Аблігацыя

**Абліґа́цыя** ( — абавязак) — каштоўная папера ў выглядзе даўгавога абавязка, што дае ўласьніку права на атрыманьне штогадовага даходу ў выглядзе адсотка або выйгрышу ў адмысловым тыражы. Выпускаецца дзяржавай, банкамі і іншымі прадпрыемствамі. Мае свой курс і пасьля заканчэньня прадугледжанага тэрміну выкупаецца эмітэнтам (выдаўцом). Сродкі ад іх выпуску дзяржава выкарыстоўвае на пакрыцьцё выдаткаў і ўпарадкаваньне грашовага абарачэньня. Для прадпрыемстваў, у тым ліку банкаў, служыць спосабам прыцягненьня дадатковых сродкаў. Уласьнікі аблігацыяў зьяўляюцца пазыкадаўцамі. Віды: імянная і на прад’яўніка; працэнтная і мэтавая (дысконтная); свабодна абарачальная і абмежавана абарачальная (на фінансавым рынку); дакумэнтарная і электронная (бездакумэнтарная).

Калі аблігацыя прадаецца па цане, ніжэйшай за намінал, то даход па ёй складае згаданую розьніцу і завецца дысконтам. Даход аблігацыі можа таксама выплочвацца ў форме выйгрышаў у спэцыяльных накладах або аплатаю купонаў. Аблігацыі гандлююцца на біржах па курсе, які залежыць ад даходу, чыншу, попыту і прапановы.

## Віды
Паводле тэрміну аплаты:
* *Каротка*тэрміновая — ня болей за 5 год.
* *Сярэдне*тэрміновая — ад 6 да 15 год.
* *Доўга*тэрміновая — больш за 15 гадоў.

Паводле выдаўца:
* *дзяржаўная* — выдаецца дзяржаваю ці муніцыпальнымі ўтварэньнямі;
* *прыватная* — прыватнымі банкамі, акцыянэрнымі таварыствамі і інш.

Паводле ўліку:
* *імянная* падлягае рэгістрацыі — уладальніку выдаецца сэртыфікат, які сьведчыць аб праве на ўласнасьць асобы на пададзеныя каштоўныя паперы;
* *на прад’яўніка* адмыслова не ўлічваецца — чынш па ёй атрымоўваецца па купонным лісьце, ад якога адразаецца адпаведны купон.

Паводле выплаты даходу:
* *чыншавая (працэнтовая) — даход выплочваецца ў форме пэўнага працэнту;
* *бясчыншавая* (беспрацэнтовыя) — уладальнік мае права набыць адпаведныя тавары ці паслугі.

Паводле абарачэньня:
* *свабодна абарачальная*;
* *з абмежаваным колам абарачэньня*.

== Беларусь ==
6 чэрвеня 1995 году [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь]] ажыцьцявіў 1-ы выпуск 1,5 млн сваіх кароткатэрміновых аблігацыяў у [[Беларускі рубель|беларускіх рублях]] з дысконтным (зьніжкавым) даходам. 4 ліпеня 1995 году, праз 28 дзён, прададзеныя [[Юрыдычная асоба|юрыдычным асобам]] аблігацыі агульнай вартасьцю ў 150 млрд рублёў ($13,042 млн; 100 000 рублёў за адзінку) пагасілі пад стаўку даходу ў 233,66% гадавых (17,93% за тэрмін абарачэньня). 10 сьнежня 1999 году [[Савет міністраў Рэспублікі Беларусь]] ухваліў Пастанову № 1929 «Аб зацьвярджэньні Асноўных умоваў эмісіі, абарачэньня і пагашэньня дзяржаўных аблігацыяў, намінаваных у *замежнай* валюце», паводле 3-га пункта якіх: «Аблігацыі зьяўляюцца імяннымі дзяржаўнымі каштоўнымі паперамі і эмітуюцца [[Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам фінансаў]] ад імя Рэспублікі Беларусь у межах крыніцаў фінансаваньня дэфіцыту [[Каштарыс Рэспублікі Беларусь|рэспубліканскага бюджэта]], усталяваных законам аб рэспубліканскім бюджэце на чарговы фінансавы год». Паводле 4-га пункта Асноўных умоваў, «Уласьнікамі аблігацыяў могуць быць [[Юрыдычная асоба|юрыдычныя]] і [[Фізычная асоба|фізычныя]] асобы — рэзыдэнты і нерэзыдэнты Рэспублікі Беларусь». Валютныя «Аблігацыі могуць быць доўгатэрміновымі і кароткатэрміновымі каштоўнымі паперамі з *адсоткавым* даходам» і "эмітуюцца ў *бездакумэнтарнай* форме. Згодна з 10-м пунктам, «Міністэрства фінансаў афармляе на кожны выпуск аблігацыяў глябальны сэртыфікат, у якім пазначае аб’ём выпуску, намінальную вартасьць адной аблігацыі, [[Валюта|валюту]] намінала, тэрмін абарачэньня, дату разьмяшчэньня, дату пагашэньня, парадак выплаты даходу». Паводле 11-га пункта, «Разьмяшчэньне аблігацыяў ажыцьцяўляецца шляхам:
* продажу на [[аўкцыён]]е, які праводзіцца Міністэрствам фінансаў у гандлёвай сыстэме ААТ „[[Беларуская валютна-фондавая біржа]]“»;
* «наўпроставага продажу Міністэрствам фінансаў юрыдычным асобам»;
* «наўпроставага продажу Міністэрствам фінансаў у гандлёвай сыстэме ААТ „Беларуская валютна-фондавая біржа“».

Паводле 13-га пункта Асноўных умоваў, "Рэспубліка Беларусь гарантуе *пагашэньне аблігацыяў і выплату даходу* ў тэрміны, пазначаныя ў глябальным сэртыфікаце, *у замежнай валюце, у якой выражаны намінал* аблігацыі, і даручае Міністэрству фінансаў не пазьней *за 2 працоўныя дні* да ўсталяваных тэрмінаў пагашэньня і выплаты даходу па аблігацыях пералічаць упаўнаважаным дэпазытарыям патрэбныя для гэтага грашовыя сродкі ў поўным аб’ёме. Пагатоў «Міністэрства фінансаў мае права: датэрміновага пагашэньня аблігацыяў»; «выкупу аблігацыяў да наступленьня даты іх пагашэньня» праз банкі-агенты ў гандлёвай сыстэме ААТ «[[БВФБ]]»; «абмену аблігацыяў са згоды іх уласьніка цягам тэрміну іх абарачэньня». Паводле 16-га пункта, за парушэньне «тэрмінаў разьлікаў па пагашэньні аблігацыяў і выплата даходу вінаваты бок (Мінфін, упаўнаважаны дэпазытарый або банк-агент) за кожны дзень пратэрмінаваньня выплачвае пеню ў памеры 0,1% сумы, якая падлягае выплаце». На 2017 год 14 прадпрыемстваў аказвалі паслугі фізычным асобам у набыцьці дзяржаўных валютных аблігацыяў у бездакумэнтарным выглядзе, зь іх:
* 12 банкаў — «[[Альфа-Банк]]», «[[Белаграпрамбанк]]», «[[Беларусбанк]]», «[[Белгазпрамбанк]]», «[[Белзьнешэканамбанк]]», «[[Белінвэстбанк]]», «[[БПС-Сбербанк|БПБ-Ашчадбанк]]», «[[Банк Масква-Менск|Масква-Менск]]», «[[Менскі транзытны банк]]», «[[Прыёрбанк]]», «[[Тэхнабанк]]» і «[[Франсабанк]]»;
* 2 [[брокер]]скія дамы — УП «ААБ Брокер» і [[ЗАТ]] «ЛідэрІнвэст» (Менск, [[Фрунзэнскі раён (Менск)|Фрунзэнскі раён]], [[Вуліца Янкі Маўра (Менск)|вул. Я.Маўра]], д. 41).

На 2016 год даход фізычнай асобы ад бездакумэнтарнай валютнай аблігацыі вызваляўся ад падаткаабкладаньня. Стаўка працэнтнага даходу складала 5,5% гадавых. Для набыцьця такіх аблігацыяў варта было заключыць з банкам 5 дамоваў:
* на адкрыцьцё рахунку «дэпо» (для ўліку, захоўваньня і ажыцьцяўленьня апэрацыйяў з дзяржаўнымі аблігацыямі) — з падачай [[пашпарт]]а і анкеты;
* на адкрыцьцё бягучага (разьліковага) банкаўскага рахунку ў *замежнай* валюце — для набыцьця дзяржаўных аблігацыяў, атрыманьня выплаты па іх працэнтнага даходу, наміналу аблігацыі пры яе пагашэньні;
* на адкрыцьцё бягучага (разьліковага) банкаўскага рахунку ў беларускіх рублях — для выплаты камісіяў і ўзнагароджаньняў банку;
* камісіі для набыцьця дзяржаўных аблігацыяў у сыстэме ААТ «Беларуская валютна-фондавая біржа» празь зьдзелку куплі-продажу — камісійны збор за зьдзяйсьненьне зьдзелкі складаў 0,01% ад сумы зьдзелкі, але прынамсі $15;
* на брокерскае абслугоўваньне — заключэньне каштавала 11 беларускіх рублёў.

31 сакавіка 2000 году Нацыянальны банк Беларусі прапанаваў [[Фізычная асоба|фізычным асобам]] 1-ы выпуск 1519 сваіх аблігацыяў у замежнай валюце ([[Амэрыканскі даляр|далярах ЗША]]) з адсоткавым даходам. 30 сакавіка 2001 году, праз 364 дні, аблігацыі на прад’яўніка агульнай вартасьцю ў $151 900 ($100 за адзінку) пагасілі пад стаўку даходу ў 6% гадавых. 13 лютага 2003 году Савет міністраў Беларусі ўхваліў Пастанову № 173 «Аб зацьвярджэньні асноўных умоваў эмісіі асобных дзяржаўных каштоўных папераў», да якіх аднёс: «дзяржаўныя *каротка*тэрміновыя аблігацыі з тэрмінам абарачэньня *да 1 году* ўключна; дзяржаўныя доўгатэрміновыя аблігацыі з тэрмінам абарачэньня звыш 1 году». Паводле 3-га пункта Асноўных умоваў эмісіі, [[Беларускі рубель|рублёвыя]] «аблігацыі могуць эмітавацца з *дысконтным* і адсоткавым даходамі». Пагатоў «Аблігацыі з дысконтным даходам разьмяшчаюцца паводле вартасьці *ніжэй* за намінальную. Пры іх пагашэньні ўласьнікам такіх аблігацыяў эмітэнт выплачвае намінальную вартасьць аблігацыяў». 28 жніўня 2006 году А.Лукашэнка падпісаў Указ № 527 «Аб эмісіі банкамі аблігацыяў», якім вызначыў, што: «банкі, які ва ўсталяваным парадку ажыцьцяўляюць прыцягненьне грашовых сродкаў на [[Банкаўскі рахунак|рахункі]] і ва [[Уклад|ўклады]], могуць эмітаваць для разьмяшчэньня сярод юрыдычных і фізычных асобаў намінаваныя ў беларускіх рублях аблігацыі, забясьпечаныя правам патрабаваньня па [[крэдыт]]ах, выдадзеных банкамі на будаўніцтва, рэканструкцыю або набыцьцё [[Жытло|жытла]] пад заклад нерухомасьці». Пагатоў «Аб’ём выпускаў аблігацыяў на ўсялякую дату іх пагашэньня не мае перавышаць 70% асноўнай сумы доўга па крэдытах», выдадзеных на жытло пад заклад.

14 кастрычніка 2014 году Нацбанк Беларусі правёў для юрыдычных асобаў 1-ы выпуск 50 000 сваіх валютных аблігацыяў, намінаваных у [[эўра]]. 25 траўня 2015 году, праз 223 дні (7,5 месяца), аблігацыі агульнай вартасьцю ў 50 млн эўра (1000 эўра за адзінку) пагасілі пад стаўку адсоткавага даходу ў 5,85% (3,57% за тэрмін абарачэньня). Стаўка даходу была на 5,7% вышэйшай за [[Лёнданская міжбанкаўская стаўка прапановы|Лёнданскую міжбанкаўскую стаўку прапановы]] (ЛМСП; ) эўра на 6 месяцаў. 12 кастрычніка 2016 году Праўленьне Нацбанка Беларусі ўхваліла Пастанову № 530 «Аб зацвярджэньні Інструкцыі аб парадку эмісіі, абарачэньня і пагашэньня аблігацыяў Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь і прызнаньні страціўшымі сілу некаторых пастановаў Праўленьня Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь». Паводле 2-га пункта Інструкцыі, «Аблігацыі зьяўляюцца імяннымі эмісійнымі каштоўнымі паперамі і эмітуюцца ў бездакумэнтарнай форме», у тым ліку дзеля ўтварэньня золатавалютных запасаў Рэспублікі Беларусь. Пагатоў «Аблігацыі могуць быць адсоткавымі і дысконтнымі» (зьніжкавымі), «кароткатэрміновымі (тэрмін абарачэньне да 1 году ўключна) і доўгатэрміновымі». Згодна з 11-м пунктам, «Разьмяшчэньне аблігацыяў ажыцьцяўляецца шляхам іх адкрытага (на аўкцыёнах і даразьмяшчэньнях, праводзімых Нацыянальным банкам) і закрытага продажу» юрыдычным асобам. Аўкцыёны праходзяць у выглядзе «аўкцыёнаў адсоткавых ставак або аўкцыёнаў па абвешчанай адсоткавай стаўцы». Рашэньне пра выпуск аблігацыяў публікаецца на афіцыйным сайце Нацбанка.

Паводле 71-га пункта Інструкцыі, «Нацыянальны банк ажыцьцяўляе разьлікі зь інвэстарамі па выплатах адсоткавага даходу на падставе заяўкі ўпаўнаважанага дэпазытарыя»: "за 1 працоўны дзень да даты выплаты даходу — па аблігацыях, намінальная вартасьць якіх выражаная ў беларускіх рублях; «за *2* працоўныя дні да даты выплаты даходу — па аблігацыях, намінальная вартасьць якіх выражаная ў *замежнай* валюце». Згодна з 79-м пунктам, «Упаўнаважаны дыпазытарый за несвоечасовае пералічэньне інвэстарам, якія зьяўляюцца фізычнымі асобамі, грашовых сродкаў пры выплаце даходу, пагашэньні аблігацыяў выплачвае пеню ў памеры 0,01% сумы, якую належыць пералічыць, за кожны дзень пратэрмінаваньня». Аблігацыі Нацбанка Беларусі ў беларускіх рублях прадаюць фізычным і юрыдычным асобам, у замежнай валюце ([[Амэрыканскі даляр|далярах ЗША]] і [[эўра]]) — толькі юрыдычным асобам.

На 18 красавіка 2017 г. агульны аб’ём эмісіі аблігацыяў, якія прымаліся Нацбанкам Беларусі ў якасьці забесьпячэньня пазыкі, складаў 18 445 506 365 беларускіх рублёў ($9 744,06 млн) і ўлучаў:
* дзяржаўныя аблігацыі (Мінфіна) Рэспублікі Беларусь у свабодна канвэрсоўнай валюце — 8 003 923 221 рубель (43,39%);
* аблігацыі Нацбанка Беларусі ў замежнай валюце — 3 694 016 354 рублёў (20,03%);
* аблігацыі Нацбанка Беларусі ў беларускіх рублях — 2 276,045 млн рублёў (12,34%);
* дзяржаўныя аблігацыі (Міністэрства фінансаў) Рэспублікі Беларусь у беларускіх рублях — 1 646 926 490 рублёў (8,93%);
* аблігацыі камэрцыйных банкаў *без* забесьпячэньня (памер абавязкаў не перавышае нарматыўнага капіталу) — 1 122,45 млн рублёў (6,09%);
* аблігацыі ААТ «[[Банк разьвіцьця Рэспублікі Беларусь]]» у беларускіх рублях — 768,839 млн рублёў (4,168%);
* аблігацыі выканаўчых органаў вобласьцяў і Менску *без* забесьпячэньня — 468 571 500 рублёў (2,54%);
* аблігацыі выканаўчых органаў вобласьцяў і Менску з забесьпячэньнем — 224 420 400 рублёў (1,21%);
* аблігацыі камэрцыйных банкаў, забясьпечаныя пазыкамі на жыльлёвае будаўніцтва — 210 млн рублёў (1,14%);
* аблігацыі выканаўчых органаў раёнаў і гарадоў абласнога падпарадкаваньня *без'' забесьпячэньня — 29 854 400 рублёў (0,16%);
* аблігацыі выканаўчых органаў раёнаў і гарадоў абласнога падпарадкаваньня з забесьпячэньнем — 460 000 рублёў (0,002%).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** 
* 
** 
** 
* 
* 
** Часта задаваныя пытаньні

Катэгорыя:Каштоўныя паперы
Катэгорыя:Фіксаваны даход