбольш шырокае прызнаньне Люк Бэсон атрымаў пасьля выхаду на экраны ягонага трэцяга фільма «Падземка», за які ён быў намінаваны на «Лепшы фільм на замежнай мове» Брытанскай кінаакадэміі ў 1986 годзе. У гэтым фільме ўжо выразна чытаўся спэцыфічны стыль Бэсона — грымуткая сумесь напружанага дзеяньня і мэлядраматызму. У 1988 годзе Бэсон зьняў прыгожую стужку пра рамантыку падводнага сьвету «Блакітная бездань» (). Карціна, прасякнутая настальгіяй па дзіцячых гадах і павагай да прафэсіі вадалазу і куміру Жака Маёлі, прынесла Люку грошы, некалькі намінацыяў на «Сэзар» і шырокую вядомасьць.

Сапраўднай жа вяршыняй рэжысэрскай кар’еры Бэсона стаў наступны ягоны фільм «Мікіта», які выйшаў у 1990 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія рэжысэры
Катэгорыя:Францускія прадусары
Салу Джыба

**Салу Джыба** (; нарадзіўся 15 красавіка 1965 году) — камандзір сталічнага гарнізону арміі Нігеру, які арганізаваў і ўзначаліў ваенны пераварот у Нігеры 18 лютага 2010 году. Ён узначальвае хунту — Вышэйшы савет па аднаўленьні дэмакратыі і дэ-факта зьяўляецца кіраўніком дзяржавы.

## Біяграфія
Салу Джыба па паходжаньні належыць да народнасьці зарма. Навучаўся ў Кот д’Івуары, Марока і КНР, служыў у міратворчых падраздзяленьнях ААН у Кот-д’Івуары і ДРК. Джыба быў камандзірам «1-й ваеннай зоны» і кантраляваў 40% узброеных сіл.

Катэгорыя:Прэзыдэнты Нігеру
Курбан-байрам

**Сьвята ахвярапрынашэньня** (*Ід аль-Адха*;  ‘Īdu l-’Aḍḥā, , ,  Eydê Qurban / Eid-e Gorbān, , , , , , , , , , , , , , ) — ісламскае сьвята заканчэньня хаджу, якое адзначаецца ў 10-ы дзень дванаццатага месяца ісламскага месяцовага календара (зуль-хідж) у памяць ахвярапрынашэньня прарока Ібрахіма і праз 70 дзён пасьля сьвята Рамазан.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Іслам
Акерсгус

**Акерсгус** () — адно з нарвэскіх фюльке. Мяжуе зь фюльке Осьлё, Гэдмарк, Бускеруд, Оплян і Эстфол. Муніцыпалітэты Аскер і Бэрум зьяўляюцца эксклавамі Акерсгус, разьмяшчаючыся паміж Осьлё і Бускерудам. Акерсгус — другое па насельніцтве фюльке Нарвэгіі пасьля Осьлё, тут жыве дзясятая частка насельніцтва краіны. Органы мясцовай улады разьмешчаны ў Осьлё, хоць гэты горад адміністрацыйна не ўваходзіць у склад фюльке Акерсгус.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Фюльке Нарвэгіі
Бускеруд

**Бускеруд** () — адно з нарвэскіх фюльке. Разьмешчана ў заходняй частцы Ўсходняй Нарвэгіі. Адміністрацыйны цэнтар — горад Драмэн. Мяжуе зь фюльке Согнэ-ог-Ф'юранэ, Оплян, Гурдалян, Тэлемарк, Осьлё, Акерсгус і Вэстфол.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фюльке Нарвэгіі
Вэст-Агдэр

**Вэст-Агдэр** () — адно з нарвэскіх фюльке. Разьмешчана ў Паўднёвай Нарвэгіі, на ўзьбярэжжы Атлянтыкі. Адміністрацыйны цэнтар — горад Крыстыянсан. Мяжуе зь фюльке Ругалян з захаду і Эўст-Агдэр на ўсходзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фюльке Нарвэгіі
Вэстфол

**Вэстфол** () — адно з нарвэскіх фюльке. Разьмешчаная ў паўднёвай частцы Ўсходняй Нарвэгіі, на ўзьбярэжжы Атлянтыкі. Адміністрацыйны цэнтар — горад Тэнсбэрг. Мяжуе з фюльке Бускеруд і Тэлемарк.
Мёрэ-ог-Румсдал

**Мёрэ-ог-Румсдал** (, **Мёрэ-ог-Ромсдал**) — адно з нарвэскіх фюльке. Разьмешчана ў паўночнай частцы Вэстляну (Заходняй Нарвэгіі), на ўзьбярэжжы Атлянтыкі. Адміністрацыйны цэнтар — горад Моле.

## Крыніцы
Нурлян (фюльке)

**Ну́рлян** (нарв. Nordland) — фюльке Нарвэгіі, мяжуе на поўначы з Трумсам, на поўдні — зь фюльке Нур-Трэндэляг, на ўсходзе — з лэнам Нарботэн ў Швэцыі, на паўднёвым усходзе — з лэнам Вэстэрботэн і на захадзе абмываецца Атлянтычным акіянам (Нарвэскае мора). Раней фюльке было вядомым як Нурлянэн амт. Адміністрацыйны цэнтар фюльке — горад Будэ.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Фюльке Нарвэгіі
Тэлемарк

**Тэ́лемарк** () — адно з нарвэскіх фюльке. Разьмешчана ў паўднёва-заходняй частцы ўсходняй Нарвегіі, на ўзьбярэжжы Атлянтыкі. Адміністрацыйны цэнтар — горад Шыен. Мяжуе зь фюльке Гурдалян, Бускеруд, Ругалян, Эўст-Агдэр і Вэстфол. Агульная плошча складае 15299 км².

Катэгорыя:Фюльке Нарвэгіі
Чорная мамба

**Чорная мамба** (*Dendroaspis polylepis*) — атрутная зьмяя, адна з найбольш небясьпечных і атрутных ў Афрыцы.

## Апісаньне

Дасягае ў даўжыню 2,4-3 мэтра, асобныя экзэмпляры да 4,5 мэтраў у даўжыню. Дарослыя асобіны пафарбаваны зьверху ў цёмна-карычневы або чорны колер, а брушны бок у іх сьветла-карычневы або брудна-белы. Маладыя асобіны маюць зялёную афарбоўку.

Катэгорыя:Зьмеі
Жэрар Філіп

**Жэрар Філіп** (,  4 сьнежня 1922, Каны, Францыя - 25 лістапада 1959, Парыж, Францыя) — выбітны францускі актор тэатар і кіно.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Канах
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1922 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі ў 1959 годзе
Катэгорыя:Памерлі 25 лістапада
Катэгорыя:Францускія акторы
Лоўчы

**Лоўчы** — службовая асоба ў фэўдальнай дзяржаве.

У ВКЛ пасада існавала ў 15—18 стагодзьдзях. Сачыў за лясамі, у якіх паляваў вялікі князь, распараджаўся паляваньнем. З канца 16 стагодзьдзя лоўчы гаспадарскі, а пазьней вялікі лоўчы ВКЛ, меў намесьніка — лоўчага дворнага (падлоўчага). З канца 17 стагодзьдзя пасада лоўчага — ганаровы тытул дзяржаўнага саноўніка бяз пэўных абавязкаў, такое ж становішча займалі і лоўчыя земскія ў паветах.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Тулён

**Тулён** (, , ) — горад у Францыі. Насельніцтва на 2021 год — 180 452 жыхары.

## Гісторыя
Тулён быў заснаваны фінікійцамі, якія здабывалі тут пурпуровую фарбу ў V або VI стагодзьдзях. Тулён быў месцазнаходжаньнем біскупа, у 889 годзе Тулён разбураны сарацынамі; граф Вільгельм I Аральскі адбудаваў яго зноў. З 1032 году Тулёнам кіравалі Тулёнскія графы, у 1178, 1196 і 1211 гадох ён быў абложаны і разбураны сарацынамі.

У 1524 годзе быў узяты канэтаблем бурбонаў, у 1536 годзе — імпэратарам Карлам V. Умацаваны, пры Людовіку XIV, Тулён, у 1707 годзе, вытрымаў аблогу прынца Яўгена Савойскага.

У 1793 году з падаўленьня паўстаньня раялістаў у Тулёне пачалася кар’ера Напалеона Банапарта.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Францыі
Люі Рэно

**Люі́ Рэно́** (, 21 траўня 1843 — 8 лютага 1918) — францускі юрыст, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1907) разам з Эрнэста Тэадора Манэта.

У 1890 годзе быў прызначаны юрысконсультам ў Міністэрства замежных справаў. На гэтай пасадзе ён ня раз прадстаўляў Францыю на міжнародных сустрэчах, у тым ліку на двух Гааскіх канфэрэнцыях (1899 і 1907) і на Лёнданскай марской канфэрэнцыі (1908—1909).

Будучы аўтарытэтным сябрам Міжнароднага трацейскага суда, Рэно часта запрашаўся да вырашэньня спрэчак, сярод якіх былі справы аб японскіх падатках (1905), касаблянская справа (1909), справа Саваркара (1911) і іншыя.

У 1907 годзе Рэно сумесна з Эрнеста Манэта стаў ляўрэатам Нобэлеўскай прэміі міру «як сапраўдны геній міжнароднага права ў Францыі». Таксама быў уганараваны Ордэнам Ганаровага легіёна — найвышэйшай узнагароды Францыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Эрнэста Тэадора Манэта

**Эрнэста Тэадора Манэта** (; 20 верасьня 1833, Мілян — 10 лютага 1918, Мілян) — італьянскі журналіст, рэвалюцыянэр і пацыфіст.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Люі Ль’Амур

**Люі Ль’Амур** (; 22 сакавіка 1908, Джэймзтаўн, Паўночная Дакота, ЗША — 10 чэрвеня 1988, Глендэйл, Каліфорнія, ЗША) — вядомы амэрыканскі пісьменьнік, адзін з найболей знакамітых і пладавітых аўтараў вэстэрнаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* America’s Storyteller | Афіцыйны сайт Л. Ламура 

Катэгорыя:Літаратары ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1908 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 22 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1988 годзе
Катэгорыя:Памерлі 10 чэрвеня
Катэгорыя:Вэстэрн
Лёнданскае вока

**Лёнданскае вока** () — адно з найбуйнейшых аглядальных колаў у сьвеце, знаходзіцца ў лёнданскім раёне Ламбэт на паўднёвым беразе Тэмзы.

З вышыні 135 мэтраў (прыблізна 45 паверхаў) адкрываецца від практычна на ўвесь горад. Аглядальнае кола — праект архітэктараў Дэвіда Маркса і Джуліі Барфілд, які перамог на конкурсе праектаў пабудоваў у гонар надыходу новага тысячагодзьдзя. Рэалізацыя праекту ў жыцьцё заняла шэсьць гадоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лёндан
Люі дэ Фюнэс

**Люі дэ Фюнэс** (, поўнае імя **Люі́ Жэрмэ́н Даві́д дэ Фюнэ́с дэ Галярса**, ; 31 ліпеня 1914, Курбэвуа, Францыя — 27 студзеня 1983, Нант, Францыя) — францускі кінаактор, комік, рэжысэр, сцэнарыст. Люі дэ Фюнэс сыграў больш за 130 роляў у кінафільмах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія актора

Катэгорыя:Нарадзіліся 31 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1914 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Курбэвуа
Катэгорыя:Памерлі 27 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1983 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Нанце
Катэгорыя:Францускія акторы
Матчы зборнай Беларусі па футболе 1997 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|ЧС-1998]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|ЧС-1998]]

### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|ЧС-1998]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|ЧС-1998]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|ЧС-1998]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 1998 году|ЧС-1998]]

Катэгорыя:1997 год у футболе
Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Горкі (Берасьцейская вобласьць)

**Го́ркі** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Горкі ўваходзяць у склад Сьцяпанкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 9 чалавек
* 1999 год — 8 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьцяпанкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Букераўская прэмія

**Букераўская прэмія** (афіцыйная назва прэміі — ) — найбольш прэстыжная прэмія ў вобласьці літаратуры. Прысуджаецца аўтару, які пражывае ў адной з краінаў Садружнасьці нацыяў, у Ірляндыі ці ў Зымбабвэ, за раман, напісаны на ангельскай мове.

## Нюансы ўзнагароды
Прэмія прысуджаецца штогод грамадзяніну Садружнасьці нацыяў (у яе складзе — 54 дзяржавы), Ірляндыі ці Зымбабвэ, за найлепшы раман, апублікаваны на працягу папярэдніх 12 месяцаў. Амэрыканцы, нягледзячы на тое, што ў пераважнай большасьці зьяўляюцца ангельскамоўнай нацыяй, на Букераўскую прэмію не намінуюцца.

Ужо само вылучэньне на прэмію Букера зьяўляецца сьведчаньнем добрых якасьцяў кнігі, нездарма яе завуць кніжным «Оскарам». Мэта прэміі ня толькі ў тым, каб назваць найлепшую кнігу году, але й у тым, каб увянчаць заслугі, павялічыць статус аўтара ў вачах публікі й павялічыць продаж кнігі.

## Дадатковыя зьвесткі
* Чатыры ляўрэаты Букераўскай прэміі — Ўільям Голдынг, Надын Гордымэр, В. С. Найпол і Дж. М. Кутзэе сталі пасьля ляўрэатамі Нобэлеўскай прэміі па літаратуры
* Пісьменьнікі Джон Максвэл Кутзэе й Пітэр Керы заваявалі Букера двойчы (у 1983 і 1999 гг.; у 1988 і 2001 гг., адпаведна).
* Нікім не перасягнуты рэкорд Айрыс Мэрдак (ляўрэата Букера ў 1978 г.) па ліку трапленьняў у «кароткі» сьпіс — 6 разоў

## Ляўрэаты Букераўскай прэміі

## Глядзіце таксама
* Нобэлеўская прэмія ў галіне літаратуры
* Ерусалімская прэмія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Букераўскай прэміі

Катэгорыя:Літаратурныя прэміі
Васіль Грушэцкі

**Васіль Грушэцкі** (Васілій Фёдаравіч Грушэцкі) — стацкі саветнік у г. Магілёве, прафэсар, настаўнік 1-й Варшаўскай расейскай гімназіі, аўтар падручнікаў.

## Біяграфія
Васіль Грушэцкі быў жанаты на дачцэ польскага паўстанца. У 1850-х гг. быў стацкім саветнікам у г. Магілёве.

У 1860-х гг. пераяжджае ў Варшаву, дзе працуе настаўнікам 1-й Варшаўскай расейскай гімназіі.

### Дзеці
# Ніна — скончыла Магілёўскую жаночую гімназію ў 1889 г. Муж — Канстанцін Атрыганьеў, паручык 162-га пяхотнага Ахалцыскага палку, удзельнік расейска-японской вайны. Затым — палкоўнік, камандзір 106-га пяхотнага Ўфімскага палку, сканаў ад ран у нямецкім палоне ў сакавіку 1915 г. Дзеці ад шлюбу: Ася, Нонна, Зоя, Георгій.
# Барыс — у сьпісе афіцэраў РІА на 1909 г. — капітан 162-га пяхотнага Ахалцыскага палку. У пэрыяд 1910—1913 гг. застрэліўся. Полк на той момант квартыраваў у Казані. Абставіны і падрабязнасьці самагубства невядомы.
# Вадзім.
# Аляксей — па сканчэньні Магілёўскай мужчынскай гімназіі ў 1897 г. паступіў у Пецярбурскі ўнівэрсытэт на юрыдычны факультэт. Сябра РСДРП. За актыўную рэвалюцыйную дзейнасьць арыштаваны ў 1905 г. Пасьля году зьняволяньня, у 1907 г. адпушчаны пад паручыцельства мужа старэйшай сястры падпалкоўніка Атрыганьева К. П. Ад рэвалюцыйнай дзейнасьці адышоў. Залічаны вольнапрызначаным у 162-й пяхотны Ахалцыскі полк. Пасьля скончыў Юр’еўскі (Дерптскі) унівэрсытэт. Адвакат. Жыў да 1922 г. ў Харкаве. Жонка — Янчэўская Марыя. З 1923 г. працаваў у Маскве па пратэкцыі былых таварышоў па партыі.
# Вера — у шлюбе Нікіціна
# N

## Падручнікі, выдадзеныя Васілём Грушэцкім
* «Первоначальное знакомство с русским языком для польских детей». *Варшава*,1867 г.;
* «Изборник как пособие при практическом изучении русского языка». *Варшава*, 1868 г.;
* «Русская и церковно-славянская грамота со статьями для чтения». *Варшава*, 1870 г..

## Крыніцы

Катэгорыя:Грушэцкія гербу Любіч
Аляксей Гардзіцкі

**Аляксей Кузьміч Гардзіцкі** (5 траўня 1934, в. Пугачова Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва — 24 жніўня 1999) — беларускі літаратуразнаўца.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і ў берасьцейскім прадмесьці Пугачова. Скончыў аддзяленьне беларускай мовы і літаратуры Берасьцейскага пэдагагічнага інстытуту імя А. С. Пушкіна (1956). Працаваў завучам Мікашэвіцкага дзіцячага дому, сакратаром райкаму камсамолу, журналістам на Берасьцейшчыне. У 1959—1962 гг. — асьпірант, у 1962—1966 — навуковы супрацоўнік Інстытуту літаратуры АН БССР. Працаваў старшым рэдактарам Дзяржаўнага камітэту Савету Міністраў БССР па друку. Сябра СП СССР (1970). З 1972 — літкансультант СП БССР.

Чалец КПСС.

Пахаваны на радзіме, на могілках у Камяніцы-Жыравецкай.

## Творчасьць

З рэцэнзіямі і артыкуламі на літаратурныя тэмы пачаў выступаць у 1959 (берасьцейская абласная газэта «Заря»). Аўтар кніг дыялёгаў, інтэрвію, гутарак пра літаратуру «Дыялогі» (1968), «Сустрэчы» (1972), «Зразумець як сваё» (1977), «Вачыма сяброў» (1977), «Сябрына» (1986), «Гутаркі» (1988). Напісаў літаратуразнаўчую працу «Пра майстэрства дэталі» (1969) і брашуру «Творчасць Івана Шамякіна» (1971). Выступаў і як аўтар празаічных мініяцюр і літаратурных эцюдаў. Складальнік зборніку «Беларускія савецкія паэты» (на грузінскай мове, Тбілісі, 1978), біябібліяграфічных даведнікаў «Пісьменнікі савецкай Беларусі» (1981) і «Беларускія пісьменнікі: 1917—1990» (1994).

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* Ад нас адышлі // Кантакты і дыялогі. 1999, № 9-10
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1934 годзе
Катэгорыя:Памерлі 24 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1999 годзе
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Асобы Берасьця
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берасьці
Катэгорыя:Памерлі ў Берасьці
Франк Дуваль

**Франк Дува́ль** (; нар. 22 лістапада 1940 году, Бэрлін, Нямеччына) — нямецкі кампазытар, сьпявак, дырыгент і аранжавальнік.

## Біяграфія
Франк Дуваль нарадзіўся 22 лістаапада 1940 году ў Бэрліне, у сям’і артыстаў. Яго продкі былі гугенотамі. Вучыўся на актора і танцора, але таксама сьпяваў разам са сваёй сястрой Марыяй. У 60-я годы Дзюваль ужо ствараў музыку, як аркестральную, гэтак і эстрадную, а яго дэбютны саўндтрэк прагучаў у сэрыяле Tatort () у 1977 годзе.

У сямідзясятых Франк Дуваль быў загружаны кампазытарствам, але знаходзіў час для сольнай творчасьці. Гэтак, у 1979 годзе на лэйбле Teldec быў выдадзены яго першы сольны альбом «Die Schönsten Melodien Aus Derrick Und Der Alte», а кампазыцыя «Todesengel» зь яго стала гітом.

На працягу васьмідзясятых гадоў былі напісаныя некалькі саўндтрэкаў, а таксама працягвалася сольная дзейнасьць музыкі. Яго творы шмат разоў дасягалі топаў нямецкіх чартаў: «Ways» (1983), «Lovers Will Survive» (1986) і «When You Were Mine» (1987).

## Дыскаграфія
* 1979 — Die Schonsten Melodien Aus Derrick Und Der Alte
* 1981 — Angel of Mine
* 1982 — Face to Face
* 1983 — If I Could Fly Away
* 1983 — Orphee
* 1984 — Living Like A Cry
* 1984 — Die schonsten Melodien aus Derrick & der Alte
* 1985 — Time For Lovers
* 1986 — Bitte Lasst Die Blumen Lieben
* 1987 — When You Were Mine
* 1988 — Love Me, Love
* 1989 — Touch My Soul
* 1989 — Seine Grossten Erfolge
* 1991 — Solitude
* 1994 — Vision
* 1994 — Vision (Best Of Frank Duval)
* 1996 — Time For Angels
* 2000 — Derrick Forever
* 2001 — Golden Hits (1981-1994)
* 2001 — Spuren: Songs & Sounds (3CD)
* 2002 — Piano Para Ti
* 2006 — Colour Collection

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Афіцыйны сайт Франка Дуваля 

Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1940 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бэрліне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нямеччыне
Катэгорыя:Нямецкія музыкі
Катэгорыя:Нямецкія дырыгенты
Катэгорыя:Нямецкія кампазытары
Стаматалёгія

**Стаматалё́гія** (ад  — рот, і *λογος* — слова, навука) — разьдзел клінічнай мэдыцыны аб паходжаньні, разьвіцьці, дыягностыцы, лячэньні і папярэджаньні хваробаў і пашкоджаньняў зубоў, сьлізьніцы рота, сківіцы, падзі і памежных раёнаў твару і шыі. Узьнікла ў 1-ай чвэрці 20 ст. ад спалучэньня аданталёгіі і сківічна-тваравай хірургіі. Падзяляецца на артадантальную (неапэрацыйнае лекаваньне хваробаў зубоў, калязубных тканак і сьлізьніцы рота), артапэдычную (пратэзаваньне поласьці рота), дзіцячую (улічвае рост органаў і тканак), тэрапэўтычную і хірургічную (хірургія зубоў, лячэньне запаленьняў поласьці рота і сківіцаў, сківічна-тваравай вобласьці, пухлінаў рота і сківіцаў, плястычная, рэканструкцыйная і эстэтычная хірургія, імплянталёгія).

## Беларусь
У краіне працуюць аддзяленьні сківічна-тваравай хірургіі ў Беларускім і Віцебскім мэдычных унівэрсытэтах, Беларускай мэдычнай акадэміі пасьлядыплёмнай адукацыі. У 2010 г. дзяржаўныя стаматолягі правялі 14,14 млн прыёмаў (1,5 прыёмы на жыхара; 95%). Прыватныя — 784 тыс. прыёмаў (5%).

## Глядзіце таксама
* Міжнародны дзень стаматоляга

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Оплян

**О́плян** (, магчымыя варыяцыі беларускага вымаўленьня — **Уплян**, **Оплянд** або **Уплянд**) — адно з нарвэскіх фюльке. Разьмешчана ў заходняй частцы Ўсходняй Нарвэгіі, адно зь дзьвюх нарвэскіх фюльке, якія ня маюць выхаду да мора. Адміністрацыйны цэнтар — Лілегамэр. Мяжуе зь фюльке Мёрэ-ог-Румсдал, Сёр-Трэндэляг, Согнэ-ог-Ф’юранэ, Гэдмарк, Бускеруд, Осьлё і Акерсгус.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фюльке Нарвэгіі
Лілегамэр

**Лілега́мэр** () — горад і камуна ў фюльке Оплян, Нарвэгія, сталіца Зімовых алімпійскіх гульняў 1994 году.

## Геаграфія
Лілегамэр разьмешчаны на поўдзень ад горада Эер, да паўднёва-ўсход ад горада Геўсдаль і на поўнач ад горада Эвік (усе — муніцыпалітэты ў Опляне). Лілегамэр знаходзіцца за 145 км ад аэрапорта Осьлё/Гардэрмуэн (ці за 180 км ад цэнтра Осьлё) і самы просты спосаб дабрацца да Лілегамэра — па чыгунцы. Час у дарозе — 1 гадзіна 45 мін., Цягнікі ходзяць штодня з інтэрвалам ў 1 гадзіну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Нарвэгіі
Лорд-канцлер

**Лорд высокі канцлер Вялікабрытаніі** (*Lord High Chancellor of Great Britain*), або **Лорд-канцлер** (*Lord Chancellor*) — адзін з самых старэйшых і найбольш важных функцыянэраў ураду Вялікабрытаніі і папярэдніх дзяржаваў. Прызначаецца на пасаду манархам з прапановы прэм’ер-міністра краіны. Старшынствуе ў палаце лордаў, удзельнічае ў Кабінэце, захоўвае Вялікую пячатку, узначальвае судовую ўладу.

У адпаведнасьці з Законам аб канстытуцыйнай рэформе 2005 году частка паўнамоцтваў перадаецца іншым службовым асобам: лорду-сьпікеру і лорду-вышэйшаму судзьдзі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вялікабрытанія
Вэрнігеродэ

**Вэрнігеродэ** () — горад у Нямеччыне ў фэдэральнай зямлі Саксонія-Ангальт. Насельніцтва ў 2001 годзе складала 34863 чалавекі, але да чэрвеня 2004 году яно скарацілася да 34521 чалавека. Плошча гораду сягае да 125,17 км².

## Гісторыя
Першае селішча на месцы Вэрнігеродэ зьявілася ў пэрыяд высечкі лясоў (IX—XII ст.) Па сьведчаньні хронікі 1566 года «Варінгеродэ» існавала ўжо ў 938 годзе. Першае пісьмовае згадваньне аб Вэрнігеродэ сустракаецца ў дакумэнтах 1121 году, калі граф Адальбэрт з Гаймара пад Гільдэсгаймам абраў Вэрнігеродэ для сваёй рэзыдэнцыі. Адначасова ён пачаў будаваць крэпасьць — папярэднік цяперашняга замка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт
Бэбра

**Бэбра** (ням. Bebra) — горад у Нямеччыне, у зямлі Гэсэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Касэль. Уваходзіць у склад раёна Гэрсфэльд-Ротэнбург. Насельніцтва складае 14 437 чалавек (на 30 чэрвеня 2007 году). Займае плошчу 93,63 км ². Афіцыйны код 06 6 32 003.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Гэсэну
Рыторыка

**Рыторыка** (стар.-грэц. Ῥητωρική — «аратарскае мастацтва» ад ῥήτωρ — «аратар») — першапачаткова навука аб аратарскім мастацтве, пасьля часам разумелася шырэй, як тэорыя прозы або тэорыя аргумэнтацыі.

## Антычная рыторыка

Найбуйнейшыя тэарэтыкі: Арыстотэль, Цыцэрон, Квінтыліян.