open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Грузінская пошта

**«Грузінская пошта»** — дзяржаўнае прадпрыемства Грузіі, заснаванае ў 1995 годзе.

На 2023 год налічвала 81 паштовае аддзяленьне і 2700 супрацоўнікаў. Уваходзіла ў Сусьветны паштовы саюз (Швайцарыя). Дастаўляла лісты і пасылкі ў больш як 190 краінаў. Ажыцьцяўляла грашовы перавод і аплату жыльлёвых паслугаў.

## Аддзяленьні
На 2023 год «Грузінская пошта» мела 81 аддзяленьне:
* 15 у Тбілісі;
* 3 у Кутаісі;
* 2 у Батумі;
* па адным у 61 паселішчы — Абаша, Адыгені, Азургеці, Амбралауры, Асьпіндза, Ахалкалакі, Ахалцыхэ, Ахмеце, Багдаці, Балнісі, Баржомі, Вані, Гардабані, Горы, Гурджаані, Дманісі, Душэці, Дэдаплісцкара, Зугдзідзі, Зэстафоні, Кабулеці, Карэлы, Касьпі, Кварэлі, Кеда, Лагадэхі, Ланчхуці, Лентэхі, Марнэулі, Мартвілі, Местыя, Мцхэта, Нінацмінда, Оні, Поці, Руставі, Сагарэджа, Самтрэдыя, Сачхерэ, Сігнагі, Стэпанцмінда, Сэнакі, Ткібулі, Тэлаві, Тэржола, Тэтры Цкара, Харагавулі, Хашуры, Хелвачавуры, Хобі, Хоні, Хуло, Цагеры, Цаленжыха, Цалка, Ціянэці, Цхалтуба, Чахатавуры, Чхароцку, Чыятура і Шуахеві.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паштовыя арганізацыі
Катэгорыя:Эканоміка Грузіі
Катэгорыя:Тбілісі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе
Сысымунд

**Сысымунд**, **Сысымант**, **Сірмонт** (*Сырмонт*, *Шырмунт*, *Жырмант*, *Жырмунт*), **Сурмонт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сісемунд, Зерымунд, Сермунд, Сірмунд або Сірмант (Sisemund, Zerimundo, *Sermundus, Sirmund, Sirmont) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сір- (-сер-, -сіс-) (імёны ліцьвінаў Сіргоўд, Сіргут, Шырмер; германскія імёны Siriaud, Sergudo, Sisimir) паходзіць ад гоцкага sisu 'чароўны сьпеў, заклён', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. 

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Sismont (Sismunt).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у Солшниках. Соикину тые люди, на имя: Сирмонтъ* (1440—1492 гады); *в Румъшыскои волости пяти чоловековъ… а Воитка Сирмонтовича* (24 сакавіка 1508 году); *люди в Бирштанъскомъ повете… а Сирмонъта Воицавича* (31 траўня 1516 году); *Ширмунта [[Русьцейка|Рустейковича]]* (1540—1543 гады); *Piotr Sysymont* (1677 год); *od JMP. Juliana Stankiewicza z Surmont* (1690 год); *Łucja Sirmont* (1798 год); *Feliks Żyrmunt* (1799 год).

## Носьбіты
* Пётар Сысымант — шляхціч Віцебскага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў 1677 годзе

Жырманты (Żyrmont) гербу Любіч — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

У XIX ст. каля Трокаў існаваў засьценак Сырмонты (Syrmonty).

## Глядзіце таксама
* Сыры
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гейдмант

**Гейдмант** (*Гейтмант*), **Эйдмант** (*Эйтмант*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гейдмунд (Heidmund, Heidmundus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гейд- (-гайд-, -гейт-) (імёны ліцьвінаў Гайдэла, Эйдрык, Вільгейда; германскія імёны Heidilo, Eidrich, Williheid) паходзіць ад гоцкага haidus 'від, вобраз' або haithi 'поле', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. 

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Імя Гейдэмунт (Эйтмунт) бытавала ў Прусіі: *Eytmunt* (1360 год), *Mattis Heydemunt von Kremiten* (4 верасьня 1404 году).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *приставницства [[Бэрнат|Бернатова]] Еитмонтовича* (1531 і 1537 гады); *Юри Геитмонтович… Юрь Геитмантович… Юрьи Геитмантович* (1556 год); *Władysław Ian Heydmant* (1698 год; двойчы); *Justyna Eydmont* (1805 год).

## Носьбіты
* Бэрнат Эйтмонтавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох
* Уладзіслаў Ян Гейдмант — шляхціч Ашмянскага павету, які ўпамінаецца ў 1698 годзе

Гейдманты (Hejdmant) — літоўскі шляхецкі род з Аршанскага павету.

## Глядзіце таксама
* Гайда
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сьвінтаўт

**Сьвінтаўт**, **Сьвентальд** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сьвіндальт або Сьвітальд (Swindolt, Switald) і Валтсьвінт (Waltswind) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -сьвінд- (-сьвент-, -сьвіт-) (імёны ліцьвінаў Сьвінцейка, Швендэр, Сьвентагал; германскія імёны Schwindtke, Schwender, Galsuintha) паходзіць ад гоцкага swinþs 'моцны, магутны', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Theutsuint (Theut-suint).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Suientoldius* (1641 год); *Марына Киселевна Свентолдычовна Дорогиницъкая* (15 кастрычніка 1641 году); *панъ радный короны Полское Адамъ Свентолдичъ Кисель* (7 студзеня, 23 лютага, 16—18 сакавіка, 23 сакавіка, 24 красавіка і 1 траўня 1648 году); *Swiętoldyczow Kisielow… Alexander Swientoldycz Kysiel… Dymitr Swiętoldycz Kysiel* (11 траўня 1646 году); *Stanisław Szumkiewicz Swintowt* (1698 год).

## Носьбіты
* Станіслаў Шумкевіч Сьвінтаўт — радашкавіцкі шляхціч, які ўпамінаецца ў 1698 годзе
* Людвік Казімер Пятровіч Сьвентальдзіч Дарагініч — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падстолі амсьціслаўскі ў 1676—1702 гадох, цівун паюрскі ў 1684—1688 гадох

Кісялі Сьвентальдзічы гербу ўласнага — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні ў Кіеўскім ваяводзтве

## Глядзіце таксама
* Сьвінт
* Вальда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мільгаст

**Мільгаст** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Імя Мільгаст (Milgast) можа мець як славянскае, так і германскае паходжаньне. Іменная аснова -міл- (-мел-) (імёны ліцьвінаў Мілейка, Мельвід, Мілар; германскія імёны Milike, Melvid, Milehar) паходзіць ад гоцкага mildeis 'мяккі, прыязны', а аснова -гаст- (-каст-, -гест-) (імёны ліцьвінаў Гестар, Каштарт, Гаштольд; германскія імёны Gaster, Kastert, Gastald) — ад гоцкага і германскага gasts 'госьць, вандроўнік'.

У Ноўгарадзе бытавала імя Мілагост: *оу Милогост-* (XIV ст.).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Milegastus* (Аналы каралеўства франкаў).

## Носьбіты
* Мілегаст ( па 860) — князь вільцаў-люцічаў

Мільгасты (Milgast) — шляхецкі род Рэчы Паспалітай зь Люблінскага ваяводзтва.

## Глядзіце таксама
* Міл
* Гаст
 
## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мілегаст

**Мілегаст**, **Мілагаст** ( па 860) — князь вільцаў-люцічаў.

## Імя

Імя Мілегаст (Milgast) можа мець як славянскае, так і германскае паходжаньне.

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *quorum nomina sunt Milegastus et Cealadragus. Erant idem filii Liubi regis Wiltzorum... populus Wilzorum filium eius Milegastum* (Аналы каралеўства франкаў).

## Біяграфія
Сын князя Люба, меў брата Чаладрага. Ачоліў вільцаў па тым, як яго бацька загінуў у бітве з бодрычамі.

Кіраваў супраць племянных звычаяў, імкнучыся ўмацаваць становішча князя датычна веча. Гэта прывяло да паўстаньня, у выніку якога страціў сталец, а ўлада перайшла да яго малодшага брата Чаладрага. 

Спрэчку паміж братамі ў 823 годзе разглядаў на сойме ў Франкфурце імпэратар Людовік I Пабожны, які адхіліў прэтэнзіі Мілегаста і пацьвердзіў валадараньне Чаладрага.

## Крыніцы

Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны
Гінвід

**Гінві́д** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Відзікін, пазьней Вэдыкін або Вэдыген (Widikin, Wedekin, Wedigen) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'), а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *перед нами Якубомъ Кгинвидом Панкевичом столником и подстаростим* (13 верасьня і 6 кастрычніка 1639 году, 4 лістапада 1644 году); *Ur. Jakubowi Ginwidowi Pankiewiczowi cześnikostwo pińskie* (3 сакавіка 1656 году); *Jakub Ginwid Pankiewicz czasznik powiatu Pinskiego* (18 верасьня 1657 году, 28 ліпеня 1660 году); *Jakub Ginwid Pankiewicz, cześnik piński* (3 ліпеня 1659 году); *Jakub Ginwid Pankiewicz stolnik y podstarosci Pinski* (2 лістапада 1661 году); *передо мною Якубомъ Кгинвидомъ Панкевичомъ стольникомъ и подстаростимъ Пинскимъ* (6 сьнежня 1665 году); *Mateusz Ginwidowicz* (1690 год).

## Носьбіты
* Якуб Гінвід Панкевіч ( 1665) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, чашнік, стольнік і падстароста пінскі
* Канстантын Гінвід Панкевіч — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, мечнік або мастаўнічы пінскі ў 1674 годзе

Гінвіды-Панкевічы (Панкевічы з Гінвіда) — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Гіна
* Віда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Павал Вераб’ёў

**Павал Віктаравіч Вераб’ёў** ( в. Рабавічы, Прапойскі раён — , Менск) — беларускі літаратар і журналіст.

## Жыцьцяпіс
Скончыў завочна факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту і Менскую вышэйшую партыйную школу.

Працаваць пачынаў у прапойскай раённай газэце, пасьля пераехаў у Менск, дзе працаваў на розных адказных пасадах у часопісе «Народная гаспадарка Беларусі», загадчыкам сэктару друку ЦК ЛКСМБ, газэтах «Чырвоная змена» і «Знамя юности».

У 1991-м непрацяглы час быў галоўным рэдактарам газэты «Знамя юности», з 1992-га — намесьнік галоўнага рэдактара газэты «Добры вечар», з 1994-га — аглядальнік газэы «Менская праўда».

З 1992 года быў сябрам Саюзу беларускіх пісьменьнікаў, пасьля 2005 году перайшоў у праўладны Саюзу пісьменьнікаў Беларусі.

## Творы
* 1990 — «Крытычная маса», зборнік вершаў
* 1995 — «Цёмнае віно», зборнік вершаў
* 2005 — «Не трэба вас…», зборнік вершаў і эсэ

## Узнагароды
Павел Вераб’ёў быў ляўрэатам прэміі імя Максіма Багдановіча выдавецтва «Мастацкая літаратура».

## Крыніцы

## Літаратура
* Вераб’ёў Павел Віктаравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / галоўны рэдактар Г. П. Пашкоў. — Менск, 1997. — Т. 4. — С. 92.
* Вераб’ёў Павел Віктаравіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Слаўгарадскага раёна / галоўны рэдактар У. І. Лемяшонак. — Менск, 1999. — С. 516.
* Вераб’ёў Павел // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / галоўны рэдактар А. В. Мальдзіс. — Меінск, 1995. — Т. 6. — С. 557 : фота.
* Лайкоў, Я. Метрыка літаратурная / Я. Лайкоў // Полымя. — 2008. — № 11. — С. 201.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Прапойскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Жан Парызо дэ ля Валет

**Жан Парызо́ дэ ля Вале́т** (; , Парызо, Лянгедок — , Мальта) — Вялікі магістар Мальтыйскага ордэну з 21 жніўня 1557 году.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў дваранскай сям’і графскага роду Тулуз.

У 1534 годзе дэ ля Валет камандаваў галерай, а ў 1540 годзе ў яго быў уласны галіёт. У 1540 годзе трапіў у палон да туркаў і на працягу году быў галерным рабом. Некаторы час зьяўляўся губэрнатарам Трыпалі.

21 жніўня 1557 году стаў вялікім магістрам Мальтыйскага ордэну, якога многія эўрапейскія і мусульманскія дзяржавы прызналі сувэрэнным кіраўніком Мальты. У 1565 годзе Турэччына падрыхтавала супраць Мальты эскадру з 35-тысячным войскам. Дэ ля Валет узначаліў абарону і адбіў напад праціўніка. У гонар магістру сталіцу Мальты назвалі Валета.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вялікія магістры Мальтыйскага ордэну
Катэгорыя:Француская шляхта
Генрыета Лагвілава

**Генрые́та Ама́рыеўна Лагвіла́ва** (3 ліпеня 1969, Кутаісі, Грузінская ССР) — грузінская і беларуская шахматыстка; гросмайстарка (2000) сярод жанчын.

## Жыцьцяпіс
У 16-гадовым веку выйграла  1984 року. Два гады запар выйгравала залатыя ўзнагароды чэмпіянату ГССР сярод юніёрак. Чэмпіёнка СССР сярод дзяўчын 1986 року.

Пасьля распаду СССР выступала за Беларусь. Удзельніца шасьці Алімпіядаў ў складзе зборнай Беларусі (1994—2004). Удзельніца жаночых чэмпіянатаў сьвету 2000 року ў Нью-Дэлі і 2001 у Маскве. У 2001 і 2004 роках заваявала бронзавы мэдаль чэмпіянату Беларусі, у 2002 — срэбны.

У 1995 року атрымала званьне міжнароднай майстаркі, у 2000 — гросмайстаркі. Найвышэйшы рэйтынг у кар’еры мела 1 студзеня 2000 року, дасягнуўшы адзнакі 2336, 88-га месца ў рэйтынг-лісьце ФІДЭ і 1-га сярод беларускіх шахістак.

Працуе намесьніцай дырэктара Спэцыялізаванай дзіцяча-юнацкай школы алімпійскага рэзэрву ААТ «Менскі мэханічны завод» (Ждановічы, Менскі раён).

## Зьмяненьне рэйтынгу

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* Профіль на бачыне OlimpBase.org
* Профіль на бачыне 365chess.com

Катэгорыя:Беларускія шахматысткі
Катэгорыя:Грузінскія шахматысткі
Катэгорыя:Савецкія шахматысткі
Катэгорыя:Шахматныя гросмайстаркі
Катэгорыя:Удзельнікі шахматных алімпіядаў
Вілянт

**Вілянт**, **Вілянд** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вілянд, Вілянт або Вілінд (Willand, Wilant, Wilind) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) паходзіць ад гоцкага wilja 'воля'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Wilant (Wiland).

У Чэхіі гістарычна бытавала германскае імя Wiland.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Gregorius Willantus [[Ліцьвіны|lithuanus]]* (1563 год); *за писанъемь листу пана Григоріа Миколаевича Вилiанта вріадника Кнiажицского* (1 лютага 1578 году); *Bartolomaeus Villentus, Casparus Villentus, fratres, filij pastoris Lithuanicae Ecclesiae, gratis in honorem patris recepti sunt* (1578 год); *пан Кгригор Вилянт у закупе [[Баркулабаў|Баркулабов]] держал* (Баркулабаўскі летапіс); *Stephanus Wilant* (1752 год); *Leon Wilant* (24 кастрычніка 1765 году).

## Носьбіты
* Вільгельм Вілянд (Wilhelm Willand) — кракаўскі мешчанін, які ўпамінаецца ў 1437 годзе
* Рыгор Вілянт — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў Баркулабаўскім летапісе пад 1589 годам
* Лявон Вілянт — шляхціч Аршанскага павету, які ўпамінаецца ў 1765 годзе

Вілянды (Wiland) — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

Вілянты — літоўскі шляхецкі род.

Віляндовіч (Wilendowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Леанід Дударэнка

**Леанід Аляксандравіч Дударэнка** (, Маладзечна — , Менск) — беларускі мастак.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Менскую мастацкую вучэльню ў 1956 годзе, Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1962 годзе. З гэтага ж года ўдзельнік міжнародных і рэспубліканскіх мастацкіх выстаў, у тым ліку пэрсанальных пленэраў. З 1965 г. — сябра Беларускага саюза мастакоў.

Аўтар партрэтаў і партрэтныя кампазыцыі беларускіх пісьменьнікаў, створаныя ў 1980-я гг.: Уладзімера Караткевіча, Максіма Багдановіча, Ніла Гілевіча, Францішка Багушэвіча і інш. Кампазыцый «Жыцьцё — гэта тэатар», «Памяць паэта», «Майму народу гэта кніга (Скарына)», «Дзень Перамогі», «Аляксандр Салжаніцын», «За вас, сябры», а таксама грандыёзнай сэрыя, прысьвечаная праваслаўным храмам і манастырам.

«Званы праваслаўя» (1995—2006) — цалкам прысьвечана праваслаўнай храмавай архітэктуры Беларусі і Расеі. Храмы Полацку і Магілёву, Лагойску і Мсьціславу, Васкрасенску і Вышняга Валачка, Салаўкоў і Таржка, Зьвянігараду і Чардыні. У 2000 годзе ён выстаўляў першую частку работ з гэтай сэрыі ў залях Нацыянальнага мастацкага музэю Рэспублікі Беларусь і прысьвяціў яе тысячагодзьдзю хрысьціянства. Калекцыя, створаная з натуры у час паездак у 1970—1990 гг., з цягам часу дапаўнялася новымі работамі, якія затым экспанаваліся на самых розных выставачных пляцоўках. У 2005 г. пэрсанальная выстаўка «Званы праваслаўя» экспанавалася ў Міністэрстве замежных спраў Рэспублікі Беларусь.

Творы Дударэнкі знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музэі Рэспублікі Беларусь, Музэі сучаснага выяўленчага мастацтва, Літаратурным музэі М. Багдановіча (Менск), Магілёўскім абласным мастацкім музэі імя П. Масьленікава, фондах Беларускага саюзу мастакоў, Астраханскім мастацкім музэі (Расея), фондах Міністэрства культуры Расеі, у музэях, галерэях і прыватных калекцыях за граніцай.

## Узнагароды
* 1991 — заслужаны дзеяч мастацтваў БССР
* 2000 — ляўрэат прэміі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь «За духоўнае адраджэньне»
* 2006 — Мэдаль Францішка Скарыны
* 2009 — ордэн Кірылы Тураўскага 1-й ступені.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 6. с.253
* Беларускі саюз мастакоў : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладэчне
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Беларускія праваслаўныя дзеячы
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Францішка Скарыны
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Кірыла Тураўскага
Бумонт

**Бумонт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Боймунд, Боймунт, Буймонда, Бумунд або Бомунд (Boemund, Boiomunt, Boemonda, Bumundus, Bomund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова бой- (буй-, бэй-) (імёны ліцьвінаў Буйка, Боер, Буйвід; германскія імёны Buyke, Bojer, Boiorix) зьнітоўваецца з швэдзкім boja 'ланцуг, кайданы', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. 

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Бумонъту у Новоселках пять чоловеков* (1440—1492 гады); *Бумонъту у [[Гомель|Гомъи]] село его* (7 лістапада 1442 году); *nobilibusque… Joanne Bumontowicz* (24 чэрвеня 1468 году); *Мацко Бумонтович… сына своего Воины* (4 лютага 1512 году); *да Мацка Бумонта* (каля 1516 году); *Войно Бумонтовичъ* (1517 год); *Воин Бумонтович* (1528 год); *Война Бумонтовичъ* (люты 1529 году).

## Носьбіты
* Бумонт — літоўскі баярын, які атрымаў наданьні ад вялікага князя Казімера
* Мацька Бумонтавіч — валынскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1512 годзе; меў сына Войну

## Глядзіце таксама
* Бой
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бойрыкс (імя)

**Бойрыкс** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Бойрыкс (Boiorix) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова бой- (буй-, бэй-) (імёны ліцьвінаў Бейка, Бэер, Бумонт; германскія імёны Beiko, Beieri, Bumund) зьнітоўваецца з швэдзкім boja 'ланцуг, кайданы', а аснова -рых- (-рык-) (імёны ліцьвінаў Дзітрык, Індрых, Эрык; германскія імёны Hindrich, Ditricus, Erik) — ад гоцкага reiks 'магутны', германскага rikja 'магутны, каралеўскі'.

## Носьбіты
* Бойрыкс ( 101 да н.э.) — водца германскага племені кімбраў

## Глядзіце таксама
* Бой
* Рых

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бойрыкс

**Бойрыкс**, **Боярыкс** (? — 101 да н. э.) — водца германскага племені кімбраў.

## Біяграфія
Павёў кімбраў на поўдзень ад іх пачатковай тэрыторыі пры Паўночным моры, каб знайсьці новыя землі для пасяленьня. У 113 годзе да н. э. перамог войскі Рымскай імпэрыі ў бітве пад Нарэяй. У 105 годзе да н. э. ушчэнт разьбіў рымлянаў у бітве пад Араўзіё.

У 101 годзе да н. э. у бітве пад Вэрчэлі атрымаў сакрушальную паразу і быў забіты.

## Глядзіце таксама
* Бойрыкс (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Германцы
Мдзіна

**Мдзіна** (, ; ) — умацаваны горад у паўночнай частцы Мальты, які быў сталіцай выспы з антычнасьці да сярэднявечча. Горад па-ранейшаму абмежаваны сваімі мурамі і мае насельніцтва крыху менш за 300 чалавек, але ён прымыкае да горада Рабат, які бярэ сваю назву ад арабскага слова, якое пазначае прыгарад, і мае насельніцтва больш за 11 000 чалавек (па стане на сакавік 2014 года)

## Гісторыя
Прыблізны ўзрост гістарычнай сталіцы Мальты — каля 4000 гадоў. Горад разьмешчаны на вяршыні пагорка, і ўжо ў бронзавым веку там знаходзілася ўмацаванае паселішча. У VIII стагодзьдзі да нашай эры фінікійцы заснавалі горад Малет, у 218 годзе да нашай эры ён быў захоплены Рымскай рэспублікай і названы Мяліта. Цыцэрон і Тытус Лівіюс апісвалі горад з прыгожымі будынкамі і добраўпарадкаваным ладам жыцьця. Лічыцца, што ў Мяліце бываў апостал Павел, які, нібыта, высадзіўся на Мальце пасьля караблекрушэньня ў 60 г н. э. апостал Павел лічыцца родапачынальнікам хрысьціянства на Мальце.

У канцы IX стагодзьдзя захоплены войскамі дынастыі Аглабідаў і разбураны, але пасьля адноўлены пад назвай Мядзіна. У гады арабскага валадарства з Мдзіны аддзялілі горад Рабат, які вырас да вялікіх (для Мальты) памераў, тады як уласна Мдзіна пачынае прыходзіць у заняпад.

Пачынаючы з сярэднявечча Мдзіна — горад шляхты. У XV стагодзьдзі горадам кіравала сход арыстакратаў «Унівэрсыта». Калі рыцары ордэну Сьв. Яна прыйшлі на Мальту ў 1530 годзе, мальтыйская шляхта гатовая была прызнаць новую ўладу пры адной умове — рыцары павінны былі пакінуць аўтаномію Мдзіны недатыкальнай. Толькі пасьля гэтага фармальнага абяцаньня Вялікі магістар ордэну атрымаў ключы ад гораду. З цягам стагодзьдзяў горад мяняў назвы і статус; усё залежала ад таго, хто кіраваў горадам і выспамі. Аднак ва ўсе часы Мдзіна захоўвала адно і тое ж аблічча, аблічча «Citta Notabile» альбо «гораду—арыстакрату».

## Славутасьці
Галоўная брама Мдзіны, грэцкая брама, катэдральны сабор Сьв. Паўла, палац Інгуанец, палац Сьв. Сафіі, Царква кармэлітаў, палац арцыбіскупа, палац Вілена (музэй прыродазнаўства), нармандзкі дом, вязьніца Мдзіны.

У горадзе здымаліся часткі сэрыяла «Гульня тронаў».

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Мальты
Катэгорыя:Мдзіна
Храм Сьвятой Кацярыны Александрыйскай (Валета)

**Храм Сьвятой Кацярыны Александрыйскай** (, ), таксама **царква Сьвятой Кацярыны Італьянскай** (, ) — рыма-каталіцкі храм у Валеце, які належыць італьянскай грамадзе Мальты. Насупраць храму знаходзіцца Італьянскі гатэль.

## Гісторыя
Царква пабудавана гасьпітальерамі ў 1576 годзе па праекце Джыралама Касара, а ў XVII стагодзьдзі перабудаваны і пашырана. У студзені 1999 году з-за пранікненьня вады столь часткова абрынулася, а некаторыя элемэнты дэкору былі пашкоджаны, і з 2011 па 2011 год у царкве праходзіла рэстаўрацыя. Царква была зноў адкрыта 25 лістапада 2011 году.

Будынак царквы сьвятой Кацярыны ўключаны ў Нацыянальны рэестар культурных каштоўнасьцяў Мальтыйскіх астравоў пад нумарам 00569.

## Архітэктура і інтэр’ер
Храм сьвятой Кацярыны мае ў пляне васьмікутнік і ўвянчаная купалам. Восем мэдальёнаў працы Леанарда Рамэа на фасадзе малююць ключавыя эпізоды жыцьця сьвятой Кацярыны Александрыйскай. Фрэскі Рамэа знаходзяцца і ўнутры царквы. Купал, расьпісаны Матэі Прэці, упрыгожаны арнамэнтамі ў шэра-залатых танах і стука.

Алтарны вобраз працы Матэі Прэці адлюстроўвае сцэну пакутніцтва сьвятой Кацярыны. Па баках знаходзяцца дзьве карціны, як мяркуецца гішпанскай школы, на сюжэты містычных заручын сьвятой Кацярыны і спрэчка з эгіпэцкімі мудрацамі.

Правы алтар прысьвечаны Паньне Марыі Балеснай. У ім знаходзіцца адзіная захоўваецца на Мальце карціна Бэнэдэта Луці.

У левым алтары знаходзіцца выява расьпяцьця.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1578 годзе
Катэгорыя:Рэлігійныя збудаваньні Мальты
Катэгорыя:Славутасьці Мальты
Катэгорыя:Валета
Джыраляма Касар

**Джыраляма Касар** (; каля 1520 — паміж 1586 і 1592 гадамі) — мальтыйскі архітэктар і вайсковы інжынэр, паводле праектаў якога было пабудавана мноства будынкаў у горадзе Ля-Валеце, які цяпер ёсьць сталіцай Мальты.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся, хутчэй за ўсё, у горадзе Біргу, Мальта (хоць магчыма, што яго месцам нараджэньня зьяўляецца Гірджа). Ягоная сям’я эмігрыравала з Сыцыліі прыкладна ў 1440 годзе. Удзельнічаў у бітве каля востраву Джэрба ў 1560 годзе, а ў 1565 годзе, падчас Вялікай аблогі Мальты, калі востраў быў блякаваны сіламі Асманскай імпэрыі, працаваў сумесна зь і пад кіраўніцтвам архітэктара Франчэска Ляпарэльлі, які прыбыў на востраў з Італіі і Гішпаніі, каб змагацца на баку гасьпітальераў падчас аблогі. Пад ягоным кіраўніцтвам былі адноўленыя ўмацаваньні, разбураныя ў выніку асманскіх нападаў, і пабудавана некалькі баявых машынаў, але падрабязны ўнёсак ягоны невядомы.

Пасьля заканчэньня аблогі гасьпітальеры вырашылі ўзьвесьці новую сталіцу ў выглядзе ўмацаванага гораду ў паўночна-ўсходняй частцы паўвострава Скіберас. Касар пры гэтым займаўся пытаньнямі плянаваньня і будаўніцтва гораду і ў 1569 годзе, калі Ляпарэльлі пакінуў Мальту, стаў галоўным архітэктарам праекту.

Да гэтага часу будаўніцтва ўмацаваньняў горада было амаль завершана, і большая частка працы Касара адносілася да ўзьвядзеньня грамадзкіх будынкаў. Тым ня менш з-за адсутнасьці ў яго вопыту ў праектаваньні і будаўніцтве сьвецкіх і рэлігійных будынкаў рыцары вырашылі адправіць яго ў Італію, дзе ён мог бы набыць веды ў гэтай галіне. Запісаў аб тым, ці сапраўды Касар пакідаў востраў, не захавалася, але гэтае не выключана, у тым ліку з-за падабенства архітэктурнага стылю Валеты з тым, які панаваў у той час у Італіі. Тым ня менш нават калі ён і быў у Італіі, то не пазьней, чым да канца красавіка 1569 году, і вярнуўся на Мальту ў тым жа годзе.

Памёр на Мальце, як лічыцца, у 1592 годзе, але гэта магло адбыцца і ў пэрыяд з 1586 па 1592 год (часта ў якасьці даты сьмерці паказваецца студзень 1589 году).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Біргу
Катэгорыя:Памерлі ў Валеце
Катэгорыя:Мальтыйскія архітэктары
Імпэратар

**Імпэра́тар**, ж.р.: **імпэратры́ца** (лац.: *іmperator* — валадар) — манархічны тытул.

Спачатку — ганаровы тытул галоўнакамандуючага рымскай арміі, над якою меў *іmperіum* — камандаваньне. З часу Другой Пунічнай вайны тытул **імпэратара** сталі даваць пасьля першай вялікай перамогі, першым яго атрымаў Сцыпіён Афрыканскі.

Юлій Цэзар насіў тытул імпэратара, не адзьдзяляючы яго ад афіцыйных тытулаў. Ад праўленьня Аўгуста тытул **імпэратара** займеў манархічны характар, як найменьне галавы дзяржавы. Пачынаючы праўленьнем Дыяклетыяна, на чале Рымскай імпэрыі стаялі два імпэратары з тытуламі аўгустаў.

З падзеньнем Заходняй Рымскай імпэрыі (476) тытул імпэратара захаваўся ва Ўсходняй Рымскай імпэрыі (Бізантыі). Усходнерымскяя імпэратары заўсёды лічылі толькі сябе сапраўднымі спадкаемцамі імпэратарскага тытула.

У Заходняй Эўропе тытул **імпэратара** быў узноўлены Карлам Вялікім (800), у выглядзе *Іmperator Augustus*. Кароль нямецкі Атон І (962) аб’явіў сябе імпэратарам Сьвятай Рымскай імпэрыі. Пазьней тытул імпэратара атрымлівалі манархі іншых дзяржаваў. Першым у Новы час тытул імпэратара атрымаў маскальскі цар Пётар I (1721) пасьля Ніштадзкага міру.

Напалеон І, узяў тытул імпэратара Францыі ў 1804, пазьней гэты тытул насіў Напалеон ІІІ. У 1808 зьявіўся імпэратар Бразыліі, у 1811 — Гаіці, у 1864 аўстрыйскі эрцгерцаг Максіміліян стаў імпэратарам Мэксыкі, у 1871 (пасьля аб’яднаньня Нямеччыны) прускі кароль атрымаў тытул нямецкага імпэратара. У 1876 каралева Вялікабрытаньні атрымала тытул імпэратрыцы Індыі. У 1877 турэцкі султан афіцыйна ўзяў тытул імпэратара Асманскай імпэрыі.

У эўрапэйскай літаратуры імпэратарамі завуцца манархі шэрагу неэўрапэйскіх краінаў (Кітай, Японія, Этыёпія й г.д.)

## Літаратура
* *С.&nbsp;В.&nbsp;Кульчицький*. Імператор  // 
* *І.&nbsp;І.&nbsp;Шостенко*. Імператор  // 

Катэгорыя:Імпэратары
Катэгорыя:Тытулы
Катэгорыя:Уладары
Лянгабарды

thumb|right|250px
**Лянгабарды**, **лямбарды** (ням.: *Langobarden*, літаральна — «даўгабародыя») — германскае племя. 

Паводле легенды, каб **лянгабарды** здаваліся больш шматлікімі й каб запалохаць ворага, перад бітвай лянгабардзкія жанчыны завязвалі свае валасы пад падбародкам, становячыся падобнымі да барадатых мужчын.

Першапачаткова жылі на левым беразе ніжняй Эльбы (Бардэнгау), у V стагодзьдзі праніклі ў вобласьць Дуная, дзе прынялі арыянскае хрысьціянства, у 493 г. разбурылі дзяржаву герулаў, у 526 г. дзяржаву гепідаў і занялі Паноньню.

У 568 годзе ўварваліся адтуль пад правадырствам Альбаіна ў Італію, заваявалі паўночную частку краіны (цяперашняя Лямбардыя) і заснавалі Лянгабардзкую дзяржаву са сталіцай у Павіі.

Лянгабардзкае права было кадыфікавана на лацінскай мове («Эдыкт», упершыню выдадзены ў 644 г., перагледжаны пазьней). Пасьля спыненьня дынастыі караля Аўтарыса (584—590 гг.) і дачкі баварскага князя Ліутпранда (713-44 гг.) Тэадэлінды зноў узрасла магутнасьць лянгабардаў. Папы, аднак, здолелі спыніць **лянгабардаў** у Італіі й пасьпяхова перашкаджалі іх імкненьню да аб’яднаньня дзяржавы пры дапамозе франкаў.

[thumb|200px|злева|[Жалезная карона, якой каранаваліся кіраўнікі лянгабардаў.]]

Айстульф (740-56 гг.) не мог узяць Рым з-за ўмяшаньня франкскага караля Піпіна (754—755 гг.); яго пераемнік Дэзідэрый (756-74 гг.) здаўся ў 774 г. Карлу Вялікаму пасьля сямімесячнай аблогі Павіі. Дзяржава лянгабардаў была далучана да францкай. Паданьні **лянгабардаў** захаваліся ў апавяданьнях Паўла Дыякана. Яны таксама згаданыя ў «Залатой легендзе» (лац.: *Legenda Aurea*).

Далі назву італьянскай вобласьці Лямбардыя.

Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Народы Італіі
Катэгорыя:Сярэднявечная Італія
Уран (міталёгія)

**Ура́н** ( — неба) — у старажытнагрэцкай міталёгіі бог нябёсаў, муж Геі (Зямлі), бацька тытанаў, цыклопаў і старукіх веліканаў.

**Уран** увасабляў нябёсы як касмаганічную зьяву, жыцьцядайны пачатак, крыніцу цяпла й вільгаці, ад якіх абуджаюцца стваральныя сілы зямлі.

Згодна зь мітам, Уран не дазваляў сваім дзецям бачыць сьвятло й хаваў іх пад зямлёю. Гея падбухторыла дзяцей супроць яго, і малодшы з тытанаў, Кронас, вылегчаў Урана сярпом. Кроплі крыві **Ўрана** ўпалі на зямлю, і ад іх пайшлі Эрыніі й Гіганты, адрэзаны чэляс упаў у мора, і зь пены, што ўтварылася, паўстала Афрадыта.

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Аб’яднаны сьпіс

**Аб’яднаны сьпіс** () — цэнтралісцкі і рэгіяналісцкі палітычны альянс у Латвіі, створаны дзеля ўдзелу ў парлямэнцкіх выбарах 2022 году. Сьпіс складаецца з Латвійскай зялёнай партыі (ЛЗП), Латвійскай асацыяцыі рэгіёнаў (ЛАР), Ліепайскай партыі (ЛП), а таксама Аб’яднанага сьпісу Латвіі на чале зь ліепайскім будаўніком Улдысам Піленсам. Аб’яднаньне было закладзенае 1 ліпеня 2022 году. Пазьней лідэры ЛАР і ЛЗП Эдвардс Сьмілценс і Эдгарс Таварс сталі сустаршынямі рады аб’яднаньня, а прадстаўнік альянсу Улдыс Піленс быў абраны кандыдатам прэм’ер-міністра. Адным з каталізатараў зьяўленьня Аб’яднанага сьпісу была адмова ЛЗП і ЛП працаваць з сваімі былымі партнэрамі Зьвязам зялёных і сялянаў, калі яны прасоўвалі асуджанага алігарха Айварса Лэмбэргса у якасьці кандыдата ў прэм’ер-міністра.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Латвіі
Яніс Цымзэ

**Я́ніс Цы́мзэ** (; 1814—1881) — латвійскі пэдагог, калекцыянэр народнай песьні, арганіст, заснавальнік латвійскай харавой музыкі і латыскай прафэсійнай музыкі.

## Біяграфія
Нарадзіўся і гадаваўся на малочнай фэрме. Пачатковую адукацыю атрымаў у парафіяльнай школцы, дзе ён таксама навучыўся аргану. З шаснаццаці гадоў працаваў прыватным рэпэтытарам, а пазьней быў выкладчыкам у парафіяльнай школе Вальміеры і арганістам. У 1836 годзе Цымзэ выправіўся ў Нямеччыну, дзе навучаўся ў Вайсэнфэльскай сэмінарыі настаўнікаў, якую ён скончыў у 1838 годзе. Тут ён навучыўся граць на скрыпцы і фартэпіяна і палепшыў свае навычкі арганіста. У 1838—1839 гадах ён быў студэнтам Бэрлінскага ўнівэрсытэту, дзе наведваў лекцыі па матэматыцы, дыдактыцы і тэорыі музыкі. Ягоным музычным прафэсарам быў калекцыянэр, выдаўца і дасьледнік нямецкіх народных песень Людвіг Крыстыян Эрк. Вярнуўшыся з чужбіны, з 1839 году па сваю сьмерць, Цымзэ ачольваў Відзэмскую сэмінарыю настаўнікаў, дзе навучаў будучых настаўнікаў кіраваць хорам і рабіць гарманізацыю народных песень. Ягоная адукацыя ладзілася нямецкай мовай. За свае сорак два гады працы ў сэмінарыі настаўнікаў адукацыю атрымалі больш за чатырыста студэнтаў, якія пасьля самі сталі настаўнікамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Яніс Цымзэ ў Інфармацыйным цэнтры латвійскай музыкі.

Катэгорыя:Латыскія музыкі
FilmEngine

**«FilmEngine Entertainment»** — амэрыканскіа кінакампанія.

## Фільмы
****

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Кінастудыі ЗША
Катэгорыя:Каліфарнійскія кампаніі
Бутман

**Бутман** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ботман, Бутман або Бутмэн (Bothmann, Buthmann, Butmen) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) паходзіць ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель'), а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Botman.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Salomon Butman* (1664 год); *Hieronim Salamonowicz Butman na miejscu rodzica swego Salamona Butmana* (1667 год); *Antoni Butman — porucznik* (26 жніўня 1780 году).

## Носьбіты
* Салямон Бутман — курклянскі шляхціч, які ўпамінаецца ў 1667 годзе; меў сына Гераніма

Бутманы (Butman) гербу Самсон — літоўскі шляхецкі род зь Пінскага і Вількамірскага паветаў.

Бутмановічы (Buttmanowicz, Butmanowicz) гербу Гадземба — шляхецкі род Рэчы Паспалітай.

На 1903 год існавала сядзіба Бутманішкі ў Вількамірскім павеце.

## Глядзіце таксама
* Бота
* Ман

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мардас

**Марда́с** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Мордас**.

## Паходжаньне
Існуе тры вэрсіі паходжаньня імя Мардас (Мордас):
* ад біблійнага імя Mordokai;
* ад славянскага слова морд, мардаваць 'мучыць, забіваць';
* ад грэцкага імя Mardonios (Mardoni).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Мордас Люмонтович* (да 1533 году); *Mordisz Dzyadzyelyewicz… Szawka Mordaszewycz* (1552—1555 гады); *Fiedziec, Mordyss Dziahiliewiczy… Mordys Iwanowicz… Mordysz Ywanowicz* (1561—1566 гады); *Тишко, Протасъ Мордышевичи… бояръ Мордасовичовъ… земянъ Мордасовичовъ… Наумецъ Мордышевичъ… Мордышъ Андросовичъ… Данило Мордышевичъ* (1563 год); *Мордасъ Миколаевичъ*, *Оникей Мордасовичъ*, *Ханецъ Мордасовъ сынъ Корозичъ з Свислочи*, *Иванъ Мордасовичъ*, *Гришко Мордасовичъ Куликъ*, *Стась Мордасовичъ*, *Мордасъ Грицковичъ* (1567 год); *Ostapko Mordas* (1641 год); *Alexander Bykoyski Mordas, woyski Żmudzki* (1 верасьня 1667 году).

## Носьбіты
* Мардас Люмонтавіч — высакадворскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Канстантын Казімер Мордас Быкоўскі ( 1669) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, войскі амсьціслаўскі 
* Матэвуш Мордас (Mateusz Mordas) — электар караля польскага і вялікага князя літоўскага Станіслава Ляшчынскага ад Троцкага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага

Мордасы гербу «Мора» і Мордасы Жылінскія гербу «Яніна» — літоўскія шляхецкія роды зь Вільні і Віленскага павету.

Мордасы (Mordas) — літоўскія шляхецкія роды з ваколіцаў Сьвянцянаў і Троцкага павету.

Мардасевічы (Mordasewicz) — літоўскія шляхецкія роды з мястэчка Камаяў і Троцкага павету.

## Глядзіце таксама
* Мардасы
* Мардвін (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Даргвойн

**Даргвойн**, **Даргвайн** — мужчынскае імя і вытвонае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Драгвін або Дрогвін (Drahwin, Dragwin, Drogwin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова дрог- (дорг-) (імёны ліцьвінаў Даргіла, Доргень, Драгат; германскія імёны Drogila, Drogin, Drogat) паходзіць ад бургундзкага drogo 'ваяр' або ад германскага dragan 'несьці, падтрымліваць', а аснова -вуйн- (-войн-, -вун-) (імёны ліцьвінаў Войнар, Войнат, Гервойна; германскія імёны Wunar, Voinot, Geruuni) — ад старагерманскага wunna, гоцкага wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', ісьляндзкага vænn 'прыемны', нямецкага gewohnt 'задаволены' або ад асновы -він- (-вайн-).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у Колтянех [[Вісбар|Визбору]] пять чоловековъ: [[Рудзейка|Рудеику]] а Деркгъвоинъ* (1440—1492 гады); *Wojciech Dargwayn… Jana [[Мазан|Mazanowicza]] z Dargwajniów… Kazimierza Dargwaynia z Dargwajniów… Adam Dargwoyn na miejscu Dawida Dargwoynia rodzica z Dargwajniów… Jan Ambrożejewicz Dargwoyn* (1667 год); *Adam Dargwoyn z Dargwojnów… Franciszek Dargwoyn… Jakub Kontrym, z Dargwojniów*, *Józef Dargwoyn z Wieksznel* (1690 год).

## Носьбіты
Даргвойны гербу Зьнін — шляхецкі род зь Вялікага Княства Літоўскага.

Дрогвіны (Drogwin) — шляхецкі род Рэчы Паспалітай.

## Глядзіце таксама
* Дорг
* Віна
* Война

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Кронас

**Кро́нас**, **Крон** () — у старажытнагрэцкай міталёгіі — тытан, малодшы сын бога Ўрана (неба) і багіні Геі (зямлі). Першапачаткова — бог земляробства, пазьней, у эліністычны пэрыяд атаясамляўся з богам, які пэрсаніфікаваў час, Хронасам ( — час).

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Катэгорыя:Старажытнагрэцкая міталёгія
Катэгорыя:Тытаны
Хронас

**Хронас** ( — час) — у старажытнагрэцкай міталёгіі бог-увасабленьне абстрактнага часу, пачатку й канца. Ён супрацьпастаўляецца Кайрасу — богу выпадку, канкрэтнага часу.

Згодна з вучэньнем арфікаў, **Хронас** стварыў з Хаосу й Этэру яйка сьвету, зь якога паўстаў Эрас. Арфікі лічылі, што Хронас нарадзіў агонь, паветра й ваду, і з гэтых элемэнтаў узьнікла некалькі пакаленьняў багоў. Некаторыя арфікі атаясамлівалі **Хронаса** з Кронасам (дзякуючы сугучнасьці імёнаў). Адпаведна, міты пра Кронаса былі перанесены на Хронаса.

У сучасным мастацтве **Хронас** адлюстроўваецца ў выглядзе старога з касой у руках. Яго атрыбутам таксама зьяўляецца пясковы гадзіньнік.

## Вобраз Хронаса ў масавай культуры

### У кіно
**Хронас** — алхімічная прылада ў аднайменным фільме, якая дае ўладальніку неўміручасьць, калі той сілкуецца чалавечай крывёй.

### У відэагульнях
**Анабіёз. Сон розуму** — Хронас выконвае ролю апошняга боса гульні. Ён паўстае ў выглядзе волата ў хітоне, акаванага золатам і з завязанымі вачыма, які трымае ў правай руцэ сякеру, падобную на якар, і пясковы гадзіньнік у левай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Катэгорыя:Старажытнагрэцкая міталёгія
Гудман

**Гудман**, **Гутман**, **Годман** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гутаман, Гутман, Годзіман, Гудман або Годман (Gutamanns, Guotman, Godeman, Guðman, Gudman, Gudmanni, Godman) і Мангод (Mangod) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готалт, Готарт, Саўгут; германскія імёны Gotald, Gotard, Savegot) паходзіць ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

Адпаведнасьць імя Гудман () германскаму імю Godeman (Guotman) прызнае летувіскі лінгвіст .

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Gotysman.

У Польшчы ў 1629 годзе адзначалася прозьвішча Gutman (Guttman).

У 1648 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Sebastianus Guthmannus, Gedano-Borussus*. У Прусіі адзначалася прозьвішча Guttmann. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Павел Кгодманович* (1538 год); *пана Миколая Андреевича Кгудмана* (1 красавіка 1584 году); *пана Миколая Кгудмана* (15 студзеня 1597 году); *Andrzej Gudman* (1621 год); *Samuell Gudman* (20 кастрычніка 1655 году); *Samuel Gudman* (1667 году); *Józef Gudman z Strawlan* (1690 год); *Pani Gutmanowa Feltherowa* (1771—1772 гады); *Józef Godman* (1835 год).

## Носьбіты
* Мікалай Андрэевіч Гудман ( па 1595) — літоўскі баярын, які меў уладаньні ў Жамойці
* Андрэй Гудман — бяржанскі шляхціч, які ўпамінаецца ў 1621 годзе
* Казімер Гутман — жыхар вёскі Грандзічаў каля Горадні, які ўпамінаецца ў 1917 годзе

Гутманы (Guttman) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Гутман (Gutman) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У XVI ст. існаваў засьценак Гудымінішкі (*Гудыминишки*) у Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Гуда
* Ман

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ігар

**Ігар** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ігар — усходнеславянская форма германскага (паўночнагерманскага) імя Ingvarr (старажытныя германскія формы Inguheri, Inchar, Ighar). Іменная аснова інг- (інк-) (імёны ліцьвінаў Інгіль, Імбар, Інгела; германскія імёны Ingilo, Imbor, Ingel) паходзіць германскага *ing- 'інгевонін' (паўночнагерманскае племя) або старагерманскага *Ingwaz 'імя старажытнага германскага боства', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Justyna Igarówna* (1665 год); *Aleksander Józef Igor… Jerzy Igor… Józef Igor… Malcher Igor… Zofia Balcerowa Igorowa na miejscu rodzica swego Balcera Igora* (1667 год); *Aleksander Igor, na miejscu Krzysztofa Igory, Andrzej Igor na miejscu Józefa [Igora]* (1690 год).

## Носьбіты
* Ігар Рурыкавіч (каля 878—945) — валадар Кіеўскай Русі, сын Рурыка
* Ігар Вольгавіч ( 1147) — сын Алега Сьвятаславіча, князь кіеўскі
* Ігар Глебавіч ( 1195) — сын Глеба Расьціславіча, князь разанскі
* Ігар Сьвятаславіч (1151—1202) — сын Сьвятаслава Алегавіча, князь ноўгарад-северскі, герой «Слова пра паход Ігараў»
* Магдалена Янаўна Даргевіча Янавічава Ігарэвіча — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1598 годзе
* Войцех, Пётар і Андрэй Янавічы Ігарэвічы — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1600 годзе
* Войцех Янавіч Ігаровіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1600 годзе
* Войцех Янавіч Ігар Кандратовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца паміж 1616 і 1621 гадамі
* Міхал Ігар — селянін з ваколіцаў Таўрогаў, які ўпамінаецца ў 1842 годзе

Ігары (*Igor*) гербу Граблі — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці (упершыню ўпамінаюцца ў XVI ст.)

Ігары-Кандратовічы з Гінята — літоўскі шляхецкі род.

На 1903 год існавала сяліба Ігарышкі ў Шавельскім павеце Ковенскай губэрні.

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Ігары.

## Глядзіце таксама
* Інга
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гардар

**Гардар** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Гардар (Gardar, Gardhar) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад gard 'абарона' і herr 'войска, вайсковы водца, ваяр'.

## Носьбіты
* Гардар Сваварсон ( па 875) — швэдзкі вікінг; лічыцца першым скандынавам, які жыў у Ісьляндыі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гардар Сваварсон

**Гардар Сваварсон** () — вікінг родам з Швэцыі; быў першым скандынавам, які жыў у Ісьляндыі празь некалькі дзесяцігодзьдзяў па яе адкрыцьці вікінгам Надодам.

## Біяграфія
Паводле «Кнігі аб засяленьні Ісьляндыі» (), валодаў землямі ў Зэляндыі (Данія). У час выправы да гэтага вострава (у 860-х гадох) патрапіў у шторм, які зьнёс яго карабель да ўсходняга ўзьбярэжжа Ісьляндыі. На беразе Дрыготкага фіёрду ў паўночнай частцы Ісьляндыі збудаваў дом і застаўся там на зіму.

Па вяртаньні дадому адкрытую ім зямлю сталі называць Востравам Гардара (Garðarshólmi).

## Глядзіце таксама
* Гардар

## Крыніцы

Катэгорыя:Вікінгі
Катэгорыя:Гісторыя Ісьляндыі
Лютэр (імя)

**Лютэр**, **Лютар**, **Людэр**, **Людар**, **Літэр** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Лютэр, Лютар, Людэр, Людар або Літэр (Luther, Liuter, Liutar, Liuder, Liudar, Litterius) і Герылют (Herileut) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -люд- (-лют-) (імёны ліцьвінаў Людвін, Людкен, Людамонт; германскія імёны Liudwin, Luidikin, Ludimunt) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага liuþs, leuda 'люд, людзі', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'. 

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Luter (Lutir).

У 1600 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Joannes Luder, Auristeus Borussus*, у 1640 годзе — *Petrus Luderus, Conicensis Prussus*. У 1647 годзе ў папскай сэмінарыі ў Браўнсбэргу навучаўся *Joannes Lider, Prutenus*.

У Польшчы (Памяранія) у 1606 годзе адзначалася прозьвішча Luder.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *подле земль пана Кгедройтя и Станислава Лютара* (1554 году); *Jurko Liuter* (1594 год); *Яцъко Лютаренъко… Феско Люторенъко… Степанъ Лютеръ* (1649 год); *Magdalena Ludarówna* (1727 год); *Luteryszki* (1744 год); *Tadeusz Lutorowicz* (6 лютага 1786 году); *Florian Lutorowicz, komornik pow. kow. <…> przez Floriana Luterowicza, komornika pow. kow.* (7 лютага 1786 году); *Marcjanna Lutarewicz* (1814 год); *Wiktoria Literowicz* (1815 год); *Karolina Ludorowicz* (1826 год).

## Носьбіты

### Імя
* Лютэр фон Браўншвайг (~1275-1335) — вялікі магістр Тэўтонскага ордэну
* Лютэр Бэрбанк (1849—1926) — амэрыканскі батанік
* Марцін Лютэр Кінг (1929—1968) — амэрыканскі прапаведнік, змагар за правы афраамэрыканцаў
* Лютэр Вэндрас (1951—2005) — амэрыканскі рытм-энд-блюзавы сьпявак

### Прозьвішча
* Марцін Лютэр (1483—1546) — нямецкі сьвятар XVI стагодзьдзя, пачынальнік рэфармацыйнага руху
* Станіслаў Лютар — упіцкі зямянін, які ўпамінаецца ў 1554 годзе
* Станіслаў Вашкевіч Лютэр — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1606 годзе
* Грышка Лютар — жыхар вёскі Вішнеўкі (Гарадзенскі павет), які ўпамінаецца ў 1770 годзе
* Карл Тэадор Робэрт Лютэр (1822—1900) — нямецкі астраном
* Ганс Лютэр (1879—1962) — нямецкі дзяржаўны дзяяч
* Аляксей Даніілаў Лютаровіч — шляхціч з Аколіцы, які спачыў на могілках пры касьцёле ў 1912 годзе
* Адэля Лютарэвічова — жыхарка Аколіцы, якая спачыла на каталіцкіх могілках у 1916 годзе

Лютаровічы — літоўскі шляхецкі род.

У XVI ст. існаваў «абруб» Людэры (*Людеры*) у Жамойцкім старостве.

На 1884—1903 гады існавала вёска Людары ў Шавельскім павеце Ковенскай губэрні.

На 1910 год існавала вёска Лютраўка ў Чэрыкаўскім павеце Магілёўскай губэрні.

## Глядзіце таксама
* Лют
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Пол Бафа

**Сэр** **Пол Бафа** (; , Біргу, калёнія Мальта — , Паала, калёнія Мальта) — мальтыйскі дзяржаўны дзяяч, прем'ер-міністар Мальты (1947—1950).

## Жыцьцяпіс
У 1912 г. скончыў мэдычны факультэт Каралеўскага унівэрсытэту Мальты; атрымаў ступень доктара мэдыцыны. Падчас Першай сусьветнай вайны служыў у Каралеўскім мэдычным корпусе на Мальце, у Салёніках і на санітарных судах. Пасьля вайны працаваў урачом агульнай практыкі ў Паале.

У 1921 годзе ўступіў у шэрагі Лейбарысцкай партыі, а ў 1924 годзе быў абраны ў Заканадаўчы сход. У 1927 году быў абраны старшынём Лейбарысцкай партыі. У 1936—1939 гг. быў сябрам Выканаўчай рады. Падчас Другой сусьветнай вайны служыў лекарам. На першых пасьляваенных выбарах (1945) зноў абіраецца ў парлямэнт краіны.

У 1947-1950 гг. — прэм'ер-міністар Мальты як брытанскай калёніі. Урад Бафы пачаў стварэньне сацыяльнай сыстэмы на астравах, палепшыўшы сыстэмы пачатковай адукацыі і пэнсійнага забесьпячэньня. Аднак рознагалосьсі паміж прабрытанскім Бафам і больш нацыяналістычным Мінтафам прывялі да расколу партыі ў 1949 году, у выніку чаго Бафа са сваімі прыхільнікамі ўтварыў мальтыйскую Рабочую партыю, якая з 1950 па 1955 год фармавала недаўгавечныя ўрады з кансэрватыўнымі нацыяналістамі. У 1950 годзе прайграў парлямэнцкія выбары і сышоў у адстаўку.

У 1951-1955 гадах - міністар аховы здароўя і сацыяльных службаў у кабінэце Джорджа Олівэра. У 1955 годзе сышоў з палітыкі па стане здароўя. У 1956 годзе быў атрымаў ад каралевы Лізаветы II званьне рыцара.

## Вонкавыя спасылкі
* Пол Бафа

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Мальты
Катэгорыя:Брытанскія лейбарысты
Катэгорыя:Рыцары-бакаляўры
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Брытанскай Імпэрыі