open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гродгар (імя)

**Гродгар**, **Рудыгер**, **Рутгер** (*Рудкір*, *Рукір*)  — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гродгар, Рудзігер, Рутгер, Рудкер або Рукер (Hrodgar, Rudiger, Rutger, Rudker, Rucker) і Герод (Gaerod) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -грод- (-род-, -руд-) (імёны ліцьвінаў Рудалт, Родмант, Эйруд; германскія імёны Rudolt, Rodemund, Eirodus) паходзіць ад гоцкага hroþ 'слава, перамога', а аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) — ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rodeger (Rodger, Rudeger, Rudiger).

У 1633 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Johannes Rüdigerus, Regiomontanus Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *земяне земли Руское с Коруны повету Сокалского Янъ и Якубъ Рудъкгерове* (1537 год); *пану Рудкиру… земенина повету Сакальского Яна Рудкира… землю Рукиреву… ставу Рукирова… по праву Рукирово… панове Рудкирове… пана Рукировъ… по праву Рукирово… Рудкиръ поведилъ… земенинъ Сакальскій Янъ Рудкиръ… панъ Янъ Рукиръ… паномъ Рукиромъ* (3 жніўня 1546 год); *Rutgerius Hermannides Vilna [[Ліцьвіны|Lithuanus]]* (1643 год); *jego mści pana Edwarda Rydigera, porucznika jego k. mści у dzierżawcy klucza Olickiego teyze ekonomii* (21 лістапада 1726 году).

## Носьбіты
* Гродгар — легендарны конунг данаў пачатку VI стагодзьдзя

Рудыгеры (Рыдыгеры) — курляндзкі шляхецкі род нямецкага паходжаньня.

## Глядзіце таксама
* Грода
* Гера

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Конгенд

**Конгенд** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Кона (Cono) і Гента або Генда (Gento, Gendo) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -кон- (-кун-) (імёны ліцьвінаў Кондрут, Конрад, Якун; германскія імёны Cundrud, Konrad, Acun) паходзіць ад гоцкага koni- 'адважны' або германскага kunja, kuni '(хтосьці) з годнага, шляхецкага роду', а аснова -генд- (-гент-, -гінт-) (імёны ліцьвінаў Гінтэр, Агінт, Эйгінт; германскія імёны Genter, Aginto, Eigint) — ад гоцкага gands 'посах', пераноснае 'чары'. Адзначалася старажытнае германскае імя Gonegundis (Gone-gundis).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Родъ Конкгендовъ отъ Каплицы* (1567 год); *земяном повету ковенского… з роду Конкгендовъ от Каплицы Петру Матысовичу, Петрашку Якубовичу, Юр’ю Репниковому, Григор’ю Якубовичу, Щефану Миколаевичу* (15 верасьня 1568 году).

## Носьбіты
* Конгенды — літоўскі шляхецкі род з Ковенскага павету Троцкага ваяводзтва

## Глядзіце таксама
* Кона
* Гента

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Хаос (міталёгія)

**Хао́с** ( ад *χαίνω*, «расчыняцца, раскрывацца») у міталёгіі старажытных грэкаў — апісаная ўпершыню Гесыёдам у *«Тэагоніі»* пэрсаніфікацыя першапачатковага стану сьвету да зьяўленьня чаго б там ні было (да ўзьнікненьня ўпарадкаванага Сусьвету (космасу) са зьяўленьнем Геі й Эраса). Паводле Гесыёда, Хаос узьнік перш за ўсё. Па выкладзе Гігіна, ён спароджаны Імглой і ў шлюбе з Хаосам Імгла спарадзіла Ноч, Дзень, Эрэба й Этэра.

Багі, якія зьявіліся з Хаоса:

* Гея (Зямля)
* Нікта (Ноч)
* Тартар (Бездань)
* Эрэб (Цемра)
* Эрас (Каханьне).

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Катэгорыя:Хаос
Катэгорыя:Міталягічныя архетыпы
Кей

**Кей**, **Кой** (стар.-грэч.: *Κοιος*) — у старажытнагрэцкай міталёгіі — адзін з тытанаў, сын Урана й Геі, брат і муж тытаніды Фэбы, якая нарадзіла Лето й Астэрыю, дзед Апалёна, Артэміды й Гекаты. 

Удзельнічаў у тытаномахіі й быў скінуты Зэўсам у Тартар разам з братамі.

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Катэгорыя:Тытаны
Пале

Назву **Пале** маюць: 
* Пале — горад у Босьніі і Герцагавіне
* Пале — грамада (муніцыпалітэт) у Босьніі і Герцегавіне
* Пале — горад у Вугоршчыне
* Пале — населены пункт у штауе Гоа, Індыя
* Пале — вёска ў Латвіі
Эйруд

**Эйруд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Эйруд або Эйхруд (Eirodus, Eichrodus, Eichrodt) і Роднэй (Rodney) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова  -эйх- (-эй-) (імёны ліцьвінаў Эйгерд, Эйман, Эймунт; германскія імёны Eygerd, Eimann, Eymunt) паходзіць ад гоцкага agi 'лязо, булат, меч', а аснова -грод- (-род-, -руд-) (імёны ліцьвінаў Рудалт, Рутгер, Родмант; германскія імёны Rudolt, Rutger, Rodemund) — ад гоцкага hroþ 'слава, перамога'. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Anna relicta bonae memoriae Niekraszy Eyrudowicz una cum Bogdano et Sigismundo filiis meis charissimis* (18 ліпеня 1478 году); *od Nikraszewiczowej Ejrudowiczowej razem z synami Bogdanem i Zygmuntem* (1782—1784 гады).

## Носьбіты
* Някраш Эйрудавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1478 годзе

## Глядзіце таксама
* Эйх
* Грода

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Лето (міталёгія)

**Лето́** () ці **Лято́на** () — у старажытнагрэцкай міталёгіі — «тытаніда» дачка тытана Кея й Фэбы, жонка Зэўса, зь якой ён расстаўся дзеля Гэры, ці ягоная каханка па-за шлюбам, маці двайнятаў Апалёна й Артэміды.

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Катэгорыя:Тытаны
Пагадненьне аб роўмінгу на Заходніх Балканах

**Пагадненьне аб роўмінгу на Заходніх Балканах** () — шматбаковае міжнароднае пагадненьне, падпісанае ў красавіку 2019 году ў Бялградзе (Сэрбія) кіраўнікамі ведамстваў 5 дзяржаваў Балканаў і сэрбскага краю Косава.

Замяніла сабой Пагадненьне аб зьніжэньні цэнаў на паслугі роўмінгу ў сетках мабільнай сувязі агульнага карыстаньня, якое 29 верасьня 2014 году падпісалі міністры сувязі Босьніі і Герцагавіны, Македоніі, Сэрбіі і Чарнагорыі.

Паводле 2-га артыкула Пагадненьня, ад 1 ліпеня 2019 году пры роўмінгу:
* даплату за хвіліну тэлефанаваньня як для спажыўца, гэтак і для пастаўніка зь яго краіны мелі абмежаваць 5 эўрацэнтамі, за паслугу кароткага паведамленьня — 2-ма эўрацэнтамі, за мэгабайт зьвестак — 2,5 цэнтамі, а зь ліпеня 2020 году — 1,5 эўрацэнты за Мбайт;
* цана за хвіліну размовы мела складаць да 19 цэнтаў, за тэкставае паведамленьне — 6 цэнтаў, за Мбайт — да 18 цэнтаў;
* даплата за прыём тэлефанаваньня ў роўмінгу мела скласьці да 4-х цэнтаў, зь ліпеня 2020 году — 2,5 цэнты, а зь ліпеня 2021 году — 1,6 цэнтаў.

У 3-м артыкуле прадугледжвалася, што зь ліпеня 2021 году плата наведанаму пастаўніку сотавай сувязі ад замежнага мела скласьці да 3,2 цэнтаў за хвіліну размовы, да цэнта за тэкставае паведамленьне і да 0,77 цэнта за Мбайт. Надалей цана за Мбайт мела скарачацца да 0,6 цэнта зь 2022 году, 0,45 цэнта зь 2023-га, 0,35 цэнта зь 2024-га, 0,3 цэнта зь 2025-га і 0,25 цэнта зь 2026 году. Згодна з 4-м артыкулам хвіліна тэлефанаваньня між сотавым і стацыянарным нумарамі мела каштаваць да 4-х цэнтаў зь ліпеня 2019 году, 2,5 цэнтаў зь ліпеня 2020-га і 1,6 цэнта зь ліпеня 2021 году.

Паводле 5-га артыкула, ад 1 ліпеня 2021 году мелі скасаваць даплаты за роўмінг і перайсьці да мясцовых цэнаў на тэлефанаваньне, тэкставыя паведамленьні і перасылку зьвестак. Пры гэтым мела адсутнічаць плата за ўваход у роўмінг у замежжы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні XXI стагодзьдзя
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Замежная палітыка Сэрбіі
Катэгорыя:Замежная палітыка Альбаніі
Катэгорыя:Замежная палітыка Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Замежная палітыка Чарнагорыі
Катэгорыя:Бялград
Катэгорыя:Мабільная сувязь
Катэгорыя:Падзеі 2019 году
Катэгорыя:Косава
Баня Лука (грамада)

**Грамада Баня Лука** ці **Град Баня Лука** () — гарадзкая грамада ў паднёва-заходняй частцы Рэспублікі Сэрбскай у складзе Босьніі і Герцагавіны. Цэнтар грамады — горад Баня Лука.

## Насельніцтва
Згодна перапісу 2013 году колькасьць жыхароў грамады (Града Баня-Лука) складала 199&nbsp;191 чалавек, згодна перапісу 1991 году —  195&nbsp;692 чалавекі.

Этнічны склад насельніцтва згодна перапісу 1991 году:
* Сэрбы — 106 826 (54,58 %)
* Харваты — 29 026 (14,83 %)
* Мусульмане — 28 558 (14,59 %)
* Югаславы — 23 656 (12,08 %)
* іншыя, што не вызначыліся і неапазнаныя — 7626 (3,92 %)
: Агулам: 195 692

## Крыніцы

## Літаратура
* Градови и општине Републике Српске. — Бања Лука: Републички завод за статистику, 2017. — 267 с.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду і грамады Баня Лука 

Катэгорыя:Грамады Рэспублікі Сэрбскай
Зворнік

**Зво́рнік** (, , ) — горад на паўночным-усходзе Босьніі і Герцагавіны. На рацэ Дрына, знаходзіцца недалёка да граніцы з Сэрбіяй, на поўнач ад Біеліны; адміністрацыйны цэнтар грамады Зворнік. Адносіцца да Рэспублікі Сэрбскай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Гарады Рэспублікі Сэрбскай
Усходняе Сараева

**Усходняе Сараева** () — горад і грамада ў Босьніі і Герцагавіны. Адносіцца да Рэспублікі Сэрбскай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Гарады Рэспублікі Сэрбскай
Трэбіне (грамада)

**Грамада Трэ́біне** () — гарадзкая грамада на поўдні Рэспублікі Сэрбскай у складзе Босьніі і Герцагавіны. Цэнтар грамады — горад Трэбіне.

## Насельніцтва
Згодна перапісу 2013 году колькасьць жыхароў грамады складала 31 433 чалавек, згодна перапісу 1991 году — 30 996 чалавек.

Этнічны склад насельніцтва згодна перапісу 1991 году:
* Сэрбы — 21.349 (68,87%);
* Мусульмане — 5.571 (17,97%);
* Харваты — 1.246 (4,01%);
* Югаславы — 1.642 (5,29%);
* іншыя, што не вызначыліся і неапазнаныя — 1.188 (3,83%).
: Агулам: 30.996

## Крыніцы

## Літаратура
* Градови и општине Републике Српске. — Бања Лука: Републички завод за статистику, 2017. — 267 с.

Катэгорыя:Грамады Рэспублікі Сэрбскай
Ітапіпока (мікрарэгіён)

**Ітапіпо́ка** () — мікрарэґіён у Бразыліі, уваходзіць у штат Сэара. Складовая частка мэзарэгіёну *Поўнач штату Сэара*. Насельніцтва складае 206 719 чалавек (на 2010 год). Плошча — 3 718,919 км². Шчыльнасьць насельніцтва — 55,59 чал./км².

## Дэмаграфія
Паводле зьвестак, сабраных у ходзе перапісу 2010 г. Нацыянальным інстытутам геаграфіі й статыстыкі (IBGE), насельніцтва мікрарэґіёну складае:

## Статыстыка

* *[[Сукупны ўнутраны прадукт]]* на 2003 складае 369 366 212,00 рэалаў (зьвесткі: Бразыльскі інстытут геаграфіі й статыстыкі).
* *Сукупны ўнутраны прадукт на душу насельніцтва* на 2003 складае 2004,25 рэалаў (зьвесткі: Бразыльскі інстытут геаграфіі й статыстыкі).
* *[[Індэкс разьвіцьця чалавечага патэнцыялу]]* на 2000 складае 0,644 (зьвесткі: Праграма разьвіцьця ААН).

## Склад мікрарэгіёну
У склад мікрарэґіёну ўключаны наступныя муніцыпалітэты:

# Амантада
# Ітапіпока
# Трайры

Катэгорыя:Мікрарэгіёны штату Сэара
Катэгорыя:Сэара
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Бразыліі
Кодзі Глас

**Ко́дзі Глас** (;  1 красавіка 1999 году) — канадзкі хакеіст, нападнік клюбу «Нью-Джэрзі Дэвілз» з Нацыянальнае хакейнае лігі. Лічыцца хуткім хакеістам, а паводле словаў самога Гласу, за прыклад браў стыль гульні Патрыса Бэржэрона.

## Кар’ера
Пачаў займацца хакеем у родным Вініпэгу. Яшчэ юнаком гуляў у складзе «Портлэнд Ўінтэргокс» з Заходняе хакейнае лігі. У 2017 годзе стаў першым у гісторыі хакеістам задрафтаваным клюбам «Вэгас Голдэн Найтс». У ліпені 2017 году пагадзіўся на трохгадовы кантракт пачаткоўца з клюбам, але, правёўшы зь ім перадсэзонны лягер, вярнуўся да Портлэнду. У наступным годзе быў абраны капітанам клюбу. У сакавіку 2019 году увайшоў у лік гульцоў найлепшай каманды лігі. Лета правёў у падрыхтоўчым лягеры «Вэгас Голдэн Найтс», у шэрагам якога пачаў сэзон. Запачаткаваў сваю кар’еру ў НХЛ 2 кастрычніка ў матчы супраць «Сан-Хасэ Шаркс». У гэтай жа сустрэчы адзначыўся голам. 17 ліпеня 2021 году быў абменены ў «Нэшвіл Прэдатарз». У адваротным кірунку рушыў ягоны зямляк Нолан Патрык.

1 ліпеня 2023 году «Прэдатарз» узгадніў з Гласам двухгадовы кантракт на 5 мільёнаў даляраў. 2 сакавіка 2024 году нападнік зьдзейсьніў свой першы хет-трык у кар’еры ў матчы супраць «Каларада Эвэланш», дзякуючы чаму здабыў перамогу для свайго клюбу зь лікам 5:1. 13 жніўня 2024 году Глас быў абменены ў «Пітсбург Пінгвінз» разам з двума выбарамі на драфце ў абмен на Джордана Фраску. 7 сакавіка 2025 году прыяднаўся да клюбу «Нью-Джэрзі Дэвілз».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Канадзкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Канады
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Портлэнд Ўінтэргокс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Чыкага Ўулвз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Вэгас Голдэн Найтс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Гэндэрсан Сылвэр Найтс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Нэшвіл Прэдатарз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мілўокі Эдміралз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Пітсбург Пінгвінз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Нью-Джэрзі Дэвілз»
Гімольт

**Гімольт**  — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гемалд або Гімальд (Gemoldus, Gimoldus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'), а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'. 

Імя Гімальд гістарычна бытавала ў Польшчы: *Gimoldus de Pawłowicze* (22 сакавіка 1422 году).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *hominem nomine Pyetruszko Gimoltowicz* (11 студзеня 1494 году).

## Носьбіты
* Гімальд — нобіль Каралеўства Польскага, які ўпамінаецца ў 1422 годзе

## Глядзіце таксама
* Гін
* Валд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Горм Стары

**Горм Стары** (, , ) — кароль Даніі ў  —  роках ці каля таго. Сядзеў у Елінгу, дзе стварыў найстарэйшыя з рунных камянёў у гонар сваёй жонкі Тыры.

## Жыцьцяпіс
Горм лічыцца сынам паўлегендарнага дацкага караля Гардэкнуда, узышоў на дацкі сталец па сьмерці бацькі. Упершыню Горм згаданы пад 936 рокам. «Кола Зямное» паведамляе, што ён адваяваў частку Даніі ў Гнупы.

Горм узяў у жонкі Тыру, нарыў у ейны гонар у Елінгу адзін з курганоў і паставіў адзін з найстарэйшых камянёў, назваўшы яе *tanmarkar but* («Збавіцельніца Даніі» або «Ўпрыгажэньне Даніі»). Зь ёй меў трох сыноў: Токе, Кнута і Гаральда, будучага караля Гаральда Сінязубага.

Паводле адных зьвестак, памёр зімою 958—959 рокаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Birkebæk, Frank (2003). *Vikingetiden i Danmark*. Viborg: Sesam. 
* Hybel, Nils (2003). *[https://books.google.com/books?id=njBYWBDrL7cC Danmark i Europa: 750—1300]*. København: Museum Tusculanums forlag. 
* Johannessen, Kåre (2001). *Politikens bog om Danmarks vikingetid. Politikens håndbøger*. København: Politikens forlag. 
* Lund, Niels (2020). *Jellingkongerne og deres forgængere*, Gylling: Vikingeskibsmuseet i Roskilde. 
* Sawyer, P. H. (1999). *The Oxford Illustrated History of the Vikings*. Oxford: Oxford University Press. 
* Thiedecke, Arendse, and Thiedecke, Johnny (2003). *De danske vikinger: samfund, kongemagt og togter ca. 700—1050*. Valby: Pantheon. 

Катэгорыя:Дацкія манархі
Катэгорыя:Кнютлінгі
Катэгорыя:Асобы грамады Вайле
Катэгорыя:Пахаваныя ў Даніі
Сутыкненьні паміж Аўганістанам і Іранам (2021)

**Сутыкне́ньні памі́ж Аўганіста́нам і Іра́нам** — ўзброеныя сутыкненьні паміж іранскімі памежнікамі й баявікамі Талібану 1 сьнежня 2021 году на мяжы Аўганістана й Ірана Вынік: загінула некалькі чалавек, і Талібы змаглі захапіць некалькіх іранскіх памежных пастоў. Сутыкненьні скончыліся на наступны дзень, калі бакі прыйшлі да пагадненьня.

## Перадумовы
Адносіны паміж Іранам і талібамі не былі добрымі на працягу ўсёй гісторыі. Падчас першага праўленьня талібаў у Аўганістане з 1996 па 2001 год, 10 іранскіх дыпляматаў у консульстве места Мазары-Шарыф былі пакараныя талібамі. Гэта прывяло да ваеннай мабілізацыі Ірана, якая была вырашана пры пасярэдніцтве ААН.. Падчас уварваньня ЗША ў Аўганістан у 2001 годзе Іран супрацоўнічаў з войскамі ЗША,і Іранскі спэцназ падтрымліваў Паўночны альянс падчас захопу Герата. Улетку 2021 году Талібы аднавілі сваю ўладу ў Аўганістане пасьля сыходу ЗША з краіны.

## Сутыкненьні
Паводле неназванага іранскага чыноўніка, сутыкненьні пачаліся пасьля таго, як баевікі Талібану адкрылі агонь па іранскіх фэрмэрах, якія перасеклі памежную сьцяну паміж дзьвюма краінамі, што прывяло да сэрыі перастрэлак паміж іранскімі памежнікамі й баевікамі Талібану з ужываньнем цяжкай і сярэдняй зброі. Падчас сутыкненьняў баевікі Талібану атакавалі памежны пункт Дахраес і захапілі яго разам зь некалькімі іншымі блокпастамі й вайсковай базай на іранскай тэрыторыі. Неўстаноўленая колькасьць камбатантаў была забіта з абодвух бакоў падчас сутыкненьняў. Сутыкненьні скончыліся на наступны дзень, калі бакі прыйшлі да пагадненьня.

## Глядзіце таксама
* Сутыкненьні паміж Аўганістанам і Іранам (2023)
* Сумежны ўзброены канфлікт паміж Аўганістанам і Іранам (2023)

## Крыніцы

Катэгорыя:Узброеныя канфлікты
Катэгорыя:Войны
Катэгорыя:Войны Ірана
Катэгорыя:Войны Аўганістана
Катэгорыя:Войны XXI стагодзьдзя
Сутыкненьні паміж Аўганістанам і Іранам (2023)

**Сутыкне́ньні памі́ж Аўганіста́нам і Іра́нам** — канфлікты паміж Аўганістанам і Іранам.

## Ход падзеяў

* У канцы лютага 2023 году талібы захапілі аднаго іранскага памежніка падчас канфлікту й неўзабаве вярнулі пасьля перамоваў.
* 5 сакавіка ля КПП Пул-і-Абрышом Німроз на паўднёвым захадзе Аўганістана адбыўся бой аўганцаў зь іранскімі памежнікамі.

## Сумежны ўзброены канфлікт

27 траўня двое іранскіх памежнікаў (першапачаткова паведамлялася пра аднаго) і адзін баец Талібану былі забіты ў выніку страляніны каля памежнага паста. Бой адбыўся каля 10:00 у правінцыі Німроз і на іранскім КПП Сасалі ў акрузе Забул правінцыі Сістан і Белуджыстан. У сутычках былі ўжыты стралковая зброя і лёгкая тэхніка. Прадстаўнікі іранскай памежнай службы й падразьдзяленьняў талібаў дамовіліся аб сумесным расьсьледаваньні інцыдэнту. У пачатку канфлікту бакі абвінавацілі адзін аднаго. Тэгеран заявіў, што кіраўнікі талібаў парушылі дагавор 1973 году, абмежаваўшы паток вады з ракі Гільменд у засушлівыя ўсходнія раёны Ірану. Аўганскія ўлады адхілілі гэтае абвінавачаньне. Са словаў іранцаў, менавіта талібы першымі адкрылі агонь. Пасьля сутыкненьняў іранскія ўлады закрылі памежны пост Мілак-Зарандж.

Раніцай 29 траўня было заяўлена, што на гэты момант праблем няма, пагранічны пункт адкрыты для руху транспарту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Войны Ірана
Катэгорыя:2023 год у Іране
Катэгорыя:Войны Аўганістана
Катэгорыя:Канфлікты 2023 годў
Аблава на малпаў

**Аблава на малпаў** ці **малпавая драйва** () — гэта загон і вынішчэньне значнай колькасьці дзікіх малпаў у мэтах абароны сельскагаспадарчых культур, такіх як збожжавыя, рыс, бананы й цытрусавыя фруктовыя дрэвы. Такія аблавы пры падтрымцы ўрада ажыцьцяўляліся ў Сьера-Леонэ.

У 1965 годзе Джэральд Дарэл арґанізаваў аблаву на малпаў у Сьера-Леонэ падчас збору жывёл для заапарка Джэрзі (цяпер парк дзікай прыроды імя Дарэла). Гэтая аблава праходзіла па-за сэзонам, і яе мэтай было не вынішчэньне малпаў, а злоў калёбусаў. У сваёй кнізе аб экспэдыцыі, апублікаванай у 1972 годзе, ён пісаў, што штогод у Сьера-Леонэ падчас аблаў забіваюць дзьве-тры тысячы малпаў, уключаючы «два віды» калёбусаў, якія не наносяць шкоды плянтацыям какава й тэарэтычна абароненых законам. Віды, названыя Дарэлас, цяпер лічацца родамі: *чорна-белы калёбус* і *чырвона-чорны калёбус*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Катэгорыя:Віды паляваньня
Катэгорыя:Прырода Сьера-Леонэ
Усё, што табе трэба — гэта каханьне: Мая нявестка — мужчына

**«Усё, што табе трэба — гэта каханьне: Мая нявестка — мужчына»** ( і ) — нямецкі камэдыйны фільм 2009 году. У Нямеччыны прэмʼера фільма адбылася 3 лістапада 2009 году на тэлеканале *Sat.1.*

## Сюжэт

Катарына разьведзеная й жыве ў маленькай вёсцы Баварыі. Аднойчы ад свайго сына Ганса яна атрымлівае паведамленьне, што ён хутка ажэніцца на *Нікі*. Кацярына ніколі ня бачыла *Нікі* й зусім ўпэўненая, што гэта жаночае імя. Якое ж было зьдзіўленьне жанчыны, калі на парозе дома яна ўбачыла Ганса з бойфрэндам па імі *Нікі*. Да гэтага часу Катарына ніколі не сутыкалася з ЛГБТ і не ведае, як яна павінна рэагаваць. Яна паказвае няўдачлівым маладым на дзьверы.

На наступны дзень жыхары вёскі выпадкова ўбачылі Ганс і Нікі цалуюцца. Папаўзьлі чуткі, што Ганс — гей. Бацька Ганса, Крысьціян, не хоча мірыцца з думкай, што сын вырашыў ажаніцца з мужчынам. Але па меры разьвіцьця сюжэту ён і ягоная былая жонка прыходзяць да высновы, што Ганс знайшоў каханьне ўсёй яго жыцьця, і што сэксуальная арыентацыя — гэта дадзенасьць, якую не выбіраюць.

У фіналі жыхары вёскі сьпяваюць хорам песьню *«усё, што табе трэба — гэта каханьне»*.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

*   на сайце Internet Movie Database

Катэгорыя:Кінакамэдыі Нямеччыны
Катэгорыя:Кінакамэдыі 2009 году
Катэгорыя:Фільмы-драмы Нямеччыны
Катэгорыя:Фільмы па тэматыцы мужчынскай гомасэксуальнасьці
Атлетыка Насьяналь Мэдэін

«**Атле́тыка Насьяна́ль**» () — калюмбійскі футбольны клюб з гораду Мэдэіну. Быў створаны ў 1947 годзе Люісам Альбэртам Вільегасам Лёпэсам, які да гэтага кіраваў футбольнай лігай у правінцыі Ант’ёкія. Згодна зь зьвесткамі арганізацыі КОНМЭБОЛ «Атлетыка Насьяналь» мае найвялікшую колькасьць заўзятараў у Калюмбіі. Свае хатнія матчы дружына клюбу ладзіць на стадыёне імя Атанасьё Хірардоту. На гэтай жа спартовай пляцоўцы гуляе іншы мэдэінскі клюб — «Індэпэнд’ентэ». Матчы паміж памянёнымі камандамі маюць назву Эль-Клясыка Паіса. Гэтае супрацьстаяньне ёсьць адным з самых вядомых у краіне. Іншымі галоўнымі супернікамі клюбу ёсьць «Мільянарыяс» і «Амэрыка».

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Калюмбіі па футболу|Чэмпіён Калюмбіі]]**: 17
:: 1954, 1973, 1976, 1981, 1991, 1994, 1999, 2005–I, 2007–I, 2007–II,
:: 2011–I, 2013–I, 2013–II, 2014–I, 2015–II, 2017–I, 2022–I, 2024–II

* **Уладальнік [[Кубак Калюмбіі па футболу|Кубка Калюмбіі]]**: 7
:: 2012, 2013, 2016, 2018, 2021, 2023, 2024

* **Пераможца [[Супэрліга Калюмбіі па футболу|Супэрлігі Калюмбіі]]**: 3
:: 2012, 2016, 2023

* **Уладальнік [[Кубак Лібэртадорэс|Кубка Лібэртадорэс]]**: 2
:: 1989, 2016

* **Пераможца [[Рэкопа Паўднёвай Амэрыкі|Рэкопы Паўднёвай Амэрыкі]]**: 1
:: 	2017

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу

Катэгорыя:Мэдэін
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1947 годзе
Літаратурна-мастацкі стыль

**Літарату́рна-маста́цкі стыль** — адзін з асноўных функцыянальных стыляў мовы, што ўтвараецца сыстэмай моўных сродкаў мастацкае літаратуры ў яе галоўных радох — эпасе, лірыцы, драме.

Гэты стыль ўзьдзейнічае на ўяўленьне, псыхіку й пачуцьці чытача, перадае думкі й пачуцьці аўтара, выкарыстоўвае ўсё багацьце лексікі, магчымасьці розных стыляў, характарызуецца вобразнасьцю, эмацыянальнасьцю мовы.

## Функцыі мастацкага стылю
Функцыя:

# **Эстэтыкі.** У мастацкім творы слова ня толькі нясе пэўную інфармацыю, але й служыць для эстэтычнага ўзьдзеяньня на чытача пры дапамозе мастацкіх вобразаў.
# **Узьдзеяньня.** Чым ярчэй і праўдзівей вобраз, тым мацней ён узьдзейнічае на чытача.
# **Камунікацыі** Праз сымбалі й вобразы аўтар імкнецца выказаць свае думкі, пачуцьці й эмоцыі.

## Характарыстыка мастацкага стылю

### Фанэтыка-стылістычная характарыстыка

* Шырока выкарыстоўваюцца мнагазначныя словы, каб зь іх дапамогай можна было ўкладваць у апавяданьне схаваны сэнс.
* Дапушчальна неадпаведнасьць у вымаўленчай норме некаторых словаў:

* Аўтарская сваеасаблівасьць стылю, якая выяўляецца ў кампазыцыйных асаблівасьцях пабудовы тэксту, мове герояў.

## Апісаньне
У мастацкім стылі назіраецца глыбокае ўзаемадзеяньне ўсіх стылістычных рэсурсаў, дапускаецца ўключэньне элемэнтаў і фрагмэнтаў іншых функцыянальных стыляў.

Для мастацкага стылю характэрна мэтафарычнасьць, вобразнасьць адзінак розных моўных узроўняў, экспрэсіўнасьць, узьнёсласьць. У ім часта ўжываюцца розныя вобразна-выяўленчыя сродкі (эпітэты, параўнаньні, увасабленьні, гіпэрбалы, літоты, перыфразы) і стылістычныя фігуры (анафара, эпіфара, антытэза, інвэрсія і інш.), якія дапамагаюць стварыць яркія мастацкія вобразы, даваць больш дэталёвае апісаньне зьяў і фактаў рэчаіснасьці, моўную характарыстыку пэрсанажаў.

У мастацкім стылі выкарыстоўваюцца ня толькі літаратурныя, а й пазалітаратурныя моўныя сродкі (прастамоўная лексыка, жаргон, дыялектызмы й інш.), якія ўжываюцца не ў іх першаснай функцыі, а ў эстэтычнай.

Кожны моўны сродак у мастацкім творы матываваны зьмястоўна й стылістычна.

## Разнавіднасьці
Разнавіднасьці мастацкага стылю:

* паэтычная мова
* мова мастацкай прозы й драматургіі.

Вылучаюць індывідуальныя стылі асобных пісьменьнікаў, мова якіх характарызуецца асаблівасьцямі экспрэсіўнага адбору словаў, фразэалёгіі, сынтаксічных канструкцыяў і марфалягічных рысаў і зьяўляецца прыватным праяўленьнем агульных заканамэрнасьцяў.

## Заўвагі

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Пісьменьніцкі стыль
Катэгорыя:Нараталёгія
Талака (Гомель)

**Мо́ладзевая краязна́ўчая грама́дзкая арганіза́цыя «Талака́»** — моладзевае гісторыка-культурнае аб’яднаньне ў Гомлі, якое існавала ў 1986—2021 роках.

Заснавальнікі — Сяргей Дубавец, Тацяна Сапач, Барыс Сачанка, Алесь Яўсеенка ды іншыя. Напачатку яны ладзілі літаратурныя сходы ў рэдакцыі газэты «Гомельская праўда». Пасьля забароны збору ў сакавіку-красавіку 1986 року аформілася самастойная грамадзкая арганізацыя. Асноўнымі сфэрамі дзейнасьці былі дасьледаваньні ў галінах беларускай археалёгіі, архітэктуры, гісторыі, культуры, фальклёру.

«Талака» ладзіла тэатральныя выступы, сьпеўкі, брала ўдзел таксама і ў палітычных мітынгах. З 1987 року зьбірала подпісы за перадачу вернікам Петра-Паўлаўскага сабору, 26 красавіка 1987 зладзіла жалобныя пікеты і мітынгі, прысьвечаныя гадавіне Чарнобыльскай катастрофы. У 1988 зладзіла гуканьне вясны. Зьбірала подпісы за адкрыцьцё беларускіх клясаў. У 1990 адкрыла беларускую нядзельную школку.

У розныя часы сябрамі «Талакі» былі між іншых Сяргей Балахонаў, Алесь Бяляцкі, Зьміцер Вінаградаў, Яўген Малікаў, Зьміцер Сасноўскі, Сяржук Цімохаў, Вальжына Цярэшчанка.

Ліквідаваная пасьля выбараў 2021 году ў шэрагу іншых беларускіх грамадзкіх арганізацый.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org
* Фатаздымкі ў архіве «Вытокаў»
* 

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Беларускія моладзевыя арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыі Гомля
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1986 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2021 годзе
Талака (неадназначнасьць)

**[[Талака]]**&nbsp;— у мінулым пашыраная традыцыйная форма сялянскай узаемадапамогі. Іншыя значэньні:

* Талака&nbsp;— моладзевая грамадзкая арганізацыя ў Гомлі.
* Талака&nbsp;— моладзевая грамадзкая арганізацыя ў Менску.
* Талака&nbsp;— беларуская палітычная кааліцыя ў 2013—2015 роках.

* «Талака»&nbsp;— віцебскі ансамбаль танца, музыкі і песьні.
* «Талака»&nbsp;— украінскі фільм 2020 року.
Хвіліна маўчаньня

**Хвілі́на маўча́ньня** — пэрыяд цішыні, сузіраньня, малітвы, рэфлексіі ці мэдытацыі. Ужываецца ў выпадках смутку па нядаўна памерлых ці памяці пра трагічныя падзеі мінуўшчыны. Звычайна цягнецца 60 сэкундаў, але можа вар’явацца ў залежнасьці ад рашэньня арганізатараў. Падчас гэтага пэрыяду ўдзельнікі традыцыйна схіляюць галовы, здымаюць галаўныя ўборы, не размаўляюць і застаюцца нерухомымі.

## Паходжаньне
Першы занатаваны выпадак афіцыйнага пэрыяду маўчаньня адбыўся ў Партугаліі 13 лютага 1912 року. Партугальскі Сэнат зладзіў 10-хвіліннае маўчаньне ў памяць барона Рыў-Бранку і міністра замежных справаў Бразыліі Жазэ Параньяса, памерлага за тры дні да гэтага. У тым жа годзе на вялікім абшары Злучаных Штатаў Амэрыкі ладзіліся цырымоніі маўчаньня ў памяць загінулых на караблёх *[[USS Maine (ACR-1)|Мэйн]]* ды *[[Тытанік]]*.

## Прыклады
Мноства грамадзянаў Садружнасьці нацыяў штогод а 11:00 11 лістапада (Дзень замірэньня) трымаюць дзьве хвіліны маўчаньня ў памяць ахвяраў вайскоўцаў і цывільных асобаў Першай сусьветнай вайны. У Вялікабрытаніі дзьвуххвіліннае маўчаньне ладзіцца дадаткова ў другую нядзелю лістапада (); па тэлевізіі ў гэты час трансьлюецца гадзіньнік Біг-Бэну, які адстуквае ўдары.

У Аўстраліі ды Новай Зэляндыі хвіліна маўчаньня ладзіцца ранкам 25 красавіка (Дзень АНЗАК) у памяць пра службоўцаў, палеглых у Першай сусьветнай і наступных войнах.

У Ізраілі хвіліны маўчаньня ладзяцца ў памяць ахвяраў Галакосту на Ём ха-Шоа і ў памяць пра палеглых жаўнераў ды ахвяраў тэрарыстаў за дзень перад сьвятам Незалежнасьці.

У Японіі хвіліна маўчаньня з тэлетрансьляцыяй ладзіцца штожнівень у местах Хірасіма і Нагасакі ў памяць пра іх атамныя бамбаваньні.

Часта хвіліны маўчаньня ладзяцца перад рознымі масавымі мерапрыемствамі накшталт спартовых спаборніцтваў, каб ушанаваць ахвяраў нацыянальных ці міжнародных здарэньняў ці ўдзельнікаў гэтых спаборніцтваў.

## Маўклівая малітва
Правобраз малітвы маўчаньня вядомы яшчэ ў Бібліі (*малітва ў сэрцы сваім*), і жыды маліліся такім чынам цягам тысячагодзьдзяў.

Квакеры практыкавалі маўклівую малітву больш як 300 гадоў, лічачы, што ўсе людзі маюць унутры сябе Божае сьвятло, і для размовы зь Ім непатрэбны ўдзел сьвятара. Квакерскія маўклівыя служэньні ў зборах цалкам ціхія; асобныя вернікі могуць прамаўляць, калі іх вядзе Дух.

Квакерскі звычай распаўсюдзіўся ў ЗША як спосаб супольнай малітвы без патрэбы разуменьня розных моваў ці іншых культураў. У наш час гэта таксама спосаб пазьбегнуць рэлігійных разыходжаньняў.

## Глядзіце таксама
* Зарок маўчаньня

## Крыніцы

Катэгорыя:Цішыня
Катэгорыя:Малітва
Катэгорыя:Сходы
Катэгорыя:Пахавальныя традыцыі
Атэлія

**Атэ́лія** (; *альфа прыватывум* + τέλος — падатак) — вызваленьне ад падаткаў і павіннасьцяў у Старажытнай Грэцыі.

## Грамадзяне й мэтэкі
Атэлія магла быць поўнай () альбо абмежаванай, калі вызвалялі толькі ад некаторых павіннасьцяў, напрыклад, ад літургій, асобных пошлін і падаткаў альбо ад ваеннай службы (), ад якой былі вызваленыя, напрыклад, члены буле й архонты ў Атэнах падчас выкананьня імі паўнамоцтваў. Пры поўнай атэліі вызвалялі грамадзян ад пошлін, літургій, але ня ад трыерархіі; метэкаў вызвалялі часам ад выплаты падушнага падатку (), а часам і ад маёмаснага падатка (), ад якога ні адзін грамадзянін ня мог быць вызвалены. Атэлію маглі атрымаць ня толькі самі грамадзяне, але й іх нашчадкі, як гэта было ў выпадку з нашчадкамі тыраназабойц Гармодыя й Арыстагітона

## Замежнікі
Ад павіннасьцяў маглі быць вызваленыя й замежнікі. Так, у Атэнах карыстаўся гэтам прывілеем баспорскі цар Ляўкон I ва ўзнагароду за атэлію, падараваную ім атэнскім хлебным гандлярам. Паводле Герадота, лідыйскі цар Крэз атрымаў і іншыя прывілеі ў Дэльфах за падарунак у два залатыя статары кожнаму грамадзяніну, а дэкелейцы — атэлію ў Спарце нібыта за дапамогу Тындарыдам у пошуках выкрадзенай Тэсэем Алены.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытная Грэцыя
Катэгорыя:Права Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Эканоміка Старажытнай Грэцыі
Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2024 году

**Чэмпіяна́т сьве́ту па хаке́і з ша́йбай 2024 году** — 88-ы па ліку чэмпіянат сьвету, які ладзіўся ў Чэхіі з 10 па 26 траўня 2024 году. У спаборніцтве ўзялі ўдзел 16 зборных. Пастанова аб правядзеньні чэмпіянату ў гэтае краіне была прынятая на паўгадовым кангрэсе Міжнароднай фэдэрацыі хакею на лёдзе, але афіцыйна яна была зацьверджаная 12 верасьня 2020 году. Затрымка была зьвязаная з сусьветнай пандэміяй каранавірусу.

## Арэны
Матчы чэмпіянату сьвету было вырашана праводзіць на «О2 Арэне» ў Празе і «Остравар Арэна» ў Остраве. Гэтыя ж арэны ўжываліся дзеля правядзеньня чэмпіянату сьвету 2015 году, які ладзіўся ў Чэхіі. Былі прапановы выкарыстаць Брно, але горад ня здолеў забясьпечыць будаўніцтва новай хакейнай арэны, таму быў выключаны зь ліку гарадоў-арганізатараў.

## Удзельнікі
У чэмпіянаце бралі ўдзел 16 нацыянальных камандаў — трынадцаць з Эўропы, дзьве з Паўночнай Амэрыкі і адна з Азіі. Дзякуючы прасоўваньню зь Першага дывізіёну атрымалі правы на выступ у турніры зборныя Вялікабрытаніі і Польшчы. Польская дружына вярнулася да элітнага дывізіёну ажна праз крыху больш за 20 гадоў адсутнасьці. Зборная Чэхіі брала ўдзел у турніры як арганізатар. І на гэтым турніры трывала адхіленьне зборных Беларусі і Расеі праз удзел у вайне супраць Украіны. 

**Група А**:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Група Б**:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Склады

Склад кожнай каманды мусіў мець мінімум 15 палявых гульцоў і 2 брамнікаў. Максымум склад павінен быў складацца з 22 палявых гульцоў і 3 брамнікаў. Усе 16 краінаў-удзельніц мусілі надаслаць «пашыраны сьпіс» не пазьней чым за два тыдні да турніру. Канчатковы склад быў зацьверджаны на паседжаньні да пачатку турніру.

## Папярэдні этап

### Група A

#### Матчы

### Група Б

#### Матчы

## Плэй-оф

### Чвэрцьфіналы

### Паўфіналы

### Матч за 3-е месца

### Фінал

## Статыстыка
### Найлепшыя бамбардзіры
У гэты сьпіс уключаны толькі дзесяць найлепшых гульцоў. Калі іх больш за 10, з гэтага вынікае, што шэраг хакеістаў мае аднолькавую колькасьць пунктаў.

*М = Матчы; Г = Галы; A = Асыстэнцкія перадачы; П = Пункты; +/− = [[плюс-мінус (хакей)|Плюс/мінус]]*
Крыніца: IIHF.com

### Найлепшыя брамнікі
У гэты сьпіс уключаны толькі пяць найлепшых брамнікаў, паводле іхняга адсотку надзейнасьці, якія згулялі ня меней за 40% ад усіх праведзеных хвілінаў сваёй каманды.

*М = Матчы; ЧнЛ = Час на лёдзе (хвіліны:сэкунды); ПШ = Прапушчаныя шайбы; АК = Адбітыя кідкі; Н% = Адсотак надзейнасьці*
Крыніца: IIHF.com

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:Спорт у Празе
Катэгорыя:Спорт у Остраве
Бергела

**Бергела** (*Біргела*, *Біргель*, *Біргіла*, *Беркела*, *Бергель*), **Бэргайла** (*Бэргаля*, *Біргяла*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бергіла, пазьней Бэргель або Бірэгель (Bergila, Bergel, Bieregel) — імя германскага паходжаньня, вытворнае ад імя Berga. Іменная аснова -берг- паходзіць ад гоцкага bairgan 'хаваць, захоўваць', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'. Апроч таго, у старажытных германскіх імёнах шырока бытаваў антрапанімічны суфікс-пашыральнік з элемэнтам -л- (-l-).

Адпаведнасьць імя Бергайла германскаму імю Bergil (Berkil) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Berger.

У 1595 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Valentinus Bergaw, Friedlandinus Borussus*, у 1622 годзе — *Adrianus Bergaw, Kaymensis Borusssus*, у 1627 годзе — *Daniel Berger, Regiomont. Borussus*.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Бэргала (Bergałło) і Біргель (Birgel, Birgiel).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[земля] Перкгаилова* (1440—1492 гады); *в [[Жыжмары|Жижморъскои]] волости десяти чоловеков къ своему дворцу на [[Вяльля|Вельи]]… Невра Биркгеловича* (14 кастрычніка 1494 году); *Augustinus Bergel* (17 сакавіка 1584 году); *s panem Adamem Pergayłowiczem*, *Pani Biergielowa wysłała syna po kozacku na koniu* (1621 год); *Якимь Берекгеленко* (1649 год); *Микулай Александров сын Беркелов, Якуб Александров сын Беркелов*, *Ян Александров сын Бергель* (1655 год); *Kazimierz Biergiel* (1690 год); *Magdalena Birgiłówna* (1730 год); *Jakub Biergiel… Jan Biergiel… Jerzy Biergiel… Bartłomiey Biergiel… Maciey Biergiel… Paweł Biergiel* (1765 год); *Franciszek Bergiel* (9 лютага 1785 году); *Andrzej Biergiel… Kazimierz Biergiel… Jan Biergiel… Adam Biergiel* (16 лістапада 1790 году); *Bartłomiej Biergiel* (18 лістапада 1790 году); *Biergiell Zygmund… Biergiell Wojciech* (1832—1834 гады)

## Носьбіты
* Бергелава — ваўкавыская баярыня, якая ўпамінаецца ў 1621 годзе
* Юры, Барталамей, Ян, Адам, Андрэй, Уладзіслаў, Пётар і Караль Бергелі — шляхцічы Гарадзенскага павету, якія ўпамінаюцца ў 1783 годзе

Бергелі (Bergel) гербу Бэлты — літоўскі шляхецкі род зь Вільні і Віленскага павету.

Бергелі (Biergiel) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Бэргайлы гербу Бэлты і Біргялы гербу Порай — літоўскія шляхецкія роды.

Перґайловічы-Станевічы — літоўскі шляхецкі род.

Бэргелевічы (Bergielewicz) гербу Бэлты — шляхецкі род Рэчы Паспалітай.

Бэргаля (Bergalo) і Біргель (Birgiel) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Ваўкавышчыне існуе вёска Бергелі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Будзін

**Будзін**, **Будзень** (*Бодзень*, *Бодзен*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бодзін, Бодэн або Будэн, пазьней Будын (Bodin, Boden, Budden, Budin, Buddin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -буд- (-бод-) (імёны ліцьвінаў Будзівід, Будар, Будрых; германскія імёны Bodwidus, Buder, Boderich) паходзіць ад бургундзкага buda 'пасол, пасланьнік' або германскага bodo 'гаспадар'.

Імя Будзін гістарычна бытавала ў Польшчы: *Budzyn * (1494 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *князи и бояре смоленьские… Бодня Митьковы дети Офанасова жъ три сыны: Борысъ, Рагаза, Иванъ* (каля 1492 году); *в селе Будиничох* (27 лістапада 1517 году); *люди тогож двора Остиковцы… Яков Боденич* (1 ліпеня 1542 году); *Трахонъ Боденовичъ… Овсей Боденевичъ* (3 жніўня 1545 году); *Krzysztof Budzin* (1621 год); *w Proszczanowie Jan Hryszko Budni* (30 чэрвеня 1652 году); *Budzienicze* (1744 год); *Piotr Budzinowicz* (1812 год).

## Носьбіты
* Міцька Бодзень Афанасаў — смаленскі баярын, які ўпамінаецца ў 1492 годзе
* Крыштаф Будзін — паюрскі баярын, які ўпамінаецца ў 1621 годзе
* Людвік Будзіна Давідоўскі — шляхціч Наваградзкага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў 1765 годзе

Будэновічы (Budenowicz) — літоўскі шляхецкі род.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналіся маёнткі Будзенічы ў Менскім ваяводзтве і Будзінішкі ў Віленскім ваяводзтве.

Вёскі з назвай Будзенічы існуюць на гістарычнай Меншчыне, гістарычнай Аршаншчыне і гістарычнай Случчыне. На гістарычнай Полаччыне існуе вёска Бадзінава, у былым Жамойцкім старостве — вёска Будзенішкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Кондрут

**Кондрут** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Кундруд (Cundrud) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -кон- (-кун-) (імёны ліцьвінаў Кунат, Конрад, Якун; германскія імёны Kunat, Konrad, Acun) паходзіць ад гоцкага koni- 'адважны' або германскага kunja, kuni '(хтосьці) з годнага, шляхецкага роду', а аснова -друд- (-трут-, -трот-) (імёны ліцьвінаў Гаўдрут, Гендрута, Гертруда; германскія імёны Gautrude, Genedrudis, Gertrud) — ад гоцкага і германскага þruþs 'мажнасьць, веліч'.  

## Носьбіты
Кондруты — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці.

## Глядзіце таксама
* Кона
* Труда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гедвін

**Гедвін** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гедавін або Гадвін (Gedovin, Gadwine, Gadoinus) і Вінгет (Wynngēat) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гед- (-гад-, -гід-) (імёны ліцьвінаў Гедзень, Гедзімонт, Гедрык; германскія імёны Gedenus, Gadamundus, Gederich) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', ісьляндзкага geð 'нораў, тэмпэрамэнт' або гоцкага gadiliggs 'сваяк, родзіч', а аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Gedwin* (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.); *Marcin Giedwin Wilkicki* (1621 год); *Zophia Gatawiniowa* (1700 год).

## Носьбіты
* Сьцяпан Пятровіч Гедвінавіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1574 годзе
* Марцін Гедвін Вількіцкі — шавельскі баярын, які ўпамінаецца ў 1621 годзе

## Глядзіце таксама
* Геда
* Віна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Салернітана Салерна

«**Салерніта́на 1919**» () — італьянскі футбольны клюб з гораду Салерна правінцыі Кампаніі. Быў закладзены ў 1919 годзе, але двойчы банкрутаваў, пасьля чаго знову паўставаў. Апошні такі раз датуецца 2011 годам. У 2021 годзе клюб вярнуўся ў Сэрыю А пасьля 23 сэзонаў чаканьня.

## Гісторыя

Спартовае аб’яднаньне ў Салерна ўпершыню паўстала ў 1919 годзе. Крыху пазьней дружына аб’ядналася з камандаў «Аўдакс». Большую частку сваёй гісторыі клюб змагаўся ў Сэрыі Б і С. У 1920-х гадах, аднак, салернцы чатыры сэзоне правялі ў найвышэйшай лізе. Наступнымі вяртанямі да элітнага дывізіёну давялося чакаць вельмі доўга. То бок, клюб ненадоўга зьяўляўся ў Сэрыі А ў сэзонах 1947—1948 і 1998—1999 гадоў. У 2005 годзе клюб быў зьліквідаваны, але адразу зафундаваны нанова Антоніё Лямбардзі. У 2011 годзе клюб быў выключаны з сыстэмы італьянскага футболу. Ужо 21 ліпеня 2011 году тагачасны мэр Салерна Вінчэнца Дэ Люка ў адпаведнасьці зь дзейнымі правіламі здолеў узнавіць клюб, які быў заяўлены ў розыгрыш чэмпіянату Італіі. Праз год клюб узяў сабе сваю існую назву. Да 2016 году клюб ужо вярнуўся ў Сэрыю Б, дзе замацаваўся на некалькі сэзонаў. У 2021 годзе «Салернітана» аформіла павышэньне ў Сэрыю А, заняўшы пад кіраўніцтвам трэнэра Фабрыцыё Касторы другое месца пасьля «Эмпалі». У першым матчы па вяртаньні клюб з Салерна атрымаў паразу ад клюбу «Балёньня» 22 жніўня 2021 году. Пасьля благога пачатку, пры якім «Салернітана» здабыла толькі адзін пункт у шасьці матчах, нарэшце, у сёмым матчы розыгрышу супраць «Джэноа» клюб здолеў здабыць першую перамогу. Адзіным аўтарам голу сустрэчы стаў басьнійскі нападнік Мілан Джурыч. У кастрычніку Касторы быў звольнены з сваёй пасады, бо пасьля чарговай паразы ад «Спэцыі» клюб апынуўся на апошнім радку. Наступнік Стэфана Калянтуона, які ўжо ачольваў клюб з сьнежня 2017 году па сьнежань 2018 году, здолеў выратаваць клюб і захаваць месца ў Сэрыі А. Пры гэтым у апошніх 15 матчаў каманда здолела зарабіць 18 пунктаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Салерна
Сьцяпонас Кайрыс

**Сьцяпанас Кайрыс** (), сапраўднае прозьвішча **Тумасоніс** (; 3 студзеня 1879, Ужунавесцы, Вількамірскі павет, Ковенская губэрня, Расейская імпэрыя — 16 сьнежня 1964, Бруклін, ЗША) — летувіскі інжынэр, публіцыст, палітык-сацыял-дэмакрат, дэпутат Думы ІІ скліканьня Расейскай імпэрыі, адзін з падпісантаў акту аб незалежнасьці Летувы 1918 году, віцэ-спікер Сойму Летувіскай Рэспублікі. Муж беларускай паэткі Алёйзы Пашкевіч. Пісаў пад псэўданімамі: Viktor, Marjan, Dagilis, Dėdė, Kugis-Mugis, Raulas Kemeklis.

## Жыцьцяпіс

Скончыў Санкт-Пецярбурскі дзяржаўны тэхналягічны інстытут, пазьней працаваў на чыгунках у раёне Самары і Курску. Пасьля вяртаньня ў Летуву ў 1912 годзе працаваў над вадаправодамі і мястовай каналізацыяй ў Вільні. З 1923 году вучыўся ў Ковенскім унівэрсытэце Вітаўта Вялікага — у 1940 годзе атрымаў ступень доктара інжынэрыі.

З маладых гадоў займаўся палітыкай: у 1900 годзе ўступіў у Сацыял-дэмакратычную партыю Летувы, быў абраны ў склад ейнага цэнтральнага камітэту. У 1905 годзе прыняў удзел у абмеркаваньнях віленскага сойму як сябра ягонага прэзыдыюму.

16 лютага 1918 разам з дзевятнаццаццю іншымі сябрамі рады падпісаў акт аб незалежнасьці Летувы.

У 1920 годзе абраны ў Сойм Летувы, пазьней быў дэпутатам соймаў I, II і III кадэнцыі (1922—1923, 1923—1926, 1926—1927). Пасьля ваеннага перавароту 17 сьнежня 1926 году знаходзіўся ў апазіцыі супраць рэжыму Сьмятоны.

У 1943 годзе стаў правадыром Вярхоўнага камітэту вызваленьня Летувы (Vyriausiasis Lietuvos išlaisvinimo komitetas, VLIK). У 1945 годзе эміграваў спачатку ў Нямеччыну, затым у ЗША.

Пасьля атрыманьня Летувой незалежнасьці ў 1991 годзе перапахаваны на Пятрашунскіх могілках у Коўне.

## Публікацыі

• Japonija seniau ir dabar, 1906.

• Japonų konstitucija, 1906.

• Kaip japonai gyvena dabar, 1906.

• Miesto kanalizacija, 1939.

• Lietuva budo, Čikaga, 1957.

• Tau, Lietuva, Čikaga, 1964.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія палітыкі
Катэгорыя:Летувіскія публіцысты
Катэгорыя:Пахаваныя на Пятрашунскіх могілках
Оры

**Оры**, таксама **горы** альбо **хоры** (стар.-грэч.: *Ὥραι* — «часы») — у старажытнагрэцкай міталёгіі багіні пор году, якія ведаюць парадкам у прыродзе. Дачкі Зэўса й Тэміды (ці Геліёса й Сэлены)). Ахоўнікі Алімпа, якія то адчыняюць, то зачыняюць яго воблачныя брамы: іх завуць брамнікамі нябёсаў. Яны запрагаюць коней Геліёса.

## Апісаньне
У розны час была розная колькасьць **Ораў**, яны таксама згадваюцца пад рознымі назвамі.

Паводле Гігіна - 9 імёнаў, а ў іншым сьпісе 12. Паводле Нона, іх чатыры. У Атэнах шанаваліся Тало (Квітнеючая) і Карпо (Багатая пладамі), якія лічыліся спадарожнікамі Афрадыты; Гесыёд згадвае імёны трох **Ораў** — служанак Зэўса: Эўномія (Законнасьць), Дыка (Справядлівасьць) і Эйрэна (Спакой). 

Згадваюцца ў «Іліядзе» (V 749, VІІІ 393, VІІІ 433), «Адысеі» (XІ 295; XІІ 4) і гімнах Гамэра (ІІ 16), ім прысьвечаны арфічны гімн XLІІІ. Выведзены як хор камэдыі Краціна й Арыстафана.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Вайдзіка

**Вайдзіка** (*Вадэйка*, *Вайдзейка*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вадзіка (Vadiko) і Вайтке (Weidtke) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова вайд- (вейд-) (імёны ліцьвінаў Вайдзіла, Войдаўт, Вейдман; германскія імёны Weidel, Weidelt, Weidman) паходзіць ад гоцкага waida 'поле, паша' або ад асновы -від- (-вайд-).

У Прусіі адзначалася імя Вадыка (Вайдзіка): *Wadicke / Waydico* (1540 год). У 1621 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Christophorus Woidke, [[Тыльзыт|Tilsensis]] Prutenus*. Апроч таго, у Прусіі бытавала прозьвішча Woidtke.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *людеи Виленского повета [[Рудаміна|Рудоминское]] волости… а Воидика а Янка Нонелевичовъ* (26 лістапада 1506 году); *[[Упіцкі павет|Упитское]] волости… землю на имя Воидеиковщину* (9 чэрвеня 1517 году); *Иванъ Михаиловичъ Воидиковичъ* (1565 год).

## Носьбіты
* Іван Мікалаевіч Вайдзікавіч — наваградзкі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1565 году
* Мацей Вадэйка — жыхар Радунскага староства, які ўпамінаецца ў 1765 годзе

На 1904 год існавала вёска Пусташ Вадзекаўшчына (Вадзякоўшчына) або Шаркі ў Парэцкім павеце Смаленскай губэрні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Горная тундра

**Горная тундра** (таксама *[[Альпы|альпійская]] [[тундра]],* *высакагорная тундра*) — тып экасыстэмаў (або біём) у схэме вэртыкальнай занальнасьці, аналягічны тундры. Разьмяшчаецца паміж горна-лясным поясам і нівальна-гляцыяльнай (ледавіковай) зонай і разьмяжоўваецца па мяжы горных лясоў (якая праходзіць па сярэдняй ізатэрме лета +10 °C) і сьнегавой лініі. Гэты тып вышынных зон характэрны для гор субарктычнага і ўмеранага пояса.

Горная тундра адрозьніваецца ад арктычнай у асноўным лепшым дрэнажам горных глеб і, як сьледзтва, слабой забалочанасьцю.

Альпійская тундра сустракаецца ў гарах па ўсім сьвеце. Для флёры горнай тундры характэрныя карлікавыя хмызьнякі, прылеглыя да зямлі. Халодны клімат горнай тундры выкліканы адыябатным асцюджэньнем паветра і падобны на палярны клімат.

Катэгорыя:Тундра
Катэгорыя:Горная экалёгія
Эўдзіла

**Эўдзіла** (*Эўціла*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Эўдзіла (Eudila) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова эйд- паходзіць ад назвы жыхароў Ютляндыі.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Миколаи Евдило* (1524—1566 гады); *Михно Евталовичъ* (1563 год); *в томъ воеводьстве Троцкомъ у волости Куръклевскои сельцо, называемое Довкгостани, дванадъцать волокъ людми оселыхъ, то естъ Павла Евтиловича* (7 чэрвеня 1568 году).

## Носьбіты
* Мікалай Эўдзіла — рудамінскі баярын, які ўпамінаецца паміж 1524 і 1566 гадамі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Камонт

**Камонт** або **Комант** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гумунд, Гомунд, Комунд, Кумунт або Комант (Gummundus, Gomundus, Commundus, Cummunt, Comont, Comant) і Камунд (Camund) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова гум- (гом-, ком-) (імя ліцьвінаў Комель; германскае імя Comela) паходзіць ад гоцкага guma, стараверхненямецкага gomo 'мужчына', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. 

Адпаведнасьць імя Гамонта германскаму імю Camundus сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — таксама сьцьвердзіў амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

У Польшчы ў 1567 годзе адзначалася прозьвішча Gomunt.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Ждана Комонта Михновича* (каля 1566 году); *y Ja Katharzyna Komontowna Jakubowa Karpowska Obywatele Miasta [[Кейданы|Kieydanskiego]]* (1708 год); *Anna Komontowicz* (1802 год); *Rozalia Kamontowicz* (1804 год).

## Носьбіты
* Ждан Камонт (Комант) Міхнавіч — наваградзкі баярын, які ўпамінаецца каля 1566 году

Гамантовічы (Gomontowicz) гербу Юнчык — шляхецкі род Рэчы Паспалітай.

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Камунтовіч у летувізаванай форме.

У гістарычнай Прусіі існуе вёска Камантэн.

## Глядзіце таксама
* Кома
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны