open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікалай Сьвятаполк-Чацьвярцінскі

**Мікалай Сьвятаполк-Чацьвярцінскі** (, ? — ) — князь, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Пасол на соймы 1632, 1639, 1648. дэпутат Кароннага трыбунала ў 1649, каралеўскі ротмістр, з 5 лютага 1649 году «па Гедэоне Раецкам» кашталян менскі.

З роду князей Сьвятаполк-Чацьвярцінскіх герба ўласнага «Пагоня руская зьменая», сын брацлаўскага падкаморыя Стэфана і Ганны Бокій.

У 1634 пазычыў пэўную суму свайму стрыю Фёдару, а ў 1645 судзіўся аб зьбеглых у Косьніцу падданых са Станіслаўскім. У 1664 удзельнічаў у падзеле маёнткаў з братам Стэфанам.

Быў актыўным абаронцам праваслаўя. Адхіліў прапанову Багдана Хмяльніцкага далучыцца да казацкага паўстаньня, як каралеўскі ротмістар прыняў удзел у бітвах з казакамі пад Зборавам (1649) і Берастэчкам (1651).

Ажаніўся на дачцы князя Льва Саламярэцкага Даміцэле, ад якой атрымаў маёнткі Сэхаў, Курчыца і Варонье, і меў трох сыноў: каралеўскага ротмістра Стэфана, Мікалая Адама й Аляксандра Гіляры.

## Крыніцы

## Літаратура
* Boniecki A. Herbarz polski, T. 1-17, dodatek — Warszawa 1899—1913.
* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, T. 1-15 — Warszawa 1904—1938.
* 

Катэгорыя:Кашталяны менскія
Спадарожнікавая сувязь

**Спадарожнікавая сувязь** — адзін зь відаў радыёсувязі, заснаваны на выкарыстаньні штучных спадарожнікаў у якасьці рэтрансьлятараў. Спадарожнікавая сувязь ажыцьцяўляецца паміж зямнымі станцыямі, якія могуць быць як стацыянарнымі, гэтак і перасоўнымі.

Спадарожнікавая сувязь зьяўляецца разьвіцьцём традыцыйнай радыёрэлейнай сувязі шляхам вынясеньня рэтрансьлятару на вельмі высокую вышыню (ад сотняў да дзясяткаў тысячаў км). Праз тое, што зона яго бачнасьці ў гэтым выпадку — амаль палова зямнога шару, то неабходнасьць у ланцугу рэтрансьлятараў адпадае — у большасьці выпадкаў дастаткова і аднаго.
Глазаўскі сельсавет

**Глазаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёну Гомельскай вобласьці. Цэнтар савету — вёска Глазаўка.

## Гісторыя
1 сьнежня 2009 году сельсавет ліквідаваны рашэньнем Гомельскага абласнога Савету дэпутатаў, населеныя пункты — Васільеўка, Глазаўка, Дзікава, Жытанежжа, Іванаўка, Новы Сьвет, Чарняцін — перададзеныя ў склад Марозавіцкага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Буда-Кашалёўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2009 годзе
Яўген Крылатаў

**Яўге́н Па́ўлавіч Крыла́таў** (23 лютага 1934, Лысьва, Сьвярдлоўская вобласьць, РСФСР — 8 траўня 2019, Масква, Расея) — савецкі і расейскі кампазытар. Напісаў музыку болей чым да 120 фільмаў і мультфільмаў. Сябра Саюзу кампазытараў, Саюзу кінэматаграфістаў і Саюзу тэатральных дзеячоў Расеі. Жыве і працуе ў Маскве.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 23 лютага 1934 року ў месьце Лысьва Сьвярдлоўскай вобласьці. Бацька — Павал Крылатаў (1908 р. нар.), маці — Зоя Крылатава (1912 р. нар.). Калі Яўгену было 2 рокі, сям’я пераехала ў Матавіліху — працоўнае прымесьце Пярмі, дзе ягоныя бацькі працавалі на заводзе.

Скончыў Матавіліхінскую музычную школу, Пермскую музычную вучэльню. У 1953—1959 — у Маскоўскай кансэрваторыі па клясе сачыненьня і па клясе фартэпіяна. Сярод ягоных дыплёмных працаў — фартэпіянны канцэрт, «Памірскае капрычыё», балет «Цветик-семицветик».

Працаваў у драматычным тэатры, ягоныя творы пачынаюць гучаць па радыё. Яўген Крылатаў пісаў музыку да спэктакляў Малога тэатру, Рыскага тэатру расейскай драмы, ТЮЗу і інш.

Пачаткам яго шырокае кампазытарскае вядомасьці стала музыка да мультыплікацыйных фільмаў «Умка» (1965) і «Дзед Мароз і лета»; кінафільмаў «Пра каханьне» (1970), «Здабытак рэспублікі» (1971), «Вох ужо гэтая Наста» (1971).

Напісаў музыку да мастацкіх карцін «И тогда я сказал — нет…» (1973), «Ищу человека» (1973), «Не болит голова у дятла» (1974), «Смятение чувств» (1977), «И это всё о нём» (1977), «С любимыми не расставайтесь» (1979), «Приключения Электроника» (1979), «Гостья из будущего» (1985), «Лиловый шар» (1987), «Не покидай…» (1989), «Первый мост» (1995), «Дети понедельника» (1997), мультыплікацыйнае трылёгіі «Трое из Простоквашино» і шматлікіх іншых. Зьяўляецца аўтарам музыкі да болей чым 140 фільмаў — дакумэнтальных, мастацкіх і мультыплікацыйных.

## Сям’я
Жонка — Сявіль Крылатава (1936 р. нар.), юрыст. Сын — Павал Крылатаў (1958 р. нар.), кінасцэнарыст, аўтар сцэнараў да фільмаў «Бабнік», «Паварот ключа» і інш. Дачка — Марыя Крылатава (1965 р. нар.) — музыказнаўца паводле адукацыі, прысьвяціла сябе вывучэньню хрысьціянства.

## Узнагароды
* 1982 — Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР
* 1984 — Ляўрэат прэміі Ленінскага камсамолу
* 1994 — Народны артыст Расеі
* 2003 — Ляўрэат прэміі імя Масквы
* 2004 — Ганаровы грамадзянін Пермскай вобласьці

## Літаратура
* Кино: Энциклопедический словарь. М., 1987.&nbsp;— С.217;
* Музыка: Большой Энциклопедический словарь. М.. 1998.&nbsp;— С.280.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пермскім краі
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі Ленінскага камсамолу
Катэгорыя:Народныя артысты Расеі
Катэгорыя:Савецкія кампазытары
Катэгорыя:Расейскія кампазытары
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскай кансэрваторыі
Пачуцьцёвая повязь

**Пачуцьцёвая повязь** — прыхільныя паводзіны адной асобы да іншай, пры якіх абедзьве асобы імкнуцца заставацца ў непасрэднай блізкасьці адно да аднаго. Такой повязі ўласьцівыя:
* устойлівасьць;
* незаменнасьць азначанай асобы;
* пачуцьцёва значныя дачыненьні;
* асабістае жаданьне падтрымліваць сувязі з азначанаю асобаю;
* адчуваньне суму або пакуты ад нявольнае адасобленасьці ад азначанай асобы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Псыхалёгія
Катэгорыя:Міжасабовыя адносіны
Катэгорыя:Паводзіны
Катэгорыя:Асабістае жыцьцё
Пэтра Квітава

**Пэ́тра Кві́тава** (;  8 сакавіка 1990 году, Білавэц)&nbsp;— чэская тэнісістка-прафэсіяналка. З 7 траўня 2011 году ўваходзіць у першую дзясятку сусьветнага рэйтынгу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне WTA

Катэгорыя:Чэскія тэнісісткі
Катэгорыя:Чэскія тэнісісты і тэнісісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году
Катэгорыя:Пераможцы Ўімбэлданскага турніру
Яўген Ліпковіч

**Яўге́н Ліпко́віч** ( 1958 г.) — беларускі грамадзкі актывіст, блогер, пісьменьнік. Вядомы пад сваім нікам ў ЖЖ як lipkovichea.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў 1958 годзе ў Менску ў сям’і служачых. Скончыў 10-ю фізыка-матэматычную школу г. Менску, паступіў вучыцца ў Беларускі політэхнічны інстытут, які так і ня скончыў.

Да 1988 году працаваў сьлесарам кантрольна-вымяральнага абсталяваньня на заводзе «Гарызонт» у Менску, пасьля заняўся прыватным бізнэсам. У 1994 годзе вёў калёнку ў газэце «Знамя юности».

Зрабіўся вядомым дзякуючы барацьбе за захаваньне ў Менску Севастопальскага парку, вяртаньне ў продаж абястлушчанага кефіру, спаленьню кнігаў Мікалая Чаргінца. У 2010 годзе балятаваўся ў дэпутаты Менскага гарадзкога савету дэпутатаў.

У 2014 годзе выйшаў зборнік апавяданьняў Ліпковіча «Лето из переулка» ().

Жанаты, мае дачку.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Блог Яўгена Ліпковіча
* Блоггера Липковича в депутаты
* Корни белорусской политики. Евгений Липкович
* Яўген Ліпковіч — colorадскі зубр беларускай палітыкі
* «Играть в «подкидного» по правилам Минспорта»
* Інтэрвію зь Ліпковічам на сайце Ultra-Music
* Евгений Липкович: ПВТ в Беларуси создали евреи-возвращенцы, а кто же ещё?!

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія блогеры
Карл Краўс

**Карл Краўс** (, 28 красавіка 1874, Ічын, Аўстра-Вугоршчына, цяпер у Чэхіі — 12 чэрвеня 1936, Вена, Аўстрыя) — аўстрыйскі пісьменьнік, паэт-сатырык, літаратурны і мастацкі крытык, фэльетаніст, публіцыст, унікальная фігура ў нямецкамоўным грамадзкім і культурным жыцьці першай трэці XX ст.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аўстрыйскія літаратары
Сяргей Сурыновіч

**Сярге́й Сурыно́віч** (псэўд. *Яўген Бартніцкі*;  13 красавіка 1976, в. Лугамавічы, Івейскі раён) — беларускі бібліст,  доктар біблійнай тэалёгіі, сьвятар рымскага абраду, канонік Віцебскага катэдральнага капітула.

## Біяграфія
Нарадзіўся 13 красавіка 1976 у вёсцы Лугамавічы Івейскага раёну ў сям’і настаўніка. У 1993 годзе скончыў Івейскую сярэднюю школу, а адначасова зь ёй музычную па клясе баяна. З 1993 году вучыўся ў Гарадзенскае духоўнай сэмінарыі, а з 1997 у Пецярбурскае духоўнай сэмінарыі, якую пасьпяхова скончыў у 2000 годзе, абараняючы працу па багаслоўі ў Лятэранскім унівэрсытэце ў Рыме, магістар тэалёгіі. У 1999—2000 рэдагаваў газэту «Krynica» Таварыства беларусаў Санкт-Пецярбурга. Застаўся ў Расеі і потым служыў на Каўказе, Урале (Перм), у Калінінградзе. З 2002 выкладаў беларускую мову ў Пермскім дзяржаўным пэдунівэрсытэце, як аспірант кафедры агульнага мовазнаўства. Служыў у Віцебску як пробашч парафіі Сьвятога Духа (да 2008 г.). Служыў пробашчам парафіі Божага Провіду ў Слабодцы Браслаўскага раёну (да 2012 г.). Служыў пробашчам у касьцёле Найсьвяцейшай Тройцы і кляштары бернардынаў у Друі (да 2024 г). З 1 ліпеня 2024 года — пробашч парафіі сьвятога Антонія Падуанскага ў Віцебску.

## Навуковая дзейнасьць
У 2019 годзе ва Ўнівэрсытэце кардынала Стэфана Вышынскага ў Варшаве (Польшча) абараніў доктарскую дысэртацыю. Абароненая праца была напісана на катэдры экзэгетыкі Новага Запавету тэалягічнага факультэту Інстытуту біблійных навук на тэму: «Прынцыпы ўтварэньня антрапонімаў і тапонімаў у перакладах Новага Запавету на сучасную беларускую мову».

Аўтар  практычнай транскрыпцыі імён уласных і геаграфічных назваў з старажытнагрэцкай мовы.

Ад 2008 году Сяргей Сурыновіч пачаў працу па алічбоўваньні ўсіх вядомых беларускіх перакладаў Бібліі.

Валодае іўрытам, грэцкай, польскай, нямецкай, украінскай мовамі.

## Творчасьць
Дэбютаваў вершаванай містэрыяй для дзяцей «Батлейка» («Дыялог», 1998). Аўтар зборнікаў паэзіі «Летуценьнік» (1999), «Пакліканьне» (2000). Больш за 50 публікацыяў у беларускім друку, вершы айца Сяргея друкаваліся ў часопісах «Дыялог», «Беларусь», у газэтах «Наша слова», «Голас Радзімы», «Царква».

Арганізатар Друйскага мастацкага пленэру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Яўген Бартніцкі. Родныя вобразы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івейскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1976 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 13 красавіка
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Дактары навук
Катэгорыя:Беларускія багасловы
Катэгорыя:Беларускія біблісты
Беларускі дзень

**«Беларускі дзень»** (7 сакавіка 1927 — 1928) — штотыднёвая грамадзка-палітычная, сельскагаспадарчая і літаратурная газэта. Выдавалася ў Вільні. Рэдактар-выдавец Францішак Умястоўскі. Газэта трымалася фактычнай палёнафільскай палітычнай арыэнтацыі, падтрымлівала палітычную плятформу Пілсудскага. Друкавала матэрыялы зь беларускага нацыянальнага і культурнага жыцьця.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* В. І. Дзяшко.   «Беларускі дзень». //  — С. 426—427 .   
* В. І. Дзяшко.  «Беларускі дзень». //  — С. 439.
* Арсень Ліс.  «Умястоўскі». //  — С. 233.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* «Беларускі дзень» (1927—1928) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Карней Чукоўскі

**Карне́й Іва́навіч Чукоўскі** (, сапр. Мікалай Васілевіч Карнейчукоў; 31 сакавіка 1882, Санкт-Пецярбург — 28 кастрычніка 1969, Масква) — расейскі пісьменьнік, крытык, дзіцячы паэт, літаратуразнавец, перакладнік. Доктар філялягічных навук (1957). Бацька пісьменьнікаў Мікалая Карнеевіча Чукоўскага ды Лідзіі Карнееўны Чукоўскай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Расейскія публіцысты
Катэгорыя:Расейскія журналісты
Катэгорыя:Ляўрэаты Ленінскай прэміі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Працоўнага Чырвонага Сьцягу
Катэгорыя:Расейскія літаратурныя крытыкі
Катэгорыя:Расейскія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Савецкія паэты
Катэгорыя:Расейскія перакладчыкі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на расейскую мову
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Мэмуарысты
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Краснапольскага раёну

У Краснапольскім раёне знаходзяцца 2 аб’екты, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 1 — помнік архітэктуры, 1 — помнік гісторыі.

## Помнік архітэктуры

|}

## Помнік гісторыі

|}

## Вонкавыя спасылкі

Краснапольшчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Карляс Кастанэда

**Ка́рляс Сэ́сар Сальвадор Аранія Кастанэ́да** (; 25 сьнежня 1925 (альбо 1931, альбо 1935), Кахамарка, Пэру — 27 красавіка 1998, Лос-Анджэлес, ЗША) — амэрыканскі пісьменьнік і антраполяг (доктар філязофіі па антрапалёгіі), этнограф, мысьляр эзатэрычнай накіраванасьці і містык, аўтар кніг-бэстсэлераў, прысьвечаных шаманізму і выкладу незвычайнага для заходняга чалавека сьветапогляду. Сам Кастанэда карыстаўся тэрмінам магія, аднак, паводле яго словаў, гэты панятак ня цалкам перадае сутнасьць вучэньня, заснаванага на традыцыях старажытных і новых «відушчых» — талтэкаў, — «Шляхі воіна».

## Крыніцы

Катэгорыя:Літаратары ЗША
Кляўдыё Мантэвэрдзі

**Кляўдыё Мантэвэрдзі** (; травень 1567 — ) — вялікі італьянскі кампазытар, выбітная постаць у разьвіцьці і ўдасканальваньні раньняй музыкі барока. Ён мог працаваць з рознымі інструмэнтамі, як клявішнымі, так і струнымі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1567 годзе
Катэгорыя:Італьянскія кампазытары
Клінічная сьмерць

**Клінічная сьмерць** — зваротны этап паміраньня, пераходны пэрыяд паміж жыцьцём і сьмерцю. На даным этапе спыняецца дзейнасьць сэрца і дыханьня, цалкам зьнікаюць усе зьнешнія прыкметы жыцьцядзейнасьці арганізма, але гіпаксія яшчэ не выклікала незваротных зьменаў у найбольш да яе адчувальных органаў і сыстэмаў. Даны пэрыяд тэрмінальнага стану, за выключэньнем рэдкіх і казуістычных выпадкаў, у сярэднім працягваецца ня больш за 3-4 хвіліны, максымум 5-6 хвілінаў (пры пачаткова павышанай ці нармальнай тэмпэратуры цела).

## Глядзіце таксама
* Сэрцава-лёгачная рэанімацыя

Катэгорыя:Мэдыцына
Катэгорыя:Сьмерць
Сэрцава-лёгачная рэанімацыя

**Сэрцава-лёгачная рэанімацыя** (коратка **СЛР**) — сыстэма мерапрыемстваў, накіраваных на аднаўленьне жыцьцядзейнасьці арганізма і вывядзеньне яго з стану клінічнай сьмерці. Уключае ў сябе:
* штучную вэнтыляцыю лёгкіх (штучнае дыханьне) 
* непрамы масаж сэрца.

Рашэньне аб пачатку СЛР прымаецца пры адсутнасьці рэакцыі на раздражняльнікі і адсутнасьці бачнага дыханьня на працягу 10 сэкунд.

Катэгорыя:Мэдыцына
Карлё Джэзуальда да Вэноза

**Карлё Джэзуальда** (, 1560 — 8 верасьня 1613) — князь Вэнозы, быў адным зь лідэраў італьянскага мадрыгалу, кампазытар эпокі Рэнэсансу. Задзірлівы музычны стыль яго апошніх твораў і трагічныя падзеі яго ўласнага жыцьця зрабілі яму добрую вядомасьць у музычнай гісторыі. Ён нарадзіўся ў адным з старэйшых і найзнатных родаў Нэапалю і ён быў пляменьнікам сьв. Карлё Барамэо.

Ён ужо быў вядомым кампазытарам многіх стыляў калі ў 1590 ён замовіў забойства сваёй жонкі і яе каханка, што стварыла скандал, які распаўсюдзіўся па ўсёй Італіі. Яго наступны шлюб у 1594 з князёўнай роду д’Эстэ, прывёў яго да сувязяў з судом м. Фэрара, дзе ён правабіў шэраг год і дзе ён выпусьціў свой першы збор твораў мадрыгалу ў чатырох тамах (1594—1596). Потым ён апублікаваў дзьве наступныя кнігі мадрыгалу і тры тамы касьцёльнай музыкі. Апошняя праца Джэзуальда, дзе контрапунтычныя і гамафанічныя элемэнты вольна зьмешваюцца, выдатныя дзякуючы інтэнсіўнасьці ейнай музычнай экспрэсіі і за вельмі высокі пэрсанальны стыль. Яны характарызуюцца, галоўным чынам, за абэртанічную прагрэсію і дзіўны храматызм, які нагадвае музыку Рыхарда Вагнэра.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Італьянскія кампазытары
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Клічаўскага раёну

У Клічаўскім раёне знаходзяцца 3 аб’екты, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 3 — помнікі гісторыі.

## Помнікі гісторыі

|}

## Вонкавыя спасылкі

Клічаўшчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Круглянскага раёну

У Круглянскім раёне знаходзяцца 4 аб’екты, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 4 — помнікі гісторыі.

## Помнікі гісторыі

|}

Кругляншчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Хоцімскага раёну

У Хоцімскім раёне знаходзяцца 4 аб’екты, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 3 — помнікі архітэктуры, 1 — помнік гісторыі.

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнік гісторыі

|}

Хоцімшчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Ходнік

**Ходнік** (), або **тратуа́р** (), таксама **кла́дкі**, ці **масткі́** — каменная, драўляная або асфальтавая пешаходная дарожка, якая месьціцца збоку або абапал вуліцы, узьнятая над праезжай часткай і апраўленая крайкаю для функцыянальнага аддзяленьня ад яе.

Ходнік прызначаны толькі для пешаходаў; рух транспартных сродкаў па ходніках забаронены, за выключэньнем працы машын дарожна-эксплюатацыйных і камунальных службаў, а таксама падвозу грузаў да гандлёвых і іншых прадпрыемстваў і аб’ектаў. Стаянка транспартных сродкаў на ходніку дазволена толькі ў месцах, азначаных адпаведнымі знакамі.

## Крыніцы
Катэгорыя:Тыпы дарог
Катэгорыя:Пешаходная інфраструктура
Браты-мусульмане

**«Браты-мусульмане»** (, *Аль-Іхван аль-Муслімун*) — міжнародная рэлігійна-палітычная асацыяцыя, заснаваная ў сакавіку 1928 настаўнікам Хасанам аль-Баннам у Ісмаіліі (Эгіпет). З 1933 штаб-кватэра арганізацыі была пераведзеная ў Каір. Па сьмерці Хасана аль-Банны ў 1948 року, у 1950 року ідэолягам руху стаў літаратар Сэід аль-Кутб, пакараны сьмерцю ў 1966 року. Асацыяцыя мела аддзяленьні ў Сырыі, Палестыне, Іраку. Да сканчэньня Другой сусьветнай вайны налічвала блізу 500 тыс. чалавек.

Уважаецца за найстарэйшую ў сьвеце міжнародную тэрарыстычную арганізацыю.

## У Эгіпце

У 1954 року пасьля няўдалага пакушэньня сябраў асацыяцыі на прэзыдэнта Гамаля Абдула Насэра дзейнасьць «Братоў-мусульманаў» у Эгіпце была забароненая, некаторыя актывісты былі арыштаваныя.

З 1984 року «Браты-мусульмане» прымаюць удзел у парлямэнцкіх выбарах. Пры гэтым адсутнасьць легальнага статусу вымушае іх выступаць альбо па сьпісах зарэгістраваных партыяў, альбо ў якасьці «незалежных» кандыдатаў.

Арганізацыя намервалася актыўна ўдзельнічаць у апошніх парлямэнцкіх выбарах 28 лістапада і 5 сьнежня 2010 року, аднак абвясьціла пра байкот другога туру з прычыны прадпрынятых уладамі жорсткіх мераў залякваньня і шматлікіх парушэньняў.

## У Сырыі
У Сырыі браты-мусульмане і іншыя фундамэнталісты з сярэдзіны 1970-х актывізуюць антыўрадавую прапаганду і ўзброеную барацьбу, абапіраючыся на незадаволеных няўдалай эканамічнай палітыкай і сэкулярызмам партыі Баас.

Экстрэмісты імкнуліся да зацьвярджэньня ісламскага парадку і да стварэньня аб’яднаньня ісламскіх дзяржаваў. Ладзяцца кампаніі тэрору. Галоўныя аб’екты — алавіты, вышэйшыя чыноўнікі дзяржапарату, агенты бясьпекі. З 1979 кампанія тэрору актывізуецца, што зьвязана з посьпехам рэвалюцыі ў Іране.

У выніку прадпрынятых паліцыяй мер былі арыштаваныя некаторыя лідары «братоў-мусульманаў»: Хусьні Абдо, Зухер Заплуту, забіты Абд ас-Сатар аз-Заім, аднак актыўнасьць тэрарыстаў зьнізілася нязначна.

Апагеем барацьбы стала паўстаньне ў Хаме 2 лютага 1982 року. Паўстаньне было здушанае 8000-най арміяй пад камандаваньнем прэзыдэнтавага брата Асада Рыфата, з удзелам ВПС і танкавых падразьдзяленьняў. Болей за 25 000 чалавек былі забітыя, зруйнаваны Вялікі Мячэт. Пасьля задушэньня паўстаньня дзейнасьць тэрарыстаў спынілася. У 1985 Аднан Окла і рэшткі ягонай групы здаліся ўладам.

## У Палестыне

Палестынскім аддзяленьнем «Братоў-мусульманаў» зьяўляецца Рух ісламскага супраціву.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына «братоў-мусульманаў»
* Бачына «братоў-мусульманаў»

Катэгорыя:Тэрарыстычныя арганізацыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Эгіпту
Вуліца

**Ву́ліца** — элемэнт дарожнай інфраструктуры. Звычайна два шэрагі дамоў і прастора паміж імі для перамяшчэньня. Вуліца можа ня мець адмысловага пакрыцьця (прастора паміж будынкамі ўяўляе сабой просты ўчастак зямлі), а можа быць пакрыта якім-небудзь трывалым матэрыялам. У розныя часы для гэтага выкарыстоўвалі дрэву, цэглу, камень, друз. У сучасным сьвеце самым папулярным пакрыцьцём зьяўляецца асфальт.

Адным з фармальных адрозьненьняў вуліц ад дарог зьяўляецца наяўнасьць тратуараў.


Катэгорыя:Горад
Трактар

**Трактар** — бязрэйкавы транспартны сродак, які выкарыстоўваецца ў якасьці цягача. Адрозьніваецца нізкай хуткасцю і вялікай сілай цягі. Шырока ўжываецца ў сельскай гаспадарцы для ворыва і перамяшчэньня несамаходных машын і прылад. Трактар ​​можа быць абсталяваны навясным і паўнавясным абсталяваньнем сельскагаспадарчага, будаўнічага ці прамысловага прызначэньня (напрыклад, буравым абсталяваньнем).

## Клясы

## Крыніцы
Татэмізм

**Татэмі́зм** — некалі амаль унівэрсальная й сёньня яшчэ існая рэлігійна-сацыяльная сыстэма, у аснове якой ляжыць своеасаблівы культ так званага **татэма**. Тэрмін гэты, ўпершыню ўжыты Лонгам ў канцы XVIII стагодзьдзі, запазычаны ў паўночнаамэрыканскага племя аджыбва, на мове якіх *totem* азначае назву і знак, герб клана, а таксама назву жывёлы, якой клан аказвае адмысловы культ. У навуковым сэнсе пад татэмізмам маецца на ўвазе кляса (абавязкова кляса, а не індывід) аб’ектаў альбо зьяваў прыроды, якім тая ці іншая першабытная сацыяльная група, род, фратрыя, племя, часам нават кожная асобная плоць унутры групы (Аўстралія), а часам і індывід (Паўночная Амэрыка) — аддаюць адмысловую глыбокую пашану, зь якімі лічаць сябе роднасна зьвязаным і ад імя якога сябе называюць.

Катэгорыя:Антрапалёгія рэлігіі
Катэгорыя:Жывёлы
Катэгорыя:Рэлігія індзейцаў
Катэгорыя:Прырода і рэлігія
Катэгорыя:Сацыялёгія рэлігіі
Катэгорыя:Апякунчыя боствы
Плютарх

**Плютарх** (па-старажытнагрэцку: Πλούταρχος, каля 45 — каля 120) — выбітны пісьменьнік Старажытнага Рыму, які паходзіў з Грэцыі і пісаў па-грэцку. Плютарх плённа працаваў у галінах біяграфіі, філязофіі і этыкі.

Сярод твораў Плютарха найбольш вядомы «Параўнальнцыя жыцьцяпісы» — біяграфіі выбітных дзеячоў антычнасьці. Плютарх аб’яднаў дзеячоў грэцкай і рымскай гісторыі, кожнага з грэкаў суаднёс з падобным да яго рымлянінам, а ў канцы кожнай пары біяграфій ён параўноўвае іх. У «Параўнальных жыцьцяпісах» Плутарх вельмі шмат увагі надае маральным якасьцям сваіх герояў, пры гэтым ён даволі часта крытыкуе, ці наадварот, ставіць у прыклад паводзіны таго ці іншага дзеяча. Акрамя таго, «Параўнальныя жыцьцяпісы» — гэта каштоўная гістарычная крыніца, бо Плютарх пры напісаньні біяграфіяў абапіраўся на абагульняючыя працы свайго часу, якія, на жаль, да нас амаль не дайшлі.

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія філёзафы
Катэгорыя:Старажытнагрэцкія літаратары
Катэгорыя:Старажытнарымскія філёзафы
Праванс

**Праванс** (, , літ. «правінцыя») — гістарычная вобласьць на паўднёвым усходзе Францыі, цяпер складовая частка рэгіёну Праванс-Альпы-Лазурны бераг. У цяперашні час на тэрыторыі Праванса знаходзяцца дэпартамэнты Вар, Ваклюз і Буш-дзю-Рон, а таксама часткі Альпаў Верхняга Праванса і Прыморскіх Альпаў.

На ўсходзе вобласьць абмежаваная Альпамі, на захадзе — ракой Ронай, на поўдні — Міжземным морам.

Сталіца Праванса Марсэль — найстаражытны францускі горад. Ён быў заснаваны грэкамі яшчэ каля 600 г. да н.э. Сёньня гэта найбольшы марскі порт Францыі і найбуйнейшы прамысловы цэнтар.
Уборкі

Назву **Уборкі** маюць:

* Уборкі — гістарычнае прадмесьце Менску
* Уборкі — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Уборкі — пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласьці
* Уборкі — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці
* Уборкі — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці
* Уборкі — былая вёска ў Смалявіцкім раёне Менскай вобласьці, цяпер у складзе Смалявічаў
Ясакар (неадназначнасьць)

Назву **Ясакар** маюць:

* Ясакар — лістападнае дрэва роду таполя сямейства вярбовых
* Ясакар — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці
Беразіна

Назву **Беразіна́** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Беразіна — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне 
** Беразіна — вёска ў Жыткавіцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Беразіна — вёска ў Менскім раёне 

## Падвойныя назвы
* Новая Беразіна

## Глядзіце таксама
* Беразавец
* Беразавіца
* Беразьнікі
* Беразьніца
* Беразьнякі
* Беразьнянка
* Бяроза
* Бярозава
* Бярозавае
* Бярозавая Гара
* Бярозавічы
* Бярозавы
* Бярозавы Гай
* Бярозаўка
* Бярозаўцы
* Бярозаўшчына
* Бярозка
* Бярозкі
* Бярозы
* Бярэзань
* Бярэзьнікі
* Бярэзьніца
Боль

**Боль** — фізычная або душэўнае пакута, пакутлівае ці непрыемнае адчуваньне.

## Боль з пункту гледжаньня мэдыцыны
З пункту гледжаньня мэдыцыны, боль — гэта:

* від пачуцьця, своеасаблівае непрыемнае адчуваньне;
* рэакцыя на гэта адчуваньне, якая характарызуецца пэўнай эмацыянальнай афарбоўкай, рэфлекторнымі зьменамі функцыяў унутраных органаў, рухальнымі безумоўнымі рэфлексамі, а таксама валявым намаганьнямі, накіраванымі на збавеньне ад болевага фактару.
 
Працяглая боль суправаджаецца зьмяненьнем фізіялягічных парамэтраў (крывяны ціск, пульс, пашырэньне зрэнак, зьмяненьне канцэнтрацыі гармонаў).

## Глядзіце таксама
* Галаўны боль
Драўляныя цэрквы славацкіх Карпатаў

**Драўля́ныя цэ́рквы слава́цкай ча́сткі Карпа́таў** () — агульная назва васьмі аб’ектаў культурнае спадчыны, якія ў 2008 року былі ўнесеныя ў сьпіс Сусьветнае спадчыны ЮНЭСКО. Аб’екты ўяўляюць сабой узоры старажытнай сакральнай архітэктуры Славаччыны пачынаючы ад канца XV і да XVIII стагодзьдзя.

## Сьпіс аб’ектаў
# Царква сьвятога Фарнцішка Асыскага (Гервартаў) — рыма-каталіцкая
# Царква ўсіх сьвятых (Твэрдошын) — рыма-каталіцкая
# Царква Найсьвяцейшай Тройцы (Кежмарак) — пратэстанцкая
# Драўляная царква (Лэшціны) — пратэстанцкая
# Драўляная царква (Гронсек) — пратэстанцкая
# Храм сьвятога Мікалая (Бодружал) — грэка-каталіцкі
# Храм сьвятога Міхала Арханёла (Ладамірава) — грэка-каталіцкі
# Храм пераносу мошчаў сьвятога Мікалая (Руска Бістра) — грэка-каталіцкі

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктура Славаччыны
Катэгорыя:Драўляныя храмы Славаччыны
Беразоўка

Назву **Беразоўка** маюць:

### [[Беларусь]]
* Беразоўка — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Беразоўка — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці

### [[Украіна]]
* Беразоўка — горад у Адэскай вобласьці
Марозавіцкі сельсавет

**Маро́завіцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Марозавічы.

## Гісторыя
1 сьнежня 2009 году ў склад сельсавету перададзеныя населеныя пункты — Васільеўка, Глазаўка, Дзікава, Жытанежжа, Іванаўка, Новы Сьвет, Чарняцін — ліквідаванага Глазаўскага сельсавету.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Буда-Кашалёўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Зацьменьне

**Зацьме́ньне** — астранамічная зьява, у час якой адно нябеснае цела засьціць іншае нябеснае цела. Найбольш вядомыя месяцавае і сонечнае зацьменьні. Таксама існуюць такія зьявы, як праходжаньне ніжніх плянэт (Мэркурый і Вэнэра) па дыску Сонца.

## Месяцавае зацьменьне

Зацьменьне Месяца надыходзіць у той момант, калі Месяц уваходзіць у конус ценю, які ўтварае Зямля. Дыямэтар плямы Зямлі на адлегласьці  (мінімальная адлегласьць ад Зямлі да Месяца) складае каля 2,5 дыямэтру Месяца, таму Месяц можа цалкам знаходзіцца ў ценю.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Астранамічныя зьявы
Катэгорыя:Прыродныя зьявы
Вежкі

Назву **Вежкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Вежкі — вёска ў Жабінкаўскім раёне

* Віцебская вобласьць
** Вежкі — вёска ў Дубровенскім раёне
Більдзюскі сельсавет

**Більдзю́скі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Більдзюгі.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Шаркоўшчынскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Полацкай, з 8 студзеня 1954 году — Маладэчанскай, з 20 студзеня 1960 году — Віцебскай). 17 красавіка 1962 году раён скасаваны. 30 ліпеня 1966 году сельсавет перададзены адноўленаму Шаркоўшчынскаму раёну.

8 красавіка 2004 году ў склад сельсавету ўключаныя 12 сельскіх населеных пунктаў скасаванага Ручайскага сельсавету ў межах сельскагаспадарчага вытворчага каапэратыва «Каўшэлева».

10 кастрычніка 2013 году ў склад сельсавету перададзеныя вёскі Галінова, Казакі, Навасельле і хутары Зарэчча, Непрынікі ліквідаванага Валожынскага сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 — 53

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 198
*  С. 240


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Шаркоўшчынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Барсучына

Назву **Барсучы́на** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Барсучына — вёска ў Мікалаёўскім сельсавеце Мёрскага раёну
** Барсучына — вёска ў Новапагосцкім сельсавеце Мёрскага раёну
** Барсучына — хутар у Павяцкім сельсавеце Мёрскага раёну
** Барсучына — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне.

* Менская вобласьць:
** Барсучына — вёска ў Бярэзінскім раёне.
** Барсучына — былая вёска ў Крупскім раёне.

## Глядзіце таксама
* Барсукі
* Барсукова
* Барсучы Мох
Дубоўка

Назву **Дубо́ўка** маюць:

## Населеныя пункты

### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Дубоўка — хутар у Новапагосцкім сельсавеце Мёрскага раёну
** Дубоўка — вёска ў Павяцкім сельсавеце Мёрскага раёну
** Дубоўка — вёска ў Полацкім раёне
** Дубоўка — вёска ў Більдзюскім сельсавеце Шаркоўшчынскага раёну
** Дубоўка — вёска ў Лужкоўскім сельсавеце Шаркоўшчынскага раёну

* Магілёўская вобласьць:
** Дубоўка — вёска ў Быхаўскім раёне
** Дубоўка — вёска ў Круглянскім раёне

## Асобы
* Уладзімер Дубоўка (1900—1976) — беларускі паэт, празаік, мовазнавец, перакладнік, літаратурны крытык.
Малінова

Назву **Малінова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць
** Малінова — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне
* Менская вобласьць
** Малінова — вёска ў Капыльскім раёне

### [[Польшча]]
* Падляскае ваяводзтва
** Малінова — вёска ў Бельскім павеце
Більдзюгі (Шаркоўшчынскі раён)

**Більдзю́гі** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Зьяўляецца цэнтрам Більдзюскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 532 чалавекі
* 1999 год — 508 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Більдзюскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Астаноўка

**Астано́ўка** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Більдзюскага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Ёды, пазней у складзе гміны Новы Пагост, Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 2010 год — 11 чалавек
* 1999 год — 33 чалавекі
*1931 год — 153 чалавекi
*1921 год — 180 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Більдзюскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Ваўчкі (Шаркоўшчынскі раён)

**Ваўчкі́** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Більдзюскага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Новы Пагост, Дзісенскага павету, а з 1926 года ў Браслаўскім павеце Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1999 год — 19 чалавек
* 2010 год — 8 чалавек
* 1931 год — 173 чалавекi
* 1921 год — 158 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Більдзюскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Жарабцы

**Жарабцы́** (з 1964 году — *Вішняве́ц*) — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Більдзюскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 86 чалавек
* 2010 год — 69 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Більдзюскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Канашоўка

**Канашо́ўка** — вёска ў Беларусі, каля ракі Кулажкі. Уваходзіць у склад Більдзюскага сельсавету Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Назва

Кунш (Kühnsch) — імя германскага паходжаньня. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, фармант -кон- (-кун-) паходзіць ад гоцкага koni- 'адважны'. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Konosz (Kunosz, Kuniesz, Kunisz, Kunsz).

## Гісторыя
У 1921—1939 гадох вёска ў складзе гміны Ёды, пазьней ў складзе гміны Новы Пагост Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі (Заходняя Беларусь). У 1939 годзе далучаная да Беларускай ССР (Узьяднаньне Беларусі).

## Насельніцтва
* 1921 год — 59 чалавек
* 1931 год — 28 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Більдзюскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Рымараўшчына

**Ры́мараўшчына** — вёска ў Беларусі, каля ракі Белай. Уваходзіць у склад Більдзюскага сельсавету Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Назва

Рымэр (Riemer, Rimmer) — імя германскага паходжаньня. 

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Новы Пагост, Дзісенскага павету, а з 1926 года ў Браслаўскім павеце Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 49 чалавекi
* 1931 год — 48 чалавек
* 1999 год — 21 чалавек
* 2010 год — 15 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Більдзюскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Шураны

**Шураны** (да 1927 году — **Вялікія Шураны**; , ) — горад у раёне Новэ Замкі Нітранскага краю на паўднёвым захадзе Славаччыны.

## Гісторыя
Археалягічныя дасьледваньні паказваюць, што абшар сучаснага гораду быў заселены яшчэ ў нэаліце. Упершыню горад упамінаецца ў 1138 годзе пад назвай «villa Suran» у лісьце вугорскага караля Бэлы II. У XIV стагодзьдзі тут пабудавалі крэпасьць. У 1663—1684 — пад турэцкай акупацыяй. У 1725 годзе крэпасьць была зьнішчаная. У 1832 годзе Шураны становяцца каралеўскім горадам. У 1854 годзе тут была заснаваная цукровая фабрыка (закрытая ў 2000). Горад быў часткай Вугоршчыны да 1920 году.

## Геаграфія
Шураны палягаюць на вышыні ў 123 м над узроўнем мора і пакрываюць плошчу ў 59 812 км². Горад разьмяшчаецца на Дунайскай нізіне ля ракі Нітра за 13 км ад Новых Замкаў і прыкладна за 100 км ад Браціславы.

## Дэмаграфія
Паводле перапісу 2001 году колькасьць насельніцтва налічвае 10 491 чалавек. Нацыянальны склад: 97,28% — славакі, 1,12% — вугорцы, 0,64% — чэхі. Рэлігійны склад: 80,02% — рыма-каталікі, 14,76% — людзі без прыналежнасьці да рэлігіі і 1,19% — лютэране.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Славаччыны
Нітра (рака)

**Нітра** () — рака ў Славаччыне, левы прыток Вага. На Нітры разьмешчаны гарады Прэвідза, Новэ Замкі, Топальчаны, Партызанске. Галоўныя прытокі — Бэбрава, Гандлаўка, Жытава, Нітрыца, Радашынка.

Катэгорыя:Рэкі Славаччыны
Бэбрава

**Бэбрава** () — рака ў заходняй Славаччыне, прыток Нітры. Працякае цераз Банаўцэ-над-Бэбраваў.

Катэгорыя:Рэкі Славаччыны
X

**X** — гэта:

* X — літара лацінскага альфабэту
* X — рымскі лік, роўны 10
* X год — дзясяты год нашай эры
* X стагодзьдзе — дзясятае стагодзьдзе нашай эры
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Салігорскага раёну

У Салігорскім раёне знаходзяцца 8 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 3 — помнікі археалёгіі, 1 — помнік архітэктуры, 3 — помнікі гісторыі, 1 — помнік мастацтва.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнік архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Помнік мастацтва

|}

Салігоршчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Крыстын Лягард

**Крысты́н Мадле́н Адэт Ляга́рд** (; нарадзілася 1 студзеня 1956 року)&nbsp;— дырэктар-распараднік Міжнароднага валютнага фонду (МВФ), міністар эканомікі, фінансаў і прамысловасьці Францыі. Ляґард зьяўляецца першай жанчынаю-міністрам фінансаў сярод краінаў Вялікай васьмёркі, а таксама першаю жанчынаю-кіраўніцай МВФ.

## Біяграфія
Вышэйшую адукацыю атрымала ў інстытуце палітычных навук унівэрсытэту Парыж X Нантэр. Праходзіла навучаньне і стажыяваньне ў ЗША. Працавала ў  разам са Зьбігневам Бжэзынскім.

Дзякуючы сваёй антыманапалісцкай адвакацкай дзейнасьці Ляґард увайшла ў гісторыю як першая жанчына-кіраўніца міжнароднай юрыдычнай фірмы Baker & McKenzie. 16 лістапада 2009 «Файнэншл таймс» назваў яе найпрыгажэйшым міністрам фінансаў краінаў Эўразоны. У 2009 Ляґард заняла 17 месца ў рэйтынгу найуплывовейшых жанчынаў сьвету паводле вэрсіі часопісу «Форбс».

28 чэрвеня 2011 року, пасьля адстаўкі Дамініка Строс-Кана, Ляґард была прызначаная дырэктарам-распараднікам Міжнароднага валютнага фонду на пяцігадовы тэрмін, які распачаўся 5 ліпеня 2011 року.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Збор навінаў і інтэрвію ў часопісе «Эконаміст»
* Збор навінаў і інтэрвію ў газэце «Гардыян»
* Збор навінаў і інтэрвію ў газэце «Нью-Ёрк Таймс»
* Збор навінаў і інтэрвію У газэце «Ўол-стрыт джорнал»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія палітыкі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Францыі
Катэгорыя:Міністры сельскай гаспадаркі Францыі
Катэгорыя:Францускія адвакаты
Катэгорыя:Кіраўнікі Міжнароднага валютнага фонду
Катэгорыя:Сябры Зьвязу за народны рух
Наступ Сярэдняй Літвы на Коўна

**На́ступ Сярэ́дняе Літвы́ на Ко́ўна** — наступ войскаў Сярэдняе Літвы ген. Люцыяна Жалігоўскага, праведзены ад другое паловы кастрычніка да канца лістапада 1920 року.

У другой палове кастрычніка войскі Сярэдняе Літвы зрабілі афэнзыву на захад, у бок Коўна. У часе афэнзывы былі занятыя Ландвараў, Трокі, Рыконты, Вялікая Рэша і Неменчын. Летувіскі контранаступ распачаўся 18 кастрычніка сіламі 3 Дывізіі пяхоты і скончыўся паразаю летувісаў і іхным адступам.

Войска Жалігоўскага зрабіла марш да Еўя, Шырвінтаў і Гедройця. Быў узяты ў палон штаб летувіскае 1 Дывізіі пяхоты, а войска ген. Жалігоўскага было падтрыманае шматлікімі дабраахвотнікамі з Польшчы. Ген. Жалігоўскі запрапанаваў ковенскай Летуве мірныя перамовы, тыя аднак, былі адкінутыя. Затым была распачатая затрыманая дзеяньнямі летувісаў акцыя на Відзінішкі, Пазэльву і Нідокі.

Наступная апэрацыя пачалася ў сярэдзіне лістапада і мела мэтай здабыцьцё Коўна. Былі зробленыя дзеяньні ў кірунку Коварска, і 21 лістапада была дасягнутая Нявежа, у раёне Кейданаў. З прычыны недахопу сілаў (дакладней — узбраеньня для дабраахвотнікаў з Польшчы) і адставаньня пяхоты ў тыле за кавалерыяй, тым самым днём было прынятае замірэньне, на якім настойвала таксама Польшча, якая была пад міжнародным ціскам.

У Коўне распачаліся перамовы, якія прывялі да падпісаньня паразуменьня.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Сярэдняя Літва
Катэгорыя:1920 год у Летуве
Катэгорыя:Канфлікты 1920 году
Катэгорыя:Летувіска-польскія стасункі
Катэгорыя:Войны Летувы
Катэгорыя:Войны Польшчы
Скірмантава

**Скі́рмантава** — вёска ў Беларусі, на рацэ Іслачы. Уваходзіць у склад Путчынскага сельсавету Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. Знаходзіцца за 18 км на поўнач ад Койданава, за 49 км ад Менску; за 24 км ад чыгуначнай станцыі Койданава, за 5 км на паўночны захад ад шашы .

## Назва

Скірымунт або Скірмунд (Sciremunt, Skīrmund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова скер- (скір-) (імёны ліцьвінаў Скірыла, Скірвін, Скірман; германскія імёны Scirilo, Scirwine, Scirman) паходзіць ад гоцкага skeirs 'ясны, чысты', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Скірмунт азначае «чыстая гарлівасьць» або «ясны розум».

## Гісторыя
Упершыню ўпамінаецца ў 1802 годзе. У пачатку XX ст. у Койданаўскай воласьці Менскага павету, вёска, 35 двароў, 145 жыхароў, маёнтак, 1 двор, 13 жыхароў. Пад час ІІ-й Усясьветнай вайны лясы на поўначы Койданаўскага раёну сталі сховішчам і прыстанішчам для жыдоў, якія ўцякалі зь Менскага гета. Неўзабаве адыход жыдоў у лес зь Менскага гета набыў стыхійны характар. Невялікія групы накіроўваліся ў лес, ведаючы толькі тое, што недзе ёсьць вёскі Старое Сяло, Лісаўшчына, Скірмантава, і калі дабярэсься туды, то будзеш у небясьпецы — у «партызанскай краіне». Калі група з 30 жыдоў, якія ўцяклі зь Менскага гета, 29 жніўня 1943 г. прыбыла ў в. Скірмантава, то яе раптоўна з усіх бакоў акружылі эсэсаўцы. Разам са 162 (з 170) мясцовымі жыхарамі жыды былі сагнаны ў хлеў і зажыва спалены. Была спалена і вёска — 38 дамоў. Раіса Паўлаўна Куніцкая цудам выжыла — змагла ўцячы ў лес і расказаць пра трагедыю вёскі. Пасьля вайны вёска адноўлена. У часы сталінскіх рэпрэсіяў многія жыхары вёскі былі высланыя ў Сыбір, адкуль так і не вярнуліся.

У 1956 г. на магіле ахвяр фашызму ў цэнтры в. Скірмантава пастаўлены абэліск. Каля Дома культуры ў цэнтры вёскі пастаўлены абэліск на ўшанаваньне памяці аднавяскоўцаў, якія загінулі ў Другую сусьветную вайну. Вёска ўвекавечана ў мэмарыяльным комплексе «Хатынь». На 1 студзеня 2004 году — 168 двароў.

## Насельніцтва
* 1909 год — 157 чалавек у вёсцы Скірмунтаве, 28 чалавек у маёнтку Скірмунтаве і 6 чалавек у сялібе Скірмунтаве
* 1999 год — 689 чалавек
* 1 студзеня 2004 году — 510 чалавек
* 2010 год — 617 чалавек

## Славутасьці
Ля вёскі знаходзіцца найвышэйшы пункт Беларусі — гара Сьвятая.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* вёска Скірмантава, Radzima.org

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны
Зыгмунтоўка

**Зыгмунто́ўка** () — варшаўскі торт, абраны на конкурсе, абвешчаным варшаўскай ратушай і Цэхам харчовых рамёстваў.

Складаецца з формы зь мігдальнага цеста, чакаляднага мусу, журавінавага канфітуру, узьбітых вяршкоў і кароны з бэзэ. Створаны Вітольдам Тэлядзінскім, уласьнікам цукерні «NOVA».

Конкурс быў абвешчаны ў лютым 2009. 22 красавіка журы, у якое ўваходзілі кандытары і вядомыя зоркі, на чале з мэрам Варшавы Ганнай Гранкевіч-Вальц, абрала торт-пераможцу. Судзі бралі пад увагу смак, выгляд і наватарства. Назва была выбраная сярод прапановаў, дасланых інтэрнаўтамі.

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Дэсэрты
Рэчкі (Шаркоўшчынскі раён)

**Рэ́чкі** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Більдзюскага сельсавету.

## Гісторыя
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Рады БНР Рэчкі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду Камуністычнай партыі Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Паводле Рыскага падзелу 1921 году вёска апынулася ў складзе гміны Германавічы, Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі (Заходняя Беларусь). У 1939 годзе была далучаная да Беларускай ССР (Узьяднаньне Беларусі).

## Насельніцтва
* 2010 год — 11 чалавек
* 1999 год — 21 чалавек
*1931 год — 72 чалавекi
*1921 год — 70 чалавекi

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Більдзюскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Янішкі (Віцебская вобласьць)

**Яні́шкі** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Більдзюскага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Новы Пагост, Дзісенскага павету, а з 1926 года ў Браслаўскім павеце Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 2010 год — 9 чалавек
* 1999 год — 22 чалавекі
* 1931 год — 56 чалавек
* 1921 год — 64 чалавекi

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Більдзюскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Гарбачонкі

**Гарбачо́нкі** — хутар у Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Більдзюскага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны гміны Пераброддзе, Дзісенскага павету, Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 2010 год — 1 чалавек
* 1999 год — 5 чалавек
* 1931 год — 80 чалавек
* 1921 год — 70 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Більдзюскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Карчы Мількаўскія

**Карчы́ Мі́лькаўскія** — хутар у Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Більдзюскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1921—1939 гадох вёска ў складзе гміны Ёды, Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі (Заходняя Беларусь). У 1939 годзе далучаная да Беларускай ССР (Узьяднаньне Беларусі).

## Насельніцтва
* 2010 год — 3 чалавекі
* 1999 год — 2 чалавекі
*1931 год — 7 чалавек
*1921 год — 5 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Більдзюскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Галанта (раён)

**Раён Галанта** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Трнаўскім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 59,5 %
* Вугорцы 38,6 %
* Цыгане 0,7 %
* Чэхі 0,5 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 77,0 %
* Лютэране 5,6 %

Катэгорыя:Раёны Трнаўскага краю
Дунайска-Стрэда (раён)

**Дунайска-Стрэда** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Трнаўскім краі.  Раён заўважны тым, што тут назіраецца найвышэйшая засяроджанасьць вугорскага насельніцтва Славаччыны. Раён Дунайска Стрэда і раён Комарна зьяўляюцца двума раёнамі Славаччыны зь перавагаю вугорцаў.

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Вугорцы 83,3 %
* Славакі 14,0 %
* Цыгане 1,0 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 77,8 %
* Рэфарматы 9,5 %
* Лютэране 1,7 %

Катэгорыя:Раёны Трнаўскага краю
П’ешцяны (раён)

**П’ешцяны** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Трнаўскім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 97,6 %
* Чэхі 1,1 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 80,0 %
* Лютэране 5,4 %
* Сьведкі Еговы 0,6 %
Валожынскі сельсавет (Шаркоўшчынскі раён)

**Вало́жынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Валожынкі.

## Гісторыя
10 кастрычніка 2013 году сельсавет ліквідаваны, вёскі Амбросенкі, Астраўляне, Бабоўе, Буйкі, Бяседнае, Валожынкі, Глісьценкі, Касьцюкі, Лазоўка, Паяначы, Сасноўцы, Шурпакі і хутары Кулагі, Курычанкі перададзеныя ў склад Ёдзкага сельсавету; вёскі Альхоўцы, Галава, Дубавое, Лонск, Пялікі, Пятровічы — у склад Станіславоўскага сельсавету; вёскі Галінова, Казакі, Навасельле і хутары Зарэчча, Непрынікі — у склад Більдзюскага сельсавету; вёскі Загорнае, Юзафова — у склад Радзюкоўскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шаркоўшчынскага раёну
Буйкі

Назву **Буйкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Буйкі — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Буйкі — вёска ў Астравецкім раёне
** Буйкі — вёска ў Зьдзецельскім раёне

* Менская вобласьць:
** Буйкі — вёска ў Мядзельскім раёне

## Глядзіце таксама
* Буй
* Буйвічы
* Буйкавічы
* Буйнавічы
* Буйнічы
Валожынкі

**Вало́жынкі** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ёдзкага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Ёды, Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

Да 10 кастрычніка 2013 году — цэнтар Валожынскага сельсавету. 10 кастрычніка 2013 году перададзеная зь ліквідаванага Валожынскага сельсавету ў склад Ёдзкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 143 чалавекі
* 1999 год — 175 чалавек
*1931 год — 94 чалавекi
*1921 год — 93 чалавекi

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Ёдзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Амбросенкі (Шаркоўшчынскі раён)

**Амбро́сенкі** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ёдзкага сельсавету.
## Гісторыя
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Рады БНР Амбросенкі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду Камуністычнай партыі Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Паводле Рыскага падзелу 1921 году 18 гадоў вёска была ў складзе гміны Ёды, Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі(Заходняя Беларусь). У 1939 годзе была далучаная да Беларускай ССР (Узьяднаньне Беларусі).

10 кастрычніка 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Валожынскага сельсавету ў склад Ёдзкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 48 чалавек
* 1999 год — 67 чалавек
*1931 год — 173 чалавекi
*1921 год — 144 чалавекi

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Ёдзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну