open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзіслаў Каменеў

**Уладзісла́ў Зьмі́травіч Ка́менеў** (; нарадзіўся 12 жніўня 1996 году, Орск, Расея) — расейскі хакеіст, гулец клюбу ЦСКА, які выступае ў Кантынэнтальнае хакейнае лізе.

## Кар’ера
Пачаў займацца хакеем у родным Орску, дзе ягоным першым трэнэрам стаў уласны бацька. Дзякуючы здольнасьцям, быў запрыкмечаны скаўтамі магнітагорскага «Мэталюргу», якія запрасілі хлопца ў акадэмію клюба. Спачатку выступаў у фарм-клюбе «Сталёвыя Лісы», дэбютаваўшы за асноўны склад «Мюталюргу» ў сэзоне 2013—2014 гадоў. У 2014 годзе быў абраны клюбам «Нэшвіл Прэдатарз» на драфце пад агульным 42-м нумарам. У 2015 годзе перабраўся ў ЗША, выступаючы за клюб «Мілўокі Эдміралз» У НХЛ за «Нэшвіл Прэдатарз» дэбютаваў 6 студзеня 2017 году ў матчы супраць «Флорыды Пантэрз». Наступнымі гадамі гуляў за шэраг амэрыканскіх клюбаў, але ў 2020 годзе вярнуўся ў Расею, падпісаўшы дамову з клюбам СКА.

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на NHL.com.
* Старонка на Elite Prospects.
* Старонка на The Internet Hockey Database.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Орску
Катэгорыя:Расейскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сталёвыя Лісы» Магнітагорск
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мэталюрг» Магнітагорск
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мілўокі Эдміралз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Нэшвіл Прэдатарз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сан-Антоніё Рэмпэйдж»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Каларада Эвэланш»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Каларада Іглз» Лаўлэнд
Катэгорыя:Хакеісты клюбу СКА Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Хакеісты клюбу ЦСКА Масква
Канстанцін Акулаў

**Канстанці́н Канстанці́навіч Аку́лаў** (; нарадзіўся 18 лютага 1995 году, Новасібірск, Расея) — расейскі хакеіст, гулец клюбу «Авангард», які выступае ў Кантынэнтальнай хакейнай лізе.

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на Elite Prospects.
* Старонка на The Internet Hockey Database.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новасібірску
Катэгорыя:Расейскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сібір» Новасібірск
Катэгорыя:Хакеісты клюбу ЦСКА Масква
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Авангард» Омск
Мартыньш Стакіс

**Мартыньш Стакіс** (;  4 ліпеня 1979, Тукумс) — латвійскі палітык і прадпрымальнік, мэр Рыгі, адзін з заснавальнікаў руху «За!» і сябра ўправы палітычнага аб’яднаньня «Для разьвіцьця/За!», сын палітыка Дагніі Стаке і брат палітыка Андрэя Стакіса.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і музыкаў і настаўнікаў сьпеваў Юрыса і Дагніі Стакісаў, у горадзе Тукумс. Раньняе дзяцінства правёў у Дзьвінску, дзе яго бацькі вучыліся на музычна-пэдагагічным факультэце Дзьвінскага педінстытуту. У 1984 годзе сям’я пераехала ў навакольлі Тукумсу, у мястэчка Тумэ. Пачаў вучыцца ў вясковай школе, потым перавёўся ў Тукумскую сярэднюю школу № 1, яккую скончыў у 1997 годзе.

Паступіў на эканамічны факультэт Латвійскага ўнівэрсытэту і адначасова пачаў працаваць у фірме аптовага гандлю алькагольнымі напоямі Mono. Потым перайшоў у гандлёвую сетку пэрыёдыкі Narvesen, якая тады стваралася.

## Палітычная дзейнасьць
З 2017 году ў партыі «Рух За!» (Kustība Par!), які ўвайшоў у палітычнае аб’яднаньне «Для раьвіцьця/За!».

У 2018 годзе быў абраны ў 13 Сэйм Латвіі ад аб’яднаньня «Разьвіцьцю/За!». Стаў парлямэнцкім сакратаром Міністэрства абароны у свайго аднапартыйца А. Пабрыкса.

У 2020 годзе ўзначаліў сьпіс свайго палітычнага аб’яднаньня на пазачарговых выбарах у Рыскую думу і выйграў іх з вынікам 26,16% для свайго сьпісу (44619 галасоў). Занял пост мэра Рыгі.

### Адносіны зь Беларусьсю
24 траўня разам зь міністрам замежных справаў Латвіі Эдгарсам Рынкевічсам замяніў чырвона-зялёны сьцяг на бел-чырвона-белы з Пагоняй ў цэнтры Рыгі на месцы, дзе былі ўсталяваныя сьцягі краінаў-удзельніц чэмпіянату па хакеі. «*Сярод сьцягоў чэмпіянату па хакеі мы падымаем сьцяг Свабоднай Беларусі! Гэты сьцяг мне даверылі палітычныя ўцекачы зь Беларусі. Сьцяг, які сымбалізуе [[Рэжым Лукашэнкі|рэжым]], які ажыцьцяўляе дзяржаўны тэрарызм, недарэчны ў гарадзкім асяродзьдзі Рыгі — таму мы яго зьнялі!*» — напісаў ён ў сябе ў Twitter.

Міністар замежных справаў рэжыму Лукашэнкі Ўладзімер Макей назваў гэтыя дзеяньні гарадзкіх уладаў Рыгі «актам дзяржаўнага вандалізму» і паведаміў, што амбасадар Латвіі і ўвесь дыпляматычны і адміністрацыйна-тэхнічны склад амбасады павінен пакінуць краіну на працягу 48 гадзін. Было дазволена пакінуць толькі аднаго адміністрацыйна-тэхнічнага супрацоўніка для дагляду за будынкам. У адказ Латвія абвясьціла, што высылае з краіны амбасадара Беларусі і ўсіх дыпляматаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дзьмітры Гурневіч. Мэр Рыгі: Наш доўг — падтрымаць Беларусь, нават калі гэта будзе нам нешта каштаваць, Радыё Свабода, 26 траўня 2021 г.

Катэгорыя:Выпускнікі Латвійскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Латвійскія палітыкі
Алан Флаўэрз

**Доктар Алан Флаўэрз** (;  3 траўня 1953) — брытанскі навуковец, які вывучае наступствы ядзернай катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, абаронца навакольнага асяроддзя і правоў чалавека, папулярызатар беларускай культуры ў Вялікабрытаніі і старшыня Ангельска-беларускага таварыства.

## Раньнія гады і акадэмічная кар’ера
Флаўэрз нарадзіўся ў Лівэрпулі ў шкоцкай сям’і, але ў дзяцінстве пераехаў у Эдынбург. Вучыўся ва Эдынбурскім унівэрсытэце, дзе ў 1980 годзе атрымаў доктарскую ступень. З 1985 г. і да выхаду на пэнсію ў 2017 г. Флаўэрз працаваў у Лёнданскім унівэрсытэце Кінгстана на розных пасадах.

Флаўэрз прысьвяціў значную частку сваёй акадэмічнай кар’еры адукацыйным ініцыятывам і навукова-дасьледчым праектам па вывучэньню шырокага ўзьдзеяньня выбуху на Чарнобыльскай АЭС у 1986 годзе, найгоршай ядзернай аварыі ў гісторыі чалавецтва. Некалькі гадоў пасьля катастрофы ён супрацоўнічаў з навукоўцамі Беларусі, а пазьней — з экспэртамі з Украіны.

З 1992 па 2004 гады Флаўэрз кіраваў акадэмічным супрацоўніцтвам паміж Лёнданскім унівэрсытэтам Кінгстана і Міжнародным дзяржаўным экалягічным унівэрсытэтам імя А. Дз. Сахарава (на момант супрацоўніцтва ўнівэрсытэт меў розныя назвы). У 2002 годзе гэты ўнівэрсытэт прысвоіў яму ганаровую ступень доктара радыёэкалогіі.

## Актывізм і папулярызацыя беларускай культуры
Флаўэрз быў "пазнаёмлены з Беларусьсю, беларусамі Брытаніі і Ангельска-беларускім таварыствам Верай Рыч у 1992 годзе ў сувязі з яго акадэмічнымі інтарэсамі ў Чарнобылі.

У 1998 годзе ён заснаваў беларускае аддзяленьне агульнаэўрапейскай моладзевай няўрадавай арганізацыі «Эўрапейскі моладзевы палямэнт» (EYP) і садзейнічаў правядзеньню парлямэнцкіх дэбатаў па асьветніцкай дзейнасьці з тых часоў да 2014 года.

З 1995 года ён садзейнічаў шматлікім культурным візытам у Вялікабрытанію беларускіх тэатраў, мастакоў і музыкаў, галоўным чынам на некалькі Эдынбургскіх фэстываляў.

У 2004 годзе Флаўэрз быў унесены ў «сьпіс забароненых асобаў» КДБ Беларусі, і яму быў забаронены ўезд у краіну. Хоць афіцыйных тлумачэньняў не было прадстаўлена, лічылася, што дэпартацыя была выкліканая яго кантактамі з няўрадавымі групамі ў Беларусі і расьсьледаваньнем сьцьвярджэньняў «высокай верагоднасьці», што ўрад Савецкага Саюза наўмысна рассейваў радыеактыўныя аблокі, каб прымусіць іх ісьці дажджом на Паўднёва-Усходняй Беларусі ў 1986 г.

Флаўэрз зьяўляецца цяперашнім старшынём Ангельска-беларускага таварыства і актыўна падтрымлівае беларускія пратэсты 2020—2021 гадоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія навукоўцы
Катэгорыя:Наступствы Чарнобыльскай катастрофы
Агата Барбара

**Агата Барбара** (, Забар, Мальта — , Забар) — мальтыйская дзяржаўная і палітычная дзяячка, прэзыдэнтка Мальты у 1982—1987 гадах.

## Жыцьцяпіс
Пачала сваю працоўную дзейнасьць настаўніцай у школе (1942-1947). З 1946 году актыўна захапілася палітыкай і ўступіла ў Лейбарысцкую партыю. У 1947 годзе стала сябрам выканкаму Лейбарысцкай партыі Мальты і была абраная ў Палату прадстаўнікоў Мальты, стаўшы першай жанчынай-дэпутатам гэтай краіны. Пасьля яна зьяўлялася дэпутатам ўсіх без выключэньня скліканьняў мальтыйскага парлямэнту ажно да свайго добраахвотнага сыходу з дэпутацкага корпусу ў 1982 годзе. У 1955 годзе атрымала пасаду міністра адукацыі і культуры, стаўшы першай мальтыйскай жанчынай-міністрам. Правяла рэформу адукацыі, накіраваную на яго большую даступнасьць для шырокіх слаёў насельніцтва. Была актыўным змагаром за незалежнасьць Мальты. Прапагандуючы гэтую ідэю, зьдзейсьніла шматлікія візыты ў краіны Заходняй Эўропы і ЗША, а таксама неаднаразова выступала па гэтым пытаньні ў ААН.

У 1958 годзе урад лейбарыстаў паў, і Барбара пакінула свой пост, а крыху пазьней была прысуджаная да турэмнага зьняволеньня за ўдзел у маніфэстацыях супраць брытанскага валадарства на Мальце.

У 1971 годдзе лейбарысты зноў змаглі сфармаваць урад, у якім Агата Барбара зноў атрымала пасаду міністра адукацыі і культуры. Вялікую ўвагу на гэтай пасадзе яна надавала далейшым рэформам у гэтай галіне, накіраваных, перш за ўсё, на стварэньне сыстэмы тэхнічнай адукацыі.

У 1974-1981 гг. - міністар працы, занятасьці і сацыяльнага забесьпячэньня (з 1976 - працы, сацыяльнага забесьпячэньня і культуры), таксама выконваючы функцыі намесьніка прэм'ер-міністру. Дасягнула прыкметных посьпехаў у справе павышэньня сацыяльных гарантый працоўных, зьніжэньня ўзроўню беспрацоўя. Унесла значны ўклад у разьвіцьцё музэйнай справы на Мальце. Як прадстаўнік сацыялістычнай партыі, змагалася за сэкулярызацыю культурнага жыцьця Мальты. Актыўна займалася арганізацыяй дабрачыннай дзейнасьці.

Выбары 1981 году прывялі да канстытуцыйнага крызысу, бо па іх выніках Нацыяналістычная партыя атрымала большасьць галасоў, але меншасьць месцаў у парлямэнце - 31 супраць 34 месцаў Лейбарысцкай партыі. Дэпутаты ад Нацыяналістычнай партыі абвясьцілі байкот парлямэнту і арганізавалі пратэсты. Такім чынам, задачай Барбары, якая ўступіла на пасаду прэзыдэнта Мальты 15 лютага 1982 году, было разьвязаньне канфлікту паміж двума асноўнымі палітычнымі партыямі Мальты, і ёй ўдалося гэта зрабіць, прадухіліць пагаршэньне сытуацыі.

У 1987 годзе яе прэзыдэнцкі тэрмін мінуў, і яна вярнулася ў свой родны горад Забар, дзе памерла ў 2002 годзе.

## Асабістае жыцьцё
Барбара ніколі не была замужам. Мальтыйска-аўстралійскі пісьменьнік Джозэф Чэткуці ў сваёй кнізе за 2009 год пра гісторыю ЛГБТ на Мальце сьцвярджаў, што Барбара была лесьбійкай, грунтуючыся на інтэрвію зь яе сучаснікамі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэзыдэнты Мальты
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўніцы краінаў
Катэгорыя:Мальтыйскія палітыкі
Іван Яшкін

**Іва́н Я́каўлевіч Я́шкін** (12 лютага 1932, вёска Шаламы, цяпер у Слаўгарадзкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі — 23 кастрычніка 2016, Менск, Беларусь) — беларускі мовазнаўца.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Васькавіцкую сярэднюю школу (1950), літаратурны факультэт Магілёўскага пэдагагічнага інстытуту па спэцыяльнасьці „Расейская і беларуская мовы і літаратура“ (1954), асьпірантуру пры Менскім пэдагагічным інстытуце імя Горкага (1957). Кандыдат філялягічных навук (1970); дысэртацыя па тэме „Слаўгарадзкія гаворкі (узаемадзеяньне рознадыялектных сыстэмаў)“.

У 1957—1959 роках працаваў старшым выкладчыкам катэдры беларускай мовы ў Полацкім пэдагагічным інстытуце імя Георгія Скарыны. З 1959 року — малодшы навуковы супрацоўнік, у 1977—1982 — старшы навуковы супрацоўнік Інстытуту мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР.

З 1964 г. — правадзейны сябра Геаграфічнага таварыства беларускай філіі пры АН Беларусі.

## Дзейнасьць
Дасьледаваў беларускую дыялекталёгію, лексыкалёгію, гісторыю беларускай літаратурнай мовы, тэрміналёгію, анамастыку, этнаграфію, фальклярыстыку.

Аўтар 106 навуковых працаў. Сярод іх «Беларускія геаграфічныя назвы. Тапаграфія. Гідралёгія» (1971), «Узаемадзеяньне рознадыялектных сыстэм. Фанэтыка» (1979), «Узаемадзеяньне рознадыялектных сыстэм. Марфалёгія. Сынтакс» (1980), «Беларускія лінгвісты — ураджэнцы Магілёўшчыны» (2001).

Адзін з складальнікаў «Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы» (т. 1—2, 1977—1978; т. 5, 1982), «Тураўскага слоўніка» (т. 1-4, 1982—1985). Браў удзел у зборы матэрыялаў для «Дыялекталягічнага атляса беларускай мовы» у 1963 г., «Агульнаславянскага лінгвістычнага атляса» ў 1964—1974 гг., зборы матэрыялаў, укладаньні і выданьні лінгвагеаграфічных артыкулаў «Лексычнага атляса беларускіх народных гаворак» у 5 тамох (1971—1985 і да 1998). Удзельнічаў у выданьні «Лексычнага атляса беларускіх народных гаворак» («Расьлінны і жывёльны сьвет», т. 1, 1993; «Сельская гаспадарка», т. 2, 1994; «Чалавек», т. 3, 1996; «Побыт», т. 4, 1997; «Сэмантыка. Словаўтварэньне. Націск», т. 5, 1998), а таксама ў зборы матэрыялаў і распрацоўцы навуковых тэм «Лінгвістычны атляс Эўропы» (1985—1990), «Усходнеславянскія ізагалёсы» (1986—1991), «Слоўніка гаворак паўднёва-заходняй Віцебшчыны» (1986—1998), «Вывучэньне беларускіх, літоўскіх, польскіх і расейскіх гаворак на тэрыторыі ўзаемадзеяньня балтыйскіх і славянскіх моваў» (1988—1990).

## Прэміі і ўзнагароды
* Мэдаль „Вэтэран працы“ (1987)
* Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (2000)

## Кнігапіс
*  

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на бачыне гісторыка-філялягічнага факультэту Магілёўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
* Навукоўцы Слаўгарадзкай зямлі
* Творы на Беларускай палічцы

Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытуту мовазнаўства Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Савет народных камісараў Беларускай ССР

**Саве́т Наро́дных Каміса́раў БССР**, **Саўнаркам БССР** (**СНК БССР**) — найвышэйшы выканаўчы і распарадчы орган дзяржаўнай улады, урад Беларускай ССР у 1920—1946 гадох. 

## Гісторыя
Утварыўся 18 сьнежня 1920 году ў адпаведнасьці з дадаткамі да Канстытуцыі ССРБ 1919 году, прынятымі Другім зьездам Саветаў Беларусі ў сьнежні 1920 году. У сьнежні 1921 году Савет народных камісараў Беларускай ССР ухваліў рашэньне аб выдаткоўваньні на беларусізацыю 5 млн рублёў. Яшчэ 2 млн рублёў ад ураду атрымаў Народны камісарыят асьветы Беларускай ССР на выданьне твораў навукоўцаў і пісьменьнікаў на беларускай мове.

У 1933 годзе сваёй пастановай зацьвердзіў русіфікатарскую рэформу беларускага правапісу 1933 году, распрацаваную адмысловай Палітычнай камісіяй ЦК КП(б)Б.

## Структура
Да пастановы VI Надзвычайнага зьезду Саветаў БССР ад 16 сакавіка 1924 году абавязкі старшыні ЦВК і СНК БССР, а таксама наркама па замежных справах выконваліся адной асобай. Сябрамі СНК былі народныя камісары ўсіх наркаматаў БССР, старшыні СНГ і Надзвычайнай камісіі. Пры СНК БССР дзейнічалі яго сталыя камісіі — Эканамічны Савет, Камісія заканадаўчых здагадак (да 1927 году), Дзяржаўная плянавая камісія. Кампэтэнцыя і склад СНК БССР зьмяняліся ў зьвязку з утварэньнем СССР і зьменамі ў дзяржаўна-праўнай надбудове, з утварэньнем новых цэнтральных органаў кіраваньня галінамі эканомікі і культуры БССР (наркаматаў і ўправаў). З 1925 году ў склад СНК БССР уваходзілі намесьнікі старшыні СНК БССР (уводзіліся дадаткова), наркамы саюзна-рэспубліканскіх наркаматаў, упаўнаважаныя асобных агульнасаюзных наркаматаў і ведамстваў з правам вызначальнага або дарадчага голасу.

## Старшыні
* Аляксандар Чарвякоў (18.12.1920 — 16.03.1924)
* Язэп Адамовіч (17.03.1924 — 6.05.1927)
* Мікалай Галадзед (7.05.1927 — 29.05.1937)
* Даніла Валковіч (30.05 — 7.09.1937)
* Апанас Кавалёў (10.09.1937 — 22.07.1938)
* Кузьма Кісялёў (28.07.1938 — 27.06.1940)
* Іван Былінскі (28.06.1940 — 6.02.1944)
* Панцеляймон Панамарэнка (07.02.1944 — 26.03.1946)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Скасаваныя органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Дзяржаўны лад БССР
Катэгорыя:Урады Беларусі
Фэдэрацыя Босьніі і Герцагавіны

**Фэдэрацыя Босьніі і Герцагавіны** — дзяржаўнае ўтварэньне, якое разам з Рэспублікай Сэрбскай складае дзяржаву Босьнія і Герцагавіна. Утворана на тэрыторыі былой Сацыялістычнай Фэдэратыўнай Рэспублікі Югаславія ў выніку Вашынгтонскага пагадненьня 1994 году. У склад фэдэрацыі ўвайшлі тэрыторыі, якія раней кантраляваліся афіцыйнымі ўладамі Рэспублікі Босьнія і Герцагавіна, а таксама ўладамі самаабвешчанай Рэспублікі Герцаг-Босна. Сталіца — Сараева. Плошча фэдэрацыі складае 26 076 км² (51 агульнай тэрыторыі Босьніі і Герцагавіны). На вызначанай тэрыторыі пражываюць 2,4 млн чалавек. Грашовай адзінкай зьяўляецца Канвэртаваная марка.

## Адміністрацыйны падзел
У склад фэдэрацыі ўваходзяць дзесяць кантонаў  (), у кожным зь якіх пераважае басьнійская ці харвацкая этнічная большасьць.

* Унска-Санскі
* Посаўскі
* Тузланскі
* Зэніцка-Добайскі
* Басьнійска-Падрынскі
* Сярэднебасьнійскі
* Герцагавіна-Нярэтванскі
* Заходнегерцагавінскі
* Сараеўскі
* Герцагбасанскі

Кантоны падзелены на 79 абшчын (харв., ).

Мае граніцы на захадзе і поўначы з Харватыяй, на поўначы і ўсходзе — з Рэспублікай Сэрбскай. Таксама мае невялікі выхад да Адрыятычнага мора — каля 24,5 км берагавой лініі.
Вашынгтонскае пагадненьне

**Вашынгто́нскае пагадне́ньне** — пагадненьне аб спыненьні агню паміж самаабвешчанай Харвацкай рэспублікай Герцаг-Босна і Рэспублікай Босьнія і Герцагавіна (адзінае на той момант сусьветна прызнанае дзяржаўнае ўтварэньне на тэрыторыі сучаснай Босьніі і Герцагавіны, урад якога, галоўным чынам, складаўся з этнічных басьнійцаў).

Пагадненьне было падпісана ў Вашынгтоне і Вене ў сакавіку 1994 году прэм’ер-міністрам Рэспублікі Босьнія і Герцагавіна Харысам Сілайджычам, міністрам замежных справаў Харватыі Матэ Гранічам і прэзыдэнтам Герцаг-Босны Крэшымірам Зубакам.

Паводле ўмоваў пагадненьня тэрыторыі, якія ўтрымліваюцца пад кантролем харвацкімі і басьнійскімі вайсковымі фармаваньнямі, аб’ядноўваліся ў Фэдэрацыю Босьніі і Герцагавіны, якая падзялялася, у сваю чаргу, на 10 аўтаномных кантонаў. Кантанальная сыстэма была абрана, каб прадухіліць панаваньне адной этнічнай групы над іншай.

## Глядзіце таксама
* Басьнійская вайна
* Харвацка-басьнійскі канфлікт
* Рэспубліка Босьнія і Герцагавіна
* Харвацкая рэспубліка Герцаг-Босна
* Фэдэрацыя Босьніі і Герцагавіны
* Грацскае пагадненьне
* Дэйтанскае пагадненьне

## Вонкавыя спасылкі
* United States Institute of Peace: Washington Agreement 

Катэгорыя:Басьнійская вайна
Катэгорыя:Гісторыя Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Падзеі 1994 году
Кантоны Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны

Фэдэрацыя Босьніі і Герцагавіны падзелена на 10 кантонаў ().

Харвацкае насельніцтва фэдэрацыі таксама ўжывае слова *жупаніі* (), аднак у тэксьце канстытуцыі Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны на харвацкай мове выкарыстоўваецца толькі слова «kantoni».

Кантон 10 на мясцовым узроўні завецца *Герцагбасанскім* (), аднак Канстытуцыйны суд Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны прызнаў, што гэта назва супярэчыць канстытуцыі, паколькі яна ўтрымлівае адсылкі да Харвацкай рэспублікі Герцаг-Босны, якая існавала падчас Басьнійскай вайны.

## Сьпіс кантонаў

## Крыніцы
Унска-Санскі кантон

**Унска-Санскі кантон** (, , ) — адзін з 10 кантонаў Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны, якая ўваходзіць у склад Босьніі і Герцагавіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Біхач.

Складаецца з Града Біхача і Града Цазіна, і яшчэ шасьці абшчын — Босанска-Крупа, Босанскі-Пэтравац, Бужым, Вяліка-Кладуша, Ключ, Санскі-Мост. Унска-Санскі кантон на поўначы, захадзе і паўночным усходзе мяжуе з рэгіёнамі Харватыі, якія раней уваходзілі ў склад Рэспублікі Сэрбская Краіна. На ўсходзе і паўднёвым усходзе з Рэспублікай Сэрбскай, на поўдні з Герцагбасанскім кантонам Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны.

## Геаграфія
Унска-Санскі кантон разьмешчаны ў паўночна-заходнім куце Босьніі і Герцагавіны, адміністрацыйны цэнтар у Біхачы. Тэрыторыя кантону разам з суседнімі абшчынамі ў складзе Рэспублікі Сэрбскай суадносіцца з гістарычным рэгіёнам Босанская Краіна. Кантон мае выключнае геаграфічнае знаходжаньне паблізу калідораў, што злучаюць Заходнюю Эўропу праз Усходняе Міжземнамор’е з Блізкім Усходам. Марфалягічная структура кантону ўтворана пераважна пагоркамі ды нізкімі карставымі палямі, алювіальнымі паніжэньнямі і катлавінамі, з шматлікімі рачнымі далінамі. Клімат умерана-кантынэнтальны.

## Насельніцтва
Па выніках перапісу насельніцтва 2013 году Унска-Санскі кантон меў 273 261 жыхары са шчыльнасьцю 66,25 чал/км², і суадносна па гэтых паказчыках займаў чацьвертае і сёмае месца сярод кантонаў Босьніі і Герцагавіны. У гэты ж час плошча 4 125 км² робіць Унска-Санскі кантон па гэтаму паказчыку другім у Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны пасьля Кантона 10, і займае 15,79% плошчы Фэдэрацыі, ці 8,10% ўсёй Босьніі і Герцагавіны цалкам. Нягледзячы на вялікую канцэнтрацыю насельніцтва ў Босанскай-Крупе, Цазіну, Вялікай-Кладушы, кантон адносіцца да рэдканаселеных.

Склад насельніцтва:

#### 2013
* Басьнійцы — 246 012
* Сэрбы — 8 452
* Харваты — 5 073
* Іншыя — 13 724

#### 1991
* Мусульмане — 241 511
* Сэрбы — 67 351
* Харваты — 8 766
* Югаславы — 8 456
* Іншыя — 4 395

## Крыніцы

Катэгорыя:Кантоны Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны
Посаўскі кантон

**Посаўскі кантон** (, , ) — адзін з 10 кантонаў Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны, якая ўваходзіць у склад Босьніі і Герцагавіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Ораш'э.

## Геаграфія
Посаўскі кантон разьмешчаны на поўначы краіны і зьяўляецца самым маленькім з кантонаў па плошчы. Ён складаецца з двух анкляваў на граніцы з Харватыяй па рацэ Сава, аддзеленых ад астатняй тэрыторыі Фэдэрацыі Рэспублікай Сэрбскай і часткова акругай Брчко. Адміністрацыйным цэнтрам кантона зьяўляецца Ораш’э. Ён складаецца з абшчын Дамальэвац-Шамац, Оджак і Ораш'э.

## Насельніцтва
На 2003 год 82,8% насельніцтва кантону складалі харваты, 14,6 % — басьнійцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Кантоны Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны
Унівэрсытэт у Прышціне

**Унівэрсытэт у Прышціне** () — дзяржаўная ўстанова вышэйшай адукацыі, знаходзіцца ў Прышціне, Косава.

## Гісторыя

Унівэрсітэт у Прышціне быў заснаваны 18 лістапада 1969 году. На той момант, у адпаведнасьці з заканадаўствам, ва ўнівэрсытэце выкладалі на сэрбскай, а таксама альбанскай мовах. Аднак палітычныя ўзрушэньні, вайна , пасьлядоўныя ўзаемныя высылкі выкладчыкаў той ці іншай этнічнай прыналежнасьці і выніковая паўсюдная палярызацыя на этнічнай аснове, прывяло да разьяднаньня ўстановы.

У 1999 годзе зьявіліся дзьве ўстановы, якія выкарыстоўваюць адно і тое ж імя. Дзейнасьць на альбанскай мове працягваецца ва ўнівэрсытэце ў першапачатковым месцы ў Прышціне, у той час як Прышцінскі ўнівэрсытэт на сэрбскай мове пераехаў у Паўночную Мітравіцу, дзе ён захоўвае сваё месца ў сэрбскай сыстэме адукацыі.

## Факультэты

цяпер ва ўнівэрсытэце 17 факультэтаў, зь іх 14 — акадэмічныя, а 3 — прыкладныя.

Акадэмічныя факультэты:
* Філязофскі факультэт
* Матэматычна-прыродазнаўчы факультэт
* Філялягічны факультэт
* Юрыдычны факультэт
* Эканамічны факультэт
* Будаўнічы факультэт
* Факультэт электратэхнікі і вылічальнай тэхнікі
* Машынабудаўнічы факультэт
* Мэдыцынскі факультэт
* Факультэт мастацтваў
* Факультэт сельскай гаспадаркі і вэтэрынарыі
* Факультэт спартовых навук
* Пэдагагічны факультэт
* Архітэктурны факультэт

## Крыніцы

Катэгорыя:Прышціна
Ораш’е

**Ораш’е** () — горад, цэнтар аднайменнай абшчыны ў паўночнай частцы Босьніі і Герцагавіны, разьмешчаны на рацэ Сава на граніцы з Харватыяй. Ораш’э зьяўляецца цэнтрам Посаўскага кантону Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны.

## Гісторыя
Горад заснаваны ў пэрыяд паміж 1830 і 1867 гадоў басьнійцамі-ўцекачамі з Сэрбіі пасьля распаду Асманскай Імпэрыі.

## Насельніцтва
### 1971 год
* Усяго — 25,740 (100 %)
* Харваты — 19,354 (75,19 %)
* Сэрбы — 4,266 (16,57 %)
* Басьнійцы — 1,867 (7,25 %)
* Югаславы — 131 (0,50 %)
* Іншыя — 122 (0,49 %)

### 1981 год
* Усяго — 27,806 (100 %)
* Харваты — 20,705 (74,46 %)
* Сэрбы — 4,151 (14,92 %)
* Басьнійцы — 1,548 (5,56 %)
* Югаславы — 1,056 (3,79 %)
* Іншыя — 346 (1,24 %)

## Вонкавыя спасылкі
* Мескае насельніцтва

Катэгорыя:Гарады Босьніі і Герцагавіны
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Босьніі і Герцагавіны

**Фэдэратыўны лад Босьніі і Герцагавіны** — дзяржава складаецца з мусульмана-харвацкага і сэрбскага этнітэтаў: Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны і Рэспублікі Сэрбскай, блізкімі паводле статусу да суб’ектаў канфэдэрацыі, але без права выхаду зь яе складу. Акруга Брчко кіруецца асобна ад этнітэтаў.

## [[Фэдэрацыя Босьніі і Герцагавіны]]
Падзелена на 10 кантонаў ().
* Унска-Санскі
* Пасаўскі
* Тузланскі
* Зэніцка-Добайскі
* Басьнійска-Падрынскі
* Сярэднебасьнійскі
* Герцагавіна-Нярэтванскі
* Заходнегерцагавінскі
* Сараеўскі
* Герцагбасанскі

Кантоны падзелены на 79 абшчын (харв., ).

## [[Рэспубліка Сэрбская]]

Рэспубліка Сэрбская, у адрозьненьне ад Фэдэрацыі Босніі і Герцагавіны, падзелена на рэгіёны ().

Тэрытарыяльны плян Рэспублікі Сэрбскай 2008—2015 гг. утварае 6 рэгіёнаў () ці мэзарэгіёнаў ():
# Прыедар (раней знаходзіўся ў складзе геаграфічнага рэгіёна Баня-Лука)
# Баня-Лука, у тым ліку 2 субрэгіёны: Мрконіч-Град і Градзішка
# Добай
# Біеліна, у тым ліку субрэгіён Зворнік
# Істочна-Сараева (Усходняе Сараева), у тым ліку субрэгіён Фоча
# Трэбінэ

Станам на 20 траўня 2013 году, РС падзелена на 57 абшчын (), 6 гарадоў ці гарадзкіх абшчын (), у тым ліку Істочна-Сараева, які ўключае як гарадзкая акруга 6 (з 57-мі) самастойных абшчын. Абшчыны і гарады (гарадзкія абшчыны) уключаюць 2756 населеных пунктаў ().

: *Гл. таксама: [[Абшчыны Рэспублікі Сэрбскай]]*

Рэспубліка Сербская таксама падзяляецца на геаграфічныя рэгіёны ():
* Баня-Лука
* Добай
* Біеліна
* Зворнік
* Сараева-Раманія
* Фоча
* Трэбінэ

## [[Акруга Брчко]]
Самакіравальная акруга Брчко зьяўляецца адначасова часткай Фэдэрацыі Босніі і Герцагавіны і Рэспублікі Сэрбскай. Таксама акруга знаходзіцца пад міжнародным назіраньнем.

## Крыніцы


Катэгорыя:Фэдэралізм
Тузланскі кантон

**Тузланскі кантон** (, , ) — адзін з 10 кантонаў Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны, якая ўваходзіць у склад Босьніі і Герцагавіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Тузла. Кантон быў утвораны па Вашынгтонскаму пагадненьню 1994 году паміж харватамі і басьнійцамі. 

## Геаграфія
Разьмешчны ў паўночна-ўсходняй частцы Босьніі і Герцагавіны. Ён складаецца з абшчын Бановічы, Градачац, Добай-Істок, Грачаніца, Жывініцеэ, Кладань, Калесія, Лукавац, Сапна, Срэбрэнік, Тэочак і Чэліч, а таксама гораду Тузла.

## Насельніцтва
У 1991 годзе 60% насельніцтва кантону складалі басьнійцы, 28 % — сэрбы, 9 % — харваты. У 2002 годзе басьнійцы складалі 90% насельніцтва кантону. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Кантоны Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны
Зэніцка-Добайскі кантон

**Зэніцка-Добайскі кантон** (, , ) — адзін з 10 кантонаў Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны, якая ўваходзіць у склад Босьніі і Герцагавіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Зэніца.

## Геаграфія
Зэніцка-Добайскі кантон разьмешчаны ў цэнтральнай частцы краіны. Кантон складаецца з абшчына Брэза, Вареш, Високо, Добой-Юг, Жепче, Завидовичи, Зэніца, Какань, Маглай, Олово, Тешань и Усора. Кантон названы ў гонар гарадоў Зэніца і Добай, большая частка апошняга разьмешчаны на тэрыторыі Рэспублікі Сэрбскай.

## Насельніцтва
На 2003 год 83,6% насельніцтва кантону складалі басьнійцы, 13% — харваты. 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Кантоны Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны
Раман Кротаў

**Рама́н Цімафе́евіч Кро́таў** (1 студзеня 1923, вёска Рэкта, цяпер у Слаўгарадзкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі — 22 чэрвеня 1999, Берасьцейская вобласьць) — савецкі вайсковы выведнік, партызан. Поўны кавалер ордэна Славы.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў вёсцы Рэкта Бычанскай воласьці Быхаўскага павету Гомельскай губэрні РСФСР у сялянскай сям’і. Беларус. У 1936 року сям’я пераехала ў суседні Журавіцкі раён. Скончыў 7 клясаў. Працаваў на мэтэастанцыі ў Клічаве Магілёўскай вобласьці.

З пачаткам нямецка-савецкай вайны вярнуўся ў сям’ю, працаваў у кавальні.

З чэрвеня 1943 року — выведнік 256-га партызанскага аддзелу 10-й Журавіцкай партызанскай брыгады. З кастрычніка 1943 року — у 121-й гвардзейскай стралковай дывізіі Чырвонай арміі. Ваяваў на 1-м Украінскім, 1-м Беларускім, 3-м Украінскім франтох у бітвах за Украіну, Польшчу, Вугоршчыну.

3 траўня 1944 року ў баі за вышыню на захад ад вёскі Сухаволі Брадоўскага раёну Львоўскай вобласьці першым кінуўся ў атаку і ў варожай траншыі зьнішчыў каля дзесяці ворагаў. Паранены. 6 траўня ўзнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

15 ліпеня 1944 року ў баі за Стаянаў Львоўскай вобласьці забіў 12 нямецкіх жаўнераў і аднаго ўзяў у палон. Паранены. 28 жніўня за мужнасьць і адвагу ўзнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.

Выйшаўшы зь лякарні, працягнуў службу ў выведным узводзе 41-га гвардзейскага кавалерыйскага палку 11-й гвардзейскай Данской казачай кавалерыйскай дывізіі 5-га гвардзейскага кавалерыйскага корпусу.

14 сакавіка 1945 року пад вугорскім мястэчкам  выявіў буйное скопішча варожых танкаў і пяхоты, падрыхтаваных да контратакі. Дзякуючы своечасоваму паведамленьню выведніка супернік панёс значныя страты. 26 сакавіка Раман Кротаў за мужнасьць і адвагу паўторна ўзнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

Дэмабілізаваны ў 1945 року, вярнуўся ў Беларусь. Працаваў падатковым інспэктарам. У 1956 року скончыў Менскі фінансавы тэхнікум. Сябра КПСС з 1957 року.

Працаваў загадчыкам раённых фінансавых аддзелаў выканаўчых камітэтаў сьпярша Івацэвіцкага, пасьля Пружанскага раённага Савету дэпутатаў працоўных. Жыў у Пружане Берасьцейскай вобласьці Беларускай ССР. 

10 лістапада 1970 року Загадам Прэзыдыюму Вярхоўнага савету СССР пераўзнагароджаны ордэнам Славы 1-й ступені замест другога ўзнагароджаньня ордэнам Славы 3-й ступені. Стаў такім чынам поўным кавалерам ордэна Славы.

Браў удзел у юбілейным Парадзе перамогі 8 траўня 1985 року ў Маскве.

Сканаў 22 чэрвеня 1999 року. Пахаваны ў Пружанах.

## Узнагароды
* Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені
* Ордэн Славы 1-й (1970), 2-й (1944), 3-й (1944) ступеняў
* Ордэн «За службу Радзіме» 3-й ступені
* мэдалі

## Літаратура
* 
* *Долготович Б. Д.* Кавалеры ордена Славы. Минск, 2006
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Героі краіны 

Катэгорыя:Поўныя кавалеры ордэна Славы
Катэгорыя:Савецкія выведнікі
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Пахаваныя ў Пружанах
Басьнійска-Падрынскі кантон

**Басьнійска-Падрынскі кантон** (, , ) — адзін з 10 кантонаў Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны, якая ўваходзіць у склад Босьніі і Герцагавіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Гораждзе.

## Геаграфія
Басьнійска-Падрынскі кантон разьмешчаны ва ўсходняй частцы краіны, у рэгіёне Падрыньня, зьяўляючыся амаль анклявам басьнійскай часткі на тэрыторыі сэрбскай. Кантон складаецца за абшчыны Гораждзе, Пале-Прача і Фоча-Ўсьцікаліна.

## Насельніцтва
Болей 83% насельніцтва кантону складалі басьнійцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Кантоны Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны
Гораждзе

**Го́раждзе** () — горад, цэнтар аднайменнай абшчыны ў Босьніі і Герцагавіне. Разьмешчаны на рацэ Дрыне і зьяўляецца самым усходнім пунктам басьнійска-харвацкай фэдэрацыі ўнутры Босьніі і Герцагавіны. Адлегласьць да Сараева, разьмешчанага на паўночны захад ад гораду, складае 45 км. У горадзе на 90% насельніцтва баснійцы.

## Гісторыя
Упершыню Гораждзе быў згаданы ў пэрыяд паміж 1379 і 1404 гадамі. З 1423 па 1878 гады знаходзіўся пад уладай Асманскай імпэрыі. У 1878 — 1918 гадах належаў Аўстра-Вугоршчыне. У Басьнійскай вайне 1992—1995 гадоў, за горад ішлі цяжкія баі паміж сэрбамі і басьнійцамі. У 1993 быў абвешчаны зонай пад абаронай ААН. Паводле Дэйтанскага пагадненьня горад быў уключаны ў басьнійска-харвацкую фэдэрацыі. З тых часоў ён зьяўляецца амаль анклявам, злучаным з астатняй тэрыторыяй фэдэрацыі тонкай палоскай зямлі.

## Эканоміка
У горадзе разьвіты цэмэнтавая і хімічная прамысловасьці.

## Цікавыя факты
Адна з вуліцаў Гораждзя названа ў гонар Джахара Дудаева.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Гораждзе

Катэгорыя:Гарады Босьніі і Герцагавіны
Сярэднебасьнійскі кантон

**Сярэднебасьнійскі кантон** (, , ) — адзін з 10 кантонаў Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны, якая ўваходзіць у склад Босьніі і Герцагавіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Горад.

## Геаграфія
Сярэднебасьнійскі кантон разьмешчаны ў цэнтральнай частцы краіны. Кантон складаецца з абшчына Бугойнао, Бусовача, Вітэз, Горны-Вакуф-Ускопле, Добрэцічы, Доні-Вакуф, Кіселяк, Крэшэва, Новы-Траўнік, Траўнік, Фойніца і Яйцэ.

## Насельніцтва
На 1991 год 43,2 насельніцтва складалі басьнійцы, 38,8% харваты, 12% сэрбы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
Купала (неадназначнасьць)

* Купала —  старажытнаславянскае боства.
* „Купала“ —  беларускі мастацкі фільм.

## Глядзіце таксама
* Янка Купала
Пітэр Джон Мэё

**Пітэр Джон Мэё** (; 16 лютага 1944, Лёндан — 1 студзеня 2004) — ангельскі мовазнавец-славіст і папулярызатар беларусістыкі ў Вялікабрытаніі.

## Кар’ера
Мэё нарадзіўся ў Лёндане. Скончыў Бірмінггэмскі ўнівэрсытэт у 1966 годзе.

У 1969-97 гадах працаваў выкладчыкам Шэфілдзкага ўнівэрсытэту, а з 1998 году — унівэрсытэту г. Экзэтэр. Сябра Брытанскай унівэрсытэцкай асацыяцыі славістаў (у 1978-80 г.г. — яе сакратар).

У 1982 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю па філялёгіі.

## Беларусіст
Мэё дасьледаваў лексыкаграфію, марфалёгію і сынтаксіс беларускай і расейскай моваў. Аўтар «Граматыкі беларускай мовы» (*A Grammar of Byelorussian*. — Sheffield, 1976), разьдзела «Беларуская мова» у калектыўнай манаграфіі «Славянскія мовы» (*The Slavonic Languages.* — London,1993), шматлікіх артыкулаў па беларускай і славяназнаўчай тэматыцы. Аўтар рэцэнзій на беларускія мовазнаўчыя дасьледаваньні, падручнікі, слоўнікі.

У 1979-88 г.г. Мэё быў рэдактарам  «The Journal of Byelorussian Studies» («Часопіс беларускіх дасьледаваньняў»), з 1989 — славянскага аддзела рэфэратыўнага бібліяграфічнага даведніка «Modern Languages Studies» («Сучасныя лінгвістычныя дасьледаваньні»). Займаўся падрыхтоўкай ангельска-беларускага слоўніка, варыянт якога выйшаў у Менску ў 1995 г. пад назвай «Кішэнны англійска-беларуска-рускі слоўнік».

Мэё быў шматгадовым сябрам Ангельска-беларускага таварыства і апекуном Беларускай бібліятэкі і музэя імя Францішка Скарыны ў Лёндане.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 16 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Памерлі 1 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2004 годзе
Катэгорыя:Брытанскія філёлягі
Беларуская вайсковая камісія па арганізацыі беларускіх вайсковых часьцей на Румынскім фронце

**Беларуская вайсковая камісія па арганізацыі беларускіх вайсковых часьцей на Румынскім фронце** — орган, які павінны быў стварыць беларускія вайсковыя часткі ў складзе войска Расейскай дзяржавы. Створаны 9 студзеня 1918 году загадам № 1332 памочніка галоўнага камандоўца арміямі Румынскага фронту генэралам ад інфантэрыі Шчарбачовым.

Дзейнічала на тэрыторыі Каралеўства Румыніі й Малдаўскае Рэспублікі. Падпарадкоўвалася  Цэнтральнай беларускай вайсковай радзе ў Менску і інтарнацыянальнай «Нацыянальна-тэрытарыяльнай дэмакратычнай арганізацыі фронту» з прадстаўнікоў-камісараў УНР, Армэніі, Малдовы, Польшчы, ад мусульман, Летувы, Эстоніі, ад казакаў, Грузіі, ад сыбіракоў. Беларусь прадстаўляў Павал Данатавіч Манцэвіч.

## Дзейнасьць
2 лютага 1918 году загадам № 1436 з 4-га Армейскага корпусу пачалося фармаваньне Беларускай дывізіі расейскага войска на тэрыторыі Малдаўскай Рэспублікі і Румыніі. Дывізію плянавалі перакінуць у лютым 1918 году ў Менск на дапамогу Цэнтральнай беларускай вайсковай радзе дзеля барацьбы з польскімі баявікамі з мэтай распаўсюджаньня беларускай улады на ўсё места. Але не атрымалася. Дывізія была інтэрнаваная Каралеўствам Румыніяй.

## Сябры

### Старшыні камісіі

* Генэрал-маёр Восіп Пажарскі (9 студзеня—17 студзеня 1918 году).
* Падпалкоўнік Бітэнбіндэр (Біттэнбіндэр; з 24 лютага 1918 году).

### Сакратары

* Паручнік 117-га пяхотнага Яраслаўскага палку Ленчыёні (Ленчыоні (Ленчыолі); 9 студзеня—17 студзеня 1918 году).

### Сябры

* Падпалкоўнік 4-га марскога палку Чуніхін (зь 9 студзеня1918 году).
* Штабс-капітан 481-га пяхотнага Мяшчэрскага палку Манцэвіч (зь 9 студзеня1918 году).
* Штабс-ротмістар 11-га Ізюмскага гусарскага палку Пажарскі (зь 9 студзеня1918 году).
* Паручнік 117-га пяхотнага Яраслаўскага палку Гаранскі (зь 9 студзеня1918 году).
* Старшыня франтавое Беларускай Рады па назначэньні апошняй  (зь 9 студзеня1918 году).
* Падпалкоўнік Загароўскі (з 24 лютага 1918 году).
* Штабс-капітан Гарц (Гартц;з 24 лютага 1918 году).

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура

* Алег Латышонак. «Жаўнеры БНР». 2009 г.
* С. К. Беларускія вайсковыя фармаваньні на б. румынскім фронце // Крывіч №2. 1923. С. 41-44. // на pawet.net
* Данілюк Тодар, успаміны. Спадчына №5 - 1995 С. 11-31

Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1918 годзе
Катэгорыя:Студзень 1918 году
Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:1918 год у Малдове
Катэгорыя:Колішнія беларускія вайсковыя арганізацыі
Катэгорыя:Узброеныя сілы БНР
Катэгорыя:Цэнтральная беларуская вайсковая рада
Шах (шахматы)

**Шах** — у шахматах сытуацыя, калі кароль знаходзіцца пад атакаю варожай фігуры. У шахматнай натацыі пазначаюць знакам «**+**» (плюс) пасьля ходу фігуры.

Беларускае слова «шах» паходзіць ад пэрсыдзкага слова «шах» («цар»), шта папярэджвае гульца і патрабуе абараніць караля: адвясці яго, схаваць за другою фігураю або пабіць атакавалую фігуру.

## Прыклады шаху
Кароль шахованы ладьдзёю.

Катэгорыя:Правілы шахматаў
Катэгорыя:Шахматная тэрміналёгія
Заходнегерцагавінскі кантон

**Заходнегерцагавінскі кантон** (, , ) — адзін з 10 кантонаў Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны, якая ўваходзіць у склад Босьніі і Герцагавіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Шырокі Брыег.

## Геаграфія
Заходнегерцагавінскі  кантон разьмешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Босьніі і Герцагавіны, і адпаведна сваёй назьве займае заходнія раёны Герцагавіны. Адміністрацыйным цэнтрам кантона зьяўляецца Шырокі Брыег. Праз кантон працякаюць тры ракі — Лішціца, Трэбіжат, Рычына. Найвышэйшы пункт кантона — вяршыня Плочна (2228 м) горнага сьцягу Чвршніца.

## Гісторыя
Гісторыя падрыхтоўкі стварэньня дадзенага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўтварэньня пачынаецца 18 сакавіка 1994 году падпісаньнем Вашынгтонскага пагадненьня аб спыненьні агню паміж самаабвешчанай Харвацкай рэспублікай Герцаг-Босна і басьнійскімі мусульманамі. А ў сьнежні 1994 году дэкляруецца стварэньне кантону з наступным афіцыйным абвяшчэньнем 26 сакавіка 1996 году, як аднаго зь дзесяці кантонаў Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны.

## Насельніцтва
Абсалютную большасьць насельніцтва складаюць харваты. 
Паводле перапісу 2013 году насельніцтва Заходнегерцагавінскага кантона склала 94 989 жыхароў пры шчыльнасьці 69,7 чал/км². У той час агульная колькасьць хатніх гаспадарак была 25 081, а сярэдняя колькасьць асобаў у адной дамашняй гаспадарцы сягала 3,77. Працаздольнага насельніцтва — 67,7 %. Пераважную большасьць насельніцтва складаюць каталікі, якія адносяць сябе да харватаў. Невялікае і раней у рэгіёне сэрбскае насельніцтва было значна скарочана ў гады Другой сусьветнай вайны ў выніку зьнішчэньня харвацкімі ўсташамі, буйным асяродкам якіх былі Любушкі.

Склад насельніцтва ў межах сёньня існуючага Заходнегерцагавінскага кантона:

#### 2013
* Харваты — 93 725
* Басьнійцы — 718
* Сэрбы — 101
* Іншыя — 354

#### 1991
* Харваты — 86 164
* Мусульмане — 1 611
* Сэрбы — 231
* Югаславы — 278
* Іншыя — 708

## Гаспадарка
Адна з галоўных пераваг гаспадарчага разьвіцьця Заходнегерцагавінскага кантону ў яго зручным геаграфічным разьмяшчэньні на граніцы з Харватыяй, а значыцца і з Эўразьвязам — так праз рэгіён праходзіць панэўрапейскі аўтатранспартны калідор 5C (яго часткай зяўляецца Аўтадарога A1 па ўнутранай нумэрацыяй Босьніі і Герцагавіны). Таксама сярод пераваг прыродныя рэсурсы, паміж якіх — ветра- і сонцаэнэргетычныя, турыстычныя (рэкрэацыйныя), і вельмі ўрадлівыя глебы.
.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Кантоны Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны
Сараеўскі кантон

**Сараеўскі кантон** (, , ) — адзін з 10 кантонаў Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны, якая ўваходзіць у склад Босьніі і Герцагавіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Сараева.

## Геаграфія

Сараеўскі кантон разьмешчаны ў цэнтральнай частцы краіны вакол яе сталіцы Сараева, якая адначасова зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам кантону. Кантон складаецца з абшчына Цэнтар, Новы-Град, Нова-Сараево, Стары-Град, Вогаошча, Іліджа, Іліяш, Трнова і Хаджычы, зь якіх першыя чатыры ўваходзяць у склад гораду Сараева.

## Насельніцтва
На 2007 год 79,6% насельніцтва складалі басьнійцы, 11,2% сэрбы,  6,7% харваты.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кантоны Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны
Герцагбасанскі кантон

**Герцагбасанскі кантон** (, , больш вядомы як **Кантон 10** (, ) ці **Ліўнаўскі кантон** (, ) — адзін з 10 кантонаў Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны, якая ўваходзіць у склад Босьніі і Герцагавіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Ліўна.

## Назва кантону
На мясцовым узроўню кантон называецца *Герцагбасанскі* (), але Канстытуцыйны суд Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны прызнаў дадзеную назву супярэчлівай канстытуцыі, бо яна ўзгадвае існуючую падчас Басьнійскай вайны Харвацкую рэспубліку Герцег-Боснэ. Таксама кантон вядомы як *Заходнебасьнійскі* () па пастанове і *Ліваньскі* (трансьліт. *Ліваньскі*, ) па адміністрацыйным цэнтры (Ліўна).

## Геаграфія
Кантон знаходзіцца ў заходняй частцы краіны, яго адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца Ліўна. Кантон складаецца з абшчынаў Дрвар, Босанска-Грахова, Гламач, Купрэс, Ліўна і Таміслаўград.
 
## Насельніцтва
На 2013 год 76,8% насельніцтва складалі харваты, 12,96% сэрбы,  9,55% басьнійцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Turistička zajednica Hercegbosanske županije 

Катэгорыя:Кантоны Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны
Шырокі Брыег

**Шырокі Брыег** (, , ) — горад у паўднёвай Босьніі і Герцагавіне, населены выключна харавтамі. Адміністрацыйны цэнтар Заходнегерцагавінскага кантону. Разьмешчаны на рацэ Ліштыц прыкладна за 20 км на захад ад Мостару. У горадзе жыве каля 10 000 жыхароў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Гораждзе

Катэгорыя:Гарады Босьніі і Герцагавіны
Герцагавіна-Нярэтванскі кантон

**Герцагавіна-Нярэтванскі кантон** (, , ) — адзін з 10 кантонаў Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны, якая ўваходзіць у склад Босьніі і Герцагавіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Мостар.

## Геаграфія
Герцагавіна-Нярэтванскі кантон, згодна сваёй назьве, разьмешчаны ў Герцагавіне, адміністрацыйны цэнтар якога Мостар, зьяўляецца найбуйнейшым горадам у гэтым гістарычным рэгіёне.

Герцагавіна-Нярэтванскі кантон адметны сваім горным рэльефам, які расьсякае даліна ракі Нярэтва з прытокамі (Рама, Трэбіжат, Крупа і Брэгава). Прыморскі горны пояс аддзяляе асноўную частку кантону ад невялікай стужцы ўзьбярэжжа Адрыятычнага мора ў раёне Нэўму, што зьяўляецца адзіным выхадам Босьніі і Герцагавіны да мора.

На тэрыторыі Герцагавіна-Нярэтванскага кантону знаходзяцца два прыродных парка: Прыродны парк Хутава Блата каля Чапліны і Прыродны парк Білідзіне нёдалёка ад Ябланіцы.

## Гісторыя
Гісторыя падрыхтоўкі стварэньня дадзенага адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўтварэньня пачынаецца 18 сакавіка 1994 году падпісаньнем Вашынгтонскага пагадненьня аб спыненьні агню паміж самаабвешчанай Харвацкай рэспублікай Герцаг-Босна і басьнійскімі мусульманамі. Што ў сваю чаргу перапыніла зацятую варажнечу паміж гэтымі бакамі, і прывяло да неабходнасьці тэрытарыяльнай інтэграцыі. Тое таксама дазволіла накіраваць сумесную агрэсію супраць сіл басьнійскіх сэрбаў. Але большасьць сэрбскага насельніцтва пакінула рэгіён яшчэ ў самым пачатку Басьнійскай вайны, бо ўзгадвала аб страшэнным генацыдзе сэрбаў у гады Другой сусьветнай вайны з боку харвацкіх усташаў, які ў даліне Нярэтвы набыў жудасныя праявы і размах. Кантон афіцыйна створаны 23 сьнежня 1996 году, як адзін зь дзесяці Кантонаў Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны.

## Насельніцтва
Паводле перапісу 2013 году агульная колькасьць дамашніх гаспадарак ў Герцагавіна-Нярэтванскім кантоне склала 68 121, а сярэдняя колькасьць асобаў у адной дамашняй гаспадарцы сягала 3,24.

Склад насельніцтва ў межах існуючага Герцагавіна-Нярэтванскага кантону:

#### 2013
* Харваты — 118,297
* Басьнійцы — 92,005
* Сэрбы — 6,432
* Іншыя — 5,273

#### 1991
* Харваты — 85 340
* Басьнійцы — 68 391
* Сэрбы — 21 875
* Югаславы — 4 455
* Іншыя — 2 252

Катэгорыя:Кантоны Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны
Ніка Гішыр

**Ні́ка Гі́шыр** (; нарадзіўся 4 студзеня 1999 году, Брыг-Гліс, Швайцарыя) — швайцарскі хакеіст, гулец і капітан клюбу НХЛ «Нью-Джэрзі Дэвілз».

## Кар’ера
Гішыр дэбютаваў у Швайцарыі выступамі за клюб «Бэрн» у 2015 годзе, гуляючы як за клюб у Нацыянальнай лізе А, гэтак і ў Нацыянальнай лізе Б. На сэзон 2016—2017 гадоў ён пераехаў у Паўночную Амэрыку, каб правесьці сэзон у галоўнай юніёрскай хакейнай лізе ў складзе клюбу «Галіфакс Мусгэдс» у галоўнай юніёрскай хакейнай лізе Квэбэку (QMJHL) у надзеі на далейшую хакейную кар’еру. Гэты пэрыяд кар’еры малады швайцарац правёў цудоўна, і быў прызнаны пачаткоўцам году. Лічачыся моцным нападнікам, здольным выконваць свае абавязкі як у нападзе, гэтак і пры абароне ўласнай брамы, і галоўным пэрспэктыўным гульцом, Гішыр у 2017 годзе быў абраны першым нумарам драфту НХЛ клюбам «Нью-Джэрзі Дэвілз». Такім чынам, ён стаў першым швайцарцам, які быў абраны першым у драфце. Дэбют гульца прыпаў на матч супраць «Каларада Эвэланш» 7 кастрычніка 2017 году. Свой першы галявы пункт, Гішыр атрымаў праз галявую перадачу 9 кастрычніка ў сваёй другой гульні супраць гэтым разам «Бафала Сэйбрз». А першыя шайбы ён закінуў празь дзесяць дзён у матчы супраць «Атавы Сэнатарз», браму якой абараняў Крэйг Андэрсан. Свой першы рэгулярны сэзон гулец скончыў другім бамбардзірам «д’яблаў», маючы на сваім рахунку 52 пункты, сярод якіх было 20 пунктаў за галы і 32 пунктаў за галявыя перадачы. Ягоны выступ дапамог камандзе забясьпечыць месца ў плэй-оф Кубка Стэнлі, упершыню для д’яблаў з 2012 году. У 2021 годзе Гішыр быў абраны капітанам «Нью-Джэрзі Дэвілз».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
* Старонка на NHL.com.
* Старонка на Elite Prospects.
* Старонка на The Internet Hockey Database.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брыг-Глісе
Катэгорыя:Швайцарскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Бэрн»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Нью-Джэрзі Дэвілз»
Фонд

**Фонд** або **фундацыя** мае значэньні:

* Фонд аплаты працы &mdash; выдаткі на аплату працы працаўнікоў.
* Фонд асобнага прызначэньня &mdash; выдаткі прадпрыемстваў Беларусі ў 1990-ыя гады.
* Рэзэрвовы фонд &mdash; сукупнасьць сродкаў, якія адкладвала прадпрыемства для пазьнейшага выкарыстаньня.
* Фонд &mdash; юрыдычная асоба.

## Крыніцы
Фонд (юрыдычная асоба)

**Фонд**, або **фундацыя** &mdash; расходная асоба, якая ствараецца для расходаў сродкаў (грашовых і неграшовых) заснавальніка. Расходы ня могуць ставіць задачу выгады, або іншага абагачэньня заснавальніка фонду. Займацца даходнаю дзейнасьцю для фонда забаронена.

## Заснавальнік
Заснавальнікам фонду ў Беларусі могуць быць любыя асобы:
* людзі
** грамадзяне Беларусі
** неграмадзяне (іншаземцы, або асобы без грамадзянства)
* грамады
** беларускія
** замежныя

Дзяржаўныя ўстановы Беларусі могуць заснаваць фонд, а іншыя дзяржавы могуць заснаваць фонд у Беларусі толькі са згоды беларусіх дзяржслужбаў.

## Стварэньне
Фонд лічыцца створанным пасьля запісу назвы ў земскі сьпіс грамадаў Беларусі.

## Праўны стан
Фонд мае ўсе правы юрыдычнае асобы Беларусі:
* свой разьліковы рахунак
* свой асобны балянс
* уліковы нумар плацельшчыка падаткаў
* быць стараною ў судзе і самастойна бараніць праз прадстаўнікаў свае правы ў судзе
* свой статут
* і інш.

## Глядзі таксама
* Фонд аплаты труду
* Рэзэрвовы фонд
* Фонд асобнага прызначэньня

Катэгорыя:Юрыдычныя асобы
Катэгорыя:Тыпы арганізацыяў
Каэфіцыент працоўнага ўдзелу

**Каэфіцыент працоўнага ўдзелу** (КПУ) &mdash; ацэнка ўкладу асобнага працаўніка прадпрыемства.

КПУ прадстаўляе сабой агульную ацэнку працы асобнага працаўніка, якая ўключае ў сабе:
* асабістую вытворчасьць
* якасьць працы
* сумяшчэньне прафэсіяў
* выкананьне складанай працы
* павелічэньне зон абслугоўваньня
* дапамога іншым працаўнікам
* захаваньне дысцыпліны

## СССР
У часы СССР для вызначэньня КПУ трэба была згода дружыны (брыгады). Для гэтага зьбіралі ўсю дружыну, або большасьць яе сябраў і на сходзе дружыны вызначалі працоўны ўдзел кожнага працаўніка. На сходах, як правіла, прысутнічалі прадстаўнікі ўправы прадпрыемства і працаўнікі прафсаюзу.

## Беларусь
Пасьля распаду СССР і незалежнасьці Беларусі КПУ захавалася на дзяржаўных прадпрыемствах. У недзяржаўных прадпрыемствах КПУ прыжылося, але з асаблівасьцямі.

Пасьля прыходу да ўлады А. Лукашэнкі і пачалі згортваць самапраўнасьць працаўнікоў прадпрыемстваў. У 1999 годзе былі ўвезеныя кантракты для працаўнікоў, бо раней яны былі толькі  для начальнікаў прадпрыемстваў.

Паступова КПУ пачалі ставіць толькі начальнікі прадпрыемства без удзелу працаўнікоў і іх дружыны. Зараз такі стан ацэнкі працы людзей на большасьці прадпрыемстваў Беларусі.

## Карыстаньне
КПУ раіцца ставіць для выплаты:
* зьдзельных заработных платаў працаўнікоў
* прэміі
* ашчаднасьць па фондзе аплаты працы, якая зьявілася з-за скарачэньня колькасьці працаўнікоў

Асноўная ацэнка (бал) ставіцца 1, а само КПУ можа быць ад 0 да 1,5. КПУ можа ставіцца для ацэнкі асобнага працаўніка, але з узелам ацэнкі дружыны (брыгады), дзе робіць працаўнік.

## Крыніцы

## Заўвагі

Катэгорыя:Рахункаводзтва
Катэгорыя:Работа