open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ганс Бальдунг

**Ганс Бальдунг** (, мянушка *Грын* ; 1480, 1484 ці 1485, Швэбіш-Гмюнд — , Страсбург) — адзін з выбітных мастакоў так званай Верхнянямецкай школы, вядомы як жывапісец, гравёр і малявальшчык. Лічыцца самым таленавітым вучнем Дзюрэра.

## Жыцьцяпіс
Родам з гуманістычна адукаванай сям’і юрыста. Неўзабаве пасьля яго нараджэньня сям’я пераехала ў Страсбург. У 1503 годзе Бальдунг ужо знаходзіцца ў майстэрні Дзюрэра ў Нюрнбэргу, дзе застаецца да 1507 году, Бальдунг разам з Кульмбахам і Шэйфэленам робіць самастойна ілюстрацыі, зарабляючы на жыцьцё.
Бальдунг адным з першых сярод жывапісцаў адкрыта далучыўся да Рэфармацыі.

Працаваў у Брэйсгау, Швэйцарыі і Эльзасе. Пасяліўшыся з 1538 ў Страсбургу, быў прыдворным мастаком пры двары біскупу.

Самымі выбітнымі з яго прац лічацца карціны, якія знаходзяцца ў Ліхтэнтальскім жаночым кляштары, напісаныя ім у 1496 годзе, і галоўны алтар Фрайбургскага сабору, скончаны ў 1516 годзе.

Доўгі час Бальдунгу прыпісвалася аўтарства Ізэнгэймскага алтару, які захоўваецца зараз у Кальмарскім музэі Ўнтэрліндэн. Сапраўдным аўтарам алтару зьяўляецца Маціяс Груневальд.

## Галерэя

Hans Baldung 004.jpg|Аплакваньне Хрыста, 1516
Hans Baldung 002.jpg|Адам і Ева, 1533
Hans Baldung 021.jpg|Людвіг Граф Лёвэнштэйн
Hans Baldung 027.jpg|Рыцар, дзяўчына і сьмерць


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Памерлі ў Страсбургу
Катэгорыя:Нямецкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Мастакі Адраджэньня
Катэгорыя:Нямецкія гравэры
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнэсансу
Катэгорыя:Паўночнае Адраджэньне
Сацыялістычная Рэспубліка Македонія

**Сацыялісты́чная Рэспу́бліка Македонія** ()— адна з 6 сацыялістычных рэспублік, што ўтваралі СФРЮ. Цяпер гэта Паўночная Македонія.

## Кіраўніцтва рэспублікі

* Методія Андонов-Ченто
* Лазар Колішевскі
* Лазар Колішевскі
* Відое Смилевскій
* Димче-Мире Стояноў
* Лазар Колішевскі
* Люпчо Арсов
* Відое Смилевский
* Міто Хаджывасилев
* Нікола Мінчеў
* Видое Смілевскі
* Люпчо Арсоў
* Ангел Чемерскі
* Благоя Талескі
* Томе Буклеский
* Ванчо Апостолскі
* Драголюб Ставрев
* Ездимир Богданскі
* Владимир Мітков
* Лазар Колішевскі (1945—1953),
* Люпчо Арсоў (1953—1961),
* Александар Грлічкоў (1961—1965),
* Нікола Мінчеў (1965—1968),
* Ксенте Богоев (1968—1974),
* Благоя Папоў (1974—1982),
* Драгалюб Стаўрев (1982—1986),
* Глігорые Гоговскій (1986—1991)

Катэгорыя:Гісторыя Паўночнай Македоніі
Македонія
Катэгорыя:Колішнія дзяржавы Балканаў
Сьцяг Капылю

**Сьцяг Капылю** — афіцыйны геральдычны сымбаль гораду Капыль Менскай вобласьці. Сьцяг заснаваны Указам прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад 1 сьнежня 2011 году № 564 і зарэгістраваны ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры Рэспублікі Беларусь 5 сьнежня 2011 году № Б-207.

## Апісаньне
Прамавугольнае палотнішча жоўтага колеру з суадносінамі бакоў 1:2. У цэнтры правага боку палотнішча — чорны паляўнічы ражок з фурнітурай жоўтага колеру, пад якім разьмешчаны дзьве чорныя паласы: верхняя, якая складае 1/14, і ніжняя — 1/7 шырыні палотнішча.

Сьцяг і палажэньне аб ім былі зацьверджаны пастановай Капыльскага раённага выканаўчага камітэту ад 27 студзеня 2009 году № 72. Аўтар сьцяга М. М. Елінская, мастак В. А. Ляхар.

## Глядзіце таксама
* Герб Капылю

## Крыніцы

Катэгорыя:Капыль
Капыль
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2011 годзе
Ана Мэна Рохас

**Ана Мэна Рохас** (; нар. 25 лютага 1997 году) — гішпанская сьпявачка і акторка.

## Дыскаграфія
* «Index» (2018)

Катэгорыя:Гішпанскія сьпевакі і сьпявачкі
Фішбак

**Фішба́к** (; поўнае імя **Флёрá Фішбак**, 6 верасьня 1991, Д’еп, Нармандыя, Францыя) ― француская сьпявачка, кампазытарка, акторка.

## Жыцьцяпіс

Фішбак нарадзілася ў Д’епе, у Нармандыі 6 верасьня 1991 году, але захоўвае моцную сувязь з Ардэнамі, у прыватнасьці з Шарлевіль-Мэзьерам, дзе яна вырасла і адкуль родам ейныя бацькі. Ейны бацька — дальнабойнік, а маці — санітарка. Яна любіць свае прозьвішча Фішбак, што ў перакладзе зь нямецкай азначае «рыбны ручай».

У пятнаццаць год яна кінула школу. Яна стала прадавачкай абутку ў краме, а потым мяняла розныя працы, была спартовай фатографкай, гідкай у Вэнсэнскім замку.

Яна прыйшла ў музыку пасьля сустрэчы з мэтал-музыкам у Рэймсе і пачала сьпяваць у дуэце Most Agadn’t.

З 2010-х гадоў яна шмат разоў выступала з сольнымі канцэртамі ў Рэймсе, Парыжы і Рэне і абрала сабе псэўданім Фішбак.

У лістападзе 2015 году яе заўважылі на фэстывалі inRocKs. У той жа час у яе выйшаў першы музычны міні-альбом.

У 2019 годзе яна сыграла Анаіс у тэлесэрыяле Canal+ «Вэрнон Сюбютэкс» (Vernon Subutex).

## Музычны стыль

Сьпявачка і музыка працуе ў зьмяшаным стылі: рок, сынці-поп і эстрадны стыль. Музычныя арыентыры Фішбак — гэта музыка, якую слухалі ейныя бацькі на вечарынках 1990-х, гіты 1980-х і кампазіцыі ейных сяброў.

Ейны вельмі андрагінны голас часам параўноўваюць з голасам сьпявачкі Desireless па інтанацыях. Крытыкі таксама пазначаюць уплывы такіх музыкаў, як Ніягара (Niagara), Рыта Міцуко (Rita Mitsouko), Мілен Фармэр ці Жулі Пэтры.

## Дыскаграфія

### Альбомы
* 2017: À ta merci
* 2018: À ta merci (люкс-вэрсія)
* 2022: Avec les yeux.

### Сынглы і міні-альбомы
* 2015: Fishbach
* 2016: Invisible désintégration de l’univers
* 2016: Y crois-tu
* 2016: À ta merci
* 2017: Un autre que moi
* 2017: Un autre que moi
* 2021: Téléportation
* 2021: Masque d’or
* 2022: Dans un fou rire.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія музыкі
Катэгорыя:Францускія артысты і артысткі
Катэгорыя:Францускія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Францускія кампазытары і кампазытаркі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Францыі
Катэгорыя:Француская музыка
Топаль (неадназначнасьць)

**Топаль**:

* Топаль — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці
* Топаль (ракетны комплекс) і Топаль-М
* народная назва віду Таполя белая (Populus alba)
Анастасія Туманішвілі-Цэрэтэлі

**Анастасі́я Міха́йлаўна Туманішві́лі-Цэрэтэ́лі** (, Тыфліс, Расейская імпэрыя — 7 лютага 1932, Тыфліс, Грузінская ССР, СССР) — грузінская дзіцячая пісьменьніца, публіцыстка, фэміністка.

## Біяграфія
Закончыла Інстытут шляхетных жанчын Закаўказьзя (1865). Была актыўнаю сяброўкаю «Таварыства пісьменнасьці сярод грузін», «Таварыства пэдагогаў і пэдагогаў для жанчын» ды жаночага таварыства «Асьвета». Арганізатарка моладзевай журналістыкі. У 1883 року супрацоўнічала ў часопісе «Набаці». У 1890 року заснавала часопіс «Джэджылі» («Ніва»), якы сыграў важкую ролю ў разьвіцьці грузінскае дзіцячае літаратуры ў Грузіі. Была сурэдактаркаю тыднёвіка «Кваліфікацыі» («Баразна»). Першы пераклад («Талерантнасьць маршала» Альфонса Дадэ) быў апублікаваны ў 1876 року, першая арыгінальная гісторыя «Айчынная ахвяра» — у 1880 року.

У 1891 року ажанілася з грузінскім пісьменьнікам Георгіем Цэрэтэлі.

## Бібліяграфія
* «Молагури», 1887
* «Пять рассказов», 1888
* «Кона», 1823
* «Живой дискурс», 1924
* «Цветок», 1926

## Літаратура
* Хелтубнели М., Адаптация детской литературы Анастасии Туманишвили-Церетели. Жизнь и творчество, т., 1941;
* Алания Н., Грузинская советская энциклопедия, т. 5, p. 10, tb. , 1980 год.
* Анастасия Туманишвили-Церетели: (журналистка и писательница): автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук / Сергей Шалвович Минашвили; Тбилисский государственный университет. 1975

## Вонкавыя спасылкі
* Яны зрабілі значны ўнёсак у грузінскую літаратуру

Катэгорыя:Грузінскія фэміністкі
Аляксандар Унсовіч

**Аляксандар Мікалаевіч Унсовіч** (, в. Прошыка, Крупскі раён, Менская вобласьць) — беларускі пэдагог, адмысловец у галіне тэорыі і мэтодыкі навучаньня матэматыцы. Кандыдат пэдагагічных навук (2012), дацэнт (2015).

## Жыцьцяпіс
У 1987—1988 гадах працаваў рабочым на Крупскім плодаагароднінным заводзе. У 1988—1990 гадах служыў Савецкай Арміі. Скончыў Беларускі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт імя М. Танка (спецыяльнасьць «Фізыка і інфарматыка», 1996; асьпірантура, 2006).

Працаваў у Беларускім інстытуце правазнаўства (1996—2004), Баранавіцкім дзяржаўным ўнівэрсытэце (з 2004, інжынэрны факультэт, катэдра фізыка-матэматычных дысцыплін і інфарматыкі, дацэнт, у 2007—2013 — начальнік Цэнтру дыстанцыйнага навучаньня, 2013—2016 — дырэктар Інстытута павышэньня кваліфікацыі і перападрыхтоўкі, з 2016 — першы прарэктар).

29 ліпеня 2021 году прызначаны рэктарам БарДУ.

Навуковыя інтарэсы: мэтодыка выкладаньня матэматыкі; інфармацыйныя тэхналёгіі; дыстанцыйнае навучаньне; электроннае навучаньне.

## Літаратура
* Высшая математика : учебно-методический комплекс : в 2 ч. / А. Н. Унсович. — Барановичи, 2006. — 2 ч.
* Дистанционная форма получения образования: от организации до реализации / А. Н. Унсович // Вестник БарГУ. Серия «Педагогические науки. Психологические науки. Филологические науки (Литературоведение)». — 2013. — Вып. 1. — С. 57—67.
* Повышение эффективности математической подготовки студентов на основе инфокоммуникационной модели модульного обучения / А. Н. Унсович // Веснік Мазырскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя І. П. Шамякіна. — 2012. — № 2. — С. 90—96.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крупскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Баранавіцкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Рэктары БарДУ
Катэгорыя:Асобы Баранавічаў
Летувіская кірыліца

**Летувіская кірыліца** (першасна: жамойцка-летувіская кірыліца; ) — кірылічная азбука летувіскае мовы.

Выкарыстоўваецца здаўна. Сярод творцаў азбукі можна назваць:
* Станіслаў Паўлавіч Мікуцкі,
* Л. Івінскі,
* Й. Крэчынскі,
* Філіп Фёдаравіч Фартунатаў,
* В. Мілер,
* Іпаліт Ёсіфавіч Лютастанскі,
* Й. Грабаўскас і інш. 

Кожны зь іх па розных поглядах стварыў вельмі блізкую да гутарковае мовы азбуку.

У 19 ст. С. П. Мікуцкі стварыў азбуку, якую ўрад узяў за аснову для выданьняў на летувіскай мове. На аснове тае азбукі былі выдадзеныя ў 1864 годзе летувіскі буквар «*Абецеле жемайтишкай лѣтувишка*».

**а б в г д е е̂ ж з и и̂ й і к л м н о о̂ п р с т у ў ц ч ш щ ь ѣ э ю я ʼ** (знак апострофа)

Па словах С. П. Мікуцкага, 28 кірылічных знакаў былі дастаткова прымальнымі для летувіскага вымаўленьня без усялякіх зьменаў, і толькі для некаторых гукаў і двухгукавых спалучэньняў трэба было ўвесьці асобныя абазначэньні:

*ė* — **е̂**,
для доўгага *y* — **и̂**,
для доўгіх *o*, *uo*, *ua* — **[[о̂]]**,
для двагукаў *ei*, *ij*, *ie* — **ѣ**,
*j* перад *o*, *uo* — **і**, **и**,
*u* у двагуках *au*, *eu*, *iau* — **ў**.
Апострафам абазначалася скарочанае заканчэньне або выдзяляліся прыстаўкі, напрыклад: **эйн’** (**эйна**), **атʼіоти**.


У азбуцы С. Мікуцкага было 34 знакі (без уліку апострафа), і ў ім не было знакаў: «ы», «ф», «х» и «ъ».

Ставаральнікі «*Абецеле жемайтишкай лѣтувишка*» — С. Мікуцкі і Л. Івінскі — не зьвярталі ўвагі пры перадачы летувіскае мовы на доўгія насавыя гукі, таму на пісьме яны абазначаліся як: «а», «е», «и», «я», «ю» або «у».

36-знакавая азбука І. Крэчынскага, у адрозьненьне ад азбукі С. Мікуцкага, мела ў сваім складзе знакі «ф», «х», «ы», «ѳэта» і «ѵжыца»:
**а б в г д е ж з и і й к л м н о п р с т у ф х ц ч ш щ ъ ы ь ѣ э ю я ѳ ѵ**

Яшчэ адну азбуку І. Крэчынскага выкарыстоўвалі ў кнізе «Діевишка літургіја Швэн́то Јо́но Аӯксобу́рніо» в 1887 году:

**а а̄ б б́ ц д д́ э е̇ е і<sup>е</sup> і́<sup>е</sup> г г̀ і і̄̀ і́ ј к к̀ л љ м м̀ н њ н̨ о п п̀ р р̀ с с̀ ш т т́ ч у ӯ у̊ з ж дж в**

Сьпіс кнігаў летувіскае мовы на кірыліцы, якія былі выдадзеныя ў XIX ст.:

* Евангеліесъ антъ недѣліос денунъ иръ китунъ швенчю, куріос Ира скайтомасъ бажниціосњ швентосѣ паръ иштисусъ метусъ пагалъ Рима иредима. — Вильнюс, 1865 (Л. Ивинский)
* Трумпасъ катехизмасъ, аукщяусей крашта виреснибей лійпантъ, парашитасъ дѣл каталику яунуменесъ, и мокслусъ лейдамосъ. — Вильнюс, 1865 (И. Кречинский)
* J. Krečinskis. Русишкай летувишкасисъ календорюсъ антъ 1868 (прибувимасъ) мѣту. — Вильнюс, 1867 (И. Кречинский)
* Моксласъ скайтима рашта летувишка дѣль мажу вайку… — Вильнюс, 1867 (И. Кречинский)
* "Діевишка літургіја Швэн́то Јо́но Аӯксобу́рніо. 1887 (Й. Кречинский)
* Л. Н. Толстой. Кауказа невальникасъ. — Вильнюс, 1891 (И. Лютостанский)
* J. Grabauskas. Укишкасис календорюс 1902 метамс. — Сувалки, 1902 (Й. Грабаускас)


## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіская мова
Катэгорыя:Кірыліца
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1864 годзе
Узгор'е (клюб)

**«Узгор’е»** — віцебскі клюб аматараў гісторыі і даўніны. Створаны ў красавіку 1986 году.

Клюб быў афіцыйна зарэгістраваны пры Доме культуры Віцебску. Асноўная сфэра дзейнасьці: ахова і прапаганда помнікаў гісторыі і культуры, добраахвотная дапамога ў іх рэстаўрацыі, прапаганда гістарычнага мінулага беларускага народа і беларускай мовы, барацьба за экалёгію. Старшыня Рады клюбу — Ігар Цішкін. Клюб быў актыўным удзельнікам Канфэдэрацыі Беларускіх Суполак (Дзьвінскае ралі, Прыпяцкая вандроўка і г. д.).

## Літаратура
* "Дай Бог, каб у кожнага ў жыцці было такое «Узгор’е»: успаміны сябраў віцебскага клуба аматараў даўніны, Народныя навіны Віцебска, 26-4-2013
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org
* «Закрытых пасяджэнняў не робім...» (інтэрв'ю С.Навумчыка з І.Цішкіным) // Чырвоная Змена. 07.01.1989; 3. Л.Пракапенкаў. Эмоцыі і рэаліі // Віцебскі рабочы. 30.08.1989. 

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1986 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1986 годзе
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Арганізацыі Віцебску
Катэгорыя:Гісторыя Віцебску
Марыя Міцкевіч

**Мары́я Міцкéвіч** (у дзявоцтве *Марыя Каменская*, 7 лютага 1891, Ашмяны, Віленская губэрня, Расейская імпэрыя ― 21 траўня 1945, Масква, СССР) ― беларуская настаўніца, жонка Якуба Коласа.

## Жыцьцяпіс
Марыя Каменская нарадзілася ў Ашмянах Віленскай губэрні 7 лютага 1891 году ў сям’і псаломніка Дзьмітрыя Каменскага, які быў родам з Яраслаўля. Маці Марыі — Марыя Цімафееўна — паходзіла з сям’і памешчыцы Генрыеты Гагэнлоэ, якая мела зямельныя ўладаньні ў Віленскім краі. У Марыі было пяць братоў і сястра, якая памерла ў маладосьці. Марыя навучалася ў духоўнай навучальні, пасьля працавала настаўніцай чыгуначнай школы ў Вільні, потым — у Пінску.

У Пінску пазнаёмілася з Якубам Коласам у 1912 годзе.

3 чэрвеня 1913 Марыяй Каменская і Канстанцін Міцкевіч (Якуб Колас) пабраліся шлюбам. Вянчаліся ў Варварынскай царкве Пінску, якая з 1906 году належала чыгуначнаму ведамству.

У 1914 годзе нарадзіўся першы сын — Даніла. У 1917 годзе — Юры, у 1926-м — Міхась.

У час Першай сусьветнай вайны сям’я знаходзілася ў бежанстве ў Падмаскоўі, пасля ў Пярмі і Абаяні. Марыя працягвала настаўнічаць. У 1921 годзе сям’я вярнулася ў Менск. З таго часу Марыя — хатняя гаспадыня.

У гады Другой сусьветнай вайны жонка Коласа часта хварэла. Сям’я жыла ў эвакуацыі ў Ташкенце. На фронце прапаў без вестак сярэдні сын Юрка. Напрыканцы 1944 году стан здароўя Марыі істотна пагоршыўся. З пачатку 1945 г. яна знаходзілася ў маскоўскіх шпіталях. Памерла ў Маскве 21 траўня 1945 году.

Яе перавезьлі ў Менск у труне на самалёце і пахавалі на Вайсковых могілках.

## Марыя і Якуб Колас
Менавіта з Марыі Якуб Колас «сьпісваў» Сымонкаву Ганну ў паэме «Сымон-музыка».

*«…Ён ніколі не забудзе,*

*Покі жыць на сьвеце будзе,*

*Пары ясьненькіх вачок,
Тонкіх бровак, тварык ветлы,*

*І на губках такі сьветлы,*

*Такі добранькі сьмяшок…*

*Дык то Ганна! Ну й дзяўчынка!*

*І прыўдалая ж яна!..»*

Яшчэ да вясельля Якуб Колас прысьвяціў Марусі цыкаль вершаў. З гэтай нізкі захаваўся толькі адзін верш — «Дзяўчыне».

Марыя была першай слухачкай, чытачкай і нават крытыцай твораў свайго мужа. Ён вельмі паважаў думкі і ацэнкі Марусі.

Расейка паводле нацыянальнасьці, сьведчыць сын Даніла Міцкевіч, Марыя дасканала ведала і любіла беларускую мову, якая стала для яе роднай. Многім даказвала, што беларуская мова захавала больш ад старажытнаславянскай асновы, чым расейская. У доме гаварылі па-беларуску, і яна часам папраўляла дзяцей у правільным вымаўленьні словаў.

## Літаратура
* «Ясная зорка Якуба Коласа» // укладальніцы Вера Міцкевіч, Васіліна Міцкевіч, Менск, Мастацкая літаратура, 2021.
* «Табой я жыў, табой жыву…» // укладальніцы Вера Міцкевіч, Васіліна Міцкевіч, Менск, Выдавецкі дом «Звязда», 2022.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Якуб Колас
Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых могілках
Вусьце (Менская вобласьць)

**Ву́сьце** — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Багушэвіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 9 чалавек
* 2019 год — 8 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Багушэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёну
Цэрэтэлі

**Цэрэтэ́лі** () — грузінскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Акакі Цэрэтэлі (1840—1915) — грузінскі паэт
* Зураб Цэрэтэлі (1934—2025) — грузінска-расейскі архітэктар, маляр, скульптар
* Іраклі Цэрэтэлі (1881—1959) — грузінскі палітык
* Міхаіл Цэрэтэлі (1878—1965) — грузінскі гісторык, філёляг
* Рыгор Цэрэтэлі (1870—1938) — грузінскі філёляг, папіроляг

* Анастасія Туманішвілі-Цэрэтэлі (1849—1932) — грузінская пісьменьніца, публіцыстка

## Іншае
* Цэрэтэлі — станцыя мэтро Тбіліскага мэтрапалітэну
* (18284) Цэрэтэлі — астэроід
Людміла Малінаўскайце-Шлюпене

**Людмі́ла Малінаўска́йце-Шлюпе́не** (, часам *Людвіка*; 14 лютага 1864, вёска Ручыней, Пакройскі павет, Ковенская губэрня, Расейская імпэрыя ― 7 чэрвеня 1928, Коўна, Летува) ― летувіская паэтка, пісьменьніца, перакладніца, грамадзкая дзяячка.

## Жыцьцяпіс

Нарадзілася ў сям'і спалянізаваных памешчыкаў. У 1879 годзе сям'я пераехала ў Мітаву (цяпер Елгава), дзе Людвіка Малінаўскайце пазнаёмілася з Ёнасам Шлюпасам, які пазьней стаў актыўным удзельнікам нацыянальна-вызваленчай барацьбы Летувы. Ё. Шлюпас моцна паўплываў на фармаваньне ейнага сьветапогляду. Дзякуючы яго ўплыву пачала пісаць вершы і апавяданьні па-летувіску; дэбютавала у друку ў 1883 годзе пад псэўданімам Эгле (*Eglė*, то бок «яліна»).

У 1885 годзе паэтка пераехала ў Нью-Ёрк па запрашэньні Ёнаса Шлюпаса, які добра ўладкаваўся ў ЗША. Пазьней выйшла замуж за Ё. Шлюпаса. Пасьля гэтага яна актыўна ўдзельнічала ў грамадзкай дзейнасьці і дапамагала яму выдаваць летувіскія газэты. Працавала і ў швэйнай майстэрні. 

Л. Малінаўскайце была каталічкай, але падтрымлівала мужа, які станавіўся ўсё больш антырэлігійным і адмовіўся хрысьціць дзяцей.

35 год пражыла ў ЗША. Пасьля Першай сусьветнай вайны разам з мужам і дзецьмі вярнулася ў Летуву.

Хварэла, мела праблемы з шчытападобнай залозай. Памерла 7 чэрвеня 1928 ў Коўне. Пахаваная на эвангеліцкіх ковенскіх могілках.

## Творчасьць

Першыя вершы надрукавала у газэце «Aušra» (1883-1884). У Злучаных Штатах яна публікавала свае творы ў газэтах «Unija» (1884), «Lietuviškasis balsas» (1885–1888), «Vienybė lietuvninkų» (1890)і «Naujoji gadynė».

У сваёй паэзіі яна адлюстроўвала летувіскае мінулае і культуру, апявала духоўныя і маральныя каштоўнасьці — патрыятызм, гераізм, братэрства. Па-народнаму пісала у вершах пра жаночыя пачуцьці і спадзёвы. У паэтычным творы адчуваюцца антыклерыкальныя матывы (верш «Ant myrio J. Andriukaičio»).

Пісала натуралістычныя апавяданьні пра жыцьцё простых вясковых людзей (апавяданьні «Pagailėtini», «Drąsumas moteriškės»).

Стварыла камэдыю «Netikėtai» (Нечакана, 1910). Разам з Ё. Шлюпасам напісала лемантар для пачатковай школы (1886).

Ліставалася з польскай пісьменьніцай Марыяй Радзевіч. Пераклала некаторыя ейныя тэксты на летувіскую мову.

Восем вершаў Малінаўскайце былі перакладзеныя на расейскую мову Ганнай Ахматавай і апублікаваныя ў 1962 годзе.

## Іншая дзейнасьць

Людвіка (Людміла) Малінаўскайце-Шлюпене таксама актыўна выступала публічна як на летувіскія патрыятычныя тэмы, так і на тэму правоў жанчынаў. У 1894 г. яна ўдзельнічала ў арганізацыі Таварыства сьвятой Ганны, першага летувіскага жаночага таварыства ў Чыкага.

## Творы
* Abėcėla ir taip mokintuvė dėl vaikų, 1886 (разам з мужам)
* Netikėtai, п'еса, 1910.

## Літаратура
* Liudvika Malinauskaitė-Šliūpienė **//** Įžymios Lietuvos moterys: XIX a. antroji pusė-XX a. pirmoji pusė, Dalia Marcinkevičienė, Vilniaus Universiteto leidykla, 1997, p. 98-111. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія паэткі
Катэгорыя:Летувіскія перакладчыкі
Катэгорыя:Летувіскія літаратаркі
Катэгорыя:Летувісы ў ЗША
Катэгорыя:Летувіскія грамадзкія дзеячы
Тайванская пратока

**Тайва́нская прато́ка** () — 180-кілямэтровая пратока, якая аддзяляе востраў Тайвань ад кантынэнтальнай Азіі. Пратока ёсьць часткай Паўднёва-Кітайскага мора, але таксама сягае да Ўсходне-Кітайскага мора на поўначы. Самая вузкая частка пратокі складае 130 км у шырыню. Гістарычна як Кітай, гэтак і Тайвань падтрымліваюць палітыку Аднаго Кітаю, то бок яны лічаць пратоку эксклюзіўнай эканамічнай зонай адзінага Кітаю. На практыцы марская мяжа паміж краінамі праходзіць празь сярэдзіну пратокі. Гэтая мяжа была вызначаная ў 1955 годзе генэралам ВПС ЗША Бэнджамінам О. Дэйвісам-малодшым, які вызначыў лінію на сярэдзіне пратокі, а ЗША аказалі ціск на абодва бакі, каб яны склалі маўклівае пагадненьне. Кітай не перасякаў мяжу ажно да 1999 году, аднак пасьля першага парушэньня мяжы кітайскія самалёты рэгулярна вылятяюць за кітайскую зону. Тайвань будуе буйны ветрапарк у пратоцы.

## Крыніцы
Ніколаз Чалакашвілі

**Ніколаз Чолакашвілі** (Нікіфар Ірбах, ; 1585—1658) — грузінскі першадрукар, стваральнік першага друкаванага тэксту на грузінскай мове (Лярэтанская літанія, 1629).

## Біяграфія
Ад бацькоў атрымаў імя Ніколаз. Паходзіў з знакамітага кахэцінскага тавадзкага роду Ірубакідзэ—Чалакашвілі. Бацька, Аман Ірубакідзэ-Чалакашвілі, быў знакамітым грузінскім вайскоўцам, маці Барбарэ — дачкаю арагвійскага эрыстава. У 1596 року Ніколаз быў накіраваны ў Рым, дзе навучаўся ў грэцкай школе і вярнуўся ў Грузію ў 1608 року. Перад вяртаньнем, яшчэ ў Рыме, ён прыняў пострыг пад іменем «Нікіфар». Пасьля разрабаваньня краіны ў 1614 року войскамі іранскага шага Абаса I Нікіфар перасяліўся ў Ерусалім, дзе 13 гадоў быў інакам у грузінскім Крыжовым манастыры (1614—1626).

У 1626—1629 роках знаходзіўся з дыпляматычнай місіяй у Эўропе. Вярнуўшыся ў Грузію, быў пастаўлены ігуменам катэдры Мэтэхі. Пры ўварваньні ў 1632 року ў Грузію цара Растома з іранскім войскам Нікіфар быў амбасадарам цара Тэймураза на сустрэчы з турэцкім султанам і прасіў пра вайсковую дапамогу, а пасьля цараваньня Растома (1633) жыў пры двары князя Адышы (Самэгрэла) Лявана II Дадыяні.

З 1643 па 1649 рок зноўку ў Ерусаліме, ігумен Крыжовага манастыра. У 1649 року вярнуўся з Ерусаліма і пасяліўся ў Заходняй Грузіі. Апошнія гады жыцьця Ірбах ізноўку пражыў пры двары Лявана Дадыяні. Быў дабраславёны на пасаду Каталікоса-Патрыярха Заходняй Грузіі, аднак пасьля раптоўнай сьмерці ў 1657 року Дадыяні трапіў пад гнаньне з боку новага князя Адышы — Ваміка Ліпартыяні. Нікіфар быў зьняволены ў вежу, дзе памёр у 1658 року.

## Памяць
Імем Нікіфара Ірбаха названая вуліца ў Тбілісі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нікіфар Ірбах.
* Манах Нікіфар (Ніколаз Чолакашвілі) і першая грузінская кніга.
* Libreria Alberto Govi.
* Dittionario giorgiano e italiano By Stefano Paolini, Niceforo Irbachi.
Робэрт Зэмэкіс

**Робэрт Лі Зэмэ́кіс** (; нарадзіўся 14 траўня 1951 году) — амэрыканскі рэжысэр. Упершыню прыкметнага посьпеху дасягнуў дзякуючы рамантычна-прыгодніцкай камэдыі *«[[Раман з каменем]]»* (1988), навукова-фантастычнай камэдыі *«[[Назад у будучыню]]»* (1985), якая мела пасьпяховы працяг, і паўанімацыйнай камэдыі *«[[Фабрыкацыя супраць труса Роджэра]]»* (1988). Апасьля рэжысэраваў сатырычную чорную камэдыю *«[[Сьмерць пасуе ёй]]»* (1992), а ў наступным займаўся фільмам у драматычным жанры *«[[Форэст Гамп]]»* (1994), за які ён здабыў прэмію Оскар як найлепшы рэжысэр, а сама кінастужка атрымала ўзнагароду як найлепшы фільм. Зэмэкіс здымаў фільмы ў самых розных жанрах, як для дарослых, гэтак і для сем’яў.

Зэмэкіс разглядаецца як наватар у візуальных эфэктах. Ён адзін зь першых скарыстаў кампутарную графіку ў кадрах фільмаў *«[[Назад у будучыню 2]]»* (1989) і *«Форэст Гамп»*, а таксама улучыў маляваную анімацыю ў фільм у кінастужцы *«Фабрыкацыя супраць труса Роджэра»*. Да таго ж ён быў адным зь піянэраў выкарыстаньня тэхнікі захопу руху, якая зьявілася ў ягоных фільмах *«[[Палярны экспрэс (фільм)|Палярны экспрэс]]»* (2004), *«[[Будынак-монстар]]»* (2006), *«[[Бэўвульф (фільм, 2017)|Бэўвульф]]»* (2007), *«[[Калядная гісторыя (фільм, 2009)|Калядная гісторыя]]»* (2009) і *«[[Сардэчна запрашаем у Марвэн]]»* (2018). Не зважаючы на тое, што часам фільмамі Зэмэкіса цікавяцца выключна праз спэцэфэктамі, ягоныя працы атрымалі высокую ацэнку некалькіх кінакрытыкаў, у тым ліку Дэйвіда Томсана, які згадаў, што ані адзін іншы сучасны рэжысэр не скарыстаў спэцэфекты да больш драматычных і апавядальных мэтаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Кінарэжысэры ЗША
Фрэнсіс Форд Копала

**Фрэнсіс Форд Копала** (; нарадзіўся 7 красавіка 1939 году) — амэрыканскі рэжысэр, прадусар і сцэнарыст. Ён лічыцца адной з асноўных асобаў новага галівудзкага руху 1960-х і 1970-х гадоў. Копала ёсьць атрымальнікам пяці Оскараў, шасьці узнагародаў Залатога Глёбусу, двух прэміяў Залатой пальмавай галіны і прэміі БАФТА.

Пасьля рэжысэраваньня фільму *«[[Людзі дажджу]]»* ў 1969 годзе Копала быў суаўтарам сцэнару *«[[Патан (фільм)|Патан]]»* (1970), атрымаўшы прэмію Оскар за найлепшы арыгінальны сцэнар разам з Эдмундам Голам Нортам. Рэпутацыя Каполы як выбітнага рэжысэра была замацаваная па выхадзе культавай кінастужкі *«[[Хросны бацька (фільм)|Хросны бацька]]»* (1972), які зрабіў рэвалюцыю ў жанры гангстэрскіх фільмаў, атрымаўшы ўхвалу і камэрцыйны посьпех. *«Хросны бацька»* здабыў тры ўзнагароды Оскар у катэгорыях найлепшы фільм, найлепшы актор і найлепшы адаптаваны сцэнар. Адзін з наступных фільмаў рэжысэра і адначасова працяг папярэдняга твору *«[[Хросны бацька 2]]»* (1974) стаў першым сыквэлам, які здабыў прэмію Оскар у катэгорыі найлепшы фільм. Кінастужка, якая высока ацэньваецца кінакрытыкамі, прынёс Копале яшчэ тры ўзнагароды Оскар, як то за найлепшы адаптаваны сцэнар, найлепшы рэжысэр і найлепшы фільм, што зрабіла яго другім рэжысэрам пасьля Білі Ўайлдэра, які здабыў гэтыя тры ўзнагароды за адзін і той жа фільм.

Таксама ў 1974 годзе ён выпусьціў трылер *«[[Размова (фільм)|Размова]]»*, які атрымаў Залатую пальмавую галіну на Канскім кінафэстывалі. Наступны ягоны фільм ваенна-эпічнага кірунку *«[[Апакаліпсіс сёньня]]»* (1979) быў ухвалены за яскравае адлюстраванне вайны ў Віетнаме. Фільм здабыў яшчэ адную Залатую пальмавую галіну, што зрабіла Копалу адным зь дзевяці рэжысэраў, якія двойчы атрымалі гэтую ўзнагароду. Іншымі прыкметнымі фільмамі рэжысэра ўлучаюць драмы *«[[Ізгоі (фільм)|Ізгоі]]»* і *«[[Байцоўская рыбка]]»* (абодва 1983), *«[[Клюб «Котан»|Клюб „Котан“]]»* (1984), *«[[Пэгі Сью абралася шлюбам]]»* (1986), *«[[Хросны бацька 3]]»* (1990), *«[[Дракула (фільм, 1992)|Дракула]]»* (1992) і *«[[Заклінальнік дажджу]]»* (1997).

Шмат сваякоў Копалы сталі знакамітымі акторамі і рэжысэрамі, як то ягоная сястра Талія Шайр ёсьць акторкай, ягоная дачка Сафія і ўнучка Джыя працуюць рэжысэркамі, ягоны сын Раман ёсьць сцэнарыстам, а пляменьнiкі Джэйсан Шварцман і Нікалас Кейдж ёсьць акторамі. Копала мае дом у Каліфорніі, дзе месьціцца ягоная сямейнай вінакурня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Кінарэжысэры ЗША
Новае Гарадзішча

Назву **Но́вае Гарадзі́шча** маюць:

## Населеныя пункты

### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Новае Гарадзішча — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Новае Гарадзішча — вёска ў Лагойскім раёне

## Глядзіце таксама
* Гарадзішча
* Старое Гарадзішча
Штылет

**Штыле́т** (, ад  — «палачка для пісьма», «востры стрыжань») — колючая халодная зброя, кінжал італьянскага паходжаньня з простаю крыжавінаю, тонкім і вузкім клінком. У клясычным варыянце ня мае ляза. Перасек клінка можа быць круглым, авальным, трох- (часьцей за ўсё) або чатырохгранным. Знайшоў распаўсюджваньне з пачатку XVI стагодзьдзя, у часы Рэнэсансу, быў вядомы і раней. Невялікі памер штылета дазваляў насіць яго пад вопраткай або маскаваць у розных прадметах, праз што быў папулярны ў наёмных забойцаў і змоўцаў, а таксама ў кабет. У вайсковай справе штылет выкарыстоўваўся ў якасьці дадатковай зброі ці зброі самаабароны супраць ворага, апранутага ў панцыр.

Катэгорыя:Халодная зброя
Баравіно

**Баравіно́** (таксама *Бараві́на, ж.*) — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бярэзінскі сельсавету.

Да 21 сьнежня 2007 году вёска ўваходзіла ў склад Ляжынскага сельсавету. З 2007 году па 28 траўня 2013 году ў складзе Ушанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 17 чалавек
* 2019 год — 12 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бярэзінскі сельсавет (Бярэзінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёну
Юзаф Масальскі

**Юзэф Масальскі** (; 1800, в. Белічаны, Ігуменскі павет, цяпер Бярэзінскі раён — каля 1845) — польскі пісьменьнік, удзельнік нацыянальна-вызвольнага руху.

## Жыцьцяпіс
3 роду Масальскіх, брат Эдварда Масальскага. Кандыдат філязофіі. Вучыўся ў Магілёўскай гімназіі, скончыў Полацкую езуіцкую акадэмію (1818). Служыў гувэрнэрам у Юльюша Славацкага ў Вільні. У 1823 годзе арыштаваны як чалец патаемнага студэнцкага таварыства філяматаў. За ўдзел у паўстаньні 1830—31 сасланы ў Сыбір.

Аўтар аповесьці «Яцак» (1823), зборніку «Паэзія» (Вільня, т. 1—2, 1827—28), у якіх адбілася беларуская тэматыка, папулярных баек, эпіграм, песень, у тым ліку «Далібог, скажу маме…», музыку да якой напісаў Станіслаў Манюшка (1842).

## Крыніцы

## Літаратура
* Мальдзіс А. Масальскі // ЭГБ ў 6 т. Т. 6. Кн. ІІ. Мн., 2003.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1800 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярэзінскім раёне
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменьнікі
Юзаф
Катэгорыя:Выпускнікі Полацкай езуіцкай акадэміі
Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскай гімназіі
Катэгорыя:Філяматы
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Высланыя ў Сібір
Катэгорыя:Філярэты
Бяседа (неадназначнасьць)

**[[Бяседа (сход)|Бясе́да]]** — збор гасьцей з пачастункам з нагоды ўрачыстасьці. Іншыя значэньні:

## Асобы
* Сяргей Бяседа ( 1954) — генэрал-палкоўнік Фэдэральнай службы бясьпекі Расеі.

## Тапонімы
* Бяседа — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі;
* Бяседа — сяло ў Брацкім раёне Іркуцкай вобласьці Расеі;
* Бяседа — пасёлак у Воласаўскім раёне Ленінградзкай вобласьці Расеі.

## Іншыя значэньні
* «Бяседа» — музычны ансамбль Беларусі;
* «Бяседа» — чэскі танец.

## Глядзіце таксама
* Бяседы
Клёнаўка (рака)

**Клё́наўка** — рака ў Чэрвеньскім і Бярэзінскім раёнах Менскай вобласьці Беларусі, правы прыток ракі Вуша (басэйн Бярэзіны).

Даўжыня ракі 14 км. Плошча вадазбору 33 км². Выток ракі знаходзіцца прыкладна за 1,2 км у напрамку на паўднёвы захад ад вёскі Гайдукова Слабодка Чэрвеньскага раёну. Вусьце за 0,4 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі Котава Бярэзінскага раёну. Вадазбор нізінны.

Каля ракі вёскі Бярозаўка, Клёнаўка.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* Ліст карты N-35-82. Выданьне 1982 г.

Катэгорыя:Рэкі Ігуменскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Бярэзінскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Бярэзіны
Котава (Менская вобласьць)

**Ко́тава** — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бярэзінскі сельсавету. За 0,4 км у напрамку на паўночны захад ад вёскі знаходзіцца вусьце ракі Клёнаўка.

Да 28 траўня 2013 году ў складзе Ушанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 130 чалавек
* 2019 год — 147 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бярэзінскі сельсавет (Бярэзінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёну
Родная прырода

**«Родная прырода»** — навукова-папулярны ілюстраваны часопіс Беларусі, заснаваны ў студзені 1972 году ў якасьці інфармацыйна-мэтадычнага бюлетэня.

Выдаваўся з дадаткам «Юны натураліст». Падпісным індэксам на «Белпошце» быў 74926. Электронную падпіску з дастаўкай pdf у скрыню электроннай пошты ладзілі праз плятформу «Белпрэса».

## Мінуўшчына
31 студзеня 1972 году быў падпісаны ў друк 1-ы нумар бюлетэня «Родная прырода». Яго першым галоўным рэдактарам стаў старшыня Дзяржаўнага камітэту аховы прыроды Беларускай ССР Аляксей Варанцоў. Выпускам займалася выдавецтва «Полымя». У 1972 годзе наклад пілётнага выпуску склаў 44 396 асобнікаў. Ад пачатку бюлетэнь выдаваўся па-беларуску аднойчы на 2 месяцы. У 1977 годзе стаў часопісам. Асьвятляў справы аховы прыроды, узаеміны чалавека і навакольля, выкананьне дзяржаўных экалягічных праграмаў і традыцыі экалягічнага выхаваньня і адукацыі. Друкаваў выявы маляўнічых куткоў Беларусі. Зьмяшчаў апавяданьні і вершы пра прыроду.

У студзені 2002 году выданьне часопіса пераняў «Дом прэсы», які зьменшыў пэрыядычнасьць выхаду ў друк да аднаго разу на 2 месяцы. На студзень 2007 год пэрыядычнасьць выхаду пачасьцілі да штомесячнай, але часопіс зрабілі дзьвюхмоўным.

1 жніўня 2009 году яго выдаўцом стала «Народная газэта». У 2011 годзе разавы наклад часопіса перавышаў 2900 асобнікаў. На старонках часопіса найбольшую ўвагу надавалі чысьціні вады і паветра, абыходжаньню з адкідамі і прыродаахоўным землям, рэдкім відам жывёлаў і расьлінаў, занесеным у Чырвоную кнігу Беларусі, а таксама змаганьню супраць браканьерства. Закраналася разьвіцьцё падарожніцтва па Беларусі. Зьмяшчаліся ўкладкі для грыбнікоў і рыбакоў, падарожнікаў, сьледапытаў і ягаднікаў. Свае творы ў часопісе друкавалі Пятрусь Броўка і Аркадзь Куляшоў, Міхась Лынькоў і Пімен Панчанка, Анатоль Астрэйка і Рыгор Барадулін.

У студзені 2014 году часопіс далучылі да Выдавецкага дому «Зьвязда». У 2020 годзе № 2 часопіса выйшаў накладам у 1281 асобнік.

## Галоўныя рэдактары
* Аляксей Варанцоў (1972—1977)
* Зьмітро Бяспалы (1977—1991)
* Валеры Дранчук (1992)
* Віктар Крукоўскі (1993—2003)
* Міхась Шыманскі (2004—2008)
* Віктар Куклаў (2009—2013)
* Алена Ляўковіч (шэф-рэдактарка; студзень 2014 — 2015)
* Натальля Кароткая (красавік 2015 — чэрвень 2016)
* Алена Стэльмах (2016—2017)
* Вольга Пралюк (травень 2017 — чэрвень 2019)
* Вераніка Коласава (2019—2022)
* Александрына Паршына (зь 2023 году)

### Наклад
* 1982 год, № 1 — 30 000 асобнікаў
* 1992 год, № 1 — 12 795 асобнікаў
* 2002 год, № 1 — 5989 асобнікаў
* 2012 год, № 1 — 3500 асобнікаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Прыродазнаўства Эўропы
Катэгорыя:Часопісы на расейскай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)
Сяргей Кухто

**Сяргéй Кухтó** (трансьліт. *Siarhiej Kuchto*; 22 красавіка 1959, Віцебск, БССР — 1 лістапада 1999, Віцебск, Беларусь) — беларускі мастак.
## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся 22 красавіка 1959 году ў Віцебску.

У 1978 годзе скончыў Менскую мастацкую вучэльню імя А. Глебава (цяпер Менскі дзяржаўны мастацкі каледж імя Аляксея Глебава), дзе вучыўся ў М. Пракапенкі, К. Шастоўскага, А. Малішэўскага. Нягледзячы на тое, што з сярэдзіны 1990-х гадоў шмат творча працаваў, ў выставах  удзельнічаў ня часта. 

Жыў і працаваў у Віцебску.

Заўчасна памёр у 1999 годзе ў 40 год.

## Творчасьць

Працаваў у нэаміталягічным жанры. У аснове бальшыні працаў — аўтарская інтэрпрэтацыя мітаў пра кентаўра. Творы адрозьніваюцца дакладнай выверанасьцю дэталяў кампазіцыі, вытанчаным малюнкам, дасканалым выкананьнем клясычнай тэхналёгіі жывапісу.

Цэнтральным вобразам у творчасьці мастака зьяўляецца кентаўр. Архетып кентаўра, які складаўся на працягу многіх стагодзьдзяў, мастак нібыта прымяраў на сябе, адчуваў блізасьць і падабенства з гэтым персанажам. Здаецца ў асобе кентаўра Сяргея Кухто асабліва прыцягвала дзіўнае спалучэньне зьвярынай натуры, магутнай сілы і накіроўваючай яе волі... Мастак «перасяліў» свайго кентаўра з гор і лясных гушчароў грэцкай Тэсаліі на віцебскую зямлю. Адзінота кентаўра відавочная і, разам з тым, нярэдка побач зь ім вобраз ягонай спадарожніцы.

Сярод твораў: «У канцы зімы» (1992), «Кентаўр» (1992), «Хірон са спартанкамі» (1993), «Прывал» (1993), «Прыгожая правінцыялка» (1994), «Палкан на паляваньні» (1996), «Палкан на лежні» (1998), «Дзяцінства Палкана» (1998), «Возера Лосьвіда» (1998), «Арлекін з драўляным мячом» (1998), «Выкраданьне Эўропы» (1999), «Выхаваньне Ахіла» (1995), «Вясёлка» (1997), «Мяцеліца» (1997), «Пераправа» (1994—1997), «У канцы зімы» (1998) і інш.

Працы мастака знаходзяцца ў фондзе Віцебскага абласнога краязнаўчага музэя, а таксама ў прыватных калекцыях Чэхіі, Нідэрляндах, Швайцарыі, ЗША, Ізраіля, Расеі, Беларусі.

Першая пэрсанальная выстава мастака адбылася толькі праз год пасьля ягонай сьмерці і была сабраная з твораў, што ў той час ужо знаходзіліся ў прыватных калекцыях.

## Літаратура

• М. Цыбульский. Кухто Сергей Васильевич // Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (рас.)  / Т. В. Белова (гл. ред.). — Мн.: БелЭн, 2011. — Т. 2. Витебская область. В 2 кн. Книга 2. Кривоблоцкий — Яцкевич. — 636 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0562-1.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 22 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1959 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Асобы Віцебску
Катэгорыя:Памерлі ў 1999 годзе
Катэгорыя:Памерлі 1 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў Віцебску
Уша (Бярэзінскі раён)

**Уша́** — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бярэзінскі сельсавету. 

## Гісторыя
Згадваецца ў 1668 годзе, як цэнтар маёнтку ў Менскім ваяводзтве Вялікага Княства Літоўскага.

Да 28 траўня 2013 году ў складзе Ушанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 213 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бярэзінскі сельсавет (Бярэзінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёну
Круасан

**Круасан** ( — паўмесяц) — булачка ў выглядзе маладзіка са слаёнага цеста.

Падаецца на сьняданак з гарачым шакалядам або кавай.

## Складнікі
Для прыгатаваньня круасанаў выкарыстоўваюць па 500 грамаў мукі і тварагу, 3 яйкі і 100 мілілітраў алею, 150 грамаў цукру (або яго заменьніка) і гарбатную лыжку горкай (нягашанай) соды.

## Прыгатаваньне
Спачатку зьмешваюць муку і тварог, яйкі і алей, цукар (або ягоны заменьнік) і соду. Атрыманае цеста  раскачваюць у пласт таўшчынёй 1 см, які разразаюць на трыкутнікі. Іх змазваюць распаленым маслам. На нарэзаныя трыкутнікі кладуць начыньне, у якасьці якога выкарыстоўваюць варэньне і джэм, карыцу і мак, а таксама шакаляд. Трыкутнікі з адпаведным начыньнем скручваюць у рулецікі ад большага краю. Затым круасаны выпякаюць у духоўцы пры +180°C цягам 20 хвілінаў.

У Беларусі ў якасьці начыньня таксама часам выкарыстоўваюць мяса і чырвоную рыбу (ласось), сыр і таматы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпечка
Катэгорыя:Мучныя кандытарскія вырабы
Катэгорыя:Француская кухня
Георгі Анцухелідзэ

**Георгі Анцухелідзэ** (груз. გიორგი ანწუხელიძე; нар. 18 жніўня 1984, Квэма-Алвані, Грузінская ССР — пам. 9 або 10 жніўня 2008, Паўднёвая Асетыя) — сяржант збройных сіл Грузіі, удзельнік расейска-грузінскай вайны 2008 року. Загінуў ад катаваньняў у палоне паўднёваасетынскіх калябарантаў. Нацыянальны герой Грузіі (пасьмяротна).

## Біяграфія
Георгі Анцухелідзе нарадіўся 18 жніўня 1984 року ў вёсцы Квэма-Алвані Грузінскай ССР. У 2001 року быў прызваны на службу ў збройных сілах Грузіі, пасьля чаго застаўся ў войску і служыў у 41 батальёне 4-е брыгады Вазіяні.

Пад час расейска-грузінскай вайны 2008 року 9 жніўня малодшы сяржант Ануцхелідзэ патрапіў у палон ў бітве за Цхінвалі і да канца року лічыўся зьніклым бяз весткі. У сьнежні 2008 року Паўднёвая Асетыя перадала колькі зьнявечаных цел грузінскіх вайсковаслужбоўцаў Грузіі, дзе аналізам ДНК была ўстаноўленая асоба аднаго зь іх зьнікламу Георгі Анцухелідзэ. Цела Анцухелідзэ было пахавана ў братэрскай магіле на Мухатгвэрдзкіх могілках у Тбілісі. Па сьмерці ў Георгі засталася жонка і двое дзяцей.

### Відэа катаваньняў
У студзені 2009 року ў Інтэрнэце зьявілася відэа зьдзекаў паўднёваасэтынськіх сэпаратыстаў над палонным грузінскім вайскоўцам, у якім сям’я Анцухелідзэ пазнала Георгія. На відэа сэпаратысты скакаюць на сьпіну палоннаму, што сядзіць на зямлі са зьвязанымі рукамі, ды намагаюцца прымусіць яго цалаваць зямлю. Палонны ў грузінскай вайсковай форме, яго зьбіваюць, а на кожнае пытаньне дае адказ: "я ня ведаю".

## Судовыя пазовы
Сям’я загіблага Георгія Анцухелідзэ ў 2010 року надаслала запыт расейскай прокуратуры з патрабаваньнем надаць інфармацыю наконт прычынаў сьмерці іхняга сваяка, аднак ніякага адказу ад расейскага боку не атрымала. Тады ўдава загіблага ад імені іхніх дзяцей падала пазоў супраць Расеі ў Эўрапейскі суд па правох чалавека што да парушэньня Расеяю артыкулаў 2 (права на жыцьцё), 3 (забарона катаваньняў), 5 (права на свабоду і асабістую недатыкальнасьць) ды 13 (права на эфэктыўную юрыдычную абарону) Эўрапейскай канвэнцыі па правох чалавека.

## Узнагароды і памяць
15 красавіка 2013 року Прэзыдэнт Грузіі Міхэіл Саакашвілі пасьмяротна ўручыў Георгію Анцухелідзэ Ордэн Нацыянальнага Героя. Дагэтуль ён ужо атрымаў Ордэн Вахтанга Гаргасалі (1й клясы).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Грузіі
Катэгорыя:Ваеннапалонныя
Катэгорыя:Нацыянальныя героі Грузіі
Катэгорыя:Расейска-грузінская вайна (2008)
Wordle

***Wordle***, **Ўордлі** — браўзэрная гульня ў словы, распрацаваная Джошам Ўордлам, праграмістам, які раней стварыў сацыяльныя экспэрымэнты Place і The Button для Reddit.

## Гульнявы працэс
Штодня абіраецца адно слова з пяці літар, якое трэба адгадаць за 6 спробаў. Кожная спроба павінна зьмяшчаць існуючае слова з пяці літар. Пасьля напісаньня слова, трэба націснуць кнопку «увод». Пасьля гэтага літары адзначаюцца зялёным, жоўтым або шэрым колерам; зялёны азначае, што літара правільная і знаходзіцца ў правільным месцы, жоўты азначае, што літара ёсьць у адказе, але разьмешчана ў іншым месцы, а шэры колер азначае, што літары ў загаданым слове няма наогул. Абранае слова адзінае для ўсіх.

### Беларуская вэрсія
Беларуская вэрсія гульні «Ўордлі» існуе са студзеня 2022 году. У ёй выкарыстоўваецца афіцыйны правапіс. Гукі «дж» і «дз» лічацца за дзьве літары, апостраф — за адну. Загадана можа быць любая часьціна мовы, але ў пачатковай форме, як у слоўніку: напрыклад, назоўны склон ці інфінітыў. З 10 жніўня 2022 году у беларускай вэрсіі слова можа зьмяшчаць аднолькавыя літары.

## Гісторыя
Гульню прыдумаў брытанскі праграміст з Нью-Ёрку Джош Ўордл для сваёй дзяўчыны, калі сядзеў на каранціне і сумаваў. Сваякі Ўордла ўзяліся пратэставаць квіз — ён падзяліўся спасылкай у сямейным чаце ў WhatsApp, а затым адкрыў яе для ўсіх. 1 лістапада 2021 году над Wordle штодня ламалі галаву 90 чалавек, да студзеня 2022 фанатаў стала больш за 300 тысяч. Яшчэ праз тыдзень гэтая лічба вырасла да 2 мільёнаў, пасьля таго, як ў гульню дадалі магчымасьць дзяліцца вынікамі ў соцсетках.

У 2022 годзе гульню купіў выдавец *[[The New York Times]]*. Сума пакупкі была пазначана ў далярах як «у ніжнім дыяпазоне сямізначны сум».

## Вонкавыя спасылкі
* Гульня Ўордлі па-беларуску

## Крыніцы

Катэгорыя:Кампутарныя гульні, распрацаваныя ў ЗША
Катэгорыя:Браўзэрныя гульні
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2021 годзе
Катэгорыя:Онлайнавыя гульні
Конкурс песьні Эўрабачаньне-2023

**Конкурс песьні Эўрабачаньне-2023** — 67-ы конкурс песні, які пройдзе ў Вялікабрытаніі пасьля таго, як Украіна, якая выйграла конкурс-2022 зь песьняй «Stefania» у выкананні Kalush Orchestra, ня выканала патрабаваньняў для правядзеньня конкурсу з-за праблем бясьпекі, выкліканых расейскім уварваньнем ва Ўкраіну. Вялікабрытанія прыме спаборніцтвы ў пяты раз, апошні раз яны адбываліся ў 1998 годзе ў Бірмінггэме.

## Месца правядзеньня
16 чэрвеня 2022 году Суспільнае і ўкраінскі ўрад правялі сустрэчу з ЕВС для абмеркаваньня магчымых варыянтаў правядзеньня конкурсу ва Ўкраіне. На наступны дзень Зьвяз абвясьціў, што Ўкраіна ня зможа прыняць «Эўрабачаньне-2023» пасьля ацэнкі як грамадзтва, так і іншых спэцыялістаў. Было заяўлена, што пачнуцца дыскусіі з BBC, нацыянальнай вяшчальнай кампаніяй Вялікабрытаніі, прадстаўнік якой Сэм Райдэр заняў другое месца ў 2022 годзе зь песьняй «Space Man», аб патэнцыйным правядзеньні ў краіне.

У адказ Чарнаціцкі і міністар культуры Ўкраіны Аляксандар Ткачэнка, а таксама ўкраінскія пераможцы «Эўрабачаньня» Руслана, Джамала і Алег Псюк (заснавальнік Kalush Orchestra) апублікавалі сумесную заяву з просьбай працягнуць перамовы з ЭМС, а прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі Борыс Джонсан заявіў, што Ўкраіна можа правесьці конкурс «Эўрабачаньне» ў любым бясьпечным горадзе Ўкраіны. Акрамя таго, брытанская газэта Guardian выказала здагадку, што Эўразьвяз працуе над падачай заяўкі на правядзеньне конкурсу ў горадзе Брусэлі, сталіцы Бельгіі.

25 ліпеня 2022 году ЭMC пацвердзіла, што конкурс будзе праводзіцца ў Вялікабрытаніі ад імя вяшчальніка-пераможцы НСТУ. Пры гэтым прадстаўнікі «Суспільнага» будуць супрацоўнічаць з BBC для распрацоўкі і ўкараненьня ўкраінскіх элемэнтаў у шоў наступнага году, а Ўкраіна, як краіна-пераможца конкурсу «Эўрабачаньне-2022», таксама аўтаматычна трапіць у фінал будучага конкурсу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
Анатоль Федарук

**Анатоль Федару́к** (, в. Хабы, Берасьцейскі раён — ) — беларускі навуковец ў галіне геабатанікі, інтрадукцыі расьлін і садова-паркавага мастацтва. Доктар біялягічных навук (1991), прафэсар (1995).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Берасьцейскі пэдагагічны інстытут (1961). У 1970 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю. 3 1970 году ў Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце, з 1976 — у Цэнтральным батанічным садзе Нацыянальнай АН (загадчык лябараторыі, намесьнік дырэктара), з 1992 году ў Беларускім пэдагагічным унівэрсытэце (загадчык катэдры).

## Навуковая дзейнасьць
Навуковыя працы па інтрадукцыі і акліматызацыі расьлін, праблемах культурфітацэнозаў, папуляцый дрэвавых інтрадуцэнтаў, рэпрадукцыі кветкава-дэкаратыўных расьлін і садова-паркавага мастацтва.

Але найбольшую славу і вядомасьць яму прынесьлі працы па старажытных парках і сядзібах Беларусі, якія сталі клясычнымі ў сваёй галіне і без якіх не абыходзіцца ніводзін сур’ёзны гісторык ці экскурсавод. Галоўныя працы ў гэтай галіне: «Садово-парковое искусство Белоруссии» (1989), "Старинные усадьбы Минского края (2000); "Старинные усадьбы Берестейщины (2006).

## Выбраная бібліяграфія
* Интродуцированные деревья и кустарники западной части Белоруссии / А. Т. Федорук; Пад рэд. Івана Юркевича. — Мн., БГУ, 1972. — 192 с.
* Ботаническая география. Полевая практика. — Мн., БГУ, 1976. — 224 с.
* Древесные растения садов и парков Белоруссии. — Мн.: Наука и техника, 1980. — 208 с.
* Жыццёвыя формы раслін: вуч. дап. па экалогіі. — Мн., 1996. — 63 с.
* Старинные парки Белоруссии: Инвентаризация, стилевые особенности, сохранение и функциональное использование. — Мн.: Полымя, 1985. — 95 с.
* Садово-парковое искусство Белоруссии. — Мн.: Ураджай, 1989. — 247 с.
* Старинные усадьбы Минского края. — Мн.: Полифакт. — Лекция, 2000. — 416 с.
* Старинные усадьбы Берестейщины. — Мн.: БелЭн, 2006. — 2-е изд. — 576 с.
* Экология: учебное пособие. — Мн.: Выш. шк., 2010. — 426 с.

## Узнагароды
* Ганаровая грамата Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналёгіях Рэспублікі Беларусь (1998).
* Адмысловая прэмія прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь у намінацыі «Архітэктура і рэстаўрацыя» (2006).
* Ганаровая грамата Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь (2006).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Федарук Анатоль Тарасавіч // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ ім. Петруся Броўкі, 1986. — 583 с, іл. — 10 000 ас. — С. 194

## Вонкавыя спасылкі
* Федорук Анатолий Тарасович // Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна
* 

Катэгорыя:Беларускія батанікі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Дактары біялягічных навук
Катэгорыя:Цэнтральны батанічны сад Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Ляўрэаты беларускіх прэміяў
Федарук

**Федарук** — прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Анатоль Федарук (1939—2022) — беларускі вучоны. Доктар біялягічных навук (1991), прафэсар (1995)
* Ніна Федарук (нар. 1951) — беларускі палітык
* Сяргей Федарук (нар. 1947) — беларускі прадпрымальнік ды палітык

## Глядзіце таксама
* Хведарук
Палоза

**Пало́за** — рака ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці Беларусі, правы прыток ракі Бярэзіна (басэйн Дняпра).

Даўжыня ракі 11 км. Плошча вадазбору 53 км². Рака пачынаецца каля вёскі Альхоўка, упадае ў Бярэзіну каля вёскі Сьвятліца. Рэчышча каналізаванае ад вытоку да вёскі Глухі Ток (траса ). Рака прымае сьцёк з мэліярацыйных каналаў.

Каля ракі разьмешчаны вёскі Альхоўка, Паложына, Трасьцянка, Глухі Ток.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Ліст карты N-35-82. Выданне 1982 г.

Катэгорыя:Рэкі Менскай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Бярэзінскага раёну
Блевачы

**Блевачы́** (з 1969 году — *Прыбярэ́жная*, таксама *Прыбярэ́жнае, н.*) — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бярэзінскі сельсавету. На захад ад вёскі праходзіць дарога 

На ўсход ад вёскі працякае рака Бярэзіна.

## Насельніцтва
* 2009 год — 59 чалавек

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Бярэзінскі сельсавет (Бярэзінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёну
Паложына

**Пало́жына** — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бярэзінскі сельсавету. 

## Геаграфія
Праз вёску працякае рака Палоза (прыток Бярэзіны).

## Насельніцтва
* 2009 год — 187 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бярэзінскі сельсавет (Бярэзінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёну