open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Луганская вобласьць

**Луга́нская во́бласьць** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ва Ўкраіне. Плошча вобласьці складае 26,684 тыс. км². Насельніцтва на 2005 год — 2540,1 тыс. чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Луганск.

## Геаграфічныя зьвесткі
### Месцазнаходжаньне
Разьмешчаная на ўсходзе Ўкраіны па абодва бакі плыні ракі Северскі Данец.

На поўначы, ўсходзе, і поўдні мяжуе зь Белгародзкай, Варонескай і Растоўскай абласьцямі Расеі, на захадзе — з Харкаўскай і Данецкай абласьцямі Ўкраіны.

Працягласьць вобласьці з поўначы на поўдзень — 270 км, з захаду на ўсход — 170 км.

### Клімат
Клімат умерана кантынэнтальны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня −7&nbsp;°C, ліпеня +21&nbsp;°C. Сярэднярочная колькасьць ападкаў — 400—500 мм.

### Рэльеф
Паверхня вобласьці ўяўляе сабой хвалістую раўніну, якая ўзвышаецца ад даліны Северскага Данцу на поўнач і на поўдзень, дзе разьмешчаны Данецкі камлюк. У даліне рэчак Міюса й Нагольнай вышыня камлюку зьніжаецца, а ўсходнія схілы пераходзяць у Прыазоўскую раўніну. У левабярэжнай частцы вобласьці распасьціраецца Старабельская раўніна. На крайняй поўначы ў межы вобласьці заходзяць бэлькі Сярэднярускага ўзвышша.

Глебы галоўным чынам чарназёмныя. Пашыраныя таксама дзярновыя глебы.

### Карысныя выкапні
Луганская вобласьць зьяўляецца адным з найбольш разьвітых у прамысловым пляне рэгіёнаў Украіны з шырокиі комплексам разнастайных відаў мінэральнай сыравіны. На тэррыторыі вобласьці маюцца радовішчы вуглю, газу, будаўнічай сыравіны, фасфатаў і нават золата. Эксплюатуюцца крыніцы мінэральнай вады.

### Водныя аб'екты
У вобласьці — 123 ракі, 6 зь якіх маюць даўжыню звыш 100 км. Галоўная рака — Северскі Данец. Таксама ёсьць 60 азёраў (найвялікшыя зь іх Бабровае ды Воўчае) і 60 вадасховішчаў.

## Гісторыя
Засяленьне тэрыторыі вобласьці пачалося каля 100 тыс. рокаў таму.

У Сярэднявечча велічэзная, практычна незаселеная тэрыторыя атрымала гістарычную назву Дзікае поле і аддзяляла Рускую дзяржаву ад Крымскага ханства.

З XVI ст. у паўднёвых стэпах утвараюцца вартаўнічыя службы, умацаваныя лініі Расейскай імпэрыі.

З мэтай аб’яднаньня ў адно цэлае вугольных раёнаў басэйну ў лютым 1919 р. была ўтвораная Данецкая губэрня з цэнтрам у месьце Луганску. 3 чэрвеня 1938 р. яна была падзеленая на Сталінскую й Варашылаўградзкую. У 1958 року вобласьць была перайменаваная ў Луганскую.

З 2022 году вобласьць амаль цалкам акупаваная Расеяй.

## Адміністрацыйны падзел
Вобласьць налічвае 18 адміністрацыйных раёнаў, 37 местаў, зь якіх 14 — абласнога значэньня, 109 мястэчак, 109 пасёлкаў, 638 вёсак.
Эма

**Эма** (, скарачэньне ад «эмацыйны», таксама распаўсюджана транскрыпцыя «іма») — тэрмін, які вызначае асаблівы від гардкор-музыкі, заснаваны на скрушальна моцных эмоцыях у голасе вакаліста й мэлядычнай, але часам хаатычнай ці поўнасьцю адсутнай музычнай складальнай. Адметныя асаблівасьці гэтага стылю — манера вакалу, якае ўключае ў сябе часьцяком віск, плач, стогны, шэпт. Тэксты песьняў носяць асабісты характар — аб перажываньнях аўтара, а ў некаторых выпадках — аб палітыцы.

На дадзены момант гэты стыль музыкі дзеліцца на: эма, эмакор, сан-дыега-гардкор (гардкор-эма), эма-ваяленс, скрыма, фрэнч-скрыма.

На базе прыхільнікаў эма й роднасных жанраў узьнікла аднайменная субкультура.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Жанры рок-музыкі
Гардкор-панк

**Гардкор-панк** () — паскораны панк-рок, які зьявіўся ў ЗША і ўпершыню прагучаў у 1977 годзе на дэбютным дэма гурта Black Flag. Акрамя іх, першымі гардкор гуртамі зьяўляліся Circle Jerks, Teen Idles, Minor Threat, Jerry's Kids, Bad Brains.

Самы першы гардкорны лангплэй *Group Sex* быў выпушчаны ў 1980 годзе гуртом Circle Jerks, які быў заснаваны першым вакалістам Black Flag, аднак масавае прызнаньне да жанру прыйшло пасьля выхада альбома Black Flag *Damaged*.

Асноўныя прыкметы жанра: кароткія й хуткія (1-1,5 хвіліны) песьні, сацыяльная лірыка, знарочыстая немэлядычнасьць (2-3 акорда). У такім выглядзе гардкор праіснаваў да сярэдзіны 80-х, калі большасьць гуртоў альбо распалася, альбо сталі граць іншую музыку.

Шматлікія ансамблі, запавольваючыся, сталі дадаваць мэталёвыя элемэнты ў сваю музыку (Earth Crisis, All Out War, Strife). Так зьявіўся new school hardcore (усё вышэйпазначанае, суадносна назвалі old school’ам). Іншыя жа, нягледзячы на нізкі тэмп, ня сталі ўцяжарваць гучаньне, заклаўшы асновы для зьяўленьня гранжа (Hüsker Dü, Meat Puppets) і эмакора (Embrace).

## Глядзіце таксама
* «Выразная грань»
384 да н. э.

### Падзеі
*

### Нараджэньні
* Арыстоцель, старажытнагрэцкі філёзаф і вучоны

### Сьмерці
*


16
Ню-мэтал

**Ню-мэтал** (, вытворнае ад *new metal* — «новы мэтал») — паджанр альтэрнатыўнага мэтала, які зьявіўся ў сярэдзіне 1990-х гадоў. Большасьць калектываў зьмешваюць ню-мэтал зь іншымі жанрамі, з прычыны чаго ўтварыліся некалькі асноўных і велізарная колькасьць больш рэдкіх паджанраў. У 1990-я і пачатку 2000-х гадоў гэты жанр зьяўляўся самым запатрабаваным на рынку рок-музыкі ў прыватнасьці і музычнай індустрыі наогул. Пачынальна з другой паловы 2000-х яго папулярнасьць пачала падаць, саступаючы месца эма-руху, як самай распаўсюджанай плыні ў рок-музыцы. Аднак лепшыя групы ню-мэталу працягваюць выпускаць свае новыя альбомы, удасканальваючы гучаньне, экспэрыментуючы з рознымі складнікамі і навострываючы свае навыкі.

## Гісторыя
Сьмерць лідэра легендарнай групы Nirvana Курта Кабэйна ў 1994 годзе дала штуршок да моцнага разьвіцьця альтэрнатыўнай музыкі з грандж-складальнай. Але заснавальнікам прынята лічыць Майка Пэтана: Faith No More; Mr.Bungle; Fantomas; Tomahawk і г.д. Па словах саміх ню-мэталістаў, менавіта ён адкрыў ім дарогу да ню-мэталу, на што сам Пэтан іранічна адказвае што падобны шлак прыдумаць ня мог. Чысты ню-мэтал у тым выглядзе, у якім яго стварылі заснавальнікі жанру, уяўляе зь сябе зьмешваньне грув-мэталу і гранжу. Вельмі часта выкарыстоўваецца гранжавы ход «спакойна-рэзка», гэта значыць у куплеце музыка і вакал спакойныя, вялікая ўвага надаецца басу і вакалу, а ў прыпеве вакал зрываецца на крык, у ход ідуць цьвёрдыя гітарныя рыфы, хоць бывае і зваротнае. Мэлёдыка даволі разнастайная для розных груп, шмат увагі надаецца спэцыфічнаму рытму.

## Ню-мэтал/Рэпкор
Гэты найбольш папулярны кірунак ню-мэталу меў велізарную папулярнасьць у першыя пяць-шэсьць гадоў ХХІ стагодзьдзя. Фактычна гэта нешта сярэдняе паміж ню-мэталам і рэпкорам. Валодае мякчэйшым саўндам, чым клясычны ню-мэтал. У вакале прысутнічае значна большы адсотак гіп-гоперскай «чыткі», якая звыкла ўстаўляецца ў куплетах, але ў адрозьненьне ад рэпкора, выкарыстоўваецца і звычайны для жанру вакал.

## Прадстаўнікі
* American Head Charge
* Deftones
* Disturbed
* Drowning Pool
* Ill Niño
* Korn
* Limp Bizkit
* Linkin Park
* Mudvayne
* P.O.D.
* Papa Roach
* Slipknot
* Soulfly
* System of a Down
Луганск

**Луга́нск** () — горад абласнога падпарадкаваньня ва Ўкраіне, адміністрацыйны цэнтар Луганскай вобласьці, самы ўсходні абласны цэнтар дзяржавы. Разьмешчаны ў сярэднім Паданцоўі, у месцы зьліцьця рэк Лугань і Альхоўкі. Паводле колькасьці насельніцтва Луганск займае 11-ы радок сярод гарадоў Украіны (паводле стану на 1 студзеня 2018 у горадзе пражывала 406 729 чалавек). Разам з прылеглымі раёнамі вобласьці горад фармуе 500 тысячную аглямэрацыю.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Падзяляецца на чатыры раёны:
* Кастрычніцкі раён
* Ленінскі раён
* Арцёмаўскі раён
* Каменабродзкі раён

## Насельніцтва
Нацыянальны склад насельніцтва Луганскага гарадзкога савета (2001): украінцы – 50.0% расейцы – 47.0% беларусы – 0.7%.

### Колькасьць

### Мова

## Эканоміка
З дня заснаваньня і асабліва апошнія 40 гадоў Луганск разьвіваўся як горад з шматгаліновай прамысловасьцю. У структуры прамысловасьці пераважаюць энэргаёмістыя і фондаёмістыя вобласьці, на іхную долю прыпадае большая частка прамыслова-вытворчых фондаў.

Вядучая роля ў эканоміцы гораду Луганску належыць машынабудаваньню, прадстаўленым Луганскім цеплавозабудаўнічым заводам, Лугцэнтракуз ды іншымі. У Луганску вырабляюцца цеплавозы, трамваі, запасныя часткі для аўтамабіляў і трактароў. Горным машынабудаваньнем займаецца  Луганскі энэргазавод. Сярод прадпрыемстваў сельскагаспадарчага машынабудаваньня прадстаўлена ТАА «НВФ Аэрамэх», адзін з асноўных заводаў ва Ўкраіне, які вырабляе абсталяваньне для ачысткі й каліброўкі збожжа.

## Людзі, зьвязаныя з Луганскам
* Мікалай Шмацько (нарадзіўся ў 1943 годзе ў Данецкай вобласьці, УССР) — украінскі скульптар, мастак
* Уладзімер Даль (нарадзіўся ў 1801 годзе) — расейскі навуковец і пісьменьнік

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Розподіл населення за національністю та рідною мовою 
* Кароль мармуру Мікалай Шмацько
Карта паляка

**Карта паляка** — дакумэнт, які пацьвярджае прыналежнасьць да польскага народу. Уладальнік карты паляка мае правы, акрэсьленыя Законам «Аб карце паляка», прынятым Соймам Рэспублікі Польшча 7 верасьня 2007 году.

Карту паляка выдаюць выключна асобе, якая ня мае польскага грамадзянства альбо дазволу на сталае пражываньне на тэрыторыі Рэспублікі Польшча і мае грамадзянства Рэспублікі Армэнія, Азэрбайджанскай Рэспублікі, Рэспублікі Беларусь, Эстонскай Рэспублікі, Грузіі, Рэспублікі Казахстан, Рэспублікі Кыргыстан, Летувіскай Рэспублікі, Латвійскай Рэспублікі, Рэспублікі Малдова, Расейскай Фэдэрацыі, Рэспублікі Таджыкістан, Туркмэністану, Украіны ці Рэспублікі Ўзбэкістан і пры тым заяўляе аб сваёй прыналежнасьці да польскага народу і выконвае абавязкі, якія вынікаюць з вышэйназванага закону.

## Умовы атрыманьня
Для атрыманьня карты паляка неабходна, каб былі выкананыя наступныя ўмовы:
* наяўнасьць сярод сваякоў па ўзыходзячай лініі паляка або асобы, якая мела польскае грамадзянства (бацька, маці, бабуля, дзядуля або двое з прабабуляў/прадзялуляў);
* валоданьне польскай мовай на базавым узроўні;
* грамадзянства краінаў-чальцоў СНД, Грузіі або адной з прыбалтыйскіх рэспублік.

Карта паляка можа таксама выдавацца той асобе, чыё польскае паходжаньне пацьверджана згодна з правіламі Закона «Аб рэпатрыяцыі» ад 9 лістапада 2000 году.

## Правы

Уладальнік карты мае права на атрыманьне доўгатэрміновай шматразовай нацыянальнай візы на знаходжаньне ў Польшчы, а таксама легальную працу на тэрыторыі Польшчы без асобнага дазволу. Таксама ён мае права займацца прадпрымальніцкай дзейнасьцю нароўні з польскімі грамадзянамі, у прыярытэтным парадку прэтэндаваць на фінансавыя сродкі, якія выдзяляюцца для падтрымкі палякаў за мяжой зь дзяржаўнага або мясцовага бюджэту, карыстацца чыгункай з 37-адсоткавай зьніжкай.

## Пазыцыя іншых краінаў
7 красавіка 2011 г. Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь прыняў рашэньне датычна сваёй пазыцыі адносна польскага закону «Аб карце паляка». У сваім рашэньні Канстытуцыйны суд палічыў, што шэраг нормаў гэтага закону пярэчыць нормам міжнароднага права, у тым ліку парушаюць артыкулы 5 і 73 шматбаковай  ад 24 красавіка 1963 году. 11 лютага 2012 г. набылі моц папраўкі ў Закон Рэспублікі Беларусь аб дзяржаўнай службе, што прадугледзілі звальненьне чыноўнікаў за карыстаньне льготамі і перавагамі ад іншых дзяржаваў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

*Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka 
*Poland.gov.pl: ''Карта паляка'' 
*Карта паляка (.pdf)
* ''Jak prawiedłowo zapełnić wniosek na Kartę Polaka''

Катэгорыя:Польшча
Катэгорыя:Права
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2008 годзе
Мацей Бутрымовіч

**Мацей Бутрымовіч** (; 1745—1814) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падстароста, мечнік і лоўчы пінскі, удзельнік Чатырохгадовага Сойму.

## Жыцьцяпіс
Прадстаўнік шляхецкага роду Бутрымовічаў гербу «Тапор», сын Якуба і Настасьсі з Горчакаў. Навучаўся ў Пінскім езуіцкім калегіюме. Падтрымліваў партыю гетмана вялікага літоўскага М. К. Агінскага.

* 1776—1782 гады — паручкік пяцігорскі войскаў Вялікага Княства Літоўскага.
* 1778 год — намінаваны канюшым Пінскага павету.
* 1780 год — мечнік пінскі.
* 1781 і 1786 гады — быў дэпутатум Літоўскага трыбуналу.
* 1783 год — судзьдзя гродзкі, а ў 1785 — падстароста пінскі.
* 1784 год — завершыў будову Мухавецкага і Целяханаўскага водных каналаў.
* 1788 год — абіраўся паслом на Чатырохгадовы Сойм ў Варшаве.

Уваходзіў у камісію для экзамінаваньня скарбу ВКЛ, дэпутацыю экзамінаваньня справы пра абвінавачаных у бунтах. Выступаў за стварэньне ў Рэчы Паспалітай аўтаномнай праваслаўнай улады. Унёс на Сойм прапановы дзеля паляпшэньня стану габрэяў у дзяржаве — зрабіўся сябрам дэпутацыі ў пытаньнях габрэяў. Выступаў за перадачу адукацыі ў краіне ад Адукацыйнай камісіі да манаскіх ордэнаў. Прыхільнік Канстытуцыі 3 траўня; быў сябрам Згуртаваньня прыхільнікаў урадавай канстытуцыі.

* 1791 год — лоўчы пінскі.

Разам з гетманам М. К. Агінскім з уласнай ініцыятывы распачаў будову гасьцінцаў зь Пінску ў кірунках Слоніма і Валыні. У сваім маёнтку Крыстынаў (Пінскі павет) стварыў узорную гаспадарку, разьмясьціўшы яе на асушаных балотах. Заснаваў школу для дзяцей рамесьнікаў і сялянаў. У 1784—1790 гадох у Пінску збудаваў палац у стылі клясыцызму паводле праекту архітэктара Караля Шыльдхаўза.

У шлюбе з Крыстынай Лях-Шырмай меў дачку Юзэфу, сыноў Рычарда і Ксавэрыя.

Паводле мэтрычных зьвестак Мацей Бутрымовіч памёр 20 снежня 1814 году ў маёнтку Крыстынаў пад Лапаціным (Пінскі павет). Пахаваны на мясцовых могілках.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Helena Waniczkówna. Butrymowicz Mateusz // Polski Słownik Biograficzny. — Wrocław-Kraków, 1937.

## Вонкавыя спасылкі
* Генэалёгія Бутрымовічаў

Мацей
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1745 годзе
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойму 1788—1792
Катэгорыя:Сябры Згуртаваньня прыхільнікаў урадавай канстытуцыі
Катэгорыя:Памерлі ў 1814 годзе
Смалярня (Старадароскі раён)

**Смаля́рня** — былая вёска ў Старадароскім раёне Менскай вобласьці. Смалярня ўваходзіць у склад Языльскага сельсавету. Назва паходзіць ад слова «смала». Калісьці тут гналі смалу і дзёгаць.

## Гісторыя
Вядома з XIX стагодзьдзя. У 1897 годзе засьценак Смалярня (Наумінск) Горкаўскай воласьці Бабруйскага павету, 10 двароў, 71 жыхар. У 1908 годзе налічвала 12 двароў (60 жыхароў). У 1917 годзе ў засьценку Смалярня пражывала 18 жыхароў. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Улада Саветаў». У гады Другой сусьветнай вайны вёска часткова спалена. У дадзены момант не існуе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Старадароскага раёну
Гародня (фартыфікацыя)

**Гародня** (гарадня) — прастакутны драўляны зруб зь бярвён ці брусоў, частка сьцяны драўлянага абарончага збудаваньня (грода, замка і інш.).

*Гародні* ставіліся ў шэраг тарцамі адзін да аднае, утвараючы такім чынам сьцяну. Да прыкладу сьцяна Аршанскага замка ў 1560 годзе складалася са 101 *гародні*, а ў невялікім Глускім замку ў 1571 годзе было 35 *гародняў* і 3 вежы. Наверсе сьцяны з *гародняў* звычайна клаўся насьціл і месьцілася баявая галерэя, якая магла мець дах, або адкрытую баявую галерэю з шэрагам зубцоў.

У даўжыню *гародня* звычайна мела 3 сажані ці прыкладна 5,84 або 5,34 мэтры. Ніжняя частка *гародні*, або яе ніжні зруб называўся ізьбіца. Апошняя ў час вайсковай небясьпекі магла выкарыстоўвацца пад жытло насельніцтвам, якое зьбягалася ва ўмацаваньне. Для ўзмацненьня сьценаў гародні маглі рабіць у дзьве ці тры сьцяны, а ўнутраную прастору засыпаць зямлёй, друзам ці каменьнем. У ізьбіцах маглі ўладкоўвацца вагнявыя пазыцыі для гарматаў для чаго ў пярэдняй сьцяне прабіваліся байніцы.

Верхні паверх гародняў, як правіла, крыху высоўваўся наперад ўтвараючы т. зв. абламы, ці байніцы для абстрэлу падножжа сьцяны. Звонку драўляныя сьцены *гародняў* маглі абмазвацца глінай з мэтай абароны ад запальваньня ворагам. Вядома, што падобным чынам апрацоўваліся сьцены замкаў у Магілёве і Віцебску.

Для тэрыторыі Беларусі гародні былі характэрны ў XV—XVI стагодзьдзях, а ў XVII стагодзьдзі часткова саступілі месца больш прагрэсіўным канструкцыям — тарасам.

## Глядзіце таксама
* Зруб
* Ізьбіца
* Тараса

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Астрог (фартыфікацыя)

**Астро́г** або **тын** — найбольш старажытная драўляная канструкцыя ў выглядзе суцэльнай сьцяны з вэртыкальна або нахілена ўкапаных ў зямлю бярвеньняў завостраных зьверху.

На Беларусі драўляныя абарончыя збудаваньні з астрогам вядомы з жалезнага веку, асабліва пашыраны былі ў IX—XIV стагодзьдзях. Пазьней былі часткова выцесьнены гароднямі і тарасамі, захаваўся на менш важных дзялянках абароны. Узводзіўся на часовых умацаваньнях пры патрэбе тэрміновага ўзьвядзеньня абарончых збудаваньняў.

Астрогам называлася таксама ўмацаваная частка гораду, якая ўмацоўвалася такім чынам, або асобнае ваеннае паселішча ці месца ўтрыманьня вязьняў. Падобныя паселішчы былі асабліва пашыраны ў Расеі), што было выклікана патрэбамі калянізацыі і спэцыфічным палітычным ладам.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкавая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Амбразура

**Амбразура** () — прастакутная арачная або круглая адтуліна ў сьценах ці земляных валах раструбам вонкі для вядзеньня вагня з гарматаў ці ручной вагняпальнай зброі.

На Беларусі *амбразура* вядома з XVI стагодзьдзя. 

Прызначаныя для ручной вагняпальнай *амбрузары* называлі таксама байніцамі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Аблам

**Аблам** або **забарол** — невысокі бруствэр у 3-7 вянкоў на абарончых мурах і вежах, які выступаў на драўляных кансолях і меў падсябіцьці (вэртыкальныя байніцы).

Звычайна *абламы* ладзіліся на гароднях ці тарасах, на якія клаўся драўляны мост, утвараючы баявую галерэю. Часьцёй за ўсё драўляныя сьцены з *абламамі* накрываліся дахам, як гэта было, прыкладам, у віцебскіх замках.

На Беларусі *абламы* былі найбольш распаўсюджаныя ў драўлянай абарончай архітэктуры ў XVI-XVII стагодзьдзях.

## Літаратура
**Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік.* Мінск, 1993.  ISBN 5-85700-078-5

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
322 да н. э.

### Падзеі
*

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
* Арыстоцель, старажытнагрэцкі філёзаф і вучоны
Бутрымовічы

**Бутрымо́вічы**, **Бутры́мы** — шляхецкі род гербу «Тапор» у Вялікім Княстве Літоўскім.

## Прозьвішча

Бодэрым (Bauderrim) і Рэмбод, Рымбот або Рымбота (Rembod, Rimbotus, Rimboto) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) паходзіць ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель') або ад асновы -буд- (-бод-) (у старажытных тэкстах *bod* праз доўгае *о* пісалася як *baud*), а аснова -рым- (імёны ліцьвінаў Рымель, Рыман, Рымунд; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) — ад гоцкага rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'. Такім парадкам, імя Бутрым азначае «непарушны корань» (тое ж, што і Рымбут).

Паходжаньне імя Бутрым ад складаньня германскіх імёнаў Bodo і Rimo сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

## Гісторыя
Упамінаюцца ад XIV стагодзьдзя. У XV стагодзьдзі валодалі Жырмунамі каля Ліды ды іншымі. У XVIII стагодзьдзі частка роду перасялілася ў Пінскі павет, дзе пражывалі да 1939 году.

## Найбольш вядомыя
Бутрым Совіч (? —1382), пакараны сьмерцю на загад вялікага князя Ягайлы паводле падазрэньня ў забойстве лідзкага дзяржаўцы Вайдылы.
# Бутрым Савічэвіч (у каталіцтве Ян; ? — паміж 1426 і 1428), у канцы XIV—XV ст. разам зь іншымі баярамі паручыўся перад Ягайлам за Братошу Кайлутовіча. У 1410 годзе езьдзіў паслом ад вялікага князя Вітаўта ў Прагу. Маршалак двору Вітаўта ад 1412 году, адначасна ў 1422 годзе намесьнік смаленскі. Браў удзел у складаньні Гарадзельскае вуніі, тады атрымаў герб «Тапор». У 1414 годзе ў час паходу на Прусію патрапіў у крыжацкі палон.
## Юры, у маладосьці навучаўся ўзамежжы. Маршалак двору Вітаўта ў 1428—1429 гадох, намесьнік слонімскі й зьдзітаўскі каля 1440 году.

Ян, шамбялян караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага, валодаў маёнткамі ў Пінскім павеце.
# Аляксандар (1804—1839)

Францішак Ксавэр, ад’ютант 2-е брыгады нацыянальнае кавалерыі ў 1791—1793 гадох

Якуб (каля 1710 — ?), ж. — Настасься (каля 1720 — ?)
# Алёйзы Юзаф, харужы ў войску ВКЛ у 1780—1784 гадох, ад’ютант 2-е брыгады нацыянальнае кавалерыі ў 1784—1788 гадох
# Матэвуш (1745—1814), дзяржаўны дзяяч ВКЛ, ж. — Крыстына Лях-Шырма (? — па 1817)
## Юзэфа (1775—1859), м. — Міхал Орда (каля 1770 — ?)
### Напалеон Орда (1807—1883), мастак
## Ксавэр (1777—1810)
## Рышард (1779—1862), судзьдзя Пінскага павету, ж. — Фэліцыя Радзевіч

## Глядзіце таксама
* Палац Бутрымовічаў (Пінск)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Генэалёгія Бутрымовічаў
* З Палесьсем зьвязаныя лёсы. Матэвуш Бутрымовіч
Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (Ракаў)

**Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі** — помнік архітэктуры пачатку XX стагодзьдзя ў Ракаве. Знаходзіцца ў цэнтры гістарычнага мястэчка, пад адрасам *вуліца Паштовая, 11*. Дзее. Твор архітэктуры нэаготыкі. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

У даведкавай літаратуры часам блытаюць гісторыю парафіяльнага і дамініканскага касьцёлаў. 

Будаваньне мураванага парафіяльнага касьцёла вялося ў 1904—1906 гадох намаганьнямі ксяндза Яўстахія Карповіча замест драўлянага папярэдніка. Фундатарамі сьвятыні былі князь Друцкі-Любецкі, зямяне Булгакі, Зьдзяхоўскія, Хелхоўскія. У 1911 годзе пажар зьнішчыў драўляную плябанію, але не крануў касьцёла. У гэты час вікарыем служыў паэт А. Астрамовіч (Андрэй Зязюля). На 1912 год парафія налічвала 8 тыс. чалавек.

Па Другой сусьветнай вайне савецкія ўлады зачынілі касьцёл. Будынак выкарыстоўваўся ў гаспадарчых мэтах. Набажэнствы аднавіліся толькі ў пачатку 1990-х гадоў.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры нэаготыкі. Гэта 3-нэфавая 2-вежавая базыліка з трансэптам і круглай апсыдай. Перакрыжаваныя 2-схільныя дахі цэнтральнага нэфу і трансэпту закрываюцца на фасадах 2-граннымі шчытамі. Бакавыя больш нізкія нэфы пад 1-схільнымі дахамі вылучаюцца на франтальным фасадзе 2-яруснымі 4-граннымі вежамі з высокімі шпілямі. У архітэктурным афармленьні шырока выкарытоўваюцца нэагатычныя элемэнты: ступеньчатыя контрфорсы, высокія стральчатыя аконныя праёмы і нішы, зубчатыя фрызы, аркатурныя паясы, ружа-акно на фасадзе. 

Усярэдзіне нэфы разьмяжоўваюцца стральчатымі аркадамі на магутных пілёнах і перакрываюцца стральчатымі скляпеньнямі. На 3-пралётнай аркадзе нартэкса месьцяцца хоры з балюстрадай і агароджай. Інтэр’ер упрыгожваюць драўляныя алтары.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Rakaŭ, Kaścielnaja, Maci Božaj. Ракаў, Касьцельная, Маці Божай (1906).jpg|З боку Касьцельнай вуліцы, 1906 г.
Rakaŭ, Rynak. Ракаў, Рынак (1914).jpg|З боку Рынку, 1914 г.
Rakaŭ, Daminikanskaja, Maci Božaj. Ракаў, Дамініканская, Маці Божай (1914) (2).jpg|1914 г.
Rakaŭ, Daminikanskaja, Maci Božaj. Ракаў, Дамініканская, Маці Божай (1914).jpg|1914 г.

Rakaŭ, Maci Božaj. Ракаў, Маці Божай (1914).jpg|Галоўны алтар, 1914 г.
Rakaŭ, Rynkavy-Kaścielnaja. Ракаў, Рынкавы-Касьцельная (1930-39).jpg|З боку Рынкавага завулку, 1930-я гг.
Rakaŭ, Kaścielnaja, Maci Božaj. Ракаў, Касьцельная, Маці Божай (1939).jpg|1939 г.
Rakaŭ, Kaścielnaja, Plabanija. Ракаў, Касьцельная, Плябанія (1911).jpg|Плябанія, 1911 г.


### Сучасныя здымкі

Ракаў. Царква і касцёл.jpg|Агульны выгляд
Ракаў. Касцёл Маці Божай Ружанцовай.jpg|Галоўны фасад
Belarus-Rakaw-Church of Virgin Mary-12.jpg|З боку апсыды
Belarus-Rakaw-Church of Virgin Mary-5.jpg |Інтэр'ер


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Кулагін А. Адраджэнне готыкі. — , 1993. — 71 с.
* 
* 
                                        
## Вонкавыя спасылкі

* 
* Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі, Глёбус Беларусі

Катэгорыя:Ракаў
Ракаў
Ракаў
Ракаў
Сьвіцязь (возера, Украіна)

**Сьвіцязь** (; ) — возера ў Шацкім раёне Валынскай вобласьці Ўкраіны. Самае глыбокае возера ва Ўкраіне, найбольшая глыбіня складае 58.4 м. Найбуйнейшае возера ў складзе Шацкіх азёраў і другое паводле памеру возера ва Ўкраіне. Плошча складае 26—27,5 км². Пасярэдзіне возера разьмешчаная выспа плошчай 7 га. Плошча возера складае 25,2 км², сярэдняя глыбіня — 6,9 м. Празрыстасьць вады каля 8 м.

Улетку вада Сьвіцязі добра награваецца, а чыстая вада і пяшчанае дно робіць возера папулярным сярод турыстаў.

## Галерэя

Озеро Світязь. 07.JPG|Шацкі нацыянальны прыродны парк. Возера Сьвіцязь.


## Вонкавыя спасылкі
* Старонка, прысьвечаная адпачынку на Сьвіцязі

Катэгорыя:Валынская вобласьць
Дан Пэтрэску

**Дан Пэтрэску** (;  22 сьнежня 1967 году, Бухарэст, Румынія) — былы румынскі футбаліст, які выступаў за зборную Румыніі па футболе. У цяперашні момант працуе галоўным трэнэрам клюбу ЧФР.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на National Football Teams

Катэгорыя:Румынскія футбалісты
Катэгорыя:Румынскія футбольныя трэнэры
Пастаянная Рада

**Пастаянная Рада** () — найвышэйшы адміністрацыйны орган Рэчы Паспалітае ў 1775—1789 гадох.

Была ўтвораная ў сакавіку 1775 году пасьля першага падзелу Рэчы Паспалітае з падачы расейскае імпэратрыцы Кацярыны II. Да 1789 году Рада зьяўлялася галоўным адміністрацыйным органам Рэчы Паспалітае.

## Склад Рады
* кароль;
* прадстаўнікі Сэнату (18 сэнатараў);
* шляхта (18 шляхціцаў).

## Дэпартамэнты Рады
* Дэпартамэнт замежных справаў;
* Вайсковы дэпартамэнт;
* Дэпартамэнт паліцыі;
* Дэпартамэнт скарбу;
* Дэпартамэнт юстыцыі.

Кожныя два гады склад Рады пераабіраўся на 1/3.

Ужо першы склад Рады выбіраўся ў адпаведнасьці са сьпісам, пададзеным Кацярынай II (толькі тры кандыдаты патрапілі ў Раду з аналягічнага «прускага ліста»). Дэкрэты Пастаяннае Рады падпісваў кароль, але ён ня меў права йх адхіляць.

Пастаянная Рада выбіралася на Вальных Соймах і была падсправаздачная Сойму. Па-сутнасьці, Рада стала першым у гісторыі Рэчы Паспалітае органам «міжсоймавае» вышэйшае ўлады, які кантраляваў усе сфэры жыцьця краіны.

19 студзеня 1789 на паседжаньні Чатырохгадовага Сойму Пастаянная Рада была ліквідаваная абсалютнай большасьцю галасоў.

## Літаратура
* Нарыс гісторыі Польскай Дзяржавы і Народа. Укладанне: Мар’ян Семаковіч. Варшава, 2006
* Анішчанка Я. Пастаянная Рада. Энцыклапедыя ВКЛ. Т. ІІ. Мінск, 2007

Катэгорыя:Рэч Паспалітая
Катэгорыя:Вялікі Сойм 1788—1792 гадоў
Станіслаў Нямцэвіч

**Станіслаў Урсын-Нямцэвіч** () (1753—1817) гербу Равіч — пасол другой кадэнцыі Чатырохгадовага Сойма, гарадзенскі губэрнатар.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся ў Кленіках (Клейнікі пад Берасьцем). Бацькі — Францішак і Ганна з Карытынскіх. Брат Юльяна Юстына Нямцэвіча.

1768—1773 — вучыўся ў Рыцарскай школе ў Варшаве.

1773 — падчас першага падзелу Рэчы Паспалітай прымаў удзел у камісіі па вызначэньні новай мяжы паміж ВКЛ і Расеяй.

1776 — выконваў функцыі рэгента справаў літоўскіх пры Вайсковым дэпартамэнце Пастаяннай Рады.

1781—1782 — быў дэпутатам на Літоўскім Трыбунале ад Берасьцейскага ваяводзтва.

1782 — быў паслом ад Берасьцейскага ваяводзтва на Сойме ў Варшаве.

На Сойме 1786 г. Нямцэвіч выбраны ў склад Пастаяннай Рады і ў 1786—1788 гг. працаваў у Дэпартамэнце паліцыі.

У 1790 абраны на другую кадэнцыю Чатырохгадовага Сойма ад Берасьцейскага павету.

У 1791 г. выконваў функцыю соймавага судзьдзі. Канстытуцыю 3 мая 1791 г. прыняў не адразу.
Разам з паслом Ваўжэцкім падрыхтаваў праект рэформы заканадаўства вольных гарадоў Рэчы Паспалітай, які быў прыняты 27.06.1791 г. як «Ostrzeżenie wzgliędem egzekucji prawa o miastach… wolnych…».

У 1791—1792 — уваходзіў у склад камісіі па справах Курляндыі.
Браў чынны ўдзел у вайне з Расеяй у 1792 г., як кіраўнік 32 харугвы, ІІ брыгады Нарадовай Пяцігорскай кавалерыі. Браў непасрэдны ўдзел у бітве пад Мірам (11.06.1792 г.).

Паўстаньне 1794 г. сустрэў у Варшаве. У траўні-ліпені займаўся агітацыяй і арганізацыяй ваяводзкай міліцыі ў Берасьцейскім ваяводзтве.

У 1795 г. уваходзіў у склад камісіі па «ліквідацыі захопаў і крыўд», учыненых войскамі Суворава.

1801—1807 — маршалак Гарадзенскай губэрні.

У 1806 прадставіў Адаму Чартарыскаму праект «Myśli względem ziem litewskich i ruskich», у адпаведнасьці зь якім прапаноўваў распачаць агітацыю сярод жыхароў былой Рэчы Паспалітай выступіць збройна супраць французаў, за што польскія й літоўскія (беларускія) землі атрымлівалі б аўтаномію ў складзе Расеі, зь вяртаньнем Канстытуцыі 3 траўня. Аднак Аляксандар І не падтрымаў гэты праект.

У 1809—1810 — выехаў углыб Расеі.

У 1816 стаў цывільным гарадзенскім губэрнатарам.

Да канца жыцьця верыў у аб’яднаньне Польшчы і Літвы ў адну дзяржаву.
Быў ганаровым сябрам масонскай ложы «Вэнзэль адзінства».

Памёр 22.11.1817.

## Крыніцы

## Літаратура
* Szczygielski Wacław. *Niemcewicz Stanisław*. Polski słownik biograficzny. Tom 22, Wrocław-Kraków, 1977.

## Вонкавыя спасылкі
* Генэалёгія

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1753 годзе
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойму 1788—1792
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1794 году
Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1817 годзе
Вату

**Вату** (код ISO 4217: VUV, лічбавы код 548) — афіцыйная валюта Вануату з 1982 году. Слова «вату» на адным зь мясцовых моваў азначае «камень». Вату не дзеліцца на больш дробныя грашовыя адзінкі. У штодзённым жыцьці вату скарачаецца да «*Vt*». У 1982 годзе, пасьля абвяшчэньня незалежнасьці Вануату, вату замяніла новагебрыдзкі франк. Адначасова вату выцесьніла з абарачэньня на тэрыторыі краіны і аўстралійскі даляр. Наміналы банкнот, якія знаходзяцца ў абарачэньні — 200, 1000, 2000, 5000 і 10000, манет — 5, 10, 20, 50 і 100. Заканадаўча ў Вануату ўсталяваны фіксаваны валютны курс, які тым ня менш рэгулюецца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вануату
Катэгорыя:Валюты ў звароце
Катэгорыя:Валюты Садружнасьці нацыяў
Рок супраць камунізму

**Рок Супраць Камунізму** () — рок-рух, які ўзьнік у Вялікабрытаніі ў 1980-х гадох.

## Гісторыя
Заснаваны ў 1978 годзе дзеячамі, блізкімі да правай партыі «Нацыянальны фронт» (*National Front*). Ствараўся ў якасьці процідзеяньня руху «Рок Супраць Расізму». Адзіны канцэрт адбыўся ў 1979, і толькі ў 1983 годзе пачаліся рэгулярныя выступы. Канцэрты часьцяком праходзілі ў становішчы сакрэтнасьці, каб не прыцягваць актывістаў антыфашыстоўскіх груповак. Хэдлайнэрам часта выступаў гурт Skrewdriver (лідэр Ян Сьцюарт Дональдсан). Тэматыка песьняў перагукваецца з нацыяналізмам, нэанацызмам, антысэмітызмам.

## Прадстаўнікі ў [[Беларусь|Беларусі]]

* Kamaedzitca
* Молат (раней Apraxia)
* P.D. SS. Totenkopf
* PIAREVARACIEŃ

## Прадстаўнікі ва [[Украіна|Ўкраіне]]

* IH8P
* Aparthate
* Сокира Перуна
* Сейтар
* Whites Load
* Лють
* Білий Шквал
* 9 Вал
* Nachtigall
* Цирюльня ім. Котовского
* Русич
* White Lions
* Машинґвер
* Щит і меч

## Прадстаўнікі ў [[Расея|Расеі]]

* Коловрат
* Вандал
* Киборг
* ХорСС

## Прадстаўнікі ў [[Польшча|Польшчы]]

* Honor
* Konkwista 88
* Szwadron 97
* Agressiva 88

## Прадстаўнікі ў [[Нямеччына|Нямеччыне]]

* Landser
* Die Lunikoff Verschwörung
* Gigi & Die Braunen Stadtmusikanten
* Sleipnir
* Nordfront
* Stahlgewitter
* Sturmwehr
* Oidoxie
* Macht und Ehre
* Division Germania
* Race War
* Kraftschlag
* Übermensch

## Прадстаўнікі ў [[Францыя|Францыі]]

* Evil Skins
* Fraction
* Frakass
* Vichyste
* Kontingent 88
* Légion 88
* Wolfsangel

## Прадстаўнікі ў [[Вялікабрытанія|Вялікай Брытаніі]]

* Skrewdriver
* No Remorse

## Прадстаўнікі ў [[Баўгарыя|Баўгарыі]]

* Бранник

## Прадстаўнікі ў [[Босьнія і Герцагавіна|Босьніі й Герцагавіне]]

* 1389

Катэгорыя:Рок
Катэгорыя:Антыкамунізм
Катэгорыя:Музычныя жанры
Катэгорыя:Гісторыя музыкі
Порт Віла

**Порт Ві́ла** () — самы вялікі горад і сталіца Вануату, знаходзіцца на востраве Эфатэ ў цэнтральнай частцы архіпэлягу Новыя Гебрыды. Насельніцтва налічвае каля 50 тыс. чалавек. Горад зьяўляецца эканамічным цэнтрам краіны, тут знаходзіцца марскі порт і міжнародны аэрапорт.

## Гісторыя
Тэрыторыя, на якой знаходзіцца Порт Віла, была заселеная мэлянэзійцамі тысячы гадоў таму. У 1606 годзе на востраў высадзіліся першыя эўрапейцы на чале з Пэдра Фэрнандэзам дэ Куірасам і Луісам Ваэзам дэ Торэзам. У ХІХ стагодзьдзі, францускія пасяленцы заснавалі калёнію *Франсвіль*, якая абвясьціла незалежнасьць у 1889 годзе. Насельніцтва налічвала каля 500 тубыльцаў і меней за 50 эўрапейцаў. Але пасьля 1887 году тэрыторыя трапіла пад сумеснае кіраваньне Францыі і Вялікабрытаніі. У 1906 годзе гэта кіраваньне было пераўтворана ў ангельска-францускі кандамініюм.

Падчас Другой сусьветнай вайны ў Порт Віле знаходзілася амэрыканская і аўстралійская паветрана-вайсковая база.

У 1987 годзе цыклён нанёс значныя шкоды гораду. Моцны землятрус 2002 году зруйнаваў шмат будынкаў у Порт Віле і прылягаючай мясцовасьці.

## Эканоміка
Порт Віла зьяўляецца самым вялікім портам Вануату, вакол якога канцэнтруецца зьнешні гандаль краіны.

Асноўныя прадпрыемствы гораду займаюцца пераапрацоўкай прадукцыі сельскай гаспадаркі і рыбнай лоўлі. Турызм таксама зьяўляецца важнай галіной эканомікі. Большасьць турыстаў прыязджаюць у горад з Аўстраліі і Новай Зэляндыі. Колькасьць турыстаў складае каля 50 000 чалавек штогод.

Вануату зьяўляецца афшорнай зонай і абслугоўваньне міжнародных фінансавых разьлікаў таксама зьяўляецца важнай часткай эканомікі Порту Вілы.
 
Вануату ўсё яшчэ залежыць ад зьнешняй дапамогі, большасьць якой ідзе з Аўстраліі і Новай Зэляндыі, але ў апошнія гады краіна атрымлівае грошы і з Кітаю.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сталіцы Акіяніі
Катэгорыя:Гарады Вануату
Байніца

**Байніца** або **стрэльніца** — адтуліна ў сьцяне абарончага збудаваньня для вядзеньня вагню са стралковай зброі (*закрытая байніца*) або між зубцамі ў завяршэньні замкавых сьценаў ці вежаў (*адкрытая байніца*).

*Байніцы* зьявіліся яшчэ ў старажытным сьвеце, аднак асаблівае пашырэньне атрымалі ў абарончым дойлідзтве сярэднявечча. На Беларусі вядомы з ХІІІ стагодзьдзя ў першых мураваных абарончых збудаваньнях — вежах валынскага тыпу (Камянецкая вежа). У сярэднявеччы байніцы прызначаліся для стральбы з лукаў і арбалетаў. У XV—XVI стагодзьдзях з распаўсюджаньнем ручной вагняпальнай зброі *байніцы* набываюць круглую форму.

Байніцы прызначаныя для вядзеньня вагню з гарматаў называліся амбразуры, для стральбы ўніз і кіданьня камянёў — машыкулі (у мураваных збудаваньнях) і падсябіцьці (у драўляных).

## Глядзіце таксама
* Амбразура
* Машыкуль
* Падсябіцьце

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
1610-я

**1610-я**

Стагодзьдзі: XVI стагодзьдзе - XVII стагодзьдзе - XVIII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1560-я
1570-я
1580-я
1590-я
1600-я
**1610-я**
1620-я
1630-я
1640-я
1650-я
1660-я


Гады: 
1610, 1611, 1612, 1613, 1614, 1615, 1616, 1617, 1618, 1619

----

## Асноўныя падзеі
* пачалася галяндзкай цывілізацыі Паўночнай Амэрыкі
* пачалася Трыццацігадовая вайна

Катэгорыя:1610-я
Антыісламізм

**Антыісламі́зм** або **ісламафо́бія** — зборнае азначэньне для розных формаў нэгатыўнай рэакцыі на іслам, а таксама на зьвязаныя зь ім грамадзкія зьявы.

## Глядзіце таксама
* Фітна

## Вонкавыя спасылкі
* Answering Islam
* Jihad Watch
Барбакан

**Барбакан** () — перадбрамнае ўмацаваньне з унутраным дваром і баявой галерэяй па пэрымэтры звычайна цыліндрычнае або падковападобнае ў пляне. Элемэнт абарончай сыстэмы сярэднявечнага замка ці гораду.

У сыстэме ўмацаваньняў барбакан распаўсюдзіўся ў позьнім сярэднявеччы. Мог будавацца непасрэдна каля брамы, або асобна і злучацца зь ёй сьценамі. У адрозьненьне ад барбакана перадбрам’е было менш разьвіта і мела меншыя памеры.

У абарончай архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага барбакан не сустракаецца. Зь відаў перадбрамных умацаваньняў былі больш папулярны вынесеныя перад брамамі магутныя цыліндрычныя вежы (прыкладам перад Вострай брамай ў Вільні) ці перадбрам’і (Мірскі замак, Рудніцкая брама ў Вільні).

## Глядзіце таксама
* Перадбрам’е

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Грэм Ле Со

**Грэм П’ер Ле Со** (;  17 кастрычніка 1968 году, востраў Джэрзі, Нармандзкія астравы) — былы ангельскі футбаліст, левы абаронца.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў 1968 годзе на востраве Джэрзі ў францускай сям’і. У юнацкія гады выступаў за адзін з астраўных клюбаў, у 1987 быў заўважаны галоўным трэнэрам «Чэлсі» Джонам Голінзам і запрошаны ў каманду. У склад Ле Со патрапіў толькі праз два гады, ужо пры Бобе Кэмпбэле, але хутка стаў гульцом асновы. З прыходам улетку 1991 году на пост галоўнага трэнэра «Чэлсі» Яна Партэрфілда Ле Со стаў атрымліваць менш гульнявой практыкі, а Дэйвід Ўэб, прызначаны настаўнікам лёнданцаў у лютым 1993 году і зусім ня бачыў Ле Со гульцом свайго клюбу, і ўжо ў сакавіку таго году ён быў прададзены за 700 тысяч фунтаў стэрлінгаў у «Блэкбэрн Ровэрз», які ў наступным сэзоне стаў другім у чэмпіянаце, а яшчэ праз год выйграў чэмпіянат, праўда той сеэон Ле Со па ісьце прапусьціў па прычыне траўмы.

У 1997 годзе, у міжсэзонне, дзякуючы пасрэдніцтву Руўда Гуліта, трэнэра «Чэлсі», Ле Со быў выкуплены за 5 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў зваротна. Нягледзячы на перасьледуючыя яго траўмы і нялюбасьць з боку шматлікіх заўзятараў, а таксама партнэраў па камандзе, Ле Со ўспамінае свой другі пэрыяд знаходжаньня ў лёнданскім клюбе як шчасьлівы.

У 2003 годзе Ле Со быў абменены на гульца «Саўтгэмптану» Ўэйна Брыджа. За клюб з паўднёвай Ангельшчыны Ле Со адыграў два сэзоны і абвясьціў аб сваім сыходзе з футболу па заканчэньні сэзону 2004/05, у якім «Саўтгэмптан» пакінуў Прэм’ер-лігу.

За зборную Ангельшчыны Ле Со з 1994 па 2000 гады правёў 36 матчаў. Хатні чэмпіянат Эўропы ў 1996 годзе ён прапусьціў з-за траўмы, затое прысутнічаў у складзе зборнай на чэмпіянаце сьвету ў Францыі ў 1998 годзе, дзе адыграў цалкам усе тры матчы групавой стадыі і выйшаў у стартавым складзе ў матчы 1/8 фіналу супраць зборнай Аргентыны.

Пасьля завяршэньня кар’еры гульца Ле Со працаваў камэнтатарам і экспэртам на радыё, займаўся дабрачыннасьцю, грамадзкімі праектамі. У верасьні 2007 году выйшла яго аўтабіяграфічная кніга.

## Дасягненьні
**«Чэлсі»:**
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2000
* Уладальнік Кубак ангельскай лігі: 1998
* Уладальнік Кубка ўладальнікаў кубкаў: 1998

**«Блэкбэрну»:**
* Чэмпіён Ангельшчыны: 1995

## Асабістая інфармацыя
Жанаты, выхоўвае трох дзяцей. Нягледзячы на сямейнае становішча, шматлікія ўспрымалі і ўспрымаюць Ле Со як гамасэксуаліста, што правакавала шматлікія канфлікты, аж да боек. Так, у групавым матчы розыгрышу Лігі чэмпіёнаў 1995/96 супраць «Спартаку» ў Маскве Ле Со проста падчас матчу пабіўся са сваім аднаклюбнікам Дэйвідам Бэцьці. Доўгі час лічылася, што Бэцьці тады абазваў Ле Со «педыкам», але ў сваёй кнізе ён аспрэчыў гэтую здагадку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на soccerbase.com
* Сайт прыхільнікаў «Чэлсі». Інтэрвію па чацьвяргах: Грэм Ле Са
* Сайт, прысьвечаны гісторыі чэмпіянатаў сьвету

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Бастыён

**Бастыён** (; ; ) — выступаючая частка вала абарончага збудаваньня паліганальнай формы (трохкутная, пяцікутная, серпавідная ці ромбавідная). На *бастыёне* разьмяшчалася абарончая артылерыя для абстрэлу ворага на далёкай адлегласьці і флянкаваньня сумежных курцінаў і *бастыёнаў*.

## Гісторыя разьвіцьця
Лічыцца, што першым вядомым архітэктарам, які распрацоўваў форму паліганальнага *бастыёна* і першы ўжыў яе на практыцы ў сваіх раньніх кастэлях у Броліё (1484) і Цівіта Кастэляна (1494) быў флярэнцінец Джуліяна да Сангала. Але першыя яго бастыёны заставаліся паліганальнымі па форме, тоеснымі цыліндрычным больвэркам ці бастэям. Істотнай іх асаблівасьцю стаў караблепадобны вынас у бок зьнешняга вугла кастэлі. У 1503 годзе ў збудаванай ім цытадэлі Арэца *бастыёны* набываюць больш выразную форму, сэрцападобную форму. З 1524 году бастыёны распаўсюдзіліся па ўсёй паўднёвай Італіі і Сіцыліі, якія знаходзіліся пад пагрозай турэцкага нападу.
 
Прыкладна зь сярэдзіны XVI стагодзьдзя італьянскія напрацоўкі ў фартыфікацыі пачынаюць актыўна распаўсюджвацца на астатняй тэрыторыі Эўропы. У 1529 годзе пачата ўзьвядзеньне сыстэмы якасна новых абарончых умацаваньняў вакол Дрэздэну. У 1547 годзе Вена ў стане надзвычай высокай небясьпекі турэцкага нападу атрымлівае ланцуг бастыённых умацаваньняў італьянскага ўзору.

## Выгляд
Бастыёны сталі галоўным элемэнтам ва ўзьніклай аднайменнай бастыённай сыстэме фартыфікацыі. Эвалюцыя бастыёнаў ішла адпаведна разьвіцьцю фартыфікацыйных школ:
* у стараіталіянскай сыстэме — абмураваныя вузкія тупакутныя,
* у новаітальянскай — востракутныя абмураваныя,
* у галяндзкай — пашыраныя земляныя тупакутныя і г. д.

## Структура
Тыповы *бастыён* меў два бакі — фасы, што былі зьвернутыя ў напульны бок, два больш вузкія флянкі былі скіраваныя ў бок сумежных курцінаў і *бастыёнаў*, з асноўнай курцінай бастыён злучаўся шыяй або горжай. Унутры ў італьянскіх школах *бастыёны* былі казэматаваныя. Фасы двух бастыёнаў і курціна між імі старалі г. зв. бастыённы фронт.

## Глядзіце таксама
* Бастэя
* Бастыённы фронт

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Бабруйск (футбольны клюб)

«**Бабруйск**» (назоў ад 1992 году; напачатку называўся «*Трактар*»; у 1994—1995 гадах — «*Фандок*») — беларускі футбольны клюб з Бабруйску. Удзельнічаў у гульнях на працягу пяці сэзонаў. Самаліквідаваўся ў 1995 годзе. 

## Удзел у гульнях
:

:1Клюб перайменаваўся з «Трактар» у «Фандок»
:2Самаліквідацыя клюбу

## Дасягненьні
**[[Кубак Беларусі па футболе]]**
: Фіналіст: 1994

## Вынікі ў эўрапейскіх спаборніцтвах
* Q = Кваліфікацыя

Катэгорыя:Бабруйск
Бастэя

**Бастэя** — абарончае збудаваньне ў форме землянога насыпу альбо каменнай двухпавярховай вежы формы паўкруга ці падковы, высунутай за пэрымэтар умацаваньняў. Элемэнт позьнесярэднявечнай абарончай фартыфікацыі: пераходная форма ад вежы да бастыёна. *Бастэя* характэрна для фартыфікацыі позьняга сярэдняднявечча і раньняга новага часу.

## Ідэі Дурэра
Асаблівую ўвагу бастэям надаваў у сваёй фартыфікацыйнай тэорыі Альбрэхт Дурэр. Яго ідэі палягалі ў наступным:
* *бастэя* — нізкія шырокая ўзмоцненая знадворкавыя вежы ва ўмацаваньні;
* равы прапаноўвалася паглыбіць і пашырыць для флянкаваньня з *бастэяй*;
* на *бастэі* стваралася месца з бруствэрам для гарматаў;
* адлегласьць між *бастэямі* павінна была забясьпечваць магчымасьць прыкрыць вал;
* у валах і *бастэях* ствараліся казэматы з унутранымі памяшканьнямі, перакрытымі скляпеньнямі для бясьпечнасьці гарнізону ад бомбаў;
* распарацоўвалася спэцыяльныя формы для байніц, сьветлавых вокнаў і вэнтыляцыйных адтулінаў.

## Бастэі ў ВКЛ
Бастэі былі добра вядомыя ў Вялікім княстве Літоўскім. У чыста дурэраўскім выглядзе яны сустракаюцца ў Вільні (Віленскія мескія муры і ў Коўне (Ковенскі замак). Адныя з самых раньніх бастэі былі збудаваныя ў пачатку XVI стагодзьдзя ў Геранёнскім замку, якія магчыма таксама атаясамліваць зь вежамі-рандэлямі.

## Глядзіце таксама
* Бастыён
* Больвэрк
* Рандэль

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Перадбрам’е

**Перадбрам’е** — невялікае абарончае збудаваньне перад брамай у выглядзе прасла сьцяны прастакутнай ці паўцыліндрычнай формы. У адрозьненьне ад барбакана мела невялікія памеры і будавалася непасрэдна перад самой брамай.

*Перадбрам’е* было адным з найбольш распаўсюджаных відаў перадбрамных умацаваньняў у Вялікім Княстве Літоўскім у позьнім сярэднявеччы і раньнім новым часе. Мураваныя перадбрам’і існавалі ў Мірскім замку і перад Рудніцкай брамай у Вільні.

## Глядзіце таксама
* Барбакан

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Куэнка (правінцыя)

Гішпанская правінцыя **Куэнка** () месьціцца на ўсходзе Аўтаномнае Супольнасьці Кастылія-ла-Манча. Мяжуе з правінцыямі Валенсія, Альбасэтэ, Сьюдад-Рэаль, Таледа, Мадрыд, Гуадалахара і Тэруэль. Адміністратыўны цэнтар правінцыі — горад Куэнка. Плошча — 15.370 км². Насельніцтва — 578.060 (2003).

Катэгорыя:Правінцыі Гішпаніі
Адсотак

У матэматыцы **адсо́так** (**працэ́нт**) — адна сотая частка якой-небудзь велічыні. Звычайна абазначаецца знакам адсотку «%». Напрыклад, 45% (чытаецца як «сорак пяць адсоткаў») роўнае значэньню 45 / 100 альбо 0,45.

Адсоткі выкарыстоўваюцца, каб паказаць памер адной велічыні ў адносінах да іншай. Першая велічыня звычайна прадстаўляе частку альбо зьмяненьне другой велічыні, якая мусіць быць большай за нуль. Напрыклад, калі кошт быў павялічаны з 3000 рублёў на 240 рублёў, гэта азчанае, што адбылося павелічэньне на 240 / 3000 = 0,08-ую частку. Калі ж гэты выраз запісаць з выкарыстаньнем адсоткаў, атрымаецца павелічэньне кошту на 8%.

Хаця адсоткі звычайна выкарыстоўваюцца для абазначэньня лікаў ад нуля да адзінкі, прапарцыйныя зьмяненьні таксама могуць быць выражаныя праз адсоткі. Напрыклад, 111% — гэта 1,11, а −0,35% — гэта −0,0035.

## Глядзіце таксама
* Праміле

Катэгорыя:Матэматыка
Бланкі

**Бланкі** ці **бланкаваньне**: 1) сьценка баявой галерэі з байніцамі для стральбы, 2) зубчастае завяршэньне каменнай сьцяны альбо вежы, з-за якой вёўся агонь.

## Літаратура
**Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік.* Мінск, 1993.  ISBN 5-85700-078-5

Катэгорыя:Замкавая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Санта-Дамінга

**Са́нта-Дамі́нга** (), раней **Са́нта-Дамі́нга-дэ-Гусма́н** () — сталіца і найвялікшы горад Дамініканскай Рэспублікі. Насельніцтва — 2 млн чал. (2022), плошча — 1502 км².

Санта-Дамінга заснаваны гішпанцамі ў 1496 року і ёсьць найстарэйшым з тае пары эўрапейскім паселішчам Амэрыкі, а таксама першай сталіцай гішпанскіх калёніяў Новага Сьвету (Генэрал-капітанства Санта-Дамінга). Тут паўсталі першыя ў Новым Сьвеце унівэрсытэт, катэдра, замак, кляштар і фартэцыя. Каляніяльная тэрыторыя места ўключаная ў сьпіс Сусьветнае спадчыны ЮНЭСКО. У 1936—1961 Санта-Дамінга меў назву Сьюдад Трухільё () у гонар дыкататара Рафаэля Трухільё. Пасьля ягонага забойства вернутая ранейшая назва.

Санта-Дамінга — культурны, фінансавы, палітычны, камэрцыйны й прамысловы цэнтар Дамініканскай Рэспублікі. Таксама тут разьмешчаны галоўны марскі порт краіны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Дамініканскай Рэспублікі
Катэгорыя:Сталіцы Карыбскага басэйну
Катэгорыя:Гісторыя вострава Гаіці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі
Катэгорыя:Гарады-порты Карыбскага басэйну
Катэгорыя:Гішпанская Вэст-Індыя
Катэгорыя:Дыстрыта Насьёналь
Акмолінская вобласьць (Расейская імпэрыя)

**Акмалінская вобласьць** — вобласьць Расейскае імпэрыі. Створаная 19 траўня 1854 году з часткі Омскае вобласьці й Вобласьці сыбірскіх кіргізаў з цэнтрам у Омску. З 1868 году стала называцца Акмалінскай вобласьцю.

Акмалінская вобласьць у XIX стагодзьдзі займала значна большую тэрыторыю і была самай шырокай вобласьцю ў Сярэднеазіяцкіх уладаньнях Расеі, куды ўваходзіла разам з Уральскай, Тургайскай, Сяміпалацінскай, Сямірэчанскай, Фэрганскай, Сырдар'інскай, Самаркандзкай і Закасьпійскай абласьцямі.

Яна распасьціралася ад Улу-Таў і Ішыма на захадзе да Іртыша на паўночным усходзе прыблізна ад 45° да 54° паўночнае шыраты і ад 82° да 92° усходняй даўгоаты. Плошча яе была 594672,6 км² (у тым ліку пад азёрамі 11747,5 км²). У цяперашні час гэтыя тэрыторыі занятыя сучаснай Акмалінскай (цэнтар), Петрапаўлаўскай абласьцьмі Казахстана (поўнач) і паўднёвай часткай Омскай вобласьці Расеі (поўнач).

Насельніцтва вобласьці ў 1887 складала 463 347 чалавек, у ліку якіх амаль 100 000 казахаў Дзялілася на паветы: Акмалінскі, Какчатаўскі, Омскі, Петрапаўлаўскі і Атбасарскі.

Вобласьць у геалягічна дзялілася на тры часткі, якія рэзка адрозьніваюцца адна ад адной па сваіх фізычных уласьцівасьцях. Паўночная частка была ўтворана нізіннай і пяшчанай, багатай саланчакамі і салёнымі азёрамі раўнінай Іртыша. 

Сярэдняя частка, парэзаная невысокімі камлюкамі, абрашалася рэкамі Ішымам, Нурай і Сары-Су. Хоць яна месцамі і камяністая і пазбаўленая леса, але, паводле адзнакаў географаў пачатку XX ст., сям-там была прыдатная да засяленьня. Тут было сканцэнтравана мінэральнае багацьце вобласьці, якое прадстаўлена пераважна золатам, медзю і каменным вуглем. 

Паўднёвая частка — пустэльны, бязводны стэп, які распасьціраўся ад вытокаў Сары-Су да ракі Чу. Галоўным горадам вобласьці быў Акмалінск (цяпер Астана), на рацэ Ішым, на месцы яго найбольшага збліжэньня з Нурай, заснаваны ў 1862, быў злучаны пікетнай дарогай з горадам Каркаралінск, фортам Амкаў і Какчатавам і служыў зборным пунктам для караванаў, што ішлі з Ташкенту й Бухары. У вобласьць уваходзілі таксама гарады Омск і Петрапаўлаўск, што ляжалі ў паўночнай мяжы вобласьці.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Гісторыя Казахстану