open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хатаўскі сельсавет

**Хатаўскі́ сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Хатава.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Івянецкага раёну Баранавіцкай вобласьці (з 8 студзеня 1954 году — Маладэчанскай вобласьці, з 20 студзеня 1960 году — Менскай вобласьці) з цэнтрам у вёсцы Хатава. 16 ліпеня 1954 году перайменаваны ў Мешыцкі, цэнтар перанесены ў вёску Мешычы. 27 сакавіка 1959 году зноў створаны Хатаўскі сельсавет (цэнтар — вёска Хатава), у склад якога перададзеныя населеныя пункты скасаваных Дзераўнянскага, Мешыцкага і Таўкачоўшчынскага (частка) сельсаветаў.

17 красавіка 1962 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

5 сакавіка 1981 году адбылося перайменаваньне назвы сельсавету на расейскай мове — Хотовский на Хотовской. 14 лютага 1983 году частка сельсавету перададзеная ў склад навастворанага Цясноўскага сельсавету.

24 сьнежня 2011 году сельсавет перайменаваны ў Дзераўнянскі з цэнтрам у вёсцы Дзераўная.

## Насельніцтва
* 1 студзеня 2009 году — 3075 жыхароў

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 6
* 1 студзеня 1974 году — 27
* 1 студзеня 1981 году — 27
* 1 студзеня 1986 году — 17
* 1 студзеня 2009 году — 17

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 470
*  С. 421
*  С. 364
*  С. 143—144, 192, 248—249, 256—257
*  С. 166

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Івянецкага раёну
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Стаўпецкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1959 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2011 годзе
Сарокін

**Сарокін** – прозьвішча. Вядомыя носьбіты:
* Антон Сарокін (нар. у 1996) — беларускі футбаліст, паўабаронца клюбу «Баранавічы».
* Валеры Сарокін (нар. у 1985) — былы расейскі футбаліст.
* Ігар Сарокін (нар. у 1931) — беларускі опэрны сьпявак (барытон), народны артыст Беларусі.
* Піцірым Сарокін (1889—1968) — расейска-амэрыканскі сацыёляг, філёзаф і культуроляг.
* Раман Сарокін (нар. у 1985) — расейскі футбаліст, паўабаронца.

* Ягор Сарокін (нар. у 1995) — расейскі футбаліст, абаронца расейскага клюбу «Рубін».
Гродна (замак)

**Замак Гродна** (, ) — адзін з помнікаў сярэднявечнай рыцарскай архітэктуры Ніжняй Сылезыі.

## Месцазнаходжаньне

Замак знаходзіцца на вяршыні гары Хоіна (450 м над узроўнем мора) ў вёсцы Загужэ-Сьлёнске ў гміне Валім у Валбжыскім павеце Ніжнесылескага ваяводзтва Польшчы.

## Гісторыя
Пабудаваны, верагодна, у XIII стагодзьдзі князем Баляславам I Суворым з сылескай галіны дынастыі Пястаў. Падчас Трыццацігадовай вайны заняты і часткова разбурнаы швэдамі.

## Літаратура
* L. Kajzer, S. Kołodziejski, J. Salm: Leksykon zamków w Polsce. Warszawa: Arkady, 2012, s. 550-554. .
* B. Guerquin: Zamki śląskie. Warszawa: Wydawnictwo Budownictwo i Architektura, 1957, s. 84-85.

## Вонкавыя спасылкі
* Замак Гродна 
* Замкі і палацы Ніжняй Сылезыі: Гродна 
* Zamek Grodno 

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Ніжнесылескага ваяводзтва
Дзянісаў

Назву **Дзяні́саў** маюць:

## Прозьвішча
* Аляксандар Дзянісаў (нар. у 1975) — беларускі сьпявак, удзельнік гуртоў «КальЯн» ды «Dzieciuki».
* Віталь Дзянісаў (нар. у 1987) — узбэцкі футбаліст, абаронца, гуляе за клюб «АГМК Алмалы».
* Данііл Дзянісаў (нар. у 2002) — расейскі футбаліст.
* Дзмітрый Дзянісаў (нар. у 1977) — расейскі палітык, Гарадзкі галава горада Калуга (ад 2019).
* Дзяніс Дзянісаў (нар. у 1981) — былы расейскі хакеіст, Заслужаны майстар спорту Расеі, спартыўны дырэктар ХК ЦСКА (Масква).
* Захар Дзянісаў (1892—1978) — вучоны-батанік, кандыдат сельскагаспадарчых навук.
* Ігар Уладзімеравіч Дзянісаў (нар. у 1984) — былы расейскі футбаліст, паўабаронца, Заслужаны майстар спорту Расеі.
* Ігар Леанідавіч Дзянісаў (нар. у 1959) — савецкі і беларускі актор тэатру і кіно.
* Канстанцін Дзянісаў (нар. у 1991) — беларускі радыёвядоўца (радыё Магілёў).
* Леанід Дзянісаў (нар. у 1931) — беларускі навуковец у галіне зваркі, доктар тэхнічных навук, прафэсар.
* Міхаіл Дзянісаў (1899—1973) — расейскі футбаліст, нападнік, гуляў за клюбы «Дынама Масква», «Сахарнікі».
* Павал Дзянісаў (нар. у 2001) — беларускі хакеіст.
* Сяргей Дзянісаў (нар. у 1954) — беларускі мэдык, кандыдат мэдычных навук, выкладчык Беларускага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту.
* Уладзімер Мікалаевіч Дзянісаў (нар. у 1955) — беларускі краязнавец, гісторык культуры.
* Уладзімер Міхайлавіч Дзянісаў (нар. у 1984) — беларускі хакеіст, гуляе на пазыцыі абаронцы ў клюбе «СайПа» (Лапээнранта)
* Юры Дзянісаў (1956—1996) — украінскі музыка, сьпявак і бас-гітарыст.

## Населены пункт
* Дзянісаў — былы хутар у Жыткавіцкім раёне
Хуткасная гарадзкая чыгунка (Труймяста)

**Хуткасная гарадзкая чыгунка** () у Труймясьце — гарадзкая электрычка (S-Bahn), якая абслуговае гарады польскай агламэрацыі Труймяста. Першапачаткова сыстэма аб’ядноўвала Гданьск, Сопат і Гдыню, але пазьней яна была падоўжана ў гарады Слупск, Лембарк, Вэйхерова і Тчэў.

Інтэрвал руху на трасе SKM розьніцца ад шасьці хвілін да паўгадзіны, у залежнасьці ад часу сутак. Рухомы склад — электрацягнікі, у большасьці чатырохвагонныя en57, але сустракаюцца і доўгія, счэпленыя з двух электрацягнікоў.

Кошт праезду вызначаецца зонамі, паміж Гданьскам і Гдыняй — 3 зоны. Лінія двухкалейная, праходзіць паралельна чыгуначнай калейцы Тчэў — Вэйхерова, з правага боку ў кірунку Гданьск — Гдыня. Паміж асноўнай чыгуначнай галіной і SKM існуюць пераходы.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт SKM

Катэгорыя:Польская чыгунка
Катэгорыя:Паморскае ваяводзтва
Мэталац Горні Міланавац

«**Мэталац**» () — сэрбскі футбольны клюб з гораду Горні Міланавац. Заснаваны ў 1961 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Горні Міланавац
Атцэда (неадназначнасьць)

Назву **Атцэда** маюць:

* Атцэда — рака ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці, правы прыток Нёмана
* Атцэда — вёска ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці
Менская група АБСЭ

**Ме́нская гру́па АБСЭ** () — група сустаршыняў краінаў-сябраў АБСЭ, якая ўзначальвае працэс мірнага вырашэньня нагорна-карабаскага канфлікту паміж Армэніяй і Азэрбайджанам.

1 верасьня 2025 году Міністэрскі савет АБСЭ аднагалосна прыняў рашэньне аб закрыцьці Менскага працэсу АБСЭ і зьвязаных зь ім структураў.

## Мінуўшчына
Менская група АБСЭ была створаная ў сакавіку 1992 року Арганізацыяй па бясьпецы і супрацоўніцтве ў Эўропе. Тады ж вызначаны мандат будучай мірнай канфэрэнцыі. На канфэрэнцыі Армэнія і Азэрбайджан былі прызнаныя бакамі канфлікту, а азэрбайджанская і армянская супольнасьці Нагорнага Карабаху — зацікаўленымі бакамі. Беларусь прапанавала сваю сталіцу ў якасьці месца для канчатковых перамоваў, адсюль і ўзьнікла назва «Менская група». Аднак першая сустрэча ўдзельнікаў групы адбылася 1 чэрвеня 1992 року ў Рыме. Цягам гэтага лета ў Рыме адбылося яшчэ пяць сустрэчаў Менскай групы без істотнага выніку.

З 1997 року дзяржавамі-сустаршынямі групы зьяўляюцца Расея, ЗША і Францыя, ейнымі чальцамі — Беларусь як краіна, у якой у адпаведнасьці з рашэньнямі АБСЕ павінна прайсьці мірная канфэрэнцыя па ўрэгуляваньні нагорна-карабаскага канфлікту, а таксама Італія, Нямеччына, Турэччына, Фінляндыя і Швэцыя.

У цяперашні час сустаршынямі Менскай групы АБСЕ зьяўляюцца: Ігар Папоў (Расея), Джэймз Ўорлік (ЗША), Стэфан Вісканці (Францыя).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Менская група на бачыне АБСЭ

Катэгорыя:Нагорна-Карабаская вайна
Катэгорыя:Арганізацыя бясьпекі і супрацы ў Эўропе
Катэгорыя:Менск
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2025 годзе
Ваеннае становішча ў Польшчы (1981—1983)

**Вае́ннае стано́вішча ў По́льшчы ў 1981—1983 гада́х** — надзвычайны стан, уведзены 13 сьнежня 1981 году ў Польскай Народнай Рэспубліцы. Быў прыпынены 31 сьнежня 1982 году, а скасаваны 22 ліпеня 1983 году. Падчас яго дзеяньня было інтэрнавана 10 131 дзеячоў, зьвязаных з «Салідарнасьцю» і загінула прыкладна 40 асобаў, у тым ліку 9 шахтараў з шахты «Wujek», калі адбывалася здушэньне страйку.

Ваеннае становішча было ўведзенае супраць прынятай пастановы Дзяржаўнай Рады. Супраць выказаўся Рычард Рэйф, прадстаўнік PAX (*Protokół nr 22/81 nadzwyczajnego posiedzenia Rady Państwa*, «Rzeczpospolita» z 12-13 grudnia 1992), за што ён быў выключаны з Рады. Ухваленае Дзяржаўнай радай 12 сьнежня 1981 году, па прапанове Вайсковай рады нацыянальнага выратаваньня — неканстытуцыйнага тагачаснага органу ўлады, фактычна стаўшага вышэй канстытуцыйных дзяржаўных уладаў. Быў падтрыманы Сэйм ПНР пастановай ад 25 студзеня 1982 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Польская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:Падзеі 1981 году
Нахічэванская аўтаномная рэспубліка

**Нахічэванская аўтаномная рэспубліка** () — экскляў Азэрбайджанскай Рэспублікі, які зьяўляецца, у адпаведнасьці з Канстытуцыяй Азэрбайджану і ўласнай канстытуцыяй, аўтаномнай дзяржавай у складзе Азэрбайджанскай Рэспублікі.

Тэрыторыя — 5502,75 км². Насельніцтва — 435 367 чалавек (2014), 99,1 % (2009) азэрбайджанцы.

## Геаграфія
Разьмешчаная ў паўднёвай частцы Закаўказьзя. На поўдні — раўніна, на ўсходзе — Зангезурскі хрыбет. Сярэднія тэмпэратуры студзеня ад −3 ° С на раўніне да −14 ° С у гарах; ліпені адпаведна 28 і +25 ° С (на вяршынях да +5 ° С). Ападкаў у год ад 200 мм на раўніне да 600 мм у гарах. Галоўная рака — Аракс.

## Глядзіце таксама
* Нахічэванская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Каўказ
Помнік забітым работнікам верфі

**Помнік забітым работнікам верфі** () — манумэнт у Гданьску ў выглядзе трох крыжоў зь якарамі, усталяваны ў памяць аб ахвярах хваляваньняў у Польшчы 1970 году, усталяваны за 30 мэтраў ад месца гібелі першых трох ахвяр.

Ідэя стварэньня помніка зьявілася яшчэ ў 1971 годзе, але яе рэалізацыя стала магчымай толькі пасьля падпісаньня гістарычных Гданьскіх пагадненьняў 31 жніўня 1980 году. Праект помніка належыць рабочым верфі і групе мастакоў — Богдану Петрушцы, Веславу Шысьляку, Робэрту Пепліньскаму і Эльжбеце Шчадроўскай. Будаўніцтвам манумэнту займалася брыгада працоўных верфі.

Цырымонія адкрыцьця помніка адбылася 16 сьнежня 1980 году і суправаджалася прэм’ерай рэквіему Lacrimosa кампазытара Кшыштафа Пэндэрэцкага, напісанага ў тым жа годзе.

У 1980-х гадох скрыжаваньне, на якім знаходзіцца манумэнт, служыла месцам збору для дэманстрацыяў «Салідарнасьці».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка аб помніку на сайце Гданьскага ўпраўленьня дарогамі і зялёнымі насаджэньнямі

Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Гданьску
Катэгорыя:Помнікі Польшчы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1980 годзе
Дзяржава Сасанідаў

**Дзяржава Сасані́даў** — дзяржава на Блізкім і Сярэднім Усходзе на тэрыторыях сучасных Ірану, Аўганістану, Іраку, Каўкаскай Альбаніі, большай часткі Азэрбайджану, Армэніі і Грузіі. Існавала з 224 па 651 год. Кіравалася дынастыяй Сасанідаў.

Найбольшага росквіту імпэрыя дасягнула пры Хасрове I Анушырване, найбольшага (але кароткачасовага) пашырэньня межаў — у кіраваньне Хасрова II Парвіза (Абарвеза, Апарвеза, «Пераможнага») — унука Хасрова I Анушырвана і сына Армізда III, і ўключала землі цяперашніх Ірану, Іраку, Азэрбайджану, Армэніі, Аўганістану, усходнюю частку сучаснай Турэччыны і часткі цяперашніх Індыі, Сірыі, Пакістану; часткова тэрыторыя сасанідзкай дзяржавы захоплівала Каўказ, Цэнтральную Азію, Арабійскі паўвостраў, Эгіпет, землі цяперашніх Ярданіі, Ізраілю і Палестыны, пашырыўшы Сасанідзкі Іран (хоць і кароткачасова) амаль да межаў дзяржавы Ахемэнідаў.

У сярэдзіне VII стагодзьдзя імпэрыя Сасанідаў была зьнішчаная і паглынута Арабскім халіфатам.

## Мінуўшчына
Заснаваная Ардашырам I, які ў 224 зьнішчыў Парфянскае царства і ў 226/227 каранаваўся царом у м. Ктэсіфоне, які зрабіў сталіцай дзяржавы. Ягоны сын Шапур I (239—272) далучыў да дзяржавы Сасанідаў вялікія вобласьці на захадзе і ўсходзе ад Ірану, вёў пасьпяховыя войны супраць Рымскай імпэрыі. Дзяржаўнай рэлігіяй стаў зараастрызм, жрацы якога (магі) аказвалі вялікі ўплыў на дзяржаўныя справы, асабліва з часоў Шапура II (309—379). У канцы V ст. дзяржава Сасанідаў вяла барацьбу з эфталітамі, у бітве зь якімі загінуў цар Пэроз (459—484). Востры сацыяльны крызіс часоў кіраваньня Кавада I (488—496 і 499—531) выклікаў маздакіцкі рух. Пры Хасрове I Анушырване (531—579) унутранае становішча стабілізавалася, краіна падзеленая на 4 вобласьці: Харасан, Азэрбайган, Німруз і Харабаран (Мэсапатамія); усталяваўся падзел грамадзтва на саслоўі, прывілеяванае становішча сярод якіх займалі магі і воіны (азаты). Пры Хасрове II Парвізе (591—628) дзяржава Сасанідаў вяла вайну зь Бізантыйскай імпэрыяй (602—628), захапіла Сырыю, Палестыну, Эгіпет, большую частку Малой Азіі, але потым сасанідзкія войскі пацярпелі паразу, і ўсе заваяваньні былі страчаныя. Вайна зьнясіліла дзяржаву Сасанідаў напярэдадні арабскіх заваяваньняў. Арабы разьбілі войскі Сасанідаў у бітвах пры Кадысіі (637) і Нехавэндзе (642). Са сьмерцю цара Ездэгерда III (632—651/652) дзяржава Сасанідаў спыніла існаваньне, а ейныя землі ўвайшлі ў склад Арабскага халіфату.

## Гаспадарка
Асноўныя заняткі насельніцтва: земляробства, рамёствы. Вёўся гандаль з Кітаем, Індыяй, краінамі Міжземнамор’я.

## Літаратура
*  С. 366,367

Катэгорыя:Былыя дзяржавы

Катэгорыя:Гісторыя Азэрбайджану
Катэгорыя:Гісторыя Армэніі
Катэгорыя:Гісторыя Ірану
Катэгорыя:Гісторыя Ўзбэкістану
Катэгорыя:Гісторыя Таджыкістану
Больчаў

**Замак Больчаў** (, ) — адзін з помнікаў сярэднявечнай рыцарскай архітэктуры Ніжняй Сылезыі. 

## Месцазнаходжаньне
Замак знаходзіцца на гранітнай скале (561 м над узроўнем мора) ва ўсходняй частцы Заходніх Судэтаў, у гміне Янавіцы-Вельке ў Еленягурскім павеце Ніжнесылескага ваяводзтва Польшчы.

## Гісторыя
Пабудаваны ў 1375 годзе. У першай палове XV стагодзьдзя быў разбураны ў бітве з гусітамі, адноўлены і пашыраны ў XVI стагодзьдзі. У 1645 годзе падчас Трыццацігадовай вайны яго занялі швэды і спалілі пры адыходзе. З тых часоў замак застаецца ў руінах.

## Вонкавыя спасылкі

* Zamek Bolczow 

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Ніжнесылескага ваяводзтва
Каралеўскі замак (Варшава)

**Каралеўскі замак у Варшаве** () быў пабудаваны ў 1598—1618 гадах каралём польскім і вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Вазам на месцы сярэднявечнага замку мазавецкіх князёў. Палац быў узьведзены на штучным ўзвышшы, меў форму пяцікутніка і вылучаўся на фоне гарадзкой забудовы 60-мэтровай Жыгімонтавай вежай, правобразам якой, на думку некаторых аўтараў, паслужылі фартыфікацыйныя збудаваньні Смаленску.

Палац-замак падвяргаўся рабаваньню падчас швэдзкага нашэсьця сярэдзіны XVII стагодзьдзя і Вялікай Паўночнай вайны. Хоць і Ян Сабескі, і Аўгуст III фінансавалі рамонтныя работы, поўнамаштабнае абнаўленьне струхлелага будынку зьвязана зь імем апошняга караля, Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Па яго ініцыятыве ўздоўж Віслы было пабудавана новае крыло з сучаснымі інтэр’ерамі ў стылі клясыцызму, а стары замак быў забудаваны шэрагам новых заляў і будынкаў, уключаючы працяглы корпус каралеўскай бібліятэкі, якая злучала замак з барочным палацам «пад бляхай».

У прамежку паміж сусьветнымі войнамі палац, які ўяўляў сабой мудрагелістую сумесь пабудоваў і перабудоваў розных эпохаў, быў старанна адрэстаўраваны, і тут пасяліўся прэзыдэнт Ігнацы Масьціцкі. З пачаткам Другой сусьветнай вайны нацысты замініравалі палац і падвергнулі яго плянамернаму і бязьлітаснаму разбурэньню.

Пасьля вайны месца, дзе некалі стаяў замак, пуставала да 1971 г., калі сойм канчаткова адмовіўся ад плянаў будаўніцтва сучасных урадавых будынкаў на яго месцы і прыняў рашэньне аднавіць палац па фрагмэнтах і фатаграфіях, якія захаваліся, па магчымасьці надаўшы яму тую форму, якую, як мяркуецца, ён меў у пачатку XVII стагодзьдзя. Аднаўленчыя работы працягваліся да 1988 году. Аркады Кубіцкага былі перададзеныя для карыстаньня ў 2009 годзе.

Цяпер у палацы разьмешчаны музэй, дзе можна ўбачыць палотны Рэмбранта і Матэйкі («Стэфан Баторы пад Псковам»), старыя выгляды Варшавы пэндзлю Белота, а таксама ўрну з прахам Тадэвуша Касьцюшкі.

## Інтэр’еры

Chamber of Deputies of Polish Sejm in Warsaw Royal Castle.PNG|Палата дэпутатаў
2_Zamek_Krolewski_19.jpg|Палацавая капэла
2 Zamek Krolewski 20.jpg|Заля карцін Каналета
2 Zamek Krolewski 29.jpg|Тронная заля
Zamek Królewski w Warszawie - 09.jpg|Нацыянальная заля
2 Zamek Krolewski 36.jpg|Заля асамблеяў
2 Zamek Krolewski 43.jpg|Пакой для нарадаў
2 Zamek Krolewski 49.jpg|Мармуровы пакой


## Вонкавыя спасылкі

* Andrzej Rottermund, *Zamek Królewski w Warszawie*, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2002, 

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Рэзыдэнцыі кіраўнікоў
Катэгорыя:Адноўленыя будынкі і збудаваньні
Катэгорыя:Палацы Варшавы
Катэгорыя:Музэі Варшавы
Катэгорыя:Славутасьці Варшавы
Трацьцякоўцы

Назву **Трацьцякоўцы** маюць:

* Трацьцякоўцы — вёска ў Ляхавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Трацьцякоўцы — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
Ксёнж

**Ксёнж** () або **Фюрстэнштайн** () — найбуйнейшы замак Сылезіі і трэці па велічыні ў Польшчы пасьля Мальбарку і Вавэлю. Знаходзіцца на ахоўнай прыроднай тэрыторыі непадалёк ад Валбжыху.

У XIII—XIV стагодзьдзях замак служыў рэзцдэнцыяй князёў сьвідніцка-яварскіх з дому дынастыі Пястаў. Яго будаўніком лічыцца Болька I Суровы (кіраваў у 1287—1301). 30-мэтровы данжон і сярэдневяковыя часткі замку ўзьведзены ў другой палове XIV стагодзьдзя. У 1392 г. адышоў да багемскай кароны, у 1428—1429 гадах заняты гусітамі.

З 1509 г. да канца Другой сусьветнай вайны замкам валодаў графскі род Хохбэргаў, які ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя таксама атрымаў у спадчыну ад Асканіяў правы на княства Пшчыньскае (герцагства Плес). У другой палове XVI стагодзьдзя Хохбэргі абнавілі замак у адпаведнасьці з мастацкімі густамі эпохі Адраджэньня.

У 1671—1688 гадах Фюрстэнштайн быў адноўлены пасьля Трыццацігадовай вайны. Італьянскі дойлід Антоніа Дамэніка Росі перабудоўвае паўднёвае крыло ў стылі барока. На працягу XVIII ст. амаль усе інтэр’еры былі пераабсталяваны ў стылях барока і ракако.

У час Другой сусьветнай вайны нямецкае камандаваньне ўключыла замак у праект «Волат» (*Riese*), які прадугледжваў перанос нямецкіх прамысловых прадпрыемстваў пад зямлю. Многія інтэр’еры замка былі страчаны, а пад ім былі выкапаныя два паверхі (на ўзроўні 15 і 53 мэтраў пад узроўнем падлогі, адпаведна).

Улады сацыялістычнай Польшчы разьмяшчалі ў замку розныя канторы. У цяперашні час Ксёнж зьяўляецца «гваздом» турыстычнага маршруту «Замкі Пястаў». Ідзе паступовае аднаўленьне парку і інтэр’ераў.

## Галерэя

Ksiaz castle.jpg|
Ksiaz Castle.jpg|
Ksiaz2.jpg|
Polska Książ 015.jpg|
Polska Książ 005.jpg|


## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны інтэрнэт-сайт замка Ксёнж
* Інфармацыя для турыстаў

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Сылезіі
Катэгорыя:Валбжых
Гэльская пярэспа

**Хэльская пярэспа** (; ;  або *Putziger Nehrung*) — разьмешчаная па ўзьбярэжжу Балтыйскага мора пясчаная пярэспа. Даўжыня пярэспы складае 35 км, шырыня ад трохсот мэтраў да трох кілямэтраў. Хэльская пярэспа аддзяляе Пуцкі заліў (заходняя частка Гданьскай бухты) ад Балтыйскага мора.

## Адміністрацыйны статус і населеныя пункты

У адміністрацыйным пляне пярэспа ўваходзіць у склад Пуцкага павету Паморскага ваяводзтва Польшчы.

На крайнім пункце пярэспы разьмешчаны горад Хэль, які зьяўляецца папулярным курортам. Таксама на Хэльскай пярэсьпе знаходзяцца гарады Ястарня, Уладыславава і некалькі невялікіх мястэчак і вёсак.

## Гісторыя
Пасьля Першай сусьветнай вайны Хэльская пярэспа ўвайшла ў склад Польшчы. Усьведамляючы значнае стратэгічнае значэньне пярэспы, палякі ператварылі яе ва ўмацаваны раён. 1 верасьня 1939 году войскі нацысцкай Нямеччыны атакавалі польскія ўмацаваньні на пярэсьпе. Абарона Хэльской пярэспы стала адной зь першых бітваў Другой сусьветнай вайны.

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыя для турыстаў

Катэгорыя:Геаграфія Польшчы
Катэгорыя:Пярэспы Балтыйскага мора
Тухольскія бары

**Тухольскія бары** () — буйны сасновы масіў у раёне гораду Тухоля на поўначы Польшчы, у міжрэччы Брды і Уды. Тут знаходзіцца Нацыянальны парк «Тухольскія бары», уключаны ў 2010 годзе ў праграму ЮНЭСКО «Чалавек і біясфэра».

## Ляндшафт
Рэгіён сфармаваўся на працягу апошняга ледавіковага пэрыяду. Пераважна складаецца зь невысокіх узгоркаў і больш як 900 паледавіковых азёраў. Галоўнымі рэкамі бароў зьяўляюцца Брда й Вда. Плошча лесу складае каля 3200 км², што робіць яго адным з найбуйнешых лясных масіваў у Польшчы і Цэнтральнай Эўропе. У 1996 годзе на частцы тэрыторыі плошчай 46,3 км² быў створаны Нацыянальны парк «Тухольскія бары». Прыкладна 30% тэрыторыі заселена народнасьцю Кацевяцы (*Kociewiacy*). Найбуйнейшыя гарады на тэрыторыі Тухоля і Чэрск.

## Гісторыя
У часы Нямецкай імпэрыі на тэрыторыі лесу знаходзілася ваенная база для мэдыцынскіх дасьледаваньняў.

У 1939 годзе, падчас уварваньня ў Польшчу ў пачатку Другой сусьветнай вайны, у лясах разгарнулася бітва ў Тухольскіх барох.

Неўзабаве нямецкія войскі акупавалі тэрыторыю былой дасьледчай базы, і далі ёй назву *Truppenübungsplatz Westpreußen*, або *Heidekraut*.

Са жніўня 1944 году па студзень 1945 году войскі СС пад камандаваньнем Ганса Камлера і Вальтэра Дорнбэргера праводзілі тэсты ракеты ФАУ-2. Іх група была эвакуіравана ў студзені 1945 году да таго, як войскі Чырвонай Арміі вызвалілі гэту тэрыторыю.

Пасьля Другой сусьветнай вайны лес служыў прытулкам для многіх антыкамуністычных партызан.

## Праграма «Чалавек і біясфэра»
У чэрвені 2010 году Тухольскія бары былі вылучаны ў адмысловую тэрыторыю ў рамках праграмы ЮНЕСКА «Чалавек і біясфэра». У ключавую зону ўвайшоў Нацыянальны парк «Тухольскія бары», а таксама 25 прыродных запаведнікаў, разьмешчаных у буфэрнай зоне. У буфэрную зону ўвайшлі рэгіянальныя ляндшафтныя паркі Тухольскі, Удэцкі, Удыдзкі і Заборскі. Таксама вылучана пераходная зона, якая ўключае горад Тухоля з навакольлямі. Ключавая зона пакрывае 78.8 км², а ўсе тры зоны разам 3,195 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Rocket launches at ''Heidekraut''

Катэгорыя:Лясы Польшчы
Катэгорыя:Куяўска-Паморскае ваяводзтва
Катэгорыя:Паморскае ваяводзтва
Палац Сапегаў (Варшава)

**Палац Сапегаў** () — адзін з палацаў, разьмешчаных у Новым горадзе, раёне Варшавы (Польшча). Палац раней належаў магнацкаму роду Сапегаў, якія і далі сваё імя палацу, цяпер у ім разьмешчана акруговая школа.

## Гісторыя

Палац быў пабудаваны па замове Яна Фрыдэрыка Сапегі, канцлера вялікага літоўскага, архітэктарам Ёганам Зыгмунтам Дэйбелем у стылі ракако ў 1731—1746 гадах Ён узводзіўся ў францускім стылі гарадзкога палацу, гэтак званым *[[Асабняк (Францыя)|асабняку]]*. Тым часам ён складаўся зь пяцівосевага галоўнага будынку (*[[corps de logis]]*) і двух асобных будынкаў паміж палацам і вуліцай. Паміж 1741 і 1742 гадамі аднапавярховы будынак быў злучаны з палацавым комплексам, а паміж 1771 і 1790 гадамі і другі будынак узьяднаўся з галоўным *corps de logis*.

У 1818—1820 гадах да палацу была зроблена прыбудова, дзе разьмясьціліся Сапескія казармы (*Koszary sapieżyńskie*). Пераўтварэньне будынку ў нэаклясычным стылі было справай рук архітэктара Вільгельма Гэнрыка Мінтэра. Падчас паўстаньня 1830—1831 гадоў палац служыў казармай для польскага 4-га пяхотнага палку (*Czwartacy*).

Разбураны ў 1944 годзе нямецкімі нацыстамі, палац быў адноўлены ў 1950-я гады Марыяй Захватавіхавай.

## Крыніцы

## Літаратура
* Julius A. Chroscicki und Andrzej Rottermund, *Architekturatlas von Warschau*, 1. Auflage, Arkady, Warschau 1978, S. 228
* Małgorzata Danecka, Thorsten Hoppe, *Warschau entdecken. Rundgänge durch die polnische Hauptstadt*, Trescher Verlag, , Berlin 2008, S. 109
* Tadeusz S. Jaroszewski, *Paläste und Residenzen in Warschau*, Verlag Interpress, , Warschau 1985, S. 142.
* Janina Rukowska, *Reiseführer Warschau und Umgebung*, 3. Auflage, , Sport i Turystyka, Warschau 1982, S. 48 f.

Катэгорыя:Палацы Варшавы
Катэгорыя:Славутасьці Варшавы
Катэгорыя:Уладаньні Сапегаў
Калёна Жыгімонта

**Калёна караля Жыгімонта** () — помнік каралю Жыгімонту III на пляцы перад Каралеўскім замкам у Варшаве.

## Гісторыя
Калёна была ўстаноўлена ў 1643—1644 гадах у якасьці дару караля Ўладзіслава IV у гонар ягонага бацькі, па праекце Аўгустына Лёчы і Канстантына Тэнкаля. Статуя была створана Клемэнтэ Молі і адлітая з бронзы каралеўскім ліцейнікам Даніілам Тымам.

Статуя адлюстроўвае караля ў рыцарскіх дасьпехах. У правай руцэ ён трымае крывую шаблю, левай рукой абапіраецца на крыж.

Ствол калёны, першапачаткова выраблены зь мяккага канглямэрату, быў у 1885—1887 гадах заменены ствалом з граніту.

Падчас Варшаўскага паўстаньня калёна была павалена. Яна была адноўленая ў 1949 годзе (адсутнічыя элемэнты ўзнавіў скульптар Юзэф Газы). Быў выраблены новы ствол з граніту, пастаўленага стшэгомскім кар’ерам у Сылезыі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Górski J., *Warszawa w latach 1944–1949. Odbudowa*, Warszawa 1988. .
* Sygietyńska H., *Kamień w architekturze i rzeźbie Warszawy*, Warszawa 1978.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Варшавы
Катэгорыя:Славутасьці Варшавы
Катэгорыя:Калёны
Яніна Левандоўская

**Яніна Антаніна Левандоўская**, у дзявоцтве **Доўбар-Мусьніцкая** (; 22 красавіка 1908 — красавік 1940) — польская плянэрыстка і лётчыца-аматарка, адзіная жанчына — ахвяра Катынскага расстрэлу.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў Харкаве ў сям’і Юзэфа Доўбар-Мусьніцкага, афіцэра расейскай арміі, будучага польскага генэрала.

Вучылася ў кансэрваторыі, спрабавала сябе ў якасьці акторкі, працавала тэлеграфісткай. Адначасова яна паступіла ў аэраклюб у Познані, скончыла курсы пілятаваньня і радыётэлеграфіі. У 1937 годзе атрымала пасьведчаньне спартовага пілёта. У 1939 годзе ажанілася зь Мечыславам Левандоўскім, інструктарам па плянэрызьме.

Пасьля нападу Нямеччыны на Польшчу ў верасьні 1939 году, пачуўшы, што ў Луцку ствараецца авіяцыйная частка, Яніна з таварышамі з аэраклюбу накіравалася туды і была залічана ў III авіяцыйны полк. 22 верасьня каля Гусяціна полк авіятараў акружылі савецкія войскі, якія ўварваліся ў Польшчу з усходу. Разам зь іншымі афіцэрамі Яніна трапіла ў савецкі палон, спачатку ў Асташкаве, а потым была накіравана ў Казельскі лягер (Опціна пустынь).

У лягеры ён было нададзена званьне падпаручніка адным са старэйшых афіцэраў.

Прозьвішча Яніны Левандоўскай прыводзіцца ў этапным сьпісе на адпраўку ў распараджэньне Ўпраўленьня НКУС па Смаленскай вобласьці за нумарам 0401. У наступным сьпісе (№ 0402) захавалася дата — 20 красавіка 1940. Гэта азначае, што Яніна Левандоўская была расстраляная ў Катынскім лесе напрыканцы красавіка 1940 году.

У 1943 годзе, калі нямецкія акупанты выявілі пахаваньні расстраляных, яны знайшлі сярод іх рэшткі адной жанчыны. У 1945 годзе чэрапы эксгумаваных ахвяр расстрэлу патрапілі ў распараджэньне польскага прафэсара судовай мэдыцыны Баляслава Папельскага. Да нашага часу іх засталося толькі сем, яны захоўваюцца ў Кракаве. Адзін з іх — жаночы.

Косткі былі ідэнтыфікаваныя ў траўні 2005 мэтадам супэрпраэкцыі у Мэдыцынскай Судовай Акадэміі ва Ўроцлаве. Пасьля ідэнтыфікацыі 4 лістапада 2005 чэрап з удзелам вайсковай ганаровай варты быў пахаваны ў магіле Доўбар-Мусьніцкіх у Люсаве.

У адпаведнасьці з загадам Міністэрства абароны Польшчы № 439/MON ад 5 кастрычніка 2007 году, Левандоўскай прысвоена званьне «паручнік авіяцыі» (пасьмяротна)

Малодшая сястра Агнешка Доўбар-Мусьніцкая была расстраляная немцамі ў тым жа 1940 годзе ў Пальмірах як удзельніца ваеннай арганізацыі «Ваўкі».

## Крыніцы

## Літаратура
* Grajek J., *Kronika działalności Towarzystwa Pamięci Generała Józefa Dowbora-Muśnickiego w Lusowie k. Poznania*, Lusowo, 2000
* Urszula Olech, *Pro Memoria. Janina Lewandowska*, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 2 (128), Warszawa 1989

## Вонкавыя спасылкі
* В.Дыбальская. Пошла Янка на войну
* ''Janina Lewandowska'', Polskie Siły Powietrzne w II wojnie światowej

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаве
Катэгорыя:Жанчыны ў войнах
Катэгорыя:Польскія лётчыкі
Катэгорыя:Авіятаркі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Польскія вайскоўцы, забітыя ў Катыні
Катэгорыя:Памерлі ў 1940 годзе
Бартак (дуб)

**Дуб «Бартак»** () — чарэшчаты дуб, помнік прыроды. Расьце пры дарозе ў гміне Загнанськ у Сьвентакшыскім ваяводзтве ў Польшчы. Самае папулярнае дрэва ў краіне. Мае акружнасьць каля 9,85 м, а яго вышыня дасягае 30 м. У міжваенны пэрыяд дуб быў прызнаны журы на чале зь вядомым польскім батанікам Уладзіславам Шафарам "найпрыгажэйшым дрэвам у Польшчы".

## Гісторыя
Паводле апошніх дэндралягічных дасьледаваньняў узрост дрэва ацэньваецца ў 645-670 гадоў. Дакладны ўзрост дуба ўсталяваць немагчыма з-за гніеньня стрыжня. У некаторых крыніцах узрост «Бартака» ацэньваецца нават у 1200 гадоў.

З 1954 году дуб лічыцца помнікам прыроды. Па адной зь легенд, у дубе «Бартак» схаваныя скарбы Яна III Сабескага і Марысенькі.

На камле дубу з паўднёва-ўсходняга боку вісяць дзьве фігуры ўкрыжаванага Хрыста, адлітыя, верагодна, у мясцовых мэталюргічных заводах. На адно з расьпяцьцяў нанесена дата — 1853 год. Паводле адной з вэрсій, іх павесілі ў гонар двух афіцэраў Студзеньскага паўстаньня. Паводле іншай вэрсіі, адно расьпяцьце павешана на сьвяткаваньне перамогі Сабескага ў Вене, а іншае было зьмешчана пасьля заканчэньня эпідэміі халеры ў 1853 годзе.

У 1829 годзе ў дуба «Бартак» было 14 асноўных галін і 16 дадатковых. У цяперашні час на дрэве захавалася восем асноўных галін.

## Крыніцы

Катэгорыя:Батанічныя помнікі прыроды
Катэгорыя:Славутасьці Сьвентакшыскага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміна Загнаньск
Катэгорыя:Дубы
Татран Прашаў

Назву **Татран Прашаў** маюць:

* Татран Прашаў — гандбольны клюб з Славаччыны
* Татран Прашаў — футбольны клюб з Славаччыны
Пяцюлеўцы

Назву **Пяцюлеўцы** маюць:

* Пяцюлеўцы — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Пяцюлеўцы — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Алюміні Кідрычава

«**Алюміні**» () — славенскі футбольны клюб з гораду Кідрычава. Заснаваны ў 1946 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кідрычава
Татран Прашаў (футбольны клюб)

«**Татран**» () — славацкі футбольны клюб з гораду Прашава. Заснаваны ў 1898 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Прашаве
Пераклады Бібліі на азэрбайджанскую мову

**Першы [[Пераклады Бібліі|пераклад]] кнігаў [[Біблія|Бібліі]] на [[Азэрбайджанская мова|азэрбайджанскую мову]]** зьдзейсьнены Мірзою Фарухам з Фэліксам Зарэмбам (Эвангельле паводле Мацьвея) і апублікаваны ў 1842 року. У 1878 року ў Лёндане выйшаў поўны пераклад Новага Запавету, у 1891 — Старога Запавету.

У 1982 року стакгольмскі Інстытут перакладу Бібліі выдаў Новы Запавет на сучаснай азэрбайджанскай мове ў перакладзе Мірзы Хазара. Пасьля гэты пераклад перавыдаваўся пяць разоў і цяпер выкарыстоўваецца ў набажэнствах. У 1984 року Мірза Хазар пераклаў таксама Стары Запавет, аднак ён ня быў надрукаваны. У 2004 року выйшаў новы пераклад Старога Запавету.

## Параўнаньне перакладаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Онлайн-вэрсіі Бібліі па-азэрбайджанску
* Аўдыёвэрсіі Бібліі
* Пераклад Новага Запавету Сьведак Еговы

Азэрбайджанская
Катэгорыя:Азэрбайджанская літаратура
Марыё Фрык

**Марыё Фрык** () — ліхтэнштайнскі футбаліст, паўабаронца. У 1993—2015 гадах правёў 125 матчаў за нацыянальную зборную Ліхтэнштайну, у якіх забіў 16 галоў. Найлепшы футбаліст Ліхтэнштайну (1994, 1999, 2002, 2007).

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Ліхтэнштайнскія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Ліхтэнштайну
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Бальцэрс»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Санкт-Гален»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Базэль»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Цюрых»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Эляс» Вэрона
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Грасгопэр» Цюрых
Джамала

**Джамала** (, ; сапраўднае імя **Сусана Джамаладзінава** , ) — украінская опэрная і джазавая сьпявачка (лірыка-драматычнае сапрана), якая выконвае аўтарскую музыку на стыку джаза, соўла, world music і рытм-н-блюза, электроннай музыкі і госпела. Вядомасьць Джамале прынёс выступ на Міжнародным конкурсе маладых выканаўцаў «Новая хваля 2009» у Юрмале, дзе яна атрымала гран-пры. Пераможца конкурсу песьні «Эўрабачаньне 2016».

## Дыскаграфія

### Студыйныя альбомы
* 2011: *[[For Every Heart (альбом)|For Every Heart]]*
* 2013: *[[All or Nothing (альбом)|All or Nothing]]*
* 2015: *[[Подих (альбом)|Подих]]*
* 2016: *[[1944 (альбом)|1944]]*

### Канцэртныя альбомы
* 2012: *[[For Every Heart: Live at Arena Concert Plaza]]*

### Міні-альбомы
* 2014: *[[Thank You (міні-альбом)|Thank You]]*
* 2016: *[[1944 (альбом)|1944]]*

### Кіно
* 2010 «Як казакі…»
* 2010 «Сапраўдная гісторыя пра Чырвоныя ветразі» *кубінская сьпявачка*
* 2010 «Анатомія голосу. Джамала»
* 2013 «Життя на продаж» *апавядаючая*
* 2014 «Павадыр» *Вольга Левіцка*
* 2014 «Аліса ў краіне цудаў» *Гусіня*
* 2016 «Дивись на себе!»
* 2017 «Джамала. UA»
* 2017 «Паліна» *Polina — фрэйліна каралевы*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на «Узнай все»
* Жыцьцяпіс на liga.net
* Жыцьцяпіс на «24.СМИ»

Катэгорыя:Украінскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Пераможцы конкурсу песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Крымскія татары
Гімн крымскіх татар

У якасьці **гімну [[крымскія татары|крымскататарскага народу]]** 30 чэрвеня 1991 году Курултаем была зацьверджана песьня *Ant Etkenmen* (*Я пакляўся*). Аўтар словаў — Наман Чэлебіджыхан. Музыка народная.

Адразу верш быў напісаны на стэпавым дыялекце з асобнымі элемэнтамі старой літаратурнай крымскататарскай мовы, цяпер жа выкарыстоўваецца варыянт, трохі падпраўлены з мэтаю набліжэньня мовы да сучаснага літаратурнага стандарту.

## Ant Etkenmen

### Сучасны варыянт

### Арыгінальны варыянт

## Глядзіце таксама
* Сьцяг крымскіх татар
* Герб крымскіх татар

## Крыніцы

Катэгорыя:Крымскія татары
Крымскія татары
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Д’ірмат Д’ёр

«**Д’ірмат**» () — вугорскі футбольны клюб з гораду Д’ёру. Заснаваны ў 1993 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Д’ёр
Лані

**** – род сысуноў сямейства аленевых.

## Пражываньне
Прадстаўнікі роду паходзяць з тэрыторыі заходняй Эўразіі. Інтрадукаваны ў розных краінах Амэрыкі, Афрыкі, Акіяніі ды Эўразіі.

Катэгорыя:Cervines
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП відаў з найменшай рызыкай
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі
Катэгорыя:Сысуны Афрыкі
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Унгень (футбольны клюб)

«**Унгень**» () — колішні малдаўскі футбольны клюб з гораду Унгень. Заснаваны ў 2012 годзе і расфармаваны ў 2019 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Унгень‎
Паўстаньне ў Атэнскім Політэхнічным унівэрсытэце

**Паўстаньне ў Атэнскім Політэхнічным унівэрсытэце** — студэнцкія хваляваньні 14 — 17 лістапада 1973 году ў Атэнах. Студэнты выступілі супраць дыктатуры «Чорных палкоўнікаў». Паўстаньне было жорстка падаўлена вайскоўцамі.

## Храналёгія
Паўстаньне пачалося з таго, што студэнцкія саюзы выказалі пратэст супраць плянаў ураду ўмяшацца ва ўнівэрсытэцкія выбары. Да вечара серады 14 лістапада 1973 году студэнты ўмацаваліся ў Атэнскім політэхнічным унівэрсытэце (Політэхніа) і абвясьцілі аб барацьбе з урадам. Ва ўнівэрсытэце пачала працу самаробная радыёстанцыя, якой атрымалася прыцягнуць увагу жыхароў гораду да таго, што адбываецца.

15-га і 16-га лістапада каля ўнівэрсытэту сабралася некалькі тысячаў чалавек, у асноўным студэнты і школьнікі. Каардынацыйная камісія студэнтаў заклікала да «барацьбы да перамогі». Да вечара пачаліся сутычкі дэманстрантаў з паліцыяй, якія паступова ахапілі ўвесь цэнтар гораду. А дзевятай вечара ў цэнтры ўжо былі пабудаваныя барыкады, дзе-нідзе пачаліся пажары. У горадзе былі зафіксаваныя перасстрэлкі. Каля адзінаццаці вечара быў аддадзены загад аб умяшаньні войска.

Апоўначы з прыгараднага раёну Гудзі высунулася калёна бронемашын. А 2.45 ночы радыёстанцыя Палітэхніёна перадала свой апошні заклік. Насупраць унівэрсытэту сталі танкі, адзін зь якіх разбурыў браму ўнівэрсытэту. Адбыўся кароткі штурм, падчас якога былі забіты 24 чалавекі і больш за тысячу паранены. Сотні студэнтаў былі арыштаваны. Паводле афіцыйных зьвестак, ахвяраў не было.

Пасьля штурму ВНУ пачаліся антыўрадавыя дэманстрацыі, падаўленыя ваенным рэжымам з ужываньнем зброі. Кіраўнік хунты Георгіяс Пападопулас быў адпраўлены ў адстаўку, на яго месца ваенныя вылучылі Дзімітрыяс Дзімітрыяса Іаанідыса. Пасьля гэтага хунта пратрымалася нядоўга — менш за год.

## Спадчына
Пасьля аднаўленьня дэмакратычнага ўрада ахвяр Палітэхніа абвясьцілі пакутнікамі. Іх шануюць на дзяржаўным узроўні, ім пастаўлены помнікі. Прадаўжальнікамі іх справы лічылі сябе баевікі з левай радыкальнай групоўкі «17 лістапада», якая дзейнічала зь сярэдзіны 70-х да 2002 году.

З моманту аднаўленьня дэмакратычнага праўленьня аж да апошняга часу грэцкія ўнівэрсытэты карысталіся правам экстэрытарыяльнасьці — паліцыі ўваход туды быў забаронены. Дапусьціць паліцыю на тэрыторыю ВНУ магла толькі рэктарская рада, якая складаецца з выкладчыкаў і студэнтаў, прычым патрабавалася аднагалосная пастанова.

## Крыніцы

Катэгорыя:Падзеі 1973 году
Катэгорыя:Падзеі 17 лістапада
Катэгорыя:Грэцкая палітыка
Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі
Аляксей Тараканаў

**Аляксей Тараканаў** ( 26 сакавіка 1996 году) — колішні беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец футбольнага клюбу «Менск», з 2013 году выступаў за дубль. У пачатку 2016 году быў аддадзены ў арэнду клюбу Першай лігі «Смаргонь», дзе замацаваўся ў асноўным складзе. З пачатку 2017 году праходзіў прагляд у «Іслачы», зь якой у лютым падпісаў кантракт. 29 красавіка 2017 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча супраць «Менску» (0:2). У далейшым працягваў часам зьяўляцца на полі ў асноўнай камандзе, звычайна выходзячы на замену.

У красавіку 2018 году быў аддадзены ў арэнду ў «Белшыну». У першай палове сэзону звычайна гуляў у пачатковым складзе, пазьней часьцей выходзіў на замену. У лістападзе 2018 году вярнуўся з арэнды ў «Іслач», а ў сьнежні па заканчэньні кантракту пакінуў клюб.

У сакавіку 2019 году зноў стаў гульцом «Смаргоні». Большую частку сэзону 2019 году прапусьціў праз траўмы. У сьнежні 2019 году падоўжыў пагадненьне з смаргонскім клюбам, аднак у пачатку 2020 году ўсё ж пакінуў каманду. У пачатку 2021 году ўвайшоў у трэнэрскі штаб дубля «Менску», дзе заставаўся да 2022 году. У ліпені 2022 году быў заяўлены за менскі «Трактар» у Другой лізе. У 2024 годзе стаў футбалістам «Юні». У складзе каманды адгуляў у Другой і Першай лігах, пасьля чаго скончыў кар’еру футбаліста.

### Міжнародная
Выступаў за юнацкія зборныя Беларусі ў кваліфікацыі чэмпіянату Эўропы. 11 лістапада 2016 году дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, выйшаўшы ў стартавым складзе ў таварыскім матчы супраць зборнай Украіны (0:1).

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Смаргонь»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Іслач» Менскі раён
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Белшына» Бабруйск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Трактар» Менск
Цюбяцейка

**Цюбяце́йка** (, , , , , , ) — мужчынскі або жаночы галаўны ўбор цюрскіх народаў; у расейскую мову слова «тюбетейка» прыйшло ад татарскага/башкірскага слова «түбәтәй», які азначае круглую шапачку.

Існуюць цюбяцейкі як цыліндра-канічнага крою, так і чатырёхклінныя. Традыцыйна цюбяцейкі насілі як у гарадах, так і ў сельскай мясцовасьці ў Цэнтральнай Азіі (тэрыторыя сучасных Казахстану, Таджыкістану, Туркмэністану, Узбэкістану), Крыму, у расейскім Паволжы і Перадуральлі (Башкартастан і Татарстан). У Кіргізіі пад словам *тебетей* разумеюць аточаную прыгожым футрам зімовую мужчынскую шапку, а лёгкія бясполыя шапачкі называюць *топу* (, , , ).

Вялікай папулярнасьцю цюбяцейка карысталася напрыканцы 1940-х і ў 1950-я гады ў СССР. Тады яе насілі многія, асабліва дзеці, незалежна ад нацыянальнае прыналежнасьці, па вяртаньні з эвакуацыі зь сярэднеазіяцкіх рэспублік.

## Галерэя

Выява:Oliv by Repin.jpg|Ільля Рэпін, Партрэт мэцэнаткі графіні Мара Аліў


## Вонкавыя спасылкі
* Цюбяцейка, гісторыя
* Татарскія цюбяцейкі

Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Катэгорыя:Узбэцкі нацыянальны строй
Катэгорыя:Узбэцкая культура
Катэгорыя:Татарскі нацыянальны строй
Катэгорыя:Башкірскі нацыянальны строй
Катэгорыя:Казаскі нацыянальны строй
Зборная ТФ Гомель

«**Зборная ТФ**» — беларускі футбольны клюб з Гомелю. У 2017 годзе выступаў у другой лізе чэмпіянату Беларусі, дзе заняў 12 месца.

## Гісторыя
Перад сэзонам 2018 году каманда адмовілася ад удзелу ў другой лізе.

## Галоўныя трэнэры
* Цімур Гегечкоры (2017)

## Статыстыка

### [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат]]

### [[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]

## Крыніцы

Катэгорыя:Спорт у Гомлі
Глядавічы

Назву **Глядавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Глядавічы — вёска ў Мастоўскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Глядавічы — вёска ў Старадароскім раёне Менскай вобласьці
Музэй малой Бацькаўшчыны (Бельск-Падляскі)

**Музэй малой Бацькаўшчыны ў Студзіводах** () — прыватны гістарычна-этнаграфічны музэй-скансэн у Студзіводах, заснаваны ў 1993 року Дарафеем Фіёнікам.

Сталая экспазіцыя разьмяшчаецца ў драўлянай хаце беларускай сям’і Кандрацюкоў, збудаванай у 1925 року, і ў мяшчанскай хаце 1823 року, перанесенай у 2003 з вуліцы Панятоўскага ў цэнтар Бельску-Падляскага. Таксама ў склад скансэну ўваходзіць клець 1935 року.

У музэі ладзяцца часовыя выставы, майстроўні народнай творчасьці, традыцыйнага падляскага сьпеву і танцу, выдаюцца кнігі і краязнаўчы штоквартальнік «Бельскі гостінэць». Штогод на тэрыторыі музэю ладзіцца фэстываль «Там по маёвуй росі».

Пры музэі дзейнічае Студыя беларускага фальклёру «Жэмэрва». Ён быў заснаваны ў траўні 2003 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* 

Катэгорыя:Польскія этнаграфічныя музэі
Катэгорыя:Музэі Бельску-Падляскага
Катэгорыя:Скансэны Польшчы
Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Польшчы
Катэгорыя:Арганізацыі Падляскага ваяводзтва
Кромань (неадназначнасьць)

Назву **Кромань** маюць:

* Кромань — возера ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці, у басэйне ракі Нёман
* Кромань — хутар у Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці
Зынджырлы-мэдрэсэ

**Зынджырлы́-мэдрэсэ** (, у перакладзе: *мэдрэсэ з ланцугом*) — Медрэсэ, якое заснаваў у 1500 годзе хан Мэнглі I Гірэй у Салачыку (сёньня гэта прыгарад Бахчысараю). Гэтае мэдрэсэ — найстарэйшы будынак навучальнай установы, які захаваўся на тэрыторыі Ўкраіны. Таксама гэта адзінае ацалелае ў савецкі пэрыяд гістарычнае мэдрэсэ ў Крыму. Назву атрымаў з-за цанцуга які вісіць над уваходнымі дзьвярамі, дзякуючы якому кожны, хто ўваходзіць у мэдрэсэ вымушаны схіляць галаву.

## Архітэктура
Будынак Зынджырлы-мэдрэсэ каменны, мае квадратную пляніроўку, аднапавярховы, з унутраным панадворкам, дзе ў старажытнасьці знаходзіўся фантан (пасьля рэстаўрацыі 2007 гады над панадворкам зробленая шкляны дах).

Па пэрымэтру панадворка мэдрэсэ праходзіць аркадная галерэя, перакрытая дзесяцьцю паўсфэрычнымі купаламі, якія абапіраюцца на стральчатыя аркі і слупы. З трох бакоў галерэі знаходзяцца жылыя і навучальныя памяшканьні са сьпічастымі скляпеньнямі. Даволі суровы экстэр’ер збудаваньня нагадвае крэпасьць. У праёме адзіных дзьвярэй вісіць жалезная ланцуг — каб кожны, хто заходзіць у мэдрэсэ, нахіляў галаву. Над дзьвярыма ўмацаваны наступны надпіс:

У 2007 годзе Турцыя выдзеліла $2,75 млн на рэстаўрацыю Зынджырлы-мэдрэсэ й разьмешчанага побач Дзюрбе першага крымскага хана Хаджы I Гірэя.

Пасьля акупацыі Крыма Расеяй, 3 кастрычніка 2015 году школа «Зынджырлы медрэсэ» ўключана таксама ў сьпіс аб'ектаў культурнай спадчыны Расейскай Фэдэрацыі .

## Галерэя


Файл:Зинджирли-медресе-23092010(088).jpg
Файл:Зинджирли-медресе-23092010(076).jpg
Файл:Зинджирли-медресе-23092010(084).jpg
Файл:Зинджирли-медресе-23092010(116).jpg
Файл:Зинджирли-медресе-23092010(117).jpg
Файл:Зинджирли-медресе-23092010(122).jpg



## Крыніцы

Катэгорыя:Крымскія татары
Катэгорыя:Бахчысарай
Катэгорыя:Мэдрэсэ Ўкраіны
Катэгорыя:Мэдрэсэ
Катэгорыя:Архітэктура Крыму
Яйла

**Яйла́** (агульнацюрк. «Яй» — «лета»;  — высакагорнае летняя паша) — летняя горная паша ў цюркамоўных рэгіёнах. Адмыслова ў Крыму пад яйлой разумеюць адносна гарызантальны ўчастак горнай мясцовасьці (вяршынны плято), які мае дастатковую колькасьць урадлівай глебы і вільгаці ў летні час для выпасу быдла. У адрозьненьне ад звычайных горных сьцягаў, яйлы невостраканечныя, па іх вяршыням зручна пракладаць сьцежкі і нават дарогі. Невялікія яйлы выкарыстоўваюцца пастухамі на працягу аднаго-двух дзён, на буйныя яйлы, якія ўяўляюць сабой невялікія плято, пастухі часам перасяляюцца на цэлае лета. У старажытнасьці ў некаторых засушлівых мясцовасьцях яйлам, якія ўтвараюцца вакол падземных крыніц, аддавалася магічнае значэньне, напрыклад на Армянскім нагор’і ў такіх месцах людзі бронзавага веку ўсталёўвалі каменных ідалаў, званых вішапамі.

## Крыніцы

*
Катэгорыя:Жывёлагадоўля
Катэгорыя:Ляндшафтазнаўства
Хаджы I Гірэй

**Хаджы-Гірэй** (крым. I Hacı Geray, ۱خاجى كراى‎; Melek Hacı Geray, ملک خاجى كراى‎; каля 1397, Ліда — 1466) — першы хан крымскі, заснавальнік незалежнай Крымскай дзяржавы і дынастыі Гірэяў.

## Жыцьцяпіс
Паводле адных дасьледчыкаў, нарадзіўся ў Лідзе, дзе яго сям’я часова жыла ў эміграцыі з-за міжусобіц у Крыме.

Каля 1428 г. выступіў як удзельнік барацьбы за ўладу ў Крыме. Сярод продкаў Хаджы-Гірэя (ардынскіх намесьнікаў Крымскага ўлуса) ужо даўно выяўляліся тэндэнцыі да адасабленьня Крыму ад Залатой Арды. Хаджы-Гірэй канчаткова рэалізаваў гэтыя імкненьні, утварыўшы ў Крыме сувэрэнную крымска-татарскую дзяржаву — Крымскае ханства. У барацьбе за незалежнасьць Крыму ад Арды Хаджы-Гірэй меў падтрымку выбітных крымскіх родаў і Вялікага Княства Літоўскага.

Спачатку перамогі чаргаваліся з паразамі: Хаджы-Гірэй атрымліваў уладу ў 1428, 1433, 1443 г., але з-за супраціву канкурэнтаў губляў яе. У 1449 годзе ён нарэшце трывала зацьвердзіўся на стальцы і кіраваў да канца свайго жыцьця (1466) з кароткім перапынкам у 1456 г. У зьнешняй палітыцы нязьменна трымаўся саюза з польска-літоўскай дзяржавай, разам зь якою супрацьстаяў Залатой Ардзе.

Адной з найважнейшых ініцыятыў Хаджы-Гірэя быў перанос дзяржаўнага цэнтру Крыму з Кырыма ў Кырк-Ер (цяпер Чуфут-Кале). Увёў новую дзяржаўную сымболіку: трохзубую тамгу («taraq tamğa»).

Памёр у 1466 г. Пахаваны ў паселішчы Салачык каля Кырк-Ера.

## Дзеці
* Айдар
* Нур-Даўлет
* Мэнглі I Гірэй

## Літаратура
* Гайворонский О (А. Е.). Созвездие Гераев. Краткие биографии крымских ханов. — Симферополь: «Доля», 2003. — 108 с.

Катэгорыя:Крымскія ханы
Катэгорыя:Старосты лідзкія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідзе
Катэгорыя:Пахаваныя ў Бахчысараі
Катэгорыя:Памерлі ў 1466 годзе
Катэгорыя:Гірэі
Азярніца (неадназначнасьць)

Назву **Азярніца** маюць:

* Азярніца — вёска ў Лунінецкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Азярніца — колішняе мястэчка, цяпер вёска ў Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Шанхайскі мэтрапалітэн

**Шанхайскі мэтрапалітэн** () — сыстэма лініяў мэтрапалітэну ў Шанхаі ды ягоных прыгарадах, якая налічвае 14 лініяў, 364 станцыі ды 588 км пуцей (шырыня каляіны — 1435 мм). Шанхайскі мэтрапалітэн зьяўляецца адным з найстарэйшых у краіне (пабудаваны пасьля Пэкінскага ды [Цяньцзыньскага])]. Ён другі ў сьвеце паводле дзённага пасажырапатоку пасьля Пэкінскага (сярэдні пасажырапаток — 9,29 млн. чалавек, рэкордны — 11,867 млн. 28-га красавіка 2017 году).

Шанхайскі мэтрапалітэн перажыў значны рост у апошнія гады, у прыватнасьці падчас выставы ''Shanghai World Expo'' у 2010-м годзе. Сыстэма добра інтэгравана зь цягнікамі [маглеў, трамваем і гарадзкой чыгункай.

Мэтрапалітэн
Катэгорыя:Мэтрапалітэны
Хан (тытул)

**Хан** (ад цюркск.: хаган, хакан, каган — уладар, манарх), цюрскі і мангольскі тытул.

Першапачаткова азначаў правадыра племя (напрыклад, у качэўнікаў Ірану і Аўганістану). Пры Сэльджукідах і Харэзмшахах — княжацкі тытул, у Мангольскай імпэрыі 13—14 ст. — кіраўнік улусу. У Мангольскай імпэрыі тытул кіраўніка дзяржавы, пачынаючы з Чынгісхану — **вялікі хан**. У дзяржавах, якія ўтварыліся пасьля распаду Мангольскай імпэрыі, хан — тытул валадара, у Асманскай імпэрыі — тытул султану. У Іране пры Сэфэвідах хан — кіраўнік вобласьці, а таксама адзін з тытулаў вайскова-фэадальнай кіраўніцтва грамадзтва. Тытул хана можа атрымаць толькі торы — прамы нашчадак Чынгізхану па мужчынскай лініі.

Катэгорыя:Тытулы
Дубраўляны

Назву **Дубраўляны** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Дубраўляны — вёска ў Мастоўскім раёне
** Дубраўляны — вёска ў Шчучынскім раёне

## Глядзіце таксама
* Дуб
* Дубрава
* Дубравіна
* Дубравіца
* Дубраўка
* Дубраўкі
* Дубраўскае
* Дубраўскі
* Дубраўскія Хутары
* Дубраўцы
* Дуброўка
Фін Гарпс Балібафі

«**Фін Гарпс**» () — ірляндзкі футбольны клюб з гораду Балібафі. Заснаваны ў 1954 годзе. Уладальнік Кубка Ірляндыі (1974).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Балібафі