Гісторыя Валожына

**[[Валожын]]** — даўняе мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны). Да нашага часу тут захаваліся збудаваныя ў стылі клясыцызму палацава-паркавы комплекс Тышкевічаў, касьцёл Сьвятога Язэпа і ешыбот, помнікі архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў.

## Вялікае Княства Літоўскае
Паводле Хронікі Быхаўца, у 1440-я гады тут гаспадарылі легендарныя князі Валожынскія, у якіх нібыта за ўдзел у змове супраць вялікага князя канфіскавалі Валожын. Каля 1450 году вялікі князь Казімер падараваў Валожын ваяводу віленскаму Я. Манівідавічу, а ў 1484 годзе — князю В. Вярэйскаму. Пад 1492 годам упершыню ўпамінаецца тутэйшы касьцёл.

З 1507 году Валожын знаходзіўся ў складзе Наваградзкага ваяводзтва. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў ён увайшоў у Ашмянскі павет Віленскага ваяводзтва. У 1582 годзе мястэчка перайшло ў валоданьне Радзівілаў, а ў 1614 годзе — да Слушкаў.

У 1681 годзе маршалак надворны Ю. Б. Слушка заснаваў у Валожыне касьцёл і кляштар бэрнардынаў, пры якім дзейнічала школа. Неўзабаве ў 1683 годзе тут зьявілася праваслаўнае брацтва. З канца XVII ст. мястэчка стала цэнтрам староства.

У 1710 годзе Слушкі збудавалі ў Валожыне царкву. У пачатку XVIII ст. у мястэчку было 107 двароў, 5 вуліцаў (Віленская, Смаргонская, Менская, Крывая, Тыльная); дзейнічалі 2 касьцёлы і 2 царквы. У 1738 годзе Валожын перайшоў да князёў Чартарыйскіх. На 1790 год тут было 186 двароў.

## Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Валожын апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Ашмянскім павеце Віленскай губэрні. З 1803 году мястэчка знаходзілася ў валоданьні Тышкевічаў. У 1806 годзе Ю. Тышкевіч заснаваў тут касьцёл Сьвятога Язэпа. У 1806—1892 гадох у Валожыне дзейнічала юдэйская духоўная акадэмія (Валожынскі ешыбот), якая стала прататыпам большасьці літвакоўскіх ешыботаў сьвету. Апроч таго, у мястэчку было 2 школы, 3 хрысьціянскія сьвятыні, сынагога, 3 малітоўныя дамы, аптэка, шпіталь, суконная фабрыка.

У Першую сусьветную вайну (1915—1918) Валожын значна пацярпеў, бо празь мястэчка праходзіла лінія фронту.

## Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Валожын абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП (б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР.

Згодна з Рыскай дамовай 1921 году Валожын апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам павету. У 1929 годе Рада міністраў Польскай Рэспублікі надала паселішчу статус места (часам можна сустрэць памылковыя зьвесткі, што гэта адбылося толькі ў 1940 годзе), адначасна да яго далучылі населеныя пункты з аднайменнай гміны — фальварак Бондары і вёскі Кялевічы, Еўлашы, Панізьзе.

У 1939 годзе Валожын увайшоў ў склад БССР, дзе 15 студзеня 1940 году стаў цэнтрам раёну Баранавіцкай вобласьці (з 20 верасьня 1944 у Маладэчанскай, з 20 студзеня 1960 году ў Менскай вобласьці). У Другую сусьветную вайну з 25 чэрвеня 1941 да 5 ліпеня 1944 году места знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Vałožyn, Bernardynski. Валожын, Бэрнардынскі (H. Lajbovič, 1760).jpg|Кляштар бэрнардынаў, з мапы XVIII ст.
Vałožyn, Tyškievič. Валожын, Тышкевіч (1887).jpg|Палац Тышкевічаў, 1887 г.
Vałožyn, Rynak, Bernardynski. Валожын, Рынак, Бэрнардынскі (J. Myškoŭski, 1887).jpg|Касьцёл, 1887 г.
Vałožyn, Rynak, Bernardynski. Валожын, Рынак, Бэрнардынскі (B. Tamaševič, 1897).jpg|Касьцёл, 1897 г.

Vałožyn, Tyškievič. Валожын, Тышкевіч (1897) (2).jpg|Палац і парк, 1897 г.
Vałožyn, Vilenskaja. Валожын, Віленская (1897) (2).jpg|Віленская вуліца, 1897 г.
Vałožyn, Smarhonskaja, Ješybot. Валожын, Смаргонская, Ешыбот (B. Tamaševič, 1897).jpg|Ешыбот, 1897 г.
Volozhin - ieshiva 1967 Anatoly Nalivaev.jpg|Ешыбот. А. Наліваеў, 1967 г.


### Гісторычныя здымкі

Vałožyn, Rynak. Валожын, Рынак (1918).jpg|Касьцёл, 1916 г.
Vałožyn, Bernardynski, Brama. Валожын, Бэрнардынскі, Брама (1919-39).jpg|Званіца касьцёла, 1930 г.
Vałožyn, Tyškievič, Młyn. Валожын, Тышкевіч, Млын (1936).jpg|Палац, 1930 г.
Vałožyn, Tyškievič. Валожын, Тышкевіч (1933).jpg|Палац, 1933 г.

Vałožyn, Vilenskaja, Śviatych Kanstantyna i Aleny. Валожын, Віленская, Сьвятых Канстантына і Алены (1918).jpg|Царква-мураўёўка, каля 1900 г.
Vałožyn, Kaplica. Валожын, Капліца (1921-39).jpg|Капліца, да 1939 г.
Vałožyn, Rynak. Валожын, Рынак (1919-39).jpg|Рынак, да 1939 г.
Vałožyn, Kalonija. Валожын, Калёнія (1920-39).jpg|Калёнія ўраднікаў, да 1939 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Валожын