Станкевіца

**Станке́віца**&nbsp;— правапіс беларускае мовы, які створаны на грунце прац беларускага мовазнаўцы, пурыста, доктара славянскае гісторыі й філялёгіі Яна Станкевіча. Станкевіца адрозьніваецца ад іншых правапісаў пачаткова тым, што ў ім прыкметна імкненьне захаваць чысьціню беларускае мовы.

## Гісторыя
Асаблівасьці правапісу Станкевіча пачалі вызначацца тады, калі ён сам пачаў камэнтаваць часткі з мовазнаўчых зьездаў, крытыкаваць ідэі Тарашкевіча, пісаць пра асаблівасьці мовы.

У Яна Станкевіча было шмат розных ідэяў, як што трэба адлюстроўваць на пісьме. Таму ягоны правапіс меў шмат непасьлядоўнасьцяў. Спробу кадыфікаваць правапіс Станкевіча зрабіў Юрась Бушлякоў.

## Асаблівасьці станкевіцы
# Пазначэньне **[[ґ]]** у словах іншамоўнага паходжаньня: *ґлёбус, ґраматыка, ґімнастыка, біоґрафа, біолёґія*.
# Пашыраны фанэтычны прынцып: асыміляцыя прэфіксаў зь літарамі з, с перад шыпячымі: *рашчытаць, шшытак, ражжыцца* + пазначэньне прыстаўнога ёта: *йіхні, йіншы*);
# Захаваньне ненаціскнога [] у словах іншамоўнага паходжаньня, як о: *нэолёгізм, бескомпромісны*;
#Пазначэньне ўстаўнога й паміж галоснымі [о], [э], [а] й зубнымі зычнымі: *кайстрычнік, войстры, крэйда, трэйці*;
# Пазначэньне цьвёрдага [л] перад -цо (-ца), -ство (-ства): *колца, салца, шылца, вучыцелства, самахвалства*;
# Пасьля прыназоўніка у й перад словам на а- трэба устаўляць літару в, калі слова на а-&nbsp;— не імя уласнае, то «в» трэба ўстаўляць да другога слова, але, калі імя уласнае,&nbsp;— да прыназоўніка: *у вакне* (але *вокны, акно*), *у ваўсе*, але *ув Антона, ув [[Ангельшчына|Англіі]]*;
# Канчаткі -іа, -іо ў словах іншаземнага паходжаньня могуць пераходзіць у а са зьмягчэньнем папярэдняга гуку, калі той можа памягчацца, акрамя тых выпадкаў, калі перад ім не стаіць д, т, р, г, к, х, ґ: *Бібля, хіма, ліня*, але *гісторыя, Норвэгія, Валахія, партыя, Ірляндыя*;
# Дадаецца канчатак -а ў іншамоўных словах на спалучэньні зычным з санорным (тр, зм, зл, гл, бл, вл і г.д.): *тыгра, літра, міністра, мэтра, цэнтра*; таксама гэта тычыцца беларускіх словаў: *сябра, зубра* й г.&nbsp;д.;
# Пераход лацінскага -ismus у -зма: *арганізма, камунізма, царызма*;
# Канчаткі лічэбнікаў 11-19 замяняюцца на -нанцаць: *адзінанцаць, двананцаць, пятнанцаць, дзевятнанцаць*;
# Зьмена літары ф на хв, х, п у словах, якія ўвайшлі ў лексыкон народа: *хварба, хорма, худамэнт*, але *географія, фізыка, філёзофія*; У апошні час назіраецца зьява, што ўсе словы зь літарай замяняюцца на іншыя літары, пакуль Станкевіч пісаў філёзофія, зараз можна сустрэць варыянт *хвілязопа*;
# Назоўнікі на -ак/-як пры скланеньні павінны мець націск на апошнім складзе, акрамя творнага склогу, там націск на перадапошні: *паля‌к, паляка‌, паляку‌, аб паляку‌, з паляко‌м*;
# Канчатак на -у ў некаторых прадметных назоўнікаў, назваў краінаў і местаў (акрамя тых, што канчаюцца на -оў, -аў, -ін, -еў) у мужчынскім родзе родным склоне: *столу, лісту, гробу, зь [[Віцебск]]у, зь [[Менск]]у, із [[Крым]]у, але з [[Магілёў|Магілёва]]*;
# Пашырэньне канчатка -у для назоўнікаў мужчынскага й ніякага роду ў месным склоне адзіночнага ліку: *на полю, на каню, на сонцу*;
# У родным склоне множнага ліку назоўнікі канчаюцца на -аў/-яў: *моваў, кроснаў, птушанятаў*; слова госьць у родным склоне множнага ліку будзе *гасьцей*, калі група людзей сьмешная, *гасьцёў*, калі кампанія з мужчын, *госьцяў*, калі ў кампаніі толькі жанчыны;
# Пазначэньне перахода гука [к] у гук [ц] на пісьме, як цц, замест ц: *на раццэ, на руццэ, на малаццэ*;
# Выкарыстаньне формы вышэйшай ступені параўнаньня на -шы: *багатшы, харошшы, дарожшы*;
# Суфікс -ць у дзеясловах адзіночнага ліку трэцяй асобы, калі націск на апошні склад: *ён стрыжэць, трэць, цьвіцець, але сьнедае, сябруе, хварэе*;
# Ужываньне старых формаў субстантываваных прыметнікаў, у мужчынскім родзе назоўным склоне адзіночнага ліку будзе: *капіталісты, камуністы, арганісты*, родны склон: *няма капіталістага, камуністага, арганістага*.
# Дапускаецца варыятыўнасьць прыназоўніка у&nbsp;— ува: *у сьне* і *ўва сьне*;

## Уклад у сучасныя беларускія нормы
Нягледзячы на тое, што працы Станкевіча не атрымалі шырокага прызнаньня, шмат чаго ён усё-такі ўвёў у сучасныя нормы. Напрыклад, слова «Спадар» прынёс (вяртаў) у мову менавіта Станкевіч. Ён пачаў пазначаць асымілятыўную мяккасьць у прыназноўніка «з» перад мяккімі зычнымі (зь мяне), пасьля чаго прыхільнікі тарашкевіцы ў 1930-х роках таксама пачалі яе пазначаць.

## Заўвагі

## Літаратура
* *[[Ян Станкевіч]]*&nbsp;— Да вымовы й правапісу чужых словаў.
* *[[Юрась Бушлякоў]]*&nbsp;— Граматыка Янкі Станкевіча: спробы кадыфікацыі.