Грыцько Грыгарэнка

**Грыцько Грыгарэнка** (па-ўкраінску: Грицько Григоренко, сапраўднае імя: **Аляксандра Судаўшчыкова-Косач**; 16 (28) сакавіка 1867, м. Макар'еў, Кастрамская губэрня, Расейская імпэрыя - 27 красавіка 1924, Кіеў, УССР) — украінская пісьменьніца, перакладніца, грамадзкая дзяячка. Сяброўка і паплечніца Лесі Ўкраінкі і Алены Пчолкі.

## Жыцьцяпіс

Аляксандра Судаўшчыкова нарадзілася ў 1867 годзе ў Макар'еве Кастрамскай губэрні (цяпер Кастрамская вобласьць Расеі), дзе ў высылцы знаходзіўся ейны бацька Яўген Судаўшчыкоў, а зь ім паехала маці пісьменьніцы Ганна Іванаўна. Бацька Аляксандры быў сябрам Міхаіла Драгаманава і належаў да кіеўскай «Старої громади».

З 1868 г. Аляксандра з маці жыла ў сям’і Драгаманавых у Кіеве па вуліцы Жандарскай, 55. Зь дзяцінства Аляксандра (*Шура*, *Шурэль*, *Рэйчэл*, *Рычы*) сябруе з Лесяй Украінкай, бо яны з маці часта гасьцявалі ўлетку ў сям’і Косачаў на Палтаўшчыне і Валыні.

У 1885 г. з залатым медалём і правам працаваць хатняй настаўніцай скончыла Кіеўскую жаночую гімназію. З 1885 года вучылася на гісторыка-філялягічным адзьдзяленьні Вышэйшых жаночых курсаў у Кіеве, які скончыла ў 1888 годзе. 

12 верасьня 1893 году Аляксандра Судаўшчыкова ажанілася з Міхаілам Косачем, братам Лесі Ўкраінкі. Маладая сям'я да 1901 году жыве ў Тарту, Эстоніі, дзе муж скончыў унівэрсытэт і застаўся працаваць на фізіка-матэматычным факультэце.

З 1901 года Судаўшчыковы жывуць ў Харкаве, дзе муж уладкаваўся на працу бліжэй да бацькоў і разьвіваў метэаралягічную навуку ў Харкаўскай губэрні.

У 1903 годзе, пасьля сьмерці мужа, Аляксандра з маці і дачкой вярнулася ў Кіеў.

У 1910 годзе Аляксандра Судаўшчыкова скончыла юрыдычны факультэт Кіеўскіх вышэйшых жаночых курсаў і працавала адвакаткай у юрыдычнай калегіі, затым у гарадзкім судзе, была актывісткай Таварыства абароны працоўных жанчынаў.

Апошнія гады жыцьця, пасяліўшыся ў Магілёве-Падольскім разам з Аленай Пчолкай, жыла з рознай дробнай працы. 

Аляксандра Судаўшчыкова памерла ў Кіеве ад злаякаснай пухліны 27 красавіка 1924 году, пахаваная на Кудраўскіх могілках у Кіеве, а праз некалькі гадоў перапахаваная на Лук’янаўскіх могілках.

## Літаратурная дзейнасьць

Рана пачала пісаць вершы на францускай, расейскай, пазьней і на ўкраінскай мовах. У канцы 1880 — пачатку 1890-х гадоў уваходзіла ў літаратурны гурток «Плеяда».

Аўтарка натуралістычных апавяданьняў пераважна з украінскага сялянскага жыцьця, а таксама працоўнага жыцьця («Смерди», «Пересельці», «Ніяк не вмре», «Чи по правді?», «Людям», «Машиніст» і інш.); нарысаў 1908 г. «Семеро», «Ecce homo», «Сон сильніший», «Краса»; апавяданьняў для дзяцей (зборнік «Дітки», 1918), п'есаў «Яблука» (1918); «Дімин сон» (1917), апублікаваная ў 1930), «Другая женщина», «Отчего?», «Батько»; успамінаў «Хаос», знойдзеных ў дачкі Яўгеніі толькі ў 1980 г. (рукапіс захоўваецца ў фондах Кіеўскага музэя Лесі Ўкраінкі). Стварыла галерэю розных псыхалягічных партрэтаў сялянства і ўкраінскай інтэлігенцыі.

Перакладала літаратурныя творы з францускай, ангельскай і швэдзкай. Пераклала на францускую мову камэдыю «Жаніцьба» Мікалая Гогаля.

У 1898 годзе ў Дэрпце (тагачасным Юр'еве, цяперашнім Тарту) пад агульнай назвай «Наші люди на селі» трыма выданьнямі выйшлі імпрэсыяністычныя апавяданьні Судаўшчыковай пад псэўданімам Грыцько Грыгарэнка. Творы віталі Іван Франко і Леся Ўкраінка, хоць і крытыкавалі аўтарку за пэсымізм.

У 1910-я гады ў Гадзячы супрацоўнічала з кіеўскай газэтай «Рада», пэрыядычнымі выданьнямі «Рідний край», «Літературно-науковий вістник», «Молода Україна».

Творы Грыцько Грыгарэнкі выйшлі ў двух тамах у харкаўскім выдавецтве «Рух» у 1930 годзе намаганьнямі Алены Пчолкі.

## Творы

• Наші люди на селі, 1898, Тарту

• Твори, т. 1–2. Х., 1930

• Вибрані твори. К., 1959

• [Вершы]. У кн.: Тридцять українських поетес. К., 1968

• Оповідання. К., 1988

• Хаос: (Уривки спогадів). «Слово і час», 1997, № 2.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1867 годзе
Катэгорыя:Украінскія літаратары
Катэгорыя:Украінскія перакладчыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Кіеве
Катэгорыя:Памерлі 27 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кіеве
Катэгорыя:Украінскія паэты