Лыскаў

**Лы́скаў** (афіцыйная назва — *Лы́скава*) — вёска ў Беларусі, на рацэ Хораўцы. Уваходзіць у склад Зеляневіцкага сельсавету Пружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Насельніцтва на 2009 год — 357 чалавек. Знаходзіцца за 43 км на паўночны ўсход ад Пружанаў, за 40 км ад чыгуначнай станцыі Ваўкавыск (лінія Баранавічы — Сьвіслач).

Лыскаў — даўняе мястэчка гістарычнай Ваўкавышчыны (частка Наваградчыны), старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. Да нашага часу тут захаваўся збудаваны ў стылі барока комплекс кляштару місіянэраў з касьцёлам Найсьвяцейшай Тройцы, помнік архітэктуры XVIII ст. Каля касьцёла знаходзіцца магіла Францішка Карпінскага. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучалася царква Покрыва Багародзіцы, помнік архітэктуры XVIII ст., зруйнаваны расейскімі ўладамі.

## Назва

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Лысков* (1553 год).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Лыскаў зьмяшчаецца ў «Літоўскай мэтрыцы» і датуецца 1504 годам. У XVI ст. ён быў вялікакняскім сталовым уладаньнем і ўваходзіў у Ваўкавыскі павет Наваградзкага ваяводзтва.

У 1527 годзе ваявода віцебскі Мацей Клочка фундаваў у Лыскаве касьцёл. Па ягонай сьмерці ў 1543 годзе жонка Кацярына з Глябовічаў аддала Лыскаў каралеве і вялікай княгіні Боне. У 2-й палове XVI ст. тут існаваў гаспадарскі (вялікакняскі) замак. З 1690 году паселішча знаходзілася ў валоданьні Быхаўцаў, у гэты час тут было 33 двары. У 1751 годзе маршалак ваўкавыскі Я. Быхавец заснаваў у Лыскаве кляштар місіянэраў з касьцёлам Найсьвяцейшай Тройцы (збудаваны ў 1763—1785 гадох). Пры кляштары існавалі школа, шпіталь і бібліятэка.

За часамі паўстаньня Касьцюшкі ў Лыскаве стаяў інсургенцкі аддзел колькасьцю 80 чалавек з 5-га рэгімэнту Паўла Грабоўскага.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Лыскаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стаў цэнтрам воласьці Ваўкавыскага павету Гарадзенскай губэрні. За часамі нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у ваколіцах Лыскава актыўна дзеялі паўстанцы. Сярод іншага, яны застрэлілі на Рынку настаўніка расейскай народнай вучэльні Фрыдрыха Вішгальца за тое, што выкладаў па-расейску і ня зьняў партрэты маскоўскіх гаспадароў. А тутэйшых ксяндзоў Мэльхіёра Манюшку і Шарскага расейскія ўлады выклікалі ў паліцыю паводле падазрэньня ў супрацы з паўстанцамі. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у Лыскаве было 110 двароў, дзеялі царква і сынагога, працавалі 2 млыны, 21 крама, 4 карчмы, штогод праводзілася 3 кірмашы.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Лыскаў занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Лыскаў стаў часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Лыскаў () апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Ваўкавыскага павету Беластоцкага ваяводзтва.

У 1939 годзе Лыскаў увайшоў у БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году стаў цэнтрам сельсавету Ружанскага, а з 25 сьнежня 1962 году — Пружанскага раёнаў. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1940 год тут было 290 двароў. За часамі Другой сусьветнай вайны ў сакавіку 1944 году нацысты спалілі 90 двароў вёскі і замардавалі 535 жыхароў.

На 1972 год у Лыскаве быў 201 двор, на 1999 год — 200, на 2003 год — 200, на 2005 год — 191. Па скасаваньні Лыскаўскага сельсавету 7 верасьня 2006 году вёску далучылі да Зеляневіцкага сельсавету. У 2000-я гады Лыскаў атрымаў афіцыйны статус «аграгарадку».


Łyskaŭ. Лыскаў (1899).jpg|Старая царква Покрыва Багародзіцы, XIX ст.
Łyskaŭ, Pružanskaja, Misijanerski. Лыскаў, Пружанская, Місіянэрскі (1925).jpg|Касьцёл місіянэраў, 1925 г.
Łyskaŭ, Misijanerski. Лыскаў, Місіянэрскі (1920-29).jpg|Інтэр'ер касьцёла місіянэраў, 1920-я гг.
Łyskaŭ, Pružanskaja, Misijanerski. Лыскаў, Пружанская, Місіянэрскі (1920-29).jpg|Кляштар місіянэраў, 


Łyskaŭ, Čyrvony kaścioł. Лыскаў, Чырвоны касьцёл (1935).jpg|Чырвоны касьцёл, 1935 г.
Łyskaŭ, Kaścielnaja, Baharodzickaja. Лыскаў, Касьцельная, Багародзіцкая (1941).jpg|Новая царква Раства Багародзіцы, 1941 г.
Łyskaŭ, Rynak. Лыскаў, Рынак (1901-14).jpg|Рынак, да 1915 г.
Łyskaŭ, Rynak. Лыскаў, Рынак (1919-39).jpg|Рынак, да 1939 г.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1884 год — 895 чал., зь іх 682 юдэі; 1897 год — 868 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1902 год — 1150 чал.; 1921 год — 899 чал.; 1940 год — 1250 чал.; 1959 год — 596 чал.; 1970 год — 622 чал.; 1972 год — 611 чал.; 1999 год — 459 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2003 год — 400 чал.; 2005 год — 401 чал.; 2009 год — 357 чал.

### Інфраструктура
У Лыскаве працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, лякарня, дом культуры, бібліятэка, 3 крамы, пункт бытавога абслугоўваньня.

## Забудова

### Вуліцы і пляцы

З урбананімічнай спадчыны Лыскава да нашага часу захаваліся вуліцы Базылянская, Зарэчная, Навадворская, Пружанская і Ружанская.

## Эканоміка
Рамонтна-мэханічныя майстэрні, вэтпункт, лясьніцтва.

## Транспарт
Аўтамабільныя дарогі  «Абход тэрыторыі нацыянальнага парку „Белавеская пушча“» і  Ружаны — Лыскава.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Валы замкавыя
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар місіянэраў (XVIII ст.)
* Капліца могілкавая
* Магіла Францішка Карпінскага
* Царква Нараджэньня Божай Маці (1933)
* Брацкая магіла (1941—1944)

### Страчаная спадчына
* Замак (XVI ст.)
* Царква Покрыва Найсьвяцейшай Багародзіцы і манастыр базылянаў (XVIII ст.)
* Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца («Чырвоны»; пач. XX ст.)

## Галерэя

Лыскаўскі замак 001.Jpeg|Замкавыя валы
Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Лыскаў) 018.Jpeg|Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы
Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Лыскава). Алтарная частка..JPG|Касьцёл. Галоўны алтар
Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Лыскава). Дэкаратыўны роспіс.02.JPG|Касьцёл. Росьпіс

Жылы корпус кляштару місіянэраў (Лыскаў) 003.Jpeg|Кляштар місіянэраў
Кляштар місіянэраў (Лыскава). Калідор на другім паверхе.02.JPG|Кляштар усярэдзіне
Былы кляштар місыянэраў Траецкі касьцёл Лыскава 112Г000621 2.jpg|Магіла Ф. Карпінскага
Царква Нараджэньня Божай Маці (Лыскава). Агульны выгляд..JPG|Царква Раства Багародзіцы


## Асобы

### Ураджэнцы
* Еўна Азэф (1869—1918) — расейскі сацыялістычны рэвалюцыянэр-правакатар
* Азрыэль Брашы (1897—1986) — iзраільскі пэдагог і навукоўца, адзін з родапачынальнікаў культуры падарожжаў і вывучэньня зямлі Ізраілю і суседніх краінаў
* Аляксандар Мікалай Гараін (1651—1735) — рымска-каталіцкі дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Ігнацы Юліян Цэйзік (1779—1858) — дзяяч мастацтва, фальшываманэтчык часоў Расейскай імпэрыі
* Ісраэль Шохат (1886—1961) — габрэйскі дзяяч, заснавальнік згуртаваньняў Бар-Гіёры і Ха-Шамэру, дзьвюх папярэдніц Узброеных сілаў Ізраілю
* Эліэзэр Шохат (1875—1971) — дзяяч габрэйскага рабочага руху, адзін з заснавальнікаў партыі Ха-Паэль ха-Цаір

### Жыхары
* Францішак Карпінскі (1741—1825) — польскі паэт эпохі асьветніцтва
* Алена Лось (1933—2013) — беларуская мастачка, графік

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* —863.
* .

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 


Катэгорыя:Зеляневіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі