open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маніпуляваньне

**Маніпулява́ньне** ( — «жменя») — грамадзкі ўплыў праз падступства, падман або злоўжываньне дзеля зьмены ўспрыманьня або паводзінаў іншых.

## Перадумовы
Ажыцьцяўленьне прадугледжвае:
* утойваньне нападніцкіх намераў і паводзінаў;
* веданьне ўразьлівасьці ахвяры;
* адсутнасьць ваганьняў пры шкодніцтве супраць ахвяры.

## Спосабы
Вылучаюць наступны шэраг спосабаў:
* хлусьня: падступны падман;
* замоўчваньне: утойваньне істотнай часткі праўды;
* адмаўленьне: непрызнаньне няправільнасьці дзеяньня;
* апраўданьне: выкрутлівае тлумачэньне неналежных паводзінаў;
* прымяншэньне: адмаўленьне шкоднасьці паводзінаў;
* няўвага: адмова чуць аб рэчах, што адцягваюць ад распарадку;
* адцягненьне ўвагі: накіраваньне размовы на іншы прадмет бяз простага адказу на простае пытаньне;
* адгаворка: няўцямны, расплывісты адказ;
* утоенае запалохваньне: ускосная пагроза;
* перакульваньне віны: схіленьне да сумневу, трывогі й пакоры выказваньнем аб нядбайнасьці ахвяры;
* пасаромленьне: насьмешка і абраза дзеля павелічэньня страху, сумневу і пачуцьця нявартасьці;
* удаваньне ахвяры: выклік спагады дзеля атрыманьня супрацы;
* ачарненьне ахвяры: змушэньне ахвяры да абароны пры ўтойваньні нападніцкага намеру;
* удаваньне слугі: утойваньне карысьлівасьці пад выглядам службы;
* спакушэньне: абаяньне, пахвала і лісьлівасьць дзеля атрыманьня даверу і адданасьці;
* вінавачаньне іншых: прыхаванае прыпісваньне віны;
* удаваньне нявіннасьці: выклік сумневу ў меркаваньні ахвяры цьверджаньнем аб ненаўмыснасьці шкоды;
* удаваньне замяшаньня: гульня ў няведаньне;
* узрушвальны гнеў: падпарадкаваньне лютасьцю.

## Уразьлівасьці
У ахвярах выкарыстоўваюць наступныя ўразьлівасьці:
* прастадушнасьць: непрызнаньне за людзьмі хітрасьці й бязьлітаснасьці;
* сумленнасьць: жаданьне пабачыць староньні абвінавачвальны погляд;
* няпэўнасьць: нястача самапэўнасьці, што вядзе да пераходу ў абарону;
* чуласьць: вера ў наяўнасьць зразумелай прычыны шкадлівасьці;
* пакора: залежнасьць ад староньняга меркаваньня.

## Падахвочваньні
Пры ажыцьцяўленьні кіруюцца наступнымі падахвочваньнямі:
* дасягненьне мэты і выгады незалежна ад шкоды іншым;
* неабходнасьць пачуцьця перавагі ў дачыненьнях зь іншымі;
* жаданьне адчуць сябе кіраўніком;
* дасягненьне пачуцьця ўлады над іншымі дзеля павышэньня самаацэнкі.

## Ступені
Вылучаюць тры ступені зьдзяйсьненьня:
* ацэнка. Вымярэньне карыснасьці асобы, як крыніцы грошай, улады, любошчаў або ўплыву. Вызначэньне слабасьцяў ахвяры.
* ажыцьцяўленьне. Стварэньне хлусьлівага вобраза, што адпавядае патрэбам і чаканьням ахвяры, дзеля заваёвы яе даверу. Праверка нутраных сілаў і прыватных патрэбаў. Пабудова асабістых дачыненьняў з ахвярай.
* пакіданьне. Вызначэньне далейшай бескарыснасьці ахвяры. Пераход да наступнай ахвяры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сацыяльная псыхалёгія
Катэгорыя:Клінічная псыхалёгія
Катэгорыя:Міжасабовыя адносіны
Катэгорыя:Ваенныя дзеяньні
Катэгорыя:Паводзіны
Катэгорыя:Зьмена грамадзтва
Катэгорыя:Прапаганда
Катэгорыя:Этыка
Гіпарх

**Гіпарх Нікейскі** (; каля 190 да н. э. — каля 120 да н. э.) — старажытнагрэцкі астраном, географ і матэматык II стагодзьдзя да н. э., якога часта называюць найвыбітнейшым астраномам антычнасьці. Галоўнай заслугай Гіпарха мяркуецца тое, што ён прыўнёс у старажытнагрэцкія мэдэлі руху нябесных целаў прадказальную дакладнасьць астраноміі Старажытнага Бабілёну. Гіпарх таксама лічыцца заснавальнікам трыганамэтрыі.

## Біяграфія
Гіпарх нарадзіўся ў Нікеі (цяпер Ізьнік у Турцыі). Большую частку жыцьця працаваў на востраве Родас, дзе ён хутчэй за ўсё і сканаў. Яго першае і апошняе астранамічныя назіраньні датуюцца, адпаведна, 162 і 127 гг. да н. э. Мяркуецца, што ён стыкаўся з астраномамі Александрыі і Бабілёну, але невядома, ці наведваў ён гэтыя навуковыя цэнтры. Асноўнымі крыніцамі зьвестак пра яго працы зьяўляюцца «Матэматычны збор» Папа, «Геаграфія» Страбона і «Альмагест» Пталемэя; апошнія пакінуў наступную характарыстыку Гіпарха: «працавіты муж і аматар ісьціны». З уласных сачыненьняў Гіпарха да нашага часу дайшло толькі адно — «Камэнтар да фэномэнаў Эўдокса і Арата» () у трох кнігах. У трактаце ўтрымліваецца крытычны камэнтар да апісаньняў месцазнаходжаньняў зорак і сузор’яў у небе ў папулярнай астранамічнай паэме Арата, заснаванай на назіраньнях Эўдокса. Акрамя таго, у сачыненьні прыводзіцца мноста лічбавых зьвестак пра ўсход і заход шматлікіх зорак і іх каардынаты. Дасьледваньне гэтых зьвестак паказвае іх блізкую сувязь з зорным каталёгам у «Альмагесьце» Пталемэя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 190 годзе да н. э.
Катэгорыя:Старажытнагрэцкія астраномы
Катэгорыя:Асобы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Памерлі ў II стагодзьдзі да н. э.
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід
Простае ўзьняцьцё

**Простае ўзьняцьцё** (*α, R. A.* — ад ) — памер дугі нябеснага экватару ад пункту веснавога роўнадзеньня да кола схіленьня сьвяціла. Простае ўзьняцьцё разам са схіленьнем зьяўляюцца вымярэньнямі сыстэмы нябесных каардынат.

Простае ўзьняцьцё адлічваецца ва ўсходнім кірунку ад пункту веснавога роўнадзеньня. Для вымярэньня простага ўзьняцьця выкарыстоўваюць альбо градусную меру (ад 0° да 360°), або гадзінную меру (ад 0h да 24h). Пры гэтым 24h = 360°.

Простае ўзьняцьцё — астранамічны эквівалент зямной даўгаты. Як простае ўзьняцьцё, гэтак і даўгата зьяўляюцца мерай кута «усход-захад» уздоўж экватара; абедзьве меры бяруць адлік ад нулявога пункту на экватары. Пачатак адліку даўгаты на Зямлі — нулявы мэрыдыян; пачатак адліку простага ўзьняцьця на небе — пункт веснавога роўнадзеньня.

## Гісторыя
Панятак простага ўзьняцьця быў вядомы яшчэ з часоў Гіпарха, які вызначаў разьмяшчэньне зорак у экватарыяльных каардынатах у II стагодзьдзі да н. э. Але Гіпарх і яго пераемнікі складалі свае каталёгі зорак у экліптычнай сыстэме каардынат.

Па вынаходзтве тэлескопу стала магчыма назіраць астранамічныя аб’екты з большай дэталізацыяй. Для таго, каб трымаць аб’ект у полі зроку праягл час, апынулася зручным выкарыстаньне экватарыяльнага мантажу, які дазваляў тэлескопу вярцецца вакол палярнай восі. У сувязі з гэтым і была прынятая экватарыяльная сыстэма каардынат.

Першым каталёгм зорак, у якім для вызначэньня каардынатаў зорак выкарыстоўваліся простае ўзьняцьцё і схіленьне, быў  Джона Флэмстыда.

## Глядзіце таксама
* Схіленьне
* Сыстэма нябесных каардынат
* Экватарыяльны мантаж

## Вонкавыя спасылкі
* Right ascension and declination visualized

Катэгорыя:Астрамэтрыя
Катэгорыя:Нябесная мэханіка
Катэгорыя:Сыстэмы нябесных каардынат
Схіленьне (астраномія)

**Схіленьне** (δ) — адна зь дзьвюх каардынат экватарыяльнай сыстэмы каардынат. Схіленьне роўнае кутавой адлегласьці на нябеснай сфэры ад роўніцы нябеснага экватара да сьвяціла і звычайна выражаецца ў градусах (і драбнейшых хвілінах і сэкундах) дугі. Схіленьне зьяўляецца дадатным на поўнач і адмоўным на поўдзень. Прынятыя наступныя пагранічныя знаэчньні схіленьня:
* аб’ект на экватары мае схіленьне 0°,
* схіленьне паўночнага полюса нябеснай сфэра роўнае +90°,
* схіленьне южнага полюса — -90°.

Лік схіленьня заўсёды пазначаецца са знакам, нават калі значэньне дадатнае.

Схіленьне нябеснага аб’екта, які праходзіць праз зэніт, роўнае шыраце назіральніка (калі лічыць паўночную шырату са знакам +, а поўночную адмоўнай). У паўночным паўшар’і Зямлі для дадзенай шыраты φ нябесныя аб’екты са схіленьнем \varphi > 90^\circ - \varphi не заходзяць за гарызонт, таму называюцца *незаходзячымі*. Калі ж схіленьне аб’екта \varphi , то аб’ект называецца *няўсходзячым*, а значыцца, што ён не назіраецца на шыраце φ.

## Глядзіце таксама
* Простае ўзьняцьцё
* Сыстэма нябесных каардынат
* Экватарыяльны мантаж

## Крыніцы

Катэгорыя:Астрамэтрыя
Катэгорыя:Нябесная мэханіка
Катэгорыя:Сыстэмы нябесных каардынат
Пётар Весялоўскі

**Пётар Весялоўскі** (? — па 10 верасьня 1619) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падскарбі дворны (1590—1598), маршалак надворны (1598—1615) і вялікі літоўскі (з 1615).

Трымаў Тыкоцінскае і Ковенскае (з 1592) і Васількаўскае (з 1603) староствы.

## Біяграфія

Прадстаўнік шляхецкага роду Весялоўскіх гербу «Агончык» зьменены, сын Пятра і Кацярыны з Валовічаў. Атрымаў адукацыю ў нямецкіх рэфармацыйных унівэрсытэтах, пазьней перайшоў у каталіцтва.

Займаў шэраг дзяржаўных пасадаў, у тым ліку каралеўскага сакратара. Быў адным з 6 прадстаўнікоў ад шляхецкага стану на канвакацыйным сойме 1573.

Збудаваў у Беластоку палац паводле праекту архітэктара Якуба Брэтвуса. Меў летнюю рэзыдэнцыю ў вёсцы Каменная каля Дубровы Беластоцкай. Фундаваў мураваны Фарны касьцёл ў Беластоку, а таксама касьцёл у Старой Каменнай. Апошні ў наш час зьяўляецца найстарэйшым драўляным збудаваньнем Падляшша.

У 1579 ажаніўся з Соф’яй Любамірскай, у шлюбе зь якой меў сына Крыштапа.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Пётар
Катэгорыя:Старосты тыкоцінскія
Катэгорыя:Старосты ковенскія
Юзэф Дамінік Касакоўскі

**Ю́зэф Даміні́к Касако́ўскі** (, Вайткуны Ковенскага павету — , Варшава) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Апошні лоўчы вялікі літоўскі (з 1794), пасол на Чатырохгадовы Сойм. Кавалер Ордэна Белага Арла (1793), Крыжа Ганаровага Легіёну і Ордэна Каралеўства Абодвух Сыцыліяў (абодва 1813).

## Біяграфія

Прадстаўнік шляхецкага роду Касакоўскіх гербу «Сьлепаўрон», сын Міхала і Мар’яны з Барбары з Зыбэркаў.

У 1789 годзе атрымаў урад вількамірскага пісара гродзкага, 11 сакавіка 1790 году — прызначэньне ротмістрам кавалерыі ў гусарскай брыгадзе. Быў цывільна-вайсковым камісарам Вількамірскага павету, а таксама паслом ад гэтага павету. Не падтрымаў Канстытуцыі 3 траўня, удзельнік Таргавіцкай канфэдэрацыя.

21 траўня 1793 году стаў шэфам Другога палку пяхоты Вялікага Княства Літоўскага, а 13 студзеня 1794 году атрымаў урад лоўчага. Удзельнічаў у вайне 1812 году: камандаваў палком, атрымаў раненьні пад Барысавам (21 лістапада 1812 году) i на Бярэзіне. За ўдзел у абароне Спандаў атрымаў Крыж Ганаровага Легіёну (10 жніўня 1813).

10 лютага 1793 году ажаніўся зь Людвікай Патоцкай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Юзэф Дамінік
Катэгорыя:Канфэдэраты таргавіцкія
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Белага арла
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Гусьляр (зборнік)

«**Гусьля́р**» — другі зборнік Янкі Купалы, выдадзены Антонам Грыневічам у кастрычніку 1910 году ў Санкт-Пецярбургу ў друкарні К. Пянткоўскага. Рукапіс быў пасланы аўтарам выдаўцу яшчэ ў верасьні — кастрычніку 1908 году. Зборнік быў выдадзены на беларускай мове лацінскім шрыфтам.

## Адметнасьць і значэньне зборніку
У ідэйна-творчай эвалюцыі паэта зборнік займае пераходнае месца паміж вобразамі і матывамі рэвалюцыйнае мэтанакіраванасьці, уласьцівымі зборніку «Жалейка», і пазьнейшымі настроямі пэўнае разгубленасьці, грамадзянскага суму пэрыяду пасьля паражэньня рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расеі.

У зборніку пашыраюцца матывы агульначалавечага гучаньня, ўпершыню ў творчасьці Янкі Купалы зьяўляюцца рэфлексійныя, чыста пэйзажныя, па-філязофску заглыбленыя вершы. Словы «дух», «душа» сустракаюцца ледзь ня ў кожным вершы зборніку.

Асаблівую ролю ў зборніку адыгрывае канструкцыйны вобраз легендарнага гусьляра з гусьлямі-самаграямі. Гэты вобраз кампазыцыйна аб’ядноўвае ўсе вершы зборніку ў адно цэлае.

Зборнік «Гусьляр» распачынаў філязофскі струмень у беларускай нацыянальнай лірыцы. Агульнафілязофскія, агульначалавечага дыяпазону вершы «Гусьляра» сьцьвярджалі наватарскі характар зборніку, як яшчэ адну значную ступень у разьвіцьці ня толькі Купалы-лірыка, але і ўсяе беларускае літаратуры.

## Крытычныя водгукі
Беларускі пісьменьнік і крытык Альгерд Бульба ў сваёй рэцэнзіі на зборнік, надрукаванай у газэце «Наша Ніва» 21 кастрычніка 1910 году, адзначае ў творах паэта вялікае багацьце фантазіі, формаў, настрояў, здольнасьць гарманічна зьліць у адным вершы думку і пачуцьцё, здабыць «тон родны», «асобны беларускі матыў» зь любой праявы сучаснага жыцьця, з успамінаў і фактаў гісторыі. А. Бульба выказаў глыбока аптымістычную веру ў вялікую будучыню Купалы як нацыянальнага паэта:

## Крыніцы

## Літаратура
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Гусляр» / Аўтар — А.Лойка. — С. 177—178; Артыкул «Бульба Альгерд» / Аўтар — І. Саламевіч. — С. 96—97.
* Бульба, А.. Янка Купала «Гусьляр» / Газэта «Наша Ніва». — 21 кастрычніка 1910 году.
* Бярозкін, Р.. Свет Купалы; Звенні. — Мн., 1981. — С. 69—81.
* Лойка, А.. Беларуская паэзія пачатку ХХ стагоддзя. — Мн., 1972. — С. 21—33.
* Лойка, А.. Гісторыя беларускай літаратуры. Дакастрычніцкі перыяд. Ч.2. — Мн., 1980. — С. 103, 108—111, 113.
* Навуменка, І.. Янка Купала. — 2-е выд. — Мн., 1980. — С. 7, 12, 17—18, 20, 24, 43.
* Піятуховіч, М.. Ля вытокаў лірыкі Янкі Купалы. / Працы БДУ. — Мн., 1927. — № 16.
* Шарахоўскі, Я.. Пясняр народных дум. — Мн., 1970. — С. 77—84.

## Вонкавыя спасылкі
* Зборнік вершаў «Гусьляр» на сайце Архівы Беларусі

Катэгорыя:Паэтычныя зборнікі Янкі Купалы
Катэгорыя:Выданьні на беларускай мове лацінкай
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1910 годзе
Полацкая, віцебская і амсьціслаўская архіяпархія (уніяцкая)

**Полацкая, віцебская і амсьціслаўская архіяпархія (уніяцкая)** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (архіяпархія) уніяцкай царквы ў межах Вялікага Княства Літоўскага ў час існаваньня Рэчы Паспалітай, а пасьля Расейскай імпэрыі.

Ахоплівала Полацкае, Віцебскае, Амсьціслаўскае і Інфлянцкае ваяводзтвы, .

Катэдры архібіскупаў знаходзіліся ў царкве сьвятой Сафіі ў Полацку і царкве Віцебскага Ўсьпенскага манастыра. Архібіскупы мелі тытул полацкі, віцебскі і амсьціслаўскі, часам таксама аршанскі і магілёўскі.

## Гісторыя
### У [[1596]]—[[1772]] гадах
Стала правапераемніцай Полацкай, віцебскай і амсьціслаўскай архіяпархіі пасьля Берасьцейскай уніі 1596 году. Актыўныя спробы полацкага архібіскупа Язафата Кунцэвіча падпарадкаваць сваёй уладзе ўсе цэрквы на тэрыторыі Полацкай архіяпархіі прывялі да бунту, у выніку якога ён быў жорстка забіты ў 1623. У 1643 ён быў бэатыфікаваны.

Нягледзячы на першапачатковае супраціўленьне вернікаў, у 18 стагодзьдзі ўніятамі зьяўлялася большасьць насельніцтва на тэрыторыі Полацкай архіяпархіі. Полацкая катэдра лічылася адной з найбольш значных сярод уніяцкіх япархій, 7 полацкіх архібіскупаў сталі мітрапалітамі.

### У [[1772]]—[[1828]] гадах у складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]]
Пасьля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай 1772 тэрыторыя архіяпархіі была далучана да Расейскай імпэрыі. У 1774 тут было каля 500 цэркваў. З 1777 ахоплівала Полацкую (з 1802 Віцебскую) і Магілёўскую губэрні. З канца 18 стагодзьдзя пачаўся працэс пераводу часткі ўніятаў у праваслаўе. У 1828 полацкая архіяпархія была ліквідавана, яе парафіі ўвайшлі ў склад новаўтворанай Беларускай ўніяцкай архіяпархіі з катэдрай у Полацку. У выніку Полацкага царкоўнага сабора 1839 Уніяцкая царква была скасавана, беларуская ўніяцкая ахіяпархія спыніла існаваньне.

## Біскупы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел уніяцкай царквы
Смаленская архіяпархія (уніяцкая)

**Смаленская архіяпархія (уніяцкая)** – адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (архіяпархія) ўніяцкай царквы ў межах Вялікага Княства Літоўскага ў час існаваньня Рэчы Паспалітай.

Ахоплівала тэрыторыю Смаленскага і Чарнігаўскага ваяводзтваў.

## Гісторыя
Створана ў 1625. Пасьля вайны вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў большая частка тэрыторыі япархіі адышла да Расеі. У ВКЛ да канца 18 стагодзьдзя працягвалі прызначацца смаленскія арцыбіскупы, якія мелі некалькі прыходаў у прыгранічных з Расеяй рэгіёнах.

## Біскупы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел уніяцкай царквы
Музэй Крашэўскага (Дрэздэн)

**Музэ́й [[Язэп Крашэўскі|Крашэ́ўскага]] ў Дрэ́здэне** () — музэй у месьце Дрэздэне (Нямеччына). Разьмяшчаецца ў будынку, дзе польскі пісьменьнік жыў падчас эміграцыі.

## Мінуўшчына
Пакінуўшы Варшаву па выбуху паўстаньня, Крашэўскі 3 лютага 1863 року пераехаў у Дрэздэн. Ад сакавіку 1873 да сакавіку 1879 мешкаў у будынку, які цяпер займае музэй.

24 ліпеня 1958 року тут была павешаная мэмарыяльная таблічка пра славутага жыхара. У 1960 року варшаўскі музэй імя Адама Міцкевіча падарыў стваранаму музэю частку экспанатаў і дапамог у арганізацыі выставы.

У рамках польска-нямецкага пагадненьня пра культурнае супрацоўніцтва музэй стаў аддзелам мескіх музэяў Дрэздэну. У 2000 року адноўлены, пацярпеў ад паводкі 2002 року. Наноў адчынены ў 2003 року.

## Экспазыцыя
Пры стварэньні музэю большая частка экспанатаў была перададзеная польскімі музэямі, створаная дзьвюхмоўная экспазыцыя. Першая частка яе прысьвячалася біяграфіі пісьменьніка. Інтэр’еры аздобленыя ў стылі сярэдзіны XIX стагодзьдзя і партрэтамі самога Крашэўскага і ягоных выбітных сучасьнікаў. Другая частка экспазыцыі апавядала пра побыт у Дрэздэне польскіх эмігрантаў, якія шукалі паратунку па здушэньні паўстаньняў 1794, 1830—1831 і 1863—1864 рокаў.

Аднак у 2001 року польскі Сойм ухваліў пастанову, паводле якое культурныя каштоўнасьці, старэйшыя за 50 рокаў, выстаўленыя на экспазыцыях за мяжой, павінныя быць вернутыя на тэрыторыю Польшчы не пазьней, чым праз 5 рокаў. У 2008 року было выдадзенае распараджэньне па выкананьні гэтае ўхвалы. Намаганьні варшаўскага Літаратурнага музэю па захаваньні экспазыцыі ў Дрэздэне не далі плёну. Было пастаноўлена, што экспазыцыя павінна быць вывезеная адтуль 19 сьнежня 2011 року. Гэта 160 экспанатаў, сярод якіх малюнкі, дакумэнты, мэбля, копія рукапісу саскае трылёгіі Крашэўскага і інш. У Дрэздэне застаўся толькі пісталет, шабля і малы столік.

Паводле пастановы часткі сваіх экспанатаў пазбавіліся таксама музэі ў Рапэрсьвілю (Швайцарыя) і ў Стамбуле (Турэччына). Аднак у гэтых музэях польскімі зьяўляліся толькі адзінкавыя рэчы.

У цяперашні час у музэі ладзяцца часовыя выставы. У плянах — прэзэнтацыя сучаснай польскай культуры і мастацтва.

У будынку музэю таксама разьмяшчаецца сядзіба Нямецка-польскага таварыства ў Дрэздэне.

## Глядзіце таксама
* Музэй Крашэўскага ў Раманаве

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Музэі Дрэздэну

Крашэўскі, Юзэф Ігнацы
Крашэўскі, Юзэф Ігнацы
Дрэздэн
Катэгорыя:Дрэздэн
Катэгорыя:Юзэф Ігнацы Крашэўскі
Дом Крашэўскага

**Дом Крашэ́ўскага** — будынак у Варшаве па адрасе вул. Макатоўская, 48. Збудаваны ў 1860 архітэктарам Францішкам Марыяй Лянчы на сродкі фінансыста Леапольда Кронэнбэрга. У 1860—1863 роках тут мешкаў пісьменьнік Юзэф Ігнацы Крашэўскі (1812—1897).

Цяпер у будынку месьціцца варшаўскі моладзевы клюб «Гібрыды».

Катэгорыя:Славутасьці Варшавы
Катэгорыя:Юзэф Ігнацы Крашэўскі
МюПа-47 Каўвола

«**МюПа-47**» () — фінскі футбольны клюб з гораду Каўволы. Заснаваны ў 1947 годзе. Чэмпіён Фінляндыі (2005), трохразовы ўладальнік Кубка Фінляндыі (1992, 1995, 2004).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Каўвола
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1947 годзе
Роўна (Берасьцейская вобласьць)

**Ро́ўна** — былая асада на тэрыторыі сучаснага Пружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Гарадзечанскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні. Маёнтак Жайкоўскіх, 1097 дзесяцінаў з каталіцкай каплічкай парафіі ў Ківатычах, і асада 100 дзесяцінаў.

За польскім часам — фальварак у гміне Гарадзечна Пружанскага павету Палескага ваяводзтва, фігуруе на польскіх вайсковых мапах 1931 року. Аднак цяпер такое вёскі няма, і сіе ёсьць тайна, пакрытая змрокам.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
Паводле аднае з вэрсіяў, у Роўне нарадзіўся Пётар Пракаповіч, сям’я якога пазьней пераехала ў Казлы, а адтуль — у Берасьцейскі раён. Зь якога пераляку яны зьмянілі месца жыхарства, таксама ня меншая тайна ад першае.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Пружанскага раёну
Уладзімерская і берасьцейская япархія (уніяцкая)

**Уладзімерская і Берасьцейская япархія (уніяцкая)** – адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (япархія) Кіеўскай мітраполіі Ўніяцкай Царквы ў межах Вялікага Княства Літоўскага і Кароны Каралеўства Польскага ў час існаваньня Рэчы Паспалітай.

Берасьцейская частка япархіі ахоплівала тэрыторыю Берасьцейскага павету і Падляскага ваяводзтва (без паўночнай часткі).

## Гісторыя
Пасьля падпісаньня Берасьцейскай уніі 1596 зьяўлялася адзінай спадкаемцай Уладзімерскай і Берасьцейскай япархіі — адной з самых старажытных япархіяў Усходняй Царквы на тэрыторыі даўняй Русі. Праваслаўная япархія з такой назвай у часы існаваньня Рэчы Паспалітай не была адноўленая.

У 18 стагодзьдзі ў япархіі існавала пасада берасьцейскага біскупа-суфрагана, які кіраваў паўночнай часткай япархіі. У 1722 япархія ахоплівала тэрыторыю 30 тысячы км², налічвала 18 дэканатаў і 489 парафіяў. Берасьцейскае суфраганнае біскупства у 1772 налічвала 10 дэканатаў (Бельскі, Бяльскі, Берасьцейскі, Дарагічынскі, Камянецкі, Кобрынскі, Мельніцкі, Палескі, Пружанскі, Уладаўскі), 268 парафіяў і 4 базылянскія манастыры.

Пасьля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай 1795 тэрыторыя япархіі была падзеленая паміж Расеяй, Аўстрыяй і Прусіяй, а сама яна скасавана. У 1798 Павал I аднавіў яе частку ў выглядзе Берасьцейскай япархіі. У 1809 з яе была вылучана частка дзеля стварэньня Віленскай уніяцкай япархіі, а таксама далучана тэрыторыя былой Супрасьлеўская ўніяцкая япархіі ў выніку таго, што Беласточчына апынулася ў межах Расейскай імпэрыі. Пасьля 1828 Берасьцейская ўніяцкая япархія была скасавана, а яе тэрыторыя ўвайшла ў Літоўскую ўніяцкую япархію.

## Біскупы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел уніяцкай царквы
Huawei IDEOS U8150

**Huawei IDEOS U8150** — мабільны тэлефон вытворчасьці Huawei. Гэта рэбрэйдынг тэлефона S31HW, ад EMOBILE, вытворчасьці Японіі.

## Асаблівасьці

U8150 абсталяваны 2,8-цалевым ёмістым экранам. Ён таксама абсталяваны 3,16-мэгапіксэльнай камерай, Bluetooth-злучэньнем, убудаваны GPS / AGPS. MicroSD-слот знаходзіцца пад вечкам акумулятарнага адсека тэлефона.

Фізычныя кнопкі: кнопка сілкаваньня, рэгулятар гучнасьці на баку тэлефона, кнопкі пачатку выкліку, панэль навігацыі ды кнопкі завяршэньня выкліку.

## Вонкавыя спасылкі
* Profile у gsmarena.com
* Huawei

Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Huawei
Катэгорыя:Смартфоны
Краснае (Пружанскі раён)

**Кра́снае** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мокраўскага сельсавету.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Котранскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні.

За польскім часам — у гміне Котра Пружанскага павету Палескага ваяводзтва.

## Насельніцтва
* 1999 год — 97 чалавек
* 2010 год — 47 чалавек

## Транспарт
Аўтамабільная дарога  Руднікі — Краснае.

## Турыстычная інфармацыя
* Магіла ахвяраў нацызму (1942)

## Крыніцы

Катэгорыя:Мокраўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Сад расьлін (Парыж)

**Сад расьлі́н** () — адкрыты для публікі батанічны сад у 5-й акрузе Парыжа, паміж Парыскім мячэтам, унівэрсытэцкім гарадком Жусьё і Сэнай. Зьяўляецца часткай Музэю прыродазнаўства. Займае плошчу ў 23,5 га.

## Гісторыя саду

2 траўня 1635 году лекары Людовіка XIII заснавалі ў Парыжы сад лекавых расьлінаў. Да Рэвалюцыі дырэктарам саду служыў Б’юфон.

Заапарк саду расьлінаў () адкрыўся ў 1794 годзе, сам сад быў абсталяваны ў XIX стагодзьдзі.

Дзякуючы праграме пераўтварэньня Музэю прыродазнаўства сад расьлінаў павінен быў абноўлены напрыканцы 2011 году.

## Вядомыя жыхары
* Кікі (чарапаха) (1863—2009)
* Джамбо (слон)

## Глядзіце таксама
* Батанічны сад (Парыж)

## Крыніцы

Катэгорыя:Парыж
Катэгорыя:Сады і паркі Парыжу
Катэгорыя:Батанічныя сады Францыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1635 годзе
Кіеўская архіяпархія (уніяцкая)

**Кі́еўская архіяпа́рхія (унія́цкая)** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (архіяпархія) Ўніяцкай царквы ў межах Вялікага Княства Літоўскага і Кароны Каралеўства Польскага ў час існаваньня Рэчы Паспалітай, галоўная (мітрапаліцкая) ўніяцкая архіяпархія Кіеўскай, галіцкай і ўсяе Русі мітраполіі.

