Башчанская пліта

**Башчанская пліта** () — адзін з самых старых помнікаў харвацкай пісьменнасьці, і адзін з самых старых ды найбольш значных з захаваўшыхся глаголіцкіх помнікаў. Датуецца прамежкам XI і XII стагодзьдзяў.

Пліта была знойдзена ў 1851 годзе пры раскопках раманскай царквы сьвятой Луціі ў вёсцы Юрандвор побач зь мястэчкам Башка ў паўднёвай частцы вострава Крк. З 1934 году пліта захоўваецца ў Харвацкай Акадэміі навукі і культуры ў Заграбе, у царкве сьвятой Луціі знаходзіцца дакладная копія.

## Апісаньне

Каменная пліта зьмяшчае надпіс, тэкст якой абвяшчае аб ахвяраваньні каралём Дмітарам Званімірам вучастка зямлі бэнэдыктынскаму абацтву пад кіраваньнем абата Држыхі. Надпіс зьмяшчае 13 радкоў, добра захавалася. Два фрагмэнты пліты ў правай частцы былі знойдзены адбітымі ад асноўнай пліты, але там таксама захаваўся выбіты тэкст. Башчанскі надпіс выкананы глаголіцай, утрымлівае шэраг характэрных асаблівасьцяў харвацкага зводу царкоўнаславянскай мовы. Башчанская пліта — адзіны захаваны ўзор пераходнага тыпу глаголіцкага альфабэту ад «круглага» (баўгарска-макэдонскай) да «вуглаватага» (харвацкай).

Башчанская надпіс — найстарэйшы з захаваўшыхся пісьмовых крыніц, дзе згаданы прыметнік «харвацкі» на харвацкай мове. Існуе некалькі больш старажытных харвацкай-глаголічных надпісаў (Пломінская пліта, Валунская пліта і Крцкі надпіс, якія датуюцца XI стагодзьдзем), але яны саступаюць Башчанской пліце аб’ёмам і захаванасьцю. Надпіс выкананы харвацкім зводам царкоўнаславянскай мовы і лічыцца адным з самых старажытных сьведчаньняў пэрыяду зьяўленьня ўласна харвацкай мовы.

Тэкст башчанской надпісы намаляваны на авэрсе банкноты ў 100 кун разам з партрэтам Івана Мажураніча.

## Тэкст
### Арыгінальны тэкст

### Трансьлітарацыя на лацінку

# A[ZЪ VЪ IME O]TCA I S(I)NA [I S](VE)TAGO DUHA AZЪ
# OPAT[Ъ] DRŽIHA PISAHЪ SE O LEDI[N]Ě JuŽE
# DA ZЪVЪNIM[I]RЪ KRALЪ HRЪVATЪSKЪÏ [VЪ]
# DNI SVOJĘ VЪ SVETUJu LUCIJu I S[VEDO]-
# MI ŽUPANЪ DESIMRA KRЪ[BA]VĚ MRA[TIN]Ъ VЪ L(I)-
# CĚ PR(I)BЪNEBŽA [S]Ъ POSL[Ъ] VIN[OD](O)LĚ [ĚK](O)VЪ V(Ъ) O-
# TOCĚ DA IŽE TO POREČE KLЪNI I BO(G) I BÏ(=12) AP(OSTO)LA I G(=4) E-
# VA(N)J(E)LISTI I S(VE)TAĚ LUCIĚ AM(E)NЪ DA IŽE SDĚ ŽIVE-
# TЪ MOLI ZA NE BOGA AZЪ OPATЪ D(O)BROVITЪ ZЪ-
# DAH CRĚKЪVЪ SIJu I SVOEJu BRATIJu SЪ DEV-
# ETIJu VЪ DNI KЪNEZA KOSЪМЪTA OBLAD-
# AJuĆAGO VЪSU KЪRAINU I BĚŠE VЪ TЪ DNI M-
# IKULA VЪ OTOČЪCI [SЪ S]VETUJu LUCIJu VЪ EDINO

### Тэкст на сучаснай харвацкай
# Ja, u ime Oca i Sina i Svetoga Duha. Ja
# opat Držiha pisah ovo o ledini koju
# dade Zvonimir, kralj hrvatski u
# dane svoje svetoj Luciji. Svjedoče
# mi župan Desimir u Krbavi, Martin u Li-
# ci, Piribineg u Vinodolu i Jakov na o-
# toku. Da tko poreče, nega ga prokune i Bog i 12 apostola i 4 e-
# vanđelista i sveta Lucija. Amen. Neka onaj tko ovdje živi,
# moli za njih Boga. Ja opat Dobrovit zi-
# dah crkvu ovu sa svoje dev-
# etero braće u dane kneza Kosmata koji je vl-
# adao cijelom Krajinom. I bijaše u te dane Mi-
# kula u Otočcu sa svetom Lucijom zajedno.

### Пераклад на беларускую

# У імя Айца і Сына і Сьвятога Духа, я
# абат Држыха, напісаў гэта аб зямлі, якую
# даў Званімір, харвацкі кароль, у
# яго дні Сьвятой Луціі. І сьвед-
# кі [былі] жупан Дэсімір ў Крбаве, Мартын ў Лі
# ке, Пірыбінэг у Вінадоле і Якаў на во-
# страве. Хто будзе адмаўляць гэта, да пракляне яго і Бог і 12 апосталаў і 4 э-
# вангэліста і Сьвятая Луцыя. Амінь. Хто бы ні жыў тут
# малі за іх Бога. Я, абат Добравіт, пабу-
# даваў гэтую царкву зь дзевя-
# цьцю братамі ў дні князя Космата, які ўла-
# дарыў ўсім краем. І ў тыя дні Мі-
# калай з Аточаца зьяднаўся са Сьвятой Луцыяй.

## Вонкавыя спасылкі
* ''Darko Zubrinic''. The Baska tablet — precious stone of Croatian literacy 
* https://web.archive.org/web/20040825180310/http://www.svkri.hr/izlozbe/baskatablet.html

Катэгорыя:Глаголіца
Катэгорыя:Археалягічныя аб’екты ў Харватыі
Катэгорыя:Харвацкая мова
Катэгорыя:Стараславянская мова