open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ангельскі камэрны аркестар

**Ангельскі камэрны аркестар** () — камэрны аркестар, які базуецца ў Лёндане.

Заснаваны ў 1948 г. Лоўрэнсам Леанардам і Арнолдам Голдсбро і першапачаткова называўся Аркестар Голдсбро, выконваючы барочную музыку. У 1960 г. аркестар пашырыў свой рэпертуар у бок сучаснасьці і адначасова прыняў сваё цяперашняе назву. Доўгі час аркестар не меў сталага дырыгента, працуючы пад кіраваньнем запрошаных маэстра, у ліку якіх былі Колін Дэвіс і Даніэль Баренбойм. У 1985 г. першым галоўным дырыгентам аркестра стаў Джэфры Тэйт, у 2000 г. яго зьмяніў Ральф Готані, у 2009 г. — Пол Ўоткінс.

Сярод найбольш яркіх падзей у гісторыі аркестра — яго цеснае супрацоўніцтва з Бенджамінам Бриттеном: аркестар шмат выступаў на фэстывалі Олдборо, ажыцьцявіў першае выкананьне опэры Брыт «Сон у летнюю ноч» і некалькіх іншых яго твораў, Брыт неаднаразова дырыжыраваў аркестрам . Сымпатыі крытыкаў і слухачоў выклікала ажыцьцёўленая аркестрам разам з Мюрэем Перайей, саліравалі і кіравалі аркестрам ад раяля, запіс усіх фартэпіянных канцэртаў Моцарта.

У 2005 г. Ангельскі камэрны аркестар сумесна з паўднёваафрыканскай фолк-групай Ladysmith Black Mambazo запісаў альбом «No Boundaries» («Бязь межаў»), у якім творы Баха і Моцарта ў своеасаблівых апрацоўках суседнічалі з уласнымі кампазыцыямі лідэра гурта Джозэфа Шабалалы.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Брытанскія аркестры
Катэгорыя:Культура Лёндана
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1948 годзе
Праская школа арганістаў

**Праская школа арганістаў** () — музычная навучальная ўстанова, якая дзейнічала ў Празе ў 1830—1890 гадах. Была заснаваная Таварыствам разьвіцьця царкоўнай музыкі ў Чэхіі (), якое ўзьнікла на чатыры гады раней.

Насуперак назьве, выкладаньне ў школе не абмяжоўвалася мастацтвам гульні на аргане: студэнты вывучалі таксама і клявіры, і асновы тэорыі і кампазыцыі.

У выніку распачатай у 1888 годзе рэарганізацыі ў 1890 годзе школа канчаткова ўвайшла ў склад Праскай кансэрваторыі.

## Дырэктары школы
* Ян Аўгуст Вітасек (1830—1839)
* Карл Франц Піч (1840—1856)
* Ёзэф Звонарж (1856—1858)
* Ёзэф Крэйчы (1858—1865)
* Францішак Скугерскі (1866—1890)

## Вядомыя вучні
* Карэл Бендль
* Антанін Дворжак
* Эдуард Напраўнік
* Ёзэф Багуслаў Фёрстэр
* Леош Яначэк

Катэгорыя:Акадэмічная музыка ў Чэхіі
Ёзэф Леапольд Звонарж

**Ёзэф Леапольд Звонарж** (; 22 студзеня 1824 — 23 студзеня 1865) — чэскі кампазытар, музыказнаўца і музычны пэдагог.

Скончыў Праскую школу арганістаў, вучань Карла Франца Піча. Адразу па заканчэньні курсу быў прыняты асыстэнтам, а затым і выкладчыкам, сярод яго вучняў быў, у прыватнасьці, Антанін Дворжак. У 1856—1858 гг. узначальваў школу, затым у 1860 г. заняў месца дырэктара Сафійскай акадэміі — жаночай музычнай навучальнай установы.

Найбольшае значэньне маюць музыказнаўчыя працы і навучальныя дапаможнікі Звонаржа, асабліва ў галіне гармоніі, шмат у чым піянэрскія для Чэхіі, — перш за ўсё, «Дапаможнік да лёгкага складаньня ужытных кадэнцыяў» (; 1859), якое згуляла важную ролю ў фармаваньні чэскай музычнай тэрміналёгіі. Апублікаваў цыкль з васьмі артыкулаў «Слова пра чэскія народныя песьні» (; 1860) і чатырохтомнік апрацовак чэскіх народных песень «Чэскія музычныя помнікі» (; 1862—1864). Аўтар нявыдадзенай і не пастаўленай опэры, царкоўнай музыкі, шматлікіх песень.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 22 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1824 годзе
Катэгорыя:Чэскія кампазытары
Катэгорыя:Чэскія акадэмічныя музыкі
Катэгорыя:Музычныя пэдагогі Чэхіі
Катэгорыя:Памерлі 23 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1865 годзе
Уладзімер Жбанаў

**Уладзі́мер Іва́навіч Жба́наў** (26 студзеня 1954, в. Станькаў, Койданаўскі раён, Менская вобласьць, цяпер Беларусь — 16 студзеня 2012, Менск, Беларусь) — беларускі скульптар.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Станькаве (Койданаўскі раён, Менская вобласьць) ў сям’і вайскоўца. Дзяцінства правёў у вёсцы Цівалі (Менскі раён). У год паступленьня ў Менскую мастацкую вучэльню, бацькі атрымалі кватэру ў Менску па вуліцы Адоеўскага. У выніку вясковы дом у Цівалі на некалькі гадоў стаў мастацкай майстэрняй Уладзімера Жбанава.

У 1973 годзе скончыў Менскае мастацкае вучылішча імя Глебава. У 1979-м скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (аддзяленьне скульптуры мастацкага факультэта). Служыў у Аўганістане. Пасьля войска тры гады вучыўся ў творчых майстэрнях Акадэміі мастацтваў СССР. У 1985—1999 гады — выкладчык вышэйшай катэгорыі ў Менскім мастацкім вучылішчы ім. Глебава.

З 1993 году чалец Беларускага саюза мастакоў.

## Працы

### Устаноўленыя ў г. Менску:
* «Таня» (1981) — Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь
* «Вера Харужая» (1982) — Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь
* Герб Рэспублікі Беларусь (1996) — будынак Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь
* «Незнаёмка» (1998) — Міхайлаўскі сквэр
* «Курыльшчык» (1999) — Міхайлаўскі сквэр
* «Дзяўчынка з парасонам» (2000) — Міхайлаўскі сквэр
* «Дама з сабачкай» (2001) — Камароўскі рынак
* «Фатограф» (2001) — Камароўскі рынак
* «Экіпаж» (2004) — ля ратушы
* «Гусар» (2004) — Музэй гісторыі гораду Менску (выстава аднаго твору ва ўнутраным дворыку)
* «Дойлід» (2006) — плошча Незалежнасьці

### Устаноўленыя ў іншых гарадах:
* «Дама з сабачкам», копія — Магілёў, на прыступках Драматычнага тэатру
* «Паручнік Ржэўскі» — Паўлаград, Украіна
* Скульптура-фантан «Залаты трохлісьнік» (2011) — Маладэчна (на галоўнай плошчы), устаноўлены да «Дажынак-2011»)
* «Вястун» (2011) — Маладэчна (на плошчы «Старое Места»).

## Глядзіце таксама
* Сьпіс помнікаў Менску

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Геннадий Фоков. Помнік паручніку Ржэўскаму (Паўлаград)
* Создатель городской скульптуры — privet-minsk.com
* Сьвятлана Цішко. На Старым Месце ўсталявалі «Вестуна» — Рэгіянальная газэта

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Беларускія скульптары
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Карл Франц Піч

**Карл Франц Піч**, *Карэл Францішак Піч* (, ; 5 лютага 1786, Батцдорф, цяпер Барташовіцэ-ў-Арліцкіх-гарах, Кралаваградзецкі край — 12 чэрвеня 1858, Прага) — чэскі арганіст і кампазытар.

## Біяграфія
Атрымаў першыя ўрокі музыкі ў свайго бацькі. Скончыўшы гімназію ў Індржыхаве-Градцы, вывучаў фартэпіяна, арган і кантрапункт ў арганіста Ёгана Франца Ота ў Кладзка. Затым скончыў філязофскі факультэт Карлавага ўнівэрсытэту. У 1815—1826 гадах працаваў настаўнікам музыкі ў багатых дамах Чэхіі. У 1826 годзе пераехаў у Прагу, з 1832 году арганіст праскай царквы Сьвятога Мікалая. У 1840 годзе ўзначаліў Праскую арганную школу, якой кіраваў да канца жыцьця; вучнямі Піча былі, у прыватнасьці, Карэл Бендль і Францішак Скугерскі.

Карл Франц Піч быў абраны ганаровым членам некалькіх музычных арганізацыяў, у тым ліку Зальцбурскага Мацартэўму (1845).

Аўтар Рэквіему, некалькіх імшаў і іншай царкоўнай харавой і арганнай музыкі.

Карл Франц Піч памёр 12 чэрвеня 1858 году ў чэскай сталіцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1786 годзе
Катэгорыя:Чэскія акадэмічныя музыкі
Катэгорыя:Памерлі 12 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1858 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Празе
Карэл Штэкер

**Карэл Штэкер** (, ; 2 лютага 1861, Косманасі — 13 сакавіка 1918, Млада-Болеслаў) — адзін зь вядучых чэскіх музычных тэарэтыкаў пачатку XX стагодзьдзя, кампазытар, арганіст, музычны пэдагог. Брат вандроўцы Антаніна Штэкера.

## Біяграфія
Вывучаў філязофію ў Карлавым унівэрсытэце ў Отакара Госьцінскага і адначасова арган і тэорыю музыкі ў Праскай школе арганістаў у Францішака Скугерскага. У 1885—1892 гадах рэгент хору ў праскай царкве Святой Уршулі.

Пераважна вядомы як шматгадовы (з 1889 г.) выкладчык кампазыцыі, кантрапункту і аргана ў Праскай кансэрваторыі, музыкант, вучнямі якога былі многія вядучыя майстры чэскай музыкі першай паловы XX стагодзьдзя — Вітэзслаў Новак, Ёзэф Сук, Багуслаў Марціну, Отакар Ерэміяш, Отакар Зіх і іншыя — у некаторых выпадках маюць складанасьці ў паразуменьні з кансэрватыўным настаўнікам.

Як тэарэтык выступаў прыкметным апанэнтам Гуга Рымана. Апублікаваў двухтомную «Ўсеагульную гісторыю музыкі» (; 1892, некалькі перавыданьняў). У 1907—1919 гадах разам з Карэлам Гофмайстэрам рэдагаваў газэту «Музычны агляд» ().

Штэкеру належыць шэраг арганных і харавых твораў, пераважна царкоўных.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 2 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1861 годзе
Катэгорыя:Чэскія акадэмічныя музыкі
Катэгорыя:Чэскія пэдагогі
Катэгорыя:Памерлі ў 1918 годзе
Павал Гуткоўскі

**Па́вал Мака́равіч Гутко́ўскі** (, в. Забелы, Слуцкі павет, Менская губэрня — ) — графік, брат Мікалая Гуткоўскага.

Зь сялянскай сям’і. Вучыўся ў іканапіснай майстэрні П. Курбатава ў Менску, Варшаўскай мастацкай школе. У 1917—1919 у Чырвонай арміі. У міжваенны час працаваў гравёрам на Менскім мастацкім камбінаце. У часе Другой сусьветнай вайны заставаўся на акупаванай тэрыторыі. Арыштаваны 5 жніўня 1944 у Менску па адрасе: вул. Беламорская, д. 26/1. Асуджаны 3 сакавіка 1945 за «супрацоўніцтва зь нямецкімі ўладамі ў пэрыяд акупацыі» да 10 гадоў выпраўленча-працоўных работ з канфіскацыяй маёмасьці. Этапаваны ў адзін з далёкаўсходніх канцлягераў. Вызвалены 20 чэрвеня 1954. Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР 3 сьнежня 1956. Аўтар карцін «Беларускія сяляне», «Сыты галоднага не разумее» і інш.

## Літаратура
* Гуткоўскі Павел Макаравіч // 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія графікі
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Мікалай Гуткоўскі

**Мікала́й Мака́равіч Гутко́ўскі** (, в. Забелы, Слуцкі павет, Менская губэрня — ) — юрыст, публіцыст, брат Паўла Гуткоўскага.

У 1907—1908 настаўнічаў у мястэчку Багушэвічы Менскай губэрні. У 1908 быў адным з арганізатараў Беларускага студэнцкага зямляцтва ў Варшаве. У 1912 скончыў юрыдычны факультэт Варшаўскага ўнівэрсытэту. Пасьля служыў ў Варшаве, Маскве. У часе Першай сусьветнай вайны мабілізаваны; юрысконсульт штаба Румынскага фронту. У 1917—1919 удзельнічаў у стварэньні беларускіх арганізацыяў у Адэсе. Нейкі час знаходзіўся ў складзе войск Урангеля ў Крыме. З чэрвеня 1921 у Менску. Працаваў навуковым сакратаром Акадэмцэнтру, юрысконсультам Наркамата асьветы БССР; адначасова з 1922 навуковы супрацоўнік Інбелкульта, выкладчык БДУ. У 1924—1925 супрацоўнік Пастаяннага прадстаўніцтва БССР пры ўрадзе СССР. Пасьля ў СНК БССР. Дасьледаваў крыніцы заканадаўства БССР, функцыянаваньне цэнтральных органаў улады. Удзельнічаў у распрацоўцы беларускай навуковай тэрміналёгіі. Аўтар успамінаў і артыкулаў па гісторыі беларускай культуры пачатку ХХ ст. Арыштаваны ДПУ БССР у 1930 па справе Саюза вызваленьня Беларусі. У 1934—1937 выконваў абавязкі загадчыка . У 1937 вымушана зьехаў у Маскву, дзе ўладкаваўся загадчыкам бібліятэкі Маскоўскага інжынэрна-эканамічнага інстытуту імя С. Арджанікідзэ. У кастрычніку 1937 арыштаваны паўторна, расстраляны і пахаваны ў 1938 на палігоне «Камунарка» ў Маскве. Рэабілітаваны пасьмяротна.

## Бібліяграфія
* Мікола Гуткоўскі. Беларуская праўная тэрміналёгія. Менск. 1927. 13 с.
* Фундаментальная библиотека БГУ: 100-лет на службе университетского образования / сот. В. Г. Кулаженко и др. — Минск: БГУ, 2021. С. 22-23

## Літаратура
* Гуткоўскі Мікалай Макаравіч // 
* Лінгвістыка 1920-х: тэрміналёгія, лексыкаграфія, правапіс, фармаваньне літаратурнай мовы. ARCHE 2010, № 11. С. 45

Катэгорыя:Беларускія юрысты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Мэмуарысты
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Андрыянаўка

**Андрыя́наўка** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сухопальскага сельсавету. Знаходзіцца за 28 км на паўночны захад ад Пружанаў, 45 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце. Насельніцтва на 2012 год — 52 жыхары, 28 двароў.

## Этымалёгія назвы
Паводле пружанскай гісторыка і краязнаўцы Веры Церахавай, назва вёскі паходзіць ад імя Андрыян.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Сухопальскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні. На пачатку XX стагодзьдзя 129 жыхароў.

У 1921—1939 роках у складзе Польшчы.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 у Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: пачатак стагодзьдзя — 129 жыхароў; 1970 год — 235 жыхароў (перапіс); 1999 год — 101 жыхар
* XXI стагодзьдзе: 2003 год — 89 жыхароў, 43 двары; 2005 год — 94 жыхары, 43 двары; 2010 год — 41 жыхар; 2012 год — 52 жыхары, 28 двароў

## Транспарт
Аўтамабільныя дарогі  аб’езная дарога вакол Белавескай пушчы і  Хвалава — Роўбіцк — Белы Лясок.

## Асобы
* Павал Бусько — апошні бортнік Белавескай пушчы

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор’е ў Андрыянаўцы

Катэгорыя:Сухопальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Беларуска-расійскі слоўнічак (1925)

«**Беларуска-расійскі слоўнічак**» — слоўнік краязнаўца Мікалая Касьпяровіча, выдадзены ў 1925 годзе Віцебскім акруговым таварыствам краязнаўства тыражом 2500 асобнікаў. Побач з агульнаўжывальнымі беларускімі літаратурнымі словамі даволі часта сустракаюцца і навуковыя тэрміны штучнага ўтварэньня, і вузкамясцовыя дыялектызмы.

Паводле сьведчаньня самога аўтара, слоўнік быў укладзены на матэрыяле выпускаў «Беларускай навуковай тэрміналёгіі» (1922—1924), «Невялічкага беларуска-маскоўскага слоўніка» (1921) Максіма Гарэцкага, «Беларускага лемантара» (1922) Сьцяпана Некрашэвіча і пасьлякастрычніцкай беларускай мастацкай літаратуры.

На думку І. Германовіча, слоўны пераклад на расейскую мову зроблены ўдала, і толькі ў асобных выпадках дапушчаныя сэнсавыя недакладнасьці. Слоўнік адыграў станоўчую ролю ў справе беларусізацыі навучальных і культурна-грамадзкіх установаў Віцебшчыны, толькі што ўключанай у склад БССР.

## Літаратура
* Іван Германовіч. Мікола Каспяровіч. Жыццё і дзейнасць // Пра час «Узвышша». Матэрыялы навуковых канферэнцый, узвышаўскіх чытанняў (Мінск. 1999—2002) / Рдкал.: Г. В. Запартыка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелНДІДАС. 2002 — С. 53—58. — 167 с.

Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1925 годзе
Вялікі Німныр

**Вялікі Німныр** (, ) — сяло ў Алданскім улусе Рэспублікі Саха (Якутыя) у Расейскай Фэдэрацыі. Разьмешчаны на правым беразе ракі Вялікі Німныр, у 76 км на поўдзень ад г. Алдан. Насельніцтва: 393 (1979), 671 (1989), 479 (2002).
    
Узьнік у 1929 годзе як аўтадарожны пункт на Амура-Якуцкай аўтамагістралі, ад 1973 году гэта быў рабочы пасёлак, а ад 2005 году мае статус сяла.

## Крыніцы

## Літаратура
* Большой Нимныр. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 38.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1929 годзе
Безыменны

**Безыменны** (, ) — пасёлак гарадзкога тыпу ў Алданскім улусе Рэспубліка Саха (Якутыя) у Расейскай Фэдэрацыі. Разьмешчаны за 130 км на паўночны ўсход ад гораду Алдану. Насельніцтва: 1989 год — 537 чалавек, 2002 год — 111 чалавек, 2009 год — 72 чалавекі. З 2010 году насельніцтва ня мае.
     
Узьнік на месцы радовішчаў золата і сьлюды, як база дысьлякацыі геолягавышукнай партыі, з 1981 г. рабочы пасёлак.

## Літаратура
* Безымянный. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 37—38.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Беркакіт

**Беркакіт** (, ) — пасёлак гарадзкога тыпу ў Нерунгрынскім улусе Рэспублікі Саха (Якутыя) у Расейскай Фэдэрацыі. Чыгуначная станцыя.  Знаходзіцца на Алданскім нагор’і, у басэйне ракі Беркакіт ў 10,5 км на паўднёвы ўсход ад Нерунгры. Насельніцтва: 4599 (1979), 9031 (1989), 4925 (2002), 4770 (2009), 4756 (2010).
   
Заснаваны ў 1975 г. у сувязі з будаўніцтвам чыгуначнай магістралі Бам-Тында-Беркакіт на Байкала-Амурскай магістралі, з 1977 г. рабочы пасёлак.

## Літаратура
* Беркакит. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 38.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1975 годзе
Віцебскі краёвы слоўнік

**Віцебскі краёвы слоўнік** — лексыкаграфічны звод дыялектнай лексыкі Віцебскай акругі краязнаўца Мікалая Касьпяровіча, выдадзены ў 1927 годзе ў друкарні віцебскай акруговай газэты «Заря Запада» пад рэдакцыяй Міколы Байкова і Браніслава Эпімах-Шыпілы.

## Збор
Зьбіраньне матэрыялаў для слоўніка М. Касьпяровіч пачаў увосень 1924 году, як толькі стаў інспэктарам Віцебскага акруговага аддзелу народнай асьветы. Дзеля гэтага пры праўленьні акруговага таварыства стварыў слоўнікавую камісію, ад імя праўленьня і камісіі зьвярнуўся да шырокай грамадзкасьці з заклікам зьбіраць дыялектную лексыку да ўсіх мясцовых краязнаўчых арганізацыяў і выслаў неабходную колькасьць выдадзенай Інбелкультам «Інструкцыі».

Вышэйпамянёныя мерапрыемствы спрычынілі сотні людзей ва ўсіх раёнах акругі і за паўтара году камісія па ўкладаньні слоўніка атрымаша 36 071 картку-слова ад 205 індывідуальных карэспандэнтаў і дзевяці калектыўных. На гэты час 10 121 лексычная адзінка была зафіксаваная самім М. Касьпяровічам.

Першая частка слоўніка (да літары «Н») колькасьцю 10 асобнікаў выйшла ў канцы 1926 году, а цалкам слоўнік быў выдадзены ў пачатку 1927 тыражом 1500 асобнікаў.

## Зьмест
Слоўнік зьмяшчае 9703 словы, зафіксаваныя ў 591 населеным пункце былой Віцебскай акругі. Сустракаюцца агульнабеларускія словы, якія атрымалі права літаратурнай нормы, і дыялектныя, характэрныя толькі для Віцебшчыны і сумежных тэрыторыяў з колькаснаю перавагаю апошніх. Поруч з словамі ў альфабэтным парадку асобнымі артыкуламі пададзеныя некаторыя фразэалягічныя, адвербіялізаваныя і выклічнікавыя спалучэньні словаў. Загалоўныя словы і словазлучэньні забясьпечаныя граматычнымі і стылістычнымі паметамі, значэньні іх раскрываюцца расейскімі лексычнымі адпаведнікамі або апісальна і праілюстраваныя адным-двума прыкладамі зьвязнага тэксту з пазначэньнем раёне і населенага пункту, дзе яны запісаныя.

Слоўнік утрымліваў дадатковы «Слоўнічак уласных найменьняў», які зьмяшчў 290 мужчынскіх і жаночых беларускіх мясцовых беларускіх імёнаў з расейскімі перакладнымі адпаведнікамі.

## Літаратура
* Іван Германовіч. Мікола Каспяровіч. Жыццё і дзейнасць // Пра час «Узвышша». Матэрыялы навуковых канферэнцый, узвышаўскіх чытанняў (Мінск. 1999—2002) / Рдкал.: Г. В. Запартыка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелНДІДАС. 2002 — С. 53—58. — 167 с.

Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Вэрмахт

**Узброеныя сілы Нямецкай дзяржавы** (, ад *Wehr* — «зброя», і *Macht* — «сіла», трансьліт. Вэрмахт) — узброеныя сілы нацысцкай Нямеччыны ў 1935—1945 гадох, за выняткамм Войскаў ахоўных атрадаў (СС). Створаныя 16 сакавіка 1935 пастановаю аб усеагульным вайсковым абавязку, якая адначасова разрывала Вэрсальскую дамову (1919).

## Крыніцы


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1935 годзе
Алдан

Назву **Алдан** маюць:
* Алдан — места ў Расейскай Фэдэрацыі
* Алдан — рака ў Расейскай Фэдэрацыі
Лямпа напальваньня

**Ля́мпа напа́льваньня** — электрычная крыніца сьвятла, у якім цела напалу (тугаплаўкі праваднік), зьмешчанае ў празрыстую вакуўмную або запоўненую інэртным газам судзіну, награваецца да высокай тэмпэратуры за кошт правядзеньня празь яго электрычнага току, у выніку чаго цела выпраменьвае хвалі ў шырокім спэктральным дыяпазоне, у тым ліку бачнае сьвятло. У якасьці цела напалу ў наш час звычайна выкарыстоўваюцца сьпіралі з вальфрамавых стопаў. Ператварае ў бачнае сьвятло 5% цеплыні і гарыць каля 1000 гадзінаў (41 дзень). Пры магутнасьці 60 Ват за 6 гадзінаў працы выдаткоўвае 11 кіляват-гадзіна электраэнэргіі і мае сьветлавы паток каля 720 люмэнаў.

## Глядзіце таксама
* Каганец
* Люмінэсцэнтная лямпа
* Сьвятлодыёдная лямпа

## Крыніцы

Катэгорыя:Крыніцы сьвятла
Станіслаў Растоўскі

**Станіслаў Растоўскі** (13 лістапада 1711 — 7 лютага 1784, Полацак) — езуіцкі гісторык.

## Біяграфія
Вучыўся ў Слуцку (1729—1730) ды Вільні (1730—1732); выкладаў у Горадні (1732—1733) ды Пінску (1734—1735). Напісаў гісторыю езуітаў у Літоўскай правінцыі — *Lithuaniearum Societatbs Jesu historiarum provincialium pars prima* (Вільня, 1768).

## Крыніцы

## Літаратура
* Grzebień L. Rostowski Stanisław. // Polski słownik biograficzny. T. XXXII/I. Z. 132. Wrocław — Warszawa — Kraków — Gdańsk — Łódź. 1989. S. 173—174.

Катэгорыя:Нарадзіліся 13 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1711 годзе
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Памерлі 7 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 1784 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Полацку
Джордж Браўн

**Джорж Браўн** /Броўн/ (Brown), у манастве Юзаф (1 чэрвеня 1801 — 31 сьнежня 1879) — бібліёграф.

Сын англічаніна Джона Браўна (прыдворны лекар імпэратрыцы Марыі Хведараўны, жонкі рускага імпэратара Паўлы І) ды італьянкі Марыі Росі, які нарадзіўся на караблі ў Балтыйскім моры.

Вучыўся ў езуіцкіх калегіюмах Санкт-Пецярбурга і Полацка ды полацкай езуіцкай акадэміі (філязофскі факультэт). У 1817 г. уступіў ў манаскі ордэн езуітаў. З 1820 г. выкладаў тэалёгію ў езуіцкіх калегіюмах Львова і Тарнопаля. Склаў на лацінскай мове манумэнтальны бібліяграфічны слоўнік «Бібліятэка пісьменьнікаў польскай часткі Таварыства Ісуса» (1856), у які ўвайшлі біяграфіі і бібліяграфія прац езуітаў Рэчы Паспалітай за 1564—1852 гг. Слоўнік быў выдадзены ў 1856 г. у шматтомнай сэрыі А. Бакера «Бібліятэка пісьменьнікаў таварыства Ісуса», якая выходзіла ў 1853—1856 гг. у Льежы (Бэльгія). Гэтая праца была перакладзеная на польскую мову былым студэнтам філязофскага факультэта Полацкай езуіцкай акадэміі У. Кяйноўскім і напачатку была выдадзеная ў часопісе «Przegląd Poznański» за 1861 г., а потым асобным выданьнем «Biblioteka pisarzów assystencyi polskiej Towarzystwa Jezusowego powiększona dwoma dodatkami, z których pierwszy zawiera polskie i rossyjskie tłomaczenia drugi wydania pisarzy Towarzystwa Jezusowego do innych assystencyi należących w Polsce i Rossyi. Napisana we Lwówie od r. 1852 do 1856 przez X. Józefa Brown. Przekład z lacinskiego X. Władysława Kiejnowskiego» (Poznań. 1862). Таксама ў архіве езуітаў у Рыме захоўваецца ягоны рукапіс на лацінскай мове пра гісторыю езуітаў у Беларусі.

## Літаратура
Шалькевіч В. Ф. Браун. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 2. Мінск. 1994. С. 72.

Катэгорыя:Нарадзіліся 1 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1801 годзе
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Памерлі 31 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1879 годзе
Мыльніск

**Мы́льніск** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Шарашэўскага сельсавету. Знаходзіцца за 29 км на паўднёвы захад ад Пружанаў, 40 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Шарашоўскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні. На пачатку XX стагодзьдзя 86 жыхароў.

За польскім часам — у гміне Шарашоў Пружанскага павету Палескага ваяводзтва.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 у Шарашоўскім, з 17 сьнежня 1956 — у Пружанскім раёнах Берасьцейскай вобласьці. 29 траўня 2015 году Шарашэўскі пасялковы савет, у які ўваходзіла вёска, ператвораны ў сельсавет.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1959 год — 118 жыхароў (перапіс); 1970 год — 97 жыхароў; 1999 год — 19 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 13 жыхароў, 9 двароў; 2010 год — 7 жыхароў

## Транспарт
Аўтамабільныя дарогі  Аб’езная дарога вакол Белавескай пушчы і  Шчарчова — Хіцёўшчына — Крыніца.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор’е ў Мыльніску

Катэгорыя:Шарашэўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Акольнік

**Ако́льнік** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Шарашэўскага сельсавету. Знаходзіцца за 35 км на захад ад Пружанаў, 47 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце. Насельніцтва на 2012 год — 24 жыхары, 17 двароў.

## Этымалёгія назвы
Паводле пружанскай гісторыка і краязнаўцы Веры Церахавай, назва вёскі паходзіць ад слова «околоти», што азначае «абкружыць, абгародзіць», бо ў такіх мясцовасьцях сялілася асобна ад вяскоўцаў дробная шляхта і абгароджвалася з усіх бакоў.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — асада ў Белавескай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні. На пачатку XX стагодзьдзя 180 жыхароў.

У 1921—1939 роках у складзе Польшчы.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 у Шарашоўскім, з 17 сьнежня 1956 — у Пружанскім раёнах Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: пачатак стагодзьдзя — 180 жыхароў; 1970 год — 90 жыхароў (перапіс); 1999 год — 44 жыхары
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 34 жыхары, 19 двароў; 2010 год — 24 жыхары; 2012 год — 24 жыхары, 17 двароў

## Транспарт
Аўтамабільныя дарогі  аб’езная дарога вакол Белавескай пушчы і  Шчарчова — Хіцёўшчына — Крыніца.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор’е ў Акольніку

Катэгорыя:Шарашэўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Купічы

**Ку́пічы** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Шарашэўскага сельсавету.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Сухопальскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні.

За польскім часам — у гміне Шарашоў Пружанскага павету Палескага ваяводзтва.

## Насельніцтва
* 2010 год — 135 чалавек
* 1999 год — 249 чалавек

## Інфраструктура
Фэрмэрская гаспадарка «Вайтовіч».

## Транспарт
Аўтамабільная дарога  Купічы — Шарашоў — Вялікае Сяло.

## Турыстычная інфармацыя
* Братэрская магіла (1941—1944)

## Крыніцы

Катэгорыя:Шарашэўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Чапялі (Пружанскі раён)

**Чапялі́** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сухопальскага сельсавету.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Сухопальскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 2010 год — 193 чалавекі
* 1999 год — 256 чалавек

## Транспарт
Аўтамабільная дарога  Чапялі — Мурава — Сухопаль.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
* Кандрат Клімчук — загаднік катэдры эканамічнай палітыкі Ваенна-палітычнай школы імя Энгельса, батальённы камісар. Расстраляны ў 1937 року

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Сухопальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Зялёны Краж

**Зялёны Краж** — вёска ў Беларусі. Уваходзіць у склад Луцкага сельсавету Жлобінскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва 38 чал. (2004). Знаходзіцца за 20 км на паўднёвы захад ад места Жлобін, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Красны Бераг (лінія Бабруйск — Жлобін), за 113 км ад Гомелю.

## Гісторыя
У 1962 годзе ў вёсцы знойдзены скарб 1648 году (58 манэт ВКЛ, Рэчы Паспалітай, Прусіі, Брандэнбургу, Швэдзкай Прыбалтыкі), што сьведчыць пра дзейнасьць чалавека ў гэтых месцах яшчэ ў сярэднявеччы. Сучасная вёска заснаваная ў пачатку 1920-х у выніку землеўпарадкаваньня фальварку Рэкта (1924 год). У 1930 годзе жыхары ўступілі ў калгас. У часе Вялікай Айчыннай вайны 33 жыхары загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 году ў складзе саўгасу «Рэктнянскі» (цэнтар — вёска Рэкта).

## Насельніцтва
* **[[XX стагодзьдзе]]**: 1959 — 223 жыхары (паводле перапісу)
* **[[XXI стагодзьдзе]]**: 2004 — 26 гаспадарак, 38 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Луцкі сельсавет (Жлобінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Жлобінскага раёну
Кабанаўка (Луцкі сельсавет)

**Каба́наўка** — вёска ў Беларусі. Уваходзіць у склад Луцкага сельсавету Жлобінскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 144 чалавекі. Знаходзіцца за 37 км на поўдзень ад места Жлобін, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Яшчыцы (лінія Жлобін — Каленкавічы), за 100 км ад Гомелю.

На заходняй ускраіне мэліярацыйны канал.

## Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніцаў вядомая з XVIII стагодзьдзя як вёска ў Рэчыцкім павеце Менскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Пасьля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) у складзе Расейскай імпэрыі. У 1795 годзе цэнтар аднайменнага маёнтку, гаспадар якога абшарнік Бехлі валодаў у 1876 годзе 12 500 дзесяцінамі зямлі, 2 карчмамі і конным млыном. Паводле перапісу 1897 году знаходзіліся броварны завод, школа граматы, хлебазапасная крама, у Якімава-Слабадзкой воласьці Рэчыцкага павету Менскай губэрні. У 1918 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа.

У 1924 годзе ў выніку землеўпарадкаваньня фальварку Кабанаўка створаныя мястэчкі Казлова Паляна, Вялікі Лес і хутары Зялёны Лес, Грузьліўка, Пасяленьне, Цьвяток, Навасёл, Надзежда і Кабанаўка, якія, акрамя пасёлку Вялікі Лес, цяпер не існуюць. З 20 жніўня 1924 году цэнтар Кабанаўскага сельсавету Стрэшынскага, з 4 жніўня 1927 году Жлобінскага, з 28 чэрвеня 1933 году Стрэшынскага, з 17 сьнежня 1956 году Жлобінскага раёнаў Бабруйскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году), з 20 лютага 1938 году Гомельскай вобласьці. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Камуніст», працавалі паравы млын, 2 кузьні. 58 жыхароў загінулі ў часе нямецка-савецкай вайны. Паводле перапісу 1959 году цэнтар калгасу «Камуніст»; працуюць дзевяцігадовая школа, Дом культуры, бібліятэка, фэльчарска-акушэрскі пункт, аддзяленьне сувязі, швейная майстэрня, крама.

## Насельніцтва
* XVIII стагодзьдзе: 1795 год — 3 двары
* XIX стагодзьдзе: 1897 год — 58 двароў, 376 жыхароў (паводле перапісу)
* XX стагодзьдзе: 1925 год — 113 двароў; 1959 год — 562 жыхары (паводле перапісу); 1999 год — 236 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2004 год — 130 гаспадарак, 342 жыхары; 2010 год — 144 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Луцкі сельсавет (Жлобінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Жлобінскага раёну
Лебядзёўка (Жлобінскі раён)

**Лебядзёўка** — вёска ў Беларусі. Уваходзіць у склад Луцкага сельсавету Жлобінскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва 976 чал. (2004). Знаходзіцца за 3 км на поўнач ад места і чыгуначнай станцыі Жлобін (лінія Бабруйск — Гомель), за 106 км ад Гомелю.

На поўначы возера Лебядзёўка, на ўсходняй ускраіне рака Дняпро.

## Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніца вядомая з XVIII стагодзьдзя як вёска ў Рагачоўскім павеце Магілёўскай губэрні. Граф Чарнышоў-Круглікаў валодаў у Жлобіне і ў вёсцы Лебядзёўка ў 1874 годзе 1319 дзесяцінамі зямлі, 2 карчмамі і паромам. З 1880 году дзейнічала хлебазапасная крама. Паводле перапісу 1897 году знаходзіліся школа граматы, хлебазапасная крама, піцейны дом, у Лукаўскай воласьці. Побач быў аднайменны фальварак. У 1909 годзе 578 дзесяцін зямлі, у фальварку 343 дзесяціны зямлі.

У 1922 годзе на базе фальварка быў створаны пасёлак Новы Сьвет (у наш час не існуе). У 1923 годзе ў наёмнай хаце адкрыта школа. У 1935 годзе арганізаваны калгас. У часн Вялікай Айчыннай вайны у ліпені 1941 году і чэрвені 1944 году акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 37 жыхароў. 16 жыхароў загінулі на фронце. Побач зь вёскай, недалёка ад Дняпра, напачатку 1950-х пабудаваны Жлобінскі лінны завод. У 1966 годзе да вёскі далучаны пасёлак Леніна. У складзе дапаможнай гаспадаркі раённага вытворчага аб’яднаньня «Сельгасхімія» (цэнтар — вёска Лукі). Разьмешчаныя аддзяленьне сувязі, пачатковая школа, фэльчарска-акушэрскі пункт.

## Насельніцтва


ImageSize = width:auto height:150 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:10 right:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:1000
ScaleMajor = unit:year increment:200 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:200 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1897 from:0 till:481 
  bar:1909 from:0 till:546
  bar:1940 from:0 till:697 
  bar:1959 from:0 till:688 
  bar:2004 from:0 till:976 
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:


* **[[XIX стагодзьдзе]]**: 1816 — 48 двароў; 1897 — 66 двароў, 481 жыхар  (паводле перапісу)
* **[[XX стагодзьдзе]]**: 1909 — 78 двароў, 546 жыхароў; у фальварку 7 жыхароў; 1925 — 103 двары; 1940 — 181 двор, 697 жыхароў; 1959 — 688 жыхароў (паводле перапісу)
* **[[XXI стагодзьдзе]]**: 2004 — 360 гаспадарак, 976 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Луцкі сельсавет (Жлобінскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Жлобінскага раёну
Сэбастыян Брант

**Сэбастыян Брант** (; 1458, Страсбург — , тамсама) — нямецкі сатырык XV стагодзьдзя, аўтар сатырычнага твора «Карабель дурняў», пісьменьнік, юрыст, «доктар абодвух праў».

Вывучаў юрыспрудэнцыю і клясычную літаратуру ў Базэлі, у 1484 г. атрымаў права выкладаньня, а ў 1489 г. — званьне доктара абодвух праў. Імпэратар Максыміліян дараваў яму тытул пфальцграфа і званьне дарадніка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1458 годзе
Катэгорыя:Нямецкія літаратары
Катэгорыя:Нямецкія паэты і паэткі
Катэгорыя:Нямецкія сатырыкі
Максімілян I Габсбург

**Максіміля́н I Га́бсбург** (,  — ) — імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі з 1508 да самай сьмерці, кіраваў сумесна з бацькам на працягу апошніх дзесяці гадоў свайго панаваньня, прыблізна ад 1483 году. За ягоным валадарстве Швайцарыя выйшла са складу імпэрыі, утварыўшы Швайцарскую канфэдэрацыю. Паходзіў з роду Габсбургаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Генэалягічнае дрэва аўстрыйскіх кіраўнікоў.

Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Імпэратары Сьвятой Рымскай імпэрыі
П’ер Карнэль

**П’ер Карнэ́ль** (; 6 чэрвеня 1606, Руан — 1 кастрычніка 1684, Парыж) — францускі драматург, «бацька францускай трагедыі», адзін з творцаў клясыцызму ў францускай літаратуры.

Сын адваката; дзяцінства правёў на вёсцы, навучаўся ў езуіцкай школе, затым вывучаў права і атрымаў месца пракурора, замала, аднак, цікавячыся службоваю кар'ераю. Творчасьць Карнэля адлюстроўвала супольную барацьбу ў пэрыяд станаўленьня абсалютызму.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Францускія драматургі
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі навук
Працатэрапія

**Працатэрапія** — лячэньне пакутаў ад непрацаздольнасьці прыцягненьнем да значнай і мэтанакіраванай, паўсядзённай дзейнасьці. Ажыцьцяўляецца па выяўленьні перашкодаў да занятасьці шляхам паляпшэньня рухавасьці й разважнасьці. Умовамі аздараўленьня ёсьць бачнасьць выніку працы ды ўлік высілкаў. Сярод прыкметаў выніковасьці вылучаюць:
* адпаведнасьць патрэбе,
* мэтавасьць,
* уплывовасьць,
* узрушаньне ўвагі,
* напруга,
* пераадоленьне хібаў,
* пераадоленьне перашкоды,
* улучэньне ў карыснае жыцьцё,
* адваротная сувязь,
* зьмена ўстаноўкі,
* пачуцьцё вартасьці,
* супраца.

Катэгорыя:Лекаваньне
Катэгорыя:Псыхатэрапія
Катэгорыя:Інваліднасьць
Ўолт Ўітмэн

**Ўолт Ўітмэн** (; , Ўэст-Гілс, Нью-Ёрк, ЗША — , Камдэн, Нью-Джэрзі, ЗША) — амэрыканскі паэт, эсэіст і журналіст.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў беднай сям’і фэрмераў Ўолтэра і Луізы ван Вэльсар Ўітмэн. Ён быў другім дзіцем зь дзевяці. Калі Ўолтэру было чатыры, сям’я перабралася ў Бруклін. Сваё дзяцінства Ўітмэн успамінаў як неспакойны і няшчасны час, прычынай якога былі эканамічныя цяжкасьці, зь якімі сутыкнулася яго сям’я. З 1825 па 1830 гг. Ўітмэн навучаўся ў бруклінскай школе, але празь нястачу грошай у адзінаццацігадовым веку мусіў скончыць сваё навучаньне і пайсьці працаваць. За ўсё жыцьцё паэт зьмяніў мноства прафэсій: пасланец, наборшчык-укладчык, настаўнік, журналіст, рэдактар у газэце.

Першыя вершы паэта былі надрукаваныя ў 1850 г. Аднак раньнія творы былі толькі прадвесьнікамі нараджэньня арыгінальнага паэтычнага стылю, які найбольш яскрава праявіўся ў ягоным зборніку «Лісьце травы». Кніга выйшла ў Нью-Ёрку ў 1855 годзе. Пазьней усё сваё жыцьцё аўтар падзяляў на два этапы — да выхаду зборніка і пасьля.

У «Лісьці травы» Ўітмэн выявіў сябе як рэфарматар амэрыканскай паэзіі, як пачынальнік «вольнага вершу» — вэрлібру. Асноўныя тэмы гэтай кнігі, якую ўсё сваё жыцьцё аўтар перапісваў і дапаўняў (апошняе яе выданьне выйшла ў 1891 г.): праблемы прыроды і цывілізацыі, адзінства ўсяго жывога і нежывога на зямлі, салідарнасьць краінаў і народаў, дэмакратычнае разьвіцьцё грамадзтва і асобы ды іншыя. Яго сучасьнікамі кніга спачатку была ўспрынятая досыць неадназначна, у многім праз усхваленьне чалавечай цялесьнасьці і сэксуальнасьці.

Падчас грамадзянскай вайны 1861—1865 гг. Ўолт Ўітмэн працаваў санітарам у салдацкіх шпіталях. Падзеям вайны прысьвечаны паэтычны цыкл «Барабанны бой», а таксама некаторыя вершы.

Празь ня вылечаную да канца хваробу, якой паэт заразіўся, працуючы ў шпіталі, у 1873 годзе яго разьбіў паралюш, ад якога ён так і не акрыяў. Аднак да канца жыцьця Ўітмэн працягваў пісаць творы, напоўненыя аптымізмам і ўпэўненасьцю.

## Беларускія пераклады
На беларускую мову вершы У. Ўітмэна перакладалі Ю. Гаўрук, Я. Семяжон, Я. Сіпакоў, К. Цьвірка, Ю. Цімафеева, А. Мардвілка, А. Мусорын, М. Шчур.
* 
* 
* 
* Выбраная паэзія / Ўолт Ўітмэн. Пер. з англ. Юліі Цімафеевай. — Мінск : Зміцер Колас, 2018. — 92 с. — («Паэты планеты»).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Уолт Уітмен на сайце ПрайдзіСвет
* Уолт Уітмен на сайце ЛітРАЖ
* Уолт Уітмен. Выбраныя вершы. Пераклад Я. Сіпакова. Выкананне В. Белацаркоўскага (аудыё)
*  

Катэгорыя:Паэты ЗША
Катэгорыя:Публіцысты ЗША
Катэгорыя:Журналісты ЗША
Іван Франко

**Іва́н Я́каўлевіч Франко́** (; , с. Нагуевічы, Драгабыцкі павет, Аўстрыйская імпэрыя — , Лембэрг, Аўстра-Вугоршчына) — украінскі пісьменьнік, паэт, белетрыст, навуковец, публіцыст і палітычны дзяяч. Доктар філязофіі (1893), сапраўдны чалец Навуковага таварыства імя Шаўчэнкі (1899), ганаровы доктар Харкаўскага ўнівэрсытэту (1906), чалец Усеўкраінскага таварыства «Просвіта». У 1915 годзе быў высунуты на атрыманьне Нобэлеўскай прэміі, але заўчасная сьмерць перашкодзіла пасьпяховаму завяршэньню гэтага вылучэньня.

У гонар Франка горад Станіслаў перайменаваны ў Івана-Франкоўск.

## Жыцьцяпіс

Іван Франко нарадзіўся 27 жніўня 1856 году ў сяле Нагуевічы Драгобыцкага павету на Львоўшчыне ў сям’і сельскага каваля.

## Беларускія пераклады
На беларускую мову яго асобныя творы пераклалі Анатоль Астрэйка, Мікола Аўрамчык, Ніл Гілевіч, Францішак Грышкевіч, Адам Гурыновіч, Галіна Дубянецкая, Васіль Жуковіч, Хведар Жычка, Аляксей Зарыцкі, Уладзімер Караткевіч, Анатоль Кудравец, Юрась Пацюпа, Піліп Пестрак, Вячаслаў Рагойша, Максім Танк, Алесь Траяноўскі, Алесь Якімовіч.

* «Вароны і совы» (1927; драма, пераклад А. Якімовіча)
* «Будка № 27» (1954; пераклад А. Астрэйкі)
* «Апавяданні» (1956; зборнік. пераклад Я. Шарахоўскага),
* «Калі звяры яшчэ ўмелі гаварыць» (1958; кніга для дзяцей, пераклад П. Пестрака),
* «Народзе мой… Творы» (2006; пераклад В. Рагойшы).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Украіна, цвеце любы… Іван Франко (1856—1916)
* Іван Франко на сайце «ПрайдзіСвет»
* Іван Франко. Наукове Товариство ім. Тараса Шевченка. — 1899. НБУ 

Катэгорыя:Выпускнікі Львоўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Украінскія паэты
Катэгорыя:Украінскія літаратары
Катэгорыя:Украінскія рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы на банкнотах

Катэгорыя:Украінскамоўныя пісьменьнікі
Андрэ Маруа

**Андрэ Маруа** (, сапраўднае імя **Эміль Салямон Вільгельм Эрзог**, Émile-Salomon-Wilhelm Herzog,  — ) — францускі пісьменьнік і чалец Францускай акадэміі.

Аўтар псыхалягічных раманаў і раманізаваных біяграфіяў пра Пэрсі Біш Шэлі, Байрана, Бальзака, Тургенева, Жорж Санд, Дзюма-старэйшага. Напісаў кнігу «Мэмуары».

## Беларускія пераклады
На беларускую мову асобныя навелы А. Маруа пераклалі Юрка Гаўрук, Леанід Казыра, Г. Скрыган.
* Падарожжа ў нябьгт і яшчэ 24 навелы. Мн., 1974;
* Навелы.  Мн., 1996.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Францускія эсэісты
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі
Катэгорыя:Мэмуарысты
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Парыжы
Пфорцгайм

**Пфорцгайм** () — горад на захадзе зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг.

Горад быў заснаваны яшчэ рымлянамі і яго назва паходзіць верагодна да лацінскага слова «portus» — порт. Горад цяжка пацярпеў ад бамбардаваньняў саюзьнікаў у канцы Другой сусьветнай вайны. Найбольш разбуральны рэйд адбыўся 23 лютага 1945 году, калі загінула больш за 17 тысяч жыхароў. Пфорцгайм налічвае 119423 жыхары (на 31 сьнежня 2007 году).

## Вядомыя выхадцы
* Ёган Ройхлін (1455—1522) — нямецкі філёзаф і гуманіст

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмбэргу
Бад-Лібэнцэль

**Бад-Лібэнцэль** () — горад у Нямеччыне, курорт, разьмешчаны ў зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Карлсруэ. Уваходзіць у склад раёна Кальв. Насельніцтва складае 9313 чалавек (на 31 сьнежня 2010). Займае плошчу 33,80 км². Афіцыйны код — 08 2 35 008.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмбэргу
Мартын Опіц

**Ма́ртын О́піц** (; 23 сьнежня 1597, Бунцляў — 20 жніўня 1639, Данцыг) — нямецкі паэт, стваральнік першай паэтыкі на нямецкай мове.

Верш «Начы і зоркам» пераклаў на беларускую мову Ўладзімер Папковіч. Некаторыя вершы Опіца пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія паэты і паэткі
Катэгорыя:Нямецкія перакладчыкі
Катэгорыя:Літаратары барока
Зборная Даніі па футболе

**Зборная Даніі па футболе** — прадстаўляе Данію на міжнародных футбольных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, які ажыцьцяўляе кантроль і кіраваньне зборнай, зьяўляецца Дацкі футбольны зьвяз. Чэмпіёны Эўропы 1992 году.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Дацкага футбольнага зьвязу
Ківачына

**Ківа́чына** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Шарашэўскага сельсавету.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Белавескай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні.

Вёска была спаленая падчас Другой сусьветнай вайны.

29 траўня 2015 году Шарашэўскі пасялковы савет, у які ўваходзіла вёска, ператвораны ў сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 39 чалавек
* 1999 год — 76 чалавек

## Транспарт
Каля вёскі праходзіць аўтамабільная дарога  Пружаны — мяжа Рэспублікі Польшча.

## Турыстычная інфармацыя
Ля вёскі знаходзіцца камень-сьледавік (валун з адбіткам чалавечай нагі або рукі) зь дзьвюма ямкамі. Паводле паданьня, гэтыя сьляды пакінула Сьвятая Дзева, якая адпачывала на камені падчас падарожжа ў Ерусалім з малым Хрыстом на руках. Лічыцца, што дажджавая вада ў ямках ніколі не высыхае і дапамагае ад ліхаманкі.

## Асобы
* Канстанцін Дронь — беларускі паэт.
* Сямён Мікульскі — савецкі вайсковец, генэрал-лейтэнант.

## Крыніцы

Катэгорыя:Шарашэўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Француская акадэмія

**Француская акадэмія** () — навуковая ўстанова ў Францыі, мэтай якога зьяўляецца вывучэньне францускай мовы і літаратуры і фармаваньне моўнай і літаратурнай нормы францускай мовы. Штогод Акадэмія ўручае каля 60 літаратурных прэмій.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Адукацыя Францыі
Катэгорыя:Француская мова
Катэгорыя:Француская літаратура
Ёган Ройхлін

**Ёган Ройхлін** (, , Пфорцгайм — , Бад-Лібэнцэль) — нямецкі філёзаф і гуманіст. Лічыцца першым нямецкім гебраістам-негабрэем, які засвоіў габрэйскую мову.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нямецкія філёзафы
Катэгорыя:Нямецкія літаратары
Зборная Харватыі па футболе

**Зборная Харватыі па футболе** — прадстаўляе Харватыю на міжнародных футбольных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, які ажыцьцяўляе кантроль і кіраваньне зборнай, зьяўляецца Харвацкая футбольная фэдэрацыя. Каманда існуе з 1990 году й была прызнана ФІФА й УЭФА ўлетку 1992 году, праз год пасьля атрыманьня Харватыяй незалежнасьці ад Югаславіі.

Зборная правяла свае першыя афіцыйныя матчы ў адборачным раўндзе да чэмпіянату Эўропы 1996 году, па выніках якога каманда выйшла ў фінальную частку, каб упершыню прыняць удзел у галоўным міжнародным турніры кантынэнту. Найлепшым у гісторыі каманды стаў чэмпіянат сьвету 2018 году, калі зборная Харватыі заняла другое месца. У 1998 годзе Давар Шукер стаў найлепшым бамбардзірам чэмпіянату сьвету.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Харвацкай футбольнай фэдэрацыі
Фелія Літвін

**Франсуа́за Жа́нна Васі́льеўна Літві́нава** (у дзявоцтве Шутц), сцэнічнае імя Фелія (*Фелия*, *Фекла*, *Фанни*) Літвін (*Litvinne*; , Санкт-Пецярбург, Расейская імпэрыя — , Парыж, Францыя) — сьпявачка.

## Біяграфія
«Мая маці ўраджэнка Канады, унучка шатляндзкага палкоўніка Мунра дэ Фаўлі ды францужанкі спадарыні дэ Лару. Майго дзеда, высокашаноўнага палкоўніка Джона Мунра, Ф. Купэр зрабіў адным з герояў „Апошняга з магіканаў“)». Музыцы і сьпеву навучалася ў найлепшых пэдагогаў Італіі. З 15 гадоў жыла ў Парыжы, дзе на працягу трох гадоў брала ўрокі сьпеву ў Барт-Бандэралі, затым у П. Віярдо (пач. 1880-х гг.). У 16 гадоў упершыню выступіла ў парыскай залі «Плеель», дзе выканала арыю Леаноры («Трубадур»). Пазьней сьпявала ў Бардо, Жэнэве, Нью-Ёрку (тэатар «Мэтрапалітэн-опэра»). У сэзоне 1886—1887 гг. выступала ў Брусэльскім тэатры «Ла Манэ». У 1888 г. сьпявала ў Рыме і Вэнэцыі, выступала на сцэне парыскага тэатру «Гранд-Опэра». Затым была запрошана ў Нэапаль (тэатар «Сан-Карла») і Мілян (1890 г., тэатар «Ля Скаля»). У кастрычніку таго ж году дэбютавала ў маскоўскім Вялікім тэатры, затым сьпявала ў пецярбурскім Марыінскім тэатры, атрымала запрашэньне ў адэскую Італьянскую опэру. У 1892 г. сьпявала ў Мадрыдзе, у 1895 г. у Марсэлі, пазьней у Міляне, Монтэ-Карла. У 1897 г. пасьля пасьпяховых гастроляў у «Мэтрапалітэн-опэра» зьдзейсьніла турнэ па гарадах ЗША. У 1903 г. атрымала званьне «Салістка Ягонай Імпэратарскай Вялікасьці». Сьпявала ў Кіеве, Харкаве, Буэнас-Айрэсе, Сант’яга, Мантэвідэо, Рыё-дэ-Жанэйра, Лёндане, Вене і г. д. У 1915 г. адбыўся апошні выступ сьпявачкі на опэрнай сцэне (Монтэ-Карла, «Аіда», разам з Э. Каруза). У 1917 г. выйшла на сцэну парыскага тэатру «Гранд-Опэра» ў пастаўленай ёю опэры «Юдзіф» А. дэ Паліньяк. Выкладала ў кансэрваторыі ў Фантэнблё (прафэсар). Узнагароджана францускім ордэнам Ганаровага легіёну (1927). Запісала на грамкружэлкі 39 твораў у Парыжы ды Пецярбургу.

## Творы
* Ma vie et mon art. Paris. 1933.
* Моя жизнь и мое искусство. Ленинград. 1967.

## Крыніцы

## Літаратура
* Свириденко С. Вагнеровские типы трилогии «Кольцо нибелунга» и артисты Петербургской оперы. СПб. 1908. С. 172—174.
* Старк Э. (Зигфрид). Петербургская опера и ее мастера. 1890—1910. Ленинград — Москва. 1940. С. 42—50.
* Левик С. Ю. Фелия Литвин // Советская музыка. № 6. Москва. 1960.
* Гозенпуд А. А. Фелия Литвин. // Литвин Ф. Моя жизнь и мое искусство. Ленинград. 1967. С. 3—26.
* Баркоўскі А. Нашчадкі беларусаў Сібіры. // Голас часу. № 1. Лондан. 1995. С. 22—24.
* Баркоўскі А. Нашчадкі беларусаў у Сібіры. // Пагоня. Гародня. 3-9 лютага 1995. С. 5.

Катэгорыя:Францускія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Джэбарыкі-Хая

**Джэбарыкі-Хая** (, ) — пасёлак гарадзкога тыпу ў Тампонскім улусе Рэспублікі Саха (Якутыя) у Расейскай Фэдэрацыі. Рачная прыстань. Разьмешчаны на левым беразе р. Алдан, вышэй за 60 км ад Хандыгі. Насельніцтва: 3256 (1979), 3825 (1989), 2125 (2002), 1843 (2010).
    
Заснаваны ў 1941 г. на месцы радовішчаў каменнага вугалю, з 1974 г. рабочы пасёлак.

## Літаратура
Джебарики-Хая. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 39.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1941 годзе
Сямён Мікульскі

**Сямё́н Пятро́віч Міку́льскі** (, в. Ківачына Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні — 8 траўня 1964, Масква) — савецкі вайсковы дзяяч, генэрал-лейтэнант (1944).

## Жыцьцяпіс
У імпэратарскім войску з 1915, скончыў 2-ю Маскоўскую школу прапаршчыкаў. Ваяваў на Паўднёва-Заходнім фронце, камандзір пяхотнай роты, падпаручнік.

З 1918 у Чырвонай Арміі, удзельнік грамадзянскай вайны (1918—1920). Удзельнічаў у баёх на Заходнім фронце, у здушэньні паўстаньня ў Тамбоўскай губэрні. З 15 лістапада 1921 да 31 сакавіка 1922 камандаваў 15-й Сыбірскай кавалерыйскай дывізіяй.

Скончыў Ваенную акадэмію імя Фрунзэ (1929), апэратыўны факультэт гэтай акадэміі (1934).

1939—1940 — удзельнік савецка-фінляндзкай вайны. З 27 красавіка 1940 да 28 верасьня 1941 — камандзір 142-й стралковай дывізіі.

У нямецка-савецкую вайну на Ленінградзкім, Волхаўскім, Карэльскім, 3-м Прыбалтыйскім і 2-м Беларускім франтох. Камандзір дывізіі, начальнік штаба 23-й арміі (1 кастрычніка 1941 — 23 студзеня 1942), 2-й ударнай арміі (12 лістапада — 15 сьнежня 1942), намесьнік камандоўцы арміяй і войскамі Волхаўскай апэратыўнай групы, камандзір 3-га стралковага корпусу, 99-га стралковага корпусу (3 чэрвеня — 29 сьнежня 1944), 40-га гвардзейскага стралковага корпусу, камэндант м. Гданьск.

У 1948 скончыў Ваенную акадэмію Генштабу, выкладчык гэтай акадэміі ў 1946—1955 роках. З сакавіка 1955 року ў запасе.

Памёр 8 траўня 1964 року ў Маскве.

## Узнагароды
* Ордэн Леніна
* 4 ордэны Чырвонага Сьцяга
* Ордэн Кутузава 1-й ступені (21 ліпеня 1944)
* Ордэн Багдана Хмяльніцкага 1-й ступені (2 лістапада 1944)
* Ордэн Суворава 2-й ступені
* Мэдалі

## Вайсковая кар’ера
* 1916 — падпаручнік
* 11 верасьня 1941 — генэрал-маёр
* 2 лістапада 1944 — генэрал-лейтэнант

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім павеце (Гарадзенская губэрня)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Савецкія вайскоўцы
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расеі
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Багдана Хмяльніцкага