open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дарафей Бохан

**Дарафе́й Дарафе́евіч Бо́хан** (4 лютага 1878, Менск — 1942, Тэгеран) — беларускі паэт, празаік, публіцыст.

## Біяграфія
Вучыўся ў Полацкім кадэцкім корпусе і Канстантынопальскай ваеннай вучэльні. Супрацоўнічаў у газэтах «Минский листок», «Северо-западный край», «Голос провинции», «Минские ведомости», «Северо-западная жизнь». Падтрымліваў менскіх забастоўшчыкаў. У часы рэвалюцыі 1905—1907 рокаў выступаў за культурнае самавызначэньне беларусаў. У часы рэакцыі адышоў ад дэмакратычнага руху. У 1919 працаваў у Наркамасьветы Беларусі, а ў 1920-я — віленскім друку.

У 1939 годзе ў выніку савецка-польскай вайны арыштаваны савецкімі ўладамі. У ссылцы ў Сыбіры ўступіў у польскую армію Андэрса. Памёр у Тэгеране, дзе знаходзіўся з войскам.

Аўтар кнігі «Менскія паданьні і легенды» (1901), гістарычных паэмаў, апавяданьняў, вершаў, фальклёрных запісаў. Захапляўся менскай даўніной. Пераклаў «Слова пра паход Ігараў».

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1878 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Расейскія публіцысты
Катэгорыя:Высланыя ў Сібір
Катэгорыя:Памерлі ў 1942 годзе
Міс Інтэркантынэнталь

**Міжнародны конкурс Міс Інтэркантынэнталь** быў заснаваны ў 1971 годзе, калі выспа Аруба, якая адносіцца да нідэрляндзкіх валадарстваў, вырашыла прыняць і правесьці першы фінал міжнароднага жаночага конкурсу ў сябе на высьпе для прыцягненьня турыстаў са ўсяго сьвету. Пасьля гэтага дырэктара конкурсу і арганізацыйныя камітэты зь ювэлірнай дакладнасьцю спраектавалі конкурс зь яго правіламі і рэглямэнтам, што прывяло да велізарнага посьпеху на працягу апошніх 36 гадоў.

Пасьля Арубы конкурс праходзіў у самых розных частках сьвету. Летась ён адбыўся на Багамах, у пазамінулым у Кітаі, трохі раней у Нямеччыне.

З 1998 была таксама заснаваная мужчынская вэрсія конкурсу Містэр Інтэркантынэнталь.

Перамога ў конкурсе Міс Інтэркантынэнталь адкрывае перад мадэлямі ўсе шляхі для дасягненьня прафэсійнай кар’еры. Так, пераможца конкурсу 1993 году Вэрона Фэльдбуш стварыла адну з самых яркіх кар’ер у гісторыі нямецкага тэлебачаньня. Пазьней Вэрона была вядомая як жонка ўдзельніка групы Modern Talking Дытэра Болена і, на сёньняшні дзень, Вэрона адна з самых вядомых асобаў у Нямеччыне.

Пераможца 2001 году Ліхія Пэці вядомая ў нас па шматлікіх вэнэсуэльскіх сэрыялах («Куаіма»-2003, «Дзіўная Анастасія»-2004, «Расьпешчаная красуня»-2004, «Не нарадзіся прыгожай» («Ser Bonita no Basta»)-2005 і інш.).

Тытул «Міс Інтэркантынэнталь-2008» дастаўся 23-летняй Крысьціне Камарго з Калюмбіі

Карона пераможца пад назвай Oriental Holy Water каштуе 361 тысячу 446 даляраў ЗША. Яе стварэньне было натхнёнае плыньню вады як рэсурсу жыцьця, уяўлялай натуральную прыгажосьць і чысьціню жанчыны. Дызайн выкананы FUQI CHINA, афіцыйным ювэлірным фундатарам Міс Інтэркантынэнталь. Гэта самая дарагая карона з усіх міжнародных конкурсаў прыгажосьці.

Яна складаецца з 720 дыямэнтаў, сярод якіх самы буйны — 51/2 карата.

Катэгорыя:Конкурсы прыгажосьці
Сяргей Валер’евіч Кавалёў

**Сярге́й Вале́р’евіч Кавалёў** ( 20 чэрвеня 1963, Магілёў) — беларускі крытык, драматург і літаратуразнаўца. Скончыў Філялягічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (БДУ, 1985), дзе пазьней працаваў выкладнікам на катэдры гісторыі беларускай літаратуры. Кандыдат філялягічных навук з 1991 году, доктар філялягічных навук з 2002 году. Прафэсар ўнівэрсытэту імя Марыі Кюры-Складоўскай (Люблін, Польшча).

## Творчасьць
Як пісьменьнік пачынаў свой творчы шлях зь вершаў (падборка «Шыпшына» ў калектыўным зборніку «Лагодны прамень раніцы», 1988) і казак («Мэва», 1988), быў адным з кіраўнікоў таварыства «Тутэйшыя» (1986—1990), з 1989 году сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў. На пачатку 1990-х гг. зацікавіўся тэатрам, распрацаваў жанр герменэўтычнай драматургіі («Стомлены д’ябал», «Трышчан ды Іжота», «Чатыры гісторыі Саламеі», «Францішка, або Навука каханьня», «Тарас на Парнасе»). Шмат піша для дзіцячага гледача («Хохлік», «Піліпка і Ведзьма», «Шлях да Батлеему», «Пацалунак ночы», «Пясчаны замак»). П’есы ставіліся ў Беларусі, Расеі, Украіне, Польшчы, Славаччыне. Апублікаваныя ў зборніках «Хохлік» (2002), «Стомлены д’ябал» (2004), «Навука каханьня» (2005), «Шлях да Бэтлеему» (2009), «Сёстры Псыхеі» (2010).

Як літаратуразнаўца спачатку займаўся літаратурнай крытыкай, выдаў зборнікі артыкулаў «Як пакахаць ружу» (1989) і «Партрэт шкла» (1991), пазьней зацікавіўся дасьледаваньнем старадаўняга беларускага і іншамоўнага пісьменства Вялікага Княства Літоўскага. Аўтар навуковых манаграфіяў: «Героіка-эпічная паэзія Беларусі і Літвы канца XVI ст.» (1993), «Станаўленьне польскамоўнай паэзіі ў полілінгвістычнай літаратуры Беларусі эпохі Рэнэсансу» (2002), «Літаратура Беларусі позьняга Рэнэсансу: жанры, творы, асобы» (2005), «Шматмоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу» (Мн., 2010), падручніка «Гісторыя беларускай літаратуры: другая палова XVI ст.» (2005), адзін з суаўтараў акадэмічнай «Гісторыі беларускай літаратуры ХІ—ХІХ стагодзьдзяў» (т. 1, 2006).

Падрыхтаваў да выданьня зборнік Францішкі Ўршулі Радзівіл «Творы» (2003) і анталёгію «Вар’ят і манашка. Польская драматургія ХХ стагоддзя» (2006). За сваю дзейнасьць быў адзначаны ў 2001 г. ўзнагародай імя Ежы Гедройца Польскага інстытуту ў Менску, а ў 2008 г. мэдалём Камісіі нацыянальнай адукацыі Польшчы.

У 2009 г. у Менску выйшаў зборнік артыкулаў пра драматургічную творчасьць Сяргея Кавалёва «Паміж Беларусьсю і Польшчай: драматургія Сяргея Кавалёва».

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Старонка на бачыне Саюзу беларускіх пісьменьнікаў

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія крытыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Беларускія драматургі
Катэгорыя:Беларускія дзіцячыя літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Аляксей Ненадавец

**Аляксе́й Міха́йлавіч Ненадавец** (12 лютага 1958, вёска Чухава, Пінскі раён) — беларускі літаратуразнавец. Доктар філялягічных навук (1995).

