Ельня

**Е́льня** — места ў Расеі, на рацэ Дзясьне. Адміністрацыйны цэнтар Ельнянскага раёну Смаленскай вобласьці. Насельніцтва на 2017 год — 9168 чалавек. Знаходзіцца за 82 км на паўднёвы ўсход ад Смаленску, чыгуначная станцыя на лініі Смаленск — Сухінічы, вузел аўтамабільных дарог.

Ельня — места гістарычнай Смаленшчыны, на этнічнай тэрыторыі беларусаў. 

## Гісторыя
### Раньнія часы
Упершыню Ельня ўпамінаецца ў канцы XII — пачатку XIII стагодзьдзя, калі яна ўваходзіла ў склад Смаленскага княства.

### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Маскоўскай дзяржавай
У 1404 годзе Ельня далучылася да Вялікага Княства Літоўскага. Пад 1447 годам яна ўпамінаецца як вёска Дварэцкай воласьці. У 1500 годзе па бітве на Вядрошы маскоўскія войскі ўзялі тут у палон Канстантына Астроскага. У 1507 годзе пасля вялікага князя Жыгімонта Старога запатрабавалі ад маскоўскага гаспадара Васіля Іванавіча вяртаньня ўсіх «Літоўскіх гарадоў, валасьцей, земляў, вод...», сярод якіх упаміналася Ельня.

У 1552 годзе Ельня трапіла пад уладу Маскоўскай дзяржаы. У 1618 годзе места вярнулася ў склад Вялікага Княства Літоўскага, дзе ўвайшло ў Смаленскі павет Смаленскага ваяводзтва. 

Захавалася сьведчаньне азначэньня жыхара Ельні ліцьвінам: «*старец Манасия сказал: родом литвин, Смоленского уезду, государевы волости Ельни*» (1674 год). 

З пачаткам вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай у 1654 годзе Ельню захапілі маскоўскія войскі.

### Пад уладай Маскоўскай дзяржавы і Расейскай імпэрыі
Згодна з Андрусаўскім замірэньнем 1667 году Ельня апынулася ў складзе Маскоўскай дзяржавы. За маскоўскай гаспадыняй Кацярынай II яна стала «царскім сялом», жыхары якога пастаўлялі ласёў на патрэбы палац. У 1776 годзе Ельня зноў стала местам, цэнтрам павету Смаленскай губэрні. 10 кастрычніка 1780 году ўлады даравалі месту герб «*у срэбным полі тры зялёныя яліны*».

Паводле афіцыйных зьвестак за 1866 год, беларусы складалі 84,74% насельніцтва Ельнянскага павету, «сумесь беларусаў і расейцаў» — 10,71%. У канцы XIX ст. у Ельні было 565 дамоў, дзеялі 2 цэрквы, працавалі расейскія трохклясная меская і жаночая прыходзкая вучэльні.

Паводле этнаграфічнага дасьледаваньня пачатку XX стагодзьдзя, жыхароў правабярэжжа ракі Ўгры (бярэ пачатак у вёсцы Бабічах за 25 км на паўднёвы ўсход ад Ельні) называлі «літвой».

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ельня абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, дзе стала цэнтрам павету («падраёну») Смаленскага раёну. Аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У Другую сусьветную вайну з 19 ліпеня 1941 да 30 жніўня 1943 году Ельня знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1863 год — 3861 чал., у тым ліку 1 каталік
* **XX стагодзьдзе**: 1992 год — 9,5 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2009 год — 9991 чал.; 2017 год — 9168 чал.

## Эканоміка
Ільнозавод, прадпрыемствы харчовай прамысловасьці.

## Транспарт
Празь Ельню праходзіць рэгіянальная аўтамабільная дарога : Сафонава () — Дарагабуж — Ельня — Рослаў ().

## Турыстычная інфармацыя
### Інфраструктура
Дзее Ельнянскі краязнаўчы музэй.

### Славутасьці
* Гарадзішча
* Чыгуначная станцыя (канец XIX ст.)

### Страчаная спадчына
* Царква Сьвятога Спаса (1792—1796)
* Царква Ўваскрасеньня Хрыстова (1857)

## Галерэя

Desna river in Yelnya.jpg|Рака Дзясна
Ilyinskaya church in Yelnya 2.jpg|Царква Сьвятога Ільлі
Park in Yelnya.jpg|Капліца ў парку
Yelnya railway station 1.jpg|Чыгуначная станцыя


## Асобы
* Ёсіф Макоўскі (1918—1986) — савецкі вайсковец

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласьці