Супольны парад Вэрмахту і Чырвонай арміі ў Берасьці (1939)

**Супольны парад Вэрмахту і Чырвонай арміі ў [[Берасьце|Берасьці]]** — праходжаньне ўрачыстым маршам па цэнтральнай вуліцы гораду падразьдзяленьняў XIX матарызаванага корпусу вэрмахту (камандуючы корпусам — генэрал танкавых войскаў Гайнц Гудэрыян) і 4-га батальёну 29-й асобнай танкавай брыгады РСЧА (камбрыг — Сямён Крывашэін), якое адбылося 22 верасьня 1939 году ў час афіцыйнай працэдуры перадачы Берасьця і Берасьцейскай крэпасьці савецкаму боку ў час уварваньня ў Польшчу войскаў Нямеччыны і СССР. Працэдура завяршылася ўрачыстым спускам нямецкага і ўзьняцьцем савецкага сьцягоў.

Перадача гораду адбывалася паводле савецка-нямецкага пратаколу аб усталяваньні дэмаркацыйнай лініі на тэрыторыі былой Польскай дзяржавы, падпісанага 21 верасьня 1939 году прадстаўнікамі савецкага і нямецкага камандаваньняў.

Падзея была засьнята нямецкай прапагандысцкай службай «Die Deutsche Wochenschau». Гісторык Міхаіл Мельцюхоў адзначае, што ў гэты час Нямеччына ўсяляк імкнулася паказаць Ангельшчыне і Францыі, што СССР — яе саюзьнік, у той самы час і ў самім СССР усяляк імкнуліся падкрэсліць сваю «нэўтральнасьць».

## Падзеі ў Берасьці

Падчас вайсковых дзеяньняў 14 верасьня горад Берасьце (а 17 верасьня — крэпасьць) былі занятыя XIX-м матарызаваным корпусам вэрмахту пад камандаваньнем генэрала Гудэрыяна. Паводле ўзгодненай 20 верасьня часовай дэмаркацыйнай лініі паміж войскамі СССР і Нямеччыны гэтая тэрыторыя ўваходзіла ў савецкую зону.

## Згадкі ўдзельнікаў

Паводле ўспамінаў камандзіра 29-й асобнай танкавай брыгады Сямёна Крывашэіна, яго падразьдзяленьне атрымала ўвечары 20 верасьня загад камандаючага 4-й арміі Васіля Чуйкова аб заняцьці гораду і крэпасьці Берасьце. З гэтай мэтай брыгада мусіла зьдзейсьніць 120 км начны марш з Пружанаў (наяўныя ў брыгадзе танкі Т-26 мелі практычную далячыню на адной запраўцы 90 км і рэкамэндаваную хуткасьць маршу 18-22 км/г). Да раніцы 21 перадавыя падразьдзяленьні 29-й брыгады наблізіліся да Берасьця з паўночнага боку. Крывашэін асабіста накіраваўся на перамовы зь нямецкім камандаваньнем наконт перадачы гораду і крэпасьці, аддаўшы загад пра пачатак рушаньня брыгады ў Берасьце ў 14:00. Перамовы з Гудэрыянам, якія вяліся на зразумелай абодвум францускай мове, зацягнуліся да вечара.

Крывашэін піша, што Гудэрыян настойваў на правядзеньні параду з папярэдняй пабудовай частак абедзьвюх бакоў на пляцы. Крывашэін паспрабаваў адмовіцца ад правядзеньня параду, спасылаючыся на стомленасьць і непадрыхтаванасьць сваіх войскаў. Але Гудэрыян настойваў, паказваючы на пункт дамовы паміж вышэйстаячымі камандаваньнямі, у якім абумоўліваўся сумесны парад. Крывашэін быў вымушаны пагадзіцца, аднак ён прапанаваў наступную працэдуру:

У 16 гадзін часткі корпусу Гудэрыяна ў паходнай калёне, з штандарамі наперадзе, пакідаюць горад, а часткі Крывашэіна, таксама ў паходнай калёне, уступаюць у горад, спыняюцца на вуліцах, дзе праходзяць нямецкія палкі, і сваімі сьцягамі салютуюць надыходзячым часткам. Аркестры выконваюць вайсковыя маршы.

Гудэрыян пагадзіўся на прапанаваны варыянт, але асобна абгаварыў, што будзе прысутнічаць на трыбуне разам з Крывашэіным і вітаць часткі, якія праходзяць:

Скончыўшы ўвечары перамовы, Крывашэін аддаў брыгадзе, якая ўжо ўступіла ў горад, указаньне падрыхтаваць да параду 4-й батальён і брыгадны аркестар, а таксама блякаваць чыгуначны рух.

Праходжаньне падразьдзяленьняў, якое адбылося на наступны дзень, Крывашэін апісаў так:

Генэрал Гудэрыян апісвае падзеі ў сваіх мэмуарах наступным чынам:

## У нямецкіх дакумэнтах

У экспазыцыі музэю Берасьцейскай крэпасьці прыводзіцца інфармацыя наступнага зьместу.

У Берасьці, як мае быць з данясеньня камандаваньня групы войскаў «Поўнач» 22 верасьня 1939 , «…адбыўся ўрачысты марш аднаго расейскага і аднаго нямецкага палкоў… Горад і Цытадэль перададзеныя ў сьвяточнай форме расейцам».

У фэдэральным вайсковым архіве ў Нямеччыне, у дакумэнтах вышэйшага кіраўніцтва другой танкавай групы знаходзіцца дакумэнт «Vereinbarung mit sowjetischen Offizieren über die Überlassung von Brest-Litowsk» («Дамоўленасьць з савецкімі афіцэрамі аб перадачы Брэст-Літоўска») датаваны 21.09.1939. У ім, у прыватнасьці, паказваецца:

14:00: Пачатак праходжаньня ўрачыстым маршам (Vorbeimarsch) расейских і нямецкіх войскаў перад камандуючымі абодвух бакоў з наступнай зьменай сьцягоў. У час зьмены сьцягоў музыка выконвае нацыянальныя гімны.

## Сьцьверджаньні пра сумесныя парады ў іншых гарадах
У 80-х — 90-х гадах ХХ стагодзьдзя ў шэрагу працаў прыводзілася інфармацыя пра тое, што сумесныя парады ПСЧА і вэрмахту праходзілі і ў іншых гарадах колішняй міжваеннай Польскай Рэспублікі.

Так, паводле працы расейскага гісторыка Міхіла Семірагі 1992 году выданьня, у Горадні, Берасьці, Пінску і ў шэрагу іншых гарадоў яшчэ да капітуляцыі Варшавы адбыліся сумесныя парады (немцы іх звалі «парадамі перамогі») з удзелам войскаў абедзьвюх краінаў. Парад у Горадні, пры гэтым, прымаў камандуючы вайсковай групай Васіль Чуйкоў.

Гісторык Аляксандр Некрыч піша: 

Завяршэньне вайсковых апэрацыяў супраць Польшчы было адзначана потым сумеснымі парадамі ўзброеных сілаў Нямеччыны і Савецкага Саюзу ў Берасьці і ў Львове ў першых лічбах кастрычніка [1939].
 
Паводле інфармацыі нямецкага камандаваньня гэтыя гарады нямецкія часткі пакінулі 22 і 21 верасьня адпаведна.

Расейскія гісторыкі Алег Вішлёў і Міхаіл Мельцюхоў завуць парады ў іншых гарадах «мітам». Вішлёў таксама сьцьвярджае, што працэдура ўрачыстай перадачы Берасьця не была парадам, як яго апісвае шараговы статут ПСЧА 1938 году, а была «цырыманіяльным вывадам нямецкіх войскаў пад назіранньем савецкіх прадстаўнікоў». Такое ж меркаваньне выказвае іншы расейскі гісторык Аляксандар Дзюкаў.

## Галерэя

Bieraście, Bulvarny. Берасьце, Бульварны (22.09.1939) (2).jpg
Bieraście, Bulvarny-Vajavodzkaja. Берасьце, Бульварны-Ваяводзкая (22.09.1939).jpg
Bieraście, Bulvarny-Cahlanaja. Берасьце, Бульварны-Цагляная (22.09.1939) (2).jpg
Bieraście, Bulvarny. Берасьце, Бульварны (22.09.1939) (3).jpg


Bieraście, Bulvarny-Vajavodzkaja. Берасьце, Бульварны-Ваяводзкая (22.09.1939) (3).jpg
Bieraście, Bulvarny-Vajavodzkaja. Берасьце, Бульварны-Ваяводзкая (22.09.1939) (2).jpg
Bieraście, Bulvarny, Vajavodzki. Берасьце, Бульварны, Ваяводзкі (22.09.1939).jpg
Bieraście, Bulvarny. Берасьце, Бульварны (22.09.1939).jpg


## Крыніцы

## Фотаматэрыялы
* Кадры нямецкай кінахронікі
* Вялікая паборка фотаматэрыялаў датычнай перадачы Берасьця пад савецкую юрысдыкцыю ў верасьні 1939 году
* Пратакол перадачы Берасьця савецкім войскам (стр 1), (стр 2) 
* Відэа 22.09.1939г. Берасьце. Сумесны парад Вэрмахту і ПСЧА

## Вонкавыя спасылкі
* Бі-бі-сі: «Самы спрэчны парад Другой сусьветнай ванйы», 24 жніўня 2009.
* Аўтарскі праект Васіля Сарычава. «В поисках утраченного времени: Очевидцы парада рассказывают» 

Катэгорыя:Польская кампанія (1939)
Катэгорыя:Савецкае ўварваньне ў Польшчу
Катэгорыя:Вайсковыя парады
Катэгорыя:Гісторыя Берасьця
Катэгорыя:1939 год у СССР
Катэгорыя:1939 год у Беларусі
Катэгорыя:Нямецка-савецкія стасункі