Крапіўніцкі

**Крапіўні́цкі** (, да 1924 року — *Лізаветград*, у 1924—1934 роках — *Зіноўеўск*, у 1934—1939 роках — *Кірава*, у 1939—2016 гадах — *Кіраваград*) — места на поўдні цэнтральнай часткі Ўкраіны, на рацэ Інгуле. Адміністрацыйны цэнтар Кіраваградзкай вобласьці і Крапіўніцкага раёну. Плошча 103 км². Насельніцтва 220 000 чал.

Знаходзіцца за 250 км на поўдзень ад Кіева. Вузел аўтамабільных шляхоў, чыгуначная станцыя на лініі Чарналеская — Памочная, аэрапорт.

## Этымалёгія назвы
У 1934—2016 гадах горад меў назву ў гонар расейскага савецкага палітычнага дзеяча Сяргея Кірава, які ніколі ў ім ня быў і ніякім чынам зь ім не зьвязаны.

У грамадзкасьць уздымала пытаньне пра неабходнасьць перайменаваньня места, у 2001 праводзіўся адпаведный мескій рэфэрэндум.

14 ліпеня 2016 году горад быў перайменаваны ў Крапіўніцкі, у гонар Марка Крапіўніцкага — аднаго з заснавальнікаў украінскага прафэсійнага тэатру.

## Гісторыя
* 1754: заснаваньне фартэцыі Сьв. Лізаветы, зь якім зьвязваюць пачатак гісторыі сучаснага места.
* 1775: мястэчка вакол фартэцыі пачало звацца Лізаветградам (дагэтуль, на думку шэрагу ўкраінскіх гісторыкаў, яно мела назву Новаказачын).
* 1784: атрымаў статус места, цэнтар павету.
* 1797: у Наварасейскай губэрні, з 1802 — у Мікалаеўскай, а з 1803 — у Хэрсонскай губэрні
* 1919: у складзе ЎССР.
* 1932: у Адэскай вобласьці.
* 1939: цэнтар вобласьці.
* 5 жніўня 1941 — 5 студзеня 1943: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

## Насельніцтва
* 1939—103 тыс. чал.
* 1959—132 тыс. чал.
* 1972—201 тыс. чал.
* 1991—277,9 тыс. чал.
* 2001—254 тыс. чал.

### Мова

## Эканоміка
Прадпрыемствы машынабудаваньня, лёгкай, харчовай і горнай прамысловасьці.

Асноўныя заводы: ЗАТ «Гідрасіла Груп» (, распрацоўка і вытворчасьць гідраўлічных сілавых машынаў і кампанэнтаў гідрамашынаў), ААТ «Чырвоная Зорка» (, вытворчасьць засевак і тэхнікі па апрацоўцы глебы), ЗАТ НВП «Радый» (, электроніка, сыстэмы абароны і кіраваньня для атамных электрастанцыяў).

## Славутасьці
Да гістарычна-архітэктурных помнікаў Крапіўніцкага належаць:

* Катэдральны сабор Раства Багародзіцы (Грэцкая царква, 1805—1812);
* Рэшткі Фартэцыі Сьв. Лізаветы (XVIII ст.);
* Комплекс збудаваньняў вайсковага мястэчка (кан. 1840-х — пач. 1850-х);
* Сабор Праабражэньня Гасподняга (XVIII—ХІХ стагодзьдзі);
* Царква Покрыва Прасьв. Багародзіцы (1850—1875);
* Харальная сынагога (1853).

## Галерэя

Спасо-Преображенський собор у Кропивницькому.jpg|Сабор Праабражэньня Гасподняга
Будівля в стилі модерн на центральній вулиці Кіровограда.jpg|Збудаваньне ў стылі мадэрн
Кіровоградський художній музей.jpg|Мастацкі музэй
Ріка Інгул у Кіровограді.jpg|Інгул у Крапіўніцкім
Вулиця Кірова в Кіровограді.jpg|Вуліца Кірава
Zirka Stadium.jpg|Стадыён «Зірка»
Peshehodnyj most Kirovograd 01.jpg|Пешы мост праз Інгул
Kirovohrad City Hall.jpg|Меская рада


## Месты-сябры
* Добрыч, Баўгарыя

## Асобы
* Уладзімер Віньнічэнка (1880—1951) — украінскі дзяржаўны дзяяч, літаратар і публіцыст
* Мозэс Гомбэрг (1866—1947) — амэрыканскі хімік-арганік, вядомы як «бацька хіміі радыкалаў»
* Яраслаў Івашкевіч (1894—1980) — польскі пісьменьнік, паэт, драматург, перакладнік
* Іван Карпенка-Карый (Табілевіч) (1845—1907) — украінскі драматург і артыст
* Марка Крапіўніцкі (1840—1910) — украінскі драматург, артыст, рэжысэр і адзін з заснавальнікаў сталага прафэсійнага ўкраінскага тэатру ў Лізаветградзе
* Ігар Крутой (нар. 1954) — расейскі кампазытар
* Генрых Нэйгауз (1888—1964) — піяніст, пэдагог і публіцыст
* Караль Шыманоўскі (1882—1937) — польскі кампазытар, піяніст, пэдагог, музычны крытык, адзін з найбольш відных дзеячоў польскай музычнай культуры першай паловы XX ст.

## Крыніцы

## Літаратура
* Elizabetgród //  S. 344—345
* Елизаветград // 

## Вонкавыя спасылкі
* Кіраваградзкая меская рада
* Розподіл населення за національністю та рідною мовою 

Катэгорыя:Гарады Кіраваградзкай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі