open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Віцэр

**Віцэр** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Віцэр (Wizhere, Wicer) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова віз- паходзіць ад германскага wizzan 'ведаць', wiz 'дасьведчаны' або ад асновы -від-, а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

## Носьбіты
Віцарэвічы (Wicerewicz) — літоўскі шляхецкі род зь Лідзкага павету.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Туркестан (неадназначнасьць)

**[[Туркестан]]** — вобласьць у Цэнтральнай Азіі, аддаўна населеная цюрскімі народамі. Іншыя значэньні:

* Аўганскі Туркестан — рэгіён у Аўганістане
* Усходні Туркестан — рэгіён у Кітаі
* Туркестан — места ў Туркестанскай вобласьці Казахстану
* Райхскамісарыят Туркестан — плянаваны *райхскамісарыят* нацысцкай Нямеччыны
Ботэй

**Ботэй** (*Будэй*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бутэй (Bótey) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) паходзіць ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель') або ад асновы -буд- (-бод-), а аснова -эйх- (-эй-) (імёны ліцьвінаў Эйгерд, Эйман, Эймунт; германскія імёны Eygerðr, Eimann, Eymunt) — ад гоцкага agi 'лязо, булат, меч'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Budej* (1861—1864 гады).

## Носьбіты
Ботэі (Botey) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

## Глядзіце таксама
* Бота
* Эйх

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Данкель

**Данкель** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Данкіла, пазьней Данкель (Danchilo, Danckel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -данк- (-танк-) паходзіць ад германскага þankjan 'думаць'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Dankwar, Dankwart, Habdank (Abdank, Hebdank).

## Носьбіты
Данкелі (Dankiel) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні і Віленскага павету.

## Глядзіце таксама
* Дамуль

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ровень жыцьця

**Ро́вень жыцьця́**&nbsp;— характарыстыка эканамічнага дабрабыту насельніцтва, што вымяраецца як рэальны даход на душу насельніцтва ды колькасьць насельніцтва за мяжою беднасьці.

Чыньнікамі, якія вызначаюць ровень жыцьця, зьяўляюцца ў найбольшай ступені сукупны ўнутраны прадукт, рэальны даход на душу насельніцтва, колькасьць насельніцтва і дэмаґрафічныя характарыстыкі, разьвіцьцё інфраструктуры, рост беднасьці і няроўнасьць даходаў. Іншыя паказчыкі&nbsp;— доступ да якаснай адукацыі, аховы здароўя й сацыяльных выплат. Ровень жыцьця таксама можна праілюстраваць на прыкладах спажываньня пэўных тавараў (напрыклад, колькасьць халадзільнікаў на 1000 чалавек) альбо такіх паказчыкаў здароўя, як чаканая працягласьць жыцьця.

Ідэі роўню жыцьця можна супрацьпаставіць ідэю якасьці жыцьця, якая ўлічвае ня толькі матэрыяльныя ўмовы атрыманьня досьведу, але й іншыя&nbsp;— субʼектыўныя&nbsp;— фактары жыцьця чалавека&nbsp;— такія як вольны час, бясьпека, культура і забавы, сацыяльнае жыцьцё, псыхічнае здароўе, навакольнае асяродзьдзе. Больш складаныя дасьледаваньні дабрабыту таксама прыводзяць да больш палітызаваных і таму супярэчлівых ацэнак. Нават калі параўноўваць дзьве краіны з аднолькавым роўнем жыцьця, можа быць, што фактары якасьці жыцьця робяць адну зь дзьвюх краін больш прывабнай для чалавека або групы людзей.

Катэгорыя:Соцыёэканоміка
Катэгорыя:Эканамічныя паказчыкі
Катэгорыя:Ровень жыцьця
Дэйна

**Дэйна** (*Дайна*, *Дайнь*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Дагіна, Дагена або Дэйна (Dagino, Dagena, Deina) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даг- (дэйн-) (імёны ліцьвінаў Дайніла, Дайнар; германскія імёны Dainla, Deiner) паходзіць ад германскага daga 'палымяны, зіхатлівы, яркі, бліскучы'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Daynowicz* (1636 год); *Jan Dayniewicz… Krzysztof Dayniewicz* (1667 год); *na miejscu P. Jana Dayniewicza*, *Jerzy Doyniewicz* (1690 год); *Deynowa… Deynowo… Deynowka… Deynow* (1744 год); *Parafia Pogirska… Deynie*, *Parafia kietowiska… Dejnówka* (1784 год); *Ewa Dejnewicz* (1801 год); *Anastazja Deynowicz* (1809 год).

## Носьбіты
* Казімеж Дэйна (1947—1989) — польскі футбаліст

Дэйновічы (Dejnowicz) — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

Дэйн (Dein) і Дайневіч (Dojniewicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналіся фальварак Дэйнішкі (*Дейнишки*) і маёнтак Дэйны (*Дейны*) у Вількамірскім павеце, а таксам сяло Дэйнава (*Дейново*) у Лідзкім павеце.

Догенэн (*Dogehnen*) — былая вёска каля Нойгаўзэну ў Прусіі.

## Глядзіце таксама
* Мэйн
* Рэйнь
* Эйна

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Астракізм

**Астракі́зм** (ад  ад , )&nbsp;— гэта атэнская дэмакратычная працыдура пры якой любы грамадзянін мог быць выгнаны з горада-дзяржавы Атэн на 10 гадоў. Астаркізм выкарыстоўваўся як спосаб нэўтралізацыяі чалавека, які мог быць пагрозай для дзяржавы альбо патынцыйным тыранам, але ў многіх выпадках выгнаньне было народным меркаваньнем. Слова «астаркізм» дагэтуль выкарыстоўваецца для абазначэньня розных відаў сацыяльнага выгнаньня.

Катэгорыя:Атэнская дэмакратыя
Катэгорыя:Старажытнагрэцкае грамадзтва
Катэгорыя:Выбары
Катэгорыя:Выгнаньне
Катэгорыя:Групавыя працэсы
Дзярэйка

**Дзярэйка** (*Дзерык*, *Дэрэк*, *Церэйка*, *Цірык*, *Дырых*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Дырыка, Дэрка, Дурэка або Тырык (Diericke, Diricke, Deorca, Durecha, Tyrik) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова дзір- (дзер-, цір-) (імёны ліцьвінаў Тырольдзь, Дзірман, Дырмунт; германскія імёны Tirold, Direman, Deormund) паходзіць ад гоцкага dius, германскага tiur 'зьвер'.

У Прусіі бытавала імя Дзірка: *Dirke* (1299 год). У ваколіцах Мэмэлю адзначалася прозьвішча Dirreke. 

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Тэрэйка (Terejko).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *дворищъ у Володимерскомъ повете в Туличеве на имя Анъдреиковых Тириковича* (23 чэрвеня 1496 году); *села в [[Мазыр|Мозыръском]] повете на имя Тереикович* (24 жніўня 1512 году); *sioło Tereykowicze* (4 сьнежня 1554 году); *дом мещанина Дырыха Калвяна* (26 верасьня 1585 году); *Jan Derek* (17 жніўня 1655 году); *Dereikowicza* (1671—1681 гады); *Krzystof Dzieryk* (1688 год).

## Носьбіты
Дзярэйкі або Дэрэйкі (Derejko) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Дурэйкі (Dureyko) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Эйнік

**Эйнік** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Эйніка (Einicke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -эйх- (-эй-) / эйн- (айн-) адпавядае аснове ег- (аг-, ек-) / егін- (агін-) (утварылася ў выніку пераходу g' > j) і паходзіць ад гоцкага agi 'лязо, булат, меч'.

У Прусіі бытавала імя *Aynike / Eynike* (1419 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *в Промядеве чотыри чоловеки… а [[Рупейка|Рупеика]] Еиниковича* (14 кастрычніка 1502 году); *Бортъко Ейникович* (1537 год); *Eynik* (1772 год).

## Носьбіты
Эйнікі (Ejnik) гербаў Пабог і Порай — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Эйніхі (Eynich) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

## Глядзіце таксама
* Эйна
* Эйнар

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Натуральная гаспадарка

** Натуральная гаспадарка** — гаспадарка, пры якой вытворчасьць накіраваная на забесьпячэньне ўласных патрэбаў вытворцы.

Грамадзтва пры гэтым складаецца з патрыярхальных сялянскіх сем'яў і фэадальных памесьцяў, якія выконваюць усе віды гаспадарчых працаў. Існавала са старажытнасьці пры рабаўладальніцтве і фэадалізьме, калі быў слаба разьвіты грамадзкі падзел працы. Да сярэдзіцы XIX стагодзьдзя панавала ў сельскай гаспадарцы Беларусі. З разьвіцьцём вытворчых сілаў і таварна-грашовых дачыненьняў большае пашырэньне атрымлівае таварная вытворчасьць, якая становіцца паноўнай пры капіталізьме.

## Беларусь
У 2023 годзе на натуральныя гаспадаркі, які вялі на прысядзібных дзялянках Беларусі, прыпала 19,8 % земляробчай вытворчасьці. Пры гэтым яны вырасьцілі 75 % бульбы, 70 % садавіны і ягадаў, 65 % агародніны і 2,5 % збожжа.

## Крыніцы

Катэгорыя:Эканамічныя сыстэмы
Катэгорыя:Аграэканоміка
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Эзгірд

**Эзгірд** (*Аскарт*, *Аскард*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Эзгерд, Асгерд, Асгерда, Осгерд, Асгард або Асгарт (Esgerd, Ásgerðr, Asgerd, Ásgerða, Osgerd, Asgard, Asgart) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ас- (ос-) (імёны ліцьвінаў Осман, Асьміна, Ашнар; германскія імёны Osman, Osminna, Asinar) паходзіць ад гоцкага *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Монтгерд, Таўцігерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека').

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Michel Askart* (10 кастрычніка 1683 году).

## Носьбіты
Эзгерды (Ezgird) — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Аскардзішкі (*Аскардишки*) у Браслаўскім павеце.

## Глядзіце таксама
* Аса
* Герд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Картлійская дынастыя

**Картлійські Царські Дом** — гэта найменьне галіны грузінскага царскага роду Баграціёнаў, якая кіравала ў Картлійськім царстве. Фактычна, на сёньняшні дзень зьяўляецца згаслай з 1920 года. Пасьля поўнага выміраньня царскага нашчадства, узначальваецца князямі Баграціён-Мухранбатонішвілі, несуверэннымі князямі брата цара Картлі Давіда X, Баграта.

## Гісторыя
Пасьля прызнаньня царом Грузіі Канстанцінам II у 1490 годзе незалежнасьці Кахецінскага і Імярэцінскага царстваў і ўсталяваньня межаў паміж імі пад уладай старэйшай галіны Баграціёнаў засталося гістарычнае ядро Грузінскай дзяржавы — уласна Грузія (Картлі). Менавіта гэтая лінія Баграціёнаў працягвала называцца царамі Грузінскімі.
Даход

**Даход** — грашовая ацэнка вынікаў дзейнасьці субʼекта рыначнай эканомікі, грашовая сума, якая рэгулярна і законным шляхам паступае ў непасрэднае распараджэньне рыначнага субʼекта. Галоўныя іх крыніцы — заработная плата, прадпрымальніцкі прыбытак, арэндная плата, асабістая дапаможная гаспадарка, розныя дзяржаўныя выплаты і інш. Даход, як правіла, вызначаецца грашыма. Як і заработная плата, даходы бываюць намінальныя і рэальныя.

## Глядзіце таксама

* Прыбытак
Індустрыялізацыя

**Індустрыяліза́цыя** — гістарычны працэс тэхніка-эканамічнага пераходу ад аграрнага да прамысловага спосабаў грамадзкай вытворчасьці, які праходзіць праз машынную стадыю вытворчасьці тавараў і паслуг. Паняцьцё індустрыялізацыі выкарыстоўваецца для абазначэння гістарычнай эпохі эўрапейскай прамысловай рэвалюцыі, якая пачалася ў другой палове 18 стагодзьдзя ў Анґельшчыне. Пазней яна паступова распаўсюдзілася на іншыя краіны Эўропы і Паўночнай Амэрыкі. У Азіі і Лацінскай Амэрыцы пачалася ў сярэдзіне 20 стагодзьдзя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прамысловасьць
Катэгорыя:Эканамічны рост
Катэгорыя:Эканамічнае разьвіцьцё
Катэгорыя:Гісторыя эканомікі
Гельвіх

**Гельвіх** (*Кельвік*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гейлвіх, Гейлвік або Кельвік (Geilwich, Geilwihc, Kelwihc) і Вігела (Wigelo) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты', а аснова -віг- (-вік-) (імёны ліцьвінаў Вігунт, Вігмонт, Лодвік; германскія імёны Wigunt, Wigmont, Lodvigus) — ад гоцкага і германскага wigs 'вайна, бойка'. Такім парадкам, імя Гельвіх азначае «жвавы ў бойцы» (тое ж, што і імя Вігайла).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Kielwik* (1671—1681 гады).

## Носьбіты
Гельвіхі (Gelwich) — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

## Глядзіце таксама
* Гайла
* Вік

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Адрыян Труфэр

**Адрыя́н Труфэ́р** (;  20 лістапада 2001 году) — францускі футбаліст, левы абаронца ангельскага клюбу «Борнмут» і нацыянальнай зборнай Францыі.

## Кар’ера
### Клюбная
Не зважаючы, што гулец нарадзіўся ў бэльгійскім Льежы, займацца футболам Труфэр пачаў у Францыі. У 2015 годзе далучыўся да структуры «Рэну». 28 траўня 2020 году склаў свой першы прафэсійны кантракт з клюбам. 19 верасьня таго ж году дэбютаваў у матчы Лігі 1 супраць клюбу «Манака». Гулец зьявіўся на полі на 41-й хвіліне, замяніўшы Фэту Маўасу. Дзякуючы Труфэру, які здабыў гол у дэбюце і зрабіў выніковую перадачу, рэнцы сьвяткавалі перамогу зь лікам 2:1. Празь некалькі тыдняў гулец зьявіўся матчы Лігі чэмпіёнаў супраць «Краснадару». 25 лютага 2021 году пасьля добрага пачатку сэзону ён працягнуў свой двухгадовы кантракт да 2025 году, хутка замацаваўшыся ў першай адзінаццатцы, не зважаючы на высокую канкурэнцыю на пазыцыі. У жніўні 2023 году склаў новую працоўную дамову да 2026 году.

### Міжнародная
Гулец выклікаўся ў юнацкія і моладзевыя зборныя Францыі. 20 верасьня 2022 году абаронца быў упершыню выкліканы да нацыянальнай зборнай Францыі на матчы Лігі нацыяў, каб замяніць траўмаванага Люку Дыня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Катэгорыя:Францускія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году
Людавік Бляс

**Людаві́к Бляс** (;  31 сьнежня 1997 году) — францускі футбаліст, паўабаронца клюбу «Рэн».

## Кар’ера
Яшчэ хлопчыкам далучыўся да акадэміі клюбу «Рамбуе». Ужо тады Бляс вылучыўся сярод дзяцей. Ягоны трэнэр высока ацэньваў ягоныя навычкі дрыблінгу і бачаньня гульні. Пазьней перайшоў да «Манружа». А потым быў заўважаны некалькімі клюбамі, як то «Генгамам» і «Манака». Да першага з клюбаў і далучыўся. Дэбютаваў у чэмпіянаце Францыі ў сэзоне 2016—2017 гадоў. Звычайна гуляў на правым флянзе, але часам выконваў ролю цэнтральнага паўабаронцы. 2 верасьня 2019 году склаў пяцігадовую працоўную ўгоду з «Нантам». Ужо ў першым жа матчы, які прыпаў на Кубак Францыі, адзначыўся дублем у браму «Парыжу». Крыху пазьней за тыдзень улучыў мяч у браму «Сэнт-Эт’ена». Прарыўным стаў другі сэзон у складзе клюбу, бо гулец стаў адным зь лідэраў дружыны. У 2022 годзе дапамог «Нанту» здабыць Кубак Францыі, забіўшы адзіны гол у матчы з пэнальці. 5 ліпеня 2023 году далучыўся да «Рэну», які выклаў за гульца 15 мільёнаў эўра.

## Дасягненьні
**«Нант»**:
* Уладальнік Кубка Францыі: 2022

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Бэнжамэн Бурыжо

**Бэнжамэ́н Бурыжо́** (;  14 студзеня 1994 году) — францускі футбаліст, паўабаронца катарскага клюбу «Аль-Дугаіль».

## Кар’ера
У 2005 годзе далучыўся да акадэміі клюбу «Лянс». 11 лістапада 2013 годзе дэбютаваў матчы Лігі 2 супраць «Ньёру», які скончыўся ўнічыю зь лікам 2:2. Праз год стаў часьцей прыцягвацца да асноўнага складу, але ў сакавіку 2015 году атрымаў пашкоджаньне. У 2017 годзе далучыўся да «Рэну», склаўшы кантракт на чатыры гады. Не зважаючы на тое, што гулец ужо цяпер гуляў у найвышэйшым дывізіёне, ён адразу здабыў месца ў асноўным складзе каманды. 30 жніўня 2024 году, пасьля сямі гадоў у складзе «Рэну», Бурыжо пакінуў клюб і далучыўся да катарскага клюбу «Аль-Дугаіль».

## Дасягненьні
**«Рэн»**:
* Уладальнік Кубка Францыі: 2019

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Арабей

**Арабей** () — імя і прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

## Імя
* Арабей I (каля 420-х гадоў да н. э.) — валадар Лінкестыды;
* Арабей II (каля 400 да н. э.) — валадар Лінкестыды;
* Арабей ( 336 да н. э.) — удзельнік змовы супраць Філіпа II Македонскага.

## Прозьвішча
* Валеры Арабей ( 1960) — украінскі мэталюрг;
* Лідзія Арабей (1925—2015) — беларуская пісьменьніца, літаратуразнаўка;
* Павал Арабей (1901—1984) — савецкі вайсковец;
* Яўген Арабей ( 1951) — беларускі архітэктар.
Казіль

**Казіль** (*Гасель*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Казіла (Cazilo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова газ- (каз-) (імёны ліцьвінаў Казека, Казмар; германскія імёны Kaseke, Gazmar), магчыма, паходзіць ад гоцкага bigitan 'знайсьці' або ад асновы -гед- (-гад-, -гід-).

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Казэля (Kazela).

## Носьбіты
Казілевічы (Kazilewicz) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Казраговічы-Казелы — літоўскі шляхецкі род.

Гаселевіч (Gasielewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

Касіля або Касіла (Kosila, Kosillo) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На 1901 год існавала вёска Казілаўка ў Старадубскім павеце Чарнігаўскай губэрні.

На 1904 год існавала вёска Казілава ў Бельскім павеце Смаленскай губэрні.

На 1905 год існаваў засьценак Казелішкі ў Міцкунскай воласьці.

На 1906 год існавала вёска Казелева ў Дрысенскім павеце Віцебскай губэрні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Кімбарт

**Кімбарт** (*Кімбэрт*, *Генбарт*)  — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гімбэрт, Гінбэрт або Кінбард (Gimbert, Ginbert, Kinbardus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'), а аснова -берт- (-бэрт-, -барт-) (імёны ліцьвінаў Зыбарт, Кібарт, Любарт; германскія імёны Siebart, Kibart, Lubert) — ад германскага berhta 'яркі'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Gimbertus.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Kimborczyszki* (1744 год); *wioski… Kimberciszki* (1782—1783 гады); *Cecylia Kimbart* (1819 год); *Waleria Julianna Kimbartowicz* (1821 год); *Marianna Kimbert* (1824 год).

## Носьбіты
Кімбарты (Kimbort) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні і Віленскага павету.

Кімбартовічы (Kimbortowicz) гербу Мурдэліё — літоўскі шляхецкі род.

Гембарты (Gembart) і Генбарты (Gębart) гербу Ястрабец — шляхецкія роды Рэчы Паспалітай, у тым ліку зь Пінскага павету.

Кімбэрт (*Kimbert*) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

На гістарычнай Браслаўшчыне існуе вёска Кімбарцішкі.

## Глядзіце таксама
* Гіна
* Бэрт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Фрыц Габэр

**Фрыц Га́бэр** (; 9 сьнежня 1868 — 29 студзеня 1934) — нямецкі хімік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі 1918 року за вынаходніцтва мэтаду сынтэзу аміяку з азоту і вадароду. Гэта дазволіла рэалізаваць буйнамаштабную вытворчасьць угнаеньняў і выбуховак. Цяпер прыкладна траціна харчовай вытворчасьці выкарыстоўвае аміяк, выраблены працэсам Габэра, што забясьпечвае ежай амаль палову насельніцтва Зямлі.

Фрыц Габэр быў нямецкім нацыяналістам і лічыцца таксама «айцом хімічнай вайны»: у часе I сусьветнай вайны ён займаўся распрацоўкай і выкарыстаньнем хлёру ды іншых атрутных газаў. Зь ягонай прапановы хлёр быў выкарыстаны дзеля прарыву францускіх умацаваньняў пад Іпрам. Пазьней, ужо безь ягонага ўдзелу, ягоныя напрацоўкі былі выкарыстаныя для стварэньня Цыклёну Б, які выкарыстоўвалі нацысты для зьнішчэньня жыдоў у Галакосьце.

Пасьля прыходу да ўлады нацыстаў у 1933 року Габэр пазбавіўся ўсіх пасадаў за жыдоўскае паходжаньне. Ён выехаў за мяжу і неўзабаве памёр у базэльскім гатэлі ў 65-гадовым веку.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс ляўрэатаў Нобэлеўскай прэміі па хіміі
* Сьпіс жыдоўскіх нобэлеўскіх ляўрэатаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя  на бачыне Нобэлеўскага камітэту
* Фрыц Габэр: жыдоўскі хімік, чыя праца прывяла да Цыклёну Б  // Бі-Бі-Сі
*  

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне хіміі
Катэгорыя:Нямецкія нобэлеўскія ляўрэаты
Катэгорыя:Нямецкія фізыкахімікі
Катэгорыя:Жыдоўскія хімікі
Катэгорыя:Жыдоўскія нобэлеўскія ляўрэаты
Катэгорыя:Нямецкія вынаходнікі
Катэгорыя:Сябры Амэрыканскай акадэміі мастацтваў і навук
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Расейскай акадэміі навук (1917—1925)
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Акадэміі навук СССР
Катэгорыя:Ганаровыя сябры Акадэміі навук СССР
Катэгорыя:Выкладчыкі Тэхналягічнага інстытуту Карлсруэ
Катэгорыя:Выпускнікі Бэрлінскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Вышэйшай тэхнічнай школы Цюрыху
Катэгорыя:Выпускнікі Бэрлінскага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Гайдэльбэрскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Жыды, якія прынялі лютэранства
Катэгорыя:Нямецкія лютэране
Сар

**Сар** (*Шар*, *Зара*), **Сер** (*Сэр*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Сар, Сара або Сера (Sarus, Saro, Serre) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснов -сар- (-сер-) паходзіць ад гоцкага і германскага sarwa 'зброя'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Сарэйка (Сярэйка, Серака), Сарала, Сярбут, Сарвід, Сарвіла, Саргель, Саргоўд (Сарголт), Саргут, Сарман, Сармонт. Адзначаліся германскія імёны Saracho (Saricho, Serecho), Saralo, Saraboto, Sarvidis, Sarvilo, Sargeli, Saregaud, Sargood, Saraman, Sarmund (Saramund).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Szarar, Saramek, Saramon (Sarman).

У Прусіі бытавалі імёны: *Sarybod*, *Sarginus*, *Sarotte* (1412 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Maxim Sarowicz* (2 траўня 1558 году); *Janowi y Kasprowi Sierowiczom* (20 жніўня 1612 году); *Jan Sarowicz* (1688 год); *Zara… Zary* (1744 год).

## Носьбіты
Сарэвічы (Sarewicz, Sorewicz) — літоўскія шляхецкія роды зь Вільні і Віленскага павету.

Шарэвічы (Szarewicz) гербу Бонча — літоўскі шляхецкі род.

Зарэвічы (Zorewicz) гербу Паўкозіч — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага і Ковенскага паветаў.

Сэровіч (Serowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Берасьцейшчыне існуе вёска Сарава, у гістарычнай Прусіі — Шаарэн.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ундэр

**Ундэр** (*Ундар*), **Унтэр** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Унтэр (Untheri) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гунд- (-унт-) (імя ліцьвінаў Ундзіла; германскае імя Undila) паходзіць ад гоцкага hunds 'сабака' або *hunþs 'здабыча', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Жыгімонт|Zygmont]] Underowicz… Żygmont Underowicz* (сакавік 1590 году паводле выпісу 8 студзеня 1712 году); *земенинъ господарский земли Жомоитской панъ Адамъ Унъдеровичъ* (5 ліпеня 1673 году); *Elisabetha Unterowna* (1701 год); *Undryszki* (1744 год); *Anna Undor* (1766 год); *Magdalena Undarówna* (1767 год).

## Носьбіты
* Альбэртына Ўндаровічава (Ундэровічава) — шляхцянка-каталічка з ваколіцаў Цельшаў, якая мела ў валоданьні зямлю на 1882 і 1889 гады
* Вінцэнт і Тэкля Ўндэровічы — шляхцічы-каталікі з ваколіцаў Цельшаў, якія мелі ў валоданьні зямлю на 1889 год

Ундэровічы (Underowicz) — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

Ундаровіч — літоўскі шляхецкі род.

Ундэровіч (Underowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У 1905 годзе існаваў засьценак Ундрышкі ў Лынтупскай воласьці.

## Глядзіце таксама
* Унда
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Якушка

**Яку́шка** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандар Якушка (1920—1991) — савецкі вайсковец.
* Вольга Якушка (1921—2012) — беларуская географ, лімноляг.
* Герасім Якушка (1900—1942) — беларускі архітэктар.
* Нона Якушка ( 1937) — беларуская архітэктарка.
Марк Кукурэльля

**Марк Кукурэ́льля** (;  22 ліпеня 1998 году) — гішпанскі футбаліст, левы абаронца ангельскага клюбу «Чэлсі».

## Кар’ера
Кукурэльля ўваходзіў у структуру «Барсэлёны», але абараняў колеры рэзэрвовай каманды. Таксама на правах арэнды некалькі сэзонаў правёў у клюбах «Эйбар» і «Хэтафэ». У апошні з клюбаў перайшоў у сакавіку 2020 году на паўнавартасны кантракт. У 2021 годзе далучыўся да ангельскага клюбу «Брайтан энд Гоўв Альбіён», але праз год ужо быў футбалістам «Чэлсі».

## Дасягненьні
**«Барсэлёна»**:
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2018

**«Чэлсі»**:
* Пераможца Лігі канфэрэнцыяў: 2025
* Пераможца клюбнага чэмпіянату сьвету: 2025

**Гішпанія**:
* Чэмпіён Эўропы: 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты
Сіргоўд

**Сіргоўд** (*Сіргольд*), **Сургоўд** (*Сургоўт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сіргаўд (Siriaud, у гэтай зафіксаванай у крыніцах форме g перайшло ў i) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сір- (сер-, сіс-) (імёны ліцьвінаў Сіргут, Шырмер, Сірмонт; германскія імёны Sergudo, Sisimir, Sirmont) паходзіць ад гоцкага sisu 'чароўны сьпеў, заклён', а аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) — ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота'. Такім парадкам, імя Сургаўд азначае «заклён цноты».

У Прусіі бытавала імя Сіргаўд (Сургаўд): *Surgaude* (1360 год), *Sirgaude* (1362 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Georgii Sirgoldowicz* (1 верасьня 1431 году); *в [[Жыжмары|Жижморъскои]] волости десяти чоловеков къ своему дворцу на [[Вяльля|Вельи]]… а Сирховъта Петровича* (14 кастрычніка 1494 году); *в Совъкговта Сирковъдовича землю его Минъторовъскую* (24 чэрвеня 1508 году); *в бояр наших… а в [[Сангушка|Сонкова]] Сирковдовича землю* (8 лютага 1514 году); *Стань Сиркговдовичъ* (1528 год); *Aleksander Surgowtt* (1690 год); *Jm. jp. Benedykta Surgowta* (1782—1783 гады); *Parafia [[Нястанішкі|niestaniska]]… Surgowszczyzna, wieś* (1784 год).

## Носьбіты
* Юры Сіргоўдавіч — літоўскі баярын, які прывесіў да акту Чартарыйскага замірэньня (1431 год) пячаць з рускім надпісам «ЮРКИНА»
* Стань Сіргоўдавіч — высакадворскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

Сургоўты або Сургоўды (Surgowt, Surgowd) гербу Гералт — літоўскі шляхецкі род зь Вільні і Віленскага павету.

Сургаўты (Surgowt) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Сьвянцянаў.

Дылькевічы з Сургоўдаў — літоўскі шляхецкі род.

Сургаўт (Surgowt) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Глядзіце таксама
* Сыры
* Гаўд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сарвіла

**Сарвіла** (*Сярвіла*, *Сэрвіла*, *Шэрвіла*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сарвіла (Sarvilo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сар- (-сер-) (імёны ліцьвінаў Сарвід, Саргоўд, Сарман; германскія імёны Sarvidis, Saregaud, Saraman) паходзіць ад гоцкага і германскага sarwa 'зброя', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'.

У Прусіі бытавала прозьвішча Scharwel.

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Шарвіла (Szarwiła, Szarwiłło, Szarwiło).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *панъ Миколай Сорвило, земянинъ повету Лидского* (24 траўня 1589 году); *Szerwiło* (1671—1681 гады); *na miejscu P. Andrzeja Sorwiły z Sorwiłów* (1690 год); *Krystyna Serwiło* (1797 год); *Katarzyna Sorwiło* (1811 год); *Anna Sarwił* (1829 год).

## Носьбіты
* Сарвіл — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў перапісу харугваў 1421 году
* Мікалай Сарвіла — зямянін Лідзкага павету, які ўпамінаецца ў 1589 годзе

У гістарычных пісьмовых крыніцах беларускага арэалу адзначалася імя Сярвіла (*Serwiło*).

## Глядзіце таксама
* Сар
* Віла

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Графічная карта

**Графічная карта** (таксама называецца **відэакарта**, **дысплэйная карта**, **графічны адаптар**, **VGA карта/VGA**, **відэаадаптар**, **дысплэйны адаптар**, або ў прастамоўі **графічны працэсар (GPU)**) – гэта кампутарная карта пашырэньня, якая генэруе струмень графічнага вываду, што пасылаецца на відэадысплэй, напрыклад такі як манітор. Графічныя карты часам называюцца *дыскрэтнымі* або *выдзеленымі* графічнымі картамі каб падкрэсьліць іх адрозьненьне ад інтэграванага графічнага працэсара на матчынай пляце ці на цэнтральным працэсары. Графічны працэсар (GPU), які  выконвае неабходныя вылічэньні, ёсьць галоўным кампанэнтам графічнае карты, але абрэвіятура "GPU" часам таксама ўжываецца для памылковага абазначэньня графічнай карты ў цэлым.

## Крыніцы
Маржа

**Маржа** ( ад  — поле старонкі, край) — тэрмін, ужывальны ў гандлёвай, біржавой, страхавой і банкаўскай практыцы для абазначэньня розьніцы паміж цэнамі тавараў, курсамі каштоўных папер, працэнтнай стаўкі, іншымі паказчыкамі.
* Маржа — у агульнарынкавай тэрміналёгіі — розьніца паміж цаной і сабекоштам (аналяг паняцьця прыбытак). Можа быць выказаная як у абсалютных велічынях (напрыклад, беларускія рублі), так і ў працэнтах, як стаўленьне розьніцы паміж цаной і сабекоштам да кошту (у адрозьненьне ад гандлёвай нацэнкі, якая вылічаецца, як тая ж самая розьніца ў адносінах да сабекошту).
* Маржа (у прафэсійным слэнгу маржа) — заклад, які забясьпечвае магчымасьць атрымаць у часовае карыстаньне крэдыт грашыма або таварамі, якія выкарыстоўваюцца для зьдзяйсьненьня сьпекуляцыйных біржавых зьдзелак пры маржынальным гандлі. Ад простага крэдыту маржынальны адрозьніваецца тым, што атрыманая сума ґрошай (ці кошт атрымліваецца тавару) звычайна перавышае памер закладу (маржы). Звычайная маржа (маржынальнае патрабаваньне) выяўляецца ў працэнтах (%), як стаўленьне сумы закладу да сумы зьдзелкі (напрыклад, 25%) або як суадносіны доляў (напрыклад, 1:4). У спрэд-бэцінгу маржа можа быць 3-5%, што дазваляе павялічыць як выйгрыш, так і пройгрыш.

Дэмпінгавая маржа — сума, на якую нармальны кошт перавышае экспартную цану.

Катэгорыя:Прыбытак
Катэгорыя:Фінансавыя каэфіцыенты
Сурман

**Сурман** (*Шурман*, *Шурмен*), **Шырман**, **Сысман** (*Шышман*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сурман або Серман (Surman, Surmannus, *Sermanus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сір- (-сер-, -сіс-) (імёны ліцьвінаў Сіргоўд, Сіргут, Сірмонт; германскія імёны Siriaud, Sergudo, Sirmont) паходзіць ад гоцкага sisu 'чароўны сьпеў, заклён', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Surman.

У Прусіі бытавала імя *Surmanne*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *о имена… о Жырмоны* (21 кастрычніка 1542 году); *Sebestyan a Surman [[Карэйва|Koreywiczy]]… Szirman Boczilowic synem Mikolaiem* (1558 год); *стрелцы… Юхно а Мишко Шурменовичи* (23 сьнежня 1558 году); *Szyszmanowicz* (1781 год); *Parafia [[Экімань|ekimańska]]… Szurmanowo dwór* (1784 год); *Anna Surman* (1807 год); *Jerzy Szurman* (1826 год).

## Носьбіты
* Сямён, Мацей, Дзьмітры, Ямеля і Даніла Сурмановічы — жыхары мястэчка Докшыцаў (Ашмянскі павет), якія ўпамінаюцца ў 1785 годзе
* Васіль і Ганна Шурманы — жыхары маёнтку Галамысьлі (Полацкае ваяводзтва), якія ўпамінаюцца ў 1792 годзе

Шышмановічы — літоўскі шляхецкі род.

Журманы (Żurman) гербу Шаліга — шляхецкі род Рэчы Паспалітай, украінскія казакі.

Сысмановіч (Sismanowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

Шырман (*Schirrman*, *Schirmann*) — прозьвішча, гістарычна зафіксанае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

На 1904 год існавала вёска Зізманава ў Духаўшчынскім павеце Смаленскай губэрні.

На 1906 год існавала вёска Шурманы ў Полацкім павеце Віцебскай губэрні.

Назву Жырмоны маюць дзьве вёскі на гістарычнай Меншчыне.

## Глядзіце таксама
* Сыры
* Ман

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Саргонт

**Саргонт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Сар (Sarus) і Гунт або Гонда (Gunth, Gondo) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -сар- (-сер-) (імёны ліцьвінаў Сарвід, Саргоўд, Сарман; германскія імёны Sarvidis, Saregaud, Saraman) паходзіць ад гоцкага і германскага sarwa 'зброя', аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва', а аснова -генд- (-гент-, -гінт-) (імёны ліцьвінаў Гінтэр, Агінт, Эйгінт; германскія імёны Genter, Aginto, Eigint) — ад гоцкага gands 'посах', пераноснае 'чары'. У германскім (гоцкім) гістарычным арэале адзначалася імю Saragante.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Павел Соркгонтовичъ* (1528 год).

## Носьбіты
* Павал Саргонтавіч — майшагольскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

## Глядзіце таксама
* Сар
* Гунт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Эйгін

**Эйгін** (*Эйген*), **Эйкін**, **Айгін** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Эйгіна, Айгіна, Айген, Эйкін або Айкін (Eigina, Aigina, Eigen, Aigen, Eikin, Aikin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -эйх- (-эй-) (імёны ліцьвінаў Эйгерд, Эйман, Эймунт; германскія імёны Eygerd, Eimann, Eymunt) паходзіць ад гоцкага agi 'лязо, булат, меч', а аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) — ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'). Апроч таго, у германскіх імёнах адзначаецца суфікс-пашыральнік -кін (-кен).
 
У Польшчы адзначаецца прозьвішча Эйгін (Eigin).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у бояръ нашых Виленъского повета… въ Ивашка Еикиновича* (21 сакавіка 1499 году); *дворец нашъ у Дорсунишъскомъ повете на имя Еикгинишки… Еикгинишки* (22 ліпеня 1501 году); *[[Бэрнат|Бернат]] Еикгинович* (1 ліпеня 1542 году); *з ыменья Ойкгиновского* (1567 год); *Eyginiszki… Eyginie* (1744 год); *Kazimierz Eygin* (9 лютага 1785 году).

## Носьбіты
* Івашка Эйкінавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1499 годзе

У XVI ст. існавала «зямля» Эйгінішкі (*Ейгинишки*) у Жамойцкім старостве.

На гістарычнай Троччыне каля Жыжмараў існуе вёска Эйгенішкі.

## Глядзіце таксама
* Эйх
* Гіна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сядзіба (раман)

**«Сядзіба»** — раман Алеся Аркуша.

## Сюжэт
Паводле сюжэта рамана, анічога не зьнікае проста ў мінулым, а працягвае існаваць у паралельным сьвеце. На полацкай сядзібе адбываюцца дзіўныя здарэньні — мэтафізычнае жыцьцё ценяў і прывідаў пранікае ў рэальны сьвет.

## Выданьне
Рэліз рамана адбыўся 16.2.2017 году на плятформе беларускіх электронных кніг kniharnia.by Надрукавала кнігу 28.2.2017 году выдавецкая ініцыятыва «Полацкае ляда» ў выдавецтве EkoPress ў Беластоку (Польшча). Прэзентацыя папяровага выданьня плянавана ў траўні 2017 году.

## Водгукі
Пісьменьніцы Марыя Роўда й Людміла Шчэрба назвалі раман «цікавым» і «містычным». Эсэіст Сяргей Шыдлоўскі ахарактарызаваў раман як «мэтагістарычную прозу».

Электронная вэрсія «Сядзібы» трапіла ў top-5 продажаў лютага 2017 году пляцоўкі kniharnia.by.
Катэгорыя:Раманы на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускія раманы
Такмак

**Такмак** можа азначаць:

## Гідронімы
* Такмак — рака ў Запароскай вобласьці Украіны

## Тапонімы
* Такмак — места ў Чуйскай вобласьці Кыргыстану
* Такмак — места ва Ўзбэкістане
* Такмак — места ў Запароскай вобласьці Украіны

## Глядзіце таксама
* Такамак
Ніка Шлётэрбэк

**Ніка Шлётэрбэк** (;  1 сьнежня 1999 году) — нямецкі футбаліст, цэнтральны абаронца дортмундзкага клюбу «Барусія» і нацыянальнай зборнай Нямеччыны.

## Кар’ера
### Клюбная
Яшчэ хлопцам прайшоў акадэміі некалькіх футбольных клюбаў, апошнім зь якіх быў «Фрайбург». Менавіта ў гэтым клюбе дэбютаваў 9 сакавіка 2019 году ў прафэсійным футболе, замяніўшы ў другім тайме матчу супраць «Гэрты» Філіпа Ленарта. У ліпені 2020 году абаронца на год перайшоў да складу «Ўніёну» паводле дамовы арэнды. У 2021 годзе вярнуўся ў «Фрайбург». Поруч з клюбам у 2022 годзе дасягнуў фіналу Кубка Нямеччыны, дзе каманда саступіла ў сэрыі пасьляматчавых пэнальці. Шлётэрбэк у тым матчы быў абраны найлепшым футбалістам. 2 траўня 2022 году дортмундзкая «Барусія» абвесьціла аб падпісаньні з Шлётэрбэкам пяцігадовую дамову, якая мусіла пачаць дзеіць з сэзону 2022—2023 гадоў. Паводле крыніцаў абаронца каштаваў клюбу 25 мільёнаў эўра.

### Міжнародная
Быў выкліканы да складу нацыянальнай зборнай Нямеччыны трэнэрам Гансі Флікам на кваліфікацыйныя матчы да чэмпіянату сьвету 2022 году. Дэбютаваў у складзе зборнай у таварыскім матчы супраць зборнай Ізраілю 27 сакавіка 2022 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Матс Віфэр

**Матс Ві́фэр** (;  16 лістапада 1999 году) — нідэрляндзкі футбаліст, паўабаронца абарончага пляну ангельскага клюбу «Брайтан энд Гоўв Альбіён» і нацыянальнай зборнай Нідэрляндаў. Да «Фэеноорду» далучыўся ў чэрвені 2022 годзе, склаўшы чатырохгадовую працоўную дамову, адразу замацаваўшыся ў першай адзінаццатцы. У дэбютны сэзон здабыў з клюбам чэмпіёнскі тытул.

## Дасягненьні
**«Фэеноорд»**:
* Чэмпіён Нідэрляндаў: 2023
* Уладальнік Кубка Нідэрляндаў: 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нідэрляндзкія футбалісты
Ілбуць

**Ілбуць** (*Ільбуць*), **Ілбудзь** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ілбод, Ілбут або Гілтыбота (Ilbodus, Ilbuth, Hiltiboto) і Бутгілт (Buothilt) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гілд- (-ілт-, -гелт-) (імёны ліцьвінаў Гільцін, Ілгут, Гільтэр; германскія імёны Hiltin, Illgut, Hilder) паходзіць ад германскага hildiō 'бой', а аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель') або ад асновы -буд- (-бод-). 

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Ilbrand (Hildebrand), Hildegundis, Hildewigis, Hildmar, Hiltwin.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Матеи Илъбутевичъ* (1565 год); *Andrzej Iłbuć* (1798 год); *Benedykt Ilbuć* (1805 год); *Anastazja Iłbudź* (1820 год).

## Носьбіты
* Мацей Ілбуцевіч — вількамірскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1565 году

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Нода

**Нода**, **Нот** (*Ноць*, *Нут*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Нода, Нота, Нот або Нута (Noddo, Noto, Noth, Nutte) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нод- (-нот-) паходзіць ад гоцкага nauds 'патрэба'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Нацейка, Нацель, Нутаўт, Нутар (Нотар). Адзначаліся германскія імёны Nothicho, Notilo (Nötel), Notaldus, Nudhari (Nothar).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Nodel (Nodyl).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *человека… Нотя Якубовича* (30 кастрычніка 1516 году); *Лавриновая Нотевича… Янушко Нотевичъ* (1528 год); *Амброжеи Нотевич* (1533—1535 гады); *на подданого господарьского тогожъ сорока на Нотя [[Стана|Станевича]]* (17 траўня 1541 году); *лавника Нотя [[Дамейка|Домековича]]* (15 лютага 1585 году); *Jan Mikołajewicz Notowicz на miejscu rodzica swego Mikołaja Notowicza… Walenty Nutowicz Kaszewski* (1667 год).

## Носьбіты
* Нода — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1290 годзе
* Лаўрын і Янушка Ноцевічы — упіцкія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Амбражэй Ноцевіч — упіцкі баярын, які ўпамінаецца паміж 1533 і 1535 гадамі

Натовічы або Нутовічы (Notowicz, Nutowicz) гербу Ляліва — літоўскі шляхецкі род.

Натовіч (Notowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Матчы зборнай Беларусі па футболе 2023 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2024 году|чэмпіянату Эўропы 2024 году]]

Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Катэгорыя:2023 год у футболе
Матчы зборнай Беларусі па футболе 2022 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2022—2023 гадоў|Ліга нацыяў 2022—2023 гадоў]]

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2022—2023 гадоў|Ліга нацыяў 2022—2023 гадоў]]

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2022—2023 гадоў|Ліга нацыяў 2022—2023 гадоў]]

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2022—2023 гадоў|Ліга нацыяў 2022—2023 гадоў]]

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2022—2023 гадоў|Ліга нацыяў 2022—2023 гадоў]]

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2022—2023 гадоў|Ліга нацыяў 2022—2023 гадоў]]

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Катэгорыя:2022 год у футболе
Міркель

**Міркель** (*Міркуль*, *[[Мэркель]]*, *Мэрхель*), **Мархіль** (*Маркель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мархіла, пазьней Мэркіль або Мэркель (Marchilo, Merkil, Merkel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -марх- (-марк-, -мерк-) паходзіць ад гоцкага marh 'конь'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Маркальд, Маргер. Адзначаліся германскія імёны Marcold, Margger.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў March, Merkiel (Markiel), Merkelinus (Merklinus), Markwal, Markward.

У 1623 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Georgius Marck, Insterburgensis Borussus*, у 1649 годзе — *Christophorus Marquardt, Salfeldensis Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *бояр нашых [[Жыжмары|Жыжморского]] повету… а в Добка Миркелевича, а в братаничов его, Богдана а Кгрикгора Ходкевичовъ* (4 сьнежня 1517 году); *Балтромей Мирклевичъ* (1567 год); *Merkielewicz* (9 лютага 1784 году); *Magdalena Markiel* (1798 год); *Georgium Merkiel* (24 ліпеня 1800 году); *Krystyna Marchil* (1801 год).

## Носьбіты
* Добка Міркелевіч — жыжмарскі баярын, які ўпамінаецца ў 1517 годзе
* Мацьвей Меркель — селянін з ваколіцаў Шаўляў, які меў у валоданьні зямлю на 1889 год

Мэркелі (Merkiel) і Міркулевічы (Mirkulewicz) — літоўскія шляхецкія роды зь Вільні.

Мэрхелевічы або Мэрхілевічы (Merchelewicz, Merchilewicz) гербу Рудніца — літоўскі шляхецкі род.

Маркуловічы (Markułowicz) — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

Маркель (Markiel) і Маркелевіч (Markielewicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На 1903 год існавалі сялібы: Маркелішкі ў Вількамірскім павеце і Меркелішкі ў Расенскім павеце Ковенскай губэрні.

Назву Мірклішкі маюць вёскі на гістарычнай Ашмяншчыне.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Эміль Адольф фон Бэрынг

**Эміль Адольф фон Бэрынг** (; 15 сакавіка 1854, Гансдорф, Прусія — 31 сакавіка 1917, Марбург) — нямецкі лекар.

## Біяграфія
Бэрынґ атрымаў дыплём урача ў 1880 годзе. У тым жа годзе ён прайшоў стажыроўку ў бэрлінскай бальніцы Шарытэ, а затым атрымаў разьмеркаваньне ў кавалерыйскі полк у Позене (цяпер Познань, Польшча). Наступная дэкада жыцьця Бэрынга працякала ў войску. Як батальённы лекар і хірург, ён служыў спачатку ў Заходняй Прусіі, а затым па яго просьбе быў пераведзены ў Сылезію. Руціна клінічнай працы ніколі не прыцягвала Бэрынґа, яго асноўныя інтарэсы скіроўваліся да навуковых дасьледаваньняў. Яшчэ ў Позене Бэрынґ зацікавіўся выкарыстаньнем сродкаў дэзінфекцыі ў баявых умовах для лячэньня інфекцыйных захворваньняў, і з тых часоў ён імкнуўся цалкам прысьвяціць сябе дасьледчай працы. Такая магчымасьць прадставілася яму ў арміі ў 1887, калі ён паступіў у Бонскі фармакалягічны інстытут. Да дэмабілізацыі ў 1889 годзе Бэрынг пасьпеў прапрацаваць год у Акадэміі ваеннай мэдыцыны ў Бэрліне, займаючыся пераважна праблемамі антысептыкі. У 1889 Бэрынґ далучыўся да дасьледчай групы піянэра бактэрыялагічных дасьледаваньняў Робэрта Коха, дзе заняўся вывучэньнем мэтадаў лячэньня дыфтэрыі і слупняка; у 1890 ён сумесна зь Сібасабура Кітасата паказаў — у разьвіцьцё адкрыцьцяў Эміля Ру й Аляксандра Ерсена, — што ў крыві перахварэлых на дыфтэрыю або слупняк утвараюцца антытаксіны, якія забясьпечваюць імунітэт да гэтых хвароб як перахварэлым, так і тым, каму такая кроў будзе пераліта. У тым жа годзе на аснове гэтых адкрыцьцяў быў распрацаваны мэтад лячэньня крывяной сыроваткай.

Да пачатку XX стагодзьдзя дыфтэрыя штогод выносіла тысячы дзіцячых жыцьцяў, а мэдыцына была нямоглая аблегчыць іх пакуты й выратаваць ад цяжкай агоніі. У калядную ноч 1891 году бэрлінскія дзеці, што паміралі ад дыфтэрыі, атрымалі першыя ўколы новай сыроваткі Бэрынга. Многія зь іх былі выратаваны, але ўсё ж посьпех быў толькі частковым, і сыроватка Бэрынґа ня стала надзейным сродкам, які выратаваў усіх дзяцей.

У гэты крытычны момант на дапамогу Бэрынґу прыйшоў яго калеґа й сябар, Паўль Эрліх. Дзякуючы сваім адкрыцьцям у імуналёгіі Эрліх здолеў удасканаліць супрацьдыфтэрыйную сыроватку Бэрынга, разьлічыць правільную дазоўку антытаксіна й атрымаць высокаканцэнтраваныя і вычышчаныя сыроваткі, якія сталі надзейнымі ў клінічным ужываньні. У 1894 годзе ўдасканаленая сыроватка была пасьпяхова апрабавана на 220 хворых дзецях. За выратаваньне дзяцей Бэрынґу ў 1901 была прысуджана першая Нобэлеўская прэмія па фізыялёгіі і мэдыцыне «за работу па сыроватачнай тэрапіі, галоўным чынам за яе прымяненьне пры лячэньні дыфтэрыі, што адкрыла новыя шляхі ў мэдыцынскай навуцы і дало ў рукі ўрачоў пераможную зброю супраць хваробы й сьмерці».

## Крыніцы

Катэгорыя:Памерлі ад пнэўманіі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыялёгіі ці мэдыцыны
Аўстралазія (геаграфія)

**Аўстрала́зія** ()&nbsp;— рэгіён, які ўключае ў сябе Аўстралію, Новую Зэляндыю й сумежныя зь імі астравы Ціхага акіяна. 

Тэрмін быў уведзены Чарльзам дэ Бросесам у *Histoire des navigations aux terres australes* (1756). Ён выкарыстоўваецца пераважна ў ангеламоўных краінах, у беларускай мове сустракаецца параўнальна рэдка.

## Фізычная геаграфія
Аўстралазія ўлучае Аўстралійскі мацярык, а таксама Новую Зэляндыю, Новую Гвінэю й сумежныя астравы на поўнач і ўсход Аўстраліі ў Ціхім акіяне. Тэрмін часам ужываецца да ўсіх тэрыторыяў разьмешчаных у Ціхім акіяне паміж экватарам і 47° пд. ш.

Вялікая частка Аўстралазыі разьмешчана на Інда-Аўстралійскай тэктанічнай пліце. Крайнія астравы разьмешчаны на Эўраазіяцкай пліце ў паўночна-заходняй частцы Аўстралайзыі й Філіпінскай пліты ў паўночнай частцы.

## Антрапалёгія
Антрапалёгі, нягледзячы на разыходжаньні ў дэталях, падтрымліваюць тэорыю пра Паўднёва-Азіяцкае паходжаньне карэннага насельніцтва Аўстралазыі.

## Экалёгія
З экалягічнага пункта гледжаньня Аўстралазія&nbsp;— ўнікальны рэгіён, у якім існуе мноства рэдкіх расьлін і жывёлаў. У гэтым кантэксьце «Аўстралазія» ужываецца ў дачыненьні да Аўстраліі, Новай Гвінэі, і сумежных астравоў, уключаючы Інданэзійскія астравы.

Катэгорыя:Рэгіёны сьвету
Катэгорыя:Геаграфія Акіяніі