Кастусь Акула

**Кастусь Акула**, сапраўднае імя: *Аляксандар Ігнатавіч Качан* (16 лістапада 1925, в. Верацеі, Докшыцкі раён — 29 студзеня 2008, Таронта, Канада) — беларускі грамадзкі дзеяч эміграцыі, пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс
Бацькі — Ігнат і Паўліна — мелі, апрача Алеся, яшчэ сем дзяцей і да 12 гектараў ворнай зямлі.

Падчас нямецкай акупацыі навучаўся ў Віленскай беларускай гімназіі. Падчас адной з паездак дадому трапіў у Менску ў аблаву. Вучэньне перапынілася трыма месяцамі нямецкай вязьніцы і месяцам канцлягеру. Скончыў курсы настаўнікаў ў Глыбокім.

У чэрвені 1944 паступіў у Менскую школу камандзіраў Беларускай Краёвай Абароны (БКА). Са школаю адступіў на Захад, пасьля далучэньня да нямецкіх вайсковых адзінак трапіў у Францыю. Там зь іншымі беларусамі перайшоў да партызанаў-макісаў, ваяваў супраць немцаў. Пасьля ў складзе брытанскай арміі (польскі корпус генэрала Андэрса) ваяваў у Італіі. Узнагароджаны брытанскім «Мэдалём вайны» й італійскай «Залатой зоркай».

Пасьля вайны служыў у брытанскім войску. Скончыў Брытанскую афіцэрскую школу (1946) і ў чыне капрала зноў вярнуўся ў Італію, пасьля чаго прыехаў ў Ангельшчыну. У 1946—1947 гг. жыў у Англіі. Браў удзел у стварэньні Згуртаваньня беларусаў у Вялікай Брытаніі. У чэрвені 1947 г. пераехаў у Канаду, напачатку жыў у горадзе Ашава, быў адным з заснавальнікаў Згуртаваньня беларусаў у Канадзе, першым ягоным старшынём. Потым пераехаў у Таронта, належаў да ЗБК, адзін з актывістаў парафіі сьв. Кірылы Тураўскага ў Таронта, належаў да лягеру прыхільнікаў Рады БНР.

Працаваў у беларускіх нядзельных школах, спрычыніўся да заснаваньня Беларускай касы самадапамогі, рэсорту «Слуцак» у Канадзе.

Заснаваў першае ў Паўночнай Амэрыцы выданьне на беларускай мове ‑ газэту «Беларускі эмігрант» (1948‑1954), у 1974‑1997 гг. выдаваў часопіс «Зважай».

Падчас сусьветнай выставы ЭКСПО-69 у Манрэалі Кастусь Акула правёў акцыю супраць савецкага ўціску ў Беларусі. Калі памочнік Касыгіна — Палянскі рабіў агляд ганаровай варты, з боку сэкцыі прэсы пачулася «Freedom for Belarus! Няхай жыве незалежная Беларусь!» і ў гору паляцелі сотні брашур. Акула быў затрыманы паліцыяй.

Пасьля абвяшчэньня незалежнасьці Беларусі, у 1992 годзе наведаў бацькаўшчыну.

Прыватны архіў захоўваецца ў Беларускай бібліятэцы і музэі імя Францішка Скарыны ў Лёндане.

## Творчасьць
Першыя вершы надрукаваў падчас Другой сусьветнай вайны ў «Беларускай газэце» і «Голасе вёскі» (пад сапраўдным імем і псэўданімам *Міхась Козыр*). На чужыне ён працягнуў сваю літаратурную дзейнасьць, друкаваўся ў газэце «Бацькаўшчына» і ў іншых беларускіх выданьнях на эміграцыі.

### Творы
* 1962 — «Змагарныя дарогі», Таронта
* 1965—1981 — трылёгія «Гараватка»
** «Дзярлівая птушка» (1965),
** «Закрываўленае сонца» (1974)
** «Беларусы, вас чакае зямля» (1981)
* 1968 — «Заўтра ёсьць учора», Таронта, па-ангельску
* 1984 — «Усялякая ўсячына», зборнік прозы і паэзіі
* 1991 — «За волю», раман
* 1994 — «Змагарныя дарогі», Менск, 2-е выданьне
* 2005 — «Россыпы», Менск, выбраныя творы
* 2008 — «Заўтра ёсьць учора», Менск, па-беларуску

## Савецкая прапаганда
Бацька Акулы быў арыштаваны й загінуў у 1951 годзе ў вязьніцы пад Барысавам. Супраць Кастуся ў БССР друкаваліся адкрытыя лісты беларускіх савецкіх пісьменьнікаў, выходзілі памфлеты і фэльетоны, яго называлі «*агент ЦРУ*» «*платны вызвольнік Беларусі*» і «*шалёны антысаветчык*». Пасьля абраньня Лукашэнкі прэзыдэнтам у 1995 годзе яго кнігі зьніклі з кнігарняў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Памёр Кастусь Акула, Весткі-інфо

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Катэгорыя:Дзеячы беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі бітвы пад Монтэ-Касына
Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе
Катэгорыя:Памерлі ў Таронта
Катэгорыя:Курсанты афіцэрскіх курсаў Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Навучаліся ў Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Сябры 30-й грэнадэрскай дывізіі СС
Катэгорыя:Жаўнеры арміі Андэрса