Габрыеля Запольская

**Мары́я Габрые́ля Стэфа́нія Ко́рвін-Пятро́ўская**, больш вядомая як **Габрые́ля Запо́льская** (; 30 сакавіка 1857, Падгайцы каля Луцку, Аўстра-Вугоршчына — 21 сьнежня 1921, Львоў) — польская пісьменьніца-натуралістка, драматургіня, акторка і аўтарка фэльетонаў. Напісала 41 п’есу, 23 раманы, 177 апавяданьняў, 252 журналісцкія артыкулы, адзін сцэнар да фільму і каля 1500 лістоў.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў Падгайцах (прадмесьце Луцку) на Валыні ў мяшчанскай сям’і. Бацька быў заможным мяшчанінам, а маці Юзафа з Карскіх была былай артысткай балету з Варшавы. Г. Запольская навучалася дома, кароткі час ва ўстанове Сакрэ-Кёр, а потым у Львоўскім пэдагагічным навукова-дасьледчым інстытуце.

У 1876 годзе выйшла замуж за паручніка царскай арміі, маладога мяшчаніна з Жамойці Канстанта Шнежка-Блоцкага, але па хуткім часе разышліся. У 1882 годзе, разлучыўшыся зь сям’ёй і мужам, стала акторкай, выступала ў Кракаве, Львове, Познані і ў галіцкіх вандроўных трупах.

Ёй была ўласьцівая вострая непрыязнасьць да мужчынаў, мужчыны ў ейным ўяўленьні былі вінаватымі ва ўсіх няшчасьцях, якія могуць здарыцца ў жыцьці жанчынаў. Яна імкнулася стаць акторкай, што прывяло яе ў розныя вандроўныя правінцыйныя трупы, на сцэны самадзейных тэатраў Галічыны, Польскага і Познаньскага каралеўстваў.

З 1897 году яна прафэсійна займалася акторскай творчасьцю, але лічыла, што ейнае майстэрства не ацэнена належным чынам. З-за пастаянных канфліктаў з тэатральным асяродзьдзем яна была вымушаная ў 1889 годзе паехаць у Парыж, каб палепшыць свае акторскія здольнасьці. У Парыжы цягам пяці год яна працавала ў складзе знакамітага «Вольнага тэатру» (*франц*. Théâtre Libre), а пазьней — мадэрнісцкага «Théâtre de L'Oeuvre». Пасьля вяртаньня ў Польшчу яна беспасьпяхова спрабавала трапіць у варшаўскія ўрадавыя тэатры (*польск*.: Warszawskie Teatry Rządowe ), зноў выступала ў вандроўных калектывах, а ў выніку трапіла ў Кракаўскі тэатар, якім кіраваў Тадэвуш Паўлікоўскі.

Як пісьменьніца дэбютавала ў 1883 годзе пад псэўданімам Габрыеля Запольская. Яна дэбютавала з апавяданьнем «Адзін дзень з жыцьця ружы» (1881). Спачатку публікавала навэлі і аповесьці ў львоўскай, а потым і ў варшаўскай прэсе. Ейныя творы «*Małaszka*» (1883), «*Kaśka Kariatyda*» (1885—1886), «*Przedpiekle*» (1889) былі прадметам шматлікіх дыскусіяў і абураных кансэрватыўных крытыкаў з-за іх ярка выяўленага натуралізму; у раманах «*O czym się nie mówi*» (1909) і «*O czym się nawet myśleć nie chce*» (1914) узьняла тэму прастытуцыі і сацыяльных хваробаў.

Г. Запольская напісала шмат апавяданьняў, раманаў і п’есаў, найбольш вядомая зь якіх — «Маральнасьць пані Дульскай», якая не сыходзіць з сцэны да сяньняшняга дня.

З 1904 году пасялілася ў Львове, і разам з другім мужам, мастаком Станіславам Яноўскім, арганізавала тэатральную трупу, зь якой вандравала па Галічыне.

Памерла 21 сьнежня 1921 году. Пахаваная ў Львове на Лычакаўскіх могілках.

## Творчасьць
Г. Запольская здабыла найбольшую папулярнасьць сваімі грамадзка-сатырычнымі камэдыямі. Сярод іх «Маральнасьць пані Дульскай» (*Moralność pani Dulskiej*) — трагіфарс пра дробную буржуазію — вызнаецца за найбольш папулярны твор па-за межамі Польшчы і яскравы прыклад раньняй мадэрнісцкай драмы. Ейныя тэатральныя п’есы перакладаліся на шэраг замежных моваў і ставіліся на польскіх і эўрапейскіх тэатральных падмостках. Сама Запольская брала ўдзел у больш за 200 пастаноўках у Варшаве, Кракаве, Познані, Львове, Санкт-Пецярбургу і Парыжы.

## Творы

* 1881 — *Jeden dzień z życia róży* (дэбют, навэля)
* 1883 − *Małaszka* (апавяданьне)
* 1885 — *Akwarele* (зборнік навэляў), *Kaśka Kariatyda* (раман) 
* 1889 — *Przedpiekle* (раман)
* 1891 — *We krwi* (раман); *Szmat życia* (раман)
* 1893 — *Menażeria ludzka* (зборнік апавяданьняў)
* 1894 − *Fin-de siecle’istka* (раман)
* 1895 − *Kaśka Kariatyda* (п'еса на аснове рамана *Kaśka Kariatyda*)
* 1896 — *Wodzirej* (раман)
* 1897 — *Małka Szwarcenkopf* (п’еса), *Żabusia* (п’еса), *Antysemitnik* (раман)
* 1898 — *Tamten* (п’еса), *Jojne Firułkes* (п’еса)
* 1899 — *Zaszumi las* (раман);  *Sybir*
* 1899 — *W Dąbrowie Górniczej* (а’еса выдадзеная пад псэўданімам Józef Maskoff)
* 1902 — *Jak tęcza* (раман); *Tresowane dusze* (п’еса), *Mężczyzna* (п’еса)
* 1903 — *A gdy w głąb duszy wnikniemy* (раман); *Nieporozumienie* (п’еса), *Jesiennym wieczorem* (п’еса выдадзеныя пад псэўданімам Józef Maskoff)
* 1904 — *Sezonowa miłość* (раман)
* 1905 — *Pan policmajster Tagiejew* (раман выдадзены пад псэўданімамJózef Maskoff)
* 1906 − *Moralność pani Dulskiej* (п’еса)
* 1907 — *Córka Tuśki* (раман), *Ich czworo* (п’еса)
* 1908 — *Pani Dulska przed sądem* (апавяданьне),
* 1909 — *O czym się nie mówi* (powieść), *Skiz* (п’еса)
* 1910 — *Panna Maliczewska* (п’еса)
* 1911 — *Śmierć Felicjana Dulskiego* (навэля)
* 1913 — *Kobieta bez skazy* (п’еса)
* 1914 — *O czym się nawet myśleć nie chce* (раман)
* 1922 — *Frania Poranek: jej dalsze losy* (раман)
* 1923 — *Z pamiętników młodej mężatki* (апавяданьне).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мараль Пані Дульскай. Трагікамедыя з жыцця абывацеляў у трох актах

Катэгорыя:Польскія літаратаркі
Катэгорыя:Польскія драматургі
Катэгорыя:Польскія акторкі
Катэгорыя:Польскія перакладчыкі