Азоўскае мора

**Азо́ўскае мо́ра** (, , , )— унутранае мора басэйну Атлянтычнага акіяну, спалучанае з Чорным морам праз Керчанскую пратоку (4,2 км ў шырыню) паміж Украінай (непрызнаннай Рэспублікай Крым) ды Расеяй. Знаходзіцца на поўдні Усходне-Эўрапейскай раўніны. Мора зьяўляецца самым мелкім (сярэдняя глыбіня 7,4 м, максымальная 15 м) ды таксама самым кантынэнтальным (найбольш аддаленым ад акіяну) ў сьвеце.

## Назва
У старажытныя часы Азоўскае мора называлася ў старажытных грэкаў *Мэатыйскае возера* (грэц. Μαιῶτις), у рымлянаў&nbsp;— Мэатыйскае балота (), у скіфаў *Каргалук*, у мэотаў&nbsp;— *Тэмэрында* (азначае маці мораў); у арабаў&nbsp;— *Нітшлах* або *Бараль-Азоў*, у туркаў&nbsp;— *Бар’ял-Асак* або *Бахр-Асак* (цёмна-сіняе мора; у сучаснай турэцкай Azakdenizi), у генуэзцаў ды вэнэцыянцаў&nbsp;— Mare delle Zabacche (Mare Тапе). Гістарычная ўкраінская назва&nbsp;— *Озовське море*. Таксама славяне называлі мора *Сураскім* або *Сінім*.
Сучасная назва *Азоўскае мора*, паводле адной з вэрсіяў, паходзіць ад арабскае назвы *Бахр-эль-Азоў* (цёмна-сіняе мора). Іншая вэрсія паходжаньня назвы&nbsp;— ад гораду Азоў.

## Геаграфія

### Агульныя звесткі

  
Крайнія пункты Азоўскага мора ляжаць між 45В°12′30″ і 47В°17′30″ паўн. шыраты і між 33В°38′ (Сываш) і 39В°18′ усходн. даўгаты.
  
Найвялікая ягоная даўжыня&nbsp;— 343&nbsp;км, найвялікая шырыня&nbsp;— 231&nbsp;км; даўжыня берагавое лініі&nbsp;— 1472&nbsp;км; плошча паверхні&nbsp;— 37605 км² (у гэтую плошчу не ўваходзяць астравы ды косы, што займаюць 107,9 км²). Шмат пясчаных косаў (Бярдзянская, Арабацкая, Срэлка і інш.).
  
Паводле марфалягічных прыкмет яно адносіцца да плыткіх мораў і мае невысокія берагавыя схілы. Паўночныя і паўднёвыя берагі ўзгорыстыя, заходнія і ўсходнія — пераважна нізінныя.

### Гідралёгія
Гідралягічны рэжым Азоўскага мора вызначаецца ягонаю ізаляванасьцю, плыткасьцю, адносна вялікім прытокам рачных водаў, абменам вады з больш салёным Чорным морам ды напрамкам пануючых вятроў над морам. У Азоўскім моры асноўным цячэньнем ёсьць кругавое марское цячэньне, скіраванае супраць гадзіньнікавае стрэлкі. Сумарны сьцёк прэсных водаў у Азоўскае мора складае ў сярэднім 40,7 км³ на год, гадавы аб’ём вады й атмасфэрных ападкаў&nbsp;— 15,5 км³, з Чорнага мора паступае штогод 41 км³. Такім чынам, агульна-гадавы дэбіт вады складае 97,2 км³. З Азоўскага мора ў Чорнае выцікае цераз Керчанскую пратоку 66,2 км³ і выдаткоўваецца на выпарваньне 31 км³. Плошча вадазбору басэйну Азоўскага мора складае 586 000 км².

З прычыны плыткасьці ды невялікіх памераў Азоўскага мора адбываецца адносна хуткае награваньне ды астуджэньне ўсёй масы вады, а таксама перамешваньне яе на ўсю глыбіню, што абумоўлівае выраўленьне тэмпэратуры ды салёнасьці. Адносна вялікі прыток рачных водаў зьніжае салёнасьць усходняй часткі Азоўскага мора (ў Таганроскае затоцы салёнасьць 2—3 праміле), а абмен водаў з Чорным морам ды Сывашам павялічвае яе на поўдні ды захадзе Азоўскага мора (каля Керчанскай пратокі салёнасьць да 17,5%). Сярэдняя салёнасьць Азоўскага мора 11%. Улетку воды Азоўскага мора нагрываюцца да 25—28° у сярэдняй частцы і да 30—31° каля берагоў. Узімку тэмпэратуры вады ніжэй за нуль. Каля берагоў мора замярзае са сьнежня па сакавік, а ў вельмі халодныя зімы замярзае па ўсёй плошчы.

## Крыніцы


Катэгорыя:Атлянтычны акіян