Тэлебачаньне

**Тэлеба́чаньне** (ТБ, тэлевізія;  +  — далёкае бачаньне) — перадача на адлегласьць відарысаў прадметаў праз каналы сувязі з дапамогай сыгналаў.

Служыць галінам культуры, навукі і тэхнікі. Яднае тэлевяшчаньне з дастасоўным тэлебачаньнем. Бывае каляровае і чорна-белае, адна- і шматскапічнае, з адна- і шматгукавым суправаджэньнем, аналягавае і лічбавае, наземнае, кабэльнае і спадарожнікавае. Для абмену тэлепраграмамі існавала сетка Эўрабачаньне.

Можа таксама ўжывацца ў адносінах да тэлевізару, тэлевізійнай праграмы альбо носьбіту перадачы тэлебачаньня. Служыць масавым сродкам рэклямы, забаваў і навінаў. 

## Асноўныя прынцыпы

Тэлебачаньне заснаванае на прынцыпе пасьлядоўнай перадачы элемэнтаў кадра пры дапамозе разгорткі. Частасьць зьмены кадраў абіраецца, у асноўным, па крытэры плаўнасьці перадачы руху. Для звужэньня паласы частасьцяў перадачы ўжываюць празрадковую разгортку — яна дазваляе ўдвая павялічыць частасьць кадраў (а значыць, павялічыць плаўнасьць перадачы руху аб’ектаў).

Тэлевізійны тракт у агульным выглядзе ўключае наступныя прылады:
# Відэакамэра. Аб’ектыў праецыруе выяву на сьвятлоадчувальную паверхню. Схема разгорткі па радках счытвае яркасьць элемэнтаў выявы. Напачатку перадаюцца няцотныя радкі (1-е поле), затым цотныя (2-е поле). Інфармацыя пра колер перадаецца на паднясучай частаце. Так ствараецца кадр поўнага каляровага тэлевізійнага сыгналу (ПКТС). Для здымкі й перадачы дакумэнтаў ужываюцца спэцыялізаваныя дакумэнт-камэры.
# Відэамагнітафон (не абавязкова). Запісвае і ў неабходны момант узнаўляе чаргаваньне радкоў і палёў.
# Відэамікшэр (не абавязкова). Дазваляе пераключацца паміж некалькімі крыніцамі выявы: відэакамэрамі, відэамагнітафонамі, зьнешнімі сыгналамі і іншымі.
# Перадатчык. Сыгнал радыёчастасьці мадулюецца тэлевізійным сыгналам і выпраменьваецца ў этэр (магчыма трансьляцыя па кабэлі). Гук перадаецца на асобнай частасьці, звычайна пры дапамозе частаснай мадуляцыі.
# Прымач — тэлевізар. Пры дапамозе сынхраіммпульсаў, якія ўтрымліваюцца ў ПКТС, тэлевізійны кадр разгортваецца на экране (кінэскоп, ВК-панэль, плязмавая панэль).

Тэлебачаньне ў большасьці выпадкаў перадаецца праз радыёхвалі (што ўключае ў сябе этэрнае аналягавае і лічбавае, а таксама спадарожнікавае тэлебачаньне) і кабэль.

## Мінуўшчына
У канцы ХІХ стагодзьдзя ўзьнікла задума перадачы аптычнага відарыса прадмета. Зыходны відарыс падзялілі на асобныя складнікі, прасторавае разьмеркаваньне якіх з дапамогай мэханічнай або электроннай тэлеразгорткі пераўтваралі ў часавае, а сьветлавыя сыгналы — у электрычны відэасыгнал. Пасьлядоўную перадачу складнікаў відарыса мэханічным спосабам ажыцьцяўлялі дыска Ніпкава з адтулінамі па сьпіралі. Барыс Розінг прапанаваў скарыстаць электронна-прамянёвую трубку для ўзнаўленьня відарыса і ў 1911 годзе ажыцьцявіў тэлеперадачу ў лябараторных умовах. Паводле электроннай схемы тэлебачаньня аналіз відарыса праводзіўся ў тэлеперадавальных камэрах, у апаратным пакоі тэлецэнтру зь відасыгналу ўтвараўся поўны тэлесыгнал (пазьней лічбавы сыгнал) і перадаваўся на тэлецэнтар. Прыняты тэлевізарам радыёсыгнал пераўтвараўся на экране (кінэскопа, пазьней на праекцыйным, вадкакрышталічным або плязмавым) ў аптычны відарыс, які праз інэрцыйнасьць зроку ўспрымаўся гледачом зьлітным і беспарыўным.

У 1925 годзе ўкараненьне чорна-белых перадачаў тэлебачаньня пачалі ў Вялікабрытаніі і ЗША. У 1931 годзе тэлебачаньне ўкаранілі ў Савецкім Саюзе паводле мэханічнай схемы, а ў 1938 годзе — паводле электроннай.

Тэлебачаньне стала даступным у экспэрымэнтальных умовах у канцы 1920-х гадоў, але прайшло яшчэ некалькі гадоў, перш чым новая тэхналёгія сталася даступнай спажыўцам. Пасьля Другой сусьветнай вайны ўдасканаленая форма чорна-белага тэлевізійнага вяшчаньня стала папулярнай у ЗША і Вялікабрытаніі, а тэлевізары сталі звычайнай зьявай у дамах, на прадпрыемствах і розных установах. На працягу 1950-х гадох тэлебачаньне стала асноўным сродкам уплыву на грамадзкую думку. У сярэдзіне 1960-х гадоў у ЗША і большасьці іншых разьвітых краінаў сьвету было ўведзенае каляровае вяшчаньне. Наяўнасьць некалькіх тыпаў архіўных носьбітаў захоўваньня, такіх як стужкі Betamax і VHS, вялікія ёмістасьці цьвёрдых дыскаў, DVD-дыскаў, флэш-дыскаў, Blu-ray дыскаў і воблачных лічбавых відэамагнітафонаў, дазволіла гледачам глядзець папярэдне запісаны матэрыял, як то фільмы, дома і па ўласным графіку. Паводле шматлікіх чыньніках, асабліва для зручнасьці дыстанцыйнага пошуку, захоўваньне тэлевізійнага кантэнту і відэапраграмаў зараз адбываецца ў воблаку. У канцы першага дзесяцігодзьдзя 2000-х гадоў колькасьць перадачаў лічбавага тэлебачаньня значна павялічыліся. Іншым разьвіцьцём стаў пераход ад тэлевізараў стандартнай выразнасьці (SDTV) да тэлевізару высокай выразнасьці (HDTV), які забясьпечвае значна больш высокую разрознасьць. HDTV можа перадавацца ў розных фарматах: 1080p, 1080i і 720p. З 2010 году з вынаходзтвам разумнага тэлебачаньня інтэрнэт-тэлебачаньне павялічыла даступнасьць тэлевізійных праграмаў і фільмаў праз інтэрнэт праз стрымінгавыя відэасэрвісы, як то *[[Netflix]]*, *[[Amazon Video]]*, *[[iPlayer]]* і іншыя. Замена раньніх аб’ёмных, электронна-прамянёвых дысплэяў (CRT) з высокай напругай на кампактныя, энэргаэфэктыўныя плоскія панэлі, як то LCD, OLED-дысплэі і плязменныя дысплэі ёсьць рэвалюцыяй электроннага абсталяваньня, якая пачалася з кампутэрных манітораў у канцы 1990-х гадоў.

Пачаткова тэлевізійныя сыгналы распаўсюджваліся толькі ў якасьці наземнага тэлебачаньня пры дапамозе магутных радыёчастасных перадатчыкаў, якія перадавалі сыгнал асобным тэлевізійным прыёмнікам. У якасьці альтэрнатывы тэлевізійныя сыгналы распаўсюджваюцца праз кааксыяльны кабаль або праз аптычнае валакно, спадарожнікавымі сыстэмамі, а пачынаючы з 2000-х гадоў праз інтэрнэт. Да пачатку 2000-х гадоў карцінка перадаваліся толькі ў якасьці аналягавых сыгналаў, але мяркуецца, што пераход на лічбавае тэлебачаньне будзе завершаны ва ўсім сьвеце да канца 2010-х гадоў. Стандартны тэлевізар складаўся зь некалькіх унутраных электронных схемаў і ўлучаў тунэр для прыёму і дэкадаваньня вяшчальных сыгналаў. Візуальная прылада адлюстраваньня карцінкі, якой не хапае тунэра, правільна называецца відэаманіторам, а не тэлевізарам. У 2013 годзе 79% хатніх гаспадарак у сьвеце валодалі тэлевізарам.

## Беларусь
У 1955 годзе пачалі выпускаць чорна-белыя тэлевізары «Беларусь» з экранам 18х24 см. 1 студзеня 1956 году адбылося першае вяшчаньне празь Менскі тэлецэнтар беларускамоўнай перадачы словамі «Гаворыць Менск!». У 1980 годзе тэлеканал «Беларускае тэлебачаньне» займеў самастойную праграму, якая пакрывала 70% земляў Беларускай ССР.

У 1991 годзе ў Беларусі запрацавалі прыватныя кабэльныя і этэрыя сеткі тэлебачаньня. На 1994 год налічвалася звыш 80 перадавальных станцыяў, прыёмных станцыяў спадарожнікавай сувязі. Працавала сетка радыёрэлейных лініяў. Тэлевяшчаньне вялося на 98 % земляў Беларусі.

У 2014 годзе доля беларускамоўнага вяшчаньня ў тэлепраграмах Беларусі склала каля 5%.

## Глядзіце таксама
* HDTV — наступнае пакаленьне TV
* Радыё
* Тэлезалежнасьць

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Асацыяцыя камэрцыйнае тэлевізіі ў Эўропе.
* Усясьветныя тэлівізійныя стандарты. Radio Station World.
* Гісторыя тэлебачаньня.


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы