open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Шаан (футбольны клюб)

«**Шаан**» — ліхтэнштайнскі футбольны клюб з гораду Шаану. Заснаваны ў 1949 годзе. Трохразовы ўладальнік Кубка Ліхтэнштайну (1955, 1963, 1994).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Шаан
Сталіца (неадназначнасьць)

Назву **Сталіца** маюць:

* Сталіца — горад, у якім знаходзіцца найвышэйшая ўлада дзяржавы
* Сталіца — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі
* «Сталіца» — дзяржаўная беларускамоўная радыёстанцыя Беларусі
Каралева (неадназначнасьць)

**Каралева** — гэта:

* Каралева — жанчына, якая займае наівышэйшую пасаду ў краіне з манархічнай уладай
* Каралева — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі
Канфэрэнцыя ААН па гандлі і разьвіцьці

**Канфэрэнцыя ААН па гандлі й разьвіцьці (ЮНКТАД)** — орган Генэральнай асамблеі ААН. Канфэрэнцыя створаная ў 1964 року. Штаб-кватэра ЮНКТАД знаходзіцца ў Жэнэве. На сёньняшні дзень канфэрэнцыя налічвае 194 краіны-ўдзельніцы. Рашэньні ЮНКТАД прымаюцца ў выглядзе рэзалюцый і маюць рэкамэндацыйны характар.

## Функцыі
* спрыяньне разьвіцьцю міжнароднага гандлю;
* раўнапраўнае, ўзаемавыгаднае супрацоўніцтва паміж дзяржавамі;
* выпрацоўка рэкамэндацыяў, прынцыпаў, арганізацыйна-прававых умоваў і мэханізмаў функцыянаваньня сучасных міжнародных эканамічных зносін;
* удзел у каардынацыі дзеяньняў іншых установаў сыстэмы ААН у галіне эканамічнага разьвіцьця гаспадарчых сувязяў і заахвочваньня міжнароднага гандлю.

Катэгорыя:ААН
Мура (камуна)

**Му́ра** () — камуна ў цэнтры Швэцыі, у лэне Далярна. Насельніцтва 20 391 чалавек (30 верасьня 2017). Плошча — 3111,54 км². Галоўны горад — Мура.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Камуны лэну Далярна
Canis aureus

***Canis aureus*** (Шакал залацісты)— від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства сабачых.

У 2016 годзе ўпершыню зафіксаваны на тэрыторыі Беларусі ў Бераставіцкім раёне

## Зьнешні выгляд
Даўжыня цела 70-85 см, даўжыня хваста 25 см; маса дарослых 8-10 кг, вышыня 40 см. Морда і ногі доўгія. Хвост кароткі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Canis aureus'' | ARKive 
* Ivory, A. 1999. ''Canis aureus'', Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Сабачыя
Людвінова

Назву **Людвінова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Людвінова — вёска ў Дарагічынскім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Людвінова — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Людвінова — хутар у Івейскім раёне

* Менская вобласьць:
** Людвінова — вёска ў Вялейскім раёне
** Людвінова — вёска ў Лагойскім раёне

## Летува
* Людвінова — мястэчка ў Мар’ямпальскім самакіраваньні

## Польшча
* Людвінова — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва

## Глядзіце таксама
* Людзьвінова
Canis rufus

***Canis rufus*** — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства сабачых.

## Зьнешні выгляд

Даўжыня цела 95-120 см, даўжыня хваста 25—35 см; маса дарослых 20-35 кг, вышыня 66—79 см. Морда і ногі доўгія. Мех кароткі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Canis rufus'' | ARKive 
* Mulheisen, M. and R. Csomos 2001. ''Canis rufus'', Animal Diversity Web 
* Ronald M. Nowak. 2005. Walker's carnivores of the world — JHU Press, P. 99 

Катэгорыя:Сабачыя
Чэмпіянат Паўночнай Македоніі па футболе

**Чэмпіянат Паўночнай Македоніі па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Паўночнай Македоніі, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаюцца з чатырох дывізіёнаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца першая ліга.

## Сыстэма
Canis mesomelas

***Canis mesomelas*** — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства сабачых.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня цела 45—90 см, даўжыня хваста 26—40 см; маса дарослых 6—13.5 кг, вышыня 30—48 см. Вушы вельмі вялікія. Пыса вострая. Ногі доўгія.

## Вонкавыя спасылкі
* ''Canis mesomelas'' | ARKive 
* 
* Hoffmann, M. 2014. ''Canis mesomelas''. The IUCN 
* Ronald M. Nowak. 2005. Walker’s carnivores of the world — JHU Press, P. 93 

Катэгорыя:Сабачыя
Canis simensis

***Canis simensis*** — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства сабачых.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня цела 84-100 см, даўжыня хваста 27—40 см; маса дарослых 11-20 кг, вышыня 53—62 см. Вушы шырокія і вострыя. Пыса вострая. Ногі і пыса доўгія. Хвост кароткі.

## Вонкавыя спасылкі
* ''Canis simensis'' | ARKive 
* 
* Marino, J. & Sillero-Zubiri, C. 2013. Canis simensis. The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2014.3. . Downloaded on 22 December 2014.
* 

Катэгорыя:Сабачыя
Ліс

**Ліс** (Vulpes)— род клясы сысуноў атрада драпежных сямейства сабачых. Пражываньня: Эўропа, Азія, Афрыка, Паўночная Амэрыка, звычайная лісіца ўведзена ў Аўстралію.

## Вонкавыя спасылкі
* The IUCN 
* Ronald M. Nowak. 2005. Walker's carnivores of the world — JHU Press, P. 72 Google кнігі
Vulpes ferrilata

***Vulpes ferrilata*** (Ліс тыбэцкі) — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства сабачых.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 57-70 см, даўжыня хваста 40—48 см; маса дарослых 3-4 кг. Вушы вялікія. Пыса доўгая, вострая. Ногі кароткія. Хвост пушысты.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Vulpes ferrilata'' | ARKive 
* Borgwat, M. 2001. ''Vulpes ferrilata'', Animal Diversity Web 
* Ronald M. Nowak. 2005. Walker’s carnivores of the world — JHU Press, P. 76 Google кнігі 

Катэгорыя:Сабачыя
Vulpes velox

***Vulpes velox*** (Ліс прэрыйны) — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства сабачых.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 37-53 см, даўжыня хваста 22—35 см; маса дарослых 1,8-3,0 кг, вышыня 30 см.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Vulpes velox'' | ARKive 
* Resmer, K. 1999. ''Vulpes velox'', Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Сабачыя
Vulpes macrotis

***Vulpes macrotis*** — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства сабачых.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 38-52 см, даўжыня хваста 22—32 см; маса дарослых 1,5-3 кг. Вушы вялікія, 71—95 мм. Ногі доўгія. Хвост вельмі пушысты.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Vulpes macrotis'' | ARKive 
* Patton, A. 2008. ''Vulpes macrotis'', Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Сабачыя
Vulpes rueppelli

***Vulpes rueppelli*** (Ліс Рупэля) — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства сабачых.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 34—52 см, даўжыня хвоста 29—37 см; маса дарослых 1,1-2,3 кг, а вышыня складае 30 см. Мае вялікія вушы даўжынёю 8—11 см. Пыса кароткая. Ногі тонкі. Хвост доўгі, пухнаты.

## Вонкавыя спасылкі
* ''Vulpes rueppellii'' | ARKive 
* Kierepka, E. 2005. ''Vulpes rueppellii'', Animal Diversity Web 
* Cuzin, F., Lenain, D.M., Jdeidi, T., Masseti, M., Nader, I., de Smet, K. & Murdoch, J. 2008. ''Vulpes rueppellii''. The IUCN 

Катэгорыя:Сабачыя
Vulpes pallida

***Vulpes pallida*** (Ліс бледы) — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства сабачых.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела складае 40—55 см, даўжыня хваста сягае 27—29 см. Маса дарослых асобінаў вагаецца ад 1,5 да 3,6 кг. Вушы вялікія. Вібрысы доўгія. Ногі тонкія. Хвост доўгі, пухнаты.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Vulpes pallida'' | ARKive 
* Darden, C. 1999. ''Vulpes pallida'', Animal Diversity Web 
* Ronald M. Nowak. 2005. Walker's carnivores of the world — JHU Press, P. 78 Google кнігі 

Катэгорыя:Сабачыя
Eupleridae

**Eupleridae** (Фалануковыя) — сямейства сысуноў атрада драпежных.

## Клясыфікацыя
Падсямейства Euplerinae
* *[[Cryptoprocta ferox]]*
* *[[Cryptoprocta spelea]]* †
* *[[Eupleres goudotii]]*
* *[[Fossa fossana]]*
Падсямейства Galidiinae
* *[[Galidia elegans]]*
* *[[Galidictis fasciata]]*
* *[[Galidictis grandidieri]]*
* *[[Mungotictis decemlineata]]*
* *[[Salanoia concolor]]*
* *[[Salanoia durrelli]]*

## Вонкавыя спасылкі
* The IUCN 
* Terry Vaughan, James Ryan, Nicholas Czaplewski. 2011. Mammalogy — Jones & Bartlett Learning, P. 302 Google кнігі 
* Poor, A. 2006. Eupleridae, Animal Diversity Web 

## Галерэя

Fosa fotovideo.jpg|*[[Cryptoprocta ferox]]*
EupleresGoudotiSmit.jpg|*[[Eupleres goudotii]]*
Stavenn Galidia elegans.jpg|*[[Galidia elegans]]*


Катэгорыя:Драпежныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Cryptoprocta ferox

**Фоса** (*Cryptoprocta ferox*) — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства Eupleridae.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 65–80 см, даўжыня хваста 70–90 см; маса дарослых 5–10 кг, вышыня 37 см. Галава малая. Вочы вялікія. Вушы шырокія. Пыса і ногі кароткія. Хвост доўгі. Мех кароткі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Драпежныя
Eupleres goudotii

***Eupleres goudotii*** (Фаланук) — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства Eupleridae.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 45-91 см, даўжыня хваста 22—26 см; маса дарослых 2,5-4,5 кг. Галава малая. Вушы вялікія. Пыса вострая. Хвост пухнасты.

## Крыніцы

Катэгорыя:Драпежныя
Fossa fossana

***Fossa fossana*** (Фаналока) — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства Eupleridae.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 40-45 см, даўжыня хваста 21—25 см; маса дарослых 1.5-2 кг. Вушы малыя і круглявыя. Пыса вострая. Ногі тонкія і кароткія. Мех кароткі.

## Вонкавыя спасылкі
* ''Fossa fossana'' | ARKive 
* Hyatt, E. 2002. ''Fossa fossana'', Animal Diversity Web 
* Hawkins, A.F.A. 2008. ''Fossa fossana''. The IUCN 

Катэгорыя:Драпежныя
Mungotictis decemlineata

***Mungotictis decemlineata*** — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства Eupleridae.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 25—35 см, даўжыня хваста 20—27 см; маса дарослых 0,6-0,8 кг. Вушы круглявыя. Пыса завостраная. Хвост пухнасты.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Драпежныя
Salanoia concolor

***Salanoia concolor*** — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства Eupleridae.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Hawkins, A.F.A., Durbin, J. & Dollar, L. 2008. Salanoia concolor. The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2014.3. . Downloaded on 21 December 2014.

Катэгорыя:Драпежныя
Cryptoprocta spelea

***Cryptoprocta spelea*** † (Фоса гіганцкая) — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства Eupleridae.

## Зьнешні выгляд
Маса, мабыць, 17-20 кг.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Драпежныя
Salanoia

***Salanoia*** (Салано) — род клясы сысуноў атрада драпежных сямейства Eupleridae.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 25—30 см, даўжыня хваста 20—25 см. Вушы малыя, круглявыя. Пыса завостраная.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Драпежныя
Galidictis fasciata

***Galidictis fasciata*** — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства Eupleridae.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 32—34 см, даўжыня хваста 28—30 см; маса дарослых 0.5-0.8 кг. Вушы малыя. Пыса завостраная. Ногі кароткія. Хвост пухнасты, доўгі.

## Вонкавыя спасылкі
* Burrell, M. 2005. ''Galidictis fasciata'', Animal Diversity Web 
* Hawkins, A.F.A. 2008. ''Galidictis fasciata''. The IUCN 

Катэгорыя:Драпежныя
Аляксандар Асьмёркін

**Аляксандар Аляксандравіч Асьмёркін** (1892, Лісаветград — , Масква) — расейскі мастак. Працаваў у тэхніках графікі і жывапісу, тэатральным мастаком. Належаў да гуртка мастакоў «Бубновы валет». У 1910 годзе вучыўся ў Рысавальнай школе Таварыства заахвочваньня мастацтваў у Кіеве. Вучань І. І. Машкова, уваходзіў у калектыў «Маскоўскія жывапісцы» і ў Таварыства маскоўскіх мастакоў (), быў арганізатарам мастацкага аб’яднаньня «Крыло». У 1920-я А. А. Асьмёркін выкладаў у Вышэйшых мастацка-тэхнічных майстэрнях. У 1930-я ды 1940-я А. А. Асьмёркін спалучаў актыўную творчую дзейнасьць з пэдагагічнай працай у Інстытуце жывапісу, скульптуры ды архітэктуры Ўсерасейскай Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбургу ды Маскоўскім мастацкім інстытуце. А. А. Асьмёркін выхаваў шэраг слыўных мастакоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1892 годзе
Катэгорыя:Расейскія мастакі і мастачкі
Galidictis grandidieri

***Galidictis grandidieri*** — від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства Eupleridae.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 38—40,5 см, даўжыня хваста 30—31,5 см; маса дарослых 1-1,5 кг. Як і ўсе члены гэтай групы маюць падоўжанае цела з кароткімі нагамі. Хвост пухнасты. Жывот цёмна-карычневы, спіна паласатая.

## Вонкавыя спасылкі
* ''Galidictis grandidieri'' | ARKive 
* Braun, S. 2004. ''Galidictis grandidieri'', Animal Diversity Web 
* Hawkins, A.F.A. 2008. ''Galidictis grandidieri''. The IUCN 

Катэгорыя:Драпежныя
Galidictis

***Galidictis*** — род клясы сысуноў атрада драпежных сямейства Eupleridae.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 32—40 см, даўжыня хваста 28—30 см. Асноўны колер светла-карычневы або шэры. Спіна паласатая.

## Вонкавыя спасылкі
* The IUCN 
* Ronald M. Nowak. 2005. Walker’s carnivores of the world — JHU Press, P. 205 Google кнігі 

Катэгорыя:Драпежныя
Крыстыян Мунджыў

**Крыстыян Мунджыў** (, нарадзіўся 27 красавіка 1968, Ясы, Румынія) — румынскі рэжысэр, сцэнарыст і прадусар, лідэр румынскай «новай хвалі». Сусьветную вядомасьць атрымаў пасьля карціны «4 месяцы, 3 тыдні і 2 дні» (2007), якая прынесла яму «Залатую пальмавую галіну» Канскага кінафэстывалю.

## Біяграфія
Нарадзіўся 27 красавіка 1968 у горадзе Ясы ў Румыніі ў сям’і мэдыка Остына Мунджыў, прафэсара мэдыцынскага ўнівэрсытэту ў Ясы, і Марыі Мунджыў, настаўніцы румынскай мовы і літаратуры.

