Канфлікт у Паўночнай Ірляндыі

**Канфлікт у Паўночнай Ірляндыі** (,  — «клопаты») — этнічна-нацыянальны канфлікт у Паўночнай Ірляндыі ў канцы 1960-х — 1998 роках. Пэрыядычна выходзіў за межы Паўночнай Ірляндыі, распаўсюджваючыся на Ірляндыю, Ангельшчыну і кантынэнтальную Эўропу.

Галоўнай прычынай канфлікту стала даўняя спрэчка пра статус Паўночнай Ірляндыі: юніяністы ды ляялісты (пераважна пратэстанты) бачылі працяг існаваньня Паўночнай Ірляндыі ў складзе Злучанага каралеўства, а нацыяналісты ды рэспубліканцы (пераважна каталікі) жадалі выхаду з Зьвязу ды аб’яднаньня зь Ірляндыяй.

Канфлікт пачаўся пасьля пачатку кампаніі Асацыяцыі за правы чалавека ў Паўночнай Ірляндыі за спыненьне дыскрымінацыі каталіцкай/нацыяналістычнай меншасьці пратэстанцкім/юніянісцкім урадам і мясцовымі ўладамі. Урад паспрабаваў здушыць пратэсты з дапамогай пераважна пратэстанцкай паліцыі, пасьля чаго процістаяньне вылілася ў сутычкі ў 1969 року і ўвод брытанскіх войскаў. У асобных грамадах дзеля разьдзелу варожых бакоў былі ўзьведзеныя «Муры міру». Спачатку некаторая частка каталікоў нават падтрымала прыход брытанскай арміі, якая здавалася менш брутальнай за ольстэрскую паліцыю, але неўзабаве варожымі аказаліся і вайскоўцы, асабліва пасьля Крывавай нядзелі 1972 року.

Асноўнымі бакамі супрацьстаяньня з боку рэспубліканцаў былі Часовая Ірляндзкая Рэспубліканская Армія (ІРА) і Ірляндзкая нацыянальная вызвольная армія (ІНВА); з боку ляялістаў — Ольстэрскія добраахвотніцкія сілы (ОДС) і Асацыяцыя абароны Ольстэру (ААО); з боку брытанскіх уладаў — армія і паліцыя. Рэспубліканцы вялі партызанскую вайну супраць брытанскіх спэцаддзелаў ды бамбілі інфраструктурныя, камэрцыйныя і палітычныя аб’екты. Ляялісты ў адказ нападалі на рэспубліканцаў/нацыяналістаў ды ўсю каталіцкую грамаду. Брытанскія спэцпадразьдзяленьні ладзілі антыпартызанскія апэрацыі пераважна супраць рэспубліканцаў.

За час канфлікту загінулі больш за 3500 чалавек, 52% зь якіх — мірнае насельніцтва, 32% — прадстаўнікі брытанскіх падразьдзяленьняў, 16% — удзельнікі ўзброеных фармаваньняў. Мірны працэс прывёў да замірэньняў між бакамі і абмеркаваньняў на палітычным узроўні, у выніку чаго ў 1998 року была заключаная Вялікапятнічная ўгода, якая вярнула Паўночнай Ірляндыі самакіраваньне. Паўночнаірляндцы атрымалі права на самавызначэньне, была праведзеная рэформа паліцыі, раззбраеньне баевікоў і абвешчаная амністыя увязьненым.

## Крыніцы

## Літаратура
* Bew, Paul and Gillespie, Gordon (1993). *Northern Ireland: A Chronology of the Troubles 1968—1993*. Dublin: Gill and Macmillan.
* Bourke, Richard (2003). *Peace in Ireland: The War of Ideas*. Random House.
* Coogan, Tim Pat (16 February 2006). *Ireland in the Twentieth Century*. Palgrave Macmillan. .
* English, Richard (2003). *Armed Struggle: The History of the IRA*. Oxford University Press. 
* English, Richard (2009). «The Interplay of Non-violent and Violent Action in Northern Ireland, 1967-72», in Roberts, Adam and Ash, Timothy Garton (eds.). *Civil Resistance and Power Politics: The Experience of Non-violent Action from Gandhi to the Present*. Oxford University Press. .
* Harkin, Greg and Ingram, Martin (18 February 2004). *Stakeknife: Britain’s Secret Agents in Ireland*. O’Brien Press. .
* Kelly, Stephen (2021). *Margaret Thatcher, the Conservative Party and the Northern Ireland conflict, 1975—1990*. Bloomsbury. .
* McKittrick, David; Kelters, Seamus; Feeney, Brian and Thornton, Chris (1999). *Lost Lives: The stories of the men, women and children who died as a result of the Northern Ireland troubles*. Mainstream Publishing Company. .
* Myers, Kevin (16 October 2006). *Watching the Door: A Memoir 1971—1978*, Lilliput Press, Dublin. 
* Potter, John Furniss (2001). *A Testimony to Courage: The Regimental History of the Ulster Defence Regiment 1969—1992*. Pen & Sword Books. .
* Ryder, Chris (1991). *The Ulster Defence Regiment: An Instrument of Peace?* .

## Вонкавыя спасылкі
* Northern Ireland Elections Archive
* Northern Ireland Conflict Archive on the Internet (CAIN Project)
* BBC Northern Ireland: The Troubles
* The Troubles — Statistical Analysis
* Peacewall Archive — An archive of photos, maps, texts and links relating to Belfast’s Peace lines — a legacy of 'The Troubles'
* British Army Historical Document
* Linen Hall Library Northern Ireland Political Collection
* ''Booknotes'' interview with J. Bowyer Bell on ''The Irish Troubles: A Generation of Violence, 1967—1992'', 6 June 1993.
* The Irish Story archive on the Troubles
* The Conflict in Ireland — 1991 Sinn Féin document
* The Roots of Terrorism in Northern Ireland — 1991 Global Security report
* Interview with undercover soldiers by BBC dated 21 November 2013
* Belfast: No Way Out (1970) on BFI Player
* Timeline of events


Катэгорыя:Канфлікты 1970-х
Катэгорыя:Канфлікты 1980-х
Катэгорыя:Канфлікты 1990-х