open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ятвід

**Ятві́д** (*Едзівід*), **Адвід**, **Гетвід** (*Этвід*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Адвід, Адвіда, Атвід, Гадэвіда, Гадвіда або Гатвіда (Adhuid, Aduida, Adwid, Atvid, Atvidh, Hadewidis, Hadwidis, Haduidis, Hathuidis) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гад- (-ад-, -ат-) (імёны ліцьвінаў Ядвіга, Гатман, Бернат; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) паходзіць ад гоцкага *haþus, германскага hathu 'бой', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Едивида* (Галіцка-Валынскі летапіс); *Гетвиду чоловек* (20 чэрвеня 1413—1424 гадоў паводле выпісу 30 студзеня 1607 году); *земля Етивидова* (9 лістапада 1449 году); *люди в [[Анікшты|Оникштенском]] повете, въ Крашинскои волости… а Юхна Етвидовича* (12 красавіка 1512 году); *nobilibus… Nicolao Odwydowycz* (4 траўня 1515 году); *люди в [[Бірштаны|Бирштаньскомъ]] повете… а Ятвида Нетикъшевича* (31 траўня 1516 году); *Якубъ Юрьевичъ Ятвидовича* (1567 год); *Etwidowna* (1781 год).

## Носьбіты
Етвідовічы (Jetwidowicz) гербу Астоя — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Гата
* Від

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Контвід

**Контвід** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гундвіда (Gunduidis) і Відзігунда (Widegundis) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) паходзіць ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'.

## Носьбіты
Контвіды-Жукоўскія гербы Ястрабец — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Гунт
* Від

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ілгут

**Ілгут** (*Ілгуць*, *Ілгот*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. 

## Паходжаньне

Ільгут або Гілтгуда (Illgut, Hiltgudis) і Гутгільда (Guthildis) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гілд- (-ілт-, -гелт-) (імёны ліцьвінаў Гільцін, Ілбуць, Гільтэр; германскія імёны Hiltin, Ilbuth, Hilder) паходзіць ад германскага hildiō 'бой', а аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gudman, Savegot) — ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Матей Балтромеевичъ Илкгутъ* (1567 год); *въ томъ селе Видюнскахъ поступленыхъ волокъ десеть, то есть: Шимель а Матей Илкгатевичи волока одна у нихъ воловъ шесть, кони трое* (13 студзеня 1594 году); *Modest Iłgutowicz* (1826 год); *Marcela Iłguć* (1843 год).

## Носьбіты
* Станіслаў Янавіч Ілгуць — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1585 годзе

Ілгутовічы гербу Астоя — літоўскі шляхецкі род.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Конер

**Конер** (*Конар*, *Кунера*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Кунар, пазьней Конэр (Cunari, Koner) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -кон- (-кун-) (імёны ліцьвінаў Кондрут, Конрад, Якун; германскія імёны Cundrud, Konrad, Acun) паходзіць ад гоцкага koni- 'адважны' або германскага kunja, kuni '(хтосьці) з годнага, шляхецкага роду', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Konarszczyzna* (1744 год); *Maciej Konar* (1802 год); *Maryanna Konier* (1845 год).

## Носьбіты
Канярэвічы гербу Пагончык — літоўскі шляхецкі род.

Кунера (Kuniera) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На 1910 год існавала ваколіца Конараўшчына (Канароўшчына), а таксама вёска і маёнтак Канаршчына ў Амсьціслаўскім павеце Магілёўскай губэрні.

На гістарычнай Амсьціслаўшчыне існуе вёска Канаршчына.

## Глядзіце таксама
* Кона
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Севярына Віславух (пісьменьніца)

**Севяры́на Віславу́х** () са Скаржынскіх гербу «Бонча» (1869—1918, Кіеў) — польская грамадзкая дзяячка, паэтка, пісьменьніца, малярка.

Пісала навэлі і вершы, стварыла сэрыю паштовак з патрэтамі нацыянальных герояў і кароткімі вершамі ўласнага аўтарства. Была адной з ініцыятарак будаўніцтва «Дому здароўя» для незаможнай моладзі. Большасьць ейных працаў захавалася толькі ў машынапісах. Памерла ў Кіеве, куды выехала разам зь дзецьмі ў вайну.

З мужам Антоніем Ісыдорам Віславухам мелі дзевяцёх дзяцей. Муж у 1940 року арыштаваны ў Пярковічах, зьнік бязь вестак.

## Літаратура
* Wysłouchowie z Pirkowicz, Anna Ostrowska z domu Wysłouch

Катэгорыя:Польскія паэткі
Катэгорыя:Польскія мастачкі
Лодальд

**Лодальд** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Лодаалд або Лудалд (Chlodoald, Lodoald, Ludold) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова хлод- (лод-, лот-) (імёны ліцьвінаў Лодвік, Лодвін, Лодар; германскія імёны Lodwich, Lodwin, Loder) паходзіць ад германскага hluþa, hluda 'слаўны', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'. 

## Носьбіты
Лодальды-Ламановічы — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Лода
* Валд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Саргель

**Саргель** (*Саргал*, *Сяргель*), **Саргайла** (*Саргейла*, *Сяргайла*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Саргелі (Sargeli) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сар- (-сер-) (імёны ліцьвінаў Сарвід, Саргоўд, Сарман; германскія імёны Sarvidis, Saregaud, Saraman) паходзіць ад гоцкага і германскага sarwa 'зброя', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Шаргель (Szargiel), Зоргель (Zorgel, Zorgiel) і Жоргель (Żorgiel).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Саръкгелишку* (1537 год); *Sargiel… Sorgajło* (1670 год); *Siergielowa* (1671—1681 гады); *Helena Sargaylowa, Magdale Sergaylowa* (1729—1771 гады); *Anna Sargiejłowna* (1729—1776 гады); *Józef Sargielewicz* (21 чэрвеня 1748 году); *Sargałowicz* (1780 год).

## Носьбіты
Саргелевічы (Sargielewicz) гербу Бэтман — літоўскі шляхецкі род.

На 1906 год існавала вёска Саргелішкі ў Дзьвінскім павеце Віцебскай губэрні.

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Саргелі, у гістарычнай Прусіі — Шаргілен.

## Глядзіце таксама
* Сар
* Гайла

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Янда

**Янда** (*Яндзь*), **Ант** (*Янт*, *Янць*), **Энт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Анда або Анта, пазьней Эндэ або Энтэ (Ando, Anto, Ende, Ente) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова анд- (ант-, энд-) паходзіць ад гоцкага *andja 'востры канец, пік'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Эндзель (Андала), Эндзінь, Янтаўт, Антавіт, Андрат, Эндрых (Андрых, Андрык). Адзначаліся германскія імёны Endil (Andela, Andala), Entin, Antolt, Antvit, Andrad, Entrich (Endrichs, Andrich, Andricus).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Ent. Апроч таго, у Польшчы гістарычна бытавалі імёны Janta, Jandula і Jandus, якія выводзяць ад хрысьціянскіх імёнаў Ян і Антоні. 

У Прусіі адзначаліся імёны *Anteyke*, *Jandele*. У ваколіцах Мэмэлю бытавалі прозьвішчы Jandt (Jand) і Jant. 

У Чэхіі бытавала прозьвішча Janda.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *земли пустовъских… Янътовъщыну* (2 жніўня 1522); *Янъдиныхъ два кони гнедыхъ* (12 сакавіка 1564 году); *Andrzey Jandziewicz* (20 лістапада 1604 году); *Antowicz* (1694 год); *Thoma Janda* (1756 год); *wioska Entyszki* (1784 год); *Jantiewicz* (1786—1788 гады).

## Носьбіты
Галіцка-валынскі летапіс паведамляе, што запрошаная князем Данілам у выправу на Кіеў і абдзеленая пры падзеле здабычы, захопленай у Вазьвягле, літва ўзбунтавалася і пачала наракаць і сыпаць праклёны на сваёй мове:

Антовічы (Antowicz) — літоўскі шляхецкі род зь Берасьцейскага ваяводзтва.

Яндовічы — літоўскі шляхецкі род.

Янты (Janta) гербу ўласнага — шляхецкі род Рэчы Паспалітай.

У XVI ст. існаваў маёнтак Яндавічы (*Яндовичи*) у Жамойцкім старостве.

У 1522 годзе ўпаміналася пустаўшчына Янтоўшчына (*Янтовщина*) каля Пералаі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Азбут

**Азбут** (*Язбут*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Асбут або Азбат (Ásboð, Ąsbuþ, Asbuþ, Asboth) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ас- (ос-) (імёны ліцьвінаў Осман, Асьміна, Ашнар; германскія імёны Osman, Osminna, Asinar) паходзіць ад гоцкага *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал', а аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель').

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *человекъ… [[Нарэйка|Норко]] Азбутовичь служба зуполная* (24 жніўня 1554 году); *Jazbutowicz* (6 лістапада 1735 году і 12 лістапада 1752 году); *Jazbutt* (1 лютага 1784 году); *Agnetem Jazbutowna* (12 студзеня 1813 году); *Petrum Jazbutt* (6 траўня 1819 году); *Marianam Jazbutowna* (8 чэрвеня 1825 году).

## Глядзіце таксама
* Аса
* Бота

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вігерд

**Вігерд** (*Вігірд*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вігард або Вігерд (Wicgard, Wiggerd, Wigerd, Vígærðr, Vigerd) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віг- (-вік-) (імёны ліцьвінаў Вігунт, Вігмонт, Лодвік; германскія імёны Wigunt, Wigmont, Lodvigus) паходзіць ад гоцкага і германскага wigs 'вайна, бойка', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека').

У Прусіі адзначалася прозьвішча Wiegert. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *чоловековъ… а Довъкгуча Викгирдовича… а [[Даўга|Довъкга]] Викиртовича* (3 студзеня 1519 году); *енералъ его королевской милости дворный и возный повету Ошменского Якубъ Викгирдъ… Я Якубъ Викгирдъ… Якубъ Викгирдъ енералъ возный рукою власною* (5 сьнежня 1613 году); *Jan Wigierd* (1890 год).

## Носьбіты
Вігерды (Wigerd) гербу Адравонж — шляхецкі род Рэчы Паспалітай.

## Глядзіце таксама
* Вік
* Герд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Іва

**Іва** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Іва (Ivo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова іў- паходзіць ад стараісьляндзкага yr 'ціс' ('лук'). Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Ібут, Івар; адзначаліся германскія імёны Ibodus, Iwar.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Iwo і вытворнага ад яго Iwosław.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *чоловеки… а Ива* (1440—1492 гады); *люди… Степанъ [[Вітаўт (імя)|Витовтович]]… Сидор Иевович* (16 ліпеня 1521 году); *имена осочниковъ [[Бельск Падляскі|Бельскихъ]]… Иванъ Ивовичъ* (1536 год).

## Носьбіты
* Ленарт Мацеевіч Івовіч — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1596—1598 гадох
* Валянтын Мацеевіч Івовіч — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1598 і 1600 гадох

Івовічы (Iwowicz) гербу Ляліва — літоўскі шляхецкі род зь Віленшчыны.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Домін

**Домін** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Домін (Domin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -дом- (-тум-) (імёны ліцьвінаў Туміла, Тумар, Даматурт; германскія імёны Tumila, Thumer, Domedrudis) паходзіць ад гоцкага dōms 'вырак, суд; слава'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *шляхтичовъ… Яна Доминовича* (7 жніня 1601 году); *Domin Michalewicz* (1641 год); *p. Malcher Dominowicz* (1690 год).

## Носьбіты
* Мальхер Даміновіч — троцкі шляхціц, які ўпамінаецца ў 1690 годзе

Доміны (Domin) гербу Юноша — літоўскі шляхецкі род.

На 1903 год існаваў засьценак Домінішкі ў Новааляксандраўскім павеце Ковенскай губэрні, на 1909 год — засьценак Домінава ў Менскім павеце Менскай губэрні.

На гістарычнай Упіччыне існуе вёска Домінішкі, у гістарычнай Прусіі — Домнаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Севярына Віславух (філёляг)

**Севярына Марыя Віславух** (;  25 сьнежня 1940, Гастынін) — польская літаратуразнаўца, прафэсарка гуманітарных навук.

## Жыцьцяпіс
Дачка інжынэра Віктара Віславуха і Мар’яны з Фронтчакаў.

Скончыла ліцэй у Познані (1958) і факультэт паляністыкі ўнівэрсытэту імя Адама Міцкевіча (1963). Працавала настаўніцай польскай мовы ў музычным ліцэі, прафэсійна-тэхнічнай вучэльні для працоўных № 2, Вышэйшых настаўніцкіх курсаў (усе — Познань). У 1970 абараніла доктарскую дысэртацыю *Проза Міхала Хараманскага. Трансфармацыя псыхалягічнага раману XX стагодзьдзя*. З 1973 року працавала ад’юнктам на факультэце тэорыі літаратуры Інстытуту польскай філялёгіі ўнівэрсытэту Адама Міцкевіча. У 1981 атрымала ступень габілітаванага доктара за працу *Праблематыка адначаснасьці ў прозе*, у 1983 атрымала пасаду дацэнта. У 1984—1987 — намесьніца дырэктара ІПФ УАМ, ад 1991 — асацыяваная прафэсарка УАМ, у 1994 атрымала тытул прафэсара гуманістычных навук. У 1998—2011 кіравала факультэтам сэміётыкі літаратуры ІПФ УАМ.

Сяброўка Літаратурнага таварыства імя Адама Міцкевіча.

У 1984 адзначаная залатым Крыжам Заслугі.

## Творчасьць
Разам з Бажэнай Храстоўскай апублікавала ў 1974 том дасьледаваньняў *Ведамасьці з тэорыі літаратуры ў літаратурным аналізе*. Аўтарка працаў *Проза Міхала Харамянскага* (1977), *Праблематыка адначаснасьці ў прозе* (1981), *Літаратура і візуальныя мастацтвы* (1994), *Літаратура і сэміётыка* (2001).

Суаўтарка падручнікаў: *Сучасная літаратура. Падручнік для выпускных клясаў* і *Дастасоўная паэтыка*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Ўнівэрсытэту імя Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гастыніне
Катэгорыя:Польскія настаўніцы
Катэгорыя:Польскія гісторыкі літаратуры
Катэгорыя:Польскія тэарэтыкі літаратуры
Катэгорыя:Выкладчыкі Ўнівэрсытэту імя Адама Міцкевіча
Тульгаўд

**Тульгаўд** (*Тулакалд*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Долькаўд, пазьней Далігаўд (Dolcaudus, Daligaud) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова тул- (тол-, дол-) (імёны ліцьвінаў Дольвін, Дульмант; германскія імёны Dolwin, Tolmunt) паходзіць ад гоцкага thulan 'цярпеньне' або стараверхненямецкага tuld 'сьвята', а аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) — ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота'.

У Прусіі бытавала імя Tulegawde (1396 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Бартъку Тулоколдовичу 2 бочъки соли з мыта [[Коўна|ковенъского]]* (27 сакавіка 1486 году); *боярыну господарьскому повету [[Трокі|Троцъкого]] Юрю Михайловичу Тулкговъду… дядка его Якуба Бортковича Тулкговдовича* (24 красавіка 1562 году); *Яна Тульговда писаря… урадниковъ земли Троцкое* (13 лютага 1603 году).

## Носьбіты
* Ян Тулгаўд-Гудзянскі — троцкі земскі пісар і расенскі зямянін, які ўпамінаюцца ў 1591 годзе

На гістарычнай Амсьціслаўшчыне існуе вёска Тугальдава.

## Глядзіце таксама
* Тола
* Гаўт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Шырмер

**Шырмер**, **Жыжмар** (*Жыжмэр*, *Жэзмар*, *Зіземар*, *Зызмар*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сысымір (Sisimir) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сір- (-сер-, -сіс-) (імёны ліцьвінаў Сіргоўд, Сіргут, Сірмонт; германскія імёны Siriaud, Sergudo, Sirmont) паходзіць ад гоцкага sisu 'чароўны сьпеў, заклён', а аснова -мер- (-мар-, -мір-) (імёны ліцьвінаў Маргела, Валадзімер, Нетымер; германскія імёны Mergell, Waldmer, Nitimerus) — ад гоцкага і бургундзкага meris 'славуты, выбітны'.

У Прусіі адзначалася прозьвішча Schermer.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *von [[Жыжмары|Sysmare]] bis czu [[Сумілішкі|Samiliskin]]… Sisemare* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *gebin czu Zyszmar* (6 траўня 1409 году); *tenutarii Zeszmore* (18 чэрвеня 1522 году); *Лавриновая Жижморовая* (1528 год); *Водиславъ Жижморъ*, *Станиславъ Жижморевичъ*, *слугу Станислава Жижморовича* (1567 год); *у земянки господарьской повету Упитского Катерыны Шимъковъны Жижморевича Станиславовой Яновича Яцковича* (27 жніўня 1585 году); *бояре… Станиславъ Ширмеровичъ* (3 красавіка 1606 году); *Piotr Bohdanowicz Żezmor* (20 кастрычніка 1655 году); *Piotr Żyzmer* (1840 год).

## Носьбіты
* Лаўрыновая Жыжмаравая — упіцкая баярыня, якая ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Пётар Уладзіслававіч Жыжмар — упіцкі зямянін, які ўпамінаецца ў 1588 годзе

Шырмеры — літоўскі шляхецкі род.

На гістарычнай Троччыне існуе места Жыжмары.

## Глядзіце таксама
* Сыры
* Міра

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Арыгольд

**Арыгольд** або **Арыгалд** (*Яргалт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Арыгаўд або Ергаўд (Aregaudus, Ergaud) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ар- (імёны ліцьвінаў Арвід, Арман, Ярмунд; германскія імёны Arvid, Arman, Armund) паходзіць ад гоцкага ara 'арол', а аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) — ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота'. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Hargold (Har-gold).

У Прусіі адзначалася імя *Argaldinus* (1284 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *въ [[Васілішкі|Василишском]] повете людей наших дяколных… а Дробыша Ориголдовича* (15 лютага 1503 году); *пан Станиславъ Яркголтъ* (9—10 і 11 лістапада 1579 году).

## Глядзіце таксама
* Ара
* Гаўд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ліга Эўропы УЭФА 2023—2024 гадоў

**Ліга Эўропы УЭФА 2023—2024 гадоў** — 53-і сэзон другога паводле статуснасьці эўрапейскага турніру УЭФА, і 15-ы зь іх пасьля перайменаваньня Кубка УЭФА ў Лігу Эўропы УЭФА.

У фінале, які прайшоў на стадыёне «Авіва» ў Дубліне (Ірляндыя), італьянская «Аталянта» перамагла нямецкі «Баер» зь лікам 3:0 і тым самым здабыла свой першы эўрапейскі трафэй. Як пераможца Лігі Эўропы, «Аталянта» аўтаматычна кваліфікавалася ў лігавы этап Лігі чэмпіёнаў 2024—2025 гадоў, а таксама атрымала права згуляць супраць мадрыдзкага «Рэалу», пераможцы Лігі чэмпіёнаў 2023—2024 гадоў, у матчы за Супэркубак УЭФА 2024 году.

## Кваліфікацыйныя раўнды

### Трэці кваліфікацыйны раўнд

### Кваліфікацыйны раўнд плэй-оф

## Групавы этап

### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

### Група E

### Група F

### Група G

### Група H

## Плэй-оф

### Раўнд плэй-оф

### 1/8 фіналу

### Чвэрцьфінал

### Паўфінал

### Фінал

## Глядзіце таксама
* Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2023—2024 гадоў
* Ліга канфэрэнцыяў УЭФА 2023—2024 гадоў

## Вонкавыя спасылкі
* Ліга Эўропы УЭФА 2023—2024 гадоў на афіцыйным сайце УЭФА

2024
Катэгорыя:2023 год у футболе
Катэгорыя:2024 год у футболе
Асмунд

**Асмунд**, **Асмуд** (ст.-ісьл. *Ásmundr*) — выхавальнік малалетняга кіеўскага князя Сьвятаслава Ігаравіча.

## Біяграфія
Упамінаецца ў Аповесьці мінулых часоў пад 945 годам у зьвязку з падзеямі па забойстве кіеўскага князя Ігара, калі падтрымаў яго ўдаву Вольгу як кіраўніцу Кіеўскай дзяржавы. Разам з ваяводам Сьвенальдам камандаваў войскамі, якія здушылі паўстаньне драўлянаў у 946 годзе.

## Глядзіце таксама
* Ясмант

## Крыніцы

Катэгорыя:Асобы Старажытнай Русі
Скіра

**Скіра** — легендарны валадар (Гардарыкі) прыкладна VII стагодзьдзі, які ўпамінаецца скандынаўскімі аўтарамі. 

## Біяграфія
Паводле скандынаўскіх аўтараў, конунг свэяў Інгвар IV пайшоў вайной на Русь, але загінуў на гэтых шляху пры берагох эстонскага вострава Саарэмаа, а сын Інгвара — Скіра нейкім спосабам стаў кіраўніком Русі. Такім парадкам, паводле легендаў Скіра паходзіў з роду Інглінгаў. Сынам Скіры лічыцца больш вядомы легендарны конунг Радбард, продак легендарнага конунга Рагнара Лодбрака.

## Глядзіце таксама
* Скера

## Крыніцы

Катэгорыя:Конунгі Гардарыкі
Герута (імя)

**Герута** (*Гірута*), **Герут** (*Геруць*, *Гаруць*, *Гірут*, *Гіруць*, *Геруд*, *Керут*) — жаночае і мужчынскае імёны, а таксама вытворнае ад іх прозьвішча.

## Паходжаньне

Герута або Герут (Gerutha, Geruthus) — імя германскага паходжаньня, якое зьвязваюць зь імём Гера. Іменная аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда'. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і ў славянскіх мовах.

У Польшчы гістарычна адзначаўся германскі антрапонім Герута (Gieruta).

У Прусіі бытавала імя *Garute / Geruthe*. Апроч таго, у Прусіі шырока бытавала прозьвішча Kerutt. 

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Геруць (Gieruć) і Керуць (Kieruć).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Blasius Gerudou, [[Ліцьвіны|Lithuanus]]* (1569 год); *Gierucie* (1744 год); *Mateusz Giruta* (1742 год); *Piotr Gieruta* (1746 год); *Marianna Geruta* (1747 год); *Andrzej Girut* (1748 год); *Kazimierz Gierutowicz* (1812 год); *Julianna Girutowicz* (1834 год).

## Носьбіты
* Герута — легендарная каралева ютаў, маці Амледа
* Ян Венцлававіч Керут — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1572 годзе

Керут (*Kerrutt*) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Керуцішкі ў Троцкім ваяводзтве.

На гістарычнай Гарадзеншчыне існуе вёска Геруцева, на гістарычнай Ашмяншчыне — Гіруці, на гістарычнай Меншчыне — Гаруцішкі, на гістарычнай Браслаўшчыне дзьве вёскі з назвай Геруцішкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Герута

**Герута** () — легендарная каралева ютаў, маці Амледа. Пэрсанаж легенды пра Гамлета.

## Біяграфія
Упамінаецца ў «Дзеях данаў» Саксона Граматыка. Гэта дачка караля данаў Рорыка Кідальніка Кольцаў і жонка караля ютаў Гарвэндыла, ад якога нарадзіла сына Амледа. Брат Гарвэндыла Фэнга забіў яго, заняў пасад і ажаніўся з Герутай. Пазьней Амлед забіў Фэнга, а маці выкрыў як вінаватую ў кровазьмяшэньні. У наступнай кнізе Саксон Граматык упамінае айчыма Амледа пад імём Віглет, які па сьмерці Грорыка стаў каралём данаў і пачаў прыгнятаць Геруту, пазбавіўшы яе ўлады і багацьця.

## Глядзіце таксама
* Герута (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Літаратурныя пэрсанажы
Салкірд

**Салкірд** (*Саўгірд*, *Саўгард*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Салгард, Салгерд або Селігард (Salgarðr, Salgerðr, Salgard, Salgerd, Seligard) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сал- (-салв-) (імёны ліцьвінаў Салейка, Сельвін, Саламан; германскія імёны Saleco, Salawins, Salaman) паходзіць ад стараверхненямецкага sal 'заля, пакой' або германскага salwa 'цёмны, чорны', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека').

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *люди нашы [[Горадня|Городенъское]] волости… Сомашъка Совъкгирдовича* (1 студзеня 1519 году); *Петько Солкирдовичъ* (1528 год); *Sawgarda* (1560 год); *Jakub Sawgard… Tadeusz Sawgard… Michał Saugard… Andrzey Sawgard… Kazimierz Saugard… Kaspar Saugard… Dominik Saugard * (1784 год).

## Носьбіты
* Пецька Салкірдавіч — дарсуніскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бой (імя)

**Бой** (*Бое*), **Буй** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бой, Буй, Бое або Бэе (Boje, Boy, Búi, Boio, Beie) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова бой- (буй-, бэй-) зьнітоўваецца з швэдзкім boja 'ланцуг, кайданы'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Буйка (Бойка, Бейка), Боер (Бэер), Бумонт. Адзначаліся германскія імёны Buyke (Boiko, Beiko), Boyer (Beieri), Bumund (Boemund).

Адзначалася гістарычнае бытаваньне ў Польшчы імёнаў Бой і Буй: *Boy* (1447 год), *Buy* (1427 год).

У Прусіі бытавалі імёны: *Boyke* (1419 год), *Boyune*, *Bukunt* (таксама мясцовасьць *Bokunthinen*), *Boyate*. У 1602 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Matthias Boius, Regiomontanus Borussus*, у 1621 годзе — *Reinholdus Boie, Regiomontanus Borussus*, у 1623 годзе — *Fridericus Boie, Regiomontanus Borussus*, у 1636 годзе — *Joachimus Boye, Regiomontanus Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *въ слугъ путных Бряславъского повету: въ Юркгеля и его братьи — Буевичов* (27 студзеня 1530 году); *бояр повету Пеняньского… Яна Буевича* (6 кастрычніка 1546 году); *межи болотомъ Боемъ… подле болота Боя… до болота Бое* (1554 год); *черезъ подданого [[лучай]]ского [[Кандрат|Конъдрата]] Буя* (18 студзеня 1566 году); *Buiwicz* (1802—1803 гады).

## Носьбіты
* Карын Бое (1900—1941) — швэдзкая пісьменьніца і паэтка

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ільля Камінскі

**Ільля́ Камі́нскі** ( 18 красавіка 1977) — амэрыканскі паэт габрэйска-ўкраінскага паходжаньня. Перадусім вядомы паэтычнымі зборнікамі «Танцы ў Адэсе» і «Рэспубліка глухіх», якія прынесьлі аўтару шматлікія ўзнагароды.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Адэсе (былы Савецкі Саюз) у габрэйскай сям’і. Ягоны слых моцна пагоршыўся ў чатырохгадовым веку праз хваробу. Пісаць вершы пачаў яшчэ падлеткам у Адэсе. Ягоная сям’я атрымала дазвол пераехаць у ЗША ў 1993 годзе з-за антысэмітызму. Пасялілася ў Рочэстэры, Нью-Ёрк. Вершы на ангельскай мове пачаў пісаць у 1994 годзе.

Аўтар зборнікаў паэзіі «Танцы ў Адэсе» (2004) і «Рэспубліка глухіх», якія атрымалі высокую ацэнку крытыкаў і прынесьлі вядомасьць аўтару. Абедзьве кнігі былі напісаныя на ангельскай — другой пасьля расейскай мове Камінскага.

У ЗША Камінскі таксама вядомы сваёй актыўнай працай на карысьць перакладу замежнай літаратуры. Ён доўгі час быў рэдактарам паэзіі ў *Words Without Borders* і *Poetry International*, а таксама рэдагаваў некалькі анталёгіяў сусьветнай паэзіі. Заснаваў і рэдагаваў кніжную сэрыю «Паэты сьвету», у якой публікуюцца зборнікі паэзіі з усяго сьвету. Ён таксама адрэдагаваў і пераклаў некалькі зборнікаў украінскай паэзіі.

Камінскі працаваў праўнікам у Сан-Францыска, а таксама про-бона на пасадзе адмысловага адваката па справах дзяцей-сіротаў у Паўднёвай Каліфорніі. Цяпер зьяўляецца прафэсарам у Прынстане і жыве ў Нью-Джэрсі.

## Творчасьць і ўзнагароды
Ільля Камінскі перадусім заслужыў вядомасьць сваімі паэтычнымі зборнікамі «Танцы ў Адэсе» (2004) і «Рэспубліка глухіх» (2019).

У 2019 годзе «Рэспубліка глухіх» трапіла ў сьпіс адметных кніг году *The New York Times* і была названая найлепшай кнігай году такімі выданьнямі і арганізацыямі, як *The Washington Post*, *The New York Times Book Review*, *Times Literary Supplement*, *Financial Times*, *The Guardian*, Irish Times ды інш. У 2023 годзе кніга выйшла па-беларуску ў перакладзе Юлі Цімафеевай і Вальжыны Морт.

У 2019 годзе BBC назвала І. Камінскага ў ліку «12 артыстаў, якія зьмянілі сьвет».

Таксама вядомы працай у галіне мастацкага перакладу, анталёгіямі міжнароднай паэзіі і літаратурнымі эсэ. У 2018 годзе апублікаваў у *The New York Times* лірычнае эсе пра глухату і сваё вяртанне ў Адэсу пасьля многіх гадоў адсутнасьці. Яно атрымала шырокі рэзананс. Ён таксама піша эсэ на іншыя тэмы, напр. межы, творчасьць у эпоху сачэньня, паэтыку Паўля Цэляна для такіх выданняў, як *The Guardian*, *The New York Times* і *Poetry*.

## Беларускія пераклады
У 2023 годзе выйшла «Рэспубліка глухіх» у перакладзе Вальжыны Морт ды Юліі Цімафеевай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія паэты
Катэгорыя:Паэты ЗША
Кацярына Мясьнікова

**Кацярына Мясьнікова** (, Полацак — , Віцебск) — беларуская мастачка.

## Жыцьцяпіс
Вучылася ў Полацкай мастацкай школе, у 2004-м скончыла мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Машэрава.

Працавала ў тэхніцы пастэлі, большасьць сваіх твораў стварала падчас пленэраў. Была куратаркай моладзевага пленэру «У пошуках Атлянтыды» і мастацкага праекта «Беларускі АРТ-Алфавіт» (2012, 2014).

Мела шэраг публікацый у рэгіянальных і рэспубліканскіх выданьнях. З 2006 года — актыўны ўдзельнік мастацкіх выстаў, пленэраў і праектаў. Сябра Беларускага саюзу мастакоў (2014). З 2016 году — чалец праўленьня Віцебскага аддзяленьня грамадзкай арганізацыі «Беларускі саюз мастакоў».

Працуавала ў тэхніцы сухой пастэлі ў жанрах пэйзажа і натурморту. Сярод работ: «Поўдзень у ліпіне» (2012), «Сонечны дзень» (2012), «У спакоі» (2012), «Казка» (2015), «Лясная таямніца» (2015), «Стары дом. Вяртаньне» (2015), «Бэз» (2016), «Дзьмухаўцы» (2016) і інш.

Творы знаходзяцца ў музэях Беларусі, прыватных калекцыях Беларусі, Расеі, Нямеччыны і Польшчы.

У Віцебску праходзілі выставы яе прац ў 2008, 2015 і 2016 гадах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кацярына Мясьнікова. Жыцьцяпіс, Мастакі Віцебшчыны

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку
Катэгорыя:Памерлі ў Віцебску
Катэгорыя:Беларускія мастачкі
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў
Till Lindemann Tour 2023

**Till Lindemann Tour 2023** ()&nbsp;— канцэртны тур нямецкага музыкі Тыля Ліндэмана ў ягоным сольным праекце. Пачаўся 8 лістапада 2023 году.

У туры музыка ўпершыню выконвае песьні з свайго дэбютнага альбома. Тур прайшоў ў Нямеччыне, Чэхіі, Славаччыне, Польшчы, Летуве, Латвіі, Эстоніі, Фінляндыі, Швэцыі, Бэльгіі, Вялікабрытаніі, Нідэрляндах, Францыі.

11 лістапада былі абвешчаныя тры дадатковыя канцэрты ў Мэксыцы.

## Гісторыя
Тур быў заплянаваны на 2022 год яшчэ ў 2021 годзе пад назвай Ich hasse Kinder Tour (паводле назвы аднайменнага самотніка Тыля).

З-за эпідэміялягічнай сытуацыі канцэрты Ich hasse Kinder Tour 2022, заплянаваныя на студзень, былі перанесены на лістапад і сьнежань.

14 лістапада 2022 году тур быў перанесены на 2023 год. Тагды ж былі абвешчаныя першыя дзьве даты: 22 лістапада (Прага) й 24 лістапада (Браціслава).

У красавіку 2023 сталі вядомыя краіны й колькасьць шоў у туры: 14 краінаў і 27 шоў. Тур быў анансаваны як Till Lindemann Tour 2023, Tour 2023 ці European Tour.

Тур павінен быў пачацца 8 верасьня 2023 году ў ЗША, але з-за захворваньня Тыля канцэрт быў скасаваны 5 верасьня:

17 лістапада канцэрт у Касэлі (18 лістапада) быў скасаваны. Прычынамі таму сталі адсутнасьць дазволу ад мясцовых уладаў на ўстаноўку ўласнае сцэны й халатнасьць мясцовых супрацоўнікаў, якія працавалі з дакумэнтамі.

Тур быў завершаны 4 студзеня 2024 году канцэртам у Мэксыцы.

## Шоў
 колерам вылучаныя скасаваныя шоў.

## Сэтліст

## Крыніцы

Катэгорыя:Канцэртныя туры 2023 году
Катэгорыя:Канцэртныя туры 2024 году
Катэгорыя:Till Lindemann
Вальс

**Вальс** (ад  — кружыцца) — парны танец, заснаваны на плаўным кружэньні ў спалучэньні з паступальным рухам.

Музычны памер 3/4. Часам 3/8 або 6/8. Тэмп ад павольнага да ўмерана хуткага. Паходзіць ад народных танцаў на сумежжы Чэхіі, Аўстрыі і Баварыі кшталту лендлера. Найбольш вядомы венскі вальс, які на пачатку ХІХ стагодзьдзя першым напісаў Ёзэф Лянэр. Пазьней гэты вальс перастварыў Ёган Баптыст Штраўс. Пашыраным падвідам ёсьць павольны вальс-бастон. На сцэне вальс сталі выкарыстоўваць у такіх жанрах, як опэра, балет, апэрэта і драма. Таксама вальс стаў самастойнай музыкай для аркестраў і фартэпіяна, асновай для песьняў, рамансаў, сюітаў і сымфоніяў.

## Мінуўшчына
Вальс паходзіць зь сялянскіх парных танцаў, што бытавалі на сумежжы Чэхіі, Аўстрыі і Баварыі. У сярэдзіне XVIII стагодзьдзя пранік у гарады. У пачатку ХІХ стагодзьдзі стаў найбольш папулярным танцам у Эўропе. Яго мэлёдыя стала гучаць на прыдворных балях, у песьнях, рамансах, опэрах і балетах.

Пасьля 1850-х гадоў вальс стаў вядомым у побыце беларускіх гарадоў, а затым і ў сялянскім побыце. У ХХ стагодзьдзі пераўтварыўся ў частку народных плясак і народнай музыкі Беларусі. Значны ўклад у стварэньне вальсаў зрабілі такія беларускія кампазытары, як Мікалай Аладаў, Анатоль Багатыроў, Рычард Бутвілоўскі, Яўген Глебаў, Васіль Залатароў, Ігар Лучанок, Сяргей Картэс, Рыгор Пукст, Зьміцер Смольскі і Эдуард Ханок.

## Крыніцы

Катэгорыя:Эўрапейскія народныя танцы
Эзатэрыка

**Эзатэрызм** (ад старажытнагрэцкага слова ἐσωτερικός — унутраны) — сукупнасьць ведаў, зьвестак, якія не даступныя нясьведаючым у містыцы, асобым ўспрыманьні сьвету й рэальнасьці, адлюстроўваецца ў «псыхадухоўных практыках». Эзатэрыка вывучае элемэнты сьветапогляду, займаецца спробамі адшукаць сябе й часта мяжуе зь філязофіяй, часта абапіраецца на псыхалягічны стан чалавека й псыхалёгію. У нейкай меры эзатэрыка можа дапамагаць людзям прыйсьці да стану прасьветленасьці й спакою. Але нельга не адзначыць, што такія «псыхадухоўныя практыкі» могуць сапсаваць стан чалавека, нават у псыхічным пляне.

Традыцыйная псыхалёгія не прызнае эзатэрыку. Таксама вельмі часта яе адносяць да сьпісу псэўданавук.

Веды, якія атрымалі падчас эзатэрычныга попыту й практык, не прызнаюцца навукамі, пакуль у гэтым ня знойдзецца навуковага пацьверджаньня.

Пра эзатэрыку казалі яшчэ старадаўнія навукоўцы, як прыклад: Арыстотэль, Пітагор, Плятон і йншыя. Яна шматлікая й распаўсюджаная ва ўсім сьвеце, і падзяляецца на шэраг тайных антынавуковых вучэньняў: акультызм, альхімія, антрапасофія, астралёгія, ваджраяна, гнастыцызм, ёга, кабала, тэасофія, масонства, магія, мандэялізм, суфізм і йншыя.

Некаторыя мовазнаўцы й эзатэрыкаведы вызначаюць, што рэлігія — гэта абмежаванае ўяўленьне пра эзатэрыку, якое адлюстроўваецца ў абрадах, цырымоніях, рытуалах і йнш. У гэтым ёсьць сэнс, бо й рэлігія, і эзатэрыка абапіраюцца на філязофію, традыцыі, псыхалёгію й інш.
Катэгорыя:эзатэрыка

## Навуковая літаратура
Faivre A. Access to Western Esotericism. Albany: SUNY Press, 1994.

Faivre A. Theosophy, Imagination, Tradition: Studies in Western Esotericism. Albany: SUNY Press, 2000.

Stuckrad K. von (ням.)рас. Western Esotericism: A Brief History of Secret Knowledge. London / Oakville: Equinox, 2005.

Rubenis A. «Viduskaiku kultūra Eiropā», Zvaigzne ABC, 2002.

Vecvagars M., Ķemere I. « Selections from The Pre-socratic Thinkers.PartI» LatvianTimes 2001.

Walker B. Encyclopedia of Esoteric Man: The Hidden Side of the Human Entity.

Routledge and Kegan Paul, London, 1977, .

Walker B. Man and the Beasts Within: The Encyclopedia of the Occult, the Esoteric, and the Supernatural, Stein & Day, New York, 1978, .

Dictionary of Gnosis and Western Esotericism W. J. Hanegraaff (ed.) in collaboration with Antoine Faivre (анг.), Roelof van den Broek (анг.) & Jean-Pierre Brach, 2 vols., Brill, Leiden 2005.

Hanegraaff W. J. 'The Study of Western Esotericism: New Approaches to Christian and Secular Culture' // New Approaches to the Study of Religion, vol. I: Regional, Critical, and Historical Approaches / Eds. Peter Antes, Armin W. Geertz & Randi R. Warne. Berlin / New York: Walter de Gruyter, 2004.

## Крыніцы
Харкаўскі лес

**Ха́ркаўскі лес** або **Магілёўская шаша́** — урочышча на паўднёва-ўсходняй ўскраіне Воршы (каля Магілёўскай шашы, цяпер Мікрараён-3), каля вёскі Панізоўе. Месца масавых расстрэлаў НКУС у 1920—30-х роках.

## Назва
Назва «Харкаўскі лес» паходзіць ад суседняй вёскі Харкаўкі. Другая назва — ад аўтатрасы ў кірунку Магілёва.

## Мінуўшчына
У 1920—1930-я рокі чэкісты расстрэльвалі тут сьвятароў.

Першыя спробы ўшанаваць памяць адбыліся яшчэ ў канцы 1930-х рокаў. Паводле некаторых дасьледчыкаў, у 1991 року Аршанскі райвыканкам прыняў рашэньне пра ўсталяваньне мэмарыяльнага знаку на месцах масавых расстрэлаў Кабыляцкая гара і Магілёўская шаша, аднак яно дагэтуль ня выкананае. Таксама, нягледзячы на звароты да ўладаў, тут не было раскопак з мэтай вызначэньня колькасьці ахвяраў.

У 2018 року месца расстрэлаў было ўшанаванае крыжам з ініцыятывы грамадзянаў, аднак пазьней той быў зьнішчаны.

## Колькасць ахвяр
Так как суб'ектам даследавання з'яўляецца масавы растрэл НКУС, то патрэбна разлічыць колькасць сатруднікаў, якія маглі бы растрэльваць. Усёга ў СССР ў гэты перыяд было 39 850 старуднікаў. Раз насельніцтва БССР складала 3,21% ад насельніцтва СССР, можна ўлічыць, што ў БССР служыла 1000-1500 з гэтай лічбы. За год яны маглі даследаваць 1500-3000 дзел, якія сканчываліся на абвінаваўчы прысуд. З гэтых 3000 прысудаў каля 5% — смяротнае пакаранне, а астатнія вядуць, напрыклад, ў ГУЛАГ. 3000*5%=150 пакаранняў ў год. 

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на бачыне «Віцебскія Курапаты»

Катэгорыя:Рэпрэсіі ў БССР
Катэгорыя:Гісторыя Воршы
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Артыкулы з заклікам быць асьцярожнымі пры рэдагаваньні
Катэгорыя:Урочышчы Беларусі
Катэгорыя:Камуністычныя злачынствы ў Беларусі
Катэгорыя:Месцы сьмяротных пакараньняў у Беларусі
Катэгорыя:Сталінскія рэпрэсіі
Маўкольд Расьціславіч

**Маўкольд Расьціславіч** — гіпатэтычны князь віленскі (па 1130-х) з дынастыі полацкіх князёў Рагвалодавічаў.

## Імя

Мальгаўд (Maalgaudus, Malgaud) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова мал- (імёны ліцьвінаў Маліка, Мальвід, Малгуд; германскія імёны Malicho, Malwida, Maalgodus) паходзіць ад гоцкага mathl, стараісьляндзкага mal 'рада', а аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) — ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *князя Полотцкого Ростислава Рогволодовича детей Давила князя да брата его Мовколда князя… князь Давилъ брать Мовколдовъ болшей… у Мовколда князя сынъ князь Миндовгъ* (Васкрасенскі летапіс); *principis Polotici Rostislavi Rogvolodoviczi filios, Davilum Knāzum, eiusque fratrem Movkoldum Knāzum. Et hic Davil, Movkoldi frater major, primus Vilnae princeps suit… At Movkovdi Knāzi filius erat Mindovg… Mindovgum Knāzum, Movkoldi filium* (1785 год); *Mowkowd* (1796 год).

## Біяграфія
Паводле Васкрасенскага летапісу, быў сынам полацкага князя Расьціслава Рагвалодавіча. У 1129 годзе за валадараньнем вялікага князя кіеўскага Мсьціслава Ўладзімеравіча адбылася прымусовая высылка полацкіх князёў у Бізантыю. Сярод высланых князёў меркавана быў Маўкольд разам з бацькам і старэйшым братам Давілам. Пазьней на запросіны віленцаў Маўкольд заняў сталец Віленскага ўдзельнага княства.

Васкрасенскі летапіс называў Маўкольда бацькам Міндоўга.

## Глядзіце таксама
* Полацкае паходжаньне літоўскіх князёў

## Крыніцы

Катэгорыя:Полацкія князі
Катэгорыя:Гедзімінавічы
Станвіла

**Станвіла** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вілстан (Wilstan) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -стэн- (-стан-, -стын-) (імёны ліцьвінаў Стангір, Стангель, Керстэн; германскія імёны Staniger, Stengel, Kersten) паходзіць ад гоцкага stains 'камень', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'.

Варыянты імя ў гістарычным крыніцах: *homines… Stanwilo Juszkowicz* (17 лістапада 1502 году).

## Глядзіце таксама
* Стан
* Віла

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вісад

**Вісад** (*Вісят*), **Вішад** (*Вышад*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вісад (Wisad, Wisod) і Адвіс (Aduisus, Hadvisa) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -віс- (-віз-, -веш-) (імёны ліцьвінаў Вісігерд, Вісімунт, Вішымут; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад гоцкага wis 'мудры, абазнаны', аснова -гад- (-ад-, -ат-) (імёны ліцьвінаў Ядвіга, Гатман, Бернат; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) — ад гоцкага *haþus, германскага hathu 'бой', а аснова -сад- (-сат-) (імя ліцьвінаў Жадзьвін; германскае Saduinus) — ад гоцкага saths 'насычаны, задаволены'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Arczymy et Prony Vyszadovyczy… Szyenko Vyszadovycz, coram Arczymy et Prony, Jacobo et Malysz de ibidem* (1486 год); *Arczymy Vyszadovycz* (23 красавіка 1501 году); *Arczymy Wyszadovycz* (5 сьнежня 1501 году); *et Wyszadovyczy Arczymy et Prony… Ego quidem nobilis Arczymy Petri filius Vyszadovycz… Ego quidem nobilis nomine et cognomine Prony Wyszadovycz… ego quidam nobilis Szyenyko Wyszadovycz… nobiles… Vyszadovyczy… Ego nobilis nomine Simon alias cognomine Szyenko Wysadowicz filius Wyszanarow* (1502 год); *Arczymy Vyszadovycz… Nos quidem nobiles nomine Arczymy et Prony cognomine Vyszadovyczy* (1503 год); *Wisiaty* (1744 год).

## Носьбіты
У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Вісяты ў Браслаўскім павеце.

На гістарычнай Браслаўшчыне існуе дзьве вёскі з назвай Вісяты, на гістарычнай Наваградчыне — вёска Высадавічы.

## Глядзіце таксама
* Віс
* Гата
* Шат

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Альбэрт

**Альбэрт** (*Аўбарт*), **Альберт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Алаберт або Албарт, пазьней Альбэрт або Аўбэрт (Alabert, Albart, Albert, Aubert) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ал- (імёны ліцьвінаў Алігут, Альмін, Аламунт; германскія імёны Algut, Almin, Alamunt) паходзіць ад гоцкага alls 'увесь, кожны' або ад асновы -адал- (ад стараверхненямецкага adal 'шляхетны'), а аснова -берт- (-бэрт-, -барт-) (імёны ліцьвінаў Зыбарт, Кібарт, Любарт; германскія імёны Siebart, Kibart, Lubert) — ад германскага berhta 'яркі'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Albert (Albart, Jalbert, Olbert).

У Прусіі адзначалася прозьвішча Albart.

Варыянты імя ў гістарычным крыніцах: *nobilibus dominis… Alberto de [[Радашкавічы|Radoszkowycze]]… Alberto [[Мажэйка (імя)|Moszeykowycz]] de [[Івянец|Ywyenyecz]]* (15 чэрвеня 1477 году); *nobilibusque dominis… Alberto [[Наруш|Naruszowicz]]* (10 ліпеня 1490 году); *dominus Albertus [[Гарыш|Harvschewycz]]* (1494 год); *nobilibus viris… Alberto [[Ягайла (імя)|Jagelowycz]]* (8 траўня 1496 году); *nobiles Albertus Iwaskowicz… Albertus Talminowicz… Nos vero Albertus episcopus Wilnensis… Albertum Iwaskowicz… Albertum Talminowicz… Alberti Iwaszkowicz… Alberti Talminowicz* (20 траўня 1503 году); *Alberto [[Нарбут (імя)|Narbutowicz]]* (29 сьнежня 1505 году); *nobilibus… Alberto Stanisławowicz* (12 траўня 1506 году); *homines… Albertum* (3 чэрвеня 1510 году); *unum obnoxium cum pueris nomine Albertum* (11 траўня 1520 году); *бояринъ нашъ добрыневъскии на имя Лукашъ Ольбертовичъ* (28 кастрычніка 1527 году); *служебникъ его милости Албертусъ* (23 кастрычніка 1529 году); *войтъ Альбертъ [[Абуд|Ябутовичъ]]* (1554 год); *Ioannis Albertowicz Trilupis filiae* (23 чэрвеня 1586 году); *Aubart* (1671—1681 гады).

## Носьбіты
* Альбэрт (Альбрахт) Карэйва ( па 1413) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста медніцкі і вялёнскі
* Альбэрт Гаштольд (Альбрахт Гаштольдавіч;  1539) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, канцлер вялікі літоўскі
* Альбэрт (Войцех) Каяловіч (Віюк-Каяловіч) (1609—1677) — пісьменьнік і гісторык Вялікага Княства Літоўскага
* Альбэрт Паўловіч (1875—1951) — беларускі паэт і драматург
* Альбэрт Айнштайн (1879—1955) — нямецкі і амэрыканскі фізык-тэарэтык, стваральнік тэорыі адноснасьці, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі
* Альбэрт Іпэль (1885—1960) — нямецкі пэдагог і клясычны археоляг, першы дасьледнік беларускага народнага мастацтва

Альбяртовічы — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

На 1900—1903 існавалі вёска (двор) і фальварак Альбэрцішкі (Альбэртышкі) у Шавельскім павеце Ковенскай губэрні.

## Глядзіце таксама
* Ала
* Бэрт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Наніка

**Наніка** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Наніка, пазьней Нанэка (Nannicha, Nanneke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова нан- (нен-) паходзіць ад германскіх дзіцячых імёнаў або як скарот асновы -нанд- (-нант-) ад гоцкага (ana)nanthjan 'набрацца сьмеласьці, адважыцца'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *homines… Naniko Trebwiczowicz* (10 ліпеня 1490 году).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Уладзімер Пакрышкін

**Уладзімер Іванавіч Пакрышкін** ( 1949, Зьдзецел, Гарадзенская вобласьць, цяпер Беларусь) — беларускі канструктар оптыка-электроннай тэхнікі.

Скончыў Менскі пэдагагічны інстытут. У 1975 годзе ўладкаваўся на працу ў Цэнтральнае канструктарскае бюро «Пеленг», што ўваходзіла ў склад «Беларускага оптыка-мэханічнага аб’яднаньня». У 1988 годзе заняў пасаду начальніка навукова-дасьледчага аддзяленьня і намесьніка галоўнага канструктара «Пеленга». У 1998 годзе стаў кіраўніком навукова-вытворчага цэнтру «Спэцыяльныя комплексныя сыстэмы» ў складзе ААТ «Пеленг». Распрацоўваў оптыка-электронныя прыцэлы для танкаў. У 2003 годзе стаў галоўным канструктарам прыладаў для Беларускага касьмічнага апарата (БелКА) дыстанцыйнага зандаваньня Зямлі (ДЗЗ). За гэта ў 2003 годзе стаў ляўрэатам Дзяржаўнай прэміі Беларусі. У 2014 годзе стаў кавалерам ордэна Айчыны І ступені.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зьдзецельскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія інжынэры
Катэгорыя:Беларускія вынаходнікі
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларуская касманаўтыка
Катэгорыя:БелОМА
Монтуш

**Монтуш** (*Монцюш*), **Монтш** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мунтш або Мунч (Muntsch) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'.

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Proinde ego Katherina Monthvssowa* (30 верасьня 1471 году); *ego nobilis Katharina Monthuschowna* (15 лютага 1484 году); *Миколаи Монтюшевич* (1524 год); *Монтюшевичъ* (1528 год); *бояринъ… Мартина Монтшовича* (27 верасьня 1581 году); *Donatoryusz pan Montusz ma włok* (8 жніўня 1748 году); *pan Mantusz… przywileiu pana Montusza na włok* (15 лютага 1762 году).

## Носьбіты
* Мікалай Монцюшавіч — медніцкі баярын, які ўпамінаецца ў 1524 годзе
* Манцюшавіч — медніцкі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

Монтушы (Montusz) гербу Ясенчык — літоўскі шляхецкі род зь Берасьцейскага павету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ядаг

**Ядаг**, **Адаўг** (*Адаўк*), **Ядаўг** (*Ядаўк*, *Ядалг*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Адага або Адака (Adago, Adaco) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гад- (-ад-, -ат-) (імёны ліцьвінаў Ядвіга, Гатман, Бернат; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) паходзіць ад гоцкага *haþus, германскага hathu 'бой', а аснова -даг- (-дак-, -таг-) (імёны ліцьвінаў Дагейка, Дакіла, Шыдаг; германскія імёны Dageke, Dacilo, Sidag) — ад германскага daga 'палымяны, зіхатлівы, яркі, бліскучы'.

Адпаведнасьць імя Ядаўг германскаму імю Odag сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *domino Allexandro Yadogowycz* (13 ліпеня 1443 году); *ya a nye ynaczey Koreywa Adaugowycz* (30 красавіка 1451 году); *nos… Rediuil Jadogowicz… Andruszko Jadogowicz… ego Radiuil Jadogowicz… ego Andruszko Jadogowicz* (13 студзеня 1460 году); *nos nobiles… Andreas Jadogowicz* (1486 год); *ego nobilis Stefanus Andruszkowicz Jatolgowicz alias Radziwiłł… Radivill Jadollgowicz* (30 траўня 1491 году); *наместъникъ молодеченъскии Богданъ Кореевичъ и поведал перед нами, што жъ дядко его Воитъко Ядолкговичъ* (4 красавіка 1499 году); *в Новгородскомъ повете… земль пустовских… а Ядовкговщину* (14 чэрвеня 1514 году); *Павел Адовковичъ*, *Вдова Ядовкгова Барбара* (1528 год); *Jan Jodogo* (1558 год); *Родъ Ядовкговъ* (1567 год); *Matiasz Pacewicz Jadowk*, *Jan Jadowk Bogdanowicz* (1690 год).

## Носьбіты
У 1593 годзе ўпамінаўся маёнтак Ядольгавічы.

## Глядзіце таксама
* Гата
* Дага
* Даўга

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны