open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нарчэпінг (футбольны клюб)

«**Нарчэпінг**» () — швэдзкі футбольны клюб з гораду Нарчэпінгу. Заснаваны ў 1897 годзе. 13-разовы чэмпіён Швэцыі, шасьціразовы ўладальнік Кубка Швэцыі.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Швэцыі (13):
** 1943, 1945, 1946, 1947, 1948, 1952, 1956, 1957, 1960, 1962,
** 1963, 1989, 2015

* Уладальнік Кубка Швэцыі (6):
** 1943, 1945, 1969, 1988, 1991, 1994

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нарчэпінг
Магіла льва (неадназначнасьць)

Назву **Магіла льва** маюць:

* Магіла льва (паэма) — паэма Янкі Купалы (1913)
* Магіла льва (фільм) — фільм па матывах паэмы (1971)
Ежы Літвінюк

**Е́жы Літвіню́к** (, ; 30 сакавіка 1923, м. Крэменец, цяпер у Тарнопальскай вобласьці Ўкраіны — 18 кастрычніка 2012) — польскі перакладнік, паэт.

Перакладаў зь беларускай, латыскай, расейскай, украінскай, фінскай, эстонскай і іншых моваў. Найбольш значным ягоным дасягненьнем лічыцца пераклад фінскага эпасу «Калевала».

## Жыцьцяпіс
Сын Яна і Казіміры.

Па Другой сусьветнай вайне арыштаваны НКУС пад Люблінам, рок правёў у харкаўскім, разанскім, берасьцейскім лягерох НКУС разам з маці.

15 сакавіка 1947 зьехаў у Польшчу, дзе заняўся філялёгіяй, пачаў перакладаць паэзію.

## Пераклады

### Зь беларускай мовы
# Васіль Быкаў — «Дажыць да сьвітаньня. Круглянскі мост. Абэліск» (зь Віктарам Варашыльскім)
# Васіль Быкаў — «Трэцяя ракета; Дажыць да сьвітаньня» (зь Яўгеніюшам Кабацам)
# «Я з вогненнай вёскі: сьведчаньні ацалелых» (розныя перакладнікі)
# «Паэтычны дадатак сучаснай беларускай лірыкі» (з Адамам Паморскім)

### З латыскай мовы
# Оярс Вацыеціс — «Баляда пра сіняга кіта: вершы чатырох латыскіх паэтаў»
# Андрэйс Пумпурс — «Лачплэсіс»

### Зь фінскай мовы
# Марці Гаавіё — «Фінская міталёгія»
# Эйна Лейна — «Кантычкі»
# Эйна Лейна — «Песьні князя Яна і Кацярыны Ягелонкі»
# Тыма Мука — «Замля грэшная песьняй: баляда»
# Рауль Ройнэ — «Фінскія басьні»
# Калевала

### З расейскай мовы
* шмат

### З украінскай мовы
# Валеры Шаўчук — «Вока прорвы»
# Валеры Шаўчук — «Хата на ўзгорку»

### Зь верхнелужыцкай мовы
# Якуб Барт-Цішынскі — «Выбраная паэзія» (з Робэртам Стылерам)

### З эстонскай мовы
# Антон Хансэн-Тамссарэ — «Новы нячысьцік з Чартарыі»

### З францускай мовы

### Зь іншых моваў

## Прэміі і ўзнагароды
Узнагароджаны ўкраінскім ордэнам «За заслугі» III ступені (2008) за значны ўнёсак у папулярызацыю ўкраінскай літаратуры.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Архіў Разанскага «Мэмарыялу»

Катэгорыя:Польскія перакладчыкі
Катэгорыя:Польскія паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на польскую мову
Белыя ночы (неадназначнасьць)

**Бе́лыя но́чы**:

* Белыя ночы — ночы, цягам якіх натуральнае асьвятленьне не становіцца надта нізкаю.
* Белыя ночы — аповесьць Фёдара Дастаеўскага.
* Белыя ночы — сьпіс фільмаў з такою назвай.
* Белыя ночы — фэстываль у Санкт-Пецярбургу.

## Глядзіце таксама
* Белая ноч — начныя фэстывалі ў розных краінах сьвету.
Хар’юскі павет

**Ха́р’юскі павет** ( — Ха́р’юская зямля) — павет у паўночнай Эстоніі, на паўднёвым узьбярэжжы Фінскае затокі. Мяжуе зь Ляэнэ-Вірумаа на ўсходзе, Ярвамаа на паўднёвым усходзе, Рапламаа на поўдні і Ляэнэмаа на паўднёвым захадзе.

Насельніцтва — 528 468 чалавек (студзень 2011), што складае 39,4% усяго насельніцтва Эстоніі.

На тэрыторыі павету знаходзіцца таксама сталіца Эстоніі Талін.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Павет падзяляецца на 24 муніцыпалітэты, 6 зь якіх мескія () і 18 — вясковыя (). 31 воласьць і 393 вёскі.

**Мескія:**
* Кейля
* Лёкса
* Маарду
* Палдыскі
* Саўэ
* Талін

**Вясковыя:**
* Аэгвійду
* Анія
* Харку
* Йыэляхтмэ
* Кейля
* Керну
* Кійлі
* Козэ
* Кыўэ
* Куусалу
* Нісьсі
* Падызэ
* Раазіку
* Раэ
* Саку
* Саўэ
* Вазалема
* Віймсі

## Геаграфія
На тэрыторыі павету знаходзіцца прыкладна 80 астравоў, агульная працягласьць берагавой лініі складае 530 км.

Найвышэйшая кропка — Оргімягі каля Аэгвійду — 98,6 м. Найвышэйшая строма —  — 30 м. На тэрыторыі павету знаходзяцца таксама і найвышэйшыя валуны Эстоніі, самы высокі зь якіх ( ля вёскі Лёкса) — 7,8 м. Яшчэ адзін валун —  — мае ў дыямэтры 58 м.

34 ракі ўпадаюць у Балтыйскае мора, аднак ніводная зь іх не пасуе для суднаплаўства. Найдаўжэйшыя рэкі — Ягала, Пірыта і Кейля.

У павеце Хар’ю налічваецца 11 вадаспадаў, найвышэйшым зь якіх (8 м) зьяўляецца Ягальскі.

97 азёраў і вадасховішчаў займаюць плошчу 20 км². Найвялікшыя зь іх —  (3,5 км²) і Кахала (3,47 км²).

Прыкладна 20% тэрыторыі павету займаюць балоты.

## Насельніцтва
Для павету, у адрозьненьне ад Эстоніі ў цэлым, характэрны невялікі натуральны прырост насельніцтва, што тлумачыцца вышэйшым узроўнем жыцьця ў сталіцы. Станам на 1 студзеня 2012 ў Хар’юмаа пражывалі 529 898 асобаў, зь якіх 53,88% жанчын і 46,12% мужчын. Каля 75% насельніцтва пражывае ў Таліне.

Адметнаю рысаю павету зьяўляецца ягоная шматнацыянальнасьць. Эстонцы складаюць 60,24% насельніцтва (319&nbsp;тыс. чал.), расейцы — 32% (170&nbsp;тыс.), украінцы — 3,2%, беларусы — 1,7%, іншыя — 2,9% (фіны, немцы, татары, армяне, жыды).

14,1% насельніцтва — узростам да 14 гадоў, працаздольнае насельніцтва складае 70,1%, людзей старэйшых за 65 гадоў — 15,7%.


Tuhala Witches Well1-21-03-2013.jpg|
Kiviloo mõisa peahoone.jpg|
Laitse mõisa peahoone2, 19.saj.jpg|
Kose kirik suvi 2012.jpg|
Jägala juga 22-03-2013.JPG|Рака Ягала ўзімку
Paadimees Paunküla veehoidlal.jpg|
Arukyla Mois.jpg|


## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* Музэй Хар’юмаа
Магіла льва (фільм)

**«Магі́ла льва»** — мастацкі фільм, гістарычная драма, зьняты па матывах аднайменнай паэмы і іншых твораў Янкі Купалы. Сярод іншых месцаў фільм здымаўся ў Крычаве.

## Сюжэт
Фільм распавядае пра тое, як полацкі князь Усяслаў закахаўся ў прыгажуню Любаву, нявесту каваля Машэкі. Каварствам ды хітрасьцю Ўсяслаў разлучыў закаханых. Сабраў тады Машэка народную дружыну і пайшоў помсьціць князю за сваё зьняважанае каханьне і гонар, біцца за народную волю.

## У ролях
* Алег Відаў — *Машэка*
* Валянціна Шэндрыкова — *Любава*
* Марыс Ліепа — *Усяслаў, князь полацкі*
* Ігар Ясуловіч — *Зьміцер, брат Усяслава*
* Валянцін Мікулін — *гусьляр Андрэй*
* Ніна Ургант — *Марыя, палюбоўніца Ўсяслава*
* Ігар Клас — *Нічыпар*
* Стэфанія Станюта
* Вадзім Ганшын

## Здымачная група
* Рэжысэр: Валер Рубінчык
* Сцэнарыст: Юры Лакербай
* Апэратар: Юры Марухін
* Кампазытар: Андрэй Валконскі
* Мастак: Яўген Ігнацьеў

## Крыніцы

## Літаратура
* Здымаецца фільм «Магіла льва» // Ленінскі кліч. — 1971. — 10 чэрвеня.

## Вонкавыя спасылкі
* «Магіла льва» на сайце Кино-театр.ру
* «Магіла льва» на сайце КиноПоиск.ру
* Анлайн-прагляд фільму «Магіла льва» на сайце filmin.ru

Катэгорыя:Фільмы «Беларусьфільму»
Катэгорыя:Фільмы Валера Рубінчыка
Белыя ночы

**Бе́лыя но́чы** — цыклічная астранамічная зьява, якая заключаецца ў тым, што ў пэўны час року натуральная асьветленасьць уночы не станае надта нізкай, то бок пасьля прыцемак надыходзіць узыход сонца. Паблізу палярных кругоў (са зьнешняга боку) гэтую зьяву можна назіраць у пэрыяд сонцавароту (у паўночным паўшар’і — у чэрвені, у паўднёвым — у сьнежні).

У шыротах вышэй за палярны круг белыя ночы можна назіраць цягам аднаго-трох тыдняў да надыходу палярнага дню і па ягоным сканчэньні. Там, дзе палярнага дню няма, белыя ночы можна назіраць у пэрыяд сонцавароту. У гэтую пару сонечны дыск хоць і хаваецца за гарызонтам, але досыць недалёка (меней чым 12°). У выніку сонечнае сьвятло расьсейваецца ў верхнім слаях атмасфэры, выклікаючы белую ноч.

У Фінляндыі, Ісьляндыі, Антарктыдзе белыя ночы можна назіраць на ўсёй тэрыторыі. На большай частцы тэрыторыі можна ўбачыць белыя ночы ў Швэцыі, Нарвэгіі, Канадзе, Даніі (Грэнляндыя).

Таксама іх можна назіраць на поўначы Эстоніі, на Аркнэйскіх і Шэтляндзкіх астравах Шатляндыі (Вялікабрытанія), на Паўднёвых Аркнэйскіх астравах Антарктыкі, на Алясцы (за выняткам паўднёвых раёнаў, ЗША).

## Глядзіце таксама
* Палярны дзень

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Прырода
Катэгорыя:Ноч
Катэгорыя:Нябесная мэханіка
Балтыйскі шлях

**Балтыйскі шлях** (, то бок *Балтыйскі ланцуг*; , ) — мірная акцыя ў Прыбалтыйскіх ССР, праведзеная 23 жніўня 1989 году. Жыхары Летувы, Латвіі й Эстоніі зрабілі жывы ланцуг даўжынёй амаль у 600 км (каля двух мільёнаў чалавек, то бок прыкладна 25% трох прыбалтыйскіх рэспублік на той час), такім чынам аб’яднаўшы Талін, Рыгу й Вільню. Акцыя была прымеркаваная да 50 гадоў са дню падпісаньня пакту Молатава-Рыбэнтропа, мэтай акцыі было прыцягнуць увагу сусьветнага грамадзтва да гістарычных падзеяў, якія зьмянілі статус краінаў Прыбалтыкі. Згодна з пактам і сакрэтным пратаколам, які прыкладаецца да яго, СССР і Нямеччына падзялялі сфэры ўплыву ў Эўропе: Латвія, Эстонія, Фінляндыя, усходнія вобласьці Польшчы й Бэсарабіі адыходзілі СССР, а Летува й захад Польшчы — Нямеччыне.

Акцыя прадэманстравала растучую ўпэўненасьць сілаў, якія змагаліся за незалежнасьць прыбалтыйскіх краінаў. Арганізатарамі сталі Народны фронт Эстоніі, Народны фронт Латвіі й Саюдзіс у Летуве. Балтыйскі шлях дазволіў прадэманстраваць усяму сьвету жаданьне народаў Прыбалтыкі аддзяліцца ад СССР, іхнюю салідарнасьць у гэтым памкненьні. Сэпаратысцкія арганізацыі скарысталіся акцыяй, каб сказаць, што акупацыя СССР Прыбалтыйскіх краінаў пытаньне ня толькі палітычнае, але й маральнае. Улады СССР адрэагавалі на акцыю толькі рыторыкай, не зрабіўшы ніякіх рэальных крокаў для ўмацаваньня адносінаў паміж рэспублікамі, у выніку чаго праз 6 месяцаў пасьля правядзеньня Балтыйскага шляху Летува першай з рэспублікаў Савецкага Саюзу аб’явіла пра выхад зь ягонага складу.

У 2009 годзе арганізацыя ЮНЭСКО прызнала гэтую акцыю фэномэнам негвалтоўнага супраціву й прыняла рашэньне ўключыць дакумэнтальныя матэрыялы пра яе ў міжнародны рэгістар праграмы «Памяць Сьвету».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* The Baltic Way 
* The Baltic Way - Human Chain Linking Three States in Their Drive for Freedom unesco.org
Катэгорыя:Акцыі пратэсту
Катэгорыя:Прыбалтыка
Катэгорыя:Перабудова
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Гісторыя Летувы
Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Катэгорыя:Сьпіс «Памяці сьвету»
Катэгорыя:Палітычныя тэрміны
Катэгорыя:Мэтафары
Катэгорыя:Падзеі 1989 году
Геаграфія Эстоніі

**[[Эстонія]]** () — кантынэнтальная краіна ў Прыбалтыйскім рэгіёне Паўночнай Эўропы. Амываецца Фінскім залівам з поўначы, Рыскім залівам і Балтыйскім морам з захаду.

Плошча Эстоніі складае 45 226 км². Сярэдняя вышыня над узроўнем мора не перавышае 50 м; найвышэйшы пункт — гара Суўр Мунамягі (318 м). Даўжыня сухапутнай дзяржаўнай граніцы складае 1633 км. Граніца з Латвіяй складае 339 км, з Расеяй — 294 км, а берагавая лінія цягнецца на 3794 км.

Клімат у Эстоніі марскі, зімы пераважна ўмераныя, а летам халаднавата. Лупнякі, вапнякі і лясы, якія займаюць да 47% сушы, граюць ключавую ролю ў эканоміцы рэспублікі зь невялікімі запасамі карысных выкапняў. У Эстоніі больш за 1500 азёраў і мноства балотаў, рэкі Эстоніі невялікія, але даволі паўнаводныя. Талінскі порт Муга не замярзае ў льдах, таму працуе ўвесь год.

У склад тэрыторыі Эстоніі ўваходзіць 1521 востраў у акваторыі Балтыйскага мора, агульная плошча якіх дасягае 4,2 тыс км². Найбуйнейшыя з астравоў — Саарэмаа і Хіюмаа, якія зьяўляюцца асобнымі адміністрацыйнымі адзінкамі, а таксама Муху, Вормсі, Кіхну і іншыя. Нягледзячы на буйную плошчу астравоў, залюдненасьць іх складае менш за 5 адсоткаў усяго насельніцтва.

З-за свайго геаграфічнага становішча паміж Захадам і Ўсходам тэрыторыя Эстоніі не аднойчы станавілася полем бою. У час Другой сусьветнай вайны, па ссоўваньні нямецка-савецкага фронту на захад, у 1944 годзе рэгіёны Янілін і Пэтсэры былі далучаныя да РСФСР.

## Глядзіце таксама
* Клімат Эстоніі
* Прырода Эстоніі
* Скрайнія пункты Эстоніі

## Вонкавыя спасылкі
На Куцьцю (тэлеспэктакль)

**«На Куцьцю»** — тэлеспэктакль, пастаўлены ў 1982 годзе на Беларускім тэлебачаньні па матывах паэмы Янкі Купалы «На Куцьцю». Пастаноўка спэктаклю была прымеркаваная да 100-годдзя з дня нараджэньня клясыка беларускае літаратуры. 

## Крыніцы

## Літаратура
*Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «На куцьцю» / Аўтар — М.Грынчык. — C. 416—417.

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1982 годзе
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Адравонж (герб)

**Адравонж** () — прыватны шляхецкі герб.

## Апісаньне
У чырвоным полі срэбныя лук з стралой, накіраваныя ўверх. Лук мае форму выгнутых плячэй але безь цецівы. Кляйнод: над прылбіцай з каронай на паўлінавых пёрах, колькасьць якіх можа мяняцца, разьмешчаны такі ж самы срэбны лук з стралой, кірунак таксама можа мяняцца.

## Гісторыя
Пасьля Гарадзельскай уніі 1413 року знайшоў сваё пашырэньне ў Вялікім княстве Літоўскім.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Гербы беларускай шляхты Герб Адравуж і ягоныя карыстальнікі 
* Herbu Odrowąż

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі
Тутэйшыя (лялечны спэктакль)

«**Тутэйшыя**» — лялечны спэктакль, пастаўлены рэжысэрам Мікалаем Андрэевым у 1990 годзе ў Гарадзенскім тэатры лялек. Спэктакль — удзельнік міжнародных фэстываляў у Польшчы, Летуве, Нямеччыне.

## Апісаньне
У спэктаклі іграе чацьвёра акцёраў. У сьвет беларушчыны, праблемаў зь беларускай тоеснасьцю ў шматкультурным Менску ўводзіць ужо заслона. Куртына — плахта лёгкага матэрыялу з намаляванай картай Беларусі, грудай каменьня з паазначанымі на ёй Менскам, Горадняй, Віцебскам і Магілёвам. Хоць, калі заслона ўздымаецца, здаецца, што тэатральны сьвет «Тутэйшых» — плоскі, з часам (разам з разьвіцьцём дзеяньня) набірае глыбіні. Акцёры і іх лялькі запаўняюць амаль усю прастору сцэны. Іграе кожны элемэнт дэкарацыі, разам зь вісячымі іконамі, якія з другога боку скрываюць падзаступнікаў чырвонай рэвалюцыі, што паказваюцца публіцы ў хвіліны сцэнічных, «гістарычных» пераменаў. Ход дыскусіі герояў спэктаклю і іх спрэчкі пераносяцца зь лялькаў — герояў літаратурна-тэатральнага сьвету — на саміх акцёраў — герояў беларускай рэчаіснасьці з даўніх гадоў і сёньняшняга часу — кахаючых, як і Янка Купала, свой народ і Айчыну. Не без прычыны, пэўна, твары галоўных лялькаў вельмі падобныя да твараў іх аніматараў.

## Акторы
* Віктар Шалкевіч 
* Аляксандар Ігнаценка
* Тамара Корнева
* Юры Мянько

## Узнагароды
Узнагароджаны дыплёмам за лепшую рэжысэрскую работу на XII фэстывалі тэатраў лялек (Торунь), дыплёмамі «За высокае выканаўчае майстэрства і артыстычны ансамбль», «За яскравае ўвасабленьне беларускае нацыянальнае драматургіі» на XI Міжнародным тэатральным фэстывалі «Белая Вежа» (Берасьце), дыплёмам «За ансамблёвасць спэктаклю» на X міжнародным фэстывалі «Славянскія тэатральныя сустрэчы» (Гомель). Спэктакль стаў пераможцам міжнароднага тэатральнага фэстывалю ў Ломжы (Польшча).

## Крыніцы

## Літаратура
* Жук І. Сустрэчны рух: літаратуразнаўчыя эцюды / І. Жук. — Гродна, Гродз. абл. аддзяленне Бел. фонду культуры. — 1998. - 112 с. 
* Вярбіцкі А. Гродзенскія лялечнікі ў Беластоку // Газэта «Ніва». — 2000 г. — 10 сьнежня, № 50.
* Халадоўскі, М. «Тутэйшыя» ў Беластоку // Ніва. — 2003 г. — 6 ліпеня, № 27.

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка спэктаклю на сайце Гарадзенскага тэатру лялек 
* У Вільні глядзелі «Тутэйшых» па-беларуску на сайце Эўрарадыё.fm 
* «Тутэйшыя» паказаліся ў Вільні на сайце газэты «Наша Ніва» 
* Гродзенскія лялечнікі ў Беластоку / Газэта «Ніва». — 2000 г. — 10 сьнежня, № 50.

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Асінаўскі сельсавет (Чачэрскі раён)

**Асі́наўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Асінаўка. 

## Гісторыя
8 сьнежня 1926 году створаны ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году, з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці).

30 сьнежня 1927 году сельсавет скасаваны.

## Літаратура
*  С. 475

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1927 годзе
Курэсаарэ

**Курэсаарэ** () — горад у Эстоніі, які месьціцца на востраве Саарэмаа, найбуйнейшы населены пункт і адміністрацыйны цэнтар павету Саарэмаа. Былая назва гораду да 1917 году — Арэнсбург (). У 1952—1988 гадох горад меў назоў Кінгісэп (). У горадзе месьціцца марская гавань і аднайменны аэрапорт.

## Гісторыя
Сучасны Курэсаарэ разьмешчаны на месцы былога замка сьвятароў, упершыню згаданага ў летапісах ад 1381 году. У 1559 годзе ён быў прададзены Дацкаму каралеўству, пасьля чаго 8 траўня 1563 году яму была прадастаўленая гарадзкая хартыя й адпаведна статус гораду па прыкладзе Рыгі. Паводле Брэмсэбрускай дамовы 1645 году горад быў перададзены пад кіраваньне Швэдзкага каралеўства, пад юрысдыкцыяй якога і знаходзіўся да 1721 году.

Упершыню швэдзкі кантроль над горадам і востравам быў спынены ў 1710 годзе, калі расейская армія 15 (26) жніўня спаліла горад, які тады насіў назоў Арэнсбург, паколькі асноўную масу ягоных жыхароў складалі балтыйскія швэды, немцы й датчане. У 1721 годзе паводле Ніштадзкай дамовы горад афіцыйна ўвайшоў у склад Расейскай імпэрыі.

## Славутасьці
* Стары горад
* Эпіскапскі замак
* Мэмарыяльны музэй Ёханэса Аавіка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт гораду
* Музэй Саарэмаа


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі
Сьпіс гарадоў Эстоніі

**Сьпіс 47 пасяленьняў, якія маюць статус [[места]]** на дадзены момант. Табліца ўтрымлівае зьвесткі пра рок прысваеньня статусу, колькасьць насельніцтва ў розныя рокі і адміністрацыйна-тэрытарыяльную прыналежнасьць. Шматлікія з гэтых месцаў да 1918 року былі вядомыя пад іншымі імёнамі, якія таксама прыведзеныя ў табліцы.

## Крыніцы і заўвагі

## Глядзіце таксама
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Эстоніі
* Муніцыпалітэты Эстоніі


Эстонія
Рад Бялград

«**Рад**» () — сэрбскі футбольны клюб з гораду Бялграду. Заснаваны ў 1958 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Бялградзе
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1958 годзе
Карэйская поп-музыка

**Карэйская поп-музыка** ( — трансьліт. каё;  — трансьліт. кей-поп) — музычны жанр, які ахоплівае мноства стыляў поп-музыкі Паўднёвай Карэі, уключаючы розныя напрамкі танцавальнай музыкі, электрапоп, гіп-гоп і сучасны рытм-н-блюз.

Паводле аўтара амэрыканскага музычнага часопісу *[[Rolling Stone]]*, уяўляе сабой «сумесь моднай заходняй музыкі і высокаэнэргетычнага японскага попу» і «палюе за галовамі слухачоў пры дапамозе паўторных „цаплялак“, часам на ангельскай мове». «Ідзе па лініі зьмешваньня стыляў, спалучае і сьпеў, і рэп, і робіць асаблівы націск на выступы на сцэне і магутныя візуальныя эфэкты».

Пераўтварылася ў субкультуру, якая карыстаецца папулярнасьцю сярод маладых людзей ва ўсім сьвеце. Дзякуючы Інтэрнэту і даступнасьці лічбавага кантэнту, дасягае неймаверна шырокай аўдыторыі.

## Глядзіце таксама
* Хёна
* Blackpink

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны Ютуб-канал
* Хіт-парад ''Billboard Korea'' K-Pop Hot 100 - Billboard.com

Катэгорыя:Музычныя жанры
Катэгорыя:Поп-музыка
Катэгорыя:Паўднёвакарэйская музыка
Слава сьвету (фільм)

**«Сла́ва сьве́ту»** — беларускі агітацыйна-прапагандысцкі мастацкі фільм. Выйшаў на экраны 23 сакавіка 1932 году. Адзін з першых гукавых фільмаў СССР і першы гукавы мастацкі фільм вытворчасьці Белдзяржкіно.

## Сюжэт
У адной з заходнеэўрапейскіх дзяржаў усталёўваецца прафашыстоўская дыктатура на чале зь гэнэралам Адлерам. Лідэр сацыял-дэмакратаў Зігель і акадэмік Хельм, які працуе над стварэньнем атрутных рэчываў, сустракаюцца з гэнэралам, каб абмеркаваць пытаньні супрацоўніцтва. Адлер прапануе ім падарожжа на ваенным караблі «Слава сьвету».

Камуніст Білі Паркер, якога дома чакае нявеста Марта, застаецца на звыштэрміновую службу на флоце, каб па заданьні падпольнага камітэта весьці агітацыю сярод матросаў. Аднак афіцэры знаходзяць у казарме ўлёткі і брашуру «Ленін супраць вайны». Білі, баючыся здрады кінутага ў казэмат навабранца Эрыка, вымушаны бегчы на маторнай лодцы.

Пагоня гідраплана не дае выніку, і акадэмік Хельм прапануе выкарыстоўваць для злову Паркера вынайдзены ім «хельміт» — новы звыштаксічны атрутны газ. У зону яго дзеяньня трапляюць рыбацкія шхуны, экіпажы якіх гінуць. Білі выжывае дзякуючы супрацьгазу, а затым выдае сябе за рыбака.

На хімзаводзе, дзе вырабляюць «хельміт», адбываецца выбух. Сярод шматлікіх ахвяр і асьлеплая Марта. Стаўшы беспрацоўным, канчае жыццё самагубствам Меллер — сябар яе бацькі, старога сацыял-дэмакрата Паўля Форста. Сам Форст расчароўваецца ў ідэалах сваёй партыі.

Білі вяртаецца ў горад. Стан Марты не мяняе іх адносін. Падпольны камітэт даручае ім сарваць пагрузку на «Славу сьвету» зброі, якая можа быць выкарыстана для вайны з Савецкім Саюзам.

Марта выступае на мітынгу пратэсту. Білі з дапамогай Паўля і іншых рабочых ўступае ў схватку з фашыстамі-штрэйкбрэхерамі, а потым з паліцыяй. Пагрузка зброі сарваная. Арыштаваная Марта абвяшчае: «Няхай жыве Савецкі Саюз! Далоў фашыстаў!». Стрэлам з-за вугла фашыст забівае Білі. Гучыць рэвалюцыйная песьня.

## Акторы
* Леанід Кміт — Білі Паркер
* Соф'я Магарыл — Марта Форст
* Андрэй Лаўрэнцьеў — гэнэрал Адлер

## Гісторыка-мастацкія паралелі
* Заходнеэўрапейская дзяржава, дзе ўсталёўваецца прафашыстоўская дыктатура — Нямеччына
* Гэнэрал Адлер — Адольф Гітлер, **АД**ольф Гіт**ЛЕР**
* Сацыял-дэмакратычная партыя — Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя
* Лідэр сацыял-дэмакратаў Зігель — Рудольф Гес
* Акадэмік Хельм — Фрыц Габер
* Атрутны газ «хельміт» — цыклён Б

Катэгорыя:Фільмы «Беларусьфільму»
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы
Саўэ

**Са́ўэ** () — места ў паўночна-заходняй частцы Эстоніі, мескі муніцыпалітэт павету Хар’юмаа. Знаходзіцца за 18 км на захад ад Таліну.

## Мінуўшчына
Саўэ паўстала як прадмесьце-сад ля сядзібы ў 1920 року. У 1960 паселішча ўлучанае ў склад Таліну.

У 1973 прадмесьце перайменаванае ў вёску Саўэ, у 1993 атрымала статус места і наступнага року вылучанае з Таліну ў асобную адміністрацыйную адзінку — мескі муніцыпалітэт.

## Насельніцтва

93% жыхароў Саўэ — этнічныя эстонцы.
* 1959 — 1088 чалавек
* 1970 — 1979 чал.
* 1979 — 3293 чал.
* 1989 — 4395 чал.
* 1995 — 4492 чал.
* 2000 — 4996 чал.
* 2006 — 5600 чал.
* 2012 — 5988 чал.

## Транспарт
Чыгуначная станцыя на дарозе Талін — Кейля.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Катэгорыя:Хар’юмаа
Лясныя браты

**Лясныя браты** (, , )&nbsp;— агульная назва партызанскага супраціву ў краінах Прыбалтыкі супраць савецкай акупацыі, распачатай паводле Пакту Молатава-Рыбэнтропа. Гэты рух налічваў каля 170 тысячаў чалавек, зь іх 50 тысячаў загінулі ці прапалі бязь вестак.

У сучаснай гістарыяграфіі Летувы, Латвіі й Эстоніі гэты рух характарызуецца як нацыянальна-вызваленчы, у савецкай і сучаснай расейскай — як прафашысцкі.
Аналягічны рух супраціву ў гэты пэрыяд існаваў таксама ў Заходняй Украіне (УПА), Заходняй Беларусі (БКА), Польшчы й Румыніі.

Назва «лясныя браты» была ўзятая ад латыскіх партызанаў-рэвалюцыянэраў, якія дзейнічалі ў пэрыяд Расейскай рэвалюцыі 1905-07 гадоў..

## Эстонія
У Эстоніі рух супраціву налічваў да 15 тысячаў мужчынаў на працягу 1944—1953 гадоў. Актыўна лясныя браты дзейнічалі ў раёнах Пярнумаа й Ляянэмаа, Тартумаа й Іда-Віру. За пэрыяд з 1944 — па 1947 яны зьдзейсьнілі 773 узброеных напады, зьнішчыўшы каля 1000 байцоў савецкіх спэцслужбаў.

## Латвія
У Латвіі шэрагі лясных братоў у значнай ступені складаліся з былых воінаў латыскага легіёну СС. Агульная колькасьць партызанаў налічвала да 10 тысячаў, яшчэ 20 тысячаў чалавек актыўна дапамагалі партызанам правіянтам і прыстанішчам. Да 1947 Цэнтральнае камандаваньне латыскага супраціву мела штаб-кватэру на вуліцы Матыса ў Рызе.

Латыскім партызанам удалося зьнішчыць ад 1,5 тысячаў (паводле савецкіх крыніцаў) да 3 тысячаў (паводле латыскіх крыніцаў) чэкістаў, байцоў карных батальёнаў і партыйных актывістаў. За гэта тысячы партызанаў былі арыштаваныя і больш за дзясятак тысячаў чальцоў сем’яў і тых, хто падтрымліваў партызанаў — дэпартаваныя.

## Летува
У Летуве партызанскі супраціў быў найбольш моцным сярод краінаў Прыбалтыкі, асобныя рэгіёны кантраляваліся паўстанцамі да 1949 году. Пазьбягаючы прамых сутыкненьняў з чырвонаармейцамі й войскамі НКВД, летувіскія партызаны эфэктыўна змагаліся мэтадам сабатажу, засадаў і забойстваў асобных камуністычных дзеячоў. Кіраўніком лясных братоў у Летуве быў Ёнас Жэмайтіс-Вітаўтас, імем якога ў 1998 годзе была названая вайсковая школа ў Коўне.

## Літаратура

* Daumantas, Juozas L. *Fighters for Freedom*, Manyland Books, New York, December 1975. ISBN 0-87141-049-4
* Razgaitis, Darius. ''Forest Brothers from the West'', research thesis, 2002.
* Vardys, V. Stanley. ''Lithuania Under the Soviets: Portrait of a Nation, 1940-65'', F. A. Praeger, New York, 1965.
* Rieber, Alfred J. (2003). Civil Wars in the Soviet Union. *Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History* 4.1, 129—162.

## Крыніцы й заўвагі

Катэгорыя:Рухі супраціву
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Гісторыя Летувы
Катэгорыя:Эстонія ў час Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Эстонская ССР
Катэгорыя:Антыкамунізм
Катэгорыя:Антысавецкі супраціў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1940-я гады
Каласы

Назву **Каласы** маюць:

* Каласы — вёска ў Бераставіцкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Каласы — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці
Тыпы населеных пунктаў Эстоніі

**Тыпы населеных пунктаў () [[Эстонія|Эстоніі]]** — паселішчы або тэрытарыяльныя адзінкі ў межах муніцыпалітэту. Населеныя пункты ня маюць адміністрацыйных функцыяў. Група населеных пунктаў фармуе воласьць зь мясцовай адміністрацыяй. Большасьць местаў складаюць асобныя мескія муніцыпалітэты, але некаторыя аб’яднаныя з вакольнымі ля іх воласьцямі.

Афіцыйна ў Эстоніі існуюць чатыры тыпы населеных пунктаў:
* **[[Места|месты]]** ();
* **[[Мястэчка|мястэчкі]]** ();
* **[[Пасёлак|пасёлкі]]** ();
* **[[Вёска|вёскі]]** ().

На 1 лістапада 2002 у Эстоніі налічвалася 47 местаў, 9 мястэчак, 173 пасёлкі і 4430 вёсак.

На паўночным усходзе краіны разьмешчаная поліцэнтрычная аглямэрацыя з насельніцтвам блізу 110 тысячаў чалавек (найбуйнейшае места — Кохтла-Ярвэ, цэнтар — Йыхві), якая зьяўляецца другім па памеры ўрбанізацыйнай фармацыяй у краіне пасьля Таліну.
Царква Сьвятога Олафа (Талін)

**Царква́ сьвято́га О́лафа** або **Царква О́левістэ** ()&nbsp;— баптысцкая царква, разьмешчаная ў Таліне на месцы, дзе ў XII стагодзьдзі знаходзіўся гандлёвы двор скандынаўскіх купцоў. Найранейшыя згадкі пра царкву адносяцца да 1267 року.

Царква прысьвечаная нарвэскаму каралю Олафу II, пад час валадараньня якога завяршыўся пераход краіны на хрысьціянства. Акрамя таго, сьвяты Олаф лічыцца апекуном мараходаў.

## Мінуўшчына
Першыя зьвесткі пра царкву адносяцца да 1267 року. Яна была заснаваная як каталіцкая і названая ў гонар нарвэскага караля Олафа Харальдссана.

У XV стагодзьдзі царква была пераробленая на базыліку, узьведзеныя новыя хоры, у галоўнай прасторы зьявіліся чатырохгранныя слупы. Скляпеньні галоўнага нэфу былі зробленыя зоркападобнымі, а бакавыя&nbsp;— крыжовымі.

Падчас рэканструкцыі на вежы царквы быў узьведзены вельмі высокі шпіль, такім чынам вышыня царквы дасягнула 159 мэтраў, што на той момант было найвышэйшым збудаваньнем у сьвеце. Царкоўны шпіль быў бачны за шмат кілямэтраў і служыў арыентырам для караблёў, чым, магчыма, і тлумачылася ідэя падобнага будаўніцтва.

У 1513—1523 роках ля царквы на сродкі мясцовага купца Ганса Паўэлса была збудаваная капліца Дзевы Марыі. Фундатару капліцы прысьвечаны асобны кенатаф у ёй, аўтарам якога, праўдападобна, зьяўляецца вэстфальскі разьбяр .

15 верасьня 1524 з пачаткам Рэфармацыі касьцёл сьвятога Олафа стаў лютаранскім храмам. Пад уплывам характэрнага для Рэфармацыі іконаборства былі зьнішчаныя абразы і іншае касьцёльнае начыньне.

З-за вышыні шпілю ў царкву восем разоў траплялі ўдары маланкі, ад чаго тройчы пачыналіся пажары. Пасьля аднаго зь іх, які адбыўся ў 1625 року, царква страціла статус найвышэйшага будынку сьвету.

Апошні раз царква гарэла 16 ліпеня 1820. Па адбудове ў 1840 року яна набыла сучасны выгляд. У 1850 расейскі цар Мікалай I падараваў царкве вялікі звон. У гэты ж час былі пастаўленыя новыя арганы і перавезеныя зь іншых будынкаў жырандолі.

Да 1944 року ў царкве Олевістэ знаходзілася нямецкая грамада. 17 верасьня 1950 перададзены баптысцкай грамадзе, у ёй праведзены капітальны рамонт.

Разам з адбудаваным шпілем у цяперашні час царква мае вышыню 123,7 м, зьяўляючыся трэцяй па вышыні царквой у сьвеце. Паводле пастановы талінскага мескага кіраўніцтва, хмарачосы ў Таліне ня могуць быць пабудаваныя вышэйшымі за царкву сьвятога Олафа.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс найвышэйшых цэркваў сьвету

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура

* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Таліну
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятога Олафа
Катэгорыя:Гатычная архітэктура Эстоніі
Катэгорыя:Небасягі Эстоніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў XIII стагодзьдзі
Вася Бусьлік і яго сябры

**Вася Бусьлік і яго сябры** — беларускі мультфільм, выпушчаны ў 1973 годзе. Першы мультфільм, створаны на кінастудыі Беларусьфільм.

## Сюжэт
Мультфільм апавядае пра сяброўства піянэра Васі Бусліка са зьвяркамі і распавядае аб неабходнасьці ведаў у жыцьці. Пеўнік, Заяц, Воўк і Медзьведзяня гулялі ў футбол на лясной палянцы. Непадалёк была дошка з надпісам: «Увага! Балота!», але зьвяркі ня ўмелі чытаць. Здарылася так, што мяч рушыў у балота, зьвяркі вырашылі яго дастаць і трапілі ў бяду. Іх выратаваў Вася Буслік, які прыйшоў у лес з фотаружжом.
 
## Здымачная група
* Уладзімер Голікаў — рэжысэр-пастаноўшчык 
* Алена Кобец-Філімонава — аўтар сцэнарыя
* Анатоль Кляйменаў — апэратар-пастаноўшчык
* П. Шынкевіч — мастак-пастаноўшчык 
* В. Зарубін — мультыплікатар
* Ф. Ялдзінаў — мультыплікатар
* В. Жахавец — мастак 
* В. Міраненка — мастак 
* Н. Сапожнікава — мастак 
* Е. Курмаз — мастак 
* Е. Бязручка — мастак 
* Андрэй Шпянёў — кампазытар 
* Т. Жук — гукаапэратар 
* А. Мажэйка — мантаж 
* Самсон Палякоў — тэкст песень  
* ​​А. Пушкін — рэдактар 
* Л. Кароза — дырэктар

## Вонкавыя спасылкі
* Мультфільм "Вася Бусьлік і яго сябры" на сайце animator.ru

Катэгорыя:Беларускія мультфільмы
Ордэн япіскапа Плятона

**О́рдэн япі́скапа Плято́на Эсто́нскай апо́стальска-правасла́ўнай царквы́** () — узнагарода Эстонскай апостальска-праваслаўнай царквы. Ордэнам узнагароджваюць за служэньне на славу Бога і на карысьць Эстонскае апостальска-праваслаўнае царквы.

Заснаваны ў 1922 року Сынодам у памяць пра першага кіраўніка аўтаномнай праваслаўнай царквы Эстоніі Платона, замардаванага бальшавікамі. Адным зь першых кавалераў ордэну 14 сьнежня 1925 стаў прэзыдэнт Эстоніі Канстантын Пятс.

Пасьля 1944 року царква працягнула сваю дзейнасьць у эміграцыі. Пасьля аднаўленьня незалежнасьці Эстоніі ўручэньне ордэну было адноўленае ў 1996 року.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1922 годзе
Домскі сабор (Талін)

**До́мскі сабо́р** (), цалкам **Сабо́р Сьвято́й Дзе́вы Мары́і ў Та́ліне** ()&nbsp;— лютэранскі катэдральны сабор, які знаходзіцца ў Старым месьце Таліну. Прысьвячаны Сьвятой Дзеве Марыі.

Домскі сабор — адзін з найстарэйшых храмаў Таліну. Сучасны выгляд набыў пасьля некалькіх перабудоваў. Вежа сабору збудаваная ў барокавым стылі, а капліцы-прыбудовы&nbsp;— у пазьнейшых архітэктурных стылях. Усярэдзіне храму знаходзяцца пахаваньні XIII—XVIII стагодзьдзяў, а таксама розныя дваранскія гербы і эпітафіі, прысьвечаныя вядомым асобам XII—XX стагодзьдзяў.

## Мінуўшчына
Першая драўляная царква на гэтым месцы закладзеная як каталіцкая на пачатку XIII стагодзьдзя, праўдападобна з заваёвай Таліну данамі. Дамініканцы, што прыбылі сюды ў 1229 року, пачалі будаваць замест драўлянае мураваную царкву. Першыя дакумэнтальныя згадкі пра яе датаваныя 1233 рокам, калі ў Рым быў накіраваны ліст з просьбай дазволіць кансэкрацыю.

Дамініканцы здолелі пабудаваць толькі муры. Пабудова была скончаная ў 1240 і тады ж асьвечаная як катэдральны сабор пад тытулам Дзевы Марыі. На пачатку XIV стагодзьдзя пачалася рэканструкцыя, была пабудаваная новая алтарная частка і сакрыстыя.

У 1330 пачалася перабудова аднапавярховага будынку да трохпавярховага. Царква пераробленая ў базыліку, даўжыня яе дасягнула 29 мэтраў. У другой палове XIV стагодзьдзя былі скончаныя простакутныя слупы. На пачатку XV стагодзьдзя былі завершаныя перакрыцьці нэфаў.

У 1561 року царква стала лютэранскай.

Пад час вялікага пажару 1684 року была зьнішчаная вялікая частка дэкору будынку, а таксама вежа над паўднёвым нэфам. У 1686 року царква была адноўленая да папярэдняга выгляду. Амбон зь фігурамі апосталаў (1686) і алтарную карціну (1696) аднавіў эстонскі скульптар Хрысьціян Акерман.

У 1778—1779 роках паводле праекту архітэктара К.Л.&nbsp;Гейста была пабудавана заходняя вежа ў барокавым стылі. Два з царкоўных званоў вылітыя ў XVII, яшчэ два — у XVIII стагодзьдзях. Арган створаны ў 1914 року.

У цяперашні час у саборы знаходзіцца рэзыдэнцыя арцыбіскупа Эстонскай эвангельскай лютаранскай царквы.

## Архітэктура
Асноўны аб’ём трохнэфавы, цэнтральны нэф мае працяг у выглядзе алтарнае часткі. З заходняга боку над цэнтральным нэфам знаходзіцца царкоўная вежа, што выконвае функцыю званіцы.

## Пахаваньні
У саборы пахаваныя багата вядомых асобаў, сярод якіх францускі шляхціч Понтус дэ ля Гардзі з жонкай , пазашлюбнай дачкою швэдзкага караля Яна III Вазы; адмірал Самуэль Грэйг, каханак Кацярыны II; адмірал Іван Крузэнштэрн, які зладзіў першую расейскую экспэдыцыю вакол сьвету; багемскі шляхціч Індржых Матыяш Турн, адзін зь лідэраў пратэстанцкага мецяжу супраць імпэратара Фэрдынанда II.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Эстонская эвангельская лютаранская царква

Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Таліну
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Найсьвяцейшай Панны Марыі
Катэгорыя:Лютэранскія катэдры Эстоніі
Катэгорыя:Гатычная архітэктура Эстоніі
Катэгорыя:Старое места Таліну
Казімер Нарбут (1838—1903)

**Казімер Нарбут** (, 1838 — 1903, Кракаў, Польшча) — адстаўны капітан, удзельнік Вызвольнага паўстаньня 1863 году.

Шляхціц Кобрыньскага павету. Браў удзел у баявых дзеяньнях паўстанцаў на тэрыторыі Падляшша і Заходняга Палесься. У атрадзе, які быў створаны ў красавіку 1863 у прыбускіх лясах і якім камандаваў выхаванец духоўнай сэмінарыі Стасякевіч, Казімер Нарбут быў начальнікам штабу. Атрад, у якім было да 300 чалавек, дзейнічаў у Берасьцейскім павеце. 14 траўня 1863 гэты атрад быў разьбіты расейскімі войскамі каля в. Чэрск Берасьцейскага павету.

Пазьней капітан Казімер Нарбут узначальваў свой атрад з 80 вершнікаў, які дзейнічаў у Берасьцейскім і Кобрыньскім паветах.

Пасьля задушэньня паўстаньня жыў у эміграцыі. Служыў у францускім і швайцарскім войску. Пазьней вярнуўся ў Польшчу і быў землеўладальнікам. Пахаваны ў Кракаве на Ракавіцкіх могілках.

## Літаратура
* Powstanie styczniowe i zesłańcy syberyjscy. Katalog fotografii ze zbiorów Muzeum Historycznego m. st. Warszawy, t. I, Warszawa 2004.

Казімер
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1838 годзе
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Кіраўнікі паўстанцкіх атрадаў 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Памерлі ў 1903 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя на Ракавіцкіх могілках у Кракаве
Од Шыен

«**Од**» () — нарвэскі футбольны клюб з гораду Шыену. Заснаваны ў 1894 годзе. 12-разовы ўладальнік Кубка Нарвэгіі.

## Гісторыя
У 1994—2012 гадах меў назву «Од Грэнлян».

## Дасягненьні
* Уладальнікі **[[Кубак Нарвэгіі па футболе|Кубка Нарвэгіі]] (12):** 
:: 1903, 1904, 1905, 1906, 1913, 1915, 1919, 1922, 1924, 1926,
:: 1931, 2000
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Шыен
Каравайка (неадназначнасьць)

Назву **Каравайка** маюць:

* Леанід Каравайка — беларускі дыплямат, першы беларускі генэральны консул у Амэрыцы
*  (1936—2006) — расейскі мікрабіёляг, Чалец-карэспандэнт РАН.
* Каравайка — птушка
Леанід Каравайка

**Леанід Аляксандравіч Каравайка** (нарадзіўся 19 чэрвеня 1954 году ў Бярозаўцы, Лідзкі раён, Гарадзенская вобласьць, памёр 29 лістапада 2024 года) — беларускі дыплямат, першы генэральны консул Беларусі ў Амэрыцы. Меў дыпляматычны ранг надзвычайнага і паўнамоцнага пасланьніка другое клясы.

## Біяграфія
У 1976 годзе скончыў перакладчыцкі факультэт Менскага дзяржаўнага пэдагагічнага інстытуту замежных моваў па спэцыяльнасьці француская і ангельская мовы. Акрамя францускай і ангельскай валодаў польскай і сэрбскай мовамі.

Пасьля заканчэньня вышэйшае навучальнае ўстановы кароткі час працаваў у Беларускім таварыстве сяброўства і сувязяў з замежнымі краінамі. З 1981 па 1987 год працаваў у сакратарыяце ААН у Нью-Ёрку. Пасьля вяртаньня з Нью-Ёрку працягнуў працу ў Беларускім таварыстве сяброўства і сувязяў з замежнымі краінамі рэфэрэнтам аддзела культуры.

На дыпляматычную службу ў міністэрства замежных справаў БССР прыйшоў у 1988 годзе. Працаваў на дыпляматычных пасадах у пратакольна-консульскім, а потым — у консульскім аддзеле міністэрства. З-за адсутнасьці беларускае консульскае ўстановы ў ЗША па міждзяржаўнай дамоўленасьці прызначаны ў 1992 годзе на пасаду консула Генэральнага консульства Расейскае Фэдэрацыі ў Нью-Ёрку.

Адначасова з заснаваньнем 22 ліпеня 1993 году Генэральнага консульства Рэспублікі Беларусь у Нью-Ёрку быў прызначаны першым кіраўніком першае беларускае консульскае ўстановы ў краінах Амэрыкі. Працаваў на гэтай пасадзе да 31 сакавіка 1995 году.

Пасьля вяртаньня ў цэнтральны апарат міністэрства замежных справаў працаваў з 1995 па 1997 год начальнікам упраўленьня краінаў СНД, Цэнтральнае і Ўсходняе Эўропы, а пазьней — начальнікам сакратарыята міністэрства.

З 1997 па 1998 год працаваў у місіі АБСЭ ў Босьніі і Герцагавіне.

З 1998 па 2001 год працаваў начальнікам консульскага ўпраўленьня МЗС Беларусі.

З 21 красавіка 2001 году да 24 траўня 2007 году быў Генэральным консулам Рэспублікі Беларусь у Беластоку..

Пасьля вяртаньня на Радзіму і да чэрвеня 2012 году працаваў начальнікам упраўленьня па пытаньнях уезду іншаземцаў галоўнага консульскага ўпраўленьня МЗС Беларусі.

З чэрвеня 2012 году па лістапад 2013 году — загадчык консульскага аддзелу, старэйшы дарадца амбасады Беларусі ў Маскве.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Белорусские дипломаты: «Шаг Чехии вызвал глубокое недоумение» на сайце Газэта «Туризм и отдых»
* Беларусь и мир: паритет — начало всех начал на сайце Газэта «Туризм и отдых»
* Консульская служба защищает интересы граждан Беларуси
* Дзень Рэспублікі / А.Максімюк. — Ніва. — 2001. — 15 ліпеня, № 28 (2357)
* В Беловеже открыт первый туристический КПП на сайце Polskie Radio

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідзкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Генэральныя консулы Рэспублікі Беларусь
Сьпіс банкаў Эстоніі

**Сьпіс ба́нкаў [[Эстонія|Эсто́ніі]]**.

## Цэнтральны банк
* Eesti Pank

## Камэрцыйныя банкі
* Bigbank
* DNB Pank
* Eesti Krediidipank
* LHV Pank
* SEB Pank
* Swedbank
* Tallinna Äripanga
* Versobank

## Прадстаўніцтвы замежных крэдытных таварыстваў
* эстонская філія Danske Bank A/S
* эстонская філія DnB A/S
* эстонская філія Folkia AS
* эстонская філія Svenska Handelsbanken AB
* эстонская філія Nordea Bank Finland PLC
* эстонская філія Pohjola Bank plc
* эстонская філія Citadele banka
* эстонская філія Scania Finans AB
* эстонская філія UniCredit Bank

## Вонкавыя спасылкі
* Крэдытныя інстытуцыі // Фінансавая інспэкцыя Эстоніі

Банкі Эстоніі
Палеская легенда (фільм)

«**Пале́ская леге́нда**» — беларускі мастацкі фільм, зьняты на кінастудыі «Беларусьфільм» па матывах апавяданьня Ўладзімера Караленкі «Лес шуміць». Выйшаў на экраны 5 чэрвеня 1957 году.

## Сюжэт
У маёнтку пана Івана служыць лясьніком прыгонны Раман. Раман ловіць у панскім лесе селяніна Міхася, які забіў лісу (ён з маленькім сынам галадае), і вядзе яго да пана. Тым часам у маёнтку гуляньне. Госьці слухаюць сьпевы Апанаса, вольнага селяніна. За прыгожыя сьпевы пан абяцае выканаць любое жаданьне хлопца. Апанас просіць даць вольную яго нявесьце Аксане. Прыгажосьць дзяўчыны ўражвае пана і яго гасьцей, асабліва пана Антонія, які просіць аддаць яму Аксану ў абмен на зграю сабак. Але ў пана Івана іншыя пляны. Ён адпраўляе Апанаса да гарадзенскага ваяводы сьпяваць на балі і падчас яго адсутнасьці гвалтуе Аксану, а потым вырашае аддаць яе ў жонкі лясьніку Раману…

## Акторы
* Ала Ларыёнава — Аксана
* Іван Пераверзеў — Раман 
* Леанід Кадраў — Апанас
* Леанід Рахленка — Пан Іван
* Уладзімер Уладамірскі — Багдан
* Глеб Глебаў — Пан Антоній
* Віктар Кулакоў — Міхась
* Віця Лазараў — Васілёк  
У эпізодах здымаліся: Уладзімер Дзядзюшка, Марыя Зінкевіч, Гэрбэрт Дзьмітрыеў, Кузьма Кулакоў, Аляксандар Кістоў, Яўген Карнавухаў, Аляксандра Клімава, Уладзімер Кудрэвіч, Васіль Краўцоў, Вітаўтас Канцлерыс і іншыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фільмы 1957 году
Катэгорыя:Фільмы «Беларусьфільму»
Нараўскі замак

**За́мак Ге́рмана** () — сярэднявечны замак у эстонскім месьце Нарва на беразе ракі Нарва, заснаваны ў XIII стагодзьдзі. У цяперашні час тут дзейнічае музэй.

## Мінуўшчына
Дакладны ўзрост Нараўскага замку дагэтуль выклікае спрэчкі гісторыкаў. Большасьць зь іх сыходзяцца ў думцы, што першыя драўляныя ўмацаваньні збудавалі датчане пасьля заваёвы Паўночнае Эстоніі ў XIII стагодзьдзі. Першыя пісьмовыя згадкі пра замак датаваныя 1329 рокам.

На пачатку XIV стагодзьдзя датчане пачалі будаваць каменную фартэцыю зь вежай, якая пазьней атрымае назву Германавай. У 1347 року кароль Даніі Вальдэмар IV прадаў Паўночную Эстонію Лівонскаму ордэну, які перабудаваў Нараўскі замак дзеля сваіх патрэбаў. З прычыны зьяўленьня на супрацьлеглым баку Нарвы Івангародзкага замку давялося дабудоўваць і вежу Германа.

На пераломе XV—XVI стагодзьдзяў Ордэн абнёс места дадатковай сьцяной (зруйнаваная ў 1777 року). Вядома, што яна мела чатыры брамы з усіх бакоў. Вароты былі пакрытыя жалезнымі пласьцінамі, перад імі разьмяшчаліся пад’ёмныя масты. Па пэрымэтры сьцяны былі пастаўленыя прынамсі сем вежаў і выкапаны роў.

Ад 1581 замак знаходзіўся ў валоданьні Швэцыі. У 1676—1680 швэды пабудавалі дадатковыя ўмацаваньні, таксама адбылася частковая перабудова ўжо існых збудаваньняў. У 1684 пачалося будаўніцтва бастыённых умацаваньняў паводле пляну Эрыка Дальбэрга. Заходняя і паўночная часткі крэпасьці былі значна пашыраныя і ўмацаваныя, безь зьмяненьняў засталася толькі сьцяна, што выходзіла да ракі. Швэды не пасьпелі скончыць рэканструкцыі, бо ў 1704 року Нарва была захопленая расейскімі войскамі.

У 1822 завершанае будаўніцтва Заходняе брамы. У 1875 зруйнаваная Цёмная брама.

Замак быў значна пашкоджаны ў часе Другой сусьветнай вайны. У 1950 распачатая рэстаўрацыя.

Цяпер у вежы Германа і ў найстарэйшай частцы замку разьмешчаны Нараўскі музэй, а на бастыёнах Нараўскіх умацаваньняў разьбіты парк.

## Галерэя

Ivannarva.jpg|1860-я
Narva asv2022-04 img22 Friendship Bridge.jpg|Нараўскі і Івангародзкі замкі
Narva asv2022-04 img10 Castle.jpg|Вежа Герман
Laevamüüser.JPG|


## Глядзіце таксама
* Старое места (Нарва)
* Сьпіс замкаў Эстоніі
* Івангародзкая фартэцыя

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына музэю

Катэгорыя:Нарва
Катэгорыя:Музэі Эстоніі
Катэгорыя:Замкі Лівонскага ордэну
F+

**F+** — расейскі вытворца лічбавых прылад. Выпускае мабільныя тэлефоны, смартфоны ды ноўтбукі. Вырабляе пераважна тэлефоны стандарту GSM.

## Гісторыя
У 2002 годзе ў Вялікабрытаніі была зарэгістраваная кампанія Meridian Group. Кампанія мела офісы ў Вялікабрытаніі, Францыі, Нямеччыне, Расеі, Украіне ды Нігерыі. У чэрвені 2003 зьявіліся першыя 3 мадэлі мабільныз тэлефонаў: S288, S588 ды S688. Напачатку 2007 году ў тэлефоны сталі ўключацца інтэрнэт-браўзэры Opera і зьявіліся першыя мадэлі тэлефонаў на 2 SIM-карты. Ад моманту заснаваньня да 2008 году кампанія ня мела ўласнай вытворчай магутнасьці ды замаўляла вытворчасьць сваіх тэлефонаў на партнэрскіх заводах. Першапачаткова гэта былі заводы кампаніяў Bird і VK. У 2008 Meridian Group набыла WIZ4COM Technologies для распрацоўкі дызайну для ўласных прыладаў. У 2009 годзе выйшла мадэль тэлефона MC170, прызначаная для праслухоўваньня музыкі. У 2009—2010 гадох выпушчаныя мадэлі сэрыі E — Fly E135 ды Fly E130, У 2011 годзе кампанія пачала выпускаць інтэрнэт-пляншэты. У 2012 годзе выйшаў тэлефон Turbo (IQ285) як канкурэнт прадуктам кампаніі Samsung (Galaxy S ды інш).  Галоўнымі рынкамі збыту для кампаніі былі Расея, Украіна ды Індыя. У 2012 годзе з 42 млн тэлефонаў ды смартфонаў, прададзеных у Расеі, 7,2% былі тэлефоны Fly, што паставіла брэнд на трэцяе месца пасьля Nokia ды Samsung. У першым квартале 2014 году брэнд заняў другое месца ў Расеі (20,6% рынку) пасьля Samsung. Адзін з апошніх смартфонаў пад брэндам Fly Life Geo быў выпушчаны ў 3 квартале 2019 году. У жніўні 2019 году Fly быў перайменаваны ў F+.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вытворцы мабільных тэлефонаў
Транспарт у Эстоніі

**Транспартная сыстэма Эстоніі** пераважна складаецца зь сеткі аўтамабільных дарог і чыгункі. Геаграфічнае становішча дазваляе Эстоніі весьці выгадны гандаль, ажыцьцяўляючы імпарт і экспарт тавараў па зямлі (аўтамабільным і чыгуначным транспартам), паветры і моры.

## Дарогі

* Агулам: 57 565 км (у тым ліку 16 465 км нацыянальных дарог).
* З дарожным пакрыцьцём: 12 926 км (у тым ліку 99 км хуткасных шосаў).

### Нацыянальныя дарогі
Нацыянальныя дарогі ўтвараюць аснову эстонскай дарожнай сеткі. Іх агульная даўжыня сягае 16 465 км (29% ад усіх дарог), 59% зь іх маюць дарожнае пакрыцьцё. Нацыянальныя дарогі падзеленыя на 3 ўзроўні:
* галоўныя дарогі (1601 км),
* звычайныя дарогі (2391 км),
* другарадныя дарогі (12 425 км).

## Чыгунка

* Агулам: 900 км агульнадаступных шляхоў (1200 км з улікам службовых нітак).
* З шырокай каляінай (1500/1524 мм): 900 км (133 км электрыфікавана).

### Чыгуначны рух з сумежнымі краінамі
*  — пасажырскі і грузавы рух, аднолькавая каляіна (1520 мм)
*  — пасажырскі і грузавы рух, аднолькавая каляіна (1520)

## Крыніцы
Бердыскі сельсавет

**Бе́рдыскі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Бердыж. 

## Гісторыя
8 сьнежня 1926 году створаны ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году, з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці).

9 чэрвеня 1927 году сельсавет скасаваны.

## Літаратура
*  С. 479

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1927 годзе
Этыр Вэліка-Тырнава (2002—2013)

«**Этыр**» () — былы баўгарскі футбольны клюб з гораду Вяліка Тырнава. Заснаваны ў 2002 годзе і расфармаваны 8 траўня 2013 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вяліка Тырнава
Кейля (рака)

**Ке́йля** () — рака ў паўночнай Эстоніі. Бярэ пачатак у балоце Лоосалу на поўдзень ад Юуру і ўпадае ў Фінскую затоку ў невялікім пасёлку Кейля-Ёа.

На рацэ знаходзіцца трэці па велічыні ў Эстоніі вадаспад вышынёй 6 м і шырынёй 60—70 м.

## На рацэ
* *[[Горад|Месты]]*: Кейля
* *[[Пасёлак гарадзкога тыпу|Мястэчкі]]*: Кохйля


Keila jõgi. 04.jpg
Keila jõgi. 09.jpg
Keila-Joa Wasserfall 02.JPG
Keila raudteesild.jpg
Lohu mõisa veskitamm Keila jõel.jpg

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Катэгорыя:Хар’юмаа
Катэгорыя:Рапламаа
Закрыніцкі сельсавет

**Закрыні́цкі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Загор’е. 

## Гісторыя
26 красавіка 1919 году створаны Загорскі сельсавет у складзе Чачэрскай воласьці Гомельскага павету Гомельскай губэрні РСФСР; з 8 сьнежня 1926 году ў складзе Чачэрскага раёну Гомельскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году), з 20 лютага 1938 году — Гомельскай вобласьці БССР.

30 сьнежня 1927 году сельсавет перайменаваны ў Закрыніцкі з цэнтрам у пасёлку Закрынічча.

У 1931 годзе адміністрацыйны цэнтар сельсавету перанесены ў вёску Салтанаўка.

У 1939 годзе адміністрацыйны цэнтар сельсавету перанесены ў вёску Загор’е.

29 кастрычніка 1959 году сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены Бяляеўскаму сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 — 5

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 487, 508

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэрскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1927 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1959 годзе