Чарнаўцы

**Чарнаўцы́** () — места на поўдні заходняй часткі Ўкраіны, на рацэ Пруце. Адміністрацыйны цэнтар Чарнавіцкай вобласьці. Плошча 153 км². Насельніцтва на 2024 год — 259 000 чал. Знаходзяцца за 408 км на паўднёвы захад ад Кіева, за 40 км ад украінска-румынскай граніцы. Вузел чыгуначных і аўтамабільных шляхоў.

Чарнаўцы — палітычны, культурны і рэлігійны цэнтар Букавіны.

## Этымалёгія назвы
Назва места пайшла ад фартэцыі, якая ў «Сьпісе гарадоў рускіх далёкіх і блізкіх» згадваецца як Чэрн на Пруце.

## Гісторыя
* XII стагодзьдзе: узьнікненьне Чарнаўцоў згодна з археалягічнымі зьвесткамі.
* XIV стагодзьдзе: у складзе Малдовы, памежнае паселішча.
* 1408: першы ўспамін пра Чарнаўцы ў грамаце малдаўскага гаспадара Аляксандра Добрага ў зьвязку з мытнай дамовай, якую ён склаў зь Львоўскімі купцамі.
* 1488: цэнтар павету, атрымалі Магдэбурскае права.
* XV—XVIII стагодзьдзі: места неаднаразова цярпела ад ваенных канфліктаў, у выніку чаго прыйшло ў заняпад.
* 1538: апынуліся пад уладай Турэччыны.
* 1775: перайшлі да Аўстрыі, цэнтар вайсковай адміністрацыі Букавіны.
* 1786: цэнтар вобласьці ў складзе Галічыны.
* 1849: цэнтар аўтаномнага краю Букавіна.
* 1866: адкрыцьцё чыгункі Чарнаўцы — Львоў.
* 1875: заснаваньне Чарнавіцкага ўнівэрсытэту.
* 1873: рэзыдэнцыя Букавінскіх мітрапалітаў.
* 3 лістапада 1918: згодна з рашэньнем народнага веча Чарнаўцы далучыліся да Ўкраіны.
* 11 лістапада 1918: места заняла румынскае войска, з 28 лістапада — у складзе Румыніі.
* 1940: СССР анэксаваў Чарнаўцы разам з паўночнай Букавінаю, у складзе УССР.
* 6 ліпеня 1941 1941 — 29 сакавіка 1944: знаходзіліся пад нямецка-румынскай акупацыяй.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1890 год — 54,2 чал., зь іх немцаў і габрэяў — 27&nbsp;192 чал. (51,3 %), украінцаў — 10&nbsp;384 чал. (19,6 %), румынаў — 7624 чал. (14,4 %), палякаў, мадзьяраў і інш. — 7808 чал. (14,7 %).
* XX стагодзьдзе: 1939 год — 106 тыс. чал.; 1959 год — 152 тыс. чал.; 1970 год — 187 тыс. чал.; 1977 год — 214 тыс. чал.; 1991 год — 259 тыс. чал.
* XXI стагодзьдзе: 2001 год — 240,6 тыс. чал., зь іх украінцаў — 79,9 %, расейцаў — 11,3 %, беларусаў — 0,4 %, палякаў — 0,6 %, малдаванаў — 1,6 %, румынаў — 4,5 %.

### Мова

## Эканоміка
Прадпрыемсты лёгкай, машынабудаўнічай і мэталаапрацоўчай, харчовай, хімічнай і дрэваапрацоўчай прамысловасьці.

## Славутасьці

* Гістарычная забудова места XIX—XX стагодзьдзяў;
* Касьцёл езуітаў (1893—1894);
* Корпус Чарнавіцкага ўнівэрсытэту (1874—1875);
* Мескі тэатар (1904—1905);
* Ратуша (1843—1847);
* Рэзыдэнцыя Букавінскіх мітрапалітаў (з 1956 — адзін з будынкаў Чарнавіцкага ўнівэрсытэту);
* Сабор катэдральны (1844—1864);
* Царква армянска-грэгарыянская (1869—1875, цяпер — арганная заля);
* Царква грэка-каталіцкая (1825—1830);
* Царква Сьв. Міколы (1607);
* Царква Сьв. Параскевы Пятніцы (1862);
* Царква Сьв. Тройцы (1774);
* Царква Сьв. Юрыя (Георгія, 1767);
* Царква Ўсьпеньня Прасьв. Багародзіцы (1783);
* Чыгуначны вакзал (1898—1903);

## Галерэя

Резиденція митрополитів Буковини і Далмації 5.jpg|Рэзыдэнцыя Букавінскіх мітрапалітаў
Cernauti - Universitatea de medicina.JPG|Мэдычны ўнівэрсытэт
Cernivci-mikulas-opily.jpg|Царква Сьв. Міколы
Sobor Cathedral.JPG|Сабор катэдральны
Chernivtsi Railroad Station.JPG|Чыгуначны вакзал
Chernivts City Center.JPG|У цэнтры места
Chern ratusha.jpg|Ратуша
Cernauti - Hotel Bristol.JPG|Гатэль Брыстоль


## Месты-сябры
* Клягенфурт, Аўстрыя
* Солт-Лэйк-Сіці, ЗША
* Нацэрат-Ільліт, Ізраіль
* Саскатун, Канада
* Новыя Акмяны, Летува
* Канін, Польшча
* Падольск, Расея
* Разань, Расея
* Сучава, Румынія

## Асобы
* Міла Куніс — амэрыканская акторка
* Арсень Яцанюк — украінскі дзяржаўны дзяяч, эканаміст, праўнік

## Крыніцы

## Літаратура
* Czerniowce //  S. 831—832
* Черновицы // 

## Вонкавыя спасылкі
* Чарнавіцкая меская рада
* '''Старыя фота Черновцов'''&nbsp;— 3000 упарадкаваных фатаграфіяў
* Розподіл населення за національністю та рідною мовою


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі