Касьцюковічы

**Касьцюко́вічы** — места ў Беларусі, на рацэ Жадуньцы. Адміністрацыйны цэнтар Касьцюковіцкага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 15 977 чалавек. Знаходзяцца за 160 км на паўднёвы ўсход ад Магілёва. Чыгуначная станцыя Камунары на лініі Крычаў — Унеча (Расея), вузел аўтамабільных дарог на Клімавічы, Краснапольле, Хоцімск, Чэрыкаў, Сураж.

Касьцюковічы — даўняе мястэчка гістарычнай Амсьціслаўшчыны.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра сяло *Касьцюкова* ў Лучыцкай воласьці датуецца 28 жніўня 1508 году. Паселішча ўваходзіла ў склад Амсьціслаўскага ваяводзтва.

У 1730-я гады ў Касьцюковічах было 35 дымоў. Пад 1739 годам яны ўпамінаюцца як прыватнаўласьніцкае мястэчка менскага гараднічага Ю. Іваноўскага. У гэты час тут дзеялі 2 царквы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Касьцюковічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Клімавіцкім павеце Магілёўскай губэрні. Маёнтак знаходзіўся ў валоданьні Цеханавецкіх. На 1784 год у Касьцюковічах было 89 дымоў, дзеяў касьцёл пры кляштары францішканаў. На 1800 год — 88 двароў. У 1826 годзе ў мястэчку адкрылася павятовая вучэльня. У гэты час Касьцюковічы набылі вядомасьць коннымі кірмашамі, тут працавала 14 крамаў. На 1858 год — 224 двары.

У 1861 годзе ў Касьцюковічах працавалі 9 гарбарняў, з 1865 году — пенькатрапальня, з 1875 году — сукнавальня, з 1880 году — 2 маслабойні, у 1876—1881 гадох — 3 крупадзёркі. На 1880 год у мястэчку было 327 двароў, дзеялі царква (мураваная) і сынагога (драўляная), працавалі 7 скураапрацоўчых майстэрняў, прыёмны пакой, паштовая станцыя, царкоўнапрыходзкая школа, 3 малітоўныя школы, аптэка, штогод праводзіліся 2 кірмашы (9 траўня і 6 сьнежня). На 1886 год працавалі броварны завод, 8 гарбарных майстэрняў, млын, 94 крамы, царкоўнапрыходзкая школа, лякарня і аптэка; дзеялі 2 цэрквы і сынагога; штогод праводзіліся 2 кірмашы. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у мястэчку было 411 двароў, 2 пенькатрапальныя, 6 скураапрацоўчых, 5 маслабойных, 2 абараначныя прадпрыемствы, вадзяны млын, сукнавальня, 3 крупадзёркі, 20 ганчарняў, 5 кузьняў, 104 крамы, 3 заезныя двары, 3 карчмы, хлебазапасны магазын. На 1909 год — 10 мураваных і 355 драўляных будынкаў.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Касьцюковічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Касьцюковічы вярнулі БССР, дзе яны сталі цэнтрам раёну Магілёўскай вобласьці. У 1926 годзе ў Касьцюковічах пачала працаваць гантарэзьня, у 1931 годзе — ільнапеньказавод і друкарня, у 1932 годзе — прамысловы камбінат і маслазавод. 27 верасьня 1938 году паселішча атрымала статус места. У Другую сусьветную вайну з 14 жніўня 1941 да 28 верасьня 1943 году места знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

3 студзеня 2005 году афіцыйна зацьвердзілі герб і сьцяг Касьцюковічаў.


Kaściukovičy. Касьцюковічы (1901-18).jpg|Рынак. Мураваная царква, да 1918 г.
Kaściukovičy, Lakarnia. Касьцюковічы, Лякарня (1930-39).jpg|Лякарня, 1930-я гг.
Kaściukovičy, Kaplica. Касьцюковічы, Капліца (1941-43).jpg|Могілкавая царква (?), 1941—1943 гг.
Kaściukovičy, Kaplica. Касьцюковічы, Капліца (1941-43) (2).jpg|Могілкавая царква, 1941—1943 гг.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:170 barincrement:29
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:18000
ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1784 from:0 till:413 
  bar:1800 from:0 till:412 
  bar:1827 from:0 till:1845 
  bar:1861 from:0 till:1661 
  bar:1897 from:0 till:3240
  bar:1933 from:0 till:3100
  bar:1939 from:0 till:6100
  bar:1959 from:0 till:7495
  bar:1998 from:0 till:17400
  bar:2006 from:0 till:15300
  bar:2009 from:0 till:15993
  bar:2018 from:0 till:15977
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:



* **XVIII стагодзьдзе**: 1784 год — 413 чал.; 1800 год — 412 чал.
* **XIX стагодзьдзе**: 1827 год — 1845 чал.; 1858 год — 1036 чал.; 1861 год — 1661 чал.; да 1880 год — 1869 чал., зь іх 663 праваслаўных, 10 каталікоў, 1196 юдэяў; 1880 год — 2148 чал.; 1897 год — 3240 чал.;
* **XX стагодзьдзе**: 1933 год — 3,1 тыс. чал.; 1939 год — 6,1 тыс. чал.; 1959 год — 7495 чал.; 1991 год — 14,7 тыс.; 1997 год — 17 тыс. чал.; 1998 год — 17,4 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2006 год — 15,3 тыс. чал.; 2007 год — 15,6 тыс. чал.; 2009 год — 15 993 чал. (перапіс); 2015 год — 15 887 чал.; 2016 год — 15 850 чал.; 2017 год — 15 855 чал.; 2018 год — 15 977 чал.

### Адукацыя
У Касьцюковічах працуюць 4 сярэднія, базавая, спартовая школы, школа мастацтваў, цэнтар дзіцячай творчасьці, станцыя юных натуралістаў.

### Культура
Дзеюць раённы цэнтар культуры. У 1973 годзе адкрыўся краязнаўчы музэй.

### Мас-мэдыя
Выдаецца раённая газэта «Голас Касьцюкоўшчыны».

## Забудова

### Плян
У паваенных Касьцюковічах цэнтральная частка забудоўвалася капітальнымі 2—5-павярховымі дамамі, у паўночнай частцы зьявіўся жылы квартал з 2—4-павярховых дамоў. У сучасным месьце сфармаваліся новыя 5-павярховыя раёны ў заходняй і паўднёва-заходняй частках.

### Вуліцы і пляцы

З урбананімічнай спадчыны Касьцюковічаў да нашага часу гістарычную назву захавала толькі вуліца Палонская.

## Эканоміка
Прадпрыемствы дрэваапрацоўчай, будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасьці. Ільнозавод.

## Турыстычная інфармацыя

### Інфраструктура
Дзее Касьцюковіцкі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў адной з 2 мескіх гасьцініцаў.

### Славутасьці
* Забудова гістарычная (XIX — пачатак XX ст.; фрагмэнты)
* Могілкі юдэйскія

### Страчаная спадчына
* Касьцёл пры кляштары францішканаў
* Царква (XIX ст.)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Касьцюковічы, Radzima.org
* Касьцюковічы, Глёбус Беларусі

Катэгорыя:Населеныя пункты Касьцюковіцкага раёну
Катэгорыя:Гарады Магілёўскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі