Гервяты

**Ґервя́ты** — вёска ў Беларусі, на рацэ Лошы. Цэнтар сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2014 год — 563 чалавекі. Знаходзяцца за 24 км на паўночны ўсход ад Астраўца, за 20 км ад чыгуначнай станцыі Солы; на аўтамабільнай дарозе Варняны — Жодзішкі.

Ґервяты — даўняе мястэчка гістарычнай Віленшчыны. У 1990-я гады тут праводзіліся беларуска-летувіскія сустрэчы на высокім узроўні, навуковыя канфэрэнцыі гісторыкаў. Да нашага часу захаваўся збудаваны ў стылі нэаготыкі касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы, помнік архітэктуры пачатку XX стагодзьдзя, найвышэйшы касьцёл у Беларусі.

## Назва
На думку географа Вадзіма Жучкевіча, тапонім Ґервяты мае балтыйскае паходжаньне ад асновы «gerve» — журавель. Тым часам у «Хроніцы польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсёй Русі» Мацея Стрыйкоўскага пачатковай формай назвы сьцьвярджаюцца *Гермонты* (*Германты*, пазьней *Герванты*) — ад легендарнага князя Гермонта, які заснаваў паселішча.

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Gierwathi* (1539 год).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Гервяты датуецца 1434 годам. У 1536 годзе біскуп віленскі Ян заснаваў тут драўляны касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы.

Пад 1563 годам Гервяты ўпамінаюцца як мястэчка. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў яны ўвайшлі ў склад Віленскага павету Віленскага ваяводзтва.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Гервяты апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Віленскім павеце Віленскай губэрні. На 1796 год у мястэчку было 49 двароў. У XIX — пачатку XX стагодзьдзя Гервяты знаходзіліся ў валоданьні Дамейкаў. На 1885 год у мястэчку было 20 двароў. У 1899—1903 гадох тут збудавалі мураваны Касьцёл Сьвятой Тройцы ў нэагатычным стылі, адзін з найпрыгажэйшых у краі.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Гервяты занялі войскі Нямецкай імпэрыі

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Гервяты абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У 1919—1920 гадох тут гаспадарылі польскае войска, бальшавікі. У 1920 годзе мястэчка апынулася ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Віленскім павеце Віленскага ваяводзтва.

У 1939 годзе Гервяты ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году сталі цэнтрам сельсавету Астравецкага раёну. Статус паселішча панізілі да вёскі. З 25 сьнежня 1962 да 6 студзеня 1965 году Гервяцкі сельсавет уваходзіў у склад Смаргонскага раёну. На 1970 год у вёсцы было 132 двары, на 1993 год — 200, на 1996 год — 201.


Gierviaty, Trajecki. Гервяты, Траецкі (A. Połazaŭ, 1899).jpg|Праект касьцёла, 1899 г. 
Gierviaty, Trajecki. Гервяты, Траецкі (A. Połazaŭ, 1900).jpg|Праект касьцёла, 1900 г.
Gierviaty, Trajecki. Гервяты, Траецкі (1900).jpg|Званіца, 1900 г.
Gierviaty. Гервяты (1915).jpg|Школа, 1915 г.


Gierviaty. Гервяты (1916).jpg|Школа і касьцёл, 1916 г.
Gierviaty. Гервяты (1901-39).jpg|Касьцёл, да 1939 г.
Gierviaty, Damiejka. Гервяты, Дамейка (1919-39).jpg|Сядзіба Дамейкаў, 1939 г.
Gierviaty. Гервяты (1941-44).jpg|Касьцёл, 1941—44 гг.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1881 год — 131 чал.; 1885 год — каля 150 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1970 год — 377 чал.; 1993 год — 445 чал.; 1996 год — 586 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2006 год — 494 чал.; 2014 год — 563 чал.

### Інфраструктура
У Гервятах працуюць сярэдняя і няпоўная сярэдняя школы, дом культуры.

## Турыстычная інфармацыя

### Інфраструктура
Дзее культурна-асьветніцкі цэнтар. Праз Гервяты праходзіць турыстычны маршрут «Касьцёлы Вялейскага краю» (Ашмяны — Гудагай — Астравец — Варняны — Міхалішкі — Гервяты — Солы — Смаргонь).

### Славутасьці
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1903; помнік архітэктуры нэаготыкі, 61 м вышынёй, найвышэйшы касьцёл у Беларусі)
* Млын водны (XIX ст.)
* Могілкі вайсковыя часоў Першай сусьветнай вайны

### Страчаная спадчына
* Сядзіба Дамейкаў

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* Гервяты, Vandrouka.by


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі