Лучын

**Лучы́н** — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі на правым беразе Дняпра каля аўтадарогі Рагачоў—Жлобін за 8 км на поўдзень ад Рагачова.

На 2022 год уваходзіў у склад Забалацкага сельсавету. Месьціўся за 2 км на поўнач ад чыгуначнай станцыі Луцкае ў Альсагорцы на чыгунцы Рагачоў—Жлобін і за 113 км на поўнач ад Гомля. У Лучыне месьціліся цэнтар калгасу «Запаветы Ільліча» і 2 крамы, аддзяленьне сувязі і фэльчарска-акушэрскі пункт, дзіцячы сад-ясьлі і сярэдняя школа, бібліятэка і клюб. Пляніроўка складалася з 4-х прамалінейных, паралельных між сабой вуліцаў мэрыдыянальнай скіраванасьці, якія злучалі шыротныя вуліцы, што ўтварала квартал. Двухбаковая забудова пераважна складалася з драўляных сядзібаў. Каля вёскі знаходзіліся залежы гліны. У Лучыне было 10 вуліцаў: Дняпроўская і Калгасная, Лугавая і Моладзевая, Наберажная і Палявая, Рагачоўская і Садовая, Савецкая і Школьная.

## Насельніцтва
* ХІХ стагодзьдзе: 1858 год — 569 жыхароў і 102 двары, 1881 год — 662 жыхароў і 118 двары, 1886 год — 672 жыхароў і 114 двароў, 1897 год — 1383 жыхары і 178 двары;
* ХХ стагодзьдзе: 1925 год — 308 двароў, 1940 год — 1413 жыхароў, 1959 год — 1410 жыхароў, 1972 год — 1362 жыхары і 227 двароў, 1972 год — 1352 жыхары і 387 двароў, 1999 год — 919 жыхароў і 435 двароў;
* ХХІ стагодзьдзе: 2004 год — 854 жыхары і 350 гаспадарак.

## Мясцовасьці
У ХХІ стагодзьдзі захавалася 29 мясцовасьцяў Лучына:
* *Закотка* — затока ад Дняпра, куды вада быццам закочваецца;
* *Дзевічак* (Гусіны востраў) — вольнае ад хмызьнякоў месца, дзе дзеўкі выбельвалі льняную тканіну і пасьвілі гусей;
* *Скала* — пакручасты бераг з чорным глеем, які пры высыпаньні рабіўся цьвёрдым падобна да скальных утварэньняў;
* *Увічча* — паўночная часта лукі, дзе Дняпро ўвіваецца на 95° на поўдзень;
* *Жарало* — пратока, што злучае Добрае возера і возера Падсёл з Дняпром;
* *Глінка* — выкапанае шляхам здабычы гліны азярцо каля берага Дняпра;
* *Ахвосьце* — адыходзячыя з Дняпра затокі ў выглядзе рыбіных хвастоў, куды асётр, якім у ХІІ—ХІІІ стагодзьдзях плацілі даніну смаленскаму япіскапу, перастаў падымаца пасьля ўзьвядзеньня плаціны;
* *Прылаконьне* (ад Прылуконьне) — сярэдзіна лукі на Дняпры ад павароту на Ўвіччы да павароту на Войстрай, што мела выгляд лука;
* *Войстрая* — паварот Дняпра на 180° на поўнач пры абыходзе перашкодаў з наступным паваротам на 180° на поўдзень;
* *Уступ* — рэчышча Дняпра на поўдзень з крыніцамі на паплавах і правым вышэйшым беразе, а таксама азёрамі на левым палогім беразе;
* *Разладзістае* (Разладзьдзе) — месца падзелу земляў;
* *Акошнае* — крыніца з палогімі берагамі, дзе была магчымасьць абкасіць траву да самай вады;
* *Быстрэц* — хуткая працяглая крыніца;
* *Выгар* — невялікая крыніца;
* *Папоў лог* — месца папа, бо ў 1172 годзе смаленскі князь узьвёў царкву сьвятога Міхаіла ў гонар нараджэньня сына.
* *Брод* — першая па дарозе да лугу крыніца каля броду;
* *Прорва* — глыбокая крыніца на месцы ранейшага рэчышча Дняпра;
* *Глыбокі лог* — чыстая глыбокая крыніца, дзе вяліся краснапёркі;
* *Глухавод* — крыніца без злучэньня з Дняпром, дзе вяліся акунь і карась, лінь і плотка, а таксама шчупак;
* *Балоньне* — частка забалочаных паплавоў Дняпра для выгану жывёлы;
* *Чэрня* — балацянка з чорным глеем, дзе замочвалі тканіну для фарбаваньня;
* *Поплаўныя лугі* (Сельскі востраў) — паўвыспа, абкружаная з аднаго боку Дняпром пры павароце на 90°, а зь іншага — лазой, дзе відаць упадзіна і раней была вада; 
* *Ерышнікава* (Ярышнікава) — частку лугу пад ярам, на якім месьціцца Лучын і пасьля якой пачынаюцца паплавы Дняпра;
* *Штаны* — мэліярацыйныя каналы і лаза на месцы асушанай у 1960-я гады часткі лугоў;
* *Сенныя* — частка лугу з травастоем, зь якога атрымлівалі сена;
* *Ханькі* (Ханькаўка) — месца шатроў крымскіх татараў, якія ў 1562 годзе спалілі Лучын;
* *Каменнае* — чыстае да дна возера на левым беразе Дняпра, на якім стаялі ідалы і да якога ланцугом цягам 4 км з поўначы ад Добрага возера разьмяшчаліся селішчы;
* *Валочка* — азярцо каля Каменнага ад слова валока;
* *Дняпершчына* — прылеглыя да Дняпра вуліцы ў Лучыне, дзе ваду і рыбу называлі дняпровай.

## Мінуўшчына
Каля сучаснага Лучына раскапалі 6 паселішчаў, гарадзішча з 5 курганнымі могільнікамі-насыпамі і селішча часоў нэаліту, бронзавага і жалезнага вякоў. Паселішчы належалі плямёнам верхне- і сярэднедняпроўскай культураў. Выявілі рэшткі наземнага жытла з вогнішчамі пасярод. Знайшлі крамянёвыя прылады працы і ляпны арнамэнтаваны посуд. Гарадзішча было ўмацавана падковападобным валам. Селішча і гарадзішча належалі носьбітам мілаградзкай і зарубінецкай культураў, а таксама насельніцтву часоў раньняга Сярэднявечча. Знайшлі ляпную і ганчарную кераміку, бронзавыя і жалезныя вырабы, а таксама фрагмэнты шкляных бранзалетаў. На селішчы знайшлі фрагмэнты ляпных і ганчарных гаршкоў.

У 1136 годзе Лучын упершыню згадваў смаленскі князь Расьціслаў Мсьціславіч у сваім Статуце. У 1173 годзе Іпацьеўскі летапіс згадвае Лучын у якасьці месца народзінаў сына князя Расьціслава Мсьціславіча, у гонар чаго ўзьвялі храм сьвятога Міхаіла. Пад 1211—1218 гадамі ў Грамаце «Аб пагародзьдзі і пачэсьці» Лучын згадваўся ў ліку гарадоў, якія плацілі даніну смаленскаму япіскапу.

Пры канцы XIV стагодзьдзя Лучын згадваўся ў «Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх». З XIV стагодзьдзя ў складзе Рагачоўскай воласьці Вялікага Княства Літоўскага. 15 траўня 1480 году вялікі князь літоўскі Казімер Ягайлавіч згадаў Лучын у Грамаце менскаму купцу Л. Цярэшкавічу аб дазволе на бязмытны гандаль у местах Вялікага Княства Літоўскага. У 1548 годзе вялікая княгіня літоўская Бона Сфорца згадвала пра скаргі лучынцаў у лісьце рагачоўскаму дзяржаўцу. З 1566 году месьціўся ў Рагачоўскім старостве. З XVI стагодзьдзя быў вядомы як сяло. У 1593 годзе згадваўся ў якасьці сяла з царквой сьвятога Мікалая і могілкамі Качыцкіх. У 1756 годзе знаходзіўся ў складзе Задруцкага войтаўства Рагачоўскага староства (Менскае ваяводзтва).

У 1793 годзе ў выніку Другога падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі. Уваходзіў у Рагачоўскі павет Магілёўскага намесьніцтва. З 1796 году ў Беларускай губэрні з цэнтрам у Віцебску. З 1802 году ў Магілёўскай губэрні. У 1886 годзе дзейнічалі царква і 2 ветракі. Паводле рэвізіі 1858 году Лучын быў у складзе маёнтка Забалацьце памешчыка Д.П. Турчанінава. З 1871 году дзейнічала цукраварня. З 1880 году працавала хлебазапасная крама. У 1881 годзе ўзьвялі народную вучэльню, дзе ў 1889 годзе было 89 вучняў. Паводле перапісу насельніцтва 1897 году ў Лучыне было 5 ветракоў і 2 крупарушкі, цагельня і 4 крамы, а таксама піцейны дом. Лучын месьціўся ў Лукаўскай воласьці Рагачоўскага павету. Памешчык забараніў сялянам карыстацца агульнай пашай, што выклікала сутычкі. На 1909 год была бібліятэка пры школе і 605 дзесяцінаў зямлі.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Лучын абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году вёска абвяшчалася часткай Беларускай ССР. 26 красавіка 1919 году трапіў у склад Гомельскай губэрні Расейскай СФСР. У сакавіку 1924 году ў ходзе ўзбуйненьня Беларускай ССР вернуты ў склад БССР. Ад 17 ліпеня 1924 году ў складзе Рагачоўскага раёну Бабруйскай акругі. 20 жніўня 1924 году стаў цэнтрам Лучынскага сельсавету. У 1930 годзе стварылі калектыўную гаспадарку «Шлях селяніна». Ад 20 лютага 1938 году ў Гомельскай вобласьці. У 1941 годзе падчас Нямецка-савецкай вайны нямецкія захопнікі спалілі частку дамоў у Лучыне. У 1944 годзе нямецкія захопнікі забілі 15 лучынцаў і спалілі 282 двары. Цягам Нямецка-савецкай вайны на фронце загінула 125 лучынцаў. У 1975 годзе ў Лучын перасяліліся жыхары пасёлка Шлях Селяніна, які перастаў існаваць.

На 1999 год дзейнічалі сярэдняя школа і Дом культуры, бібліятэка і аддзяленьне сувязі. У Лучыне месьціліся брацкая магіла чырвонаармейцаў і помнік загінулым у Нямецка-савецкую вайну землякам. Каля вёскі знаходзілася скапленьне археалягічных помнікаў. 1 сьнежня 2009 году Гомельскі абласны Савет дэпутатаў ухваліў Рашэньне № 287 «Аб зьмяненьні адмністрацыйна-тэрытарыяльнага ўладкаваньня Рагачоўскага раёну Гомельскай вобласьці», якім скасаваў Лучынскі сельсавет і ўлучыў яго разам з Лучынам у Забалацкі сельсавет (Рагачоўскі раён). 29 сакавіка 2011 году Рагачоўскі раённы Савет дэпутатаў зацьвердзіў Рашэньне № 59 «Аб пераўтварэньні населеных пунктаў Рагачоўскага раёну ў аграгарадкі», паводле якой Лучын пераўтварылі зь вёскі ў аграгарадок.

### Ураджэнцы
* Расьціслаў Рурыкавіч (у хрышчэньні Міхаіл, 1172—1218) — вялікі князь кіеўскі (1204—1205);
* Мікіта Брылёў (1896—1955) — генэрал-лейтэнант і начальнік штабоў 50-й і 18-й арміяў;
* Пётар Пілютаў (1906—1960) — лётчык-герой Савецкага Саюзу;
* Анатоль Дзядкоў (1944—2016) — лётчык-выпрабавальнік.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёну
Катэгорыя:Вёскі Беларусі
Катэгорыя:Забалацкі сельсавет (Рагачоўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XII стагодзьдзі
Катэгорыя:Гарадзішчы Беларусі
Катэгорыя:Эўропа каменнага веку
Катэгорыя:Колішнія гарады Беларусі
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Беларусі