Межава (Аршанскі раён)

**Ме́жава** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 10 кілямэтраў на паўночны ўсход ад Воршы й за 3 кілямэтры на паўднёвы захад ад чыгуначнай лініі Віцебск — Ворша. Месьціцца на абодвух берагах ракі Скуньі. Цэнтар Межаўскага сельсавету.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першае ўпамінаньне ў 1501 годзе.

[1501].10.07. «*Самъ Александръ, Божю м(и)лостью. Петру Фурсовічу на двор Межево. Билъ намъ чолом дворенинъ нашъ Петръ Фурсовичъ и просил в нас двора Роского з людми на имя Межова. А перво сего тот двор дали были есмо кн(я)з. Ивану Трубецъкому, и княз Иван зрадивши насъ и къ Москве втекъ, и мы тот двор Межевъ и з людми дали Петру Фурсовичу и со всим с тым, какъ княз Василеи Шемятич держал и как тежъ дали были есмо князю Ивану Трубецкому. П[и]сан у Мелнику, ок(тебра) 7 день, индикъ[т] 5. Прав(ил) мар(шалок) двор(ный), нам(естник) мер(ецкий) и утен(ский), кн(я)з Мих(аило) Лвов(ич) [Глинский].*» 

1760 год уласнасьць Антона Марціна Храпавіцкага.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
З 1787—1792 году уласнасьць князя Францішка Любамірскага (1747—1819). У 1820 годзе князь Канстанцін Любамірскі атрымаў у спадчыну Межава (Канстанцінава) й 14 фальваркаў плошчай 40 000 дзесяцін. Графіня Ганна Лубенская атрымала ў спадчыну маёнтак Межава (Канстанцінава) 2945 дзесяцін зямлі й маёнтак Сармацак 4155 дзесяцін зямлі ў 1871 годзе.

У 1910 годзе сялянская грамада валодала 384 дзесяцінамі зямлі, царква — 45 дзесяцін зямлі, а уласнасьць графіні Ганны Лубенскай складалася з маёнтакаў Межава (Канстанцінава) 2641 дзесяціна зямлі й Сармацак (Дворышча) 4195 дзесяцін зямлі.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1857 год — 140 чалавек; 1886 год — 163 чалавекі, 24 двары, вадзяны млын
* XX стагодзьдзе: 1998 год — 990 чалавек, 487 двароў; 1910 год — 347 чалавек, 51 двор
* XXІ стагодзьдзе: 2010 год — 888 чалавек

## Інфраструктура
Сярэдняя школа, музычная школа, дзіцячыя ясьлі-сад, бібліятэка, дом культуры, пошта, лякарня, аптэка, вэтэрынарны пункт, дзьве крамы.

## Славутасьці
* Курган у фруктовым саду. Дыямэтар 8 мэтраў, вышыня 1,5 мэтру. Выявіў і абсьледаваў у 1981 годзе Міхаіл Лашанкоў.
* Курганны могільнік — 400 мэтраў на паўднёвы ўсход ад вёскі на пойме правага берагу рэчцы Скуньі. Два насыпы вышынёй 0,8 мэтру, шырынёй 4 мэтры, даўжынёй 11 мэтраў. Выявіў і абсьледаваў у 1981 годзе Міхаіл Лашанкоў.
* Курган — 500 мэтраў на поўдзень ад вёскі. Насып даўжынёй 11 мэтраў, шырынёй 3 мэтры, вышынёй 0,7 мэтру. Выявіў у 1972 годзе Леанід Побаль, абсьледаваў у 1981 годзе Міхаіл Лашанкоў
* Вайсковыя могілкі часоў Другой сусьветнай вайны. У парку пахаваны камандзір атрада брыгады імя К. С. Заслонава Д. Я. Касачоў (1906, Бортнікі — 20.11.1942), 70 вайскоўцаў і партізанаў. У 1966 гаду пастаўлены помнік — скульптура воіна й у 1973 годзе абеліск.

### [[Палацава-паркавы ансамбль Межава|Палацава-паркавы ансамбль]]
* Палац пабудаваны ў стылі мадэрн з рысамі класіцызму й мае складаную аб’ёмна-прасторавую кампазыцыю.
* Парк пэйзажнага тыпу разьбіты ў 1901 годзе з выкарастаньнем існуючых пасадак і хвойных парод: хвоі веймутава, Банкса, Мурэя, кедравая эўрапейская і хвоя звычайная, лістоўніца эўрапейская, піхта сыбірская, дугласія шэрая.
* Царква Ўваскрасеньня Гасподняга. Помнік архітэктуры другой паловы XIX стагодзьдзя рэтраспэктыўна-расейскага стылю ў занядбаным, напаўразбураным стане. На загад Архіяпіскапа Полацкага і Віцебскага Васіля Лужынскага ўласьнік маёнтка Межаўскі ключ Канстанцін Любамірскі фундаваў пабудову цаглянай царквы рэтраспэктыўна-расейскага стылю.

## Страчаная спадчына
* Царква Покрыва Багародзіцы. Да 1839 году парафія Беларускай грэка-каталіцкай царквы (БГКЦ). Сьвятар: Ільля Шульц.

## Асобы
* Мікалай Альхоўскі (27.09.1909 — 26.08.1978, Масква) — падпалкоўнік авіяцыі, камандзір авіяэскадрыльлі. Герой Савецкага Саюзу (4 лютага 1944 году).

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
*  С. 304—305.
* 
*  С. 509.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 
* VETLIVA.BY

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі