Міхал Крышпін Паўлікоўскі

**Міхал Крышпін Паўлікоўскі** гербу „Холева“ (; 25 кастрычніка 1893, Пуцькава, Ігуменскі павет, Менская губэрня, Расейская імперыя — 30 траўня 1972, Маўі, Гаваі, ЗША) — польскі пісьменьнік, журналіст, празаік, публіцыст і мэмуарыст. Адносіўся да палітычнай групоўкі «віленскіх кансэрватараў». Атрымаў празваньне «храніст Вялікага Княства Літоўскага».

## Біяграфія
Паходзіў з каталіцкага сярэднезаможнага шляхецкага роду Паўлікоўскіх, які ў XVІІІ ст. меў маёнткі ў Менскім ваяводзтве. Яго бацька Казімер быў адвакатам, старшынёй Крэдытнага таварыства ў Менску. Маці — Тэкля з Сьвентаржэцкіх — паходзіла з двору Маліноўшчына пад Маладэчнам. Стрыечны брат Юзафа Мацкевіча. 

Першыя гады свайго жыцьця правёў у бацькавым маёнтку Пуцькаў што быў на сумежжы Менскай і Магілёўскай губэрняў, каля Бабруйску, сярод праваслаўных сялянаў і жыхароў каталіцкіх шляхецкіх засьценкаў. Скончыў Менскую гімназыю (1913). У 1913—1917 гадах вучыўся на юрыста ў Пецярбургу.

Пасьля заняцьця Менску польскімі войскамі ў 1919 годзе некаторы час быў сакратаром у камэндатуры горада й супрацоўнікам Грамадзянскага ўпраўленьне Ўсходніх зямель.

Яго малодшы брат Тадэвуш служыў уланам у корпусе ген. Доўбар-Мусьніцкага, быў жорстка закатаваны бальшавікамі і пахаваны ў сутарэньнях Чырвонага касьцёлу ў Менску. У памяць пра яго ён прысьвяціў аўтабіяграфічную  аповесьць «Dzieciństwo i młodość Tadeusza Irteńskiego».

У 1920 годзе служыў у якасьці добраахвотніка ў 19-й лётнай эскадры, адкуль быў звольнены па хваробе. Вярнуўся да чыноўніцкай працы, на гэты раз у Берасьці. У 1923 годзе скончыў юрыдычны факультэт Варшаўскага ўнівэрсытэту.

Восеньню 1924 году перабраўся ў Вільню, дзе працаваў у ваяводзкім урадзе. Карэспандэнт віленскай ґазэты «Słowo» — галоўнай ґазэты «віленскіх кансэрватараў».

Быў заўзятым паляўнічым, доўгі час быў сакратаром, а потым віцэ-прэзыдэнтам Паляўнічага таварыства Ўсходніх земляў і Паляўнічага таварыства Віленскага ваяводзтва, а ў 1934 увайшоў у склад кіраўніцтва Польскага зьвязу паляўнічых таварыстваў.

З 1938 году працаваў у Торуні, дзе кіраваў адным з аддзелаў у ваяводзкім урадзе. Пасьля пачатку Другой сусьветнай вайны разам зь іншымі супрацоўнікамі быў эвакуяваны да Дубна. На кароткі час быў арыштаваны савецкімі ўладамі. Пасьля вызваленьня накіраваўся ў Вільню й там супрацоўнічаў з «Gazeta Codzіenna» Юзафа Мацкевіча.

У траўні 1940 году перабраўся ў Швэцыю, дзе чакаў на францускую візу, але быў вымушаны застацца, паколькі Францыя была акупаваная нацыстоўскімі войскамі. У Швэцыі пачаў выдаваць «Wіadomoścі Polskіe». У 1943 годзе ўжо ў Лёндане, як супрацоўнік Міністэрства адбудовы і публічнай адміністрацыі. У 1949 годзе пераязджае ў ЗША, дзе выкладае польскую і расейскую мову ва Ўнівэрсытэце Бэрклі. У 1962 годзе выходзіць на пэнсыю. У 1966 годзе адзначаны за сваю літаратурную дзейнасьць узнагародай Зьвязу польскіх пісьменьнікаў на чужыне.

Памёр у 1972 годзе падчас адпачынку на Гавайскіх астравах, дзе і быў пахаваны.

Аўтар кніг «Sumіenіe Polskі: rzecz o Wіlnіe і kraju wіleńskіm» (Лёндан, 1946), «Dwa śwіaty» (Лёндан, 1952), «Dzіecіństwo і młodość Tadeusza Іrteńskіego» (Лёндан, 1959). У сваіх успамінах Паўлікоўскі піша: *Маёнтак быў, як правіла, прыхільны да беларушчыны. Зь селянінам размаўлялі па-беларуску. Правільная і беглая беларуская гаворка была як бы своеасаблівым стылем. Заахвочваньне [[беларуская мова|беларускай мовы]], фальклёру і звычаю ды клопат пра іх лічыліся адзіным плённым, і прытым легальным, спосабам змаганьня з [[русіфікацыя]]й*. Успаміны Паўлікоўскага былі ня толькі заўважаныя, але й неадназначна ацэненыя беларускай эміграцыяй. Так, Вітаўт Тумаш пісаў Юрку Віцьбічу, што там *народу беларускага, сялянства наагул няма, ён [Паўлікоўскі] ’’яго быццам і ня бачыў… апісвае толькі польскія маёнткі ды менскія публічныя дамы*.

## Узнагароды
* Залаты Крыж Заслугі (13 чэрвеня 1930) «за заслугі ў галіне ўдасканаленьня дзяржаўнага кіраваньня».

## Публікацыі
* *Dzieciństwo i młodość Tadeusza Irteńskiego. Powieść*, Londyn 1959, Łomianki 2010
* *Wojna i sezon. Powieść*, Paryż 1965, Warszawa 1989 (drugi obieg), Wilno 2008, Łomianki 2011
* *Brudne niebo*, Londyn 1971, Wilno 2010
* *Sumienie Polski i inne szkice kresowe*, Łomianki 2014

## Крыніцы

## Літаратура
* *Pawlikowski, M.K.* Mińszczyzna, Pamiętnik Wileński / M.K. Pawlikowski; Polska Fundacja Kulturalna. — Londyn, 1972.
* *Юрэвіч, Л.* Мэмуары на эміграцыі: крыніцазнаўчае дасьледаваньне. ― Мінск, 2005.
* *Leonard Drożdżewicz*, *Świętowanie  z Michałem Kryspinem Pawlikowskim,* «Znad Wilii», nr 2 (62) z 2015 r., s. 150.
* *Józef Mackiewicz*, *Ostatnie dni Wielkiego Księstwa*, «Kultura» 1960, nr 4 (160).
* *Józef Mackiewicz*, *Michał K. Pawlikowski*, «Wiadomości» 1972, nr 34 (1377).
* *Krzysztof Ćwikliński*, *Twórczość, której nie znamy. Kilka uwag o pisarstwie Michała K. Pawlikowskiego*, [w:] *Powroty w zapomnienie. Dekada literatury emigracyjnej 1989—1999*, red. B. Klimaszewski, W. Ligęza, Kraków 2001.
* *Piotr Rambowicz*, *Ostatni myśliwy Wielkiego Xięstwa Litewskiego*, «Kresy» 2005, nr 4 (64).
* *Piotr Zychowicz*, *Niepoprawny kronikarz Wielkiego Księstwa*, «Rzeczpospolita — PlusMinus» 2010, nr 33 (914).
* *Piotr Rambowicz*, *Wobec gawędy. O emigracyjnej twórczości Michała K. Pawlikowskiego*, Łomianki 2016.
* *Leonard Drożdżewicz*, *Świętowanie  z Michałem Kryspinem Pawlikowskim,* «Znad Wilii», nr 2 (62) z 2015 r., s. 150.

* *Piotr Bojarski,* *Mińsk przełomu XIX I XX wieku oczami Michała Krystyna Pawlikowskiego* / Życie prywatne Polaków w XIX wieku. O mężczyźnie (nie)zwyczajnie. Tom 8. Kita J., Korybut-Marciniak M. (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych UWM, Łódź-Olsztyn 2019, s. 221-233.

Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменьнікі