Віцезслаў Нэзвал

**Віцезслаў Нэзвал** (; 26 траўня 1900 — 6 красавіка 1958) — чэскі пісьменьнік і перакладчык, адзін з заснавальнікаў чэскага паэтызму, лідэр сюррэалізму, народны пісьменьнік (1953).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і вясковага настаўніка ў Маравіі (в. Біскоўпкі непадалёк ад Мараўскага Крумлава), з 1903 году сям’я жыла ў Шэмікавіцах. З 1911 году наведваў гімназію ў Тршэбічы, якую скончыў у 1919 годзе.

Падчас Першай сусьветнай вайны быў прызваны ў войска, але праз два месяцы звольнены. Адзін сэмэстар наведваў юрыдычны факультэт Брненскага ўнівэрсытэту, потым перавёўся на філязофскі факультэт Карлавага ўнівэрсытэту, які таксама ня скончыў.

У 1922 годзе ўступіў ў мастацка-літаратурную суполку «Дэветсіл» (разам з Карэлам Тайге). Па часе стаўся палітычным ініцыятарам чэскага авангарднага руху. У 1924 годзе ўступіў у Камуністычную партыю Чэхаславаччыны. Працаваў сакратаром у рэдакцыі Масарыкавага навуковага слоўніка, пасьля прысьвяціў сябе літаратурнай дзейнасьці. Друкаваўся ў чэскай прэсе. Працаваў у тэатры. У межах «Дэветсілу» ўдзельнічаў у фармаваньні паэтызму.
 
Падарожжа ў СССР, Францыю, Італію і Грэцыю вельмі паўплывала на Нэзвалаў сьветапогляд. Падчас вандровак знаёміўся зь вядомымі сюррэалістамі (у тым ліку з Анры Брэтонам і Полем Элюарам), пад уплывам якіх заснаваў Суполку сюррэалістаў Чэхаславацкай рэспублікі (1934), якую сам у 1938 годзе распусьціў.

Пасьля Другой сусьветнай вайны актыўна ўдзельнічаў у дзейнасьці КПЧ, атрымаў шэраг афіцыйных узнагарод. Творчасьць гэтага пэрыяду — пошук сябе ў сацыялістычным рэалізьме.

Памёр Нэзвал у выніку інфаркту і шкарлятыны.

## Творчасьць

### Літаратурныя пачаткі
* *Jaro*
* *Melancholičtí upíři*
* *Most* — напісаны пад уплывам пралетарскай паэзіі. Адлюстроўвае час навучаньня ў гімназіі.
* *Večerní*
* *Jarní selanka*
* *Letnice*

### Паэтызм
* *Pantomima* («Пантаміма», 1924) — першы паэтыстычны зборнік
* *Abeceda* («Абэцэда»)
* *Básně na pohlednice* (1926)
* *Nápisy na hroby* (1926) — дробная паэтыстычная проза
* *Dobrodružství noci a vějíře* (1927)
* *Hra v kostky* (1928)
* *Básně noci* (1930)
* *Podivuhodný kouzelník* («Дзіўны чараўнік») — адзін з твораў, які выразна паўплываў на разьвіцьцё паэтызму. Сымбаль паэтызму.
* *Akrobat* («Акрабат»)
* *Edison* («Эдысан»)
* *Signál času* («Сыгналь часу»)
* *Snídaně v trávě* (1931)
* *Jan ve smutku* (1931)
* *Květy zla*
* *Pět prstů*
* *Skleněný havelok* (1932, «Шкляны плашч») — паступовы пераход да сюррэалізму.
* *Zpáteční lístek* (1933)
* *Sbohem a šáteček* (1934, «Бывай і хустачка»)

### Сюррэалізм
* *Žena v množném čísle* (1936)
* *Absolutní hrobař* (1937)
* *Praha s prsty deště* («Прага з пальцамі дажджу»)
Адначасна зь сюррэалістычнымі творамі Нэзвал пісаў і несюррэалістычную паэзію і выдаваў пад псэўданімамі:
* *52 hořkých balad věčného studenta Roberta Davida* («52 горкія баляды вечнага студэнта Робэрта Давіда», 1936) — насьледаваньне Франсуа Віёну.
* *100 sonetů zachránkyni věčného studenta Roberta Davida* («100 санэтаў выратавальніцы вечнага студэнта Робэрта Давіда»)
* *70 básní z podsvětí na rozloučenou se stínem věčného studenta Roberta Davida*
Каля 1937 году Нэзвал пакідае сюррэалістычную паэтыку і пераходзіць да паэзіі калектыўных і нацыянальных каштоўнасьцяў.
* *Matka naděje* (1938)
* *Pět minut za městem* (1939)

### [[Сацрэалізм]]
* *Historický obraz* (1945)
* *Velký orloj* (1949)
* *Stalin* (1949)
* *Zpěv míru* (1950)
* *Z domoviny* (1951)
* *Křídla* (1952)
* *Chrpy a města* (1955)
* *Nedokončená* (1960)

### Проза
Большую частку прозы выдаў у 1920—1930-х гадах. Паглыбленьне ў тэмы падсьвядомасьці і сну.
* *Kronika z konce tisíciletí*
* *Posedlost*
* *Chtěla okrást lorda Blamingtona*
* *Dolce farniente*
* *Pan Marat*
* *Jak vejce vejci*
* *Monako* (раманэта)
* *Karneval* (раманэта)
* *Valérie a týden divů*
* *Anička, skřítek a slaměný Hubert*
* *Sexuální nocturno* (1931)
* *Věci, květiny, zvířátka a lidé pro děti*
* *Z mého života*
* *Neviditelná Moskva* (1935
* *Ulice Git-le-Ceur* (1936)
* *Pražský chodec* (1938)

### Драматургія
* *Milenci z kiosku* (1932)
* *Manon Lescaut* (пераклад)
* *Loretka* (1941)
* *Dnes ještě zapadá slunce nad Atlantidou* (1956)
* *Tři mušketýři*
* *Nový Figaro*
* *Schovávaná na schodech*

### Іншае
Выдаў энцыкляпэдыю сучасных паэтычных кірункаў і некалькі літаратуразнаўчых працаў: пра творчасьць Іржы Волькера, Карэла Чапэка, Ёзэфа Чапэка, Яраслава Врхліцкага, Пэтра Бэзруча і іншых. Пераклаў некалькі працаў Анры Брэтона.

### Беларускія пераклады
На беларускую мову зборнік «Васількі і гарады» пераклаў Хведар Жычка, паасобныя вершы — Лявон Баршчэўскі, Васіль Вітка, Анатоль Вялюгін, Пятрусь Макаль, Васіль Матэвушаў, Сяргей Панізьнік, Пятро Прыходзька, Станіслаў Шушкевіч.
* Васількі і гарады: Вершы і паэмы / Пер. з чэш. мовы Х. Жычка. — Мн. : Мастац. літ., 1986. — 111 с, 1л.партр. — (Паэзія народаў свету).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Біяграфія і бібліяграфія, вершы

Катэгорыя:Чэскія літаратары