open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сьцяна плачу

**Сьцяна́ пла́чу** ( — Заходняя Сьцяна, ) — выбітнае месца, якое знаходзіцца ў Старым горадзе Ерусаліма ля падножжа заходняга боку Храмавай гары. Гэта рэшткі старажытнай сьцяны, якая атачала двор габрэйскага Храма, і, магчыма, самае сьвятое месца, прызнанае габрэямі за межамі Храмавай гары. Крыху больш за палову сьцяны разьмешчана ніжэй за ўзровень вуліцы й адносіцца да канца пэрыяду Другога Храму, па агульным меркаваньні, гэтая частка была пабудавана каля 19 году да н. э. Ірадам Вялікім, але нядаўнія раскопкі сьведчаць аб тым, што працы не былі завершаны да канца жыцьця Ірада. Астатнія пласты былі дададзеныя пачынаючы з VII стагодзьдзя.

Сьцяна зьяўляецца месцам габрэйскага паломніцтва на працягу стагодзьдзяў; самыя раньнія згадкі, прывязаныя да месца, узыходзяць да IV стагодзьдзя. Зь сярэдзіны XIX стагодзьдзя розныя габрэі спрабавалі набыць правы на сьцяну ці зямлю ў непасрэднай адлегласьці ад яе, але ўсе спробы былі няўдалымі. З узьнікненьнем сіянісцкага руху напачатку XX стагодзьдзя сьцяна стала крыніцай рознагалосьсяў паміж габрэйскай суполкай і мусульманскімі рэлігійнымі лідэрамі, якія былі занепакоеныя тым, што сьцяна была выкарыстаная для далейшых габрэйскіх нацыяналістычных прэтэнзіяў да Храмавай гары й у Ерусаліме. Успышкі гвалту ля падножжа сьцяны сталіся звычайнай зьявай, але ў 1930 годзе міжнародная камісія вызначыла правы мусульманаў і габрэяў у адносінах да сьцяны. Пасьля арабска-ізраільскай вайны 1948 году сьцяна трапіла пад кантроль Ярданіі, і габрэі ня мелі доступ да сьцяны на працягу 19 гадоў, пакуль Ізраіль не захапіў Стары горад у 1967 годзе і праз тры дні не зруйнаваў бульдозэрамі суседні прылеглы стары Мараканскі квартал.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фундацыя спадчыны Сьцяны плачу 
* Сьцяна плачу. Габрэйская віртуальная бібліятэка 
* Фатаздымкі Сьцяны плачу ў 1960-я гады

Плач
Катэгорыя:Рэлігійныя збудаваньні Ерусаліму
Катэгорыя:Другі Храм
Катэгорыя:Сьвятыя мясьціны ісламу
Катэгорыя:Сьвятыя мясьціны юдаізму
Катэгорыя:Месцы паломніцтва
Катэгорыя:Жыды і юдаізм у Рымскай імпэрыі
Катэгорыя:Збудаваньні I стагодзьдзя да н. э.
Катэгорыя:Храмавая гара
Вульгата

**Вульга́та** (, ад *versio vulgata* — *агульнапрынятая/папулярная вэрсія*) — пераклад Біблії на лацінскую мову IV стагодзьдзя, які быў ажыцьцёўлены пераважна сьвятым Еранімам Стрыдонскім, які замяніў розныя варыянты лацінскіх перакладаў Бібліі (Vetus Latina), якія існавалі да таго часу.

На канец IV стагодзьдзя ўзьнікла патрэба ў адзіным, пэўным лацінскім тэксьце Бібліі: пераклад быў даручаны Ераніму, найбуйнейшаму знаўцу Бібліі й сакратару папы Дамаса I. Паколькі Еранім выдатна валодаў грэцкай і лацінскай мовамі й меў значныя веды іўрыту, у 386 годзе Еранім перабраўся ў Бэтлеем і больш за 20 гадоў працаваў над перакладам Старога й Новага Запаветаў. Ён пачаў з Новага Запавету й пераклаў яго з грэцкай, а затым Стары Запавет — з грэцкай і з іўрыту. Зроблены Еранімам пераклад Бібліі стаў нарматыўным лацінскім тэкстам, які атрымаў назву Вульгата.

Трыдэнцкі Сабор 1546 году зацьвердзіў тэкст Бібліі Ераніма — і Вульгата ўвайшла ва ўсеагульны ўжытак на Захадзе як афіцыйны пераклад, абавязковы для Рымска-Каталіцкай Царквы. Упершыню Вульгата была выдадзена пры Сыкст V, пад загалоўкам: «Biblia sacra vulgatae editionis» у 1590 годзе, затым перавыдавалася Грыгорыюсам XIV, Клімэнтам VIII і іншымі папамі. На працягу стагодзьдзяў Вульгата зьяўлялася крыніцай усіх перакладаў Бібліі заходнеэўрапейскіх моваў.

З 1979 году існуе выпраўленая вэрсія, то бок вядомая як Нэавульгата.

## Вонкавыя спасылкі

* Тэкст Вульгаты
Сьцены Ерусаліму

**Сьце́ны Ерусалі́му** (, ) — сьцены, што атачаюць Старое Места Ерусаліму. Былі збудаваныя між 1535 ды 1538 па загадзе Сулеймана І, калі Ерусалім зьяўляўся часткай Асманскай імпэрыі.

Даўжыня сьценаў складае 4 018 мэтраў, сярэдняя вышыня складае 12 мэтраў, сярэдняя таўшчыня — 2,5 мэтры. Сьцены ўтрымліваюць трыццаць чатыры вартавыя вежы ды восем брамаў.

У 1981 годзе Сьцены Ерусаліму разам са Старым Местам Ерусаліму былі ўключаны ў сьпіс Сусьветнае спадчыны ЮНЭСКО.

Сьцены Ерусаліму, што першапачаткова былі пабудаваныя для абароны межаў гораду ад уварваньняў, служаць зараз як атракцыён для турыстаў праз тое, што яны перасталі быць абарончым сродкам гораду.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Ізраілю
Сэптуагінта

«**Сэптуагі́нта**» ( — *пераклад сямідзесяці мудрацоў* ці проста *семдзесят*) — старажытны пераклад Габрэйскай Бібліі й некаторых зьвязаных зь імі тэкстаў на грэцкую мову кайнэ. Назва і лацінскае лічбавае абазначэньне «**LXX**» паходзяць ад сямідзесяці юдэйскіх мудрацоў, што зьдзейсьнілі пераклад у канцы II стагодзьдзя да н. э. Пераклад зьмяшчае праваслаўны канон Старога Запавету, з гэтае прычыны Сэптуагінту яшчэ называюць «**Грэцкім Старым Запаветам**» ().

Сэптуагінта цытуецца ў Новым Запавеце, у прыватнасьці, у працах апостала Паўла, а таксама ў Апостальскіх Айцах і больш позьніх грэцкіх Айцоў Царквы, і працягвае выкарыстоўвацца ў Старым Запавеце ва Ўсходнеправаслаўнай царкве.

Лічыцца, што Пталямэй II спансаваў пераклад для выкарыстаньня александрыйскімі габрэямі, якія не былі здольнымі вольна размаўляць на іўрыце, але свабодна валодалі грэцкай мовай кайнэ, якая была распаўсюджана ў Эгіпце й усходнім Міжземнамор’і ад сьмерці Аляксандра Македонскага ў 323 годзе да н. э. і да разьвіцьця бізантыйскай грэцкай мовы каля 600 году н. э.

Сэптуагінту ня варта блытаць зь сям’ю ці больш грэцкімі вэрсіямі Старога Запавету, большасьць зь якіх не захавалася, акрамя некалькіх фрагмэнтаў.

## Гісторыя перакладу
Лічыцца, што пераклад быў зроблены каля III стагодзьдзя да н. э. Гэта пацьвярджаецца шэрагам фактараў: выкарыстаньне раньняй грэцкай кайнэ, цытаты з Сэптуагінты пачынаючы ўжо з II стагодзьдзя да н. э.

