open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вязень сумленьня

**Вязень сумленьня** () — тэрмін, уведзены ў зварот у пачатку 1960-х заснавальнікам арганізацыі Amnesty International брытанскім юрыстам і праваабаронцам Пітэрам Бэнэнсанам. Ён абвясьціў вязьнямі сумленьня ўсіх зьмешчаных пад вартай або ў зьняволеньні выключна за тое, што яны мірна выяўлялі свае палітычныя або рэлігійныя погляды.

Першым вязьнем сумленьня ў 1962 быў названы праскі арцыбіскуп Ёзэф Бэран, які правёў 14 гадоў у вязьніцы (1949—1963) за пропаведзь, якая асуджала камуністычны лад.

## Вязьні сумленьня ў СССР
Адным зь першых савецкіх вязьняў сумленьня ў 1962 годзе быў прызнаны каталіцкі сьвятар зь Львову Ёсіф Сьліпы, які правёў у лягерах 18 гадоў і быў выправаджаны з СССР у 1963 годзе, а ў 1965 прызначаны кардыналам і кіраўніком Украінскай грэка-каталіцкае царквы.

Да катэгорыі вязьняў сумленьня таксама прылічалі Натана Шчаранскага, Валерыю Навадворскую, Андрэя Сахарава, Аляксандра Салжаніцына, Юлія Даніеля, Андрэя Сіняўскага, Ёсіфа Бродзкага, Глеба Якуніна, Уладзімера Букоўскага, Сяргея Кавалёва. Апошнія савецкія вязьні сумленьня былі вызваленыя ў 1987 годзе.

## Вязьні сумленьня ў Беларусі

У 2006 годзе міжнародная арганізацыя Amnesty International прызнала Аляксандра Казуліна, Зьмітра Дашкевіча, Мікалая Статкевіча, Міхаіла Марыніча, Паўла Севярынца вязьнямі сумленьня.

## Вязьні сумленьня ў Расеі
28 верасьня 2006 годзе Amnesty International надала статус вязьня сумленьня праваабаронцы Льву Панамарову, што атрымаў па рашэньні суду трое сутак адміністрацыйнага арышту за арганізацыю пікету памяці ахвяр Бяслана ў Салавецкага каменя на Лубянскім пляцы Масквы 3 верасьня 2006 году й супраціў супрацоўнікам міліцыі. Прэфэктура Цэнтральнае акругі забараніла правядзеньне акцыі, у сувязі з чым яе ўдзельнікі былі разагнаныя АМАПам.

Леў Панамароў стаў чацьвертым чалавекам, прызнаным вязьнем сумленьня ў Расеі. Да яго вязьнямі сумленьня сталі асуджаныя за шпіянаж Рыгор Пасько і Аляксандар Нікітын, а таксама омскі праваабаронца Юры Шадрын. У статуты вязьня сумленьня было адмоўлена Міхаілу Хадаркоўскаму.

## Глядзіце таксама
* Палітычныя зьняволеныя

## Вонкавыя спасылкі
* Цэнтральны сайт Amnesty International
* Amnesty International на расейскай мове

Катэгорыя:Правы чалавека

Катэгорыя:Парушэньні правоў чалавека
Вівіен Джон Ўудўард

**Вівіен «Вів» Джон Ўудўард** (; 3 чэрвеня 1879, Кенінгтан, Лёндан — 31 студзеня 1954, Ілінг, Лёндан) — ангельскі футбольны нападнік, двухразовы алімпійскі чэмпіён у складзе зборнай Вялікабрытаніі (1908 і 1912).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на Englandstats.com.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1908 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1912 году
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1908 году
Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1912 году
Артэміда

**Артэміда ** () — дачка Зэўса й Леты, сястра-блізьнятка Апалёна. Багіня паляваньня, заступніца як дзікай, так і дамашняй жывёлы, багіня ўрадлівасьці. Благаслаўляе народзіны і надае шчасьце ў шлюбе, лякуе ды насылае хваробы.

Сярод яе ахвяр — Аданіс, Актэон, Іфігенія, Каліста, Мелеагр, дачкі Ніёбы, Арэст, па некаторых вэрсіях міта — Арыён.

## Міты
У сьпякотны дзень Актэон зь сябрамі быў на паляваньні ў лесе Кіфэрона, і стомленыя сябры прыселі на адпачынак, а Актэон пайшоў шукаць прахалоды. Так ён выйшаў на квітнеючую даліну Гаргафію, што належала Артэмідзе. У даліне, на склоне гары хлопец знайшоў скрыты зеленьню грот, але не ведаў няшчасны, што належаў ён лясной багіне, дзе яна любіла адпачываць. А ў гэты час Артэміда рыхтавалася да купаньня і ўжо аддала німфам свой лук ды стрэлы, яны зьнялі зь яе сандалі, косы зьвязалі вузлом - як раптам зьявіўся на парозе звычайны сьмертны хлапец Актэон. Гневам напоўніўся твар Артэміды ад таго, што яе пакой быў парушаны і ператварыла нечаканага госьця ў аленя, але захавала яму чалавечы розум. Ад спалоху зьбег Актэон зь гроту, раптам яго настыглі ягоныя ж паляўнічыя сабакі, якія не пазналі свайго гаспадара і пачалі яго разрываць, а бедны Актэон нічога не мог ім сказаць.

## Культ

Клясычная Артэміда — нявіньніца і абаронца цноты. Перад вясельлем ёй прыносілася ахвяра. Ахвярныя жывёлы — кабан, алень, казёл і каза. Артэмідзе Таўрычнай прыносілі чалавечыя ахвяры. Пагібельныя функцыі Артэміды зьвязаныя зь яе архаічным мінулым — уладаркі зьвяроў на востраве Крыт. Ў раньняй міталёгіі Артэміда ўвасаблялася мядзьведзіцай. У Браўроне (Атыка) жрыцы Артэміды Браўроніі ў рытуальным танцы апраналі мядзьведжыя скуры і зваліся мядзьведзіцамі. Сьвяцілішчы Артэміды Лімнатыс («балотная») часта знаходзіліся зблізку крыніц і балот, сімвалізуючы ўрадлівасьць расьліннага бажаства.

Культ Артэміды быў распаўсюджаны паўсюдна, але асабліва славіўся яе храм у Эфэсе, што ў Малой Азіі, дзе шанавалася выява Артэміды «мнагагрудай». Храм Артэміды Эфэскай, дзе знаходзілася ўслаўленая мнагагрудая статуя багіні-заступніцы дзіцячага нараджэньня, быў адным зь сямі цудаў сьвету. Менавіта яго ў 356 да н. э. спаліў, жадаючы «ўславіцца», Герастрат. Артэміда Эфеская зьяўлялася заступніцай амазонак.

Адлюстроўвалася з залатымі лукам і калчанам за плечамі, зь дзідай у руках, часам з паўмесяцам на галаве (знак багіні Месяца). Традыцыйна багіню, якая сымбалізавала цноту, «апраналі» ў кароткую туніку. Пазьней, у XVI—XIX стагодзьдзях, сталі зьяўляцца выявы голай багіні, што ў той час прыводзіла да сапраўдных скандалаў (напрыклад Дыяна-паляўнічая, створаная ў 1790 годзе Jean-Antoine Houdon).

## Літаратура
* Кун, Н. А. Легенды и мифы древней Греции / Н. А. Кун. - М: Государственное учебно - педагогическое издательство министерства просвещения РСФСР, 1957. - 464с.
* Тахо-Годи, А. А. Греческая мифилогия / А. А. Тахо-Годи. - М: Искусство, 1989. - 304с.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Пасэйдон

**Пасэйдон** () — бог мораў. Сын Кронаса і Рэі.

## Гісторыя
Пасэйдон лічыўся заступнікам конегадоўлі і меў мянушку Гіпій (Конны). У яго гонар уладкоўвалі Істмійскія гульні з коннымі рысталішчамі. Культ **Пасэйдона** быў шырока распаўсюджаны ва ўсёй Грэцыі, асабліва ў прыбярэжнай частцы і на выспах. Яго храмы стаялі на высокіх мысах і пярэсмыках. Сьвятымі жывёламі Пасэйдона былі конь, дэльфін, бык; сьвятым дрэвам — хвоя. Адлюстроўвалі яго магутным мужам, як правіла, з трызубцам у руцэ. У рымлян атаясамляўся з Нэптунам.

## Міты
Пры нараджэньні быў паглынуты сваім бацькам Кронасам, які баяўся быць зьвергнутым сваімі ж дзяцьмі, але пасьля некалькіх год вернуты малодшым братам Зэўсам, пасьля чаго далучыўся да яго барацьбы з тытанамі. Атрымаўшы перамогу, браты падзялілі здабытую ўласнасьць паміж сабой, у якой Пасэйдон атрымаў уладу над марамі. Паступова Пасэйдон адціснуў старажытных марскіх багоў: Нярэя, Акіяна, Пратэя і іншых. Пасэйдон са сваёй жонкай Амфітрытай і сынам Трытонам жылі ў раскошным палацы на дне мора ў асяродзьдзі нэрэід, гіпакампаў і іншых насельнікаў мора, імчаўся па моры на калясьніцы, запрэжанай даўгагрывымі канямі, з трызубцам, якім выклікаў буры, разьбіваў скалы, выбіваў крыніцы.

### [[Траянская вайна]] ды [[Адысэя]]
**Пасэйдон** разам з Апалёнам узьвёў сьцены ў Троі, а калі цар Ляамэдонт не аддаў ім абяцанага поплатка, наслаў на горад марскіх пачвар, якія елі людзей. У Траянскай вайне ён быў на баку ахейцаў. Затым **Пасэйдон** перасьледваў Адысэя за тое, што той асляпіў яго сына Паліфэма. Ударам трызубца **Пасэйдон** разьбіў скалу і загубіў Аіліда.

## Літаратура
* Кун, Н. А. Легенды и мифы древней Греции / Н. А. Кун. - М: Государственное учебно - педагогическое издательство министерства просвещения РСФСР, 1957. - 464с.
* Тахо-Годи, А. А. Греческая мифилогия / А. А. Тахо-Годи. - М: Искусство, 1989. - 304с.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Катэгорыя:Марскія багі
Сяргей Парсюкевіч

**Сяргей Ягоравіч Парсюкевіч** (нарадзіўся 14 траўня 1967) — беларускі прадпрымальнік, асуджаны на 2,5 году зьняволеньня агульнага рэжыму і выплату 1,1 млн рублёў кампэнсацыі маральных пакут. Адбываў тэрмін у выпраўленчай калёніі №17 (Шклоў, Магілёўская вобласьць).

## Біяграфія
Сяргей Парсюкевіч — маёр міліцыі ў адстаўцы, выйшаў на пэнсію ў 2004 годзе ў рангу начальніка судова-крыміналістычнага аддзелу, пасьля чаго заняўся прадпрымальніцкай дзейнасьцю. Ён зрабіўся старшынём Рады індывідуальных прадпрымальнікаў «Смаленскага рынку» ў Віцебску.

Парсюкевіч быў адным з удзельнікаў акцыі пратэсту прадпрымальнікаў супраць прэзыдэнцкага дэкрэту №760, якая адбылася ў Менску 10 студзеня 2008 году. 13 студзеня ён быў затрыманы ў Віцебску міліцыяй, абвінавачаны ва ўдзеле ў несанкцыянаванай дэманстрацыі 10 студзеня і перавезены ў Менск. 14 студзеня яму былі прысуджаны 15 сутак арышту, падчас якіх ён трымаў галадоўку.

Па словах Сяргея, 21 студзеня ён быў моцна зьбіты супрацоўнікам менскага Цэнтра ізаляцыі правапарушальнікаў Аляксандрам Дулубам. Празь некалькі дзён пасьля вызваленьня, 3 сакавіка супраць яго самога была заведзеная крымінальная справа па артыкуле 364 («гвалт альбо пагроза гвалту ў дачыненьні да супрацоўніка міліцыі»). Абвінавальнікам выступіў зьбіўшы Парсюкевіча Аляксандар Дулуб.

23 красавіка судзьдзём Уладзімерам Аўдзеенкам Парсюкевічу быў вынесены прысуд: 2,5 году зьняволеньня агульнага рэжыму і выплата 1 мільёну 100 тыс. рублёў кампэнсацыі маральных пакут А. Дулубу.

30 траўня 2008 году ў Менскім гарадзкім судзе разглядалася касацыйная скарга на рашэньне суду, якую 28 красавіка падалі С. Парсюкевіч і яго адвакат Вера Страмкоўская.

20 жніўня 2008 году Сяргей Парсюкевіч быў вызвалены разам зь іншым вязьням Андрэем Кімам па асаблівым загадзе прэзыдэнта.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Прысуд С.Парсюкевічу — два з паловай гады турмы
* Палітвязень Сяргей Парсюкевіч
* БелаПАН: Сяргей Парсюкевіч будзе адбываць тэрмін у шклоўскай выпраўленчай калёніі

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1967 годзе
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларускія прадпрымальнікі
Спартак (стадыён, Бабруйск)

**Спартак** — шматмэтавы стадыён у Бабруйску, аднак пераважна выкарыстоўваецца для правядзеньня футбольных матчаў. Ёсьць хатнім стадыёнам каманды «Белшына», а таксама жаночай футбольнай каманды «Бабруйчанка». Умяшчальнасьць — 3709 чалавек. Стадыён быў пабудаваны ў красавіку 1934 году і рэканструяваны ў 2004 і 2006 гадох, каб атрымаць сучасны выгляд і вялікую прапускную здольнасьць.. У 2012 годзе на другой трыбуне на цэнтральным сэктары быў усталяваны дах. Па словах дырэктара ФК «Бэлшына» Міхаіла Бандарэнка ў 2015 годзе плянуецца абедзьве трыбуны цалкам накрыць дахам. На сёньня стадыён і прылеглы будынак школы алімпійскай рэзэрвы аб’яднаны ва Ўстанову Магілёўскай абласной СДзЮШАР прафзьвязаў «Спартак-2006».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль стадыёну на fcbelshina.by
* Профіль стадыёну на pressball.by

Катэгорыя:Стадыёны Беларусі
Катэгорыя:Бабруйск
Каталіцкія манархі

**Каталі́цкія мана́рхі** () — ганаровы тытул, які ў 1469 годзе папа Аляксандар VI надаў уладарам Гішпаніі Ізабэле I і Фэрдынанду II за іх актыўную пра-каталіцкую рэлігійную палітыку і захоп Гранады.

Катэгорыя:Каталіцтва ў Гішпаніі
Чвэрцькопка

**Чвэрцькопка** — срэбраная манэта, першы паўталер ВКЛ, роўная чвэрці капы, ці ½ паўкопкі. Манэта выбівалася за Жыгімонтам ІІ Аўгустам у 1564 годзе на Віленскай мынцы. На сёньняшні дзень вядомы адзін асобнік манэты.

Авэрс: манаграма Жыгімонта ІІ Аўгуста, абапал дата 15 — 64, долу адзнака наміналу XV (грошаў), зьверху — вялікакняжацкая карона.

Рэвэрс: геральдычны шчыт падобны да ангельскага з гербамі Польшчы (Арол), ВКЛ (Пагоня), Кіеўскага княства (арханёл Міхаіл), Жмудзі (Мядзьведзь), Валыні (крыж). Пасярэдзіне — малы ангельскі шчыт з гербам роду Сфорцаў (зьмяя).

## Літаратура
* Дзьміры Гулецкі «Манэты беларускай даўніны», Мінск, «Беларусь», 2007 с. 132—134
* Даведнік «Манэты Беларусі да 1707 года», Мінск, выд. Логвінаў, 2007
* E. Ivanauskas, R. Douchis «Coins of Lithuania 1386—1707», Вільня-Калумбія, 1999

Катэгорыя:Нумізматыка
Катэгорыя:Манэты Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай
Антоні Клімантовіч

**Антоні Клімантовіч** (нарадзіўся 14 лютага 1969 году, в. Лабуці, Шаркоўшчынскі раён, Віцебская вобласьць) — беларускі рэлігійны дзеяч, ксёндз.

## Біяграфія
У 1977—1984 гадах вучыўся ў сярэдняй школе ў в. Васюкі, у 1984—1987 гадах ПТВ № 168 у Глыбокае. У 1987—1989 гадах служыў ў войску. У 1989—1995 гадах вучыўся ў Вышэйшай каталіцкай сэмінарыі ў Горадні. У 1994 годзе атрымаў пасьвячэньні ў дыяканы. 9 ліпеня 1995 году атрымаў сьвятарскія пасьвячэньні. 7 жніўня 1995 году быў прызначаны вікарыем архікатэдральнае парафіі Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Менску. 8 чэрвеня 1997 году быў прызначаны выконваючым абавязкі пробашча архікатэдральнае парафіі Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Менску. 18 студзеня 2000 году быў прызначаны выконваючым абавязкі пробашча парафіі Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Бабруйску. 1 сакавіка 2001 году быў прызначаны на пасаду аканома Міждэяцэзіяльнай Вышэйшай духоўнай сэмінарыі імя сьв. Тамаша Аквінскага ў Пінску. 26 студзеня 2003 году быў прызначаны пробашчам парафіі сьв. Антонія Падуанскага ў Менску, 10 траўня 2003 году — выконваючым абавязкі пробашча архікатэдральнае парафіі Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Менску. 2 лютага 2005 году быў прызначаны дэканам Менскага дэканату й пробашчам архікатэдральнае парафіі Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Менску. 15 студзеня 2007 году прызначаны дэканам Архікатэдральнага дэканату ў Менску.

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шаркоўшчынскім раёне
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Сьпіс народных камісараў і міністраў фінансаў БССР

Ніжэй прыведзены сьпіс народных камісараў і міністраў фінансаў Беларускае Савецкае Сацыялістычнае Рэспублікі.

## Сьпіс
* студзень 1919&nbsp;— Арон Вайнштэйн
* люты-травень 1919&nbsp;— Ісак Рэйнгольд
* травень-ліпень 1919&nbsp;— М.&nbsp;Альскі
* 1919—1922&nbsp;— Леанід Шагаль
* 1922—1924&nbsp;— Станіслаў Талунціс
* 1924—1925&nbsp;— Сяргей Карп
* ліпень-сьнежань 1925&nbsp;— Фадзей Браўковіч
* 1925—1927&nbsp;— Іван Васілевіч
* 1927—1931&nbsp;— Васіль Мікуліч
* 1931—1935&nbsp;— Аляксандар Хацкевіч
* 1935—1937&nbsp;— Іван Кудзелька
* 1937&nbsp;— Амяльлян Жуковіч
* 1937—1941&nbsp;— Іван Сьцяпанаў
* 1941—1947&nbsp;— Гаўрыла Катляроў
* 1947—1951&nbsp;— Аляксей Кулікоў
* 1951—1965&nbsp;— Філіп Коханаў
* 1965—1990&nbsp;— Баляслаў Шаціла
* 1990—1994&nbsp;— Сьцяпан Янчук

## Глядзіце таксама
* Сьпіс міністраў фінансаў Рэспублікі Беларусь

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная інфармацыя на сайце міністэрства фінансаў Беларусі

Катэгорыя:Гісторыя БССР
Катэгорыя:Сьпісы
Сьпіс міністраў фінансаў Рэспублікі Беларусь

## Сьпіс міністраў фінансаў Рэспублікі Беларусь
* 1990—1994 — Сьцяпан Янчук
* 1994—1997 — Павал Дзік
* 1997—2008 — Мікалай Корбут
* 2008—2014 — Андрэй Харкавец
* 2014—2018 — Уладзімер Амарын
* 2018—2020 — Максім Ермаловіч
* з 2020 — Юры Селівёрстаў

## Глядзіце таксама
* Сьпіс народных камісараў і міністраў фінансаў БССР

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная інфармацыя на сайце міністэрства фінансаў Беларусі

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасьля 1990 году)

Катэгорыя:Сьпісы кіраўнікоў
Канбэра

**Канбэ́ра** () — сталіца Аўстраліі, знаходзіцца на рацэ Малонгла ў Аўстралійскіх Альпах на вышыні 550—700 мэтраў над узроўнем мора на поўначы Тэрыторыі фэдэральнай сталіцы. Горад быў заснаваны ў 1913 годзе. Па плошчы Канбэра — гэта восьмы горад у Аўстраліі. У аснове пляну разьвіцьця гораду — сыстэма плошчаў і разьмешчаных вакол іх радыяльных і кальцавых вуліц. Раёны Канбэры аддзеленыя адзін ад аднаго паркавымі зонамі і зьвязаныя сеткай аўтамабільных дарогаў і мастамі. Гарадзкія будынкі не перавышаюць 10—11 паверхаў (канструяваньне будынкаў вышэй гэтага забароненая заканадаўствам).

Да адмысловых месцаў гораду можна аднесьці помнікі і дзяржаўныя ўстановы: Дом ураду (афіцыйная рэзыдэнцыя губэрнатара Аўстраліі), Дом парлямэнту, Вярхоўны суд, вайсковы мэмарыял, Нацыянальная галерэя, Каралеўскі манэтны двор Аўстраліі, Аўстралійская нацыянальная бібліятэка, Нацыянальны музэй і Нацыянальны ўнівэрсытэт.

## Мінуўшчына
6—7 лістапада 1989 году ў Канбэры адбылася 1-я сустрэча міністраў замежных справаў 12 дзяржаваў Ціхага акіяну дзеля прасоўваньня Азіяцка-Ціхаакіянскай эканамічнай супрацы.

## Крыніцы


Катэгорыя:Гарады Аўстраліі
Катэгорыя:Сталіцы Акіяніі
Дэніс Ўайз

**Дэніс Фрэнк Ўайз** (;  16 сьнежня 1966 году, Кенсынгтан) — ангельскі футбаліст і футбольны трэнэр. Вялікую частку кар’еры гульца правёў у лёнданскім «Чэлсі», быў капітанам каманды, згуляў 21 матч і забіў 1 гол за зборную Ангельшчыны. Прыняў удзел ва ўсіх 3 матчах зборнай Ангельшчыны на Чэмпіянаце Эўропы 2000 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Катэгорыя:Брытанскія футбольныя трэнэры
Катэгорыя:Трэнэры ФК «Саўтгэмптан»
Любячаніны

**Любячаніны** - старажытны баярскі род княскага паходжаньня. Заснавальнікам роду лічыцца князь драўлянаў Мал, забіты каля 946 кіеўскай княгіняй Вольгай. У Якімаўскім летапісы кажыцца, што Мал «князь драўлянскі, сын Ніскінін». Гісторыкі лічаць, што дзецьмі Мала маглі быць Малуша, ключніца княгіні Вольгі і маці князя Ўладзімера, і Дабрыня. Яны займалі становішча прыдворнай чэлядзі пры Вользе і Сьвятаславе, але затым змаглі дасягнуць значных вышыняў у дзяржаўным кіраваньні. Дабрыня стаў намесьнікам у Ноўгарадзе, куды неўзабаве быў адпраўлены і Ўладзімер з Малушай. Летапіс заве бацькам Малушы Малка Любчаніна. У былінах Дабрыня носіць імя па бацьку Мікіціч і завецца «вяскоўцам».

## Радавод
Ніскіня
# Мал (?-каля 946), князь драўлянаў
## Малуша (944?-1002), ключніца кіеўскае княгіні Вольгі, ад вялікага князя Сьвятаслава мела сына Ўладзімера.
## Дабрыня, ваявода князя Ўладзімера
### Канстанцін (?-1022), наўгародзкі пасаднік
#### Астрамір (?-1057), наўгародзкі пасаднік
##### Вышата (?-пасьля 1064), ваявода Яраслава Мудрага
###### Ян Вышаціч (?-24 чэрвеня 1106), кіеўскі тысяцкі; ж. - Марыя (?-16 красавіка 1091)
####### Варлаам (?-1073?), узначаліў Сьвята-Зьмітраўскі манастыр 
###### Пуцята Вышаціч (?-пасьля 1106), кіеўскі тысяцкі
*
Катэгорыя:Генэалёгія
Катэгорыя:Кіеўская Русь
Катэгорыя:Украінскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Мынца

**Мынца** (меньніца) — прадпрыемства па вырабе манэтаў, ордэнаў, мэдалёў, штэмпеляў, жэтонаў, значкаў і іншых мэталічных адзнакаў.

Мынцы маглі належыць дзяржаве, але маглі быць і прыватнымі, часовымі ці пастаяннымі. Першыя вядомыя на сёньня мынцы паўсталі ў VII стагодзьдзі да н. э. у Малой Азіі.

## Мынцы ВКЛ
Для ВКЛ манэты выбіваліся на Віленскай мынцы. З 1665 па 1666 гады біцьцё барацінак было наладжана ў Берасьці. У той самы час для патрэб ВКЛ літоўскія барацінкі выбіваліся ў Аліве, Коўне і Мальбарку.

## Крыніцы
Тыкоцінская мынца

**Тыко́цінская мынца** дзейнічала з 1566 году ў мястэчку Тыкоцін (Польшча). Біла паўгрош літоўскі й грош літоўскі.

Адметная адзнака мынцы — пад Пагоняю зьмешчаны герб «Ястрабец» (падкова, перакуленая рожкамі ўверх, у сярэдзіне — роўнаканцовы крыж), што належаў падскарбію Яну Лютамірскаму.

Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Нумізматыка
Катэгорыя:Мынцы
Катэгорыя:Тыкоцін
Усевалад Янчэўскі

**Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі** (нарадзіўся 22 красавіка 1976 году ў Барысаве) — палітык Рэспублікі Беларусь, з 18 красавіка 2008 году памочнік прэзыдэнта, начальнік Галоўнага ідэалягічнага ўпраўленьня Адміністрацыі прэзыдэнта Беларусі.

## Біяграфія
Па адукацыі Ўсевалад Янчэўскі юрыст-палітоляг, скончыў юрыдычны факультэт БДУ (1998). У 2000 годзе скончыў факультэт міжнародных адносін БДУ. Быў актывістам прэзыдэнцкай кампаніі (1994) А. Лукашэнкі, быў актыўным сябрам перадвыбарчага штабу Станіслава Шушкевіча падчас выбараў у Вярхоўны Савет ХІІІ скліканьня. У сярэдзіне 1990-х заняў крэсла першага сакратара Беларускага патрыятычнага саюзу моладзі. Неўзабаве БПСМ скалынула некалькі гучных скандалаў, зьвязаных з камэрцыйнай дзейнасьцю саюзу, што было забаронена статутам арганізацыі. Аднак гэта ніяк не адбілася на Янчэўскім, і ў 2000 годзе ён абіраецца дэпутатам Палаты прадстаўнікоў па Слуцкай выбарчай акрузе № 90. Чалец Сталай камісіі Палаты прадстаўнікоў НС РБ па адукацыі, культуры, навуцы й навукова-тэхнічным прагрэсе. Чалец дэпутацкай групы «Сябры Баўгарыі».

27 сакавіка 2001 году, у зьвязку зь немагчымасьцю сумяшчэньня двух крэслаў, вызвалены ад пасады кіраўніка БПСМ. Пасьля сканчэньня тэрміну дзеяньня дэпутацкага мандату, у ліпені 2005 году заступіў на пасаду галоўнага рэдактара грамадзка-палітычнага часопіса «Плянэта». У 2007 годзе займаў пасаду першага намесьніка кіраўніка Інфармацыйна-аналітычнага цэнтру пры Адміністрацыі прэзыдэнта. На новай пасадзе кіраўніка ідэалягічнага ўпраўленьня будзе апекавацца адукацыйнай сфэрай, сродкамі масавай інфармацыі, няўрадавымі арганізацыямі, культурай і мастацтвам. Пасьля выбараў прэзыдэнта Беларусі ў 2010 годзе ўнесены ў Чорны сьпіс Эўразьвязу. У 2011 годзе прызначаны сакратаром савета па разьвіцьці інфармацыйнага грамадзтва пры прэзыдэнце. У 2016 годзе ўзнагароджаны Ордэнам Пашаны.

Быў у партыі Славянскі сабор Белая Русь. Жанаты (з 1998 году).

## Санкцыі ЭЗ
Усевалад Янчэўскі станавіўся суб’ектам забароны на паездкі й замарожваньня актываў Эўрапейскім Зьвязам як частка сьпісу беларускіх чыноўнікаў, адказных за палітычныя рэпрэсіі, падтасоўку вынікаў галасаваньня й прапаганду пасьля прэзыдэнцкіх выбараў 2010 году як памочнік прэзыдэнта па ідэалёгіі.

Згодна з рашэньнем  ад 15 кастрычніка 2012 году, на пасадах памочніка прэзыдэнта, кіраўніка ідэалёгічнага адзьдзелу Адміністрацыі прэзыдэнта Янчэўскі быў галоўным стваральнікам ідэалёгіі рэжыму й дзяржаўнае прапаганды, якія падтрымліваюць й апраўдваюць рэпрэсіі супраць дэмакратычнае апазыцыі й грамадзянскай супольнасьці, што сыстэматычна асьвятляюцца нэгатыўна й зьневажальна, выкарыстоўваючы падробленую інфармацыю.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* БелаПАН: Памочнік прэзыдэнта Усевалад Янчэўскі: Ні пра якую барацьбу з іншадумствам у інтэрнеце размова ісьці ня можа

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га скліканьня
Катэгорыя:Беларускія прапагандысты
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Дзукія

**Дзукія** () — сучасны этнаграфічны рэгіён Летувы, які знаходзіцца на поўдні краіны і ўлучае ў тым ліку Вільню. Сталіцай рэгіёну лічыцца Аліта. Ня мае статусу палітычнай або адміністрацыйнай адзінкі, аднак улады Летувы зацьвердзілі яго межы на афіцыйным узроўні. Летувіскія мовазнаўцы вылучаюць паўднёвы (дзукійскі) дыялект летувіскай мовы.

Назва Дзукія часам ужываецца ў больш шырокім сэнсе. У гэтым выпадку, апроч поўдню Летувы, да Дзукіі далучаецца частка польскага Падляшша, а таксама некаторыя тэрыторыі Беларусі, у тым ліку Ліда і Ашмяны.

Афіцыйны этнаграфічны рэгіён «Дзукію» (як і «Сувалкію») летувісы фактычна выдумалі і канцэптуалізавалі ў канцы XIX — першай палове XX ст. Як заўважыў летувіскі этноляг Ж. Шакніс, мапы этнаграфічных рэгіёнаў Летувы (у адрозьненьне ад Латвіі, Эстоніі або Фінляндыі) вельмі доўгі час не друкаваліся нават у абагульняльных працах зь летувіскай этналёгіі. 

Лічыцца, што ўласна назву *дзюкі* («Dziuki») разам зь іншымі калектыўнымі мянушкамі («Gogi», «Staki», «Szaki», «Zanawiki» і «Użwingi») упершыню зафіксаваў у сярэдзіне ХІХ ст. дасьледнік лясной гаспадаркі А. Палуянскі. Паводле яго, летувісы-дзукі займалі ўвесь Кальварыйскі і паўночную частку Сейненскага паветаў Аўгустоўскай губэрні. Тым часам адным зь першых выпадкаў ужываньня назвы «Дзукія» стаў артыкул «З Дзукіі» («Isz Dzukijos»), падпісаны псэўданімам «Дзукас» («Dzukas») і надрукаваны ў газэце «Варпас» («Varpas») у 1889 годзе. 

Першая афіцыйная навуковая мапа з этнаграфічным рэгіёнам «Дзукія» зьявілася толькі ў 1985 годзе.

## Крытыка
Летувіская дасьледніца А. Рагаўскайце, якая ў сваёй манаграфіі абагульніла і прааналізавала ўсе вядомыя этнатэрытарыяльныя клясыфікацыі Летувы, урэшце так і не знайшла адказу на пытаньне, на падставе якіх навуковых крытэраў у другой палове ХХ ст. Віленшчыну абвясьцілі інтэгральнай часткай «Дзукіі».

## Крыніцы

## Літаратура
* Внуковіч Ю. Вынаходніцтва этнаграфічных рэгіёнаў Беларусі і Літвы: параўнальная характарыстыка // Вестник Полоцкого государственного университета. Серия А, Гуманитарные науки. № 1, 2021. С. 37—49.

Катэгорыя:Рэгіёны Летувы
Катэгорыя:Дзукія
Рэстаўрацыя Мэйдзі

**Рэвалю́цыя Мэйдзі́** ці **Рэстаўра́цыя Мэйдзі́** (, *мэйдзі ісін*, «абнаўленьне [гадоў] Мэйдзі») — падзея, якая адбылася ў Японіі ў 1870-х—1880-х гадох і мела пад сабой пераход ад самурайскай сыстэмы кіраваньня краінай у выглядзе сёгунату Эда да наўпростага імпэратарскага кіраваньня ў асобе імпэратара Муцухіта і ягонага ўраду, а таксама сукупнасьць палітычных, сацыяльных і эканамічных рэформаў, якія былі ажыцьцёўленыя гэтым урадам.

Палітыка рэстаўрацыі імпэратарскай улады істотна паўплывала на бюракратычны апарат, заканадаўства, імпэратарскі двор, сыстэму станаў, правінцыйную адміністрацыю, фінансы, прамысловасьць, дыпляматыю, асьвету, рэлігію ды іншыя сфэры жыцьця японцаў. З рэстаўрацыяй Мэйдзі зьвязваецца фармаваньне японскай нацыянальнай дзяржавы і японскай нацыянальнай ідэнтычнасьці. Гады Мэйдзі характарызаваліся ламаньнем японскага традыцыйнага ладу жыцьця і прысьпешаным укараненьнем дасягненьняў заходняй цывілізацыі.

Няма пэўнага меркаваньня пра дакладны час пачатку «Рэстаўрацыі Мэйдзі». Паводле адной вэрсіі яна пачалася 23 кастрычніка 1868 году разам са зьменай дэвізу імпэратарскага праўленьня на Мэйдзі (асьвечанае кіраваньне). Але часта яе пачатак датуюць 9 лістапада 1867 году, так званай падзеяй «Вяртаньня вялікага кіраваньня» (), калі сёгун Такугава Ёсінобу вярнуў сталічнаму імпэратарскаму двару права наўпростага кіраваньня ў Японіі.

Ня вызначаная і завяршальная дата «рэстаўрацыі». Некаторыя ўважаюць, што гэта было заканчэньне Паўднёва-заходняй вайны ў 1877 годзе. Другія цьвердзяць, што рэстаўрацыя Мэйдзі скончылася з стварэньнем сыстэмы Кабінэту міністраў у 1885 годзе. Трэція мяркуюць, што фіналам усіх рэформаў было ўсталяваньне асобнай заканадаўчай галіны ўлады ў краіне ў 1889 годзе.

У часы рэстаўрацыі Мэйдзі японскі ўрад часьцяком называў сябе «новым урадам», але зьняважліва яго звалі «ханскім урадам», бо большасьць яго чальцоў паходзіла з самурайскіх ханаў Сацума (род Сімадзу) і Цёсю (род Моры), а таксама жменькі кіёцкіх арыстакратаў, якія правілі аўтарытарнымі мэтадамі. Але набор сярэдніх бюракратаў і чыноўнікаў зьдзяйсьняўся без прывязкі да сямейнага, клянавага ці тэрытарыяльнага паходжаньня кандыдата.

Рэстаўрацыя Мэйдзі была рэакцыяй кіруючых колаў Японіі на каляніяльную палітыку дзяржаваў Захаду — Расейскай, Брытанскай імпэрыяй, ЗША і Францыі. За кароткі час японцы мадэрнізавалі і вэстэрнізавалі сваю краіну, унебясьпечыўшы яе ад вонкавай агрэсіі. Самая Японія і ейны манархічны лад сталі ўзорамі для перайманьня многіх дзяржаваў Азіі. Аднак Рэстаўрацыя Мэйдзі заклала таксама асновы для разгортваньня імпэрыялістычнай вайны на кантынэнце, якую японскія кіруючыя колы разглядалі як працяг абароны Японіі і вызваленьне Азіі ад эўрапейска-амэрыканскага каляніяльнага прыгнёту.

## Вонкавыя спасылкі

* Фатаздымкі Японіі часоў Рэстаўрацыі Мэдзі. Photos of Japan.

Катэгорыя:Гісторыя Японіі
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Дом Пяркунаса

**Дом Пяркунаса** ў Коўне — помнік гатычнай архітэктуры. Збудаваны ганзейскімі гандлярамі ў 15 стагодьдзі, у 16 стагодьдзі прададзены езуітам. Умоўную назву «дом Пяркунаса» атрымаў ад рамантыкаў у 19 стагодьдзі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні ВКЛ
Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні Летувы
Навасёлкі (Старадароскі раён)

**Навасёлкі** — вёска ў Старадароскім раёне Менскай вобласьці. Навасёлкі ўваходзяць у склад Языльскага сельсавету.

## Гісторыя
Вядома з XIX стагодзьдзя, уваходзіла ў склад маёнтку Сыракомля Бабруйскага павету, належала панам Солтанам. У 1870 годзе ўваходзіла ў склад Горкаўскай воласьці Бабруйскага павету, налічвала 60 жыхароў. У 1897 годзе налічвала 33 двары і 207 жыхароў, хлебазапасны магазын. У 1917 годзе — 386 жыхароў. У 1929 годзе арганізаваны калгас РЭС (рэвалюцыя, электрыфікацыя, сацыялізм). У гады Другой сусьветнай вайны вёска была амаль цалкам спаленая.

28 траўня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Горкаўскага ў склад Языльскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 67 чалавек
* 1999 год — 127 чалавек

## Інфраструктура
У вёсцы ёсьць толькі адна вуліца, таму яна ня мае назвы. Паштовая карэспандэнцыя дастаўляецца з указаньнем толькі назвы вёскі і нумару дому.

## Крыніцы

Катэгорыя:Языльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Старадароскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Гіпакрат

**Гіпакра́т** (, Hippokrátēs) (каля 460 да н. э., востраў Кос — каля 377 да н. э.) — старажытнагрэцкі лекар, «бацька мэдыцыны», якая ў тым ліку і яго высілкамі вылучылася зь філязофіі ў асобную навуку.

У філязофскім пляне, Гіпакрат, праўдападобна, прымыкаў да Геракліта. Ён разглядаў мэдыцыну як досьледную экспэрымэнтальную навуку. Мэдычная школа Коса доўга карысталася вялікай павагай (знакамітае сьвяцілішча Асклепіён на Косе). За працы Гіпакрата выдаваліся многія пазьнейшыя псэўдагіпакратаўскія творы.

Пачатковую мэдычную адукацыю Гіпакрат атрымаў ад бацькі — лекара Геракліда. Дзеля навуковага ўдасканаленьня ў маладосьці Гіпакрат шмат вандраваў і вывучаў мэдыцыну ў розных краінах па практыцы мясцовых лекараў і па абетных табліцах, якія вывешваліся ў бажніцах Эскулапа.

Гісторыя яго жыцьця малавядомая, нават дакладна невядома, колькі пражыў Гіпакрат — 83 ці 104 гады. Існуюць паданьні і аповяды пра яго біяграфію, але яны маюць легендарны характар. Імя Гіпакрат стала зборным, калектыўным, і многія творы зь 70 прыпісваных яму, належаць іншым аўтарам, пераважна ягоным сынам. Сапраўднымі дасьледнікі прызнаюць ад 18 да 8 твораў. Гэта трактаты — «Аб вятрох», «Аб паветрах, водах і мясцовасьцях», «Прагностыка», «Аб дыеце пры вострых хваробах», першая і трэцяя кнігі «Эпідэммяў», «Афарызмы» (першыя чатыры разьдзелы), хірургічныя трактаты «Пра суставы» і «Пра пераломы», што зьяўляюцца шэдэўрамі «Зборніка». Існуе колькі твораў Гіпакрат этычнага напрамку: «Клятва», «Закон», «Пра лекара», «Пра добрапрыстойныя паводзіны», «Настаўленьні».

Ён меркаваў, што хваробы людзям пасылаюць не багі, яны ўзьнікаюць па розных, прычым цалкам натуральных, прычынах. Гіпакрат першы паставіў мэдыцыну на навуковы фундамэнт і пачаў ачышчаць ад філязофскіх тэорыяў, што часьцяком супярэчылі рэчаіснасьці, дый панавалі над досьледнай экспэрымэнтальнай навукай.

Гіпакрат таксама аўтар вучэньня пра чатыры тыпы тэмпэрамэнту — халерык, мэлянхолік, сангвінік, флегматык — заснаванага на ўяўленьні аб суадносінах у целе чалавека чатырох вадкасьцяў (крыві, сьлізі, жоўтай і чорнай жоўці). Даў заснаванае на гумаральным прынцыпе апісаньне эмацыйных праяваў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Асобы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Мэдыкі
Кляўдыё Раньеры

**Кляўдыё Раньеры** (;  20 кастрычніка 1951 году) — італьянскі футбольны трэнэр. За час кар’еры футбаліста выступаў толькі ў клюбах радзіме.Выступаў на пазыцыі абаронцы.

## Гульнявая кар’ера
Прафэсійную кар’еру Кляўдыё пачынаў у «Роме», хоць за два сэзоны ён згуляў толькі 6 матчаў. Затым ён выступаў за «Катанцара», «Катанію» й «Палерма».

## Трэнэрская кар’ера
Першым клюбам у яго трэнэрскай кар’еры стаў «Путэаляна». Але сапраўднае імя як трэнэр ён сабе зрабіў у «Кальяры», які ён вывеў з Сэрыі С1 у Сэрыю А. У 1991 годзе ён прыйшоў у «Напалі», дзе прапрацаваў 2 гады, але так нічога і ня выйграў.

У 1993 годзе Раньеры стаў трэнэрам «Фіярэнтыны», якая гуляла ў Сэрыі B. У свой першы сэзон «фіялкі» вярнуліся ў элітны дывізіён, а ў 1996 годзе клюб перамог у Кубку і Супэркубку Італіі.

З 1997 да 1999 году Раньеры працаваў з гішпанскай «Валенсіяй». За гэты час клюб дамогся ўдзелу ў Лізе чэмпіёнаў і перамог у Кубку Гішпаніі. Наступны сэзон ён адпрацаваў у мадрыдзкім «Атлетыка», але асаблівай славы не адшукаў і неўзабаве быў звольнены.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2016
* Уладальнік Кубка Італіі: 1996
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 1996
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 1999
* Уладальнік Супэркубка УЭФА: 2004

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Італьянскія футбалісты
Катэгорыя:Італьянскія футбольныя трэнэры
Трэнэр

**Трэ́нэр** (, ад *train* — выхоўваць, навучаць) — чалавек, які прафэсійна займаецца трэніроўкай спартоўцаў, мэнэджараў і г.д. Ажыцьцяўляе вучэбна-трэніравальную працу, накіраваную на выхаваньне, навучаньне й ўдасканаленьне майстэрства, разьвіцьцё функцыянальных магчымасьцяў сваіх падапечных.

## Глядіце таксама
* Сьпіс футбольных трэнэраў (Беларусь)
* Трэнэр (гульні)

Катэгорыя:Прафэсіі
Жэрэмі Нжытап

**Жэрэмі Сарэле Нжытап Фотса** (;  20 сьнежня 1978 году, Бафусам, Камэрун) — футбаліст зборнай Камэруну. Гуляў на пазыцыях паўабаронцы і абаронцы. Зьяўляецца адным з самых тытулаваных футбалістаў Афрыкі.

## Кар’ера
Прафэсійную кар’еру пачынаў у 1995 годзе ў камандзе вышэйшай лігі камэрунскага чэмпіянату «Расінг Бафусам». У 1996 годзе склаў кантракт з камандай вышэйшай лігі чэмпіянату Парагваю «Сэра Партэньнё». У 1997 годзе пераехаў у Турэччыну, склаўшы кантракт з «Генчлербірлігі». Правёў у камандзе 2 сэзоны.

З 1999 па 2003 год гуляў за «Рэал Мадрыд». У складзе каманды станавіўся пераможцам Лігі Чэмпіёнаў у 2000 і 2002 гадах.

Сэзон 2002—2003 гадоў, на правах арэнды, правёў у ангельскім «Мідлзбра». Правёў выдатны сэзон, адыграўшы 33 гульні й забіўшы 7 галоў.

У ліпені 2003 году за 6,9 млн фунтаў быў набыты клюбам «Чэлсі». Правёў у камандзе 4 сэзоны. У складзе каманды выйграваў:

* Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе ў 2005 і 2006 гадах;
* Кубак Ангельшчыны па футболе ў 2007 годзе;
* Кубак ангельскай лігі па футболе ў 2005 годзе;
* Супэркубак Ангельшчыны па футболе ў 2005 і 2007 гадах.

Пры трэнэры Клаўдыё Раньеры быў гульцом асноўнага складу. З прыходам Жузэ Маўрыньню прыйшлося дужацца за месца ў складзе з Паўла Фэрэйра.

У ліпені 2007 году, на правах вольнага агента, склаў трохгадовы кантракт з клюбам «Ньюкасл Юнайтэд».

За зборную Камэруну гуляе з 1996 году. Удзельнік Чэмпіянату сьвету 2002 году. У складзе зборнай стаў алімпійскім чэмпіёнам 2000 году. Выйграваў Кубак афрыканскіх нацыяў 2000 і 2002 гадоў. У 2008 году стаў срэбным прызёрам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце National-football-teams
* Профіль на сайце NUFC
* Профіль на сайце football-players

Катэгорыя:Камэрунскія футбалісты
Катэгорыя:Камэрунскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2000 году
Сьпіс рэктараў БДЭУ

## Сьпіс рэктараў [[БДЭУ]]
* 1933—1935 — Аляксей Гурло
* 1935—1936 — Іван Сацункевіч
* 1936—1937 — Арон Штаркман
* 1937—1938 — Мікалай Казюк
* 1938—1939 — Гаўрыіл Сугробаў (першы раз)
* 1939—1940 — Пётар Балабанаў
* 1940—1941 — Фёдар Мікуноў
* 1944—1949 — Яфім Раманенка
* 1949—1962 — Гаўрыіл Сугробаў (другі раз)
* 1962—1965 — Іван Трухан
* 1965—1969 — Сяргей Малінін
* 1969—1991 — Фёдар Баравік
* 1991—2002 — Раман Карсека
* 2002—2019 — Уладзімер Шымаў
* 2019—2021 — Вячаслаў Шуцілін
* з 2021 — Аляксей Ягораў

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на афіцыйным сайце БДЭУ

Рэктары БДЭУ
Зарэчнае (Старадароскі раён)

**Зарэ́чнае** — вёска ў Старадароскім раёне Менскай вобласьці. Зарэчнае ўваходзіць у склад Языльскага сельсавету.

## Геаграфія
Назва ўзьнікла як арыенцір — Зарэчнае знаходзіцца за ракой Арэсай, па іншы бок ад вёскі Навасёлкі. У вёсцы маецца дзьве вуліцы: Лугавая і Лясная.

## Гісторыя
Вядома з XIX стагодзьдзя. У 1885 годзе ўяўляла сабой урочышча Горкаўскай воласьці Бабруйскага павету. У 1897 годзе вядома як вёска, у якой пражывала 89 жыхароў, вядома казённая сядзіба Зарэчнае для лясной варты (3 жыхары). У 1908 годзе налічвала 19 двароў і 120 жыхароў. У 1921 годзе вядомы хутар Зарэчнае (10 жыхароў). У 1929 годзе арганізаваны калгас РЭС (рэвалюцыя, электрыфікацыя, сацыялізм).

28 траўня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Горкаўскага ў склад Языльскага сельсавету.

У сучаснасьці ў Зарэчным ладзіцца штогадовае сьвята вёскі, на якое зьбіраюцца выхадцы вёскі з усяго сьвету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 25 чалавек
* 1999 год — 42 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Старадароскага раёну
Катэгорыя:Языльскі сельсавет
Мядзьведня (Старадароскі раён)

**Мядзьве́дня** — вёска ў Старадароскім раёне Менскай вобласьці. Мядзьведня ўваходзіць у склад Языльскага сельсавету.

## Назва
Назва ўтворана ад прозьвішчаў Мядзьведзь, Мядзьведзеў ці ад слова «мядзьведзь».

## Гісторыя
Вядома з XIX стагодзьдзя: засьценкі Мядзьведня Малая, Мядзьведня Вялікая ў складзе Горкаўскай воласьці Бабруйскага павету. У 1897 годзе ў Мядзьведні Вялікай 14 двароў (110 жыхароў), у 1908 годзе 20 двароў (150 жыхароў), у 1917 годзе 101 жыхар. У 1897 годзе ў Мядзьведні Малой 6 двароў (27 жыхароў), у 1908 годзе 13 двароў (78 жыхароў), у 1917 годзе 7 двароў (37 жыхароў). У 1929—1930 гадах арганізаваны калгас «Парыская камуна». У гады Другой сусьветнай вайны вёска была амаль цалкам спаленая за дапамогу партызанам.

Мядзьведня ўваходзіла ў склад Паськавагорацкага сельсавету, які 27 чэрвеня 2003 году быў перайменаваны ў Горкаўскі.

28 траўня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Горкаўскага ў склад Языльскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 8 чалавек
* 1999 год — 13 чалавек

## Выхадцы
Вёска Мядзьведня зьяўляецца радзімай беларускага мастака Івана Стасевіча.

## Крыніцы

Катэгорыя:Языльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Старадароскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Паськава Горка

**Па́ськава Го́рка** — вёска ў Старадароскім раёне Менскай вобласьці. Паськава Горка ўваходзіць у склад Языльскага сельсавету.

## Назва
Назву можна растлумачыць наступным чынам: паселішча на месцы лясной вырубкі, на горцы.

## Гісторыя
З XIX стагодзьдзя вядомы хутар Паськава Горка. Захаваўся будынак паштовай станцыі — помнік архітэктуры другой паловы XIX стагодзьдзя. У 1909 годзе Паськава Горка налічвала 2 двары, 8 жыхароў. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная горка». Цяпер у вёсцы маецца крама і аддзяленьне сувязі.

Вёска ўваходзіла ў склад і зьяўлялася цэнтрам Паськавагорацкага сельсавету, які 27 чэрвеня 2003 году быў перайменаваны ў Горкаўскі.

28 траўня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Горкаўскага ў склад Языльскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 35 чалавек
* 1999 год — 64 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Языльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Старадароскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Зялёная Дуброва (Менская вобласьць)

**Зялёная Дубро́ва** — вёска ў Старадароскім раёне Менскай вобласьці. Зялёная Дуброва ўваходзіць у склад Дражнаўскага сельсавету.

## Назва
Назва паходзіць ад слова «дуб» — дубовы гай ці лес, дуброва, дубняк.

## Гісторыя
Вёску заснавалі ў 1900 годзе перасяленцы з Жыцінскай воласьці. У 1909 годзе засьценак, 304 жыхары, 35 двароў, у складзе Жыцінскай воласьці Бабруйскага павету. У 1917 годзе вядома як вёска пад назваю Дуброва Зялёная, якая налічвала 58 двароў (303 жыхары). У 1929 годзе арганізаваны калгас «Чырвоная Дуброва».

## Насельніцтва
* 2010 год — 11 чалавек
* 1999 год — 20 чалавек

## Выхадцы
Вёска Зялёная Дуброва зьяўляецца радзімай беларускага пісьменьніка Кастуся Цьвіркі. Сваёй роднай вёсцы ён прысьвяціў зборнік вершаў «Зялёная Дуброва». А гісторыю вёскі і яе навакольляў распавёў у кнізе «Будзіла вёску берасьцянка. Людзі і былі маёй Зялёнай Дубровы».

## Крыніцы

Катэгорыя:Дражнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Старадароскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Ужгарадзкі раён

**Ужгарадзкі раён** (, ) — раён у Закарпацкай вобласьці Ўкраіны. Зьяўляецца самым заходнім раёнам Украіны. (Скрайні заходні пункт — сяло Саламонава, побач гораду Чоп.) Раён мяжуе зь Берагаўскім і Мукачаўскім раёнамі Закарпацкай вобласьці, а таксама з Вугоршчынай і Славаччынай.


Катэгорыя:Раёны Закарпацкай вобласьці
Праграміст

**Праграмі́ст** — асоба, якая стварае праграмнае забесьпячэньне. Паняцьце ўжываецца для пазначэньня прафэсіі ці асабістага непрафэсійнага захапленьня па распрацоўцы праграмнага забесьпячэньня для разнастайных праграмуемых прыладаў, якія маюць звычайна адзін ці некалькі працэсараў. Прыкладам такіх прыладаў зьяўляюцца настольны ПК, сотавы тэлефон, смартфон, камунікатар, забаўляльная прыстаўка, сэрвэр, супэркампутар, мікракантролер, прамысловы або аднаразовы кампутар.

## Глядзіце таксама
* Дзень праграміста

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Прафэсіі
Катэгорыя:Праграмаваньне
Кандамініюм

**Кандамініюм** ( — «разам» і *dominium* — «валоданьне») — супольнае кіраваньне адной і той жа тэрыторыяй некалькімі дзяржавамі.

## Сучасныя кандамініюмы
* Рака Мозэль — кандамініюм Люксэмбургу і Нямеччыны. Усталяваны ў 1816 годзе.
* Выспа Фазан (; таксама вядомая як выспа Конфэрэнс — ) — кандамініюм Гішпаніі і Францыі на рацэ Бідасоа. Усталяваны ў 1659 годзе пасьля падпісаньня Пірэнэйскага міру.
* Невялікі ўчастак Арабійскай паўвыспы, зьмешчаны пад кіраваньне Амана і Аджмана.
* Асноўная частка Бодэнскага возера, якая, на думку Аўстрыі, зьяўляецца кандамініюмам Нямеччыны, Аўстрыі і Швайцарыі. З гэтым ня згодныя ўрады Нямеччыны і Швайцарыі.

## Былыя заходнія кандамініюмы
* Couto Mixto — кандамініюм Гішпаніі і Партугаліі да 1864 гаду.
* Кіпр — кандамініюм Бізантыйскай імпэрыі і Халіфа на працягу 300 гадоў.
* Фрысляндыя — кандамініюм графа Галяндыі і князя-біскупа Утрэхта.
* Маастрыхт — да 1794 году кандамініюм князя-біскупа Льежа і Герцагства Брабант.
* Морэснэт — з 1816 да 1919 кандамініюм Нідэрляндаў (пазьней Бэльгіі) і Прусіі (пазьней Нямеччыны).
* Паўночная Дабруджа — кандамініюм Нямеччыны, Аўстрыі і Баўгарыі падчас Першай сусьветнай вайны.
* Арэгон — ангельска-амэрыканскі кандамініюм з 1818 да 1846.
* Сахалін — у 1855 году паміж Расейскай і Японскай імпэрыямі быў падпісаны Сімодзкі трактат, паводле якога грамадзянам абодвух дзяржаў дазвалялася пасяляцца на высьпе: расейцам на поўначы, японцам — на поўдні. Пасьля расейска-японскай вайны ў 1905 годзе Японія анэксавала частку выспы на поўдні ад 60° з.ш. У 1945 году поўны кантроль над выспай перайшоў да СССР.
* Запароская Сеч — кандамініюм Рэчы Паспалітай і Расейскай Дзяржавы, усталяваны ў 1667 годзе пасьля падпісаньня Андрусаўскага перамір’я.

## Былыя каляніяльныя кандамініюмы
* Выспы Кантон і Эндэрбэры — брытанска-амэрыканскі кандамініюм з 1939 да 1979.
* Новыя Гебрыды — кандамініюм Францыі і Брытаніі з 1906 да 1980.
* Науру — падапечная тэрыторыя, трохбаковы кандамініюм пад супольным кіраваньнем Аўстраліі, Новай Зэляндыі і Брытаніі з 1923 да 1942 і з 1947 да 1968 — зноў падапечная тэрыторыя.
* Самоа — кандамініюм Нямеччыны, Брытаніі і ЗША з 1889 да 1899.
* Ангельска-эгіпецкі Судан — кандамініюм Брытаніі і Эгіпту да 1956.
* Тогалэнд — з 26 жніўня 1914 пад кіраваньнем Брытаніі і Францыі. Нямецкі пратэктарат (калёнія з 1905) Тогалэнд быў ангельска-францускім кандамініюмам да яго падзелу на францускую і брытанскую зоны 27 сьнежня 1916.

Катэгорыя:Міжнароднае права
Кампутарнае праграмаваньне

**Кампу́тарнае праграмава́ньне** — працэс распрацоўкі праграмнага забесьпячэньня для праграмуемых прыладаў. Сумяшчае ў сабе элемэнты мастацтва, навукі, матэматыкі і інжынэрыі.

## Глядзіце таксама
* Аб'ектна-арыентаванае праграмаваньне
* Імпэратыўнае праграмаваньне
* Працэдурнае праграмаваньне
* Экстрэмальнае праграмаваньне
* Тэставаньне праграмнага забесьпячэньня
* Міжнароднае студэнцкае спаборніцтва па праграмаваньні
Правінцыі Гішпаніі

Паводле Канстытуцыі Гішпаніі, правінцыя зьяўляецца адзінкай тэрытарыяльнага падзелу каралеўства. Краіна падзяляецца на 50 правінцыяў і 2 аўтаномныя гарады (Сэўта й Мэлілья).

## Глядзіце таксама
* Пэньён

## Вонкавыя спасылкі
Чоп

**Чоп** () — горад у Закарпацкай вобласьці Ўкраіны. Зьяўляецца самым заходнім горадам Украіны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Ўкраіны
Катэгорыя:Закарпацкая вобласьць
Катэгорыя:Ужгарадзкі раён
Чарнобыльскі шлях

**Чарно́́быльскі шлях** — штогадовае шэсьце беларускае апазыцыі 26 красавіка, прымеркаванае да ўгодкаў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС (ЧАЭС) у 1986 годзе.

Упершыню прайшоў 30 верасьня 1989 году і меў вынікам «Чарнобыльскі трыбунал» 25 лістапада 1989 году, рашэньні якога сталі апорай дзейнасьці Апазыцыі Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» ў Вярхоўным Савеце Беларусі 12-га скліканьня ў 1990—1995 гадох.

## Гісторыя
30 верасьня 1989 году ў Менску адбыўся 1-ы «Чарнобыльскі шлях», які зладзіў Беларускі народны фронт «Адраджэньне» дзеля адкрыцьця праўды пра Чарнобыльскую катастрофу. Папярэдне з Гомля ў Менск адправілася пешая калёна лікам каля 1000 чалавек, як і са шмат якіх іншых гарадоў Беларусі. У сквэры на вуліцы Таўбухіна каля «Менскага гадзіньнікавага заводу» сабралося каля 30 000 дэманстрантаў, якія рушылі шэсьцем па Ленінскім праспэкце да Дому ўраду. Вядоўцам мітынгу выступіў старшыня Беларускага народнага фронту Зянон Пазьняк. Таксама на плошчы Леніна выступілі чалец-карэспандэнт Акадэміі навук БССР Алесь Адамовіч і намесьнік старшыні Акадэміі навук СССР Яўген Веліхаў. Пасьля мітынгу ў Доме кіно адбылася прэс-нарада, на якой ухвалілі рашэньне аб правядзеньні ў Менску «Асамблеі народаў» дзеля стварэньня «Чарнобыльскага трыбуналу». 25 лістапада 1989 году ў Доме кіно на плошчы Леніна адбылася «Асамблея народаў» з удзелам навукоўцаў з Латвійскай і Летувіскай, Малдаўскай і Ўкраінскай ССР. На Асамблеі абралі склад «Чарнобыльскага трыбуналу», які вынес вэрдыкт аб дзеяньнях Камуністычнае партыі Савецкага Саюзу і рашэньні аб вінаватасьці савецкіх чыноўнікаў у стварэньні радыяцыйнай пагрозы для жыцьця беларусаў. Вэрдыкт і рашэньні «Чарнобыльскага трыбуналу» паслужылі апорай для дзейнасьці Апазыцыі Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» ў Вярхоўным Савеце Беларусі 12-га скліканьня ў 1990—1995 гадох.

26 красавіка 1996 году адбыўся першы ў гады кіраваньня Лукашэнкі «Чарнобыльскі шлях», прымеркаваны да 10-годзьдзя катастрофы на ЧАЭС. Дэманстранты былі лякалізаваныя цьвёрдымі дзеяньнямі АМАПу, было затрымана вельмі шмат удзельнікаў. Сярод арыштаваных былі актывісты БНФ — Юры Хадыка, Лявон Баршчэўскі, Вячаслаў Сіўчык, Вінцук Вячорка, журналісты А. Трызна, У. Дзюба. У гэтым мерапрыемстве бралі ўдзел таксама сябры ўкраінскае УНА-УНСО.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Чарнобыль і Шлях. 1989 і 1996. Рэтраспэктыва. (відэа) *Беларуская Свабода*. 26.04.2011
* «Чарнобыльскі Шлях-2008», Хартыя'97
* 

Катэгорыя:Беларуская палітыка
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасьля 1990 году)
Катэгорыя:Чарнобыльская катастрофа
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1989 годзе