Карчова

**Карчо́ва**, **Туганавічы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Сэрвачы. Уваходзіць у склад Гарадзішчанскага сельсавету Баранавіцкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 360 чалавек. Знаходзіцца за 35 км на поўнач ад Баранавічаў і чыгуначнай станцыі Баранавічы-Цэнтральныя.

Туганавічы — старажытная вёска на гістарычнай Наваградчыне. Да нашага часу тут захаваліся Камень філярэтаў, сядзібны парк і дубы-блізьняты. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся палац і капліца Верашчакаў, помнікі архітэктуры XVIII ст.

## Назва
Ад пачатку вёска мела назву Туганавічы.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Туганавічы як маёнтак, які належаў Туганоўскім, датуецца 1510 годам. У XVII ст. маёнткам супольна валодалі Дайнекі, Гарніцкія, Касьцянецкія і Туганоўскія.

У 1758 годзе Туганавічы перайшлі да Верашчакаў. У другой палове XVIII ст. уладальнікі стварылі тут пэйзажны парк, які займаў плошчу каля 5 га.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Туганавічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Цырынскай воласьці Наваградзкага павету. На 1798 год аднайменныя маёнтак і вёска налічвалі 40 дамоў. Частымі гасьцямі гаспадароў былі Адам Міцкевіч, Ян Чачот, Тамаш Зан і Ігнат Дамейка.

У 1831 годзе маёнтак Туганавічы зноў набылі Туганоўскія. Канстантын Туганоўскі ажаніўся з Соф’яй Верашчакай, падтрымліваў зьвязкі з К. Каліноўскім, дапамагаў яму ў вызвольным змаганьні. У час нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у маёнтку працавала зброевая майстэрня, адкуль зброя перапраўлялася ў адзін з цэнтраў паўстаньня — Мілавіды. На 1909 год у вёсцы было 74 двары.


Tuhanavičy, Vieraščaka. Туганавічы, Верашчака (1821-99).jpg|1821—99 гг.
Tuhanavičy, Vieraščaka. Туганавічы, Верашчака (1862).jpg|1863 г. 
Tuhanavičy, Vieraščaka. Туганавічы, Верашчака (K. Roch, 1876) (2).jpg|Капліца, 1876 г.
Tuhanavičy, Vieraščaka. Туганавічы, Верашчака (K. Roch, 1876).jpg|1876 г.


Tuhanavičy, Vieraščaka. Туганавічы, Верашчака (N. Orda, 24.07.1876).jpg|Н. Орда, 1876 г. 
Tuhanavičy, Vieraščaka. Туганавічы, Верашчака (N. Orda, 1876) (2).jpg|Н. Орда, 1876 г. 
Tuhanavičy, Vieraščaka. Туганавічы, Верашчака (N. Orda, 1876) (1).jpg|Н. Орда, 1876 г. 
Tuhanavičy, Vieraščaka. Туганавічы, Верашчака (F. Brzozowski, 1885).jpg|1885 г.


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Карчова абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Карчова апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Цырынскай гміне Наваградзкага павету і ваяводзтва.

У 1939 годзе Карчова ўвайшло ў БССР, у Гарадзішчанскім раёне Баранавіцкай, з 8 студзеня 1954 году Берасьцейскай абласьцей, з 25 сьнежня 1962 году ў Баранавіцкім раёне. 16 ліпеня 1954 году вёска стала цэнтрам сельсавету. На 1971 год у Карчове было 123 двары, працавалі 8-гадовая школа, клюб, бібліятэка, вэтэрынарны ўчастак, камбінат побытавага абслугоўваньня, пошта і крама. На 1998 год — 175 двароў, адміністрацыя сельсавету і гаспадаркі, базавая школа, клюб, бібліятэка, пошта, вэтэрынарны ўчастак, мэханічныя майстэрні, дом побыту, крама.
 
У 2000-я гады Карчова атрымала афіцыйны статус аграгарадку. На 2005 год тут было 175 двароў. 26 чэрвеня 2013 году ў зьвязку зь ліквідацыяй Карчоўскага сельсавету вёску перадалі ў склад Гарадзішчанскага сельсавету.


Tuhanavičy, Vieraščaka. Туганавічы, Верашчака (T. Boretti, 1894) (2).jpg|Т. Барэці, да 1894 г.  
Tuhanavičy, Servač. Туганавічы, Сэрвач (T. Boretti, 1894) (2).jpg|Млын на Сэрвачы. Т. Барэці, да 1894 г.  
Tuhanavičy, Vieraščaka, Muravanka. Туганавічы, Верашчака, Мураванка (B. Krašeŭski, 1896).jpg|Б. Крашэўскі, 1896 г.
Tuhanavičy, Vieraščaka. Туганавічы, Верашчака (T. Boretti, 1900) (2).jpg|Т. Барэці, да 1900 г.  


Tuhanavičy, Vieraščaka, Lamus. Туганавічы, Верашчака, Лямус (T. Boretti, 1894) (2).jpg|Лямус. Т. Барэці, да 1900 г. 
Tuhanavičy, Filarecki. Туганавічы, Філярэцкі (T. Boretti, 1900) (2).jpg|Камень філярэтаў. , да 1900 г. 
Tuhanavičy, Adam Mickievič. Туганавічы, Адам Міцкевіч (T. Boretti, 1900) (2).jpg|Бяроза Адама Міцкевіча. , да 1900 г. 
Tuhanavičy, Kaplica. Туганавічы, Капліца (1905-10).jpg|Прыдарожная капліца, 1905—10 гг. 


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XX стагодзьдзе**: 1909 год — 517 чал.; 1959 год — 342 чал.; 1970 год — 445 чал.; 1971 год — 413 чал.; 1998 год — 496 чал.; 1999 год — 472 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2005 год — 464 чал.; 2010 год — 360 чал.

### Інфраструктура
У вёсцы працуюць базавая школа, клюб, бібліятэка, пошта і крама.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці

* Дубы-блізьняты «Туганавіцкія»
* Камень філярэтаў (у глыбокім яры непадалёк ад парку)
* Парк (XVIII ст.)

### Страчаная спадчына
* Капліца (XVIII ст.)
* Капліца прыдарожная
* Сядзіба Верашчакаў (XVIII ст.)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 


Катэгорыя:Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)