Выцек дакумэнтаў ЗША пра расейскае ўварваньне ва Ўкраіну

**[[Дзяржаўная таямніца|Сакрэтныя дакумэнты]] [[ЗША]], датычныя пераважна [[Расейскае ўварваньне ва Ўкраіну (з 2023)|расейскага ўварваньня ва Ўкраіну]]**, зьявіліся ў красавіку 2023 року ў Сеціве. Дакумэнты паведамляюць пра складанасьці ў вайне абодвух бакоў — як расейскага, так і ўкраінскага. Раскрываецца прапагандысцкая дзейнасьць Галоўнай расейскай выведнай управы і прыватнай вайсковай кампаніі Вагнэра, а нават спробы апошняй набываць зброю ў Турэччыне, якая зьяўляецца сяброўкай НАТО. Некаторыя дакумэнты тычацца іншых краінаў: ААЭ, Ізраілю, Ірану, Кітаю, Паўночнай Карэі.

Пасьля выцеку выбухнуў дыпляматычны крызіс між ЗША і рэштай дзяржаваў Пяці вачэй. Дэпартамэнт юстыцыі і Фэдэральнае бюро расьсьледаваньняў ЗША распачалі крымінальную справу па факце выцеку. Улада ЗША абвінаваціла ў гэтым Расею. Расея і Ўкраіна адзначылі скажэньне лічбаў у раскрытых дакумэнтах, а таму лічаць выцек неістотным. Некаторыя краіны, у прыватнасьці Паўднёвая Карэя і Эгіпет, увогуле зьняпраўдзілі датычныя іх зьвесткі. 13 красавіка ФБР у сувязі з падазрэньнем у датычнасьці да выкраданьня арыштавала шараговага вайсковага лётчыка Паветранай гвардыі Масачусэтсу Джэка Тэйшэйру.

## Тло
У кастрычніку 2021 року ЗША дазналася падрабязнасьці намаганьняў расейскага прэзыдэнта Ўладзімера Пуціна значна павялічыць вайсковыя выдаткі шляхам перанакіраваньня сродкаў з барацьбу супраць пандэміі каранавірусу. Ужо тады з дапамогай спадарожнікавых здымак, перахопу размоваў і крыніцаў унутры Расеі ЗША меркавала, што Пуцін зьбіраецца атакаваць Кіеў зь некалькіх кірункаў. Ад пачатку расейскага ўварваньня ў лютым 2022 року ЗША перадавалі ўкраінскаму ўраду выведную інфармацыю.

## Зьяўленьне дакумэнтаў
Меркавана пачаткова сакрэтныя дакумэнты для шырокай публікі зьявіліся на сэрвэры Discord 1 і 2 сакавіка 2023 року. Праведзенае Bellingcat рассьледаваньне паказала, што да першапачатковага зьяўленьня ў Сеціве датычны карыстальнік YouTuber пад мянушкай Oxide, а таксама адміністратар сэрвэру Discord пад мянушкай «OG»; іх зьвязалі з асобай авіятара 102-га выведнага крыла Масачусэцкай Паветранай гвардыі Джэкам Тэйшэйрам, які ў ліпені 2022 року атрымаў чын шарагоўца авіяцыі першай клясы.

Празь месяц здымкі дакумэнтаў зьявіліся на дошцы 4chan, а пасьля і на прарасейскіх каналах у Тэлеграме. Разьмешчаныя на 4chan і ў прарасейскіх тэлеграм-канале «Данбаская дзяўчына» фота былі ідэнтычныя, за выняткам аднаго: «Данбаская дзяўчына» зьмясьціла папраўленае фота, дзе колькасьць украінскіх стратаў перавышае расейскія. Як паказала рассьледаваньне *[[The Wall Street Journal]]*, да каналу «Данбаская дзяўчына» датычны колішні электратэхнік ВМФ ЗША. Пазьней дакумэнты пачалі распаўсюджвацца ў Ціўцеры.

## Зьмест
Дакумэнты збольшага маюць выгляд графікаў і табліцаў і тычацца меркаваньняў ЗША наконт іншых дзяржаваў, у тым ліку Ірану, Кітаю, Паўночнай Карэі і расейскага нападу на Ўкраіну — агулам болей за 100 старонак. Высокапастаўленыя асобы ЗША пацьвердзілі іхнюю верагоднасьць, бо так выглядаюць зводкі Аб’яднанага штабу ў Пэнтагоне. Доступ да гэтых дакумэнтаў маглі атрымаць сотні, а то й тысячы чыноўнікаў.

### Расейска-ўкраінская вайна
Дакумэнты паведамляюць пра расейскія флянгавыя манэўры пад Бахмутам у лютым 2023 року і абмеркаваньне рэакцыі ўкраінскага вайсковага кіраўніцтва з улікам недахопу паставак. Паведамленьне за 25 лютага абвяшчае амаль поўнае атачэньне ўкраінскага войска і нізкі баявы дух. Кіраўнік ГУР Украіны Кірыла Буданаў нават прапаноўваў дзеля пазьбяганьня перакрыцьця апошняй сьцежкі пастаўкі ўзбраеньняў увесьці ў бой спэцпадразьдзяленьне «Kraken». У выніку атачэньня атрымалася пазьбегнуць, але шляхам аслабленьня рэзэрву, які мог бы прыдасца ў веснавым контранаступе.

Дакумэнты таксама апісваюць вайсковыя пастаўкі ЗША Ўкраіне, падлікі Пэнтагонам расейскіх і ўкраінскіх стратаў і прагнозы ўкраінскага контранаступу. Прыкладныя падлікі паказваюць страты ад 189 500 да 223 000 з расейскага боку і 124 500—131 000 з украінскага.

Адзін з сакрэтных дакумэнтаў раскрывае пляны Генэральнага штабу Расеі па процістаяньні танкам НАТО; іншыя паказваюць абазнанасьць ЗША ў расейскіх плянах, напрыклад у разбурэньні ангару дронаў пад Адэсай.

У дакумэнтах трапляецца меркаваньне, што сродкі проціпаветранай абароны Ўкраіны — складзеныя збольшага з зэнітна-ракетных комплексаў С-300 і «Бук» — да траўня будуць вычарпаныя. Некаторыя дакумэнты пацьвярджаюць датычнасьць Украіны да атакаў унутры Расеі, у прыватнасьці бесьпілётных нападаў у Растоўскай вобласьці. У іншым дакумэнце зьмешчанае паведамленьне пра спробу расейцаў зьнішчыць сыстэмы Starlink, перададзеныя Ўкраіне кампаніяй SpaceX.

Дакумэнты раскрываюць удзел замежных вайскоўцаў, якія аказваюць дапамогу Ўкраіне: Вялікабрытанія выправіла 50 жаўнераў, Латвія — 17, Францыя — 15, ЗША — 14, Нідэрлянды — аднаго. Акрамя таго, ЗША накіравала ўласны спэцаддзел на абарону ўласнай амбасады ў Кіеве і на кантроль за перадачай узбраеньняў.

Таксама раскрытыя факты сачэньня выведкі ЗША за Генэральным сакратаром ААН Антоніў Гутэрышам й іншымі бакамі, улучна з хаўрусьнікамі: Ярданіяй, Турэччынай, Кот д’Івуарам і Калюмбіяй.

### Краіны
Дакумэнты раскрываюць спробы ўдзелу Галоўнай расейскай выведнай управы ў інфармацыйнай вайне ў Афрыцы з мэтай апраўданьня «расейскай замежнай палітыкі» і ачарненьня дзеяньняў ЗША. У сувязі з спробамі набыцьця зброі ў Турэччыне згаданая і прыватная вайсковая кампанія Вагнэра. Супольны дакумэнт Аб’яднанага штабу, Кібэркамандаваньня і Эўрапейскага камандаваньня ЗША прааналізаваў дзейнасьць расейскай «Фабрыкі» — прапагандысцкай сеткі дэзінфармацыі — і высьветліў, што іхняя дзейнасьць стала больш эфэктыўнасьць, бо 99% хлусьлівых уліковых запісаў унікаюць выяўленьня плятформай.

Дакумэнты зьмяшчаюць і небясьпеку ўмяшаньня ў вайну Кітаю ў выпадку паставак Украіне зброі НАТО. Праведзеная ацэнка неадэкватнасьці абароны Тайваню; тэст кітайскай балістычнай ракеты «Дун фэн-27», здольнай «зь вялікай імавернасьцю» прабіцца праз сыстэмы проціпаветранай абароны ЗША; заўважаныя намеры Кітаю падрыхтаваць кібэратаку з мэтай вываду з ладу і перахопу заходніх спадарожнікаў. Паводле зьвестак выведкі, КНР лёгка здабудзе ў патэнцыйным канфлікце з Тайванем паветраную перавагу, а тайваньскія ВПС гатовыя толькі напалову і могуць быць зьнішчаныя ракетнымі ўдарамі да перамяшчэньня ў бясьпечнае месца. Здольнасьць Кітаю выкарыстаць у нападзе цывільныя летакі ўскладняе выведцы ЗША задачу па папярэджаньні ўварваньня.

У адным з дакумэнтаў зьмешчаная інфармацыя пра перамовы прэзыдэнта Эгіпту Абдэля Фатага аль-Сысі з эгіпецкімі вайскаводамі наконт вытворчасьці і продажу Расеі ўзбраеньняў, прычым з мэтай захаваньня таямніцы працаўнікі вытворчасьці павінны мець уяўленьне пра выраб прадукцыі дзеля эгіпецкага войска. Эгіпецкія і расейскія ўлады назвалі гэты дакумэнт «качкай».

Як вынікае з дакумэнтаў, Злучаныя Штаты Амэрыкі сачылі таксама за Іранам, МААЭ, Паўднёвай Карэяй; адзін з дакумэнтаў пацьвярджае сачэньне за Ўладзімерам Зяленскім. Ад Ізраілю ЗША вымагалі перадачы Ўкраіне ўзбраеньняў якім-кольвек чынам, у тым ліку паводле «турэцкай мадэлі» (праз трэція дзяржавы). Адзін з пачкаў дакумэнтаў датычны ўдзелу ізраільскай выведнай агенцыі Масад у падбухторваньні студзеньскіх пратэстаў супраць судовай рэформы.

Вайсковы хаўрусьнік ЗША — Аб’яднаныя арабскія эміраты — абверглі раскрытыя дакумэнты пра перамовы з Расеяй па стварэньні рамонтнага заводу ўзбраеньняў. Расейская выведка вяла перамовы з Абу-Дабі наконт стварэньня выведнага зьвязу супраць ЗША і Вялікабрытаніі. Расея гэтыя факты не абвяргала.

### Крыніцы і мэтады
У некаторых дакумэнтах апісаныя спосабы збору інфармацыі: радыёэлектронная выведка, праслухоўваньне тэлефонных размоваў — і ўстановы Расеі, якія такім чынам праслухоўваюцца. Гэта ўскладняе будучае сачэньне і ставіць пад пагрозу ягоных агентаў.

## Рассьледаваньне

Справай выцеку заняліся Дэпартамэнт абароны, Белы дом, Дзяржаўны дэпартамэнт ды іншыя выведныя агенцыі. Дэпартамэнт юстыцыі і Фэдэральнае бюро расьсьледаваньняў ЗША распачалі па факце выцеку крымінальную справу.

13 красавіка 2023 року ФБР правяла ператрус у доме маці Тэйшэйраў, пасьля чаго Джэк Тэйшэйра быў арыштаваны ў Дайтане. 18 красавіка Вайскова-паветраныя сілы ЗША распачалі ўласнае рассьледаваньне і адхілілі 102-е выведнае крыло ад выкананьня заданьняў.

## Рэакцыі
Пасьля выцеку дакумэнтаў распачаўся дыпляматычны крызіс між ЗША і «Пяцьцю вачыма». Паведамленьні пра ўдзел амэрыканскіх вайскоўцаў у непасрэдных вайсковых дзеяньнях на баку Ўкраіны дзяржава абвяргае.

Дарадца прэзыдэнта Ўкраіны Міхаіл Падаляк назваў вялікую колькасьць дакумэнтаў «фіктыўнай гульнёй расейскай выведкі».

## Глядзіце таксама
* Паперы Пэнтагона
* Выцек дыпляматычных дэпешаў ЗША

## Крыніцы

Катэгорыя:Супярэчнасьці 2023 году
Катэгорыя:міжнародныя стасункі 2023 году
Катэгорыя:Вайсковая гісторыя ЗША
Катэгорыя:Уварваньне Расеі ва Ўкраіну (2022)
Катэгорыя:Засакрэчаныя дакумэнты
Катэгорыя:Дыпляматычныя інцыдэнты
Катэгорыя:Выцекі навінаў
Катэгорыя:Гістарычныя дакумэнты ЗША
Катэгорыя:Замежныя стасункі ЗША
Катэгорыя:Прэзыдэнцтва Джо Байдэна
Катэгорыя:Стасункі ЗША і Расеі
Катэгорыя:Стасункі ЗША і Ўкраіны