open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Олдас Гаксьлі

**О́лдас Леана́рд Га́ксьлі** (; 26 ліпеня 1894, Сурэй, Ангельшчына, Брытанская імпэрыя — 22 лістапада 1963, Лос-Анджэлес, ЗША) — ангельскі пісьменьнік. Аўтар раману-антыўтопіі «Дзіўны новы сьвет» (1932).

Па-беларуску ў 1989 годзе ў альманаху «Далягляды» было надрукавана адно зь ягоных эсэ (у перакладзе з расейскай мовы).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт, прысьвечаны творчасьці пісьменьніка

Катэгорыя:Брытанскія літаратары
Катэгорыя:Брытанскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Літаратары ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Талачынскага раёну

У Талачынскім раёне знаходзяцца 30 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 22 — помнікі археалёгіі, 6 — помнікі архітэктуры, 2 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

Талачыншчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Энтані Бэрджэс

**Энтані Бэрджэс** (; поўнае імя — *Джон Энтані Бэрджэс Ўілсан*, , вядомы таксама як *Джозэф Кел*; , Манчэстэр — , Лёндан) — ангельскі пісьменьнік, літаратуразнавец і кампазытар. Займаўся літаратурнымі дасьледаваньнямі, асабліва творчасьці Шэксьпіра і Джойса, складаньнем музыкі (сымфоніі, балет і опэра), літаратурнымі перакладамі і журналістыкай. Аўтар знакамітага рамана-антыўтопіі «Мэханічны апэльсін» (1962). У 2008 годзе газэта «Таймз» разьмясьціла Бэрджэса на 17-м месцы ў сваім сьпісе 50 найлепшых пасьляваенных брытанскіх пісьменьнікаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 25 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Манчэстэры
Катэгорыя:Памерлі ў 1993 годзе
Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў Лёндане
Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Катэгорыя:Брытанскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Брытанскія кампазытары і кампазытаркі
Катэгорыя:Джойсазнаўцы
Георг Тракль

**Георг Тракль** (; , Зальцбург — , Кракаў) — аўстрыйскі паэт, адзін з найвыбітнейшых прадстаўнікоў аўстрыйскага экспрэсіянізму. Пры жыцьці паэта выйшаў усяго адзін зборнік «Вершы» (Gedichte, 1913). З пачаткам Першай сусьветнай вайны Тракль быў мабілізаваны, але, пакутуючы на дэпрэсію, ён рабіў спробы скончыць жыцьцё самагубствам. Адна зь іх была пасьпяховай — Тракль памёр у бальнічнай палаце ад перадазіроўкі какаіну. Яго творчасьць зрабіла моцны ўплыў на разьвіцьцё нямецкамоўнай паэзіі.

## Беларускія пераклады
* Выбраная лірыка. Пераклалі з нямецкай Васіль Сёмуха, Лявон Баршчэўскі. Мн., 2018 (серыя «Паэты планеты»).

## Вонкавыя спасылкі
* Вершы ў перакладзе Васіля Сёмухі
* Георг Тракль на Deutschen Nationalbibliothek
* Натальля Ламека. Міфапрастора паэзіі Г. Тракля на ПрайдзіСвеце

Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве
Катэгорыя:Нямецкія паэты і паэткі
Катэгорыя:Літаратары-экспрэсіяністы
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Літаратары-самагубцы
Катэгорыя:Паэты-самагубцы
Натальля Ламека

**Натальля Ўладзімераўна Ламека** (, Менск) — кандыдат філялягічных навук, дацэнт, літаратуразнаўца, выкладніца катэдры замежнай літаратуры БДУ.

## Біяграфія
Скончыла рамана-германскае аддзяленьне філфака БДУ (2003), асьпірантуру, абараніла кандыдацкую дысэртацыю па творчасьці Дж. Джойса («Мастацкі універсум Джэймса Джойса: структура, канцэпцыя чалавека, тыпалагічны кантэкст», 2007). 

Займаецца дасьледаваньнем заходнеэўрапейскай мадэрнісцкай літаратуры, аўтар дзьвюх манаграфій, двух навучальна-мэтадычных дапаможнікаў у суаўтарстве і шэрагу навуковых публікацый. Мае пераклады з ангельскай і нямецкай моваў. 

## Бібліяграфія
* «Мастацкі універсум творцы», Мінск, 2005
* «Хаосмас Джэймса Джойса як мультыстабільная сістэма (сінергетычная прырода мастацкага феномена», Мінск, 2006
* «Дэкадэнцкія матывы ў творчасці Георга Тракля і Эгана Шыле» // ARCHE, 2011, # 9
* «Міфапрастора паэзіі Г. Тракля», ПрайдзіСвет, 2009  

## Вонкавыя спасылкі
* Наталля Ламека на ПрайдзіСвеце

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Кандыдаты філялягічных навук
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Джойсазнаўцы
Георг Гайм

**Гео́рг Гайм** (; , Гіршбэрг, Ніжняя Сылезія — , Бэрлін) — нямецкі пісьменьнік, паэт і драматург. Разам з Эрнстам Штадлерам і Георгам Траклем зьяўляецца ключавой постацьцю раньняга экспрэсіянізму.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і юрыста Германа Гайма. Вывучаў права ў Вюрцбургу і Бэрлінскім унівэрсытэце імя Гумбальта. Некаторы час хацеў стаць вайскоўцам і спрабаваў уступіць у Эльзаскі пяхотны полк, але дазвол прыйшоў толькі пасьля сьмерці паэта. Разам з паэтам Эрнстам Бальке патануў на рацэ Гафэль, катаючыся на каньках.

## Творчасьць
Пачаў пісаць з 12 гадоў (навэлы, драмы). Пры жыцьці паэта быў выдадзены толькі адзін яго паэтычны зборнік пад назваю «Вечны дзень» (1911). Два наступныя паэтычныя зборнікі — «Umbra Vitae» (падрыхтаваны Гаймам) і «Нябесная трагедыя» — былі выдадзеныя пасьмяротна, як і зборнік навэлаў «Злодзей». У 1933 годзе кнігі Гайма як прыналежныя да «дэгенэратыўнага мастацтва» — экспрэсіянізму — гарэлі на вогнішчы разам з многімі іншымі. Поўны збор твораў Гайма быў выдадзены ў 1960-х гадах.

## Беларускія пераклады
* Выбраныя вершы: пераклад з нямецкай / Геарг Гайм. — Мінск : Зміцер Колас, 2020. — 97, [1] с. — («Паэты планеты»).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Георг Гайм на ПрайдзіСвеце
* Творы Георга Гайма на сайце «Bibliotheca Augustana» 

Катэгорыя:Нямецкія паэты і паэткі
Катэгорыя:Нямецкія літаратары
Катэгорыя:Нямецкія драматургі
Катэгорыя:Літаратары-экспрэсіяністы
Катэгорыя:Памерлі ў Бэрліне
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Шумілінскага раёну

У Шумілінскім раёне знаходзіцца 31 аб’ект, які ўключаны ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 9 — помнікі археалёгіі, 3 — помнікі архітэктуры, 19 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнік архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Колішнія каштоўнасьці
2 жніўня 2016 году зь сьпісу каштоўнасьцяў было выключанае:

|}

## Крыніцы

Шуміліншчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Дзешчанскі сельсавет

**Дзе́шчанскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ўзьдзенскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Дзешчанка.

## Гісторыя
30 кастрычніка 2009 году створаны ў складзе Ўзьдзенскага раёну Менскай вобласьці, сельсавету перададзеныя ўсе населеныя пункты — Зелень, Каладзіно, Каранеўскія, Кашканы, Ладыга, Подзелень, Прохады, Русакова, Рыбакоўшчына, Сянное, Трысьцянец, Цеплень — скасаванага Цепленскага сельсавету, населеныя пункты Валодзькі, Гарадзішча, Дзегцяное, Дзешчанка, Карма, Малая Дзешчанка, Рабінаўка і Ячанка Азерскага сельсавету, населеныя пункты Гарбаты, Канстанцінава, Карпілаўка, Міколка і Ялоўка скасаванага Цялякаўскага сельсавету.

28 траўня 2013 году ў склад сельсавету перададзеныя населеныя пункты Алёхаўка, Пятроўск, Слабодка і Цялякава, якія ўваходзілі ў склад Узьдзенскага сельсавету.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Узьдзенскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 2009 годзе
Сямёнавіцкі сельсавет

**Сямёнавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ўзьдзенскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйным цэнтрам была вёска Сямёнавічы.

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны ў складзе Ўзьдзенскага раёну Менскай акругі. 25 сьнежня 1962 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Койданаўскага раёну. 30 ліпеня 1966 году сельсавет перададзены адноўленаму Ўзьдзенскаму раёну.

28 траўня 2013 году згодна з пастановай Менскага абласнога савету дэпутатаў сельсавет скасаваны, вёскі Броды 1, Броды 2, Кухцічы, Ракашычы і пасёлак Здаровец перададзеныя Нёманскаму сельсавету, вёскі Астравок, Буковічы, Куль, Ластаўшчына, Падсадзкія, Пад’ельнікі, Сямёнавічы і пасёлкі Астравок, Буковічы, Первамайск перададзеныя Ўзьдзенскаму сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 569
*  С. 8

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ўзьдзенскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2013 годзе
Узьдзенскі сельсавет

**У́зьдзенскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ўзьдзенскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — места Ўзда.

## Гісторыя
25 сьнежня 1962 году Ўзьдзенскі раён скасаваны, сельсавет далучаны да Койданаўскага раёну. 30 ліпеня 1966 году сельсавет перададзены адноўленаму Ўзьдзенскаму раёну.

30 кастрычніка 2009 году сельсавету перададзены населеныя пункты Алёхаўка, Пятроўск, Слабодка і Цялякава скасаванага Цялякаўскага сельсавету.

28 траўня 2013 году ў склад сельсавету перададзеныя ўсе населеныя пункты — вёскі Вялікая Ўса, Губіна, Каменка, Лісаўшчына, Ліцьвяны, Макавішчы, Малая Ўса, Новая Старына, Сакольшчына і пасёлкі Камароўка, Каменка — ліквідаванага Ліцьвянскага сельсавету, а таксама вёскі Астравок, Буковічы, Куль, Ластаўшчына, Падсадзкія, Пад’ельнікі, Сямёнавічы і пасёлкі Астравок, Буковічы, Первамайск, якія ўваходзілі ў склад ліквідаванага Сямёнавіцкага сельсавету; населеныя пункты Алёхаўка, Пятроўск, Слабодка і Цялякава перададзеныя з Узьдзенскага ў склад Дзешчанскага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 569


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Узьдзенскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Хатлянскі сельсавет

**Хатля́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ўзьдзенскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Хатляны.

## Гісторыя
28 жніўня 1924 году створаны ў складзе Шацкага раёну Менскай акругі. 4 жніўня 1927 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Ўзьдзенскага раёну.

1 красавіка 1960 году сельсавет перайменаваны ў Любяцкі.

25 сьнежня 1962 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Пухавіцкага раёну. 30 ліпеня 1966 году сельсавет перададзены адноўленаму Ўзьдзенскаму раёну.

23 верасьня 1996 году сельсавет перайменаваны ў Хатлянскі.

## Літаратура
*  С. 569
*  С. 203


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Узьдзенскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шацкага раёну
Лёкерэн (футбольны клюб)

«**Лёкерэн**» () — былы бэльгійскі футбольны клюб з гораду Лёкерэну. Заснаваны ў 1923 годзе. 2-разовы ўладальнік Кубка Бэльгіі (2012, 2014).

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Лёкерэн
Слабада-Пырашаўскі сельсавет

**Слабада́-Пы́рашаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ўзьдзенскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Слабада.

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны ў складзе Ўзьдзенскага раёну Менскай акругі.

16 ліпеня 1954 году сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены Лашанскаму сельсавету.

## Літаратура
*  С. 327, 569

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ўзьдзенскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1954 годзе
Цепленскі сельсавет

**Це́пленскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ўзьдзенскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Цеплень.

## Гісторыя
28 жніўня 1924 году створаны ў складзе Шацкага раёну Менскай акругі. 4 жніўня 1927 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Самахвалавіцкага раёну. 18 студзеня 1931 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Ўзьдзенскага раёну. 25 сьнежня 1962 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Койданаўскага раёну. 30 ліпеня 1966 году сельсавет перададзены адноўленаму Ўзьдзенскаму раёну.

30 кастрычніка 2009 году сельсавет скасаваны, усе населеныя пункты — Зелень, Каладзіно, Каранеўскія, Кашканы, Ладыга, Подзелень, Прохады, Русакова, Рыбакоўшчына, Сянное, Трысьцянец, Цеплень — перададзеныя Дзешчанскаму сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 217, 569

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ўзьдзенскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2009 годзе
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шацкага раёну
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Самахвалавіцкага раёну
Людміла Вядзернікава

Сэнсэй **Людміла Андрэеўна Вядзернікава** — майстрыха баявых мастацтваў (3-і дан Gosoku Ryu, Battodo, Kubojutsu і інш.), тэхнічная дырэктарка INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION OF BELARUS.

## Біяграфія
Нарадзілася 21 траўня 1989 году ў горадзе Менску. Пачала вывучаць каратэ ва ўзросьце 3 гадоў.
У 2012 годзе скончыла Факультэт міжнародных адносін БДУ (катэдра міжнароднага права).
Настаўнікам баявых мастацтваў Сэнсэя Людмілы Андрэеўны Вядзернікавай зьяўляецца Сіхан Андрэй Сяргеевіч Вядзернікаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны канал на YouTube

Катэгорыя:Майстрыхі баявых мастацтваў
Катэгорыя:Майстры каратэ
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Белкніга

«**Белкніга**» — сетка ўрадавых кнігарняў Беларусі. На 2012 год налічвала 76 крамаў ва ўсіх абласьцях краіны. Прадпрыемства акцыянавалі ў 2005 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі
Катэгорыя:Беларускія кампаніі
Катэгорыя:Менск
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1945 годзе
Беліца (Менскі раён)

**Бе́ліца** — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці, на скрыжаваньні шашы  з . Беліца ўваходзіць у склад Самахвалавіцкага сельсавету. Вёска месьціцца недалёка ад ракі Пціч.

## Насельніцтва
* 2010 год — 81 чалавек
* 1999 год — 109 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Самахвалавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Менскага раёну
Вуглы (Менскі раён)

**Вуглы́** — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці, на шашы . Вуглы ўваходзяць у склад Самахвалавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 45 чалавек
* 2010 год — 28 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Самахвалавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Менскага раёну
ПАЗ-3205

**ПАЗ-3205** — савецкі, а затым расейскі высокападлогавы аўтобус малой клясы вытворчасьці заводу «Паўлаўскі аўтобус», зьяўляецца базаваю мадэльлю заводу.

## Гісторыя
Распрацоўваўся шляхам стварэньня дзясяткаў дасьледчых узораў на працягу амаль 15 гадоў. Першая дасьледчая партыя аўтобусаў для выпрабаваньняў была выраблена ў 1979 годзе, канвэерная зборка была пачата ў 1984 годзе. Канчатковы варыянт аўтобуса быў зацьверджаны ў 1986 годзе. Сэрыйны выпуск пачаўся 1 сьнежня 1989 году, калі на канвэеры цалкам спынілі выпуск папярэдняе мадэлі ПАЗ-672М. 4 чэрвеня 2001 году на заводзе адзначаўся выпуск 100-тысячнага аўтобуса дадзенае мадэлі. У 2008 годзе праведзена мадэрнізацыя вытворчасьці, што дазволіла праводзіць сэртыфікацыю для рэґулярнага выкарыстаньня на загружаных маршрутах, значна ўзрос рэсурс службы кузава (з 5 да 10 гадоў), у салён усталёўваюцца больш эфэктыўная атапляльня і больш камфортныя сядзеньні.

## Мадыфікацыі
Выпускаецца ў вялікай колькасьці мадыфікацыяў, асноўнымі зь якіх зьяўляюцца:
* ***ПАЗ-32053*** — аўтобус з аднымі аўтаматычнымі дьзвярамі для прыгарадных маршрутаў (пасля-Horse Drawn Wayne School Hack, 1903 Clarkson Steam Bus, 1924 Fifth Avenue Coach Company enclosed single decker bus, Yellow City Service Enclosed Bus-Z-33, 1926 ACF Enclosed Single-Deck Passenger Bus, Ford Model AA Raymond Matthews Bus (1928-1929), Ford Model AA 330-B Enclosed Tour Bus (1930-1931), 1932-1938 ГАЗ-03-30, 1938-1948 ГАЗ-03-30, ГЗА-651, ПАЗ-651, ПАЗ-652Т, і ПАЗ-672T)
* ***ПАЗ-32053-50П*** — аўтобус з аднымі аўтаматычнымі дзьвярамі для прыгарадных маршрутаў з палепшаным салёнам
* ***ПАЗ-32054*** — аўтобус з двума аўтаматычнымі дзьвярамі для гарадскіх маршрутаў з карбюратарным рухавіком ЗМЗ-5234.10
* ***ПАЗ-32054-03*** — аўтобус з двума аўтаматычнымі дзьвярамі для гарадскіх маршрутаў з дызэльным рухавіком Cummins B 3.9 140 CIV-1
* ***ПАЗ-32054-07*** — аўтобус з двума аўтаматычнымі дзьвярамі для гарадскіх маршрутаў з дызэльным рухавіком ММЗ 245.7
* ***ПАЗ-32053-20*** — грузапасажырскі аўтобус для перавозкі будаўнічых брыгадаў і абсталяваньняў
* ***ПАЗ-32053-80*** — рытуальны аўтобус
* ***ПАЗ-32053-70*** — школьны аўтобус

## Тэхнічныя характарыстыкі

## Літаратура
* Автобус ПАЗ-672 тех. описание, эксплуатация и Т. О. 353 с. 1984
* Автобус ПАЗ-3205-07 (дв. Д-245) экспл. и обслуживание 146 с. 1999
* Автобус ПАЗ-3205 тех. описание и эксплуатация 245 с. 1998
* Автобус ПАЗ-3205 технология тех. обслуживания 54 с. 1996

## Вонкавыя спасылкі

* Форум пра аўтобусы ПАЗ
* Гісторыя аўтобусаў ПАЗ-3205 на сайце Харкаў Транспартны
* Народны аўтобус ПАЗ

Катэгорыя:Аўтобусы СССР
3205
Сьвідніцкі склеп

**Сьвідні́цкі склеп** (, ) — найстарэйшая ўроцлаўская рэстарацыя, якая знаходзіцца ў падвале ратушы на Рынкавым пляцы. Назва паходзіць ад ніжнесылескага места Сьвідніца, адкуль першапачаткова ва Ўроцлаў прывозілі ячменнае піва.

## Мінуўшчына
28 верасьня 1273 князь Генрых IV Пробус надаў мескай радзе Ўроцлава права разьліву піва. Дзеля гэтых мэтаў у скляпеньнях ратушы быў пабудаваны піўны склеп. Захаваліся рахункі, датаваныя 1332 рокам, у якіх занатаваны факт выкарыстаньня сьвідніцкага піва.

Да XV стагодзьдзя склеп шматразова перабудоўваўся, у рэшце рэшт набыўшы свой сучасны выгляд. У 1519 да склепу быў прарыты тунэль, па якім перакочвалі бочкі зь півам.

У 1904 року частка памяшканьняў была пераабсталяваная пад кухню і праведзенае электрычнае асьвятленьне. У 1936 адбыўся яшчэ адзін капітальны рамонт, і перад Другой сусьветнай вайной рэстарацыя магла прымаць да 700 гасьцей, а колькасьць пэрсаналу складала 110 чалавек, у тым ліку 8 кухараў і 45 афіцыянтаў. Падчас вайны рэстарацыя не зазнала асаблівых пашкоджаньняў, ня лічачы зьнішчэньня абсталяваньня. У 1945—1946 роках выкарыстоўвалася як шпіталь, пасьля чаго была закінутая. Толькі ў 1960 року быў праведзены рамонт, пасьля чаго частка памяшканьняў склепу была аддадзеная моладзеваму клюбу, кіназалі, більярднай залі і пад разнастайныя выставы.

Напрыканцы стагодзьдзя ў выніку рэстаўрацыі склепу вернутая першапачатковая функцыя. У цяперашні час агульная плошча склепу складае 1700&nbsp;м², зь якіх залі для наведнікаў — каля 900&nbsp;м².

## Вядомыя наведнікі

Урацлавякі кажуць: «Хто ня быў у Сьвідніцкім склепе, той ня быў ва Ўроцлаве». Імёны знакамітых асобаў, якія ў розныя часы наведвалі піўную рэстарацыю, пералічаныя на таблічцы перад уваходам. Сярод іх:
* Кайзэр Вільгельм I, Ота фон Бісмарк і Гельмут Карл Бэрнгард фон Мёльтке
* Юзэф Выбіцкі
* Ёган Вольфганг Гётэ
* Карл фон Гольтай
* Альфрэд Кер
* Юзэф Ігнацы Крашэўскі
* Жыгімонт Люксэмбурскі
* Юльюш Славацкі
* Фрыдэрык Шапэн

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Уроцлаў
Катэгорыя:Рэстараны
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рудабельскага раёну

У Рудабельскім раёне знаходзяцца 6 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 1 — помнік археалёгіі, 1 — помнік архітэктуры, 4 — помнікі гісторыі.

## Помнік археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Колішнія каштоўнасьці
2 жніўня 2016 году зь сьпісу каштоўнасьцяў былі выключаныя:

|}

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Рудабельшчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Заля стагодзьдзя

**За́ля стаго́дзьдзя**, ***Наро́дная заля*** () — забаўляльна-спартовая заля, разьмешчаная ў Шчытніцкім парку Ўроцлава. У 2006 року занесеная ў Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Мінуўшчына
Пабудаваная ў 1911—1913 гадах паводле праекту архітэктара Макса Бэрга ў раньнемадэрністычным стылі. На той час места Брэслаў уваходзіла ў склад Нямеччыны, улады якой хацелі такім чынам адсьвяткаваць угодкі закліку караля Фрыдрыха Вільгельма III на паўстаньне супраць напалеонаўскай акупацыі. У выніку Напалеон быў разьбіты пад Ляйпцыгам у кастрычніку 1813, а заля была адчыненая праз 100 рокаў пасьля падзеяў.

Да Другой сусьветнай вайны заля выкарыстоўвалася для выставаў і іншых мерапрыемстваў. Некалькі разоў у ёй ладзіліся выступы функцыянэраў НСДАП, у тым ліку Гітлера.

У 1945, пасьля ўсталяваньня савецкага рэжыму, заля перайменаваная ў Народную. У 1948 каля яе была ўсталяваная скульптура вышынёй 106 м, названая Ігліцай. У будынку ладзіліся спартовыя мерапрыемствы (у т. л. XIII чэмпіянат Эўропы па баскетболе сярод мужчын 1963 року), канцэрты, дзейнічаў кінатэатар.

У 1962 року занесеная ў дзяржаўны сьпіс помнікаў архітэктуры разам з архітэктурным комплексам, які ўлучае Павільён чатырох купалоў, Пэргалу ды Ігліцу. У 1997 праведзены капітальны рамонт.

Цяпер у Залі адбываюцца кірмашы, опэрныя прадстаўленьні, спартовыя мерапрыемствы.

## Архітэктура
Па структуры Заля стагодзьдзя ўяўляе сабой сымэтрычны чатырохкутнік з шырокай круглай цэнтральнай прасторай. Дыямэтар — 65 м, вышыня 42 м, зьмяшчальнасьць 6000 чалавек. Фасады пазбаўленыя будзь-якіх упрыгожваньняў, але паказваюць тэкстуру бэтону са сьлядамі драўлянае апалубкі.

Купал вышынёй 23 м аздоблены ліхтаром са сталі і шкла. Аконныя рамы выкананыя зь цьвёрдай драўніны каштоўных парод.

Дзеля паляпшэньня акустычных характарыстык сьцены будынку пакрытыя ізалявальным плястам бэтону, зьмяшанага з драўнінай або пробкавай карой.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* Апісаньне на бачыне Польскага камітэту па справах ЮНЭСКО

Катэгорыя:Уроцлаў
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Брагінскага раёну

У Брагінскім раёне знаходзяцца 22 аб’екты, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 16 — помнікі археалёгіі, 1 — помнік архітэктуры, 5 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнік архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

Брагіншчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Каша

**Ка́ша** — страва з разваранага ў вадзе (малацэ або навары) зерня (або крупаў) злакаў (або бабоў) ці бульбы з дадаткам солі, цукру, прыправы, малака, мёду, садавіны, ягадаў або варэньня. Звычайна падаецца на сьняданак. Ёсьць неад’емным складнікам дзіцячага харчаваньня.

## Беларускія стравы

* Груца (гушча, куцьця; ячная)
* Кама (гарохавая)
* Кулеш – каша з мукі з дабаўленьнем сала і мяса.
* Мілта (талакно; аўсяная)
* Таўпеня (таўканіца; бульбяная)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кулінарыя
Катэгорыя:Ежа
Норшэлян Фарум

«**Норшэлян**» () — дацкі футбольны клюб з гораду Фаруму. Заснаваны ў 1991 годзе. Чэмпіён Даніі (2012), двухразовы ўладальнік Кубка Даніі (2010, 2011).

## Гісторыя
Да 2003 году меў назву «Фарум».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Фарум
Паліна Жук

**Паліна Жук** (, Берасьце — , Тула, Расея) — беларуская раварыстка, майстар спорту, чалец нацыянальнай зборнай Беларусі па роварным спорце.

Увечары 22 траўня 2012 атрымала цяжкую траўму галавы на міжнародных спаборніцтвах «Вялікі прыз Тулы», у выніку чаго суткі знаходзілася ў коме.
23 траўня яна памерла.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія раварысты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берасьці
Катэгорыя:Загінулі на спаборніцтвах
УАЗ-31512

**УАЗ-31512** — паўнапрывадны легкавы аўтамабіль падвышанае праходнасьці (уседарожнік) для эксплюатацыі на дарогах усіх катэґорыяў, а таксама па перасечанай мясцовасьці.

Аўтамабіль УАЗ-31512 — гэта «грамадзянская» вэрсія мадэлі УАЗ-469 — без пускавога падагравальніка, «грамадзянскія» масты (прасьвет 220 мм), бескантактавая сыстэма запальваньня. Тэнт (машыны з плястыкавымі дахамі — гэта былыя тэнтаваныя), рухавік 2,4 л, 4-х ступеністая КПП.

Сэрыйна выпускаўся Ульянаўскім аўтазаводам з 1985 году па 2005 год.

У якасьці патрульнае машыны міліцыі выпускалася мадыфікацыя УАЗ-31512-УММ з мэталічным уцепленым пяцідзьверным кузавам і ўсталяваным дадатковым спэцабсталяваньнем.

На базе кузава аўтамабіля выпускаецца ўсюдыход ТРЭКОЛ-39041.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Апісанне ЎАЗ-31512
* УАЗ*Навігатар
* Інфармацыя пра ЎАЗ-31512
* УАЗ-31512
* Уазбука

Катэгорыя:Аўтамабілі УАЗ
Катэгорыя:Аўтамабілі Расеі
Маратга

**Маратга**, альбо **Імпэрыя маратгаў** ці **Канфэдэрацыя маратгаў** (मराठा साम्राज्य) — буйная індуісцкая дзяржава, створаная ў 1674 годзе маратгамі на чале з Шываджы на тэрыторыі сучаснага штату Магараштра і прылеглых да яго землях. Сталіца — Райгад.

Пачынальна з кіраваньня ўнукаў Шываджы ў дзяржаве маратгаў нарастаюць цэнтрабежныя тэндэнцыі. Пра сваю самастойнасьць ад пэшвы (першага міністра) аб’яўляюць намесьнікі Бэрара (з цэнтрам у Нагпуры) і Малвы (з цэнтрам у Індауры). У 1720-я і 1730-я гады валадарствы маратгаў ператвараюцца ў кааліцыю княстваў маратгаў, ці ледзь не найдужэйшым зь якіх становіцца Гваліяр.

У 1761 годзе ўладары маратгаў патрывалі зруйнавальную паразу пад Паніпатам ад аўганскіх войскаў Агмад-Шага Дурані. У новай палітычнай сытуацыі князі маратгаў прыняліся за перадзел сваіх валадарстваў: гваліярсій раджа заняў Дэлі, а кіраўнік Малвы прысвоіў частку Раджастгану і Пэнджабу.

Гэтымі звадамі не прамінула скарыстацца Брытанская Ост-Індзкая кампанія. Падчас трох англа-маратгскіх войнаў (1775—1782, 1803—1805, 1817—1818) брытанцы адабралі ў маратгаў Дэлі і некаторыя іншыя тэрыторыі, а самі князі ператварыліся ў васалаў Ост-Індзкае кампаніі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гісторыя Індыі
Безназоўнае (зборнік)

«**Безназоўнае**» — пяты зборнік паэзіі Янкі Купалы, ўпершыню выдадзены ў 1925 годзе ў Менску ў Беларускім дзяржаўным выдавецтве. Агульны тыраж першага (1925) і другога (1928) выданьняў зборніку склаў 6 тысячаў асобнікаў.

## Апісаньне

У зборнік увайшлі паэма «Безназоўнае», якая дала назву зборніку, драматычная паэма «На папасе» (напісаная ў 1913 годзе), вершы, напісаныя пераважна ў 1919—1924 гг., пераклады з польскай мовы верша К. Уейскага «Хаўтурны марш» і байкі Ю. Крашэўскага «Дзед і баба». Упершыню ў зборніку апублікаваныя вершы «…О так! Я пралетар!..», «Адшчапенцам (заходнім)», «Голад», цалкам «Арлянятам».

## Крытычныя водгукі
Якуб Колас у сваім артыкуле «Янка Купала і яго паэзія» пісаў:

## Крыніцы

## Літаратура
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Безназоўнае (зборнік)» / Аўтар — А.Дз. Атаева. — С. 69.
* Лойка А.. Як агонь, як вада… — Мн., 1984.
* Уладзімер Някляеў. Шлях (папулярны біяграфічны нарыс) / Дзеяслоў. — Мн., 2007. — № 28.
* Юрэвіч Ул.. Янка Купала: Нарыс жыцця і творчасці. — Мн., 1983.

Катэгорыя:Паэтычныя зборнікі Янкі Купалы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1925 годзе
Паяньне

**Пая́ньне** — тэхналягічная апэрацыя, якая ўжываецца для атрыманьня злучэньняў дэталяў з розных матэрыялаў шляхам увядзеньня паміж імі расплаўленага матэрыялу (прыпою), які мае ніжэйшую тэмпэратуру плаўленьня, чым матэрыял (матэрыялы) злучаных дэталяў.

Элемэнты дэталяў, якія спайваюцца, а таксама прыпой і флюс уводзяцца ў судотык і падвяргаюцца нагрэву з тэмпэратурай вышэй за тэмпэратуру плаўленьня прыпою, але ніжэй за тэмпэратуру плаўленьня спайваймых дэталяў. У выніку, прыпой пераходзіць у вадкі стан і змочвае паверхні дэталяў. Пасьля гэтага нагрэў спыняецца, і прыпой астываючы пераходзіць у цьвёрды стан, утвараючы трывалае злучэньне.

Трываласьць шмат у чым залежыць ад зазору паміж злучанымі дэталямі (ад 0,03 да 2 мм), чысьціні паверхні і раўнамернасьці нагрэву элемэнтаў. Для выдаленьня аксіднай плёнкі і абароны ад уплыву атмасфэры ўжываюць флюсы.

Катэгорыя:Мэталаапрацоўка
Катэгорыя:Мантаж
Катэгорыя:Электронная прамысловасьць
Катэгорыя:Прымяненьне лазэраў
Браніслаў Рыльскі

**Бранісла́ў Ры́льскі** () — удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў.

Шляхціч з-пад Бельска. У 1863 ачоліў паўстанцкі атрад у Сямятычах, а адміністрацыйнымі справамі загадваў Станіслаў Сонгін. Сюды прыбыў таксама найактыўнейшы з падляскіх вайскаводаў Раман Рагінскі. 6-7 лютага адбылася найвялікшая бітва паўстаньня на Падляшшы, у якой прынялі ўдзел 3400—3500 паўстанцаў. Тым ня меней, яны былі разьбітыя расейскімі войскамі і адышлі на ўсход, у Пружанскі павет.

 каля вёскі Каралеўскі Мост атрад Рамана Рагінскага сутыкнуўся з расейскімі войскамі пад камандаваньнем флігель-ад’ютанта Носьціца і падпалкоўніка Вімберга. Атрымаўшы паразу, частка паўстанцаў вымушаная была адступіць назад у Польшчу, астатнія са стратамі схаваліся ў лесе. Аднак ужо назаўтра, , атрад паўстанцаў з 200 чалавек, узброеных ружжамі, пісталетамі, кінжаламі, захапіў мястэчка Шарашова, а наступнага дню без аніякага супраціву авалодаў Пружанай.

Адсюль частка паўстанцаў на чале са Станіславам Сангіным і Браніславам Рыльскім накіравалася назад на Сямятычы, аднак  яны былі разьбітыя пад в. Рэчыца Пружанскага павету. Сангін у гэтым баі загінуў, а Рыльскі з 9 паўстанцамі трапіў у палон (паводле іншых зьвестак — забіты).

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Аляксандар Ярэміч

**Аляксандар Ярэміч** (1876 — 1920) — урач, грамадзкі дзяяч, мэцэнат. Знаёмы  Янкі Купалы.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Ваенна-мэдыцынскую акадэмію ў Пецярбургу ў 1904 годзе. Доктар мэдычных навук (1913). Працаваў хірургам у шпіталях Пецярбурга, Томска, Благавешчанска, на Ленскіх залатых прыісках у Сыбіры. Удзельнік культурна-грамадзкага руху беларусаў у Пецярбургу. У 1916—1917 гадох — сябра Пецярбурскага камітэту Беларускага таварыства па аказаньні дапамогі пацярпелым ад вайны. Садзейнічаў адкрыцьцю дзіцячых ясьляў, школаў для дзяцей уцекачоў. Пазьней працаваў у Хабараўскім краі.

## Аляксандар Ярэміч і Янка Купала
Пазнаёміўся зь Я. Купалам у 1910 годзе. У 1913 годзе за ўласныя сродкі выдаў зборнік Я. Купалы «Шляхам жыцьця». Купала адрасаваў А. Ярэмічу на зборніку сваё прысьвячэньне: «Шчыра паважанаму доктару А.П.Ярэмічу гэту кніжку пасьвячаю. Аўтар».

Алесь Пашкевіч гэтак апісвае абставіны гэтае падзеі ў сваім рамане-біяграфіі «Круг»:

## Крыніцы

## Літаратура
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Ярэміч» / Аўтар — А.С.Ліс. — С.701
* Есакоў А. Выдавец купалавых твораў / Полымя. — Мн., 1969. — № 6.
* Родчанка Р. Паплечнікі Альгерда Абуховіча / Літаратура і мастацтва. — Мн., 1967. — 4 красавіка.
* Пашкевіч А. Круг: раман-біяграфія / Дзеяслоў. — Мн., 2004. — № 12.

## Вонкавыя спасылкі
* [ Пісьменьнік-дэмакрат [Альгерд Абуховіч] / Аўтар — Тодар Кулеша / Glusk Online]

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1876 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1920 годзе
Катэгорыя:Дактары мэдычных навук
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя зь Янкам Купалам
Амсьціслаўская бітва (1501)

**Амсьцісла́ўская бі́тва** адбылася 4 лістапада 1501 году падчас вайны Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім 1500—1503 гадоў.

## Перадумовы
У другой палове 1501 году вялікі князь маскоўскі Іван III прадпрыняў наступ на ўсходзе Беларусі, карыстаючыся адсутнасьцю ў ВКЛ вялікага князя Аляксандра, які быў абраны каралём польскім і выехаў у Польшчу.

## Бітва

Групоўка маскоўскіх войскаў была сканцэнтравана ў Старадубе, дзе акрамя войскаў мясцовых князёў Сямёна Старадубскага й Васіля Шамячыча, былі сабраныя войскі на чале зь вялікакняскімі ваяводамі князямі Аляксандрам Растоўскім, Сямёнам Варанцовым і інш. Яны былі накіраваныя на Амсьціслаў, куды падышлі 4 лістапада 1501 году. Насустрач ім з гораду выйшлі войскі ВКЛ на чале з князём Міхалам Заслаўскім і ваяводам Астафеям Дашкевічам.

## Вынікі

У бітве перамаглі маскоўскія войскі. Паводле маскоўскіх крыніцаў, было забіта 7 тысячаў чалавек зь літоўскага войска, што зьяўляецца відавочным перабольшваньнем. Аднак, з-за ўпартага супраціўленьня абаронцаў, узяць Амсьціслаў маскоўскія войскі ня здолелі й пасьля спаленьня пасадаў і спусташэньня ваколіцаў гораду адышлі назад.

## Літаратура
* Зимин А. А. Россия на рубеже XV—XVI столетий:(очерки социально-политической истории). М. 1982. С.190
* Кром М. М. Меж Русью и Литвой: западнорусские земли в системе русско-литовских отнощений конца XV — первой трети XVI в. М., 1995. С.181-182
* 

Катэгорыя:Літоўска-маскоўская вайна 1500—1503 гадоў
Язэп Здановіч

**Язэ́п Ка́рлавіч Здано́віч** (20 сакавіка 1898, м. Сялец Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні, Расейская імпэрыя — ?) — савецкі музыказнаўца-фальклярыст.

## Жыцьцяпіс
Язэп Здановіч нарадзіўся  ў мястэчку Сялец Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні. Першапачатковую музычную адукацыю атрымаў у дзіцячым прытулку.

У 1918—1923 у Чырвонай Арміі, служыў у вайсковых аркестрах. Скончыў Маскоўскую кансэрваторыю (1922), музычна-этнаграфічныя курсы (1926), асьпірантуру пры ГІМНе (1930). У 1930—1933 супрацоўнік гэтага інстытуту, адначасна выкладаў у Маскоўскай кансэрваторыі. У 1933—1951 — навуковы супрацоўнік Цэнтральнага дзяржаўнага архіву кінафотадакумэнтаў, таксама ў 1934—1941 — супрацоўнік кабінэту музыкі народаў СССР Маскоўскай кансэрваторыі.

Удзельнік шматлікіх фальклёрных экспэдыцыяў. Зьбіральнік песьняў Берасьцейшчыны. З голасу маці запісаў і апублікаваў падборку беларускіх і ўкраінскіх песьняў «Народные песни местечка Селец Пружанского уезда Полесского воеводства».

## Сачыненьні
* Белорусские народные песни Гродненской губернии местечка Селец, в кн.: Сборник работ этнографической секции, вып. 1. Труды Гос. Ин-та Муз. Науки, М., 1926, с. 52-67;
* Народные песни местечка Селец (Западная Белоруссия), М., 1931;
* Песни западной Белоруссии. М. — Л., 1930;
* Киргизский музыкальный фольклор (совм. с В. М. Кривоносовым и Н. М. Владыкиной-Бачинской). Сб., М.-Л., 1939;
* Русские народные песни. М. — Л., 1950.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Большая биографическая энциклопедия. 2009

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярозаўскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскай кансэрваторыі
Катэгорыя:Беларускія фальклярысты
Катэгорыя:Савецкія фальклярысты
Пётар Сяўрук

**Пётар Якаўлевіч Сяўрук** (1905, Скідзель, Гарадзенскі павет — 4 кастрычніка 1929, там жа) — беларускі паэт.

## Біяграфія
Паходзіў са шматдзетнай сям’і, якая ў час Першай сусьветнай вайны ў выніку бежанства апынулася ў Ліпецку. Тут пачаў вучобу. У 1921 годзе вярнуўся ў бацькамі ў Скідзель. Актыўна ўключыўся ў работу Таварыства беларускай школы, Беларускай сялянска-работніцкай грамады. Арганізаваў публічную бібліятэку ў Скідзелі, да 1928 году быў старшынём Гарадзенскай акруговай управы ТБШ. Сябраваў з паэтам М. Васільком. У 1925—1928 гадах шмат разоў арыштоўваўся і некалькі месяцаў правёў у гарадзенскай турме.

Вясной 1929 году, бачачы, што левы беларускі рух канчаткова падпарадкаваўся дыктаванаму з усходу курсу, П. Сяўрук зьвярнуўся да лідэраў беларускага пасольскага клюбу «Змаганьне» (зь лідэрам якога Ігнатам Дварчаніным перапісваўся) зь лістом, у якім выказаў сваё бачаньне тагачаснай сытуацыі. Ліст Пятра Сеўрука ня быў надрукаваны. Заўчасна памёр ад сухотаў.

## Творчасьць
Літаратурную творчасьць пачаў, відаць, у 1923 годзе з апавяданьня «Тайна маны» (засталося ў рукапісе). Паводле сьцьверджаньня У. Калесьніка, у сярэдзіне 1920-х г. друкаваў допісы, вершы, фэльетоны ў віленскіх газэтах пад псэўданімам Плебей, аднак гэтыя публікацыі дагэтуль ня выяўленыя. Пасьля сьмерці паэта засталіся сшыткі з рукапісамі, якія захоўвала яго малодшая сястра М. Мазалеўская. Частка з гэтых твораў была ёю апублікаваная ў 1986 годзе ў часопісе «Літаратура і мастацтва».

Паэзіі П. Сяўрука ўласьцівыя тэмы свабоды творчага самавыяўленьня («Маё»), традыцыйнага сялянскага нараканьня на нядолю («Песьня ратая-беларуса») і матывы хрысьціянскай любові да людзей як галоўнага пачатку чалавечых узаемадачыненьняў («Мне ня страшна»). У абсягу пэйзажнай лірыка П. Сяўрук актыўна насьледаваў паэзіі М. Багдановіча («Агарнуліся родныя далі туманамі», «Адказ на пытаньне Максіма Багдановіча»).

## Творы
* Да «правадыроў» беларускага народу (эсэ) / 2 сакавіка 1929 г.

## Літаратура
* Багдановіч, І. Э. Сяўрук Пётр // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. слоўн. У 6 т. Т. 5. Пестрак — Сяўрук / Б 43 Ін-т літ. імя Я. Купалы АН Беларусі; Беларус. Энцыкл.; Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны. Пад рэд. А. В. Мальдзіса; Рэдкал.: І. Э. Багдановіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 479. — 480 с. 
* Сяўрук Пётр Якаўлевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г.П.Пашкоў і іншыя. Том 15: Следавікі — Трыо. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2002. — С. 363—364.

## Вонкавыя спасылкі
* Сяўрук Пётр. Небыцця не існуе. Невядомыя старонкі беларускага нацыянальнага руху, Горадня — Уроцлаў, 2008. — 240 с

Катэгорыя:Сябры БСРГ
Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Беларускія рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Памерлі ад сухотаў
Checker Taxi

**Checker Taxi** — амэрыканская таксаматорная кампанія. Уласьнікам Checker Taxi быў імігрант з Расеі Морыс Маркін, якому прыналежала таксама аўтамабілебудаўнічая кампанія Checker Motors Corporation, аўтамабілі якой выкарыстоўваліся ў таксапарку Checker Taxi.

## Гісторыя

Морыс Маркін, кравец з Чыкага, стаў уладальнікам кампаніі Markin Automobile Body, якую ён атрымаў у якасьці аплаты доўгу ў 15000 даляраў. Markin Automobile Body вырабляла аўтамабільныя кузавы для кампаніі Commonwealth Motors, прадавалае аўтамабілі пад маркаю Mogul.

Неўзабаве Commonwealth Motors апынулася на грані банкруцтва, аднак у яе быў кантракт на пастаўку аўтамабіляў з Checker Taxi (прыватная таксаматорная кампанія з Чыкага, якая на той момант ніяк не была злучана з Маркіным). Маркін вырашыў займець кантракт з Checker Taxi, аб’яднаўшы сваю кампанію Markin Automobile Body з Commonwealth Motors.

Натхнёны Джонам Герцам, стварылым у 1910 таксаматорную кампанію ў Чыкага (пасьля атрымалае назва Yellow Cab Company), Маркін у 1924 пачынае паступова скупляць Checker Taxi, атрымаўшы поўны кантроль над кампаніяю ў 1937 годзе. Маркін ідзе паводле бізнэс пляну Герца, уводзячы адзіныя тарыфы і ўніформу для таксыстаў.

У 20-х гадах паміж кампаніямі Маркіна і Герца вылілася цьвёрдая канкурэнцыя. Сытуацыя асабліва напалілася пасьля таго, як у хату Маркіна была кінута запальная бомба. Пасьля гэтага інцыдэнту Маркін вырашае перанесьці Checker Taxi у горад Каламазу, штат Мічыган.

Checker Taxi стала першаю кампаніяю, якая наймала чарнаскурых кіроўцаў.

Маркін прадаў Checker Cab Эрэту Лябачу Корду, аднак выкупіў яе назад у 1936 годзе.

Гертц прадаў сваю дзель у Yellow Cab Маркіну, які неўзабаве набыў адну траціну Parmalee, гэтак атрымаўшы кантроль і над Parmalee і над Yellow Cab.

У 1964 штат Нью-Ёрк абвінаваціў Маркіна і Checker у парушэньні антыманапольнага заканадаўства. Абвінавачваньні засноўваліся на тым, што Маркін валодае найбуйнаю таксаматорнаю кампаніяю і кампаніяю якая вырабляе аўтамабілі, тым самым перашкаджаючы закупам аўтамабіляў таксі іншых вытворцаў.

Апошні кэб Marathon быў выраблены ў 1982 годзе, пасьля чаго Checker спыніў выпуск аўтамабіляў. Кампанія стала вырабляць дэталі для кампаніі General Motors да студзеня 2009 году, калі было абвешчана о банкруцтве.

## Крыніцы

Катэгорыя:Таксаматорныя кампаніі
Checker Marathon

**Checker Marathon** — аўтамабіль кампаніі Checker Motors Company, які выпускаўся з 1961 па 1982 год у ЗША на заводзе ў горадзе Каламазу, штат Мічыган.

## Таксі

Marathon выкарыстоўваўся ў якасьці таксі ў Нью-Ёрку і шматлікіх іншых амэрыканскіх гарадах, дзякуючы чаму атрымаў шырокую вядомасьць. Аўтамабіль часта можна ўбачыць у розных ТБ-шоў, відэа гульнях, фільмах і музычных кліпах.

## Рухавік

## Вонкавыя спасылкі

Marathon
Катэгорыя:Аўтамабілі ЗША
Бітва пад Барушкаўцамі

**Бітва пад Барушкаўцамі** адбылася 14 чэрвеня 1792 году (Барушкаўцы, цяперашняя Жытомірская вобласьць).

Галоўныя польска-ліцьвінскія сілы пад камандаваньнем князя Юзэфа Панятоўскага адступалі ад Палоны пад прыкрыцьцём з поўдня дывізіяй пад камандаваньнем Касьцюшкі. Абоз польскай арміі, які ахоўвала дывізія ґенэрала Вельгорскага (6500 жаўнераў, 12 гармат), ішоў найкароткім шляхам празь сяло Барушкаўцы, якое пралягала празь лясістую і забалочаную мясцовасьць. Мясцовасьць абцяжарвала магчымасьці абароны для палякаў, затое давала магчымасьць расейцам неўзаметку наблізіцца да польскага абозу.
Пасьля атрыманьня інфармацыі пра шлях польскіх войскаў расейскі камандуючы ґенэрал Міхаіл Кахоўскі загадаў двум казацкім палкам пад камандаваньнем Арлова й часткі кавалерыі пад камандаваньнем Тармасава атакаваць палякаў. Расейскія часткі атакавалі й зьнішчылі тыл польскага абозу. Польская коньніца вытрымала першы націск расейцаў, пасьля чаго адступіла. Абоз абаранялі 1000 польскіх пяхотнікаў і артылерыя. Адступленьню палякаў перашкодзіў той факт, што мост праз забалочаную рачулку Дзярэвічка (недалёка ад вёскі Дзярэвічы, куды адступілі палякі) паваліўся. Да расейцаў падышлі падмацаваньні, і палякі сталі адыходзіць пад агнём праціўніка.

Польская дывізія панесла цяжкія страты ў жывой сіле (981 чалавек), страціла 7 гарматаў і абоз: зброю, боепрыпасы, правіянт і частку грашовай казны. Расейцы страцілі 98 чалавек. Адзіным станоўчым для палякаў вынікам было тое, што расейскі перасьлед галоўных польскіх сілаў быў затрыманы. Страты кароннага войска былі б больш, калі б расейскі ґенэрал Леванідаў здолеў зачыніць ім шлях на Палоннае.

## Літаратура
* Каховский, граф Михаил Васильевич (Большая биографическая энциклопедия)
* Piotr Derdej, *Zieleńce — Mir — Dubienka 1792*, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 2000

Катэгорыя:Бітвы вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году
Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага
Энкодэр

**Энкодэр** — адзін зь відаў датчыка вугла завароту, прызначаны для пераўтварэньня вугла заваротку круцельнага аб’екта (вала) ў электрычныя сыгналы, якія дазваляюць вызначыць кут яго заваротку.

Энкодэры шырока ўжываюцца ў прамысловасьці, у прыватнасці ў сэрвапрывадах.

Энкодэры падпадзяляюцца на інкрымэнтальныя і абсалютныя (якія могуць дасягаць вельмі высокага дазволу вымярэньня). Энкодэры могуць быць аптычныя, рэзыстарныя ці магнітныя, і могуць працаваць праз шынныя інтэрфэйсы ці прамысловую сетку. Пераўтваральнікі «вугал-код» практычна цалкам выцесьнілі шырока ўжывальныя раней сельсіны і трансфарматары вугла заварота.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Электрычныя машыны
Бітва пад Маркушавам

Адбылася 26 ліпеня 1792 году пад час Вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году. Яна была апошняй бітвай гэтай вайны.

У Маркушаве быў ар’ергард польскіх войскаў. На яго з усходу (ад Гарбава) ішлі казакі. Юзэф Панятоўскі павёў свае верныя войскі (12 эскадронаў) ва ўжо бессэнсоўны бой. Аднак казакі былі адбітыя й адхілены ў напрамку Гарбавы. У баі загінулі 20 палякаў, у тым ліку ґенэральны інспэктар кавалерыі, ґенэрал Януш Станіслаў Ільінскі.

## Літаратура
* Piotr Derdej, Zieleńce-Mir-Dubienka 1792, Bellona, Warszawa 2008, ISBN 978-83-11-11039-7.

Катэгорыя:Бітвы вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году
Катэгорыя:Бітвы ў Польшчы
Катэгорыя:Пулаўскі павет
Бітва пад Мірам (1792)

**Бітва пад Мірам** адбылася 11 чэрвеня 1792 году.

Ґенэрал Юдзіцкі сабраў асноўныя сілы літоўскай арміі ў Міры. Неўзабаве да іх далучыўся атрад Беляка, які адыходзіў пасьля перамогі пад Стоўпцамі.

Мелін, які заняў пазыцыі пад Залужжам, раніцай 11 чэрвеня паслаў дзьве калёны жаўнераў, па 2000 у кожнай для таго, каб яны абыйшлі паўночней і паўднёвей пазыцыі літоўскіх войскаў у Міры. Адной калёнай камандаваў Фёдар Буксгаўдэн, а другой Левін Бэнігзэн. З астатняй часткай корпусу Мелін чакаў другой паловы дня, каб потым разам з дзьвюма калёнамі, якія ён адправіў у тыл ліцьвінаў, накрыць апошніх адразу з трох бакоў.

У той жа час Юдзіцкі накіраваў моцны атрад, які складаўся з 900 жаўнераў і чатырох гарматаў, на чале з ґенэралам Станіславам Косткам Патоцкім. Калі Патоцкі каля чатырнаццатай гадзіны падыйшоў незаўважаным да расейскага лягеру, ён ацаніў, што расейскія войскі слабыя й паведаміў пра гэта Юдзіцкаму. Калі расейскія войскі заўважылі атрад Патоцага, пачалі пагоню. Уцякаючы ад Меліна, Патоцкі далучыўся да галоўных сілаў Літвы прыкладна за 3 км ад Міру.

Войска літоўскае ўладкавалася ў дзьве лініі. Першая лінія ўключала ў сябе 2 батальёны пяхоты й пінская брыгада, у той час як у другім радку — 4 і 1/2 пяхотных батальёна, ковенская кавалерыйская брыгада, і два палкі артылерыі. Мелін, які меў на гэты час 5600 жаўнераў і 13 гармат, разьмясьціў усе свае войскі ў адну лінію і пачаў страляць артылерыяй. Аднак ён устрымаўся ад нападу, чакаючы прыбыцьця высланых калёнаў.

Юдзіцкі ня змог прыняць рашэньне, каб пачаць бой, ён склікаў вайсковую раду, якая працягвалася 2 гадзіны. У той жа час яго войскі знаходзіліся пад агнём расейскіх гармат. У літоўскіх войсках, якія складаліся ў асноўным з рэкрутаў, якія стаялі занадта доўга пад агнём расейцаў, пачалася паніка. У кірунку Міру спачатку пачала бегчы ковенская і часткі пінскай брыгады. Неўзабаве зрабіў тое ж самае кавалерыйскі полк Беляка. Калі каля 19:30 у задняй частцы літоўскіх войскаў зьявіліся з абодвух бакоў калёны Бэнігзэна й Буксгаўдэна, Юдзіцкі ў 20:00 загадаў адыходзіць.

У задняй частцы літоўскай арміі таленавіты палкоўнік Якуб Ясінскі адбіў расейскую атаку й не перасьледуючы іх, адыйшоў у кірунку Нясьвіжу. Гарнізон Міру таксама пакінуў горад і пачаў адыходзіць.

Літоўцы страцілі ў бітве каля 120 жаўнераў і адну гармату, у той час як расейцы — каля 250 жаўнераў.

У гэты ж дзень адбыўся штурм і ўзяцьце расейскімі войскамі Мірскага замку. Сам Юдзіцкі пакінуў сваё войска і зьбег у Горадню, афіцыйна зьняты з пасады галоўнакамандуючага 24 чэрвеня 1792 году, а фактычна 19 чэрвеня.

## Літаратура
* *Mała Encyklopedia Wojskowa*, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1967, Wydanie I, Tom 2
* Wolański Adam, *Wojna polsko-rosyjska 1792 r*, t. 2, Kampanija litewska, Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego, Poznań 1922.
* Wolański Adam, *Wojna polsko-rosyjska 1792 r*, Wydawnictwo Volumen, Warszawa 1996, 
* Derdej Piotr, *Zieleńce Mir Dubienka 1792*, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 2000, 

Катэгорыя:Бітвы вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году
Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага
Бітва пад Опсай

**Бітва ў раёне мястэчка [[Опса]]** адбылася паміж часткай расейскіх карпусоў князя Даўгарукага й татарскім палком арміі Вялікага Княства Літоўскага пад камандаваньнем Міхала Кіркора.

##### Сытуацыя перад боем

Расейскі корпус князя Даўгарукава (9000 жаўнераў) перасёк Даўгаву 22 траўня, пры гэтым большасьць войскаў і флёту перасеклі Дынабург, у той час як астатняя частка войска пад камандаваньнем ґенэрала Раўтэнфэльда пераправілася праз раку ў Краслава. Затым абедзьве калёны расейскага корпусу перайшлі да Браславу.

Неўзабаве пасьля пераходу ў іншы бок Даўгавы ґенэрал Раўтэнфэльд паслаў на выведку ў кірунку Друі атрад данскіх казакоў, які набыў інфармацыю пра тое, што ў горадзе дысьлякуецца татарскі полк капітана Рэйжэўскага. Вяртаючыся, казакі разьбілі маленькі атрад з татарскага палку, які быў высланы Міхалам Кіркорам, захапіўшы пры гэтым 2 уланаў. Пасьля іх вяртаньня Раўтэнфэльд неадкладна адправіў ў раён Друі 160 жаўнераў, але Рэйжэўскі, даведаўшыся пра набліжэньне расейцаў, выйшаў са сваім атрадам да Глыбокага. У гэтай сытуацыі Раўтэнфэльд адмовіўся ад перасьледу й працягваў ісьці на Браслаў, які паў 26 траўня.

##### Бітва

Маюцца два даклады з апісаньнем бітвы каля Опса — адзін паводле Шымона Забэлы, другі Юзэфа Сулкоўскага.

###### Апісаньне бітвы Сымона Забэлы

Калі Раўтэнфэльд захапіў Браслаў, асноўная частка корпусу Даўгарукава рушыла на Опсу. У авангардзе расейскай арміі пайшлі 100 данскіх казакоў на чале з капітанам Белагародцавым. Маршуючы ў авангардзе сіл Даўгарукава, Белагордцаў накіраваў атрад, колькасьцю 7 чалавек на выведку, які натыкнуўся на падобны атрад выведкі татарскага палку Міхала Кіркора. Неўзабаве пачаліся баявыя дзеяньні, у якіх полк Кіркора біўся з атрадам данскіх казакоў пад кіраўніцтвам палкоўніка Кірэева. Пасьля некалькіх гадзін барацьбы літоўскі полк быў вымушаны адступіць. Быў узяты ў палон ротмістар Мілашэвіч, а паручнік Ахматавіч быў цяжка паранены. Шыман Забела сьцьвярджаў, што ў баі былі забітыя некалькі дзясяткаў расейцаў, акрамя таго, ён абвінавачвае ў здрадзе аднаго з габрэяў, які даў ілжывую інфармацыю пра расейскую кавалерыю.

###### Апісаньне бітвы Юзэфа Сулкоўскага

Дысьлякаваны ў Опсе татарскі полк Міхала Кіркора назіраў за рухам расейскіх войскаў. Генэрал Раўтэнфэльд, жадаючы пазбавіцца ад татарскага войска, ужо ноччу 25 траўня акружыў горад. Кіркор хацеў пазьбегнуць расейскага палону і таму кінуў свой ​​полк у адчайную атаку, што дазволіла яму вырвацца з акружэньня. Падчас бітвы з абодвух бакоў загінула каля 300 жаўнераў.

## Літаратура
* *Piotr Borawski*. Tatarzy w dawnej Rzeczypospolitej. Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1986, ISBN 978—985-524-083-0, ст. 224—225

Катэгорыя:Бітвы вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году
Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага