Гасьціны двор (Менск)

**Гасьці́ны дво́р** — помнік архітэктуры XVIII — пачатку XX ст. у Менску. Знаходзіцца ў цэнтры гістарычнага Высокага Рынку. Твор архітэктуры клясыцызму і мадэрну. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі. Утвараў адзіны ансамбль з комплексам Малога гасьцінага двара.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Па моцным пажары 1547 году ў Менску пачаліся вялікія будаўнічыя пераўтварэньні. У цэнтры новай забудовы апынуўся пляц Высокі Рынак, дамінантамі якога сталі ратуша і Гасьціны двор. Упершыню Гасьціны двор упамінаецца ў пацьверджаньні прывілею на Магдэбурскае права 1569 году, дзе быў дадзены дазвол «*… мещаном Менским в месте тамошнем Менском двор гостиный на местцу слушном для тоянья купцов збудовати*».

Комплекс Гасьцінага двара, які захаваўся да нашага часу, збудавалі ў XVIII ст., магчыма, з улучэньнем часткі больш раньніх пабудоваў. Першапачаткова ён меў С-падобную форму і складаўся зь некалькіх 2—3-павярховых будынкаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Менск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, пачалося будаваньне паўночна-ўсходняй часткі комплексу. Праект гэтага будынку ў стылі клясыцызму (аўтар — губэрнскі архітэктар Ф. Крамер) зьмяшчаецца ў «Атлясе Менскай губэрні 1800 году».

Па рэканструкцыі 1909 году над паўднёва-заходняй часткай надбудавалі трэці паверх, фасады дэкаравалі ў стылі мадэрну, зьмяніўся плян будынка. У пачатку XX ст. у будынку  месьціўся аддзел Азова-Данскога камэрцыйнага банку, крамы і купецкі клюб, дзе ў 1914 годзе выступаў Уладзімер Маякоўскі.

### Найноўшы час
У 1917 годзе ў Гасьціным двары праходзілі 1-я і 2-я Паўночна-Заходнія абласныя канфэрэнцыя РСДРП(б), месьціўся Абласны выканаўчы камітэт Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняй вобласьці і фронту.

У час Другой сусьветнай вайны паўднёва-ўсходняя частка будынка пацярпела ад простага трапленьня авіябомбы. Астатнія ацалелыя будынкі занялі ўстановы Трэцяга Райху. У іх знаходзілася СД-абвэр, контрвыведка. 15 лютага 1944 году гітлераўцы прысудзілі тут да сьмяротнага пакараньня антыфашыста Фрыца Шменкеля.

Па вайне ўвесь комплекс на некаторы час займаў НКВД. У 1946 годзе тут знаходзілася заля боксу спартовага таварыства «Дынама».

## Архітэктура
Комплекс будынкаў мае замкнёную кампазыцыю з двума ўнутранымі дворыкамі.
* **№ 2** — 2-павярховы складаны ў пляне будынак, накрыты вальмавым дахам. Пад дахам праходзіць шматслойны карніз. Сьцены атынкаваныя і афарбаваныя. Куты будынка акцэнтуюцца роўнымі лапаткамі. Прастакутныя аконныя праёмы на другім паверсе дэкаруюцца абрамленьнямі з простымі сандрыкамі.
* **№ 4** — 3-павярховы складаны Г-падобны ў пляне будынак з рызалітамі ў дваровай частцы. Галоўны фасад будынка мае сымэтрычную кампазыцыю. Цэнтральная яго частка вылучаецца кілепадобным шчытом з трыма вузкімі паўцыркульнымі аконнымі праёмамі. Бакавыя часткі фасаду завяршаюцца простымі атыкамі. Фасады рытмічна падзяляюцца прастакутнымі аконнымі праёмамі і лапаткамі. Плястыку фасадаў узбагачаюць ляпныя элемэнты, філёнгі. Будынак мае калідорны плян. У інтэр’еры сходы з каванай агароджай, печы, абліцаваныя кафляй.
* **№ 10** — 2-павярховы, шчыльна прымыкае да дамоў № 2 і № 4. Галоўны фасад мае сымэтрычную кампазыцыю. Цэнтральная частка будынка вылучаецца 4-калённым дарычным портыкам, завершаным масіўным антаблемэнтам і трыкутным франтонам. У тымпане франтона паўкруглая люкарна. Над галоўным уваходам навісае балькон з балюстраднай агароджай. Бакавыя часткі фасаду акцэнтуюцца неглыбокімі роўнымі рызалітамі. Дзьвярныя праёмы ў рызалітах дэкаруюцца трыкутнымі сандрыкамі. Гарызантальна фасад падзяляецца міжпаверхавай цягай і завяршаецца карнізам. Прастакутныя аконныя праёмы на першым паверсе аздабляюцца простымі ліштвамі з замковым каменем.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Miensk, Vysoki Rynak, Haściny Dvor. Менск, Высокі Рынак, Гасьціны Двор (T. Kramer, 1800).jpg|Рысунак з атлясу 1800 году
Miensk, Haściny Dvor. Менск, Гасьціны Двор (1896).jpg|Праект на рэканструкцыю, 1896 г.
Miensk, Haściny Dvor. Менск, Гасьціны Двор (1900).jpg|Плян, 1900 г.
Miensk, Haściny Dvor. Менск, Гасьціны Двор (1903).jpg|Праект на рэканструкцыю, 1903 г.


### Гістарычныя здымкі

Miensk, Vysoki Rynak, Haściny Dvor. Менск, Высокі Рынак, Гасьціны Двор (1865-75).jpg|1865 г.
Miensk, Vysoki Rynak, Haściny Dvor. Менск, Высокі Рынак, Гасьціны Двор (1910).jpg|1910 г.
Miensk, Vysoki Rynak, Haściny Dvor. Менск, Высокі Рынак, Гасьціны Двор (1911) (2).jpg|1911 г. 
Miensk, Haściny Dvor. Менск, Гасьціны Двор (1925).jpg|да 1918 г.


Miensk, Haściny Dvor. Менск, Гасьціны Двор (9.04.1917).jpg|9 красавіка 1917 г. 
Miensk, Vysoki Rynak, Haściny Dvor. Менск, Высокі Рынак, Гасьціны Двор (9.04.1917) (2).jpg|9 красавіка 1917 г.
Miensk, Haściny Dvor. Менск, Гасьціны Двор (1917).jpg|1917 г.
Miensk, Vysoki Rynak. Менск, Высокі Рынак (15.10.1917) (3).jpg|красавік 1918 г.


Miensk, Vysoki Rynak. Менск, Высокі Рынак (1918).jpg|1918 г.
Miensk, Vysoki Rynak. Менск, Высокі Рынак (1918) (4).jpg|1918 г.
Miensk, Vysoki Rynak. Менск, Высокі Рынак (8.08.1919) (5).jpg|8 жніўня 1919 г.
Miensk, Vysoki Rynak, Haściny Dvor. Менск, Высокі Рынак, Гасьціны Двор (1926).jpg|1926 г. 


Miensk, Haściny Dvor. Менск, Гасьціны Двор (1.05.1930).jpg|1 траўня 1930 г.
Miensk, Vysoki Rynak, Haściny Dvor. Менск, Высокі Рынак, Гасьціны Двор (11.07.1930).jpg|11 ліпеня 1930 г.
Miensk, Vysoki Rynak. Менск, Высокі Рынак (1932).jpg|1932 г.
Miensk, Vysoki Rynak, Haściny Dvor. Менск, Высокі Рынак, Гасьціны Двор (1941-43).jpg|1941—43 гг.


### Сучасныя здымкі

Пл. Свабоды, 2, 4, 8.JPG|Агульны выгляд
Гасціны двор.jpg|Дом №2
Гасьціны двор (Менск).jpg|Дом №4
Верхні горад у Мінску 08.JPG|Дом №10


## Глядзіце таксама
* Малы гасьціны двор

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Збудаваньні Менску