open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Прыніжаныя і зьняважаныя (раман)

«**Прыні́жаныя і зьнява́жаныя**» — раман Фёдара Дастаеўскага, упершыню апублікаваны ў 1861 годзе ў часопісе «Время» з падзагалоўкам: «З запісак нязьдзейсьненага літаратара» і прысьвячэньнем М. М. Дастаеўскаму. Сёлета ў Пецярбурзе друкаваўся асобным выданьнем. Пры жыцьці пісьменьніка перавыдаваўся ў 1865 і 1879 гг. Гэта першы са шматлікіх раманаў Дастаеўскага, у якім цэнтральную ідэю занімаюць чалавечыя пакуты і ўпершыню распрацоўваецца вобраз «эгаізму пакутаў». Экранізаваны ў 1991.

«Прыніжаныя і зьняважаныя» зьяўляецца першым вялікім раманам Дастаеўскага пасьля катаргі. У ім адлюстраваліся ідэйна-мастацкая эвалюцыя пісьменьніка, у якога ў Сыбіры сасьпела перакананьне ў трагічнай адарванасьці перадавой расейскае інтэлегенцыі ад «глебы», нявер’е ў рэвалюцыйны шлях пераўтварэньня расейскае рэчаіснасьці.

## Сюжэт
У аснове апавяданьня закладзеныя дзьве сюжэтныя лініі: любоўны трохкутнік Каця — Алёша — Наташа, і ўзаемадзеяньне Івана Пятровіча з асірацелай дзяўчынкай Аленай (Нэлі), якой ён аказвае сваё заступніцтва. Дастаеўскі паказвае рэжысэра гэтага жудаснага і разам з тым звычайнага і бясконцага пецярбурскага спэктакля — чалавека з уладай і сувязямі, увасабленьнем якога зьяўляецца Пётр Валкоўскі. Яго жыцьцё пазначана сьмерцю тых, хто меў няшчасьце зь ім зблізіцца. Першай яго жонкай была купецкая дачка, другая — дачка прамыслоўцы Іераміі Сьміта. Абедзьве яны сталі нецікавымі пасьля таго, як даверылі яму свае грошы. Сувязі і махінацыі дапамаглі Валкоўскаму выйсьці сухім з вады. Вобраз Валкоўскага прачытваецца як алюзія на ўладатрымальнікаў у імпэрыі. Улада — гэта апошняя іхняя апора. Дзяржаўная служба цікавіць Валкоўскага толькі як даходнае месца.

## Пэрсанажы

* Іван Пятровіч, пецярбурскі літаратар, ад яго асобы вядзецца наратыў
* Мікалай Сяргеевіч Іхмянёў, памешчык
* Ганна Андрэеўна Іхмянёва (да шлюба Шумілава), жонка Іхмянёва
* Наташа Мікалаеўна, дачка Іхмянёва
* Маўра, пакаёўка Наташы Мікалаеўны
* Князь Пётр Аляксандравіч Валкоўскі
* Князь Аляксей Пятровіч Валкоўскі, сын Пятра Валкоўскага
* Іерамія Сьміт
* Алена (Нэлі), унучка Сьміта
* Філіп Філіпыч Маслабоеў, стары знаёмы Івана Пятровіча па ўнівэрсытэту
* Аляксандра Сямёнаўна, жонка Маслабоева
* Кацярына Фёдараўна, будучая жонка князя Аляксея Валкоўскага

## Крыніцы

Катэгорыя:Раманы Фёдара Дастаеўскага
Падлетак (раман)

**«Падле́так»** — раман Фёдара Дастаеўскага, пачаты ў лютым 1874 і скончаны ў лістападзе 1875. Упершыню апублікаваны ў 1875 годзе ў часопісе «Отечественные записки».

У рамане пісьменьнік кранае праблему «бацькоў і нашчадкаў», разглядаючы яе праз узаемаадносіны галоўнага героя падлетка — Аркадзія Макаравіча Даўгарукага са сваім бацькам Андрэем Пятровічам Вярсілавым. З дапамогай вобраза падлетка аўтар паказвае, як скрозь сквапнасьць, прагу нажывы і распусту фармуецца асоба галоўнага героя. Пісьменьнік супрацпастаўляе двараніна Вярсілава, бацькі Падлетка, і дваровага чалавека Макара Даўгарукага — фармальнага бацькі. Другі для аўтара становіцца сымбалем разуменьня народнай праўды і ідэі маральнага «благообразия», адной з асноўных ідэяў рамана.

Катэгорыя:Раманы Фёдара Дастаеўскага
Катэгорыя:Творы 1875 году
Катэгорыя:Творы, упершыню апублікаваныя ў пэрыядычных выданьнях
Катэгорыя:Экранізаваныя раманы
Белыя ночы (аповесьць)

**«Бе́лыя но́чы»** — аповесьць Фёдара Дастаеўскага.

## Гісторыя стварэньня
«Белыя ночы» былі створаныя пісьменьнікам у верасьні-лістападзе 1848 году і ўпершыню апублікаваныя ў часопісе «Отечественные записки» (1848, № 12) з прысьвячэньнем сябру маладосьці А. Н. Пляшчэеву. Аповесьць носіць падзагаловак «Сэнтымэнтальны раман. З успамінаў летуценьніка». Эпіграфам да твора аўтар абраў словы Івана Тургенева зь верша «Цветок» (1843):

Твор складаецца з шасьці главаў («Ноч першая», «Ноч другая», «Гісторыя Настачкі», «Ноч трэцяя», «Ноч Чацьвёртая», «Раніца»).

## Сюжэт
Аповесьць распавядае пра самотнага чалавека, летуценьніка, шчасьце якога так і ня зьдзейсьнілася. За выснову сюжэта ўзятае пачуцьцё каханьня, якое ўзьнікла паміж Летуценьнікам і Настачкай, якія пазнаёміліся белай ноччу, пры выпадковых абставінах. Каханьне было ўзаемнае да самага канца твору. Аднак Настачка, дзеля іншага каханага, кідае Летуценьніка і просіць прабачэньня за здраду ў напісаным лісьце. Галоўны герой прабачае яе, але ўсё роўна працягвае яе кахаць. Па хадзе сюжэтнае лініі ў ім будуць адбывацца перамены і яго разуменьне фантастычнага сьвету стане больш сапраўдным, чымся разуменьне рэальнага.

У творы таксама распавядаецца трагічная гісторыя Настачкі, якая ўсе свае ранейшыя гады пражыла разам са сваёй бабуляй, якая падабрала яе пасьля сьмерці бацькоў. Жылі на бабушкіну пэнсію. Увесь гэты час гераіня хацела ўцячы, але была вельмі ганарліваю і не магла вырашыцца на гэта, бо бабуля наўрад ці здолела б пражыць у поўнай самоце. Але ўсё зьмянілася, калі да іх прыехаў пастаялец. Насьця пакахала і зьбіралася ўехаць разам зь ім, аднак мужчына быў вельмі бедным і паабяцаў вярнуцца праз год. За гэты час яна раптоўна ўлюбляецца ў Летуценьніка і гэтак жа раптоўна ад яго сыходзіць.

## Асноўныя пэрсанажы
* Летуценьнік
* Настачка
* Бабушка
* Жылец
* Фёкла
* Матрона

Прататыпам галоўнага героя «Белых начэй» — Летуценьніка — верагодна стаў А. Н. Пляшчэеў, якому Дастаеўскі прысьвяціў аповесьць.

Катэгорыя:Аповесьці Фёдара Дастаеўскага
Беларуская нацыянальная памяць

**Беларуская нацыянальная памяць** — беларуская грамадзкая арганізацыя, створаная ў Польшчы стыпэндыятамі праграмы ўраду Польшчы імя Кастуся Каліноўскага. Заснаваньне 11 траўня 2007 году адбылося ў часе ўшанаваньня памяці забітага 67 гадамі раней у Варшаве генэрала Станіслава Булак-Балаховіча. Старшыня БНП — Анатоль Міхнавец.

## Мэты
Збор і распаўсюд ведаў пра Беларусь; папулярызацыя нацыянальнай гісторыі і культурнай спадчыны; ушанаваньне памяці нацыянальных герояў і дзеячоў; пошук і добраўпарадкаваньне помнікаў і месцаў мартыралёгіі.

## Праведзеныя мерапрыемствы
* Штогадовы 7-кілямэтровы лыжны рэйд зь вёскі Баброўнікі (гміна Гарадок, Беластоцкі павет, Падляскае ваяводзтва) да в. Мастаўляны, дзе нарадзіўся Кастусь Каліноўскі (1838—1864), у гадавіну яго народзінаў 2 лютага.
* Штогадовы роварны рэйд памяці генэрала Станіслава Булак-Балаховіча ладзіцца 11 траўня ў Варшаве.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў Фэйсбуку
* Старонка на blogspot.com
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Польшчы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:Беларуская эміграцыя
Катэгорыя:Варшава
Катэгорыя:Моладзевыя арганізацыі
Nexus One

**Nexus One** — смартфон ад амэрыканскага прадпрыемства «Гугл», які працаваў на мабільнай апэрацыйнай сыстэме Android.

Быў створаны тайваньскай карпарацыяй HTC, у продажы зьявіўся 5 студзеня 2010 году. З адметных функцыяў прылады вылучаюць канвэртаваньне жывой гутаркі ў тэкст, а таксама галасавыя падказкі падчас паездак (праз мапы і GPS).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гугл
Катэгорыя:Смартфоны
2-я беларуска-літоўская дывізія

**Другая Беларуска-Літоўская Дывізія** (, *2 DLit.-Biał.*) — адзінка пяхоты Войска Польскага ў 1919—1921.

## Гісторыя

### Фармаваньне
У кастрычніку 1919 была праведзена рэарганізацыя літоўска-беларускай дывізіі. У выніку было створана дзьве дывізіі пяхоты, якім надалі нумары 1 і 2. Кожная складалася з двух брыгад па два палка стральцоў. У склад 2-й беларуска-дітоўскай дывізіі былі далучаны палкі стральцоў — беластоцкі, лідзкі і ковенскі з былой літоўска-беларускай дывізіі. У лютым-красавіку 1920 быў сфармаваны Слуцкі Полк Стральцоў, які далучылі да Дывізіі.

* **III Брыгада**
** Лідзкі Полк Стральцоў
** Ковенскі Полк Стральцоў
* **IV Брыгада**
** Беластоцкі Полк Стральцоў
** Слуцкі Полк Стральцоў

### Баявыя дзеяньні

2-я беларуска-літоўская дывізія пад час польска-бальшавіцкай вайны займала пазыцыі на польска-летувіскай граніцы. У выніку савецкага наступу ў ліпені 1920 была часткова расьцярушана і сапхнута на тэрыторыю Летувы. Спрабавала перайсьці на Сувальшчыну, але была аточаная летувісамі і інтэрнаваная. Зноў сфармаваная ў тыле фронту.

### У Сярэдняй Літве

Пасьля бунту Жалігоўскага **III Брыгада** ўвайшла ў склад войска Сярэдняй Літвы разам зь 1-й беларуска-літоўскай дывізіяй. **IV Брыгада** заставалася на тэрыторыі Польшчы.

12 кастрычніка 1921 усе дывізіі і палкі атрымалі нумарацыю згодна ўкладу Войска Польскага. Адначасова дывізіі былі пераведзены ў «мірны стан».

* **1 Дывізія** — 19-я Дывізія Пяхоты
** Ковенскі Полк Стральцоў — 77-ы Полк Пяхоты
** Віленскі Полк Стральцоў — 85-ы Полк Віленскіх Стральцоў
** Менскі Полк Стральцоў — 86-ы Полк Пяхоты
* **2 Дывізія** — 20-я Дывізія Пяхоты
** Слуцкі Полк Стральцоў — 78-ы Полк Пяхоты
** Беластоцкі Полк Стральцоў — 79-ы Полк Пяхоты
** Наваградзкі Полк Стральцоў — 80-ы Полк Пяхоты
* **3 Дывізія** — 20-я Дывізія Пяхоты
** Сувальскі Полк Стральцоў — 41-ы Сувальскі Полк Пяхоты
** Лідзкі Полк Стральцоў — 76-ы Лідзкі Полк Пяхоты
** Гарадзенскі Полк Стральцоў — 81-ы Полк Гарадзенскіх Стральцоў

Слуцкі і Беластоцкі Палкі Стральцоў ўвайшлі ў склад 20 Дывізіі Пяхоты як 78-ы і 79-ы Палкі Пяхоты зь местам пастою камандваньня ў гарнізоне Баранавічы. Трэцім палком 20-й ДП стаўся 80-ы Полк Пяхоты, які як Наваградзкі Полк Стральцоў ўваходзіў у склад 1-й Беларуска-Літоўскай Дывізіі.

## Камандаваньне
* Камандзір
** ген. брыг. Мікалай Асікоўскі IX.1920-IX.1921
* Штаб
** Шэф штабу
*** падпалк. ГШ Ян Кубін да 18 студзеня 1920
*** маёр ГШ Уладзіслаў Павежа III—V.1921
** камандзір жандармэрыі
*** падпар. Чэслаў Юзэф Некрашэвіч

Катэгорыя:Дывізіі пяхоты Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Беларуска-польскія стасункі (1918—1939)
Катэгорыя:Летувіска-польскія стасункі (1918—1939)
Менская кальцавая аўтамабільная дарога

**Ме́нская кальца́вая аўтамабі́льная даро́га** (**МКАД**, ) — аўтамабільная магістраль у Менску, большая частка якой праходзіць па адміністрацыйнай мяжы гораду.

## Гісторыя
Менская кальцавая аўтадарога была пабудаваная ў 1956—1963 гадох і была аднесеная да трэцяе катэгорыі аўтадарог. Яна мела па адной паласе ў кожным кірунку, шырыня складала 7,5 мэтраў. У 1980 годзе была распачатая рэканструкцыя дарогі, падчас якой было пабудавана 26,8 кілямэтраў чатырохпалоснай дарогі першай катэгорыі, і астатнія 29,4 — другой катэгорыі зь дзьвюма паласамі. Апошнюю разбудову скончылі 7 лістапада 2002 году. У 2013 годзе Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь перадаў дарогу з рэспубліканскай у камунальную ўласнасьць Менску.

На 2013 год дарога належала да 1-й тэхнічнай катэгорыі, мела 6 палосаў руху шырынёй 29 мэтраў. Мела 24 , 5 мастоў, 26 , 6 надземных і 16 падземных . На ўсім працягу дарогі меліся ліхтары асьвятленьня, 147,3 кілямэтру , 2,4 кілямэтру . Пры дарозе дзейнічала 3  і 6 электронных таблё са зьвесткамі для кіроўцаў, знаходзілася каля 1500 дарожных знакаў.

10 ліпеня 2013 году Дзяржаўная аўтаінспэкцыя Менску выставіла 7 стацыянарных фотакамэраў для выяўленьня перавышэньня дапушчальнай хуткасьці на 5 найбольш небясьпечных участках МКАД: 0 км — на скрыжаваньні з праспэктам Незалежнасьці, 2 км — на перасячэньні з вуліцай Скарыны, 10 км — з вуліцай Машынабудаўнікоў, 24 км — з праспэктам Дзяржынскага і 39 км — з вуліцай Ціміразева. За першыя 5 дзён працы фотакамэры засьведчылі 2869 перавышэньняў хуткасьці (574 штодзень), зь іх 98 кіроўцаў перавысілі на больш як 30 км/гадз., 404 — на больш як 20 км/гадз. і 2367 (82,5%) — на больш як 12 км/гадзіна. У 2014 годзе на МКАДзе назіраўся найбольш інтэнсіўны рух у Беларусі. Па аўтадарозе маглі праяжджаць да 125 000 самаходаў за содні. Пры гэтым на канец 2013 году ў Менску налічвалася каля 620 000 легкавікоў (310 на 1000 жыхароў), што было амаль 5-кратна больш за найбольшую нагрузку на МКАД.

## Асноўныя разьвязкі

## Глядзіце таксама
* Другая менская кальцавая аўтамабільная дарога

## Крыніцы

Катэгорыя:Дарогі Беларусі
Дарога кальцавая аўтамабільная
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1963 годзе
Катэгорыя:Кальцавыя аўтадарогі
Маліна

**Маліна**, маліны () — род расьлін сямейства ружавых.

## Агульныя зьвесткі

На Беларусі сустракаецца 6 відаў:
:* **Маліна звычайная, ці чырвоная** (*Rubus idaeus*)
:* **[[Ажына]]** (*Rubus caesius*)
:* **[[Касьцяніцы]]** (*Rubus saxatilis*)
:* **[[Куманіка]]** (*Rubus nessensis*)
:* **[[Марошка]]** (*Rubus chamaemorus*)
:* **Маліна пахучая** (*Rubus odoratus*) — вырошчваецца зрэдку

Каштоўныя ягады. Добрыя меданосы.

## Вонкавае апісаньне
Маліна звычайная (чырвоная) расьце ў сырых лясах, хмызьняках, вырошчваюцца яе культурныя сарты.

Паўкуст вышынёй 1—3 мэтры з 1-гадовымі зялёнымі й 2-гадовымі адраўнелымі парасткамі. Плады чырвоныя, радзей жоўтыя, салодкія, духмяныя, высьпяваюць ў ліпені-верасьні. Разводзяцца атожылкамі прыдаткавых каранёў і каранёвымі чаранкамі. Пэрыяд гаспадарчага выкарыстаньня — 8—10 гадоў. Вырошчваюць на роўных, ці пакатых участках, ахаваных ад халодных вятроў, схілах з урадлівай, з дастаткова вільготнай глебай.

## Апісаньне ягадаў
Плады маліны звычайнай маюць:
:* 5—7% цукраў
:* 1,5—2% арганічных кіслотаў
:* да 0,3% дубільных рэчываў
:* вітамін С
:* групы В
:* карацін

Выкарыстоўваюцца як сьвежыя, так і сушаныя, на кандытэрскія вырабы, у мэдыцыне.

## Раянаваныя сарты
Вылучаюць наступныя асноўныя сарты:

:* Гэрбэрт
:* Барнаўльская
:* Новакітаеўская
:* Ньюбург
:* Узнагарода
:: у прысядзібных садах і гаспадарках вырошчаваюць таксама:

::* Латам
::* Навіна Кузьміна і інш.

## Асноўныя шкоднікі й хваробы расьліны
Сярод шкоднікаў Маліны вылучаюць:

:* малінавыя жукі
:* даўганосік малінава-сунічны
:* галіца малінавая сьцябловая

Сярод асноўных хваробаў вылучаюць:

:* антракноз
:* шэрая гніль
:* хлароз
:* мазаіка
:* пурпуровая плямістасьць
:* вірусныя хваробы й інш.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ружавыя
Дзёньнік пісьменьніка

**«Дзёньнік пісьменьніка»** — збор твораў Фёдара Дастаеўскага, які выходзіў у 1873—1881 гг.

## Гісторыя стварэньня
Першапачаткова «Дзёньнік пісьменьніка» друкаваўся ў штотыднёвым часопісе князя В П. Мяшчэрскага «Грамадзянін», рэдактарам якога быў Дастаеўскі. У 1876 і 1877 «Дзёньнік» выходзіў самастойнымі штомесячнымі выпускамі. У 1880 і 1881 гадох зьявілася толькі па аднаму выпуску часопіса.

## Важнейшыя мастацкія творы, якія ўвайшлі ў «Дзёньнік пісьменьніка»
* Бабок. Запіскі адной асобы (1873, 5 лютага)
* Хлопчык у Хрыста на ёлцы (1876, студзень).
* Мужык Марэй (1876, люты)
* Стогадовая (1876, сакавіка)
* Ціхмяная. Фантастычны аповед (1877, красавік)
* Пушкін (нарыс). Прамоўлена 8 чэрвеня на паседжаньні Таварыства прыхільнікаў расейскай славеснасьці (1880)

## Мастацкія асаблівасьці «Дзёньніка пісьменьніка»
У «Дзёньніку пісьменьніка» Дастаеўскі адгукаўся, галоўным чынам у публіцыстычнай форме, на падзеі сучаснасьці, якія яго хвалявалі. Разам з тым «Дзёньнік» складае шэраг твораў — апавяданьні, нарысы, успаміны.

Крытыка семідзесятых гадоў адзначала каштоўнасьць гэткіх мастацкіх старонак «Дзёньніка пісьменьніка». У апошні пэрыяд творчасьці Дастаеўскі сапраўды дасягае надзвычайнай моцы ў мастацтве малых жанраў, якія ён распрацоўвае ў гэтым выданьні. Ён стварае новыя віды філязофскае і псыхалягічнае аповесьці («Ціхмяная» і «Сон сьмешнага чалавека»), фантастычнага аповеда («Бабок»), мастацкіх нарысаў сучаснага Пецярбурга («Стогадовая», «Хлопчык у Хрыста на ёлцы»), мастацкіх мэмуараў зь вялікімі абагульненьнямі і глыбокімі вынікамі («Мужык Марэй»)

## Літаратура
* Ф. М. Достоевский. Собрание сочинений в 10тт. Том 10. Москва, 1958.

## Вонкавыя спасылкі
* http://az.lib.ru/d/dostoewskij_f_m/ «Дзёньнік пісьменьніка» на lib.ru

Катэгорыя:Фёдар Дастаеўскі
Сон сьмешнага чалавека

«**Сон сьме́шнага чалаве́ка**» — «фантастычны аповед» Фёдара Дастаеўскага. Упершыню надрукаваны ў красавіцкім выпуску «Дзёньніка пісьменьніка» 1877 году. пры жыцьці пісьменьніка не перадрукоўваўся.

## Сюжэт
Самотны малады чалавек, атачэньне якога з малых год лічыць яго дзіваком засынае… У сьне ўяўленьне пераносіць яго ў сьвет, які вонкава рыхтык падобны на зямлю, але на якім усё ідэальна: няма злосьці, зайздрасьці, рэўнасьці, крадзежа і іншых хібаў існаваньня чалавечага грамадзтва. Герой апавяданьня паступова апісывае тамтэйшым жыхарам усе мінусы на нашай, гэтай зямле, а ў выніку ў іх ідэальны сьвет усяляецца зло.

Катэгорыя:Апавяданьні Фёдара Дастаеўскага
Ціхмяная

**«Ціхмя́ная»** — аповесьць Фёдара Дастаеўскага, адно з яго апошніх твораў. У арыгінале аўтара — фантастычны аповед.

## Гісторыя
Задуманая ў 1869 годзе. Напісаная вельмі хутка — за тры тыдні, у пэрыяд з канца кастрычніка да 19 лістапада 1876 года. Дастаеўскі ў гэтай аповесьці хацеў паказаць «чалавека з падпольля», альбо дакладней, «чалавека з падвала», «чалавека з сутарэньня».

## Пэрсанажы
* Ціхмяная
* Ліхвяр

## Зьмест
Спачатку прапаноўваюцца невялікія аўтарскія ўводзіны. У іх аўтар тлумачыць, што ён назваў аповед фантастычным толькі таму, што ён зьяўлецца «плыньню думак» апавядальніка, якія, быццам бы, падслухаў і занатаваў стэнограф. Тут жа аўтар дае зразумець, што гаворка пайдзе пра мужа, жонка якога скончыла жыцьцё самагубствам.

Аповесьць расказвае гісторыю жыцьця жанчыны, якая пабіраецца шлюбам зь ліхвяром. Цікава тое, што апавядальнік не называе ні свайго, ні яе імя. Аповесьць выказвае задуму Дастаеўскага пра ката і ахвяру. Таксама аўтар паказвае тагачасныя рэаліі. Ад грашовай нястачы дзяўчына вырашае выйсьці замуж за чалавека, якога яна ня толькі не кахала, але і пагарджала ім і яго родам заняткаў. Ціхмяная імкнецца ўзбунтавацца супраць гэткага жыцьця і супраць свайго мужа, якога яна нават мерылася забіць, каб прыпыніць чалавечыя пакуты: ня толькі свае, але і тых людзей, якія былі залежныя ад яго, якія закладывалі сваю апошнюю маёмасьць за капейкі пад вялікі адсотак. Гэтыя пакуты ўвасобіліся ня ў сварках, і не ў фізычнам зьдзекваньні, а пераважна ў пастаянным маўчаньні, якое стала валадарыць паміж мужам і жонкай празь некаторы час пасьля вясельля.

Апавядальнік часта сабе супярэчыць. Напрыклад, так і застаецца незразумелым: ён узяў шлюб на «ціхмянай» з жалю, альбо для таго, каб катаваць яе, помсьцячы за свой лёс, як катаваў ён сваіх кліентаў. Акрамя таго, думкі апавядальніка сумбурныя і блытаныя. Ён як бы імкнецца прывесьці іх у парадак, што ў яго атрымоўваецца толькі пад канец аповесьці, дзе небарака дабіраецца да сутнасьці справы, яму адкрываецца ісьціна.

Таксама цікавая гісторыя самога апавядальніка: ён быў адстаўным штабс-капітанам выдатнага палка (сышоў у адстаўку добраахвотна). Тамака, як і паўсюль, яго не любілі, а повадам да яго адстаўкі стала выпадковасьць. Пасьля гэтага ён вёў галечнае валацужнае жыцьцё, пакуль не памерла яго сваячка, якая пакінула яму тры тысячы рублёў. Пасьля гэтага апавядальнік і стаў ліхвяром, марачы пры гэтым назапашыць дастатковую суму і пачаць новае жыцьцё.

Напрыканцы апавядальнік знаходзіцца ў парыве дабрыні і дабрадзейства: ён укленчыў перад жонкай (зь якой не размаўляў усю зіму), клянецца ў каханьні, абяцае шчасьце. Але як яна ўсьвядоміла раней, зь ім патрэбна было «па-шчыраму»: калі кахаць, то суцэльна і аддана, альбо не кахаць зусім. Але яна ці то не здолела зрабіць выбар у той ці іншы бок, ці то не пажадала ашукваць апавядальніка «паўкаханьнем». Таму аповесьць заканчваецца вельмі сумна — самазабойствам галоўнай гераіні.

Катэгорыя:Аповесьці Фёдара Дастаеўскага
Мужык Марэй

«**Мужы́к Марэ́й**» — кароткі аповед Фёдара Дастаеўскага. Упершыню апублікаваны ў лютаўскім выпуску «Дзёньніка пісьменьніка» за 1876 (выйшаў у сьвет 29 лютага), і складае трэці разьдзел першае главы «Дзёньніка».

## Гісторыя стварэньня
У выснову апавяданьня пакладзенае сапраўднае здарэньне, якое датуецца летам 1831 г., калі бацька Дастаеўскага набыў у Тульскай губэрні маёнтак — вёску Даравое (суч. Маскоўская вобласьць). Эпізод на катарзе адносіцца да Вялікдня 1850 г. Ён апісаны ў «Занатоўках зь мёртвага дому».

Катэгорыя:Апавяданьні Фёдара Дастаеўскага
Катэгорыя:Апавяданьні 1876 году
Кракадзіл (аповед)

«**Кракадзі́л**» — аповед Фёдара Дастаеўскага, напісаны зь нехарактэрным для яго сатырычным ухілам. Сатыра аповеда накіраваная на лібэральна настроеныя палітычныя колы і выданьні, зь якімі на старонках часопісаў Дастаеўскі звычайна дыскутаваў сур’ёзным чынам.

## Гісторыя стварэньня
Апавяданьне ўпершыню апублікаванае ў 1865 годзе ў чаопісе «Эпоха».

Ва ўспамінах Дастаеўскі апісваў, што ў 1864 годзе  «у Пасажы якойсьці немец паказваў за грошы кракадзіла», што падштурхнула яго напісаць сатырычна-фантастычную аповесьць у перайманьне гогалеўскаму «Носу». Першапачаткова апавяданьне называлася «Пра мужа, якога зьеў кракадзіл» (расейская мова|рас.  О муже, съеденном крокодилом). Пазьней пры публікацыі аповеда ў часопісе, ён атрымаў назву «Кракадзіл. Незвычайнае здарэньне, або Пасаж у Пасажы».

## Сюжэт
Чыноўніка, іван Мацьвеіча праглынае кракадзіл. Да нямалага зьдзіўленьня навакольных, Іван Мацьвеіч ня толькі застаецца жывы, але і цалкам задаволены сытуацыі, якая склалася. Разумеючы, што тым самым ён прыцягвае да сабе ўсеагульую ўвагу, ён пускаецца ў фантазіі аб тым, што зараз ён зможа вяшчаючы з кракадзіла ўплываць на розумы суграмадзянаў, несучы ім сьвятло і новыя тэорыі, якія ў кракадзіле прыдумваюцца на зьдзіўленьне лёгка.

Жыць Іван Мацьвеіч зьбіраецца да 1000 год і толькі крыўдуе, што на ім адзежа з расейскай, а не ангельскай тканіны — доўга не пратрымаецца і ён, бадай, за 1000 год можа і пераварыцца. Адносна сябе і сваёй жонкі мінулы сьціплы чыноўнік будуе грандыёзныя пляны.

Гэтак жа абсурдна паводзяць сябе і астатнія ўдзельнікі аповеда. Немец, гаспадар кракадзіла, заклапочаны здароўем жывёліны, свайго асноўнага капітала. Жонка Іван Мацьвеіча болей зацікаўлена сваім цяперашнім становішча «удавы». Знаёмы Цімафей Сямёныч разважае як бы не прыйшлося адказваць за калегу па рабоце і не прыцягнуць лішняй увагі начальства. Газэтчыкі альбо таўруюць ганьбай расейскага чыноўніка, які забраўся ў кракадзіла і ні за што не жадае адтуль выходзіць, альбо апісваюць, як аматар наесьці выкупіў і зьеў запар цэлага кракадзіла яшчэ жыўцом.

## Пэрсанажы
* Іван Мацьвеіч — чыноўнік, якога праглынуў кракадзіл
* Алена Іванаўна — жонка Івана Мацьвеіча
* «немец» — гаспадар кракадзіла
* Цімафэй Сямёныч — знаёмы івана Мацьвеіча, старамодны і недалёкі, але самавіты чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Апавяданьні Фёдара Дастаеўскага
Катэгорыя:Апавяданьні 1865 году
Беларуска-латвійская граніца

**Беларуска-латвійская граніца** — дзяржаўная граніца працягласьцю 172,912 км. Пачынаецца ад патройнага сутыку з Летуваю на поўначы і цягнецца да патройнага сутыку з Расеяй на паўночным усходзе.

Сучасная граніца паўстала пасьля распаду СССР, калі абедзьве дзяржавы атрымалі незалежнасьць. Граніца была зацьверджана міждзяржаўнаю дамоваю ад 21 лютага 1994.

## Крыніцы
Беларуска-летувіская граніца

**Беларуска-летувіская мяжа** — дзяржаўная мяжа працягласьцю 678,819 км. Пачынаецца ад патройнага сутыку з Польшчай на паўночным захадзе і цягнецца да патройнага сутыку з Латвіяй на паўночным усходзе.

Сучасная мяжа паўстала пасьля распаду СССР, калі абедзьве дзяржавы атрымалі незалежнасьць.

Першая спроба стварэньня мяжы адбылося згодна з Маскоўскай дамовай ад 12 ліпеня 1920 году, калі Савецкая Расея празнала за Летувою землі зь Вільняй, Горадняй, Лідай і Ашмянамі.

Першая беларуска-летувіская мяжа паўстала ў 1939 годзе, пасьля аб’яднаньня Заходняй Беларусі з БССР. Яна супадала са старай летувіска-польскай мяжою. Паводле савецка-летувіскай угоды ад 10 кастрычніка 1939 году СССР перадаў Летуве раён Вільні і Аранаў, а таксама вузкі пас зямлі ў бок Сьвянцянаў. Пасьля абвяшчэньня Летувіскай ССР, 6 лістапада 1940 году ЛетССР атрымала курорт Друскенікі, месты Сьвянцяны і Салечнікі, а таксама чыгуначную станцыю Адуцішкі з навакольнымі вёскамі.

Такі падзел рэспублік пратрываў да атрыманьня абедзьвюма дзяржавамі незалежнасьці, пасьля чаго мяжа ператварылася ў дзяржаўную мяжу.

На пачатку 1990-х паміж Беларусьсю і Летувой разгарэлася тэрытарыяльная спрэчка за прыналежнасьць чыгуначнай станцыі Адуцішкі. Станцыя хоць і знаходзілася ў савецкія часы на тэрыторыі ЛетССР, аднак адміністрацыйна падпарадкоўвалася Беларускай чыгунцы . Толькі ўвосень 1994 беларускі бок, які раней патрабаваў ад Летувы грашовую кампэнсацыю за выкарыстаньне станцыі, перадаў яе Летуве бязвыплатна.

6 лютага 1995 году ў Вільні была падпісана дамова аб беларуска-летувіскай мяжы , ратыфікаваная Беларусьсю 26 кастрычніка 1996 году. Дамова юрыдычна вызначыла і замацавала дзяржаўную мяжу на аснове «савецкай» лініі 1940 году.

## Крыніцы
Антон Бачко

**Анто́н Бачко́** (*Бо́чка*; 1889—?) — беларускі вайсковец. Удзельнік Слуцкага збройнага чыну.

## Жыцьцяпіс
Прыхільнік генэрала Станіслава Булак-Балаховіча. У 1920 годзе жыў у Слуцку. Адзін з арганізатараў беларускай міліцыі Случчыны. Хварэў на «гішпанку», але 1 лістапада 1920 абраны ў склад новага Слуцкага Беларускага нацыянальнага камітэту разам з Арсенем Паўлюкевічам і Янам Мацэлям. Удзельнік Слуцкага збройнага чыну. У канцы паўстаньня разам са штабс-капітанам Антонам Самусевічам езьдзіў у Ганцавічы да палякаў па зброю, але атрымалі толькі некалькі соцень старых вінтовак і два старыя паламаныя кулямёты. Па сканчэньні паўстаньня лячыўся да сакавіка 1921 году ад «гішпанкі» пад Ляхавічамі. Супрацоўнічаў зь «Зялёным Дубам». Пазьней спыніў супрацоўніцтва і жыў у Клецку, працаваў настаўнікам у расейскай гімназіі. Пасьля закрыцьця расейскае школы, у 1923 годзе пераехаў у Гарадзею. Працаваў у польскай школе.

У часе Другое сусьветнае вайны — афіцэр Беларускае краёвае абароны. Аўтар успамінаў пра Слуцкі збройны чын.

Меў стрыечнага брата, паручніка Гапановіча, які таксама ўдзельнічаў у Слуцкім збройным чыне.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1889 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі Слуцкага паўстаньня
Катэгорыя:Сябры Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Беларускія калябаранты з нацысцкай Нямеччынай
Ян Пётар Норблін

**Ян Пётар Норблін** (15 ліпеня 1745 — 23 лютага 1830) — францускі мастак, гравёр і карыкатурыст; заснавальнік жанравага жывапісу ў Рэчы Паспалітай, адзін з найвыбітнейшых мастакоў эпохі Станіслава Аўгуста.

## Жыцьцяпіс
* 1745 г. — нарадзіўся ў Мізі-сюр-Ён (Францыя). Вучыўся ў Дрэздэне ў Франчэска Казановы, дзе пазнаёміўся з Адамам Казімерам Чартарыйскім.
* 1774 г. — прыяжджае ў Рэч Паспалітую, дзе становіцца каралеўскім прыдворным мастаком. У тым самым годзе засноўвае мастацкую школу, якая дзейнічала да 1804.
* 1804 г. — вярнуўся ў Францыю.
* 1830 г. — памёр у Парыжы.

## Школа жывапісу

Школа зрабіла вялікі ўплыў на развіцьцё жывапісу Рэчы Паспалітай XVIII ст. У ёй вучыліся такія мастакі, як Ян Рустэм і Міхал Плонскі.

## Творчасьць
Па замове Чартарыйскіх Норблін маляваў партрэты, пэйзажы і гістарычныя сцэны, але найбольшае значэньне маюць ягоныя замалёўкі жыцьця польскіх мястэчак XVIII ст.: вобразы павятовае шляхты, габрэяў, сялянаў. Таксама Норблін быў сьведкам лёсавызначальных падзеяў для гісторыі Рэчы Паспалітай — Чатырохгадовага Сойма і паўстаньня 1794 г. Творы пра гэты пэрыяд — «Павешаньне здрайцаў», «Касінеры пад Рацлавіцамі», «Прыняцьце Канстытуцыі 3 траўня» — маюць вялікае гістарычнае значэньне.

## Вонкавыя спасылкі

* Біяграфія

Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Юльян Сасноўскі

**Юльян Сасноўскі** (?, Вызна, Слуцкі павет — 1922) — беларускі грамадзка-палітычны дзеяч. Удзельнік Слуцкага паўстаньня.

## Біяграфія
Напярэдадні Першай сусьветнай вайны скончыў Слуцкую расейскую мужчынскую гімназію.

У кастрычніку 1920 году абраны ў склад Беларускай рады Случчыны, загадчык яе канцэлярыі. Камандзіраваны разам з Аляксеям Кабычкіным у мястэчка Вызну, каб дасьледаваць справу рабунка і зьбіцьця паўстанцамі мясцовага аптэкара. Аднак у гэты час бальшавікі занялі Вызну і хлопцы двое сутак хаваліся на паддашшы, пакуль здолелі ўцячы .

Напрыканцы паўстаньня стаў прыхільнікам Балаховіча.

Пасьля ліквідацыі паўстаньня інтэрнаваны палякамі ў Беластоцкі лягер. Пасьля зьехаў у Вільню.

Цяжка перажываў паразу паўстаньня, ня вытрымаў выпрабаваньняў і зьдзекаў польскай адміністрацыі, фізычна і маральна зьнясілены скончыў жыцьцё самагубствам.

## Крыніцы

## Літаратура
* Слуцкі Збройны чын у дакумэнтах і ўспамінах. — Менск: Мэдысонт, 2006.

Катэгорыя:Удзельнікі Слуцкага паўстаньня
Катэгорыя:Чальцы Рады Случчыны
Катэгорыя:Памерлі ў 1922 годзе
Катэгорыя:Самагубцы
Юры Радзівіл

Імя **Юры Радзівіл** мелі наступныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага:

* Юры Радзівіл (1480—1541) — гетман вялікі літоўскі
* Юры Радзівіл (1556—1600) — кардынал, біскуп віленскі і кракаўскі
* Юры Радзівіл (1578—1613) — кашталян троцкі
* Юры Юзэф Радзівіл (1668—1689) — ваявода троцкі
* Юры Радзівіл (1721—1754) — ваявода наваградзкі
Арцём Цагельскі

**Арцём Цагельскі** (; 20 красавіка 1914 — сьнежань 1985) — грэка-каталіцкі сьвятар, грамадзкі дзяяч.

## Біяграфія
У 1932 годзе скончыў «галоўную» гімназію ў Львове, а ў 1938 — адначасова Духоўную акадэмію і Вышэйшы музычны інстытут імя Мікалая Лысенкі. Яшчэ пад час багаслоўскага навучаньня Арцём Цэгэльскі арганізоўваў сымфанічны аркестар Духоўнай акадэміі. У 1939—1941 ён артыст аркестру Львоўскага теэатру опэры ды балету.

## Дадатковыя зьвесткі
* Унук — Алег Цягнібок, украінскі палітык, старшыня нацыяналістычнай партыі УА «Свабода».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Звідки наші корені, з якого ми роду?
* Повернення в «Тюрмі на Лонцького»

Катэгорыя:Украінскія рэлігійныя дзеячы
Катэгорыя:Памерлі ў 1985 годзе
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Вёска Сьцяпанчыкава і яе жыхары

**«Вёска Сьцяпанчыкава і яе жыхары»** — аповесьць Фёдара Дастаеўскага.

## Гісторыя стварэньня
Над аповесьцю «Вёска Сьцяпанчыкава і яе жыхары» Дастаеўскі працаваў цягам двух гадоў; у 1859 годзе яна была надрукаваная на старонках «Отечественных записок» (том 127-ы, лістапад і сьнежань). Ужо ў 1860 годзе, безь зьмяненьняў, аповесьць была выданая асобнай кнігай.

Пачатак работы Фёдара Дастаеўскага над «Вёскай Сьцяпанчыкава» адносіцца да часу знаходжаньня пісьменьніка ў Сыбіры; аднак ён пісаў яе зь вялікім перапынкам, пад час якога працаваў над іншай аповесьцю — «Дзядзюшкін сон».

На сучасьнікаў «Вёска Сьцяпанчыкава» не аказала вялікага ўражаньня. Аднак пасьля сьмерці Дастаеўскага аповесьць стала вельмі папулярнай, а імя Фамы Фаміча Апіскіна зрабілася агульным.

## Пэрсанажы
* Палкоўнік Ягор Ільіч Растанеў
* Праскоўя Ільінічна, сястра палкоўніка Ягора Ільіча Растанева
* Дзеці палкоўніка Ягора Ільіча Растанева: Ілюша і Сашэнька
* Студэнт Сяргей Аляксандравіч, пляменьнік палкоўніка Ягора Ільіча Растанева
* Генэральша Агаф’я Цімафееўна Крахоткіна, маці палкоўніка Ягора Ільіча Растанева
* Фама Фаміч Апіскін, прыжывалка і дэспат
* Настачка, пакаёўка
* Яўграф Ларыёныч Ежэвікін, бацька пакаёўкі Настачкі
* Дзяўчына Пэрэпэліцына
* Поль Абноскін з матулей
* Іван Іванавіч Мізынчыкаў, траюрадны брат Сяргея Аляксандравіча

Катэгорыя:Аповесьці Фёдара Дастаеўскага
Чужая жонка і муж пад ложкам (аповед)

**«Чужая жонка і муж пад ложкам»** — апавяданьне Фёдара Дастаеўскага.

## Гісторыя стварэньня
Апавяданьне «Чужая жонка і муж пад ложкам» узьнік з двух самастойных твораў: «Чужая жонка» і «Раўнівы муж» (апублікаваныя ў 1848 у часопісе «Отечественные записки»). Падрыхтоўваючы ў 1859 годзе двухтомны збор сачыненьняў, пісьменьнік аб'яднаў абодва аповеда ў адзін — «Чужая жонка і муж пад ложкам». У першай частцы былі зьмененыя толькі асобныя рэплікі, другая ж частка была зьмененая істотна. У сваё апавяданьне Дастаеўскі перанёс некаторыя прыёмы вадэвільнага жанру, у прыватнасьці пабудову дыялёгам, які збыткуе жартаслоўямі. Загаловак апавяданьня нагадвае назву папулярных вадэвілей 1830—1840-х гг. Гэтымі прыёмамі Дастаеўскі карыстаўся і ў далейшым (напрыклад, «Дзядзюшкін сон»). Пазьней літаратар даў іншую, паглыблена-псыхалягічную, трактоўку тэмы ашуканага мужа, у аповедзе «Вечны муж» (1870).

Катэгорыя:Апавяданьні Фёдара Дастаеўскага
Сямёнаўка

Назву **Сямёнаўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Армэнія]]
* Сямёнаўка — сяло ў марзе (вобласьці) Гегаркунік

### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Сямёнаўка — вёска ў Бераставіцкім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Сямёнаўка — вёска ў Гомельскім раёне
** Сямёнаўка — вёска ў Кармянскім раёне
** Сямёнаўка — вёска ў Рэчыцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Сямёнаўка — вёска ў Клімавіцкім раёне
** Сямёнаўка 1 — вёска ў Клімавіцкім раёне

### [[Малдова]]
* Сямёнаўка — сяло ў Хынчэшцкім раёне
* Сямёнаўка — сяло ў Штэфан-Водзкім раёне

### [[Украіна]]
* Данецкая вобласьць:
** Сямёнаўка — сяло ў Краматорскай мескай радзе
** Сямёнаўка — сяло ў Ясінавацкім раёне

* Палтаўская вобласьць:
** Сямёнаўка — сяло ў Вялікабагачанскім раёне
** Сямёнаўка — мястэчка, цэнтар Сямёнаўскага раёну

* Чарнігаўская вобласьць:
** Сямёнаўка — сяло ў Менскім раёне
** Сямёнаўка — горад, цэнтар Сямёнаўскага раёну

## Падвойныя назвы
* Брацка-Сямёнаўка
* Новая Сямёнаўка
* Старая Сямёнаўка
* Чырвоная Сямёнаўка

## Глядзіце таксама
* Семенаўцы
* Сямёнава
* Сямёнавічы
* Сямёнаў
* Сямёнаўская
* Сямёнкі
Сямёнаўка (гарадзкі пасёлак)

**Сямёнаўка** () — мястэчка ў Палтаўскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Крывая Руда. Адміністрацыйны цэнтар Сямёнаўскага раёну. Насельніцтва 6264 чал. (2015).

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Вонкавыя спасылкі
* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року»,  — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip
* Банк даних Державної служби статистики України

Катэгорыя:Населеныя пункты Палтаўскай вобласьці
Занатоўкі зь мёртвага дому

**«Занатоўкі зь мёртвага дому»** — літаратурны твор Фёдара Дастаеўскага, які складаецца з аднайменнай аповесьці ў дзьвюх частках і некалькіх аповедаў. Напісаны ў 1860—1861 гг.

Катэгорыя:Аповесьці Фёдара Дастаеўскага
Вішнеўка

Назву **Ві́шнеўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Вішнеўка — вёска ў Бераставіцкім раёне
** Вішнеўка — вёска ў Зэльвенскім раёне

* Менская вобласьць:
** Вішнеўка — вёска ў Старадароскім раёне

## Глядзіце таксама
* Вішнева 
* Вішневічы
* Вішнеўцы 
* Вішнёва 
* Вішнёвае 
* Вішнёвая 
* Вішнёўка 
* Вішнявец
Русачкі

Назву **Русачкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Русачкі — вёска ў Івейскім раёне
** Русачкі — вёска ў Шчучынскім раёне

* Менская вобласьць:
** Русачкі — вёска ў Мядзельскім раёне

## Глядзіце таксама
* Русак
* Русакі
* Русакова
* Русаковічы
* Русакоў
Пецярбург Дастаеўскага

**Пецярбург Дастаеўскага** — вобраз горада Санкт-Пецярбурга, створаны ў кнігах знакамітага пісьменьніка.

Упершыню *Пецярбург Дастаеўскага* як фэномэн разгледжаны ў аднайменнай кнізе М. П. Анцыферава.

Асновай для стварэньня вобраза горада паслужылі як пецярбурскія адрасы Ф. М. Дастаеўскага і іх атачэньня, так і іншыя вуліцы, плошчы і дамы, якія сталі героямі яго кнігаў (асабліва рамана «Злачынства і пакараньне»). Да апошніх можа правесьці, напрыклад:

* «Дом старухі-ліхвяркі» (Канал Грыбаедава, 104)
* «Дом Раскольнікава» (Грамадзянская вул., 19)
* «Дом Соні Мармяладавай» (Канал Грыбаедава, 73) — дом з тупым кутом.

Пеярбург Дастаеўскага зьяўляецца аднім з самых папулярных пешаходных экскурсыйных маршрутаў у Санкт-Пецярбургу.

## Літаратура
* Н. П. Анциферов. Душа Петербурга; Петербург Достоевского; Быль и миф Петербурга Репринт. воспроизведение изд. 1922, 1923, 1924 гг. М. Книга : Ред.-изд. центр N 2 «Канон», 1991.
* В. С. Бирон. Петербург Достоевского. Грав. на дереве Н. Кофанова. Л.:Товарищество «Свеча», 1991
* Е. Саруханян. Достоевский в Петербурге. Л.: Лениздат, 1970.
* Ю. Раков. Петербург — город литературных героев. СПБ.: Химия, 1999
* Г. Г. Бунатян, М. Г. Чарная. Литературные места Петербурга. СПБ.: Паритет, 2005
* Н. И. Галимзянов «Очерки о Достоевском»

## Вонкавыя спасылкі
* Мапа з маршрутам экскурсыі «Пецярбург Дастаеўскага»

Катэгорыя:Фёдар Дастаеўскі
Плябанаўцы

Назву **Пляба́наўцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Плябанаўцы — вёска ў Бераставіцкім раёне
** Плябанаўцы — вёска ў Ваўкавыскім раёне
** Плябанаўцы — вёска ў Мастоўскім раёне
** Плябанаўцы — вёска ў Шчучынскім раёне

### [[Польшча]]
* Падляскае ваяводзтва:
** Плябанаўцы — вёска ў Сакольскім павеце, у гміне Новы Двор
** Плябанаўцы — вёска ў Сакольскім павеце, у гміне Саколка

## Глядзіце таксама
* Плябанава
* Плябанаў
* Плябанаўка
* Плябанішкі
* Плябанская
* Плябанскі
* Плябанскія
* Плябанцы 
* Плябань
Плябанцы

Назву **Пляба́нцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Плябанцы — вёска ў Пружанскім раёне 

* Віцебская вобласьць:
** Плябанцы — вёска ў Браслаўскім раёне 

* Гарадзенская вобласьць:
** Плябанцы — вёска ў Ашмянскім раёне 
** Плябанцы — вёска ў Лідзкім раёне 

* Менская вобласьць:
** Плябанцы — вёска ў Вялейскім раёне 
** Плябанцы — вёска ў Менскім раёне 

## Глядзіце таксама
* Плябанава
* Плябанаў
* Плябанаўка
* Плябанаўцы 
* Плябанішкі
* Плябанская
* Плябанскі
* Плябанскія
* Плябань
Жорнаўка

Назву **Жо́рнаўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Жорнаўка — вёска ў Бераставіцкім раёне
** Жорнаўка — вёска ў Ваўкавыскім раёне
** Жорнаўка — вёска ў Гарадзенскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Жорнаўка — вёска ў Асіповіцкім раёне
** Жорнаўка (нежыл.) — пасёлак у Бялыніцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Жорнаўка — вёска ў Бярэзінскім раёне

## Іншае
* Жорнаўка — рака ў Менскай вобласьці, правы прыток Бярэзіны, басэйн Дняпра
Й

**Й**, **й** (**і нескладо́вае**, таксама **і каро́ткае**; )&nbsp;— літара кірыліцы. Выкарыстоўваецца ў большасьці славянскіх кірылічных альфабэтаў і азначае нескладовы галосны гук [i] і блізкі да яго звонкі галосны [j]. У беларускай мове азначае гук [j]

## Лацінізацыя (раманізацыя)
Можа быць лацінізавана як літары ⟨y⟩, ⟨j⟩, ⟨i⟩ і ⟨ĭ⟩. У беларускай лацінцы для гука [j] выкарыстоўваецца літара ⟨j⟩.

## Гісторыя
Актыўнае выкарыстаньне ⟨Й⟩ (*ці, хутчэй, брэвісу над ⟨[[И]]⟩*) пачалося прыкладна ў XV—XVI стагодзьдзях. Зь сярэдзіны XVII стагодзьдзя разьмежаваньне паміж ⟨И⟩ і ⟨Й⟩ пачало зьяўляецца абавязковым у маскоўскім варыянце царкоўнаславянскай артаграфіі (якая выкарыстоўваецца таксама і для маскоўскай мовы). Падчас альфабэтных рэформаў Пятра I усе дыякрытычныя знакі былі выдалены з маскоўскага пісьменства, але неўзабаве пасьля яго сьмерці, у 1735 годзе, адрозьненьне паміж ⟨И⟩ і ⟨Й⟩ было адноўлена. ⟨Й⟩ афіцыйна не лічылася асобнай літарай маскоўскага альфабэту да 1930-х гадоў.

У пачатку XIX стагодзьдзя ⟨J⟩ выкарыстоўваецца ў беларускай лацінцы, а кірылічным альфабэтам беларусы амаль не карыстаюцца.

У 1859 годзе маскавіцкая ўлада забараняе пісаць па-беларуску лацінскімі літарамі, пасьля гэтага у XVIII—XIX стагодзьдзях літара ⟨Й⟩ увайшла ў грамадзянскі шрыфт беларускай мовы (і ў баўгарскую, украінскую мовы таксама). Да сярэдзіны XIX стагодзьдзя ⟨Й⟩ выкарыстоўвалася і ў сэрбскай пісьменнасьці, але затым была заменена лацінападобнай літарай ⟨J⟩, якая была перанята й македонскай пісьменнасьцю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Катэгорыя:Кірылічныя літары
Сьвянцянскі раён (Вялейская вобласьць)

**Сьвянцянскі раён** — раён, які існаваў у 1940 годзе, у паўночнай частцы Беларускай ССР, у Вялейскай вобласьці. Створаны быў 15 студзеня 1940 году, а яго тэрыторыя абдымала частку былога Сьвянцянскага павету Віленскага ваяводзтва Польшчы. 25 лістапада таго ж самага году раён быў зьліквідаваны, калі савецкія ўлады перадалі частку даўнага Сьвянцянскага павету Летувіскай ССР, а рэшту, сельсаветы: Лынтупскі, Масьленіцкі і Рынкянскі, уключылі ў склад Пастаўскага раёну Беларускай ССР.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі‎
Радашкавіцкі раён

**Радашкавіцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР. 

Адміністрацыйны цэнтар — Радашкавічы.

Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі‎
Пліскі раён

**Плі́скі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР. 

Адміністрацыйны цэнтар — Пліса.

Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі‎
Куранецкі раён

**Куране́цкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР. 

Адміністрацыйны цэнтар — Куранец.

Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі‎
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1946 годзе
Ільлянскі раён

**Ільля́нскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Вялейскай вобласьці, а потым у Маладэчанскай вобласьці БССР. Адміністрацыйны цэнтар — Ільля. Цяпер раён не існуе.

Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Ъ

**Ъ**, **ъ** (**цьвёрды знак**, **ер**; ) — літара кірыліцы. Таксама вядомы як ***дебело їер*** і ***ер голям*** (у дарэфоменнай сэрбскай артаграфіі).

## Выкарыстаньне
Выкарыстоўваецца ў расейскай мове (дваццаць восьмая літара расейскага альфабэту), а таксама ў баўгарскай мове (дваццаць сёмая літара баўгарскага альфабэту). У іншых славянскіх мовах (у тым ліку ў беларускай і ва ўкраінскай) у адпаведным расейскай мове выпадку выкарыстоўваецца апостраф , а у адпаведным баўгарскай мове выпадку літара **[[А]]** (ненаціскныя склады).

## Крыніцы

Катэгорыя:Пашыраныя кірылічныя літары
Катэгорыя:Расейскі альфабэт
Катэгорыя:Баўгарская мова
Васілішкаўскі раён

**Васілі́шкаўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1960 гадох. Створаны 15 студзеня 1940 году ў складзе Баранавіцкай, з 20 верасьня 1944 году ў складзе Гарадзенскай абласьцей. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Васілішкі, з 3 жніўня 1954 году — мястэчка Астрына. Плошча раёну складала 0,7 тыс. км², налічвалася 264 населеных пунктаў (1946 г.).

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году падзелены на 12 сельсаветаў: Астрынскі, Бакштаўскі, Бярозаўскі, Васілішкаўскі, Касьцянеўскі, Матыльскі, Навадворскі, Нарашанскі, Пугачоўскі, Сабакінскі, Шайбакпольскі, Шастакоўскі, адначасова ў раёне створаны гарадзкі пасёлак Астрына. 16 ліпеня 1954 году скасаваны Бярозаўскі і Пугачоўскі сельсаветы, Сабакінскі сельсавет перайменаваны ў Першамайскі (вёска Сабакінцы перайменаваная ў Першамайскую). 3 жніўня 1954 году цэнтар раёну перанесены ў гарадзкі пасёлак Астрына, гарадзкі пасёлак Васілішкі скасаваны, яго тэрыторыя ўключаная ў склад Васілішкаўскага сельсавету. 20 студзеня 1960 году раён скасаваны. Бакштаўскі, Васілішкаўскі, Матыльскі, Сабакінскі (Першамайскі) і Шастакоўскі сельсаветы перададзеныя ў склад Радунскага раёну; Астрынскі, Касьцянеўскі, Навадворскі, Нарашанскі, Шайбакпольскі і г. п. Астрына — у склад Шчучынскага раёну.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 168
*  С. 68
*  С. 229

Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі‎
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1960 годзе
Поразаўскі раён

**По́разаўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе БССР у 1940—1960 гады. Адміністрацыйны цэнтар — вёска, з 30 красавіка 1958 году — мястэчка Поразаў. 

## Гісторыя
15 студзеня 1940 году ўтвораны ў Берасьцейскай вобласьці. Падзяляўся на 7 сельсаветаў: Крапіўніцкі (утвораны 16 ліпеня 1954 году зь ліквідаваных Дашкавіцкага, Лескаўскага, Нізянскага, Хрустаўскага, Шурыцкага сельсаветаў), Кукліцкі, Лаўрынавіцкі, Міхайлаўскі, Навадворскі, Падароскі, Поразаўскі.

У пэрыяд з 1941 году да 1944 году пад акупацыяй нямецкіх войскаў, 20 верасьня 1944 году быў перададзены ў Гарадзенскую вобласьць.

20 студзеня 1960 году раён быў скасаваны, яго тэрыторыя перададзена ў Сьвіслацкі раён.

## Літаратура
*  С. 550

Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі‎
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1960 годзе
Ружанскі раён

**Ружа́нскі раё́н** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1962. Адміністрацыйны цэнтар — Ружаны.

## Мінуўшчына
Утвораны 15 студзеня 1940 у Берасьцейскай вобласьці. У яго ўвайшлі Ружанская воласьць Косаўскага павету, часткі Лыскаўскай, Падароскай, Мендажыцкай воласьцяў Ваўкавыскага павету. Першым старшынём райвыканкаму стаў Аляксей Васілевіч Каралёў, першым сакратаром райкаму камсамолу — А. М. Доўбня.

12 кастрычніка 1940 раён падзелены на 14 сельсаветаў. 8 студзеня 1954 перададзены ў склад Гарадзенскай вобласьці, 19 верасьня 1954 зноў у Берасьцейскай вобласьці. 25 сьнежня 1962 раён скасаваны, большая частка яго тэрыторыі перададзена ў Пружанскі раён, Дабрасельскі, Славаціцкі сельсаветы і 5 вёсак Кулянскага сельсавету — у Ваўкавыскі раён Гарадзенскай вобласьці.

## Адміністрацыйны падзел

## Насельніцтва
Паводле зьвестак 1959 року, у раёне пражывалі 26 894 чалавекі, зь іх 2955 — у Ружанах.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  С. 128

Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі‎
Катэгорыя:Гісторыя Пружанскага раёну
Катэгорыя:Гісторыя Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе
Мірскі раён

**Мірскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе БССР у 1940—1956 гадах. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Мір. Тэрыторыя 0,7 км² (1941 год). 

Утвораны 15 студзеня 1940 году ў складзе Баранавіцкай (з 8 студзеня 1954 году — Гарадзенскай) вобласьці. 12 кастрычніка 1940 году падзелены на Мірскі пасялковы савет і 12 сельсаветаў: Аюцавіцкі, Жухавіцкі, Крышылоўшчынскі, Некрашэвіцкі, Прылуцкі, Сімакаўскі, Сіняўскі, Скорыцкі, Слабадзкі, Турэцкі, Ушанскі, Ярэміцкі с/с.

17 сьнежня 1956 году раён скасаваны, тэрыторыя далучана да Карэліцкага раёну.

## Літаратура
*  С. 209

Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі‎
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1956 годзе
Наша альтэрнатыва

***Наша альтэрнатыва*** — складанка песень беларускамоўных альтэрнатыўных гуртоў. Сярод удзельнікаў кампіляцыі гурты Partyzone, Sciana, SOK, «Голая манашка», «Глюкі», ZM99 (экс-«Зьмяя»), Unia, Tarpach ды іншыя.

На дыску прадстаўленыя кампазыцыі гуртоў з усёй Беларусі, а таксама Беласточчыны — RIMA і 5set5. Грунтоўны інфармацыйны буклет-укладыш утрымлівае зьвесткі пра гісторыю, склад, стыль, дыскаграфію і апошнія навіны прадстаўленых на кампіляцыі гуртоў. Афіцыйная прэзэнтацыя складанкі адбылася ў сярэдзіне кастрычніка 2009 году на хвалях інтэрнэт-радыёстанцыі «АПЛЮС РОК».

## Сьпіс песень
# ZM99 — «Бывай2восеньдзецям»
# Tlusta Lusta — «De Sad»
# SOK — «Ведаю»
# Ann Core — «Адпусьці»
# Lavatrina — «Зоркі»
# Голая манашка — «Дэпрэсьняк»
# Мутнаевока — «Разрываю»
# Unia — «З-пад белага камушыка»
# Zatoczka — «Заточка»
# Nevma — «Дзьве ружы»
# Partyzone — «Мы ляцім»
# Tarpach — «Нікому такога»
# Sciana — «2 000 000»
# Glofira — «Рух часу»
# 5set5 — «Бяссоньніца»
# intra muros — «Успышка зьлева»
# LaBo — «Аэрапорты для анёлаў»
# RIMA — «Ненармальны я»
# Jenowa — «Жывыя»
# Глюкі — «Бруд»

## Выдаўцы
* Раман Латушка: мэнэджмэнт, прамоцыя
* Віталь Супрановіч: прадусаваньне
* Андрэй Старавойтаў: майстраваньне
* HvosT: дызайн

## Вонкавыя спасылкі
* Спампаваць складанку
* «Наша альтэрнатыва» новага рок-сэзону

Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
Конга

Назва **Конга** можа мець дачыненьне да:

* **[[Конга (рака)|Конга]]** — рака ў Афрыцы
* **[[Рэспубліка Конга]]** (Конга-Бразавіль) — краіна ў Цэнтральнай Афрыцы
* **[[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]]** (Конга-Кіншаса) — краіна ў Цэнтральнай Афрыцы
Бярозкі (Добрускі раён)

**Бяро́зкі** — вёска ў Расьсьветаўскім сельсавеце Добрускага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва на 2009 год — 4 жыхары.

Знаходзіцца за 22 км на паўночны ўсход ад Добрушу і чыгуначнай станцыі ў гэтым месьце, за 50 км ад Гомелю, каля аўтадарогі Добруш — Марозаўка.

На поўначы — сетка мэліярацыйных каналаў, злучаных з возерам Равучым.

## Гісторыя
Каля вёскі археолягі выявілі паселішча верхнедняпроўскай культуры. 

Паводле пісьмовых крыніцаў вядомыя з XVI стагодзьдзя, як вёска Бярозцы Рэчыцкага павету Менскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага, вялікакняжацкае ўладаньне.

Пасьля першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) у складзе Расейскай імпэрыі. У 1880 року ў 2 гаспадарках займаліся кушнерным рамяством, у Вылеўскай воласьці Гомельскага павету. У 1897 року — хлебазапасная крама, вятрак.

З 8 сьнежня 1926 року да 30 сьнежня 1927 року цэнтар Беразоўскага сельсавету Камарынскага раёну Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 року Гомельскай акругаў, з 20 лютага 1938 року Гомельскай вобласьці.

Са жніўня 1941 року па 28 верасьня 1943 року знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй.

1 сьнежня 2009 году разам зь іншымі населенымі пунктамі ліквідаванага Дзям’янкаўскага сельсавету перададзеныя ў склад Расьсьветаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* XVIII стагодзьдзе: 1751 год — 10 дымоў
* XIX стагодзьдзе: 1880 год — 93 двары, 248 жыхароў; 1897 год — 110 двароў, 711 жыхароў
* XX стагодзьдзе: 1908 год — 195 двароў, 1234 жыхары; 1959 год — 689 жыхароў (паводле перапісу); 1999 год — 30 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2004 год — 5 двароў, 9 жыхароў; 2009 год — 4 жыхары

## Забудова
Плянаваньне — зьлёгку выгінастая вуліца. Забудова драўлянымі хатамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Расьсьветаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Добрускага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Дзям’янкаўскі сельсавет

**Дзям’янкаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Добрускага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Дзям’янкі.

## Гісторыя
27 чэрвеня 2008 году ліквідаваныя населеныя пункты Кругоўка і Марозаўка.

1 сьнежня 2009 году сельсавет ліквідаваны рашэньнем Гомельскага абласнога Савету дэпутатаў, усе населеныя пункты — Бярозкі, Дзям’янкі, Дубовы Лог, Лявонцьева, Млынок — перададзеныя ў склад Расьсьветаўскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Добрускага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2009 годзе