Бэтэль

**Бэтэ́ль** (, па-ўгарыцку: *bt il*, літаральна — *«[[Бэтэль (бог)|Дом Эля]]»* ці *«Дом Бога»*, ; ) — памежны горад, апісаны ў Габрэйскай Бібліі як разьмешчаны паміж тэрыторыямі каленаў Бэньяміна ды Эфрэма. Эўсэбій і Геранім Стрыдонскі апісвалі яго за сваімі часамі як маленькую вёску, што ляжала ў дванаццаці рымскіх мілях на поўнач ад Ерусаліму, у правым баку ці на ўсход ад дарогі на Нэапаль Палестынскі, то бок Шгем.

## Месцазнаходжаньне
Навуковец Эдўард Робінсан атаясамліваў вёску Бэйтын у Палестыне са старажытным Бэтэлем у працы *«Biblical Researches in Palestine, 1838–52»*. Ён абгрунтоўваў гэтае меркаваньне на падабенстве месцазнаходжаньня з апісаньнем месцазнаходжаньня Бэтэлю ў Бібліі, а таксама на філялягічным падабенстве між сучаснай ды старажытнай назвай, сьцьвярджаючы, што зьмяненьне габрэйскага *el* з арабскім *in* не было незвычайным.

Другі біблейскі Бэтэль, у паўднёвай Юдэі, згадваецца ў кнізе Ісуса Нававага і меркавана быў ідэнтычны гораду Бэтуль або Бэтуэль, дзе пражывала племя Сімяона.

## Патрыярх Якуб
На гэтым месцы патрыярх Якуб падчас уцёкаў ад Ісава убачыў сон, у якім узьнікае лесьвіца да неба, па якой анёлы сыходзяць да неба, і Бог, які стаяў на ёй і сказаў абяцаньне сваё. Ён спалохаўся, прачнуўся ды сказаў
...Якое страшнае гэтае месца! Гэта нішто іншае, як дом Божы, і гэта брама нябесная. І ўстаў Якуб рана ранкам, і ўзяў камень, што быў паклаў сабе на галаву, і паставіў яго як помнік, і выліў алей на яго верх. І даў ён імя таму месцы: Бэтэль, а імя таго места напачатку было Луз.

Пасьля знаходжаньня ў , Якуб вяртаецца на зямлю . Бог пасылае Якуба ў Бэтэль, дзе ён мусіў асесьці ды паставіць ахвярнік адзінаму Богу.

## Ізраільскае царства
За часамі падзеленага існаваньня царстваў Юды ды Ізраіля Бэтэль становіцца значным рэлігійным цэнтрам і некаторы час складае канкурэнцыю Ерусаліму ў гэтым значэньні.

Першы ізраільскі цар  на мяжы зь Юдэйскім царствам у Бэтэлі на поўначы Ізраільскага царства ў Дане ўсталёўвае ідалы залатых цялятаў, прычым ён сам зьдзяйсьняў ім ахвяраваньні. Прарок Амос заклікае ізраільцянаў зьвярнуцца да адзінага Бога: «І не зьвяртайцеся да Бэтэлю, і да Гілгалу не прыходзьце, а праз Бээр-Шэву не пераходзьце, бо на выгнаньне Гілгал увесь пойдзе і мітусьліва стане ў Бэтэлі. Зьвярніцеся да Госпада, і будзеце жыць, каб Ён не ўвайшоў, як агонь у Ёсіфаў дом, і будзе ён жэрці, ды ня будзе каму згасіць у Бэтэлі...». За гэта  выгнаў прарока зь Ізраільскага царства. Пазьней цар Юдэйскага царства  зьнішчыў усе тыя ахвярнікі, прысьвечаныя іншым багам, як у Ерусаліме, так і ў Бэтэлі, як і было сказага ў прароцтве Амоса.

Бэтэль узгадвае пазьней  кажучы пра сорам Ізраіля, што быў там раней: «І за Кемоша Мааў пасаромлены будзе, як Ізраілеў дом пасаромлены быў за Бэтэль, за месца надзеі сваёй».

## Сучаснасьць
Пасьля ўтварэньня дзяржавы Ізраіль у 1948 годзе, біблейская назва была выкарыстаная як назва ізраільскага пасёлку Бэйт-Эль, пабудаванага непадалёк ад Бэйтыну.

## Літаратура
* Bleeker, C. J.; Widengren, G. (1988), Historia Religionum: Handbook for the History of Religions, BRILL, 
* Robinson, Edward; Smith, Eli (Digitized 17 February 2006), Biblical Researches in Palestine, 1838–52: A Journal of Travels in the Year 1838, University of Michigan
* Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite
* Святе Письмо Старого та Нового Завіту. Видавництво отців Василіан «Місіонер», 2005.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытны Ізраіль і Юдэя