open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Канцейка

**Канцейка** (*Кандыка*), **Кунцейка** (*Кунцік*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гундзіка, Кундзіка або Кунціка (Gundicho, Cundicho, Cunthicho) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) паходзіць ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Gontek (Guntek) і Guntko.

У Прусіі бытавала імя Гундыка (Гунтыка): *Gundico* (1384 год), *Guntike* (1419 год), *Guntiko* (1425 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Контеико Булшайтевичъ* (14 красавіка 1542 году); *Dawid Konteyko na miejscu Józefa Konteyki… Jan Martinowicz Kunteyko na miejscu Marcina Konteyki* (1667 год); *Jan Konteyko*, *Dawid Konteyko* (1690 год); *Hryszka Kondyka* (1704 год).

## Носьбіты
* Сымон Мацеевіч Канцяйковіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1595 годзе

Канцейкі — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці

Кунцікі — літоўскі шляхецкі род.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вісконт

**Вісконт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вісагунд, Вісігунда або Вісгунд, пазьней Вісгонда (Wisagund, Wisigunde, Wisgund, Wisgonda) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віс- (-віз-, -веш-) (імёны ліцьвінаў Вісігерд, Вісімунт, Вішымут; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад гоцкага wis 'мудры, абазнаны', а аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'. Такім парадкам, імя Вісконт азначае «мудрасьць бітвы».

У Польшчы бытавала імя Вісканта (Вісконта): *Wiscanta* (1329 год). 

У Прусіі адзначалася імя Віскант: *Wiskant* (1361 год). Апроч таго, у Прусіі бытавала прозьвішча Wiskandt (Wiskant), у ваколіцах Мэмэлю адзначалася прозьвішча Wieskand.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *боярину виленскому Товтвилу Висконтовичу* (10 жніўня 1495 году); *Висконт [[Адзейка|Едейкович]]* (1538 год); *Symon Wiskont* (1690 год); *Jan Wiskont… Andrzey Wiskont* (2 сакавіка 1758 году); *Rafał Wiskont* (19 лютага 1764 году); *Jerzy Wiskont* (1784 год).

## Носьбіты
* Таўтвіл Вісконтавіч — віленскі баярын, які ўпамінаецца ў 1495 годзе

Вісканты (Вісконты) — літоўскі шляхецкі род.

Як памяншальную форму ад імя Вісконт разглядаюць імя палачаніна Віскошы (*Вискоша полоца(нинъ)*), надпіс зь якім той пакінуў у XII стагодзьдзі ў катэдры Святога Марціна ў Люцы.

## Глядзіце таксама
* Віс
* Гунт

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Лейбарысцкая партыя (Мальта)

**Лейбарысцкая партыя** () — адна зь дзьвюх асноўных палітычных партыяў Мальты. Паводле палітычнага спэктру мае левы ўхіл.

Партыя была заснавана ў 1920 годзе як палата працы невялікай групай прафзьвязаў. Ейны вядомы сябра Пол Бафа займаў пасаду першага прэм’ер-міністра ад партыі паміж 1947 і 1950 гадамі. Ідэалягічна партыя арыентавалася на дэмакратычны сацыялізм і іншыя кірункі лявіцы да пачатку 1990-х гадоў, пасьля чаго перайшла на рэйкі сучасанай заходняй сацыял-дэмакратыі. За часам кіраваньня Джозэфа Муската партыя перайшла да больш цэнтралісцкай пазыцыі, прымаючы палітыку трэцяга шляху. Раней партыі лічылася прыхільніцай эўраскептыцызму, але сёньня, паводле свайго ж сьцьверджаньня, займае праэўрапейскую пазыцыю і ёсьць сябрам партыі эўрапейскіх сацыялістаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Мальты
Кантрым

**Кантрым** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Контрым**.

## Паходжаньне

Гандарым (Gondarim) і Рымігунда (Rimigunda) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) паходзіць ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва', а аснова -рым- (імёны ліцьвінаў Рымель, Рыман, Рымунд; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) — ад гоцкага rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'. Апроч таго, адзначалася германскае імя Contramus (Cont-ramus), Cunterammus.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Петръ Контримович*, *Ленартъ Контримовичъ*, *Янъ Конътрымовичъ*, *Петръ Кантримович… Кгедминъ Кантримович… Мартинъ Контримовичъ… Контримъ Минялъкович*, *Конътримъ Домеиковичъ* (1528 год); *къ [[Абольцы|Обольцомъ]]… пустовъщизны королевое ее милости наймя Конътрымовъщизны… земли Конътрымъское* (6 чэрвеня 1532 году); *боярина [[радунь]]ского… Ленарта Контримовича* (12 ліпеня 1534 году); *Контрим [[Рымгайла|Римкгейлович]]* (1538 год); *Юръи Болтромеевичъ Контрымъ*, *Янъ Контримъ хоружий бывший Радунский* (1567 год); *Wawrzyniec Kontrym* (6 студзеня 1700 году); *przez Antoniego Kontryma* (4 лютага 1744 году); *Antoni Kontrym* (4 кастрычніка 1765 году).

## Носьбіты
* Пётар Кантрымавіч — баярын Вількамірскага павету, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Ленарт Кантрымавіч — радунскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Ян Кантрымавіч — вялёнскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Пётар Кантрымавіч — бяржанскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Гедзімін Кантрымавіч — бяржанскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Марцін Кантрымавіч — бяржанскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Кантрым Мінялкавіч — бяржанскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Кантрым Дамейкавіч — крожаўскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Ян Балтрамеевіч і Мікалай Янавічы Контрымы — вількамірскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1615 годзе
* Антон Контрым — шляхціч Наваградзкага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў 1765 годзе
* Ян Контрым — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, гараднічы амсьціслаўскі ў 1786—1793 гадох

Контрымы (Кантрымовічы) — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці.

Контрымы гербу Канапацкі — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

Контрымы (Kontrym) і Кантрымовічы (Kontrymowicz) — літоўскія шляхецкія роды з Троцкага павету.

Контрымы-Дамейкі, Контрымы-Церпілоўскія і Агінец-Кантрымовічы — літоўскія шляхецкія роды.

Контрым (Kontrym) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксаваліся прозьвішчы Гандрым, Гандрымовіч і Кунтрымовіч у летувізаванай форме.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Катрымаўшчына.

## Глядзіце таксама
* Кунт
* Рым

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Лейбарысцкая партыя

**Лейбарысцкая партыя** — назва, якую выкарыстоўваюць многія палітычныя партыі. Многія з гэтых партыяў зьвязаныя з прафзьвязным рухам ці прафзьвязамі наўпрост. Лейбарысцкія партыі могуць існаваць ва ўсім палітычным спэктры, але большасьць зь іх ёсьць левацэнтрысцкімі ці левымі партыямі.

* Аўстралійская лейбарысцкая партыя
* Барбадаская лейбарысцкая партыя
* Дамініцкая лейбарысцкая партыя
* Лейбарысцкая партыя Антыгуа і Барбуды
* Лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)
* Лейбарысцкая партыя (Мальта)
* Новазэляндзкая лейбарысцкая партыя
* Лейбарысцкая партыя Сент-Люсіі
* Маўрыкійская лейбарысцкая партыя
* Сацыял-дэмакратычная і лейбарысцкая партыя

*
Мальтыйскі ўнівэрсытэт

**Мальты́йскі ўнівэрсытэ́т** () — найвышэйшая адукацыйная ўстанова на Мальце. Тут рыхтуюцца ня толькі бакаляўры, але таксама асьпіранты. Установа ёсьць сябрам Эўрапейскай унівэрсытэцкай асацыяцыі, Асацыяцыі ўнівэрсытэтаў Садружнасьці, Утрэхцкай сеткі ды іншых аб’яднаньняў.

## Гісторыя
Папярэднікам сучаснага ўнівэрсытэту быў езуіцкі калегіюм, які быў створаны 12 лістапада 1592 году. Паміж 1595 і 1597 гады быў пабудаваны асобны будынак дзеля ўстановы. На сёньня ён вядомы як Валецкі кампус. Езуіты былі выгнаныя з Мальты ў 1768 годзе, і хоць іхняя маёмасьць была перайшла на балянс ордэну гасьпітальераў, каледж працягнуў сваю працу, а прафэсары захавалі свае пасады. Як Мальтыйскі ўнівэрсытэт ўстанова паўстала 22 лістапада 1769 году, калі вялікі магістар Мануэл Пінту да Фансэка падпісаў адпаведную пастанову. Унівэрсытэт ненадоўга перапыняў сваю працу за часам кіраваньня Франсіска Хімэнэса дэ Тэхады ў 1770-х гадах, але ягоны пераемнік Эмануэль дэ Раан-Пальдзю аднавіў працу ўнівэрсытэту ў 1779 годзе. За часам францускай акупацыі з 1798 па 1800 гады ўнівэрсытэт быў заменены Цэнтральнай школай, але ў пачатку XIX стагодзьдзя быў зноў адноўлены брытанцамі. З 1937 па 1974 гады ўстанова была вядомая як Каралеўскі ўнівэрсытэт Мальты.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Мальтыйскі ўнівэрсытэт
Нацыяналістычная партыя (Мальта)

**Нацыяналістычная партыя** () — адна зь дзьвюх асноўных палітычных партыяў Мальты. Гэта хрысьціянска-дэмакратычная і кансэрватыўная палітычная партыя. Апісваецца як цэнтралісцкая альбо правацэнтрысцкая партыя паводле палітычнага спэктру. Яна падтрымлівае сяброўства Мальты ва Эўрапейскім Зьвязе. У цяперашні час супрацьстаіць Лейбарысцкай партыі.

## Ідэалёгія
Нацыяналістычная партыя вылучылася з Антырэфармісцкай партыі, закладзенай Фартунатам Міцьці ў 1883 годзе, выступаючы супраць палітыкі падаткаабкладаньня брытанскіх уладаў, а таксама захадамі па разьвіцьці адукацыйных і судовых сыстэмаў за часам пэрыяду абмеркаваньня моўнага пытаньня ў краіне. У першай палове XX стагодзьдзе, як мяркуецца, партыя мела прыхільна ставілася да Франсіска Франка і фашыстоўскага ўраду Бэніта Мусаліні. Партыя падтрымлівала правы чалавека, але пакуль яны адпавядалі рыма-каталіцкага стаўленьня да іх. У далейшым партыя рушыла на больш цэнтрысцкія пазыцыі і стала больш прагрэсіўнай. Нацыяналістычная партыя выступала супраць увядзеньня разжэнстваў на Мальце ў 2011 годзе. Аднак з таго часу зьмяніла свой пункт гледжаньня на пазыцыю падтрымкі больш лібэральных ідэяў. Розныя фракцыі ў Нацыяналістычнай партыі выступаюць супраць ЛГБТ, але большасьць ейных парлямэнцкіх групаў прагаласавала за ўхваленьня аднаплоцевых шлюбаў у 2017 годзе. За апошнія некалькі гадоў партыя стала вельмі разнастайнай, а ейная ідэалёгія больш размытай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Мальты
Кунейка

**Кунейка** (*Кунек*, *Кунік*), **Канейка** (*Коніка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Хуніка або Куніка, пазьней Кунэка або Конэка (Chunico, Kuniko, Kunecke, Konneke, Konike) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -кон- (-кун-) (імёны ліцьвінаў Кондрут, Конрад, Якун; германскія імёны Cundrud, Konrad, Acun) паходзіць ад гоцкага koni- 'адважны' або германскага kunja, kuni '(хтосьці) з годнага, шляхецкага роду'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Kunke, Kunko, Konko.

У Прусіі бытавала імя Куніка: *Kuneco* (1364 год), *Kunike* (1396 год).

Германскае імя Conike гістарычна бытавала ў Рызе.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *nobilibus viris… Rodzywylo Koneykowycz* (8 траўня 1496 году); *cum cmetonibus… Misko Kunikowicz* (15 сакавіка 1497 году); *Kuniek a Sziemion Hrynczewiczy* (1558 год); *Thruchon Kunikowicz* (1561—1566 гады); *Maczko Koniko* (1563 год); *Jakub Kuneyko* (1667 год); *Daniel Kuneyko* (1690 год); *Kazimierz Kuneyko* (24 чэрвеня 1695 году); *p. Kuneyko* (1784 год).

## Носьбіты
* Радзівіл Канейкавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1496 годзе
* Крыштаф Кунейка — уніят Мытлянскай парафіі, які ўпамінаецца ў 1829

Кунейкі — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці.

Канэйка (Konejko) і Каніка (Konika) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бэрнард Грэк

**Бэрнард Грэк** (; 8 чэрвеня 1971) — мальтыйскі палітык і праўнік, лідэр Нацыяналістычнай партыі. Пазыцыянуе сябе як дзейнага верніка-каталіка.

## Біяграфія
Нарадзіўся 8 чэрвеня 1971 году ў Паале ў сям’і Джона і Фрыды Грэка. Навучаўся на адваката і спэцыялізаваўся на грамадзянскім праве, асабліва на разглядах сямейных справах. У палітыку ўвайшоў у 2011 годзе, калі браў удзел у кампаніі супраць легалізацыі разжэнства на Мальце. Больш актыўную ролю пачаў гуляць пазьней, асабліва ў 2018 годзе, калі пачаў супрацу з Нацыяналістычнай партыі. У жніўні 2020 году перамог ва ўнутрыпартыйным галасаваньні за лідэрства ў партыі, зьмяніўшы на пасадзе старшыні Адрыяна Дэлію. У 2022 годзе ў якасьці кіраўніка партыі браў удзел у парлямэнцкіх выбарах, але ягоная партыі атрымала паразу, саступіўшы лідэрства Лейбарысцкай партыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мальтыйскія палітыкі
Мар’ян Янкайтыс

**Мар’ян Янкайтыс** (; 20 траўня 1931, Аўгустаў — 4 красавіка 2004, Варшава) — польскі актор, тэатральны рэжысэр, паэт, скульптар, пэдагог. Заснавальнік і шматгадовы дырэктар варшаўскага тэатру «Рампа».

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і настаўнікаў. Бацька — Геранім Янкайтыс — у кастрычніку 1939 року арыштаваны і закатаваны НКУС. Старэйшы брат Мар’яна — падхарунжы Войска Польскага Браніслаў — загінуў у верасьні 1939 падчас бітвы з савецкімі войскамі. 13 красавіка 1940 року маці Марыю, Мар’яна, ягонага брата Яна і чатырох сёстраў: Гелену, Гражыну, Зоф’ю і Тэрэсу — вывезьлі ў калгас у Паўночным Казахстане, у ваколіцы Петрапаўлаўску і Какшатаў.

У Польшчу сям’я змагла вярнуцца толькі праз 6 гадоў катаргі, 30 сакавіка 1946. Пасялілілся ў Варшаве, дзе Мар’ян пайшоў у Агульнаадукацыйны ліцэй імя Баляслава Ліманоўскага. Скончыўшы, у 1950—1952 роках вывучаў русістыку на Філялягічным факультэце Варшаўскага ўнівэрсытэту, а пасьля паступіў у Дзяржаўную вышэйшую тэатральную школу (ДВТШ) імя Аляксандра Зэльвяровіча (на эстрадна-акторскім аддзяленьні). Скончыў навучаньне з адзнакаю ў 1957.

У 1957—1959 роках выступаў у варшаўскім тэатры «Buffo», у 1959—1961 — у тэатры «Syrena», у 1961—1969 — у Народным тэатры і Новым тэатры. У 1961 быў рэжысэрам першага Конкурсу польскай песьні ў Варшаве. У 1965 разам з Войцехам Млынарскім, Ежы Дэрфэлем і Рэнай Рольскай заснаваў тэатрык «Dreszczowiec». Быў канфэрансье на Фэстывалі савецкай песьні ў Зялёнай Гуры.

У 1974 зарганізаваў музычна-эстрадны Тэатар на Таргоўку (будучая «Рампа») і быў ягоным галоўным дырэктарам і мастацкім кіраўніком. 27 гадоў выкладаў у ДВТШ курс інтэрпрэтацыі эстраднай песьні.

Па ўвядзеньні ваеннага стану звольнены з пасады дырэктара тэатру. Не жадаючы граць акторскія ролі, заняўся мэталаплястыкай і дэкаратыўна-прыкладным мастацтвам (здаў рамесьнічкі экзамэн). У скульптуры й інкрустацыі мэталам драўляных абразоў і помнікаў яму дапамагала жонка, сьпявачка Рэна Рольская, якая таксама сышла з эстрады.

Пасьля 1989, калі быў адноўлены Зьвяз сібіракаў, пісаў вершы, пераважна прысьвечаныя пакутам польскіх сасланцаў у Сібіры і ў Казахстане.

Памёр у Варшаве, пахаваны на камунальных Павонзкаўскіх могілках.

## Сям’я
У 1965 року ажаніўся з Рэнай Рольскай. У 1972 у іх нарадзіўся сын Гжэгаж, аўтар вокладак ды ілюстрацый амаль да ўсіх кніг свайго бацькі.

## Памяць
У 2005 адной з вуліцаў у цэнтры Аўгустава нададзенае імя Мар’яна Янкайтыса.

## Прэміі і ўзнагароды
* Залаты Крыж Заслугі (1977)
* Заслужаны дзяяч культуры Польшчы (1979, 1997, 2001)
* Залатая адзнака «За заслугі для Варшавы» (1980)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мар’ян Янкайтыс на бачыне Зьвязу сібіракаў 

Катэгорыя:Сябры Зьвязу сібіракаў
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым Крыжам Заслугі
Катэгорыя:Польскія тэатральныя акторы
Катэгорыя:Польскія тэатральныя рэжысэры
Катэгорыя:Польскія скульптары
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Народнай Рэспубліцы
Мільмонт

**Мільмонт** (*Мэльмонт*, *Мільмунт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Міла (Milo) і Мунд або Монт (Mund, Mont) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -міл- (-мел-) (імёны ліцьвінаў Мілейка, Мельвід, Мілар; германскія імёны Milike, Melvid, Milehar) паходзіць ад гоцкага mildeis 'мяккі, прыязны', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Адзначалася старажытнае германскае імя *Mallamundus (Malla-mundus), Malmund (магчыма, пазьнейшае Malmont).

Германскае (паўночнагерманскае) паходжаньне літоўскага шляхецкага прозьвішча Мілімант (Milimont) сьцьвярджалася яшчэ ў артыкуле «Жамойць» Усеагульнай энцыкляпэдыі Самуэля Аргельбранда (1868 год).

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

У Прусіі бытавала імя Мунтыміл: *Munthemil* (1289 год); *Muntemil* (1299 год), *Muntmille* (1334 год), *Montemyle* (1392 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *бояре ясвонские на имя… Евнивил Милмонтовичъ* (30 траўня 1496 году); *Jakub Milmunt* (1662 год); *Milmont… Mikołaj Milmont… Samuel Milmont… Jana Milmonta… Stanisław Szymowicz Milmont* (1667 год); *Zachariasz Milmont*, *Paweł Milmont*, *Pani Jagnieszka Kuszłeykówna Aleksandrowa Milmontowa* (1690 год); *Marianna Melmont* (1725 год); *Dominik Milmont* (16 красавіка 1764 году); *Jerzy Milmont* (9 лютага 1785 году); *Marianna Milmontt* (1794 год).

## Носьбіты
* Еўнівіл Мільмонтавіч — ясвойнскі баярын, які ўпамінаецца ў 1496 годзе
* Бартламей Мільмант (*Bartłomiej Milmont*) — навучэнец Папскай сэмінарыі ў Вільні ў пачатку XVIII стагодзьдзя

Мільмонты (Мільманты, Міліманты) — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці.

## Глядзіце таксама
* Міл
* Мунд

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Энрыка Міццы

**Энрыка (Нэрык) Міццы** (; , Валета, Мальта — , Паала, Мальта) — мальтыйскі дзяржаўны дзяяч, 7-мы прем’ер-міністар Мальты (26 верасьня 1950 — 20 сьнежня 1950).

## Жыцьцяпіс
У 1903 годзе навучаўся ў сэмінарыі на востраве Гоца, пазьней у каледжы. З 1906 году навучаўся юрыспрудэнцыі ва ўнівэрсытэтах Рыму (Ля Сапіенца) і Ўрбіну (Урбінскі ўнівэрсытэт). У 1915 годзе Міццы ўпершыню быў абраны дзяржаўную Раду, а ўжо ў 1917 годзе ён быў арыштаваны па абвінавачваньні ў падрыўной дзейнасьці супраць Вялікабрытаніі і быў прысуджаны да аднаго года папраўчых работ.

У 1921 годзе Энрыка Міццы стварыў дэмакратычную нацыяналістычную партыю, якая ў 1926 годзе з *Unione Politica Maltese* аб’ядналася ў адзіную нацыяналістычную партыю. Італьянамоўны Міццы падтрымліваў цесныя сувязі з Італіяй, выступаў за далучэньне Мальты да Італіі, якая ў Другой сусьветнай вайне была саюзьніцай Нямеччыны, а Мальта ж знаходзілася пад брытанскім пратэктаратам. У 1932—1933 гадах займаў пасады міністра сельскай гаспадаркі, рыбалоўства і міністра адукацыі. У канчатковым выніку гэта прывяло да таго, што ў 1940 годзе Міццы быў арыштаваны, а ў 1942 годзе сасланы ва Ўганду. Вярнуцца ён змог толькі 8 сакавіка 1945 году, а ўжо 15 сакавіка прысутнічаў на пасяджэньні Мальтыйскай Рады. У 1947—1950 гадах зьяўляўся лідэрам парлямэнцкай апазыцыі.

У 1950 годзе стаў прэм’ер-міністрам, узначаліўшы кааліцыйны ўрад, але неўзабаве памёр, не прабыўшы на пасадзе і трох месяцаў. Да гэтага часу ён зьяўляецца адзіны прэм’ер-міністрам у гісторыі Мальты, які памёр пры выкананьні абавязкаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валеце
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Мальты
Мангайла

**Мангайла**, **Мангейла** (*Мангель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Манегела або Манігель (Manegelle, Manigel, Mannigel) і Гайламан або Гельман (Gailamanns, Gelman) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) паходзіць ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'.

У Памор’і адзначалася прозьвішча Mannigel.

У Прусіі бытавала прозьвішча Mangel, у ваколіцах Мэмэлю — Manigel. 

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Манігель (Manigel, Mannigel, Manygiel).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Монъкгаилова земля* (1440—1492 гады); *Кгинцевичи, Монгаило а Станко* (11 лютага 1496 году); *бояре ясвонские на имя… а Монгаило [[Даўят (імя)|Довъятовичъ]]* (30 траўня 1496 году); *listy Stephana Mongieiłowicza szliachcica trockiego* (каля XV—XVI стагодзьдзяў); *Michaele Mangaylowicz* (9 студзеня 1522 году); *Станислав Монкголовичъ*, *Довкгялъ Монкгяиловичъ*, *Петръ Монкгяловичъ* (1528 год); *Станиславовое Монкгейловича Луцеи Олехновны… Станиславъ тот Монкгейловичъ* (чэрвень 1541 году); *y Mangielewicza* (27 ліпеня 1553 году); *въ бояръ Троцкого повету въ Монкгейловичовъ* (23 сьнежня 1558 году); *Павелъ Александровичъ з Монкгеловичъ… Балтромей Стасевичъ з Монкгеловичъ… Мартинъ Сарафиновичъ з Монкгеловичъ… Янъ Богушевичъ з дворца отчизного Монкгеловичъ* (1567 год); *Piotr Mongayło na miejscu rodzicielki Marianny Mongayłowej… Stanisław Mongayłło z Mongajłów… Bartłomiej Mongayło* (1667 год); *do jmci pana Mangayła… Mągayły… Mągayło* (3 лістапада 1707 году).

## Носьбіты
* Станіслаў Мангайлавіч — гедройцкі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Даўгайл Мангайлавіч — вількійскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Пётар Мангайлавіч — бяржанскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Мікалай Войцехавіч, Павал Юр’евіч і Станіслаў Шымкавіч Мангайловічы — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1581 і 1600 гадох

Мангайлы — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці.

Мангела (*Mangiela*, *Mongiela*) — прозьвішча, гістарычна зафіксанае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

Мангейловіч (Mongejlowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У 1690 годзе ўпаміналіся мясцовасьці Мангайлавічы і Мілашавічы Мангайлы ў Жамойцкім старостве.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Мангелішкі.

## Глядзіце таксама
* Ман
* Гайла

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мангін

**Мангін**, **Манген** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Монгін**.

## Паходжаньне

Манікін (Mannikin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) паходзіць ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек', а аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) — ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'). Апроч таго, у германскіх імёнах адзначаецца суфікс-пашыральнік -кін (-кен).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *homines… Monginowicz* (10 ліпеня 1463 — 12 ліпеня 1467 году); *homines… Monginowicz Jurgis* (8 красавіка 1478 году); *Malcher Mągin* (1667 год); *Antoni Mongin* (10 лютага 1779 году); *Jan Mongin*, *Maciej Mongin*, *Mongin Jerzy z Stankun* (11 лютага 1784 году); *JMM panów… Mągina… JM pana Mągina* (1784 год); *Józef Mongin* (7 лютага 1785 году); *Andrzej Mongin* (9 лютага 1785 году); *Wincenty Mongin*, *Jerzy Mągien*, *Michał Mongin, Wincenty Mongin* (6 лютага 1786 году); *Józef Mongin, strażn. pow. kow.* (18 жніўня 1788 году); *Jan Mongin, Joachim Mongin, Joachim Mongin*, *Joachim Mongin… Wincenty Mongin*, *Józef Mągień*, *Józef Mongin, komornik pow. kow.* (10 лютага 1791 году); *Kazimierz Manginowicz* (1798 год).

## Носьбіты
Мангіны гербаў Габданк і Яліта — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету, які меў уладаньні на Жамойці

Монгіны (Mongin) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Багдановічы-Монгіны — літоўскі шляхецкі род.

Монгін (Mongin) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Глядзіце таксама
* Ман
* Гіна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Міжземнаморская група

**Міжземнаморская група** — альянс дзяржаваў-удзельніц Эўразьвязу з выхадам да Міжземнага мора, заснаваны ў сьнежні 2013 году.

На 2023 год у склад групы ўваходзіла 9 дзяржаваў: Грэцыя, Гішпанія, Італія, Кіпр, Мальта, Партугалія, Славенія, Францыя і Харватыя.

## Гісторыя
Датай неафіцыйнага стварэньня Міжземнаморскай групы можна лічыць 17 сьнежня 2013 году, калі ў Брусэлі міністры замежных спраў Кіпру і Гішпаніі выступілі з ініцыятывай аб забесьпячэньні ўзгодненасьці ў разьвязаньні пытаньняў, якія ўяўляюць агульны інтарэс у рамках Эўразьвязу. Тады было вырашана, што група будзе праводзіць штогадовыя нарады на ўзроўні міністраў.

Першая такая сустрэча павінна была прайсьці ў Грэцыі ў 2014 годзе, падчас яе старшынства ў Радзе ЭЗ, але замест гэтага адбылася 14 красавіка ў Алікантэ. Другая сустрэча адбылася ў лютым 2015 году ў Парыжы. У лютым 2016 году на Кіпры адбылася трэцяя міністэрская сустрэча Міжземнаморскай групы, на якой таксама прысутнічаў Генэральны сакратар Саюзу для Міжземнамор’я Фаталах Сіджылмасі. Міністры замежных спраў абмеркавалі пытаньні бясьпекі і стабільнасьці ў Паўночнай Афрыцы і на Блізкім Усходзе, а таксама ўрэгуляваньне міграцыйнага крызысу.

Свой першы афіцыйны саміт група правяла 9 верасьня 2016 году ў зале Запіён у Атэнах (Грэцыя). Па выніках саміту была апублікаваная Атэнская дэклярацыя, якая заклікае да інвэстыцый з мэтай разьвязаньня праблемы беспрацоўя сярод моладзі і падтрымкі эканамічнага росту, а таксама да ўмацаваньня супрацоўніцтва краін ЭЗ па пытаньнях бясьпекі і міграцыі.

У 2021 годзе падчас візыту прэм’ер-міністру Славеніі Янеза Яншы ў Грэцыю было абвешчана, што яго краіна, якая падтрымліваецца Францыяй, Гішпаніяй і Грэцыяй, таксама далучыцца да групы. Дэлегацыі Харватыі і Славеніі ўпершыню прынялі ўдзел на саміце групы ў Атэнах 17 верасьня 2021 году.

## Дзяржавы-ўдзельніцы
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (з 2021 году)
*  (з 2021 году)

## Саміты
* 9 верасьня 2016 — Афіны, Грэцыя
* 28 студзеня 2017 — Лісабон, Партугалія
* 10 красавіка 2017 — Мадрыд, Гішпанія
* 10 студзеня 2018 — Рым, Італія
* 29 студзеня 2019 — Нікасія, Кіпр
* 14 чэрвеня 2019 — Валета, Мальта
* 10 верасьня 2020 — Грасэта-Прунья, Францыя
* 17 верасьня 2021 — Афіны, Грэцыя

## Крыніцы

Катэгорыя:Міжурадавыя арганізацыі
Катэгорыя:Міжнародныя эўрапейскія арганізацыі
Катэгорыя:Паўднёвая Эўропа
Катэгорыя:Замежная палітыка Кіпру
Катэгорыя:Замежная палітыка Францыі
Катэгорыя:Замежная палітыка Гішпаніі
Катэгорыя:Замежная палітыка Італіі
Катэгорыя:Замежная палітыка Партугаліі
Катэгорыя:Замежная палітыка Грэцыі
Катэгорыя:Замежная палітыка Мальты
Катэгорыя:Замежная палітыка Славеніі
Катэгорыя:Замежная палітыка Харватыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2013 годзе
Вілікар (імя)

**Вілікар** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Вілікар (Wilicar) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага wilja 'воля' і kaurus 'цяжкі, важкі'.

## Носьбіты
* Вілікар ( па 765) — арцыбіскуп В'ен

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Адэадат II (папа рымскі)

**Адэадат II O.S.B.** (), таксама *Дэўсдэдыт II* (); ? — 17 чэрвеня 676) — 77-ы Папа Рымскі (672—676).

## Пантыфікат
Нарадзіўся ў Рыме, Бізантыйская імпэрыя. Быў манахам-бенедыктынцам у рымскім кляштары сьвятога Эразма на гары Цэліё. Першы з пап, які пачаў датаваць падзеі свайго пантыфікату. Сваю дзейнасьць ён прысьвяціў паляпшэньню манаскай дысцыпліны й барацьбе з манафеліцкай ерасьсю. З-за гэтага ён канфліктаваў з афіцыйным Канстантынопалем. Ён даў Вэнэцыі права самастойна абіраць дожа. Адрэстаўраваны сабор Сьвятога Пятра, дадзены патранат Кентэрберыйскаму абацтву сьвятых апосталаў Пятра і Паўла, вызваліл Мармуцьерскае абацтва ад падпарадкаваньня мясцовым біскупам. Захаваліся лісты папы да Кентэрберыйскага й Мармуцьерскага абацтваў.

Памёр у Рыме. Пахаваны ў саборы Сьвятога Пятра. У некаторых крыніцах згадваецца як сьвяты Каталіцкай Царквы, але не ўключаны ў «Acta Sanctorum». Дзень памяці — 26 чэрвеня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Shahan, Thomas. Pope St. Adeodatus // *The Catholic Encyclopedia*. Vol. 1. New York: Robert Appleton Company, 1907.
Гіганты

[thumb|Гігант [Гратыён, які змагаецца з Артэмідай. Рэльеф. Ватыкан]]

**Гіга́нты** (стар.-грэч.: *Γίγαντες*; адз. л. *Γίγας*) — у старажытнагрэцкай міталёгіі веліканы.

У Гесыёда гіганты зьяўляюцца бажаствамі, сынамі Геі (Землі), якая была аплоднена кроплямі крыві, якія ўпалі з адрэзаных палавых органаў Урана (Неба), а таксама семем свайго другога мужа - жорсткага й жудаснага бажаства Тартара.

Па Гамэру, дзікія, велічэзныя й роднасныя багам істоты (пароджаны Геяй); іх цар Эўрымедон быў забіты багамі, з усім народам, за зьнявагу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія легендарныя істоты
Вілікар

**Вілікар** (; ? — па 765) — арцыбіскуп В'ен.

## Біяграфія
Стаў арцыбіскупам каля 740 году. Аднак у пачатку 740-х гадоў, відаць, адмовіўся ад гэтай годнасьці і пайшоў у абацтва Сэн-Морыс. У 762 годзе падпісаўся на сынодзе ў Атыньі як «Вілікар, біскуп кляштару Сэн-Морыс». 8 кастрычніка 765 году фігуруе ў даравальнай грамаце як «біскуп Вілікар, які кіруе супольнасьцю», то бок быў абатам кляштару Сэн-Морыс.

## Глядзіце таксама
* Вілікар (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія біскупы
Шапавалаў

**Шапава́лаў (жаночая форма Шапава́лава)** — прозьвішча, утворанае ад назвы прафэсіі шапавала. Вядомыя носьбіты:

* Алег Шапавалаў (1963—2021) — украінскі дзяржаўны дзяяч.
* Аляксандар Шапавалаў (1871—1942) — расейскі рэвалюцыянэр.
* Валер Шапавалаў ( 1976) — украінскі футбаліст, трэнэр.
* Віктар Шапавалаў ( 1965) — расейскі аўтагоначнік.
* Дзяніс Шапавалаў ( 1999) — канадзкі тэнісіст.
* Зьміцер Шапавалаў ( 1993) — беларускі хакеіст.
* Іван Шапавалаў (1907—1941) — беларускі савецкі пісьменьнік.
* Уладзімер Шапавалаў (1948—1995) — савецкі хакеіст.
* Яўген Шапавалаў (1904—1977) — савецкі вайскавод.

## Глядзіце таксама
* Шапавал
* Шапавалава
* Шапавалаўка
* Шапаваленка
Джэбраільскі раён

**Джэбраільскі раён** () — раён у паўднёва-заходняй частцы Азэрбайджану. З 1993 году паўднёва-заходняя частка раёну кантралявалася непрызнанай Нагорна-Карабаскай Рэспублікай. Згодна з рэзалюцыяй Рады Бясьпекі ААН дадзеныя тэрыторыі разглядаліся як акупаваныя армянскімі сіламі. Падчас Другой Карабаскай вайны раён вярнуўся пад кантроль Азэрбайджану.

Адміністрацыйны цэнтар — горад Джэбраіл.

## Славутасьці
На тэрыторыі раёну паміж вёскай Худафэрын (Худаярлы) і пасёлкам Кумрак разьмешчаны сярэднявечныя Худафэрынскія масты. У горадзе Джэбраіл да вайны знаходзілася лазьня Султана Алахвэрдзі, у сяле Худафэрын — круглая і васьмікутная грабніцы XIX стагодзьдзя, у сяле Шыхляр — круглая грабніца XIV стагодзьдзя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раёны Азэрбайджану
Гедмонт

**Гедмонт** (*Кадзімонт*, *Кедмонт*), **Гемонт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Ге́дмант**.

## Паходжаньне

Гадамунд (Gadamundus, Gadmund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гед- (-гад-, -гід-) (імёны ліцьвінаў Гедзень, Гедвін, Гедрык; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gederich) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', ісьляндзкага geð 'нораў, тэмпэрамэнт' або гоцкага gadiliggs 'сваяк, родзіч', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Таксама адзначаліся старажытныя германскія імёны Gemundus (падобная трасфармацыя: Людамонт > Лютмонт > Люмонт) і Gedelmunt.

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Stanislao Cadimontowicz de [[Сьвір (мястэчка)|Swir]]* (15 сакавіка 1497 году); *Воитко Гемонтовичъ*, *Добъко Кгедмонътовичъ* (1528 год); *Adam Giedmant, Kazmosz [s] Giedmant… Ambrosius Gedmont*, *Ambroży Giedmont* (20 кастрычніка 1655 году); *Razmus Giedmont… Stanisław Walentynowicz Giedmont* (1667 год); *Jerzy Giedmont*, *Chryzostom Giedmont*, *Daniel Giedmont* (1690 год); *Jan Giedmontt* (1820 год).

## Носьбіты
* Войтка Гемонтавіч — відуклеўскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году 
* Добка Гедмонтавіч — крожаўскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Павал Кедмонтавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1538 годзе
* Марцін Янавіч Гедмантовіч — вялёнскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1585 годзе

Гедманты — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці.

## Глядзіце таксама
* Геда
* Мунд

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мардва

**Мардва́** (, ), таксама **мардві**́**ны** або **мардо́ўцы** — фіна-вугорскі народ, які дзеліцца на два субэтнасы — макшане (мокша) і эрзяне (эрзя). Паводле некаторых дасьледнікаў макшане і эрзяне зьяўляюцца асобнымі мардоўскімі народамі. 

Слова «мардва» ёсьць экзаэтнонімам. Саманазва макшан — макш. *мокшэт* , эрзян — эрз. *эрзят*. Размаўляюць на макшанскай і эрзянскай мовах, якія адносяцца да блізкароднасных мардоўскіх моў волска-фінскай падгрупы фіна-вугорскай галіны ўральскай моўнай сям’і Этнаграфічныя групы: эрзян —  і , макшан — . Пражываюць, у асноўным, у Маскоўшчыне: каля трэці   — у Мардовіі, а таксама ў суседніх абласьцях: Ніжагародзкай, Пензенскай, Тамбоўскай, Разанскай, Самарскай, Маскоўскай. Вернікі — у асноўным праваслаўныя, ёсьць таксама прыхільнікі  і веры макшан, малакане.

## Крыніцы

Катэгорыя:Этнасы Эўропы
Катэгорыя:Этнічныя групы Расеі
Катэгорыя:Фіна-вугорскія народнасьці
Мокша (народ)

**Мо́кша**, **макша**́**ны** () — фіна-вугорскі народ, карэннае насельніцтва Сярэдняга Паволжа, у прыватнасьці Рэспублікі Мардовія.

Згодна з прынятай у Расейскай Фэдэрацыі афіцыйнай нацыянальнай наменклятурай, мокша — этнічная група мардвы; на думку некаторых мокшанскіх арганізацый, яны зьяўляюцца асобнай нацыяй.

Мокшы — тыповыя эўрапейцы зь перавагай паўночначарнаморскага антрапалягічнага тыпу. Макшанская мова  — падгрупа фіна-волскіх моваў фіна-вугорскай моўнай групы. Разам з эрзянскай мовай яна ўтварае падгрупу так званых «мардоўскіх» моваў. Згодна з найноўшымі генэтычнымі дасьледаваньнямі, адзінага мардоўскага народа няма, а ёсьць два неэтнасы — мокшы і эрзя, якія не маюць агульнага паходжаньня.

З 1950-х гадоў колькасьць мокшы ў Мардовіі і Маскоўшчыне няўхільна скарачаецца. Сярод прычын: закрыцьцё макшанамоўных школ, міграцыя за межы Мардовіі, эканамічная дэпрэсія, прапаганда нацыянальнага нігілізму. Большасьць сучасных макшанаў двухмоўныя (размаўляюць на макшанскай і маскоўскай мовах), хоць да Другой сусьветнай вайны панаваў макшанска-эрзянскі і макшанска-татарскі білінгвізм [ *крыніца?* ] . Большасьць макшан вызнаюць праваслаўе, ёсьць таксама лютэране і прыхільнікі традыцыйнай рэлігіі — мокшэнь кой.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мардва
Эрас

**Эрас** (стар.-грэч.: * Ἔρως*, таксама **Амур**, у рымлян **Купідон**) — бог каханьня ў старажытнагрэцкай міталёгіі, неадлучны спадарожнік і памочнік Афрадыты, увасабленьне любоўнай цягі, якая забясьпечвае працяг жыцьця на Зямлі.

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Катэгорыя:Старажытнагрэцкая міталёгія
Катэгорыя:Каханьне
Пэрс (тытан)

**Пэрс** () — у старажытнагрэцкай міталёгіі малодшы тытан. Сын Крыюса й Эўрыбіі. Муж Астэрыі, бацька Гекаты. Зьяўляецца ўвасабленьнем разбурэньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Лачынскі раён

**Лачынскі раён** () — раён у паўднёва-заходняй частцы Азэрбайджану. З 1993 году паўднёва-заходняя частка раёну кантралявалася непрызнанай Нагорна-Карабаскай Рэспублікай. Згодна з рэзалюцыяй Рады Бясьпекі ААН дадзеныя тэрыторыі разглядаліся як акупаваныя армянскімі сіламі. Падчас Другой Карабаскай вайны раён вярнуўся пад кантроль Азэрбайджану. Пры гэтым, Лачынскі калідор, які забясьпечвае сувязь паміж Нагорным Карабахам і Армэніяй застаўся пад кантролем расейскіх міратворчых войскаў (да жніўня 2022 году).

Адміністрацыйны цэнтар — горад Лачын.

## Славутасьці
У раёне размешчаны такія архітэктурныя помнікі, як пячорны храм у сяле Гочаз (V ст.), маўзалей Меліка Аждара (XIV ст.) і безназоўны маўзалей (XVII—XVIII стст.) у сяле Джыджымлі, Кафір Гала (XVII ст.), маўзалей Султана Бабы, маўзалей шэйха Ахмэда і безымянны маўзалей (XIX ст.) у сяле Зэйва, мячэць у сяле Каракішлак (1718 г.), палац Султан Гамзы (1761 г.) у вёсцы Гюсюлю, мост праз раку Хакары (XVIII ст.), храм на рацэ Агаглан (XIX ст.), маўзалей у вёсцы Гюлебірд.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раёны Азэрбайджану
Лачын

**Лачын** (), да 1926 — **Абдаляр** — горад (з 1923 году) у Азэрбайджане, адміністрацыйны цэнтар Лачынскага раёну. Разьмешчаны на левым беразе ракі Акары, на паўднёва-заходніх схілах Карабаскага горнага сьцягу, на аўтадарозе Стэпанакерт — Гарыс, за 60 км ад Стэпанакерту.

## Гісторыя
Лачынскі калідор быў адзіным наземным маршрутам, які злучае Армэнію з Нагорным Карабахам у тых межах, у якіх ён існаваў у савецкі час як аўтаномная вобласьць у складзе Азэрбайджану. Непасрэднай мяжы з гэтай вобласьцю тагачасная Армянская ССР ня мела. З 1992 году ў выніку Карабаскай вайны горад Лачын знаходзіўся пад армянскім кантролем.

У адпаведнасьці з пагадненьнем, падпісаным паміж Армэніяй і Азэрбайджанам пасьля вайны ў Нагорным Карабаху ў 2020 годзе, абедзьве краіны павінны былі пабудаваць дарогі ў абыход Лачынскага калідору на працягу трох гадоў. Азэрбайджан у 2022 годзе здаў свой маршрут у эксплёатацыю і патрабаваў ад Армэніі зрабіць тое ж самае, а ад Расеі — вывесьці сваіх міратворцаў. 26 жніўня Азэрбайджан вярнуў горад. Азэрбайджанская армія разьмясьцілася ў Лачыне, пад кантроль таксама былі ўзятыя вёскі Забух і Сус.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Азэрбайджану
Нафталан

**Нафталан** () — горад рэспубліканскага падпарадкаваньня ў Азэрбайджане.

Разьмешчаны за 360 км ад Баку і за 48 км на паўднёвы ўсход ад другога па велічыні гораду краіны — Гянджы, на берагах ракі Нафталан, за 18 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Герань. У горадзе здабываецца лячэбная нафта — нафталана. У 1967 годзе пасёлак Нафталан атрымаў статус гораду.

## Гісторыя
Асновы лябараторнага дасьледаваньня ўласьцівасьцяў нафты і карысных выкапняў Нафталану былі закладзены ў 1926 годзе. З гэтага ж года ў зоне радовішча пачаў функцыянаваць спэцыялізаваны курорт «Нафталан». У 1936 годзе пры НДІ курорталёгіі ў горадзе Баку была створана лябараторыя для экспэрыментаў па вывучэньні біялягічнага дзеяньня нафталану.

У 1967 годзе пасёлак Нафталан атрымаў статус гораду. Пачынаючы з 1982 году горад ператварыўся ў месца для санаторна-курортнага адпачынку.

На тэрыторыі Нафталану функцыянуе некалькі гатэляў і санаторыяў. З 1991 году да 2021 году ўваходзіў у склад Гянджа-Газаскага эканамічнага раёну, а з 7 ліпеня 2021 году ўваходзіць у склад Гянджа-Дашкесанскага эканамічнага раёну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Азэрбайджану
Мангуд

**Мангу́д** (*Мангут*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Монгуд**.

## Паходжаньне

Мангод, Манегот, Мангот або Мангут (Mangodus, Mangod, Manegot, Mangodt, Mangut) і Гутман або Годман (Guotman, Godman) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) паходзіць ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек', а аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готалт, Готарт, Саўгут; германскія імёны Gotald, Gotard, Savegot) — ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *по Виленьскому повету, по Ошъменьскои стороне посланъ дворанинъ Павелъ Монъкгутовичъ* (каля 18 жніўня 1530 году); *панъ Якубъ Юрьевичъ Монкгудъ Поуслейский… Jakub Mongud Pousloyski* (4 сакавіка 1586 году).

## Носьбіты
* Якуб Юр'евіч Монгуд (Мангудовіч) Пуслоўскі (Пуслейскі) — зямянін Упіцкага павету, які ўпамінаецца ў 1586—1588 гадох
* Казімер Міхал Монгуд Пуслоўскі ( 1696) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падстолі рэчыцкі і харужы пінскі
* Войцех Монгуд Пуслоўскі (1762—1833) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, харужы пінскі

З XVII ст. прыдомкам Монгуд карыстаўся літоўскі шляхецкі род Пуслоўскіх гербу Шаліга.

## Глядзіце таксама
* Ман
* Гуда

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тройдзень (імя)

**Тройдзень**, **Тройдзен** (*Тройдзін*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Тродзін або Трудзен, пазьней Тродэн, Труйдэн, Труйтэн або Тротэйн (Trodinus, Truden, Trodden, Truiden, Truitjen, Trottein) і Тройтын (Troitín) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -друд- (-трут-, -трот-) (імёны ліцьвінаў Гаўдрут, Гендрута, Кондрут; германскія імёны Gautrude, Genedrudis, Cundrud) паходзіць ад гоцкага і германскага þruþs 'мажнасьць, веліч', іменная аснова дройт- (тройт-) — ад гоцкага drauhti 'вайсковы аддзел'. Існаваў старажытны шляхецкі род нямецкага паходжаньня Трэйдэны фон Трота (*Treyden*). У ВКЛ адзначалася бытаваньне германскага прозьвішча Трэйдэр: *Iacobo Treyder* (1 студзеня 1792 году).

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае усходнегерманскую этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, імя Тройдзень паходзіць ад старагерманскага treud- 'цяжар'.

Гісторык Павал Урбан у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» адзначае, што імя Тройдзень, мае славянскае паходжаньне (але выводзіць яго зь індаэўрапейскіх моваў). Павал Урбан зьвяртае ўвагу на ўспадкаваньне гэтага імя мазавецкімі князямі — нашчадкамі Гаўдземунды, дачкі вялікага князя літоўскага Тройдзеня.

У Прусіі бытавала імя *Tride*.

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Тройдан (Trojdan).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Троидеи… при животе Троиденеве… Троидени… Троидении… Тридъ* (Галіцка-Валынскі летапіс); *Konig Theuderin* (1278 год); *et Troydino Ducibus* (4 траўня 1278 году); *Traydene* (5 лютага 1286 году); *kunic Thoreiden* (Старэйшая рыфмаваная хроніка); *Boleslaus autem de Lithuana [[Гаўдымунда (імя)|Gaudemunda]], devotissima domina genuit Troydenum* (XIII ст.); *filio Troydeni ducis Mazovie… Boleslao filio Troydeni* (запісы пад 1333 і 1339 гадамі); *domino Symuito et domino Troydano, Ducibus Masouie* (30 красавіка 1334 году); *dominus Troydinus dux Mazovie* («Kalendarz Władysławski» пад 1341 годам); *Tridden dem littowe* (1372 год); *Nos Semouitus Troijdem Dei gratia Dux totius Terrae Masouiae* (14 сакавіка 1378 году); *Trojden… Troyden* (Хроніка Быхаўца); *Тройдень… Тройден* (Хроніка літоўская і жамойцкая); *p. Jerzy Treyden* (1690 год); *przez Michała Trejdana, dworzanina Szorcza, łowczyca bielskiego* (5 лютага 1765 году); *Michał Troydon x porucznik J.K.M., Onufry Troydon* (9 лютага 1785 году); *Michał Trayden, Onufry Trayden* (18 жніўня 1788 году); *Michał Tryden* (9 лютага 1791 году).

## Носьбіты
* Тройдзень (1220-я — 1282) — вялікі князь літоўскі
* Тройдзень I ( 1341) — князь чэрскі і варшаўскі
* Тройдзень II ( 1427) — князь плоцкі (супольна з братам)

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Кельбаджарскі раён

**Кельбаджарскі раён** () — раён у заходняй частцы Азэрбайджану. Адміністрацыйны цэнтар — горад Кельбаджар.

## Гісторыя
З 1993 году раён кантраляваўся непрызнанай Нагорна-Карабаскай Рэспублікай. Згодна з рэзалюцыяй Рады Бясьпекі ААН дадзеныя тэрыторыі разглядаліся як акупаваныя армянскімі сіламі. Армянскі батальён колькасьцю 500 чалавек кантраляваў вузкі Амарскі перавал, які зьяўляецца адзіным праходам праз Мураўдаг, і ўсю паўночную мяжу НКР. Гэтыя пазыцыі дазвалялі армянскім сілам весьці назіраньне за перамяшчэньнем азэрбайджанскіх войскаў на поўначы ад Кельбаджару, а таксама з зручнай пазыцыі зьбіваць самалёты. Кельбаджар меў стратэгічнае значэньне як для Армэніі, так і для Нагорнага Карабаху ў забесьпячэньні іх вадой — тут знаходзілася 85% вадазбору краю, а таксама бяруць пачатак рэкі, якія сьцякаюць у Сэван — Апра і Базарчай.

Падчас Другой Карабаскай вайны большая частка раёну вярнуўся пад кантроль Азэрбайджану.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раёны Азэрбайджану
Бібліятэка імя Ірэнэя Агінскага (Рэтаў)

**Публічная бібліятэка імя Ірэнэя Агінскага Рэтаўскага самакіраваньня** () — галоўная бібліятэка Рэтаўскага самакіраваньня, знаходзіцца ў Рэтаве (Летува). Фонд налічвае больш за 75 тыс. адзінак.

## Мінуўшчына
Першую бібліятэку ў Рэтаве заснавалі Агінскія: у 1855 року ў дакумэнтах яна згаданая ў родавым маёнтку . Па сьмерці ягонага сына  маёнтак заняпаў і неўзабаве згарэў разам зь бібліятэкай.

Датай заснаваньня грамадзкай бібліятэкі ў Рэтаве лічыцца 1937 рок. У 1950 яна стала раённай; у 1963  скасаваны, бібліятэка стала мескай. 1 верасьня 2000 року атрымала статус публічнай бібліятэкі Рэтаўскага самакіраваньня, да яе далучаныя 7 вясковых бібліятэкаў. У 2010 року бібліятэка атрымала назву імя Ірэнэя Агінскага. У 2016 року закрытая філія ў .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Рэтаў
Катэгорыя:Бібліятэкі Летувы
Тэртэрскі раён

**Тэртэрскі раён** () — раён у цэнтральнай частцы Азэрбайджану. Адміністрацыйны цэнтар — горад Тэртэр.

## Гісторыя
Першапачатковая назва Тэртэрскага раёну — Чапархана.

У 1994 годзе падчас Карабаскай вайны армяне пачалі буйнамаштабны наступ на тэрыторыю раёна, у прыватнасьці іх мэтай быў захоп райцэнтра — Тэртэра. Азэрбайджан змог утрымаць горад, аднак страціў кантроль над сёламі Сэйсулан, Талыш і Леванарх.

Падчас Другой Карабаскай вайны частка раёну вярнуўся пад кантроль Азэрбайджану. 3 кастрычніка 2020 году населеныя пункты Сугавушан і Талыш перайшлі пад кантроль Узброеных Сіл Азэрбайджану. Падчас вайны горад Тэртэр быў абстрэляны. Па словах кіраўніка выканаўчай улады Тэртэрскага раёну, з пачатку канфлікту на працягу месяца па раёне было выпушчана каля 15,5 тысяч снарадаў, у выніку абстрэлаў у раёне загінулі 17 мірных жыхароў, у тым ліку адно дзіця і адна жанчына, быў паранены 61 чалавек, цалкам разбураныя 133 дома, нанесены ўрон 14 школам, тром бальніцам, 18 адміністрацыйным будынкам, 65 шматкватэрным жылым дамам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раёны Азэрбайджану
Забіт Самедаў

**Забіт Самедаў** (,  г., с. Джандары, Грузінская ССР) — беларускі кікбаксёр азэрбайджанскага паходжаньня, які змагаецца ад клюбу «Патрыёт» (Менск, Беларусь) пад мянушкай «Маўглі».

## Тытулы
* Чэмпіён сьвету кікбоксінгу па вэрсіі WBC Muaythai (Чэчня, Грозны)
* 1-е месца ў чэмпіянаце сьвету па вэрсіі KOK 2010
* 1-е месца эўрапейскага Гран-пры К-1 у 2009 г.
* 2-е месца эўрапейскага Гран-пры К-1 у 2008 г.
* 2-е месца сусьветнага Гран-пры К-1 у Лас-Вегасе ў 2007 годзе
* Чэмпіён Rules Kick Tournament К-1 у Марсэлі ў 2007 г.
* Чэмпіён турніру K-1 Fighting Network ў Рызе ў 2006 годзе
* Чэмпіён вугорскага Гран-пры ў Дэбрэсэне ў 2006 годзе
* Чэмпіён сьвету па вэрсіі МФЛМ (IFMA) у 2006 годзе
* Чэмпіён сьвету ў аматарскім турніры па муай-тай па вэрсіі WMF ў Тайландзе ў 2006 годзе
* Чэмпіён Эўропы па кікбоксінгу па вэрсіі WKBF ў 2004 годзе
* Чэмпіён сьвету па тайскім боксе па вэрсіі WAKO ў 2004 г. (Украіна)
* «Кубак Крышталь», кікбоксінг, 2003 г. 2-е месца
* «Кубак Крышталь», кікбоксінг, 2002 г., чэмпіён
* Чэмпіён турніру Залаты кубак кікбоксінгу па вэрсіі WKBF BARS, 2002 г.
* Чэмпіён Эўропы па вэрсіі МФЛМ (IFMA), 2001 г.
* Чэмпіён сьвету па тайскім боксе на кубку сьвету па вэрсіі WAKO, 2000 г.

## Крыніцы

## Вонкавая спасылкі

* Афіцыйны сайт Забіта Самедава
* Самедаў на сайце беларускіх баявых мастацтваў
* Забіт Самедаў пабіў мільянера з Лос-Анджэлеса
* [Профіль Забіта Самедава на сайце [sherdog]]

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Грузіі
Катэгорыя:Беларускія кікбаксэры
Катэгорыя:Азэрбайджанскія кікбаксэры
Сьпіс рэзалюцыяў Рады Бясьпекі ААН па Нагорна-Карабаскім канфлікце

Падчас Нагорна-Карабаскага канфлікту былі прыняты чатыры рэзалюцыі Рады Бясьпекі ААН. Гэтыя рэзалюцыі не спасылаюцца на разьдзел VII Статуту Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў.

## Глядзіце таксама
* Канфлікт у Нагорным Карабаху у 2020 годзе
* Першая Нагорна-Карабаская вайна

Катэгорыя:Рэзалюцыі Рады Бясьпекі ААН
Катэгорыя:Нагорна-Карабаскі канфлікт
Прэспанскае пагадненьне

**Прэспанскае пагадненьне** (, ) гэта пагадненьне, дасягнутае 12 чэрвеня 2018 году Грэцыяй і Рэспублікай Македонія пад эгідай ААН, якое разьвязала доўгую спрэчку з нагоды назвы Македоніі шляхам перайменаваньня Македоніі ў Паўночную Македонію.

Пагадненьне было падпісана каля возера Прэспа, якое і дало яму назву, і было ратыфікавана парлямэнтамі абедзьвюх краін 25 студзеня 2019 году. Фактычна яна разблякавала магчымасьці Македоніі далучыцца да НАТА.

Прэспанскае пагадненьне не можа быць заменена ніякімі іншымі пагадненьнямі або дамовамі, а яго палажэньні зьяўляюцца юрыдычна абавязковымі для абодвух бакоў з пункту гледжаньня міжнароднага права і будуць заставацца ў сіле назаўжды.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* I. Janev, Prespa Agreement And Its Effects On Macedonian Right To National Identity: An Act of Ethno- Genocidal Termination of the National Identity, Lambert Academic Publishing 2021. ISBN 978-620-4-71741-8.https://web.archive.org/web/20211119123051/https://www.lap-publishing.com/catalog/details/store/gb/book/978-620-4-71741-8/prespa-agreement-and-its-effects-on-macedonian-right-to-national-identity:

Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Грэцыі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Падзеі 2018 году
Катэгорыя:Падзеі 17 чэрвеня