Расейская народная добраахвотніцкая армія

**Расе́йская наро́дная до́браахво́тніцкая** **а́рмія** () — армія Станіслава Булак-Балаховіча, створаная напярэдадні Палескага паходу. Па заняцьці Мазыру армія стала называцца **Саю́знай наро́днай до́браахво́тніцкай а́рміяй**.

## Перадумовы
2 кастрычніка 1920 году ў Рызе было падпісанае савецка-польскае замірэньне і папярэднія ўмовы міру, якімі тэрыторыя Беларусі падзялялася на дзьве часткі: Заходняя Беларусь і маленькая БССР з шасьці паветаў былой Менскай губэрні.

Станіслаў Булак-Балаховіч цьвёрда стаяў за далейшую барацьбу з бальшавізмам. Пры падтрымцы начальніка Польскай дзяржавы Ю. Пілсудзкага старшыня Расейскага палітычнага камітэту ў Польшчы Барыс Савінкаў яшчэ 27 ліпеня заключыў з Булак-Балаховічам пагадненьне аб сумесным наступе расейскіх (сфармаваных збольшага з ваеннапалонных) і беларускіх вайсковых часьцей у глыбіню Беларусі і Расеі, каб падняць масавае сялянскае паўстаньне супраць бальшавікоў. Камандоўцам прызначаўся Булак-Балаховіч. 12 кастрычніка 1920 году ён заключыў пагадненьне з Паўлам Алексюком зь Беларускага палітычнага камітэту ў Варшаве (які займаў прапольскія пазыцыі), што цывільная ўлада ў Беларусі будзе перададзеная Алексюку і ягонаму камітэту.

Станіслаў Булак-Балаховіч выйшаў у паход з наступнай праграмай (была апублікаваная ў «Свабодзе» 17 кастрычніка 1920 г., № 79, стар. 1.):*1) Змаганьне з бальшавізмам;*

*2) Ззмаганьне разам зь іншымі народамі не за аднаўленьне ранейшай Расеі, а за прызнаньне тых дзяржаваў, якія ўжо ўзьніклі. Ваенная кааліцыя супраць бальшавікоў;*

*3) Змаганьне «супраць паняцьця» Савецкая Расея», якое зьяўляецца гняздом самадзяржаўя, суполкай захопнікаў. Змаганьне «ня супраць Чырвонай Арміі, якая складаецца з гвалтоўна змабілізаванага народу, а супраць тых, хто зладзіў гэтую мабілізацыю, супраць камісараў, камуністаў і іх паслугачоў»;*

*4) «Зьнішчэньне савецкай ўлады… выключна на добраавхотным пачатку. Гэта падразумее поўную свабоду выбару – ісьці з намі або не»;*

*5) Стварэньне часовага кіраўніцтва ў «ачышчаных ад бальшавікоў абласьцях». Стварэньне на месцах устаноўчых сходаў, якім даецца ўся ўлада.*

## Палескі паход

У раёне Мікашэвічаў — Турава на пачатку лістапада сабралася армія, падпарадкаваная генэралу Булак-Балаховічу. У ёй налічвалася 20 тысячаў чалавек. У складзе арміі былі 3 пяхотныя і 1 кавалерыйская дывізіі, сялянская пяхотная брыгада, асобны «туземны» кавалерыйскі полк, полк данскіх казакаў і іншыя. Каб прыцягнуць да гэтай акцыі і жыдоўскае насельніцтва, у Пінску быў створаны асобны «габрэйскі эскадрон» на чале з паручнікам Цэйтліным. Пры спрошчаным наборы ў армію Балаховіча трапілі і яго ранейшыя жаўнеры, і добраахвотнікі, якія ня мелі баявога досьведу. Былі і палонныя чырвонаармейцы, і нават разбэшчаныя вайной людзі, і крымінальныя элемэнты, якія жылі вайной і рабавалі насельніцтва. Выпадкі гвалту і забойстваў змусілі генэрала выдаць загад перад паходам ува Ўсходняе Палесьсе, што камандоўцы, чые жаўнеры займаюцца пагромамі і рабункам, будуць зьнятыя з камандаваньня, пастаўленыя перад трыбуналам і асуджаныя «*паводле законаў ваеннага часу*». «*А злоўленых на гарачым учынку як жаўнераў, так і афіцэраў расстрэльваць на месцы. Пагромаў не павінна быць, і яны ня будуць мець больш месца*».

С.Булак-Балаховіч даў дазвол жыдоўскаму насельніцтву мястэчак ствараць узброеныя атрады самаабароны, каб бараніцца ад пагромаў.

6 лістапада 1920 г. з Турава армія Балаховіча ідзе наступленьнем на ўсход па абодвух баках Прыпяці. Галоўны ўдар народнай арміі абрынуўся на 10-ю стралковую дывізію 16-й Савецкай арміі, якая панесла значныя страты і вымушаная была адступаць. 8 лістапада войскі Булак-Балаховіча занялі Петрыкаў, 9 — мястэчка Скрыганаў.

Пасьля цяжкага бою Пскоўскі полк 1-й дывізіі «сьмерці» палкоўніка Мацьвеева 10 лістапада ў 16 гадзін 40 хвілінаў заняў Мазыр. Празь дзьве гадзіны ў Мазыр уступіла і кавалерыйская дывізія палкоўніка Паўлоўскага. Паўлоўскі сфармаваў з палонных Мазырскі полк. У гэты ж дзень, 10 лістапада, Остраўскі полк 1-й дывізіі Балаховіча заняў Каленкавічы. Камэндант Мазыру генэрал-маёр Яраслаўцаў адразу аддаў загад вывесіць у мястэчку на будынках бел-чырвона-белыя беларускія сьцягі.

14 лістапада Станіслаў Булак-Балаховіч выдаў загад пра фармаваньне беларускай арміі зь беларусаў і ўраджэнцаў Беларусі. Ён абвясьціў сябе галоўным камандоўцам усімі ўзброенымі сіламі на тэрыторыі Беларусі. Камандаваньне Расейскай народнай арміяй Булак-Балаховіч перадаў свайму брату Язэпу, надаўшы яму годнасьць генэрал-маёра. Кваліфікацыйная камісія пацьвердзіла гэтае наданьне. Але фактычна С. Булак-Балаховіч па-ранейшаму камандаваў усёй Саюзнай (як яна цяпер называлася) народнай добраахвотніцкай арміяй.

Армія Балаховіча працягвала наступаць. 2-я пяхотная дывізія і група Язэпа Балаховіча, раней намесьніка галоўнага камандоўца, наступалі на Рэчыцу, другая частка арміяў — на Оўруч і Чарнобыль. 16 лістапада атрады Станіслава з трох бакоў падышлі да Рэчыцы і пачалі баі на яе ўскраінах.

### Адступленьне
Камандаваньне Чырвонай Арміі кінула на фронт новыя сілы, якія праз тыдзень ужо мелі колькасную перавагу. З боку Жлобіна контранаступленьне 16-й арміі Заходняга фронту пачалося 16 лістапада. Агульны ж плян палягаў на тым, каб абкружыць армію Балаховіча і зьнішчыць яе. Ужо 17 лістапада часьці 16-й арміі з баямі занялі Каленкавічы. Пазьбягаючы абкружэньня, С.Булак-Балаховіч спыніў далейшы наступ у глыб Палесься. 19 лістапада пачалося агульнае адступленьне. 2-я пяхотная дывізія балахоўцаў упарта абараняла Мазыр, але 20 лістапада і ён быў захоплены бальшавікамі.

Асноўнай групоўцы арміі Балаховіча ўдалося прабіцца ў раёне Каплічаў—Якімавічаў (30—40 км на поўнач ад Мазыру) ляснымі дарогамі, праз рэкі ў балоты скрозь заслоны 33-й савецкай Кубанскай казацкай дывізіі і 24 лістапада фарсаваць раку Пціч. Сам генэрал у баях атрымаў рану, але не пакідаў камандаваньня. 26 лістапада яго войскі выйшлі праз Жыткавічы да чыгуначнай станцыі Сінкевічаў ў раён разьмяшчэньня польскіх войскаў. І хаця плян камандаваньня Чырвонай Арміі — зьнішчыць вайсковыя сілы Булак-Балаховіча — не ўдаўся, армія гэтая была раззброена польскімі войскамі.

## Склад
На пачатку свайго фармаваньня (лістапад 1920 году) армія мела наступны склад:

* 1-я пяхотная дывізія сьмерці (палк. Л. Т. Мацьвееў) — каля 4000 чалавек, у тым ліку 2600 штыкоў і шабляў.
** Зводна-Партызанскі полк (кап. Вайцахоўскі)
** Пскоўскі пяхотны полк (кап. Андрэеў)
** Остраўскі пяхотны полк (падпалк. Т. І. Жгун)
** Узьнесенскі пяхотны полк (палк. Васільеў)
** Дывізіён коннай артылерыі
** Інжынэрны батальён
* 2-я  пяхотная дывізія (палк. Л. І. Мікоша) — каля 4800 чалавек, у тым ліку 3200 штыкоў і шабляў.
** Георгіеўскі пяхотны полк (падпалк. Талат-Келпш)
** Менскі пяхотны полк (палк. Стрыжэўскі)
** Смаленскі пяхотны полк
** Віцебскі пяхотный полк (палк. Эрдман)
** Дзьве артылерыйскія батарэі
** Інжынэрная рота
* 3-я пяхотная Валжанская дывізія (ген.-маёр М. В. Яраслаўцвў) — 2200 чалавек, у тым ліку 1500 штыкоў.
** Яраслаўскі пяхотны полк
** Казанскі пяхотны полк
** Ніжагародзкі пяхотны полк
** Самарскі пяхотный полк
** Артылерыйская батарэя
* Кавалерыйская дывізія (палк. С. Э. Паўлоўскі) — каля 1100 чалавек, у тым ліку 400 штыкоў і 700 шабляў
** Конны полк
** Тульскі драгунскі полк
** Уланскі полк
** Гусарскі полк (ротм. Суйкоўскі)
* Сялянская брыгада (атаман Іскра — І. А. Лахвіцкі) — 1200 штыкоў і шабляў.
** Кіеўскі пяхотны полк
** Наўгародзка-Ўладзімер-Валынскі пяхотны полк
** Пуціўльскі конна-стралковы полк
** Сотня Мяркулава
* Асобныя часьці:
** Данскі казачы полк (палк. Г. Духапельнікаў) — 1200 шабляў
** Туземны конны полк (палк. Мадацьян) — 100 штыкоў и 30 шабляў
** Асабістая сотня генэрала Булак-Балаховіча — 120 шабляў
** Чыгуначны полк
** Бронецягнік «Балаховец»

## Крыніцы

## Літаратура

* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Польска-савецкая вайна
Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні, створаныя ў 1920 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1921 годзе
Катэгорыя:Лістапад 1920 году
Катэгорыя:Канфлікты 1920 году
Катэгорыя:Узброеныя сілы БНР
Катэгорыя:1920 год у Беларусі