Боб Марлі

**Ро́бэрт Нэста Ма́рлі** (; 6 лютага 1945 — 11 траўня 1981), больш вядомы як **Боб Ма́рлі** (*Bob Marley*) — ямайскі сьпявак, гітарыст, песеньнік і актывіст. Ён зьяўляецца найбольш вядомым выканаўцам у стылі рэгі, славуты сваёй папулярызацыяй гэтага жанру па-за межамі Ямайкі. Значная частка ягоных песень прысьвечаныя барацьбе супраць расавага і сацыяльнага прыгнёту. Таксама Марлі вядомы як песеньнік-прапаведнік.

Ён быў мужам Рыты Андэрсан Марлі, якая часта выступала на падпеўках на яго канцэртах. Ад яе ён меў 4 зь вядомых 9 яго дзяцей, уключаючы Зіґі Марлі і Стывэна Марлі, якія працягнулі музычную дынастыю ў сваёй групе Melody Makers. Яго іншы сын, Дэміян Марлі (aka *Jr Gong*), таксама распачаў музычную кар’еру.

## Палітычныя і рэлігійныя погляды
Марлі быў вядомы сваёй прыналежнасьцю да рэлігіі растафарыянства, да якой ён прыйшоў праз сваю жонку Рыту. Боб Марлі быў вучням прапаведніка Мортымэра Плянэра, і сам дэ-факта стаўся місіянэрам растафарыйскай веры, прыцягнуўшы да яе сусьветную ўвагу. Праз сваю музыку ён прапаведаваў братэрства і мір паміж усімі людзьмі. Напрыканцы свайго жыцьця Боб Марлі быў кананізаваны Этыёпскай праваслаўнай царквой пад іменем Бэрганэ Сэлясы.

Як раста, Боб Марлі быў актыўным абаронцам ідэі легалізацыі марыхуаны, якая ў растафарыянстве ўжываецца для сакральных мэтаў. На вокладцы альбому *Catch a Fire* Марлі паліць вялікую цыгарэту з марыхуаны, сьпірытуальнае ўжываньне марыхуаны згадваецца ў многіх яго песьнях.

## Раньнія гады жыцьця
Боб Марлі нарадзіўся 6 лютага 1945 году ў мястэчку Найн Майл, Ямайка. Яго бацька, Норвал Марлі, быў белым, ангельскага паходжаньня, наглядальнікам за плянтацыямі, маці — Сыдыла Букер, чорная дзяўчына з поўначы краіны. Сыдыл і Норвал павінны былі пабрацца шлюбам у 1944 годзе, аднак за тыдзень перад вясельлем Норвал кінуў цяжарную маладую, сказаўшы, што цяжкасьці са здароўем вымушаюць яго зьмяніць працу і зьехаць у Кінгстан. Норвал як сьлед так і ня ведаў свайго сына праз пагардлівае стаўленьне белае вышэйшае клясы да сваіх дзяцей ад чорных.

## Музычная кар’ера
### Пачатак
Боб Марлі пачаў свае музычныя пошукі ў жанры ска і пазьней перамясьціўся да рэгі. Больш за ўсё Марлі вядомы сваёй творчасьцю з калектывам «*The Wailers*», у які ўваходзілі два іншыя славутыя рэгі-музыкі, Бані Ўэйлер (aka *Bunny Livingston*) і Пітэр Тош, якія потым абодва пакінулі гурт і сталі пасьпяховымі сола-выканаўцамі.

Творчасьць Марлі прывяла да акцэптацыі культурным мэйнстрымам па-за межамі Ямайкі рэгі як музычнага стылю. У 1971 годзе ён падпісаў кантракт з на той час уплывовай і прагрэсіўнай гуказапісвальнай кампаніяй *[[Island Records]]*. У 1975 годзе выйшаў першы сапраўдны гіт аўтарства Марлі — песьня «*No Woman, No Cry*».

У 1976 годзе, за два дні да заплянаванага бясплатнага канцэрту, арганізаванага Бобам Марлі і будучым прэм’ер-міністрам Ямайкі Майклам Мэнлі ў рамках выбарчае кампаніі, сьпявак, яго жонка і мэнэджар Дон Тэйлар былі абстраляныя.

### Пазьнейшая кар’ера
Боб Марлі пакінуў Ямайку напрыканцы 1976 году і пераехаў у Вялікабрытанію, дзе запісаў альбомы *[[Exodus]]* і *[[Kaya]]*, і дзе быў скандальна арыштаваны з джойнтам марыхуаны. У альбоме *[[Survival]]* (1979) ён выдаў песьню «*Africa Unite*» («Афрыка, яднайся!»), пасьля чаго быў запрошаны выступіць на сьвяткаваньні Дня незалежнасьці Зымбабвэ 17 красавіка 1980 году.

Альбом «*[[Rastaman Vibration]]*» набыў вялікую папулярнасьць у гіт-парадах ЗША. Посьпех ягонае музыкі, а таксама дзейнасьць на ніве міратворчасьці зрабілі Марлі сапраўднай зоркаю. Стыві Вандэр у сваім альбоме *[[Hotter than July]]* запісаў вядомы трыб’ют на песьню Боба Марлі — «*Master Blaster (Jammin)*».

## Змаганьне з ракам
### Дыягназ
У ліпені 1977 году ў Марлі знайшлі ранку на вялікім пальцы правае нагі, якую спачатку палічылі футбольнаю траўмай. У далейшым выявілася, што Марлі хварэў на разнавіднасьць раку скуры. Марлі рэкамэндавалі ампутаваць палец, але ён адмовіўся праз растафарыйскі пастулят, што ўсе лекары — *самфаі*, махляры, якія выдаюць сябе за варажбітоў. Таксама яго непакоіў уплыў апэрацыі на яго здольнасьць танцаваць, ампутацыя магла адбіцца на яго кар’еры ў той час, калі сапраўдны посьпех, мажліва, быў яшчэ наперадзе. Тым ня меней, Марлі абгрунтаваў сваю адмову ад лячэньня растафарыйскай верай, сказаўшы ў песьні, «*Rasta no abide amputation. I don't allow a man to be dismantled.*» («Раста ня вытрывае ампутацыі. Я не дазволю чалавеку пазбавіцца»), «*Catch a Fire*», Тыматы Вайт) Яму правялі апэрацыю па выразаньні ракавых клетак, публіцы аб хваробе не паведамлялі.

### Пагаршэньне хваробы
Ракавая пухліна паразіла галаўны мозаг сьпевака, яго ныркі і страўнік. Падчас туру ў ЗША ўлетку 1980 году, на прабежцы ў Цэнтральным Парку Нью-Ёрку Марлі губляе прытомнасьць. Хвароба не дазволіла яму працягнуць турнэ, ён быў вымушаны зьехаць у Мюнхэн на лячэньне.

### Сьмерць
За месяц да сьмерці Боб Марлі атрымаў ямайскі ордэн «За заслугі». Ён хацеў правесьці апошнія дні жыцьця на радзіме, але здароўе не дазваляла гэтага, і ён зь Нямеччыны пераляцеў у Флорыду.

Марлі адышоў у шпіталі *Cedars of Lebanon*, Маямі, 11 траўня 1981 году. Перад сьмерцю ён хрысьціўся ў Копцкую праваслаўную царкву і ўзяў імя Бэрганэ Сэлясы (па-копцку: «Сьвятло Сьвятой Тройцы»). Яго пахаваньне на Ямайцы спалучала ў сабе рытуалы этыёпскага праваслаўя і растафарыянства. Ён пахаваны ў склепе недалёка ад месца свайго нараджэньня, разам з гітарай, Бібліяй і кветкай канапель.

## Спадчына
Музыка Боба Марлі, яго легендарнасьць дагэтуль прыцягвае мільёны прыхільнікаў, ставячы яго ў шэраг культавых музыкаў 20 стагодзьдзя разам з Элвісам Прэсьлі, Джонам Ленанам і Джымам Морысанам. У 1993 годзе імя Боба Марлі было ўнесена ў Залю Славы Рок-н-Ролу. Часопіс *[[Time]]* назваў альбом Марлі і The Wailers *[[Exodus]]* найлепшым альбомам XX стагодзьдзя.

### Спрэчкі вакол месца пахаваньня
У студзені 2005 году было паведамлена, што Рыта Марлі плянавала перапахаваць прах свайго мужа ў Шашаманэ, Этыёпія. Абвяшчаючы гэтае рашэньне, яна казала: «Усё жыцьцё Боб прысьвяціў Афрыцы, а не Ямайцы». Гэтай прапанове моцна супраціўляліся на самой Ямайцы. 60-я ўгодкі нараджэньня Боба Марлі сьвяткаваліся 6 лютага 2005 году ўпершыню ў Шашаманэ, хаця дагэтуль адзначаліся выключна на Ямайцы.

## Узнагароды
* 1976: музычны гурт году (*[[Rolling Stone]]*)
* чэрвень 1978: мэдаль ААН за Мір у трэцім сьвеце
* люты 1981: трэці па важнасьці ямайскі ордэн «За заслугі» (*Order of Merit*)
* 1999: альбом стагодзьдзя (часопіс *[[Time]]* за альбом «*[[Exodus]]*»)
* люты 2001: зорка на Галівудзкай Алеі славы
* люты 2001: узнагарода за дасягненьні ад *[[Grammy]]* (*Grammy Lifetime Achievement Award*)

## Дыскаграфія
* запісы на *[[Studio One]]*:
** *[[The Wailing Wailers]]* (1965)

* запісы на *[[Leslie Kong]]*:
** *[[The Best of the Wailers]]* (1970)

* запісы на *[[Trojan Records]]*:
** *[[Soul Rebels]]* (1970)
** *[[Soul Revolution]]* (1971)
** *[[Soul Revolution Part II]]* (1971)
** *[[African Herbsman]]* (1973)
** *[[Rasta Revolution]]* (1974)

* запісы на *[[Island]]*/*[[Tuff Gong]]*:
** *[[Catch a Fire]]* (1973)
** *[[Burnin']]* (1973)
** *[[Natty Dread]]* (1974)
** *[[Live!]]*: запісана з канцэрту на *Lyceum Theatre*, Лёндан (1975)
** *[[Rastaman Vibration]]* (1976)
** *[[Exodus]]* (1977)
** *[[Kaya]]* (1978)
** *[[Babylon by Bus]]* (1978)
** *[[Survival]]* (1979)
** *[[Uprising]]* (1980)
** *[[Chances Are]]* (1981)
** *[[Confrontation]]* (1983)
** *[[Legend]]* (1984)

## Крыніцы

## Літаратура
* *Rita Marley, Hettie Jones - No Woman No Cry : My Life with Bob Marley* 
* *Timothy White - Catch a Fire: The Life of Bob Marley* 

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка Боба Марлі
* Афіцыйная старонка гурту The Wailers
* Bob Marley Magazine
* ThirdField.com
* Спасылкі на Біблію ў тэкстах Боба Марлі
* Тэксты песень
* Тэксты песень
* Аб валійскіх каранях Боба Марлі (на BBC News)
* Прамова Гайле Сэлясы ў ААН у 1963 годзе, якую Боб Марлі перарабіў у песьню «War»
* Артыкул па тэме на сайце BBC

Катэгорыя:Ямайскія музыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 6 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:Памерлі 11 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1981 годзе
Катэгорыя:Рэгі-музыкі
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Былыя абраныя артыкулы