Сарк

**Сарк** () — востраў у Атлянтычным акіяне ў складзе Нармандзкіх выспаў, самая малая з чатырох найбуйнейшых выспаў архіпэлягу. Плошча — 5 км². Насельніцтва — каля 600 чалавек (2002). Сарк называюць апошнім аплотам фэадалізму, таму што тут усё яшчэ захаваўся фэод. Васалы і па сёньняшні дзень маюць значна большы палітычны ўплыў, чым астатнія жыхары.

Асаблівасьці фаўны абумоўлены геаграфічным месцазнаходжаньнем выспы. На Сарку няма рэптыліяў і буйных сысуноў; адзінымі прадстаўнікамі апошніх зьяўляюцца трусы і пацукі. Вожык быў завезены на выспу толькі ў 1986 годзе. На высьпе распаўсюджана малая белазубка (*Crocidura suaveolens*) — від, які не сустракаецца ў суседняй Нармандыі і на высьпе Гернсі.

Важная роля ў эканоміцы выспы належыць турызму, асабліва ў летні пэрыяд.

На высьпе забаронена карыстацца аўтамабілямі, але дазволеныя ровары і конныя экіпажы. Жыхары выспы могуць карыстацца трактарам. Матарызаваным транспартам могуць карыстацца толькі пэнсіянэры і інваліды.

## Геаграфія

Выспа Сарк складаецца зь дзьвюх высокіх скалістых выспаў, Вялікага і Малога Сарку, злучаных паміж сабой вузкай пяшчанай паласой. Рыфы Вялікай і Малой выспаў зьвязаны між сабой вузкім мостам Ля Купэ (*La Coupée*), абсталявага пачынаючы з 1900 года мэталічна-бэтоннай агароджай паабапал; у 1945 годзе мост узмацнілі і адрамантавалі нямецкія ваеннапалонныя.

## Гісторыя
Пасьлядоўных і дасканалых зьвестак аб гістарычным мінулым выспы да 16 стагодзьдзя не захавалася. Шматлікія магільнікі зь вялікіх каменных камлыг сьведчаць аб засяленьні Сарка чалавекам яшчэ ў пэрыяд нэаліту. Верагодна, што прынамсі на працягу двух стагодзьдзяў выспа была заселены рымлянамі.

У 565 годзе культывацыю выспы пачаў Сьвяты Мальёр (*Magloire*) з 62 манахамі. Заснаваны кляштар выстаяў рабаваньні вікінгаў у 9 стагодзьдзі. У 933 годзе нарманскаму ярлу Вільгельму I быў падараваны лён (фэод) на валоданьне Саркам. На працягу стагодзьдзяў выспа перадавалася ярламі (пазьней герцагамі) ад аднаго ўладара да другога, так, да 1042 года Сарк належыў абацтву Мон-Сэн-Мішэль.

У 1274 годзе насельніцтва Сарка дасягала 400 чалавек; да канца 14 стагодзьдзя выспа прыносіла значны прыбытак у скарбніцу ангельскага караля. У 16 стагодзьдзі чорная сьмерць апусташыла выспу; у часы марскіх баталій бязьлюдны Сарк выкарыстоўваўся марскімі дзяржавамі ў ваенных мэтах, у мірныя часы на Сарку жылі піраты і іншыя злачынцы. У 1549 годзе ваенна-марскімі сіламі Францыі на Сарку былі пабудаваны фартыфікацыйныя ўзмацненьні.

У час Другой сусьветнай вайны Сарк, як і іншыя Нармандзкія выспы, быў акупаваны вэрмахтам. У адрозьненьне ад насельніцтва іншых выспаў, жыхары Сарку адмовіліся ад эвакуацыі ў Ангельшчыну і не пакінулі выспу перад прыходам захопнікаў. Сібіль Хэсавэй, сарская дама (*Dame de Sercq*), якая ў той час заняла сэньёрскую пасаду, абыходзілася з насельніцтвам прыязна, але аўтарытарна («*Яе слова было законам. Нават для нас…*», заўважаў адзін нямецкі салдат). За выключэньнем гернскага судзьдзі Лэйна, Сібіль Хэсавэй была адзінай палітычна значнай фігурай, якая адмаўлялася падпісваць загады нямецкага кіраўніцтва, калі апошнія не адпавядалі яе поглядам. У 1942 годзе Сарк, як і выспа Гернсі ў 1940 годзе, стаў арэнай безвыніковай ваеннай апэрацыі брытанскай арміі. У тым жа годзе 9 жыхароў выспы дэпартавалі ў Нямеччыну, тых, у каго не было «пастаяннага месца жыхарства» на Сарку, а таксама «мужчын нясарскага паходжаньня (ангельцаў) ва ўзросце паміж 16 і 70 гадамі» разам зь сем’ямі. Сярод апошніх быў і муж Сібіль Хэсавэй.

## Палітычная сыстэма
Ва ўмовах аўтаномнага статусу і ўласнай заканадаўчай сыстэмы выспы на Сарку па сёньняшні дзень карыстаюцца заканадаўчымі актамі стогадовай і нават старэйшай даўніны. Так, напрыклад, сэньёр (*Seigneur*) зьяўляецца адзінай пэрсонай на высьпе, якой дазваляецца разводзіць галубоў ці трымаць нестэрылізаваную сучку, што абгрунтоўваецца магчымай небясьпекай для сельскай гаспадаркі выспы ў выніку павелічэньня колькасці сабак ці галубоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Сарку

Катэгорыя:Нармандзкія астравы