Няміга (гістарычна-архітэктурны комплекс)

**Няміга** — гістарычна-архітэктурны комплекс адной з найстаражытнейшых вуліцаў Менску, якая ўзьнікла ў XII або XIII ст. абапал аднайменнай ракі. Твор архітэктуры барока і клясыцызму.

Комплекс сфармаваўся на працягу XVII—XIX стагодзьдзяў, ацалеў за часамі Другой Сусьветнай вайны і быў зьнішчаны савецкімі ўладамі ў 1970-я гады. На месцы зьнішчанага гістарычнага архітэктурнага ансамблю з правага боку вуліцы ў 1975—1989 гадох збудавалі вялізны гмах жылога дома паводле праекту Сьцяпана Мусінскага, ураджэнца Валагодзкай вобласьці Расеі, які пераехаў у Беларусь у 1960 годзе. Рэшту гістарычнай Нямігі — падмуркі будынкаў, што знаходзілася зь яе левага боку — зьнішчылі ў 2005—2009 гадох пры будаваньні паркінгу і двух гандлёвых цэнтраў.

## Назва

Традыцыйная назва вуліцы — Няміская, Нямігай яна канчаткова стала толькі ў сярэдзіне 1960-х гадоў. Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793) частка вуліцы ад царквы Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (з 1793 году маскоўскі тытул — ) да вуліцы Зыбіцкай пачала афіцыйна называецца Кацярынінскай, у міжваенны час савецкія ўлады перайменавалі вуліцу ў гонар Калініна. У Другую сусьветную вайну нямецкія акупанты перайменавалі Няміскую ў  — Сапёрную вуліцу.

## Гісторыя

Вуліца Няміга пачала ўтварацца, паводле археалягічных матэрыялаў, дзесьці ў XIII ст. на старой гандлёвай дарозе на паўднёвы захад абапал невялікай, паўнаводнай у старажытнасьці рэчкі. На працягу ўсёй гісторыі існаваньня Менску, фактычна да самай Другой сусьветнай вайны, рэчка Няміга працякала сярэдзінай вуліцы. Да пачатку XX ст. Няміга моцна зьмялела і ператварылася ў ручай. Большую частку рэчкі ўзялі ў калектар да Другой сусьветнай вайны. Па вайне Няміга поўнасьцю зьнікла пад зямлёю ў трубах.

Ад пачатку XVII ст. вуліца Няміга забудоўвалася 2—3-павярховымі мураванымі дамамі ў стылі барока і клясыцызму з шматлікімі аркамі, брамамі, ствараючы суцэльны вулічны калідор. Тут знаходзілася мноства невялікіх крамак і крамаў. Шырыня вуліцы складала 4—4,5 мэтры. Будынкі шчыльна туліліся адзін да аднаго. Ход у двары ажыцьцяўляўся праз аркавыя вароты — брамы. Брамы былі розныя — драўляныя, каваныя або жалезныя. Многія зь іх замыкаліся на ноч на завалы.

У паваенныя часы Няміга як ацалелы раён зноўку стала адным зь дзелавых цэнтраў места. Тут разьмяшчаліся крамы, установы, здымаліся кінафільмы.

У сярэдзіне 1970-я гадоў савецкія ўлады надумалі зруйнаваць гістарычную забудову XVII—XIX стагодзьдзяў. Многія дамы мелі таўшчэзныя муры, таму іх даводзілася ўзрываць. Тады, у час руйнаваньня комплексу, на вуліцы і ў прылеглых будынках праводзіліся здымкі фільма «Руіны страляюць ува ўпор».

Апроч праявы афіцыйных нігілістычных адносінаў да масавай гістарычнай забудовы, недаацэнкі кіроўнымі органамі і прафэсійнай грамадзкасьцю яе культурных і патэнцыйных эстэтычных якасьцяў, памылак генэральнага пляну Менску, неразьвітасьці рэстаўрацыйнай будаўнічай базы і справы аховы помнікаў наогул, руйнаваньне Нямігі было абумоўлена эгаізмам савецкіх дойлідаў, якія жадалі на абломках сярэднявечнага места збудаваць свае архітэктурныя творы, а таксама жаданьнем забясьпечыць пэўныя сацыяльныя колы кватэрамі ў самым цэнтры Менску.

У наш час прафэсійныя архітэктары ацэньваюць гэты будаўнічы разьвязак як відавочную памылку.

## Старыя адрасы
* *Няміская, 9, дом Шабада*. Прадстаўніцтва акцыянэрнага таварыства мальцаўскіх машынабудаўнічых заводаў на Беларусі і Летуве. Будынак стаяў на левым баку сучаснай вуліцы Нямігі, прыблізна паміж пачаткам праспэкта Пераможцаў і канцом гістарычнай Фэліцыянаўскай вуліцы.
* *Няміская, 14, дом Давідзон*. Тытунёвая фабрыка купчыхі Цукерман-Давідзон, збудаваная ў 1883 годзе. Вырабляла махорку, няхальны тытунь, частка вырабаў прадавалася ўва ўласнай крамцы. Разьмяшчалася прадпрыемства паміж сучаснымі праспэктам Пераможцаў і вуліцай Раманаўская Слабада.
* *Рог Няміскай і Няміска-Ракаўскай*. Шпалерная фабрыка Е. В. Хаюціна. Адкрылася ў 1892 годзе. У 1900 годзе перайшла да К. Кантаровіча. Прадпрыемства знаходзілася побач з тытунёвай фабрыкай Цукерман-Давідзон.

## Сучаснасьць

Паркінг, узьведзены на месцы гістарычнай Нямігі, лічыцца адной зь найбольш недарэчных пабудоваў сучаснага Менску.

Яшчэ ў 2000 годзе, калі навукова-мэтадычная рада Камітэту аховы гістарычна-культурнай спадчыны на чале з старшынём Дзьмітрыем Бубноўскім ухваліла праект шматузроўневай аўтастаянкі, з адкрытым лістом супраць будоўлі выступілі 54 чалавекі: гісторыкі, архітэктары, мастацтвазнаўцы Тэрыторыя Нямігі мае катэгорыю №1, трапляючы пад нарматывы міжнародных актаў, падпісаныя Беларусьсю. У такіх зонах катэгарычна забараняецца глябальнае будаваньне, бо каштоўнасьць уяўляе ня толькі гістарычная забудова, але і прыродны ляндшафт Паводле гісторыка культуры Ўладзімера Дзянісава, будаваньне паркінгу пярэчыла закону:

На думку гісторыка мастацтва, культуроляга і мастацтвазнаўца Сяргея Харэўскага, гэты будынак ні з маральнага, ні з эстэтычнага, ні нават з практычнага пункту гледжаньня ня мае права на існаваньне. Так, новы паркінг праз спэцыфіку свайго разьмяшчэньня і невялікую колькасьць месцаў ня толькі не разьвяжа, а нават пагоршыць транспартную сытуацыю ў раёне. Што да эстэтычнага боку, то дасьледнік адзначае наступнае:

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Minsk - synagogue (Kholodnaya) 1946 Anatoly Nalivaev.jpg|1946 г.
Minsk - ul Nemiga-Ostrovskogo 1965 Anatoly Nalivaev.jpg|1965 г.
Minsk - vid iz okna Holodnoi sinagogi 1966 Anatoly Nalivaev.jpg|1966 г.
Minsk - ul Nemiga-Ostrovskogo 1969 Anatoly Nalivaev.jpg|1969 г.


### Гістарычныя здымкі

Miensk, Nizki Rynak-Niamiha. Менск, Нізкі Рынак-Няміга (1897).jpg|Пачатак вуліцы з боку Нізкага Рынку, 1897 г.
Miensk, Niamiha. Менск, Няміга (XIX).jpg|Каплічка, да 1901 г.
Miensk, Niamiha, Fiškin. Менск, Няміга, Фішкін (1901-17).jpg|Дом Фішкіна, да 1918 г.
Miensk, Nizki Rynak-Niamiha. Менск, Нізкі Рынак-Няміга (1918).jpg|Пачатак вуліцы з боку Нізкага Рынку, 1897 г. 

Miensk, Školnaja-Niamiha. Менск, Школьная-Няміга (1918).jpg|З боку Школьнай вуліцы, 1918 г.
Miensk, Školny Dvor. Менск, Школьны Двор (1901-29) (2).jpg|З боку Школьнага Двара, да 1930 г.
Miensk, Niamiha. Менск, Няміга (1923).jpg|1923 г.
Miensk, Niamiski-Niamiha. Менск, Няміскі-Няміга (1926).jpg|1926 г.

Miensk, Niamiha. Менск, Няміга (1926).jpg|Рамонт вуліцы, 1926 г.
Miensk, Niamiha. Менск, Няміга (1926) (2).jpg|Рамонт вуліцы, 1926 г.
Miensk, Niamiha-Školnaja. Менск, Няміга-Школьная (1930).jpg|Юдэйская школа, 1930 г.
Miensk, Niamiha. Менск, Няміга (1933).jpg|1933 г.

Miensk, Niamiha. Менск, Няміга (1941).jpg|1941 г.
Miensk, Niamiha. Менск, Няміга (1941) (2).jpg|Абутковая фабрыка, 1941 г.
Miensk, Niamiha-Ramanaŭskaja Słabada. Менск, Няміга-Раманаўская Слабада (1941).jpg|Скрыжаваньне з Раманаўскай Слабадой, 1941 г.
Bundesarchiv Bild 146-1980-027-03, Weißrussland, Minsk, zurückkehrende Zivilisten.jpg|1941 г.

Bundesarchiv Bild 146-1981-041-13A, Weißussland, Minsk, Straßenleben.jpg|1941 г.
Miensk, Niamiha-Školnaja. Менск, Няміга-Школьная (1941) (2).jpg|Скрыжаваньне з Школьнай вуліцай, 1941 г.
Miensk, Niamiha. Менск, Няміга (1941-42).jpg|За Раманаўскай Слабадой, 1941—42 гг.
Miensk, Niamiha. Менск, Няміга (1941-43).jpg|За Раманаўскай Слабадой, 1941—43 гг.

Miensk, Nizki Rynak-Niamiha. Менск, Нізкі Рынак-Няміга (1941-43).jpg|Пачатак вуліцы з боку Нізкага Рынку, 1941—44 гг.  
Miensk, Niamiha. Менск, Няміга (1948).jpg|1948 г.
Miensk, Niamiha-Felicyjanaŭskaja. Менск, Няміга-Фэліцыянаўская (1948).jpg|Рог з гістарычнай Фэліцыянаўскай, 1948 г.
Miensk, Niamiha-Felicyjanaŭskaja. Менск, Няміга-Фэліцыянаўская (1944-49).jpg|Рог з гістарычнай Фэліцыянаўскай, да 1950 г.


### Сучасныя здымкі

Niamiha 2006.jpg|2006 г.
Niamiha street in the autumn sun.jpg|2012 г.
Minsk, covered Nemiga street (14286169748).jpg|2014 г.
Minsk, covered Nemiga street (14492895683).jpg|2014 г.


## Глядзіце таксама
* Палац Рэспублікі (Менск)
* Дом Чыжа

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Вуліца Няміга (Няміская), Менск стары і новы

Катэгорыя:Гісторыя Менску
Катэгорыя:Зьнішчаныя помнікі архітэктуры Менску