open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вігунт

**Вігунт** (*Вігонт*, *Віконт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вігунт або Вікунд (Wigunt, Wicgunt, Wikund-) і Гунтвік (Guntvic) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -віг- (-вік-) (імёны ліцьвінаў Вігайла, Вігмонт, Лодвік; германскія імёны Wigelo, Wigmont, Lodvigus) паходзіць ад гоцкага і германскага wigs 'вайна, бойка', а аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вірконт, Гаўгонт; германскія імёны Guntar, Werecundus, Gavigunt) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'. Такім парадкам, імя Вігунт азначае «бітны на вайне».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Alexandro vel Vigunth Kiernoviensi* (20 лютага 1387 году); *Nos Allexander alias Wygunth dei gracia dux Kernoviensis* (3 траўня 1388 году); *Alexandro alias Vigunt* (25 траўня 1391 году); *Allexandri dicti Wigunt* (2 лютага 1395 году); *люди наши Курклевское волости… Виконтъ* (31 жніўня 1496 году); *Вигонтъ* (Цьвярскі летапіс); *Wigunty* (1744 год); *Jan Wikont* (1825 год); *Franciszek Wigont* (1846 год).

## Носьбіты
* Вігунт (Віганд) Альгердавіч (каля 1372 — 28 чэрвеня 1392) — князь кернаўскі, сын вялікага князя літоўскага Альгерда
* Пётар Вігунт Трубяцкі — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падчашы старадубскі ў 1635—1639 гадох, падкаморы смаленскі ў 1639—1644 гадох

У акце Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналіся Вігонты (Вигонты).

## Глядзіце таксама
* Вік
* Гунт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Віганд Марбурскі

**Віганд Марбургскі** () — нямецкі храніст, герольд пры двары магістра Тэўтонскага ордэну Конрада Валенрода. Аўтар «Новай прускай хронікі», прысьвечанай войнам і перамогам крыжакоў, якая ідэалягічна абгрунтоўвала яго захопніцкую палітыку.

## Імя

Віганд (Вігунт, Вігант) — імя германскага паходжаньня.

## Біяграфія
Прыдомак фон Марбург не прозьвішча храніста, а пазьнейшае вызначэньне гісторыкаў, часьцінка «фон» мусіла ў гэтым выпадку паказваць яго арыстакратычнае паходжаньне. Невядома аднак, ці паходзіў ён з Марбургу ў Гэсэне, нейкага іншага Марбурга або з сталіцы Ордэна — Марыенбургу.

## Публікацыі
* Scriptores rerum Prussicarum. Zweiter Band — Die Chronik Wigands von Marburg. Originalfragmente, lateinische uebersetzung und sonstige ueberreste / *Theodor Hirsch*. — Leipzig: Verlag von S. Hirzel, 1863. — lk 430—662. 
* Vygandas Marburgietis. Naujoji Prūsijos kronika / vertė Rimantas Jasas; mokslinis redaktorius Kęstutis Gudmantas. — Vilnius: Vaga, 1999. 468 p. — ISBN 5-415-00489-0. 
* *Виганд Марбургский*. Новая прусская хроника (1394). — М., Русская панорама, 2014. 

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Храністы
Войдат

**Войдат** (у праваслаўі **Іван**; ? — па 1401)  — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, князь наваградзкі.

## Імя

Адпаведнасьць імя Вайдот старажытнаму германскаму імю Waido (з даданьнем германскага суфіксу з элемэнтам -т-) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае ўсходнегерманскую этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, імя Войдат складаецца з асноваў вайд- (вейд-) (імёны ліцьвінаў Вайдзіла, Войдаўт, Вейдман; германскія імёны Weidel, Weidelt, Weidman), якая паходзіць ад гоцкага waida 'поле, паша', і -ют- (-ят-) (імёны ліцьвінаў Ютэль, Даўят, Карыят; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto), якая паходзіць ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'. Такім парадкам, імя Войдат азначае «дзіця поля».

Імя *Woydath* адзначалася ў Польшчы ў 1423 годзе.

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *Waydoth, [[Кейстут|Kenstotten]] sone* (Хроніка Дэтмара зь Любеку); *Waydot filium Kynstud* (Хроніка Віганда); *que fuit de nostro sors dominorum fratrum nostrorum ducum Woydati et [[Таўцівіл Кейстутавіч|Thowtiwil]]* (18 студзеня 1401 году); *ducum Woydathi* (23 красавіка 1430 году); *Woidath* (Ян Длугаш).

## Біяграфія
Старэйшы сын вялікага князя літоўскага Кейстута і яго жонкі Біруты. Паводле хронікі Віганда з Марбурга, камандаваў залогай будаванага Ковенскага замка ў час трохтыднёвай аблогі крыжакамі ў красавіку 1362 году. Па захопе замка трапіў у крыжацкі палон.

Па вяртаньні зь няволі каля 1365 году ажаніўся. Ідэнтыфікуецца з князем Іванам, братам Вітаўта, які ў канцы 1389 году быў паслом да крыжакоў у справе плянаваных другіх уцёкаў Вітаўта ў Прусію. Пазьней выехаў туды разам з жонкай і сынам Юрыем. Праваслаўны хрост прыняў, відаць, у час княжаньня ў Наваградку. Памёр у Прусіі.

Няма зьвестак пра імя і паходжаньне жонкі. У шлюбе меў сыноў Юрыя і Конрада.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Калінаўка (Дукорскі сельсавет)

**Калі́наўка** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дукорскага сельсавету.

## Гісторыя
Паводле перапісу 1926 году пасёлак.

З чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Дрычынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1926 год — 10 двароў, 53 жыхары
* 2002 год — 27 двароў, 56 жыхароў
* 2009 год — 47 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Дукорскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Гердзівіл

**Гердзівіл** (*Ердзівіл*, *Эрдзівіл*) — літоўскі князь, які ў мірнай умове 1219 году разам зь Вікінтам называецца «жамойцкім князем».

## Імя

Вільгерд (Vilgerd, Vilgerðr) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'), а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'. Такім парадкам, імя Гердзівіл азначае «ахова волі» (тое ж, што і імя Вільгерд).

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *Ерьдивилъ* (1219 год).

## Біяграфія
Першы і адзіны варты даверу ўпамін пра князя Гердзівіла датуецца 1219 годам, калі ён разам зь іншымі літоўскімі князямі браў удзел у падпісаньні міру з Галіцка-Валынскім княствам. Ён і Вікінт называюцца ў гэтай умове жамойцкімі князямі:

Усходняя частка Жамойці, якой кіраваў Гердзівіл, падтрымлівала літоўскага князя Міндоўга, тым часам як заходняя частка, якой кіраваў Вікінт, была варожай да Міндоўга. Некаторыя гісторыкі лічаць, што пляменьнік Міндоўга Транята, быў сынам Гердзівіла, аднак большасьць лічыць Траняту сынам Вікінта.

Літоўскія (беларускія) летапісы ў рэчышчы легенды пра Палямона даюць мітычную вэрсію жыцьця Гердзівіла (Эрдзівіла) як сына вялікага князя жамойцкага Мантывіла. Даведаўшыся пра спусташэньне земляў Русі мангола-татарамі, Мантывіл адправіў туды свайго сына Эрдзівіла, які нібы збудаваў (або адбудаваў) гарады Наваградак, Горадню, Берасьце, Дарагічын, Мельнік (паводле Мацея Стрыйкоўскага, таксама Мерач, Ваўкавыск і Мсьцібогаў). Эрдзівіла зрабіў Наваградак сваёй сталіцай, прыняў тытул вялікага князя наваградзкага, а ад яго сына Мінгайлы, вялікага князя наваградзкага і полацкага, пайшлі дынастыі наваградзкіх і полацкіх князёў. У летапісах Красінскага і Эўраінаўскім замест Эрдзівіла значыцца імя Скірмант, а ў «Хроніцы літоўскай і жамойцкай» і ў гісторыка XVI ст. Аўгустына Ратундуса Эрдзівіла называецца Радзівілам (відаць, дзеля ўзвышэньня роду Радзівілаў). Рэальнасьць існаваньня Эрдзівіла не пацьвярджаецца іншымі тагачаснымі крыніцамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літоўскія князі
Катэгорыя:Легендарныя князі Літвы
Мантрым

**Мантрым** (? — па 1439) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста маркаўскі ў 1434 годзе.

Вотчынныя ўладаньні, відаць, знаходзіліся ў Маркаве (каля Салечнікаў і Жырмунаў).

## Імя

Рымісмунд або Рымунд (Rimismund, Rimund) — імя германскага паходжаньня.
Іменная аснова аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -рым- (імёны ліцьвінаў Рымейка, Рымель, Рыман; германскія імёны Rimicho, Riemel, Rimann) — ад гоцкага rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'. Такім парадкам, імя Монтрым азначае «непарушная гарлівасьць» (тое ж, што і імя Рымонт).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Montrimi* (*Montrim*; 1 верасьня 1431 году); *Montrim Markowiensis [tenutarii]* (27 лютага 1434 году); *Muntrim* (1 жніўня 1439 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. Відаць, быў у сваяцтве з Бутрымамі і Монтаўтамі, пра што сьведчыць гербавая роднасьць і блізкасьць уладаньняў.

Выступае як сьведка ў Чартарыйскай (1431 год) і Гарадзенскай (1434 год) умовах. У 1434 годзе быў старостам маркаўскім.

Меў сына Багдана, які ў 1440/1447 быў старостам ваўкавыскім. Разам з сынам выступае сьведкам ў наданьні Юрыя і Станіслава Радзівілавічаў віленскім францішканам ад 1 жніўня 1439 году (дакумэнт складаўся ў Салечніках).

## Мова і культура

Да акту Чартарыйскага замірэньня (1431 год) прывесіў пячаць з рускім надпісам:
МОНТРИМОВА

Пячаць з рускім надпісам таксама прывесіў да акту Гарадзенскай умовы (1434 год).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Мантыгайла

**Мантыгайла** — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста вількамірскі ў 1433—1434 гадох.

Вотчынныя ўладаньні, відаць, знаходзіліся каля Кернава або Вількаміру.

## Імя

Мантыгель (Montigel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Гельвіх, Відзігайла, Інгела; германскія імёны Geilwich, Widigail, Ingeila) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'. Такім парадкам, імя Монтгайла азначае «жвавая гарлівасьць» (тое ж, што і імя Галімонт).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Montigaylo* (18 студзеня 1401 году); *Montigal Wylkomiriensis tenutariorum [sigilla]* (20 студзеня 1433 году); *Montigal Wilkomiriensis [capitanei]* (27 лютага 1434 году); *Montegal* (1 кастрычніка 1441 году); *Монътикгаилу Урдовичу десеть чоловеков* (7 лістапада 1442 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. У 1433 годзе выкарыстоўваў пячаць з гербам «Тапор», але ў 1434 годзе — зусім іншы знак.

Упершыню ўпамінаецца ў акце Віленска-Радамскай уніі 1401 году. Наступны раз упамінаецца ў Троцкай умове з Польшчай 1433 году.

Відаць, менавіта яго ў 1441 годзе вялікі князь Казімер даслаў на перамовы з узбунтаванымі жамойтамі. Магчыма, упамінацца ў сярэдзіне XV стагодзьдзя, калі Мантыгайла Урдавіч атрымаў людзей у Кернаве.

## Мова і культура

Да акту Троцкай уніі (1433 год) прывесіў пячаць з рускім надпісам:
ПЕЧАТЬ МОН…

Да акту Гарадзенскай умовы (1434 год) прывесіў пячаць з лацінамоўным гатычным надпісам:
+ S • MONTIGAL • ad

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Крыштальная Паўлінка

**«Крыштальная Паўлінка»** — найвышэйшая ўзнагарода Беларускага саюзу тэатральных дзеячаў (БСТД), уведзеная ў 1991 годзе.

Уручаецца за разьвіцьцё тэатральнага мастацтва Беларусі акторам, рэжысэрам, драматургам, малярам, балетмайстрам, дырыгентам, хормайстрам, тэатразнаўцам і мэцэнатам. Узнагарода мае выгляд крыштальнай фігуры дзяўчыны з купальскім вянком. Прысуджаецца штогод разам з дыплёмам і грашовай узнагародай адной асобе толькі аднойчы. Прапановы пра ўзнагароджаньне прымаюць ад тэатраў, студыяў, таварыстваў і тэатральных клюбаў Беларусі, а таксама ад сябраў БСТД. Рада БСТД абірае ляўрэата прэміі таемным галасаваньнем. Уручэньне ладзяць 27 сакавіка на Міжнародны дзень тэатру. Спадарожна ўручаюць «Крыштальны анёлак» у галіне лялечнага тэатральнага мастацтва, «Крыштальную зорку» — за разьвіцьцё тэатру і «Крыштальную кветку» — за дэбют.

## Мінуўшчына
27 сакавіка 2014 году ў Міжнародны дзень тэатру ўзнагароду «Крыштальная Паўлінка» атрымаў народны артыст Тадэвуш Кокштыс, які працуе ў Коласаўскім тэатры ў Віцебску. «Крыштальны анёлак» прысудзілі Аляксандру Казакову, які быў артыстам Беларускага дзяржаўнага тэатру лялек. «Крыштальную зорку» атрымала рэжысэрка Горкаўскага тэатру Валянціна Еранькова, а «Крыштальную кветку» — Александар Гелах, які сьпяваў у Беларускім музычным тэатры.

### Уладальнікі
* 1992: Стэфанія Станюта
* 1993: Расьціслаў Янкоўскі
* 1994: Зінаіда Канапелька
* 1995: Натальля Гайда
* 1996: Аляксандра Клімава
* 1997: Барыс Герлаван
* 1998: Аркадзь Саўчанка
* 1999: Валер Раеўскі
* 2000: Фёдар Шмакаў
* 2001: Лілія Давідовіч
* 2002: Сьвятлана Акружная
* 2003: Вольга Клебановіч, Міхась Пятроў
* 2004: Марыя Захарэвіч
* 2005: Людміла Лаўрыновіч (Корхава)
* 2006: Генадзь Аўсяньнікаў, Віктар Чарнабаеў
* 2007: Арнольд Памазан
* 2008: Міхаіл Дружына
* 2009: Бэла Масумян
* 2010: Генадзь Гарбук
* 2011: Вера Кавалерава
* 2012: Валянцін Елізар’еў, Натальля Руднева, Аляксандар Ткачонак
* 2013: Барыс Луцэнка
* 2014: Тадэвуш Кокштыс
* 2015: Уладзімер Пятроў
* 2017: Тамара Ніжнікава, Барыс Барысёнак
* 2018: Зінаіда Зубкова
* 2019: Аляксандар Парфяновіч

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія тэатральныя прэміі
Катэгорыя:Беларускі тэатар
Катэгорыя:1991 год у Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Мантывід

**Мантывід** (1276 — ) — літоўскі князь, сын вялікага князя Гедзіміна.

## Імя

Відмунд (Widmund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відзіман, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widiman, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'. Такім парадкам, імя Монтвід азначае «моц гарлівасьці» (тое ж, што і імя Відзімонт).

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *Montiwid* або *Монтивид* (Летапісец вялікіх князёў літоўскіх); *Монтивитъ* (Наўгародзкі чацьверты летапіс); *Монтовитъ* (Сафійскі першы летапіс).

## Жыцьцяпіс
Паводле Раўданскага рукапісу, Мантывід нарадзіўся ў 1276 годзе і быў старэйшым сынам Гедзіміна ад першай жонкі Віды. Паводле летапісаў Вялікага Княства Літоўскага, у час разьмеркаваньня ўдзелаў ВКЛ атрымаў ад Гедзіміна ў валоданьне Кернаў і Слонім. 

Памёр да 1352 году, бо не ўпамінаецца ў складзенай у гэты год літоўска-польскай умове. Паводле хронікі Матыяса Ноенбурскага, два браты літоўскага «караля» загінулі ў бітве на рацэ Страве 2 лютага 1348 году. Адным з братоў быў Нарымонт, а другім у літаратуры звычайна называюць менавіта Мантывіда.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Валеры Пазднякоў, Монвід, Электронная энцыкляпэдыя «Вялікае Княства Літоўскае»

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Катэгорыя:Літоўскія князі
Царква (неадназначнасьць)

Назву **Царква** маюць:

* **Царква** (грэч. Ἐκκλησία, «збор вернікаў») — супольнасьць вернікаў, сьвецкіх і сьвятароў адной веры, як мясцовая, так і ва ўсім сьвеце;
* **Царква** — хрысьціянская канфэсія (каталіцкая царква, праваслаўная царква, лютэранская царква, англіканская царква й інш.);
* **Царква** — рэлігійная абшчына хрысьціян на пэўнай тэрыторыі;
* **Царква** — прыход, царкоўная абшчына;
* **[[Царква]]** (грэч.: Κυριακη (οικια), «дом Гасподні») — храм, у якім адбываецца хрысьціянскае набажэнства.
Лізьдзейка

**Лізьдзейка** — легендарны паганскі жрэц вялікага князя літоўскага Гедзіміна.

Паводле аднаго з паданьняў, быў пачынальнікам роду Радзівілаў.

## Імя

Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, зьвяртае ўвагу на тое, што жамойцкае lizdas 'гняздо' ёсьць яўным германізмам — ад усходнегерманскага leizda 'ліштва, планка, рэйка'. Такім парадкам, летапіснае апавяданьне пра наданьне гэтага імя дзеля знаходжаньня хлопчыка ў гнязьдзе паказвае на германскае моўнае асяродзьдзе: нашчадкамі Лізьдзейкі былі носьбіты германскіх імёнаў Віршула, Сірпуць, Гостык і Радзівіл.

У 1537—1538 гадох ўпамінаецца жыхар Жамойцкага староства Ян Лязьдзейкавіч (*Лездейкович*) або Лізьдзейкавіч (*Лиздейкович*), а ў 1586 годзе — Аршуля Марцінаўна Лізьдзяйковіч, манахіня Віленскага францішканскага кляштару.

## Гісторыя
Упершыню ўпамінаецца ў летапісе XVI стагодзьдзя.

## Легенда
Паводле легенды пра заснаваньне Вільні, зафіксаванай у літоўскіх (беларускіх) летапісах, вялікі князь Віцень у час паляваньня знайшоў у арліным гнязьдзе немаўля. Паводле іншага варыянту паданьня, хлопчыка знайшлі ў кашы сярод зарасьнікаў. Ён атрымаў імя Лізьдзейка, выхоўваўся пры двары вялікага князя і стаў вярхоўным жрацом (крывэ) пры сыне Віценя Гедзіміне. Калі ў час паляваньня Гедзімін заснуў на Туравай гары над ракой Вільняй, то прысьніў жалезнага воўка, што стаяў на Крывой гары і выў як сто ваўкоў. Лізьдзейка патлумачыў сон Гедзіміна наступным спосабам: «*Воўк жалезны знамянуе горад сталечны тут будзе, а што ў ім унутры раве, то слава яго будзе слынуці на ўвесь сьвет*». Потым Гедзімін заклаў Вільню.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Радзівілы
Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Карыят

**Карыят Гедзімінавіч** (у праваслаўі **Міхайла**; 1306 — паміж 1358 і 1366) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, князь наваградзкі.

Атрымаў ад бацькі Наваградак і Наваградзкую зямлю.

## Імя

Карыята або Карыета (Cariatto, Carietto) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -кар- (-кор-) (імёны ліцьвінаў Каргоўт, Караман, Карымунт; германскія імёны Caragolt, Caroman, Karmunt) паходзіць ад гоцкага kaurus 'цяжкі, важкі' або гоцкага і бургундзкага kara 'турбота, клопат', а аснова -ют- (-ят-) (імёны ліцьвінаў Ютэль, Вілят, Даўят; германскія імёны Jutilo, Wiliatus, Dowyatt) — ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'. Такім парадкам, імя Карыят азначае «цяжкі народзінец».

Адпаведнасьць імя Карыят германскаму імю Cariatto (Carietto, Charietto) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *а за великого князя [[Альгерд|Олькерта]] и за Корьята* (1352 год); *князя великого Михаіла Кедиминовича* (1340-я або 1350-я гады); *Кориата князя новогородского* (па 1350-х гадох); *ducis Koryati* (14 жніўня 1358 году); *Koriath* або *Коріать* (Летапісец вялікіх князёў літоўскіх); *Коріядъ* (Наўгародзкі чацьверты летапіс і Сафійскі першы летапіс); *Коріадъ*, *Коріядъ*, *брату своему Каріаду Гедимановичю* (Ніканаўскі летапіс).

## Жыцьцяпіс
Паводле Раўданскага рукапісу Карыят нарадзіўся ў 1306 годзе і быў трэцім сынам Гедзіміна ад трэцяй жонкі Еўны Полацкай. У прыпісцы 1329 году ў Лаўрышаўскім эвангельлі называецца вялікім князем. Па сьмерці бацькі і захопе ўлады Альгердам і Кейстутам (1345 год) прысягнуў Альгерду як вялікаму князю літоўскаму.

У 1349 годзе ачоліў няўдалае пасольства ў Арду да хана Джанібека зладзіць кааліцыю супраць Маскоўскага княства. Ардынскі гаспадар перадаў Карыята маскоўскаму князю Сямёну. У 1350 годзе па пасылцы Альгердам падарункаў у Маскву атрымаў дазвол вярнуцца ў Літву.

За Карыятам у Наваградку вялося актыўнае будаваньне, места было цэнтрам Літоўскай мітраполіі.

Меў сыноў Аляксандра, Юрыя, Канстантына, Фёдара.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Катэгорыя:Літоўскія князі
Крадзеж

**Крадзе́ж** — таемнае выкраданьне чужой маёмасьці.

Адносіцца да злачынстваў супраць уласнасьці. Дадатковымі прыкметамі могуць служыць: паўторнасьць, учыненьне паводле папярэдняй змовы групай асобаў ці з пранікненьнем у жытло, памяшканьне або сховішча, з нанясеньнем істотнай шкоды цярпельцу. Да найбольш цяжкіх відаў адносяць учыненьне ў буйным памеры, арганізаванай групай або небясьпечным рэцэдывістам. Караецца папраўчай працай, штрафам або пазбаўленьнем волі, якое пры абцяжарвальных акалічнасьцях можа перасягаць 10 гадоў і прадугледжваць канфіскацыю маёмасьці.

## Беларусь
Крымінальны кодэкс Беларусі 1999 году ў 205-м артыкуле прадугледжваў за крадзеж пакараньне ў выглядзе грамадзкіх ці папраўчых працаў на тэрмін да 2-х гадоў, а таксама штрафу ці арышту, абмежаваньня або пазбаўленьня волі на тэрмін да 3-х гадоў. За крадзеж, учынены паўторна, групай асобаў ці з пранікненьнем у жытло каралі штрафам, папраўчай працай да 2-х гадоў ці арыштам, абмежаваньнем або пазбаўленьнем волі да 4-х гадоў. За крадзеж у буйным памеры прадугледжвалася абмежаваньне волі ад 2-х да 5 гадоў або пазбаўленьне волі ад 2-х да 7 гадоў. Крадзеж, учынены арганізаванай групай або ў асабліва буйным памеры, прадугледжваў пазбаўленьне волі ад 3-х да 12 гадоў са штрафам. У Крымінальным кодэксе таксама існавалі асобныя артыкулы за крадзеж:
* шляхам злоўжываньня службовымі паўнамоцтвамі (арт. 210);
* шляхам мадыфікацыі кампутарнай інфармацыі (арт. 212);
* пальнай зброі, боепрыпасаў або выбуховых рэчываў (арт. 294), як злачынства супраць грамадзкай бясьпекі;
* радыяактыўных матэрыялаў (арт. 323), як злачынства супраць здароўя насельніцтва;
* наркатычных сродкаў, псыхатропных рэчываў, іх прэкурсараў і аналягаў (арт. 327), як злачынства супраць здароўя насельніцтва;
* дакумэнтаў, штампаў, пячатак і блянкаў (арт. 377), як злачынства супраць парадку кіраваньня;
* асабістых дакумэнтаў (арт. 378), як злачынства супраць парадку кіраваньня.

Кодэкс Беларусі аб адміністрацыйных правапарушэньнях 2021 году ў артыкуле 11.1 прадугледжваў штраф ад 2 да 30 базавых велічыняў (БВ), грамадзкую працу або адміністрацыйны арышт за дробны крадзеж маёмасьці і саму спробу такога крадзяжу на суму да 2-х БВ у фізычнай асобы і да 10 БВ — у юрыдычнай. Такі крадзеж мог учыняцца шляхам выкраданьня, махлярства, злоўжываньня службовымі паўнамоцтвамі, прысваеньня або растраты і шляхам выкарыстаньня кампутара.

На пачатак 2014 году ў турмах Беларусі знаходзілася 3809 асуджаных за крадзеж, што было найбольшым лікам асуджаных за пэўнае злачынства.

## Крыніцы
Вігайла

**Вігайла** — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста вількамірскі (1398).

## Імя

Вігела або Вігал (Wigelo, Wigal) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віг- (-вік-) (імёны ліцьвінаў Вігунт, Вігмонт, Лодвік; германскія імёны Wigunt, Wigmunt, Lodvigus) паходзіць ад гоцкага і германскага wigs 'вайна, бойка', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'. Такім парадкам, імя Вігайла азначае «жвавы ў бойцы» (тое ж, што і імя Гельвіх).

Адпаведнасьць імя Вігала германскаму імю Wigelo, засьведчанаму ў VIII стагодзьдзі, сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Wigel.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Wygel* (23 красавіка 1398 году); *Wigail, houptman czu Wolkomir*, *Wigail, capitaneus in Wilkomir* (12 кастрычніка 1398 году); *Викгаило* (1398 год).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. Меў брата Чупурну.

Выступаў як сьведка ў Гарадзенскай (23 красавіка 1398 году) і Салінскай (12 кастрычніка 1398 году) умовах з крыжакамі, дзе значыцца старостам вількамірскім.

Меў сына Гінтаўта і, магчыма, Таліята (у дакумэнце Чартарыйскага міру як сьведка выступае Таліят Вігайлавіч).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Старосты вількамірскія
Валімонт

**Валімонт** (*Вальмунд*, *Вальмунт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Ва́льмант**.

## Паходжаньне

Валтмунт, Валмунт або Валмонт (Waltmunt, Walmunt, Walmont), Валамунт (Walamunt) і Мундаалд (Mundoald) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) паходзіць ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць', аснова -вал- (імёны ліцьвінаў Валін, Валант, Гервала; германскія імёны Walin, Waland, Gerwala) — ад гоцкага *wala 'тыя, хто выдужаў на полі бітвы', walisa 'праўдзівы, лю́бы', waljan 'выбраць' або германскага wala < *wal(a)ha- 'чужы, валійскі', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Жыгімонт, Скірмунт; германскія імёны Mundgerd, Sigimunt, Sciremunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Валімонт азначае «гарлівасьць улады».

Адпаведнасьць імя Вальмант германскаму імю Walmont сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — таксама сьцьвердзіў амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Адпаведнасьць імя Вальмант (Вальмонт) германскім імёнам Walmund і Walamunt (Wala-munt) прызнае летувіскі лінгвіст .

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Walmundt Buschken son* (23 красавіка 1398 году); *Walimund Buschken son*, *Walimund, filius Bosken*, *Walmund filius Bussky* (12 кастрычніка 1398 году); *Stanislaus alias Volymonth* (1445 год); *Нарко Волимонътовичъ* (2 верасьня 1488 году); *Jerzy Walmont*, *Jan [[Сак|Zaga]] [[Нарывойша|Narwoysz]] z okolicy Wałmuntowicze* (1690 год); *Wolmonty* (1744 год); *Antoni Walmontt* (1805 год).

## Носьбіты
* Валімонт Бушкавіч (у каталіцтве Станіслаў; каля 1350 — па 1398) — літоўскі баярын, меў сыноў Румбольда, Кезгайлу, Яўнута, Шадзібора, Гудзігерда і Судзівоя
* Нарка Валімонтавіч — літоўскі баярын зь Віленскага павету, які ўпамінаецца ў 1488 годзе
* Лукаш Тамашавіч Вальмантовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1578 годзе

Вальманты — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

У былым Жамойцкім старостве існуюць вёскі Вальмонтавічы і Валмонтышкі.

## Глядзіце таксама
* Валд
* Вала
* Мунд

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Васіль Саковіч (літоўскі баярын)

**Васіль Саковіч** (? — каля 1473) — літоўскі баярын.

## Імя

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Basilius alias Waschko Sakowycz* (25 лютага 1444 году), *Васко Сакович*.

## Біяграфія
З шляхецкага роду Саковічаў гербу «Памян», сын літоўскага баярына Станіслава Сака, які 2 кастрычніка 1413 году падпісаў Акт Гарадзельскай уніі з Польшчай, а пазьней атрымаў пасаду старосты дубінскага. Меў братоў Андрэя, Яна, Станіслава, Алехну, Пятра і Фёдарава.

У 1473 годзе запісаў тры маёнткі брату Яну. Іншыя ўладаньні атрымаў у спадчыну Багдан Андрэевіч Саковіч.

У шлюбе зь Мілохнай (нявысьветленага паходжаньня) меў сына Сьцечку і дачку Кацярыну. 25 ліпеня 1444 году разам з жонкай, дачкой Кацярынай ды іншымі неназванымі дзецьмі зрабіў ахвяраваньне віленскім францішканам. 

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Саковічы
Нарбут (літоўскі баярын)

**Нарбут** — літоўскі баярын, пачынальнік роду Нарбутаў.

Вотчынныя землі, відаць, знаходзіліся ў ваколіцах Немянчына і Лынкмянаў, дзе ў 1440/43 годзе яму надалі людзей.

## Імя

Нарпод, пазьней Нарпот або Нарбот (Norpod, Norpoth, Narbot) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нар- (-нор-) (імёны ліцьвінаў Нарэла, Нарвід, Нарымунт; германскія імёны Narelo, Norvid, Normund) паходзіць ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць', стараверхненямецкага -neri 'уратаваньне, утрыманьне', а аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель') або ад асновы -буд- (-бод-). Такім парадкам, імя Нарбут азначае «захаваны корань» (тое ж, што і імя Бутнар).

Адпаведнасьць імя Нарбут германскаму імю Norpod сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Nierbota.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Нарбуту ставищо Орле на реце Сесюсе* (1440—1492 гады); *Нарибуту* (*Нарибут*; 1440—1492 гады, 7 лістапада 1442 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. Паводле Хронікі Быхаўца, у 1440 годзе, па забойстве Жыгімонта Кейстутавіча, заняў для Міхала Жыгімонтавіча Віленскі Верхні замак. Потым, відаць, перайшоў на бок Казімера.

Меў сыноў Пятра Дабрагоста, Яна, Станіслава, Мікалая, Юрыя, Альбэрта.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Нарбуты
Будаўнік (стадыён)

**«Будаўнік»** — шматфункцыянальны стадыён у Салігорску, Беларусь. Гэта хатняя арэна футбольнага клюбу «Шахцёр», які выступае ў Найвышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі. Умяшчальнасьць адзінай трыбуны на стадыёне складае  месцаў.

## Гісторыя
Стадыён быў узьведзены ў 1973 годзе дзеля спартовых заняткаў работнікаў гарадзкога «Будтрэсту № 3». На той час меў адную трыбуну на  чалавек і аднапавярховы драўляны будынак.

З 1992 году стадыён стаў прымаць матчы чэмпіянату Беларусі па футболе. Сучасны выгляд арэна набыла па рэканструкцыі, праведзенай на працягу 2006 году. Былі надбудаваныя яшчэ два паверхі, над адзінай усходняй трыбунай быў узьведзены дах. Колькасьць месцаў для гледачоў павялічылася да . У падтрыбунных памяшканьнях былі абсталяваныя распранальні для спартоўцаў і трэнэраў, трэнавальныя залі, прэсавы цэнтар, памяшканьне для мэдычнага пэрсаналу. Пакрыцьцё футбольнага поля было цалкам замененае.

У 2009 годзе на стадыёне зьявіліся электроннае табло і асьвятляльныя пражэктары, якія дазволілі праводзіць матчы вечарамі. У 2017 годзе было абноўленае пакрыцьцё бегавых дарожак. Газон на футбольным полі мае натуральнае паходжаньне, а таксама маецца ягонае падаграваньне. Памеры поля — 105×68 мэтраў. На стадыёне маецца трэнажорная заля.

## Крыніцы

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Салігорску
Нарбуты (род)

**Нарбуты** — літоўскі шляхецкі род гербу «Трубы».

## Прозьвішча

Нарпод, пазьней Нарпот або Нарбот (Norpod, Norpoth, Narbot) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нар- (-нор-) (імёны ліцьвінаў Нарэла, Нарвід, Нарымунт; германскія імёны Narelo, Norvid, Normund) паходзіць ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць', стараверхненямецкага -neri 'уратаваньне, утрыманьне', а аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель') або ад асновы -буд- (-бод-). Такім парадкам, імя Нарбут азначае «захаваны корань» (тое ж, што і імя Бутнар).

Адпаведнасьць імя Нарбут германскаму імю Norpod сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Nierbota.

## Гісторыя
Пачынальнік роду — баярын Нарыбут (Нарбут), які атрымаў ад вялікага князя літоўскага Жыгімонта Кейстутавіча маёнткі Армяны і Калтыняны, а ад вялікага князя Казімера — 7 людзей. Паводле радавой легенды, Нарбуты былі адгалінаваньнем магнацкага роду Осьцікаў, таму часам пісаліся Осьцік-Нарбутамі.

## Найбольш вядомыя
* Пётар Дабрагост Нарбутавіч — староста дарсуніскі
* Войцех Нарбутавіч (?—1510?) — намесьнік ясвойнскі ў 1501, харужы надворны ў 1501—1505, маршалак гаспадарскі ў 1505—1509
* Войцех Войцехавіч (?—1540) — харужы вялікі з 1529
* Мікалай Войцехавіч (? — каля 1556) — староста крэўскі з 1538 або 1539, мазырскі (атрымаў староства да 1542), маршалак гаспадарскі ў 1546—1553, ваявода падляскі з 1551
* Станіслаў Мікалаевіч (?—1596) — староста ашмянскі ў 1589, ваявода амсьціслаўскі з 1595
* Юзэф (? — па 1797) — лідзкі стольнік, потым харужы ў 1768—1794, староста мерацкі з 1773; пасол на соймы 1773 і 1780; сакратар Таргавіцкай канфэдэрацыі, у 1793 сакратар Камісіі паліцыі ВКЛ
* Антоні (? — па 1798) — пасол на соймы 1764 (падпісаў элекцыю караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага) і 1778 (абіраўся ў Скарбовую камісію ВКЛ); лідзкі канюшы ў 1770—1772, падчашы ў 1773—1784, стольнік у 1785—1794, маршалак у 1797—1798
* Дамінік (? — па 1807?) — пасол на сойм 1764, браў удзел у элекцыі караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага; староста міжэвіцкі з 1771, лідзкі чашнік у 1770—1774 і войскі ў 1775—1794, дэпутат Галоўнага Трыбуналу у 1789, пасол на сойм 1782 і Чатырохгадовы Сойм; падпісаў Віленскі акт паўстаньня 1794 году, сябра Найвышэйшай Літоўскай рады (яе сакратар, сябра крымінальнага суду)
* Даніла (у манастве Казімер; 1738—1807) — філёзаф
* Юстын (каля 1773—1845) — гісторык
* Тэадор (1784—1864] — гісторык
* Людвік Нарбут (1832—1863) — вайсковец, удзельнік паўстаньня 1863—1864

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Валеры Пазднякоў, Нарбуты, Электронная энцыкляпэдыя «Вялікае Княства Літоўскае»
* Генэалягічнае дрэва роду Нарбутаў, Pawet.net
* Нарбуты, Pawet.net
Пётар Дабрагост Нарбутавіч

**Пётар Дабрагост Нарбутавіч** (? — па 1511) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста дарсунішкаўскі ў 1501 годзе.

Разам з братамі атрымаў у спадчыну маёнткі бацькі ў Арнянах, Калтынянах і Лынгмянах.

## Імя

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Petrus alias Dobrogost Narbutowicz* (30 верасьня 1471 году); *Доброгосту Нарибутовичу 14 копъ с корчомъ в [[Браслаў|Браславли]]* (23 лістапада 1486 году); *пану Доброгосту Нарибутовичу* (17 сакавіка 1488 году); *Nobilis Dobrogost Noributhowicz Lituanus laicus Wilnensis diocesis* (7 траўня 1492 году); *Доброгостъ Нарбутовичъ* (24 ліпеня 1501 году); *Dobergast Narbutowicz*.

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Нарбута. Меў братоў Яна, Станіслава, Мікалая, Юрыя і Войцеха.

Упершыню ўпамінаецца ў 1471 годзе. У 1473 годзе, на загад вялікага князя Аляксандра, выехаў на перамовы з магістрам Лівонскага ордэну як дваранін вялікага князя і вайсковы водца, таго ж году езьдзіў і да вялікага магістра. Быў старостам дарсунішкаўскім у 1501 годзе.

У шлюбе з Барбарай, дачкой Яна Ільлініча, меў сыноў Мацея і Крыштапа.

3 чэрвеня 1511 году разам з жонкай і сынамі фундаваў касьцёл у Сенішках.

## Глядзіце таксама
* Судзівой Валімонтавіч
* Дабяслаў Кезгайла
* Завіша Гудзігердавіч

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Нарбутавіч, Дабрагост Пётар
Катэгорыя:Нарбуты
Пётар Лелюш

**Лелюш** (у каталіцтве **Пётар**; ? — 1452) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, ваявода троцкі (1433—1440), староста гарадзенскі (1450—1452).

Вотчынныя ўладаньні, відаць, былі ў Лідзкім павеце, таксама меў уладаньні ў Зубарэвічах паміж Мазыром і Бабруйскам.

## Імя

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, імя Лелюш утварылася ад старагерманскага lola 'павольнасьць' і адпавядае германскаму імю Lello (Lullus).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Petri alias Lelusch palatini [Troczensium] [sigilla]* (20 студзеня 1433 году); *Leluschius Trocensis palatini* (27 лютага 1434 году); *Petrus alias Lyeluszch* (28 траўня 1434 году); *Petrus alias Lelusch Trocensis palatinus* (15 лютага 1436 году); *Пану Лелюшу* (1440—1492 гады); *Ego Petrus alias Lelusche palatinus Trocensis* (25 ліпеня 1442 году); *в [[Астрына|Острыне]]. Лелюшу два чоловеки*, *панъ Лелюши* (9 лістапада 1449 году); *панъ Лялюшик* (8 студзеня 1452 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. У адным з дакумэнтаў упамінаецца брат Крэм. Магчыма, быў у сваяцтве з Нацам Гінвілавічам.

У 1433—1440 гадох быў ваяводам троцкім, у 1450—1452 гадох старостам гарадзенскім. У 1436 годзе езьдзіў з пасольствам да вялікага магістра. Па ўдзеле ў змове супраць Жыгімонта Кейстутавіча страціў ваяводзкі ўрад.

У 1442 годзе зрабіў наданьне касьцёлу ў Шчучыне.

## Мова і культура

Да акту Гарадзенскай умовы (1434 год) прывесіў пячаць з лацінамоўным гатычным надпісам:
**+ sigillum lelusszowa**

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Лелюш, Пётар
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Старосты гарадзенскія
Ян Таўцівіл Монтаўтавіч

**Ян Таўцівіл Монтаўтавіч** (? — па 1481) — літоўскі баярын.

## Імя

Тэўдавіл (Theudowills) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўдвід, Таўтвін, Таўтгерд; германскія імёны Teutwidis, Teutwin, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'. Такім парадкам, імя Таўцівіл азначае «воля роду».

Адпаведнасьць імя Таўтвіла германскаму імю Theowilh сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Johannes alias Thautwil* (21 кастрычніка 1440 году); *пану Товътвилу Монътовтовичу*, *пану Товтвилу Монътовътовичу*, *панъ Товтвил Монтовтович* (*Товтвил Монътовтович*, 1440—1481 гады); *Янъ Товтвил* (1454 год); *Towthwyl* (1461 год); *Tholthvil* (1461 год); *Thotwil*.

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Аляксандра Монтаўта. Меў братоў Міхайлу, Барташа і Конрада.

Упершыню ўпамінаецца ў 1440 годзе ў наданьні яго бацькі віленскім францішканам. У 1456 і 1463 гадох езьдзіў з пасольствамі ў Польшчу. У 1481 годзе быў хлебарэзам пры двары вялікага князя.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Таўцівіл (неадназначнасьць)

* Таўцівіл Даўспрунгавіч (каля 1200—1264) — полацкі князь (1250-я — 1264)
* Таўцівіл Кейстутавіч (у каталіцтве Конрад; 1355? — верасень 1390) — літоўскі князь, сын вялікага князя Кейстута
* Таўцівіл Монтаўтавіч (у каталіцтве Ян; ? — па 1481) — літоўскі баярын
Бутрым Кезгайла

**Бутрым Кезгайла** (у каталіцтве **Ўладзіслаў**; ? — да 1445) — літоўскі баярын.

## Імя

Бодэрым (Bauderrim) і Рэмбод, Рымбот або Рымбота (Rembod, Rimbotus, Rimboto) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) паходзіць ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель') або ад асновы -буд- (-бод-) (у старажытных тэкстах *bod* праз доўгае *о* пісалася як *baud*), а аснова -рым- (імёны ліцьвінаў Рымель, Рыман, Рымунд; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) — ад гоцкага rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'. Такім парадкам, імя Бутрым азначае «непарушны корань» (тое ж, што і Рымбут).

Паходжаньне імя Бутрым ад складаньня германскіх імёнаў Bodo і Rimo сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Butrim Gezgalouicz* (19 красавіка 1437 году), *Wladislaus alias Butrin* (1445 год), *her Butrinco*.

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду Кезгайлаў гербу «Задора», сын Кезгайлы Валімонтавіча, кашталяна віленскага, і Алены (нявысьветленага паходжаньня). Меў братоў Міхайлу, Яна, Пятра, Дабяслава і, магчыма, Таліята.

У 1437 годзе ўпамінаецца ў данацыі Яна Гаштольда як брат Міхайлы і Яна Кезгайлавічаў. Як сына ваяводы жамойцкага значыцца ў памянной кнізе брацтва касьцёла Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Кракаве. 

У 1445 годзе ўпамінаецца як нябожчык у мэмарыяльным запісе Алены Кезгайлавай у кнізе Кракаўскага ўнівэрсытэту.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Бутрым
Бутрым Кезгайла
Андрэй Гаштольд

**Андрэй Гаштольд** (? — да 1404) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста віленскі (1387) і крэўскі (1398—1401).

Меў уладаньні ў Геранёнах (у крыжацкім помніку «Паведамленьні аб літоўскіх дарогах» упамінаецца *Gasztowtendorff im gebite czu Geranenen*) і зямлю ў Вільні.

## Імя

Гасьцівалд, пазьней Гастальд або Гаштальд (Gastivald, Gastaldius, Gastold) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаст- (-каст-, -гест-) (імёны ліцьвінаў Гасьціла, Гестар, Каштарт; германскія імёны Gastila, Gaster, Kastert) паходзіць ад гоцкага і германскага gasts 'госьць, вандроўнік', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Адпаведнасьць імя Гастаўт (Гайстаўт) германскаму імю Gastaldius сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Германскае паходжаньне імя Гаштольд (Gasztołt, Gastoldus, Gastawdus, Gastowdus) таксама сьцьвярджае этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук.

Форма імя ў гістарычных крыніцах: *Andrea alias Gastold Vilnensi capitaneis* (*Andreas alias Gastold*; 1 чэрвеня 1387 году); *Кгастовтъ* (1387—1392 гады); *Gastouti* (1387—1394 гады); *Gastoldo* (*Gastold*; 2 лютага 1395 году); *Gastod* (23 красавіка 1398 году); *Gastudt, houptman czu Crewen*, *Gostud, capitaneus in Krewa* (12 кастрычніка 1398 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Гаштольда, старосты вялёнскага.

Упершыню ўпамінаецца ў 1387 годзе ў прывілеі Ягайлы касьцёлу ў Абольцах як староста віленскі. У 1387 або 1389 годзе паручыўся за князя Грыцку Канстантынавіча. Ва ўмове 1396 году пісаўся як «геранёнскі». У 1398—1401 гадох быў старостам крэўскім.

Меў сыноў Талівойшу, Яна і Пятра.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Андрэй
Катэгорыя:Баяры літоўскія
Вясёлае 2

**Вясё́лае 2** (да 2014 году **Вясёлае**) — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дукорскага сельсавету.

На чыгуначнай лініі Менск — Асіповічы. У вёсцы знаходзіцца прыпыначны пункт Дрычын.

## Гісторыя
Паводле перапісу 1926 году пасёлак. 

З чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Дрычынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1926 год — 28 двароў, 138 жыхароў
* 2002 год — 40 двароў, 88 жыхароў
* 2009 год — 86 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Дукорскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Гаштольд

**Гаштольд**, **Гастаўт** (? — 1364) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста вяленскі. Пачынальнік роду Гаштольдаў.

## Імя

Гасьцівалд або Касталд, пазьней Гастальд, Гастаўд або Гастаўт (Gastivald, Castald, Gastaldius, Gastald, Gastold, Gastaud, Gastaut) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаст- (-каст-, -гест-) (імёны ліцьвінаў Гасьціла, Гестар, Каштарт; германскія імёны Gastila, Gaster, Kastert) паходзіць ад гоцкага і германскага gasts 'госьць, вандроўнік', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Адпаведнасьць імя Гастаўт (Гайстаўт) германскаму імю Gastaldius сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Германскае паходжаньне імя Гаштольд (Gasztołt, Gastoldus, Gastawdus, Gastowdus) таксама сьцьвярджае этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук.

Варыянт імя ў гістарычнай крыніцы: *hauptman Gastoud* (Хроніка Віганда); *Gawstad* (1412 год).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. Паводле «Хронікі» Віганда з Марбургу, у 1364 годзе кіраваў абаронай замка Вялёны ад крыжакоў. Страціўшы надзею на дапамогу, здаў замак рыцарам і быў імі забіты.

Меў сына Андрэя, старосту віленскага.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Гаштольд
Катэгорыя:Баяры літоўскія
Начка Гінівілавіч

**Начка Гінівілавіч** (у каталіцтве **Пётар**; ? — па 1455) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста берасьцейскі (1433—1446), намесьнік віцебскі (1452), кашталян троцкі (1452—1455). На Гарадзельскай уніі прыняў герб «Даліва».

Магчыма, меў уладаньні каля Жосьля, таксама меў дом у Вільні. Ад вялікіх князёў атрымаў шматлікія маёнткі на Падляшшы.

## Імя

Ната, пазьней Нат (Nato, Nath) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нат- (імя ліцьвінаў Натар; германскае імя Nater) паходзіць ад старагерманскага naþ 'міласьць'.

Формы імя ў гістарычных крыніцах: *cum Naczkone*, *Naczko*, *Naczkonem* (2 кастрычніка 1413 году); *Naczkonis Ginywilowicz* (1 верасьня 1431 году); *Naczus Gynivilowicz* (15 кастрычніка 1432 году); *Naczkonis Gynivilowicz Brestensis [tenutariorum] [sigilla]* (20 студзеня 1433 году); *Naczkone Capitaneo Brestensis* (1441 год); *Petrus Nacz*, *Onacz(ko)*, *Наць Кгинивилович*.

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Гінівіла, старосты троцкага. Быў у сваяцтве зь Пятром Лелюшам.

Быў старостам берасьцейскім у 1433—1446 гадох, намесьнікам віцебскім у 1452 годзе, кашталянам троцкім у 1452—1455 гадох. Існуюць зьвесткі пра тое, што за Вітаўтам і Жыгімонтам Кейстутавічам быў старостам дарагічынскім. У 1440 годзе падтрымаў Міхала Жыгімонтавіча. У 1446 і 1453 гадох браў удзел у пасольствах у Польшчу.

У шлюбе з Ганнай Багданай, дачкой Карэйвы, меў сыноў Андрэя, Міхала, Якуба, Яна і Мікалая.

Фундаваў касьцёл у Жосьлях.

## Мова і культура

Да акту Троцкай уніі (1433 год) прывесіў пячаць з рускім надпісам:
НАЧКА КГЕВИЛОВ[И]ЧА П[Е]Ч[А]ТЬ

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Белае (Пухавіцкі раён)

**Бе́лае** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дукорскага сельсавету.

## Гісторыя
У XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у Навасёлкаўскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні. Уласнасьць Ратынскіх. Згадваецца ў 1879 годзе пры пераліку населеных пунктах Дрычанскага праваслаўнага прыходу.

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

З чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Дрычынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1816 год — 11 двароў, 80 жыхароў
* 1909 год — 40 двароў, 439 жыхароў
* 2002 год — 32 двары, 55 жыхароў
* 2009 год — 32 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дукорскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну