open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Грымяча (вёска)

**Грымя́ча** (таксама — *Грамэ́ча*) — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Воўчынскага сельсавету. Вёска разьмешчана на левым беразе ракі Пульвы. Знаходзіцца ў пагранічнай зоне.

## Гісторыя
Першымі ўладальнікамі маёнтку ў XV стагодзьдзі былі Ільлінічы. У 1612 годзе належала Аляксандру Гансеўскаму, уласьніку мястэчка Воўчын. У 1708 годзе ўладальніца маёнтку Тэрэза Гансеўская выйшла замуж за Казімера Яна Сапегу, пасьля гэтага маёнтак часта зьмяняў уласьнікаў, пасьля Сапегаў Грымяча належала Флемінгам, Чартарыйскім, Панятоўскім і зноў Чартарыйскім.

Пасьля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Грымяча ў складзе Расейскай імпэрыі, належала да Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні.

У 1828 годзе князь Канстанцін Чартарыйскі прадаў маёнтак Караліне з Пуслоўскіх. Затым ён належаў Віслоцкім, а ў другой палове XIX стагодзьдзя стаў уласнасьцю роду Пузынаў, якія збудавалі тут дваранскую сядзібу (магчыма, што яе будаўніцтва пачалі яшчэ Віслоцкія).

У 1897 годзе вёска налічвала 40 двароў і 299 жыхароў, у 1905 годзе тут жыло 319 чалавек.

Згодна з Рыскай дамовай вёска ўвайшла ў склад міжваеннай Польшчы. У 1923 годзе тут было 38 двароў і пражывала 129 жыхароў. З 1939 году ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну на франтах загінула 20 жыхароў вёскі.

З 1950-х гадоў сядзібны дом выкарыстоўваўся як піянэрскі лягер, дзякуючы чаму да 1990 году быў у добрым стане. Пасьля сядзіба была занядбана і паступова руйнавалася. Неаднаразовыя заявы аб пачатку рэстаўрацыйных работ не пацьвярджаюцца, у лепшым выпадку гаворка ідзе пра працы па кансэрвацыі.

## Насельніцтва
* 2009 год — 16 чалавек
* 1999 год — 30 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
* Рэшткі сядзібна-паркавага ансамблю

## Асобы
* Юзаф Эдвард Пузына (1878—1949) — польскі гісторык, пісьменьнік, паэт

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Грымяча на сайце globustut.by
* Грымяча на сайце radzima.org

Катэгорыя:Воўчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Канстанцін Адам Чартарыйскі

**Канстанцін Адам Аляксандар Казімір Чартары́йскі** (, Варшава — ) — польскі і расейскі ваенны і дзяржаўны дзеяч.

Паходзіў з роду князёў Чартарыйскіх, сын Адама Казімера, брат Адама Ежага.

Атрымаў выдатную адукацыю, падарожнічаў па Эўропе, потым пасяліўся пры двары свайго дзядзькі караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага. У 1795 разам з братам адпраўлены ў Пецярбург, дзе залічаны афіцэрам у лейб-гвардыі Ізмайлаўскага полку і стаў камэр-юнкерам.

Пасьля ўступленьня на трон Паўла I (1796) у чыне генэрал-маёра прызначаны ад’ютантам вялікага князя Канстанціна Паўлавіча. У 1798 атрымаў дазвол вярнуцца на радзіму і пасяліўся ў Пулавах, звольніўся з расейскай службы (1801). У 1802 ажаніўся з А. Радзівіл, дачкой апошняга ваяводы віленскага Міхал Геранім Радзівіла.

Падчас аўстра-францускай вайны 1809 году змагаўся на баку Напалеону як генэрал Варшаўскага княства. Падчас вайны 1812 году вызначыўся ў Смаленскай бітве. Цяжка кантужаны пад Барадзіном пакінуў войска. Пасьля ўтварэньня Каралеўства Польскага як генэрал брыгады з 1815 году каралеўскі генэрал-ад’ютант пры імпэратары Аляксандру I. 3 1828 у Вене. Падчас паўстаньня 1830—31 выконваў дыпляматычную місію ад А. Е. Чартарыйскага да К. Мэтэрніха. 3 1830 як прыватная асоба жыў у Вене. Філянтроп, мэцэнат, калекцыянір. Меў маёнткі ў Каралеўстве Польскім, Галіцыі, на Валыні, Беларусі (Воўчынскі і Рэчыцкі ключы).

## Крыніцы

## Літаратура
* Ерашэвіч А. Чартарыйскі // ЭГБ у 6 т. Т. 6. Кн. II. Мн., 2003.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Канстанцін Адам
Чабор блышыны

**Чабо́р блышыны** (*Thýmus pulegioides*) — від чабораў зь сямейства Ясноткавыя.

## Апісаньне
Шматгадовая расьліна, паўхмызьняк з высокімі, 10-20(25) см даўжынёй, крыху адраўнелымі парасткамі, якія падводзяцца толькі пры аснове. Лісьце моцна пахкае, яйкападобнае, коратка чарэнкавае, 8-18 мм даўжынёй, 5-10 мм у шырыню. Чашачка 3,5-4 мм даўжынёй, часта пурпурная. Кветкі даўжынёй ≈ 6 мм, ад ружовых да пурпурных.

## Арэал
Від пашыраны ў Эўропе, паўночнай і цэнтральнай Азіі.

## Крыніцы

блышыны
Катэгорыя:Спэцыі
Катэгорыя:Паўхмызьнякі
Катэгорыя:Флёра Беларусі
Катэгорыя:Флёра Эўропы
Катэгорыя:Флёра Азіі
Катэгорыя:Мёдадайныя расьліны
Вялічкавічы (Камянецкі раён)

**Вялі́чкавічы** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Воўчынскага сельсавету. Вёска знаходзіцца ў памежнай зоне, для наведваньня патрэбны дазвол ад пагранічнага камітэту Беларусі.

## Насельніцтва
* 2009 год — 89 чалавек
* 1999 год — 138 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Воўчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Электронтранс

**[[Таварыства з абмежаванай адказнасьцю]] «Электро́нтранс»** ()&nbsp;— супольнае ўкраінска-нямецкае прадпрыемства, створанае ў 2011 року карпарацыяй «Электрон», фірмай TransTec Vetschau GmbH (Нямеччына) ды ТАА «Аўтатэхнапраект».

## Мінуўшчына
Заснаванае ў 2011 року пасьля пераходу супрацоўнікаў з Львоўскага аўтобуснага заводу. У наступным року з канвэеру сышлі першыя трамваі Электрон T5L64.

## Глядзіце таксама
* Львоўскі аўтобусны завод

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Львоўскія кампаніі
Катэгорыя:Прамысловыя прадпрыемствы Львоўскай вобласьці
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2011 годзе
Катэгорыя:Украінскія вытворцы аўтобусаў
Катэгорыя:Украінскія вытворцы тралейбусаў
Катэгорыя:Украінскія вытворцы трамваяў
Катэгорыя:Украінскія вытворцы электробусаў
Алея

**Але́я** ( ад *aller* — «ісьці») — дарога, пешаходная ці праезная (звычайна ў парку, садзе, часам па-за імі), абсаджаная паабапал дрэвамі, часам у спалучэньні з хмызьнякамі.

