Прыпяцкія балоты (апэрацыя)

**«Пры́пяцкія бало́ты»**, **«Прыпяцкі марш»** () — умоўная назва карнай апэрацыі нямецкіх войскаў 19 ліпеня — 31 жніўня 1941 року па масавым зьнішчэньні жыдоўскага насельніцтва на тэрыторыі 9 раёнаў БССР і 3 раёнаў УССР у раёне прыпяцкіх балотаў і ракі Прыпяць.

Апэрацыя праводзілася ў два этапы; датай яе пачатку лічыцца 19 ліпеня 1941, датай пачатку другога этапу — 14 жніўня 1941, датай сканчэньня — 29 жніўня 1941 (або 31 жніўня 1941). Апэрацыя праводзілася па наўпростым загадзе Гімлера сіламі кавалерыйскай брыгады СС, а таксама 162-й і 252-й пяхотных дывізій пад агульным камандаваньнем галоўнага начальніка СС і паліцыі (HSS PF) пры камандуючым групы армій «Цэнтар» фон дэм Баха.

За час апэрацыі былі зьнішчаныя ня менш як 13 788 чалавек; гэты лік называецца ў справаздачы кавалерыйскай брыгады СС «*Аб правядзеньні пацыфікацыйнай прыпяцкай апэрацыі…*» ад 13 жніўня. Былі цалкам спаленыя вёскі Дварэц, Хачэнь, Азяраны, Старажоўцы, Крамно, Тураў (часткова) й іншыя. Асноўным сродкам масавага зьнішчэньня былі расстрэлы папярэдне сабраных разам людзей, але выпрабоўваліся й іншыя спосабы, напрыклад, загнаньне і патапленьне людзей у балотах. Зьвесткі пра страты войскаў СС у выніковай справаздачы адсутнічаюць, згадваюцца толькі «189 палонных».

Апэрацыя лічыцца першай з *заплянаваных* масавых зьнішчальных апэрацыяў і першай з апэрацыяў, дзе выпрацоўваліся мэтады масавага зьнішчэньня жыдоўскага насельніцтва. Дакумэнтальныя зьвесткі пра яе трапілі ў Маскву ў студзені 1942, пасьля разгрому пад Таропцам кавалерыйскай брыгады СС і захопу штабавай дакумэнтацыі, і былі агучаныя 27 красавіка 1942 у ноце народнага камісара замежных справаў СССР да ўсіх краінаў, з кім СССР меў дыпляматычныя зносіны. Мяркуецца, што міжнародны розгалас і шок, які выклікалі гэтыя зьвесткі, прымусілі нацыстаў схаваць або зьнішчыць іншыя матэрыялы, што датычылі гэтай апэрацыі.

## Падзеі

Датай пачатку апэрацыі лічыцца 19 ліпеня 1941, калі загадам Гімлера 1-ы і 2-і кавалерыйскія палкі (*кп*) СС былі перададзеныя з 21 ліпеня ў распараджэньне фон дэм Баха ды скіраваныя ў Баранавічы для «сыстэматычнага прачэсваньня прыпяцкіх балот».

Загадам Гімлера (Баранавічы, 27 ліпеня) з *1 кп* (кам. штурмбанфюрэр Шляйфэнбаўм) і *2 кп* была сфармаваная кавалерыйская брыгада СС (кам. Фэгеляйн). Тады ж Гімлер загадаў фон дэм Баху прадставіць добра прадуманы з вайсковага боку плян зьнішчальнай апэрацыі. «Асобы загад» Гімлера (28 ліпеня) патрабаваў ад фон дэм Баха жорстка вынішчаць у раёне прыпяцкіх балот насельніцтва, «непрыхільнае немцам» — расстрэльваць мужчын, вывозіць (дэпартаваць) жанчын і дзяцей, канфіскаваць жывёлу і харчовыя запасы, паліць вёскі. У той самы час насельніцтва, прыхільнае да немцаў, належала «ашчаджаць» і нават часткова ўзбройваць.

### Першы этап

Сілы 1 кп рухаліся з Баранавічаў у кірунку Ляхавічы — Ганцавічы, Баранавічы — Івацэвічы — Бяроза — Пружаны і прачэсвалі тэрыторыю на поўдзень, паўднёвы ўсход і паўднёвы захад да ракі Прыпяць.

Сілы 2 кп рухаліся з Луцку ў кірунках Камень-Кашырскі — Дарагічын — Янаў і Сарны — Лунінец — Пінск і прачэсвалі тэрыторыю на поўдзень і поўнач ад ракі Прыпяць да ўваходжаньня ў кантакт з 1 кп.

Адначасна зь дзеяньнямі 2 кп праходзілі дзеяньні айнзацгрупы Б па зьнішчэньні жыдоўскага насельніцтва ў Пінску.

Апроч таго, са складу 1 кп і 2 кп быў выдзелены перадавы аддзел дзеля блякаваньня савецкіх войскаў, якія вырваліся з акружэньня ў раёне аўтастрады Слуцк — Бабруйск 27 ліпеня.

Такім чынам, дзеяньні 1 кп і 2 кп СС ахоплівалі Баранавіцкі, Ганцавіцкі, Дарагічынскі, Івацэвіцкі, Косаўскі, Ляхавіцкі, Пінскі, Пружанскі і Янаўскі раёны БССР і Дубровіцкі, Камень-Кашырскі і Любешаўскі раёны УССР.

### Другі этап

Сілы кавалерыйскай брыгады СС вырушылі зь лініі па чыгунцы Баранавічы — Лунінец на ўсход і чынілі «чыстку» правага і левага берагоў Прыпяці на поўдзень ад шашы Р-1 (Берасьце — Слуцак — Бабруйск).

У час другога этапу апэрацыі 2 кп каля Тураву сутыкнуўся і вёў баі з савецкімі войскамі і паўвайсковымі злучэньнямі лікам да 1—2 батальёнаў (21 жніўня). Паводле справаздачы кавалерыйскай брыгады СС ад 29 жніўня, страты брыгады склалі 23 ч. забітымі і параненымі, страты савецкіх сіл 600—700 ч. забітымі, 10 ч. палоннымі.

У наступныя дні 1 кп прачэсваў раён Старобін — Любань — Пціч, а 2 кп наступаў на ўсход ад лініі Кольна — Ляхавічы (Князь-Возера) да ракі Пціч.

## Глядзіце таксама
* Галакост у Лельчыцкім раёне

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* *Лазебнікаў В. С., Пасэ У. С.* Прыпяцкія балоты //  С.604.
* *Литвин Алексей.* Убийцы // Советская Белоруссия № 226 (21892), 3.12.2003.
* 
* Jerzy Turonek. Białoruś pod okupacją niemiecką. Warszawa—Wrocław: WERS, 1989. 186 p., ill.

Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Антыпартызанскія апэрацыі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Галакост на Беларусі
Катэгорыя:Галакост ва Ўкраіне
Катэгорыя:Вайсковыя апэрацыі Нямеччыны