Полацкая правінцыя

**Полацкая правінцыя** — правінцыя Пскоўскай губэрні Расейскае імпэрыі. Створаная на анэксаванай тэрыторыі Полацкага ваяводзтва   году пры першым падзелу Рэчы Паспалітай. Скасаваная .

## Гісторыя
 году да падпісаньне дагавору Расеяй, Аўстрыяй і Прусіяй з умовамі падзелу Рэчы Паспалітае Кацярына ІІ загадала стварыць Магілёўскую губэрню з Магілёўскай, Аршанскай, Віцебскай, Рагачоўскай правінцый (губэрнскі горад Магілёў) і Пскоўскую губэрню з Пскоўскай, Вялікалуцкай, Дзьвінскай, Полацкай правінцый (губэрнскі горад Апочка) й прызначыла генэрала графа Захара Чарнышова Беларускім генэрал-губэрнатарам,  а генэрал-маёра Міхаіла Кахоўскага Магілёўскім губэрнатарам і генэрал-маёра Міхаіла Крэчэтнікава Пскоўскім губэрнатарам. Па прапанове графа Захара Чарнышова Віцебск, паўночная частка ваяводзтва й тэрыторыя па леваму берагу  Дзьвіны ад Астроўна да мяжы са Смаленскай губэрняй былі далучаны да Пскоўскай губэрні. У пачатку жніўня  войскі Расеі, Аўстрыі й Прусіі адначасова  ўвайшлі на тэрыторыю Рэчы Паспалітай згодна папярэднім дамоўленасьцям ад 19 лютага 1772 году,  году ў Пецярбургу была падпісана канвэнцыя паміж Расеяй, Прусіяй і Аўстрыяй пра частковы падзел Рэчы Паспалітай. Да Расейскай Імпэрыі адышло Інфлянцкае, большая частка Полацкага (па правым беразе Дзьвіны), амаль усе Віцебскае (па левым беразе Друці й Дняпра), Амсьціслаўскае ваяводзтвы, усходняя частка Рэчыцкага павету Менскага ваяводзтва з гарадамі Амсьціслаў, Віцебск, Ворша, Гомель, Магілёў, Полацак, Прапойск, Рагачоў, Чачэрск.

 году Кацярына ІІ падпісала закон («плакат») пра прызначэньне жыхарам тэрміну для прыняцьця прысягі, пра пастанову слупоў на новых межах, пра збор у скарб з усіх прыбыткаў і пра суды па тамтэйшых правах і звычаях. Празь месяц Чарнышоў паведамляў пра ўчыненьне ў Беларускіх губэрнях вопісу аб пагалоўным збору падаткаў, аб пераводзе мытні на новую мяжу й пра збор з тавараў пошлін, пра карчмы й гандаль віном і сольлю, пра здачу на арэнду вёсак.

Полацкая правінцыя ўтворана . Правінцыя ўзначальвалася прызначаным Сэнатам па прапанове губэрнатара ваяводам, пры якім дзейнічала правінцыяльная канцылярыя. У штат канцылярыі ўваходзілі 1 асэсар, 2 сакратары, 1 пратакаліст, 1 рэгістратар, 2 канцылярысты, 1 падканцылярыст, 4 капіісты, 1 пераплётчык, 1 кат. Пры правінцыйнай канцылярыі была вайсковая каманда ў складзе 57 чалавек пад камандаваньнем афіцэрам у чыне паручніка. Правінцыйная канцылярыя мела адміністрацыйныя й паліцэйскія абавязкі: кантроль за выкананьнем казённых інтарэсаў і судовы разбор грамадзянскіх пазоваў, набор рэкрутаў, злоў зладзеяў і разбойнікаў, утрыманьне шляхоў зносінаў, выкананьне правілаў гандлю, санітарны стан гарадоў і мястэчак, проціпажарная бясьпека, ахова здароўя, забароненыя гульні, карчмарства, збор падаткаў (падушных, за вінны продаж, продаж солі, арэндавых грошай) і адпраўка іх у камэральную экспэдыцыю губэрнскай канцылярыі, улік зьвестак пра пасеве і ўраджаі хлеба, цэн на харч і фураж, справы пра ўцёках і пакрывальніцтве прыгонных сялянаў і рэкрутаў, забойстве, гвалце, крадзяжах, цяжбах і спрэчках паміж сялянамі, якія перавышалі 25 руб. пазову, апэляцыі на выракі павятовых камісарскіх судоў.  ў штат была ўведзена пасада пракурора.

   Полацкую правінцыю ўлучылі ў Пскоўскую япархію, касьцёлы й кляштары падпарадкавалі Каталіцкай кансысторыі на чале з Біскупам,  а ўніяцкія цэрквы й кляштары Ўніяцкай кансысторыі на чале з Арцыбіскупам. Папскія булы й наказы забаранялася апавяшчаць без дазволу імпэратара.
Адначасова вызвалілі на паўгоду жыхароў ад платы падаткаў. Але ўжо ў красавіку заснавана камісія аб вывучэньні стану зямлі й маёмасьці, дзеля вывучэньня магчымых выплат падаткаў, і прызначаны памеры падаткаў.

 былі заснаваны губэрнскія й правінцыяльныя Земскія суды.  пачалі рэгуляваць гандаль сольлю.

  падзялілі правінцыю на Полацкі, Себескі, Невельскі паветы, якія кіраваліся Камісарыятамі.

 году паміж Расеяй і Рэччу Паспалітай быў падпісаны рускім амбасадарам і чальцамі соймавай камісіі трактат «пра аднаўленьне міру паміж абедзьвюма дзяржавамі й пра далучэньне да Расеі некаторых ад Рэчы Паспалітай зямель». Па гэтым трактаце, паміж Расеяй і Рэччу Паспалітай усталёўваліся мір, згода і сяброўства на падставах Варшаўскага трактата 1768 году. Дзеля поўнага спыненьня ўсіх памежных спрэчак паміж дзьвюма дзяржавамі. Рэч Паспалітая саступала Расеі вядомую прастору сваёй зямлі. Расея адмаўлялася ў будучыні ад усіх праў і дамаганьняў на якую ні будзь вобласьць Рэчы Паспалітай, абавязвалася надаць рыма-каталікам абодвух абрадаў у адышоўшых да яе абласьцях поўную волю ў веры й недатыкальнасьць маёмасьці, гарантавала Рэчы Паспалітай захаваньне ў моцы ўсіх тых канстытуцый вольнага рэспубліканскага й незалежнага кіраваньня. У асобным акце, прынятым  году, Расея гарантавала Рэчы Паспалітай захаваньне кардынальных правоў.  году гэты акт і дагавор пра падзел атрымалі фармальную санкцыю па пасяджэньні сойма ў Варшаве.

  дазволілі гандляваць прыгоннымі сялянамі ва ўсіх губэрнях, пры ўмове выплаты падаткаў.

 году Пскоўскую губэрню пераназвалі ў Полацкую губэрню ў складзе Віцебскай, Дзьвінскай і Полацкай правінцыяў.

Правінцыя й пасада ваяводы  былі скасаваны, а правінцыйныя канцылярыі зачынены  ў 1777 годзе ў адпаведнасьці з Устанаўленьнямі для кіраваньня губэрняў Усерасейскай імпэрыі.

## Адміністрацыйны падзел
На тэрыторыі правінцыі разьмяшчаліся: Полацкая эканомія (1471 дым, 17567 сялянаў, 102405 дзесяцін зямлі) і  16 старостваў з 33487 сялянамі абодвух полаў. 3  1773 году падзялялася на паветы Полацкі, Себескі, Невельскі паветы ў якія ўваходзілі 421 сяло, 4699 вёсак і 5 мястэчак, у якіх пражывала 224459 душ абодвух полаў падатковага насельніцтва, у т. л. 2120 чал у мястэчках 4855 габрэяў падначальвалася 1 кагалу й 2 прыкагалкам..
Маёнткі буйных уладальнікаў канфіскаваныя пасьля анэксіі:
*Князя Чартарыйскага войтаства Серут з 25 вёскамі — 497 чалавек.
* Князя Кароля Радзівілла, (ваявода віленскі),  мястэчка Невель з 772 вёскамі — 11174 чалавекі й Себеж з  241 вёскамі — 5106 чалавек.  
* Аляксандра Сапегі, (ваявода полоцкі), 4 фальварка з 94 вёскамі — 2660 чалавек. 
* Шляхціча Юзэфа Якавіцкага сяло Добей з 5 вёскамі — 120 чалавек.

## Ваяводы
* 1773 — маёр Міхайло Лапацін. 
* 1775 — маёр Міхайло Пятровіч Лапацін.
* 1777 — секунд-маёр Васіль Сергеявіч Давыдаў.

## Заўвагі

 
## Крыніцы

## Літаратура
* Анішчанка, Я. К. Полацкая правінцыя. //  — С. 532. 
* 
* 
* 
* Полацкая правінцыя. //  — С. 460.
* Філатава А. М. Першы падзел Рэчы Паспалітай. //  — С. 483. 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі — НГАБ: фонд 3352, 2 адзінкі захоўваньня. 1773—1777 гг. Полоцкая провинциальная канцелярия, город Полоцк Полоцкой губернии. 
  

Катэгорыя:Беларусь у складзе Расейскай імпэрыі
Правінцыі