Мікалай Радзівіл «Стары»

**Мікалай Радзівіл** (**Мікалай Радзівілавіч**, мянушка **«Стары»**; каля 1440 —  ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Намесьнік смаленскі (1482—1486) і наваградзкі (1488—1490), кашталян троцкі (1488—1491), ваявода віленскі і канцлер вялікі літоўскі (з 1492).

Стварыў вялікую лятыфундыю, якая заклала падмурак магутнасьці роду Радзівілаў. Валодаў Жупранамі і Геранёнамі ў Ашмянскім павеце, Нягневічамі ў Наваградзкім павеце, воласьцю Бобрыкам на Прыпяці, Дубінкамі ў Віленскім павеце, Біржамі ўва Упіцкім павеце, Кейданамі ў Жамойці ды іншымі. У канцы жыцьця атрымаў Райгарад і Гонядзь на Падляшшы, якія раней належалі Міхалу Глінскаму.

## Імя
Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *пан Миколаи Рад[и]вилович* (1486 год, 1 сакавіка 1491 году), *Nicolaus Radzivilowicz* (30 верасьня 1497 году), *Nicolaus Radziwylowicz* (6 чэрвеня 1498 году), *Nicolaus Radivilowicz* (6 чэрвеня 1498 году), *Миколай Радивилович* (23 чэрвеня 1499 году, 10 студзеня 1501 году), *Nicolaus Radziwilowicz*, *Nicolaus Radiwyl*, Миколаи Родивилович*.

== Біяграфія ==


З шляхецкага роду [[Радзівілы|Радзівілаў]] гербу «[[Трубы (герб)|Трубы]]», сын [[Радзівіл Осьцікавіч|Радзівіла Осьцікавіча]], [[Кашталяны віленскія|кашталяна віленскага]]. 

З 1481 году займаў пасаду намесьніка [[смаленск]]ага. У 1488 годзе як кашталян [[трокі|троцкі]] і намесьнік [[наваградак|наваградзкі]] ўвайшоў у склад [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|Рады Вялікага Княства Літоўскага]]. Неўзабаве вылучыўся на галоўную ролю ў Радзе і ў 1492 годзе атрымаў [[Урад (Вялікае Княства Літоўскае)|урады]] [[ваявода віленскі|ваяводы віленскага]] і [[канцлер вялікі літоўскі|канцлера вялікага літоўскага]].

Выконваючы тэстамэнт [[Сьпіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Казімер Ягайлавіч|Казімера]], у 1492 годзе забясьпечыў пераход стальца да [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра]]. Выступаў за шлюб апошняга з Аленай Іванаўнай, дачкой маскоўскага гаспадара [[Іван III|Івана III]]. Быў адным з ініцыятараў падпісаньня ў 1499 годзе новага акта уніі паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім. Кіраваў дзяржавай пры браку вялікага князя. Паводле тэстамэнту Аляксандра, спрыяў пераходу ў 1506 годзе стальца да [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]].

Першы раз ажаніўся з Соф’яй, дачкой [[Ваяводы віленскія|ваяводы віленскага]] [[Івашка Манівід|Яна Манівіда]], другі — з Соф’яй, дачкой князя [[Іван Заслаўскі|Івана Заслаўскага]], трэці — з Соф’яй (Хвядорай), дачкой князя Яна Рагацінскага. У першым шлюбе меў дачку Ганну, а таксама сыноў [[Мікалай Радзівіл (1470—1521)|Мікалая]], [[Ян Радзівіл «Барадаты»|Яна]], [[Войцех Радзівіл|Войцеха]] і [[Юры Радзівіл (гетман вялікі літоўскі)|Юрыя]].

Ад трох ягоных сыноў пайшлі асобныя лініі роду Радзівілаў:
* *Першая* (старэйшая) з тытулам князёў на [[Гонядзь|Гонядзі]] (цяпер [[Польшча]]) і [[Мядзел]]і ([[Беларусь]]) пайшла ад старэйшага сына [[Мікалай Радзівіл (1470—1521)|Мікалая]], згасла ў 1542 годзе
* *Другая* (фактычна малодшая), з тытулам князёў на [[Біржы|Біржах]] і [[Дубінкі|Дубінках]] ([[Летува]]) — ад [[Юры Радзівіл Літоўскі Геркулес|Юрыя Радзівіла «Геркулеса Літоўскага»]], згасла ў 1669 годзе
* *Трэцяя*, з тытулам князёў на [[Нясьвіж]]ы ([[Беларусь]]) і [[Алыка|Алыцы]] ([[Украіна]]) — ад [[Ян Радзівіл «Барадаты»|Яна «Барадатага»]]

== Мова і культура ==


У сваёй [[Лацінская мова|лацінамоўнай]] грамаце 1482 году надаў касьцёлу ва [[Упнікі|Упніках]] зямлю, якая «*па-народнаму*» называецца «*на чатыры сахі*» (*terram super quatuor aratra vulgariter na czothiri sochi*), а таксама сенажаці, якія «*па-народныму*» называюцца «*на тры сьцірты сена*» (*vulgariter na trzy sthirthi syana''). Гэта адпавядае многім іншым тагачасным лацінскім граматам літоўскіх князёў і баяраў, дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаваліся менавіта беларускія словы.

## Галерэя

Mikałaj Radzivił Stary. Мікалай Радзівіл Стары (1646-53).jpg|Невядомы мастак, 1646—1653 гг.
Mikałaj Radzivił Stary. Мікалай Радзівіл Стары (XVII).jpg|Невядомы мастак, XVII ст.
Mikałaj Radzivił Stary. Мікалай Радзівіл Стары (XVII) (2).jpg|Невядомы мастак, XVII ст.
Mikałaj Radzivił Stary. Мікалай Радзівіл Стары (1650-1750).jpg|Невядомы мастак, канец XVII — XVIII стагодзьдзі


Mikałaj Radzivił Stary. Мікалай Радзівіл Стары (1730).jpg|Невядомы мастак, 1730 г.
Mikałaj Radzivił Stary. Мікалай Радзівіл Стары (H. Lajbovič, 1758).jpg|З альбома «Выявы роду Радзівілаў». , 1758 г.
Mikałaj Radzivił Stary. Мікалай Радзівіл Стары (1830-39).jpg|Невядомы мастак, 1830-я гг.
Mikałaj Radzivił Stary. Мікалай Радзівіл Стары (M. Starkman, 1857).jpg|М. Старкман, 1857 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Радзівілы