Маргарыта Юрсэнар

**Маргарыта Юрсэна́р,** часам **Маргерыт Юрсэнáр** (франц. *Marguerite Yourcenar*; 1903, Брусэль, Бэльгія — 1987; в. Нортыст-Харбэр, шт. Мэн, ЗША) — француская і бэльгійская пісьменьніца, паэтка, перакладніца, эсэістка, акадэміня дзьвюх Акадэміяў (бэльгійскай і францускай), першая кабета, якая ўвайшла ў Францускую Акадэмію.

## Жыцьцяпіс

Нарадзілася ў Бэльгіі ў мяшанай бэльгійска‐францускай сям’і. Маці памерла праз 10 дзён пасьля родаў. Гадавалася ў доме бабулі па бацькоўскай лініі, дзе яе даглядаў бацька Мішэль дэ Крэянкур. Псэўданім Юрсэнар — анаграма прозьвішча Крэянкур. Атрымала хатнюю адукацыю. Зь дзяцінства размаўляла па-француску, па-ангельску, па-італійску, па-грэцку, па-галяндзку, лёгка чытала на лаціне і старажытнагрэцкай мовах.

Пасьля сьмерці бацькі ў 1929 годзе (ён усё ж пасьпеў прачытаць першы раман сваёй дачкі) Маргарыт Юрсэнар вяла багемнае жыцьцё паміж Парыжам, Лязанай, Атэнамі, грэцкімі выспамі, Стамбулам, Брусэлем і г.д.

Бісэксуалка, яна любіла жанчынаў і закахалася ў гомасэксуальнага мужчыну, Андрэ Фрэнё, францускага пісьменьніка і рэдактара выдавецтва Grasset.

У 1939 годзе, калі Эўропа відавочна набліжалася да вайны, Маргарыт Юрсэнар зьехала ў Злучаныя Штаты, каб далучыцца да Грэйс Фрык, у той час прафэсаркі брытанскай літаратуры ў Нью-Ёрку і спадарожніцы жыцьця пасьля выпадковай сустрэчы ў Парыжы ў лютым 1937 году. Грэйс Фрык адмовілася ад унівэрсытэцкай кар'еры і падтрымлівала Маргарыт Юрсэнар матэрыяльна і псыхалягічна падчас вайны і стала перакладніцай ейных твораў на ангельскую мову. Яны пасяліліся ў 1950 годзе на выспе Маўнт Дэзэрт Айланд (Mount Desert Island), штат Мэн, якую яны адкрылі разам у 1942 годзе, і назвалі свой дом Petite Plaisance (*Маленькая радасьць/задавальненьне*). Там М. Юрсэнар правяла рэшту жыцьця.

У 1947 годзе яна стала грамадзянкай ЗША. Выкладала францускую літаратуру і гісторыю мастацтва да 1953 г.

Дзьве жанчыны жылі разам да сьмерці Грэйс Фрык ад раку грудзей у 1979 годзе.

У 1980 г. стала першай жанчынай, якая ўвайшла ў Францускую акадэмію. Падчас урачыстай прамовы ў Акадэміі, пісьменьніца спаслалася на выбітных папярэдніцаў (Мадам дэ Сталь, Ж. Санд, Калет, напрыклад), якія даўно мусілі ўвайсьці ў Акадэмію. Яна кпліва заўважыла ў сваёй прамове: «*Француская акадэмія паставіла жанчыну на п’едэстал і пры гэтым зусім забыла падсунуць ёй крэсла*».

## Творчасьць

Першы твор — паэму «Сад хімэраў» — выдала на грошы бацькі. У 1929 г. зьявіўся першы раман «Аляксіс». У свае творы часта ўводзіла бісэксуальных постацяў. У 1938 г. выдала зборнік ,  што грунтаваліся на паданьнях. Пры напісаньні раману «Успаміны Адрыяна» (1951) выкарыстала тэксты на лаціне і старажытнагрэцкай мове, што тычыліся жыцьця рымскага імпэратара Адрыяна.

## Беларускія пераклады
Па‐беларуску ёсьць пераклад некаторых навэляў з зборніку «Арыентальныя навэлі» і чорны пераклад аповесьці «Anna, soror…», якія зьявіліся малым накладам у дыяспары.

У верасьні 2025 году ў выдавецтве Скарына ў перакладзе Ў. Гарбацкага пад адной вокладкай пабачылі сьвет два творы — Anna, soror… **і** Арыентальныя навэлі.

## Цытаты
*Што мне дала б магчымасьць стаць мужчынам, акрамя ўдзелу ў некалькіх войнах?*

## Літаратура

* 1957: Denise Bourdet, «Marguerite Yourcenar», dans *Pris sur le vif*, Paris, Plon.
* 1990: Josyane Savigneau, *Marguerite Yourcenar : l'invention d'une vie*, Gallimard.
* 1995: Michèle Sarde, *Vous, Marguerite Yourcenar : la passion et ses masques*, Laffont.
* 1998: Michèle Goslar, *Yourcenar : biographie. «Qu'il eût été fade d'être heureux»*, Bruxelles, Racine (); éd. revue et augmentée, Lausanne/Paris, L'Âge d'homme, 2014 ().
* 2010: Achmy Halley, Tanguy Dohollau, *Marguerite Yourcenar, l'académicienne aux semelles de vent*, À dos d'âne.
* 2016: Henriette Levillain, *Yourcenar : Carte d'identité*, Fayard.
* 2019: Mireille Brémond, *Marguerite Yourcenar, une femme à l'Académie*, Garnier.

## Бібліяграфія

* 1921: *Le Jardin des chimères* (паэзія);
* 1922: *Les dieux ne sont pas morts* (паэзія);
* 1929: *Alexis ou le Traité du vain combat* (раман), publié au Sans Pareil;
* 1931: *La Nouvelle Eurydice* (раман);
* 1932: *Pindare* (эсэ);
* 1934: *Denier du rêve* (раман);
* 1934: *La mort conduit l'attelage*;
* 1936: *Feux* (паэмы ў прозе);
* 1937: *Les Vagues*, de Virginia Woolf (пераклад);
* 1938: *Les Songes et les Sorts*;
* 1938: *Nouvelles orientales*, (навэлі);
* 1939: *Le Coup de grâce* (раман);
* 1947: *Ce que savait Maisie*, d'Henry James (пераклад);
* 1951: *Mémoires d'Hadrien* (раман);
* 1954: *Électre ou la Chute des masques*;
* 1956: *Les Charités d'Alcippe* (паэзія);
* 1958: *Présentation critique de Constantin Cavafy 1863-1933,* (паэзія, пераклад);
* 1962: *Sous bénéfice d'inventaire* (эсэ);
* 1962: *Ah, mon beau château* (гістарычны нарыс);
* 1963: *Le Mystère d'Alceste* (п'еса);
* 1963: *Qui n'a pas son Minotaure?* (п'еса);
* 1983: *Comment Wang-Fô fut sauvé* (навэля);
* 1964: *Hortense Flexner*, suivi de poèmes choisis (паэзія,эсэ, пераклад);
* 1964: *Fleuve profond, sombre rivière* (пераклад);
* 1968: *L'Œuvre au noir* (раман);
* 1969: *Présentation critique d'Hortense Flexner,* (пераклад);
* 1971: *Réception de Madame Marguerite Yourcenar à l'Académie royale de langue et de littérature françaises de Belgique - Discours de M. Carlo Bronne et de Mme Marguerite Yourcenar* (прамова);
* 1971: *Théâtre I* (Rendre à César, la Petite Sirène et le Dialogue dans le marécage) (п'есы);
* 1971: *Théâtre II* (*Électre ou la chute des masques*, *Le Mystère d'Alceste* et *Qui n'a pas son Minotaure?*) (п'есы);
* 1972: *Entretiens Marguerite Yourcenar et Patrick de Rosbo* (інтэрвію);
* 1974: *Le Labyrinthe du monde. I, Souvenirs pieux* (успаміны);
* 1977: *Le Labyrinthe du monde. II, Archives du Nord* (успаміны);
* 1979: *La Couronne et la Lyre* (анталёгія паэмаў, перакладзеных з старагрэцкай) 
* 1980: *Les Yeux ouverts: entretiens avec Marguerite Yourcenar* de Matthieu Galey (інтэрвію);
* 1980: *Mishima ou la Vision du vide*, (Gallimard, эсэ) 
* 1981: *Discours de réception de Madame Marguerite Yourcenar à l'Académie française et réponse de Monsieur Jean d'Ormesson* (прамова);
* 1981: *Anna, soror*, Gallimard, (раман);
* 1982: *Comme l'eau qui coule* (*Anna, soror…*, *Un homme obscur*, *Une belle matinée*)
* 1982: *Œuvres romanesques* (Bibliothèque de la Pléiade);
* 1982: *«... Si nous voulons encore essayer de sauver la Terre»* (выступ);
* 1982: *Sur quelques thèmes érotiques et mystiques de la Gita-Govinda- L'Andalousie ou les Hespérides* (эсэ);
* 1983: *Le Coin des «Amen»* de James Baldwin (*пераклад*) *;*
* 1983: Le temps, ce grand sculpteur (эсэ);
* 1984: *Blues et Gospels* (пераклад);
* 1984: *Cinq Nô modernes* de Yukio Mishima (пераклад);
* 1984: *Les Charités d'Alcippe* (паэма);
* 1985: *Le Cheval noir à tête blanche* (казка);
* 1987: *La Voix des choses* (зборнік тэкстаў);
* 1988: *Le Labyrinthe du monde. III: Quoi? L'Éternité* (успаміны);
* 1988: *Les Trente-Trois Noms de Dieu-Le Livre d'Adresse* (эсэ, паэзія);
* 1989: *En pèlerin et en étranger* (эсэ);
* 1991: *Le Tour de la prison* (эсэ);
* 1991: *Essais et Mémoires* (Bibliothèque de la Pléiade);
* 1992: *Écrit dans un jardin* (паэма);
* 1993: *Conte bleu - Le Premier soir - Maléfice* (казкі);
* 1994: *Poèmes à la nuit*, de Rainer Maria Rilke (паэзія, прадмова)  ;
* 1995: *Lettres à ses amis et quelques autres* (ліставаньне);
* 1999: *Radioscopie de Jacques Chancel avec Marguerite Yourcenar*' (інтэрвію) *;*
* 1999: *Sources II* (эсэ);
* 1999: *Marguerite Yourcenar; Entretiens avec des Belges* (інтэрвію);
* 2002: *Portrait d'une voix* (інтэрвію);
* 2004: *D'Hadrien à Zénon - Correspondance 1951-1956*;
* 2007: *Une volonté sans fléchissement - Correspondance 1957-1960*;
* 2008: *Marguerite Yourcenar en questions* (апытальнік);
* 2011: *Persévérer dans l'être - Correspondance 1961-1963*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брусэлі
Катэгорыя:Памерлі ў ЗША
Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Літаратары і літаратаркі ЗША
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі
Катэгорыя:Францускія перакладчыкі
Катэгорыя:Аўтары гістарычных раманаў
Катэгорыя:Літаратары, вядомыя пад псэўданімамі
Катэгорыя:Бэльгійскія літаратары і літаратаркі
Катэгорыя:Францускія літаратары і літаратаркі
Катэгорыя:Францускія эсэісты
Катэгорыя:Францускія паэткі
Катэгорыя:Бэльгійскія паэткі
Катэгорыя:Нарадзіліся 8 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1903 годзе
Катэгорыя:Памерлі 17 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1987 годзе