Таямніца Келза

**«Таямні́ца Ке́лза»** () — француска-бэльгійска-ірляндзкі анімацыйны фэнтэзійны фільм 2009 року, створаны ірляндзкай студыяй «Cartoon Saloon». Рэжысэры — Том Мур ды Нора Тўомі. Прэм’ера мультфільму адбылася 8 лютага 2009 на 59-м Бэрлінскім кінафэстывалі.

Дзеі мультфільму адбываюцца ў сярэднявечнай Ірляндыі. Галоўны герой — хлопчык-манах Брэндан, які ўдзельнічае ва ўратаваньні і складаньні Келзкай кнігі ў пачатку IX стагодзьдзя. Ролі агучвалі Эван МакГўаер, Брэндан Глісан, Крыстэн Муні, Мік Лэлі, Майкл МакГрат, Лаем Гаўрыкен, Пол Тайлэк і Пол Янг.

У 2010 року мультфільм быў намінаваны на прэмію Акадэміі за найлепшы анімацыйны фільм.

## Сюжэт
Ірляндыя, пачатак IX стагодзьдзя. Малады, цікаўны ды аптымістычны хлопчык Брэндан жыве ў ізаляванай грамадзе кляштару Келзу, абатам якога — ягоны строгі дзядзька Келах. Абат, устурбаваны пастаяннымі набегамі вікінгаў, увесь свой час прысьвячае будаўніцтву высокага муру вакол кляштара.

Брэндан навучаецца ў кляштарным скрыпторыі. Аднойчы, пачуўшы ад манахаў пра брата Эйдана, найлепшага ілюстратара кніг, ён пажадаў пазнаёміцца з гэтым майстрам і ягонай кнігай, «чые старонкі маюць неверагодную моц перамяніць цемру ў сьвятло». Ягоная мара зьдзяйсьняецца, калі Эйдан са сваім катом па мянушцы Пангур Бан прыяжджае ў Келз. Нарманы захапілі востраў Аёна і зруйнавалі тамашні кляштар, аднак Эйдан здолеў уратаваць сваю няскончаную кнігу. Кнігу Аёны ахоўвае Пангур Бан, аднак Брэндана ён дапускае паглядзець на яе, бо хлопчык не нясе пагрозы.

Бачачы Брэнданаву зацікаўленасьць, Эйдан выпраўляе хлопчыка пад суправаджэньнем Пангур Бана ў лес, каб прынесьці . Упершыню не паслухаўшыся дзядзькі, Брэндан прабіраецца ў лес, але тут на яго нападаюць ваўкі. Хлопчыка ратуе лясная фея Ашлінг, якая жыве самотна, можа перамяшчацца хутка і не кранаючыся зямлі, і яе слухаюцца лясныя зьвяры. Калі хлопчык кажа, што гарэшкі патрэбныя дзеля працягу напісаньня кнігі, яны з Ашлінг становяцца сябрамі.

Пасьля непрацяглай сутычкі з Кром Круахам, богам сьмерці і разбурэньня, якога Ашлінг вельмі баіцца, яны разьвітваюцца. Брэндан прыносіць Эйдану патрэбныя матэрыялы, аднак ягоны дзядзька Келах забараняе надалей выходзіць з кляштару. Эйдан вучыць хлопчыка маляваць, каб той працягнуў справу па стварэньні кнігі, бо сам Эйдан ужо стары. Аднак дзеля працягу працы неабходнае Вока Калюмбы — чароўны крышталь, страчаны пры наезьдзе нарманаў на Аёну. Іншы такі крышталь можна здабыць толькі ў Кром Круаха. Брэндан вырашае накіравацца на бой з пачварай, але абат Келах за непаслушэнства зачыняе яго ў пакоі.

Пангур Бан і Ашлінг вызваляюць Брэндана. Хлопчык распавядае Ашлінг пра свой намер выправіцца ў пячору Кром Круаха; фея спрабуе адгаварыць яго, каб хлопчык не загінуў, як увесь ейны народ, аднак Брэндан пераконвае Ашлінг, што крышталь неабходны, інакш кніга ня зможа быць скончаная. Ашлінг пагаджаецца пайсьці з Брэнданам у пячору, дзе ледзь ня гіне. Брэндан перамагае Крома ў баі і вырывае ягонае вока, а сьляпая пачвара .

Брэндан і Эйдан працягваюць працу над кнігай. Неўзабаве на Келз нападаюць вікінгі, мясцовыя жыхары хаваюцца за кляштарнымі мурамі. Нарманы штурмуюць кляштар і забіваюць усіх, хто не пасьпеў схавацца ў цэнтральнай вежы. Келах цяжка паранены, а Эйдан з Брэнданам здолелі ўцячы. У лесе яны натыкаюцца на вікінгаў, але тых загрызаюць ваўкі. Кнігу, якую ледзь не расьцерушылі нападнікі, атрымліваецца ўратаваць. Скрыпторый і цэнтральная вежа спаленыя, аднак Келах з рэштай сялянаў здолелі схавацца ў кляштары.

Мінаюць гады, Брэндан і Эйдан у выгнаньні завяршаюць кнігу і прапаведуюць па ёй Сьвятое Пісаньне. Пакідаючы кнігу Брэндану, Эйдан памірае. Дарослы Брэндан вяртаецца ў Келз з Пангур Банам і белай ваўчыцай (Ашлінг). Дзядзька Келах жывы, аднак увесь гэты час дакараў сябе за тое, што быў жорсткім з Брэнданам. Нарэшце яны сустракаюцца, і Брэндан паказвае дзядзьку закончаную кнігу.

## У ролях
* Эван МакГўаер — *Брэндан*, сьветлы, цікаўны і летуценны 12-гадовы хлопчык, які вядзе жыцьцё пустэльніка.
* Брэндан Глісан — *абат Келах*, колішні ілюмінатар, які цяпер кіруе будаўніцтвам муру дзеля абароны Келзкага абацтва ад наездаў.
* Крыстэн Муні — *Ашлінг*, лясная фея з  , жыве ў лясох ля Келзу.
* Мік Лэлі — *манах Эйдан*, ілюмінатар.
* Майкл МакГрат — *дарослы Брэндан*.
* Лаем Гаўрыкен — *манахі Танг і Леанарда*, два ілюмінатары з Азіі й Італіі (адпаведна).
* Пол Тайлэк — *манах Асуа*, ілюмінатар з Афрыкі.
* Пол Янг — *манах Сквэр*, ілюмінатар з Ангельшчыны.

## Вытворчасьць
Фільм заснаваны на гісторыі стварэньня кнігі з Келзу, ілюмінаванага лацінскага , складзенага з чатырох кнігаў Новага Запавету, якое захоўваецца ў Дубліне (Ірляндыя). Акрамя таго, у мультфільм уключаныя элемэнты кельцкай міталёгіі: напрыклад, Кром Круах — дахрысьціянскае ірляндзкае боства, — ці адсылка да паэтычнага жанру , у якім паэт спатыкае ў сьне ці ў відзежы прарочыцу. У больш шырокім сэнсе можна таксама пабачыць падабенства мэтафізычнай сутычкі Брэндана з Кром Круахам да падводнай бойкі Бэўвульфа з Грэндэлевай маці. Прататыпам галоўнага герою Брэндана, магчыма, зьяўляецца сьвяты Брэндан, сучасьнік Калюмбы.

Праца над «Таямніцай Келза» пачалася ў 1999 року пасьля таго, як Том Мур зь сябрамі натхніліся анімацыяй «Злодзей і шавец» Рычарда Ўільямза, дыснэеўскім «Муланам» і творчасьцю Гаяо Міядзакі, заснаванымі на традыцыйным мастацтве. Яны вырашылі зрабіць штосьці падобнае да фільмаў студыі Гіблі, але паводле .

## Ацэнкі
Фільм атрымаў даволі ўхвальныя ацэнкі; на Rotten Tomatoes ён мае сумарны рэйтынг 91% з 80 рэцэнзіяў і сярэднеўзважаным рэйтынгам 7,6/10. На бачыне Metacritic, якая прысвойвае нармалізаваны рэйтынг па 100-бальнай сыстэме на аснове водгукаў, мультфільм атрымаў адзнаку 81 («агульная ўхвала»).

## Прэміі і ўзнагароды

## Беларускі пераклад
У 2017 року анімацыйны фільм быў упершыню прадстаўлены ў Беларусі. Агучку на беларускую мову выканала ініцыятыва «Кінаконг» пры падтрымцы «Атлант Тэлекам» і velcom. У агучцы ўдзельнічалі вядомыя беларускія акторы Павал Харланчук, Ганна Хітрык, Раман Падаляка, Зьміцер Бейнарт-Саладуха й іншыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* 
* Таямніца Келза  на бачыне AllMovie
* Таямніца Келза  на бачыне BoxOfficeMojo
* Таямніца Келза  на бачыне RottenTomatoes
* Таямніца Келза  на бачыне MetaCritic

Катэгорыя:Мультфільмы 2011 году
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Фэнтэзійныя прыгодніцкія фільмы
Катэгорыя:Маляваныя мультфільмы
Катэгорыя:Прыгодніцкія мультфільмы
Катэгорыя:Незалежныя фільмы
Катэгорыя:Бэльгійскія мультфільмы
Катэгорыя:Ірляндзкія мультфільмы
Катэгорыя:Францускія мультфільмы
Катэгорыя:Дзіцячыя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра Ірляндыю
Катэгорыя:Фільмы пра хрысьціянства
Катэгорыя:Феі ў масавай культуры
Катэгорыя:Фільмы пра вікінгаў
Катэгорыя:Фільмы пра вядзьмарства
Катэгорыя:Фільмы StudioCanal
Катэгорыя:Келз (Міт)