open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Верхаянск

**Верхая́нск** (, ) — места (з 1817) ў Расеі ў складзе Верхаянскага ўлуса (раёна) Якутыі. Насельніцтва скаладе 1201 чалавек (2010 г.). Разьмешчаны за Паўночны палярны кругам, на правым беразе ракі Яна, у 92 км на паўднёвы захад ад адміністрацыйнага цэнтра Верхаянскага ўлуса рабочага пасёлку Батагай. Заснаваны ў 1638 годзе атрадам енісейскіх казакоў на чале з Посьнікам Івановым Губаром, як казацкае зімоўе.

Верхаянск — адно з самых, нараўне зь сялом Аймякон халодных месцаў на Зямлі. Самая нізкая зарэгістраваная тут тэмпэратура −67,8 С. Яе зафіксаваў 15 студзеня 1885 году Сяргей Кавалік, ураджэнец Магілёўскай губэрні, сярэдняя тэмпэратура студзеня −49,5 °C. У 1969 г. усталяваны абэліск «Полюс холаду». Быў месцам выгнаньня. На сёньня зьяўляецца гаспадарчы цэнтар лесапрамысловага пункта. У месцы маецца рачная прыстань.

Маецца Дом культуры, сярэдняя агульнаадукацыйная, спартовая ды музычная школы, краязнаўчы музэй.

## Крыніцы

## Літаратура
* Верхаянск. // Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. ІІІ. Мінск. 1971. С. 42.
* Верхаянск. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 4. Мінск. 1997. С. 108.
* Верхоянск. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 31.

Катэгорыя:Гарады Якутыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1638 годзе
Беларускае слова (1941)

«**Белару́скае сло́ва**» — газэта, якая выдавалася ў Віцебску (друкавалася ў Дзьвінску) на беларускай мове пад кантролем нямецкіх акупацыйных уладаў.

Выходзіла 2 разы на месяц (у лістападзе 1943 — 3 разы). Рэдактары М. Рагуля, Тодар Лебяда.

Асьвятляла падзеі на франтох 2-й сусьветнай вайны, прапагандавала ідэі беларускага нацыяналізму, публікавала антысэміцкія і антырасейскія матэрыялы. Шмат увагі аддавала пытаньням гісторыі, нацыянальнага культурнага жыцьця, адукацыі. Друкавала папулярныя гістарычныя нарысы (у рубрыцы «Пазнай сваю мінуўшчыну»), тэатральныя рэцэнзіі, крытычныя агляды беларускай літаратуры, мэтадычныя рэкамэндацыі для настаўнікаў беларускай мовы, камэнтары пэдагагічных канфэрэнцый, літаратурныя творы Максіма Багдановіча, А. Каханоўскай, Т. Лебяды, П. Труса і інш.

Выйшаў ня менш за 61 нумар.

Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Друк беларускіх калябарантаў
Ossian Studios

**Ossian Studios Inc.** — кампанія, якая займаецца вытворчасьцю кампутарных ролевых гульняў і дадаткаў для гульняў Neverwinter Nights і Neverwinter Nights 2.

## Гісторыя

### Заснаваньне кампаніі
Кампанія Ossian Studios была заснаваная ў 2003 годзе Аланам Мірандам і яго жонкай Элізабэт Стар. Кампанія названая ў гонар легендарнага кельцкага барда-воіна Осіяна, які распавядаў пра вялікія прыгоды і падарожнічаў па воінскім раі, дзе воіны балявалі, біліся і паміралі, каб на наступны дзень зноў адрадзіцца, баляваць і ваяваць вечна.

### Алан Міранда
Алан Міранда — былы прадусар кампаніі BioWare, які прадусаваў Baldur's Gate II: Throne of Bhaal і дапамагаў прадусаваць Neverwinter Nights. Да пачатку працы на BioWare ён быў дызайнэрам ў кампаніі Relic Entertainment, дзе працаваў над гульнявой мэханікай і ўзроўнямі да RTS Impossible Creatures. На дадзены момант ён прадусуе ўсе гульні, якія выпускаюцца кампаніяй Ossian Studios. Алан валодае дыплёмам бакаляўра эканомікі ўнівэрсытэту Брытанскай Калюмбіі і дыплёмам па праграмаваньні двух- і трохвымерных кампутарных гульняў Школы дастасоўнай кампутарнай графікі DigiPen.

## Гульні

### Darkness over Daggerford

Darkness over Daggerford — модуль для Neverwinter Nights, дзеяньне якога разгортваецца ў сусьвеце Forgotten Realms. Модуль дадае ў гульню новую сыстэму сусьветнай мапы з выпадковымі сустрэчамі, замак для гульца, пяць новых музычных трэкаў і многае іншае.

Часопіс Computer Games Magazine у ​​сваім аглядзе даў гульні бліскучую ацэнку.

### Mysteries of Westgate

Mysteries of Westgate — дадатак (adventure pack) для гульні *[[Neverwinter Nights 2]]*. Геймплэй гульні не зьяўляецца лінейным і разьлічаны на 15 гадзінаў гульні. Дадатак дадае ў гульню новых монстраў, музыку і іншыя элемэнты, якія могуць быць выкарыстаныя гульцамі для стварэньня ўласных узроўняў. Дзеяньне разгортваецца ў фэнтэзійным сьвеце Forgotten Realms.

Гульня атрымала станоўчыя водгукі ад часопісаў PC Gamer Magazine і Games for Windows Magazine.

### The Shadow Sun

The Shadow Sun — ролевая гульня для iPhone і iPod touch, якая знаходзіцца ў распрацоўцы, дзеяньне якой разгортваецца ў аднайменным сусьвеце. У адрозьненьне ад папярэдніх работ студыі, гульня ніяк не зьвязаная ні з ролевай сыстэмай Dungeon & Dragons, ні зь сьветам Forgotten Realms. Выхад гульні быў заплянаваны на восень 2011 году.

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Atari
* BioWare
* Black Isle Studios
* Obsidian Entertainment

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт кампаніі 

Катэгорыя:Вытворцы кампутарных гульняў
Мутацыя

**Мута́цыя** ( — зьмена) — ўстойлівая (гэта значыць такая, якая можа быць успадкавана нашчадкамі дадзенай вузы або арганізма) зьмена генатыпу, тое, што адбываецца пад уплывам зьнешняга або ўнутранага асяродзьдзя. Працэс ўзьнікненьня мутацый атрымаў назву мутагенэза.

Катэгорыя:Радыябіялёгія
Gray Matter Interactive

**Gray Matter Interactive** — амэрыканская студыя па распрацоўцы кампутарных гульняў, якая ў цяперашні час не існуе.

Першапачаткова студыя Gray Matter Interactive мела назву Xatrix Entertainment, Inc. і першую сваю гульню — «Cyberia» — выпусьціла ў 1994 годзе. У 2000-х гадах кампанія зьмяніла назву на Gray Matter Interactive. У 2002 годзе кампанію набыў адзін з найбуйнейшых амэрыканскіх выдаўцоў і распрацоўшчыкаў кампутарных гульняў — кампанія Activision; Gray Matter Interactive стала яе філіялам. Як філіял, студыя распрацавала частку гульні Return to Castle Wolfenstein для аднаго гульца, а частка гульні для некалькіх гульцоў была створаная кампаніяй Nerve Software. Гульня Call of Duty: United Offensive была распрацаваная выключна сіламі Gray Matter. Над апошняй сваёй гульнёй — Call of Duty 2: Big Red One — Gray Matter працавала ў шчыльным супрацоўніцтве з Treyarch. Пасьля выпуску гэтай гульні ў 2005 годзе штат супрацоўнікаў Gray Matter быў паглынуты ў штат да Treyarch і з гэтага моманту фактычна дзейнасьць Gray Matter Interactive як асобнай студыі была спыненая. Пасьля гэтага зьліцьця студыяў некаторыя супрацоўнікі сышлі з Treyarch, а некаторыя засталіся.

## Гульні, распрацаваныя як Gray Matter
* *[[Call of Duty 2: Big Red One]]* (у супрацоўніцтве з Treyarch)
* *[[Call of Duty: United Offensive]]*
* *[[Return to Castle Wolfenstein]]* (толькі частка для аднаго гульца)
* *[[Tony Hawk's Pro Skater 2]]* (ПК-вэрсія)
* *Trinity: The Shatter Effect* (гульня была скасаваная кампаніяй Activision)

## Гульні, распрацаваныя як Xatrix Entertainment
* **'
* ''[[Quake II: The Reckoning]]'' ([[дадатак (кампутарныя гульні)|дадатак]])
* ''Redneck Deer Huntin**
* *Redneck Rampage Rides Again*
* *[[Redneck Rampage]]*
* *[[Cyberia 2|Cyberia 2 «Resurrection»]]*
* *[[Cyberia]]*

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Gray Matter Interactive
* Артыкул пра скасаваньне распрацоўкі Trinity
* Інфармацыя і скрыншоты пра Trinity

Катэгорыя:Колішнія вытворцы кампутарных гульняў
Катэгорыя:Кампаніі Лос-Анджэлесу
Катэгорыя:Вытворцы кампутарных гульняў ЗША
Яўген Валошын

**Яўген Юр’евіч Валошын** (1986, Менск) — беларускі музыка і журналіст.

Нарадзіўся ў Менску ў 1986 годзе. Навучаўся ў беларускамоўнай школе №84. У 2004 годзе скончыў Ліцэй БДУ. У 2009 — Інстытут журналістыкі БДУ. Пасьля працаваў у «Эўрапейскім радыё для Беларусі» ды газэце «Камсамольская праўда». У 2010-2011 гадох узначальваў аддзел журналісцкіх расьсьледаваньняў у газэце «Зьвязда». Узнагароджваўся за лепшыя журналісцкія расьсьледаваньні на конкурсе «Вольнае слова» за 2009 і 2010 гады.
Пасьля выданьня 3 кастрычніка 2009 г. яго першага ўганараванага артыкула «У Беларусі легальна прадаюць наркотыкі» ў краіне забаранілі продаж спайсу. Другую ўзнагароду прысудзілі за адразу 2 артыкулы «Як мы куплялі машыну ў Нямеччыне» і «Бітва за роднае слова».

Займаецца тайскім боксам у клюбе «Чынук» ды стаўся прызэрам студэнцкага першынства Беларусі 2009 году. З 2008 году грае, сьпявае ды піша музыку ў гурце Jab Club (з 2009-га — HandMade).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкулы Яўгена Валошына для Эўрарадыё
*Старонка «У кантакце»
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія барды
Катэгорыя:Беларускія гітарысты
Катэгорыя:Беларускія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Беларускія кампазытары
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Мядзьведзевыя

**Мядзьведзі**, таксама **Мядзьведзевыя** (*Ursidae*) — сямейства сысуноў атраду драпежных. Адрозьніваюцца ад іншых прадстаўнікоў сабакападобных больш каржакаватым целаскладам. Мядзьведзі ўсяедныя, добра караскаюцца і плаваюць, хутка бегаюць, могуць стаяць і праходзіць кароткія адлегласьці на задніх лапах. Маюць кароткі хвост, доўгую і густую поўсьць, а таксама выдатныя нюх і слых. Палююць вечарам або на досьвітку. Звычайна баяцца чалавека, але могуць быць небясьпечнымі ў тых месцах, дзе яны прывыклі да людзей, асабліва белы мядзьведзь і мядзьведзь грызьлі. Неўспрымальныя да пчалінага джаленьня. У прыродзе натуральных ворагаў амаль ня маюць.

## Склад сямейства, апісаньне відаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Bies L. 2002. ''Ailuropoda melanoleuca'' (On-line), Animal Diversity Web
* Bies L. 2007. ''Helarctos malayanus'' (On-line), Animal Diversity Web
* Bies L. 2002. ''Melursus ursinus'' (On-line), Animal Diversity Web
* Fenner K. 2012. ''Tremarctos ornatus'' (On-line), Animal Diversity Web
* Kronk C. 2007. ''Ursus americanus'' (On-line), Animal Diversity Web
* Ballenger L. 2002. ''Ursus arctos'' (On-line), Animal Diversity Web
* Gunderson A. 2009. ''Ursus maritimus'' (On-line), Animal Diversity Web
* Goodness T. 2004. ''Ursus thibetanus'' (On-line), Animal Diversity Web
* Swaisgood R., Wang D., Wei F. 2016. ''Ailuropoda melanoleuca''. The IUCN
* Scotson L., Fredriksson G., Augeri D., Cheah C., Ngoprasert D., Wai-Ming W. 2017. ''Helarctos malayanus''. The IUCN
* Dharaiya N., Bargali H.S., Sharp T. 2016. ''Melursus ursinus''. The IUCN
* Velez-Liendo X., García-Rangel S. 2017. ''Tremarctos ornatus''. The IUCN
* Garshelis D.L., Scheick B.K., Doan-Crider D.L., Beecham J.J., Obbard M.E. 2016. ''Ursus americanus''. The IUCN
* McLellan B.N., Proctor M.F., Huber D., Michel S. 2017. ''Ursus arctos''. The IUCN
* Wiig Ø., Amstrup S., Atwood T., Laidre K., Lunn N., Obbard M., Regehr E., Thiemann G. 2015. ''Ursus maritimus''. The IUCN
* Garshelis D., Steinmetz R. 2016. ''Ursus thibetanus''. The IUCN


Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Пажар

**Пажар** — некантраляваны працэс гарэньня, якія наносяць матэрыяльны ўрон, шкоду жыцьця і здароўю грамадзян, інтарэсам грамадзтва і дзяржавы.

## Прычыны ўзьнікненьня
* неасьцярожнае абыходжаньне з агнём;
* невыкананьне правілаў эксплюатацыі вытворчага абсталяваньня і электрычных прыладаў;
* самазагараньне рэчываў і матэрыялаў;
* разрады статычнай электрычнасьці;
* навальнічныя разрады;
* падпалы.

## Беларусь
За 2010 г. на пажарах загінулі 1110 жыхароў краіны. 25 кастрычніка ў выніку выбуху на заводзе «Пінскдрэў-ДСП» адбыўся пажар, які забраў 14 жыцьцяў.

## Буйныя пажары
* Пажар у Лёндане 1666 году

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Пажарная справа
Пісуар

**Пісуар** () — разнавіднасьць унітаза толькі для мачавыпусканьня. Распаўсюджаны ў грамадзкіх туалетах. Вырабляецца з санфаянса, радзей з эмаляванага мэталу, плястмасы, нержавеючай сталі.

Катэгорыя:Каналізацыя
Палігамія

**Палігамія** (ад  — шматлікі і γάμος — шлюб) — шматшлюбнасьць, пры якім шлюбны партнэр адной плоці мае больш за аднаго шлюбнага партнэра процілеглае плоці. Мае дзьве формы — палігінія і паліяндрыя. Супрацьпастаўляецца манагаміі, у рамках якой у шлюбным саюзе знаходзяцца два прадстаўнікі процілеглай плоці.

Катэгорыя:Этналёгія
Катэгорыя:Сям’я
Манагамія

**Манагамія** (ад  — адзіны і γάμος — шлюб) — гістарычная форма шлюбу і сям’і, пры якой у шлюбным саюзе знаходзяцца два прадстаўнікі процілеглае плоці. Супрацьпастаўляецца палігаміі, у рамках якой прадстаўнік аднаго полу мае ў шлюбе больш за аднаго прадстаўніка супрацьлеглага полу.

Манагамія таксама існуе ў аднаполым шлюбе (у тых краінах, дзе такія шлюбы прызнаюцца законам).

Катэгорыя:Сям’я
Пекла

**Пе́кла** — у разуменьні некаторых рэлігійных дэнамінацый (традыцыйныя хрысьціянскія канфэсіі, зараастрызм, іслам) — пасьмяротнае месца пакараньня грэшнікаў. Як правіла супрацьпастаўляецца раю й атаясамляецца з станам вечнай пакуты.

Катэгорыя:Рэлігія
Юзэф Мікалай Радзівіл

**Юзэф Міколай Радзівіл** (, , Кракаў — ) — князь, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Пісар вялікі літоўскі з 11 сьнежня 1764 «па Юзэфу Сасноўскаму, які стаў пісарам польным», менскі ваявода з 29 траўня 1773 «па сьмерці Тадэвуша Буржынскага», троцкі кашталян з 3 лютага 1784 «па Андрэю Агінскаму», апошні троцкі ваявода з 9 лютага 1788 «па сьмерці Андрэя Агінскага». Пасол на соймы 1760, 1764, маршалак Трыбунала ВКЛ у 1782. У 1777 атрымаў Ордэн Белага Арла.

## Жыцьцяпіс
З магнацкага роду князёў Радзівілаў гербу «Трубы», сын Марціна Мікалая і кашталянкі бецкай Аляксандры Бялхацкай.

Да дванаццаці год жыў пад апекай псыхічна хворага бацькі, а калі таго прызналі недзеяздольным, апекваўся Геранімам Фларыянам Радзівілам. Быў фізычна непаўнавартасны. Навучаўся ў Варшаве. Займаў шэраг дзяржаўных пасад. У 2-й палове 1760-х гадоў прыхільнік групоўкі Чартарыйскіх, падтрымліваў абраньне на трон Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Далучыўся да Радамскай канфэдэрацыі (быў абраны маршалкам Мазырскай канфэдэрацыі).

З 1759 восьмы клецкі ардынат. Меў таксама маёнткі ў Польшчы (у тым ліку  і ), быў адным з апекуноў над лятыфундыяй Караля Станіслава Радзівіла «Пане Каханку» ў часе яго эміграцыі.

Быў двойчы ў шлюбе з Антанінай графіняй Мянчынскай, дачкой падляскага ваяводы, і Вікторыяй графіняй Астрарог, дачкой чэрскага стольніка, і меў дзяцей:
* Антонія, каноніка віленскага;
* Ганну, жонку Любанскага;
* Канстанцыю, жонку расейскага генэрала Чудоўскага;
* Вікторыю, жонку наваградзкага ваяводзіча Ксавэрыя Несялоўскага.
* Аляксандру, заўчасна памерлую;
* Тэрэзу, рана памерлую;

Пасьля падзелу Рэчы Паспалітай частку маёмасьці перадаў на карысьць родных, і рэштку жыцьця пражыў у Радзівілімонтах. Пахаваны ў Нясьвіжы.

## Літаратура
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908.
* 

Юзэф Мікалай
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Белага арла
Чырвоная Горка

Назву **Чырвоная Горка** маюць:

* Чырвоная Горка — пасёлак у Жлобінскім раёне Гомельскай вобласьці
* Чырвоная Горка — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці
* Чырвоная Горка — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці
* Чырвоная Горка — пасёлак у Капыльскім раёне Менскай вобласьці
* Чырвоная Горка — пасёлак ва Ўзьдзенскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Красная Горка
Лукі

Назву **Лу́кі́** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Лукі — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Лукі — вёска ў Віцебскім раёне
** Лукі (нежыл.) — пасёлак у Талачынскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Лукі — вёска ў Карэліцкім раёне

*  Гомельская вобласьць:
** Лукі — вёска ў Жлобінскім раёне 
** Лукі — вёска ў Калінкавіцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Лукі — вёска ў Горацкім раёне

## Урочышчы
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Лука — урочышча ў Лельчыцкім раёне 
** Лука — урочышча ў Лельчыцкім раёне 

## Іншае
* Лукі — возера ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Лукі — рака ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці

## Падвойныя назвы
* Вялікія Лукі
* Зялёныя Лукі
* Новыя Лукі
* Чэрскія Лукі

## Глядзіце таксама
* Лука
* Лукава
* Лукавая
* Лукавец
* Лукавіца
* Лукавыя
* Лукае
* Лукамка
* Лукаўскае
* Лукаўцы
* Лукаць
* Лукашова
* Лукашоў
* Лукашоўка
* Лукашы
* Лукашын
* Лукашына
* Лукашэвічы
* Лукашэнка
* Лукашэнкі
* Лукашэўшчына
Новыя Лукі

Назву **Но́выя Лу́кі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Новыя Лукі — вёска ў Баранавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Новыя Лукі — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Лукі
Юрунг Хая

**Юрунг Хая** (,  [Белая Гара]) — паселішча, цэнтар Юрунг-Хаінскага нацыянальнага сельскага савету Анабарскага нацыянальнага (далгана-эвенкійскага) улусу (раёну) Рэспублікі Саха (Якутыя) Расейскай Фэдэрацыі. Адзіны населены пункт Юрунг-Хаінскага насьлегу. Разьмешчанае за Паўночным палярным колам, на правым беразе ракі Анабар, за 180 км на поўнач ад цэнтру ўлусу п. Саскылах. Рачная ды марская прыстань. Невялічкі аэрапорт для сувязі з Саскылахам. Зімой дзейнічае зімнік па лёдзе р. Анабар да Саскылаху.

Заснаванае ў 1930 г. Маюцца: Дом культуры, сярэдняя агульнаадукацыйная школа, установы аховы здароўя ды гандлю, пошта, зьверафэрма. Колькасьць насельніцтва — 900 (1989), 1145 (2001), 1132 (2007). У паселішчы пражывае кампактная група далганаў, адзінкава сустракаюцца беларусы (у асноўным дэклясаваныя элемэнты).

## Літаратура
* Юрюнг-Хая. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 93.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1930 годзе
Ліноўскае гета

**Ліно́ўскае ге́та** — жыдоўскае гета ў Лінове, створанае нацыстамі ў пэрыяд акупацыі Беларусі.

Вёска Лінова была акупаваная ўлетку 1941 року і ўлучаная ў склад абласной акругі Кобрынь Райхскамісарыяту Ўкраіна. Тут разьмяшчаўся нямецкі камісар і аддзяленьне ўкраінскай паліцыі, у якой служылі палякі, беларусы і ўласна ўкраінцы.

Жыды Лінова працавалі на вырубцы лесу вакол чыгуначных шляхоў у кірунку Тэўляў на дарозе Баранавічы — Берасьце. Кіраўніком юдэнрату быў Абрам Цукерман.

За два тыдні да зьнішчэньня гета ў Лінова прыбылі прадстаўнікі гестапа і перапісалі ўсіх жыдоў, які пражывалі ў вёсцы, а таксама ў суседніх Аранчыцах. Жыдам было забаронена пражываць побач з хрысьціянамі, а таксама падрыхтавацца да перамяшчэньня ў кобрынскае гета. Тады ж некаторых прыгодных да працы майстроў забралі ў Кобрынь.

У канцы жыдоўскага месяца тамузу (прыкладна ў пачатку ліпеня) 1942 року ўсё жыдоўскае насельніцтва Лінова было расстралянае і пахаванае ў яме прыкладна за 1,5 км ад вёскі. Здолелі ўратавацца толькі некалькі чалавек, якія перад гэтым пакінулі свае хаты.

## Вонкавыя спасылкі
* The destruction of Lineve. Успаміны Бэрла Блюштайна

Катэгорыя:Гісторыя Пружанскага раёну
Катэгорыя:Габрэйскія гета ў Генэральным камісарыяце Ўкраіна
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1942 годзе
Ян Казімер Жаба

**Ян Казімер Жаба** (, 1683 — 16 траўня 1754) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага.

З роду Жабаў гербу «Касьцеша», сын Гераніма і Кацярыны Праташэвіч. Палкоўнік гусарскай харугвы, шматразовы рэгімэнтар літоўскіх войскаў, пасол на соймы, дэпутат Трыбуналаў ВКЛ, менскі ваявода з 1721. У 1721 набыў маёнтак Ушачы.

Быў ў шлюбе з Барбарай Людвікай Дзедушынскай гербу «Сас», дачкой бароўскага харужыя, рэгімэнтара і старосты жукоўскага Станіслава й Яаны Устрыцкай гербу «Прэстрал», меў дзяцей:
* Станіслава, езуіта;
* Ігнація, езуіта;
* Дзянісія, уніяцкага каплана базыльяніна;
* Францішка кіяльскага старосту, у шлюбе з Цэцыліяй Ліпскай. Спрыяў прыняцьцю Ушачамі ў 1758 магдэбурскага права;
* Гераніма, кашанскага старосту, у шлюбе з Гэленай Хамінскай;
* Барбару, жонку віленскага падчашыя Томаша Марцінкевіча;
* Людвіку, жонку падчашыя ВКЛ Ігнація Пілсудзкага.

## Літаратура
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej, Poznań, T.1-31, 1879—1908.
* 

Катэгорыя:Ваяводы менскія
Белая Гара

**Белая Гара** (, ) — пасёлак гарадзкога тыпу, адміністрацыйны цэнтар (з 1974 г.) Абыйскага ўлусу (раёну) Рэспублікі Саха (Якутыя) у Расейскай Фэдэрацыі.

Рачная прыстань, аэрапорт, Дом культуры, народны тэатар, сярэдняя і пачатковая агульнаадукацыйныя і музычная школы, установы мэдычнага абслугоўваньня, гандлю і бытавога абслугоўваньня. Знаходзіцца за Паўночным палярным колам, на правым беразе ракі Індзігірка. Адлегласьць ад Якуцку: наземным шляхам — 2900 км, паветраным — 1380, водным — 3242. Насельніцтва — 2194 чал. (2010).

## Літаратура
* Белая Гора. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 38.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Дзяніскавічы

Назву **Дзяніскавічы** маюць:

* Дзяніскавічы — вёска ў Ганцавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Дзяніскавічы — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласьці
Шапілаўскі сельсавет

**Шапі́лаўскі сельсаве́т** (з 30 ліпеня 1928 — *Ма́йскі сельсавет*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жлобінскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Шапілава.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Жлобінскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Пэрлямутар

**Пэрлямутар** (ад &nbsp;— «маці жэмчугу»; )&nbsp;— унутраны пласт ракавін прэснаводных і марскіх малюскаў, зьяўляецца арганіка-неарганічным кампазытам натуральнага паходжаньня. Жэмчуг і пэрлямутар маюць амаль аднолькавы склад.

Галоўнымі месцамі здабычы пэрлямутравых ракавін зьяўляюцца Пэрсыдзкая затока, Чырвонае мора, Шры-Ланка, Японія, Калімантан і Філіпіны, некаторыя трапічныя астравы Ціхага акіяна. Часта гэтыя ракавіны зьяўляюцца пабочным прадуктам вытворчасьці жэмчугу.

Катэгорыя:Малюскі
Катэгорыя:Каштоўныя камяні
Катэгорыя:Мінэралы
Аляксандар Павал Сапега

**Аляксандар Павал Сапега** (8 верасьня 1672 — 4 студзеня 1734, Вільня) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Чашнік вялікі літоўскі (1692), маршалак надворны літоўскі (1692—1698) і вялікі літоўскі (1698—1703, 1705—1708 і з 1713).

Валодаў Друяй, Іказьню, Сапежынам, Дуброўнам і інш.

## Біяграфія

З чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу Ліс, сын Казімера Яна, ваяводы віленскага, і Крыстыны з Глябовічаў. Меў братоў Юрыя Станіслава, ваяводу амсьціслаўскага, і Міхала Францішка, генэрал-лейтэнанта і канюшага вялікага літоўскага.

Навучаўся ў езуіцкім калегіюме ў Брунсбэргу (Браневе), у 1685—1689 гадох працягваў адукацыю ў Парыжы.
 
У 1692 годзе браў удзел у малдоўскай выправе Яна Сабескага, па чым атрымаў урады чашніка вялікага і маршалка надворнага літоўскага. Па абраньні на сталец Аўгуста Моцнага атрымаў ад яго ўрад маршалка вялікага літоўскага.

Браў удзел у Алькеніцкай бітве 1700 году, у часе Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) стаў на бок швэдаў, караля і вялікага князя Станіслава Ляшчынскага, які таксама даў яму ўрад маршалка вялікага літоўскага (1705—1708). У 1709 годзе абіраўся маршалкам Галоўнага Трыбуналу. Па аднаўленьні ўлады Аўгуста Моцнага перайшоў у палітычную апазыцыю.

У 1691 годзе ажаніўся з Марыяй Крыстынай (1677—1721), дачкой маркіза Францішка Гастона дэ Бецюн (1638—1692), францускага амбасадара ў Рэчы Паспалітай, і Людвікі Марыі д’Арк (1638—1728), пляменьніцы каралевы і вялікай княгіні Марыі Казімеры Сабескай, удавой маршалка вялікага літоўскага Станіслава Казімера Радзівіла (1648—1690). У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Людвіка Марыя (1695—1768), 1-ы муж з 1711 году граф Аляксандар Дамінік Веляпольскі (пам. 1725), 2-гі муж з 1730 году падстолі вялікі літоўскі Антоні Міхал Патоцкі (пам. 1766)
* Казімер Лявон (1697—1738), генэрал літоўскай артылерыі
* Юзэф Станіслаў (1708—1754), біскуп віленскі
* Міхал Антоні (1711—1760), падканцлер вялікі літоўскі
* Марыя

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Аляксандар Павал
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Харытон Гладуноў

**Харытон Апанасавіч Гладуноў** (1885, в. Сямёнаўка, Рудзенская воласьць, Гомельскі павет, Магілёўская губэрня, Расейская імпэрыя — пасьля 1920, Новасыбірск, Расея) — афэрыст.

## Біяграфія
Паходзіў зь сялянаў. Працаваў наборшчыкам у друкарні. Летам 1909 году яго арыштавалі за выраб фальшывых грошаў у Чыце Забайкальскай вобласьці ды прыгаварылі ад 16 лістапада 1911 году да пазбаўленьня ўсіх правоў стану і чатырох гадоў катаржных працаў. Праз два гады ў 1913 годзе, па амністыі з-за сьвяткаваньня 300-годзьдзя дома Раманавых, катарга яму была замененая ссылкай. Забайкальскае абласное праўленьне адправіла яго на пасяленьне у Якуцкую вобласьць, дзе ён быў прызначаны ва Ўладзімерскую сельскую грамаду (цяпер сяло Уладзімераўка ў 24 км ад Якуцку). У Якуцку працаваў майстрам сцэны ў клюбе Таварыства прыказчыкаў ды загадчыкам мясцовай друкарні.

21 сакавіка 1918 г. ў Якуцку паўстаў Савет працоўных дэпутатаў і ён робіцца ягоным актывістам. Нелегальна выяжджаў у г. Алёкмінск, каб сустрэць чырвоны атрад Апалінара Рыдзінскага, які ўвайшоў 1 ліпеня 1918 г. у Якуцк. Разам з Мэндэлем Кершенбаўмам удзельнічаў у забойстве судовага сьледчага Абласнога савета Франца Банкоўскага. Таксама разам з Валянцінам Бакалеўскім (камісар Мархі) у смутны час прысабечыў саўдэпаўскія грошы — каля 32 000 рублёў і двух фунтаў золата, якія захоўваліся ў вялікай шкатулцы. У той час ён сужыцельстваваў зь Зінаідай Ісаеўнай Габернік. Калі да Якуцка падышоў белы атрад паручніка Міхаіла Гардзеева Гладуноў камандаваў невялікім атрадам, але не рашыўся прыняць бой і з-за гэтага апынуўся ў якуцкай турме.

У ноч на 15 сьнежня 1919 году ў Якуцку адбыўся пераварот і ўлада белых была скінутая ды заарганізаваны Ваенны рэвалюцыйны штаб, старшынём якога прызначылі яго. Новыя ўлады арыштавалі і затым расстралялі, загад аб расстрэле падпісаў Гладуноў, усё былое абласное кіраўніцтва. З 15 сакавіка па 5 чэрвеня 1920 году — старшыня Якуцкага губрэўкама і начальнік штаба. У 1920 годзе ўсплыла былая афэра з грашыма. Бакалеўскі паабяцаў грошы вярнуць, а Харытон вырашыў не аддаваць, маўляў іх, 13 000, у мяне няма. У сьнежні 1920 году ўдзельнічаў разам з Л. Данішам ды Хв. Лебедзевым ў забойстве былога эсэра Баляслава Гелерта. Летам 1920 г. Гладуноў з новай сваёй сужыцелькай Марыяй Васільлевай выехаў у Іркуцк, а затым у Новасыбірск, дзе яны, па чутках, былі забітыя.

## Літаратура
* Кротова Т., Конкин П.  Красный палач. // Якутск вечерний. Якутск. 5 августа 2011. С. 48.

Катэгорыя:Злачынцы
Sinking Island

**Sinking Island** — кампутарная гульня ў жанры прыгодніцкай гульні (квэсту), створаная на сюжэт Бэнуа Сокаля кампаніяй White Birds Productions у 2007 годзе.

## Сюжэт
Рэспэктабэльны гатэль, разьмешчаны на выдатным каралавым востраве. Тут праводзяць час багатыя і вельмі багатыя людзі. Здаецца, што сама прырода засьцерагае гэтае месца ад усякага роду здарэньняў. Але ўсё зьмяняецца ў адзін момант. Гаспадар гатэля знойдзены мёртвым, а востраў раптоўна пачынае сыходзіць пад ваду. У гульца ёсьць усяго 72 гадзіны, каб расьсьледаваць загадкавае забойства і пасьпець выратаваць сваё жыцьцё. Час працуе супраць гульца. Варта замарудзіцца — і частка выспы сыдзе пад ваду, разам з усімі доказамі.

## Гульнёвы працэс
Ёсьць два варыянты праходжаньня гульні: з абмежаваньнем па часе, альбо безь яго. Пры праходжаньні з абмежаваньнем, па заканчэньні адпушчанага тэрміну на расьсьледаваньне, востраў пачне апускацца ў ваду.

## Глядзіце таксама
* Paradise

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кампутарныя гульні 2007 году
Катэгорыя:Гульні для Nintendo DS
Катэгорыя:Гульні пад Windows
Катэгорыя:Квэсты
Катэгорыя:Кампутарныя гульні з трохмернай графікай
Paradise

** Paradise** — кампутарная гульня ў жанры прыгодніцкай гульні, створаная на сюжэт Бэнуа Сокаля кампаніяй White Birds Productions ў 2006 годзе.

## Сюжэт
Дзеяньне гульні разгортваецца ў сьпякотнай Афрыцы, дзе гульцу давядзецца сутыкнуцца з мноствам загадак і небясьпек, гуляючы за маладую жанчыну, дачку караля радону, дыктатара няіснай Афрыканскай краіны Маранія. Эн Сьміт была ў Эўропе, калі даведалася, што яе бацька цяжка хворы. Самалёт, на якім паляцела галоўная гераіня, пацярпеў крушэньне пасярод Афрыканскага кантынэнта. З гэтага моманту і пачынаецца дзеяньне гульні.

## Глядзіце таксама
* Amerzone
* Syberia
* Syberia II
* Sinking Island

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт      
* Paradise на сайце Новага Дыска
* Paradise на сайце GameSpot
* Paradise на сайце Mobygames

Катэгорыя:Кампутарныя гульні 2006 году
Катэгорыя:Гульні пад Windows
Катэгорыя:Квэсты
Катэгорыя:Кампутарныя гульні з трохмернай графікай
Pro Evolution Soccer 2

**Pro Evolution Soccer 2** — другая гульня Konami з сэрыі Pro Evolution Soccer. Апошняя гульня ў сэрыі, якая выйшла на PlayStation.

## Асаблівасьці
* палепшылася графіка: больш выразнымі сталі адбор мяча і развароты гульцоў
* зьявіўся рэжым «трэніроўка»
* гульня была выпушчаная для PlayStation 2, для Playstation прызначалася трохі зьмененая папярэдняя вэрсія гульні.

## Ліцэнзаваньне

### Клюбы
**Усе клюбы неліцэнзаваныя, але ўтрымоўваюць рэальныя імёны гульцоў.**

### Зборныя

## Вонкавыя спасылкі
* ISS Pro Evolution 2

Катэгорыя:Гульні Konami
Катэгорыя:Гульні для PlayStation
Катэгорыя:Гульні для PlayStation 2
Катэгорыя:Спартовыя сымулятары
Аляксандар Дажбог Сапега

**Аляксандар Дажбог Сапега** (1585 — студзень 1635) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян віцебскі (1613—1615; адмовіўся ад пасады), чашнік вялікі літоўскі (1631—1632).

Быў старостам аршанскім (з 1610 году), прапойскім, чачэрскім (абодва з 1622 году) і крычаўскім (з 1631 году). Валодаў мястэчкам Астроўна ў Віцебскім павеце.

## Біяграфія
Прадстаўнік чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Рыгора (пам. у 1600 годзе), падкаморага аршанскага, і Соф’і з Стравінскіх (пам. да 1611 году). Меў малодшага брата Крыштапа Стэфана, пляменьнік канцлера Леў Сапега.

Ахрышчаны ў кальвінізьме, па сьмерці бацькоў перайшоў пад апеку дзядзькі. Навучаўся ў езуіцкім калегіюме ў Брунсбэргу (Браневе), дзе перайшоў у каталіцтва. Працягаў адукацыю ў Кракаве. У 1606 годзе атрымаў урад падкаморага віцебскага. У 1607 годзе абіраўся паслом на сойм.

Удзельнічаў у баях за Смаленск у вайну з Маскоўскай дзяржавай (1609—1611). У 1613 годзе атрымаў урад кашталяна віцебскага, паўторна абіраўся паслом на сойм. У 1614 годзе надаў значную дапамогу абаронцам Смаленску ў час маскоўскай аблогі. У 1615 годзе адмовіўся ад віцебскай пасады.

Браў удзел у Хоцінскай бітве (1621) з турэцкім войскам, у час якой па сьмерці гетмана вялікага Яна Караля Хадкевіча ачоліў войска Вялікага Княства Літоўскага. У 1625 годзе знаходзіўся ў Італіі. Удельнічаў у вайне з Швэцыяй, у 1627 годзе прыбыў на часе ўласнага войска ў Інфлянты.

У 1628 годзе разам з стрыечным братам Янам Станіславам Сапегам выехаў да водаў у Вугоршчыну. У 1631 годзе атрымаў урад чашніка вялікага літоўскага, але з прычыны кепскага стану здароўя адмовіўся ад яго ў 1632 годзе.

Заснаваў у мястэчку Астроўна касьцёл і кляштар дамініканаў, дзе яго пахавалі.

Ажаніўся з Альжбетай, дачкой кашталяна віленскага Гераніма Хадкевіча. У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Ганна, якая выйшла за пісара вялікага літоўскага Станіслава Нарушэвіча;
* Крыстына Канстанцыя (пам. да 1650 году), жонка падстолія вялікага літоўскага Яна Самуэля Паца.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Аляксандар Дажбог
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты аршанскія
Катэгорыя:Старосты прапойскія
Фрыдэрык Сапега

**Фрыдэрык Сапега** (да 1599—1650) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода амсьціслаўскі (з 1647).

Трымаў Астрынскае староства (з 1611).

## Біяграфія
З чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Мікалая і Багданы з Масальскіх.

Навучаўся ў Віленскай акадэміі, з 1599 працягваў адукацыю ў Інгальштаце.

У 1620 атрымаў пасаду падкаморыя віцебскага. Абіраўся паслом на соймы 1624, 1632, 1646, 1648 (у апошніх двух, відаць, ня ўдзельнічаў з прычыны пагаршэньня здароўя).

Браў удзел у вайне са Швэцыяй у 1626—1629, выправе на Смаленск у 1633—1634.

Першы раз ажаніўся з Крыстынай Пацей (у 1623), другі — з Ганнай Пац (у 1644). Нашчадкаў не пакінуў.

Пахавалі Ф. Сапегу ў манастыры базылянаў у Чарлёне.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Фрыдэрык
Міхал Юзэф Сапега

**Міхал Юзэф Сапега** (1670 — , Шалён-ан-Шампань) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Чашнік (1687—1692) і стражнік вялікі літоўскі (1692—1698), пісар польны літоўскі (1698—1730), ваявода падляскі (з 1728). Генэрал-маёр войска ВКЛ (1710), генэрал-лейтэнант кавалерыі (1714), генэрал-лейтэнант саксонскага войска (1733). Быў старостам мельніцкім (з 1725).

## Біяграфія

Прадстаўнік чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Бэнэдыкта Паўла, падскарбія вялікага літоўскага, і Ізабэлы з Тарлаў.

Навучаўся ў езуіцкім калегіюме ў Варшаве, у 1687—1688 гадох працягваў адукацыю ў Францыі і Італіі.

У 1687 годзе атрымаў урад чашніка, у 1692 годзе — стражніка, у 1698 годзе — пісара польнага. У 1728 годзе стаў ваяводам падляскім. Абіраўся паслом на соймы 1690, 1720 і 1726 гадоў.

Удзельнічаў у кампаніях супраць туркаў у 1695 і 1698 гадох. У Вялікую Паўночную вайну (1700—1721) у 1702—1709 падтрымліваў Карла XII і Станіслава Ляшчынскага. 

Амніставаны Аўгустам Моцным, у 1713 выпраўляўся з пасольствам у Турэччыну. У 1710 годзе стаў генэрал-маёрам войска Вялікага Княства Літоўскага, у 1714 годзе — генэрал-лейтэнантам кавалерыі, у 1733 годзе — генэрал-лейтэнантам саксонскага войска. У 1735 пакінуў межы Рэчы Паспалітай.

У 1700 годзе ажаніўся з Тэрэзай Марыяй (пам. па 1717), дачкой канцлера вялікага кароннага Яна Веляпольскага (пам. 1688). У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Бэнэдыкт Аўгуст (пам. 1730), староста мельніцкі (1730)
* Юзэф Фрыдэрык (1717—1732), староста мельніцкі, пунскі і стакліскі (1730), ратмістар каронных войскаў

Спачыў ў парафіяльным касьцёле ў Сямятычах.

## Галерэя

Michał Juzef Sapieha. Міхал Юзэф Сапега (1709).jpg|З Коданскай галерэі, 1709 г.
Michał Juzef Sapieha. Міхал Юзэф Сапега (1730).jpg|Невядомы мастак, каля 1730 г.
Michał Juzef Sapieha. Міхал Юзэф Сапега (J. Łoski, 1855).jpg|Ю. Лоскі, 1855 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Міхал Юзэф
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пісары польныя літоўскія
Катэгорыя:Стражнікі вялікія літоўскія
Міхал Ксавэры Сапега

**Міхал Ксавэры Сапега** (, места Высокае Берасьцейскага ваяводзтва — , места Беласток Падляскага ваяводзтва) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Крайчы вялікі літоўскі (1687—1692), генэрал-маёр (1756). Кавалер Ордэна Белага Арла (1759).

## Біяграфія
З чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Казімера Лявона і Караліны з Радзівілаў. Меў брата Аляксандра Міхала.

Рана страціў бацьку, сьпярша выхоўваўся маці і дзядзькам Юзэфам Станіслава, потым дзядзькам Міхалам Антоніем, а таксама Міхалам Фрыдэрыкам Чартарыйскім.

Як палкоўнік польнай булавы 12 красавіка 1756 атрымаў званьне генэрал-маёра. У 1758 абіраўся паслом на сойм. У 1761—1764 далучыўся да партыі супраціўнікаў Фаміліі, у прыватнасьці да гетмана вялікага кароннага Яна Клімэнта Браніцкага. Па абраньні на сталец Станіслава Аўгуста Панятоўскага атрымаў ад Міхала Фрыдэрыка Чартарыйскага абяцаньне прабачыць ранейшыя спрэчкі пры ўмове падтрымкі абраньня пэўных паслоў (люты 1766).

Не стварыў радзіны. Пахавалі М. К. Сапегу ў кляштары картузаў у Бярозе Картускай.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Міхал Ксавэры
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Мікалай Сапега

**Мікалай Сапега** — гэта:

* Мікалай Сапега (каля 1525—1599) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Мікалай Сапега (каля 1581—1644) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Мікалай Сапега (? — да 13 жніўня 1611) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
Мікалай Лявон Сапега

**Мікалай Лявон Сапега** (1644 — 1 лютага або 10 чэрвеня 1685) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян валынскі (1677—1683), ваявода брацлаўскі (з 1683), староста оўруцкі.

## Біяграфія
З коданскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Яна Фрыдэрыка і Канстанцыі з Гербутаў. Меў братоў Паўла Францішка і Казімера Ўладзіслава.

У 1664 па сьмерці бацькі атрымаў казацкую харугву. Браў удзел у няўдалай для Каралеўства Польскага бітве пад Брагілавам (сьнежань 1666), дзе ягоны аддзел панёс значныя страты.

З уласнай харугвай удзельнічаў у Хоцінскай бітве. У часе кампаніі 1676 року ачоліў панцырную харугву. Браў удзел у бітве пад Венай (1683).

У 1667 абіраўся паслом на сойм. Не цікавіўся палітычнымі пытаньнямі, захоўваў верасьць каралю і вялікаму князю Яну Сабескаму.

Ажаніўся з Ганнай Харленскай (шлюб у 1678), зь якой меў сыноў Адама і Яна, дачку Яну. Пахавалі М. Л. Сапегу ў касьцёле Сьв. Ганны ў Кодні.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Мікалай Лявон
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1644 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1685 годзе
Катэгорыя:Ваяводы брацлаўскія
Катэгорыя:Кашталяны валынскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Вайскоўцы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Удзельнікі польска-турэцкай вайны 1672—1676 гадоў (польскі бок)
Катэгорыя:Удзельнікі польска-турэцкай вайны 1683—1699 гадоў (польскі бок)
Уладзіслаў Язафат Сапега

**Уладзіслаў Язафат Сапега** (, мястэчка Косаў — , места Вішніцы) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Чашнік (1681—1684) і крайчы вялікі літоўскі (1684—1699), ваявода менскі (1699—1709) і берасьцейскі (з 1709).

## Біяграфія
З коданскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Крыштапа Францішка і Алены з Саламярэцкіх. Меў братоў Паўла Францішка і Казімера Ўладзіслава.

Навучаўся ў езуіцкіх калегіюмах у Любліне і Брунсбэргу (Браневе), унівэрсытэтах Прагі і Вены.

Удзельнічаў у вайне 1673—1674 супраць туркаў (Хацінская бітва, украінская кампанія 1674 року Міхала Казімера Паца).

Абіраўся паслом на соймы, быў дэпутатам Галоўнага Трыбуналу. У часе Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) выступаў за зьвяз з Расеяй.

Упершыню ажаніўся з Уршуляй Даніловіч (шлюб у 1658, роспуст у 1693), зь якой меў дачку Яну. Другі раз пабраўся шлюбам зь Людвікай Марыяй фон Гольц (у 1693), трэці раз — з Крыстынай Сангушка (у 1697), зь якой меў сыноў Караля Юзэфа, Казімера, Яна, Міхала, Францішка, Язафата і Ігнація, а таксама дачок Ганну і Канстанцыю. Пахавалі У. Я. Сапегу ў Вішніцах.

## Глядзіце таксама
* Палац Сапегаў у Менску

## Заўвагі

## Крыніца

## Літаратура
* 
* 

Уладзіслаў Язафат
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Косаве
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Катэгорыя:Ваяводы берасьцейскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Удзельнікі польска-турэцкай вайны 1672—1676 гадоў (польскі бок)
Францішак Ксавэры Сапега

**Францішак Ксавэры Сапега** (1741 або 1746 — 30 студзеня 1806 або 10 лютага 1808) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Апошні ваявода смаленскі (з 1791) і мерацкі (з 1793). Кавалер Ордэна Сьвятога Станіслава (1791).

## Біяграфія
З коданскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Ігнація і Ганны з Красіцкіх. Меў братоў Юзэфа і Каятана Міхала.

У 1750-я навучаўся ў Варшаве, па чым распачаў вайсковую кар’еру. У 1763 атрымаў званьне паручніка пяцігорскай харугві, а ў 1768 — яе палкоўніка.

Дзякуючы пратэкцыі Казімера Нестара Сапегі атрымаў пасаду ваяводы смаленскага. Непрыхільна паставіўся да Канстытуцыі 3 траўня.

Упершыню ажаніўся з Тэрэзай Суфчынскай (шлюб у 1768, роспуст да 1796), зь якой меў сыноў Януша Аляксандра, Мікалая, Паўла і Аляксандра, а таксама дачок Тэклю, Ганну Агнешку і Барбару. Другі раз пабраўся шлюбам з Касыльдай Залескай (у 1796). Пахавалі Ф. К. Сапегу ў Базаліі.

## Крыніца

## Літаратура
* 

Францішак Ксавэры
Катэгорыя:Ваяводы смаленскія
Катэгорыя:Ваяводы мерацкія
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Палкоўнікі Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Сьвятога Станіслава
Амга

**Амга** (, ) — сяло, адміністрацыйны цэнтар Амгінскага ўлусу (раёну) Рэспублікі Саха (Якутыя) у Расейскай Фэдэрацыі. Аэрапорт, прыстань, празь сяло праходзіць аўтамабільная і чыгуначная магістралі. Насельніцтва: 6359 (2002).

Разьмешчанае на левым беразе ракі Амга, левым прытоку ракі Алдан. Мяркуецца, што назва паходзіць ад назвы ракі, а тая ад тунгускага амнга — цясьніна. Ад Якуцку знаходзіцца на адлегласьці: наземным шляхам 200, паветраным 200, водным — 1036 км. 

Заснаванае 1652 г. атрадам казака Воіна Багданава як Амгінская слабада або Амга-Слабада. Маюцца Цэнтар культуры і адпачынку, народны тэатар, дзьве сярэднія агульнаадукацыйныя і музычная школа, пэдагагічная гімназія, спартовы комплекс, аўтаклюб, музэй гісторыі грамадзянскай вайны, краязнаўчы музэй імя Л. В. Кірэнскага, музэйны комплекс «Старая Слабада», помнік І. В. Сталіну, установы мэдыцыны, гандлю і бытавога абслугоўваньня, прамысловы і мяса-малочныя камбінаты. У Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі ды Нацыянальнай бібліятэцы РС(Я) захоўваецца некалькі кніг, на якіх месцам выданьня пазначана: Койданава-Амма.

## Літаратура
* Амга. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 47.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1652 годзе
Гетман польны каронны

**Гетман польны каронны** () — у Рэчы Паспалітай — намесьнік камандючага каронным войскам — гетмана вялікага кароннага.

У мірны час гетман вялікі звычайна знаходзіўся пры двары, займаўся адміністрацыйнымі пытаньнямі і ажыцьцяўляў стратэгічнае кіраўніцтва, а гетман польны знаходзіўся «ў полі» (пар. з «фэльдмаршал» — «палявы маршал»), кіраваў малымі апэрацыямі, аховай межаў.

Гетман польны падпарадкоўваўся гетману вялікаму, у выпадку яго прысутнасьці ў бітвах камандаваў перадавымі аддзеламі і артылерыяй. У выпадку адсутнасьці гетмана вялікага, гетман польны камандаваў усім войскам. У мірны час гетман польны знаходзіўся на паўднёва-ўсходніх межах Рэчы Паспалітай і камандаваў невялікімі рэгулярнымі «кварцянымі войскамі» — аддзеламі, набранымі з уладаньняў караля, якія адбівалі несупынныя набегі татараў і туркаў. У гэтыя аддзелы часта ўваходзілі рэестравыя ўкраінскія казакі.

## Сьпіс гетманаў польных

## Глядзіце таксама
* Гетман вялікі каронны
* Гетман вялікі літоўскі
* Гетман польны літоўскі

## Крыніцы

## Літаратура
* *Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV—XVIII wieku, spisy*. Kórnik: wyd. PAN, 1992.
* Zdzisław Żygulski. *Hetmani Rzeczypospolitej*. — Kraków, 1994.
* *Poczet hetmanów Rzeczypospolitej. Hetmani koronni* / red. Mirosław Nagielski. — Warszawa, 2005.
* Maciej Franz. *Wojskowość Kozaczyzny Zaporoskiej w XVI—XVII wieku*. — Toruń, 2004

## Вонкавыя спасылкі
* Сьпіс і гербы гетманаў польных каронных. 

Катэгорыя:Гетманы польныя каронныя
Віка Трэнас

**Ві́ка Трэ́нас** (сапр.: **Вікторыя Ляйкоўская**; нарадзілася 7 сьнежня 1984 году, Менск) — беларуская паэтка, літаратурны крытык, публіцыст, рэдактар-карэктар, перакладчык, арт-мэнэджар. Піша на беларускай і расейскай мовах.

## Біяграфія
Скончыла філялягічны факультэт БДУ (2007), вывучала філязофію і літаратуру ў Беларускім калегіюме (2002—2005). Працавала рэдактарам аддзелу паэзіі часопіса «Маладосць». Была літаратурным аглядальнікам інтэрнэт-выданьня «Новая Эўропа», супрацоўнічала з часопісамі «Паміж», «pARTisan», «Тэксты».

Зь вершамі, эсэістыкай, літаратурнай крытыкай выступае ў пэрыёдыцы з 2000 году («Наша Ніва»). Аўтар лірыкі да песьні «Pustoje Śviatło» гурту «Glofira» са складанкі «Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New». Творы перакладаліся на расейскую, нямецкую, баўгарскую, польскую, літоўскую, швэдзкую й францускую мовы.

## Бібліяграфія
* «Цуд канфіскаванага дзяцінства» (Менск: Логвінаў, 2005) — зборнік вершаў.
* «Экзыстэнцыйны пэйзаж» (Менск: Галіяфы, 2008) — зборнік вершаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Трэнас В. Краіна паэтаў: Курс выжывання для маладога літаратара // Эл. рэсурс naviny.by, дата публікацыі 01.11.2008
* 

## Вонкавыя спасылкі

* «Я адчуваю сябе чалавекам эпохі Барока» — інтэрвію Вікі Трэнас для сайту «Родныя вобразы»
* Вершы Вікі Трэнас на сайце «Родныя вобразы»
* Асабістая старонка Вікі Трэнас на «Камунікаце»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Літаратары, вядомыя пад псэўданімамі‎
Малевіцкі сельсавет

**Малевіцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жлобінскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Малевічы.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Жлобінскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Кашталяны троцкія

**Кашталян троцкі** — мясцовы ўраднік у Троцкім ваяводзтве Вялікага Княства Літоўскага. Урад кашталяна зьяўляўся другім паводле значнасьці пасьля ваяводы.

Па Люблінскай уніі (1569) засядаў у Сэнаце Рэчы Паспалітай, дзе займаў месца па кракаўскім, познанскім і віленскім кашталянах.

Кашталянамі троцкімі былі:

* Ян Сунігайла (1413—1433)
* Пац (1452)
* Начка Гінвілавіч (1452—1455)
* Міхал Мантоўтавіч (1483—1486)
* Мікалай Радзівіл «Стары» (1488—1491)
* Ян Юр'евіч Забярэзінскі (1492—1499)
* Станіслаў Кезгайла (1499—1522)
* Ян Радзівіл «Барадаты» (1522)

* Юры Радзівіл (1522—1526)
* Станіслаў Кезгайла (1528/9-1532)
* Пётар Кішка (1532—1534)
* Геранім Хадкевіч (1544—1559)
* Рыгор Хадкевіч (1559—1564)
* князь Стэфан Збараскі (1564—1566)
* Юры Хадкевіч (1566—1569)

* Астафей Валовіч (1569—1579)
* князь Крыштап Мікалай Радзівіл «Пярун» (1579—1584)
* Ян Глябовіч (1585—1586)
* князь Мікалай Крыштап Радзівіл «Сіротка» (1586—1590)
* Аляксандар Пронскі (1590—1596)
* Мікалай Тальваш (1596—1600)
* князь Юры Радзівіл (1600—1613)

* князь Ян Юры Радзівіл (1613—1625)
* князь Альбрэхт Уладзіслаў Радзівіл (1626—1633)
* Крыштап Хадкевіч (1633—1636)
* Мікалай Кішка (1636—1640)
* князь Януш Радзівіл (1640; адмовіўся ад пасады)
* Андрэй Станіслаў Сапега (1641—1644)
* Ян Анзэльм Вільчак (1644—1649)

* князь Аляксандар Агінскі (1649—1667)
* Ян Сэбастыян Кештарт (1667—1670)
* Ян Караль Копаць (1670—1680)
* Цыпрыян Павал Бжастоўскі (1680—1684)
* Ян Казімер Кірдзей (1684—1685)
* Юзэф Багуслаў Слушка (1685)
* Станіслаў Вінцэнт Орда (1685—1689)
* Казімер Уладзіслаў Сапега (1689—1697)
* Марцін Міхал Крышпін-Кіршэнштэйн (1697—1700)
* Міхал Казімер Кацёл (1700—1703)
* Казімер Аляксандар Пацей (1703—1705)
* Ян Уладзіслаў Бжастоўскі (1705—1710)
* князь Мікалай Францішак Агінскі (1711—1715)
* Ян Фрыдэрык Сапега (1716—1735)
* князь Міхал Казімер Радзівіл «Рыбанька» (1735—1737)
* Антоні Казімер Сапега (1737—1739)
* Аляксандар Пацей (1740—1742)
* князь Міхал Юзэф Масальскі (1742—1744)
* князь Тадэвуш Францішак Агінскі (1744—1770)
* Канстантын Людвік Плятэр (1770—1778)
* князь Андрэй Агінскі (1778—1784)
* князь Юзэф Мікалай Радзівіл (1784—1788)
* Тадэвуш Білевіч (1788—1790)
* Казімер Канстантын Плятэр (1790—1793)
* Юзэф Вінцэнт Плятэр (1793—1795)

## Глядзіце таксама
* Ваяводы троцкія

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Wolff J. Senatorowie i dignitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego, 1386—1795. — Kraków, 1885.
Запольле (Квасевіцкі сельсавет)

**Запо́льле** — вёска ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Запольле ўваходзіць у склад Квасевіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Да 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Косаўскага сельсавету, 17 верасьня 2013 году ў выніку скасаваньня апошняга перайшла ў склад Квасевіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 552 чалавекі
* 1999 год — 804 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Квасевіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івацэвіцкага раёну
Андрэй Сапега

* Андрэй Сапега (каля 1560—1621) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Андрэй Сапега (каля 1565—1611) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
Андрэй Сапега (сын Івана)

**Іван Сапега** (каля 1565—1611) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян віцебскі (1600—1605), ваявода амсьціслаўскі (з 1605). Трымаў Аршанскае староства (з 1588).

## Біяграфія
З чарэйска-ружанскай лініі магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Івана і Багданы з Друцкіх-Сакалінскіх, малодшы брат Льва Сапегі. Адзін зь першых прадстаўнікоў роду, хто перайшоў з праваслаўя ў каталіцтва.

У 1585 быў дваранінам караля і вялікага князя Стэфана Баторыя. У 1596 на чале віцебскай і амсьціслаўскай шляхты пад камандаю Крыштапа Радзівіла «Перуна» удзельнічаў у выгнаньні казакаў Налівайкі. У 1597—1600 знаходзіўся на маскоўскай мяжы, перадаючы атрыманую з дапамогаю шпегаў інфармацыю брату Льву і Крыштапу Радзівілу.

У вайну з Маскоўскай дзяржавай (1609—1618) далучыўся да войска каралевіча Ўладзіслава і, імаверна, удзельнічаў у вызваленьні Смаленску.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Андрэй
Катэгорыя:Ваяводы амсьціслаўскія
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Катэгорыя:Старосты аршанскія
Катэгорыя:Старосты ашмянскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1611 годзе