Смаленскі павет

**Смале́нскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Смаленскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Сталіца — места Смаленск.

Месты: Белы, Дарагабуж, Ельня, Красны, Рослаў, Сярпейск.

## Гісторыя

У 1613 годзе Вальны сойм аднавіў Смаленскае ваяводзтва ў складзе Вялікага Княства Літоўскага, што вызнала Маскоўская дзяржава пры складаньні Дэвулінскага замірэньня (1618 год). У 1625 годзе ўтварыліся Старадубскі і Смаленскі паветы, у склад апошняга ўвайшлі Смаленскі, Вельскі, Дарагабускі, Рослаўскі, Сярпейскі, Невельскі, Себескі і Краснагорскі «ўезды» (колішнія адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі Маскоўскай дзяржавы).

У 1633 годзе з Смаленскага вылучыўся Невельскі павет, скасаваны аднак у 1634 годзе. Паводле ўмоваў Палянаўскага міру (1634 год), у складзе Маскоўскай дзяржавы апынулася Сярпейская воласьць. У 1638 годзе Невельская, Себеская і Краснагорская воласьці перайшлі да Полацкага ваяводзтва.

У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) маскоўскія войскі захапілі Смаленшчыну. Згодна з Андрусаўскім замірэньнем (1667 год) тэрыторыя павету апынулася пад уладай Масквы. Аднак у Вялікім Княстве Літоўскім працягвалі існаваць намінальныя павятовыя пасады, смаленская шляхта-выгнанцы зьбіралася на павятовыя соймікі ў Вільні.

Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Смаленскага павету ліцьвінам (літвой): «*многие люди [[Сярпейск|Серпейского]] уезда, литва и русские, в розъезде*» (1632 год), «*а из Смоленска были два литвины Мачионский да Островский*» (1648 год), «*старец Манасия сказал: родом литвин, Смоленского уезду, государевы волости [[Ельня|Ельни]]*» (1674 год), таксама пра смаленскіх баяраў Барадзіных — «*…что было в поместье за литвином за Ондреем Бородиным*» (Мажайская пісцовая кніга, 1626—1627 гады), тым часам сын Андрэя Ждан Барадзін значыўся сярод літвы дваровай у Мядыні (1550-я гады). У матрыкуле Інгальштацкага ўнівэрсытэту пад 1577 годам значыцца *Eustachius Tissknowicz palatinides Smolienscensis Lituanus*. 

У 1734 годзе маскоўская гаспадыня Ганна Іванаўна выдала таемны загад «», дзе азначыла смаленскае насельніцтва «замежнымі жыхарамі» (). У 1764 годзе маскоўская гаспадыня Кацярына II дала наступнае заданьне датычна Смаленшчыны і іншых захопленых Расейскай імпэрыяй земляў:

Выдадзены ў 1832 годзе расейскім літаратарам і перакладнікам  навучальны дапаможнік падаваў наступныя зьвесткі пра насельніцтва Смаленскай губэрні: «*апроч расіянаў, частка літоўцаў*». У 1846 годзе нямецкі гісторык прафэсар Дэрпцкага ўнівэрсытэту  зазначаў:

У 1860 годзе ўкраінскі этнограф  сьведчыў паводле ўласных назіраньняў, што «*калі рухацца далей на поўнач [ад ракі [[Дзясна|Дзясны]]] праз [[Старадуб]], [[Мглін]] да [[Рослаў|Рослава]], вы паўсюль заўважыце адзін строй і адзіную гаворку — беларускую*», адзначаючы пры тым наступныя асаблівасьці адзеньня: «*шапка белая (яламок, мадзерка, мардзелка) лямцавая, у мужчыны, белая хустка (але не намітка) у жанчыны — гэта [[Ліцьвіны|ліцьвіны або беларусы]]*». Паводле дзёньніку Алены Скірмунт, часткова апублікаванага ў 1876 годзе пад назвай «3 жыцьця літвінкі, 1827—1874»: *«[[Рослаў]]. Павінна быць Смаленская губэрня, адна з складных частак Вялікарасеі? О, не! Гэта наша Смаленскае ваяводзтва! Людзі такога ж самага тыпу, з той жа мовай і ўборамі. Праўда, сядзібы ў многім сталі больш брыдкія, хаця і зараз вялікія»*. Апроч таго, тоеснасьць жыхароў Смаленшчыны зь ліцьвінамі засьведчыў выдадзены ў 1865 годзе «Тлумачальны слоўнік жывой вялікарускай мовы» расейскага навукоўца і пісьменьніка Ўладзімера Даля: «*литвин нацокает, что и не разберешь его; поколе жив смолянин не нацокается*». 
Паводле этнаграфічнага дасьледаваньня пачатку XX стагодзьдзя, жыхароў правабярэжжа ракі Ўгры (бярэ пачатак у вёсцы Бабічах за 25 км на паўднёвы ўсход ад Ельні) называлі «літвой». У 1924 годзе адзін з пачынальнікаў Беларускага нацыянальнага адраджэньня Вацлаў Ластоўскі пакінуў сьведчаньне, што беларусы на Смаленшчыне працягвалі называць сябе ліцьвінамі: «*дагэтуль народ наш называе сябе Літвінамі (прыкладам, у [[Чарнігаўская губэрня|Чарнігаўшчыне]], ва ўсходняй [[Магілёўская губэрня|Магілёўшчыне]] і [[Смаленская губэрня|Смаленшчыне]]*)».

## Ураднікі

Мясцовая шляхта абірала двух паслоў на Вальны сойм і двух дэпутатаў на Галоўны Трыбунал.

## Архітэктура
### Драўляная
На тэрыторыі Смаленшчыны склалася даўняя традыцыя драўлянага дойлідзтва.


Smalensk, Sabornaja. Смаленск, Саборная (1701-50).jpg|Саборная царква ў Смаленску, выкананая ў стылі цэркваў Віцебшчыны і Аршаншчыны
Krasny, Pračyścienskaja. Красны, Прачысьценская (I. Gunst, 1850).jpg|Прачысьценская царква ў Красным
Źviarovičy, Mikolskaja. Зьвяровічы, Мікольская (1924).jpg|Мікольская царква ў Зьвяровічах
Uśviaćcie, Pradciečanskaja. Усьвяцьце, Прадцечанская (1921-30).jpg|Прадцечанская царква ва Ўсьвяцьці


Jadrevičy, Mikolskaja. Ядрэвічы, Мікольская (1924).jpg|Мікольская царква ў Ядрэвічах
Smalenščyna. Смаленшчына (I. Gunst, 1850) (2).jpg|Неідэнтыфікаваная царква каля Краснага
Smalenščyna. Смаленшчына (I. Gunst, 1850).jpg|Неідэнтыфікаваная царква каля Краснага
Smalenščyna. Смаленшчына (I. Gunst, 1850) (3).jpg|Неідэнтыфікаваная царква каля Краснага


### Мураваная
У XVII ст. у мураваную архітэктуру Смаленшчыны прыйшла стылістыка барока, у XVIII ст. — клясыцызму.


Smalenskaja ratuša. Смаленская ратуша.jpg|Смаленская ратуша
Smalensk. Смаленск (1627).jpg|Смаленскія гарадзкія ўмацаваньні
Greeting from Smolensk by Dresden Stationery Store - Smalensk, Karaleŭski. Смаленск, Каралеўскі (1901-18).jpg|Каралеўскі бастыён у Смаленску
Smalensk, Bernardynski. Смаленск, Бэрнардынскі (1636).jpg|Кляштар бэрнардынаў у Смаленску


Smalensk, Jezuicki. Смаленск, Езуіцкі (1636).jpg|Езуіцкі калегіюм у Смаленску
Smalensk, Sabornaja hara. Смаленск, Саборная гара (1924).jpg|Прачысьценская саборная царква з элемэнтамі магілёўскага барока
Smalensk, Ušeścienski, Sabornaja. Смаленск, Ушэсьценскі, Саборная (1924) (2).jpg|Саборная царква Ўшэсьценскага манастыра
Smalensk, Aŭramaŭ, Brama. Смаленск, Аўрамаў, Брама (1924).jpg|Брама Аўрамава манастыра


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Смаленскае ваяводзтва
Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Смаленску