Паўднёвы машынабудаўнічы завод

**«Паўднё́вы машынабудаўні́чы заво́д»** («ПМЗ») — дзяржаўнае прамысловае прадпрыемства Ўкраіны, заснаванае ў ліпені 1944 году ў якасьці «Днепрапятроўскага аўтамабільнага заводу».

На 2020 год «Поўдзеньмаш» меў 7 вытворчасьцяў: мэталюргічную, зборачную, выпрабавальную, зварачную, ліцейную, кавальскую і апрацоўчую. На прадпрыемстве выраблялі: ракета-носьбіты, трактары, шасі самалётаў, вузлы цеплавых электрастанцыяў і ўзбраеньне.

## Будова
На 2020 год «Поўдзеньмаш» улучаў некалькі адасобленых падразьдзяленьняў.
* *«Завод ракетна-авіяцыйных агрэгатаў»*. Апрацоўваў вузлы для ракета-носьбітаў і агрэгатаў шасі для самалётаў Ан-140, Ан-148 і Ан-158.
* *«Паўлаградзкі мэханічны завод»* (Днепрапятроўская вобласьць). Вырабляў вузлы ракета-носьбітаў і трактароў. Выпрабоўваў і ўтылізаваў боепрыпасы.
* *«Днепрапятроўскі трактарны завод»*. Выпускаў узворвальныя колавыя трактары «ПМЗ» магутнасьцю ад 65 да 100 конскіх сілаў і запчасткі да іх.
* *«Мэталюргія і тэхналягічнае абсталяваньне»*. Выпускаў прылады для станкоў з рэжучай сталі і стопкаў. Ажыцьцяўляў кавальства, пакоўку і дакладнае, каляровае і чорнае ліцьцё.
* *Будаўніча-мантажны комплекс*. Узводзіў і праектаваў будынкі.
* *Спартовы комплекс «Мэтэор»*. Улучаў аднайменныя забаўляльны палац і стадыён, а таксама водную станцыю «Машынабудаўнік», дзе рыхтавалі спартоўцаў да міжнародных спаборніцтваў.
* *Грамадзка-побытавае кіраўніцтва*. Улучала Палац культуры машынабудаўнікоў і гасьцініцу «Паўднёвы». Накіроўвала на адпачынак у здраўніцы «Дубрава» і «Сяброўства».
* *«Поўдзеньмашавія»*. Ажыцьцяўляе паветраныя грузаперавозкі.

## Вырабы

На 2020 год «Паўднёвы машынабудаўнічы завод» выпускаў:
* 4 віды ракета-носьбітаў (РН) — 2-ступеньчаты «Антарэс» для дастаўкі на Міжнародную касьмічную станцыю (галоўны блёк 1-й ступені; карысны груз 5,5 тоны), 3-ступеньчатыя «Зэніт-3МС» пад «Марскі старт» (6 тонаў), «Зэніт-3МСБ» пад «Наземны старт» з Байкануру (цяга рухавіка 740 тона-сілаў) і «Цыклён-4» для вываду спадарожнікаў на вышыню 500 км (5,5 тоны, цяга 297,4 тоны, шматразовая 3-я ступеня);
* 9 відаў вадкасных ракетных рухавікоў — ДУ-802 для расейска-ўкраінскага ракета-носьбіта «Дняпро» (500 кг паліва), РД-120 для 2-й ступені РН «Зэніт» (цяга 93 тона-сілы), РД-261 для 1-й ступені РН «Цыклён-4» (тры 2-камэрныя РД-250, 251 тона-сіла), РД-262 для 2-й ступені РН «Цыклён-4» (95 тона-сілаў), РД-8 для 2-й ступені РН «Зэніт» (8 тона-сілаў), РД-809К для РН «Маяк» (10 т-с), РД-815 для 1-й ступені РН «Зэніт» (251 т-с), РД-843 для францускага РН «Вэга» (250 кг-сіла), РД-861К для 3-й ступені РН «Цыклён-4» (8 тона-сілаў);
* 2 віды спадарожнікаў — «Мікраспадарожнік» з грузам да 75 кг на 3 гады (арбіта да 668 км) і МС-2-8 з грузам да 48 кг на 5 год (магутнасьць 59 ват);
* 2 віды шасі самалётаў «Антонаў» — для Ан-140 і Ан-148/158;
* 5 відаў вытворчых вузлоў — газавыя кулебалёны дыямэтрам 65 см (ціск 340 кГс/см²), трубаправодныя пнэўмакляпаны дыямэтрам 4 мм і электрапнэўмакляпаны дыямэтрам 40 см (кіраўнічы ціск 23 МПа), турбанасосы для ракетнага рухавіка (641 к.с.) і трубаправодныя сыльфоны (ціск 16 МПа);
* колавыя трактары «ПМЗ-10264Н» падымальнасьцю 4,5 тоны і магутнасьцю 101 к.с. (74 кіляваты).

## Мінуўшчына

21 ліпеня 1944 году Дзяржаўны камітэт абароны СССР зацьвердзіў Пастанову аб будаўніцтве «Днепрапятроўскага аўтамабільнага заводу». У 1945 годзе пачалі будаваць 3 цэхі: 1) рамонтна-кавальскі, 2) рамонтна-ліцейны, 3) шасі. 7 лістапада 1948 году на заводзе сабралі 1-ы грузавік, якім стаў «ДАЗ-150». У ліпені-верасьні 1949 году на Дняпры выпрабавалі 2 плавальныя самаходы «ДАЗ-485». 10 траўня 1951 году міністар узбраеньня СССР Зьміцер Усьцінаў падпісаў Загад аб прысваеньні «Днепрапятроўскаму машынабудаўнічаму заводу» № 586. На заводзе распачалі сэрыйную вытворчасьць балістычных ракетаў Р-1, Р-2 і Р-5 распрацоўкі Сяргея Каралёва. У 1952 годзе назву прадпрыемства зьмянілі на «Дзяржаўны саюзны завод № 586». У 1953 годзе выпусьцілі 1-ю партыю вадкасных рэактыўных рухавікоў для зэнітных ракетаў. У 1957 годзе пачалі распрацоўку ракета-носьбіта для запуску спадарожніка. У 1958 годзе выпусьцілі 100-тысячны трактар. У 1961 годзе на касмадроме Байканур (Казаская ССР) правялі 1-ы запуск ракеты наземнага пуску. 16 сакавіка 1962 году на арбіту вывелі 1-ы штучны спадарожнік Зямлі «Космас-1» (ДС-2 — днепрапятроўскі спадарожнік) з ракета-носьбітам «Космас» (63С1). У 1966 годзе падпісалі Пагадненьне аб супрацы ў галіне касьмічных дасьледаваньняў з Францыяй і перайменавалі прадпрыемства ў «Паўднёвы машынабудаўнічы завод» («ПМЗ»). У красавіку 1967 году ў Маскве (Расейская СФСР) прадстаўнікі ўстановаў зь 9 краінаў Рады эканамічнай узаемадапамогі зацьвердзілі Праграму «Інтэркосмас» для супрацы ў дасьледаваньні і выкарыстаньні касьмічнай прасторы ў мірных мэтах. У 1971 годзе запусьцілі спадарожнік «Арэол-1», створаны сумечна з францускім Нацыянальным цэнтрам вывучэньня космасу для дасьледаваньня канцавоснага зьзяньня ў верхніх слаях атмасфэры. У 1978 годзе з галоўнага канвэера трактарнай вытворчасьці сышоў мільённы трактар. У 1980 годзе скончылі лётныя выпрабаваньні ракета-носьбіта «Цыклён-3» (11К68). У 1983 годзе прадпрыемства стала 1-м у сьвеце, дзе асвоілі кантактна-стыкавую зварку абечак. 28 верасьня 1983 году запусьцілі спадарожнік «Акіян-01» («Космас-1500»), які вывеў караван караблёў зь лядовага палону ў пратоцы Лонга. У 1984 годзе ўвялі ў дзеяньне найбольшы ў галіне цэх агульнай зборкі ракета-носьбітаў «Зэніт». У 1988 годзе на прадпрыемстве пачалі стварэньне ветраэнэргетычных установак.

У 1991 годзе на вытворчым аб’яднаньні «Паўднёвы машынабудаўнічы завод» стварылі 3 заводы: 1) ракетна-касьмічны, 2) тавараў народнага спажываньня, 3) трактарны. У 1992 годзе вырабілі 1-ы ветраагрэгат АВЕ-100/250 і 2-сэкцыйны тралейбус «ПМЗ Т-1». На «Паўлаградзкім мэханічным заводзе» (Днепрапятроўская вобласьць) ўсталявалі ветраагрэгат АВЕ-250С. У 1993 годзе выпусьцілі 1-сэкцыйны тралейбус «ПМЗ Т-2». 25 студзеня 1994 годзе запусьцілі спадарожнік «Мэтэор-3» з ракета-носьбітам «Цыклён-3». У 1995 годзе падпісалі дамову з амэрыканскім «Боінгам» (Чыкага), нарвэскім «Акерам Квэрнэрам» (Форнэбу) і расейскай «Энэргіяй» (Каралёў) на вытворчасьць ракета-носьбітаў «Зэніт» для плывучага касмадрому «Марскі старт». 9 кастрычніка 1999 году ўпершыню ў гісторыі касманаўтыкі з марскога касмадрому ў Ціхім акіяне запусьцілі амэрыканскі спадарожнік з ракета-носьбітам «Зэніт-3МС». 26 верасьня 2000 году запусьцілі ракету-носьбіт «Дняпро» з 5-ю замежнымі спадарожнікамі. Таксама ў 2000 годзе з Байкануру запусьцілі ракету «Зэніт» з расейскім спадарожнікам «Енісей». У 2002 годзе пачалі вытворчасьць мікраспадарожнікаў. У 2007 годзе прадпрыемства ўпершыню паўдзельнічала ў «Маскоўскім авіякасьмічным салёне» («МАКС»). У 2008 годзе з Байкануру правялі 1-ы пуск ракета-носьбіта «Зэніт-3МСБ» у рамках амэрыкана-расейска-ўкраінскай дамовы пра «Наземны старт». Таксама з амэрыканскім прадпрыемствам «Орбітал» (штат Вірджынія) падпісалі дамову аб супрацы ў стварэньні ракета-носьбіта «Таўрус 2». За 2008 год лік пускаў ракета-носьбітаў «Зэніт-3МС» вырасла да 5. У 2009 годзе цэх галоўнай зборкі выпусьціў 100-ы ракета-носьбіт. Па выніках 2009 году «Поўдзеньмаш» заняў 4-е месца ў сьвеце паводле ліку запушчаных ракета-носьбітаў. У 2010 годзе выпрабавалі спадарожнік «Сеч-2» і сабралі 1-ю ступеню ракета-носьбіта «Таўрус 2». У 2011 годзе з Байкануру запусьцілі 1-ы ракета-носьбіт «Зэніт-3Ф» і аднавілі выпуск ракета-носьбітаў «Зэніт-3МС» пасьля 3-гадовага перапынку. 25 жніўня 2011 году ажыцьцявілі 1-ы пуск спадарожніка «Сеч-2» (МС-2-8). 13 лютага 2012 году з касмадрому Куру (Француская Гвіяна) запусьцілі ракета-носьбіт «Вэга» з вадкасным ракетным рухавіком РД-843 вытворчасьці «Поўдзеньмаш». За 2012 год на 2 расейскія авіязаводы ў Варонежы і Самары паставілі 9 набораў шасі для самалётаў Ан-140, Ан-148 і Ан-158. 19 верасьня 2013 году запусьцілі ракета-носьбіт «Антарэс» з грузавым касьмічным караблём «Сігнус» для амэрыканскага прадпрыемства «Орбітал». У 2016 годзе пачалі буйнавузлавую зборку тралейбусаў «Дняпро Т103». Да 2020 году ад заснаваньня прадпрыемства на ім вырабілі каля 400 спадарожнікаў з ракета-носьбітамі 3-х сямействаў: «Цыклён», «Космас» і «Зэніт».


JuMZ-E-186-Krywyj-Rih-648.jpg|Тралейбус «ПМЗ Е186» у Крывым Рогу (2009 год)
Dnipro T203 in Zaporizhzhia (№ 202).png|Тралейбус «Дняпро Т203» у Запарожжы (2019 год)


### Кіраўнікі

* Андрэй Раманаў (верасень 1944 — 27 траўня 1947)
* Канстанцін Уласаў (27 траўня 1947 — 19 красавіка 1950)
* Георгі Грыгор'еў (19 красавіка 1950 — 1952)
* Леанід Сьмірноў (1952 — сакавік 1961)
* Аляксандар Макараў (сакавік 1961 — лістапад 1986)
* Леанід Кучма (лістапад 1986 — кастрычнік 1992)
* Юры Аляксееў (кастрычнік 1992 — 25 ліпеня 2005)
* Віктар Шчаголь (кастрычнік 2005 — 2014)
* Сяргей Войт (з 2014 году)


Yuriy Alekseyev.jpg|Юры Аляксееў — 7-ы кіраўнік «Поўдзеньмашу» (2013 год)
Voyt Sergey.jpg|Сяргей Войт — 9-ы кіраўнік «ПМЗ» (2016 год)


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Дніпроўскія арганізацыі
Катэгорыя:Украінскія дзяржаўныя кампаніі
Катэгорыя:Прамысловыя прадпрыемствы Ўкраіны
Катэгорыя:Аэракасьмічныя арганізацыі
Катэгорыя:Машынабудаўнічыя кампаніі СССР
Катэгорыя:Украінскія вытворцы тралейбусаў
Катэгорыя:Абарончыя кампаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1944 годзе