open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандар Васілевіч

**Аляксандар (Саша) Васілевіч** ( 14 верасьня 1974) — беларускі бізнэсовец, галерыст, выдавец, грамадзкі дзеяч, палітычны зьняволены.

## Біяграфія
Васілевіч зьяўляецца сузаснавальнікам вядомых онлайн-выданьняў kyky.org і The Village Беларусь, а таксама ўладальнікам агенцтва Vondel/Hepta і былым уладальнікам прасторы Галерэя Ў.

28 ліпеня 2020 году быў затрыманы супрацоўнікамі міліцыі ў будынку Камітэту дзяржаўнай бясьпекі (КДБ), куды ён разам зь іншымі грамадзянамі прынёс хадайніцтва аб зьмене меры стрыманьня прэтэндэнту на прэзыдэнта Віктару Бабарыку. Судом Фрунзэнскага раёну г. Менску пакараны арыштам тэрмінам на 14 дзён за нібыта ўдзел у несанкцыянаваным сходзе.

28 жніўня 2020 году затрыманы прадстаўнікамі Дэпартамэнту фінансавых расьсьледаваньняў Камітэту дзяржкантролю. Перад гэтым у ягонай кватэры, офісе і кампаніях, якімі ён кіраваў, правялі ператрусы. Сайт The Village Беларусь Васілевіча быў заблякаваны па рашэньні Міністэрства інфармацыі. 

4 верасьня 2020 году Васілевічу выставілі абвінавачаньне. З прычыны ўзятай у адваката падпіскі аб невыдаваньні матэрыялаў сьледзтва тады было невядома, паводле якога артыкулу Крымінальнага кодэксу яно выстаўленае. Тым ня менш некаторыя СМІ паведамлялі, што Васілевіч абвінавачваецца ва ўхіленьні ад аплаты падаткаў.

7 верасьня 2020 году сумеснаю заяваю адзінаццаці арганізацыяў, сярод якіх «Вясна», Беларускі Хэльсынскі камітэт, Беларускі ПЭН-цэнтар, Васілевіча прызналі палітычным зьняволеным.

10 кастрычніка 2020 году Васілевіч прысутнічаў у СІЗА КДБ падчас сустрэчы Аляксандра Лукашэнкі з арыштаванымі прадстаўнікамі Каардынацыйнай рады і аб’яднанага штабу апазыцыі. 

Утрымліваўся ў СІЗА № 1 Менску («Валадарцы»). 

У канцы сьнежня 2021 году Аляксандру працягнулі тэрмін утрыманьня пад вартай у СІЗА-1.

24 студзеня 2022-га распачаўся суд, які зрабілі закрытым. Аляксандру Васілевічу інкрымінавалі ч. 2 арт. 243 КК («Ухіленьне ад выплаты падаткаў»).

4 лютага 2022 году ў судзе Савецкага раёну Менску судзьдзя Марына Фёдарава прысудзіла Васілевічу 3 гады калёніі агульнага рэжыму. Яго вызвалілі ў залі суду ў сувязі з заканчэньнем тэрміну прыцягненьня да адказнасьці.

Жанаты з Надзеяй Зелянковай. Мае дзьвюх дачок. Малодшая, Уршуля, нарадзілася падчас арышту. У сувязі зь перасьледам Васілевіча сям'я вымушаная была выехаць за мяжу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Призыв к международной медиа-солидарности с Александром Василевичем [Заклік да міжнароднай мэдыйнай салідарнасьці з Аляксандрам Васілевічам]
* Старонка Аляксандара Васілевіча на сайце Праваабарончага цэнтру «Вясна»

Катэгорыя:Вязьні Валадаркі
Катэгорыя:Беларускія прадпрымальнікі
Катэгорыя:Беларускія палітвязьні
Катэгорыя:Вязьні сумленьня паводле ПЦ „Вясна“
Чамы (альбанцы)

**Чамы** () — група альбанцаў з паўночнага захаду Грэцыі. Размаўляюць на асобным дыялекце альбанскай мовы. Рэгіён, населены імі, завецца **Чамёрыя**. У перапісах насельніцтва Грэцыі чамы не вылучаюцца як асобная група насельніцтва, а пералічваюцца разам зь іншымі альбанцамі. Меркаваная колькасьць у Грэцыі — каля 40 000 чалавек. У выніку дэпартацыі і эміграцыі чамы таксама апынуліся ў Альбаніі, Турэччыне, ЗША.

Да сярэдзіны XX ст. чамы кампактна насялялі ўзьбярэжжа Іянічнага мора і ракі Ціаміс. У адрозьненьне ад іншых навакольных жыхароў яны вызнавалі іслам. У XIX ст. чамы аказвалі супраціў грэцкаму нацыянальнаму руху ў Эпіры. Аднак у 1912 годзе Чамёрыя была далучана да Грэцыі.

Грэцкі ўрад праводзіў палітыку асыміляцыі мясцовага насельніцтва — зьмяніў назвы альбанскіх населеных пунктаў на грэцскія, перадаў значную частку зямель перасяленцам-грэкам з Турэччыны, пазбаўляў грамадзянскіх правоў тых, хто не пісаў на грэцкай мове. Падчас акупацыі Грэцыі Італіяй і нацысцкай Нямеччынай ў 1941 — 1944 гг. частка чамаў супрацоўнічала з акупацыйнымі ўладамі, аднак былі і тыя, хто аказваў ім супраціў, удзельнічаў у партызанскім руху.

У 1944 — 1945 гг. адбылася гвалтоўная дэпартацыя большасьці чамаў-мусульман з Грэцыі ў Альбанію. У 1952 годзе ўрад Грэцыі пастанавіў канфіскаваць маёмасьць дэпартаваных і канчаткова пазбавіць іх грэцкага грамадзянства.

У 1991 годзе ўзьнік рух чамаў за аднаўленьне сваіх правоў і гістарычнай справядлівасьці. Арганізацыі чамаў дзейнічаюць на тэрыторыі Альбаніі, ЗША, Бэльгіі.

## Вонкавыя спасылкі
* Miranda Vickers, The Cham Issue: Albanian National and Property Claims in Greece
* Cham Refugees 1945 - Early Photography in Albania
* Matilda Meta, ALBANIAN DIPLOMACY AND CHAM ISSUE IN 1912-1939
* Ethnic Albanians in Greece
* Albanian American Organization of Chameria
* The Democratic Foundation of Chameria

Катэгорыя:Этнасы Эўропы
Катэгорыя:Народы Грэцыі
Катэгорыя:Альбанцы
Марызь Кэмаль

**Марызь Кэмаль** ( ) — эрзянская паэтэса, сябра Саюзу пісьменьнікаў Расеі (з 1996 году).

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў сяле Малае Марэсава Чамзінскага раёну Мардовіі ў сялянскай сям’і. Скончыла філялягічны факультэт Мардоўскага дзяржунівэрсытэту. З 1972 па 1975 год працавала настаўніцай у школе роднага сяла. Потым пераехала ў Саранск і на працягу двух гадоў была карэспандэнтам газэты «Эрзянь праўда». Затым працавала ў Мардоўскай рэспубліканскай бібліятэцы ім. А.С. Пушкіна.

З 1985 па 1988 год — загадчык аддзелу паэзіі ў часопісе «Сятко», з 1989 году — адказны сакратар эрзянскага дзіцяча-юнацкага часопісу «Чилисема».

Першая публікацыя вершаў адбылася ў 1980 годзе — у часопісе «Сятко» надрукавана верш «Эйкакшчинь лавсь» («Зыбкае дзяцінства»). Тады ж стала ўдзельнічаць у штогадовых сэмінарах маладых літаратараў. Часопіс «Сятко» працягнуў публікацыю яе вершаў. У 1987 годзе выйшла агульны зборнік чатырох аўтараў «Маней васолкст», куды ўвайшла вялікая падборка яе вершаў. У 1988 годзе Мардоўскае кніжнае выдавецтва выдала першы яе зборнік «Лавсь» («Зыбка»), які зьявіўся вынікам уражаньняў, атрыманых зь дзяцінства і юнацтва.

У іншым зборніку «Штатол» («Сьвечка, 1994), сабраны філязофскія роздумы паэтэсы пра жыцьцё, каханьне, пра лёс старажытнага эрзянскага народу і датычнасьці да яе лёсу аўтара як частцы гэтага народу. Сюды ўвайшлі вершы лірычнага і публіцыстычнага характару, а таксама паэма «Мон – эрзян!» («Я – эрзянка!»), у якой яна паўстае як асоба з нацыянальным сьветаадчуваньнем.

Вынікам шматгадовага вывучэньня фальклёру, гісторыі і культуры эрзян зьявіліся кніга казак «Евксонь кужо» («Казачная паляна») і зборнік нарысаў «Сынь ульнесть эрзят» («Яны былі эрзянамі») пра вядомых, выбітных людзей, выхадцах з эрзянскага народу, складальнікам якіх яна зьяўляецца.

У 1989 году была адным з ініцыятараў стварэньня культурна-асьветніцкага таварыства «Масторава» і першым яго сакратаром, са сьнежня 1993 па 1997 год — арганізатарам жаночага руху «Эрзява», стваральнікам і кіраўніком самадзейнага фальклёрна-этнаграфічнага ансамблю «Ламзурь».

Вялікая ўвага надавала публіцыстыцы, пісала праблемныя артыкулы пра культуру, рэлігіі, традыцыях народа, друкавалася ў часопісах «Сятко», «Чилисема», газэце «Эрзянь Мастор».

## Вонкавыя спасылкі
* ЭРЗІЯНА эрзянскі літаратурны сайт
* Паэты Мардовіі

Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Мардва
Ілір Мэта

**Ілір Мэта** (; нар. , Чаравода) — альбанскі палітык, прэм’ер-міністар Альбаніі з 1999 па 2002 год. Альбанскі прэзыдэнт (2017-2022).

## Жыцьцяпіс
Працаваў міністрам замежных спраў з 2002 па 2003 і з 2009 па 2010 гады, з 2013 па 2017 год — спікэр парлямэнту Альбаніі. Таксама займаў пасады віцэ-прэм’ера і міністра эканомікі, гандлю і энэргетыкі, у абодвух левых і правых урадах.

Як чалец Сацыялістычнай партыі Альбаніі быў прэм’ер-міністрам з 1999 па 2002 гады. Пасьля ён ў 2004 годзе заснаваў Сацыялістычны рух за інтэграцыю і працягвае кіраваць партыяй. З 2009 па 2013 гады, быў чальцрм кіруючай кааліцыі з Дэмакратычнай партыяй.

Пасьля парляменцкіх выбараў 2013 году, Ілір Мэта быў абраны 10 верасьня 2013 году сьпікерам парлямэнту.

28 красавіка 2017 году быў абраны прэзыдэнтам Альбаніі. За яго кандыдатуру прагаласавалі 87 дэпутатаў з 140. На пасаду заступіў адбылося 24 ліпеня 2017 году.

9 чэрвеня 2019 году, пасьля некалькіх месяцаў пратэстаў супраць фальсыфікацыі выбараў дзеючым урадам, скасаваў муніцыпальныя выбары, заплянаваныя на 30 чэрвеня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэзыдэнты Альбаніі
Катэгорыя:Альбанскія палітыкі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Альбаніі
Альма Лапінскене

**А́льма Лапі́нскене** (; 26 лютага 1946, вёска Паюрэшке, Шылакарчмянскі раён, Летува) — летувіская перакладніца і літаратуразнаўца.

## Жыцьцяпіс
Альма Лапінскене нарадзілася ў 1946 годзе.

У 1969 годзе скончыла Віленскі ўнівэрсытэт, філялягічны факультэт па спэцыяльнасьці «літуаністыка». У 1970—2014 гадах працавала ў Інстытуце летувіскай літаратуры і фальклёру. Доктарка гуманітарных навук (1985).

Сябра Саюзу пісьменьнікаў Летувы з 2001 году.

## Творчасьць
Альма Лапінскене вядомая як літаратуразнаўца, а яшчэ больш як перакладніца зь беларускай мовы. Перакладае таксама з расейскай. Першы пераклад быў апублікаваны ў 1985 годзе. Шмат перакладаў Альмы Лапінскіене былі апублікаваныя ў пэрыядычным друку. З 1985 году пераклала на летувіскую мову творы Ўладзімера Караткевіча, Васіля Хомчанкі, Валянціны Коўтун, Алеся Разанава, Сьвятланы Алексіевіч.

За пераклад кнігі Алеся Разанава «Krikšto motinos dovana» (Падарунак хроснай маці) (Homo liber, 2013) зь беларускай мовы яна была ўзнагароджаная ў 2014 годзе паэтычнай веснавой прэміяй «За пераклад сусьветнай паэзіі на летувіскую мову».

## Бібліяграфія
● Перазовы сяброўскіх галасоў, Мінск: Навука і тэхніка, 1988.

● Lietuvių-baltarusių literatūriniai ryšiai (kartu su A. Maldžiu). — Vilnius: Vaga, 1989.

● Vilniaus lietuvių literatūra 1920—1940. — Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2008.

● Atėjęs Vilniun. Rašytojas ir publicistas Rapolas Mackonis. — Vilnius: Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas, 2014.

## Пераклады
● V. Chomčenka. Grįžimas į ugnį: romanas. — Vilnius: Vaga, 1985.

● Langas į žalią sodą: baltarusių apsakymų antologija. — Vilnius: Vyturys, 1988.

● V. Karatkevičius. Šiurpioji karaliaus Stacho medžioklė: apysaka. — Vilnius: Vyturys, 1994.

● V. Koutun. Gailestingumo kryžius: romanas. — Vilnius: Alma littera, 1997.

● S. Aleksijevič. Černobylio malda: ateities kronika. — Vilnius: Alma littera, 1999, 2016.

● A. Razanau. Medžioklė rojaus slėnyje: versetai, punktyrai, znomai. — Vilnius: Homo liber, 2008.

● A. Razanau. Krikšto motinos dovana: versetai. — Vilnius: Homo liber, 2013.

● S. Aleksijevič. Karo veidas nemoteriškas: apysaka — Vilnius: Alma littera, 2017.

## Крыніцы

Катэгорыя:Навучаліся ў Віленскім унівэрсытэце
Катэгорыя:Летувіскія літаратаркі
Катэгорыя:Летувіскія перакладчыкі
Мінка Говэкар

**Мінка Говэкар** (;  — ) —  настаўніца славенскай мовы, перакладчыца да прапагандыстка  правоў жанчын.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў Трэбнэ. Вучылася ў Любляне з 1889 да 1893 году. Атрымала спэцыяльнасьць настаўнцы ў 1895 годзе. Выйшла замуж у 1897 годзе.

У 1926 годзе рэдагавала *«Slovenska žena»* (*Славенка*) — зборнік артыкулаў пра жанчын розных творчых прафэсій у розныя пэрыяды гісторыі Славеніі

У якасьці ўласнага ўкладу ў зборнік, нарысе пра жанчын-аўтарак Говекар падала інфармацыю пра Фані Хаўсман, Ёсьпіну Турнаграйскую, Лужыцу Пэсяк, Паўліну Пайкову, Марыку Надлісэк-Бартоль, Марыку II Стрнад Цызарлеву і Зофку Квэдэр-Дэметравіч.

## Творчасьць
* *Dobra kuharica* (Добрая кухарка), 1903
* *Dobra gospodinja* (Добрая гаспадыня), 1908
* *Slovenska žena* (Славенка), Любляна, 1926

Шмат перакладала. У 1902 годзе выдала зборнік апавяданьняў "Расейскі мадэрн", у 1908 годзе пераклала і выдала раман Талстога "Сіла цемры". Яна пераклала больш за 50 п’ес, у асноўным з расейскай, польскай і нямецкай моў. Яна чытала лекцыі пра расейскіх і чэскіх пісьменьнікаў, пра становішча жанчын.

## Літаратура
* ur. Alenka Šelih et al: Pozabljena polovica : portreti žensk 19. in 20. stoletja na Slovenskem; Ljubljana: Tuma: SAZU, 2007.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Славеніі
Катэгорыя:Славенскія фэміністкі
Катэгорыя:Славенскія перакладчыкі
Ен Пэйс

**Ен Пэйс** (; нар. 29 чэрвеня 1948 году, Нотынггэм, Ангельшчына) — ангельскі музыка, найбольш вядомым як бубнач і адзіны чалец рок-гурта Deep Purple з арыгінальнага складу калектыву. Пачаў займацца бубнамі натхнёны выступамі джазавых барабаншчыкамі, як то Джын Крупа і Бадзі Рыч. Акрамя Deep Purple выступаў у шэрагу іншых гуртах, як то Whitesnake, Gary Moore Band, а таксама шмат гастраляваў з мностам іншых сьпевакоў і музыкаў. У 2016 годзе быў уключаны ў Залю славы рок-н-ролу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ен Пэйс на AllMusic.

Катэгорыя:Брытанскія музыкі
Мардоўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя М. П. Агарова

**Мардоўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя [[Мікалай Агароў|М. П. Агарова]]** — расейскі нацыянальны дасьледчы ўнівэрсытэт у горадзе Саранск. Быў створаны 2 кастрычніка 1957 году на базе заснаванага 1 кастрычніка 1931 году Мардоўскага дзяржаўнага пэдагагічнага інстытуту. Распараджэньнем Ураду Расейскай Фэдэрацыі ад 20 траўня 2010 году МДУ імя М. П. Агарова прысвоены статус нацыянальнага дасьледчага інстытуту.

## Структура ўнівэрсытэту
*Інстытуты
**Аграрны інстытут
**Інстытут мэханікі і энэргетыкі
**Інстытут нацыянальнай культуры
**Інстытут фізыкі і хіміі
**Інстытут электронікі і сьвятлатэхнікі
**Гісторыка-сацыялягічны інстытут
**Мэдыцынскі інстытут
*Факультэты
**Архітэктурна-будаўнічы факультэт
**Геаграфічны факультэт
**Факультэт біятэхналёгіі і біялёгіі
**Факультэт давунаўскай падрыхтоўкі і сярэдняй прафэсійнай адукацыі
**Факультэт дадатковай адукацыі
**Факультэт замежных моў
**Факультэт матэматыкі і інфармацыйных тэхналёгій
**Філялягічны факультэт
**Эканамічны факультэт
**Юрыдычны факультэт
*Філіялы
**Філіял у Кавылкіна
**Інстытут машынабудаваньня ў горадзе Рузаеўка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мардоўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя М. П. Агарова — афіцыйная старонка
* Кароткая інфармацыя аб унівэрсытэце на сайце вну

Катэгорыя:Унівэрсытэты Саранску
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Дружбы Народаў»
Катэгорыя:Нацыянальныя дасьледчыя ўнівэрсытэты Расеі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1957 годзе
Ёжэ Мэнцынгер

**Ёжэ Мэнцынгер** (; нар. 5 сакавіка 1941, Есэніцэ) — славенскі юрыст, эканаміст і палітык. Пасьля заканчэньня юрыдычнага факультэту ў Люблянскім унівэрсытэце ў 1964 годзе ён атрымаў ступень магістра на юрыдычным факультэце Бялградзкага ўнівэрсытэта ў 1966 годзе. Таксама мае доктарскую ступень, атрыманую ў Пэнсыльванскім унівэрсытэце ў 1975 годзе.

У траўні 1990 году быў прызначаны міністрам эканомікі ў першым дэмакратычна абраным славенскім урадзе. У кабінеце міністраў Лойзэ Пэтэрле ён працаваў віцэ-прэзыдэнтам ураду па эканамічнай каардынацыі з 1990 па 1991 год. У траўні 1991 году ён падаў у адстаўку праз рознагалосьсі наконт мадэлі прыватызацыі эканомікі, якой трэба кіравацца ў Славеніі. Неўзабаве пасьля гэтага ён пакінуў Славенскі сацыял-дэмакратычны зьвяз.

У 1992 годзе стаў чальцом дэмакратычнай партыі. Пасьля таго, як партыя ня здолела атрымаць парлямэнцкае прадстаўніцтва на выбарах 1996 году, ён пакінуў палітыку. У канцы 1990-х і пачатку 2000-х гадох Мэнцынгер вярнуўся да грамадзкага жыцьця як рашучы крытык уступу Славеніі ў Эўрапейскі Зьвяз і НАТО. У пэрыяд з 2004 па 2008 гады ён часта крытыкаваў лібэральную эканамічную палітыку правацэнтрысцкага ўраду Янэза Яншы. У 2001—2005 гадох працаваў рэктарам Люблянскага ўнівэрсытэту.

## Вонкавыя спасылкі
* Ёжэ Мэнцынгер. Люблянскі ўнівэрсытэт.

Катэгорыя:Славенскія палітыкі
Катэгорыя:Славенскія эканамісты
Катэгорыя:Славенскія адвакаты
Pipistrel

**Pipistrel** — славенскі вытворца лёгкіх самалётаў, створаны ў 1989 годзе Іва Баскаролем і базуецца ў Айдаўшчыне. Акрамя аб’ектаў У Айдаўшчыне ў Славеніі ў кампаніі маецца прамысловыя аб’екты ў італьянскай Гарыцыі. Да сакавіка 2019 году *Піпістрэль* выпусціў больш за 2 тысячы самалётаў.

Першапачаткова *Піпістрэль* вырабляў толькі дэльтапляны, распрацаваныя Іва Баскаролем, які з купкай сваіх сяброў вырабляў экспэрымэнтальныя звышлёгкія дэльталёты на прыватным прадпрыемстве, пачынаючы зь сярэдзіны 1980-х гадоў. Першы сэрыйны звышлёгкі дэльталёт *Basic* быў створаны ў 1989 годзе, таму кампанія лічыць гэта афіцыйным пачаткам сваё дзейнасьці, не зважаючы на тое, што першыя згадкі маркі зьявіліся ў 1987 годзе. За першыя дзесяць гадоў працы кампанія экспартавала тавараў у больш чым 30 краінаў Эўропы і Афрыкі. Вытворчасьць дэльталётаў была спыненая ў пачатку 2000-х гадоў.

У сярэдзіне 1990-х гадох калі кампазытныя матэрыялы сталі выкарыстоўвацца шырэй, кампанія перайшла ад вытворчасьці электрадэльтаплянаў да звышлёгкіх самалётаў, якія нагадваюць поўнапамерныя самалёты. Адна з раньніх мадэляў, *Sinus*, была першым сэрыйным таварам кампаніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Славенскія кампаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1989 годзе
Славенская дэмакратычная партыя

**Славенская дэмакратычная партыя** () — нацыяналістычная права-папулісцкая палітычная партыя Славеніі. Ачоленая былым прэм’ер-міністрам Славеніі Янэзам Яншам, партыя ёсьць сябрам Эўрапейскай народнай партыі, Міжнароднага дэмакратычнага зьвязу і Цэнтрысцкага дэмакратычнага інтэрнацыяналу.

Партыя зьявілася ў выніку зьліцьця дзьвюх розных палітычных партыяў, зьяўляючыся правапераемніцай як Сацыял-дэмакратычнага зьвязу і Славенскага дэмакратычнага зьвязу. Гэтыя партыя ўваходзілі ў дэмакратычны палітычны альянс, які здолеў перамагчы камуністычную партыю Славеніі на першых дэмакратычных выбарах у Славеніі ў 1990 годзе і правесьці дэмакратызацыю краіны і ейнага аддзяленьне ад Югаславіі.

Пасьля 2000 году партыя падала заяўку на тое, каб стаць чальцом Эўрапейскай народнай партыі, прыняўшы лібэральную эканамічную палітыку і пазьнейшыя меры па жорсткай эканоміі ў сувязі з эканамічным крызісам канца 2000 году, захаваўшы пры гэтым эўраатлянтычную накіраванасьць. Зрух у права партыя зьведала пры зьмене назвы ў 2003 годзе, каб з назвы было выключана слова «сацыяльная». На той час, партыя характарызавалася як лібэральна-кансэрватыўная альбо кансэрватыўна-лібэральная паводле ідэалягічнай накіраванасьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Славеніі
Катэгорыя:Міжнародны дэмакратычны зьвяз
Катэгорыя:Нацыянал-кансэрватыўныя партыі
Мікі Мустэр

**Мікі Мустэр** (; 25 лістапада 1925 — 7 траўня 2018) — славенскі скульптар, ілюстратар, карыкатурыст і аніматар. Яго лічаць піянэрам анімаціі і коміксаў у Славеніі, а таксама анімацыйнымі тэлевізійнымі рэклямнымі ролікамі. Мустэр упершыню зацікавіўся анімацыяй, калі пабачыў *«[[Беласьнежка і сем гномаў (мультфільм, 1937)|Беласьнежку і сем гномаў]]»* студыі Дыснэя. Скончыў акадэмію выяўленчых мастацтваў Люблянскага ўнівэрсытэта па спэцыяльнасці скульптуру. Нават падчас навучаньня ён хацеў далучыцца да студыі Дыснэя ў ЗША, што было немагчыма з улікам пасьляваеннай палітычнай сытуацыі. Пасьля стварэньня ўсяго некалькіх статуяў ён засяродзіўся на маляваньні.

За часам камуністаў урад зь непрыхільнасьцю ставіўся да ягонай працы ў коміксах, бо на той час толькі сацыялістычны рэалізм быў пажаданым і пераважным мастацкім стылем. Гэтае стаўленьне працягвалася ў пэўнай ступені нават пасьля расколу зьвязу Ціта і Сталіна. У 1973 годзе, каб працаваць у анімацыі, Мустэр пераехаў у Мюнхэн, дзе пачаў кар’еру аніматару на кінастудыі Баварыяфільм. Пасьля абвяшчэньня назележнасьці Славеніі Мустэр вярнуўся дадому і некаторы час маляваў карыкатуры на замову палітычных часопісаў Mag and Reporter.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрвію з мастаком. Dnevnik.

Катэгорыя:Славенскія ілюстратары‎
Слаўка Аўсэнік

**Слаўка Аўсэнік** (; 25 лістапада 1929 — 2 ліпеня 2015) — славенскі кампазытар і музыка. Пачынаючы з 1953 году пасьля ўтварэньня ансамблю братоў Аўсэнікаў, ён напісаў больш за тысячу песень і меў посьпехам ня толькі ў Славеніі, але ў асобных частках Эўропы і Амэрыкі. Часьцяком лічыцца адным з выбітных музыкаў краіны.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў 1929 годзе. У сям’і было чатыры дзіцяці і Слаўка быў самым малодшым зь іх. Ужо ў дзяцінстве з ініцыятывы бацькі быў сфармаваны сямейны музычны квартэт. Зь дзяцінства гуляў на гармоніку. Да заканчэньня Другой сусьветнай вайны ў траўні 1945 году ўступіў у партызанскі атрад Карынтыі і ўдзельнічаў у вызваленьні рэгіёну. У 1946 годзе ён стаў чальцом нацыянальнай зборнай па скачках з трампліну, аднак пасьля траўмы хрыбетніка на спаборніцтвах у Клягенфурце ў 1952 годзе сышоў са спорту. Пасьля ўладкаваўся на працу ў Любляну, дзе працаваў на шкарпэткавай фабрыцы. У 1953 годзе ён быў прыняты на праслухоўваньне на мясцовае радыё, дзе першапачаткова граў на гармоніку адзін.

У 1953 годзе разам з братам зарганізаваў гурт «Ансамбль братоў Аўсэнік», выступы якога трансьляваліся ў «Славенскую гадзіну» на аўстрыйскім радыё. З ростам папулярнасьці, яны неўзабаве пачалі выступаць на канцэртах у Заходняй Нямеччыне. Атрымаўшы кантракт на запіс з кампаніяй Telefunken-Decca у 1960 годзе, ансамбль працягваў нарошчваць папулярнасьць. Гурт рэгулярна зьяўляўся на сеткавым тэлебачаньні, нястомна гастраляваў і плённа запісваўся.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Славенскія кампазытары
Катэгорыя:Славенскія музыкі
Ардатаў

Назву **Нікольск** маюць наступныя населеныя пункты ў Расеі:

* Ардатаў — горад у Мардовіі;
* Ардатаў — вёска ў Ардатаўскі раёне Мардовіі;
* Ардатаў — мястэчка ў Ніжагародзкай вобласьці.
Ансамбль братоў Аўсэнікаў

**Анса́мбль братоў Аўсэ́нікаў** (, ) — славенскі верхнякрайнскі музычны гурт, створаны братамі Слаўкам Аўсэнікам і Вілка Аўсэнікам у 1953 годзе ў Бэгунье-на-Гарэньскім. Музыку да іх рэпэртуару, а гэта каля тысячы песень напісаў Слаўка, у той час як Вілька, які меў клясычную адукацыю кампазытара, працаваў над аранжыроўкамі. Тэксты песень былі напісаныя Мар’янам Старэ, Фэры Суванам, Іванам Сівэцам, Франкам Кошырам, Тонэ Фарнэцьці, Вінка Шымэкам ды іншымі.

Гурт некалькі разоў зьмяняў назву, а таксама склад, то бок пачыналі яны як трыё, потым стварылі квартэт і, нарэшце, працягвалі як квінтэт з двума-трыма сьпевакамі. Ансамбль быў і застаецца асабліва папулярным у Аўстрыі, Нямеччыне, Швайцарыі і славенскай дыяспары па ўсім сьвеце. Гурт вынайшаў арыгнінальную верхнякрайнсую музыку, то бок новы музычны жанр фальклёру. За часы існаваньня калектыў прадаў больш за 32 мільёны пласьцінак, што робіць іх найбольш прадаванымі славенскімі музыкамі за ўсе часы. Браты правялі больш за 10 тысяч канцэртаў па ўсім сьвеце, тры разы выступаючы ў Бэрлінскай філярмоніі. Іхны самы вядомы гіт «Na Golici», напісаны Слаўка Аўсэнікам і выдадзены ў 1955 годзе, зьяўляецца самым прайграваным інструмэнтальным музычным творам у гісторыі. Гурт распусьціўся ў 1990 годзе праз праблемы Слаўка з хрыбетнікам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Славенскія фолк-гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1953 годзе
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьніклі ў 1990 годзе
Ірэна Графэнаўэр

**Ірэна Графэнаўэр** (; нар. 19 чэрвеня 1957 году, Любляна) — славенская флейтыстка і салістка, выхаваная Барысам Чампа, Карлгайнцам Цёлерам і Арэль Нікале.

Музычную адукацыю Графэнаўэр пачала ва ўзросьце 8 гадоў. Пасьля заканчэньня Акадэміі музыкі ў Любляне ў 1974 годзе яна працягвала навучаньне ў Карлгайнца Цёлера і Арэль Нікале. Атрымала першую прэмію на трох міжнародных конкурсах у Бялградзе (1974), Жэнэве (1978) і Мюнхэне (1979). У 1977—1987 гадох была галоўнай флейтысткай сымфанічнага аркестру Баварскага радыё пад кіраўніцтвам Рафаэля Кубэліка і сэра Коліна Дэвіса. У кастрычніку 1987 году Графэнаўэр была прызначана прафэсарам зальцбурскага Моцартэўма. У якасьці салісткі яна пасьпяхова гастралявала па большасьці эўрапейскіх краінах, ЗША, Японіі і Аўстраліі. З 1981 году музыка рэгулярна выступала на Лёкенгаўскі фэстывалі і шмат гастралявала разам з гуртам *«Kremer & Friends»*.

У цяперашні час яна выкладае ў Моцартэўме ў Зальцбургу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ірэна Графэнаўэр. Discogs.

Катэгорыя:Славенскія флейтысткі
Катэгорыя:Славенскія музычныя пэдагогі
Рэната Салецл

**Рэната Салецл** (; нар. 1962 годзе, Словень-Градэц) — славенская філёзафка, сацыёляг і тэарэтык права. Яна зьяўляецца навуковым супрацоўнікам Інстытута крыміналістыкі юрыдычнага факультэту Люблянскага ўнівэрсытэта і займае прафэсарскую пасаду ў Бэркбэк-каледжы Лёнданскага ўнівэырсытэту. Салецл ёсьць запрошаным прафэсарам Лёнданскай школы эканомікі, дзе чытала лекцыі на тэму эмоцыяў і закону. Кожны год яна чытае лекцыі ў юрыдычнай школе імя Бэнджаміна Н. Кардоса па псыхааналізе і праве, а таксама вядзе курсы па нэўралёгіі і праве. З 2012 году Салецл была запрошаным прафэсарам катэдры сацыяльных навук, здароўя і мэдыцыны Лёнданскага каралеўскага каледжа. Ейныя кнігі перакладзены на пятнаццаць моваў. У 2017 годзе была абраная чальцом Славенскай акадэміі навук і мастацтваў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Рэната Салецл. TED.

Катэгорыя:Славенскія філёзафы
Катэгорыя:Славенскія сацыёлягі
Марыя Голуб-Бучынская

**Марыя Голуб-Бучынская** (, вёска Няверышкі (Невярышкі), Віленскі павет, Віленская губэрня, Расейская імпэрыя - , Прага, Чэхаславаччына) - беларуская літаратарка, паэтка і асьветніца. 

## Жыцьцяпіс
Год нараджэньня Марыі Голуб прыблізны - лічыцца, што яна нарадзілася каля 1893 году.

У 1913 годзе жыла і настаўнічала ў Варшаве, дзе пазнаёмілася з Зоськай Верас.

У 1914 годзе разам з маці, сястрой і братам пераехала ў Петраград. Працавала ў польскай школе. 

З 1920-ых гадоў жыла ў Празе, дзе навучалася на доктарку. У 1925 годзе выйшла замуж, зьмяніўшы прозьвішча на падвойнае: Голуб-Бучынская. 

Як лекарка займалася пытаньнямі санітарыі і гігіены, лячэньнем і прафіляктыкай сухотаў. Працавала ў санаторы Альбэртынум (Жамбэрк, Чэхаславаччына). 

У верасьні 1939 году ў Празе, перажываючы пачатак Другой сусьветнай вайны, скончыла жыцьцё самагубствам, (так пісала Ларыса Геніюш у сваёй «Споведзі»). На самой справе, згодна мэтрычным запісам, знойдзеным у 2022 годзе, памерла 1 чэрвеня 1939 году, нечакана ў ночы ў сваёй кватэры (спазма дыхальных шляхоў). 

## Дзейнасьць
Падчас працы ў Пецярбургу была актыўнай удзельніцай Беларускага навукова-літаратурнага гуртка студэнтаў Санкт-Пецярбурскага ўнівэрсытэту.

Мастацкія творы Марыі Голуб-Бучынскай адрасаваныя пераважна дзецям. У 1926-1927 гг. яна была самай актыўнай аўтаркай дзіцячага дадатку «Зорка» ў віленскай газэце «Biełaruskaja Krynica». Друкавала пад псэўданімамі Niawieryskaja i Hałubka, а таксама крыптанімамі N-ja i H-ka вершы і апавяданьні - як свае ўласныя, так і перакладзеныя з чэскай, украінскай і сэрбскай моваў.

У суаўтарстве з З. Верас выдала ў 1927 кнігу «Садок для нашых дзетак», куды ўвайшлі вершы, апавяданьні і круцігалоўкі. 

Для дарослых пісала артыкулы і брашуры на тэму здароўя, гігіены, таксама фізычнага выхаваньня. 

Таксама перакладала мастацкія творы, якія друкавала ў выданьнях «Жаноцкая справа», «Шлях моладзі» і «Biełaruskaja Krynica».

## Працы
● Алькаголь і барацьба з ім, Вільня, 1926.

● Садок для нашых дзетак, Вільня, 1927.

● Што такое сухоты (тубэркулёза) і як з імі змагацца?, Вільня, 1932.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1893 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1939 годзе
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Навучаліся ў Празе
Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі
Буяр Нішані

**Буяр Фаік Нішані** (;  29 верасьня 1966, Дурэс) — альбанскі дзяржаўны дзеяч, прэзыдэнт Альбаніі з 24 ліпеня 2012 па 24 ліпеня 2017 году.

## Біяграфія
У 1988 годзе скончыў вайсковую акадэмію ў Тыране. У 1991 годзе стаў сябрам Дэмакратычнай партыі Альбаніі. У сярэдзіне 90-х ён зьехаў у ЗША і ў 1996 годзе скончыў Унівэрсітэт у Сан-Антоніа (штат Тэхас). Пазьней быў пераведзены ў асьпірантуру аднаго з унівэрсытэтаў Каліфорніі, дзе ў 1997 годзе атрымаў уліковую ступень. У гэтым жа годзе вярнуўся ў Альбанію.

Пасьля паразы Дэмакратычнай Партыі на выбарах у Народны Сход у 1997 годзе, узначаліў няўрадавую арганізацыю Вайсковы эўраатлянтычны форум. У 2005 годзе атрымаў ступень магістра эўрапейскіх навук. У 2007 годзе стаў міністрам унутраных спраў Альбаніі. У 2009 годзе, калі Альбанія ўступіла ў НАТО, ён сышоў з МУС і стаў міністрам юстыцыі. У 2011 вярнуўся ў МУС і зноў стаў яго кіраўніком. Удзельнічаў у выбарах прэзыдэнта Альбаніі 2012 году і перамог на іх. 24 ліпеня 2012 году прыступіў да выкананьня абавязкаў.

9 кастрычніка 2014 Нішані ўзнагародзіў камуну Люфцінье — куды ўваходзяць вёскі, жыхары якіх прымалі ўдзел у антыкамуністычным Паўстаніне Жапакікі 1948 году — ордэнам "Гонар нацыі». Паўстанцаў ён назваў «бясстрашнымі і мудрымі людзьмі, што падняліся на абарону годнасьці і будучыні» (асабліва вылучыў Байрама Камбэры і Джэмаля Браха). Самому прэзыдэнту было нададзена званьне ганаровага грамадзяніна Люфцьнье.

24 лістапада 2014 году Нішані выдаў указ аб пасьмяротным узнагароджаньні ордэнам «Гонар нацыі» некалькіх антыкамуністычных палітыкаў, пакараных у 1945 годзе па прыгавору Спэцыяльнага суду (у тым ліку былога міністра ў калябаранцкім урадзе Колы Тромары).

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэзыдэнты Альбаніі
Катэгорыя:Альбанскія палітыкі
Влёрская вобласьць

**Влёрская вобласьць** () — вобласьць на поўдні Альбаніі, займаюе 2706 км² і мае агульную колькасьць насельніцтва 188 922 чалавекі па стане на 2020 год. Вобласьць мае выхад да Адрыятычнага і Іянічнага мораў, берагі якіх маюць назву Альбанская Рывіера, дзе месьцяцца асноўныя пляжныя курорты краіны. Цэнтрам вобласьці зьяўляецца горад Влёра.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Влёрская вобласьць на Invest in Albania. 
* Влёрская вобласьць. Mindat.
Гіракастраўская вобласьць

**Гіракастраўская вобласьць** () — вобласьць на поўдні Альбаніі. Колькасьць насельніцтва на 2011 год складала 72 176 чалавек. У вобласьці маецца грэцкую меншасьць, якая ў некаторых рэгіёнах фармуе большасьць. Цэнтрам вобласьці зьяўляецца горад Гіракастра.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гіракастраўская вобласьць на Invest in Albania.
Дыбэрская вобласьць

**Ды́бэрская вобласьць** () — вобласьць у цэнтральнай частцы Альбаніі. Колькасьць насельніцтва на 2020 год складала 115 857 чалавек. Цэнтрам вобласьці зьяўляецца горад Пэшкапія. Тапаграфічна ў вобласьці дамінуюць горныя і рэльефныя мясцовасьці зь вялікай разнастайнасьцю прыродных асаблівасьцяў, уключаючы даліны, каньёны, цясьніны, рэкі, ледавіковыя азёры і густыя лясы. Турызм зьяўляецца адным з найбольш важных сэктараў абласной эканомікі, дзякуючы культурнай спадчыне і геаграфічнай асаблівасьцю.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дыбэрская вобласьць на Invest in Albania.
Дурэская вобласьць

**Дурэская вобласьць** () — вобласьць у цэнтральнай частцы Альбаніі. Гэта найменшая паводле плошчы, але другае паводле колькасьці насельніцтва вобласьць краіны. Насельніцтва на 2020 год складала 290 697 чалавек. Цэнтрам вобласьці зьяўляецца горад Дурэс. З захаду вобласьць мае выхад да Адрыятычнага мора.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дурэская вобласьць на Invest in Albania.
Корчанская вобласьць

**Корчанская вобласьць** () — вобласьць на паўднёвым усходзе Альбаніі. Зьяўляецца самай вялікай паводле плошчы вобласьцю, займаючы 3 711 км², але толькі пятай паводле колькасьці насельніцтва, маючы толькі 204 831 чалавека. Цэнтрам вобласьці зьяўляецца горад Корча. На захадзе вобласьці праходзіць дзяржаўныя межы з Паўночнай Македоніяй і Грэцыяй.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Корчанская вобласьць на Invest in Albania.
Лежанская вобласьць

**Лежанская вобласьць** () — вобласьць на поўначы Альбаніі. Цэнтрам вобласьці зьяўляецца горад Лежа. Насельніцтва вобласьці паводле перапісу 2011 году складала 134 027 чалавек, а плошча гэтае тэрытарыяльнае адзінкі складае 1620 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Лежанская вобласьць на Invest in Albania.
Тыранская вобласьць

**Тыранская вобласьць** () — вобласьць у цэнтральнае частцы Альбаніі. Цэнтрам вобласьці зьяўляецца горад і сталіца краіны Тырана. Гэта дзясятая паводле плошчы вобласьць краіны, але самая населеная, бо 906 166 чалавек пражываюць на тэрыторыі вобласьці. З усходу маецца выхад да Адрыятычнага мора.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тыранская вобласьць на Invest in Albania.
Шкодэрская вобласьць

**Шкодэрская вобласьць** () — вобласьць на поўначы Альбаніі. Цэнтрам вобласьці зьяўляецца горад Шкодэр. Вобласьці ёчьць характэрнай разнастайнасьць ляндшафту ад засьнежаных Альбанскіх Альпаў на поўначы да цёплых раёнаў возера Шкодэр і Адрыятычнага мора.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Шкодэрская вобласьць на Invest in Albania.
Бэрацкая вобласьць

**Бэра́цкая вобласьць** () — вобласьць на поўдні Альбаніі. Зьяўляецца дзявятай паводле плошчы і дзявяты паводле колькасьці насельніцтва з дванаццаці абласьцёў. Насельніцтва вобласьці на 2020 год складала 122 003 чалавекі. Цэнтрам вобласьці зьяўляецца горад Бэрат.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бэрацкая вобласьць на Invest in Albania.
Кукеская вобласьць

**Кукэская вобласьць** () — вобласьць на паўночным усходзе Альбаніі. Цэнтрам вобласьці зьяўляецца горад Кукес. Па межах вобласьці часткова праходзіць дзяржаўная мяжа Альбаніі з Чарнагорыяй, Косава і Паўночнай Македоніяй.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кукэская вобласьць на Invest in Albania.
Эльбасанская вобласьць

**Эльбасанская вобласьць** () — вобласьць у цэнтральнае частцы Альбаніі. Цэнтрам вобласьці зьяўляецца горад Эльбасан. Колькасьць насельніцтва па стане на 2020 год складала 270 074 чалавекі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Эльбасанская вобласьць на Invest in Albania.
Франсуаза Кален

**Франсуа́за Калéн** (па-француску: Françoise Collin; 8 красавіка 1928, Брэн-лё-Конт, Бэльгія — 1 верасьня 2012, Сэн-Савёр, Бэльгія) — бэльгійская філёзафка, пісьменьніца і фэміністка.

## Жыцьцяпіс
Франсуаза Кален нарадзілася ў Бэльгіі ў 1928 годзе.

Навучалася ў Брусэлі, дзе стала доктаркай філязофіі. Яна пачала сваю акадэмічную кар’еру на факультэтах унівэрсітэту Сэн-Луі ў Бруселі, а таксама ў Вышэйшым інстытуце сацыяльнага навучаньня, а з 1981 году выкладала ў Парыжы ў Міжнародным філязофскім калежы і ў Амэрыканскім унівэрсытэце.

У 1982 г. разам з Эдвіж Піманс-Пуле Ф. Кален заснавала ў Бруселі Жаночы ўнівэрсытэт.

У 1982 годзе канчаткова ўсталявалася ў Парыжы.

Памерла і пахаваная ў Бэльгіі.

## Праца
Франсуаза Кален пачала сваю дзейнасьць у літаратуры зь вершаў, апублікаваных Жанам Кэйролям у часопісе «Écrire». У выдавецтве Seuil яна апублікавала два раманы — «Le Jour fabuleux», 1960 і «Rose qui peut», 1963.

У 1973 г. Ф. Кален заснавала першы фэмінісцкі часопіс на францускай мове «Les Cahiers du Grif». Яна кіравала кніжнай сэрыяй Grif у выдавецтве Minuit і калекцыяй Littérale ў выдавецтве Tierce.

Спэцыялістка ў творчасьці і філязофіі Марыса Бляншо і Ганны Арэнт, Ф. Кален зьяўлялася таварышкай і крытыкам тэкстаў Эманюэля Левінаса.

Яна адна зь першых укараніла працы Ганны Арэнт у францускае і бэльгійскае філязофскае поле і перадусім у фэмінісцкае поле.

Франсуаза Кален стаяла ў вытокаў руху ў падтрымку і разьвіцьцё фэмінісцкіх дасьледаваньняў ў Бэльгіі і Францыі. Дзякуючы ёй у 1990 ў Бэльгіі была створаная сетка «Sophia»(Інстытут роўнасьці жанчынаў і мужчынаў).

## Бібліяграфія
● Le Jour fabuleux,Le Seuil, 1960.

● Rose qui peut, Le Seuil, 1963.

● Maurice Blanchot et la question de l’écriture, Gallimard, coll. «Le Chemin», 1971 (rééd. coll. «Tel», 1986).

● 331W20 Lection du président, Transédition, 1975.

● Le Rendez-vous, Tierce, 1988.

● Le Jardin de Louise, La Barre du jour 1988.

● Le Sexe des sciences: les femmes en plus, Autrement, 1992.

● L’homme est-il devenu superflu? Hannah Arendt, Odile Jacob, 1999.

● Le Différend des sexes, Pleins Feux, 1999.

● Je partirais d’un mot: le champ symbolique, Fusart, 1999.

● Parcours féministe (entretien avec I. Kaufer), Labor, 2005.

● Repenser le politique: l’apport du féminisme américain, sous la direction de Françoise Collin et Pénélope Deutscher, Campagne première, 2005.

● On dirait une ville, éditions des Femmes, 2008.

● Les Femmes de Platon à Derrida: anthologie critique, avec Évelyne Pisier et Eleni Varikas, Paris, Dalloz, 2011.

● Un héritage sans testament, édition micro Remue-ménage, Québec, 2020.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 8 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1928 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бэльгіі
Катэгорыя:Памерлі 1 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 2012 годзе
Катэгорыя:Бэльгійскія пісьменьніцы
Катэгорыя:Бэльгійскія філёзафы
Катэгорыя:Бэльгійскія фэміністкі
Бутрынці

**Бутрынці** (лац. Buthrotum,  ці ) — археалягічны музэй-запаведнік на поўдні Альбаніі непадалёк ад Саранды, каля граніцы з Грэцыяй. Зьяўляецца аб’ектам са сьпісу Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА.

Старажытны горад Бутрынці быў заснаваны як грэцкая калёнія каля 8 ст. да н.э.; з тых часоў там застаўся тэатар і агара. Далей Бутрынці ўвайшоў у склад Рымскай імпэрыі — рымляне пабудавалі аквэдук, лазьні, форум. У 6 ст. н.э.  горад далучыўся да хрысьціянства, пазьней быў разбураны готамі.

Калі Бутрынці стаў часткай Бізантыйскай імпэрыі, былі пабудаваны яго базыліка і баптыстэрый. У XIV—XV стагодзьдзях горад трапіў пад уладу Вэнэцыі, і італьянскія купцы пабудавалі там крэпасьць з вежай. Пазьней гэтыя землі былі заваяваныя туркамі; горад паступова згубіў сваё значэньне і апынуўся ў заняпадзе.

Раскопкі на яго месцы былі пачаты ў 1928—1936 гадах італьянскім вучоным Луіджы Ўгаліні і працягнуты пасьля Другой сусьветнай вайны. У гэты час былі адкрыты Ільвіныя вароты, сьвяцілішча Асклепія, амфітэатар, упрыгожаны статуямі, фундамэнты жылых і грамадзкіх будынкаў.

Тыповыя для міжземнаморскага гарадку хвалі розных захопнікаў у Бутрынці праілюстраваныя археалягічнымі знаходкамі. Рэшткі старажытнага гораду цяпер зьяўляюцца пляцоўкай для вывучэньня ўсіх этапаў яго гісторыі.

## Літаратура
* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.

## Вонкавыя спасылкі
* * Афіцыйны сайт музэю-запаведніка (анг., італ., альб.)

Катэгорыя:Археалёгія ў Альбаніі
Катэгорыя:Музэі Альбаніі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Альбаніі
Рэйсдорф

**Рэйсдорф** (, ) — камуна ў Люксэмбургу, разьмяшчаецца ў акрузе Дыкірх. Камуна зьяўляецца часткай кантону Дыкірх. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.

Насельніцтва складае 930 чалавек (на 2008 год), у камуне разьмяшчаюцца 400 хатнія гаспадаркі. Займае плошчу 14,84 км² (паводле займанай плошчы 87 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора складае 406 м (52 месца з 116 камун), найменшы 175 м (18 месца з 116 камун).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Грамады Люксэмбургу
Руспарт

**Ру́спарт** (, ) — камуна ў Люксэмбургу, разьмяшчаецца ў акрузе Грэвэнмахэр. Камуна зьяўляецца часткай кантону Эхтэрнах. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.

Насельніцтва складае 2000 чалавек (на 2008 год), у камуне разьмяшчаюцца 698 хатніх гаспадарак. Займае плошчу 23,80 км² (паводле займанай плошчы 36 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора складае 311 м (109 месца з 116 камун), найменшы 256 м (67 месца з 116 камун).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Грамады Люксэмбургу
Сандвэйлер

**Сандвэйлер** (, ) — камуна ў Люксэмбургу, разьмяшчаецца ў акрузе Люксэмбург. Камуна зьяўляецца часткай кантону Люксэмбург. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.

Насельніцтва складае 3172 чалавекі (на 2008 год), у камуне разьмяшчаюцца 1265 хатніх гаспадарак. Займае плошчу 14,86 км² (паводле займанай плошчы 86 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора складае 382 м (78 месца з 116 камун), найменшы 254 м (64 месца з 116 камун).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Грамады Люксэмбургу
Фіеры

**Фіеры** () — горад у цэнтральнай частцы Альбаніі. Адміністрацыйны цэнтар аднайменнай вобласьці і акругі. Знаходзіцца за 15 км ад Адрыятычнага мора. Утвораны ў XVIII стагодзьдзі як купецкі горад.

## Спорт
* ФК Апалёнія Фіеры

## Асобы
* Адысэ Рошы — альбанскі футбаліст

## Крыніцы
Рэзэр

**Рэзэ́р** (, ) — камуна ў Люксэмбургу, разьмяшчаецца ў акрузе Люксэмбург. Камуна Рэданж-сюр-Атэрт зьяўляецца часткай кантону Эш-сюр-Альзэт. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.

Насельніцтва складае 5031 чалавек (на 2008 год), у камуне разьмяшчаюцца 2051 хатнія гаспадаркі. Займае плошчу 5,29 км² (паводле займанай плошчы 116 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора складае 253 м (116 месца з 116 камун), найменшы 142 м (7 месца з 116 камун).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Грамады Люксэмбургу
Влёра

**Влёра** (,  — **Аўлон**, ) — горад на поўдні Альбаніі, адміністрацыйны цэнтар прэфэктуры Влёра і акругі Влёра. Порт на беразе заліву Влёра (Влёрская бухта) Адрыятычнага мора. Насельніцтва — 134 тысячаў жыхароў (2010).

## Гісторыя
Першыя помнікі антычнасьці ў горадзе Влёра датуюцца VI стагодзьдзем да н.э.. На працягу IV стагодзьдзя да н.э. часта згадваецца ў якасьці важнага порту для караблёў, якія плылі з Атранта і Брындзізі і пераправачнага пункту паміж двума іншымі антычнымі гарадамі ў Альбаніі Бутрынці і Апалёніяй.

У 1481 годзе грэцкі военачальнік на нэапалітанскай службе Кракодылас Кладас пры падтрымцы мясцовых грэцкіх і альбанскіх паўстанцаў адбіў горад у туркаў. Горад знаходзіўся пад кантролем Нэапалітанскага каралеўства дзесяць гадоў.

28 лістапада 1912 году Ісмаіл Кэмалі абвясьціў у Влёры незалежнасьць краіны і горад стаў першай сталіцай незалежнай Альбаніі.

З 1955 па 1962 год порт Влёра выкарыстоўваўся ВМФ СССР як вайскова-марская база, але потым у сувязі з выхадам Альбаніі з Варшаўскай дамовы ў гэтай якасьці быў страчаны.

У 1997 годзе горад быў адным з гарадоў, дзе распачалася грамадзянскай вайны ў Альбаніі.

## Славутасьці
* Этнаграфічны музэй
* Гістарычны музэй
* Музэй Незалежнасьці
* Мячэт Мурадые
* Крэпасьць Каніні, у мястэчку Каніна
* Крэпасьць Порта-Палерма
* Руіны крэпасьці Гімара, у мястэчку Гімара
* Цэрквы Сьвятога Стэфана і Сьвятога Мітры ў мястэчку Дэрмі (XII—XIV стагодзьдзяў)
* Манастыр Сьвятой Марыі, у мястэчку Звэрнэц
* Антычны амфітэатар Арыкум (I да н.э.)
* Царква Маміроі, у мястэчку Арыкум

## Гарады-пабрацімы
*  Ізьмір, Турэччына (1994)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Авлона // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (маск.) . — СПб., 1890—1907.
* Влёра — мяжа двух мораў.

Катэгорыя:Гарады Альбаніі
Катэгорыя:Гарады-порты Адрыятычнага мора
Лежа

**Лежа** () — горад на поўначы Альбаніі. Адміністрацыйны цэнтар вобласьці Лежа. Насельніцтва 18 695 чалавек (2006). Разьмешчаны на рацэ Дрын, недалёка ад месца яе ўпадзеньня ў Дрынскі заліў.

## Гісторыя
Заснаваны тыранам Сыракуз Дыянісіям I Старэйшым, называўся Лісас. У часы Рымскай імпэрыі ўваходзіў у склад правінцыі Ілірык пад назвай Лісус.

Лежа ў 1444 годзе была месцам зьезду альбанскіх князёў пад кіраўніцтвам Георга Скандэрбэга. На зьезьдзе была створана Леская ліга для барацьбы з Асманскай імпэрыяй. Скандэрбег быў пахаваны ў гарадзкім саборы сьв. Мікалая.

## Славутасьці
* Мячэць Сэліміе — былая царква, потым мячэт, цяпер мэмарыял у гонар альбанскага нацыянальнага героя Скандэрбэга.
* Турма Спач.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Альбаніі
Кукес

**Ку́кес** () — горад на паўночным усходзе Альбаніі, у аднайменнай вобласьці Кукес, непадалёк ад граніцы з аўтаномным краем Косава і Мятохія. Паводле перапісу на 2003 год насельніцтва складае 16&nbsp;315 чалавек, насельніцтва галоўным чынам альбанцы, другая па колькасьці насельніцтва этнічная група — гаранцы.

Горад разьмешчаны ў месца зьліцьця рэк Чорны Дрын і Белы Дрын у адну — Дрын. У 1976 годзе ранейшы горад быў затоплены водамі вадасховішча Фіерза, якое ўтварылася пасьля будаўніцтва гідраэлектрастанцыі, а новы выбудаваны зноў непадалёк на плято ля падножжа гор Гяліца (Галіка) і Карытнік. З тых часоў горад часта завуць Новы Кукес ().

На ўскраіне гораду цячэ яшчэ адна рака — Люма. Непадалёк ад гораду, за некалькі кілямэтраў на поўдзень, ёсьць аэрапорт.

## Гісторыя
15 красавіка 1939 году навакольлі гораду сталі адным з двух месцаў высадкі паветранага дэсанту італьянскіх войскаў — завяршальнай апэрацыі акупацыі італьянцамі ўсіх асноўных населеных пунктаў Альбаніі.

## Вонкавыя спасылкі
* сайт горада

Катэгорыя:Гарады Альбаніі
Корча

**Корча** () — горад у паўднёва-ўсходняй Альбаніі з насельніцтвам каля 76 тысячаў чалавек (2011). Горад зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай вобласьці Корча і акругі Корча. Знаходзіцца на вышыні 850 м.

## Славутасьці
* Нацыянальны музэй сярэднявечнага мастацтва
* Францускія вайсковыя могілкі часоў Першай сусьветнай вайны

## Спорт
* ФК Скэндэрбэў Корча

## Асобы
* Эргюс Качэ, альбанскі футбаліст

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Альбаніі
Гіракастра

**Гірака́стра** () — горад на поўдні Альбаніі, у даліне ракі Дрына. Адміністрацыйны цэнтар аднайменнай вобласьці і акругі. Насельніцтва — 22,8 тысячаў чалавек (2004). Мае статус гораду-музэя, вядомая як радзіма альбанскага лідэра Энвэра Ходжы. У 2005 годзе горад уключаны ў сьпіс аб'ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА як добра захаваны горад часоў Асманскай імпэрыі.

## Гісторыя
У XIV стагодзьдзі горад уваходзіў у грэцкае княства Эпір (Эпірскі дэспатат). У 1417 годзе горад быў уключаны ў склад Асманскай імпэрыі. Напрыканцы XIX стагодзьдзя горад стаў адным з цэнтраў барацьбы за незалежнасьць Альбаніі. Па дадзеных 1913 году ў горадзе пражывала 10 тысячаў альбанцаў і 2 тысячы грэкаў.

Падчас Першай сусьветнай вайны горад падвергнуўся пасьлядоўнай акупацыі італьянскімі, грэцкімі, нямецкімі войскамі.Па заканчэньні Першай сусьветнай вайны горад быў пад кантролем грэцкай арміі, пакуль ня быў перададзены Альбанскаму каралеўству.

## Асобы
* Ісмаіль Кадарэ — альбанскі пісьменьнік, ляўрэат Букераўскай прэміі
* Энвэр Ходжа — дзяржаўны і палітычны дзеяч Альбаніі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Альбаніі
Катэгорыя:Гарады Альбаніі
Катэгорыя:Гіракастра
Пэшкапія

**Пэшкапі́я** () — горад ў поўднёва-ўсходняй Альбаніі, адміністрацыйны цэнтар вобласьці Дзібра і акругі.

Разьмешчаны на ўсход ад ракі Чорны Дрын. Даліна ракі Дрын зьяўляецца самай нізкай часткай рэльефу раёну. У гарадзкіх ваколіцах былі выяўленыя радовішча хрому, сэры і мармуру. Пэшкапія мае філіял унівэрсытэту Аляксандра Мойса. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Альбаніі
Катэгорыя:Пэшкапія
Дэйвід Кавэрдэйл

**Дэ́йвід Кавэрдэ́йл** (; нар. 22 верасьня 1951 году, Солтбэрн-бай-тэ-Сі, Вялікабрытанія) — ангельскі рок-выканаўца і аўтар песень, найбольш вядомы працай з гард-рок-гуртам Whitesnake, заснаваным ім у 1978 годзе. Да Whitesnake, Кавэрдэйл быў вакалістам гурта Deep Purple з 1973 па 1976 год. Стварыўшы Whitesnake, ён перацягнуў з Deep Purple, які быў на час прыпынены, шэраг іншых музыкаў, як то Ена Пэйса, Джона Лорда, аднак празь нейкі час зь імі разлучыўся. Граючы спачатку больш блюзавую музыку, у сярэдзіне 1980-х гурт зьмяніў сваё гучаньне да больш амэрыканскага гард-рокавага, што выявілася ростам папулярнасьці ў ЗША. Вынікам супрацоўніцтва з Джымі Пэйджам у 1993 годзе стаў альбом *«[[Coverdale—Page]]»*, які стаў плятынавым. У 2016 годзе Кавэрдэйл быў уключаны ў Залю славы рок-н-ролу як чалец гурта Deep Purple. Шырока вядомы, у прыватнасьці, сваім магутным блюзавым голасам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
* 

Катэгорыя:Брытанскія музыкі
Марыя Сёдэрбэрг (фатограф)

**Марыя Сёдэрбэрг** (, нар. 22 сакавіка 1959, Ар’еплюг, лэн Нарботэн, Швэцыя) — швэдзкая фотажурналістка і пісьменьніца. У другой палове 1990-х ачольвала суполку «Беларусь» () у Швэцыі.

## Біяграфія
Кар’еру журналісткі пачала ў 1978 годзе ў газэце *«Piteå-Tidningen»* (у горадзе Пітэа на поўначы Швэцыі). У 1982—1986 гадох вучылася ў Стакгольмскім унівэрсытэце. 

У 1982—1992 гадох разам з Андэрсам Сундэлінам рабіла рэпартажы з Аўганістану, Пакістану й Індыі; у сярэдзіне 90-х — з Казахстану, Харватыі, Сэрбіі, Босьніі і Герцагавіны, Эгіпту, ЗША й Расеі.

З 1997 году зацікавілася дэмакратычным і жаночым рухамі ў Беларусі. Адпраўным пунктам для гэтага паслужыла паездка ў Беларусь разам з Рышардам Капусьцінскім. Ладзіла штогадовыя літаратурныя падарожжы з Швэцыі ў Беларусь пры падтрымцы Швэдзкага інстытуту і Дзяржаўнай Рады Швэцыі па культуры. У супрацоўніцтве з Швэдзкім Дзяржаўным хаўрусам па барацьбе з наркотыкамі і пінскай культурніцкай суполкай «Калегіюм» зладзіла выставу пра наркотыкі, СНІД і гандаль людзьмі.

## Вонкавыя спасылкі
*Прыз Швэдзкай Акадэміі за распаўсюд швэдзкай культуры за мяжой.
*Ляўрэаты прэміі Югана Альбэка 2006
*Выстава 3xAfghanistan

Катэгорыя:Швэдзкія фатографы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ар’еплюгу