open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жэрар Дэпард’ё

**Жэрар Ксаўе Марсэль Дэпард'ё** (; МФА ; 27 сьнежня 1948, Шатару) — францускі актор, ляўрэат прэміі «Залаты Глёбус» у намінацыі «Найлепшы актор» у фільме «Від на жыхарства» (1990) і двухразовы ляўрэат прэміі «Сэзар» у намінацыі «Найлепшы актор» у фільмах «Апошняе мэтро» (1980) і «Сырано дэ Бэржэрак» (1990), намінант на прэмію «Оскар» у намінацыі «Найлепшы актор» у фільме «Сырано дэ Бэржэрак» (1990), кавалер ордэна Ганаровага легіёну і ордэна «За заслугі», рэстаратар, вінароб. Лічыцца адным з «найпапулярнейшых і найлюбімейшых актораў ня толькі ў Францыі, але і далёка па-за яе межамі». Са студзеня 2013 зьяўляецца грамадзянінам Расеі. Вядомы сваёй схільнасьцю да алькагалізму. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Францускія акторы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 27 сьнежня
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сэзар»
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёну
Элізабэт Дэпард’ё

**Элізабэ́т Дэпард’ё** (; пры нараджэньні **Элізабэт Дамінік Люсі Гіньё**, ;  5 жніўня 1940 году) — француская акторка. Кавалер ордэна Ганаровага легіёна (2008).

Нарадзілася ў Парыжы, паходзіць са старажытнага арыстакратычнага роду. Навучалася ў Жана-Лярана Кашэ разам з Жэрарам Дэпард’ё. Выйшла замуж за Дэпард’ё 11 красавіка 1970. У гэтым шлюбе нарадзіла дваіх дзяцей — Гіём і Жулі. Зьнялася з мужам у такіх фільмах, як *Тарцюф* (1984), *Жан дэ Флярэт* (1986), *Хлапчук* (1995). У 1996 годзе разьвялася з Дэпард’ё.

## Фільмаграфія
* Гэта маё цела / Ceci est mon corps (2001)
* Innocent
* Les Aveux de l’innocent
* Le Garçu
* Жан дэ Флярэт / Jean de Florette
* Манон з крыніцы / Manon des sources
* On ne meurt que deux fois
* Тарцюф / Le Tartuffe

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія акторкі
Гіём Дэпард’ё

**Гіём Жан Максім Антуан Дэпард’ё** (; 7 красавіка 1971, Парыж, Францыя — 13 кастрычніка 2008, Гарш, Францыя) — францускі актор, сын Жэрара Дэпард’ё і Элізабэт Дэпард’ё (Гіньё) (вярнулася пасьля разводу да дзявочага прозьвішча Гіньё (фр. Guignot), старэйшы брат акторкі Жулі Дэпард’ё.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія акторы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1971 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 7 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2008 годзе
Катэгорыя:Памерлі 13 кастрычніка
Верхняе Катанга

**Верхняе Катанга** () — адна з дваццаці шасьці правінцыяў Дэмакратычнай Рэспублікі Конга паводле канстытуцыі 2005 году, якая месьціцца на поўдні краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Любумбашы. Плошча — 132 425 км², насельніцтва складае 3 960 945 (на 2005 год).

## Крыніцы
Крыстафэр Ламбэрт

**Крыстоф Гі Дэні Лямбэр** (; больш вядомы як **Крыстафэр Ламбэрт**, ;  29 сакавіка 1957, Лонг-Айлэнд, Нью-Ёрк, ЗША) — францускі і амэрыканскі актор, ляўрэат прэміі «Сэзар» (1986).

Зьняўся больш чым у 60 кінакарцінах. Ламбэрт іграў як у камэдыях («Арлет», «Эркюль і Шэрлак супраць мафіі», «Чаму я?»), так і ў інтэлектуальным кіно («Падземка», «Забіць сьвятара»). Аднак сапраўдную папулярнасьць актор атрымаў дзякуючы ролям герояў-адзіночак у фантастычных фільмах і фільмах жанру «экшн» («Крэпасьць/Апошні адлік», «Сьмяротная бітва», «Крутыя ствалы»), сярод якіх самая галоўная — несьмяротны воін Конар Маклаўд з фільма «Горац». Жонка — Сафі Марсо.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія акторы
Катэгорыя:Акторы ЗША
Фрэд Астэр

**Фрэд Астэр** (; сапраўднае імя **Фрэдэрык Аўстэрліц**, ); 10 траўня 1899 — 22 чэрвеня 1987) — амэрыканскі актор, танцор, харэограф і сьпявак, зорка Галівуда, адзін з найвялікшых майстроў музычнага жанру ў кіно. Яго тэатральная і кінэматаграфічная кар’ера ахоплівае пэрыяд у 76 гадоў, на працягу якога Астэр зняўся ў 31 музычным фільме. Яго імя часта згадваецца разам з імем Джынджэр Роджэрз, зь якой ён зняўся ў 10 фільмах, што пераварочвалі жанр музычнае камэдыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Лямамі

**Лямамі** () — адна з дваццаці шасьці правінцыяў Дэмакратычнай Рэспублікі Конга паводле канстытуцыі 2005 году, якая месьціцца ў цэнтральнай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Кабінда. Плошча — 56 010 км², насельніцтва складае 2 048 839 (на 2005 год).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Баварцы

thumb|Баварцы ў нацыянальных строях
**Баварцы** () — жыхары фэдэральнай зямлі Баварыя ў Нямеччыне, асноўная з трох народнасьцяў, якія насяляюць гэтую зямлю. Гістарычна баварцы паходзяць ад племя бавараў. Баварцы маюць свой адметны дыялект — баварскі (Boarisch).

У баварцаў, як і ў іншых народаў, існуюць свае нацыянальныя касьцюмы. Прычым падобныя ўборы некаторыя баварцы носяць ня толькі ў сьвяты, але і ў паўсядзённым жыцьці. Для мужчын гэта кароткія замшавыя курткі, скураныя кароткія штаны, гетры, а таксама капялюшы паляўнічай формы зь вітым шнуром. У капялюшы часам ўстаўляюць пёры ці валасяныя шчоткі — гэта сымбалізуе вусы забітых мядзьведзяў. Для жанчын — гэта сукенкі з пышнымі спадніцамі.

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Немцы
Катэгорыя:Баварыя
Патагонія

**Патагонія** — частка Паўднёвай Амэрыкі, разьмешчаная на поўдзень ад рэк Рыё-Каларада (паводле іншай вэрсіі — Рыё-Нэгра і Лімай) у Аргентыне і Біё-біё ў Чылі, хоць абсалютна дакладнага вызначэньня не існуе. Часам да Патагоніі залічваюць і Вогненую Зямлю. Разьмешчана ў Аргентыне і Чылі, уключае горы Анды на захадзе і поўдні, і плято і нізкія раўніны на ўсходзе. Назва «Патагонія» паходзіць ад слова *patagón*, якое выкарыстоўвалася Магеланам, каб апісаць людзей, народжаных тут, пра якіх яго экспэдыцыя думала, што тыя былі гігантамі. Цяпер лічыцца, што сярэдні рост тэўэльчэ, якія жылі ў той час у Патагоніі, быў каля 1,80 м, што значна больш, чым сярэдні рост (1,55 м) гішпанцаў таго часу.

У аргентынскую частку Патагоніі ўваходзяць правінцыі Нэўкен, Рыё-Нэгра, Чубут і Санта-Крус, усходняя частка архіпэлягу Вогненая Зямля, а таксама самы паўднёвы дэпартамэнт правінцыі Буэнас-Айрэс — Патагонэс. Аргентынскі палітыка-эканамічны Патагонскі рэгіён уключае таксама правінцыю Ля-Пампа.

Чылійская частка складаецца з паўднёвых правінцыяў і рэгіёнаў Вальдывія, Льянкіюэ, Айсэн і Магальлянэс, разам з заходняй часткай Вогненай Зямлі і мысам Горн, а таксама правінцыяй Палена рэгіёну Лёс-Лягас.


Файл:Ballenas en Península Valdès.jpg|Вальдэс (паўвостраў)
Файл:Ushuaia6a (js).jpg|Ушуая
Файл:Glaciar Perito Moreno (Argentina).jpg|
Файл:Base del Cerro Catedral en Bariloche. (Patagonia Argentina) 01.JPG


## Вонкавыя спасылкі
Баварскі дыялект

**Бава́рскі дыяле́кт [[нямецкая мова|нямецкай мовы]]** або *байрыш* (, саманазва: *Boarisch*, старажытнагерманскае: *Bairisch*) — адзін з самых далёкіх ад стандартнай нямецкай мовы дыялектаў. Вядзе сваё паходжаньне ад мовы, на якой размаўлялі прадстаўнікі баварскага племені, адціснутымі Карлам Вялікім да Дунаю.

На баварскім дыялекце размаўляюць жыхары Верхняга Пфальцу, Верхняй і Ніжняй Баварыі, большай часткі Аўстрыі (за выключэньнем Форарльбэргу), Паўднёвага Тыролю і некаторых раёнаў Чэхіі.

Катэгорыя:Нямецкая мова
Катэгорыя:Нямецкія дыялекты
Ота фон Герыке

**Ота фон Герыке** (; 20 лістапада 1602, Магдэбург — 11 траўня 1686, Гамбург) — нямецкі фізык, інжынэр і філёзаф. Вучыў правазнаўства, матэматыку і мэханіку ў Ляйпцыгу, Ене і Лейдэне. Некаторы час служыў інжынэрам у Швэцыі. З 1646 г. — бурмістар Магдэбургу. У 1650 вынайшаў вакуўмную адпампоўку і ўжыў сваё вынаходзтва для вывучэньня ўласьцівасьцяў вакуўму і ролі паветра ў працэсе гарэньня і для дыханьня чалавека. У 1654 годзе правёў вядомы экспэрымэнт з Магдэбурскімі паўкулямі, які даказаў наяўнасьць ціску паветра; усталяваў пругкасьць і важкасьць паветра, здольнасьць падтрымліваць гарэньне, праводзіць гук.

У 1657 годзе вынайшаў вадзяны баромэтар.

## Галерэя

Otto-von-Guericke-TS.jpg|Ота фон Герыке


## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 203

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нямецкія фізыкі
Катэгорыя:Нямецкія філёзафы
Катэгорыя:Інжынэры
Лейдэн

**Ле́йдэн** (, вымаўл., ) — горад і абшчына ў нідэрляндзкай правінцыі Паўднёвая Галяндыя, разьмешчаны на поўдзень ад Гаагі на рацэ Стары Райн. Па стане на 2018 год насельніцтва гораду Лейдэн складала 124 294 жыхары, у аглямэрацыі — каля 270 000 жыхароў, ва ўрбаністычнай зоне — каля 350 000 чалавек.

## Ураджэнцы і жыхары
* Ян Стээн, мастак
* Ян Лейдэнскі, анабаптыст
* Рэмбрант, мастак

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Нідэрляндаў
Ян Стээн

**Ян Хавікзоон Стээн** (; каля 1626, Лейдэн — да 3 лютага 1679, Лейдэн) — галяндзкі жывапісец.

## Біяграфія
Ян Стээн нарадзіўся ў 1626 годзе ў Лейдэне. Вучыўся жывапісу ў Нікаляюса Кнюпфэра ва Утрэхце, а потым верагодна вучыўся ў Гаарлеме ў Адрыяна ван Остадэ і магчыма ў Дырка Галса.

У 1648 годзе ён уступіў у Лейдэнскую гільдыю мастакоў, ў 1649 г. ажаніўся і пераехаў у Гаагу, дзе працаваў да 1653 г. З 1654 па 1658 г. ён пражываў у Лейдэне, потым да 1669 г. у Гаарлеме, а у 1672 г. набыў ліцэнзію на адкрыцьцё карчмы ў Лейдэне.

Яна Стээна пахавалі ў Лейдэне 3 лютага 1679.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1626 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лейдэне
Катэгорыя:Нідэрляндзкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Памерлі ў 1679 годзе
Ніжняе Ўэле

**Ніжняе Ўэле** () — адна з дваццаці шасьці правінцыяў Дэмакратычнай Рэспублікі Конга паводле канстытуцыі 2005 году, якая месьціцца на паўночным усходзе краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Бута. Плошча — 148 331 км², насельніцтва складае 1 093 845 (на 2005 год).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Стары Райн

**Аўдэ-Райн** () або** Стары Рэйн** — адзін з рукавоў дэльты Райна, празь які да гадоў Сярэднявечча праходзіла галоўнае рэчышча гэтай ракі. Даўжыня Аўдэ-Райна складае 52 км.

У старажытнасьці па ім праходзіла паўночная мяжа Рымскай імпэрыі. Як брод праз гэты рукаў Райна быў пабудаваны Утрэхт. Таксама на Аўдэ-Райне стаіць Лейдэн.

Да XVII стагодзьдзя Стары Райн стаў практычна непрыдатны для суднаходзтва.

Катэгорыя:Рэкі Нідэрляндаў
Паўднёвае Ківу

**Паўднёвае Ківу** () — адна з дваццаці шасьці правінцыяў Дэмакратычнай Рэспублікі Конга паводле канстытуцыі 2005 году, якая месьціцца на ўсходзе краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Букаву. Плошча — 65 070 км², насельніцтва складае 2 837 779 (на 1998 год).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Паўднёвае Ўбангі

**Паўднёвае Ўбангі** () — адна з дваццаці шасьці правінцыяў Дэмакратычнай Рэспублікі Конга паводле канстытуцыі 2005 году, якая месьціцца на поўначы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Гемэна. Плошча — 51 648 км², насельніцтва складае 2 744 345 (на 2005 год).
Баромэтар

**Баро́мэтар** (ад  — «цяжар» і  — «вымяраю») — прыбор для вымярэньня атмасфэрнага ціску. Быў вынайдзены італьянскім навукоўцам Эванджэліста Тарычэльлі. Вадзяны баромэтар быў вынайдзены нямецкім навукоўцам Ота фон Герыке.

## Будова
У вадкасных баромэтра ціск вымяраецца вышынёй слупа вадкасьці (ртуці) у трубцы, залітаванай зьверху, а ніжнім канцом апушчанай у пасудзіну з вадкасьцю (атмасфэрны ціск ураўнаважваецца вагой слупа вадкасьці). Ртутныя баромэтры — найбольш дакладныя, выкарыстоўваюцца на мэтэаралягічных станцыях.

У побыце звычайна выкарыстоўваюцца мэханічныя баромэтры (анероід). У анероідзе вадкасьці няма (па-грэцку: «анероід» — «бязводны»). Ён паказвае атмасфэрны ціск, які ўзьдзейнічае на гафрыраваную танкасьценную мэталічную скрынку, у якой створана разрэджваньне. Пры паніжэньні атмасфэрнага ціску скрынка зьлёгку пашыраецца, а пры падвышэньні — сьціскаецца й узьдзейнічае на прымацаваную да яе спружыну. На практыцы часта выкарыстоўваецца некалькі (да дзесяці) анероідных каробак, злучаных пасьлядоўна, і маецца рычажная перадатачная сыстэма, якая паварочвае стрэлку, якая рухаецца па кругавой шкале, праградуіраванай як ртутны баромэтар.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мэтэаралягічныя прылады
Катэгорыя:Вынаходніцтвы XVII стагодзьдзя
Катэгорыя:Прымяненьне шкла
Катэгорыя:Італьянскія вынаходніцтвы
Катэгорыя:Прылады для вымярэньня ціску
Катэгорыя:Атмасфэрны ціск
Джозэф Гэнры

**Джозэф Гэнры** (; 17 сьнежня 1797 — 13 траўня 1878) — амэрыканскі фізык, першы сакратар Сьмітсанаўскага інстытута. Генры лічыўся адным з найвялікшых амэрыканскіх навукоўцаў з часоў Бэнджаміна Франкліна. Ствараючы магніты, Гэнры адкрыў новую зьяву ў электрамагнэтызьме — самаіндукцыю. Незалежна ад Фарадэя Гэнры выявіў узаемаіндукцыю, але Фарадэй раней апублікаваў свае вынікі. Яго працы па электрамагнітных рэле былі асновай для электрычнага тэлеграфа, вынайдзенага Сэм’юэлам Морзэ і Чарлзам Ўітстанам незалежна ад Гэнры.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* The Joseph Henry Papers Project

Катэгорыя:Фізыкі ЗША
Гематыт

**Гематыт** — шырока распаўсюджаны мінэрал жалеза Fe2O3, адна з найгалоўных жалезных руд. У прыродзе сустракаецца некалькі марфалягічных разнавіднасьцяў гематыта: *жалезная слюда*, *чырвоная шкляная галава*, *жалезная ружа*. 

## Літаратура
* БЭ ў 18 тамах. Т.5, Мн., 1997, С.148

## Вонкавыя спасылкі

* Гематыт у базе webmineral.com 

Катэгорыя:Руды
Катэгорыя:Мінэралы
Швабы

**Швабы** () — немцы, якія гавораць на асаблівым швабскім дыялекце (адным з паўднёванямецкіх дыялектаў) нямецкай мовы.

Мясцовасьць на поўдні Нямеччыны, дзе большасьць жыхароў складаюць швабы, завецца Швабія (ням. *Schwabenland*).

Як і ў іншых вялікіх нямецкіх дыялектах (баварскім, саксонскім, пляцкім) швабскі мае мноства варыянтаў і амаль кожны швабскі горад мае сваё асаблівае вымаўленьне.

Катэгорыя:Немцы
Катэгорыя:Швабія
Усходняе Касаі

**Усходняе Касаі** () — адна з дваццаці шасьці правінцыяў Дэмакратычнай Рэспублікі Конга паводле канстытуцыі 2005 году, якая месьціцца ў цэнтры краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Мбужы-Маі. Плошча — 9 481 км², насельніцтва складае 2 702 430 (на 2005 год).

## Крыніцы
Швабія

**Швабія** () — мясцовасьць на паўднёвым захадзе Нямеччыны, дзе жывуць швабы — немцы, якія гавораць на асаблівым швабскім (шваба-аляманскім) дыялекце. Існуюць два паняцьці, якія вызначаюць межы Швабіі.

Палітычны рэгіён — ахоплівае сучасную заходнюю Баварыю і большую частку Бадэн-Вюртэмбэргу, уяўляе сабой ядро расьсяленьня аляманаў, продкаў сучасных швабаў. Аднак арэал расьсяленьня аляманаў быў значна шырэйшы, і зь цягам часу швабскія тэрыторыі апынуліся ў структуры розных палітычных утварэньняў. Такім чынам, этна-культурны рэгіён «Швабія» значна шырэйшы, уключае ў сябе нямецкамоўныя кантоны Швайцарыі і тэрыторыю ў Францыі — Эльзас (акрамя ягонай найпаўночнай часткі). Акрамя Швабіі, швабы сустракаюцца ў паўночнай Швайцарыі і паўночна-ўсходняй Францыі (вобласьць Эльзас), і невялікімі групамі ўздоўж Дунаю — у Сэрбіі, Славеніі, паўднёвай Вугоршчыны, Румыніі.
Нягледзячы на значнае гістарычнае значэньне, значны арэал расьсяленьня, назва «Швабія» не сустракаецца ў назьве сучасных рэгіёнаў і мясцовасьцяў, за выключэньнем Баварыі, дзе пасьля рэформы 1972 г. зьявілася адміністрацыйная акруга Швабія з цэнтрам у Аўгсбургу, які ўяўляе сабой самы ўсходні ўскраек арэалу пражываньня швабаў. Акрамя таго, назва «Швабскі» прысутнічае ў назвах некаторых гарадоў Бадэн-Вюртэмбэргу, як напрыклад Швэбіш-Гмюнд ды Швэбіш-Галь.

## Часопіс
* *Suevica. Beiträge zur schwäbischen Literatur- und Geistesgeschichte*. Herausgegeben von Reinhard Breymayer. Stuttgart: Verlag Hans-Dieter Heinz, Akademischer Verlag Stuttgart
Цэнтральнае Конга

**Цэнтральнае Конга** () — адна з дваццаці шасьці правінцыяў Дэмакратычнай Рэспублікі Конга паводле канстытуцыі 2005 году, якая месьціцца на захадзе краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Матадзі. Плошча — 53 920 км², насельніцтва складае 4 522 942 (на 2010 год).
Чапо

**Чапо** () — адна з дваццаці шасьці правінцыяў Дэмакратычнай Рэспублікі Конга паводле канстытуцыі 2005 году, якая месьціцца на паўночным усходзе краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Кісангані. Плошча — 199 567 км², насельніцтва складае каля 2 600 000.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Экватарыяльная правінцыя

**Экватарыяльная** () — адна з дваццаці шасьці правінцыяў Дэмакратычнай Рэспублікі Конга паводле канстытуцыі 2005 году, якая месьціцца на паўночным захадзе краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Мбандака. Плошча — 103 902 км², насельніцтва складае каля 1 855 582 (на 2005 год).
Швабія (адміністрацыйная акруга)

**Швабія** — адміністрацыйная акруга ў Баварыі.

## Насельніцтва
1939 — 934,311
1950 — 1,293,734
1961 — 1,340,217
1970 — 1,467,454
1987 — 1,546,504
2002 — 1,776,465
2005 — 1,788,919

*гл. таксама [[Швабія]]*

## Вонкавыя сасылкі
Афіцыйны сайт акругі

Швабія
Катэгорыя:Швабія
Аўгсбург

**Аўгсбург** () — унівэрсытэцкі горад на паўднёвым захадзе Баварыі, лічыцца найбольш старажытным горадам Нямеччыны пасьля Трыру. Аўгсбург не ўваходзіць у склад якога-небудзь раёну, а зьяўляецца сталіцай Швабіі. Аўгсбург з насельніцтвам 298 972 жыхары (па стане на 2023 год) — трэці паводле велічыні горад у Баварыі пасьля Мюнхэну і Нюрнбэргу.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Генрых Мараплавец

**Генрых Мараплавец** (; 4 сакавіка 1394, Порту — 13 лістапада 1460, Сагрэш) — партугальскі інфант, сын караля Жуана I, арганізатар шматлікіх партугальскіх марскіх экспэдыцыяў на поўдзень уздоўж заходнеафрыканскага ўзбярэжжа. Генрых удзельнічаў у захопе Сэуты (1415 год) (гл. Бітва пры Сэуце), якая стала фарпостам партугальскай экспансіі ў Афрыцы. З 1418 Генрых абгрунтаваўся на поўдні Партугаліі ў горада Лагуша і заснаваў там абсэрваторыю. У горадзе Сагрыш ім была заснаваная навігацыйная школа, дзе выкладалі лепшыя матэматыкі і картографы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гісторыя Партугаліі
Ўільям Элісан Андэрз

**Ўільям Элісан Андэрз** (; нарадзіўся  году, Ганконг) — амэрыканскі ваенны лётчык, астранаўт, дзяржаўны дзяяч. 21—27 сьнежня 1968 году зьдзейсьніў палёт у космас у складзе экіпажу касьмічнага карабля «Апалён-8», першае ў гісторыі пілятаванае падарожжа да Месяца. Пасьля знаходзіўся на дзяржаўнай службе, быў паслом ЗША ў Нарвэгіі, займаў кіруючыя пасады ў буйных карпарацыях. Агульны налёт на розных тыпах лятальных апаратаў больш за 6000 гадзінаў. Працягвае актыўна лятаць на невялікіх вінтавых самалётах. Генэрал-маёр у адстаўцы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Амэрыканскія касманаўты
Аўб

**Аўб** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Баварыя.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Ніжняя Франконія. Уваходзіць у склад раёну Вюрцбург. Падпарадкоўваецца кіраваньню Аўб. Насельніцтва складае 1562 чалавека (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 17,54 км². Афіцыйны код -09 6 79 114.

Горад падзяляецца на 2 гарадзкія раёны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Абэнсбэрг

**Абэнсбэрг** () — горад у акрузе Кельгайм ў Ніжняй Баварыі.

Разьмешчаны на рацэ Абэнс, адным з прытокаў Дунаю, на чыгуначнай лініі Інгальштат — Рэгенсбург; са старажытным замкам (былое месцазнаходжаньне графаў Абэнсбэргаў). 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Альтэтынг

**Альтэ́тынг** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Баварыя.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Верхняя Баварыя. Уваходзіць у склад раёна Альтэтынг. Насельніцтва складае 12 714 чалавека (на 30 чэрвеня 2007 году). Займае плошчу 23,43 км². Афіцыйны код — 1 09 71111.

Горад падпадзяляецца на 40 гарадзкіх раёнаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Амбэрг

**А́мбэрг** () — горад акруговага падпарадкаваньня ў Нямеччыне, у зямлі Баварыя.

Насельніцтва складае 44,65 тыс. чалавека (2005). Горад разьмешчаны за 60 км на ўсход ад Нюрнбэрга, на рацэ Фільс. У Амбэргу і Вайдэне знаходзіцца вышэйшая тэхнічная школа.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Ансбах

**А́нсбах** () — горад зямельнага падпарадкаваньня ў Нямеччыне, у зямлі Баварыя.

Цэнтар адміністрацыйнай акругі Сярэдняя Франконія. Ансбах знаходзіцца за 40 км да паўднёва-захаду ад Нюрнбэрга і за 145 км да поўначы ад Мюнхэна, на рацэ Фрэнкішэ Рэцат, прытока Майна. Насельніцтва складае 40 454 чалавекі (на 31 сьнежня 2008 году). Займае плошчу 99,92 км ². Афіцыйны код - 09 5 61 000.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Майн

**Майн** () — рака ў Нямеччыне, правы прыток Райну. Працякае па тэрыторыі зямель Баварыя і Гэсэн. Упадае ў Райн каля гораду Майнц. Даўжыня 524 км. Каля гораду Вэртгайм на ўчастку даўжынёй 25 км па рацэ праходзіць мяжа паміж землямі Баварыя і Бадэн-Вюртэмбэрг.

Гарады на Майне: Вюрцбург, Офэнбах, Франкфурт-на-Майне, Вісбадэн, Зэлігенштат.

Катэгорыя:Рэкі Нямеччыны
Ашафэнбург

**Ашафэнбург** () — унівэрсытэцкі горад раённага значэньня ў Нямеччыне, у зямлі Баварыя.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Ніжняя Франконія. Насельніцтва складае 70 527 чалавек (на 31 сьнежня 2017 году). Займае плошчу 62,45 км². Афіцыйны код — 09 6 61 000.

Горад падпадзяляецца на 10 гарадзкіх раёнаў. Галоўная славутасьць — замак Яганэсбург (пач. XVII ст.)

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Бад-Кісынген

**Бад-Кі́сынген** () — горад у Нямеччыне, раённы цэнтар, курорт, у зямлі Баварыя.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Ніжняя Франконія. Уваходзіць у склад раёну Бад-Кісынген. Насельніцтва складае 20 855 чалавек (на 31 сьнежня 2008 году). Займае плошчу 69,42 км². Афіцыйны код — 09 6 72 114. Горад падпадзяляецца на 9 гарадзкіх раёнаў.

На гары над горадам знаходзяцца руіны замка, зьвязанага з імем мінэзынгера Ота фон Ботэнляўбэна (Otto von Botenlauben), які памёр ў 1245 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылка
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Айхах

**А́йхах** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Баварыя.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Швабія. Уваходзіць у склад раёна Айхах-Фрыдбэрг. Насельніцтва складае 2080 чалавека (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 92,97 км². Афіцыйны код — 09 7 71113.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Айхштэт

**А́йхштэт** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Баварыя.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Верхняя Баварыя. Уваходзіць у склад раёна Айхштэт. Насельніцтва складае 13835 чалавека (на 31 сьнежня 2009 году). Займае плошчу 47,84 км². Афіцыйны код — 1 09 76123.

Тут таксама знаходзіцца рэзыдэнцыя Каталіцкага ўнівэрсытэту Айхштэт—Інгальштат (Katholische Universität Eichstätt-Ingolstadt), адзінага каталіцкага ўнівэрсытэту ў Нямеччыне, і рэзыдэнцыя біскупа Айхштэту.

## Асобы
* Уладзімер Салавей (1918—1974) — беларускі каталіцкі сьвятар бізантыйскага абраду і рэлігійны дзяяч беларускага замежжа ў Заходняй Нямеччыне, наведваў каталіцкую духоўную сэмінарыю ў Айхштэце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Бад-Райхэнгаль

**Бад-Райхэнгаль** () — горад у Нямеччыне, раённы цэнтр, курорт, у зямлі Баварыя.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Верхняя Баварыя. Уваходзіць у склад раёну Бэрхтэсгадэн. Насельніцтва складае 18 350 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 39,44 км². Афіцыйны код — 09 1 72 114. Горад падпадзяляецца на 9 гарадзкіх раёнаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Байройт

**Байройт** () — горад зямельнага падпарадкаваньня ў Нямеччыне, у зямлі Баварыя.

У 1618—1620 гады яе частка — дзяржава Ліхтэнбэрг была выкуплена Янушам Радзівілам. Дзеля беспасрэднага зямельнага падмацавання Радзівілаўскага тытулу князеў Святой Рымскай імперыі і свайго знаходжання на эміграцыі ў Германіі, альянсу з Гагенцолернамі і нямецкімі пратэтантамі. Аднак пасля яго смерці, у 1628 была Ліхтэберскія уладанні былі прададзены яго жонкай Эльжбетай Сафіяй Гогенцоллерн, ейнаму брату Хрысціяну Гогенцлоерну. У выніку чаго Ліхтэнберскія ўладанні патрапілі ў склад маркграфства Байрот.  

Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам акругі Верхняя Франконія. Насельніцтва складае 72683 чалавек (на 31 сьнежня 2010 году). Займае плошчу 66,92 км ². Афіцыйны код — 09 4 62 000.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Станіслаў Кішка

**Станіслаў Кішка** (? — 1513 або 1514) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Намесьнік смаленскі (1500—1503), гетман найвышэйшы (1503—1507), маршалак земскі (з 1512).

Валодаў Нясьвіжам, Алыкай, Лахвай, Іўем.

## Біяграфія
З магнацкага роду Кішкаў гербу «Дуброва», сын Пятрашкі Страмілы. Атрымаў мянушку «Кішка», ад якой пайшло прозьвішча роду.

Займаў шэраг высокіх дзяржаўных пасадаў, у тым ліку намесьніка лідзкага (з 1493). Удзельнічаў у пасольстве ў Маскву датычна шлюбу дачкі маскоўкага гаспадара Івана III Алены зь вялікім князем Аляксандрам.

У 1496 браў удзел у выправе караля Яна Ольбрахта на малдаўскага гаспадара, дзе з уласным аддзелам разьбіў татараў пад Брацлавам. У 1499 атрымаў пасаду намесьніка смаленскага, распачаў умацаваньне гораду. У чэрвені 1502 кіраваў абаронай Смаленску ад маскоўскіх войскаў. У 1503 разьбіў татараў у бітве каля Прыпяці. У 1506 браў удзел у бітве пад Клецкам.

У 1508 і 1511 удзельнічаў у камісіі з разьмежаваньня Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага ў Мазовіі. У 1512 атрымаў урад намесьніка земскага.

Другі шлюб узяў з дачкой ваяводы троцкага П. Мантыгердавіча Соф’яй, ад якой меў сына Пятра і дачку Ганну (жонка Я. Радзівіла, кашталяна троцкага, пазьней С. Кезгайлы, старосты жамойцкага).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Станіслаў
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Абок (рэгіён)

**Або́к** (, ) — адзін зь пяці рэгіёнаў Джыбуці, які месьціцца на поўначы краіны. На поўначы рэгіён мяжуе з Эрытрэяй, на паўночным-усходзе мае выхад да Чырвонага мора. Адміністрацыйны цэнтар — Абок. Плошча — 5700 км², насельніцтва складае 37 856 чалавек (на 2009 год).
Дыхіль (рэгіён)

**Дыхіль** (, ) — адзін зь пяці рэгіёнаў Джыбуці, які месьціцца на паўднёвым захадзе краіны. На поўдні й захадзе рэгіён мяжуе з Этыёпіяй. Адміністрацыйны цэнтар — Дыхіль. Плошча — 7200 км², насельніцтва складае 88 948 чалавек (на 2009 год).
Карбанары

**Карбанары** () — сябра тайнага, строга заканспіраванага таварыства ў Італіі ў 1807—1832 гадох. Карбанары па-італьянску азначае «вугальшчык». Гэтая назва звязана з тым, што ў таварыстве карбанарыяў нараўне зь іншымі абрадамі існаваў рытуал спаленьня драўлянага вугалю, які сымбалізаваў духоўнае ачышчэньне.

Палітычная праграма карбанарыяў ўключала барацьбу за канстытуцыйныя пераўтварэньні. Найважнейшым пунктам гэтай праграмы было патрабаваньне нацыянальнай незалежнасьці, а таксама адзінства Італіі. Выразнай праграмы аб’яднаньня краіны ў карбанарыяў ня мелася. Адны зь іх мелі намер захапіць уладу шляхам узброенага перавароту. Іншыя бачылі асноўную перашкоду да аб’яднаньня краіны ў аўстрыйскім валадарстве й прапаноўвалі засяродзіць намаганьні на барацьбе зь ім. У гады напалеонаўскага панаваньня карбанарыям дапамагалі ангельцы, якія забясьпечвалі іх зброяй. Аднак у першыя часы існаваньня таварыства рух карбанарыяў не сустрэў шырокай падтрымкі з боку насельніцтва. Рух карбанарыяў актывізаваўся ў 1820-х гадох. Карбанарыі ўзначальвалі рэвалюцыі 1820—1821 гадох у Каралеўстве абедзьвюх Сыцылій і ў П’емонце, удзельнічалі ў рэвалюцыі 1831 годзе ў дзяржавах сярэдняе Італіі.

Арганізацыі карбанарыяў са сваімі задачамі існавалі таксама ў Францыі, Швайцарыі й на Балканах.


Катэгорыя:Тайныя таварыствы
АЕК Лярнака

**АЕК** () — кіпрскі футбольны клюб з гораду Лярнакі. Заснаваны ў 1994 годзе па зьліцьці двух клюбаў ЭПА і «Пэзапарыкос». Трохразовы ўладальнік Кубка Кіпру (2004, 2018, 2025). Акрамя футбольнай каманды клюб мае філія ў баскетболе, валейболе і футзале. Імя клюба ўзыходзіць да колішняга старажытнагрэцкага гораду Кітыён, які некалі месьціўся на месцы сёньняшняй Лярнакі. Колеры клюбу — жоўтыя і зялёныя, а іхняя эмблема зьмяшчае выяву вайскавода Кімана, які памёр абараняючы горад Кітыён каля 450 году да н. э. у бітве з пэрсамі. Значныя посьпехі клюб дасягняў у другой дэкадзе 2010-х гадоў, калі пяць разоў фінішаваў на 2 месцы, а таксама праходзіў у групавыя этапы эўракубкаў. У розыгрышы Лігі канфэрэнцыяў 2022—2023 гадоў АЕК прасунуўся ў плэй-оф гэтага турніру пасьля таго як дружына заняла 3 месца ў групе Лігі Эўропы, змагаючыся супраць кіеўскага «Дынама», «Рэна» і «Фэнэрбахчэ».

## Гісторыя
AEK паўстаў 18 ліпеня 1994 году, калі прайшла аб’яднаньне лярнаскіх клюбаў ЭПА і «Пэзапарыкос».

### «Пэзапарыкос» і ЭПА
«Пэзапарыкос» быў створаны ў 1924 годзе. У 1926 годзе колішнія гульцы «Пэзапарыкос» заснавалі ўласны клюб АМОЛ, што з грэцкае абрэвіятуры перакладаецца як Атлетычны адукацыйны лярнаскі клюб. У 1932 годзе два клюбы аб’ядналіся ў адзін, які атрымаў назву ЭПА. Аднак, у 1937 годзе група сябраў клюбу сышлі з ЭПА і аднавілі клюб «Пэзапарыкос».

ЭПА 50 разоў брала ўдзел у Першым дывізіёне і тройчы станавіўся чэмпіёнам Кіпру ў 1945, 1946 і 1970 гадах. Пяць разоў клюбу скарыўся Кубак Кіпру. Адзін сэзон клюб браў удзел у розыгрышу чэмпіянату Грэцыі, але хутка вярнуўся да ўдзел у айчынных спаборніцтвах. «Пэзапарыкос» правёў 49 сэзонаў у Першым дывізіёне. Двойчы ён станавіўся чэмпіёнам краіны ў 1954 і 1988 гадах, а таксама аднойчы здабываў Кубак Кіпру. Акрамя футболу, абодва клюбы мелі атлетычныя сэкцыі, якія таксама аб’ядналіся.

### Па аб’яднаньні
Па аб’яднаньні клюб адразу ўзяў удзел у розыгрышу Першага дывізіёну, але адразу посьпехаў ня меў. У 1996 годзе АЕК дасягнуў фіналу кубка краіны, але пацярпеў паразу ад АПОЭЛа.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Лярнака
Папскія зуавы

**Папскія зуавы** () — жаўнеры, якія былі сфармаваны дзеля абароны Папскай дзяржавы ў 1860 годзе. Папскія зуавы былі галоўным чынам маладыя людзі, не знаходзяцца ў шлюбе й рыма-каталікамі, якія падахвоціліся дапамагчы папу рымскаму Піюсу IX у ягонай барацьбе супраць Італьянскага Рысарджымэнта. Яны сфармавалі міжнародны полк, з добраахвотнікаў з Фляндрыі, Францыі, Нідэрляндаў, Баварыі, Канады й іншых краін.

На травень 1868 году ў шэрагах папскіх зуаваў налічвалася 4592 чалавек. Сярод іх было 1910 галяндцаў, 1301 француз, 686 бэльгійцаў, 157 подданых Папскай дзяржавы, 135 канадцаў, 101 ірляндзец, 87 прусакоў, 50 ангельцаў, 32 гішпанца, 22 немца зь дзяржаваў, iншых, чым Прусія, 19 швайцарцаў, 14 амэрыканцаў, 14 нэапалітанцаў, 12 мадэнцаў, 12 палякаў, 10 шатляндцаў, 7 аўстрыйцаў, 6 партугальцаў, 6 тасканцаў, 3 мальтыйцы, 2 расейцаў і па адным добраахвотніку ад астравоў Паўднёвых мораў, Індыі, Афрыкі, Мэксыкі, Пэру й Чаркесіі.

Пасьля таго, калі Рым быў узяты Віктарам Эмануілам II ў 1870 годзе папскія зуавы служылі ўраду Нацыянальнай абароны ў Францыі ў пэрыяд франка-прускай вайны й былі расфармаваныя пасьля ўступленьня прускіх войскаў у Парыж. Уніформа мела такі ж крой, як у францускіх зуаваў, але адрозьнівалася ад іхняга колерам: шэрая з чырвонай аздабленьнем. Шэра-чырвонае кепі было заменена на паўночнаафрыканскімі фэс.

Катэгорыя:Папская вобласьць
Алі-Сабіе (рэгіён)

**Алі-Сабіе** (, ) — адзін зь пяці рэгіёнаў Джыбуці, які месьціцца на поўдні краіны. На ўсходзе рэгіён мяжуе з той часткай Самалі, на якую прэтэндуе не прызнаны Самалілэнд, на поўдні мяжуе з Этыёпіяй. Адміністрацыйны цэнтар — Алі-Сабіе. Плошча — 2400 км², насельніцтва складае 61 000 чалавек (на 2007 год).
Арта (рэгіён)

**Арта** (, ) — адзін зь пяці рэгіёнаў Джыбуці, які месьціцца ў цэнтры краіны. На ўсходзе рэгіён мяжуе з той часткай Самалі, на якую прэтэндуе не прызнаны Самалілэнд, а таксама рэгіён мае выхад да Індыйскага акіяна. Адміністрацыйны цэнтар — Арта. Плошча — 1800 км², насельніцтва складае 42 380 чалавек (на 2009 год).
Жэнэўскі фантан

міні|150пкс|Жэнеўскі фантан
**Жэнэўскі фантан** () — фантан у Жэнэве ў Швайцарыі, важная славутасьць горада й адзін з самых вялікіх фантанаў у сьвеце. 

Вышыня фантана складае 140 м. Хуткасьць патоку — 500 літраў у сэкунду. Спажыўная магутнасьць помпы, якая працуе ад сеткі з напругай 2400 В, — 500 кВт. Хуткасьць бруі складае 200 км/гадз. 

## Гісторыя
Упершыню фантан быў устаноўлены ў 1886 годзе, крыху ніжэй па плыні ад сёньняшняга месцазнаходжаньня. У 1891 годзе ў гонар 600-гадовай гадавіны Швайцарскай Канфэдэрацыі фантан быў усталёваны ў самім горадзе дзеля ўсеагульнага агляду. 

У той час ягоная максымальная вышыня складала 90 мэтраў. На сёньняшнім месцы фантан быў усталяваны ў 1951 годзе на помпавай станцыі, якая знаходзіцца ў возеры пад ім, каб выкарыстоўваць ваду не з вадаправода, як гэта было раней, а з самога возера. З 2003 году фантан працуе штодня. Яго адключаюць толькі пры моцным ветры й у мароз.

## Галерэя

Photographie_aérienne_de_Genève_avril2005.jpg|Вясёлка
Geneva_red_je_d'eau.jpg|Падсьвятленьне фантана
Geneva jet near.jpg|Паблізу фантана
Jet d'Eau Geneva.jpg|Фантан уначы


## Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Jet d`Eau на мапе Google

Катэгорыя:Жэнэва 
Катэгорыя:Фантаны
Катэгорыя:Славутасьці Швайцарыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1886 годзе
Лікург

**Лікург** — легендарны спартанскі заканадавец IX—VIII ст. да н. э., з імем якога спартанцы зьвязвалі свае асноўныя і найбольш старажытныя законы і звычаі. Грэцкія аўтары V—IV ст. да н.э. (Плютарх) прыпісвалі яму стварэньне асноўных інстытутаў спартанскага грамадзтва і дзяржаўнага ладу, сапраўднае афармленьне якіх было вынікам доўгага пераходу ад першабытнага ладу да клясавага грамадзтва ва ўмовах сацыяльнай барацьбы. Паводле распаўсюджанай вэрсіі паданьня, Лікург, будучы дзядзькам і апекуном маладога спартанскага цара, фактычна кіраваў Спартай, увёў запазычаныя на востраве Крыт законы, якія быццам бы прадвызначылі эканамічны і палітычны лад Спарты.

## Літаратура
* Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А.Ф. Коршунава, паказальнікі А.Ф. Коршунава, В.А. Чамярыцкага. —Мн.: Навука і тэхніка, 1990. —207 с.: іл. С.141. ISBN 5-343-00151-3.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытная Грэцыя
Мэрш

**Мэрш** (, ) — камуна ў Люксэмбургу, разьмяшчаецца ў акрузе Люксэмбург. Камуна Мэрш зьяўляецца часткай кантона Мэрш. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.

Насельніцтва складае 7557 чалавек (на 2008 год), у камуне разьмяшчаюцца 3138 хатніх гаспадарак. Займае плошчу 49,74 км ² (паводле займанай плошчы 5 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора складае 428 м (36 месца з 116 камун), найменшы 208 м (31 месца з 116 камун).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Грамады Люксэмбургу
Мампах

**Мампах** (, ) — камуна ў Люксэмбургу, разьмяшчаецца ў акрузе Грэвэнмахэр. Камуна Мампах зьяўляецца часткай кантона Эхтэрнах. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.

Насельніцтва складае 1008 чалавек (на 2008 год), у камуне разьмяшчаюцца 372 хатнія гаспадаркі. Займае плошчу 27,58 км ² (паводле займанай плошчы 25 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора складае 399 м (59 месца з 116 камун), найменшы 141 м (5 месца з 116 камун).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Грамады Люксэмбургу
Валерэнга Осьлё (футбольны клюб)

«**Валерэнга**» () — нарвэскі футбольны клюб з гораду Осьлё. Заснаваны ў 1913 годзе. Пяціразовы чэмпіён Нарвэгіі, чатырохразовы ўладальнік Кубка Нарвэгіі.

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Нарвэгіі па футболе|Чэмпіён Нарвэгіі]] (5):** 
:: 1965, 1981, 1983, 1984, 2005

* Уладальнікі **[[Кубак Нарвэгіі па футболе|Кубка Нарвэгіі]] (4):** 
:: 1980, 1997, 2002, 2008

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Осьлё
Шырлі Тэмпл

**Шырлі Тэмпл** (; 23 красавіка 1928 — 10 лютага 2014) — амэрыканская акторка, уладальніца моладзевага «Оскару» ў 1934 годзе (самы малады чалавек у гісторыі кінэматографу), найбольш вядомая па сваіх дзіцячых ролях у 1930-х гадох.

Яе пасьпяховая кар’ера пачалася ва ўзросьце шасьці гадоў, калі яна зьявілася ў фільме «Зьзяючыя вочкі» (1934), пасьля якога рушыла ўсьлед сэрыя новых пасьпяховых фільмаў, дзякуючы якім Шырлі стала адной з самых высокааплатных акторак ЗША падчас Вялікай дэпрэсіі. Пасьля завяршэньня акторскай кар’еры Шырлі занялася палітыкай, стаўшы прыметным амэрыканскім дыпляматам і паслом.
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Палітыкі ЗША
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Галівудзкая алея славы
Нойнгаўзэн

**Нойнгаўзэн** (, ) — камуна ў Люксэмбургу, разьмяшчаецца ў акрузе Дыкірх. Камуна Нойнгаўзэн зьяўляецца часткай кантона Вільц. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.

Насельніцтва складае 320 чалавек ​​(на 2008 год), у камуне разьмяшчаюцца 156 хатніх гаспадарак. Займае плошчу 11,85 км ² (паводле займанай плошчы 101 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора складае 505 м (24 месца з 116 камун), найменшы 319 м (110 месца з 116 камун).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Грамады Люксэмбургу
Обшэйд

**Обшэйд** (, ) — камуна ў Люксэмбургу, разьмяшчаецца ў акрузе Люксэмбург. Камуна Обшэйд зьяўляецца часткай кантона Капэлен. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.

Насельніцтва складае 3026 чалавек ​​(на 2008 год), у камуне разьмяшчаюцца 1275 хатніх гаспадарак. Займае плошчу 17,55 км ² (паводле займанай плошчы 68 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора складае 389 м (70 месца з 116 камун), найменшы 242 м (56 месца з 116 камун).

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамады Люксэмбургу
Рамбруш

**Рамбруш** (, ) — камуна ў Люксэмбургу, разьмяшчаецца ў акрузе Дыкірх. Камуна Рамбруш зьяўляецца часткай кантона Рэданж. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.

Насельніцтва складае 3769 чалавек (на 2008 год), у камуне разьмяшчаюцца 1419 хатніх гаспадарак. Займае плошчу 79,09 км² (паводле займанай плошчы 2 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора складае 554 м (2 месца з 116 камун), найменшы 311 м (107 месца з 116 камун).

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамады Люксэмбургу
Пармэлія

**Пармэлія** (*Parmelia*) — род ліставатых лішайнікаў сямейства пармэліевых.

Слаявіна ліставатая. Зьверху жаўтавата-зеленаватая, шэрая, зялёна-бурая, з сарэдыямі, радзей з пладовымі целамі (апатэцыямі), зьнізу белая, карычневая ці чорная, прымацаваная да субстрату. Споры па 8 у сумцы, бясколерныя, аднаклетачныя. Фікабіёнт — водарасьць з роду трэбуксія.

Род аб’ядноўвае 10 відаў. Пашыраны ўсюды, на Беларусі сустракаюцца пармэлія баразнаватая і пармэлія скальная. Трапляюцца ў лясах на ствалах дрэў, валунах.

Выкарыстоўваюцца для атрымання антыбіётыкаў.

Катэгорыя:Лішайнікі
Катэгорыя:Аскамікота
Партал

**Партал** (ням. *Portal* ад  — «уваход», «вароты») — архітэктурнае абрамленьне дзьвярнога праёма (пераважна ў манумэнтальных грамадзкіх, культавых і інш. будынках). Вядомы са старажытнасьці. Для архітэктуры Старажытнага Эгіпта і антычнасьці характэрны простыя па аздабленьні парталы з плоскімі перамычкамі, для старажытнай Мэсапатаміі — аркавыя парталы, на Блізкім і Далёкім Усходзе былі пашыраныя прастакутныя парталы зь нішамі — піштакі. З 11 ст. у раманскай, гатычнай і старажытнарускай архітэктуры пашырыліся аркавыя, т. зв. пэрспэктыўныя (звужаныя ўглыб), парталы, аформленыя ў выглядзе ўступаў, у вуглах якіх разьмяшчаліся калёнкі, злучаныя архівольтамі. Рэнэсансавыя і барочныя парталы звычайна аздабляліся пілястрамі, калёнамі, якія несьлі антаблемэнт або франтон. Часта парталы ўпрыгожвалі скульптурай, разьбой, лепкай, размалёўкай, кахляй.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктура
Ошэйд

**Ошэйд** (, ) — камуна ў Люксэмбургу, разьмяшчаецца ў акрузе Дыкірх. Камуна Хошэйд зьяўляецца часткай кантона Дыкірх. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.

Насельніцтва складае 568 чалавек ​​(на 2008 год), у камуне разьмяшчаюцца 225 хатніх гаспадарак. Займае плошчу 10,42 км² (па займанай плошчы 105 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора складае 525 м (13 месца з 116 камун), найменшы 227 м (43 месца з 116 камун).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Грамады Люксэмбургу
Галава

**Галава́** — частка цела чалавека ці жывёлы, у якой знаходзіцца мозг, органы зроку, густу, нюху, слыху і рот. Асобная галава ёсьць у хрыбетнікаў і ў вусякоў.

Пярэдняя частка галавы чалавека называецца *твар*, жывёлы — *пыса* або *хмыза*. Звычайна галава злучаная зь целам шыяй. Шыя дазваляе галаве паварочвацца і трымаць галаве пэўную пазыцыю ў прасторы.
Шыя

**Шы́я** — частка цела хрыбетных, якая злучае галаву з тулавам. Шыя выконвае мноства жыцьцёва важных функцыяў. Праз шыю праходзяць розныя шляхі забесьпячэньня — такія як стрававод, горла, трахея і крывяносныя сасуды, якія забясьпечваюць мозг. Шыйныя хрыбеткі і сьцёгны забясьпечваюць галаве найбольшую рухомасьць.

У некаторых жывёлаў (напрыклад, жырафы) шыя можа быць непрапарцыйна доўгай, што надае ёй дадатковую функцыю, абумоўленую асаблівасьцю харчаваньня.

Катэгорыя:Чалавечыя галава і шыя
Рот

**Рот** — цялесная адтуліна ў жывёлаў, празь якую прымаецца ежа і, у многіх выпадках, ажыцьцяўляецца дыханьне. У многіх хрыбетных у роце разьмешчаныя зубы і язык. Вонкава рот можа мець розную форму. У чалавека ён апраўлены вуснамі, у птушак ён мае форму дзюбы.

## Хваробы
* Галітоз
* Стаматыт
Юрыст

**Праўнік** (**юрыст**) — фізычная асоба, якая мае прафэсійныя веды ў галіне праўных навук, заканадаўства і практыкі яго ўжываньня.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Права
Катэгорыя:Прафэсіі
Манган

**Манга́н**, таксама **ма́рганец** () **Mn** — хімічны элемэнт VII групы пэрыядычнай сыстэмы; атамны нумар 25. Цяжкі сэрабрыста-белы мэтал. Упершыню атрыманы швэдзкім хімікам Юганам Готлібам Ганам у 1775 годзе.

## Крыніцы
Крумянкі

**Крумя́нкі** (вусныя назвы — га́лы, ля́жкі, гузно, за́дніца, се́даўка, се́дніца) — мяккія тканкі задняй і лятэральнай паверхні таза, прадстаўленыя крумянковымі цягліцамі, падскурнай тканкі і скурай. Кожная з крумянак абмежаваная зьверху вобласьцю паясьнічна-крыжавога ромба (Міхаэліса) і крылом падуздыхавай косткі, зьнізу — падкрумянковай зморшчынай і прамежнасьцю, а збоку — вобласьцю вялікага вяртлюга сьцягна.

Крумянкі мужчын і жанчын маюць прыкметныя анатамічныя адрозьненьні. Крылы падуздыхавых касьцей у жанчын разгорнутыя ў большай ступені, чым у мужчын; больш шырокі лабковы вугал (90-100° і 70-75° адпаведна). Жаночы таз ў цэлым шырэй за мужчынскі, але менш глыбокі. У крумянковых вобласьцях у жанчын адкладаецца больш тлушчавай тканкі. Існуюць некаторыя плоцевыя адрозьненьні і ва ўзаемаразьмяшчэньні сьцегнавой косткі і костак таза, што абумоўлена розным вуглом ўваходу галовак сьцегнавых костак у вяртлюжныя западзіны (у мужчын — 40°, у жанчын — 45°).


Studio Jean Jacques Lequeu.jpg|Jean-Jacques Lequeu (c. 1785)
Étude de fesses.jpg|Félix Vallotton (c. 1884)


## Крыніцы

Катэгорыя:Анатомія чалавека
Ягуль

**Ягуль** (*Yagul*) — дакалюмбава гарадзішча (цяпер месца археалягічных раскопак) у мэксыканскім штаце Аахака. Старажытныя сьляды селішча датуюцца 3 тысячагодзьдзем да н. э. Горад заснавалі ў 5 ст. да н. э. сапатэкі, пазьней горад захапілі і разьвілі міштэкі. Каля 900 г. н. э. было пабудавана некалькі пірамід, а ў 1300—1400 гг. — некалькі палацаў.

## Літаратура
* Instituto Nacinal de Antrpología e Historia: Yagul
* George And Audrey DeLange: Yagul Archaeological Ruins Oaxaca Mexico, Travel And Tour Photos And Pictures

Катэгорыя:Археалёгія ў Мэксыцы
Катэгорыя:Сапатэкі
Катэгорыя:Міштэкі
Юган Готліб Ган

**Юган Готліб Ган** () (19 жніўня 1745 — 8 сьнежня 1818) — швэдзкі хімік і мінэроляг. Першым атрымаў мэталёвы манган (1774) і вывучыў яго ўласьцівасьці.

Катэгорыя:Швэдзкія хімікі
Катэгорыя:Хімікі
Тарпэда Магілёў

«**Тарпэда**» — беларускі футбольны клюб з Магілёва, заснаваны ў 1960 годзе. Найлепшым дасягненьнем зьяўляецца 7 месца ў вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі 1992 году.

## Гісторыя
У 1979 годзе клюб пачаў гуляць у вышэйшай лізе БССР. У 1982 годзе «Тарпэда» выйграла чэмпіёнскі тытул.

У вышэйшай лізе Рэспублікі Беларусь «Тарпэда» пачало гуляць у 1992 годзе. Найбольш пасьпяховымі былі першыя два сэзоны, калі каманда фінішавала на 7-м месцы (1992) і 8-м (1992—1993). Пасьля гэтага «Тарпэда» не магло дасягнуць месца, вышэйшага за 11-е і часьцей за ўсё змагалася за выжываньне ў вышэйшай лізе.

У 1996 годзе «Тарпэда» было пераназванае ў «Тарпэда-Кадзіна». Сэзон 2000 году каманда завяршыла на 15-м месцы й вылецела ў першую лігу. Пасьля 5 сэзонаў у першай лізе (2001—2005) каманда была расфармаваная. У пачатку 2006 году на базе стадыёну «Тарпэда» ў Магілёве была сфармаваная цалкам новая каманда — «Савіт», якая пачала гуляць у другой лізе чэмпіянату Беларусі па футболе.

У 2015—2016 гадах каманда выступала ў другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя назваў
* 1959—1961: Мэталюрг
* 1962—1963: Кіравец
* 1964—1978: Мэталюрг
* 1979—1995: Тарпэда
* 1996—2005: Тарпэда-Кадзіна
* З 2015 году: Тарпэда

## Дасягненьні
* 1982 — Чэмпіён БССР

## Статыстыка

### [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат]]

### [[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]

## Галоўныя трэнэры
* Міхаіл Ерамчук (ліпень — сьнежань 2016 году)
* Аляксандар Вопсеў (сакавік — чэрвень 2016 году)
* Аляксандар Бразевіч (чэрвень — жнівень 2015 году)
* Віктар Чарных (да чэрвеня 2015 году)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Магілёў
Катэгорыя:1960 год у Беларусі
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1960 годзе
Каварск

**Кава́рск** () — горад у цэнтральнай Летуве. Колькасьць насельніцтва налічвае каля 680 чалавек. Праз Каварск працякае рака Сьвятая, на якой знаходзіцца водная электрастанцыя. Горад знаходзіцца ў Анікштаўскім раёне Ўцянскага павету. Каварск адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Гісторыя
Першыя гістарычныя згадкі пра паселішча адносяцца да 1538 году, пад назвай *Малыя Пянёны*. У канцы ХV стагодзьдзя Аляксандар Ягелончык падарыў паселішча свайму скарбніку *Станіславу Каварскаму*. З гэтага часу паселішча зьмяніла назву на сучасную. У наступныя стагодзьдзі Каварск належаў Асьціковічам, Агінскім, Тышкевічам. У 1956 годзе Каварск атрымаў правы гораду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Ўцянскага павету
Нямецкая супольнасьць страхаваньня ядзерных рэактараў

**Нямецкае аб'яднаньне страхавальнікаў ядзерных рэактараў** () — кёльнскае аб'яднаньне, якое займаецца страхаваньнем нямецкіх прадпрыемстваў атамнай галіны. Таксама яно займаецца перастрахаваньнем.

## Гісторыя
Першыя таварыствы па страхаваньні прадпрыемстваў атамнай галіны ў Эўропе былі заснаваныя ў Швэцыі і Англіі ў 1955 годзе. Нямецкае аб'яднаньне страхавальнікаў ядзерных рэактараў было заснавана ў 1957 годзе. За ўсю сваю гісторыю яно толькі аднойчы выплаціла кампэнсацыю ў межах сёньняшніх 10-15 тысяч эўра.

## Функцыі і задачы
Нават пры невялікай верагоднасьці страхавога выпадку ў атамнай галіны, максымальна магчымая сума шкоды вельмі вялікая. Па гэтай прычыне адна страхавая кампанія не можа несьці такую ​​рызыку адна. Таксама магчымасьць перадаць ядзерную рызыку перастрахавальніку забароненая ў Нямеччыне на заканадаўчым узроўні. З 1998 году Закон аб атамнай энэргіі патрабуе страхаваньня максымальнай адказнасьці на ўзроўні прыкладна 2,5 млрд эўра. За шкоду, вышэй сумы гэтай сумы згодна з § 34 Закона аб атамнай энэргіі, адказвае фэдэральны ўрад. Калі сума шкоды пераўзыходзіць абумоўленую максымальную суму ў памеры 255.000.000 эўра, то плаціць DKVG. У суму страхавых выплат ўваходзяць магчымыя выдаткі на эвакуацыю насельніцтва.

## DKVG і АЭС у Фукусіме
АЭС Фукусіма I была застрахаваная на некалькі дзясяткаў мільёнаў эўра ў DKVG. Паводле ўмоваў дагавора страхаваньня не зьяўляецца страхавым выпадкам шкода, прычыненая ў выніку землятрусу, цунамі і вывяржэньня вулькану. Таму DKVG нічога не заплаціць ўладальніку АЭС у Фукусіме за Аварыю на АЭС Фукусіма I., 

## Крыніцы

Катэгорыя:Страхаваньне
Сто гадоў адзіноты

«**Сто гадоў адзіноты**» () — раман калюмбійскага пісьменьніка Габрыеля Гарсія Маркеса. Прызнаны шэдэўрам лацінаамэрыканскай і сусьветнай літаратуры. Гэта адзін з самых чытаных і перакладаных твораў на гішпанскай мове. Адзначаны як другі паводле важнасьці твор на гішпанскай пасьля «Дон Кіхота» Сэрвантэса на IV Міжнародным кангрэсе гішпанскай мовы, які правадзіўся ў Картахэне, Калюмбія, у сакавіку 2007 году. Першае выданьне раману было апублікавана ў Буэнас-Айрэсе, Аргентына, у чэрвені 1967 году тыражом 8000 асобнікаў. Раман быў удастоены прэміі Ромулё Гальегоса. На сёньняшні дзень прададзена больш за 30 мільёнаў асобнікаў, раман перакладзены на 35 моваў сьвету.

Гісторыю напісаньня кнігі Габрыель Гарсія Маркес апісваў наступным чынам:

Катэгорыя:Раманы Габрыеля Гарсія Маркеса
Катэгорыя:Магічны рэалізм
Катэгорыя:Раманы 1967 году