Васіль Шашалевіч

**Васі́ль Анто́навіч Шашале́віч** (, Мхінічы, Чэрыкаўскі павет, Магілёўская губэрня — , ГУЛАГ) — беларускі драматург і паэт; малодшы брат празаіка Андрэя Мрыя.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і валаснога пісара Антона Дзяменьцевіча і Ефрасіньні Фамінічны. У сям’і было пяцёра дзяцей: Антаніна, Андрэй, Анастасія, Васіль і Ксеня. У 1902 страціў бацьку. У 1908 закончыў сельскую школу ў вёсцы Палуж, затым — Аршанскую духоўную вучэльню. Вучыўся ў Магілёўскай духоўнай сэмінарыі (1910—1914) і Яраслаўскім юрыдычным ліцэі (1915—1916), які праз матэрыяльныя праблемы ня здолеў закончыць. У 1917—1919 гадох настаўнічаў у вёсцы Ясенцы.

У 1919—1924 — выкладаў расейскую мову і літаратуру ў школе другой ступені ў вёсцы Краснапольле на Магілёўшчыне. Разам з братам і сёстрамі Аксіньняй і Настасьсяй стварыў тут народны тэатар, для якога пісаў аднаактавыя абразкі. Дзякуючы намаганьням Шашалевічаў у школе былі створаныя хор і аркестар народных інструмэнтаў і наладжаныя лекцыі на палітычныя і навукова-папулярныя тэмы. Таксама Шашалевічамі былі створаныя драматычны і літаратурны гурткі. Ставілі спэктаклі па п’есах Астроўскага, Горкага і Чэхава. Разам зь сёстрамі і мастаком А. Грубэ рабілі дэкарацыі, касьцюмы, бутафорыю, зьбіралі фальклёр і ўключалі лепшыя ўзоры ў канцэрты. Чыталі лекцыі «Навука і рэлігія», «Атэізм у расійскім жывапісе XIX стагодзьдзя», «Паходжаньне жыцьця на Зямлі», «Становішча на франтах грамадзянскай вайны». Прамаўлялі са сцэны вершы А. Блока, Дз. Беднага, У. Маякоўскага. Выходзіў рукапісны часопіс «Пралеска». Напісаў тут драму «Апраметная».

З 1924 жыве ў Менску, дзе да 1928 працуе настаўнікам. У другой палове 1920-х працаваў сцэнарыстам на кінафабрыцы ў Ленінградзе.

Арыштаваны ГПУ БССР у ліпені 1930 па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі»; знаходзіўся пад сьледзтвам да лютага 1931. 30 сьнежня 1930 быў выключаны зь Беларускага драматычнага таварыства і адноўлены 20 сакавіка 1932. Паўторна арыштаваны 28 кастрычніка 1936 і прыгавораны да 10 гадоў лягераў. Адбываў пакараньне спачатку ў Магілёве, затым накіраваны ў Прымор’е, дзе прабыў у перасылцы восем месяцаў. Працаваў рахункаводам, рэгістратарам у санітарнай часьці, выступаў у канцэртах, пісаў частушкі і скетчы. Прызнаны непрацаздольным камісіяй 27 лягернага пункта.

У Томасінглагу для аматарскага тэатра напісаў п’есу на тэму лягернага жыцьця, пастаўленую зьняволенымі ў сталовай. Зьмест п’есы не спадабаўся лягернаму кіраўніцтву і яе аўтара, хворага на сухоты, адправілі на лесапавал, дзе ён празь непрацаздольнасьць быў улікоўцам. Там на В. Шашалевіча наўмысна спусьцілі бярозу, якая прыціснула яго да вогнішча. Пасьля расьпілаваньня дрэва, моцна абгарэлага і абязьвечанага Васіля Шашалевіча перавезьлі ў зону. Засталіся зьвесткі, што ў пісьменьніка выцяклі вочы. Памёр у санітарнай частцы. Месца пахаваньня невядомае.

Рэабілітаваны Прэзыдыюмам Вярхоўнага суда БССР 19 кастрычніка 1955 году.

Быў жанаты на Веры Сямёнаўне Шашалевіч, гадаваў сына Генрыха, якога назваў у гонар нямецкага паэта Гайнрыха Гайнэ (пазьней той зьмяніў імя на Генадзь). Жонку паэта Веру забіў гаспадар хаты Міхась Крыловіч, у якога яна кватаравала ў Волме, дзеля выкраданьня атрыманай грашовай кампэнсацыі за рэпрэсіі ў суме шасьці тысячаў рублёў. Забойца неўзабаве павесіўся.

## Творчасьць
Друкавацца пачаў з 1927 у часопісе «Узвышша». Зь сярэдзіны 1920-х выступаў з апавяданьнямі і драматычнымі творамі.

Аўтар п’есаў «Апраметная» (другая назва «Зруйнаваная цемра», 1925), «Змрок» (1927), «Трэцяя сіла» (1926—1928, не захавалася), «Воўчыя ночы» (1927—1929), «Рой» (1931), «Сымфонія гневу» (1935) і «Лёс Прамэтэя» (не захавалася).

Перакладаў на беларускую мову драматычныя творы Антона Чэхава, раманы Івана Тургенева «Рудзін», «Дваранскае гняздо». Досыць прафэсійна іграў на віялянчэлі і скрыпцы, маляваў, пісаў сцэнары для кіно, зьбіраў і апрацоўваў народныя песьні.

## Успаміны
У артыкуле «Гаварыў ён шчыра…» Заір Азгур адзначаў, што Васілю Шашалевічу «па-інтэлігентнаму чужая была поза: ён пазьбягаў „манернасьці“ і гэткіх шляхетных цырымоніяў». Сваю першую сустрэчу з Васілём Шашалевічам скульптар апісаў наступным чынам:
.

Сяргей Грахоўскі ўспамінаў:

Мікола Хведаровіч распавядаў, як пасьля аднаго з спэктакляў Васіль Шашалевіч запрасіў яго і мастака Барыса Малкіна да сябе на «таварыскую гутарку»:

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Шашалевіч Васіль Антонавіч // 
* Шашалевіч Васіль // 

## Вонкавыя спасылкі
* Васіль Шашалевіч — [Воўчыя ночы (драматычныя абразы)](https://web.archive.org/web/20120130104251/http://prajdzisvet.org/storehouse/linguists/Uzvyshsha,%20Litaraturnae%20abyadnanne/1929_uzv_1(13).pdf) // *Узвышша*. — 1929. — № 1 (13) — С. 54—71.
* Васіль Шашалевіч — [Воўчыя ночы (драматычныя абразы)](https://web.archive.org/web/20120130074724/http://prajdzisvet.org/storehouse/linguists/Uzvyshsha,%20Litaraturnae%20abyadnanne/1929_uzv_4(16).pdf) // *Узвышша*. — 1929. — № 4 (16) — С. 25—42.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснапольскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэрыкаўскім павеце
Катэгорыя:Беларускія драматургі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Беларускія сцэнарысты
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Ўзвышша»