open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сычы (Берасьцейская вобласьць)

**Сычы́** — вёска ў Беларусі, каля Матыкальскага канала. Уваходзяць у склад Матыкальскага сельсавету Берасьцейскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Гісторыя
Упершыню Сычы ўпамінаюцца ў 1565 годзе.

## Насельніцтва
* 1999 год — 68 чалавек
* 2009 год — 43 чалавекі

## Славутасьці
* Парк пры былой сядзібе Талочкаў (па 1900 годзе)
* Царква Покрыва Прасьвятой Багародзіцы (1881 год)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Кола (напой)

**Кола** — салодкі газаваны напой, які вытвараецца на аснове арэхаў кола (ці іншых рэчываў), звычайна разбаўлены карамельлю, утрымлівае кафэін.

## Вынаходніцтва
Доктар Джон Стыс Пэмбертан, хімік з Атланты (штат Джорджыя, ЗША), прыгатаваў у 1886 годзе сыроп карамельнага колеру, які аднёс у найбуйнейшую ў горадзе аптэку. Першыя порцыі сыропу прадаваліся па 5 цэнтаў за кубак. Хутка прадаўцы пачалі зьмешваць сыроп з газаванай вадой.

Разам з Кока-колай узьніклі іншыя гатункі колы, напрыклад, Пэпсі-кола і г. д.

У большасьці краін сьвету кола лічыцца тыпова амэрыканскім напоем. Яго ўжываньне лічыцца праявай заходняга сьветапогляду, што выклікае неадэкватную рэакцыю антыамэрыканістаў. Цікавы факт: у Індыі Coca-Cola і Pepsi-Cola з 1970 да 1993 году былі забароненыя. У 2002 годзе на рынак выйшла Мека-Кола як альтэрнатыва заходнім маркам, якая зарыентаваная на мусульманскіх кліентаў (вытворца частку грошай пералічваў палестынцам).

## Склад
Першапачаткова галоўным кампанэнтам колы быў арэх колы і вытворны з куста кокі какаін. Апошні ў 1903 быў выдалены з рэцэптуры, калі стала вядома небясьпечнасьць какаіна. Сёньня выкарыстоўваецца кока без какаіна (але гэта дакладна невядома, таму што рэцэпт засакрэчаны некалькі дзясяткаў гадоў таму). У адным кубку (250 мл) колы ўтрымліваецца 6 гарбатных лыжак цукру.

Тыповы смак сёньняшняй колы атрымліваецца дзякуючы дадатку ваніліна, цімтавага алею, алею гвазьдзіка і лімона.

Кола мае большую кіслотнасьць, чым воцат, што вядзе да гастрытаў і язваў страўніка. Кола таксама ўтрымлівае і фосфарную кіслату, якая шкодна для чалавека (выводзіць кальцый з арганізма).

## Самыя папулярныя напоі колы
* Coca-Cola
* Pepsi
* Dr. Pepper
* Royal Crown Cola
* Tropicola (Куба)

Катэгорыя:Безалькагольныя напоі
Амазонка

**Амазо́нка** (*Rio de las Amazonas*, *Río Amazonas*) — адна з найдаўжэйшых рэк у сьвеце, знаходзіцца ў Паўднёвай Амэрыцы, мае найбуйнейшы рачны басэйн (паверхня басэйна 7 млн км²) і найбольшыя водныя рэсурсы.

Уздоўж ракі растуць трапічныя лясы. Назва хутчэй за ўсё мае паходжаньне ад няправільнага пераклада назвы *amacunu* — «мядзьведзь водных хмур», якую распаўсюдзіў у Эўропе пасьля 1540 году Гіспан Арэлан, які першы праплыў з Андаў да вусьця.

Даўжыня ракі заўсёды была спрэчнай. Вымярэньне ўскладнялася ня толькі вызначэньнем ракі (сярод больш за 1000 прытокаў), але і дасягненьне да ўкрытых у недасяжных тэрыторыях вытокаў. У 2001 годзе была пацьверджана інфармацыя, паводле якой рака мае даўжыню 7025 км, паводле бразыльскіх зьвестак, раней прызнаваных дакладнымі, рака мае даўжыню 6515 км, а раней даўжынёй прызнавалі 6400 км.

## Цячэньне
Амазонка цячэ па тэрыторыі Пэру, Бразыліі і часткова, як памежная рака праз Калюмбію. Вытокі Амазонкі знаходзяцца ў Андах, потым рака цячэ на ўсход праз Амазонскую нізіну. Амазонка мае некалькі вытокавых рэк, у залежнасьці ад прыняцьця адной зь іх за галоўную мяняецца і даўжыня. Часьцей за галоўную раку прымаюць Укаялі, радзей Мараньнён.

У сярэднім цячэньні, ад упадзеньня Явары да ўпадзеньня Рыё Нэгра, Амазонка мае назву *Solimões*. Шырыня ракі ў сярэднім цячэньні даходзіць да 20 км, у ніжнім цячэньні да 100 км. Вусьце Амазонкі мае выгляд вялікай дэльты зь ілістымі, аддзеленымі адзін ад аднаго рукавамі. Найвялікшы рукаў мае пачатак за 350 км ад акіяна. У вусьці рака мае шырыню каля 80 км.

Максымальны расход вады ў вусьці даходзіць да 300 тыс. м³/с (сярэднегадавы каля 120 тыс м³/с). Так вялікая маса прэснай вады выклікае апрасьненьне акіянічнай вады на адлегласьці да 400 км ад вусьця.

## Суднаходнасьць
Амазонка суднаходная рака на працягу 4300 км і яна зьяўляецца асноўным шляхам, які злучае паўднёвую частку Паўднёвай Амэрыкі. Караблі з водавымяшчэньнем да 5000 тон даходзяць да Манаўсу, а да 3000 тон нават да пэруанскага Ікуітасу.

## Найвялікшыя гарады Амазоніі
* Ікуітас
* Манаўс
* Абідас
* Сантарэм
* Бэлем
* Макапа

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Паўднёвай Амэрыкі
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
0,(9)

**0,(9)** або **0,999…** («нуль і дзевяць у пэрыядзе») — у цэлалікавай матэматыцы пэрыядычны дзесятковы лік, які ў дакладнасьці роўны ліку 1. Гэта значыць, «0,999…» і «1» уяўляюць адной і той жа рэчаісны лік.

Існуе некалькі доказаў гэтай эквівалентнасьці, якія маюць аднолькавую фармулёўку, але розны ўзровень складанасьці, і грунтуюцца як на ўласьцівасьцях рэчаісных лікаў, так і на дадатковых здагадках, гістарычных перадумовах і шмат на чым іншым.

Напрыклад:

\begin{align}
0.333\dots          &= \frac{1}{3} \\
3 \times 0.333\dots &= 3 \times \frac{1}{3} = \frac{3 \times 1}{3} \\ 
0.999\dots          &= 1
\end{align}


або


\begin{align}
c        &= 0.999\ldots \\
10 c     &= 9.999\ldots \\
10 c - c &= 9.999\ldots - 0.999\ldots \\
9 c      &= 9 \\
c        &= 1 
\end{align}


## Глядзіце таксама
* −0
* +0

Катэгорыя:Лікі
Сашыца

**Сашы́ца** — вёска ў Беларусі, каля вадасховішча Сяльцу. Уваходзіць у склад Сялецкага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 226 чалавек
* 2010 год — 160 чалавек

## Установы
* Сашыцкі ФАП, падпарадкаваны Бярозаўскай цэнтральнай раённай больніцы

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)
Вікторыя (возера)

**Вікто́рыя** (*Ukerewe*, ) — возера тэктанічнага паходжаньня, разьмешчанае на Ўсходнеафрыканскім узвышшы, у катлавіне паміж Вялікім Заходнім разломам і Вялікім Усходнім разломам. Адносіцца да Вялікіх Афрыканскіх азёраў. Бераг возера належыць да трох краінаў: Кеніі, Уганды і Танзаніі. Акрамя таго, плошча возера падзеленая паміж трыма краінамі, як то Кенія, якой нележыць 6% ад плошчы возера, Уганда (45%) і Танзанія (49%). Агульная плошча паверхні складае 68,8 тыс. км², што выводзіць яго ў найвялікшае возера Афрыкі і трэцяе ў сьвеце. Да таго ж, Вікторыя ёсьць самым вялікім у сьвеце трапічным возерам і другім паводле велічыні ў сьвеце прэснаводным возерам пасьля возера Верхняе ў Паўночнае Амэрыцы.

Возера Вікторыя ляжыць у вытоках Нілу. Упадае ў Ніл вытокам Кагера, які лічаць пачаткам гэтай ракі. З возера таксама выцякае Белы Ніл. У возеры разьвіта судаходзтва. Мясцовыя жыхары жывуць з рыбалоўства. Каб павялічыць уловы рыбы ў возеры, разводзяць нільскага акуня (*Lates niloticus*), але яго зьяўленьне парушыла экасыстэму возера. Многа эндэмічных гатункаў рыб апынулася на мяжы выміраньня. Асноўныя гарады на беразе возера: Мванза, Мусома і Кісуму. За некалькі кілямэтраў ад берага возера знаходзіцца сталіца Ўганды Кампала, а Порт Бэл абслугоўвае сталіцу ў якасьці порту.

Адкрыў возера ў 1858 годзе ангельскі падарожнік Джон Сьпік, які назваў яго ў гонар брытанскай каралевы Вікторыі. Сьпік ажыццявіў гэта падчас экспэдыцыі ачолейнай Рычардам Фрэнсісам Бэртанам, якая выправілася дзеля таго, каб знайсьці выток ракі Ніл. Гэтую экспэдыцыю фінансавала Каралеўскае геаграфічнае таварыства.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Факты пра возера. Safari Uganda Africa.
* Дамбы, які асушваюць возера Афрыка Вікторыя. International Rivers.
* Возера Вікторыя. The Global Great Lakes.
* Возера Вікторыя. Tanzania Tourist Board.

Катэгорыя:Азёры Афрыкі
Катэгорыя:Вялікія Афрыканскія азёры
Катэгорыя:Азёры Кеніі
Катэгорыя:Азёры Танзаніі
Катэгорыя:Азёры Ўганды
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Прыхільныя лікі

**Прыхільныя лікі** — два лікі, для якіх сума ўсіх дзельнікаў першага ліку (акрамя яго самога) роўная другому ліку і сума ўсіх дзельнікаў другога ліку (акрамя яго самога) роўная першаму ліку. Напрыклад 220 і 284:
 220 дзеліцца на 1, 2, 4, 5, 10, 11, 20, 22, 44, 55 і 110;   і  1 + 2 + 4 + 5 + 10 + 11 + 20 + 22 + 44 + 55 + 110 = 284
 284 дзеліцца на 1, 2, 4, 71 і 142;   і  1 + 2 + 4 + 71 + 142 = 220
Асобным выпадкам прыхільных лікаў зьяўляюцца дасканалыя лікі (сума дзельнікаў роўная яму самому): кожны дасканалы лік прыхільны сам сабе.

Прыхільныя лікі былі вынайдзеныя пасьлядоўнікамі Пітагора. Праўда піфагарэйцы ведалі толькі адну пару прыхільных лікаў — 220 і 284. Толькі праз шмат стагодзьдзяў Ойлер знайшоў яшчэ 65 пар прыхільных лікаў. Адна зь іх — 17296 і 18416. Але агульнага спосабу пошуку такіх пар няма дагэтуль.

Сярод усіх вядомых пар прыхільных лікаў абодва лікі або цотныя або няцотныя. Пары цотны-няцотны дагэтуль невядомыя, і не вядома, ці існуюць такія наогул. Усе вядомыя пары маюць прынамсі адзін агульны множнік.

Катэгорыя:Тэорыя лікаў
Катэгорыя:Лікі
Вялікая Ракавіца

**Вялі́кая Ра́кавіца** — вёска ў Беларусі, каля Матыкальскага канала. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавету Берасьцейскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 47 чалавек
* 2010 год — 48 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну
1205

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 1 красавіка — Амальрык II, кароль Ерусаліма
Селаўшчына

**Се́лаўшчына** () — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Селаўшчына ўваходзіць у склад Бярозаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 133 чалавекі
* 1999 год — 161 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Бярозаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)
Jednaść

«**Jednaść**» — беларуская грамадзка-палітычная газэта палянафільскай арыентацыі. Выдавалася лацінкай у Вільні ў 1921—1922 гадах пад рэдакцыяй Васіля Шышкова (W. Šyškoŭ). Будучае адраджэньне беларускай дзяржаўнасьці бачыла толькі ў сувязі з Польшчай. Заклікала да яднаньня беларусаў перад расейскай небясьпекай. Паведамляла пра стварэньне Краёвай сувязі, беларуска-летувіскія адносіны. Друкавала літаратурныя творы.

У траўні 1921 году віленскі стараста выдаў цыркуляр камэнданту віленскай паліцыі, у якім адзначалася, што «*гэтае выданьне выступае пад лёзунгам адзінства з Польшчай, таму ня трэба яму перашкаджаць і стрымліваць распаўсюджваньне штотыднёвіка на тэрыторыі Сярэдняй Літвы, а ўплываць там, дзе ёсьць беларускае насельніцтва, на пашырэньне яго чытаньня*».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Jednaść» (1921—1922) // Бібліятэка Акадэміі навук Летувы імя Ўрублеўскіх ()

Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:Выданьні на беларускай мове лацінкай
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Тытыкака

**Тытыка́ка** () — другое па велічыні возера Паўднёвай Амэрыкі, разьмешчанае ў паўднёвай частцы нізіны Альтыпляна, паміж усходнімі і заходнімі часткамі Андаў (раён Сярэдніх Андаў) на тэрыторыі Пэру і Балівіі. Гэта найвышэй разьмешчанае суднаходнае для вялікіх караблёў возера і найвышэй разьмешчанае высакагорнае возера ў сьвеце.

Возера Тытыкака знаходзіцца на вышыні 3821 мэтар над узроўнем мора, а яго сярэдняя глыбіня складае ад 140 да 180 м (максымальна 304 мэтры). У даўжыню яно складае 230 км, а ў шырыню 97 км. Плошча паверхні — 8300 км². Возера складаецца зь дзьвюх частак (*Lago Huinaymarca* i *Lago Chucuito*), разьдзеленых паўвыспай Цікуіна.

Узровень вады мяняецца, часамі нават на пяць мэтраў. У мінулым возера мела большыя памеры, аб чым кажа старая берагавая лінія. Тытыкака — гэта астатак старадаўняга ўнутранага мора Ляга Балівіян, якое пакрывала раней усё Альтыпляно. Але геалягічныя працэсы і інтэнсіўнае выпарэньне прывяло да зьніжэньня ўзроўню вады. Возера ўтварылася хутчэй за ўсё ўжо ў міяцэне.

У возера ўпадае 25 рэк (Сухес, Ілавэ, Коата, Раміс і г. д.), а выцякае адна — Дэсагуадэра, якая злучае Тытыкаку з возерам Паапо. На возеры Тытыкака знаходзіцца 41 востраў, якія часткова заселеныя.

Найбольш вядомая сярод турыстаў выспа — гэта Ісьля дэль Соль (выспа Сонца) — па легендах інкаў, тут нарадзіўся белы бог Віракоча і першыя інкі: Манка Капас і яго сястра і адначасова жонка Мама Окла, а таксама і само Сонца ці Інці. Гэта выспа і цяпер зьяўляецца сьвятым месцам для індзейцаў Аджмара і Кечуа. Выспа Сонца мае 10 км у даўжыню і 5 км у шырыню. Жыве тут каля 2000 індзейцаў. На тэрыторыі выспы засталіся руіны зь інцкага пэрыяду, самыя вядомыя зь якіх — гэта Пілка Каіна і комплекс Чынкана, у склад якога ўваходзіць сьвятая скала, зьвязаная зь інцкай легендай утварэньня. У Чалапампа знаходзіцца музэй рэчаў знойдзеных археолягамі, зь якіх частка выкананая з чыстага золата.

Жыхары гарадоў, якія знаходзяцца на ўзьбярэжжы возера (самы вялікі гэта Пуна ў Пэру і Гуакуі ў Балівіі), жывуць у асноўным рыбалоўствам і турызмам. На паўднёва-ўсходнім узьбярэжжы возера (тэрыторыя Балівіі) знаходзяцца руіны перадкалюмбавай эпохі г. зв. Ціахуанака, дзе разьмяшчаўся галоўны цэнтар культуры з той самай назвай.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Азёры Балівіі
Катэгорыя:Азёры Пэру
Катэгорыя:Горныя азёры
Катэгорыя:Водна-балотныя надзелы
1204

## Падзеі
* Зваяваньне Канстантынопалю ваярамі 4 крыжовага паходу. Бізантыя часова перастала існаваць.

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 14 жніўня — Мінамота но Ёрые, японскі сёгун

## Вонкавыя спасылкі
Тэарэма Пітагора

**Тэарэ́ма Пітаго́ра** — адна з асноватворных тэарэм эўклідавай геамэтрыі, якая паказвае сувязь паміж даўжынямі бакоў прастакутнага трыкутніку. Тэарэма, магчыма, была вядомая да Пітагора, але яму прыпісваюць яе доказ у агульным выглядзе. Існуе шэраг доказаў, што бабілёнскія матэматыкі разумелі формулу, хоць і мала яе ўжывалі ў рамках матэматычнай структуры. Мэсапатамскія, індыйскія і кітайскія матэматыкі адкрылі тэарэму незалежна адзін ад аднаго, а ў некаторых выпадках, прыводзілі доказы для асобных выпадкаў.

Тэарэма гучыць наступным чынам:
:: *Ва ўсякім прастакутным трыкутніку плошча квадрата, пабудаванага на гіпатэнузе роўная суме плошчаў квадратаў, пабудаваных на катэтах.*

Пазначыўшы даўжыню гіпатэнузы трыкутніка праз *c*, а даўжыні катэтаў праз *a* і *b*, атрымоўваем наступную роўнасьць:
:  a^2 + b^2 = c^2.\, 

Такім чынам, тэарэма Пітагора паказвае сувязь, якая дазваляе вызначыць даўжыню боку прастакутнага трыкутніка па двух іншых. Тэарэма Пітагора зьяўляецца асобным выпадкам тэарэмы косінусаў, якая ўсталёўвае сувязь паміж даўжынямі бакоў адвольнага трыкутніка.

Таксама мае месца адваротнае сьцьверджаньне:
:: ''Для ўсякай тройкі дадатных лікаў a, b і c, такі што  a^2 + b^2 = c^2 , існуе прастакутны трыкутнік з катэтамі a і b і гіпатэнузай c.

Тэарэме былі прыкладзены шмат доказаў — магчыма, найбольш чым для любой іншай матэматычнай тэарэмы. Яны вельмі разнастайныя, уключаючы як геамэтрычныя, гэтак і аьлгебраічныя доказы. Некаторыя зь іх налічваюць тысячу гадоў. Тэарэма можа быць абагульненая да шматмэрных прастораў, не эўклідавых прастораў, да аб’ектаў, якія не зьяўляюцца прастакутнымі трыкутнікамі. Тэарэма Пітагора прыцягвае да сябе цікавасьць па-за межамі матэматыкі, як сымбаль містыкі або інтэлектуальнай сілы.

## Гісторыя
Пачаткова тэарэма вызначала стасункі паміж плошчамі квадратаў, пабудаваных на гіпатэнузе і катэтах прастакутнага трыкутніка: квадрат, пабудаваны на гіпатэнузе, роўнавялікі суме квадратаў, пабудаваных на катэтах.

## Глядзіце таксама
* Пітагорава тройка
* Тэарэма Мэнэлая

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тэарэма Пітагора на WolframMathWorld


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Пітагорава тройка

**Пітагоравы лік** (пітагоравая тройка) — камбінацыя з трох цэлых лікаў (x, y, z), якія задавальняюць стасунку Пітагора: x^2 + y^2 = z^2.

## Уласьцівасьці
Паколькі раўнаньне x^2 + y^2 = z^2 аднароднае, пры дамножаньні x, y і z на адзін і той жа лік атрымаецца іншая пітагоравая тройка. Пітагоравая тройка завецца *прымітыўнай*, калі яна ня можа быць атрыманая такім спосабам, гэта значыць x, y, z — узаемна простыя лікі.

Трыкутнік, бакі якога роўныя пітагоравым лічбам, зьяўляецца прастакутным. Найпрасьцейшы зь іх — эгіпецкі трыкутнік з бакамі 3, 4 і 5 (3^2 + 4^2 = 5^2).

Пітагоравая тройка (a, b, c) задае пункт з рацыянальнымі каардынатамі \left( \frac a c, \frac b c \right) на адзінкавай акружыне x^2+y^2=1.

Любая прымітыўная пітагоравая тройка адназначна ўяляецца ў выглядзе (m^2-n^2, 2mn, m^2+n^2) для некаторых натуральных, узаемна простых m > n, якія маюць розную цотнасьць. Наадварот, любая такая пара (m, n) задае прымітыўную пітагораву тройку.

## Прыклады
Некаторыя пітагоравыя тройкі (адсартаваныя паводле нарастаньня максымальнага ліку, вылучаныя прымітыўныя):

**(3,&nbsp;4,&nbsp;5),**
(6,&nbsp;8,&nbsp;10),
**(5,&nbsp;12,&nbsp;13),**
(9,&nbsp;12,&nbsp;15),
**(8,&nbsp;15,&nbsp;17),**
(12,&nbsp;16,&nbsp;20),
(15,&nbsp;20,&nbsp;25),
**(7,&nbsp;24,&nbsp;25),**
(10,&nbsp;24,&nbsp;26),
**(20,&nbsp;21,&nbsp;29),**
(18,&nbsp;24,&nbsp;30),
(16,&nbsp;30,&nbsp;34),
(21,&nbsp;28,&nbsp;35),
**(12,&nbsp;35,&nbsp;37),**
(15,&nbsp;36,&nbsp;39),
(24,&nbsp;32,&nbsp;40),
**(9,&nbsp;40,&nbsp;41),**
(14,&nbsp;48,&nbsp;50),
(30,&nbsp;40,&nbsp;50)…

## Глядзіце таксама
* Вялікая тэарэма Фэрма
* Тэарэма Пітагора

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лікі
Кавярдзякі

**Кавярдзя́кі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Лясной. Уваходзяць у склад Матыкальскага сельсавету Берасьцейскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Знаходзяцца за 8 км на поўнач ад Берасьця.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Кавярдзякі ўпамінаюцца ў XVII стагодзьдзі як маёнтак у Берасьцейскім павеце Берасьцейскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. У пачатку XVIII стагодзьдзя яны былі ў валоданьні канцлера князя Чартарыйскага. У 1740 годзе маёнтак перадалі цыстэрцыянскаму кляштару ў Вістычах.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Кавярдзякі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыяй, у Берасьцейскім павеце Гарадзенскай губэрні. У XIX стагодзьдзі вёска была цэнтрам аднайменнага маёнтку, прыватная ўласнасьць, агулам маёнтак аб’ядноўваў 3 вёскі. Паводле праведзенай у 1858 годзе рэвізіі, налічвалася 156 сялян. У 1870 годзе маёнткам валодаў Ф. Ягмін. Вёска была ў складзе Кавердзякоўскай сельскай грамады. У 1876 годзе ў Кавядзяках было 63 гаспадарак. Перапіс 1897 году паказаў, што ў вёсцы было 44 гаспадаркі, працавалі хлебазапасны магазын і карчма. На 1905 год Кавярдзякі ўваходзілі ў склад Матыкальскай воласьці.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Кавярдзякі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, у Берасьцейскі павет («падраён») Баранавіцкага раёну. Паводле Рыскай мірнай дамовы 1921 году Кавярдзякі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Матыкальскай гміне Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва. 30 верасьня 1921 году ў вёсцы налічвалася 25 двароў.

У 1939 годзе Кавярдзякі ўвайшлі ў БССР. У нямецка-савецкую вайну загінулі 18 жыхароў. У 1945 годзе пачала працаваць маторна-трантарная станцыя. На 2005 год у вёсцы было 442 двары.

## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* XIX стагодзьдзе: 1876 год — 365 чал.; 1897 год — 320 чал.
* XX стагодзьдзе: 1905 год — 420 чал. у *вёсцы Кавярдзяках* і 44 чал. у *маёнтку Кавярдзяках*; 30 верасьня 1921 году — 1599 чал.; 1959 год — 380 чал., 1970 год — 542 чал.; 1999 год — 1163 чал.
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 1217 чал; 2010 год — 1273 чал.

### Інфраструктура
У вёсцы працуюць амбулаторыя, пошта, клюб, крама.

### Спорт
У сэзоне 2020 году Беларускай другой лігі вёску прадстаўляў клюб «Першы Рэгіён».

## Эканоміка
Кавярдзякі — частка Рэспубліканскага ўнітарнага сельска-гаспадарчага прадпрыемства Селекцыйна-гібрыдны цэнтар «Заходні» з цэнтрам у вёсцы Вялікіх Матыкалах.

## Асобы
У 1959 годзе ў вёсцы нарадзіўся беларускі скульптар Валеры Магучы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Збарамірава

**Збарамі́рава** — вёска ў Беларусі, каля ракі Лясной. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавету Берасьцейскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 16 чалавек
* 2010 год — 6 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну
Рок-н-рол

**Рок-н-рол** ( альбо *rock'n'roll* — «трасіся й круціся») — кірунак музыкі, які паўстаў у ЗША напачатку 1950-х гадоў і стаў фундамэнтам для шэрагу новых стыляў і кірункаў. Паходзіць ад спалучэньня блюзу й гілбілі, таксама заўважаецца ўплыў рытм-энд-блюзу, кантры й традыцыйнага джазу.

## Глядзіце таксама
* Элвіс Прэсьлі
Падосьсе

**Падо́сьсе** — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Падосьсе ўваходзіць у склад Бярозаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 135 чалавек
* 1999 год — 177 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Бярозаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)
Нацыянальны парк Лаўка

**Нацыянальны парк Ла́ўка** () — самы паўночны нацыянальны парк у Чылі, аб’яўлены ЮНЭСКА біясфэрным запаведнікам сусьветнага значэньня. Лаўка знаходзіцца ў 12 кілямэтрах на захадзе ад высакагорнага пасёлка Путрэ ў рэгіёне Тарапака на мяжы з Балівіяй.

Нацыянальны парк ляжыць у Андах. Асяродзьдзе парка — магутныя горы і вульканы вышынёй да 6300 мэтраў. Асабліва вызначаюцца шматлікія вульканы на небасхіле, пераважна шасьцітысячнікі.

* Вулькан Парынакота (6342 м)
* Вулькан Памерапе (6286 м)
* Вулькан Гальяцірэ (6071 м)
* Вулькан Акатанга (6052 м)

Непадалёку ад вульканаў знаходзіцца возера Чунгара на вышыні 4520 мэтраў, плошча якога складае 21 км². Чунгара зьяўляецца самым высакагорным возерам сьвету.

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальны парк Лаўка

Лаўка
Фразэалёгія

**Фразэалё́гiя** (ад грэч. *phrasis* выраз, *logos* вучэньне) — разьдзел мовазнаўства, якi вывучае ўстойлівыя адзінкi. Гэта даволі маладая навука і сур’ёзная распрацоўка фразэалёгii як асобнага разьдзела лінгвістыкі пачалася пасьля навуковай клясыфікацыі неразлажымых злучэньняў слоў. Яе распрацаваў, абапіраючыся на працы Шахматава, Кульмана, Пацябні і інш. В.У. Вінаградаў. 

У мовазнаўстве і па сёньняшні дзень не сфарміравалася адзінства поглядаў на такое складанае фразэалягічнае пытаньне, як межы ўстойлівай адзінкі.

## Глядзіце таксама
* фразэалягізм
* прыказка
* прымаўка.
Ясельда

**Я́сельда** — рака ў Беларусі, левы прыток Прыпяці. Цячэ ў Берасьцейскай вобласьці. Даўжыня 250 км, вадазбор 7790 км². Сярэдні выдатак вады ў вусьці 35,8 м³/с. Агульны спад ракі 37,5 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,15 ‰.

## Прытокі
* *Правыя*: канал Вінец, Крэчат
* *Левыя*: Жыгулянка, Агінскі канал

## На рацэ
* *[[Горад|Места]]*: Бяроза 
* *Гістарычныя [[мястэчка|мястэчкі]]*: Сялец, Хомск, Моталь
* *Вадасховішча*: Сялец
* *Археалягічныя помнікі*: паселішча нэаліту каля вёскі Астровічаў, паселішча бронзавага веку каля вёскі Мерчыцаў, селішча жалезнага веку каля вёскі Сушыцку.

## Назва

Іншыя назвы — *Яцольда*, *Ясольда*, *Ацольда*. 

Асолд (Asold) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ас- (ос-) (імёны ліцьвінаў Осман, Асьміна, Ашнар; германскія імёны Osman, Osminna, Asinar) паходзіць ад гоцкага *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Таксама, магчыма, паходзіць ад агульнаіндаэўрапейскага **альда* (*рака*) або мае заходнебалтыйскае паходжаньне.

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *за Ясолдою* («О плюндрованю руского панства от литвы»).

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца на вышыні 168,6 м над узроўнем мора, за 4 км на поўнач ад вёскі Клепачоў Пружанскага раёну, у вярхоўі цячэ Прыбускай раўнінай, далей нізінай Прыпяцкага Палесься (Бярозаўскім, Дарагічынскім і Пінскім раёнамі) праз Спораўскае возера. Вусьце каля вёскі Качановічаў Пінскага раёну. 

Злучаецца праз Агінскі канал з Шчарай (вадазбор Нёмана), а празь Піну Дняпроўска-Бужанскім каналам з ракой Мухаўцом (вадазбор Заходняга Бугу).

Веснавое разводзьдзе ў канцы сакавіка, доўжыцца да 1-й паловы траўня. Сярэдняя вышыня над межанным узроўнем ад 1,4 м у вярхоўі да 2,6 м у ніжняй плыні, найбольшая адпаведна 1,7 і 3,1 м. Замярзае рака ў пачатку сьнежня, крыгалом у канцы сакавіка. Веснавы ледаход працягваецца 2—3 дзён. Выдатак вады каля вёскі Сініна Пінскага раёну (53 км ад вусьця) найбольшы 573 м/с (1958), найменшы 1,36 м³/с (1956).

Даліна невыразная, месцамі трапэцападобная; яе шырыня 2—4 км, найбольшая 6—8 км. Абалона двухбаковая, у сярэдняй плыні шырынёй 0,8—1,2 км, у ніжняй 1,5—6 км. Рэчышча ад вытоку на працягу 39,1 км, а таксама на тэрыторыі Бярозаўскага раёну ад вёскі Сяльцу да вёскі Стрыгіні на працягу 15 км каналізаванае.

На неканалізаваных дзялянках рэчышча зьвілістае й моцназьвілістае, яго шырыня 10—40 м, найбольшая 80 м (каля вёскі Купяцічаў Пінскага раёна).

## Літаратурныя ўзгадкі
* Яніў Ічковіц «Дачка мясьніка»

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 124.
* 

Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Пружанскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Дарагічынскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Янаўскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Пінскага раёну
Валерыя Кустава

**Вале́рыя Ку́става**, вядомая таксама як **Валяры́на** (нарадзілася 9 кастрычніка 1984, Менск) — паэт, літаратарка.

## Біяграфія

Навучалася ў ДМШ №9, скончыла ДМШ №19 па клясе скрыпкі і фартэпіяна. Навучалася ў Ліцэі з тэатральным ухілам №136, скончыла беларускамоўную клясу СШ №211 (2002). Наведвала Беларускі Калегіюм — аддзяленьне «філязофія/літаратура» (2003), скончыла Польскі Інстытут у Менску (2003), БДУКіМ (2007, дыплём з адзнакай, спэцыяльнасьць «Літаратурная работа», спэцыялізацыя — кінадраматургія), магістратуру БДАМ (2008, спэцыяльнасьць «Мастацтвазнаўства», спэцыялізацыя — кінатэлемастацтва, — мае ступень магістра мастацтвазнаўства). Працавала рэдактарам выдавецтва «Мастацкая літаратура» (2008—2009). Скончыла асьпірантуру БДАМ (2012, спэцыяльнасьць «Кіназнаўства», спэцыялізацыя — кіна-, тэле- і іншыя віды экранных мастацтваў). Выкладае гісторыю кіно і драматургію сучаснага фільму. У красавіку 2015 году пабралася шлюбам з драматургам Васілём Дранько-Майсюком.

## Творчасьць
Аўтар і вядоўца культурніцкай праграмы на тэлеканале «Белсат». Перакладае зь беларускай, расейскай, украінскай, польскай мовы; аўтар публікацыяў у пэрыёдыцы: «Дзеяслоў», «Новы час», «ARCHE Пачатак», «Полымя», «Культура» і іншых.

Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў, а таксама сябра Беларускага ПЭН-цэнтру і БАЖу.

## Грамадзкая дзейнасьць
У лютым 2018 года ў Беларускім Доме ў Варшаве на Дзень роднай мовы правяла «Нацыянальную дыктоўку», якой Беларускі Дом распачаў праграму мерапрыемстваў святкаваньня 100-годдзя Беларускай Народнай Рэспублікі.

## Крымінальны перасьлед
У чэрвені 2021 году Куставай прышлося пакінуць Беларусь. 3 чэрвеня невядомыя ламіліся ў яе кватэру. Пасьля гэтага сувязь зь ёй зьнікла, пакуль літаратарка не апынулася ў Польшчы. У Беларусі жа распачаўся крымінальны перасьлед у адносінах да яе: Куставу абвінавацілі па меншае меры ў *«арганізацыі й падрыхтоўцы дзеяньняў, якія груба парушаюць грамадзкі парадак»*, і нясплаце падаткаў за фінансаваньне пратэстаў.

## Бібліяграфія
* Кроў Сусьвету: вершы; Прадм. В.Жуковіча. — Мн.: Маст. літ., 1996. — с. 175.
* Каб неба сагрэць…: вершы; Прадм. Р.Барадуліна. — Мн.: Маст.літ., 2004. — 87 с.
* Тамсама: вершы. — Мн.: Маст. літ., 2006. — с. 150.

## Узнагароды й прэміі
* Ляўрэат прэміі часопіса «Дзеяслоў» «Залаты апостраф» у намінацыі «Паэзія» за 2009 год;

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* В. Жуковіч. Урыўкі з прадмовы да кнігі «Кроў Сусьвету», асобныя вершы, 1996
* Творы на сайце kamunikat.org
* Асабісты блог на Livejournal

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Крэчат

**Крэ́чат** — малая рака ў паўднёва-заходняй Беларусі, правая прытока Ясельды (басэйн Прыпяці). Цячэ ў Бярозаўскім раёне. Даўжыня 15 км. Плошча вадазбору — 59 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні — 0,96%. 

Бярэ пачатак за 1,7 км на паўночны захад ад вёскі Аніцавічаў. На рацэ стаіць горад Бяроза, за 1 км на ўсход ад гораду ўпадае ў Ясельду. Рэчышча цалкам каналізаванае.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Крэчат на сучаснай мапе Бярозы

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Бярозаўскага раёну
Катапаксі

Назву **Катапаксі** маюць:

* Катапаксі — вулькан у эквадорскіх Андах.
* Катапаксі — правінцыя Эквадора.
Катапаксі (правінцыя)

**Катапа́ксі** () — адна з 22 правінцыяў Эквадору, атрымала свой назоў ад аднайменнага вулькану. Адміністрацыйны цэнтар — горад Лятакунга.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Эквадору
Асуай

**Асуа́й** () — адна з 22 правінцыяў Эквадору. Адміністрацыйны цэнтар — горад Куэнка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Эквадору
Каньяр

**Канья́р** () — адна з 22 правінцыяў Эквадору. Адміністрацыйны цэнтар — горад Асогес.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі Эквадору
Устойлівая адзінка

**Усто́йлівая адзі́нка** — асноўны аб’ект вывучэньня фразэалёгіі.

Пры вызначэньні тэрміна ўстойлівая адзінка прапануюцца самыя розныя лінгвістычныя крытэрыі, але большасьць існуючых канцэпцыяў арыентуецца пры гэтым на пералічэньне катэгарыяльных якасьцей гэтай адзінкі. Яны зводзяцца да наступных:

* неаднаслоўнасьць;
* ідыяматычнасьць;
* наяўнасьць комплексу экспрэсіўных характарыстык;
* устойлівасьць;
* у сынтаксычнай структуры сказу фразэалягізмы могуць замяшчаць словы; прыказкі па пабудове нагадваюць сказ.

Калі разглядаць устойлівую адзінку ў вузкім сэнсе, то сынанімічным тэрмінам стала найменьне фразэалягізм. Фразэалягізм — гэта ўстойлівая, узнаўляльная, не менш як двухкампанэнтная моўная адзінка, якая спалучаецца са словамі свабоднага ўжываньня і мае цэласнае значэньне, ня роўнае суме значэньняў яе кампанэнтаў. Прыклад: *сёмая вада па кісялі*.

У шырокім сэнсе ўстойлівая адзінка аб’ядноўвае і фразэалягізмы, і прыказкі.

Катэгорыя:Літаратурныя тэрміны
Катэгорыя:Фразэалёгія
Антоніё Бандэрас

**Анто́ніё Бандэ́рас** (поўнае імя *Хасэ́ Анто́ніё Дамі́нгес-Бандэ́рас* , ; 10 жніўня 1960, Маляга) — гішпанскі кінаактор.

## Фільмаграфія
* Маска Зора (1998) — *Аляхандра Мурыета/[[Зора]]*

## Крыніцы

Катэгорыя:Гішпанскія акторы
Катэгорыя:Нарадзіліся 10 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1960 годзе
Канцэпт (лінгвакультуралёгія)

**Канцэ́пт** — згустак культуры, сукупнасьць уяўленьняў і асацыяцыяў, зьвязаных з пэўным словам, якія кансалідуюцца ў сьвядомасьці чалавека. Інакш кажучы, гэта слова, значэньне якога шырэй за тлумачэньне ў слоўніку агульналінгвістычнага тыпу і раскрываецца праз апэляцыю да карціны сьвету. Прыклад: *душа, сьцяна, вада, сем*.

Паняцьце канцэптасфэра (мовы і культуры) у навуковае асяродзьдзе ўвёў Д. С. Ліхачоў. Займаліся дасьледаваньнем канцэптаў Вяжбіцкая, Булыка, Фрумкіна, Вераб’ёў, Чумак.

## Крыніцы

## Літаратура
Степанов Ю. С. Константы: Словарь русской культуры. — М.: Языки русской культуры, 1997. — 824 с.

Катэгорыя:Мовазнаўства
Выганашчанскі сельсавет

**Выганашча́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Івацэвіцкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Цэнтар савету — вёска Выганашчы.

## Гісторыя
26 чэрвеня 2013 году сельсавет ліквідаваны, усе населеныя пункты — Бабровічы, Выганашчы — перададзеныя ў склад Целяханскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Івацэвіцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2013 годзе
Канцэпт

Тэрмін **канцэпт** мае некалькі сэнсаў:

* Канцэпт ў лінгвакультуралёгіі — згустак культуры
* Канцэпты — іранічная зборная назва кулінарных трукаў (выбрыкаў?), папулярных у асяродку магнатэрыі Рэчы Паспалітай у XVIII стагодзьдзі, у эпоху позняга барока.
Мора

**Мо́ра** — гэта частка акіяна, болей ці меней аддзеленая ад яго астатняй часткі кантынэнтамі, астравамі ці рэльефам дна. Моры могуць характарызавацца індывідуальнымі асаблівасьцямі складу сваіх водаў.

Таксама трэба зьвярнуць увагу на тое, што традыцыйна морамі называюць вялікія салёныя азёры, напрыклад Касьпійскае мора, Мёртвае мора, але фактычна яны морамі не зьяўляюцца, бо не злучаюцца з сусьветным акіянам.

## Падзел мораў
### Падзел па разьмяшчэньні
Адрозьніваюць прыбрэжныя моры, якія аддзеленыя ад акіяну ланцугом выспаў, ці ўзвышшам дна, і абмен водаў з акіянам не перашкоджаны, ды міжземныя моры, абкружаныя сушай, у якіх абмен водаў з акіянам адбываецца праз вузкія пралівы. Больш дакладна моры дзеляцца на:
* адкрытыя — маюць шырокія злучэньні з акіянам (Паўночнае мора)
* прыбрэжныя — аддзеленыя ад акіяну выспамі ці паўвыспамі (Японскае мора, Карскае мора)
* міжвыспавыя — разьмешчанае выключна паміж выспамі ці архіпэлягамі (Ірляндзкае мора)
* міжкантынэнтальныя — разьмешчаны паміж кантынэнтамі (Міжземнае мора, Чырвонае мора)
* унутранакантынэнтальныя — разьмешчаны ўнутры кантынэнта (Балтыйскае мора, Белае мора, Азоўскае мора).

Выключэньне — Саргасавае мора, якое зьяўляецца часткай Атлянтычнага акіяна. Гэта адзінае мора, якое ня мае фізычных межаў, яле яго вада мае вельмі выразныя індывідуальныя асаблівасьці.

### Падзел па акіянах
Па акіянах моры дзеляцца наступным чынам:

#### [[Ціхі акіян]]
* Ахоцкае мора
* Балійскае мора
* мора Банда
* Берынгава мора
* Мора Вісаян
* Жоўтае мора
* Мора Камотас
* Каралавае мора
* Мора Кора
* Малуцкае мора
* Мінданао мора
* Новагвінэйскае мора
* Паўднёва-кітайскае мора
* мора Саву
* Мора Самар
* Мора Сэрам
* Саламонава мора
* Мора Сулавэсі
* мора Сулу
* Мора Сыбуян
* Тасманава мора
* Унутранае Японскае мора
* Усходне-Кітайскае мора
* мора Фіджы
* Філіпінскае мора
* мора Флорэс
* Мора Хальмахэра
* Яванскае мора
* Японскае мора

#### [[Атлянтычны акіян]]
* Адрыятычнае мора
* Азоўскае мора
* мора Альбаран
* Балеарскае мора
* Балтыйскае мора
* Вадэнскае мора
* Ірляндзкае мора
* Мора Ірмінгера
* Іянічнае мора
* Карыбскае мора
* Кельцкае мора
* Кіпрскае мора
* Крыцкае мора
* мора Лабрадор
* Лігурыйскае мора
* Мармуровае мора
* Міжземнае мора
* Паўночнае мора
* Саргасавае мора
* Тырэнскае мора
* Эгейскае мора
* Чорнае мора

#### [[Індыйскі акіян]]
* Андаманскае мора
* Арабскае мора
* Арафурскае мора
* мора Касманаўтаў
* Чырвонае мора
* Лакадыўскае мора
* мора Моўсана
* мора Рысер-Ларсэна
* мора Садружнасьці
* Тыморскае мора

#### [[Арктычны акіян]]
* Баранцава мора
* Пячорскае мора
* мора Бафіна
* Белае мора
* мора Бафорта
* мора Вандэля
* Грэнляндзкае мора
* Карскае мора
* мора Лапцевых
* мора Лінкольна
* Нарвэскае мора
* Усходне-Сыбірскае мора
* Чукоцкае мора

#### [[Паўднёвы акіян]]
* мора Амудсэна
* мора Роса
* мора Уэдэла
* мора Скоша
* мора Лазарава
* мора Дэвіса
* мора Белінсгаўзэна

### Унутраныя моры
* Аральскае мора
* Касьпійскае мора
* Мёртвае мора

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Вікторыя Абрыль

**Вікто́рыя Абры́ль** (; сапраўднае імя **Вікто́рыя Мэ́рыда-Ро́хас**, ; Мадрыд, 4 ліпеня 1959 году) — гішпанская кінаакторка, адна з так званых «дзяўчат Альмадовара».

## Крыніцы

Катэгорыя:Гішпанскія акторкі
Часьціна мовы

**Часьці́на мовы** — гэта няжорсткае мноства самастойных словаў, валодаючых пучком агульных граматычных — марфалягічных і сынтаксічных — якасьцяў, якія адлюстроўваюць агульнасьць іх сэмантыкі . Гл. назоўнік, прыметнік, лічэбнік і інш.

Часьціцы мовы дзеляцца на:
* самастойныя (назоўнік, прыметнік, лічэбнік, займеньнік, дзеяслоў, прыслоўе)
* службовыя (прыназоўнік, злучнік, часьціцы)
* выклічнік

## Крыніцы

## Лтаратура
* 

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Граматыка
Санькова-Мядзьвежжа

**Санько́ва-Мядзьве́жжа** () — невялікі (плошча 454 га, 4,5 км²) экскляў Расейскай Фэдэрацыі на тэрыторыі Беларусі. Разьмешчаныя на ўсходзе Добрускага раёну закінутыя вёскі Санькова й Мядзьвежжа юрыдычна ўваходзяць у склад Бранскай вобласьці Расеі.

## Гісторыя

Напачатку XX стагодзьдзя некалькі сялянаў з Бранскай вёскі Дабрадзееўка, разьмешчанай на вельмі беднай зямлі, адправіліся на заработкі ў Злучаныя Штаты Амэрыкі. Адпрацаваўшы тры гады шахцёрамі ў Пэнсыльваніі, яны вярнуліся дахаты перад Першай сусьветнай вайной і купілі землі (Мядзьвежую Дуброву і Саніну паляну) у беларускага памешчыка Шведава. Паступова сяляне асвоілі зямлю, пабудаваўшы пару дзясяткаў гаспадарак.

16 студзеня 1919 году Гомельскі павет (у складзе якога месьцілася Санькова-Мядзьвежжа), разам зь іншымі ўсходнімі рэгіёнамі арэалу беларускага этнасу, быў перададзены з складу ССРБ на карысьць РСФСР. У 1926 годзе, пры ліквідацыі Гомельскай губэрні і вяртаньні былога Гомельскага павету ў склад БССР, гэтая тэрыторыя, паводле волі жыхароў, была аднесеная да Навазыбкаўскага павету Бранскай губэрні й уключаная ў Дабрадзееўскі сельсавет.

Падчас Другой сусьветнай вайны жыхары вёсак удзельнічалі ў партызанцы. Калі захопнікі спалілі беларускую вёску Хаткі, што знаходзілася побач, яе жыхары былі прынятыя жыхарамі вёсак Санькова і Мядзьвежжа. Улетку 1943 году абедзьве вёскі былі таксама спаленыя нацыстамі.

У пасьляваенны час колькасьць жыхароў экскляву перавышала 500 чалавек, аднак пасьля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС тэрыторыя апынулася адной з найбольш забруджаных. Да пачатку 1990-х у экскляве пражывала ўжо меней за 100 чалавек. Паводле Распараджэньня Ўраду РФ ад 28.12.91 №237-р, тэрыторыя мястэчка Санькава была аднесеная да зоны адчужэньня, дзе забаранялася ня толькі пражываньне, але й любая гаспадарчая дзейнасьць.

У 2000-х на тэрыторыі ўжо няма сталага насельніцтва; у 1999 годзе скасаваныя й самі мястэчкі. Тым ня менш, гэтая тэрыторыя па-ранейшаму ўваходзіць у склад Злынкаўскага раёну Бранскай вобласьці (Вышкаўскае гарадзкое паселішча). Ад экскляву да мяжы з Расеяй — каля 800 мэтраў цяжкапраходных балот.

## Насельніцтва
### Мядзьвежжа
* 1926 год — 159 чалавек
* 1979 год — 95 чалавек
* 1989 год — 49 чалавек

### Санькова
* 1926 год — 165 чалавек
* 1979 год — 76 чалавек
* 1989 год — 34 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* San’kova-Medvezh’e: Russian exclave in Belarus

Катэгорыя:Геаграфія Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Расеі
Катэгорыя:Добрускі раён
Аральскае мора

**Ара́льскае мо́ра** — вялікае невыточнае салёнае возера ў Казахстане і Ўзбэкістане.

З 1960-х гадоў бесьперапынна зьмяншаецца праз адвод вады для ірыгацыі з рэк Амудар’і і Сырдар’і. Ужо з 1918 году ўлада ўзьніклага СССР, пастанавіла, што на сухіх раўнінах Казаскай ССР, Узбэцкай ССР і Туркмэнскай ССР, уздоўж Амудар’і і Сырдар’і будуць вырошчваць бавоўну, якая павінна была стаць «белым золатам», асновай эканомікі гэтых рэспублік. У выніку гэтых дзеяньняў Узбэкістан і ў наш час зьяўляецца асноўным экспартэрам бавоўны ў сьвеце.

Будоўля каналаў, якія перасякаюць пустэльню Каракум, была ў асноўным праведзеная ў 1930-х гадах з парушэньнем правілаў гідралёгіі. У выніку ад 30% да 70% вады, якая выбіралася з Амудар’і і Сырдар’і, незваваротна зьнікала ў глебе ці выпарвалася, не дасягаючы ні плянтацыяў бавоўны, ні мора. Лічыцца што да 1960 году ад 20 да 50 км³ вады трапляла ня ў мора, а ў глебу. Нават цяпер толькі 12% даўжыні ірыгацыйных каналаў забясьпечана ад страт вады. Частка вады Амудар’і трапляе ў Сарыкамскую нізіну і ва ўзьніклае ў ХХ стагодзьдзі Сарыкамскае возера. У 1960-х гадоў узровень вады падаў з хуткасьцю 20 см у год, у наступных дзесяцігодзьдзях ўжо 50—60 см у год, а цяпер складае 80—90 см. На месцы былога дна Аральскага мора паўстае новая пустэльня Аралкум, плошча якой расьце са зьмяншэньнем колькасьці вады ў возеры.

На сёньняшні дзень плошча паверхні мора зьменшылася напалову, у будучыні яно паводле пэсымістычных прагнозаў павінна зьнікнуць. Памяншэньне плошчы Аральскага мора прывяло да адной з найвялікшых экалягічных катастроф плянэты.

У 2003 годзе пачаў працу амбіцыйны праект Сусьветнага банка па ўзнаўленьні ўзроўню вады ў Аральскім моры.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Азёры Казахстану
Катэгорыя:Азёры Ўзбэкістану
Баравік

**Баравік** () — род гыбоў сямейства балетавых. Таксама баравіком называюць адзін з найбольш распаўсюджаных відаў гэтага роду — праўдзівы грыб.

Капялюш 3—25 см, паўшарападобны. Колер — ад белага да цёмна-бурага. Мякіш белы, з прыемным смакам. Ножка 2—20×2,5—4,5 см, цыліндрычная, белая.

Адзін з найлепшых зь ядомых грыбоў. У Беларусі расьце паўсюдна. Таксама вядомы пад назваю «шчыры грыб», «белы грыб», «праўдзівы грыб».

## Віды
* Boletus aereus — Глызьнік (добрык) масяжовы
* Boletus aestivalis — Глызьнік (добрык) летні
* Boletus betulicolus — Глызьнік (баравік) бярозавы
* Boletus edulis — Глызьнік (баравік) страўны, звычайны
* Boletus edulis f. cetrinus — Глызьнік (баравік) страўны жоўты
* Boletus edulis f. quercicola — Глызьнік (добрык) сівы, паддубавік
* Boletus impolitus — Глызьнік нягладкі, падбаравік
* Boletus luridus — Глызьнік бляклы, дубавік
* Boletus pinicola — Глызьнік (баравік) хваёвы
* Boletus regius — Глызьнік уладарны
* Boletus rhodoxanthus — Глызьнік чырвона-жоўты

## Глядзіце таксама
* Баравік — старонка ў сеціве,
* Грабовік

## Крыніцы

Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Афрыкі
Катэгорыя:Грыбы Азіі
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Грыбы Эўропы
Катэгорыя:Балетавыя
Благушка

**Благушка** (Капытнік цёмналямцавы, сьвінарка; )

Капялюш 3-20 см у дыямэтры, з завёрнутымі ў ніз краямі, сьветла-карычневы сухі. Мякаць ледзь бураватая. Пласьцінкі жаўтаватыя.
Ножка 5-8 * 2-3 см, чорна-бурая.

Малавядомы ядны грыб, расьце каля пней дрэў у ігліцавых і мяшаных лясах. Пладаносіць у ліпені — верасьні. Спаратрофны ксілатроф. У Беларусі расьце паўсюль, звычайна ў невялікай колькасьці.

Пашыраны ў Эўразіі (краіны Зах. Эўропы, Балтыі, Беларусь, эўрапейская частка Расеі, Украіна, Малдова, Закаўказьзе, Урал, Казахстан, Зах. і Усх. Сыбір, Сярэдняя Азія) і Паўночнай Амэрыцы. Геаграфічны элемэнт барэяльны. Тып арэалу эўразійска-амэрыканскі.

## Вонкавыя спасылкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Неядомыя грыбы
Катэгорыя:Балетавыя
Катэгорыя:Грыбы Эўропы
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амэрыкі
Воўчы грыб

**Воўчы грыб** () — неядомы грыб.

## Апісаньне
Мае шапачку 2—4 см дыямэтрам, плоскую, уцінутую ля цэнтру, з загорнутымі ўніз краямі, гладкую, ледзь чырвоную. Мякаць грыба трохі сьвятлейшая за шапачку. Ножка воўчага грыбу 3—4×0,3—0,5 см чырвона-карычневая зь белымі валокнамі. Пладаносіць у жніўні-верасьні.

## Дзе расьце
Расьце ў хваёвых лясох, у Беларусі сустракаецца ня часта. Знойдзены ў Лепельскім раёне. Пашыраны ў Эўразіі (краіны Заходняй Эўропы, Балтыі, Беларусь, эўрапейская частка Расеі, Закаўказьзе, Усх. Сыбір, Далёкі Ўсход) і Афрыцы (паўн.). Геаграфічны элемэнт барэяльны. Тып арэалу эўразійска-афрыканскі

## Крыніцы

Катэгорыя:Неядомыя грыбы
Катэгорыя:Tricholomataceae
Катэгорыя:Грыбы Эўропы
Катэгорыя:Грыбы Афрыкі
Пячурыца

**Пячуры́ца** альбо **балагушка** (, *Agaricus campestris*, *Psalliota campestris*) — від грыбоў роду пячурыцаў.

Шапачка 8—20 см, у маладых грыбоў напоўшарападобная, у сасьпелых плоска-выпуклая. Скурка сухая, белая, з дробнымі бураватымі лускавінкамі. Мякаць белая, тоўстая.

Ножка 5—8 * 2—3 см, цыліндрычная, белая.

Грыб ядомы. У Беларусі расьце скрозь.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Эўропы
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амэрыкі
Гнаявоз

**Гнаяво́з** ()

Шапачка 3-8 см у дыямэтры, з пачатку яйкападобная, потым падобная да званочка, шэра-карычневая, у цэнтру больш цёмная, з дробнымі бурымі лускавінкамі. Мякаць белая, хутка цямнее, пасьля пасьпяваньня расплываецца. Ножка 5-12×0,5-1,6 см, цыліндрычная, пустая, гладкавалакністая, з калцаватым паяском у ніжняй частцы (часам і безь яго), белая. Капратрофны, гумусавы сапратроф.

Ядомы ў маладым стане, да пачарненьня тканкі.

Расьце па ўсей Беларусі. Пашырны ў Эўразіі (краіны Зах. Эўропы, Балтыі, Беларусь, эўрап. частка Расеі, Украіна, Малдова, Закаўказьзе, Урал, Казахстан і Сярэдн. Азія, Зах. і Усх. Сыбір, Далёкі Ўсход), Афрыцы, Аўстраліі, Паўн. і Паўдн. Амэрыцы. Геаграфічны элемэнт мультырэгіянальны. Тып арэалу касмапалітны

Гнаявоз можа разглядацца адначасова як ядомы і атрутны, бо ён бясшкодны для цьвярозага чалавека, але выклікае атручваньне пры спалучэньні з алькаголем. Грыб утрымлівае рэчыва капрын, зь якога, у выніку мэтабалічных працэсаў у арганізьме чалавека, прадукуецца 1-амінацыкляпрапанол. Гэтае хімічнае спалучэньне блякуе раскладаньне ацэтальдэгіду — прамежкавага прадукту перапрацоўкі этанолу ў печані, таксычныя асаблівасьці якога адказныя, напрыклад, за абстынэнтны (пахмельны) сындром. Такім чынам, у выпадку спажываньня этанолу разам з гнаявозам, арганізм на некаторы час губляе магчымасьць мэтабалізаваць алькаголь да бясьпечных рэчываў, ацэтальдэгід накапліваецца — гэта і становіцца прычынай атручваньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Psathyrellaceae
Катэгорыя:Грыбы Эўропы
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя П’ерам Буярам
Катэгорыя:Інгібітары ацэтальдэгіду дэгідрагеназы
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Віды, апісаныя ў 1786 годзе
Кароўка

**Каро́ўка** () — від грыба.

Мае капялюш 7—20 см, выпуклы ў маладых грыбоў, варонкападобны ў саспелых, сухі, белы. Мякаць спачатку белая, потым слаба-жоўтая. Сок белы, вельмі насычаны. Ножка 3—7 × 2—3 см, цыліндрычная, шчыльная, белая, гладкая.

Ядомы, калі засаліць.

У Беларусі расьце паўсюль.

Кароўка прыгнечвае ўзбуджальніка сухотаў. У народнай мэдыцыне гэты грыб, трохі падсмажаны, рэкамэндуецца таксама ўжываць пры хваробах нырак.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Суравежкавыя
Катэгорыя:Лекавыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Эўропы
Катэгорыя:Грыбы Паўночнай Амэрыкі
Арызона

**Арызо́на** () — 48-ы штат, які ўвайшоў у склад ЗША. Разьмешчаны на паўднёвым захадзе краіны. Нараўне зь Ютай, Каларада і Нью-Мэксыка ўваходзіць у лік «штатаў чатырох кутоў». Сталіца і найбуйнейшы горад штату — Фінікс. Насельніцтва штату ў 2005 годзе складала каля 5 939 292 чалавекі — па гэтым паказчыку Арызона займае 20-е месца ў ЗША. Арызона знакамітая сваім пустэльным ляндшафтам і кактусамі, якія растуць на тэрыторыі штату. У Арызоне мяккія зімы і высокія тэмпэратуры ў летні час году.

## Геаграфія
На захадзе Арызона мяжуе з Каліфорніяй і Нэвадай, на поўначы — зь Ютай і Каларада, на ўсходзе — зь Нью-Мэксыка, на поўдні — з Мэксыкай.

Значная частка тэрыторыі штату прыходзіцца на горы, плято і пустэльні. У Арызоне знаходзіцца найбуйнейшы лясны масіў жоўтай хвоі. На поўначы штату знаходзіцца Вялікі Каньён ракі Каларада.

На паўночны ўсход ад цэнтру штату знаходзіцца Арызонскі кратэр, якому цяпер 50 000 гадоў.

## Гісторыя
З нагоды этымалёгіі назвы Арызона адзінага меркаваньня няма, у ліку асноўных гіпотэз — гішпанская і індзейская.

## Насельніцтва
На 2005 год насельніцтва Арызоны складае 5 939 292 чалавекі, што больш на 3,5% у параўнаньні з паказчыкам мінулага году.

Расавы склад насельніцтва:

* Белыя — 63,8%
* Лацінаамэрыканцы — 25,3%
* Індзейцы — 5%
* Чорныя — 3,1%
* Азіяты — 1,8%
* Прадстаўнікі зьмяшаных расаў — 2,9%

Рэлігійны склад насельніцтва:
* Пратэстанты — 42%
* Каталікі — 31%
* Баптысты — 9%
* Мармоны — 6%
* Мэтадысты — 5%
* Лютэране — 4%
* Астатнія пратэстанскія канфэсіі — 24%
* Астатнія рэлігіі — 2%
* Астатнія хрысьціяне — 1%
* Атэісты — 18%

## Эканоміка
ВУП Арызоны на 2004 год складаў 187,27 мільярду даляраў. Калі б Арызона была незалежнай, яна б займала 61-е месца ў сьвеце па паказчыку ВУП, і абыйшла бы Нарвэгію, Данію, Чэхію, Ірляндыю, Фінляндыю і Новую Зэляндыю. Арызона займае 21-е месца ў ЗША паводле ўзроўню эканамічнага разьвіцьця. ВУП на душу насельніцтва складае $27 232, 39-ы па краіне. Здабыча медзі — важная галіна эканомікі, якая забясьпечвае 2/3 здабычы медзі ў краіне.
 
## Вонкавыя спасылкі
Паўднёвая Дакота

**Паўднёвая Дакота** — штат на поўначы цэнтральнай часткі ЗША, адзін з так званых штатаў Паўночна-Заходняга Цэнтра. Насельніцтва 755 тыс. чалавек (46-е месца сярод штатаў, зьвесткі 2000 году). Сталіца — горад Пір, найбуйнейшы горад — Су-Фолс. Дэвіз: «Улада народа па волі Божай». Афіцыйная мянушка: «Штат каётаў».

## Геаграфія
Плошча штату 199,9 тыс. км². На поўначы Паўднёвая Дакота мяжуе з Паўночнай Дакотай, на ўсходзе — зь Мінэсотай і Аёвай, на поўдні — з Нэбраскай, на захадзе — з Ваёмінгам і Мантанай.

Праз тэрыторыю Паўднёвай Дакоты з поўначы на поўдзень цячэ рака Мізуры, якая тут утварае каньён глыбінёй да 150 м. На ўсход ад ракі знаходзяцца чарназёмныя прэрыі, на захад — Вялікія раўніны.

## Гісторыя
Першымі тэрыторыю сучаснай Паўднёвай Дакоты дасьледавалі ў XVIII стагодзьдзі французы. У 1743 годзе гэтая тэрыторыя была абвешчаная францускай. Яна ўвайшла ў склад вялікай калёніі Люізіяны. У 1803 годзе Францыя прадала Люізіяну ЗША. Паўднёвая Дакота сталася часткай Злучаных Штатаў. Масавае засяленьне гэтай тэрыторыі пачалося ў 70-х гадах XIX стагодзьдзя, калі ў гарах Блэк-Хілз былі знойдзеныя запасы золата. У 1889 годзе Паўднёвая Дакота атрымала афіцыйны статус штату ЗША.

## Вонкавыя спасылкі
* The Official Home Page of South Dakota
* U.S. Census Bureau
* Photos of South Dakota — Terra Galleria
* South Dakota Profile
* Pictures of the Dakotas: Badlands and Theodore Roosevelt National Parks