Васіль Кандзінскі

**Васіль Васільевіч Кандзінскі** (16 сьнежня 1866, Масква — 13 сьнежня 1944, Нёі-сюр-Сэн, Францыя) — расейскі мастак, графік і тэарэтык выяўленчага мастацтва, адзін з заснавальнікаў абстракцыянізму. Кандзінскі пайшоў зь сям’і нерчанскіх купцоў, нашчадкаў катаржнікаў. Яго бабуля была тунгускай князёўнай Ганцімуравай, а бацька быў прадстаўніком старажытнага забайкальскага (Кяхта) роду Кандзінскіх, якія паходзілі ад прозьвішча князёў мансійскага Кандзінскага княства.

Творчасьць Васіля Васільевіча Кандзінскага — унікальная зьява расейскага й эўрапейскага мастацтва. Менавіта гэтаму мастаку, нададзенаму магутнай здольнасьцю, бліскучым інтэлектам і тонкай духоўнай інтуіцыяй, наканавана было зьдзейсьніць сапраўдны пераварот у жывапісе й стварыць першыя абстрактныя кампазыцыі.

## Біяграфія
Лёс Кандзінскага складаўся не зусім звычайна. Да трыццаці гадоў ён і не падумваў пра мастацтва. Скончыўшы ў 1893 г. юрыдычны факультэт Маскоўскага ўнівэрсытэта, ён пачаў працаваць над дысэртацыяй, удзельнічаў у этнаграфічнай экспэдыцыі на поўнач Расеі, а ў 1896 г. атрымаў запрашэньне з унівэрсытэта ў Дэрпце (цяпер Тарту, Эстонія) заняць пасаду прыват-дацэнта. Але ў тым жа годзе Кандзінскі раптам зьмяніў сваё жыцьцё. Нагодай для гэтага паслужыла ўражаньне ад карціны «Стог сена» Клода Манэ на Францускай індустрыяльнай і мастацкай выставе ў Маскве. Адмовіўшыся ад катэдры, ён зьехаў у Нямеччыну вучыцца жывапісу. Кандзінскі абгрунтаваўся ў Мюнхене, які на мяжы стагоддзяў быў прызнаным цэнтрам нямецкага мадэрну. Ён займаўся спачатку ў прыватнай школе жывапісу, а пазьней у Мюнхэнскай акадэміі майстэрства ў Франца фон Штука.

Знаходзячыся ў Нямеччыне, Кандзінскі амаль кожны год наведваў Расею й уяўляў свае працы на выставах Маскоўскага таварыства мастакоў, Новага грамадзтва мастакоў і інш. У часопісах «Сьвет мастацтва» й «Апалон» зьяўляліся яго артыкулы пра мастацтва Нямеччыны, які згулялі гэткую важкую ролю ў фармаваньні творчай асобы жывапісца. У той жа час Кандзінскага хвалявала й натхняла руская мастацкая традыцыя: абразы, старажытныя храмы, казачныя пэрсанажы. Усе яны часта прысутнічаюць у яго працах, што кажа пра ўплыў на яго майстроў «Сьвету мастацтва».

Кандзінскі быў прыроджаным лідэрам. Ужо з 1901 году, ледзь скончыўшы навучаньне, ён узначаліў мастацкае грамадзтва «Фаланга», удзельнічаў у яго выставах і працаваў у створанай пры ім школе. У 1909 годзе майстар арганізаваў «Новае мюнхэнскае мастацкае аб’яднаньне», а ў 1912 годзе — групу «Сіні вершнік».

## З Расеі — назаўжды
Мастак пакінуў Расею назаўжды пасьля таго, як быў пасланы ў камандзіроўку ў Бэрлін (1921). У Нямеччыне выкладаў у «Баўхаўсе» (з 1922, у Ваймары й Дэсаў), займаючыся галоўным чынам агульнай тэорыяй формаўтварэньня; выказаў свой пэдагагічны досьвед у кнізе «Кропка й лінія на плоскасьці», выдадзенай на нямецкай мове ў 1926 годзе. Яго касмалягічныя фантазіі (графічная сэрыя «Малыя сусьветы», 1922) знаходзяць у гэты пэрыяд больш рацыянальна-геамэтрычны характар, збліжаючыся з прынцыпамі супрэматызму й канструктывізму, але захоўваючы сваю яркую й рытмічную дэкаратыўнасьць («У чорным квадраце», 1923; «Некалькі кругоў», 1926; абедзьве карціны — у Музэі С. Гугенхайма, Нью-Ёрк). У 1924 майстар утварыў разам зь Яўленскім, Л. Фэйнінгэрам і П. Клеэ аб’яднаньне «Сіняя чацьвёрка», уладкоўваючы зь імі сумесныя выставы. Выступіў як мастак сцэнічнай вэрсіі сюіты М. П. Мусаргскага «Малюнак з выставы ў тэатры Дэсаў» (1928).

Пасьля зачыненьня нацыстамі «Баўхаўса» (1932) пераехаў у Бэрлін, а ў 1933 — у Францыю, дзе жыў у Парыжы й яго прыгарадзе Нёйі-сюр-Сэн. Выпрабаваўшы значнае ўзьдзеяньне сюррэалізму, усё часьцей уводзіў у свае карціны — нароўні з ранейшымі геамэтрычнымі структурамі й знакамі — аморфныя элемэнты, падобныя нейкім першасным арганізмам, якія параць у міжплянэтнай пустэчы («Дамінантная крывая», 1936; «Блакітнае неба», 1940, Цэнтар Ж. Пампіду, Парыж; «Разнастайныя дзеяньні», 1941, музэй С. Гугэнхайма, Нью-Ёрк). З пачаткам нямецкай акупацыі (1939) намерваўся эмігрыраваць у ЗША й правёў некалькі месяцаў у Пірэнэях, але ў выніку вярнуўся ў Парыж, дзе працягваў актыўна працаваць, у тым ліку над праектам камэдыйнага фільма-балета, сумесна з кампазытарам Гартманам.

## Найбольш вядомыя працы

* «Сіні вершнік», 1903,
* «Двое на кані», 1906,
* «Пярэстае жыцьцё», 1907,
* «Рок. Чырвоная сьцяна», 1909,
* «Сіняя гара», 1909,
* «Дамы ў крыналінах», 1909,
* «Інтэр’ер (мая сталовая)», 1909,
* «Возера», 1910,
* «Імправізацыя № 7», 1910,
* «Эцюд да „Кампазыцыя II“», 1910,
* «Бяз назвы (Першая абстрактная акварэль)», 1910,
* «Кампазыцыя IV», 1911,
* «Кампазыцыя V», 1911,
* «Імпрэсія III (Канцэрт)», 1911,
* «Карціна з чорнай аркай», 1912,
* «Карціна зь белай аблямоўкай», 1913,
* «Маленькія радасьці», 1913,
* «Кампазыцыя VI», 1913,
* «Кампазыцыя VII», 1913,
* «Імправізацыя. Патоп», 1913,
* «Фуга», 1914,
* «Масква. Чырвоны пляц», 1916,
* «Масква. Зубоўскі пляц», каля 1916,
* «Смутнае», 1917,
* «Шэры авал», 1917,
* «Зьмярканьне», 1917,
* «Белы авал», 1919,
* «Кампазыцыя VIII», 1923,
* «У чорным квадраце», 1923,
* «Жоўтае, чырвонае, сіняе», 1925,
* «Маленькая мара ў чырвоным», 1925,
* «Некалькі колаў», 1926,
* «Угару», 1929,
* «Далікатнае ўзыходжаньне», 1934,
* «Дамінантная крывая», 1936,
* «Кампазыцыя IX», 1936,
* «Пярэсты ансамбль», 1938,
* «Кампазыцыя X», 1939,
* «Вакол круга», 1940,
* «Нябесна-блакітнае», 1940,
* «Розныя здарэньні», 1941,
* «Апошняя акварэль», 1944,


## Крыніцы

## Літаратура
* *Рэйнгардт Л.* Абстракцыянізм, у кн.: Мадэрнізм. Аналіз і крытыка асноўных кірункаў, М., 1969, с. 101—111.
* *Grohmann W.* Wassily Kandinsky. Life and work, N. Y., 1958.
* Baedecker. Deutschland. Verlag Karl Baedeker. 2002. — 
* *Schulz,Paul Otto*.Ostbauern.Köln:DuMont, 1998 — 
* ''Азізян І.А.''. Масква В.В.Кандзінскага // Архітэктура ў гісторыі расейскай культуры. Выд. 2: Сталічнае места. М.: УРСС, 1998. —  С. 66—71.
* ''Азізян І.А.''. Канцэпцыя ўзаемадзеяньня мастацтва й генэзіс діалагізма XX стагодзьдзя (Вячаслаў Іваноў і Васіль Кандзінскі) // Авангард 1910-х — 1920-х гадоў. Узаемадзеяньне мастацтва. — М., 1998.
* ''Рапапорт А.'' Кандзінскі ў Лёндане // Rossica. — 2002.— Issue 7/8: Revelations in Colour: Dionisy & Kandinsky. Или: Kandinsky in London // Idem.
* ''Валерый Турчын''. Кандзінскі ў Расеі. М.: Мастак і кніга, 2005. — 448 с — 
* ''Азізян І.А.''. Тэарэтычная спадчына В.В. Кандзінскага ў мастацкай сьвядомасьці XX стагодзьдзя // Пытаньні тэорыі архітэктуры: Архітэктурна-тэарэтычная думка Новага й Найноўшага часу / Зборнік навуковых прац пад рэд. І.А. Азізян. — М.: КомКніга, 2006. С. 189—249.

## Вонкавыя спасылкі
* WASSILYKANDINSKY.RU — сайт аб Васілю Кандзінскім
* Кандзінскі Васіль Васільевіч. Біяграфія й творчасьць мастака на Artonline.ru
* Васіль Кандзінскі. Карціны й біяграфія
* Art Gallery — Кандзінскі
* Васіль Кандзінскі ў бібліятэцы «Старатэль»
* Кандзінскі
* Гінеялагічнае дрэва сям’і Кандзінскіх
* Васіль Кандзінскі Сайт
* Ліст складаньня

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Расейскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Памерлі ў Францыі