open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мэсроп Маштоц

**Мэсро́п Машто́ц** (; каля 361/362, вёска Хацык, правінцыя Тарон, ля возера Ван — 17 лютага 440, Вагаршапат) — армянскі лінгвіст, місіянэр, перакладнік Бібліі. Найболей вядомы стваральнік армянскага альфабэту, заснавальнік армянскай літаратуры і пісьмовасьці. Сьвяты Армянскай Апостальскай і Каталіцкай цэркваў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Армэніі
Катэгорыя:Сьвятыя Армянскай апостальскай царквы
Катэгорыя:Сьвятыя ўсходніх каталіцкіх цэркваў
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі на армянскую мову
Катэгорыя:Армянскія мовазнаўцы
Катэгорыя:Памерлі ў Вагаршапаце
Катэгорыя:Пахаваныя ў Арагацотне
Катэгорыя:Асобы на манэтах
Катэгорыя:Асобы на марках
Рэпантыньні (Канада)

**Рэпантыньні** () — горад у Канадзе, разьмешчаны ў правінцыі Квэбэку, зьяўляецца прадмесьцем гораду Манрэалю. Горад зьяўляецца 12-м паводле велічыні ў правінцыі.

## Гісторыя
Заснаваны ў 1670 годзе Жанам-Батыстам Ле Гардорам, Рэпантыньі зьяўляецца адным з найстарэйшых гарадоў у раёне Вялікага Манрэалю. На працягу 250 гадоў у мястэчку жылі сотні сялянаў, якія займаліся сельскай гаспадаркай. У 1677 годзе першы перапіс паказаў толькі 30 жыхароў. Першы муніцыпальны савет быў утвораны ў ліпені 1855 году. Бэнжамэн Маро стаў першым мэрам гораду.

Рэпантыньні быў аб’яднаны з суседнім горадам Ле Гардор 1 чэрвеня 2002 году. Плошча гораду ўзрасла з 29 да 69 км², а насельніцтва павялічылася на 70%.

Рэпантыньні зьяўляецца заходнім канчатковым пунктам былой дарогі Шмэн-дзю-Руа, якая ідзе на ўсход да гораду Квэбэку.

## Насельніцтва
На 2011 год у горадзе жыло 82 тысячы чалавек.

### Мовы
Паводле перапісу 2006 году было ўсталявана, што француская мова была роднай для 94,5% насельніцтва, у той час як ангельская была роднай для 1,4% насельніцтва.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Канады
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Порт-Толбат Таўн

«**Порт-Толбат Таўн**» — ўэйлскі футбольны клюб з гораду Порт-Толбату. Заснаваны ў 1901 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Порт-Толбат
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1901 годзе
Шмэн-дзю-Руа

**Шмэн-дзю-Руа** (; «Каралеўская дарога») — гістарычная дарога, пракладзеная ўздоўж паўночнага ўзьбярэжжа ракі Сьвятога Лаўрэнція ў Квэбэку. Дарога пачынаецца ў Рэпантыньі й цягнецца амаль на 280 кілямэтраў на ўсход да гораду Квэбэк, ягоных усходніх ускраін. Большая частка Шмэн-дзю-Руа ў нашы дні знаходзіцца паблізу сучаснай шашы квэбэкскай шашы 138.

## Гісторыя
У 1706 годзе Вышэйшая рада Новай Францыі пастанавіла, што павінна быць пабудавана дарога, якая будзе злучаць паселішчы ўздоўж паўночнага ўзьбярэжжа ракі Сьвятога Лаўрэнція. Працы пачаліся ў 1731 годзе пад ачольваньнем старэйшага дарожнага наглядчыка Эсташа Лянуера дэ Буаклерка, а дарога была скончана ў 1737 годзе. Пасьля завяршэньня працы Шмэн-дзю-Руа мела шырыню ў 7,4 мэтры, больш за 280 кілямэтраў у даўжыню, і перасякала 37 фэадальных уладаньняў. Шмэн-дзю-Руа у той час была самай доўгай дарогай на поўнач ад ракі Рыё-Грандэ.

## Вонкавыяс спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Дарогі Канады
Катэгорыя:Геаграфія Канады
Катэгорыя:Новая Францыя
Рымускі

**Рымускі** () — горад у Канадзе, разьмешчаны ў правінцыі Квэбэк, адміністрацыйным рэгіёне Ба-Сэн-Ляран у вусьце ракі Рымускі. Горад зьяўляецца цэнтрам рымска-каталіцкага арцыбіскупства. Сабор Сэн-Жэмэн зьяўляецца самым высокім будынкам у цэнтры гораду.

## Гісторыя
Горад быў заснаваны сэрам Рэнэ Лепажам дэ Стэ-Клерам у 1696 годзе. Родам з Бургундыі, ён абмяняўся сваёй уласнасьцю й пераехаў у Канаду. Былы ўладальнік сэньёрыі валодаў Рымускі з 1688 году, але ніколі ня жыў там. Рэнэ Лепаж перавёз сваю сям’ю ў Рымускі, якая валодала надзелам да 1790 году, калі сэньёрыя быда прададзена квэбэцкаму бізнэсоўцу Жазэфу Драпо.

«Мэзон Лямантань» быў пабудаваны ў 1750 годзе Мары-Аньесай Лепаж, унучкай лорда Рэнэ Лепажа. Гэта адзін з самых старых фахвэркавых дамоў у Квэбэку й знаходзіцца ў межах таго, што цяпер называецца акругай Усходні Румускі.

## Эканоміка
У Рымускі разьмешчана вялікая група франка- й дзьвюхмоўных інстытутаў прысьвечаных акеаналёгіі й марскім тэхналёгіям. Гэтыя арганізацыі ўключаюць сябе ў Інстытут акіяналёліі Квэбэка, Інстытут навук мора, Цэнтар па дасьледаваньнях марскіх біятэхналёгіяў, Міждысцыплінарны цэнтар разьвіцьця картаграфіі акіянаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Квэбэку
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Ордэн Канады

**О́рдэн Кана́ды** () заснаваны 17 красавіка 1967 году каралевай Вялікабрытаніі і Канады Лізаветай II з нагоды сьвяткаваньня стагодзьдзя дзяржавы (1 ліпеня 1967) і прызначаны для ўзнагароджаньня грамадзян Канады і замежных грамадзян.

Першае ўзнагароджаньне адбылося 7 ліпеня 1967. Сувэрэнам ордэна зьяўляецца Каралёва. Ўзнагароджаньне вырабляе Генэрал-губэрнатар Канады. Усяго за 40 гадоў было ўзнагароджана больш за 5000 чалавек.

## Клясы
Ордэн дзеліцца на тры клясы:
* **Кампаньён Ордэна Канады** ( (CC)) — узнагароджваюць за найвышэйшыя заслугі перад Канадай і чалавецтвам. На працягу году магчыма ня больш за 15 узнагароджаньняў, пры гэтым колькасьць кампаньёнаў абмежавана 165 жывымі асобамі — грамадзянамі Канады. Па стане на лютым 2007 было 164 жывуць кампаньёнаў і 4 ганаровых кампаньёна.
* **Афіцэр Ордэна Канады** ( (OC)) — узнагароджваюць за высокія заслугі перад Канадай і чалавецтвам. На працягу году магчыма ня больш за 64 узнагароджаньняў. Па стане на 29 верасьня 2005 году налічвалася 1006 жывуць Афіцэраў ордэна.
* **Сябра Ордэна Канады** ( (CM)) — узнагароджваюць за выдатную службу для пэўнай супольнасьці, групы або сфэры дзейнасьці. На працягу году магчыма ня больш за 136 узнагароджаньняў. Па стане на 29 верасьня 2005 году налічвалася 1964 жывых сябраў ордэна.

Катэгорыя:Канадзкія ордэны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1967 годзе
Неверагодны містэр Фокс

«**Невераго́дны мі́стэр Фокс**» () — дзіцячы раман брытанскага пісьменьніка Роальда Даля, які выйшаў у 1970 року. Кніга распавядае пра ліса містэра Фокса і ягоныя прыгоды ў барацьбе з суседзямі-фэрмэрамі.

## Сюжэт
Галоўны герой — антрапаморфны, хітры, разумны ліс па імі містэр Фокс, які жыве ў нары з жонкай, сынам і пляменьнікам. Каб пракарміць сям’ю, містэр Фокс зьдзяйсьняе начныя набегі на суседзкія фэрмы трох злосных, жорсткіх, дурных фэрмераў, якіх завуць Богіс, Банс і Бін. Яны намагаюцца спыніць рабаўніцтва сваіх уладаньняў, забіўшы Фокса.

Дзеля выкананьня свайго пляну яны дакопваюцца трактарамі да лісінай нары, аднак сям’я Фокса закопваецца яшчэ глыбей у зямлю. Трыё фэрмэраў, сьмешныя ў сваёй упартасьці, вырашаюць чакаць ля выйсьця са зброяй, пакуль ліс не зьявіцца на паверхню. Сям’я містэра Фокса, а таксама ўсе іншыя падземныя жыхары асуджаныя на галодную сьмерць.

Нечакана ў містэра Фокс зьяўляецца плян, як здабыць ежу. Ён зь дзецьмі выкопваюць тунэль, выходзячы акурат у куратнік містэра Богіса. Забясьпечыўшы ежай сям’ю, містэр Фокс запрашае ў каманду свайго сябра Барсука. Яны выкопваюць выйсьці на фэрму Банса і ў склеп Біна, поўны яблычнага сыдру. Яны вяртаюцца са здабычай дахаты, дзе ўсе зьвяры ладзяць сьвяточную вечарыну з нагоды сканчэньня голаду. За сталом містэр Фокс запрашае ўсіх да яго ў сакрэтнае сховішча, дзе больш ня трэба баяцца злодзеяў і будзе дастаткова ежы. Усе зьвяры ў захапленьні, а Богіс, Банс ды Бін марна чакаюць, пакуль містэр Фокс вылезе з нары.

## Адаптацыі
* Рэжысэр Ўэс Андэрсан зьняў у 2009 року аднайменны фільм у тэхніцы лялечнае мультыплікацыі. У фільме зроблены акцэнт на стасункі мужа і жонкі Фоксаў, а таксама бацькі з сынам; дададзеныя сцэны супрацьстаяньня ліса з фэрмэрамі і грунтоўна перапрацаванае сканчэньне сюжэту.
* Тобіяс Пікер стварыў паводле кнігі аднайменную опэру, упершыню пастаўленую ў 1998 на сцэне Лос-Анджэлескай опэры.

## Вонкавыя спасылкі
* Вікі-энцыкляпэдыя па творы

Катэгорыя:Кнігі 1970 году
Катэгорыя:Брытанскія раманы
Катэгорыя:Творы Роальда Даля
Катэгорыя:Дзіцячыя кнігі
Майкл Джэй Фокс

**Майкл Джэй Фокс** (; нарадзіўся 9 чэрвеня 1961 году, Эдмантан, Канада) — канадзкі актор, прадусар, актывіст і актор голасу за кадрам. Майкл шырока вядомы дзякуючы ролям Марці Макфлая ў трылёгіі «*[[Назад у будучыню (кінатрылёгія)|Назад у будучыню]]*» (1985—1990); Алекса Кітана ў сыткоме «*[[Сямейная сувязь]]*» (1982—1989). За гэтыя ролі Майкл атрымаў тры ўзнагароды «Эмі» й аднойчы «Залаты Глёбус». Дзякуючы ролі Майка Флаэрці ў сыткоме «*[[Сьпін-Сіці]]*» (1996—2000), Фокс атрымаў «Эмі», тры «Залатыя глёбусы» й дзьве ўзнагароды Гільдыі кінаактораў ЗША.

У 1991 годзе Фоксу быў пастаўлены дыягназ хваробы Паркінсона, што было выкрыта для публікі толькі ў 1999 годзе. У 2000 годзе акторская дзейнасьць Майкла значна скарацілася, бо сымптомы ягонай хваробы сталі больш сур’ёзнымі. З тых часоў ён стаў актывістам дасьледаваньняў на пошук лекаў. Гэта прывяло да фундацыі Фонду Майкла Джэй Фокса. 5 сакавіка 2010 году швэдзкі Каралінскі інстытут прысвоіў яму ганаровую доктарскую ступень мэдыцыны за ягоную працу ў справе прапаганды й збору сродкаў для лячэньня хваробы Паркінсона.

З 2000 году Фокс у асноўным працаваў як актор голасу за кадрам ў фільмах, як то «*[[Ст’юарт Літл]]*» й «*[[Атлянтыда: Згублены сьвет]]*» і іншыя. 27 траўня 2011 году Фокс атрымаў Ордэн Канады дзякуючы сваёй папулярнасьці й працы па збору сродкаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Канадзкія акторы
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Афіцэры ордэна Канады
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі Гільдыі кінаактораў ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Грэмі»
Мартэн Сэн-Люі

**Мартэн Сэн-Люі** (; нарадзіўся 18 чэрвеня 1975 году, Ляваль, Канада) — канадзкі хакеіст, флянгавы нападнік.

## Кар’ера
Мартэн не праходзіў працэдуру драфту, а пачаў сваю кар’еру ў НХЛ з клюбу «Калгары Флэймз» у 1998 годзе, а таксама гуляў швайцарскую «Лязану» падчас лакаўту ў ЗША. За «Тампа Бэй Лайтнінг» Сэн-Люі выступае з 2000 году й разам з клюбам у 2004 годзе стаў уладальнікам Кубку Стэнлі.

Сэн-Люі зьяўляецца ўладльнікам трафэя Тэда Лінсдэя й памятнай узнагароды Гарта як самы каштоўны гулец НХЛ у сэзоне 2003—2004 гадоў. Таксама ў тым сэзоне ён атрымаў свой першы трафэй Арта Роса як найлепшы бамбардзір лігі з 94 выніковымі пунктамі. Мартэн тройчы атрымоўваў памятны трафэй Лэдзі Бінг як самы джэнтэльмэнскі гулец лігі. У 2013 годзе ва ўзросьце 37 гадоў ён атрымаў свой ​​другі трафэй Арта Роса, стаўшы самым узроставым гульцом, які калі-небудзь атрымоўваў асабістыя ўзнагароды лігі.

Сэн-Люі рэгулярна гуляе за зборную Канады. Ён быў чальцом каманды, якая атрымала перамогу ў чэмпіянаце сьвету па хакеі 2004 году, а таксама быў у складзе зборнай падчас зімовых Алімпійскіх гульняў 2006 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Профіль на сайце NHL.com
* Статыстыка на сайце The Internet Hockey Database

Катэгорыя:Канадзкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Канады
Катэгорыя:Канадзкія хакеісты і хакеісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Уладальнікі Кубка Стэнлі
Катэгорыя:Уладальнікі памятнага трафэю Гарта
Катэгорыя:Уладальнікі памятнага трафэю Лэдзі Бінг
Катэгорыя:Уладальнікі трафэя Арта Роса
Катэгорыя:Уладальнікі ўзнагароды Тэда Лінсдэя
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Калгары Флэймз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Тампа Бэй Лайтнінг»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лязана»
Катэгорыя:Хакеісты і хакеісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 году
Катэгорыя:Хакеісты і хакеісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 году
Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа (Шаркоўшчына)

**Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа** — рымска-каталіцкі сакральны будынак у Шаркоўшчыне, узьведзены ў 1995 годзе.

## Гісторыя
Будаваўся ў 1992—1995 гадох (асьвечаны ў 1995 годзе) з цэглы.

## Архітэктура
Прастакутная ў пляне 3-нэфавая 1-вежавая базыліка з 5-граннай апсыдай. На фасадзе выступае 3-ярусная 4-гранная шатровая званіца. Роўныя бакавыя фасады рытмічна падзяляюцца аркавымі аконнымі праёмамі. Вальмавае пакрыцьцё апсыды завяршаецца 4-граннай сыгнатуркай.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Касьцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Шаркоўшчына
Ліворна (футбольны клюб)

«**Ліво́рна**» () — італьянскі футбольны клюб з аднайменнага гораду, які месьціцца ў вобласьці Таскана цэнтральнай Італіі.

Найвышэйшым дасягненьне ў чэмпіянаце краіны для клюбу зьяўляецца 2 месца ў сэзоне 1942—1943 гадоў, у якім ліворнаўцы толькі на адзін пункт саступілі чэмпіёнам, клюбу «Тарына».

## Гісторыя
Клюб быў заснаваны пад назвай спартовы зьвяз «Ліворна» () у 1915 годзе, аднак дэбютаваць у афіцыйных спаборніцтвах каманда здолела толькі ў 1919 годзе, пасьля іхнага аднаўленьня па сканчэньня Першай сусьветнай вайны. Дэбют апынуўся на зьдзіўленьне ўдалым — у сэзоне 1919—1920 гадоў «Ліворна» пераадолеў кваліфікацыйны рэгіянальны турнір у Таскане, паўфінальны турнір сярод камандаў Паўднёвай Італіі, адолеў ў паўднёваітальянскім фінале рымскую каманду «Фартытуда» й выйшаў да агульнанацыянальнага фіналу. Толькі ў гэтым фінальным матчы каманда саступіла «Інтэрнацыянале», які й стаў чэмпіёнам краіны.

Пазьней «Ліворна» стаў адным з удзельнікаў першага розыгрышу Сэрыі A пасьля зьмяненьня ў 1929 годзе сыстэмы італьянскіх лігаў. Ужо ў наступным сэзоне 1930—1931 гадоў каманда ўпершыню выбыла з найвышэйшага дывізіёну ў Сэрыю B. На працягу наступнага дзесяцігодзьдзя «Ліворна» увесь час пераходзіла паміж сэрыямі A і B, не затрымліваючыся ні ў адной зь іх больш чым на 2 сэзоны.

Апошнія гады перад спыненьнем футбольных спаборніцтваў у Італіі ў 1943 годзе й першыя сэзоны пасьля аднаўленьня чэмпіянату па завяршэньні Другой сусьветнай вайны каманда спаборнічала ў мацнейшай Сэрыі A, аднак ужо ў канцы 1940-х гадох у турнірных выніках «Ліворна» стаў назірацца спад. Спачатку, у сэзоне 1948—1949 гадоў клюб заняў апошні радок турнірнай табліцы й выбыў у Сэрыю B, а яшчэ праз тры сэзоны апынуўся ў трэцяй у герархіі футбольных лігаў Сэрыі C. Менавіта ў гэтым дывізіёне італьянскага першынства каманда правяла амаль усе 1950-я й пачатак 1960-х гадоў.

У 1964 годзе каманда зь Ліворна вярнулася да другой па сіле Сэрыі B, у якой змагалася да 1972 году. Пасьля ў каманды пачаўся зацяжны крызіс, які працягваўся каля 30 гадоў — каманда зноўку выступала ў Сэрыі C, а пасьля рэарганізацыі футбольных лігаў — у Сэрыі C1 і Сэрыі C2. У 1991 годзе клюб абвесьціў аб банкруцтве й спыніў сваё існаваньне, аднак ужо ў тым жа годзе ён быў адноўлены пад сучаснай назвай і пачаў выступы ў рэгіянальнай лізе Тасканы. У 1993 годзе клюб пераадолеў шлях рэгіянальнымі лігамі ў нацыянальную Сэрыю C2, якая ёсьць чацьвертым узроўнем у герархіі футбольных лігаў, а яшчэ празь пяць гадоў атрымаў правы выступу ў Сэрыі C1.

Па-сапраўднаму адраджэньне «Ліворна» пачалося ў пачатку 2000-х гадоў, калі каманда спачатку выйшла ў Сэрыю B, а ў сэзоне 2004—2005 гадоў упершыню за 50 гадоў стартаваў у турніры найвэшэйшага дывізіёну. У тым сэзоне каманда фінішавала на 8 месцы, яшчэ праз год — на шостым, атрымаўшы такім чынам правы выступаў у розыгрышы Кубка УЭФА.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Ліворна
Ерэван (футбольны клюб)

«**Ерэван**» () — былы армянскі футбольны клюб з гораду Ерэван. Заснаваны ў 1995 годзе і расфармаваны ў 2000 годзе. Чэмпіён Армэніі (1997).

Катэгорыя:Спорт у Ерэване
Пружанскі ключ

**Пружа́нскі ключ** (воласьць) — група населеных пунктаў у складзе Пружанскай губэрні. На чале стаяў ключавы аканом. Паводле зьвестак каморніка Людвіка Кройца, меў у 1765 року 553 валокі.

## Склад
Паводле стану на 1783:

### Месты
* Пружана

### Вёскі
* Арабнікі
* Бакуны
* Дабучын
* Жадзены
* Ляжайка
* Агароднікі
* Парасьляны
* Якавічы

## [[Авульс]]
* Белавусаўшчына

Катэгорыя:Гісторыя Пружанскага раёну
Катэгорыя:Падляскае ваяводзтва (1513—1795)
Катэгорыя:Берасьцейскае ваяводзтва
Пружанская губэрня

**Пружа́нская губэ́рня**&nbsp;— адміністрацыйная адзінка Берасьцейскае эканоміі ВКЛ.

## Ключы
* Гарадзечанскі
* Дахлоўскі
* Ліноўскі
* Пружанскі
* Сухопальскі
* Чахецкі

Катэгорыя:Гісторыя Пружанскага раёну
Катэгорыя:Берасьцейская эканомія
Катэгорыя:Падляскае ваяводзтва (1513—1795)
Катэгорыя:Берасьцейскае ваяводзтва
Орля (неадназначнасьць)

Назву **О́рля** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Орля — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Орля — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці

### [[Польшча]]
* Велікапольскае ваяводзтва:
** Орля — вёска ў Кратошынскім павеце
** Орля — асада ў Вангравецкім павеце

* Падляскае ваяводзтва:
** Орля — вёска ў Бельскім павеце

## Іншае
* Орля — шляхецкі герб
* Орля — гміна ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва

## Глядзіце таксама
* Орла
* Арля
Вялічкавічы

Назву **Вялічкавічы** маюць:

* Вялічкавічы — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Вялічкавічы — вёска ў Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Вялічкавічы — вёска ў Салігорскім раёне Менскай вобласьці
Орля (Берасьцейская вобласьць)

**О́рля** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Воўчынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 16 чалавек
* 1999 год — 37 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Катэгорыя:Воўчынскі сельсавет
Нагані (нацыянальны парк)

**Нацыянальны парк Нагані** — нацыянальны парк Канады, разьмешчаны ў даліне ракі Саўт-Нагані (прытоку ракі Ліярд) за 500 км на захад ад сталіцы Паўночна-Заходніх тэрыторыяў Елаўнайф, у паўднёвай частцы гор Макензі.

Парк быў заснаваны ў 1976 годзе. У перакладзе з мовы народу дэнэ, «нгані» азначае «душа». На рацэ Саўт-Нагані разьмешчаны чатыры каньёны: Першы, Другі, Трэці і Чацьверты. Рака вядомая дзякуючы вадаспаду Вірджынія вышынёй 90 м, што ў два разы вышэй за Ніягарскі вадаспад. На тэрыторыі парку знаходзяцца серныя тэрмальныя крыніцы, тундра, мяшаныя лясы зь елак і таполяў. У 1978 годзе парк увайшоў у сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Гісторыя
Народ дэнэ выкарыстоўваў зямлі вакол нацыянальнага парку Нагані на працягу тысячаў гадоў. Першыя людзі прыйшлі на гэтую тэрыторыю прыкладна 9000 — 10 000 гадоў таму. Першыя стаянкі дагістарычнага чалавека на тэрыторыі парку былі знойдзены на возеры Ёгін, ды ў некалькіх іншых месцах.

Першы кантакт з эўрапейскімі гандлярамі футрам у 18 стагодзьдзі пашырыў прысутнасьць эўрапейцаў у рэгіёне, што прывяло да будаўніцтва фортаў Форт-Сімпсан і Форт-Ліярд. У 19 стагодзьдзі большасьць дэнэ пакінулі свой качавы лад жыцьця і пачалі жыць у сталых паселішчах, якія былі створаны ў такіх месцах як Нагані-Бат, Форт-Ліярд і Форт-Сімпсан.

## Нацыянальны парк
Парк быў заснаваны ў 1976 годзе, першапачаткова яго плошча была 4766 км². У жніўні 2007 году фэдэральны ўрад узбуйніў парк яшчэ на 5400 км². 9 чэрвеня 2009 году канадзкі ўрад разам з Дэгчо Першай Нацыі (арганізацыя прадстаўляе народ дэнэ Паўночна-Заходніх тэрыторыяў Канады), абвясьцілі аб заканадаўстве, якое павялічыць вобласьць нацыянальнага парку Нагані больш чым у шэсьць разоў. У будучыні плошча парку будзе складаць 30 000 км², у тым ліку 91% Вялікай экасыстэмы Нагані ў даліне Дэшо і большую частку водападзелу ракі Саўт-Нагані. Новая вобласьць парку, паводле ацэнак, зьяўляецца домам прыблізна 500 мядзьведзяў Грызьлі, двух статкаў лясных карыбу, таксама некалькі разнавіднасьцяў альпійскіх авечак і козаў. Новая мяжа будзе ўключаць самыя высокія горы і найбуйнейшыя ледавікі ў Паўночна-Заходніх тэрыторыях.

Цэнтар для наведвальнікаў у Форт-Сімпсане мае выставу па гісторыі, культуры і геаграфіі вобласьці. Парк быў сярод першых чатырох у сьвеце прыродных каштоўнасьцяў, якія ў 1978 годзе ўнесьлі ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. У 1987 годзе рака Саўт-Нагані таксама была ўнесена ў сьпіс Сусьветнай спадчыны. Кожны год парк наведваюць 800—1000 чалавек, бо адзіны практычны спосаб дабрацца да нацыянальнага парку Нагані — на гідрасамалёце або на вэрталёце, як правіла, з Форт-Сімпсану. Парк адкрыты круглы год, але большасьць наведвальнікаў прыяжджае ў чэрвені, ліпені і жніўні.

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Канадзе
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Канады
Пружанскае царкоўнае намесьніцтва

**Пружа́нскае наме́сьніцтва** (дэканат) — царкоўна-адміністрацыйная акруга Берасьцейскага крыласу Ўладзімерскай япархіі.

У 1729 року ахоплівала 20 парафіяў. Мескіх парафіяў 8.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел уніяцкай царквы
Катэгорыя:Гісторыя Пружанскага раёну
Пераклады Бібліі на славенскую мову

Першыя **перакла́ды Бі́бліі на славе́нскую мо́ву** зьявіліся ў XVI стагодзьдзі. Першым перакладнікам стаў першадрукар Прымаж Трубар, які пераклаў Новы Запавет. У 1584 року выйшаў першы пераклад поўнай Бібліі. З тае пары зьявілася мноства іншых перакладаў, сьпярша пратэстанцкіх, пазьней каталіцкіх, а за імі й экумэнічных.

Крайнаўскі рэфарматар Прымаж Трубар пачаў свае пераклады выданьнем у 1555 року ў нямецкім Ройтлінгене «Эвангельля паводле Мацьвея». У 1557 у Тубінгене выйшла першая частка Новага Запавету, у 1560 — другая, у 1566 року былі надрукаваныя Псальмы, у 1577 — рэшта Новага Запавету. Цалкам Новы Запавет быў перавыдадзены ў 1582. Пераклады Трубара прызначаліся для пратэстанцкіх вернікаў.

Вучань Трубара Юры Далмацін пераклаў Стары Запавет і ў 1584 року ў Вітэнбэргу выдаў поўную Біблію на славенскай мове.

У 1771 Штэван Кюзьміч надрукаваў у Гале-на-Заале  на прэкмурскай гаворцы для вугорскіх славенцаў. У 1796 Міклаш Кюзьміч выдаў каталіцкую вэрсію Бібліі (). На прэкмурскую мову асобныя кнігі Бібліі перакладалі таксама , , ,  ды .

У 1784 у Любляне выйшаў пераклад асобных кнігаў Новага Запавету для выкарыстаньня ў каталіцкай царкве, зьдзейсьнены з Вульгаты рознымі асобамі. Другая частка Новага Запавету выйшла ў 1786, у 1791—1802 быў выдадзены каталіцкі Стары Запавет.

## Глядзіце таксама
* Пераклады Бібліі на прэкмурскую мову

## Вонкавыя спасылкі
Пераклады Бібліі на вугорскую мову

Першыя **пераклады Бібліі на [[Вугорская мова|вугорскую мову]]** зьявіліся ў XV—XVI стагодзьдзях.

Першым вугорскім перакладам стала Гусіцкая Біблія, названая паводле перакладчыкаў — гусіцкіх сьвятароў Тамаша Пэчы і Балінта Уйлакі, выпускнікоў Карлавага ўнівэрсытэту. Іхняя Біблія выйшла ў 1416 року (захаваліся толькі фрагмэнты). Першы пераклад Новага Запавету, які захаваўся цалкам, зьдзейсьніў  у 1541 року. Ён стаў і першай друкаванай кнігай на тэрыторыі Вугоршчыны.

Першы поўны пераклад Бібліі, які захаваўся да нашага часу, выканаў кальвінісцкі пастар . Ягоная вэрсія, выдадзеная ў 1590 року, атрымала назву «Віжоі» паводле месца знаходжаньня друкарні. Кніга выйшла вялікім накладам у 700—800 асобнікаў, мела вялікую папулярнасьць і да цяперашняга дня часам ужываецца як «клясычны» пераклад.

Пераклад Дзёрдзя Калдзі, выдадзены ў 1626 року ў Вене, стаў першым поўным каталіцкім перакладам Бібліі. З тае пары некалькі разоў перавыдаваўся з выпраўленьнямі, апошнім разам — у 1997 року.

З сучасных перакладаў найбольш вядомыя:
* *Szent István Társulati Biblia*: пераклад таварыства сьвятога Іштвана; каталіцкі (1973)
* пратэстанцкі пераклад Вугорскага біблійнага таварыства (, 1975)
* пераклад таварыства сьвятога Гераніма (); каталіцкі. Перакладзены зь Бібліі Калдзі і Новай Вульгаты (1997)
* Пераклад Новага Сьвету: Сьведкі Еговы (2003)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя вугорскіх перакладаў Бібліі 
* Параўнаньне розных перакладаў 
* Онлайн-вэрсіі перакладаў 
* Пераклад Бібліі Кальдзі
* Пераклад Бібліі Кароі
* Пераклад Бібліі Сыльвэстра ў фармаце PDF
Якуб Вуек

**Якуб Ву́ек** ( SJ; 1541, Вангровец — 27 ліпеня 1597, Кракаў) — польскі каталіцкі сьвятар, езуіт, доктар багаслоўя, рэктар Віленскай акадэміі, аўтар перакладу Бібліі на польскую мову.

## Жыцьцяпіс
Сын Мацея Вуйка. Пачатковую адукацыю атрымаў у сямейным Вангроўцу ў школе цыстэрцыянаў. Працягваў навучаньне ў гуманітарна-прыродазнаўчых навуках у Сылезіі. Па рашэньні бацькоў у 1558 пакінуў Сылезію і пераехаў у Кракаў, дзе працягнуў адукацыю. У 1559 атрымаў званьне бакаляўра.

Працаваў настаўнікам у школе кракаўскага біскупа Якуба Уханскага, а калі таго прызначылі прымасам Польшчы, ён накіраваў Вуйка апекуном сваіх братоў у езуіцкую калегію ў Вене. Тут Якуб скончыў магістарскую праграму па філязофіі, а таксама палепшыў веды па матэматыцы і грэцкай мове.

У 1565 у Вене ўвайшоў у ордэн езуітаў, па навіцыяце пачаў навучаньне ў Рымскай калегіі, дзе атрымаў дактарат. Правёўшы ў Рыме два гады, пераехаў у Пултуск, дзе выкладаў у езуіцкім калегіюме. У 1568 высьвячаны на капэляна і з тае пары прысьвяціў сябе інтэнсіўнай прапаведніцкай і літаратурнай працы. У 1571—1578 быў рэктарам езуіцкага калегіюму ў Познані, у 1578—1580 — рэктарам Віленскай акадэміі. У 1579—1584 заклаў езуіцкую правінцыю ў сяміградзкай Клюж-Напоцы.

Памёр 27 ліпеня 1597 року, пахаваны ў скляпеньнях касьцёла сьвятой Барбары ў Кракаве.

## Творчасьць
Выдаў 2 вялікія творы: *Пастыльлі каталіцкія* (*Postylla catholica, to iest Kazania na każdą niedzielę i na każde święto przez cały rok*, 1573), *Пастыльлі меншыя*, а таксама «Жыцьці», «Жарсьці» й іншыя публікацыі.

У 1584 кіраўнікі ордэну езуітаў даручылі яму пераклад Сьвятога Пісьма. Пераклад ладзіўся з лацінскага варыянту сьвятога Гераніма — г. зв. Вульгаты, на Трыдэнцкім саборы ў 1546 року прызнаным афіцыйным тэкстам рыма-каталіцкае царквы.

У 1593 зьявіўся пераклад Новага Запавету, выдадзены з папраўкамі і псальмамі ў 1594 року. Поўны пераклад Бібліі быў скончаны ў 1595, аднак паколькі ён зьдзясьняўся зь лёвэнскай Вульгаты, езуіты абавязаныя былі рэдагаваць яго дзеля дастасаваньня да клемэнтынскай Вульгаты. Праца рэвізійнае камісіі заняла некалькі гадоў, і афіцыйны пераклад выйшаў толькі праз два гады па сьмерці Якуба Вуйка, у 1599. Унесеныя рэвізійнай камісіяй зьмены былі даволі значныя і шматлікія, аднак тым ня меней гэты пераклад стаў вядомы як пераклад Вуйка.

Зь лінгвістычнага пункту гледжаньня Вуек карыстаўся з працы сваіх папярэднікаў. Пераклад адзначаецца сьцісласьцю і шматбаковасьцю: мова простая і зразумелая, а разам з тым паважная і годная. Пераклад замяніў Біблію Леапаліты і выконваў ролю асноўнага польскага перакладу болей за тры стагодзьдзі.

## Літаратура
* *Bibliografia Literatury Polskiej — Nowy Korbut*, t. 3 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 419—424

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1541 годзе
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі на польскую мову
Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кракаве
Катэгорыя:Рэктары Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Польскія езуіты
Катэгорыя:Польскія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Польскія літаратары
Антарыё (возера)

**Антарыё** () — возера ў Канадзе й ЗША ў групе Вялікіх Азёраў, зь якіх зьяўляецца самым ніжнім. У возера ўпадае рака Ніягара, выцякае — рака Сьвятога Лаўрэнція. Злучанае з азёрамі Эры й Гуронам і з рэкамі Гадсанам і Атавай каналамі.

## Назва
Назва возера паходзіць з мовы індзейскага племяні гуронаў і азначае «вялікае возера». Да таго ж правінцыя Антарыё таксама пачала падобна называцца. На старых мапах можна ўбачыць розныя назвы возера, на мапе 1662—1663 гадоў возера называлася Андыяра (), на францускіх мапах ад 1712 году, якія былі зроблены вайскоым інжынэрам Жанам-Батыстам дэ Куянем, возера насіла назву Франтэнак ().

## Геалёгія
Возера ўтварылася над мяккімі Сылюрыйскімі скаламі пры Вісконсінскім зьледзяненьні. Ляднік пашырыў даледніковае рэчышча ракі Антарыё прыкладна таго ж кірунку.

## Вонкавыя спасылкі

* Озеро Онтарио

Катэгорыя:Азёры Канады
Катэгорыя:Азёры ЗША
Ошава

**Ошава** () — горад у Канадзе, разьмешчаны ў правінцыі Антарыё на беразе возера Антарыё, прыкладна каля 60 км на ўсход ад Таронта.

Ошава ў 2011 годзе была прызнана «аўтамабільнай сталіцай Канады», раней падзяляючы гэты тытул з горадам Ўінсар. Аўтамабільная прамысловасьць, у прыватнасьці, грунтуецца на канадзкім падразьдзяленьні кампаніі General Motors, якое знаходзіцца ў авангардзе мясцовай эканомікі.

## Гісторыя
Гісторыкі лічаць, што вобласьць, якую на сёньня займае Ошава, зьяўлялася перавалачным пунктам для гандлю мяхамі. Мяхі грузіліся на каноэ індзейцамі ў гавані Ошава й транспартаваліся ў розныя індзейскія гандлёвыя кропкі, разьмешчаных на захадзе ў вусьце ракі. Каля 1760 году французы пабудавалі гандлёвы пост недалёка ад гавані, які аднак пазьней быў у заняпадзе, але ягоныя руіны далі прытулак першым імігрантам з Эўропы.

У канцы XVIII стагодзьдзя мясцовы жыхар, Роджэр Конант, пачаў экспартаваць ласось у ЗША. Ягоны посьпех у гэтай справе прыцягнуў далейшую міграцыі ў рэгіён. Вялікая колькасьць імігрантаў былі ляялістамі Аб’яднанай Імпэрыі, якія зьехалі зь незалежнай ЗША, каб жыць пад брытанскім панаваньнем. Пазьнейная павялічылася ірляндзкія й франка-канадзкая іміграцыя, пасьля чаго пачаўся працэс індустрыялізацыі гораду. Статус гораду быў атрыманы ў 1857 годзе.

## Эканоміка
Асноўнай галіной эканомікі Ошава заўсёды зьяўлялася аўтамабілебудаваньне, у якім асаблівае месца займае канадзкае падразьдзяленьне General Motors. З часу заснаваньня буйных зборачных заводаў кампаніяй McLaughlin Carriage Company у 1876 годзе, яны, таксама як і штаб-кватэра GMC, да гэтага часу разьмяшчаюцца ў межах гораду.

У Ошава таксама было заснавана конегадоўчае прадпрыемства Windfields Farm, дзе нарадзіўся від вядомага канадзкага рысаку Паўночны Танцор.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Канады
Антарыё (неадназначнасьць)

**[[Антарыё]]** — правінцыя ў Канадзе.

**Азёры**:
* Антарыё — возера ў Паўночнай Амэрыцы
* Антарыё — вуглевадароднае возера на спадарожніку плянэты Сатурн Тытане

**Мястэчкі**:
* Антарыё (Агаё) — мястэчка ў ЗША ў штаце Агаё
* Антарыё (Аёва) — мястэчка ў ЗША ў штаце Аёва
* Антарыё (Арэгон) — мястэчка ў ЗША ў штаце Арэгон
* Антарыё (Вісконсін) — мястэчка ў ЗША ў штаце Вісконсін
* Антарыё (Нью-Ёрк) — мястэчка ў ЗША ў штаце Нью-Ёрк
Любашава

**Люба́шава** — вёска ў Беларусі, каля ракі Цны і былога Любашаўскага вадасховішча. Цэнтар сельсавету Ганцавіцкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Знаходзіцца за 3 км на поўнач ад места і чыгуначнай станцыі Ганцавічаў (лінія Лунінец — Баранавічы).

## Назва

Любіш (Lubisch) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
Упершыню ўпамінаецца ў XVI стагодзьдзі як прыватнае сяло ў Вялікім Княстве Літоўскім. У 1816 годзе — 23 двары, уласнасьць Сьвяжынскіх. У 1879 годзе дзейнічала праваслаўная Варварынская драўляная царква. У 1884 годзе — 22 двары, працавала конная паштовая станцыя пры тракце Клецак — Пінск. Каля вёскі тады знаходзіўся аднайменны фальварак, які належаў Туманавым. Паводле перапісу 1897 году — 61 двор, 407 жыхароў, хлебазапасны магазын і капліца. У 1909 годзе — 75 двароў, 402 жыхары, у фальварку Любашава 1 гаспадарка, 8 жыхароў.

У лютым 1918 году акупаваная германскімі войскамі, у сакавіку 1919 году — войскамі Польшчы. У пачатку 1919 г. і ў ліпені — жніўні 1920 году аднаўлялася савецкая ўлада. З сакавіка 1921 году ў складзе Польшчы; вёска Круговіцкай гміны Лунінецкага павету Палескага ваяводства. У верасьні 1921 г. 108 дамоў, 668 жыхароў. Фальварак Любашава налічваў 5 пабудоваў 41 жыхара. З 1939 году ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 году ў Ганцавіцкім раёне Пінскай вобласьці, з 12 кастрычніка 1940 году ў Ганцавіцім сельсавеце. З 30 чэрвеня 1941 году да 7 ліпеня 1944 году пад нямецкай акупацыяй.

З 8 студзеня 1954 году ў складзе Берасьцейскай вобласьці. З 16 ліпеня 1954 г. — цэнтар Любашаўскага сельсавету. Паводле перапісу 1959 году ў вёсцы 1077 жыхароў. З 25 сьнежня 1962 г. да 30 ліпеня 1966 году ў Ляхавіцкім раёне. Паводле перапісу 1970 году — 1181 жыхар. У 1972 годзе 298 гаспадарак, 1155 жыхароў.

На тэрыторыі вёскі працуюць выканкам сельсавету, базавая школа, млын, чыгуначны прыпынак, Дом культуры, фэльчарска-акушэрскі пункт, аддзяленьне сувязі, аўтаматычная тэлефонная станцыя, 2 крамы.

## Насельніцтва
* 1909 год — 402 чалавекі ў вёсцы Любашаве і 8 чалавек у маёнтку Любашаве
* 1999 год — 1110 жыхароў
* 2009 год — 1042 жыхары

## Турыстычная інфармацыя
Каля Дома культуры помнік — скульптура савекага воіна (пастаўлены ў 1973 годзе).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Любашава на «Глобусе Беларусі»

Катэгорыя:Любашаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёну
Катэгорыя:Зьявіліся ў XVI стагодзьдзі
Ігар Тыманюк

**І́гар Тыманю́к** ( 31 сакавіка 1994 году) — беларускі футбаліст, абаронца «Ліды».

## Кар’ера
### Клюбная
З 2011 году пачаў выступаць за дубль берасьцейскага «Дынама». На наступны год трывала замацаваўся ў дублі, а 4 жніўня 2013 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, правёўшы ўвесь матч супраць менскага «Дынама» (2:3). Пазьней працягваў гуляць за дубль, часам прыцягваўся да асноўнай каманды. У першай палове сэзону 2016 году трывала выходзіў у пачатковым складзе дынамаўцаў на пазыцыі цэнтральнага або левага абаронцы. Улетку страціў месца ў асноўным складзе, толькі ў канцы сэзону, у сувязі з траўмай Адрыяна Аўрэміі, зноў пачаў зьяўляцца на пазыцыі цэнтральнага абаронцы.

У лютым 2017 году выправіўся з «Дынама» на першы турэцкі збор, але на другі, гішпанскі, ужо ня трапіў. Пазьней праходзіў прагляд у «Іслачы», але не падышоў каманды і неўзабаве падпісаў кантракт з узбэцкім клюбам «Машал». У студзені 2018 году прыбыў на прагляд у мазырскую «Славію і лютым афіцыйна стаў гульцом клюбу. У якасьці трывалага гульца першага складу дапамог мазырчукам атрымаць перамогу ў Першай лізе.

У лютым 2019 году далучыўся да берасьцейскага «Руха», дзе таксама гуляў у пачатковым складзе, дзе разам з клюбам прасунуўся ў Найвышэйшую лігу. У студзені 2020 году па заканчэньні кантракта пакінуў «Рух». У лютым 2020 году зноў апынуўся ў складзе «Славіі». Замацаваўся ў стартавым складзе каманды ў Найвышэйшай лізе. У сьнежні 2022 году па заканчэньні кантракта пакінуў мазырскі клюб. У студзені 2023 году падпісаў пагадненьне зь берасьцейскім «Дынама». У студзені 2024 году скасаваў кантракт з клюбам, пасьля чаго падтрымліваў форму зь «Нівай». У лютым 2024 году пачаў трэнавацца з бабруйскай «Белшынай» і ў сакавіку афіцыйна ўзмоцніў склад каманды, дзе быў адным зь лідэраў каманды. У лютым 2025 году склаў аднагадовы кантракт з «Слуцкам». Улетку працоўная ўгода з клюбам была скасаваная на ўзаемную згоду бакоў. Неўзабаве пасьля гэтага прыяднаўся да клюбу з чацьвертага дывізіёну чэмпіянату Расеі клюбу «Сатурн». Узімку 2026 году вярнуўся на радзіму, склаўшы дамову зь «Лідай».

### Міжнародная
10 жніўня 2016 году правёў сваю адзіную сустрэчу за моладзевую зборную Беларусі, адгуляўшы першы тайм таварыскага матча супраць зборнай Малдовы (1:1).

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце берасьцейскага «Дынама»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Сядзіба Федаровічаў (Шаркоўшчына)

**Сядзі́ба Федаровічаў** — помнік архітэктуры пачатку XX стагодзьдзя ў Шаркоўшчыне. Знаходзіцца на паўднёва-заходняй ускраіне мястэчка, у парку на беразе ракі Дзісны. Твор архітэктуры нэаклясыцызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
Мураваную сядзібу Федаровічаў у Шаркоўшчыне збудавалі ў пачатку XX ст. Да 2012 году ў будынку разьмяшчаўся тэрапэўтычны аддзел раённай лякарні.

## Апісаньне
Помнік архітэктуры нэаклясыцызму. Гэта прастакутны ў пляне 1-павярховы аб’ём пад пакатым вальмавым дахам. На галоўным фасадзе асымэтрычна разьмяшчаецца 4-калённы портык з трыкутным франтонам, на дваровым — выступае пяцігранны эркер. Плястыку фасаду ўзбагачаюць нішы, ліштвы прастакутных аконных праёмаў, прафіляваны антаблемэнт.

У інтэр’еры часткова захаваліся ляпныя разэткі і карнізы.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Шаркоўшчына
Аталіты

**Аталіты** (ад , (род. ск. ) — «вуха» і  — «камень»), ці **статаліты** (ад  — «нерухомы») — цвёрдыя ўтварэньні, размешчаныя на паверхні клетак, якія ўспрымаюць розныя механічныя раздражненьні; частка органа раўнавагі ў некаторых бесхрыбтовых, усіх пазваночных і чалавека.

Аталіты могуць быць прадуктам сакраторнай дзейнасьці клетак ці заносяцца звонку — напрыклад, у рака аталітамі служаць пясчынкі. Аталіты сысуноў звычайна ўяўляюць сабой падоўжаныя, даўжынёй да 10 мкм, і шырынёй 1—3 мкм, крышталі кальцыту. Зрушэньне аталітаў пры змене становішча цела і ўплыву паскарэньняў выклікае механічнае раздражненьне валасковых рэцэптарных клетак і з’яўленьне адпаведных нэрвовых імпульсаў, якія паступаюць у мозг.

Катэгорыя:Анатомія жывёлаў
Катэгорыя:Анатомія чалавека
Кітовы вус

**Кітовы вус** — рагавыя пласьціны ў кітоў, якія зьвісаюць зь нёба, служаць для прасяваньня плянктону, асноўнай ежы.

На месцы адсутных зубоў у верхняй сківіцы бяззубых кітоў разьвіваюцца ад 360 да 800 доўгіх (ад 20 да 450 см) рагавых пласьцінак, званых «кітовы вусам» (адсюль назва «вусатыя»), разьмешчаных папярок дзёснаў з інтэрваламі 0,3—1,2 см адна за другой, абмяжоўваючы з бакоў ротавую поласьць. Унутраны край і вяршыня кожнай пласьціны расшчэпленая на тонкія і доўгія шчацінкі, якія ўтвараюць падабенства густой таркі, або фільтра, які адсейвае з вады плянктонных малюскаў, ракападобных і дробных рыб.

## Літаратура
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.312

Катэгорыя:Кітападобныя
Катэгорыя:Анатомія жывёлаў
Васкавіца

**Васкавіца** — участак патоўшчанай скуры каля асновы наддзюб’я некаторых птушак (сокалападобныя, совападобныя, галубіныя, папугаепадобныя), на якой размешчаны вонкавыя адтуліны ноздраў. Звычайна васкавіца пазбаўлена пер’я і можа быць ярка афарбаваная (у шматлікіх драпежных птушак афарбоўка васкавіцы зьмяняецца з узростам — жоўтая ў старых, блакітнаватая ў маладых). Апераная васкавіца характэрная для папугаяў, арла-барадача. У некаторых соваў пакрыта зьвернутым наперад пер’ем. Васкавіца палягчае рухі наддзюб’я.

## Літаратура
* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд., исправл. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 864 с  (См. аннотацию.)

Катэгорыя:Анатомія птушак
Клясыфікацыя Сыблі — Алквіста

**Клясыфікацыя Сыблі — Алквіста** () — фундамэнтальная рэвізія сыстэмы птушак, праведзеная *Чарльзам Сыблі* () і *Джонам Алквістам* (). Заснаваная на працах па дасьледаваньні філягеніі птушак мэтадам гібрыдызацыі ДНК, якая праводзілася напрыканцы 1970-х — 1980-х гадоў.

У малекулярнай біялёгіі гібрыдызацыя ДНК уяўляе сабой адзін з параўнальных мэтадаў, з дапамогай якога можна ацаніць ступень адрозьненьняў у пасьлядоўнасьцях ДНК арганізмаў, якія параўноўваюць.

## Вонкавыя спасылкі
* Sibley, Charles Gald & Ahlquist, Jon Edward (1990): Phylogeny and classification of birds. Yale University Press, New Haven, Conn. 

Катэгорыя:Птушкі
Катэгорыя:Гістарычна значныя клясыфікацыі жывых арганізмаў
Верхні вакальны цэнтар

**Верхні вакальны цэнтар** (, )&nbsp;— ядро галаўнога мозгу птушак (найбольш развіта ў пеўчых птушак), неабходнае для абучэньня і кантролю вакалізацыі. Ён разьмешчаны ў цьвёрдым ядры аркапіліюма (*rubust nucleus of arcopillium*) і мае праекцыі на прамы і зваротны шляхі пярэдняй часткі пярэдняга мозгу. Для навучаньня сьпевам усе віды птушак павінны мець структуры, падобныя HVC, якія, як лічыцца, узьніклі з дапамогай канвэргентнай эвалюцыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Верхні вакальны цэнтр 

Катэгорыя:Анатомія птушак
Катэгорыя:Нэўраанатомія
Катэгорыя:Арніталёгія
Плоцевы дымарфізм

**Палавы дымарфізм** (ад  — «два»,  — «форма») — анатамічныя адрозненьні паміж самцамі і самкамі аднаго і таго ж біялягічнага віду, ня ўлічваючы палавых органаў. Палавы дымарфізм можа выяўляцца ў розных фізычных прыкметах, напрыклад:

* *Памер*. У сысуноў і многіх відаў птушак самцы больш буйныя і цяжкія за самак. У земнаводных і суставаногіх самкі, як правіла, буйнейшыя за самцоў.
* *Валасяное покрыва*. Барада ў мужчын, грыва ў ільвоў або бабуінаў.
* *Афарбоўка*. Колер апярэньня ў птушак, асабліва ў качыных.
* *Скура*. Характэрныя нарасты або дадатковыя ўтварэньні, такія як рогі ў аленевых, грабеньчык у пеўняў.
* *Зубы*. Біўні ў самцоў індыйскага слана, больш буйныя іклы ў самцоў маржоў і дзікоў.

Некаторыя жывёлы, першым чынам рыбы дэманструюць палавы дымарфізм толькі падчас спарваньня. Паводле адной з тэорыяў, палавы дымарфізм выяўлены тым больш, чым больш рознымі зьяўляюцца ўклады абодвух полаў у догляд за нашчадствам. Таксама ён зьяўляецца паказчыкам узроўню палігаміі.

## Глядзіце таксама
* Палавы адбор
* Дымарфізм
* Палімарфізм
* Гермафрадытызм

Катэгорыя:Анатомія жывёлаў
Катэгорыя:Папуляцыйная генэтыка
Ганапор

**Ганапора** ці **ганапор** ці **генітальная адтуліна** — спэцыялізаваная адтуліна, якой адкрываецца ў навакольнае асяродзьдзе тая ці іншая пратока палавой сыстэмы ў шматклеткавых жывёл. Лік і набор ганапораў аказваецца розным у прадстаўнікоў розных таксанамічных груп. У жывёл з добра дыфэрэнцыяванай палавой сыстэмай ганапорам у самцоў адкрываецца семявывяргальны канал, а ў самак — вагінальная і маткавая пратокі.

У большасьці груп шматклеткавых палавыя залозы — зыходна парныя органы, а пратокі кожнай залозы адкрываліся ўласнай адтулінай, разьмешчанай сымэтрычна адносна мэдыяльнай плоскасьці цела. Няпарныя ганапоры ўзьнікалі шматкроць шляхам збліжэньня і зьліцьця дыстальных частак пратокаў (напрыклад, у хрыбетных) ці рэдукцыі адной з палавых залоз (напрыклад, у чэраваногіх малюскаў).

Часта спэцыялізацыя генітальных адтулін апыняецца няпоўнай. У прыватнасьці, нярэдка яны выступаюць у ролі *нэфрапораў* — адтулін пратокаў выводнай сыстэмы.

Катэгорыя:Анатомія жывёлаў
Катэгорыя:Плоцевыя органы
Хвастковая залоза

**Хвастко́вая**, ці **надхвастава́я зало́за** () — адзіная скурная залоза птушак. Разьмешчаная ля асновы хваста над апошнімі хваставымі пазванкамі. Найлепей разьвітая хвастковая залоза ў вадаплаўных птушак; адсутнічае яна ў страўсавых, у некаторых папугаяў, галубоў, дропаў ды іншых птушак.

## Будова
 залоза, якая знаходзіцца ў аснове хваста ды складаецца зь дзьвюх частак. Кожная з доляў мае па цэнтральнай пратоцы, у якую трапляюць вывядзеньні з трубачак, радыяльна разьмешчаных вакол. Гэты сакрэт выводзіцца вонкі праз буйныя пратокі.

Падчас чысткі пер’я птушкі труцца галавой ля залозы, а пасьля па ўсім целе, такім чынам змазваючы сакрэтам усю паверхню пер’я.

## Функцыя

Сам па сабе сакрэт алеісты і зьмяшчае фэрмэнты, бялкі, тлустыя кісьлі і эргастэрол. Апошні пад узьдзеяньнем ультрафіялетавага сьвятла ператвараецца ў вітамін D.

У вадаплаўных птушак сакрэт залозы засьцерагае пер’е ад намаканьня і захоўвае ягоную элястычнасьць. У асобных відаў спрыяе захаваньню рагавіцы дзюбы і лускавай скуры на лапах.

У птушак, якія ня маюць гэтай залозы, ейную функцыю выконвае пер’е асаблівай будовы, якое расьце на пэўных частках цела. Гэтае пер’е пастаянна абломваецца, утвараючы дробны парашок, якім птушкі змазваюць апярэньне, запабягаючы ягонае зьліпаньне і намаканьне.

## Глядзіце таксама
* Сальныя залозы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* The Grey Roost 

Катэгорыя:Анатомія птушак
Катэгорыя:Залозы
Кляака

**Кляа́ка** — пашыраная канцавая частка задняй кішкі ў некаторых хрыбетных жывёлаў. Сьценка кляакі мае шматслаёвы эпітэль. У кляаку адкрываюцца мачацечнік, палавыя пратокі (семяправоды або яйцаводы) і мачавік. Кляаку маюць некаторыя кругларотыя і рыбы (акулы, марскія іголкі), ва ўсіх земнаводных, паўзуноў, птушак, а з сысуноў — у кляачных. У астатніх сысуноў кляака ёсьць толькі ў пачатку зародкавага разьвіцьця, затым яна падзяляецца на мачапалавы сынус і канчатковы аддзел простай кішкі, якія адкрываюцца самастойнымі адтулінамі — мачапалавой і анальнай.

Катэгорыя:Анатомія жывёлаў
Катэгорыя:Анатомія птушак
Катэгорыя:Рэпрадуктыўная сыстэма
Царква Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы (Дабучын)

**Царква́ Ўсьпе́ньня Найсьвяце́йшай Багаро́дзіцы** — праваслаўная царква ў вёсцы Дабучын Пружанскага раёну, заснаваная ў 1855 року (паводле іншых зьвестак — у 1836). Зруйнаваная за савецкім часам.

## Мінуўшчына
Пабудаваная на месцы капліцы над камянём-сьледавіком. Храмавае сьвята адзначалася . Царква сьпярша была прыпісной да пружанскай царквы Нараджэньня Хрыстовага, пасьля — да Прачысьценскай.

У 1863—1864 капітальна перабудаваная.

За Саветамі ў чэрвені 1961 царкву зачынілі, абразы і начыньне перавезьлі ў пружанскі сабор Аляксандра Неўскага. Празь некалькі рокаў храм быў разабраны, бярвеньні выкарыстаныя для пабудовы хат у Пружанах.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Дабучын
Дабучын
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1855 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1960-я гады
Зрок птушак

**Зрок** — самае важнае пачуцьцё для птушак, так як добры зрок важны для бясьпечнага палёту, і ў гэтага класа ёсьць шмат адаптацыі, якія даюць ім вастрыню зроку, вышэй чым у іншых пазваночных; вока птушкі нагадвае вока рэптыліі, з расьнічнымі мускуламі, якія могуць зьмяніць форму лінзы хутка і ў большай ступені чым у сысуноў. У птушак самыя вялікія вочы адносна іх памераў у межах жывёльнага сьвету, але яны абмежаваны касьцістым гняздом вока. У дадатак да двух павекаў, звычайных і для пазваночных жывёл, глаз птушкі таксама абаронены і трэцяй празрыстай рухомай мембранай.

У птушак, як і ў рыб, амфібій і рэптылій, ёсьць чатыры тыпы каляровых рэцэптараў у воку. У большасьці сысуноў іх усяго два, хоць прыматы маюць тры. Гэта дае птушкам здольнасьць адчуваць ня толькі бачны дыяпазон, але таксама і ўльтрафіялетавую частку спэктру.

Катэгорыя:Анатомія птушак
Катэгорыя:Зрок
АБ Аргір

**АБ** () — фарэрскі футбольны клюб з гораду Аргіру. Заснаваны ў 1973 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Люсіна

**Лю́сіна** — вёска ў Ганцавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці, цэнтар Люсінскага сельсавету. Разьмешчана па абодва бакі аўтадарогі і чыгункі Ганцавічы — Лунінец, за 16 км на паўднёвы ўсход ад гораду Ганцавічы, за 3 км — чыгуначны прыпынак «Якуба Коласа» (на лініі Лунінец — Баранавічы).

## Гісторыя
Першыя пісьмовыя згадкі ў XVI стагодзьдзі. Належала Патоцкім. У 1886 годзе — 51 двор, 594 жыхары. Дзейнічала праваслаўная царква, прыпісаная да Малькавіцкага праваслаўнага прыходу. Паводле перапісу 1897 году — 57 двароў, 594 жыхары, праваслаўная царква, хлебазапасны магазін, піцены магазін.

У 1902—1904 гадах у Люсіне жыў і працаваў будучы клясык беларускай літаратуры Якуб Колас, які прыехаў сюды пасьля заканчэньня Нясьвіскай настаўніцкай сэмінарыі. Тут Колас пачаў пісаць першую частку трылёгіі «На ростанях» — аўтабіяграфічную аповесьць «У палескай глушы», дзе адлюстраваў жыцьцё і быт сялянаў. У аповесьці Люсіна падаецца пад назвай Цельшына. У 1909 годзе сяло налічвала 152 двары, 1009 жыхароў.

У лютым 1918 году акупаваная германскімі войскамі, у сакавіку 1919 году — войскамі Польшчы. У пачатку 1919 г. і ў ліпені — жніўні 1920 году аднаўлялася савецкая ўлада. З сакавіка 1921 году ў складзе Польшчы; вёска Хатыніцкай гміны Лунінецкага павету Палескага ваяводзтва. На верасень 1921 г. 190 дамоў 1029 жыхароў. Побач зь вёскай знаходзілася калёнія Люсіна, 2 дамы, 25 жыхароў.

З 1939 году ў складзе БССР. У 1940 годзе вёска, 374 двары, 1664 жыхары, няпоўная сярэдняя школа. З 12 кастрычніка 1940 году вёска — цэнтар сельсавету Ганцавіцкага раёну Пінскай вобласьці.

З 30 чэрвеня 1941 году да 7 ліпеня 1944 году акупавана нямецкімі захопнікамі. У навакольлі вёскі дзейнічалі партызаны брыгады імя Леніна Пінскага злучэньня.

З 8 студзеня 1954 году ў Берасьцейскай вобласьці. Паводле перапісу 1959 году — 1077 жыхароў. З 25 сьнежня 1962 г. да 30 ліпеня 1966 году ў Ляхавіцкім раёне. Паводле перапісу 1970 году — 1181 жыхар. У 1972 годзе — 451 гаспадарка, 1751 жыхар.

## Насельніцтва
* 2009 год — 1506 жыхароў, 564 двары
* 1999 год — 1615 жыхароў

## Інфармацыя для турыстаў

* Памятны знак на месцы, дзе знаходзілася школа ў якой з 1902 па 1904 гады працаваў Якуб Колас

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Люсіна на радзіме.орг

Катэгорыя:Люсінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Каўшова

Назву **Каўшова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Каўшова — вёска ў Мастоўскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Каўшова — вёска ў Амсьціслаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Каўшова — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Каўшоў
* Каўшоўка
* Каўшоўцы
* Каўшы
* Коўш
Грамнацыст

**Грамнацы́ст** (), таксама *ґрэмэр-нацы, граматычны нацыст*) — слэнг, інтэрнэт-мэм, чалавек, які прапагандуе лінгвістычную чысьціню мовы, намагаецца заўжды ўжываць слушную граматыку і правапіс, а таксама лічыць, што гэтаксама павінны рабіць і астатнія.

Ґрэмэр-нацы лічаць неабходным пераконваць іншых у неабходнасьці слушнага ўжываньня мовы ды паказваюць ім на іхнія памылкі. Тэрмін мае нэгатыўную афарбоўку праз тое, што такія людзі маюць імідж «завернутых» на выпраўленьні рознага чыну памылак у тэкстах, у пастаянным указаньні на памылкі суразмоўцаў у інтэрнэт-чатах, на форумах, блогах, у прыватных паведамленьнях мэсэнджэраў, а таксама ў рэальным жыцьці — нярэдка чапляючыся, нават калі памылка нязначная. Вядомыя таксама тым, што бяруць удзел у дыскусіях ды спрэчках на розных інтэрнэт-рэсурсах, прычынамі якіх становяцца акурат памылкі ў напісаньні ці граматыцы. Менавіта з-за іхняе радыкальнасьці іх параўноўваюць з нацыстамі.

## Глядзіце таксама
* Пурызм
* Інтэрнэт-мэм
* Кампутарны слэнг

## Вонкавыя спасылкі
* Know Your Meme 
* Люркамор’е 
* Urban Dictionary 
* Тэст «Ці расстраляе вас Grammar Nazi?» 

Катэгорыя:Мэмэтыка
Катэгорыя:Сеткавы жаргон