open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Самарыя

**Сама́рыя** ( — *Шамрон*) — гістарычная вобласьць Ізраілю. На поўначы Самарыя мяжуе зь Ізраільскай далінай, на ўсходзе — зь Ярданскай далінай, на поўдні — зь Юдэйскімі гарамі й на захадзе — з вобласьцю Шарон.

Тэрыторыя Самарыі складаецца ў асноўным з гораў і пагоркаў. Кліматычныя ўмовы ў Самарыі даволі спрыяльныя. З часоў Старажытнага Ізраілю тут квітнее культура аліваў і вінаградарства. У цяперашні час буйнымі гарадамі Самарыі зьяўляюцца: Наблус, Джэнін, Калькілія, Туль-Карэмэ й Арыель.

Назва паходзіць ад гораду Самарыі, які быў сталіцай Ізраільскага царства у 875—722 гадох да н. э. У старазапаветныя часы вобласьць насялялі Эфраімава і Манасіева пакаленьні жыдоў. У X стагодзьдзі да Н. Хр. на гэтай тэрыторыі паўстала паўночнае Ізраільскае царства, заваяванае ў VIII стагодзьдзі да Н. Хр. асырыйцамі. У Новым Запавеце Ісус Хрыстос распавядае Прыпавесць пра добрага самарыцяніна, жыхара Самарыі, які, убачыўшы габрэя, абабранага бандытамі й кінутага паміраць на дарозе, выратаваў яго, нягледзячы на ​​традыцыйную міжэтнічную розьніцу.

Пасьля Шасьцідзённай вайны 1967 року Ізраіль уключыў тэрыторыю Самарыі ў акругу Юдэя-Самарыя. Палестынская аўтаномія і міжнародная супольнасьць не карыстаецца тэрмінам «Самарыя», лічачы гэты абшар часткай Заходняга берагу Ярдану.

## Крыніцы


Катэгорыя:Юдэя і Самарыя
Пакш (футбольны клюб)

«**Пакш**» () — вугорскі футбольны клюб з гораду Пакшу. Заснаваны ў 1952 годзе. Двухразовы ўладальнік Кубка Вугоршчыны (2024, 2025) і ўладальнік Кубка вугорскай лігі (2011).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Пакш
Пераклады Бібліі на фінскую мову

**Перакла́ды Бі́бліі на фі́нскую мо́ву** — пераклады Бібліі, выкананыя ў розныя гістарычныя пэрыяды рознымі аўтарамі з мэтаю перакладу на фінскую мову.

## Гісторыя
### Пачатак
Першы пераклад Бібліі на фінскую мову быў выкананы біскупам і дзеячом Рэфармацыі Мікаэлем Агрыкалам (''Se Wsi Testamenti Somexi''). Пераклад быў выкананы з грэцкіх арыгіналаў у 1548 годзе. Агрыкала за сёньняшнім часам лічыцца бацькам фінскае пісьмовае мовы.

Першы пераклад усёй Бібліі называўся *Vanha kirkkoraamattu* (), у ягоным загалоўку быў пазначаны запіс: *Biblia, Se on: Coco Pyhä Ramattu Suomexi*. Гэтая рэдакцыя была перакладзеная між 1638 ды 1641 гадамі камітэтам на чале зь біскупам Эрыкам Ратовіюсам. Яна была апублікаваная ў 1642 годзе, а ў пэрыяд 1683—1685 гадоў падвяргалася пераглядам (Флярынус).

Зь цягам стагодзьдзяў, калі йшло разьвіцьцё пісьмовае ды гутарковае фінскае мовы і пісьменнасьць стала пашырацца сярод сьвецкіх людзей, пачала ўзьнікаць патрэба ў новым выданьні. Гэтым выданьнем стала «Biblia», альбо «Vuoden 1776 raamattu» (), якая была апублікаваная ў 1776 годзе. Гэтае выданьне было першым, якое прызначалася яшчэ й для ўнутранага выкарыстаньня і якое ўжывала сучасную фінскую мову, выданьне падвергнулася перагляду ў 1859 годзе. За нашым часам Біблія 1776 году выкарыстоўваецца двума адраджэнскімі (рэвайвэлісцкімі) рухамі (лестадыянамі ды бэсічэрамі) Эвангельскай лютэранскай царквы Фінляндыі. Гэта зьвязана з тым, што, у адрозьненьне ад больш новых перакладаў, ён [пераклад] засноўваецца на Textus Receptus, як, прыкладам, ангельская Біблія караля Якуба.

Зноў патрэба ў новым перакладзе была ўзьнікла напачатку ХХ стагодзьдзя, разам з гэтым у 1911 годзе быў створаны перакладніцкі камітэт, ягоная праца была гатовая ў 1933 годзе, поўнае выданьне Бібліі было апублікаванае ў 1938 годзе. Гэтае выданьне часта называюць «Vuoden 1938 kirkkoraamattu» (). Яно было перакладзенае Фінскай лютэранскай царквою і было прызначанае для лютэранскага выкарыстаньня. У якасьці мэтаду перакладу было ўжытае правіла «адно слова з мовы-крыніцы — адно слова па-фінску», праз гэта тэкст досыць архаізаваны й зьмяшчае дыялектныя тэрміны. Выданьне 1938 году складалася са Старога Запавету, другакананічных кнігаў ды Новага Запавету.

### Сучаснасьць
Апошні афіцыйны пераклад датуецца 1992 годам, гэта так званая «Uusi kirkkoraamattu» (). Гэта першая фінскамоўная экумэнічная рэдакцыя, у перакладніцкі камітэт уваходзілі ня толькі прадстаўнікі Фінскае Лютэранскае Царквы, але й навукоўцы ды прадстаўнікі Фінскае Праваслаўнае Царквы й Фінскае Каталіцкае Царквы; гэты пераклад прызначаны для ўсіх канфэсіяў. Пераклад 1992 году быў зроблены як спроба як мага больш дакладнага. Першы выпуск складаўся з Новага ды Старога Запавету, пераклад Старога Запавету і другакананічных кнігаў быў скончаны ў 2004 годзе.

«Uuden Maailman käännös» () — неафіцыйны фінскі пераклад Бібліі, што ўжываецца Сьведкамі Еговы. Ён быў перакладзены са сваёй ангельскай вэрсіі.

## Параўнаньне перакладаў

## Вонкавыя спасылкі

* [ftp://ftp.funet.fi/pub/doc/bible/finnish/1992/Raamattu.html Raamattu]
Цімафей (апостал)

**Цімафе́й** (, ;  17, Лістра, Галятыя, Рымская імпэрыя —  80, Эфэс, Рымская імпэрыя) — апостал ад сямідзесяці, вучань апостала Паўла, першы біскуп Эфэсу.

Цімафей быў, як паведамляюць Дзеі Сьвятых Апосталаў, сынам юдэйкі, якая навярнулася ў хрысьціянства, і грэка. У Другім пасланьні да Цімафея паведамляюцца імёны ягонай маці — Эўніка, і бабулі, таксама хрысьціянкі, — Ляіда. Цімафей жыў у горадзе Лістра ў правінцыі Лікаонія. Ён зьвярнуўся, імаверна, пад уплывам пропаведзі апостала Паўла ў Лістры падчас ягонага першага падарожжа (Дз. 14:5—22), каля 48—49 гадоў.

Падчас свайго другога падарожжа Павал зноўку наведаў Лістру й на гэты раз узяў Цімафея з сабой (Дз 14:1—3). Цімафей быў адным з самых верных і любімых вучняў апостала, Павал называў яго «мой любімы й верны ў Госпадзе сын». Цімафей, нягледзячы на ​​маладосьць, выконваў шэраг важных даручэньняў апостала — ён прапаведаваў у Тэсалёніках (1 Тэс. 1—6), настаўляў у веры ў Карынце (1 Кар. 4:17).

Вызваліўшыся з свайго першага зьняволеньня ў Рыме, апостал Павал распачаў зь Цімафеем паездку на Ўсход і пакінуў Цімафея ў Эфэсе біскупам. Калі Павал зноўку быў заключаны ў Рыме пад варту, Цімафей наведаў яго ў зьняволеньні. Пасьля сьмерці Паўла ў 67 годзе Цімафей вярнуўся ў Эфэс. Пра ягоныя апошнія гады дакладнай інфармацыі няма, паданьне паведамляе, што ён, як і ягоны настаўнік, памёр пакутнікам каля 80 году.

Да Цімафея зьвернутыя два пастырскія пасланьні апостала Паўла (1-ае, 2-ое), якія ўвайшлі ў склад Новага Запавету.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* St. Timothy, Bishop and Martyr

Катэгорыя:Нарадзіліся ў правінцыі Конья
Катэгорыя:Англіканскія сьвятыя
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Памерлі ў Эфэсе
Катэгорыя:Новазапаветныя сьвятыя
Астрамірава Эвангельле

**Астрамі́рава Эва́нгельле** — адзін з найстарэйшых і найкаштоўнейшых рукапісных помнікаў стараславянскай пісьмовасьці сярэдзіны XI стагодзьдзя. Да выяўленьня ў 2001 року Ноўгарадзкага кодэксу лічылася найстарэйшаю кнігаю, створанаю на Русі. Зьмяшчае эвангельскія чытаньні для нядзелі і сьвятаў.

Эвангельле перапісанае д’яканам Рыгорам са старабаўгарскага арыгіналу цягам 1056—1057 рокаў на замову ноўгарадзкага пасадніка Астраміра для Сафійскай саборнай царквы Вялікага Ноўгарада.

Рукапіс складаецца з 294 аркушаў пэргамэнту добрай якасьці. Тэкст напісаны ў дзьве калёнкі па 18 радкоў на паверхні каля 20 × 24 см. Упрыгожаны мноствам букавіцаў, мініятурамі эвангелістаў, іншымі ілюстрацыямі. Рукапіс быў упрыгожаны чымсьці з каштоўнымі камянямі.

На пачатку захоўваўся ў Сафійскай царкве, а пасьля перанесенае ў маскоўскі Крэмль. У 1720 року на загад Пятра I перанесены ў Санкт-Пецярбург.

Ад 1806 Астрамірава Эвангельле захоўваецца ў Расейскай нацыянальнай бібліятэцы. Уключанае ў рэестар «Памяць сьвету» ЮНЭСКО.

## Вонкавыя спасылкі

* Лічбавая вэрсія
* Лічбавая вэрсія выданьня 1853 року
* Апісаньне Астраміравага Эвангельля 
* Ілюстрацыі з рукапісу

Катэгорыя:Літаратура Старажытнай Русі
Катэгорыя:Стараславянская мова
Катэгорыя:Рукапісы Эвангельляў
Катэгорыя:Расейская нацыянальная бібліятэка
Катэгорыя:Вялікі Ноўгарад
Катэгорыя:Сьпіс «Памяці сьвету»
Гаўрыіл (арханёл)

**Гаўрыіл** () — паводле юдэйскіх, хрысьціянскіх й мусульманскіх рэлігійных паданьняў адзін з найвышэйшых анёлаў, які карыстаецца асаблівым даверам Бога. Паводле хрысьціянскага паданьня, Гаўрыіл паведаміў дзеве Марыі, што ў яе народзіцца сын божы — Ісус Хрыстос. Гаўрыіл не называецца арханёлам ў Бібліі, але гэтак названы ў такіх крыніцах, як Кніга Эноха. У Рымска-каталіцкай, англіканскай, лютэранскай, усходніх і праваслаўнай царкве, арханёл Гаўрыіл разам зь Міхаілам і Рафаілам лічацца сьвятымі.

У ісламе, Гаўрыіл (Джабраіл) лічыцца адным з чатырох арханёлаў, каго Бог пасылаў зь Ягоным Боскім пасланьнем да самых розных прарокаў, у тым ліку й да прарока Мухамада.

## Крыніцы

## Літаратура

## Вонкавыя спасылкі
* Арханёл Габрыель. Каталіцкая энцыкляпэдыя
* Іконы з выявай арханёла Гаўрыіла

Катэгорыя:Анёлы ў юдаізьме
Катэгорыя:Анёлы ў хрысьціянстве
Катэгорыя:Анёлы ў ісламе
Катэгорыя:Дабравешчаньне
Катэгорыя:Арханёлы
Катэгорыя:Кніга прарока Данііла
Катэгорыя:Эвангельле паводле Лукі
Ватыканскі кодэкс

**
**Ватыка́нскі ко́дэкс** (), літарнае абазначэньне ***B*** ці ***03*** (Gregory-Aland), ***δ 1*''' (von Soden) — адзін з найстарэйшых рукапісаў грэцкай Бібліі, адзін з . Напісаны на 759 аркушах вэліну (цялячага пэргамэнту), палеаграфічна датаваны пачаткам IV стагодзьдзя.

## Апісаньне
Рукапіс напісаны на тонкім пэргамэнце памерамі 27×27 см.

Адсутнічаюць аркушы: 1 Майсея 1:1—46:28; Пс. 105:27—137; Жд. 9:14 — канец.

Рукапіс напісаны ў Александрыі.

Ад 1475 захоўваецца ў Ватыканскай бібліятэцы.

Першае поўнае факсымільнае выданьне выйшла ў 1889 року.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Biblioteca Apostolica Vaticana. Codex Vaticanus
* Выявы кодэксу // Цэнтар дасьледаваньня новазапаветных рукапісаў
* Codex Vaticanus B/03 

Катэгорыя:Пераклады Бібліі на грэцкую мову
Катэгорыя:Біблійныя рукапісы
Катэгорыя:Ватыканская бібліятэка
Гефсіманія

**Гетсыма́нія** (, , , сірыйск.ܓܕܣܡܢ, літаральна «*ціскальня алею*») — аліўкавы сад ля падножжа Алейнай гары ў Ерусаліме, найбольш вядомы як месца, дзе, паводле Дабравесьцяў, Ісус і Ягоныя вучні маліліся ў ноч перад укрыжаваньнем Ісуса.

## Этымалёгія

Гефсіманскі сад зьяўляецца ў Дабравесьці паводле Мацьвея і Дабравесьці паводле Марка пад грэцкай назвай Γεθσημανή (Гефсіманія). Назва паходзіць ад арамейскай назвы ܓ݁ܶܕ݁ܣܺܡܰܢ (Гэдсіма́н), што азначае *«ціскальня алею*». У Мацьвея 26:36 і Марка 14:32 яго называюць χωρἰον (18:01), што азначае месца або нерухомасьць. Дабравесьце паводле Яна кажа, што Ісус увайшоў у сад (κῆπος) са сваімі вучнямі.

## Месцазнаходжаньне

Згодна з Новым Запаветам гэта было месца, якое Ісус і Ягоныя вучні звычайна наведвалі, што дазволіла Юду знайсьці Хрыста ў ноч Ягонага арышту.

Існуюць чатыры месцы, якія лічацца месцамі, дзе Ісус маліўся ў ноч перад арыштам:
* Царква Ўсіх Нацыяў з выглядам на сад з так званай «Скалой Агоніі».
* Разьмяшчэньне ля магілы Панны Марыі на поўначы.
* Грэцкая праваслаўнае месца на ўсходзе.
* Расейскі праваслаўны фруктовы сад побач з царквой Марыі Магдалены.

## Месца паломніцтва

Паводле Дабравесьця Лукі 22:43-44, пакуты Ісуса ў Гефсіманскім садзе былі настолькі моцныя, што «*быў пот Ягоны, як кроплі крыві, што падалі на зямлю*». Згодна з праваслаўнай царкоўнай традыцыяй, Гефсіманскі сад зьяўляецца месцам, дзе была пахаваная Дзева Марыя, а пасьля была ўзята на нябёсы на гары Сыён. Гефсіманскі сад стаў асноўным месцам пілігрымак для раньніх хрысьціянскіх паломнікаў. Яго наведвалі 333 невядомыя «Пілігрымы Бардо», чыё «Itinerarium Burdigalense» зьяўляецца самым раньнім пакінутым апісаньнем хрысьціянскай вандроўкі ў Сьвятую Зямлю. У сваім *Onomasticon* Эўсэбі Кесарыйскі адзначае месца Галгота «ля падножжа Аліўнай гары» і дадае, што «*вернікі прывыклі ісьці туды, каб маліцца*». Лічыцца, што старажытныя аліўкавыя дрэвы, што растуць у садзе, маюць узрост 900 гадоў.

## Аліўкавыя дрэвы

Дасьледаваньне, зладжанае Нацыянальным досьледным саветам Італіі ў 2012 року, выявіла, што некалькі аліўкавых дрэваў у садзе зьяўляюцца найстарэйшымі зь вядомых навуцы. Даты 1092, 1166 і 1198 былі атрыманыя шляхам радыёвуглероднага аналізу старых частак камлёў трох дрэваў. ДНК-тэсты паказалі, што дрэвы былі пасаджаныя першапачаткова з адной бацькоўскай расьліны.

Катэгорыя:Мясьціны Новага Запавету
Катэгорыя:Геаграфія Ерусаліму
Яфет

**Яфет**, таксама **Іафет** (, *Е́фет*,  , , *Яфід*, )&nbsp;— у Старым запавеце Бібліі адзін з трох сыноў (Сім, Хам, Яфет) Ноя&nbsp;— адзінага зь людзей, каму Бог даў магчымасьць выратавацца зь сям’ёй у час сусьветнага патопу. Лічыцца, што ад Яфета й яго братоў паходзіць усё сучаснае чалавецтва. Паводле хрысьціянскага паданьня, нашчадкі Яфета насялялі Эўропу й частку Азіі, утварыўшы гэтак званую «яфетаву» (эўрапэоідную) расу.

## Крыніцы

## Літаратура
* Яфет // &nbsp;— С. 319

Катэгорыя:Асобы Старога Запавету
Міхаіл (арханёл)

**Арханёл Міхаіл**, **Архістратыг Міхаіл** (, *Міхаэ́ль* — «Хто як Бог?»; ) — паводле Бібліі, адзін зь сямі самых вышэйшых анёлаў, якія служаць Богу й зьяўляюцца выканаўцамі Яго волі. У «Апакаліпсісе» Яна Багаслова ён падаецца абаронцам хрысьціянаў і тым, хто зрынуў зь неба цмока зь яго початам.

У выданьнях Ф. Скарыны сюжэт змаганьня Міхаіла Архістратыга зь нячысьцікамі адлюстраваны ў гравюры, якая зьмешчаная на адваротнай старонцы тытульнага аркуша «Библии рускай».

## Крыніцы й заўвагі

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Біблейскія асобы
Амплі

**Амплі** — апостал ад сямідзесяці, біскуп Дыёспальскі, сьвяты пакутнік. Узгадваўся ў адным зь лістоў апостала Паўла (Рым, 16:8). Паводле Сьвятога Паданьня зьяўляўся першым біскупам Варны, Баўгарыя. 

## Ушанаваньне
У Праваслаўнай царкве памяць ладзіцца 4 студзеня ды 31 кастрычніка паводле Юліянскага календара.

## Літаратура
* Полный православный богословский энциклопедический словарь. Изд. П. П. Сойкина. Репринт 1992. Стлб. 147
* St. Nikolai Velimirovic, The Prologue from Ohrid
* Easton, Matthew George (1897). *Easton's Bible Dictionary* (New and revised ed.). T. Nelson and Sons.

## Вонкавыя спасылкі
* OCA - Apostle Amplias of the Seventy
* Apostle Ampilas - OrthodoxWiki

## Крыніцы

Катэгорыя:Семдзесят апосталаў
Рут

**Рут**, таксама **Руф** () — асоба, імем якой названая невялікая агіяграфічная аповесьць, якая ўключаная ў кананічны біблейскі звод (кніга «Рут»). Паводле паданьня, будучы маавіцянкай, яна выйшла замуж за юдэя, бацькі якога часова перасяліліся з Палестыны ў Мааў. Пасьля сьмерці сьвёкра й мужа Рут са сьвякроўю паехала на іх радзіму й пасялілася ў Бэтлееме. Каб пракарміць сябе й сьвякроў, Рут зьбірала каласы на чужым полі. Выпадкова яна сустрэла багатага сваяка яе мужа-нябожчыка па імі Ваоз. Той, даведаўшыся, хто яна, спагадліва аднёсься да Руты, пахваліў яе за вернасьць сьвякрові й дазволіў ёй зьбіраць каласы на сваім полі. Дабрачыннае жыцьцё й прыгажосьць Руты паслужылі прычынай таго, што яна стала жонкаю багатага Ваоза й нарадзіла яму сына Аведа, дзеда цара Давыда.

## Крыніцы й заўвагі

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Жанчыны Старога Запавету
Катэгорыя:Кніга Рут
Пераклады Бібліі на армянскую мову

**Перакла́ды Бі́бліі на армя́нскую мо́ву** — пераклады Бібліі, выкананыя ў розныя гістарычныя пэрыяды рознымі аўтарамі з мэтаю перакладу на армянскую мову.

## Гісторыя
Пераклад Бібліі на армянскую мову цесна зьвязаны з армянскім асьветнікам, тэолягам і пісьменьнікам Мясропам Маштоцам. Гэты пераклад, які лічыцца першым помнікам армянскае літаратуры, быў выкананы напачатку V стагодзьдзя.

Блізу 411 году пераклад Бібліі быў створаны армянскім гісторыкам Маўсэсам Харэнацы, гэты пераклад быў выкананы з сырыйскага тэксту. Гэтая праца лічылася ня вельмі дасканалай, таму неўзабаве пасьля гэтага Ян Эгегіяцкі ды Язэп Багінскі адправіліся ў Эдэсу для перакладу Сьвятога Пісаньня. Яны адправіліся ў Канстантынопаль і прывезьлі з сабою аўтэнтычныя копіі грэцкага тэксту. З дапамогаю іншых копіяў, атрыманых з Александрыі, Біблія была йзноў перакладзеная з грэцкае мовы ў адпаведнасьці з тэкстамі Сэптуагінты ды  . Гэтая вэрсія перакладу была скончаная ў 434 годзе, за нашым часам яна выкарыстоўваецца ў Армянскай Царкве.

Першы сказ на армянскай мове, запісаны Сьв. Мэсропам пасьля вынаходжаньня ім літараў, :

Існуе дзьве шырокаўжываныя вэрсіі перакладу Бібліі на армянскую мову. Адна ў заходнеармянскай вэрсіі (выкарыстоўваецца ў асноўным армянамі ў дыяспары), іншая — ва ўсходнеармянскай вэрсіі (у асноўным выкарыстоўваецца ў Армэніі ды Іране).

## Вонкавыя спасылкі
* Armenian Church Library Online! Sermons and Teachings as mp3 and pdf downloads
* Ararat: Armenian Bible — Армянская Библия for iPhone, iPod touch, and iPad on the iTunes App Store
* Armenian Bible
Эстэр

**Эстэр**, **Эсьфір**, **Эсфэр** — асоба біблейскае гісторыі, якая, паводле Бібліі, была дачкой Амінавада і паходзіла зь Вэніямінава пакаленьня.

Першапачаткова яна мела жыдоўскае імя Гадасы, была сваячкай і выхаванкай набожнага юдэя Мардахея, які жыў у Сузах і аднойчы выратаваў жыцьцё пэрсыдзкаму цару. Калі цар выбіраў сабе новую жонку, яго выбар паў на Гадасу, якая атрымала новае імя — Эстэр, што ў перакладзе з пэрсыдзкай мовы азначае Зорка. Узвышэньне пры двары юдэйкі выклікала зайздрасьць і злосьць у некаторых прыдворных цара, асабліва ў Амана, уладалюбівага, гордага й дэспатычнага царскага любімца. Раззлаваны тым, што Мардахей адносіўся да яго без рабалепства, Аман вырашыў зьнішчыць ня толькі Мардахея, але і ўсіх юдэяў у Пэрсыдзкім царстве, і дабіваўся ад цара згоды на выданьне такога карнага ўказа. Калі пра гэта даведаўся Мардахей, ён патрабаваў ад Эстэр, каб яна заступілася перад царом за свой народ. Мужная Эстэр пад страхам згубіць ня толькі сваё становішча, але й уласнае жыцьцё, насуперак строгаму прыдворнаму этыкету зьявілася без запрашэньня да цара й пераканала яго наведаць падрыхтаваны ёю пір, падчас якога зьвярнулася да цара з просьбай аб абароне. Калі цар даведаўся пра сутнасьць просьбы Эстэр, ён загадаў павесіць свайго любімца Амана на той шыбеніцы, якая была падрыхтаваная для Мардахея, і выдаў новы загад аб праве юдэяў на самаабарону. Некаторыя дасьледчыкі Бібліі бачылі ў гэтай кнізе адлюстраваньне не сапраўднай гісторыі, а свайго роду прытчу або гістарычную аповесьць і сьцьвярджалі, што яна сваім зьместам, падрабязным апісаньнем быту й абставінаў, некаторых гістарычных рэаліяў адносіцца да часоў панаваньня Ксэркса й што сапраўднае імя гэтага цара Агасвэр.

## Крыніцы й заўвагі

## Літаратура

Катэгорыя:Жанчыны Старога Запавету
Пераклад Бібліі Сёмухі

**Перакла́д Сё́мухі** — пераклад усяе Бібліі, зьдзейсьнены Васілём Сёмухам і выдадзены ў 2002 року ў Менску тарашкевіцай.

Васіль Сёмуха, які сьпярша пачынаў працу над перакладам біблійнае камісіі Беларускай праваслаўнай царквы, у 1995 року выдаў уласны пераклад Новага Запавету і Псалтыру.

У 2002 выйшаў пераклад усяе Бібліі, зьдзейсьнены пад рэдакцыяй місіянэра Юркі Рапецкага (Канада) з дапамогай мітрапаліта Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы Мікалая.

Асновай гэтых выданьняў стаў расейскі Сынадальны пераклад 1840 року. Сёмухаў пераклад вельмі багаты моўна, аднак крытыкуецца за «непрыкрытую вольнасьць у перакладзе цяжкіх месцаў, дыялектнае напісаньне біблейскіх імёнаў, нарэдка да страты іх запаветнай этымалёгіі»; акрамя таго, дасьледніца Ірына Дубянецкая, доктар сакральнае філязофіі, заўважае, што крыніца перакладу — расейская Сынадальная Біблія — мае сама па сабе шмат тэкстуальных памылак.

## Бібліяграфія
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тэкст перакладу Бібліі Васіля Сёмухі
* Беларуская палічка
Сьпіс гарадоў Чарнагорыі

У **[[Чарнагорыя|Чарнагорыі]]** налічваецца 21 гарады. Ніжэй даецца сьпіс усіх гарадоў і прадстаўлена іх насельніцтва па зьвестках перапісу 2011 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Перапіс 2011 году
Пераклады Бібліі на арамэйскую мову

**Пераклады Бібліі на арамэйскую мову** — пераклады Бібліі, выкананыя ў розныя гістарычныя пэрыяды рознымі аўтарамі з мэтаю перакладу на арамэйскую мову (мовы). Гістарычна ўключаюць ў сябе габрэйскія пераклады на мову (Таргум) і хрысьціянскія пераклады на гэтую ж мову, таксама званыя сырыйскімі (Пэшыта).

## Габрэйскія пераклады

Арамэйскія пераклады Танаху (Габрэйская Біблія) адыгрывае важную ролю ў літургіі ды вывучэньні рабінскага юдаізму. Кожны такі пераклад называецца *Таргум* (у множным ліку — *Таргумім*). Яны выкарыстоўваліся ў традыцыйных габрэйскіх абрадах, за нашым часам, напрыклад, у емэнскіх габрэяў.

Таргум таксама зьяўляецца важнай крыніцай для габрэйскіх тлумачэньняў Бібліі і разам з гэтым меў вялікі ўплыў на сярэднявечных перакладнікаў (у першую чаргу Рашы).  пісаў, што Талмудычнае вызначэньне «асоба, якая ўмее чытаць ды перакладаць Тору на арамэйскую» спасылаецца на «арамэйскі пераклад Анкелёса».

## Хрысьціянскія пераклады

У сырыйскай (усходнеарамэйскай) мове Пэшыта (па-сырыйску: *агульнапрынятая вэрсія*) зьяўляецца стандартнай вэрсіяй хрысьціянскае Бібліі. Яна працягвае служыць за нашым часам Бібліяй цэркваў у сырыйскай традыцыі (Царква Ўсходу, Халдэйская Каталіцкая Царква ды Сырыйская Праваслаўная Царква). Гісторыя хрысьціянскіх перакладаў Бібліі на сырыйскую мову ўлучае Дыятэсарон, Старую Сырыйскую Вэрсію, Пэшыта, Філяксэнскую Вэрсію, Гарклінаву Вэрсію ды нядаўні Арамэйскі Новы Запавет (пераклад выкананы Аб'яднанымі Біблейскімі Таварыствамі).

Першы перагляд Новага Запавету з сырыйскае мовы на мову туроё (заходнеарамэйская, на сырыйскай мове ў лацінскім напісаньні) быў ажыцьцяўлены Мальфона Юганун Узэлем (Бар Шаба) і Ягкупам Білгікам у 2009 годзе з заўвагамі ад Гаркліна ды Філяксэніяса. Камісія „Sihto du Kthovo Qadisho Suryoyo” працуе з мэтай распаўсюджваньня Эвангельля на арамэйскай мове.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пераклады Бібліі на арамэйскія мовы
Андрыевіца

**Андрыевіца** (па-чарнагорску: *Андријевица*, *Andrijevica*) — места ў Чарнагорыі. Адміністрацыйны цэнтар аднайменнай абшчыны.

## Вонкавыя спасылкі
* Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Crnoj Gori 2011. godine PDF

Катэгорыя:Гарады Чарнагорыі
Катэгорыя:Андрыевіца (грамада)
Пераклады Бібліі на афрыкаанс

**Пераклады Бібліі на афрыкаанс** — пераклады Бібліі, выкананыя ў розныя гістарычныя пэрыяды рознымі аўтарамі з мэтаю перакладу на мову афрыкаанс.

## Гісторыя
К. П. Гаагенгоўт,  ды  зьяўляліся першымі перакладчыкамі Бібліі на мову афрыкаанс.

Сярод важных этапаў у перакладзе Сьвятога Пісаньня на афрыкаанс вылучаецца пераклад Гаагенгоўтам Эвангельля паводле Марка ў 1878 годзе (). Між тым, гэты пераклад ня быў апублікаваны. Рукапіс перакладу быў знойдзены ў Паўднёва-Афрыканскай Нацыянальнай бібліятэцы, горад Кейптаўн.

Першы афіцыйны пераклад усёй Бібліі на мову афрыкаанс быў скончаны ў 1933 годзе , Э. Э. ван Рооенам, Ё. Д. Кэстэлам, Г. К. М. Фуры ды Б. Б. Кээтам.

У 1983 быў завершаны новы пераклад, які быў прымеркаваны да пяцідзесяцігодзьдзя перакладу 1933 году. Таксама мэтаю гэтага перакладу зьяўлялася забесьпячэньне неабходнага перагляду гэтага перакладу. Канчатковая рэдакцыя гэтага выданьня была зробленая Э. П. Грунэвальдам, А. Г. ван Зілем, П. А. Вэргуфам, Ё. Л. Гельбэргам і В. Кэмпэнам.

 выпусьцілі свой «Пераклад Хрысьціянскіх Грэцкіх Пісаньняў Новага Сьвету» на мове афрыкаанс у 1995 годзе і поўны «Пераклад Сьвятога Пісаньня Новага Сьвету» ў 2002 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* homepage - Voorblad Artikels - Bybelgenootskap van Suid-Afrika

Афрыкаанс
Катэгорыя:Афрыкаанс
Жыровіцкае Эвангельле

**Жыро́віцкае Эва́нгельле**, таксама вядомае як **Эвангельле Сапегі** — беларускі рукапісны помнік сярэдзіны — трэцяй чвэрці XVI стагодзьдзя, які атрымаў назву ад манастыра ў Жыровічах (цяпер у Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці), дзе захоўваўся да сярэдзіны XIX стагодзьдзя.

Цяпер знаходзіцца ў Навуковай бібліятэцы Летувы.

## Апісаньне
Кніга напісаная ўставам на 404 аркушах. Упрыгожаная застаўкамі, мініятурамі з выявамі эвангелістаў, шматлікімі ініцыяламі. Мініятуры ўзятыя ў шырокія пазалочаныя рамкі, арнамэнтаваныя геамэтрычным і расьлінным узорамі ў гатычным стылі. У выкананьні мініятураў прасочваецца сувязь зь бізантыйскімі і заходнеэўрапейскімі традыцыямі.

Малюнкі вылучаюцца плястычнасьцю, яркай індывідуальнасьцю асобаў, жанравасьцю задумы і мажорным калярытам (кадміева-чырвоныя, сінія, зялёныя, вохрыста-залацістыя фарбы).

## Мінуўшчына
На 376-м і 377-м аркушах па-беларуску зроблены дарчы подпіс канцлера Вялікага Княства Літоўскага Льва Сапегі (адгэтуль другая назва — «Эвангельле Сапегі»), на замову якога было створанае Эвангельле. 22 жніўня 1616 року, на дзень асьвячэньня Ўсьпенскага сабору, Сапега падараваў Эвангельле Жыровічам.

Раней ўважалі, што рукапіс створаны ў XV стагодзьдзі, аднак новыя дасьледаваньні абверглі гэтую вэрсію, найперш дзякуючы вывучэньню вадзяных знакаў на паперы. Паводле дасьледчыка кніжнай спадчыны Алеся Сушы гэтыя вадзяныя знакі датуюцца 1550-ымі гадамі. Таму сам рукапісны помнік датуецца цяпер сярэдзінай — трэцяй чвэрцю XVI стагодзьдзя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рукапісы Эвангельляў
Катэгорыя:Беларускае мастацтва
Катэгорыя:Старабеларуская літаратура
Катэгорыя:Жыровіцкі манастыр
Катэгорыя:Сапегі
Срэбны кодэкс

**Codex Argenteus** () — рукапіс VI стагодзьдзя, які зьмяшчаў выкананы ў IV стагодзьдзі біскупам Вульфілам пераклад Бібліі на гоцкую мову. З 336 арыгінальных аркушаў захаваліся 188, уключаючы шпаерскі фрагмэнт, выяўлены ў 1970 року. Частка рукапісу знаходзіцца ў сталай экспазыцыі бібліятэкі Carolina Rediviva ва Ўпсале (Швэцыя).

## Мінуўшчына
У той пэрыяд, калі Вульфіла працаваў над перакладам Бібліі, плямёны, якія мы лічым гоцкімі, былі намінальнымі арыянамі, то бок датычна асобы і прыроды Хрыста яны прытрымліваліся вучэньня Арыя. Верагодна, «Срэбная Біблія» была напісаная для остгоцкага караля Тэадорыка Вялікага альбо пры ягоным двары ў Равэне, альбо ў даліне ракі По, альбо ў Брэшыі. Гэта была ўражвальная кніга, напісаная залатым і срэбным атрамантам на высокаякасным тонкім  вэліну з дэкаратыўна ўмацаванымі каштоўнымі камянямі. Па сьмерці Тэадорыка ў 526 Срэбная Біблія не згадваецца ў інвэнтарох ці кніжных сьпісах цягам тысячагодзьдзя.

У XVI стагодзьдзі частка «Codex Argenteus» (187 з 336 арыгінальных пэргамэнтных аркушаў) былі выяўленыя ў былым бэнэдыктынскім вэрдэнскім кляштары (каля Эсэну ў Райнляндзе), адным з найбагацейшых у Сьвятой Рымскай імпэрыі. Яна была перавезеная ў бібліятэку імпэратара Рудольфа II ў Празе. Пасьля бітвы пад Прагай 1648 року кодэкс як вайсковы трафэй трапіў у Стакгольм, у бібліятэку каралевы Крыстыны. Пасьля ейнага навяртаньня ў каталіцтва і адмаўленьня ад стальцу кніга ў 1654 была перавезеная ў Нідэрлянды разам з уласнасьцю ейнага былога бібліятэкара Ісаака Восіюса. У 1660-я граф Магнус Габрыель дэ ля Гарды выкупіў яе для Упсальскага ўнівэрсытэту, у бібліятэцы якога кодэкс захоўваецца і цяпер.

Пра тое, куды зьнік кодэкс між VI і XVI стагодзьдзямі, а таксама пра лёс рэшты рукапісу, нічога невядома. Апошні, 336-ы аркуш быў выяўлены ў кастрычніку 1970 року ў Шпаеры (Нямеччына), падчас рэстаўрацыі капліцы Афры Аўгсбурскай.

## Зьмест

* Дабравесьце паводле Мацьвея: Мц. 5:15-48; 6:1-32; 7:12-29; 8:1-34; 9:1-38; 10:1,23-42; 11:1-25; 26:70-75; 27:1-19,42-66.
* Дабравесьце паводле Яна: 5:45-47; 6:1-71; 7:1-53; 8:12-59; 9:1-41; 10:1-42; 11:1-47; 12:1-49; 13:11-38; 14:1-31; 15:1-27; 16:1-33; 27:1-26; 28:1-40; 29:1-13.
* Дабравесьце паводле Лукаша 1:1-80; 2:2-52; 3:1-38; 4:1-44; 5:1-39; 6:1-49; 7:1-50; 8:1-56; 9:1-62; 10:1-30; 14:9-35; 15:1-32; 16:1-24; 17:3-37; 18:1-43; 19:1-48; 20:1-47.
* Дабравесьце паводле Марка: 1:1-45; 2:1-28; 3:1-35; 4:1-41; 5:1-5; 5-43; 6:1-56; 7:1-37; 8:1-38; 9:1-50; 10:1-52; 11:1-33; 12:1-38; 13:16-29; 14:4-72; 15:1-47; 16:1-12 (+ 16:13-20).

## Глядзіце таксама
* Гоцкая Біблія
* Codex Carolinus

## Крыніцы

## Літаратура
* *Codex argenteus Upsalensis jussu Senatus Universitatis phototypice editus*, Uppsala 1927.
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка кодэксу на бачыне бібліятэкі Ўпсальскага ўнівэрсытэту
* ВікіКрыніцы

Катэгорыя:Пераклады Бібліі на гоцкую мову
Катэгорыя:Рукапісы Эвангельляў
Катэгорыя:Пурпурныя кодэксы
Катэгорыя:Упсала
Дыхавіца

**Дыхавіца** — парушэньне частасьці, рытму і глыбіні дыханьня, якое суправаджаецца адчуваньнем недахопу паветра. Здараецца толькі ў прытомным стане. Крайняй ступеняй немачы ёсьць удушша. Паскарэньне дыхальных скарачэньняў узьнікае праз павышаную цялесную і моцную пачуцьцёвую (гнеў, страх, трывога і хваляваньне) нагрузку.

## Папярэджаньне
Прадухіленьню нядужасьці спрыяе штодзённае цялеснае разьмінаньне і працяглыя шпацыры.

## Чыньнікі
Узьнікненьню нядужасьці спрыяе маларухомы лад жыцьця, атлусьценьне, малакроўе, пухліна дыхальных шляхоў, сардэчная недастатковасьць, астма, тырэатаксікоз (лішак гармону шчытападобнай залозы) і цукровы дыябэт.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фізыялёгія
Катэгорыя:Мэдыцына
Іван Міско

**Іван Міско** (нарадзіўся 22 лютага 1932; хут. Чамяры, цяпер Слонімскі раён, Гарадзенская вобласьць, Беларусь) — беларускі скульптар. Заслужаны дзяяч мастацтваў Беларусі, узнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (1976), Народны мастак Беларусі (2008). Уваходзіць у Беларускі саюз мастакоў.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і лясьніка. Навучаўся ў Менскай мастацкай вучэльні (1954—1957) у В. Б. Папова і І. М. Глебава, пазьней у Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце (1960—1966) у Андрэя Бембеля і Аляксея Глебава.

## Творчасьць
Працуе ў галіне станковай і манумэнтальнай скульптуры. З 1957 г. прадстаўляе свае творы на выстаўках. З 1960-х пераважна стварае скульптуры касманаўтаў, у тым ліку Баўгарыі, Брытаніі, Індыі, Кубы, Расеі, СССР і Францыі: Юры Гагарын (1968), Пётар Клімук (у Берасьці) і Міраслаў Гермашэўскі (1978), Уладзімер Кавалёнак і Валер Румін (1980), Алег Навіцкі і Клодзі Андрэ-Дээ. Таксама прысьвячаў скульптуры дзеячам мастацтва і навукоўцам: Фёдар Мадораў (1967), Яўген Цікоцкі (1970), Рыгор Шырма (1978) і Андрэй Пракапчук (1960), Фёдар Фёдараў (1968). Аўтар помнікаў Ігнату Буйніцкаму (1976; вёска Празарокі, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласьць), Івану Кабушкіну (1973; Баранавічы, Берасьцейская вобласьць), надмагільля Леаніда Бяды (1979; Усходнія могілкі, Менск), Максіму Горкаму (1981; Цэнтральны дзіцячы парк, Менск). Адзін з аўтараў манумэнта ў гонар маці-патрыёткі (1975; Жодзін, Менская вобласьць), адзін з аўтараў помніка Максіму Танку ў Мядзеле.

Частка твораў знаходзіцца ў Слонімскім музэі Івана Міско.

## Крыніцы

## Літаратура
* Іван Місько: скульптура / уклад. І. Я. Місько, Г. П. Ладзісава, Л. Ф. Анцух, С. В. Тарасаў; уступ. артыкул М. П. Пенькі. — Мінск: выдавецтва «Чатыры чвэрці», 2012. — 144 с. ISBN 978-895-7026-94-4

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слонімскім раёне
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Францішка Скарыны
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў БССР
Катэгорыя:Беларускія скульптары
Катэгорыя:Народныя мастакі Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Сябры Саюзу мастакоў СССР
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наваградзкім ваяводзтве Польскай рэспублікі (1918—1939)
Сьпіс хакейных арэн Беларусі

**Сьпіс хакейных арэн Беларусі** зьмяшчае зьвесткі пра дзейныя хакейныя арэны Беларусі. Не пазначаныя трэніравальныя пляцоўкі і коўзанкі, прызначаныя для масавага катаньня на каньках.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фэдэрацыя хакею Беларусі

*
Катэгорыя:Сьпісы стадыёнаў
Дыла Горы

«**Дыла**» — грузінскі футбольны клюб з гораду Горы. Заснаваны ў 1949 годзе. Чэмпіён Грузіі (2015), двухразовы ўладальнік Кубка Грузіі (2012, 2025).

## Гісторыя
Клюб паўстаў у савецкія часы ў 1949 годзе. Першая назва «Дыла» (*літ. Раніца*) адсылае да назову верша, напісанага Ёсіфам Сталіным, які нарадзіўся і гадаваўся ў Горы. Пазьней клюб быў пераназваны ў «Дынама», а потым пэўны час ён спаборнічаў у Другой лізе СССР, дзе найвышэйшым дасягненьнем было трэцяе месца ў 1967, 1974 і 1986 гадах.

У 1990 годзе, калі ў Грузіі была ствараная ўласная незалежная ліга, усе мясцовыя клюбы зь першых трох савецкіх футбольных дывізіёнаў былі далучаныя да новага спаборніцтва. Да 2000 году «Дыла» была сярэдняй камандай, якая звычайна фінішавала на пазыцыях у сярэдзіне турнірнай табліцы, але далей іхныя вынікі пагоршыліся. У 2010 годзе пачаўся ўздым «Дылы», а першым трафэем стаў у 2012 годзе Кубак Грузіі. Цягам наступных пяці сэзонаў чатыры разы каманда прадстаўляла Грузію ў адборачных раўндах клюбных спаборніцтваў УЭФА, у тым ліку ў Лізе чэмпіёнаў. Таксама двойчы запар «Дыла» дасягала плэй-оф раўнду Лігі Эўропы. У гэты час колеры каманды абаранялі футбалісты зборнай краіны, як то Нукры Рэвішвілі, Георгі Навалоўскі, Атар Марцваладзэ і Матэ Вацадзэ. Сутыкнуўшыся зь фінансавымі цяжкасьцямі, «Дыла» як дзяржаўная ўласнасьць была прададзеныя на публічным аўкцыёне. Новым уласьнікам каманды ў кастрычніку 2016 году стала ізраільская бізнэсовая група *Starsportinvest*.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Горы (Грузія)
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1949 годзе
Катэгорыя:1949 год у Грузіі
Гоцкая мова

**Гоцкая мова** — адна з старажытных германскіх моваў (усходнегерманская падгруппа), вядомая пераважна зь пісьмовых помнікаў IV стагодзьдзя (пэрыяд пасяленьня готаў у Прычарнамор’і). Найбольш значны — пераклад Бібліі (прыпісваецца вэстгоцкаму біскупу Вульфілу), што дайшоў да нашага часу ў остгоцкіх рукапісах V—VI стагодзьдзяў. Лічыцца, што Вульфіла стварыў і само гоцкае пісьмо, заснаванае на грэцкім і лацінскім альфабэтах, а таксама на рунічным пісьме.

Захавала большую блізкасьць да прагерманскай мовы, таму адыгравае значную ролю ў параўнальнай граматыцы германскіх моваў.

Вылучаюць два блізкія дыялекты гоцкай мовы — остгоцкі і вэстгоцкі.

У Крыме пэўны час захоўвалася г. зв. крымска-гоцкая мова (вядомыя 68 словаў, запісаных флямандцам А. Г. Бусбэкам у XVI стагодзьдзі), якая паходзіла ад остгоцкага дыялекту гоцкай мовы.

## Глядзіце таксама
* Срэбны кодэкс
* Імёны ліцьвінаў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гоцкая мова
Дзьмітры Вашкель

**Дзьмі́тры Ва́шкель** (нарадзіўся 3 студзеня 1993 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца «Крумкачоў».

## Кар’ера
Выхаванец шаркаўшчынскага футболу. Пазьней гулец выступаў за дубль наваполацкага «Нафтану». У асноўным складзе дэбютаваў 20 ліпеня 2013 году ў матчы супраць гарадзенскага «Нёмана», калі выйшаў на замену на 74-й хвіліне.

У лютым 2014 году выправіўся на прагляд у пінскую «Хвалю» і неўзабаве падпісаў кантракт з клюбам. У складзе «Хвалі» адразу стаў гульцом першага складу. Паводле вынікаў cэзону 2014 году пінскі клюб вылецеў у Другую лігу, але Дзьмітры застаўся ў камандзе. У жніўні 2015 году кантракт з «Хваляй» быў датэрмінова скасаваны, і неўзабаве гулец стаў гульцом шацілавіцкага «Хіміка».

У пачатку 2017 году перайшоў у гомельскі «Лякаматыў», дзе замацаваўся ў асноўным складзе. У студзені 2019 году выправіўся на прагляд у мазырскую «Славію», а ў лютым пакінуў гомельскі клюб. Аднак, пасьля беспасьпяховых праглядаў у «Славіі» і бабруйскай «Белшыне» вярнуўся ў «Лякаматыў». У пачатку 2021 году, пакінуўшы гомельскі клюб, праходзіў прагляд у «Віцебску», аднак атрымаў траўму і ў выніку прапусьціў увесь cэзон 2021 году. У пачатку 2022 году знаходзіўся на праглядзе ў «Віцебску» і «Макслайне», а пазьней далучыўся да «Астраўца» і ў сакавіку афіцыйна ўзмоцніў склад каманды. У сакавіку 2023 году перайшоў у «Макслайн».

У жніўні 2023 году далучыўся да «Крумкачоў».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Нафтан» Наваполацак
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Хваля» Пінск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Хімік» Шацілавічы
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Лякаматыў» Гомель
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Астравец»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Макслайн» Віцебск
Смаленскі псалтыр

**Смале́нскі псалты́р**, таксама **Ане́скі псалтыр** — рукапісны помнік беларускай пісьмовасьці канца XIV стагодзьдзя, створаны манахам Лукой Смалянінам у Пустынскім Усьпенскім манастыры пад Амсьціславам.

Твор напісаны на пэргаміне. Зьмяшчае 3 мініятуры, 22 застаўкі, 150 ініцыялаў і арнамэнтаў. Пры аздабленьні выкарыстаныя фарбы сіняга, зялёнага, чырвонага колераў і золата. На 72 і 129 аркушах перапісчык скарыстаўся тайнапісам.

У 1657 року на загад патрыярха Нікана псалтыр вывезены на востраў Кій Анескай затокі Белага мора. Смаленскі краязнаўца Г.К. Бугаслаўскі адшукаў рукапіс у манастыры ў Анескім павеце Архангельскай губэрні, адсюль і паходзіць другая назву псалтыра — Анескі.

Цяпер захоўваецца ў маскоўскім гістарычным музэі (Расея).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Трусаў А.А. Невядомыя беларускія дзяржавы. Вялікае Княства Смаленскае // Наша слова

Катэгорыя:Старабеларуская літаратура
Катэгорыя:Хрысьціянскія рукапісы
Катэгорыя:Псалтыры
Дзяніс Дзячко

**Дзяніс Дзячко** ( 26 красавіка 1990 году) — колішні беларускі футбаліст, брамнік.

## Кар’ера
Выхаванец менскага МТЗ-РІПА. У 2006 годзе гуляў за пастаўскі ПМЦ, а потым за дубль МТЗ-РІПА. У пачатку 2010 году стаў асноўным брамнікам менскага клюбу, які на той час ужо зьмяніў назву на «Партызан». Хутка пасьля гэтага ў чацьвертым туры атрымаў цяжкую траўму, у выніку чаго выбыў на 1,5 гады.

У 2012 годзе далучыўся да «Менску». У сэзоне 2012 году быў асноўным брамнікам другой клюбнай каманды «Менск-2», а ў 2013 годзе стаў другім брамнікам асноўнай каманды. Зь верасня 2013 году, у сувязі з траўмай асноўнага брамніка Уладзімера Бушмы, заняў месца ў стартавым складзе «Менску». У сьнежні 2013 году падоўжыў кантракт з клюбам. У сэзоне 2014 году быў пасунуты на пазыцыю запаснога брамніка пасьля вяртаньня Бушмы па акрыяньні. У чэмпіянаце згуляў толькі ў апошнім матчы сэзону, калі бараніў браму 29 лістапада ў сустрэчы супраць берасьцейскага «Дынама».

Зь лютага 2015 году знаходзіўся на праглядзе ў клюбе Першай лігі «Бяроза-2010», і ў сакавіку 2015 году перайшоў да ягоных шыхтаў на правах арэнды. Па заканчэньні сэзону і вяртаньня з арэнды ў студзені 2016 году пакінуў «Менск».

У лютым 2016 году ўладкаваўся ў берасьцейскім «Дынама», зь якім у сакавіку падпісаў кантракт. Пачынаў сэзон асноўным брамнікам каманды, але неўзабаве быў выцесьнены Дзьмітром Асьніным. У ліпені 2016 году пакінуў берасьцейскі клюб і перайшоў у «Белшыну», дзе таксама быў другім брамнікам пасьля Барыса Панкратава. Па заканчэньні сэзону 2016 году пастанавіў завяршыць прафэсійную кар’еру.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Менску»
* Статыстка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Азам Раджабаў

**Аза́м Раджа́баў** ( 21 студзеня 1993 году, Рагун, Таджыкістан) — беларускі футбаліст таджыцкага паходжаньня, паўабаронца «Хвалі».

## Кар’ера
Выхаванец віцебскага футболу, у 2010 годзе выступаў за дубль «Віцебску». У лютым 2011 году перайшоў у кіеўскае «Дынама», дзе выступаў за моладзевую каманду. У пачатку 2013 году зьявілася інфармацыя аб магчымай арэндзе ў «Віцебск», але Азам застаўся ў Кіеве.

У ліпені 2013 году Раджабаў разарваў кантракт «Дынама» і стаў гульцом «Гомля». У складзе «Гомелю» стаў звычайна выходзіць на замену. Пры гэтым, калі ў другой палове 2013 году трывала зьяўляўся на полі, у сэзоне 2014 году гуляў пераважна за дубль, усяго двойчы згуляўшы за асноўную каманду. У выніку ў ліпені 2014 году кантракт з «Гомлем» быў скасаваны на ўзаемную згоду бакоў. У канцы ліпеня 2014 году падпісаў кантракт з клюбам «Віцебск», які на той момант выступаў у Першай лізе. У сваім родным клюбе Раджабаў здолеў хутка замацавацца ў аснове і дапамагчы камандзе вярнуцца ў Найвышэйшую лігу па выніках сэзону 2014 году. У жніўні 2017 году быў аддадзены ў арэнду клюбу «Ворша» да канца сэзону. У 2018 годзе прыяднаўся да наваполацкага «Нафтану». Гуляў пераважна ў стартавым складзе, але ў пачатку сэзону 2019 году зьяўляўся на полі зрэдку і перадусім на замену. Зь верасьня зноў пачаў гуляць у асноўным складзе. Па заканчэньні сэзону 2019 году пакінуў каманду.

У жніўні 2020 году далучыўся да пінскай «Хвалі». У 2020 годзе гуляў у пачатковым складзе каманды. У сэзоне 2021 году пераважна выходзіў на замену, але з жніўня замацаваўся ў асноўным складзе. У студзені 2022 году падоўжыў кантракт зь пінскім клюбам. У сэзоне 2022 году заставаўся гульцом першай адзінаццатцы. У студзені 2023 году зноў падоўжыў пагадненьне з «Хваляй». У сьнежні 2023 году чарговы раз працягнуў супрацу зь пінчукамі. У жніўні 2024 году далучыўся да «Ліды». Пасьля году адсутнасьці вярнуўся ў «Хвалю».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Гомелю»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Шафа з параненымі

«**Шафа з параненымі**» (інш. пераклады: , , ) — амэрыканскі фільм 2008 году аб трох сапэрах на Ірацкай вайне. 22 лютага 2009 году Амэрыканская акадэмія кінэматаграфічных мастацтваў і навук узнагародзіла яго стваральнікаў 6 залатымі статуэткамі «Оскар» за найлепшыя гуказапіс, дубляж, мантаж, пастаноўку, сцэнар і фільм 2009 году.

## Дзея
Вэтэран і сяржант І клясы Ўільям Джэймз прыяжджае на Ірацкую вайну загадваць падразьдзяленьнем сапэраў войска ЗША замест старшага сяржанта Мэт’ю Томпсана, якога забіла выбухам радыёкіраванага гаўбічнага снарада. Яго падразьдзяленьне ўлучае сяржанта Дж. Сэнборна і спэцыяліста Оўэна Элдрыджа.

Ўільям падрывае выбухоўку ў пустыні. Па дарозе на базу іх усюдыход натыкаецца на 5 прыватных падраднікаў і брытанскіх наймітаў у арабскім адзеньні, якія захапілі 2 вязьняў. Падчас раптоўнага абстрэлу вязьні спрабуюць уцекчы, аднак кіраўнік наймітаў іх забівае. У сваю чаргу снайпэры праціўніка забіваюць трох наймітаў разам зь іх кіраўніком. Падчас адбіцьця нападу Оўэн забівае аднаго з 4 нападнікаў.

Падчас налёту на склад Ўільям выяўляе цела хлопца з імплянтаванай бомбай, што ня выбухнула. Падчас вышуку забойцы ён праводзіць безвыніковы ператрус у доме прафэсара.

Падчас выкліку на падрыў аўтацыстэрны Ўільям вырашае высачыць заклаўшых зарад паўстанцаў. У выніку расьсяроджаньня яго падразьдзяленьня паўстанцы захопліваюць Оўэна. Пры вызваленьні адзін з саслужыўцаў выпадкова раніць яго ў нагу. Оўэна забіраюць на хірургічную апэрацыю.

За 2 дні да адбыцьця з Іраку Ўільяма і Дж. Сэнборна выклікаюць абясшкодзіць камізэльку з выбухоўкай на іракцы. Ўільям выяўляе завялікую колькасьць зарадаў, каб пасьпець іх зьняць да падрыва. Ён пакідае іракца, якога забівае выбухам.

Па вяртаньні са службы ў роце Брава дадому Ўільям сустракаецца са сваёй жонкай Коні і сынам. У хуткім часе ён вяртаецца ў Ірак для службы ў сапэрнай роце Дэльта.

## Ролі й іх выканаўцы
* Ўільям Джэймз, сяржант І клясы — Джэрэмі Рэнэр
* Дж. Сэнборн, сяржант — Энтані Макі
* Оўэн Элдрыдж, спэцыяліст — Браян Джэраці
* Мэт’ю Томпсан, старшы сяржант — Гай Пірс
* Джон Кембрыдж, падпалкоўнік — Крыстыян Камарга
* Рыд, палкоўнік — Дэйвід Морс
* Кіраўнік падразьдзяленьня прыватнага вайсковага прадпрыемства — Рэйф Файнз
* Коні Джэймз — Эванджэлін Лілі
* Бэкгэм — Крыстафэр Саег

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы 2008 году
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшы фільм
Заходнесаамскія мовы

**Захо́днесаа́мскія мовы** — група роднасных моваў у складзе саамскіх моваў фіна-вугорскае групы ўральскае моўнае сям’і. Разам з падгрупай усходнесаамскіх моваў утварае саамскую моўную групу.

## Склад
Групу заходнесаамскіх моваў утвараюць пяць моваў:

* паўночнасаамская
* луле-саамская
* пітэ-саамская
* уме-саамская
* паўднёвасаамская

Катэгорыя:Саамскія мовы
Усходнесаамскія мовы

**Усхо́днесаа́мскія мовы** — група роднасных моваў у складзе саамскіх моваў фіна-вугорскае групы ўральскае моўнае сям’і. Разам з падгрупай заходнесаамскіх моваў утварае саамскую моўную групу.

## Склад
Групу ўсходнесаамскіх моваў утвараюць шэсьць моваў, дзьве зь якіх зьяўляюцца мёртвымі (пазначаныя сымбалем крыжа):

* акала-саамская † (вымерла напачатку XXI стагодзьдзя)
* кільдзінская саамская
* кемі-саамская † (вымерла ў XIX стагодзьдзі)
* інары-саамская
* скольцкая саамская
* церская саамская

Катэгорыя:Саамскія мовы
Лахва (неадназначнасьць)

Назву **Лахва** маюць:

* Лахва — рака ў Магілёўскай вобласьці Беларусі, правы прыток Дняпра
* Лахва — вёска ў Лунінецкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Лахва — пасёлак у Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Боркі (Ганцавіцкі раён)

**Бо́ркі** — вёска ў Ганцавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці, уваходзіць у Любашаўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 237 чалавек
* 1999 год — 410 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Любашаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёну
Раван Баку

«**Раван**» () — былы азэрбайджанскі футбольны клюб з гораду Баку. Заснаваны ў 2009 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Баку
Пераклад Бібліі Рыма-Каталіцкага касьцёлу на Беларусі

**Перакла́д Бі́бліі Ры́ма-Каталі́цкага касьцё́лу на Белару́сі** быў пачаты ў 2007 року і на цяперашні час працягваецца.  перакладзеныя ўсе чатыры Эвангельлі, Дзеі Апосталаў, 7 пасланьняў апостала Паўла, 7 іншых пасланьняў ды Апакаліпсіс сьв. Яна.

Перакладам займаецца «Сэкцыя па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакумэнтаў Касьцёлу» Камісіі Божага культу і дысцыпліны сакрамэнтаў пры Канфэрэнцыі каталіцкіх біскупаў у Беларусі (далей — Сэкцыя). Яна дзейнічае з 1992 року, перакладаючы розныя літургічныя тэксты касьцёлу. За час працы былі створаныя мноства перакладаў, якія ў большай ці меншай ступені зьмяшчаюць асобныя тэксты Сьвятога Пісаньня.

У 2002—2005 роках Сэкцыя зьдзейсьніла пераклад на беларускую мову . Да яго каталіцкія сьвятары карысталіся беларускімі перакладамі найперш Лукаша Дзекуць-Малея, у меншай ступені — Уладзіслава Чарняўскага ды Васіля Сёмухі. Пераклад «Лекцыянарыю» быў зьдзейсьнены з арыгіналу: Stuttgartensia (габрэйскі) і Nestle-Aland (грэцкі) — з улікам лацінскай Новай Вульгаты.

Тэксты «Лекцыянарыю» выкарыстаныя ў перакладзе Бібліі, які распачаўся ў 2007 року падрыхтоўкай чатырох Эвангельляў. Паводле дакумэнтаў Касьцёлу, пераклад можна рабіць толькі з арыгінальных моваў (габрэйская, арамэйская, грэцкая; літургічныя — з лацінскай); таксама варта кіравацца тэкстам Новай Вульгаты.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Перакладзеныя Сэкцыяй кнігі Бібліі

Катэгорыя:Каталіцкая царква на Беларусі
Сьпіс гарадоў Сэрбіі

У адпаведнасьці з Законам аб тэрытарыяльнай арганізацыі Рэспублікі Сэрбіі ад 28 сьнежня 2007 году **[[Сэрбія]]** мае 24 гарады. Ніжэй даецца сьпіс усіх гарадоў і прадстаўлена іх насельніцтва паводле зьвестак перапісу 2011 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Попис становништва, домаћинстава и станова 2011. у Републици Србији
Дом Кастравіцкай

**Дом Кастраві́цкай** — колішні даходны дом з рысамі стылю мадэрн у Менску, які месьціцца на скрыжаваньні Валадарскага й вул. Кірава 26/11, гісторыка-культурныя каштоўнасьць рэгіянальнага значэньня. 

## Гісторыя

Пабудаваны ў 1911 годзе (архітэктар А. Краснапольскі) у стылі мадэрн. Стары адрас — *Магазынная, 5 — рог Серпухаўскай і Магазыннай*. Дом Ядзьвігі Кастравіцкай (1867—1935), сястры старшыні (1907—1921) Менскага таварыства сельскай гаспадаркі Эдварда Вайніловіча (1847—1928).

На 1-м паверсе месьцілася ўпраўленьне Лібава-Роменскай чыгункі, тут жа месьцілася аптэка й таварыства ўзаемадапамогі чыгуначнікаў, арганізаванае пасьля 1905 году, на астатніх — жыльлё.

За савецкім часам у доме месьціся камісійная крама й кафэ. Цяпер у будынку месьціцца салён мэблі й кафэ.

## Архітэктура
Дом уяўляе сабой трохпавярховы мураваны П-падобны ў пляне будынак, пастаўлены на высокі цокаль. Аб’ёмна-пляніровачная кампазыцыя складаецца з трох частак: вуглавой і дзьвюх франтальных (па вул. Кірава й Валадарскага), фасады якіх аформленыя рознымі па канфігурацыі аконнымі й дзьвярнымі праёмамі, бальконамі, дэкаратыўным арнамэнтам, разнастайнымі керамічнымі ўстаўкамі, фактурнымі тынкаванымі слаямі. Мастацкая выразнасьць дасягаецца спалучэньнем неатынкаваных плоскіх сьценаў з тэракотавай цэглы й пабеленых атынкаваных прасьценкаў, карнізаў, ліштваў. Цэнтар фасаду, арыентаванага на вул. Кірава, вылучаны аб’яднанымі па вэртыкалі аконнымі праёмамі й завершаны паўцыркульным атыкам. Сьцены фасаду, арыентаванага на вул. Валадарскага, завершаныя 2 трапэцападобнымі атыкамі, дах — трапэцападобным ліхтаром. Вугал будынка зрэзаны, а на ўзроўні 2-га паверху створаны эркер, над ім — 3-гранны аб’ём, які завяршаўся вежачкай (не захавалася).

## Крыніцы

## Літаратура
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. — Мн.: Беларуская савецкая энцыклапедыя, [1986—1988].

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Збудаваньні Менску
Катэгорыя:Мадэрнісцкія збудаваньні Беларусі
Кнігі летапісаў

**Кні́гі ле́тапісаў**, **Кні́гі хро́нікаў** ( — Dibh're Hayyamim,  — Параліпамэнон) — дзьве кнігі Старога Запавету, разьмешчаныя між кнігамі Цароў і Эздры-Нээміі. У Танаху зьяўляюцца апошнімі кнігамі.

Першая кніга летапісаў пачынае расповед ад Адама да заснаваньня ізраільскай манархіі, у асноўным пералікам генэалёгіі. Рэшта 1 Летапісаў, пасьля кароткае згадкі Саўла, засяроджаная на цараваньні Давіда. Пачатак 2-й кнігі распавядае пра ягонага сына Саламона, а заключная частка апісвае Юдэйскае царства з рэдкімі згадкамі Ізраільскага. У заключным разьдзеле апісанае падзеньне Юдэі і бабілёнскае паланеньне, а ў апошніх вершах разьдзелу апісаны захоп Бабілёну пэрсыдзкім царом Кірам, які дазваляе ўзнаўленьне Храма Саламона і вяртаньне жыдоў на радзіму.

Летапісы напісаныя збольшага адным аўтарам з пазьнейшымі дапаўненьнямі і выпраўленьнямі. Верагодна, аўтар быў левітам, начытаным, пісьменным, багасловам, які, верагодна, жыў у Ерусаліме.

## Крыніцы

## Літаратура
*