Палац віцэ-адміністратара (Горадня)

**Палац віцэ-адміністратара** (*палац Валіцкага*, *Архірэйскі дом*) — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XVIII стагодзьдзя ў Горадні. Знаходзіцца на Гарадніцы, на гістарычнай Грандзіцкай вуліцы. Твор архітэктуры клясыцызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Будаваньне палаца вялося ў 1776—1793 гадох паводле праекту архітэктара Я. Мёзера. Сутарэньні выкарыстоўваліся пад гаспадарчыя патрэбы, верхні трэці паверх (18 пакояў) — пад пасольства. Неўзабаве кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі перадаў будынак падскарбію Антонію Дзяконскаму.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У 1797 годзе палац апынуўся ў валоданьні навукоўца, авантурыста і філянтропа Міхала Валіцкага, а перад вайной 1812 году ў будынку квартэраваў Данскі казачы корпус Мацьвея Платава. Па заняцьці места французамі тут знаходзіўся штаб францускай арміі.

У 1849 годзе Леапольд Валіцкі прадаў палац Урадаваму сыноду Расейскай імпэрыі. Тут разьмяшчалася духоўная кансысторыя, жытло для сьвятароў, архірэйская рэзыдэнцыя. Пры Архірэйскім доме існавала царква Сьвятога Яна Прадцечы, якую ў 1875 годзе асьвяцілі ў гонар Віленскіх мучанікаў Антонія, Яна і Яўстахія. Таксама ў доме дзеялі Сафійскае брацтва і царкоўна-археалягічны камітэт, а пазьней музэй (у 1911 годзе яго старшынём быў І. Глебаў, а загаднікам — К. Міхалоўскі) і навуковы цэнтар. У 1901 годзе ў палацы працавала школа абразоў Постнікава і Струпінскага.

### Найноўшы час

У 1919 годзе ў палацы разьмяшчалася Беларуская вайсковая камэндатура, а ў 1921 годзе — беларуская гімназія.

За савецкім часам у будынку знаходзіліся пераважна навучальныя ўстановы, у тым ліку дом піянэраў і мэдычны інстытут.

У 2000-я гады будынак перадалі Беларускаму экзархату Маскоўскага патрыярхату. У 2007 годзе ў выніку рэканструкцыі правы (паўночны) флігель палаца зруйнавалі (прытым, што будынак ня меў ніякай ступені аварыйнасьці), на яго месцы збудавалі новы будынак царквы з пазалочаным купалам.

## Архітэктура

Помнік архітэктуры раньняга клясыцызму. Гэта 3-павярховы, прастакутны ў пляне будынак, накрыты вальмавым дахам. Галоўны фасад вылучаецца неглыбокім рызалітам, падзеленым буйнымі лапаткамі і завершаным прастакутным франтонам. З бакоў палаца разьмяшчаюцца сымэтрычныя 1-павярховыя мураваныя флігелі, які ўтвараюць перад ім паўадкрыты двор.
 
Плян калідорны. На першым паверсе захаваліся цыліндрычныя скляпеньні з распалубкамі. Інтэр’ер будынка зьмяніўся.

Перад палацам і зь яго бакоў існаваў парк рэгулярнага пляну (цяпер часткова адноўлены).

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Horadnia, Haradnica, Valicki, BNR. Горадня, Гарадніца, Валіцкі, БНР (1919).jpg|1919 г.
Horadnia, Haradnica, Valicki, BNR. Горадня, Гарадніца, Валіцкі, БНР (04.1919).jpg|красавік 1919 г.
Horadnia, Valicki, BNR. Горадня, Валіцкі, БНР (18.04.1919).jpg|18 красавіка 1919 г.
Horadnia, Haradnica, Valicki. Горадня, Гарадніца, Валіцкі (1941).jpg|1941 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Біяграфія гарадзенскіх вуліц. Ад Фартоў да Каложы. —  — Вроцлаў: Вроцлаўская навуковая друкарня, 2012. — 370 с. .

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Збудаваньні Горадні
Катэгорыя:Збудаваньні клясыцызму Беларусі
Катэгорыя:Палацы Беларусі