Радзівіл (імя)

**Радзівіл** (*Радвіл*, *Радзьвіль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ратвіл (Ratwilius) і Вілірад або Вілрад (Willirad, Wilrad) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -рад- (-рат-) (імёны ліцьвінаў Раталт, Радавін, Конрад; германскія імёны Ratolt, Radowin, Konrad) паходзіць ад гоцкага *rêþs, германскага rad- 'рада', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'. Такім парадкам, імя Радзівіл азначае «рада волі».

Адпаведнасьць імя Радзівіл германскаму імю Ratwilius сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Ён жа адзначыў вытворны ад гэтага імя сучасны тапонім Rotweil у Вюртэмбэргу (Нямеччына). Адпаведнасьць імя Радзівіл германскім імёнам Ratwilius і Wilrad прызнае летувіскі лінгвіст .

Спэцыяліст у галіне анамастыкі Ігар Капылоў адзначае, што ў славянскіх мовах даволі часта сустракаюцца складаныя імёны з кампанэнтам Рад-, які літаральна пазначае старажытнае слова *радети* 'клапаціцца пра штосьці'. Існуюць такія старажытныя імёны, як Радамір (той, хто клапоціцца пра мір), Радаслаў (той, хто дбае пра славу) і г. д. Дасьледнікі знаходзяць падставы для таго, каб і другі кампанэнт імя -віл лічыць славянскім, беспасярэдне зьвязаным з словам 'воля'. Пацьверджаньнем гэтага лічыцца ўкраінскае слова *вільний* (вольны). Такім парадкам, беручы пад увагу славянскую вэрсію паходжаньня, імя Радзівіл азначае «той, хто клапоціцца пра волю». Гісторык Павал Урбан адзначае, што ў Лаўрэнцеўскім і Радзівілаўскім летапісах пад 1147 годам упамінаецца ўплывовы кіеўскі баярын *[[Радзіла]]*, тым часам Радзівіл Осьцікавіч у адной з дароўных граматаў вялікага князя Казімера значыцца як *Радзіл Осьцікавіч*. Адпаведна, дасьледнік тлумачыць імя Радзівіл як «Валявы ў парадзе» або «Добрай волі». На думку Ігара Капылова імя Радзівіл прыйшло ў спадчыну з імянной базы праіндаэўрапейскай эпохі.

У ваколіцах Мэмэлю бытавала прозьвішча Radziwill (Radzewill, Radszewill). 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Войшвід|Woyschiwid]] cum filio Radiwilo* (18 студзеня 1401 году); *cum Rodywil*, *Rodwil*, *Rodywil* (2 кастрычніка 1413 году); *Rodywyl Ostikowicz* (29 лістапада 1430 году); *Родивил Остикович* (27 верасьня 1432 году); *Radiwil Hostikowicz* (15 кастрычніка 1432 году); *Radiwil marsalci terrae Lythuaniae [sigilla]* (20 студзеня 1433 году); *Georgius et Stanislaus filii domini Radwylonis* (1 жніўня 1439 году); *Stanislao Radwilowicz* (21 кастрычніка 1440 году); *Радивилу Остиковичу* (*Радивил Остикович*; 1440—1492 гады, 9 лістапада 1449 году); *бояре [[Радунь]]скіе Круповичы… Радвилъ Богдановичъ * (1444 год); *Georgio Radwylowycz* (25 лютага 1444 году); *Radyl Osticowicz* (16 красавіка 1444 году); *панъ Родивилъ Остиковичь* (9 верасьня 1445 году, 14 траўня 1446 году, 8 студзеня 1452 году, 21 красавіка 1452 году, 14 красавіка 1455 году, 21 траўня 1463 году, 21 жніўня 1466 году, 25 траўня 1475 году); *Radiwil Ostikowycz* (23 красавіка 1452 году); *Rodiwyl Hostikowicz* (21 лютага 1457 году); *Radiuil [[Ядаг|Jadogowicz]]* (13 студзеня 1460 году, 1483 год); *Родивилъ* (10 сакавіка 1463 году); *cum Mylosz Rodzwilowicz pratis* (10 ліпеня 1463 — 12 ліпеня 1467 году); *Radivil Osczykowicz palatino Trocensi* (30 верасьня 1469 году); *Hliebonie et Radwil germanis mariti mei dicti Miczko* (15 лютага 1484 году); *Stefanus Andruszkowicz Jatolgowicz alias Radziwill*, *Radivill Jadollgowicz* (30 траўня 1491 году); *людемъ нашимъ [[Мерач|Мерецъкого]] повета… а Родвилу [[Война|Воиневичу]]* (люты 1510 году); *Ивашку Радивиловичу… дано три земли пустовскихъ в [[Румшышкі|Румшишском]] повете* (1 ліпеня 1516 году); *Martinus Walczkowicz Radivił… terrigena districtus [[Майшагола|Moyschogolensis]]* (1517 год); *бояр ейшышских… Радивила Станьковича, а Радивила Петрашевича* (19 студзеня 1526 году); *Пашко Родвиловичъ… Шымъко Родвиловичъ*, *Станиславъ Родивиловичъ*, *[[Таўцігін|Товткин]] Родивиловичъ*, *Радивилъ Станьковичъ*, *Радивило Воитъковичъ*, *Радивилъ Романовичъ*, *Радьвиль [[Гінет|Кгенеитовичъ]]* (1528 год); *Я Родивилъ Волковичъ… боярынъ нашъ Радивиль Волчъковичъ* (11 траўня 1529 году); *nobilem Radiwyl Romanowicz* (1533 год); *з [[Сумілішкі|Сомилишок]]… [[Леанард|Ленартъ]] Радивилович* (1533—1535 гады); *люди, на ймя: Степана а Радивила, а [[Берташ|Бертоша]] — Григоровичовъ* (сьнежань 1534 году); *людеи двора его милости [[Мерач|Мерецкого]]… Родвила Ганцовича* (25 студзеня 1537 году); *дядкевича Стаселева Черьня Радивиловича* (20 кастрычніка 1539 году); *рыболове господарьские [[Берташ|Бертошь]] а [[Мейла|Мейло]] Родвиловичи на брата своего Янушка* (26 ліпеня 1540 году); *колесникъ Городенский… на колесниковъ же потужниковъ своихъ Радвила Янковича* (27 верасьня 1540 году); *Якуба а Радивила Пашкевичов — две службы* (1540—1543 гады); *Панко Радивилович* (1 ліпеня 1542 году); *бояринъ волковыйский Радивил Сеньковичъ Клозкайловича* (15 сакавіка 1546 году); *двора [[Дабучын|Добучинского]]… земълю Радивиловъщину… онои земъли Радивиловское… земълю тую Радивиловъщину… дворища, одно Радивилово* (24 лістапада 1548 году); *село Радвиловичи* (1554 год); *на цыншу держить Радивило [[Саміла|Сомиловичъ]]* (1557—1558 гады); *Radziwilo Mońkiewicz… Passko a Radziwilo Korenikowiczy* (1558 год); *Lenart Radziwiłowicz… Wasiuk Mackowicz z synem Radziwiłem* (1561 год); *Петръ Радивиловичъ… Валентый Радивиловичъ* (1563 год); *з села Радивиловичъ*, *з ыменья Радивиловичъ*, *Добриня Петровичъ з Радивиловичъ… Богушъ [[Ганус (імя)|Ганусовичъ]] з Радивиловичъ* (1567 год); *з роду Вешова… Лукашу Радвиловичу* (15 верасьня 1568 году); *Мик Родвил* (10 чэрвеня 1594 году); *Paweł Radziwiłowicz* (1602—1615 гады); *Костентин Иванов сын Родивилович Шестак* (1655 год); *Karol Radziwiłowicz… Jan Radziwiłowicz… Tomasz Radziwiłowicz… Maciej Radziwiłowicz* (1765 год); *Rozalia Radziwiłłowicz* (1800 год).

## Носьбіты
* Ратвіл ( па 872) — біскуп Сэн-Малё
* Радзівіл — літоўскі баярын, які на Гарадзельскай уніі атрымаў герб Суліма (магчыма, яго дзеці і ўнукі ўпаміналіся як Юры і Станіслаў Радзівілавічы ў 1439, 1440 і 1444 гадох)
* Радзівіл Осьцікавіч (да 1411—1477) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, маршалак гаспадарскі і земскі, ваявода троцкі і кашталян віленскі
* Радзівіл — літоўскі баярын, які ў 1484 годзе разам з братам Глебам засьведчыў наданьне Кацярыны Мантушаўны віленскім францішканам
* Пётар Радзівілавіч — падкаморы і староста эйшыскі, які прывесіў да дакумэнту 1499 году пячаць з рускім надпісам «ПЧТЬ ПЕТРА РАДИВИЛОВИЧА»
* Люб і Добка Радзівілавічы — літоўскія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1509 годзе
* Радзівіл Станькавіч і Радзівіл Петрашавіч — эйшыскія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1526 годзе
* Радзівіл Янавіч — дарагіцкі зямянін, які ўпамінаецца ў 1528 годзе
* Радзівіл Волкавіч (Волчкавіч) — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1529 годзе
* Радзівіл Раманавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1533 годзе
* Радзівіл Сенькавіч Кляўзгайлавіч — ваўкавыскі баярын, які ўпамінаецца ў 1546 годзе
* Ян (Іван) Радвіловіч — уладальнік зямлі ў Полацкім павеце на 1878 год

У канцы XVIII ст. на гістарычнай Полаччыне адзначаўся шляхецкі род Радзівіловічаў.

Радзівілы (Rodziwiłł) — прыгонныя зь вёскі Вярбелішкаў (Троцкі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Радзівіловічы (Radziwiłowicz) гербу Любіч — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Радзівіловічы або Радзьвіловічы (Radziwiłowicz, Radzwiłowicz) гербу Трубы — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Радзівіловічы гербу Суліма, Радзьвіловічы і Радзівіловічы-Шостакі — літоўскія шляхецкія роды.

Радвіловіч (Radwillowicz), Радзівіл (Radziwil, Radziwill) і Радзівіловіч (Radziwillowicz, Radziwilowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У XVI ст. існавалі «выган» Радвілавічы (*Радвиловичи*) і пустая зямля Радзівілаўшчына (*Радивиловщина*) у Жамойцкім старостве.

На 1888—1905 гады ваколіца Радзівілавічы існавала ў Слонімскім павеце Гарадзенскай губэрні.

На 1906 год існаваў фальварак Радзівілішкі ў Рэжыцкім павеце Віцебскай губэрні.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Радзьвілаўцы, на гістарычнай Гарадзеншчыне — вёска Радзівілкі, у былым Жамойцкім старостве — места Радзівілішкі, на гістарычнай Наваградчыне — вёска Радзівілімонты, на гістарычнай Піншчыне — вёска Радзілавічы. Каля Роўна існуе места Радзівілаў (упаміналася ў 1564 годзе).

## Глядзіце таксама
* Рада
* Віла

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны