open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Андрэй Якімаў

**Андрэ́й Які́маў** ( 17 лістапада 1989 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца гарадзенскага «Нёману».

## Кар’ера
Пачаў займацца футболам у родным Антопалі, дзе першым трэнэрам Андрэя быў ягоны бацька. Пазьней выступаў за дубль наваполацкага «Нафтана». Другую палову 2010 году правёў у арэндзе ў пінскай «Хвалі», пасьля вяртаньня стаў праходзіць у асноўны склад «Нафтану», дзе звычайна выходзіў на замену. У сакавіку 2013 году перайшоў у «Віцебск». Хутка замацаваўся ў асноўным складзе і быў прызнаны заўзятарамі клуба найлепшым гульцом сэзону 2013 году. У студзені 2014 году зноўку стаў гульцом «Нафтану». Спачатку толькі выходзіў на замену, а ўлетку стаў выходзіць у стартавым складзе на пазыцыі апорнага паўабаронцы. У жніўні 2014 году атрымаў траўму, у кастрычніку вярнуўся на поле, але зноў апынуўся па-за асноўным складам.

У студзені 2015 году знаходзіўся на праглядзе ў жодзінскім «Тарпэда-БелАЗ», але не падышоў клюбу. Пасьля накіраваўся ў мікашэвіцкі «Граніт», зь якім у лютым 2015 году падпісаў папярэдні кантракт, аднак у сакавіку, гэтак і ня стаўшы гульцом «Граніту», вярнуўся ў «Нафтан». У сэзоне 2015 году пачаў зьяўляцца на полі толькі ў ліпені, выходзячы на зьмену, а на наступны год вярнуў месца асноўнага апорнага паўабаронцы.

У студзені 2017 году накіраваўся ў гарадзенскі «Нёман», зь якім у лютым склаў кантракт. У складзе «Нёману» стаў асноўным апорным паўабаронцам, у сэзоне 2017 году адзначыўся 7 галамі ў чэмпіянаце, стаўшы другім бамбардзірам каманды пасьля Паўла Савіцкага. У лістападзе 2017 году падоўжыў кантракт зь «Нёманам» на наступны сэзон. У сэзоне 2018 году заставаўся гульцом першай адзінаццаткі, толькі ў канцы сэзону стаў часам заставацца на лаве запасных. У сьнежні 2018 году падоўжыў кантракт з гарадзенцамі яшчэ на год. У пачатку сэзона 2019 году гуляў за дубль, але хутка вярнуў месца ў асноўнай камандзе.

У сьнежні 2019 году па заканчэньні кантракта пакінуў «Нёман», аднак у студзені вярнуўся і склаў новую працоўную ўгоду з клюбам. У сэзоне 2020 году быў трывалым гульцом пачатковага складу і ўзяў удзел ва ўсіх 30 матчах Найвышэйшае лігі. У студзені 2021 году падоўжыў пагадненьне з гарадзенцамі. У сэзоне 2021 году заставаўся гульцом асновы. У лютым 2022 году падоўжыў кантракт зь «Нёманам» яшчэ на сэзон. Паводле вынікаў сэзону 2023 году дапамог гарадзенскаму клюбу стаць срэбным прызэрам чэмпіянату Беларусі. У студзені 2024 года зноў падоўжыў пагадненьне з клюбам. Тое самае зрабіў праз год перад пачаткам чарговага сэзону.

## Дасягненьні
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2023, 2024
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2024, 2025
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2026

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Сяргей Ціханоўскі (футбаліст)

**Сярге́й Іва́навіч Ціхано́ўскі** ( 26 чэрвеня 1990 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца «Віцебску».

## Кар’ера
Выхаванец прыватнай футбольнай школы Віктара Дарміна ў Смалявічах. Пачынаў дарослую кар’еру ў складзе дублю барысаўскага БАТЭ, адкуль у 2010 годзе перайшоў у першалігавы «Рудзенск». У 2011 годзе стаў гульцом жодзінскага клюбу «Тарпэда-БелАЗ», разам зь якім дэбютаваў у Найвышэйшай лізе. Аднак замацавацца ў асноўным складзе жодзінцаў ня здолеў, пераважна толькі выходзіўшы на замену. У выніку ў лютым 2013 году пакінуў клюб. Сэзон 2013 году правёў у Першай лізе за «Бярозу-2010».

У сакавіку 2014 году падпісаў кантракт з магілёўскім «Дняпром». Спачатку трывала гуляў за першую каманду, але потым пачаў радзей трапляць у склад. У кастрычніку 2014 году кантракт з «Дняпром» быў скасаваны па ўзаемнай згодзе бакоў. У сакавіку 2015 году падпісаў кантракт з мазырскай «Славіяй». Здолеў замацавацца ў якасьці асноўнага апорнага паўабаронцы мазырчукоў. У ліпені 2015 году не гуляў праз траўмы, але пазьней вярнуўся ў асноўны склад.

У студзені 2016 года прыбыў на прагляд у «Слуцак», але не падышоў клюбу. У лютым 2016 году перайшоў у «Віцебск». У складзе віцебчукоў быў адным з асноўных апорных паўабаронцаў. У сэзоне 2017 годзе часьцей выходзіў на замену. У сакавіку 2018 году падпісаў кантракт з таджыцкім клюбам «Істыклол». У ліпені 2018 году перайшоў у «Гарадзею» і замацаваўся ў пачатковым складзе. У лістападзе 2018 году падоўжыў кантракт з «Гарадзеяй» на сэзон 2019 году. Сэзон 2019 году пачынаў у асноўным складзе, аднак пазьней часьцей заставаўся на лаўцы запасных. У жніўні 2019 года пакінуў клюб. У жніўні 2019 году падпісаў кантракт зь берасьцейскім «Рухам». У якасьці трывалага гульца першага складу дапамог камандзе прасунуцца ў Найвышэйшую лігу. У сэзоне 2020 году быў капітанам каманды, але зьяўляўся на полі нерэгулярна. У студзені 2021 году па заканчэньні кантракта пакінуў «Рух».

У студзені 2021 году трэнаваўся з «Крумкачамі», а неўзабаве далучыўся да берасьцейскага «Дынама», зь якім у лютым падпісаў пагадненьне. Хутка замацаваўся ў першай адзінаццатцы берасьцейцаў. У студзені 2022 году далучыўся да трэнаваньняў казаскага «Кызылжару», у лютым афіцыйна ўзмоцніў склад клюбу. Пакінуў каманду ў студзені 2023 году. У сакавіку 2023 году стаў гульцом мазырскай «Славіі». Гуляў у стартавым складзе, у ліпені выбыў праз траўмы. У кастрычніку вярнуўся на поле, а празь месяц падоўжыў кантракт з клюбам яшчэ на год. У пачатку 2025 году стаў футбалістам «Віцебску».

## Дасягненьні
* Уладальнік Супэркубка Таджыкістану: 2018

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Павал Маркаў

**Па́вал Ма́ркаў** ( 4 сьнежня 1991 году) — беларускі футбаліст, абаронца магілёўскага «Дняпра».

## Кар’ера
Выхаванец магілёўскага «Дняпра», з 2009 году пачаў выступаць за клюбны дубль. У тым жа годзе дэбютаваў у Найвышэйшай лізе. Сэзон 2012 году правёў у Першай лізе ў арэндзе ў «Полацку». Па вяртаньні ў 2013 годзе гуляў за дубль, а ў cэзоне 2014 году быў трывалым гульцом асноўнага складу. Пасьля вылету магілёўкай каманды ў Першую лігу застаўся ў клюбе і праз два гады дапамог клюбу вярнуцца ў эліту, аднак сам пакінуў каманду. У cэзоне 2017 году выступаў у Першай лізе за гомельскі «Лякаматыў», які пакінуў у сьнежні таго ж году.

У пачатку 2018 году пасьлядоўна праходзіў прагляд у «Дняпры», «Крумкачах» і «Лідзе», у выніку ў сакавіку стаў гульцом мікашэвіцкага «Граніта». У ліпені 2018 году вярнуўся ў «Лякаматыў», дзе на працягу трох галоў быў трывалым гульцом пачатковага складу. У ліпені 2021 году далучыўся да магілёўскага «Дняпро». Замацаваўся ў стартавым складзе каманды, у cэзоне 2022 году гуляў зь ёй у Найвышэйшай лізе. У сьнежні 2022 году падоўжыў кантракт з магілёўскім клюбам.

У лютым 2024 году пакінуў «Дняпро» і неўзабаве пачаў трэнавацца з гомельскім «Лякаматывам». У красавіку 2024 году афіцыйна ўзмоцніў склад гомельскай каманды. Пасьля сэзону ў Гомлі зноў вярнуўся ў родны клюб з Магілёва.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Кастылія-Ля-Манча

**Касты́лія-Ля-Ма́нча** () — аўтаномная супольнасьць у цэнтры Гішпаніі. Сталіцай супольнасьці зьяўляецца горад Таледа.

## Геаграфія
Тэрыторыя 79 463 км² (3-е месца). На поўдні мяжуе з Андалюзіяй, на паўднёвым усходзе — з Мурсіяй, на ўсходзе — з Валенсіяй, на поўначы — з Кастыліяй і Леонам і Арагонам, на захадзе — з Мадрыдам і Эстрэмадурай.

## Дэмаграфія
Насельніцтва супольнасьці складае 2 121 888, то бок паводле гэтага паказчыку вобласьць займае 9 радок.

## Глядзіце таксама
* Вісячыя дамы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт урада

Катэгорыя:Аўтаномныя супольнасьці Гішпаніі
Мурсія (аўтаномная супольнасьць)

**Мурсія** () — аўтаномная супольнасьць у цэнтры Гішпаніі, разьмешчаная на паўднёвым усходзе Пірэнэйскага паўвостраву, паміж Андалюзіяй і Валенсіяй, і паміж Міжземным морам і Кастылія-Ля-Манчай. Сталіцай рэгіёну зьяўляецца горад Мурсія, дзе разьмяшчаюцца ўсе рэгіянальныя органы ўлады, акрамя рэгіянальнай асамблеі, якая знаходзіцца ў Картахене. 

## Дэмаграфія
Траціна ўсяго насельніцтва рэгіёну жыве ў сталіцы. 

## Эканоміка
Рэгіён Мурсія зьяўляецца найбуйнейшым вытворцам садавіны, гародніны й кветак у Эўропе.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт аўтаномнай супольнасьці 
* Афіцыйны партал пра культуру Мурсіі 
* Мапы рэгіёну 

Катэгорыя:Аўтаномныя супольнасьці Гішпаніі
Сяргей Міхайлаў

**Сярге́й Міха́йлаў** ( 8 чэрвеня 1978 году) — беларускі футбаліст, брамнік. Цяпер працук трэнэрам.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачынаў кар’еру ў клюбе АФВіС-РШВСМ, а пазьней быў гульцом «Сьвіслач-Даха» з Асіпавічаў, у складзе якога гуляў у Найвышэйшай лізе. У 2000 годзе перайшоў у «Белшыну», зь якой на наступны год стаў чэмпіёнам (але і быў усяго толькі трэцім брамнікам). Пасьля выступаў пераважна за клюбы Першай лігі, гэтак з 2006 па 2009 гады быў асноўным брамнікам нясьвіскага «Вераса».

У 2010 стаў гульцом клюбу «Слуцакцукар», які на той час гуляў у Другой лізе. У якасьці асноўнага брамніка дапамог клюбу прабіцца ў Першую лігу. У сэзоне 2013 году страціў месца ў браме, прайграўшы канкурэнцыю Артуру Лясько і Андрэю Шчарбакову. У сэзоне 2014 году, калі «Слуцак» атрымаў месца ў Найвышэйшай лізе, перайшоў на месца трэнэра брамнікаў, але сам некаторы час зьяўляўся другім брамнікам. Аднойчы выйшаў на пляцоўку ў асноўным складзе.

### Трэнэрская
Па заканчэньні кар’еры займаў пасаду трэнэра «Слуцка» па навукова-мэтадычнай працы. У сьнежні 2016 году пакінуў трэнэрскі штаб слуцкага клюбу. У 2017 годзе пераехаў жыць у Польшчу, дзе пазьней быў трэнэрам юнацкіх камандаў у структуры кракаўскай «Віслы», пасьля зрабіўся трэнэрам брамнікаў у другой камандзе кракаўцаў. У сьнежні 2023 году стаў трэнэрам брамнікаў асноўнай каманды «Віслы».

## Дасягненьні
* Чэмпіён Беларусі: 2001
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2001

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Слуцку»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Сяргей Дрозд

**Сяргей Дрозд** (нарадзіўся 24 чэрвеня 1983 году) — беларускі футбаліст, абаронца клюбу «Маладэчна-2018».

## Кар’ера
Выхаванец маладэчанскага футболу, ужо ў веку 18 гадоў дэбютаваў у Найвышэйшай лізе ў складзе мясцовага клюбу. Пасьля сэзону 2004 году, калі «Маладэчна» апусьцілася да Другой лігі, перайшоў у шацілавіцкі «Хімік», дзе гуляў на працягу чатырох гадоў, але зь невялікім перапынкам. У 2009 годзе вярнуўся ў «Маладэчна».

У сэзоне 2011 году перайшоў у «Слуцак», які атрымаў месца ў Першай лізе. Спачатку трывала гуляў у асноўным складзе слуцкага клюбу, але пазьней пачаў радзей зьяўляцца на полі. Тым ня менш, застаўся ў «Слуцку» і пасьля ягонага прасоўваньня ў Найвышэйшую лігу ў 2014 годзе. Першую палову сэзону 2014 году правёў на лаўцы запасных, але пазьней праз траўмы асноўных гульцоў пачаў выходзіць у стартавым складзе на пазыцыі левага абаронцы. У сьнежні 2014 году скасаваў кантракт з «Слуцкам».

У сакавіку 2015 году далучыўся да шацілавіцкага «Хіміка». У сэзоне 2016 году вярнуўся ў «Маладэчна-ДЮСШ-4». Пакінуў маладэчанскую каманду ў ліпені 2019 году і перайшоў у чысьцінскі «Андэрдог». У красавіку 2020 году, пасьля таго як чысьцінскі клюб ня быў дапушчаны да ўдзелу ў Першай лізе, зноў далучыўся да «Маладэчна». Стаў капітанам каманды, у сэзоне 2022 году гуляў за клюб у Першай лізе. У сакавіку 2023 году падоўжыў кантракт з «Маладэчнам».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Хімік» Шацілавічы
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Слуцак»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Андэрдог» Чысьць
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Маладэчна-2013»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу ПМЦ Паставы
Франсэск Ашымэніс

**Франсэск Ашымэніс** (; ) — каталёнскі пісьменьнік, францішканін XIV стагодзьдзя. У свой час быў даволі знакамітым; ягоныя працы чыталі шляхетныя сучасьнікі, сярод якіх каралі Арагону Пётар IV, Ян I і Марцін I, каралева Марыя дэ Люна, авіньёнскі Папа Бэнэдыкт XIII.

## Жыцьцяпіс
Франсэск Ашымэніс нарадзіўся прыкладна ў 1330 року, меркавана ў Жыроне. Стаў францішканцам у даволі маладым узросьце, вучыўся ў іхняй школе. Пазьней працягнуў навучаньне ў Оксфардзкім і Парыскім унівэрсытэтах. У 1374 атрымаў тытул магістра багаслоўя ва ўнівэрсытэце Тулюзы.

Вярнуўшыся ў Каталёнію, здабыў вядомасьць пры двары караля і барсэлёнскай ды валенсійскай шляхты сваёй адукаванасьцю. У 1382—1408 жыў у Валенсіі, дзе быў кансультантам мескіх уладаў. У 1391 арганізаваў «малітоўнае войска» ў кляштарах і манастырох Валенсіі. У 1397 і 1398 пераняў парадкаваньне двух крыжовых паходаў валенсійцаў і мальёрцаў супраць мусульманскіх піратаў у Паўночнай Афрыцы.

У 1408 Ашымэніс узяў удзел у Пэрпіньянскім сынодзе, дзе авіньёнскі папа Бэнэдыкт XIII прызначыў яго патрыярхам ерусалімскім, а пасьля й апостальскім адміністратарам Эльнскай дыяцэзіі (цяпер Пэрпіньянская).

Франсэск памёр у Пэрпіньяне прыкладна 23 красавіка 1409.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Eiximenis' biography 

Катэгорыя:Францішкане
Катэгорыя:Гішпанскія літаратары
Катэгорыя:Францускія біскупы
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сярэднявечныя філёзафы
Катэгорыя:Каталіцкія багасловы
Катэгорыя:Каталіцкія філёзафы
Катэгорыя:Схалясты
Катэгорыя:Хрысьціянскія літаратары
Катэгорыя:Лацінскія пісьменьнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1330 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жыроне
Катэгорыя:Памерлі ў 1409 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Пэрпіньяне
Даратэй Фёнік

**Даратэй Фёнік**, або **Дарафе́й Фіё́нік** (па-падляску: *Dorofiêj Fijonik*, ; нарадзіўся 14 жніўня 1968, Бельск-Падляскі, ПНР) — польскі гісторык, этнограф беларускага паходжаньня, заснавальнік прыватнага Музэю малой айчыны ў Студзіводах (раён Бельску), дзяяч беларускай культуры на Падляшшы.

## Жыцьцяпіс
Скончыў сельгастэхнікум, Вышэйшую праваслаўную сэмінарыю зь сядзібай пры манастыры сьвятога Анупрыя ў Яблэчнай.

Выкладаў катэхізіс у Бельску-Падляскім, дзейнічаў у Братэрстве праваслаўнае моладзі, у якім праводзіў рэканструкцыю спаленай падчас Другой сусьветнай вайны званіцы царквы XVIII стагодзьдзя. У 1993 заснаваў Музэй малой айчыны ў Студзіводах, колішняй вёсцы ля Бельску-Падляскага. Арганізатар шторочнага (ад 2004) фэсту «Там па травеньскай расе» ў Бельску і ваколіцах.

У 2002—2010 сябра Рады места Бельск-Падляскі. Займаецца сельскай гаспадаркай. Жыве ў Студзіводах. З жонкай Альжбэтай маюць сыноў Максіма, Ільлю і дачку Таісу.

## Навуковая дзейнасьць
Ад пачатку 90-х рокаў XX стагодзьдзя займаецца гісторыяй і этнаграфіяй Бельскай зямлі. Аўтар і суаўтар некалькіх кніг, у тым ліку сэрыі, прысьвечанай гісторыі невялікіх мясцовасьцяў на Падляшшы (разам з а. Рыгорам Сасною). Ад 1998 — заснавальнік і галоўны рэдактар краязнаўчага штоквартальніка «Бельскі гасьцінец». У 1994 стаў адным з сузаснавальнікаў Беларускага гістарычнага таварыства. Супрацоўнік штотыднёвіка «Ніва (газэта)», штомесячнікаў «Праваслаўны агляд», «Czasopis», сябра рэдакцыі «Białoruskich Zeszytów Historycznych».

## Узнагароды
У 1996 атрымаў адну з найвышэйшых узнагародаў у конкурсе Фундацыі культуры «Малыя айчыны — традыцыя для будучыні» за праект «Бельск-Падляскі — сэрца пагранічча» (разам зь Яўгенам Вапам). У 2003 і 2005 — узнагароджаны прэміяй маршалка Падляскага ваяводзтва за прапаганду і ахову культурнага здабытку. У 2006 стаў ляўрэатам прэміі імя Зыгмунта Глёгера за прапагандысцкую і выдаўнічую дзейнасьць, ахову славутасьцяў і стварэньне Музэю малой айчыны. У 2010 узнагароджаны ордэнам сьвятой Марыі Магдалены III ступені ПАПЦ.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* ''Фёнік Д.'' Яраслаў Кастыцэвіч (1896—1971) // Беларускія гістарычныя сшыткі. — Беласток, 1995. N 1(3).
* Doroteusz Fionik, W niebie radują się moim przodkowie

Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Катэгорыя:Польскія этнографы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бельску-Падляскім‎
Катэгорыя:Польскія беларусы‎
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Палешукі

**Палешукі́** (; ; ; ) — карэннае насельніцтва Палесься. Назва «паляшук» зьяўляецца экзаэтнонімам і як саманазва жыхарамі Палесься ўжываецца зрэдку. Жыхары Палесься захавалі многія архаічныя рысы ў матэрыяльнай і духоўнай культуры, мове й самасьвядомасьці.

## Дасьледаваньні

Найбольшую этнаграфічную цікавасьць уяўляюць заходнія палешукі — усходне-славянская этнічная супольнасьць зь некаторымі прыкметамі самабытнага этнасу, які, аднак, канчаткова ня склаўся. Па ўмовах гаспадараньня заходнія палешукі падзяляюцца на тры групы насельніцтва:
* Лесавы́я людзі () — жыхары вёсак, якія прылягаюць да лесу;
* Палявікі, палюхі або пульвіна́ () — каля іхных паселішчаў не было лясоў ці балот;
* Балацюкі, багнюкі або бало́тнныя людзі () — жыхары прылеглых да балот вёсак, часам жылі на ўзвышшах сярод балот; найменей значная група.

Яшчэ ў XIX стагодзьдзі шэраг дасьледчыкаў (Доўнар-Запольскі, Шэндрык і інш.) заўважалі наяўнасьць у заходніх палешукоў прыкметных асаблівасьцяў аблічча. Талько-Грынцэвіч на падставе антрапалягічных рысаў выдзяляў палешукоў у самастойную групу, хоць і адзначаў іхную блізкасьць да беларусаў. Шпілеўскі адрозьніваў палескую мову ад беларускай і ўкраінскай і акрэсьліў межы яе распаўсюджаньня. Юзэф Абрэмбскі лічыў магчымым вылучыць насельніцтва Палесься ў асобную этнічную групу. Этнаграфічныя асаблівасьці насельніцтва Палесься адзначаў Адам Кіркор.

Між тым, большасьць дасьледчыкаў сярэдзіны XIX — пачатку XX стагодзьдзяў адносілі жыхароў Палесься да ўкраінцаў, а іхную мову — да гаворак украінскай мовы. У атлясах Эркерта і Рыціха, працах гісторыкаў Каяловіча, этнографаў Карскага. Так, паводле зьвестак Гарадзенскага губэрнскага статыстычнага камітэту за 1869 год, у Берасьцейскім павеце ўкраінцы складалі 51,35% насельніцтва, у Кобрынскім — 69,59%.

Частка дасьледчыкаў лічыла, што насельніцтва Заходняга Палесься ўсё ж бліжэй да беларусаў, чым да ўкраінцаў. Такіх поглядаў прытрымліваліся Мітрафан Доўнар-Запольскі, Іван Эрэміч і Вітольд Бялыніцкі-Біруля.

## Мова

Мову жыхароў Палесься (палешукоў) розныя дасьледчыкі лічаць ці асобнай усходнеславянскай мовай, ці гаворкамі беларускай або ўкраінскай моваў.

У 1988 годзе пачалося стварэньне пісьмовай палескай літаратурнай мовы, дзякуючы намаганьням філёляга й паэта Міколы Шэляговіча (). Тады было ўтворанае грамадзка-культурнае згуртаваньне «Полісьсе» і пачалася распрацоўка пісьмовай нормы адмысловай палескай, ці яцьвяскай, мовы. У 1990 годзе адбылася ўстаноўчая канфэрэнцыя, на якой абмяркоўваліся розныя этнаграфічныя й мовазнаўчыя праблемы Палесься і, у тым ліку, стварэньне пісьмовай палескай мовы.

## Самасьвядомасьць палешукоў
Пасьля ўключэньня Заходняга Палесься ў склад Палескага ваяводзтва Польшчы польскія ўлады праводзілі палітыку «адарваньня» мясцовага насельніцтва ад украінскага і беларускага ўплываў. У выніку падчас перапісу насельніцтва 1931 году ў Палескім ваяводзтве 707 тысячаў чалавек (64% насельніцтва ваяводзтва) назвалі сваю мову «тутэйшай» (; ). На Палесьсі назва «тутэйшыя», у асноўным, адпавядае паняцьцю «палешукі», аднак проці экзаэтноніму «паляшук», «тутэйшы» зьяўляецца саманазвай, але не этнонімам.

## Крыніцы


Катэгорыя:Народы Беларусі
Катэгорыя:Усходнія славяне
Станіслаў Гнядзько

**Станіслаў Гнядзько** (нарадзіўся 7 студзеня 1987 году) — колішні беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
Пачынаў кар’еру ў менскім «Дынама-Юні», а з 2006 году гуляў за дубль жодзінскага «Тарпэда», часам зьяўляючыся ў асноўнай камандзе. У 2008 годзе перайшоў у бабруйскую «Белшыну», зь якой у наступным сэзоне выйграў Першую лігу. Аднак, разам з бабруйскім клюбам не вярнуўся ў Найвышэйшую лігу, а застаўся ў Першай лізе, дзе на працягу некалькіх сэзонаў гуляў за розныя клюбы. У сэзоне 2013 году стаў гульцом «Слуцку». Разам з гэтым клюбам здабыў перамогу ў Першай лізе, і ў сэзоне 2014 году гуляў за «Слуцак» у Найвышэйшай лізе, пераважна выходзячы на замену на пазыцыі апорнага паўабаронцы. У сьнежні 2014 году скасаваў кантракт з случакамі.

У студзені 2015 году падпісаў кантракт з армянскім клюбам «Алашкерт». У ліпені 2015 году перайшоў у «Смаргонь». У лютым 2016 году падпісаў кантракт зь пінскай «Хваляй», якой дапамог перамагчы ў Другой лізе, а сам быў прызнаны найлепшым гульцом каманды ў сэзоне. У сэзоне 2017 году гуляў за «Хвалю» ў Першай лізе.

У лютым 2018 году перайшоў у клюб «Ліда». У лідзкай камандзе быў трывалым гульцом першага складу. Па заканчэньні сэзону ў лістападзе 2018 году пакінуў клюб. У студзені 2019 году стаў гульцом жыткавіцкага клюбу ЮАС, але ў красавіку падпісаў кантракт зь мікашэвіцкім «Гранітам». У жніўні 2020 году паводле справы аб дагаварных матчах быў дыскваліфікаваны на два гады.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Слуцку»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Маладэчна-2013»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда-БелАЗ» Жодзін
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Белшына» Бабруйск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Хваля» Пінск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гарадзея»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Граніт» Мікашэвічы
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Слуцак»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Алашкерт» Ерэван
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Смаргонь»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ліда»
Антон Рабцаў

**Антон Ра́бцаў** ( 19 лютага 1984 году) — колішні беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
Пачынаў кар’еру ў складзе менскага «Дынама», але за асноўную каманду правёў толькі 10 матчаў. У 2005 годзе перайшоў у ждановіцкую «Дарыду», у складзе якой трывала гуляў у асноўным складзе цягам чатырох гадоў. Па заканчэньні сэзону 2008 году «Дарыда» спыніла існаваньне, і Антон апынуўся ў складзе «Гомля». Аднак замацавацца ў складзе гомельскага клюбу ня здолеў. Паводле вынікаў сэзону 2009 году «Гомель» страціў месца ў Найвышэйшай лізе, і Рабцаў пакінуў клюб.

Першую палову сэзону 2010 году правёў у першалігавым «Рудзенску», а потым стаў гульцом жодзінскага «Тарпэда». У 2010—2011 гадах трывала гуляў у асноўным складзе жодзінцаў, а ў сэзоне 2012 году пачаў радзей зьяўляцца на полі. У студзені 2013 году разам зь Яўгенам Лашанковым перайшоў з «Тарпэда-БелАЗ» у «Слуцак». Дапамог слуцкаму клюбу ў сэзоне 2013 году перамагчы ў Першай лізе. У сэзоне 2014 году быў асноўным цэнтральным абаронцам «цукровых» у Найвышэйшай лізе, аднак у кастрычніку 2014 году атрымаў траўму, празь якую прапусьціў канчатак сэзону.

У студзені 2015 году падоўжыў кантракт з «Слуцкам». Аднак неўзабаве стала вядома, што праз траўму Антон вымушаны будзе прапусьціць сэзон 2015 году. У выніку, у лютым 2015 году скасаваў кантракт з «Слуцкам» і завяршыў кар’еру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Слуцку»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новалукомлі
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Вячаслаў Грыгараў

**Вячасла́ў Гры́гараў** (нарадзіўся 8 сакавіка 1982 году) — беларускі футбаліст і футбольны трэнэр. Падчас гульнявой кар’еры выступаў на пазыцыі паўабаронцы.

## Кар’ера
### Гульнявая
Пачынаў кар’еру ў менскіх клюбах РВАР і «РШВСМ-Алімпія», якія ўваходзілі ў сыстэму барысаўскага БАТЭ, а ў 2000 годзе дэбютаваў і ў асноўнай камандзе клюбу. У сэзоне 2001 году трывала зьяўляўся на полі, а сэзон 2002 году выйшаў няўдалым, і Вячаслаў перайшоў у менскае «Тарпэда-СКА». У 2005 годзе, пасьля таго як тарпэдаўцы зь фінансавых чыньнікаў адмовіліся ад удзелу ў Найвышэйшай лізе, перайшоў у «Нёман».

### Трэнэрская
Пасьля адстаўкі Юрыя Крата ў жніўні 2015 году прызначаны выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнэра «Слуцку». У студзені 2016 году атрымаў трэнэрскую ліцэнзію катэгорыі Б. Неўзабаве быў зацьверджаны на пасадзе галоўнага трэнэра «Слуцка». Сэзон 2016 года пад кіраўніцтвам Грыгарава каманда правяла няўдала, доўгі час знаходзілася ў зоне вылету. Пасля паразы ў верасьні ад аўтсайдэра, мікашэвіцкага «Граніту», Грыгараў быў адпраўлены ў адстаўку, але неўзабаве кіраўніцтва клуба вырашыла пакінуць трэнэра на пасадзе, а звольніць ягонага памочніка Андрэя Баса. У студзені 2017 году стала вядома, што «Слуцак» ня будзе падаўжаць кантракт з трэнэрам. Пазьней стаў працаваць дзіцячым трэнэрам у структуры «Менску». У сьнежні 2019 года стаў галоўным трэнэрам жаночай каманды клюбу. Гэтую пасады пакінуў у кастрычніку 2020 году.

У пачатку 2021 году ўвайшоў у трэнэрскі штаб берасьцейскага «Руха» ў якасьці старшага трэнэра. У жніўні 2021 году, пасьля адстаўкі Кірыла Альшэўскага, быў прызначаны выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнэра. У сьнежні 2021 году быў зацьверджаны галоўным трэнэрам, падпісаўшы двухгадовы кантракт. У пачатку 2022 году рыхтаваў каманду да новага сэзону, застаўся ў клюбе і ў сакавіку, пасьля таго як «Рух» зьняўся з Найвышэйшай лігі, аднак у красавіку берасьцейскі клюб адмовіўся і ад удзелу ў Другой лізе. Тым ня менш, Грыгараў застаўся працаваць зь юнацкімі камандамі «Руха», якія працягвалі выступаць у юнацкім першыстве, а зь лета, пасьля таго як акадэмія «Руха» была пераўтвораная ў «Цэнтар разьвіцьця футболу», перайшоў туды. У пачатку 2023 году ачоліў каманду «Цэнтру футболу», якая заявілася ў Другую лігу. У жніўні 2023 году атрымаў трэнэрскую ліцэнзію катэгорыі PRO.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Слуцку»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавічах
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Беларускія футбольныя трэнэры
Катэгорыя:Футбалісты клюбу РВАР Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу БАТЭ Барысаў
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Нёман» Горадня
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Граніт» Мікашэвічы
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Слуцак»
Сяргей Цьвяцінскі

**Сярге́й Цьвяці́нскі** ( 22 лютага 1984 году) — колішні беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец маладэчанскай ДЮСШ-2. У маладым веку трапіў у структуру менскага «Дынама». У 2004 годзе стаў гульцом дэбютанта Найвышэйшай лігі — менскага МТЗ-РІПА, але на наступны год страціў месца ў асноўным складзе. У 2006—2008 гадах гуляў у Найвышэйшай лізе за «Нафтан», «Смаргонь» і «Савіт».

У 2009 годзе разам зь «Белшынай» здабыў перамогу ў Першай лізе, але сам не пайшоў на павышэньне, стаўшы гульцом «Граніта». Пасьля сэзона ў «Гарадзеі» ў 2012 годзе стаў гульцом «Слуцку». У 2013 годзе разам з слуцкім клюбам перамог у Першай лізе, а з сэзону 2014 году ў якасьці асноўнага цэнтральнага абаронцы гуляў за «цукровых» у Найвышэйшай лізе. У студзені 2015 году падоўжыў кантракт з «Слуцкам». Улетку 2015 году стаў капітанам каманды пасьля таго, як Вячаслаў Грыгараў перайшоў на трэнэрскую працу. Сэзон 2016 году таксама пачаў асноўным гульцом случакоў, але ў чэрвені 2016 году скасаваў кантракт з «Слуцкам».

У ліпені 2016 году падпісаў кантракт з клюбам «Дзьвінск», які ня здолеў выратаваць ад вылету ў другі дывізіён. У лютым 2017 году перайшоў у менскае «Тарпэда». У студзені 2018 году падпісаў кантракт з клюбам «Ліда», дзе замацаваўся ў асноўным складзе. У студзені 2019 году стаў гульцом жыткавіцкага ЮАС, аднак ужо ў сакавіку пакінуў клюб. Пасьля пэўны час выступаў за клюб «Маладэчна». У ліпені 2019 году перайшоў у клюб «Смаргонь», дзе рэгулярна гуляў у асноўным складзе.

У студзені 2020 году паводле справы аб дамоўных матчах быў дыскваліфікаваны АБФФ на адзін год. У ліпені 2020 году паводле вынікаў крымінальнай справы быў прысуджаны да году выпраўленчых працаў.

### Міжнародная
Выступаў за моладзевую зборную Беларусі.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Слуцку»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Атлянт

«**Атлянт**» — беларускае прадпрыемства па вытворчасьці побытавых прыладаў, заснаванае ў 1962 годзе. Мае прадстаўніцтвы ў Польшчы (Варшава), Расеі (Смаленск) і Ўкраіне (Кіеў). За 2010 г. выпусьціла больш за 1 мільён лядоўняў і каля 300 тыс. пральняў, якія пастаўляліся ў больш як 20 краінаў сьвету. У Беларусі займала 35% рынку па пральных машынах і 82% — па лядоўнях.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сеціўная крама

Катэгорыя:Прадпрыемствы Менску
Катэгорыя:Беларускія кампаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1962 годзе
Славаччына (рух)

**«Славаччына»** — славацкая правацэнтрысцкая кансэрватыўная палітычная партыя, зарэгістраваная ў лістападзе 2011 пад назвай «Звычайныя людзі  і незалежныя асобы». Старшыня — Ігар Матавіч. Пазыцыянуе сябе як плынь незалежных сябраў, у сваёй палітыцы схіляецца да кансэрватызму і хрысьціянска-дэмакратычных каштоўнасьцяў.

## Мінуўшчына
На парлямэнцкіх выбарах 2010 року чатыры сябры грамадзкага аб’яднаньня «Звычайныя людзі» ўдзельнічалі ў выбарах на апошніх месцах партыйных сьпісаў лібэральнай партыі Свабода і салідарнасьць. У пайменным галасаваньні занялі 4-7 месцы і разам атрымалі 118 177 прэфэрэнцыйных галасоў. У парлямэнце дзейнічалі як плятформа ў рамках СіС, пазьней як незалежныя дэпутаты.

Увосені 2011 грамадзкае аб’яднаньне было пераўтворанае ў партыю, якая ў наступным року ўпершыню ўзяла ўдзел як самастойны суб’ект. Атрымала 218 537 галасоў (8,55%) і атрымала 16 дэпутацкіх мандатаў. У парлямэнце заняла трэцяе месца пасьля Смэру і ХДР, апярэдзіўшы ня толькі сваю колішнюю каляжанку СіС, але й Мост з СДХУ — ДП.

У 2023 годзе партыя зьмяніла назву на рух «Славаччына».

### Вынікі на выбарах

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Рэестар партыяў Міністэрства ўнутраных справаў

Катэгорыя:Палітычныя партыі Славаччыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2011 годзе
Хатняе навучаньне

**Ха́тняе навуча́ньне** — навучаньне дзяцей дома. Пераважала да ўвядзеньня абавязковага школьнага навучаньня. Чыньнікі выбару хатняга навучаньня бацькамі: 1) трывожны стан школьнага асяродзьдзя, 2) наданьне маральна-рэлігійнага настаўленьня, 3) незадаволенасьць якасьцю школьнага навучаньня. У 1985 годзе ў ЗША дома навучаліся 50 тыс. дзяцей, у 1992 годзе — 300 тыс., у 1999 годзе — 850 тысячаў. На 2010 год на хатнім навучаньні знаходзілася 2,4% школьнікаў.

Падчас апытаньня 1999 г. паўночнаамэрыканскія бацькі, якія навучалі сваіх дзяцей дома, акрэсьлілі наступныя пабуджэньні да свайго выбару: 1) закладаньне ў дзяцей сваіх каштоўнасьцяў; 2) лепшыя вынікі навучаньня; 3) шчыльныя і моцныя сувязі зь дзецьмі; 4) вышэйшы ровень стасункаў дзяцей з дарослымі і іншымі дзецьмі; 5) пазбаўленьне ўплыву алькаголю, раньніх любошчаў і наркотыкаў праз кіраваныя станоўчыя сувязі з аднагодкамі; 6) цялесна спрыяльнейшыя ўмовы навучаньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Навучаньне
Катэгорыя:Асьвета
Катэгорыя:Адукацыя
Ігар Бабко

**Ігар Бабко** ( 9 верасьня 1985 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца стаўпецкага «Кронану».

## Кар’ера
Ігар Бабко ёсьць выхаванцам ганцавіцкага футболу. Кар’еру пачаў у мясцовым клюбе «Харчавік», які выступаў у першынстве Берасьцейскай вобласьці. Пасьля паступіў у БДУФК. Падчас навучаньня выступаў у Другой лізе за такія клубы, як то «Кобрынь», менскі СКВІЧ і пастаўскі ПМЦ. У 2007 годзе разам з ПМЦ здабыў перамогу ў Другой лізе і наступны сэзон гуляў у Першай лізе, але пасьля заканчэньня сэзону 2008 году пастаўскі клюб быў расфармаваны. Перад пачаткам сэзону 2009 году праходзіў прагляд у «Баранавічах», але ў выніку пачаў сэзон у складзе «Гарадзеі». Адгуляўшы за гарадзейцаў паўсэзону, пайшоў служыць у войска.

### «Слуцак»
Па вяртаньні з войска ў сярэдзіне 2010 году трапіў на прагляд у клюб «Слуцакцукар», які на той момант гуляў у Другой лізе, і ў выніку стаў гульцом клюбу. Паводле вынікаў сэзону 2010 году «Слуцакцукар» выйшаў у Першую лігу і зьмяніў назву на «Слуцак». У складзе «Слуцка» на працягу трох гадоў гуляў у Першай лізе. У сэзоне 2012 году канчаткова замацаваўся ў аснове, а ў 2013 годзе стаў адным зь лідэраў каманды, забіўшы за сэзон 6 галоў і аддаўшы 12 галявых перадачаў, што дапамагло «Слуцку» перамагчы ў Першай лізе.

У сэзоне 2014 году Ігар разам з «Слуцкам» дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выступаючы на пазыцыі левага паўабаронцы. У першай палове сэзону выступаў ня вельмі пасьпяхова, часам заставаўся на лаўцы запасных, але ўлетку трывала замацаваўся ў аснове. У выніку з 6 галявымі перадачамі стаў найлепшым распасоўшчыкам «Слуцка» ў сэзоне. У сьнежні 2014 году працягнуў кантракт з клюбам яшчэ на два гады. У сэзоне 2015 году ўжо трывала замацаваўся ў якасьці асноўнага левага паўабаронцы случакоў. У чэрвені 2016 году стаў капітанам «Слуцка». У сьнежні 2017 году зноў падоўжыў кантракт з слуцкім клюбам. У сэзоне 2018 году працягваў выступаць у стартавым складзе, аднак у верасьні атрымаў траўму, вярнуўся на поле толькі ў апошнім матчы сэзону 2 сьнежня. У сьнежні 2018 года склаў новае пагадненьне з кіраўніцтвам.

Сэзон 2019 году пачынаў у стартавым складзе случакоў, аднак пазьней выбыў праз пашкоджаньні і не зьяўляўся на полі да канца сэзону. У сьнежні 2019 году падоўжыў супрацу з клюбам. Праз траўмы замала выходзіў на поле і ў сэзоне 2020 году. У студзені 2021 году склаў новае пагадненьне з «Слуцкам». У сэзоне 2021 году ня меў трывалага месца ў складзе, часьцей выходзіў на зьмену ці заставаўся на лаве запасных.

### «Баранавічы»
У студзені 2022 году пасьля 11 гадоў у клюбе пакінуў «Слуцак» і неўзабаве стаў гульцом «Баранавічаў». Нягледзячы на тое, што неўзабаве далучыўся да клюбу, быў прызначаны капітанам, трывала зьяўляўся ў стартавым складзе каманды. У лістападзе 2022 году па заканчэньні кантракту пакінуў «Баранавічы».

### «Кронан»
Сэзон 2023 году пачаў у Другой лізе ў складзе стаўпецкага «Кронану», у складзе якога гуляе й па гэты дзень.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Слуцку»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Віталь Новік

**Віталь Новік** ( 9 лістапада 1994 году) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
Пачынаў займацца футболам у родных Каленкавічах, аднак у маладым веку трапіў у «Гомель». З 2011 году пачаў гуляць за дубль, дзе хутка замацаваўся ў складзе. У 2012 годзе разам з камандай стаў пераможцам турніра дублёраў. 25 лістапада 2012 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матчу супраць бабруйскай «Белшыны» (1:3). У далейшым працягваў трэнавацца з асноўнай камандай, але ў 2013—2014 гадах гуляў толькі за дубль.

У сэзоне 2015 году празь фінансавыя чыньнікі «Гомель» пакінулі асноўныя гульцы, і Віталь здолеў замацавацца ў першай камандзе. Зь лета пачаў трывала зьяўляцца ў стартавым складзе. 14 верасьня 2015 году ў матчы супраць «Менску» атрымаў цяжкую траўму, празь якую выбыў на доўгі тэрмін. У студзені 2016 году на два гады падоўжыў кантракт з «Гомлем». Аднавіўся ад траўмы толькі ўлетку 2016 году, але на поле выходзіў зрэдку, у асноўным застаючыся на лаўцы запасных.

У першай палове сэзону 2017 году выступаў за дублюючы склад «Гомля». У ліпені 2017 году пакінуў каманду і перайшоў у рэчыцкі «Спадарожнік», за які гуляў да 2018 году. У пачатку 2021 году далучыўся да гомельскага «Паперпраму», а ў 2022 годзе перабраўся ў гарадзенскі «Нёман-Белкард».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Гомелю»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Сяргей Календа

**Сяргей Календа** (1985, Капыль) — пісьменьнік, культуроляг, рэдактар, капірайтар, аўтар чатырох кніг прозы, кнігі казак, а таксама раману, які быў выдадзены пад псэўданімам Аляксандар І. Бацкель. З маленства жыве ў Менску. Скончыў Факультэт міжнародных адносін БДУ па спэцыяльнасьці культуроляг-гэбраіст. Скончыў Аддзяленьне Літаратуры й Філязофіі Беларускага Калегіюму пры Беларускім ПЭН-цэнтры. Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў. Зьяўляецца стваральнікам і галоўным рэдактарам часопісу сучаснае беларускае прозы і мастацтва «Макулатура», які распрацоўвае сумесна з мастаком Васілісай Паляніна-Календа. Часопіс “Макулатура” сваёй мэтаю ставіць разьвіцьцё сучаснай беларускай культуры, выхад па-за моўныя межы й цэнзуру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Часопіс «Макулатура»
* Старонка на нямецкім сайце “Беларуская літаратура ў перакладах”
* Старонка на сайце часопіса«Макулатура»

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія эсэісты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капылі
Аліба

**Аліба** (, ;  971, Бэсалю — 30 сьнежня 1046, Кумфлэн) — граф Бэргі і Рыпальеса (988—1003), біскуп Віку (1018—1046), абат кляштару Сан-Мікель-дэ-Кюкса (1008—1046). Лічыцца адным з духоўных заснавальнікаў Каталёніі і адным з найважнейшых прэлатаў свайго часу на Пірэнейскім паўвостраве.

Абраны біскупам места Вік, Аліба шмат пісаў і пакінуў па сабе шматлікія працы пра свой час. Найістотнейшымі, аднак, зьяўляюцца арабскія рукапісы, перакладзеныя ім на лацінскую мову на карысьць усёй Эўропы.

## Жыцьцяпіс
Аліба паходзіў з шляхетнага каталёнскага дому (сэрданьская галіна Барсэлёнскай дынастыі). Меў трох братоў і сястру, паміж якімі бацька, граф Бэсалю, падзяліў свае землі. Аліба атрымаў Бэргу, аднак у 1002 або 1003 адмовіўся ад сьвецкіх уладаньняў і сышоў у бэнэдыктынскі кляштар Санта-Марыя-дэ-Рыполь.

З 1022 Аліба далучыўся да разьвіцьця руху «» (). У 1027 року ў Тулюжы (Паўночная Каталёнія) адбыўся сход біскупаў і шляхты, на якім было заключанае пагадненьне пра ўвядзеньне адмысловых дзён году, у якія хрысьціяне ня будуць варагаваць (пачаткова нядзелі і сьвяточныя дні), а ўцекачы могуць атрымаць сховішча ў цэрквах і сьвятых месцах.

Уплыў Алібы быў настолькі вялікі, што ў 1023 року кароль Санча III Наварскі раіўся зь ім наконт дарэчнасьці шлюбу сваёй сястры Ўракі зь ейным траюродным братам Альфонса V. Хоць біскуп і пярэчыў, аднак Санча яго праігнараваў. Лісты Алібы да розных каралёў Гішпаніі тлумачаць нам, што Альфонса й ягоны наступнік Бэрмуда III лічыліся імпэратарамі, а наварскі кароль быў проста манархам, хоць і манархам Пірэнэяў.

Аліба заснаваў або рэфармаваў кляштары Мансэрат (1025), Флювія і Каніжу, і асьвяціў або апекаваўся іншымі цэрквамі, такімі як Манрэская базыліка. Менавіта ён стварыў Асамблеі міру і замірэньня, правобраз будучага каталёнскага картэсу, каб дапамагчы шляхцічам у кіраваньні каралеўствам. Ён быў блізкім дарадцам барсэлёнскага графа Бэрэнгера Рамона I і пры падтрымцы ягонай маці, графіні Эрмэсэнды Каркасонскай, рэканструяваў сабор Віку. Новы сабор быў пераасьвечаны ў гонар сьвятых Пятра і Паўла 31 жніўня 1038 року.

Аліба памёр у манастыры ў Кюксе ў 1046.

## Памяць
У 1973 у складзе Барсэлёнскага ўнівэрсытэту быў адкрыты коледж імя абата Алібы, у 2003 пераўтвораны ва ўнівэрсытэт.

## Літаратура
* Ramón Menéndez Pidal. *The Cid and his Spain*, 1929.
* Ramón Ruiz Amado. Diocese of Vich. Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company.

## Вонкавыя спасылкі
* Скан буклету пра Алібу

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бэсалю
Катэгорыя:Каталёнскія абаты
Катэгорыя:Каталёнскія біскупы
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы
Катэгорыя:Бэрскія графы
Катэгорыя:Памерлі ва Ўсходніх Пірэнэях
Антон Лёсік

**Анто́н Лё́сік** (1872, в. Мікалаеўшчына, Менскі павет, Паўночна-Заходні край, Расейская імпэрыя — 1949, в. Мікалаеўшчына, БССР) — настаўнік, мовазнаўца, беларускі нацыянальны дзяяч. Брат Язэпа Лёсіка, дзядзька Якуба Коласа.

## Біяграфія
Скончыў Нясьвіскую настаўніцкую сэмінарыю, вучыўся ў настаўніцкім інстытуце ў Глухаве (1897—1900). Працаваў настаўнікам у школах Койданаўшчыны, у Ноўгарад-Северску. Пазьней выкладаў беларускую мову ў Менскім пэдагагічным тэхнікуме. Праз рэпрэсіі супраць брата Язэпа (1929—1931) быў звольнены з забаронай займацца выкладчыцкай дзейнасьцю. Да нямецкай акупацыі зарабляў на жыцьцё прыватнымі ўрокамі. У час нямецкай акупацыі працаваў у «Выдавецтве школьных падручнікаў і літаратуры для моладзі» ў Менску як рэцэнзэнт кніг.

Памёр у Мікалаеўшчыне ў 1949 годзе.

## Навуковая праца
Навуковы супрацоўнік Інбелкульту (з 1923), разам з братам Язэпам Лёсікам вывучаў пытаньні беларускага правапісу, удзельнічаў у складаньні праекту рэформы правапісу. Удзельнік Беларускай акадэмічнай канфэрэнцыі (1926). У час нямецкай акупацыі апрацаваў і выдаў г.зв. 8-е выданьне правапісу Тарашкевіча (1943). 

## Кнігапіс
*  
*  

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мікалаеўшчыне
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Лёсік

**Лё́сік** — беларускае прозьвішча.

* Язэп Лёсік (1883—1940) — беларускі пісьменьнік, публіцыст, мовазнаўца.
* Антон Лёсік (1872—1949) — беларускі настаўнік, мовазнаўца.
* Ванда Лёсік (у дзявоцтве — **Лявіцкая**) (1895—1968) — беларуская пісьменьніца, жонка Язэпа Лёсіка.
Пэрсік

**Пэрсік**, **брусква**, **брусквіца** (: «пэрсыдзкая сьліва», агульнаславянскае слова *брусква* паходзіць ад праславянскага **bersky*, што, у сваю чаргу, зьяўляецца вымоваю лацінскага *persica*) — расьліна зь сям’і ружавых, ад блізкароднасных мігдалаў адрозьніваецца толькі пладамі.

## Батанічнае апісаньне

Брусква гэта дрэва з лянцэтападобным лісьцём, ружовымі альбо чырвонымі кветкамі. Плады разнастайнай формы: ад пляскатых да падоўжана-даўгакружных, з баразёнкаю на аднім боку, звычайна аксаміцістыя; костачка зморшчана-баразнаватая, з кропкавымі ямінкамі ды завостранаю верхавінкаю.

## Распаўсюджаньне і культывацыя
Прарадзіма брусквы — Кітай, дзе яна вырошчвалася ўжо ў 2000 годзе да нашае эры. Стуль празь Індыю трапіла ў Пэрсыю, Грэцыю і Рым. Брусква гадуецца ў цёплых частках мернае Эўразіі і Амэрыкі, куды была прывезеная на пачатку XVI стагодзьдзя. Брусква шырока спажываецца, Паўночная Амэрыка вывозіць вялікую колькасьць брусквовае кансэрвы. З костачак вырабляецца лікёр «пэрсіка». Насеньне — сродак для атрыманьня брусквовага алею (лац.: *oleum persicorum*), які ўжываецца ў касьметыцы і мэдыцыне.

## У культуры

На ўсходзе брусква ўсевядомая ня толькі як смачная садавіна, але й як культурны сымбаль. У Кітаі лічылася, што брусквічнае дрэва — добрая ахова ад нячысьцікаў, плод брусквы — атрыбут багоў даўгалецьця кітайскіх народных вераваньняў, а насеньне выкарыстоўваецца ў кітайскае мэдыцыне як сродак для разрэджваньня крыві, ад пякотцы і супроць алерґіі. У клясычнае кітайскае повесьці «Траяцарства» галоўныя гэроі даюць братэрскую прысягу менавіта ў брусквовым садзе. Карэя таксама маець доўгую гісторыю гадоўлі брускваў, падвойнае зернетка лічыцца там прадвесьнікам цёплае зімы. У Японіі казка пра Маматара — хлопчыка нарадзіўшагася з брусквы — адная з найпапулярнейшых.

## Хімічны склад
У мякішы пладоў зьмяшчаюцца цытрынавая, яблычная, хінная ды вінная кісьлі; каль, жалеза, фосфар, манган, медзь, цынк, сэлен і магн; вітаміны, пэктыны і этарныя алеі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сьлівовыя
Катэгорыя:Садавіна
Іпаліт Краскоўскі

**Іпалі́т Краскоўскі** ( 1845, Гарадзенская губэрня — 12 студзеня 1899 г., Масква, Расейская Імпэрыя) — беларускі літаратар і публіцыст.

На сёньняшні час Іпаліт Краскоўскі зьяўляецца адным з малавядомых творцаў у беларускай гісторыі. Лічыцца, што ён родам зь Беласточчыны, аднак дакладная дата народзінаў невядомая. Памёр 12 студзеня 1899 году ў Маскве.

Пад канец 1880-х гадоў Іпаліт Краскоўскі актыўна пачынае цікавіцца дзейнасьцю «заходнерусістаў», пачынае працаваць у «Московских ведомостях», кіруе аддзелам рэпартажу гэтага часопісу. У «Московских ведомостях» і «Русском вестнике» надрукаваў шэраг апавяданьняў і аповесьцяў. Апублікаваў іх у Маскве пад загалоўкам «На западной окраине России».

Усе артыкулы й творы І. Краскоўскага тоесна былі злучаны зь Беларусьсю.

Ідэйна Краскоўскі належаў да лібэральнай плыні г. зв. заходнерусізму. Адмоўна ставіўся да палякаў, узьвялічваў расейскіх чыноўнікаў, у тым ліку й М. Мураўёва. З другога боку, са спачуваньнем апісваў лёс кожнага: беларусаў, украінцаў, габрэяў і г. д.

Беларусаў бачыў як частку расейскай нацыі з захаваньнем усёй нацыянальнай культуры, мовы й традыцыяў. Варта заўважыць, што, у адрозьненьне ад шматлікіх прадстаўнікоў тагачаснага заходнерусізму, ён імкнуўся паказаць навакольнаму грамадзтву беларусаў як вольных і працавітых людзей, які жадаюць змагацца за свае правы ў краі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Разлад плоцевай тоеснасьці

**Разлад плоцевай тоеснасьці** (плоцевая дысфарыя) — істотная незадаволенасьць сваёй плоцьцю і . Суправаджаецца пераапрананьнем у адзеньне процілеглага роду (трансвэстызм). Ускладненьне хваробы выклікае транссэксуальнасьць. Патрабуе асабістай і сямейнай .

## Праявы
Аб наяўнасьці хваробы сьведчаць агіда на ўласных плоцевых органаў, грамадзкая адасобленасьць ад сваіх аднагодкаў, трывога, адзінота і дэпрэсія. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Клінічная псыхалёгія
Катэгорыя:Псыхіятрыя
Катэгорыя:Гендэр
Катэгорыя:Ідэнтычнасьць
Gemeinsame Normdatei

**Gemeinsame Normdatei** (GND) — нямецкая сыстэма клясыфікацыі і сыстэматызацыі, прызначаная пераважна для бібліятэк. GND запушчана ў красавіку 2012 року Нямецкай нацыянальнай бібліятэкай у супрацоўніцтве з рознымі бібліятэчнымі сеткамі і складаецца з запісаў чатырох сыстэмаў: Personennamendatei (PND), Schlagwortnormdatei (SWD), Gemeinsame Körperschaftsdatei (GKD) і Einheitssachtitel-Datei des Deutschen Musikarchivs (DMA-EST).

На дату пачатку эксплюатацыі (5 красавіка 2012) ў GND мелася 9 493 860 запісаў, уключаючы 2 650 000 асобаў.

## Літаратура
* Christel Hengel-Dittrich. ''Das Projekt Gemeinsame Normdatei — GND.'' In: *Dialog mit Bibliotheken.* Jg. 22, H. 1, S. 36.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Электронны каталёг: OGND (Bibliotheksservice-Zentrum Baden-Württemberg)
* Электронны каталёг: DNB-Portal (Deutsche Nationalbibliothek)
* Über das Projekt Gemeinsame Normdatei (Deutsche Nationalbibliothek)

Катэгорыя:Бібліятэчная каталёгізацыя
Катэгорыя:Клясыфікатары
Катэгорыя:Творы пад ліцэнзіямі Творчых грамадаў
Катэгорыя:Вольны доступ
Усеагульны службовы пералік тэрытарыяльнага дзяленьня краіны

**Усеагульны службовы пералік тэрытарыяльнага дзяленьня краіны** (УСПТДК; ) — афіцыйны дзяржаўны рэестар тэрытарыяльнага дзяленьня ў Польшчы, які знаходзіцца ў вядзеньні .

Быў уведзены распараджэньнем Рады міністраў Польшчы ад 25 сьнежня 1998 року, апублікаваным у  № 157 п. 1031. Утрымлівае сыстэмы:
* ідэнтыфікатараў і назваў адзінак адміністрацыйнага дзяленьня TERC10;
* ідэнтыфікатараў і назваў мясцовасьцяў SIMC10;
* статыстычных раёнаў і рэгістрацыйных акруг BREC10;
* адраснай ідэнтыфікацыі вуліцаў, нерухомасьці, будынкаў і кватэраў NOBC10.

Ідэнтыфікатары рэестру служаць абавязковым стандартам тэрытарыяльнай ідэнтыфікацыі для ўправаў, якія вядуць дзяржаўныя рэестры, ужываюцца ў дзяржаўнай статыстыцы, а таксама даюць магчымасьць інтэграцыі дадзеных.

Рэестар ёсьць публічным. Зьвесткі зь яго падаюць ваяводзкія статыстычныя ўправы і ГСУ.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пошук па рэестры 

Катэгорыя:Геакоды
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Польшчы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе
Футра

**Фу́тра** — вырабленая шкура сысуноў (пушных зьвяроў) з валасяным покрывам і выраб зь яе. Якасьць залежыць ад віду , умоваў жыцьця і паходжаньня жывёлы, яе , плоці, часу  і спосабаў апрацоўкі. Асноўныя паказьнікі якасьці — носкасьць, цеплаахоўнасьць, мяккасьць, маса,  і колер. Найбольш носкае з выдры (да 20 сэзонаў),  (16), норкі (14),  (5) і труса (1). Найбольш цеплаахоўнае ў пясца, паўночнага аленя, янотападобнага сабакі і . Найцяжэйшае ў расамахі, ваўка, выдры і бабра. Валасяное покрыва бывае грубае, паўмяккае, мяккае, шаўкавістае і вельмі мяккае. Бляск шаўкавісты і шклопадобны. Паводле адценьня падзяляюць на аднаколернае раўнамернае і нераўнамернае, рознаколернае і з занальнай афарбоўкай.

## Беларусь
Са Старажытнасьці футра куніцы служыла грашыма для набыцьця тавараў і выплаты падаткаў. Таксама футра выраблялі з баброў, вавёрак, ліс, выдраў, гарнастаяў, рысей, барсукоў, норак і . Найдаражэйшым было сабалінае футра, што на 1679 год каштавала ў Магілёве 200 злотых або 2 кані. Для параўнаньня: 40 гарнастаяў каштавалі 26 злотых. За часамі Вялікага Княства Літоўскага (13—18 стагодзьдзі) шляхта адводзіла ў сваіх лясах адмысловыя месцы пад бабровыя гоны. На 1716 г. бабёр каштаваў 25 злотых, кажух — толькі 15 злотых.

## Глядзіце таксама
* Баброўнікі (гісторыя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Адзеньне
Дактыляскапія

**Дактыляскапія** ( — «палец» + «разглядаю») — дасьледаваньне будовы ўзораў скуры рук з мэтай апазнаньня асобы. На далоневай паверхні канцавых (ногцевых) фалянгаў пальцаў ёсьць рэльефныя (папілярныя) лініі, якія строга асабістыя, адносна ўстойлівыя і здольныя аднаўляцца ў былым выглядзе пры паверхневым парушэньні скурнага покрыва. З улікам відаў і тыпаў скурнага ўзору, іх дадатковых асаблівасьцяў выводзіцца дактыляскапічная формула, што служыць асновай парадкаваньня дактыляскапічных картаў у картатэках. Найбольш шырока выкарыстоўваюцца ў крыміналістыцы: па адбітках пальцаў рук ажыцьцяўляюцца крыміналістычнае апазнаньне асобы злачынца, устанаўленьне раней улічанага судзімага злачынца, апазнаньне неапазнаных трупаў і пошук зьніклых бязь вестак асобаў. Выкарыстоўваецца таксама ў антрапалёгіі, мэдыцыне і банкаўскай справе.

## Беларусь
Паводле зьменаў ад 4 студзеня 2010 году ў Закон аб дзяржаўнай дактыляскапічнай рэгістрацыі здача адбіткаў пальцаў стала з 21 красавіка абавязковай для ваеннаабавязаных мужчынаў ва ўзросьце 18—55 гадоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Крыміналістыка
Катэгорыя:Антрапалёгія
Катэгорыя:Мэдыцына
Катэгорыя:Банкаўская справа