open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзедаўшчына

**Дзедаўшчы́на** — адносіны паміж вайсковаслужбоўцамі, якія праходзяць тэрміновую службу. Мае незаконны характар. Адносіны заснаваныя на прыніжэньні (душэўнай або цялеснай) старымі вайсковаслужбоўцамі пазьней прыйшоўшых на службу (г. зв. «духаў»). Падзел адбываецца па тэрміне службы. Найбольшую ўладу маюць «дзяды», г. зн. вайсковаслужбоўцы, якія скора пойдуць на «дзембель». На Беларусі дадзеныя адносіны забаронены і караюцца па законе.

## Духі
Дух — назва ў дзедаўшчыне чалавека, які толькі пачаў службу ў войску. Духамі называюць асоб у карантыне, якія толькі прыехалі ў вайсковую частку. У карантыне знаходзяцца два ці тры тыдні. Пасьля засяленьня ў агульны барак (казарма) духам дзяды даюць *тры залатыя дні*. У той час духаў ніхто не чапае. Пасьля трох дзён духаў пачынаюць біць усе насельнікі бараку. Праўны стан духа: **Дух ня мае ніякіх правоў**. Пасьля месяца або больш (можа да двух месяцаў) дзяды даюць наступную ступень для духаў — чэрап.

## Чэрап
Чэрап — назва асобы ў войску, якая праслужылі месяц ці два месяцы. Назва паходзіць ад прычоскі, якую яны носяць, бо яны ўсе лысыя. Чэрап мае права заходзіць у курылку, лускаць семкі. Іншых правоў ня мае, і іх стан нічым не адрозьніваецца ад духаў.

## Слон
Слон — назва асобы, якая праслужыла ў войску месяц і болей. Паходжаньне слова невядомае. Магчыма, паходзіць ад зэкаўскай гаворкі з Салавецкіх лягероў Гулагу, дзе работнікі НКУС называліся сланамі. Слон павінен назіраць за духамі й чэрапамі. Пры адсутнасьці дзядоў можа поўнасьцю панаваць над духамі й чэрапамі. Дзед можа панаваць над сланамі. Усе сланы падзеленыя паміж дзядамі. За дурную службу дзед можа апусьціць *свайго* слана ў стан чэрапа *навечна*, бяз права быць у будучыні дзедам.

## Дзед
Дзед — назва асобы, якая праслужыла ў войску адзінаццаць і болей месяцаў. Дзед пануе над усімі салдатамі: духамі, сланамі. Дзедам становіцца слон, які быў *павышаны* дзедам за сваю добрую службу. Стан дзеда дае поўнае вызваленьне ад пабояў і зьдзекаў. Дзед можа біць любога духа, чэрапа і слана.

## Дзембель
Дзембель — назва дзеда, якому засталося служыць месяц ці меней. Мае ўсе правы дзеда.

## Пэрыяды
Ахвіцэры беларускага войска выдумалі сваю назву для дзедаўскога падзелу салдат:
* першы пэрыяд — дух, чэрап
* другі пэрыяд — слон
* трэці пэрыяд — дзед
У выніку ў салдат паявілася прымаўка:

Пытаньне дзеда да духа: «***Каму служыш?***»
Адказ духа, чэрапа ці слана: «***Служу трэцяму пэрыяду!!***»
 

## Заўвагі


Катэгорыя:Цкаваньне
Катэгорыя:Правы чалавека ў СССР
Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР
Затон (Шацілавіцкі раён)

**Зато́н** — вёска ў Шацілавіцкім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Баравікоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 10 чалавек
* 1999 год — 24 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Баравікоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шацілавіцкага раёну
Вальдэмар Поўльсэн

** Ва́льдэмар По́ўльсэн ** (; 23 лістапада 1869, Капэнгаген, Данія — 23 ліпеня 1942, Нью Ёрк, ЗША) — дацкі фізык, інжынэр. У 1898 року распрацаваў спосаб магнітнага запісу на дрот.

Прынцып магнітнага запісу быў прадэманстраваны Поўльсэнам у пачатку 1898. Першая прылада называлася тэлеграфон і выкарыстоўвала мэталічны (сталёвы) дрот у якасьці носьбіта. Сучасныя магнітафоны выкарыстоўваюць больш зручныя і надзейныя магнітныя стужкі, але базавы прынцып аналягавага запісу гуку не зьмяніўся: з узмацняльніка сыгнал падаецца на галоўку, якая запісвае, уздоўж якой з пастаяннай хуткасьцю перамяшчаецца носьбіт (стужка або дрот), у выніку чаго носьбіт намагнічваецца адпаведна гукаваму сыгналу. Пры прайграваньні гуку носьбіт з той жа хуткасьцю працягваецца ўздоўж прайгравальнае галоўкі, індукуючы ў ёй слабы электрычны сыгнал, які пасьля ўзмацненьня падаецца на гучнагаварыцель.

Патэнт на тэлеграфон Поўльсэн атрымаў у 1898 року. Узмацняльнікаў гуку тады яшчэ не было, таму гук быў вельмі слабы і яго можна было слухаць толькі ў навушніках. У 1900 року на Сусьветнай выставе ў Парыжы Вальдэмар Поўльсэн меў магчымасьць запісаць голас імпэратара Аўстра-Вугоршчыны Франца Ёсіфа, і ён лічыцца найстарэйшым з захаваных магнітных аўдыёзапісаў.

У 1908 року Поўльсэн распрацаваў удасканалены варыянт дугавога перадатчыка, які пазьней быў названы яго імем. Памёр на 73-ім годзе жыцьця ў Нью-Ёрку, ЗША. У 1969 року была выпушчаная паштовая марка ў гонар Поўльсэна. 23 лістапада 2018 року быў створаны Google Doodle да 148 годзьдзя нараджэньня Поўльсэна.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* «1898 — *[https://web.archive.org/web/20130121184036/http://www.amps.net/newsletters/issue27/27_poulsen.htm 1998]* Poulsen’s patent». 100 гадоў магнітнага запісу.
* Katz, Eugenii, «Біяграфія». Biosensors & Bioelectronics.
* Poulsen, Valdemar, «U.S. Patent 661 619 *Method of Recordings and Reproducing Sounds or Signals».* Magnetic Tape Recorder.
* 1900 World Exposition recording of Emperor Franz Joseph of Austria by means of Poulsen’s telegraphone.

Катэгорыя:Вынаходнікі
Катэгорыя:Інжынэры
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя аб’екты
Лубяны

**Лубя́ны** — вёска ў Бялыніцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Ланькаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 76 чалавек
* 1999 год — 133 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ланькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бялыніцкага раёну
Ільлінка

Назву **Ільлінка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Ільлінка — вёска ў Талачынскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Ільлінка — вёска ў Магілёўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Ільлінка — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Ільлінка — вёска ў Ігуменскім раёне
** Ільлінка — вёска ў Пухавіцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Ільлінкі
MPi AK-74N

**MPi AK-74N** — вырабленая ў НДР ліцэнзійная вэрсія АК-74.

У 1958 годзе ў НДР распачатая ліцэнзійная вытворчасьць аўтамата АК. Вытворцам ліцэнзійных аўтаматаў, адзначаных як MPi-K, быў VEB Fahrzeug und Waffenfabrik «Ernst Thälmann». Ужо ў 1961 годзе MPi-K быў заменены на вытворчых лініях ліцэнзійнаю вэрсіяю аўтамата АКМ пад назваю MPi-KM. У 1972 року распачатая вытворчасьць мадэрнізаванае вэрсіі MPi-KM 72, але пад канец 1970-х рокаў стала ясна, што існуе неабходнасьць у замене MPi-KM на новую канструкцыю.

У 1981 годзе НДР набыла ліцэнзію на вытворчасьць АК-74. Па атрыманьні дакумэнтацыі ў зброю было вырашана ўвесьці некалькі зьменаў, і ў выніку паўстаў аўтамат, прыняты да ўзбраеньня як MPi AK-74N. Зьмены, унесеныя да АК-74, мелі дазволіць ужываць абсталяваньне, што выкарыстоўвалася для вытворчасьці MPi-KM. MPi АК-74N быў абсталяваны прыкладам і дзяржальняю, вырабленай з шэра-блакітнага (радзей цёмна-брунатнага) плястыка. Прыклад меў характэрную пункцірную тэкстуру. Вэрсія з прыкладам, які згортваўся, атрымала пазнаку MPi AKS-74N. Таксама быў зроблены аўтамат MPi AK-74NK, які адрозьніваецца ад MPi AK-74NK кароткаю руляю.

Аўтаматы MPi AK-74N былі паўстаўляліся ўсходне-нямецкай арміі й Народнай паліцыі з 1982 року. Іх вытворчасьць спынілася ў 1990 годзе, пасьля аб’яднаньня Нямеччыны.

## Апісаньне
Аўтаматыка зброі працуе па прынцыпе выдаленьня ґазаў-выцісьняльнікаў з доўгім ходам ґазавага поршня. Замок замыкаецца шляхам павароту (2 ніта). Дзяржальня засаўкі з правага боку зброі, зьвязаная з паўзунком. Трыґерны мэханізм зь перамыкачом тыпу агню. Крыло засьцерагальніка/перамыкальніка на правым баку рульнае скрынкі ў абароненым становішчы зачыняе выманьне, у якой перасоўваецца наканечнік. Набойнікі на 30 набояў, узаемазамяняемыя з АК-74. Прыклад сталы (MPi AK-74N) або згарнуты (MPi AKS-74N ды MPi AKS-74NK). Прыцэльныя прылады складаюцца з мушкі й цэліка.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Аўтаматы
MPi AK-74N
Катэгорыя:Узброеныя сілы НДР
Скунскі камень

**Ску́нскі каме́нь** (, , ), у Ангельшчыне таксама **каранацыйны камень** — працяглы кавалак чырвонага пескавіку, на якім адбываліся каранацыі шатляндзкіх, а пазьней ангельскіх ды брытанскіх манархаў. Знаходзіўся ў Скунскім абацтве (не захавалася) у Скуне ля Пэрту. Памеры: 660×425×267 мм, маса: 152 кг. З аднаго боку высечаны крыж, а па абодвух канцах прымацаваныя колцы дзеля транспартаваньня. Апошнім разам выкарыстоўваўся ў 1953 року пры каранацыі каралевы Лізаветы II.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Скунскі камень на бачыне Эдынбурскага замку

Катэгорыя:Стальцы
Катэгорыя:Каранацыйныя камяні
Катэгорыя:Шатляндзкі каралеўскі лад
Катэгорыя:Брытанская манархія
Чырвоная Даліна

**Чырво́ная Далі́на** — пасёлак у Салігорскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Чыжэвіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 32 чалавекі
* 1999 год — 39 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Чыжэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёну
Старыя Баруны

**Стары́я Бару́ны** (таксама — *Стары́я Баруны́*) — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Крэўскага сельсавету. На поўдзень ад вёскі праходзіць дарога .

Некалі гэтая вёска была пачаткам мястэчка Баруны (якое цяпер знаходзіцца ў Ашмянскім раёне), меўшага ў часы ВКЛ Магдэбурскае права.

## Насельніцтва
* 2009 год — 32 чалавекі
* 1999 год — 56 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крэўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Косьцінка

Назву **Косьцінка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Косьцінка — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласьці
* Косьцінка — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Косьціна
Бяленева

**Бяле́нева** — вёска ў Сеньненскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Какоўчынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 171 чалавек
* 1999 год — 226 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Какоўчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Сеньненскага раёну
Скірдзімы

**Скірдзі́мы** (таксама — *Скі́рдзімы*) — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Крэўскага сельсавету. На ўсход ад вёскі праходзіць дарога .

## Гісторыя
Падчас Першай сусьветнай вайны ў вёсны знаходзіўся штаб 16-й ландвэрнай дывізіі. 11 лістапада 1917 году ў вёскі завітаў Вільгельм ІІ. Вайсковая дэпутацыя выстраілася на палявым пляцы паміж вёскамі Чаркасы і Скірдзімы. Пасьля кароткай прамовы да ўсіх прысутных імпэратар уручыў жалезныя крыжы асобным салдатам і афіцэрам. Потым адбыўся парад нямецкіх вайскоўцаў перад кайзэрам.

## Насельніцтва
* 2009 год — 12 чалавек
* 1999 год — 26 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
За 2 км на паўночны захад ад вёскі, у лесе, паміж палявой дарогай зь вёскі і шашой на Вільню знаходзіцца курганны могільнік. 39 курганоў дыямэтрам каля 15 м, вышынёй 0,3—1,3 м. У цэнтры амаль усіх курганоў глыбокія ўпадзіны (верагодна, сьляды раскопак). Выяўлена каменная абкладка курганоў. Вядомы з канца XIX стагодзьдзя. Абсьледаваў у 1982 годзе Э. М. Зайкоўскі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Крэўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Ракаўцы (Гарадзенская вобласьць)

**Ра́каўцы** — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Крэўскага сельсавету. На захад ад вёскі праходзіць дарога .

## Насельніцтва
* 2009 год — 331 чалавек
* 1999 год — 409 чалавек

## Скарбы
У 1971 годзе каля вёскі школьнік знайшоў скарб з 826 арабскіх манэтаў (срэбныя дырхемы) IX—X стагодзьдзяў. Скарб быў перададзены на захоўваньне ў Інстытут гісторыі Акадэміі навук Беларусі. У 2017 годзе выявілася, што апісаны ў шматлікіх навуковых выданьнях скарб — зьнік бязь сьледу. У Інстытуце гісторыі ня ведаюць калі і куды ён падзеўся.

У 1987 годзе смаргонскі бульдазэрыст выкапаў каля вёскі яшчэ каля 2,5 тысячы дырхем, якія нейкі час трымаў у хаце. Потым выпадкам пра іх даведаліся супрацоўнікі смаргонскага музэю і перадалі скарб у Нацыянальны музэй гісторыі і культуры Беларусі.

Абодва ракавецкія скарбы лічацца найбуйнейшымі знаходкамі арабскіх манэтаў на тэрыторыі Беларусі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Крэўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Ленкаўшчына (Смаргонскі раён)

**Ле́нкаўшчына** — хутар у Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Крэўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 19 чалавек
* 2009 год — 8 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крэўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Калюгі (Гарадзенская вобласьць)

**Калю́гі** — хутар у Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сінькоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 4 чалавекі
* 1999 год — 4 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Сінькоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Барсукі (Руднянскі сельсавет)

**Барсукі́** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Руднянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 72 чалавекі
* 1999 год — 75 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Руднянскі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Наваспаск

**Наваспа́ск** — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сінькоўскага сельсавету. Празь вёску праходзіць дарога .

## Насельніцтва
* 2009 год — 188 чалавек
* 1999 год — 240 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў

* Спаса-Праабражэнская царква — былы ўніяцкі храм, пашкоджаны падчас Першай сусьветнай вайны

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сінькоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Паланга (футбольны клюб)

«**Паланга**» () — колішні летувіскі футбольны клюб з гораду Палангі. Заснаваны ў 2011 годзе.

## Сэзоны (2011—2019)

## Галоўныя трэнэры
* Валдас Тракіс (2014—2018)
* Арцём Горлаў (2019)
* Вячаслаў Герашчанка (2019)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Паланга‎
Жабін (Гомельская вобласьць)

**Жа́бін** — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лужкоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 2 чалавекі
* 1999 год — 17 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Лужкоўскі сельсавет (Кармянскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Кармянскага раёну
Грыбачы

Назву **Грыбачы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Грыбачы — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Грыбачы — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Грыбаны
Каціны камень

**«Вялікі камень кеўлаўскі»** ці **«Каціны камень»** — валун, гэалягічны помнік прыроды рэспубліканскага значэньня ў Беларусі.

Разьмешчаны ў 2 км на паўднёвы-захад ад вёскі Кеўлы Смаргонскага раёна Гарадзенскай вобласьці на заходнім схіле канцаваморанага склону, што парос дрэвамі і лазой.

Валун чырвона-ружовага граніту рапаківі з рэдкімі крышталікамі палявога шпату памерам ад 2 да 5 см. Прынесены ледавіком з паўночнага-захаду Фінляндыі каля 130—150 тысячаў год таму падчас ашмянскай стадыі сожанскага зьледзяненьня. На глыбе расьце шмат імху.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалёгія Смаргонскага раёну
Катэгорыя:Славутасьці Смаргонскага раёну
Катэгорыя:Памятныя камяні Беларусі
Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэньня Гарадзенскай вобласьці
Царква Божай Маці «Ўсіх Гаротных Радасьць» (Кеўлы)

**Царква Божай Маці «Ўсіх Гаротных Радасьць»** — праваслаўны храм у в. Кеўлы Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
Пабудаваная на паўночнай ускраіне вёскі на могілках у 1862 годзе з бутавага каменю і цэглы.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры з рысамі позьняга клясыцызму. Складаецца з прамавугольных у пляне малітоўнай залі і апсіды, накрытых асобнымі двухсхільнымі дахамі. Галоўны фасад атынкаваны, дэкарыраваны шырокімі лапаткамі, люкарнамі, цягамі, карнізамі з сухарыкамі. З боку галоўнага фасаду — званіца з макаўкай. На фоне бутавай паліхромнай муроўкі вылучаюцца атынкаваныя карнізы і ліштвы прамавугольных аконных праёмаў.

## Інтэр’ер
Ва ўнутранай прасторы над вузкім прытворам — хоры з драўлянай балюстрадай. Апсіда аддзелена ад малітоўнай залі драўляным іканастасам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Смаргонскага раёну
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1862 годзе
Тынкоўка

**Тынко́ўка**, або **тынк** — аддзелачны зацьвярдзелы слой, утвораны будаўнічым растворам на паверхні канструкцыйных элемэнтаў, частак будынкаў і збудаваньняў. Тынкавальныя растворы зьвязваюцца вапнай, цэмэнтам, гіпсам, глінай, магнэзытам.

У сучасным будаўніцтве выкарыстоўваюць тынкоўкі:
* звычайную (для выраўноўваньня паверхні агараджальных канструкцый),
* адмысловую (водатрывалую і воданепранікальную, акустычную, паветранепранікальную, цеплаізаляцыйную, вогнезасьцерагальную і інш.),
* дэкаратыўную (для павышэньня эстэтычнай выразнасьці будынкаў і збудаваньняў у растворы дадаюць каляровыя і крышталічныя запаўняльнікі, мармуровы пясок, сьлюду, рознакаляровую шкляную крошку і каляровыя пігмэнты). Мастацкі эфэкт дэкаратыўнай тынкоўкі дасягаецца таксама рэльефнай апрацоўкай слоя каменячосным інструмэнтам для імітацыі фактуры натуральнага каменю.

## Беларусь
На Беларусі прататып тынкоўкі вядомы з жалезнага веку, калі сьцены жытлаў абмазвалі глінай. У XII стагодзьдзі для апрацоўкі фасадаў Дабравешчанскай царквы ў Віцебску выкарыстоўвалася адмысловая дэкаратыўная абмазка-тынкоўка.

Напрыканцы XV — першай палове XVI стагодзьдзя тынкоўка ўжывалася для абробкі асобных элемэнтаў фасаду (нішы, часткі шчытоў, франтонаў). У другой палове XVI—XVII стагодзьдзях тынкавалі цалкам фасады будынку, а таксама сьцены ў сярэдзіне. Акрамя звычайнай роўнай і гладкай тынкоўкі ўжываўся і спосаб дэкаратыўнага аздабленьня муроў будынкаў, заснаваны на выдрапваньні верхняга слоя тынкоўкі да ніжніх кантрастных па колеры слаёў — сграфіта. Сродкам тынкоўкі на фасадах будынкаў імітавалася рустыка, фактурнай тынкоўкай вылучаліся філёнгі. Тынкоўка часта пакрывалася зьверху вапнай зь мінэральнымі і некаторымі арганічнымі пігмэнтамі (чырвоная і жоўтая вохра, сьвінцовы сурык, драўняны вугаль і інш.).

У сучаснай архітэктуры дэкаратыўная тынкоўка пашырана ў аздабленьні фасадаў і інтэр’ераў жылых і грамадзкіх будынкаў.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Хоры

**Хо́ры** ( — хор) — у архітэктуры верхняя адкрытая галерэя або балькон унутры царквы (звычайна на ўзроўні другога паверху), у параднай зале  У заходнеэўрапейскіх храмах на хорах звычайна разьмяшчаюцца музыкі, пеўчыя, арган. У праваслаўных цэрквах на бальконе ўнутры храма, калі ён ёсьць, разьмяшчаецца клірас.

У храме знаходзяцца звычайна з заходняга боку (процілеглага алтару) або апярэзваюць нэф з паўднёвага, заходняга і паўночнага бакоў.

Першапачаткова (у раньнім Сярэднявеччы) хоры прызначаліся для прадстаўнікоў княскага роду і вышэйшых пластоў грамадзтва, або для жанчын і катэхумэнаў. У старажытнарускіх храмах (як у Заходняй Эўропе і ў Бізантыі) ня мелі адмысловага прызначэньня і былі самадастатковым архітэктурным фэноменам.

Ня варта блытаць з хорам — прасторай ва ўсходняй частцы раньнехрысьціянскіх і заходнеэўрапейскіх храмаў, разьмешчанай на ўзроўні асноўнага памяшканьня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Хрысьціянская архітэктура
Хор (архітэктура)

**Хор** ( — хор, групавы танец) — у раньнехрысьціянскіх храмах прастора перад галоўным стальцом, дзе разьмяшчаўся хор пеўчых; пазьней у заходнеэўрапейскіх краінах хорам стала называцца ўся ўсходняя (алтарная) частка царкоўнага будынку, да апсіды. Такім чынам хор стаў ўключаць прасьвітэрый.

## Глядзіце таксама
* Хоры

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Хрысьціянская архітэктура
Хор (неадназначнасьць)

**Хор** — шматзначны тэрмін:

* Хор — музычны калектыў
* Хор — элемэнт сакральнай архітэктуры
* Хор — тэлесэрыял
* Хор — бог Сонца і неба ў старажытнаэгіпэцкай міталёгіі
* Хор — рака ў Хабараўскім краі Расеі, прыток Усуры
* Хор — пасёлак у Хабараўскім краі Расеі

## Глядзіце таксама
* Хоры
Філёнга

**Філёнга** (ад , літаральна — напаўненьне) — квадратнае або прамавугольнае поле сьцяны, пілястры, столі, скляпеньня і інш., абведзенае рамкай.

Філёнгі звычайна рабілі з таго самага матэрыялу, што і сьцяну, часам зь іншага. Дэкаравалі скульптурным ці жывапісным арнамэнтам, геральдычнымі выявамі, фактурнай ці колернай тынкоўкай.

## У цясьлярстве
Таксама тонкая дошка або фанэра, якая ўстаўляецца ў дзьвярную раму і абрамляецца накладным прафіляваным бруском. Такія дзьверы называюцца філянговымі.

## Літаратура
*  С. 563

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Інтэр’ер

**Інтэр’е́р** (  — унутраны-выгляд, антонім ,  — вонкавы-выгляд) — архітэктурна і мастацка аформленая ўнутраная прастора будынку, якая забясьпечвае чалавеку эстэтычнае ўспрыманьне і спрыяльныя ўмовы жыцьцядзейнасьці; унутраная прастора будынку ці асобнага памяшканьня, архітэктурнае разьвязаньне якога вызначаецца яго функцыянальным прызначэньнем.

У аснове дызайну інтэр’еру ляжыць сынтэз прагматычных і мастацкіх ідэй і разьвязаньняў, накіраваных на паляпшэньне ўмоў існаваньня чалавека ў цэласнай эстэтычна дасканалай форме. Інтэр’ер складаецца з трох складнікаў:
* будаўнічая абалонка — падлога, сьцены, столь;
* прадметнае напаўненьне (абсталяваньне, мэбля);
* функцыянальныя працэсы, якія фармуюць і прастору, і пачуцьцёва-псыхалягічную атмасфэру.

## Глядзіце таксама
* Антрапалягічны дызайн
* Архітэктура
* Архітэктурная візуалізацыя
* Дызайн інтэр'еру
* Ляндшафтны дызайн

## Вонкавыя спасылкі
* 

*
Катэгорыя:Дызайн
Балюстрада

**Балюстрада** ( з ) — невысокая агароджа балькону, галерэі, лесьвіцы, парапэтаў якая складаецца з шэрагу фігурных слупкоў (балясін), аб’яднаных зьверху гарызантальнай плітой, бэлькай, парэнчамі. Бывае скразная і «сьляпая» (злучаная са сьцяной). Балюстрады атрымалі пашырэньне ў беларускім дойлідзтве ў будынках стыляў Рэнэсансу, барока, клясыцызму.

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Балясіна

**Баля́сіны, балясы** (ад  — «кветка дзікага граната») у архітэктуры — невысокія фігурныя слупкі ў выглядзе калён (часам з разьбяным дэкорам), якія падтрымліваюць парэнчы агароджы бальконаў, усходаў, парапэту і інш, элемэнт балюстрады.

Вырабляюцца з дрэва, каменя, мэталю, мармуру, бэтону і інш. Таксама могуць мець выгляд у адной плоскасьці.

Бываюць плоскія, круглыя ці гранёныя ў сячэньні. Складаюцца з базы, ствала грушападобнай, прызматычнай, вазона- або келіхападобнай формы, нярэдка завяршаюцца плінтам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Слоўнік дойліда
* Балюстрада ў Энцыкляпэдыі Брытаніка
* Балясины: практичный и рациональный декор для дома

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Пераклады Бібліі на уйгурскую мову

Першыя **пераклады хрысьціянскіх тэкстаў на [[Уйгурская мова|уйгурскую мову]]** сустракаюцца ў фрагмэнтах рукапісаў з Турфанскага аазісу. Большасьць знойдзеных тэкстаў напісаныя па-сырыйску або сагдыйску, аднак каля пяцідзесяці кавалкаў зьмяшчаюць тэкст Старажытнауйгурскай мовай.

У XIV стагодзьдзі пераклады Новага Запавету і Псальмаў мог выканаць Джаваньні да Монтэкарвіна, папскі пасол да манголаў, пастаўлены ў 1307 року арцыбіскупам Ханбаліку.

Першы пераклад на сучасную уйгурскую мову зьявіліся напрыканцы XIX стагодзьдзя, калі Ёганэс Авэтаранян, турак у Швэдзкім місіянэрскім таварыстве, пераклаў Новы Запавет. У 1898 року Брытанскае і замежнае Біблійнае таварыства выдала ў Ляйпцыгу ягоныя Дабравесьці, аднак пасьля Авэтаранян зьехаў з Сіньцьзяну, і цалкам Новы Запавет надрукаваны ня быў. У 1911 року Дабравесьці і Апостальскія дзеі Авэтараняна ў выпраўленым варыянце былі выдадзеныя Нямецкай усходняй місіяй у Плоўдзіве (Баўгарыя). Разам зь яшчэ адным супрацоўнікам Швэдзкага місіянэрскага таварыства, Густавам Ракетам, Ёганэс Авэтаранян у Плоўдзіве працавалі над рэдагаваньнем перакладу, і гэтая вэрсія Новага Запавету была надрукаваная Брытанскім і замежным Біблійным таварыствам у 1914 року.

У 1907 року ў Баўгарыі выйшаў таксама невялікі буклет зь перакладамі Авэтаранянам выбраных вершаў Старога Запавету, аднак невядома, ці пераклаў ён яго цалкам. Розныя супрацоўнікі Швэдзкага місіянэрскага таварыства пераклалі ў 1917 року Кнігу Роду, у 1921 — Кнігу Ёва, у 1923 — Псальмы.

У 1939 року Брытанскае і замежнае Біблійнае таварыства перавыдала ў Каіры Новы Запавет у рэдакцыі Лярса Эрыка Хэгбэрга і Г. Заўэрвайна.

У 1920 року шанхайскае аддзяленьне Брытанскага і замежнага Біблійнага таварыства выдала Дабравесьце паводле Марка, у 1922 — Апостальскія дзеі ў перакладзе місіянэра Кітайскай сухапутнай місіі ва Ўрумчы Джорджа Хантэра.

Пасьля выгнаньня швэдаў зь Сіньцьзяну Густаў Альбэрт, Оскар Германсан, Нур Люк (уйгур), Мульві Муншы ды Мульві Фазыль скончылі пераклад Бібліі на уйгурскую мову ў Індыі. Гэты пераклад зь перагледжаным выданьнем Новага Запавету выйшаў у Каіры ў 1950 року намаганьнямі Брытанскага і замежнага Біблійнага таварыства.

У 1930—1950-я рокі адбылася рэформа уйгурскага арабскага альфабэту, што зрабіла пераклады швэдзкіх місіянэраў састарэлымі. Перакладамі паводле новага стандарту займаецца Ўйгурскае Біблійнае таварыства. У 2013 року перагледжаную вэрсію сучаснай уйгурскай мовай падрыхтаваў і сайт «Дуньянінг Нуры».

## Прыклады тэкстаў

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Уйгурскае Біблійнае таварыства
* Дуньянінг Нуры
* Бібліі па-уйгурску // Бібліі сьвету
* Уйгурскі Новы Запавет // Знайдзі Біблію

Уйгурская
Катэгорыя:Уйгурская мова
Навуковая бібліятэка БНТУ

**Навуковая бібліятэка [[БНТУ|Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту]]** — бібліятэка ў структуры БНТУ, знаходзіцца па адрасе: г. Менск, вул. Якуба Коласа, 16. Заснаваная ў 1920 року.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Электронны каталёг 

Катэгорыя:Бібліятэкі Менску
Катэгорыя:Унівэрсытэцкія бібліятэкі Беларусі
Катэгорыя:Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт
Радзькаў

**Ра́дзькаў** — вёска ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Узьніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 10 чалавек
* 1999 год — 26 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Узьніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Быхаўскага раёну
Каты (Смаргонскі раён)

**Каты́** — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сінькоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 69 чалавек
* 1999 год — 96 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
* Паклонны камень пэрыяду бронзавага веку

## Крыніцы

Катэгорыя:Сінькоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Асіпаны

**Асіпа́ны** — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сольскага сельсавету. Празь вёску праходзіць дарога .

## Гісторыя
Да 25 чэрвеня 2008 году ўваходзіла ў склад ліквідаванага Кушлянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 139 чалавек
* 1999 год — 108 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сольскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Дарога Р63 (Беларусь)

**Дарога**  — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэньня ў Беларусі, якая злучае Барысаў і Ашмяны. Працягласьць — 195 км.

Праходзіць па тэрыторыі Барысаўскага, Лагойскага і Вялейскага раёнаў Менскай вобласьці, Смаргонскага і Ашмянскага раёнаў Гарадзенскай вобласьці.

## Населеныя пункты
* **[[Менская вобласьць]]**, **[[Барысаўскі раён]]**
**  Барысаў
* **[[Лагойскі раён]]**
* **[[Вялейскі раён]]**
* **[[Гарадзенская вобласьць]]**, **[[Смаргонскі раён]]**
**  
** Дзярвелі
**  
** Вострава
**  
** Укропенка
**  
**  Смаргонь  
**  
**  
* **[[Ашмянскі раён]]**
**  
**  
**  
** Жупраны
** Кракоўка
**  
**  
**  Ашмяны  

## Глядзіце таксама
* Дарогі Беларусі

Р63
Р63
Р63
Р63
Р63
Р63
Гайдзі

**Гайдзі́** — вёска ў Беларусі, на рацэ Сікуні. Уваходзяць у склад Сольскага сельсавету Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. 

## Назва

Гайд, пазьней Гайда (Gaidus, Gaido) — імя германскага паходжаньня

## Гісторыя
На 1900 год Гайдзі ўваходзілі ў склад Сольскай воласьці Ашмянскага павету.

Да 25 чэрвеня 2008 году Гайдзі ўваходзілі ў склад ліквідаванага Кушлянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 16 чалавек
* 2009 год — 15 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сольскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Леанард Чарняк

**Леана́рд Чарня́к** (, Дордзішкі Ашмянскага павету — , Шчацінак, Заходнепаморскае ваяводзтва, Польшча) — каталіцкі сьвятар заходняга абраду, удзельнік беларускага хрысьціянскага руху XX ст., душпастыр.

Паходзіў зь беларускай сялянскай сям’і: бацькі — Міхал і Францішка (з дому Сьмешкаў) Чарнякі. У чэрвені 1911 году скончыў гарадзкую 4-клясную навучальню ў Ашмянах. Вучыўся ў Віленскай духоўнай каталіцкай сэмінарыі (1912—1917). Пад час вучобы ў сэмінарыі ў дакумэнтах называў сябе беларусам. Пасьвячоны ў сьвятары 26.05.1918.

Душпастырскую дзейнасьць распачаў на пасадзе вікарыя ў парафіі Эйшышкі Радунскага дэканату. З 1920 году служыў пробашчам у Смаргоні. З пачатку 1930-х гадоў — у парафіі Трабы Вілейскага дэканату (1933—1936).

Прыхільнік Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі. Зь беларускім нацыянальна-рэлігійным рухам зьвязаны з часоў вучобы ў Вільні. Матэрыяльна падтрымліваў выданьне беларускай каталіцкай газэты «Krynica». Пасьля Другой сусьветнай вайны працаваў у парафіі Шчацінак Шчэцінскага дэканату.

## Літаратура
* LMABRS, ф. 318, каталёг «Ч»; Catalogus… Vilnensis;
* Krynica (Вільня). 1920. № 13;
* Spis kościołów, 1973; 1979.

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік, Жыццярысы, мартыралогія, успаміны. Менск-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3 Аўтар-укладальнік: Юрась Гарбінскі

Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Памерлі ў Заходнепаморскім ваяводзтве
Гвардыя «Пантэры»

**Ґвардыя «Пантэры»** — элітны падразьдзел Узброеных сілаў Рэспублікі Сэрбскае. У афіцыйных дакумэнтах клічалася Першаю біелінскаю лёгкапяхотнаю брыґадаю. Уваходзіла да складу Ўсходне-Басьнійскага корпусу. Стварэньне Ґвардыі распачалася 27 сакавіка 1992 року й скончылася 2 траўня таго ж року, яе першым камандзірам стаў Любіша Савіч «Маўзэр», таксама ёю камандаваў Бранка Пантэліч. Да 4 верасьня 1992 року называлася Нацыянальнаю ґвардыяю Сэрбскае аўтаномнай вобласьці Сэмбэрыя ды Маевіца, затым стала называцца Ґвардыяю «Пантэры». Празь яе прайшло ля 2 000 ваяроў, 100 зь іх загінулі ў баях, прыкладна 800 былі параненыя. Брыґада вядомая і тым, што ў рокі вайны ўжывала мноства імправізаваных адзінкаў бронетэхнікі, частка якіх была створана з звычайных грамадзянскіх пампавальнікаў. У цяперашні час у Біеліне дзее Асацыяцыя вэтэранаў Ґвардыі.

## У культуры
* Родалюб Вулавіч — .

## Глядзіце таксама
* Узброеныя сілы Рэспублікі Сэрбскай
* Басьнійская вайна
* Родалюб Вулавіч

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тэкст пра брыґаду 

Катэгорыя:Узброеныя сілы Рэспублікі Сэрбскай
Басьнійскі арабскі альфабэт

**Басьні́йскі ара́бскі альфабэ́т**, мясцовая назва **арэ́біца, ара́біца** () — сыстэма пісьма, якая выкарыстоўваецца для запісу басьнійскае мовы. Пераважная большасьць тэкстаў басьнійскай арабіцай напісаная ў пэрыяд паміж XVI ды XIX стагодзьдзямі. Перад Першаю сусьветнаю вайной басьнійскія мусульмане намагаліся зрабіць арабіцу трэцім афіцыйным альфабэтам басьнійскае мовы, побач з лацінкай ды кірыліцай.

## Гісторыя
Басьнійская арабіца заснаваная на пэрсыдзка-арабскім шрыфце, які выкарыстоўваўся ў Асманскай імпэрыі. У басьнійскай арабіцы ад пачатку выкарыстоўваліся літары-адпаведнікі *c, lj, nj*, якіх няма ў іншых мадыфікацыях арабскага альфабэту. Пазьней галосныя таксама пачалі пісаць асобнымі літарамі. Аўтарам апошняй кадыфікацыі басьнійскай арабіцы зьяўляецца Мэхмэд Джэмалудын Чаўшэвіч (). Ягоная вэрсія арабіцы неафіцыйна называлася **матуфовіца** альбо **мэктэбіца** (бо выкарыстоўвалася ў рэлігійных школах, *мэктэбах*).

## Сучаснасьць
Першая пасьля 1941 году кніга басьнійскаю арабіцай, *Hadži Sefko i Hadži Mefko*, была апублікаваная ў 2005 годзе (аўтары: Амір аль-Зубі ды Мэліха Чычак аль-Зубі). У красавіку 2013 году на арабіцы выйшаў падручнік для ўстановаў высокай адукацыі *Epohe fonetske misle kod Arapa i arebica*. У абедзьвюх гэтых кнігах выкарыстоўваецца нязначна зьменены альфабэт Чаўшэвіча.

## Альфабэт

## Глядзіце таксама

* Беларускі арабскі альфабэт

Катэгорыя:Арабскія альфабэты
Атрошкавічы

**Атро́шкавічы** — вёска на захадзе Бабруйскага раёну Магілёўскай вобласьці Беларусі. Знаходзіцца ў складзе Гарбацэвіцкага сельсавету.

На 2008 год пляніроўка складалася з плаўна выгнутай вуліцы з завулкам, скіраванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Двухбаковая забудова вёскі складалася з драўляных сядзібаў. Каля вёскі пачынаецца рака Ваўчанка, што ёсьць правым прытокам Бярэзіны. На поўнач ад Атрошкавічаў праходзіць аўтадарога Р43 з Бабруйску на Слуцак. На поўдні аўтадарога Бабруйск — Глуск.

## Разьмяшчэньне
Месьціцца за 15 км на захад ад Бабруйску і чыгуначнай станцыі Бабруйск. Знаходзіцца на адлегласьці 125 км на паўднёвы захад ад Магілёва. 

## Мінуўшчына
У 1838 годзе вёска Атрошкавічы ўваходзіла ў склад Бабруйскага павету Менскай губэрні і знаходзілася ў прыватнай уласнасьці памешчыка. Паводле перапісу 1897 году згадвалася ў Гарбацэвіцкай воласьці і мела хлебазапасную краму. На пачатку XX стагодзьдзя вяскоўцы былі прыхаджанамі праваслаўнай царквы. 25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Атрошкавічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 31 ліпеня 1920 году ўвайшла ў склад адноўленай Беларускай ССР паводле Дэклярацыі аб абвяшчэньні незалежнасьці Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі. У 1929 годзе ў Атрошкавічах заснавалі калгас імя Якаўлева. У Нямецка-савецкую вайну 20 вяскоўцаў загінулі на фронце. На 1986 год Атрошкавічы былі ў складзе «Бабруйскага» саўгасу.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1838 год — 49 рэвіскіх душаў; 1897 год — 159 жыхароў і 21 двор
* XX стагодзьдзе: 1907 год — 217 жыхароў і 28 двароў; 1917 год — 300 жыхароў і 47 двароў; 1926 год — 344 жыхары і 63 двары; 1959 год — 172 жыхары; 1979 год — 143 жыхары; 1986 год — 102 жыхары і 41 гаспадарка; 1999 год — 40 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2007 год — 26 жыхароў і 18 гаспадарак; 2009 год — 14 жыхароў

## Ураджэнцы
* Міхаіл Русаковіч (1959) — кандыдат сацыялягічных навук (1996)

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарбацэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бабруйскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Вялікі арлец

**** — драпежная птушка сямейства Ястрабіныя.

## Апісаньне
Вялікая птушка даўжынёй 59—71 см з размахам крылаў 157—179 см. Маса цела 1,6—2,5 кг, асобныя саміцы да 3,2 кг.

Галава і  цёмна-карычневыя і кантрастуюць са сьвятлейшым апярэньнем. У палявых умовах цяжкаадрозны ад свайго найбліжэйшага суродзіча — малога падворліка.

Першаснае махавае пер’е чарнаватае зь сьветлымі аснаваньнямі ўнутраных апахалаў; на хвасьце — цёмна-бурае, часам з чарнаватым папярочным малюнкам. У маладых арляцоў апярэньне зь сьветлымі кроплепадобнымі плямамі, у дарослых на гузцы крыху сьвятлейшае апярэньне. Дзюба і кіпцюры чорныя. Васкавіца і ногі жоўтыя. Ногі апёраныя да самых пальцаў.

Голас падобны да сабачага *брэху*.

## Распаўсюджаньне
Міграцыйны від, расьсяляецца па ўсёй паўночнай паласе Эўразіі ад Цэнтральнай Эўропы да Манголіі і Кітаю. Зімуе ў паўднёва-ўсходняй Эўропе, паўночна-ўсходняй Афрыцы, Сярэднім Усходзе ды Індыйскім субкантынэнце. Вяртаньне з выраю адбываецца даволі позна. У Беларусі адна з найбольшых папуляцыяў — ад 120 да 150 параў.

Від схільны да вандраваньняў. Звычайна вялікі арлец ня селіцца далей за Нямеччыну, аднак час ад часу птушак можна сустрэць і далей на захад.

У зімовы пэрыяд птушкі больш трымаюцца разам, чым пры размнажэньні. Дзеля аховы тэрыторыі могуць зьбірацца разам да дзесяці арляцоў ды нават іншых ястрабіных, напрыклад чорных каршуноў або стэпавых арлоў.

## Пражываньне і размнажэньне
Пражывае ў мяшаных лясох ды каля поймавых лугоў, балотаў, рэк і азёраў. Палюючы, лунае ня вялікай вышыні або вышуквае здабычу на зямлі.

Харчуецца дробнымі грызунамі і птушкамі.

Гняздуе ў кронах дрэваў, адно гняздо часта выкарыстоўваецца некалькі разоў. У траўні саміца адкладае 1—3, але найчасьцей 2 яйкі, уздутыя альбо амаль эліптычныя. Птушаняты вылупляюцца праз 40 дзён. Малодшае птушанё паддаецца ганеньням старэйшага і, як правіла, гіне ў першыя два тыдні жыцьця. У веку 8—9 тыдняў птушаняты стаюць на крыло, пэўны час яшчэ трымаюцца з бацькамі, а з дасягненьнем стацевай сьпеласьці шукаюць уласную тэрыторыю і пару.

## Статус
Занесеныя ў сьпіс уразьлівых відаў МСАП. Зьмяншэньне колькасьці адбываецца з-за страты годных для пражываньня тэрыторыяў, умяшаньня чалавека (мэліярацыя, вырубка лясоў ля вялікіх вадаёмаў, паляваньне, набліжэньне да гнёздаў у гнездавы пэрыяд), зьмяншэньня разнастайнасьці харчовых відаў.

## Галерэя

Файл:Greater spotted eagle.jpg|На зімаваньні ў Ізраілі
Файл:Greater spotted Eagle ( Aquila clanga)10-31-2006 2-50-11 PM.JPG|У палёце
Файл:GreaterSpottedEagle.jpg|Адпачынак у Індыі
Файл:2005. Stamp of Belarus 0607-0610.jpg|На паштовай марцы Беларусі
Clanga clanga MHNT.ZOO.2010.11.91.12.jpg |Museum specimen 


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сачэньне за пералётамі
* Аўдыёзапісы

Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП уразьлівых відаў
Катэгорыя:Арлы
Катэгорыя:Віды, апісаныя ў 1811 годзе
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Птушкі Эўразіі
Катэгорыя:Ястрабы
Гаўдзевічы

**Га́ўдзевічы** — вёска ў Беларусі, паміж рэкамі Ашмянкай і Сікуняй. Уваходзяць у склад Сольскага сельсавету Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Гаўд або Гаўда (Gaudus, Gaudo) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
На 1900 год Гаўдзевічы былі шляхецкай ваколіцай.

Да 25 чэрвеня 2008 году Гаўдзевічы ўваходзілі ў склад ліквідаванага Кушлянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 41 чалавек
* 2009 год — 31 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сольскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Дордзішкі

**До́рдзішкі** — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сольскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 25 чэрвеня 2008 году ўваходзіла ў склад ліквідаванага Кушлянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 18 чалавек
* 1999 год — 31 чалавек

## Асобы
* Леанард Чарняк (1893—1976) — каталіцкі сьвятар заходняга абраду, удзельнік беларускага хрысьціянскага руху XX стагодзьдзя, душпастыр

## Крыніцы

Катэгорыя:Сольскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Зьбігнеў Пашкевіч

**Зьбігнеў Пашкевіч** (, в. Крапіўна, цяпер Смаргонскі раён) — удзельнік антыкамуністычнага падпольнага вучнёўскага руху ў Смаргоні 1949—1950 гг (Мядзельска-Смаргонскае моладзевае антыкамуністычнае падпольле).

Вучыўся ў Смаргонскай сярэдняй школе. У пачатку 1950, калі быў вучнем 9 клясы, арыштаваны і летам таго ж году ваенным трыбуналам Беларускай Вайсковай Акругі па справе мядзельска-смаргонскай падпольнай арганізацыі асуджаны на 10 гадоў зьняволеньня ў канцлягерох. Пасьля сьмерці Сталіна вярнуўся на Бацькаўшчыну хворым чалавекам, уладкаваўся на працу ў Маладэчне.

## Літаратура
* Антысавецкія рухі ў Беларусі: 1944—1956. Менск: Архіў Найноўшае Гісторыі, 1999. ISBN 985-6374-07-3
* *Пашкевіч Зьбігнеў. «Перажыў польскую ўладу, нямецкую, і камуністаў перажыву!»* у кнізе Чарняўскі Міхась. Ня бойцеся ахвяраў і пакут!
* Міхась Чарняўскі «Як пошуг маланкі», 2006, Тэхналогія, Нашы славутыя землякі, 71 с, ISBN 985—458-139-Х

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргонскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі антысавецкага падпольнага руху ў Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Саламэ Зурабішвілі

**Саламэ́ Зурабішві́лі** (;  18 сакавіка 1952 году, Парыж, Францыя) — грузінская палітычная дзяячка, прэзыдэнтка Грузіі з 2018 году. У выніку канстытуцыйных зьменаў, якія набылі моц у 2024 годзе, Зурабішвілі стала апошняй усенародна абранай прэзыдэнткай краіны, бо згодна з новымі канстытуцыйнымі правіламі, у далейшым прэзыдэнты Грузіі будуць абірацца ўскосна парлямэнцкай калегіяй выбарнікаў. Калі Міхэіл Кавэлашвілі быў абраны ейным пераемнікам, Зурабішвілі не пагадзілася з правамоцнасьцю выбараў, заявіўшы, што будзе заставацца прэзыдэнтай Грузіі, пакуль ня будзе абраная законная замена.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Міністры Грузіі
Катэгорыя:Выпускнікі Парыскага інстытуту палітычных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Калумбійскага ўнівэрсытэту
Рудалі

**Рудалі́** — вёска ў Беларусі, каля ракі Сікуні. Уваходзяць у склад Сольскага сельсавету Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Рудыла, Рудэла або Рудала (Rudila, Rudela, Ruadalo) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
Да 25 чэрвеня 2008 году вёска ўваходзіла ў склад ліквідаванага Кушлянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 25 чалавек
* 2009 год — 12 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сольскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Пуштуны

**Пуштуны** (), **пуштун** (), **пуштунка** () — іранскі этнас, які пражывае пераважна ў Пакістане ды Аўганістане. Роднай мовай лічаць пушту і трымаюцца пуштунвалаю — традыцыйнага ладу жыцьця, які рэгулюе індывідуальныя і грамадзкія паводзіны. Паходжаньне пуштунаў канчаткова ня высьветленае, аднак гісторыкі знайшлі сьведчаньні пра старажытнае племя *пухтаў* у пэрыяд між II і I тысячагодзьдзем да н. э., якія могуць быць іхнімі продкамі.

Колькасьць прадстаўнікоў народу ацэньваецца прыкладна ў 50&nbsp;мільёнаў; дакладную колькасьць вызначыць складана з-за таго, што перапісы насельніцтва ў Аўганістане ня ладзіліся з 1979 року. Большасьць пуштунаў жыве ў Пуштуністане — рэгіёне, падзеленым між Аўганістам і Пакістанам пасьля ўвядзеньня Брытаніяй лініі Д’юранда. Вялікая дыяспара пуштунаў пражывае таксама ў пакістанскіх правінцыях Сынд і Панджаб, у прыватнасьці, у Карачы ды Лагоры. У Пакістане пуштуны зьяўляюцца другім паводле велічыні этнасам, складаючы 15% насельніцтва, а ў Аўганістане складаюць ад 42 да 60% — найбольшы этнас.

За часам Дэлійскага султанату пуштунская дынастыя Лодзі ненадоўга зьмяніла папярэдніх кіраўнікоў Паўночнай Індыі, пакуль Бабур цалкам не зьмясьціў іх. Іншыя пуштуны змагаліся з Сэфэвідамі ды Маголамі да стварэньня ў пачатку XVIII стагодзьдзя незалежнай дзяржавы, якая паўстала ў выніку рэвалюцыі Мірвайс-хана і заваёваў Ахмэд-шаха Абдалі. У XIX—XX стагодзьдзях падчас Вялікай гульні значную ролю адыграла дынастыя Баракзаяў, паколькі іхнія ўладаньні апынуліся ў сфэры інтарэсаў Брытанскай і Расейскай імпэрыяў.

## Крыніцы
Кірстэн Німвэй

**Кірстэн Німвэй** (нар. 23 сакавіка 1990 году) — пісьменьніца, ілюстратарка і мастачка з Філіпін.

## Біяграфія
Нарадзілася 23 сакавіка 1990 году ў Маніле ў сям’і філіпінцаў.

Як пісьменьніца працуе ў жанры фэнтэзі. Зьяўляецца пераможніцай конкурсу раманістаў NaNoWriMo 2014 і 2015 гадоў. Яе першы раман «The Explorers» быў выдадзены ў 2013 годзе на тагальскай мове, а 23 сьнежня 2014 году й у ангельскай вэрсіі. Праз год убачыў сьвет другі том прыгод у аўтарскім анімэ сусьвеце «The Explorers» з падзагалоўкам «King Maximillian». Апошнія яе выдадзеныя кнігі («Silent Shadows», «Bullet With A Name») адносяцца да паджанру цёмнага фэнтэзі. У цяперашні час ідзе напісаньне новай часткі «The Explorers» з падзагалоўкам «Armageddon».

Як мастачка й ілюстратарка ў дадатак да маляваньня пэрсанажаў сваіх кніг з 2015 году прымае ўдзел у аздабленьні старонак выпускаў бібліі-размалёўкі «Mr. Mac Bible».

## Выдадзеныя кнігі
* The Explorers (Tagalog Edition) (Том 1) (2014)
* The Explorers (English Edition) (Том 1) (2014)
* The Explorers: King Maximillian (Tagalog Edition) (Том 2) (2015)
* Silent Shadows (Tagalog Edition) (2016)
* Bullet With A Name (Tagalog Edition) (2018)

## Рознае
Вольны час бавіць агучваньнем анімэ. Старэйшая сястра Харкін Дэксімірэ.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт пісьменьніцы й ілюстратара
* Старонка на Deviantart
* Старонка на Facebook
* Старонка ў Twitter

Катэгорыя:Літаратура
Катэгорыя:Раманісткі
Катэгорыя:Філіпінскія літаратары і літаратаркі
Катэгорыя:Нарадзіліся 23 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маніле
Катэгорыя:Філіпінскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Фэнтэзійныя літаратаркі
Затоны 2

**Зато́ны 2** — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Расьненскага сельсавету

## Насельніцтва
* 2010 год — 32 чалавекі
* 1999 год — 65 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Расьненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дрыбінскага раёну
Князеўка

Назву **Князеўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Магілёўская вобласьць:
** Князеўка — вёска ў Магілёўскім раёне
** Князеўка — вёска ў Хоцімскім раёне

## Глядзіце таксама
* Князь
Даніла Нячаеў

**Дані́ла Няча́еў** ( 30 кастрычніка 1999 году) — беларускі футбаліст, абаронца казаскага клюбу «Іртыш». Атрымаў адукацыю інжынэра-праграмоўцы.

## Кар’ера
### Клюбная
З 2017 году, пасьля выхаду магілёўскага «Дняпра» ў Найвышэйшую лігу, пачаў гуляць за дублюючы склад клюбу. У жніўні 2017 году поруч зь іншымі маладымі гульцамі склаў паўнавартасны трохгадовы кантракт з магілёўцамі. У 2018 годзе пачаў прыцягвацца і да асноўнага складу. Дэбютаваў у асноўнай камандзе магілёўцаў 24 лістапада 2018 году, адгуляўшы ўсе 90 хвілінаў у матчы супраць менскага «Дынама» (0:3) на пазыцыі левага абаронцы.

У лютым 2019 году, пасьля таго як стала вядома пра аб’яднаньне «Дняпра» зь менскім «Промнем», выправіўся на прагляд у аб’яднаную каманду, але не падышоў і пазьней далучыўся да «Ліды». У сакавіку 2019 году афіцыйна быў даданы да складу аб’яднанай каманды, якая атрымала назву «Дняпро», і быў выпраўлены ў арэнду ў лідзкі клюб. У складзе «Ліды» быў трывалым гульцом пачатковага складу. У лютым 2020 году пасьля прагляду падпісаў кантракт з бабруйскай «Белшынай». Пачынаў сэзон 2020 году ў дублі, аднак неўзабаве замацаваўся ў асноўнай камандзе. Гуляючы ў якасьці абаронцы, за сэзон забіў гол і аддаў 5 галявых перадачаў, што ня выратавала бабруйскі клюб ад вылету ў Першую лігу.

У студзені 2021 году перайшоў у барысаўскі БАТЭ, дзе замацаваўся ў стартавым складзе. У сакавіку 2023 году праз забарону Міністэрства спорту і турызму ня быў дапушчаны да чэмпіянату Беларусі і пэўны час ня браў удзел у афіцыйных матчах. У ліпені 2023 году нарэшце падпісаў новы кантракт з клюбам і неўзабаве ўзяў удзел у матчах кваліфікацыі Лігі чэмпіёнаў УЭФА супраць альбанскага «Партызані». У сьнежні 2023 году пакінуў БАТЭ.

У студзені 2024 году афіцыйна быў дапушчаны да прафэсійнай дзейнасьці спартоўца ў Беларусі камісіяй пры Генпракуратуры. У лютым 2024 году далучыўся да жодзінскага «Тарпэда-БелАЗу». Амаль праз два гады пакінуў каманду. Не зважаючы на цікавасьць да гульца з боку берасьцейскага «Дынама», футбаліст далучыўся да казскага клюбу «Іртыш».

### Міжнародная
4 верасьня 2020 году дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, адгуляўшы ўсе 90 хвілінаў у адборачным матчы чэмпіянату Эўропы супраць зборнай Нідэрляндаў (0:7). 24 сакавіка 2021 году дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Беларусі, адгуляўшы другі тайм таварыскага матчу супраць зборнай Гандураса (1:1).

## Дасягненьні
**БАТЭ**:
* Срэбны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2021
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2022, 2024
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2021
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2022
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2022

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Данііл Кавалёў

**Данііл Кавалёў** ( 25 сакавіка 2001 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца пінскай «Хвалі» (у арэндзе з МЛ). Ёсьць пасербам (сынам жонкі ад першага шлюбу) беларускага футбаліста Дзьмітра Ігнаценкі.

## Кар’ера
З 2018 году пачаў выступаць за дубль магілёўскага «Дняпра». У канцы cэзону пачаў таксама прыцягвацца да асноўнай каманды. Дэбютаваў у Найвышэйшай лізе 24 лістапада 2018 году, выйшаўшы на замену ў другім тайме ў матчы супраць менскага «Дынама» (0:3).

У пачатку 2019 году перабраўся ў менскае «Дынама», дзе выступаў за дубль. У студзені 2020 году вярнуўся ў «Дняпро», часам выходзіў на замену. У ліпені 2020 году на правах арэнды далучыўся да «Горак». У лютым 2021 году стаў гульцом «Смаргоні». Спачатку выходзіў у стартавым складзе, але хутка страціў месца ў аснове, пасьля чаго пачаў заставацца на лаўцы запасных. У ліпені 2021 году пакінуў смаргонскі клюб і неўзабаве далучыўся да гомельскага «Лякаматыва», дзе гуляў да чэрвеня 2022 году.

У жніўні 2022 году стаў гульцом «Воршы», які пакінуў па заканчэньні cэзону 2022 году. У сакавіку 2023 году далучыўся да «Асіпавічаў». У лютым 2024 году перайшоў у гомельскі «Паперпрам». У студзені 2025 году склаў працоўную дамову на паўтраця гадоў зь віцебскім МЛ, але яшчэ перад пачаткам сэзону быў аддадзены ў арэнду ў першалігавую «Хвалю».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
СШ-60

**СШ-60 (сталёвы шалом узору 1960 року**) — сталёвы шалом савецкіх вайскоўцаў узору 1960 року.

Прынцыповых адрозьненьняў ад СШ-40 ня меў. Форма шалома захавалася бязь зьменаў. Зьмене падвергнулася падтулейная прылада, што цяпер складалася з чатырох спружынаў, што мацаваліся да купалу заклёпваньнямі. Мацаваньне пялёсткаў было перанесенае ў верхнюю частку шалома, туды ж перамясьцілася і частка заклёпвантняў. Таксама на дзьве заклёпваньні мацаваўся і падбародкавая дзіга. Па колькасьці заклёпваньняў гэтая мадэль ды папярэдняя ёй СШ-40 ва ўжытку часта клічыцца шасьціклёпкаю. 

Наступнае разьвіцьцё атрымаў у мадэлі СШ-68.

## Крыніцы

## Літаратура
* Сяргей Манетчыкаў. Строй: Ад пікельхельма да сталёвага шалома // часопіс «Братишка», № 6, чэрвень 2009 року.

## Вонкавыя спасылкі

* Савецкія шаломы ва ўласнай калекцыі

Катэгорыя:Шаломы