Віленскае барока

**Віленскае барока** — навуковая назва позьняга этапу разьвіцьця стылю барока ў сакральнай архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага на тэрыторыі пашырэньня Берасьцейскай царкоўнай уніі ў другой і трэцяй чвэрці XVIII стагодзьдзя.

Помнікі архітэктуры віленскага барока вызначаюцца маляўнічасьцю сылюэту, вытанчанасьцю і вэртыкалізмам прапорцыяў, ажурнасьцю і плястычнасьцю фасадаў, пышнасьцю і разнастайнасьцю аздобы інтэр'ераў, крывалінейнасьцю абрысаў і прасторы, аптычнымі эфэктамі. У іх спалучаюцца раманскія і бізантыйскія мастацкія ўплывы.

Выступае як самабытны мастацкі фэномэн у кантэксьце агульнаэўрапейскага мастацтва.

## Узьнікненьне
Першымі ўзорамі віленскага барока дасьледнікі лічаць перабудову касьцёла Сьвятых Якуба і Філіпа ў Вільні (1726) або галоўны фасад касьцёла кармэлітаў босых у Глыбокім (1735). Першым аўтэнтычным творам зьяўляецца адноўлены грэка-католікамі Сафійскі сабор у Полацку.

Істотны ўнёсак ў стварэньне адметнай школы віленскага барока зрабіў архітэктар Я. К. Гляўбіц. Росквіту архітэктурна-мастацкага кірунку таксама спрыяла творчасьць архітэктараў Ю. Фантаны, Л. Грынцэвіча, А. Асікевіча, Т. Жаброўскага, Г. Лінкевіча, А. Парака.

Значную ролю ў станаўленьні ўнікальнай архітэктурнай сэмантыкі віленскага барока адыграла будаваньне ўніяцкіх цэркваў пад патранатам мітрапалітаў Ф. Грабніцкага і Л. Кішкі.

## Узоры

Сьвятыні ў стылі віленскага барока маглі мець галоўны фасад як зь дзьвюма стромкімі вежамі тэлескапічнай будовы, так і бязьвежавы, падобны на браму. У аподвух выпадках ён меў плястычныя фігурныя франтоны. Апрача грэцка- і рымска-каталіцкіх сьвятыняў, стылістыка віленскага барока пашырылася на праваслаўныя цэрквы, ратушы і палацы.

Многія творы віленскага барока, у тым ліку сапраўдныя шэдэўры стылю, зьнішчылі ў XIX—XX стагодзьдзях беспасярэдне або пры актыўным спрыяньні ўладаў Расейскай імпэрыі і СССР. Напрыклад, калі на пачатак XIX стагодзьдзя Віцебск упрыгожвала 11 унікальных твораў віленскага барока (другое месца пасьля Вільні), то па расейскім і савецкім панаваньні зь іх захаваўся толькі адзін у зьнявечаным перабудовай выглядзе.

Найбольш яскравыя прыклады будынкаў у стылі віленскага барока:
* Царква Сьвятой Соф’і ў Полацку
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Глыбокім
* Касьцёл Сьвятых Якуба і Філіпа ў Вільні
* Брама манастыра Сьвятой Тройцы ў Вільні
* Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа ў Вільні
* Касьцёл Сэрца Езуса ў Вільні
* Касьцёл Сьвятой Кацярыны ў Вільні
* Касьцёл Сьвятых Янаў у Вільні
* Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла ў Барунах
* Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла ў Беразьвеччы
* Царква Сьвятога Язафата ў Быцені
* Касьцёл Сьвятога Юрыя ў Валынцах
* Касьцёл Сьвятога Юрыя ў Варнянах
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля ў Васілішках
* Ратуша ў Віцебску
* Царква Прачыстай Багародзіцы ў Віцебску
* Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла ў Віцебску
* Царква Ўваскрасеньня Хрыстова ў Віцебску
* Царква Сьвятой Тройцы ў Вольне
* Царква Покрыва Багародзіцы ў Воршы
* Царква Сьвятога Ільлі ў Вяліжы
* Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа ў Горадні
* Царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа ў Жыровічах
* Царква Божага Яўленьня ў Жыровічах
* Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла ў Івянцы
* Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла ў Лужках
* Царква Сьвятога Спаса ў Магілёве
* Царква Прачыстай Багародзіцы ў Пачаеве
* Касьцёл Сьвятога Апостала Андрэя ў Слоніме
* Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Смалянах
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля ў Сталовічах
* Царква Покрыва Багародзіцы ў Талачыне
* Царква Божага Яўленьня ў Таракані
* Касьцёл Спасланьня Сьвятога Духа ў Фашчаўцы

## Галерэя
### Найбольш адметныя творы

Vilnius University Great Courtyard 1, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|Касьцёл Сьвятых Янаў у Вільні
St Catherine's Church, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|Касьцёл Сьвятой Кацярыны ў Вільні
Wilno - brama monastyru Sw. Trojcy.JPG|Брама Траецкага манастыра ў Вільні

Ансамбль былога манастыра базылян.jpg|Царква Сьвятых Пятра і Паўла ў Барунах
Ворняны.JPG|Касьцёл Сьвятога Юрыя ў Варнянах
Свято-Воскресенская церковь в Витебске 2.JPG|Уваскрасенская царква ў Віцебску

Жыровічы, Крыжаўзьдзьвіжанская царква 1.jpg|Царква Ўзьвіжаньня ў Жыровічах
Лужки костел св. Михаила Архангела 01.jpg|Касьцёл піяраў у Лужках
Внешний вид с лицевой стороны сегодня.jpg|Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Смалянах


### Страчаная спадчына

Hłybokaje, Bieraźviečča. Глыбокае, Беразьвечча (A. Visłocki, 1930).jpg|Царква Сьвятых Пятра і Паўла ў Беразьвеччы
Vałyncy, Zabieły, Daminikanski. Валынцы, Забелы, Дамініканскі (1912).jpg|Касьцёл Сьвятога Юрыя ў Валынцах
Viciebsk, Pračyścienskaja. Віцебск, Прачысьценская (J. Pieška, 1800).jpg|Прачысьценская царква ў Віцебску

Viciebsk, Ruś, Nižniaja Piatroŭskaja, Pietrapaŭłaŭskaja. Віцебск, Русь, Ніжняя Пятроўская, Петрапаўлаўская (1900) (3).jpg|Царква Сьвятых Пятра і Паўла ў Віцебску
Vialiž, Illinskaja. Вяліж, Ільлінская (1941).jpg|Царква Сьвятога Ільлі ў Вяліжы
Tarakań. Таракань (1901-39).jpg|Богаяўленская царква ў Таракані


## Глядзіце таксама
* Магілёўская школа дойлідзтва

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Барока ў беларускай культуры і мастацтве / Пад рэд. В. Ф. Шматава. — Менск: «Беларуская навука», 1998. — 304 с.: іл. — .
* 
* 
* Габрусь Т. Стваральнікі Віленскага барока // «Наша Вера» №4 (18), 2001.

Катэгорыя:Барочная архітэктура ВКЛ