Сьпярша была перакладзена Тора, іншыя кнігі былі перакладзеныя на найбліжэйшыя два-тры стагодзьдзі, некаторыя зь іх маглі быць перакладзены двойчы ў розных вэрсіях, а потым зьведзены ў адну рэдакцыю. Пераклад пачаўся ў III стагодзьдзі да н. э. і быў завершаны да 132 году да н. э. Сэптуагінта зьяўляецца асновай для Старой лацінскай, славянскай, сырыйскай, старой армянскай, грузінскай і старой копцкай вэрсій хрысьціянскага Старога Запавету.

## Мова перакладу
Некаторыя разьдзелы Сэптуагінты зьмяшчаюць ідыёмы й фразы на аснове сэміцкіх моваў, як то іўрыт і арамэйская мова. У некаторых кнігах, як то Данііла й Выслоўі, бачны моцны грэцкі ўплыў. Габрэйская грэцкая кайнэ існуе ў першую чаргу як катэгорыя літаратуры, ці культурная катэгорыя, і за выключэньнем некаторых адметнасьцяў рэлігійнай лексыкі не адрозьніваецца ад іншых разнавіднасьцяў грэцкай кайнэ, якая лічыцца асобным дыялектам грэцкай мовы.

Сэптуагінта таксама карысная для высьвятленьня дамасарэцкага іўрыта. Шматлікія ўласныя імёны ў грэцкай Сэптуагінце пішуцца з галоснымі, у той час як у габрэйскіх тэкстах не было галосных. Тым ня менш, дасьледчыкі лічаць, што ня ўсе старажытныя гукі габрэйскай мовы былі дакладныя з грэцкім эквівалентам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сэптуагінта. Тэксты й пераклады
* Septuagint Version. Каталіцкая энцыкляпэдыя
* Сэптуагінта, выдадзеная Грэцкай царквой

Катэгорыя:Пераклады Бібліі на грэцкую мову
Тамаш (апостал)

**Тамаш** (, ), **Юда Тамаш** (***Іуда Фама***), **Дзідзім** — адзін з 12 вялікіх апосталаў. Мянушка «Тамаш» значыць «блізьнюк» па-арамэйску. Дзідзім — пераклад гэтай мянушкі на грэцкую. Паводле паданьня Тамаш быў зьнешне падобны на Ісуса. Паходзіў з Галілеі й быў рыбаком. Тамаш самааддана служыў Ісусу Хрысту, хоць і не заўсёды разумеў сэнс ягоных словаў, але шчыра выказваў сваю гатоўнасьць памерці за свайго настаўніка. Калі Ісус Хрыстос, як падаецца ў Бібліі, пасьля свайго расьпяцьця на крыжы ўваскрэс і ў адсутнасьць Тамаша паказаўся іншым апосталам, якія паведамілі пра гэта Тамашу, то апошні не паверыў ім і заявіў, што пераканаецца толькі тады, калі сам убачыць на яго руках раны ад цьвікоў і памацае іх сваімі пальцамі. Адсюль і пайшло выслоўе: *няверуючы Фама* (*няверны Тамаш*).

Паводле паданьня, заснавальнік хрысьціянства ў Індыі. Прапаведуючы ў горадзе Мэліяпор, разьмешчаным на ўсходнім беразе паўвострава Індастан, апостал Тамаш быў абвінавачаны адным паганскім жрацом, які забіў свайго сына, у сьмерці юнака. Натоўп схапіў сьвятога Тамаша, як забойцу, і патрабаваў пакараньня. Апостал Тамаш папрасіў дазволіць яму пагаварыць з забітым. Па малітве апостала юнак ажыў і засьведчыў аб тым, што забойства зьдзейсьніў ягоны бацька. Пасьля пропаведзі Эвангельля Тамаш прыняў пакутніцкую сьмерць у індыйскім горадзе Маліпура — быў праткнуты пяцьцю дзідамі. Нягледзячы на паданьне, шэраг сучасных гісторыкаў лічыць, што хрысьціянства ў Індыю прывёз ня ён, а Тамаш Канскі ў IV стагодзьдзі.

## Крыніцы
Якаў Алфееў

**Я́каў, сын Алфееў** () — адзін з дванаццаці апосталаў Ісуса Хрыста, ягонае імя прыведзенае ўва ўсіх трох сынаптычных Эвангеллях у сьпісах апосталаў. Яго часта атаясамліваюць зь Якавам меншым ( паводле Марка 15:40), шырока вядомы пад гэтым імем паводле царкоўных традыцыяў. Ягонае імя таксама пішуць з надпісам «*маленькі*», «*нязначны*», «*меншы*» альбо «*малодшы*» (у адпаведнасьці зь перакладам).

Якаў, сын Алфееў, рэдка ўзгадваецца ў Новым Запавеце. Яго патрэбна адрозьніваць ад Якава, брата Ісуса  (Гал.1:19), важнага лідэра царквы Новага Запавету, і Якава, сына Зэвядзея, яшчэ аднаго з дванаццаці апосталаў.

Якаў, сын Алфееў, часта атаясамліваецца зь Якавам Меншым, які згадваецца толькі тры разы ў Бібліі, кожны раз у дачыненьні да ягонае маці. У Марка 15:40 гаворыцца пра "Марыю, маці Якава малодшага й Язэпа", а ў Марка 16:1 і Мацьвея 27:56 кажацца пра «Марыю, маці Якава». Ён рэдка атаясамліваецца зь Якавам, традыцыйна зводным братам Ісуса.

З нагоды таго, што сярод дванаццаці апосталаў быў ужо іншы Якаў (Якаў, сын Зэвядзея), атаясамленьне Якава Алфеева з «Якавам меншым» мае сэнс. (Якава, сын Зэвядзея, часам называюць «Якавам Вялікім»). Сучасныя біблейскія навукоўцы разыходзяцца ў поглядах, ці зьяўляецца гэтае вызначэньне правільным.

Імя Алфея таксама ўзгадваецца ў Марка 2:14 як імя бацькі мытніка Левія. Мытар Мацьвей зьяўляецца таксама ў Мацьвея 9:9, якое прывяло некаторых да высновы, што Якаў і Мацьвей, магчыма, былі братамі. Усе чатыры разы, калі Якаў Алфееў згадваецца ў Бібліі (кожны раз у сьпіс апосталаў), кожны раз з удакладненьнем, што ягоным бацькам быў Алфей.

Традыцыя сьцьвярджае, што Якаў Алфееў быў укрыжаваны ў Астакіне ў Ніжнім Эгіпце, дзе ён прапаведаваў Эвангельле.

## Вонкавыя спасылкі

* Jakobus der Jüngere - Ökumenisches Heiligenlexikon
Антыхрыст

**Анты́хрыст**&nbsp;— пэрсанаж хрысьціянскай эсхаталёгіі, біблейскіх, царкоўных і іншых прароцтваў пра апошнія дні сьвету. Згодна зь імі ён будзе чалавекам незвычайных здольнасьцяў, ведаў і ўменьняў, які будзе мець усю сілу Сатаны (ня будучы апантаным) і дзейнічаць цалкам вольна супраць Царквы, хрысьціянаў і ўсяго чалавецтва. Большасьць людзей прыме яго за мэсію, і ён стане ўсясьветным дзяржаўным кіраўніком.

У шырокім сэнсе антыхрыстам называюць усіх, хто пярэчыць Хрысту або сьцьвярджае, што зьяўляецца мэсіяй (збавіцелем чалавецтва) або прадаўжальнікам справы Хрыста.

Антыхрыстам называлі імпэратара Нэрона, прарока Мухамада, заваёўніка Тамэрлана, расейскага цара Пятра I, імпэратара Напалеона Банапарта, важакоў Францускай рэвалюцыі, расейскіх бальшавікоў і мэксыканскіх рэвалюцыянэраў. Гэта значыць тых хто выкарыстоўваў гвалт дзяржавы ў веравызнаўчай сфэры, у прыватнасьці ў барацьбе з хрысьціянствам.

Таксама часьцяком такім тэрмінам карысталіся ў палітычнай і міжканфэсійнай барацьбе з мэтай ачарненьня сваіх апанэнтаў. У чыста філязофскім сэнсе антыхрыст ёсьць вышэйшая праява чалавечага сябелюбства.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Антыхрыст. Каталіцкая энцыкляпэдыя
* Антыхрыст. OrthodoxWiki
* Лютэранскія працы наконт антыхрыста.
* Антыхрыст. Габрэйская энцыкляпэдыя
* Антыхрыст. Britannica

Катэгорыя:Хрысьціянская эсхаталёгія
Катэгорыя:Біблейскія асобы
Катэгорыя:Хрысьціянская міталёгія
Катэгорыя:Хрысьціянская тэрміналёгія
Катэгорыя:Звышнатуральныя легенды
Ёсіф

**Ёсіф, Ёсіп, Язэп** () — мужчынскае імя, якое паходзіць зь Бібліі.

## Носьбіты
* Сьвяты Язэп
* Язэп сын Якава
Сьвяты Язэп

**Язэ́п** ці **Ёсіф** (, ; каля 90 да н. э., Бэтлеем — 20 ліпеня 18, Назарэт) — муж Марыі, якая зьяўляецца маткай Ісуса, і зямны апякун Ісуса. Лічыцца сьвятым у рымска-каталіцкай, праваслаўнай і англіканскай хрысьціянскай традыцыі.

Пасланьні Паўла, якія лічацца раньнімі захаванымі хрысьціянскімі тэкстамі, ня згадваюць пра бацьку Ісуса, таксама гэтага ня робіць Эвангельле паводле Марка, якое лічыцца першым з Эвангельляў. Першае зьяўленьне Язэпа адбываецца ў Эвангельлях паводле Мацьвея й Лукі. Кожнае зь іх утрымлівае радавод Ісуса, які адсочвае ягоны радавод ад цара Давіда.

Эвангельлі паводле Мацьвея й Лукі таксама зьяўляюцца адзінымі Эвангельлямі, якія ўключаюць апавяданьні аб маленстве Хрыста, але тутака яны адрозьніваюцца. У Эвангельлі паводле Лукі Язэп жыве ў Назарэце й зьязджае ў Бэтлеем у адпаведнасьці з патрабаваньнямі рымскага перапісу насельніцтва. Пасьля Ісус нарадзіўся там. У Эвангельлі паводле Мацьвея Язэп быў у Бэтлееме, горадзе Давіда, дзе Ісус нарадзіўся, а затым пераехаў зь сям’ёй у Назарэт пасьля сьмерці Ірада. Эвангельле паводле Мацьвея таксама ўключае аповяд пра зьбіцьцё немаўлятаў і ўцёкі ў Эгіпет: пасьля Раства Хрыстова Язэп застаецца ў Бэтлееме на нявызначаны тэрмін (магчыма, два гады), пакуль ягоная сям’я хаваецца ў Эгіпце, пасьля сьмерці Ірада сям’я зноўку вяртаецца ў Юдэю і пасяляецца ў Назарэце. Пасьля гэтага моманту няма ніякіх згадак Язэпа па імені, хоць у гісторыі Ісуса ў храме, у дванацаты век Ісуса, утрымліваецца спасылка на «абодвух бацькоў».

Язэп шануецца як сьвяты ў каталіцкай, праваслаўнай, усходняй праваслаўнай, англіканскай, лютэранскай цэрках. У каталіцкіх і іншых традыцыях Язэп зьяўляецца заступнікам працаўнікоў і мае некалькі сьвятаў. Ён таксама быў абвешчаны апекуном і абаронцам каталіцкай царквы папам Піюсам IX у 1870 годзе, і зьяўляецца заступнікам некалькіх краінаў і рэгіёнаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сьвяты Язэп. Catholic Online Saints 
* Пакліканьне сьвятога Язэпа. Early Christians 
* Сьвяты Язэп. Britannica 


Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Катэгорыя:Англіканскія сьвятыя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бэтлееме
Катэгорыя:Памерлі ў Назарэце
Юда Іскарыёт

**Юда Іскарыёт** (***Іуда Іскарыёт***) () — згодна з Новым Запаветам, адзін з дванаццаці апосталаў Ісуса Хрыста, які пазьней здрадзіў і выдаў свайго Настаўніка.

Юда сумна вядомы сваім пацалункам і здрадай Ісуса ў рукі першасьвятароў сынедрыёна ў абмен на плату ў трыццаць срэбранікаў, пасьля чаго ён павесіўся з раскаяньня й адчуваньня сваёй віны. Ягонае месца сярод дванаццаці Апосталаў было пазьней занятае Мацьвіем.

Ягонае імя часам выкарыстоўваецца, каб вінаваціць кагосьці ў здрадзе, і часта блытаецца зь іншым вучнем Ісуса Юдам Тадэем.

## Біблейскае апавяданьне
Юда згадваецца ў сынаптычных Эвангеллях, таксама ў Эвангельлі паводле Яна й у пачатку Дзеяў Апосталаў.

Эвангельле паводле Марка сьцьвярджае, што першасьвятары шукалі хітры спосаб, каб арыштаваць Ісуса. Яны вырашылі не рабіць гэтага падчас сьвята, так як яны баяліся, што могуць узьнікнуць хваляваньні ў горадзе, замест гэтага яны абралі ноч перад сьвятам, каб арыштаваць Хрыста. У Эвангельлі паводле Лукаша сказана, што Сатана ўвайшоў у Юду ў гэты час.

Паводле Эвангельля ад Яна, Юда насіў грашовы мяшок для ахвяраваньняў. Юда дамовіўся зь юдэйскімі сьвятарамі, што выдасьць Ісуса за плату ў «трыццаць срэбранікаў». Самі падзеі прыпалі на сьвята Пасхі. Ісус падчас Тайнай вячэры амыў ногі вучням і ўзрушаны прадказаў, што адзін зь яго вучняў здрадзіць Яму. На пытаньне Пятра, хто гэта зробіць, Ісус адказаў, што той каму Ісус дасьць умачоны кавалак хлеба. Кавалак атрымаў Юда, які выйшаў з пакоя й накіраваўся да першасьвятароў, каб выдаць Ісуса. Самі вучні не зразумелі падзеі, думаючы, што Ісус загадаў Юду купіць нешта да сьвята. Самі падзеі здрады адбыліся ў Гефсіманіі, калі Юда, каб вызначыць Ісуса сярод натоўпу, выкарыстаў пацалунак, пасьля чаго салдаты першасьвятара Кайяфы арыштавалі Ісуса.

## Сьмерць
Ёсьць некалькі апісаньняў сьмерці Юды, два зь якіх уваходзяць у сучасны біблейскі канон.

У Мацьв. 27:3-10 гаворыцца, што Юда вярнуў грошы сьвятарам і скончыў жыцьцё самагубствам. Гэтыя грошы выкарысталі, каб купіць зямлю ганчара. Эвангельле апісвае гэтыя падзеі як выкананьне прароцтва.

У Дзеях Апосталаў гаворыцца, што Юда набыў поле несправядлівай цаною, але ўпаў ўніз галавой, «*раскалолася чэрава ягонае, і вывернуліся вантробы ягоныя*». Гэтае поле атрымала назву Акелдама або *Крывавае поле*.

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1998. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
Кегумскі край

**Кегумскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Латвіі, у рэгіёне Відзэмэ. Край складаецца з 3 воласьцяў і гораду Кегумс, які зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 6306 чалавек. Плошча краю займае 490 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Фіна-саамскія мовы

**Фі́на-саа́мскія мовы** — гіпотэза, што прадстаўляе зь сябе магчымасьць выяўленьня падгрупы ўнутры фіна-вугорскае галіны ўральскае моўнае сям’і. Паводле гэтае гіпотэзы прыбалтыйска-фінскія мовы ды саамскія мовы злучаюцца ў фіна-саамскую падгрупу фіна-вугорскае галіны ўральскіх моваў. Гіпатэтычная група ўлучае ў сябе дваццаць дзьве мовы.

Гіпотэза моўнае падгрупы фіна-саамскіх моваў ня ўсімі прызнаецца рэальна існай.

Прапанаваная гіпотэза ўлучае «паўночна-заходнюю» групу фіна-вугорскае моўнае галіны, ахопліваючы ня толькі прыбалтыйска-фінскія ды саамскія мовы, але й мёртвыя мовы поўначы эўрапейскае часткі Расеі, якія прасочваюцца перадусім у якасьці субстрату, асабліва ў тапаніміцы.

## Аргумэнты
Пры працэсе аднаўленьня гіпатэтычнае фіна-саамскае протамовы (прамовы; таксама вядомая як раньняя прота-фінская), паўстае бачнай меркаваная фаналягічная ідэнтычнасьць зь іншымі этапамі разьвіцьця фіна-вугорскіх моваў, такімі як прота-фіна-волская, прота-фіна-вугорская і нават прота-ўральская мовы.

Існуе шэраг прыкметных рысаў, уласьцівых для ўсіх фіна-саамскіх моваў, аднак ніводная зь іх ня сьведчыць на карысьць бясспрэчнага адзінства гэтае моўнае групы.

Першай зь іх зьяўляецца наяўнасьць градацыі зычных, што знаходзіцца ва ўсіх мовах групы (апроч памежных моваў групы, прыкладам ліўскай, вэпскай, паўднёвасаамскае мовы). Дадзеная градацыя таксама адсочваецца ў мовах з далёкім сваяцтвам — напрыклад, нганасанскай (самадыйская моўная група). Зьяўляецца спрэчным пытаньне таго, ці ёсьць гэтая зьява самастойнай рысай у фіна-саамскіх і нганасанскай мовах, альбо незалежнай для прыбалтыйска-фінскіх, саамскіх ды нганасанскае моваў. Між тым, нават у выпадку, калі градацыя зычных для прыбалтыйска-фінскіх ды саамскіх моваў зьяўляецца зьвязанай зьявай, застаецца спрэчным, ці ёсьць гэта агульнай спадчынай, ці позьнім кантактным узьдзеяньнем.

Кантрастыўная прысутнасьць закругленых галосных пасьля першага складу (нетыповае для ўральскіх моваў увогуле) таксама адшукваецца ў прыбалтыйска-фінскіх і саамскіх (і зноў у самадыйскіх) мовах. Гэты факт таксама прадстаўляўся як пазьнейшы кантактны ўплыў (грунтуючыся на параўнаньні, напрыклад, прыбалтыйска-фінскага **enoj* і саамскага **eanoj* (*дзядзька па маці*), дзе выключна прыбалтыйска-фінскі пераход **aj* > **oj* быў, меркавана, запазычаны саамскімі мовамі). Існуе таксама значнае разыходжаньне між мовамі (як паміж дзьвюма сем'ямі, так і між імі самымі), у якіх пэўныя словы таксама зьмяшчаюць закругленыя галосныя.

Страта першапачатковага **w* перад кароткімі закругленымі галоснымі таксама была прапанаваная як агульная рыса, але з контарпрыкладамі, напрыклад, эстонскім *võtta-* (з наяўнасьцю **w*), што захавана як чарговы рэфлекс */ʋ/* у сувязі з разьвіцьцём **o* у */ɤ/* і што сьведчыць аб расколе паміж прыбалтыйска-фінскімі ды саамскімі мовамі, а таксама й паўночнымі ды паўднёвымі прыбалтыйска-фінскімі мовамі (напрыклад, фінскае *otta-*).

Марфалягічныя асаблівасьці, агульныя для прыбалтыйска-фінскіх ды саамскіх моваў, таксама разглядаліся як альбо агульная ўральская спадчына, альбо самастойная інавацыя.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Фіна-вугорскія мовы
Кокнэскі край

**Ко́кнэскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Латвіі, у рэгіёне Відзэмэ. Край складаецца з 3 воласьцяў. Кукенойс зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 ліпеня 2010 году склала 6036 чалавек. Плошча краю займае 360,6 км².

## Крыніцы
Коцэнскі край

**Коцэнскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Латвіі, у рэгіёне Відзэмэ. Край складаецца з 5 воласьцяў. Вёска Коцены зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 ліпеня 2010 году склала 7018 чалавек. Плошча краю займае 498,1 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Маданскі край

**Ма́данскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Латвіі, у рэгіёне Відзэмэ. Край складаецца з 14 воласьцяў і 1 места Мадана, які зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 ліпеня 2010 году склала 26953 чалавек. Плошча краю займае 2153,4 км².

## Крыніцы
Прыекульскі край (неадназначнасьць)

Назву **Прыекульскі край** маюць:

* Прыекульскі край (Відзэмэ), адміністрацыйны цэнтар — Прыекулі
* Прыекульскі край (Курзэмэ), адміністрацыйны цэнтар — Прыекулэ
Сігулдзкі край

**Сігулдзкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Латвіі, у рэгіёне Відзэмэ. Край складаецца з 3 воласьцяў і места Сігулда, які зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 ліпеня 2010 году склала 17 779 чалавек. Плошча краю складае 360,9 км².
Марджа

**Марджа** (арабская мова/пэрсыдзкая мова: مرجع), яшчэ вядома як *марджа і таклід* або *марджа дзіні* (арабская мова/пэрсыдзкая мова: مرجع تقليد / مرجع ديني), перакладваецца як *крыніца духу* — так называюць у шыітаў вялікіх аятолаў — найвышэйшых сьвятароў. Іх рашэньні — фэтвы, зьяўляюцца абавязковымі для простых шыітаў і для сьвятароў, якія ніжэй па сваім званьні. Найбольшы ўплыў сярод шыітаў маюць марджы, якія жывуць у хаўзах местаў Наджаф і Кум. Менш значнымі, але й уплывовымі зьяўляюцца марджы местаў Карбала (Ірак), Ісфаган (Іран), Мэшхэт (Іран).

## Глядзіце таксама
* Сьпіс марджаў
* Хаўза

Катэгорыя:Іслам
Гіпатанія

**Гіпатані́я** (артэрыя́льная гіпатэ́нзія;  +  — пад + напруга) — крывяны ціск у артэрыях вялікага кола кровазвароту ніжэй за 90/60 мм рт. сл. (сысталічны/дыясталічны). Найчасьцей сустракаецца сярод моладзі.

## Прадухіленьне
Прадухіленьню немачы спрыяе 8-гадзінны начны і 2-гадзінны дзённы сон, ужыцьцё рыбы, кісламалочных вырабаў і расьліннай абалоніны, частае харчаваньне малымі порцыямі. Дабратворна ўплывае пацягваньне, глыбокае дыханьне і варушэньне рукамі і нагамі цягам 10 хвілінаў пры прачынаньні да ўздыму, гімнастыка і кантрастны душ, масаж і плаваньне.

## Чыньнікі
Разьвіцьцю нядужасьці спрыяе маларухомы лад жыцьця, стомленасьць, нізкакалярыйнае харчаваньне, вітамінная недастатковасьць, алькаголь і паленьне, парушэньне распарадку дня, хвароба міякарда і хранічная інфэкцыя.

## Праявы
Немач выяўляецца праз слабасьць, санлівасьць, парушэньне працаздольнасьці, галаўны боль і галавакружэньне, пацямненьне ў вачах пры ўставаньні, слабы апэтыт, дыхавіцу пры нязначнай цялеснай нагрузцы і перабоі ў працы сэрца. Адзначаецца зябкасьць, схудненьне, бледнасьць скуры і халоднасьць рук і ног навобмацак.

## Крыніцы
Хаўза

**Хаўза** (арабская мова/пэрсыдзкая мова: حوزة) або **хаўза ілмія** (арабская мова/пэрсыдзкая мова: حوزة علمیة) — вучэльня, дзе вучацца мусульмане, каб стаць сьвятаром. Назва для вучэльні выкарыстоўваецца ў шыіцкіх вернікаў. У вучэльні вучаць арабскай мове, на якой напісаны Каран і іншыя сьвятыя для шыітаў пісаньні. Некалькі Вялікіх аятолаў зьяўляюцца асновам хаўзы. Найбольш вядомыя хаўзы местаў Наджаф (Ірак), Кум (Іран), Карбала (Ірак), Мэшхэт (Іран). Хаўзы існуюць у Эўропе, Азіі, Афрыцы, Амэрыцы.

Катэгорыя:Іслам
Лякаматыва Заграб

«**Лякаматы́ва**» () — харвацкі футбольны клюб з гораду Заграбу. Заснаваны ў 1914 годзе. Найбольш пасьпяховымі для клюбу лічацца часы канца 1940-х і пачатку 1950-х, калі выступаў у першым дывізіёне югаслаўскага чэмпіянату.

## Гісторыя
Клюб быў заснаваны ў 1914 годзе і ад пачатку свайго існаваньня знаходзіўся ў цені гарадзкіх грандаў: «Граджанскі», ХАШК і «Канкордыі». Найбольш пасьпяховым этапам гісторыі можна лічыць пасьляваенныя гады, калі каманда на працягу васьмі сэзонаў ад 1947 да 1955 гадоў гуляла ў першай лізе Югаславіі. Найлепшы вынік за гісторыю югаслаўскіх чэмпіянатаў трэцяе месца, пасьля «Хайдуку» і «Црвены Зьвезды», у 1952 годзе. У 1957 годзе «Лякаматыва» зноўку пакінула элітны дывізіён і да распаду СФРЮ на найвышэйшым узроўні не выступала.

У часы фармаваньня незалежнага харвацкага футболу гульцы «Лякаматывы» ўдзельнічалі ў розыгрышах ніжэйшых ліг, пераважна трэцяй. Пасьля вылету ў чацьвертую лігу ў 2006 годзе, каманда стала фарм-клюбам сталічнага «Дынама». Падобнае супрацоўніцтва станоўча адбілася на выступах нядаўняга аўтсайдэра, сэзон 2009—2010 гадоў футбалісты пачалі ўжо ў першай лізе. Каб адпавядаць патрабаваньням турніру, каманда стала праводзіць хатнія матчы на арэне «Дынама» — «Максымір». У сэзоне 2012—2013 гадоў «Лякаматыва» атрымала першыя мэдалі ў гісторыі. За некалькі тураў да канца клюб датэрмінова забясьпечыў сябе срэбранымі мэдалямі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Заграбе
Біблія Густава Вазы

**Бі́блія Густава Вазы** (, часам *Vasabibeln*, поўная назва *Biblia, Thet är: All then Helgha Scrifft, På Swensko*) — першы поўны пераклад Бібліі на швэдзкую мову, які быў зроблены ў час кіраваньня караля Густава Вазы. Пераклад ажыцьцяўляўся ў два этапы: спачатку, у 1526 быў перакладзены Новы Запавет, а ў 1541 годзе была перакладзеная ўся Біблія.

## Гісторыя
У 1526 годзе пабачыў сьвет пераклад Новага Запавету на швэдзкую мову, зроблены пераважна Ляўрэнтыюсам Андрээ і Оляўсам Пэтры. У 1541 годзе быў завершаны пераклад усёй Бібліі цалкам, прыкладам для якога паслужыў пераклад 1534 году на нямецкую мову, зроблены Мартынам Лютэрам. У выданьні 1541 году быў апрацаваны і пераклад Новага Запавету, які аднак адрозьніваўся ад выданьня 1526 году зусім нязначна. Для гэтага выданьня была створана камісія на чале з арцыбіскупам Ляўрэнтыюсам Пэтры. Наступныя выданьні на швэдзкай мове выходілі ў 1618 (Біблія Густава II Адольфа) і ў 1703 годзе (Біблія Карла XII).

## Значэньне для швэдзкай мовы
Біблія Густава Вазы мела настолькі важнае значэньне для разьвіцьця швэдзкай мовы, што мяжу паміж старажытнашвэдзкай і новашвэдзкай мовай сталі праводзіць па 1526 — годзе выданьня перакладу Новага Запавету. У гэтым выданьні былі, напрыклад, упершыню ўведзеныя літары Ä і Ö, якія існуюць і ў сучаснай швэдзкай мове. Цікава, што пераклад 1541 году часам зьяўляецца нават больш архаічным за пераклад 1526 году: напрыклад, у ім выкарыстоўваюцца скланеньні (якія паступова зьніклі са швэдзкай мовы).

## Прыклады
З *«Thet Nyia Testamentit på Swensko»* (1526):
**Мацьвей 5:38-42:** *J haffuen hördt, ath thet är sagt / ögha för ögha / och tand för tand / Men iagh sägher idher / athi skolen ey stå thet onda emoot / vthan är thet så någhor slåår tigh wedh thet höghra kinbenet / så wendt honom och thet andra til / Och om någhor wil gå til retta medh tigh / och tagha tin kiortel j frå tigh / lät honom och haffua kåpona medh / Och om någhor nödhgar tigh ena milo / så gack twå medh honom / Geff honom som aff tigh bedhes / och wendt tigh ey j frå honom / som någhot wil läna aff tigh.*

З поўнага перакладу (1541):
*J haffuen hördt, at thet är sagdt, Ögha för ögha, Tand för tand. Men iagh sägher idher, at j skolen icke stå thet onda emoot, Vthan är thet så, at någhor slåår tigh widh thet höghra kindbenet, så wendt honom ock thet andta til. Och om någhor wil gå til retta medh tigh, och tagha tin kiortel jfrå tigh, lät honom ock haffua kåpona medh. Och om någhor nödhgar tigh ena milo, så gack twå medh honom. Giff honom som aff tigh bedhes, och wendt tigh icke jfrå honom, som någhot wil läna aff tigh.*

Па-беларуску:
Чулі, што сказана: «Вока за вока, зуб за зуб». А Я вам кажу: Не праціўцеся злому; а калі б хто ўдарыў у правую шчаку тваю, настаў яму і другую. І таму, хто хоча з табой судзіцца і кашулю ўзяць, дай яму і плашч. І калі б хто цябе змушаў ісьці зь ім мілю, ідзі зь ім дзьве. Калі цябе нехта просіць чаго, дай яму; і не адварочвайся ад таго, хто ў цябе просіць пазычыць.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пераклады Бібліі на швэдзкую мову
Сьпіс марджаў

У гэтым артыкуле маецца сьпіс марджаў.

## Сёньня жывуць

## Памерлыя

## Глядзіце таксама
* Аятала
* Марджа
* Шыізм
* Іслам

## Заўвагі

Катэгорыя:Іслам
Трэцяя кніга Царстваў

**Трэ́цяя кні́га Ца́рстваў** — кніга Старога Запавету, чацьвертая ў разьдзеле г. зв. *раньніх прарокаў*. У юдэйскай Бібліі (Танаху) зьяўляецца часткаю кнігі Цароў, аднак у Сэптуагінце і праваслаўным каноне з практычных прычынаў кніга Цароў была падзеленая на дзьве часткі, якія атрымалі назву III і IV (агулам IV) кніг Царстваў. Складаецца з 22 разьдзелаў, апісвае падзеі мінуўшчыны Юдэйскага й Ізраільскага царстваў.

## Вонкавыя спасылкі
* Трэцяя кніга Царстваў у перакладзе Васіля Сёмухі

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Кнігі Цароў
Якаў Зевядзееў

**Якаў Зевядзееў** (таксама ***Іакаў Зевядзееў***, ***Якаў Зэведэяў***) (, , ), *Якаў Старэйшы* — адзін з 12 апосталаў, які згадваецца ў Новым Запавеце, старэйшы брат эвангеліста Яна Багаслова, сын галілейскага рыбака Зевядзея. Сьведка зьдзейсьненых Ісусам Хрыстом цудаў і ягоных пакутаў. За ўзначальваньне хрысьціянскай суполкі Ерусаліму прыняў пакутніцкую сьмерць — на загад цара Ірада Агрыпы, унука Ірада Вялікага, Якаву адсеклі галаву. Хрысьціянская традыцыя прыпісвае Якаву аўтарства аднаго саборнага пасланьня.

## У Новым Запавеце
Паводле паведамленьняў Эвангельляў, разам з бацькам і братам быў рыбаком. Сцэна пакліканьня братоў апісаная ў Эвангельлі паводле Мацьвея (04:21) і Марка (01:19).

Браты Якаў і Ян у Эвангельлях называюцца сынамі Зевядзеевымі паводе імя іх бацькі Зевядзея, таксама, па паведамленьнях эвангеліста Марка (Мк.3: 17), Ісус назваў братоў Воанергес (, арамэйскае слова, якое расшыфроўваецца ў Новым Запавеце як «сыны громавыя»), відавочна за парывісты характар. У літаратуры Якава Зевядзеева таксама часта называюць Якавам Старэйшым, каб адрозьніць яго ад апостала Якава Алфеева й Якава, «брата Гасподняга» ці Якава Малодшага.

Якаў згаданы ў сьпісах апосталаў у Эвангельлі паводле Мацьвея (10:2), паводле Марка (03:17), паводле Лукаша (6:4), а таксама ў Дзеях Апосталаў (01:13).

Якаў разам з братам і апосталам Пятром быў самым набліжаным вучнем Ісуса. Разам зь Пятром і Янам ён стаў сьведкам уваскрашэньня дачкі Яіра (Мк.5:37; Лк.9:51). Толькі іх Ісус зрабіў сьведкамі свайго Перамяненьня (Мц.17:1; Мк.9:2 и Лк.9:28) Гефсіманскага змаганьня (Мк.14:33).

Парывісты характар ​​братоў у поўнай меры выявіўся, калі яны хацелі зьвесьці зь неба агонь на Самаранскае паселішча (Лк.9: 54); а таксама ў просьбе даць сесьці ім у Царстве Нябесным па правы й левы бок ад Ісуса (Мк.10: 35 — 37).

Пасьля ўваскрашэньня й унебаўшэсьця Ісуса Якаў зьяўляецца на старонках Дзеяў апосталаў. Ён разам зь іншымі апосталамі быў выкананы Сьвятога Духа ў дзень Пяцідзясятніцы (Дзеі.2 :1-4), удзельнічаў у арганізацыі першых хрысьціянскіх суполак. У Дзеях паведамляецца й пра ягоную сьмерць (12:2), паводле гэтага паведамленьня цар Ірад Агрыпа I «забіў Якава, брата Яна, мячом». Мяркуючы па далейшым тэксьце гэта адбылося ў 44 годзе. Апостал Якаў — адзіны апостал, чыя сьмерць апісаная на старонках Новага Запавету.

Існуюць згадкі пра пахаваньне яго ў Мармарыцы, але яны могуць адбывацца ад зьмяшэньня яго ў хрысьціянскіх аўтараў зь Якавам Алфеевым.

## Літаратура
*
Трайніковая нэўралгія

**Трайніковая нэўралгія** (НТН;   — жыла + боль) — паражэньне трайніковай нэрвы на твары.

## Чыньнікі
Хваробе спрыяе пераахаладжэньне, стрэс, сьцісканьне нэрвы сасудамі, звужэньне сасудаў (гаймарыт), удар галавы, плямбаваньне і выдаленьне зуба, анэстэзія, запаленьне ў насаглотцы і пірсінг брыва.

## Праявы
Хвароба выяўляецца праз прыступы болю працягласьцю да 2 хвілінаў пры дакрананьні да нутранага краю вока, кончыка носа, падбародка і верхняй губы, як і празь перакос твару. Немач таксама суправаджаецца болевай грымасай, зьяўленьнем міжвольных жавальных рухаў і прыцмокваньня языком. Адзначаецца парушэньне адчувальнасьці твару.

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні трайчастай нэрвы
Катэгорыя:Нэўраскурныя захворваньні
Катэгорыя:Боль
Катэгорыя:Рэдкія захворваньні
Галітоз

**Галітоз** ( — дыханьне) — непрыемны пах з рота праз размнажэньне бактэрыяў. Ад парушэньня пакутуе больш за палову насельніцтва Зямлі.

## Папярэджаньне
Прадухіленьню парушэньня спрыяе стараннае ачышчэньне ротавай паражніны зубной шчоткай некалькі разоў на дзень, прыём травянога настоя (кара дуба, кмен, перцавая мята, аптэчны рамонак і сьвятаяньнік) і паласканьне ім рота і горла, штодзённае спажываньне варанай, сырой і тушанай гародніны, сьвежай садавіны і сьвежавыціснутых сокаў, піцьцё 6 шклянак чыстай вады ў суткі. Таксама карысна піць мінэральную ваду, як і штодзень піць біфідакефір (прабіётык). Да таго ж, варта адмовіцца ад паленьня і сьпіртовых напояў, смажаных страваў, вырабаў з кансэрвантамі, араматызатарамі, узмацняльнікамі смаку і фарбавальнікамі, фабрычных ліманадаў і замяняльнікаў смаку.

## Чыньнікі
Узьнікненьню парушэньня спрыяе дысбактэрыёз, штучныя харчовыя дадаткі, спажываньне алькаголю і паленьне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Стаматалёгія
Катэгорыя:Гастраэнтэралёгія
Катэгорыя:Гігіена
Беларускі банк малога бізнэсу

**[[Закрытае акцыянэрнае таварыства]] «Белару́скі банк мало́га бі́знэсу»** (скарочана **ЗАТ Банк ББМБ**) — камэрцыйны банк у Рэспубліцы Беларусь. Спэцыялізацыя — банкаўскія паслугі дробнаму бізнэсу. Асноўны акцыянэр — холдынгавая кампанія Getin Holding (Польшча, 95,52%).

## Дзейнасьць
Банк спэцыялізуецца на прадастаўленьні банкаўскіх паслугаў індывідуальным прадпрымальнікам, дробным і сярэднім прадпрыемствам і іхнім уладальнікам. Мае аддзяленьні ў Барысаве, Берасьці, Віцебску, Горадні, Лідзе, Магілёве і Менску.

Акцыянэры: Getin Holding (Польшча, 95,52%).

## Рэквізыты
Юрыдычны адрас: Менск, вул. Сурганава, 28.

S.W.I.F.T. BBSB BY2X; БІК 153001840; УНП 807000201; АКПА 378219965000.

Тэлекс: 252075 BBSB BY.

## Мінуўшчына
Дамова пра стварэньне ЗАТ «Беларускі банк малога бізнэсу» падпісаная 12 сьнежня 2007 у Менску з удзелам наступных арганізацыяў-заснавальніц:
* Эўрапейскі банк рэканструкцыі і разьвіцьця (21,67% акцыяў)
* Міжнародная фінансавая карпарацыя (21,67%)
*  (Нідэрлянды, 21,67%)
* KfW (Нямеччына, 12,98%)
* Swedfund (Швэцыя, 11,64%)
* ЗАТ «Банк ББМБ» (Беларусь, 4,48%)
* ShoreCap International (ЗША, 4,07%)
* ShoreBank International (ЗША, 1,82%)

Банк зарэгістраваны пастановаю Нацыянальнага банка Беларусі №119 ад 28 жніўня 2008 року. Урачыстае адкрыцьцё банка адбылося ў кастрычніку 2008 году.

18 кастрычніка 2013 року 95,52% акцыяў замежных уладальнікаў былі прададзеныя банкаўскай холдынгавай кампаніі Getin Holding, якая ўжо валодае ў Беларусі банкам Ідэя Банк.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Былыя банкі Беларусі
Катэгорыя:Зьніклі ў 2015 годзе
Новы Запавет Мікаэля Агрыкалы

**Se Wsi Testamenti** () — першы пераклад Новага Запавету на фінскую мову, выкананы Мікаэлем Агрыкалам, біскупам Турку. Пераклад быў скончаны да 1543 року, пасьля чаго цягам яшчэ пяці гадоў дапрацоўваўся, перш чым пабачыў сьвет; агулам праца заняла 11 гадоў. У 1548 Новы Запавет, заснаваны на дыялекце Турку, быў аддрукаваны ў Стакгольме.

«Testamenti» складаецца з 718 старонак і багата ілюстраваны. Мае дзьве прадмовы. У практычнай прадмове Агрыкала абгрунтоўвае выкарыстаньне дыялекту Турку і апавядае, як хрысьціянства трапіла ў Фінляндыю. У тэалягічнай прадмове вядзецца пра тое, што пераклад Агрыкалы заснаваны на грэцкім арыгінале, лацінскім зборы Эразма Ратэрдамскага, нямецкім перакладзе Марціна Лютэра, а таксама на швэдзкай Бібліі Оляўса Пэтры.

Катэгорыя:Пераклады Бібліі на фінскую мову
Катэгорыя:Кнігі 1548 году
Краліцкая Біблія

**Кра́ліцкая Бі́блія** () — першы поўны пераклад Бібліі на чэскую мову, выкананы з арыгіналу. Выкананы ў пратэстанцкім каноне.

## Мінуўшчына
Пераклад быў зьдзейсьнены чэскімі братамі па дабраславеньні сэньёра Яна Благаслава. Быў выдадзены ў мясцовасьці Краліцы ў Маравіі, адкуль і паходзіць назва перакладу. Першае выданьне складалася з шасьці тамоў і выйшла ў 1579—1593 роках. Найбольш папулярным стала трэцяе выданьне 1613 року, якое да цяперашняга дню стала найбольш распаўсюджанай і ўжыванай вэрсіяй Бібліі на чэскай мове.

## Новая Краліцкая Біблія

У 1994—2009 роках у асяродзьдзі эвангельскіх хрысьціянаў быў выкананы новы пераклад Бібліі пад першапачатковай назваю «Новая Краліцкая Біблія». Ён, аднак, ня быў заснаваны на традыцыйнай Краліцкай Бібліі, як першапачаткова было заплянавана. Гэта стала адною з прычынаў, па якіх пад канец працы пераклад атрымаў назву «Біблія ў перакладзе XXI стагодзьдзя».

## Вонкавыя спасылкі
* Арыгінальнае выданьне Краліцкай Бібліі XVI стагодзьдзя
* Трэцяе выданьне

Катэгорыя:Пераклады Бібліі на чэскую мову
Катэгорыя:Пратэстанцкія пераклады Бібліі
Яўген Барсукоў

**Яўге́н Барсукоў** ( 5 ліпеня 1990 году, Гомель) — беларускі футбаліст, паўабаронца «Гомля».

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец гомельскага футболу. У 2006 годзе пачаў выступаць за дубль «Гомля». З 2008 году пачаў таксама прыцягвацца да асноўнай каманды, але працягваў гуляць пераважна за клюбны дубль. У сэзонах 2008—2009 гадоў згуляў ў Найвышэйшай лізе 9 матчаў. Паводле вынікаў сэзону 2009 году «Гомель» вылецеў у Першую лігу, пасьля чаго Барсукоў быў пераведзены ў асноўны склад і дапамог камандзе вярнуць месца ў эліце. У сьнежні 2010 году падоўжыў кантракт з «Гомлем», але на яго ўжо не разьлічвалі ў асноўным складзе, таму нападнік быў аддадзены ў гадавую арэнду ў рэчыцкі «Ведрыч-97». У рэчыцкім клюбе здолеў замацавацца ў галоўнай камандзе, а пазьней арэнда гульца была падоўжаная.

У ліпені 2013 году вярнуўся з арэнды ў «Гомель», аднак згуляў за каманду толькі адзін матч, якім была сустрэча 21 ліпеня супраць менскага «Дынама», калі выйшаў на замену ў пачатку другога тайму, але праз паўгадзіны быў заменены. Ужо ў жніўні канчаткова зышоў з гомельскага клюбу, зноў далучыўшыся да «Ведрыча-97» у якасьці свабоднага агента. У 2014 годзе дапамог рэчыцкаму клюбу, які зьмяніў назву на «Рэчыца-2014» заняць высокае пятае месца ў Першай лізе, але на наступны год у сувязі зь фінансавымі праблемамі клюбу пакінуў яго і стаў гульцом «Гомельчыгунтрансу».

У пачатку 2016 году праходзіў прагляд у «Віцебску», але беспасьпяхова. Пазьней зноў стаў гульцом «Гомля». У сэзоне 2016 году з 10 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды і дапамог ёй атрымаць перамогу ў Першай лізе. У сьнежні 2016 году падоўжыў кантракт з клюбам. У першай палове сэзону 2017 году пераважна зьяўляўся на полі, выходзічы на замену. У выніку ў 11 матчах забіў два галы.

У ліпені 2017 году пакінуў гомельскі клюб і неўзабаве стаў гульцом магілёўскага «Дняпра», дзе замацаваўся ў пачатковым складзе. У студзені 2018 году на год падоўжыў кантракт з магілёўцамі. У сэзоне 2018 году быў трывалым гульцом першай адзінаццатцы, але ня здолеў выратаваць магілёўскую каманду ад вылету ў Першую лігу. У сьнежні 2018 году далучыўся да «Смалявічаў». Замацаваўся ў стартавым складзе каманды, з 15 галамі стаў ейным найлепшым бамбардзірам у сэзоне і дапамог вярнуцца ў Найвышэйшую лігу. У студзені 2020 году падоўжыў кантракт з клюбам зь Менскай вобласьці.

У чэрвені 2020 году далучыўся да мазырскай «Славіі», дзе таксама хутка замацаваўся ў складзе. У сэзоне 2021 году з шасьцю галамі стаў другім бамбардзірам каманды. У сьнежні 2021 году падоўжыў кантракт з мазырчукамі. У сэзоне 2022 году быў капітанам каманды. У сьнежні 2023 году пакінуў клюб і ў студзені 2024 году вярнуўся ў «Гомель». У новым сэзоне на паўгады выбыў праз траўму, а ў студзені 2025 году склаў новы кантракт з клюбам.

### Міжнародная
Гуляў за юніёрскую зборную Беларусі ў кваліфікацыі чэмпіянату Эўропы. У 2010 годзе правёў таксама чатыры матчы за зборную Беларусі (да 20 гадоў).

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Гомелю»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Геранім Стрыдонскі

**Геранім Стрыдонскі** (330, Стрыдон, Далмацыя, Рымская імпэрыя — 30 верасьня 420, Бэтлеем, Юдэя, Бізантыйская імпэрыя) — пісьменьнік-палеміст, філёляг, перакладнік на лацінскую мову тэкстаў Бібліі. Тэкст ягонага перакладу, вядомы пад назваю Вульгата, на Трыенскім царкоўным саборы (1545) быў прызнаны кананічным, а сам Геранім лічыцца адным зь вялікіх айцоў хрысьціянскай царквы, якога каталіцкі касьцёл прылічыў да сьвятых.

Нарадзіўся ў Далмацыі ў 330 годзе ў сям’і грэка або ілірыйца. У Рыме атрымаў выдатную для свайго часу адукацыю, потым наведаў іншыя навуковыя цэнтры. У 373 накіраваўся на Блізкі Усход, папярэдне прыняўшы хрысьціянства. Два гады правёў у Антыёхіі, пасьля накіраваўся ў Халкідонскую пустыню, дзе аддаўся подзьвігам аскетызму, вывучэньню габрэйскай і халдзейскай моў. Наведаўшы Палестыну, Геранім накіраваўся ў Канстанцінопаль, а адтуль зноў у Рым, дзе папа Дамас I зрабіў яго сваім дарадчыкам. Пасьля сьмерці папы (385) назаўсёды пакінуў сталіцу імпэрыі, вярнуўся ў Палестыну і пасяліўся ў Бэтлееме, дзе заснаваў мужчынскі манастыр, вучыў дзяцей і манахаў. Там ён сабраў вялікую бібліятэку, паглыбляў свае веды па старажытных мовах і літаратурах і займаўся перакладам Бібліі на лацінскую мову. Пераклад Гераніма, вядомы пад назвай Вульгаты, пасьля афіцыйна быў прызнаны каталіцкай царквой кананічным. Ён напісаў шэраг палемічных твораў на розныя тэмы, тлумачэньняў да асобных біблейскіх кніг (кніга Роду, Эклезіяст, Эвангельле паводле Мацьвея, Пасланьні апостала Паўла й інш.), якія ў хрысьціянскай літаратуры лічацца аднымі з найлепшых. Ягоныя дагматычныя творы маюць востра палемічны характар, бо іх аўтар быў выдатным майстрам палемікі. За сваё жыцьцё Геранім напісаў каля 180 твораў. Памёр у Бэтлееме каля 419. Праваслаўная царква называе яго блажэнным, а каталіцкая прылічыла да сьвятых.

Апроч таго, Геранім пакінуў некалькі істотных гістарычных працаў, у тым ліку кнігу «Пра знакамітых мужоў» (*De viris illustribus*).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* St. Jerome // Каталіцкая энцыкляпэдыя 
* Сьвяты Геранім у жывапісе

### Сачыненьні
* Хроніка
* Поўны тэкст Вульгаты з прадмовай Ераніма
* Некаторыя лацінскія тэксты
* Ангельскі пераклад прадмоў да біблейскіх кніг і камэнтара на кн. Данііла


Катэгорыя:Нарадзіліся ў 342 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Славеніі
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі на лацінскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі на лацінскую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі са старажытнагрэцкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з іўрыту
Катэгорыя:Патрыстыка
Катэгорыя:Каталіцкія багасловы
Катэгорыя:Перакладазнаўцы
Катэгорыя:Сьвятыя Адзінай Царквы
Катэгорыя:Сьвятыя Залатой легенды
Катэгорыя:Асобы лютэранскага літургічнага календара
Катэгорыя:Праваслаўныя блаславёныя
Катэгорыя:Хрысьціянскія літаратары
Катэгорыя:Старажытнарымскія літаратары
Катэгорыя:Памерлі ў Бэтлееме
Катэгорыя:Пахаваныя ў Бэтлееме
Ліга Эўропы УЭФА 2010—2011 гадоў

**[[Ліга Эўропы УЭФА]] 2010—2011 гадоў** — другі розыгрыш прыза з часу зьмены назвы з Кубка УЭФА. Фінал адбыўся на стадыёне «Авіва» ў Дубліне 18 траўня 2011 году, дзе сустрэліся партугальскія «Порту» і «Брага». Другую перамогу ў сваёй гісторыі атрымаў «Порту».

## Кваліфікацыйныя раўнды
### Першы кваліфікацыйны раўнд

### Другі кваліфікацыйны раўнд

### Трэці кваліфікацыйны раўнд

## Раўнд плэй-оф

## Групавы этап

### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

### Група E

### Група F

### Група G

### Група H

### Група I

### Група J

### Група K

### Група L

## 1/16 фіналу

## 1/8 фіналу

## 1/4 фіналу

## 1/2 фіналу

## Фінал

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

2010
Катэгорыя:2010 год у футболе
Катэгорыя:2011 год у футболе
Харчовы дадатак

**Харчовы дадатак** — уведзенае падчас вытворчасьці і гандлю ў харчовы выраб рэчыва для захаваньня і наданьня водару, смаку і выгляду. Воцатная і малочная кісьлі, кухонная соль выкарыстоўваюцца цягам тысячагодзьдзяў. Шырокае выкарыстаньне большасьці іншых распачалося ў другой палове ХХ стагодзьдзя з разьвіцьцём вонкавага гандлю і выяўнай, каляровай рэклямы.

## Віды
Паводле прызначэньня падзяляюцца на: антыакісьляльнікі (Е300-399), вільгацезахавальнікі, водара- і смакаўзмацняльнікі (Е600-699), глазуравальнікі (Е1000), жэлявальнікі, кансэрванты (Е200-299), загушчальнікі (Е300-399), мукаапрацоўнікі, падсаладжальнікі (Е1000), пенагасьнікі (Е900-999), пенаўтваральнікі, разрыхляльнікі (Е1000), рэгулятары кіслотнасьці (Е1000), стабілізатары (Е300-399), фарбавальнікі (E100-182), хлебазапякальнікі і эмульгатары (Е500-599).

## Бясьпека
Аб’яднаны камітэт экспэртаў па харчовых дадатках Сусьветнай арганізацыі здароўя і Харчова-сельскагаспадарчай арганізацыі Аб'яднаных нацыяў ухваляе выкарыстаньне рэчыва ў харчовай вытворасьці пры бясьпечнасьці ў досьледах на жывёлах. Аднак Эўрапейскае агенцтва па харчовых стандартах досьледна выявіла ператраўліваньне сынтэтычнага азазлучэньня (Е128), раней дазволенага ў якасьці чырвонага фарбальніка кілбасаў і мяса, у атрутны анілін.

## Беларусь
У Беларусі пры вытворчасьці харчаваньня для дзяцей першага году жыцьця з харчовых дадаткаў дапушчаецца выкарыстаньне толькі солі. У вырабах для дзяцей да трох гадоў выключаецца выкарыстаньне генэтычна зьмененай сыравіны.

## Крыніцы


Катэгорыя:Кулінарыя
Катэгорыя:Харчовая прамысловасьць
Кніга прарока Эздры

**Кні́га Э́здры** (Эзры) — пятнаццатая кніга Старога Запавету, 36-я частка Танаху, 10-я кніга Кетувім. Напісаная Эздрам прыкладна да 460 да н. э. ў Ерусаліме. Ахоплівае пэрыяд ад 537 да ~ 467 да н. э.

Першая частка (разьдзелы 1—6) распавядае пра аднаўленьне Ерусалімскага храму, другая частка (разьдзелы 7—10) — пра паход у Ерусалім і стварэньне жыдоўскай грамады.

## Вонкавыя спасылкі
* Кніга Эздры ў перакладзе Васіля Сёмухі

Катэгорыя:Кнігі Старога Запавету
Катэгорыя:Кетувім
Чорная Волга

**Чо́рная «Во́лга»** — гарадзкая легенда, распаўсюджаная пераважна ў 1960—1970-я ў Польшчы, РСФСР, БССР, УССР і МНР. Паводле легенды, чорны (паводле іншай легенды чырвоны) лімузін Волга (зь белымі абадамі, белымі фіранкамі ці іншымі белымі элемэнтамі) займаўся выкраданьнем людзей, асабліва дзяцей. Паводле розных вэрсіяў, кіроўцамі былі сьвятары, манашкі, жыды, вампіры, сатаністы ці сам сатана.

Кроў выкрадзеных дзяцей нібыта выкарыстоўвалі дзеля ацаленьня багатых заходнікаў ці арабаў, хворых на лейкемію; сярод іншых варыянтаў было таксама выкарыстаньне іхніх унутраных органаў ці выкраданьне КГБ.

Напрыканцы XX стагодзьдзя легенда ўваскросла, толькі ролю «Волгі» стаў выконваць BMW ці Mercedes, часам уяўлены з рагамі замест бакавых люстэрак. Кіроўца гэтых аўтамабіляў, паводле легенды, пытаўся мінакоў пра час, а калі яны набліжаліся, забіваў іх; паводле іншае легенды, яны паміралі празь дзень акурат у гэты самы час.

Варта заўважыць, што ў Савецкім Саюзе легкавік «Волга» быў самым дарагім, таму на іх езьдзілі звычайна намэнклятуршчыкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Гарадзкія легенды
Катэгорыя:Горкаўскі аўтамабільны завод
Бэчэй (футбольны клюб)

«**Бэчэй**» () — сэрбскі футбольны клюб з гораду Бэчэй. Заснаваны ў 1918 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* FK Bečej. National Football Teams.

Катэгорыя:Бэчэй