open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сэрбскі дынар

**Сэрбскі дынар** (; код ISO 4217 — «RSD») — нацыянальная валюта Сэрбіі. 1 сэрбскі дынар роўны 100 пара.

Існуюць манэты вартасьцю 1, 2, 5, 10 і 20 дынараў; банкноты — 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000 і 5000 дынараў.

## Вонкавыя спасылкі

Дынар
Катэгорыя:Валюты
Сэрбска-баўгарская вайна

**Сэрбска-баўгарская вайна** — вайна паміж Сэрбіяй і Баўгарыяй, якая пачалася 14 лістапада 1885 і скончылася 28 лістапада таго ж году. Заключная мірная дамова была падпісана 19 лютага 1886 у Бухарэсьце. У выніку гэтай вайны эўрапейскія дзяржавы прызналі акт Аб’яднаньня Баўгарыі.

## Вонкавыя спасылкі
* http://en.wikipedia.org/wiki/Serbo-Bulgarian_War
* https://web.archive.org/web/20100206150358/http://onwar.com/aced/chrono/c1800s/yr85/fserbobulgarian1885.htm

Катэгорыя:Войны Баўгарыі
Катэгорыя:Войны Сэрбіі
Катэгорыя:Падзеі 1885 году
Катэгорыя:Войны XIX стагодзьдзя
Серкавуглярод

**Серавугляро́д** CS2 — злучэньне серы з вугляродам, бясколерная вадкасьць зь непрыемным пахам. Малекула CS2 лінейная, даўжыня сувязі C-S = 0,15529 нм; энэргія дысацыяцыі 1149 кДж/моль.

Катэгорыя:Сульфіды
Катэгорыя:Неарганічныя злучэньні вугляроду
Катэгорыя:Неарганічныя злучэньні серкі
Катэгорыя:Неарганічныя рашчыньнікі
Катэгорыя:Небясьпечныя забруджвальнікі паветра
Катэгорыя:Дыхалькагеніды
Катэгорыя:Нэўратаксіны
Скакунчыкі

**Скакунчыкі**, таксама **слановыя земляройкі** (*Macroscelididae*) — сямейства афрыканскіх сысуноў. У цяперашні час выдзеленае ў самастойны атрад *Macroscelidea*.

Эвалюцыйная гісторыя скакунчыкаў застаецца не да канца высьветленая. У розны час іх прылічвалі да мошкаедных, да далёкіх сваякоў капытных, аб’ядноўвалі з тупайямі і зайцападобнымі. Цяпер на падставе малекулярных дасьледаваньняў іх адносяць да надатраду *[[Afrotheria]]*, аб’ядноўвае тэнрэкаў, златакратоў, трубказубаў, сланоў, сырэн і даманаў.
Тупаевыя

**Тупаевыя** (*Tupaiidae*) — сямейства сысуноў, традыцыйна адносіліся да паўмалпаў.

Вядомы з алігацэну Азіі (каля 30 млн. г. назад). Сямейства ўключае 3 роды і 22 віды. Пашыраны ў трапічных дажджавых і горных лясах Паўднёва-Ўсходняй Азіі, астравах Малайскага архіпэляга. Жывуць у падлеску і на ніжніх галінах дрэў.

Даўжыня цела да 25 см, хваста да 22 см, маса да 360 г. Канечнасьці кароткія, пярэднія даўжэйшыя за заднія; пяціпальцыя, з кіпцюрамі. Футра густое, мяккае, бурае або карычневае з рознымі адценьнямі. Кормяцца расьлінамі, вусякамі. Нараджаюдь да 4 дзіцянят.

## Сыстэматыка
* сямейства тупаевыя (Tupaiidae)
** род *Anathana* (1 від)
** род *Dendrogale* (2 віды)
** род *Tupaia* (19 відаў)

## Крыніцы

## Літаратура
* Самусенка Э. Тупаевыя // 

Катэгорыя:Сысуны
Касьцёл Сьвятых Жыгімонта і Вацлава (Пружаны)

**Касьцёл сьвяты́х Жыгімо́нта і Ва́цлава** — каталіцкі храм у Пружанах, збудаваны старастам Вацлавам Касьцевічам у 1522 року. Асьвечаны ў гонар сьвв. Жыгімонта і Вацлава. Не захаваўся.

Касьцёл разьмяшчаўся на рагу сучасных вуліцаў Савецкай і Тармасава. Па сьмерці Касьцевіча ў 1532 року ягоныя ўладаньні перайшлі да каралевы Боны, якая ў 1534 абнавіла касьцёл і надарыла яго дадатковымі землямі.

Храм некалькі разоў пацярпеў падчас войнаў XVI — пачатку XIX стст., а ў 1845 быў адабраны на патрэбы імпэрскага ваеннага ведамства.

## Сьвятары
* Ксёндз Матэвуш Путвінскі (1835—1836)

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятога Жыгімонта
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятога Вацлава
Катэгорыя:Зьнішчаныя касьцёлы Пружанскага раёну
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1522 годзе
Гаўрыла Гарнастай

**Гаўрыла (Габрыель) Гарнастай** (, каля 1515? — каля ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, з 22 траўня 1566 году пазначаны «на новаўтвораны ўрад ваяводы ў Mенску, дзе раней былі намесьнікі» менскім ваяводай, камянецкі староста зь 1468, берасьцейскі ваявода з 6 ліпеня 1576, менскі староста з 1575 году.

З роду Гарнастаяў герба «Кітаўрус», старэйшы сын наваградзкага ваяводы Івана і Ганны Васільеўны Саламярэцкай.

Валодаў Капыламі, Шчытнікамі і Балатковам у Берасьцейскім, Поцешам у Вількамірскім павеце, часткай Астрошыц, Талачына, Басеі. У 1566 годзе сьведчыў аб даўгавым абавязку на маёмасьць Канарскага. Са сваіх маёнткаў у часе Лівонскай вайны ў 1567 ставіў у войска 49 коньнікаў. Перайшоў з праваслаўя ў кальвінізм. Фудатар збораў у Гарнастаі й Казаровічах у Валынскім ваяводзтве. У 1585 маці Ўласнага Ўласнавіча Гарнастая абвінавачвала яго ў сьмерці сына.

Быў жанаты з Барбарай Ласкай, дачкой серадзкага ваяводы Войцеха Ласкага, і меў сына Гераніма.

## Літаратура
* Boniecki А. Poczet rodów w Wielkim Księstwie Litewskim w XV i XVI wieku. Warszawa: 1883.
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. Kraków, 1885.
* Niesiecki K. Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845.
* Aleksander Markiewicz, Gabriel Hornostaj//Polski Słownik Biograficzny, 1960—1961, t. IX, s. 626—627
* 

Катэгорыя:Ваяводы берасьцейскія
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Старосты менскія
Валагодзкая вобласьць

**Валагодзкая вобласьць** — суб’ект Расеі, разьмешчаны на паўночным захадзе эўрапейскай часткі краіны. Створана 23 верасьня 1937 году. Насельніцтва — 1 269 000 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — горад Волагда (насельніцтва — 301 600 чалавек, 2010 год). Найбуйнейшы горад — Чарапавец (насельніцтва — 311 103 чалавек, 2011 год), у якім разьмешчаны буйны завод па вытворчасьці сталі аб’яднаньня «Паўночная сталь» ().

## Гісторыя
Да 15 стагодзьдзя заходнія раёны Валагодзкай вобласьці ўваходзілі ў склад Наўгародзкай зямлі, цэнтральныя ды ўсходнія — у склад Растоўскага княства. Пасьля ўвайшлі ў склад Маскоўскага княства. У 1708 годзе тэрыторыя ўвайшла ў склад Архангелагародскай губэрні ды Інгермландзкай губэрні, а з 1727 году заходняя частка ўвайшла ў склад Наўгародзкай губэрні. У 1780 годзе Валагодзкая, Вялікаўсьцюская ды Архангельская правінцыі Архангелагародзкай губэрні былі выдзеленая ў Валагодзкае намесьніцтва, а ў 1796 годзе на паўднёва-ўсходняй частцы намесьніцтва ўтвораная Валагодзкая губэрня. Пасьля хадатайніцтва паўночных паветаў Наўгародзкай губэрні ў чэрвені 1918 году зь Ціхвінскага, Усьцюскага, Чарапавецкага, Карылаўскага ды Белазерскага паветаў Наўгародзкай губэрні была ўтвораная Чарапавецкая губэрня з цэнтрам у Чарапаўцы, а зь Вялікаўсьцюскага, Нікольскага, Сольвычагодзкага, Усьць-Сысольскага ды Яранскага паветаў Валагодзкай губэрні — Паўночна-Дзьвінская губэрня з цэнтрам у Вялікім Усьцюгу. 18 красавіка 1924 году ў складзе Паўночна-Дзьвінскай губэрні былі ўтвораныя першыя раёны вобласьці: Вялікаўсьцюскі, Верхне-Тоемскі, Вохамскі, Енанскі, Кічменска-Гарадзецкі, Нікольскі, Нюксенскі, Расьляцінскі, Усьць-Аляксееўскі, Чараўкоўскі. 27 лютага 1928 году былі скасаваныя Усьць-Аляксееўскі (далучаны да Вялікаўсьцюскага) ды Енанскі (далучаны да Кічменска-Гарадзецкага) раёны, а Нюксенскі раён перайменаваны ў Сухонскі. Вобласьць утвораная 23 верасьня 1937 году пастановай Цэнтральнага выканаўчага камітэту СССР пра разьдзяленьне Паўночнай вобласьці на Валагодзкую ды Архангельскую.

## Адміністрацыйны падзел
1 студзеня 2006 году ў адпаведнасьці з Фэдэральным законам № 131 «Аб агульных прынцыпах арганізацыі мясцовага самакіраваньня ў Расейскай Фэдэрацыі» на тэрыторыі Валагодзкай вобласьці ўтвораныя 372 муніцыпальныя ўтварэньні:
* 26 муніцыпальных раёнаў
* 2 гарадзкія округі (Волагда ды Чарапавец)
* 22 гарадзкія паселішчы
* 322 сельскія паселішчы

### Муніцыпальныя раёны
* Бабаеўскі раён	
* Бабушкінскі раён
* Белазерскі раён	
* Вашкінскі раён
* Вялікаўсьцюскі раён
* Верхаваскі раён
* Важагодзкі раён
* Валагодзкі раён
* Выцегорскі раён
* Гразавецкі раён
* Кадуйскі раён
* Кірылаўскі раён
* Кічменска-Гарадзецкі раён
* Міжрэчанскі раён
* Нікольскі раён
* Нюксенскі раён
* Сакольскі раён
* Сямжанскі раён
* Тарноскі раён
* Тотамскі раён
* Усьць-Кубінскі раён
* Усьцюжанскі раён
* Хароўскі раён
* Чагадошчанскі раён
* Чарапавецкі раён
* Шэксьнінскі раён

## Геаграфія
У вобласьці знаходзіцца частка Андамскага ўзвышша.

## Вонкавыя спасылкі
Залесьсе (Велікасельскі сельсавет)

**Зале́сьсе** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Велікасельскага сельсавету. Насельніцтва на 2012 год — 2 чалавекі.

## Насельніцтва
* 1999 год — 8 жыхароў
* 2010 год — 6 жыхароў
* 2012 год — 2 жыхары

## Турыстычная інфармацыя
Створаная турыстычная экавёска для назіраньня за птушкамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына экавёскі
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Велікасельскі сельсавет
Газавоз

**Газавоз** — судна для перавозкі звадкаваных газаў.

Адрозьніваюць газавозы паводле прызначэньня, спосабу перавозкі звадкаванага газу, а таксама канструкцыі судна. Газавозы паводле прызначэньня падзяляюць на дзьве групы: для звадкаваных нафтавых газаў — прапан-бутан і інш; для звадкаванага прыроднага газу (мэтан).

Катэгорыя:Газавая прамысловасьць
Мэтан

**Мэтан**, або **балотны газ**, або **тэтрагідрыд вугляроду** (CH4) — найпросты прадстаўнік вуглевадародаў. Даўжыня сувязі C-H 1,09 нм.

У нармальных умовах мэтан — газ бяз паху і колеру. тэмпэратура плаўленьня −182.5 градусаў Цэльсіюса, тэмпэратура кіпеньня — 161.5 градусаў Цэльсіюса. 

Катэгорыя:Газы
Катэгорыя:Паліва
Катэгорыя:Альканы
Газэнваген

**Газэнваген** () — спэцыяльна абсталяваны аўтамабіль, з дапамогай якога ў пэрыяд Другой сусьветнай вайны нацыскія войскі зьнішчалі людзей, атручваючы іх выхлапнымі газамі.

Пачатак прымяненьня сэрыйных газэнвагенаў адносіцца да лістапада — сьнежня 1941 году (Кіеў, Палтава (Украіна), Рыга (Латвія) і Хэлмна (Польшча). Зь вясны 1942 дакумэнтальна пацьверджана іх ужываньне ў Югаславіі.

Аб прымяненьні нацыстамі газэнвагенаў стала вядома ў 1943 годзе пасьля суду над удзельнікамі злачынстваў супраць чалавецтва, учыненых на тэрыторыі Краснадарскага краю СССР, дзе каля 6700 чалавек грамадзянскага насельніцтва былі забітыя шляхам атручвання газам у «душагубках» або былі закатаваныя і расстраляныя. Матэрыялы аб выкарыстаньні дадзеных машын сьмерці на тэрыторыі СССР былі прадстаўлены савецкімі абвінаваўцамі на Нюрнбэрскім працэсе галоўных ваенных злачынцаў.

Агульная колькасьць ахвяр дадзенай прылады сьмерці за пэрыяд Другой сусьветнай вайны невядома.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аўтамабілі
Катэгорыя:Другая сусьветная вайна
Газонакасілка

**Газонакасілка**, або **газонакасарка** — мэханізаваная машына, прызначаная для стрыжкі газонаў.

Канструкцыя газонакасілкі можа быць вельмі разнастайнай і залежыць ад шматлікіх фактараў, такіх як разнавіднасьць рэзальнага элемэнта і тып рухавіка. Большасьць газонакасілак кіруюцца чалавекам ззаду шляхам штурханьня ці з дапамогай кірунка ў патрэбны бок, таксама ёсьць і такія мадэлі, кіраваньне якімі зьдзяйсьняецца пры дапамозе рулявога кіраваньня.

Катэгорыя:Рыштунак
Гакаўніца

**Гакаўні́ца** (, ) — цяжкая ручная пальная зброя, якая ўжывалася ў 14—18 ст. Мела пад ствалом ці пад ложам крук (*гак*, адсюль назва), які служыў для гашэньня аддачы пры стрэле (гэтым крукам зброя чаплялася за трывалую перашкоду, напрыклад, за верх муру). Калібр 14—24 і да 30 мм.

## Літаратура
* Stanisław Kobielski. Polska broń palna, 1975. — 201 с.: іл.

Катэгорыя:Пальная зброя
Галіят

**Ґаліят**&nbsp;— герой біблейскай міталёгіі, філістымлянскі волат, чалавек незвычайнага росту і сілы.

У час вайны з ізраільцянамі ён выклікаў на адзінаборства каго-небудзь з прадстаўнікоў варожага войска. На яго выклік адгукнуўся юны пастух Давід, які выступіў з пастуховым посахам і прашчай зь пяцьцю камянямі, стрэлам з прашчы ён і забіў Ґаліята.

Сказ пра Ґаліята, відаць, спачатку быў эпізодам з цыклю старажытнагабрэйскіх эпічных паданьняў, у якіх адлюстравалася барацьба ізраільцян з сваімі суседзямі філістымлянамі, а пазьней быў перанесены ў Біблію на старонкі першай кнігі Царстваў. Гэты старажытны літаратурны сюжэт адзінаборства знайшоў сваё адлюстраваньне таксама на старонках шматлікіх пазьнейшых літаратурных твораў, у тым ліку «Аповесьці мінулых гадоў», дзе апавядаецца пра змаганьне вял. кн. кіеўскага Ўладзімера з нашэсьцем печанегаў.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 144

Катэгорыя:Асобы Старога Запавету
Галерэя

**Галерэ́я** (, ад ) — выцягнутае ў даўжыню крытае памяшканьне ці пераход паміж часткамі будынка ці суседнімі будынкамі. У галерэі звычайна адну з падоўжных сьцен замяняюць калёны ці слупы, а часам яшчэ й балюстрада. Паходзіць з італьянскай мовы, дзе азначае *царкоўны цьвінтар*.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва
Катэгорыя:Музэі
Аляксандраўская калёна

**Аляксандраўская калёна** — адзін з найвядомых помнікаў Пецярбургу.

Знаходзіцца ў падпарадкаваньні музэю гарадзкой скульптуры.

Узьведзены ў стылі ампір у 1834 годзе ў цэнтры Палацавай плошчы архітэктарам Агюстам Манфэранам на загад імпэратара Мікалая I у памяць аб перамозе яго старэйшага брата Аляксандра I над Напалеонам.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Ліпеньская калёна

**Ліпеньская калёна** () —- манумэнт на пляцу Бастыліі ў 11-й акрузе Парыжа, спачатку звалася ў народзе юдзейскай калёнай. Была пабудавана ў памяць аб «трох слаўных днях» ліпеньскай рэвалюцыі — 27, 28 і 29 ліпеня 1830 году, калі быў скінуты кароль Карл X і на трон узышоў «грамадзянскі кароль» Люі-Філіп I.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Парыж
Вільгельм Майбах

**А́ўгуст Вільге́льм Ма́йбах** (; 9 лютага 1846, Гайльброн — 29 сьнежня 1929, Штутгарт) — нямецкі аўтаканструктар і прадпрымальнік.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія вынаходнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1846 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 9 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў Штутгарце
Катэгорыя:Памерлі ў 1929 годзе
Катэгорыя:Памерлі 29 сьнежня
Вітраж

**Вітраж** ( — аконнае шкло, ад  — шкло) — твор дэкаратыўнага мастацтва выяўленчага або арнамэнтальнага характару з каляровага шкла, разьлічаны на скразное асьвятленьне і прызначанае для запаўненьня праёму, часьцей за ўсё аконнага, у якім-небудзь архітэктурным збудаваньні.

З даўніх часоў вітраж выкарыстоўваўся ў храмах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва
Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва
Вітус Бэрынг

**Вітус Ёнасэн Бэрынг** (; таксама **Іван Іванавіч Берынгаў**; , Горсэнс, Данія — , Востраў Берынга, Расея) — мараплавец, афіцэр расейскага флёту, капітан-камандор. Па паходжаньні датчанін.

У 1725—1730 і 1733—1741 кіраваў Першай і Другой Камчацкай экспэдыцыямі. Прайшоў па пралівах паміж Чукоткай і Аляскай (пасьля Бэрынгаў праліў), дасягнуў Паўночнай Амэрыкі і адкрыў шэраг астравоў Алеўцкай грады.

Імем Бэрынга названы востраў, праліў і мора на поўначы Ціхага акіяна, а таксама Камандорскія астравы. У археалёгіі паўночна-ўсходнюю частку Сыбіры, Чукотку і Аляску (якія, як цяпер лічыцца, злучаліся раней палоскай сушы) часта называюць агульным тэрмінам Берынгія.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Даніі
Катэгорыя:Расейскія мараплаўцы
Бісмут

**Бі́смут** (Вісмут, ), **Bi** — хімічны элемэнт V групы пэрыядычнай сыстэмы; атамны нумар 83. Мэтал серабрыста-белага колеру з ружовым адценьнем. Да нядаўняга часу лічылася, што бісмут — стабільны элемэнт. Але высьветлілася, што ягоны ізатоп 209Bi усё ж радыёактыўны і зазнае альфа-распад. Але пэрыяд паўраспаду гэтага ізатопа T1/2=1,9×1019 гадоў. Усе хімічныя элемэнты пачынаючы з бісмута радыёактыўныя.

## Прыродныя крыніцы
Сустракаецца і як самародны мэтал, і ў злучэньнях зь іншымі элемэнтамі. Галоўныя радовішчы — у Балівіі, Пэру і на Тасманіі (Аўстралія). Сусьветная здабыча невялікая, ненамнога перавышае здабычу золата.

## Прымяненне
Цепланосьбіт у атамных рэактарах; кампанэнт лёгкаплаўкіх сплаваў для супрацьпажарнай апаратуры; прэпараты ў дэрматалёгіі і касмэталёгіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Bismuth»the essentials [WebElements Periodic Table]
* 

Катэгорыя:Хімічныя элемэнты
Катэгорыя:Мэталы
Вячаслаў Швед

**Вячасла́ў Швед** (нар.  году, Горадня) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2001), прафэсар (2005).

## Біяграфія
Скончыў гістарычны факультэт БДУ, гістарычнае аддзяленьне (1979). У 1974—1979 гадах працаваў настаўнікам гісторыі і грамадазнаўства ў Гарадзішчанскай сярэдняй школе. У 1979—1983 гадах навучаўся ў завочнай асьпірантуры БДУ, у 1995—1998 гадах — у дактарантуры тамака ж. У 1982—1995, 1998—2001 і з 2005 году выкладаў на катэдры гісторыі славянскіх дзяржаваў Гарадзенскага ўнівэрсытэту.

У 1984 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю «Гандаль у Беларусі ў пэрыяд крызісу фэадальна-прыгоньніцкіх адносін (30—50-я гады ХIX ст.)» (навуковы кіраўнік кандыдат гістарычных навук, дацэнт М. Баранава), а ў 2001 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю «Грамадзка-палітычнае жыцьцё на землях Беларусі (1772—1863 гг.)».

У 2001—2005 гадах прарэктар па навуковай рабоце УА «Гарадзенскі дзяржаўны абласны інстытут павышэньня кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кіроўных працаўнікоў і спэцыялістаў адукацыі». З 1 верасьня 2005 году прафэсар катэдры гісторыі славянскіх дзяржаваў Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Янкі Купалы, з сакавіка 2007 году прафэсар катэдры беларускай культуры і рэгіянальнага турызму, выконваў абавязкі загадніка катэдры, з сакавіка 2008 па 1 красавікa 2013 году загаднік гэтай катэдры. Рада ўнівэрсытэту ад 1 красавіка 2013 году не абрала яго на пасаду прафэсара катэдры па конкурсе.

Сфэры навуковых інтарэсаў: сацыяльна-эканамічнае разьвіцьцё Беларусі ў 1-й палове XIX ст., грамадзка-палітычнае разьвіцьцё зямель Беларусі ў 1772—1863 гадах, гісторыя Горадні і Гарадзеншчыны (X—XX вв.), разьвіцьцё турызму ў Панямоньні.

## Працы
Агульная колькасьць публікацыяў на 1 студзеня 2009 году — 257 навуковых працаў, 9 навукова-мэтадычных і 8 аўтарскіх, творчых.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Мікалай Нікалаеў

**Мікалай Нікалаеў** (нар. , Шчучын) — беларускі гісторык і грамадзкі дзяяч. Доктар філялягічных навук (1997).

М. Нікалаеў — адзін з заснавальнікаў і чальцоў прэзыдыюму Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў, адзін з стваральнікаў і чалец Беларускага грамадзка-культурнага таварыства ў Санкт-Пецярбургу.

## Біяграфія
Скончыў БДУ, спэцыяльнасьць «гісторыя, археалёгія» (1977). Працаваў у Ленінградзкім аддзяленьні Інстытуту археалёгіі АН СССР, удзельнічаў у раскопках старажытнага Наваградку, Старой Ладагі. 3 1978 у Расейскай Нацыянальнай бібліятэцы — навуковы супрацоўнік, загаднік аддзелу.

У 1988 у Санкт-Пецярбургу абараніў кандыдацкую дысэртацыю «Славянская рукапісная кніга на беларускіх землях у XIV—XVIII стст.», у 1997 — доктарскую дысэртацыю «Кніжная культура Вялікага Княства Літоўскага».

Дасьледуе гісторыю культуры Беларусі, беларускае мастацтва, гісторыю праваслаўнай царквы ў Беларусі.

## Працы
Пераклаў на беларускую мову працу І. Грыгаровіча «Беларуская ярархія» (1992). Аўтар манаграфіі «Палата кнігапісная» (1993), прысьвечанай пытаньням традыцыяў кніжнай культуры Беларусі, гісторыі старажытная кірылічнай кнігі, богаслужбовых кніг на лацінскай мове, беларускай рукапіснай кнігі.

Асноўныя публікацыі:
* Палата кнігапісная. — Мн., 1993.
* Кнігі са збораў Радзівілаў і Сапегаў у санкт-пецярбургскіх бібліятэках // Выяўленне, сумеснае выкарыстанне і вяртанне архіўных, бібліятэчных і музейных каштоўнасцей, якія захоўваюцца і замежных краінах; (Вяртанне. 6.). — Мн., 1999. С. 242—264.
* Да пытання аб храналогіі кніжнай культуры Вялікага Княства Літоўскага // Kultura książki ziem wschodniego i południowego pogranicza Polski (XVI—XX wiek). Paralele i różnice. — Katowice, 2004. S. 37—46.
* Белорусистика в Санкт-Петербурге // Белоруссия и Украина. История и культура. Ежегодник 2004. — Москва, 2005. С. 413—417.
* Беларускі Пецярбург. СПб., 2009. — 535 с.
* Гісторыя беларускай кнігі. Т.1. Мінск, 2009. — 425 с.
* Najstarsze druki slowianskie i zachodnioeuropejskie w bibliotece zamku nieswieskiego do 1772 r. // Rocznik Biblioteki Narodowej. T. XLI. Warszawa, 2011. S. 31-43.
* «Скорее в Томск!» или «почём в Сибири дули?»: книжное сопровождение эмиграции белорусов в XIX веке и диаспора XXI века // VII Юдинские чтения. Материалы международной научно-практической конференции. Красноярск, 2013. С. 138—152.
* «Віцебск зьяўляецца бацькаўшчынай ня толькі выдатных маляроў…»: Шэдэўр кніжнага мастацтва — выданне «Віцебскія мастакі граверы» 1928 г. // Arche пачатак. 2014 № 3. С. 204—224.
* Праваслаўныя манастыры на Наваградчыне, як цэнтры культуры і пісьменства//Klasztory mnisze na wschоdnich terenach dawnej Rzeczypospolitej od XVI do początków XX wieku. Poznań, 2014. S. 369—379.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Катэгорыя:Беларусы ў Расеі
Першая беларуская вечарынка ў Вільні

**Першая беларуская вечарынка** ў Вільні адбылася 12 лютага 1910 ў клюбе чыгуначнікаў. Мела значны грамадзкі рэзананс, садзейнічала разьвіцьцю беларускага прафэсійнага і аматарскага тэатральнага мастацтва.

Вечарынка арганізавана А. Бурбісам пры падтрымцы рэдакцыі газэты «Наша ніва». Удзельнічала каля 100 чалавек, прысутнічала каля 1000 гледачоў. У праграме спэктакль «Па рэвізіі» М. Крапіўніцкага (пастаноўка А. Бурбіса, сярод удзельнікаў Я. Арлоўскі, Ф. Мурашка, Ч. Родзевіч і інш.); харавыя творы «А хто там ідзе?» (муз. Л. Рагоўскага на словы Я. Купалы), «Чаму ж мне ня пець» і іншыя беларускія народныя песьні (дырыгент Л. Рагоўскі); народныя танцы «Лявоніха», «Мяцеліца», «Юрка», «Верабей» (пад кіраўніцтвам І. Буйніцкага).

## Літаратура
* Няфёд У. Гісторыя беларускага тэатра. Мн., 1982.
* Гісторыя беларускага тэатра. Т. 1-2. Мн., 1983-85.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)‎
Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
Катэгорыя:Падзеі 1910 году
Яўстафі Арлоўскі

**Яўстафі Філарэтавіч Арлоўскі** (26 красавіка 1862 або 1863, в. Славенск Ашмянскі павет, Віленская губэрня, каля Валожына — ) — беларускі краязнавец, гісторык і пэдагог.

Нарадзіўся ў сям'і праваслаўнага сьвятара 26 красавіка 1862 або 1863 году. Скончыў Літоўскую духоўную сэмінарыю, потым Пецярбурскі гісторыка-філялягічны інстытут (1885). Выкладаў гісторыю ў Гарадзенскай мужчынскай гімназіі. Быў прыхільнікам заходнерусізму.

Дасьледаваў гісторыю Горадні і даказаў яго тоеснасьць зь летапісным Гарадзенам. Я. Арлоўскі адзначаў росквіт горада ў часы ВКЛ, станоўча ацэньваў ролю магдэбургскага права. Аўтар аднаго зь першых дасьледаваньняў гісторыі горада ад заснаваньня да пачатку 20 ст. («Гродненская старина», Ч. І. Горадня, 1910). Разам з ідэалягічным перабольшваньнем ролі праваслаўя, выключна станоўчай ацэнкай ўваходжаньня Гарадзеншчыны ў склад Расейскай імпэрыі і інш., Я. Арлоўскі ўнёс значны ўклад у захаваньне гістарычнай памяці Горадні. Адным з вучняў Я. Арлоўскага быў Юзэф Ядкоўскі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Смалянчук А. Даследчыкі Гародні // «Горад святога Губерта». Выпуск першы. Гісторыя Гародні ХХ ст. у вусных успамінах. Пад рэд. А. Ф. Смаленчука. Сейны, 2002.

Катэгорыя:Нарадзіліся 26 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1860-я гады
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Марка Крапіўніцкі

**Марка Лукіч Крапіўніцкі** (; , с. Крапіўніцкае, цяпер Новаўкраінскі раён Кіраваградзкай вобл., Украіна — ) — украінскі драматург, актор, рэжысэр; адзін з заснавальнікаў украінскага прафэсійнага тэатра.

## Біяграфія

Скончыў Бобрынецкае павятовае вучылішча (1856). Выступаў як актор-аматар, з 1871 актор-прафэсіянал, валодаў вялікім акторскім тэмпэрамэнтам, вобразнай выразнасьцю. Арганізатар першай прафэсійнай украінскай тэатральнай трупы (1882, разам з М. Старыцкім), якая выступала ў гарадах Расейскай імпэрыі, у тым ліку ў Менску (1890, 1892, 1893, 1899), Гомелі, Бабруйску (1894).

## Творчасьць
Аўтар больш як 40 драматычных твораў. Сярод іх: драмы «Дай сэрцу волю, завядзе ў няволю» (1863), «Памірыліся» (1869), «Пакуль сонца ўзыдзе, раса вочы выесць» (1882), «Алеся» (1891), вадэвілі «Пашыліся ў дурні» (1875), «Па рэвізіі» (1882), у якіх адлюстраваў побыт, норавы парэформавай украінскай вёскі, беспрасьветнасьць правінцыяльнай рэчаіснасьці. Пашырыў жанравыя межы ўкраінскай драматургіі, узбагаціў яе моўна-стылістычныя сродкі. Перапрацоўваў і інсцэніраваў творы Т. Шаўчэнкі, М. Гогаля, Я. Грабінкі і інш. Пісаў песьні, рамансы, вакальныя дуэты, музыку для спэктакляў. Аўтар мэмуараў.

## Повязь зь беларускай культурай
Творы М. Крапіўніцкага мелі вялікую папулярнасьць на беларускай сцэне ў пач. ХХ ст. Яго п’есы «Пашыліся ў дурні» і «Па рэвізіі» ставілі Першая беларуская трупа І. Буйніцкага, у 1920-я г. беларускія аматарскія гурткі і прафэсійныя тэатры: Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні, Беларускі драматычны гурток у Пецярбургу, трупа У. Галубка, БДТ.

## Творы
* Твори. Т. 1—6. Київ, 1958-60.
* Драматичні твори. Київ, 1990.

## Беларускія пераклады
* Пашыліся ў дурні. СПб., 1910.
* Па рэвізіі. СПб., 1911.

## Літаратура
* Ахрыменка П. Летапіс братэрства. Мн., 1973.
* Киричок П. Марко Кропивницький. Київ, 1985.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Украінскія акторы
Катэгорыя:Украінскія літаратары
Катэгорыя:Украінскія драматургі
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Мэмуарысты
Беларускі музычна-драматычны гурток у Вільні

**Белару́скі музы́чна-драматы́чны гурто́к** у Вільні — культурна-асьветніцкае згуртаваньне беларускай інтэлігенцыі ў 1911—1916 г.

Гурток разгарнуў шырокую культурна-асьветніцкую дзейнасьць, праводзіў у жыцьцё ідэі газэты «Наша ніва», садзейнічаў грамадзка-палітычнаму адраджэнскаму руху, станаўленьню беларускага прафэсійнага драматычнага і музычнага мастацтва. Наладжваў вечары нацыянальнай культуры ў форме беларускіх вечарынак — сынтэтычных канцэртаў, якія ўключалі паказ невялікіх п’ес, выступленьні хору, салістаў, чытальнікаў і танцораў.

Удзельнікамі гуртка ўпершыню пастаўлены «Паўлінка» Я. Купалы (1913) і «Залёты» В. Дунін-Марцінкевіча (1915), а таксама «Модны шляхцюк» К. Каганца, «Міхалка» Далецкіх, «Як яны жаніліся» А. Валодзьскага, «Хам» і «У зімовы вечар» паводле Э. Ажэшкі, «Пашыліся ў дурні» М. Крапіўніцкага і інш.

Спэктаклі ставілі Францішак Аляхновіч і Аляксандар Бурбіс. Сярод удзельнікаў Ян Булгак, Зьмітрок Бядуля, А. Ляжневіч, С. Маркевіч, Паўліна Мядзёлка, Алаіза Пашкевіч, Леапольд Родзевіч, Часлаў Родзевіч, М. Шыла і інш. Хорам кіравалі Людамір Міхал Рагоўскі, І. Шыдла, Марыя Ячыноўская.

Катэгорыя:Беларускія тэатры
Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1911 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1916 годзе
Марыя Ячыноўская

**Марыя Ячыноўская-Кімант** (Кімант-Яцына; 1858?, Шаўлі — 1922) — піяністка, кампазытарка, грамадзкая дзяячка.

Нарадзілася ў сям’і банкаўскага службоўца. Бацькі паходзілі зь Беларусі.

Скончыла Пецярбурскую кансэрваторыю.

Жонка летувіскага дзеяча Яна Кіманта (Кімантаса). Швагерка беларускага дзеяча Вацлава Іваноўскага.

У 1914 арганізавала (з В. Ратасэпам) у Вільні канцэрт-баль чатырох народаў (беларусаў, палякаў, летувісаў і расейцаў), скампанавала музыку апэрэты «Залёты» на лібрэта В. Дунін-Марцінкевіча (паст. з Аляксандрам Бурбісам у 1915). Кіравала беларускім хорам (1914-18) і рыхтавала музычныя аддзелы ў Беларускім музычна-драматычным гуртку.

Да 1986 дзейнасьць Марыі Ячыноўскай-Кімант памылкова прыпісвалася яе дачцэ Марцаліне Кімант-Япыне.

## Крыніцы

## Літаратура
* Купала Я. Залётыя Аперэтка В. Дуніна-Марцінкевіча // Наша ніва. 1915. 6 лют.;
* Навіна А. Марыя Кімонтовая // Беларускі звон. 1922. № 18;
* Янушкевіч Я. Марыя Ячыноўская-Кімант // ЛіМ. 1986. 29 чэрв.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шаўлях
Катэгорыя:Летувіскія кампазытары
Катэгорыя:Беларускія кампазытары
Катэгорыя:Асобы Шаўляў
Катэгорыя:Асобы Вільні
Чатыры шляхетныя праўды

**Чатыры Шляхетныя Праўды** гэта падстава Навукі Абуджанага. Зьяўляюцца шматкроць у Будыйскіх тэкстах. Паўсталі ў выніку дасьведчаньня Сідхартхам Гаўтамам "Абуджэньня".

*"Гэтыя Чатыры Шляхетныя Праўды, о мніхі, ёсьць рэчаісныя, дакладныя, ня іншыя. Таму таксама завуцца Шляхетнымі Праўдамі"*.

Гэта навука абапіраецца на словах казаньня Аб Абарочаньні ў Рух Кола Дхармы для Пяці Аскетаў (першых вучняў і пасьлядоўнікаў) у Парку Газеляў у Сарнасе пасьля "Абуджэньня" Буды.

*"Навошта пазнаёміў (з Чатырма Шляхетнымі Праўдамі)? Бо ёсьць карысныя, складаюць падставу сьвятога жывата, праводзяць да Вызваленьня, да спакою, зьнішчэньня (цярпеньня), да непасрэдных ведаў, да Асьвятленьня, да Нірваны. Вось для чаго пазнаёміў зь імі."*

## Першая Шляхетная Праўда аб Цярпеньні

*"Гэта, о мніхі, Шляхетная Праўда аб Цярпеньні*:

*Народзіны гэта цярпеньне (пакута), старэньне гэта цярпеньне, сьмерць гэта цярпеньне; роспач, нараканьне, боль і напружаньне гэта цярпеньне; павязаньне зь непажаданым гэта цярпеньне; расстаньне з пажаданым гэта цярпеньне; не дасягненьне пажаданага гэта цярпеньне. Каротка - пяць засяроджаньняў існаваньня зьвязаных з прывязаньнем гэта цярпеньне."*

## Другая Шляхетная Праўда аб Прычыне Цярпеньня

*"Гэта, мніхі, Шляхетная Праўда аб Прычыне Цярпеньня*:

*Жаданьне, якое стварае далейшае станаўленьне (перанараджэньне) - якое суправаджае запал і захапленьне, што знаходзіць радасьць то тут, то там - жаданьне пачуцьцёвае прыемнасьці, жаданьне станаўленьня, жаданьне самазьнішчэньня (небыцьця, не-станаўленьня)."*

## Трэцяя Шляхетная Праўда аб Спыненьні Цярпеньня

*"Гэта, мніхі, Шляхетная Праўда аб Спыненьні Цярпеньня*:

*Поўнае зьнікненьне і спыненьне, адмова, пакіданьне, вызваленьне, адпусканьне жаданьня."*

## Чацьвёртая Шляхетная Праўда аб Сьцежцы, якая праводзіць да Вызваленьня

*"Гэта, мніхі, ёсьць Шляхетная Праўда аб спосабе практыкі, які вядзе да згасаньня цярпеньня*:

*Дакладна гэтая [[Шляхетная Васьмёркавая Сьцежка]] – слушны (належны, адпаведны, уласьцівы, праўдзівы, правільны) погляд, слушнае рашэньне, слушная мова, слушнае дзеяньне, слушны жывот (жыцьцё), слушнае імкненьне, слушнае засяроджаньне, слушная [[Мэдытацыя ў будызьме|медытацыя]]."*

*Хто знайшоў прыстанішча ў [[Буда Гаўтама|Будзе]], ягонай [[Дхама|Навуцы]] і яго [[Сангха|Законе]], той сваёй мудрасьцю пранікае Чатыры Шляхетныя Праўды - цярпеньне, прычыну цярпеньня, спыненьне цярпеньня і [[Шляхетная Васьмёркавая Сьцежка|Шляхетную Васьмёркавую Сьцежку]], якая вядзе да згасаньня цярпеньня.* (Словы Буды Шак'ямуні з Дхамапады, 190-191 вершы)

*З усіх сьцежак найлепшай ёсьць [[Шляхетная Васьмёркавая Сьцежка|Васьмёркавая Сьцежка]]; з усіх праўдаў найлепшымі ёсьць Чатыры Шляхетныя Праўды; з усіх рэчаў найлепшай ёсьць свабода ад жаданьняў; з усіх людзей найлепшым ёсьць [[Буда (будызм)|Той Хто Бачыць (Буда)]]* (Словы Буды Сак'ямуні з Дхамапады, 273 верш)

Чатыры Шляхетныя Праўды ў спалучэньні са Шляхетнай Васьмёркавай Сьцежкай складаюць сутнасьць Навукі Абуджанага, таму на іх правільнае разуменьне ў Будызьме адводзіцца цэнтральнае месца.

## Глядзіце таксама

Шляхетная Васьмёркавая Сьцежка

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Будызм
Катэгорыя:Будыйская філязофія
Беларуская драматычная майстроўня

**Беларуская драматычная майстроўня** — аматарская тэатральная студыя ў Вільні ў 1922—1925. Мела на мэце папулярызацыю беларускай тэатральнай культуры ў Заходняй Беларусі, спрыяла станаўленьню прафэсійнага тэатра.

Складалася з навучэнцаў і настаўнікаў Віленскай беларускай гімназіі. Кіраўнікі А. Канчэўскі, М. Красінскі, А. Міхалевіч, Л. І. Родзевіч. Рэпэртуар вызначаўся вострай сацыяльнай накіраванасьцю: «На Палесьсі», «Раскіданае гняздо» Я. Купалы, «Лес шуміць» Ф. Аляхновіча (паводле У. Караленкі), «Апошняе спатканьне» У.Галубка. Праграмма ўключала выступленьне хору, танцы, мастацкае чытаньне беларускіх вершаў. Спыніла існаваньне праз рэпрэсіі польскіх улад і матэрыяльныя цяжкасьці.

## Літаратура
* Беларуская драматычная майстроўня // 

Катэгорыя:Беларускія тэатральныя калектывы
Катэгорыя:Арганізацыі Вільні
Засімавічы

**За́сімавічы** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Шаняўскога сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 69 чалавек
* 1999 год — 116 чалавек

## Транспарт
Ля вёскі праходзіць аўтадарога  Пружаны — граніца Рэспублікі Польшча.

## Турыстычная інфармацыя
* Царква сьвятога Мікалая (1811)

## Асобы
* Віктар Астроўскі — беларускі грамадзкі дзяяч на эміграцыі, публіцыст, картограф
* Флярыян Вяроўкін-Шалюта — генэрал-лейтэнант расейскага войска

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Шаняўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Засімавічы (неадназначнасьць)

Назву **За́сімавічы** маюць:

* Засімавічы — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Новыя Засімавічы — вёска (да 1998 *[[вайсковы гарадок]] Засімавічы*) ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Засімавічы — авіяцыйная база ў вёсцы Новыя Засімавічы
Лёгкі танк

**Лёгкі танк** — адзін з выглядаў класіфікацыі танкаў. У агульным выпадку паняцце лёгкага танка гэта танк меншай масы чым сярэднія, але большай чым танкеткі і малыя танкі. Разам з тым маса танкаў, якія адносяцца да лёгкіх, у розныя часавыя перыяды вагалася ў надзвычай шырокіх межах: ад 3,5 да 23 тон.
Пуджа

**Пуджа** — індускі рэлігійны абрад, падчас якога складаецца ахвяра боству. Прадметы ахвяраваньня вызначаюцца ў залежнасьці ад бога, якога ўшаноўваюць. Можа прыносіцца ў ахвяру садавіна, кветкі, масла. Звычайна падчас пуджы паляцца пахучыя палачкі.

У больш шырокім сэньсе пуджа азначае служэньне, даслоўна з санскрыту «пакланеньне» альбо «глыбокая пашана».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Індуізм
Парах

**Па́рах** ( — які апякуецца, ; вытворнае ад старажытнагрэцкага «παροικία») — першапачатковая назва рыма-каталіцкіх і ўніяцкіх сьвятароў, якім даручана пастырская апека парафіі. З канца XVII стагодзьдзя на землях Рэчы Паспалітай гэты тэрмін замацаваўся выключна за беларускімі і ўкраінскімі ўніяцкімі сьвятарамі.

Паводле Кодэксу Канонаў Усходніх Цэркваў, кан. 281 § 1 «*парах — гэта прасьвітар, якому як асабліваму супрацоўніку епархіяльнага Біскупа, як уласнаму пастыру, даручана апека над душамі ў вызначанай парафіі пад уладаю таго ж епархіяльнага Біскупа*». (*Parochus est presbyter, cui ut praecipuo cooperatori Episcopi eparchialis tamquam pastori proprio cura animarum committitur in determinata paroecia sub auctoritate eiusdem Episcopi eparchialis*).

## Глядзіце таксама
* Пробашч

## Літаратура
* Paroch // Słownik języka polskiego. Tom szosty. P-Prę. — Warszawa, Państwowe wydawnictwo naukowe, 1964. S. 135.
* Дзяніс Лісейчыкаў. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель. 1720—1839 гг. — Мінск, Медысонт, 2011. С. 5.
* Кодекс Канонів Східних Церков. Видавництво ОО. Василіян. — Рим, 1993, с. 181.

Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Катэгорыя:Грэка-каталіцкая царква на Беларусі
Катэгорыя:Каталіцкая царква на Беларусі
Зьміцер Яцкевіч

**Зьміцер Яцкевіч** (нар. , Бабруйск) — беларускі гісторык, археограф, архівіст.

## Біяграфія
Скончыў БДУ (1990). 3 1988 працаваў археолягам у вытворчым аб’яднаньні «Белрэстаўрацыя» і Беларускім рэстаўрацыйна-праектным інстытуце. З 1992 працуе ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі. У 1992 - 2004 - вядучы навуковы супрацоўнік аддзела старажытных актаў, з 2004 загадчык аддзелу публікацыі дакумэнтаў.

Дасьледуе гісторыю і культуру местаў і мястэчак Беларусі XVI—XVIII стст., праблемы Магдэбурскага права, дарэвалюцыйную гісторыю архіваў, праблемы археаграфіі, генэалёгіі, геральдыкі, палеаграфіі, філіграназнаўства.

## Працы
Адзін з аўтараў даведнікаў «Малы гербоўнік наваградзкай шляхты» (Менск, 1997), «Магілёўскі магістрат — 1580—1581, 1588 гг.» (Менск, 1999), «Гербоўнік беларускай шляхты» (т. 1, Менск, 2000).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Юры Несьцяровіч

**Юры Несьцяровіч** (нар. 1962) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1998).

## Біяграфія
Тэма кандыдацкай дысэртацыі — «Развіццё археаграфіі ў БССР (1919—1991 гг.)».

Працуе старэйшым навуковым супрацоўнікам аддзелу археаграфіі БелНДІДАС.

## Працы
* Праблема класіфікацыі археаграфічных публікацый і беларускія археаграфічныя выданні: Гіст.-археагр. нарыс (1997)
* Тэарэтычныя праблемы метадалогіі гісторыі, гістарыяграфіі, навуказнаўства і этналогіі (2004)

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Буэнас-Айрэс (правінцыя)

**Буэнас-Айрэс** (, *Правінцыя Добрых Вятроў*) — правінцыя ў Аргентыне. Плошча 307,6 тыс. км². Насельніцтва 13756 тыс. чал. (2001, ацэнка). Адміністрацыйны цэнтар — горад Ля-Плята. Большая частка правінцыі — чарназёмная раўніна ўсходняй Пампы. Клімат лагодны, ападкаў ад 250 мм на поўдні да 1000 мм на паўночным усходзе.

Правінцыя Буэнас-Айрэс — самая населеная і ўрбанізаваная ў краіне. У гарадох правінцыі знаходзяцца найбуйнейшыя прамысловыя прадпрыемствы краіны. Сельская гаспадарка таксама адна з найбольш разьвітых у краіне. У жывёлагадоўлі найбольш разьвітая галіна — авечкагадоўля, таксама разьвіты сьвінагадоўля і птушкагадоўля. У расьлінаводзтве разьвіта вырошчваньне пшаніцы, соі, кукурузы і сланечніка.
Галынка (Койданаўскі раён)

**Галынка** — былая вёска ў Койданаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. Ва ўрочышчы Галынка, за 0,8 км на поўнач ад в. Клыпаўшчына, знаходзіцца гарадзішча. Выявіў і абсьледаваў у 1983 г. В. Шаблюк. Адносіцца да XVII—XIX ст.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Койданаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Алдан (горад)

**Алдан** (, ) — места (з 1939 г.) у Расейскай Фэдэрацыі, адміністрацыйны цэнтар Алданскага ўлусу (раёну) Рэспублікі Саха (Якутыя). Чыгуначная станцыя на Амура-Якуцкай магістралі. Аэрапорт. Насельніцтва на 2014 год — 21 364 чал.

## Гісторыя
Заснаваны 19 ліпеня 1923 году ў сувязі з адкрыцьцём вольным старацелем Міхаілам Тарабукіным і потым Вальдэмарам Берціным, начальнікам 1-й дзяржаўнай працоўнай арцелі, радовішчаў золата. Першапачаткова пасёлак меў назоў Непрыкметны, які 20 верасьня 1932 году атрымаў статус места, а ў траўня 1939 году быў перайменаваны ў горад Алдан. У 1931 годзе ў Непрыкметны пачалася высылка беларускіх «кулакоў».

## Геаграфія
Разьмешчанае на Алданскім нагор’і, якое, у сваю чаргу знаходзіцца на Алданскім шчыце, у басэйне ракі Алдан (правы прыток ракі Лены), за 530 км на поўдзень ад места Якуцку, на зьліцьці ракі Арта-Сала і ручая Непрыкметнага. На паверхню выходзяць найстарыя крышталёвыя ўтварэньні горных радовішчаў ўзростам больш за 3 мільёны гадоў.

## Сучаснасьць
У 1990-я гады места ахапіў крызіс, з-за заняпаду залатой прамысловасьці, у пэрыяд з 2000 па 2007 гады ў горад зноў пачалі прыяжджаць людзі зьявілася камэрцыйная авіяцыя, чыгуначная станцыя ды будаўніцтва адгалінаваньня нафтаправода. Аснова эканомікі Алдану — золатаздабыча.

У жніўні 1986 г. Алдан наведаў Алесь Адамовіч ды адведаў магілу свайго дзеда па маці «кулака» Мітрафана Тычыны.

## Літаратура
* Алдан. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 31.
* Жарикова-Тычино З. Где золото роют в горах. // Нёман. № 6. Минск. 1998. С. 169—197.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Якутыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1923 годзе
Вуліца Магілёўская (Гомель)

**Вуліца Магілёўская** — адна з вуліцаў гораду Гомля (Чыгуначны раён). Адна з найбольшых паводле даўжыні ў раёне. Пачынаецца ля чыгуначнага моста (скрыжаваньне з праспэктам Касманаўтаў), сканчаецца ў раёне вёскі Старая Мільча.

## На вуліцы разьмешчаны

* Карпусы заводу «Цэнтраліт»
* База АблГандльСаюзу
* Гандлёвы цэнтар «Ома»

## Перасякае вуліцы
* Праспэкт Касманаўтаў
* Дальнюю

Магілёўская
Катэгорыя:Чыгуначны раён (Гомель)
Вуліца Рагачоўская (Гомель)

**Вуліца Рагачоўская** — вуліца гораду Гомля, разьмешчаная ў Цэнтральным і Чыгуначным раёнах.

Вуліца бярэ пачатак ля скрыжаваньня вуліцы Савецкай і Тэльмана, і сканчаецца скрыжаваньнем з вуліцай Шаўчэнкі ля падшыпнікавага завода.

## Перасякае вуліцы
* Тэльмана (перасячэньне ля пачатку вуліцы)
* Савецкую
* Песіна
* Кірава
* Палескую
* Веткаўскую
* Шаўчэнкі

Рагачоўская
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Гомель)
Катэгорыя:Чыгуначны раён (Гомель)
Лошыцкі яр

**Ло́шыцкі яр** (Чорны Яр) — урочышча (раней вёска Лошыца) на ўскрайку Менску, дзе ў аднайменным яры праводзіліся масавыя расстрэлы органамі НКУС у 1937—1941 гадох. Колькасьць ахвяраў на сёньняшні дзень дакладна невядомая. Паводле ацэнак беларускага гісторыка Зянона Пазьняка, у Лошыцкім яры знаходзяцца ад 7 да 10 тысячаў рэпрэсаваных.

## Гісторыя
У 1988 годзе Лошыцкі яр быў часткова засыпаны, а на яго месцы збудаваны гаражны каапэратыў. Спроба з дапамогай валянтэраў-археолягаў пракапаць насыпны слой грунту (канец 1980-х гадоў) не прынесла посьпеху.

З успамінаў Зянона Пазьняка:
У гэтым жа годзе, пасьля раскопак у Курапатах я падрыхтаваўся да раскопак у Лошыцы. Але калі я летам перад раскопкамі прыйшоў сюды, то ўбачыў, што велізарны яр засыпаны, а вакольныя ўзгоркі, на якіх рос сад, скапаныя і грунт ссунуты ў ярУ 1995 годзе высілкамі актывістаў БНФ ў Лошыцкім яры ўсталяваны Крыж пакутнікам. Штогод на Дзяды ў Менску адбываецца шэсьце ад Менскага гадзіньнікавага заводу да Курапатаў, а наступны тыдзень КХП-БНФ арганізоўвае шэсьце ад Менскага камвольнага камбінату да Крыжа пакутнікам у Лошыцкім яры. На працягу 2010—2018 гадоў сярэдняя колькасьць удзельнікаў шэсьця складае ад 50 да 100 чалавек, што значна менш чым падчас шэсьця ў Курапаты. Цікавая асаблівасьць, што на шэсьце ў Лошыцу і ў Курапаты ўлады даюць дазвол. Дзеяньні супрацоўнікаў міліцыі падчас шэсьцяў ў Лошыцкі яр на працягу 2010—2018 гадоў былі стрыманымі. Затрыманьні, як правіла, не праводзіліся (за выняткам 2011 году). Звычайна мерапрыемства праходзіць па адным сцэнары, абвесткаў напярэдадні мерапрыемства практычна няма ў медыя. Арганізатары з КХП БНФ не зацікаўлены ў супрацы зь іншымі арганізацыямі. Усё гэта абумоўлівае слабую інфармацыйную раскрутку тэмы масавых расстрэлаў у Лошыцкім Яры.

У 2009 годзе ў сувязі з будаўніцтвам мікрараёну Лошыца ​​гарадзкія ўлады Менску плянавалі цалкам засыпаць Лошыцкі яр і правесьці празь яго аўтадарогу.

## Глядзіце таксама
* Бабін яр
* Курапаты

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Валер Буйвал. Гісторыя Лошыцкага яру

Катэгорыя:Рэпрэсіі ў БССР
Катэгорыя:Менск
Рада Вялікага Княства Літоўскага

**Ра́да Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага** (таксама **Паны-Рада**) — найвышэйшы орган дзяржаўнай улады Вялікага Княства Літоўскага ў XV — 1-й палове XVI стагодзьдзяў. Разьвязвала галоўныя пытаньні ўнутранай і замежнай палітыкі, мела вынятковае значэньне ў палітычным, эканамічным і духоўным жыцьці гаспадарства.

## Стварэньне
Узьнікла як дапаможны орган пры вялікім князю, у XV стагодзьдзі набыла большую самастойнасьць. Бесьперапынна дзейнічала як выканаўча-распарадчы, заканадаўчы, кантрольны і судовы орган. Мела кампэтэнцыю ў справе абраньня вялікага князя, абароне дзяржавы, міжнародных справаў, выданьні законаў, разглядзе найважнейшых судовых справаў.

У сваёй дзейнасьці мусіла была ўлічваць ўнутрыпалітычнае і вонкавае становішча дзяржавы, гэта вымушала дзейнічаць асабліва асьцярожна і даволі часта склікаць агульнадзяржаўныя соймы, каб заручыцца падтрымкай усёй шляхты. Найважнейшыя дзяржаўныя справы Рада разьвязвала супольна зь вялікім князем, а пры яго адсутнасьці, што здаралася вельмі часта, — самастойна. Праўнае становішча рады замацавалася ў прывілеях 1492 і 1506 рокаў, у Статуце 1588 року яе паўнамоцтвы і парадак іх ажыцьцяўленьня не атрымалі дастатковага замацаваньня і вызначаліся звычаямі.

## Склад
У Раду ўваходзілі:
* найвышэйшыя службовыя асобы дзяржавы (маршалак, гетман, канцлер, падскарбі, ваяводы, кашталяны, старосты);
* каталіцкія біскупы;
* найбуйнейшыя фэадалы.

Сярод радных паноў былі прадстаўнікі магнацкіх родаў Радзівілаў, Сапегаў, Хадкевічаў, Гаштольдаў, Храптовічаў, Глінскіх, Глябовічаў, Гальшанскіх, Забярэзінскіх, Ільлінічаў, Кезгайлаў, Кішкаў, Няміраў, Осьцікаў, Астроскіх, Пацаў, Солтанаў, Багавіцінавічаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*
Плешчыцкі сельсавет

**Пле́шчыцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пінскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Цэнтар — вёска Плешчыцы. Улучае 16 вёсак. Старшынёй сельскага выканаўчага камітэту зьяўляецца Марыя Барычэўская.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны Плешчыцкі сельсавет у складзе Пінскага раёну Пінскай вобласьці.

## Насельніцтва
Па стане на 1 студзеня 1998 году сельсавет улучаў 1300 гаспадарак, 3445 жыхароў.

## Літаратура
*  С. 365

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20211023211434/http://pinsk.brest-region.by/content/art-736.html
* Плешчыцы на «Гісторыі Пінска»


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Пінскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Ракшападобныя

**Ракшападо́бныя** (*Coraciiformes*) — атрад птушак. Аб’ядноўвае 10 сямействаў, 49 родаў, 194 віды.

Даўжыня да 165 см, маса да 4 кг. Апярэньне шчыльнае, яркаафарбаванае, зь мэталічным адлівам. Дзюбы разнастайныя, пераважна доўгія.

Пашыраныя пераважна ў тропіках і субтропіках, ва ўмераных шыротах пералётныя. Жывуць у рэдкіх лясах, некаторыя — у саванах, стэпах, пустэльнях.

Актыўныя ўдзень. Гняздуюць у дуплах, расколінах скал, норах; некаторыя віды ўтвараюць калёніі. На Беларусі трапляюцца зімародак звычайны, сіваграк, удод, шчурка залацістая.

Кормяцца казуркамі, зімародак — рыбай. Манагамы. Птушанятныя птушкі. Адкладваюць да 10 (звычайна 2 — 6) яек.

## Вонкавыя спасылкі
Аляксандар Салтавец

**Алякса́ндар Салтаве́ц** ( 1980, Грэск) — беларускі мастак і пэдагог. У 2012 А. Салтавец быў аб’яўлены чалавекам году Меншчыны. Выкладчык жывапісу ды кампазыцыі Грэскай мастацкай школы.

## Адукацыя
Скончыў Грэскую мастацкую школу, у 1998 — Мірскую мастацкую вучэльню (цяпер мастацкая прафэсійна-тэхнічная вучэльня № 234 будаўніча-рэстаўрацыйных працаў).

## Творчасьць
Зладзіў шэраг пэрсанальных выстаў, у тым ліку выстава «Цуды» (Слуцкая галерэя мастацтва, жнівень 2009), «Цуды»(«Галерэя мастацтваў» у Чырвоных казармах, Бяроза, кастрычнік-лістапад 2010), «На границе реальности и сказки» (галерэя «VILNIUS», Менск, лістапад 2011), «У краіне цудаў» (Менск, 2012), «Чароўныя падарожжы» (Гарадзкая мастацкая галерэя твораў Л. Шчамялёва, Менск, 1-31 ліпеня 2015). У 2012 годзе ў Палаце прадстаўнікоў Беларусі былі выстаўленыя працы Аляксандра Салтаўца. На пачатку 2010 року ў Слуцкай галерэі мастацтва браў удзел у выставе сучасных беларускіх мастакоў «Случчыне — з любоўю». У лістападзе 2016 працы А. Сатлаўца паказаныя на Выставе карцін беларускіх мастакоў з інваліднасьцю (штаб-кватэра Сусьветнай арганізацый інтэлектуальнай уласнасьці, Жэнэва). Творы захоўваюцца ў краязнаўчых музэях Слуцка, Салігорску, Копыля, Старых Дарог, Бярозы, прыватных калекцыях Расеі, Украіны, Нямеччыны, Францыі, Гішпаніі, Канады, Італіі ды іншых краін.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Грэску
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1980 годзе
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Інваліды
Сіваграк

**Сівагра́к**, **сівы́ сівагра́к** () — буйны птах атраду ракшападобных памерам з голуба.

## Апісаньне
Памерам з голуба. Даўжыня цела 32—35 см, маса 140—160 г. Склад цела шчыльны, дзюба моцная. Агульная афарбоўка зеленавата-блакітная зь яркім адлівам. На крылах і хвасьце ёсьць цёмна-сінія ўчасткі. Сьпіна глініста-карычневая. Полавы дымарфізм слаба выяўлены. Афарбоўка маладых птушак бледнаватая.

## Пашырэньне
Эўразія й Паўночна-Заходняя Афрыка. Тэрыторыя Беларусі знаходзіцца ў межах пашырэньня віду. Параўнальна нядаўна ў невялікай колькасьці гнездавалася на поўначы краіны. Найбольш пашырана на Палесьсі.

## Месцы пражываньня
Аддае перавагу старым рэдкім лясам паблізу рачных абалонаў, каля вазёраў, высечак, лугоў, палёў, выганаў. Часта селіцца паблізу высакавольтавых лініяў, у старых занядбаных парках, прысадах, гаях. Неабходныя ўмовы — наяўнасьць дуплаватых дрэваў.

## Асаблівасьці

Прылятае паміж 15 красавіка і 15 траўня. Дакладныя тэрміны прылёту і гнездаваньня залежаць ад ходу вясны і геаграфічнага месцазнаходжаньня мясцовасьці. Займае дуплы асін, дубоў, вольхаў, сосен, вербаў, радзей старых ігруш, яблынь, таполяў, ліп. Дуплы выкарыстоўвае некалькі гадоў запар. Нярэдка засяляе й штучныя гняздоўі (галачнікі).

## Літаратура
* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай зьнікненьня віды жывёлаў і расьлінаў. Менск: Беларуская Энцыкляпэдыя, 1993. 

## Вонкавыя спасылкі

* Сівагракі на Беларусі

Катэгорыя:Ракшападобныя
Лінова (неадназначнасьць)

Назву **Ліно́ва** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* **[[Лінова]]** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці

### [[Польшча]]
* Лінова — вёска ў Голдапскім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва
* Лінова — вёска ў Ольштынскім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва
* Лінова — вёска ў Шчыценскім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва
* Лінова — вёска ў Драўскім павеце Заходнепаморскага ваяводзтва
* Лінова — вёска ў Шчэцінецкім павеце Заходнепаморскага ваяводзтва
* Лінова — вёска ў Грудзёнскім павеце Куяўска-Паморскага ваяводзтва

### [[Расея]]
*  — вёска ў Пыталаўскім раёне Пскоўскай вобласьці

### [[Украіна]]
* Лінова — вёска ў Пуціўльскім раёне Сумской вобласьці

## Гідронімы
* Лінова — возера ў Нідзіцкім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва
* Лінова — возера ў Валэцкім павеце Заходнепаморскага ваяводзтва

## Глядзіце таксама
* Лінава — вёска ў грамадзе Бабушніца Пі́рацкай акругі (Сэрбія)