open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Славамір

**Сла́вамір** (; IX стагодзьдзе) — вялікамараўскі князь з дынастыі Мойміравічаў, які некаторы час быў валадаром Вялікай Маравіі.

У 870 годзе кароль Усходне-Франкскага каралеўства Людовік II падтрымаў паўстаньне Сьвятаполка I супраць свайго дзядзькі і сюзарэна Расьціслава, князя Вялікай Маравіі. Расьціслаў быў схоплены, перададзены франкам і асьлеплены. Аднак франкі вырашылі захапіць і ўсходнюю частку краіны, якую Сьвятаполк хацеў для сябе. Пасьля пратэсту Сьвятаполка яны паланілі яго і паспрабавалі заваяваць ўсю краіну.

Гэтая спроба прывяла да паўстаньня, узначаленага князем Славамірам, якога абралі новым кіраўніком Вялікай Маравіі. Франкі хутка вызвалілі свайго былога хаўрусьніка Сьвятаполка і паслалі яго з моцнымі баварскімі войскамі ў мараўскія землі. Нягледзячы на вялікія падарункі і абяцаньні ад францкага караля, Сьвятаполк таемна зьвязаўся са Славамірам, які падпарадкаваўся законнаму князю. Сьвятаполк прыняў камандаваньне над войскамі Вялікай Маравіі, напаў на баварскае войска і пасьля ўпэўненай перамогі вызваліў ўсю краіну.

Катэгорыя:Уладары Вялікай Маравіі
Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Катэгорыя:Мойміравічы
Хідэтосі Наката

**Хідэто́сі Нака́та** ( *Наката Хідэтосі*;  22 студзеня 1977 году ў Кофу, Японія) — былы японскі футбаліст, які гуляў у якасьці паўабаронцы ў некалькіх эўрапейскіх клюбах, і ў «Бэлмар Гірацука» ў сябе на радзіме. Ягоныя выступленьні былі заўважаныя і стварылі яму рэпутацыю аднаго з найлепшых японскіх гульцоў.

Наката быў адзіным японцам, абраным у сьпіс ФІФА 100 у 2004 годзе. Таксама ў 1997 і 1998 гадах прызнаваўся найлепшым гульцом году ў Азіі. Наката выйграў у 2001 годзе Сэрыю А з «Ромай» і праз год Кубак Італіі з «Пармай».

## Дасягненьні
### Клюбныя
**«Сёнан Бэлмарэ»**:
* Уладальнік азіяцкага Кубка ўладальнікаў Кубкаў: 2005

**«Рома»**:
* Чэмпіён Італіі: 2001

**«Парма»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2002

### Міжнародныя
**Зборная Японіі**
* Уладальнік Кубка Азіі: 2004

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Japan National Football Team Database

Катэгорыя:Японскія футбалісты
Катэгорыя:Японскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 году
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 году
Орава (рака)

**Орава** () — рака ў Заходняй Славаччыне. Выцякае з гор Ораўская Магура. Упадае ў Ваг. На раццэ месьціцца горад Дольны Кубін.

Катэгорыя:Рэкі Славаччыны
Орава (неадназначнасьць)

Назву **Орава** маюць:

* Орава — гістарычная мясцовасьць у Славаччыне
* Орава — рака ў Славаччыне, прыток Вага
Старыя Задворцы

**Стары́я Задво́рцы** — былая вёска ў Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіла ў склад Тэльмінскага сельсавету. Цяпер у складзе Берасьця.

## Гісторыя
1 чэрвеня 2007 году, згодна з Указам № 255 «Аб некаторых пытаньнях адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўпарадкаваньня г. Берасьця і Берасьцейскага раёну», Старыя Задворцы былі ўключаная ў склад Берасьця. 21 сьнежня 2007 году вёска выключаная з складу Тэльмінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 165 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Берасьцейскага раёну
Катэгорыя:Мікрараёны Берасьця
Габруны

**Габруны́** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Габруны ўваходзяць у склад Ланскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1811 годзе вёска фальварку Чанавічы, у 1897 годзе вёска ў Ланскай воласьці Слуцкага павету. З 12 кастрычніка 1940 году ў Лявонавіцкім сельсавеце. 28 траўня 2013 году перададзеная зь ліквідаванага Лявонавіцкага сельсавету ў Ланскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 1999 год — 56 чалавек
* 2010 год — 30 чалавек

## Інфраструктура
У вёсцы ёсьць крама (на гэты час — не працуе), жывёлагадоўчая фэрма.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ланскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Грыбаўшчына

Назву **Грыбаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Грыбаўшчына — вёска ў Баранавіцкім раёне  Берасьцейскай вобласьці
* Грыбаўшчына — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне  Віцебскай вобласьці
* Грыбаўшчына — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Грыбаўшчына — вёска ў Нясьвіскі раёне Менская вобласьці

### [[Польшча]]
* Грыбаўшчына — вёска ў Сакольскім павеце  Падляскага ваяводзтва

## Глядзіце таксама
* Грыб
* Грыбава
* Грыбавец
* Грыбаўцы
* Грыбіна
* Грыбкі
* Грыбна
* Грыбное
* Грыбова
* Грыбоўцы
* Грыбоўшчына
* Грыбы
Дубейкі

Назву **Дубейкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Дубейкі — вёска ў Капыльскім раёне
** Дубейкі — вёска ў Нясьвіскім раёне
Грыбаўшчына (Менская вобласьць)

**Гры́баўшчына** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Грыбаўшчына ўваходзіць у склад Ланскага сельсавету.

## Гісторыя
28 траўня 2013 году перададзеная зь ліквідаванага Лявонавіцкага сельсавету ў Ланскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 1999 год — 53 чалавекі
* 2010 год — 33 чалавекі

## Страчаная спадчына
* Касьцёл сясьцёр-юзафітак

## Вядомыя выхадцы
* Аляксандар Чарнушэвіч (1899—1937) — наркам асьветы БССР, член Бюро ЦК КП(б)Б

## Крыніцы

Катэгорыя:Ланскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Пляшэвічы

**Пляшэ́вічы** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Пляшэвічы ўваходзяць у склад Ланскага сельсавету.

## Гісторыя
28 траўня 2013 году перададзеная зь ліквідаванага Лявонавіцкага сельсавету ў Ланскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 1999 год — 23 чалавек
* 2010 год — 10 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
### Помнікі архітэктуры
* Капліца Сьвятога Юзафа рамесьніка
* Магіла польскага пагранічніка, які загінуў у 1939 годзе. Прадстаўнікі Таварыства несьвіжан, жыхары гораду і раёну прынялі ўдзел у адкрыцьці помніка невядомаму пагранічніку, які загінуў у в. Пляшэвічы 17 верасьня 1939 г. На асьвячэньні магілы прысутнічалі члены Таварыства несьвіжан (таварыства палякаў-ураджэнцаў Нясьвіскай зямлі, што жывуць за мяжой), ксёндз парафіі Божага Цела ў Нясьвіжы Пётар Шарко, жыхары з в. Пляшэвічы, а тасама прадстаўнікі гораду і раёну. Усяго, паводле словаў старшыні Таварыства Ежы Буткевіча, было каля пяцідзесяці чалавек. У 1930-я гады ў Пляшэвічах, як успамінае колішняя жыхарка вёскі Галіна Асмольская, знаходзіўся корпус аховы памежжа. Малады пагранічнік, якому было крыху больш за дваццаць, загінуў тут падчас наступленьня Чырвонай Арміі ў 1939 г. Яго цела знайшлі мясцовыя жыхары, якія і пахавалі пагранічніка па ўсіх правілах. Доўгі час на магілу прыходзілі і маладыя, і старыя палякі, якія аддавалі даніну павагі загінуўшаму. Аднак пасьля на гэтае месца сталі забывацца. Вікторыя Дзявота, прапанавала сабраць сродкі для ўсталяваньня помніка, што было зроблена. Гранітную пліту даставілі ў Пляшэвічы з Варшавы.

## Выхадцы
* Аркадзь Ляшчынскі (1899—1937) — намесьнік наркама асьветы БССР

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Ланскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Дора Пэш

**Дора**, сапраўднае імя **Даратэ Пэш** (;  3 чэрвеня 1964, Дусэльдорф, Нямеччына) — сьпявачка, былая вакалістка нямецкага гэві-мэтал-гурту «Warlock».

## Біяграфія
У 1982 далучылася да гурту «Warlock». У 1987, пасьля выхаду чацьвёртага альбому гурту, «Трыюмф і агонія», і пасьля шматлікіх пэртурбацыяў ягонага складу Дора Пэш засталася адзінай нязьменнай удзельніцай гурту.

Цяпер займаецца сольнай кар’ерай. Жыве ў Нью-Ёрку. Апошні альбом «Fear No Evil» ( ці *«Ня бойся зла»*) выйшаў у 2009 годзе.

## Склад гурту

* Дора Пэш — сьпеў
* Нік Дуглас (з 1990) — бас-гітара
* Бас Маас (з 2008) — гітара
* Джоні Дзі (з 1991) — ударныя
* Люка Прынчота (з 2009) — гітара, клявішы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Дора на MySpace

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дусэльдорфе
Катэгорыя:Нямецкія сьпевакі і сьпявачкі
Сьпіс урадаў БНР

Гэта **сьпіс прэм’ераў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускае Народнае Рэспублікі]]** ад моманту ейнага ўтварэньня (9 сакавіка 1918) да ліквідацыі апошняга ўраду.

## Заўвагі

## Крыніцы
Беларускае слова

**«Беларускае слова»** — беларускія газэты, якія выходзілі ў розныя часы ў розных мясьцінах:

* Беларускае слова (1920) — орган гарадзенскага Беларускага нацыянальнага камітэту
* Беларускае слова (1926) — заходнебеларуская грамадзка-палітычная і літаратурная газэта
* Беларускае слова (1941) — выходзіла на акупаванай немцамі тэрыторыі
* Беларускае слова (1948) — газэта беларускай эміграцыі, выдавалася ў Заходняй Нямеччыне і ЗША
* Беларускае слова (2002) — выданьне Згуртаваньня беларусаў Канады
Мікалай Крыштап Халецкі

**Мікалай Крыштап Халецкі** (каля 1589 — 7 красавіка 1653) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Мечнік вялікі літоўскі (1615—1650), ваявода наваградзкі (з 1650). Трымаў Алькеніцкае, Ляйпунскае, Аліцкае староствы.

## Біяграфія

З шляхецкага роду Халецкіх, сын Дзьмітрыя, падскарбія вялікага літоўскага, і Рэгіны з Дыбоўскіх.

Навучаўся ў Вільні, працягнуў атрыманьне адукацыі ў Лёвэне (Галяндыя) і парыскай Сарбоне, дзе атрымаў «вянок мудрасьці» («Laurea Corona Sapientiae») і званьне «Vertex Liberalium Artium» за дасягненьне дасканаласьці ў вольных навуках. Тамака ж, у сталіцы Францыі, апублікаваў свой першы твор — панэгірык у гонар Яна Замойскага.

Каралеўскі дваранін. 18 разоў абіраўся паслом на соймы.

Удзельнічаў у войнах супраць Швэцыі (1617—1618), калі пры штурме Парнава прабіўся да ягоных муроў і першым узарваў пэтарду, і Маскоўскай дзяржавы (1609—1618). У Алькеніках трымаў кузьню і пушкарню, якія забясьпечвалі зброяй войска Вялікага Княства Літоўскага.

## Асноўныя творы
Аўтар шэрагу твораў, у тым ліку:
* Alegorie (1618);
* Binarius Chalecianus sive duo manipuli liliorum (1642).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Мікалай Крыштап
Катэгорыя:Мечнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Памерлі 7 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1653 годзе
Вуліца Багданава (Гомель)

**Багданава** — вуліца ў Чыгуначным раёне ў жылым масіве Сельмаш. Вуліца з аднабаковым рухам транспарту. Пачынаецца яна ад праспэкту Касманаўтаў і сканчаецца вуліцай Фадзеева. Транспарт можа рухацца ў напрамку да праспэкту. 

## На вуліцы разьмешчаны:
* САШ №45
* Музычная школа
* Гомельская гарадзкая дзіцячая паліклініка 
* філіял Гомельскай гарадзкой паліклінікі

Багданава 
Катэгорыя:Чыгуначны раён (Гомель)
Праспэкт Касманаўтаў (Гомель)

**Праспэ́кт Касмана́ўтаў** — адна з галоўных вуліцаў гораду Гомля (Чыгуначны раён). Найбольшая паводле даўжыні ў жылым масіве Сяльмаш. Пачынаецца ля чыгуначнага мосту (скрыжаваньне вуліцы Палескай і Багдана Хмяльніцкага), сканчаецца ў раёне пасёлку Краснае.

## На вуліцы разьмешчаныя
* Адзін з будынкаў адміністрацыі заводу «Гомсельмаш»
* Палац культуры заводу «Гомсельмаш»
* САШ №12
* Стадыён заводу «Гомсельмаш»
* Філіял Гомельскага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту

## Перасякае вуліцы
* Барыса Царыкава
* Рабочая
* Мікалая Дворнікава
* 50 год заводу «Гомсельмаш»
* Багданава
* 7-я Сяльмашаўская
* Азёрная
* Яфрэмава
* Восіпава
* Багдановіча
* Ніжнебрылёўская
* Магілёўская

Касманаўтаў праспэкт 
Катэгорыя:Чыгуначны раён (Гомель)
Рыскі

Назву **Рыскі** маюць:

* Рыскі — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Рыскі — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Маці

**Маці**, таксама *мама*, *матуля* (ад лац. Mater — маці) — жанчына ў дачыненьні да сваіх дзяцей. Праз шматзначнасьць тэрміна і яго рознага разуменьня ў сацыяльным, культурным і рэлігійным кантэксьце складана знайсьці ўнівэрсальнае вызначэньне.

## Біялягічная маці
Біялягічная маці — жанчына, якая зачала, вынасіла і нарадзіла дзіцяці. З разьвіцьцём рэпрадуктыўнай мэдыцыны сталі магчымымі сурагатнае і генэтычнае мацярынства.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сям’я
Жаночае малако

**Жаночае [[малако]]** — пажыўная вадкасьць, якая выпрацоўваецца малочнымі залозамі жанчыны.
Жаночае малако па сваім складзе максымальна адпавядае харчовым патрабаваньням дзіцяці ў пэрыяд груднога выкормліваньня. Акрамя гэтага, жаночае малако выконвае функцыі імуннай абароны і рэгуляцыі росту дзіцяці.

Катэгорыя:Малако
Малако
Грудное выкормліваньне

**Грудное**, або **натуральнае**, **выкормліваньне** — форма харчаваньня нованароджанага чалавека, зьяўляецца адзіным фізыялягічным адэкватным харчаваньнем нованароджанага і груднога дзіцяці.

Акрамя ўласна высмоктваньня дзіцем малака непасрэдна з малочных залозаў жанчыны-маці грудное выкормліваньне ўключае ў сябе ланцуг складаных псыха-фізыялягічных узаемадзеяньняў паміж дзіцем і маці, якія фармаваліся на працягу мільёнаў гадоў эвалюцыі.

Важным элемэнтам пасьпяховага наладжваньня натуральнага кармленьня зьяўляецца сумеснае знаходжаньне маці і нованароджанага дзіцяці адразу пасьля родаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Паводзіны чалавека
Катэгорыя:Міжасабовыя адносіны
Катэгорыя:Дзяцінства
Эйрык Раўдзі

**Эйрык Раўдзі** (**Раўда**) **Торвальдсан** (ст.-сканд.: *Eiríkr rauði Þorvaldsson*; 950—1003) — скандынаўскі мараплавец і першаадкрывальнік, які заснаваў першае пасяленьне ў Грэнляндыі. 

## Біяграфія
Мянушку «Раўдзі» («Руды») атрымаў за колер валасоў і барады. 

У 981 або 982 годзе ўпершыню дасьледаваў паўднёвае і паўднёва-заходняе ўзьбярэжжа Грэнляндыі і даў ёй назву. У 985 годзе разам з 350 каляністамі зноў наведаў Грэнляндыю і заснаваў там першыя нарманскія паселішчы.

Бацька Лейфа і Торвальда Эрыксанаў, магчымых першаадкрывальнікаў Амэрыкі. 

## Глядзіце таксама
* Эрык

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Вікінгі
Нурдаль Грыг

**Юхан Нурдаль Грыг** (; 1 лістапада.1902, г. Бэрген, Нарвэгія — 2 сьнежня 1943) — нарвэскі пісьменьнік, грамадзкі дзяяч.

Скончыўшы гімназію, служыў матросам (1920—21), уражаньні адлюстраваў у зборніку вершаў «Вакол мыса Добрай Надзеі» (1922) і рамане «А карабель ідзе далей» (1924). Вучыўся ва ўнівэрсытэтах Оксфарда і Осла. Выдаў кнігу эсэ «Рана памерлыя» (1932) пра творчасьць Рэд’ярда Кіплінга, Джон Кітса, П. Б. Шэлі, Джорджа Байрана. На мяжы 1920—30-х г. адбылася яго творчая і сьветапоглядная эвалюцыя: аптымістычны пафас вершаў (зборнік «Нарвэгія ў нашых сэрцах», 1929) зьмяняецца песымізмам (драма «Атлянтычны акіян», 1932). У 1932—34 жыў у СССР. У 1937 як ваенны карэспандэнт быў у Гішпаніі (зборнік «Гішпанскае лета», 1937, раман «Сьвет яшчэ павінен стаць маладым», 1938). Вяршыня яго твораў — паэма «Паражэньне» (1937, пра Парыскую камуну). У 1940-43 змагаўся супраць фашызму (паэма «Чалавечая прырода», зборнікі вершаў «Свабода», «Надзея»).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарвэскія літаратары
Этна

**Э́тна** — дзейны стратавулькан, разьмешчаны на ўсходнім узьбярэжжы Сыцыліі, недалёка ад гарадоў Мэсіны і Катаніі. Гэта найбольш высокі дзейны вулькан у Эўропе. Вышыня Этны зьмяняецца ад вывяржэньня да вывяржэньня. Этна — самая высокая гара Італіі на поўдзень ад Альпаў, яна займае тэрыторыю плошчай 1250 квадратных кілямэтраў. Такім чынам, Этна — самы вялікі актыўны вулькан Італіі, перавышае свайго найбліжэйшага «суперніка» Вэзувія больш, чым у 2,5 разы. Назва «Этна» арабскага паходжаньня і перакладаецца як «Гара агню».

## Крыніцы

Катэгорыя:Актыўныя вульканы
Катэгорыя:Стратавульканы Італіі
Катэгорыя:Плейстацэнавыя вульканы
Катэгорыя:Горы Сыцыліі
Катэгорыя:Трохтысячнікі
Катэгорыя:Вульканы Міжземнамор’я
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Італіі
Завушша

**Заву́шша** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Завушша ўваходзіць у склад Ліпскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 23 чалавекі
* 1999 год — 56 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
### Помнікі архітэктуры
* Гаспадарчы двор Мараўскіх
* Капліца
* Вадзяны млын
* Парк

### Страчаная спадчына
* Сядзіба Мараўскіх

## Крыніцы

 
## Вонкавыя спасылкі
* Завушша на Радзіме.орг
* Завушша Падарожжы Дылетанта, 13.11.2010

Катэгорыя:Ліпскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Матуш Чак

**Ма́туш Чак Трэ́нчанскі**, **Матэ Чак**, **Мацьвей Трэнчанскі** (верагодна 1252 — 18 сакавіка 1321 году) — вугорскі магнат і некаранаваны «кароль» заходняй і цэнтральнай Славаччыны (якая ў той час была часткай Вугоршчыны).

Вугорскі род Чак паходзіў з Вострыгамскай жупы і валодаў вялікімі ўладаньнямі на тэрыторыі сучаснай Славаччыны. У 1278 г. Матуш Чак дапамог Рудольфу I перамагчы Пржэмысла II Атакара каля Дзюрнкрута. У 1291 г. узначаліў войска Андраш III, якое нанесла паразу пры Браціславе Генрыху з Кёсэга. У падзяку атрымаў тытул браціслаўскага жупана. Пазьней, пасьля шэрагу спрэчак з Андрашам, перасяліўся ў Нітру, якая была цэнтрам яго маёнткаў. Андраш III паслаў супраць яго войскі, але Матуш Чак пасьпяхова адбіў напад. Пасьля сьмерці Андраш пачаў падтрымліваць чэскага караля Вацлава III і падтрымліваў яго ў барацьбе супраць Карла Робэрта. У 1303 годзе перайшоў на бок Карла Робэрта. З 1304 году стаў весьці цалкам самастойную палітыку і перастаў падтрымліваць і Карла Робэрта. Пік моцы Матуша Чака быў у 1311—1312 гадах, калі ён кантраляваў 14 камітатаў. З гэтага часу пачаў сябе паводзіць як кароль, чым выклікаў незадаволенасьць цэнтральнай улады. У 1312 г. удзельнічаў у бітве пры Разганоўцэ непадалёк ад Кошыцэ, але яго войска прыйшло занадта позна, калі зыход бітвы ўжо быў вырашаны. У 1314 г. напаў на Маравію і разьбіў пры Голічы войскі Яна Люксэмбурскага. Памёр 18 сакавіка 1321 сваёй сьмерцю, не пакінуўшы нашчадкаў (адзіны сын Матуш памёр у 1318 г.).

Аб значэньні Матуша Чака кажа факт, што яшчэ ў XV стагодзьдзі заходнюю Славаччыну звалі «Матушова зямля». Пазьней славацкія будзіцелі рамантызавалі вобраз Матуша Чака як уладара адзінай Славаччыны.

Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Агра

**А́гра** — горад на поўначы Індыі, у штаце Утар-Прадэш. З 1528 па 1658 быў сталіцай імпэрыі Маголаў. Цяпер зьяўляецца адным з найбуйнейшых турыстычных цэнтраў Індыі — дзякуючы збудаваньням эпохі імпэрыі Маголаў і, у прыватнасьці, Тадж Махалу. Агра знаходзіцца на беразе ракі Джамны. Насельніцтва  чал. (2004). Вузел чыгунак і аўтадарог. Цэнар сельскагаспадарчага раёну. Гарбарна-абутковая, тэкстыльная (баваўняная), папяровая, шкляробная, электратэхнчная прамысловасьць. Саматужныя промыслы (ручное ткацтва, разьба па камені). У 1991 годзе налічвалася 899 тыс. жыхароў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Індыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1504 годзе
Тэльмы 2

**Тэ́льмы 2** — вёска ў Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Тэльмы 2 уваходзяць у склад Тэльмінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 273 чалавекі
* 1999 год — 84 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну
Круты Бераг

**Круты́ Бе́раг** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Круты Бераг уваходзіць у склад Ліпскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 104 чалавекі
* 1999 год — 199 чалавек

## Асобы
* **[[Кузьма Чурыла]]** (29.11.1908 Круты́ Бе́раг — 15.01.1951 Гданьск) — беларускі мастак.

## Крыніцы

## Літаратура
* .
* .

Катэгорыя:Ліпскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Вялікая Ліпа

**Вялі́кая Лі́па** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Вялікая Ліпа ўваходзіць у склад Ліпскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1528 годзе кароль Жыгімонт I пацьвердзіў пакупку Ганнай Радзівіл (з роду Кішкаў) двара на Ліпе, поля і леса «*аж да плоту Малеўскага*». У 1558 годзе маёнтак і двор Ліпа даны ў заставу, а потым падараваны Мікалаю Радзівілу Мікалаем Станіславам Глябовічам.

