Падляскае ваяводзтва (1513—1795)

**Падля́скае ваяво́дзтва** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Вялікага Княства Літоўскага (з 1569 году ў складзе Каралеўства Польскага). Сталіца — места Дарагічын.

## Гісторыя

Утварылася 29 жніўня 1513 году як *Падляска-Берасьцейскае ваяводзтва* шляхам вылучэньня з Троцкага. Колішні ваявода віцебскі Іван Сапега атрымаў прывілей ад вялікага князя Жыгімонта Старога «на ваяводзтва падляскае, берасьцейскае і інш.», таксама ён называўся ваяводам наднарвенскім.

Ахоплівала Падляшша (Дарагічынскі, Мельніцкі і Бельскі паветы) і Берасьцейскую зямлю (Берасьцейскі, Камянецкі і Кобрынскі паветы).

Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў на аснове Берасьцейскай зямлі і тэрыторыі колішняга Тураўска-Пінскага княства ўтварылася Берасьцейскае ваяводзтва (імаверна, яшчэ раней гэтая тэрыторыя вярнулася ў склад Троцкага ваяводзтва).
  
У 1569 годзе, згодна з умовамі Люблінскай уніі, апынулася пад уладай Каралеўства Польскага.

Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Падляскага ваяводзтва ліцьвінамі: у Кракаўскіх актах цывільнага права пад 1487 годам значыцца *Mathis Litphanus barbitonsor de [[Старыя Лепкі|Lepky]]*, а шляхціч Станіслаў Будлеўскі ў 1746 годзе азначаўся як *Nobilis Lithuanus ex terra Bielscensi districtus Branscensis*. 

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) спыніла сваё існаваньне.

Народжаныя на тэрыторыі Падляскага ваяводзтва беларускія гісторык Ігнат Даніловіч (1788—1843) і мовазнаўца Міхал Баброўскі (1784—1848), выхадцы з радзінаў уніяцкіх сьвятароў, вызначалі сябе як ліцьвінаў. У 1856 годзе Стэфан Куклінскі засьведчыў, што жыхары Падляшша ў сваёй мове (што, паводле гэтага жа аўтара, межавала з «*мовай уласна беларускай, якая ў мясцовых жыхароў называецца „літоўскай“*») у тыя часы называлі «ліцьвінамі» носьбітаў гэтай амаль літаратурнай беларускай мовы: «*…одзіонъ Панъ споткауши якоһось Лицьвина, што добрэ лhау, бы һэто ты кажэ јому: „а ну Михалку, Ондрей (чи якъ тамъ joho звали) золжи мнјѣ што-лѣнь“. — „А калиба һэта, Паночку, — кажэ Лицьвинъ, — нямаю цяпѣрь часу лhаци, ба пришла рыба да hаци, людзи нясуць, вьязуць, а я пабѣhу хучѣй хаць тарбинку набьяру*“». У 1889 годзе адзначалася, што «*і за [[Заходні Буг|Бугам]], напрыклад у [[Седлецкая губэрня|Седлецкай губэрні]], беларуса іначай не назавуць, як ліцьвінам*». Польскі этнограф Оскар Кольбэрг пры апісаньні Падляшша (1890 год) зазначаў, што жыхары яго паўночнай часткі «*размаўляюць на дыялекце руска-літоўскім, набліжаным да беларускага, які тут проста называюць літоўскім*». Народжаны ў ваколіцах Бельску віленскі доктар Людвік Чаркоўскі сьведчыў у сваёй этнаграфічнай працы (1907 год), што падляскія мазуры і русіны называюць беларускую мову «літоўскай», а яе носьбітаў — «ліцьвінамі». Таксама ў ваколіцах Беластоку яшчэ ў канцы XX ст. казалі пра беларуса: «*Як сыр не закуска, так ліцьвін — не чалавек!*» або «*Ліцьвін — то чортаў сын!*». Увогуле, традыцыйнае называньне ва ўсходняй частцы Польшчы ліцьвінамі () мясцовых беларусаў адзначаецца і да нашага часу.

## Сымболіка
Сьпярша гербам ваяводзтва была Пагоня, па ўлучэньні ў склад Каралеўства Польскага — аб’яднаныя польскі і літоўскі гербы: арол без кароны ў чырвоным полі і Пагоня.


Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1712).jpg|1712 г.
Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1720) (2).jpg|каля 1720 г.
Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1794).jpg|1794 г.
Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (B. Starzyński, 1875-1900).jpg|канец XIX ст. (рэканструкцыя)


## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Па адміністрацыйнай рэформе 1565—1566 гадоў падзялялася на тры паветы: Дарагічынскі, Мельніцкі і Бельскі.

Ваяводзкі соймік праводзіўся ў Дарагічыне, тамака ж склікалася паспалітае рушаньне. Павятовыя соймікі праходзілі ў Дарагічыне, Мельніку і Бельску.

Мясцовая шляхта абірала шасьцёх паслоў на Вальны сойм Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў, а таксама шасьцёх дэпутатаў на Галоўны Трыбунал.

## Ураднікі

У Сэнаце Рэчы Паспалітай Падляскае ваяводзтва мела двух прадстаўнікоў — ваяводу і кашталяна.

## Архітэктура

Bielsk, Zamkavaja, Mikolskaja. Бельск, Замкавая, Мікольская (1933).jpg|Мікольская царква, Бельск
Bielsk, Zamkavaja, Mikolskaja. Бельск, Замкавая, Мікольская (1936).jpg|Царкоўная званіца, Бельск
Hadyševa, Krynica, Pračyścienskaja. Гадышэва, Крыніца, Прачысьценская (1928).jpg|Прачысьценская царква, Гадышэва
Darahičyn, Barbarynskaja. Дарагічын, Барбарынская (1938).jpg|Барбарынская царква, Дарагічын


Klaščeli, Mikolskaja. Кляшчэлі, Мікольская (1911).jpg|Мікольская царква, Кляшчэлі
Klaščeli, Mikolskaja. Кляшчэлі, Мікольская (1926).jpg|Царкоўная званіца, Кляшчэлі
Cerkiew Świętych Cyryla i Metodego w Orli 03.jpg|Царква Сьвятых Кірылы і Мятода, Орля
Sokoly Holy Cross fc05.jpg|Мікольская царква, Тыкоцін


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
*