open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вуса

Назву **Вуса** маюць наступныя рэкі:

* Вуса (басэйн Вараніцы)
* Вуса (басэйн Волгі)
* Вуса — рака ў Ігуменскім і Бярэзінскім раёнах Менскай вобласьці, прыток Бярэзіны, басэйн Дняпра
* Вуса — рака ў Валожынскім і Стаўпецкім раёнах Менскай вобласьці і Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці, прыток Нёмана
* Вуса — рака ў Койданаўскім і Ўзьдзенскім раёнах Менскай вобласьці, прыток Нёмана
* Вуса (басэйн Пячоры)
* Вуса (басэйн Томі)

## Уса
* Уса — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
* Уса — хутар у Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці Беларусі

## Глядзіце таксама
* Вялікая Ўса, Малая Ўса — вёскі ва Ўзьдзенскім раёне Менскай вобласьці
Вуса (басэйн Дняпра)

**Вуса** (**Уса́**) — рака ў Беларусі, правы прыток Бярэзіны (басэйн Дняпра). Цячэ ў Ігуменскім і Бярэзінскім раёнах Менскай вобласьці. Даўжыня 55 км. Плошча вадазбору 549 км². Выдатак вады ў вусьці 3,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 ‰.

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Багушэвічы.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Ганутка, Дабрыца
* *Левыя*: Лешчынка, Карпілаўка, Бусьль

## Агульныя зьвесткі
Выцякае з возера Дзікага ў Ігуменскім раёне раёне, вусьце за 1,5 км на ўсход ад вёскі Якшыцаў Бярэзінскага раёну. Цячэ Цэнтральнабярэзінскай раўнінай.

Даліна ў вярхоўі невыразная, у сярэдняй і ніжняй частцы — трапэцападобная, шырынёй 1,5—2 км. Абалона двухбаковая, яе шырыня да 0,2 км, на асобных дзялянках да 1 км. Рэчышча на працягу 9,2 км ад вытоку і 2 км перад вусьцем каналізаванае, на астатнім працягу зьвілістае (шырыня каля 8 м). Берагі ўмерана стромкія, іх вышыня 0,3—1,2 м.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 376.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Ігуменскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Бярэзінскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Бярэзіны
Беларуская партыя працы

**Беларуская партыя працы** — палітычная партыя ў Беларусі, якая знаходзілася ў апазыцыі да прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі. Лідэрам партыі быў Аляксандар Бухвостаў.

## Мэты
Пабудова ў Рэспубліцы Беларусь дэмакратычнага грамадзянскага грамадзтва і стварэньне прававой дзяржавы на прынцыпах духоўнай, палітычнай і эканамічнай волі чалавека, дабрабыту, маральнасьці, сацыяльнай справядлівасьці і згоды грамадзян.

## Гісторыя
Беларуская партыя працы была заснаваная на ўстаноўчым зьезьдзе 25 лістапада 1993.

На парлямэнцкіх выбарах у Беларусі 2004 году, 13—17 кастрычніка, партыя ўваходзіла ў «Народную кааліцыю 5+», якая не атрымала месцаў у парлямэнце.

2 жніўня 2004 Вярхоўны суд ліквідаваў Беларускую партыю працы.

У 2009 годзе на аснове ліквідаванай партыі была створана Беларуская партыя працоўных.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Сацыялістычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакратычныя партыі Эўропы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2004 годзе
Аляксандар Радзькоў

**Алякса́ндар Міха́йлавіч Радзько́ў** (нарадзіўся 1 ліпеня 1951, в. Вотня, Быхаўскі раён, Магілёўская вобласьць) — беларускі палітычны й грамадзкі дзяяч, пэдагог. Уваходзіць у Чорны сьпіс Эўразьвязу.

## Біяграфія

У 1973 скончыў Магілёўскі дзяржаўны пэдагагічны інстытут па спэцыяльнасьці «фізыка і матэматыка». У 1974—1997 працаваў у Магілёўскім дзяржаўным пэдагагічным інстытуце на пасадах ад асыстэнта катэдры да першага прарэктара. У 1982 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Актывізацыя навучаньня матэматыцы студэнтаў першага курса пэдагагічнага вну: На прыкладзе алгебры ды тэорыі лікаў» (пэдагагічныя навукі). У 1996 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю на тэму «Навуковыя асновы тэставаньня ў сыстэме непарыўнага навучаньня матэматыцы» (пэдагагічныя навукі). У 1997 прызначаны першым прарэктарам Магілёўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэта імя А. А. Куляшова, а ў 2001 — яго рэктарам.

6 жніўня 2003 — 28 сьнежня 2010 — міністар адукацыі Рэспублікі Беларусь.

З 28 сьнежня 2010 году — першы намесьнік кіраўніка Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь.

20 сьнежня 2014 прызначаны памочнікам прэзыдэнта Беларусі. 19 мая 2015 году звольнены з гэтай пасады па стане здароўя.

## Санкцыі ЭЗ й іншых краінаў
У траўні 2006 году па выніках прэзыдэнцкіх выбараў Аляксандар Радзькоў стаў суб’ектам забароны на паездкі й замарожваньня актываў Эўрапейскім Зьвязам як частка сьпісу беларускіх чыноўнікаў, адказных за палітычныя рэпрэсіі, падтасоўку вынікаў галасаваньня й прапаганду й ЗША як частка сьпісу спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў. Ты я ж санкцыі былі прыменены да яго й пасьля прэзыдэнцкіх выбараў 2010 году.

Згодна з рашэньнем  ад 15 кастрычніка 2012 году, у якасьці першага намесьніка кіраўніка Адміністрацыі прэзыдэнта, былога міністра адукацы ён зачыніў Эўрапейскі гуманітарны унівэрсітэт, загадаў рэпрэсіі супраць апазіцыйных студэнтаў і арганізаваў студэнтаў, каб прымусіць іх галасаваць за рэжым. Таксама Аляксандар Радзькоў як блізкі да прэзідэнта Лукашэнкі кіраўнік «Белай Русі», галоўнай ідэалагічнай і палітычнай арганізацыі рэжыму, «адыграў актыўную ролю ў арганізацыі фальсыфікаваных выбараў у 2008, 2010 і 2012 гадах, а таксама ў наступных рэпрэсіях супраць мірных дэманстрантаў у 2008 і 2010 гадах».

## Званьні й узнагароды
Узнагароджаны мэдалём «За працоўную адзнаку», 31 сьнежня 1998 году й 3 красавіка 2006 году — Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь. Заслужаны дзяяч навукі Рэспублікі Беларусь.

## Працы
* 
* 
Аляксандар Радзькоў зьяўляецца аўтарам і суаўтарам мноства дапаможнікаў па матэматыцы для вучняў сярэдняй школы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на праекце «Хто ёсьць хто ў РБ» 

Катэгорыя:Нарадзіліся 1 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1951 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Быхаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дактары пэдагагічных навук
Катэгорыя:Беларускія асобы ў сьпісе СВГ
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Усьвейка

**Усьве́йка**, **Альша́нка**, **Усьве́я**, **У́сьвіж-Бук**, **Усьві́ца**, **Я́зва** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Вулы (басэйн Дзьвіны). Цячэ ў Талачынскім і Чашніцкім раёнах Віцебскай вобласьці. Даўжыня 116 км. Плошча вадазбору 708 км². Выдатак вады ў вусьці 4,5 м³/с. Агульны спад ракі 94,4 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8‰.

## Назва
Гідронім гаворыць пра тое, што гэта месца, дзе «зьвеяны» пясок.

## Асноўныя прытокі
Найбольшы прыток — Чарвінка (правы).

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца на вышыні 221 м над узроўнем мора каля ўсходняй ускраіны вёскі Курчэўскай Усьвейкі Талачынскага раёну, вусьце за 2 км на паўднёвы ўсход ад мястэчка Чашнікаў. Цячэ ў межах Аршанскага ўзвышша і Чашніцкай раўніны.

Даліна трапэцападобная, шырыня яе ў верхняй плыні да 0,3 км, найбольшая 1—1,5 км. Абалона двухбаковая (шырыня 200—300 м), у ніжняй плыні зьліваецца з балотамі. Рэчышча ў сярэдняй і ніжняй плыні зьвілістае і моцназьвілістае, на працягу 28 км у верхняй плыні каналізаванае; шырыня яго 2—5 м, у сярэдняй і ніжняй плыні 6—10 м, у вусьці да 28 м.

Вадазбор — дробнаўзгорыстая, перасечаная асушальнымі каналамі, значна забалочаная і аблесеная раўніна. Берагі пераважна стромкія, зарослыя мяшаным лесам. Азёры трапляюцца ў нізоўі на правабярэжжы ракі, найбольшае возера Жэрынскае.

Разводзьдзе звычайна з 3-й дэкады сакавіка да 3-й дэкады траўня. Сярэдняе перавышэньне ўзроўню над межаньню 2,9 м, найбольшае 4 м. Замярзае ў 2-й дэкадзе сьнежня, крыгалом у канцы сакавіка.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Талачынскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Чашніцкага раёну
Сяло

**Сяло́** — тып буйнога сельскага пасяленьня, часьцей за ўсё цэнтру воласьці, у цэнтры якога меліся царква, або касьцёл. Азначэньне ўжываецца ў старажытных летапісах і распаўсюджана ва ўсіх славянскіх мовах.

Першыя сёлы як прыналежныя ўладальніку вёскі ўзьніклі ў XII—XIII стагодзьдзях у сувязі з запрыгоньваньнем сельскай абшчыны. У летапісных паведамленьнях таго часу шырока згадваюцца княскія, баярскія, царкоўныя сёлы. Першапачаткова тэрмін «сяло» меў значэньне загараднай сядзібы князя, дзе побач з гаспадарскім дваром месьціліся і хаты чэлядзі. У той жа час, у адрозьненьне ад пагосту, яно мела функцыі цэнтру вотчынна-памесных уладаньняў на пэўнай тэрыторыі.

Галоўная прыкмета сяла — наяўнасьць абшарніцкага маёнтку. У астатнім структура нагадвала забудову пагосту-цэнтру: царкоўны двор, карчма, грамадзкая крама, вуліцы-канцы зь сялянскімі дварамі. На працягу існаваньня фэадальна-прыгонная сыстэмы сёлы захоўвалі сваё значэньне тэрытарыяльна-ўладальніцкіх цэнтраў. З канца XVII ст. у сувязі з дыфэрэнцыяцыяй адміністрацыйных правінцыяў (ваяводзтваў, старостваў, дзяржаваў) сёлы таксама набываюць значэньне мясцовых адміністрацыйна-тэрытарыяльных цэнтраў. Пасьля далучэньня земляў Беларусі да Расейскай імпэрыі сёлы, як правіла, робяцца цэнтрамі валасьцей у складзе паветаў. Пазьней, у ХІХ ст. абавязковымі атрыбутамі сяла сталі царква, або касьцёл, вучэльня і валасное праўленьне. У ХХ ст. сёлы робяцца цэнтрамі сельскіх саветаў, калгасаў і саўгасаў, трапляюць у пералік пэрспэктыўных паселішчаў, многія зь якіх ў 1970—1980-я былі перабудаваныя паводле ўзорных генплянаў і сталі адметнымі аграпрамысловымі цэнтрамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Беларусы: У 8 т. Т.2. Дойлідства/ А. І. Лакотка; Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэдкал.: В. К. Бандарчык, М. Ф. Піліпенка, А. І. Лакотка. — Мн.: Тэхналогія, 1997. — 391 с.: іл. ISBN 985-6234-28-X

Катэгорыя:Тыпы населеных пунктаў
Усьвяча

**Усьвя́ча** — рака ў Пскоўскай вобласьці Расеі і Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі, правы прыток Дзьвіны. Даўжыня 100 км (у межах Беларусі 32 км). Плошча вадазбору 2340 км². Выдатак вады ў вусьці 15,9 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,15 ‰.

## Асноўныя прытокі
* *Праваруч*: Аўсянка, Рудня

## Агульныя зьвесткі
Выцякае з возера Ардосна каля вёскі Шастакова Ўсьвяцкага раёну Пскоўскай вобласьці. Цячэ ў межах Гарадоцкага ўзвышша, праз азёры Сарочына і Ўсьвяцкае. Вусьце за 3 км на паўночны ўсход ад мястэчка Суражу.

Даліна трапэцападобная, шырынёй ад 50 м да 3 км (пераважная шырыня 0,3—0,8 км). Абалона двухбаковая, часта чаргуецца па берагах, шырыня 0,2—0,3 км. Рэчышча слабазьвілістае і зьвілістае, неразгалінаванае, у сярэдняй плыні трапляюцца валуны.

Найбольшае перавышэньне вады над межанным узроўнем каля 2,9 м (у сярэдняй плыні). Замярзае ў канцы лістапада, ледаход у канцы сакавіка. Разводзьдзе звычайна пачынаецца ў канцы сакавіка, працягласьць да 65 дзён.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 377
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.

Катэгорыя:Прытокі Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Расеі
Катэгорыя:Рэкі Віцебскага раёну
Вуць

**Вуць** — рака ў Беларусі, левы прыток Сажу (басэйн Дняпра). Цячэ ў Добрускім і Гомельскім раёнах. Даўжыня 75 км. Плошча вадазбору 433 км². Выдатак вады ў вусьці 1,5 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 ‰.

На рацэ стаяць мястэчка Церахоўка і гістарычнае мястэчка Насовічы.

## Асноўныя прытокі
* *Левыя*: ручай Радзьвін
* *Правыя*: рака бяз назвы каля вёскі Івакі

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 1,7 км на паўночны захад ад вёскі Лук’янаўкі Добрускага раёну, вусьце каля вёскі Цярэшкавічаў Гомельскага раёну. Цячэ Гомельскім Палесьсем.

Даліна трапэцападобная, шырынёй 300—600 м, у вытоку 150 м. Абалона двухбаковая, месцамі перарывістая, шырынёй 200—300 м; у разводзьдзе затапляецца на глыбіню 0,4—0,8 м тэрмінам да 2 тыдняў. Ад вытоку рэчышча каналізаванае на 2 км, у сярэдняй плыні на 17,2 км. Шырыня ракі ў межань 10—18 м. Берагі да вёскі Вуці нізкія, забалочаныя, ніжэй пераважна стромкія і абрывістыя. Найвышэйшы ўзровень разводзьдзя ў канцы сакавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 2,4 м. Замярзае ў канцы сьнежня, крыгалом у пачатку 2-й дэкады сакавіка.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 107.

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Добрускага раёну
Катэгорыя:Рэкі Гомельскага раёну
Арэса

**Арэ́са**, **Раса́** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Пцічы (басэйн Дняпра). Цячэ ў Менскай і Гомельскай абласьцях. Даўжыня 128 км. Плошча вадазбору 3620 км². Выдатак вады ў вусьці 16,7 м³/с. Агульны спад ракі 32,7 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,26 ‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Асьвіца, канава Дабрынка, Таліца
* *Левыя*: Солан, Нешчанка, магістральны канал Чабускі, магістральны канал Слаўкавіцка-Ямінскі

## На рацэ
* *[[Горад|Места]]*: Любань
* *Зоны адпачынку*: Арэса

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Ляўкоў Старадароскага раёну, цячэ ў Любанскім і Рудабельскім раёнах Цэнтральнабярэзінскай раўнінай, ніжняя плынь у Прыпяцкім Палесьсі.

Даліна на вялікім працягу невыразная, месцамі шырынёй 0,3—1 км. Абалона пераважна двухбаковая, ніжэй за вёску Падарэсьсе яе шырыня 0,1—1 км. Рэчышча амаль на ўсім працягу каналізаванае, шырыня яго ад 5—10 м у вярхоўі да 30—35 м у ніжняй плыні. Сустракаюцца невялікія, затапляльныя пясковыя выспы.

Жыўленьне ракі мяшанае, пераважна сьнегавое. Веснавое разводзьдзе пачынаецца ў 2-й дэкадзе сакавіка і доўжыцца 40—80 дзён, затапляе вялікія прасторы, у тым ліку асушаных балатоў. Максымальны выдатак вады каля вёскі Андрэеўка (за 12 км ад вусьця) адзначаны ў 1931—301 м³/с, найменшы — у 1927 каля вёскі Андрэеўка (2,14 м³/с). Летне-восеньская межань доўжыцца каля 5 месяцаў. Рака замярзае ў 2-й палове сьнежня, крыгалом — у 2-й дэкадзе сакавіка. У верхняй плыні, за 7 км на поўнач ад места Любань, Любанскае вадасховішча, якое ўваходзіць у Арэскую мэліярацыйную сыстэму і істотна ўплывае на гідралягічны рэжым Арэсы, бо затрымлівае веснавыя воды (65 млн м³). На шэрагу асушальных каналаў усталяваныя шлюзы-рэгулятары. Рэжым ракі вывучаўся на 5 пастах, адзін зь іх — пры в. Андрэеўцы дзейнічае і ў наш час.

Рэльеф вадазбору ў паўночнай частцы слабаўзгорысты ў спалучэньні з раўнінным, на поўдні — плоскі. Лясы мяшаныя, значна забалочаныя. Пераважаюць іглічныя пароды. Сярод балотаў левабярэжжа сустракаюцца азёры, найбольшае зь іх — возера Вячэра.

Рака атрымала шырокую вядомасьць па апублікаваньні ў 1933 годзе паэмы Янкі Купалы «Над ракою Арэсай».

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 39—40.
* 
* Государственный водный кадастр: Водные ресурсы, их использование и качество вод (за 2004 год) / М-во природных ресурсов и охраны окружающей среды. — Мн., 2005. — 135 с.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1-2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Старадароскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Любанскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Рудабельскага раёну
Ухлясьць (рака)

**У́хлясьць** — рака ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласьці, левы прыток Дняпра. Даўжыня 48 км. Плошча вадазбору 478 км². Выдатак вады ў вусьці каля 2,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰.

Асноўны прыток — рака Варонінка (праваруч).

Пачынаецца за 2 км на паўночны захад ад вёскі Ляжанка, вусьце за 0,5 км на паўночны захад ад вёскі Прыбар. Замярзае ў пачатку сьнежня, крыгалом у канцы сакавіка (у сярэднім 6 дзён). Цячэ пераважна Аршанска-Магілёўскай раўнінай. Мае каналізаванае рэчышча.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 378—379
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.

Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Быхаўскага раёну
Усяжа

**Уся́жа** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Гайны (басэйн Дняпра). Цячэ ў Менскім і Смалявіцкім раёнах. Даўжыня 45 км. Плошча вадазбору 473 км². Выдатак вады ў вусьці 3,2 м³/с Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1‰.

## Асноўныя прытокі
* *Левыя*: Дуброўка, Дзяражанка
* *Правыя*: Домелька

## На рацэ
* *Гістарычнае [[мястэчка]]*: Астрашыцкі Гарадок
* *Вадасховішча*: Дубраўскае

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца з вадасховішча Астрашыцкага Гарадку ў Менскім раёне (да 1978 году вытокам лічылася рака Вясьнянка), вусьце за 3 км на паўночны ўсход ад вёскі Юр’ева Смалявіцкага раёну. Цячэ ў вярхоўі паўднёва-ўсходнімі схіламі Менскага ўзвышша, у нізоўі Верхнебярэзінскай нізінай.

Даліна ў верхняй і сярэдняй плыні трапэцападобная (шырыня 0,5—2 км), у ніжняй невыразная. Абалона ў верхняй і сярэдняй плыні высокая, лугавая, месцамі пад ворывам (шырыня 0,2—1 км), у ніжняй амаль поўнасьцю асушаная, тарфяністая (шырыня ад 1,5 км да 5 км). Рэчышча ад вёскі Прылепаў Смалявіцкага раёну на працягу 6,1 км уніз плыньню каналізаванае, на астатнім працягу мерна зьвілістае; шырыня яго 4—7 м, у нізоўі (шырыня 10—25 м) мэандруе. Берагі стромкія (вышыня 1,5—2 м), месцамі абрывістыя (вышыня 3—5 м). У сярэдняй і ніжняй плыні рака прымае сьцёк з мэліярацыйных каналаў.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 378.
* 

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Менскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Смалявіцкага раёну
Лібэральна-дэмакратычная партыя

**Лібэральна-дэмакратычная партыя** — назва палітычных партый у некалькіх краінах. Назва далёка не заўсёды адпавядае рэальнай палітыцы партыі (так, у Японіі ЛДП зьяўляецца клясычнай кансэрватыўнай партыяй).

* Эўрапейская лібэральна-дэмакратычная і рэфармісцкая партыя
* Лібэральна-дэмакратычная партыя (Беларусь) — лідэр Сяргей Гайдукевіч
* Лібэральна-дэмакратычная партыя Малдова
* Лібэральна-дэмакратычная партыя (НДР) — партыя ў былой НДР, з 1990 г. увайшла ў склад Вольнай дэмакратычнай партыі Нямеччыны
* Лібэральна-дэмакратычная партыя Расеі — лідэр У. У. Жырыноўскі
* Лібэральна-дэмакратычная партыя Савецкага Саюзу — лідэр У. У. Жырыноўскі, у 1992 ператвораная ў ЛДПР
* Лібэральна-дэмакратычная партыя (Сэрбія)
* Лібэральна-дэмакратычная партыя Узбекістана
* Лібэральна-дэмакратычная партыя Украіны
* Лібэральна-дэмакратычная партыя (Японія) — кіравальная партыя Японіі на працягу апошніх 50 гадоў (зь невялікім перапынкам)

Катэгорыя:Палітычныя партыі
Пагост

Назва **Паго́ст** мае некалькі значэньняў:

* Пагост — буйное пасяленьне сельскага тыпу, адміністрацыйна-падатковая адзінка альбо сяло з царквой .

## Населеныя пункты
**Паго́ст** — распаўсюджаная назва населеных пунктаў. 

### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Пагост Загародзкі (Пагост-Загародзкі) — вёска ў Пінскім раёне 

* Віцебская вобласьць:
** Пагост — вёска ў Аршанскім раёне 
** Пагост — вёска ў Гарадоцкім раёне 

* Гомельская вобласьць:
** Пагост — вёска ў Жыткавіцкім раёне 

* Магілёўская вобласьць:
** Пагост — вёска ў Глускім раёне 

* Менская вобласьць:
** Пагост — вёска ў Бярэзінскім раёне 
** Пагост — вёска ў Вялейскім раёне 
** Пагост 1 (Пагост-1) — вёска ў Салігорскім раёне 
** Пагост 2 (Пагост-2) — вёска ў Салігорскім раёне 

### [[Расея]]
* Архангельская вобласьць:
** Пагост — вёска ў Каргапольскім раёне (Ашэвенскае сельскае селішча).
** Пагост — вёска ў Каргапольскім раёне (Паўлаўскае сельскае селішча).
** Пагост — вёска ў Каргапольскім раёне (Вухоцкае сельскае селішча).
** Пагост Навалочны — вёска ў Каргапольскім раёне

* Ленінградзкая вобласьць:
** Пагост — вёска ў Гатчынскім раёне 

### [[Украіна]]
* Пагост-Зарэчны — мястэчка ў Ровенскай вобласьці

## Іншае
* Пагост — вадасховішча ў Пінскім раёне Берасьцейскай вобласьці Беларусі

## Падвойныя назвы
* Андамскі Пагост
* Гусеўскі Пагост
* Ільлінскі Пагост
* Мягорскі Пагост
* Новы Пагост
* Пятніцкі Пагост
* Рапусаўскі Пагост
* Самінскі Пагост

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Пагост Кіжы
Пагост (тып паселішча)

**Пагост** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на Русі. Упершыню адміністрацыйна-тэрытарыяльнае дзяленьне на Русі ўсталявала княгіня Вольга, падзяліўшы Наўгародзкую зямлю на пагосты, усталяваўшы для іх урокі, пагост тым самым асацыяваўся зь месцам прыпынку князя і яго лютвы падчас збору ўроку — пагосьцем (свайго роду гасьціны двор, ад словаў «пагасьцяваць», «гасьцяваць»).

У наступным пагостамі сталі зваць адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якія складаюцца зь некалькіх населеных пунктаў (аналяг сучасных сельскіх селішчаў, муніцыпальных утварэньняў раённага ўзроўню ў абласьцях), а таксама і населеныя пункты, што зьяўляюцца цэнтрамі такіх адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак. Тэрмін ужываўся на сучасных беларускіх землях да XVIII ст.

У *пагосьце* меліся абшчынныя могілкі, цэнтральнае капішча (пасьля прыняцьця хрысьціянства — царква), праводзіліся вечавыя сходы, мірскія суды, агульныя для абшчыны сьвяты і абрады і інш. Гэтаксама ў пагост паступала даніна з навакольных паселішчаў. 

Зьнікненьне пагоста як гістарычнага тыпу паселішча можна прымяркоўваць да пэрыяду канчатковага запрыгоньваньня абшчынных земляў (XIII—XIV стст.). З гэтага часу пагост як тып паселішча трансфармуецца ў відавы тапонім, ва ўсходніх рэгіёнах Беларусі назва *пагост* захоўваецца за могілкамі. У адрозьненьне ад Расеі, дзе пагост часам трансфармаваўся ў цэнтар воласьці, на тэрыторыі Беларусі ва ўмовах фэадальна-прыгоннай сыстэмы гаспадараньня на зьмену пагостам прыходзілі сёлы, як цэнтры вотчынных і памесных фэадальных уладаньняў. На месцы некаторых пагостаў узьніклі населеныя пункты.

## Тыпы
* Пагост-акруга — некалькі бессыстэмных маладворных населеных адзінак (дворышчаў).
* Пагост-цэнтар — кампактнае пасяленьне, якое мела радыяльна-кругавую пляноўку.

## Ляндшафтава-плянавальная структура
Цэнтар забудовы пагосту вызначаўся царкоўным дваром (цьвінтаром), побач зь якім знаходзіўся грамадзкі сьвіран (крама) і заезны дом. Радыяльна, па кірунках асноўных дарог фармаваліся вуліцы-канцы. Там, дзе дарогі не маглі быць вызначальнымі ў пляноўцы (пры даволі рэдкай сетцы камунікацыяў), двары ставіліся вакол цэнтру (царквы), утвараючы канцэнтрычную структуру забудовы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Беларусы: У 8 т. Т.2. Дойлідства/ А. І. Лакотка; Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэдкал.: В. К. Бандарчык, М. Ф. Піліпенка, А. І. Лакотка. — Мн.: Тэхналогія, 1997. — 391 с.: іл. ISBN 985-6234-28-X
* Сабаленка, Э.Р., Гуркоў, У.С., Іваноў, У.М., Супрун, Дз.Д. Беларускае народнае жыллё. Мн., 1973.

Катэгорыя:Тыпы населеных пунктаў
Слабада

**Слабада́**, **во́ля** ці **ву́лька** — тып буйнога сельскага пасяленьня, характэрны для фэадалізму.

Першапачаткова ў пэрыяд фэадалізму паселішчы гэтага тыпу атрымлівалі часовае вызваленьне ад выплаты падаткаў на карысьць уладальнікаў, пасьля свайго заснаваньня. Мэтаю было пашырэньне ворыўных земляў.

Розныя формы гэтак званых вольных паселішчаў, слабодаў, зьяўляюцца ўва Ўсходняй Эўропе ў XIV—XVI стст. Слабоды ўзьнікалі, да прыкладу, у паўднёвых рэгіёнах і мелі вядомасьць казацкіх паселішчаў. Уся тэрыторыя ад нізкай плыні Дняпра да Дона зрабілася казацкім рэгіёнам — Слабаджаншчынай, Слабодзкай Украінай.

Слабоды Беларусі — іншага паходжаньня. Адной з прычынаў іх узьнікненьня было імкненьне фэадалаў стымуляваць засваеньне малапрыдатных для земляробства земляў: балоцістых, парослых кустоўем, пашкоджаных прыроднай эрозіяй. Другая, асноўная прычына, — заняпад цэлых рэгіёнаў у выніку войнаў з Маскоўскай дзяржавай. Так, у другой палове XVІІ ст. колькасьць «дымоў» у беларускім Падняпроўі скарацілася больш, чым на траціну, а колькасьць насельніцтва ў некаторых усходніх староствах — на палову. Ува ўмовах вялізных матэрыяльных і людзкіх стратаў адміністрацыя Рэчы Паспалітай выдавала прывілеі, паводле якіх пасяленцы на спустошаных землях вызваляліся («аслабаняліся») ад падаткаў на тэрмін 20 рокаў. Гэта дало штуршок узьнікненьню «слабодаў», «воляў» і «вулек» (Бракава Слабада, Сьвятая Воля, Дабравольле, Вулька).

Акрамя земляробчых слабодаў, ужо з XIІ ст. вядомыя і слабоды мескіх рамесьнікаў, служылага люду і г. д. Як і ў некаторых іншых славянскіх рэгіёнах, на тэрыторыі Беларусі ў XIІ—XІІI стст. слабодамі часам называлі і запрыгоненыя паселішчы, што яшчэ не абкладаліся падаткамі.

Пазьней слабодамі пачалі называць паселішчы мескага тыпу, або мястэчкі, дзе пражывалі галоўным чынам мяшчане і рамесьнікі, якія пакінулі грамаду і мелі толькі частковыя зьвязкі зь сельскай гаспадаркай.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Тыпы населеных пунктаў
Вулька

Назва **Ву́лька** мае некалькі значэньняў:

* Вулька — старажытны тып сельскага пасяленьня вызваленага на пэўны час ад падаткаў. Пад іншымі назвамі вядома таксама як воля ці слабада.

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Вулька — вёска ў Берасьцейскім раёне
** Вулька Застаўская — вёска ў Берасьцейскім раёне
** Вулька — вёска ў Антопальскім сельсавеце Дарагічынскага раёну
** Вулька — вёска ў Брашэвіцкім сельсавеце Дарагічынскага раёну
** Вулька — вёска ў Немяржанскім сельсавеце Дарагічынскага раёну
** Вулька Папінская — вёска ў Папінскім сельсавеце Дарагічынскага раёну
** Вулька Радавецкая — вёска ў Закозельскім сельсавеце Дарагічынскага раёну
** Вулька — вёска ў Жабінкаўскім раёне
** Вулька Аброўская — вёска ў Івацэвіцкім раёне
** Вулька Целяханская — вёска ў Івацэвіцкім раёне
** Вулька — вёска ў Камянецкім раёне
** Вулька 1 — вёска ў Лунінецкім раёне
** Вулька 2 — вёска ў Лунінецкім раёне
** Вулька Гарадзішчанская — вёска ў Пінскім раёне
** Вулька Лаўская — вёска ў Пінскім раёне
** Вулька-Арэя — вёска ў Столінскім раёне
** Вулька — вёска ў Янаўскім раёне
** Вулька Дастоеўская — вёска ў Янаўскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Вулька Доргунская — вёска ў Гарадзенскім раёне

## Глядзіце таксама
* Волька
Вуша

Назву **Вуша** (**Уша**) маюць:

* Вуша — рака ў Валожынскім і Маладэчанскім раёнах Беларусі, левы прыток ракі Вяльля
* Вуша — рака ў Нясьвіскім і Карэліцкім раёнах Беларусі, левы прыток Нёману
* Вуша — рака ў Менскай вобласьці Беларусі, правы прыток Бярэзіны, басэйн Дняпра
* Уша — вёска ў Карэліцкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Уша — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці
* Уша — вёска ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці

## Вонкавыя спасылкі
*
Беларуская патрыятычная партыя

**Белару́ская патрыяты́чная па́ртыя** — палітычная партыя Беларусі. Створаная ў 1996 годзе зь ліку актыўных прыхільнікаў Аляксандра Лукашэнкі.

Лідэрам партыі зьяўляецца Мікалай Улаховіч. Лідэр партыі адначасова зьяўляецца старшынём грамадзкага аб’яднаньня «Беларускае казацтва». Кіроўны орган — Савет.

## Мэты
Садзейнічаньне пабудове сацыяльна справядлівага грамадзтва; садзейнічаньне ўтварэньню абнаўленага саюзу брацкіх народаў і ў першую чаргу Расеі, Беларусі, Украіны; падтрымка прэзыдэнта ў ягоных намаганьнях па выкананьні прадвыбарнай праграмы і неадкладных мер па вывадзе Беларусі з крызісу; абарона нацыянальных інтарэсаў, гонару і годнасьці Айчыны ва ўсіх сфэрах.

## Гісторыя
Партыя рэгулярна прымае ўдзел у выбарах (яе саюзьнік КПБ), супрацоўнічае зь Беларускім Экзархатам РПЦ Масквы і арганізацыямі былых вайскоўцаў.

Лягатып партыі зьмяшчае на белым фоне ў крузе назву партыі і малюнак зубра, што сымбалізуе Беларусь або Белавескую пушчу. Сьцяг БПП — бел-чырвона-чорны трыкалёр зь беларускім арнамэнтам.

Восеньню 2015 году Мікалай Улаховіч заявіў, што Беларуская патрыятычная партыя налічвае паўтары тысячы сяброў.

Улетку 2020 году партыя заклікала выбаршчыкаў на будучых прэзыдэнцкіх выбарах падтрымаць кандыдатуру Аляксандра Лукашэнкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Сацыялістычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Кансэрватыўныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1996 годзе
Беларуская аграрная партыя

**Белару́ская агра́рная па́ртыя** (БАП) — палітычная партыя Беларусі. Падтрымлівае прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнку.

Лідэрам партыі зьяўляецца Міхаіл Русы. Кіроўны орган — Цэнтральны савет.

## Мэты
Усебаковы ўдзел сябраў гэтай партыі ў дзейнасьці органаў дзяржаўнай улады і мясцовага самакіраваньня пасродкам дэлегаваньня сваіх прадстаўнікоў у гэтыя органы праз выбары; палітычная адукацыя і выхаваньне грамадзян, фармаваньне і разьвіцьцё іх сьвядомасьці ў духу патрыятызму і дзяржаўнасьці; выяўленьне меркаваньняў грамадзян па любых пытаньнях грамадзкага і палітычнага жыцьця і давядзеньне іх да ведама шырокай грамадзкасьці, органаў дзяржаўнай улады і органаў мясцовага самакіраваньня; удзел ва ўстаноўленым заканадаўствам парадку ў выбарах; удзел у прыняцьці і рэалізацыі праграм эканамічнага і сацыяльнага разьвіцьця сяла; захаваньне духоўных пачаткаў і маральных прынцыпаў народнага жыцьця, разьвіцьцё шматвяковага патэнцыялу матэрыяльнай і духоўнай культуры беларускага сяла.

## Гісторыя
Створаная 13 чэрвеня 1992 году. Дата рэгістрацыі — 13 ліпеня 1992 году. Дата перарэгістрацыі — 22 верасьня 1999 году. Першым старшынём партыі быў Сямён Шарэцкі. На парлямэнцкіх выбарах 1995 году партыя атрымала 34 месцы ў парлямэнце. У Вярхоўным Савеце Беларусі 13‑га скліканьня партыя мела найбольшую фракцыю — 44 мандаты, яе старшыня быў абраны сьпікерам. Канстытуцыйны крызіс 1996 году раскалоў партыю на тых, хто падтрымаў Лукашэнку, і тых, хто разам з Шарэцкім застаўся ў Вярхоўным Савеце. IV партыйны зьезд у канцы сакавіка 2000 году заявіў аб намеры супрацоўнічаць з уладай і абраў старшынём Міхаіла Шыманскага. У парлямэнцкіх выбарах 2000 году партыя займела 5 месцаў, у 2004 годзе — 3 месцы, у 2008 годзе — 1 месца.

12 чэрвеня 2009 году Міністэрства юстыцыі Беларусі вынесла пісьмовае папярэджаньне ў сувязі з тым, што партыя не прадставіла ў міністэрства інфармацыю пра сваю дзейнасьць.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аграрныя партыі
Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Сацыялістычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1992 годзе
Катэгорыя:Чэрвень 1992 году
Катэгорыя:1992 год у Беларусі
Вуша (прыток Нёмана)

**Вуша** (**Уша́**) — рака ў Беларусі, левы прыток Нёману. Цячэ ў Нясьвіскім і Карэліцкім раёнах Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 105 км. Плошча вадазбору 1220 км². Выдатак вады ў вусьці 7,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Міранка
* *Левыя*: Гарадніца, Сноўка, Зьмейка, Цятранка

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца каля заходняй ускраіны вёскі Качановічаў Нясьвіскага раёну, упадае ў Нёман на ўсход ад вёскі Ярэмічаў Карэліцкага раёну.

Даліна невыразная, схілы забалочаныя. Абалона двухбаковая, забалочаная, шырыня разьліву ў ніжняй плыні да 2,5 км, у верхняй і сярэдняй — ад 100 м да 1 км. Рэчышча на працягу 10,1 км каналізаванае: ад вытоку да сажалкі Дзікай (7,3 км) і за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Еськавічаў да вёскі Крутога Берага (2,8 км).

Замярзае ў сярэдзіне сьнежня, крыгалом у канцы сакавіка. Каля места Нясьвіжу і вёскі Качановічаў цячэ праз сажалкі. Прымае сьцёк з мэліярацыйных каналаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Прытокі Нёману
Катэгорыя:Рэкі Нясьвіскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Карэліцкага раёну
Вуша (басэйн Дняпра)

**Вуша** (**Уша́**) — рака ў Беларусі, правы прыток Бярэзіны (басэйн Дняпра). Цячэ ў Менскай вобласьці. Даўжыня 89 км. Плошча вадазбору 725 км². Выдатак вады ў вусьці 4,2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,6 ‰.

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Раванічы.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Клёнаўка, Беліца
* *Левыя*: Маконь, Рэчкі

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 2,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Смольніцы Смалявіцкага раёну, вусьце за 4,5 км на ўсход ад вёскі Вушы Бярэзінскага раёну. Цячэ пераважна паўднёва-ўсходнімі схіламі Менскага ўзвышша.

Даліна да вёскі Ўборкаў Ігуменскага раёну невыразная, на астатнім працягу трапэцападобная; шырыня яе 0,9—1,2 км, найбольшая каля 3,5 км. Схілы спадзістыя, вышынёй 5—20 м. Абалона двухбаковая (шырыня 100—200 м), да вусьця ракі Маконі забалочаная і парослая лесам, ніжэй перасечаная, пяскова-тарфяністая. Рэчышча ад вытоку на працягу 13,9 км каналізаванае, на астатнім працягу мерна зьвілістае. Берагі пераважна стромкія і абрывістыя.

Найвышэйшы ўзровень вады ў сярэдзіне красавіка. Замярзае ў канцы лістапада, крыгалом у сярэдзіне сакавіка. Прымае сьцёк з мэліярацыйных каналаў.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 379.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Смалявіцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Ігуменскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Бярэзінскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Бярэзіны
Вушача

**Уша́ча**, **Вушача** — рака ў Беларусі, левы прыток Дзьвіны. Цячэ ў Віцебскай вобласьці. Даўжыня 118 км. Плошча вадазбору 1150 км². Выдатак вады ў вусьці 8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Крашанка
* *Левыя*: Ідута, Альзініца, Нежлеўка

## На рацэ
* *[[Гарадзкі пасёлак|Мястэчка]]*: Ушачы
* *Гістарычнае [[мястэчка]]*: Варонічы

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца на вышыні 169,7 м над узроўнем мора ў Докшыцкім раёне, за 5 км на паўднёвы захад ад вёскі Пуцілкавічаў Ўшацкага раёну. Цячэ ў межах Вушацка-Лепельскага ўзвышша, у нізоўі Полацкай нізінай, праз азёры Мурагі, Тартак, Царкавішча, Замошша, Вялікае Існа і Варонічы. Вусьце насупраць вёскі Цюлькаў Полацкага раёну, разьмешчанай на правым беразе Дзьвіны.

Даліна да вёскі Пуцілкавічаў Ушацкага раёну невыразная, ніжэй трапэцападобная; шырыня яе да вусьця ракі Альзініцы да 1 км, ніжэй 300—400 м, месцамі звужаецца да 200 м. Абалона двухбаковая, шырынёй 0,4—0,6 км, на асобных дзялянках да 1,5 км, ніжэй за ўток ракі Альзініцы звужаецца да 30—50 м. Рэчышча моцназьвілістае, у верхняй плыні шырынёй 3—10 м, ніжэй за возера Вялікае Існа 30—40 м.

Разводзьдзе пачынаецца ў канцы 2-й дэкады сакавіка і доўжыцца да канца траўня, сярэдняя працягласьць каля 60 дзён. Сярэдняе перавышэньне найвышэйшага ўзроўню над межаньню да 1,5 м. Замярзае ў 1-й дэкадзе сьнежня, крыгалом у пачатку красавіка.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 380.
* 
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Прытокі Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Докшыцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Ўшацкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Полацкага раёну
Вушча

**Вушча** (**У́шча**) — рака ў Пскоўскай вобласьці Расеі і Расонскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі, у басэйне Дзьвіны. Даўжыня 82 км. 

Пачынаецца з возера Вушча на мяжы Невельскага і Пустошкінскага раёнаў Пскоўскай вобласьці, нізкая плынь (3,2 км па дзяржаўнай мяжы і 4,4 км на тэрыторыі Беларусі) у лясістай забалочанай мясцовасьці. Упадае ў возера Дрысы з паўднёвага ўсходу, за 1 км на паўночны захад ад вёскі Перавоз.

## Літаратура
*  С. 380

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Расонскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Расеі
Фядоска

**Фядо́ска** — рака ў Беларусі, левы прыток ракі Жыгулянкі (басэйн Дняпра). Цячэ ў Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці. Даўжыня 14 км. Плошча вадазбору 87 км². Рэчышча каналізаванае.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Івацэвіцкага раёну
Піліпаўка (рака)

**Пілі́паўка**, **Філіпаўка** — рака ў Янаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці, левы прыток ракі Піны (басэйн Дняпра). Даўжыня 16 км. Плошча вадазбору 152 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1‰.

Пачынаецца за 1,5 км на ўсход ад вёскі Кацкі, вусьце за 1 км на поўдзень ад вёскі Еўлашы. Прыток — рака Струга (праваруч). Рэчышча каналізаванае.

## Літаратура
*  С. 287

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Янаўскага раёну
Рэспубліканская партыя працы і справядлівасьці

**Рэспубліканская партыя працы і справядлівасьці** (РППС) — палітычная партыя Беларусі, заснаваная ў 1993 годзе. Падтрымлівае цяперашні рэжым А. Лукашэнкі.

## Кіраваньне
* *Зьезд*. Склікаецца аднойчы на 5 гадоў. Правамоцны пры наяўнасьці больш як паловы прадстаўнікоў. Ухваляе пастановы большасьцю галасоў прысутных. Зацьвярджае праграму ды абірае на 5 гадоў старшыню, Раду і Рэвізійную камісію.
* *Рада*. Склікаецца прынамсі кожныя 6 месяцаў. Выконвае пастановы Зьезду і вызначае прадстаўніцтва на ім. Зацьвярджае каштарыс і кіруе маёмасьцю. Абірае са свайго складу Выканаўчы камітэт на чале з намесьнікам старшыні партыі.
* *Выканаўчы камітэт*. Ладзіць пасяджэньні прынамсі кожныя 3 месяцы. Вядзе зносіны зь іншымі ўстановамі. Ладзіць сходы і шэсьці. Прызначае супрацоўнікаў і разглядае звароты да партыі.
* *Рэвізійная камісія*. Зьбіраецца прынамсі штогод. Правярае выкананьне каштарысу і падае адпаведныя справаздачы штогод у Раду і кожныя 4 гады — Зьезду. Правярае Выканаўчы камітэт прынамсі аднойчы на 2 гады.

## Мэты
Стварэньне грамадзтва эканамічнага дабрабыту і сацыяльнай справядлівасьці.

## Гісторыя
Створаная 26 чэрвеня 1993 году. Дата рэгістрацыі — 18 жніўня 1993 году. Дата перарэгістрацыі — 18 верасьня 1999 году.

У 2014 годзе партыя падтрымала рэфэрэндум у Крыме і анэксію Крыму Расеяй.

Па выніках выбараў у мясцовыя Саветы дэпутатаў 28 скліканьня (2018) першае месца па агульнай колькасьці абраных дэпутатаў заняла КПБ, набраўшы 309 дэпутацкіх мандатаў. Другое месца і 127 месцаў у РППС.

### Старшыні
# Анатоль Нятылькін (26 чэрвеня 1993 — 27 студзеня 2002)
# Віктар Сакалоў (27 студзеня 2002 — 26 сакавіка 2006)
# Васіль Задняпраны (26 сакавіка 2006 году - 12 сьнежня 2020)
# Аляксандар Сьцяпанаў (з 12 сьнежня 2020)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Група партыі ў Кантакце
* Партыя ў Facebook
* Статут партыі
* Праграма партыі
*  Левые партии Таможенного союза решили объединиться в Минске
* Сергей Миронов поздравил членов Республиканской партии труда и справедливости с Днем единения народов Беларуси и России
* Зачем партиям-фантомам считать голоса за чужих кандидатов?

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Рэспубліканская партыя Рэспублікі Беларусь

**Рэспубліканская партыя Рэспублікі Беларусь** — палітычная партыя Беларусі. Партыя безумоўна падтрымлівае і ўхваляе палітыку Аляксандра Лукашэнкі.

Старшыня — Уладзімер Белазор. Белазор Уладзімер Якаўлевіч — намесьнік начальніка Ўпраўленьня міжнароднага супрацоўніцтва Сакратарыята Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (сакратар Міжпарлямэнцкай камісіі) Кіравальны орган — Цэнтральнае праўленьне.

8 жніўня 2023 года Вярхоўны суд Беларусі ліквідаваў Рэспубліканскую партыю.

## Мэты
Адраджэньне і стварэньне моцнай, сувэрэннай, гуманнай, дэмакратычнай беларускай дзяржавы з дастатковай ступеньню інтэграцыі з рэспублікамі былога Саюза ССР і краінамі Захаду, забясьпячэньне высокага стандарта якасьці жыцьця чалавека; стварэньне эканомікі на прынцыпова новай аснове, якая грунтуецца на рыначных мэханізмах і якая забясьпечвае рэальнае напаўненьне палітычнага сувэрэнітэту Рэспублікі Беларусь і дабрабыту яе народа; няўхільнае прытрымліваньне правоў чалавека ў Рэспубліцы Беларусь.

## Гісторыя
Створаная 12 сакавіка 1992 году. Дата рэгістрацыі — 25 траўня 1994. Дата перарэгістрацыі — 30 верасьня 1999.

12 чэрвеня 2009 году Міністэрства юстыцыі Беларусі вынесла пісьмовае папярэджаньне, у сувязі з тым што партыя не прадставіла ў міністэрства інфармацыю пра сваю дзейнасьць.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Ханя

**Ха́ня**, **Хан**, **Цераздрэ́ў** — рака ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласьці, правы прыток ракі Жалоні (басэйн Дняпра). Даўжыня 24 км. Плошча вадазбору 88,7 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,7 ‰.

Пачынаецца за 1,8 км на поўнач ад вёскі Дзятлік, вусьце за 4 км на паўночны захад ад вёскі Хільчыха. На рацэ плаціны і сажалкі каля вёсак Красноўка (плошча 21 га), Хамянкі (плошча 12 га), Нічыпараўка (плошча 22 га). Ніжнія 11 км рака працякае па лясістай забалочанай мясцовасьці.

## Літаратура
*  С. 381—382

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Нараўлянскага раёну
Рэспубліканская партыя

**Рэспубліканская партыя** — назва палітычных партый у некалькіх краінах.

* Рэспубліканская партыя Армэніі
* Балтыйская рэспубліканская партыя
* Рэспубліканская партыя Рэспублікі Беларусь — лідэр Уладзімер Белазор
* Рэспубліканская партыя Грузіі
* Рэспубліканская партыя ЗША
* Рэспубліканская партыя Казахстану
* Рэспубліканская партыя Летувы
* Рэспубліканская партыя Малдовы
* Рэспубліканская партыя Расеі
* Рэспубліканская партыя Татарстану
* Украінская рэспубліканская партыя «Сабор»
* Рэспубліканская партыя Францыі
* сьпіс ня поўны

Катэгорыя:Палітычныя партыі
Цна (басэйн Нёмана)

**Цна** — рака ў Маладэчанскім і Вялейскім раёнах Менскай вобласьці, правы прыток ракі Вушы (басэйн Нёману). Даўжыня 21 км. Плошча вадазбору 130 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8‰.

Пачынаецца каля вёскі Рашаткі Маладэчанскага раёну, упадае ў Вушу вышэй за вусьце ракі Нявежы, за 3 км на паўночны ўсход ад вёскі Турэц-Баяры Маладэчанскага раёну. Мае каналізаванае рэчышча. Прымае сьцёк з мэліярацыйных каналаў.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 387

Катэгорыя:Басэйн Вяльлі
Катэгорыя:Рэкі Маладэчанскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Вялейскага раёну
Цна (прыток Сьвіслачы)

**Цна**, **Цнянка** — рака ў Менску і Менскім раёне, левы прыток ракі Сьвіслачы (басэйн Дняпра). Даўжыня 14 км. Плошча вадазбору 70 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4‰.

Пачынаецца за 0,7 км на поўнач ад вёскі Малінаўка, вусьце за 0,3 км на паўднёвы захад ад вёскі Зацань. Рэчышча каналізаванае, акрамя дзялянкі даўжынёй 0,5 км каля вёскі Цна-Ёдкава.

## Літаратура
*  С. 387

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Менску
Катэгорыя:Рэкі Менскага раёну
Хорапуць

**Хо́рапуць** — рака ў Добрускім раёне Гомельскай вобласьці, левы прыток ракі Іпуці (басэйн Дняпра). Даўжыня 45 км. Плошча вадазбору 528 км². Выдатак вады ў вусьці 2,06 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Гразьліўка
* *Левыя*: Чачора

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 2 км на паўднёвы захад ад вёскі Чырвоны Арол, вусьце на заходняй ускраіне места Добрушу. Рака цячэ Гомельскім Палесьсем.

Даліна трапэцападобная, у вусьці зьліваецца з далінай Іпуці. Абалона пераважна лугавая. Рэчышча каналізаванае на ўсім працягу, шырыня яго 2—3 м у вярхоўі, у вусьці да 12 м. Берагі стромкія, вышынёй да 1,2 м. Прымае сьцёк з мэліярацыйных каналаў.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 383

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Добрускага раёну
Цна (прыток Прыпяці)

**Цна** — рака ў Беларусі, левы прыток Прыпяці (басэйн Дняпра). Цячэ ў Ляхавіцкім, Ганцавіцкім і Лунінецкім раёнах Берасьцейскай вобласьці. Даўжыня 126 км. Плошча вадазбору 1130 км². Выдатак вады ў вусьці 7,23 м³/с. Агульны спад ракі 53 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 ‰.

## Асноўныя прытокі
* *Левы*: Выдранка
* *Правы*: Карыцінскі канал

## На рацэ
* *[[Места]]*: Ганцавічы
* *Гістарычнае [[мястэчка]]*: Кажан-Гарадок

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 0,5 км на ўсход ад вёскі Гайнінцу Ляхавіцкага раёну, вусьце за 4 км на поўдзень ад вёскі Кажан-Гарадку Лунінецкага раёну. Рака цячэ Прыпяцкай нізінай.

Даліна да вёскі Велуты і ніжэй ад вёскі Кажан-Гарадок (абедзьве ў Лунінецкім раёне) невыразная, на астатнім працягу трапэцападобная, шырынёй 1—2 км. Абалона двухбаковая, у Лунінецкім раёне каля вёсак Купаўцоў, Бараўцоў, Вічына, Дварцу аднабаковая (шырыня 0,5—1 км). Рэчышча ад вытоку на працягу 54 км каналізаванае, у ніжняй плыні моцназьвілістае, шырынёй каля 10 м.

Веснавое разводзьдзе пачынаецца ў сярэдзіне сакавіка і доўжыцца да сярэдзіны чэрвеня, найбольшая вышыня ўзроўню над межаньню 3,1 м. За 42 км ад вусьця каля вёскі Дзятлавічаў Лунінецкага раёну найбольшы выдатак вады 87,6 м³/с (1970), найменшы 0,51 м³/с (1969). Замярзае ў канцы сьнежня, крыгалом у сярэдзіне красавіка. Веснавы крыгаход каля 11 дзён.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Ляхавіцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Ганцавіцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Лунінецкага раёну
Чапунька

**Ча́пунька**, **Шы́лве** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Бярэзіны (басэйн Нёману). Цячэ ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 38 км. Плошча вадазбору 311 км². Выдатак вады ў вусьці 2,2 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8‰.

Прытокі: Гарача, Сіма, Вярэнка.

Пачынаецца каля мястэчка Юрацішкаў, упадае ў Бярэзіну за 2,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Чапуні. Даліна ў вярхоўі слабавыразная, у сярэдняй і ніжняй плынях невыразная. Абалона забалочаная. Рэчышча на працягу 28,4 км ад вытоку каналізаванае, яго шырыня ў нізоўі да 12 м.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Івейскага раёну
Цна

Назву **Цна** маюць:

## Населеныя пункты

### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Цна — вёска ў Лунінецкім раёне

* Менская вобласьць:
** Цна — вёска ў Асіпавіцкім сельсавеце Вялейскага раёну
** Цна — вёска ў Любанскім сельсавеце Вялейскага раёну
** Цна — вёска ў Лагойскім раёне
** Цна — вёска ў Папярнянскім сельсавеце Менскага раёну
** Цна — былая вёска ў Цнянскім сельсавеце Менскага раёну

## Рэкі

### [[Беларусь]]
* Цна — басэйн Нёмана
* Цна — прыток Гайны, басэйн Дняпра
* Цна — прыток Сьвіслачы, басэйн Дняпра
* Цна — прыток Прыпяці, басэйн Дняпра

### [[Расея]]
* Цна — левы прыток Мокшы (басэйн Акі)
* Цна — рака ў Маскоўскай вобласьці, левы прыток Акі
* Цна — рака ў Цьвярской вобласьці, упадае ў возера Мсьціно

## Іншае
* Цна — раён індывідуальнай малапавярховай забудовы ў Менску

## Глядзіце таксама
* Цнянка
Чапа

: *Гэта артыкул пра раку. Калі вас цікавіць вёска, глядзіце [[Чапа (вёска)|Чапа]].*

**Ча́па** — рака ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці, правы прыток ракі Бярэзіны (басэйн Дняпра). Даўжыня 10 км. Плошча вадазбору 28,5 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,1 ‰.

Прыток — рака Сыч (праваруч).

Пачынаецца за 2 км на паўночны захад ад вёскі Шабынькі, вусьце за 1,5 км на ўсход ад вёскі Восава Чарневіцкага сельсавету. Рэчышча на працягу 6,9 км дадолу ад вёскі Шабынькі каналізаванае.

Цячэ спачатку на паўднёвы ўсход, а потым на паўночны ўсход. На сваім працягу яна працякае празь вёскі Шабынькі, Чарневічы, ля вёсак Ніўкі і Восава. У былыя часы недалёка ад вытокаў рэчкі існавала невялікае пасяленьне, назву якому — Чапа дала гэта рака.

Галоўны і практычна адзіны прыток Чапы — рэчка Сыч, якая ўпадае ў яе ля Чарневічаў. Нельга выключаць і тое, што раней было трошкі інакш. Так, на адной з мапаў сярэдзіны ХІХ стагодзьдзя ў Чапы акрамя Сычу паказаны яшчэ два невялікія прытокі. Аднак на падрабязных мапах першай паловы ХХ стагодзьдзя яны адсутнічаюць. Ля Чапы ўжо нічога, акрамя забалочаных навакольляў, рэчкі не паказана.

Сучасныя навакольлі і сама рэчка значна адрозьніваюцца ад таго, што было раней. Некранутымі засталіся толькі самае вярхоўе Чапы і кавалачак ля яе вусьця. Усё астатняе — каналізавана. Таму Чапа зараз нікога ня зможа «ўразіць» сваімі непаўторнымі краявідамі. У былыя ж часы рэчка ў сярэдняй плыні хоць і цякла пераважна па палях, але месцамі ля яе былі невялічкія лясы, якіх на сёньняшні час ужо няма. Яе навакольлі былі вельмі маляўнічымі. Недалёка ад Шабынек на ёй было невялічкае возера, якое было ўтворана плацінай млына.

## Літаратура
*  С. 389—390

## Вонкавыя спасылкі
* Чапа — гэта рэчка // Гоман Барысаўшчыны, Антось Гурскі

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Бярэзіны
Сацыял-дэмакратычная партыя народнай згоды

**Сацыял-дэмакратычная партыя Народнай Згоды**, **Партыя народнай згоды** (СДПНЗ, ПНЗ) — палітычная партыя Беларусі.

Лідэрам партыі зьяўляецца Сяргей Ермак (раней — Леанід Сечка). Кіруючы орган — Савет. Партыя безумоўна падтрымлівае і ўхваляе палітыку Аляксандра Лукашэнкі.

9 жніўня 2023 году Вярхоўны суд Беларусі ліквідаваў Сацыял-дэмакратычную партыю Народнай Згоды.

## Мэты
Пабудова цывілізаванай прававой дзяржавы, правядзеньне дэмакратычных рэформ.

Асноўным мэтадам у дзейнасьці партыі зьяўляецца ўзьдзеяньне дэмакратычнымі спосабамі ў рамках існага заканадаўства на стан грамадзкай думкі.

Партыя выступае супраць нацыяналізму, шавінізму, рэлігійнай і ідэйнай нетрывальнасьці.

## Гісторыя
Створаная 15 сакавіка 1997 году. Але СДПНЗ лічыць сябе правапераемніцай Партыі народнай згоды (ПНЗ), заснаванай 11 красавіка 1992 году. Дата рэгістрацыі — 21 траўня 1997. Дата перарэгістрацыі — 30 верасьня 1999.

Пры рассьледаваньні карэспандэнта Тэлеграфа ў 2012 г. высьветлілася, што ў Палацы шахмат і шашак па вуліцы Карла Маркса, 10, дзе павінен знаходзіцца офіс СДПНЗ, ніколі пра гэтую партыю не чулі. Па словах вахцёра, у будынку разьмешчаны толькі офіс газэты «Спартыўная панарама». Характэрна, што сайт Мінюста Рэспублікі Беларусь не падае ніякага тэлефона партыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі