open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ян Корсак (сын Рыгора)

**Ян Корсак** ( 1560—1625) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян дорпацкі (1620—1621) і полацкі (1621—1625), ваявода смаленскі (1625).

## Біяграфія
Прадстаўнік галубіцкай лініі шляхецкага роду Корсакаў гербу ўласнага, сын Рыгора.

У 1598—1620 займаў пасаду харунжага полацкага, да 1611 — гараднічага. Пісар канцалярыі ВКЛ, рукадайны слуга Л. Сапегі, трымаў ад яго у субарэндзе магілеўскае староства. Быў шматкротным удзельнікам соймікаў і з'ездаў розных узроўняў у т.л. віленскай канвакацыі 1614 г.

29 ліпеня 1622 падаў на зацьверджаньне ў Галоўны Трыбунал «*фундацийный запис на церковь хрестьянскую греческую русскую в именю Голубичах… належачий отцам законникам набоженства греческого веры старожитное хрестьянское русское*». Вытрымка з дакумэнту:

Таксама меў намер заснаваць у Галубічах манастыр, дзеля чаго ўзьвёў у мястэчку адпаведны будынак. Непрацяглы час у ім жылі манахі, аднак потым яны перабраліся ў Вільню, па чым царква дзейнічала як прыходзкая. Спачыў у гэтай царкве, аднак у 1626 манахі парэшткі ягоныя перанесьлі ў капліцу Сьвятога Лукі пры Віленскім Траецкім манастыры.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Ян
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія
Катэгорыя:Кашталяны дорпацкія
Багуслаў Аляксандар Уніхоўскі

**Багуслаў Аляксандар Уніхоўскі** (? — чэрвень ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода наваградзкі (1689) і
троцкі (з 1689).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Ўніхоўскіх гербу «Астоя», сын Гераніма і Ганны зь Пяшацкіх.

У 1678—1687 займаў пасаду наваградзкага земскага пісара. Быў дэпутатам Скарбовага Трыбуналу ў 1683, маршалкам Галоўнага Трыбуналу ў 1687 і 1696

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Багуслаў Аляксандар
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Маршалкі Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Ян Казімер Кірдзей

**Ян Казімер Кірдзей** (? — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Лоўчы вялікі літоўскі (1683—1684), кашталян троцкі (з 1684).

Трымаў Перавольскае і Філіпаўскае староствы.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Кірдзеяў гербу «Бэлты», сын Яўстаха, кашталяна жамойкага, і Соф’і з Храпавіцкіх.

У маладосьці ўдзельнічаў у войнах з украінскімі казакамі і швэдамі. Абіраўся паслом на соймы 1648 (браў удзел у абраньні каралём і вялікім князем Яна Казімера), 1670 (ягоны маршалак), 1672, 1674 (удзельнічаў у абраньні Яна Сабескага) і 1683, дэпутат Галоўнага Трыбуналу ў 1677.

Быў каралеўскім дваранінам, гарадзенскім харунжым (з 1649) і маршалкам (з 1669). У 1660 узначаліў гарадзенскае паспалітае рушаньне пры абароне места ад маскоўскіх войскаў.

Ажаніўся з Даротай Ганнай Грыбоўскай. У шлюбе меў сыноў Флярыяна Станіслава і Ўладзіслава Антонія, а таксама дачок Соф’ю, Пудэнцыяну, Тэклю і Пэтранэлю.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Ян Казімер
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў
3-і армейскі корпус (Вэрмахт)

**3-і армейскі корпус** (), сфармаваны 26 жніўня 1939 году (штаб корпусу быў створаны ўвесну 1935 году). 21 сакавіка 1941 году перафармаваны ў 3-і матарызаваны корпус.

## Баявы шлях корпусу
У верасьні — кастрычніку 1939 году — удзел у Польскай кампаніі.

У траўні — чэрвені 1940 году — удзел у захопе Бэльгіі і Францыі.

## Склад корпусу
**У верасьні 1939 году:**
* 50-я пяхотная дывізія
* брыгада «Нэтцэ»

**У траўні 1940 году:**
* 3-я пяхотная дывізія
* 23-я пяхотная дывізія
* 52-я пяхотная дывізія

**У сакавіку 1941 году:**
* 62-я пяхотная дывізія
* 75-я пяхотная дывізія

## Камандуючы корпусам
* ґенэрал артылерыі Курт Гаазэ

## Літаратура
* Georg Tessin: *Verbande und Truppen der Deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939—1945*. Biblio-Verlag, Bissendorf 1973, 

Катэгорыя:Вэрмахт
Катэгорыя:Нямецкія карпусы ў Другой сусьветнай вайне
Баранькаўскі сельсавет

**Бара́нькаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Сіроцінскага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Кардон (на 1 студзеня 1947 году).

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны ў складзе Ўльскага раёну Полацкай акругі (да 26 ліпеня 1930 году). 8 ліпеня 1931 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Сіроцінскага раёну. 9 верасьня 1946 году сельсавет перададзены адноўленаму Ўльскаму раёну Віцебскай вобласьці. 17 сьнежня 1956 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Сіроцінскага раёну.

1 красавіка 1960 году сельсавет скасаваны.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 29

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 581
*  С. 90

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Сіроцінскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1960 годзе
Руслан Вусаў

**Руслан Вусаў** ( 4 жніўня 1979 году) — колішні беларускі футбаліст, нападнік.

## Кар’ера
Выхаванец трэнэра Ўладзімера Агеева. Прафэсійную кар’еру пачаў у 2000 годзе ў першалігавым клюбе ЗЛіН. У 2001 годзе ўпершыню перайшоў у галоўную каманду гораду — «Гомель», але тады ня даў рады, правёўшы паўсэзону ў дублі, і вярнуўся ў ЗЛіН. У 2003—2004 гадах быў асноўным гульцом «Гомля» ў Найвышэйшай лізе. Чэмпіён Беларусі 2003 году, фіналіст Кубка Беларусі 2004 году. Браў удзел у гульнях эўракубкаў.

У 2005 годзе перайшоў у віцебскі «Лякаматыў», які пазьней быў пераназваны ў «Віцебск». У тым жа сэзоне стаў срэбраным прызэрам Першай лігі і найлепшым бамбардзірам турніру з 32 галамі. Гэты вынік ёсьць клюбным рэкордам «Віцебску» паводле колькасьці галоў за сэзон. Да 2008 году працягваў гуляць за віцебскі клюб у Найвышэйшай лізе, правёўшы больш за 100 матчаў. У 2008 годзе з 13 галамі заняў пятае месца сярод бамбардзіраў Найвышэйшай лігі. У пачатку 2009 году гуляў за «Нафтан», зь якім стаў уладальнікам кубка краіны ў 2009 году, але ў фінале не гуляў. Пазьней футбаліст быў адлічаны з клюбу праз парушэньні рэжыму. Другую частку сэзону правёў у бабруйскай «Белшыне», якая стала пераможцам Першай лігі. У 2010 годзе на сэзон вярнуўся ў «Віцебск», а затым да канца кар’еры гуляў за клюбы Першай лігі — ДБК-Гомель і «Хімік».

Усяго ў Найвышэйшай лізе Беларусі згуляў 150 матчаў і забіў 40 галоў. У першай лізе — больш за 140 матчаў і 69 галоў. На момант заканчэньня кар’еры быў лідэрам «Віцебску» паводле колькасьці галоў у чэмпіянатах Беларусі за ўсю гісторыю. Па заканчэньні кар’еры футбаліста працаваў будаўніком. Таксама гуляў у першынстве гораду і быў судзьдзём на аматарскіх матчах.

## Узнагароды
**«Гомель»**:
* Чэмпіён Беларусі: 2003

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Руслан и Джамшут. В букмекерских конторах оставил 250 тысяч долларов

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гомель»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Віцебск»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Нафтан» Наваполацак
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Белшына» Бабруйск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Хімік» Шацілавічы
Марш у імя Ісуса

**Марш у імя́ Ісу́са** — штогадовае міжканфэсыйнае мерапрыемства, падчас якога хрысьціяне праходзяць маршам па гарадох у розных краінах сьвету.

## Мінуўшчына
Упершыню марш прайшоў у Лёндане ў 1987 року як мескі марш з удзелам прыкладна 15 000 чалавек як вынік супрацоўніцтва трох царкоўных групаў:  групы эвангельскіх цэркваў «Піянэр»,  і «». Разам з царкоўным лідарам Грэхэмам Кендрыкам яні ачолілі гэты рух, які цягам 3 рокаў распаўсюдзіўся па ўсёй Вялікабрытаніі, Эўропе і Паўночнай Амэрыцы, а пасьля і ў іншых рэгіёнах.

25 траўня 1994 адбыўся першы Сусьветны марш у імя Ісуса, які аб’яднаў больш за дзесяць мільёнаў хрысьціянаў з болей чым 170 народаў. Хоць арганізацыя, якая была ініцыятаркай правядзеньня маршаў, распалася пасьля Маршу 2000 року, Марш у імя Ісуса працягвае ладзіцца ў шматлікіх краінах рознымі арганізатарамі і ў разнастайных формах. Паводле некаторых ацэнак, у Сусьветным маршы 10 чэрвеня 2000 узялі ўдзел болей за 60 мільёнаў чалавек у 180 краінах сьвету.

## Глядзіце таксама
* Крыжовы ход

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Марш у імя Ісуса — міжнародная бачына
* Марш у імя Ісуса 2012

Катэгорыя:Хрысьціянскі экумэнізм
Катэгорыя:Мерапрыемствы
Ян Глябовіч (сын Яна)

**Ян Глябовіч** (1544 — ліпень 1590) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян менскі (1571—1585, выконваў абавязкі да 1587) і троцкі (1585—1586), адначасна падскарбі земскі і пісар вялікі літоўскі (1580—1586), ваявода троцкі (з 1586).

Трымаў Анікштанскую (1571—1585) і Упіцкую (з 1584) дзяржавы, Анікштанскае (з 1575) і Радашкавіцкае (з 1576) староствы. Граф Сьвятой Рымскай імпэрыі на Дуброўне і Заслаўі.

## Біяграфія

Прадстаўнік шляхецкага роду Глябовічаў гербу «Ляліва», сын Яна, канцлера вялікага літоўскага, і Ганны з Заслаўскіх. Рана страціў бацьку, апекваўся гетманам вялікім літоўскім Мікалаем Радзівілам «Рудым». Сьпярша вызнаваў каталіцтва, пазьней перайшоў у кальвінізм.

Вывучаў вольныя мастацтвы ў адным з унівэрсытэтаў Заходняй Эўропы, пазьней быў пры двары імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі, потым пры двары вялікага князя Жыгімонта Аўгуста.

У 1563 у веку 19 рокаў паступіў на вайсковую службу — у полацкую залогу. Браў удзел у абароне места (1563) ад войскаў Маскоўскай дзяржавы, калі ўзначаліў абарону Запалоцьця. З уласным аддзелам ўдзельнічаў у вылазках, аднак паранены, трапіў у палон. Маскоўскі гаспадар Іван IV вёў зь ім дыскусіі пра рэлігію. У Маскве зьбіраў выведвальную інфармацыю і перапраўляў яе ў ВКЛ, па выкрыцьці чакаў сьмерці, але Іван IV памілаваў яго. Усходні гаспадар прапанаваў схіліць літоўскіх магнатаў да падтрымкі Маскоўскай дзяржавы. Паабяцаў паспрыяць гэтаму і ў 1566 выйшаў на волю, зьмяняны на маскоўскага палоннага.

Па вяртаньні ў ВКЛ паведаміў вялікаму князю Жыгімонту Аўгусту пра намеры Івана IV. Вялікі князь апраўдаў ягоны ўчынак, але староста жамойцкі Ян Хадкевіч неаднакроць зьвінавачваў у дзяржаўнай здрадзе. Сварка з апошнім амаль не дайшла да двубою, прымірэньне адбылося толькі пры абраньні каралём і вялікім князем Стэфана Баторыя (1576), калі абодва супрацьстаялі Радзівілам.

Па прызначэньні кашталянам, збудаваў у Менску кальвінскі збор. Быў адным з фундатараў збору ў Вільні. У 1576 узначальваў дэлегацыю ВКЛ з патрабаваньнямі да Стэфана Баторыя. Удзельнічаў у вызваленьні Полацку, у захопе Вялікіх Лукаў, аблозе Пскова. У 1577 збудаваў у Заслаўі кальвінскі збор, заснаваў друкарню, працу якой наладжваў Даніэль Ленчыцкі, вядомы друкар. Запрасіў у Заслаўе Сымона Буднага. У 1588 пры абраньні каралём і вялікім князям Жыгімонта Вазы ўзначальваў дэлегацыю ВКЛ, якая дамаглася зацьверджаньня Трэцяга Статуту (1588).

Ажаніўся з Кацярынай Кратоўскай, дачкой ваяводы інаўроцлаўскага. У шлюбе меў сыноў Яна і Мікалая.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Ян (сын Яна)
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Кашталяны менскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Ян Корсак

**Як Ко́рсак** можа азначаць:
* Ян Корсак ( 1560— 1625) — ваявода смаленскі
* Ян Корсак ( 1620—1697) — кашталян полацкі

## Глядзіце таксама
* Корсак
1-ы кавалерыйскі корпус (Вэрмахт)

**1-ы кавалерыйскі корпус** () — створаны 25 траўня 1944 году на тэрыторыі ґенэрал-губэрнатарства (Польшча), з выкарыстаньнем штабу 78-га армейскага корпусу.

## Баявы шлях корпусу
Са жніўня 1944 году — у складзе групы армій «Цэнтар», баі ў раёне ракі Нараў.

Зь лістападу 1944 году — баі ва Ўсходняй Прусіі.

У студзені 1945 году — корпус перакінуты ў Вугоршчыну. Скончыў вайну ў траўні 1945 году ў Аўстрыі.

## Склад корпусу
**У верасьні 1944:**
* 3-я кавалерыйская брыгада
* 4-я кавалерыйская брыгада
* 14-я пяхотная дывізія
* 102-я пяхотная дывізія
* 129-я пяхотная дывізія

**У сакавіку 1945:**
* 6-я танкавая дывізія
* 3-я кавалерыйская дывізія
* 96-я пяхотная дывізія
* 711-я пяхотная дывізія
* 23-я дывізія вугорскай арміі

## Камандуючы корпусам
Ґенэрал кавалерыі Густаў Хартэнэк (узяты ў палон 10 траўня 1945)

Катэгорыя:Вэрмахт
Катэгорыя:Нямецкія карпусы ў Другой сусьветнай вайне
2-я горнастралковая дывізія (Вэрмахт)

**2-я горная дывізія** () — створаная ў красавіку 1938 году з 6-й дывізіі аўстрыйскай арміі.

## Баявы шлях дывізіі
У верасьні 1939 году дывізія ўдзельнічала ў Польскай кампаніі (нападала з Славаччыны ў кірунку Львову).

У 1940 годзе ўдзельнічала ў Нарвэскай кампаніі, у тым ліку ў баях за Нарвік. У чэрвені 1940 году ваявала пад Нарвікам (у складзе 138-й і 139-й горна-егерскія палкі), уваходзіла ў склад 19-га горнага корпусу «Нарвэгія» 20-й Ляпляндзкай арміі.

З 22 чэрвеня 1941 — наступала на Мурманск. У лістападзе 1944 — адступіла ў Нарвэгію. У 1944 падразьдзяленьні дывізіі ўтрымлівалі найболей трывалыя ўмацаваньні ў цэнтры абароны корпусу, перакрывалі кірункі на Люостары і Пэтсама. У кастрычніку 1944 году дывізія акружана і зьнішчана ў раёне Кандалякшы. Рэшткі перадысьлякаваны ў Данію, перафармаваны, бралі ўдзел у лютым 1945 году ў баях пад Вюртэмбэргам.

Зь лютага 1945 — на Заходнім фронце (на заходняй мяжы Нямеччыны). Да канца вайны рэшткі дывізіі адступілі ў заходнюю Аўстрыю. Здаліся амэрыканцам.

## Склад дывізіі
* 136-ы горна-егерскі полк
* 137-ы горна-егерскі полк
* 140-ы горна-егерскі полк
* 111-ы горна-артылерыйскі полк
** горны супрацьтанкавы батальён
** горны выведвальны батальён
** горны сапёрны батальён
** горны батальён сувязі

## Камандзіры дывізіі
* з 1 красавіка 1938 — ґенэрал-лейтэнант Валянцін Фаерштайн
* з 4 сакавіка 1941 — ґенэрал-лейтэнант Эрнст Шлемэр
* з 2 сакавіка 1942 — ґенэрал-лейтэнант Георг фон Хэнгель
* з 1 лістапада 1943 — ґенэрал-лейтэнант Ханс Дэген
* з 9 лютага 1945 — ґенэрал-лейтэнант Вілібальд Уц

## Літаратура
* Roland Kaltenegger: *Die deutsche Gebirgstruppe 1935—1945*, Universitas Verlag, 2000, 

## Вонкавыя спасылкі
* Фотаальбом вайскоўца 136-га горна-стралковага палка са складу 2-й горна стралковай дывізіі У альбоме сабраныя здымкі, зробленыя ў Запаляр’і ў пэрыяд з 1942 па 1944 гг.

Катэгорыя:Вэрмахт
Катэгорыя:Горнастралковыя дывізіі Нямеччыны ў Другой сусьветнай вайне
Брацкія школы ў Вялікім Княстве Літоўскім

**Брацкія школы ў Вялікім Княстве Літоўскім** — навуковыя ўстановы, якія ствараліся царкоўнымі брацтвамі.

## Сыстэма навучаньня
На чале школы стаяў рэктар, настаўнікі абіраліся на сходах брацтва. Брацкія школы мелі 3—5 клясаў, былі агульнасаслоўнымі. Пасьля атрыманьня пачатковай падрыхтоўкі вучні прыступалі да вывучэньня «сямі вольных мастацтваў». Вывучаліся грэцкая, лацінская, польская, беларуская мовы, творы антычных мысьляроў, дыялектыка, рыторыка, музыка. Навучэнцы атрымлівалі і некаторыя веды па арытмэтыцы, геамэтрыі, астраноміі, геаграфіі. Пэдагагічная сыстэма школ фармавалася пад пэўным уплывам гуманістычных і рэфармацыйных ідэяў.

У брацкіх школах выкарыстоўвалася клясна-ўрочная сыстэма навучаньня, пры якой дамінаваў катэхізічны мэтад выкладаньня, пабудаваны на пытаньнях і адказах. У дыдактычных мэтах ладзіліся тэатральныя пастаноўкі, у брацкіх школах прадугледжвалася арганізацыя хору і музычная адукацыя.

Шматлікія навучэнцы сталі пасьля вядомымі навукоўцамі, грамадзкімі дзеячамі, пэдагогамі. Настаўнікамі ў брацкіх школах былі царкоўныя і грамадзкія дзеячы, пісьменьнікі-палемісты С. Зізані і Л. Зізані, М. Сматрыцкі, Л. Карпавіч, З. Насоў, С. Полацкі і іншыя.

## Праваслаўныя брацкія школы
У XVI—XVII стагодзьдзях праваслаўныя брацкія школы адыгралі важную ролю ў разьвіцьці асьветы на тэрыторыі сучасных Беларусі і Ўкраіны, мелі на мэце супрацьстаяньне каталіцкай царкве.

Брацкія праваслаўныя школы былі адкрыты ў Берасьці (1591), Магілёве (1590—1592), Менску (1612), Полацку (1633), Вільні і іншых гарадах.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Исаевич И. Д.* Роль братств в издании и распространении книг на Украине и Белоруссии (конец XVI—XVIII в.) / И. Д. Исаевич // Книга и графика. М., 1972.
* *Медынский Е. Н.* Братские школы Украины и Белоруссии в XVI—XVII вв. и их роль в воссоединении Украины с Россией / Е. Н. Медынский. — М.: Изд-во АПН РСФСР, 1954. — 158 с.
* *Мещеряков В. П.* Братские школы Белоруссии (XVI ― 1-я пол. XVII в.) / В. П. Мещеряков. ― Минск : БГУ, 1977. — 57 с.
* *Мірановіч А.* Праваслаўнае школьніцтва на тэрыторыі Вялікага княства Літоўскага да канца XVIII ст. / А. Мірановіч // Белорусский сборник. — СПб., изд. Рос. нац. библиотеки Санкт-Петербурга, 2005. — Вып. 3. — С. 56―65.
* *Харлампович К.* Западнорусския православныя школы XVI и начала XVII века, отношение их к инославным / К. Харлампович. — Казань: Тип. Императорскаго Университета, 1898. — XIII, 524, LXII с.
* *Чистович И.* Очерк истории западно-русской церкви : в 2 ч. / И. Чистович. — СПб.: Тип. Департамента Уделов, 1882—1884.

## Вонкавыя спасылкі
* Братские школы
* Свящ. А. Хотеев. Братские школы

Катэгорыя:Адукацыя ў Вялікім Княстве Літоўскім
Катэгорыя:Царкоўныя брацтвы
Катэгорыя:Беларуская культура
Катэгорыя:Украінская культура
Катэгорыя:Летувіская культура
Быстрамавецкі сельсавет

**Бы́страмавецкі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Быстрамаўцы.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 40

## Літаратура
*  С. 226

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Браслаўскага раёну
Замашанскі сельсавет

Назву **Замаша́нскі [[сельсавет]]** маюць:

* Замашанскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці.
* Замашанскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чашніцкага раёну Віцебскай вобласьці.
Роджэр Фэдэрэр

**Роджэр Фэдэрэр** (;  8 жніўня 1981, Базэль, Швайцарыя) — швайцарскі тэнісіст, прафэсіянал з 1998 году.

* Экс-першая ракетка сьвету (прабыў у гэтым статусе 310 тыдняў, у тым ліку рэкордныя 237 тыдняў запар).
* 20-разовы пераможца турніраў Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе. Уладальнік кар'ернага Вялікага шлема (перамагаў на ўсіх чатырох турнірах у розныя гады).
* 6-разовы пераможца Фіналa Сусьветнага Тура ATP ў адзіночным разрадзе.
* Абсалютны рэкардсмэн ў гісторыі тэніса па суме прызавых за кар'еру (больш за 66 мільёнаў долараў ЗША).
* Алімпійскі чэмпіён 2008 году ў парным разрадзе (разам са Станісласам Ваўрынкам).

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Старонка Роджэра Фэдэрэра на сайце ATP 
* Сайт Роджэра Фэдэрэра 

Катэгорыя:Нарадзіліся 8 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе
Катэгорыя:Тэнісісты і тэнісісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году
Астраўскі сельсавет

Назву **Астраўскі́ [[сельсавет]]** маюць:

* Астраўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёну Гомельскай акругі
* Астраўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пліскага раёну Маладэчанскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Астроўскі сельсавет
* Востраўскі сельсавет
Міцькі

Назву **Міцькі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Міцькі — былая вёска ў Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Міцькі — вёска ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Міцькавічы
* Міцькаўка
* Міцькаўцы
* Міцькаўшчына
* Міцькова
* Міцькоў
Замашанскі сельсавет (Браслаўскі раён)

**Замаша́нскі сельсавет**, **Замо́скі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці. Цэнтар савету — вёска Замошша.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 50

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 258
*  С. 157

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Браслаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1959 годзе
Ваўкавыска-Камянецкі строй

**Ваўкавы́ска-Камяне́цкі [[строй]]** — традыцыйны комплекс беларускага народнага адзеньня на Панямоньні: Ваўкавыскі, Пружанскі і Камянецкі раёны. Бытаваў у асяродзьдзі сялян і дробнай шляхты у XIX — першай палове XX стагодзьдзяў.

Жаночая вопратка складалася з кашулі, спадніцы, фартуху, поясу, галаўнога ўбору і ўпрыгажэньняў. Мужчынская вопратка складалася з кашулі, нагавіц, рознакаляровага тканага пасу. Верхняя вопратка — сярмяга, куртка, кажух і інш. Дынамічнасьць і ўзьнёсласьць мастацкага вобразу дасягалася каскадам складак андарака, сьвіткі і выбеленага кужалю наміткі.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Родныя вобразы

Катэгорыя:Беларускае нацыянальнае адзеньне
Катэгорыя:Ваўкавыскі раён
Катэгорыя:Камянецкі раён
Катэгорыя:Культура Пружанскага раёну
Гарбаціцкі сельсавет

**Гарба́ціцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ўшацкага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Гарбаціца.

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны ў складзе Ўльскага раёну Полацкай акругі (да 26 ліпеня 1930 году). 8 ліпеня 1931 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Ўшацкага раёну.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 20
* 1 студзеня 1974 году — 15

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 238
*  С. 137
*  С. 581

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ўшацкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1980 годзе
Востраў-Сарочынскі сельсавет

**Во́страў-Саро́чынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ўшацкага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Сарочына.

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны Ўшацкі сельсавет, які 24 верасьня 1926 году перайменаваны ў Востраў-Сарочынскі (цэнтар перанесены зь мястэчка Ўшачы ў вёску Востраў-Сарочынскі, а пасьля 1944 году ў вёску Сарочына), у складзе Ўшацкага раёну Полацкай (да 26 ліпеня 1930 году, з 21 чэрвеня 1935 году — Лепельскай) акругі, з 20 лютага 1938 году — Віцебскай (з 20 верасьня 1944 году да 8 студзеня 1954 году — Полацкай) вобласьці. 16 ліпеня 1954 году сельсавет перайменаваны ў Лутаўскі ў складзе Ўшацкага (з 25 сьнежня 1962 году — Лепельскага, з 30 ліпеня 1966 году — Ушацкага) раёну Віцебскай вобласьці.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 36

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 203, 314
*  С. 105, 211

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ўшацкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1954 годзе
Джон Лорд

**Джон Лорд** (), поўнае імя Джонатан Дуглас Лорд (; 9 чэрвеня 1941, Лэстэр — 16 ліпеня 2012, Лёндан) — ангельскі музыка, клявішнік. Адзін з заснавальнікаў гурта Deep Purple ў 1968 годзе.

Адзін зь лідэраў калектыву, выступаў суаўтарам практычна ўсіх кампазыцыяў.

Ад 1978 да 1984 году, калі Deep Purple часова спынілі існаваньне, Лорд на пастаяннай аснове супрацоўнічаў з гуртом Whitesnake, а таксама прымаў удзел у запісах Джорджа Гарысана, Козі Паўэла і Дэйвіда Гілмара. Пасьля аднаўленьня дзейнасьці Deep Purple Лорд вярнуўся ў гурт і выступаў зь ім да 2002 году.

Пасьля канчатковага сыходу з Deep Purple Лорд займаўся сольнай творчасьцю ў жанры клясычнай музыкі.

Музыка памёр у адной зь лёнданскіх клінік у атачэньні сваёй сям’і ад лёгачнай эмбаліі. У апошнія гады Лорд пакутаваў ад раку падстраўнікавай залозы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Брытанскія музыкі
179-я рэзэрвовая танкавая дывізія (Вэрмахт)

**179-я рэзэрвовая танкавая дывізія** () — танкавая дывізія вэрмахту щ Другой сусьветнай вайне. Створана ў Вэймары (9-я карпусная акруга) 5 красавіка 1943-га як **179-я танкавая**, 30-га ліпеня пераназвана ў *рэзэрвовую*. Камандзір — Вальтэр фон Болтэнштэрн. 1-га траўня 1944-га дывізія была далучана да 16-ай танкавай грэнадэрскай дывізіі, пасьля чаго тая стала звацца *116-й танкавай*.

## Арґанізацыя
* 1-ы рэзэрвовы танкавы батальён
* 81-ы рэзэрвовы танкавы грэнадэрский полк
* 29-ы рэзэрвовы грэнадэрский полк
* 29-ы рэзэрвовы артылерыйскі батальён
* 1-ы рэзэрвовы танкавы выведвальны батальён
* 9-ы рэзэрвовы батальён САУ

## Глядзіце таксама
* Сьпіс дывізій Трэцяга райху

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Танкавыя дывізіі вэрмахту
Вярэнькаўскі сельсавет

**Вярэ́нькаўскі сельсавет**, **Варо́нкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёну Маладэчанскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Вярэнькі.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Пастаўскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай). 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Камайскага сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 41

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 184

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пастаўскага раёну
Shades of Deep Purple

***Shades of Deep Purple*** — дэбютны альбом Deep Purple, запісаны праз два месяцы рэпэтыцыяў усяго за тры дні з 11 па 13 траўня 1968 году на *Pye Studios* у Лёндане. У ЗША выйшаў ў ліпені, дзякуючы лэйблу *Tetragrammaton Records*, а ў Вялікай Брытаніі — у верасьні 1968 году (Parlophone). Зьмяшчае чатыры арыгінальныя песьні і чатыры кавэры, старанна пераробленыя, каб гучаць больш псыхадэлічна. Стылістычна музыка блізкая да псыхадэлічнага року і прагрэсіўнага року, то бок тых двух жанраў, якія былі папулярныя ў канцы 1960-х гадох.

У Вялікабрытаніі альбом застаўся незаўважаным і не ўвайшоў у чарты, але ў ЗША ўзьняўся да #24 радок у сьпісе Billboard 200. Добрыя продажы альбому ў ЗША і прайграваньне сынгла «Hush» на радыё ў значнай ступені садзейнічалі ўвазе да Deep Purple за часам іхных раньніх тураў па ЗША, а таксама на працягу 1970-х гадоў. Сучасныя рэцэнзіі на альбом ёсьць у цэлым станоўчымі, і крытыкі лічаць *Shades of Deep Purple* важным творам у гісторыі гурта. Альбом быў рэмастыраван і перавыдадзены ў 2000 годзе зь пяцьцю бонус-трэкамі.

## Зьмест
### Бок 1
# «And the Address» (Рычы Блэкмар, Джон Лорд) — 4:38
# «Hush» (Джо Саўт) — 4:24
# «One More Rainy Day» (Род Эванз, Лорд) — 3:40
# «Prelude: Happiness/I’m So Glad» (Блэкмар, Эванз, Лорд, Ен Пэйс, Нік Сымпэр, Мікалай Рымскі-Корсакаў/Скіп Джэймз) — 7:19

### Бок 2
# «Mandrake Root» (Блэкмар, Эванз, Лорд) — 6:09
# «Help!» (Джон Ленан, Пол Макартні) — 6:01
# «Love Help Me» (Блэкмар, Эванз) — 3:49
# «Hey Joe» (Білі Робэртс) — 7:33

### Бонус-трэкі на перавыданьні 2000 году
# «Shadows» *album outtake* (Блэкмар, Эванз, Лорд, Пэйс, Сымпэр) — 3:38
# «Love Help Me» *instrumental version* (Блэкмар, Эванз) — 3:29
# «Help!» *alternate take* (Ленан, Макартні) — 5:23
# «Hey Joe» *BBC Top Gear session* (Робэртс) — 4:05
# «Hush» *live U.S. TV*(Саўт) — 3:53

## Склад гурта
* Род Эванз — вакал
* Нік Сымпэр — бас-гітара, бэк-вакал
* Рычы Блэкмар — гітара
* Джон Лорд — клявішныя, бэк-вакал
* Ян Пэйс — ударныя

## Крыніцы
Тамаш Яўлевіч

**Тамаш Якаўлевіч Яўлевіч** (; канец XVI ст., Магілёў — пасьля 1640-х) — паэт-гуманіст, культурны і царкоўны дзяяч Рэчы Паспалітай, рэктар Кіеўскай брацкай школы.

Нарадзіўся ў Магілёве. Вышэйшую адукацыю атрымаў у Кракаўскай акадэміі, якую скончыў у 1625 годзе. Тут напісаў і выдаў у друкарні Францішка Цэзарыя філязофска-публіцыстычную паэму на польскай мове «Лябірынт, або Заблытаная дарога» (1625). У 1628—1632 гг. быў рэктарам кіеўскай брацкай школы. Пасьля ўтварэньня Кіева-Магілянскай калегіі быў звольнены з пасады Пятром Магілам. Палічыўшы гэта за абразу, накіраваўся ў родны Магілёў. Далейшыя зьвесткі аб П. Яўлевічу адсутнічаюць.

## Творчасьць
Сярод твораў Яўлевіча — вядомая польскамоўная паэма «Лябірынт», адзначаная ярка выяўленай рэнэсансна-гуманістычнай скіраванасьцю, у прыватнасьці ў тлумачэньні гістарычнага працэсу як выніка разумнай або неразумнай дзейнасьці пэўнага народа і яго кіруючай эліты, а не Вышэйшай воляй.

Галоўная гераіня твора — абстрактная пэрсаніфікаваная катэгорыя «мудрасьць», здольная дзейнічаць на ўзроўні сусьветнай гісторыі, гісторыі асобных народаў, асобных станаў і індывідаў. Паважлівае стаўленьне да мудрасьці і яе навучаньяў у княжую эпоху прывяло, на думку Яўлевіча, да велічы і росквіту старажытнарускай дзяржавы, забясьпечыла росквіт яе гарадоў, у першую чаргу Кіева і Галіча. Зварот да мудрасьці, вырошчваньне сваіх звычаяў і веры, разьвіцьцё адукацыі, якая падтрымліваецца шчодрымі мэцэнатамі, здольныя, як сьцьвярджае Яўлевіч, вярнуць згубленую магутнасьць, адрадзіць старажытную славу.

У паэме ўскосным парадкам выказана ідэя кіраўніка як «філёзафа на троне». Прадстаўнік рэнэсанснага гуманізму, Яўлевіч успрымае навакольную прыроду як аб’ект эстэтычнай асалоды. Рэнэсанснай прыкметай твора зьяўляецца таксама сталая прысутнасьць у тым або іншым кантэксьце пэрсанажаў антычнай міталёгіі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Крекотень В. І. Євлевич Хома // Українська літературна енциклопедія. — Т. 2. — К., 1990. — С. 177—178.
* ''Стратій Я.'' Євлевич Хома (Томаш) Якович // Філософська думка в Україні: Біобібліографічний словник. — К., 2002

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Польскія паэты
Катэгорыя:Асобы Кіева
Жаробычы

**Жаро́бычы** — былая вёска ў Беларусі, цяпер частка вёскі Слабада (Сіроцінскі сельсавет, Шумілінскі раён, Віцебская вобласьць).

## Назва
У 1939 годзе вёска аб’яднана зь вёскай Слабада, у сувязі з чым, сустракалася назва і Слабада-Жаробычы.

## Гісторыя
Вядомыя паводле рукапісных гістарычных крыніцаў з 1563 году. Паводле Слоўніка геаграфічнага Каралеўства Польскага і іншых краёў славянскіх (1895), Жаробычы ўваходзілі ў склад Віцебскага павету. Вёска знаходзілася за 48 вёрстаў ад Віцебску. Тут дзейнічала царква Сьвятога Ільлі. Таксама існаваў маёнтак Жаробычы, уладаньне Косаваў, які налічваў 652 дзесяціны зямлі.

Жаробычы ўваходзілі ў склад аднайменнай воласьці, адміністрацыя (валасная ўправа) якой разьмяшчалася ў вёсцы Грэбніца Сяранская. Жаробыцкая воласьць знаходзілася ў заходняй частцы Віцебскага павету. На поўначы межавала з Лосьвідзкай, на захадзе — з Храповіцкай, на паўднёвым ўсходзе — з Мышкаўскай, на поўдні — з Старасельскай валасьцямі, на захадзе — з Ловаскай воласьцю Полацкага павету. У склад воласьці ўваходзіла 135 населеных пунктаў. Тут мелася 950 сялянскіх дамоў (апроч таго, 175 дамоў належалі іншым станам), у якіх пражывала 5638 сялянаў. На 1906 год існавалі маёнтак і сяло Жаробычы.

Жаробычы ўваходзілі ў склад і зьяўляліся цэнтрам Жаробыцкага сельсавету.

## Інфармацыя для турыстаў
* Царква Сьвятога прарока Ільлі

## Вядомыя ўраджэнцы
* Сыльвэстар Косаў (канец XVI ст. — 1657) —  мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Шумілінскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Паўднёвасаамская мова

**Паўднёвасаа́мская мова** — адна з саамскіх моваў, на якой размаўляюць саамы ў нарвэскіх фюльке Хедмарк, Сёр-Трондэляґ, Нур-Трондэляґ, Нурлян і швэдзкіх лэнах Далярна, Емтлянд, Вэстэрботэн. З усіх саамскіх моваў знаходзіцца на крайнім паўднёвым захадзе арэалу распаўсюджаньня гэтых моваў. 

З усіх 2000 паўднёвых саамаў валоданьне мовай адзначаюць толькі 500 чалавек. Мова хутка зьнікае.

## Характарыстыка мовы

### Пісьмовасьць
Мова зьяўляецца адной з шасьці саамскіх моваў, якая мае афіцыйна зацьверджаную пісьмовасьць. Нягледзячы на гэта, літаратуры на паўднёвасаамскай мове існуе вельмі мала. Выдадзены паўднёвасаамска-нарвэскі слоўнік.

Сучасны паўднёвасаамскі альфабэт.

Літары **Æ æ** і **Ø ø** ўжываюцца ў Нарвэґіі, **Ä ä**, **Ö ö** — у Швэцыі, што зьвязана з калькаваньнем з тамтэйшых дзяржаўных моваў, нарвэскае й швэдзкай.

Літары Cc, Qq, Ww, Xx, Zz выкарыстоўваюцца пры напісаньні словаў замежнага паходжаньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Sørsamisk grammatikk
* Samisk ordboks-og terminologiportal, , 

Катэгорыя:Саамскія мовы
Катэгорыя:Мовы Нарвэгіі
Катэгорыя:Мовы Швэцыі
Скольцкая саамская мова

**Скольцкая саа́мская мова** (альбо **скольт-саа́мская**, **колта-саа́мская**) — адна з саамскіх моваў, на якой размаўляюць саамы ў расейскім паселішчы Лавозера і фінскім Сэвэтыярві. Раней мова была распаўсюджанай сярод саамаў у нарвэскім паселішчы Нэйдэн, але ў нашыя часы ўсе тамтэйшыя носьбіты мовы вымерлі.

## Характарыстыка мовы

### Распаўсюджаньне
Паводле інфармацыі 2011 году агульная колькасьць саамаў-скольтаў складае прыкладна 1000 чалавек: 600 жыве ў Фінляндыі, 250 у Расеі, 150 у Нарвэґіі. 

Сярод фінскіх скольтаў на мове здольныя вольна размаўляць толькі 400 чалавек, у Расеі — толькі 20 чалавек (зьяўляюцца носьбітамі натозерскага дыялекту мовы). У асяродзьдзі нарвэскіх саамаў-скольтаў мова ўжо не захавалася.

Да Другое сусьветнае вайны носьбіты скольцкае саамскае мовы пражывалі ў вёсках  і Суонікюля. У выніку перадачы гэтых тэрыторыяў Савецкаму Саюзу саамскія жыхары гэтых населеных пунктаў былі эвакуяваны ў фінскую камуну Інары.

### Пісьмовасьць

Першым альфабэтам, які ўжываўся ў скольцкай саамскай, была кірыліца. У 1884 годзе расейскім сьвятаром Канстанцінам Шчаколдзіным быў выдадзены пераклад на гэтую мову Эвангельля ад Мацьвея, таксама ім быў выдадзены скольцкі саамскі лемантар.

У XX стагодзьдзі ў скольцкім асяродзьдзі зьяўляецца лацінскі альфабэт. Гэты альфабэт атрымаў афіцыйны статус у 1973 годзе.

Сучасны выгляд скольцкага саамскага альфабэту.

Літары Qq, Ww, Xx, Yy, Öö выкарыстоўваюцца толькі ў запазычаньнях. Перад падвоенымі зычнымі зьяўляецца кароткае аглушэньне, якое пры пісьме не паказваецца. Таксама не паказваюцца ўстаўныя галосныя, таму што яны не зьяўляюцца фанэматычнымі ці складовымі.

## Грамадзкае жыцьцё
Паводле Канстытуцыі Фінляндыі саамы маюць права на выкарыстаньне сваёй мовы ў афіцыйных установах мясьцінаў, дзе пражываюць саамы. У муніцыпалітэце Інары (Фінляндыя) скольцкая саамская мова мае статус афіцыйнай нароўні з інары-саамскай, паўночнасаамскай і фінскай мовамі.

У шматлікіх дзіцячых садках Ляпляндыі выкарыстоўваецца поўнае саамскамоўнае навучаньне дзяцей, з нулявое па другую клясы мясцовых школаў выкладаньне таксама вядзецца выключна на саамскіх мовах. Паступова ў адукацыйны працэс дадаецца фінская мова і ў шостай клясе прапорцыя саамскае й фінскае дасягае прыкладнае прапорцыі 50 на 50. З 2005 году ў Фінляндыі скольцкую саамскую мову можна здаваць у якасьці замежнае мовы на ўступовых іспытах у ВНУ. 

Паводле меркаваньня міністра юстыцыі Фінляндыі Аны-Маі Генрыксан і Саамскага парлямэнту Фінляндыі, існуе значная пагроза саамскім мовам і пэрспэктыва іх зьнікненьня. Выказваюцца думкі аб недастатковай моўнай падтрымцы, адзначаецца нястача настаўнікаў, падручнікаў і г.д. Нягледзячы на шматлікія праґрамы падтрымкі мовы, большасьць моладзі ў Інары аддае перавагу фінскай мове. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Northern Sámi — Inari Sámi — Skolt Sámi — English dictionary
* Sääʹmjieʹllem
* Sámi Language Act
* Skolt Sámi Grammar Vocabulary

Катэгорыя:Саамскія мовы
Катэгорыя:Мовы Расеі
Катэгорыя:Мовы Фінляндыі
Кайнуў-саамская мова

**Ка́йнуў-саа́мская мова** — адна з саамскіх моваў, якая ў нашыя часы ня мае носьбітаў і зьяўляецца мёртвай мовай. Зьяўлялася самай паўднёвай па тэрыторыі распаўсюджаньня з саамскіх моваў — яе носьбіты пражывалі ў рэґіёне Кайнуў, што ў Фінляндыі, нават паўднёвей за Ляпляндыю — традыцыйны рэґіён пражываньня саамаў.

Зьнікла прыкладна ў 18 стагодзьдзі.

## Спасылкі
* Dialekt von Kainuu — MultiTree

Катэгорыя:Саамскія мовы
Катэгорыя:Мовы Фінляндыі
Пачобуты-Адляніцкія

**Пачобуты-Адляніцкія** — шляхецкі род гербу «Малая Пагоня».

Паводле Каспара Няцецкага, паходзіць зь вёскі Пачобуты на Гарадзеншчыне (адсюль і прозьвішча). Каля вёскі цячэ рака Одла, ад якой утварыўся прыдомак Адляніцкі. Таксама існуе род Пачобутаў-Кудзічаў.

## Прозьвішча

Паца (Pazzo) і Бота або Бута — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова пац- (бац-, пэц-) (імя ліцьвінаў Пацолт; германскае імя Pätzold) паходзіць ад стараверхненямецкага baz 'лепшы', а аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель') або ад асновы -буд- (-бод-).

## Паходжаньне
Няма пэўнасьці пра паходжаньне роду. Існуе меркаваньне, што ягоныя заснавальнікі былі праваслаўнымі (русінамі). У памінальніку Супрасьлеўскага манастыра, сярод іншых дабрачынцаў ёсьць «род Яўстаха Адзінца Пачобута». Апошні жыў у канцы XVI ст. і рэпрэзэнтаваў толькі адну зь лініяў роду.

Першы вядомы з роду — Мікалай Пачобут-Адляніцкі. Вялікі князь Жыгімонт Стары прывілеем ад 20 лютага 1536 году за вайсковыя заслугі надаў яму герб «Малая Пагоня». Сын Мікалая Сэбасьцян, чашнік вялікі літоўскі, лічыцца заснавальнікам роду.

Паводле актаў аб набілітацыі Мікалая, ягоным прадзедам быў Грэцка, які меў сына Рыну (Грынь). Пры двары вялікага князя ў 1478 годзе значыцца пакаёвы Рынец або Рынь. Магчыма, гэта сын Грэцкі. Відаць, менавіта блізкасьць роду да двара, спрыяла набілітацыі Мікалая Пачобута-Адляніцкага.

## Найбольш вядомыя з роду
* Андрэй Пачобут-Адляніцкі (1541—1613) — фундатар кляштару дамініканаў у Ашмянах
* Лаўрын Пачобут-Адляніцкі (?—1689) — фундатар кляштару дамініканаў у Палавені
* Марцін Пачобут-Адляніцкі (1728—1810) — навуковец-астраном і асьветнік Вялікага Княства Літоўскага
* Фабіян Пачобут-Адляніцкі (1897—1944) — беларускі каталіцкі сьвятар

## Галерэя

Łaŭryn Michał Pačobut-Adlanicki. Лаўрын Міхал Пачобут-Адляніцкі (1676).jpg|Лаўрын Міхал Пачобут-Адляніцкі
Łaŭryn Michał Pačobut-Adlanicki. Лаўрын Міхал Пачобут-Адляніцкі (XVIII).jpg|Лаўрын Міхал Пачобут-Адляніцкі
Marjana Pačobut-Adlanickaja (Siasickaja). Мар’яна Пачобут-Адляніцкая (Сясіцкая) (XVIII).jpg|Мар’яна Пачобут-Адляніцкая (зь Сясіцкіх)
Marcin Pačobut-Adlanicki. Марцін Пачобут-Адляніцкі (J. Alaškievič, 1810).jpg|Марцін Пачобут-Адляніцкі


## Крыніцы

*
Польскі легіён у Фінляндыі

**По́льскі легіён у Фінля́ндыі** () — добраахвотнае вайсковае злучэньне з палякаў расейскай арміі, якое існавала да і падчас фінскай грамадзянскай вайны ў 1917—1918 гадах.

Пасьля Лютаўскай рэвалюцыі ў Расеі, палякі, якія служылі ў царскім войску, што дысьлякавалася на тэрыторыі Вялікага княства Фінляндзкага, пачалі ствараць вайсковыя рады. Яны былі створаны ў многіх фінскіх гарадах, як Хэльсынкі, Іна, Лапеэнранта, Тампэрэ, Вааса, Турку, Оўлу, Торніо, Хямеенліна, Кокемякі, Раўма, Панэлі, Рыйхімякі, Котка, Мікелі, Поры, Выбарг, Ханко. Іх прадстаўнікі вырашылі стварыць польскае ваеннае фармаваньне.

Таму 24 красавіка 1917 году ў Выбаргу быў створаны польскі легіён у Фінляндыі. Адным зь ягоных заснавальнікаў быў Аляксандар Вільчэўскі. На чале яго стаў ратмістар Станіслаў Багуслаўскі. Фармаваньне складалася з камбінаваных батальёнаў розных відаў зброі ў Выбаргу, пяхотнай роты ў Іна і цяжкіх артылерыйскіх батарэй у Суомэнліна. Складалася з 37 афіцэраў і каля 1,7 тысячы жаўнераў. Усе яны былі добра ўзброены і экіпіяваны. Легіён быў палітычна падначалены ЦК Васковай Асацыяцыі палякаў у Фінляндыі.

Пасьля пачатку фінскай грамадзянскай вайны ў студзені 1918 году легіён падпарадкаваўся Белым, пасьля чаго прыняў удзел у баях з Чырвонай арміяй. Ваяваў у рэгіёне Выбаргу.

Па сканчэньні вайны ў траўні 1918 году польскія легіянэры, пакінуўшы фінам зброю, вярнуліся ў Польшчу. Яны прымалі ўдзел у вайне супраць бальшавікоў 1919—1920 гг. Напачатку чэрвеня 1927 году ў гадавіну 10-годьдзя стварэньня фармаваньня адбылася ўрачыстая сустрэча былых легіянэраў.

Катэгорыя:Польскія легіёны 1914—1918 гадоў
Катэгорыя:Гісторыя Фінляндыі
Катэгорыя:Польскія вайсковыя злучэньні ў Першай сусьветнай вайне
Група арміяў «Паўночная Ўкраіна»

**Група арміяў «Паўночная Ўкраіна»** () — апэратыўна-стратэґічнае аб’яднаньне ўзброеных сілаў Нямеччыны падчас Другой сусьветнай вайны.

## Гісторыя групы арміяў
Створана 4 красавіка 1944 году на аснове групы арміяў «Поўдзень». Дзейнічала на Заходняй Украіне. 23 верасьня 1944 году перафармавана ў групу арміяў «А».

## Склад групы арміяў
**У красавіку 1944:**
* 1-я танкавая армія
** 2-і танкавы корпус СС
** 3-й танкавы корпус
** 24-й танкавы корпус
** 46-й танкавы корпус
** 59-й армейскі корпус
* 4-я танкавая армія
** 48-й танкавы корпус
** 13-й армейскі корпус
** 42-й армейскі корпус
* 1-я армія (вугорская)

**У жніўні 1944:**
* 4-я танкавая армія
** 3-і танкавы корпус
** 46-ы танкавы корпус
** 56-ы танкавы корпус
** 42-і армейскі корпус
* 17-я армія
** 5-ы армейскі корпус
** 49-ы армейскі корпус
* армейская група «Гайнрыцы»
** 24-ы танкавы корпус
** 11-ы армейскі корпус
агульная колькасьць 40 дывізіяў (да жніўня 1944)

## Камандуючыя групай арміяў
* Ґенэрал-фэльдмаршал Вальтэр Модэль (да 16 жніўня 1944)
* Ґенэрал-палкоўнік Ёзэф Гарпэ

## Глядзіце таксама
* Сьпіс камандуючых нямецкімі групамі арміяў падчас Другой сусьветнай вайны

## Літаратура
* Tessin, Georg. «Verbande und Truppen der deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939—1945» (Volume IV), Biblio Verlag, Osnabruck, 1976. 

Паўночная Ўкраіна
Вітэс Арнэм

«**Вітэ́с**» () — нідэрляндзкі футбольны клюб з гораду Арнэму. Заснаваны ў 1892 годзе. Уладальнік Кубка Нідэрляндаў (2017). «Вітэс» у перакладзе з францускай мовы мае значэньне «хуткасьць». Клюб зьяўляецца даволі моцнай камандай у айчынным першынстве, стала ўдзельнічае ў розыгрышах Лігі Эўропы. Уладальнікам клюбу ёсьць расейскі бізнэсовец, такім чынам «Вітэс» ёсьць першым і адзіным галяндзкім футбольным клюбам, які належыць іншаземнаму прадпрымальніку.

## Гісторыя

«Вітэс» быў закладзены ў 1892 годзе. Такім чынам, клюб ёсьць другім найстарэйшым дзейным прафэсійным футбольным клюбам краіны пасьля ратэрдамскай «Спарты», які быў створаны ў 1888 годзе. Насамрэч, карані «Вітэсу» ўзыходзяць да крыкетнай каманды, якая была створаная старшаклясьнікамі, якія займаліся спортам на беразе Райну ў цэнтры гораду. Хлопцы не жадалі абіраць назву на лаціне ці па-ангельску, бо зважалі гэтыя мовы занадта элітарнымі. Выйсьцем стала выкарыстваньне францускае мовы, у перакладзе з гэтае мовы назва клюбу мае перакладацца як «Хуткасьць».

У 1891 годзе клюб быў расфармаваны, бо гульцы ня здолелі знайсьці новую пляцоўку, бо на месцы старой прыдатнай для гульні ў крыкет быў пабудаваны вэлядром. У наступным годзе купка заможных студэнтаў узрадзіла спартовы клюб. Улетку яны за звычай гулялі ў крыкет, а ўзімку займаліся футболам. У канцы 1892 году «Вітэс» згуляў свой першы сапраўдны футбольны матч, а ў 1894 годзе кіраўніцтва клюбу пастанавіла расфармаваць сэкцыю па крыкеце. У 1895 і 1896 гадах клюб стаў чэмпіёнам Гельдэрлянду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Арнэм
Гутарка аднаго паляка з маскалём на маскоўскім замку ў годзе 1601

«**Гутарка аднаго [[паляк]]а з [[маскалі|маскалём]] на маскоўскім замку ў годзе 1601**» () — паэма Гальяша Пельгрымоўскага на польскай мове, выдатны твор палітычнай сатыры пачатку XVII ст. Перакладзена на беларускую мову Максімам Танкам. Мае выразныя драматургічныя элемэнты.

Напісана пасьля яго ўдзелу ў перамовах паслоў Рэчы Паспалітай з маскоўскімі баярамі ў 1600—1601 гадах.

## Сюжэт
Размова адбываецца ў пачатку 1601 году, калі афіцыйныя перамовы польска-літоўскай дэлегацыі з баярамі зайшлі ў тупік, а цар Барыс не прымаў паслоў з прычыны «хваробы пальца на назе». Паляка Івана цікавіць адно канкрэтнае пытаньне: калі маскоўскі ўладар нарэшце выздаравее і прыме паслоў? Хітрыя маскавіты не выдаюць «дзяржаўную таямніцу», спрытна пераводзячы размову на іншыя, больш агульныя тэмы. Ні на адно пытаньне Ігнат не адказвае канкрэтна, хваліць маскоўскія парадкі, улазіць у непатрэбныя багаслоўскія дыскусіі, не прыслухоўваецца да аргумэнтаў суразмоўцы, але ўвесь час заклікае яго да братэрскай любові. Няшчырасьць Ігната вынікае зь яго боязі быць пакараным за размову з іншаземцам, што адсылае да свабоды слова ў тагачаснай Масковіі. Аднак сустрэўшыся праз два тыдні з Іванам сам-насам, Ігнат адкрываецца перад суразмоўцам і прызнаецца, што маскоўскі валадар чакае прызнаньня яго ў якасьці цара ўсяе Русі.

Пераканаўшыся ў шчырасьці Івана, Ігнат досыць крытычна выказваецца пра свайго цара, адно просіць прыяцеля не выдаваць яго іншым маскалям, і шляхціч Іван дае баярыну слова.

## Моўныя адметнасьці
«Гутарка» Г. Пельгрымоўскага зьяўляецца адным з найбольш удалых прыкладаў выкарыстаньня беларускай мовы ў польскамоўнай паэзіі Беларусі эпохі Рэнэсансу. Аўтар перадае прамовы маскоўскіх баяраў з захаваньнем адмысловых словаў расейскай мовы, але пішучы іх на беларускі манер.

## Глядзіце таксама
* Гутарка (літаратурны жанр)

## Літаратура
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 490—492
* Кавалёў С. Шматмоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу: манаграфія / Сяргей Кавалёў. — Мінск: Кнігазбор, 2010. — С. 287—290. — 376 с.
* Старажытная беларуская літаратура (XII-XVII стст.) / Уклад., прадм., камент. І. Саверчанкі. —Мінск: Кнігазбор, 2007. — С. 297—304. — 608 с.

Катэгорыя:Творы Гальяша Пельгрымоўскага
Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Беняш Будны

**Беняш Будны** (другая палова XVI стагодзьдзя, Лоск? — першая палова XVII стагодзьдзя) — пісьменьнік, перакладнік і камэнтатар твораў антычных аўтараў.

## Біяграфія
Родам з Лоска ці Віленшчыны. Верагодна, пачатковую адукацыю атрымаў у адной з пратэстанцкіх навучальных установаў. Мажліва, у Лоскай арыянскай школе.Скончыў Кёнігсбэрскі пратэстанцкі ўнівэрсытэт, дзе ў 1588 запісаўся як «Веніямін Будны, родам зь Літвы». Жыў пры двары беларускіх магнатаў — Я. Кішкі, наваградзкага ваяводы Т. С. Тышкевіча і яго пляменьніка А. Храптовіча. 3 1594 служыў аканомам у М. К. Радзівіла «Сіроткі». Адначасова займаўся пісьменьніцкай і перакладніцкай дзейнасьцю.

## Дзейнасьць
Пераклаў на польскую мову тры кнігі Цыцэрона «Пра старасьць» і напісаў да яго прадмову (1595, 2 выд. 1603) і «Пра сяброўства» (1603, 2 выд. 1606) і «Пра абавязкі» (1606), у якіх зьмешчаны лацінскія і польскія эпіграмы самога перакладніка. У якасьці дэдыкацыі да першай кнігі зьмясьціў верш на польскай мове «Аўтар перакладу гэтых кніг да Сарматыі».

У 1599 у Вільні ў друкарні Яна Карцана выйшла фундамэнтальная праца Б. Буднага «Кароткія і ясныя аповесьці, якія па-грэцку называюцца „Апафэгматы“» — філязофска-этычныя сэнтэнцыі з нагоды вучэньня ці жыцьця антычных філёзафаў і палітычных дзеячаў з твораў Дыягена Лаэрцкага, Плютарха, Цыцэрона і інш. Вытрымала адзінаццаць выданьняў.

Характар пісьменьніцкай дзейнасьці Б. Буднага, яго творы сьведчаць пра сэкулярызацыю грамадзкага жыцьця і культуры Беларусі канца 16—пач. 17 ст., усё большую цікавасьць да сьвецкай думкі, антычнай філязофіі. Асаблівасьць аўтарскай інтэрпрэтацыі — тэндэнцыя да хрысьціянізацыі антычнай этыкі, збліжэньня яе з эвангельскім маральным вучэньнем. Б. Будны прыйшоў да высновы, што, каб весьці дабрачыннае жыцьцё, неабавязкова быць хрысьціянінам, але ж неабходна «валодаць сьветам натуральнага розуму»; лічыў, што чалавек павінен жыць у адпаведнасьці са сваёй прыродай — разумна і маральна.

Зрабіў спробу асэнсаваць грамадзкі інстытут мэцэнацтва. Ён пісаў, што быць апекуном вучоных і пісьменьнікаў — вялікі гонар, і толькі дабрачынны, адукаваны чалавек, які любіць сваю Бацькаўшчыну, можа заслужыць такі гонар.

## Крыніцы

## Літаратура
* Будны Беняш // 
* Будны Беняш // Спадчына

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагодзьдзі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валожынскім раёне
Катэгорыя:Літаратары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Памерлі ў XVII стагодзьдзі
Катэгорыя:Перакладчыкі Вялікага Княства Літоўскага