Царква Сьвятой Тройцы (Вільня)

**Царква Сьвятой Тройцы** — помнік гісторыі і архітэктуры XVI—XIX стагодзьдзяў у Вільні. Знаходзіцца ў Старым Месьце, на Вастрабрамскай вуліцы. Дзее. Твор гатычнай архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага і барока, мастацкае аблічча якога пацярпела ў выніку маскоўскай перабудовы. Аб’ект Рэгістру культурных каштоўнасьцяў Летувы.

Траецкая царква — адна з найстарэйшых у Вільні, заснаваная на месцы казьні віленскіх мучанікаў. Архітэктурная дамінанта комплексу Траецкага базылянскага манастыра.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першую драўляную Траецкую царкву ў Вільні збудавалі ў 1347 годзе ў дуброве, на месцы казьні Віленскіх мучанікаў сьвятых Антона, Яна і Яўстаха. У 1514—1516 гадох з фундацыі Канстантына Астроскага збудавалі мураваную царкву абарончага тыпу. У канцы XVI або пачатку XVII стагодзьдзя ўнутраныя сьцены царквы атынкавалі і аздобілі фрэскамі.

Па складаньні Берасьцейскай уніі царква разам з манастыром адразу прынялі яе. У 1622—1624 гадох да бакавых фасадаў царквы прыбудавалі дзьве капліцы і рызьніцу. Направа ад уваходу разьмясьцілася капліца, збудаваная на сродкі Януша Скуміна Тышкевіча і асьвячоная пад тытулам Покрыва Багародзіцы. Налева ад уваходу — капліца Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа, неўзабаве прыстасаваная пад царкву жаночага базылянскага манастыра.

У 1706 і 1748 гадох царква атрымала моцныя пашкоджаньні ад пажараў. Неўзабаве яе аднавілі ў барокавым стылі: на месцы заходняй сьцяны зрабілі прыбудову, якая надала інтэр’еру базылікальную падоўжанасьць. У адноўленай царкве, апроч галоўнага алтара, уладкавалі шэсьць новых — Сьвятога Крыжа, Сьвятога Васіля Вялікага, Божай Маці, Сьвятога Язафата (Кунцэвіча), Сьвятога Мікалая і Сьвятога Анупрэя. Перад галоўным алтаром паставілі здымны іканастас.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Вільня апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, царква працягвала дзеяць як уніяцкая.

Па гвалтоўнай ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы ў 1839 годзе расейскія ўлады адабралі царкву ў Сьвятога Пасаду і перадалі ў валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). Адначасна з канчатковай ліквідацыяй манастыра ў 1869 годзе, мастацкае аблічча царквы зьнявечылі маскоўскай перабудовай паводле праекту расейскага архітэктара Мікалая Чагіна. У 1878 годзе на кутнімі кампартамэнтамі заходняй часткі царквы надбудавалі дзьве невялікія вежы. У канцы XIX — пачатку XX ст. да ўсходняга фасаду капліцы Покрыва Багародзіцы прыбудавалі царква Сьвятога Яна Багаслова.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе абразы, якія захоўваліся ў манастырскай царкве, вывезьлі ў Расею.

### Найноўшы час
У 1940 годзе савецкія ўлады зачынілі царкву.

У 1991 годзе ўлады Летувы перадалі царкву Ўкраінскай грэцка-каталіцкай царкве.

## Архітэктура

Помнік гатычнай архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага і барока, мастацкае аблічча якога пацярпела ў выніку маскоўскай перабудовы.

Гэта прастакутная ў пляне 3-нэфавая пабудова пад 2-схільным дахам, якая заканчваецца трыма паўцыркулярнымі апсыдамі. Ад пачатку мела блізкі да квадрата плян, купал і фартыфікацыйныя элемэнты (схаваныя пад тынкоўкай масіўныя сьцены гатычнага мура захавалі сьляды контрфорсаў). У выніку рэканструкцыя 1761 году пад кіраўніцтвам Яна Глаўбіца на кутох заходняга і ўсходняга фасадаў збудавалі чатыры вежы (захаваліся дзьве пры ўсходнім фасадзе). 2-ярусныя вежы з валютамі і ляпнінай у пляне маюць форму авалу, кожны ярус аздабляецца чатырма парамі пілястраў. Вежы завяршаюцца купаламі-банямі ў выглядзе званоў з глухімі імітацыямі паддашкавых акенцаў. Да паўночнага і паўднёвага фасадаў далучаюцца капліцы. 

У выніку маскоўскай перабудовы 1869 году надбудавалі невялікія вежы над галоўным заходнім фасадам і паставілі новы ўсходні франтон кілепадобнай формы, а таксама зрабілі драўляны купал з размаляванымі вокнамі (разабраны ў сярэдзіне XX ст.).

Унутраная прастора перакрываецца крыжовымі скляпеньнямі. Масіўныя 8-гранныя пілёны завяршаюцца стукавымі капітэлямі. Пад тынкам на сьценах захаваліся сьляды фрэсак. Інтэр’ер аздабляюць клясыцыстычны алтар і арган. На пілёнах, якія падтрымлівалі купал, разьмяшчаліся выявы сьвятых. Драўляны іканастас быў простым, пафарбаваныьм алейнай фарбай і месцамі аздоблены пазалотай. Абраз Збаўцы ў царскай браме зьмяшчаўся ў масіўнай срэбранай шаце. У інтэре’ры захоўваліся абразы, напісаныя Янам Хруцкім, які быў сынам уніяцкага сьвятара, а таксама абразы Сьвятога Анупрэя, сьвятых апосталаў Пятра і Паўла ды іншыя, выкананыя Францішкам Смуглевічам.

У паўднёвай сьцяне на вышыні прыкладна аднаго мэтра ад падлогі месьціцца надмагільная мэталёвая рэльефная пліта (памерам 1,55 на 2,25 мэтра) канца XVI стагодзьдзя. Пліта складаецца зь дзьвюх частак: у левай частцы знаходзіцца гербавы картуш, вакол якога — ляўровы вянок, лісьце аканта і галоўкі анёлаў, направа — апраўленае арнамэнтам надмагільле з кірылічнай эпітафіяй віленскага бурмістра Апанаса Брагі і яго сына Антона:

Мастацкім асаблівасьцям гэтага надмагільля прысьвяціла свае працы летувіская дасьледніца Марыя Матушакайце.

У процілеглай паўночнай сьцяне месьціцца пліта з эпітафіяй сёстрам Яленскім, якія памерлі ў 1757 і 1758 гадох. 

Налева ад галоўнага ўваходу пры заходнім фасадзе, у нішы — выява сьвятых віленскіх мучанікаў Антонія, Яна і Яўстаха. Пад гэтай нішай зьмяшчаецца мэталёвая мэмарыяльная табліца. Побач з уваходам у царкву ёсьць мэмарыяльная шыльда ў памяць Сьвятога Язафата (Кунцэвіча).

У капліцы направа ад уваходу ў багатым мармуровым саркафагу спачыў яе фундатар Ян Скумін Тышкевіч з сваёй жонкай Барбарай, народжанай Нарушэвіч, пра што сьведчыць надпіс на пліце ў сьцяне.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Vilnia, Trajeckaja. Вільня, Траецкая (XVI).jpg|XVI ст.
Vilnia, Trajeckaja. Вільня, Траецкая (I. Trutnev, 1870).jpg|Па маскоўскай перабудове. І. Трутнеў, 1870 г.
Vilnia, Trajeckaja. Вільня, Траецкая (I. Trutnev, 1870, 1885).jpg|1885 г.
Vilnia, Trajeckaja. Вільня, Траецкая (1889).jpg|1889 г.


Vilnia, Trajeckaja. Вільня, Траецкая (1890).jpg|1890 г.
Vilnia, Trajeckaja. Вільня, Траецкая (A. Römer, 1891).jpg|А. Ромэр, 1891 г.
Vilnia, Trajeckaja. Вільня, Траецкая (W. Güthlen, 1917).jpg|В. Гютлен, 1917 г.
Vilnia, Trajeckaja. Вільня, Траецкая (1927).jpg|1927 г.


### Гістарычныя здымкі

Vilnia, Vastrabramskaja, Trajeckaja. Вільня, Вастрабрамская, Траецкая (1863).jpg|1863 г.
Vilnia, Vastrabramskaja. Вільня, Вастрабрамская (S. Fleury, 1895-1905).jpg|Па маскоўскай перабудове. С. Флёры, 1895—1905 гг.
Vilnia, Vastrabramskaja, Duchaŭski-Trajeckaja. Вільня, Вастрабрамская, Духаўскі-Траецкая (J. Bułhak, 1913-15).jpg|Я. Булгак, 1913—1915 гг.
Vilnia, Trajeckaja. Вільня, Траецкая (P. Vałyncevič, 1901-14).jpg|П. Валынцэвіч, да 1915 г.


Vilnia. Вільня (1915-18).jpg
Vilnia, Duchaŭski-Bazylanski. Вільня, Духаўскі-Базылянскі (J. Bułhak, 1917).jpg|Я. Булгак, 1917 г.
Vilnia, Trajeckaja. Вільня, Траецкая (J. Bułhak, 1917).jpg|Я. Булгак, 1917 г.
Vilnia, Vastrabramskaja, Duchaŭski-Trajeckaja. Вільня, Вастрабрамская, Духаўскі-Траецкая (J. Bułhak, 1917).jpg|Я. Булгак, 1917 г.


Vilnia, Trajeckaja. Вільня, Траецкая (J. Bułhak, 1919).jpg|Я. Булгак, 1919 г.
Vilnia, Trajeckaja. Вільня, Траецкая (1919).jpg|1919 г.
Vilnia, Trajeckaja. Вільня, Траецкая (1923).jpg|1923 г.
Vilnia, Vastrabramskaja, Duchaŭski-Trajeckaja. Вільня, Вастрабрамская, Духаўскі-Траецкая (H. Poddębski, 1937).jpg|Г. Паддэмбскі, 1937 г.


### Сучасныя здымкі

Vilnius Landmarks 132.jpg|Вежа
Vilnius Landmarks 134.jpg|Інтэр'ер
Exterior fresco (front facade; right) of the Church of Holy Trinity in Vilnius, Lithuania.jpg|Фрэска
Epitaph of Braga02.JPG|Эпітафія бурмістра Афанасія Брагі


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Вільня
Храмы Вільні
Вільня
Вільня
Вільня