open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Плошча Навадзевічага Манастыра

**Плошча Навадзевічага Манастыра** () — плошча ў цэнтры Масквы, у Хамоўніках, зблізку Навадзевічага манастыра паміж Вялікі і Малой Пірагоўскай вуліцамі, Лужнецкім і Навадзевічым праездамі і вуліцай 10-годзьдзя Кастрычніка.

Катэгорыя:Масква
Плошча Калініна (Менск)

**Плошча Калініна** — плошча ў Першамайскім раёне Менску, разьмешчана на скрыжаваньні праспэкта Незалежнасьці з вуліцай Калініна і завулкам Кузьмы Чорнага.

На плошчы ўсталяваны манумэнт Міхаілу Калініну, а таксама разьмешчаны ўваход у Цэнтральны батанічны сад.

Шэраг аб’ектаў, што знаходзяцца на плошчы Калініна, у прыватнасьці жылы дом за помнікам, у якім разьмешчаная крама «1000 дробязяў» і арку ўваходу ў Цэнтральны батанічны сад праектаваў архітэктар Георгі Сысоеў.

## Вонкавыя спасылкі

Калініна
Плошча Бангалор (Менск)

**Плошча Бангалор** — плошча ў Савецкім раёне Менску, разьмешчана на перакрыжаваньні вуліцы Максіма Багдановіча з вуліцамі Арлоўскай і Сурганава. Названа ў гонар горада-пабраціма Менску індыйскага горада Бангалёр. Да перайменаваньня насіла імя Максіма Горкага. У сваю чаргу адна з плошчаў Бангалора носіць імя Менску.

Катэгорыя:Плошчы Менску
Плейстон

**Плейсто́н** (ад  — плаваньне, *plēō* — плыву) — расьлінныя або жывёльныя арганізмы, якія жывуць на паверхні вады, або паўпагружаныя ў ваду (г. зн., якія жывуць адначасова ў водным і паветраным асяродзьдзі).

## Глядзіце таксама
* Плянктон
* Нэктон

Катэгорыя:Групы арганізмаў
Катэгорыя:Гідрабіялёгія
Катэгорыя:Лімналёгія
Нэктон

**Нэктон** ( — «які плавае», «які плыве») — сукупнасьць водных арганізмаў, што актыўна плаваюць, здольныя супрацьстаяць сіле цячэньня.

## Глядзіце таксама
* Бэнтас
* Плейстон

Катэгорыя:Акіянаграфія
Бэнтас

**Бэнтас** (ад  — глыбіня) — сукупнасьць арганізмаў, якія жывуць на грунце і ў грунце дна вадаёмаў. У акіяналёгіі бэнтас — арганізмы, якія насяляюць марское дно; у прэснаводнай гідрабіялёгіі — арганізмы, якія насяляюць дно кантынэнтальных вадаёмаў і вадацёкаў. Жывёлы, якія адносяцца да бэнтасу, называюцца заабэнтасам, а расьліны — фітабэнтасам. Да бэнтасу адносяцца таксама многія пратысты (напрыклад большасьць фарамініфэраў).

Катэгорыя:Акіянаграфія
Катэгорыя:Водныя арганізмы
Плянктон

**Плянкто́н** ( — тыя, што блукаюць) — разнастайныя, у асноўным дробныя арганізмы, што свабодна дрэйфуюць у тоўшчы вады і ня здольныя — у адрозьненьне ад нэктону — супрацівіцца плыні. Такімі арганізмамі могуць быць бактэрыі, дыятомавыя і некаторыя іншыя водарасьці (фітаплянктон), самыя простыя, некаторыя кішэчнаполасьцевыя, малюскі, ракападобныя, яйкі і лічынкі рыб, лічынкі розных бесхрыбетных жывёлаў (зааплянктон). Плянктон непасрэдна або праз прамежкавыя зьвёны харчовага ланцугу зьяўляецца ежай для большасьці астатніх водных жывёлаў.

## Крыніцы
Атмасфэра

**Атмасфэ́ра** (ад грэц. Ατμός — «пар» і σφαῖρα — «сфэра») — газавая абалонка нябеснага цела, утрымліваецца каля яго гравітацыяй. Паколькі не існуе рэзкай мяжы паміж атмасфэрай і міжплянэтнай прасторай, то звычайна атмасфэрай мусяць лічыць вобласьць вакол нябеснага цела, у якой газавая абалонка круціцца разам зь ім як адзінае цэлае. Глыбіня атмасфэры некаторых плянэт, якая складаецца ў асноўным з газаў (газавыя плянэты), можа быць вельмі вялікай.

## Глядзіце таксама
* Атмасфэра Зямлі
* Атмасфэрны ціск
* Турбулентнасьць

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Плянэталёгія
Катэгорыя:Газы
Плечаногія

**Плечаногія**, **Брахіяподы** (*Brachiopoda*, ад  — плячо,  — нага) — тып бесхрыбетных марскіх жывёлаў.

## Біялёгія

Плечаногія — невялікія адзіночныя жывёлы, што вядуць як правіла седлівы лад жыцьця. Сустракаюцца на марскім мелкаводзьдзе, часта ў халодных водах. Цела са спіны і брушнога боку пакрыта двухстворкавай вапнавай ракавінай, з-за чаго плечаногія зьнешне нагадваюць двухстворкавых малюскаў. Даўжыня ракавіны ад 5 мм да 8 гл; ў выкапнёвых відаў дасягала 37,5 см. Афарбоўка жоўтая, ружаватая або шэрая; у некаторых відаў чорная, аранжавая ці чырвоная. Вонкавая паверхня ракавіны бывае гладкай, рабрыстай або складкавай; у некаторых выкапнёвых відаў (прадуктыды) меліся шыпы.

Катэгорыя:Жывёлы
Акіяналёгія

**Акіяналёгія** (ад акіян і  — меркаваньне, навука), таксама **Акіянаграфія** (ад акіян і  — пішу, апісваю) вывучае буйнамаштабнае ўзаемадзеяньне акіяну і атмасфэры і яго доўгапэрыядычныя зьменлівасьці, хімічны абмен акіяна з матэрыком, атмасфэрай і дном, біёту і яе экалягічныя ўзаемадзеяньні, усталёўвае мясцовыя або лякальныя працэсы, якія адбываюцца за кошт абмену энэргіяй і рэчывам паміж рознымі раёнамі акіяну. Акіяналёгія ўяўляе сабой, па сутнасьці, сукупнасьць дысцыплінаў, што вывучаюць фізычныя, хімічныя і біялягічныя працэсы, працякаюць у акіяне ў цэлым, у яго асобных рэгіёнах (рэгіянальная акіянолёгія), у ўскраінных і ўнутраных морах.

Катэгорыя:Акіянаграфія
Плятынавыя мэталы

**Плятанавыя мэталы** — хімічныя элемэнты VIII групы пэрыядычнай сыстэмы: рутэн, род, паляд, осм, ірыд, плятына. Плятанавыя мэталы, разам з золатам і срэбрам, называюць высакароднымі мэталамі за іх высокую хімічную стойкасьць, тугаплаўкасьць і прыгожы зьнешні выгляд.

Радовішчы плятынавых руд — у ПАР, ЗША, Зімбабвэ, Канадзе, Калюмбіі. У апошні час асноўнай крыніцай атрыманьня плятынавых мэталаў сталі сульфідныя медна-нікелевыя руды: радовішчы — у Канадзе, Расеі (Нарыльскі рудны раён) і інш.

## Прымяненьне

Галоўныя галіны прымяненьня — прамысловасьць (лябараторны і завадзкі хімічна ўстойлівы посуд, каталізатары хімічных рэакцый, навуковыя прыборы, мэдычныя інструмэнты), стаматалёгія, ювэлірная справа. 

Катэгорыя:Хімічныя элемэнты
Катэгорыя:Высакародныя мэталы
Кунілінгус

**Кунілінгус** (ад  — вульва і  — «язык») — форма аральнага сэксу, стымуляцыя жаночых геніталіяў з дапамогай роту, вуснаў і языку.

## Тэхніка

Як тэхніка правядзеньня кунілінгусу, так і індывідуальныя асаблівасьці партнэра вар’ююцца ў вельмі шырокіх межах. Секель — найбольш сэксуальна адчувальная частка цела амаль усіх жанчынаў, і асабліва ўзбуджальны на пачатковых стадыях полавага ўзбуджэньня. Некаторыя кнігі рэкамэндуюць пачынаць зь пяшчотнае, слаба акцэнтаванае стымуляцыі лабіі і ўсёй генітальнай зоны. Для гэтага можа ўжывацца кончык, пярэдняя ці ніжняя частка языку, а таксама нос, падгардзёлак, губы і зубы. Рухы могуць быць павольныя ці хуткія, пастаянныя ці хаатычныя, жорсткія ці мяккія, па жаданьні партнэра. Язык у вагіне можа як рухацца, так і быць нерухомы.

Кунілінгус таксама можа суправаджацца ўвядзеньнем пальца(ў) або сэксуальных цацак, якія могуць адначасна стымуляваць g-кропку і/або анус.

## Рызыка заражэньня
Падчас аральнага сэксу існуе рызыка заражэньня хламідыёзам, папілёмавірусам, ганарэяй, герпесам, гепатытам і іншымі захворваньнямі, якія перадаюцца полавым шляхам, у тым ліку ВІЧ. Тым ня меней, рызыка заражэньня вірусам імунадэфіцыту значна меншая, чым пры вагінальным або анальным сэксе.

Наяўнасьць у партнэраў ранаў або крывацёкаў у вобласьці полавых органаў, у роце, на дзіснах павялічвае рызыку перадачы захворваньня. Чыстка зубоў шчоткай або ніткай, іншых працэдураў у ротавай поласьці, спажываньне храбусткай ежы (напрыклад, чыпсаў) непасрэдна перад або пасьля кунілінгусу таксама павялічвае рызыку заражэньня, бо ўсе гэтыя апэрацыі могуць спрычыніцца да зьяўленьня драпінаў у роце.

Прыведзеныя перасьцярогі тычацца толькі полавых актаў з выкарыстаньнем кунілінгусу між партнэрамі, чыё здароўе выклікае сумнеў.

## Глядзіце таксама
* Аральны сэкс
* Мінэт

## Крыніцы

## Літаратура
* Gershon Legman : *The Guilt of the Templars*. Basic Books Inc., New York, 1966.
* Gershon Legman : *Rationale of the Dirty Joke: an Analysis of Sexual Humor*. 1968.

## Вонкавыя спасылкі
* Discovery Health пра кунілінгус
* Oral Sex: Pleasing Her by Sinclair Institute
* 
* Плоцевы чын і яго апісаньне

Катэгорыя:Аральны сэкс
Катэгорыя:Формы сэксуальнай актыўнасьці
Плаўніковыя астравы

thumb|250px|right|Плаўніковыя астрав
thumb|250px|right|Плаўніковыя астрав
**Плаўніковыя астравы** () — група астравоў ва ўсходняй частцы Карскага мора, ля ўзьбярэжжа паўвострава Таймыр. Два буйнейшых вострава — востраў Круглы і востраў Пясцовы. Акрамя іх, у архіпэляг уваходзяць астравы Падкова, Паўночны Плаўніковы, Уціны, Касьцерына, Баранава, Насаты і іншыя. Астравы адносяцца да тэрыторыі Краснаярскага краю.

Катэгорыя:Астравы Расеі
Катэгорыя:Астравы Паўночнага Ледавітага акіяна
Адрар (плято)

**Адрар** — плято ў пустыні Сахара ў паўночнай частцы Маўрытаніі. Тэрыторыя плято павольна засялялася ў нэалітычную эру. Больш позьняя арыдызацыя спрыяла захаваньню прадметаў культурнай спадчыны, найбольш вядомымі зь якіх зьяўляюцца некалькі крамлехаў і старажытны горад Азугу.

Плято вядома сваімі каньёнам і рухомымі пясчанымі дзюнамі, зьяўляецца месцам пражываньня нешматлікай колькасьці насельніцтва, сканцэнтраванае ў горадзе Атар.

Катэгорыя:Маўрытанія
Плятан

**Плята́н** (*Platanus*) — род кветкавых расьлінаў сямейства плятанавых.

Род аб’ядноўвае 7-10 відаў. Пашыраны ў Паўночнай Амэрыцы (ад Мэксікі да Канады) і ў Эўразіі (ад Балканскай паўвыспы і Усходняга Міжземнамор’я да Індакітая). 3 антычнага часу культывуюць плятан усходні, або чынару (*Р. orientalis*).

Лісталадныя дрэвы вышынёй да 50 м, дыямэтар ствала да 5 м. Жывуць больш за 2 тыс. гадоў. Крона густая, шырокая, ствол прамы, калёнападобны. Кара зеленавата-шэрая. Лісьце буйное, доўгачаранковае, пальчаталопасьцевае. Аднаполыя кветкі дробныя, у зьвіслых галоўчатых суквецьцях. Плод — арэшак.

Драўніна прыгожая, лёгкая, моцная, выкарыстоўваецца як дэкаратыўны мэблевы матэрыял.

Катэгорыя:Дрэвы
Алізараў Стаў

**Аліза́раў Стаў** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Алізараў Стаў уваходзіць у склад Сьцяпанкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 71 чалавек
* 1999 год — 65 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьцяпанкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Плаваньне на сьпіне

**Плаваньне на сьпіне**, *кроль на сьпіне* — стыль плаваньня, які візуальна падобны на кроль (рукі зьдзяйсьняюць грабкі напераменку, а ногі зьдзяйсьняюць папераменнае бесьперапыннае ўзьняцьце/апусканьне), але мае наступныя адрозьненьні: чалавек плыве на сьпіне, а не на жываце, і пранос над вадой выконваецца прамой рукой, а не сагнутай, як у кроле. Трэці па хуткасьці стыль плаваньня. Асаблівасьцю гэтага спосабу зьяўляецца тое, што чалавеку ня трэба выдыхаць у ваду, бо асоба знаходзіцца на паверхні. Яшчэ адна асаблівасьць стылю — гэта тое, што старт зьдзяйсьняецца з вады, а ня з тумбачкі, як ва ўсіх астатніх стылях.

Сьпіна
Пэдра Пэтронэ

**Пэдра Пэтронэ** (11 траўня 1905 — 16 сьнежня 1964) — футбаліст зборнай каманды Ўругваю. Нападнік.

## Крыніцы

## Літаратура
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Уругвайскія футбалісты
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па футболе
Петрапаўлаўскі сабор (Санкт-Пецярбург)

**Петрапа́ўлаўскі сабо́р** (афіцыйная назва — *Сабор у імя́ першавярхо́ўных апо́сталаў Пятра́ і Па́ўла*) — праваслаўны сабор у Санкт-Пецярбургу ў Петрапаўлаўскай цьвердзі, пахавальня расейскіх імпэратараў, помнік архітэктуры Пятроўскага барока.

З 1733 да 2012 году сабор вышынёй 122,5 м быў самым высокім будынкам Санкт-Пецярбургу, а да 1952 году — самым высокім у Расеі.

## Гісторыя
Будаўніцтва храма распачалося 29 чэрвеня (10 ліпеня) 1703 году ў дзень сьвятых апосталаў Пятра і Паўла (у XXI стагодзьдзі гэтае сьвята адзначаецца 12 ліпеня) на тэрыторыі толькі што закладзенай Петрапаўлаўскай цьвердзі. Асьвячэньне першай драўлянай Петрапаўлаўскай царквы адбылося 1 красавіка 1704 году. 14 траўня тут правялі сьвяточную службу ў гонар перамогі фэльдмаршала Барыса Шарамецева над швэдзкімі судамі на Чудзкім возеры.

30 траўня 1712 году быў закладзены мураваны Петрапаўлаўскі сабор. Ён будаваўся такім чынам, што драўляны храм заставаўся ўнутры новай пабудовы. Працай кіраваў італьянскі архітэктар Дамэніка Трэзіні. Ва ўсталёўцы шпілю ўдзельнічаў галяндзкі майстар Харман ван Болас. Па загадзе Пятра I будаўніцтва пачалося са званіцы. З-за недахопу працоўных рук, уцёкаў сялянаў і недахопу матэрыялаў яна была скончаная толькі ў 1720 годзе. Аднак шпіль званіцы быў накрыты лістамі пазалочанай медзі пазьней. Вышыня будынка складала 112 мэтраў, што на 32 мэтры вышэй за званіцу Івана Вялікага ў Маскве. Увесь сабор быў дабудаваны толькі да 1733 годзе ўжо пасьля сьмерці Пятра I.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Петрапаўлаўская крэпасьць
Катэгорыя:Катэдры і саборы Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Збудаваньні Дамэніка Трэзіні
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1733 годзе
Катэгорыя:Пахавальні Расеі
Катэгорыя:Барочныя збудаваньні Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Санкт-Пецярбурскай епархіі
Катэгорыя:Музэі-храмы
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятых апосталаў Пятра і Паўла
Катэгорыя:Саборы Расеі
Аляксандар Флемінг

**Аляксандр Флемінг** (, , Дарвэл — , Лёндан) — брытанскі бактэрыёляг. Адкрыў лізацым (антыбактэрыйны фэрмэнт, які выпрацоўваецца чалавечым арганізмам) і ўпершыню вылучыў пэніцылін з цьвільных грыбоў «Penicillium notatum» — гістарычна першы антыбіётык. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыялёгіі і мэдыцыне.

Катэгорыя:Брытанскія навукоўцы
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыялёгіі ці мэдыцыны
Іван Паўлаў

**Іван Пятровіч Паўлаў** (14 (26) верасьня 1849, Разань — 27 лютага 1936, Ленінград) — адзін з аўтарытэтных навукоўцаў Расеі, фізыёляг, псыхоляг, стваральнік навукі аб вышэйшай нэрвовай дзейнасьці і ўяўленьняў аб працэсах рэгуляцыі страваваньня; заснавальнік найбуйнейшай расейскай фізыялягічнай школы; ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне мэдыцыны і фізыялёгіі (1904) «за работу па фізыялёгіі страваваньня».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Расейскія навукоўцы
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыялёгіі ці мэдыцыны
Робэрт Кох

**Ге́нрых Ге́рман Ро́бэрт Кох** (; 11 сьнежня 1843—1910) — нямецкі мікрабіёляг. Адкрыў узбуджальнікаў сыбірскай язвы, халеры і сухотаў. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыялёгіі і мэдыцыне (1905).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія біёлягі
Катэгорыя:Нямецкія вынаходнікі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыялёгіі ці мэдыцыны
Катэгорыя:Сябры Прускай акадэміі навук
Катэгорыя:Мікрабіёлягі паводле краінаў
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Сібірская язва

**Сібі́рская я́зва** (карбу́нкул злая́касны) (народная назва: *вуглік*) — вострая бактэрыяльная антрапазаанозная інфэкцыя, якая характарызуецца інтаксікацыяй, разьвіцьцём серозна-гемарагічнага запаленьня скуры, лімфатычных вузлоў і ўнутраных органаў, і якая працякае ў скураной альбо сэптычнай форме.

Катэгорыя:Здароўе
Катэгорыя:Мэдыцына
Грыб-парасон пярэсты

**Грыб-парасо́н пярэ́сты** (; мясц. *варона*, *капялюх*, *парасонік*) — базыдыёмікотавы грыб роду печурыцавых зь вялікім, выпуклым пладовым целам, падобны з выгляду на жаночы парасон.

Шырока распаўсюджаны від у рэгіёнах з умераным кліматам. Часта растуць паасобку на добра ўвільгатнёных глебах, пашах, агародах, часам ва ўзьлесьсі. Сьпелыя грыбы могуць дасягаць 40&nbsp;см у вышыню і ў дыямэтры шапачкі.

## Апісаньне
Ножка 10—30 см, параўнальна тонкая, полая. Мае вельмі жылістую тэкстуру, што робіць яе неядомай. Дасягае поўнай вышыні перад разгортваньнем шапачкі. Паверхня пакрытая канцэнтрычнымі, падобнымі да зьмяінай скуры лускатымі наростамі, сьветла-бураватая.

Шапачка маладога грыба згорнутая, яйкавіднай формы, аддзеленая ад ножкі кальцом. Па меры вырастаньня мяжа зьнікае, пакідаючы мясістае, рухомае кальцо вакол ножкі. Шапачка дарослага грыба амаль пляскатая, 8—30 см у дыямэтры, з карычневым навершам у цэнтры, па адчуваньнях падобны да скуры.

Пласьцінкі вольныя, вельмі шырокія, белыя, часам зь ледзь заўважным адценьнем ружовага колеру. Аддзеленыя ад ножкі кальцом (калярыюмам). Споры гладкія, бяз колеру. Мякаць белая, мае прыемны пах. На разломах можа паружавець.

## Выкарыстаньне

Грыб вельмі папулярны праз свой вялізны памер, працяглы сэзон вырастаньня і шматпрыдатнасьць у кулінарыі. У ежу спажываецца толькі шапачка сьвежых грыбоў, якія маюць белыя пласьцінкі і мякаць.

Грыб-парасон цяжка зблытаць зь якім іншым грыбом, асабліва ва Ўсходняй Эўропе, дзе падобны да яго атрутны *[[ілжэпарасон]]* () не сустракаецца.

Можа ўжывацца ў ежу сырым. Часта замочваецца ў масьле. У краінах Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы гэтыя грыбы звычайна гатуюць як катлеты: абмакаюць у яйкі і сухары і смажаць на алеі ці масьле. Падаюць з хлебам.

## Падобныя віды

Варта адрозьніваць пярэсты парасон і падобны па выглядзе, але меншага памеру грыб-парасон чырванеючы (), які выклікае лёгкую слабасьць у некаторых людзей, асабліва пры ўжываньні сырым. Чырванеючы парасон расьце ў тых самых мясьцінах. Адрозьніваецца меншымі памерамі, вострым смакам, пачырваненьнем мякаці на пераломах, адсутнасьцю лускі на ножцы і вельмі шурпатай шапачкай.

*[[Грыб-парасон белы]]* — таксама ядомы грыб, па памерах звычайна саступае пярэстаму. Сустракаецца значна радзей і мае менш заўважныя выступы на ножцы.

Печурыцы маюць карычневыя споры, і пласьцінкі дарослых грыбоў не бываюць белымі.

## Галерэя

Macrolepiota procera 2013 G1.jpg
RNK 0930 Macrolepiota.jpg
RNK 0932 Macrolepiota.jpg
Macrolepiota proc.JPG
Edible fungi in basket 2019 G2.jpg
Macrolepiota procera (1).jpg
Parasol 1.JPG


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Печурыцавыя
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Эўропы
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Джаваньні Антоніё Скаполі
Катэгорыя:Віды, апісаныя ў 1772 годзе
Пэтрэльскі замак

**Пэтрэльскі замак** () — замак, які знаходзіцца ў Пэтрэле, за 15 км ад гораду Тырана, у Альбаніі. Замак быў пабудаваны ў час кіраваньня бізантыйскага імпэратара Юстыніяна I у 6 стагодзьдзі.

Катэгорыя:Замкі Альбаніі
Томас Гант Морган

**Томас Гант Морган** (1866—1945) — амэрыканскі біёляг, адзін з заснавальнікаў генэтыкі. Першым пачаў досьледы на дразафілах, абгрунтаваў храмасомную тэорыю спадчыннасьці. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыялёгіі ці мэдыцыне (1933).

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыялёгіі ці мэдыцыны
Катэгорыя:Навукоўцы ЗША
Генэтыка

**Генэ́тыка** (ад стар.-грэц. *genesis* — паходжаньне) — разьдзел біялёгіі, навука, якая вывучае мэханізмы спадчыннасьці і зьменлівасьці жывых арганізмаў. Гэта важнаяя галіна біялёгіі, таму што спадчыннасьць жыцьцёва важная для эвалюцыі арганізмаў. Мараўскі аўгустынскі манах Грэгар Мэндэль, які працаваў у XIX стагодзьдзі ў Брно, быў першым, хто з навуковым падыходам вывучаў генэтыку. Ён засяродзіўся на «спадчыннасьці прыкметаў», то бок заканамернасьцях у тым, як прыкметы перадаюцца ад бацькоў да нашчадкаў зь цягам часу. Ён заўважыў, што расьліны гароху ўспадкоўваюць прыкметы праз дыскрэтныя «адзінкі спадчыннасьці». Гэты тэрмін, які выкарыстоўваецца і дасюль, ёсьць некалькі неадназначным вызначэньнем таго, што называецца генам.

Спадчыннасьць прыкмет і малекулярныя мэханізмы спадчыннасьці генаў па-ранейшаму засяроджваюць увагу генэтыкаў і ў XXI стагодзьдзі, але сучасная генэтыка пашырылася на вывучэньне функцыяў і паводзінаў генаў. Структура і функцыя, зьменлівасьць і разьмеркаваньне генаў вывучаюцца ў кантэксьце вузы, арганізма і папуляцыі агулам. Генэтыка спарадзіла шэраг падгалінаў, у тым ліку малекулярную генэтыку, эпігенэтыку, папуляцыйную генэтыку і палеагенэтыку. Арганізмы, якія вывучаюцца ў гэтай шырокай галіне, ахопліваюць розныя сфэры жыцьця.

## Крыніцы
Яганэс Раў

**Яганэс Раў** (, 16 студзеня 1931, Вупэрталь — 27 студзеня 2006, Бэрлін) — фэдэральны прэзыдэнт Нямеччыны з 1 ліпеня 1999 году па 30 чэрвеня 2004 году.

У 1952 годзе Раў стаў членам агульнанямецкай народнай партыі (Gesamtdeutsche Volkspartei, GVP) — адным з заснавальнікаў якой быў былы фэдэральны міністар унутраных справаў Густаў Хайнэман — і заадно стаў яе раённым старшынёй у Вупэртале. У 1957 партыя распусьцілася і Раў стаў сябрам Сацыял-дэмакратычнай партыі Нямеччыны. У 1958 быў абраны ў парлямэнт зямлі Паўночны Райн — Вэстфалія, у якім ён быў да 1999.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія палітыкі
Паўраподы

**Паўраподы** (*Pauropoda*) — кляса дробных сляпых членістаногіх надклясы мнаганожак (*Myriapoda*). Яны былі ўпершыню апісаныя ў 1867 г. Джонам Любакам, які апісаў два віды (у тым ліку, ), знойдзеныя ім у сваім садзе.

Катэгорыя:Суставаногія
Паўночна-Каўкаская фэдэральная акруга

**Паўночна-Каўкаская фэдэральная акруга** — адна з фэдэральных акругаў Расейскай Фэдэрацыі. Створана згодна з указам Прэзыдэнта РФ 19 студзеня 2010 году шляхам вылучэньня часткі тэрыторыі са складу Паўднёвай фэдэральнай акругі.

Паўночна-Каўкаская фэдэральная акруга ўключае 6 рэспублік і 1 край. Яе плошча — 172 360 км² (1% тэрыторыі Расеі):

Пры стварэньні фэдэральных акругаў 13 траўня 2000 году, ужо была ўтворана Паўночна-Каўкаская фэдэральная акруга, потым (21 чэрвеня) перайменаваны ў Паўднёвую фэдэральную акругу.

У 2010 годзе стварэньне дадзенае новае акругі стала першай зьменай ліку й абшару фэдэральных акругаў з моманту іх заснаваньня ў 2000 годзе прэзыдэнтам Расейскай Фэдэрацыі  Уладзімірам Пуціным.

Плошча акругі складае 1% плошчы Расейскай Фэдэрацыі , што зьяўляецца найменшай значэньнем сярод фэдэральных акругаў Расейскай Фэдэрацыі. Акруга ня мае выхаду да сусьветнага акіяна (хоць выходзіць на Касьпійскае мора).

У склад акругі ўваходзяць сем суб’ектаў фэдэрацыі. Зьяўляецца адзінай з фэдэральных акругаў, у якой няма ні адной вобласьці й у якім этнічныя расейцы ня маюць абсалютнай большасьці насельніцтва акругі.

Сталіца акругі — места Пяцігорск, адзіная сталіца ва ўсёй Расейскай Фэдэрацыі, якая не зьяўляецца сталіцай суб’екта, што ўваходзіць у склад акругі. Таксама Пяцігорск адзіная сталіца акругі Расейскай Фэдэрацыі, што не зьяўляецца найбуйнейшым населеным пунктам акругі. З красавіка 2010 году па чэрвень 2011 году сядзіба намесьніка Старшыні Ўрада Расейскай Фэдэрацыі, паўнамоцнага прадстаўніка Прэзыдэнта ў Паўночна-Каўкаскай фэдэральнай акрузе Аляксандра Хлапоніна часова разьмяшчалася ў Есентуках, пасьля чаго была разьмешчана ў Пяцігорску й перайшла на працоўны рэжым. Найбуйнейшым горадам акругі зьяўляецца Махачкала, яшчэ некалькі гарадоў (Стаўрапаль, Грозны, Нальчык) таксама маюць больш насельніцтва, чым у Пяцігорску.

У верасьні 2010 году Ўрад Расейскай Фэдэрацыі зацьвердзіў Комплексную стратэгію сацыяльна-эканамічнага разьвіцьця Паўночна-Каўкаскай Фэдэральнай акругі да 2025 году.

## Склад акругі
Тут прыводзіцца сьпіс частак Расеі, што ўваходзяць у склад Паўночна-Каўкаскае фэдэральнае акругі.

## Вонкавыя спасылкі
* СКФО.РУ — региональный информационно-развлекательный портал

Катэгорыя:Фэдэральныя акругі Расейскай Фэдэрацыі
Пачуцьцё

**Пачу́цьці** — перажываньне свайго стаўленьня да навакольнай рэчаіснасьці (да людзей, іх учынкаў, да якіх-небудзь зьяваў) і да самога сабе.

Кароткачасовыя перажываньні (радасьць, смутак і г. д.) часам завуць эмоцыямі ў вузкім сэнсе слова, у адрозьненьне ад пачуцьцяў — як больш устойлівых, доўгіх перажываньняў (каханьне, нянавісьць і г. д.). Але гэтак жа складана сказаць, што існуюць пачуцьці якія доўжацца «вечна» (на працягу ўсяго жыцьця чалавека), ім гэтак жа як і эмоцыям уласьціва зьмяняцца, за выключэньнем мабыць каханьня вельмі блізкіх людзей, напрыклад паміж бацькамі і дзецьмі, хоць існуюць выпадкі даказвалыя зваротнае, але яны як правіла нешматлікія.

## Вонкавыя спасылкі
Паша (тытул)

**Паша́** (, асм.پاشا «paşa» — «апора стальца») — тытул вышэйшых ваенных і грамадзянскіх саноўнікаў у палітычнай сыстэме Асманскай імпэрыі, пазьней — у краінах, якія раней у яе ўваходзілі. Уяўляе сабой скарочаную форму тытула падышах, які выкарыстоўваўся асманскімі султанамі.

## Глядзіце таксама
* Асманскія султаны

Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Турэцкія вайскаводы
Катэгорыя:Турэцкія словы і выразы
Пацёмкінскія вёскі

**Пацёмкінскія вёскі** — гістарычны міт. Паводле легенды, пацёмкінскія вёскі — гэта камуфляжныя вёскі, якія нібыта былі пабудаваныя на загад графа Рыгора Пацёмкіна уздоўж маршруту Кацярыны II падчас яе паездкі ў 1787 годзе ў паўднёвыя вобласьці Расеі — Прычарнамор’е і Таўрыду, якія былі адваяваныя ў Асманскай Імпэрыі. У некалі глухой мясцовасьці імпэратрыца ўбачыла мноства будынкаў, войскі, квітнеючае насельніцтва. Паўстаў яе позірку і Чарнаморскі флёт у Севастопалі. Гэтыя дасягненьні зьдзівілі ня толькі гаспадарыню, але і прадстаўнікоў замежных двароў, якія падарожнічалі разам зь ёй, а таксама аўстрыйскага імпэратара Ёсіфа II, які далучыўся да іх інкогніта.

Катэгорыя:Гісторыя Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Містыфікацыі
Катэгорыя:Мэтады прапаганды
Катэгорыя:Рыгор Пацёмкін
Пацалунак

**Пацалу́нак** — дакрананьне чалавека вуснамі да чаго-небудзь з мэтай выражэньня эмоцыяў, а ў сэксе — для ўзрушваньня сябе і партнёра. Пацалунак зьяўляецца тэмай шматлікіх твораў мастацтва. Пацалункі часта суправаджаюцца абдымкамі.
Паштальён

**Паштальён** (ад ) — служачы паштовага ведамства; чалавек, які разносіць пошту, г.зн. лісты, газэты і пасылкі, тэлеграмы і паштовыя пераводы.

## Глядзіце таксама
* Паштовая скрыня

Катэгорыя:Пошта
Паштовая скрыня

**Пашто́вая скры́ня**, **лістоўня** — скрыня, прызначаная для збору паштовай карэспандэнцыі (лістоў і паштовых картак), якая ўсталёўваецца ў даступных для адпраўнікоў месцах.

## Гісторыя зьяўленьня
У гісторыі пошты маецца некалькі эпізодаў, якія прэтэндуюць быць першым згадваньнем пра паштовую скрыню.

У першыя гады XVI стагодзьдзя ў Фларэнцыі былі ўсталяваныя драўляныя паштовыя скрыні — так званыя «тамбуры». Яны разьмяшчаліся ў галоўных царкоўных суполак і мелі шчыліну уверсе, у якую можна было незаўважна для староньніх апусьціць ананімны ліст з абвінавачваньнямі супраць ворагаў дзяржавы.
  
У XVI стагодзьдзі ў мыса Добрай Надзеі экіпажамі брытанскіх судоў былі ўсталяваныя каменныя паштовыя скрыні для перадачы лістоў на іншыя караблі. Аналягічныя каменныя скрыні былі й у галяндзкіх маракоў.

У цяперашняй Польшчы на радзіму паштовага скрыні прэтэндуе Легніца, дзе яны ўпершыню зьявіліся ў 1633 годзе.

Паштовыя скрыні згадваюцца ў дакумэнтах гарадзкой пошты Парыжу, заснаванай у 1653 годзе, а іх вынаходніцтва прыпісваюць Рэнуару дэ Віляе.

У XVIII стагодзьдзі капітаны суднаў, што хадзілі з Англіі ў Амэрыку, выкарыстоўвалі для збору карэспандэнцыі мяхі, якія вывешваліся ў холе гасьцініц і ў кавярнях для збору лістоў.

У Аўстрыі паштальён насіў паштовую скрыню з сабой на рамяні.

## Глядзіце таксама
* Паштальён
* Пошта

Катэгорыя:Пошта
Фэдэральны падзел Расеі

**Фэдэральны падзел Расеі** — падзел Расейскай Фэдэрацыі на фэдэральныя акругі, якія былі створаныя ў адпаведнасьці з Указам Прэзыдэнта Расеі № 849 «Аб паўнамоцным прадстаўніку Прэзыдэнта Расейскай Фэдэрацыі ў фэдэральнай акрузе» ад 13 траўня 2000 году. Фэдэральныя акругі не зьяўляюцца часткай адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Расейскай Фэдэрацыі.

## Сьпіс акругаў

Паўнамоцны прадстаўнік прэзыдэнта РФ у фэдэральнай акрузе зьяўляецца прадстаўніком Прэзыдэнта РФ і працаўніком адміністрацыі Прэзыдэнта.

## Крыніцы
Цэнтральная фэдэральная акруга

**Цэнтральная фэдэральная акруга** — адна з фэдэральных акругаў Расейскай Фэдэрацыі. Створана згодна з указам Прэзыдэнта РФ № 849 ад 13 траўня 2000 году «Аб паўнамоцным прадстаўніку Прэзыдэнта Расейскай Фэдэрацыі ў фэдэральнай акрузе».

Цэнтральная фэдэральная акруга ўключае 17 вобласьцей і 1 горад фэдэральнага значэньня. Насельніцтва 38 млн чал. (26,18 % ад РФ, 2002). Яе плошча — 652,8 тыс. км² (3,82 % тэрыторыі Расеі):

Цэнтар акругі — горад Масква.
Пошта

**Пошта** (ад ) — від сувязі і ўстанова для транспартыроўкі вестак (напрыклад, лістоў і паштовак) і дробных тавараў. Ажыцьцяўляе рэгулярную перасылку паштовых адпраўленьняў — пісьмовай карэспандэнцыі, пэрыядычных выданьняў, грашовых перакладаў, бандэроляў, пасылак — пераважна пры дапамозе транспартных сродкаў. Часцей за ўсё зьяўляецца дзяржаўнай установай.

## Глядзіце таксама
;Віды пошты
* Дыпляматычная пошта
* Катастрофная пошта
* Падводная пошта
* Палярная пошта
;Кампаніі і ведамствы
* Белпошта
* Міністэрства пошт і тэлеграфаў
;Паштовыя тэрміны
* Паштальён
* Паштовая марка
* Паштовая скрыня
* Паштовы вагон
* Паштовы індэкс
* Паштовы штэмпэль
Паштоўка

**Паштоўка** (першапачаткова *адкрыты [[ліст]]*) — асаблівы від паштовай карткі з поўнафарматнай выявай на пярэднім баку, які прызначаны для адкрытага ліста (без канвэрта). Калекцыянаваньне паштовак называецца філякартыяй.

## Глядзіце таксама
* Посткросінг

## Вонкавыя спасылкі
* Вашчанка А. Паштоўкі Вялікай Айчыннай // Літаратура і мастацтва, 2015, №17
Канвэрт

**Канвэрт**, **кувэрт** (,  — пакрываць), **капэрта** — абалонка да ўкладаньня, захоўваньня і перасылкі папераў або плоскіх прадметаў, звычайна лістоў. Найбольш пашыраныя паштовыя канвэрты.

## Этымалёгія
Паводле Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы НАН Беларусі слова «канвэрт» ёсьць запазычаньнем з расейскага «конверт», якое зьявілася ў Маскоўскай дзяржаве за часамі Пятра I з францускага *couvert* 'закрыты, схаваны' < *couvrir* 'пакрываць' < с.-лац. *copertum* < coopertus 'накрыты' (магчыма пасярэдніцтва нямецкага *Kuvert*). Пры гэтым застаецца няясным узьнікненьне насавога *-н-* у расейскім слове. 

## Крыніцы
Філякартыя

**Філякартыя** (ад  — люблю і  — картка) — вобласьць калекцыяваньня, вывучэньня і сыстэматызацыі паштовак.

## Глядзіце таксама
* Нумізматыка
* Філятэлія
* Філюмэнія

## Літаратура
* Філакартыя // Слоўнік іншамоўных слоў: У 2 т. / А. М. Булыка. — Мн., 1999. — Т. 2. — С. 564.

Катэгорыя:Калекцыянаваньне
Катэгорыя:Паштоўкі
Філюмэнія

**Філюмэнія** — калекцыянаваньне этыкетак з карабкоў ад запалак, каробкі, буклеты (кніжкі-запалкі), саміх запалак і іншых прадметаў, зьвязаных з запалкамі. Калекцыянэраў запалкавых этыкетак і г. д. называюць філюмэністамі.

## Глядзіце таксама
* Запалка
* Нумізматыка
* Філякратыя
* Філятэлія

Катэгорыя:Калекцыянаваньне
Запалка

**Запа́лка** — палачка з гаручага матэрыялу з запальнай галоўкай на канцы, якая служыць для атрыманя адкрытага агню. Зьявіліся ў канцы XVIII стагодзьдзя.

У Беларусі запалкі вырабляюцца на заводах у Пінску і Барысаве.

## Глядзіце таксама
* Філюмэнія
Палярная пошта

**Палярная пошта** () — авіяцыйныя, марскія і іншыя паштовыя лініі сувязі паміж кантынэнтам і паштовымі службамі, якія дзейнічаюць у зоне Арктыкі і Антарктыкі. У больш вузкім сэнсе пад палярнай поштай разумеюць філятэлістычную назву пошты экспждыцыяў, якія знаходзяцца ў Арктыцы і Антарктыдзе, уключаючы дасьледчыя дрэйф-станцыі, а таксама адпраўленьні, пазначаныя адпаведнымі паштовымі і дадатковымі штэмпэлямі. Да калекцыяў палярнай пошты адносяць таксама маркі палярных сюжэтаў або з палярнымі надпісамі.

## Глядзіце таксама
* Катастрофная пошта

## Спасылкі

Катэгорыя:Пошта
Падводная пошта

**Падводная пошта** мае наступныя значэньні:
* Дастаўка пошты па Сэне ў часы франка-прускай вайны (1870—1871).
* Дастаўка паштовай карэспандэнцыі падводнымі лодкамі; да гэтага часу рэдка ўжываны від пошты.
* Паштовыя адпраўленьні, перасланыя падводнай поштай, што пацьвярджаецца знакамі паштовай аплаты, паштовымі штэмпэлямі і / або спэцыяльнымі паметкамі.
* Арганізацыя падводных паштовых аддзяленьняў з мэтай прыцягненьня турыстаў у некаторых дзяржавах Амэрыкі, Акіяніі, Азіі і Эўропы.

Катэгорыя:Пошта
Катэгорыя:Падводныя лодкі
Паштовы штэмпэль

[thumb|Кругла-квадратны штэмпэль на паштовай картачцы. Ангельшчына. [1890г.]]
**Паштовы штэмпэль** — прылада, якую выкарыстоўвае пошта, для атрыманьня ручным або мэханічным спосабам штемпэльных адбіткаў, якія служаць для гашэньня знакаў паштовай аплаты, пацьверджаньня прыёму паштовага адпраўленьня, кантролю за маршрутам і часам знаходжаньня ў дарозе, нанясеньня якіх-небудзь паметак і г. д., альбо адбітак такой прылады.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пошта
Катэгорыя:Філятэлія
Катастрофная пошта

**Катастрофная пошта** (, таксама ) — філятэлістычны тэрмін для абазначэньня паштовай карэспандэнцыі (лісты ў канвэрце, паштовай карткі ці пакета), ацалелых пасьля крушэньня самалёта, дырыжабля, цягніка, пасьля караблекрушэньня ці іншай катастрофы. Катастрофная пошта ўяўляе сабой разнавіднасьць так званай «перарванай пошты» () і адносіцца да цэльных і цэлых рэчаў.

## Глядзіце таксама
* Палярная пошта

Катэгорыя:Пошта
Катэгорыя:Філятэлія
Міністэрства пошт і тэлеграфаў

**Міністэ́рства пошт і тэлегра́фаў** — міністэрства Расейскай імпэрыі, створанае 15 (27) чэрвеня 1865 шляхам вылучэньня Паштовага дэпартамэнта і Тэлеграфнай частцы са складу Міністэрства ўнутраных справаў. 9 (21) сакавіка 1868 было ліквідавана і зноў увайшло ў склад МУС як Дэпартамэнт пошт і тэлеграфаў. 6 (18) жніўня 1880 году ўзноўлена і складалася з Дэпартамэнта пошт, Дэпартамэнта тэлеграфаў, Канцылярыі, Савета міністэрства (які складаўся з дырэктараў і віцэ-дырэктараў дэпартамэнтаў). 16 (28) сакавіка 1881 ліквідавана і дэпартамэнты зноў увайшлі ў склад МУС, аднак 22 траўня (3 чэрвеня) 1884 зь іх было створана Галоўнае ўпраўленьне пошт і тэлеграфаў.

## Міністры

* І. М. Талстой (1865—1867);
* Аляксандр Цімашаў (1867—1868);
* Леў Макаў (1880—1881).

## Глядзіце таксама
* Пошта

Катэгорыя:Расейская імпэрыя
Катэгорыя:Гісторыя пошты Расеі
Альбом для марак

[thumb|Першы альбом для марак, [Парыж (1862)]]
**Альбом для марак**, або **альбом марак** — кніга, часта са свабодна ўсталяванымі лістамі (для наступнага іх даданьня), у якім захоўваецца і дэманструецца калекцыя паштовых марак.

## Глядзіце таксама
* Клясэр
* Філятэлія

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Філятэлія
Зубцоўка

**Зубцо́ўка** — пэрфарацыя, што наносіцца на лісты або рулоны паштовых марак пэрфарацыйнымі машынамі для палягчэньня аддзяленьня марак адзна ад адной (краі марак ўяўляюць сабой рады зубцоў).

## Глядзіце таксама
* Філятэлія

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Філятэлія
Абрады і звычаі беларусаў

**Абра́д** — сымбалічныя адносіны людзей да прыроды і паміж сабою ў адпаведную пару году і жыцьцёвай сытуацыі.

Адметная рыса старажытных беларускіх народных абрадаў — калядаваньне, масьленіца, шчадраваньне, валачобніцтва, купальле, дзяды, Радаўніца, Сёмуха і іншыя — цесная повязь побытава-працоўнага, язычніцкага і хрысьціянскага. Апошняе ўзмацнялася царквой, каб надаць усяму рэлігійны зьмест (радзіны, вясельле, пахаваньне), хоць на вясёлых абрадах па-ранейшаму выяўляліся нацыянальная калярытнасьць у песьнях, танцах, карагодах, замовах, тэатралізаваных сцэнах (батлейка, народная драма, скамарохі, вечарынкі). Але паступова многія абрады пачалі забывацца, некаторыя зь іх засталіся толькі ў вёсках як гульні і забавы. У савецкі час узьніклі новыя, закліканыя на змаганьне «з рэлігійнымі і іншымі перажыткамі», на «ўслаўленьне новага ладу жыцьця». У апошні час некаторыя традыцыйныя абрады аднаўляюцца, але ўжо ў асучасьненай форме (на сьвятах і ў сьвяточныя дні).

## Глядзіце таксама
* Народны каляндар
* Адведкі
* Агледзіны

## Літаратура
* Герасіменя В. Абрад // Малая краязнаўчая энцыклапедыя / Ганцавіцкі раённы краязнаўча-інфармацыйны партал — Эл.рэсурс gants-region.info

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі
Клясэр

**Клясэр** (ад лац. *Clasis* — разрад, кляса) — філятэлістычны альбом (часам папка) спэцыяльнага вырабу, прызначаны для захоўваньня марак і іншых філятэлістычных матэрыялаў (блокаў, канвэртаў).

## Глядзіце таксама
* Альбом для марак
* Філятэлія

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Філятэлія
Базэльская галубка

thumb|Базельская галубка
**«Базельская галубка»** (; алем.: *Basler Dybli*) — філятэлістычная назва першай і адзінай паштовай маркі швайцарскага кантона Базэль 1845 году.

## Апісаньне
Намінал — 2½ рапена. Марка была распрацаваная архітэктарам Мельхіёрам Бэры (Melchior Berri). На ёй намаляваная белая галубка, якая нясе ліст у дзюбе, выкананая цісьненьнем. Гэта першая трохкаляровая марка ў сьвеце, надрукаваная чорным, цёмна-чырвоным і сінім колерамі.

## Глядзіце таксама
* Двайная Жэнэва
* Ружовая Гронкі
* Чорная адзінка
* Чорны пэні

Катэгорыя:Філятэлія
Двайная Жэнэва

**«Двайная Жэнева»** () — філятэлістычная назва першай паштовай маркі швайцарскага кантона Жэнэва 1843 году. Зьяўляецца прыкладам дзялімай маркі.

## Апісаньне
Намінал — 5 + 5 сантымаў. Марка складаецца практычна з двух марак з тэкстамі: *«5 °C. Port local»*, злучаных агульнай верхняй планкай з надпісам: *«10 PORT CANTONAL Cent.»*. У цэнтры кожнай з частак маркі намаляваны герб кантона Жэнева. Аддрукаваныя яны метадам глыбокага друку чорнай фарбай на зялёнай паперы. Аўтар эскізу невядомы.

## Глядзіце таксама
* Базэльская галубка
* Ружовая Гронкі
* Чорная адзінка
* Чорны пэні

Катэгорыя:Паштовыя маркі Швайцарыі
Катэгорыя:Птушкі на марках
Франкіроўка

[thumb|Прыклад машыннай франкiроўкi Кангрэсу [ЗША]]
**Франкіраваньне**, або **франкіроўка** (ад  — вызваляць і  — бясплатны) — форма папярэдняй аплаты паштовага збору, матэрыяльнае сьведчаньне аплаты паслугаў паштовай сувязі, якія прадстаўляюцца ўстановамі сувязі (поштай) па зацьверджаных тарыфах.

Катэгорыя:Пошта
Ружовая Гронкі

**«Ружовая Гронкі»** (або **«Ружа Гронкі»**; ) — філятэлістычная назва паштовай маркі Італіі, выпушчаная у красавіку 1961 году да дзяржаўнага візыту прэзыдэнта гэтай краіны Джавані Гронкі ў Лацінскую Амэрыку.

## Глядзіце таксама
* Базэльская галубка
* Двайная Жэнэва
* Чорная адзінка
* Чорны пэні

## Крыніцы

Катэгорыя:Філятэлія
Катэгорыя:Гісторыя Італіі
Чорная адзінка

**«Чо́рная адзі́нка»** () — філятэлістычная назва першай паштовай маркі каралеўства Баварыя 1849 году. Першая марка на тэрыторыі сучаснай Нямеччыны.

## Глядзіце таксама
* Базэльская галубка
* Двайная Жэнэва
* Ружовая Гронкі
* Чорны пэні

Катэгорыя:Філятэлія
Катэгорыя:Гісторыя Нямеччыны
Чорны пэні

**«Чорны пэні»** () — першая ў гісторыі паштовая марка. Малюнак выкананы ў чорным колеры, вартасьць 1 пэні (адсюль назва). Першыя паштовыя маркі, а таксама штэмпэльные канвэрты ўбачылі сьвет у Ангельшчыне ў 1840 годзе. Іх зьяўленьне было абумоўлена ўвядзеньнем аднастайнага таннага тарыфу на лісты і зьвязана з імем Роўленда Хіла (*Rowland Hill*; 1795—1879).

## Глядзіце таксама
* Базэльская галубка
* Двайная Жэнэва
* Ружовая Гронкі
* Чорная адзінка
* Філятэлія

## Вонкавыя спасылки

Катэгорыя:Філятэлія
Катэгорыя:Гісторыя Вялікабрытаніі
Паштамт

**Паштамт** (, ад *Post* — «пошта» і *Amt* — «служба, кіраваньне») — буйное прадпрыемства агульнадаступнай паштовай службы з уласным даставачным раёнам, якое ажыцьцяўляе ўсе віды паштовай, тэлеграфнай і тэлефоннай сувязі і дастаўку пэрыядычных выданьняў.

Як правіла, у падначаленьні ў паштамту знаходзіцца шэраг паштовых аддзяленьняў (аддзяленьняў сувязі), а сам ён падпарадкаваны паштова-тэлеграфнаму кіраваньню, часам — галоўнаму паштамту.

Катэгорыя:Пошта
Паштовы вагон

**Паштовы вагон** — чыгуначны вагон, спэцыяльна прызначаны для перавозкі паштовых адпраўленьняў, іх апрацоўкі ў дарозе і абмену ў пунктах прыпынку.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пошта
Катэгорыя:Чыгунка
Паўночныя Ўвалы

**Паўночныя Ўвалы** — узгорыстае ўзвышша ў паўночнай частцы Ўсходне-Эўрапейскай раўніны. Водападзел басэйна рэк Волгі і Паўночнай Дзьвіны. Даўжыня каля 600 км. Вышыня да 293 м. Складзена ледавіковымі і флювіягляцыяльнымі адкладаньнямі, на найбольш падвышаных участках разьвітыя выхады карэнных парод. Хваёвая расьліннасьць, месцамі моцна забалочаная.

Катэгорыя:Геаграфія Расеі
Sony Ericsson S312

**Sony Ericsson S312** — мабільны тэлефон фірмы Sony Ericsson. Апарат належыць да сярэдняга сэгмэнту, але таксама па сваіх уласьцівасьцях набліжаны да бізнэс сэрыі. Анансаваны 7 красавіка 2009 году. у продаж паступіў у 2 квартале 2009.

## Крыніцы

S312
Матчы зборнай Беларусі па футболе 1995 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|ЧЭ-1996]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|ЧЭ-1996]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|ЧЭ-1996]]

### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|ЧЭ-1996]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|ЧЭ-1996]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|ЧЭ-1996]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 1996 году|ЧЭ-1996]]

Катэгорыя:1995 год у футболе
Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Маюскул

**Маюскул**, **маюскульнае пісьмо** (ад  — некалькі большы) — альфабэтнае пісьмо, якое складаецца з прапісных літараў, то бок зь літараў, напісаньне якіх мысьленна ўкладаецца ў дзьве гарызантальныя лініі. Маскульным было стражытнае грэцкае і лацінскае эпіграфічнае пісьмо. Рукапіснае лацінскае пісьмо захавала маюскульны характар да II стагодзьдзя.

## Глядзіце таксама
* Мінускул

Катэгорыя:Палеаграфія
Мінускул

**Мінускул**, **мінускульнае пісьмо** (ад  — «маленькі») — альфабэтнае пісьмо, якое складаецца з радковых літараў, то бок зь літараў, напісаньне якіх мысьленна ўкладаецца ў чатыры гарызантальныя лініі (дзьве ўнутраныя лініі абмяжоўваюць цела літары, дзьве вонкавыя — яе восі і хвасты). Мінускульнае пісьмо ўзьнікла ў II ст. у лацінскім рукапісным пісьме, з III ст. атрымала шырокі распаўсюд і выціснула з ужытку маюскульнае пісьмо.

## Глядзіце таксама
* Маюскул
* Унцыял

Катэгорыя:Тыпаграфіка
Машына Т’юрынга

**Машына Т’юрынга** — мадэль матэматычнай машыны, створаная для вызначэньня паняцьця альгарытму.

## Гісторыя стварэньня
Машына была створана Аланам Т’юрынгам у 1936 годзе.

## Апісаньне машыны
### Інтуітыўнае

Машына складаецца з наступных частак:
* *Бясконцая стужка*, падзеленая на ячэі. Кожная ячэя ўтрымлівае пэўнае значэньне ці сымбаль, які абазначае, што яна зьяўляецца пустой.
* *Галоўка* — паказвае на пэўную ячэю, зь якой вядзецца праца ў дадзены момант. Галоўка можа зьмяняць значэньне ячэі і перамяшчацца ўправа ці ўлева.
* *Рэгістар стану* — захоўвае інфармацыю пра стан машыны. Стан вызначае наступны крок і можа зьмяняцца падчас працы.
* *Табліца дзеяньняў* — апісаньне магчымых дзеяньняў у залежнасьці ад стану машыны і значэньня ячэі, на якую паказвае галоўка.

### Фармалізаванае
Машыну можна апісаць наступным чынам:

M=(Q, \Gamma, \Sigma, s, b, F, \delta)\,

дзе:

Q\,  абазначае канцоўнае мноства станаў.

\Gamma\, — канцоўны альфабэт стужкі.

\Sigma \subset \Gamma — канцоўны пачатковы альфабэт.

s \in Q — пачатковы стан машыны.

b = \Gamma \backslash \Sigma — сымбаль, які абазначае пустую ячэю.

F \subseteq Q — мноства канцоўных станаў (станаў, пры якіх машына скончвае працу).

\delta : Q \times \Gamma \to Q \times \Gamma \times \{L, N, R\}

## Разнавіднасьці
Дэтэрмінаванай машынай Т’юрынга называецца машына, у якой для кожнай \delta апісанае толькі адно дзеяньне. У іншым выпадку машына называецца недэтэрмінаванай.

### Шматстужкавая машына Т’юрынга
Шматстужкавая машына Т’юрынга адрозьніваецца тым, што складаецца зь некалькіх стужак і, адпаведна, зь некалькіх галовак. У такім разе апісаньне функцыі выглядае наступным чынам:

\delta: Q \times \Gamma^k \rightarrow Q \times (\Gamma \times \{K,D,S\})^k

Зьвярніце увагу, што стан апісваецца для ўсёй машыны, а не для кожнай галоўкі асобна.

У шматстужкавай машыне першая стужка звычайна называецца стужкай увядзеньня, апошняя — вывядзеньня, а сярэднія — працоўнымі.

Катэгорыя:Тэорыя альгарытмаў
Катэгорыя:Матэматычная лёгіка
Медаед

**Медаед** (*Mellivora capensis*) — від зь сямейства куніцавых, якія жывуць у Афрыцы і ў Азіі. Вылучаецца ў асобны род *Mellivora*.

## Зьнешні выгляд
Галава шырокая з кароткім вострым носам, вочы маленькія, бачных частак вушэй няма. Памер медаедаў дасягае да 77 см, ня ўлічваючы хвост каля 25 см. Іх вага — ад 7 да 13 кг, самцы крыху цяжэйшыя за саміц.

Катэгорыя:Драпежныя
Мёдасмок-стракатасьпінка

**Мёдасмок-стракатасьпінка** (*Plectorhyncha lanceolata*) — птушка зь сямейства мёдасмокавых. Адзіны від у родзе .

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мёдасмокавыя
Мэзазой

**Мэзазо́й** або **Мэзазойская эра** — прамежак часу ў геалягічнай гісторыі Зямлі ад 251 млн да 65 млн гадоў таму, адна з трох эр Фанэразоя. Упершыню вылучаны ў 1841 годзе брытанскім геолягам Джонам Філіпсам.

Мэзазой — эра тэктанічнай, кліматычнай і эвалюцыйнай актыўнасьці. Адбываецца фармаваньне асноўных контураў сучасных мацерыкоў і гораўтварэньня на пэрыфэрыі Ціхага, Атлянтычнага і Індыйскага акіянаў; падзел сушы спрыяў відаўтварэньню і іншым важным эвалюцыйным падзеям. Клімат быў цёплым на працягу ўсяго часавага пэрыяду, што таксама адыграла важную ролю ў эвалюцыі і ўтварэньні новых відаў жывёлаў. Да канца эры асноўная частка відавой разнастайнасьці жыцьця наблізілася да сучаснага яе стану.
Мэзаліт

**Мэзалі́т** (сярэдні каменны век, ад  — сярэдні і *λίθος* — камень) — пэрыяд паміж палеалітам і нэалітам, з варыянтамі датаваньня ад 15 да 6 тыс. гадоў да н. э.

Пачатак мэзаліту (канец плейстацэну) зьвязаны са сканчэньнем Ледавіковага пэрыяду ў Эўропе і зьнікненьнем мэгафаўны, што закранула большасьць культураў эўрапейскага рэгіёну і, у сваю чаргу, падштурхнула разьвіцьцё мікралітычнае тэхнікі праз патрэбу паляваньня на драбнейшую жывёлу. Скончыўся з распаўсюджаньнем земляробства ў розных мясцовасьцях.

Найважнейшыя дасягненьні мэзаліту — вынаходніцтва луку і стрэл і прыручэньне жывёлаў. Зьявіліся першыя мэдыцынскія навыкі. У мастацтве — пачатак тэндэнцыі да схематычнага выяўленьня антрапаморфных ды зааморфных матываў. Зь іншага боку, шэраг рэгіёнаў сьвету (у прыватнасьці, Левант) існуюць рысы практычна імгненнага пераходу да нэаліту бяз стадыі мэзаліту.

## Глядзіце таксама
* Мэзаліт на Беларусі
Мэланэзія

**Мэланэзія**, **Мэлянэзія** (ад  і  — «чорныя астравы») — сукупнасьць астраўных груп у Ціхім акіяне, чые карэнныя жыхары не гавораць ні на палінэзійскіх, ні на мікранэзійскіх мовах, а таксама зьяўляюцца цёмнаскурымі. Меланэзія разьмешчаная на паўночным усходзе ад Аўстраліі.

* Плошча: 940 000 км ²
* Насельніцтва: 6 500 000 чалавек

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Геаграфія
Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна
Б’ёрнстэрнэ Б’ёрнсан

**Б’ёрнстэрнэ Марцінус Б’ёрнсан** (; , Квікне (Тынсэт), Нарвэгія — , Парыж, Францыя) — нарвэскі пісьменьнік. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры 1903 году. Прэмія прысуджана «як даніна высакароднай, велічнай і шматбаковай паэзіі, якая заўсёды адзначана сьвежасьцю свайго натхненьня і незвычайнай чысьцінёй духоўнага пачатку». Аўтар тэксту да гімну Нарвэгіі.

Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
Катэгорыя:Нарвэскія літаратары
Катэгорыя:Нарвэская культура
Катэгорыя:Нарвэская музыка
Нармальнае паскарэньне

**Нарма́льнае паскарэ́ньне** — праекцыя паскарэньня матэрыяльнага пункту на кірунак нармалі да траекторыі яе руху.

Нармальнае паскарэньне вызначае хуткасьць зьмены кірунку руху матэрыяльнага пункту. Яго велічыня вызначаецца як

a_n = \omega v = {\omega}^2 r = \frac {v^2} r,

дзе r — радыюс крывіні траекторыі ў дадзеным пункце.

У вэктарнай форме

\mathbf a_n = {\omega}^2 r \hat n

дзе \hat n — орт нармалі да траекторыі; або

\mathbf a_n = \mathbf \omega \times \mathbf v = \mathbf \omega \times (\mathbf \omega \times \mathbf r)

Пры раўнамерным руху (калі велічыня хуткасьці не зьмяняецца) поўнае паскарэньне матэрыяльнага пункту роўнае да нармальнага (бо тангенцыяльнае паскарэньне роўнае да нуля). У такім разе вэктар паскарэньня накіраваны пэрпэндыкулярна хуткасьці, да цэнтру крывіні траекторыі.

Катэгорыя:Кінэматыка
Эдвард Грыг

**Э́двард Хагеруп Грыг** 15 чэрвеня 1843 — 4 верасьня 1907) — нарвэскі кампазытар пэрыяду рамантызму, музычны дзеяч, піяніст, дырыгент. Творчасьць Грыга фармавалася пад уплывам нарвэскай народнай культуры.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рамантычныя кампазытары
Катэгорыя:Нарвэскія кампазытары
Нарвэская лясная котка

**Нарвэская лясная котка** — парода даўгапоўсных котак. Няма адзінага меркаваньня наконт іхняга паходжаньня. Адныя лічаць, што ў XVI стагоддзі ў Нарвэгію прывезлі ангорскіх котак, якія апынуліся на волі і таму крыху зьмянілі выгляд. Іншыя бачаць у нарвэскіх лясных котках нашчадкаў шатляндзкай дзікай коткі *Felis silvestris grampia*, якую падчас вандровак злавілі вікінгі.

Катэгорыя:Свойскія жывёлы
Катэгорыя:Коткі
Нарвэскі амар

**Нарв’скі амар** (*Nephrops norvegicus*) — від амараў з атраду дзесяціногіх ракападобных, якія жывуць у Атлянтычным акіяне, Міжземным і Паўночным моры.

## Зьнешні выгляд
Асноўнымі рысамі нарвэскага амара зьяўляюцца дзьве даўгаватыя клюшні. Самкі дасягаюць памераў да 20 см, самцы — да 24 см у даўжыню. Аднак большасьць з вылаўленых ў нашы дні нарвэскіх амараў толькі зрэдку перавышае памер у 15 см.

Катэгорыя:Ракападобныя
Нарвал

**Нарва́л**, або **аднаро́г** (*Monodon monoceros*) — сысун сямейства аднарогавых падатраду зубатых кітоў.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня цела дарослага нарвала 3,5-4,5 м, нованароджаных каля 1,5 м. Маса самцоў дасягае 1,5 т, прыкладна трэць вагі складае тлушч; самкі важаць каля 900 кг. Галава круглая, з навісаючымі лобным буграмі; сьпіннога плаўніка няма. Пашча маленькая, разьмешчаны знізу. Велічынёй і формай цела, грудным плаўніком і цёмнай афарбоўкай смактункі нарвала падобныя на бялух, аднак дарослыя асобіны адрозьніваюцца плямамі — шэра-бурыя плямы на сьветлым фоне, якія часам зьліваюцца, — і наяўнасьцю толькі 2 верхніх зубоў.

Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП відаў з найменшай рызыкай
Катэгорыя:Галярктычная фаўна
Катэгорыя:Сысуны, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Фаўна Арктычнага акіяну
Катэгорыя:Monodontidae
Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Аднарогі
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Карлам Лінэем