## Насельніцтва
* 2010 год — 239 жыхароў
* 1 студзеня 2001 году — 156 двароў, 409 жыхароў
* 1999 год — 379 жыхароў

## Інфраструктура
Клюб, бібліятэка, крама, стайня, конефэрма, жывёлагадоўчыя фэрма і комплекс, кормапрадпрыемства «Уша», гараж, майстэрня, трактарны парк, зернесховішча.

## Інфармацыя для турыстаў
### Помнікі архітэктуры
* Сядзіба Абуховічаў
* Царква Покрыва Прасьвятой Багародзіцы
* Капліца-пахавальня (на могілках)

У Вялікай Ліпе захавалася адзіная на Беларусі брама-канюшня. У сярэдзіне якой знаходзяцца два сымэтрычныя арыгінальныя картушы, якія выяўляюць рыцараў.

## Выхадцы
* Анатоль Майсеня (1959—1996) — беларускі журналіст і палітоляг
* Канстанцін Майсеня (1923—2006) — дзяяч беларусаў у Польшчы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сляды спадчыны. Вялікая Ліпа Алесь Гізун, Інтэкс-Прэс
* Вялікая Ліпа на Радзіма.орг
* Палацы і сядзібы Беларусі

Катэгорыя:Ліпскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Высокая Ліпа

**Высо́кая Лі́па** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Зьяўляецца цэнтрам Ліпскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 752 чалавекі
* 1999 год — 849 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ліпскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Ліптаўскі сыр

**Ліптаўскі сыр** (, ) — традыцыйная страва ў Славаччыне і Аўстрыі. Назву сыру даў рэгіён Ліптаў, адкуль страва паходзіць. Ліптаўскі сыр — сумесь брынзы з маслам, чырвоным салодкім перцам, чорным перцам і іншымі спэцыямі. Ліптаўскі сыр намазваецца на хлеб. Цікава, што ў Славаччыне ліптаўскі сыр хутчэй рэгіянальная страва, у той час як у Аўстрыі ён шырока распаўсюджаны.

Катэгорыя:Славацкая кухня
Катэгорыя:Сыры
Мойміравічы

**Мойміравічы** (*Mojmírovci*) — сучасная назва дынастыі, якая кіравала ў Мараўскім княстве, Вялікай Маравіі і Нітранскім княстве ў IX-X стагодзьдзях.

Першым вядомым прадстаўніком дынастыі зьяўляецца Моймір I, ад якога яна і атрымала сваю назву. Апошнія вядомыя прадстаўнікі дынастыі меркавана загінулі ў 906 годзе, падчас аднаго з уварваньняў вугорскіх плямёнаў. Інфармацыя аб прадстаўніках дынастыі да Мойміра I або пасьля 906 году адсутнічае.

Вядомыя прадстаўнікі:
* Моймір I, князь Маравіі (830? — 833), князь Вялікай Маравіі (833—846)
* Расьціслаў, князь Нітранскага княства (? — 846), князь Вялікай Маравіі (846—870; з 867 фактычна кіраваў толькі Мараўскім княствам)
* Славамер, часовы кіраўнік Вялікай Маравіі ў 871 годзе
* Сьвятаполк I, князь Нітранскага княства (850-я — 871), князь Вялікай Маравіі (871—894)
* Моймір II, князь Вялікай Маравіі (894—906?)
* Сьвятаполк II, князь Нітранскага княства (894—906?)
* Прадслаў, кіраўнік вобласьці ў раёне сучаснай Браціславы (спрэчн.)
Катанія

**Ката́нія** () — горад-порт у італьянскім рэгіёне Сыцылія, адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі. Горад разьмешчаны на ўсходнім узьбярэжжы вострава Сыцылія ля падножжа вулькану Этна. Насельніцтва — 297 307 чалавек (на 30 верасьня 2025 году).

Заступніцай горада лічыцца Сьвятая Агата. Сьвята гораду 5 лютага.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Італіі
Еськавічы

Назву **Еськавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Еськавічы — вёска ў Менскім раёне
** Еськавічы — вёска ў Нясьвіскім раёне
* Берасьцейская вобласьць
** Еськавічы — неафіцыйная назва вёскі **Еськаўцы** ў Пружанскім раёне
Усходнеславацкая мікрамова

**Усходнеслава́цкая мікрамова** () — славянская літаратурная мікрамова пратэстантаў Усходняй Славаччыны зь сярэдзіны XVIII стагодзьдзя. Грунтуецца на зэмплінскай (канфэсійны варыянт літаратурнай мовы) і шарыска-сьпіскай («мірской» варыянт) разнавіднасьцях усходнеславацкага дыялекту.

Усходнеславацкі дыялект распаўсюджаны на ўсходзе Славаччыны, сутыкаючыся з суседнімі заходнеўкраінскімі (карпатарусінскімі) і польскімі гаворкамі.

Катэгорыя:Славянскія мікрамовы
Катэгорыя:Славацкая мова
Альгамбра

**Альгамбра** (, ад  *Каср аль-Хамра* — «чырвоны замак») — архітэктурна-паркавы ансамбль, разьмешчаны на пагорыстай тэрасе ва ўсходняй частцы гораду Гранады ў паўднёвай Гішпаніі. Асноўнае разьвіцьцё атрымаў у часы праўленьня мусульманскай дынастыі Насрыдаў (1230—1492), пры якіх Гранада стала сталіцай мусульманскіх уладаньняў на Ібэрыйскай паўвысьпе (Гранадзкі эмірат), а Альгамбра іх урадавай рэзыдэнцыяй (палацы адносяцца пераважна да XIV стагодзьдзя). У склад шырокага комплексу, зьняволенага ў прыгонныя сьцены зь вежамі, уваходзілі таксама мячэты, жылыя дамы, лазьні, сады, склады, могілках. У цяперашні час зьяўляецца музэем ісламскай архітэктуры.

## Глядзіце таксама
* Альгамбраўскі дэкрэт

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Гішпаніі
Урадлівы паўмесяц

**Урадлівы паўмесяц** — умоўная назва рэгіёна на Блізкім Усходзе, у якім у зімовыя месяцы назіраецца павышаная колькасьць ападкаў. Тэрмін зьяўляецца перакладам , уведзенага ў навуковы абарот амэрыканскім археолягам Джэймсам Брэстэдам каля 1900.

Рэгіён мае выгнутую форму. З поўдня абмежаваны Сырыйскай і паўночна-арабійскімі пустынямі, з паўднёвага захаду — Сынайскай паўвыспай, з захаду — Міжземным морам, з поўначы — хрыбтом Таўр і Армянскім нагор’ем, з усходу — гарамі Заграс.

Урадлівы паўмесяц лічыцца першым з цэнтраў, дзе зарадзілася земляробства і жывёлагадоўля. Тут зьявіліся самыя старажытныя гарадзкія культуры сьвету (Ерыхон, Чатал-Хуюк).

## Вонкавыя спасылкі
* Ancient Fertile Crescent Almost Gone. National Geographic
Ежы Плютовіч

**Ежы Плютовіч** (; нарадзіўся 30 студзеня 1947 году, Бельск Падляскі) — польскі паэт і эсэіст.

## Біяграфія
Нарадзіўся 30 студзеня 1947 году ў Бельску Падляскім. Вывучаў расейскую філялёгію ў Варшаўскім універсітэце. Жыве ў Беластоку. Дэбютаваў у 1967 годзе на старонаках часопісу «Сучаснасць» («Współczesność»). Пасьля ягоныя вершы публікаваліся ў «Паэзіі» («Poezja»), «Творчасьці» («Twórczość»), «Культуры» («Kultura»), штомесячніку . У 1975 годзе выдаў першы паэтычны зборнік «Некалі значыць ніколі» («Niegdyś to znaczy nigdy»). Зьяўляецца трохразовым ляўрэатам літаратурнай прэміі В. Казанэцкага. У 2006 годзе выдаў зборнік эсэ «Раптам, у сьвеце» («Nagłe, w świecie»). Тэксты Плютовіча перакладзеныя на беларускую (Мікола Гайдук, Хрысьціна Граматовіч, Віктар Швед), украінскую, сэрбскую і ангельскую мовы. Сам аўтар займаецца таксама перакладамі, перакладаў творы Сакрата Яновіча, Васіля Петручука.

Выдаў паэтычныя зборнікі:

* «Некалі значыць ніколі»/«Niegdyś to znaczy nigdy», 1975;
* «Пачутае да канца»/«Zasłyszane do końca», 1981;
* «Пусты гадзіньнік»/«Pusty zegar», 1987;
* «Матылёк і камень»/«Motyl i Kamień», 1992;
* «Рака. Цені на вадзе»/«Rzeka. Cienie na wodzie», 1996;
* «Катлавіна»/«Kotlina» — выбраныя вершы, 1998;
* «Забытая вайна (Акно ў сад)»/«Zapomniana wojna (Okno na sad)», 2000;
* «Забытая вайна (Эўропа пасьля дажджу)»/«Zapomniana wojna (Europa po deszczu)», 2002;

Эсэ:

* «Раптам, у сьвеце»/«Nagle, w świecie», 2006.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Аўтарская старонка

Катэгорыя:Нарадзіліся 30 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бельску-Падляскім
Катэгорыя:Асобы Беластоку
Катэгорыя:Польскія паэты
Людавіт Штур

**Людавіт Веліслаў Штур** (, у свой час вядомы як ; 29 кастрычніка 1815, Угравец, Банавец-над-Бэбраваў — 12 студзеня 1856, Модра каля Браціславы) — славацкі паэт, філёляг, грамадзкі дзяяч. Быў ідэолягам славацкага нацыянальнага адраджэньня ў XIX стагодзьдзі, аўтар славацкага моўнага стандарту, які, урэшце, прывёў да сучаснай славацкай мовы, арганізатар славацкіх рэвалюцыйных кампаній цягам Рэвалюцыі 1848—1849 гадоў у Вугоршчыне, дэпутат парлямэнту Каралеўства Вугоршчына, палітычны дзяяч, паэт, журналіст, выдавец, выкладчык, філёзаф і лінгвіст.

## Глядзіце таксама
* Штураўцы
* Ордэн Людавіта Штура

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1815 годзе
Катэгорыя:Памерлі 12 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1856 годзе
Катэгорыя:Славацкія літаратары
Катэгорыя:Славацкія паэты
Катэгорыя:Славацкія філёлягі
Катэгорыя:Славацкія палітыкі
Вуліца Ўкраінская (Гомель)

**Украінская** (былая **Вадап’янава**) — вуліца ў цэнтральнай частцы гораду Гомля. Апошні раз пераназваная ў 1961 годзе. Працягласьць 1400 м, ад вул. Барыкіна да вул. Маскоўскай.

## Перасякае вуліцы
* Барыкіна
* Якубава
* Астроўскага
* Астроўскага завулак
* Заслонава
* Шчадрына
* Ляшчынскую
* Гагарына
* Бочкіна
* Катоўскага
* Цыялкоўскага
* Ракасоўскага
* Аўэрбаха
* Маскоўскую

## Гісторыя
У другой палове 19 — пачатку 20 ст. левы бок вуліцы быў забудаваны ў асноўным аднапавярховымі драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. Правы бок на большай частцы вуліцы вольны ад забудовы, бо там пралягае чыгуначнае палатно.

Украінская
Катэгорыя:Савецкі раён (Гомель)
Index on Censorship

**Index on Censorship** — грамадзкая арганізацыя, якая праводзіць кампаніі за свабоду выказваньня меркаваньняў, выдае штоквартальны часопіс з такою самаю назваю ў Лёндане. Кіраўніком Index on Censorship з 2008 году зьяўляецца аўтар тэлекампаніі і камэнтатар Джон Кампфнэр, былы рэдактар ангельскага палітычнага штотыднёвіка New Statesman. Рэдактарам часопіса з 2007 году зьяўляецца былы журналіст радыё BBC Джо Глэнвіл.

На сайце арганізацыі вывешаны відыёзапіс спэктакля Вольнага тэатру «Лічбы».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт часопісу Index on Censorship

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Брытанскія часопісы
Катэгорыя:Цэнзура
Пэі-дэ-ля-Люар

**Пэі-дэ-ля-Люар** (, літаральна «*Землі Люары*») — рэгіён на захадзе Францыі. Мяжуе на паўночы з Нармандыяй (да 1 студзеня 2016 — зь Ніжняй Нармандыяй), на ўсходзе — з Цэнтрам-Валь дэ Люар і Аквітаніяй — Лімузэнам — Пуату-Шарант (да 1 студзеня 2016 — з Пуату-Шарант), на паўночным захадзе — з Брэтаньню, а на паўднёвым захадзе абмываецца Атлянтычным акіянам. Плошча 32 082 км². Насельніцтва па стане на 2013 год складала 3 660 852 чалавекі. У склад рэгіёну ўваходзяць 5 дэпартамэнтаў: Маен, Атлянтычная Люара, Мэн і Люара, Сарта й Вандэя. Адміністрацыйны цэнтар і найбуйнейшы горад — Нант (292 718 жыхароў). Буйнымі гарадамі зьяўляюцца таксама Анжэ (150 125 жыхароў) і Лё-Ман (144 244 жыхароў). У адрозьненьне ад большасьці рэгіёнаў Францыі, адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа 2014 году, якая набыла моц з 1 студзеня 2016, Пэі-дэ-ля-Люар не закранула, і межы рэгіёну засталіся бяз зьменаў.

Катэгорыя:Рэгіёны Францыі
Балічы

Назву **Балічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Балічы — вёска ў Гарадзенскім раёне
** Балічы — вёска ў Шчучынскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Балічы — былы хутар у Жыткавіцкім раёне
Ражанка (неадназначнасьць)

Назву **Ражанка** маюць:

* Ражанка — колішняе мястэчка, цяпер вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Ражанка — пасёлак у Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Ражанка — вёска ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці
Ражанкаўскі сельсавет

**Ражанкаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар — вёска Ражанка.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 году ў складзе Шчучынскага раёну Баранавіцкай вобласьці БССР. З 20 верасьня 1944 году ў складзе Гарадзенскай вобласьці.

У 1966 годзе ў склад сельсавета з Шчучынскага сельсавету перададзена вёска Рэзы-Галаўнічы.

11 лютага 1972 году да сельсавету далучана тэрыторыя скасаванага Баліцкага сельсавету.

26 траўня 2017 году скасавана вёска Крупялі.

## Насельніцтва
Насельніцтва сельсавету паводле перапісу 2009 году — 4863 чалавекі, зь іх 49,3 % — беларусы, 45,5 % — палякі, 3,6 % — расейцы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Бобра (неадназначнасьць)

Назву **Бобра** маюць:

* Бобра — рака ў паўночна-ўсходняй Польшчы
* Бобра — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці Беларусі
Брэтань (неадназначнасьць)

Гэтая назва мае некалькі сэнсаў:

* Брэтань — рэгіён на захадзе Францыі, які займае прыкладна 80% ад гістарычнай правінцыі Брэтанія
* Брэтань — герцагства на паўднёвым захадзе Францыі, якое існавала ў 939—1532 гадох
* Брэтанія — гістарычная правінцыя Францыі
Аканіца

thumb|Хата з аканіцамі
**Аканіца** — прыстасаваньне для зачыненьня аконнага праёму.

Узьнікла пры ўдасканаленьні засаўкі для затрыманьня цеплыні ў дамах з незашклёнымі вокнамі. Пазьней, калі пачалі рабіць вялікія вокны, аздобленыя ліштвамі, зьявіліся аканіцы на «бегунах» або «пятках» (адмысловых шынах у ніжнім і верхнім краях аканіцаў, на якіх яна паварочвалася), з XVI стагодзьдзя пашырыліся аканіцы на мэталічных завесах. Аканіцы аздабляліся. Цяпер аканіцы ў асноўным маюць дэкаратыўны характар, хаця фактычна могуць выконваць сваю першасную функцыю, бо цеплааддача зашклёнага акна закрытага аканіцай значна памяншаецца.

## Заўвагі

## Літаратура
* Герасіменя В. Аканіца // Малая краязнаўчая энцыклапедыя / Ганцавіцкі раённы краязнаўча-інфармацыйны партал — Эл.рэсурс gants-region.info

Катэгорыя:Архітэктура
Акварэль

**Акварэль** ( — вадзяністая; ) — тэхніка жывапісу ў якой выкарыстоўваюца спэцыяльныя акварэльныя фарбы, якія пры рашчыненьні ў вадзе ствараюць празрыстую завісь тонка сьцертага пігмэнту і  дазвалююць стварыць эфэкт лёгкасьці, празрыстасьці і тонкасьці колеравых пераходаў. Акварэль сумяшчае асаблівасьці жывапісу (багацьце тону, будова формы і прасторы колерам) і графікі (актыўная роля паперы ў будове выявы, адсутнасьць спэцыфічнай рэльефнасьці мазка, характэрнага для жывапісу).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мастацтва
Аксіёмы Пэана

**Аксіёмы Пэана** — сыстэма аксіёмаў, якія вызначаюць шэраг натуральных лікаў.

Аксіёмы Пэана дазволілі фармалізаваць арытмэтыку.
Пасьля ўвядзеньня аксіёмаў сталі магчымыя доказы асноўных уласьцівасьцяў натуральных і цэлых лікаў, а таксама выкарыстаньне цэлых лікаў для пабудовы рацыянальных і рэчыўных лікаў.

## Літаратура
* Peano, G. Arithmetices principia, nova methodo exposita. Bocca, Torino, 1889.
* Арнольд И. В. Теоретическая арифметика. М.:Учпедгиз, 1938 (змест і djvu-файл з поўным тэкстам).

Катэгорыя:Альгебра
Цэлы лік

**Цэ́лы лік** — лік, які можна атрымаць шляхам адыманьня двух натуральных лікаў. Цэлыя лікі складаюць мноства, якое ўключае ў сябе:

* мноства натуральных лікаў
* нуль
* мноства лікаў, супрацьлеглых да натуральных.

Мноства цэлых лікаў абазначаецца сымбалем \mathbb{Z}.


Катэгорыя:Тэорыя лікаў
Аксана Мянькова

**Аксана Мянькова** (нарадзілася 28 сакавіка 1982 году, Крычаў) — беларуская лёгкаатлетка.

На летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году ў Пэкіне Мянькова атрымала залаты мэдаль у кіданьні молата з алімпійскім рэкордам — 76,34 м. У лістападзе 2016 году пазбаўленая гэтага мэдаля праз допінг.

Пераможца нацыянальнага адкрытага публічнага конкурсу «Трыюмф. Героям спорту 2008» у Беларусі ў намінацыі «Спартсмэнка году» (атрымала 528 383 галасы). Уладальніца спэцыяльнай прэміі прэзыдэнта Беларусі «Беларускі спартыўны Алімп» 2009 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крычаве
Катэгорыя:Беларускія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі
Катэгорыя:Беларускія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
АКСМ-1М

Трамвай **АКСМ-1М** — у 1996 годзе на «Белкамунмаш» было прынята рашэньне аб стварэньні ўласнага трамвая, і ўжо ў 2000 годзе першы вагон, які атрымаў абазначэньне АКСМ-1М, пачаў перавозіць пасажыраў. Вагон абсталяваны тырыстарна-імпульснай сыстэмай кіраваньня (ТІСК), што дазваляе эканоміць да 30 % электраэнэргіі ў параўнаньні з рэастатна-кантактарнай сыстэмай кіраваньня (РКСК). На трамваі выкарыстоўваліся возікі вытворчасьці Усьць-Катаўскага вагонабудаўнічага завода імя С. М. Кірава. У 2001 годзе выпуск трамваяў АКСМ-1М спынены ў сувязі зь пераходам на новую мадэль АКСМ-60102.

## Глядзіце таксама
* Транспартная сыстэма Менску
* Менскі трамвай

Катэгорыя:Трамваі „Белкамунмашу“
АКСМ-60102

**АКСМ-60102** — удасканаленая мадэль трамвая АКСМ-1М. Уяўляе сабой аднасэкцыйны вагон, з двума рухавіковымі вазкамі, трохдзьверныя, з тырыстарна-імпульснай сыстэмай кіраваньня цягавага электрарухавіка пастаяннага току. Прызначаны для эксплюатацыі на трамвайных лініях з шырынёй каляіны 1524 мм.
Эксплюатуецца галоўным чынам у Беларусі: у Менску, Віцебску і Наваполацку; а з 2008 году таксама ў Пярмі.

### Гісторыя
У 1998-99 гадах на заводзе «Белкамунмаш» быў распрацаваны праект мадэрнізаванага трамвайнага вагона АКСМ-1М. Першы экзэмпляр вагона выйшаў на лінію ў 2000 годзе. «Тады, 20 гадоў таму, трамвай беларускай вытворчасці падаваўся чымсці неверагодным і амаль з галіны фантастыкі. Засвойваў масавы выпуск такіх вагонаў „Белкамунмаш“ няхутка, але ўсё ж паставіў гэты напрамак на плыню.»

Вагон быў створаны канструктарскім аддзелам завода на базе шасі серыйна выпускаемага вагона Ўсць-Катавскага трамвайнага завода на Ўрале. Канструкцыя кузава вагона стваралася працаўнікамі «Белкамунмаш» нанова. Дызайн-распрацоўка трамвайнага вагона была выканана супрацоўнікамі Нацыянальнага дызайн-цэнтра РБ.
Аб’ёмна-прасторавая структура вагона будавалася на падставе заданых параметраў шасі: размяшчэнне хадавых цялежак, іх колькасці, размяшчэння і шырыні праёма ўваходных дзвярэй, высока размешчанай рамы вагона і яе абрыса ў плане.

Будаванне формы вагона заснавана на простакутовай сетцы гарызантальных і вертыкальных дзяленняў кузава: пояс даху, бакавое стужкавае шкленне, абкладальны пояс и пояс агароджы хадавой сістэмы, якія сіметрычна падзеленыя вертыкалямі праёмаў уваходных дзвярэй. Сухасць геаметрыі «разбаўлена» скругленнем верхняй кромкі даху, невялікім нахілам вертыкальнага сячэння агароджы хадавой сістэмы, паверхні і пояса даху. У рашэнні пярэдняй і задняй частак вагона перавага была аддана вертыкальным ствараючым панарамнага лабавога шкла — адмова ад нахільна-абцякальных «хуткасных» матываў. Дынамічнасць формы дасягнута за конт панарамнасці лабавога шкла, якая пераходзіць у бакавое вакно з паніжаным узроўнем кромкі шкла(для забеспячэннем патрабаванняў бакавой агляднасці). У рашэнні пярэдняга бампернага вузла «вымушана» прымянілі серыйныя святлосігнальныя блокі грузавога аўтамабіля МАЗ.

У 2005 годзе за засваенне серыйнай вытворчасці трамваяў АКСМ-60102 «Белкамунмаш» быў узнагароджаны дзяржаўнай прэміяй Рэспублікі Беларусь у галіне тэхнікі.

## Глядзіце таксама
* Менскі трамвай
* Пермскі трамвай
* Віцебскі трамвай
* Наваполацкі трамвай

Катэгорыя:Трамвай
Актава

**Актава** (ад  — восьмая) — музычны інтэрвал, у якім суадносіны частасьцяў паміж гукамі складае 1 да 2 (гэта значыць частата высокага гуку ў 2 разы больш нізкага). Суб’ектыўна на слых актава ўспрымаецца як ўстойлівы, базісны музычны інтэрвал. Два пасьлядоўныя гукі, адлеглыя на актаву, успрымаюцца вельмі падобнымі адзін да аднаго, хоць відавочна адрозьніваюцца па вышыні.

Катэгорыя:Музычная тэрміналёгія
Альфонса Гарсія Роблес

**Альфо́нса Гарсі́я Ро́блес** (20 сакавіка 1911, Самора, Мічаакан, Мэксыканскія Злучаныя Штаты — 2 верасьня 1991, Мэхіка, Мэксыканскія Злучаныя Штаты) — мэксыканскі палітычны дзяяч, міністар замежных справаў Мэксыкі (1975—1976), ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1982) сумесна з Альвай Мюрдаль.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мэксыканскія палітыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Альбанцы

**Альбанцы** () — балканскі народ, асноўнае насельніцтва Альбаніі й некаторых сумежных тэрыторыяў (сэрбскі аўтаномны край Косава і Мэтохія, паўночны Эпір, і г. д.), а таксама пражываюць у паўночна-заходніх раёнах Паўночнай Македоніі, Сэрбіі й іншых краінах.

Агульная колькасьць 8 мільёнаў чалавек. Каля 80 % вернікаў альбанцаў мусульмане, астатнія ў асноўным праваслаўныя (існуе аўтакефальная Альбанская праваслаўная царква) і каталікі. У пэрыяд кіраваньня Энвэра Ходжы ў Альбаніі сілком укараняўся атэізм.

Катэгорыя:Этнасы Эўропы
Алян Гарсія

**Алян Габрыель Людвіг Гарсія Пэрэс** (, нар. 23 траўня 1949, Ліма — , Ліма) — прэзыдэнт Пэру ў 1985—1990 і ад 2006 да 2011 году.

Стрэліў сабе ў галаву пры спробе арышту, памёр у шпіталі ў той жа дзень.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пэру
Катэгорыя:Прэзыдэнты Пэру
Катэгорыя:Палітыкі-самагубцы
Катэгорыя:Застрэліліся
Алан Джэймз Бол

**Алан Джэймз Бол** (; 12 траўня 1945 году — 25 кастрычніка 2007 году) — ангельскі футбаліст, гулец зборнай Ангельшчыны. Нападнік, паўабаронца. Чэмпіён сьвету 1966 году.

## Крыніцы

## Літаратура
* Руднік В. Чэмпіёны сьвету па футболе 1930—2006. — Беласток:"Set-Print", 2006.

Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па футболе
Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Алан Аляксандар Мілн

**Алан Аляксандар Мілн** (; 18 студзеня 1882 — 31 студзеня 1956) — ангельскі пісьменьнік, аўтар аповесьцяў пра «плюшавага мядзьведзіка» — Віня-Пыха.

## Крыніцы

## Беларускія пераклады
* Віня-Пых / Пераклад В. Воранава. — Познань, 2007. — 128 с.

## Вонкавыя спасылкі
* У трыдзявятым каралеўстве. Урывак

Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Акын

**Акы́н** — народны сьпявак і паэт у Казахстане і Сярэдняй Азіі. Акыны — імправізатары, яны складаюць і выконваюць свае творы пад акампанэмэнт струннага інструмэнта (домры ці кобзы). Сярод савецкіх акынаў найболей вядомы Джамбул Джабаеў (1846—1945). Яго вершы перакладзеныя на ўсе мовы савецкіх народаў і часткова на заходнеэўрапейскія мовы. Вядомыя таксама акыны Керымбекаў, Бэйзакаў, Бэйганін, Бажыева, Алімбетаў. У Казахстане карыстаюцца папулярнасьцю спаборніцтвы акынаў — айтыс.

## Крыніцы

Катэгорыя:Казаская культура
Катэгорыя:Кыргыская культура
Васіль Пятроў

**Васіль Уладзімеравіч Пятроў** (1761—1834) — расейскі фізык, адзін зь першых расейскіх электратэхнікаў, акадэмік Пецярбурскай АН, адкрыў (1802) электрычную дугу (з дапамогай створанай ім буйнейшай для таго часу гальванічнай батарэі) і паказаў на магчымасьць яе практычнага ўжываньня. Дасьледаваў хімічнае дзеяньне току, электраправоднасьць, люмінэсцэнцыю, электрычныя зьявы ў газах.

Катэгорыя:Расейскія навукоўцы
Рэй Брэдбэры

**Рэ́йманд Ду́глас «Рэй» Брэ́дбэры** (; 22 жніўня 1920, Ўокіган, Іліной, ЗША — 5 чэрвеня 2012, Лос-Анджэлес, ЗША) — выдатны амэрыканскі пісьменьнік-фантаст. Крытыкі далучаюць некаторыя яго творы да магічнага рэалізму.

У маладосьці прадаваў газэты, некалькі гадоў жыў за кошт жонкі, пакуль ў 1953 годзе ў першых нумарах часопіса Playboy не апублікавалі яго раман «451 градус па Фарэнгейце», які зрабіў пісьменьніка знакамітым.

Ягоны апошні раман выйшаў у 2006 годзе, амаль штогод выходзілі зборнікі новых апавяданьняў. Яшчэ адно захапленьне Брэдбэры — архітэктура: разам зь Ёнам Жэрдзеў ён пабудаваў у Сан-Дыега (Каліфорнія) гандлёвы дом, які стаў самай папулярнай кропкай гораду.

## Пераклады
* Дзіцячы пакой (пераклад: Паліна Масьлякова)
* Пра вандроўкі вечныя і пра Зямлю (пераклад: Сяргей Міхальчук)
* Кавалак дрэва (Пераклад: Марына Кандрусевіч)
* Нічога новага, альбо Што забіла сабаку? (пераклад: Вольга Караткевіч)
* Сам-насам Новы Час (пераклад Х.)
* Усьмешка (пераклад: Надзея Кандрусевіч)
* Яго пумпернікель (пераклад: Надзея Кандрусевіч)
* Падарунак (пераклад: Валерыя Далевіч)
* Заданьне на падзел (пераклад: Валерыя Далевіч)
* Вітаю, мне трэба ісьці (пераклад: Валерыя Далевіч)
* Мяркую, Ты цікавішся, чаму мы тут? (пераклад: Валерыя Далевіч)
* Найвышэйшая асалода (пераклад: Паліна Маслянкова)
* Марсіянскія хронікі. — Выдавецтва Янушкевіч, 2025. — 312 с.

## Прэміі
* 1954 — Х’юга
* 1988 — Нэб’юла
* 1994 — Эмі
* 2007 — Пуліцэраўская прэмія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Рэю Брэдбэры — 90

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ілінойсе
Катэгорыя:Літаратары ЗША
Катэгорыя:Амэрыканскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе
Брыль

**Брыль** — саламяны капялюш з шырокімі палямі. Элемэнт традыцыйнай мужчынскай вопраткі ў Беларусі і Ўкраіне. Найчасьцей брылі апраналі сяляне, ідучы на поле, каб абараняць галаву ад сонечных прамянёў.

## Глядзіце таксама
* Галаўныя ўборы

Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Дэпутат

**Дэпута́т** (ад  — пасланы) — асоба, абраная супольнасьцю грамадзянаў ў органы ўлады (звычайна маюць на ўвазе заканадаўчую альбо прадстаўнічую ўладу). Дэпутатам можна стаць пры выбарах па партыйных сьпісах ці выбарах са сьпісу кандыдатаў у акругах па тэрыторыям. Мэтай дэпутата, у агульным выпадку, зьяўляецца прадстаўленьне інтарэсаў грамадзянаў-выбаршчыкаў ва ўладных структурах, абарона іх правоў, замацаваных у Канстытуцыі і законах.
Прэзыдэнцкая рэспубліка

**Прэзыдэ́нцкая рэспу́бліка** характарызуецца значнай роляй прэзыдэнта ў сыстэме дзяржаўных органаў, злучэньнем у яго руках паўнамоцтваў галавы дзяржавы і галавы ўраду. Яе таксама называюць дуалістычнай рэспублікай, падкрэсьліваючы, тым самым, факт дакладнага разьмежаваньня дзьвюх уладаў: засяроджаньня моцнай выканаўчай улады ў руках прэзыдэнта, а заканадаўчай — у руках парлямэнту.

Катэгорыя:Формы дзяржаўнага кіраваньня
Катэгорыя:Падзяленьне ўлады
Катэгорыя:Прэзыдэнты
Катэгорыя:Рэспубліканства
Парлямэнцкая апазыцыя

**Парлямэнцкая апазыцыя** — форма палітычнай апазыцыі ў дачыненьні да прызначанага ўраду, у прыватнасьці з вэстмінстэрскай сыстэмай арганізацыі парлямэнцкай рэспублікі. Варта зацеміць, што дадзены артыкул выкарыстоўвае панятак «выканаўчая ўлада» ў кантэксьце яго выкарыстаньня ў парлямэнцкіх рэспубліках, то бок азначае хутчэй «адміністрацыю» альбо «кабінэт», а не «дзяржаву» ці «краіну».
Апазыцыя

**Апазыцыя** (ад  — «супрацьпастаўленьне», «процімоўе») у палітыцы — партыя ці група, якая выступае супраць пануючай партыі ці меркаваньня, якое падтрыліваецца большасьцю. Таксама, палітычная дзейнасьць партый, групаў і рухаў, якія супрацьстаяць урадаваму курсу і вядуць з кіроўнай партыяй (партыямі) барацьбу за дзяржаўную ўладу.
Выбары

міні|300пкс|Галасуюць жанчыны.
**Выбары** — афіцыйны працэс прыняцьця рашэньня, паводле якога насельніцтва абірае асобу на кіраўніцтва дзяржаўнай ці грамадзкай установай. Выбары зьяўляюцца звычайным мэханізмам, паводле якога сучасная прадстаўнічая дэмакратыя ажыцьцяўляе свае функцыі з XVII стагодзьдзя. Пасродкам выбараў грамадзяне могуць прызначаць асобаў у органы заканадаўчай, часам у органы выканаўчай і судовай уладаў, таксама, як і ў органы рэгіянальнага і мясцовага самакіраваньня. Дадзены працэс шырока выкарыстоўваецца ў прыватных фінансавых арганізацыях (ад бізнэс-клюбаў да некамэрцыйных партнэрстваў і карпарацыяў).

## Глядзіце таксама
* Выбары ў розных краінах сьвету
* Выбарчы фонд
* Выбарчы ўчастак
* Тэрытарыяльная камісія
* Выбарчы кодэкс Рэспублікі Беларусь

## Крыніцы
Аляксандар Мень

**Алякса́ндар Уладзі́меравіч Мень** (22 студзеня 1935, Масква — 9 верасьня 1990, Семхоз, Маскоўская вобласьць) — сьвятар Расейскай праваслаўнай царквы, багаслоў, прапаведнік, аўтар кніг па багаслоўі, гісторыі хрысьціянства і іншых рэлігій. Публікаваўся ў Брусэлі, на радзіме выдаваўся ад 1990 году: сэрыя «У пошуках шляху, ісьціны і жыцьця» (кн. 1-6, 1970—1983; псэўданім Э. Сьвятлоў), «Сын чалавечы» (1969, псэўданім А. Багалюбаў), «Сакрамэнт, слова і вобраз» (1980) і інш. Забіты. Абставіны, матыў і вінаваты гэтага злачынства засталіся нявысьветленымі.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Памерлі ў Маскоўскай вобласьці
Катэгорыя:Расейскія праваслаўныя дзеячы
Андрэй Клімаў

**Андрэй Клімаў** (нарадзіўся 17 верасьня 1965) — беларускі палітык, бізнэсовец, літаратар. Дэпутат Вярхоўнага Савета 13-га скліканьня, аўтар некалькіх кніжак. Тройчы адбываў пакараньне ў выглядзе пазбаўленьня волі, прызнаваўся міжнароднай супольнасьцю палітычным зьняволеным. 

## Біяграфія
Нарадзіўся 17 студзеня 1965 году ў Менску. Скончыў юрыдычны факультэт БДУ.

Сябра беларускага ПЭН-цэнтру. Жанаты, пражывае ў Менску. 

## Палітычная дзейнасьць
Як дэпутат ВС 13-скліканьня быў адным з ініцыятараў імпічмэнту Лукашэнкі, які не адбыўся. Узначальваў «Рух Андрэя Клімава», выказваў прэзыдэнцкія амбіцыі перад выбарамі 2006 году. Арганізатар «Рэвалюцыі Андрэя Клімава» 25 сакавіка 2005 году, пасьля якой быў асуджаны. У 2005 годзе стаў ляўрэатам Нацыянальнай прэміі ў вобласьці абароны правоў чалавека, утворанай Аргкамітэтам Хартыі’97, у намінацыі «За асабістую мужнасць пры абароне правоў чалавека». Зараз падтрымлівае Аляксандра Мілінкевіча, лідэра руху «За Свабоду». У студзені 2010 году зьявіліся чуткі, што Клімаў будзе прэтэндаваць на старшынства ў АГП, аднак яны не пацьвердзіліся.

## Бізнэс
Валодаў групай кампаніяў «Андрэй Клімаў і КО» (будаўніцтва, банк, газэта Андрэя Клімава). Займаў вядучыя пазыцыі ў беларускіх бізнэс-рэйтынгах.

## Крымінальныя справы
Арыштаваны 3 красавіка 2007 году за апублікаваныя ў Інтэрнэце публіцыстычныя артыкулы. Супраць палітыка ўзбуджаная крымінальная справа па артыкуле 361 ч. 3 КК РБ «Заклікі да звяржэньня або зьмяненьня канстытуцыйнага ладу, ажыцьцёўленыя з дапамогай СМІ». Вызвалены пад ціскам міжнароднай супольнасьці.

У ізалятары ў палітыка здарыўся сардэчны прыступ. 1 жніўня Андрэй Клімаў на практычна закрытым судзе быў прысуджаны да 2 гадоў калёніі строгага рэжыму. Раней Клімаў, актыўны апанэнт Аляксандра Лукашэнкі, правёў 4 гады ў турме па абвінавачваньнях у эканамічных злачынствах, а таксама быў прысуджаны да 15 месяцаў абмежаваньня свабоды за арганізацыю вулічных акцыяў пратэсту на Дзень Волі ў 2005 годзе

«Міжнародная амністыя» прызнала Андрэя Клімава вязьнем сумленьня.

Раней адбываў пакараньне ў выглядзе чатырох год пазбаўленьня волі за эканамічныя злачынствы.

## Бібліяграфія
Аўтар кнігаў «Той самы Клімаў» (2003), «Прогулки с вампиром» (2004), «Пакаяньне рэвалюцыянэра» (2005), «Минск-2016», «Тени», «Я сделал свой выбор», «Очевидные истины», «Восстание 2005».

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія прадпрымальнікі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры беларускага ПЭН-цэнтру
Катэгорыя:Вязьні сумленьня