Гоман (група)

«**Гоман**» ― беларуская народніцкая пецярбурская група ў 1880-х роках.

## Стварэньне

Група ўзьнікла сярод студэнтаў ― ураджэнцаў Беларусі, якія выступалі з ініцыятывай стварэньня аўтаномнай беларускай фракцыі «Народнай волі». Стваральнікі і кіраўнікі: Аляксандар Марчанка з Мсьціслаўскага павету і Хаім Ратнэр з Шклову, ім дапамагалі М. І. Стацкевіч, В. Б. Крупскі, С. І. Несьцюшка-Буйніцкі і інш.

## Дзейнасьць
Група тэарэтычна абгрунтоўвала існаваньне беларускай нацыі, у сваёй праграме вылучала патрабаваньне сацыяльнага і нацыянальнага разьняволеньня беларускага народу, якое зьвязвала зь перамогай народнай рэвалюцыі ў Расеі, пераходам улады Ўстаноўчаму сходу і арганізацыі нацыянальных аўтаномій.

Група падтрымлівала сувязь з Паўночна-Заходняй арганізацыяй «Народнай волі», створанай у Вільні па ініцыятыве выканкаму «Народнай волі». Гэтая арганізацыя аб’ядноўвала народніцкія гурткі Віленскай, Віцебскай, Гарадзенскай, Ковенскай і Менскай губэрняў. Гоманаўцы былі знаёмы зь ейнымі кіраўнікамі ― А. Лісоўскай, , Е. Айзэнбэргам і І. Лямпе. Існуюць сьведчаньні пра сувязі групы «Гоман» з нарадавольцамі М. П. Аўчыньнікавым, М. Э. Янчэўскім, П. Якубовічам.

У 1884 року група выпускала на маскальскай мове нелегальны гектаграфічны часопіс «Гоман» з падзагалоўкам «Беларускі сацыяльна-рэвалюцыйны агляд». Часопіс заклікаў да барацьбы з самадзяржаўем у садружнасьці з расейскімі рэвалюцыянэрамі, друкаваў карэспандэнцыю зь месцаў. «Мы — беларусы, і павінны змагацца за мясцовыя інтарэсы беларускага народа і фэдэратыўную аўтаномію краіны, — пішацца ў першым нумары часопіса. — Мы — рэвалюцыянэры, таму што, падзяляючы праграму барацьбы Народнай волі, лічым неабходным прыняць удзел у гэтай барацьбе; мы — сацыялісты, бо нашай галоўнай мэтай зьяўляецца эканамічнае паляпшэньне краіны на аснове навуковага сацыялізму». Упершыню была агучана думка пра самастойнасьць беларускай нацыі. Аўтары часопіса «Гоман» адносілі беларусаў да разраду «плябейскіх нацый», якія ня маюць сваёй нацыянальнай эліты (інтэлігенцыі). Пры гэтым, на думку аўтараў, беларусы — гэта самабытны народ, які мае сваю мову, культуру, побыт, паданьні, уласнае гістарычнае мінулае і тэрыторыю, якая ўтварае адзіны эканамічны раён. «Глуха, але настойліва пратэставаў ён супраць здрадлівых спробаў палянізаваць або русіфікаваць яго, і абедзьве сілком навязаныя яму культуры праходзілі міма, не прычапіўшыся да яго. Сьвята захоўвае ён асновы свайго жыцьця ў чаканьні зьяўленьня сваёй інтэлігенцыі, якая будзе не ламаць гэтыя асновы, а разьвіваць і ўдасканальваць іх…».

 меркаваў, што рэдактарамі «Гоману» былі маладыя палякі. Аднак, магчыма, гэта не зусім так. Хутчэй за ўсё, Хаімам Ратнэрам упісаны такія словы: «Бедная частка гэбрайства нідзе так не сышлася з народам, як у Беларусі: жыды ня толькі засвоілі тут некаторыя народныя звычаі і забабоны, але нават нярэдкія выпадкі аднадушнай барацьбы гэтай часткі зь беларусамі супраць жыдоў жа, багацеяў і паноў…».

Выйшлі два нумары часопісу. У сакавіку 1884 року ініцыятары часопісу арыштаваныя. Р. Радзік сьцьвярджае, што беларускія народнікі «не пакінулі за сабой ні непасрэдных пераемнікаў, ні значных сьлядоў у сьвядомасьці стваральнікаў беларускасьці перадрэвалюцыйнага перыяду дваццатага стагодзьдзя». Але, хутчэй, справа ў наступным замоўчваньні групы «Гоман». Пра яе ўспамінае ў 1930-х роках ксёндз Адам Станкевіч, беларускі грамадзкі дзяяч у перадваеннай Польшчы: «Мужыцкую праўду» пісалі і выдавалі беларусы-каталікі з польскай культурай, а сярод беларускіх народавольцаў-гоманаўцаў ўжо зьявілася беларуская праваслаўная інтэлігенцыя. Першыя яшчэ аглядаліся на Польшчу і на традыцыі Вялікага Княства Літоўскага, а іншыя зьвязвалі лёс Беларусі з Расеяй і аб традыцыях Вялікага Княства Літоўскага, калі не лічыць Грынявіцкага, зусім ня памяталі. Гэтыя інтэлігенты не называлі сябе літоўцамі (як гэта рабіў Каліноўскі і нават яшчэ Грынявіцкі), а менавіта беларусамі…». У 1935 року ў Львове выйшла праца Антона Луцкевіча «Narodowolcy-Białorusini i ich organ «Homon» (Pamiętnik VI Powszechnego zjazdu historyków polskich w Wilnie 17-20 września 1935 r. T. 1. Lwów, 1935).

## Бібліяграфія
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Александровіч С. Х. Слова — багацце: Літаратурна-крытычныя артыкулы — Мінск: Мастацкая літаратура, 1981. — 414 с.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Рышард Радзік. Петербургские народники ― творцы современной белорусской национальной идеи // Белорусский сборник. Статьи и материалы по истории и культуре Белоруссии. Выпуск 3. ― СПБ., Российская национальная библиотека, 2005. С. 288.
*  

## Вонкавыя спасылкі
* В. Носевич. Становление этноса и национальная идея
* П. В. Терешкович. Этническая история народов Центрально-Восточной Европы (1860—1890-е годы)

Катэгорыя:Народнікі
Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Расеі
Катэгорыя:Арганізацыі Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Беларускія рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Расейскія тайныя таварыствы