open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Славянасэрбская мова

**Славянасэрбская мова** (*сэрбскаславянская, расейскаславянская*; сл.-сэрб. *славяносербскій, словенскій*, ) — варыянт сэрбскае мовы. Штучна створаны ў XVIII стагодзьдзі на ґрунце «расейскае» царкоўнаславянскае ды літаратурнае расейскае моваў, а таксама шэрагу сэрбскіх дыялектаў. Ужываўся ў якасьці літаратурнае мовы ў XVIII стагодзьдзі, а таксама пачатку XIX стагодзьдзя сярод адукаванага насельніцтва Ваяводзіны й сэрбскае дыяспары ў астатніх частках Габсбурскае манархіі да перамогі лінґвістычнае рэформы Вука Караджыча.

## Ужываньне
Цягам XVIII стагодзьдзя сэрбы стваралі сьвецкія творы як царкоўнаславянскаю, так і расейскаю мовамі, але ствараліся таксама творы і на народнай мове, і на славянасэрбскай.

Славянасэрбская мова існавала бяз вызначаных ґраматычных правілаў і нормаў. Зьмешаная мова, падавала пішучым багатыя змогі адвольнага выбару і ўжываньня сэрбскае, царкоўнаславянскае й расейскае лексыкі.

На славянасэрбскую мову былі перакладзеныя або ёю напісаныя казаньні, павучальныя, мастацкія і гістарычныя творы, календары, ґраматычныя дапаможнікі (па лаціне, вугорскай, італьянскай мовах), жыцьцяпісы, кіраўніцтвы па статыстыцы, гіґіене, вэтэрынарыі, кулінарыі, дамаводзтве і іншых вобласьцях жыцьця.

Найяскравейшымі прадстаўнікамі і распаўсюджвальнікамі славянасэрбскае мовы былі Захарые Орфэлін ды Мілаван Відакавіч, а таксама Лукіян Мушыцкі й Ёван Хаджыч.

У змаганьні за стварэньне адзінае сэрбскае літаратурнае мовы, славянасэрбская мела шанцы стаць моваю ўсіх сэрбаў і быць на месцы сучаснае сэрбскае, чыя норма была створаная рэфарматарам Вукам Караджычам на ґрунце новаштакаўскага народнага дыялекту з прымесам харвацкае лексыкі. Да сярэдзіны XIX стагодзьдзя ўжываньне славянасэрбскае пачынае зьніжацца, а пасьля 1870 року ён цалкам выйшаў з ужытку.

## Характарыстыка і ґраматыка
Прыклад Славянасэрбскае мовы можна сустрэць у часопісе «Славеносербски магазин» (Славянасэрбскі часопіс) Захарыя Орфэліна: 
сучаснаю сэрбскаю: 
Па падобных прыкладах можна пераканацца, што тэкст напоўнены стараславянскімі й расейскімі словамі (роскошь, а не раскош, что, а ня што/шта і г. д.), таксама цікава зьяўленьне канчатка -т у дзеясловаў цяперашняга часу 3-е асобы, множнага ліку («они могутъ» замест «они могу»).

## Глядзіце таксама
* Язычча
* Славянасэрбія
* Сэрбская мова
* Расейская мова

## Крыніцы

## Літаратура
* *Михаило Стеванович.* Грамматика сербохорватского языка. — Белград, 1964.
* *Ян Вит.* Историја Славеносрбскего језыка. Izviestija.org. 2012

## Вонкавыя спасылкі
* [Статья «Братский язык» на сайте «[Православие.Ru]»]
* Реформа сербского языка Вука С. Караджича и её политические последствия

Катэгорыя:Сэрбская мова
Дзяніс Урбановіч

**Дзяні́с Во́сіпавіч Урбано́віч** (нар. 1989, в. Міхалкавічы, Лагойскі раён, цяпер Беларусь) — грамадзкі дзяяч Беларусі.

Чацьверты старшыня грамадзкага аб’яднаньня «Малады Фронт» (ад 15 сьнежня 2018 году). Сустаршыня нацыянальнага супраціву «Белы Ваўкалак», заснаванага разам з Уладзімерам Палупанавым.

## Жыцьцяпіс
Дзяцінства правёў у доме, што раней належаў дзядзьку Язэпу Гладкаму, які быў аўтарам «Беларускага лемантара» і заснавальнікам 1-й беларускай школы ў Барысаўскім павеце. У сям’і было 4 дзяцей. Бацька гадаваў дзяцей адзін, працаваў вартаўніком і трымаў сьвіней, 2 каровы і каня. Дзяніс Урбановіч скончыў у Менску каледж на зваршчыка і працаваў на «Мотавела», а пазьней на замежным прадпрыемстве з эстонскім капіталам. Падчас прэзыдэнцкіх выбараў 2015 году зьняў дзяржаўны сьцяг з будынка выбарчага ўчастку ў вёсцы Кораньшчына Лагойскага раёну. Да 29 жніўня 2017 году адбываў абмежаваньне волі ў папраўчай установе на вуліцы Караткевіча ў Менску за «абразу дзяржаўных сымбаляў». У чэрвені 2018 году стаў штодня ўдзельнічаць у ахове Курапатаў з боку рэстарана, незаконна збудаванага ў ахоўнай зоне. Пагатоў у Курапатах падчас сталінскіх рэпрэсіяў 1930-х гадоў расстралялі яго дзядзьку Казімера Гладкага.

У сакавіку 2022 году падчас Уварваньня Расеі ва Ўкраіну ў 2022 годзе Ўрбановіч запісаўся ў беларускую роту тэрабароны Ўкраіны. Потым далучыўся да беларускага палку (раней батальён) імя Каліноўскага. У траўні 2022 года паведамлялася, што Ўрбановіч быў паранены падчас баёў, патрапіў у шпіталі з кантузіяй.

У сакавіку 2023 г. Урбановіч атрымаў Мэдаль за баявыя заслугі ад Рады БНР разам з 21 іншымі байцамі Палку Кастуся Каліноўскага.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагойскім раёне
Катэгорыя:Сябры Маладога Фронту
Катэгорыя:Полк імя Кастуся Каліноўскага
Катэгорыя:Узнагароджаныя Мэдалём БНР за баявыя заслугі
Шумацёнкі

**Шумацёнкі** — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Палатоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 19 чалавек
* 1999 год — 5 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Палатоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёну
Рум

Назву **Рум** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Рум — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласьці
* Рум — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці

## Іншае
* Рум — зборнік вершаў Рыгора Барадуліна
* Рум — прыстань, куды звозіцца і нарыхтоўваецца да вясны сплаўны лес

## Глядзіце таксама
* Руміна
* Румішча
* Румок
* Румпольле
Забельле 2

**Забе́льле 2** — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бабыніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 1 чалавек
* 1999 год — 4 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Бабыніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёну
Гарэліца

Назву **Гарэліца** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарэліца — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласьці
* Гарэліца — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Гарэлае
* Гарэлая
* Гарэлец
* Гарэлікі
* Гарэлкі
* Гарэлькі
* Загарэльскія
* Негарэлае
* Пагарэлае
* Пагарэлец
* Пагарэліца
* Пагарэлка
* Пагарэльцы
* Пагарэльшчына
Пётар Кміта-Сабенскі

**Пётар Кміта-Сабенскі** гербу Шранява (1477 — 31 кастрычніка 1553, Кракаў) — маршалак вялікі каронны (з 1529), маршалак надворны каронны (1518—1529), ваявода кракаўскі (1536—1553), староста генэральны кракаўскі (1533—1553), староста сьпіскі (1522—1553), ваявода сандамерскі ад 1535, кашталян сандамерскі ад 1532, кашталян войніцкі (1527 = 1532), староста кольскі ад 1524 і перамышльскі ад 1511, меў шмат маёнткаў і сёлаў ва ўласнасьці ў Бяшчадах. Малодшы сын Станіслава Кміта, ваяводы рускага і Кацярыны Тарноўскай, унук Яна Кміты, быў мужам Барбары Кміты (якая ўспадкавала ад яго Загуж і Леско) і швагерам Яна Грэбурта. Быў выкшталцоным і гарачым прыхільнікам Эразма Ратэрдамскага, апошні ў сваю чаргу прысьвячаў Кміту свае творы. Адзін з найбагацейшых і найбольш уплывовых людзей у Польшчы.

Пётар Кміта правёў сваю маладосьць пры двары імпэратара Максыміліяна I, дзе адзначыўся сваёй мужнасьцю ў войску і набыў гуманістычныя погляды. Удзельнічаў у бітве пад Вішняўцом у 1512 годзе, прымаў удзел у бітве з маскоўцамі пад Воршай у 1514 годзе. У 1518 атрымаў тытул маршалка надворнага кароннага. У 1520 браў удзел у вайне з Тэўтонскім ордэнам. У 1524 браў удзел у вайне з туркмамі. У 1522 быў паслом Польшчы на сойме Райху ў Нюрнбэргу.

Быў прыхільнікам каралевы Боны Сфорца і вёў спрэчку з каралём Жыгімонтам Аўгустам, супраціўляючыся жаніцьбе караля на Барбары Радзівіл, аднак на сойме 1550 году заняў прынцыпова супрацьлеглую пазыцыю і перайшоў на бок караля. 24 жніўня ганарова прымаў Жыгімонта і Барабару ў сваім вішніцкім замку.

Займаўся мэцэнацкай дзейнасьцю, ягоны двор у Вішніцы стаў адным з цэнтраў рэнэсансу ў Рэчы Паспалітай. Фінансаваў выдавецкую дзейнасьць. Яго прыдворным быў Марцін Бельскі.

Пётар Кміта памёр 31 кастрычніка 1553, пахаваньне адбылося на месяц пазьней. Дзяцей ня меў.

Катэгорыя:Маршалкі вялікія каронныя
Катэгорыя:Маршалкі надворныя каронныя
Катэгорыя:Старосты перамышльскія
Катэгорыя:Удзельнікі маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў (літоўска-польскі бок)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1477 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1553 годзе
Crossing the Jordan

***Crossing the Jordan*** () — студыйны альбом гурту «Spasenie», запісаны з удзелам музыкаў чыкагскага гурту «Crossroads» і выдадзены ў 2004 годзе. Дыск запісваўся музыкамі ў Брэсце, прадусарамі кружэлкі выступілі Цім Спрэнсі й Дэрыл Сьцёрмэр (у ЗША). Першая імпрэза дыску ў Беларусі прайшла 29 ліпеня 2005 году ў Менску пры падтрымцы прадусара Ціма Спрэнсі й яго гурту «Crossroads» у клюбе «Белая вежа».

## Гісторыя
Загалоўнай песьняй кружэлкі зьяўляецца біблейская гісторыя.

– распавядаў парталу TUT.BY вакаліст Ігар Муха.

Продаж дыскаў перавысіў усе чаканьні брэсцкіх музыкаў.

## Сьпіс кампазыцыяў

## Прыём крытыкаў
Тацьцяна Заміроўская са штотыднёвіку «БелГазета» на старонках выданьня вызначыла, што альбом асацыюецца са Стынгам, Філам Колінзам і Маркам Нопфлерам, а творы на ім ёсьць «*рафінаваны й мэлянхалічны джаз-рок з элэмэнтамі фольку*».

WASP з «Музыкальнай газеты» ўчула на CD мяккі поп-рок, больш гарманічны, чым у выкананьні «Новага Ерусаліму», і пахваліла працу прадусару Ціма Спрэнсі, у той час як песьні з кружэлкі крытыку таксама нагадалі творы Стынгу й Філа Колінзу.

## Удзельнікі

**Музыкі**:
* Пётар Семянюк — клявішныя, вакал. 
* Павал Шальпук — скрыпка, альт, вакал.
* Аляксандар Зіноўеў — кантрабас.
* Сьвятлана Праўдзіна — віялянчэль.
* Васіль Машлякевіч — бас-гітара.
* Ежы Хайчук — ударныя.
* Джым Спрэнсі — пэркусія.
* Цім Спрэнсі — вакал, акустычная й электрагітара.
* Леанід Барысевіч — электрагітара.
* Ігар Руды — саксафон-сапрана, альтовы саксафон, кларнэт.
* Бэкі Шарп — вакал.
* Ігар Муха — вакал.

**Вытворчасьць**:
* Аляксандар Барысюк — пастырскі клопат.
* Сью Брандт — адміністратар.
* Цім Спрэнсі — дызайн CD, фатаграфіі, выканаўчы прадусар.
* Брыяна Спрэнсі — фатаграфіі.
* Майкл Ўілсан — фатаграфіі.
* Павал Шальпук — інжынэр гуказапісу, выканаўчы прадусар.
* Андрэй Кавальчук — асыстэнт інжынэру гуказапісу.
* Павал Шальпук, студыя «С» — зьвядзеньне.
* Вальдэмар Сымэнс — мастэрынг.
* Студыя «С» — мастэрынг.

## Крыніцы

Катэгорыя:Альбомы на ангельскай мове
Марцін Камянецкі

**Марцін Камянецкі** гербу Пілява ( 30 сакавіка 1530) — шляхціч ВКЛ і Рэчы Паспалітай, гетман польны каронны (1520—1528), каралеўскі дваранін пры двары Жыгімонта Старога (з 1508), ад 1511 падкаморы саноцкі, ваявода падольскі ад 1515, пасьля сьмерці брата Яна, кашталян львоўскі ад 1512.

Сын Гэнрыка Камянецкага і Кацярыны зь Пенёнжкуў, малодшы брат гетмана вялікага кароннага Мікалая Камянецкага.

Быў жанаты на Ядвізе Сененьскай з Алэска гербу Дэмбно (дачка Пятра Сененьскага з Алэска і Кацярыны з Бучацкіх (гербу Габданк). Зь ёй у шлюбе меў дзяцей: Барбару, Эльжбэту і Яна.

У 1508 годзе браў удзел у III літоўска-маскоўскай вайне. У абозе пад Смаленскам быў прызначаны падкаморым санацкім. У 1509 па загадзе свайго брата прыняў удзел у паходзе на Малдову, удзельнічаў у бітве пад Хоцінам. 28 красавіка 1512 адзначыўся ў бітве пад Вішняўцом з татарамі, за што атрымаў віншавальны ліст ад караля Жыгімонта Старога. Быў ротмістарам паточнай абароны.

У 1516 разьбіў некалькі чамбулаў татарскіх пад Церабоўляй, Падгайцамі і Вішняўцом. (Бельскі ў 1516 годзе піша: *Marcin Kamieniecki, wojewoda podolski, ze Stanisławem Lanckorońskim i Janem Tworowskim złączywszy się, na piećset Tatarów u Podhajec natrafili, którzy widząc, iż im przyszło gardło dać, męznie się bili, siekli, a po tym od naszych są pobici*)

Катэгорыя:Гетманы польныя каронныя
Катэгорыя:Кашталяны львоўскія
Катэгорыя:Ваяводы падольскія
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагодзьдзі
Катэгорыя:Памерлі ў 1530 годзе
Латышова

Назву **Латышова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Латышова — вёска ў Расонскім раёне
** Латышова — вёска ў Талачынскім раёне
** Латышова — вёска ва Ўшацкім раёне

## Глядзіце таксама
* Латышкі
* Латышонкі
* Латышчына
* Латышы
Рагірык

**Рагі́рык** або **ро́ганская** () — мова, прыдуманая Дж. Р. Р. Толкінам для народу рагірым у рамане «Ўладар Пярсьцёнкаў» (). Аднак Толкін не займаўся ґрунтоўным распрацаваньнем мовы, таму вядомая толькі невялікая колькасьць словаў:
* *trahan* — «нары»
* *kûd-dûkan* — «мяшканец нораў» ()
* *lô- (loh-)* — прэфікс, што пазначае «конь» ()
* *Lohtûr* — «народ коней» — саманазва рагірым ()
* *Lôgrad* — назва краіны рагірым (). (Рохан — сындарынскі экзонім)
* *tûrac* — кароль (корань гэтага слова запазычаны з сындарыну)
* *róg* — дзікун
* *rógin* — дзікуны.
Перадача Толкінам роганскіх словаў анґла-саксонскаю прывяла да памылковага інтэрпрэтаваньня роганскае мовы як стараангельскае. Пераклад на стараанґельскую зьдзяйсьняўся Толкінам з мэтаю выканаць пераемнасьць у адносінах да ўэстрану, які перакладаўся аўтарам на сучасную анґельскую. Паколькі роганская ё продкам ўэстрану, Толкін ужываў продка анґельскае мовы — стараанґельскую.

## Рагірык, рагірыйская або роганская?
Пазначаючы мове рагірым, Толкін у цэлым абапіраецца на перафразу «Мова Рогану», не называючы мову ў відавочным выглядзе. Тэрмін «рагірык» (), у асноўным ужываецца анґлафонамі і быў распрацаваны і распаўсюджаны Робэртам Фостэрам у ягоным даведніку «Поўнае кіраўніцтва па Міжзем’і». У тэксьце, апублікаваным пасьмяротна, Толкін ужывае «rohanese» адзін раз, які мог быць ляґічна беларусіфікаваны ў «роганскі». «Рагірыйскі» () — ё альтэрнатыўнаю формаю, што ўжывалася Толкінам.

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Various Mannish Tongues - the sadness of Mortal Men? 

## Крыніцы

Катэгорыя:Мовы Міжзем’я
Станіслаў Хадэцкі

**Станіслаў Хадэцкі** з Ходэчу, гербу Агоньчык ( 1529) — гетман польны каронны (1492—1499) і (1501—1505), маршалак вялікі каронны (1501—1529), кашталян львоўскі (1495—1505), староста камянецкі (1495—1510), староста львоўскі (1501—1529), староста церабаўлянскі (1502—1506), староста лубачоўскі (1503-1529), староста галіцкі (1488—1502).

Заняў пасаду камандуючага войскамі на Русі ў 1492 і Падольле ў 1494. Быў камандзірам абароны паточнай у пэрыяд 1492
-1499, 1501—1505. Быў сьведка прыняцьця пётркувскага прывілею 1496 году.

Браў удзел у малдаўскай выправе караля Яна Ольбрахта. У 1498 годзе бараніў раку Сян ад татараў. 13 красавіка 1501 стаў генэральным старостам Русі і старостам львоўскім.

6 траўня 1499 у Кракаве браў удзел у падпісаньні Кракаўска-Віленскай уніі. Браў удзел у падпісаньні так званай радамскай канстытуцыі *Nihil novi* на сойме ў 1505.

У 1506 становіцца маршалкам вялікім каронным. Падпісаў дыплём аб абраньні Жыгімонта Старога каралём Рэчы Паспалітай і вялікім князем літоўскім на сойме ў Пётркуве ў 8 сьнежня 1506. У 1509 бараніў Камяняц-Падольскі і Галіч ад малдоўскіх войскаў. У 1510 прымае ўдзел у перамовах з малдоўскім гаспадаром Богданам III, вынікам якіх стала дамова аб міры. У 1512 годзе ўдзельнічае ў бітве пад Вішняўцом. Пасьля Венскага кангрэсу становіцца на бок Габсбургаў. У 1518 кіраваў урачыстай каранацыяй каралевы Боны. У тым жа годзе пацярпеў сакрушальную паразу ў бітве пад Сокалем. За часамі прускай вайны ў 1520 годзе дастаўляў у Вялікую Польшчу прадукты харчаваньня з Русі. Быў падпісантам Кракаўскага міру ў 1525 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дыпляматы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Гетманы польныя каронныя
Катэгорыя:Маршалкі вялікія каронныя
Катэгорыя:Старосты львоўскія
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Нарадзіліся ў XV стагодзьдзі
Катэгорыя:Памерлі ў 1529 годзе
Джон Болтан

**Джон Ро́бэрт Бо́лтан** (;  20 лістапада 1948 году ў Балтымары, штат Мэрылэнд, ЗША) — дыплямат і юрыст, дарадца прэзыдэнта ЗША па нацыянальнай бясьпецы Дональда Трампа (2018—2019).

## Біяграфія

Скончыў юрыдычны факультэт Ельскага ўнівэрсытэту. Кар’ера ва ўрадзе ЗША пачалася з працы ў якасьці памочніка дзяржсакратара па справах міжнародных арганізацыяў у часы кіраваньня прэзыдэнта Рональда Рэйгана. У адміністрацыі Джорджа Буша займаў пасаду намесьніка дзяржсакратара (Коліна Паўэла). Калі пасаду дзяржсакратара заняла Кандаліза Райс, прэзыдэнт Буш намінаваў Джона Болтана на пасаду прадстаўніка ЗША ў ААН. Аднак Кангрэс адхіліў намінаваньне, і прэзыдэнт Буш ў жніўні 2005 году, выкарстаўшы дазволены заканадаўствам крок, прызначыў Болтана прадстаўніком ЗША ў ААН самастойна, пад час перапынку паміж сэсіямі Кангрэсу.

У лютым 2017 году Болтан быў адным з чатырох прэтэндэнтаў на пасаду дарадцы прэзыдэнта ЗША па нацыянальнай бясьпецы, але быў прызначаны Гербэрт Макмастэр. Болтан стаў дарадцам толькі ў сакавіку 2018 году. 10 верасьня 2019 звольнены з пасады .

## Палітычныя погляды

Джон Болтан лічыцца нэакансэрватарам і так званым «*ястрабам*». Зьяўляецца прыхільнікам выхаду ЗША зь «ядзернага пагадненьня» з Іранам і папярэдняга ўдару па ядзерных аб’ектах у Паўночнай Карэі. Таксама выказваецца супраць вываду амэрыканскіх войскаў з Сырыі. Скептычна адносіцца да міжнародных арганізацыяў, у тым ліку ААН.

## Беларусь
29 жніўня 2019 году ў менскім Палацы незалежнасьці дарадца прэзыдэнта ЗША па нацыянальнай бясьпецы Джон Болтан сустрэўся з Аляксандрам Лукашэнкам. Болтан прапанаваў перамовіць пра рэгіянальную бясьпеку і сярод «пытаньняў, якія вельмі цікавяць ЗША», назваў «нераспаўсюд зброі», зьвязаны «з краінамі, якія геаграфічна знаходзяцца далёка адсюль, але яны таксама ўплываюць на сытуацыю тут». Міністар замежных справаў Беларусі Ўладзімер Макей пасьля сустрэчы з Болтанам заявіў, што мэтай дарадцы прэзыдэнта ЗША было азнаямленьне з поглядам кіраўніцтва Беларусі на тлеючыя канфлікты ў рэгіёне «з улікам таго, што ня ўсё спакойна» ў сувязі «з праблематыкай тэрарызму».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Палітыкі ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўнівэрсытэту
Андрэй Неміровіч

**Андрэ́й Неміро́віч** гербу Ястрабец (1462—1541) — гетман польны літоўскі ад 1535, ваявода кіеўскі ад 1514.

## Жыцьцяпіс
У 1508—1509 гадах быў прыдворным. У 1509 г. узгадваецца ў дакумэнтах як мазырскі намесьнік і займаў гэтую пасаду прынамсі да 1511 году. У 1511 г. ён зьмяніў Цімафея Капусту на пасадзе намесьніка ў Чаркасах (прабыў прынамсі да 1512 г.), з 1514 г. прызначаны Юрыем Радзівілам на кіеўскага ваяводу. Як кіеўскі ваявода, ён засяродзіў сваю дзейнасьць на адносінах з Крымскім ханствам і абароне Кіеўскага ваяводзтва ад татараў. У 1522 г. займаў пасаду намесьніка Сьвіслацкага, заставаўся ім прынамсі да 1529 году.

Разам з гетманам вялікім літоўскім Канстантынам Астроскім і старостам чаркаскім Яўстахам Дашкевічам 27 студзеня 1527 году здабыў вялікую перамогу над татарамі ў бітве пад Альшаніцай, дзе палегла каля 24 тысячаў татараў і было вызвалена 80 тысячаў ясыру.

Падчас маскоўска-літоўскай вайны 1534—1537 г. ён камандаваў 20 000 войскам, спрабуючы вызваліць Ноўгарад-Северскі.

Пад яго камандаваньнем войска спрабавала захапіць крэпасьць. Аднак з-за памылкі войскі трапілі пад агонь уласнай артылерыі. Контратака абаронцаў крэпасьці прывяла да зьнішчэньня большасьці літоўскіх сілаў. Сам Неміровіч сышоў з паразай.

Вясной 1535 г. быў прызначаны літоўскім польным гетманам.

У 1537 годзе ў замку ў Кіеве Андрэй Неміровіч прыняў Станіслава Станіслававіча Давойну, пазьнейшага ваяводу Полацкага, якога ён зрабіў сваім спадчыньнікам. Падчас маскоўска-літоўскай вайны 1558—1570 пасьля захопу крэпасьці ў Полацку ў 1563 годзе Станіслаў Давойна трапіў разам з сваяком Андрэя Неміровіча — Міколаем Няміровічам-Шчытом на шмат гадоў у палон да Івана Жахлівага.

## Сям’я
Сын Якуба Неміровіча і Сьвятаславы (удава Андрэя Даўгерда, сына віленскага ваяводы Яна Даўгерда). Унук Андрэя (Андрушкі) Неміровіча, праўнук Яна Няміры з Уселюбу.

Андрэй Неміровіч быў двойчы жанаты:
* з Ганнай (памерла да 1528 г.), удавой князя Лукомскага (бабуля ваяводы Полацка Мікалая Дарагастайскага).
* зь Мілохнай Дашкевіч, сястрой Яўстахія Дашкевіча.

У літаратуры Андрэю Неміровічу часам прыпісваюць герб Гоздава замест Ястрабца, блытаюць літоўскі род Неміровічаў (а таксама яго галіну: Неміровічаў-Шчытаў) з гербам Ястрабец з родам Неміраў гербу Гоздава з Падляшша. Таксама няправільна адзначана, што ён быў сынам Якуба Янавіча Неміровіча, берасьцейскага старосты, замест Якуба Андрэевіча Неміровіча.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гетманы польныя літоўскія
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Ваяводы кіеўскія (ВКЛ)
Катэгорыя:Удзельнікі маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў (літоўска-польскі бок)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1462 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1541 годзе
Яўстах Дашкевіч

**Яўста́х Дашке́віч** гербу Ляліва (1455—1535 у Оўручы) — гетман казакоў запароскіх, староста канеўскі, крычаўскі і чаркаскі.

## Жыцьцяпіс
Яўстах Дашкевіч паходзіў з заможнага баярскага роду. У часы маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гг. ваявода караля і вялікага князя Аляксандра Ягелончыка разам з князем Міхалам Ізяслаўскім пацярпеў паразу пры Амсьціславе. Быў абвінавачаны ў махлярстве і схаваўся ў Маскоўскім княстве. У 1505 г. вярнуўся ў Літву і даказаў сваю невінаватасьць на сойме літоўскім у Берасьці.

Падчас маскоўска-літоўскай вайны 1507—1508 гадоў трапіў у маскоўскі палон. Пасьля паступіў на службу да маскоўскага князя і быў накіраваны з войскам на дапамогу паўстанцам Міхала Глінскага. Пасьля кароль і вялікі князь Жыгімонт Стары вярнуў яму сваю ласку і дазволіў вярнуцца і служыць яму.

Падчас маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў, у чэрвені 1513 г., разам з кіеўскім ваяводам Юрыем Радзівілам, спустошыў Севершчыну і зьнішчыў 6-тысячнае маскоўскае войска. У 1515 г. разам з Андрэем Неміровічам паўтарыў свой напад на землі Севершчыны. У 1518 разьбіў аддзелы крымскіх татараў, якія ўварваліся на Валынь. У ліпені 1521 г. разам з крымскімі татарамі і ханам Мехмэт І-Гірэем накіраваўся на Маскву. Пасьля разгрому маскоўскіх войскаў над Акой прарваўся да сьценаў сталіцы Маскоўскай дзяржавы. Вялікі князь Васіль III быў вымушаны плаціць даніну. Вясной 1522 г. накіраваўся з пасольствам у Крым, быў змушаны заплаціць хану выкуп у 15000 злотых, каб стрымаць яго ад уварваньня ў польска-літоўскія землі. Увесну 1523 г., у скарыстаўшыся нашэсьцем Нагайскай Арды на Крымскае ханства, напаў на Ачакаў і Перакоп на чале казакоў. Гэтае прывяло да помсты з боку турак і татараў, якія прыйшлі ў Рагацін, а ў наступным годзе дайшлі да Бугу і Сяну.

27 студзеня 1527 г. разам зь вялікім гетманам літоўскім Канстантынам Астроскім і гетманам польным літоўскім Андрэем Неміровічам здабыў вялікую перамогу над татарамі ў бітве пры Альшаніцы. У лістападзе 1528 г. атакаваў Ачакаў і Белгарад-Днястроўскі. Захапіў больш за 30 000 быдла і 500 коняў. У 1531 г. перажыў аблогу татарамі Чаркасаў.

Падчас літоўска-маскоўскай вайны 1534—1537 гадоў, пры дапамозе татараў, спустошыў Севершчыну, вынішчыў 3000 маскоўскіх жаўнераў і забраў вялікую колькасьць жывёлы.

## Сям’я
Сястра Яўстаха, Мілохна, выйшла замуж за Андрэя Неміровіча, кіеўскага ваяводу, літоўскага польнага гетмана. Іх дачка Багдана Неміровіч стала адзінай спадчыньніцай Яўстаха Дашкевіча.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гетманы Ўкраіны
Катэгорыя:Старосты крычаўскія
Катэгорыя:Удзельнікі маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў (літоўска-польскі бок)
Катэгорыя:Вайскоўцы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1455 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Оўручы
Катэгорыя:Памерлі ў 1535 годзе
Ткачова

**Ткачо́ва** — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Гомельскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 31 чалавек
* 1999 год — 35 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Гомельскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёну
Янкавічы

Назву **Янкавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Янкавічы — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласьці
* Янкавічы — вёска ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Янка
* Янкава
* Янкаўшчына
* Янковічы
Рудня (Янкавіцкі сельсавет)

**Ру́дня** — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Янкавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 48 чалавек
* 1999 год — 62 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Янкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Расонскага раёну
Гарывец

Назву **Гарывец** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Гарывец — вёска ў Сеньненскім раёне
** Гарывец — вёска ў Чашніцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Гарыдавічы
* Гарыдзеняты
* Гарыдзяняты
* Гарыздрычы
* Гарылкі
* Гарыцы
* Горыцы
Кастрычніцкі (Менская вобласьць)

**Кастры́чніцкі** (сучасная назва — *Акця́барскі*) — пасёлак у Смалявіцкім раёне Менскай вобласьці, знаходзіцца ў 1,2 км ад вёскі Пліса і ў 1,5 км ад вёскі Верхвозера. Кастрычніцкі ўваходзіць у склад Пліскага сельсавету.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Пліскі сельсавет (Смалявіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну
Готфрыд фон Гагенаў

**Го́тфрыд фон Гагена́ў** (, ; 1270-я — 26 верасьня 1313, Страсбург) — эльзаскі сярэднявечны сьвятар, лекар, багаслоў і паэт. Імя, магчыма, паходзіць ад места Гагенаў (цяпер у Францыі), магчымага месца нараджэньня.

## Жыцьцяпіс
Вывучаў мэдыцыну і багаслоўе ў Страсбургу ды Парыжы, пасьля працаваў дырэктарам школы ў Базэлі (Швайцарыя). Уладкаваўшыся лекарам у Страсбургу, у 1300 заняў пасаду каноніка ў касьцёле сьвятога Томаса. У 1307 року запачаткаваў у парафіі сьвята Беззаганнага Зачацьця, якое адзначалася ўсутыч да пераходу храму пратэстантам у 1524 року. Памёр 26 верасьня 1313 і пахаваны ў храме. Усю сваю спадчыну ахвяраваў парафіі.

## Дзейнасьць
Готфрыд фон Гагенаў — аўтар эпасу (4134 рыфмаваныя вершы па-лацінску) пра жыцьцё Дзевы Марыі, *Liber sex festorum beatae Virginis* (1293—1300), які прысьвяціў біскупу Конраду фон Ліхтэнбэргу.. Арыгінальны рукапіс згарэў у пажары Страсбурскай бібліятэкі пры аблозе 1870 року, аднак засталіся копіі, якія захоўваюцца ў Нацыянальнай і ўнівэрсытэцкай бібліятэцы места.

## Глядзіце таксама
* Готфрыд фон Страсбург
* Райнмар фон Гагенаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Паэма «Пра жыцьцё і сьвяты Дзевы Марыі» , 
* Іншыя творы Готфрыда фон Гагенаў , 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1270-я гады
Катэгорыя:Канонікі
Катэгорыя:Нямецкія багасловы
Катэгорыя:Сярэднявечныя багасловы
Катэгорыя:Каталіцкія багасловы
Катэгорыя:Нямецкія паэты і паэткі
Катэгорыя:Асобы Агено
Катэгорыя:Нямецкія мэдыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Страсбургу
Даслоўны пераклад

**Дасло́ўны**, або **літара́льны перакла́д**, **[[мэтафраза]]** (ад  — *перафразаваньне*) — пераклад тэксту з аднае мовы на іншую дакладна, слова ў слова (). У адрозьненьне ад літаратурнага перакладу, захоўвае ня сэнс арыгінальнага тэксту, а сэнс кожнага асобнага слова ці фразы. 

У перакладазнаўстве пад *даслоўным перакладам* разумеецца спэцыялізаваны пераклад навуковых, тэхнічных, тэхналягічных або юрыдычных тэкстаў. Пры спробе даслоўнага перакладу нетэхнічных (літаратурных) тэкстаў (лексэму ў лексэму альбо лексэму ў марфэму) непазьбежна зьявяцца памылкі перакладу, напрыклад, ідыёмаў; у выпадку перакладу з аналітычных моваў на флектыўныя граматыка атрыманага тэксту будзе цалкам нечытэльнай.

Літаральны пераклад зьяўляецца першай фазай працы перакладчыка па стварэньні выніковага перакладу. Пры даслоўным перакладзе мастацкія асаблівасьці тэксту, такія як рыфма, рытм, стыль не захоўваюцца; ягоная галоўная задача — максымальна перадаць сэнс. Такі пераклад часта можа выкарыстоўвацца пры перакладзе паэзіі, калі адзін зь перакладнікаў, які добра валодае моваю арыгіналу, стварае даслоўны пераклад бяз рыфмы, а наступны перакладнік-паэт на ягонай аснове стварае мастацкі пераклад.

Іншым значэньнем *даслоўнага перакладу* ў тэорыі перакладу ёсьць мэтафраза; у адрозьненьне ад яе, пераклад *сэнсу* акрэсьліваецца тэрмінам парафраза.

## Глядзіце таксама
* Калькаваньне
* Мэтафраза
* Літаратурны пераклад
* Фальшывыя сябры перакладчыка

Катэгорыя:Перакладазнаўства
Катэгорыя:Памылкі
Пажарная ахова ў Беларусі

**Пажарная служба Рэспублікі Беларусь**

## Мінуўшчына

Гісторыя прафэсійнай пажарнай службы ў Беларусі бярэ з 1853 р. 17 сакавіка ўказам імпэратара Мікалая I была зацьверджаная «Нармальная табель» складу пажарнай часткі ў гарадох.

Указам імпэратара Мікалая I ад 23 сакавіка 1853 было загадана дазволіць у Менску падразьдзяленьне з 46 чалавек на чале з брандмайстрам і ўнтэрбрандмайстрам. На ўзбраеньні ў іх павінна быць трыццаць восем коней для перавозкі 6 помпаў і 10 бочак.

 Менская гарадзкая дума і губэрнскае праўленьне зацьвердзілі ўтрыманьне пажарнай часткі ў Менску. У гэты ж час былі арганізаваныя пажарныя часткі ў Віцебску, Магілёве й іншых беларускіх местах.

У 1885 року пабудаваны будынак пажарнага дэпо Менскага вольна-пажарнага таварыства, якое дзейнічала з 1876 р., а ў 1937 рэарганізаванае ў прафэсійную пажарную частку. У канцы 1990-х рокаў у ім правялі рэстаўрацыю і перадалі для экспазыцыі музэю пажарнай і аварыйна-выратавальнай справы.

Першыя згадкі пра пажарныя аўтамабілі на тэрыторыі Беларусі сустракаюцца ў архіве справаводзтва Менскага пажарнага таварыства ад 6 сьнежня 1918 року. У гэты дзень у места была дастаўленая аўтапомпа фірмы «Прэста». Да 1924 року на ўзбраеньні беларускіх пажарнікаў знаходзілася 25 пажарных аўтамабіляў.

## Рэспубліка Беларусі
11 верасьня 1998 року Аляксандар Лукашэнка падпісаў загад пра вывад ваенізаванай пажарнай службы са складу Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусі і далучэньне да Міністэрства па надзвычайных сытуацыях.

На базе МНС краіны створаныя 17 спэцыяльных службаў, якія ўключаюць у сябе:
* Службу пажаратушэньня.
* Службу аварыйна-выратавальных работ.
* Службу хімічнай і радыяцыйнай бясьпекі.
* Службу інжынэрных работ.
* Вадалазную службу.
* Мэдыцынскую службу.
* Выбухатэхнічную службу.
* Авіяцыйную службу.
* Пошукава-выратавальную службу.
* Парашутна-дэсантную службу.
* Пантонную службу.
* Кіналягічную й іншыя службы.

## Памятныя даты
18 траўня 1994 року Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь выдаў Указ «Аб устанаўленьні сьвята — Дня пажарнай службы», якое сьвяткуецца 25 ліпеня.

## Вонкавыя спасылкі

* Менскія брандмайстры
Як валодаеце

**«Як валодаеце»** (, трансьліт. уці посідэціс) — прынцып права датычна часовага карыстаньня маёмасьцю асобамі ў прыватным праве і пастаяннага валоданьня землямі з боку дзяржаваў у міжнародным праве, што грунтуецца на папярэднім завалоданьні.

Паходзіць з правіла «як валодаеце, то валодайце» ў прыватным праве Рымскай рэспублікі. У міжнародным праве падзялілася на «як валодаеце па праве» і «насамрэч». Апошняе выкарыстоўваецца для вызначэньня межаў пасьля вайны.

## Гісторыя
Эдыкты прэтараў Рымскай рэспублікі аб прыватнай маёмасьці адрозьнівалі ўласнасьць ад валоданьня. Рымскія магістраты выкарыстоўвалі правіла «як валодаеце, то валодайце» датычна часовага валоданьня рэчамі, дасягнутага бяз гвалту і махлярства. Суды ж вырашалі пытаньні ўласнасьці. «Як валодаеце па праве» прымянялі, каб пазьбегнуць «нічыйнай зямлі», што не належыць ні да чыёй маёмасьці. Праз пару стагодзьдзяў (пасьля падзеньня Старажытнага Рыму) гэтае рымскае правіла запазычылі ў законы вайны, і яно стала разглядацца як «існы пасьля вайны стан» датычна валоданьня заваяваныя землямі. У Сярэднявеччы сталі прымяняць «як валодаеце насамрэч», бо падзел земляў адбываўся спосабам, адпаведным падзелу прыватнай маёмасьці. 4 траўня 1493 году рымскі папа Аляксандар VI выдаў булу аб адпаведным падзеле земляў між Гішпаніяй і Партугаліяй. У выніку ў адрозьненьне ад прыватнага права ў міжнародным праве правіла замест часовага валоданьня стала абазначаць пастаянны прававы стан земляў дзяржавы. У 1820-я гады дзяржавы Лацінскай Амэрыкі, што ўтварыліся ў выніку войнаў за незалежнасьць ад Гішпаніі, пакінулі між сабой былыя межы калёніяў паводле правіла «як валодаеце па праве». У выніку ўдалося пазьбегнуць утварэньня «нічыйных земляў», што служыла падставай для далейшага неўмяшаньня дзяржаваў Эўропы ў іх унутраныя справы. Пасьля 2-й сусьветнай вайны гэтае прывіла выкарыстоўвалася пры дэкалянізацыі ў Акіяніі, Азіі і Афрыцы ды на Антыльскіх астравах. У 1980—1990-я гады гэтага правіла трымаліся пры распадзе СССР і Югаславіі. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Прававыя тэрміны
Катэгорыя:Міжнароднае права
Катэгорыя:Спрэчныя тэрыторыі
Катэгорыя:Дзяржаўная мяжа
Катэгорыя:Тэрытарыяльныя зьмяненьні
Катэгорыя:Лацінскія словы і выразы
Катэгорыя:Міжнароднае права ўзброеных канфліктаў
Энцыкліка

**Энцы́кліка** ( ад *encyclicus* — кругавы, цыркулярны;  ад *κύκλος* — круг, кола) — асноўны папскі ці патрыярхаў цыркулярны дакумэнт, адрасаваны біскупам, сьвятарам і вернікам па ўсім сьвеце.

## Каталіцтва
Напісаньне энцыклікаў практыкуецца ў каталіцтве з часоў пантыфікату Бэнэдыкта XIV, які ў 1740 року склаў ліст пад назваю *Ubi primum*.

Энцыкліка — другі паводле важнасьці дакумэнт пасьля Апостальскай канстытуцыі. Папа рымскі зьвяртаецца з энцыклікай да ўсяе Царквы. Звычайна тэкст складаецца па-лацінску і сьцісла, у адрозьненьне ад булы. Назва энцыклікі паходзіць ад першых словаў тэксту.

## Праваслаўе
З энцыклікамі ў праваслаўі зьвярталіся япіскапы Александрыі, Антыёхіі і Канстантынопалю, а пазьней патрыярхі. Яны адрасуюцца як усёй Царкве, так і мясцовым япіскапам.

У Расейскай праваслаўнай царкве энцыклікі называюцца акружнымі пасланьнямі.

## Англіканства
Сярод англіканаў тэрмін «энцыкліка» адрадзіўся ў канцы XIX стагодзьдзя. Ім называюць цыркуляры, напісаныя ангельскімі прымасамі.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс папскіх энцыклікаў
* Була
* Томас
* Фэтва
* Цыркуляр

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Енцикліка  // Юридична енциклопедія
* Сьпіс папскіх энцыклікаў рознымі мовамі


Катэгорыя:Хрысьціянскія жанры
Міхаіл I Раманаў

**Міхаіл Фёдаравіч Рама́наў** (1596, Масква, Маскоўская дзяржава — 1645, там сама) — першы маскоўскі цар з дынастыі Раманавых. Валадарыў з  па .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* И. Д. О русском войске в царствование Михаила Феодоровича и после его, до преобразований, сделанных Петром Великим
* Утверждённая грамота об избрании на Московское государство Михаила Фёдоровича Романова. 1614 год. Проект Российского военно-исторического общества «100 главных документов российской истории»

Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1609—1618 гадоў
Катэгорыя:Пахаваныя ў Архангельскім саборы маскоўскага Крамлю
Катэгорыя:Цары дынастыі Раманавых
Катэгорыя:Асобы Вялікага ліхалецьця ў Расеі
Разанскае княства

**Раза́нскае кня́ства** — сярэднявечная дзяржава Ўсходняй Эўропы ў сярэднім цячэньні ракі Акі і ў вярхоўі Дону.

У 1129 годзе вылучылася з Чарнігаўскага княства. Першапачаткова сталіцай была Разань, а з 1237 году — Пераяслаў-Разанскі. У 1237 і 1239 гадах зазнала спусташэньне з боку Мангольскай імпэрыі (Каракарум). З 1266 году трапіла ў залежнасьць ад Залатой Арды (Сарай-Берке). Да 1400 году варагавала з Маскоўскім княствам у саюзе з Залатой ардой і Вялікім Княствам Літоўскім. З 1427 году трапіла ў залежнасьць ад вялікага князя літоўскага Вітаўта Кейстутавіча. Ад 1456 году ў залежнасьці ад Маскоўскага вялікага княства, да якога было далучана ў 1521 годзе.

## Князі
* Сьвятаслаў Яраславіч (1129—1143)
* Расьціслаў Яраславіч (1143—1145)
* Глеб Расьціславіч (1145—1147)
* Давыд Сьвятаславіч (1147)
* Ігар Сьвятаславіч (1148)
* Глеб Расьціславіч (1151—1153; паўторна)
* Уладзімер Сьвятаславіч (1153—1161)
* Глеб Расьціславіч (1161—1177; паўторна)
* Раман Глебавіч (1180—1207)
* Яраслаў Усеваладавіч (1208)
* Глеб Уладзімеравіч (1212—1217)
* Інгвар Ігаравіч (1218—1235)
* Юры Ігаравіч (1235—1237)
* Інгвар Інгваравіч (1237—1252)
* Алег Інгваравіч (1252—1258)
* Раман Алегавіч (1258—1270)
* Фёдар Раманавіч (1270—1294)
* Яраслаў Раманавіч (1294—1299)
* Канстанцін Раманавіч (1299—1301)
* Яраслаў Канстанцінавіч (1301—1308)
* Іван Яраславіч (1308—1327)
* Іван Іванавіч Каратапол (1327—1342)
* Яраслаў Аляксандравіч (1342—1343)
* Іван Аляксандравіч (1343—?)
* Васіль Аляксандравіч (?—1349)
* Алег Іванавіч (1350—1371)
* Уладзімер Дзьмітрыевіч (1371—1372)
* Алег Іванавіч (1372—1402; паўторна)
* Фёдар Алегавіч (1402—1408)
* Іван Уладзімеравіч (1408 — пасьля 1409)
* Фёдар Алегавіч (пасьля 1409—1427; паўторна)
* Іван Фёдаравіч (1427—1456)
* Васіль Іванавіч (1464—1483)
* Іван Васільевіч (1483—1500)
* Іван Іванавіч (1500—1521)

## Крыніцы

Катэгорыя:Рускія княствы
Катэгорыя:Разань
Катэгорыя:Сярэднявечныя дзяржавы Расеі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1129 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1521 годзе
Падольскае ваяводзтва

**Падо́льскае ваяво́дзтва** — ваяводзтва Кароны Каралеўства Польскага, якое ўваходзіла ў склад Малапольскай правінцыі, створанае ў 1434 годзе зь земляў Падольля, якія былі далучаныя ад ВКЛ да Каралеўства Польскага ў XIV стагодзьдзі (гл. Падольскае княства). Пасьля 1793 году ператворанае ў Падольскую губэрню Расейскай імпэрыі. Павятовым старастам быў Каменскі стараста, якому таксама належаў замак у Лятычаве.

Сядзіба пасольскага і дэпутацкага сойміку знаходзілася ў Камянцы Падольскім. У сувязі з захопам Падольля туркамі пасьля Бучацкай дамовы, у 1672—1676 гадах соймікі праводзіліся ў Галічы, а ў 1677—1698 у Львове.

Межы ваяводзтва: ад ракі Стрыпа праз Валачыск да Янушпаля. Ад усходу — Мурафа. Паўднёвай граніцай з Малдовай была рака Днестр, а заходняя мяжой — ад Пакуцьця, рэкі Днестр і Стрыпа.

Герб: залатое сонца ў белым полі.

## Адміністрацыйны падзел

## Гарады і мястэчкі
Каралеўскія гарады (выбраныя):

* Бар
* Камянец-Падольскі
* Лятнёўцы
* Лятычаў
* Пласкіраў
* Скала-Падольская
* Смотрыч
* Уланаў
* Хмельнік
* Ялтушкаў


Прыватныя шляхецкія гарады:

* Арынін
* Гусяцін
* Зінькаў
* Мяджыбаж
* Прабежная
* Сідараў
* Старая Сінява


## Крыніцы
Рака (рака)

**Ра́ка** — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці, між вёскамі Майшулі ды Пузыры. Выцякае з возера Рака ды ўпадае ў возера Дрывяты. Даўжыня — 1,5 км.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Браслаўскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Друйкі
Люблінскае ваяводзтва (Рэч Паспалітая)

**Люблінскае ваяводзтва** — адзінка тэрытарыяльная ў Кароне Каралеўства Польскага, Рэчы Паспалітай, існавала 1474—1795 гадах, частка малапольскай правінцыі. Ахоплівала тэрыторыю плошчай 10230 км², у яго склад уваходзілі 3 паветы, Цэнтрам ваяводзтва было месца Люблін, дзе праводзіліся ваяводзкія соймы і месьцілася рэзыдэнцыя ваяводзтва.

Ваяводзтва было створанае каралём Казімерам IV Ягелончыкам у 1474 г. шляхам выключэньня зямель з ваяводзтва Сандомірскага.

На гербе ваяводзтва на чырвонай тарчы намаляваны белы алень.

Галоўныя месцы ваяводзтва: Казімеж-Дольны, Кураў, Лукаў, Люблін, Парчаў, Ужэндаў.

## Адміністрацыйны падзел

## Урад ваяводзтва
Першым ваяводам быў Дабеслаў Кміта. Люблінскае ваяводзтва мела двух сэнатараў: ваяводу і кашталяна люблінскага. Соймы праходзілі ў Любліне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ваяводзтвы Каралеўства Польскага
Катэгорыя:Люблінскае ваяводзтва
Рака (неадназначнасьць)

**Рака** можа азначаць:

* рака́ — водная плынь;
* ра́ка — грабніца з мошчамі.

## Гідронімы
* Рака — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці (Беларусь);
* Рака — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці (Беларусь);
* Рака — рака ў Расеі.

## Тапонімы
* Рака — вёска ў Буркіна-Фасо;
* Рака — вёска ў Славеніі;
* Рака — места ў Сырыі;
* Рака — мугафаза ў Сырыі;
* Рака — раён у Сырыі;
* Рака — вёска ў Тыбэцкім аўтаномным раёне Кітаю;
* Рака — вёска ў Рапласкім павеце Эстоніі;
* Рака — вёска ў Ярваскім павеце Эстоніі.

## Асобы
* Карада Рака — італьянскі актор;
* Маўра Рака — італьянскі фэхтавальнік;
* Хорхэ Рака — аргентынскі баскетбаліст.

## Іншае
* Рака — выспа ў Чырвоным моры, належыць Эрытрэі.

## Глядзіце таксама
* Рача
Люблінскае ваяводзтва (неадназначнасьць)

Назву **Люблінскае ваяводзтва** маюць:

* Люблінскае ваяводзтва
* Люблінскае ваяводзтва (1919—1939)
* Люблінскае ваяводзтва (Рэч Паспалітая)
Кульвэрына

**Кульвэрына** — агульная назва дульназарадных артылерыйскіх гарматаў, якія выкарыстоўваліся ў XVI і XVII стагодзьдзях.

Назва кульвэрына паходзіць ад лацінскага слова *colubra* — зьмяя, гадзюка; у Францыі, дзе іх упершыню пачалі выкарыстоўваць, іх называлі *coulevrine*, у Нямеччыне — *szlangi*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарматы
Катэгорыя:Пальная зброя
Ганс Крэль

**Ганс Крэль** (; 1490, Крайльсгайм, цяпер зямля Бадэн-Вюртэмбэрг — 1565, Ляйпцыг, зямля Саксонія) — нямецкі прыдворны партрэтыст часоў Адраджэньня.

## Жыцьцяпіс
Навучаўся ў майстэрні Люкаса Кранаха Старэйшага ў Вітэнбэргу (Курфюрства Саксонія). Затым паступіў на службу да брандэнбурска-ансбаскага маркграфа Фрыдрыха. Пазьней працаваў на яго сына Георга Набажнага. У 1522—1526 гадах быў прыдворным партрэтыстам вугорска-чэскага караля Людвіка II Ягелончыка ў Празе (Чэхія) і Будзе (Вугоршчына). У 1530 годзе намаляваў карціну «Бітва пад Воршай». З 1531 году працаваў у Ляйпцыгу, а з 1534-га ў Фрайбургу (Саксонія). Пазьней працаваў пры двары прускага князя Альбрэхта, брандэнбурскай князёўны Ядвігі Ягелонкі і саксонскага курфюрста Аўгуста (з 1553 году).

## Літаратура
* KUBÍKOVÁ B. Portrét v renesančním malířství v Českých zemích (B. Kubíková, ed.). Vydala Národní galerie v Praze, Praha, 2016. S. 285. ISBN 978-80-7035-608-1

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бадэн-Вюртэмбэргу
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1490 годзе
Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Рэнэсансу
Катэгорыя:Нямецкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Чэскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Памерлі ў Саксоніі
Катэгорыя:Памерлі ў 1565 годзе
Вайсковы хаўрус

**Вайсковы хаўрус** — міжнароднае пагадненьне датычна дзяржаўнай бясьпекі, бакі якога ажыцьцяўляюць узаемную абарону і падтрымку ў выпадку непрадбачанай падзеі.

Віды: дамова аб ненападзе, пагадненьне аб супрацы, абарончая дамова; абнародаваны, таемны. У 1870—1916 гадах большасьць вайсковых хаўрусаў была таемнай.

## Шматбаковыя дзейныя
На 2019 год дзейнічалі наступныя шматбаковыя вайсковыя хаўрусы: Арганізацыя амэрыканскіх дзяржаваў (1948), Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы (1949), Ціхаакіянская дамова аб бясьпецы (1951), Паўднёваатлянтычная прастора міру і супрацы (1986), Эўрапейскі Зьвяз (1999), Шанхайская арганізацыя супрацы (2001) і Арганізацыя Дамовы аб калектыўнай бясьпецы (2003).

## Беларусь
Паводле 18-га артыкула Канстытуцыі Беларусі 1994 году, «Рэспубліка Беларусь ставіць за мэту зрабіць сваю ... дзяржаву — нэўтральнай». Аднак 18 верасьня 2003 году ўрад Беларусі стаў удзельнікам Арганізацыі Дамовы аб калектыўнай бясьпецы (Масква, Расея).

## Крыніцы

Катэгорыя:Вайсковыя блёкі
Катэгорыя:Гісторыя міжнароднага права
Акмяніца (неадназначнасьць)

**Акмяніца** можа азначаць:

* Акмяніца — засьценак ў Браслаўскім павеце Віленскага ваяводзтва Другой Рэчы Паспалітай
* Акмяніца — крыніца ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі
* Акмяніца — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі
Амшары

**Амша́ры** (таксама — *О́мшары, Во́мшары*) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Падароскага сельсавету.

На поўначы вёскі працякае рэчка Зальвянка.

## Насельніцтва
* 2009 год — 32 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Падароскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Царква Сьвятога Мікалая

Назву **Царква Сьвятога Мікалая** або **Сьвя́та-Мікалаеўская царква** маюць:

* Царква Сьвятога Мікалая — царква, прысьвечаная сьвятому Мікалаю.

## Краіны
### [[Беларусь]]
* Царква Сьвятога Мікалая (Засімавічы)
* Царква Сьвятога Мікалая (Бабруйск)
* Царква Сьвятога Мікалая (Берасьце)
* Царква Сьвятога Мікалая (Ваўкавыск)
* Царква Сьвятога Мікалая (Станькаў)
* Царква Сьвятога Мікалая (Паставы)
* Царква Сьвятога Мікалая (Лагойск)

### [[Летува]]
* Царква Сьвятога Мікалая (Вільня)

### [[Эстонія]]
* Царква Сьвятога Мікалая (Талін)

## Глядзіце таксама
* Касьцёл Сьвятога Мікалая
* Сабор Сьвятога Мікалая
* Царква
Браслаўскія азёры (неадназначнасьць)

**[[Браслаўскія азёры]]** — група азёраў у Браслаўскім раёне. Іншыя значэньні:

* Браслаўскія азёры — нацыянальны парк у Беларусі
* Турбаза — турыстычная база на беразе возера Дрывяты
Шамбялін

**Шамбялі́н** (таксама — *Шамбалі́н*) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Падароскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2004 — 18 двароў, 21 жыхар.
* 2009 год — 20 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Падароскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Севашкі

**Се́вашкі** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Падароскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1796 годзе належала Ёсіфу Ельцу. У 1836 годзе дзяржаўная вёска, 6 двароў, 60 жыхароў. У 1914 годзе 37 двароў, 105 жыхароў. У 1947 годзе арганізаваны першы калгас.

## Насельніцтва
* 2004 год — 92 жыхары.
* 2009 год — 47 чалавек

## Асобы
* Валеры Жмайлік — беларускі палітык, дырэктар Гомсельмашу

## Крыніцы

Катэгорыя:Падароскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Старынкі (Ваўкавыскі раён)

**Ста́рынкі** — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Падароскага сельсавету.

## Гісторыя
Вядомая з XVIII стагодзьдзя. 

## Насельніцтва
* 2004 год — 8 жыхароў.
* 2009 год — 3 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Падароскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ваўкавыскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Белскае ваяводзтва

**Белскае ваяводзтва** — адзінка тэрытарыяльная ў Кароне Каралеўства Польскага, Рэчы Паспалітай, існавала 1462—1793 гадах, частка малапольскай правінцыі. Ахоплівала тэрыторыю плошчай каля 9000 км², у яго склад уваходзіла 5 паветаў: белскі, грабавецкі, гарадзельскі, лубачоўскі і бускі. Рэзыдэнцыя ваяводзтва месьцілася ў Белзу.

Ваяводзтва было створанае каралём Казімерам IV Ягелончыкам у 1462 г. пасьля далучэньня белскай зямлі да кароны польскай. Ваяводзтва Белскае мела двух асноўных сэнатараў, ваяводу і кашталяна белскага, а таксама двух сэнатараў, якімі былі кашталяны любачоўскі і бускі. Прававая сыстэма на аснове магдэбурскага права. Герб ваяводзтва ўяўляў сабою чырвоную тарчу, у полі якой срэбраны грыфон пад залатой каронай, які ўзьнімае пярэднія лапы ўверх. Белскае ваяводзтва было найменшым з малапольскіх ваяводзтваў з 483 вёскамі і 33 мястэчкамі ў XVII стагодзьдзі. Акрамя Буга, вялікіх рэк ваяводзтва ня мела.

Пасьля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772 годзе амаль уся тэрыторыя ваяводзтва апынулася ў складзе Аўстра-Вугорскай імпэрыі.

Ваяводзтва цалкам спыніла сваё існаваньне пасьля II падзелу Рэчы Паспалітай (23 лістапада 1793). Рэшткі белскага ваяводзтва пасьля нямога сойму 1793 былі ўключаныя ў склад новых ваяводзтваў: холмскага і ўладзімерскага.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ваяводзтвы Каралеўства Польскага
Іван Астроскі

**Іван Астроскі** гербу Астроскіх (1427 —  пасьля 1465) — князь Астроскі (1450 — пасьля 1465), старэйшы сын Васіля Астроскага «Краснага». Прадаўжальнік дынастыі Астроскіх.

## Жыцьцяпіс
Пасьля падзелу спадчыны бацькі з братам Юрыем жыў у Астрогу. Быў жанаты на княгіне Марыі Бельскай — дачцэ намесьніка Вялікага Ноўгараду, князя Івана Ўладзімеравіча, сына кіеўскага князя Ўладзімера Альгердавіча і княгіні Васілісы Гальшанскай — дачцэ князя Андрэя Іванавіча Гальшанскага. У яго было чацьвёра дзяцей:
* Міхаіл Астроскі — луцкі староста, маршалак валынскай зямлі
* Канстантын Астроскі — магнат, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, гетман вялікі літоўскі (1497—1500 і з 1507), кашталян віленскі (1511—1522), ваявода троцкі (з 1522)
* Марыя Астроская — жонка ўладзімерскага старосты князя Андрэя Сангушкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Астроскія
Аляксандра Астроская

**Алякса́ндра Астро́ская** (у дзявоцтве Слуцкая, з роду Алелькавічаў (1500—1556)) — літоўская князёўна, дачка слуцкага князя Сямёна Алелькавіча-Слуцкага, жонка князя Канстантына Астроскага, маці князя Канстантына-Базыля Астроскага.

## Жыцьцяпіс
Пасьля сьмерці Тацяны Гальшанскай (12 ліпеня 1522) пры пасярэдніцтве кіеўскага мітрапаліта Ёсіфа і земскага падскарбія Багуша Багавіціновіча князь Астроскі заключыў дамову з князёўнай Анастасіяй Слуцкай аб шлюбе з дачкой Аляксандрай. 26 ліпеня 1522 г., перад ад’ездам у Менск на гаспадарскую службу, Канстантын напісаў у Вільні ліст, у якім узяў на сябе абавязак перад будучай жонкай, што ўся маёмасьць, маёнткі і землі будуць падзеленыя роўна паміж усімі нашчадкамі і ён ня будзе запісваць нешта асобна на Ільлю, сына ад першай жонкі.

Пазьней адбылося вясельле. Ужо ў 1528 г. Аляксандра згадваецца ў крыніцах як жонка Канстантына Астроскага і маці дваіх дзяцей.

У 1556 г. Аляксандра атрымала прывілей запачаткаваць месца ў маёнтку Сьляды. Гэта апошняя згадка ў крыніцах пра яе.

### Дзеці
* Канстантын Астроскі (малодшы) (1526—1608) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, маршалак валынскі і ваявода кіеўскі.
* Сафія Астроская (? — пасьля 1561) — астроская князёўна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Алелькавічы
Катэгорыя:Астроскія
Тацяна Ганна Гальшанская

**Тацяна Ганна Гальшанская** (каля 1480&nbsp; — 1522) — літоўская князёўна з роду Гальшанскіх гербу Кітаўрус. Дачка князя Сямёна Гальшанскага і князёўны Анастасіі Збарскай. Першая жонка князя Канстантына Астроскага.

## Жыцьцяпіс
Тацяна Ганна нарадзілася ў 1480 годзе ў Гальшанах. Мела сястру Анастасію і брата Лева.
У наступным пасьля яе нараджэньня годзе бацька ўспадкаваў Дубровіцкае княства і стаў луцкім старостам і маршалкам валынскім. А ў 1500—1501 гады быў гетманам вялікім літоўскім. Памёр у 1505 годзе. Тацяна пасьля сьмерці бацькі атрымала ў спадчыну частку яго зямель у тым ліку: Глуск, Гальшаны, Копысь, Раманаў, Барань.

У 1509 годзе пабралася шлюбам з 49 гадовым князем Канстантынам Астроскім. У наступным годзе ў іх нарадзіўся адзіны сын Ільля Астроскі. Тацяна Ганна Астроская памерла ў 1522 годзе. Пасьля яе сьмерці Астроскі ўзяў другі шлюб з Аляксандрай Слуцкай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1480 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1522 годзе
Тацяна Ганна
Тацяна Ганна