open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пасінь

**Пасі́нь** () — вёска ў Латвіі, на рацэ Сінюсе. Цэнтар воласьці Зілупскага краю. Насельніцтва на 2017 год — 312 чалавек. Знаходзіцца за 12 км ад Зілупэ, за 314 км ад Рыгі, на аўтамабільнай дарозе Зілупэ — Эзернекі.

Пасінь — даўняе мястэчка гістарычных Інфлянтаў (Латгаліі), на этнічнай тэрыторыі беларусаў. Да нашага часу тут захаваўся комплекс кляштару дамініканаў з касьцёлам Сьвятога Дамініка ў стылі віленскага барока, помнік архітэктуры XVIII ст.

## Гісторыя

### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім
Упершыню Пасінь упамінаецца ў XVI ст. У 1694 годзе біскуп інфлянцкі Мікалая Корвін-Паплаўскі запрасіў сюды дамініканаў, для якіх збудаваў драўляныя касьцёл і кляштар. У 1753 годзе кляштар згарэў, у зьвязку з чым з фундацыі канцлера Яна Андрэя Борха ў мястэчку збудавалі мураваны кляштарны комплекс.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Пасінь апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Люцынскім павеце Віцебскай губэрні. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1832 годзе расейскія ўлады гвалтоўна ліквідавалі кляштар дамініканаў. У 1882 годзе мястэчка пацярпела ад пажару.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1918 годзе Пасінь занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Пасінь абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР. У 1920 годзе бальшавікі перадалі мястэчка Латвіі.

Увосень 1942 году ў Посіне пачала працаваць 2-гадовая беларуская сельскагаспадарчая сярэдняя школа (дырэктар — аграном Казімер Мяжэцкі), у якой навучалася каля 70 чалавек. У школу прымалі моладзь, якая скончыла поўны курс сямігодкі. Першы і апошні выпуск навучэнцаў школы адбыўся 6 красавіка 1944 году. У беларускай прэсе зьявілася згадка пра тое, што мясцовае насельніцтва з энтузіязмам вітала адкрыцьцё сельскагаспадарчай школы. Нейкі Аўсей з Солажаў выказаў нават жаданьне перадаць на патрэбы школы 10 гектараў зямлі і частку сваіх будынкаў.

На 2008 год большасьць жыхароў Пасіні і ваколіцаў належалі да этнаграфічнай групы карэннага насельніцтва паўднёвага ўсходу Інфлянтаў (Латгаліі) — *[[Ліцьвіны|ліцьвінаў]]* — беларусаў-каталікоў, якія размаўляюць на беларускай мове. 22 верасьня 2014 году ў вёсцы прайшлі дні беларускай культуры.

## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: ~1887 год — 1 тыс. чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1935 год — 328 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2017 год — 312 чал.

### Інфраструктура
У Пасіні працуюць пачатковая школа, амбуляторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Касьцёл Сьвятога Дамініка і кляштар дамініканаў (1753—1761)
* Сядзіба (каля 1850)

## Асобы
* Пятро Сакол (1905—1985) — беларускі паэт, перакладнік

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Доўгі Лог (Менская вобласьць)

**До́ўгі Ло́г** — вёска ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Маркаўскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Маркаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Маладэчанскага раёну
Кучкі

Назву **Ку́чкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Кучкі — вёска ў Вялейскім раёне
** Кучкі — вёска ў Маладэчанскім раёне

## Глядзіце таксама
* Кучкуны
Выверы

**Вы́веры** — вёска ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці. З 2015 году цэнтар Мясоцкага сельсавету.

## Гісторыя
У фальварку Выверы ў маладосьці жыў Тамаш Зан разам з братам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мясоцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Маладэчанскага раёну
Слонімскі батальён БСА

**Слонімскі батальён БСА** — адно з найлепшых фармаваньняў БСА, якое існавала цягам 1942—1943 гадоў.

## Склад
Слонімскі батальён самааховы быў падзелены на тры роты й эскадрон коньніцы (агулам каля 1000 чалавек). У кожнай роце было па 100—120 чалавек, а ў эскадроне — каля 100. Зь беларускага боку камандоўцам батальёну быў капітан Дакіневіч, але быў і нямецкі камандовец. Беларускіх афіцэраў не ставала, былі падафіцэры. Беларусы былі камандоўцамі зьвязаў, але заўсёды зь імі былі й нямецкія камандоўцы.

Эскадронам камандаваў немец лейтэнант Кройзер, а беларускага камандоўца эскадрон ня меў. Спачатку немцы камандавалі й зьвязамі, але потым зьявіліся беларускія камандоўцы.

## Шлях батальёну
Цягам 5 дзён у 1942 годзе ў Слоніме былі створаныя новыя беларускія вайсковыя аддзелы зь пяхоты й коньніцы з жыхароў Слоніму й навакольных вёсак. Адразу ж зарганізаваны батальён узяўся за шыхтовую й баёвую падрыхтоўку. Хадзілі яны на заняткі ў бок Шылавічаў, у лясы. Вучылі нямецкія каманды, разварочваліся фронтам. Хоць і не стралялі, а бэльгійскія вінтоўкі мелі, але й без набояў. Нават у лес, на заняткі, бяз набояў хадзілі. У немцаў яны былі, а ў беларусаў — не. Беларусам аснаду збольшага не давалі.

У ліпені 1942 году, як адзначаецца ў артыкуле «*У змаганьні з бандытамі*» («Беларус на варце», №1, 1943 год), батальён сутыкнуўся 5 разоў з «*[[Савецкі партызанскі рух у Беларусі|бандытамі]]*», дзе перамагаў іх ушчэнт.

Некалькі разоў у батальён прыяжджалі разам Рыгор Зыбайла й Сяргей Хмара, якія ўлетку 1942 году зарганізавалі Слонімскую брыгаду БСА насуперак нямецкім акупантам. Хутка, аднак, брыгада была расфармаваная.

У 1943 годзе беларускі батальён расфармавалі. Частка вайскоўцаў паехала ў Баранавічы, а частка засталася на месцы.

## Форма
Батальён насіў літоўскую форму, як і ў польскага войска, зялёнага колеру. У беларускіх падафіцэраў і афіцэраў былі пятліцы. Былі прывезеныя кавалерыйскія боты, але іх не выдавалі. На занятках хадзілі ў ботах і абмотках. На пілёткі беларусы чаплялі Пагоню, што рабілі самі, без прымусу. Многія самаахоўцы мелі цэшку Пагоню на пілотках. Свайго сьцяга батальён ня меў.

## У друку
Слонімская самаахова хвалілася ў тагачаснай беларускай калябарацыйнай прэсе, як выдатны прыклад беларускага змаганьня з бальшавікамі. З аднаго з тагачасных часопісаў:

## Глядзіце таксама

* 48-ы батальён дапаможнай паліцыі

## Вонкавыя спасылкі

* Расповед былога жаўнера
* Слонімская самаахова на фотаздымках
* ВАЯКІ СЛОНІМШЧЫНЫ. Часопіс «Новы шлях» № 4 (40), люты 1944 году. (129).
* Беларуская Народная Грамада і Беларуская Народная Партызанка ў 1942-1943 гадах

Катэгорыя:Беларускі корпус самааховы
Катэгорыя:Зьніклі ў 1943 годзе
Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні, створаныя ў 1942 годзе
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Катэгорыя:Войска ў Слоніме
Крыжборк

**Крыжборк** () — частка места Екабпілса (Якубава), на правым беразе ракі Дзьвіны. Даўняе мястэчка гістарычных Інфлянтаў (Латгаліі). Да нашага часу тут захаваліся замак і лютэранская кірха, помнік архітэктуры XIII—XIX стагодзьдзяў.

## Гісторыя

### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім
Замак Крыжборк збудавалі ў 1237 годзе. Паводле паданьня, яшчэ раней тут існавала паселішча Полацкага княства — *Крыжбор*. На карысьць гэтай вэрсіі сьвердчаць беларускія назвы найбольшых на Дзьвіне тутэйшых парогаў — Перакагрыж, Гусак, Бродыж і Ціхая Руба. Паміж дзьвінскіх плытагонаў існавала прыказка: «Прабег Янка Перакагрыж дый кажа — Браткі, Рыгу бачу».

Першы пісьмовы ўпамін пра Крыжборк датуецца 1511 годам. У 1557 годзе замак захапіў маскоўскі гаспадар Іван IV Тыран. 30 жніўня 1559 году Лівонскі ордэн перайшоў пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага. У 1566 годзе Крыжборк увайшоў ва ўтворанае Задзьвінскае княства. У 1585 годзе кароль і вялікі князь Стэфан Баторы перадаў замак у валоданьне Корфаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Крыжборк апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Дзьвінскім павеце Віцебскай губэрні. У 1861 годзе тут адкрылася чыгуначная станцыя Крэйцбург. У 2-й палове XIX ст. у мястэчку было 276 будынкаў, дзеялі лютэранская кірха, каталіцкая капліца і 3 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі шпіталь, паштовая і чыгуначная станцыі, вінакурня і бровар.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1918 годзе Крыжборк занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
У 1920 годзе Крыжборк увайшоў у склад Латвіі і атрымаў статус места. У Другую сусьветную вайну зь ліпеня 1941 да ліпеня 1944 году места знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху. У 1962 годзе па пабудове моста церазь Дзьвіну Крыжборк (Крустпілс) стаў часткай места Екабпілса.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Замак (1237)
* Лютэранская кірха (1818)

### Страчаная спадчына
* Сынагога (1890)

## Крыніцы

Катэгорыя:Екабпілс
Катэгорыя:Латгалія
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Бой у Гавенавічах

**Бой у Гавенавічах** — напад, арганізаваны прасавецкімі партызанамі на жаўнераў Беларускага корпуса самааховы ў вёсцы Гавенавічах 10 жніўня 1942 году.

## Перадумовы
Слонімская нямецкая ўлада, што не жадала даваць зброю пакліканым і разьмешчаным у кашарах некалькім сотням самаахоўцаў, паслала на ахову двара ў Гавенавічах зьвяз Самааховы, для якога адпусьцілі крыху зброі. Гэтае заданьне выпала на долю няпоўнага зьвязу на чале з Арлоўскім. Да зьвязу быў дададзены фэльчар Аляксандар Талерчык з Парэчча.

У Гавенавічах зьвяз спыніўся ў доме былога двара Відухоўскага, колішні маёнтак, што стаяў на грудзе за царквою.

## Бой
Бой пачаўся зьнянацку для самаахоўцаў на другую ноч іхнага знаходжаньня ў Гавенавічах. Іх абстралялі гарматай, такім чынам, партызаны разбурылі стары цагляны будынак, як адзначаў партызанскі камандовец Павел Пранягін, тамака таксама былі й немцы-інструктары, якія адразу пабяжалі да балота, але іх там забілі партызаны з кулямётаў. Бой цягнуўся нядоўга.

Некаторых з палонных расстралялі. Загінуў і камэндант паліцыі ў Гавенавічах Юзік Равенка. Уцяклі толькі сьвятароў сын з Слоніму Коля Лічко й сурынец Міхась Рубец. Двор партызаны спалілі ды ўзялі каля 40 кулямётаў і шмат набояў. Павел Пранягін, камандовец партызанаў, меркаваў, што гэта была «школа паліцаяў-кулямётчыкаў».

## Страты самаахоўцаў
Паводле Барыса Данілюка, бой адбыўся напрыканцы ліпеня, і ў ім загінулі 20 ці 22 жаўнеры БСА. Паводле данясеньня савецкага выведніка Шчарына, тамака загінула каля 50 самаахоўцаў. Махсуд Холаў, таджык-партызан з атраду імя Шчорса, успамінаў пра 43 палонных. Камандовец гэтага партызанскага атраду Павел Пранягін даваў ацэнку стратаў БСА каля 20 забітых і 30 палонных.

## Пахаваньне самаахоўцаў
Бэрлінская беларуская газэта «Раніца» пра гэтае пісала:*Ляглі ўжо й першыя ахвяры за [[Беларусь|Бацькаўшчыну]]. Паў сьмерцяю жаўнера на сваёй баёвай постані камандзер Казлоўшчынскага Батальёну [[Беларускі корпус самааховы|БСА]], ляйтэнант Пётра Казакевіч, што вярнуўся ў Слонім на працу для бацькаўшчыны з [[Бэрлін]]а. Паў ляйтэнант Арлоўскі, камандзір роты БСА ў [[Слонім]]е.*Забітых самаахоўцаў урачыста пахавалі на Ружанскіх могілках у жніўні 1942 году. Увосень таго ж году была ўшанаваная іхная памяць, у гэтым прымалі ўдзел:

* Юры Няпомнік — акруговы школьны інспэктар
* Барыс Суравы — дырэктар настаўніцкай сэмінарыі
* Сямён Цітовіч — начальнік Слонімскага раёну
* Язэп Дакіневіч — камандовец Слонімскага батальёна беларускай самааховы
* Аляксей Васіленя — сакратар гарадзкой управы
* Канстантын Кіслы — бурмістар
* Барыс Чыгрын і шмат самаахоўцаў

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Бітвы Другой сусьветнай вайны з удзелам савецкіх партызанаў у Беларусі
Катэгорыя:Бітвы Другой сусьветнай вайны з удзелам беларускіх калябарацыяністаў
Катэгорыя:Канфлікты 1942 году
Катэгорыя:Жнівень 1942 году
Катэгорыя:Падзеі 10 жніўня
Катэгорыя:Гісторыя Баранавіцкага раёну
Катэгорыя:Гавінавічы
Катэгорыя:Беларускі корпус самааховы
Ружанскія могілкі (Слонім)

**Ружа́нскія мо́гілкі** — праваслаўныя могілкі ў Слоніме, адны з найстарэйшых ў месьце.

## Мінуўшчына
У 1596 годзе ў Берасьці была заключаная рэлігійная вунія паміж праваслаўнай царквой Вялікага Княства й каталіцкім касьцёлам. Утварылася новая плынь хрысьціянства — уніяцтва, да якога далучыліся праваслаўныя сьвятары Слоніму, а Ружанскія могілкі сталі месцам пахаваньня ўніятаў. І заставаліся такімі да моманту аб’яднаньня ўніяцтва з праваслаўем у 1839 годзе.

Таксама на могілках пахавана шмат польскіх жаўнераў часоў Польскае Рэспублікі. У 1995 годзе галава Слонімскага аддзелу зьвязу палякаў Леанарда Раўкоўская запрасіла добраахвотнікаў з Польшчы, каб прывесьці ў парадак польскую частку могілак. На запрашэньне адгукнуліся люблінскія палякі-студэнты (біёляг, філёляг, гісторыкі). Таксама былі й тутэйшыя добраахвотнікі колькасьцю 51 чалавек, але збольшага гэта былі пажылыя людзі. Цягам 20 дзён яны прыбіралі могілкі.

У жніўні 1942 году на Ружанскіх могілках урачыста пахавалі самаахоўцаў. Увосень таго ж году была ўшанаваная іхная памяць з удзелам шмат якіх тутэйшых кіраўнікоў.

## Пахаваныя на могілках
* Хрызастом-Лаўрэнці-Дамінік Татур (1811—1876) — слонімскі павятовы маршалак, бацька Генрыха Татура.
* Станіслаў Бельскі (памёр у 1923 годзе) — доктар мэдыцыны.
* Васілі Разанцоў (1827—1901) — палкоўнік Усьцюскага палку, камандовец пяхотнага Яраслаўскага палку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Страчаная спадчына Слонімшчыны. Могілкі
* Могілкі людзей, якіх нядаўна хавалі ўсім Слонімам, Занядбаныя
* 

Катэгорыя:Слонім
Катэгорыя:Могілкі Беларусі
Слонімская брыгада БСА

**Слонімская брыгада БСА** — беларускае вайсковае фармаваньне ў складзе БСА, якое было створанае без дазволу немцаў, з-за чаго хутка было імі ж расфармаванае. Афіцыйна называлася «*1-й брыгадай [[Беларускі корпус самааховы|беларускае самааховы]]*».

## Перадумовы
Хутка па стварэньні Беларускага корпусу самааховы (16 ліпеня 1942 году) на Слонімшчыне былі ўтвораныя 3 батальёны БСА:

* Слонімскі
* Быценскі
* Дзярычэнскі

## Стварэньне
Слонімскі акруговы камітэт Беларускай народнай самапомачы, узначалены Рыгорам Зыбайлам, вырашыў скарыстацца невыразнасьцю зьместу нямецкага дазволу, склаўшы з новаўтвораных батальёнаў цэлую брыгаду пад назвай «*1-я брыгада [[Беларускі корпус самааховы|беларускае самааховы]]*» з брыгадным штабам у Слоніме.  Камандоўцам брыгады стаў капітан Іван Таранка (Таранька). Начальнікам арганізацыйна-пэрсанальнага аддзелу штабу Слонімскае брыгады БСА стаў Аляксей Васіленя.

Стварэньнем брыгады займаліся цягам месяца.

Не атрымаўшы ад немцаў дастатковай колькасьці зброі, самаахоўцы «нелегальна» набывалі яе ў італьянскіх жаўнераў, якія вярталіся з усходняга фронту, за самагонку й сала — аўтаматы й кулямёты.

## Скасаваньне
Калі пра стварэньне брыгады стала вядома нямецкім уладам (лета 1942 року, верагодна, жнівень), нямецкія жаўнеры, пры падтрымцы бронесамаходаў, абкружылі кашары слонімскае самааховы і забралі зброю. Штаб брыгады быў распушчаны. Таксама нямецкая жандармэрыя забрала 2 кулямёты ў быценскіх самаахоўцаў.

## Маршы

## Глядзіце таксама
* 48-ы батальён дапаможнай паліцыі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
*

Катэгорыя:Беларускі корпус самааховы
Катэгорыя:Зьніклі ў 1942 годзе
Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні, створаныя ў 1942 годзе
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Катэгорыя:Войска ў Слоніме
C/2020 F3 (NEOWISE)

**C/2020 F3 (NEOWISE)** — рэтраградная камэта з амаль парабалічнай арбітай, вынайдзеная 27 сакавіка 2020 году касьмічным інфрачырвоным тэлескопам NEOWISE. Свой пэрыгелій камэта прайшла 3 ліпеня 2020 году. Па стану на 5 ліпеня 2020 году яё бачная зорная велічыня складала каля +1,5m.

## Траекторыя
Камэта C/2020 F3 (NEOWISE) была вынайдзеная 27 сакавіка 2020 году касьмічным інфрачырвоным тэлескопам WISE (Wide-Field Infrared Survey Explorer). Камэта NEOWISE знаходзілася меней за 20 градусаў ад Сонца з 11 чэрвеня 2020 году да 9 ліпеня 2020 году. 10 чэрвеня 2020 году, да таго, як камэта была згубленая ў бляску Сонца, яна мела бачную магнітуду +7m. 3 ліпеня 2020 году, калі камэта NEOWISE прайшла пэрыгелій, яна знаходзілася на адлегласьці 0,29 астранамічнай адзінкі (43 млн км) ад Сонца. Калі камэта трапіла ў поле бачаньня SOHO LASCO C3 22 чэрвеня 2020 году, яна дасягнула 3-й зорнай велічыні.

На пачатку ліпеня камэта NEOWISE дасягнула бачнасьці зорнай велічыні +1m, значна перасягнуўшы яркасьць, што дасягнула камэта C/2020 F8 (SWAN), і ў яе зьявіўся другі хвост. Першы блакітны газавы (іёны) хвост сьвяціўся за кошт флюарэсцэнціі малекул С2 і CN, а больш позьні другі залаты хвост складаецца з пылу, як у камэты Хэйла-Бопа, але і не такі вялікі. 5 ліпеня 2020 году прыбор WISPR зонду «Паркер» выявіў у іённым хвасьце другі складнік — натрыевы іённы хвост.

23 ліпеня 2020 году камэта наблізіцца да Зямлі на 103,5 млн км (0,69 а. а.).

У наступны раз C/2020 F3 (NEOWISE) вернецца да Сонца праз 6000 год — яё афэлій знаходзіцца на адлегласьці 500—700 а. а. ад Сонца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* New Comet C/2020 F3 (NEOWISE) — Ernesto Guido & Adriano Valvasori
* C/2020 F3 (NEOWISE) — AiM-Project-Group

Катэгорыя:Камэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2020 годзе
Беларускія буржуазныя нацыяналісты

**«Беларускія буржуазныя нацыяналісты»** () — сакрэтны вучэбны матэрыял КДБ СССР. Упершыню ён быў апублікаваны ў 2011 годзе ў межах рэвізіі вучэбных матэрыялаў КДБ СССР Службай бясьпекі Ўкраіны. У кнізе зьмешчаная інфармацыя пра некалькі беларускіх антысавецкіх суполак падземнікаў ды эмігрантаў і мэтады барацьбы зь беларускімі нацыяналістамі.

## Зьмест

* Ад найвышэйшай школы КДБ пры Радзе міністраў СССР ()
* Уводзіны ()
* Глава I. Узьнікненьне беларускіх буржуазна-нацыяналістычных цэнтраў і арганізацыя й іх падрыўная дзейнасьць у кругабезе ўсталяваньня ў Беларусі савецкай улады й падчас грамадзянскае вайны ()
* Глава II. Падрыўная дзейнасьць беларускага антысавецкага буржуазна-нацыяналістычнага падзем’я ў пэрыяд 1920—1945 гадоў ()
* Глава III. Падрыўная дзейнасьць беларускага антысавецкага нацыяналістычнага падзем’я ў паваенным кругабезе ()
* Глава IV. Закардонныя цэнтры й арганізацыі беларускіх буржуазных нацыяналістаў ()
* Заключэньне ()

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кніга на «Беларускай Палічцы»
* На радыё Свабода
* На Гугловым дыску
Катэгорыя:Беларускі антысавецкі супраціў
Катэгорыя:Кнігі 1957 году
Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм
Заходняя Русь (сайт)

**«Заходняя Русь»** () — міжнародны сецівовы навукова-адукацыйны праект заходнерусісцкага кірунку.

## Назоў
Назоў праекту ўзяты ад расейскай імпэрскай назвы тэрыторыі сучаснай Беларусі й Заходняй Украіны.

## Мінуўшчына
Увесну 2010 году заходнерусісты Беларусі, Украіны й Расеі вырашылі стварыць нефармальнае адукацыйнае задзіночаньне для распаўсюду сваіх ідэяў. Мэтай праекту было агалошанае зьнішчэньне *«нацыяналістычных мітаў»* ва Ўкраіне й Беларусі, а таксама *«крытыка скажэньня гісторыі ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкай]] гісторыяграфіі з апірышчам на традыцыі [[Расейская праваслаўная царква|Расейскай праваслаўнай царквы]] й на спадчыне дарэвалюцыйных навукоўцаў [[Заходнерусізм|заходнерускай]] школы».*

30 чэрвеня 2010 року быў запушчаны сайт.

У 2017 годзе сайт удзельнічаў у стварэньні часопіса «Аспэкт», які прысьвечаны сацыяльным і гуманітарным дасьледаваньням і выдаецца дагэтуль пры ўдзеле «Заходняй Русі». Таксама рэдакцыя сайту ўдзельнічае ў выдавецтве часопіса «Нямігі літаратурнай».

## Прапаганда заходнерусізму
Хоць сайт і падае сябе як навукова-адукацыйны, але шчырай прапаганды не пазбаўлены. У шмат якіх артыкулах прасочваецца ідэя непаўнавартасьці беларусаў як асобнай нацыі. Беларуская ж мова прызнаецца «штучнай» і «неўласьцівай» самім беларусам. З артыкула «Развагі беларуса пра сваю мову» ():*З самага пачатку [[беларуская мова]] была створаная штучна, у процівагу [[расейская мова|расейскай]] з мэтай адарваньня [[Беларусь|Белай Русі]] ад [[Расея|Расеі]].*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 10 гадоў праекту
* У служэньні расейскаму слову

Катэгорыя:Беларускія вэб-сайты
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2010 годзе
Катэгорыя:Расейская мова ў сеціве
Катэгорыя:Расейская мова ў Беларусі
Катэгорыя:Заходнерусізм
.gives

**.gives** () — спансараваны дамэн верхняга ўзроўню, уведзены 4 чэрвеня 2014 року. Прызначаны для дабрачынных арганізацыяў.

 колькасьць зарэгістраваных сайтаў у дамэне — 1858.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя  на бачыне IANA

gives
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2014 годзе
Катэгорыя:Дабрачынныя арганізацыі
AUTONOMICON

**«AUTONOMICON»** — экспэрымэнтальны гурт з Горадні, які пазьней стаў інтэрнацыянальным. Музыкі гурту знаходзяцца таксама ў Польшчы, Нямеччыне й Віетнаме.

## Творчасьць

### Поўнафарматныя альбомы

* Nocturnes (2006)
* Nonsongs (2008)
* Dead Europe FM (2009)
* Icarus Messerschmitt (2017)
* будет не будет (2018)
* себякин грядёт (2019)
* Slow mob (2021)
* Aum! & Autonomicon — Bestiarium (2024)
* VA-альбом на вершы Кшыштафа Шатраўскага (2025)

### Міні-альбомы

* Shopping music EP (2010)
* Kali (2016)
* Sunny girl EP (2018)
* Aum & Autonomicon «Кто поверит» (2023)

### Самотнікі

* why all of you are (2018)
* Miensk-neperamiensk (2016)
* My Love (2007 Live) (2019)
* трупатруп (2019)
* прибралась (2020)
* евровенки (2020)

## Вонкавыя спасылкі

* Гурт на «Tuzin.by»
* Гурт на «Soundcloud»
* Гурт на «Last.fm»
* Гурт на «Bandcamp»

Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 2004 годзе
Катэгорыя:Беларускія панк-гурты
Катэгорыя:Гурты Горадні
Вольная Беларусь

* «Вольная Беларусь» — газэта;
* «Вольная Беларусь» — грамадзкае аб’яднаньне.
Чарчонава

**Чарчо́нава** — вёска ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мясоцкага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мясоцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Маладэчанскага раёну
Беларусь перадусім!

**Беларусь перадусім!** — патрыятычны заклік-спокліч, скіраваны на абуджэньне нацыянальна-грамадзянскіх пачуцьцяў, кансалідацыю беларусаў у абарону свабоды, незалежнасьці сваёй краіны, роднае мовы, усёй нацыянальнай культуры. Аднак гэты спокліч значна меней вядомы за «*[[Жыве Беларусь!]]*».

## У мастацтве
Беларускі нацыянальны дзеяч у Заходняй Беларусі Альбін Стаповіч напісаў песьню «*[https://be.wikisource.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%20%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%96%D0%BC! Беларусь перадусім!]*», у якой была прыпеўка:*Дык ці ў шчасьця дзень пагодны,*

*Ці у бурым дні благім*

*Знайма першы кліч народны:*

*Беларусь перадусім!*Пазьней гэтая песьня стала гімнам Саюзу беларускай моладзі й увайшла ў «*[[Юнацкі сьпеўнік]]*».

Крама нацыянальнае беларускае сымболікі «*Мой модны кут*» выпусьціла сэрыю цішотак, на якіх, акрамя малюнка, напісаны спокліч «*Беларусь перадусім*».

## Цікавінкі
* 15 лістапада 2016 году ў Горадні была прэзэнтаваная кніга, прысьвечаная Генадзю Бураўкіну, пад назовам «*Перадусім Беларусь*».
* У 2012 рокугурт «JAR» выдаў альбом «*Беларусь перадусім*» з аднайменнай песьняй у ім.
* Спокліч «*Беларусь перадусім!*» часьцей за іншых ужывае Зянон Пазьняк.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Барыс Хамайда напярэдадні Дня Волі нагадаў віцебчукам, што «Беларусь перадусім!»
* «Беларусь перадусім!» Барыс Хамайда павіншаваў віцяблян з Днём Волі
* БЕЛАРУСЫ! АБАРОНІМ АЙЧЫНУ!
* Заява Партыі БНФ 17 сакавіка 2020 году: “Беларусь перадусім”

Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм
Катэгорыя:Палітычныя лёзунгі
Круоніская ГАЭС

**Круо́ніская ГАЭС** () — гідраакумулявальная электрастанцыя, разьмешчаная на поўнач ад места Круонісу ў Кашадарскім раёне Летувы, на раце Нёмане.

## Мінуўшчына
Першы з 4 агрэгатаў запрацаваў у 1992 року, цалкам запушчаная ў 1998 року.

## Дзейнасьць
Круоніская ГАЭС выкарыстоўвае рознаўзроўневыя вадасховішчы ля Коўна і ўзаемадзейнічае з Ковенскай ГЭС. Пры поўным верхнім рэзэрвуары электрастанцыя можа выдаваць магутнасьць 900 МВт на працягу 12 гадзінаў. Пры нізкім энэргаспажываньні (напрыклад, уночы) з дапамогай лішкаў энэргіі перапампоўвае ваду зь ніжняга вадасховішча ў верхняе.

Электрычнасьць з Круоніскай ГАЭС паступае 330 кВ лініяй электраперадачаў у Электрэны, дзе дзейнічае найбуйнейшая ў Летуве электрастанцыя на арганічным паліве, і ў Коўна.

Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Летувы
Катэгорыя:Нёман
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1998 годзе
Катэгорыя:Збудаваньні Ковенскага павету
Геамэханіка

**Геамэханіка** — навука, што вывучае мэханічны стан зямной кары й працэсы, што адбываюцца ў ёй пад уплывам натуральных і тэхнагенных прычын.

## Асноўныя кірункі
Геамэханіка складаецца зь некалькіх асноўных кірункаў дасьледаваньняў —  мэханікі грунтоў, мэханікі горных парод і касмамэханікі горных парод. Абодва гэтыя кірункі вывучаюць вызначальныя законы мэханічных паводзінаў, характарызацыю масіву. Дасьледаваньні шырока ўжываюцца ў будаўніцтве й здабыўной прамысловасьці.

Многія аспэкты геамэханікі цесна перасякаюцца з геатэхнікай, інжынэрнай геалёгіяй, геафізыкай, мэханікай дэфармаванага цьвёрдага цела.

Катэгорыя:Галіны геалёгіі
Катэгорыя:Навукі пра Зямлю
Катэгорыя:Мэханіка
Мэханічнае напружаньне

**Мэханічнае напружаньне** — гэта мера ўнутраных сіл, якія ўзьнікаюць у целе, якое дэфармуецца пад уплывам розных фактараў. Мэханічнае напружаньне ў кропцы цела вызначаецца як адносіна ўнутранай сілы да адзінкі плошчы ў дадзенай кропцы разгляданага сячэньня.

Напружаньня зьяўляюцца вынікам ўзаемадзеяньня часьціц цела пры яго нагружаная. Зьнешнія сілы імкнуцца зьмяніць ўзаемнае разьмяшчэньне часьціц, а напружаньня, якія ўзьнікаюць пры гэтым, перашкаджаюць зрушэньню часьціц, абмяжоўваючы яго ў большасьці выпадкаў некаторай малой велічынёй.

: Q = \frac F S
: *Q* — механічнае напружанне.
: *F* — сіла, якая ўзнікла у целе пры дэфармацыі.
: *S* — плошча.

Адрозьніваюць дзьве складнікі вэктара мэханічнага напружаньня:

* Нармальнае мэханічнае напружаньне — прыкладзена на адзінкавую пляцоўку сячэньня, па нармалі да сячэньня (пазначаецца \sigma).
* Кулявое мэханічнае напружаньне — прыкладзена на адзінкавую пляцоўку сячэньня, у плоскасьці сячэньня па датычнай (пазначаецца \tau).

Сукупнасьць напружаньняў, якія дзейнічаюць па розных пляцоўках, праведзеным праз дадзеную кропку, называецца напружаным станам у кропцы.

У сыстэме СІ мэханічнае напружаньне вымяраецца ў Паскалях.

## Тэнзар мэханічнага напружаньня
Больш строга мэханічнае напружаньне — тэнзарная велічыня. Кампанэнты тэнзара напружаньняў   \sigma_{ij} роўныя адносінах кампанэнты сілы \Delta F_i, дзеючай на элемэнтарную пляцоўку \Delta S да яе плошчы:

:  \sigma_{ij} = \frac{\Delta F_i}{\Delta S_{j}}

Тут пад \Delta S_{j} маюцца на ўвазе кампанэнты вэктара, утворанага з нармалі да элемэнтарнай пляцоўцы  \vec{n} і яе плошчы  \Delta S:

:  \Delta \vec{S}=\vec{n}\Delta S

Такім чынам сіла, якая дзейнічае на нейкі аб’ём V, роўная інтэгралу тэнзара напружаньня на мяжы гэтага аб’ёму па паверхні гэтага аб’ёму, S, калі няма аб’ёмных сіл:

:  F_i = \oint_S\sigma_{ij}dS_j

Катэгорыя:Мэханіка суцэльных асяродзьдзяў
Катэгорыя:Клясычная мэханіка
Мэдаль Партызана

**Мэдаль Партызана** — узнагарода рады БНР для ўдзельнікаў беларускага паваеннага антысавецкага руху.

## Мінуўшчына
Мэдаль зацьверджаны 1 верасьня 1949 году дэкрэтам прэзыдэнта Рады БНР Міколы Абрамчыка. Спачатку ім узнагароджваліся «*[[:be:Беларусы|беларусы]], якія змагаліся ў радох [[Беларускі паваенны антысавецкі супраціў (1944—1957)|Беларускай Нацыянальнай Партызанкі]] за Незалежнасьць Беларусі супроць акупантаў: на прапанову партызанцкага штабу*». Статут быў зацьверджаны й пачаў дзейнічаць з 6 жніўня 1951 году. У 1952 року права ўзнагароджаньня Мэдалем Партызана атрымаў «*начальнік штабу беларускіх партызанаў*».

Аднак пакуль не вядома, ці была вырабленая гэтая ўзнагарода, ці яна засталася толькі праектам. У беларускай газэце «Бацькаўшчына», якая выдавалася ў Мюнхэне, у нумары за 24 лютага 1952 году быў пададзены толькі малюнак мэдаля, а таксама статут. У гэтай публікацыі былі таксама й іншыя ўзнагароды БНР.

## Апісаньне
Мае дзьве ступені, выконваецца адпаведна ў золаце (1-я ступень) і срэбры (2-я ступень). Стужка — чырвона-зямельна-зялёная. На стужцы I ступені дзьве скрыжаваныя стрэльбы. На пярэднім баку мэдаля стрэльбы, а пад імі надпіс «*Б.Н.Р.*». На адваротным жа баку парадкавы нумар. Таксама на адваротным баку першай ступені быў выбіты спокліч: «*За Бацькаўшчыну*».

Мэдаль першае ступені маглі атрымаць камандоўцы й начальнікі штабаў партызанскіх аддзелаў, а за «*выдатныя баявыя заслугі*» — кожны партызан.

## Ступені

* Мэдаль Партызана 1-й ступені
* Мэдаль Партызана 2-й ступені

## Вонкавыя спасылкі

* Значкі, жэтоны, мэдалі
* Мазырэц Ц. Узнагароды Беларусі
* Пра ўзнагароды

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1949 годзе
Катэгорыя:1949 год у ЗША
Катэгорыя:Узнагароды Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Герб Беларусі

**Герб [[Беларусь|Беларусі]]** — герб нацыянальнай дзяржавы беларускага народа, усеагульнае міжнароднае прызнаньне якой адбылося ў пачатку 1990-х гадоў.
* Пагоня — дзяржаўны герб Беларусі, традыцыйны нацыянальны герб беларусаў, з колераў якога ўтвараецца нацыянальны бел-чырвона-белы сьцяг. Гэта выява ўзброенага вершніка на белым кані на чырвонай тарчы. Вершнік трымае ў паднятай правай руцэ меч, у левай — тарчу з шасьціканцовым крыжам. Дзяржаўны герб Вялікага Княства Літоўскага і Беларускай Народнай Рэспублікі, гістарычна-культурная каштоўнасьць Беларусі.
* Герб рэжыму Лукашэнкі — прыніжальны для беларусаў расейскі каляніяльны герб рэжыму Лукашэнкі, незаконна абвешчаны «дзяржаўным гербам Беларусі» ўказам Лукашэнкі ад 12 чэрвеня 1995 году на фармальнай падставе сфальсыфікаванага рэфэрэндуму 14 траўня 1995 году, які праводзіўся ва ўмовах тэрору супраць беларусаў. Элемэнт палітыкі русіфікацыі (этнацыду) беларусаў. Гэта зялёны контур тэрыторыі Беларусі ў залатых промнях сонца над зямною куляй. Над контурам знаходзіцца чырвоная зорка, зьлева і справа контур абкружае вянок з залатых каласоў, пераплеценых кветкамі канюшыны і льну. Каласы абвіваюць стужкі колераў чырвона-зялёнага сьцяга, унізе на стужцы разьмяшчаецца залаты надпіс «Рэспубліка Беларусь». Мадыфікацыя гербу БССР, распрацаванага на ўзор савецкага гербу Расеі і зацьверджанага ў час кульмінацыі Сталінскага тэрору (генацыду) у 1938 годзе. Разам з чырвона-зялёным сьцягам не супадае з нацыянальнымі сымбалямі беларусаў і асацыюецца найперш з асобай Лукашэнкі і той палітычнай і сацыяльна-эканамічнай мадэльлю, якую ён увасабляе.

## Храналёгія

## Глядзіце таксама
* Сымболіка Беларусі
* Сьцяг Беларусі

## Крыніцы

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці
Сьцяг Беларусі

**Сьцяг [[Беларусь|Беларусі]]** — сьцяг нацыянальнай дзяржавы беларускага народа, усеагульнае міжнароднае прызнаньне якой адбылося ў пачатку 1990-х гадоў.
* Бел-чырвона-белы сьцяг — гістарычны нацыянальны сьцяг беларусаў, дзяржаўны сьцяг Беларусі (з 1918 году). Гэта палотнішча памерамі 1:2, з трох роўных гарызантальных палосаў — дзьвюх белых і адной чырвонай між імі. Утвараецца зь беларускіх нацыянальных колераў на аснове традыцыйнага нацыянальнага гербу Пагоні. Гістарычна-культурная каштоўнасьць беларускага народа, зьвязаная зь дзьвюма найважнейшымі падзеямі беларускае гісторыі — абвяшчэньнем незалежнасьці нацыянальнае дзяржавы 25 сакавіка 1918 году і яе аднаўленьнем 25 жніўня 1991 году.
* Чырвона-зялёны сьцяг (*ЧЗ-сьцяг*) — расейскі каляніяльны сьцяг рэжыму Лукашэнкі, незаконна абвешчаны «дзяржаўным сьцягам Беларусі» ўказам Лукашэнкі ад 12 чэрвеня 1995 году на фармальнай падставе сфальсыфікаванага рэфэрэндуму 14 траўня 1995 году, які праводзіўся ва ўмовах тэрору супраць беларусаў. Элемэнт палітыкі русіфікацыі (этнацыду) беларусаў. Гэта палотнішча памерамі 1:2, падзеленае гарызантальна на чырвоную і зялёную палосы ў прапорцыі адпаведна 2:1. Уздоўж тронка разьмяшчаецца арнамэнт, чырвоны на белым фоне. Мадыфікацыя сьцяга БССР часоў кіраваньня Сталіна, распрацаванага мастаком Мікалаем Гусевым, ураджэнцам Уладзімерскае губэрні Расеі, які ў 1940 годзе стварыў плякат «Няхай жыве Сталінская Канстытуцыя перамогшага сацыялізму і сапраўднага дэмакратызму», а ў 1941—1944 гадох маляваў партрэты афіцэраў Нацысцкай Нямеччыны і яе кіраўніка Гітлера.

## Храналёгія

## Глядзіце таксама
* Сымболіка Беларусі
* Герб Беларусі

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці
Ордэн Жалезнага рыцара

**Ордэн Жалезнага** (Зялезнага) **рыцара** — вайсковая ўзнагарода рады БНР.

## Мінуўшчына
Ордэн створаны 1 верасьня 1949 году дэкрэтам прэзыдэнта Рады БНР Міколы Абрамчыка. Ордэн Жалезнага рыцара быў прызначаны для «*адзначэньня ваенных ці вайсковых заслугаў*» і быў узнагародай «*выдатных ваенных учынкаў*». Гэтую ўзнагароду меў права надаваць галоўнакамандуючы беларускага войска, або ў мірны час — былы галоўнакамандуючы. На пачатку 1950-х гадоў галоўнакамандуючага не было, таму "*капітулу ордэну «Жалезнага рыцара*» часова замяняў прэзыдэнт Рады БНР. Статут ордэна быў зацьверджаны й пачаў дзейнічаць з 6 жніўня 1951 году.

У чэрвені 2023 г. статут ордэну быў абноўлены.

Знак Ордэну Жалезнага рыцара мае выгляд чатырохканцовага крыжу, пасярэдзіне якога дзьве скрыжаваныя шаблі. На раменьнях крыжа літары «*Б.Н.Р.*» Адваротны бок як пярэдні, але безь літараў і шабляў і з парадкавым нумарам. Стужка чырвонага (цёмнага) і зямельнага (бурага) колеру, зложаная трохкутнікам. На стужцы дзьве скрыжаваныя шаблі, як і на ордэне. Невядома, ці былі вырабленыя знакі ордэну або ці засталіся яны толькі праектам. У беларускай газэце «Бацькаўшчына», якая выдавалася ў Мюнхэне, у нумары за 24 лютага 1952 году быў пададзены малюнак знаку ордэна, а таксама статут. У гэтай публікацыі былі таксама й іншыя ўзнагароды БНР, а таксама сьпіс узнагароджаных.

## Ступені
Паводле абноўленага статуту 2023 году, крыж мае дзьве ступені, адзначаныя адпаведнымі крыжамі:

* Камандорскі крыж
* Кавалерскі крыж


File:Order of Iron Knight, regular cross.jpg|Кавалерскі крыж Ордэну Жалезнага рыцара, авэрс
File:Order of Iron Knight, reverse.jpg|Кавалерскі крыж Ордэну Жалезнага рыцара, рэвэрс


Першапачаткова ордэн падзяляўся на пяць клясаў, азнакамі якіх былі:
* Вялікі Крыж
* Камандорскі Крыж
* Кавалерыйскі Крыж
* Залаты Крыж ордэна Зялезнага Рыцара
* Срэбны Крыж ордэна Зялезнага Рыцара

## Узнагароджаныя
Паводле газэты «Бацькаўшчына» за 24 лютага 1952 году, на той момант кавалерамі ордэну былі:
* генэрал Міхал Вітушка — 3-я кляса
* генэрал Усевалад Родзька — 3-я кляса
* маёр Саха — 4-я кляса
* маёр Іван Слуцкі — 4-я кляса
* тры камандоўцы асобных аддзелаў і адзін афіцэр сувязі (усе на тэрыторыі Беларусі) — 4-я кляса

Пазьнейшыя ўзнагароджаньні:
* Міраслаў Лазоўскі, баец Палку Каліноўскага і адзін з заснавальнікаў «Белага легіёну», пасьмяротна ўзнагароджаны тытулам кавалера 25 чэрвеня 2023 г..
* Марыя Зайцава, баец Другога інтэрнацыянальнага легіёну Збройных сілаў Украіны, грамадзкая актывістка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Значкі, жэтоны, мэдалі
* РАДА БНР ЯК НАЙСТАРЭЙШАЯ БЕЛАРУСКАЯ ДЭМАКРАТЫЧНАЯ ADVOCACY GROUP
* Мазырэц Ц. Узнагароды Беларусі
* Пра ўзнагароды

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1949 годзе
Катэгорыя:1949 год у ЗША
Катэгорыя:Узнагароды Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Штрэйкбрэхер

**Штрэйкбрэ́хер** (, даслоўна — «стачкалом», г. зн. які ломіць стачку) — пабочная асоба, нанятая падчас штрайку, якая адмаўляецца браць удзел у штрайку ды падтрымваць штрайкоўцаў; займае бок адміністрацыі ў яе спрэчцы са штрайкоўцамі ды падтрымвае яе сваім выхадам на працу ў пэрыяд штрайку. У пераносным сэнсе — здраднік агульным інтарэсам.

Эканамічнай асноваю штрэйкбрэхерства зьяўляецца беспрацоўе. Выкарыстаньне штрэйкбрэхераў зьяўляецца сусьветнай зьявай; аднак многія краіны прынялі законы, што забараняюць іх выкарыстаньне, калі яны падрываюць працэс калектыўных перамоваў. У ЗША штрайкоўцаў выкарыстоўваюць больш часта, чым у любай іншай прамыслова разьвітай краіне.

## Міжнароднае права
Права на штрайк наўпрост ня згадваецца ні ў воднай канвэнцыі Міжнароднай арганізацыі працы (МАП), аднак Камітэт МАП па волі зьяднаньняў усталяваў прынцыпы права на штрайк у адпаведнасьці зь дзейнымі пастановамі. Сярод дамоваў па правах чалавека толькі Міжнародны пакт пра эканамічныя, сацыяльныя ды культурныя правы ўтрымвае пункт, што бароніць права на штрайк. Аднак, як і Сацыяльная хартыя 1961 году, Пакт дазваляе кожнай краіне-падпісантцы абмяжоўваць права на страйк.

Аднак Камітэт МАП па волі зьяднаньняў ды іншыя органы МАП вытлумачылі ўсе асноўныя канвэнцыі МАП як абарону права на штрайк як найважнейшага элемэнту волі зьяднаньняў. Прыкладам, МАП пастанавіла, што «права на штрайк зьяўляецца неад’емным вынікам права на зьяднаньні, абароненага Канвэнцыяй № 87» .

МАП таксама прыйшла да высновы, што замена штрайкоўцаў, хоць і не супярэчыць пагадненьням МАП, але спалучана з сур’ёзнымі рызыкамі злоўжываньняў ды ставіць прафзьвязныя волі «пад сур’ёзную пагрозу»,.

Эўрапэйская сацыяльная хартыя 1961 году была першым міжнародным пагадненьнем, якое выразна бараніла права на штрайк. Тым ня менш, Хартыя Супольнасьці Эўрапейскага Зьвязу пра асноўныя сацыяльныя правы працаўнікоў дазваляе дзяржавам ЭЗ рэгуляваць права на штрайк.

## Нацыянальнае права

### Беларусь
Юрыдычна права на штрайк рэгулюецца падзелам 4 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь, дзе сказана, што прэзыдэнт мае права зусім прыпыніць альбо адкласьці правядзеньне штрайку, а асобы, што ствараюць перашкоды для выкананьня сваіх працоўных абавязкаў штрэйкбрэхерам, прыцягваюцца да дысцыплінарнай, адміністрацыйнай альбо крымінальнай адказнасьці.

### Эўропа
Ў большасьці эўрапэйскіх краінаў штрэйкбрэхеры выкарыстоўваюцца рэдка. Такім чынам, яны рэдка, калі наагул згадваюцца ў большасьці эўрапэйскіх нацыянальных законаў аб працы. Як згадвалася вышэй, дзяржавы-сяброўкі Эўрапэйскага Зьвязу маюць самі вызначаць сваю палітыку.

## Крыніцы

Катэгорыя:Працоўныя канфлікты
Бычыншчына

**Бычы́ншчына** (з 1964 году — *Зарача́нская*) — вёска ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мясоцкага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі, у гміне Краснае.

## Насельніцтва

* 1931 год — 94 чалавекi
* 1921 год — 94 чалавекi

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Мясоцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Маладэчанскага раёну
Тэорыя Мора — Кулёна

**Тэорыя Мора — Кулёна** — матэматычная мадэль, што апісвае залежнасьць датычных напружаньняў матэрыялу ад велічыні прыкладзеных нармальных напружаньняў.

## Гісторыя
Тэорыя Мору — Кулёна названая ў гонар Шарля-Агюстэна дэ Кулёна й Крысьціяна Ота Мора. Унёскам Кулёна было эсэ 1776 году, дзе ён дапусьціў меркаваньне, што абсалютная велічыня разбуральнага напружаньня зруху на косай пляцоўцы бачнага разбурэньня роўная суме счапленьня c і напружаньня трэньня \mu P, дзе P — нармальны ціск на пляцоўцы:

: 
  \tau_0 = c + \mu P
 

У 1900 г. Мор выказаў гіпотэзу, што разбураньне к кроткіх матэрыялах паынаецца, калі напружаньне зруху на адвольнай пляцоўцы дасягае гранічная значэньня, якое зьяўляецца экспэрымэнтальна вызначаемай функцыяй нармальнага напружаньня \sigma на гэтай жа пляцоўцы:

: 
  \tau_0 = F(\sigma)
 

Калі абагульненая форма Мора ўплывае на тлумачэньне крытэру, алё не на яга існасьць, у некаторых тэкстах гэты крытэр працягвае звацца простая «кулонаўскім крытэрам».

## Крытэр трываласьці
Крытэр трываласьці Кулёна — Мора ўяўляе сабою білінейную залежнасьць датычных напружаньняў матэрыялу ад велічыні прыкладзеных нармальных напружаньняў. Гэта залежнасьць можа быць пададзена як:

: 
  \tau = \sigma~\tan(\varphi) + c
 ,

дзе \tau — велічыня датычных напружаньняў, \sigma — велічыня нармальных напружаньняў, c — скрыжаваньне крывой крытэру трываласьці з восьсю \tau, а \tan(\varphi) — тангенс вугла нахілу крывой крытэру трываласьці. Велічыню c часта завуць счапленьнем, а вугал \varphi завуць вуглом унутранага шараваньня.

Калі \varphi = 0 , крытэр трываласьці Кулёна — Мора ператвараецца ў крытэр Трэска. Калі ж \varphi = 90^\circ, то крытэр трываласьці Кулёна — Мора адпавядае мадэлі Ранкіна.

Тэорыя трываласьці Кулёна — Мора шырока выкарыстоўваецца ў геамэханіцы ды мае прыкладаньні ў будаваньні й у горнай справе ў адносінах да дысьперсных грунтоў і скальных горных парод.

Для колаў Мору дакладна, што:

: 
   \sigma = \sigma_m - \tau_m \sin\varphi ~;~~ \tau = \tau_m \cos\varphi
 ,

дзе

: 
   \tau_m = \cfrac{\sigma_1-\sigma_3}{2} ~;~~  \sigma_m = \cfrac{\sigma_1+\sigma_3}{2} 
 ,

\sigma_1 — максымальнае галоўнае напружаньне, а \sigma_3 — мінімальнае галоўнае напружаньне.

Такім чынам крытэр трываласьці Кулёна — Мора можа быць пададзены як:

: 
  \tau_m = \sigma_m \sin\varphi + c \cos\varphi
 .

Гэты выгляд крытэру трываласьці Кулёна — Мора адпавядае разбурэньню на плоскасьці, паралельнай кірунку галоўнага напружаньня  \sigma_2.

Крытэр трываласьці Кулёна — Мору звычайна выкарыстоўваецца для аналізу апорнай здольнасьці грунтовых масіваў. Пры нагружэньні грунты працуюць пераважна на зрух па паверхні з найменшай апорнай здольнасьцю. Таму зрухавая трываласьць зьяўляецца вызначальнай трываласной характарыстыкай для грунтоў. Разбурэньне рэалізуецца ў той момант, калі велічыня зрухавага (датычнага) напругі дасягае мяжы трываласьці грунту на зрух. Таму сувязь паміж нармальнымі напружаньнямі й датычнымі напружаньнямі зьяўляецца крытэрам трываласьці для грунтоў.

## Зноскі
Сьцяна ў грунце

**[[Сьцяна (архітэктура)|Сьцяна]] ў грунце** — тэхналёгія прылады супрацьфільтрацыйнай ці апорнай канструкцыі зь бетону ці жалезабетону ў грунце, напрыклад, падземных збудаваньняў, падмуркаў (барэтт), агароджаў катлаванаў, падпорных сьцен.

## Клясыфікацыя
По канструкцыі сьцяны ў грунце могуць быць:

* Палевыя «сьцены ў грунце», выкананыя з розных выглядаў паляў:
** Са сьвідрадатычных паляў, якія складаюцца з шэрага датыкальных міжсобку па даўжыні паляў патрабаванага дыямэтру й глыбіні, выкананых у грунце пасьлядоўна адна за іншы.
** Са сьвідрасечаных паляў, якія складаюцца з шэрага ўзаемна скрыжаваных па даўжыні паляў патрабаванага дыямэтру й глыбіні, выкананых у грунце пасьлядоўна адна за іншы ці праз адну, з наступнай прыладай паляў паміж раней выкананымі палямі.сьвідранабіваныя, з «сечаных паляў», ці «датычных паляў», зьмесцаваных у адным створы, прытым для сьвідрасечаных паляў палі другой чаргі ўразаюцца ў палі першай чаргі.
* траншэйныя, дзе падземная сьцяна, што майструецца ў траншэі пад тыкстропным гліністым (ці іншым) растворам, з наступным запаўненьнем траншэі маналітным жалезабетонам ці зборнымі элемэнтамі.
* зборныя.

Катэгорыя:Будаўнічая інжынэрыя
Слонімскі край

**«Слонімскі край»** — гісторыка-краязнаўчае электроннае выданьне Слонімшчыны, якое выдаецца ў Слоніме зь лютага 2016 году. Газэта цалкам прысьвечаная гісторыі Слонімшчыны ды тутэйшым людзям. Выданьне некамэрцыйнае, і робіцца аўтарамі ў вольны час, распаўсюджваецца бясплатна.

## Мінуўшчына
У 2000 годзе былі выдадзеныя два нумары краязнаўчага квартальніка «Слонімскі  край». У лютым 2016 року гісторыкі Васіль Герасімчык, Сяргей Ёрш і Сяргей Чыгрын пачалі выдаваць аднайменны бэлютэнь, узяць такую ж назву прапанаваў Васіль Герасімчык. Першы нумар новага «Слонімскага краю» быў прысьвечаны слонімскім падзямельлям і скарбам. Напрыканцы 2016 году Васіль Герасімчык пакінуў рэдактарскі склад выданьня, з-за чаго ня быў выдадзены ў час адзін нумар.

Са студзеня 2020 году бэлютэнь стаў гісторыка-краязнаўчым электронным выданьнем.

## Вонкавыя спасылкі

* Краязнаўчы квартальнік «Слонімскі край»
* Выйшаў снежаньскі нумар бюлетэня «Слонімскі край»
* Слонімскі край

Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Беларускае краязнаўства
Катэгорыя:Гістарычныя часопісы
Катэгорыя:Культура Слоніму
Катэгорыя:2016 год у Беларусі
Катэгорыя:Люты 2016 году
Катэгорыя:Друкаваныя выданьні, якія зьявіліся ў 2016 годзе
Даўгяла

**Даўгя́ла** — прозьвішча.

Першым вядомым носьбітам у 1585 годзе быў Матэвуш Даўгяла.

Носьбіты:
* Алег Даўгяла (1930—1986) — навуковец-тэрапэўт
* Георгі Даўгяла (1902—1974) — навуковец-тэрапэўт
* Дзьмітры Даўгяла (1868—1942) — археограф
* Зінаіда Даўгяла (нар. 1930) — архітэктарка
*  (1833—1871) — удзельнік паўстаньня Каліноўскага
* Міхаіл Даўгяла — мастак
* Уладзімер Даўгяла (нар. 1970) — кніжны графік
* Ігар Даўгяла (нар. 1985) — футбаліст
*  (нар. 1961) — мэр Аліты (2007—2010)
* Ян Даўгяла-Завіша (1597—1661) — віленскі біскуп (1656—1661)

## Крыніцы
Катэгорыя (матэматыка)

**Катэго́рыя** (у матэматыцы) — альгебраічная структура, якая складаецца з збораў аб’ектаў і стрэлак (марфізмаў) паміж імі. Для кожнага аб’екту зададзеная адзінкавая стрэлка, а для кожных дзьвюх сумяшчальных стрэлак — іхная асацыяцыйная кампазыцыя. Зборы аб’ектаў і стрэлак не абязкова ёсьць мноствамі.

## Азначэньне

Азначэньне катэгорыі можа троху адрозьнівацца залежна ад крыніцы. Агульнае распаўсюджанае азначэньне пададзенае ніжэй.

Катэгорыя C складаецца з

* збору аб’ектаў Ob(C),
* збору стрэлак Mor(C),

пры гэтым

* для кожнага аб’екта a з Ob(C) існуе адзінкавая стрэлка 1_a,
* для кожнай стрэлкі f з Mor(C) зададзеныя крыніца і цэль з Ob(C) (пачатак і канец стрэлкі f: a \to b),
* для кожнай пары сумяшчальных стрэлак  f: a \to b  і  g: b \to c (цэль першай супадае з крыніцай другой) зададзеная іхная кампазыцыя h = g \circ f,

такія, што выкананыя наступныя аксіёмы

* для кожнай f:a \to b 1_b \circ f = f і f \circ 1_a = f,
* для кожных f: a\to b, g:b \to c, h:c \to d (h \circ g) \circ f = h \circ (g \circ f).

Катэгорыя:Альгебраічныя структуры
Катэгорыя:Тэорыя катэгорыяў
Бэтон

**Бэто́н** (ад ) — штучны каменны будаўнічы матэрыял, які атрымліваецца ў выніку фармаваньня й зацьвярдзеньня рацыянальна падабранай і ўшчыльненай сумесі, якая складаецца са вяжучага рэчыва (цэмэнт ці інш.), буйных і дробных запаўняльнікаў, вады. У шэрагу выпадкаў можа ўтрымліваць адмысловыя дабаўкі, а таксама адсутнічаць вада (напрыклад у асфальтабэтоне).

## Тыпы бэтону
Па прызначэньні адрозьніваюць:

* бэтоны звычайныя (для прамысловых і грамадзянскіх будынкаў)
* адмысловыя — гідратэхнічныя, дарожныя, цеплаізаляцыйныя, дэкаратыўныя, а таксама бэтоны адмысловага прызначэньня (хімічна ўстойлівыя, цеплатрывалыя, гукапаглынальныя, для абароны ад ядзерных выпрамяненьняў і інш.).

Па тыпе зьвязальнага рэчыва адрозьніваюць цэмэнтавыя, сылікатныя, гіпсавыя, шлакашчолачныя, асфальтабэтон, пластабэтон (палімербэтон) і інш.

Па тыпе запаўняльнікаў адрозьніваюць бэтоны на шчыльных, сітаватых ці адмысловых запаўняльніках.

Па структуры адрозьніваюць бэтоны шчыльнай, сітавістай, вачкаватай ці буйнасітаватай структуры.

Па ўмовах цьвярдзеньня бэтоны дзеляць на якія цьвярдзеюць у натуральных умовах, ва ўмовах цёплавільготнасьцевай апрацоўкі пры атмасфэрным ціску ці ва ўмовах цёплавільготнасьцевай апрацоўкі пры ціску вышэй атмасфэрнага (аўтаклаўнага цьвярдзеньня).

Па сярэдняй шчыльнасьці бэтоны дзеляць на:

* адменна цяжкі (шчыльнасьць звыш 2500 кг/м³) — барытавы, магнетытавы, ліманітавы;
* цяжкі (шчыльнасьць 2200—2500 кг/м³);
* палегчаныя (шчыльнасьць 1800—2200 кг/м³);
* лёгкі (шчыльнасьць 500—1800 кг/м³) — керамзітабэтон, пенабэтон, газабэтон, пемзабэтон, арбаліт, вэрмікулітавы, перлітавы;
* адменна лёгкі (шчыльнасьць менш за 500 кг/м³).

Па зьмесьце зьвязальнага рэчыва й запаўняльнікаў бэтоны дзеляць на:

* бедныя (са зьніжаным зьместам зьвязальнага рэчыва й падвышаным зьместам буйнага запаўняльніка);
* тлустыя (з падвышаным зьместам зьвязальнага рэчыва й зьніжаным зьместам буйнага запаўняльніка);
* таварныя (c суадносінамі запаўняльнікаў і зьвязальнага рэчыва па стандартнай рэцэптуры).

Назвы асноўных тыпаў бэтонаў:

* Канструкцыйныя бэтоны:
** на цэмэнтавых зьвязальных і шчыльных запаўняльніках, шчыльнай структур;
** на цэмэнтавым зьвязальным і шчыльных запаўняльніках, буйнасітаватыя;
** на цэмэнтавых зьвязальных і сітаватых запаўняльніках;
** на вапнавым зьвязальным, шчыльнай структуры;
** на цэмэнтавым, шлакавым ці вапнавым зьвязальным, вачкаватай структуры;
** на шлакавым зьвязальным;
** на гіпсавым зьвязальным.
* Бэтоны цеплаізаляцыйныя;
* Бэтоны цеплатрывалыя;
* Бэтоны хімічна ўстойлівыя;
* Бэтоны, якія напружваюць;
* Бэтоны дэкаратыўныя;
* Бэтоны радыяцыйна-ахоўныя;
* Бэтоны для дарожных і аэрадромных пакрыцьцяў;
* Бэтоны гідратэхнічныя.

## Глядзіце таксама

* Менскжалезабэтон

## Крыніцы

Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Сасновы Бор (Маладэчанскі раён)

**Сасно́вы Бо́р** — пасёлак у Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мясоцкага сельсавету.

Пасёлак узьнік у 1970-я гады. 12 лістапада 1974 году атрымаў назву Сасновы Бор.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мясоцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Маладэчанскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1970-я
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1974 годзе
Даманава (Маладэчанскі раён)

**Дама́нава** — вёска ў Беларусі, каля ракі Пісараўкі. Уваходзіць у склад Мясоцкага сельсавету Маладэчанскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Тотман, пазьней Доман (Totman, Domann) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У міжваенны час засьценак Даманава знаходзіўся ў складзе Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі, у гміне Краснае.

## Насельніцтва
* 1866 год — 34 чалавекі
* 1921 год — 22 чалавекі
* 1931 год — 26 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мясоцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Маладэчанскага раёну