Янаў

**Я́наў** (з 1940 году — *Іва́нава*) — места ў Беларусі, на рацэ Самараўцы. Адміністрацыйны цэнтар Янаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 16 417 чалавек. Знаходзіцца за 132 км ад Берасьця. Чыгуначная станцыя Янаў-Палескі на лініі Берасьце — Пінск.

Янаў — даўняе мястэчка гістарычнай Піншчыны (частка Берасьцейшчыны), на захадзе Палесься. Да нашага часу тут захаваўся касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа ў стылі клясыцызму, помнік архітэктуры XIX ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучалася капліца Сьвятога Андрэя Баболі, помнік архітэктуры XVIII ст., зруйнаваны савецкімі ўладамі.

## Назва
Тапонім Янаў утварыўся ад імя Ян. У ранейшыя часы, каб пазьбегнуць блытаніны з аднайменным мястэчкам на Берасьцейшчыне, меў назву *Янаў Палескі*.

Традыцыйная гістарычная назва места — Янаў (іншая мясцовая форма — *Яно́ва*). Цяперашняя афіцыйная назва «*Іванава*» — вынік маскалізацыі часоў Расейскай імпэрыі і СССР, калі традыцыйнае гістарычнае імя паселішча зьмянілі дзеля сугучнасьці з абласным цэнтрам Іванава ў цэнтральнай Расеі. Пры гэтым чыгуначная станцыя захавалася назву *Янаў Палескі*. У нарматыўным даведніку «Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь» традыцыйная гістарычная назва Янаў фіксуецца як варыянтная форма. Гэта значыць, што пры жаданьні мясцовых жыхароў і ўладаў яна можа стаць нарматыўнай. У наш час прапануецца вярнуць месту традыцыйную гістарычную назву Янаў у якасьці афіцыйнай.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
У некаторых выданьнях можна сустрэць памылковае атаясамленьне пачатку гісторыі палескага Янава зь вёскай Порхавым, уладаньнем біскупаў луцкіх. Тым часам Порхавым звалася колішняе мястэчка Берасьцейскага павету, а цяпер вёска Янаў Падляскі ў Бельскім павеце Люблінскага ваяводзтва Польшчы. Найбольш раньнія зьвесткі пра Янаў Палескі датуюцца XVII стагодзьдзем.

У XVII стагодзьдзі Янаў меў статус мястэчка ў Пінскім павеце Берасьцейскага ваяводзтва. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 16 траўня 1657 году Янаў захапілі казакі, якія па працяглых катаваньнях забілі тут каталіцкага місіянэра Андрэя Баболю. У 1678 годзе Я. К. Копаць заснаваў у мястэчку езуіцкую місію, якая належала да Пінскага калегіюму. У 1694 годзе Янаў перайшоў у валоданьне Ганны, дачкі Я. К. Копця і жонкі князя Канстантына Яна Шуйскага, пазьней мястэчкам валодаў яе сын А. А. Шуйскі і ўнук Я. Н. Шуйскі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Янаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе ўвайшоў у Кобрынскі павет Гарадзенскай губэрні. У XIX ст. мястэчка знаходзілася ў валоданьні Арэшкаў. У 1861 годзе расейскія ўлады раскватаравалі ў Янаве казакоў 31-га Данскога палка дзеля здушэньня сялянскіх хваляваньняў у мястэчку і ваколіцах. У 1884 годзе за 1 км ад Янава прайшла Палеская чыгунка, адкрылася невялікая станцыя (цяпер Янаў Палескі) з драўляным вакзалам, складзкімі памяшканьнямі, рамонтнымі майстэрнямі. На 1869 год у Янаве існавалі драўляная царква, мураваны касьцёл, капліца ў гонар Сьвятога Андрэя Баболі, станавая кватэра, валасная ўправа, аптэка. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у мястэчку было 724 будынкі, працавалі расейскія народная вучэльня і царкоўнапрыходзкая школа, сукнавальная фабрыка, гарбарны і цагельны заводы, маслабойня, 4 млыны.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Янаў занялі войскі Нямецкай імпэрыі.


Janaŭ, Rynak, Kaplica-Ŭzvyšeńnia Śviatoha Kryža. Янаў, Рынак, Капліца-Ўзвышэньня Сьвятога Крыжа (N. Orda, 26.05.1861).jpg|26.05.1861 г.
Janaŭ, Rynak, Kaplica-Pakroŭskaja. Янаў, Рынак, Капліца-Пакроўская (N. Orda, 26.05.1861).jpg|26.05.1861 г.
Janaŭ, Rynak, Kaplica-Pakroŭskaja. Янаў, Рынак, Капліца-Пакроўская (N. Orda, 1875).jpg|1875 г.
Janaŭ, Rynak, Kaplica-Pakroŭskaja. Янаў, Рынак, Капліца-Пакроўская (1882).jpg|1882 г.


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Янаў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, у Пінскі павет («падраён») Баранавіцкага раёну. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Янаў апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Пінскім павеце Палескага ваяводзтва. На 1935 год тут знаходзіліся гмінная адміністрацыя, паштова-тэлеграфная кантора, паліцэйскі пастарунак, некалькі прыватных гатэляў, лесапільня «Горбур», паравы млын «Горбур»; дзеяла польская школа.

У 1939 годзе Янаў увайшоў у БССР, бальшавікі зьмянілі гістарычную назву паселішча на расейскі лад на *Іванава*. На 1940 год тут працавалі лякарня (на 50 ложкаў), радзільны дом (на 20 месцаў), паліклініка з 4 кабінэтамі, пошта, 20 тэлефонаў, 3 тэлеграфныя апараты; дзеялі 7-гадовая беларуская, расейская і жыдоўская школы. 15 студзеня 1940 году Янаў атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу і стаў цэнтрам раёну. У Другую сусьветную вайну з 27 чэрвеня 1941 да 16 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

У 1971 годзе Янаў атрымаў статус гораду раённага падпарадкаваньня. У 1998 году адбылося ўрачыстае адкрыцьцё помніка мастаку і кампазытару Напалеону Ордзе, ураджэнцу вёскі Варацэвічаў. 11 сакавіка 2011 году афіцыйна зацьведзілі мескія сьцяг і герб з выявай царквы-мураўёўкі.


Janaŭ, Rynak, Kaplica. Янаў, Рынак, Капліца (K. Niezabitoŭski, 05.1936).jpg|Капліца Сьвятога Андрэя Баболі, 1936 г.
Janaŭ, Horlickaja. Янаў, Горліцкая (1917) (2).jpg|Вуліца Горліцкая, 1917 г.
Janaŭ, Mahilnianskaja. Янаў, Магільнянская (1918).jpg|Вуліца Магільнянская, 
Janaŭ, Pinskaja. Янаў, Пінская (1918).jpg|Вуліца Пінская, 1918 г.

Janaŭ, Rynak, Uzvyšeńnia Śviatoha Kryža. Янаў, Рынак, Узвышэньня Сьвятога Крыжа (1916) (2).jpg|Рынак. Касьцёл, 1916 г.
Janaŭ, Rynak. Янаў, Рынак (1930).jpg|Рынак. Капліца, 1930 г.
Janaŭ, Rynak, Pakroŭskaja. Янаў, Рынак, Пакроўская (1916) (2).jpg|Рынак. Царква-мураўёўка, 1916 г.
Janaŭskaja synagoga. Янаўская сынагога (1916).jpg|Сынагога, 1916 г.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:17000
ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1866 from:0 till:809 
  bar:1885 from:0 till:2437 
  bar:1897 from:0 till:3041
  bar:1905 from:0 till:2939
  bar:1924 from:0 till:3068
  bar:1940 from:0 till:4918
  bar:1956 from:0 till:3000 
  bar:1971 from:0 till:7100
  bar:1991 from:0 till:14600
  bar:2006 from:0 till:16400
  bar:2009 from:0 till:16086
  bar:2018 from:0 till:16417
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:



* **XIX стагодзьдзе**: 1830 год — 516 муж., зь іх шляхты 10, духоўнага стану 1, мяшчанаў-юдэяў 243, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 262; 1866 год — 809 чал.; 1882 год — 1696 чал., зь іх 856 юдэяў; 1885 год — 2437 чал.; 1897 год — 3041 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1905 год — 2939 чал.; 1924 год — 3068 чал., зь іх 521 беларус, 289 палякаў, 190 расейцаў, 1859 жыдоў; 1935 год — 3500 чал.; 1940 год — 4918 чал.; 1946 год — 2279 чал.; 1956 год — 3 тыс. чал.; 1971 год — 7,1 тыс. чал.; 1991 год — 14,6 тыс. чал.; 1994 год — 15,6 тыс. чал.; 1998 год — 16,2 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2006 год — 16,4 тыс. чал.; 2009 год — 16 086 чал. (перапіс); 2016 год — 16 450 чал.; 2017 год — 16 465 чал.; 2018 год — 16 417 чал.

### Адукацыя
У Янаве працуюць гімназія, 3 сярэднія, музычная, дзіцяча-юнацкая спартовая школы, 6 дашкольных установаў.

### Мэдыцына
Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляе меская паліклініка.

### Культура
Дзеюць 3 бібліятэкі, дом творчасьці дзяцей і юнацтва.

## Забудова

### Вуліцы і пляцы

## Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў, дрэваапрацоўчай прамысловасьці.

## Турыстычная інфармацыя

### Інфраструктура
Празь Янаў праходзіць турыстычны маршрут «Россып талентаў палескіх». Дзее Янаўскі музэй гісторыі ўтварэньня раёну. Спыніцца можна ў гатэлі «Пад ліпамі».

У 1998 годзе ў цэнтры места паставілі помнік ураджэнцу ваколіцаў Янава мастаку і кампазытару Напалеону Орду (1807—1883).

### Славутасьці
* Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа (1848)
* Царква Покрыва Багародзіцы (1901; мураўёўка)

### Страчаная спадчына
* Капліца Сьвятога Андрэя Баболі
* Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа (XVIII ст.)

## Галерэя

Catholic church of Feast of the Cross.JPG|Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа
Іванава. Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (02).jpg|Касьцёл, інтэр’ер
Іванава. Свята-Пакроўская царква (01).jpg|Пакроўская царква-мураўёўка
Monument of Napoleon Orda in Ivanava.JPG|Помнік Напалеону Орду


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Янаў, Глобус Беларусі
* Іванава (Палескае) — парафія Узвышэння Святога Крыжа, Catholic.by
* Сайт Янаўскага выканкаму
* Харэўскі С. Радзіма першага прэзыдэнта, Наша Ніва. 6 ліпеня 2006 г.
* Вандроўка ў Янаў