Злучнік

**Злучнік** — часьціна мовы, якая ўжываецца для сувязі словаў, частак складанага сказа і самастойных сказаў. Найбольш часта злучнікі зьвязваюць аднародныя члены й простыя сказы ў складаным. Так, у сказе *Нават страціўшы зрок, абыду я паўсьвету, *'а** да родных мясьцін шлях заўсёды знайду''. ([[Пятрусь Броўка]]) злучнік **а** зьвязвае аднародныя члены. У сказе ''Абыходзілі вёсны ''’і** зімы, *’і*' гады за гадамі плылі* ([[Якуб Колас]]) першы злучнік *’і** зьвязвае аднародныя члены, а другі злучнік ''’і** зьвязвае два простыя сказы складанага.

## Злучнікі падзяляюцца
Злучнікі падзяляюцца па:
* паходжаньні;
* значэньні;
* ўжываньні.

### Вытворныя і невытворныя злучнікі

Паводле паходжаньня злучнікі падзяляюцца на:
* вытворныя
* невытворныя
Невытворныя злучнікі больш старажытнага паходжаньня: **а**, **але**, **ды**, *’і*', **бо** і інш. Вытворныя ўтварыліся ад іншых часьцін мовы: **што, калі, як, быццам, затое, затым, хоць, таму што, тым часам як** і інш.

### Злучальныя і падпарадкавальныя злучнікі

Паводле значэньня злучнікі падзяляюцца на:
* злучальныя
* падпарадкавальныя
Злучальныя злучнікі раўнапраўныя адзінкі &mdash; члены сказа і простыя сказы складанага сказа: *Яшчэ цьвіце *’і** дзяцельнік, ''’і** мята, **а** плечы зводзіць першым халадком*. ([[С. Грахоўскі]]) У гэтым сказе злучнік *’і** зьвязвае аднародныя члены, злучнік **а** &mdash; два простыя сказы ў складаным. ''Амэрыка! Я ў твой народ ''’і** ў сэрца твае веру, **ды** многа дзьме сьцюдзёных тут вятроў*. ([[Пімен Панчанка]]) Злучнік *’і** зьвязвае аднародныя члены, злучнік **ды** &mdash; простыя сказы ў складаным.<br />
Падпарадкавальныя злучнікі служаць для сувязі нераўнапраўных адзінак будовы сказа. Яны звычайна ў складаным сказе зьвязваюць простыя сказы, зь якіх адзін падпарадкоўваецца другому: ***Каб*' самому блізка ўбачыць неба, **каб** запомніць родную зямлю, навучыцца самастойна трэба маладому лётаць жураўлю*. ([[Анатоль Вярцінскі]]) Злучнік *'каб** зьвязвае два даданыя сказы з галоўным.

=== Адзіночныя, паўторныя і парныя злучнікі ===
паводле ўжываньня злучнікі падзяляюцца на:
* адзіночныя
* паўторныя
* парныя
Адзіночныя злучнікі ўжываюцца ў сказе адзін раз для сувязі адзінападобных (аднолькавых) членаў і частак складанага сказа. Да іх адносяцца злучнікі ''’і, а, але, ды** і інш.
Паўторныя злучнікі паўтараюцца пры кожным аднародным члене ці простым сказе ў складаным. Злучнік **то &mdash; то, ці то &mdash; ці то, ні &mdash; ні, ня то &mdash; ня то** ўжываюцца толькі як паўторныя: ***Ні''' лясоў, '''ні''' гор абапал, толькі сьнег ды сьнег бясконца''. ([[А. Звонак]])'' '''То''' глябіня, '''то''' раптам мель, '''то''' сівер люты, '''то''' агонь...'' ([[Пятрусь Броўка]]) Злучнік ''’і, або, ці, ды, каб, што, як''' і інш. ўжываюцца як адзіночныя і як паўторныя.<br />
Парныя злучнікі &mdash; гэта спалучэньні з двух ці больш словаў: '''ня толькі &mdash; але і, калі &mdash; то, як &mdash; так і, хоць і &mdash; але''' і інш.

== Адрозьненьне злучніка ад іншых часьцін мовы ==

Злучнікі '''што, чым''' трэба адрозьніваць ад аднагучнага адноснага займеньніка '''што''' (у творным склоне '''чым'''), які ня толькі зьвязвае даданы сказ з галоўным, але зьяўляецца членам сказа. Параўнайце:<br />
''Вось так часам яно бывае, '''што''' мы ў сумятлівым жыцьці мінаем і не заўважаем красы сваіх родных мясьцін''. ([[М .Хведароўскі]])<br />
''Я ўспамінаю сыраежкі, '''што''' мы на вогішчы пяклі.''([[Пятрусь Броўка]]) У першым сказе '''што''' &mdash; злучнік, у другім '''што''' &mdash; адносны займеньнік, дапаўненьне.<br />***Чым** дакучліва бурчаць, лепей памаўчаць''. (Народная прыказка) ***Чым*' хата багата, тым і рада*. (Народная прыказка) У першым сказе *'чым** &mdash; злучнік, у другім сказе **чым** &mdash; адносны займеньнік, дапаўненьне.<br />
Злучнік **затое** трэба адрозьніваць ад указальнага займеньніка **тое** і прыназоўніка **за (за тое)**. Параўнайце:<br />
''Удзень сьвяціла сонца і нават было горача, **затое** ноччу дацінаў холад''. ([[Міхась Лынькоў]]) ''Чаго было чапляцца **за тое**, што на век адышло,  сплыло ў нябыт''. ([[Іван Мележ]]) У першым сказе **затое** &mdash; злучніке, у другім **за тое''' &mdash; займеньнік з прыназоўнікам, у сказе выступае дапаўненьнем.

Катэгорыя:Часьціны мовы