У 1980 скончыў Гомельскі дзяржаўны ўнівэрсытэт. 3 1992 працаваў ў Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру НАН Беларусі. Дасьледаваў беларускую міталёгію, краязнаўства, фальклёр, узаемасувязі літаратуры зь міталёгіяй, а таксама Меншчыну ў легендах і паданьнях. Пазьней працаваў загадчыкам катэдры грамадзкіх дысцыплін Бабруйскага філіяла БДЭУ, пасьля закрыцьця якога ў 2017 годзе наступныя шэсць гадоў працаваў на катэдры беларускай і рускай моваў БДЭУ. Памёр 28 кастрычніка 2023 году.

## Навуковая спадчына
* «Пакланіцеся дубу» (1993)
* «Крэпасць на Бярэзіне»(1993)
* «Святло таямнічага вогнішча» (1993)
* «Каму пакланяліся продкі» (1996)
* «За смугою міфа». — Мн.: Беларуская навука, 1999. — 254 с.
* «Сілаю слова: Чорная і белая магія» (2002).
* Міфалогія. Духоўныя вершы — Мн.: Беларуская навука, 2003 (кніга з сэрыі «Беларускі фальклор: Жанры, віды, паэтыка»).
* Зборнікі легенд аб паходжаньні назваў населенных пунктаў: «Брэстчына» (1995), «Міншчына» (1998), «Гродзеншчына» (1999), «Віцебшчына» (2000), «Гомельшчына» (2001), «Магілёўшчына» (2002).
* Адзін з аўтараў гістарычна-дакумэнтальных хронік «Памяць» Бабруйску і Бабруйскага раёну, выдадзеных адпаведна ў 1995 і 1998, напісаў артыкулы пра фальклор Калінкавіцкага і Брагінскага раёнаў (2002, 2003).

## Літаратура
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына аўтара на «bestiary.us» https://web.archive.org/web/20111118200817/http://new.bestiary.us/person/nenadovec-aleksej-mihajlovich-nenadavec-aljaksej-mihajlavich
* «Летапіс горада на Бярэзіне» сабраў Аляксей Ненадавец // «Вечерний Бобруйск» ад 14.01.2012 г. https://web.archive.org/web/20120712143825/http://bobruisk.ru/node/28619

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пінскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Якуб Суша

**Якуб** (сьвецкае імя **Ян**) **Суша** (1610, Менск — 4 сакавіка 1687, Холм) — рэлігійны пісьменьнік, вуніяцкі япіскап. Доктар тэалёгіі. 

Адукацыю атрымаў у менскіх базылянаў, стаў манахам гэтага ордэну. 3 1636 у Холме ўзначаліў школу пры манастыры базыльянаў. З 1649 адміністратар япіскапату, 22 лютага 1652 кароль Ян Казімір прызначыў яго холмскім япіскапам. На Жыровіцкай кангрэгацыі (сходзе) у 1661 абраны генэралам базылянаў. Потым атрымаў багатае абацтва на Львоўшчыне.

Вядомыя ягоныя тры друкаваныя творы: «Бег жыцьця і змаганьня блажэннага пакутніка Язафата Кунцэвіча», «Саўл і Павал русінскай вуніі, ператвораны крывёю блажэннага Язафата, або Мялеці Сматрыцкі» і «Уваскрэслы Фэнікс, або Першапачатковая выява Панны, маці холмскай».

## Літаратура
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1. 
* Алесь Суша. Дакументальная спадчына Якуба Сушы : да 400 годдзя з дня нараджэння // Здабыткі : дакументальныя помнікі на Беларусі. — Мінск, 2010. — Вып. 12. — С. 32-68.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1610 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Базыляны
Катэгорыя:Протаархімандрыты ордэну базылянаў
Катэгорыя:Холмскія ўніяцкія япіскапы
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Памерлі 4 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1687 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Холме
Вітаўт Чаропка

**Ві́таўт (Ві́ктар) Кузьмі́ч Чаро́пка** (, Менск) — беларускі гісторык і пісьменьнік.

## Біяграфія
У 1981—1990 гадоў працаваў на Менскім трактарным заводзе. Браў удзел у рабоце літаратурнага аб’яднаньня «Крыніцы» пры рэдакцыі газэты «Чырвоная зьмена». 3 1990 году працаваў рэдактарам часопісу «Хрысьціянская Думка», з 1993 году — часопісу «Спадчына», з 1994 году — загаднік аддзелу часопісу «Беларуская мінуўшчына», з 1998 году — супрацоўнік рэдакцыі «Беларускім гістарычным часопісе».

## Літаратурная і навуковая дзейнасьць
Творчай працай займаецца з 1982 году. Першая публікацыя пабачыла сьвет у 1988 годзе. Аўтар шматлікіх артыкулаў з гісторыі Беларусі, гістарычнага раману «Храм бяз бога» (1992 год), які ўвайшоў у сьпіс «Сто беларускіх кніг ХХ стагодзьдзя» паводле газэты «Наша Ніва».

У кнігах «Імя ў летапісе» (1994 год) і «Ўладары Вялікага княства» (1996 год) ўваскрашае панараму гістарычных падзеяў на тэрыторыі сучаснай Беларусі з X да XVII ст. і апавядае пра найбольш знакамітых беларускіх дзеячоў гэтага часу.

## Бібліяграфія
* Імя ў летапісе / В. Чаропка. — : Полымя, 1994. — 559 с. .
* Гісторыя нашага імя: Гіст. даслед. / В. Чаропка. — : Полымя, 1995. — 96 с. — (Б-ка часопіса «Маладосць»).
* Уладары Вялікага княства / В. Чаропка. — : Полымя, 1996, 2002, 2007. — 638 с. .
* Перамога ценю: Аповесьці. Апавяданьні. Эсэ / В. Чаропка. — : Маст. літ., 1996. — 270 с. .
* Лёсы ў гісторыі: нарысы / В. Чаропка. — : Беларусь, 2005. — 558 с. .

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Творы Вітаўта Чаропкі, Knihi.com

Катэгорыя:Нарадзіліся 21 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Кіеўскі летапіс

**Кіеўскі летапіс** — гістарычна-літаратурны помнік Старажытнай Русі. Захаваўся ў Іпацьеўскім летапісе, дзе працягвае «Аповесьць мінулых часоў» і папярэднічае Галіцка-Валынскаму летапісу. Кіеўскі летапіс ахоплівае падзеі з 1118 да 1200 год. Складзены ён у Кіеве ў Выдубецкім манастыры на падставе мясцовых летапісаў і асобных пагадовых запісаў.

У адрозьненьне ад «Аповесьці мінулых часоў» Кіеўскі летапіс больш сьвецкі паводле зьместу і прысьвечаны пераважна мясцовым падзеям. Ён захаваў цікавыя і каштоўныя запісы пра менскага князя Глеба Ўсяславіча, пра важныя падзеі ў Полацкай зямлі сярэдзіны 12 ст. У летапісе адлюстраваная дзейнасьць веча Полацку і Друцку і ўзаемаадносіны веча з князямі. Аўтар твору акцэнтуе ўвагу на такіх беларускі местах, як Тураў, Пінск, Берасьце. Паводле меркаваньня некаторых навукоўцаў (у прыватнасьці, Сяргей Салаўёў, Уладзімер Пашута, Леанід Аляксееў), зьвесткі пра беларускія землі зьяўляюцца фрагмэнтамі згубленага Полацкага летапісу.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Летапісы
Катэгорыя:Кіеўская Русь
Дзьмітры Калдун

**Дзьмітры Аляксандравіч Калдун** (нарадзіўся 11 чэрвеня 1985, Менск, БССР) — беларускі сьпявак, пераможца праекту Першага каналу «Фабрыка Зорак-6». Прадстаўляў Беларусь на конкурсе Эўрабачаньне 2007 зь песьняй *[[Work your magic]]*, за ўсю гісторыю ўдзелу Беларусі ў гэтым конкурсе ўпершыню вывеў сваю краіну ў фінал і заняў 6 месца, атрымаўшы максымальныя 12 балаў ад Ізраілю, Украіны і Расеі. Скончыў хімфак БДУ.

## Біяграфія

### «Народны артыст» і «Фабрыка зорак»
У 2004 годзе Дзьмітры стаў фіналістам праекту Народны артыст-2 на тэлеканале РТР, але перамогу не атрымаў, хоць і запомніўся гледачам.

У 2004 і 2005 гадах Дзьмітры працаваў у Дзяржаўным канцэртным аркестры Рэспублікі Беларусь. Прымаў удзел у фэстах: Маладэчна-2005 і Славянскі кірмаш у Віцебску.

У 2006 годзе прымаў удзел у нацыянальным адборы Беларускага Эўрабачаньня (Эўрафэст) зь песьняй «May be».

У гэтым жа годзе Калдун становіцца пераможцам праекту Першага Канала «Фабрыка Зорак-6». Пасьля сумеснага выкананьня з групай Scorpions песьні Still loving you, атрымлівае запрашэньне ад саліста Кляўса Майнэ выканаць гэтую песьню ў рамках сумеснага туру. Пасьля перамогі на «Фабрыцы 6» Калдун складае дамову з Нацыянальнай музычнай карпарацыяй, і становіцца салістам абноўленага складу гурта К. Г. Б., аднак хутка пакідае гурт.

### Эўрабачаньне-2007
У 2007 годзе Дзьмітры выйграе беларускі адбор на Эўрабачаньне-2007 «Эўрафэст» зь песьняй Філіпа Кіркорава «*[[Work your magic]]*» на словы Карэна Кавалерана. Па выніках паўфіналу Эўрабачаньня 10 траўня 2007 Калдун мінуў у фінал конкурсу, дзе заняў шостае месца.

### З 2007
* 4 лістапада 2007 году Дзьмітры Калдун выступіў на Манежным пляцы ў цэнтры Масквы на мітынгу-канцэрце, арганізаваным пракрамлёўскім рухам «Маладая Гвардыя», прасьпяваўшы тамака пра «Яростный стройотряд» ().
* Зь сьнежня 2007 году па сакавік 2008 Дзьмітры прымае ўдзел у праекце Першага канала «Дзьве зоркі», у пары з Натальляй Рудовай.
* 1 лютага 2008 мінула цырымонія ўручэньня прэмій «Гукавая дарожка» Калдун перамог у намінацыі «sexy М» і прадставіў на суд гледачоў сваю новую песьню «Царевна» ().
* Разам з новым прадусарам Аляксандрам Луневым (аўтар гітоў *Never let you go* і *Lady Flame*) запісвае новыя песьні: «Любить до слез» (), «Мелодия любви» ().
* Выхад дэбютнага альбома Дзьмітрыя Калдуна з назвай «КОЛДУН» плянаваўся ўвосень 2008 году, але прэзэнтацыя адбылася 26 верасьня 2009 году ў клюбе «Рэактар».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* форум прыхільнікаў творчасьці Дзьмітрыя Калдуна
* **Online radio «KOLDUN»** Media Player або WinAmp Струмень 64 кб/сэк.
* Дзьмітры Калдун на Infinitiv.ru
* Афіцыйны канал Дзьмітрыя Калдуна на YouTube

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Фабрыка зорак
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія ўдзельнікі конкурсу песьні Эўрабачаньне
Парафіі Пінскае дыяцэзіі

На тэрыторыі **[[Пінская дыяцэзія|Пінскае дыяцэзіі]]** знаходзяцца 60 парафіяў, што ўваходзіць у склад 5 дэканатаў, 5 зь якіх разьмешчаныя на тэрыторыі Берасьцейская вобласьці й 1 — Мазырскі — цалкам ахоплівае тэрыторыю Гомельскае.

## [[Баранавічы|Баранавіцкі]] дэканат

## [[Берасьце]]йскі дэканат

## [[Мазыр]]скі дэканат

## [[Пінск]]і дэканат

## [[Пружаны|Пружанскі]] дэканат

## Былыя касьцёлы на тэрыторыі дыяцэзіі
* Фара Вітаўта (Берасьце)

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на Catholic.by


Катэгорыя:Сьпісы
Галіцка-Валынскі летапіс

**Га́ліцка-Валы́нскі ле́тапіс** — помнік гістарыяграфіі, мовы і літаратуры XIII стагодзьдзя, складзены ў Галіцка-Валынскай Русі (магчыма, частка летапісу была напісаная ў Турава-Пінскім княстве). Ахоплівае падзеі за пэрыяд 1201—1292 рокаў. Зьбярогся ў Іпацьеўскім, Хлебнікаўскім ды іншых сьпісах украінскага летапіснага зводу.

## Структура
Паводле літаратурнай структуры і зьместу летапіс уяўляе звод, у якім вылучаюцца 2 асноўныя часткі: Галіцкі летапіс (1201—1261), складзены ў Галічыне, у аснову якога пакладена летапісаньня часоў князя Данілы Раманавіча Галіцкага і Валынскі летапіс (1262—1291), складзены на Валыні, які больш увагі надае гісторыі валынскай зямлі у час княжаньня Васілька Раманавіча ды яго сына Ўладзімера.

Падзеі ў летапісе пададзеныя з пункту гледжаньня інтарэсаў галіцка-валынскіх князёў, месцамі тэндэнцыйна, але зьвесткі ў цэлым адпавядаюць гістарычнай праўдзе.

## Асьвятленьне беларускіх земляў
Галіцка-Валынскі летапіс служыць каштоўнай крыніцай вывунэньня мінуўшчыны Беларусі. У ім зьмешчаныя ўнікальныя зьвесткі па гісторыі беларускіх местаў (Наваградак, Горадня, Берасьце, Ваўкавыск), пра асобныя помнікі беларускай культуры (Лаўрышаўскі манастыр, Камянецкая вежа), пра жыцьцё і дзейнасьць вялікіх князёў Вялікага Княства Літоўскага Міндоўга, Войшалка, Трайдэна. Некаторыя дасьледнікі выказалі гіпотэзу, што інфармацыя пра літоўскіх князёў запазычаная з Наваградзкага летапісу, магчыма, складзенага ў Лаўрышаўскім манастыры.

У Галіцка-Валынскі летапісе даволі шырока асьветлены пачатковы этап палітычнага аб’яднаньня літоўскіх (беларускіх) зямель у адзіную дзяржаву, працэс утварэньня Вялікага Княства Літоўскага, паказана складанасьць гэтага прагрэсіўнага гістарычнага працэсу.

Летапіс быў шырока вядомы на беларускіх землях, паслужыў крыніцай і ўзорам для літоўскіх хронік XVI стагодзьдзя. Асобныя яго сюжэты выкарыстаў аўтар «Хронікі Вялікага княства Літоўскага і Жамойцкага», зьвесткі пра Міндоўга і Войшалка былі перакладзеныя на старабеларускую мову і ўлучаныя ў Хроніку Быхаўца.

Галіцка-Валынскі летапіс садзейнічаў таксама пераадоленьню традыцыйнай пагадовай формы выкладаньня падзеяў у літоўскім агульнадзяржаўным летапісаньні і станоўча паўплываў на разьвіцьцё беларускай гістарычнай прозы і гістарыяграфіі позьняга сярэднявечча і эпохі Адраджэньня.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Краўцэвіч А. К. Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага / Рэд. Георгі Штыхаў. — Мн.: Беларуская навука, 1998. — 208 с. 

Катэгорыя:Старажытнарускія летапісы
Катэгорыя:Галіцка-Валынскае княства
Катэгорыя:Кнігі XIII стагодзьдзя
Хроніка Быхаўца

**Хро́ніка Бы́хаўца, летапіс Быхаўца, Быхаўца хроніка** — трэці, найбольш поўны агульнадзяржаўны летапісны звод, помнік літоўскага (беларускага) летапісаньня 1-й паловы XVI ст. Складзены аўтарам, блізкім да магнатаў Гаштольдаў і Алелькавічаў. Вядомы ў адзіным сьпісе канцу XVII — пачатку XVIII стагодзьдзяў, перапісаным лацінкай з больш даўняга, кірылічнага тэксту. Крыніцамі хронікі паслужылі «Хроніка Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага» і «Беларуска-літоўскі летапіс 1446 году».

Выяўлены ў 1820-я ў бібліятэцы абшарніка Аляксандра Быхаўца, маёнтку Магілёўцы пад Ваўкавыскам. Рукапіс згублены ў 2-й палове XIX ст. Поўнасьцю апублікаваны Тэадорам Нарбутам у 1846. Пачатак і канец хронікі не зьберагліся.

## Пытаньне праўдзівасьці
Пэўны час летапісны звод лічыўся фальсыфікатам Тэадора Нарбута (1784—1864), які ўпершыню выдаў «Хроніку Быхаўца» ў сэрыі «Помнікі літоўскай гісторыі» (1846), пасьля чаго рукапіс бясьсьледна зьнік. Гэтая акалічнасьць, а таксама тое, што тэкст хронікі ўтрымлівае супярэчнасьці і анахранізмы, прывялі да абвінавачваньня Нарбута ў фальсыфікацыі крыніцаў. Аднак большасьць расейскіх, беларускіх і польскіх гісторыкаў давялі адваротнае. За некалькі рокаў перад Нарбутам урывак з хронікі надрукаваў настаўнік Віленскай гімназіі Гіпаліт Клімашэўскі. Ён асабіста чытаў летапісны звод у маёнтку Быхаўца і апублікаваў ягоны фрагмэнт пра забойства вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча ў 1440. Быхавец у 1834 пераслаў рукапіс хронікі Нарбуту, які выкарыстаў яго пры напісаньні «Старажытнай гісторыі літоўскага народу».

## Зьмест
Хроніка прысьвечаная гісторыі Вялікага Княства Літоўскага ад легендарных часоў да пачатку XVI ст.. Твор пачынаецца з апісаньня бегства «рымлян» і абрываецца на апісаньні перамогі беларуска-літоўскага войска пад кіраўніцтвам Міхала Глінскага над татарамі пад Клецкам у 1506. Асобныя старонкі хронікі маюць выразную публіцыстычную і антыпольскую накіраванасьць. Гістарычнае мінулае Беларусі і Летувы пададзенае з агульнадзяржаўных і шляхецкіх пазыцыяў. Аўтар падкрэсьліў факты тэрытарыяльнага росту ВКЛ, усхваляў зьнешнюю палітыку Вітаўта, яго ролю ў Грунвальдзкай бітве.

## Каштоўнасьць
Хроніка Быхаўца — важная крыніца па сярэднявечнай гісторыі Літвы-Беларусі, каштоўны помнік грамадзка-палітычнай думкі беларускага і летувіскага народаў, беларускай мовы і літаратуры эпохі Адраджэньня. Твор паслужыў крыніцай «Хронікі польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсяе Русі» Мацея Стрыйкоўскага, а празь яго пасрэдніцтва «Хронікі Польшчы» Марціна і Яўхіма Бельскіх, «Хронікі Эўрапейскай Сарматыі» Аляксандра Гваньіні, беларуска-ўкраінскага хранографу XVII ст. «Вялікая хроніка», шэрагу іншых хронік і гісторыяў XVII—XIX стагодзьдзяў

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Хроніка Быхаўца

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Беларуская літаратура XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Сярэднявечныя хронікі
Катэгорыя:Быхаўцы
Беларуска-літоўскі летапіс 1446 году

**Беларуска-літоўскі летапіс 1446 году** (таксама «*Руска-літоўскі летапіс*») — агульнадзяржаўны летапісны звод ВКЛ, помнік літоўскага (беларускага) летапісаньня ХV ст. Апісвае гістарычныя падзеі з ІХ ст. да 1446 року. Заснаваны на летапісе, складзеным на мяжы 20—30-х рокаў ХІV ст. у Смаленску, магчыма, пры двары мітрапаліта Герасіма, які зьяўляўся прыхільнікам палітыкі князя Вітаўта. Зьвесткі запазычаныя са старажытнарускіх летапісаў і твораў, напісаных у Кіеве, Смаленску, Маскве, Вільні. Неад’емнай часткай зводу зьяўляецца «Летапісец вялікіх князёў літоўскіх» і «Пахвала Вітаўту».

У зводзе абгрунтоўваецца заканамернасьць палітычнага аб’яднаньня літоўскіх, рускіх і жамойцкіх земляў у складзе Вялікалітвы і цэнтралізатарская палітыка літоўскіх князёў, выяўляецца імкненьне перадавых колаў тагачаснага грамадзтва асэнсаваць гістарычную ролю ВКЛ ва Ўсходняй Эўропе. Адчуваецца ўплыў канцэпцыі правідэнцыялізму, аўтар адбіраў для пераказу толькі тыя факты і падзеі, якія адлюстроўвалі дзейнасьць князёў, вайскаводаў, найвышэйшага духавенства.

Аўтарам зводу кіравала ідэя незалежнасьці радзімы ад іншаземцаў. Гэтая пазыцыя прасочваецца ў запісах пра бітву на Вожы (1378), пра Кулікоўскую бітву (1380), пра прыняцьце Смаленскам князя Юрыя Сьвятаславіча (1401).

## Зьмест
Паводле сваёй структуры летапісны звод ня мае цэласнага характару. У ім прасочаныя тры асноўныя сюжэты: татарскае нашэсьце, дзейнасьць вялікіх князёў маскоўскіх і гістарычныя падзеі ў ВКЛ, якія падаюцца ў цеснай сувязі з гісторыяй Масковіі і ў пераемнасьці з гісторыяй Старажытнай Русі. У параўнаньні са старажытнарускім летапісаньнем характар апісаньня падзеяў больш сьвецкі.

У пачатку зводу адсутнічаюць зьвесткі пра расьсяленьне славянаў, пра паход Аскольда і Дзіра на Царград, выключаная інфармацыя пра паходы кіеўскіх князёў на яцьвягаў, радзімічаў, баўгараў, харватаў, палякаў. Аўтар не праявіў цікаўнасьці да асуджэньня княжацкіх міжусобіцаў, што было характэрна для «Аповесьці мінулых часоў». Таксама ў летапісе няма згадак пра дзяржаўную самастойнасьць Полацкай зямлі ў Х — ХІІІ стст, што тлумачылася грамадзянскай вайной 30-х рокаў ХV ст. і расколам ВКЛ. Дадзеная выбарковасьць стала падставай для меркаваньняў пра тэндэнцыйнасьць зводу.

У асноўнай частцы летапісу раскрываецца палітычная гісторыя ВКЛ амаль за стагодзьдзе: ад сьмерці Гедзіміна (1341) па сьмерць Вітаўта (1430). У форме суцэльнага апавяданьня прадстаўлены змова Альгерда і Кейстута супраць Яўнута, дынастычная вайна паміж Вітаўтам і Ягайлам, грамадзянская вайна паміж Сьвідрыгайлам Альгердавічам і Жыгімонтам Кейстутавічам.

У заключнай частцы твору падзеі пераносяцца на Падольле (ад бітвы на рацэ Сінія Воды па паход Вітаўта ў гэты рэгіён).

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Пахвала Вітаўту

**«[[Пахвала|Пахвала́]] [[Вітаўт|Ві́таўту]]»** () — помнік беларускай літаратуры пачатку XV стагодзьдзя, адзін зь першых твораў беларускай сьвецкай панегірычнай прозы.

Напісаная невядомым аўтарам у Смаленску ў канцы 1420-х. Вядомая ў чатырох рэдакцыях: 1-я (1428) зьмешчана ў кнізе словаў Ісака Сырына, перапісанай у Смаленску; 2-я, летапісная (каля 1430), захавалася ў асобных сьпісах Беларуска-літоўскага летапісу 1446 року; 3-я (першая палова XVI стагодзьдзя) захавалася ў сьпісах кароткай і пашыранай рэдакцыяў «Хронікі Вялікага Княства Літоўскага і Жамойцкага»; 4-я (руская, скарочаная, XVI стагодзьдзе) ёсьць у розных гістарычных зборніках, што існавалі ў Расеі ў XVI—XVIII стагодзьдзях.

«Пахвала Вітаўту» 1428 — прыватны дзелавы запіс-пасьлямоўе да кнігі, зроблены прыхільнікам Вітаўта; летапісны — асабісты твор панегірычнага жанру; трэцяя — аб’яднаны скарочаны тэкст летапіснай «Пахвалы Вітаўта» з уступнай часткаю (расповед пра каранаваньне Вітаўта) Смаленскага летапісу.

Усхваляецца «вялікі й мудры» князь Вітаўт, якому служаць, ці зь якім сябруюць валадары Эўропы. Праслаўляецца палітыка аб’яднаньня ўсходнеславянскіх земляў на чале зь Вялікім Княствам Літоўскім.

Напісаная на падставе гістарычных фактаў урачыста-ўзьнёслым стылем з выкарыстаньнем старажытнарускіх літаратурных традыцыяў, кніжных кшталтаў і абаротаў, хоць без рытарычнай шматслоўнасьці й інфарматыўна.

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Вітаўт
Катэгорыя:Літаратура XV стагодзьдзя
Хроніка Вялікага Княства Літоўскага і Жамойцкага

**Хроніка Вялікага княства Літоўскага і Жамойцкага** — летапісны звод, помнік літоўскага (беларускага) летапісаньня ХVI стагодзьдзя. Складзены ў Вільні 10 сакавіка 1520 году. Аўтар быў набліжаным да магнатаў Гаштольдаў. Апісвае гісторыю ВКЛ ад часоў легендарнага князя Палямона да часоў Гедзіміна.

Напісаньне новага агульнадзяржаўнага летапіснага зводу было выкліканае незадаволенасьцю кіруючых колаў ВКЛ папярэднім Беларуска-літоўскім летапісам 1446 году. Што зрабілася сьледзтвам улыву рэнэсансавых ідэяў. Гаспадары ВКЛ жадалі ўмацаваць міжнароднае становішча дзяржавы довадам высакароднага паходжаньня кіруючай княжацкай дынастыі. Трэба адзначыць, што падобныя тэндэнцыі былі агульнаэўрапейскімі. Так, у ХVI стагодзьдзі ў Эўропе ствараліся велічныя і патрыятычна накіраваныя гісторыі краінаў і народаў. Прадстаўнікі асобных арыстакратычных фаміліяў шукалі славутых продкаў. Напрыклад, у Польшчы ў ХVI—XVII стагодзьдзях была распаўсюджаная канцэпцыя паходжаньня польскай шляхты ад старажытных сарматаў, у Вугоршчыне — ад гунаў.

У адрозьненьне ад папярэдняга летапісу, дзе гісторыя ВКЛ зьяўлялася арганічным працягам гісторыі Старажытнай Русі, а літоўскія князі выступалі носьбітамі агульнарускіх тэндэнцыяў, у аснову новага летапісу была пакладзеная легенда пра паходжаньне літоўскіх князёў ад рымскіх арыстакратаў. У І-м ст. н. э. 500 фаміліяў рымскай знаці, ратуючыся ад жорсткасьцяў імпэратара Нэрона, уцяклі марскім шляхам у Жамойць. На чале эмігрантаў стаяў Палямон, або Публій Лібон. Ягоны сын Кунас заклаў дынастыю літоўскіх князёў, прадстаўніком якой быў заснавальнік ВКЛ Міндоўг. Паводле легенды нават слова «Літва» выводзіцца ад лацінскага «lituus» — труба, сыгнальны ваенны ражок.

Аўтар тлумачыць уладу літоўскіх князёў на Русі наступствамі мангола-татарскага нашэсьця і шлюбамі з дачкамі мясцовых князёў. Прасочваецца антыпольская накіраванасьць летапіснага зводу. Так, Ягайла называецца «клятвапарушальнікам», «забойцам».

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Доргунская Вулька

**До́ргунская Ву́лька** (з 1964 году — *Ву́сава*) — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Вусава ўваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1941 годзе побач зь вёскай знаходзілася 3-я памежная застава 86-га памежнага атраду Войскаў НКУС СССР пад камандаваньнем лейтэнанта Віктара Вусава. Пасьля нападу Нямеччыны на СССР 22 чэрвеня 1941 году застава Вусава (каля 30 чалавек) баранілася цягам 6 гадзін, пакуль памежнікі не загінулі.

6 траўня 1945 году лейтэнанту Вусаву было пасьмяротна прысвоена званьне Героя Савецкага Саюзу. 28 ліпеня 1952 году пры раскопках заставы былі знойдзеныя астанкі Віктара Вусава, якія былі перапахаваныя разам з астанкамі іншых салдат каля вёскі Вулька Доргунская.

30 чэрвеня 1964 году ўказам Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету БССР вёска Вулька Доргунская была перайменаваная ў Вусава.

## Насельніцтва
* 2010 год — 31 чалавек
* 1999 год — 83 чалавекі

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Биографические очерки о Героях Советского Союза — Герой Советского Союза Усов Виктор Михайлович

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Кроніка Лівоніі Генрыха Латвійскага

**Кроніка Лівоніі Генрыха Латвійскага** () — першы і найбольш знакаміты твор сярэднявечнай прыбалтыйскай гістарыяграфіі, найстарэйшая зь лівонскіх кронікаў. Аўтар — Генрых Латвійскі, нямецкі храніст, які жыў з 1205 году ў Рызе і быў ідэолягам Ордэна мечаносцаў.

Кроніка была напісаная для папскага легата Вільгельма Мадэнскага на замову біскупа Альбэрта. Будучы сьвятаром у Рыскім арцыбіскупстве, аўтар выступаў у сваім творы найперш як абаронца інтарэсаў гэтай арганізацыі. Апавяданьне пра прымусовую хрысьціянізацыі ліваў, латгалаў і эстаў пачынаецца з 80-х рокаў ХІІ ст. і даводзіцца да 1227 году.

Кроніка лічыцца каштоўнай крыніцай ня толькі пра гісторыю самой Лівоніі, але таксама суседніх Літвы, Русі, ды яшчэ Даніі і Швэцыі. У ёй зьмяшчаецца інфармацыя пра Кукенойс і Герцыке, барацьбу з Ордэнам полацкага князя Ўладзімера, мірныя дамовы 1210, 1212, 1222 гадоў.

Варта адзначыць, што храналягічны адцінак, апісаны дадзенай кронікай, некаторыя гісторыкі лічаць часам фармаваньня этнічна летувіскай дзяржавы — папярэдніцы Вялікага Княства Літоўскага. Між тым у творы Генрыха няма ніводнай згадкі пра гэтую, верагодна мітычную дзяржаву. Дасьледнікі заўважылі, што летувіскіх князёў храніст заве аналягічна іншым плямёнам — «князямі і старэйшынамі» (), а ў той жа час рускіх князёў тытулюе «каралямі» (), ставячы іх на адзін узровень з каралямі Даніі і Швэцыі.

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 34.
* Краўцэвіч А. К. Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага / Рэд. Георгі Штыхаў. — Мн.: Беларуская навука, 1998. — 208 с. ISBN 985-08-0249-9. — С. 17, 18.

Катэгорыя:Гістарычныя хронікі
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Гісторыя Летувы
Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Катэгорыя:Лівонія
Малодшая рыфмаваная хроніка

**Малодшая рыфмаваная хроніка** — вершаваны летапісны звод на ніжненямецкім дыялекце. Створаны ў канцы 40-х рокаў XIV ст. у Лівоніі. Аўтар — Барталамей Хоэнэке, сьвятар пры лівонскім ландмайстры. Хроніка ахоплівае пэрыяд ад 1315 да 1348 году.

Аўтар меў доступ да ордэнскіх архіваў. Ён апісваў унутраныя падзеі, а таксама войны лівонцаў зь Літвой і Русьсю, асабліва з Псковам. Апавядаецца пра барацьбу Ордэна з Рыгай (да яе заканчэньня ў 1330 годзе), пра паўстаньне эстаў і іншыя.

Хроніка вядомая толькі ва ўрыўках, расьсеяных па пазьнейшых хроніках, напісаных прозай. Самы вялікі кавалак зьмешчаны ў «Гісторыі Лівоніі» () Ёгана Рэнэра.

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 34.
* Краўцэвіч А. К. Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага / Рэд. Георгі Штыхаў. — Мн.: Беларуская навука, 1998. — 208 с. ISBN 985-08-0249-9. — С. 19, 20.

Катэгорыя:Гістарычныя хронікі
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Гісторыя Летувы
Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Катэгорыя:Лівонія
Старэйшая рыфмаваная хроніка

**Старэйшая рыфмаваная хроніка** — другі паводле часу стварэньня лівонскі твор наратыўнага характару (першым была Кроніка Лівоніі Генрыха Латвійскага). Створаная каля 1290 Году на сярэдненямецкім дыялекце і складаецца з 12 017 рыфмаваных радкоў. Імя аўтара невядомае, толькі паводле некаторых паказаньняў з тэксту і асаблівасьцяў мовы ўсталявана, што ён быў рыцарам Лівонскага ордэна. Аповед пачынаецца ад сярэдзіны ХІІ ст. і даводзіцца да 1290.

Хроніка ўяўляе сабой твор гэтак званай рыцарскай паэзіі і акцэнтуе ўвагу найперш на апісаньні ваенных дзеяньняў. Аўтар дэталёва распавядае пра войны Лівонскага ордэна з курамі, семігаламі, эстамі і адносна шмат увагі надае Літве і Русі.

У пачатковай частцы хронікі шмат памылак і недакладнасьцяў. Напрыклад, недакладна пададзены час адкрыцьця немцамі Лівоніі, пераблытаныя імёны першых рыскіх біскупаў і г. д. Больш верагоднай інфармацыя робіцца, пачынаючы ад пачатку ХІІІ ст., і асабліва дакладна апісваюцца падзеі ад канца 70-х рокаў да 1290 — храналягічна блізкія да часу жыцьця самога аўтара.

Дасьледнікі заўважылі, што часам аўтар у імкненьні да зграбнай рыфмы мог не вытрымліваць вернасьці фактам. Ён мала зважаў на храналёгію — ва ўсім яго творы ёсьць толькі тры гадавыя даты: 1143, 1279, 1290. Тым ня менш, названы твор утрымлівае разнастайную інфармацыю палітычнага і геаграфічнага характару і лічыцца важнай крыніцай з пачатковай гісторыі Вялікага Княства Літоўскага. Даволі шмат у ім інфармацыі пра ўнутраныя справы Літвы. Напрыклад, аўтар паведамляе, што бацька Міндоўга быў «вялікім каралём» (), сам Міндоўг — «багаты кароль», які жыве ва ўласным ўмацаваным паселішчы () і можа выставіць вялікае войска.

Разам з Галіцка-Валынскім летапісам зьяўляецца найважнейшай крыніцай па гісторыі ўтварэньня Вялікага Княства Літоўскага.

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 34.
* Краўцэвіч А. К. Стварэнне Вялікага Княства Літоўскага / Рэд. Георгі Штыхаў. — Мн.: Беларуская навука, 1998. — 208 с. ISBN 985-08-0249-9. — С. 11, 12.

Катэгорыя:Гістарычныя хронікі
Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Катэгорыя:Гісторыя Летувы
Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі
Катэгорыя:Лівонія
Жандовая Вулька

**Жандо́вая Ву́лька** (з 1964 году — *Лясна́я*) — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці, на левым беразе ракі Чорная Ганча пры ўпадзеньні ў яе Ваўкушанкі. Лясная ўваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавету.

## Гісторыя
Даўняя назва вёскі — *Вулька Жандовая*.

## Насельніцтва
* 1999 год — 48 чалавек
* 2010 год — 25 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
Паблізу вёскі праходзіць Аўгустоўскі канал. За кілямэтар на паўднёвы захад ад Лясной знаходзіцца яго шлюз «*[[Аўгустоўскі канал|Валкушак]]*», а за два кілямэтры на захад ад вёскі — шлюз «*[[Аўгустоўскі канал|Кужынец]]*».

## Крыніцы

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Нямнова

**Нямно́ва** — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці на левым беразе Нёману. Нямнова ўваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавету.

Паблізу вёскі праходзіць Аўгустоўскі канал. Тут знаходзіцца шлюз «*Нямнова*» і шлюз-рэгулятар «*Куркуль*». У доме шлюзавага майстра адкрыты музэй Аўгустоўскага каналу.

## Насельніцтва
* 2010 год — 24 чалавекі
* 1999 год — 26 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Чарток (вёска)

**Чарто́к** — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Чарток уваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавету.

Паблізу вёскі праходзіць Аўгустоўскі канал і знаходзіцца шлюз-рэгулятар каналу «*Чарток*».

## Насельніцтва
* 2010 год — 15 чалавек
* 1999 год — 18 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Белыя Балаты

**Бе́лыя Балаты́** — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Белыя Балаты ўваходзяць у склад Сапоцкінскага сельсавету.

У вёсцы знаходзіцца сядзібна-паркавы комплекс. Уладальнікамі комплексу былі Сабалеўскія (ХІХ ст.) і Тукалы (ХХ ст.).

## Насельніцтва
* 2010 год — 132 чалавекі
* 1999 год — 121 чалавек

## Мінуўшчына
У 1798 годзе Белымі Балатамі валодаў былы судзьдзя Ян Мароз. 22 траўня 1806 году іх набыў былы канюшы Альбэрт Сабалеўскі, у якога праз год маёнтак прыдбаў Войцех Сабалеўскі. У 1900-я гады Белымі Балатамі валодала дачка Войцеха Ядвіга, якую бацька выдаў за Валяр'яна Тукалу па пройгрышы маёнтку ў карты. Апошні разьбіў ружоўнік на больш як 200 гатункаў і стварыў зьвярынец з паўлінамі і цацаркамі. У 1930-я гады ўладальнікі Белых Балатоў разьвялі вінаградных сьлімакоў у парку, закладзеным у 2-й палове ХІХ стагодзьдзя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Белыя Балаты, Radzima.org

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Радзівілкі

**Радзіві́лкі** — вёска ў Беларусі, каля Аўгустоўскага каналу. Уваходзяць у склад Сапоцкінскага сельсавету Гарадзенскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Паводле францускага лінгвіста-германіста Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, імя Радзівіл цалкам адпавядае засьведчанаму ў гістарычных крыніцах старажытнаму германскаму імя Ratwilius.

## Насельніцтва
* 1999 год — 171 чалавек
* 2010 год — 113 чалавек

## Славутасьці
На ўсходзе вёскі часткова захаваўся маёнтак Сьвяцак Гурскіх. У адрозьненьне ад Сьвяцку Валовічаў маёнтак захаваўся толькі часткова. Захаваліся арыгінальныя каскадныя вадаёмы (пяць сажалак), частка парку з рэдкімі расьлінамі, некаторыя пабудовы.

Радзівілкі перайшлі да роду Гурскіх ад манахаў-камедулаў зь Віграў у 1820 годзе. Манахі абаснаваліся ў гэтай мясцовасьці, заклаўшы парк яшчэ ў XVII стагодзьдзі.

Маёнтак — аднапавярховы каменны дом быў пабудаваны Юзэфам Гурскім у 1828 годзе, а ў пачатку XX ст. Пётар Гурскі дабудаваў двухпавярховы будынак.

У канцы 1940-х гадоў у маёнтку знаходзіўся інтэрнат для інвалідаў вайны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
1053

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Уладзімер Манамах, кіеўскі князь

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1052

## Падзеі
* туркі-сэльджукі заваявалі Эсфахан, Пэрсія

## Нараджэньні
* 23 траўня — Піліп І францускі

## Сьмерці
* 4 кастрычніка — Уладзімер Яраславіч Наўгародзкі

## Вонкавыя спасылкі
1051

## Падзеі
* Іларыён Кіеўскі стаў першым нягрэцкім мітрапалітам Кіеўскай царквы
* Генры І францускі ажаніўся з Ганнай Яраславаўнай

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1050

## Падзеі
* Швэцыя пачала заваяваньне Фінляндыі

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1056

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 5 кастрычніка — Генры ІІІ імпэратар Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі

## Вонкавыя спасылкі
1055

## Падзеі
* 18 сьнежня — туркі-сэльджукі ўзялі Багдад

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Гельмут Обэрляндэр

**Гельмут Обэрляндэр** (; 15 лютага 1924, Малачанск, Запароская вобласьць, Украіна — 20 верасьня 2021, Антарыё, Канада) — нямецкі вайсковы злачынца.

## Біяграфія

Паводле паходжаньня немец. Нарадзіўся ў навакольлі Запарожжа. Ад 1941 служыў перакладчыкам у нямецкім войску (*SS Einsatz Kommandos*). У ягоныя абавязкі ўваходзілі слуханьне й пераклад савецкіх радыётрансьляцыяў, праца перакладчыкам у зносінах вайскоўцаў і мясцовых жыхароў, ахова вайсковых складоў. У 1954 з жонкай Маргарэт іміграваў у Канаду, жыў у правінцыі Квэбэк, дзе працаваў у будаўнічай сфэры. Пры іміграцыі не паведаміў пра сваю дзейнасьць у вайну.

У 1995 распачалося сьледзтва па справе Обэрляндэра па абвінаваньні ў вайсковых злачынствах. Аднак 28 лютага 2000 судзьдзя Эндру МакКэй зьняў зь яго ўсе абвінавачваньні. Тым ня менш у 2001 Обэрляндэр быў пазбаўлены канадзкага грамадзянства, аднак у 2004 яно было адноўленае. У траўні 2007 ён зноў быў пазбаўлены канадзкага грамадзянства. 27 кастрычніка 2008 суд пацьвердзіў абгрунтаванасьць гэтага рашэньня.

## Падтрымка
Ягоныя абаронцы сьцьвярджаюць, што Обэрляндэр ня ўдзельнічаў у аніводным з вайсковых злачынстваў, не належыў да нацыскае партыі, ня быў палітычным актывістым, ніколі ня меў аніякага рангу, які б даваў яму магчымасьць неяк узьдзейнічаць на падначаленых. Яны заўважаюць, што на момант прызыву яму было толькі 17 гадоў. Яны ж цьвердзяць, што прычынай непаведамленьня ім пры іміграцыі ў Канаду дадзеных пра сваю дзейнасьць у вайну было нежаданьне сутыкацца з шматлікімі праблемамі, зьвязанымі з гэтым.

Абаронцы заўважаюць, што ад моманту прыбыцьця ў Канаду Обэрляндэр быў абразчыкавым грамадзянінам і, што суд над ім выражае толькі інтарэсы аднае з палітычных груповак. Паводле абаронцаў, Гельмут Обэрляндэр — сам бязьвінная ахвяра нацыстаў.

## Крытыка
Праціўнікі Обэрляндэра сьцьвярджаюць, што ягоны ўдзел у злачынствах быў значным і, таму, заслугоўвае пакараньня. Паводле дакумэнтаў вайсковага часу, Гельмут Обэрляндэр, будучы этнічным немцам, служыў у гестапа й СД у пэрыяд ад 1941 да прынамсі 1944. Ён служыў ў Адмысловым аддзяленьні 10а Айнзацгрупы D, якое ўключала 100—120 чалавек, адказных за зьнішчэньне ў сваім раёне ўсіх «непажаданых» асобаў, перш за ўсё жыдоў і цыганаў. Згодна з дакумэнтамі, прадстаўленымі на Нюрнбэрскім працэсе, Айнзацгрупа D рапартавала ў красавіку 1942, што ад моманту нападу на СССР у чэрвені 1941 ёю былі «выкананыя» 91,678 чалавек, сярод якіх, паводле іншых дакумэнтаў, былі дзясяткі тысячаў жыдоў. Напрацягу лета 1942 Адмысловае аддзяленьне 10а распачало ўжываць газэнвагены для зьдзяйсьненьня масавых забойстваў, замест расстрэлаў, як гэта было дагэтуль. У адным са сваіх рапартаў у Бэрлін, Айнзацгрупа D сьцьвярджала, што ў раёне адказнасьці Адмысловага аддзяленьня 10а «жыдоўскае пытаньне вырашанае». У студзені 1943 Обэрляндэр быў узнагароджаны Вайсковым крыжом 2-е клясы за адметную службу ў Адмысловым аддзяленьні 10а, што паказвае на ягоны добраахвотны ўдзел у вайсковых злачынствах, зьдзейсьненых ягоным аддзяленьнем.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ваенныя злачынцы
Катэгорыя:Канадцы нямецкага паходжаньня
Катэгорыя:Канадцы ўкраінскага паходжаньня
Банкнота

**Банкно́та** — грашовы знак, звычайна выкананы з паперы, грубай тканіны ці плястыка. Зазвычай мае прастакутную форму. Выданьне (эмісію) банкнот ажыцьцяўляюць цэнтральныя (дзяржаўныя, нацыянальныя) банкі краін, дзе яны маюць свабоднае абарачэньне нароўні з манэтамі. Нацыянальныя банкноты часта, але не заўсёды, ёсьць законным плацежным сродкам, гэта значыць, што суды абавязаны прызнаваць іх здавальняючай аплатай грашовых даўгоў.

Спачатку банкнота была вэксэлем банка, якой банк быў абавязаны заплаціць падаўцу азначаную суму ў залатой або срэбнай манэце. Фактычна, гэта быў цэтлік аб перадачы на ​​захоўваньне ў банк манэтаў. Правам эмісіі такіх банкаўскіх вэксэляў валодалі шматлікія камэрцыйныя банкі. Фармальна, як тольк банк выпусьціў банкноту ў абарачэньне, ён меў абавязальніцтвы, але ў практыцы банкі часта прымалі чужыя банкноты, а потым іх узаемна абменьвалі. Потым дзяржава засяродзіла выпуск банкнотаў у цэнтральным банку, а абмен банкнотаў на манэты стаў абавязкам банкаў, што забясьпечвала падтрыманьне залатога стандарту. З часам абмен банкнотаў на манэты спачатку абмежавалі, а потым і зусім ад яго адмовіліся, то бок банкноты ператварыліся на фідуцыярныя грошы. Цяпер банкноты нацыянальных валютаў выпускаюцца, як правіла, цэнтральнымі банкамі і дэ-юрэ абавязковыя да прыёму на ўсёй тэрыторыі краіны нароўні з манэтамі, а ў некаторых краінах манэта навогул ня б’юцца.

## Крыніцы
Сьвірнішча

**Сьвірнішча** — возера ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці. Знаходзіцца за 36 км на захад ад Мядзела, каля вёскі Навасёлкі. Належыць да групы Сьвірскіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Страча. Плошча Сьвірнішча складае 0,38 км². Найбольшая глыбіня возера — 2,7 м. Даўжыня возера — 0,87 км, найбольшая шырыня — 0,57 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,39 км. Аб’ём вады ў возеры складае 0,71 млн м³, плошча вадазбору возера — 10 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 4—5 м, на захадзе і паўднёвым захадзе вышыня сягае 20 м. Схілы парослыя хмызьняком, на захадзе і ўсходзе — разараныя. Берагі возера сплавінныя, на ўсходзе зьліваюцца з схіламі.

Дно вадаёма высланае сапрапэлем. Возера цалкам зарастае падводнай расьліннасьцю.

## Літаратура
* .

Катэгорыя:Сьвірскія азёры
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёну
Марцін Відавіч

**Ма́рцін Ві́давіч** (; нарадзіўся 15 ліпеня 1953 в. Відоне, муніцыпалітэт Зажабле, Харватыя) — рымска-каталіцкі дзяяч.

28 траўня 1989 склаў сьвятарскія шлюбы, служыў у Спліцка-Макарскай архідыяцэзіі. Абараніў ліцэнцыят па кананічным праве. У 1983—1994 рэдактар харвацкае праграмы Радыё Ватыкану. 19 верасьня 1994 паступіў на службу Апостальскай Сталіцы ў Аддзеле агульных справаў Дзяржаўнага сакратарыяту. У 1994—1999 сакратар Апостальскай нунцыятуры ў Босьніі і Герцагавіне, ад 2001 уваходзіць таксама ў Пастырскую раду «Peregrinatio ad Petri Sedem» (Паломніцтва да Сталіцы сьв. Пятра). 15 верасьня 2004 прызначаны апостальскім нунцыем у Беларусі, адначасова быў прызначаны тытулярным арцыбіскупам Ніна / Nin (HR) / Ninen(sis) (LA). Высьвечаны на арцыбіскупа 21 лістапада 2004. Склаў свае абавязкі апостальскага нунцыя ў Беларусі 15 ліпеня 2011.

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на сайце «Каталіцкая герархія»
* Інфармацыя на Catholic.By

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1953 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харватыі
Катэгорыя:Харвацкія каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Беларусі
Сьвірскія азёры

**Сьвірскія азёры** (**Сьвірская група азёр**) — група азёр Беларусі, разьмешчаных на захадзе Мядзельскага і Вялейскага раёнаў Менскай вобласьці Беларусі. 

У Сьвірскую групу ўваходзяць наступныя азёры:

* Сьвір
* Вішнеўскае
* Сьвірнішча


Катэгорыя:Азёры Вялейскага раёну
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёну
Сьвір (возера)

**Сьвір** — возера ў Беларусі, у басэйне ракі Страчы. Знаходзіцца ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці, за 27 км на паўднёвы захад ад Мядзелу. Належыць да групы Сьвірскіх азёр. Плошча паверхні возера 22,28 км². Даўжыня 14,1 км, найбольшая шырыня 2,27 км. Найбольшая глыбіня возера дасягае 8,7 м, сярэдняя складае 4,7 м. Аб’ём вады 104,3 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 31,2 км.

На берагох возера стаяць мястэчка Сьвір і гістарычнае мястэчка Засьвір.

## Назвы
Назва возера Сьвіру, гэтак жа як і ракі Сьвіру ў Расеі, тлумачыцца на аснове фінскіх моваў як «глыбокае» (па-фінску *syveri* — «паглыбленьне», «глыбокае месца ў вадзе», «глыбіня», па-фінску *syvä* — «глыбокі»).

## Апісаньне
Катлавіна лагчыннага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Заходнія схілы вышынёй 12—15 м, на асобных дзялянках вышыня сягае 25 м, разараныя альбо знаходзяцца пад хмызьняком. Схілы на ўсходзе маюць вышыню 3—5 м і парасьлі лесам. Берагавая лінія ўтварае некалькі слабавыразных затокаў і мысаў. Берагі высокія, але месцамі зьліваюцца з схіламі. На ўсходзе берагі нізкія, забалочаныя. На ўсходзе і поўначы абалона выразная, яе шырыня складае да 200 м, знаходзіцца пад зрэджаным хмызьняком, забалочаная і зрэзаная сеткай мэліярацыйных каналаў. Дно да глыбіні 4 м пясковае, на большых глыбінях высьцілаецца сапрапэлем. У цэнтры і на поўдні мае пясковыя мелі, глыбіня на якіх складае 2 і 3,4 м.

Возера эўтрофнае, праточнае. Упадаюць рэкі Смолка, Вялікі Перакоп, некалькі ручаёў. На поўначы выцякае рака Сьвірыца. Моцна зарастае ўздоўж берагоў.

Выкарыстоўваецца як месца адпачынку, непадалёк працуе санаторыя «Сьвір».

## Флёра і фаўна
Шырыня палосы трысьнягу ў вытоку Сьвірыцы і месцы ўтоку Смолкі сягае 200 м.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, карась, сом, лінь, плотка, краснапёрка ды іншыя віды рыбаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сьвірскія азёры
Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёну
Сьвір

Назву **Сьвір** маюць:

* Сьвір — мястэчка ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці
* Сьвір — возера ў складзе Сьвірскай групы азёр у Мядзельскім раёне Менскай вобласьці
* Сьвір — пасёлак у Ленінградзкай вобласьці Расеі
* Сьвір — чыгуначная станцыя ў пасёлку Сьвір Ленінградзкай вобласьці Расеі

## Глядзіце таксама
* Сьвіракі
* Сьвіраны
* Сьвіраўшчына
* Сьвіркаўшчына
* Сьвіркі
* Сьвірналішкі
* Сьвіршчане
* Сьвіршчына
* Сьвіры
Вішнеўскае возера

**Ві́шнеўскае** — возера ў Беларусі, у басэйне ракі Страчы. Знаходзіцца ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці, на мяжы зь Мядзельскім раёнам Менскай вобласьці і Смаргонскім раёнам Гарадзенскай вобласьці, за 32 км на паўночны захад ад Вялейкі. Належыць да групы Сьвірскіх азёр. Плошча паверхні возера 9,97 км². Даўжыня возера 4,38 км, найбольшая шырыня 3,52 км. Найбольшая глыбіня дасягае 6,3 м, сярэдняя складае 2 м. Аб’ём вады 19,79 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 13,6 км.

На заходнім беразе возера стаіць гістарычнае мястэчка Вішнеў.

## Апісаньне
Катлавіна рэшткавага тыпу, крыху выцягнутая з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. Схілы маюць вышыню 2—3 м, знаходзяцца пад хваёвым лесам. Берагі нізкія, часта забалочаныя і затарфаваныя, знаходзяцца пад хмызьняком. На поўдні і захадзе берагі высокія. Абалона мае шырыню 5—50 м, забалочаная і знаходзіцца пад хмызьняком. Дно вадаёма роўнае, да глыбіні 1,5 м высьцілаецца пяском і глеем, на большых глыбінях — сапрапэлем.

Паласа прыбярэжнай расьліннасьці складае 100—800 м, расьліннасьць пашыраецца да глыбіні 2 м.

На поўначы выцякае рака Смолка, якая злучае Вішнеўскае з возерам Сьвірам.

## Флёра і фаўна
У возеры водзяцца шчупак, акунь, карась, плотка, сазан ды іншыя віды рыбаў, сустракаецца вугор.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Сьвірскія азёры
Катэгорыя:Азёры басэйну Вяльлі
Катэгорыя:Азёры Вялейскага раёну