З канца 16 стагодзьдзя ахоплівала Кіеўскае, Наваградзкае, Менскае, Віленскае, Троцкае ваяводзтвы і Жамойць.

## Гісторыя
Пасьля Берасьцейскай царкоўнай уніі 1596 году ўніяцкая Кіеўская мітрапаліцкая архіяпархія стала правапераемніцай парафіяў Кіеўскай мітрапаліцкай праваслаўнай архіяпархіі, хоць частка парафіяў і сьвятароў не прынялі Унію.

Галоўная рэзідэнцыя кіеўскага архібіскупа-мітрапаліта знаходзілася ў Вільні, з 1607 па 1795 — у Прачысьценскай царкве Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы. Пасьля пажару ў 1748 годзе рэзідэнцыя кіеўскіх уніяцкіх мітрапалітаў была перанесена ў Радамышаль пад Кіевам.

Пасьля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Кіеўская архіяпархія была скасаваная, а яе цэрквы і манастыры падначалены полацкаму архібіскупу.

## Біскупы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел уніяцкай царквы
Аграгарадок (неадназначнасьць)

* Аграгарадок — найменьне населенага пункту сельскага тыпу
* Аграгарадок — пасёлак у Істрынскім раёне Маскоўскай вобласьці Расеі
* Аграгарадок — пасёлак у гарадзкой акрузе Балашыха Маскоўскай вобласьці Расеі
Грынвіцкая абсэрваторыя

**Грынвіцкая Каралеўская абсэрваторыя** () — абсэрваторыя ў Грынвічы, на паўднёвым усходзе Лёндана, заснаваная ў 1675 годзе брытанскім архітэктарам Крыстафэрам Рэнам па загадзе караля Карла II. Праз абсэрваторыю праходзіць Нулявы мэрыдыян.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Грынвіч
Катэгорыя:Лёндан
Катэгорыя:Абсэрваторыі
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Віцебску

У Віцебску знаходзяцца 105 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 6 — помнікі археалёгіі, 89 — помнікі архітэктуры, 7 — помнікі гісторыі, 1 — помнік горадабудаўніцтва, 2 — помнікі мастацтва.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Помнік горадабудаўніцтва

|}

## Помнікі мастацтва

|}

## Вонкавыя спасылкі

Віцебск
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Гарадок (Луцкі раён)

**Гарадо́к** () — вёска ў Луцкім раёне Валынскай вобласьці Ўкраіны. Уваходзіць у склад Адарадаўскай вясковай рады. Насельніцтва — 214 асоб.

## Турыстычная інфармацыя
Археалягічныя помнікі культуры лінейна-стужкавай керамікі, гарадоцка-здоўбіцкай, стжыжоўскай, лужыцкай, лежніцкай, зубрыцкай, вельбарскай, старажытнафракійскай, паморска-клёшавай, валына-люблінскай, тшынецка-камароўскай культураў і старажытнарускага часу, курганы.

## Асобы
* Юзэф Ігнацы Крашэўскі — польскі паэт, мастак ды этнограф. У 1840 року набыў Гарадок, у якім мешкаў да 1848. У рамане «Хата за вёскай» апісаў Гарадок ды вакольныя вёскі.

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор’е ў вёсцы Гарадок

Катэгорыя:Населеныя пункты Луцкага раёну
Катэгорыя:Вёскі Ўкраіны
Катэгорыя:Мясьціны Крашэўскіх
Амэльна (Ківерцаўскі раён)

**Амэ́льна** () — вёска ў Ківерцаўскім раёне Валынскай вобласьці Украіны. Уваходзіць у склад Амэльненскай вясковай рады. Насельніцтва — 809 асоб.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
* Юзэф Ігнацы Крашэўскі — польскі паэт, мастак ды этнограф. У 1838—1840 роках жыў у Амэльным.

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор’е ў вёсцы Амэльнае

Катэгорыя:Населеныя пункты Ківерцаўскага раёну
Катэгорыя:Вёскі Ўкраіны
Катэгорыя:Мясьціны Крашэўскіх
Амэльна

Назву **Амэ́льна** маюць:
* Амэльна — вёска ў Ківерцаўскім раёне Валынскай вобласьці Ўкраіны
* Амэльна — вёска ў Шацкім раёне Валынскай вобласьці Ўкраіны
Ганятычы

**Ганя́тычы** () — вёска ў Грубешаўскім павеце Любельскага ваяводзтва Рэспублікі Польшча. Уваходзіць у склад гміны Вербкавіцы. Знаходзіцца прыкладна за 10 км на паўднёвы захад ад Вербкавіцаў, 21 км (13&nbsp;mi) на паўднёвы захад ад Грубешава і 98 км на паўднёвы ўсход ад Любліну.

Па стане на 12 студзеня 2007 року тут пражывалі 216 чалавек, у тым ліку 106 жанчынаў і 110 мужчынаў.

## Мінуўшчына
АД 1749 року — уласнасьць Рулікоўскіх гербу «Кораб».

Да скасаваньня ў 1875 року тут існавала філія ўніяцкае парафіі ў Вакіёве. Драўляная ўніяцкая царква, пераробленая на праваслаўную, была зьнішчаная ў Першую сусьветную вайну. У 1918 року ўзноўленая як каталіцкая, аднак у 1944 року ізноў спаленая разам з усёй вёскай украінскімі паўстанцамі.

Па вайне ацалелыя мяшканцы ўзяліся за аднаўленьне вёскі і — нелегальна — касьцёлу, які быў збудаваны ў дрэва ў 1956 року і высьвечаны ў гонар Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. У 1993 року ён быў заменены мураваным.

У 1975—1998 роках вёска ўваходзіла ў склад Замойскага ваяводзтва.

## Турыстычная інфармацыя
У вёсцы знаходзіцца помнік у гонар ахвяраў і абаронцаў незалежнасьці Польшчы.

У 1993 року тут быў збудаваны мураваны касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі Тышавецкага дэканату Замойска-Любачаўскае дыяцэзіі. Пры касьцёле знаходзіцца магіла жаўнераў 1920 року.

За 1 км ад вёскі знаходзіцца рыма-каталіцкі цьвінтар (былы ўніяцкі і праваслаўны) плошчай 0,55 га.

Яшчэ адныя могілкі, пакуль не абазначаныя нават шыльдачкай, знаходзяцца на полі. У ёй пахаваныя ахвяры масавага расстрэлу нацыстамі жыдоўскага насельніцтва Ганятычаў.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
* У Ганятычах, уласнасьці жонкі, па вяртаньні з высылкі ў Пермскую губэрню жыў Люцыян Крашэўскі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Honiatycze // 

Катэгорыя:Гміна Вербкавіцы
Катэгорыя:Населеныя пункты Люблінскага ваяводзтва
Катэгорыя:Мясьціны Крашэўскіх
Перадзельск

**Перадзе́льск** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Велікасельскага сельсавету. Знаходзіцца за 13 км на захад ад Пружанаў, 25 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Міхайлаўскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні. Маёнтак Пярдзельск () ва ўласнасьці Быхаўцаў. Пазьней, калі дочкі Зьдзіслава Быхаўца пасталелі, маёнтак быў перайменаваны ў Перадзельск, а пасьля ў Яалін (). З пасагам аднае з дачок маёнтак перайшоў да Развадоўскіх. Паводле перапісу 1897 року 487 жыхароў, 64 двары.

За польскім часам — у гміне Шарашоў Пружанскага павету Палескага ваяводзтва. У 1939 — 528 жыхароў.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР. Паводле перапісу 1959 року ў вёсцы 461 жыхар, у 1970 — 510 жыхароў.

1 сьнежня 2009 году перададзеная зь ліквідаванага Старавольскага ў склад Велікасельскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 200 жыхароў
* 2005 год — 175 жыхароў, 85 двароў
* 2010 год — 126 жыхароў

## Транспарт
Аўтамабільная дарога  Перадзельск — Лазоўка.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор’е ў в. Перадзельск

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Велікасельскі сельсавет
Туманнасьць

**Тума́ннасьць** — участак міжзорнага асяродзьдзя, якое выдзяляецца сваім выпраменьваньнем або паглынаньнем выпраменьваньня ў агульным тле неба. Раней *туманнасьцямі* называлі любы нерухомы на небе падоўжаны аб’ект. У 1920-х гадох было адкрыта, што сярод *туманнасьцяў* ёсьць шмат галяктык (напрыклад, Туманнасьць Андрамэды). Пасьля гэтага тэрмін *туманнасьць* быў звужаны да пазначанага вышэй сэнсу.

Туманнасьці складаюцца з пылу, газу і плязмы.

## Гісторыя
Першапачаткова туманнасьцямі ў астраноміі лічылі любыя нерухомыя і працяглыя (дыфузныя) прамяністыя астранамічныя аб’екты, у тым ліку зорныя скупнасьці або галяктыкі па-за Млечным Шляхам, якія не было магчыма разьмеркаваць па зорках. Некаторыя прыклады падобнага выкарыстаньня захаваліся да нашага часу. Напрыклад, Галяктыку Андрамэды часам называюць «Туманнасьцю Андрамэды».

У 1787 годзе Шарль Мэсье, які актыўна займаўся пошукам камэтаў, склаў каталёг нерухомых дыфузных аб’ектаў, падобных да камэт. У каталёг Мэсье трапілі як, уласна, туманнасьці, гэтак і галяктыкі (напрыклад, вышэй прыгаданая галяктыка Андрамэды — M31) і шаравыя зорныя скупнасьці (M13 — скупнасьць у сузор’і Гэркулеса).

З разьвіцьцём астраноміі і павелічэньнем разрозьненьня тэлескопаў, тлумачэньне тэрміна «туманнасьць» удакладнялася: частка «туманнасьцяў» была ідэнтыфікаваная як зорныя скупнасьці, былі выяўленыя цёмныя (паглынальныя) газапылавыя туманнасьці, і, нарэшце, у 1920-х гадох, спачатку Кнуту Лундмарку, а потым і Эдўіну Габлу, атрымалася разьмеркаваць па зорках пэрыфэрыйныя вобласьці шэрагу галяктык і тым самым вызначыць іх прыроду.
Акалова

**Акало́ва** — вёска ў Беларусі, на рацэ Каргаўшчыне. Цэнтар сельсавету Лагойскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 101 чалавек. Знаходзіцца за 35 км на поўнач ад Лагойску, за 60 км ад чыгуначнай станцыі Смалявічы; на шашы Менск — Віцебск.

Акалова — даўняе мястэчка гістарычнай Меншчыны. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся драўляны касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла, помнік архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў.

## Назва
Тапонім Акалова ўтварыўся ад імя Акола або Акула.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Акалова ўпамінаецца ў 1770 годзе як мястэчка Менскага павету Менскага ваяводзтва. Паселішча знаходзілася ў валоданьні Сьвірскіх, пазьней Валовічаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Акалова апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Барысаўскім павеце Менскай губэрні. У 1798 годзе Міхаіл Валовіч заснаваў тут драўляны касьцёл. Паводле інвэнтару 1846 году існавалі аднайменныя мястэчка (22 двары) і маёнтак (4 фальваркі, 13 вёсак, 1770 прыгонных сялянаў). У 1876 годзе Генрык Валовіч прадаў спадчыну С. Кербедзю. На 1886 год у Акалове было 28 двароў, касьцёл, 3 крамы, карчма, вадзяны млын. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 39 двароў, побач існаваў маёнтак. На 1909 год існавалі аднайменныя мястэчка (41 двор) і маёнтак (2 двары), на 1917 год — мястэчка (49 двароў) і вёска (14 двароў).

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 Акалова занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Акалова абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР, дзе 20 жніўня 1924 году стала цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1926 год у Акалове быў 41 двор, на 1941 год — 51, на 1969 год — 72, на 1994 год — 51, на 1 студзеня 2003 году — 50.


Akałova, Śviatoha Michała. Акалова, Сьвятога Міхала (1900).jpg|Касьцёл
Akałova. Акалова (1914) (1).jpg|Касьцёл, галоўны фасад
Akałova, Śviatoha Michała. Акалова, Сьвятога Міхала (1914) (2).jpg|Касьцёл, інтэр’ер
Akałova-Amnišaŭ. Акалова-Амнішаў (1914).jpg|Працэсія да капліцы ў Амнішаве


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1811 год — 46 муж.; 1846 год — 179 чал.; 1886 год — 268 чал.; 1897 год — 201 чал. (93 муж. і 108 жан.)
* **XX стагодзьдзе**: 1909 год — 221 чал. у *мястэчку Акалове* і 22 чал. у *маёнтку Акалове*; 1917 год — 176 чал.; 1926 год — 125 чал.; 1969 год — 199 чал.; 1990 год — 115 чал.; 1994 год — 103 чал.; 1999 год — 136 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 1 студзеня 2003 году — 115 чал.; 2010 год — 101 чал.

### Інфраструктура
У Акалове працуюць сярэдняя школа і дашкольная ўстанова.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Могілкі старыя каталіцкія, брама

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла (1798—1804)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акалоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Бярэзань (неадназначнасьць)

Назву **Бярэзань** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Бярэзань (Горная) — вёска ў Докшыцкім раёне, на рацэ Бярэзіна

* Менская вобласьць:
** Бярэзань (Любашанская) — места, на рацэ Бярэзіна

## Глядзіце таксама
* Беразавец
* Беразавіца
* Беразіна
* Беразьнікі
* Беразьніца
* Беразьнякі
* Беразьнянка
* Бяроза
* Бярозава
* Бярозавае
* Бярозавая Гара
* Бярозавічы
* Бярозавы
* Бярозавы Гай
* Бярозаўка
* Бярозаўцы
* Бярозаўшчына
* Бярозка
* Бярозкі
* Бярозы
* Бярэзьнікі
* Бярэзьніца
Мартын Гарнік

**Мартын Гарнік** (;  10 чэрвеня 1987 году, Гамбург, Нямеччына) — аўстрыйскі футбаліст, які выступае за нямецкі клюб «Дасэндорф» і нацыянальную зборную Аўстрыі на пазыцыі нападніка. Нарадзіўся ў сям’і немкі й аўстрыйца.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец футбольнай школы клюбу «*SC Vier-und Marschlande*», у якім у 2002 годзе пачаў кар’еру. У 2006 годзе Мартын перайшоў у брэмэнскі «Вэрдэр», за які спачатку выступаў у трэцім складзе клюбу ў Рэгіянальнай лізе. Яму прыйшлося прапусьціць частку сэзону 2007 году з-за пералому мэтатарзальнай косткі. З 2010 году гулец клюбу «Штутгарт».

### Міжнародная
Гарнік, які таксама меў права выступаць за зборную Нямеччыны, усё ж такі вырашыў гуляць за каманду Аўстрыі, хоць ён ніколі там ня жыў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* 
* 

Катэгорыя:Аўстрыйскія футбалісты
Бэнэдыкт Гёвэдэс

**Бэнэды́кт Гёвэдэс** (;  29 лютага 1988 году, Гальтэрн-ам-Зээ, ФРН) — былы нямецкі футбаліст, абаронца. Мае на сваім рахунку выступы ў складзе нацыянальнай зборнай Нямеччыны. Вызнаваўся як адзін зь лепшых абаронцаў Нямеччыны.

## Кар’ера
### Клюбная
У 2001 годзе Гёвэдэс трапіў у акадэмію «Шальке». У 2003 годзе, зьяўляючыся капітанам каманды «Шальке» да 19 гадоў, стаў чэмпіёнам краіны ў гэтым узросьце. У студзені 2007 году падпісаў прафэсійны кантракт з клюбам да 2010 году. 3 кастрычніка 2007 году дэбютаваў у складзе «Шальке» ў выязным матчы супраць «Русэнборгу» з Тронгэйму ў Лізе чэмпіёнаў. А праз тры дні матчам з «Карльсруэ» Бэнэдыкт дэбютаваў і ў Бундэсьлізе.

19 кастрычніка 2008 году ў восьмым туры чэмпіянату, у матчы супраць «Гамбургу» Бэнэдыкт забіў свой першы гол у Бундэсьлізе і наогул за «Шальке». У сьнежні 2008 году гулец падоўжыў кантракт з гельзэнкірхэнцамі да 2014 году. 9 сакавіка 2013 году Гёвэдэс падоўжыў кантракт з клюбам да 2017 году.

### Міжнародная
29 траўня 2011 году ў матчы зборных Нямеччыны й Уругваю дэбютаваў за нямецкую зборную, адыграўшы на поле 24 хвіліны. Пасьля ўдзелу ў трох матчах кваліфікацыі да чэмпіянату сьвету 2014 году Гёвэдэс быў абраны ў сьпіс 23 гульцоў на фінальны турнір. У першым матчы групавога раўнду Бэнэдыкт выйшаў у стартавым складзе ў матчы супраць зборнай Партугаліі. Пазьней ён стаў перамоцам турнір разам са сваёй камандай. Гёвэдэс стаўся адным з трох нямецкіх гульцоў, якія адгулялі кожную хвіліну ўсіх сямі матчаз чэмпіянату разам з брамнікам Мануэлем Ноерам і капітанам абаронцам Філіпам Лямам.

## Дасягненьні
**«Шальке-04»**:
* Уладальнік Кубка Нямеччыны: 2011
* Уладальнік Супэркубка Нямеччыны: 2011

**«Ювэнтус»**:
* Чэмпіён Італіі: 2018
* Уладальнік Кубка Італіі: 2018

**«Лякаматыў»**:
* Уладальнік Кубка Расеі: 2019
* Уладальнік Супэркубка Расеі: 2019

**Нямеччына**:
* Чэмпіён сьвету: 2014

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Профіль на сайце «Шальке-04»
* Статыстыка на National Football Teams

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па футболе
Рыгор Печнікаў

**Рыго́р Пілі́павіч Пе́чнікаў** (* 7 лютага 1940, Гомель) — беларускі мастак, графік.

## Жыцьцяпіс
Адразу па нараджэньні Рыгора сям’я пераехала ў Пружаны. Тут ён скончыў сярэднюю школу №2, дзе ўпершыню пачаў займацца мастацкай творчасьцю: удзельнічаў у конкурсах, аздабляў школьныя газэты. У 1960 року паступіў на вечаровае аддзяленьне Менскае мастацкае вучэльні, працуючы на заводзе мастаком-афарміцелем. У 1963 року залічаны на аддзяленьне графікі Менскага тэатральна-мастацкага інстытута.

Па сканчэньні пэўны час працаваў у Менску, а пасьля вярнуўся ў Пружаны. Працаваў мастаком на заводзе радыёдэталяў, настаўнікам у школах, кіраўніком гуртка ў Доме піянэраў, выкладчыкам музычнай школы.

## Творчасьць
Падчас працы ў Пружанах стварыў вялікую колькасьць мастацкіх твораў: накідаў тушшу, гуашшу, пастэльлю, алоўкам; карцін. Займаўся аздабленьнем інтэр’ераў у школах, музэю ў пружанскім тэхнікуме. Распрацаваў праекты царскіх варотаў Сьвята-Мікалаеўскай царквы ў вёсцы Засімавічы, іканастасу Сьвята-Пакроўскай царквы ў вёсцы Гарадзечна, помніку Сьцяпану Гудзімаву ў мескім сквэры. Падчас працы выкладчыкам у пружанскай школе мастацтваў падрыхтаваў шмат таленавітых вучняў, некаторыя зь якіх ужо таксама сталі вядомыя на Пружаншчыне.

Цяпер Рыгор Піліпавіч займаецца галоўным чынам напісаньнем абразоў.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* «Сілуэты з мінулага стагодзьдзя» ў музэі-сядзібе «Пружанскі палацык». TUT.BY

Катэгорыя:Беларускія графікі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Пік-дзю-Мідзі-дэ-Бігор (абсэрваторыя)

**Абсэрваторыя Пік-дзю-Мідзі-дэ-Бігор** () — абсэрваторыя, разьмешчаная ў францускіх Пірэнэях, на гары Пік-дзю-Мідзі-дэ-Бігор на вышыні 2877 м. Заснаваная ў 1881 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Астранамічныя абсэрваторыі Францыі
Катэгорыя:Пірэнэі
Катэгорыя:Астранамічныя абсэрваторыі, абсталяваныя каранографамі
Катэгорыя:Астранамічныя абсэрваторыі па адкрыцьці малых плянэтаў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1881 годзе
ДП-1

**ДП-1** — аднавагонны дызэльны цягнік, сумесны праект ААТ «Кіруючая кампанія холдынгу „Белкамунмаш“» з польскай холдынгавай кампаніяй PESA Bydgoszcz SA пры ўдзеле ААТ «Менскі вагонарамонтны завод». Ініцыятарам праекту стала Беларуская чыгунка.

Цягнік спраектаваны па прынцыпе рэйкавага аўтобуса. Гэта аднавагонны дызэльны цягнік, які рухаецца пры дапамозе ўласнага рухавіка, без выкарыстаньня лякаматыва.

## Ход рэалізацыі
23 сьнежня 2011 г. у Менск прыбыў першы машынакамплект дызэльнага цягніка ДП-1.

У студзені 2012 першы цягнік ужо праходзіў прыёмачныя выпрабаваньні на Беларускай чыгунцы.

## Абсталяваньне
У салёне ўсталяваны мяккія крэслы, кандыцыянэр, прыбіральня вакуўмнага тыпу. У кабіне машыніста ўсталяваны халадзільнік, мікрахвалевая печ і воданагравальнік.

Цягнік абсталяваны зьнешнімі і ўнутранымі відэакамэрамі, якія дазваляюць машыністу назіраць за абстаноўкай вакол цягніка і ў салёне.

## Тэхнічныя характарыстыкі
ДП-1 прызначаны для эксплюатацыі на пуцях з шырынёй каляі 1520 мм. Даўжыня цягніка — 27,5 м, эксплюатацыйная хуткасьць — 120 км/г, далёкасьць ходу — 1000 км. Колькасьць месцаў для сядзеньня — 91, агульная колькасьць месцаў — 171. Разьліковы тэрмін службы — 40 гадоў.

Сьцьвярджаецца, што расход паліва на аднаго пасажыра ў тры разы меней, чым у ДР-1А, і складае да 70 літраў паліва на 100 км.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія цягнікі
Катэгорыя:Дызэль-цягнікі
Сяргей Каваленка

**Сярге́й Кавале́нка ** ( 16 студзеня 1975 году) — беларускі палітычны дзяяч, сябра КХП-БНФ.

## Дзейнасьць
Сяргей Каваленка стаўся вядомым пасьля таго, як 7 студзеня 2010 году на пляцы ў цэнтры Віцебску узьняў на навагодняе елцы бел-чырвона-белы сьцяг, які залунаў па-над чырвонай зоркай. Дарэчы, як сам Сяргей тлумачыць, што той учынак меў сымбалічнае значэньне, дзеля таго, каб паказаць, што наш — сьвяты сьцяг, вышэйшы за ўсялякія чырвоныя зоркі. Пасьля чаго актывіст быў арыштаваны ды прысуджаны да трох гадоў умоўнага пакараньня. Суд над Каваленкам выклікаў вялікі розгалас, праваабаронцы сьведчылі пра палітычны характар працэсу.. Ґазэта «Наша Ніва» абвесьціла Каваленку «гэроем году» ва ўласным сьпісе найбольш выбітных людзей 2010 году.

Напрыканцы сьнежня 2011 году Сяргей Каваленка чарговага разу быў арыштаваны і абвінавачаны ў "парушэньні рэжыму адбываньня пакараньня". Зь 19 сьнежня 2011 году Каваленка трымаў сухую галадоўку, а з 16 студзеня 2012 году яго пачалі ґвалтоўна зьмушаць да ўжываньня ежы. Каваленка быў прысуджаны да двух гадоў і 1 месяцу калёніі. Прысуд вынесла судзьдзя Алена Жук, пракурорам выступаў Зьміцер Лутаў.

18 чэрвеня 2004 году Сяргей Каваленка ажаніўся , мае двух дзяцей. У верасьні 2010 году расстаўся з жонкай, каб не было ціску на сваякоў у сувязі з крымінальнай справай. 17 лютага 2012 году сужэнцы аднавілі шлюб падчас знаходжаньня Сяргея ў сьледчым ізалятары ў Віцебску.

27 сьнежня 2014 году Сяргей быў зноўку затрыманы праваахоўнымі орґанамі праз тое, што вывесіў бел-чырвона-белы сьцяг на шматпавярховым будынку ў Віцебску. У той жа дзень судзьдзя Першамайскага раёну Віцебску Андрэй Прэйс прысудзіў актывіста да 10 дзён адміністрацыйнага арышту. 3 студзеня 2015 году Каваленка быў вызвалены з ізалятару. У Варшаве 27 чэрвеня 2020 году на Маршы Салідарнасьці спаліў расейскі сьцяг .

## Фатаздымкі

Siarhei Kavalenka 04.jpg
Siarhei Kavalenka 02.jpg
Siarhei Kavalenka 03.jpg


## Глядзіце таксама
* Мірон

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Сябры Кансэрватыўна-Хрысьціянскай Партыі — БНФ
Катэгорыя:Беларускія палітвязьні
Янка Непачаловіч

**Янка Непачаловіч** (**Іван Данілавіч Непачаловіч**; 25 траўня 1917 — 3 ліпеня 1969) — беларускі паэт.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Мінкавічы Старадароскага раёну ў сялянскай сям’і. У 1934 годзе пасьля сканчэньня сярэдняй школы працаваў загадчыкам хаты-чытальні ў вёсцы Крываносава. У 1935 годзе паступіў на літаратурны факультэт Менскага пэдінстытуту, які скончыў завочна ў 1940 годзе. У 1937—1939 і 1944—1947 гадох працаваў настаўнікам у Койданаве. У 1939—1941 гадах у школе ў Мар’інай Горцы.

У час вайны жыў у вёсцы Мінкавічы. З 1942 году быў сувязным партызанскай брыгады імя С. М. Кірава.

У 1947—1948 гадах зьяўляўся інспэктарам школ Старадароскага раёну. З 1948 году працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры ў вёсцы Дараганава Асіпавіцкага раёну. У 1967 годзе пераехаў у Менск, працаваў у выдавецтве «Народная асьвета». З 1958 году зьяўляўся сябрам Саюзу пісьменьнікаў СССР.

Трагічна загінуў у вёсцы Дараганава Асіпавіцкага раёну. Пахаваны ў вёсцы Мінкавічы.

## Творчасьць
Першая публікацыя вершаў адбылася ў 1936 годзе ў часопісе «Полымя рэвалюцыі». На словы Янкі Непачаловіча Юры Семяняка напісаў песьню «Табе маё прызнаньне».

### Зборнікі вершаў
* *Мера любві* (1958)
* *Позьні паром* (1967)
* *Перад захадам сонца* (1977)

## Вонкавыя спасылкі
* Вершы Янкі Непачаловіча на «Беларускай палічцы»

Катэгорыя:Нарадзіліся 25 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Старадароскім раёне
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт культуры і мастацтваў

**Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт культуры і мастацтваў** (*БДУКМ*) — вышэйшая вучэльня Менску, заснаваная ў 1975 годзе на аснове бібліятэчнага факультэту Менскага дзяржаўнага пэдагагічнага інстытуту і аддзяленьня культурна-асьветніцкай работы Беларускага тэатральна-мастацкага інстытута. З 18 красавіка 2008 году пасаду рэктара займае Барыс Сьвятлоў.

## Факультэты
Маецца 25 катэдраў, 6 факультэтаў, у тым ліку завочнага навучаньня й дадатковай адукацыі. 3 факультэты маюць магістратуры. Вядзецца падрыхтоўка па 48 спэцыялізацыях.
* *Інфармацыйна-дакумэнтных камунікацыяў*. Заснаваны ў 1975 годзе. Знаходзіцца ў галоўным корпусе на вул. Рабкараўская, д. 17. Рыхтуе бібліятэкараў, кнігароў, музэязнаўцаў, мэнэджараў ды перакладнікаў. Выпускае магістраў. Мае 4 катэдры: 1) мэнэджмэнту інфармацыйна-дакумэнтнай сфэры, 2) гісторыі і тэорыі інфармацыйна-дакумэнтных камунікацыяў, 3) інфармацыйных рэсурсаў, 4) гісторыі Беларусі і музэязнаўства.
* *Культуралёгіі і сацыякультурнай дзейнасьці*. Заснаваны ў 1975 годзе. Месьціцца ў галоўным корпусе. Выпускае выкладнікаў культуралёгіі ды мастацтвазнаўства, мэнэджараў ды распараднікаў адпачынку. Рыхтуе магістраў. Мае 6 катэдраў: 1) філязофіі, 2) культуралёгіі, 3) беларускай і сусьветнай мастацкай культуры, 4) пэдыгогікі сацыякультурнай дзейнасьці, 5) мэнэджмэнту сацыяльнай і культурнай дзейнасьці, 6) інфармацыйных тэхналёгіяў у культуры.
* *Музычнага мастацтва*. Заснаваны ў 1986 годзе. Месьціцца на вул. Маскоўская, д. 18а. Выпускае аранжыроўнікаў, дырыгентаў, музыкаў, прадусараў і сьпевакоў. Рыхтуе магістраў. Мае 6 катэдраў: 1) беларускай народна-песеннай творчасьці, 2) харавога і вакальнага мастацтва, 3) духавой музыкі, 4) мастацтва эстрады, 5) народна-інструмэнтальнай творчасьці, 6) тэорыі музыкі і музычнай адукацыі.
* *Традыцыйнай беларускай культуры і сучаснага мастацтва*. Заснаваны ў 2003 годзе. Знаходзіцца ў галоўным корпусе. Рыхтуе актораў, балетмайстраў, мастакоў, пастаноўшчыкаў, скульптараў ды танцораў. Мае 5 катэдраў: 1) рэжысуры абрадаў і сьвятаў, 2) харэаграфіі, 3) народнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, 4) тэатральнай творчасьці, 5) этналёгіі і фальклёру.

## Выпускнікі
* Іна Афанасьева, сьпявачка Маладзёвага тэатру эстрады
* Аляксандар Варламаў, мадэльер
* Зьміцер Гарэлік, кіраўнік Гомельскага абласнога тэатру лялек
* Іван Кірчук, сьпявак і музыка гурта «Троіца»
* Сяргей Кухто, кіраўнік тэлеканала «Лад» (2006—2011)
* Яўген Лашкоўскі, тэлевядоўца АНТ
* Алеся Ярмоленка, сьпявачка гурта «Сябры»

## Крыніцы


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1975 годзе