open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Негаціна

**Не́гаціна** — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Маласавінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 37 чалавек
* 1999 год — 46 чалавек
* 2024 год — ?

## Асобы
* Васіль Праскураў (*25.08.1926, Негаціна – †22.05.1987, Ганцавічы) – журналіст, пісьменьнік, публіцыст.

## Крыніцы

Катэгорыя:Маласавінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёну
Чырвоная Слабада (Маласавінскі сельсавет)

**Чырво́ная Слабада́** — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Маласавінскага сельсавету.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Вёска Чырвоная Слабада ў складзе Аршанскага павету Віцебскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага вядома як Дурная Слабада з XVIII стагодзьдзя ва уласнасьці Касьцёла Найсьвяцейшай Тройцы і кляштара трынітарыяў у Воршы, маёнтак Расасна. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай 28 траўня 1772 году Чырвоная Слабада ў складзе Расейскай імпэрыі, у Аршанскім павеце Магілёўскай губэрні. 9 кастрычніка 1772 году ўтворана Аршанская правінцыя. З 22 сакавіка 1777 году да 10 студзеня 1778 году ў складзе Аршанскага павету Магілёўскай губэрні (Магілёўскае намесьніцтва, 10 студзеня 1778 — 12 сьнежня 1796). З 12 сьнежня 1796 па 27 лютага 1802 году Аршанскім павеце Беларускай губэрні. З 27 лютага 1802 году Чырвоная Слабада ў Аршанскім павеце Магілёўскай губэрні.

26 сьнежня 1861 году мястэчка Горкі перавялі ў стан павятовага гораду і ўтварылі з частак Аршанскага, Магілёўскага і скасаванага Копыскага паветаў Горацкі павет. Чырвоная Слабада апынулася ў складзе Дубровенскай воласьці Горацкага павету.

У 1910 годзе сяляне валодалі 308 дзесяцінамі зямлі, царква — 45 дзесяцінамі зямлі. Князь Яўген Адольф Любамірскі валодаў 320 дзесяцінамі зямлі  і карчмой (Карчма Дурная) на старым шляху з Воршы ў Смаленск.
Два разы на год ладзіліся кірмашы.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1857 год — 122 чалавекі. 1897 год — 37 дамоў, 256 чалавек. 
* XX стагодзьдзе: 1910 год — Сяло: 60 дамоў, 176 мужчын, 174 жанчыны; Карчма Дурная: 1 дом, 3 мужчыны, 2 жанчыны ; 1999 год — 46 чалавек.
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 20 чалавек;

## Страчаная спадчына
* Мікалаеўская царква. К царкве былі прыпісаны вёскі Гуракі, Ваўкулакава, Хандогі.
## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 588.

Катэгорыя:Маласавінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёну
Пірагоўскі сельсавет

**Піраго́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дубровенскага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Пірагі.

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны ў складзе Дубровенскага раёну Аршанскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году, з 20 лютага 1938 году — Віцебскай вобласьці). У 1927 годзе сельсавет перайменаваны ў Мардашавіцкі, а 16 ліпеня 1954 году — вернутая першапачатковая назва. 25 сьнежня 1962 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Аршанскага раёну Віцебскай вобласьці. 6 студзеня 1965 году сельсавет перададзены ў склад адноўленага Дубровенскага раёну.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1974 году — 20
* 1 студзеня 1986 году — 20

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 309
*  С. 319
*  С. 215
*  С. 143


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Дубровенскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1927 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1954 годзе
Боепрыпас

**Боепрыпас (баявы прыпас)** — складавая частка ўзбраення, якая непасрэдна прызначана для паражэньня жывой сілы і тэхнікі, разбурэньня збудаваньняў (умацаваньняў) і выкананьня спецыяльных задач (асвятленьня, задымленьня, перакіданьня агітацыйнай літаратуры і інш.)

У лік баепрыпасаў уваходзяць артылерыйскія выстралы, рэактыўныя снарады, баявыя (галаўныя) часткі ракет і тарпэд, патроны да стралковай зброі, гранаты, авіяцыйныя і глыбінныя бомбы, інжынерныя і марскія міны, падрыўныя зарады, дымавыя шашкі.

Павдле прыналежнасці выдзяляюцца баепрыпасы: артылерыйскія, авіяцыйныя, марскія, стралковыя, інжынерныя.

Паводле прызначэньня выдзяляюцца баепрыпасы: асноўныя (для паражэньня цэляў), спецыяльныя (для асвятленьня, задымленьня і пад.) і дапаможныя (вучэбныя, пустыя (халастыя), для спецыяльных выпрабаванняў і пад.).

Паводле характару паражэньня выдзяляюцца баепрыпасы: са звычайным выбуховым рэчывам («канвенцыйныя»), ядзерныя, хімічныя, біялагічныя, аб'ёмнага выбуху і інш.
Ракета

**Ракета** ( зьмянш. ад  верацяно) — кіроўны ці некіроўны лятальны апарат, які ажыцьцяўляе палёт пад узьдзеяньнем рэактыўнай сілы. Выкарыстоўваецца ў касманаўтыцы, навуковых дасьледаваньнях, вайсковых мэтах (гл. ракетная зброя).


Катэгорыя:Касьмічная тэхніка
Пірагі (Дубровенскі раён)

**Пірагі́** — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці. Зьяўляецца цэнтрам Пірагоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 133 чалавекі
* 1999 год — 181 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Пірагоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёну
Буда (Дубровенскі раён)

**Бу́да** — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пірагоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 335 чалавек
* 1999 год — 359 чалавек

## Славутасьці
* Братэрская магіла (1941—1944 гады). Пахаваны 2170 вайскоўцаў, якія загінулі ў 1944 годзе. У 1960 годзе пастаўлены помнік.
* Помнік героям Асінторфскага падпольля пастаўлены ў 1966 годзе. Скульптар Генадзь Мурамцаў, архітэктары В. Занковіч і Л. Левін. Скульптура юнака з лунаючым вымпелам на ўзьнятых над галавой руках вышынёй 4 мэтра  на пастамэньце вышынёй 12 мэтраў. 
* Бюст Героя Савецкага Саюзу Юрыя Сьмірнова.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*   С. 561.
* Петрашкевіч А. Л. Асінторфскае камсамольска-маладзёжнае падпольле. //  — С. 213. 

Катэгорыя:Пірагоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёну
Макараўка (Дубровенскі раён)

**Мака́раўка** — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пірагоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1857 год — 99 чалавек 
* 1999 год — 65 чалавек
* 2010 год — 27 чалавек

## Асобы
* Мікола Апіёк (*20 кастрычніка 1935) — жывапісец у жанрах пэйзажа, партрэта, тэматычнай карціны, нацюрморта, а таксама ў станковай графіцы й сцэнаграфіі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пірагоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёну
Макараўка

Назву **Макараўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Макараўка — вёска ў Аршанскім раёне
** Макараўка — вёска ў Дубровенскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Макараўка — вёска ў Бабруйскім раёне
** Макараўка — вёска ў Горацкім раёне

* Менская вобласьць:
** Макараўка — вёска ў Валожынскім раёне

## Глядзіце таксама
* Макар
* Макарава
* Макаравічы
* Макаранкі
* Макаранцы
* Макараў
* Макараўцы
* Макаршчына
* Макараняты
* Макары
* Макарынята
* Макарычы
Мардахі

**Мардахі́** (да 1946 году — *Мардашэ́вічы*) — вёска ў Беларусі, на рацэ Чыжоўцы. Уваходзяць у склад Пірагоўскага сельсавету Дубровенскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню згадваюцца 19 лістапада 1534 году як Магдашэвічы — уласнасьць Яна Глябовіча ў межах Дубровенскага графства. На той момант вёска ўваходзіла ў склад Аршанскага павету Віцебскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. У XVIII стагодзьдзі ў валоданьні Сапегаў, маёнтак Дуброўна.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай 28 траўня 1772 году вёска апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Аршанскім павеце Магілёўскай губэрні. 9 кастрычніка 1972 году ўтворана Аршанская правінцыя. З 22.03.1777 да 1.12.1796 у Бабінавіцкім павеце Магілёўскай губэрні (Магілёўскае намесьніцтва з 10.01.1778 да 31.12.1796). З 1.12.1796 да 27.02.1802 Беларуская губэрня Аршанскі павет. З 27 лютага 1802 году ў Бабінавіцкім павеце Магілёўскай губэрні. З 1840 году ў Аршанскім павеце. 

З 1787—1792 году ўласнасьць князя Францішка Ксавэры Любамірскага (1747—1819).
У першай палове XIX стагодзьдзя вёска належала графу Струтынскаму — маёнтак Цеалін. У канцы XIX стагодзьдзя назва вёскі зьмянілася на Мардашэвічы або Мардашовічы.

У 1910 годзе сяляне валодалі 488 дзесяцінамі зямлі.

### У часы савецкай улады
З 20 жніўня 1924 году вёска ў складзе Пірагоўскага сельсавету Дубровенскага раёну Аршанскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году, з 20 лютага 1938 году — Віцебскай вобласьці). У 1927 годзе адміністрацыйны цэнтар сельсавету перанесены ў Мардашавічы, а сельсавет перайменаваны ў Мардашавіцкі. 16 ліпеня 1954 году сельсавету вернутая першапачатковая назва — Пірагоўскі. 25 сьнежня 1962 году Дубровенскі раён быў скасаваны, вёска перададзеная ў склад Аршанскага раёну Віцебскай вобласьці, з 6 студзеня 1965 году — у складзе адноўленага Дубровенскага раёну.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1857 год — 142 чалавекі; 1897 год — 264 чалавекі, 44 дамы.
* XX стагодзьдзе: 1910 год — 130 мужчыны, 154 жанчыны, 43 дамоў; 1995 год — 176 чалавек, 72 дамы.
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 110 чалавек.

## Страчаная спадчына
* Царква Сьвятога Юрыя (XVIII стагодзьдзе).
Да царквы былі прыпісаныя ў 1857 годзе — Альхоўка, Асінаўка, Бабічы, Брухаўцы, Буда, Востраў, Жабыкі, Запольле, Запольцы, Заўялы, Копці, Лапыры, Ласыршчыкі, Мардахі, Новае Сяло, Няроды, Парчавічы, Петрыкі, Судзілавічы, Чарткі, Шаруты, Шэраселішча.

Да царквы былі прыпісаныя ў 1910 годзе — Альхоўка, Асінаўка, Бабічы, Батракоўцы, Брухаўцы, Буда, Востраў, Гуры,  Жабыкі, Заволны, Заградна, Заўялы, фальварак Каралін-Елізавеціна, Копці, Лабаны, Лапыры, Ласыршчыкі, Мардахі, Новае Сяло, Няроды, Парчавічы, Петрыкі, Пушчаі, Судзілавічы, Судзілавічская царкоўна-прыхадзкая школа, Сьлепні, Чарткі, Шаруты, Шэраселішча.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 575, 576

Катэгорыя:Пірагоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Цеалін (Віцебская вобласьць)

**Цеалі́н** — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пірагоўскага сельсавету.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Цеалін ў складзе Аршанскага павету Віцебскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага вядома з XVIII стагодзьдзя — уласнасьць Сапегаў ў межах Дубровенскага графства, маёнтак Дуброўна. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай 28 траўня 1772 году Цеалін ў складзе Расейскай імпэрыі, у Аршанскім павеце Магілёўскай губэрні. 9 кастрычніка 1972 году ўтворана Аршанская правінцыя. З 22.03.1777 па 1 сьнежня 1796 году ў Бабінавіцкім павеце Магілёўскай губэрні (Магілёўскае намесьніцтва з 10 студзеня 1778 году па 31 сьнежня 1796 году).  
З 1 сьнежня 1796 да 27 лютага 1802 Беларуская губэрня Аршанскі павет.  З 27 лютага 1802 году ў Бабінавіцкім павеце Магілёўскай губэрні. З 1840 году ў Нова-Тухіньскай воласьці Аршанскага павету.

З 1787—1792 году ўласнасьць князя Францішка Ксаверыя Любамірскага (1747—1819). 
Ён ў  пачатку XIX стагодзьдзя перадаў маёнтак Цеалін ў пасаг сваёй дачцэ Караліне, якая выйшла замуж за графа Фелікса Струтынскага.

У 1910 годзе сяляне валодалі 367 дзесяцінамі зямлі.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1897 год — 275 чалавек;, 42 дамы. 
* XX стагодзьдзе: 1910 год — 150 мужчын, 157 жанчын, 44 дома; 1995 год — 50 чалавек, 28 дамоў.
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 22 чалавекі;

## Славутасьці
* Братэрская магіла на паўднёва-ўсходняй ускраіне вёскі. Пахаваны 294 воіны, якія загінулі ў 1944 годзе. У 1958 г. на магіле пастаўлены помнік - скульптура воіна..

## Страчаная спадчына
* Сядзіба «Цеалін».  Граф Фелікс Струтынскі зьбіраў і захоўваў творы малярства і іншыя каштоўныя мастацкія вырабы.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
*  
* 
*  С. 587.

Катэгорыя:Пірагоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёну
Чыжоўка (Віцебская вобласьць)

**Чыжо́ўка** — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці, на рацэ Чыжоўцы пры ўтоку яе ў Дняпро. Уваходзіць у склад Пірагоўскага сельсавету.

## Гісторыя
Зьвесткі аб ёй вядомы з інвэнтару 1721 г. У 1886 г. належала мяшчаніну Сярдзечнаму.

## Насельніцтва
* 2010 год — 129 чалавек
* 1999 год — 166 чалавек
* 1857 год — 225 чалавек

## Славутасьці
* Паселішча-1 днепра-дзьвінскай культуры пэрыяду мэзаліту. Датуецца 5-м тыс. да н. э. 
* Паселішча-2 пэрыяду нэаліту (0,3 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, 0,3 км на ўсход ад паселішча-1). Датуецца 4—2-м тыс. да н.э. Выяўлены ў 1981 і дасьледаваны ў 1986 У. П. Ксяндзовым.
* Геалягічны помнік прыроды мясцовага значэньня плошчай 5 гектараў — «Басэйн ракі Чыжоўкі».

## Крыніцы

## Літаратура
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласьць. — АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С.В. Марцалеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларусь. Сав. Энцыклапедыя, 1985. 496 с., с. 269.
* .
* Шынкевіч А. М. Падарожжа па Дняпры. Аршанскі гарадскі фонд аховы помнікаў гісторыі і культуры. Орша, 1994. 40 с., с. 8.
*  
* ПАМЯЦЬ. Дубровенскі раён у 2-х кнігах. Укладальнікі А.Я. Гаўрушкаў, Р.П. Кахноўская. Мастак Э.Э. Жакевіч. Паліграфафармленне. Мінск 1997. Т.І. С.149, 588. 
* Русецкі, А.У. Мезалітычная стаянка грэнскай культуры каля в. Чыжоўка Дубровенскага раёна (VII тыс. да н.э.). — У кнізе:  А.У. Русецкі, Ю.А. Мастацкая культура Аршанскай зямлі ў канцы Х-ХІХ стагоддзях /  Русецкі. – Мн., 2002. – С. 8—10.
* Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь. Склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мінск: БЕЛТА, 2009.684 с.: іл. . С. 172.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пірагоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёну
Якубава

**Яку́бава** — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пірагоўскага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1669 годзе ў складзе Дубровенскай воласьці ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

## Насельніцтва
* 2010 год — 212 чалавек
* 1999 год — 195 чалавек

## Вядомыя жыхары
* Стас Мушаценка — беларускі пісьменьнік.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пірагоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёну
Хлюсьціна

**Хлю́сьціна** — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пірагоўскага сельсавету. Знаходзіцца за 2 км на поўдзень ад міжнароднай аўтамагістралі Берасьце — Смаленск у межах Беларусі — магістраль ). Зьяўляецца станцыяй на чыгуначнай лініі Ворша — Смаленск. Злучана з раённым цэнтрам Дуброўна аўтадарогай Н2705.

## Гісторыя
### Пад уладай Расейскай імпэрыі
З 16 лістапада 1871 году пачаўся рух на Маскоўска-Берасьцейскай чыгунцы. Станцыя заснавана на перакрыжаваньні чыгункі Ворша — Смаленск і адгалінаваньня ад гэтай чыгункі да Арэхаўска. Чыгунка пабудавана на зямлі Мікалая Хлюсьціна ўласьніка маёнтку Балеслаўлева (Зьвярынец) на рэчцы Выдрыца. Станцыю назвалі ў гонар Мікалая Хлюсьціна.

### Найноўшы час
Пад нямецкай акупацыяй з сярэдзіны ліпеня 1941 да 26 чэрвеня 1944 году. З кастрычніка 1943 году ў зоне баявых дзеяньняў.  

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1995 год — 18 двароў, 33 чалавекі; 1999 год — 24 чалавекі;
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 11 чалавек;

## Чыгуначная станцыя
Чыгуначная станцыя Хлюсьціна. Код станцыі: 168907
;Расклад руху пасажырскіх цягнікоў па станцыі Хлюсьціна

## Крыніцы

## Літаратура
*   С. 586.

Катэгорыя:Пірагоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дубровенскага раёну
Прыярытэт вытрымкі

**Прыярытэт вытрымкі** — рэжым работы сучаснага фотаапарата з аўтаматычным вымярэньнем экспазыцыі. У час гэтага рэжыму фатограф усталёўвае патрэбную яму працягласьць спрацоўкі затвора (вытрымку), а лік дыяфрагмы абіраецца камэрай аўтаматычна на аснове вымярэньня асьветленасьці, чуйнасьці фотаматэр’ялу (для фотаапаратаў зь лічбавай матрыцай — чуйнасьці матрыцы) і зададзенай экспакарэкцыі.

Рэжым прыярытэта вытрымкі выкарыстоўваецца ў тым выпадку, калі фатограф хоча сам кантраляваць размываньне аб’ектаў, што рухаюцца. Выстаўляючы кароткую вытрымку, аб’ект магчыма «замарозіць», больш доўгую — выставіць яму патрэбную ступень невыразнасьці. Традыцыйна, гэты рэжым камэры азначаюць як **Tv** (time value), ці **S**.

## Глядзіце таксама
* Прыярытэт дыяфрагмы

Катэгорыя:Фотатэрміны
Чыжоўка

Назву **Чыжоўка** маюць:

## Рака
* Чыжоўка — рака ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці, правы прыток Дняпра

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Чыжоўка — вёска ў Дубровенскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Чыжоўка — вёска ў Рэчыцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Чыжоўка — вёска ў Менскім раёне
** Чыжоўка — пасёлак у Салігорскім раёне
** Чыжоўка — вёска ў Слуцкім раёне

## Іншае
* Чыжоўка — мікрараён у Менску

## Глядзіце таксама
* Чыж
Астравы Фюрно

right|thumb|200px|Астравы Фюрно

**Астравы́ Фюрно́** () — група з 52 астравоў, якія ляжаць ва ўсходняй частцы праліва Баса паміж аўстралійскімі штатамі Вікторыя і Тасманія. Астравы названы ў гонар брытанскага мараплаўца Т. Фюрно, які дасьледаваў гэту мясцовасьць у 1773 годзе. Найбуйнейшыя астравы ў групе — Кейп-Барэн, Кларк і Фліндэрс. На тэрыторыі рэгіёну разьмешчаны пяць паселішчаў — Кілікрэнкі (), Эміта (), Лэдзі-Бэран (), Кейп-Барэн-Айлэнд () і Ўайтмарк (), які зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам муніцыпалітэту вострава Фліндэрз.

Названы ў гонар брытанскага мараплаўца Тобіяса Фюрно.

## Літаратура
* Cumpston, J. S. *First visitors to Bass Strait*  

## Вонкавыя спасылкі
*Агульная інфармацыя пра групу астравоў Фюрно 
*Падрабязная брашура пра астравы Фюрно 
*Птушкі астравоў Фюрно 
*Караблекрушэньні ля астравоў Фюрно 

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Фліндэрз (востраў)

**Фліндэрз** () — востраў у праліве Баса, які ляжыць за 20 км на паўночны ўсход ад вострава Тасманія. Найбуйнейшы востраў у групе астравоў Фюрно. Уваходзіць у склад штата Тасманія. Плошча вострава — каля 1333 км². Найвышэйшы пункт — гара Стшалецкага (756 м). Найбуйнейшыя населеныя пункты — Ўайтмарк () і Лэдзі-Бэран ().

## Геаграфія
У геалягічнай будове вострава Фліндэрз пераважаюць горныя хрыбты, якія складзеныя з гранітных парод і займаюць трэць усяго вострава. Найбольш буйныя зь іх — града Стшалецкага (), Дарлінг (), гара Кілікрэнкі () і Патрыярх (). 

Прыкладна палова вострава ўяўляе сабою прыбярэжныя выдмы з роднаснымі глебавымі адкладамі, якія фармуюць раўніну ва ўсходняй частцы вострава Фліндэрз і вузкую паласу на заходнім узьбярэжжы. У шматлікіх нізінных месцах з мноствам лягун можна знайсьці эстуарыявыя плясты зь пяску, гліны і галькі. Найвышэйшы пункт вострава Фліндэрз — гара Стшалецкага (756 м). Іншыя пікі дасягаюць вышыні 400 м.

Мноства невялікіх рачных струменяў, якія бягуць у бок берага, утвараюць пераважны малюнак гідраграфічнай сеткі. Найбуйнейшыя рэкі, якія бяруць пачатак у сельскагаспадарчых землях, цякуць у бок усходняга ўзьбярэжжа і ўпадаюць у чатыры вузкіх марскіх заліва. Шматлікія рэкі зьяўляюцца толькі пасьля моцных дажджоў, што зьвязана з маленькай даўжынёю рэк і стромкасьцю мясцовасьці, па якой яны цякуць.

Уздоўж усходняга берага вострава Фліндэрз разьмешчана мноства прыбярэжных лягун. Праз розную колькасьць ападкаў, вышыннасьць, геалягічную будову і ляндшафт на астравах назіраецца вялікая разнастайнасьць глеб і формаў расліннасьці. Уздоўж прыбярэжных выдмаў пераважаюць глебы з вялікім утрыманьнем вапны, на якіх растуць нізкарослыя хмызьнякі і нізінныя дрэвы. На мяккахвалістых раўнінах у заходняй частцы вострава пераважае монафракцыённы пясок і неаднастайныя глебы, на якіх растуць эўкаліпты.

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя пра востраў Фліндэрз
* Сайт муніцыпалітэта вострава Фліндэрз

Катэгорыя:Астравы Аўстраліі
Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі
Катэгорыя:Геаграфія Тасманіі
Варона

**Варона** () — шырока распаўсюджаны род зь сямейства крумкачовых (*Corvidae*). Да ліку гэтага роду прылічваюць такія віды, як то вароны, крумкачы і гракі. Да відаў, якія звычайна сустракаюцца ў Эўропе, адносяць чорную варону, шэрую варону, крумкача і грака. Прыблізна 46 прадстаўнікоў гэтага роду сустракаюцца на ўсіх кантынэнтах у мерным клімаце, за выключэньнем Паўднёвай Амэрыкі і некалькіх астравоў. Віды гэтага роду складаюць траціну ад усіх відаў сямейства крумкачовых.

Віды варонаў цалкам чорныя або чорныя з даданьнем белага або шэрага апярэньня. Гэты моцныя птушкі з магутнымі дзюбамі ды нагамі. Назіраецца абмежаваны плоцевы дымарфізм. Віды гэтага роду пераважна зграйныя, прывязаныя да пэўнай тэрыторыя ды ўсёедныя. Нядаўнія дасьледаваньні выявілі, што некаторыя віды варонаў здольныя ня толькі выкарыстоўваць інструмэнты, але і будаваць прылады. Вароны ў цяперашні час зважаюцца аднымі з самых разумных жывёлаў у сьвеце, а іхні каэфіцыент энцэфалізацыі параўнальны з каэфіцыентам многіх прыматаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вароны
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Карлам Лінэем
Мюнхэнскі ўнівэрсытэт Людвіга-Максіміляна

**Мю́нхэнскі ўнівэрсытэ́т Людвіга-Максіміляна** () — вышэйшая навучальная ўстанова ў Мюнхэне, Нямеччына. Заснаваны герцагам Людвігам IX у 1472 годзе і названы ў памяць пра яго і пра курфюрста Максыміляна Ёзэфа I.

## Мінуўшчына
Унівэрсытэт быў заснаваны ў 1472 року ў месьце Інгальштаце герцагам Людвігам Багатым. Кіраваўся езуітамі і некалькі стагодзьдзяў быў цэнтрам антырэфармацыйнага руху.

У 1800 р. курфюрст Максімілян Ёзэф IV (пазьней кароль Максімілян Ёзэф I) перанёс унівэрсытэт у места Ляндсгут. Толькі ў 1826 р. унівэрсытэт пераведзены ў сталіцу Баварыі на загад караля Людвіга І.

Падчас Другой сусьветнай вайны ва ўнівэрсытэце базаваўся антыфашысцкі рух супраціву «Белая ружа» на чале з Сафі і Гансам Шолямі.

## Сучаснасьць
Ва ўнівэрсытэце навучаюцца 45&nbsp;539 студэнтаў (2009—2010). У склад унівэрсытэту ўваходзяць 18 факультэтаў, на якіх выкладаюць больш за 700 прафэсараў. Гадавы бюджэт унівэрсытэту складае прыкладна адзін мільярд эўра, траціна гэтых сродкаў даводзіцца на долю ўнівэрсытэцкай клінікі.

У Мюнхэнскім унівэрсытэце студэнты могуць атрымаць адукацыю па адной са 160 спэцыяльнасьцяў.

## Факультэты
* Каталіцкага багаслоўя
* Эвангельскага багаслоўя
* Юрыспрудэнцыі
* Эканомікі і арганізацыі вытворчасьці
* Эканомікі народнай гаспадаркі
* Мэдыцыны
* Вэтэрынарны
* Гісторыі і мастацтвазнаўства
* Філязофіі, тэорыі навукі, рэлігіязнаўства
* Псыхалёгіі і пэдагогікі
* Культуралёгі
* Мова- і літаратуразнаўства
* Грамадазнаўства
* Матэматыкі, інфарматыкі, статыстыкі
* Фізыкі
* Хіміі і фармацэўтыкі
* Біялёгіі
* Прыродазнаўчы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
Белая ружа (рух)

«**Бе́лая ру́жа**» () — рух супраціву ў нацысцкай Нямеччыне, які складаўся са студэнтаў і прафэсара філязофіі Мюнхэнскага ўнівэрсытэту. Група праіснавала ад чэрвеня 1942 року да лютага 1943 року. Яе дзейнасьць палягала ў ананімным распаўсюдзе ўлётак, якія заклікалі да актыўнага супраціву рэжыму Адольфа Гітлера. Шэсьць галоўных сябраў арганізацыі былі арыштаваныя гестапам і пакараныя абезгалоўліваньнем у 1943 року. У гонар брата і сястры Шоль, а таксама прафэсара Губэра названыя два пляцы перад галоўным будынкам Мюнхэнскага ўнівэрсытэту.

## Літаратура
* Detlef Bald: Die Weiße Rose. Aufbau, Berlin 2003, 
* Harald Steffahn: Die Weiße Rose. Rowohlt, Reinbek 1992, 

## Вонкавыя спасылкі
* Die Weiße Rose Stiftung Дэталёвая інфармацыя пра «Белую ружу»
* Дасье на бачыне Фэдэральнага цэнтру палітычнай асьветы: акцыі супраціву, допыты, судовы працэс, апошнія дні жыцьця

Катэгорыя:Гісторыя Мюнхэну
Катэгорыя:Трэці райх
Катэгорыя:Мюнхэнскі ўнівэрсытэт
Слуцкі краязнаўчы музэй

**Слу́цкі краязна́ўчы музэ́й** — дзяржаўны музэй у Слуцку. Маючы ў фондзе больш за 27 тысяч экспанатаў, колькасьць якіх штогод узрастае, музэй ладзіць каля 40 стацыянарных і перасоўных выставаў і больш за 700 экскурсіяў.

Слуцкі краязнаўчы музэй разьмешчаны ў будынку былога дваранскага сходу, які знаходзіцца амаль у цэнтры гораду. Музэй мае дзьве філіі: музэй этнаграфіі і галерэя мастацтва. Асноўнай тэматыкай музэю этнаграфіі зьяўляюцца быт і заняткі сялянаў Слуцкага павету ў XIX — пачатку XX стагодзьдзя.

## Гісторыя
Будынак краязнаўчага музэю быў пабудаваны ў канцы XVIII — пачатку XIX стагодзьдзяў (імаверна, у 1789 ці 1798 годзе ў стылі клясыцызму і меў прызначэньне панскай сядзібы. Да пачатку XX стагодзьдзя будынак выкарыстоўваўся ў якасьці дому дваранскага сходу, а потым стаў гарадзкім клюбам. У часы паміж лютаўскай рэвалюцыяй і кастрычніцкім пераваротам бальшавікі Слуцку ладзілі ў ім мітынгі і празвалі будынак «камуністычным клюбам імя Крэйнэса» ў гонар І. Крэйнэса, аднаго з сябраў Слуцкай арганізацыі бальшавікоў.

Ад 1952 году будынак клюбу перададзены ў валоданьне Слуцкага краязнаўчага музэю, дзе музэй працуе па сёньняшні дзень.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыя пра Слуцкі краязнаўчы музэй на сайце Слуцкага раённага выканаўчага камітэта 

Катэгорыя:Беларускія этнаграфічныя музэі
Катэгорыя:Збудаваньні клясыцызму Беларусі
Катэгорыя:Слуцак
Марыля Верашчака

**Марыля Верашчака** (; **Марыянна Эва Верашчака** () гербу Касьцеша (24 сьнежня 1799, Туганавічы — 28 сьнежня 1863) — шляхцянка, каханая Адама Міцкевіча, стрыечная сястра Ігната Дамейкі.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Туганавічах як трэцяе дзіця Антонія Верашчакі, маршала шляхты наваградзкага павету і Францішкі (з дома Анцута), дачкі берасьцейскага судзьдзі. 

Ахрышчаная 1 студзеня 1800 году ў Касьцёле сьвятой Ганны ў Варончы. Хроснымі бацькамі былі Іпаліт Дамэйка, зямельны наваградзкі натарыюс і Ганна Верашчака, наваградзкая падкаморая, дапамагалі Стэфан Верашчака (муж Ганны) і Караліна Дамейка (жонка Іпаліта).

Летам 1818 альбо 1819 году Адам Міцкевіч прыехаў разам з Тамашам Занам у Туганавічы, дзе і распачалося ўзаемнае, няспраўджанае і няшчаснае каханьне да Марылі Верашчакі. 

На той момант Марыля Верашчака была ўжо заручоная з графам Ваўжынцам Путкамэрам гербу Бражаціцэ, зь якім пабралася шлюбам у 1821 годзе і засталася жыць у маёнтку ў Больцініках. Суседнім маёнткам у Плужынах кіраваў Міхал Верашчака, сябра Адама Міцкевіча; пасьля шлюбу Марылі там засталася жыць яе маці, а Міхал прыняў Туганавічы. 1 жніўня 1821 году ў Цырыне Адам Міцкевіч, на той час настаўнік ковенскіх школаў, з графіняй Путкамэр трымалі да хросту Францішка Саковіча.

Адам Міцкевіч бываў у Плужынах, Туганавічах і Больцініках: у Плужынах у жніўні 1821 з нагоды імянінаў каханай Міцкевіча паўстала баляда «Сьвіцязянка». Марылі быў адрасаваны верш «Да М***», упамянуты ў «Балядах і рамансах»  і ў IV частцы «Дзядоў».

У чэрвені 1833 году Марыля Путкамэр з роду Верашчакаў з мужам Ваўжынцам былі арыштаваныя за  сумесную дапамогу эмісару Марсэлю Шыманскаму.

Пахаваная 29 сьнежня 1863 году на цьвінтары пры касьцёле сьв. Яна Хрысьціцеля ў Беняконях.

## Бібліяграфія
* Wawrzykowska-Wierciochowa D., *Adam i Maryla. Dzieje romantycznej miłości Adama Mickiewicza i Maryli Wiereszczakówny*, Instytut Wyd. Zw. Zaw., Warszawa 1990 r.

## Літаратура
* Krystyna Wojda, Przewodnik przedmiotowo-metodyczny.
* E. Gulczyński, *Sprawa Marcelego Szymańskiego emisariusza wyprawy Zaliwskiego*, Wilno 1933, s. 328

Катэгорыя:Жанчыны, зьвязаныя з Адамам Міцкевічам
Катэгорыя:Пахаваныя ў Вярэнаўскім раёне
Гміна Гавезна

**Гміна Гаве́зна** (), радзей — **Гавэ́зна** () — колішняя вясковая гміна, якая існавала да 1939 году ў Наваградзкім ваяводзтве (цяпер Беларусь). Сядзіба гміны — мястэчка Гавезна (257 жыхароў у 1921 годзе), таксама вядомае пад назвай Вішнявец.

Першапачаткова гміна належала да Слуцкага павету. 1 жніўня 1919 году гміна ўвайшла ў склад новаўтворанага Баранавіцкага павету пад кіраўніцтвам Грамадзянскай радай усходніх тэрыторыяў. 7 лістапада 1920 была далучана да новаўтворанага Нясьвіскага павету пад кіраўніцтвам Часовага ўпраўленьня прыфрантавых і этапавых тэрыторыяў. 19 лютага 1921 году разам з цэлым паветам была далучана да сфармаванага Наваградзкага ваяводзтва.

1 кастрычніка 1927 году да гміны Гавезна была далучана частка абсягу ліквідаванай Гміны Лісуны. Пасьля вайны абсяг гміны Гавезна ўвайшоў адміністрацыйную структуру СССР.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гміны Баранавіцкага павету
Катэгорыя:Гміны, створаныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Гміны, скасаваныя ў 1939 годзе
Ян Павал Юдзіцкі

**Ян Павал Юдзіцкі** (, ? – пасьля 1702) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, кашталян менскі ў 1694 годзе. Уладальнік Докшыц.

З роду Юдзіцкіх гербу ўласнага «Радван зьменены», сын ясвонскага старосты і кашталяна менскага Аляксандра і Ганны Фэліцыяны Вэнжык-Рудзкай. Быў жанаты на Ёанне Мінкевіч.

Магчыма, аднак, што быў не кашталянам, а толькі кашталянічам.

## Літаратура
* Boniecki A. Herbarz polski, T. 1-17, dodatek – Warszawa 1899-1913.
* Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, T. 1-15 – Warszawa 1904-1938.
* Metryka Litewska. Rejestry podymnego Wielkiego Księstwa Litewskiego: Województwo wileńskie 1690 r. / Opracował Andrzej Rachuba. Warszawa: PWN, 1989. 371 s.

Катэгорыя:Кашталяны менскія
Хакей з шайбай

**Хакей з шайбай**  (, ) — камандны від спорту, у які гуляюць на лёдзе, у якім гульцы на каньках выкарыстоўваць драўляныя або кампазытныя палкі для ўдараў па цьвёрдай гумовай хакейнай шайбе ў вароты суперніка, каб забіць гол і набраць пункты. У хакей гуляюць паміж дзьвюма камандамі з шасьцю гульцамі (пяць палявых гульцоў і брамнік) на лёдзе. Каманда звычайна складаецца з чатырох відаў гульцоў: з трох форвардаў, тры пары абаронцаў, і двух брамнікаў. Пяць чальцоў кожнай каманды катацца наперад і назад па лёдзе, пры гэтым спрабуючы ўзяць шайбу й забіць гол у браму процілеглай каманды. У кожнай каманды ёсьць брамнік, які спрабуе спыніць шайбу, якая ляціць у вароты.

Хакей зьяўляецца самым папулярным відам спорту ў раёнах Паўночнай Амэрыкі (у прыватнасьці, у Канадзе й паўночнай частцы ЗША) і Эўропы, дзе клімат зьяўляцца дастаткова спрыяльным для сэзоннага ледзянога покрыва. Са зьяўленьнем штучных крытых лядовых пляцовак, у хакей стала магчыма гуляць круглы год. Нацыянальная хакейная ліга (НХЛ) прызнаецца наймацнейшай хакейнай лігай сьвету.

Хакей зьяўляецца афіцыйны зімовым нацыянальны відам спорту ў Канадзе, дзе гульня карыстаецца вялікай папулярнасьцю. Першая арганізаваная хакейная гульня была згуляная 3 сакавіка 1875 году ў Манрэалі, Канада. У Міжнароднай фэдэрацыі хакею (IIHF) 72 чальцы , але 162 з 177 мэдалёў на чэмпіянаце сьвету па хакеі былі атрыманыя наступнымі зборнымі: Канада, Чэхія (Чэхаславаччына), Фінляндыя, Расея (СССР), Славаччына (Чэхаславаччына), Швэцыя, ЗША. З 66 мэдалёў у спаборніцтве мужчынаў на алімпійскім узроўні з 1920 году, толькі шэсьць мэдалёў не былі ўзятыя адной з гэтых краінаў. Усе 12 алімпійскіх і 36 мэдалёў чэмпіянату сьвету па хакеі сярод жанчынаў адправіліся ў адну з гэтых сямі краінаў.

## Беларусь
На красавік 2023 году ў Беларусі налічвалася 408 хакейных пляцовак. За 1993—2023 гады пабудавалі 45 лядовых арэнаў.

## Глядзіце таксама
* Гуські

## Крыніцы
Канстантын Война-Ясяніцкі

**Канстантын Война-Ясяніцкі** () — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, браслаўскі падкаморы, 30 чэрвеня 1701 году названы кашталянам менскім «па сьмерці Андрэя Пузыны», але ўраду не прыняў.

## Біяграфія
З роду Война-Ясяніцкіх імаверна гербу «Трубы». Ажаніўся з Мар’янай, дачкой гетмана польнага літоўскага і полацкага ваяводы Яна Агінскага. Гэта быў ужо трэці шлюб Марыяны Агінскай, пасьля гарадзенскага харужага Міхала Масальскага і мазырскага старосты Казімера Халецкага.

У 1695 годзе ўдзельнічаў у браслаўскам сойміке пад кіраўніцтвам браслаўскага маршалка Казімера Ўладзіслава Бяганскага, на якім шляхта (99 подпісаў) падтрымала палітыку караля Яна Сабескага у той час, калі ў яго абвастрыліся адносіны з Сапегамі. Дзесьці 9 чэрвеня 1695 году соймік накіраваў абраных паслоў, Война-Ясяніцкага і опескага (браслаўскі павет) старосту Гіпаліта Цеханавецкага, у Варшаву з даручэньнем прасіць караля аб скліканьні коннага сойму і запэўніваньні ў падтрымцы й дапамозе абароне шляхецкай свабоды, калі Ян III таго пажадае.

## Літаратура
* Niesiecki K. Herbarz Polski. — Lipsk: wyd. J.N. Bobrowicz, 1839—1846.
* Rachuba A. Litwa wobec projektu zwołania sejmu konnego w 1695 r. i walki Sapiehów z biskupem Brzostowskim // «Zapiski Historyczne». LI, z. 1. 1986. S. 63—80.

Катэгорыя:Кашталяны менскія
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Зэльвенскага раёну

У Зэльвенскім раёне знаходзяцца 28 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 14 — помнікі археалёгіі, 7 — помнікі архітэктуры, 7 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Колішнія каштоўнасьці
2 жніўня 2016 году зь сьпісу каштоўнасьцяў былі выключаныя:

|}

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Зэльвеншчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Дзікая прырода Тасманіі

**Дзікая прырода Тасманіі** () — аб’ект  Сусьветнага спадчыны ЮНЭСКО. Уключае шэраг тэрыторыяў у  Тасманіі, Аўстралія.

Дзікая прырода Тасманіі як аб’ект Сусьветнай спадчыны ахоплівае 13800 км² ці прыблізна 20% плошчы Тасманіі. У гэтым рэгіёне захаваліся апошнія на Зямлі дажджавыя лясы ўмеранага пояса. Археалягічныя раскопкі паказваюць, што пячоры ў тоўшчы вапняка выкарыстоўваліся старажытнымі людзьмі больш за 20 000 гадоў таму.

Тасманія багатая ўнікальнай фаўнай, з 32 відаў ахоўваемых ў Тасманіі жывёлаў 27 насяляюць у арэале Дзікай прыроды Тасманіі. Адным зь вядомых відаў, якія знаходзяцца пад пагрозай зьнікненьня, зьяўляецца тасманійскі д'ябал. З больш як 150 відаў птушак вылучаецца рэдкі від роду разэлы — зялёная разэла.

Наступныя нацыянальныя паркі ўваходзяць у склад аб’екта Сусьветнай спадчыны Дзікая прырода Тасманіі:
* *Гара Крэйдл і возера Сэнт-Клэр* ()
* *Франклін Гордан* ()
* *Горы Хартц* ()
* *Карставыя пячоры Моўл-Крык* ()
* *Паўднёва-Заходні* ()
* *Сьцены Ерусаліма* ()
* *Цэнтральнае плято* ()
* *Запаведнік глотка д’ябла* ()
* *Паўднёва-ўсходні востраў буравесьніка* ()

## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Аўстраліі
Ноч доўгіх нажоў

**«Ноч до́ўгіх нажо́ў»** (), **апэрацыя «Калібры»**, **«путч Рэма»** ()&nbsp;— умоўная назва чыстак, зладжаных у нацысцкай Нямеччыне з 30 чэрвеня да 2 ліпеня 1934&nbsp;р. Асноўная частка забітых належала да SA (), парамілітарнай арганізацыі НСДАП.

Гітлер бачыў у незалежнасьці арганізацыі і схільнасьці яе сябраў да вулічнага гвалту пагрозу асабістай уладзе. Ён таксама прагнуў супакоіць камандаваньне Райхсвэру, якое пабойвалася амбіцыяў кіраўніка SA Эрнста Рэма падпарадкаваць і паглынуць Райхсвэр у ягоную арганізацыю. Таксама Гітлер скарыстаўся чысткамі, каб пазбавіцца праціўнікаў свайго рэжыму, асабліва прыхільнікаў віцэ-канцлера Франца фон Папэна, і паквітацца са старымі ворагамі.

За час правядзеньня апэрацыі было забіта 85 чалавек, аднак выніковая колькасьць загінулых можа сягаць соцень, болей за тысячу былі арыштаваныя. Большасьць забойстваў зьдзейсьнілі СС () і гестапа (). Чыстка ўзмацніла і кансалідавала падтрымку Гітлера ў Райхсвэры. Яна таксама забясьпечыла юрыдычныя ўмовы для нацысцкага рэжыму, паколькі суды, у жаданьні дагадзіць і паказаць сваю ляяльнасьць да рэжыму, скасавалі перашкоды пазасудоваму перасьледу.

Пад час плянаваньня апэрацыя мела назву «Калібры» (), як і кодавае слова, якое мела стаць сыгналам пачатку дзеяньняў карных атрадаў. Гэтая назва была абраная выпадкова. Назва «ноч доўгіх нажоў» існавала ў нямецкай мове задоўга да апэрацыі, так называлі акты помсты. У Нямеччыне дагэтуль карыстаюцца назваю «Путч Рэма» (), якою скарыстаўся нацысцкі рэжым дзеля апраўданьня неабходнасьці забойстваў з мэтаю нібыта супрацьстаяньня путчу. Каб падкрэсьліць хібнасьць гэтае аргумэнтацыі, путч называюць «так званым».

## Крыніцы

## Літаратура
* Evans, Richard J. *The Coming of the Third Reich*. New York: Penguin Group, 2004. ISBN 0-14-303469-3.
* Maracin, Paul *The Night of the Long Knives: 48 Hours that Changed the History of the World*, New York: The Lyons Press, 2004. ISBN 1-59921-070-3.
* Mau, Herman. «The 'Second Revolution'—June 30, 1934». In *Republic to Reich: The Making of the Nazi Revolution,* edited by Hajo Holborn. New York: Pantheon Books, 1972. ISBN 0-394-47122-9.
* Tolstoy, Nikolai. *Night of the Long Knives*. New York: Balantine Books, 1972. ISBN 0-345-02787-6.

## Вонкавыя спасылкі
* The History Place — Triumph of Hitler — Night of the Long Knives
* German Culture — The Third Reich — Consolidation of Power
* The German Embassy in the United States — The Era of National Socialism
* The Holocaust Museum — The Third Reich

Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі ў Трэцім райху
Катэгорыя:Падзеі 1934 году
Катэгорыя:Палітычныя і культурныя чысткі
Катэгорыя:СА
Катэгорыя:СС
Катэгорыя:Мэтафары
Катэгорыя:Тэорыі змовы
Катэгорыя:Адольф Гітлер
Катэгорыя:Разаніны ў Нямеччыне
Катэгорыя:Палітычны гвалт у Нямеччыне
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Менскага раёну

У Менскім раёне знаходзяцца 95 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 28 — помнікі археалёгіі, 46 — помнікі архітэктуры, 20 — помнікі гісторыі, 1 — помнік горадабудаўніцтва.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Помнік горадабудаўніцтва

|}

## Вонкавыя спасылкі

Меншчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Ірына Пудова

**Ірына Аркадзеўна Пудова** () — вядомая якуцкая балерына.

Нарадзілася 30 студзеня 1959 у Пакроўск, Якутыя, Расея.

Катэгорыя:Якуцкія балерыны
Катэгорыя:Расейскія балерыны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1959 годзе
Івольскі сельсавет

**Іво́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёну Гомельскай вобласьці. Цэнтар савету — вёска Івольск.

## Гісторыя
1 сьнежня 2009 году сельсавет ліквідаваны рашэньнем Гомельскага абласнога Савету дэпутатаў, усе населеныя пункты — Восаў, Дунай, Івольск, Красная Плошчадзь, Лозкі, Расьцяробы, Сінічына, Смаловыя Лозкі, Чырвоны Лужок — перададзеныя ў склад Крыўскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Буда-Кашалёўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2009 годзе
Лягарытм

**Лягарытм** (ад ; у перакладзе «слова, сэнс» ды ἀριθμός; у перакладзе «лік») — лік ступені, у які трэба увазьвесьці фіксаваны лік, які называюць базавым, каб ён быў падняты да вытворнага ліку. Напрыклад, лягарытм 1000 па аснове 10 роўны 3, бо 1000 зьяўляецца 10 у ступені 3: . Больш агульна, калі *x* = *b**y*, то *y* ёсьць лягарытм *х* па базе *b*, што будзе запісана наступным чынам: log*b*(*x*), ці гэтак log10(1000) = 3.

Лягарытм быў уведзены Джонам Нэйпэрам на пачатку XVII стагодзьдзя як сродак для спрашчэньня вылічэньняў. Ён быў хутка прыняты навукоўцамі, інжынэрамі й іншымі для выкананьня вылічэньняў з выкарыстаньнем лягарытмічнай лінейкі й табліцаў лягарытмаў. Гэтыя прылады абапіраюцца на той факт, важны сам па сабе, што лягарытм ёсьць прадукт, які уяўляе сабой суму лягарытмаў множнікаў:

:  \log_b(xy) = \log_b (x) + \log_b (y). \,

Сучасны панятак лягарытмаў паходзіць ад Леанарда Ойлера, які зьвязаў іх з экспанентамі ў XVIII стагодзьдзі.

Лягарытм з асновай па ліку 10 завецца дзесятковым лягарытмам і мае мноства ужываньняў у галіне навукі й тэхнікі. Натуральны лягарытм мае ў якасьці асновы сталую велічыню е (≈ 2,718), ён шырока выкарыстоўваецца ў чыстай матэматыцы, асабліва вылічэньнях. Двайковы лягарытм выкарыстоўвае лік 2 у якасьці асновы й вядомы ў галіне інфарматыкі.

Лягарытмічныя шкалы паменшаюць шырокія колькасьці меншых абласьцей. Напрыклад, дэцыбэл ёсьць лягарытмічнай адзінкай колькаснага гукавога ціску й напругі. У хіміі, pH і pOH ёсьць лягарытмічнымі мерамі паводле кіслотнасьці воднай рашчыны. Лягарытмы часьцяком сустракаюцца ў навуковых формулах, а таксама пры вымярэньні складанасьці альгарытмаў і геамэтрычных аб’ектаў, званых фракталамі. Яны апісваюць музычныя інтэрвалы, выкарыстоўваюцца ў формулах падліку простых лікаў, паведамляюць некаторыя мадэлі ў псыхафізыцы, а таксама ў судова-бухгальтарскай экспэртызе.

Зьяўляючыся адваротнай функцыяй да ўзьвядзеньня ў ступень, комплексны лягарытм ёсьць інвэрсіўнай функцыяй да экспанэнцыяльнай функцыі, прыкладзенай да камплексных лікаў. Дыскрэтныя лягарытмы знаходзяць прымяненьне ў крыптаграфіі з адчыненым ключом.

## Вонкавыя спасылкі

* Colin Byfleet, Educational video on logarithms.
* Edward Wright, Translation of Napier’s work on logarithms.

Катэгорыя:Матэматыка
Катэгорыя:Элемэнтарныя функцыі
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Мікалаёва

Назву **Мікалаёва** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Мікалаёва — вёска ў Мёрскім раёне 
** Мікалаёва — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

## Глядзіце таксама
* Мікалаева
Рэзыдэнцыя букавінскіх мітрапалітаў

**Рэзыдэнцыя праваслаўных мітрапалітаў [[Букавіна|Букавіны]] і [[Далмацыя|Далмацыі]]** — архітэктурная славутасьць места Чарнаўцы, Украіна.

28 чэрвеня 2011 року на 35-й сэсіі камітэту Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ўлучаная ў сьпіс Сусьветнай спадчыны.

## Мінуўшчына
Пабудаваная на месцы старога япіскапскага палацу ў 1864—1882 рр. дзякуючы высілкам япіскапа Яўгена Гакмана. У 1863 р. ён дамогся ад аўстрыйскага імпэратара дазволу на ўзьвядзеньне новай прасторнае рэзыдэнцыі, годнай для сталіцы Букавіны.

У цяперашні час тут разьмяшчаюцца цэнтральныя карпусы Чарнавецкага нацыянальнага ўнівэрсытэту імя Юрыя Фядзьковіча.

У 1993 было адноўлена тэалягічнае аддзяленьне ў складзе філязофска-тэалягічнага факультэту Чарнавецкага ўнівэрсытэту, а ў сэмінарскай царкве аднавіліся набажэнствы.

## Архітэктура
Праект архітэктурнага ансамблю выканаў вядомы чэскі архітэктар, акадэмік Ёзэф Глаўка. Ён спраектаваў нетрадыцыйны комплекс пабудоваў у духу эклектыкі зь перавагай элемэнтаў бізантыйскага і раманскага стыляў. Ягоны праект неаднаразова займаў прызавыя месцы на вядомых конкурсах архітэктараў, быў адзначаны на Сусьветнай выстаўцы ў Парыжы.

Кампазыцыя ансамблю досыць складаная, але адзначаецца выразнасьцю плянаваньня. Яна складаецца з трох манумэнтальных будынкаў-карпусоў: галоўнага, духоўнае сэмінарыі разам з царквою Трох Сьвяціцеляў, прэсьбітэрыі.

У корпусе, дзе цяпер знаходзіцца IV корпус унівэрсытэту, разьмяшчаліся дыяканская школа, архідыяцэзальны музэй і фабрыка зьнічак. Пасярэдзіне будынку над галоўным уваходам узвышаецца вежа з гадзіньнікам і купалам, аздобленым па коле зоркамі Давіда. Такім чынам увекавечаная памяць пра фінансавую дапамогу, якую надала букавінскай праваслаўнай мітраполіі жыдоўская грамада места.

## Глядзіце таксама
* Чарнавіцкі нацыянальны ўнівэрсытэт імя Юрыя Фядзьковіча

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Турыстычны даведнік па Чарнаўцах

Катэгорыя:Чарнаўцы
Катэгорыя:Збудаваньні Ўкраіны
Эйгерды (неадназначнасьць)

Назву **Эйгерды** маюць:

* Эйгерды — вёска ў Івейскім раёне, Гарадзенскай вобласьці
* Эйгерды — шляхецкі род у Вялікім Княстве Літоўскім
Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ва Ўкраіне

**Сьпіс аб’ектаў [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны]] ЮНЭСКО ва [[Украіна|Ўкраіне]]** налічвае пяць найменьняў (2011): чатыры культурныя і адзін прыродны аб’ект.

У дадзенай табліцы аб’екты разьмешчаныя ў парадку іх улучэньня ў сьпіс ЮНЭСКО.

## Прэтэндэнты
Урад Украіны прапанаваў улучыць у сьпіс Сусьветнай спадчыны яшчэ чатырнаццаць аб’ектаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Сьпіс аб’єктаў Сусьветнай спадчыны на афіцыйнай бачыне ЮНЭСКО
Прэзыдэнт Грузіі

**Прэзыдэ́нт Гру́зіі** — паводле Канстытуцыі Грузіі, кіраўнік дзяржавы і выканаўчай улады, Вярхоўны галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі, найвышэйшы прадстаўнік Грузіі пры зьнешніх стасунках; вызначае яе ўнутраную і зьнешнюю палітыку, забясьпечвае еднасьць і цэласнасьць краіны і працу дзяржаўных і ўсіх астатніх органаў.

Абіраецца шляхам усенароднага галасаваньня тэрмінам на пяць рокаў. Адна і тая самая асоба можа быць абраная прэзыдэнтам толькі два тэрміны запар.

## Мінуўшчына
6 траўня 1991 року, пасьля атрыманьня Грузіяй незалежнасьці ад СССР, адбыліся першыя прэзыдэнцкія выбары, на якіх прэзыдэнтам Грузіі абраны Зьвіяд Гамсахурдыя.

У сьнежні 1991 — студзені 1992 рокаў у краіне адбыўся вайсковы пераварот. Запрошаны яго арганізатарамі на пост кіраўніка Грузіі Эдуард Шэварнадзэ заняў пасаду кіраўніка Дзяржаўнай рады рэспублікі, пост прэзыдэнта заставаўся вакантным. Толькі 5 лістапада 1995 року прайшлі выбары, на якіх Шэварнадзэ быў абраны прэзыдэнтам, пераабраны 9 красавіка 2000 року. У выніку «рэвалюцыі ружаў» Шэварнадзэ быў вымушаны пакінуць свой пост.

4 студзеня 2004 року прэзыдэнтам Грузіі быў абраны Міхаіл Саакашвілі. Пасьля разгону масавых акцыяў пратэсту апазыцыі ў лістападзе 2007 року ён быў вымушаны скласьці зь сябе паўнамоцтвы прэзыдэнта, абвясьціўшчы датэрміновыя выбары, якія адбыліся 5 студзеня 2008 року. На іх Саакашвілі ізноў быў абраны прэзыдэнтам.

## Сьпіс прэзыдэнтаў Грузіі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына прэзыдэнта Грузіі


Грузія
Нойвід

**Нойвід** () — горад у Нямеччыне, цэнтар зямельнага раёну Нойвід, разьмешчаны на поўначы зямлі Райнлянд-Пфальц. Уваходзіць у склад зямельнага раёну Нойвід. Насельніцтва гораду складае 64 591 чалавек (на 31 сьнежня 2009 году). Займае плошчу 86,50 км². Афіцыйны код — 07 1 38 045. Горад падзяляецца на 13 гарадзкіх раёнаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Райнлянд-Пфальцу
Выпрабаваньне Рычарда Фэвэрэла

**Выпрабаваньне Рычарда Фэвэрэла: Гісторыя бацькі і сына** () — першы буйны празаічны твор Джорджа Мэрэдыта, апублікаваны ў 1859 годзе. Праз строгую выбудову псыхалягічнага аналізу і крытыку тагачаснага стаўленьня да гендэрнага пытаньня, некаторымі крытыкамі твор быў названы першым мадэрновым раманам ангельскай літаратуры.

У канве раману распрацоўваецца ідэя аб няздольнасьці якой-колечы адукацыйнай сыстэмы кантраляваць палкія пачуцьці чалавека. Напісаны ў форме Bildungsroman (рамана выхаваньня). Мае аўтабіяграфічныя рысы.

## Сюжэт
Дзеяньне рамана разгортваецца ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя ў адным з заходніх графстваў Ангельшчыны. Ад уладальніка маёнтка Рэйнэм Абі сэра Остына Фэвэрэла сыходзіць жонка, пакінуўшы на яго апеку малалетняга сына Рычарда. Будучы перакананым у разбэшчанасьці школаў, сэр Остын, навуковы гуманіст, дае адукацыю свайму сыну дома. Для ажыцьцяўленьня сваёй пэдагагічнай мэты сэр Остын стварае «сваю Сыстэму выхаваньня». Яна ўключае ў сябе строгі нагляд за ўчынкамі сына і адсутнасьць любой магчымасьці мець стычнасьць зь дзяўчынамі яго ўзросту. Такім чынам, Рэйнэм Абі замяняе спадчыньніку школу і коледж, абмяжоўвае стыканьне з яго равесьнікамі, робіць вузейшым яго жыцьцёвы досьвед.

Тым ня менш, высілкі сэра Остына застаюцца марнымі. Рычард улюбляецца ў Люсі Дэсбара (*Lucy Desborough*), пляменьніцу суседзкага фэрмэра. Неўзабаве яго айцец даведваецца пра гэта і спрабуе вырашыць праблему шляхам накіраваньня Рычарда ў Лёндан. Тут, сябар сэра Остына лорд Маўнтфалкан загадвае «чараўніцы» спакусіць юнага Рычарда. Саромеючыся ўласнага ўчынку, Рычард уцякае за мяжу, дзе праз пэўны час даведвацца пра нараджэньне ў Люсі дзіцяці і яе замірэньне з сэрам Остынам. Рычард вяртаецца ў Ангельшчыну, дазнаецца пра злачынаства лорда Маўнтфалкана і кідае яму выклік на дуэль. У выніку Рычард апынаецца сур'ёзна параненым. Сама Люсі ашаломлена такой хадою падзеяў. Яна вар'яцее і памірае.

## Аўтабіяграфізм
У 1856 годзе першая жонка Джорджа Мэрэдыта Мэры Элен Нікалз уступае ў сувязь з мастаком прэрафаэлітам Гэнры Ўолісам. Наступным годам, ужо будучы ад яго цяжарнай, яна уцякае разам зь ім у Італію, пакінуўшы пад апеку свайго мужа сына Артура. Мэрэдыт спрычыніўся да выхаваньня свайго сына. Суаднесенасьць гэтага аўтабіяграфічнага эпізода з уступнай часткай рамана відавочная, хоць постаць сэра Остына ніколі ня мусіла быць аўтапартрэтам Мэрэдыта.

## Матывы
Паводле сваёй праблематыкі «Выпрабаваньне Рычарда Фэвэрэла» зьвернута да пытаньня філязофска-пэдагагічнае думкі, актуальнай для Ангельшчыны сярэдзіны XIX стагодзьдзя. Найбольш яскравым чынам дадзеная праблематыка ўвасабляецца ў «Сыстэме» (*the System*), якую баранэт стварыў для выхаваньня свайго сына. У падмурак «Сыстэмы» яе стваральнік закладвае адну з тэзаў утылітарнай філязофіі — адмаўленьне свабоды волі, якая шырока абмяркоўвалася ў пазытывісцкіх філязофска-пэдагагічных трактатах сярэдзіны XIX ст.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Online edition at Project Gutenberg

Катэгорыя:Раманы Джорджа Мэрэдыта
Катэгорыя:Раманы выхаваньня
Катэгорыя:Філязофскія раманы
Прыярытэт дыяфрагмы

**Прыярытэт дыяфрагмы** — рэжым работы сучаснага фотаапарата з аўтаматычным вымярэньнем экспазыцыі. У час гэтага рэжыму фатограф усталёўвае патрэбны  лік дыяфрагмы, а працягласьць спрацоўкі затвора (вытрымку) абіраецца камэрай аўтаматычна на аснове вымярэньня асьветленасьці, чуйнасьці фотаматэр’ялу (для фотаапаратаў зь лічбавай матрыцай — чуйнасьці матрыцы) і зададзенай экспакарэкцыі.

Традыцыйна, гэты рэжым камэры азначаюць як  **Av** (Aperture value), ці **A**.

Гэты рэжым выкарыстоўваецца ў тых выпадках, калі фатограф хоча сам кантраляваць глыбіню рэзкасьці і абэрацыі. Выстаўляючы малую адтуліну (вялікі лік дыяфрагмы), можна атрымаць большую глыбіню рэзкасьці, зьменшыць арэрацыі (да нейкая рубяжа). І наадварот, вялікая адтуліна дазваляе выдатна аддзяліць аб’ект ад фону ці надаць яму неабходную мяккасьць (гл. таксама бакэ).

## Глядзіце таксама
* Прыярытэт вытрымкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Фотатэрміны