Віслава Шымборска

**Вісла́ва Шымбо́рска** (; 2 ліпеня 1923 — 1 лютага 2012, Кракаў) — польская паэтка, эсэістка, літаратурны крытык і перакладчыца францускай літаратуры. Ляўрэатка Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры за 1996 год.

## Біяграфія
Віслава Шымборска жыла з 1931 году ў Кракаве, дзе яна ў 1931 годзе скончыла школу. З 1945 па 1948 вывучала польскую літаратуру і сацыялёгію ў Ягелонскім унівэрсытэце, але так яго і ня скончыла. У 1948 годзе выйшла замуж за Адама Влодэка, зь якім яна разышлася ў 1954 годзе. Пазьней уступіла ў шлюб зь пісьменьнікам і паэтам Корнэлам Філіповічам, якога ня стала ў 1990 годзе. Да 1966 году Шымборска была сябрам Польскай аб’яднанай рабочай партыі (*PZPR*). Але пазьней яна дыстанцыявалася ад сацыялізму. У 1980-х далучылася да апазыцыйнай арганізацыі «Салідарнасьць» (*Solidarność*) і працавала ў польскім самавыданьні *Arka* і ў часопісе «Культура», які выдаваўся ў Парыжы.

Першы верш «Шукаю слова» (*Szukam słowa*) быў апублікаваны ў сакавіку 1945 году ў штодзённым выданьні «Польскі дзёньнік» (*Dziennik Polski*). Напрыканцы 1940-х выданьню зборніка паэзіі Шымборскай было адмоўлена па ідэалягічных матывах, у выніку чаго паэтэса збліжаецца з сацыялістычным рэалізмам. Яе першы паэтычны зборнік выйшаў у 1952 годзе пад назвай «Таму жывем» (*Dlatego żyjemy*), у зборнік уваходзілі вершы з такімі назвамі як «Ленін», «Мы вітаем будаўніцтва сацыялістычнага горада». Духам сацыялістычнага рэалізму пранікнуты таксама і яе другі зборнік вершаў «Пытаньні да самой сябе» (*Pytania zadawane sobie*). Пазьней паэтэса адзначала, што тэматыка і стыль яе першых двух зборнікаў былі яе «юнацкім грашком». Значным крокам наперад у творчым літаратурным станаўленьні Шымборскай стаў яе зборнік вершаў «Гуканьне Еці» (*Wołanie do Yeti*), які выйшаў у 1957 годзе.

У лірыцы Шымборска аддае перавагу свабоднаму вершу, напісанаму простай, незамыславатай мовай. Вядомы нямецкі літаратурны крытык Марсэл Райх-Ранікі характэрызаваў Шымборску як «*найвыбітнейшую паэтэсу сваёй краіны, чыя надзвычай прадуманая, іранічная лірыка мае некаторую скіраванасць ў бок [[філязофская лірыка|філязофскай лірыкі]]*».

## Узнагароды
У 1954 годзе Шымборска была ўзнагароджаная Літаратурнай прэміяй Кракава, у 1963 годзе прэміяй польскага міністэрства культуры, у 1990 годзе прэміяй Зігмунда Каленбаха, у 1991 годзе прэміяй Гётэ, у 1995 годзе прэміяй Гердэра. У тым жа годзе Віслава Шымборска атрымала ганаровы доктарскі тытул познанскага Ўнівэрсытэту імя Адама Міцкевіча. У 1996 годзе разам з прэміяй польскага ПЭН-клуба і прэміяй Самуэля Багуміля Ліндэ, Шымборска была ўзнагароджана Нобэлеўскай прэміяй «*за яе творчасьць, якая іранічна-дасканала раскрывае гістарычную і біялягічную сувязь у фрагмэнтах чалавечай рэчаіснасьці*».

## Асноўныя творы

  
    
* *Dlatego żyjemy* (1952)
* *Pytania zadawane sobie* (1954)
* *Wołanie do Yeti* (1957)
* *Sól* (1962)
* *101 wierszy* (1966)
* *Sto pociech* (1967)
* *Wiersze wybrane* (1967)
* *Poezje wybrane* (1967)
* *Wszelki wypadek* (1972)
* *Wielka liczba* (1976)
    
    
* *Ludzie na moście* (1986)
* *Poezje: Poems (edycja dwujęzyczna polsko-angielska)* (1989)
* *Lektury nadobowiązkowe* (1992)
* *Koniec i początek* (1993)
* *Widok z ziarnkiem piasku* (1996)
* *Sto wierszy — sto pociech* (1997)
* *Chwila* (2002)
* *Rymowanki dla dużych dzieci* (2003)
* *Dwukropek* (2005)
* *Tutaj* (2009)
    
  


## Беларускія пераклады
На беларускую мову яе творы пераклалі А. Брусевіч, А. Вярцінскі, Х. Граматовіч, А. Емяльянаў-Шыловіч, М. Казлоўская, А. Лойка, Е. Лось, М. Мартысевіч, К. Маціеўская, Н. Мацяш, С. Прылуцкі, А. Пысін, Н. Русецкая, Я. Семяжон, М. Танк, А. Хадановіч, Я. Чыквін, В. Швед, Ганна Янкута.
* Свет, варты вяртання: Лірыка / Пер. з пол. і камент. Н. Мацяш. — Мн.: Мастац. літ., 1991. — 150, [1] с. — (Паэзія народаў свету).
* Хвіля: вершы на польскай мове і ў перакладзе на беларускую Ніны Мацяш / Віслава Шымборска. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2005. — 67 с.
* Голас у абарону парнаграфіі [Вершы: Дзьве малпы Брэйгеля; Фатаздымак 11 верасьня; Тэрарыст, ён назірае; Сьпіс; Багіня плоднасьці эпохі палеаліту;  Нічога двойчы ] // № 6 (57) — 2007. С. 205—208. Пераклаў Сяргей Прылуцкі.
* Двукроп’е: вершы / Віслава Шымборска. — Мінск : Про Хрысто, 2010. — 71 с.
* Канец і пачатак: выбраныя вершы. — Мінск: І. П. Логвінаў, 2013. — 460 с.
** Канец і пачатак: выбраныя вершы. Другое выданьне. — Логвінаў, 2023. — 460 с.
* Партрэт з памяці. — Гутэнбэрг, 2024. — 352 с.

## Крыніцы

## Літаратура
* Шымборская // 

## Вонкавыя спасылкі
* Віслава Шымборская. Вершы
* З кнігі «Тут»
* Разьвітаньне з краявідам
* Віслава Шымборска, лірыка 

Катэгорыя:Нарадзіліся 2 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Велікапольскім ваяводзтве
Катэгорыя:Польскія літаратаркі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
Катэгорыя:Памерлі 1 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 2012 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве