Уладар

**Уладар**, альбо **Князь** () — трактат вялікага флярэнтыскага мысьляра і дзяржаўнага дзеяча Нікалё Мак’явэльлі, у якім апісваюцца мэтадалёгія захопу ўлады, мэтады кіраваньня і ўменьні, неабходныя для ідэальнага кіраўніка. Першапачаткова кніга насіла назву: *De Principatibus* (*Пра княствы*).

Трактат быў напісаны каля 1513 году, але апублікаваны толькі ў 1532 годзе, празь пяць гадоў пасьля сьмерці Мак’явэльлі. Кніга зьяўлялася фундамэнтальнай працай свайго часу па сыстэматызацыі зьвестак пра дзяржаву і яя кіраваньня. Матэрыялы не састарэлі дагэтуль: прынцыпы, апісаныя ў кнізе, актуальныя і ў сучаснай геапалітыку. У першую чаргу кніга ўтрымоўвае апісаньне прынцыпаў прыходу да ўлады і ўтрыманьня манархіі і рэспублікі. Нікалё Мак’явэльлі апісвае такія варыянты прыходу да ўлады, як посьпех (умелае выкарыстаньне зьбегаў акалічнасьцяў), доблесьць, ганебнасьць ці злачынства, а таксама выбар рашэньня груп насельніцтва (народа ці эліты).

Зьмест кнігі:
* Уступ
* Частка I. Колькіх відаў бываюць дзяржавы і як яны набываюцца.
* Частка II. Пра спадчыннае адзінаўладзьдзе.
* Частка III. Пра зьмяшаныя дзяржавы.
* Частка IV. Чаму царства Дарыя, заваяванае Аляксандрам, не паўстала супраць пераемнікаў Аляксандра пасьля яго сьмерці.
* Частка V. Як кіраваць гарадамі ці дзяржавамі, якія, да таго як былі заваяваны, жылі па сваіх законах.
* Частка VI. Пра новыя дзяржавы, якія набываюцца уласнай зброяй ці доблесьцю.
* Частка VII. Пра новыя дзяржавы, якія набываюцца чужой зброяй ці літасьцю лёсу.
* Частка VIII. Пра тых, хто набывае ўладу злачынствамі.
* Частка IX. Пра грамадзянскае адзінаўладзьдзе.
* Частка X. Як варта вымяраць сілы ўсіх дзяржаваў.
* Частка XI. Пра царкоўныя дзяржавы.
* Частка XII. Пра тое, колькі бывае відаў войскаў, і пра наёмных жаўнераў.
* Частка XIII. Пра войскі хаўрусніцкія, зьмяшаныя і ўласныя.
* Частка XIV. Як уладар павінен паступаць датычна вайсковай справы.
* Частка XV. Пра тое, завошта людзей, асабліва ўладароў, усхваляюць ці ганяць.
* Частка XVI. Пра шчодрасьць і ашчаднасьць.
* Частка XVII. Пра жорсткасьць і літасьць і пра тое, што лепш: выклікаць любоў ці страх.
* Частка XVIII. Пра тое, як уладары павінны трымаць слова.
* Частка XIX. Пра тое, якім чынам пазьбегнуць нянавісьці і пагарды.
* Частка XX. Пра тое, ці карысныя крэпасьці, і шматлікае іншае, што ўвесь час ужываюць уладары.
* Частка XXI. Як належыць паступаць уладару, каб яго шанавалі.
* Частка XXII. Пра дараднікаў уладароў.
* Частка XXIII. Як пазьбегнуць лісьліўцаў.
* Частка XXIV. Чаму ўладары Італіі пазбавіліся сваіх дзяржаваў.
* Частка XXV. Якая ўлада лёсу над справамі людзей і як мага ёй супрацьстаяць.
* Частка XXVI. Заклік авалодаць Італіяй і вызваліць яе з рук барбараў.

## Гядзіце таксама
* Антымак’явэльлі
* Мак’явэльлічны інтэлект

## Бібліяграфія
* Мак'явэлі, Нікало, Уладар / Нікало Мак'явэлі; пер. З італьянскай Зм. Коласа. — Мінск : Зміцер Колас, 2008. — 134 с. — (Галерэя чалавечай думкі). ISBN 978-985-6783-47-3

## Вонкавыя спасылкі

* «Гаспадар» Нікалё Мак’явэльлі — на расейскай мове
* «Гаспадар» у бібліятэцы на lib.ru
* «Гаспадар» — 1869 год (il Principe 1869 год) на расейскай мове

Катэгорыя:Сярэднявечная літаратура
Катэгорыя:Філязофія
Катэгорыя:Этычныя прынцыпы