open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вазгір

**Вазгі́р** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Вожгір**.

## Паходжаньне

Васгер (Wasger) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова вас- (вос-, вес-) (імёны ліцьвінаў Васбут, Важгін, Васмунт; германскія імёны Wospot, Wesikin, Wassmundt) паходзіць ад стараверхненямецкага hwas 'востры, завостраны' або wasjan 'квітнець', а аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) — ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *отъ выгоновъ земянъ господарскихъ [[Расены|Росенскихъ]] Войтеха Возгира и Олехновичовъ… отъ земль Войтеха Вазгира* (5 верасьня 1568 году).

## Носьбіты
* Матыс Вожгір — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1589 годзе
* Як Мікалаевіч Вожгір — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1590 годзе

У XVI ст. існаваў маёнтак Важгіры (*Вожгири*) у Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Ваз
* Гера

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Дыпгальц

**Ды́пгальц** () — горад на паўночным захадзе Нямеччыны, у зямлі Ніжняй Саксоніі. Адміністрацыйны цэнтар аднайменнай акругі. Месьціцца за 45 кілямэтраў ад Аснабруку і 60 кілямэтраў ад Брэмэну. Колькасьць насельніцтва на 2021 год сягала блізу 17 тысячы жыхароў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду
Гарбсэн

**Га́рбсэн** () — горад на паўночным захадзе Нямеччыны, у зямлі Ніжняй Саксоніі. Прадмесьце Гановэра, які месьціцца за 11 кілямэтраў ад места.

## Гісторыя
Гарбсэн узыходзіць да 1223 году. Сёньняшнія 13 гарадзкіх раёнаў часткова разьвіваліся незалежна, пакуль за часам рэгіянальнай рэформы 1974 году Гарбсэн паўстаў у цяперашніх межах.

У ходзе індустрыялізацыі і асабліва па Другой сусьветнай вайне насельніцтва Гарбсэна і ягоных папярэднікаў значна павялічылася. У 1963 годзе цяперашні раён Аўф-дэр-Горст быў утвораны як жылы і рабочы раён з колькасьцю насельніцтва да 10 тысяч жыхароў. Аўф-дэр-Горст, першапачаткова быў заплянаваны сталіцай зямлі Гановэр, і стаў важным фактарам незалежнага гарадзкога разьвіцьця Гарбсэна ў наступныя гады. У першыя дзесяцігодзьдзі паваеннага пэрыяду Гарбсэн быў клясычным прадмесьцем. З тых часоў Гарбсэн перажыў значныя зьмены ў эканамічнай структуры. У месьце ствараліся пераважна сярэднія прадпрыемствы розных галінаў, а колькасьць працоўных месцаў павялічылася больш чым у два разы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду
Госьляр

**Госьляр** () — горад на паўночным захадзе Нямеччыны, у зямлі Ніжняй Саксоніі. Адміністрацыйны цэнтар аднайменнай акругі. Месьціцца на паўночна-заходніх схілах горнага сьцягу Гарц. Стары горад Госьляру і шахты Рамэльсбэрга ўключаныя у сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО за іхнюю тысячагадавую гісторыю здабычы руды і палітычнае значэньне часоў Сьвятой Рымскай імпэрыі і Ганзейскага зьвязу.

## Гісторыя
Здабыча жалезнай руды была распаўсюджаная ў рэгіёне Гарцу яшчэ з рымскіх часоў. Самае раньняе вядомае сьведчаньне кар’ернай здабычы і плаўленьня датуецца III стагодзьдзем нашай эры. Некаторыя раскопваньні ў Ангельшчыне выявілі старажытныя пахавальныя прадметы з гарцаўскай руды. Паселішча ўпершыню згадваецца ў грамаце імпэратара Атона II у 979 годзе.

Калі нашчадак Атона Генрых II пачаў склікаць імпэрскія сыноды ў палацы Госьляру ў 1009 годзе, горад паступова падвысіў свой статус. Конрад II, некалі абраны каралём рымлянаў, сьвяткаваў Каляды ў 1024 годзе ў Госьляры і ў наступным годзе заклаў падмурак новага імпэратарскага палацу. Госьляр стаў улюбёнай рэзыдэнцыяй сына Конрада Генрыха III, які спыняўся ў палацы каля дваццаці разоў. Тут ён прыняў дэлегацыю вугорскага караля Пятра, а таксама эмісараў кіеўскага князя Яраслава і прызначаў тут біскупаў і князёў. Пры Генрыху ў месьце пабудавалі Госьлярскую катэдру. Незадоўга да свайго скону ў 1056 годзе імпэратар сустрэўся ў царкве з папам Віктарам II, падкрэсьліваючы зьвяз людзкай і царкоўнай уладаў.

Пры Генрыху IV Госьлар заставаўся цэнтрам імпэрскага кіраваньня. Аднак, за саксонскім паўстаньнем 1077—1088 гадоў жыхары Госьляра выступілі на баку антыкараля Рудольфа фон Райнфэльдэна, які зладзіў тут княжацкую асамблею ў 1077 годзе, а таксама на баку Гэрмана фон Зальма, які быў каранаваны ў Госьляры арцыбіскупам Зыгфрыдам 26 сьнежня. У 1081 годзе Госьляр набыў статус імпэрскага гораду. Значнасьць Госьляру як імпэрскай рэзыдэнцыі пачала зьмяншацца за часам панаваньня нашчадкаў Фрыдрыха Барбаросы. У часы барацьбы за нямецкі трон кароль Атон IV аблажыў горад у 1198 годзе, але быў вымушаны саступіць сілам свайго суперніка Філіпу Швабскаму з дынастыі Гогэнштаўфэнаў. Госьляр быў зноў узяты штурмам і разрабаваны войскамі Атона IV у 1206 годзе. Фрыдрых II зладзіў тут апошні імпэрскі сейм. Па ягонай сьмерці ў 1250 годзе імпэрская эра Госьляру скончылася.

У 1267 году Госьляр далучыўся да Ганзейскага зьвязу. Акрамя здабычы карысных выкапняў у Верхнім Гарцы, вялікае значэньне набылі камэрцыя і гандаль півам, а пазьней таксама дахоўкай і купарвасам. У 1290 годзе места стала вольным імпэрскім горадам. Госьляр і ягоная эканоміка моцна пацярпелі ад Трыццацігадовай вайны, галоўным чынам ад фінансавага крызісу Кіпэра і Віпэра ў 1620-х гадах, які прывёў да некалькіх паўстаньняў і пагромаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду
Невярд

**Невярд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Нівярд, пазьней Нівэрт (Niviard, Niwiard, Niewerth) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ніў- (неў-) (імёны ліцьвінаў Нявіла, Нявойст, Неўрад; германскія імёны Newilo, Neosta, Niwrat) паходзіць ад гоцкага niujis 'новы', а аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Ленарт, Мэйнарт; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *boiare nasi włosci Szawelskiey… Stanisław Niewiardowicz* (25 лютага 1569 году).

## Носьбіты
* Станіслаў Невярдовіч — шавельскі баярын, які ўпамінаецца ў 1569 годзе

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гамэльн

**Га́мэльн** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Ніжняй Саксоніі. Адміністрацыйны цэнтар акругі Гамэльн-Пірмант. Месьціцца на рацэ Вэзэр. Горад больш за ўсё вядомы дзякуючы паданьню пра Гамэльнскага пацукалова.

## Гісторыя
Гамэльн пачаўся з манастыру, які быў закладзены яшчэ ў 851 годзе нашай эры. У навакольлі паўстала вёска, якая ў XII стагодзьдзі стала горадам. Лічыцца, што выпадатак зь вядомым міталягічным Гамэльнскім пацукаловам адбыўся ў 1284 годзе і можа быць быў рэальным пэрсанажам, але і некалькі адрозьніваецца ад традыцыйнай гісторыі. У XV—XVI стагодзьдзях Гамэльн быў другарадным сябрам Ганзейскага зьвязу. У чэрвені 1634 году, за часам Трыццацігадовай вайны, генэрал імпэрскага войска Лётар Дытрых зьведаў паразу ў бітве пры Ольдэндорфе ад швэдзкага генэрала Дода Кніпгаўзэна пасьля таго, як Гамэльн быў абложаны швэдзкім войскам.

Эпоха найбольшага росквіту гораду пачалася ў 1664 годзе, калі места стала памежным умацаваным горадам княства Каленбэрг. У 1705 годзе Гамэльн стаў часткай нядаўна створанага курфюрства Гановэр, калі прынц Георг Люі, які пазьней стаў каралём Вялікабрытаніі, атрымаў у спадчыну княства Люнэбург. Гамэльн быў аточаны чатырма крэпасьцямі, праз што места атрымала мянушку «Паўночны Гібральтар». У выніку горад стаў самым моцна ўмацаваным у Гановэрскім курфюрстве. У 1806 годзе Гамэльн бяз бою здаўся францускім войскам пасьля перамогі Напалеона ў бітве пры Ене і Аўэрштэцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду
Парыцкі сельсавет (Шацілавіцкі раён)

**Па́рыцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шацілавіцкага раёну Гомельскай вобласьці. Цэнтар савету — мястэчка Парычы.

## Гісторыя
12 лістапада 2013 году Парыцкі пасялковы савет рэарганізаваны ў сельсавет.

## Крыніцы


Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 2013 годзе
Парыцкі сельсавет

Назву **Па́рыцкі [[сельсавет]]** маюць:

## [[Беларусь]]
* Парыцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Парыцкага раёну Бабруйскай акругі
* Парыцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шацілавіцкага раёну Гомельскай вобласьці
Францішак Браніслаў Міцкевіч

**Францішак Браніслаў Міцке́віч** (; 1796, Наваградак Наваградзкага павету Слонімскай губэрні, Расейская імпэрыя — 13 лістапада 1862, Ражнова, гміна Абарнікі, Прускае каралеўства (сёньня — Велікапольскае ваяводзтва, Польшча) — удзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў, старэйшы брат Адама Міцкевіча.

## Паходжаньне
Бацька Францішка Мікалай выводзіў сваё паходжаньне са шляхецкага роду Рымвідаў-Міцкевічаў гербу «Порай», заснавальнікам якога нібыта быў літоўскі баярын Рымвід. Брат Францішка Адам Міцкевіч пісаў аб баярыне Рымвідзе ў сваёй «Гражыне». Аднак дваранства Рымвідаў-Міцкевічаў не было прызнана й зацьверджана ў Расейскай імпэрыі, бо Міцкевічы не прадставілі слушных доказаў. Маці паэта, Барбара, якая мела сястру-блізьніцу Марыяну, нарадзілася ў 1768 годзе, паходзіла з роду Маеўскіх гербу «Стары конь», у Наваградзкім ваяводзтве вядомым зь сярэдзіны XVII ст. Яе бацькамі былі Матэвуш Маеўскі, які пад канец жыцьця быў эканомам у маёнтку Чомбраў, які належаў Вузлоўскім, і Кацярына-Ганна з Арэшкаў, дачка наваградзкага ротмістра Юзэфа Арэшкі.

## Жыцьцяпіс
Прымаў удзел у Лістападаўскім паўстаньні ў званьні падпаручніка. Падчас паўстаньня быў прызначаны паўстанцкім кіраўніком Наваградку. Удзельнічаў у бітвах пад Варшавай, атрымаў званьне паручніка, быў узнагароджаны Срэбным Крыжам ордэну Virtuti Militari. З пашпартам памерлага паўстанца Юстына Поля змог перайсьці мяжу з Прусіяй, пасьля чаго быў інтэрнаваны пад Мальбаркам. За ўдзел у паўстаньні Міцкевічы страцілі фальварак Завосьсе й дом у Наваградку, якія былі канфіскаваны расейскай уладай.

Некаторы час жыў у Лукаве, а пазьней ад 1859 у Ражнове, дзе памёр у 1862 г. Быў пахаваны ў мясцовым касьцёле. Аўтар успамінаў, вядомых, як крыніца да біяграфічных зьвесткаў аб Адаме Міцкевічу. Паводле сучасьнікоў быў гарбатым.

## Літаратура
* 
* Paweł Anders: Nad Wełną i Małą Wełną. Wydawnictwo Poznańskie, 1974, s. 45. ISBN 83-210-0244-7.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Franciszek Bronisław «Rymwid» Mickiewicz

Францішак Браніслаў
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Рубель

**Рубе́ль** — назва валютаў розных краінаў (Расейская імпэрыя, Савецкі Саюз, Беларусь, Расейская Фэдэрацыя).

## Этымалёгія
Паводле аднае з вэрсіяў, слова «рубель» паходзіць ад славянскага «рубіць», бо даўней грошы вырубалі з грыўнаў.


Катэгорыя:Нумізматыка
Францішак Міцкевіч

**Францішак Міцке́віч** (; 1833 — 6 лютага 1873, Кобрынь, Кобрынскі павет, Гарадзенская губэрня — удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў, пляменьнік Адама Міцкевіча.

Нарадзіўся ў сям'і прафэсара Кіеўскага ўнівэрсытэту Аляксандара Міцкевіча, якім быў братам Адама Міцкевіча, і Тэрэзы Тэраевіч. Меў родную сястру Марыю Сьвянціцкую, якая была замужам за знакамітым лекарам Зыгмунтам Сьвянціцкім. У 1859 годзе бацькі вяртаюцца ў Беларусь, дзе набылі ён выкупіў невялікі маёнтак *Губэрня* пад Кобрынам. Там праз некаторы час Францішак Міцкевіч пазнаёміўся з Рамуальдам Траўгутам, якому ў лютым 1860 году дзед Віталь Шуйскі пакінуў у спадчыну невялікі маёнтак ў Востраве (цяпер Астроўе), што ля Кобрыню. 

У 1863 г. таемна далучыўся да паўстаньня 1863—1864 гадоў, быў агентам Рамуальда Траўгута. Пасьля паразы паўстаньня пабраўся шлюбам з удавой Рамуальда Траўгута, унучатай пляменьніцай Тадэвуша Касьцюшкі Антанінай Касьцюшка.

## Ушанаваньне памяці
Захаваўся помнік на сямейнай магіле Міцкевічаў, дзе пахаваны Францішак, яго бацька й маці. Помнік уяўляе сабой вэртыкальную кампазыцыю зь фігурай анёла з крыжам, абвітым кляновай галінкай. Статуя была выраблена па праекце Андрэя Прушынскага з Варшавы.

## Заўвагі
 

Францішак
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Сьвянціцкі

**Сьвянціцкі** — прозвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Генрык Сьвянціцкі — інжынэр, сябра Віцебскага таварыства сельскай гаспадаркі й Менскага таварыства сельскай гаспадаркі, грамадзкі дзеяч і палітык
* Іларыён Сьвянціцкі — украінскі навуковец, этнограф, доктар філялягічных навук з 1902. Стваральнік і першы дырэктар Нацыянальнага музэя ў Львове
* Мечыслаў Сьвянціцкі — беларускі мэдык і арганізатар аховы здароўя, брат Зыгмунта
* Зыгмунт Сьвянціцкі — беларускі мэдык і арганізатар аховы здароўя, брат Мечыслава
Даўбарт

**Даўбарт** (*Даберт*, *Дэбэрт*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Даўбэрт (Daubert) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгерд, Даўгер, Даўят; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны', а аснова -берт- (-бэрт-, -барт-) (імёны ліцьвінаў Зыбарт, Кібарт, Любарт; германскія імёны Siebart, Kibart, Lubert) — ад германскага berhta 'яркі'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *człowieki Dawbarta* (17 кастрычніка 1618 году); *Jozef Debert, rayca Wileński* (28 лютага 1680 году); *Людвигъ Доббертъ* (1897 год).

## Носьбіты
На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Даўбарт у летувізаванай форме.

## Глядзіце таксама
* Даўга
* Бэрт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Спасовіч

**Спасовіч** - прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты

* Данііл Спасовіч — беларускі мэдык і арганізатар аховы здароўя
* Вацлаў Спасовіч — польскі вайсковец
* Уладзімер Спасовіч — беларуска-расейскі-польскі юрыст, грамадcкі дзеяч, публіцыст, крытык
Мечыслаў Сьвянціцкі

**Мечыслаў Карлавіч Сьвянціцкі** (1833—1887) — беларускі й расейскі лекар, арганізатар аховы здароўя. Доктар медыцыны (1861). Старэйшы брат беларускага лекара Зыгмунта Сьвянціцкага.

## Біяграфія

### Дзяцінства й адукацыя
Нарадзіўся ў сям’і небагатага шляхціча ў маёнтку Красьцінава Кобрынскага павету Гарадзенскай губерні. Скончыў Менскую гімназыю ў 1853 годзе й Пецярбурскую мэдыка-хірургічную акадэмію з адзнакай у 1858 годзе. Пры той самай акадэміі абараніў дысэртацыю пра адзёр на званьне доктара мэдыцыны ў 1861 годзе.

### Прафэсыйная дзейнасьць
Спачатку служыў у войску, у вайсковых шпіталях, у Пецярбурзе. З 1867 году служыў у правінцыі, спачатку ў у Казанскім земстве, дзе ён займаў пасаду старэйшага лекара губэрнскай земскай лякарні, дзе па яго ініцыятыве быў праведзены зьезд земскіх лекараў Казанскай губэрні. З 1872 году — у Сімбірскай губэрні, спачатку земскім лекарам , а з 1876 году старшым Сімбірскай губэрнскай земскай лякарні да сваёй сьмерці ў 1887 годзе.

На гэтай пасадзе М. Сьвянціцкі паказаў сябе выдатным арганізатарам: была перабудавана праца хірургічнага адзьдзяленьня лякарні, фельчарскай школы, якая знаходзілася на базе бальніцы, па становішчы таго часу, як у пытаньнях выкладаньня, так і бытавых умоў навучэнцаў. Быў актыўным удзельнікам Сімбірскага таварыства лекараў, выступаў на яго пасяджэньнях з дакладамі па пытаньнях арганізацыі аховы здароўя, галоўным чынам правядзеньня бальнічнымі ўстановамі прафіляктычных імпрэзаў у дачыненьні да інфэкцыйных захворваньняў.

На працягу сямі гадоў ён абіраўся старшынёй таварыства лекараў, зьмяніўшы на гэтай пасадзе даволі вядомага доктара М. Гласана ў 1880 годзе. Памёр М. Сьвянціцкі ў Сімбірску ў ліпені 1887 года.

## Літаратура
* ГАУО. Ф. 81

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія мэдыкі
Катэгорыя:Расейскія мэдыкі
Багута

**Багу́та** — вёска ў Беларусі. Уваходзіць у склад Азярыцкаслабадзкога сельсавету Смалявіцкага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Азярыцкаслабадзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну
Райгорад (неадназначнасьць)

**Райго́рад** можа азначаць:

* Райгорад — места ў Падляскім ваяводзтве Польшчы;
*  — вёска ў Аліцкім павеце Летувы.
Яўген Кавалеўскі

**Яўген Кавалеўскі** (; каля 1842, Вялейка — пасьля 1907) — удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў у атрадах Вінцэнта Козел-Паклеўскага й Мэльхіёра Чыжыка, пакінуў каштоўныя ўспаміны аб падзеях паўстаньня 1863-1864 гадоў.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і ўдзельніка паўстаньня 1830—1831 гадоў зь Вялейскага павету. Навучаўся на на юрыдычным факультэце Харкаўскага ўнівэрсытэту, у 1861 годзе перавёўся ў Пецярбурскі ўнівэрсытэт, пазнаёміўся зь прафэсарамі права Ўладзімерам Спасовічам і Бальтазарам Каліноўскім, да якіх часта наведаваўся ў госьці. Красамоўна апісаў патрыятычны настрой падчас пачатку паўстаньня:

Уступіў у атрад Вінцэнта Козел-Паклеўскага, якому даў выключна нэгатыўную адзнаку, бачыў у якасьці кіраўніка атраду Мэльхіёра Чыжыка. Пасьля разгрому атраду ў траўні-чэрвені 1863 г., паводле ўласных успамінаў, шэсць-сем тыдняў хаваўся ў лясах. Пасьля гэта спрабаў знайсьці яшчэ дзеючую паўстанцкую арганізацыю ў Менску. 

Каля 1907 году, больш чым праз 40 год пасьля падзей паўстаньня, напісаў успаміны, у якіх дакладна апісаў падзеі паўстаньня вачыма шэрагова жаўнера атраду Вінцэнта Козел-Паклеўскага. Ва ўспамінах, акрамя іншага, прасочваліся асабістыя погляды Кавалеўскага. Нягледзячы на тое, што сваёй радзімай, сваім краем называў Літву, меў шавіністычны погляд на летувісаў і беларусаў. Падчас напісаньня мэмуараў у пачатку XX ст., акрэсьліваў зьяўленьне летувіскай і беларускай нацыяў, як фальшывае. У канцы ўспамінаў падсумаваў:
 

## Літаратура
* Eugeniusz Kowalewski, Wspomnienia z przeszłości : przyczynek do historji Powstania Styczniowego na Litwie — Dziennik Wileński — Wilno — 1907; 118 s.

Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Уладзіслаў Міцкевіч

**Уладзіслаў Юзэф Міцкевіч** (;  23 чэрвеня 1838, Парыж — памёр 9 чэрвеня 1926, Парыж) — польскі кнігар, бібліятэкар, публіцыст і дзеяч эміграцыі.

## Біяграфія
Старэйшы сын і другое дзіця Адама Міцкевіча і Цэліны, народжанай Шыманоўская. У яго былі дзьве сястры Марыя і Гелена й тры браты: Юзэф, Аляксандар і Ян. У 1862 г. Уладзіслаў ажаніўся са сваёй блізкай стрыечнай сястрой Марыяй, народжанай Малеўская (іх маці былі роднымі сёстрамі), дачкой Францішка Малеўскага.

У 1863 г. паўстаньня 1863—1864 гадоў удзельнічаў у экспэдыцыі ў Жамойцію.

У эміграцыі ён быў заснавальнікам эміграцыйнага часопіса «L’Espérance», які павінен быў абараняць справу народаў, якія знаходзіліся у няволі. Публікаваў пераклады польскай літаратуры, у тым ліку: **' яго бацькі, **' Юзэфа Ігнацы Крашэўскага, фрагмэнты «Мэмарыялы старога шляхціца літоўскага» Генрыка Жэвускага, «Гісторыя Вацлава» Стэфана Гарчынскага і інш. Распаўсюджваў свой часопіс на тэрыторыі былой Рэчы Паспалітай і ў іншых краінах.

У 1864 ён заснаваў знакамітую ў той час Кнігарню Люксэмбурга, якая мела на мэце прапаганду польскіх твораў і польскіх твораў на францускай і польскай мовах. Яе галоўным пачынаньнем было стварэньне Польскай народнай бібліятэкі, узору для наступных польскіх выдавецтваў на эміграцыі.

У 1903 годзе ён заснаваў Музэй Адама Міцкевіча ў Парыжы, разьмешчаны ў будынку Польскай бібліятэкі на востраве Сэнт-Луі.

Падчас Першай сусьветнай вайны жыў у Швайцарыі, дзе ўдзельнічаў (у тым ліку зь Генрыкам Сянкевічам і Ігнацыем Масьціцкім) у працы Швайцарскага галоўнага камітэту дапамогі ахвярам вайны ў Польшчы.

19 кастрычніка 1924 г. у Парыжы ўзнагароджаны ганаровай граматай Польскага корпусу вэтэранаў і патройным Крыжам Мужнасьці.

## Вонкавыя спасылкі
* *[https://web.archive.org/web/20160917020540/http://archiwum.dlapolski.pl/informacje/Czytaj-art-1056.html Władysław Mickiewicz — ambasador sprawy polskiej]*
* Władysław Mickiewicz, *Pamiętniki*, T. 1-3, Warszawa 1926—1933 (Лічбавая копія)
* Уладзіслаў Міцкевіч — публікацыі ў бібліятэцы Polona

## Крыніцы


Уладзіслаў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Польскія літаратары
Вінстаўт

**Вінстаўт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вінсталт (Winstalt) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) паходзіць ад гоцкага wins 'сябар', а аснова -сталд- (-сталт-) (імёны ліцьвінаў Нястольт, Гірстолт; германскія імёны Nistaldus, Heristalt) — ад гоцкага stalds 'які набывае, прагны'.

## Носьбіты
У XVI ст. існаваў маёнтак Вінстаўты (*Винстовты*) у Жамойцкім старостве.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гейтарт

**Гейтарт**, **Гайторт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гайтэрда (Gaiterda) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайд- (-гайт-, -гейт-) (імёны ліцьвінаў Гайдэль, Гейдар, Гайдэман; германскія імёны Gaidel, Gaidheri, Geidemann) паходзіць ад германскага gaid 'рагаціна, дзіда', а аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Ленарт, Мэйнарт; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *тогда убіенъ бысть князь великый Литовскый Гоитортъ* (Пскоўскі другі летапіс).

## Носьбіты
У XVI ст. існавала «пустаўская зямля» Гейтарцішкі (*Гейтартишки*) у Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Гайд
* Гарт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Шайтан

**Шайтан** ( šayṭān — «памылка», «аддаленьне», мн. л. شياطين ‎ šayāṭīn ад сэміцкага кораня **śṭn* «сатан» сб) «сатан»  śāṭān,  soṭono,  — « сатан(а)») — у ісламе прадстаўнік катэгорыі злых духаў, варожых Алагу.

Шайтан здольны прыняць аблічча чалавека. Пасьля Суднага дню (кіямат) шайтаны разам са сваім гаспадаром — Іблісам  — асуджаныя на пякельныя мукі. З дапамогай сваіх слугаў Ібліс спакушае людзей, адцягвае іх ад набожных спраў і падбівае на зьдзяйсьненьне грахоў . Шайтаны створаны з вагню ці дыму і могуць прымаць розныя зьнешнія формы. Яны могуць нараджацца Іблісам і жывуць гуртамі ў розных краінах.

Шайтаны могуць мець розныя імёны, носяць эпітэт *раджым* («які пабіваецца»). "Слова *шайтан* сінанімічна біблейскаму тэрміну ш*атан*".

Паводле ісламскіх паданьняў, шайтаны падахвочвалі да грахоў і памылак набожных людзей і прарокаў, напрыклад прарока Юсуфа . Частка шайтанаў калісьці падпарадкоўвалася прароку Сулейману, але затым вярнулася да сваіх справаў. Дагэтуль яны перашкаджаюць людзям зьдзяйсьняць малітвы і вучаць людзей вядзьмарству і магіі . Яны прымушаюць чалавека забываць Алага і падбіваюць зьдзяйсьняць грахоўныя ўчынкі пад выглядам набожных. Прынята лічыць, што ў кожнага чалавека ёсьць свой шайтан, як і свой анёл, якія вядуць барацьбу за сэрца чалавека. Шайтан імкнецца зьбіць чалавека зь вернага шляху, выкарыстоўваючы яго цялесныя імкненьні і жаданьні задавальненьняў (нафс), а таксама такія якасьці, як гнеў, злосьць, зайздросьць і г. д.

Мусульмане вераць, што для таго, каб адагнаць шайтана, дастаткова заклікаць на дапамогу Алага. Яны часта прамаўляюць формулу: «А’узу бі-лахі міна ш-шайтані р-раджым», або аяты Карана. Некаторыя мусульманскія багасловы лічаць шайтанаў самай свавольнай і няверуючай часткай джынаў. Іншыя лічаць іх асаблівай катэгорыяй істотаў, якія, у адрозьненьні ад джынаў, першапачаткова асуджаныя на нявер’е і пакараньне ў пекле. У Каране і ў багаслоўскіх кнігах Ібліс і шайтаны часта ўзаемазаменныя, бо шайтаны выконваюць волю і загады Ібліса. У даісламскай Арабіі шайтаны лічыліся пасярэднікамі ў зносінах з тагасьветным сьветам прадракальнікаў (*[[кахін]]*) і паэтаў (*ша’ір*).
Начніца Натэрэра

**Начніца Натэрэра** (*Myotis nattereri*) — від рукакрылых сысуноў сямейства вечарнікавых (Vespertilionidae). Раней да гэтага віду адносілі начніцу амурскую ды начніцу закаўкаскую.

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 44–51 мм, размах крылаў 24,5–28 см, вага 5–9,5 г. Верх карычнявата-шэры. Ніз ад светла-шэрага да белага. Вушы параўнальна невялікія; звычайна яны не дасягаюць 20 міліметраў. 

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропе (Албанія, Аўстрыя, Беларусь, Бэльгія, Босьнія і Гэрцагавіна, Баўгарыя, Вугоршчына, Вялікабрытанія, Грэцыя, Данія, Ірляндыя, Латвія, Ліхтэнштэйн, Літва, Люксэмбург, Нарвэгія, Нямеччына, Нідэрлянды, Паўночная Македонія, Польшча, Расія, Румынія, Сэрбія, Славакія, Швэцыя, Швэйцарыя, Украіна, Фінляндыя, Францыя, Харватыя, Чарнагорыя, Чэхія, Эстонія) і Турэччыні.

## Лад жыцьця
*Myotis nattereri* утварае радзільныя калёніі (30–80[200] асобін) ў дуплах дрэў, у прасторах пад друзлай карой і ў скрынях для кажаноў, але таксама ў шчылінах будынкаў і мастоў, і часта ў стайнях для буйной рагатай жывёлы. Ён упадае ў спячку ў падземных месцах пражываньня (пячорах, скляпах і шахтах). Сілкуецца двухкрылымі, дробнымі лускакрылымі і жукамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Russo, D. & Cistrone, L. 2023. ''Myotis nattereri''. The IUCN 

Катэгорыя:Рукакрылыя
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
1670 (сэрыял)

**1670** — польскі камэдыйны сэрыял у стылі мак’юмэнтары, створаны рэжысэрамі Мацеем Бухвальдам і Кардыянам Кандзеляй. Зьявіўся на плятформе Netflіx 13 сьнежня 2023 году. Сэрыял здымаўся пераважна ў этнаграфічным парку Музэя народнай культуры ў Кальбушове. Таксама некалькі сцэн былі створаны ў гістарычным комплексе былой уніяцкай царквы ў Радружы. Нягледзячы на час, у якім разгортваюцца падзеі сэрыялу, у ім ёсьць адсылкі да сучаснасьці.

## Сюжэт
Дзеяньне сэрыялу адбываецца ў тытульным 1670 годзе. Падзеі сэрыялу разгортваюцца адразу пасьля разбуральных войнай Рэчы Паспалітай з Масковіяй і са Швэцыяй. Галоўны герой сэрыялу — Ян Павал Адамчэўскі (Бартламей Топа), галава шляхецкага роду, уладальнік «меншай паловы» вёскі Адамчыха. Яго мара — стаць самым вядомым Янам Паўлам у гісторыі Польшчы. Паводле Яна Паўла, Польшча — самая магутная краіна ў сьвеце, якая дасягнула найвышэйшага ўзроўню разьвіцьця. Дасягненьню гэтай мэты перашкаджаюць штодзённыя праблемы, напрыклад, удзел у мясцовым сойміку, дзе трэба накласьці вэта на прапанову аб павелічэньні падаткаў, акрамя таго Ян Павал імкнецца выдаць дачку замуж за магнацкага сына, матываваць сялян працягваць працаваць. У Яна Паўла ёсьць жонка Зоф’я (Катажына Гэрман) і трое дзяцей: Анеля (Мартына Бычкоўска), Якуб (Міхал Сікорскі) і Станіслаў (Міхал Баліцкі). Зоф’я — неталеранцыйная рэлігійная фанатычка. Анеля змагаецца супраць састарэлых поглядаў свайго бацькі, непакоіцца аб кліматычнай катастрофе і ўвогуле прытрымліваецца самых перадавых поглядаў. У Анэлю закахаўся Мацей (Кірыл Петручук) — памочнік каваля зь Літвы, які прыехаў у Адамчыху ў рамках «сялянскага эразмаўскага абмену». Станіслаў хоча ажаніцца зь дзяўчынай зь Вілянава. Якуб — цынічны сьвятар, мэта якога — сабраць зь вернікаў як мага больш грошай. Сусед Яна Паўла — абазнаны ў сьвеце Анджэй, уладальнік «большай паловы» Адамчыхі. У Адамчыху прыязджае таксама шваґер Яна Паўла — зьбяднелы шляхціц і гусар Багдан (Дабрамір Дымецкі), які ўдзельнічаў ва ўсіх вайсковых паразах Рэчы Паспалітай апошняга часу. У вёсцы ёсьць карчма, якой кіруе габрэй (Сэбастыян Паўляк), які марыць трапіць у якую-небудзь сусьветную габрэйскую змову.

## У ролях
Крыніца: Filmpolski.pl

## Эпізоды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 1670 на плятформе Netflix
* 1670 у базе filmpolski.pl
* 1670 у базе Filmweb
* 1670 у базе IMDb

Катэгорыя:Арыгінальныя праграмы Netflix
Катэгорыя:Тэлесэрыялы 2023 году
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2023 годзе
Катэгорыя:Тэлесэрыялы Польшчы
Жытмунт

**Жытмунт** (*Жытамонт*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Сідзімунд (Sidimund, Sidimundus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сід- (сіт-, зыд-) (імёны ліцьвінаў Сіціла, Жыдавін, Сыдэр; германскія імёны Sitil, Sidewine, Sidierius) паходзіць ад гоцкага sidus 'звычай, нораў', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'.

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

## Носьбіты
У XVI ст. існавала сяло Жытмунцішкі (*Житмунтишки*) у Жамойцкім старостве.

На гістарычнай Браслаўшчыне існуе вёска Жытамонт, якая ў XIX ст. упаміналася таксама як Жытамонты (Żytomonty).

## Глядзіце таксама
* Сіда
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вячэрніца гіганцкая

**Вячэрніца гіганцкая** (*Nyctalus lasiopterus*) — від рукакрылых сысуноў сямейства вечарнікавых (гладканосых). 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 84–104 мм, размах крылаў 41–46 см, вага 41–76 г. Верх ад палевага да каштанава-рудага. Ніз трохі святлей сьпіны, вобласьці за вушамі цямней. Крылы вузкія, доўгія, завостраныя. Вушы круглявыя, з скурнымі складкамі. 

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропе і Міжземнамор'і (Азэрбайджан, Беларусь, Баўгарыя, Вугоршчына, Грэцыя, Грузія, Іран, Гішпанія, Італія (укл. Сыцылія) Казахстан, Кіпр, Лібія, Малдова, Манака, Марока, Нямеччына, Партугалія, Паўночная Македонія, Польшча, Расея, Румынія, Славаччына, Славенія, Украіна, Турэччына, Францыя, Харватыя, Чэхія, Швайцарыя).

## Лад жыцьця
*Nyctalus lasiopterus* здабывае ежу ў зьмешаных і лісьцяных лясах і лясістых рачных далінах (апошнія асабліва падчас міграцыі). Сілкуецца вусякамі, але падчас міграцыі ў паўднёвай частцы арэала здабывае шмат дробных вераб'іных. Жыве групамі або невялікімі зграямі, часта разам зь іншымі відамі кажаноў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Alcaldé, J.; Juste, J.; Paunović, M. 2016. ''Nyctalus lasiopterus''. The IUCN 

Катэгорыя:Рукакрылыя
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Афрыкі
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Рымконт

**Рымконт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Рымігунд або Рымігунда (Rimigundus, Rimigunda) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -рым- (імёны ліцьвінаў Рымель, Рыман, Рымунд; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) паходзіць ад гоцкага rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць', а аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'.

## Носьбіты
У XVI ст. існавала сяло (маёнтак) Рымконты ў Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Рым
* Кунт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ява (імя)

**Ява** (*Ева*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Ава або Ева (Aevo, Evo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова еў- (аў-) паходзіць ад гоцкага aiws 'час, эпоха' або стараверхненямецкага ewi, eo 'закон'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Явін (Авін), Яўбут, Яўлад, Явід, Явіл, Явільт, Явірт, Яўмонт. Адзначаліся германскія імёны Evin (Awin), Eubod, Ewald, Avid, Avila, Awild, Ewert, Eumund (Awimund).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Awa, Awelina, Ewert, Ewart (Jewart, Ewardus), Jawita.

У Прусіі бытавалі імёны: *Jawgede*, *Awyoth*. У 1590 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Ludouicus Auer, nobilis Prutenus*, у 1611 годзе — *Ernestus Auer, Nobilis Borussus*, у 1615 годзе — *Ludouicus Auer, Hinricus Auer, nobiles Borussi fratres*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Iwan a Konon Jiewowiczy* (1558 год); *на име Криштофа Евовича* (28 сакавіка 1585 году).

## Носьбіты
* Крыштоф Явовіч — служэбнік упіцкага зямяніна Яна Іванавіча Зарэцкага, які ўпамінаецца ў 1585 годзе

У XVI ст. існаваў «грунт» Явішкі (*Явишки*) у Жамойцкім старостве.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вячэрніца малая

**Вячэрніца малая** (*Nyctalus leisleri*) — від рукакрылых сысуноў сямейства вечарнікавых (гладканосых).

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 68–113 мм, размах крылаў 26–33 см, вага 11–20 г. Шэрсьць доўгая. Верх цёмна-рыжа-карычневы. Ніз сьветла-карычневы. Крылы цёмныя. Твар, вушы і перапонкі крылаў ад цёмна-карычневага да чорнага. Вушы кароткія, круглявыя, крылы доўгія і вузкія. Хвост кароткі і ледзь выступае за перапонку.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропе, Міжземнамор'і і Гімалаях (Азэрбайджан, Альбанія, Альжыр, Андора, Армэнія, Аўстрыя, Аўганістан, Беларусь, Бэльгія, Баўгарыя, Босьнія і Герцагавіна, Вугоршчына, Вялікабрытанія, Грэцыя, Грузія, Індыя, Іран, Ірляндыя, Гішпанія (укл. Канарскія астравы), Італія, Казахстан, Кітай, Латвія, Лібія, Літва, Ліхтэнштэйн, Люксэмбург, Малдова, Марока, Нідэрлянды, Нямеччына, Пакістан, Партугалія (укл. Мадэйра), Паўночная Македонія, Польшча, Расея, Румынія, Сэрбія, Славаччына, Славенія, Турэччына, Украіна, Францыя (укл. Корсыка), Харватыя, Чарнагорыя, Чэхія, Швайцарыя, Швэцыя).

## Лад жыцьця
Здабывае ежу ў лясах, на пашах і ў рачных далінах, дзе сілкуецца мухамі (у тым ліку камарамі), лускакрылымі і цьвердакрылымі. *Nyctalus leisleri* зьвязаны са старымі дрэвамі; яны таксама сьпяць ў будынках і скрынях для кажаноў. Дзіцячыя калёніі ўтрымліваюць 20–50 саміцаў, часам да 1000. Узімку *Nyctalus leisleri* упадае ў сьпячку ў асноўным у дуплах дрэў, а зрэдку ў падземных месцах або будынках, часта вялікімі групамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Juste, J. & Paunović, M. 2016. ''Nyctalus leisleri''. The IUCN 
* Zera, S. 2004. ''Nyctalus leisleri''. Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Рукакрылыя
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Афрыкі
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Сомалт

**Сомалт**  — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Сомалд (Somald, Somold) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сом- (сум-) (імёны ліцьвінаў Саміла, Соман, Сумонт; германскія імёны Sumila, Sumuni, Sommund) паходзіць ад стараісьляндзкага some 'гонар', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Сомалтовичовъ полъ службы* (4 сакавіка 1587 году).

## Глядзіце таксама
* Сома
* Вальда

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Жандзель

**Жандзель** (*Шанціла*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Зандэль або Зантэль (Sandel, Santel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова санд- (сант-, зант-) (імёны ліцьвінаў Сантаўт, Зантэр, Шандрык; германскія імёны Santold, Santer, Sandrich) паходзіць ад гоцкага *sanþs 'сапраўдны'.

У Прусіі бытавала імя *Santil* (1347 і 1367 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у Павла Жонделевича* (19 сьнежня 1586 году).

## Носьбіты
Шанцілы — літоўскі шляхецкі род.

На 1904 год існавалі вёска і хутар з назвай Шанталава (Шанталова) у Красьнянскім павеце Смаленскай губэрні.

На гістарычнай Полаччыне існуе вёска Шандзялы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бібліяграфія Адама Міцкевіча

**Бібліяграфія [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]**:



## A
* *Ajudah*
* *Ałuszta w dzień*
* *Ałuszta w nocy*

## B
* *Bajdary*
* *Bakczysaraj*
* *Bakczysaraj w nocy*
* *Burza*

## C
* *Cisza morska*
* *Czaty*
* *Czatyrdah*

## D
* *Do Joachima Lelewela*
* *Do Matki Polki*
* *Do przyjaciół*
* *Droga nad przepaścią w Czufut-Kale*
* *Dudarz*
* *[[Дзяды (паэма)|Dziady]]* (*Dziady część II', *Dziady część IV*, *Dziady część III*, *Dziady część I*)
* *Dziewica z Orleanu*

== F ==
* *Farys*

== G ==
* *Gdy tu mój trup*
* *Góra Kikineis*
* *Grażyna*
* *Grób Potockiej*

== H ==
* *Historia przyszłości*

== J ==
* *Jakub Jasiński albo dwie Polski*

== K ==
* *Kartofla*
* *Konfederaci barscy*
* *Konrad Wallenrod*
* *Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego*
* *Kurhanek Maryli*

== L ==
* *Lilije*

== M ==
* *Mieszko, książę Nowogródka*
* *Mogiły haremu*

== N ==
* *Nad wodą wielką i czystą*

== O ==
* *Oda do młodości*

== P ==

* *Pan Tadeusz*
* *Pani Aniela*
* *Pani Twardowska*
* *Pielgrzym*
* *Pierwiosnek*
* *Pieśń filaretów*
* *Polały się łzy*
* *Powrót taty*
* *Prelekcje paryskie*

== R ==
* *Reduta Ordona*
* *Rękawiczka (Mickiewicz)Rękawiczka*
* *Romantyczność*
* *Ruiny zamku w Bałakławie*
* *Rybka*

== S ==
* *Snuć miłość*
* *Stepy akermańskie*
* *Śmierć pułkownika*
* *Świtezianka*
* *Świteź*

== T ==
* *To lubię*
* *Trzech Budrysów*
* *Tukaj albo próby przyjaźni*

== W ==
* *Widok gór ze stepów Kozłowa*

== Z ==
* *Zima miejska*

== Ż ==
* *Żegluga''


Катэгорыя:Творчасьць Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Літаратурныя сьпісы
Марыя Гарэцкая

**Марыч Гэлена Гарэцкая** з **[[Міцкевічы|Міцкевічаў]]** () (. 7 верасьня 1835 у Парыжы,  26 лістапада 1922 тамжа) — найстарэшая зь дзяцей Адама Міцкевіча й Цэліны Міцкевіч, сястра Ўладзіслава, перакладніца й аўтарка ўспамінаў, грамадзкая дзеячка, філянтропка.

## Жыцьцяпіс
Восеньню 1855 году скончыла курсы гувэрнантак. Адхіліўшы прапанову аб шлюбе ад сакратара Адама Міцкевіча, Армана Леві, 7 лістапада 1857 г. выйшла замуж за мастака Тадэвуша Гарэцкага. У іх было чацьвёра дзяцей: Адам, Людвік (1863—1936) лекар, Цэліна й Гэлена. Адам і Цэліна памерлі маладымі, Гэлена (1861—1884) выйшла замуж за Юзэфа Модлінскага з Кшывасондза ў Куявах.

Была аўтарам перакладаў на францускую мову й кнігаў *Успаміны аб Адаме Міцкевічу, расказаныя наймлодшаму брату* ().

Была пахавана на могілках у ў Монтмарэнсі.

## Крыніцы

## Bibliografia
* Ewa Kossak, *Rodzina M.* Warszawa 1991
* Polski Słownik Biograficzny, tom VIII, wyd. 1959—1960 s. 305

## Вонкавыя спасылкі
* Публікацыі Марыі Гарэцкай у бібліятэцы Polona


Марыя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Польскія літаратары
Эйгаўд

**Эйгаўд** (*Айгаўд*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Эйгаўт (Eygautr, Øygautr) і Айголт (Aigolt) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -эйх- (-эй-) (імёны ліцьвінаў Эйгерд, Эйман, Эймунт; германскія імёны Eygerd, Eimann, Eymunt) паходзіць ад гоцкага agi 'лязо, булат, меч', а аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) — ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *села Ойкговдановъ* (1554 год); *siolo Eygowdy* (1641 году паводле выпісу 1823 году).

## Носьбіты
Эйгаўды — сяло каля Трокаў, якое ўпамінаецца ў 1641 годзе.

На гістарычнай Упіччыне існуе вёска Эгаўдзе.

## Глядзіце таксама
* Эйх
* Гаўд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Міцкевічы (род)

: *Калі Вас цікавяць іншыя значэньні, глядзіце [[Міцкевічы (неадназначнасьць)]]*

**Міцкевічы** ці **Рымвіды-Міцкевічы** — шляхецкі род гербу «Порай».

## Паходжаньне
Бацька Адама Міцкевіча Мікалай выводзіў сваё паходжаньне са шляхецкага роду Рымвідаў-Міцкевічаў гербу «Порай», заснавальнікам якога быў літоўскі баярын Рымвід. Сам Адам Міцкевіч пісаў аб баярыне Рымвідзе ў сваёй «Гражыне». Аднак шляхецкае паходжаньне Рымвідаў-Міцкевічаў не было прызнана й зацьверджана ў Расейскай імпэрыі, бо Міцкевічы не прадставілі  «правльных» доказаў. Паводле некаторых дасьледчыкаў, Міцкевічы паходзілі з заможнага беларускага сялянства. 

Прозьвішча роду паходзіла ад беларускага імя *Міцька*, скарочанага ад *Зьміцер*; уласна сам Адам Міцкевіч прасіў называць сваё прозьвішча і падпісваўся, як Міцькевіч ().

## Прадстаўнікі
* Рымвід
* Валенці Рымвід Міцкевіч
* Крыштап Міцкевіч
* Ян Міцкевіч
* Якуб Міцкевіч
* Мікалай Міцкевіч
* Францішак Браніслаў Міцкевіч
* Адам Міцкевіч
* Аляксандар Юльян Міцкевіч
* Уладзіслаў Міцкевіч
* Марыя Гарэцкая
* Францішак Міцкевіч

## Крыніцы

Катэгорыя:Міцкевічы
Бушман

**Бушман**, **Бусман** (*Босман*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Босман, Бусман або Пусман (Bosman, Bussman, Pussman) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бус- (-бос-) (імёны ліцьвінаў Бушка, Бушыла, Бусінь; германскія імёны Buske, Busilo, Buosin) паходзіць ад стараверхненямецкага bōsi 'варожы, злы' або ад германскага buozan 'паляпшаць, прыносіць карысьць', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'. Апроч таго, існуе германскае прозьвішча Бушман (, ), утворанае ад германскага прозьвішча Буш (, ), якое звычайна выводзяць ад германскага слова з значэньнем 'гушчар, зарасьнік'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *пустовщины в Слонимском повете въ [[Яруцічы (Слонімскі раён)|Ерутичох]]… а Бусмановщину* (11 красавіка 1516 году); *землю на имя у Бусмановщину… напротивку Бусмановщины* (3 кастрычніка 1516 году); *земли пустыи Городеньского ж повета… Бушмоновщына* (18 верасьня 1517 году); *Миколай Босмановичъ* (1567 год); *od P. Busmana* (1690 год).

## Носьбіты
Бушманы — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Бус
* Ман

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Люгана (карціна Станіслава Яроцкага)

«**Люгана**» — карціна Станіслава Яроцкага, намаляваная ў 1929 годзе.

## Апісаньне
Карціна выканана ў стыле нэаімпрэсіянізму ў уплывам кірунку пуантылізму.

Катэгорыя:Карціны Станіслава Яроцкага
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1929 годзе
Гермін

**Гермін** (*Гірмін*, *Герамін*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гермін (Germinus, Germin) і Мінгер (Minger) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда', а аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Germin (Giermin, Girmin).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у Кгирминишках* (13 жніўня 1533 году); *землю Кгирминишъску* (7 лістапада 1533 году); *з села Кгирминович* (23 сьнежня 1596 году); *Anna Giermin* (1779 год); *pustosz Girminiszki… wsie… Girminie* (1782—1783 гады); *Parafia Połuska… Girminie, wieś do Ciuństwa Wileńskiego należąca* (1784 год); *Katarzyna Germinowicz* (1795 год).

## Носьбіты
* Плятон Герміновіч (*Platon Gierminowicz*) — праваслаўны сьвятар у Наройках у 1878—1896 гадох
* Юзэф Герміновіч (*Józef Gierminowicz*) — праваслаўны сьвятар у Сямятычах у 1878—1896 гадох
* Салямэя Гераміновіч — уладальніца зямлі ў Гарадзенскай губэрні на 1890 год

## Глядзіце таксама
* Гера
* Мін

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сьвіцязянка

**Сьвіцязянка** — баляда Адама Міцкевіча, апублікаваная ў 1822 у томе *[[Баляды і рамансы]]*, які ў сваю чаргу лічыцца першым творам рамантызму польскай літаратуры. Пры стварэньні баляды Міцкевіч выкарыстоўваў народныя расказы й легенды з роднай для паэта Наваградчыны. Легендарнымі сьвіцязянкамі называюць вадзяных німфаў, якія жылі ў водах возера Сьвіцязь.

## Будова тэксту
Верш складаецца з трыдцаці васьмі чатырохрадковых страфаў. Страфы, якія складаюць баляжу, зьяўляюцца мадыфікаванымі , якія складаюцца з дзесяціскладовых і васьміскладовых вершаў, рыфмаваны крыжаванай рыфмай (абаб). Такая форма была характэрна для перадрамантычных і рамантычных балядаў у польскай літаратуры.

## Зьмест
Твор расказвае аб выпрабаваньні, якому сьвіцязянка, што першапачаткова выдае сябе за звычайную дзяўчыну, паддае заханага ў яе юнака. Закахаўшыся хлопец пры разьвітаньні зь дзяўчынаю клянецца, што ніколі не падмане яе й ёй не здрадзіць. На беразе возера хлопец бачыць прыгажуню-сьвіцязянку, што ўсплывае з хваляў. Зачараваны вабнотай прыгажуні, спакушаны хлопец пачынае мілавацца зь ёй, забыўшыся пра сваю клятву дзяўчыне. У гэты момант апынулася, што яго дзяўчына й Сьвіцязянка — адна асоба. Аднак здрада была здзейснена, і малады чалавек быў пакараны вечным бадзяньнем у тым месцы, дзе яна была зьдзейснена.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сьвіцязянка на Беларускай Палічцы
* Сьвіцязянка — кароткі пераказ на youtube.
* Świtezianka у бібліятэцы Wolne lektury
* Świtezianka Wirtualna Biblioteka Literatury Polskiej

Катэгорыя:Творчасьць Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Баляды
Катэгорыя:Эпічная паэзія
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1822 годзе
Катэгорыя:Літаратурныя творы, перакладзеныя на беларускую мову
Сьвіцязянка (неадназначнасьць)

Назву **Сьвіцязянка** маюць:

## Літаратура
* «Сьвіцязянка» — баляда Адама Міцкевіча

## Мастацтва
* «Сьвіцязянка» — карціна Казімера Альхімовіча
Сьвіцязянка (карціна Казімера Альхімовіча)

**«Сьвіцязянка»** () — карціна Казімера Альхімовіча, напісаная ў 1898—1900 гадах. Створана паводле аднайменнай баляды Адама Міцкевіча «Сьвіцязянка». У аснове раньніх балядаў і вершаў паэта ляжалі народныя песьні і паданьні Наваградчыны, міталягічны пачатак якіх асабліва імпанаваў мастаку. Памер карціны — 81 × 111 см..

Гісторыя «Сьвіцязянкі» пачынаецца ў 1898 годзе, калі — ў сувязі з набліжэньнем стагодзьдзем з дня нараджэньня паэта Адама Міцкевіча — рэдакцыя «Tygodnіk Іlustrowany» абвясьціла конкурс на ілюстрацыі да яго твораў. У журы былі запрошаны вядомыя мастакі — Войцех Герсан, Юльян Машчынскі і Леапольд Васількоўскі. Пасьля разгляду 47 прадстаўленых прац журы аднагалосна прысудзіла першую ўзнагароду К. Альхімовічу за яго працу «Сьвіцязянка».

## Апісаньне
Карціна з тонкім пачуцьцём перадае самую кульмінацыю твора. Тут паказаны пераломны момант у лёсе хлопца-паляўнічага, які, заварожаны прыгажуняй Сьвіцязянкай, ідзе ўсё далей у хвалі возера. Усьпененыя воды Сьвіцязі, усхваляваны прыбярэжны лес як бы папярэджваючы маладога хлопца, што не зноёдзе ён тут шчасьця й спакою. Рамантычным дысанансам успрымаецца дасканалае цела Сьвіцязянкі з рухомым, бурлівым прыродным асяродзьдзем.

## Гісторыя карціны
Гісторыя стварэньня карціны «Сьвіцязянка», навеянай аднайменнай балядай Адама Міцкевіча, пачынаецца ў 1898 годзе, калі — у сувязі з набліжэньнем стагодзьдзя з дня нараджэньня паэта — рэдакцыя «Tygodnіk Іlustrowany» абвясьціла конкурс на ілюстрацыі да сваіх твораў. У журы конкурсу былі запрошаны вядомыя жывапісцы — Войцех Герсан, Юльян Машынскі й Леапольд Васількоўскі.

Пасьля разгляду 47 дасланых «маляваных альбо маляваных » журы аднагалосна прысудзіла першую прэмію *Сьвіцязянцы*, «вялікаму палатну» Казімера Альхімовіча. «Tygodnіk Іlustrowany» у той час апублікаваў рэпрадукцыю карціны й абмеркаваньне ўзнагароджанай працы, характарызуючы яе «як вельмі выдатную рэч з пункту гледжаньня кампазыцыі й выкананьня». Далейшы лёс гэтага ўзнагароджанага малюнка сёньня невядомы. Кампазыцыю *Сьвіцязянца* мастак праз два гады паўтарыў у алеем у вялікай карцінце. У сьнежні 1900 г. ледзь завершаная «Сьвіцязянка» дэманстравалася на выставе з нагоды адкрыцьця новага будынку Варшаўскага .

## Вэрсыі карціны
Вядома аб існаваньні дзьвюх вэрсыяў карціны: паменшаная вэрсыя «Сьвіцязянкі» (81 х 111 см) 1898 году і вялікая вэрсыя (164,5 х 231 см) 1900 году.

## Літаратура
* Od redakcji, «Tygodnik Ilustrowany» 1898, I półrocze, s. 68;
* Nasze ryciny, «Tygodnik Ilustrowany» 1898, II półrocze, nr 39, s. 773, il. na s. 766 [wg rys. K. Alchimowicza rytował Andrzej Zajkowski];
* «Biesiada Literacka» 1901, I półrocze, il. s. 210.
* Malarstwo polskie XIX w. Wystawa stała w Muzeum Romantyzmu w Opinogórze [katalog], red. Roman Kochanowicz, Leszek Nowaliński, Magdalena Bral, Opinogóra 2016, s. 12-13 [mylnie podane wymiary obrazu: 91 x 134,5 cm];

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 7 panien wodnych, które zrobiły karierę w literaturze

Катэгорыя:Карціны Казімера Альхімовіча
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1900 годзе
Гран-пры Саудаўскай Арабіі

**Гран-пры Саудаўскай Арабіі** () — гонка Формулы-1 на трасе ў Джыдзе. Праводзіцца з чэмпіянату сьвету 2021 року па цяпер.

## Мінуўшчына
Будаўніцтва трасы пачалося ў 2019 року, а ў 2021 яна была ўпершыню ўключаная ў каляндар Формулы-1.

Адразу ж «Міжнародная амністыя» асудзіла гэтае рашэньне на падставе парушэньня правоў чалавека ў Саудаўскай Арабіі. У лютым 2021 року 45 праваабарончых арганізацый заклікалі Льюіса Гэмілтана байкатаваць Гран-пры, сярод прычынаў назваўшы ролю Саудаўскай Арабіі ў Грамадзянскай вайне ў Емэне і забойстве журналіста «Washington Post» Джамаля Хашогжы. Улады дзяржавы адмаўляюць выкарыстаньне Гран-пры для , а толькі дзеля адкрыцьця краіны ўсяму сьвету.

## Характарыстыка

«Джыда Корніш» называецца «найхутчэйшай вулічнай трасай» у календары Формулы-1, бо аўтамабілі дасягаюць тут сярэдняй хуткасьці 250 км/г. Пасьля Спа-Франкаршам гэта другая найдаўжэйшая паводле працягласьці траса. «Джыда Корніш» разьмешчаная ў аднайменнай горнай мясцовасьці ўздоўж Чырвонага мора.

Кваліфікацыя і гонка Гран-пры Саудаўскай Арабіі ладзяцца ўночы з асьвятленьнем, калі тэмпэратура спадае. Гонкі Формулы-2 і трэніравальныя сэсіі Формулы-1 ладзяцца ўдзень, у сьпёку.

## Пераможцы

## Крыніцы

Катэгорыя:Бахрэйн
Саудаўская Арабія
Саудаўская Арабія
Катэгорыя:Скандалы ў Формуле-1
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2021 годзе
Катэгорыя:Саудаўскі спорт
Дарожны затор

Транспартны затор — часовае прыпыненьне або значнае запаволеньне руху на дарозе, якое часьцей за ўсё выклікана аварыяй або надмерным рухам.

Прычыны затораў

Да асноўных прычын вулічных затораў тычацца наступныя працэсы, якія адбываюцца ў мескай прасторы.

● масавыя сэзонныя міграцыі насельніцтва да месцаў адпачынку і назад;

● штодзённыя язда на працу і назад;

● няправільная канструкцыя дарогі: наяўнасьць рэзкіх звужэньняў, адсутнасьць дадатковых палос разгону і гамаваньня транспартавых сродкаў, якія выконваюць павароты і заезд на дарогу, адсутнасць «кішэняў» для спыненьня транспартных сродкаў;

● наяўнасьць на дарогах рэзкіх зломаў, якія вымушаюць кіроўцаў зьніжаць хуткасьць для выкананьня манэўра;

● наяўнасьць скрыжаваньняў з кругавым рухам;

● паркаваньне на правай паласе дарогі;

● дарожна-транспартнае здарэньне;

● неспрыяльныя ўмовы для руху: дождж, туман, сьнег, вобліў, задымленьне і інш.

● рамонт ці пратаньне дарогі;

● дрэнна наладжаныя святлафоры, з-за якіх транспарт вымушаны спыняцца на ўсіх скрыжаваньнях.