open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Янавульскі раён

**Янаву́льскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Башкартастану ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца горад Янавул.

## Геаграфія
Янавульскі раён мяжуе з Татышлынскім, Бураеўскім, Калтасынскім і Краснакамскім раёнамі, а таксама з Удмуртыяй і Пермскім краем. Плошча раёну складае 2176 км².

## Гісторыя
Янавульскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва
Насельніцтва раёну па стане на 2017 год складала 44911 чалавек. Паводле перапісу 2010 году большасьць фармуюць башкіры (43,3%), далей ідуць татары (22,8%), удмурты (14,1%), расейцы (11,7%) і марыйцы (6,9%).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі.
Станіслаў Вігура

**Станіслаў Вігура** (; 9 красавіка 1901 — 11 верасьня 1932) — польскі авіяцыйны канструктар і авіятар, сузаснавальнік прадпрыемства па будаўніцтве самалётаў RWD і выкладчык Варшаўскага тэхналягічнага ўнівэрсытэту. Разам з Францішкам Жвіркам стаў пераможцам міжнароднага паветранага конкурсу Challenge 1932.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Варшаве. У маладосьці цікавіўся мэханікай і авіяцыяй, а таксама быў скаўтам. У 1920 годзе, падчас польска-савецкай вайны, добраахвотна запісаўся ў 8-ы палявы артылерыйскі полк. У 1921 годзе пачаў вучыцца ў Варшаўскім тэхналягічным унівэрсытэце, дзе пазнаёміўся з Станіславам Рагальскім і Ежы Джавецкім. Быў адным з заснавальнікаў авіяцыйнай сэкцыі студэнцкага мэханічнага клюбу. У сьнежні 1925 году студэнты сэкцыі заснавалі ўласную майстэрню, дзе будавалі самалёты. У 1926 годзе Вігура і Рагальскі распрацавалі свой першы лёгкі самалёт WR-1, пабудаваны ў 1927 годзе.

У 1927 годзе Рагальскі, Вігура і Джавецкі пачалі працаваць разам, зафундаваўшы прадпрыемства RWD, паводле першых літараў сваіх прозьвішчаў. Вігура заняўся першапачатковымі разьлікамі стадыі дызайну і распрацоўкі. У 1928 годзе ўтрох яны пабудавалі свой першы спартовы самалёт мадэлі RWD-1. У 1929 годзе Вігура скончыў унівэрсытэт і стаў інжынэрам. У тым жа годзе ён скончыў курс лётчыка ў акадэмічным аэраклюбе. Каманда RWD пачала будаваць больш пасьпяховыя самалёты, як то спартовы самалёт мадэлі RWD-2 1929 году, 4 экзэмпляры якой былі пабудаваныя, і мадэлі RWD-4 1930-х гадоў, якая была вырабленая ў колькасьці 9 штук.

Сам Вігура таксама актыўна пачаў займацца спартовай авіяцыяй. Менавіта дзякуючы ягонаму сяброўству з авіятарам Францішкам Жвіркам, які быў старэйшы за яго на 8 гадоў, Вігура быў прызначаны вайсковым афіцэрам сувязі ў аэраклюбе. Яны часта лёталі разам, Вігура як мэханік і другі лётчык. У пэрыяд з 9 жніўня па 6 верасьня 1929 году Жвірка і Вігура праляцелі разам на прататыпе мадэлі RWD-2 усю Эўропу па маршруце Варшава—Парыж—Барсэлёна—Мілян—Варшава. 6 кастрычніка яны атрымала перамогу ў польскай паветранай гонцы. У ліпені 1930 году Жвірка і Вігура прынялі ўдзел у Міжнародным спаборніцтве на турыстычных самалётах, пілатуючы самалёт мадэлі RWD-4, але 25 ліпеня яны былі вымушаныя сысьці з паборніцтваў праз пашкоджаньне рухавіка і вымушанай пасадкі ў Гішпаніі.

У той жа час Вігура з камандай распрацавалі іншыя самалёты, адзін зь іх спартовы самалёт мадэлі RWD-5 у 1931 годзе, на якім быў зьдзейсьнены трансатлянтычны палёт. 11 верасьня 1932 году, падчас палёту на сустрэчу ў Празе, Жвірка і Вігура сьмяротна разьбіліся ў рэйсе RWD-6 у лесе каля Цешына, калі крыло парвалася ў моцную буру.

## Вонкавыя спасылкі

* Станіслаў Вігура. Biogramy.
* Stanisław Wigura. Polskie Radio.

Катэгорыя:Польскія лётчыкі
Катэгорыя:Польскія авіяканструктары
Катэгорыя:Інжынэры
Скраблякі-Лесьнічоўка

**Скраблякі-Лесьнічоўка** () — хутар у Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Гарадок.

У 1975–1998 гадах уваходзіў ў склад Беластоцкага ваяводзтва.

Катэгорыя:Гміна Гарадок
Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Чышмынскі раён

**Чышмы́нскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнае частцы Башкартастану ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца мястэчка Чышмы.

## Геаграфія
Чышмынскі раён мяжуе з Уфімскім, Кармаскалынскім, Даўлеканаўскім, Благаварскім і Кушнарэнкаўскім раёнамі. Плошча раёну складае 1823,77 км².

## Гісторыя
Чышмынскі раён быў утвораны ў 1930 годзе ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва
Насельніцтва раёну па стане на 2017 год складала 52607 чалавек. Паводле перапісу 2010 году большасьць фармуюць татары (55%), далей ідуць расейцы (20,2%), башкіры (18,7%), украінцы (2,5%) і эрзя (1,5%).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі.
Шаранскі раён

**Шара́нскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Башкартастану ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца вёска Шаран.

## Геаграфія
Шаранскі раён мяжуе з Чакмагускім, Бузьдзяцкім, Туймазынскім і Бакалынскім раёнамі. Плошча раёну складае 1384 км².

## Гісторыя
Шаранскі раён быў утвораны ў 1935 годзе ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва
Насельніцтва раёну па стане на 2017 год складала 20518 чалавек. Паводле перапісу 2010 году большасьць фармуюць татары (33%), далей ідуць башкіры (24,9%), марыйцы (19,7%), расейцы (11,6%) і чувашы (9,7%).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Агідэль

**Агідэ́ль** (; ) — горад (з 1991 году) у Расеі, разьмешчаны ў Башкартастане. Горад мае рэспубліканскае значэньне, фармуючы ўласную мескую акругу. Колькасьць насельніцтва на стане на 2019 год складала 14601 чалавек. У 1980 годзе ў горадзе пачалося будаўніцтва Башкірскай АЭС, якая, аднак, так і не была скончаная.

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на партале Башкартастану.

Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастану
Гміна Пасьвентна

**Гміна Пасьвентна** ()&nbsp;— вясковая гміна ва ўсходняй Польшчы, у складзе Беластоцкага павету Падляскага ваяводзтва.

Станам на 30 чэрвеня 2012 у гміне пражывалі 3680  асобаў.

## Крыніцы
Ляшкі

**Ляшкі** () — вёска у Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Заблудаў.

У 1975—1998 гадах уваходзіла ў склад Беластоцкага ваяводзтва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гміна Заблудаў
Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Баймак

**Байма́к** (; ) — горад у Расеі, разьмешчаны ў Башкартастане. Адміністрацыйны цэнтар Баймацкага раёну. Колькасьць насельніцтва на стане на 2019 год складала 17254 чалавекі. Большасьць насельніцтва складаюць башкіры.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастану
Бірск

**Бірск** (; ) — горад у Расеі, разьмешчаны ў Башкартастане. Адміністрацыйны цэнтар Бірскага раёну. Колькасьць насельніцтва на стане на 2019 год складала 46362 чалавекі. Большасьць насельніцтва фармуюць расейцы. Статус гораду населены пункт атрымаў у 1663 годзе.

## Гісторыя
Другі расейскі горад-крэпасьць у рэгіёне, заснаваны ў 1663 годзе як крэпасьць на месцы спаленай падчас башкірскага паўстаньня вёскі Архангельскае. Гуляў вялікую ролю ў засяленьні рэгіёну расейцамі. У 1774 годзе быў узяты і спалены войскамі Салавата Юлаева, пазьней быў нанова адбудаваны. Разьвіваўся як гандлёвы і культурны цэнтар паўночна-ўсходняй частцы Башкартастану.

З 1708 году знаходзіўся ў складзе Казанскай губэрні, затым ва Ўфімскай і Арэнбурскай губэрнях. Пасьля рэвалюцыі і ўсталяваньня савецкае ўлады быў уключаны ў Башкірскую АССР, якая пасьля падзеньня ўлады камуністаў сталася Башкартастанам.

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка на партале Башкартастану.

Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастану
Дзюрцюлі

**Дзюрцюлі́** (; ) — горад у Расеі, разьмешчаны ў Башкартастане. Адміністрацыйны цэнтар Дзюрцюлінскага раёну, разьмешчаны за 124 км ад Уфы. Колькасьць насельніцтва на стане на 2019 год складала 30912 чалавекі. Большасьць насельніцтва складаюць татары. Статус гораду населены пункт атрымаў у 1989 годзе, да гэтага часу зьяўляўся мястэчкам.

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка на партале Башкартастану.

Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастану
Даўлеканава

**Даўлека́нава** (; ) — горад у Расеі, разьмешчаны ў Башкартастане. Адміністрацыйны цэнтар Даўлеканаўскага раёну, разьмешчаны за 96 км ад Уфы. Колькасьць насельніцтва на стане на 2019 год складала 23499 чалавек. Большасьць насельніцтва складаюць расейцы.

## Гісторыя
Вядомая як селішча башкіраў з XVIII стагодзьдзя, цесна зьвязанае з імём Даўлеканам Сыртланавым. Выгаднае геаграфічнае становішча дазволіла Даўлеканава стаць важным эканамічным цэнтрам, да якога цягнуліся суседнія селішчы. У паселішчы была пабудаваная чыгуначная станыя, якая хутка ператварылася ў буйны цэнтар гандлю хлебам і месца правядзеньня кірмашоў. У пэрыяд з 1893 па 1913 гады з станцыі вывезена больш за 15 млн пудоў хлебу, што складала амаль пятую частку хлебных грузаў Уфімскай губэрні. Хлеб з Даўлеканава адпраўляўся як у прыгранічныя куткі імпэрыі, гэтак і за мяжу. У 1913 годзе за кошт пазыкі дзяржаўнага банку быў збудаваны элеватар, разьлічаны на захоўваньне мільёна пудоў збожжа.

Тады ж пачала разьвівацца і прамысловасьць. Першы млын была пабудаваны ў 1908 годзе, і ўжо за першае дзесяцігодзьдзе XX стагодзьдзя іх было пабудавана больш за дзясятак. У 1911 годзе адкрыўся першы земскі шпіталь з амбуляторыяй, а ў 1913 годзе створаны асобны Даўлеканаўскі мэдычны вучастак.

За часам грамадзянскай вайны горад прыйшоў у заняпад. Прадпрыемствы празь недахоп сыравіны і паліва часта зачыняліся. Праз разруху, прастой прадпрыемстваў, чырвонага і белага тэрору частка насельніцтва гораду пакінула яго. Пагоршыў сытуацыю голад 1921 году. У пэрыяду НЭП паселішча ўноўку ажывілася.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на партале Башкартастану.

Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастану
Чакмагуш

**Чакмагу́ш** (; ) — вёска ў Расеі, разьмешчаная ў Башкартастане. Адміністрацыйны цэнтар Чакмагускага раёну, разьмешчаны за 111 км ад Уфы. Колькасьць насельніцтва на стане на 2019 год складала 11382 чалавекі. Большасьць насельніцтва фармуюць татары. Працягласьць селішча складае 6 км даўжынёю і шырынёю.

## Вонкавыя спасылкі

* Чакмагуш. Точка-на-Карте.

Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастану
Старасубхангулава

**Старасубхангу́лава** (; ) — вёска ў Расеі, разьмешчаная ў Башкартастане. Адміністрацыйны цэнтар Бурзянскага раёну, разьмешчаны за 330 км ад Уфы. Колькасьць насельніцтва на стане на 2010 год складала 4609 чалавек. Большасьць насельніцтва фармуюць башкіры.

## Вонкавыя спасылкі

* Старасубхангулава. Точка-на-Карте.

Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастану
Нікола-Бярозаўка

**Нікола-Бярозаўка** (; ) — вёска ў Расеі, разьмешчаная ў Башкартастане. Адміністрацыйны цэнтар Краснакамскага раёну. Колькасьць насельніцтва на стане на 2010 год складала 6202 чалавекі. Большасьць насельніцтва фармуюць расейцы.

## Гісторыя
Вёска заснаванае ў 1550 годзе Якавам Строганавым як крэпасьць і першае расейскае паселішча ў гэтых месцах. Першая згадка пра вёска датуецца 1641 годам. Некалькі стагодзьдзяў у Нікола-Бярозаўцы была буйная хлебанарыхтоўчая прыстань, а самое селішча было адной з хлебных сталіцаў рэгіёну. У пачатку XIX стагодзьдзя ў вёсцы была пабудаваная Нікольская царква.

## Вонкавыя спасылкі
* Нікола-Бярозаўка. Точка-на-Карте.

Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастану
Войцех Ярузэльскі

**Во́йцех Ярузэ́льскі** (; 6 ліпеня 1923 — 25 траўня 2014) — польскі вайсковы афіцэр, палітык і фактычны дыктатар камуністычнай Польшчы з 1981 па 1989 гады. Быў першым сакратаром Польскай аб’яднанай працоўнай партыі паміж 1981 і 1989 гадамі, што зрабіла яго апошнім лідэрам Польскай Народнай Рэспублікі. Ярузэльскі займаў пасаду прэм’ер-міністра з 1981 па 1985 гады, быў старшынём Дзяржаўнае рады з 1985 па 1989 гады і коратка прэзыдэнтам Польшчы з 1989 па 1990 гады, калі прэзыдэнцкая пасада была адноўлена праз 37 гадоў. Ён таксама быў апошнім галоўнакамандуючым польскага народнага войска, якое было разагнанае ў 1989 годзе.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў польскай шляхецкай сям’і ў Кураве на ўсходзе Польшчы, пасьля нямецкага і савецкага ўварваньня ў Польшчу быў дэпартаваны зь сям’ёй у Сыбір. Прызначаны да прымусовай працы ў Сыбіры, дзе захварэў на фотакератыт і быў вымушаны насіць ахоўныя сонечныя акуляры да канца жыцьця. У 1943 годзе Ярузэльскі ўступіў у створанае Першае польскае войска і разам з СССР ваяваў супраць нацыстоўскай Нямеччыны на Ўсходнім фронце. Удзельнічаў ў вызваленьні Варшавы і ў Бэрлінскай бітве. У 1968 годзе стаў міністрам абароны Польшчы.

Яруцэльскі стаў першым сакратаром Польскай аб’яднанай працоўнай партыі і лідэрам Польшчы пасьля кароткага тэрміну Станіслава Кані. Папярэднік Кані Эдвард Герэк пакінуў Польшчу зь вялікай запазычанасьцю, прыняўшы крэдыты ад замежных крэдытораў, і эканоміка краіны амаль развалілася да таго часу, як Ярузэльскі стаў кіраўніком дзяржавы. У Польшчы ўзмацняўся дэфіцыт асноўных тавараў, што толькі спрыяла напружанай сацыяльна-палітычнай сытуацыі. Зьніжэньне ўмоваў жыцьця і працы выклікала гнеў у масах і ўзмацніла антыкамуністычныя настроі, пасьля чаго Ярузэльскі змагаўся супраць Руху салідарнасьці, які разглядаўся як пагроза Варшаўскай дамове. Баючыся савецкага ўмяшаньня, аналягічнаму ў Вугоршчыне ў 1956 годзе і ў Чэхаславаччыне ў 1968 годзе, Ярузэльскі 13 сьнежня 1981 году ўвёў ваеннае становішча ў Польшчы, каб здушыць прадэмакратычную апазыцыю. Вайсковая хунта, камэнданцкая гадзіна і абмежаваньне паездак доўжыліся да 22 ліпеня 1983 году.

Да сярэдзіны 1980-х цэнзура страціла сваё значэньне і аўтарытэт Аб’яднанай працоўнай партыі значна зьнізіўся, што дазволіла атрымаць больш свабоды ў краіне. Падчас рэвалюцыяў 1989 году ў Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропе Ярузэльскі падтрымаў зьмену ўраду і падаў у адстаўку пасьля правядзеньня польскага круглага стала, што прывяло да правядзеньня шматпартыйных выбараў у Польшчы. Ён ненадоўга займаў пасаду прэзыдэнта Польшчы, але не меў рэальнай улады, і паводле вынікаў выбараў на пасаду прэзыдэнта Польшчы 1990 году яго зьмяніў на пасадзе Лех Валэнса, абраны ў ходзе ўсенароднага галасаваньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
* Ярузэльскі: абраныя выступы. Archive.
Ланьцуцкі замак

**Замак Любамірскіх** у Ланьцуце () — адзін з найбольш значных палацава-паркавых ансамбляў на тэрыторыі Польшчы, скарбніца нацыянальнай гісторыі і культуры. 

Замак быў закладзены ў першай палове XVII стагодзьдзя князям Станіславам Любамірскім. Яго залаты век прыпаў на другую палову XVIII стагодзьдзя, калі ланьцуцкім маёнткам валодалі яго тэзаімянны нашчадак з жонкай Ізабэлай. У той час палац быў перабудаваны архітэктарам К. П. Айгнэрам і ўпрыгожаны рэдкімі прадметамі мастацтва (статую Любамірскага ў выглядзе Купідона выляпіў Антонія Канова). Тады ж зьявіўся пэйзажны парк з павільёнамі.

Пасьля сьмерці княгіні Ізабэлы ў 1816 годзе Ланьцут перайшоў да яе ўнукаў з роду Патоцкіх. Па заканчэньні Другой сусьветнай вайны палац-замак быў нацыяналізаваны і пераўтвораны ў агульнадаступны музэй. З 1961 году штотравень у замку праходзяць дні камэрнай музыкі, а ў 1996 годзе ў палацы адбылася сустрэча кіраўнікоў дзевяці дзяржаваў Цэнтральнай Эўропы.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Ланьцуцкага замку

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Палацы Польшчы
Катэгорыя:Музэі Польшчы
Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Падкарпацкага ваяводзтва
Катэгорыя:Барочная архітэктура Польшчы
Катэгорыя:Любамірскія
Катэгорыя:Патоцкія
Катэгорыя:Ланьцут
Ланьцут

**Ланьцут** () — горад на паўднёвым усходзе Польшчы, адміністрацыйны цэнтар Ланьцуцкага павету Падкарпацкага ваяводзтва. Утварае гарадзкую гміну, таксама зьяўляецца сядзібай вясковай гміны Ланьцут. Плошча 19,43 км². Насельніцтва — 17 777 чалавек (на 31 сьнежня 2017 году).

## Гісторыя
Магдэбурскае права горад атрымаў, верагодна, у 1349 годзе. Упершыню згадваецца ў буле папы Грыгорыюса XI 28 студзеня 1378 году. У 1502, 1523 і 1626 гадох цярпеў ад нападаў татараў. У 1629—1642 гг. быў узьведзены замак, які ў 1889—1911 гг. быў рэстаўраваны й перабудаваны.

## Славутасьці
* Замак
* Аранжарэя
* Касьцёл Сьвятога Станіслава Біскупа
* Сынагога
* Музэй абразоў

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду і павету

Катэгорыя:Гарады Падкарпацкага ваяводзтва
Катэгорыя:Ланьцут
Ланьцуцкі павет

**Ланьцуцкі павет** () — павет у Польшчы (Падкарпацкае ваяводзтва). Адміністрацыйны цэнтар — горад Ланьцут. Плошча 452 км². Насельніцтва — 80 741 чалавек (на 2017 год).
Усеагульнае прадпрыемства страхаваньня

**«Усеагу́льнае прадпрые́мства страхава́ньня»** («УПС») — найбольшае страхавое прадпрыемства Польшчы, заснаванае ў 1921 годзе ў якасьці «Польскай дырэкцыі ўзаемнага страхаваньня».

На 2020 год прадпрыемства абслугоўвала 22 млн чалавек у Польшчы, Украіне і 3 краінах Прыбалтыкі, а таксама кіравала сродкамі на 300 млрд злотых ($71 млрд). У 2019 годзе на «УПС» прыпала 1/3 вартасьці страхавых унёскаў у Польшчы. У 2018 годзе 75% выручкі прадпрыемства прыпала на страхаваньне пэнсіяў і укладаньняў у Польшчы, 21% — на банкаўскую дзейнасьць, 3,3% — на страхаваньне ў Прыбалтыцы і 0,6% — ва Ўкраіне.

## Будова
На 2020 год «Усеагульнае прадпрыемства страхаваньня» («УПС») ўлучала 3 даччыныя прадпрыемствы ў Польшчы: АТ «УПС жыцьця», АТ «Таварыства страхаваньня Лінк4» і «Польскае прадпрыемства ўзаемнага страхаваньня». У 3-х краінах Усходняй Эўропы дзейнічала яшчэ 5 даччыных прадпрыемстваў: у Латвіі — АТ «Балта» (Рыга, 99% паёў), 2 у Летуве — АТ «Летувіскае страхаваньне» (Вільня) і ААТ «Страхаваньне жыцьця Летувы» (99%), 2 ва Ўкраіне — «УПС Украіны» і «УПС жыцьця Ўкраіны» (Кіеў). Таксама «УПС» належалі АТ «УПС здароўя», АТ «Усеагульнае пэнсійнае таварыства УПС», АТ «Арматура Кракаў», 31% паёў «Аліёр-банку» і 20% — банку «Польская каса апекі», а таксама 17 інвэстфондаў, якімі кіравала даччынае АТ «Таварыства інвэстыцыйных фондаў УПС».

## Мінуўшчына

У 1921 годзе заснавалі «Польскую дырэкцыю ўзаемнага страхаваньня». У 1927 яе перайменавалі ў «Польскае прадпрыемства ўзаемнага страхаваньня». У 1952 годзе яго пераўтварылі ў «Дзяржаўнае прадпрыемства страхаваньня». У 1989 годзе прадпрыемства пераўтварылі ў акцыянэрнае таварыства «Усеагульнае прадпрыемства страхаваньня» («УПС»). У сьнежні 1991 году ўтварылі даччынае АТ «УПС жыцьця». У 1998 годзе заснавалі даччынае АТ «Усеагульнае пэнсійнае таварыства УПС», якое стала кіраваць «Адкрытым пэнсійным фондам УПС». 5 лістапада 1999 году галядзкі страхаўнік «Эўрэко» (Зэйст, правінцыя Утрэхт) і «Гданьскі банк гаспадарчых ініцыятываў» набылі 20% і 10% паёў «УПС». У 2002 годзе «УПС» набыло летувіскае страхавое ЗАТ «Ліндра». У 2005 году набылі ўкраінскае ААТ «Усход-Захад». У кастрычніку 2009 году Дзяржаўны скарб Польшчы выкупіў паі, прададзеныя ў 1999 годзе. 12 траўня 2010 году «УПС» правяла першаснае разьмяшчэньне сваіх паёў на Біржы каштоўных папераў у Варшаве на суму 8,1 млрд злотых ($2,7 млрд). Абсяг гандлю паямі «УПС» ў дзень іх першаснага разьмяшчэньня дасягнуў 5,1 млрд злотых. У выніку прадпрыемства адразу патрапіла ў «ВБІ20». У 2014 годзе стварылі даччыныя страхавыя прадпрыемствы ў Латвіі і Эстоніі, а таксама наўпроставага страхаўніка «Лінк4» у Польшчы. У 2015 годзе набылі 25% паёў АТ «Аліёр-банк». 7 чэрвеня 2017 году «УПС» і «Польскі фонд разьвіцьця» набылі 32% паёў банку «Польская каса апекі» ў італьянскага банку «Юнікрэдыт» (Мілян).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Паі і аблігацыі
* 

Катэгорыя:Польскія кампаніі
Катэгорыя:Страхаваньне
Катэгорыя:Варшава
Катэгорыя:Кампаніі, акцыямі якіх гандлююць на Варшаўскай фондавай біржы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1921 годзе
Малыя Фальваркі

**Малыя Фальваркі** () — вёска у Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Заблудаў.

У 1975—1998 гадах уваходзіў ў склад Беластоцкага ваяводзтва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гміна Заблудаў
Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Міневічы (Падляскае ваяводзтва)

**Міневічы** () — вёска ў Польшчы, каля ракі Нарава. Уваходзяць у склад гміны Заблудаў Беластоцкага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Міна або Мена (Minno, Meno) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. Міневічы ўваходзілі ў склад Беластоцкага павету Гарадзенскай губэрні.

У 1975–1998 гадох уваходзілі ў склад Беластоцкага ваяводзтва.

## Насельніцтва
* 1905 год — 127 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Гміна Заблудаў
Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Варажба

**Варажба́** — спроба праз акультную практыку высьветліць якое-небудзь рашэньне ці сытуацыю. У розныя часы для гэтага выкарыстоўваліся розныя спосабы, сярод якіх тлумачэньне знакаў, падзеяў ці прадвесьцяў, меркаваны кантакт са звышнатуральнымі істотамі: духамі, багамі, богападобнымі стварэньнямі ці «воляй сусьвету».

Варажба можа выглядаць як спроба надаць выпадковым зьявам сэнс, які можа тычыцца вырашэньня пэўнай праблемы. Часам пры варажбе карыстаюць карты таро, руны, гарбатнае лісьце, аўтаматычнае пісьмо, празрыстыя кулькі або псыхадэлікі накшталт грыбоў ці ДМТ. Спосабы розныя ў залежнасьці ад культуры і рэгіёну.

У цяперашні час навуковая супольнасьць і скептыкі называюць варажбу забабонамі; экспэрымэнты не давялі, што варажэньне дапамагае прадказваць будучыню лепей.
Уяздоўскі замак

**Уяздоўскі замак** () — варшаўская рэзыдэнцыя польскага караля Аўгуста II, якая займае ўчастак паміж Уяздоўскім і Лазянкоўскім паркамі. Яго гісторыя ўзыходзіць да XVI стагодзьдзя, аднак цяперашні будынак быў галоўным чынам збудаваны ў канцы XVII стагодзьдзя па праекце Тыльмана Гамэрскага.

Станіслаў Панятоўскі надбудаваў палац яшчэ адным паверхам, але пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай ён быў перабудаваны пад казармы і вайсковы шпіталь. Падчас фашысцкай акупацыі замак быў спалены, а яго муры ў 1954 годзе вырашана было зьнесьці, нягледзячы на пратэсты архітэктараў і гісторыкаў мастацтва, каб па загадзе галоўнакамандуючага польскай арміі, Канстанціна Ракасоўскага, пабудаваць будынак тэатру польскай арміі.

У 1975 годзе, аднак, замак быў ізноў адбудаваны ў тым выглядзе, які ён павінен быў мець у часы Аўгуста II. У наш час у ім разьмешчаны цэнтар сучаснага мастацтва.

## Глядзіце таксама
* Варшаўскі замак
* Вілянуўскі палац
* Лазянкоўскі палац

## Крыніцы

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Славутасьці Варшавы
Лазянкоўскі палац

**Лазянкоўскі палац** (; таксама **Палац на вадзе** і **Палац на востраве**) — невялікая камэрная рэзыдэнцыя апошняга польскага караля Станіслава Панятоўскага на штучным востраве ў Лазянкоўскім парку Варшавы, пабудаваная для яго па праекце Дамэніка Мэрліні ў стылі раньняга клясыцызму ў 1784—95 гадох на аснове купальні князёў Любамірскіх (архітэктар Тыльман Гамэрскі, 1683—90 гг.). Інтэр’еры палацу з палотнамі пэндзля Рэмбранта і Рубэнса былі поўнасьцю зьнішчаны ў гады Другой сусьветнай вайны. Рэстаўрацыйна-аднаўленчыя работы скончыліся толькі ў 1964 годзе.

## Глядзіце таксама
* Віляноўскі палац
* Бэльвэдэрскі палац
* Прэзыдэнцкі палац
* Уяздоўскі замак

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт палацава-паркавага ансамблю ў Лазенках

Катэгорыя:Палацы Варшавы
Катэгорыя:Славутасьці Варшавы
Тыльман ван Гамэрэн

**Ты́льман ван Га́мэрэн**, таксама **Тыльман Гамэрскі**, **Тыльман з Гамэрну** (, ; 1632 год, Утрэхт — 1706 год, Варшава) — нідэрляндзкі архітэктар, які працаваў у Польшчы.

Стаў польскім шляхціцам па ўказе Сойму ў 1685-м годзе пад прозьвішчам Тыльман Гамэрскі. Выкарыстоўваў шмат іншых вэрсіяў прозьвішча.

Быў архітэктарам караля Міхала Карыбута Вішнявецкага, будаваў Уяздоўскі замак. Працаваў і для польскіх магнатаў; у тым ліку спраектаваў касьцёлы ў Варшаве, Кракаве, Гданьску, палацы: Асалінскіх, Глінскіх, Радзівілаў, Красіньскіх, Чапскіх у Варшаве, Любамірскіх у Варшаве, Любартаве, Пулавах і Жэшаве, Браніцкіх у Беластоку, Астроскіх у Любліне, надмагільны помнік Сафіі зь Любамірскіх Апалінскай у Канскаволі.

## Галерэя

Файл:VarsaviaSanCasimiro.jpg
Файл:Zamek Ostrogskich.jpg|Палац Астроскіх у Варшаве
Файл:Pl-gdansk-kaplica-krolewska-2006.jpg
Файл:Otwock Wielki 33.jpg
Файл:PL BI Branicki castle 1.jpg


## Крыніцы

## Літаратура
* M. Karpowicz Barok w Polsce, Warszawa 1988.
* Stanisław Mossakowski Tylman z Gameren, architekt polskiego baroku, Wrocław 1973.
* Tylman z Gameren — architekt Warszawy, Holender z pochodzenia, Polak z wyboru / aut. esejów Konrad Ottenheym [et al.]; katalog rysunków Tylmana z Gameren Marta Topińska. (katalog wystawy). Warszawa: Zamek Królewski, 2003, s. 227. ISBN 8370221327.

Катэгорыя:Нідэрляндзкія архітэктары
Катэгорыя:Польскія архітэктары
Катэгорыя:Польская геральдыка
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Залатой шпоры
Пяскова-Скала

**Пяско́ва-Ска́ла** (, ) — замак у Польшчы. Знаходзіцца за 25 км на паўночны захад ад Кракава ў Малапольскім ваяводзтве на тэрыторыі Айцаўскага нацыянальнага парку ў адміністрацыйных межах вёскі Сулашова. Ахоўны помнік Малапольскага ваяводзтва.

Назва паходзіць ад вапняковай скалы ў раёне Кракаўска-Чэнстахоўскага ўзвышша, на якой быў узьведзены замак. Каля замку знаходзіцца скала пад назвай «Паліца Гэркулеса».

## Гісторыя

Пяскова-Скала была пабудавана ў XIV стагодзьдзі каралём Казімерам Вялікім у якасьці абарончага замку. Ён адносіўся да ланцужка замкаў, якія былі закліканы ахоўваць паўднёвыя межы дзяржавы, якія мяжуюць з Сылезіяй, а таксама забясьпечыць важны тарогвы шлях з Кракава ва Ўроцлаў. Асаблівае значэньне Пясковая-Скала набыла пасьля таго як Сылезія трапіла ў сфэру ўплыву Багеміі, якая знаходзілася ў варожых стасунках з польскімі манархамі. У XVI стагодзьдзі замак быў перабудаваны ў стылі рэнэсансу. У гэтую эпоху быў створаны арачны двор, які нагадвае кракаўскі Вавэль. Даступныя для наведвальнікаў цырыманіяльныя і жылыя памяшканьні замку абсталяваныя мэбляй розных эпохаў.

25 красавіка 1983 году Пяскова-Скала была ўнесена ў рэестар ахоўных помнікаў Малапольскага ваяводзтва(№ А-478).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Афіцыйны сайт замку 

Катэгорыя:Замкі Польшчы
Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Малапольскага ваяводзтва
Катэгорыя:Славутасьці Малапольскага ваяводзтва
Старабалтачава

**Старабалта́чава** (; ) — вёска ў Расеі, разьмешчаная ў Башкартастане. Адміністрацыйны цэнтар Балтачаўскага раёну, разьмешчаны за 220 км ад Уфы. Колькасьць насельніцтва на стане на 2010 год складала 5598 чалавек, большасьць насельніцтва фармуюць башкіры.

## Вонкавыя спасылкі
* Старабалтачава. Точка-на-Карте.

Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастану
Паліца Гэркулеса

**Па́ліца Гэркуле́са** () — скала ў Польшчы, каля замку Пяскова-Скала ў адміністрацыйных межах мястэчка Сулашова аднайменнай сельскай гміны Кракаўскага павету Малапольскага ваяводзтва. Знаходзіцца на тэрыторыі Ойцаўскага нацыянальнага парку.

Паліца Гэркулеса зьмяшчаецца ў ніжняй частцы тэрасы скалы з назвай «Фартэпіяна». Вышыня Паліцы Гэркулеса складае 25 мэтраў. Скала зьяўляецца характэрным элемэнтам ляндшафту даліны Пронднік. Утварылася ў выніку дзеяньня карставых вадзяных струменяў і складаецца з вапняку, устойлівага да атмасфэрных узьдзеяньняў.

Упершыню на вяршыню скалы падняўся скалалаз Леан Вітэк з Катавіцаў у 1933 годзе. У памяць аб гэтым на вяршыні скалы было ўсталявана невялікае жалезнае расьпяцьце.

Каля скалы праходзіць пешы турыстычны маршрут, які заканчваецца ў вёсцы Ойцаў.

## Назва
У цяперашні час скала мае назву «Паліца Гэркулеса». У мінулым скала мела назвы «Паліца Крака», «Саколя-Скала» и «Чарця-скала» («Скала Твардоўскага»), кожная была зьвязана з пэўнай легендай.

* **Паліца Кра́ка**. Назва была зьвязана зь легендарным кракаўскім князям Кракам, які забіў цмока сваёй паліцай, а потым паставіў яе (ці закінуў) у Айцаўскую даліну ў напамін ворагам, што пажадаюць захапіць Кракаў.
* **Саколя-Ска́ла** (Сакаліная Скала). У вежы замку Пяскова-Скала знаходзіўся ў зьняволеньні прыгонны селянін з бліжэйшага сяла Скала. Гэты селянін быў абвінавачаны ў тым, што ня мог адпрацаваць паншчыну праз параненую сахой нагу. Мужчына прасіў вартаўнікоў адпусьціць яго зь цямніцы, таму што яго сям’я знаходзіцца ў галечы. Вартаўнік выставіў селяніну ўмову — прынесьці яму птушаня з сакалінага гнязда, якое знаходзілася на вяршыні скалы каля замку. Празь некалькі дзён, калі зьняволены страціў надзею выканаць умову, у камэру прыляцеў тузін сокалаў і, схапіўшы мужчыну лапамі, перанесьлі яго да сакалінага гнязда на скале, пасьля чаго мужчына змог узяць птушаня. Сокалы перанесьлі прыгоннага назад у камэру замку і зьдзіўлены вартаўнік быў вымушаны выканаць сваё абяцаньне выпусьціць бацьку сямейства.
* **Ча́рця-Ска́ла** (Чортава Скала) ці «Скала Твардоўскага». Назва зьвязана з героем польскіх казак і легендаў панам Твардоўскім. У часы панаваньня апошніх прадстаўнікоў княскага роду Пястаў жыў нейкі чалавек зь імём «пан Твардоўскі», які ўступіў у зьдзелку з д’яблам, каб займець звышнатуральныя здольнасьці. Адной з умоваў, якія выставіў д’яблу Твардоўскі, было перанесьці вялізную скалу ў Даліну Пронднік і ўсталяваць яе на вузкай вяршыні.

## Літаратура
* Emilia Sukertowa-Biedrawina: Legendy nadprądnikowe. Warszawa: PTK, 1928.
* Józef Partyka: Ojcowski Park Narodowy: przewodnik turystyczny. Warszawa: Sport i Turystyka Muza SA, 2006. ISBN 83-7319-963-2.
* Ojcowski Park Narodowy. Mapa 1:20 000. Kraków: Wyd. Kartograficzne Polkart Anna Siwicka, 2005/2006. ISBN 83-87873-42-X.

Катэгорыя:Геаграфія Малапольскага ваяводзтва
Катэгорыя:Скалы
Чышмы

**Чышмы́** (; ) — мястэчка ў Расеі, разьмешчаная ў Башкартастане. Адміністрацыйны цэнтар Чышмынскага раёну, разьмешчаны за 37 км ад Уфы. Колькасьць насельніцтва на стане на 2010 год складала 22733 чалавекі, большасьць насельніцтва фармуюць татары.

## Вонкавыя спасылкі

* Чышмы. Точка-на-Карте.

Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастану
Рудніца (Падляскае ваяводзтва)

**Рудніца** () — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Заблудаў.

У 1975–1998 гадах уваходзіў ў склад Беластоцкага ваяводзтва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гміна Заблудаў
Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Белябей

**Белябе́й** (; ) — горад у Расеі, разьмешчаная ў Башкартастане. Адміністрацыйны цэнтар Белябееўскага раёну, разьмешчаны за 180 км ад Уфы. Колькасьць насельніцтва на стане на 2010 год складала 59137 чалавек, большасьць насельніцтва фармуюць расейцы.

## Вонкавыя спасылкі
* Белябей. Точка-на-Карте.

Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастану
Краснавусольскі

**Краснавусо́льскі** (; ) — вёска ў Расеі, разьмешчаная ў Башкартастане. Адміністрацыйны цэнтар Гафурыйскага раёну, разьмешчаная за 104 км ад Уфы. Колькасьць насельніцтва  год складала  чалавек, большасьць насельніцтва фармуюць расейцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Краснавусольскі. Точка-на-Карте.

Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастану
Расточча

**Расточча** (, )&nbsp;— параўнальна вузкая ўзгорыстая града на захадзе Украіны (Львоўская вобласьць) і ў паўднёва-ўсходняй Польшчы. Цягнецца ад Львову (на паўднёвым усходзе) да Тамашова, Шчабрэшыну і Красьніку на паўночным захадзе (Польшча).

## Геаграфія
Абсалютныя вышыні 240-397 м, пераважныя 320-370 м (некаторыя да 400 м). Шырыня пасмы 12-32 км, даўжыня каля 180 км. Ва Ўкраіне цягнецца на 60 км ад Львову да гораду Рава-Руская і ўкраінска-польскай граніцы. Расточча ўзвышаецца над прылеглымі раўнінамі (у межах Украіны) — Надсянскаю нізінай (на захадзе) і Надбужанскаю катлавінаю (на паўночным усходзе) — на 100-150 м. На тэрыторыі Польшчы на поўначы яно злучаецца з Холмскім і Люблінскім узвышшамі.

Дзеліцца Расточча на тры часткі: Заходняе, Цэнтральнае (разьмешчана ў межах Польшчы) і Ўсходняе (Украінскае Расточча).

### Асобныя вяршыні
* Сярэдні Горб (395 м)
* Гостры Горб (350 м)
* Булава (397 м)
* Кубін (378 м)
* Беразьнякі (378 м)
* Болтава Гара (360 м)
* Аўсяная Гара (387 м)

## Дэмаграфія
Паселішчы і шляхі разьмешчаны ўздоўж Расточча, вялікія гарады разьмешчаны там, дзе пераход праз Расточча лёгкі: Львоў, на паўночным усходзе — Жоўква, Рава-Руская, Белз, Тамашоў і іншыя, а на паўднёвым захадзе — Івана-Франкоўск, Няміраў, Білгарай і іншыя.

Паўночна-заходняе Расточча не зьяўляецца цалкам польскай этнічнай тэрыторыяй. Гэтая частка да 1946 г. ляжала на ўкраінска-польскім этнічным памежжы — Холмшчыне, а амаль усё паўднёва-ўсходняе Расточча і да гэтага часу зьяўляецца часткай украінскай этнічнай тэрыторыі і ўваходзіць у склад Украіны.

## Літаратура
* Львівська область. Історико-природничі нариси з краєзнавства.&nbsp;— Львів, 1994.&nbsp;— С. 22.

Катэгорыя:Галіччына
Катэгорыя:Узвышшы Польшчы
Катэгорыя:Узвышшы Ўкраіны
Фёдараўскі раён

Назву **Фёдараўскі раён** маюць адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі:

## Расея
* Фёдараўскі раён — раён у Башкартастане
* Фёдараўскі раён — раён у Саратаўскай вобласьці
* Фёдараўскі раён — раён у Растоўскай вобласьці

## Казахстан
* Фёдараўскі раён — раён у Кастанайскай вобласьці
Мішкінскі раён

Назву **Мішкінскі раён** маюць адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі ў Расеі:

* Мішкінскі раён — раён у Башкартастане
* Мішкінскі раён — раён у Курганскай вобласьці
Ана Брнабіч

**Ана Брнабіч** (;  28 верасьня 1975, Бялград, СФРЮ) — сэрбскі палітык, прем’ер-міністарка Сэрбіі (2017—2024). Першая ў гісторыі жанчына на чале ўраду Сэрбіі, а таксама першая адкрытая прэм’ер-лесьбіянка на Бальканах.

## Жыцьцяпіс
20 чэрвеня 2017 году Народная скупшчына — парлямэнт Сэрбіі зацьвердзіла Ану Брнабіч на пасадзе прэмʼер-міністаркі. За прапанаваную прэзыдэнтам Аляксандрам Вучычам кандыдатуру прагаласавала 157 дэпутатаў, супраць — 55.

### Асабістае жыцьцё
Ана адкрытая лезьбіянка. 20 лютым 2019 году ў яе партнэркі Міліцы Джурыч нарадзілася дзіця. Сэрбія, аднак, па-ранейшаму не прызнае аднаполыя шлюбы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сэрбскія эканамісты
Катэгорыя:Сэрбскія палітыкі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Сэрбіі
Благавешчанскі раён

Назву **Благавешчанскі раён** маюць адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі :

## Расея
* Благавешчанскі раён — раён у Алтайскім краі
* Благавешчанскі раён — раён у Амурскай вобласьці
* Благавешчанскі раён — раён у Башкартастане

## Украіна
* Благавешчанскі раён — раён у Кіраваградзкай вобласьці
Сьпіс аўтаматаў

**Сьпіс аўтаматаў** месьціць сьпіс аўтаматаў (штурмавых вінтоўкаў), стралецка-ґранатамётных комплексаў, а также аўтаматычных шратавікоў (стрэльбаў) пад прамежкавы набой, што былі распрацаваныя ў сьвеце.
АО-65

**AO-65** — экспэрымэтнальны аўтамат калібру 5,45 мм, распрацаваны ў 1965 годзе Пятром Ткачовым у ЦНДІдакмаш пад набой 5,45×39 мм. Ужывае аўтаматыку з зрушэньнем імпульсу аддачы.

## Глядзіце таксама
* АН-94

## Вонкавыя спасылкі
* http://www.militaryparitet.com/nomen/russia/strel/ogneoru/data/ic_nomenrussiastrelogneoru/65/

Катэгорыя:Аўтаматы СССР
Катэгорыя:Зброя пад набой 5,45×39 мм
Катэгорыя:Сямейства АК
Цішыня (стралецка-гранатамётны комплекс)

**7,62/30-мм стралецка-ґранатамётны комплекс «Цішыня»** або **АСК-1** (**''А**дмысловы **С**тралецкі **К**омплекс''; ) — савецкі бязгучны стралецка-ґранатамётны комплекс, прыняты на ўзбраеньне брыґадаў адмысловага прызначэньня Савецкай Арміі ды адмыспрыза памежвойскаў КДБ СССР у 70-х роках XX стагодзьдзя. Мэтаю стварэньня комплексу было падвышэньне агнявое моцы дывэрсійных падразьдзелаў пры патайным зьнішчэньні камандных пунктаў суперніка, ягонае тылавое інфраструктуры, ракетна-артылерыйскіх усталяваньняў на маршы і на агнявых пазыцыях, авіятэхнікі на аэрадромах і г.д.

Канструкцыйна ўяўляў сабою аўтамат Калашнікава АКМСБ з глушніком ПБС-1 ды 30-мм бязгучным ґранатамётам БС-1; заразом эфэкт бязгучнасьці пры вядзеньні агню з аўтамата з глушніком дасягаўся толькі пры ўжываньні сумесна з адмысловымі набоямі УС (азначнік ГРАК 57-Н-231У).

Ґранатамёт прымыкаецца да ніжняе часткі цаўя і рулі аўтамата, што мае адпаведныя вузлы мацаваньня. Такім чынам, у адрозьненьне ад 40-мм падрульнага ґранатамёта ҐП-25 «Вогнішча» (ҐП-30 «Абутак»), бязгучны ґранатамёт ня можа далучацца да хоць якога штатнага аўтамата. То бок літара «Б» у назьве аўтамата (АКМСБ) значыла ня «бязгучны», бо глушнік ПБС-1 можна было ўсталяваць на хоць які штатны АКМ/АКМС (у адрозьненьне ад АКС-74УБ — ягоны глушнік ПБС-4 мог усталёўвацца толькі на ўзоры, адмыслова мадыфікаваныя на заводзе); у гэтым выніку літара «Б» пазначала, што гэты аўтамат мае мацаваньне для ўсталяваньня ґранатамёта БС-1.

Падчас баявых дзеяў на тэрыторыі рэспублікі Аўґаністан комплекс атрымаў станоўчую адзнаку сярод вайскоўцаў АКСВА; аднак выказвалася меркаваньне, што значную вагу і агульныя ґабарыты зброі зьніжалі эфэктыўнасьць манэўраваньня агнём і некалькі абцяжарвалі ягонае баявое ўжываньне.

Празь пераход узброеных сілаў СССР на намэнклятуру стралецкіх боепрыпасаў калібру 5,45×39 мм быў выцесьнены стралкова-ґранатомётным комплексам 6С1 «Канарка».

## Глядзіце
* 6С1 «Канарка»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сямейства АК
Катэгорыя:Стралецка-гранатамётныя комплексы
Катэгорыя:Бязгучная зброя
Катэгорыя:Аўтаматы СССР
Тыс (аўтамат)

**«Тыс»** () — расейскі аўтамат, распрацаваны ў Тульскім Цэнтральным КБ спартовае й паляўнічае зброі (ЦКДБ СПЗ) на ґрунце АКС-74У. Ключавое адрозьненьне — ужываньне адмысловых дагукавых набояў 9×39 мм (СП-5 ды СП-6), што пацягнула за сабою зьмены ў рулі, надульнай прыладзе, ґабарытах люстэрка засаўкі ды набойніку. Прыцэл ды дульны тормаз-кампэнсатар таксама былі зьмененыя.

## Гісторыя
Некалькі сотняў аўтаматаў былі перададзеныя сілавым структурам МУС, ад якіх была атрыманая станоўчая адзнака новае зброі: меншыя, ніж у АКС-74У, маса і скільнасьць куляў да рыкашэта, павялічаныя кучнасьць ды спыняльная дзея, лёгкасьць пры ўжываньні. Плянавалася, што вытворчасьць будзе наладжанае на Тульскім зброевым заводзе (ТЗЗ), аднак гэтага так і не адбылося. Найбольш папулярным стаў булпап-аўтамат «Граза», распрацаваны рок пасьля на ґрунце гэтага аўтамата.

## Індэкс
У большасьці крыніцаў пазначана, што аўтамат мае азначнік «ОЦ-11», аднак гэта азначнік рэвальвэра «Нікель». Также существует фотография автомата с маркировкой «ОЦ-12».

## Краіны-эксплюатанты
*  — нязначная частка аўтаматаў дагэтуль маюцца на ўзбраеньні шэрагу падразьдзелаў МУС Расеі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт ЦКДБ СПЗ
* Опіс «Тыс»
* Опіс на World Guns

Катэгорыя:Аўтаматы Расеі
Катэгорыя:Сямейства АК
Катэгорыя:Зброя пад набой 9×39 мм
Якасныя прыметнікі

**Якасныя прыметнікі** — прыметнікі, якія абазначаюць такія прыметы, якія могуць праяўляцца ў прадметах у большай або меншай ступені: *малады хлопец, брат маладзейшы за сястру, самы малады з рабочых*.

## Ступені параўнаньня
Большасьць якасных прыметнікаў мае ступені параўнаньня:
* вышэйшую
* найвышэйшую.
У сваю чаргу ступені параўнаньня маюць разрады:
* просты
* складаны

### Просты разрад
Просты разрад вышэйшай ступені праўнаньня ўтвараецца пры дапамозе ўстаўкі ***-ейш-***, ***-эйш-***: *сьмелы — сьмялейшы, храбры — храбрэйшы, дарагі — даражэйшы*. У некаторых прыметніках просты разрад вышэйшай ступені параўнаньня ўтвараецца пры дапамозе іншых асноў: *добры — лепшы, кепскі — горшы, малы — меншы, вялікі — большы*. Прыметнік вышэйшай ступені параўнаньня ўжываецца з залежным словам у вінавальным склоне з прыназоўнікам ***за***: *Гэты вечар быў цяплейшы за ўчарашні*. (Кузьма Чорны). *Што я — горшая за людзей?* (Кандрат Крапіва).

Просты разрад найвышэйшай ступені параўнаньня ўтвараецца ад вышэйшай ступені пры дапамозе прыстаўкі ***най-***: *прыгажэйшы — найпрыгажэйшы, цікавейшы — найцікавейшы, лепшы — найлепшы*.

### Складаны разрад
Складаныя разрады ступеняў параўнаньня ўтвараюцца пры дапамозе слоў ***больш***, ***менш*** (*больш прыемны, менш ужывальны* — вышэйшая ступень), і ***самы***, ***найбольш*** і ***найменш*** (*самы дужы, найбольш хітры, найменш чуйны* — найвышэйшая ступень).

Некаторыя якасныя прыметнікі маюць толькі складаны разрад ступені параўнаньня: *бадзёры — больш бадзёры, самы бадзёры; урачысты — больш урачысты, самы ўрачысты*.

У беларускай мове ёсьць якасныя прыметнікі, якія ня маюць ступеняў параўнаньня. Гэта прыметнікі, якія абазначаюць:
* вечную, нязьменную якасьць (*мёртвы, цяжарны, жывы, нямы, босы, аднарукі*),
* масьці жывёл (*гняды, буры, буланы*),
* колер прадмета праз адносіны да іншых прадметаў (*вішнёвы, бронзавы, васільковы, залацісты*).
Ня могуць утвараць ступеняў параўнаньня складаныя якасныя прыметнікі: *сьветла-шэры, бел-чырвона-белы, чырвона-белы, чорнагаловы, ласкава-прыветны*.

## Глядзіце таксама
* Назоўнік
* Дзеяслоў
* Лічэбнік
* Займеньнік
* Прыслоўе
* Злучнік
* Часьціцы
* Выклічнік

## Заўвагі

Катэгорыя:Прыметнікі
АО-62

**AO-62** — экспэрымэнтальны аўтамат калібру 5,45 мм, распрацаваны ў 1962 годзе Пятром Ткачовым у ЦНДІдакмаш пад набой 5,45×39 мм. На ягоным ґгрунце ў далейшым быў распрацаваны АН-94.

## Глядзіце таксама
* АН-94

## Літаратура
* «Солдат удачи» номер 9 (72) 2000 Д.Ширяев «Кто изобрел автомат Калашникова»

## Вонкавыя спасылкі
* AO-62

Катэгорыя:Аўтаматы СССР
Катэгорыя:Сямейства АК
Катэгорыя:Зброя пад набой 5,45×39 мм
Пэрыяд (мовазнаўства)

**Пэрыяд** () &mdash; сказ (найчасьцей складаны), які выражае разгорнутую, цэласную думку і замінкай дзеліцца на дзьве часткі.

Пэрыяд дзеліцца на дзьве часткі:
* ***павышэньне***, у ёй, як правіла, пералічваецца шэраг аднародных адзінак, скорасьць чытаньня паступова паскараецца, а разам з тым голас паступова павышаецца й дасягае ў канцы першай часткі найвэйшага гуку, затым робіцца замінка
* ***паніжэньне***, яна заключае першую частку, надае ёй зьвязанае значэньне, голас пасьля замінкі паніжаецца і чыаецца павольна.
Паміж часткамі ставіцца працяжнік (***&mdash;***). Калі на тым месцы павінна стаяць коска, то яна ставіцца перад працяжнікам.

## Глядзіце таксама
* Слова
* Сказ
* Абзац
* Чырвоны радок

Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Мовазнаўства
Чырвоны радок

**Чырвоны радок**, або **Абзац** &mdash; частка зьвязнага запісу ад аднаго чырвонага радка да другога, ў які ўваходзіць адзін ці некалькі сказаў, зьвязаных адзінствам і адноснай закончанасьцю зьместу.
Памер чырвонага радка залежыць ад волі пісара. Чырвоны радок дапамагае выдзяліць у запісе яго часткі, знайсьці неабходны запіс без выкарыстаньня назвы. Чырвоны радок дапамагае запісваць больш словаў, бо назва разьдзелаў робіць пропускі і пакідае многа месца пустым. 
## Глядзіце таксама
* Слова

Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Мовазнаўства
Пабуджальны сказ

**Пабуджальны сказ** &mdash; гэта найменшая адзінка мовы (ці па-навуковаму *моўных зносін*), якая складаецца з аднаго або болей слоў й мае свае значэньне. Пабуджальны сказ выражае загад, просьбу ці жаданьне. Заканчваецца знакам прыпынку &mdash; клічнік, кропка.
У пабуджальных сказах ужываецца загадны і ўмоўны лад, а таксама неазначэньне у выглядзе загаднага ладу: *Арлы маладыя &mdash; няволі сыны, ўзьнімайце халодныя крылы*. (П. Трус). Каб мне вучыліся старанна!* ([[Якуб Колас]]). Ты сходзіў бы, Максімка, да іх, праведаў бы*. (Іван Шамякін). *Заняць абарону!* (Іван Мележ).

## Заўвагі

Катэгорыя:Слова
Катэгорыя:Сказ
Сьцярвятнік звычайны

**Сьцярвятнік звычайны** — птушка падсямейства грыфавых сямейства ястрабіных. Зьяўляецца самым малым грыфам Афрыкі.
 
Апярэньне сьцярвятніка афарбавана ў белы колер з чорнымі доўгімі пёрамі па краях крылаў, што асабліва бачна ў палёце. Каля горла пёры маюць жаўтлявае адценьне. Галава ў сьцярвятніка лысая, са складкамі, і ярка-жоўтая, часам нават з аранжавай скурай. Такога ж колеру і пачатак дзюбы, канец якой, аднак, чорны. Лапы такія ж ярка-жоўтыя, як і дзюба. Хвост мае клінаваты форму. У маладых асобін апярэньне спачатку жоўта-карычневае і крыху плямістае. Па меры сталеньня яно робіцца больш бялейшым. Дарослыя асобіны дасягаюць велічыні ад 60 да 70 см і вагі ад 1,5 да 2,2 кг. Размах крылаў складае 165 см.

## Крыніцы

Катэгорыя:Грыфавыя
Катэгорыя:Ястрабіныя
Заяц

**Заяц** — род сысуноў сямейства зайцавых атрада зайцападобных.

Пашыраны ў Эўразіі, Паўночнай Амэрыцы і Афрыцы. Найбольш вядомыя заяц-бяляк, заяц-русак, талай.

Даўжыня да 75 см, маса да 7 кг. Заднія канечнасьці звычайна значна даўжэйшыя за пярэднія. Вушы доўгія, хвост кароткі. Размнажаюцца да 5 разоў за год. Дзіцяняты (2—8) нараджаюцца відушчыя, укрытыя поўсьцю, здольныя адразу бегаць. Кормяцца травяністай расьліннасьцю, карой, пупышкамі, галінкамі дрэў і кустоў, сенам і інш.

Аб’екты паляваньня.

Ёсць 32 віды з роду зайцаў (Lepus): *L. alleni* – *L. americanus* – *L. arcticus* – *L. brachyurus* – *L. californicus* – *L. callotis* – *L. capensis* – *L. castroviejoi* – *L. comus* – *L. coreanus* – *L. corsicanus* – *[[Заяц-русак|L. europaeus]]* – *L. fagani* – *L. flavigularis* – *L. granatensis* – *L. habessinicus* – *L. hainanus* – *L. insularis* – *L. mandshuricus* – *L. microtis* – *L. nigricollis* – *L. oiostolus* – *L. othus* – *L. peguensis* – *L. saxatilis* – *L. sinensis* – *L. starcki* – *L. tibetanus* – *[[Заяц-бяляк|L. timidus]]* – *L. tolai* – *L. townsendii* – *L. yarkandensis*

## Крыніцы

Катэгорыя:Зайцавыя
Апавядальны сказ

**Апавяда́льны сказ** — гэта найменшая адзінка мовы (ці па-навуковаму *моўных зносін*), якая складаецца з аднаго або болей словаў і мае сваё значэньне. На канцы сказа ставяць кропку, шматкроп'е.

У апавядальным сказе паведамляецца пра якую-небудзь падзею, зьяву. Яму ўласьціва спакойнае вымаўленьне — голас пад канец сказа паступова паніжаецца й сьціхае. Пасьля канца сказа ставіцца кропка. Рэдка ставіцца шматкроп’е. Прыклад: *У небе сьпяваў жаваранак.* (Іван Шамякін). *Цяпер сьпяваць я буду песьні магутным трактарным калёнам*. (М. Чарот).

Катэгорыя:Сказы паводле тыпаў
Пытальны сказ

**Пытальны сказ** &mdash; гэта найменшая адзінка мовы (ці па-навуковаму *моўных зносін*), якая складаецца з аднаго або болей слоў й мае свае значэньне. На канцы сказа ставяць пытальнік. Пытальны сказ выражае пытаньне. Ён бывае:
* ўласны *пытальны*
* *адносна-пытальны* (калі сьцьверджаньне або адмаўленьне, выражанае пытаньнем, не патрабуе адказу). Прыклад: *Хіба ж не міл час такі, на схіле лецейка, пад восень?..* (Якуб Колас). *Хто ня помніць свайго першага спатканьня* (Іван Шамякін).
Пытальныя сказы маюць своеасаблівае вымаўленьне &mdash; павышэньне голасу на слове, на якое прыпадае пытаньне. Пры гаварэньні пытальнага сказа часта выкарыстоўваюцца пытальныя часьціцы, займеньнікі, прыслоўі. Пасьля пытальнага сказа ставіцца пытальнік: *Ці гэта казку лес складае?* (Якуб Колас). *Якая ж маці ня зробіць ласку для дзіцяці? (А. Бачыла). *Хіба я забуду той казачны край?'' (Ніл Гілевіч).

## Заўвагі

Катэгорыя:Слова
Катэгорыя:Сказ
Афіцэр

**Афіцэр** (ад  — пасада) — службовая асоба сілавых структураў, такіх як узброеныя сілы або міліцыя (паліцыя), якая  мае спэцыяльную падрыхтоўку да службы (звычайна гэта профільная вышэйшая адукацыя). Носіць адпаведную адукацыі, вопыту службы і заслугам вайсковае ці спэцыяльнае званьне, і можа быць упаўнаважаным займаць адпаведную званьню адну з камандных пасад па профілю сваёй падрыхтоўкі ў адпаведнай дадзенаму профілю сілавой структуры дзяржавы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кіраваньне войскамі
Катэгорыя:Пасады
Падпалкоўнік

**Падпалко́ўнік** (*той, хто падпарадкоўваецца [[палкоўнік]]у*) — пасада, чын, вайсковае званьне ахвіцэрскага або каманднага (начальніцкага) складу ва ўзброеных сілах (УС) і іншых сілавых ведамствах большасьці краінаў сьвету.

Катэгорыя:Вайсковыя годнасьці Беларусі
Катэгорыя:Вайсковыя годнасьці Расеі
Афіцэр (неадназначнасьць)

Афіцэр:
* Афіцэр &mdash; службовая асоба ў войску.
* Афіцэр &mdash; адна з  забавак у шахматах.
Капітан

**Капіта́н** ( — галава) — вайсковае званьне ахвіцэрскага саставу ў арміі і на флёце шматлікіх краінаў сьвету. Ва Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь (з 1992), а таксама ў войсках шэрагу дзяржаваў, па рангу вышэй за «старшага лейтэнанта», але ніжэй за «маёра».

Упершыню чын (званьне) **капітан** зьявіўся ў Сярэднявеччы ва Францыі, дзе так звалі начальнікаў асобных ваенных акруг; з 1558 году капітанамі сталі зваць камандзіраў рот, а начальнікаў ваенных акруг — генэрал-капітанамі.

У арміі Вялікага Княства Літоўскага званьне капітан выкарыстоўвалася толькі ў пяхоце, артылерыі і інжынэрных частках. У кавалерыі капітану адпавядала званьне ротмістр. Намесьнікам капітана зьяўляўся штабс-капітан.

Знакам адрозьненьня капітана ў арміі ВКЛ у XVIII стагодзьдзі былі чатыры зорачкі на пагоне. Пасьля адраджэньня арміі ВКЛ у 1812 г. знакам адрозьненьня капітана быў «чысты» эпалет без махры.

## Літаратура
* *[[Станіслаў Чаропка|Чаропка Станіслаў]].* Станаўленне сістэмы знакаў адрознення ў арміі ВКЛ // Актуальные проблемы в изучении и преподавании общественно-гуманитарных дисциплин: сб. статей. — Витебск, 2012.

Катэгорыя:Вайсковыя годнасьці Беларусі
Катэгорыя:Вайсковыя годнасьці Расеі
Старэйшы лейтэнант

**Старэ́йшы лейтэна́нт**(;  — намесьнік, ад lieu — месца і tenant — займае) — званьне малодшага ахвіцэрскага саставу ва ўзброеных сілах многіх дзяржаваў, уключаючы Рэспубліку Беларусь. Ва ўзброеных сілах Рэспублікі Беларусь надаецца лейтэнантам пры адпаведнасьці службовай катэгорыі, па заканчэньні вызначанага тэрміну выслугі ў папярэднім званьні і інш.

У арміі Вялікага Княства Літоўскага адпавядала званьню „паручнік“.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* *Чаропка Станіслаў.* Станаўленьне сыстэмы знакаў адрозьненьня ў арміі ВКЛ // Актуальные проблемы в изучении и прэподавании общественно-гуманитарных дисциплин: сб. стацей. — Вицебск, 2012.

Катэгорыя:Вайсковыя годнасьці Беларусі
Катэгорыя:Вайсковыя годнасьці Расеі