open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крэсўэльская культура

**Крэсўэльская культура** () — археалягічная культура верхняга палеаліту, якая існавала на тэрыторыі Вялікабрытаніі. Назву ёй дала археоляг Дораці Гарад у 1926 року паводле археалягічнага помніка Крэсўэл-Крэгс у Дэрбішыры. Існавала ў пэрыяд 10 500—10 000 рокаў да н. э. (некалібраваная храналёгія) і была заменена мэзалітычнай культурай Маглемозэ.

Крэсўэльская культура мае падобныя характарыстыкі да культурай Фэдэрмэсэр і Гамбурскай культурай цэнтральнай Эўропы, а таксама з Мадленскай культурай поўдню Эўропы. Характэрныя прылады, паводле якіх дыягнастуецца культура — трапецыяпадобныя рубілы, называныя «чэдараўскімі наканечнікамі», а таксама іхнія адмены, вядомыя як «крэсўэльскія наканечнікі» і меншыя рубілы. Сярод іншых відаў прыладаў сустракаюцца скрабкі, вырабленыя з доўгіх простых рубілаў.

Іншыя знаходкі ў кантэксьце крэсўэльскай культуры улучаюць балтыйскі бурштын, костку маманта, зубы і косткі іншых жывёлаў. Яны ўжываліся для вырабу гарпуноў, шылаў, караляў й іголак. У пячоры Гоф () у Сомэрсэце і ў Кенцкай пячоры ў Дэваншыры былі знойдзеныя незвычайныя канічныя стрыжні з мамантавае косткі.

У Ангельшчыне і Ўэльсе «чэдараўскія наканечнікі» знойдзеныя ў 28 месцах раскопак, аднак у Шатляндыі і Ірляндыі да цяперашняга часу такіх знаходак ня знойдзена. Верагодна, гэтыя тэрыторыі былі заселеныя людзямі пазьней.

Большасьць крэсўэльскіх помнікаў знойдзеныя ў пячорах, аднака апошнія знаходкі сьведчаць пра дзейнасьць на адкрытых мясцовасьцях, а таксама пра тое, што крамянёвыя прылады маглі апынуцца на адлегласьці да 150 км ад месца здабычы камяня. Некаторыя з крамянёў у пячоры Гоф паходзяць з Вэйл-оф-П’юсі () ў Ўілтшыры, а немясцовыя марскія ракавіны і бурштын — з узьбярэжжа Паўночнага мора, што таксама сьведчыць пра высокую мабільнасьць насельніцтва. Гэта нагадвае помнікі Мадленскай культуры ў іншых месцах Эўропы і можа сьведчыць пра наяўнасьць шырокага абмену рэсурсамі між рознымі тэрыторыямі ў тыя часы.

Сярод жывёлаў, якіх ужывалі ў ежу крэсўэльцы, былі дзікі конь, марал, палярны заяц, мамант, сайга, тур, мядзьведзь, рысь, ліса, воўк і інш.

## Вонкавыя спасылкі
* http://www.encyclopediefrancaise.com/Creswellian.html

Катэгорыя:Археалёгія
Катэгорыя:Палеаліт
Балотнікі (Вярэнаўскі раён)

**Бало́тнікі** — вёска ў Бастунскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бастунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Бальсі

**Бальсі́** — вёска ў Бастунскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бастунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Гільвінцы

**Гільві́нцы** — вёска ў Беларусі, на рацэ Жыжме. Уваходзяць у склад Бастунскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Гіла або Гіль (Gilo, Gill) і Віна (Wino) — імёны германскага паходжаньня. У гістарычным германскім арэале адзначалася імя Gelvin.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бастунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Міранда супраць Арызоны

**Міранда супраць Арызоны** — знакавы судовы працэс, які адбываўся ў Вярхоўным судзе ЗША 28 лютага — 1 сакавіка 1966 року. Выракам, вынесеным судом па гэтай справе 13 чэрвеня, было пастаноўлена, што любыя паказаньні, як абвінавальныя, так і апраўдальныя, могуць быць выкарыстаныя на працэсе толькі ў тым выпадку, калі бок абвінавачаньня зможа давесьці, што падазраваны перад допытам быў інфармаваны пра сваю магчымасьць карыстацца абаронцам перад і ў працэсе дачы паказаньняў, а таксама пра права ня сьведчыць супраць сябе.

Допыт можа быць працягнуты ў выпадку адмовы арыштаванага ад гэтых правоў. Аднак у гэтым выпадку абвінавачаньне павінна даказаць добраахвотнасьць адмовы.

Гэтае рашэньне стварыла юрыдычны прэцэдэнт, вядомы як правы Міранды, паводле якіх пералік дазволеных правоў затрыманаму паліцыяй чалавеку стаўся звычайнай працэдурай.

## Глядзіце таксама
* Правіла Міранды
* Пятая папраўка да Канстытуцыі ЗША

## Вонкавыя спасылкі

* ''Miranda v. Arizona'', 384 U.S. 436 (1966)

Катэгорыя:Права ЗША
Катэгорыя:Працэсуальнае права
Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Бастуны

**Басту́ны** — вёска ў Бастунскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бастунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Тракелі (Вярэнаўскі раён)

**Траке́лі** — вёска ў Бастунскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 2010 год — 472 чалавекі
* 1999 год — 541 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Падарожжы Дылетанта. Тракелі
Тракелі

Назву **Тракелі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Тракелі — вёска ў Браслаўскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Тракелі — вёска ў Астравецкім раёне
** Тракелі — вёска ў Вярэнаўскім раёне
Алькмунд з Дэрбі

**Алькмунд** (, , *Алкмунд з Дэрбі*;  каля 800) — прынц Нартумбрыі, Сьвяты.

## Біяграфія

Сын караля Нартумбрыі Элхрэда. Па дваццаці роках выгнаньня, праведзеных сярод піктаў праз сваё дынастычнае змаганьне ў Нартумбрыі, вярнуўся туды з уласным войскам. Быў забіты пры невядомых абставінах. Адказнасьць за гібель крыніцы ўскладаюць на караля Нартумбрыі Эрдвульфа. Гібель Алькмунда называюць мучаніцкай, і ён залічаны ў лік сьвятых.

Спачыў у Лільшале (Шропшыр). Апісваюцца цуды, якія адбываліся на ягонай магіле. Праз нашэсьце датчанаў ягонае цела Алькмунда было перанесенае ў Дэрбі, і некалькі цэркваў у ваколіцы асьвечаныя ў ягоны гонар. Памяць сьвятога адзначаецца 19 сакавіка.

## Глядзіце таксама
* Царква Сьвятога Алкмунда (Дэрбі)
* Алькмунд
* Альгімонт

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Grosjean, P. *Codicis Gothani Appendix (Vita Sancti Aelkmundi regis)* // Analecta Bollandiana. T. LVIII, 1940. P. 178—183.
* Алькмунд // Православная энциклопедия. Т. 2. — Москва, 2001. С. 80. 

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Ангельскія сьвятыя
Катэгорыя:Нартумбэрлэнд
Катэгорыя:Памерлі ў 800 годзе
Дайнава

Назву **Дайнава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Дайнава — былы хутар у Астравецкім раёне
** Дайнава — вёска ў Бастунскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну
** Дайнава — вёска ў Беняконскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну
** Дайнава — вёска ў Івейскім раёне
** Дайнава 1 — вёска ў Лідзкім раёне
** Дайнава 2 — вёска ў Лідзкім раёне

* Менская вобласьць:
** Дайнава — вёска ў Валожынскім раёне
** Дайнава Вялікая — вёска ў Валожынскім раёне
** Дайнава — вёска ў Пухавіцкім раёне

## Іншае
* Дайнава — курганны могільнік каля вёскі Дайнава Пухавіцкага раёну Менскай вобласьці
Базылі

**Базылі́** — вёска ў Беняконскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беняконскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Біржыні

**Бі́ржыні** — вёска ў Беняконскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беняконскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Больцінікі

**Бо́льцінікі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Балацянкі. Уваходзяць у склад Беняконскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Бальдзін або Бальтын (Baldin, Baltin) — імя германскага паходжаньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беняконскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Любарты

**Люба́рты** — вёска ў Беларусі, каля вадасховішча Юрганцаў. Уваходзяць у склад Беняконскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Германскае паходжаньне імя Любарт (Lubart, Lubert) сьцьвяржаецца ў этымалягічным слоўніку старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзеным Польскай акадэміяй навук.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беняконскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Мілюнцы (Гарадзенская вобласьць)

**Мілю́нцы** — вёска ў Беняконскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 2010 год — 25 чалавек
* 1999 год — 49 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Беняконскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Волдацішкі

**Во́лдацішкі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Дзітвы. Уваходзяць у склад Больціскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Валдад або Валтат (Waldad, Valtat) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) паходзіць ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць', а аснова -гад- (-ад-, -ат-) (імёны ліцьвінаў Ядвіга, Гатман, Гатаўт; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Hathald) — ад гоцкага *haþus, германскага hathu 'бой'.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Крыніцы

Катэгорыя:Больціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Друскенікі (вёска)

**Дру́скенікі** — вёска ў Больціскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Больціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Пілюнцы

**Пілю́нцы** — вёска ў Больціскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Больціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Подзітва (Больціскі сельсавет)

**По́дзітва** — вёска ў Больціскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 62 чалавекі
* 2010 год — 40 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Больціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Гештаўты

**Ге́штаўты** — хутар у Беларусі, каля ракі Дзітвы. Уваходзяць у склад Больціскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Гасьцівалд або Гісталд (Gastivald, Gistald) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаст- (-каст-, -гест-) (імёны ліцьвінаў Гасьціла, Гестар, Каштарт; германскія імёны Gastila, Gaster, Kastert) паходзіць ад гоцкага і германскага gasts 'госьць, вандроўнік', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

## Крыніцы

Катэгорыя:Больціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Агароднікі (Вярэнаўскі раён)

**Агаро́днікі** — вёска ў Пераганцаўскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
18 кастрычніка 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Вярэнаўскага ў склад Пераганцаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 3 чалавекі
* 1999 год — 7 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Пераганцаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Вараноўка

Назву **Вараноўка** маюць:

* Вараноўка — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Вараноўка — вёска ў Беняконскім сельсавеце Воранаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці
* Вараноўка — вёска ў Пераганцаўскім сельсавеце Воранаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці
* Вараноўка — вёска ва Ўзьдзенскім раёне Менскай вобласьці
Гіркі

**Гі́ркі** — вёска ў Гіркаўскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гіркаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Каргаўды

**Каргаўды́** — вёска ў Беларусі, у міжрэччы Начы і Радунькі. Уваходзяць у склад Гіркаўскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. На паўднёвым захадзе ад вёскі бярэ пачатак рака Барташунка.

## Назва

Карагалт (Caragolt, *Caragolt) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -кар- (-кор-) (імёны ліцьвінаў Караман, Карымонт, Карыят; германскія імёны Caroman, Caromond, Cariatto) паходзіць ад гоцкага kaurus 'цяжкі, важкі' або гоцкага і бургундзкага kara 'турбота, клопат', а аснова -голд- (-голт-) (імёны ліцьвінаў Голдзін, Гоўдвік, Мінігаўд; германскія імёны Goldine, Goldwig, Minegolt) — ад гоцкага gulth 'золата'.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гіркаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Кулі

Назву **Кулі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Кулі — хутар у Браслаўскім раёне
** Кулі — вёска ў Гарадоцкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Кулі — вёска ў Бераставіцкім раёне
** Кулі — вёска ў Вярэнаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Кулі — вёска ў Койданаўскім раёне

## Глядзіце таксама
* Кулёўцы
* Кулёўшчына
* Куль
* Кулькішкі
Кулі (Вярэнаўскі раён)

**Кулі́** — вёска ў Гіркаўскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гіркаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Лункі

**Лу́нкі** — вёска ў Гіркаўскім сельсавеце Вярэнаўскі раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гіркаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Тоўцішкі

**То́ўцішкі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Начы. Уваходзяць у склад  Гіркаўскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Тэўда або Тэўта, пазьней Тэўт або Таўт (Teudo, Teuto, Teuth, Taut) — імя германскага паходжаньня.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Крыніцы

Катэгорыя:Гіркаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Бялюнцы (Доціскі сельсавет)

**Бялю́нцы** — вёска ў Доціскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
5 кастрычніка 2007 году перададзеная зь ліквідаванага Нацкага сельсавету ў Доціскі сельсавет.

## Крыніцы

Катэгорыя:Доціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Гінэлі

**Гінэ́лі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Начы. Уваходзяць у склад Доціскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Геніла, Генель або Гінола (Gennilo, Genellus, Ginolo) — імя германскага паходжаньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Доціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Павіланцы (Доціскі сельсавет)

**Павіла́нцы** — вёска ў Доціскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 67 чалавек
* 2010 год — 42 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Доціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Шаўры

**Шаўры́** — вёска ў Доціскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Асобы

* Людвік Нарбут (1832, в. Шаўры — 1863) — вайсковец, адзін з кіраўнікоў нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—64 гадоў на тэрыторыі былога Вялікага Княства Літоўскага.

## Крыніцы

Катэгорыя:Доціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Стамяроўшчына

**Стамяро́ўшчына** — хутар у Доціскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У 1663 г. згадваецца ў складзе Лідзкага павету ВКЛ.

## Крыніцы

Катэгорыя:Доціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Тальманты

**Тальманты́** — хутар у Беларусі, каля ракі Начы. Уваходзяць у склад Доціскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Паводле францускага лінгвіста-германіста Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, імя Талімонт адпавядае германскаму імю Tolmunt. Таксама адзначалася старажытнае германскае імя Talamundus.

## Крыніцы

Катэгорыя:Доціскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Гудэлі

**Гудэ́лі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Дзітвы. Уваходзяць у склад Жырмунскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Гудзіла, пазьней Годэль або Гутэль (Gudila, Godel, Güttel) — імя германскага паходжаньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жырмунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Жылянцы

**Жыля́нцы** — вёска ў Жырмунскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жырмунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Залескія

**Зале́скія** — вёска ў Жырмунскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жырмунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Мендрыкаўшчына

**Ме́ндрыкаўшчына** — вёска ў Беларусі, у міжрэччы Дзітвы і Жыжмы. Уваходзіць у склад Жырмунскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Мэндрых або Мэндрык (Mendrich, Mendrick) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -менд- (-мант-, -мінд-) (імёны ліцьвінаў Мінціла, Мінтаўт, Мендэр; германскія імёны Mindilo, Mindelt, Mender) паходзіць ад стараверхненямецкага menden 'весяліцца, цешыцца', а аснова -рых- (-рык-) (імёны ліцьвінаў Дзітрык, Індрых, Эрык; германскія імёны Hindrich, Ditricus, Erik) — ад гоцкага reiks 'магутны', германскага rikja 'магутны, каралеўскі'.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жырмунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Мажэйкаўшчына

**Мажэ́йкаўшчына** — хутар у Беларусі, каля ракі Дзітвы. Уваходзіць у склад Жырмунскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Мазека або Мазіка (Mazecha, Mazika) — імя германскага паходжаньня. Адпаведнасьць літоўскіх імёнаў на -ейка (-іка) германскім імёнам з суфіксам -к- (Вілейка — Wilico, Мінейка — Minnico, Радзейка — Radecke < Radacho і г. д.) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жырмунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Ясьвілы

**Ясьві́лы** — хутар у Беларусі, каля ракі Жыжмы. Уваходзяць у склад Жырмунскага сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Асі або Осі (Asi, Osi) і Віла (Wilo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ас- (ос-) (імёны ліцьвінаў Осман, Асьміна, Ашнар; германскія імёны Osman, Osminna, Asinar) паходзіць ад гоцкага *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'. Адзначалася германскае імя Asvild (As-vild), старажытнае германскае імя Osovildis (Oso-vildis).

## Крыніцы

Катэгорыя:Жырмунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Юзэф Міхал Іваноўскі

**Юзэф Міхал Іваноўскі** — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Ротмістар, гараднічы і староста менскі ў 1746—1758, пасол на сойм ў 1735 годзе. Паводле гэрбара Урускага Юзэф-Міхал валодаў маёнткамі Чаркасы (Czerkasy), Прылукі (Przytułek) й Куркі (Kurki).

З роду Іваноўскіх гербу «Рагаля» зьменены. Юзэф Міхал Іваноўскі ажаніўся зь княжной Марыянаю Жыжэмскаю ў 1729 годзе й меў сыноў: Ігнація, Станіслава, судзьдзю земскага новагародзкага ў 1778 г., а паводле довадаў, складзеных у герольдыі Царcтва Польскага, і Сьцяпана (Szczepan), ў якога ад Антаніны Раманавічны быў сын Міхал, войт гміны Кукава ў павеце аўгустоўскім, зацьверджаны ў Царcтве ў 1849 г. разам з сынамі: Віктарам, Стэфанам і Янам, народжанымі ад Дароты Астроўскай.

## Літаратура
* Iwanowski h. Rogala odm. // Seweryn Uruski (hr.) Herbarz Szlachty Polskiej. Warszawa 1904—1931

Катэгорыя:Старосты менскія
Крупка (надвор’е)

**Крупка** — атмасфэрны ападак крышталікаў кропелек вады ў выглядзе белых ці цьмяна-белых шарыкаў (сфэракрышталёў).

Катэгорыя:Надвор’е
Катэгорыя:Мэтэаралёгія
Раса (надвор’е)

**Раса́** — ападак у выглядзе найдрабнейшых часьцінак кропелек вады, якія выпадаюць на паверхні зямлі і на рэчах пры судатыканьня іх з паветрам пры пэўных атмасфэрных умовах. Раса, як і туман, утвараецца ў выніку кандэнсацыі вадзяной пары пры тэмпэратуры ніжэй за пункт расы. Калі тэмпэратура досыць нізкая, вадзяная пара можа дэсублімавацца і прымаць розную ледзяную форму ў працэсах адукацыі называецца крупчастай або крышталічнай намаразьзю або шэраньню.

Паколькі раса павязаная з тэмпэратурай паверхняў, у канцы лета яна найбольш лёгка ўтвараецца на паверхнях, якія не награваюцца за кошт праводнага цяпла ад глыбокага грунту, як то трава, лісьце, парэнчы, дахі аўтамабіляў і масты.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Надвор’е
Катэгорыя:Мэтэаралёгія
Ігнаці Іваноўскі

**Ігнаці Іваноўскі** — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста менскі ў 1762—1778 гадах, пасол на сойм ў 1762 годзе, уладар Чаркасаў (*Czerkasy*) і Заблоці (*Zabłoć*). З роду Іваноўскіх гербу «Рагаля» зьменены, сын Юзэфа Міхала й Марыяны князёўны Жыжэмскай.

Ігнаці Іваноўскі ажаніўся з Тэрэзай, дачкой Марціна Цеханавецкага гербу «Дамброва», войскага мсьціслаўскага, і Евы Сухадольскай, падкаморжанкі мсьціслаўскай. Не зусім зразумела, ці то была Тэрэза першай, ці то другой (пасьля Тэафіліі з Ільлінічаў) жонкай Ігнація, што больш верагодна.

## Літаратура
* Iwanowski h. Rogala odm. // Seweryn Uruski (hr.) Herbarz Szlachty Polskiej, Warszawa, 1904—1931.
* Dumin S., Rachuba A. Sikorska-Kulesza J. Сіеhanowieccy herbu Dąbrowa, DiG, 1997, 
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908

Катэгорыя:Старосты менскія
Глеб Глебаў

**Глеб Па́ўлавіч Гле́баў**, сапр. ***Глеб Саро́кін*** (11 траўня 1899, Вазьнясенск, Украіна — 3 сакавіка 1967) — беларускі актор тэатру і кіно.Народны артыст БССР (1940) і СССР (1948). Ляўрэат дзьвюх Сталінскіх прэміяў другой ступені (1941, 1948).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся  году ў Вазьнясенску (цяпер у Мікалаеўскай вобласьці Ўкраіны) у сям’і выхадцаў зь Беларусі.

Сцэнічную дзейнасьць распачаў у 1921 року. З 1926 працаваў у Беларускім дзяржаўным тэатры (у 1941—1947 — мастацкі кіраўнік). Працаваў на радыё.

Дэпутат ВС СССР шостага скліканьня (1962—1966).

Памёр 3 сакавіка 1967 року. Пахаваны ў Менску на Ўсходніх могілках.

## Творчасьць
У гісторыю беларускага тэатру ўвайшоў як выдатны майстар камэдыйнага жанру (Пустарэвіч у «Паўлінцы» Янкі Купалы, Туляга ў «Хто сьмяецца апошнім» К. Крапівы, Гарпагон у «Скупым» Мальера). Творчасьць актора характарызавалася глыбокай псыхалягічнай глыбінёй, натуральнасьцю, тонкім гумарам.

## Фільмаграфія
* 1949 — Канстанцін Заслонаў — Антон Кропля
* 1952 — Паўлінка — Пустарэвіч
* 1953 — Сьпяваюць жаўрукі — Сымон Верас
* 1954 — Хто сьмяецца апошнім? — Мікіта Туляга
* 1955 — Зялёныя агні — Каліна
* 1955 — Несьцерка — антыквар
* 1955 — Пасеялі дзяўчыны лён
* 1956 — Міколка паравоз («Пачатак шляху») — гарадзкі галава
* 1957 — Нашы суседзі — Іван Шпакоўскі
* 1957 — Палеская легенда — пан Антоні
* 1959 — Людзі на мосьце — Пётр Савельевіч Паромаў
* 1959 — Як пасварыліся Іван Іванавіч з Іванам Нічыпаравіч — судзьдзя Дзям’ян Дзям’янавіч
* 1959 — Строгая жанчына — Спірыдон Жылінка
* 1960 — Хлеб і ружы — Ферапонт Цівуноў
* 1960 — Першыя выпрабаваньні — дзяк
* 1962 — Вуліца малодшага сына — падпольшчык
* 1963 — Не плач, Аленка
* 1964 — Масква — Генуя — нэпман
* 1964 — Адзінота — Фрол Баеў
* 1966 — Усходні калідор — падпольшчык Зязюля
* 1967 — Запомнім гэты дзень

## Узнагароды і прэміі

* Сталінская прэмія другой ступені (1941) — за вялікія дасягненьні ў галіне тэатральна-драматычнага мастацтва
* Сталінская прэмія другой ступені (1948) — за выкананьне ролі Кроплі ў спэктаклі «Канстантын Заслонаў» А. Маўзона
* Народны артыст СССР (1948)
* Ордэн Леніна
* іншыя ордэны, мэдаль

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на бачыне Кино-театр

Катэгорыя:Беларускія акторы
Катэгорыя:Савецкія акторы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хэрсонскай губэрні
Катэгорыя:Ляўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету СССР
Катэгорыя:Артыстычныя псэўданімы
Вішнеўскае гета

**Вішнеўскае гета** — жыдоўскае гета ў мястэчку Вішнева Валожынскага раёну, створанае нацыстамі ў пэрыяд акупацыі Беларусі.

Напярэдадні ўварваньня немцаў у мястэчку пражывала 571 жыдоў (1940).

Першымі ахвярамі сталі 40 жыдоў, якіх растралялі ў ліпені і жніўне 1941 году на жыдоўскіх могілках. Па сьведчаньні Наўма Падбярэзкіна (1915 г. н.), немцы фатаграфавалі акцыю.

Астатнія жыды (1550 чалавек) былі зьмешчаны ў гета і выкарыстоўваліся на прымусовых працах на станцыі Краснае. Гета праіснавала да верасьня 1942 году. Ранкам у мястэчка прыбылі карнікі. Пры дапамозе мясцовай паліцыі жыдоў прывялі да ямы і растралялі. Па розным дадзеным тады загінула ад 1300 да 1350 жыдоў.

## Крыніцы

* Гетто Белоруссии — примеры геноцида

Катэгорыя:Габрэйскія гета ў Генэральным Камісарыяце Беларусь
Катэгорыя:Вішнеў (Менская вобласьць)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1942 годзе
Іваноўскі (герб)

**«Іваноўскі»** — адмена шляхецкага гербу «Рагаля».

## Апісаньне
У чырвоным полі срэбны алені рог і такі ж ласіны. У кляйнодзе тры страўсіныя пер’і.

## Глядзіце таксама

* «Рагаля»
* «Ходыц»

## Sources
* Dynastic Genealogy 
* Ornatowski.com 

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Беларускае культурнае згуртаваньне

**Беларускае культурнае згуртаваньне** (*БКЗ*)— культурна-асьветніцкая арганізацыя, якая дзейнічала ў генэральнай акрузе «Беларусь».

Створана ў студзені 1944 у Менску кіраўніцтвам Беларускай цэнтральнай рады (БЦР) са згоды нямецкіх акупацыйных уладаў. Афіцыйнае абвяшчэньне адбылося 6 лютага. Старшынёю быў абраны Аўген Калубовіч. Мела 4 аддзелы: музыкі — узначальваў Мікалай Шчаглоў-Куліковіч, прапаганды і беларускай культуры — Уладзімер Дудзіцкі, літаратуры — Натальля Арсеньнева, музэяў і краязнаўства — Антон Шукелойць.

Згуртаваньне ставіла за мэту спрыяць «інтэнсыўнаму разьвіцьцю й пашырэньню сярод насельніцтва Беларусі нацыянальнае беларускае культуры й набліжэньне яе да эўрапейскага сьветагляду». БКЗ павінна было згуртаваць вакол сябе паэтаў, пісьменьнікаў, мастакоў, скульптараў, актораў, якія, як лічылася, былі разьяднаныя, а таксама прадугледжвалася, што Згуртаваньне будзе кіраваць усімі культурнымі ўстановамі (напр. створанымі ў гарадох і шэрагу вёскаў Народнымі Дамамі культуры).

Згуртаваньне сапраўды занялася стваральнай працай, упарадкаваньнем культурнага жыцьця на Беларусі. Адчыняліся тэатры, кіназалі, у Менску была праведзеная выстава народнага мастацтва, у гарадох і мястэчках арганізоўваліся Дамы культуры. Разьвівалася беларуская літаратура таго часу, адрадзілася літаратурнае таварыства «Узвышша». Актыўна йшло друкаваньне падручнікаў, выданьне кніг для моладзі, паэтычных зборнікаў. Беларускія кампазытары (Мікола Равенскі, Алесь Карповіч, Мікола Шчаглоў, Аляксей Туранкоў) стваралі новыя музычныя творы. Праграмы зь беларускай музыкай трансьляваліся па Менскім радыёвузьле, які працаваў штодня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Студзень 1944 году
Катэгорыя:1944 год у Менску
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1944 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі беларускіх калябарантаў
Atlas Coelestis

«**Atlas Coelestis**» — атлас зорнага неба, заснаваны на назіраньнях першага каралеўскага астранома Джона Флэмстыда, выдадзены ў 1729 року, ужо па ягонай сьмерці.

«Атлас» мае найвялікшы фармат з усіх выдадзеных да таго часу і месьціць 26 мапаў асноўных сузор’яў, бачных з Грынўіча, з выявамі ў стылі ракако аўтарства Джэймза Торнхіла. У ім таксама прыведзеныя дзьве плянісфэры, створаныя Абрагамам Шарпам.

## Мінуўшчына

Дагэтуль у Брытаніі існаваў апублікаваны ў 1725 року каталёг «Stellarum inerrantium Catalogus Britannicus» (ці проста «British Catalogue» — «Брытанскі каталёг») на 2919 зорак.

Адной з асноўных мэтаў новага выданьня «Атласу» было жаданьне Джона Флэмстыда зьмяніць адлюстраваньне сузор’яў, прынятага Баерам у сваёй «Уранамэтрыі» (1603). Баер разьмясьціў выявы сузор’яў у выглядзе ззаду (а ня сьпераду, як гэта вялося з часоў Пталемея), што пераварочвала зорнае неба і стварала залішнюю зьбянтэжанасьць пры карыстаньні.

«Atlas Coelestis» быў выдадзены толькі праз дзесяць рокаў па сьмерці Флэмстыда ягонай удавой пры дапамозе Джозэфа Кростўэйта і Абрагама Шарпа, стаўшыся першым падобным выданьнем, заснаваным на тэлескапічных назіраньнях. 


Flamsteed 1729 Orion.jpg|Арыён у «Atlas Coelestis» Флэмстыда.
Uranometria orion.jpg|Арыён ва «Ўранамэтрыі» Баера.


Выданьне мела неадкладны посьпех, стаўшыся стандартным даведнікам для прафэсійных астраномаў на наступнае стагодзьдзе, не зважаючы нават на высокі кошт, вялікі памер (з-за чаго атлас быў нязручны ў выкарыстаньні) і нізкую якасьць малюнкаў (шмат крытыкавалі выявы Джэймса Торнхіла, асабліва датычна прадстаўленьня сузор’я Вадаліва).

Тады др. Джон Бэвіс вырашыў перапрацаваць атлас. У 1745 ён склаў «Уранаграфію Брытаніку», меншых памераў, заснаваную на новых назіраньнях і з новымі выявамі. Аднак ягоны атлас афіцыйна ня быў выдадзены, і да цяперашняга часу засталіся толькі 16 ягоных копіяў.

## «Atlas Fortin-Flamsteed»
У рэшце рэшт перамяшчэньні зорак (першапачатковыя назіраньні вяліся ў 1690-х) запатрабавалі абнаўленьня, рэалізаванага ў 1770-я францускім інжынэрам Нікаля Фартэнам, адрэцэнзаваныя астраномамі Ле Манье і Мэсье з Каралеўскай акадэміі навук у Парыжы.

Новая вэрсія пад назвай «Atlas Fortin-Flamsteed» была памерам у 1/3 ад арыгіналу, але мела такую самую структуру. Некаторыя ілюстрацыі таксама былі перапрацаваныя (сярод іх выявы Андрамэды, Дзевы і Вадаліва). Назвы сузор’яў прыводзіліся па-француску (а не па-лацінску). Былі таксама дададзеныя некалькі туманнасьцяў, адкрытых ужо па сьмерці Флэмстыда.

У 1795 выйшла абноўленая вэрсія, створаная Мэшэнам і Ляляндам, у якую былі ўключаныя новыя сузор’і і туманнасьці.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Адсканаваны ''Atlas coelestis'' на бачыне Нацыянальнай бібліятэкі Аўстраліі
* Flamsteed — Fortin Atlas Celeste

Катэгорыя:Кнігі 1729 году
Катэгорыя:Атлясы зорнага неба
Катэгорыя:Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
Мікола Шчаглоў

**Міко́ла Шчагло́ў-Куліко́віч** (4 красавіка 1893, Смаленшчына — 31 сакавіка 1969, Чыкага, ЗША) — беларускі кампазытар, музыколяг.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся на беларускай Смаленшчыне. Рана застаўся сіратой, часта гасьцяваў у цёткі, што была ігуменьняй жаночага манастыра ў Цьвяры. Там хлопчык пачаў сьпяваць у хоры і хутка зьвярнуў на сябе ўвагу выкладчыкаў Маскоўскай сынадальнай музычнай вучэльні, што шукалі на правінцыі здольных музыкаў.

Скончыў Маскоўскую кансэрваторыю.

Зьявіўшыся ў 1936-м у Менску, стаў адным з арганізатараў Опэрнага тэатру і дырыгентам яго сымфанічнага аркестру. Працаваў рэдактарам на беларускім радыё. У 1940 да дэкады беларускага мастацва ў Маскве напісаў кантату «Сталін».

Да пачатку Другой сусьветнай вайны ён быў ужо вядомым кампазытарам. Застаўся пад нямецкай акупацыяй.

У 1944 узначаліў музычны аддзел Беларускага культурнага згуртаваньня. На лібрэта Натальлі Арсеньневай напісаў дзьве опэры: лірычна-рамантычную «Лясное возера» і гістарычную «Ўсяслаў Чарадзей», а таксама апэрэту «Ў вырай». З музыкаю Шчаглова ў Менскім драматычным тэатры быў пастаўлены спэктакль «Затонуты звон» паводле п’есы Г. Гаўптмана і рыхтаваўся «Кастусь Каліноўскі» А. Міровіча, які забараніла нямецкая цэнзура.

Зьяжджае на захад пад час наступу Савецкага войска. На эміграцыі працягвае натхнёна служыць сваёй музе. У 1946-м арганізуе вандроўны беларускі тэатар эстрады, які аб’ехаў з канцэртамі ўсю Заходнюю Нямеччыну. У гэты час стварае музыку да Сьвятой літургіі. Жывучы ад 1950 году ў ЗША, ён выдаў пяць зборнікаў з апрацоўкамі народнага мэлясу і ўласнымі песьнямі, у ліку якіх «Беларусь, наша маці-Краіна» і «Ў гушчарах» на вершы Натальлі Арсеньневай, «Пагоня» Максіма Багдановіча.

Асабісты архіў захоўваецца ў Беларускай бібліятэцы імя Францішка Скарыны ў Лёндане.

## Вонкавыя спасылкі
* Імёны Свабоды: Мікола Шчаглоў-Куліковіч

Катэгорыя:Беларускія кампазытары
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Памерлі ў Чыкага
Бастыя (футбольны клюб)

«**Бастыя**» () — францускі футбольны клюб з гораду Бастыі. Заснаваны ў 1905 годзе. Уладальнік Кубка Францыі (1981).

## Гісторыя
Спартовы клюб «Бастыя» быў заснаваны ў 1905 годзе швайцарскім эмігрантам па прозьвішчы Руш (). Першым прэзыдэнтам клюбу стаў Эміль Брандызі.

Статус прафэсійнага клюб атрымаў у 1965 годзе, і тады ж пачаў выступы ў Лізе 2. Правёўшы тры нядрэнныя сэзоны, каманда ў 1968 годзе атрымала перамогу ў розыгрышы Лігі 2 і права выступаць у Лізе 1. Першы сэзон адзначыўся складанай, але пасьпяховай барацьбой за выжываньне й стаў пачаткам дзесяцігодзьдзя, якое шматлікімі лічыцца найлепшым у гісторыі клюбу. У 1972 годзе «Бастыя» дайшла да фіналу Кубка Францыі, дзе зь лікам 1:2 саступіла «Марсэлю». Выхад у фінал нацыянальнага кубка дазволіў карсыканцам у наступным сэзоне дэбютаваць у эўракубках, то бок у Кубку ўладальнікаў кубкаў. Зрэшты далёка прайсьці «Бастыі» не атрымалася: у першым жа раўндзе каманда атрымала паразу па суме двух матчаў (0:0, 1:2) ад мадрыдзкага «Атлетыка».

У 1977 годзе «Бастыя» дабілася права гуляць у Кубку УЭФА, дэбют у якім апынуўся куды больш удалым. Карсыканцы пасьлядоўна выбілі лісабонскі «Спортынг», «Ньюкасл Юнайтэд», «Тарына» (які перамаглі зь лікам 3:2 у гасьцёх, перапыніўшы іхную двухгадовую сэрыі без паразаў у хатніх гульнях), а таксама «Карл Цайс» і «Грасгопэр», толькі ў фінале саступіўшы нідэрляндзкаму ПСВ (0:0, 0:3).

Першы матч фіналу праходзіў 26 красавіка 1978 году на стадыёне Арман Сэзары. Нягледзячы на дажджышча, югаслаўскі арбітар не адважыўся перанесьці гульню, і матч, які праходзіў зь перавагай гаспадароў, скончыўся нулявой нічыёй.

У матчы ў адказ, 9 траўня, роўнасьць у рахунку захоўвалася да 24-й хвіліны, калі Вілі ван дэ Керкгоф адкрыў лік. У другой палове сустрэчы ПСВ правёў яшчэ два галы й аформіў сваю перамогу. Карсыканцы сьпісалі паразу на беспрэцэдэнтную стомленасьць: за 6 дзён, якія папярэднічалі гэтаму матчу яны правялі 3 гульні ў чэмпіянаце.

Гэты фінал застаецца пакуль самым значным посьпехам «Бастыі». У 2005 годзе з вылету клюбу ў Лігу 2 у «Бастыі» пачаўся крызіс. Паводле вынікаў сэзону 2009—2010 гадоў каманда вылецела ў трэці дывізіён — Нацыянальны. У сэзоне 2010—2011 гадоў клюб атрымаў паразу ў трэцім дывіўіёне й вярнуўся ў Лігу 2, а на наступны год заняў 1 месца ў Лізе 2 і выйшаў у найвышэйшую лігу.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бастыя
Прэстыж (лінгвістыка)

**Моўны прэсты́ж** — параўнальны ўзровень павагі ў моўнай грамадзе да азначанай мовы, дыялекту або гаворкі.

## Чыньнікі
Пашана надаецца мове паводле:
#багацьця літаратурнай спадчыны,
#ступені сучаснасьці,
#міжнароднага становішча,
#шанаванасьці яе носьбітаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Сацыялёгія
Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Opel Zafira

**Opel Zafira** — кампактны вэн вытворчасьці нямецкай аўтамабільнай кампаніі Opel, зьбіраецца на заводзе ў Бохуме. На некаторых рынках прадаецца пад маркай «Vauxhall» або «Chevrolet», у Японіі прадавалася пад назвай «Subaru Traviq». Першыя ўзоры сышлі з канвэеру ў 1999, у 2005 было прадстаўленае другое пакаленьне — «Opel Zafira II».

Салён сямімесны, апошні шэраг сядзеньняў можа складвацца дзеля павелічэньня зьмяшчальнасьці багажніку.

## Вонкавыя спасылкі

Zafira
Катэгорыя:Кампактныя аўтамабілі
Катэгорыя:Аўтамабілі 1990-х
Катэгорыя:Аўтамабілі 2000-х
2G

**2G** — тэхналёгіі мабільнай сувязі **другога пакаленьня** — тэхналёгія лічбавай радыёсувязі зь першымі магчымасьцямі перадачы зьвестак (тэкставыя адсылкі SMS). Стандарты 2G: GSM (Global System for Mobile communications), CDMA (Code Division Mutiple Access).

Гэтыя стандарты прынесьлі ў сьвет адразу некалькі новаўвядзеньняў. Асноўнае адрозьненьне ад тэхналёгіі 2G ад 1G зьяўляецца тое, што дзеля перадачы голасу на адлегласьці ён праходзіў аблічбоўку (кадаваньне) і толькі потым, лічбавым кодам мадуляваўся СВЧ-сыгнал (у 1G — аналягавы сыгнал). У гэтым — агульная рыса ўсіх стандартаў другога пакаленьня. Стандарты адрозьніваюцца мэтадамі «ўшчыльненьня» ці падзелу каналаў: у GSM выкарыстоўваецца падыход з часавым ушчыльненьнем TDMA *(Time Division Multiple Access)*, а ў CDMA *(Code Division Mutiple Access)* — кодавы падзел каналаў сувязі, з-за чаго гэты стандарт так і завецца.

Стандарты другога пакаленьня ствараліся для забесьпячэньня галасавой сувязі, але ў сілу іх «лічбавай прыроды» атрымалася магчымасьць доступ у інтэрнэт па мабільным тэлефоне й перадачы лічбавых зьвестак, як па звычайным правадным мадэме. Першапачаткова, стандарты другога пакаленьня не забясьпечвалі высокай прапускной здольнасьці: GSM мог падаць толькі 9600 біт/с (роўна гэтулькі патрабуецца для забесьпячэньня галасавой сувязі ў адным «ушчыльненым» з дапамогай TDMA канале), CDMA — некалькі дзясяткаў кбіт/с.

Катэгорыя:Бяздротавая сувязь
Катэгорыя:Інфармацыйныя тэхналёгіі
Германішкі (неадназначнасьць)

Назву **Германішкі** маюць:

## Паходжаньне

Тапонім Германішкі — як і тапонімы Гадуцішкі і Ганусішкі — традыцыйна пісаўся празь неўласьцівае для летувіскай мовы Г (H). Ён утварыўся ад пашыранага германскага імя Герман або сугучнага прозьвішча.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Германішкі — вёска ў Астравецкім раёне
** Германішкі — колішняе мястэчка, цяпер вёска ў Вярэнаўскім раёне

## Падвойныя назвы
* Малыя Германішкі

## Глядзіце таксама
* Герман
* Германава
* Германавічы
* Германаўшчына
* Германоўшчына
* Германцы

## Крыніцы
Белевічы

Назву **Белевічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Белевічы — вёска ў Браслаўскім раёне
** Белевічы — вёска ў Глыбоцкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Белевічы — вёска ў Івейскім раёне
** Белевічы — вёска ў Лідзкім раёне
** Белевічы — вёска ў Смаргонскім раёне

## Глядзіце таксама
* Беляі
* Белякі
* Белякова
* Белякоў
* Белякоўшчына
* Белянок
* Бялевічы
* Бяляеўка
* Бялякі
* Бялянішкі
* Бяляны
* Бяляўшчына
Узвышша (неадназначнасьць)

**Узвышша**:

* Узвышша — дзялянка зямной паверхні, якая характарызуецца прыўзьнятасьцю адносна навакольных
* Узвышша — аб’яднаньне беларускіх пісьменнікаў у 1926—1931 роках
* Узвышша — літаратурна-мастацкі часопіс (“часопісь літаратуры, мастацтва і крытыкі”), створаны сябрамі аднайменнай літаратурнай суполкі.
Рыгор Кіпрыяновіч

**Рыго́р Я́каўлевіч Кіпрыяно́віч** (1846, в. Крайск, Віленская губэрня, Расейская імпэрыя — 1915, Дзьвінск, Віцебская губэрня, Расейская імпэрыя) — беларускі царкоўны гісторык, публіцыст, пісьменьнік, прыхільнік школы заходнерусізму.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў в. Крайск (суч. Лагойскі раён Менскай вобласьці). Выпускнік Літоўскай духоўнай сэмінарыі (1867). Выхаванец Санкт-Пецярбурскай духоўнай акадэміі, дзе ў 1873 Кіпрыяновіч абараніў магістарскую дысяртацыю: «Жыцьцё Ёсіфа Сямашкі, мітрапаліта літоўскага і віленскага, і ўзьяднаньне заходне-рускіх уніятаў з праваслаўнай царквой у 1839 г.» Манаграфія вытрымала два выданьні пры жыцьці аўтара.

Па сканчэньні акадэміі Кіпрыяновіч быў накіраваны ў Самарскую сэмінарыю, а ў 1872 у Літоўскую духоўную сэмінарыю. Выкладаючы там латынь, гісторыю і пэдагогіку, ён адначасова чытаў лекцыі ў Віленскай мужчынскай гімназіі і жаночай вучэльні.

Актыўна займаўся дасьледаваньнем мінуўшчыны ўніяцкай царквы і каталіцызму ў Беларусі. Аўтар шэрагу манаграфій, а таксама нарысаў «Язафат Кунцэвіч» (1912) і «Да гісторыі жаночай адукацыі ў Заходняй Расеі» (1910).

Зьяўляўся таксама дырэктарам камэрцыйнае вучэльні ў Дзьвінску.

## Творы
* Киприанович Г. Я. Жизнь Иосифа Семашки, митрополита Литовскаго и Виленскаго, и возсоединение западно-русских униатов с православною церковию в 1839 г. Вильна: Типографія И. Блюмовича, 1893. — 140 с http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=18039 — кніга ў фармаце djvu
* Киприанович Г. Я. Исторический очерк православия, католичества и унии в Белоруссии и Литве, с древнейшего до настоящего времени. — Вильна, 1899. — 287 с.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс у Расейскім біяграфічным слоўніку

Катэгорыя:Гісторыкі царквы
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1846 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1915 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Дзьвінску
Філёзаф, які тлумачыць мадэль Сонечнай сыстэмы

«**Філёзаф, які тлумачыць мадэль Сонечнай сыстэмы**» — карціна ангельскага мастака Джозэфа Райта, напісаная каля 1766 року. Поўная назва «Філёзаф, які тлумачыць мадэль Сонечнай сыстэмы, у якой лямпа грае ролю Сонца» (. «Філёзаф» — другая (пасьля «Глядыятара») карціна мастака, на якой асобы і аб’екты сцэны адлюстраваныя асьветленай сьвечкай, нябачнай гледачу. Твары пэрсанажаў карціны дэманструюць адну з асноўных фазаў Месяца — маладзік, паўмесяц, ветах і поўня.

## Мінуўшчына
Карціна выклікала дыскусіі, паколькі замест клясычнага сюжэту ў цэнтры сцэны выкарыстаны сюжэт навуковы. Адлюстраваньне Райтам захапленьня, выкліканага навуковымі «цудамі», разыходзілася з традыцыяй, у якой падобныя пачуцьці маглі быць выкліканыя толькі сюжэтамі на рэлігійную тэму, паколькі Райт лічыў навуку і тэхніку ня меней натхняльнай, чым традыцыйныя рэлігійныя тэмы, паводле якіх былі створаныя шматлікія вялікія карціны мінулага. Паводле Гётэ, разгляд скульптураў пры сьвятле сьвечках, якія добра вылучалі абрысы прадметаў, полымя якіх вагалася і магло выклікаць уражаньне руху, было моднай забавай. У мэханічнай мадэлі Сонечнай сыстэмы цені, якія адкідвала лямпа, што замяняла сабой Сонца, былі істотнай часткаю паказу.

«Філёзаф» быў адной з брытанскіх карцінаў, якія разбуралі цьвёрдую герархію жанраў, якой у XVIII стагодзьдзі прытрымліваліся францускія дзеячы мастацтва. У некаторым сэнсе сюжэт карціны нагадваў жанравыя карціны прадстаўнікоў найчасьцей сярэдняе клясы за нефармальнымі заняткамі, якія атрымалі новы статус, калі Ёган Цофані стаў паказваць у падобным стылі каралеўскую сям’ю каля 1776 року. Аднак, улічваючы іх сур’ёзнае становішча, ніводнае зь дзейсных асобаў карціны не павінна ўспрымацца як партрэт (нават калі можна вызначыць ягоны прататып). Мастацтвазнаўца XX стагодзьдзя Эліс Ўотэрхаўс параўноўвае гэтыя дзьве работы з «genre serieux» францускай драмы часоў напісаньня карціны, у азначэньні Дэні Дыдро і П’ера Бамаршэ, што падтрымлівае й Эгертан.

Ананімны агляд XIX стагодзьдзя называў Райта «вялікім і незвычайным, своеасаблівым геніем». «Філёзаф» быў напісаны не пад замову, верагодна, у спадзеве, што карціна будзе набытая Вашынгтонам Шырлі, 5-м графам Фэрэрс, астраномам-аматарам, які меў уласную мадэль Сонечнай сыстэмы, і якога таксама наведваў сябар Райта Пітэр Пэрэз Бардэт (*Peter Perez Burdett*). Два чалавекі на карціне лічацца партрэтамі Бардэта і Фэрэра: Бардэт занатоўвае, а Фэрэрс са сваім сынам сядзіць побач з мадэльлю. Фэрэрс набыў карціну за £210, аднак 6-ы граф прадаў яе з аўкцыёну, і ў цяперашні час яна знаходзіцца ў сталай экспазыцыі музэю й мастацкай галерэі Дэрбі, дзе разьмешчаная каля працуючай копіі мэханічнай мадэлі Сонечнай сыстэмы.

Біёграф Райта Бэнэдыкт Нікалсан сьцьвярджаў у 1968 року, што мадэльлю для выкладчыка быў Джон Ўайтгэрст, у той час як іншы камэнтатар паказвае на падабенства фігуры з «партрэтам Ісаака Ньютана пэндзлю Готфрыда Кнэлера».

## Глядзіце таксама
* Геліяцэнтрычная сыстэма сьвету
* Плянэтарый

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Карціны Джозэфа Райта
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1766 годзе
Катэгорыя:Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
Фэхэрвар Сэкешфэхэрвар

«**Фэхэрвар**» () — вугорскі футбольны клюб з гораду Сэкешфэхэрвару. Заснаваны ў 1941 годзе. Трохразовы чэмпіён Вугоршчыны (2011, 2015, 2018), двухразовы ўладальнік Кубка Вугоршчыны (2006, 2019), Кубку вугорскай лігі (2012) і ўладальнік Супэркубку Вугоршчыны (2011, 2012). «Фэхэрвар» найбольш вядомы ў эўрапейскім футболе дзякуючы выхаду ў фінал Кубка УЭФА 1985 году, калі каманду ўзначальваў Фэрэнц Ковач. Зусім нядаўна каманда ўдзельнічала ў групавым этапе Лігі Эўропы УЭФА ў сэзонах 2012—2013 і 2018–2019 гадоў.

Традыцыйнымі колерамі клюбу ёсьць сіні і чырвоны. З 1967 году «Фэхэрвар» праводзіць свае хатнія матчы на стадыёне «Шоштаі». Падчас рэканструкцыі стадыёну ў пэрыяд з 2016 па 2018 гады клюб праводзіў свае хатнія матчы ў на стадыёне «Панча Арэна» ў Фэлькуце.

## Гісторыя
Клюб быў закладзены ў 1941 годзе пры вайсковым прамысловым заводзе. У першыя гады колеры клюбу абаранялі працаўнікі гэтага заводу. Каманда брала ўдзел у чэмпіянаце мэд’е Фэер у сэзоне 1942—1943 гадоў і неўзабаве здабыла ў ім перамогу. У 1948 годзе было пастаноўлена, што клюб будзе разьдзелены на тры асобныя каманды. Першая зь іх далучылася да трэцяга дывізіёну чэмпіянату Вугоршчыны, астатнія дзьве засталіся ў рэгіянальных лігах, пры гэтым адна зь іх заявілася ў чэмпіянат мэд’е Фэеру, а іншая — у той жа чэмпіянат, але ягоны другі дывізіён. Гэты мусіла палепшыць вынікі. У 1950 годзе працаўнікі клюбу, жадаючы палепшыць вынікі вырашылі стварыць уласную каманду. Урэшце, 3 студзеня 1956 году было пастаноўлена, што ўсе каманды мусілі аб’яднацца ў адзін.

Першая мажлівасьць згуляць у найвышэйшай лізе Вугоршчыны выпала толькі празь некалькі гадоў. У сэзоне 1961—1962 гадоў каманда заняла трэцяе месца і ледзь не кваліфікавалася ў першы дывізіён. Толькі ў 1967 годзе клюб, ужо вядомы як «Вашаш», здолеў прабіцца да Нацыянальнага дывізіёну. 22 студзеня 1968 году клюб атрымаў новую назву «Відэатон» у выніку спонсарскага пагадненьня з вытворцам электрычных тавараў кампаніяй Videoton. Першы сезон у найвышэйшым дывізіёне быў ня вельмі пасьпяховым. Каманда выгуляла толькі ў 9 гульнях, атрымаўшы пры гэтым 18 паразаў. Фініш на 15 месцы вымагаў ад клюбу перайсьці ў дывізіён ніжэй. Не зважаючы на такі вынік, «Відэатон» здабыў перамогу ў другім дывізіёне, адразу вярнуўшыся да элітнага дывізіёну. У наступныя пяць гадоў каманда паляпшала свае вынікі, а ў сэзоне 1975—1976 гадоў скончыла чэмпіянат на другім радку. У 1982 годзе клюб дасягнуў фіналу Кубка Вугоршчыны, але саступіў «Уйпэшту» зь лікам 2:0. Пасьля некалькіх зьменаў найменьняў у 1990-х і 2000-х гадах назва «Відэатон» захоўвалася за клюбам да 2018 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Сэкешфэхэрвар
Нджэсуці

**Нджэсуці** () — гара і найвышэйшы пункт у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы (правінцыя Квазулу-Натал), ўваходзіць у горную сыстэму Драконавыя горы. Вышыня — 3408 м.

## Вонкавыя спасылкі
* South Africa Tours and Travel: Geography of South Africa
* Oxford Business Group: South Africa: Country Profile — Geography, History, Government and Politics

Катэгорыя:Паўднёва-Афрыканская рэспубліка
Катэгорыя:Горы
Ветах (неадназначнасьць)

Назву **Ветах** маюць:

* Ветах (гурт) — беларускі гурт дударскай музыкі.
* Ветах — квадра Месяца
Знак Скарыны

**Знак Скары́ны** — асабісты сыгнэт Францыска Скарыны, на якім былі выяўлены прамяністае Сонца анфас з прытуленым справа маладзіком з тварам у профіль. Мяркуецца, што гэтым, магчыма, сымбалізавалася сонечнае зацьменьне 16 сакавіка 1485 году (было бачна ў Полацку ўвечары, калі месяц пакрываў да 85% сонца), і што Скарына такім чынам паказваў дату свайго нараджэньня. Таксама Скарына мог бачыць у дзяцінстве зацьменьні 8 траўня 1491 г. і 1 кастрычніка 1502 г. (у Полацку абодва разы месяцам закрывалася больш за 90% сонечнага дыска), што магло ўразіць хлопчыка і паўплываць на ягоны выбар. Паводле іншага меркаваньня, сонца — сымбаль асьветы, сьвятла, цяпла, вечнасьці, а малады (а ня ветахавы) Месяц — росту і маладосьці.

Катэгорыя:Сымбалі
Катэгорыя:Францішак Скарына