Гісторыя Шклова

**[[Шклоў]]** — магдэбурскае места гістарычнай Аршаншчыны (частка Віцебшчыны), колішняя сталіца графства, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. Да нашага часу тут захаваліся меская ратуша, касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і Вялікая сынагога, помнікі архітэктуры XVII—XIX стагодзьдзяў. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся комплекс дамініканскага кляштару (барока, XVII ст.), зруйнаваны расейскімі ўладамі і царква Ўваскрасеньня Хрыстова (магілёўскае барока, XVII ст.), зьнішчаная савецкімі ўладамі.

## Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўпамін пра Шклоў зьмяшчаецца ў «Запісках» З. Гербэрштэйна і датуецца 1520 годам. Даўняе паселішча знаходзілася на месцы сучасных вёсак Стары Шклоў і Хоцімка. У XVI—XVІI стагодзьдзях у Шклове існаваў магутны замак і мескія ўмацаваньні. З другой паловы XVI стагодзьдзя места стала сталіцай графства. У 1619 годзе ваявода троцкі Аляксандар Хадкевіч фундаваў у Шклове кляштар дамініканаў. На 1643 год у месьце налічвалася 850 дамоў, на 1650 год — 1220.

Упершыню маскоўскія войскі спалілі Шклоў у 1535 годзе. У Інфлянцкую вайну захопнікі тройчы (у 1562, 1564 і 1581 гадох) палілі места. У выніку ваенных спусташэньняў у канцы XVI стагодзьдзя адбыўся перанос Шклова на цяперашняе месца (паводле гісторыка М. Ткачова ў 1580 годзе або, паводле іншых зьвестак, па 1668 годзе).

Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Шклова і ваколіцаў ліцьвінамі: «*…Федорка в роспросе сказала: <…>, что он [ее муж] родом литвин и в Литве в Шклове племени у него много*» (1629 год), «*…в роспросе один человек сказал: Гришкою зовут, Степанов сын, прозвище Новиков, родом он де литвин, Шкловского повету*» (1684 год).

У пачатку вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай у 1654 годзе жыхары Шклова вытрымалі маскоўскую аблогу, але пазьней здалі места; улетку 1655 году ў Шклове разьмясьцілася часовая стаўка маскоўскага гаспадара Аляксея Міхайлавіча. Толькі ў 1660 годзе войска Вялікага Княства Літоўскага вызваліла места, аднак неўзабаве ягоныя жыхары вытрымалі яшчэ адну маскоўскую аблогу. На 1661 год у Шклове засталося толькі 490 будынкаў. У 1666 годзе маскоўскія войскі зноў захапілі Шклоў (акупацыя працягвалася да 1667 году), мясцовую шляхту за «здраду» прымусова вывезьлі ў Казань.

За часамі Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) у 1708 годзе расейскія войскі зруйнавалі Шклоў за дапамогу швэдам. У 1731 годзе места перайшло ў валоданьне Чартарыйскіх. На 1739 год тут дзеялі 2 царквы. 10 красавіка 1762 году кароль і вялікі князь Аўгуст Сас надаў Шклову Магдэбурскае права, пячатку і герб: «*у блакітным полі рука, якая трымае срэбны бязьмен*». У 1769 годзе па тым, як вялікі пажар зьнішчыў амаль 300 дамоў *Старога Места*, пачалося ўзьвядзеньне *Новага Места* (сучасная тэрыторыя Шклова).

## Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Шклоў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе ў 1773 годзе стаў цэнтрам павету Магілёўскай правінцыі, пазьней губэрні. Аднак у 1777 годзе расейскія ўлады панізілі статус паселішча да мястэчка, якое стала цэнтрам воласьці Магілёўскага павету. У 1778 годзе колішняе магдэбурскае места перадалі ў валоданьне расейскаму вайскоўцу С. Зорычу, які заснаваў тут музычныя школы. У канцы XVIII стагодзьдзя ў Шклове працавалі шаўковая мануфактура (38 работнікаў у 1797 годзе) і гадзіньнікавая фабрыка, а таксама канатнае (у 1790—1799 гадох), парусінавае (у 1794—1845 гадох), гарбарнае (53 работнікі ў 1796 годзе) і суконнае (108 работнікаў у 1797 годзе) прадпрыемствы. У трупе прыгоннага тэатру (існаваў у 1788—1800 гадох) былі сьпевакі, танцоры, драматычныя акторы і музыкі-інструмэнталісты. На пачатак ХІХ стагодзьдзя Шклоў быў важным гандлёвым цэнтрам, прыстаньню на Дняпры. У 1827 годзе тут штогод праводзіліся 2 кірмашы. З другой паловы 1820-х гадоў мястэчка пачынае губляць сваё ранейшае эканамічнае значэньне.

На 1848 год у Шклове было 1158 двароў, мураваныя 2-павярховы жылы дом, мужчынскі манастыр і будынак былога дамініканскага кляштару, драўляныя царква і касьцёл, на 1861 год — 1515 дамоў, штогод праводзіліся 3 кірмашы. У 1864 годзе з мэтай маскалізацыі краю расейскія ўлады адкрылі народную вучэльню. У 1870-я гады працавалі крупадзёрка, цагельны завод, завод вытворчасьці шроту, 5 ткацкіх прадпрыемстваў. На пачатак 1880-х гадоў у Шклове было 872 дамы, у тым ліку 11 мураваных, 203 крамы (154 мураваныя), 7 ткацкіх, 2 цагельныя, вінакурнае і воўнаткацкае прадпрыемствы, кафельны завод, аптэка. Насельніцтва займалася кавальскім, кравецкім і шавецкім промысламі. У 1898 годзе А. Крывашэін заснаваў кардонавую фабрыку. У пачатку ХХ стагодзьдзя празь места прайшла чыгунка Ворша — Магілёў, каля яе ў 1906 годзе пачаў працаваць лесапільны завод «Дняпро».

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Шклоў занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

## Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Шклоў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У месьце прызначылі павятовага старшыню БНР. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Шклоў вярнулі БССР, дзе ён стаў цэнтрам раёну. У 1925 годзе паселішча зноў атрымала статус места. У Другую сусьветную вайну зь сярэдзіны ліпеня 1941 да пачатку ліпеня 1944 году места знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

26 ліпеня 2002 году афіцыйна зацьвердзілі гістарычны герб Шклова. 14 сьнежня 2007 году ў склад места ўвайшлі вёскі Малое Зарэчча Гарадзецкага сельсавету, а таксама Маладзёжная і Рыжкавічы Рыжкавіцкага сельсавету. 20 лістапада 2013 году ў склад гораду ўвайшла вёска Вялікае Зарэчча  Гарадзецкага сельсавету. 27 сакавіка 2024 году «Белкамунмаш» даставіў у Шклоўскую філію «Магілёўаблаўтатрансу» 15 электробусаў «Альгерд Е321», якімі замянілі ўвесь пасажырскі грамадзкі транспарт на дызэльным ходзе ў горадзе. У выніку Шклоў стаў першым горадам у Беларусі, які цалкам перавёў грамадзкі транспарт на электрацягу. 

## Галерэя
### Старая графіка

Škłoŭ, Zamkavaja, Vaskrasienskaja. Шклоў, Замкавая, Васкрасенская (J. Fontana, 1769-78).jpg|Стары Рынак
Škłoŭ, Staroje Miesta. Шклоў, Старое Места (XVIII).jpg|Касьцёл і кляштар дамініканаў
Škłoŭski zamak. Шклоўскі замак (J. Fontana, 1769-78).jpg|Замак
 
Škłoŭ, Aršanskaja brama. Шклоў, Аршанская брама (J. Fontana, 1769-78).jpg|Аршанская брама
Škłoŭ, Aršanskaje pradmieściе. Шклоў, Аршанскае прадмесьце (XVIII).jpg|Аршанскае прадмесьце
Škłoŭ, Ryžkaŭskaje pradmieściе. Шклоў, Рыжкаўскае прадмесьце (J. Fontana, 1769-78).jpg|Рыжкаўскае прадмесьце


### Старое Места

Škłoŭ, Zamkavaja. Шклоў, Замкавая (1940-49) (2).jpg|1940-я гг.
Škłoŭ, Zamkavaja. Шклоў, Замкавая (1940-49).jpg|1940-я гг.
Škłoŭ, Zamkavaja, Vaskrasienskaja. Шклоў, Замкавая, Васкрасенская (1940-49) (4).jpg|1940-я гг.
Škłoŭ, Zamkavaja, Vaskrasienskaja. Шклоў, Замкавая, Васкрасенская (1940-49) (3).jpg|1940-я гг.


### Касьцельная вуліца

Škłoŭ, Śviatych Piatra i Paŭła. Шклоў, Сьвятых Пятра і Паўла (1901-17).jpg|да 1918 г. 
Škłoŭ, Prabojnaja, Śviatych Piatra i Paŭła. Шклоў, Прабойная, Сьвятых Пятра і Паўла (A. Viner, 1939).jpg|А. Вінэр, 1939 г. 
Škłoŭ, Kaściеlnaja, Śviatych Piatra i Paŭła. Шклоў, Касьцельная, Сьвятых Пятра і Паўла (A. Viner, 1939).jpg|А. Вінэр, 1939 г. 
Škłoŭ, Śviatych Piatra i Paŭła. Шклоў, Сьвятых Пятра і Паўла (A. Viner, 1939).jpg|А. Вінэр, 1939 г. 


### Рынак

Škłoŭskaja ratuša. Шклоўская ратуша (A. Astankovič, 1890-99) (2).jpg|1905 г.
Škłoŭ, Rynak. Шклоў, Рынак (1905).jpg|1905 г.
Škłoŭ, Rynak. Шклоў, Рынак (1901-17).jpg|да 1918 г.
Škłoŭ, Rynak. Шклоў, Рынак (1918).jpg|1918 г.

Škłoŭskaja ratuša. Шклоўская ратуша (A. Viner, 1939).jpg|А. Вінэр, 1939 г.
Škłoŭskaja ratuša. Шклоўская ратуша (A. Viner, 1939) (2).jpg|А. Вінэр, 1939 г. 
Škłoŭ, Rynak. Шклоў, Рынак (A. Viner, 1939).jpg|А. Вінэр, 1939 г. 
Škłoŭ, Rynak. Шклоў, Рынак (1941).jpg|1941 г. 


### Іншае

Škłoŭ, Fabryčnaja. Шклоў, Фабрычная (A. Astankovič, 1905).jpg|Кардонавая фабрыка, 
Škłoŭ, Vialikaje Zarečča. Шклоў, Вялікае Зарэчча (A. Viner, 1939) (2).jpg|Вялікае Зарэчча, царква. А. Вінэр, 1939 г. 
Škłoŭ, Vialikaje Zarečča. Шклоў, Вялікае Зарэчча (A. Viner, 1939).jpg|Вялікае Зарэчча, царква. А. Вінэр, 1939 г. 
Škłoŭ, Dniapro. Шклоў, Дняпро (1901) (2).jpg|Дняпро каля Шклова, 1901 г.

Škłoŭ, Dniapro. Шклоў, Дняпро (1901).jpg|Дняпро, 1901 г.
Škłoŭ, Vialikaja synagoga. Шклоў, Вялікая сынагога (A. Viner, 1937).jpg|Вуліца Мяшчанская. Сынагога, 1947 г.
Škłoŭ, Miaščanskaja. Шклоў, Мяшчанская (1947) (2).jpg|Вуліца Мяшчанская. Сынагога, 1947 г. 
Škłoŭ, Vialikaja synagoga. Шклоў, Вялікая сынагога (1920-29).jpg|Сынагога, да 1918 году


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
*