Баня (купал)

**Ба́ня**, **ба́нька** — шмат’ярусны фігурны самкнуты купал грушападобнай формы з заломамі, пашыраны ў сакральнай архітэктуры барока на тэрыторыі Рэчы Паспалітай. Таксама банямі называюць купальнае пакрыцьцё паўкруглай формы або круглы купал у завяршэньні вежаў або вярхоў.

Адметнасьцю купалоў-баняў, уласьцівых сакральнаму дойлідзтву Вялікага Княства Літоўскага і традыцыйнай царкоўнай архітэктуры этнічнай тэрыторыі беларусаў, ёсьць складаны сылюэт і падзел на грані. У сакральнай архітэктуры Маскоўскай дзяржавы пашырэньне атрымалі купалы-цыбуліны, якія ў адрозьненьне ад баняў, звычайна маюць большы дыямэтар, чым аснова, на якой яны стаяць, а іхная вышыня пераўзыходзіць шырыню. Характэрная гранёная форма купалоў-баняў узьнікла пад уплывам на мастацкі вобраз мураваных сьвятыняў прыёмаў драўлянага будаваньня.

## Назва
Тэрмін «баня» або «банька» паходзіць ад лацінскага слова *baneum*, якім вызначаўся пукаты посуд для амавеньня. Гэты тэрмін часта сустракаецца ў старажытных інвэнтарах сьвятыняў Беларусі. Тэрмін шырока выкарыстоўваецца ў польскіх і ўкраінскім мастацтве. У беларускім мастацтвазнаўстве ён з часоў русіфікацыі практычна перастаў выкарыстоўвацца з прычыны існаваньня адпаведнага расейскага слова, якое азначае лазьню. Доктар мастацтвазнаўства Тамара Габрусь зьвяртае ўвагу на тое, што тэрмін «баня» мусіць вярнуцца ў шырокі ўжытак датычна барокавага купала, бо ён увасабляе мастацка-стылявыя традыцыі сакральнага дойлідзтва Беларусі.

## Галерэя
### Цэрквы

Amścisłaŭ, Tupičeŭščyna, Mikolskaja-Ŭviadzienskaja. Амсьціслаў, Тупічэўшчына, Мікольская-Ўвядзенская (1880-99).jpg|Цэрквы Тупічэўскага манастыра ў Амсьціславе
В. Азярцо - Спаса-Праабражэнская царква зь в. Барань PICT1015.jpg|Спаская царква ў Барані
Baryskavičy, Trajeckaja. Барыскавічы, Траецкая (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|Царква ў Барыскавічах
Viciebsk, Zadźvińnie, Illinskaja. Віцебск, Задзьвіньне, Ільлінская (I. Trutnev, 1866).jpg|Ільлінская царква ў Віцебску

Viciebsk, Pieskavacik, Trajeckaja. Віцебск, Пескавацік, Траецкая (D. Strukov, 1864-67).jpg|Траецкая царква ў Віцебску
Dubroŭna. Дуброўна (Lauvergne, 1840) (2).jpg|Цэрквы ў Дуброўне
Dyvin, Kobrynskaja, Piatnickaja. Дывін, Кобрынская, Пятніцкая (S. Bochnig, 1929) (4).jpg|Пятніцкая царква ў Дывіне
Łatyhal, Mikolskaja. Латыгаль, Мікольская (1900).jpg|Мікольская царква ў Латыгалі

Łyskaŭ. Лыскаў (1899).jpg|Пакроўская царква ў Лыскаве
Mahiloŭ, Škłoŭskaja-Bohajaŭlenski. Магілёў, Шклоўская-Богаяўленскі (XIX).jpg|Богаяўленская царква ў Магілёве
Slucak05713.JPG|Міхайлаўская царква ў Слуцку
Хаціслаў. Спаса-Праабражэнская царква (02).jpg|Спаская царква ў Хаціславе


### Касьцёлы

Babrujsk, Fara. Бабруйск, Фара (1823).jpg|Фарны касьцёл у Бабруйску
Biaroza Kartuskaja, Klaštarnaja. Бяроза Картуская, Кляштарная (N. Orda, 1875).jpg|Касьцёл картузаў у Бярозе
Dubrovica, Rynak, Pijarski. Дубровіца, Рынак, Піярскі (N. Orda, 1875).jpg|Касьцёл піяраў у Дубровіцы
Iŭje, Bernardynski. Іўе, Бэрнардынскі (1900).jpg|Касьцёл бэрнардынаў у Іўі

Klecak, Fara. Клецак, Фара (1930).jpg|Фарны касьцёл у Клецку
Mazyr, Kimbaraŭka, Cysteryjanski. Мазыр, Кімбараўка, Цыстэрыянскі (Szulman, 1916) (3).jpg|Касьцёл цыстэрыянаў у Мазыры
Rukšenicy, Apieki. Рукшэніцы, Апекі (1913).jpg|Касьцёл Апекі Маці Божай у Рукшэніцах
Juravičy, Jezuicki. Юравічы, Езуіцкі (K. Przykorski, 1865).jpg|Касьцёл езуітаў у Юравічах


## Глядзіце таксама
* Купал

## Крыніцы

## Літаратура
* Габрусь Т. Дыялог з небам: генезіс і семантыка кампазіцыйных дамінант у сакральным дойлідстве Беларусі // Вестник Полоцкого государственного университета. Серия F: Строительство. Прикладные науки. № 16, 2017. С. 2—9.
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Будаўнічыя канструкцыі