Валер Раеўскі

**Вале́р Мікала́евіч Рае́ўскі** (1939, Менск, цяпер Беларусь — 2011, Менск, Беларусь) — беларускі тэатральны рэжысэр, пэдагог. Народны артыст Беларусі. На працягу трох з паловай дзесяцігодзьдзяў — галоўны рэжысэр і мастацкі кіраўнік Нацыянальнага тэатру імя Янкі Купалы. Прафэсар Беларускае акадэміі мастацтваў.

## Жыцьцяпіс
Скончыў у 1967 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (клас Ул. Маланкіна). З 1968 году выкладаў у інстытуце. Адразу пасьля заканчэньня інстытуту пачаў працаваць у Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы. У 1973 годзе стаў галоўным рэжысэрам (з 1991 году — мастацкім кіраўніком) тэатру і заставаўся на гэтай пасадзе да 2009 году.

Пахаваны на Ўсходніх могілках Менску.

## Творчасьць
На сцэне тэатру паставіў больш за 35 спэктакляў паводле драматычных твораў беларускіх і замежных аўтараў. Сапраўднай падзеяй ня толькі ў тэатральным, але і ў грамадзкім жыцьці краіны стаў спэктакль «Што той салдат, што гэты», пастаўлены В. Раеўскім па п’есе Б. Брэхта (1969).

Вучань Ю. Любімава і Ул. Маланкіна, В. Раеўскі прапанаваў тэатру новы стыль, заснаваны на філязофіі свабоды — свабоды перакананьняў і свабоды выяўленьня. Яркая і паэтычная тэатральная мова, разьняволеная форма, вострая праблематыка пастаноўкаў В. Раеўскага спалучаліся з высокім клясычным стылем тэатру. На стыку акадэмізму і экспэрымэнту нарадзілася непаўторнасьць Купалаўскага тэатру, яго своеасаблівасьць і адметнасьць.

Мэтафарычнасьць спэктакляў В. Раеўскага вызначалася яго творчым супрацоўніцтвам з мастаком Б. Герлаванам.

### Выбраныя пастаноўкі ў Купалаўскім тэатры

*«Апошні журавель» (А. Дудараў і А. Жук, 1986, разам з А. Андросікам)
*«Апошні шанец» (В. Быкаў, 1974)
*«Брама неўмяручасьці» (К. Крапіва)
*«Бура» (У. Шэксьпір)
*«Закон вечнасьці» (Н. Думбадзэ, 1981, разам з Б. Глаголіным)
*«Запіскі з падпольля» (Ф. Дастаеўскі)
*«Лес» (А. Астроўскі)
*«Мудрамер» (М. Матукоўскі)
*«Мы, што ніжэй падпісаліся» (А. Гельман, 1979, разам з А. Андросікам)
*«Пагарэльцы» (А. Макаёнак, 1980)
*«Парог» (А. Дудараў)
*«Плач перапёлкі» (І. Чыгрынаў, 1980)

*«Радавыя» (А. Дудараў)
*«Рэвізор» (М. Гогаль)
*«Рычард ІІІ» (У. Шэксьпір)
*«Страсьці па Аўдзею» (Ул. Бутрамееў)
*«Сьвятая прастата» (А. Макаёнак, 1976)
*«Сьвятая сьвятых» (І. Друцэ, 1977)
*«Тры сястры» (А. Чэхаў)
*«Трыбунал» (А. Макаёнак, 1971)
*«Характары» (В. Шукшын, 1975,  разам з А. Андросікам)
*«Чалавек з легенды» (Я. Шабан)
*«Што той салдат, што гэты» (Б. Брэхт, 1969)
*«Эшалон» (М. Рошчын, 1976, разам з А. Андросікам)

### Пастаноўкі па-за межамі Купалаўскай сцэны
Спэктаклі, пастаўленыя В. Раеўскім, былі ўдзельнікам і прызэрамі шматлікіх тэатральных фэстываляў. Шэраг пастаноўкаў па п’есах беларускіх і расейскіх аўтараў зроблены ім за мяжой:

*«Зацюканы апостал» (М. Матукоўскі), Славенскі нацыянальны тэатар, Марыбар, 1984)
*«Надзея Путніна» (І. Малееў, Тэатар на Малай Броннай, Масква, Расея)
*«Паўлінка» (Я.Купалы, Кіеўскі акадэмічны тэатар імя І. Франка, 1982)
*«Парог»  (А. Дудараў, Лірык-тэатар, Бэлфаст, Ірляндыя)

*«Рэвізор» (М. Гогаль, драматычны тэатар імя А. Венгеркі, Беласток, Польшча)
*«Рэвізор» (М. Гогаль, Нацыянальны тэатар Эстоніі, Талін)
*«Характары» (В. Шукшын, тэатар імя Акімава, Санкт-Пецярбург, Расея, 1975)
*«Чорная панна Нясьвіжа» А. Дудараў (Цюмень, Уфа, Расея). 

На творчым рахунку рэжысэра — пастаноўкі, зробленыя на сцэнах іншых тэатраў Беларусі: у Гомелі, Віцебску, Горадні, Маладзечне, іншых абласных драматычных тэатрах.На Беларускім тэлебачаньні паставіў спэктакль «Па шчасце, па сонца» паводле твораў Я. Купалы (1971), фільм-спэктакль «Апошні шанец» па аднайменнай аповесьці В.Быкава (1981).

## Асоба

## Прафэсійныя адзнакі і ўзнагароды
*Заслужаны дзяяч мастацтваў БССР (1976)
*Дзяржаўная прэмія СССР (1985) (за спэктакль «Радавыя»)
* Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР (1988 г., за спэктакль «Мудрамер»)
*Народны артыст Беларусі (1998)
*Ордэн Францішка Скарыны (2004) (за асабісты ўклад у разьвіцьцё беларускага тэатральнага мастацтва і заслугі ў выхаваньні творчай моладзі)

## Крыніцы

## Літаратура
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т.4 / Рэдкал.: І.П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 742 с. — Артыкул «Раеўскі Валерый Мікалаевіч». — С. 461.

## Вонкавыя спасылкі
* Т. Зеніна. Валер Раеўскі: «Я малюю людзьмі» / 29 сьнежня 2005 на сайце газэты «Беларусь сегодня»
* Дыялогі. Рэжысэр Валер Раеўскі… на сайце Дзёньнік Аляксея Вайткуна
* Галіна Абакунчык. «Раеўскі быў мяккім дысыдэнтам у мастацтве» на сайце [«[Радыё Свабода]»]
* Валер Раеўскі (творчая біяграфія) на сайце Кино-Театр.ru 
* Валер Раеўскі (фільмаграфія) на сайце Кино-Театр.ru 
* Vulfer і Валер Раеўскі «20-70» на сайце YouTube
* Мастацкі кіраўнік Купалаўскага тэатру: спэктакль «Тутэйшыя» павольна старэе на сайце Polskie Radio
* Валер Раеўскі на сайце Блог Глеба Лабадзенкі
* Разьвітаньне з Валерам Раеўскім (фотарэпартаж) на сайце кампаніі «Будзьма беларусамі!»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія тэатральныя дзеячы
Катэгорыя:Беларускія тэатральныя рэжысэры
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Францішка Скарыны
Катэгорыя:Народныя артысты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Памерлі ў Менску