Паўднёвы акіян

**Паўднёвы акіян** (**Антарктычны акіян**, **Вялікі Паўднёвы акіян**, **Паўднёвы Палярны акіян**) — акіян у паўднёвай палярнай частцы Зямлі, звычайна на поўдзень ад 60-й паўднёвай паралелі. Абмывае Антарктыду. У Паўднёвым акіяне халодныя антарктычныя плыні зьмешваюцца з болей цёплымі суб-антарктычнымі.

У геаграфічнай супольнасьці няма адзінагалоснага меркаваньня наконт паўночнай граніцы акіяну і нават існаваньня акіяну, разьмяркоўвая яго як паўднёвыя воды Ціхага, Індыйскага і Атлянтычнага акіянаў. Іншыя навукоўцы разглядваюць хіба толькі Антарктычную канвэргенцыю, зону ў Сусьветным акіяне, якая зьмяняе свае граніцы пасэзонна і выходзіць часам паўночней граніцы 60 паўднёвай паралелі.

Міжнародная гідраграфічная арганізацыя (МГА) яшчэ не ратыфікавала сваё рашэньне 2000 году аб вызначэньні акіяну ў граніцах 60-й паўднёвай паралелі. Апошняе публікаванае вызначэнье ўсіх акіянаў значыцца за 1953 годам: у ім існаваньне Паўднёвага акіяну аспрэчваецца. Тым ня менш, як самой МГА, гэтак і іншымі арганізацыямі, выкарыстоўваюцца болей сьвежыя вызначэньні.

Улады Аўстраліі разглядаюць Паўднёвы акіян як воды, што знаходзяцца непасрэдна на поўдзень ад Аўстралійскага кантынэнту.

## Гісторыя
Тэрмін «Паўднёвы акіян» шматкротна зьяўляўся яшчэ ў XVIII стагодзьдзі, калі пачалося сыстэматычнае дасьледваньне рэгіёну. У публікацыях Міжнароднай гідраграфічнай арганізацыі Паўднёвы акіян са складу Атлянтычнага, Індыйскага і Ціхага быў выдзелены ў 1937 годзе. Гэтаму было сваё абгрунтаваньне: у паўднёвай сваёй частцы граніцы паміж трыма акіянамі даволі ўмоўныя, у той жа час воды, якія прылягаюць да Антарктыды, маюць сваю спэцыфіку, а таксама аб’яднаныя Антарктычным цыркумпалярным цячэньнем.

Тым ня менш, ідэя прыжывалася павольна: акіянам працягвалі лічыць водную масу, якая большай сваёй часткай аточана сушай. Адныя крыніцы падзялялі Сусьветны акіян на чатыры часткі, іншыя на пяць, але ў 2000 годзе Міжнародная гідраграфічная арганізацыя прыянла падзел на пяць акіянаў.

У савецкай традыцыі прыкладнай мяжой Паўднёвага акіяна лічыцца зона антарктычнай канвэргенцыі (паўночная мяжа антарктычных паверхневых водаў). У іншых краіназ мяжа таксама размытая — шырата паўднёвее мыса Горн, мяжа плавучых ільдоў, зона Дамовы аб Антарктыцы (раён паўднёвее 60 паралелі паўднёвай шыраты).

## Геаграфія
Паўднёвы акіян уключае ў сябе Антарктычную цыркумпалярную плынь (якая цыркулюе вакол Антарктыды), мора Амундсэна, мора Бэлінсгаўзэна, часткі праліва Дрэйка, мора Роса, мора Каапэрацыі, мора Касманаўтаў, невялікую частку мора Скоша, а таксама мора Ўэдэла. Агульная плошча ў вызначэньні МГА складае 20&nbsp;327&nbsp;000 км².

Ад іншых акіянаў Паўднёвы адрозьніваецца тым, што яго найбольшая па працягласьці граніца, паўночная, не амывае ніякую сушу, затое яднае Ціхі, Індыйскі і Атлянтычны акіяны. З-за гэтага паўстае пытаньне, ці гэта асобны акіян, ці ўсяго паўднёвая частка трох акіянаў. Адной з прычынаў выдзяленьня паўднёвых вод у асобны акіян можа быць тое, што воды Паўднёвага акіяну значна адрозьніваюцца ад тых, што месьцяцца ў іншых акіянах: з-за плыні Заходніх Вятроў вада з аднаго пункту акіяну хутка трапляе ў супрацьлеглы, таму адрозьненьне паміж вадой у, напрыклад, Паўднёвай Афрыцы і пункце на поўдзень ад Новай Зэляндыі значна меншае, чым паміж Паўднёвай Афрыкай і сярэдняй часткай Індыйскага акіяну.

Паміж тым, у Паўднёвым акіяне маюцца воды, якія нідзе ў Паўднёвым паўшар’і больш не сустракаецца. У ніжніх пластах антарктычных вод утвараецца болей жорсткая, вельмі салёная і халодная вада.

Пры параўнаньні найбольшая супрацьлегласьць назіраецца з Арктычным акіянам, які знаходзіцца на Паўночным полюсе.

## Прыродныя рэсурсы

## Існаваньне і вызначэньні

Розныя арганізацыі і дзяржавы займаюць розныя пункты гледжаньня па пытаньню існаваньня і вызначэньня граніцаў Паўднёвага акіяну, але сам тэрмін многія маракі́ разглядаюць як традыцыйны.

Другое выданьне 1937 году кнігі «*Граніцы акіянаў і мораў*» Міжнароднай гідраграфічнай арганізацыі зьмяшчала вызначэньне акіяну ў Антарктыцы. Між тым, у трэцім выданьні 1953 году вызначэньня Паўднёвага (ці Антарктычнага) акіяну няма:

У 2000 годзе МГА зноў вынесла пытаньне аб існаваньні акіяну на абмеркаваньне паміж членамі арганізацыі. З 68 краінаў-чальцоў 28 узялі ўдзел, і ўсе зь іх, акрамя Аргентыны, пагадзіліся вызначыць існаваньне акіяну, адлюстроўвая важнасьць існаваньня там моцных марскіх плыняў, увага на якіх была засяроджана акіянографамі. Прапанова назвы *Паўднёвы акіян* атрымала 18 галасоў, перамогшы варыянт *Антарктычны акіян*. Палова прыняўшых удзел чальцоў пагадзілася з разьмяшчэньнем акіяну за 60-й паўднёвай паралельлю (якая не перасякае сушу), у той час як ад 14 астатніх чальцоў паступілі прапановы 50-й паўднёвай паралелі ў якасьці паўночнай граніцы (большасьць чальцоў) і 35-й. Аднак, 4-е выданьне *Граніц акіянаў і мораў* яшчэ не было ратыфікаванае, а выкарыстоўваецца 3-е выданьне. Калі 4-е выданьне будзе апублікаванае, то Паўднёвы акіян зноў атрымае плошчу, абумоўленую 2-м выданьнем і ня ўключаную ў .

Нягледзячы на гэта, *[[дэ факта]]* 4-м выданьнем карыстаюцца многія арганізацыі, навукоўцы, арганізацыі, і нават сама МГА. Гідраграфічныя ўстановы некаторых дзяржаваў зацьвердзілі ўласнае вызначэньне граніцаў Паўднёвага акіяну: Вялікабрытанія выкарыстоўвае ў якасьці паўночнай граніцы 55-ю паўднёвую паралель.

Іншыя крыніцы, напрыклад Нацыянальная геаграфічная супольнасьць працягвае адлюстроўваць у Паўднёвым паўшар’і толькі тры акіяны (Ціхі, Індыйскі і Атлянтычны), граніцы якіх пралягаюць у Антарктыцы. Адначасова ж артыкулы на вэб-сайце супольнасьці пачалі спасылацца на Паўднёвы акіян.

У Аўстраліі, паводле афіцыйных установаў, Паўднёвы акіян — гэта ўсё, што знаходзіцца на поўдзень ад Аўстралійскага кантынэнту і Новай Зэляндыі.

## Крыніцы


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы