open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бінейка

**Бінейка** (*Бенека*, *Беніка*, *Бенік*, *Бенька*, *Бенка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бенека або Беніка, пазьней Бінэка (Beneko, Bennico, Binnecke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова бін- (бен-) (імёны ліцьвінаў Бінель, Бінэрт, Бімунт; германскія імёны Benilo, Benert, Bemund) паходзіць ад стараверхненямецкага bina 'пчала' або ёсьць скаротам асновы берн- (бірн-).

Імя Бенека (Беніка) гістарычна бытавала ў Польшчы: *Beneco* (1262 год), *Byenyko* (1500 год).

У 1630 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Abrahamus Benike, Risenburgensis Borussus*, у 1637 годзе — *David Benicke, Marieburgensis Prussus*, у 1654 годзе — *Joachimus Beneke, Tilsensis Borussus*. У Памор’і адзначалася прозьвішча Beneke.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Beynike* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *зъ села Бенейковичъ*, *Беникъ Рымъковичъ* (1567 год); *поддани… Римко Бениковичъ* (12 траўня 1585 году).

## Носьбіты
* Радзівіл Бенкавіч — жыжмарскі баярын, які ўпамінаецца ў 1514 годзе
* Лаўрэн Бінейка — жыхар места Ліды, які ўпамінаецца ў 1680 годзе

Беняковічы (Bieniekowicz) — літоўскі шляхецкі род з Браслаўскага павету.

Бенька-Кяневічы (Bieńko-Kieniewicz) гербу Равіч — літоўскі шляхецкі род з Наваградчыны.

Бінейкі — літоўскі шляхецкі род.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Бянейкі, на гістарычнай Меншчыне — Бінькаўцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Куміла

**Куміла** (*Комель*, *Кумель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гуміла, Гоміла або Комела (Gumila, *Gomila, Comela) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова гум- (гом-, ком-) (імя ліцьвінаў Камонт; германскае імя Comont) паходзіць ад гоцкага guma, стараверхненямецкага gomo 'мужчына'.

Варыянты імя ў гістарычным крыніцах: *tributo… Cumiła* (15 ліпеня 1476 году); *людеи… въ Дубенскои волости Федора Деньковича а Данила, а Радивона, а Сидора Комеля… Комеля* (22 студзеня 1502 году); *Дивило Кумилевичъ* (1528 год); *у Осташка Комеля… у Парфема Комеля* (1552 год); *et providum Nicolaum Jakubowicz Kumeliowicz civem Wilnensem* (24 сакавіка 1584 году); *Komlowszczyzna… Komyła* (1744 год).

## Носьбіты
* Дзівіла Кумілевіч — радунскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Ігнат, Васіль, Пётар, Зьміцер, Кузьма, Іван і Лаўрэн Комелі — жыхары маёнтку Янова (Віцебскае ваяводзтва), якія ўпамінаюцца ў 1773 годзе.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Кумельшчына.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гундэрык (імя)

**Гундэрык**, **Кондрыка** (*Кандрыка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гундэрык або Кондрык (Gunderic, Condricus) і Рыхкунд (Rihcund) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) паходзіць ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва', а аснова -рых- (-рык-) (імёны ліцьвінаў Дзітрык, Індрых, Эрык; германскія імёны Hindrich, Ditricus, Erik) — ад гоцкага reiks 'магутны', германскага rikja 'магутны, каралеўскі'. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Candericus (Gandaricus).

У Польшчы ў 1596 годзе адзначалася прозьвішча Gundrik.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Hryszka Kandryka* (1726 год).

## Носьбіты
* Гундэрык (379—428) — кароль вандалаў
* Гундэрык ( да 711) — арцыбіскуп Таледа
* Сямён Кондрыка — жыхар вёскі Крутой (Амсьціслаўскае ваяводзтва), які ўпамінаецца ў 1730 годзе

## Глядзіце таксама
* Гунт
* Рык

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мусіла

**Мусіла** (*Мусель*, *Мушыла*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мусула або Мусіла (Musula, *Musilo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова мус- паходзіць ад нямецкага mūs 'мыш' або ад асновы -мод- (-мот-, -мут-).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Muszilowicz* (1671—1681 гады); *Musielewicz* (1811 год); *Franciszka Musilowicz* (1830 год).

## Носьбіты
* Антон Мусіловіч — шляхціч Полацкага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў 1765 годзе
* Юры Мусель — жыхар вёскі Гольнаў (Гарадзенскі павет), які ўпамінаецца ў 1773 годзе

Мусілы (Musiłło) — прыгонныя зь вёскі Белай Вады, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Музылы-Завадзкія — літоўскі шляхецкі род.

На гістарычнай Слонімшчыне існуе вёска Масілавічы.

## Глядзіце таксама
* Мус

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Поліпрапілен

**Поліпрапіле́н** — тэрмаплястычны палімэр, які шырока выкарыстоўваецца ў розных галінах. Для поліпрапілену ўласьцівыя высокая трываласьць, хімічная і тэмпэратурная стабільнасьць. Можа быць перапрацаваны для паўторнага выкарыстаньня.

Адносіцца да групы поліалефінаў і зьяўляецца часткова крышталічным і непалярным. Уласьцівасьці аналягічныя поліэтылену, аднак поліпрапілен крыху цьвярдзейшы і тэрмаўстойлівы.

Упершыню магчымасьць полімэрызацыі прапілену была паказаная хімікамі кампаніі Phillips Petroleum у 1951 годзе . Потым Дж. Натам і К. Рэнам быў атрыманы крышталічны поліпрапілен, а ў 1957 годзе пачалася масавая вытворчасьць матэрыялу.

## Фізычныя ўласьцівасьці

Цьвёрдае рэчыва, празрыстае ў тонкіх пластах і малочна-белае ў тоўстых. Характарызуецца вялікай ударнай трываласьцю, устойлівасьцю да шматразовага выгінаньня і сьціраньня.

Тэмпэратура плаўленьня складае каля 170оС, шчыльнасьць 0,898 — 0,908 г/см³.

Поліпрапілен зьяўляецца воданепрымальным і лёгкаўзгаральным матэрыялам.

## Хімічныя ўласьцівасьці
Поліпрапілен не ўступае ў рэакцыю з разбаўленымі й канцэнтраванымі кісьлямі, сьпіртамі й асновамі.

Падчас полімэрызацыі поліпрапілен можа ўтвараць тры асноўныя ланцужковыя структуры. У залежнасьці ад знаходжаньня мэтыльных груп, вылучаюць наступныя тыпы поліпрапілену:

* Атактычны
* Ізатактычны (мэтыльныя групы -CH3 знаходзяцца на адным баку вугляроднага ланцужку)
* Сындыатактычны (чаргаваньне мэтыльных груп)

Хоць мэтыльныя групы й могуць мець розныя прасторавыя палажэньні, найбольш распаўсюджаным зьяўляецца ізатактычны поліпрапілен .

## Прымяненьне
Поліпрапілену знайшлі шырокае прымяненьне ў розных галінах. Яго выкарыстоўваюць для пакрыцьця папяровых пакетаў, пры вытворчасьці ізаляцыйных матэрыялаў, трубаў для вады, каністраў і ў якасьці абароннага пакрыцьця кабэляў .

У харчовай прамысловасьці з поліпрапілену вырабляюць бутэлькі, шматразовыя кантэйнэры для захоўваньня прадуктаў і ўпакоўку.

У хімічнай і фармацэўтычнай прамысловасьці яго выкарыстоўваюць для вытворчасьці лябараторнага посуду, фільтраў і мэдычных прыладаў (шпрыцы і інш.) 

## Перапрацоўка

Поліпрапілен можна паўторна перапрацаваць. На вырабах пазначаецца кодам «5». Аднак у Беларусі поліпрапілен, разам з іншымі відамі плястыку, перапрацоўваецца толькі на 35%. Найчасьцей у перапрацоўку трапляе толькі шчыльны поліпрапілен .

## Крыніцы

Катэгорыя:Плястмасы
Катэгорыя:Дыэлектрыкі
Катэгорыя:Арганічныя палімэры
Катэгорыя:Таварныя хімікаты
Катэгорыя:Пакавальныя матэрыялы
Джордан Спэнс

**Джордан Спэнс** (;  24 лютага 2001 году) — канадзка-японскі хакеіст, абаронца «Атава Сэнатарз» з Нацыянальнай хакейнай лігі. Спэнс быў задрафтаваны ў чацьвертым раўндзе пад агульным нумарам 95 у 2019 годзе.

Першапачаткова гуляў у Квэбэцкай галоўнай юніёрскай хакейнай лізе, адкуль быў выбраны на драфце ў 2019 годзе клюбам «Лос-Анджэлес Кінгс». Першы чым скласьці працоўную дамову з клюбам, яшчэ два гады правёў у Квэбэку. У 2021 годзе далучыўся да да клюбу «Антарыё Рэйн» з Амэрыканскае хакейнае лігі, куды быў накіраваны з «Кінгс» дзеля атрыманьня дадатковага досьведу. Дэбютаваў у «Лос-Анджэлес Кінгс» 10 сакавіка 2022 году, стаўшы першым хакеістам зь японскім пашпартам у НХЛ. 26 сакавіка закінуў першую шайбу ў наймацнейшай лізе Паўночнай Амэрыкі ў матчы супраць «Сіетл Кракену». У 2025 годзе быў абменены ў «Атаву Сэнатарз».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Канадзкія хакеісты
Катэгорыя:Японскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Антарыё Рэйн»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лос-Анджэлес Кінгс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Атава Сэнатарз»
Джордан Спэнс (неадназначнасьць)

Вядомыя носьбіты:

* Джордан Джэймз Спэнс (1990) — ангельскі футбаліст
* Джордан Спэнс (2001) — канадзкі хакеіст

## Глядзіце таксама
* Спэнс
Бушыла

**Бушыла** (*Бусіл*, *Бузель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бусіла, Бусіл, пазьней Бузэль, Бушэль або Бузэла (Busilo, Buosilo, Busilla, Busil, Busel, Büschel, Busiello) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бус- (-бос-) (імёны ліцьвінаў Бушка, Бусінь, Бушман; германскія імёны Buske, Buosin, Bussman) паходзіць ад стараверхненямецкага bōsi 'варожы, злы' або ад германскага buozan 'паляпшаць, прыносіць карысьць'.

У Прусіі бытавала імя *Bossel / Bossil*.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Бусель (Busiel) і Бусіла (Busiło).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *з Бусоловичы* (1552 год); *Baszyło* (1565 год); *s panią Marcinową Buzielewiczową i s panem Wojciechem Buzielem* (1621 год); *Piotr Buzel* (15—23 кастрычніка 1655 году); *Busiły* (1744 год); *Jakub Busił*, *wioski… Busiły* (1782—1783 гады); *Joanna Busił* (1799 год); *Antoni Buszyło* (1872 год); *Parafia [[Сумілішкі|sumiliska]]… Buzele — okolica*, *Parafia [[Сьвянцяны|Święciańska]]… Busiły* (1784 год); *Bartłomiej Bósił* (1798 год); *Marianna Busiło* (1812 год); *Izabela Buszyło* (1892 год); *Marianna Buszyło* (1893 год).

## Носьбіты
* Навум і Яфім Бушылы — жыхары вёскі Калодзезнага маёнтку Цімкавічаў, якія ўпамінаюцца 28 ліпеня 1638 году
* Міхаіл Бусель — настаўнік Плоцельскай прыходзкай вучэльні на 1897 год

Бушылы — сяляне-гаспадары ў вёсцы Малькавічах (Піншчына) на 1811 год.

У 1621 годзе ўпамінаўся маёнтак Бузелевічы ў Троцкім павеце.

На 1906 год існавала вёска Бусылава (Бусылова) у Невельскім павеце Віцебскай губэрні.

На гістарычнай Браслаўшчыне існуе вёска Бусілы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Верцель

**Верцель**, **Вірціла** (*Вірцель*, *Вірціль*), **Вірдзель** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вердзіла, Вірдзіла, Верцела, пазьней Віртэле або Вэртэль (Werdila, Wirdilo, Vertello, Wirtele, Wertel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -верд- (-верт-, -вірт-) (імёны ліцьвінаў Верцека, Гальвірд, Явірт; германскія імёны Verdico, Geilwird, Ewirth) паходзіць ад гоцкага wairths, стараверхненямецкага werd 'годны, пачэсны'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Wiertel, Wercel (Wercyl).

У Прусіі бытавала імя Вірдзейка: *Wirtel* (1326 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у Виртелишском селе* (27 красавіка 1514 году); *у Виртилишкахъ* (27 траўня 1540 году); *съ озер… Верцелишек… Верцелишекъ* (1604—1610 гады); *Michałła Werteła stawiłł… Hrehory Werteł* (1621 год); *Andrzej Michałowicz Wertel na miejscu Agaty Michałowej Wertelowej… Dawid Wertel… Jan Wertel… Jan Pawłowicz Wertel… Kazimierz Michałowicz Wertel… Krzysztof Pawłowicz Wertel… Matys Kasperowicz Wertel… Michał Jurewicz Wertel… Wojciech Pawłowicz Wertel… Ambroży Wiertel* (1667 год); *na miejscu P. Jerzego Wertela… Józef Wertel… Piotr Wertel… Samuel Wertel… Daniel Wertel* (1690 год); *Maciej Wirciłowicz* (1801 год); *zaścianek Wirdzieliszki* (1909 год).

## Носьбіты
* Павал Мікалаевіч Верцель — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1598 годзе

Верцелі — парафіяне касьцёла ў Асьвеі на 1812 год.

Вертэлі (Wertel) — літоўскі шляхецкі род зь Сьвянцянаў.

Вертэль (Wiertel) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналіся каралеўскае сяло Верцялішкі (*Вертелишки*) у Гарадзенскім павеце і фальварак Вертылішкі (*Вертылишки*) у Вількамірскім павеце.

На гістарычнай Гарадзеншчыне існуе вёска Верцялішкі, на гістарычнай Віленшчыне — хутар Вердзялішкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Валтун

**Валтун** (*Вяльтун*), **Ва́льдан** (*Валдан*, *Вольдан*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Валтун (Waltun) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) паходзіць ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Woldan.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Павел Велтунович* (1537 год); *Волданъ… до Волъдана служебъника нашого* (3 лютага 1539 году); *бывъшы наместник [[Абольцы|оболецъкии]] Миколаи Олехъновичъ Волъданъ* (4 траўня 1539 году); *Миколаи Солотатичъ Волъданъ… бояре оболецъкии* (12 лютага 1540 году); *Григорей Волданъ з Ойтенева* (1567 год); *Wołtuny* (1744 год).

## Носьбіты
* Рыгор Вальдан (Вольдан) — баярын Менскага павету, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1567 году

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналася сяло Валтуны (*Волтуны*) у Вількамірскім павеце.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Беларуская грэковіца

**Беларуская грэко́віца**, альбо **Белару́скі грэ́цкі альфабэ́т**&nbsp;— альфабэт для азначэньня беларускае мовы праз грэцкі альфабэт. Грэковіца грунтуецца на тарашкевіцы і грэцкай моўнай традыцыі з даданьнем дадатковых літар законт клявіятуры Кіпру.

## Табліца адпаведнасьці

## Літара Θ
Літара Тэта  у клясычным правапісе перадаецца праз **[[т]]**, у наркамаўцы&nbsp;— праз **[[ф]]**, таму вымаўленьне гуку залежыць ад таго, якой нормай правапісу карыстаецца пішучы. Ніжэй прыведзены сьпіс некаторых словаў і іхны правапіс як на тарашкевіцкай грэковіцы, так і на наркамаўскай.

## Заўвагі

## Крыніцы
Бунейка

**Бунейка** (*Буніка*, *Боніка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Буніка або Боніка (Bunico, Bonica) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова бун- (бон-) паходзіць ад гоцкага bauan 'мяшкаць' або bundnan 'зьвязваць'.

У Прусіі бытавала імя Боніка: *Bonike* (1431 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Кириен Бониковичъ* (22 лютага 1596 году); *Jan Bunika* (1816 год).

## Носьбіты
* Кірыен Бонікавіч — шляхціч, які ў 1596 годзе браў удзел у зьезьдзе ў Шацку

Буняйковічы — літоўскі шляхецкі род.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мэйнар

**Мэйнар** (*Мэйнэр*, *Майнар*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мейнар, пазьней Мэйнэр (Meinar, Meyner) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова маган- (мэйн-) (імёны ліцьвінаў Мэйнэль, Мэйнарт; германскія імёны Meynell, Meinart) паходзіць ад стараверхненямецкага magan, стараісьляндзкага megin, стараангельскага maegen 'сіла, магутнасьць, улада', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Paweł Meinar* (14 ліпеня 1606 году); *w wójtostwie powentskim wsi… Mejnary* (22 і 23 ліпеня 1661 году).

## Носьбіты
* Павал Мэйнар — шляхціч, які ў 1606 годзе ўзяў удзел у зьезьдзе ў Вільні

Мэйнаровічы (Mejnarowicz, Meynarowicz) — літоўскі шляхецкі род з Ашмянскага павету.

Мэйнэровічы (Mejnerowicz) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Майнаровічы — літоўскі шляхецкі род.

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Мейнор у летувізаванай форме

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Мейнарышкі.

## Глядзіце таксама
* Мэйн
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Цемра

**Це́мра**, **цемната́**, **цямно́та**, **це́мрадзь**, **цем** — адсутнасьць ці недахоп бачнага сьвятла, што ўспрымаецца ў бачным спэктры як чорны колер. Калі сьвятла няма,  і  ўсярэдзіне вачэй не стымулююцца, а таму вузы фотарэцэптараў не пасылаюць у мозаг сыгналаў. Пры благім асьвятленьні ўспрыняцьце вачэй становіцца ахраматычным, а ў цемры — чорным.

На працягу содняў поўная цемра наступае, калі Сонца апускаецца ніжэй за 18° за гарызонтам, бяз змроку ў начным небе.

## Глядзіце таксама
* Абсалютна чорнае цела
* Цень
* Ноч
* Сьвятлыня

Катэгорыя:Сьлепата
Эндзель

**Эндзель** (*Ендзель*), **Андала** (*Андзель*, *Янтуль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Эндзіл, Андзела або Андала (Endil, Andela, Andala) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова анд- (ант-, энд-) (імёны ліцьвінаў Янтаўт, Антавіт, Андрык; германскія імёны Antolt, Antvit, Andricus) паходзіць ад гоцкага *andja 'востры канец, пік'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Ent.

У Прусіі бытавала імя *Jandele*.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Эндзэль (Endzel) і Эндзэлевіч (Endzelewicz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Howien Jantulewicz* (1561 год); *Anna Andelowa* (1700 год); *xiądz Bazyli Andołowicz, prezbiter Koscieniewicki* (8 ліпеня 1750 году).

## Носьбіты
* Антоні Анцэлевіч — жыхар Астрашыцкага Гарадку, які спачыў на могілках пры царкве ў 1911 годзе

Ендзелі і Эндзелі — парафіяне касьцёла ў Друі на 1812 год.

Андзель — маёнтак у Інфлянцкім ваяводзтве, які ўпамінаецца ў інвэнтары 1667 году.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Палімэры

**Палімэ́ры** (ад  шмат + μέρος — частка) — рэчывы, якія складаюцца з вялікай колькасьці манамэраў, злучаных у доўгія макрамалекулы. Палімэры складаюць аснову такіх мінэралаў, як алмаз, кварц, і штучных матэрыялаў, як бэтон, шкло, папера, плястмасы і каўчукі. Маюцца палімэры і ў жывых арганізмах у выглядзе бялкоў, цэлюлёзы і нуклійных кісьляў.

Палімэры, як прыродныя, так і сынтэтычныя, утвараюцца шляхам палімэрызацыі невялікіх малекул монамэраў.

## Клясыфікацыя
Усе палімэры можна клясыфікаваць паводле прасторавай структуры, хімічнага складу макрамалекулы, па фізычным уласьцівасьцям і паводле паходжаньня.

### Паводле прасторавай структуры.

* Лінейныя (поліэтылен, цэлюлёза)
* Галінастыя (поліпрапілен)
* Сеткавыя (вульканізаваныя каўчукі)

### Паводле хімічнага складу.
Калі ланцужок макрамалекулы палімэру мае ў сваім складзе атамы вугляроду, тлену, азоту альбо вадароду, то такі палімэр называюць арганічным. Калі ён складаецца толькі з атамаў вугляроду, то карбаланцуговым.

У ланцуг макрамалекулы палімэра могуць убудоўвацца атамы фосфару, фтору, серкі і крэмну, тады палімэр называюць элемэнтаарганічным. У выпадках, калі ланцуг макрамалекулы не мае аніякіх атамаў арганічнага паходжаньня, палімэр называюць неарганічным.

### Паводле фізычных уласьцівасьцей.
У такой клясыфікацыі вылучаюць тры тыпы цьвёрдых палімэраў:

* элястамэры (каўчукі і гумападобныя матэрыялы)
* тэрмаплястычныя (пра награваньні становяцца мяккімі)
* тэрмарэактыўныя (пры награваньні становяцца цьвёрдымі)

## Прымяненьне

Палімэры шырока выкарыстоўваюцца ў розных галінах дзякуючы сваім унікальным фізычным і хімічным уласьцівасьцям.

Палімэры, такія як поліэтылен і поліпрапілен, выкарыстоўваюцца для вырабу плястыкавых упаковак, якія забясьпечваюць абарону прадуктаў ад пылу, вільгаці, сьвятла, а таксама павялічваюць тэрмін прыдатнасьці прадуктаў.

У аўтамабільный вытворчасьці палімэры выкарыстоўваюць для стварэньня лёгкіх і трывалых частак кузава і салёну. Таксама палімэры шырока выкарыстоўваюцца ў тэкстыльнай прамысловасьці (сынтэтычныя ткані), мэдыцыне (імплянты, пратэзы, абсталяваньне) і ў электроніцы (ізаляцыйныя матэрыялы).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мяккае рэчыва
Ксаўе Далян

**Ксаўé Далян** (поўнае імя **Ксаўе Далян-Тадрос**, фр.: *Xavier Dolan-Tadros*, нар. 20 сакавіка, 1989, Манрэаль, Квэбэк, Канада) — канадзкі актор, рэжысэр, прадусар і сцэнарыст. 
## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся 20 сакавіка 1989 году ў Манрэалі правінцыі Квэбэк, Канада. Дэбютаваў у вельмі юным узросьце, здымаючыся ў рэклямных роліках для аптэчнай кампаніі. Затым здымаўся ў фільмах і сэрыялах, у якасьці дзіцячага актора. У 2006 годзе зьняўся ў кароткамэтражцы «Люстраное лета» рэжысэра Эт'ена Дэсрасьерс, якая выйграла «Берлінале», у 2007 годзе ў «Пакутніцах» Паскаля Лаж’е.

Рэжысэрскі дэбют — фільм «Я забіў сваю маму», які сам Далян апісвае як напаўаўтабіяграфічны, не хаваючы таго факту, што ён гей. Фільм выйграў тры намінацыі ў праграме «Двухтыднёвік рэжысэраў» Канскага кінафэстывалю ў 2009 годзе, а таксама быў намінаваны Канадай на Оскар.

У 2009 годзе Далян здымае фільм «Уяўнае каханьне», які выйграў «Prix Regard Jeune» праграмы «Асобы погляд» Канскага кінафэстывалю і ўзнагароду Сыднэйскага кінафэстывалю.

Трэці фільм Даляна «Laurence Anyways» закрануй тэму жыцьця транссэксуала. 

Шмат працуе ў дубляваньні фільмаў на францускую квэбэцкую мову. Прадубляваў больш за 250 фільмаў і анімацыі. 

Таксама здымае тэлефільмы, а з 2022 году сэрыялы («Ноч, калі Лар'е Гудро прачнуўся» (La Nuit où Laurier Gaudreault s'est réveillé)).

У 2017 годзе ён атрымаў прэмію «Сэзар» за лепшую рэжысуру і лепшы мантаж фільма «Усяго толькі канец сьвету».

## Фільмаграфія

##### Рэжысэр і сцэнарыст

2019 — «Маціяс і Максім» (Matthias et Maxime)

2018 — «Сьмерць і жыцьцё Джона Ф. Донавана» (The Death and Life of John F. Donovan)

2016 — «Усяго толькі канец сьвету»(Juste la fin du Monde)»

2014 — «Мамачка» (Mommy)

2013 — «Том на фэрме» (Tom à la ferme)

2012 — «І ўсё ж Ляранс» (Laurence Anyways) — мэлядрама, драма

2010 — «Уяўнае каханьне» (Les Amours imaginaires) — мэлядрама, драма

2009 — «Я забіў сваю маму» — драма, біяграфія.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Канадзе
Катэгорыя:Асобы Манрэалю
Катэгорыя:Канадзкія акторы
Катэгорыя:Канадзкія рэжысэры
Катэгорыя:Канадзкія сцэнарысты
Катэгорыя:ЛГБТ
Катэгорыя:Квір
Саба

**Саба** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сабас або Саба (Sabas, Saba) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова саб-, магчыма, паходзіць ад асновы саў- (імёны ліцьвінаў Савіла, Савігайла, Саўгут; германскія імёны Savilo, Savigello, Savegodo). Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Сабіла (Сабела, Сабуль, Забела, Забель), Сабіна (Сабін), Шабэр. Адзначаліся германскія імёны Sabilo (Sabel, Sabulo), Sabine, Sabherus.

У Прусіі бытавалі імёны: *Sabine* (1295 год), *Sabune* (1396 год), *Sabot*, *Sebegaude* (1350 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Sabow* (1744 год); *Jerzy Sabo* (21 жніўня 1786 году).

## Носьбіты
Сабовічы (Sabowicz) — літоўскія шляхецкія роды зь Вільні, Віленскага і Троцкага паветаў.

Сабы — літоўскі шляхецкі род.

У XVI ст. існаваў «абруб» Сабішкі (*Сабишки*) у Жамойцкім старостве.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Груша (неадназначнасьць)

**[[Груша]]** —  род пладовых дрэваў.

## Людзі
* Аляксандар Груша ( 1973) — беларускі гісторык;
* Аўген Груша (1935—2019) — 5-ы старшыня Фэдэральнай рады беларускіх арганізацыяў у Аўстраліі (1985—2019).

## Іншыя расьліны
* Земляная груша — шматгадовая травяністая клубняносная расьліна.
Віндэр

**Віндэр**, **Вінтэр** (*Вінтар*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Віндэр або Вінтэр (Windhere, Winder, Winter, Vinter) і Гарывінд (Hariovind) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -вінд- (-вінт-) (імёны ліцьвінаў Вінтыла, Вінтаўт, Эвінт; германскія імёны Wintila, Wintold, Evind) паходзіць ад германскага Winiþa, Winida 'назва племені вэнэдаў, перанесеная пазьней на славянаў', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Winter.

У Памор’і адзначалася прозьвішча Winter.

У 1582 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Matthias Winterus, Borussus*, у 1614 годзе — *Hyeronimus Winter, Borussus Regiomontanus… Christophorus Winter, Borussus Regiomontanus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *лесничымъ… вилкеискому, юрборъскому, скерстомонскому и веленьскому — Якубу Винтеру… лесничого пущь наших Юрборъское, Вилкеиское, Веленъское и Скерстомоньское Якуба Винтера* (1568 год); *do leśniczych… do Wintera* (кастрычнік 1569 году); *Wincenty Winderowicz z Żegzdr* (9 лютага 1791 году).

## Носьбіты
Вінтэры (Winter) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Вінтэр (Winter) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У XVI ст. існаваў «дварэц» Вінтарышкі (*Винторишки*) у Жамойцкім старостве.

На 1901 год існавала вёска Вінтараўка на поўначы Ноўгарад-Северскага павету Чарнігаўскай губэрні.

## Глядзіце таксама
* Вінда
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Пост Данііла

**Пост Данііла** — частковае ўстрыманьне ад ежы хрысьціянстве, калі забаронена есьці мясныя, малочныя прадукты, алькаголь, але дазволеныя гародніна і вада. Назва паходзіць ад кашэрнай дыеты жыда Данііла, апісанай у біблійнай кнізе Данііла, калі цягам трох тыдняў Данііл на знак смутку ўстрымваўся ад мяса і віна. У 1-м разьдзеле згаданы 10-дзённы пэрыяд, у якім Данііл ды іншыя жыды атрымалі дазвол есьці гародніну і піць ваду, каб ня есьці страваў ад бабілёнскага цара. Не зьнясілеўшы па сканчэньні 10 дзён, яны працягнулі трымацца гародніннай дыеты яшчэ тры гады навучаньня. У 10-м разьдзеле згаданы трохтыднёвы пост бязь мяса, віна і тлустай ежы.

## Глядзіце таксама
* Пост у хрысьціянстве
* Пост у юдаізьме

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пост Данііла 
* Блёг пра пост Данііла 
* Найпершы пост Данііла 

Катэгорыя:Дыеты
Данііла
Катэгорыя:Данііл (прарок)
Княства

**Кня́ства** — феадальнае дзяржаўнае ўтварэньне, тэрыторыя ўладаньняў князя, найбольш тыповае для пэрыяду феадальнай раздробненасьці.

## Гісторыя
Ва Ўсходняй Эўропе першыя **княствы** ўзьніклі не пазьней за X стагодзьдзе (гл. Полацкая й Кіеўская дзяржавы). У XІІ стагодзьдзі з Кіеўскай дзяржавы вылучыўся шэраг зямель-княстваў, якія ў сваю чаргу драбніліся на воласьці-княствы паміж прадстаўнікамі княжацкага роду Рурыкавічаў, яго асобных галін (гл. Удзельнае княства). У раннавеадальны пэрыяд паняцьце **«княства»** не ўжывалася, крыніцы фіксуюць толькі «землі» і «воласьці». Называліся княствы па стольных гарадах — Смаленская зямля, Чарнігаўская зямля, Разанская зямля, Суздальская зямля й інш. У позьнесярэднявечны пэрыяд найбуйнейшыя княствы зваліся «вялікімі» (Вялікае Княства Літоўскае).

У Заходняй Эўропе таксама былі **княствы** (ням.: *Fürstentum*, фр.: *Prіncіpauté* і інш.) з часоў феадальнай раздробненасьці, у Нямеччыне так званыя тэрытарыяльныя княствы існавалі да яе аб’яднаньня й утварэньня Нямецкай імпэрыі (1871 г.). Некаторыя **княствы** захаваліся да найноўшага часу (Ліхтэнштайн, Манака, Сэборга).

У рэгіёне Пэрскага заліва арабскія княствы (эміраты) захаваліся да цяперашняга часу. У Індыі туземныя княствы існавалі да 1950 году.

## Літаратура
* Кня́ства //  С. 393
* *Горский Антон*. Средневековая Русь. О чем говорят источники. — Москва: Ломоносовъ, 2016.


Катэгорыя:Формы дзяржавы
Літаратурныя жанры

**Літарату́рныя жа́нры** (, ад &nbsp;— «род, від»)&nbsp;— устойлівыя разнавіднасьці літаратурных твораў, што склаліся ў працэсе гістарычнага разьвіцьця літаратуры. Нярэдка ў гэтым значэньні ўжываецца паняцьце *літаратурны від*. У аснове кожнага жанру ляжыць пэўны характар адлюстраваньня жыцьця, які выяўляецца ў адпаведнай форме твораў.

Кожны з трох асноўных родаў (эпас, лірыка, драма) мае свае жанры. Напрыклад:
* эпічны род&nbsp;— раман, аповесьць, апавяданьне, навэля;
* лірычны род&nbsp;— песьня, гімн, эпіграма, дыфірамб, ода, эпітафія, раманс;
* драматычны род&nbsp;— трагедыя, камэдыя, драма.

## Характарыстыка
Эпічныя жанры адрозьніваюцца адзін ад аднаго ступеньню складанасьці жыцьцёвага матэрыялу, працягласьцю адлюстраваньня часу дзеяньня, шырынёй ахопу зьяў рэчаіснасьці, лірычныя&nbsp;— асаблівасьцямі адлюстраваных у іх перажываньняў, пачуцьцяў, драматычныя&nbsp;— характарам жыцьцёвага матэрыялу й адносін аўтара да гэтага матэрыялу.

Існуюць таксама «зьмешаныя» жанры, у якіх спалучаны прыкметы розных родаў, напрыклад, ліра-эпічныя жанры (паэма, баляда). Многія жанры маюць у сабе элемэнты розных родаў (у рамане можа прысутнічаць лірычны або драматычны элемэнт, у драме&nbsp;— эпічны й гэтак далей).

Пры характарыстыцы мастацкіх твораў вызначэньне жанру можа быць недастатковым, таму акрамя паняцьця «жанр» ужываецца й тэрмін «**жанравая форма**», які выяўляе больш прыватныя асаблівасьці твора. Так, жанр раману можа мець разнавіднасьці: *[[філязофскі раман|філязофскі]]*, *[[гістарычны раман|гістарычны]]*, *[[прыгодніцкі раман|прыгодніцкі]]*, *[[дэтэктыўны раман|дэтэктыўны]]* й іншыя.

Жанравая сыстэма беларускай літаратуры такая, як і ў іншых эўрапейскіх літаратурах. Аднак некаторыя жанры, выкліканыя спэцыфічнымі ўмовамі яе разьвіцьця, ужо зьніклі (напрыклад, гутаркі), зьявіліся новыя (драматычная паэма).

## Табліца жанраў

## Літаратура
*
Ліцьвін (возера)

**Ліцьві́н**&nbsp;— возера ў Каленкавіцкім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі ў басэйне ракі Прыпяць, за 22&nbsp;км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Каленкавічы, за 0,4&nbsp;км на захад ад аграгарадка Юравічы.

Плошча паверхні возера 0,19&nbsp;км². Даўжыня&nbsp;— 2,25&nbsp;км, найбольшая шырыня&nbsp;— 0,15&nbsp;км. Даўжыня берагавой лініі&nbsp;— 4,68&nbsp;км.

Катлавіна возера старычнага тыпу. Схілы катлавіны спадзістыя й умерана стромкія. Вышыня схілаў да 4&nbsp;м, у паўночнай частцы да 13&nbsp;м. Берагавая лінія слабазьвілістая. Берагі пяшчаныя, усходнія зьліваюцца са схіламі катлавіны. У возера ўпадаюць ручаі й мэліярацыйныя каналы. У паўднёвай частцы выцякае ручай у раку Прыпяць.

У возеры водзяцца лешч, шчупак звычайны, гусьцяра, плотка, краснапёрка, акунь, лінь, карась і іншыя віды рыб.

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Общая характеристика озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* Морфометрические параметры озёр Гомельской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» 
* ''Иванов-Смоленский&nbsp;В.&nbsp;Г.'' Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3—2.

Катэгорыя:Азёры басэйну Прыпяці
Сабіла

**Сабіла** — імя і прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

## Імя
*  ( 1938) — савецкая і казаская мастацтвазнаўка.
* Сабіла Нур ( 1995) — банглядэская акторка.

## Прозьвішча
*  ( 1940) — беларускі савецкі пісьменьнік.
* Магамэд Сабіла (1942—2021) — мараканскі пісьменьнік, філёзаф.
* Эрнэст Сабіла (1932—2022) — беларускі пратэстанцкі дзяяч.
*  ( 1962) — польскі каталіцкі біскуп.

## Глядзіце таксама
* Забіла
Дуніла

**Дуніла** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Дуніла (Dunila) — імя германскага паходжаньня, вытворнае ад старажытнага германскага імя Duno. Іменная аснова дун- паходзіць ад стараісьляндзкага duni 'агонь', стараангельскага dhunor, стараверхненямецкага donar 'гром'. Адзначаліся старажытныя германскія імёны Dunfridus (Dun-fridus), Dunigeldis (Duni-geldis), Dunsuint (Dun-suint).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Tunel (Tunil).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Dunylowyczy dannyky* (19 ліпеня 1473 году); *Samuel Duniłowicz* (1690 год); *Duniłowicze* (1744 год).

## Носьбіты
* Андрэй Дуніла — жыхар мястэчка Дзяляцічаў (Наваградзкае ваяводзтва), які ўпамінаецца ў 1734 годзе

Дуніловічы і Дуніловічы з Кульчыцкіх Стральбіцкія — літоўскія шляхецкія роды.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Дунілавічы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Скіран

**Скі́ран** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Скерун (Scerun) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова скер- (скір-) (імёны ліцьвінаў Скірвін, Скірман, Скірмунт; германскія імёны Scirwine, Scirman, Sciremunt) паходзіць ад гоцкага skeirs 'ясны, чысты'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *dom nieboszczyka Hrycewicza kotlarza, teraz Skironowicz* (1690 год); *oyca Jana Skirona — prezbitera cerkwi Gudziewickiey* (14 студзеня 1715 году); *xiądz Jan Skiron, praezbiter Laszenski, protopopa [[Горадня|Grodzieński]]… Adama, Mikołaia, Wiktorego Skironów… p. Kazimierzowi Skironowi… panu Janowi Skironowi* (9 траўня 1722 году і 13 сакавіка 1726 году); *Skiron Adamus Ioannis* (1751 год); *Adam Skiron — pleban Sokolański* (5 кастрычніка 1765 году).

## Носьбіты
Скіраны (Skiron) — літоўскі шляхецкі род зь Берасьцейскага ваяводзтва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вільгод

**Вільгод** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вілігут, Вільгот, Вілігод або Вільгод (Willigut, Wilgotus, Willegod, Wilgōd) і Гудвіл або Гудвілі (Goedwil, Góðvili) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) паходзіць ад гоцкага wilja 'воля', а аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gudman, Savegot) — ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот'.

У Прусіі бытавала імя Вілігот: *Wiligot* (1385 і 1388 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *p. Krzysztofowa Wilgodowa* (1690 год).

## Носьбіты
* Вілігод (793—796) — першы 

## Глядзіце таксама
* Віла
* Гуда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Зэгрыда

**Зэгрыда** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сегрыда або Зігрыда (Segrida, Sigrida) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сіг- (зыг-, зег-) (імёны ліцьвінаў Зігібут, Зыгел, Жыгімонт; германскія імёны Sigibot, Sigel, Sigimunt) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага sigus 'перамога', а аснова -рыд- (-рыт-) (імёны ліцьвінаў Рыдэль, Рытаўт, Кантрыт; германскія імёны Riedel, Ritoldus, Guntarith) — ад бургундзкага rîdan, стараісьляндзкага ridha, стараангельскага rīdan 'езьдзіць конна'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Parafija [[Кернаў|kiernowska]]… Ciechanowszczyzna: p. Józef Zegrido* (1690 год).

## Глядзіце таксама
* Зіга
* Рыда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бунар

**Бунар** (*Бунэр*), **Бонар** (*Бонэр*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бонар, пазьней Бунэр або Бёнэр (Bonarius, Bônari, Buner, Böhner) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова бун- (бон-) паходзіць ад гоцкага bauan 'мяшкаць' або bundnan 'зьвязваць', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Boner.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Daniel Bunar* (6 чэрвеня 1656 году); *Hrehory Bunar… Krzysztof Bunar na miejscu Hrehora Bunara* (1667 год); *Krzysztof Bunar… Piotr Bunar… Daniel Bunar… Hrehory Buner* (1690 год); *Johanne Bonar, advocatiali* (9 верасьня 1699 году).

## Носьбіты
* Дзьмітры Банаровіч — манах Холмскага манастыра, які ўпамінаецца ў 1648 годзе
* Войцех Тамашавіч Бунаровіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1648—1649 гадох

Бунары — прыгонныя зь вёскі Семернікоў (Ашмянскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Бонэры (Bonner) — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

Бонэры (Boner) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Бунары — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці.

Бонар (Bonar) і Банара (Bonara) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Глядзіце таксама
* Буна
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гальмонт

**Гальмонт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Гальмант**.

## Паходжаньне

Гальмунд, Гельмунд або Гельмунт (Hallmund, Helmund, Helmunt) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова гал- (гел-) (імёны ліцьвінаў Галень, Галабут, Гельман; германскія імёны Hallen, Halboth, Hallmann) паходзіць ад германскага haliþ 'мужчына, герой', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'.

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *P. [Jan] Holmont z tejże dym* (1690 год).

## Носьбіты
Гальманты (Halmont) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

## Глядзіце таксама
* Гала
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Эймут

**Эймут** (*Эймот*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Эймут (Eimuot, Eymóðr, Eimuth) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова  -эйх- (-эй-) (імёны ліцьвінаў Эйгерд, Эйман, Эймунт; германскія імёны Eygerd, Eimann, Eymunt) паходзіць ад гоцкага agi 'лязо, булат, меч', а аснова -мод- (-мот-, -мут-) (імёны ліцьвінаў Мотар, Мутаўт, Вішымут; германскія імёны Motar, Muotolt, Vismuot) — ад гоцкага moþs '(баявы) дух, лютасьць, адвага'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Родъ Еймотовичь отъ Каплици* (1567 год); *Bałtromiej Eymutowicz [na miejscu] Jana Eymutowicza… Dawid Eymutowicz na miejscu Stanisława Eymutowicza… Krzysztof Eymutowicz… Marcinowa Butowtowa Eymutowiczowa teraźniejsza, bywsza Marcinowa Eymutowiczowa Szczesna Jankiewiczówna* (1667 год); *Bartłomiej Eymutowicz… Dawid Eymutowicz… Stanisław Eymutowicz* (1690 год); *Eymuciany* (1744 год); *Klemens Ejmutowicz* (1848 год).

## Носьбіты
Эймутовічы — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці.

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Эймуцішкі.

## Глядзіце таксама
* Эйх
* Мут

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Велейка

**Ве́лейка** (*Ве́лека*, *Ве́ліка*) або **Вяле́йка** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Веліка або Велека (Weliko, Weleka) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова вел- (імёны ліцьвінаў Велют, Вяльмонт, Велерат; германскія імёны Welut, Welamunt, Welarat) паходзіць ад стараісьляндзкага welja 'абіраць' або стараангельскага wela 'багацьце, дастатак'. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *а Станеву землю Велеиковича* (21 чэрвеня 1510 году); *у Лесницъкомъ селе осмънадцат служоб людеи, на имя… [[Мажэла|Можель]] Великович* (23 траўня 1539 году); *Kurylo a Waszko Wieliekowiczy* (1558 год); *Marianna Wielikowa* (1688 год); *Eva Wielikowa* (1722 год); *Wieleyka* (1744 год); *Catharina Weleykowa* (26 траўня 1788 году).

## Носьбіты
На гістарычнай Ашмяншчыне існуе места Вялейка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вела

**Вела**, **Вел** (*Вель*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вела (Welo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова вел- паходзіць ад стараісьляндзкага welja 'абіраць' або стараангельскага wela 'багацьце, дастатак'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Велейка (Веліка), Велянт, Велют, Вяльмонт, Велерат. Адзначаліся германскія імёны Weleka (Weliko), Welant, Welut, Welamunt, Welarat. Іменная аснова вел- таксама магла ўтварыцца ад асновы -віл-.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Welke, Wielusz.

У Прусіі бытавалі імёны: *Wele*, *Welun / Welune* (1339, 1370, 1396, 1404 і 1425 гады), *Walithe* (1328 год), *Welot* (1339 год), *Walgenne* (1400 год), *Waliot / Welyod* (1382 і 1399 гады), *Walgoth* (1363 год).

У Ноўгарадзе ў XIV ст. адзначалася германскае (паўночнагерманскае) імя Вельют (Veljotr).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Вел Мончович* (1537 год); *слугу на имя Веля [[Мін|Миновича]] шляхтича* (1567 год); *ку сеножати подданого пана Тихона Корсака, хоружого повету Менского Яна Веловича, старца* (30 ліпеня 1586 году); *Kazimierz Wiełowicz* (1621 год); *na miejscu P. Augustyna Wiełowicza… Piotr Wiełowicz… Dawid Wiełowicz* (1690 год).

## Носьбіты
Вяловічы (Wiełowicz) — літоўскі шляхецкі род з Ашмянскага павету.

Велі (Wiel) і Вяловічы (Wiełłowicz, Wiełowicz) гербаў Порай, Рудніца, Стрэмя і Шранява — літоўскія шляхецкія роды зь Вільні і Віленскага павету.

Вялёвічы — літоўскі шляхецкі род.

У XVI ст. існавала поле Вялевічы (*Велевичи*) у Жамойцкім старостве.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Дзірман

**Дзірман** (*Дырымен*, *Дзірамін*), **Дзерман** (*Дзермен*), **Цірман** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Дырыман, Дэрэман, Дэрман, Дырман або Тырман (Direman, Dereman, Dioreman, Deormann, Derman, Diermannus, Dirmannus, Dierman, Tiermann, Thiermann) — імя германскага паходжаньня.  Іменная аснова дзір- (дзер-, цір-) (імёны ліцьвінаў Дзерык, Тырольдзь, Дырмунт; германскія імёны Diericke, Tirold, Deormund) паходзіць ад гоцкага dius, германскага tiur 'зьвер', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Арман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Arman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Tyrman.

У ваколіцах Мэмэлю бытавалі прозьвішчы Dermann (Derrmann) і Thiermann. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Дырымен Б(о)гданович* (1524—1566 гады); *Грынъ Тирмановичъ детей не маеть* (3 жніўня 1545 году); *людьми… Шчепаномъ Дерменовичъ* (15 лістапада 1569 году); *	Apolonia Dziromin* (1820 год).

## Носьбіты
* Дырымен Багданавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца паміж 1524 і 1566 гадамі
* Ігнаці Дзірман — жыхар Бастыні (Піншчына), які ўпамінаецца ў 1869 годзе
* Адам Дзерман — жыхар Палонкі (Наваградчына), які ўпамінаецца ў 1892 годзе

Дзірман (*Dirrmann*) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

## Глядзіце таксама
* Дзір
* Ман

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Жывіца (неадназначнасьць)

**[[Жывіца]]**&nbsp;— рашчына цьвёрдых смаляных кісьляў. Іншыя значэньні:

## Асобы
* Віталь Жывіца ( 1937)&nbsp;— савецкі футбольны, абаронца.
* Георгі Жывіца (1937—2015)&nbsp;— савецкі і ўкраінскі вайсковец.
* Юлія Жывіца ( 1990)&nbsp;— казаская фэхтавальніца.
* Юры Жывіца (1912—1990)&nbsp;— беларускі нацыяналіст, выдавец, пісьменьнік.

## Населеныя пункты
* Жывіца&nbsp;— вёска ў грамадзе Пажаравац (Сэрбія)
* Жывіца&nbsp;— вёска ў грамадзе Лучані (Сэрбія)
Яр (імя)

**Яр**, **Ар** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Ара, пазьней Ар (Aro, Aar, Ahr) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ар- паходзіць ад гоцкага ara 'арол'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Ярыла, Ярун, Ярунд, Арбут, Арвід (Ярвід), Арвіст, Арыгольд, Арман (Арыман, Ярыман), Армін (Ярмін), Ярмунд (Ярмант), Ярмуць (Армуць), Яруд. Адзначаліся германскія імёны Arila, Aruna, Jarund, Árbót, Arvid, Ariovist, Aregaudus, Arman (Ariman), Armin, Armund (Armunt, Eremunt), Armuth, Arodus (Aruth). Апроч таго, існуе іменная аснова арн-, якая паходзіць ад стараверхненямецкага arn 'арол'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Jarant (Jarand, Jarunt, Jerant, Jorant), Arman, Jaroldus. Апроч таго, у Польшчы гістарычна бытавала імя Ярша: *Johannes Iarscha* (1436 год).

У Прусіі бытавалі імёны: *Arbute* (1357 год, таксама адзначалася мясцовасьць *Areboten*), *Arwide / Arwida / Arwayde / Erwayde* (1341, 1387, 1393, 1396, 1402 і 1408 гады), *Arwil* (1355 год), *Arwist / Erwiste / Arwest* (1344, 1354, 1400, 1401). У 1610 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Valentinus Arent, Mariaeburgensis Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Яръ Имацевич — дым, сыны в него дорослые тры* (30 ліпеня 1545 год); *село Ярышки* (1554 год); *Томъко Еревичъ* (1565 год); *Rozalia Arewicz* (1782 год); *Franciszek Jerewicz z Piad* (11 лютага 1784 году); *Wincenty Bartłomiej Arowicz* (1808 год).

## Носьбіты
* Яр Імацевіч — радунскі баярын, які ўпамінаецца ў 1545 годзе
* Шыман Арэвіч (*Szymon Arewicz*) — навучэнец Папскай сэмінарыі ў Вільні ў першай палове XVIII стагодзьдзя

Ярэвічы (Jarewicz) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Яровічы (Jarowicz) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

На гістарычнай Упіччыне існуе вёска Ярышкі, у былым Жамойцкім старостве — Арышкі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Попа фон Астэрна

**Попа фон Астэрна** (; ? — 6 лістапада 1266 або 1267) — дзявяты Вялікі магістар Тэўтонскага ордэну (1253—1256).

## Жыцьцяпіс
Паходзіў з  — франконскага рыцарскага роду з сядзібай у  каля Нюрнбэргу. У 1228 року ўступіў у Тэўтонскі ордэн. У 1233 накіраваны тагачасным Вялікім магістрам у Прусію.

У 1239 року памёр  і  , і замест яго быў абраны Попа. Што праўда, у 1241 або 1242 зь невядомых прычынаў яго замяніў . Пасьля гэтага фон Астэрна некалькі гадоў правёў у Нямеччыне, зьбіраючы грошы на вайну са Сьвятаполкам II, які падтрымаў прусаў.

У 1244 року Попа зноў вярнуўся на пасаду прускага ляндмайстра. Зладзіў два наезды ў Памяранію, пасьля чаго Сьвятаполк II быў вымушаны падпісаць мірную дамову 24 лістапада 1248 року. Да гэтай пары, у 1247 року Попа фон Астэрна ўжо пакінуў пасаду і наступныя шэсьць гадоў пражыў у Нямеччыне. Па сконе Гюнтэра фон Вюлерсьлебэна стаў Вялікім магістрам. Палова ордэну не прызнала ягонае абраньне і прызначыла магістрам .

На сваёй пасадзе Попа імкнуўся зрабіць Прусію цэнтральнай зямлёй Тэўтонскага ордэну. Дзеля гэтага пачаў з наезду на землі яцьвягаў. У 1254 заручыўся падтрымкай Отакара II Багемскага супраць самбійцаў і да 1255 здолеў здушыць супраціў прусаў. Рукамі палонных плямёнаў збудаваў умацаваньне ў Кёнігсбэргу і колькі замкаў уздоўж .

Улетку 1256 року сышоў з пасады, але застаўся ордэнскім рыцарам. 24 ліпеня браў удзел у падпісаньні дамовы ў Кцыні між вялікапольскім князем Перамыслам I і Сьвятаполкам II. Імаверна, да скону жыў у Прусіі. Дакладны год сьмерці невядомы, толькі дата: 6 лістапада.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вялікія магістры Тэўтонскага Ордэну
Катэгорыя:Крыжакі ў Прускім крыжовым паходзе
Мага

**Мага** (*Мак*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мага, Мегі, Мака або Макі (Mago, Megi, Maco, Makki) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова маг- (мак-, мег-) паходзіць ад гоцкага mēgs 'адзін з бацькоў' або бургундзкага magus 'хлопчык, сын'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Магейка, Макула (Мекель), Мейла, Магін, Магун, Магель (Мегаль), Магер, Максьвіта. Адзначаліся германскія імёны Mageyke, Maccula (Meckel), Meilo, Magin, Maguno, Megel, Mager, Meguswind (Mehsuint).

У Прусіі бытавалі імёны: *Makie* (1284 год), *Mackune*, *Megato*, *Megothe* (1302 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Могко Кореивич* (1524 год); *Венюшъ Макговичъ* (1528 год).

## Носьбіты
* Мага Карэйвіч — медніцкі баярын, які ўпамінаецца ў 1524 годзе

Макі (Mak) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Дзісны.

Макевічы (Makiewicz) — літоўскі шляхецкі род.

Макевіч (Makiewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мытнік (неадназначнасьць)

**[[Мытнік|Мы́тнік]]** — службовая асоба, якая зьбірае мыта. Іншыя значэньні:

* Вадзім Мытнік ( 1988) — беларускі футбаліст.
* Ігар Мытнік (1965—2023) — савецкі і беларускі футбаліст.
* Тадэвуш Мытнік ( 1949) — польскі раварыст.

## Глядзіце таксама
* Мітнік
Мітнік

**Мітнік** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Кэвін Мітнік (1963—2023) — хакер ЗША.
* Майкл Мітнік ( 1983) — сцэнарыст ЗША.

## Глядзіце таксама
* Мытнік
Самбар (неадназначнасьць)

**Самбар** можа азначаць:

* Самбар — места ў Львоўскай вобласьці Ўкраіны
* Самбар — індыйская страва
* Sambar Server — проксі-сэрвэр
* Subaru Sambar — японскі мікравэн

## Глядзіце таксама
* Самба
* Замбар
Туба

**Туба** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Туба (Tubo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова туб- паходзіць ад гоцкага dubo, стараверхненямецкага tuba 'голуб'.

У Прусіі бытавала імя *Tube* (1410 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Юрыи Тубичъ* (1528 год); *Янъ Миколаевичъ Тубичъ* (1565 год); *з села Тубичъ* (1567 год); *Casimirus Tuba* (20 кастрычніка 1709 году); *Jan Tuba żonaty, synowie Tomasz żonaty i Maciej… Wojciech Tuba żonaty, synowie Marcin, Adam, Antoni… Piotr Tuba żonaty, synowie Jerzy, Adam, Maciej* (1782—1784 гады); *Tubiewicz* (1786—1788 гады); *Tubowicz* (1813—1814 гады).

## Носьбіты
* Юры Тубіч — баярын Лідзкага павету, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

На 1910 год існаваў фальварак Тубышкі ў Магілёўскім павеце Магілёўскай губэрні.

На гістарычнай Аршаншчыне існуе вёска Тубышкі.

## Глядзіце таксама
* Тубела

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны