Прэмія імя Алеся Адамовіча (ПЭН-цэнтар)

**Прэмія імя [[Алесь Адамовіч|Алеся Адамовіча]]** — штогадовая літаратурная прэмія Беларускага ПЭН-цэнтру. Заснаваная ў 1995 годзе і ўручаецца за найлепшую публіцыстычную кнігу году.

Напачатку ўручалася 3 верасьня — у дзень народзінаў культавага беларускага пісьменьніка, пазьней — у дзень ягонае сьмерці 26 студзеня.

Мае выгляд мэдаля, дыплёму і грашовай сумы. З 1996 ляўрэатамі прэміі сталі Сяргей Пятроўскі, Рыгор Барадулін, Віталь Тарас, Аляксандар Ступнікаў, Людміла Хейдарава, Ігар Гермянчук, Барыс Хамайда, Герман Кірылаў, Жанна Літвіна, Сяргей Дубавец, Міхась Скобла, Сяргей Шупа.

## Сьпіс ляўрэатаў
* 1995 — Павал Шарамет (ТВ), Анатоль Казловіч, Віталь Цыганкоў, Валянцін Жданко (газэтная публіцыстыка), Самсон Палякоў і рэжысэр Алай (кіно)
* 1996 — Віталь Тарас, Людміла Хейдарава (за прынцыповасьць і майстэрства ў асьвятленьні сучасных праблем культуры Беларусі)
* 1998 — Сяргей Дубавец «перадача Вострая Брама»
* 2000 — Міхась Скобла
* 2001 — Валянцін Акудовіч
* 2002 — Ганна Соўсь за цыкль рэпартажаў з урочышча Курапаты ў часе будаўніцтва там кальцавой дарогі.
* 2004 — Генадзь Бураўкін За кнігу паэзіі «Жураўліная пара», складаньне кнігі ўспамінаў «Наш Быкаў» і сэрыю публіцыстычных артыкулаў, надрукаваных у газэце «Салідарнасьць»
* 2006 — Сяргей Навумчык «Сем гадоў Адраджэньня»
* 2007 — Павал Севярынец «Лісты з лесу»
* 2010 — Сяргей Шапран «Васіль Быкаў. Гісторыя жыцьця ў дакумэнтах, публікацыях, успамінах, лістах»
* 2011 — Аляксандар Тамковіч кніга інтэрвію «Без палітыкі» і Мікалай Мельнікаў за вялікі велькі ўнёсак у зьберажэньне спадчыны Васіля Быкава
* 2012 — Валер Булгакаў за кнігу «Беларусь 1994—2004 гг.: разбудова дзяржавы і пераслед нацыі» і Аляксандар Фядута за кнігу «Амэрыканскія вершы», напісаную падчас знаходжаньня ў СІЗА КДБ.
* 2013 — Алесь Бяляцкі за кнігу «Асвечаныя беларушчынай»
* 2014 — Уладзімер Някляеў за кнігу «Знакі прыпынку»
* 2016 — Уладзімер Арлоў за кнігу «Імёны Свабоды»
* 2017 — Аляксандар Лукашук за стварэньне кніжнай сэрыі «Бібліятэка Свабоды», а таксама за выданьне кніг «Прыгоды АРА ў Беларусі» і «Сьлед матылька. Освальд у Менску».
* 2018:
** Вячаслаў Ракіцкі за цыкл дакумэнтальных фільмаў «Сьведкі», прысьвечаных найноўшай беларускай гісторыі.
** Наста Захарэвіч за сыстэмнае асьвятленьне і аналітыку праблем, зьвязаных з гвалтам і дыскрымінацыяй.
* 2019 — Ірына Раманава за кнігу «Улада і грамадзтва: БССР у 1929—1939 гады», унікальныя дакумэнты якой раскрываюць схаваныя і засакрэчаныя бакі тагачаснага савецкага жыцьця.
* 2021:
** газэта «Новы час» і яе рэдактарка Аксана Колб і ўвесь калектыў газэты.
** «(Не)рассталяныя» — кніга, прысьвечаная расстраляным пісьменьнікам 30-х гадоў ХХ ст.
** Дзьмітрыя Строцава, паэтычны дзёньнік «Беларусь перакуленая».
** Вольга Шпарага, кніга «У революции женское лицо. Случай Беларуси».
* 2022:
* Ганна Кандрацюк з кнігай «У прысьценку старога лесу», за актуалізацыю традыцый эўрапейскага рэпартажу;
* Максім Знак з кнігай «Зэкамерон», за чалавечую годнасьць, свабоду думкі і творчасьці ў нечалавечых умовах.
* 2023:
** Ляўрэаткай стала Ганна Янкута з кнігай «Час пустазельля» (выдавецтва «Янушкевіч», 2023) «за эмацыйнае і інтэлектуальнае пражываньне вопыту міграцыі, у якое ўплеценыя салідарнасьць з Украінай і рэфлексія беларускай культуры ды ідэнтычнасьці».
** «За перапрацоўку асабістых і сацыяльна-палітычных траўмаў, за шматлікасьць досьведу і зьмяшчэньне Беларусі ў розныя кантэксты» прэміяй узнагароджана аўтарка кнігі «Я танцую» Віка Біран.
* 2024:
** за гуманістычнае асэнсаваньне беларускага турэмнага досьведу з пэрспектывы дзяцей рэпрэсаваных бацькоў прэмію атрымала Вольга Вялічка і кніга «Ад двух да пятнаццаці: Мая мама ў турме» (выдавецтва «Gutenberg Publisher»);
** за сьмеласьць і суперажываньне ва ўмовах дыскрымінацыі і гвалту ўганаравана частка кнігі «Цела таксама архіў» аўтарства Насты Манцэвіч (выдавецтва «Пфляўмбаўм»).
** Рада Беларускага ПЭНу ўганаравала адмысловай адзнакай сайт праваабарончага цэнтру «Вясна» за 25-гадовае пасьлядоўнае ўсебаковае асьвятленьне сытуацыі з правамі чалавека ў Беларусі.

## Крыніцы і заўвагі


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе