Джаваньні Бэліні

**Джаваньні Бэльліні** (; каля 1430—1433, Вэнэцыя — 1516, Вэнэцыя) — італьянскі мастак XVI стагодзьдзя вэнэцыянскай школы жывапісу. Малодшы брат Джэнтыле Бэльліні.

## Біяграфія
Джаваньні Бэльліні нарадзіўся ў 1430 годзе, верагодна, у Вэнэцыі, (па іншых зьвестках — у 1426 годзе). Сын *Якапа Бэльліні* (1400 — 1471), у майстэрні якога разам з братам Джэнтыле Бэльліні пачаў навучаньне жывапісу й уласную кар’еру мастака. Маляваў партрэты й розныя рэлігійныя кампазыцыі. Раньнія працы Джаваньні Бэльліні створаны пад уплывам ягонага швагра Мантэньні. Асабісты стыль Джаваньні выпрацаваўся ў 70-я гады XV стагодзьдзя («Мадонна пад дрэвам», 1487, «Мадонна са сьвятымі», 1488).

З карціны «Мадонна са сьвятымі» (1505) пачынаецца апошні пэрыяд творчасьці мастака. У канцы жыцьця Бэльліні стаў лепшым жывапісцам пэйзажаў. Альбрэхт Дурэр пісаў пра яго ў 1506 годзе: «Ён вельмі стары, але ён усё яшчэ найлепшы мастак». Джаваньні Бэльліні быў настаўнікам Джарджонэ і Тыцыяна. Памёр Бэльліні ў 1516 годзе ў Вэнэцыі.

## Творчасьць

Стыль Джаваньні Бэльліні вагаўся ад статычнай манеры вэнэцыянскіх працаў сярэдзіны XV стагодзьдзя да гармоніі й хараства працаў эпохі *[[Адрадэньне|Высокага Адраджэньня]]*, як, напрыклад, у алтары Царквы Сьвятога Захарыя, Вэнэцыя (1505). Мастак увёў мяккія тоны, гармонію ў кампазыцыю й выкарыстоўваў сьветлыя колеры, што значна паўплывала на наступнае пакаленьне жывапісцаў. На самога ж мастака, як лічыцца, паўплывала галяндзкая школа зь ейным сканцэнтраваньнем на дэталях. Гэты ўплыў адначасова не прыводзіць мастака да эклектызму, яму ўдаецца вельмі гарманічна спалучаць лепшыя дасягненьні сучасных яму выяўленчых школаў.

У Джаваньні Бэльліні разнастайная тэматыка, нямала Мадоннаў. Выдатная навацыя — увядзеньне ў карціну пэйзажу, прычым не зьвязанага з асноўным сюжэтам мастацкага твору. Творы мастака — эмацыйныя, але вельмі мяккія, дораць адчуваньне спакою й ласкі. Мастак пісаў пераважна алейнымі фарбамі, а не тэмпэрай. Менавіта зь сярэдзіны 70-х гадох XV стагодзьдзя Джавані авалодаў новай для Вэнэцыі тэхнікай алейнага жывапісу. Калярыт майстра набыў насычанасьць і цеплыню. Творы Джаваньні Бэльліні (Мадонны, алтарныя абразы, сцэны з Эвангельля на фоне пэйзажу, алегорыі й партрэты) адрозьніваюцца спакойнай веліччу, глыбінёй пачуцьцяў й паэтычнасьцю. Як афіцыйны мастак Вэнэцыянскай рэспублікі, маляваў партрэты дожаў, якія ўзначальвалі ўрад. Пасьля сьмерці Джаваньні гэту пасаду атрымаў Тыцыян Вэчэліё.

Але драматычныя творы сустракаюцца й у ягонай творчасьці: «П’ета з двума анёламі» (Бэрлін), «Сыны п’янага Ноя хаваюць ад Хама аголенае цела бацькі» (Бэзансон, Францыя) й г. д. Але ён больш майстар гармоніі, паэтычнага настрою, музычных акордаў, гэтак зьвярталіся вучню Джарджонэ з Кастэльфранка (каля 1478—1510).

## Мадонна з грэцкім надпісам

Для рэлігійнага жывапісу цікавая спроба Бэльліні выкарыстоўваць дасягненьні Бізантыі ў сваім творы «Мадонна з грэцкім надпісам» Мілян, Брэра. Вядома, што бізантыйскія грэкі стала эмігрыравалі ў Італію й Вэнэцыю. Прывозілі яны свае абразы, якія захоўвалі старажытныя, непрыгожыя італьянцам каноны (пляскатасьць, суровасьць вобразаў, знакавае адлюстраваньне асяродзьдзя замест рэальнага, падпарадкаваньне старажытным аўтарытэтам, адмова ад пошукаў новага). Майстры Вэнэцыі пакінулі ўсё гэта ў мінулым і зьвярнуліся да прывабнай рэальнасьці. Джаваньні жа ўспомніў старажытныя каноны (сумная Багародзіца, фон без пэйзажаў, аднастайныя фарбы), але шмат і новага. Ніводны сучасны майстру грэк ня здолеў бы так намаляваць зморшчыны адзеньня Хрыста ці твар маленькага Хрыста. Прызначэньне вобраза праваслаўным пацьвярджае й грэцкі надпіс зьверху, як на іконе, які й даў пазьней назву твору.

Мастак-гуманіст, Джаваньні Бэльліні выступае як сьмелы наватар, творчасьць якога падводзіць вэнэцыянскіх майстроў да росквіту Высокага Адраджэньня, такім чынам Бэльліні зрабіў вэнэцыянскую мастацкую школу лепшай у эпоху Адрадэньня й адной з галоўных у заходнім мастацтве.

## Выбраныя творы
[міні|справа|190пкс|П’ета, малюнак , Уфіцы, [Флярэнцыя]]
[міні|справа|190пкс|П’ета, [Бэрлін]]
[міні|справа|190пкс|Хрыстос нясе крыж, [Музэй Гарднэр, Бостан, ЗША]]

* Дабравешчаньне. Галерэя Акадэміі, Вэнэцыя
* Мадонна зь немаўлём, Мэтраполітэн-музэй
* Мадонна зь немаўлём, Музэй мастацтваў імя Багдана й Варвары Ханенкаў, Кіеў
* Мадонна зь немаўлём, Бразылія
* Мадонна зь немаўлём (Мадонна Кантарыні), Галерэя Акадэміі, Вэнэцыя
* Мадонна зь немаўлём (Мадонна дэльлі Альбэрэці), Вэнэцыя
* Стрэчаньне, Мастацка-гістарычны музэй, Вена
* Стрэчаньне, Галерэя Квэрыні Стампальля
* Хрыстос нясе крыж, Музэй Гарднэр, Бостан, ЗША
* Маленьне аб чашы, Нацыянальная галерэя, Лёндан
* Сьв. Геранім, Уфіцы, Флярэнцыя
* Адсечаная галава Яна Хрысьціцеля, Музэй Цывіка, Пэзара
* Кроў Хрыста Заступніка, Нацыянальная галерэя, Лёндан
* Мадонна з грэцкім надпісам, Брэра, Мілян
* Праабражэньне Гасподняе, Кападымонтэ, Нэапаль
* П’ета (Аплакваньне Хрыста), Галерэя Акадэміі, Вэнэцыя
* П’ета (Аплакваньне Хрыста), малюнак, Уфіцы, Фларэнцыя
* П’ета (Аплакваньне Хрыста), Музэй Польдзі Пэцолі, Мілян
* Пхета (Аплакваньне Хрыста), Акадэмія Карара, Бэргама
* П’єта (Аплакваньне Хрыста), Бэрлін
* Паля дзі Сан Дзакарыя, Вэнэцыя
* П’яны Ной і тры сыны, Бэзансон, музэй мастацтваў, Францыя
* Паліптых Сан Вінчэнца Фэрэр
* Сьвятая алегорыя. Уфіцы, Фларэнцыя
* Экстаз Францыска Асіскага, калекцыя Фрык, ЗША
* Сьвятая гутарка, Галерэя Акадэміі, Вэнэцыя
* Паля Барбарыга, Мурана
* Паля дзі Пэзара, Музэй Цывіка, Пезара
* Паля дзі Пэзара, П’ета, Пінакатэка, Ватыкан
* Паля дзі Сан Джобэ
* Партрэт кандат’ераў
* Партрэт невядомага
* Дож Леанарда Лярэдан

## Галерэя твораў

Файл:Bellini maria1 detalj.jpg|Увядзеньне ў храм, каля 1459, (*фрагмэнт*)
Файл:Pieta Bellini.jpg|Аплакваньне Хрыста (Жалоба), каля 1465, Галерэя Брэра, Мілян
Файл:Giovanni Bellini - Trasfigurazione di Cristo.jpg|Праабражэньне Гасподняе, 1480 — 1485 Кападымонтэ, Нэапаль
Файл:Giovanni Bellini, portrait of Doge Leonardo Loredan.jpg| Партрэт дожа Леанарда Лярэдана, 1501, Нацыянальная галерэя, Лёндан
Файл:Giovanni bellini, madonna del prato 01.jpg|Мадонна на лузе, каля 1500, Нацыянальная галерэя, Лёндан


## Літаратура
* Гращенков В. Н. Портреты Джованни Беллини // От эпохи Возрождения к двадцатому веку. М., 1963 
* Лазарев В. Н. Джованни Беллини // Старые итальянские мастера. М., 1972 
* Вазари Джорджо. Жизьнеописания наиболее знаменитых живописьцев, ваятелей и зодчих. М., 1994. Т. 2. 
* Муратов П. П. Образы Италии. М., 1994 
* Pallucchini R. Giovanni Bellini, 1959 
* Heinemann F. Giovanni Bellini e Belliniani. 1962. V. 2 
* Huse N. Studien zu Giovanni Bellini. Berlin; New York, 1972 
* Haber, John. Nature, Artifice, and Intepretation 
* Stokstad, Marilyn, Art History, Second Edition, 2002 

## Вонкавыя спасылкі

* Карціны на вэб-галерэі на ''www.kfki.hu''
* Карціны на вэб-галерэі на ''www.malarze.walhalla.pl''

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1430 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вэнэцыі
Катэгорыя:Памерлі ў 1516 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вэнэцыі
Катэгорыя:Італьянскія мастакі
Катэгорыя:Вэнэцыянскія мастакі
Катэгорыя:Мастакі Адраджэньня