Паўднёвая Асэтыя

**Рэспубліка Паўднёвая Асэтыя** (,  ці *Samkhreti Oseti*, ) — часткова прызнаная дзяржава ў паўночна-заходняй частцы Каўказу. Мяжуе на поўначы з Расеяй, зь іншых бакоў — з Грузіяй, выхаду да Сусьветнага акіяну ня мае. Былая Паўднёва-Асэтынская аўтаномная вобласьць ГССР. Незалежнасьць абвешчаная 20 верасьня 1990 Радай народных дэпутатаў Паўднёва-Асэтынскай аўтаномнай вобласьці Грузіі.

З часу абвяшчэньня незалежнасьці Грузіі ў 1991 годзе яе ўрад патрабаваў вываду расейскага войска з краіны, аднак з 14 жніўня 1992 году расейскае войска знаходзіцца ў Паўднёвай Асэтыі паводле міратворчага мандату ад СНД.

Сталіца — горад Цхінвал (грузінскі варыянт — Цхінвалі). Фактычную незалежнасьць здабыла пасьля грузіна-паўднёва-асэтынскага канфлікту 1992 году, аднак да жніўня 2008 году Грузіяй кантраляваліся значныя часткі Паўднёвай Асэтыі — Ленінгорскі раён, вёскі зь пераважна грузінскім насельніцтвам у іншых раёнах. У выніку канфлікту ў жніўні 2008 году Рэспубліка Паўночная Асэтыя (РПА) усталявала поўны кантроль над сваёй тэрыторыяй.

З краінаў-сябраў ААН прызнаная толькі Расеяй, Нікарагуа, Вэнэсуэлай і Науру пасьля вайны ў жніўні 2008 году.

У Канстытуцыі Грузіі завецца як «былая Паўднёва-Асэтынская аўтаномная вобласьць**», у шэрагу іншых дакумэнтаў — як «**Цхінвальскі рэгіён**».

Аб важнасьці захаваньня [[тэрытарыяльная цэласнасьць|тэрытарыяльнай цэласнасьці]] Паўднёвай Асэтыі — Цхінвальскага рэгіёну гаворыцца ў Канцэпцыі [[АБСЭ]] па мірным урэгуляваньні грузіна-асэтынскага канфлікту ад [[1995]] году: «Нараўне з тэрытарыяльнай цэласнасьцю Грузіі, АБСЭ прызнае і тэрытарыяльную цэласнасьць Паўднёвай Асэтыі ў межах былой Паўднёва-Асэтынскай аўтаномнай вобласьці».

== Тапонім ==
[[Тапонім]] «Паўднёвая Асэтыя», нараўне зь іншымі тэрмінамі — «горная Асэтыя», «нагорная паласа Паўднёвай Асэтыі», «паўднёвыя, або карталінскія, асэтыны» і г. д., упершыню быў выкарыстаны расейскай ваеннай, а затым грамадзянскай адміністрацыяй яшчэ ў пачатку [[19 стагодзьдзе|XIX стагодзьдзя]]. Гэты тэрмін меў зборны характар і разумеў паўднёвыя горныя раёны гісторыка-геаграфічных абласьцёў Картлі, Рачы і Імэрэці, дзе пражывала пераважна асэтынскае насельніцтва.

Трансфармацыя тэрміну «Паўднёвая Асэтыя» ў азначэньні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўтварэньня з пэўнымі адміністрацыйнымі межамі пачынаецца з [[1922]] году, калі была ўтворана Паўднёва-Асэтынская аўтаномная вобласьць [[Грузінская ССР|Грузінскай ССР]].

У апошні час грузінскія ўлады заяўляюць аб намеры аднавіць [[аўтаномія|аўтаномію]] гэтага рэгіёну, працягваючы выкарыстоўваць у афіцыйных дакумэнтах і выступах назоў **«Цхінвальскі рэгіён»**, уведзены ва ўжываньне ў якасьці кампрамісу прэзыдэнтам [[Шэварнадзэ]]; раней уведзенае ва ўжытак прэзыдэнтам [[Зьвіяд Гамсахурдзія|Зьвіядам Гамсахурдзія]] назоў **«Самачабла»''' (па прозьвішчы грузінскіх князёў Мачабелі, якія некалі валодалі часткай тэрыторыі былой аўтаномнай вобласьці) не карыстаецца папулярнасьцю сярод асэтынаў рэгіёна, аднак працягвае выкарыстоўвацца ў грузінскай прэсе.

## Адміністрацыйны падзел
Паўднёвая Асэтыя падзяляецца на пяць адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак:
# Дзаўскі раён, адміністрацыйны цэнтар — Дзаў
# Знаурскі раён, адміністрацыйны цэнтар — Знаур
# Ленінгорскі раён, адміністрацыйны цэнтар — Ленінгор
# Цхінвальскі раён, адміністрацыйны цэнтар — Цхінвалі
# горад Цхінвалі

## Насельніцтва

### Этнічны склад
Насельніцтва Паўднёвай Асэтыі складаецца з асэтынаў, грузін і некаторых іншых этнічных груп, пры гэтым асэтынскія і грузінскія населеныя пункты перамяшаныя адзін з адным. Шматлікія асэтынскія сем’і пакінулі рэгіён у выніку ўзброенага канфлікту пачатку 1990-х гадоў, знайшоўшы сховішча на расейскай тэрыторыі, у асноўным у Паўночнай Асэтыі-Аланіі.

Цяпер большасьць асэтыны, ёсьць сёлы з грузінскім насельніцтвам (Тамарашэні ды іншыя).

Па выніках Усесаюзнага перапісу насельніцтва СССР 1989 году колькасьць насельніцтва Паўднёвай Асэтыі склала 98 527. Насельніцтва гораду Цхінвалі складала 39 800 чалавек.

З 15 па 30 кастрычніка 2015 року ў рэспубліцы прайшоў першы ўсеагульны перапіс гасельніцтва, якая ахапіла больш за 51 тысячы грамадзянаў (у тым ліку каля 30 тысячаў у Цхінвале і больш за 7 тысячаў чалавек у Цхінвальскам раёне). Па канчатковых выніках гэтага перапісу колькасьць насельніцтва РПА склада 53 532 чалавека, у тым ліку 30 432 чалавека ў Цхінвале.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Ossetia.ru 
* ДКІД Паўднёвай Асэтыі