open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе 1889—1890 гадоў

**[[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе]] 1889—1890 гадоў** — другі сэзон у гісторыі Футбольнай лігі Ангельшчыны. Другі раз запар чэмпіёнам стаў «Прэстан Норт Энд». У спаборніцтвах удзельнічалі ўсе клюбы, што й стварылі футбольную лігу за год да таго. Уладальнікам Кубку Ангельшчыны стаў клюб «Блэкбэрн Ровэрз». Па выніках чэмпіянату «Сток Сіці» ня быў пераабраны ў Футбольную лігу, замест гэтага клюб далучыўся да Футбольнага альянсу.

## Становішча камандаў
  №  Каманда                  І    В    Н    П     Р/М       Аб
 ——————————————————————————————————————————————————————————————
  1. Прэстан Норт Энд        22   15    3    4   71 - 30    33
  2. Эвэртан                 22   14    3    5   65 - 40    31
  3. Блэкбэрн Ровэрз         22   12    3    7   78 - 41    27
  4. Ўулвэргэмптан Ўандэрэрз 22   10    5    7   51 - 38    25
  5. Ўэст Бромўіч            22   11    3    8   47 - 50    25
  6. Акрынгтан               22    9    6    7   53 - 56    24
  7. Дэрбі Каўнці            22    9    3   10   43 - 55    21
  8. Астан Віла              22    7    5   10   43 - 51    19
  9. Болтан Ўандэрэрз        22    9    1   12   54 - 65    19
 10. Нотс Каўнці             22    6    5   11   43 - 51    17  
 11. Бэрнлі                  22    4    5   13   36 - 65    13
 12. Сток Сіці               22    3    4   15   27 - 69    10

## Найлепшы бамбардзір

## Вонкавыя спасылкі
* Футбольная ліга сэзону 1889—1890 на RSSSF.com
* Выніковая табліца на SoccerBase.com

1889—1890
Катэгорыя:1889 год у футболе
Катэгорыя:1890 год у футболе
Сэкешфэхэрвар

**Сэкешфэхэрвар** () — места ў Вугоршчыне, адміністрацыйны цэнтар мэд’е Фэер. Насельніцтва на 2010 год — 101 973 чалавекі. У сярэднявеччы места было каралеўскай рэзыдэнцыяй і адным з найбуйнейшых местаў краіны. Тут былі каранаваныя 37 каралёў і 39 каралеў, у 15 Сэкешфэхэрвары пахаваны 15 манархаў.

## Назва
Вугорскае *«Szek»* аналагічна нашаму, беларускаму — «пасад». Якое, у сваю чаргу, тое ж самае, што й трон — знак царскай славы й магутнасьці. А яшчэ — месца знаходжаньня кіравальнага васпана. *«Feher»* у перакладзе з вугорскага — «белы». І апошні складнік — *«Var»*, што азначае «места».

Усё разам атрымліваецца *«Белае пасадніцкае (каралеўскае) места»*. Сэкешфэхэрвар — першая вугорская сталіца, якую ў 972 году сярод цяжкапраходных балот і багны заклаў князь Гёза. Толькі тады места звалася на лацінскі манер — «Альба Рэгія». Што, зрэшты, значыць практычна тое ж самае, што і вугорскі варыянт — «белае каралеўскае места».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт места
* Энцыкляпэдыя, у тым ліку Вугоршчыны
Вуліца Малайчука (Гомель)

**Вуліца Малайчука** — адна з вуліц Чыгуначнага раёну гораду Гомля.

Названая ў 1967 году ў гонар М. Ф. Малайчука, раней звалася Безназоўны праезд. Пачынаецца ад вуліцы Савецкай, і потым плаўна перацякае ў вул. Крупскай у раёне чыгуначнага маста. Працягласьць 1090 м. Адна з транспартных магістраляў горада. Сучаснае аблічча вуліцы фармавалася ў 1960—70-е гады. Забудаваная пераважна 5-ці 9-ці павярховымі жылымі дамамі.

## Перасякае вуліцы

* Савецкую
* Юбілейную
* Крупскай

Малайчука 
Малайчука
Акулы

**Аку́лы** () — надатрад храстковых рыбаў, які ўключае восем атрадаў, дваццаць сямействаў і каля 350 відаў. Акулы маюць ад 5 да 7 жаберных шчылінаў па баках галавы й грудныя плаўнікі, якія ня зьлітыя з галавой. Сучасныя акулы належаць да асобнага падатраду, у той час як скаты зьяўляюцца іхнымі блізкімі сваякамі. У адпаведнасьці з шырокім вызначэньнем акулаў, самыя раньнія зь іх існуюць больш за 420 мільёнаў гадоў.

Яны значна вар’ююцца паводле памераў, ад маленькага *[[Etmopterus perryi]]*, глыбокаводнага віду, які мае даўжыню ўсяго толькі ў 17 сантымэтраў, да кітовай акулы, найбуйнейшай рыбы ў сьвеце, чые памеры дасягаюць каля 12 мэтраў. Прадстаўнікі надатраду шырока распаўсюджаныя ва ўсіх марах і акіянах. Як правіла акулы не жывуць у прэснай вадзе, хоць ёсьць некалькі вядомых выключэньняў, як то акула-бык і рачныя акулы, якія здольныя да жыцьця як ў марской, гэтак і ў прэснай вадзе. Большасьць відаў адносіцца да гэтак званых сапраўдных драпежнікаў, асобныя віды (у прыватнасьці, кітовая й гіганцкая акулы) харчуюцца плянктонам.

Многія папуляцыі акул знаходзяцца пад пагрозай выміраньня ў выніку дзейнасьці чалавека.

## Клясыфікацыя
* Orectolobiformes (напрыклад, Зебравая акула, Акула-нянька)
* Carcharhiniformes (напрыклад, Шэрыя акулы)
* Squaliformes
* Lamniformes (напрыклад, Акула-дамавік, Марская лісіца звычайная)
* Hexanchiformes (напрыклад, Попельная сямішчэлепавая акула)
* Pristiophoriformes
* Heterodontiformes
* Squatiniformes
* † Xenacanthida
* † Symmoriida
* † Cladoselachiformes
* † Eugeneodontida

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Дасьледчы інтытут акулаў
* Зьветка па нападам акулаў
* Фатаздымкі акулаў
* Акулы BBC Nature


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Віталь Крамко

**Віта́ль Ільі́ч Крамко́** (1 студзеня 1941 в.Беражна Карэліцкі раён — 3 красавіка 2009) — Герой Беларусі (30 чэрвеня 2001).

У 17 год пачаў працу рабочым на Карэліцкім вапнавым заводзе. Празь дзевяць гадоў скончыў Наваградзкі сельскагаспадарчы тэхнікум, а пасьля Гарадзенскі сельскагаспадарчы інстытут.

У 2004 годзе прызнаны мэцэнатам Гарадзеншыны дзякуючы падтрымцы, якую ён аказваў разьвіцьцю культуры і мастацтва.

У цэнтры в. Квасоўкі пастаўлены помнік Віталю Крамко. Сам СПК узначаліў яго сын.

## Узнагароды
* Герой Беларусі
* Ордэн Леніна
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцягу (двойчы)

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Карэліцкім раёне
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Рэспублікі Беларусь
Аляксандраўка (Нараўлянскі раён)

**Алякса́ндраўка** — вёска ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласьці, за 8 км на поўдзень ад Мухаедаў, на рацэ Ільі. Аляксандраўка ўваходзіць у склад Мухаедаўскага сельсавету.

Аўтамабільная дарога Кіеў — Нароўля злучае вёску Аляксандраўку з Украінай, вёскай Мухаедамі, горадам Нароўляй.

Пункт пропуску «Аляксандраўка» празь дзяржаўную граніцу з Украінай. Граніца праходзіць на поўдзень ды ўсход ад вёскі.

## Гісторыя
У ХІХ — пачатку ХХ стагодзьдзя Аляксандраўка вядома як Рудня Аляксандраўка. У 1860-х гадах мела 18 двароў. Уваходзіла ў склад Мухаедаўскай воласьці. У 1930-х гадах — цэнтар сельсавету, мела 110 двароў. 1981 год — 210 жыхароў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 120 чалавек
* 2004 год — 80 чалавек
* 2010 год — 60 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Мухаедаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёну
Чырванавокая квакша

**Чырванавокая квакша** (*Agalychnis callidryas*) — від квакшаў, які селіцца на дрэвах. Сустракаецца ў прыродзе нэатрапічных лясоў Цэнтральнае Амэрыкі.

## Апісаньне

Чырванавокія квакшы маюць ярка выражаныя чырвоныя вочы, вэртыкальныя насы, зялёнае тулава з жоўтымі і сінімі палоскамі па бакох, і памяранцавыя пальцы на лапах. Самцы маюць даўжыню ад 5,08 сантымэтраў да 6,35 см, самкі ад 6,35 см да 7,62 см. Маладыя квакшы звычайна карычневыя і зелянеюць па меры сталеньня, але дарослыя асобнікі могуць зьмяняць свой колер у залежнасьці ад вонкавых фактараў.

Чырванавокія квакшы маюць тры вейкі і прысоскі на пальцах. Большую частку свайго жыцьця праводзяць на дрэвах, таму маюць добрыя навыкі скокаў.

Чырванавокія квакшы не атрутныя і для абароны ад драпежнікаў карыстаюцца маскіроўкай. Удзень яны ня рухаюцца, сінія бакі прыкрываюць заднімі нагамі, падгінаюць ступні пад брух і заплюшчваюць вочы. Гэта робіць іх цалкам зялёнымі і незаўважнымі сярод лісьця.

## Харчаваньне
Чырванавокія квакшы харчуюцца цвыркунамі, матылькамі, мухамі і іншымі казуркамі, у некаторых выпадках могуць зьядаць меншых жабаў.

## Размнажэньне
З пачаткам сэзону спарваньня самцы квакшаў «шчоўкаюць», каб прыцягнуць увагу самак, якія пасьля носяць самцоў на сьпіне цягам некалькіх гадзінаў для адкладаньня яек. Самка адкладае яйкі пад лістом над сажалкай ці вялікай лужынай. Зь яек разьвіваюцца маленькія галавасьцікі, якія пасьля вылупваньня падаюць у ваду. Там яны жывуць ад трох тыдняў да некалькіх месяцаў, пакуль не ператворацца ў квакшаў.

Магчымае размнажэньне ў няволі пры выкананьні адпаведных умоваў: высокай вільготнасьці ў віварыі, наяўнасьці трапічных расьлінаў кшталту эпіфітаў і добрай вэнтыляцыі ля вады. Вальер мусіць мець 11-12-цігадзінавы сьветлы час сутак і сярэднедзённую тэмпэратуру 26-28 градусаў Цэльсыя (у начны час 22-27 градусаў). Заахвочвае рэпрадукцыі таксама стварэньне даждлівых умоваў у лістападзе-сьнежні.

## Сыстэматыка
## Арэал
Насяляюць тэрыторыі ля рэк і сажалак у тропіках ад паўднёвае Мэксыкі да паўночнае Калюмбіі.

## Глядзіце таксама
* *[[Чырванавокая літорыя]]* — Аўстралійская чырванавокая квакша

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Факты пра чырванавокую квакшу
* Заапарк ганалулу: чырванавокая квакша

Катэгорыя:Квакшы
Рэмігола

**Рэміго́ла** () — горад у цэнтральнай Летуве, знаходзіцца ў Панявескім раёне Панявескага павету за 25 кілямэтраў ад Панявежу. Колькасьць насельніцтва налічвае 1,7 тыс. чалавек. Горад знаходзіцца ў этнаграфічным рэгіёне Аўкштота. Праз горад праходзіць аўтадарога Via Baltica. Чыгунка адсутнічае..

Назва «Рамігола» упершыню сустракаецца ў ХІІІ стагодзьдзі. У 1370 годзе паселішча было разрабавара рыцарамі Тэўтонскага Ордэну. Прыкладна ў 1500 годзе быў пабудаваны касьцёл. Пасьля гэтага пачалося разьвіцьцё паселішча. У канцы ХVІ стагодзьдзя Рэмігола атрымала права праводзіць штогадовыя кірмашы. У адрозьненьне ад шматлікіх іншых гарадоў Вялікага Княства Літоўскага, Рэмігола ніколі не належала прыватнаму ўладальніку. Горад знаходзіўся ва ўласнасьці Віленскага касьцёлу, а потым Віленскага ўнівэрсытэту.

Пасьля падзелу Рэчы Паспалітай Рэмігола трапіла ў склад Расейскай імпэрыі. У 1888 годзе зьявілася першая аптэка, а з 1895 году пачала дзейнічаць пошта.

Зь сярэдзіны ХІХ стагодзьдзя да 1950 году Рэмігола была валасным цэнтрам, а потым, з 1950 да 1962 году цэнтрам раёну. Правы гораду мястэчка атрымала ў 1957 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Панявескага павету
Барадуліна (Аршанскі раён)

**Бараду́ліна** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 10 кілямэтраў на ўсход ад Воршы і за 5 кілямэтраў на поўдзень ад аўтадарогі Ворша — Дуброўна —  (). Вёска месьціцца на левым беразе ракі Крапівенка. Барадуліна ўваходзіць у склад Крапівенскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 14 чалавек
* 1999 год — 29 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крапівенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Брылі (Віцебская вобласьць)

**Брылі́** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 6 кілямэтраў на ўсход ад Воршы. Празь вёску праходзіць аўтадарога Ворша — Дуброўна —  (). Брылі ўваходзяць у склад Крапівенскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 61 чалавек
* 1999 год — 81 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крапівенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Глушыльнік

**Глушыльнік** (Прылада бясшумнай і беспалымянай стральбы) — адмысловая мэханічная прылада, якая мацуецца да ствала пальнай зброі, альбо зьяўляецца інтэгральнай часткай канструкцыі зброі й выкарыстоўваецца для паслабленьня гуку стрэлу і ўтойваньні полымя парахавых газаў для прадухіленьня дэмаскіроўкі стральца альбо прыцягненьні да яго ўвагі.

## Канструкцыя
міні|300пкс|Канструкцыя глушыльніку 

Глушыльнік звычайна ўяўляе цыліндар з мэталю і (звычайна сталь, алюмінь або медзь) і плястык, які зьмяшчае ўнутры сябе камэру для адводу газу. Глушыльнік прыкручваецца на канчатак стволу па адумыслова прызначанае для гэтага разьбе. Існуе таксама інтэграваны глушыльнік, які зьмяшчае камэру для газу, беспасярэдна ўнутры ствала (ці як невялікае пашырэньне з прарэзамі на канчатку ствала). Такі глушыльнік беспасярэдна зьяўляецца часткай зброі безь якой карыстаньне зброяй немагчыма, напрыклад Шрубарэз. 

Абодва кшталты глушыльнікаў зьніжаюць шум ад ударнае хвалі ад стрэлу (дакладнее ад узгарэўшагася парахавога ладунку, які сілай вытаўхае Кулю з каналу стволу). Парахавыя газы пры гэтым трапляюць ў шэраг камэр, дзе страчваюць хуткасьць, пашыраючыся й ахалоджваючыся. Значна страціўшы хуткасьць, парахавыя газы затым выходзяць з глушыльніку.

Катэгорыя:Састаўныя часткі пальнай зброі
Згарда

**Зга́рда** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 7 кілямэтраў на ўсход ад Воршы і за 3 кілямэтры на поўдзень ад аўтадарогі Ворша — Дуброўна —  (). Згарда ўваходзіць у склад Крапівенскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1676 годзе згадваецца як маёнтак у Аршанскім павеце ВКЛ. Згарда Аршанскага павету пазначаная на мапе 1790 году. Гэта было звычайнае сельскае паселішча. Зямля належала царкве. У 19 стагодзьдзі — пачатку 20 стагодзьдзя ўваходзіла ў склад Пагляёўскай воласьці Горацкага павету. Належала Мянжынскім. У 1879 годзе ўзгадваецца хлебазапасная крама. У 1905 годзе сяляне скардзіліся цару на эксплюатацыю панамі. У 1910 годзе вёска мела 551 дзесяціну зямлі, у тым ліку 22 дзесяціны леса. У чэрвені 1944 году гітлераўцы спалілі вёску і забілі 8 жыхароў. Паводле стану на 1 студзеня 1998 году 64 жыхары. Магіла палкоўніка В. А. Курмінскага, які загінуў у ліпені 1941 году.

## Насельніцтва
Дынаміка насельніцтва наступная:
* 1898 год — каля 140 жыхароў
* 1910 год — 313 жыхароў
* 1940 год — 172 жыхары
* 1998 год — 64 жыхары
* 1999 год — 59 жыхароў
* 2010 год — 32 жыхары

## Славутасьці
* Магіла палкоўніка Веніаміна Курмінскага. Загінуў у ліпені 1941 году. У 1973 годзе на магіле пастаўлены абэліск.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  С. 500.
*  С. 122.

Катэгорыя:Крапівенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Рымкі (Аршанскі раён)

**Ры́мкі** — вёска ў Беларусі, на левым беразе ракі Хотыні. Уваходзяць у склад Крапівенскага сельсавету Аршанскага раёну Віцебскай вобласьці. Знаходзяцца за 8 кілямэтраў на паўднёвы ўсход ад Воршы і за 1 кілямэтар на паўночны ўсход ад аўтамабільнай дарогі Крычаў — Ворша — Лепель ().

## Назва

Рыміка (Rimicho) — імя германскага паходжаньня. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rymko (Rymka).

## Насельніцтва
* 1999 год — 32 чалавекі
* 2010 год — 19 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крапівенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Стахоўка

**Стахо́ўка** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 4 кілямэтры на ўсход ад Воршы. Паўднёвай сваёй мяжой выходзіць да аўтадарогі Ворша — Дуброўна —  (). Стахоўка ўваходзіць у склад Крапівенскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 76 чалавек
* 1999 год — 130 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крапівенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Шатравіна

**Шатра́віна** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 10 кілямэтраў на ўсход ад Воршы і за 1 кілямэтар на поўдзень ад аўтадарогі Ворша — Дуброўна —  (). Шатравіна ўваходзіць у склад Крапівенскага сельсавету.

## Гісторыя
Першыя звесткі напрыканцы 18 ст. Вядома як в. *Шатровіна (Шетравіна)*. Колішняе ўладанне Л.Сапегі у складзе маёнтка Дуброўна ў Аршанскім павеце. З часу 1-га падзелу Рэчы Паспалітай - у складзе Аршанскага павета Магілёўскай губ. Расейскай Імперыі, належыла Кацярыне Грынкевіч (Грыневіч?). З 2-й пал.19 ст. ў Пугляёўскай воласці Горацкага павета Магілёўскай губ., уваходзіла ў маёнтак Грэкаўка кн. Любамірскіх, потым належыла Вальсу фон Шпрык. Па звестках 1892 г. - ліфляндскім дваранам Альфрэду і Геральду Вільгельмавічам фон Валь і Аляксандру фон Шмрок. З'яўлялася цэнтрам Шатравінскага сельскага т-ва. Меўся хлебазапасны магазін. У 1915 г. меліся 2 прыватныя пасекі з 15 вуллямі. У 1919 г. перададзена ў Аршанскі раён. З сакавіка 1924 г. паселішча ў БССР. У Вял. Айч. вайну загінулі 10 жыхароў вёскі.

## Насельніцтва
* 1777 год — 8 душ хрысціян
*1783 год — 4 двары, 11 рэвізскіх душ мужчынскага і 11 жаночага полу
*1857 год — 59 душ
*1881 год — 27 сялян
*1910 год — 20 двароў, 127 жыхароў
*1915 год — 20 двароў, 130 жыхароў
*1926 год — 30 двароў, 151 жыхар
*1959 год — 167 жыхароў 
*1998 год — 21 двор, 39 жыхароў
* 1999 год — 47 чалавек
*2010 год — 37 чалавек
*2017 год — 37 гаспадарак, 21 пастаянны жыхар
*2020 год — 37 гаспадарак, 18 пастаянных жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Крапівенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Эльблёнг

**Эльблёнґ** (; ) — горад у паўночнай Польшчы з насельніцтвам 126 419 чалавек на 2009 год і адміністрацыйны цэнтар Эльблёнскага павету. З 1999 горад быў далучаны да Вармінска-Мазурскага ваяводзтва. Да гэтага горад быў адміністрацыйным цэнтрам Эльблёнскага ваяводзтва (1975—1998) і галоўным горадам у Гданьскім ваяводзтве (1945—1975). Гэты горад зьяўляецца портам на рацэ Эльблёнґ, якая ўпадае ў Вісьлінскую затоку прыкладна за 10 км на поўнач, тым самым даючы гораду доступ да Балтыйскага мора цераз падуладную Расеі Балтыйскую пратоку.

Эльблёнґ упершыню згадваецца як «Ilfing» у «», напісаных на англа-саксонскай мове ў пэрыяд кіраваньня караля Альфрэда паводле зьвестак, атрыманых ад вікінгаў, якія наведалі гэтае месца.

## Гісторыя

Заснаваны крыжакамі ў 1237 годзе на месцы болей старажытнага цэнтра, які прынята атаясамліваць з вараскім Трусо. Насельніцтва — 126 419 тыс. жыхароў (2009).

Гістарычна прускі горад, цэнтар старажытнапрускай вобласьці Памэзанія, Эльблёнґ стаў часткай Польшчы толькі пасьля Другой сусьветнай вайны. Новае польскае насельніцтва ў значнай ступені складалася з палякаў, пераселеных з Савецкага Саюзу.

## Гарады-сябры
Эльблёнґ зьяўляецца пасябраным з:

* Лер, Нямеччына *(з 23 ліпеня, 2001)* 
* Калінінград, Расея *(з 1994)* 
* Балтыйск, Расея *(з 1994)* 
* Ронэбі, Швэцыя *(з 1991)* 
* Друскенікі, Летува *(з 1996)* 
* Ліепая, Латвія *(з 1991)* 
* Наваградак, Беларусь *(з 1995)* 
* Тарнопаль, Украіна *(з 1992)* 
* Камп’ень, Францыя *(з 2002)* 
* Троўбрыдж, Вялікабрытанія *(з 31 сакавіка 2000)* 
* Какімба, Чылі *(з 1995)* 
* Баазцы, Шэньсі, Кітай *(since 1997)* 
* Тайнань, Тайвань *(з 29 красавіка 2004)* 
* Новы-Сонч, Польшча 
* Нарва, Эстонія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка места

Катэгорыя:Гарады Вармінска-Мазурскага ваяводзтва
Пашына

**Па́шына** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 1 кілямэтар на паўночны ўсход ад Воршы. Вёска месьціцца на левым беразе Дняпра. Пашына ўваходзіць у склад Крапівенскага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1642 годзе як вёска ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

## Насельніцтва
* 2010 год — 46 чалавек
* 1999 год — 66 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крапівенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Солсбэры (неадназначнасьць)

Назву **Солсбэры** мае шэраг населеных пунктаў:

## Вялікабрытанія
* Солсбэры — горад у Вялікабрытаніі, што месьціцца ў графстве Ўілтшыр

## Злучаныя Штаты Амэрыкі
* Солсбэры — горад у штаце Канэктыкут
* Солсбэры — горад у штаце Мэрылэнд
* Солсбэры — горад у штаце Паўночная Караліна

## Зымбабвэ
* Солсбэры — былая назвы сталіцы Зымбабвэ гораду Харарэ
Бярозна

Назву **Бярозна** маюць:
* Бярозна — вёска ў Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Бярозна — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Бярозна — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
Суцькі

Назву **Су́цькі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Суцькі — вёска ў Дзятлаўскім раёне
** Суцькі — вёска ў Лідзкім раёне

* Менская вобласьць:
** Суцькі — вёска ў Вялейскім раёне

## Глядзіце таксама
* Суцькава
Крыжовая гара

**Крыжовая гара** ( ) — месца паломніцтва прыблізна за 12 км на поўнач ад места Шаўлі ў паўночнай Летуве. Дакладна невядома, адкуль павялася традыцыя, але лічыцца, што першыя крыжы паўсталі на месцы былога гарадзішча пасьля паўстаньня 1831 году. Колькасьць крыжоў невядомая, па розных падліках вагаецца ад 55 000 да 100 000.

## Гісторыя

7 верасьня 1993 году Ян Павал II наведаў Крыжовую гару, абвясьціўшы яе месцам надзеі, міру, любові і ахвяры. У 2000 годзе непадалёк паўстаў францішканскі кляштар. Гара не знаходзіцца ні пад чыёй юрысдыкцыяй, таму людзі могуць ставіць крыжы па ўласным жаданьні.

## Глядзіце таксама
* Летувіскія традыцыйныя крыжы
* Тры крыжы
* Кальварыя Жамойцкая

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* KryziuKalnas.lt
* Прамова Яна Паўла II
* HillofCrosses.com

Катэгорыя:Месцы паломніцтва
Катэгорыя:Славутасьці Летувы
Катэгорыя:Шаўлі
Катэгорыя:Культавыя мясьціны Летувы
Фэмінізацыя беларускай мовы

**Фэмінізацыя мовы** (**фэмінізацыя Nomina agentis**) і пэўных іншых катэгорыяў у сучаснай **[[беларуская мова|беларускай мове]]** — гэта сукупнасьць моўных захадаў, скіраваных на ўстанаўленьне роўнасьці паміж паламі шляхам стварэньня альбо распаўсюджаньня жаночых формаў назоўнікаў, якія ахопліваюць прафэсіі, грады і заняткі.

## Лексычныя прыклады
* «мысьлярка» як жаночая форма слова «мысьляр»
* «філёзафка» — філёзаф,
* «рэктарка» — рэктар,
* «прэзыдэнтка» — прэзыдэнт,
* «сьвятарка» — сьвятар,
* «тэарэтыца» — тэарэтык,
* «акадэміца/акадэміня» — акадэмік і г. д.

## Гісторыя
Манаграфія мовазнаўцы Паўленкі закранае і разглядае ў цэлай працы пытаньне ўтварэньня фэмінінатываў. Найбольш актыўны пэрыяд фармаваньня фэмінінатываў у беларускай мове ці ў старабеларускай — гэта XVI—XVII стагодзьдзі. Старабеларуская мова не разьвівалася ізалявана, але ў повязі з мовамі суседнімі, таму велічны пласт фэмінінатываў у мове нашых продкаў і расейцаў, а таксама ўкраінцаў, напрыклад, падобны («княгиня», «княжна», «пасербица», «царица» і г. д.). Пры гэтым як мова самастойная яна мела шэраг асаблівасьцяў: так, напрыклад, на ўласнабеларускай і польскай моўнай глебе сфармаваліся гэткія словы як «воеводиная», «братанка», «господарина», «корчмитка», «шинкарка», «папежничка», «выволанка», «старостянка» ды іншыя.

## Актуальнасьць фэмінізацыі мовы
### Беларускі клясычны правапіс
У мовазнаўчых колах можна вылучыць дзьве плыні на прадмет дадзенага пытаньня. Першая — тарашкевіца, асабліва ейная сучасная вэрсія «Беларускі клясычны правапіс», апрацаваная журналістамі і мовазнаўцамі газэты «Наша Ніва», ARCHE і іншымі, якія прытрымліваюцца правілаў і нормаў дарэформнай мовы. Гэтая плынь фэмінізуе назовы пасадаў і прафэсіяў. Так, прадстаўнік гэтай плыні — Ян Станкевіч — спыняўся ў сваіх працах на пытаньні фэмінізацыі назоўнікаў, што абазначаюць пасаду, прафэсію ці тып заняткаў. Альтэрнатыўны граматыст рупіцца аб чысьціні мовы і гаворыць аб натуральнасьці суфіксаў ыц-а, іц-а ў беларускай мове («караліца», «цэсарыца», «царыца», «нямчыца», «жыдзіца», «пранцузіца»).

### Афіцыйны беларускі правапіс
Другая плынь — афіцыйны беларускі правапіс. Так, напрыклад, у «Стылістыцы беларускай мовы» М. Цікоцкага адзначаецца, што:

«У афіцыйна-дзелавым стылі звычайна ўжываецца толькі форма мужчынскага роду, нават калі ёсьць адпаведная форма жаночага роду… Формы жаночага роду з суфіксам -ш, -к, -іц-а, -ыц-а, -ых-а — уласьцівасьць размоўнага стылю».


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Фэмінізацыя беларускай мовы «Наша Ніва»
* Ці магчымая фэміністычная рэвалюцыя ў мове?

Катэгорыя:Беларуская мова
Прэкуле

**Прэ́куле** () — горад у заходняй Летуве, знаходзіцца ў Клайпедзкім раёне Клайпедзкага павету за 20 кілямэтраў ад Клайпеды. Колькасьць насельніцтва налічвае 1,7 тыс. чалавек. Горад знаходзіцца ў этнаграфічным рэгіёне Малая Летува. Праз горад цячэ рака Мінія. Прэкуле зьяўляецца чыгуначнай станцыяй на лініі Клайпеда — Савецк.

## Гісторыя
Назва Прэкуле ўпершыню ўзгадваецца ў першай палове ХVI стагодзьдзя. Пачаткова паселішча мела назву *Памінія* (на рацэ Мінія), і гэта была малая вёска з трыма гаспадаркамі. У 1511 годзе тут адкрылася карчма «*zur Minnige*». У 1540 годзе яе набыў *Лукас Прэкал*. Ад ягонага прозьвішча пайшла і новая назва паселішча «Прэкола» ці «Прэкуле», якая ўпершыню зьявілася на мапе ў 1548 годзе. У 1587 годзе ў паселішчы быў пабудаваны касьцёл.

У 1609 годзе, падчас Польска-швэдзкай вайны 1600—1611 гадоў паселішча было спаленае польска-літвінскімі войскамі. У 1688 годзе быў пабудаваны новы касьцёл.

У 1905 годзе паселішча, якое цяпер мела назву «Prökuls», знаходзілася ў складзе Прусіі, мела 500 дамоў і было заселенае пераважна лютэранамі. Перад Другой Сусьветнай вайной у паселішчы жыло каля 1200 чалавек.

Пасьля 1921 году Прэкуле апынулася ў складзе Левувы. Статус гораду Прэкуле атрымала ў 1948 годзе.

## Глядзіце таксама
* Прыекулэ
* Прыекулі

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Клайпедзкага павету
Крупаўскі сельсавет

**Крупаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лідзкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Крупава.

16 сакавіка 2023 году сельсавет скасаваны. Вёскі Аўсядава, Верх-Ліда, Вялікае Сяло, Гуды, Колышкі, Малэйкаўшчына, Споркаўшчына, Чахаўцы перададзеныя ў склад Дварышчанскага сельсавету. Вёскі Абрубы, Белевічы, Бенкевічы, Бярнуці, Вялікія Рэксьці, Верх-Крупава, Ворнішкі, Жырмуны, Кербядзі, Козічы, Крупава, Наркуны, Навіцкія 3, Пурсьці, Чэрнікі, Шаўдзюкі у склад Дзітвянскага сельсавету.

## Крыніцы


Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лідзкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2023 годзе
Лебяда

Назву **Лебяда** маюць:

* Лебяда — род двухдольных расьлінаў сямейства лебядовых
* Лебяда — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Лебяда — рака ў Гарадзенскай вобласьці, правы прыток Нёману
Тарноўскі сельсавет

**Тарно́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лідзкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Тарнова.

## Гісторыя
29 верасьня 2005 году рашэньнем Гарадзенскага абласнога Савету дэпутатаў у склад сельсавету перададзеная вёска Бабоўцы Ваверскага сельсавету.

21 сьнежня 2009 году вёска Парачаны перададзеная з Голдаўскага ў склад Тарноўскага сельсавету.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Лідзкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Заборцы

Назву **Забо́рцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Заборцы — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Заборцы — вёска ў Докшыцкім раёне
** Заборцы — вёска ў Мёрскім раёне
** Заборцы — старая назва былой вёскі Забор’е (Полацкі раён)

* Гарадзенская вобласьць:
** Заборцы — вёска ў Астравецкім раёне
** Заборцы — вёска ў Лідзкім раёне

## Глядзіце таксама
* Забараўе
* Забараўцы
* Забар’е 
* Забарок
* Забароўе
* Забарочча
* Забарцы
* Забары 
* Забор 
* Заборава
* Забораўка
* Забораўна
* Забораўцы 
* Забор’е 
* Заборкі 
* Заборнае 
* Заборнікі 
* Заборныя Гумны
* Заборскі
Трацьцякоўскі сельсавет

**Трацьцяко́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лідзкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Трацьцякоўцы.

## Гісторыя
18 кастрычніка 2013 году ў склад сельсавету перададзеныя ўсе населеныя пункты — Анацкі, Біскупцы, Бурносы, Гаўе-Пяскі, Дакудава 1, Дакудава 2, Ельня, Забалотня, Карнілкі, Лучкі, Мікулічы, Місуры, Мялёгава, Порасьлі, Пятры, Філонаўцы, Чараўкі — ліквідаванага Дакудаўскага сельсавету.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Лідзкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Даліна (неадназначнасьць)

Назву **Даліна** маюць:

* Даліна — форма рэльефу, звычайна выцягнутай формы і выразна ніжэйшага ўзроўню, чым прылеглыя абшары
* Даліна — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Даліна — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Даліна — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласьці
Ёдкі (неадназначнасьць)

Назву **Ёдкі** маюць:

* Ёдкі — беларускі шляхецкі род гербу Ліс
* Ёдкі — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
Украінскі Дом

«**Украінскі Дом**» — недзяржаўная арганізацыя ў Беларусі. Дзейнічала з 2010 па 2014 гады.

Паводле статуту, установа займаецца падтрымкай грамадзкіх і культурных і эканамічных ініцыятываў украінскай дыяспары на Берасьцейшчыне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрнэт-старонка Украінскага Дому
* Украінскі Дом на Радыё Рацыя
* Украінскі Дом на Радыё Свабода

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Вялічкі

Назву **Вялічкі** маюць:

* Вялічкі — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Вялічкі — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Вялічкі — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
Сялянская доля (газэта)

**Сяля́нская до́ля** (чэрвень 1921 — красавік 1922) — беларуская газэта арганізацыі Беларускае працоўнае сялянства.
Нерэгулярна выдавалася ў Коўне. Выйшла 7 нумароў.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* «Сялянская доля» (1921—1922) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх  (

Катэгорыя:Выданьні беларускай дыяспары
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:Ковенскія газэты
Катэгорыя:Зьніклі ў 1922 годзе
Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі

**Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі** () — масавыя антыўрадавыя выступы петраградзкіх працаўнікоў і жаўнераў Петраградзкага гарнізону, якія прывялі да зьвяржэньня расейскай манархіі і стварэньня Часовага ўрада, які засяродзіў у сваіх руках заканадаўчую і выканаўчую ўлады ў Расеі. Рэвалюцыйныя падзеі ахапілі пэрыяд канца лютага — пачатку сакавіка 1917 году, паводле юліянскага календару, які дзейнічаў на той час у Расеі.

Лютаўская рэвалюцыя пачалася як стыхійны парыў народных масаў, аднак ейнаму посьпеху спрыяў і гостры палітычны крызіс у вярхах, рэзкая незадаволенасьць лібэральна-буржуазных колаў адзінаасобнай палітыкай цара. Хлебныя бунты, антываенныя мітынгі, дэманстрацыі, стачкі на прамысловых прадпрыемствах гораду наклаліся на незадаволенасьць і закісаньне сярод шматтысячнага сталічнага гарнізону, які далучыўся да рэвалюцыйных масаў, што выйшлі на вуліцы. 27 лютага (12 сакавіка) 1917 году ўсеагульны страйк перарос ва ўзброенае паўстаньне. Войскі, якія перайшлі на бок паўстанцаў, занялі найважнейшыя пункты гораду, урадавыя будынкі. У дадзеным становішчы царскі ўрад выявіў няздольнасьць да хуткіх і рашучых дзеяньняў. Разрозьненыя і нешматлікія сілы захоўвалі вернасьць манарху, аднак аказаліся не ў стане самастойна справіцца з анархіяй, якая ахапіла сталіцу, а некалькі частак, зьнятых з фронту дзеля здушэньня паўстаньня, ня здолелі прабіцца да гораду.

Непасрэдным вынікам Лютаўскай рэвалюцыі стала адрачэньне ад пасады Мікалая II, спыненьне панаваньня дынастыі Раманавых і фармаваньне Часовага ўраду пад старшынствам князя Георгія Львова. Гэты ўрад было цесна зьвязаны з буржуазнымі грамадзкімі арганізацыямі, якія ўзьніклі ў гады вайны, як то Ўсерасейскі земскі зьвяз, Гарадзкі зьвяз, Цэнтральны ваенна-прамысловы камітэт. Часовы ўрад злучыў у сваім твары заканадаўчую і выканаўчую ўладу, замяніўшы цара, Дзяржаўную раду, Думу і Савет міністраў. У сваёй Дэклярацыі Часовы ўрад аб’явіў амністыю палітычным зьняволеным, грамадзянскія свабоды, замену паліцыі «народнай міліцыяй», рэформу мясцовага самакіраваньня.

Практычна адначасова рэвалюцыйна-дэмакратычнымі сіламі былі сфармаваны паралельны ворган улады — Петраградзкі савет — што прывяло да сытуацыі, вядомый як двоеўладзьдзе. 1 (14) сакавіка 1917 году новая ўлада была ўсталявана ў Маскве, на працягу сакавіка — па ўсёй краіне.

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Рэвалюцыя 1917 году ў Расеі
* Кастрычніцкі пераварот

## Вонкавыя спасылкі
* Пра чыньнікі расйескай рэвалюцыі: нэамальтузіянская пэрспэктыва .
* Аляксандар Блок. Апошнія дні імпэратарскай ўлады .
* Справаздачы паседжаньняў Часовага ўраду. Сакавік—красавік 1917 году .
Родны край

Назву **Родны край** маюць:

* Родны край (1919) — беларуская грамадзка-палітычная і літаратурная газэта (Горадня)
* Родны край (1931) — беларуская газэта (Лагойск)
* Родны край (1933) — заходнебеларуская газэта, орган Таварыства беларускай асьветы (Вільня)
Гунавір

**Гунаві́р** — камуна ў дэпартамэнце Верхні Рэйн у Эльзасе, паўночна-ўсходняя Францыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* INSEE

Катэгорыя:Грамады Францыі
Родны край (1919)

**«Родны край»** (22 чэрвеня — 10 ліпеня 1919, Гародня) — беларуская грамадзка-палітычная і літаратурная газэта.

## Гісторыя
Выдавалася ў Гародні беларускімі эсэрамі. Апісвала самаўпраўства польскіх уладаў. Паведамляла пра культурнае жыцьцё на Гарадзеншчыне.
Выдадзена 6 нумароў. пасьля чаго выданьне забаранілі польскія ўлады, а рэдактара Тамаша Грыба арыштавалі. 20 ліпеня 1919 за ўдзел у выданьні газэты была арыштаваная і Паўліна Мядзёлка.

## Тэматыка
Адлюстроўвала палітычную лінію партыі беларускіх эсэраў, пазыцыі радыкальна настроеных беларускай інтэлігенцыі і сялян у пачатку акупацыі Гарадзеншчыны польскімі войскамі. Пісала пра факты самаўпраўства польскіх улад, заклікала да аб’яднаньня ўсе апазыцыйна настроеныя да заваёўнікаў сілы. Зьмяшчала інфармацыю пра культурна-асьветнае жыцьцё на Гарадзеншчыне. Надрукавала публіцыстычныя выступленьні па бягучым палітычным моманце Тамаша Грыба (пад крыптанімам «А. Н-ка» – Антон Небарака), артыкул пра Люблінскую ўнію 1569 г. (пад псэўданімам Беларус), карэспандэнцыі аб прасьледаваньні беларускай школы й барацьбе за яе існаваньне Паўліны Мядзёлкі (пад крыптанімам «П-нка» – Паўлінка). Вершы В. Нядзельскай і П. Цёмнага ў алегарычнай форме адлюстроўвалі настроі інтэлігенцыі, заклікалі да супраціўленьня акупацыйным уладам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Арсень Ліс. «Родны край» //  С. 118, 119.
* Пяткевіч А. М. «Родны край» //  С. 397.

Катэгорыя:Зьніклі ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Гарадзенскія газэты
Азёркаўскі сельсавет

**Азёркаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мастоўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар — вёска Вялікія Азёркі.

## Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 году ў складзе Мастоўскага раёну Баранавіцкай вобласьці БССР. З 20 верасьня 1944 году ў складзе Гарадзенскай вобласьці. З 25 сьнежня 1962 году па 6 студзеня 1965 году ў складзе Ваўкавыскага раёну. 

28 жніўня 2013 году сельсавет ліквідаваны, усе населеныя пункты — Букштава, Вялікія Азёркі, Дварок, Дубраўка, Котчына, Лабзова, Лупачы, Малыя Азёркі, Сьліжы Падграбельныя, Сьліжы Пескавыя, Тумашы — перададзеныя ў склад Курылавіцкага сельсавету.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 году складала 926 чалавек, зь іх 91,9 % — беларусы, 3,1 % — палякі, 3,1 % — расейцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мастоўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2013 годзе
Галубоўскі сельсавет

**Галубо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мастоўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар сельсавету — вёска Галубы.

## Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 году як **Зачэпіцкі сельсавет** у складзе Жалудоцкага раёну Баранавіцкай вобласьці БССР. Цэнтар — вёска Зачэпічы. З 20 верасьня 1944 году ў складзе Гарадзенскай вобласьці.

16 ліпеня 1954 году перайменаваны ў Галубоўскі сельсавет, цэнтар перанесены ў вёску Галубы. З 17 красавіка 1962 году ў складзе Мастоўскага раёну, з 25 сьнежня 1962 году ў складзе Шчучынскага раёну, з 6 студзеня 1965 году ў складзе адноўленага Мастоўскага раёну.

26 лютага 2013 году сельсавет ліквідаваны, усе населеныя пункты — Воля-Крупіцы, Галубы, Маскалі, Руда Ліпічанская, Стукалы, Шасьцілы, Шымкі, Ярчакі — перададзеныя ў склад Курылавіцкага сельсавету.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 году складала 649 чалавек, зь іх 95,2% — беларусы, 3,5% — палякі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мастоўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2013 годзе
Шымкі

Назву **Шымкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Шымкі — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці
* Шымкі — вёска ў Мастоўскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Шымкі — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці

### [[Польшча]]
* Шымкі  — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва
Родны край (1933)

«**Родны край**» (1 студзеня 1933 — 29 лістапада 1936, Вільня) — заходнебеларуская газэта, орган Таварыства беларускай асьветы. Выдавалася ў Вільні. У 1933 годзе выходзіла 2 разы на тыдзень. з 1934 — раз на тыдзень. Рэдактары: Мікалай Сіняўскі, з 1936 — А. Флёраў. Выдаўцы: С. Кароль, М. Шчасны.

Мела асьветніцкі кірунак, адстойвала правы беларусаў у Польшчы. Зьвяртала ўвагу на патрэбы беларускай асьветы, дзейнасьць беларускага руху за межамі Польшчы. Друкавала гістарычныя матэрыялы. Выдадзена 104 нумары, пасьля чаго выданьне забаронена польскай пракуратурай.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* «Родны край» (1933) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1933 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Кухары

Назву **Кухары** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Кухары — вёска ў Мастоўскім раёне
** Кухары — вёска ў Шчучынскім раёне

* Менская вобласьць:
** Кухары — вёска ў Маладэчанскім раёне
Бітва пад Хацінам 1621 году

**Бітва пад Хацінам** (2 верасьня — 9 кастрычніка 1621), бітва паміж войскам Рэчы Паспалітай і ўкраінскага казацтва (кам., адпаведна, Ян Хадкевіч (потым Станіслаў Любамірскі) й Пётар Сагайдачны; каля 58 тыс. ч.) і Атаманскай імпэрыі (кам. султан Асман II; каля 200 тыс. ч.) каля мястэчка Хацін у час вайны Рэчы Паспалітай і Турэччыны.

Войска Рэчы Паспалітай, колькасна значна слабейшае, трымала абарону ва ўмацаваным табары і вымусіла туркаў падпісаць перамір’е і спыніць вайну. Адна зь вядомых бітваў, дзе значны ўдзел узяла гусарыя.

## Сілы бакоў
Войска Рэчы Паспалітай складалася з рэгулярнага кантынгенту (28 тыс. ч.) пад камандай Яна Хадкевіча (пасьля яго сьмерці ад чумы 24 верасьня каманду ўзяў Станіслаў Любамірскі), да якога далучыўся кантынгент украінскага казацтва (30 тыс. ч.) пад камандай Пятра Сагайдачнага. Недалёка ад Хаціна над Днястром быў закладзены ўмацаваны табар, які загарадзіў дарогу турэцка-татарскаму войску. У складзе войска былі значныя сілы гусарыі (больш за 8 тыс. чалавек).

Турэцка-татарскае войска налічвала да 200 тыс. ч. (гэтая колькасьць, магчыма, перабольшаная).

## Бітва
Камандаваньне Рэчы Паспалітай прыняло тактыку абароны пяхотай на земляных валах табара, і контратакаў коньніцай, асабліва гусарыяй, пад агнявым прыкрыцьцём з валоў. Атаманскае войска раз за разам штурмавала табар, і некалькі разоў было блізкае да прарыву, як, напрыклад, пры штурме 7 верасьня, калі Хадкевіч асабіста павёў у контратаку тры гусарскія й адну райтарскую харугвы. Запасы ў табары вычэрпваліся, і расказваецца легенда, што ў дзень падпісаньня перамір’я ў табары не было ані харчу, ані фураж, і заставалася толькі адна бочка пораху.

## Крыніцы

## Літаратура
* J. Cichowski, A. Szulczynski. Husaria. — Warszawa, WMON, 1977. — 267 с, іл.

## Вонкавыя спасылкі

* Міхась Чарняўскі. «Бітва пад Хацінам»

Катэгорыя:Бітвы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Падзеі 1621 году
Уладзіслаў Сівы-Сівіцкі

**Уладзіслаў Сівы-Сівіцкі** (*пс. Стары Ўлас*; 22 сакавіка 1865, Валожын — 30 верасьня 1939, Шашэльгішкі) — беларускі паэт, публіцыст, зьбіральнік беларускага фальклёру.

## Біяграфія
Асірацеўшы ў дзесяць гадоў, пайшоў працаваць памочнікам кухара да пана. Быў кухарам, аб’езьнікам, лясьнічым у маёнтку Сужаны на Віленшчыне. Жыў у вёсцы Варняны Астравецкага раёну, у Вільні. У 1910 заснаваў школу пісьменнасьці, у якой разам са сваімі дачкамі вучыў дзяцей грамаце. Своеасаблівым летапісам працы і побыту сялянства зьяўляецца паэма «Год беларуса» (1911).

У 1920 пераехаў у вёску Сужаны, а пазьней у Шашэльгішкі Віленскага павету, дзе займаўся земляробствам.

З 1907 друкаваўся ў «Нашай Ніве», потым у заходнебеларускіх выданьнях. У беларускіх календарах зьмяшчаў вершы і вершаваныя апавяданьні. Выступаў і як публіцыст. Шэраг вершаў надрукаваны ў «*Анталогіі беларускай паэзіі*» (1961) і ў зборніку «Беларуская дакастрычніцкая паэзія» (1969). У 1990 выдадзена кніга збораў яго публіцыстыкі «Год беларуса».

Пра *Старога Ўласа* трапна сказаў Максім Гарэцкі: «Такія паэты маюць у нашай паэзіі літаральна маральнае значэнне як песняры з мазольнаю рукой, што ня толькі „з народу“, але і „сам народ“. Яго творы часам ня вельмі складныя, але чуецца ў іх сіла самае зямлі, непасрэдны павеў самога жыцьця беларускай вёскі. Яны — натуральны адростак народнай паэзіі, казак і гутарак, легендаў і жартаў».

Пахаваны ў мястэчку Сужоніс.

У Валожыне на доме па вуліцы Савецкай, 49, зьмешчана мэмарыяльная дошка ў гонар самабытнага паэта-земляка Старога Ўласа.

## Крыніцы

## Літаратура
* Стары Ўлас // 

## Спасылкі
160 гадоў з дня нараджэння Старога Уласа

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія фальклярысты
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Літаратары, вядомыя пад псэўданімамі
Гудзевіцкі сельсавет

**Гу́дзевіцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мастоўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар сельсавету — вёска Гудзевічы.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Ваўкавыскага (з 6 студзеня 1965 году — Мастоўскага) раёну Беластоцкай (з 20 верасьня 1944 году — Гарадзенскай) вобласьці БССР

З 6 студзеня 1965 году ў Мастоўскім раёне.

28 жніўня 2013 году вёска Тоўсьцікі перададзеная з Луньненскага ў склад Гудзевіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
Насельніцтва сельсавету паводле перапісу 2009 году — 1525 чалавек, зь іх 70,6 % — беларусы, 25,7 % — палякі, 2,3 % — расейцы.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 16
* 1 студзеня 1974 году — 16
* 1 студзеня 1981 году — 13
* 1 студзеня 1986 году — 16

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 243
*  С. 141
*  С. 103


Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Камерата

«**Камерата**» — беларускі вакальны гурт.

## Гісторыя
Ансамбль «Камерата» Беларускай дзяржаўнай філярмоніі створаны ў 1986 годзе як звычайны камэрны хор.

Выступалі ў Польшчы, ЗША, Швайцарыі, Аўстрыі, Турэччыне, Расеі, на фэстах «Varna Summer», «International Festival Muzyki Gospel», «International Ankara Music Fesival», «Molde International Jazz Festival», «Vocal Zone» (Кіеў, 2006).

## Дыскаграфія
* 2001 г., 27 сакавіка — 4-ы альбом «Мой анёл»

## Удзельнікі
* Ігар Мельнікаў (барытон, аранжыроўка, мастацкі кіраўнік)
* Аляксандар Доўнар (тэнар, кампазытар)
* Аляксей Бурдзелеў (бас)
* Вольга Вараб’ёва (альт, кампазытар)
* Юлія Караткевіч (альт)
* Галіна Гардынец (сапрана)
* Тацяна Пыталева (сапрана)

## Рэпэртуар
Ад клясыкі да джазу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1986 годзе
Катэгорыя:Культура Менску
Сьцяна (апавяданьні)

**«Сьцяна»** — збор сямнаццаці кароткіх апавяданьняў беларускага пісьменьніка Васіля Быкава.

## Апісаньне
«Сьцяна» апісвае трагічны лёс Беларусі ад сталінскіх рэпрэсіяў (аповед «Жоўты пясочак») і Другой сусьветнай вайны, якая пакінула Беларусь у руінах, да змрочнага жыцьця беларусаў у 1990-я гг. Аўтарская расчараванасьць і пэсымістычная пазыцыя відавочныя ва ўсіх апавяданьнях кнігі. Падобна да іншых твораў Васіля Быкава ў «Сьцяне» прасочваюцца паралелі зь філязофіяй экзыстэнцыялізму, напрыклад засяроджваньне ўвагі аўтара на праблеме выбару і маральных ваганьняў чалавека. Кніга люструе адстунасьць свабоды і бездапаможнасьць індывідуўма ў межах таталітарнай сыстэмы.

З-за таго, што Васіль Быкаў быў persona non grata падчас рэжыму Аляксандра Лукашэнка, збор апавяданьняў друкаваўся ў расейскіх літаратурных часопісах «Дружба народов» (нумары 7, 8, 11 за 1999 год) і «Звезда» (нумар 5 за 1999). Першае асобнае выданьне кнігі выйшла ў 1997 годзе ў выдавецтве «Наша Ніва». Большасьць апавяданьняў былі таксама перакладзеныя на эстонскую мову, пад назвай «Valgevene tragöödia» (*Трагедыя Беларусі*) у 2001 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Васіль Быкаў. Сьцяна на Беларускай Палічцы

Катэгорыя:Васіль Быкаў
Катэгорыя:Творы беларускай літаратуры
Катэгорыя:Кнігі 1997 году
Бітва пад Панасаўкай

**Бітва пад Панасаўкай** — адна з найбольш значных перамог польскіх паўстанцаў падчас паўстаньня 1863—1864 гадоў

Бітва адбылася паміж аддзелам паўстанцаў пад камандаваньнем палкоўніка Марціна Барэлёўскага (1 200 чалавек) з аднаго боку, і расейскімі войскамі пад камандаваньнем маёра Мікалая Стрэнбэрга (4 000 чалавек).

У ноч з 25 на 26 жніўня 1863 году група Марціна Барэлёўскага перайшла з тэрыторыі Аўстрыі, дзе фармавалася, каб злучыцца з групай Аляксандра Стэмпніцкага й групай Аўгустына Валентына. Пасьля паражэньня аддзелу Міхала Хэйдэнрэрха «Крука» пад Файславіцамі група Марціна Барэлёўскага ішла яму на дапамогу. Пад Панасаўкай паўстанцы злучыліся яшчэ з атрадам Каятана Цяшкоўскага і чакалі расейцаў.

Бітва пачалася а 3 або 5 гадзіне ў другой палове дня і працягвалася некалькі гадзін, пры полымі пажару фальварку. Пасьля артылерыйскай падрыхтоўкі пачалася атака расейскай пяхоты, якая аднак была стрыманая. Каля 7 гадзіны польскі камандзір наказаў, каб паўстанцы перайшлі ў атаку. Першая атака палякаў была стрыманая, але другая скончылася пасьпяхова. У бітве быў сьмяротна кантужаны вугорскі арыстакрат, які ваяваў па польскім баку, камандзір кавалерыі Эдвард Няры.

Па бітве паўстанцкія аддзелы разьдзяліліся. Барэлёўскі адышоў у кірунку Батожа, а Цяшкоўскі на паўночны захад.

Брацкая магіла палеглых у бітве знаходзіцца на выезьдзе ў кірунку Зьвяжынца. Маёр Эдвард Няры пахаваны ў асобнай магіле.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бітвы паўстаньня 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Падзеі 1863 году
Зьміцер Бартосік

**Зьмі́цер Барто́сік** ( ў 1968 годзе, Рыбінск, Расея) — беларускі бард, пісьменьнік.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Рыбінску (Расея). Бацькі Зьмітра былі тэатраламі: бацька — рэжысэр, маці — акторка.

У школу пайшоў у Усьць-Каменагорску. У 1978 годзе сям’я пераехала ў Гомель. З 13 гадоў авалодаў гітарай, вырас на песьнях Высоцкага і Акуджавы. У 13-гадовым узросьце зьняўся ў фільме «Чужая Бацькаўшчына» па рамане Вячаслава Адамчыка.

Навучаўся ў Ніжагародзкай тэатральнай вучэльні, быў выключаны «за бяздарнасьць». Пасьля працаваў шліфоўшчыкам на Гомельскім заводзе станочных вузлоў, ладврам у краме. Служыў у шэраговым батальёне. Пасьля дэмабілізацыі працаваў рабочым сцэны ў гомельскім тэатры, потым у будаўнічым бізнэсе ў Вільні.

У 2002 годзе выдаў кнігу апавяданьняў з уласнага жыцьця «Чорны пісталет».

Жыве ў Менску. Мае трох дзяцей: дачок Яну ды Юсьцю й сына Даната.

## Дыскаграфія

* «*Да пабачэньня, do widzenia, viso gero*» (1996)
* «*Гандураскі сэрыял*» (2007)
* «*Дарога на Вільню*» (2008)
* «*tut.ru*» (2009)
* «Дзьве гітары» (2013)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускія аўтары на КАМУНІКАТ
* Зміцер Бартосік: «Не бабнік я, хоць ты трэсні!»


Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларусы ў Летуве
Мікола Гайдук

**Міко́ла Гайду́к** (29 траўня 1933, в. Кабылянка на Беласточчыне, Польская Рэспубліка — 2 верасьня 1998, Беласток, Польшча) — беларускі пісьменьнік, журналіст, краязнаўца, пэдагог.

## Жыцьцяпіс
Мікола Гайдук нарадзіўся 29 траўня 1933 году ў вёсцы Кабылянка Беластоцкага ваяводзтва Польскай Рэспублікі ў сялянскай сям’і.

У 1951 годзе скончыў агульнаадукацыйны ліцэй, у 1959 годзе — Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт.

Працаваў у Агульнаадукацыйным ліцэі зь беларускай мовай навучаньня імя Браніслава Тарашкевіча ў Бельску Падляскім настаўнікам беларускай і лацінскай моў. З 1965 году — дырэктар ліцэя.

У 1986—1988 гадох — намесьнік галоўнага рэдактара газэты «Ніва» (Беласток). Сябра Беларускага літаратурнага аб’яднаньня «Белавежа» з 1958 году. Сябра Саюзу польскіх пісьменьнікаў з 1985 году.

Памёр 2 верасьня 1998 году. Пахаваны на гарадзкіх могілках Беластоку.

## Творчасьць
[міні|Зьлева направа: Мікола Гайдук, [Сакрат Яновіч. Беларусь, Менск, 1990-ыя гады.]]
Друкаваўся з 1957 году ў газэці «Ніва». Аўтар зборніку вершаў «Ціш», апавяданьняў, аповесьцей і гістарычных эсэ «Трызна», «Паратунак», «Брэсцкая унія», казак, артыкулаў, нарысаў.

Выступаў як публіцыст, літаратуразнаўца і перакладчык паэзіі з польскае на беларускую мову. Апублікаваў каля 600 уласных запісаў беларускіх песень з нотамі, краязнаўчы слоўнік. Суаўтар падручнікаў на беларускай мове для 3, 4, 5 клясаў (1962—1987) (па 3 выданьні) і «Граматыкі беларускай мовы для 5-8 клясаў беларускай пачатковай школы» (1975).

Аўтар працы па гісторыі праваслаўя «Берасьцейская царкоўная ўнія 1596 году» (1996).

## Бібліяграфія
* «Ціш» (Беласток, 1988)
* «Белавескія паданьні» (па-польску, Беласток, 1990)
* «Трызна» (1991)
* «Паратунак» (1993)
* «Белавескія быліцы і небыліцы» (1996)
* «Лягенды Беласточчыны» (1997)

## Узнагароды
* Заслужаны дзяяч культуры Польшчы (1986),
* ордэн Адраджэньня Польшчы,
* срэбраны крыж Заслугі,
* залаты крыж Заслугі,
* ордэн Сьвятой роўнаапостальнай Марыі Магдалены III ступені (1993),
* ордэн Сьвятойроўнаапостальнай Марыі Магдалены II ступені (1995).

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускія пісьменнікі Польшчы. Другая палова ХХ ст. / Уклад. Я. Чыквіна; Прадм. У. Конана, — Мн.: Беларускі кнігазбор, — 2000, — 576 ст.: іл., — ISBN 985-6318-80-7

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1933 годзе
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Памерлі 2 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1998 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя ў Беластоку
Катэгорыя:Сябры Беларускага літаратурнага аб’яднаньня «Белавежа»