Гальяш Леўчык

**Гальяш Леўчык**, сапр. *Гальяш (Ільля) Ляўковіч* (20 ліпеня 1880, Слонім — верасень 1944, Варшава) — беларусазнаўца, паэт, публіцыст, перакладнік, музыка.

Нарадзіўся ў сям’і каваля. Скончыў Слонімскае павятовае вучылішча. Служыў у канцылярыях зьездаў міравых судзьдзяў, судовага сьледчага ў Слоніме. У 1904—1920 працаваў чарцёжнікам у магістраце Варшавы. Пастаянна жыў у Варшаве, але лета праводзіў звычайна ў Слоніме, дзе меў свой дом.

Друкавацца пачаў з 1908 ў «Нашай ніве». Выдаў зборнік вершаў «*Чыжык беларускі*» (Вільня, 1912). У 1920-я далучыўся да рэвалюцыйна-рамантычнага кірунку заходнебеларускай паэзіі. Выступаў як публіцыст, гумарыст і сатырык (друкаваўся ў гумарыстычных часопісах «Авадзень», «Маланка»). Супрацоўнічаў зь дзіцячым часопісам «Заранка».

У Варшаве ён зьбіраў сродкі на пасьмяротнае выданьне зборніка твораў Сяргея Палуяна, шукаў платную рэкляму для «Беларускага календара», выпытваў і выманьваў у зьбяднелых арыстакратаў Польшчы граматы, пячаткі, беларускія выданьні.

У Слоніме ў хаце быў сапраўдны музэй, як згадвала Зоська Верас: «Адзін даволі вялікі пакой, даўгі-даўгі, з адным акном. Пакой здаваўся вузкім таму, што адна яго сьцяна была адбудаваная даволі шырокімі паліцамі ад падлогі да столі. І на іх кніжкі, кніжкі… Сапраўды, бібліятэка вялікая, цікавая і каштоўная. Сабрана хіба ўсё, што выйшла з друку ў беларускай мове. Усе гадавікі „Нашай нівы“ ад самага яе пачатку, „Гоман“, некалькі нумароў „Мужыцкай праўды“, Францішак Багушэвіч: Дудка, Смык…, „Сялянка“ Дунін-Марцінкевіча ды іншыя яго творы… Купала, Колас… Усё, што выдала Суполка „Загляне сонца і ў наша ваконца“… І ўсе тамы „Lud Bialoruski“ М. Федароўскага, падараваныя Гальяшу Леўчыку аўтарам… Усе паліцы ўпрыгожаныя партрэтамі пісьменьнікаў, паштоўкамі, краявідамі… Шмат з таго было купленым, але шмат і падараваным аўтарамі ды знаёмымі».

Меў багатыя, найперш беларусазнаўчыя бібліятэкі ў Варшаве і Слоніме. Зьбіраў і апрацоўваў фальклёр, узоры народнай керамікі. Добра граў на гітары, акарыне, маляваў. На свае тэксты пісаў музыку (зьберагліся ноты яго песьні «*Мне трэба умярці…*»). Пераклаў на беларускую мову творы Ю. Славацкага, У. Сыракомлі, М. Канапніцкай, К. Тэтмаера, А. Лянге і інш. Падрыхтаваныя ім зборнікі вершаў «*Беларускі жаваранак*» і трыялетаў «*Мудра пагаворка — соладка і горка*» аўтару выдаць не ўдалося.

У 1932 дзякуючы аднаму артыкулу ў варшаўскай газэце пра дзяўчыну, якая жыве ў Слоніме і напісала кнігу, Гальяш пазнаёміўся са сваёй будучай жонкаю Зосяю. Але жыцьцё было падобна да пекла, жонка ўвесь час сварылася. Таму яны жылі паасобку — у Варшаве ці Слоніме, часам мяняючыся.

Пасьля далучэньня Заходняй Беларусі да БССР у 1939, у Слонім адмыслова да Гальяша заехаў Янка Купала.

Жонка паэт была арыштаваная паліцыяй у 1942 годзе. У яе падушцы быў знойдзены польскі сьцяг з арлом. Таму ў 1942 годзе яе расстралялі на Пятралевіцкай гары каля Слоніма.

Таму ў 1942 годзе Гальяш падаўся ў Варшаву, каб выратаваць сваю кватэру і архіў. Але ў Варшаве яго кватэра была занятая іншымі людзьмі. Леўчык застаўся бяз жонкі, кватэры і архіваў. У акупаванай немцамі Варшаве ён галадаў, а напачатку 1944 памёр.

У 1980 Янка Саламевіч сабраў і выдаў асобнаю кнігай яго выбраныя творы пад загалоўкам «*Доля і хлеб*».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слоніме
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія калекцыянэры
Катэгорыя:Асобы Слоніму
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Памерлі ў 1944 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Беларускія калябаранты з нацысцкай Нямеччынай