open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іраклі Гарыбашвілі

**Іраклі Гарыбашвілі** (;  28 чэрвеня 1982 году) — грузінскі палітык і колішні прэм’ер-міністар Грузіі з 22 лютага 2021 году да 29 студзеня 2024 году. Раней таксама займаў аналягічную пасаду з 20 лістапада 2013 году па 29 сьнежня 2015 году калі сышоў у адстаўку. У палітыку патрапіў поруч са сваім даўнім паплечнікам бізнэсоўцам Бідзінам Іванішвілі ў кастрычніку 2012 году. Акрамя таго, працаваў міністрам унутраных справаў у кабінеце Бідзіна Іванішвілі з 2012 па 2013 гады. Іванішвілі прызначыў Гарыбашвілі сваім пераемнікам на пасадзе прэм’ер-міністра, калі ён добраахвотна сышоў з пасады ў лістападзе 2013 году. У 2018—2019 гадох Гарыбашвілі быў дарадцам назіральнай рады па кіраваньні рэгіянальнымі праектамі кітайскай кампаніі CEFC China Energy. На некалькі гадоў палітык зьнік з палітычнае арэны, але ў сакавіку 2019 году вярнуўся ў кіроўную партыю «Грузінская мара — Дэмакратычная Грузія», каб дапамагчы вывесьці яе з крызісу. 8 верасьня 2019 году быў прызначаны міністрам абароны ва ўрадзе Георгія Гахарыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Грузіі
Гудауры

**Гудау́ры** () — вёска ў Грузіі, цэнтар гарналыжнага турызму краіны. Разьмешчанае на плято, якое выходзіць на поўдзень Вялікага Каўказскага хрыбту ў Грузіі. Уваходзіць у склад Казбэгаўскага муніцыпалітэту. Насельніцтва вёскі складае ўсяго 54 чалавекі паводле стану на 2016 год.

Курорт разьмешчаны ў раёне Стэпанцмінды, уздоўж Грузінскай вайсковай шашы, недалёка ад перацягу Джвары, на ўзвышшы 2200 мэтраў над узроўнем мора, а зона прызначаная да катаньня на лыжах карыстаецца максымальным узьдзеяньнем сонца. Гудауры месьціцца за 120 км на поўнач ад сталіцы Тбілісі і ў двух гадзінах язды ад міжнароднага аэрапорту Тбілісі. Курорт прапануе высакаякасныя магчымасьці для катаньня на лыжах. Лыжны сэзон доўжыцца са сьнежня па красавік.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Населеныя пункты Грузіі
Катэгорыя:Гарналыжныя курорты
Лэнтэскі муніцыпалітэт

**Лэнтэ́скі муніцыпалітэт** (; ent’exis municipʼalitʼetʼi, да 2006 году — раён) — муніцыпалітэт у Грузі, які ўваходзіць у склад Рача-Лечхумі і Квэма Сванэці. Знаходзіцца на паўночным захадзе Грузіі, на тэрыторыі гістарычнай вобласьці Ніжняй Сванэці. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак Лэнтэхі.

## Насельніцтва
Па стану на 1 студзеня 2018 году колькасьць насельніцтва муніцыпалітэту складала 4231 жыхароў, на 2014 году — 4386 жыхароў.

## Крыніцы


Катэгорыя:Муніцыпалітэты Грузіі
Мэры Эрыставі

**Мэры Эрыставі** (; 1888 — 21 студзеня 1986) — грузінская арыстакратка, ікона моды і адна з самых першых мадэляў Како Шанэль. Перад рэвалюцыяй у Расеі ў 1917 годзе займала салідную пасаду ў грузінскім вышэйшым грамадзтве, а таксама пры расейскім імпэратарскім двары. Часам Мэры лічаць музай грузінскага паэту Галактыёна Табідзэ.

## Біяграфія
Нарадзілася ў грузінскім горадзе Батумі ў сям’і генэрал-маёра прынца Пракофа Шэрвашыдзэ. Праз сваю прыгажосьць была вельмі вядомая ў вышэйшых колах Грузіі, акрамя таго, атрымлівала камплімэнты ад расейскага імпэратара Мікалая II, калі ён сустрэў яе падчас візыту ў Тыфліс у 1912 годзе. Паколькі ейны бацька стаў чальцом імпэратарскай Думы, сям’і неўзабаве давялося пераехаць у Санкт-Пецярбург, дзе Мэры стала фрэйлінай імпэратрыцы Аляксандры Фёдараўны. Пасьля сьмерці бацькі Мэры вярнулася ў родную Грузію і правяла астатнюю частку маладосьці на захадзе краіны са сваёй маці і сёстрамі-блізьнятамі Элен і Тамарай.

Пасьля стварэньня Першай грузінскай рэспублікі пасьля расейскай рэвалюцыі жаніх Мэры прынц Георгі Эрыставі вярнуўся ў Грузію з намерам ажаніцца зь ёй. Яны ўступілі ў шлюб у Кутаісі неўзабаве пасьля ягонага прыбыцьця і, верагодна, з нагоды бясьпекі, назаўсёды пасяліліся ў краіне, якая ў той час мела пэўную абарону, гарантаваную Нямеччынай. Мірны час у Грузіі праіснаваў нядоўга, і пара была вымушана пакінуць краіну ў сакавіку 1921 году падчас уварваньня савецкіх войскаў. Каб пазьбегнуць зьняволеньня, дэпартацыі альбо сьмерці, Мэры разам зь іншымі вядомымі грузінскімі шляхцічамі і ўрадоўцамі выправілася з краіны на карабелі з Батумі. Узьядналася з мужам у Стамбуле, а потым удваёх яны выправіліся ў Францыю, дзе і пасяліліся.

Першы час у Францыі сям’я жыла ня вельмі шыкоўна, але пасьля адкрыцьця ўласнага атэлье і пачатку супрацоўніцтва з Како Шанэль, пара значна выправіла сваё матэрыяльнае становішча. Неўзабаве пасьля гэтага Георгі памёр і Мэры засталася адна, бо ў пары не было дзяцей. Астатняе жыцьцё Мэры правяла ў адзіноце, зрэдку кантактуючы зь іншымі грузінскімі эмігрантамі, за выключэньнем наведваньняў мясцовага прыходу Грузінскай праваслаўнай царквы. У апошнія гады жыцьця была вымушана пераехаць у дом састарэлых, дзе дзякуючы палепшанаму фінансаваму становішчу ёй была прадастаўлена асабістая пакаёўка.

## Вонкавыя спасылкі
* Фатаздымкі Эрыставі на Alamy.
Георгі Квінітадзэ

**Георгі Квінітадзэ** (; 21 жніўня 1874 — 7 жніўня 1970) — грузінскі вайсковы дзяяч, які служыў афіцэрам ў войскую Расейскай імпэрыі, а пасьля ўтварэньня незалежнай Грузіі стаў галоўнакамандуючым войскам навастворанай краіны. Пасьля саветызацыі Грузіі Квінітадзэ быў вымушаны зьехаць у Францыю, дзе напісаў мэмуары пра падзеі ў Грузіі 1917—1921 гадох. Унучка Георгія ёсьць брытанская акторка Мэрыям д’Або.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і палкоўніка расейскага войска ў Тыфлісе ці Дагестане. Паступіў у Тыфліскі кадэцкі корпус у 1884 годзе, а затым працягваў вайсковую адукацыю ў катэцкай школе імя Сьвятога Канстантына ў Санкт-Пецярбургу, якую скончыў у 1894 годзе. Служыў падпуручыкам у 153-м уладзікаўкаскім пяхотным палку. Потым служыў у Царстве Польскім. Падчас расейска-японскай вайны (1904—1905) гадоў Квінітадзэ атрымаў годнасьць капітану. У 1910 годзе вайсковец скончыў Акадэмію Генэральнага штабу і быў накіраваны ў штаб Каўкаскай вайсковай акругі.

Падчас Першай сусьветнай вайны ў 1916 годзе Квінітадзэ быў узьведзены ў палкоўнікі і прызначаны начальнікам штабу 4-й каўкаскай стралковай дывізіі. Пасьля расейскай рэвалюцыі 1917 году вайсковец, цяпер генэрал-маёр, займаў пасаду намесьніка вайсковага міністру фэдэральнага ўраду Закаўказьзя, перш чым стаць галоўнакамандуючым войска новай незалежнай Грузіі ў 1918 годзу. Неўзабаве пасьля гэтага ён падаў у адстаўку праз рознагалосьсі зь меншавіцкім кіраўніцтвам краіны. Пазьней у тым жа годзе ён вярнуўся на вайсковую службу ў якасьці начальніка штабу падчас вайны з Армэніяй. У 1919 годзе ён камандаваў грузінскімі войскамі, якія разграмілі мусульманскіх рэвалюцыянераў у правінцыі Ахалцыхэ, і 20 красавіка 1919 году заняў горад Артвін, які знаходзіўся да гэтага часу ў Асманскай імпэрыі. Квінітадзэ дапамог стварыць вайсковую школу ў Тыфлісе і служыў ейным камэндантам, перш чым зноўку стаць галоўнакамандуючым грузінскага войска на пачатку траўня 1920 году, калі бальшавікі паспрабавалі правесьці дзяржаўны пераварот. Квінітадзэ са сваімі курсантамі аказаў моцны супраціў і пасьпяхова абараніў будынак. Празь некалькі дзён ён на чале грузінскай войску прадухіліў спробу савецкіх расейскіх войскаў пранікнуць у Грузіі з тэрыторыі Азэрбайджану. Падчас ўварваньня Чырвонай Арміі ў Грузію ў 1921 годзе і ён быў зноў прызначаны галоўнакамандуючым. Пасьля паразы Грузіі ў вайне ў сакавіку 1921 году Квінітадзэ зьехаў у Францыю, дзе спачатку працаваў клеркам у кампаніі Pathé Records, а затым кіраваў невялікім прадпрыемствам па вытворчасці мацоні. Памёр у прадмесьці Парыжу ў 1970 годзе і быў пахаваны на грузінскіх могілках Лёвіль-сюр-Орж.

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрвію з Георгіям Квінітадзэ. RFE/RL.

Катэгорыя:Расейскія вайскаводы
Катэгорыя:Грузінскія вайскаводы
Акакі Цэрэтэлі

**Ака́кі Цэрэтэ́лі** (; 1840—1915) — грузінскі граф, паэт і дзяяч нацыянальна-вызваленчага руху.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Схвіторы ў рэгіёне Імэрэці на захадзе Грузіі 9 чэрвеня 1840 году ў вядомай грузінскай шляхетнай сям’і. Ягоным бацькам быў прынц Растом Цэрэтэлі, а маці прынцэса Кацярына, якая прыходзілася дачкой Іванэ Абашыдзэ і праўнучкай караля Імэрэці Салямон I. Паводле старой сямейнай традыцыі Цэрэтэлі правёў свае дзіцячыя гады, жывучы ў сялянскай сям’і ў вёсцы. Яго выхоўвалі сялянскія няні, што ў сталасьці выклікала ў яго пачуцьцё суперажываньня сялянскай долі ў Грузіі. Скончыў Кутаіскую клясычную гімназію ў 1852 годзе і Санкт-Пецярбурскі ўнівэрсітэт, навучаючыся на факультэце ўсходніх моваў у 1863 годзе.

Цэрэтэлі быў блізкім сябрам князя Ільлі Чаўчавадзэ, грузінскага лідэра прагрэсіўнай інтэлектуальнай моладзі. Маладое дарослае пакаленьне грузінаў 1860-х гадоў на чале з Чаўчаўдзэ і Цэрэтэлі пратэставала супраць царскага рэжыму і праводзіла кампанію за культурнае адраджэньне і самавызначэньне грузінаў. Паэт ёсьць аўтарам сотняў патрыятычных, гістарычных, лірычных і сатырычных вершаў, а таксама гумарыстычных апавяданьняў і аўтабіяграфічнага раману. Цэрэтэлі таксама актыўна займаўся адукацыйнай, журналісцкай і тэатральнай дзейнасьцю. Знакамітая грузінская народная песня Суліко заснаваная на тэкстах Цэрэтэлі. Памёр 26 студзеня 1915 году і быў пахаваны ў пантэоне Мтацмінда ў Тбілісі. Ягоны сын Аляксей Цэрэтэлі быў расейскім опэрным імпрэсарыё. Імем Акакія названы буйны бульвар гораду Тбілісі, а таксама адна са станцыяў тбіліскага мэтрапалітэну.

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія Акакія Цэрэтэлі на Caucasus.

Катэгорыя:Грузінскія паэты
Катэгорыя:Пахаваныя ў Мтацміндзе
Заграбскі ўнівэрсытэт

**За́грабскі ўнівэрсытэ́т** () — найбуйнейшы і найстарэйшы харвацкі ўнівэрсытэт, які месьціца ў Заграбе. Таксама ёсьць самым старым дзеючым унівэрсытэтам Цэнтральнае Эўропы на поўдзень ад Вены і на паўднёвым усходзе Эўропы.

Гісторыя ўнівэрсытэту пачалася 23 верасьня 1669 году, калі імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі Леапольд I выдаў загад, які дазваляў заснаваць акадэмію езуітаў каралеўскага вольнага гораду Заграб. Стварэньне навучальнае ўстановы адбылося на Савеце Харвацкага каралеўства 3 лістапада 1671 году. Акадэміяй кіравалі езуіты больш за стагодзьдзе, пакуль ордэн ня быў распушчаны папам Клімэнтам XIV у 1773 годзе. У 1776 годзе аўстрыйская імпэратарка Марыя Тэрэзія выдала ўказ аб заснаваньні Каралеўскай акадэміі навук, якая замяніла папярэднюю акадэмію езуітаў. Біскуп Ёсіп Юрай Штросмаер прапанаваў заснаваць унівэрсытэт харвацкаму парлямэнту ў 1861 годзе. Імпэратар Франц Ёсіф падпісаў указ аб стварэньні Заграбскага ўнівэрсытэту ў 1869 годзе. Акт аб заснаваньні быў прыняты парлямэнтам у 1874 годзе і быў ратыфікаваны імпэратарам 5 студзеня 1874 году. 19 кастрычніка 1874 году Каралеўскі унівэрсытэт імя Франца Ёсіфа I быў афіцыйна адкрыты.

Унівэрсытэт мае 29 факультэтаў, 3 мастацкія акадэміі і адзіны ўнівэрсытэцкі цэнтар. На 2015 год ва ўстанове навучалася больш за 70 тысяч студэнтаў. Паводле стану на 2018 год унівэрсытэт займае 463-е месца ў сьпісе 1000 унівэрсытэтаў сьвету паводле зьвестак Цэнтру сусьветных рэйтынгаў унівэрсытэтаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Заграбскі ўнівэрсытэт
Запрэшыч

**Запрэшыч** () — горад у Харватыі, які месьціцца ў Загрэбскай жупаніі. У горадзе пражывае 19 644 жыхара, а ў адміністрацыйнай зоне гораду налічваецца 25 223 чалавекі. У гарадзкой аглямэрацыі, якая ахоплівае яшчэ сем суседніх муніцыпалітэтаў, колькасьць насельніцтва скаладе 54 640 жыхароў. Запрэшыч ёсьць трэцім паводле велічыні і найбольш густанаселеным горадам жупаніі. Места знаходзіцца на паўночным захадзе да Загрэба і недалёка ад славенскай мяжы. Ляжыць на раўнінах на поўнач да ракі Савы, на ўсходзе мяжуе з гарой Мядзьведніцай і на захадзе з пагоркамі Марыя-Горыца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
* Турыстычны сайт.
Здэнэк Гржыб

**Здэ́нэк Гржыб** () — чэскі мэдык і палітык, чалец Чэскай пірацкай партыі, які выконвае абавязкі мэра Прагі зь лістапада 2018 году.

Атрымаўшы мэдычную адукацыю, Гржыб займаў кіруючыя і кансультацыйныя пасады ў дзяржаўных, карпаратыўных і некамэрцыйных арганізацыях аховы здароўя, якія займаліся лічбавізацыяй, кантролем якасьці здароўя і абаронай спажыўцоў. Ён беспасьпяхова ўдзельнічаў у выбарах у муніцыпальных выбарах у Празе 2014 году, але ўжо ў 2018 годзе пасьля муніцыпальных выбараў у Празе, ягоная пірацкая партыя заняла другое месца і стварыла ўрадавую кааліцыю меншасьці з партыямі, якія занялі трэцяе і чацьвёртае месцы, агулам трываючы 39 з 65 месцаў у гарадзкім сходзе Прагі. Акрамя таго, сам Гржыб быў абраны мэрам чэскае сталіцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Здэнэк Гржыб на сайце пірацкай партыі.

Катэгорыя:Чэскія палітыкі
Гэрбэрт Гэнры Эсквіт

**Гэрбэрт Гэнры Эсквіт** () — брытанскі палітык і чалец Лібэральнай партыі, які працаваў прэм’ер-міністрам Вялікабрытаніі з 1908 па 1916 гады. Ён быў апошнім прэм’ер-міністрам, які ўзначальваў лібэральны ўрад, і адыграў цэнтральную ролю ў распрацоўцы і прыняцьці асноўнага лібэральнага заканадаўства і скарачэньні ўлады Палаты лордаў. У жніўні 1914 году Эсквіт узначальваў краіну калі тая ўвязалася ў Першую сусьветную вайну. У 1915 годзе на ягоны ўрад пачаліся жорсткія напады празь недахоп боепрыпасаў і правалу Галіпальскай кампаніі. Ён сфармаваў кааліцыйны ўрад зь іншымі партыямі, але ня здолеў задаволіць крытыкаў. У выніку быў вымушаны падаць у адстаўку ў сьнежні 1916 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Эсквіт. BBC.
* Эсквіт. Encyclopædia Britannica.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Мэдыязона

**«Мэдыязона»** () — расейскае інтэрнэт-СМІ, заснаванае ў верасьні 2014 году ўдзельніцамі гурта «Pussy Riot»  й .

Навіновае выданьне робіць і аналітыку на судовыя й праваахоўныя органы, пэнітэнцыярную сыстэму Расей, а таксама на перасьлед грамадзян Расеі за іх палітычныя погляды. З 2019 году сайт таксама аглядвае навіны Казахстану й Кыргыстану, з 2020 — мае асобнае адзьдзяленьне па Беларусі. Галоўны рэдактар – . 

## Гісторыя
Неўзабаве пасьля запуску ў сьнежні 2014 году «Мэдыязона» была дададзена ў сетку мэдыяпартнёраў «Новы Ўсход» (New East) брытанскае газэты «». 

У сьнежні 2017 году ў сувязі з недахопам грантаў і датацыяў ад замежных арганізацыяў уладальнік «Мэдыязоны» Пётар Вярзілаў перавёў фінансаваньне сайту на ахвяраваньня ад чытачоў. 

У жніўні 2019 году выданьне знаходзілася на восьмым месцы сярод расейскіх вэб-сайтаў навінаў па цытуемасьці ў іншых СМІ й на сёмым месцы — па цытуемасьці ў сацыяльных мэдыярэсурсах. 

23 студзеня 2020 году было абвешчана пра запуск «Мэдыязоны. Цэнтральная Азія» для Казахстану й Кыргыстану. 1 ліпеня 2020 году быў запушчаны праект «Мэдыязона. Беларусь», але ўжо ў жніўні сайт «Мэдыязоны» быў заблякаваны ў Беларусі.

У лютым 2025 году Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь прызнала выданьне «Мэдыязона Беларусь» экстрэмісцкім фармаваньнем.

## Прэміі
* У 2015 годзе інтэрнэт-выданьне «Meduza» прысвоіла «Мэдыязоне» званьне «Мэдыя года».
* У 2016 годзе карэспандэнт выданьня Мікіта Салагуб выйграў прэмію часопісу GQ «Журналіст году» як аўтар гісторыі пра суд «над чалавекам без галавы».
* У жніўні 2020 году выданьне атрымала прэмію «» нямецкага фонду «» і нарвежскага «».
* Да студзеня 2021 году аўтары тэкстаў «Мэдыязоны» сем разоў станавіліся лаўрэатамі штомесячнай прэміі «Рэдкалегія».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Люстэрка сайту

Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2014 годзе
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Вольная прэса Ўсходняй Эўропы»
Ўінона Райдэр

**Ўінона Лора Гораўіц** (), больш вядомая як **Ўінона Райдэр** (; нарадзілася 29 кастрычніка 1971 году) — амэрыканская акторка.

Райдэр за сваю кар’еру атрымала некалькі ўзнагародаў, у тым ліку прэмію «Залаты Глёбус», і двойчы была намінаваная на «Оскар». Яна вядомая тым, што выконвала мудрагелістыя ролі ў сваіх ранейшых фільмах, пасьля чаго ў 1990-х гадох выконвала больш прыкметныя ролі. Асабістае жыцьцё Райдэр прыцягвала значную ўвагу СМІ. Ейныя адносіны з Джоні Дэпам на пачатку 1990-х гадох і арышт у 2001 годзе за крадзеж у краме былі прадметамі бульварнай журналістыкі. Яна адкрыта распавяла пра асабістую барацьбу з трывогай і дэпрэсіяй. У 2000 годзе Райдэр атрымаў зорку на Галіўудзкай алеі славы.

## Біяграфія
Нарадзілся ў творчай сям’і рэдактараў і пісьменьнікаў у горадзе Ўінона штату Мінэсота. Менавіта, дзякуючы назве гораду атрымала сваё імя. Сям’я мела габрэйскія карані, а продкі эмігравалі ў ЗША з Расейскай імпэрыі і Румыніі. Вядома, што дзед акторкі Сол Горавіц паходзіў зь Менску, ягонае сапраўднае прозьвішча было Томлін. Празь нейкі час сям’я пераехала ў Каліфорнію, дзе спачатку жыла на фэрме, а потым перабраліся ў места Пэталума.

Пасьля дэбюту ў кіно ў фільме «Лукас» (1986) яна прыцягнула ўвагу сваім выкананьнем ролі ў фільме Тыма Бэртана *«[[Бітлджус]]»* (1988). Далейшымі ейнымі ролямі сталіся *«[[Сьмяротная пажада]]»* (1989), *«[[Русалкі (фільм, 1990)|Русалкі]]»* (1990), *«[[Эдўард Рукі-Нажніцы]]»* (1990) і *«[[Дракула (фільм, 1992)|Дракула]]»* (1992). Акторка атрымала ўхваленьне кінакрытыкаў і дзьве намінацыі на прэмію «Оскар» за свае вобразы Мэй Ўэланд у *«[[Эпоха невінаватасьці (фільм)|Эпосе невінаватасьці]]*» працы Мартына Скарсэзэ (1993) і Джо Марч у трэцяй экранізацыі *«[[Маленькія жанчыны (фільм, 1994)|Маленькія жанчыны]]»* (1994). Іншымі ейнымі фільмамі ў гэты пэрыяд ёсьць *«[[Рэчавістасьць кусаецца]]»* (1994), *«[[Як вырабіць амэрыканскую шматковую коўдру]]»* (1995), *«[[Суворае выпрабаваньне (фільм)|Суворае выпрабаваньне]]»* (1996), *«[[Чужы: Адраджэньне]]»* (1997), *«[[Знакамітасьць (фільм)|Знакамітасьць]]»* (1999) і *«[[Перапыненае жыцьцё]]»* (1999), у апошнім зь якім яна таксама выступіла супрадусарам.

У 2002 годзе Райдэр сыграла галоўную ролю ў крытычна ўспрынятым гіце *«[[Містэр Дыдс — выпадковы мільянэр]]»*, пасьля чаго ейная кар’ера заняпала, і яна ўзяла паўзу ў кіно. У 2009 годзе яна вярнулася, адразу выканаўшы ролю ў гучным фільме *«[[Зорны шлях (фільм, 2009)|Зорны шлях]]»*. У 2010 годзе яна была двойчы намінаваная на прэмію Гільдыі кінаактораў як найлепшая акторка ў тэлевізійным фільме *«[[Калі каханьня недастаткова: гісторыя Лоіс Ўілсан]]»* і ў складзе акторскага калектыку фільму *«[[Чорны лебедзь (фільм)|Чорны лебедзь]]»*. Райдэр выканала ролю Джойс Баерз у навукова-фантастычным сэрыяле жахаў кампаніі Netflix *«[[Незразумелыя рэчы]]»*, які выходзіць на экраны з 2016 году. Дзякуючы за гэтую ролю акторка намінавалася на прэміі «Залаты Глёбус» і Гільдыі кінаактораў. У 2020 годзе зьнялася ў драматычным міні-сэрыяле HBO *«[[Змова супраць Амэрыкі (міні-сэрыял)|Змова супраць Амэрыкі]]»*.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторкі ЗША
Оні (горад)

**О́ні** () — цэнтар Оніскага муніцыпалітэту краю Рача-Лечхумі і Квэма Сванэці. Разьмешчаны на поўначы краіны. Цэнтар гістарычнай вобласьці Рача. Разьмешчаны ля падножжа Рачынскага горнага сьцягу на левым беразе ракі Рыёні, за 34 км на паўночны ўсход ад рэгіянальнага цэнтру Амбралауры.

Катэгорыя:Гарады Грузіі
Абаскі муніцыпалітэт

**Аба́скі муніцыпалітэт** (; abašis municipʼalitʼetʼi, да 2006 году — раён) — муніцыпалітэт у Грузі, які ўваходзіць у склад Самэгрэла-Зэма Сванэці. Знаходзіцца на захадзе Грузіі, на тэрыторыі гістарычнай вобласьці Мэгрэлія. Адміністрацыйны цэнтар — горад Абаша. 

## Насельніцтва
Па стану на 1 студзеня 2018 году колькасьць насельніцтва муніцыпалітэту складала 20 845 жыхароў, на 1 студзеня 2014 году — 27,5 тыс. жыхароў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Муніцыпалітэты Грузіі
Борыс Джонсан

**Бо́рыс Джо́нсан** () — брытанскі палітык і пісьменьнік і былы журналіст, які займаў пасаду прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі зь ліпеня 2019 году па верасень 2022 году. Зьяўляецца лідэрам Кансэрватыўнай партыі, а з 2016 па 2018 гады займаў пасаду мэра Лёндана. Джонсан прытрымліваецца ідэалёгію нацыянальнага кансэрватызму.

Джонсан атрымаў адукацыю ў Ітан-каледжы і вывучаў клясыку ў Бэйліёл-каледжы ў Оксфардзе. У 1986 годзе ён быў абраны прэзыдэнтам Оксфардзкага зьвязу. У 1989 годзе Джонсан стаў брусэльскім карэспандэнтам, а потым і палітычным аглядальнікам газэты The Daily Telegraph, дзе ягоныя артыкулы аказалі моцны эўраскептычны ўплыў на брытанцаў, які прытрымліваюцца правых поглядаў. З 1999 па 2005 гады быў рэдактарам часопісу The Spectator. Пасьля абраньня ў парлямэнт у 2001 годзе Джонсан быў ценявым міністрам пры лідэрах кансэрватарах Майкла Гаўарда і Дэйвіда Кэмэрана. У 2008 годзе палітык быў абраны мэрам Лёндана праз што падаў у адстаўку з Палаты абшчынаў. У 2012 годзе быў пераабраны на пасаду мэра. За часам свайго мандату на пасадзе мэра Джонсан курыраваў летнія Алімпійскія гульні 2012 году укараніў схему пракату ровараў, ініцыяваную ягоным папярэднікам, а таксама закупіў новыя аўтобусы New Routemaster. Ён таксама забараніў ужываньне алькаголю ў большай частцы грамадзкага транспарту Лёндану.

Пазьней Джонсан быў вядомым зацятым прыхільнікам пасьпяховай кампаніі Brexit у 2016 годзе. Пасьля рэфэрэндуме аб выхадзе Вялікабрытаніі з ЭЗ быў прызначаны міністрам замежных справаў у кабінэце Тэрэзы Мэй, а праз два гады ён падаў у адстаўку на знак пратэсту супраць падыходу Мэй да рэалізацыі Brexit. Пасьля адстаўкі ў 2019 годзе палітык быў абраны лідэрам кансэрватараў і прызначаны прэм’ер-міністрам. На выбарах у парлямэнт у 2019 годзе Джонсан прывёў Кансэрватыўную партыю да самай вялікай парлямэнцкай перамогі пачынаючы з 1987 году, набраўшы 43,6% галасоў, то бок найбольшую долю любой партыі з 1979 году.

Джонсан лічыцца супярэчлівай фігурай у палітыцы Вялікабрытаніі. Прыхільнікі лічаць яго аптымістычным і жартаўліным палітыкам, аднак, крытыкі вінавацяць яго ў элітарнасьці, прыязнасьці і забабонах. Ягоныя дзеяньні, якія прыхільнікі разглядаюць як прагматычныя, праціўнікі, як правіла, разглядаюць як каньюнктурныя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
* Джонсан. The Daily Telegraph.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Пестрацы

**Пестрацы́** (; ) — вёска ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Пестрачынскага раёну Татарстану. Месьціцца за 45 км ад Казані. Насельніцтва складае 8 102 чалавекі паводле стану на 2010 год. У часы існаваньня Расейскай імпэрыі вёска ўваходзіла ў склад Казанскай губэрні.

## Вонкавыя спасылкі
* Пестрацы. Точка-на-Карте.

Катэгорыя:Населеныя пункты Татарстану
Жамойты (неадназначнасьць)

* **Жамойты** (таксама **жамойць**, **жмудзіны**, **жмудзякі**) — гістарычная беларуская назва сучасных летувісаў
* **[[Жамойты]]** — этнічная група ў складзе летувісаў у Заходняй Летуве

## Глядзіце таксама
* Жмогусы
* Ліцьвякі 

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці
Вожыкавыя

**Во́жыкавыя** (Erinaceidae) — сямейства клясы сысуноў, уключае 10 сучасных родаў і 27 сучасных відаў. Яны жывуць у Афрыкі, Эўразіі, на Барнэа і Філіпінах. У розных частках свайго арэала яны засяляць шыракалістыя лясныя масівы, сельскую мясцовасьць, а таксама трапічныя і пустэльныя тэрыторыі. Выкапныя вожыкавыя вядомыя ад палеацэну Паўночнай Амэрыкі, эацэну Эўропы і Азіі і раньняга міяцэну Афрыкі.

Вожыкавыя вар’іруюцца ад памеру мышы да памеру маленькага труса (1,4 кілаграма). Вочы і вушы ўмерана вялікія, а лыч звычайна доўгі. Зубная формула: 2-3/1-3, 1/1, 3-4/2-4, 3/3 = 34-44 зубоў.

Яны ўсяедныя, аднак, здаецца, найбольш палююць на самых розных бесхрыбетных; таксама ядуць рэптылій, падлу, карані і садавіну. Вожыкі, здаецца, устойлівыя да зьмяінай атруты. Вожыкавыя жывуць пад бярвёнамі альбо у выкапаных нарах. Члены падсямейства Erinaceinae актыўныя толькі ў начны час і некаторыя віды маюць зімовую сьпячку. Члены падсямейства Galericinae могуць быць актыўнымі удзень. Хаця ў асноўным сухапутныя, яны, як правіла, добра лазяць і плаваюць. У большасьці ёсць адзін-два сезоны размнажэньня ў год. Большасьць відаў вядуць адзіночны лад жыцьця. Маладыя нараджаюцца з мяккімі калючкамі, якія хутка цвярдзеюць.

## Сыстэматыка
**Вожыкавыя** (Erinaceidae)
** род †*Silvacola*
** род †*Oligoechinus*
* падсямейства Erinaceinae
** род †*Amphechinus*
** род *Atelerix*
** род *Erinaceus*
** род *Hemiechinus*
** род *Mesechinus*
** род *Paraechinus*
* падсямейства Galericinae
** род †*Deinogalerix*
** род *Echinosorex*
** род †*Galerix*
** род *Hylomys*
** род *Neohylomys*
** род *Neotetracus*
** род *Podogymnura*

## Крыніцы


Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Казары (рака)

**Казары** () — рака на тэрыторыі заходняй Эстоніі. Упадае ў Рыскі заліў Балтыйскага мора. Даўжыня ракі — 113 км (шостая па даўжыні рака Эстоніі), плошча басэйну 3 210 км². Ля вусьця ракі Казары знаходзіцца знакаміты запаведнік — месца скупнасьці значнай колькасьці вадаплаўных і іншых марскіх птушак. Плошча басэйну 3213 км²

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Апісаньне ракі 

Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Казары (неадназначнасьць)

Назву **Казары** маюць:

* Казары — вёска ў Геранёнскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці. 
* Казары — рака ў Эстоніі
Кратовыя

**Кратовыя** (Talpidae) — сямейства клясы сысуноў, уключае 17 сучасных родаў і 48 сучасных відаў. Яны жывуць у Эўразіі на поўнач да ≈ 63° пн.ш. і на поўдзень да Міжземнамор’я, у Гімалаях, часткі Індакітая і Малайскага паўвострава, у Паўночнай Амэрыцы ад поўдня Канады да поўначы Мэксыкі. Выкапныя кратовыя вядомыя ад эацэну.

Даўжыня ад носа да хваста складае 63–215 мм, даўжыня хваста 15–215 мм (звычайна 15–85 мм). Хахуля (*Desmana moschata*) — самы буйны прадстаўнік сямейства. Целы ў кратовых падоўжаныя і цыліндрычныя, лыч доўгі, вочы малюсенькія і схаваныя ці амаль схаваныя, вонкавыя вушы адсутнічаюць, шыя кароткая, канечнасьці кароткія і маюць 5 пальцаў. Зубная формула: 2–3/1–3, 1/0–1, 3–4/3–4, 3/3 = 33–44 зубоў.

Гэтае сямейства ўключае і формы, якія шырока рыюцца, праводзячы большую частку жыцьця пад зямлёй, і некаторыя водныя або паўводныя формы, якія часам таксама рыюць норы. Краты і хахулі часта адзінкавыя, але некалькі асобін аднаго віду часам займаюць шырокую тунэльную сыстэму і ў такой сыстэме было знойдзена 8 хахуль разам. Гэтыя жывёлы актыўныя днём і ноччу і не маюць зімовай сьпячкі. Большасьць прадстаўнікоў гэтага сямейства насякомаедныя, сілкуюцца ў асноўным чарвякамі, лічынкамі вусякоў і іншымі дробнымі бесхрыбетнымі, якія сустракаюцца падчас капаньня альбо падарожжа па нарах. Некаторыя формы, такія як *Scapanus townsendii*, спажываюць некаторую колькасьць расьліннага матэрыялу, а паўводныя роды сілкуюцца воднымі вусякамі, ракападобнымі, малюскамі і рыбай. Шмат кратоў мае моцны пах, які, магчыма, прадухіляе напад на іх.

## Сыстэматыка

**Кратовыя** (Talpidae)
* падсямейства Scalopinae
** род *Condylura*
** род *Parascalops*
** род *Scalopus*
** род *Scapanulus*
** род *Scapanus*
* падсямейства Talpinae
** род *Desmana*
** род *Galemys*
** род *Euroscaptor*
** род *Mogera*
** род *Parascaptor*
** род *Scaptochirus*
** род *Talpa*
** род *Scaptonyx*
** род *Dymecodon*
** род *Urotrichus*
** род *Neurotrichus*
* падсямейства Uropsilinae
** род *Uropsilus*

## Крыніцы

Катэгорыя:Мошкаедныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Блізкія незнаёмыя

**«Блі́зкія незнаёмыя»** () — італьянскі камэдыйна-драматычны фільм 2016 году рэжысэра Паолё Джэнавэзэ. Выйшаў у пракат у Італіі 11 лютага 2016 году. Кінастужка мела крытычны і камэрцыйны посьпех, атрымаўшы перамогу ў намінацыі найлепшы фільм прэміі Давіда дзі Данатэльлё і сабраўшы ў Італіі больш за 16 мільёнаў эўра касавых збораў. Рэмэйк фільму быў выраблены ў шматлікіх краінах, у тым ліку ў Гішпаніі, Мэксыцы, Паўднёвай Карэі, Францыі, Вугоршчыне, Грэцыі, Кітаі, Расеі, Армэніі, Нямеччыне, Польшчы, Віетнаме і Турэччыне. 15 ліпеня 2019 году *«Блізкія незнаёмыя»* быў уключаны ў кнігу рэкордаў Гінэса, паколькі стаў найболей перазьнятым фільмам у гісторыі кіно, у агульнай складанасьці налічваючы 18 вэрсіяў фільма.

## Сюжэт

Увечары месяцовага зацьвеньня сем блізкіх сяброў зьбіраюцца на вячэру. На пачатку вечарыны адна зь сябровак, якая працуе псыхааналітыкам, Эва, кажа, што яна перакананая, што многія пары разлучыліся б, калі ўбачылі паведамленьні на тэлефонах адзін аднаго. Пакуль сябры абмяркоўваюць гэта сьцьвярджэнне, яны згаджаюцца, а некаторыя зь іх неахвотна, паўдзельнічаць у такой гульні. Кожны зь іх кладзе свой тэлефон на стол, і кожным паведамленьнем ці тэлефанаваньнем яны будуць дзяліцца з астатняй групай. Спачатку гульня здаецца бяскрыўднай. Нікому няма чаго хаваць.

Але паступова тэлефанаваньні і паведамленьні становяцца больш кампраметуючымі. Зь цягам часу выяўляецца, што амаль у кожнага ёсьць раман ці нейкія рамантычна-сяброўскія адносіны з іншымі людзьмі, а адзін зь сяброў, які прыкідваўся, што ў яго ёсьць дзяўчына, выкрывае свае нетрадыцыйныя адносіны. З новымі паведамленьнямі і тэлефанаваньнямі сетка хлусні і сакрэтаў становіцца ўсё больш заблытанай і да канца ночы сяброўскія адносіны, шлюбы і раманы разьбіваюцца ўшчэнт.

Потым адбываецца тое, што адзін з рэцэнзэнтаў фільму назваў «цудам». Калі госьці выходзяць з кватэры, яны паводзяць сябе так, быццам нічога дрэннага не адбылося. Яны паводзяць сябе гэтак жа як і на пачатку вечара, сяброўскі ўсьміхаючыся. Выявілася, што гульня не адбывалася, а ўвесь фільм ёсьць прывідам на тэму «што, калі б», як быццам месяцовае зацьменьне перанесла герояў у паралельную рэальнасьць.

## Крытыка
На агрэгатары аглядаў Rotten Tomatoes рэйтынг ухваленьня фільму складае 77%, заснаваны на 13 крытычных агляда.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* .
* .

Катэгорыя:Фільмы 2016 году
Катэгорыя:Італьянскія фільмы
Катэгорыя:Італьянскія фільмы 2016 году
Катэгорыя:Драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра сяброўства
Катэгорыя:Фільмы Паолё Джэнавэзэ
Вялікі нацыянальны сход Турэччыны

**Вялі́кі нацыяна́льны сход Турэ́ччыны** () — аднапалатны турэцкі заканадаўчы орган. Ёсьць адзіным органам, які мае заканадаўчыя прэрагатывы ў адпаведнасьці з Канстытуцыяй Турэччыны. Парлямэнт быў заснаваны ў Анкары 23 красавіка 1920 годзе ў разгар Нацыянальнай кампаніі на парэштках зьніклай Асманскай імпэрыі.

## Гісторыя
Турэччына мела гісторыю існаваньня парлямэнту да стварэньня цяперашняга нацыянальнага парлямэнта. Сюды ўваходзяць спробы стрымліваць абсалютную манархію за часам існаваньня Асманскай імпэрыі праз канстытуцыйную манархію, а таксама ўстановы часовых нацыянальных сходаў непасрэдна перад абвяшчэньнем Турэцкай Рэспублікі ў 1923 годзе.

Мустафа Кемаль Ататурк у сваёй прамове 19 сакавіка 1920 году абвесьціў, што ў Анкары будзе скліканы сход, які будзе валодаць надзвычайнымі паўнамоцтвамі, і паведаміў, як будуць абраныя чальцы новага органу. Ён таксама заявіў, што чальцы разагнанай асманскай палаты дэпутатаў таксама могуць удзельнічаць у выбарах у сход у Анкары, каб павялічыць прадстаўнічасьць новай структуры. Першыя выбары былі праведзеныя, як плянавалася, увесну 1920 году. Першае ўстаноўчае паседжаньне Вялікі нацыянальны сход правёў 23 красавіка 1920 году. З гэтае даты і да канца вайны за незалежнасьць Турэччыны ў 1923 годзе часовы ўрад Турэччыны быў вядомы як урад Вялікага нацыянальнага сходу.

Першая спроба стварэньня шматпартыйнасьці ў рэспубліканскі час была зробленая ў 1924 годзе шляхам стварэньня на просьбу Мустафы Кемаля Прагрэсіўнай рэспубліканскай партыі, але празь некалькі месяцаў яна была распушчаная. У 1930 годзе зноўку на просьбу Ататурка была створаная Лібэральная рэспубліканская партыя палітыкам Алі Фэтхі Ак’ярам. Аднак, праз хваляваньні асабліва на ўсходзе краіны партыя была распушчаная 17 лістапада 1930 году, і далейшыя спробы разьвіцьця шматпартыйнай дэмакратыі не рабіліся да 1945 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вялікі нацыянальны сход.

Катэгорыя:Турэцкая палітыка
Халва

**Халва́** () — салодкі дэсэрт краінаў Блізкага Ўсходу і ваколіцаў, які вырабляецца з цукру, смажаных гарэхаў ці насеньня і ўзьбітага ўсьпененага рэчыва карамэльнае масы, то бок вараны цукровы сыроп з патакай. Назва выкарыстоўваецца дзеля абазначэньня велізарнай разнастайнасьці кандытарскіх вырабаў, прычым найбольш распаўсюджаны геаграфічны гатунак на аснове падсмажаных манных крупаў. Халва таксама папулярная ў Цэнтральнай і Паўднёвай Азіі, на Балканах, на Каўказе, Усходняй Эўропе, на Мальце, у Паўночнай Афрыцы і на Афрыканскім Рагу. Халву можна ўтрымліваць пры пакаёвай тэмпэратуры ў ня летнія месяцы зь невялікай рызыкай псаваньня. У залежнасьці ад віду алейнага насеньня адрозьніваюць арахісавую, гарэхавую, соевую, кедравую, сланечнікавую, тахіні, то бок кунжутавую і камбінаваную халву. За звыйчай у халву дадаюць разнастайныя араматызатары, як то ванілін, разынкі, здробненыя гарэхі і г. д. Мае даволі высокую калярыйнасьць, якая складае 469 ккал на 100 грам прадукту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Халва на Еда.ру

Катэгорыя:Дэсэрты
Катэгорыя:Азэрбайджанская кухня
Катэгорыя:Арабская кухня
Катэгорыя:Габрэйская кухня
Катэгорыя:Грэцкая кухня
Катэгорыя:Іранская кухня
Катэгорыя:Лібанская кухня
Катэгорыя:Турэцкая кухня
Навесьці

**На́весьці** (, у старыя часы *Pala*) — рака на паўднёвым заходняй Эстоніі. Зьяўляецца найбольш паўнаводным і доўгім прытокам ракі Пярну.

Выток ракі знаходзіцца на Сярэдне-Эстонскай раўніне, у 7 км ад вёскі Імавэрэ. Працякае праз паветы Ярвамаа, Вільяндзімаа, Пярнумаа.

Берага ў ніжняй частцы сярэдняй плыні і аж да вусьця пакрытыя лясамі і балотамі, а паселішчы, як правіла, рэдкія.

У ложы рэчышча знаходзяцца ўчасткі агаленьня карбанатных парод Ніжне-сілурыйскіх вапнякоў і даламітаў.

Рака багатая рыбай, там жыве каля 18 відаў, сярод якіх найбольш распаўсюджаны стронга, шчупак, пячкур, бычок, плотка, ялец, галавень, язь, лешч, мянтуз, акунь, ёрш.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Апісаньне ракі 

Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Юхан Кук

**Юхан Кук** (; , воласьць Сала, Вірумаа — , Архангельская вобласьць) — эстонскі дзяржаўны дзеяч, прадпрымальнік, з 21 лістапада 1922 па 2 жніўня 1923 гады дзяржаўны старэйшына Эстоніі (*пасада прэм'ер міністра*).

У 1940 годзе быў арыштаваны органамі НКУС, памёр у зьняволеньні. Дакладнае пахаваньне невядома, у памяць аб Кук на талінскім могілках Хійу-Раху ўсталяваны кенатаф.

## Крыніцы

## Літаратура
* Эстонский биографический словарь. Таллин, 2002.

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс

Катэгорыя:Выпускнікі Рыскага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Эстонскія палітыкі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Памерлі ў СССР
Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўленьня волі
Катэгорыя:Дзяржаўныя старэйшыны Эстоніі
Катэгорыя:Старшыні Рыйгікогу
Вірумаа

**Вірумаа**, **Віронія**, **Вірлянд**, **Вірускі рэгіён** (, , ) — гістарычная вобласьць Эстоніі на паўночным усходзе сучаснай тэрыторыі краіны.

Да Лівонскага крыжовага паходу XIII стагодзьдзя віронцы былі паганцамі, мелі некалькі ўмацаваных пунктаў і падзяляліся на пяць кланаў. Падчас заваяваньня — адзін з шасьці маакандаў кантынэнтальнай Эстоніі, віронцы ўдзельнічалі ў фатальнай для незалежнасьці края бітве пры Вільяндзі ў 1217 годзе.

Потым Вірумаа — арэна барацьбы паміж дацкімі і нямецкімі рыцарамі, з 1238 у складзе Дацкай Эстоніі. У 1268 годзе на тэрыторыі Вірумаа адбылася Ракаворская бітва паміж расейскай і нямецка-дацкай кааліцыямі. У XIV—XVI стагодзьдзях тэрыторыяй валодаў Лівонскі ордэн.

У наш час падзяляецца на два эстонскія паветы: Іда-Вірумаа (Усходняя Вірумаа) і Ляэнэ-Вірумаа (Заходняя Вірумаа). Найбуйнейшыя гарады: Нарва, Кохтла-Ярвэ, Раквэрэ, Йыхві, Сіламяэ.

Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Эстоніі
Катэгорыя:Іда-Вірумаа
Катэгорыя:Ляэнэ-Вірумаа
Турэцкі нацыянальны рух

**Турэцкі нацыянальны рух** () — вайскова-палітычнае а’яднаньне турэцкіх рэвалюцыянэраў, якое склалася ў 1920-я гады вакол асобы Кемаля Ататурка. Рух выступаў за ператварэньне Асманскай імпэрыі ў рэспубліку, супраць Сэўрскай дамовы і падзелу Анатоліі. Асноўнымі ідэямі былі кемалізм, сьвецкасьць, турэцкі нацыяналізм, вялікі ўплыў аказала эпоха Танзымату.

Дзякуючы саюзу з Савецкай Расеяй і атрыманьня ад яе вайсковай і фінансавай дапамогі турэцкае нацыянальны рух змагло адстаяць сувэрэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасьць краіны, населенай турэцкім насельніцтвам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Турэччыны
Катэгорыя:Палітычная гісторыя Турэччыны
Пермскі дзяржаўны ўнівэрсытэт

**Пермскі дзяржаўны ўнівэрсітэт** () — вышэйшая навучальная ўстанова горада Перм (Расея, Пермскі край). Першая вышэйшая навучальная ўстанова на Урале. Адзін з заснавальнікаў Асацыяцыі клясычных унівэрсытэтаў Расеі.

Па стане на 1 верасьня 2016 года ў склад унівэрсытэту ўваходзілі 12 факультэтаў, 78 катэдраў, Салікамскі дзяржаўны настаўніцкі інстытут (філіял), калегія прафэсійнай адукацыі, Рэгіянальны інстытут бесперапыннай адукацыі і Прыродазнаўчы інстытут.

## Гісторыя
У адпаведнасьці з загадамам Міністэрства народнай асьветы Расеі ад 1 (14) кастрычніка 1916 г. № 2773 было створана Пермскай аддзяленьне Імпэратарскага Петраградзкага ўнівэрсытэта; былі створаны 32 катэдры. На аснове Пермскага аддзяленьня пастановай Часовага Урада Расеі ад 1(14) ліпеня 1917 г. № 752 быў адкрыты Пермскі ўнівэрсытэт.

## Вядомыя выкладчыкі і выпускнікі
* Радзівон Асіевіч Кузьмін, савецкі матэматык
* Аляксей Пятровіч П'янкоў, беларускі гісторык

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве
* Хвэйсбук
* Твітэр
* Інстаграм
* Даведнік "Вялікі Расейскі"

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Расейскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Перм
Катэгорыя:Пермскі дзяржаўны ўнівэрсытэт
Катэгорыя:Нацыянальныя дасьледчыя ўнівэрсытэты Расеі
Аляксандар Паль

**Алякса́ндар Уладзі́меравіч Паль** (,  16 сьнежня 1988, Чалябінск, Чалябінская вобласьць, РСФСР, СССР) — расейскі актор тэатру, кіно. Ляўрэат кінафэстываля «Кінатаўр» 2015 году за найлепшую мужчынскую ролю (стужка «Трапкавы саюз»).

## Жыцьцё
Свой род вядзе ад волскіх немцаў, якія былі выселеныя на Ўрал з-за прымусовага высяленьня па загадзе Сталіна. З пачатку не хацеў быць акторам. Вучыўся ў Расейскім інстытуце тэатральнага мастацтва на курсе Леаніда Хейфеца. Граў у спэктаклях Маскоўскага тэатра юнага гледача і Тэатра імя Маякоўскага.

### Погляды
А. Паль двойчы затрымлівалі за ўдзел у вулічных вечах: 12 чэрвеня 2017 году на чале з Аляксеем Навальным і 3 жніўня 2019 года на вулічным мітынгу ў Маскве за свабодныя выбары. Свае здымкі ў паліцэйскай машыне А. Паль паказваў на сваіх старонках у Інстаграме і Фэйсбуку. 16 верасьня 2019 года запусьціў флешмоб у падтрымку Паўла Усьцінава і з 18 верасьня заклікаў прыходзіць да ўправы прэзыдэнта Расеі на адзіночныя пікеты. Адкрыта выказваўся ў падтрымку абвінавачаных за ўдзел у вулічных вечах 2019 году. (г. зв. «Маскоўская справа 2019 г.»).

## Кіно
Першаю кінаработаю Аляксандра Паля стаў вобоаз у камэдыі «Горка!». Роля не была галоўнай у стужцы, але А. Паль здолеў зьвярнуць увагу СМІ на сябе.

Пасьля на экраны вышла камэдыя «Ўсё й адразу», дзе Паль граў адзну з галоўных роляў. У 2014 годзе зьняўся ў кароткім кіно «Выпадкова», якое было ўзнагароджанае на кінафэстывалі «Кінатаўр» за лепшую кароткую стужку. Яна ўвайшла ў зборнік «Новыя расейцы», які паказвалася ў кінатэатрах.

У 2015 годзе вышла некалькі стужак з удзелам Аляксандра Паля: «Хлопец з нашых могілак», «Бязь межаў», «Хардкор» і «Краіна цудаў». У 2015 годзе на кінафэстывалі «Кінатаўр» за ролю ў стужцы Міхаіла Мясьцецкага «Трапкавы саюз» () разам з акторамі Васіліем Буткевічам, Паўлам Чынаровым і Іванам Янкоўскім быў узнагароджаны за лепшую мужчынскую ролю.

На Маскоўскім міжнародным кінафэстывалі 2016 году быў узнагароджаны асобнай узнагародаю самаму таленавітаму маладому актору.

## Сьпіс стужак

## Кароткія стужкі
* Васілі Зоркі — «Сьпі» — 2012 год.
* Муся Тоцібадзэ — «Радио» — 2015 год.
* Ленінград — «Ваяж» — 2017 год (злачынец).
* Race to space/R.A.I. — «Freefall Reincarnation» — 2017 год.
* Сяргей Шнураў — Pardon я влюблён.
* Biting Elbows — Heartache.
* Biting Elbows — Control.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Аляксандр Паль у дзіве ў сеціве «вДудь», выпуск 8.

Катэгорыя:Расейскія акторы
Сама (іслам)

**Сама** (араб. سماع — слуханьне) — суфійскі рытуал. Суправаджаецца музыкай і рэцытацыяй Карану. Найбольшую вядомасьць атрымаў дзякуючы турэцкаму тарыкату Меўлеві.

У 2005 годзе ЮНЭСКА прызнала «Мэўлевійскі рытул сема» шэдэўрам вуснай ды нематэрыяльнай культурнай спадчыны.

## Сымбалічнасьць
Сама ўвасабляе містычнае падарожжа на шляху духоўнага ўзыходжаньня да дасканаласьці. Завярнуўшыся да ісьціны, адэпт напаўняецца любоўю, пакідае сваё эга і дасягае духоўнага дасканаласьці. Ён вяртаецца з духоўнага падарожжа сталым і ператвораным, каб дарыць любоў і служэньне ўсім сьвеце. Румі прыпадобіў рытуал «сама» паломніцтву ў Меку, паколькі абодва звычаі прызначаныя для таго, каб іх прыхільнікі наблізіліся да Бога.

## Танец дэрвішаў

Файл:01 DervichesTourneursKonyaSalut1.jpg
Файл:02 DervichesTourneursKonyaSalut2.jpg
Файл:03 DervichesTourneursKonyaDanse1.jpg
Файл:04 DervichesTourneursKonyaDanse2.jpg
Файл:05 DervichesTourneursKonyaDanse3.jpg
Файл:06 DervichesTourneursKonyaDanse4.jpg
Файл:07 DervichesTourneursKonyaSalutFin1.jpg
Файл:08 DervichesTourneursKonyaSalutFin2.jpg
Файл:09 DervichesTourneursKonyaSalutFin3.jpg
Файл:10 DervichesTourneursKonyaSalutFin4.jpg
Файл:11 TekkeMevlanaKonyaNey.jpg
Файл:12 TekkeMevlanaKonyaKudüm.jpg
Файл:13 TekkeMevlanaKonyaBendir.jpg


## Крыніцы

Катэгорыя:Суфізм
Зімовае спаньне (фільм)

**«Зімовае спаньне»** () — кінафільм рэжысэра Нуры Більгэ Джэйлану 2014 году па матывах апавяданьня «Жонка» Антона Чэхава. Фільм атрымаў «Залатую пальмавую галіну» 67-га Канскага кінафэстывалю. Упершыню стужку паказалі 16 траўня 2014 году на фэстывалі.

## Сюжэт
Карціна распавядае пра чалавека, які завецца Айдын. Ён былы актор, уласьнік невялікага гатэлю дзесьці ў Кападокіі. Зімой ён застаецца там сам-насам зь нядаўна разьведзенай сястрой і жонкай, якая даўно ўжо яго не кахае.

## Акторы
* Халук Більгінэр — *Айдын*
* Мэліса Сёзэн — *Ніхаль, жонка Айдына*
* Сэрхат Кылыч — *Хамдзі*
* Дэмет Акбаг — *Нэджла, сястра Айдына*
* Айбэрк Пэкджан — *Хідайет, кіроўца Айдына*
* Нэджат Ішлэр — *Ісмаіл*
* Тамэр Левэнт — *Суаві*
* Надзір Сарыбаджак — *Левэнт, настаўнік*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*  рэйтынг 8.2 з 10
* 

Катэгорыя:Фільмы 2014 году
Катэгорыя:Турэцкія фільмы
Катэгорыя:Францускія фільмы
Катэгорыя:Нямецкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы на турэцкай мове
Катэгорыя:Ляўрэаты канскага фэстывалю
Куліч

**Кулі́ч** ( — кругляк) — сьвяточны акруглы хлеб, які падаюць на Вялікдзень.

## Склад
Для прыгатаваньня велікоднага куліча на 4 кг мукі найвышэйшага гатунку патрабуецца 10—15 яек, 2 літры малака, 800 грамаў цукру, 350 грамаў чайнага масла (невялікай тлустасьці), 10 грамаў ваніліну і 1 шклянка дражджэй.

## Прыгатаваньне

Муку варта двойчы прасеяць празь сіта. Затым малако саграюць амаль да кіпеньня. Памешваючы, усыпаюць у яго 2 шклянкі мукі і 1 шклянку сьвежых дражджэй. Рошчыну пакідаюць сьпець пад ручніком на гадзіну. Як рошчына падымецца, замешваюць цеста і дадаюць астатнюю муку, 10 узьбітых бялкоў, 5 цэлых яек, растопленае масла, цукар і ванілін. Таксама можна дадаць карыцу, мак, мігдалы, разынкі і цукаты. Цеста месяць каля гадзіны сухімі рукамі да тугасьці, пакуль не перастане прыліпаць да стала. Гатовае цеста раскладаюць па змазаных маслам формах. Іх дно і сьценкі пракладаюць пякарскай паперай. Формы запаўняюць цестам на 1/3, пасьля чаго пакідаюць пастаяць яшчэ гадзіну перад выпяканьнем, каб куліч вырас. Пры афармленьні кулічоў зьверху выкладаюць зь цеста кветкі, каласкі і птушак, а на галоўны куліч — крыж. Перад выпечкай кулічы змазваюць яечным бялком, каб атрымалася залацістая скарынка. Духоўку даводзяць да +220°C, пасьля чаго кулічы выпякаюць 35—40 хвілінаў. Калі залішне румяніцца ніз, на дно духоўкі ставяць міску з вадой. Калі верх — кулічы накрываюць змочанай у вадзе пякарскай паперай. Гатоўнасьць правяраюць драўлянай палачкай. Гатовы куліч зьверху прысыпаюць кменам, макам, глазурай з цукру або каляровай пасыпкай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Хлеб
Катэгорыя:Стравы з мукі
Катэгорыя:Славянская кухня
Катэгорыя:Велікодныя стравы
Ахмэт Давутоглу

**Ахмэ́т Давуто́глу** () — турэцкі акадэмік, палітык і былы дыпламат, 26-ы прэм’ер-міністр Турэччыны. Былы лідэр Партыі справядлівасьці і разьвіцьця (ПСіР) з 2014 па 2016 году. Раней працаваў міністрам замежных справаў з 2009 па 2014 гады і галоўным дарадцам прэм’ер-міністра Рэджэпа Таіпа Эрдагана з 2003 па 2009 гады. На агульных выбарах 2011 году быў абраны чальцом парлямэнту ад ПСіР, выбіраючы ад гораду Конья. У 2015 годзе быў пераабраны дэпутатам. Падаў у адстаўку з пасады прэм’ер-міністра 22 траўня 2016 году.

## Біяграфія
Пасьля абраньня Эрдагана на пасаду прэзыдэнта Турэччыны Давутоглу быў абвешчаны камітэтам ПСіР на пасаду кіраўніка партыі. На пазачарговым зьезьдзе партыі адзінагалосна быў абраны кіраўніком і, як сьледзтва, зьмяніў Эрдагана на пасадзе прэм’ер-міністра, сфармаваўшы 62-ы ўрад Турэцкае Рэспублікі. У ягоным кабінэце дамінавалі блізкія паплечнікі Эрдагана, як то Ялчын Акдаган, што прывяло да здагадак, што ён будзе паслухмяна падпарадкоўвацца Эрдагану. У чэрвені 2015 году ПСіР страціла парлямэнцкую большасьць на агульных выбарах. Пасьля гэтага Давутоглу падаў у адстаўку, але заставаўся ва ўладзе, пакуль не ўдалося сфармаваць новы ўрад. Пасьля сэрыі няўдалых кааліцыйных перамоваў з апазыцыйнымі партыямі Давутоглу было даручана сфармаваць першы ў гісторыі часовы выбарчы ўрад Турэччыны, які старшынстваваў на пазачарговых выбарах, прызначаных на лістапад 2015 году. ПСіР вярнула парлямэнцкую большасьць у лістападзе пасьля пераканаўчай перамогі, а Давутоглу апасьля сфармаваў свой трэці ўрад.

Пасьля пагаршэньня адносінаў паміж Давутоглу і Эрдоганам праз рознагалосьсі адносна сьпісаў кандыдатаў у дэпутаты, палітыкі ўраду і рэалізацыі выканаўчай прэзыдэнцкай сыстэмы кіраваньня Давутоглу абвесьціў пра адстаўку з пасады лідэра ПСіР і прэм’ер-міністра празь сем месяцаў пасьля агульнай перамогі на выбарах у лістападзе 2015 году. На пасадзе старшыні партыі яго замяніў Біналі Ілдырым. Не зважаючы на ​​тое, што ягоныя зьнешнепалітычныя пэрспэктывы характарызаваліся як нэаасманскія альбо панісламісцкія, Давутоглу зрабіў заяўку Турэччыны на ўступ ў Эўрапейскі Зьвяз стратэгічнай мэтай свайго ўраду. Яго крытыкуюць за няздольнасьць змагацца супраць палітычнай карупцыі і за пашырэньне ўрадавага аўтарытарызму. Новы законапраект аб нацыянальнай бясьпецы, які пабачыў сьвет на пачатку 2015 году, прымусіў апазыцыю абвінаваціць ягоны ўрад у ператварэньні Турэччыны ў паліцэйскую дзяржаву.

У верасьні 2019 году Давутоглу сышоў з ПСіР і абвінаваціў сваю былую партыю ў тым, што яна больш ня можа вырашаць пытаньні Турэччыны. 12 сьнежня 2019 году ён стварыў уласную Партыю за будучыню і стаў ейным першым кіраўніком.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ахмэт Давутоглу на The Guardian.
* Ахмэт Давутоглу на Aljazeera.
Рухну

**Рухну** (, , ) — востраў у Рыскім заліве Балтыйскага мора. Плошча 11,9 км². Належыць Эстоніі.

Востраў, як і суседнія астравы Маанзундзкага архіпэлагу, быў у XI—XIX стагодзьдзях населены ў асноўным балтыйскімі швэдамі, якія яго пакінулі падчас Другой сусьветнай вайны. Тады ж прэтэнзіі на востраў выставіла і Латвія. Пры савецкай уладзе на востраве зьявілася шмат эстонскіх перасяленцаў (парадку 400 чалавек). Аднак, пасьля  моцнага марскога шторму ў пачатку 1990-х гг. большасьць жыхароў эвакуіравалася. Паводле перапісу насельніцтва 2007 году на востраве пражывалі 64 жыхары.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт воласьці Рухну

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Саарэмаа
Meduza

«**Meduza**» — зарэгістраванае ў Латвіі з большага расейскамоўнае інтэрнэт-СМІ, створаны былым галоўным рэдактарам «» Галінаю Цімчанка, якую звольнілі з пасады з-за адменную пазыцыю выданьня, якое не падтрымала . Сайт «Meduza», ядро рэдакцыі якога сфармавалі экс-супрацоўнікі «», аднадумцы Цімчанка, пачаў працу 20 кастрычніка 2014 году. Асноваю СМІ сталі бясплатныя мабільныя дастасункі для «» і «Android». Назву сайту прыдумаў былы прадусар аддзелу новых мэдыя «» Ігар Белкін.

## Канцэпцыя
«Meduza» зьяўляецца агрэгатарам навінаў і тэкстаў на расейскай мове, якія адбіраюць у ручным рэжыме, у адрозьненьне ад аўтаматычнага ранжыраваньня «». Таксама інтэрнэт-выданьне выпускае й уласныя матэрыялы. Суадносіны паміж агрэгаванымі ды ўласнымі матэрыяламі Галіна Цімчанка тлумачыла наступным чынам: *«Мы будзем дзейнічаць гнутка. Чым больш якасных крыніцаў, тым больш агрэгуем. Калі раптам складзецца так, што іншыя СМІ будуць менш пісаць, а стоп-лісты стануць яшчэ даўжэй, мы будзем пашырацца у бок ўласнага кантэнту»*.
Магчымасьць камэнтаваньня артыкулаў на сайце «Meduza» і ў мабільных дастасунках не прадугледжаная.

## Супрацоўнікі
* Галоўны рэдактар — Галіна Цімчанка
* Намесьнік галоўнага рэдактара — Іван Калпакоў (былы кіраўнік аддзелу спэцкарэспандэнтаў «»)
* Выдавец — Ільля Красільшчык (былы дырэктар па прадуктах часопісу «») ды інш.

### Спэцыяльныя карэспандэнты
* Ільля Азараў (былы спэцыяльны карэспандэнт «»)
* Андрэй Казянкоў (былы спэцыяльны карэспандэнт «»)
* Данііл Тураўскі (былы спэцыяльны карэспандэнт «»)
* Ільля Жагулёў ды інш.

## Ціск
23 красавіка 2021 году  ўнесла «Meduza» ў сьпіс , што выклікала рэзкі адток рэкламадаўцаў з сайту, 3/4 месячнай аўдыторыі ў 13 мільёнаў наведвальнікаў якога прыходзілася на Расею. З-за гэтага рэдакцыя была вымушана скараціць заробкі штатным журналістам да 50%, закрыць сядзібы ў Рызе й Маскве, адказацца ад паслуг фрылянсэраў і зьвярнуцца да чытачоў за фінансаваю падтрымкаю. «Рэпартэры бязь межаў» ацанілі ціск на выданьне спробаю абмежаваць  напярэдадні выбараў у Дзяржаўную Думу Фэдэральнага Сходу Расейскай Фэдэрацыі ў верасьні 2021 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2014 годзе