Тур дэ Франс

«**Тур дэ Франс**» () — самая вядомая і найпрэстыжнейшая роварная гонка сьвету, якая праводзіцца з 1903 году ў Францыі. Неафіцыйная назва — «Вялікая пятля». Гэта найстарэйшы і самы прэстыжны з трох Гранд-тураў, у якія ўваходзяць Джыра д’Італія і Вуэльта Гішпаніі.

## Гісторыя
Гонка Тур дэ Франс першапачаткова была заснаваная як рэклямны праект газэты *L'Auto* (папярэднік цяперашняга *L'Équipe*), ягоным рэдактарам і сузаснавальнікам, Анры Дэгранжам і быў закліканы канкураваць з роварнай гонкай Парыж—Брэст—Парыж і гонкай Бардо—Парыж.

Ідэя стварэньня Тур дэ Франс належыць журналісту *L'Auto* Жэо Ляфэўру, зь якім Анры Дэгранж прымаў сьняданак у парыскай кавярні Кафэ дэ Мадрыд 20 лістапада 1902 году. Посьпех гонкі стаў посьпехам і для газэты *L'Auto*, колькасьць падпісантаў якой вырасла ў 1903 годзе з 25 тысячаў (перад турам) да 65 тысячаў пасьля туру; у 1908 годзе колькасьць падпісантаў газэты ўзрасла да 250 тысячаў, а падчас Тур дэ Франс 1923 году прадавалася 500 тысячаў асобнікаў газэты на дзень. Рэкордны наклад газэты быў дасягнуты на працягу Тур дэ Франс 1933 году — 854 тысячы асобнікаў на дзень. Сёньня тур арганізоўвае «Таварыства Тур-дэ-Франс» — філіял *Amaury Sport Organisation*, які зьяўляецца часткай мэдыя-холдынгу, у які ўваходзіць газэта *L'Équipe*.

Тур, які праводзіцца ў Францыі і ў блізкім замежжы, праходзіць штогод на працягу трох тыдняў у ліпені. Толькі ў час Першай (1915—1918) і Другой сусьветнай вайны (1940—1946) правядзеньне туру было адмененае. Па вяртаньні гонкі ейны фармат усталяваўся на 20—25 этапах. Большасьць этапаў доўжылася адзін дзень, але у раскладзе гэтак званыя «падзеленыя» этапы былі яшчэ і ў 1980-х гадах. У 1953 годзе была ўлучаная Зялёная кашуля, якая адзявалася спартоўцаў за спрынтарскія пункты. Нацыянальныя каманды бралі ўдзел у Туры да 1961 году. Каманды былі рознага памеру, бо некаторыя краіны маглі выставіць больш за адную каманду, а некаторыя каманды ўлучалі спартоўцаў з розных краінаў, якім не хапала роварнікоў, каб стварыць уласную дружыну.

Допінг стаў сур’ёзнай праблемай, кульмінацыяй якой стала сьмерць Тома Сымпсана ў 1967 годзе, пасьля чаго роварнікі зладзілі страйк. Міжнародны зьвяз раварыстаў прасунуў абмежаваньні на штодзённыя і агульныя дыстанцыі, укараніў дні адпачынку, а таксама дамагліся тэставаньняў для вэлягоначнікаў. Тады стала немагчыма прытрымлівацца маршруту ўздоўж межаў, там Тур усё часьцей ладзіўся зыгзагамі праз краіну, часам зь непавязанымі дзённымі гонкамі, калі ўдзельнікі перасоўваліся да старту цягніком. Тур вярнуўся да нацыянальных камандаў у 1967 і 1968 гадах у якасьці «экспэрымэнту». У пачатку 1970-х гадоў у гонцы дамінаваў бэльгіец Эдзі Мэркс, які пяць разоў перамагаў у агульнай клясыфікацыі, двойчы быў найлепшым у горнай клясыфікацыі, тройчы рабіўся чэмпіёнам паводле пунктаў і трымаў рэкорд паводле колькасьці перамог на этапах (34), пакуль яго не апярэдзіў у гэтым брытанец Марк Кавэндыш у 2024 годзе. Дамінантны стыль Мэркса даў яму мянушку «Канібал». Пераможная сэрыя бэльгійскага рэкардсмэна скончылася, калі ён фінішаваў другім пасьля Бэрнара Тэвэнэ ў 1975 годзе.

У гэты час дырэктар гонкі Фэлікс Левітан пачаў прыцягваць дадатковых спонсараў, часам прымаючы прызы ў натуральнай форме, калі ня мог атрымаць грашовыя. У 1975 годзе для пераможцы Горнай клясыфікацыі давалася кашуля ў бобкі. У тым жа годзе Левітан таксама прасунуў фінішны этап на Элізэйскіх палях. З таго часу гэты этап стаў перадусім цырыманіяльным і звычайна разглядаецца толькі як прэстыжны спрынтарскі этап.

## Прынцыпы гонкі

Тур дэ Франс складаецца з 21 этапу: кожны этап доўжыцца адзін дзень. Кожны гоначнік павінен скончыць этап, каб ягоны час быў зарэгістраваны і назапашаны. Поўная працягласьць гонкі — паміж 3000 і 4000 км (трасы і працягласьць этапаў кожны год зьмяняюцца). Генэральная клясыфікацыя — ранжаваньне гоначнікаў паводле назапашанага часу. Пераможцам туру становіцца той раварыст, агульны час якога зьяўляецца найменшым сярод усіх удзельнікаў. Магчыма стаць пераможцам усяго туру, пры гэтым не атрымаўшы ніводнай перамогі на асобным этапе, як зрабілі гэта Грэг Лямонд і Альбэрта Кантадор ў 1990 і 2009 годзе адпаведна.

Акрамя заліку па часе існуюць і іншыя намінацыі:
* найлепшы спрынтэр;
* найлепшы горны раварыст;
* найлепшы малады раварыст.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт».
* «Тур дэ Франс» на Eurosport.
* «Тур дэ Франс» на WorldVelosport.

Катэгорыя:Роварны спорт
Катэгорыя:Францускія роварныя гонкі