Масты

**Масты́** — места ў Беларусі, на рацэ Нёмане пры ўтоку ў яе ракі Зальвянкі. Адміністрацыйны цэнтар Мастоўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2019 год — 15 770 чалавек. Знаходзяцца за 60 км на паўднёвы ўсход ад Горадні. Вузел чыгунак і аўтамабільных шляхоў на Горадню, Ліду, Ваўкавыск.

Масты — даўняе мястэчка гістарычнай Гарадзеншчыны (частка Троччыны). Сучаснае места Масты ўзьнікла ў 1920-я гады на месцы маёнтку Зальвянаў, старажытнаму мястэчку адпавядаюць цяперашнія вёскі Масты Правыя і Левыя.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Масты як цэнтар воласьці Гарадзенскага павету Троцкага ваяводзтва зьмяшчаецца ў Літоўскай мэтрыцы і датуецца 1486 годам. У 1514 годзе паселішча атрымала статус мястэчка. У 1539 годзе ў Мастах збудавалі касьцёл, зямлю для якога вылучыла вялікая княгіня Бона Сфорца. Паводле рэвізіі 1561 году, у мястэчку было 9 вуліцаў (*Гарадзенская*, *Менская*, *Ваўпянская*, *Віленская*, *Дзярэчынская*, *Пяскоўская*, *Млінская*), паром і прыстань. Значную долю ў гандлі Мастоў займаў лес, які сплаўлялі па Нёмане ў Горадню, Коўна і Каралявец. Па 1589 годзе мястэчка ўвайшло ў склад Гарадзенскай эканоміі.

У 1601, 1633, 1653 і 1677 гадох згодна з адпаведнымі каралеўскімі прывілеямі Масты атрымалі некаторыя мескія вольнасьці. Прывілей 1633 году дазваляў праводзіць тут штотыднёвыя таргі і 2 кірмашы штогод. На 1673 год у мястэчку жыло 109 радзінаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Масты апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, з 1801 году ў Гарадзенскім павеце Гарадзенскай губэрні. У 1-й палове XIX стагодзьдзя павялічылася суднаходзтва і сплаў лесу. На 1833 год у мястэчку было 164 драўляныя будынкі. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у Мастах працавалі расейская народная вучэльня і ліманаднае прадпрыемства. У 1907 годзе чыгунка злучыла паселішча з Горадняй, Лідай, Ваўкавыскам. 

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Масты занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Масты абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары Мастоўскай воласьці атрымалі Пасьведчаньні Народнага Сакратарыяту БНР. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірна дамовай 1921 году Масты апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Гарадзенскага павету Беластоцкага ваяводзтва. У 1927 годзе ў мястэчку збудавалі фанэрны завод (у 1931 годзе на ім працавалі 400 чалавек). 17 верасьня 1939 году каля Мастоў мясцовыя камуністы-дывэрсанты зрабілі засаду на чыгунцы, па якой эвакуяваліся польскія жаўнеры.

2 лістапада 1939 году Масты ўвайшлі ў БССР, дзе ў кастрычніку 1940 году атрымалі афіцыйны статус працоўнага пасёлку, а з 15 студзеня таго ж году сталі цэнтрам раёну. У Другую сусьветную вайну з 25 чэрвеня 1941 да 13 чэрвеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху, у складзе акругі «Беласток» правінцыі Ўсходняя Прусія.

22 ліпеня 1955 году Масты атрымалі статус места. 25 сьнежня 1962 году Мастоўскі раён ліквідавалі, а само места перавялі ў склад Ваўкавыскага раёну. 6 студзеня 1965 году зноў сталі цэнтрам адноўленага раёну.


Masty Pravyja. Масты Правыя (1901-39) (2).jpg|Масты Правыя. Касьцёл
Masty Pravyja. Масты Правыя (1901-39) (3).jpg||Масты Правыя. Інтэр’ер касьцёла
Masty Pravyja. Масты Правыя (1901-39) (4).jpg|Масты Правыя. Помнік паўстанцам
Masty, Zalviany. Масты, Зальвяны (1915-18).jpg|Зальвяны. Сядзіба, 1915—18 гг.

Masty, Kanapacki. Масты, Канапацкі (1920-39).jpg|Фабрыка Канапацкіх, да 1919 г.
Masty, Vakzalnaja. Масты, Вакзальная (1907).jpg|Чыгуначная станцыя, 1907 г.
Masty, Vakzalnaja. Масты, Вакзальная (1920-39).jpg|Чыгуначная станцыя, да 1919 г.
Masty, Nioman. Масты, Нёман (1919-39).jpg|Нёман, да 1919 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:170 barincrement:28
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:18500
ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1797 from:0 till:622 
  bar:1833 from:0 till:981 
  bar:1897 from:0 till:2633
  bar:1940 from:0 till:4700
  bar:1973 from:0 till:12300
  bar:1998 from:0 till:18500
  bar:2006 from:0 till:16800
  bar:2009 from:0 till:16595
  bar:2019 from:0 till:15770
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:



* **XVIII стагодзьдзе**: 1797 год — 622 чал.
* **XIX стагодзьдзе**: 1830 год — 368 муж., зь іх шляхты 4, духоўнага стану 2, мяшчанаў-юдэяў 156, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 206; 1833 год — 981 чал.; 1885 год — 1317 чал. (623 муж. і 694 жан.), зь іх 380 юдэяў; 1897 год — 2633 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1940 год — 4,7 тыс. чал.; 1970 год — 11,6 тыс. чал.; 1973 год — 12,3 тыс. чал.; 1998 год — 18,5 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2004 год — 17,4 тыс. чал.; 2006 год — 16,8 тыс. чал.; 2009 год — 16 595 чал. (перапіс); 2016 год — 15 948 чал.; 2017 год — 15 883 чал.; 2018 год — 15 838 чал.; 2019 год — 15 770 чал.

### Рэлігія
У Мастах дзее некалькі рэлігійных супольнасьцяў:
* *Каталіцкая парафія п. н. Маці Божай Тройчы Цудоўнай*. Утварылася ў 1992 годзе, касьцёл збудавалі ў 1997 годзе, кансэкравалі 22 ліпеня 2000 году. Абслугоўвае: кс. Рышард Якубец, Мікелеўшчына.
* *Праваслаўны прыход у гонар абраза Божай Маці «Усіх смуткуючых Радасьць»* (1997). Настаяцель: протаярэй Уладзімер Саверчанка. Клір: ярэй Віктар Шнайдар.
* *Праваслаўны прыход у імя Сьвятога прарока Іліі* (1988). Настаяцель: ярэй Уладзімер Мазгоў.

### Адукацыя
У Мастах працуюць 3 сярэднія школы, спартовая школа і школа мастацтваў, 6 дашкольных установаў.

### Мэдыцына
Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляе тэрытарыяльнае мэдычнае аб’яднаньне.

### Культура
Дзеюць 5 бібліятэк, 2 дамы культуры, кінатэатар.

## Эканоміка
Прадпрыемствы дрэваапрацоўчай, лёгкай і харчовай прамысловасьці.
* ААТ «Мастоўдрэў»
* РУП «Мотэкс»

## Турыстычная інфармацыя
### Інфраструктура
У навакольлі зона адпачынку дзяржаўнага значэньня «Масты». У месьце працуе музэй «Лес і чалавек». Спыніцца можна ў гасьцініцы «Масты».

### Славутасьці
* Гаспадарчая пабудова (ХІХ ст.)
* Царква Сьвятога Ільлі Прарока (1910)
* Чыгуначная станцыя (ХІХ ст.)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі

## Асобы
* Тацьцяна Баўкалава (нар. 1959) — беларуская акторка

## Галерэя

Масты. Станцыя.jpg|Чыгуначная станцыя
Bridge in Masty.JPG|Мост
Масты. Нёман 2.jpg|Нёман
Масты. Уезд.jpg|Уезд


## Месты-сябры
* Астраленка, Польшча

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* Мосты: Ист.-экон. очерк / Я. Н. Мараш, И. И. Ковкель, А. С. Себастьян. — Мн.: Беларусь, 1986. — 111 с., 2 л. ил.: (Города Белоруссии).

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Масты — парафія Маці Божай Тройчы Цудоўнай, Catholic.by
*