Любляна

**Любля́на** () — сталіца і найбуйнейшы горад Славеніі, які ляжыць на берагах ракі Любляніцы, прыблізна за 10 кілямэтраў ад месца, у якім Любляніца злучаецца з ракой Савай. Горад зьяўляецца ня толькі геаграфічным цэнтрам краіны але і займае цэнтральнае месца ў транспартных сувязях, канцэнтрацыя прамысловасьці, навукова-дасьледчых інстытутаў і культурных традыцыяў Славеніі.

## Назва
Гісторыкі ня згодныя, скуль узялася назва гораду. Найбольш папулярнай зьяўляецца тэорыя, што яно паходзіць ад слова *ljubljena*, што ў славенскай мове значыць «улюблёная».

## Гаспадарка
У Любляне месьціцца галаўная сядзіба «Славенскай чыгункі» і «Люблянская біржа».

## Гісторыя
Любляна ў выглядзе рымскага паселішча Эмона (*Colonia Emona (Aemona) Iulia tribu Claudia*) паўстала ў 15 годзе. У шостым стагодзьдзі на абшары сёньняшняй Славеніі, у тым ліку і ў Любляне, насяліліся славяне. Найстарэйшыя захаваныя запісы сёньняшняга імя гораду паходзяць з 1144 году. Гарадзкое права Любляна атрымала ў 1220 годзе.

У першай палове чатырнаццатага стагодзьдзя горад апынуўся пад уладай Габсбургаў. У 1461 годзе ў Любляне паўстала біскупства, дзякуючы чаму горад пачаў хутка разьвівацца і ад канца Сярэднявечча да сёньняшніх дзён ён зьяўляецца культурным цэнтрам славенцаў.

У XVI стагодзьдзі насельніцтва Любляны налічвала 5000 чалавек, 70% зь якіх выкарыстоўвалі славенскую мову ў якасьці асноўнай, пры гэтым большасьць з астатніх жыхароў выкарыстоўвалі нямецкую мову. У гэты час у горадзе адчынілі свае дзьверы першая сярэдняя школа, публічная бібліятэка і друкарня. Любляна стала важным адукацыйным цэнтрам.

З 1529 па 1599 гады ў месцы да свайго выгнаньня актыўна дзейнічала супольнасьць славенскіх пратэстантаў, пасьля чаго каталіцкі біскуп Томаш Грэн загадаў спаліць восем вазоў пратэстанцкіх кніг на публіцы адзначаючы пачатак Контрарэфармацыі. У 1597 годзе ў горадзе зьявіліся езуіты, а затым у 1606 годзе і капуцыны, каб выкараніць пратэстантызм. Толькі 5% усіх жыхароў Любляны на той час мелі каталіцкае вызнаньне, то бок спатрэбіўся некаторы час, каб навярнуць жыхароў зноўку ў каталіцтва. Езуіты арганізавалі першыя тэатральныя пастаноўкі ў горадзе, спрыялі разьвіцьцю музыкі барока і адкрыцьцю каталіцкіх школ. У сярэдзіне і другой палове XVII стагодзьдзя замежныя архітэктары пабудавалі і адрамантавалі шматлікія манастыры, цэрквы і палацы ў Любляне.

Габсбурская ўлада была перапынена толькі ў 1809—1813 гадох, калі Любляна была сталіцай створаных Напалеонам, даволі незалежных Ілірыйскіх правінцыяў. У 1895 годзе Любляна, якая на той момант налічвала 31 тысячу жыхароў, зьведала даволі моцны землятрус. 10 адсоткаў з 1400 будынкаў было зруйнавана, пасьля рэканструкцыі разбураныя раёны гораду былі перабудаваны ў стылі Венская сэцэсіі. У 1898 годзе ў горадзе зьявілася камунальнае элетрычная асьвятленьне. Аднаўленьне ў пэрыяд паміж 1896 і 1910 гадамі згадваецца як час «адраджэньня Любляны» дзякуючы архітэктурным зьменам, вялікая частка якіх захавалася на сёньня, і рэформаў гарадзкога кіраваньня, аховы здароўя, адукацыі і турызму, якія рушылі ўсьлед. Аднаўленьне і хуткая мадэрнізацыя гораду праводзіліся на чале з мэрам Любляны Іванам Грыбарам.

Пасьля развалу Аўстра-Вугоршчыны ў 1918 годзе Любляна з большай часткай Славеніі (без Прымор’я, якое захапіла Італія і без населенай славенцамі паўднёвай Карынтыі, якая далучана была да Рэспублікі Аўстрыі) увайшла ў склад Каралеўства сэрбаў, харватаў і славенцаў, якое пазьней прыняло назву Югаславія. Пасьля Другой сусьветнай вайны, у новай, камуністычнай фэдэрацыйнай Югаславіі горад стаўся сталіцай адной з шасьці саюзных рэспублік. Сталіцай застаўся таксама пасьля абвяшчэньня Славеніяй незалежнасьці ў 1991 годзе.

У 2004 годзе Славенія ўвайшла ў Эўрапейскі Зьвяз, а Любляна сталася адной са сталіцай краінаў ЭЗ.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная хатняя старонка
* Інфармацыя для турыстаў