open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ДДТ

**«ДДТ»** (**DDT**) — савецкі й расейскі рок-гурт, заснаваны ўлетку 1980 году ва Ўфе. Лідэрам гурту, аўтарам большасьці песень і адзіным нязьменным удзельнікам зьяўляецца Юры Шаўчук.

Назва гурту паходзіць ад хімічнага рэчыва Дыхлардыфэнілтрыхларэтан (у прастамоўі «Для хатняе пачвары», «Дуст»), якое ў выглядзе парашку выкарыстоўвалася пры барацьбе са шкоднымі казуркамі.

## Гісторыя

### Уфімскі пэрыяд
У 1980 годзе ва ўфімскім тэлецэнтры сустрэліся клявішнік Уладзімер Сыгачоў ды Юры Шаўчук. Шаўчук меў гурт з трох чальцоў, якія выконвалі палітычныя песьні. Сыгачоў граў у вясельным гурце Генадзя Родзіна, які грунтаваўся ў палацы культуры «Авангард». Сыгачоў запрасіў Шаўчука далучыцца да ягонага гурту.

Аднак, па словах першага гітарыста ДДТ Рустэма Асанбаева, упершыню Юрыя Шаўчука прывёў у ДК "Авангард" тагачасны кіраўнік групы Генадзь Родзін у канцы сьнежня 1979 году.

Так склаўся новы гурт. У ягоны склад увайшлі Юры Шаўчук, гітарыст Рустэм Асанбаеў, басіст Генадзь Родзін, клявішнік Уладзімер Сігачоў ды бубнач Рынат Шамсутдзінаў. Назвы "ДДТ" яшчэ не было, гурт назваўся "ансамбаль пад кіраваньнем Генадзя Родзіна".

У 1980 годзе ў хатніх умовах група запісала сем песень, зь якіх склалі першы магнітаальбом (названы «ДДТ-1»).

За бубнамі Шамсутдзінава зьмяніў Сяргей Пастарнакаў (у іншай крыніцы — Барыс Пустарнакаў), а на зьмену другому прыйшоў Рустэм Карымаў.

Увесну 1982 году Генадзь Родзін прынёс выразку зь вядомае савецкае газэты, дзе "Камсамольская праўда" абвясьціла конкурс маладых выканаўцаў "Залаты камэртон", сутнасьць якога заключалася ў разьвіцьці патрыятычных песень СССР. Трэба было адправіць тры песьні: адну — пра сьвет, другую — аранжыроўку песьні савецкіх кампазытараў, трэцюю — на меркаваньне ансамбля. Пераможцам быў абяцаны запіс дэбютнага самотніку на «мэлёдыі». На працягу наступных трох дзён у страшнай сьпесцы на мясцовай тэлестудыі была падрыхтаваная дэманстрацыйная касэта, у якую ўвайшлі тры кампазыцыі «Іншаплянэтнік», «Чорнае Сонца» й «Не страляй!» і аранжыроўка песьні Юрыя Антонава «Ўсё як раней». Да свайго зьдзіўленьня, музыкі прайшлі ў другі тур. Калі спатрэбілася назва, Уладзімер Сігачоў прапанаваў «ДДТ», якая й была прынята. Песьня «Не страляй!» стала ляўрэатам конкурсу, а самога Шаўчука запрасілі ў Маскву для запісу кампазыцыі «Не страляй!» на студыі «Мелёдыя». Аднак у якасьці ўмоваў для падпісаньня прафэсійнага кантракту ад ДДТ патрабавалася выкананьне песень афіцыйных савецкіх кампазытараў на словы афіцыйных савецкіх паэтаў. Шаўчук ад падобных умоваў адмовіўся, што азначала сыход гурту ў падпольле й працу для невялікага кола знаўцаў рок-музыкі (паводле іншай вэрсіі — Шаўчук пагадзіўся выканаць песьню савецкага кампазытара й нават дэманстраваў потым сябрам фанаграму).

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія музычныя гурты
Пратасевіч

**Пратасе́віч** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Валяр’ян Пратасевіч ( 1505—1579) — рэлігійны і дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Вячаслаў Пратасевіч (1913—1992) — беларускі народны музычны майстар
* Раман Пратасевіч ( 1995) — беларускі журналіст
* Яцак Пратасевіч ( 1967) — польскі палітык
Вольга Кавалькова

**Во́льга Алякса́ндраўна Кавалько́ва** (, Менск) — беларуская грамадзка-палітычная дзяячка.

## Жыцьцяпіс
Скончыла Акадэмію МУС Беларусі ў 2006 годзе па спэцыяльнасьці «юрыст». Атрымала спэцыяльнасьць «бугальтар» у Рэспубліканскім інстытуце павышэньня кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў (2005 год) і спэцыяльнасьць «палітоляг» ў Усходнеэўрапейскай школе палітычных дасьледаваньняў.

Працавала з 2004 па 2008 год у раённых адміністрацыях Менску, пасьля юрыстам, старшынём і галоўным бугальтарам у жыльлёва-будаўнічых спажывецкіх каапэратывах, у 2011-2014 гадах — лектарам ў Інстытуце павышэньня кваліфікацыі.

З 2011 году чалец партыі «Беларуская хрысьціянская дэмакратыя». Сустаршыня БХД.

Падчас прэзыдэнцкіх выбараў 2020 году — давераная асоба Сьвятланы Ціханоўскай. 18 жніўня Ў складзе Каардынацыйнай рады. 19 жніўня абрана ў Прэзыдыюм Рады.

24 жніўня ля прахадной МТЗ затрымалі сябраў Каардынацыйнай рады Вольгу Кавалькову і Сяргея Дылеўскага. Увечары стала вядома, што Кавалькова знаходзіцца ў ІЧУ на Акрэсьціна

6 сакавіка 2023 году ў Менскім гарадзкім судзе Кавальковай завочна прызначылі 12 гадоў калёніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс Вольгі Кавальковай

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі імя Сахарава
Катэгорыя:Сябры Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі
Катэгорыя:Сябры Каардынацыйнай рады ў Беларусі
Катэгорыя:Завочна асуджаныя
Самаеды

Можа азначаць:

* **[[Самадыйскія народы|Самаеды]]** — састарэлая назва некалькіх паўночных народаў, што гавораць на мовах самадыйскай групы і вядомых у сучаснай беларускай тэрміналёгіі пад тэрмінамі *самады́йскія народы* або *самады́йцы*.
* '''Самаеды''' — парода сабак.
Ваўкалатка

**Ваўкала́тка** (таксама сустракаецца — *Ваўкала́тцы, мн*) — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Даўгінаўскага сельсавету.

## Этымалёгія
«Ваўкалатамі» называлі людзей, якія ўмелі імітаваць воўчы голас. Гэтыя людзі заваблівалі ваўкоў на паляваньні. Паводле паданьня, вёску назвалі ў гонар жанчыны Ваўкалаткі.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — вёска ў Будслаўскай воласьці Вялейскага павету.

За польскім часам — у гміне Будслаў Дунілавіцкага павету павету Наваградзкага ваяводзтва. З 1926 року — у Вялейскім павеце Віленскага ваяводзтва. У 1921 року пражывала 241 асоба, зь іх 213 рыма-каталікі, 28 — праваслаўныя; 184 — палякі, 57 — беларусы; 50 дамоў. У 1931 року — 274 чалавекі, 57 дамоў.

У 1940—1973 гадах цэнтар Ваўкалацкага сельсавету.

## Асобы
* Павал Каруза (1906—1988) — беларускі фальклярыст, этнамузыколяг, кампазытар, грамадзка-палітычны дзеяч.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Ваўкалатка , Глёбус Беларусі

Катэгорыя:Даўгінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Бубны (Менская вобласьць)

**Бу́бны**  — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Даўгінаўскага сельсавету.

У 1940—1954 гадах цэнтар Бубнаўскага сельсавету. Да 4 красавіка 1973 году вёска ўваходзіла ў склад Ваўкалацкага сельсавету.

## Славутасьці

* Царква Покрыва Найсьвяцейшай Багародзіцы (2002 г.)
* Брацкая магіла партызан (1943 г.)
* Брацкая магіла савецкіх ваеннапалонных (1943 г.)
* Помнік землякам

## Крыніцы

Катэгорыя:Даўгінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Царква Покрыва Найсьвяцейшай Багародзіцы (Бубны)

**Царква Покрыва Найсьвяцейшай Багародзіцы** — праваслаўны храм у в. Бубны Вялейскага раёна Менскай вобласьці. Зьяўляецца прыпісным да парафіі Сьвятой Жываначальнай Троіцы ў аг. Даўгінава.

## Гісторыя

Пабудаваная з цэглы на паўднёвай мяжы вёскі. Асьвечана 28 жніўня 2002 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Царква Покрыва Найсьвяцейшай Багародзіцы на сайце Маладэчанскай япархіі

Катэгорыя:Храмы Маладэчанскай япархіі
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Покрыва Найсьвяцейшай Панны Марыі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вялейскага раёну
Катэгорыя:Бубны (Вялейскі раён)
Вязовец

**Вязо́вец**  — былая вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Даўгінаўскага сельсавету.

Скасавана ў 2018 годзе.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Даўгінава, Вілейскaга паветa, Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

Да 4 красавіка 1973 году вёска ўваходзіла ў склад Мільчанскага сельсавету. 

## Насельніцтва

* 1931 год — 62 чалавекi
* 1921 год — 65 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Даўгінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Вялейскага раёну
Хамутнае

**Хамутнае** (*да 1978 году*) потым **Чаро́мушкі**  — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Даўгінаўскага сельсавету.

## Гісторыя
З 1793 году пасьля другога падзелу Рэчы Паспалітай Хамутнае, як і ўся Воўкаўшчына, уваходзіла ў склад Расейскай імпэрыі, быў утвораны Вялейскі павет у складзе спачатку Менскай, а з 1843 году — Віленскай губэрні. Уваходзіла ў склад Вялейскага павету Расейскай імпэрыі. У міжваенны час знаходзілася ў складзе Вялейскага павету, Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі, у гміне Крывічы.

Да 27 сьнежня 1962 году вёска ўваходзіла ў склад Сіўцаўскага сельсавету.

## Насельніцтва

* 1931 год — 222 чалавекі
* 1921 год — 223 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Даўгінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Аўтагенацыд

**А́ўтагенацы́д** (ад  — сам,  — род, племя і  — забіваю), **уну́траны генацы́д** — дзеяньні, скаваныя на наўмыснае зьнішчэньне грамадзянаў якой-небудзь краіны, зьдзяйсьняныя іх уласным урадам альбо іншымі суайчыньнікамі.

Дадзены тэрмін быў уведзены ва ўжытак у другой палове 1970-х гг. для характарыстыкі генацыду ў Камбоджы, ажыцьцёўленага камуністычным рэжымам «чырвоных кхмэраў» у 1975—1979 гг. Менавіта скіраванасьць на грамадзянаў уласнай краіны (або на свой народ) адрозьнівае аўтагенацыд (напрыклад, армянаў ці асырыйцаў) ад «вонкавага» генацыду, скіраванага на жыхароў акупаваных тэрыторыяў (напрыклад, габрэяў і славянаў на захопленых Нямеччынай падчас Другой сусьветнай вайны тэрыторыях).

## Крыніцы

Катэгорыя:Генацыд
Капліца (Поня)

**Капліца ў Поні** — праваслаўная капліца ў вёсцы Поня Вялейскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. Месьціцца ў цэнтры вёскі, каля скрыжаваньня.

## Гісторыя
Пабудаваная з цэглы ў 1939 годзе, атынкаваная.

## Архітэктура
міні|зьлева
Кубападобны ў пляне аб’ём з трохграннай алтарнай часткай, з трохвугольным франтонам з дошак на галоўным фасадзе. Накрытая двухсхільным дахам з вальмамі над алтарнай часткай, над уваходнай часткай — квадратная вежка з шатровым дахам. Франтальны фасад вылучаны двухсхільнай навісьсю.

## Вонкавы япасылкі
* 
* 
*  

Поня
Катэгорыя:Сакральныя збудаваньні Вялейскага раёну
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1939 годзе
Поня (вёска)

**По́ня** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Даўгінаўскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1664 г. згадваецца ў складзе Ашмянскага павету ВКЛ. У 1690 годзе — вёска, уласнасьць ксяндза Банавэнтуры Шымкуна, доктара тэалёгіі. У 1912 г. вёска ў Мільчанскай воласьці Барысаўскага павету.

У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Даўгінава Вялейскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

У 1931 годзе вёска ў Даўгінаўскай вясковай гміне, 43 двары, 264 жыхары.

Да 4 красавіка 1973 году вёска ўваходзіла ў склад Мільчанскага сельсавету.

У 2003 годзе — 23 двары, 32 жыхары.

## Славутасьці

* Праваслаўная капліца (1939)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Даўгінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Каляды (Менская вобласьць)

**Каля́ды**  — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Даўгінаўскага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Даўгінава, Вілейскaга паветa, Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва

* 1931 год — 193 чалавекi
* 1921 год — 145 чалавек
* 1866 год — 73 чалавекi

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Даўгінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
ШУ-356

**ШУ-356** — унівэрсальнае шасі на базе колавага трактара.

## Гісторыя
У пачатку 1990-х гадоў у АКБ на Менскім трактарным заводзе была распрацавана канструкцыя ўнівэрсальнага шасі на базе колавага трактара кл. 1,4 т. У распрацоўцы верхняй часткі шасі ўдзельнічалі дызайнэры БФ УНДІТЭ.

Прынцыповай канструктыўнай асаблівасьцю шасі дадзенага тыпу зьяўляецца пярэдняе разьмяшчэньне паста кіраваньня (кабіны), што дае магчымасьць будаваньня розных схемаў агрэгатаў на яго базе — у пярэдняй зоне, непасрэдна на шасі і ззаду.

Ідэя кампановачнай структуры колавага трактара зь пярэднім разьмяшчэньнем кабіны зацікавіла яшчэ ў пачатку 1960-х гадоў аднаго з распрацоўшчыкаў унівэрсальнага шасі ШУ-356, тады маладога спэцыяліста ОГК МТЗ. Былі выкананы першыя эскізныя распрацоўкі машыны, але ідэя разьвіцьця не атрымала.

Тэхнічная канцэпцыя шасі палягае ў максымальна магчымым выкарыстаньні агрэгатаў, вузлоў і дэталяў трактараў, якія сэрыйна выпускаюцца заводам. Аб’ёмна-прасторавая структура шасі ШУ-356 пабудавана з выкарыстаньнем шасі сэрыйна выпусканага трактара МТЗ. Аб’ём кабіны з пастом кіраваньня зьлева, разьмешчаны сымэтрычна ў пярэдняй частцы трактара з частковым укараненьнем рухавіка ў аб’ём кабіны. Працоўнае месца кіроўцы і сядзеньне пасажыра разьмешчаныя па баках капота рухавіка, што вызначыла шырыню кабіны. У канструкцыі кабіны таксама выкарыстаны элемэнты адной з мадэляў кабіны трактара МТЗ. Кабіна мае галоўнае значэньне ў пабудове шасі і формы машыны. 
Дызайн-распрацоўка шасі абаронена Пасьведчаньнем на прамысловы ўзор №277 з прыярытэтам ад 13 лістапада 1996 году “Шасі ўнівэрсальнае трактарнае”.

У конкурсе на спашуканьне прэміі Рады міністраў РБ у галіне дызайна 1997 году праект “Шасі ўнівэрсальнае трактарнае” быў узнагароджаны гэтай прэміяй.
Сяргей Дылеўскі

**Сярге́й Дыле́ўскі** (, Менск) — лідэр стачкаму Менскага трактарнага заводу, сябра прэзыдыюму Каардынацыйнай рады падчас акцый пратэсту ў 2020 годзе і прэзыдэнцкіх выбараў.

6 сакавіка 2023 году ў Менскім гарадзкім судзе Дылеўскаму завочна прызначылі 12 гадоў калёніі.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Менску ў сям’і працоўных. Скончыў Трэці машынабудаўнічы ліцэй у Менску, хацеў вучыцца на аўтамэханіка, але па стане здароўя прыйшлося паступіць на іншую спэцыяльнасьць — тэхналёгія машынабудаваньня. На Менскім трактарным заводзе Дылеўскі працуе тэрмістам.

Ён заўсёды хацеў працаваць з аўтамабілямі, матацыкламі, будаваў свае ўласныя праекты ў асабістым гаражы. У 2015 годзе ўдзельнічаў у чэмпіянаце Рэспублікі Беларусь па дрыфтынгу.

## Пратэсты 2020 году
Пасьля абвяшчэньня вынікаў прэзыдэнцкіх выбараў у 2020 годзе і пачатку акцый пратэсту Дылеўскі абурыўся дзеяньнямі міліцыі. Ён завёз некалькіх пратэстоўцаў у бальніцы і заклікаў да страйку на МТЗ. Да страйку далучыліся рабочыя, якія запатрабавалі вызваліць усіх палітычных зьняволеных і правесьці новыя выбары. Дылеўскі ўзначаліў калёну з 1000 рабочых, што прайшла маршам па цэнтры Менску. 17 жніўня ён правёў калёну ў  5000 страйкуючых супрацоўнікаў МТЗ. 18 жніўня Дылеўскі заявіў, што 50 чалавек, якія выйшлі на мітынг каля МТЗ, былі ненадоўга затрыманыя.

Быў абраны ў прэзыдыюм  Каардынацыйнай рады, створанай для каардынацыі перадачы ўлады. 21 жніўня прызнаны «палітычнай зоркай» паводле вэрсіі New York Times.

### Ціск улады
21 жніўня 2020 году Дылеўскага выклікалі на допыт у Сьледчы камітэт.

24 жніўня 2020 году быў затрыманы спэцслужбамі разам з Вольгай Кавальковаю ля прахадной МТЗ пры спробе падтрымаць страйкоўцаў. Іх асудзілі на 10 сутак за спробу зладзіць пікет, аднак калі мінуў тэрмін не выпусьцілі, а асудзілі яшчэ на 15 сутак за ўдзел у акцыі 23 жніўня. Потым 5 верасьня Кавалькову вывезьлі да польскай граніцы, а Дылеўскі выйшаў на волю 18 верасьня.

## Палітычная пазыцыя
У жніўні 2020 году Дылеўскі заявіў, што лічыць беларускую прамысловую сыстэму неэфэктыўнай, і што адсутнасьць алігархаў ў Беларусі «далёка не дасягненьне», паколькі гэта азначае, што «здаровыя» бізнэсоўцы ня хочуць інвэставаць у Беларусь. Дылеўскі заявіў, што палітыка будзе «апошняй, што [ён] хацеў бы рабіць».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дылеўскі ў Інстаграме
* Дылеўскі ў ВК
* «Я не вождь, а простое лицо, которое нравится людям». Интервью лидера стачкома Минского тракторного завода Сергея Дылевского. Он стал главной фигурой рабочего движения Беларуси

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Каардынацыйная рада Беларусі
Катэгорыя:Сябры Каардынацыйнай рады ў Беларусі
Катэгорыя:Беларускія дысыдэнты
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі імя Сахарава
Катэгорыя:Завочна асуджаныя
Альковічы

**Алько́вічы** — вёска ў Беларусі, у міжрэччы Іліі і Крайшчанкі. Уваходзяць у склад Ільлянскага сельсавету Вялейскага раёну Менскай вобласьці. Знаходзяцца за 43 км на ўсход ад места і чыгуначнай станцыі Вялейкі, за 102 км ад Менску, за 3 км на поўнач ад аўтамабільнай дарогі . Злучаюцца мясцовымі дарогамі з навакольнымі вёскамі Юнцавічамі, Аўcянікамі, Стайкамі, Мацькаўцамі.

## Назва

Гэльгі, Эльга або Алька (Helgi, Elgo, Alko) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя

У 1800 годзе сяло, уласнасьць Леана Гарайна, 10 двароў, 71 жыхар; уніяцкая царква, карчма, 2 кірмашы штогод. У 1866 годзе сяло, у Крайскай воласьці Вялейскага павету; касьцёл, 1 кірмаш у год. У 1923 годзе мястэчка, цэнтар гміны, 28 двароў, 170 жыхароў.

У 1938 годзе мястэчка, у Ільлянскай вясковай гміне, 44 двары, 311 жыхароў. У 2003 годзе вёска, цэнтар сельсавету. 20 двароў, 40 жыхароў; мэдычная амбуляторыя, крама.

Да 28 траўня 2013 году былі цэнтрам Альковіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1994 год — 56 жыхароў, 29 двароў.

## Славутасьці
* Касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі (1897—1902)
* Званіца — помнік драўлянага дойлідзтва канца XVII — пачатку XIX ст.

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 278.
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Сэксапільнасьць

**Сэксапі́льнасьць** (ад ) — сэксуальная прывабнасьць, спэцыфічныя манэра паводзінаў, накіраваная на прыцягненьне ўвагі і ўзьнікненьне сэксуальных фантазій. Доўгі час адносілася пераважна да жаночага полу, аднак у цяперашні час, у сувязі з разьвіцьцём грамадзтва, стала ўласьцівая і мужчынам.

## Апісаньне
Сэксуальныя атрыбуты чалавека звычайна дзеляцца на *дынамічныя* (пэрыядычныя) і *сталыя*. Да пастаянных традыцыйна адносяць прывабныя зьнешнія дадзеныя, а да дынамічных — сэксуальныя паводзіны, накіраваныя на спакушэньне партнэра.

Чалавек можа як выглядаць сэксапільнай пастаянна, так і пэрыядычна дадаваць адпаведныя элемэнты паводзінаў.

У цяперашніх сродках масавай інфармацыі сэксапільнасьць часта блытаюць з сэксуальнасьцю, хоць гэта розныя паняцьці.

## Крыніцы

## Літаратура
* Kate Botting, Douglas Botting: *Sex appeal: the art and science of sexual attraction*, St. Martins Press, 1996, ISBN 0-312-14412-1
* Steven Heller: *Sex appeal: the art of allure in graphic and advertising design*, Allworth Press, 2000, ISBN 1-58115-048-2
* Ansgar Rank, Dietlinde Rank: *Sexappeal*, Walter-Verlag, 1996, ISBN 3-530-30013-6
Сапіндакветныя

**Сапіндакветныя** (Sapindales) — парадак кветкавых (Angiosperms) расьлінаў, які зьмяшчае 9 сямействаў і каля 6142 віды. Належыць да разідаў (Rosids). Распаўсюджаныя амаль ва ўсім сьвеце, пераважна ў тропіках і субтропіках. Гэта ў асноўным драўняныя расьліны.

## Крыніцы


Катэгорыя:Двухдольныя
Унутраныя войскі

**Унутраныя войскі** — у свой час у СССР і ў наш час у большасьці краінаў СНД вайсковае фармаваньне, пабудаванае паводле тыпу арміі, асноўнымі задачамі якога зьяўляецца забесьпячэньне грамадзкае бясьпекі, канстытуцыйнага ладу, правоў і свабод грамадзянаў.

Унутраныя войскі не ўваходзяць у склад Узброеных сілаў Беларусі, Казахстану, Расеі, Украіны, і некаторых іншых краінаў. Яны, у адрозьненьне ад УС, адносяцца да «іншых войскаў і вайсковых фарміраваньняў».

У Рэспубліцы Беларусь, у адпаведнасьці з законам ад 3 чэрвеня 1993 г. № 2341-XІІ «Аб унутраных войсках Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь»:
Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь (далей — унутраныя войскі) — дзяржаўная вайсковая арганізацыя, прызначаная для абароны жыцьця, здароўя, правоў, свабод і законных інтарэсаў грамадзян, грамадзтва і дзяржавы, канстытуцыйнага ладу, бясьпекі і сувэрэнітэту Рэспублікі Беларусь ад злачынных і іншых супрацьпраўных замахаў.

## Структура ўнутраных войскаў постсавецкіх дзяржаў

### Унутраныя войскі МУС Беларусі
* Галоўнае ўпраўленьне камандуючага ўнутранымі войскамі
* Брыгада спэцыяльнага прызначэньня ўнутраных войскаў МУС РБ (г. Менск).
* 3 міліцэйскія брыгады ўнутраных войскаў УВ МУС РБ.
* 2 брыгады аховы аб’ектаў.
* 7 батальёнаў унутраных войскаў МУС УВ РБ.
* САХР УВ МУС РБ

**Вальнае войска** — 12 тысячаў чалавек.

## Глядзіце таксама
* Жандармэрыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Унутраныя войскі МУС Беларусі

Катэгорыя:Вайсковая навука
Катэгорыя:Бясьпека
Канстанцін Смолікаў

**Канстанцін Смолікаў** — (нар. 18 студзеня 1971 г.) старшыня Віцебскае абласное грамады партыі БНФ. Ён быў пераабраны на тую пасаду ў 2019 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Ют'юб
* ВКнокакте
## Крыніцы

Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Сябры Партыі Беларускага народнага фронту
Касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі (Альковічы)

**Касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі** — каталіцкі храм у цэнтры в. Альковічы (Вялейскі раён). Пабудаваны ў 1897—1902 гадох. Помнік архітэктуры нэаготыкі.

У 1699 годзе ў Альковічах была пабудаваная драўляная каталіцкая капліца з выявай Панны Марыі. У 1722 годзе біскуп Аляксандр Гараін, які валодаў Альковічамі, пабудаваў на свае сродкі драўляны касьцёл Раства Божай мацi. У другой палове XVIII стагодьдзя парафія ў Альковічах атрымала статус самастойнай. У гэты перыяд храм меў памеры 26х11 мэтраў, побач з храмам стаяла асобная двух'ярусная драўляная званіца. У 1761 годзе манахі з ордэна кармелітаў заснавалі пры касьцёле шпiталь.

У 1754 быў пабудаваны новы касьцёл у стылі нэаклясіцызм з шасьцікалонным порцікам і двух'яруснай вежай.

У 1886 годзе пробашчам Альковіцкай парафіі быў ксёндз Гаспер Якубоўскі.

У 1897—1902 гадох побач са старым касьцёлам ішло ўзьвядзеньне нэагатычнага каменнага храма, асьвечанага ў 1905 годзе ў гонар Наведвання Найсвяцейшай Панны Марыi. Стары драўляны храм не захаваўся.

У 1915 годзе пробашчам Альковіцкага касьцёла Вілейскага дэканата быў Мячыслаў Петржыкоўскі.

У 1950 годзе храм быў зачынены Савецкiмi ўладамi, будынак выкарыстоўваўся, як збожжасховішча.

У 1969 годзе дах касьцёлу пацярпеў ад пажару, пазьней быў адрамантаваны.

У 1989 годзе храм Адведзiнаў быў вернуты Каталіцкай царкве, адрэстаўраваны і цяпер служыць дзеючым каталіцкім храмам. Яго прыхаджанамі з'яўляюцца ня толькі жыхары саміх Альковічаў, але і суседніх вёсак.

## Архітэктура

Касьцёл уяўляе сабой трохнэфны аднавежавы храм сымэтрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазыцыі з трохграннай высокай апсыдай, да якой прымыкаюць невысокія сакрысьціі. Апсыда і бакавыя фасады па вуглах умацаваныя ступеньчатымі контрфорсамі. Вежа шмат'ярусная (завяршэньне не захавалася). Ніжні ярус вылучаны стральчатым парталам галоўнага ўваходу з вімпэргам, над якім вялікае акно-«ружа». Другі ярус аддзелены ад ніжняга цагляным накладным арнамэнтам паміж двума карнізамі.

Тарэц алтарнай часткі завершаны трохвугольным шчытом зь невялікай вежачкай. Вокны касьцёлу стральчатыя, розныя па шырыні і вышыні. Сьцены дэкарыраваныя аркатурнымі паясамі сухарыкаў, нішамі. Унутраная прастора перакрытая стральчатым скляпеньнем (захавалася часткова), якое падтрымліваюць шматслойныя калёны і пілястры. Калёны завершаныя керамічнымі плітамі з выявамі лісьця і пладоў вінаграду. На хорах — арган, упрыгожаны драўлянай разьбой з гатычнымі матывамі ў кампазыцыі і дэкоры.

## Глядзіце таксама
* Вялейскі дэканат

## Літаратура
* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік», Менск 1993

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 
* касьцёл на сайце catholic.by

Катэгорыя:Альковічы
Катэгорыя:Рэтраспэктыўна-гатычныя збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Касьцёлы Вялейскага раёну
Катэгорыя:Касьцёлы Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1902 годзе
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі
Аркатура

**Аркату́ра** (ад ,  — *шэраг арак*) — шэраг дэкаратыўных, несапраўдных невялікіх арак, якія абапіраюцца на кансолі, кранштэйны ці калёны, у выглядзе глухога аркатурнага поясу.

Аркатура — элемэент дэкаратыўнай аздобы будынка. Выконвае ролю фрызу.

## Глядзіце таксама
* Аркада (архітэктура)
* Ордарная аркада

## Крыніцы

## Літаратура
* Архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва: Дапаможнік для вучняў. — Мінск: Беларусь, 2001. — ISBN 985-01-0124-5
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Кранштэйн

**Кранштэйн** (ад &nbsp;— кансоль)&nbsp;— кансольная апорная дэталь або канструкцыя, якая служыць для мацаваньня на вэртыкальнай плоскасьці (сьцяны або калёны) частак машын або збудаваньняў, якія выступаюць у гарызантальным кірунку.

Канструктыўна кранштэйн можа выконвацца ў выглядзе самастойнай дэталі або шматдэталёвай канструкцыі з раскосымі, а таксама ў выглядзе значнага патаўшчэньні ў базавай канструкцыі дэталі. Мэханічны прынцып дзеяньня — супраціўленьне матэрыялу на скол і зрушэньне.

## Літаратура
* Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия, 1978.
* Архитектурные термины. — М.: Стройиздат, 2001.
* Ишлинский А. Ю. и др. Политехнический словарь. — М.: Советская энциклопедия, 1989.

Катэгорыя:Будаўнічыя канструкцыі
Катэгорыя:Дэталі машынаў і мэханізмаў
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Вімпэрг

**Ві́мпэрг** () — высокі востраканечны дэкаратыўны франтон, які завяршае парталы і аконныя праёмы гатычных будынкаў. Поле вімпэргу звычайна ўпрыгожвалася ажурнай або рэльефнай разьбой, вяршыню — выявай крыжакветнай расьліны; па краях вімпэрг аздабляецца каменнымі плястычнымі дэталямі.

Шырока выкарыстоўваўся ў архітэктуры Заходняй Эўропы ў XII — пач. XVI На Беларусі пашыраны ў архітэктурных стылях рэнэсансу і нэаготыкі (канец XVIII— пач. XX ст.). У афармленьні парталаў выкарыстоўваўся ў спрошчаным выглядзе: поле заставалася плоскае або аздаблялася накладной дэкаратыўнай аркатурай ці разэткай у цэнтры, як, напрыклад, у Троіцкім касьцёле ў Гервятах. Стылізаваныя вімпэргі завяршаюць парталы Лагішынскага Петрапаўлаўскага касьцёлу і інш.

## Глядзіце таксама
* Франтон
* Шчыпец

## Літаратура
*

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Гатычная архітэктура
Дэнтыкул

**Дэнты́кулы** (ад  — зубец), ці «ордарныя сухарыкі» — шэраг невялікіх прамавугольных выступаў, якія разьмешчаны ў выглядзе арнамэнту на карнізе будынка і выконваюць роля дэкору.

Сустракаюцца ў іанічным, карынфскім ордэары, а таксама ў рымскім варыянце дарычнага ордэру. Правобразам дэнтыкулаў паслужылі тарцы часта разьмешчаных папярочных драўляных бэлек плоскага глінабітнага перакрыцьця ў архітэктуры Іёніі.

Дэнтыкулы сустракаюцца як у архітэктуры Старажытнай Грэцыі, так і ў яе пазьнейшых інтэрпрэтацыях часоў клясыцызму і нэаклясыцызму.

## Глядзіце таксама
* Мутул

## Вонкавыя спасылкі

* Вялікая савецкая энцыклапедыя. Дэнтыкулы
* Слоўнік архітэктурных тэрмінаў. Дэнтыкулы

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Адамоўшчына

**Адамо́ўшчына** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ільлянскага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Даўгінава Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

Да 28 траўня 2013 году ўваходзіла ў склад Альковіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* У 1800 г. засьценак, уласнасьць Людвіга Каменскага, 2 двары, 9 жыхароў. У 1923 г. засьценак, у Альковіцкай гміне, 3 двары, 17 жыхароў. У 1931 г. засьценак, у Даўгінаўскай вясковай гміне, 4 двары, 23 жыхароў.
* 2003 год — 9 жыхароў, 7 двароў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Зацемень

**Заце́мень** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ільлянскага сельсавету.

## Гісторыя

У 1794 годзе вёска, у фальварку Стайкі, уласнасьць Людвігі Багдановіч.

У 1800 годзе вёска, у маёнтку Старынкі, 20 двароў, 128 жыхароў.

У 1829 годзе вёска, уласнасьць Вікенція Багдановіча.

У 1921 г. фальварак, у Альковіцкай гміне, 10 двароў, 109 жыхароў.

У 1931 г. маёнтак, у Ільянскай вясковай гміне, , 8 двароў, 105 жыхароў.

У міжваенны перыяд (1923—1939) у Зацемень месцілася памежная застава KOP "Zaciemień".

Да 28 траўня 2013 году ўваходзіла ў склад Альковіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2003 год — 91 жыхар, 35 двароў.

## Славутасьці

* Сьвята-Елісавецінская царква, ХІХ ст.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Царква Сьвятой праведнай Лізаветы (Зацемень)

**Царква Сьвятой праведнай Елісаветы** — праваслаўны храм у вёсцы Зацемень Вялейскага раёну Менскай вобласьці.

## Гісторыя
Знаходзіцца на могілках. Пабудавана ў XIX стагодзьдзі з дрэва, напрыканцы XX стагодзьдзя абкладзена цэглай.

## Архітэктура
Твор народнага дойлідзтва. Вырашана прамавугольным у пляне аб’ёмам з трохграннай апсідай, двухсхільны дах на якой пераходзіць у вальмавы, завершаны чатырохграннай шатровай званіцай. Фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, крапаваны вуглавымі лапаткамі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Зацемень
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Вялейскага раёну
Катэгорыя:Зьявіліся ў XIX стагодзьдзі
Ракшыцы

**Ра́кшыцы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Вяльлі.  Уваходзяць у склад Ільлянскага сельсавету Вялейскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Рокш (Rocksch) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова хрок- (рок-, рук-) (імя ліцьвінаў Рокіль; германскае імя Rochilo) паходзіць ад гоцкага hruk, стараісьляндзкага hrokr 'варона' або стараверхненямецкага (h)ruoho 'грак, сойка'.

## Гісторыя
У 1800 годзе вёска, супольнае ўладаньне Аляксандры Гарайн (6 двароў, 21 жыхар) і Ігнація Падгайскага (5 двароў, 26 жыхароў).

У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Даўгінава Вялейскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі. У 1931 годзе ў вёсцы было 48 двароў.

У 1940—1954 гадах цэнтар Ракшыцкага сельсавету. На 2003 год у вёсцы было 26 двароў. Да 28 траўня 2013 году ўваходзіла ў склад Альковіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1931 год — 279 чалавек
* 2003 год — 42 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Юры Касабуцкі

**Ю́ры Казі́меравіч Касабу́цкі** ( 15 лютага 1970, Маладэчна) — беларускі ксёндз, дапаможны біскуп Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі Рыма-Каталіцкага Касьцёлу.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і электрыка Казімера і тэлеграфісткі Ўладыславы. У 1987 року скончыў сярэднюю школу № 8 места Маладэчна. Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі, адслужыў у войсках проціпаветранай абароны ў Ленінградзе. У 1991 року паступіў у Вышэйшую духоўную сэмінарыю ў Горадні.

7 сьнежня 1996 року высьвячаны ў сьвятары. Выконваў абавязкі вікарыя парафіі Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і Сьвятога Станіслава ў Магілёве і адміністратара парафіі Ўзвышэньня Сьвятога Крыжа ў Вялейцы. З 1999 па 2001 рок навучаўся ў Каталіцкім унівэрсытэце Любліну (Польшча), дзе атрымаў ступень ліцэнцыята багаслоўя. З 2001 па 2004 рок выконваў абавязкі прэфэкта Вышэйшай духоўнай сэмінарыі ў Пінску. У 2004 року прызначаны дырэктарам сакратарыяту Канфэрэнцыі каталіцкіх біскупаў Беларусі, а праз год — канцлерам курыі Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі. З 2006 року служыў у парафіі Найсьвяцейшай Тройцы на Залатой Горцы ў Менску. Выкладаў у Вышэйшай духоўнай сэмінарыі ў Пінску і тэалягічным коледжы імя сьв. Яна Хрысьціцеля ў Менску.

29 лістапада 2013 року папа рымскі Францішак прызначыў а. Юрыя Касабуцкага дапаможным біскупам Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі. 25 студзеня 2014 року адбылася біскупская хіратонія, якую зьдзейсьніў архібіскуп менска-магілёўскі Тадэвуш Кандрусевіч у спаўслужэньні з біскупам гарадзенскім Аляксандрам Кашкевічам і біскупам пінскім Антоніем Дзям’янкам. Як усе дапаможныя біскупы, Юры Касабуцкі стаў тытулярным біскупам, біскупам Сцыліюму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне Рыма-каталіцкага Касьцёлу на Беларусі
* Профіль  на бачыне «Каталіцкай герархіі»

Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскай каталіцкай сэмінарыі
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія біскупы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладэчне
Катэгорыя:Выпускнікі тэалягічнага факультэту Люблінскага каталіцкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Менска-магілёўскія біскупы
Катэгорыя:Выкладчыкі Пінскай вышэйшай духоўнай сэмінарыі
Катэгорыя:Выкладчыкі Менскага тэалягічнага коледжу імя сьвятога Яна Хрысьціцеля
Каменяломнікавыя

**Каменяломнікавыя** (Saxifragaceae) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае каля 33 роды і 640 відаў.

## Апісаньне
Прадстаўнікі гэтага сямейства — шматгадовыя, рэдка двухгадовыя (*Saxifraga*) альбо аднагадовыя (*Cascadia*, *Saxifraga*) травы. Лісьце звычайна ў прыкаранёвых разетках, часам сьцяблёвае, звычайна чарговае, часам супратыўнае (*Chrysosplenium*, *Lithophragma*, *Mitella*, *Saxifraga*), звычайна простае, часам складанае (*Astilbe*, часам у *Lithophragma*, *Tiarella*); прылісткі прысутныя  альбо адсутнічаюць. Кветкавыя сьцяблы, якія з’яўляюцца вясной, летам ці восеньню, звычайна маюць лісьце. Кветкі як правіла ў суквецьці альбо адзіночныя (*Chrysosplenium*, *Lithophragma*); звычайна двухполыя, часам аднаполыя (*Astilbe*, *Saxifraga*); чашалісьцікаў звычайна (4)5(6), выразна выяўленыя; пялёсткаў звычайна (4)5(6) альбо адсутнічаюць, выразна выяўленыя; тычачак (2)5(10). Плоды — каробачкападобныя, рэдка лісьцянкападобныя (*Cascadia*, *Micranthes*). Насеньне 5–200, сьветла-карычневае, карычневае, цёмна-карычневае, чорнае, жаўтлява-карычневае, чырванавата-карычневае ці чырвонае, рэдка крылатае (*Astilbe*, *Jepsonia*, *Sullivantia*).

## Арэал
Распаўсюджваньне: пераважна ўмераныя і арктычныя рэгіёны паўночнага паўшар’я, а таксама трапічныя гарыстыя рэгіёны.

## Крыніцы
Шэйхцэрыя балотная

**Шэйхцэрыя балотная** (*Scheuchzeria palustris*) — адзіны від сямейства шэйхцэрыевых.

## Апісаньне

Шэйхцэрыя балотная — шматгадовая трава. Сьцеблы гнуткія, зігзагападобныя, 10–40 см. Лісьце чарговае, даўжынёй да 20 см, вузкалінейнае, з канаўчатае. Суквецьця 3–12-кветкавыя, 3–10 см. Кветкавых лісьцікаў 6, ад белых да жоўта-зялёных, верхавіна вострая. Лісьцянка ад сьветла-зялёнага да карычневага колеру, 4–10 мм. Насеньне ад карычневага да чорнага, яйкападобнае, 4–5 мм, гладкае. 2n = 22

## Арэал
Распаўсюджваньне: пераважна ўмераныя да арктычных рэгіёны паўночнага паўшар’я. Насяляе сфагнавыя балоты, балоты і ўскраіны азёраў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Флёра Беларусі
Катэгорыя:Флёра Эўропы
Катэгорыя:Флёра Азіі
Катэгорыя:Флёра Паўночнай Амэрыкі
Вячаслаў Бартлоў

**Вячасла́ў Бартло́ў** — беларускі дызайнэр.

## Біяграфія
Нарадзіўся 19 лютага 1948 у горадзе Асіповічы Магілёўскай вобласьці, Беларусь. У 1975 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. Навучаўся ў І. Я. Герасіменкі, А. В. Чарнышова, Л. І. Талбузіна, П. А. Семчанкі, В. І. Каламійца. З 1977 удзельнічае ў рэспубліканскіх выставах плякату. Сябра Беларускага саюзу дызайнэраў з 1987.

## Асноўныя працы
Сыстэмы малых архітэктурных формаў для гарадзкога асяродзьдзя Менску.

Абсталяваньне станцыі мэтро «Інстытут Культуры» (у суаўт.).

Эмблемы і рэклямна-інфармацыйная прадукцыя для чэмпіянатаў сьвету і Эўропы па розных відах спорту.

## Літаратура
* Даведнік «Беларускі саюз дызайнераў», Менск, 1998.
Аўсянікі (Менская вобласьць)

**Аўся́нікі** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ільлянскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1800 годзе вёска, уласнасьць Леана Гарайна, 8 двароў, 54 жыхары. У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Ілья Вялейскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Альковіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1866 год — 108 жыхароў, 10 двароў
* 1921 год — 234 жыхары, 42 двары.
* 1931 год — 248 жыхароў, 47 двароў.
* 2003 год — 114 жыхароў, 50 двароў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Забалацьце (Вялейскі раён)

**За́балацьце** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ільлянскага сельсавету.

## Гісторыя

У 1643 годзе сяло, у складзе маёнтку Мільча, уласнасьць Яна Рудаміна-Дусяцкага, 5 двароў. У 1931 годзе ў Даўгінаўскай вясковай гміне, маёнтак (1 двор, 19 жыхароў) і вёска (37 двароў, 198 жыхароў).

У 2003 годзе ў вёсцы дзейнічала: базавая школа, дзіцячы сад, ФАП, Дом культуры, крама. Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Альковіцкага сельсавету.

## Славутасьці
* Спаса-Прэабражэнская царква

## Насельніцтва
* 2003 год — 329 жыхароў, 113 двароў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Крайскія Пасекі

**Кра́йскія Па́секі** (таксама сустракаецца — *Другі́я Па́секі*) — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ільлянскага сельсавету.

## Гісторыя

У 1921 годзе засьценак, у Альковіцкай гміне, 10 двароў, 66 жыхароў. У 1931 годзе засьценак, у Ільянскай вясковай гміне, 9 двароў, 73 жыхары. 

У міжваенны пэрыяд (1923—1939) у Крайскія Пасекі месьцілася памежная застава KOP "Pasieki". 

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Альковіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2003 год — 20 жыхароў, 11 двароў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Аляксандар Мрочак

**Алякса́ндар Гена́дзевіч Мро́чак** ( 14 траўня 1953, Менск, Беларусь) — беларускі мэдык-кардыёляг. Доктар мэдыцынскіх навук (1987), прафэсар (1989).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Менскую сярэднюю школу №35 (1970), лекарскі факультэт Менскага мэдыцынскага інстытуту (1976). Кандыдат мэдычных навук (1982), доктар мэдычных навук (1988).

1976—1977 — працаваў лекарам-інтэрнам па тэрапіі Менскай абласной клінічнай больніцы. 1977—1978 — лекар кардыялягічнага аддзяленьня Менскай абласной клінічнай больніцы.

1978—1981 — асьпірант катэдры кардыялёгіі і функцыянальнай дыягностыкі . 1981—1989 — асыстэнт катэдры кардыялёгіі БелДІУЛ. 1989—1991 — дацэнт, з 1991 — прафэсар катэдры кардыялёгіі БелДІУЛ; 1993—1995 — прарэктар па атэстацыйнай рабоце, 1995—1996 — прарэктар па навучальнай рабоце БелДІУЛ.

1991—2008 — загадчык катэдры кардыялёгіі, катэдры кардыялёгіі з курсам рэўматалёгіі; 1998—2004 — рэктар БелМАПА.

1996—1998 — дырэктар  радыяцыйнай мэдыцыны і эндакрыналёгіі.

2008—2020 — дырэктар Рэспубліканскага навукова-практычнага цэнтру «Кардыялёгія».

Чалец-карэспандэнт (2004), акадэмік (2009) НАН Беларусі. Чалец Прэзыдыюму (з 2009), акадэмік-сакратар Аддзяленьня мэдычных навук НАН Беларусі.

## Дзейнасьць
Аўтар 565 навуковых працаў, у тым ліку 5 манаграфіяў. Мае 27 аўтарскіх пасьведчаньняў і 18 патэнтаў на вынаходніцтвы.

Падрыхтаваў 9 дактароў мэдычных навук і 37 кандыдатаў мэдычных навук.

## Прэміі і ўзнагароды
* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусі;
* грамата НАН Беларусі і Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусі;
* знак «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусі» (2000);
* мэдаль Францішка Скарыны (2012);
* юбілейны мэдаль «110 гадоў прафсаюзнаму руху Беларусі»;
* ганаровае званьне «Заслужаны дзяяч навукі Рэспублікі Беларусі» (2015);
* нагрудны знак «Найлепшы настаўнік» (2019);
* нагрудны знак У. М. Ігнатоўскага (2019).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль  на бачыне РНПЦ «Кардыялёгія»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія мэдыкі
Катэгорыя:Дактары мэдычных навук
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Францішка Скарыны
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларусі
Ганна Аксёнава

**Ганна Аляксееўна Аксёнава** – беларуская архітэктарка і дызайнэрка.

## Біяграфія
Нарадзілася 1 ліпеня 1953 году ў Менску. У 1977 скончыла Беларускі політэхнічны ўнівэрсытэт, архітэктурны факультэт. З 1977 па 2002 працавала ў праектным інстытуце “Менскпраект” на пасадзе архітэктаркі, загадчыцы групы. У 2002 Ганну Аляксееўну перавялі ў міністэрства культуры Беларусі на пасаду вядучай спэцыялісткі аддзелу навукова-праектных працаў Дэпартаменту па ахове гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі. З 2003 і да цяперашняга часу ва УП “Мінскпраект” на пасадзе галоўнай архітэктаркі праектаў майстэрні ляндшафтнай архітэктуры і дызайну.

## Асноўныя працы
Аўтарка аб’ектаў добраўпарадкаваньня ў Менску:

комплекснае рашэньне дызайну і візуальных камунікацый для 1-й чаргі Менскага мэтро (1985, дыплём рэспубліканскага фэстывалю);

інфармацыйны дызайн і малыя архітэктурныя формы для станцый 2-й лініі Менскага мэтро (1991, дыплём ВДНГ);

аэравакзальны комплекс – аэрапорт “Менск-2” (абсталяваньне, інтэр’еры);

добраўпарадкаваньне ўнутрыдваравой тэрыторіі Дома ўраду (1984);

плошча перад унівэрмагам “Беларусь” (1992);

добраўпарадкаваньне прывакзальнай плошчы і сквэру (2003, дыплём рэспубліканскага фэстывалю);

сквер “Сэндай” перад Беларускім дзяржаўным музычным тэатрам (2002, дыплём рэспубліканскага фэстывалю);

парк, які прылягае да жылога раёна “Ўручча-6” (2002);

сквэр па вуліцы Кальварыйскай (1999);

рэканструкцыя вайсковых могілак “Вайсковыя” па вуліцы Казлова (2005);

рэканструкцыя вадасховішча “Камсамольскае возера” (2009-2010, дыплём ляўрэата маскоўскага конкурсу “Ляндшафтная архітэктура. Погляд з дому”);

рэканструкцыя архітэктурна-скульптурнага ансамблю “Менск – горад-герой” (2009—2010).

Навуковая кіраўніца аб’ектаў, якія зьяўляюцца гісторыка-культурнымі каштоўнасьцямі Беларусі: бульвары па вуліцах Леніна і Камсамольскай; Лошыцкі сядзібна-паркавы комплекс; могілкі “Ўсходнія”; паркавы комплекс у Нясьвіжы; мэмарыяльны комплекс “Трасьцянец”.

## Узнагароды
Дзяржаўная ўзнагарода - мэдаль "За працоўныя заслугі".

Нагрудны знак міністэрства архітэктуры і будаўніцтва "Ганаровы будаўнік"

## Удзел у творчых саюзах
* Беларускі саюз дызайнэраў
* Беларускі саюз архітэктараў

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія. Архітэктурна-будаўнічы партал.
* Біяграфія. Беларускі зьвяз архітэктараў.

Катэгорыя:Беларускія архітэктары
Мацькаўскія Пасекі

**Ма́цькаўскія Па́секі** (таксама сустракаецца — *Пе́ршыя Па́секі*) — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ільлянскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1923 годзе ў Альковіцкай гміне так называлася ваколіца, якая была злучана з пасёлкамі-асадамі Багунова, Боркі, Гарадзішча, Граніца, Клін, Крыніца, Мар’ямпаль, Навасёлкі, Паляны, Севярынаў, Хожкі і Юзэфава ды налічвала 48 двароў, 162 жыхары.

У 1938 годзе паселішча з такой назвай не зарэгістравана, аднак у Ільянскай вясковай гміне былі фальваркі Багунова (1 двор, 2 жыхары), Боркі Альковіцкія (2 двары, 9 жыхароў), Гарадзішча (1 двор, 16 жыхароў), Граніца (2 двары, 9 жыхароў), Клін Альковіцкі (2 двары, 15 жыхароў), Крыніца Альковіцкая (1 двор, 8 жыхароў), Мар’ямпаль (1 двор, 11 жыхароў), Навасёлкі (2 двары, 19 жыхароў), Паляны Альковіцкія (1 двор, 14 жыхароў), Севярынава (2 двары, 14 жыхароў), Юзэфава (3 двары, 26 жыхароў) і засьценак Хожкі (4 двары, 16 жыхароў).

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Альковіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2003 год — 1 жыхароў, 1 двар

## Крыніцы

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Маразы (Менская вобласьць)

**Маразы́** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ільлянскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1800 годзе вёска, уласнасьць Леана Гарайна (3 двары, 21 жыхар), чыншавая шляхта (2 двары, 12 жыхароў). У 1867 годзе засьценак. У 1921 годзе засьценак, у Альковіцкай гміне, 10 двароў, 58 жыхароў. У 1931 годзе два засьценкі з аднолькавай назвай: 8 двароў, 49 жыхароў і 4 двары, 26 жыхароў.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Альковіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2003 год — 14 жыхароў, 11 двароў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Сачыўкі (Менская вобласьць)

**Сачы́ўкі** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ільлянскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1800 годзе вёска, уласнасьць Антаніны Агінскай, 7 двароў, 47 жыхароў. 

У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Даўгінава Вялейскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

У міжваенны пэрыяд (1923—1939) у Сачыўкі месьцілася памежная застава KOP. 

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Альковіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1938 год ― 41 двор, 254 жыхары.
* 2003 год — 24 жыхароў, 17 двароў.

## Асобы
* Антон Кабак (нар. 1925) — удзельнік беларускага патрыятычнага падпольля ў 1946—1947 гг. у Маладэчанскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Крынічына

**Крыні́чына** — хутар у Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ільлянскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1871 годзе фальварак. У міжваенны час засьценак знаходзіўся ў складзе гміны Ілья Вялейскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

Да 28 траўня 2013 году ўваходзіў ў склад Альковіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1921 год — 58 жыхароў, 6 двароў.
* 1931 год — 73 жыхары, 12 двароў.
* 2003 год — 2 жыхары, 1 двор.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Антон Кабак

**Антон Кабак** (нар. 1925) — удзельнік беларускага патрыятычнага падпольля ў 1946—1947 гг. у Маладэчанскай вобласьці, кіраўнік ільянскай групы арганізацыі «Чайка».

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў 1925 годзе ў в. Сачыўкі Вялейскага павету (Віленскае ваяводзтва, Польская Рэспубліка, цяпер Вялейскі раён Менскай вобласьці). Пасьля Другой сусьветнай вайны ў 1946 годзе паступіў на дзённае адзьдзяленьне Ганцавіцкай пэднвучэльні ў Пінскай вобласьці. 

У тым жа годзе далучыўся да падпольнай арганізацыі «Чайка», якая плянавала змаганьне за нацыянальныя правы і годнасьць беларусаў, культуру, мову, гісторыю, свабоду і незалежнасьць Беларусі. Па заданьні Цэнтра Беларускага Вызваленчага Руху (ЦБВР) быў упаўнаважаны заснаваць падпольную групу ў былым Ільянскім раёне Маладэчанскай вобласьці. 

У сярэдзіне 1947 году арганізацыя была выкрытая ў сувязі з дэканспірацыяй Саюзу вызваленьня Беларусі, які выдаў савецкі агент Алесь Бажко. У выніку «Чайка» была выкрытая, бо з СВБ некаторыя сябры «Чайкі» утрымлівалі сувязь праз кансьпірацыйную памылку. Антон Кабак быў арыштаваны савецкімі спэцслужбамі 7 лістапада 1947 году, засуджаны вайсковым трыбуналам войскаў МУС Беларускай акругі ў Менску 21 лістапада 1947 году на 10 гадоў зьняволеньня ў канцлягерах і 3 гады пазбаўленьня правоў з канфіскацыяй маёмасьці. Пакараньне адбываў у турмах Менску і канцлягерах Сыбіры. 

Далейшы лёс не вядомы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялейскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі антысавецкага падпольнага руху ў Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Сябры арганізацыі «Чайка»
Ня памятаю аблічча твайго

***Ня памятаю аблічча твайго*** () — савецкі фільм, зьняты Летувіскай кінастудыяй у 1988 годзе.

## Сюжэт
У дзіцячым кардыялягічным санаторыі знаёмяцца падлеткі — 13-гадовая Лета й 14-гадовы Саўлюс. Гісторыя іх першае каханьне пачынаецца нечакана й сумна. Але іхныя бацькі й выхавальнікі вырашылі дапамагчы й «зьберагчы» іх ад небясьпечнага й нібыта непатрэбнага пачуцьці.

## У ролях
* Іна Разэнайте — *Лета*
* Лукас Жыліс — *Саўлюс*
* Даля Мелена — *галоўны лекар*
* Лінас Паўгіс — *пэдагог Антанас*
* Элеанора Карызнайте — *медсястра*
* Альбінас Келеріс — *настаўнік*
* Алдона Янушаўскайте — *настаўніца*
* Вітаўтас Грыгаліс — *настаўнік*
* Габія Ярамінайте-Рышкувене — *Гінтарэ*
* Аўдроне Марцинкявічюте — *Яніна*
* Рэнатас Шаяўка — *Юозелис*
* Гедымін Карка — *вартаўнік*
* Яўгена Шулгайте — *бабуля Леты*

## Узнагороды
* 1989 г. — Гран-пры Маскоўскага міжнароднага дзіцячага кінафэстывалю
* 1990 — Прыз журы Міжнароднага кінафэстывалю ў Costa de Estoril.

## Літаратура
* С. Лаврентьев. Спутник кинозрителя. — 1990. — № 1. — С. 2.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт фільма

Катэгорыя:Савецкія фільмы 1988 году
Катэгорыя:Фільмы 1988 году
Катэгорыя:Савецкія драматычныя фільмы