Тыпы алеяў — прамыя ў рэгулярных і крывалінейныя ў пэйзажных парках і садах — вызначаюцца архітэктурнай задумай, якая і дыктуе іх будову: двухрадные і шматрадныя, аднаярусныя і шмат’ярусныя, з падзяляльнай паласой, аркавыя (гэтак званыя пэргалы), з жывой загарадзьдзю і іншыя.

Дрэвы і хмызьнякі могуць быць свабодна растучымі або фармаванымі. Для алеяў ужываюць дрэвы з кампактнай кронай, даўгавечныя і ўстойлівыя да неспрыяльных умоваў вырастаньня; зь іглічных — лістоўніцу, яліну, піхту, кіпарыс і іншыя, зь ліставых — ліпу, дуб, ільм, бярозу, бук, граб, платан, гледычыю, клён і іншыя.

Сярэдняя адлегласьць паміж дрэвамі ў радзе 5 м, паміж радамі — 10 м; у залежнасьці ад памераў і формы кроны яна можа быць павялічана ці паменшана.

## Глядзіце таксама
* Вуліца
* Бульвар

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вуліцы
Бабок трылісьцёвы

**Бабок трылісьцёвы** (*Menyanthes trifoliata*) — від расьлінаў зь сямейства Бабковыя.

## Апісаньне
Сьцябло-корань ляжачы, зялёны, вузлаваты, лісьце патройнае, лісточкі прадоўжна яйкаватыя, падобныя да лісточкаў звычайнага бобу (дзеля чаго расьліна і завецца бабком); верхавіннае, кветкавае сьцябло бязьлістае, вышынёй 15-30 см. Кветкі сабраны ў прадоўжную гронку, белавата ружовыя, нібы пушыстыя ад фрэнзьлікаў, якія акрываюць пялёсткі зь сярэдзіны. Насенныя пушачкі круглыя з буйнымі гладкімі зярнятамі. Красуе раньняй вясной. Паху кветкі ня маюць. Плады 6-7 мм у дыямэтры. Зярняты круглявыя, 2-2.5 мм у дыямэтры, гладкія.

## Арэал
Марока, Эўропа, поўнач Азіі, ЗША, Канада, Грэнляндыя.

Вельмі распаўсюджаная па ўсей Беларусі расьліна, якой густа зарастаюць балоты

## Галерэя

MenyanthesTrifoliata.jpg|Расьліна
Menyanthes trifoliata 07 ies.jpg|Лісьце
Menyanthes trifoliata2 ies.jpg|Кветкі
Raate Menyanthes trifoliata VI08 H5503 C.jpg|Плоды
79 Menyanthes trifoliata.jpg|Ілюстрацыя


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ружавыя
Катэгорыя:Флёра Беларусі
Катэгорыя:Флёра Эўропы
Катэгорыя:Флёра Азіі
Катэгорыя:Флёра Марока
Катэгорыя:Флёра Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Мёдадайныя расьліны
Канстантынопальская праваслаўная царква

**Канстантыно́пальская правасла́ўная царква́** () таксама **Сусьветны** або **Канстантынопальскі патрыярхат** — адна з найбольш старажытных аўтакефальных праваслаўных цэркваў, якой традыцыйна адводзяць першае месца ў структуры Сусьветнага праваслаўя.

Катэдра — сабор Сьвятога Юрыя Пераможца ў Фанары (цяпер раён Стамбулу).

На 2014 год у Стамбуле налічвалася 60 цэркваў Канстантынопальскага патрыярхату.

## Гісторыя
Утварылася ў 381 годзе на базе Канстантынопальскай япархіі Рымскай царквы ў Бізантыйскай імпэрыі з цэнтрам у Канстантынопалі (цяпер Стамбул), што абумовіла першаснае значэньне мясцовага япіскапа (у пра­васлаўным сьвеце яго ўважаюць «пер­шым сярод роўных»). Адзін з айцоў царквы — канстантынопальскі япіскап Сьвяты Рыгор Багаслоў — нямала спрыяў станаўленьню Канстантынопальскай царквы, зьняпраўджваньню ерасі арыянства і фармуляваньню вучэньня Царквы аб Трыадзіным Богу і Богаўцелаўленьні. Іншым выдатным дзеячом быў канстантынопальскі япіскап Сьвяты Ян Залатавуст. З 451 году ачольваецца патрыярхам.

Зь сямі Сусьветных Сабораў тры зьбіраліся ў Канстантынопалі. Гэта саборы другі (381 год), пяты (553 год) і шосты (680/681 гады). Апроч таго, у Канстантынопалі зьбіраўся гэтак званы «пяты-шосты» або «Трульскі сабор» (691 год), які адыграў немалую ролю ў фармаваньні кананічнай традыцыі царквы. Пазыцыі КПЦ асабліва ўзмацніліся ў VII ст., калі арабы заваявалі тэрыторыі іншых усходніх патрыярхатаў. Выдатным дзеячом гэтага пэрыяду быў патрыярх канстантынопальскі Сьвяты Фоці, якога ў Грэцыі называюць «Вялікім». Фоці быў адным з найбольш адукаваных людзей свайго часу. Ён адным зь першых супрацьстаяў зьменам у царкоўнай традыцыі, якія пачалі зьяўляцца на Захадзе. Гэтыя зьмены тычыліся як літургічнай і царкоўнай практыкі, так і вучэньня Царквы. Сьвяты Фоці зрабіў грунтоўны аналіз і зьняпраўджваньне лацінскага вучэньня аб тым, што Дух Сьвяты зыходзіць ад Айца і ад Сына (гэтак званае вучэньне аб filioque). Таксама зь імем Фоція зьвязваюць пачатак місіі сярод славянаў, якая ажыцьцяўлялася братамі сьвятымі Кірылам і Мятодам.

Пазьней усё больш узрасталі супярэчнасьці паміж усходняй і заходняй часткамі Рымскай імпэрыі і, адпаведна, Усходняй і Заходняй цэрквамі, цэнтрамі якіх былі адпаведна Канстантынопаль і Рым. Рым усё больш прэтэндаваў на гегемонію ў хрысьціянскім сьвеце. Вынікам гэтай непрыязнасьці стала тое, што, калі з Захаду пачалі адпраўляцца крыжовыя паходы з мэтай вызваленьня Сьвятых зямель ад мусульманскага валадарства, у дарозе яны руйнавалі месты і цэрквы ўсходніх хрысьціянаў, успрымаючы іх ужо не як братоў, а як сваіх ворагаў. Урэшце крыжакі ў 1204 годзе захапілі Канстантынопаль, які стаў сталіцай Лацінскай імпэрыі. На катэдру праваслаўных Канстантынопальскіх патрыярхаў пасадзілі лацінскага патрыярха. Такое становішча працягвалася да 1261 году, калі імпэратар Міхал VIII Палеалёг адваяваў Канстантынопаль.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Крынкі (Берасьцейская вобласьць)

**Кры́нкі** (таксама — *Крынкі́*) — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Воўчынскага сельсавету. Вёска разьмешчана на левым беразе ракі Пульвы. Знаходзіцца ў пагранічнай зоне. Самы заходні населены пункт Беларусі.

## Гісторыя
Раней вёска стаяла на самым беразе ракі Заходні Буг. Аднак пасьля Другой сусьветнай вайны Крынкі, як і ўсе іншыя вёскі на тэрыторыі БССР, прылеглыя да дзяржаўнай граніцы, была перасунутая ўглыб тэрыторыі. Так сучасная вёска Крынкі знаходзіцца за 1,5 км на паўночны ўсход ад яе спрадвечнага месцазнаходжаньня. Цяпер на яе месцы праходзіць ахоўная пагранічная паласа.

У 1767 годзе па фундацыі князя Адама Чартарыйскага ў Крынках узьведзена драўляная царква Сьвятога Мікалая, пры пабудове — уніяцкая, з 1839 г. — праваслаўная. У 2-й палове XIX ст. сяло Крынкі ў Воўчынскай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі. У 1857 г. адносілася да маёнтку Ставы, 107 рэвіскіх душ, уласнасьць графіні Красінскай. У 1885 годзе ў сяле 15 двароў, 120 жыхароў, царква, школа. Паводле перапісу 1897 году ў сяле 21 двор, 139 жыхароў, народнае вучылішча. Побач знаходзіліся аднайменны дзяржаўны маёнтак, 2 двары, 5 жыхароў, і сядзіба царкоўнага прычту, 2 двары, 13 жыхароў. На 1905 год у сяле 188 жыхароў.

У  1921—1939 гадах Крынкі ў складзе гміны Воўчын Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва Польшчы. На захадзе Крынак паміж вёскай і мястэчкам Няміравам праходзіла граніца паміж Беластоцкім і Палескім ваяводзтвамі.

У 1940 г. — 196 жыхароў, каапэратыўная крама. З 12 кастрычніка 1940 году вёска ў Навасёлкаўскім сельсавеце Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці БССР. У Другую сусьветную вайну на франтах загінулі 3 жыхары вёскі. Пасьля вайны вёска разам з усімі пабудовамі перасунута на 1,5 км далей ад дзяржаўнай граніцы. Тады ж была старачана і Мікалаеўская царква. У час пасьляваеннай калектывізацыі ў вёсцы арганізаваны калгас «Чырвоны араты». З 16 ліпеня 1954 году ў Воўчынскім сельсавеце. З 17 красавіка 1962 году ў Камянецкім раёне. 

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 6 чалавек; 2009 год — 6 чалавек
* XX стагодзьдзе: 1960 год — 81 чалавек; 1970 год — 58 чалавек; 1999 год — 9 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Крынкі на сайце radzima.org

Катэгорыя:Воўчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Зламышле

**Зламы́шле** (з 1964 году — *Загаро́дная*) — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Воўчынскага сельсавету. Вёска знаходзіцца ў памежнай зоне. На поўдзень ад вёскі працякае рака Пульва.

## Насельніцтва
* 1999 год — 31 чалавек
* 2009 год — 31 чалавек

## Асобы
* Вольга Шутава (1944—1999) — беларуская сьпявачка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Воўчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Душылаўка

**Душы́лаўка** (афіцыйная назва — *Леванпо́льле*/*Леанпо́льле*) — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Родненскага сельсавету.

## Назва
Гістарычная назва паселішча — Душылаўка. У савецкі час назву зьмянілі на *Ляво́нава По́ле* ці *Леванпо́льле*/*Леанпо́льле*.

## Насельніцтва
* 2010 год — 13 чалавек
* 1999 год — 27 чалавек

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Родненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клімавіцкага раёну
Асавы

Назву **Асавы** маюць:

* Асавы — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Асавы — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Грымяча (хутар)

**Грымя́ча** (таксама — *Грамэ́ча*) — хутар у Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Воўчынскага сельсавету. Хутар знаходзіцца ў памежнай зоне.

## Насельніцтва
* 2009 год — 37 чалавек
* 1999 год — 61 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Воўчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Вольга Шутава

**Вольга Паўлаўна Шу́тава** (, в. Загародная, Камянецкі раён, Берасьцейская вобласьць — ) — беларуская сьпявачка (альт). Заслужаная артыстка БССР (1973).

Скончыла ў 1972 годзе Ўсерасейскую творчую майстэрню эстраднага мастацтва ў Маскве. Творчы шлях пачала ў мастацкай самадзейнасьці. У 1968—1996 гадах салістка Беларускай філярмоніі. Яе творчасьці ўласьцівы задушэўнасьць у перадачы эмацыйнага зьместу песень, у тым ліку народных. У рэпэртуары пераважалі творы беларускіх і расейскіх кампазытараў, беларускія народныя песьні.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Камянецкім раёне
Катэгорыя:Беларускія сьпявачкі
Катэгорыя:Заслужаныя артысты БССР
Глінішчы (Берасьцейская вобласьць)

**Глінішчы** — былая вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, уваходзіла ў склад Вярховіцкага сельсавету.

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Камянецкага раёну
Яловы Груд

**Яло́вы Груд** (таксама — *Ялавы́ Груд*) — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Камянюцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2011 год — пастаянна ніхто не жыве
* 2009 год — няма зьвестак
* 1999 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Камянюцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Занавіны

**Занаві́ны** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Камянюцкага сельсавету. Знаходзіцца ў пагранічнай зоне.

## Насельніцтва
* 2009 год — 18 чалавек
* 1999 год — 27 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Камянюцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Талаўскі раён

**Та́лаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Варонескай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Талавая.

## Геаграфія
Талаўскі раён мяжуе з Аннаўскім, Новахапёрскім, Бутурлінаўскім і Баброўскім раёнамі. Плошча раёну складае 1870 км².

## Гісторыя
Раён быў створаны 14 траўня 1928 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР.

## Эканоміка
Сельская гаспадарка зьяўляецца вядучай галіной эканомікі раёну, асновай папаўненьня бюджэту.

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі
* Талаўскі раён / Варонескі гід.
Хахольскі раён

**Хахо́льскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Варонескай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Хахольскі.

## Геаграфія
Хахольскі раён мяжуе зь Семілуцкім, Кашырскім, Астрагоскім, Рап’ёўскім і Ніжнедзявіцкім раёнамі, а таксама гарадамі Варонеж і Новаваронеж. Плошча раёну складае 1470 км².

## Гісторыя
Раён быў створаны 18 студзеня 1935 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК РСФСР у складзе Варонескай вобласьці.

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі
* Хахольскі раён / Варонескі гід.
Цярноўскі раён

**Цярно́ўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Варонескай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — сяло Цярноўка.

## Геаграфія
Цярноўскі раён мяжуе з Грыбанаўскім, Аннаўскім і Эрцільскім раёнамі, а таксама з Тамбоўскай вобласьцю. Плошча раёну складае 1310 км². Пакрыцьцё раёну лясамі складае 6,59% ад агульнай плошчы. 

## Гісторыя
Раён быў створаны ў 1929 годзе ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР, і першапачаткова меў назву Русанаўскі раён. Аднак, у 1932 годзе раён быў пераназваны ў Цярноўскі.

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі
* Цярноўскі раён / Варонескі гід.
Эрцільскі раён

**Эрцільскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Варонескай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — горад Эрціль.

## Геаграфія
Эрцільскі раён мяжуе зь Цярноўскім, Аннаўскім, Панінскім і Верхняхаўскім раёнамі, а таксама зь Ліпецкай і Тамбоўскай абласьцямі. Плошча раёну складае 1457,81 км². Адлегласьць ад райцэнтру да Варонежу складае 145 км.

Паводле клімату раён крыху адрозьніваецца ад іншых раёнаў Варонескай вобласьці, бо тут назіраецца меншая колькасьць гадавых ападкаў і самая нізкая тэмпэратура як зімой, гэтак і летам.

## Гісторыя
Раён быў створаны ў 1938 годзе ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК РСФСР.

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі
* Эрцільскі раён / Варонескі гід.
Бульвар

**Бульва́р** (, ад  — «абарончы мур») — паласа дрэвавых або кустовых насаджэньняў уздоўж гарадзкіх вуліцаў, праспэктаў і набярэжных. Як форма зялёных насаджэньняў бульвары зьявіліся ў гарадах Заходняй Эўропы ў XVII—XVIII стагодзьдзях. Прызначаюцца для дэкаратыўнага ўпрыгожваньня вуліцаў і паляпшэньня іх санітарна-гігіенічнага стану, аховы будынкаў ад пылу, газу і шуму, рэгуляваньня руху транспарту і пешаходаў. Ствараюцца пераважна ў буйных гарадах і прамысловых цэнтрах.

Бываюць бульвары закрытыя (для транспартных патокаў) і адкрытыя (для пешаходаў), разьмяшчаюцца абапал ці на адным (пры недастатковай шырыні) баку вуліцы. Для стварэньня бульвараў выкарыстоўваюцца прысадныя і групавыя пасадкі дрэваў, жывыя агароджы, кусты і кветнікі. Найбольш прыдатныя для бульвараў газаўстойлівыя, са шчыльнай кронай дрэвавыя і кустовыя расьліны (каштан, ліпа, бяроза бародаўчатая, ільм шурпаты, акацыя жоўтая).

## Глядзіце таксама
* Алея

## Літаратура
*
Абуджэньне (Магілёў)

**«Абуджэньне»** — весьнік Магілеўскай Рады Беларускага Народнага Фронту; выходзіў на працягу 1989—1990, у 1990 выйшлі паралельныя расейскамоўныя выпускі пад тытулам «Пробуждение». У склад выдавецкай суполкі ўваходзілі Міхась Булавацкі, Віталь Васількоў, Натальля Рослава.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1990 годзе
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Магілёў
Катэгорыя:Беларускі народны фронт «Адраджэньне»
Айсберг

**«Айсберг»** — штотыднёвік, «ворган каапэратываў г. Слуцку і Слуцкага раёну». Пачаў выдавацца ў красавіку 1991 году. Рэдактар — А.Брашура. Грамадзка-палітычнае, інфармацыйнае выданьне.

Друкаваліся краязнаўчыя, гістарычныя матэрыялы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Слуцак
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Катэгорыя:Беларускія газэты
Атава (Гомель)

**«Атава»** — газэта Гомельскага каардынацыйнага цэнтру БНФ, пачала выходзіць у 1990. У выпуску выданьня бралі П.Бабкоў, М.Багданаў, П.Кузьмічоў, В.Цярэшчанка, А.Яўсеенка. Зьмяшчала матэрыялы грамадзка-палітычнага характару.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Гомель
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Катэгорыя:Беларускія газэты
Балесы Полісься

**«Балесы Полісься»** (*Галасы Палесься*) — газэта згуртаваньня «Полісьсе», пачала выходзіць у 1988 на старонках газэты «Чырвоная Змена». З красавіка 1989 году газэта выходзіла як асобнае выданьне.

Склад рэдакцыі: Васіль Брыль, Васіль Літвінка, Мікола Мэнзар, Аляксандар Трушко, Мікола Шэляговіч. Друкаваліся матэрыялы, пераважна датычныя палескага рэгіёну, а таксама дзейнасьці згуртаваньня «Полісьсе» і палескага культурна-аўтанамічнага руху.

У ліпені 1989 году ва ўсесаюзным камітэце друку зарэгістравалася выданьне грамадзка-культурніцкага аб’яднаньня «Полісьсе» — газэта «Збудінне».

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1989 годзе
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Палеская літаратура
Падбельскія Агароднікі

**Падбе́льскія Агаро́днікі** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Камянюцкага сельсавету. Знаходзіцца ў пагранічнай зоне.

## Насельніцтва
* 2009 год — 8 чалавек
* 1999 год — 14 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Камянюцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Беларуская кроніка

**«Беларуская кроніка»** — газэта, два нумары якой выйшлі ў Менску ў 1990 годзе. Склад рэдакцыі невядомы. Публікаваліся матэрыялы пераважна палітычнай тэматыкі, паэзія i інш. Дэкляраваны наклад — 1000 асобнікаў. Спосаб рэпрадукаваньня — машынапіс з ксэрапамнажэньнем.

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org
* Электронная вэрсія газэты

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Катэгорыя:Беларускія газэты
Елінскі Бор

**Елінскі Бор** (пазьней называлася *Радасьць*) — былая вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Камянецкага раёну
Інтэрнэт-тэлебачаньне

**Інтэрнэ́т-тэлеба́чаньне** — лічбавы распаўсюд відэа празь Сеціва.

Іншыя назвы: анлайн-тэлебачаньне, вэб-тэлебачаньне, сеціўнае тэлебачаньне, інтэрнэт-тэлевізія. IPTV — перадача тэлеканалу па інтэрнэт-пратаколе. Дазваляе прымаць лічбавыя тэлеканалы зь ліку спадарожнікавых.

## Мінуўшчына
14 лютага 2005 году ў ЗША зьявіўся відэахостынг «Ютуб» (Сан-Бруна, штат Каліфорнія), што дазволіў задарма разьмяшчаць і паказваць відэазапісы. 9 траўня 2005 году «Эпл» (Купэртына, штат Каліфорнія, ЗША) дазволіў платна разьмяшчаць і праглядаць відэа на сваім мэдыяпартале «Айцюнс». У 2006 годзе «Амазон» (Сіетл, ЗША) запусьціў на сваім сайце паслугу «Амазон Анбокс» для платнага відэапаказу на запатрабаваньне. У 2007 годзе «Нэтфлікс» прапанаваў сваім DVD-падпісчыкам бясплатны он-лайн-прагляд 1000 кінафільмаў і тэлеперадачаў.

## Беларусь
15 ліпеня 2008 году УП «Белтэлекам» запусьціла паслугу сеціўнага тэлебачаньня з абанэнцкай платай 40 000 рублёў ($18,6) за 20 тэлеканалаў. На 2016 год большасьць тэлеканалаў Беларусі мелі старонкі на Ютубе. У тым ліку 13 агульнабеларускіх каналаў выкладалі ў Сеціва запісы перадачаў і вялі он-лайн-вяшчаньне: «Беларусь 1», «Беларусь 2», «Беларусь 3», «Беларусь 5», «Беларусь 24», «АНТ», «СТБ», «БелмузТБ», «Белсат», «8 канал», «ІТБ», «РТР Беларусь» і «Тэлебачаньне дзеля грамадзтва». 24 жніўня 2016 году сотавы апэратар «А1» запусьціў лічбавае тэлебачаньне «Вока» з доступам да 50 тэлеканалаў за 35 капеек/дзень.

На 2018 год «Белтэлекам» прапаноўваў сеціўная тэлебачаньне «Смарт-заля» з магчымасьцю прыпыненьня, запісу і перамоткі перадачаў з архіву за 48 гадзінаў. Для прагляду патрабавалася хуткасьць доступу ад 800 кілябіт/сэкунда (H.264 640×360p25). Прагляд на хуткасьці звыш 1000 кілябіт/сэкунда (H.264 720×576p25) даваў большае разрозьненьне. Асноўная расцэнка «Канапа» каштавала 6 рублёў ($3). Пагатоў сярод 77 каналаў было 10 беларускіх, зь якіх беларускамоўныя перадачы мелі толькі «Беларусь 1» і «Беларусь 3».

На 2018 год найбольш наведваным сайтам у Беларусі быў амэрыканскі відэахостынг «Ютуб». Іншымі найбольш прагляданымі былі: 2) расейскамоўны відэахостынг Беларусі Kinogo.by (17-е месца); 3) расейскі «Кінапошук» (26-е, Kinopoisk.ru), які належаў «Яндэксу»; 4) амэрыканскі гульнявы «Твіч» (29-е, Twitch.tv), які належаў «Амазону»; 5) «Белтэлекам» (30-е, ТБ «Заля»); 6) расейскі Rutube.ru (31-е), які належаў «Газпраму»; 7) расейскамоўны відэхостынг ЗША «Іві» (40-е, ivi.ru); 8) расейскі тэлеканал «ТНТ» (42-е; Tnt-online.ru), які належаў «Газпраму».

## Крыніцы


Катэгорыя:Тэхналёгіі кіно
Катэгорыя:Інтэрнэт-вяшчаньне
Рэгулярны парк

**Рэгулярны парк** (або **сад**; таксама **францускі** або **геамэтрычны парк/сад**; або **барокавы парк/сад**) — парк, які мае геамэтрычна правільную пляніроўку, звычайна з выяўленай сымэтрыяй і рэгулярнасьцю кампазыцыі. Характарызуецца прамымі алеямі, якія зьяўляюцца восямі сымэтрыі, кветнікамі, партэрамі і басэйнамі правільнай формы, стрыжкай дрэваў і хмызьнякоў з наданьнем пасадкам разнастайных геамэтрычных формаў.

Уладкаваньне паркаў у рэгулярным стылі дасягнула найвышэйшага піку ў Францыі ў эпоху барока (XVII—XVIII стагодзьдзі), прыкладам чаго зьяўляецца Вэрсальскі парк, створаны для Людовіка XIV ляндшафтным архітэктарам Андрэ Лёнотрам. Моду на рэгулярныя паркі хутка перанялі ў іншых краінах Эўропы; адсюль распаўсюджаная назва рэгулярных садоў як «францускіх» (). Аднак яна гістарычна недакладная — рэгулярныя сады ўзьніклі ў Італіі ў Эпоху Адраджэньня, а найбольшай выдасканаленасьці дасягнулі ў Ангельшчыне ў XIX стагодзьдзі, дзе стала практыкавацца стрыжка пасадак у складаных і экзатычных формах (у выглядзе жывёлаў, птушак, грыбоў, сьпіраляў і г. д.; глядзіце Тапіяр).

Рэгулярныя сады і паркі вельмі распаўсюджаны пры палацах і замках; як правіла, яны зьяўляюцца важнай састаўнай часткай палацава-паркавых ансамбляў.

## Глядзіце таксама
* Садова-паркавае мастацтва
* Пэйзажны парк

## Крыніцы

## Літаратура
* Yves-Marie Allain и Janine Christiany, *L'art des jardins en Europe*, Citadelles et Mazenod, Paris, 2006
* Claude Wenzler, *Architecture du jardin*, Editions Ouest-France, 2003
* Lucia Impelluso, *Jardins, potagers et labyrinthes*,  Hazan, Paris, 2007.
* Philippe Prevot, *Histoire des jardins*, Editions Sud Ouest, 2006

Катэгорыя:Садова-паркавае мастацтва
Катэгорыя:Паркі
Беларуская сьвятыня

**«Беларуская сьвятыня»** — выданьне Аргкамітэту Беларускай Каталіцкай Грамады. Адзіны нумар выйшаў у 1990 годзе. Зьмешчаная адозва Беларускай Каталіцкай Грамады, а таксама матэрыялы рэлігійнага характару.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія СМІ
Белорусская стачка

**«Белорусская стачка»** — грамадзка-палітычнае выданьне. Газэта дэмакратычных сілаў Заходняга рэгіёну, дадатак да газэты «Фронт». Выйшла ў траўні 1991 у Горадні. Выдавец — У.Якаўлеў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Катэгорыя:Гарадзенскія газэты
Пелішча

**Пе́лішча** (таксама — *Пе́лішчы*) — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Цэнтар Пелішчанскага сельсавету. Празь вёску праходзіць дарога , на поўначы вёскі — .

## Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вёска вядома з 2-й паловы XVI ст. пад назвай Пелішчава ў складзе Берасьцейскага павету Берасьцейскага ваяводзтва ВКЛ, шляхецкая ўласнасьць. На пачатку XVIII ст. вёскай валодаў род Матушэвічаў, з 1754 г. — Пшазьдзецкія.

У сярэдзіне ХІХ ст. вёска ў Жыцінскай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі. У 1885 г. у вёсцы 70 двароў, 718 жыхароў, школа, карчма. Паводле перапісу 1897 году ў складзе Пелішчанскай сельскай грамады, у вёсцы 109 двароў, 851 жыхар, народная вучэльня, хлебазапасны магазін, карчма; у выселку Пелішча 5 двароў, 24 жыхары, карчма. Побач зь вёскай фальварак Пілішча Аляксандры Лышчынскай і маёнтак Жыцін Канстанціна Цялятніцкага. У 1905 годзе ў вёсцы 1085 жыхароў, у народнай вучэльні 93 навучэнцы.

У 1921—1939 гг. Пелішча (Piliszcze, Peliszcze) спачатку ў Жыцінскай гміне, а з 1928 году ў Камянец-Літоўскай гміне Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва Польшчы. У 1923 годзе ў вёсцы 157 двароў, 786 жыхароў (525 каталікоў, 257 праваслаўных, 4 пратэстанты). З 1927 г. дзейнічаў мэханічны млын. У 1934 г. пабудаваны мураваны касьцёл Сэрца Езуса. Праваслаўныя адносіліся да прыходу Пакроўскай царквы ў Арэпічах. Побач зь вёскай маёнтак Жыцін, якім валодаў Станіслаў Гутоўскі.

У 1940 годзе ў вёсцы 188 двароў, 950 жыхароў. З 12 кастрычніка 1940 году вёска — цэнтар сельсавету Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці БССР. На франтах загінулі 8 жыхароў вёскі. У 1948 годзе ў 7-гадовай школе 176 вучняў. У сакавіку 1949 г. арганізаваны калгас імя Будзённага.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1960 год — 917 жыхароў; 1999 год — 1519 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 1500 жыхароў; 2009 год — 1378 жыхароў

## Інфармацыя для турыстаў
У вёсцы ў брацкай магіле пахаваны 8 танкістаў 19-й мэханізаванай брыгады 28-й арміі, якія загінулі 21 ліпеня 1944 году ў час прарыву нямецкай абароны каля вёскі. У памяць танкістаў пастаўлены помнік — танк на пастамэнце. У вёсцы захаваўся помнік архітэктуры — касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса (1934 г.). На паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі — фрагмэнты былога прысядзібнага парку Жыцін.

## Крыніцы

## Літаратура
* Гарады і вёскі Беларусі, Том 4, Берасьцейская вобласьць, кніга ІI, Менск, «БЕЛАРУСКАЯ ЭНЦЫКЛАПЕДЫЯ», 2007

## Вонкавыя спасылкі

* 
* З успамінаў жыхаркі Пелішча Любові Ігнацьеўны Аўсянік

Катэгорыя:Пелішчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Індычы

**Інды́чы** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пелішчанскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1800 г. па фундацыі Тамаша Канюшэўскага ў Індычах пабудавана драўляная ўніяцкая царква Нараджэньня Божай Маці, пасьля скасаваньня Уніі прыхаджане пераведзены ў праваслаўе. У сярэдзіне XIX ст. сяло ў Жыцінскай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі. Адносілася да маёнтку Пелішча, уласнасьці Лышчынскіх. У 1885 г. — 19 двароў, 239 жыхароў, праваслаўная царква, карчма, у вёсцы разьмяшчалася валасное праўленьне. У 1890 годзе ў складзе Індыцкай сельскай грамады. Паводле перапісу 1897 году ў сяле 27 двароў, 218 жыхароў, хлебазапасны магазын, карчма. У выселку Індычы 5 двароў, 15 жыхароў. У 1905 г. — 314 жыхароў.

У 1921—1939 гг. вёска Індычы ў складзе Жыцінскай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва Польшчы. У 1923 г. — 15 двароў, 60 жыхароў. У 1940 г. — 40 двароў, 194 жыхары. З 12 кастрычніка 1940 году вёска ў Пелішчанскім сельсавеце Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці БССР. У Другую сусьветную вайну на франтах загінулі і прапалі бязь вестак 10 жыхароў вёскі. У траўні 1943 г. за сувязь з партызанамі расстраляны 2 жыхары вёскі. У 1960-я г. царква ў Індычах разбурана.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1960 год — 147 жыхароў; 1970 год — 131 жыхароў; 1999 год — 62 жыхары
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 46 жыхароў; 2009 год — 31 жыхар

## Крыніцы

## Літаратура
* Гарады і вёскі Беларусі, Том 4, Берасьцейская вобласьць, кніга ІI, Менск, «БЕЛАРУСКАЯ ЭНЦЫКЛАПЕДЫЯ», 2007

## Вонкавыя спасылкі
* Індычы на radzima.org

Катэгорыя:Пелішчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Седруж

**Се́друж** (таксама — *Сэ́дружа*) — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пелішчанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 51 жыхар
* 1999 год — 68 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Пелішчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Штучны спадарожнік

**Шту́чны спадаро́жнік** — касьмічны лятальны апарат, выведзены на арбіту вакол нябеснага цела. Такія апараты маюць рознае ўжываньне, улучна з рэтрансляцыяй сувязі, прагнозам надвор’я, навігацыяй (GPS), вяшчаньнем, навуковымі дасьледаваньнямі і назіраньнямі.

За выключэньнем пасіўных спадарожнікаў, большасьць спадарожнікаў маюць сыстэму выпрацоўкі электраэнэргіі дзеля сілкаваньня абсталяваньня на борце. Дзяля гэтага на апаратах усталёўваюць сонечныя батарэі або радыяізатопных тэрмаэлектрычных генэратараў. Большасьць спадарожнікаў таксама маюць пэўны спосаб сувязі з наземнымі станцыямі, якія вядомыя як транспондары. Многія спадарожнікі выкарыстоўваюць стандартызаваную шыну дзеля эканоміі сродкаў, найбольш папулярнымі зь якіх ёсьць невялікія CubeSat. Падобныя апараты могуць працаваць разам як групы, утвараючы сузор’і. Праз высокі кошт запуску ў космас большасьць спадарожнікаў вырабляюцца як мага больш лёгкімі і трывалымі. Большасьць спадарожнікаў сувязі ёсьць радыёрэлейнымі станцыямі на арбіце і нясуць дзесяткі транспондараў, кожны з прапускной здольнасьцю ў дзясяткі мегагэрц.

Спадарожнікі выводзяцца да арбіты ракетамі-носьбітамі. Затым спадарожнікі могуць зьмяняць або трымацца сваёй арбіты з дапамогай рухаў, якія робяцца звычайна з дапамогай хімічных або іённых рухавікоў. На 2018 год каля 90% спадарожнікаў, якія круцяцца вакол Зямлі, знаходзяцца на нізкай або геастацыянарнай арбіце. Апошняя арбіта азначае, што спадарожнікі стаяць нерухома ў небе адносна вызначанага пункту на Зямлі. Некаторыя спадарожнікі, якія робяць фатаздымкі Зямлі, маюць сынхронную з Сонцам арбіту, бо ў такім стане лепей захапіць у адной фатаграфіі ўсю Зямлю. Невялікая колькасьць спадарожнікаў круціцца вакол іншых целаў, як то вакол Месяца, Марса і Сонца, або некалькіх цел адначасна. Касьмічныя тэлескопы выкарыстоўваюць амаль ідэальны вакуўм касьмічнай прасторы дзеля назіраньня за аб’ектамі з усім электрамагнітным спэктрам.

Катэгорыя:Касманаўтыка
Сураў (вёска)

**Су́раў** — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Галіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 7 чалавек
* 1999 год — 20 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Галіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клімавіцкага раёну
Любічы

Назву **Любічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Любічы — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласьці
* Любічы — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Залюбічы
* Любішча
* Пакалюбічы
Чарнёва

**Чарнёва** — вёска ў Беларусі, каля ракі Сташоўкі. Уваходзіць у склад Расьнянскага сельсавету Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 10 чалавек
* 2009 год — 3 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Катэгорыя:Расьнянскі сельсавет
Рак шыйкі маціцы

**Рак шы́йкі ма́ціцы** — утварэньне ракавай пухліны ў тканках шыйкі маціцы.

Узьнікненьню хваробы папярэднічае дысплязія эпітэлю шыйкі маціцы. Для выяўленьня немачы штогод пасьля пачатку плоцевага жыцьця бяруць мазок з вузаў эпітэлю на перадракавыя зьмяненьні. Звыш 90% выпадкаў раку шыйкі маціцы выклікае вірус папілёмы чалавека. Каб пацьвердзіць наяўнасьць ДНК гэтага віруса, робяць кальпаскапію і гісталягічнае дасьледаваньне. Каля 15 з больш як 100 відаў віруса выклікаюць утварэньне ў эпітэлі шыйкі маціцы нетыповых вузаў, якія могуць перараджацца ў ракавыя вузы. Для прадухіленьня хваробы дзяўчынам у веку ад 12 гадоў робяць прышчэпку, што праводзіцца ў 3 крокі за 6 месяцаў. За 2012 год хваробу выявілі сярод каля 500 000 жанчынаў у сьвеце. Ад яе загінула каля 230 000 жанчынаў.

## Чыньнікі
Узьнікненьню хваробы спрыяе раньні пачатак плоцевага жыцьця, калі вузы эпітэлю шыйкі маціцы ёсьць нясьпелымі і схільнымі да пранікненьня віруса папілёмы. Таксама шкодзіць наяўнасьць некалькіх плоцевых сукупленцаў, тытунепаленьне, бародаўкі і вогнік на плоцевых органах.

## Глядзіце таксама
* Эрозія шыйкі маціцы

## Крыніцы

Катэгорыя:Гінэкалягічныя ракі
Катэгорыя:Захворваньні, што перадаюцца плоцевым шляхам
Катэгорыя:Інфэкцыйныя прычыны раку
Катэгорыя:Папілёмавірусныя захворваньні
Ратайчыцы

**Рата́йчыцы** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Цэнтар Ратайчыцкага сельсавету.

## Гісторыя
У 1920-х гадах у вёсцы працаваў настаўнікам Адам Трыпус.

## Насельніцтва
* 2009 год — 305 чалавекі
* 1999 год — 403 чалавекі

## Прадпрыемствы
У вёсцы знаходзіцца аднайменны гадавальнік дэкаратыўных расьлінаў.

## Інфармацыя для турыстаў
* За 0,25 км на паўночны ўсход, на левым беразе ракі П’яўкі знаходзіцца курганны могільнік пэрыяду раньняга Сярэднявечча, датаваны XI—XIII стагодзьдзямі. Занесены ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэньня ().
* За 0,8 км на паўднёвы ўсход ад вёскі знаходзіцца бескурганны могільнік пэрыяду раньняга Сярэднявечча, датаваны XI—XII стагодзьдзямі. Занесены ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцей Рэспублікі Беларусь як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэньня ().
* У самой вёсцы захаваліся рэшткі сядзібы XIX стагодзьдзя.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С.&nbsp;48.

Катэгорыя:Ратайчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Хацінава

Назву **Хаці́нава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Хацінава — вёска ў Камянецкім раёне

* Менская вобласьць:
** Хацінава — вёска ў Любанскім раёне
** Хацінава — былая назва пасёлку Радуга ў Любанскім раёне
Хацінава (Берасьцейская вобласьць)

**Хаці́нава** (таксама — *Хуты́нава*) — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ратайчыцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 69 чалавек
* 1999 год — 484 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ратайчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Трасьцяніца

Назву **Трасьцяні́ца** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Трасьцяніца — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Трасьцяніца — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Трасьцяніца — былое паселішча на тэрыторыі Мазырскага раёну Гомельскай вобласьці

## Рэкі
* Трасьцяніца — рака ў Берасьцейскай вобласьці
Паморская культура

**Памо́рская культу́ра** (вейхяроўска-краташынская, усходнепаморская, паморска-падклёшавая, культура падклёшавых пахаваньняў) — археалягічная культура раньняга жалезнага веку плямёнаў, якія ў 7-3 стагодзьдзях да н.э. (фазы D—Lt C1) насялялі большую частку Польшчы, заходняе Палесьсе і заходнюю Валынь. Вядома больш за 3000 помнікаў і месцазнаходжаньняў. На тэрыторыі Беларусі вядомы толькі помнікі позьняга этапу, якія належалі да ўсходняй пэрыфэрыйнай групы. Яна разглядаецца як варыянт паморскай альбо асобнай культуры — падклошавых пахаваньняў; помнікі распаўсюджаны ў Мазовіі, Малой Польшчы, заходняй Валыні.

Катэгорыя:Археалягічныя культуры
Катэгорыя:Гісторыя
Катэгорыя:Археалягічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалягічныя культуры Польшчы
Катэгорыя:Археалягічныя культуры Ўкраіны
Лімбург

Назву **Лімбург** маюць:

* Лімбург (Нідэрлянды) — правінцыя на поўдні Нідэрляндаў
* Лімбург (Бэльгія) — правінцыя ў Бэльгіі
* Лімбург-ан-дэр-Лян — горад у Нямеччыне
* Лімбург — нідэрляндзкая назва бэльгійскага (валёнскага) гораду Лямбур
Вера (часопіс)

**«Вера»** — беларускі каталіцкі часопіс. Пачаў выходзіць у 1988, рыхтаваўся ў Менску і выдаваўся ў Беластоку. Рэдактары — Алесь Бяляцкі, Натальля Клініцкая.

У часопісе зьмяшчаліся разнастайныя матэрыялы рэлігійнага характару: тэксты малітваў; зьвесткі пра адраджэньне ў Беларусі хрысьціянскага жыцьця.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія СМІ
Катэгорыя:Беласток
Лідзія Вакулоўская

**Лідзія Вакулоўская**  (20 лютага 1926, г. Сноўск, Чарнігаўская вобласьць, УССР — 28 жніўня 1991, Сноўск (былы Шчорс), Чарнігаўская вобласьць, Украіна)— празаік, сцэнарыстка, у другой палове 1960-х перасьледавалася і трапляла пад цэнзурныя рэпрэсіі.

## Жыцьцяпіс
У 1945 скончыла сярэднюю школу, пасьля паступіла ў Кіеўскую школу кінаактораў, пасьля закрыцьця школы ў 1948 годзе перавялася на расейскае аддзяленьне акторскага факультэту Кіеўскага тэатральнага інстытуту. Па заканчэньні атрымала накіраваньне ў Адэскі тэатар расейскай драмы (1952). У 1954 пераехала на Чукотку, з гэтага часу пачала выступаць у друку, працавала ў рэдакцыі газэты «Заря Севера», потым у Калінінградзе ў газэце «Калининградская правда». У 1963 па яе сцэнары пастаўленая камэдыя «Лушка» на Кіеўскай кінастудыі.

Сябра СП СССР з 1963 году, у беларускай пісьменьніцкай арганізацыі з 1965 году.

У сувязі зь пераводам мужа Сяргея Вінаградава на новую работу ў 1965 апынулася ў Менску, перайшла на творчую працу. У Беларусі пачала друкавацца з 1966 у часопісе «Нёман»: апавяданьні «В пургу» (1966), «Таюнэ» (1967). На кінастудыі «Беларусьфільм» выйшаў фільм «Саша-Сашачка» (1966) паводле яе сцэнару.

На кватэры Вакулоўскай рэгулярна зьбіралася вольнадумная інтэлігенцыя Менску. Як высьветлілася пазьней, у гэты своеасаблівы клюб пранік агент КГБ Зоя Б.

З 1967 году перасьледуецца з боку КГБ і трапляе пад цэнзурныя рэпрэсіі, раскручваецца «справа Вакулоўскай». Пісьменьніцу абвінавачваюць у спробах перадаць на Захад для публікацыі свае творы, распаўсюджваньні забароненай літаратуры, закліках да тэрору і антысавецкай прапагандзе. Пётар Машэраў, выступаючы на партактыве, з гэтай нагоды заявіў, што «кампэтэнтныя органы ўскрылі антысавецкі нарыў», што з «асобамі, якія рэгулярна наведвалі кватэру сябры Саюзу пісьменьнікаў Л.Вакулоўскай, дзе сыстэматычна наладжваліся п'янкі ды вяліся злобныя антысавецкія размовы», пачалі праводзіцца прафіляктычныя размовы. Зь лістападу 1967 сябры і калегі В. (у тым ліку — Валянцін Тарас) таксама дапытваюцца ў КГБ і доўгі час перасьледуюцца.

У 1988 Вакулоўская піша кнігу пра сталінскія рэпрэсіі «Вольфрам - металл твёрдый».

## Крыніцы

## Літаратура
*  Т. 1. — Менск, 1992. С. 500-501; 
* Тарас В. На острове воспоминаний // Нёман. 1998, № 5. С. 83-95.
* Вакулоўская Лідзія // 

## Вонкавыя спасылкі
* Імёны Свабоды: Лідзія Вакулоўская

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Украінскія літаратаркі
Катэгорыя:Савецкія літаратары
Весткі Адраджэньня

**«Весткі Адраджэньня»** — бюлетэнь Канфэдэрацыі Беларускіх Суполак. Выданьне паўстала зь ініцыятывы Вінцука Вячоркі і ажыцьцяўлялася Бібліяграфічна-інфармацыйнай службай Канфэдэрацыі Беларускіх Суполак у складзе Ю.Лаўрыка, Л.Сьвянцецкай і І.Коваль.

Інфармацыйна-бібліяграфічнае выданьне. У 1990 выйшла два нумары.

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Катэгорыя:Беларускія газэты
Сьвітанак (суполка)

**«Сьвіта́нак»** — суполка студэнтаў Беларускага тэхналягічнага інстытуту, утвораная ў 1987 годзе.

Аб’ядноўвала блізу 40 сяброў, якія былі актыўнымі ўдзельнікамі КБС. Кіраўнік — Алесь Гуркоў. Асноўны кірунак дзейнасьці — экалёгія, нацыянальнае адраджэньне, праблемы беларускага студэнцтва. З 1988 году суполка наладзіла выпуск самвыдавецкай газэты «Студэнцкая думка». На базе суполкі ў пачатку 1990-х узьнікла новае грамадзкае аб’яднаньне — Задзіночаньне Беларускіх Студэнтаў.

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1987 годзе
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Дамамерычы

**Дама́мерычы** — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дамамерыцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 88 чалавек
* 1999 год — 125 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Дамамерыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клімавіцкага раёну
Люціна

Назву **Люціна** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Люціна — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Люціна — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці
Рані (Берасьцейская вобласьць)

**Рані́** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пелішчанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 14 жыхароў
* 1999 год — 22 жыхары

## Крыніцы

Катэгорыя:Пелішчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Чапялі (Камянецкі раён)

**Чапялі́** — вёска ў Беларусі, каля ракі Пульвы. Уваходзяць у склад Расьнянскага сельсавету Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 74 чалавекі
* 2009 год — 48 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Расьнянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Мінкавічы (Берасьцейская вобласьць)

**Мі́нкавічы** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ратайчыцкага сельсавету.

## Гісторыя
Упершыню згаданыя ў 1522 годзе, былі шляхецкім маёнткам, якім валодалі Гамшэвічы, перайшлі перайшлі да Сапегаў.

Пасьля адміністрацыйнай рэформы сярэдзіны XVI стагодзьдзя ў Вялікім княстве Літоўскім у складзе Берасьцейскага павету Берасьцейскага ваяводзтва.

У 1722 годзе Міхал Сапега аддаў Мінкавічы пад заклад Юзафу Матушэвічу, пасьля гэтага маёнтак перайшоў да роду Матушэвічаў. Матушэвічы заклалі і адбудавалі тут напрыканцы XVIII — пачатку XIX стагодзьдзяў дваранскую сядзібу.

Пасьля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Мінкавічы ў складзе Расейскай імпэрыі.

У сярэдзіне XIX стагодзьдзя маёнтак належаў Яну Швыкоўскаму, у 1890 годзе Швыкоўскіх ажыцьцявілі перапляніроўку сядзібы, аднак неўзабаве яна перайшла да Замойскіх. У 1899 году Марыя Замойская пабудавала невялікую прыдарожную капліцу.

У 1921 годзе вёска ўвайшла ў склад міжваеннай Польшчы, дзе належала да Берасьцейскага павету Палескага ваяводзцтва. У 1939 годзе далучана да БССР.

У 1990-я гады была адноўленая і адрэстаўраваная капліца Марыі Замойскай. У той жа час сядзібны дом быў перабудаваны і абкладзены цэглай.

## Насельніцтва
* 2009 год — 419 чалавек
* 1999 год — 75 чалавек

## Славутасьці
* Сядзіба Матушэвічаў — Швыкоўскіх — Замойскіх. Захваўся моцна перабудаваны дом, гаспадарчыя пабудовы і часткі парку.
* Капліца Марыі Замойскай. Прыдарожная капліца збудаваная ў 1899 годзе, адноўленна ў 1990-я.

## Геалёгія
За 1,5 км на паўночны захад ад вёскі знаходзіцца Мінкавіцкае радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу. Лінзападобны паклад зьвязаны з флювіягляцыяльнымі адкладамі сожаўскага зьледзяненьня. Распрацоўваецца Высока-Літоўскім кар’ерам Беларускай чыгункі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ратайчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Кусьцічы

**Ку́сьцічы** (таксама — *Ку́стычы*) — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ратайчыцкага сельсавету. Празь вёску праходзіць дарога .

## Насельніцтва
* 2009 год — 69 чалавек
* 1999 год — 79 чалавек

## Славутасьці
* Курганны могільнік пэрыяду раньняга сярэднявечча (ХІ—ХІІІ стагодзьдзі), хутар Гуркі, за 0,2 км на левы бок ад дарогі Відамля — Высокае, на поўдзень ад хутару — 

## Крыніцы

Катэгорыя:Ратайчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Кругель

**Кру́гель** (таксама — *Кругэ́ль*) — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці.  Уваходзіць у склад Ратайчыцкага сельсавету.

## Гісторыя
Вёска вядомая з другой паловы XV стагодзьдзя, уваходзіла ў склад Берасьцейскага павету Берасьцейскага ваяводзтва Вялікага княства Літоўскага. Кароль Казімер IV дараваў права на валоданьне вёскай Дашко Барубічу.

Пасьля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Кругель у складзе Расейскай імпэрыі, належала Берасьцейскаму павету Гарадзенскай губэрні.

У сярэдзіне XIX стагодзьдзя ўладальнікам маёнтку быў памешчык Падгурскі. У гэты час тут была пабудавана драўляная праваслаўная царква сьв. Духу. Паводле перапісу 1897 году ў Кругелі было 17 двароў, 120 жыхароў, царква, карчма. У 1905 г. — 156 жыхароў, у народным вучылішчы 73 навучэнцы.

У 1921 годзе вёска ўвайшла ў склад міжваеннай Польшчы. У 1923 годзе тут было 17 двароў і пражывала 95 жыхароў. З 1939 году ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну на франтах загінула 8 жыхароў вёскі.

Царква сьв. Духу XIX стагодзьдзя пабудовы была разабраная ў 1960-я гады.

## Насельніцтва
* 2009 год — 6 чалавек
* 1999 год — 7 чалавек

## Асобы
* Уладзімер Гніламёдаў (1937—2024) — беларускі літаратуразнавец, крытык, пісьменьнік

## Крыніцы

Катэгорыя:Ратайчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну