Кольскі паўвостраў

**Кольскі паўвостраў** () — паўвостраў на паўночным захадзе Эўрапейскае часткі Расеі, у Мурманскай вобласьці краіны. Абмываецца Баранцавым і Белым морамі. Плошча каля 100 тыс. км².

## Гісторыя
[thumb|Фрагмент карты «Tabula Russie» [1614 год]]
Да пачатку XX стагодзьдзя Мурманам звалі толькі паўночнае ўзбярэжжа паўвострава — ад Святога Носа да нарвэскае мяжы, але ў далейшым гэта паняцьце пашырэла, і цяпер пад ім маецца на ўвазе ўвесь Кольскі паўвостраў. Паўднёвае ўзбярэжжа паўвострава гістарычна падзяляюць на Церскі і Кандалацкі берагі.

## Геалёгія й рэльеф
Кольскі паўвостраў зьяўляецца паўночна-ўсходняй ускраінай Балтыйскага шчыту і складзены пераважна крышталічнымі пародамі дакембрыю і ніжняга палеазою.

[thumb|center|600px|Панарама Кольскага паўвострава каля [Мурманску.]]
Берагавая лінія слабапарэзаная. Паўночны бераг стромкі і высокі, паўднёвы — нізінны, спадзісты. У заходняй частцы горныя масівы: Хібіны (г. Часначор — 1191 м) і Лавазёрскія тундры (1120 м). Усходняя частка больш плоская, раўніннасьць парушаецца водападзельнай градой Кейвы.

## Клімат
Клімат паўвострава разнастайны. На поўначы, саграваючыся цёплай плынню, зьяўялецца субарктычным марскім. Да цэнтру паўвострава кантынэнтальнасьць нарастае — у гэым рэгіёне клімат умерана-халодны. Сярэднія тэмпэратуры студзеню-лютага ад мінус 8-11 °C на поўначы паўвострава да мінус 13-15 °C у цэнтры; ліпеню, адпаведна, ад плюс 8-11 °C да плюс 12-14 °C. Сьнег кладзецца ў кастрычніку і цалкам сыходзіць да сярэдзіны траўню (у горных раёнах напачатку чэрвеню).

## Гідралёгія
Па Кольскім паўвостраве працякаюць наступныя рэкі: Паной (самая доўгая рака на паўвостраве), Тулома (самая паўнаводная рака паўвострава), Варзуга, Кола, Ёканга, Церыберка, Варон'я, Умба ды інш. На паўвостраве месьціцца шмат азёраў, найбуйнейшыя — Імандра, Умбозера, Лавазера.
[thumb|center|600px|[Умбозера.]]

## Расьліннасць
На поўначы — тундравая расьліннасць, паўднёвей — лесатундра і тайга.

## Жывёльны сьвет
Вадаёмы багатыя на рыбу: сёмга і палія, сіг, стронга, харыус, шчупак і інш. У морах, якія абмываюць паўвостраў, у багацьці трэска, камбала, палтус, мойва, селядзец, краб, марская капуста.

## Карысныя выкапні
Радовішчы апатыта-нэфэлінавых рудаў (Хібіны), жалеза, нікелю, плятынавых мэталаў, рэдказямельных мэталаў, будаўнічых і ювэлірна-вырабных камянёў. Хібінскія апатыта-нэфэлінавыя радовішчы ўнікальная паводле сваіх запасаў і ў якасьці базы фасфатнае сыравіны. Здабыча вядзецца адкрытым і падземным спосабамі.

## Навуковыя дасьледаваньні
У 1970 годзе тут была закладзеная Кольская звышглыбокая сьвідравіна. У 1994 годзе яе глыбіня склала рэкордныя 12262 мэтры.

## Вайсковае карыстаньне
На паўвостраве месьціцца мноства баз Паўночнага флёту Расеі.

У заліве Андрэева напачатку 1980-х было створана сховішча для слабарадыёактыўных адыходаў, папярэдне разьлічанае на 5 гадоў. У 2007 годзе там захоўваліся каля 20 тысяч адпрацаваных паліўных стрыжняў з атамных падводных лодак і ледаколаў.

Нарвэгія, ужо выдаткаваўшы каля 12,5 мільёнаў долараў на іх захаваньне, патрабуе грунтоўны рэмонт зьмешчаных у дрэнным стане сховішчаў і ператранспартыроўку адыходаў у новыя доўгачасовыя сховішчы.

## Літаратура
* Кольскі паўвостраў // БЭ ў 18 т. Т. 8. Мн., 1999.

## Спасылкі
* Мапы Кольскага паўвострава
* Казачны Мурман
* Мінэралы Кольскага паўвострава

Катэгорыя:Паўастравы Расеі
Катэгорыя:Мурманская вобласьць
Катэгорыя:Ляпляндыя