Вішнеў (Менская вобласьць)

**Ві́шнеў**, **Ві́шнева** — вёска ў Беларусі, на рацэ Гальшанцы. Цэнтар сельсавету Валожынскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 417 чалавек. Знаходзіцца за 22 км ад Валожына, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Багданаў, на аўтамабільнай дарозе Валожын — Ашмяны.

Вішнеў — даўняе мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны). Да нашага часу тут захаваўся касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі ў стылі барока, помнік архітэктуры XVII ст.

## Назва
Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Вишневъ… Вишъневъ* (1553 год).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Вішнеў упамінаецца ў XIV ст., калі ён ўваходзіў у Крэўскае княства. У XV ст. маёнтак знаходзіўся ў валоданьні Слушкаў, Осьцікаў, Сангушкаў і Пацаў. У 1424 годзе кашталян віленскі Пётар Гедыгольдавіч збудаваў тут касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Вішнеў увайшоў у склад Ашмянскага павету. У 1600 годзе мястэчка і ваколіцы набыў ў Пацаў А. Храптовіч. У 1641 годзе на месцы драўлянага касьцёла збудавалі мураваны.

У 1780—1870 гадох у Вішневе працаваў мэталюргічны завод. Тут упершыню на Беларусі збудавалі доменную печ. Апроч таго, існавалі плавільня, кузьня, склад; штотыднёва выраблялася 600 пудоў жалеза; дзеялі плюшчыльная (пракатная) машына, ліцейня для плаўкі чыгуну, вадзяныя машыны, вадзяныя молаты, чыгунныя кавадлы і інш. Вырабляліся сашнікі, паласавое жалеза, адліўкі для сельскагаспадарчага інвэнтару, плітаў. Працавалі таксама заводы шкляных вырабаў, цагельна-ганчарны і сьпіртовы, сукнавальня, вадзяны млын. Кожны тыдзень праводзіліся таргі, штогод — 2 вялікія кірмашы. 3 1775 году ў мястэчку працавала павятовая сьвецкая школа (на 1782 году было 86 вучняў, на 1804—1805 гады — 48).

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Вішнеў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у часе паўстаньня Т. Касьцюшкі 1794 году празь мястэчка з Ашмянаў на Валожын праходзіў аддзел паўстанцаў пад камандаю М. К. Агінскага; на мэталюргічным заводзе выраблялі зброю для паўстанцаў. У Вайну 1812 году празь Вішнеў адступаў на ўсход з расейскай арміяй М. Б. Барклай дэ Толі, пад мястэчкам адбыўся бой.

За часамі нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у Вішневе пашыралі газэту «Мужыцкая праўда». Мясцовыя жыхары актыўна падтрымлівалі паўстаньне. У 1864 годзе расейскія ўлады з мэтай маскалізацыі краю збудавалі ў мястэчку царкву-мураўёўку, адкрылі царкоўна-прыходзкую школу і народную вучэльню (на 1885 год — 92 навучэнцы). Апроч таго, існавала юдэйская вучэльня (ешыбот). У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у Вішневе збудавалі запалкавую фабрыку, майстэрню вырабу безалькагольных напояў, алейню, воўначасальню, хлебапякарні, кузьні, сталярні, шавецкія і кравецкія майстэрні, сьлясарню, бляхарню і інш.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Вішнеў занялі войскі Нямецкай імпэрыі, празь мястэчка праходзіла лінія нямецкай абароны.


Višnieŭ, Rynak-Vilenskaja. Вішнеў, Рынак-Віленская (B. Tamaševič, 1896).jpg|Рынак, 1896 г.
Višnieŭ, Adviedzinaŭ. Вішнеў, Адведзінаў (1899).jpg|Абмеры касьцёла, 1899 г.
Višnieŭ, Adviedzinaŭ. Вішнеў, Адведзінаў (A. Brazoŭski, 1899).jpg|Праект перабудовы касьцёла
Višnieŭ, Adviedzinaŭ. Вішнеў, Адведзінаў (1900).jpg|Праект алтара

Višnieŭ, Adviedzinaŭ. Вішнеў, Адведзінаў (1900) (2).jpg|Праект алтара
Ferdynand Ruszczyc. Kosciol w Wiszniewie.jpg|Касьцёл. Ф. Рушчыц, 1902 г.
Ferdynand Ruszczyc. Kosciolek na Litwie.jpg|Касьцёл. Ф. Рушчыц, 1902 г.
Višnieŭ, Kaźmadziamjanaŭskaja. Вішнеў, Казьмадзям’янаўская (1916) (2).jpg|Царква-мураўёўка, 1916 г.


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Вішнеў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году мястэчка апынулася ў складзе міжваенннай Польскай Рэспублікі, дзе стала цэнтрам гміны Валожынскага павету Наваградзкага ваяводзтва. У 1920-я гады тут дзеялі касьцёл, царква і сынагога, працавалі польская 7-гадовая і жыдоўская школы, пошта, аптэка, лякарня, вэтэрынарная лячэбніца, 2 аптэчныя склады, лазьня. У ноч з 18 на 19 ліпеня 1924 году на мястэчка ўчыніла грабёжніцкі напад бальшавіцкая дывэрсійная група.

У 1939 годзе Вішнеў увайшоў у БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году стаў цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да 6 ліпеня 1944 году Вішнеў знаходзіўся пад акупацыяй Трэцяга Райху. 30 жніўня 1942 году нацысты забілі каля 1100 жыдоў (пра гэтую трагедыю нагадвае мэмарыяльны камень). На 1940 год у вёсцы было 300 двароў, на 1970 год — 152, на 1992 год — 200. У 2000-я гады Вішнеў атрымаў афіцыйны статус «аграгарадку».


Višnieŭ, Rynak-Vałožynskaja, Kaźmadziamjanaŭskaja. Вішнеў, Рынак-Валожынская, Казьмадзям’янаўская (1900).jpg|Царква-мураўёўка, каля 1900 г.
Višnieŭ, Rynak-Vilenskaja, Adviedzinaŭ. Вішнеў, Рынак-Віленская, Адведзінаў (1900).jpg|Касьцёл, каля 1900 г.
Višnieŭ, Halšanka. Вішнеў, Гальшанка (1915-18).jpg|Млын на Гальшанцы, 1915—1918 гг.
Višnieŭ, Rynak-Vilenskaja. Вішнеў, Рынак-Віленская (1915-18).jpg|Віленская вуліца, 1915—1918 гг.

Višnieŭ, Vałožynskaja, Kaźmadziamjanaŭskaja. Вішнеў, Валожынская, Казьмадзям’янаўская (1915-18) (3).jpg|Царква, 1915—1918 гг.
Višnieŭ, Vilenskaja, Adviedzinaŭ. Вішнеў, Віленская, Адведзінаў (1915-18).jpg|Касьцёл, 1915—1918 гг.
Višnieŭ. Вішнеў (1930).jpg|Вуліца, 1930 г.
Višnieŭskaja synagoga. Вішнеўская сынагога (1901-39).jpg|, да 1939 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1859 год — 900 чал.; 1866 год — 712 чал., зь іх 143 каталікі, 69 праваслаўных, 500 юдэяў
* **XX стагодзьдзе**: 1907 год — 2650 чал., зь іх 1863 юдэяў; 1940 год — 2,5 тыс. чал.; 1970 год — 530 чал.; 1992 год — 470 чал.; 1996 год — 537 чал.; 1999 год — 505 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 417 чал.

### Інфраструктура
У Вішневе працуюць сярэдняя школа, лякарня, бібліятэка, дашкольная ўстанова.

## Забудова
### Вуліцы і пляцы

З урбананімічнай спадчыны да нашага часу гістарычную назву захавала вуліца Загорная.

## Турыстычная інфармацыя
### Інфраструктура
Дзее Вішнеўскі гістарычна-краязнаўчы музэй.

### Славутасьці
* Сядзіба Храптовічаў «Адворанж» (пач. ХХ ст.)
* Касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі (1637—1641)
* Могілкі: старыя хрысьціянскія; юдэйскія
* Царква Сьвятых Казьмы і Дзям’яна (1865; мураўёўка)

### Страчаная спадчына
* Сынагога

## Галерэя

Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі. Вішнева.jpg|Касьцёл з боку апсыды
Вішнева, касьцёл Зьвеставаньня Дзеве Марыі, інтэр'ер, здымак 5.jpg|Інтэр’ер касьцёла
Вішнева, касьцёл Зьвеставаньня Дзеве Марыі, інтэр'ер, здымак 11.jpg|Галоўны алтар
Вішнева, брама-званіца, здымак 2.jpg|Брама-званіца касьцёла

Сядзіба Храптовічаў -Адрованж- каля Вішнева, здымак 6.jpg|Сядзіба Храптовічаў «Адворанж»
Царква Святых Казьмы і Дзям'яна. Вішнева.jpg|Царква Сьвятых Космы і Даміяна
Мэмарыяльны камень штабу гэрманскай дывізыі каля Вішнева, здымак 1.jpg|Мэмарыяльны камень нямецкага штабу ля сядзібы Храптовічаў, 1917
Vishnyeva Jewish Cemetery 1.JPG|Юдэйскія могілкі


## Асобы

### Ураджэнцы
* Нахум Гольдман (1895—1982) — грамадзкі дзяяч, адзін зь лідэраў сіянісцкага руху, заснавальнік і старшыня Сусьветнага жыдоўскага кангрэсу
* Уладзіслава Луцэвіч (1891—1960) — беларуская літаратуразнаўца, жонка Янкі Купалы
* Шымон Пэрэс (нар. 1923) — ізраільскі палітык, двойчы прэзыдэнт Ізраілю і ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру 1994 году; зьехаў зь Вішнева са сваёй сям’ёй у 1934 годзе

### Жыхары
* Сымон Будны (каля 1530—1593) — пратэстанцкі царкоўны дзяяч і вучоны-філёзаф; жыў і памёр у Вішневе
* Канстанцыя Буйло (1893—1986) — беларуская паэтка; жыла ў пачатку XX ст. і пахаваная ў мястэчку

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Падзеі ў Вішневе падчас Другой сусьветнай вайны
* Фатаздымкі габрэйскай абшчыны