Бягомель

**Бяго́мель**, **Бе́гамля** — мястэчка ў Беларусі, каля ракі Мажанкі. Цэнтар сельсавету Докшыцкага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 2677 чалавек. Знаходзіцца за 30 км ад Докшыцаў, за 37 км ад чыгуначнай станцыі Параф’янаў (лінія Маладэчна — Полацак). Аўтамабільныя дарогі на Менск, Віцебск, Барысаў, Докшыцы. Фактычнай часткай мястэчка зьяўляецца вёска Маргавіца.

Бягомель — мястэчка гістарычнай Меншчыны.

## Назва
На думку географа Вадзіма Жучкевіча, тапонім Бягомель утварыўся ад слова «бег» у спалучэньні з фармантам -ль. Імаверна, паселішча ўзьнікла як прытулак для беглых, хованка. Гэтае меркаваньне пацьвярджае тое, што славянскі фармант -ля звычайна ўжываецца каб выразіць акалічнасьць месца. Згодна зь іншая вэрсіяй, корань «бяг» мае зьвязак або з словам «буга» — 'нізіна', або «баган» — 'сыры хваёвы лес, часта зь бярозамі'. Некаторыя навукоўцы зьвязваюць назву Бягомль з старажытнаславянскім імем Багаміл (ці Багуміл), гэта значыць, што Бягомль — пасяленьне, якое заснаваў Багаміл.

Старадаўні тапонім *Багомль* у сучаснай беларускай мове (клясычны правапіс) аформіўся ў дзьвюх формах: *Бягомель* (з устаўным галосным) або *Бегамля* (з фармантам -ля). Афіцыйнае напісаньне назвы паселішча — *Бягомль* ().

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Бягомель узьнік як сяло на тэрыторыю маёнтку Ваўча, што знаходзіўся ў валоданьні Віленскага біскупства і ўваходзіў у склад Менскага павету Менскага ваяводзтва. Першы пісьмовы ўпамін пра паселішча (пад назвай *Багомль*) датуецца 1582 годам, калі біскупскі ўраднік Матысь Сасноўскі нечакана разрабаваў двор у маёнтку Ваўча і, прыхапіўшы сабраныя падаткі, уцёк у сяло Мсьціж. Пры гэтым М. Сасноўскі зьвярнуўся ў суд з скаргай на жыхароў сяла Бягомель, якія нібыта напалі на яго і разрабавалі ягоны дом. 

У пазьнейшыя часы Бягомлем валодаў Міхал Кейзгалавіч. Ён фундаваў тут рымска-каталіцкую капліцу, якой запісаў прыбытак з маёнтку Ваўча з цэнтарам у Бягомлі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Бягомель апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, сьпярша ў Докшыцкім, з 1802 году — у Барысаўскім павеце Менскай губэрні. У пачатку ХІХ стагодзьдзя паселішчам валодаў граф Манузі, потым Бягомель разам зь іншымі сёламі ўваходзіў у маёнтак Берасьнёўка зямяніна Ігната Булгака. У 1861 годзе мястэчка стала цэнтрам воласьці. На 1886 год у Бягомлі было 43 двары, валасная ўправа, царква, школа, лякарня. У 1870—1874 гадох у мястэчку збудавалі прамысловы комплекс, які ўлучаў тры будынкі — сартаваньне сьпірту, сховішча сьпірту і жылы дом вартаўніка. 

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Бягомель занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Бягомель абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У сьнежні 1918 — 1920 гадоў мястэчка займалі польскія войскі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Бягомель увайшоў у склад Беларускай ССР, дзе 17 ліпеня 1924 году стаў цэнтрам раёну (з 1960 году ў Докшыцкім раёне). У гэты час тут было 157 двароў, працавалі 2 млыны, 2 кузьні. На 1937 год — лесазавод, электрастанцыя, машына-трактарная станцыя, народны дом, лякарня, школа-сямігодка, пункт ліквідацыі непісьменнасьці. Два разы на тыдзень праводзіліся кірмашы. 27 верасьня 1938 году Бягомель атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У Другую сусьветную вайну з 2 ліпеня 1941 да 1 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

У 1968 годзе ўтварыўся Бягомельскі музэй народнай славы. 29 чэрвеня 2009 году 22 населеныя пункты, у тым ліку і Бягомель, узнагародзілі вымпэлам «За мужнасьць і стойкасьць у гады Вялікай Айчыннай Вайны». 28 лютага 2011 году афіцыйна зацьвердзілі герб і сьцяг мястэчка.

 
Biahomiel, Usichśviackaja. Бягомель, Усіхсьвяцкая (1900).jpg|Царква, каля 1900 г.
Biahomiel, Usichśviackaja. Бягомель, Усіхсьвяцкая (1929).jpg|Бальшавікі здымаюць званы з царквы, 1929 г.
Biahomiel. Бягомель (1942).jpg|Партызаны ў мястэчку, 1942 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:160 barincrement:31
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:6000
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1886 from:0 till:470 
  bar:1924 from:0 till:781 
  bar:1937 from:0 till:1779
  bar:1959 from:0 till:5970 
  bar:1970 from:0 till:2900 
  bar:1990 from:0 till:2200
  bar:1995 from:0 till:3400
  bar:2004 from:0 till:3200
  bar:2009 from:0 till:2736
  bar:2018 from:0 till:2677
TextData=
  fontsize:10px pos:(25,195)
  text:



* **XIX стагодзьдзе**: 1886 год — 470 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1924 год — 781 чал.; 1937 год — 1779 чал.; 1959 год — 5970 чал.; 1970 год — 2,9 тыс. чал.; 1990 год — 2,2 тыс. чал.; 1995 год — 3,4 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 1 студзеня 2004 году — 3,2 тыс. чал.; 2006 год — 2,8 тыс. чал.; 2007 год — 3059 чал.; 2008 год — 2,9 тыс. чал.; 2009 год — 2736 чал. (перапіс); 2016 год — 2630 чал.; 2017 год — 2683 чал.; 2018 год — 2677 чал.

### Рэлігія
Дзее Царква Ўсіх Сьвятых. У 2004 годзе ў старым будынку колішняга гатэлю адкрыўся касьцёл Хрыста Валадара Сусьвету.

### Адукацыя
У Бягомелі працуюць сярэдняя агульнаадукацыйная школа (установа адукацыі «Бягомельская дзяржаўная сярэдняя агульнаадукацыйная школа Докшыцкага раёну»), дзіцячая музычная школа, дашкольная ўстанова на 127 месцаў, а таксама школа-інтэрнат для дзяцей-сіротаў (дзяржаўная ўстанова адукацыі «Бягомельская дапаможная школа-інтэрнат для дзяцей-сіротаў»).

### Мэдыцына
Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляюць паліклініка, лякарня і аптэка.

### Культура
Дзеюць музэй народнай славы, бібліятэка імя Пімена Панчанкі, дом культуры. У фондах музэю налічваецца 17 383 экспанаты, у тым ліку 13 783 экспанаты асноўнага фонду і 3600 навукова-дапаможнага.

## Эканоміка
Працуюць прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў, дрэваапрацоўчай (лясгас) і харчовай прамысловасьці (сьпіртзавод).

Да паслугаў местачкоўцаў гандлёвы цэнтар «Мэрыдыян», а таксама некалькі каапэратыўных і прыватных крамаў, кавярні «Тафілія», «Транзіт», аддзяленьне «Беларусбанку».

## Транспарт
У Бягомлі месьціцца філія Лепельскага аўтатранспартнага прадпрыемства № 14 (7 аўтобусаў і 6 грузавых аўтамабіляў), ажыцьцяўляецца абслугоўваньне рэгулярных аўтобусных рэйсаў праз мясцовую аўтастанцыю. Транспартная плынь праходзіць транзытам у паўночныя раёны Беларусі, а таксама кіруецца ў Пскоў, Санкт-Пецярбург, Рыгу.

## Турыстычная інфармацыя

### Інфраструктура
За 3 км ад Бягомлю знаходзіцца санаторыя «Баравое», за 12 км — дом паляўнічага «Бягомельскі». За кілямэтар ад мястэчка, каля аўтазаправачнай станцыі і СТА, ёсьць матэль «101 кілямэтар».

### Славутасьці
* Вінакурня (1890), у якой цяпер знаходзіца Музэй народнай славы
* Царква Ўсіх Сьвятых (ХІХ ст.; мураўёўка)

### Страчаная спадчына
* Царква Раства Багародзіцы (XVII ст.)

## Галерэя

Biahomiel. Бягомель (05.2007).jpg|Царква
Biahomiel. Бягомель (2009).jpg|Касьцёл
Biahomiel, kaplica (2007).jpg|Капліца
Biahomiel. Бягомель (28.05.2007).jpg|Будынак вінакурні

Biahomiel. Бягомель (2007).jpg|Даўнія камяніцы
Бягомльскі дом культуры.JPG|Дом культуры
Бягомльскае возера.JPG|Возера
Бягомльскі завод Ветразь.JPG|Завод «Ветразь»


## Асобы
* Уладзімер Дронаў (нар. 1948) — контар-адмірал, Герой Расеі
* Кім Скурат (1937—1997) — беларускі мовазнавец і пэдагог
* Алесь Ставер (1929, в. Маргавіца — 1995) — беларускі паэт
* Юрась Сьвірка (нар. 1938, в. Маргавіца) — беларускі паэт

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Бягомль, Прыдзвінскі крайн: Гісторыя і сучаснасць
* Бягомель, Глёбус Беларусі
* Вандроўка ў Бягомель