open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Царква Покрыва Багародзіцы (Стрэшын)

**Царква Покрыва Багародзіцы** — помнік архітэктуры пачатку XIX стагодзьдзя ў Стрэшыне. Знаходзіцца ў цэнтры мястэчка. Дзее. Твор архітэктуры клясыцызму.

## Гісторыя
Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Стрэшыне збудавалі ў 1807 годзе.

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву. У 1989 годзе будынак перадалі Беларускаму экзархату Маскоўскага патрыярхату.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры клясыцызму. Гэты цэнтрычны храм, які складаецца з асноўнага аб’ёму (у пляне квадрат з зрэзанымі кутамі) і прылеглых да яго з чатырох бакоў паўкруглых аб’ёмаў. Ва ўсходняй частцы знаходзіцца алтар, у астатніх месьцяцца ўваходы з высокімі каменнымі ганкамі. Цэнтральны аб’ём дамінуе ў агульнай кампазыцыі і мае сфэрычнае пакрыцьцё, завершанае круглым барабанам зь невялікім купалам. Шырокія межы цэнтральнага аб’ёму маюць франтоны ў завяршэньні. Фасады аздабляюцца пілястрамі і паўцыркульнымі нішамі, у якіх разьмяшчаюцца вокны.

У інтэр’еры перакрыцьці аб’ёмаў, прылеглых да асноўнай залі, маюць выгляд конхаў, якія пераходзяць у парусныя скляпеньні залі. Пад будынкам месьціцца крыпта, куды вядуць усходы, разьмешчаныя з бакоў галоўнага ўваходу.

## Галерэя

### Гістарычныя здымкі

Strešyn, Pakroŭskaja. Стрэшын, Пакроўская (1941).jpg|1941 г.
Strešyn, Pakroŭskaja. Стрэшын, Пакроўская (1941-44).jpg|1941—1944 гг.
Strešyn, Pakroŭskaja. Стрэшын, Пакроўская (1941-44) (2).jpg|1941—1944 гг.
Strešyn, Pakroŭskaja. Стрэшын, Пакроўская (1941-44) (3).jpg|1941—1944 гг.


### Сучасныя здымкі

Strešyn. Стрэшын (4.07.2009).jpg|2009 г.
Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы ў Стрэшыне. Галоўны фасад.jpg|2009 г.
Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы ў Стрэшыне. Агароджа.jpg|2009 г.
Царква Стрэшын.jpg|2019 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Стрэшын
Катэгорыя:Стрэшын
Царква Раства Багародзіцы (Уваравічы)

**Царква Раства Багародзіцы** — помнік архітэктуры сярэдзіны XX стагодзьдзя ва Ўваравічах. Знаходзіцца ў цэнтры мястэчка. Дзее. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры.

## Гісторыя
Новую драўляную царкву ва Ўваравічах збудавалі ў 1945 годзе.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Крыжова-купальны падоўжана-выцягнуты храм фармуюць працяглы прастакутны ў пляне бабінец з купалам над 2-схільным дахам, папярочны зруб малітоўнай залі, 5-гранная апсыда зь нізкімі бакавымі рызьніцамі. Сяродкрыжжа 2-схільных дахаў завяршаецца 8-гранным сьветлавым барабанам з купалам. Гарызантальна ашаляваныя фасады (цокальная частка — вэртыкальна) падзяляюцца прастакутными аконнымі праёмамі.

Унутраная прастора перакрываецца корабавым скляпеньнем з размалёўкамі, апсыда вылучаецца трапэцападобным прасьветам і 2-ярусным іканастасам. Абразы XVIII—XIX стагодзьдзяў: «Сьвяты Мікалай», сьвяточнага цыкла іканастаса «Васкрасеньне», «Ушэсьце», «Праабражэньне», «Стрэчаньне», «Уезд у Ерусалім», «Сашэсьце Сьвятога Духа».

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Уваравічы
Катэгорыя:Уваравічы
Прапойскі замак

**Прапойскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Прапойску. Знаходзіўся на стромкім беразе Сажа каля ўтоку ў яго ракі Проні, на тэрыторыі старажытнага гарадзішча. Існаваў у XIII—XVIII стагодзьдзях.

## Гісторыя
Драўляны замак у Прапойску збудавалі ў XIII ст. Захаваліся апісаньні замка 1564 і 1681 гадоў. Пацярпеў ў вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667), па чым замак аднавілі.

Хоць у канцы XVII — пачатку XVIII ст. Прапойск страціў сваё стратэгічнае значэньне, аднак яшчэ ў 1780 годзе ўпамінаўся аточаны палісадам замак. У канцы XVIII ст. у выніку праведзенага князем А. Галіцыным на пляцоўцы замчышча плянаваньня зьніклі абарончыя валы і рэшткі замка.

## Архітэктура
На 1564 год меў драўляныя вежы і сьцены, вежу-браму і пад’ёмныя масты-«ўзводы». Зьвесткі пра колькасьць вежаў у замку адсутнічаюць. Грэбенем вала, які ішоў у паўднёвым кірунку, над абарончым ровам разьмяшчаліся замкавыя гародні. З поўдня і ўсходу замак прыкрываўся стромкім 20-мэтровым абрывам у бок Сажа. У ваенны час у замку была невялікая сталая залога з 10—20 казакоў на чале з ротмістрам.

Інвэнтар за 1681 год зафіксаваў замак як невялікую фартыфікацыю, абгароджаную «палямі». Упамінаюцца «брама, драніцамі крытая», «форта у паркане да вады», жылыя і гаспадарчыя пабудовы (хаты белыя, піўніца, 2 сьвірны, сыраварня, пякарня, З стайні, лазьня, шопа).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Палацава-паркавы комплекс Халецкіх (Хальч)

**Палацава-паркавы комплекс Халецкіх** — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва пачатку XIX ст. у Хальчы. Знаходзіцца на правым беразе ракі Сажа. Твор архітэктуры клясыцызму.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
У 1437 годзе Сьвідрыгайла перадаў Хальч продку шляхецкага роду Халецкіх — Паўлу Мішковічу, ад гэтага часу тут разьмясьцілася рэзыдэнцыя роду. У XVI ст. пачалося фармаваньне сядзібнага комплексу.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Будаваньне мураванага палаца скончылася ў пачатку XIX ст. Па вайне 1812 году Халецкія, якія падтрымалі Напалеона мусілі пакінуць колішняе Вялікае Княства Літоўскае. Расейскія ўлады канфіскавалі сядзібу і прадалі яе мясцоваму шляхецкаму роду Войніч-Сенажацкіх.

У час нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў уладальнік сядзібы Аляксандар Войніч-Сенажацкіх хаваў у палацы паўстанцаў.

### Найноўшы час
За савецкім часам у палацы сьпярша разьмясьцілі дзіцячы прытулак, потым турму НКВД.

У 2020 годзе пачалося аднаўленьне сядзібы.

## Архітэктура
Палац — помнік архітэктуры клясыцызму. Гэта кампактавы прастакутны ў пляне аб’ём, накрыты вальмавым дахам. Першы паверх мураваны, апрацаваны рустам, другі драўляны, атынкаваны. Цэнтральная частка з 2-схільным дахам вылучаецца на галоўным фасадзе 6-калённым іянічным портыкам, узьнятым з дапамогай масіўных пілёнаў на ўзровень другога паверху, а на паркавым фасадзе — паўкруглай тэрасай з калянадай на першым паверсе. З усходняга боку 1-павярховая прыбудова з дадатковым уваходам.

Плян калідорны. Парадныя памяшканьні і галоўная заля на другім паверсе мелі выхады на балькон галоўнага фасаду і паркавую тэрасу, аб’ядноўваліся калідорамі. Пад будынкам скляпеністыя сутарэньні.

Архітэктурны ансамбль палаца ад пачатку складаўся з галоўнага 2-павярховага корпуса і двух бакавых 1-павярховых флігеляў (не захаваліся), якія абмяжоўвалі парадны двор з рэгулярна сплянаваным партэрам. Каля палацу захаваўся пэйзажны парк. Гаспадарчыя будынкі стаяць убаку ад палацу.

## Галерэя

Chalč, Сhalecki. Хальч, Халецкі (1901-17).jpg|да 1918 г.
Chalč, Сhalecki. Хальч, Халецкі (1936).jpg|1936 г.
Chalč, Сhalecki. Хальч, Халецкі (1941).jpg|1941 г.
Chalč. Хальч (1941).jpg|1941 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Хальч
Царква Сьвятога Спаса (Чачэрск)

**Царква Сьвятога Спаса** — помнік архітэктуры канца XVIII стагодзьдзя ў Чачэрску. Знаходзіцца ў цэнтры места. Дзее. Твор архітэктуры клясыцызму.

## Гісторыя

Мураваную царкву ў Чачэрску ў 1783 годзе збудаваў граф Захар Чарнышоў у ансамблі з трыма іншымі сакральнымі будынкамі (не захаваліся).

## Архітэктура

Помнік архітэктуры клясыцызму. Гэта 2-ярусны храм-ратонда, завершаны паўсфэрычным купалам на ступеньчатым барабане (драўляная канструкцыя). Да асноўнага аб’ёма з захаду далучаецца вежа-званіца, накрытая гранёным купалам. Асноўны аб’ём падзяляецца на ярусы разьвітым дарычным антаблемэнтам. Сьцены ніжняга яруса падзяляюцца пілястрамі, паўкруглымі і роўнымі нішамі, верхняга яруса — філянговымі рамамі. Аконныя праёмы прастакутныя.

У інтэр’еры алтарная частка аддзяляецца 6-створкавым іканастасам. Над уваходам разьмяшчаюцца драўляныя хоры. Інтэр’ер аздабляецца пілястрамі з стылізаванымі капітэлямі, карнізамі, росьпісам. Абразы італьянскага мастака 1-й паловы XIX ст.: «Абразаньне Хрыста», «Уезд у Ерусалім», «Зьвеставаньне», «Ушэсьце Хрыстова», «Сьвяты Мікалай», «Тайная вячэра», «Сон Ёсіфа», «Нараджэньне Марыі», «Пакроў», «Васкрасеньне» (усе ў сьвяточным радзе іканастаса). У інтэр’еры яшчэ 8 абразоў, выкананых у той жа манеры і ў той жа час. У алтары царквы захоўваецца ўнікальны абраз «Сашэсьце ў пекла», датаваны 1678 годам.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Чачэрск
Катэгорыя:Чачэрск
Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Чачэрск)

**Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы** — помнік архітэктуры канца XVIII стагодзьдзя ў Чачэрску. Знаходзіўся ў цэнтры места, на Замкавай вуліцы. Твор архітэктуры клясыцызму. У 1950-я гады савецкія ўлады зьнішчылі касьцёл.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Езуіцкія місія ў Чачэрску існавала з 1754 году, калі тут збудавалі капліцу, а пазьней драўляны касьцёл.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай, калі Чачэрск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у 1784 годзе граф Захар Чарнышоў збудаваў мураваны касьцёл у ансамблі з трыма цэрквамі, зь якіх захавалася толькі Спаская царква.

У пачатку XX ст. парафія налічвала больш за 2 тысячы чалавек.

### Найноўшы час
У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі касьцёл. Будынак не пацярпеў у Другую сусьветную вайну, аднак у 1950-я гады савецкія ўлады зьнішчылі помнік.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры клясыцызму. 2-вежавы галоўны фасад вылучаўся 4-калённым портыкам-лёджыяй з трыкутным франтонам пад інтэнсіўна прафіляваным карнізам. 3-ярусныя 4-гранныя вежы завяршаліся сфэрычнымі купаламі, верхнія ярусы мелі аркавыя прасьветы. Магутны сфэрычны зь ліхтаром купал на нізкім цыліндрычным барабане ўзвышаўся ў цэнтры даху. Бакавыя фасады падзяляліся аркавымі нішамі. 

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Чачэрск
Катэгорыя:Чачэрск
Чачэрскі замак

**Чачэрскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Чачэрску. Знаходзіўся на беразе ракі Чачоры, на дзядзінцы старажытнага гораду X—XIII стагодзьдзяў. Існаваў у XIV—XVIII стагодзьдзях. Да нашага часу захаваўся замкавы роў, які з паўднёвага ўсходу дугой агінае замчышча, на месцы гістарычнага замкавага моста цяпер месьціцца дамба, якая злучае замчышча зь местам.

## Гісторыя
Драўляны замак у Чачэрску збудавалі ў XIV ст. У пачатку вайны Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім (1534—1537) у замку стаяла 150 коньнікаў і 100 салдатаў-драбаў.

За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў Чачэрск і замак неаднаразова бралі ў аблогу маскоўскія войскі, у выніку чаго фартыфікацыі значна пацярпелі. Па вайне замак аднавілі. Завахаліся апісаньні замка 1682 і 1765 гадоў.

## Архітэктура
На 1682 год меў 8 вежаў, у тым ліку вежу-браму і хваёвы двайны астрог. Гэтыя пабудовы атачаў абарончы роў. Паводле попісу 1765 году, існавала Замкавая брама.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Верхнеўральскі раён

**Верхнеўральскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Чалябінскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца места Верхнеўральск.

## Геаграфія
Верхнеўральскі раён мяжуе з Уйскім, Траецкім, Часманскім, Нагайбацкім і Агапаўскім раёнамі, а таксама з Башкартастанам. Плошча раёну складае 3464,89 км².

## Гісторыя
Верхнеўральскі раён быў утвораны 4 лістапада 1926 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Еткульскі раён

**Еткульскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Чалябінскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца сяло Еткуль.

## Геаграфія
Еткульскі раён мяжуе з Акцябарскім, Увельскім, Чабаркульскім, Сасноўскім, Краснаармейскім, Коркінскім і Еманжэлінскім раёнамі, а таксама з Курганскай вобласьцю. Плошча раёну складае 2525,16 км².

## Гісторыя
Еткульскі раён быў утвораны 1 сакавіка 1924 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Юхнаўскі заказьнік

**Ю́хнаўскі зака́зьнік** — рэспубліканскі біялягічны заказьнік Беларусі, абвешчаны ў жніўні 2001 году на паўночным усходзе Менскага раёну.

Месьціцца на паўночным усходзе Калодзішчанскага сельсавету на паўднёвы захад ад Юхнаўкі. Улучае хваёвыя лясы з рэдкімі відамі жывёлаў і расьлінаў. Мае сярэднеўзгорысты рэльеф на дзярнова-слабападзолістых глебах. Сустракаліся марэнныя ўзгоркі зь бярозавымі лясамі. Расьлінны сьвет налічваў 315 відаў вышэйшых судзінкавых расьлінаў. Сярод іх было 6 ахоўных відаў: чорны купальнік, даўгалісты пылкагалоўнік, баранец, кучаравая лілея, горная чына і эўрапейская пярэсна. Жывёльны сьвет налічваў 78 відаў птушак (сярод іх каршачок і касманогі сыч), па 5 відаў земнаводных і паўзуноў, а таксама 14 відаў сысуноў. Сярод апошніх сустракаліся казуля, дзік, лясны тхор, янотападобны сабака, лясная куніца і гарнастай.


2025 Высакародныя пералескі ў Юхнаўскім заказьніку (Беларусь).jpg


## Крыніцы

Катэгорыя:Біялягічныя заказьнікі рэспубліканскага значэньня Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Менскага раёну
Катэгорыя:Катэгорыя МСАП IV
Катэгорыя:Калодзішчанскі сельсавет
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2001 годзе
Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Барбароў)

**Палацава-паркавы комплекс Горватаў** — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XIX ст. у Барбарове. Знаходзіцца на беразе ракі Прыпяці, на месцы старажытнага замка. Твор архітэктуры клясыцызму.

Комплекс складаўся з палаца, флігеляў, афіцыны, капліцы-пахавальні, гаспадарчых пабудоваў, брамы, альтанкі і парку. Да нашага часу захаваліся брама, стайня і парк.

## Гісторыя
Сядзіба Горватаў ў Барбарове сфармавалася ў XIX ст.: у пачатку XIX ст. паводле праекту рыскага архітэктара Лунэбурга збудавалі мураваны палац, у 1833 годзе — капліцу-пахавальню. 

За савецкім часам у сядзібе разьмяшчалася школа. У 2008 годзе будынак афіцыны зьнішчылі.

## Архітэктура
Палац — помнік архітэктуры клясыцызму. Гэта быў прастакутны ў пляне 2-павярховы аб’ём, накрыты вальмавым дахам, з 4-калённым портыкам у цэнтры фасаду. З тарцовага боку да будынку далучалася 1-павярховая аранжарэя.

Да месца, дзе знаходзіўся палац, вядзе ліпавая алея, якая пачынаецца мураванай брамай у стылі ампір у выглядзе двух пілёнаў, аб’яднаных каванымі весьніцамі і завершаных дэкаратыўнымі вазамі. Алея праходзіць праз аркавы мост і завяршаецца авальным партэрам.

Афіцына (дом аканома) — помнік архітэктуры клясыцызму. Гэта быў 1-павярховы мураваны прастакутны ў пляне будынак з 4-калённым портыкам.

## Парк
Парк плошчай каля 5 га складаецца зь дзьвюх частак. На больш нізкай паўднёвай дзялянцы, дзе стаяў палац, які трыма бакавымі флігелямі абмяжоўваў парадны двор, пасадкі мелі рэгулярны плян. Больш высокая заходняя дзялянка аддзяляецца ад яе лагчынай, якой праходзіла алея, абсаджаная конскім каштанам звычайным. На берагавым адхоне знаходзіліся мураваная альтанка і капліца-пахавальня (не захавалася).

## Галерэя

Barbaroŭ, Horvat. Барбароў, Горват (1901-17) (2).jpg|Брама, да 1918 г.
Barbaroŭ, Horvat. Барбароў, Горват (1901-17).jpg|Палац, да 1918 г.
Barbaroŭ, Horvat. Барбароў, Горват (1901-17) (3).jpg|Інтэр’ер палаца, да 1918 г.
Barbaroŭ, Horvat. Барбароў, Горват (1920-29).jpg|У парку, 1920-я гг.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Барбароў
Царква Сьвятой Тройцы (Ельск)

**Царква Сьвятой Тройцы** — помнік архітэктуры XVIII ст. у Ельску. Знаходзіцца ў паўднёвай частцы места. Пры пабудове была ў юрысдыкцыі Сьвятога Пасаду, цяпер — у валоданьні Маскоўскага патрыярхату. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі клясыцызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Драўляную царкву ў Ельску збудавалі ў 1769—1780 гадох.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Ельск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, царква працягвала дзейнічаць як уніяцкая. Аднак па гвалтоўнай ліквідацыі Ўніяцкай царквы ў 1839 годзе расейскія ўлады адабралі будынак царквы ў Сьвятога Пасаду і перадалі ў валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). У 1870—1871 гадох да бабінцу прыбудавалі званіцу.

### Найноўшы час
У 1939 годзе савецкія ўлады зачынілі царкву. У Другую сусьветную вайну зноў пачала дзейнічаць.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стылю клясыцызму. Гэта 5-зрубная крыжова-купальная базыліка. Цэнтральны 8-гранны зруб (даўжыня 23 м, шырыня 14 м, вышыня 11,8 м) завяршаецца масіўным сьветлавым васьмерыком з купальным пакрыцьцём. Прастакутны бабінец, гранёныя алтарныя і бакавыя зрубы накрываюцца пакатымі 2-схільнымі дахамі з вальмамі на тарцах. Сьцены маюць вэртыкальную шалёўку з нашчыльнікамі, праразаюцца вокнамі з паўцыркульнымі завяршэньнямі. Да бабінцу далучаецца званіца (васьмярык на двух чацьверыках), завершаная высокім шатром. 

У інтэр’еры дамінуе 2-сьветлавая прастора сяродкрыжжа, перакрытая гранёным шатровым скляпеньнем. У яе шырокімі прасьветамі адкрываюцца бакавыя памяшканьні. Над бабінцам разьмяшчаюцца хоры. Апсыда вылучаецца драўляным іканастасам.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Ельск
Ельск
Ельск
Царква Сьвятога Мікалая (Петрыкаў)

**Царква Сьвятога Мікалая** — помнік гісторыі пачатку XX стагодзьдзя (мураўёўка) у Петрыкаве. Знаходзіцца ў паўднёвай частцы места. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі. 

## Гісторыя

Мікалаеўскую мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Петрыкаве збудавалі ў 1910-я гады на месцы царквы 1830 году.

## Архітэктура

Прыклад новабізантыйскага кірунку эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Мае крыжападобную кампазыцыю з 3-апсыднай алтарнай часткай. Сяродкрыжжа завяршаецца вялікім сьветлавым барабанам з купалам. Пры ўваходзе разьмяшчаецца 3-ярусная вежа-званіца з купалам-цыбулінай. У аснове архітэктурна-плястычнага разьвязку фасадаў арсэнал дэкаратыўных сродкаў царкоўнай архітэктуры Маскоўскай дзяржавы: закамары, кілепадобныя ліштвы аркавых аконных праёмаў, аркатурныя фрызы, паскі, сухарыкі, уразныя кутнія калёнкі.

Унутраная прастора нарастае ад нізкай трапэзнай праз цыліндрычныя скляпеньні прыдзелаў да круглага барабана ў цэнтры, абапёртага на магутныя аркі. Абразы 1-й паловы XIX ст. «Зьвеставаньне», «Маці Божая зь дзіцем».

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Петрыкаў
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Петрыкаў
Царква Ўшэсьця Гасподняга (Петрыкаў)

**Царква Ўшэсьця Гасподняга** — помнік архітэктуры канца XIX стагодзьдзя ў Петрыкаве. Знаходзіцца ў цэнтры места. Дзее. Твор архітэктуры «цаглянага» стылю.

## Гісторыя

Ушэсьценскую мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Петрыкаве збудавалі ў 1890 годзе.

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву. У 1990-я гады будынак аднавілі не ў аўтэнтычным выглядзе (атынкавалі і надбудавалі купалы-цыбуліны).

## Архітэктура
Помнік архітэктуры «цаглянага» стылю. Рэдкі прыклад тагачаснай праваслаўнай архітэктуры на этнічнай тэрыторыі беларусаў (у юрысдыкцыі Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі) без выкарыстаньня стылістыкі Маскоўскай дзяржавы. Мае 4-часткавую структуру: прытвор-званіца, кароткая трапезная, папярочны аб’ём малітоўнай залі, 5-гранная апсыда. У сылюэце пануюць 2 дамінанты: 4-гранная купальная званіца і магутны васьмігранны сьветлавы барабан, накрыты самкнутым сфэрычным купалам. Уваход вылучаецца нізкім прастакутным прытворам пад 2-схільным пакрыцьцём. Фасады праразаюцца аркавымі аконнымі праёмамі і круглымі люкарнамі, атынкаваныя ліштвы якіх раней графічна вылучаліся на чырвонацагляным фоне фасадаў.

## Галерэя

Петрыкаў. Узнясенская царква (01).jpg|Па атынкаваньні і надбудове купалоў-цыбулінаў
Петрыкаў. Узнясенская царква (02).jpg|Галоўны фасад
Петрыкаў. Узнясенская царква (03).jpg|Інтэр’ер
Петрыкаў. Узнясенская царква (05).jpg|Росьпіс


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Петрыкаў
Катэгорыя:Петрыкаў
Капліца ў імя Макарыя Кіеўскага (Скрыгалаў)

**Капліца ў імя Макарыя Кіеўскага** — помнік гісторыі пачатку XX стагодзьдзя (мураўёўка) у Скрыгалаве. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі. 

## Гісторыя
Мураваную капліцу Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Скрыгалаве збудавалі ў 1906 годзе.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Выкананая ў формах маскоўскай царкоўнай архітэктуры XVІІ ст., паводле кампазыцыі і выгляду нагадвае Гомельскую капліцу-пахальню Паскевічаў. Гэта камэрная цэнтральная крыжовая ў пляне пабудова, завершаная гранёным шатром з купалам-цыбулінай. У аснове архітэктурнага вобраза — форма кілепадобнай аркі і какошніка, якія ўжываюцца ў аркавым уваходным партале і франтонах васьмерыка ў аснаваньні шатра. Архітэктурная плястыка дасягаецца высакаякаснай мастацкай цагляной муроўкай.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Скрыгалаў
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Скрыгалаў
Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар місіянэраў (Асьвея)

**Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар місіянэраў** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Асьвеі. Знаходзіцца на ўсходняй ускраіне мястэчка, каля парку. У 1937 годзе савецкія ўлады зруйнавалі касьцёл (захаваліся падмуркі). Твор архітэктуры барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Уваходзіў у палацава-паркавы ансамбль Гільзэнаў і Шадурскіх. Кляштарны комплекс складаўся з касьцёла, кляштарнага корпуса (шпіталя) і мура з брамай і званіцай. У наш час у кляштарным корпусе праводзяцца набажэнствы.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Кляштар місіянэраў у Асьвеі заснаваў у першай палове XVIII ст. ваявода менскі Ян Аўгуст Гільзэн. Мураваны кляштарны корпус збудавалі ў 1759 годзе, касьцёл — у 1765 (1782) годзе.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Асьвея апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. Аднак па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1836 годзе расейскія ўлады гвалтоўна ліквідавалі кляштар.

### Найноўшы час
У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі касьцёл, а ў 1937 годзе — зьнішчылі помнік, папярэдне яны разрабавалі частку касьцельнага начыньня, астатняе — спалілі. За савецкім часам у кляштарным корпусе разьмяшчалася лякарня.

## Архітэктура

### Касьцёл
Касьцёл — помнік архітэктуры барока. Роўнічны галоўны фасад падзяляўся пілястрамі і завяршаўся фігурным франтонам з бакавымі валютамі. Асноўны аб’ём перакрыжоўваўся трансэптам.

Скляпеньні нэфа аздабляліся росьпісамі. Стукавы алтар меў абраз Сьвятога Вінцэнта. Пад касьцёлам знаходзілася крыпта з пахаваньнямі фундатараў.

### Кляштар
Кляштарны корпус — помнік архітэктуры барока. Гэта П-падобны ў пляне 1-павярховы мураваны будынак, накрыты 2-схільным дахам. Роўнічныя фасад падзяляюцца прастакутнымі аконнымі праёмамі.

Плян у сярэдняй частцы калідорны, у крылах галерэйны. Зьменены ў 1928—1929 гадох, пачатковы плян часткова захаваўся ў левым крыле, пад якім знаходзяцца сутарэньні. Калідор перакрываецца цыліндрычным скляпеньнем на распалубках, сутарэньні — цыліндрычнымі скляпеньнямі, у астатніх памяшканьнях столь роўная.

## Галерэя

Асвея. Закінуты кляштар (14).jpg|Агульны выгляд
Бывший госпиталь кармелитов - panoramio.jpg|Частка будынка, дзе месьціцца касьцёл
Асвея. Закінуты кляштар (02).jpg|Скляпеньні
Асвея. Закінуты кляштар (03).jpg|Калідор


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Асьвея
Асьвея
Катэгорыя:Барочныя збудаваньні ВКЛ
Катэгорыя:Зьнішчаныя савецкай уладай збудаваньні Беларусі
Палацава-паркавы комплекс Храптовічаў (Бешанковічы)

**Палацава-паркавы комплекс Храптовічаў** — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XVIII ст. у Бешанковічах. Знаходзіцца ў цэнтры места, на левым беразе ракі Дзьвіны. Твор архітэктуры клясыцызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

У сярэдзіне XVІІ ст., калі Бешанковічы знаходзіліся ў валоданьні Агінскіх, тут збудавалі першую драўляную сядзібу.

У 1770-я гады новыя ўладальнікі маёнтку Храптовічы збудавалі мураваны палац. У канцы XVIII — пачатку XIX ст. за палацам збудавалі аранжарэю.

## Архітэктура
Палац — помнік архітэктуры клясыцызму. Гэта П-падобны ў пляне будынак, сфармаваны цэнтральным 2-павярховым корпусам, высунутым наперад, да якога далучаюцца два 1-павярховыя флігелі. Галоўны вулічны фасад вылучаецца цэнтральнымм 2-ступенчатым рызалітам, апрацаваным рустам на першым паверсе і завершаны трыкутным франтонам. Над парадным уваходам балькон з ажурнай агароджай (чыгуннае ліцьцё першай паловы XІX ст.) у стылі ампір, на што паказваюць іянічныя калёнкі, гнутыя кранштэйны, маскароны, мэандравы пас, акантавы ліст. Першы паверх мае прастакутныя аконныя праёмы, дэкараваныя клясычнымі сандрыкамі і карнізамі. Пэрымэтрам будынка праходзіць філёнгавы фрыз, які разам зь міжпавярховай цягай узмацняе выразнасьць гарызантальнай накіраванасьці фасаду. Роўнічныя тарцовыя сьцены галоўнага корпуса і бакавыя флігелі маюць ляканічнае архітэктурна-дэкаратыўнае афармленьне.

Першапачаткова палац меў анфілядны парадны плян, асноўныя памяшканьні былі на другім паверсе. Памяшканьні першага паверха выкарыстоўваліся пад жытло, сутарэньні — пад гаспадарчыя патрэбы.

## Парк
Ад францускага парка захаваліся рэдкія пасадкі дубоў і дзьве сажалкі. Першая — з паўвыспай, на якой стаяла альтанка, мела бэтанаванае дно і не зарастала. Другая — круглай формы, дыямэтрам 40 мэтраў, з аднолькавымі пакатымі адкосамі. У цэнтры яе была выспа дыямэтрам 20 мэтраў, якая мела выгляд кругай клюмбы. Пазьней у гэтай частцы зьявіўся пэйзажны парк, а частку рэгулярнага парку, што спускалася да Дзьвіны, аддзялілі шашой і часткова забудавалі. Ад рэгулярнага парку ва ўсходняй частцы захаваліся невысокая тэраса, асобныя старыя дрэвы, рэшткі насаджэньняў і старая лістоўніца. У парку мясцовыя пароды дрэваў (дуб, ліпа, клён) і шэраг экзотаў.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Biešankovičy, Chraptovič-Pietrapaŭłaŭskaja. Бешанковічы, Храптовіч-Петрапаўлаўская (C. Faber du Faur, 28.07.1812).jpg|1812 г.
Biešankovičy, Dźvina. Бешанковічы, Дзьвіна (C. Faber du Faur, 29.07.1812).jpg|1812 г.
Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (A. Adam, 24.07.1812).jpg|А. Адам, 1812 г.
Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (N. Orda, 20.06.1876).jpg|Н. Орда, 20 чэрвеня 1876 г.


### Гістарычныя здымкі

Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1903).jpg|1903 г.
Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1901-17).jpg|да 1918 г.
Biešankovičy, Chraptovič. Бешанковічы, Храптовіч (1946).jpg|1946 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Бешанковічы
Царква Раства Багародзіцы (Галубічы)

**Царква Раства Багародзіцы** — помнік гісторыі пачатку XX стагодзьдзя (мураўёўка) у Галубічах. Знаходзіцца на захад ад колішняга мястэчка, каля хутара Дзедзіна. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя

Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Галубічах збудавалі ў 1914 годзе на месцы драўлянай царквы Сьвятога Пасаду.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Кубападобны 2-ярусны аб’ём накрываецца самкнутым купалам з купалам-цыбулінай у завяршэньні. З франтальнага фасаду далучаецца прытвор, над якім стаіць 2-ярусная 4-гранная званіца, завершаная шатром з купалам-цыбуліай. Аркавы ўваходны праём мае выгляд пэрспэктыўнага партала. Фасады апярэзваюцца шчыльна прафіляванымі карнізамі, падзяляюцца аркавымі аконнымі праёмамі з прафіляванымі броўкамі, аздабляюцца гарызантальным рустам, дэкаруюцца кутнімі ўразнымі калёнкамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Галубічы
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Галубічы
Глыбоцкі замак

**Глыбоцкі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Глыбокім. Знаходзіўся ў паўднёва-заходняй частцы мястэчка. Існаваў у XVI—XVIII стагодзьдзях.

## Гісторыя
Драўляны замак у Глыбокім збудавалі ў XVI ст. на месцы двара Зяновічаў. Замак значыцца на мапе М. Струбіча «Тэатар вайны за Інфлянты» (1589 год). 

У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) пад сьценамі замка 30 чэрвеня 1654 году адбыўся бой паміж абаронцамі Вялікага Княства Літоўскага і маскоўскімі захопнікамі на чале з думным дваранінам Ж. В. Кондыравым. Паводле гістарычных крыніцаў, 2 жніўня 1654 году замак ушчэнт выпалілі, а кіраўнік абароны замка полацкі падкаморы Бяганскі трапіў у палон. У 1658 годзе аддзел войска палкоўніка ВКЛ Уладзіслава Валовіча ўзяў штурмам замак і спаліў яго, а захопленыя гарматы адвёз у Даўгінаў. 

Адноўлены пазьней замак праіснаваў да канца XVIII ст. За часамі Вялікай Паўночнай вайны ў 1700 годзе замак моцна пацярпеў ад вялікага пажару. Паступова замчышча забудавалі, назву Замкавая атрымала адна з вуліцаў мястэчка.

## Архітэктура
Апісаньні замка не захаваліся, але, відаць, ён не адрозьніваўся ад традыцыйных тагачасных фартыфікацыяў зь земляным валам, драўлянымі сьценамі і вежамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Капліца Сьвятога Ільлі (Глыбокае)

**Капліца Сьвятога Ільлі** — помнік архітэктуры канца XVIII стагодзьдзя ў Глыбокім. Знаходзіцца ва ўсходняй частцы места, на Копцеўскіх могілках. Дзее. Твор архітэктуры клясыцызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Будавалася як **капліца Сьвятога Антонія** пры кляштары кармэлітаў.

## Гісторыя

Мураваную капліцу на могілках у Глыбокім у канцы XVIII ст. збудавалі манахі-кармэліты.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры клясыцызму. Гэта прастакутны ў пляне аб’ём пад 2-схільным дахам, які на галоўным і тыльным фасадах вылучаецца трыкутнымі франтонамі. Франтон галоўнага фасаду завяршаецца 4-граннай званічкай. Апрацаваныя пад квадравую муроўку атынкаваныя фасады падзяляюцца пілястрамі і апярэзваюцца карнізным пасам.

Унутраная прастора перакрываецца роўнай стольлю, над уваходам месьцяцца хоры. Сьцены мелі фрэскавы росьпіс (затынкаваны ў 1930-х гадох).

## Галерэя

### Гістарычныя здымкі
.
Hłybokaje, Kopcieŭka, Karmelicki. Глыбокае, Копцеўка, Кармэліцкі (1920-29).jpg|1920-я гг.
Hłybokaje, Kopcieŭka, Karmelicki. Глыбокае, Копцеўка, Кармэліцкі (1920-29) (3).jpg|1920-я гг.
Hłybokaje, Kopcieŭka. Глыбокае, Копцеўка (1930) (2).jpg|1930 г.
Hłybokaje, Kopcieŭka, Karmelicki. Глыбокае, Копцеўка, Кармэліцкі (L. Ananič, 1931).jpg|Л. Ананіч, 1931 г.


Hłybokaje, Kopcieŭka. Глыбокае, Копцеўка (10.1934).jpg|кастрычнік 1934 г.
Hłybokaje, Kopcieŭka. Глыбокае, Копцеўка (1930-39).jpg|1930-я гг.
Hłybokaje, Kopcieŭka, Karmelicki. Глыбокае, Копцеўка, Кармэліцкі (1901-39).jpg|да 1939 г
Hłybokaje, Kopcieŭka, Karmelicki. Глыбокае, Копцеўка, Кармэліцкі (1929).jpg|1929 г.


### Сучасныя здымкі

Іллінская капліца могілках Капцёўка.jpg|Агульны выгляд
Ільлінская капліца 1.JPG|Агульны выгляд
Іллінская капліца на могілках Капцёўка. Галоўны фасад.jpg|Галоўны фасад
Ільлінская капліца.JPG|Бакавы фасад


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Глыбокае
Калёна ў гонар Канстытуцыі 3 траўня (Глыбокае)

**Калёна ў гонар Канстытуцыі 3 траўня** — помнік гісторыі і архітэктуры канца XVIII ст. у Глыбокім. Знаходзіцца ва ўсходняй частцы места, на Копцеўскіх могілках. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
Мураваную калёну ў Глыбокім паставілі ў канцы XVIII ст. у гонар Канстытуцыі 3 траўня 1791 году.

## Галерэя

### Гістарычныя здымкі

Hłybokaje, Kopcieŭka, Kalona. Глыбокае, Копцеўка, Калёна (1920-29).jpg|1920-я гг.
Hłybokaje, Kopcieŭka, Kalona. Глыбокае, Копцеўка, Калёна (1920-29) (3).jpg|1920-я гг.
Hłybokaje, Kopcieŭka, Kalona. Глыбокае, Копцеўка, Калёна (1920-35).jpg|1925—1930 гг.
Hłybokaje, Kopcieŭka, Kalona. Глыбокае, Копцеўка, Калёна (1935).jpg|1935 г.


Hłybokaje, Kopcieŭka, Kalona. Глыбокае, Копцеўка, Калёна (1935) (2).jpg|1935 г.
Hłybokaje, Kopcieŭka. Глыбокае, Копцеўка (1930).jpg|1930 г.
Hłybokaje, Kopcieŭka. Глыбокае, Копцеўка (1930) (2).jpg|1930 г.
Hłybokaje, Kopcieŭka. Глыбокае, Копцеўка (1930-39).jpg|1930-я гг.


### Сучасныя здымкі

Глыбокае. Могілкі. Калона ў гонар Канстытуцыі 1791 года (07).jpg|Разам з капліцай
Глыбокае. Калона ў гонар Канстытуцыі 3 траўня 1791 года (напрыканцы XVIII ст.).jpg|Агульны выгляд
Калёна ў гонар Канстытуцыі 1.JPG|Фрагмэнт
Фото путешествия по Беларуси 236.jpg|Узімку


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Глыбокае
Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў (Губін)

**Касьцёл Сьвятога Антонія і кляштар францішканаў** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Губіне. Знаходзіцца ва ўсходняй частцы колішняга мястэчка. У 1960-я гады савецкія ўлады зруйнавалі касьцёл і кляштар (захаваліся рэшткі муроў касьцёла). Твор архітэктуры барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Мураваныя касьцёл і кляштар францішканаў у Губіне збудавалі ў 1714 годзе з фундацыі стольніка полацкага Яна Пакаша.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Губін апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. Аднак па здушэньні вызвольнага (1830—1831) і нацыянальна-вызвольнага (1863—1864) паўстаньняў расейскія ўлады гвалтоўна ліквідавалі кляштар.

### Найноўшы час
У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі касьцёл, а ў 1960-я гады — зруйнавалі помнік архітэктуры з дапамогай выбухоўкі.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры барока. Касьцёл — 3-нэфавая 2-вежавая базыліка з трансэптам. На галоўным фасадзе ўзвышаліся дзьве 3-ярусныя чацьверыковыя вежы зь фігурнымі ківорыямі і шчытом паміж імі. Фігурнымі шчытамі завяршаліся крылы трансэпта і апсыды.

Унутраная прастора магутнымі слупамі і аркамі падзялялася на тры нэфы з цыліндрычнымі скляпеньнямі. Інтэр’ер аздаблялі тры алтары, сярод якіх мастацкай працай вызначаліся галоўны — Найсьвяцейшай Панны Марыі і бакавы — Найсьвяцейшай Панны Марыі Вастрабрамскай. На левым слупе прэзьбітэрыюму месьціўся амбон безь акрэсьленага стылёвага разьвязку.

Да закрысьціі касьцёла далучаўся 2-павярховы прастакутны ў пляне кляштарны корпус.

## Галерэя

### Гістарычныя здымкі

Hubin, Franciškanski. Губін, Францішканскі (1913).jpg|1913 г.
Hubin, Franciškanski. Губін, Францішканскі (1913) (2).jpg|1913 г.
Hubin, Franciškanski. Губін, Францішканскі (1913) (3).jpg|1913 г.
Hubin, Franciškanski. Губін, Францішканскі (1941).jpg|1941 г.


### Сучасныя здымкі

Рэшткі велічнага касцёла ў Губіне. Агульны выгляд.jpg|Агульны выгляд
Рэшткі велічнага касцёла ў Губіне. Выгляд ад дарогі.jpg|Галоўны фасад
Рэшткі велічнага касцёла ў Губіне. Званіца знутры.jpg|Вежа
Рэшткі велічнага касцёла ў Губіне.jpg|Фрагмэнт


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Стэльмах А. Губінскія кляштар і касцёл // Лепельскі край. 26 красавіка 2001. С. 2.
* Яшуш І. Касцёл у Губіне // Культура. 21—27 жніўня 1999. С. 13.
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Губін
Губін
Катэгорыя:Барочныя збудаваньні ВКЛ
Катэгорыя:Зьнішчаныя савецкай уладай збудаваньні Беларусі
Подбалаць

**По́дбалаць** — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 — 59 чалавек
* 2019 — 71 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Карталінскі раён

**Карталінскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Чалябінскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца места Карталы.

## Геаграфія
Карталінскі раён мяжуе з Варнаўскім, Часманскім, Нагайбацкім, Агапаўскім, Кізільскім і Брэдзінскім раёнамі, а таксама з Казахстанам. Плошча раёну складае 4726,38 км².

## Гісторыя
Карталінскі раён быў утвораны 4 лістапада 1926 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Коркінскі раён

**Коркінскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Чалябінскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца места Коркіна.

## Геаграфія
Коркінскі раён мяжуе з Еткульскім і Сасноўскім раёнамі. Плошча раёну складае 102,76 км².

## Гісторыя
Коркінскі раён быў утвораны ў 2005 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Нагайбацкі раён

**Нагайбацкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Чалябінскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца сяло Фэршампэнуаз.

## Геаграфія
Нагайбацкі раён мяжуе з Верхнеўральскім, Часманскім, Карталінскім і Агапаўскім раёнамі. Плошча раёну складае 3018,93 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Увельскі раён

**Увельскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Чалябінскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца пасёлак Увельскі.

## Геаграфія
Увельскі раён мяжуе з Акцябарскім, Еткульскім, Чабаркульскім, Пластаўскім і Траецкім раёнамі. Плошча раёну складае 2298,89 км².

## Гісторыя
Увельскі раён быў утвораны 24 траўня 1924 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Часманскі раён

**Часманскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Чалябінскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца сяло Часма.

## Геаграфія
Часманскі раён мяжуе з Траецкім, Верхнеўральскім, Нагайбацкім, Карталінскім і Варнаўскім раёнамі, а таксама з Казахстанам. Плошча раёну складае 2716,85 км².

## Гісторыя
Часманскі раён быў утвораны 18 студзеня 1935 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Касьлі

**Касьлі** () — горад у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Касьлінкага раёну Чалябінскай вобласьці. Насельніцтва 15 673 жыхары (2020). Знаходзіцца за 138 км ад абласнога цэнтру гораду Чалябінск.

Заснаваны ў 1747 годзе.

У горадзе знаходзіцца ліцейны завод.

## Вонкавыя спасылкі
* Касли в энциклопедии «Мой город»

Катэгорыя:Населеныя пункты Чалябінскай вобласьці
Стрэльскі заказьнік

**Стрэ́льскі зака́зьнік** — рэспубліканскі краявідны заказьнік Беларусі, абвешчаны ў лютым 1999 году на поўдні Гомельскай вобласьці.

Месьціцца ў Каленкавіцкім і Мазырскім раёнах. Акаляе пасёлкі Барбароў і Перадавы (Барбароўскі сельсавет) ў Мазырскі раёне. Зьмяшчае ўзгорыста-марэнна-эразійныя краявіды Беларускага Палесься з покрывам водна-ледавіковых супескаў, другасных водна-ледавіковых слаба дрэнаваных раўнінаў, сучаснага поплаву Прыпяці і лагчынаў яе прытокаў. Перапады вышыняў складалі да 40 мэтраў. Прыроднае расьліннае покрыва займала 80 % земляў. Пераважалі хваёвыя лясы. Сустралася шмат дубраваў, а таксама чорнаалешнікі і крапіўныя ясеньнікі. У поплаве Прыпяці мелі пашырэньне злакавыя гідрамэзафітныя і астэпаваныя лугі. Расьлінны сьвет налічваў звыш 500 відаў судзінкавых і больш за 250 відаў ніжэйшых расьлінаў. Сярод іх было 25 занесеных у Чырвоную кнігу відаў расьлінаў, у тым ліку: сапраўдны вэнэрын чаравічак, лясны курасьлеп, баравы воўчнік, германскі дрок, сармацкае кадзіла, сыбірскі касач, чарапіцавы шпажнік і плывучая сальвінія. Жывёльны сьвет налічваў 264 віды. Зь іх у Чырвонай кнізе Беларусі было 20 відаў, у тым ліку: вусач, сьцерлядзь, балотная чарапаха, чаротная рапуха, малая паганка, каршачок, шулёнак, пустальга, кулік-сарока, вялікі ўліт, арэшнікавая і садовая соні, барсук і малая вячэрніца.

У межах заказьніка знаходзілася звыш 10 азёраў: Бергут, Броўнае, Бяркатава, Грабяні, Грыбное, Доўгае, Заліў, Калочча, Ліцьвін, Трасьцянае і Трасьцяніца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Заказьнікі рэспубліканскага значэньня Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Гомельскай вобласьці
Катэгорыя:Каленкавіцкі раён
Катэгорыя:Мазырскі раён
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе
Царква Маці Божай Адзігітрыі (Дзісна)

**Царква Маці Божай Адзігітрыі** — помнік архітэктуры пачатку XX стагодзьдзя ў Дзісьне. Знаходзіцца ў заходняй частцы места, на могілках. Дзее. Твор архітэктуры «цаглянага» стылю. 

## Гісторыя

Мураваную могілкавую царкву ў Дзісьне збудавалі ў 1904 годзе.

У 1990-я гады да царквы зрабілі прыбудову з сылікатнай цэглы.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры «цаглянага» стылю. Прастакутны ў пляне аб’ём пад вальмавым дахам (ад пачатку з гонты) зь 5-граннай апсыдай завяршаецца купалам на 8-гранным барабане. Роўнічныя неатынкаваныя фасады апярэзваюцца карнізам простага профілю з 2-граннымі заломамі на бакавых фасадах, якія рытмічна падзяляюцца аркавымі аконнымі праёмамі з прафіляванымі броўкамі. Уваход вылучаўся рызалітам і кансольным брылем.

Побач з царквой стаіць цагляная 2-ярусная чацьверыковая шатровая званіца з купалам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Дзісна
Катэгорыя:Дзісна
Дзісенскі замак

**Дзісенскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Дзісьне. Знаходзіўся на высьпе Замку каля сутокаў Дзісны і Дзьвіны. Існаваў у XIV—XVIII стагодзьдзях.

## Гісторыя
Драўляны замак у Дзісьне збудавалі ў XIV ст. Ён упамінаецца ў хроніках Інфлянцкага ордэна каля 1374/1377 году. У XІV — пачатку XV стагодзьдзя выконваў ролю фарпоста Полацка на Дзьвіне. Па Грунвальдзкай бітвы страціў стратэгічнае значэньне. За часамі Інфлянцкай вайны (1558—1583) прыйшоў у заняпад.

За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) 25 ліпеня 1654 году замак захапілі маскоўскія войскі. Па ўмацаваньні маскоўскімі захопнікамі ў 1655 годзе меў 14 вежаў, каля 40 гарматаў. 10 красавіка 1660 году замак вызвалілі войскі Вялікага Княства Літоўскага.

За часамі Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) замак цалкам зьнішчылі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Царква Ўваскрасеньня Хрыстова (Дзісна)

**Царква Ўваскрасеньня Хрыстова** — помнік гісторыі другой паловы XIX стагодзьдзя (мураўёўка) у Дзісьне. Знаходзіцца ў цэнтры места, на гістарычнай Васкрасенскай вуліцы. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі. 

## Гісторыя

Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Дзісьне збудавалі ў 1864—1870 гадох.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. 4-часткавую аб’ёмна-прасторавую кампазыцыю фармуюць кубападобны цэнтральны аб’ём, да якога праз трапэзную далучаецца высокая 3-ярусная 8-гранная званіца, надбудаваная над прытворам. Над цэнтральным аб’ёмам узвышаецца магутны 8-гранны сьветлавы барабан пад паўсфэрычным купалам з купалам-цыбулінай, над званіцай — таксама купал-цыбуліна. Уваход вылучаецца нізкім прытворам пад 2-схільным пакрыцьцём. Фасады падзяляюцца аркавымі аконнымі праёмамі, дэкаруюцца аркатурнымі фрызамі, круглымі люкарнамі.

## Галерэя

### Гістарычныя здымкі

Dzisna, Narbutaŭskaja. Дзісна, Нарбутаўская (P. Vałyncevič, 17.02.1903).jpg|П. Валынцэвіч, 17 лютага 1903 г.
Dzisna, Vaskrasienskaja. Дзісна, Васкрасенская (1915) (2).jpg|1915 г.
Dzisna, Nabiarežnaja. Дзісна, Набярэжная (1936) (2).jpg|1936 г.
Dzisna. Дзісна (1918-39).jpg|да 1939 г.


Dzisna, Vaskrasienskaja. Дзісна, Васкрасенская (1941).jpg|1941 г.
Dzisna, Zamkavaja. Дзісна, Замкавая (1941).jpg|1941 г.
Dzisna, Zamkavaja-Kochanaŭskaja. Дзісна, Замкавая-Коханаўская (1941).jpg|1941 г.
Dzisna, Zamkavaja. Дзісна, Замкавая (1941-44).jpg|1941—1944 гг.


### Сучасныя здымкі

Церковь - panoramio (42).jpg|Агульны выгляд
Дзісна. Юбілейная вуліца (02).jpg|Уваход
Дзісна. Царква з боку вуліцы Піянерскай.jpg|З боку апсыды
Dzisna, carkva (12.08.2009).jpg|Бакавы фасад


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Дзісна
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Дзісна
Друйскі замак

**Друйскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Друі. Знаходзіўся ў сутоках Друйкі і Дзьвіны. Існаваў у XIV—XVIII стагодзьдзях.

## Гісторыя

Драўляны замак у Друі збудавалі ў XIV ст. Ён упамінаецца ў Полацкай рэвізіі 1552 году. За часамі Інфлянцкай вайны (1558—1583) у 1561 годзе тут разьмяшчаўся конны аддзел. 

У ходзе ваенных падзеяў XVІІ—XVІІІ стагодзьдзяў замак зьведаў шматлікія аблогі і штурмы, неаднаразова разбураўся і спальваўся. Па вайне Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) аднавіўся на левым беразе Дзьвіны, але магутнасьцю не вылучаўся. У XVІІІ ст. паступова прыйшоў у заняпад.

## Галерэя

Drujski zamak. Друйскі замак (1929).jpg|1929 г.
Drujski zamak. Друйскі замак (1929) (3).jpg|1929 г.
Drujski zamak. Друйскі замак (1929) (4).jpg|1929 г.
Drujski zamak. Друйскі замак (1929) (5).jpg|1929 г.


Drujski zamak. Друйскі замак (1929) (6).jpg|1929 г.
Drujski zamak. Друйскі замак (1929) (8).jpg|Брама, 1929 г.
Drujski zamak. Друйскі замак (1919-39).jpg|да 1939 г.
Drujski zamak. Друйскі замак (10.1934).jpg|кастрычнік 1934 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Царква Дабравешчаньня Багародзіцы (Друя)

**Царква Дабравешчаньня Багародзіцы** або **Зьвеставаньня Багародзіцы** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Друі. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка, на гістарычнай Новай вуліцы. Пры пабудове была ў юрысдыкцыі Сьвятога Пасаду, цяпер — у валоданьні Маскоўскага патрыярхату. Твор архітэктуры барока, мастацкае аблічча якога пацярпела ў выніку маскоўскай перабудовы.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Мураваную царкву ў Друі збудавалі ў XVIII ст. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Друя апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, царква працягвала дзеяць як уніяцкая.

Па гвалтоўнай ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы ў 1839 годзе расейскія ўлады адабралі будынак царквы ў Сьвятога Пасаду і перадалі ў валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). У другой палове XIX ст. да царквы прыбудавалі званіцу.

### Найноўшы час
Па Другой сусьветнай вайне савецкія ўлады зачынілі царкву. У 1990-я гады будынак царквы перадалі Беларускаму экзархату Маскоўскага патрыярхату.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры барока. Да прастакутнага ў пляне будынка праз кароткую трапезную далучаецца 3-ярусная (васьмярык на 2 чацьверыках) шатровая званіца. Бакавыя фасады рытмічна падзяляюцца лучковымі аконнымі праёмамі і пілястрамі ў прасьценках, званіца апярэзваецца аркатурнымі пасамі.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Druja, Źviestavańnia. Друя, Зьвеставаньня (1850).jpg|каля 1850 г.
Druja, Novaja. Друя, Новая (D. Strukov, 1864).jpg|Д. Струкаў, 1864 г.
Druja, Dźvina. Друя, Дзьвіна (D. Strukov, 1864).jpg|Д. Струкаў, 1864 г.
Druja, Novaja, Źviestavańnia. Друя, Новая, Зьвеставаньня (1896).jpg|1896 г.


### Гістарычныя здымкі

Druja, Źviestavańnia. Друя, Зьвеставаньня (1929).jpg|1929 г.
Druja, Novaja, Źviestavańnia. Друя, Новая, Зьвеставаньня (1931).jpg|1931 г.
Druja, Źviestavańnia. Друя, Зьвеставаньня (1919-39).jpg|да 1939 г.
Druja, Źviestavańnia. Друя, Зьвеставаньня (J. Bułhak, 1929) (2).jpg|Я. Булгак, 1929 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Друя
Друя
Друя
Царква Сьвятога Юрыя (Друя)

**Царква Сьвятога Юрыя** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Друі. Знаходзіцца на паўднёва-заходняй ускраіне колішняга мястэчка, на могілках. Дзее. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры.

## Гісторыя
Драўляную могілкавую царкву ў Друі збудавалі ў XIX ст.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Гэта прастакутны зруб пад 2-схільным дахам, завершаным у цэнтры купалам-баняй, а над франтонам — шатровым 4-гранным барабанам. З усходняга боку далучаецца 5-гранная апсыда, ад фронту — нізкі прытвор. Гарызантальна ашаляваныя фасады праразаюцца аркавымі аконнымі праёмамі. Стаіць на бутавым цокалі.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Друя
Друя