Царква эвангельскіх хрысьціянаў-баптыстаў (Пружаны)

**Царква́ эва́нгельскіх хрысьція́наў-бапты́стаў** — суполка эвангельскіх хрысьціянаў-баптыстаў у Пружанах Берасьцейскай вобласьці. Зьяўляецца чальцом Саюзу эвангельскіх хрысьціянаў-баптыстаў. Старшы пастар — Валеры Ахрымук.

## Зьяўленьне эвангелісцкае суполкі
Напрыканцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у Гарадзенскай губэрні зьявіліся першыя эвангельскія і баптысцкія суполкі. Да гэтага баптызм ужо распаўсюдзіўся ў Магілёўскай, Віцебскай, Віленскай губэрнях. Акрамя гэтага, эвангельскае хрысьціянства распаўсюджвалася на Беларусі таксама і з паўночнага захаду — зь Нямеччыны і Прусіі.

На пачатку 90-х рокаў эвангельскі рух ужо быў забаронены: 4 ліпеня 1894 року царскі ўрад выдаў загад, паводле якога «баптысцкая сэкта» была прызнаная небясьпечнай для дзяржавы, малітоўныя сабраньні не дазваляліся. Крымінальны кодэкс Расейскай імпэрыі ўтрымоўваў артыкулы, паводле якіх пераход з праваслаўя ў іншае рэлігійнае аб’яднаньне пагражаў пазбаўленьнем грамадзянскіх і асабістых правоў, а распаўсюджаньне новых вучэньняў альбо судзейнічаньне ў гэтым — высылкай у Сыбір, Закаўказьзе і інш.

Адной з прычынаў такіх жорсткіх забаронаў лічыцца найперш асьцярога праваслаўнае царквы, якая ў новых рэлігійных плынях бачыла пагрозу сваёй дамінантнай пазыцыі. Урад, які абапіраўся на праваслаўе, ва ўсялякім адхіленьні ад яго догмаў бачыў пакушэньне на непарушнасьць рэжыму. Гэтым і карысталася праваслаўнае духавенства, даючы падкрэсьлена нэгатыўную інфармацыю пра новы рух, «згушчаючы фарбы».

Неўзабаве, усьведаміўшы адсутнасьць наўпроставай пагрозы існаму ладу ад новага веравызнаньня, царызм легалізаваў баптызм. У 1897 року царскім загадам ён быў абвешчаны «цярплівым веравызнаньнем» і прыроўнены да каталіцызму і лютаранства. А пасьля выданьня 17 красавіка 1905 маніфэста Мікалая II пра верацярплівасьць легальны характар набыла дзейнасьць і іншых пратэстанцкіх плыняў (пяцідзясятнікаў, адвэнтыстаў сёмага дню, егавістаў).

Адной зь першых суполак эвангельскіх хрысьціянаў на тэрыторыі сучаснай Берасьцейшчыны стала пружанская (прыкладна 1905—1906 рр.), утвораная зь некалькіх мяшчанскіх сем’яў, што перайшлі з праваслаўя. Меркавана першыя малітоўныя сабраньні ладзіліся ў прыватных хатах вернікаў-перасяленцаў зь Екацярынаслаўлю.

## У міжваеннай Польшчы
Пасьля пераходу Заходняй Беларусі ў склад Польшчы становішча эвангельскіх хрысьціянаў палепшала. Польскі ўрад дазволіў дзейнасьць замежных місіяў і рэлігійных цэнтраў, галоўным чынам паўночнаамэрыканскіх, ангельскіх і нямецкіх. Найболей актыўна разьвівалася дзейнасьць хрысьціянаў веры эвангельскай, эвангельскіх хрысьціянаў-баптыстаў і адвэнтыстаў сёмага дню.

1 кастрычніка 1921 року ў Варшаве быў створаны «Саюз славянскіх баптыстаў у Польшчы», у які ўвайшлі таксама баптысцкія цэрквы Заходняй Беларусі і Ўкраіны. 7-10 чэрвеня 1923 року ў Берасьці адбыўся аб’яднаўчы сход Саюзу з эвангельскімі хрысьціянамі, у выніку якога было створанае «Задзіночаньне эвангельскіх хрысьціянаў і баптыстаў Польшчы». Яго старшынём быў абраны Караль Стшэлец, намесьнікам — Людвік Шандароўскі. Аднак на чацьвертым сходзе 17-19 сакавіка 1925 праз супярэчнасьці Задзіночаньне распалася. Кіраўніком «Саюзу славянскіх збораў эвангелісцкіх хрысьціянаў у Польшчы» стаў Шандароўскі; «Саюзу славянскіх баптыстаў у Польшчы» — Людвік Мікса, а ягоным намесьнікам — Лукаш Дзекуць-Малей.

Часта новыя пратэстанцкія суполкі засноўваліся «павяртанцамі» з ЗША, якія ў часы Расейскай імпэрыі выяжджалі за мяжу на заробкі. У 1922 року на радзіму ў якасьці місыянэра вярнуўся Язэп Пухоўскі, які зьехаў у Амэрыку зь вёскі Куплін яшчэ да Першай сусьветнай вайны. Ён заснаваў у Пружане баптысцкую суполку, якую ў 1924 року складалі 35 чалавек.

Напачатку набажэнствы ладзіліся ў прыватнай хаце Лукі Ганчаркі, які прыехаў з Расеі. Аднак ужо ў 1924 року з дапамогай «Таварыства ўзаемнай дапамогі эвангельскіх хрысьціянаў» быў набыты будынак у жыдоўскім квартале па адрасе вул. Шарашоўская, 11, у якім раней месьціўся нямецкі кінатэатар.

### Эвангелізацыйная дзейнасьць
Неўзабаве колькасьць прыхаджанаў дасягнула 300 чалавек. У вакольных вёсках ладзіліся пропаведзі, прыкладна раз у рок адбываліся канфэрэнцыі, на якія прыходзілі слухачы зь вёсак на адлегласьці да 35 вёрстаў. Набажэнствы ў царкве адбываліся па-расейску і па-польску. Былы праваслаўны псальмоўнік Антон Валасевіч, які ведаў нотную грамату, вёў хор; дзейнічаў таксама струнны і духавы аркестар.

У 1927 року ў Пружану прыехаў прапаведнік Леў Жабка-Патаповіч, ягоная жонка зладзіла і вяла заняткі ў нядзельнай школе. Выкладаньнем займаліся таксама дыякан Міхаіл Еўтуховіч (1885—1988) і Ганна Івасюк. У 1932 року Жабка-Патаповіч зьехаў у Львоў на рэдакцыйную працу ў штомесячнік «Післанець правди», а замест яго служэньне працягнуў Пётар Гардзееў (падчас Другой сусьветнай вайны зьехаў у Польшчу).

Сярод асноўных задачаў тагачасных місіянэраў было таксама распаўсюджаньне хрысьціянства сярод жыдоў, для гэтага ствараліся асобныя аддзелы ў цэнтральных арганізацыях. Так, у 1929 року ў Берасьцейскім і Пружанскім паветах эвангелізацыйную працу ладзіў доктар М. Энгельштэрн (), місіянэр суполкі эвангельскіх хрысьціянаў у Вільні. У 30-я рокі адмысловыя набажэнствы для жыдоў у Пружане, Шарашове і Сяльцы ладзіліся з удзелам эвангельскіх хрысьціянаў-, якіх прадстаўляў Майсей Гітлін, кіраўнік Місіі эвангельскіх хрысьціянаў-дарбістаў у Варшаве. Аднак стаўленьне жыдоў да пропаведзі Эвангельля не было адназначным, прапаведнікам пагражалі і часам нават зьбівалі. Падчас візытаў Майсея Гітліна ў Пружану здаралася, што артадаксальныя жыды закідвалі яго камянямі за ягоныя пропаведзі пра Хрыста як Мэсію.

Да пачатку Другой сусьветнай вайны колькасьць баптысцкай суполкі складала каля 500 чалавек (на тэрыторыі павету — каля 700). Былі створаныя таксама даччыныя суполкі ў вёсках Пясчанка, Лука, Млынок, Аляксандраўка.

Празь некалькі рокаў па прыезьдзе Язэпа Пухоўскага з ЗША вярнуўся таксама Павал Дваранінавіч, які прытрымваўся пяцідзясятніцкіх поглядаў. Да яго далучыліся 200 чальцоў баптысцкае суполкі, якія і ўтварылі пяцідзясятніцкую царкву.

### Таварыства ўзаемнай дапамогі эвангельскіх хрысьціянаў
Пружанская царква падтрымлівала стасункі з царквою ў Баранавічах, дзе працавала тая самая місія «Таварыства ўзаемнай дапамогі эвангельскіх хрысьціянаў». Прыхільнікі гэтага таварыства існавалі на тэрыторыі Пружанскага, Кобрынскага, Дарагічынскага, Столінскага паветаў Палескага ваяводзтва, кіраўнікамі былі Ўладзімер Гусарук і Язэп Пухоўскі. Таварыства супрацоўнічала з «Саюзам славянскіх збораў эвангелісцкіх хрысьціянаў у Польшчы» з цэнтрам у Варшаве (кіраўнік Шандароўскі) і з «Саюзам славянскіх баптыстаў у Польшчы» з цэнтрам у Варшаве (кіраўнік Людвік Мікса).

Царква ў Кобрыні ўваходзіла ў «Аб’яднаньне Хрыстовых цэркваў эвангелісцкага веравызнаньня ў Польшчы», якое ўтварылася пасьля выхаду са складу «Саюзу славянскіх баптыстаў», таму цеснай сувязі зь імі пружанскія вернікі не падтрымлівалі.

## Даваенныя Саветы
З прыходам Саветаў будынак царквы быў нацыяналізаваны і перададзены ў выкарыстаньне Асаавіяхіму для заняткаў з навучэнцамі. Вернікі вымушаныя былі зьбірацца ў прыватнай хаце аднаго зь сябраў царквы, сапожніка-інваліда Рамана Патапчука, па вул. Новай між цяперашнімі хатамі №10 і №12 (згарэла 17 ліпеня 1944 року). Колькасьць парафіянаў паменшала з прычыны таго, што існавала рызыка перасьледу вернікаў, а па-другое, з-за таго, што ў СССР была ўведзеная «», і даволі часта нядзеля прыпадала працоўным днём. Не зьяўляўся на набажэнствы таксама і прэсьвітар царквы Язэп Пухоўскі, і весьці іх даводзілася дыякану царквы Еўтуховічу.

## Пад нацысцкай акупацыяй

Нацысты адчынілі на захопленай тэрыторыі Беларусі мноства малітоўных дамоў і баптысцкіх школаў, павялічылася сетка баптысцкіх цэркваў у Менскай, Віцебскай, Гомельскай, Магілёўскай абласьцёх. Пружанскім вернікам быў вернуты Дом малітвы на Шарашоўштрасэ. Аднак колькасьць прыхаджанаў царквы скарацілася: частка іх сышла на фронт, частка была вывезеная нацыстамі ў канцлягеры.

На гарышчы Дому малітвы часта хаваліся жыды, якіх пасьля вернікі перапраўлялі ў бясьпечныя месцы, ратуючы ад сьмерці (царква знаходзілася акурат побач з сынагогай, за якой пачыналася гета). Дом малітвы і суседняя хата №7 (зруйнаваная ў 2000-х роках) ўтваралі вузенькі калідор, празь які жыдам дапамагалі ўцякаць з гета. Жонка Пухоўскага Надзея і жонка Рамана Патапчука (які ў гэты час ужо адышоў ад царквы) Аляксандра неаднакроць кармілі і дапамагалі палонных, у тым ліку і жыдоў, рызыкуючы жыцьцём.

Вернікі баптысцкае царквы сталі сьведкамі жудаснай ліквідацыі жыдоўскага гета ў студзені 1943 року.

## Савецкі пэрыяд

У 1944 року частка вернікаў з адступленьнем немцаў зьехала на захад. Прэсьбітэра Язэпа Пухоўскага родныя сыны ад першага шлюбу таксама запрашалі выехаць у Варшаву, аднак ён вырашыў працягнуць служэньне ў Пружане.

Пасьля прыходу Саветаў цэрквы эвангельскіх хрысьціянаў, баптыстаў і пяцідзясятнікаў аб’ядналіся ў Саюз Эвангельскіх хрысьціянаў-баптыстаў (1945). Умовай аб’яднаньня стала адмова пяцідзясятнікаў ад прапаведаньня ўласнае дактрыны пра Духа Сьвятога і ад гаворкі на незразумелых мовах. Гэта дало магчымасьць апошнім легалізаваць сваю дзейнасьць (якая была забароненая яшчэ ў 1939 року адразу па прыходзе Саветаў), хоць многія пяцідзясятніцкія суполкі адмовіліся прызнаваць аб’яднаньне і дзейнічалі падпольна. Пружанскія вернікі пачалі ладзіць супольныя набажэнствы ў баптысцкай царкве. Ад баптыстаў прапаведаваў Язэп Пухоўскі, які вярнуўся да служэньня Богу; з боку пяцідзясятнікаў — Павал Дваранінавіч і Даніла Комса.

15 студзеня 1946 року Дом малітвы суполкі эвангелістаў і баптыстаў быў адабраны рашэньнем №9 Пружанскага раённага савету дэпутатаў працаўнікоў. Аднак ужо 28 студзеня выйшла пастанова СНК СССР №232-101-е «Пра малітоўныя будынкі рэлігійных суполак», паводле якога «царкоўныя органы атрымалі магчымасьць арэнды, будаўніцтва, набыцьця будынкаў ва ўласнасьць дзеля патрэбаў рэлігійных аб’яднаньняў». 16 лютага 1946 выканкам Берасьцейскага абласнога савету дэпутатаў працоўных скасаваў рашэньне Пружанскага савету дэпутатаў працоўных, вярнуўшы будынак вернікам.

На вернікаў распачаўся вялікі ціск з боку МДБ з прапановамі супрацоўніцтва, прэстыжнай працы, кватэры ў Берасьці. За адмову супрацоўнічаць маглі выгнаць з працы.

У 1949 року Дом малітвы ізноў быў адабраны, суполцы было забаронена зьбірацца для набажэнстваў. Прэсьбітару Язэпу Пухоўскаму было забаронена пражываць у Пружанах, прыкладна напрыканцы 1950 року ён зьехаў у Берасьце, а пасьля ў Слонім. Памёр у 1954 року, пахаваны на пружанскіх могілках.

Пасьля 1949 року вернікі езьдзілі на набажэнствы ў Кобрынь альбо таемна зьбіраліся па хатах купкамі па 30 чалавек. Сходы адбываліся ў вёсках Млынок, Астромічы, Аляксандраўка, Вялікія Якавічы.

Сабраньні ў Пружанах узнавіліся ў 1975 року пад выглядам навучаньня музыцы. Аднак ужо ў 60-я рокі была спроба адсьвяткаваць Раство зь елкай і хорам, за што арганізатар сьвяткаваньня Леанід Цыркасевіч быў аштрафаваны. Паступова набажэнствы зь ягонай хаты былі перанесеныя ў дом Паўла Дваранінавіча на Кастрычніцкай вуліцы.

У сярэдзіне 70-х эвангельскія цэрквы атрымалі дазвол рэгістравацца аўтаномна. Пасьля гэтага ў 80-я рокі пачалося будаўніцтва новага храма суполкі хрысьціянаў веры эвангельскай на вуліцы Кірава. Удзел у яго пабудове ўзяла вялікая частка былых прыхаджанаў баптысцкае царквы.

## Вяртаньне царквы
Па развале Савецкага Саюзу старыя вернікі баптысцкае царквы пачалі дамагацца вяртаньня канфіскаванага ў 1949 року Дому малітвы. Дзякуючы прадастаўленым дакумэнтам пра набыцьцё будынку ва ўласнасьць у 1924 року ўлады пагадзіліся перадаць будынак баптысцкай суполцы. Паколькі за савецкім часам у ім сьпярша разьмяшчаўся музэй, пасьля музычная школа, пракуратура, машынна-лічыльная станцыя, электрасеткі, пачалася ягоная рэстаўрацыя. Адначасна ладзіліся набажэнствы з удзелам 22 вернікаў. Прэсьбітарам стаў Мікалай Барысюк.

27 кастрычніка 1996 року абылося асьвячэньне храма, на якім прысутнічалі вернікі і прэсьбітары зь Менску, Кобрыню, Баранавіч, Санкт-Пецярбургу, госьця з Даніі. Сваімі ўражаньнямі падзяліліся Аляксей Цыркасевіч і Георгі Еўтуховіч, якія навучаліся ў нядзельнай школе царквы яшчэ за польскім часам.

## Сучасны этап
Неўзабаве колькасьць вернікаў царквы пачала павялічвацца, у тым ліку дзякуючы місіянэрскай дзейнасьці прадстаўнікоў іншых цэркваў: Аляксандра Андрасюка, Міхаіла Камарчука. Каля 1995 року ў Пружаны прыехаў місіянэр з ПАР Тайс Тэрон з жонкай Антуанэт.

У 1997 року новым прэсьбітарам суполкі стаў Сьцяпан Трубчык з кобрынскае царквы ЭХБ. У гэты час плошча царквы была пашыраная за кошт набытае зямлі і суседняга будынку, які стаў выкарыстоўвацца для заняткаў нядзельнае школы. Пазьней для яе быў пабудаваны новы двухпавярховы будынак з кухняй, санвузламі, настаўніцкай і пастарскай. Таксама ў гэты час значна ўзрасла колькасьць ахрышчаных. Сярод іх быў і Валеры Ахрымук з кобрынскае царквы, які стаў працаваць з моладзю і выконваць абавязкі дыякана пружанскае царквы, а пасьля ад’езду Сьцяпана Трубчыка ў ЗША — прэсьбітара.

На 100-годзьдзе царквы (2005) яе наведалі былыя вернікі Георгі Еўтуховіч і Аляксей Цыркасевіч, чальцы менскай царквы «Галгофа».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пратэстанцкія цэрквы Беларусі