## Фільмаграфія
### Рэжысэр
* 1998 — *Mariana* (кароткамэтражны) 
* 1999 — *Mîna lui Paulișta* (кароткамэтражны) 
* 1999 — *Nici o întâmplare/Аніводнага выпадку* (кароткамэтражны) 
* 2000 — *Zapping* (кароткамэтражны)
* 2000 — *Corul Pompierilor* (кароткамэтражны)
* 2002 — *Occident / Захад* 
* 2007 — *[[4 месяцы, 3 тыдні і 2 дні]]* 
* 2009 — *Amintiri din Epoca de Aur / [[Казкі залатога веку]]*
* 2012 — *După dealuri / [[За пагоркамі]]*

### Сцэнарыст
* 1998 — *Mariana* (кароткамэтражны)
* 2000 — *Zapping* (кароткамэтражны)
* 2002 — *Occident / Захад*
* 2007 — *[[4 месяцы, 3 тыдні і 2 дні]]* 
* 2009 — *Amintiri din Epoca de Aur / [[Казкі залатога веку]]*

### Прадусар
* 2005 — *Apartament 19* 
* 2006 — *Offset* 

## Вонкавыя спасылкі

* Cinemagia — Cristian Mungiu
* Карціны і ўзнагароды Крыстыяна Мунджыў

Катэгорыя:Румынскія кінарэжысэры
Крыстына Фэрнандэс дэ Кіршнэр

**Крыстына Элізабэт Фэрнандэс дэ Кіршнэр** ( ;  19 лютага 1953 году, Ля-Плята, Буэнас-Айрэс, Аргентына) — 55-ы прэзыдэнт Аргентыны (2007—2015). Зьмяніла на гэтай пасадзе свайго мужа Нэстара Кіршнэра. Стала другой жанчынай-прэзыдэнтам Аргентыны (пасьля Ісабэль Пэрон) і першай жанчынай-прэзыдэнтам Аргентыны ў выніку выбараў.

## Жыцьцяпіс
Ураджэнка места Ля-Плята, Фэрнандэс скончыла Нацыянальны ўнівэрсытэт Ля-Пляты. Падчас вучобы яна пазнаёмілася з будучым мужам, Нэстарам Кіршнэрам, зь якім узяла шлюб 9 сакавіка 1975 року. Пасьля заканчэньня навучаньня яны пераехалі ў правінцыю Санта-Крус, дзе працавалі адвакатамі. Ад шлюбу мае двое дзяцей: дачку Флярэнсію і сына Максіма.

## Палітычная дзейнасьць
Сваю палітычную дзейнасьць пачала ў адной з пэранісцкіх партыяў у 1970-х роках. Падчас вайсковай дыктатуры займалася прыватнай практыкай, працавала адвакаткай. У 1989 годзе абраная ў заканадаўчы сход правінцыі Санта-Крус. Пасьля двух тэрмінаў на пасадзе ад гэтай жа правінцыі была абрана ў сэнат краіны, а пазьней і ў Палату дэпутатаў. Пераабіралася на пасаду ў 2001 р. У 2003 годзе адыграла важную ролю ў прэзыдэнцкай гонцы мужа Нэстара Кіршнэра, які перамог на выбарах 27 красавіка 2003 году.

23 кастрычніка 2005 году перамагла ў выбарах на месца ў сэнаце краіны ад правінцыі Буэнас-Айрэс. З набліжэньнем канца тэрміну прэзыдэнцтва мужа вырашыла балятавацца на прэзыдэнцкую пасаду сама. На прэзыдэнцкіх выбарах 2007 року Крыстына Кіршнэр была кандыдаткай ад кіруючай партыі «Фронт за перамогу», яна выйграла іх з 45% галасоў і зь перавагай у 20% адносна наступнага кандыдата.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Профіль на бачыне Сэнату Аргентыны

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ля-Пляце
Катэгорыя:Прэзыдэнты Аргентыны
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўніцы краінаў
Катэгорыя:Чальцы Хустысіялісцкай партыі
Гіенавыя

**Гіенавыя** (Hyaenidae) — сямейства сысуноў атрада драпежных.

## Вонкавыя спасылкі
* The IUCN 
* 
* 
* 

## Галерэя

Parahyaena brunnea 3.jpg|*[[Hyaena brunnea]]*
Stripedhyena3.jpg|*[[Hyaena hyaena]]*
Spotted hyena in Kenya.jpg|*[[Crocuta crocuta]]*
Proteles cristatus1.jpg|*[[Proteles cristata]]*


Катэгорыя:Драпежныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Мангуставыя

**Мангуставыя** (Herpestidae) — сямейства сысуноў атрада драпежных.

## Зьнешні выгляд
Мангуставыя — малыя драпежнікі, звычайна, з доўгім целам і доўгім хвастом. Кіпцюры ўцягваць, як каты, не могуць. Маса 0,27 кг (*[[Helogale parvula]]*) — 5 кг (*[[Ichneumia albicauda]]*).

## Клясыфікацыя
Сямейства ***Мангуставыя***
* Atilax
** *[[Atilax paludinosus]]*
* Bdeogale
** *[[Bdeogale crassicauda]]*
** *[[Bdeogale jacksoni]]*
** *[[Bdeogale nigripes]]*
** *[[Bdeogale omnivora]]*
* Crossarchus
** *[[Crossarchus alexandri]]*
** *[[Crossarchus ansorgei]]*
** *[[Crossarchus obscurus]]*
** *[[Crossarchus platycephalus]]*
* Cynictis
** *[[Cynictis penicillata]]*
* Dologale
** *[[Dologale dybowskii]]*
* Galerella
** *[[Galerella flavescens]]*
** *[[Galerella ochracea]]*
** *[[Galerella pulverulenta]]*
** *[[Galerella sanguinea]]*
* Helogale
** *[[Helogale hirtula]]*
** *[[Helogale parvula]]*
* Herpestes
** *[[Herpestes brachyurus]]*
** *[[Herpestes edwardsii]]*
** *[[Herpestes fuscus]]*
** *[[Herpestes ichneumon]]*
** *[[Herpestes javanicus]]*
** *[[Herpestes naso]]*
** *[[Herpestes semitorquatus]]*
** *[[Herpestes smithii]]*
** *[[Herpestes urva]]*
** *[[Herpestes vitticollis]]*
* Ichneumia
** *[[Ichneumia albicauda]]*
* Liberiictus
** *[[Liberiictis kuhni]]*
* Mungos
** *[[Mungos gambianus]]*
** *[[Mungos mungo]]*
* Paracynictis
** *[[Paracynictis selousi]]*
* Rhynchogale
** *[[Rhynchogale melleri]]*
* Suricata
** *[[Suricata suricatta]]*

## Вонкавыя спасылкі
* The IUCN 
* 
* 

## Галерэя

Crossarchus obscurus Plzen zoo 02.2011.jpg|Crossarchus:*[[Crossarchus obscurus]]*
Fuchsmanguste 2.jpg|Cynictis:*[[Cynictis penicillata]]*
HerpestesOchraceusWolf.jpg|Galerella:*[[Galerella ochracea]]*
Helogale parvula undulata - Zoo Frankfurt 1.jpg|Helogale:*[[Helogale parvula]]*
Herpestes edwardsii at Hyderaba.jpg|Herpestes:*[[Herpestes edwardsii]]*
Mongoose.jpg|Mungos:*[[Mungos mungo]]*
Suricata.jpg|Suricata:*[[Suricata suricatta]]*



Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Crossarchus obscurus

***Crossarchus obscurus*** (Кузіманза звычайная)— від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства мангуставых.

## Зьнешні выгляд
Поўная даўжыня цела 44-56 см, даўжыня хваста 14—21 см; маса дарослых 0,45-1 кг, вышыня 79 см. Мех карычневы. Пыса доўгая, завостраная. Ногі кароткія. Хвост кароткі. Вочы і вушы малыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Мангуставыя
Crossarchus

***Crossarchus*** (Кузіманза)— род клясы сысуноў атрада драпежных сямейства мангуставых.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 30.5-45 см, даўжыня хваста 15—22.5 см; маса дарослых 0,45-1,45 кг. Пыса доўгая, завостраная. Ногі кароткія. Вочы і вушы малыя.

## Вонкавыя спасылкі
* The IUCN 
* 

Катэгорыя:Мангуставыя
Crossarchus alexandri

***Crossarchus alexandri*** (Кузіманза Аляксандра)— від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства мангуставых.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 30-45 см, даўжыня хваста 15—25 см; маса дарослых 0.45-1.4 кг. Хвост кароткі. Пыса завостраная. Вушы малыя, круглявыя.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Мангуставыя
Crossarchus ansorgei

***Crossarchus ansorgei*** (Кузіманза ангольская)— від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства мангуставых.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Мангуставыя
Crossarchus platycephalus

***Crossarchus platycephalus*** (Кузіманза плоскагаловая)— від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства мангуставых.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Мангуставыя
Hyaena brunnea

***Hyaena brunnea*** (Гіена гнядая)— від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства гіенавых.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня цела 110-125 см, даўжыня хваста 25—30 см; маса дарослых 40-55 кг, вышыня 79 см. Вушы вялікія, завостраныя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гіенавыя
Hyaena

**Гіэна** (*Hyaena*) — род клясы сысуноў атрада драпежных сямейства гіенавых.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гіенавыя
Herpestes edwardsii

***Herpestes edwardsii*** (Мангуст Эдвардса)— від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства мангуставых.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 38-46 см, даўжыня хваста 35 см. Цела доўгае. Ногі кароткія.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Мангуставыя
Юзэф Юдзіцкі

**Юзэф Юдзіцкі** (гады жыцьця невядомыя) — маршалак Лідзкага павету, з 1774 — абозны войска ВКЛ, з 1776 году — стражнік войска ВКЛ.

Сын менскага кашталяна, вучыўся ў езуіцкай калегіі ў Вільні, потым у піярскай калегіі ў Варшаве. З 1767 г. — маршалак Лідзкага павету, пазьней абозны войска ВКЛ, а таксама стражнік.

Валодаў вайсковымі здольнасьцямі i высокімі маральнымі якасьцямі, у 1777 г. узнагароджаны ордэнам Белага Арла. У 1783 г. Юдзіцкі атрымаў чын генэрал-лейтэнанта войска ВКЛ, з 1 чэрвеня 1792 г. — галоўнакамандуючы войскам ВКЛ. У баі пад Мірам прадэманстраваў асабістую адвагу. Пасьля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай нейкі час служыў у расейскім войску.

## Літаратура
* Гужалоўскі Аляксандр. Войска ВКЛ: апошнія старонкі гісторыі // Беларускі гістарычны часопіс № 1-1994. С. 48-52. // на pawet.net

Катэгорыя:Маршалкі лідзкія
Катэгорыя:Стражнікі вялікія літоўскія
Herpestes javanicus

***Herpestes javanicus*** (Мангуст яванскі)— від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства мангуставых.

## Зьнешні выгляд
Даўжыня галавы і цела 50-67 см, маса 0.3—0.67 кг. Вушы і ногі кароткія. Пыса завостраная.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мангуставыя
Herpestes brachyurus

***Herpestes brachyurus*** (Мангу́ст караткахво́сты)— від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства мангуставых.  — «кароткі»,  — «хвост».

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Мангуставыя
Herpestes fuscus

***Herpestes fuscus*** (Мангуст змрочны)— від клясы сысуноў атрада драпежных сямейства мангуставых.  — «цёмны, змрочны».

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Мангуставыя
Кубак Ірляндыі па футболе

**Кубак Ірляндыі па футболе** () — штогадовы кубак Ірляндыі, які праходзіць у фармаце алімпійскай сыстэмы. Першы розыгрыш быў праведзены ў 1922 годзе. У той час і да 1936 году турнір меў назоў Кубак Вольнай дзяржавы, што было павязана з тагачаснай назвай краіны, якая менавалася як Ірляндзкая Вольная дзяржава. Найбольш пасьпяховым клюбам уважаецца «Шэмрак Ровэрз», які выйграваў спаборніцтва 26 разоў. Акрамя ўласна клюбаў з Ірляндзкай рэспублікі ў розыгрышы бярэ ўдзел «Дэры Сіці», які месьціцца ў паўночнаірляндзкім месцы Дэры.

## Пераможцы
* Шэмрак Ровэрз — 26 разоў
* Дандолк — 12
* Шэлбурн, Багэміян — 7
* Дэры Сіці — 6
* Сэнт-Патрыкс Атлетык, Слайга Ровэрз, Драмкондра — 5
* Корк Атлетык, Корк Сіці — 4
* Драгеда Юнайтэд, Ўотэрфард, Лімэрык, Корк Гібэрніянз, Лонгфард Таўн, Сэнт-Джэймз Гейт, Брэй Ўондэрэрз — 2
* Корк, Фін Гарпс, Фордсанз Корк, Голўэй Юнайтэд, Алтан Юнайтэд, Атлон Таўн, Гоўм Фарм, Спортынг Фінгал, Транспарт, Унівэрсытэцкі Коледж Дубліна — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Ірляндзкі футбол
Ірляндыя
Лагі (Лагойскі раён)

**Лагі́** — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Швабскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2012 год — 54 чалавекі
* 2010 год — 56 чалавек
* 1999 год — 108 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну
Катэгорыя:Швабскі сельсавет
Андэрс Цэльсіюс

**Андэрс Цэльсіюс** (; 27 лістапада 1701, Упсала, Швэцыя — 25 красавіка 1744, Упсала, Швэцыя) — швэдзкі астраном і матэматык, геоляг і мэтэароляг. Прафэсар Упсальскага ўнівэрсытэту. Набыў сусьветную вядомасьць дзякуючы вынаходніцтву тэрмомэтру са стаградуснай шкалою вымярэньня, якая атрымала яго імя. Выкарыстоўваецца ў большасьці краінаў сьвету. Сам навуковец называў сваё вынаходніцтва прыладай, якая дазваляе ўбачыць, «у якой ступені цяплее, або халаднее ў пакоі». Спачатку Цэльсіюс вызначыў пункт кіпеньня вады як 0 градусаў, а пункт раставаньня лёду як 100 градусаў. Пасьля сьмерці Андэрса шкалу ў 1744 року «перакуліў» Карл Лінэй. Адгэтуль тэмпэратура плаўленьня лёду — 0 градусаў, а тэмпэратура кіпеньня — 100 градусаў.

Акрамя таго, навуковец зрабіў вялікі ўнёсак у вывучэньне паўночных зямель, у прыватнасьці ён удзельнічаў у ляпляндзкай экспэдыцыі (1736—1737) па вымярэньні мэрыдыяну. Аналягічная экспэдыцыя была потым арганізавана на экватар. Параўнаньне вынікаў дасьледаваньня пацьвердзіла разьлікі й здагадкі Ньютана пра тое, што Зямля мае форму эліпсоіду, пляскатага ля палюсоў.

У 1741 року заснаваў Упсальскую астранамічную абсэрваторыю. Даволі дакладна вымерыў яркасьць 300 зорак, выкарыстоўваючы сыстэму аднолькавых шкляных пласьцін, якія паглынаюць сьвятло.

Андэрс Цэльсіюс памёр ад сухотаў у 1744 року.

## Крыніцы

Катэгорыя:Навукоўцы
Катэгорыя:Астраномы
Катэгорыя:Памерлі ад сухотаў
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід
Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Румыніі

**Сьпіс [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]] ў [[Румынія|Румыніі]]** складаецца з 7 аб’ектаў (на 2014 рок). 6 аб’ектаў уключаныя ў сьпіс паводле культурных крытэраў, прычым адзін зь іх прызнаны шэдэўрам чалавечага генію (крытэр i), а яшчэ 1 аб’ект улучаны паводле прыродных крытэраў і прызнаны адначасова прыродным фэномэнам выключнай прыгажосьці і эстэтычнай важнасьці (крытэр vii) і адметнай каштоўнасьцю з пункту гледжаньня навукі і захаваньня біялягічных відаў (крытэр x).

Акрамя гэтага, паводле стану на 2014 рок, яшчэ 14 аб’ектаў на тэрыторыі Румыніі знаходзяцца ў ліку кандыдатаў на ўключэньне ў сьпіс сусьветнай спадчыны. Румынія ратыфікавала Канвэнцыю пра ахову сусьветнай культурнай і прыроднай спадчыны 16 траўня 1990 року.

## Сьпіс
У дадзенай табліцы аб’екты разьмешчаныя ў парадку іх даданьня ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО:

## Кандыдаты ў сьпіс
# Манастыр Нямц ()
# Цэрквы гораду Курця-дэ-Арджэш ()
# Манумэнтальны комплекс Канстантына Бранкушы у горадзе Тыргу-Жыў ()
# Пячорны комплекс Басараб ()
# Манастыр Трох Сьвятароў у Ясы ()
# Умацаваныя хаты-кулы ў гістарычным рэгіёне Алтэнія ()
# Царква Сьвятога Мікалая ў вёсцы Дэнсуш ()
# Гістарычны цэнтар гораду Алба-Юлія ()
# Нацыянальны парк Рэтэзат ()
# Нацыянальны парк Родна () 
# Утварэньне Сынпэтру ()
# Сьвяты лес у Слэтыёары ()
# Гістарычны цэнтар гораду Сібію ()
# Вёскі Холакё () і Рымэця з ваколіцамі ()

## Крыніцы

Катэгорыя:Славутасьці Румыніі
Румынія
Цітаград Падгорыца

«**Цітаград**» — чарнагорскі футбольны клюб з гораду Падгорыцы. Заснаваны ў 1950 годзе. Чэмпіён Чарнагорыі (2016), двухразовы ўладальнік Кубка Чарнагорыі (2015, 2018).

## Гісторыя
Да чэрвеня 2018 году клюб меў назву «Младаст».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Падгорыца‎
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1950 годзе
Катэгорыя:1950 год у Чарнагорыі
Сьвілы

Назву **Сьвілы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Сьвілы — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці
* Сьвілы — вёска ў Вярэнаўскім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Сьвіла
* Сьвілко
* Сьвілюкі
* Сьвілямесьце
Лісты сьвятога Мікалая

**«Лісты́ сьвято́га Мікала́я»** (), таксама **«Лісты ад сьвятога Мікалая»** () — зборнік лістоў ад Каляднага айца, складзеных і праілюстраваных Дж. Р. Р. Толкінам паміж 1920 і 1942 рокамі для сваіх дзяцей. Выданьне «Лістоў» адбылося ў 1976 року, на 3-ю гадавіну Толкінавай сьмерці, у рэдакцыі Бэйлі Толкін, другой жонкі малодшага сына аўтара, Крыстафэра. Кніга была цёпла ўспрынятая крытыкамі, і лічыцца, што асобныя ейныя часткі пазьней былі выкарыстаныя аўтарам ва «Ўладары пярсьцёнкаў».

## Сюжэт
Апавяданьне вядзецца ў форме шэрагу лістоў ад імя сьвятога Мікалая ці ягонага сакратара-эльфа. У іх перададзеныя прыгоды і бадзяньні сьвятога Мікалая і ягоных памочнікаў, сярод якіх паўночны палярны мядзьведзь і два ягоныя маладыя памагатыя, Паксу і Валькатука. У лістах апісаныя, сярод іншага, вялізныя фаервэркі, што ствараюць канцавоснае зьзяньне; або як белы мядзьведзь пастаянна трапляе ў нейкія турботы.

Ліст ад 1939 року зьмяшчае згадкі сьвятым Мікалаем пра Другую сусьветную вайну, а некаторыя пазьнейшыя лісты апісваюць бітвы сьвятога Мікалая супраць гоблінаў, што пазьней было інтэрпрэтавана як адлюстраваньне Толкінавых поглядаў на нямецкую пагрозу.

## Публікацыя
Лісты былі напісаныя цягам 20 гадоў і прызначаліся Толкінавым дзецям на Раство. Шторок дзеці атрымлівалі па лісьце ад сьвятога Мікалая ў капэрце з маркамі з Паўночнага полюсу і штэмпэлямі, распрацаванымі Толкінам.

Першае выданьне адбылося ўжо па Толкінавай сьмерці, на трэцюю гадавіну ягонага скону, 2 верасьня 1976. Праз 1,5 месяцы выйшла новае выданьне ў выдавецтве «Houghton Mifflin». У кнігу ўвайшлі ілюстрацыі Толкіна амаль да ўсіх лістоў; некаторыя лісты й малюнкі, аднак, былі прапушчаныя.

Перавыданьне 1999 року выйшла пад назваю «Лісты ад сьвятога Мікалая»; у яго ўвайшлі поўныя зборы лістоў і выяваў Толкіна.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кнігі 1976 году‎
Катэгорыя:Брытанская дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Божае Нараджэньне
Катэгорыя:Творы Джона Роналда Руэла Толкіна
Швабы (неадназначнасьць)

**Швабы** — гэта:
* Швабы — немцы, якія размаўляюць на швабскім дыялекце нямецкай мовы.

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Швабы — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Швабы — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Швабаўка
Віктар Маркавец

**Віктар Пятровіч Маркавец** (5 жніўня 1947, Докшыцы — 17 верасьня 2013) — беларускі мастак, сябра Беларускага саюзу мастакоў (ад 1977 году), ляўрэат прэміі Ленінскага камсамолу Беларусі (1980). У 1971 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (цяпер Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў). Вучыўся ў Івана Ахрэмчыка. Працаваў у розных жанрах станковага жывапісу. Удзельнік мастацкіх выставак з 1971 году. Разам з Аляксеем Марачкіным, Уладзімерам Караткевічам, Міхасём Чарняўскім браў удзел у дысыдэнцкай групе беларускай інтэлігенцыі «На Паддашку», належаў да незалежнай суполкі мастакоў «Пагоня».

## Творчасьць
Маркавец рэканструяваў партрэты знаных дзеячаў беларускай гісторыі і культуры — Уладзіслава Сыракомлі, Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча і яго дачкі Камілы, бацькоў Якуба Коласа і Янкі Купалы. Стварыў сэрыю прац, прысьвечаных Кастусю Каліноўскаму.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 5 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў
Васілева

Назву **Васілева** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Васілева — адна з назваў хутара Васілёва (Браслаўскі раён)
** Васілева — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Васілева — вёска ў Гомельскім раёне

## Глядзіце таксама
* Васілевічы
* Васілеўшчына
* Васілёва
* Васілёў
* Васілёўка
* Васілёўскае
* Васілёўская
* Васілёўскі
* Васілёўшчына
* Васілінкі
* Васіліны
* Васілішкі
* Васільева
* Васільевы
* Васільеў
* Васільеўка
* Васільеўскае
* Васільеўскі
* Васількава
* Васількі
* Васількішкі
* Васількова
* Васількоў
* Васількоўка
* Васільпольле
* Васільчыцы
* Новавасільеўск
Эльбасані (футбольны клюб)

«**Эльбасані**» () — альбанскі футбольны клюб з гораду Эльбасані. Заснаваны ў 1913 годзе. Двухразовы чэмпіён Альбаніі (1984, 2006), двухразовы ўладальнік Кубка Альбаніі (1975, 1992).

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Эльбасані‎
Ружампаль

Назву **Ружампаль** маюць:

* Ружампаль — хутар у Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці
* Ружампаль — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці
Ля-Пас

**Ля-Пас** () — горад у Балівіі. Разам з Сукрэ зьяўляецца сталіцай Балівіі.
Запаленьне

**Запале́ньне** — мясцовы судзінна-тканкавы ахоўна-прыстасавальны адказ арганізму на ўзьдзеяньне хваратворных раздражняльнікаў. Ёсьць прыкметай некаторых хваробаў. Прычыны ўзьнікненьня падзяляюцца на вонкавыя (біялягічная, мэханічная, фізычная і хімічная) і ўнутраныя (адклад соляў, гематома, інфаркт, прадукты зьмярцьвеньня і распаду тканак, тромбы). Валодае агульнымі (зьмена складу крыві, зьнясіленьне, павышэньне тэмпэратуры цела, пачашчэньне пульсу) і мясцовымі (боль, парушэньне функцыі, пачырваньне і прыпухласьць) прыкметамі. Разьвіцьцё залежыць ад узросту і харчаваньня. Вынік — ад стану арганізму ды праявы і памеру ачагу. Мае 3 ступені разьвіцьця:
* альтэрацыя ( — зьмена) — парушэньне жыўленьня вузааў, атрафія, дыстрафія і  ў тканках, скажэньне абмену рэчываў і парушэньне фізыка-хімічных якасьцяў тканак;
* эксудацыя (лац. exsudatum — ) — разлад кровазвароту з выхадам вадкай часткі крыві і лейкацытаў з крывяносных сасудаў;
* праліфэрацыя (лац. proles + ferre — атожылак + несьці) — размнажэньне вузавых складнікаў на мяжы запалёнай і здаровай тканак. Затым настае рэгенэрацыя.

## Глядзіце таксама
* Рэактыўны артрыт

## Крыніцы


Катэгорыя:Фізыялёгія чалавека
Катэгорыя:Фізыялёгія жывёлаў
Лорэл і Гардзі

**Лорэл і Гардзі** (), Стэн Лорэл (сцэнічнае імя Артура Стэнлі Джэфэрсана) (1890–1965) і Олівэр Гардзі (1892–1957) — амэрыканскія кінаакторы, комікі, былі адным з найпапулярнейшых камэдыйных параў у гісторыі кіно. Стэн быў худы, а Олівэр — поўны. Іх агульная праца пачалася ў 1927, спачатку яны здымаліся ў нямых, а потым у гукавых фільмах. Увогуле імі зроблена больш 200 кароткамэтражных і поўнамэтражных фільмаў, падвышаны інтарэс да якіх ізноў узьнік у 70-х, напрыклад, «Нашыя адносіны» 1936, «Дурань з Оксфарду» 1940. Таксама Лорэл і Гардзі пасьля сваёй сьмерці зьявіліся ў мультсэрыяле «Новыя фільмы Скубі-Ду» 1972 году.

## Глядзіце таксама
* 2866 Гардзі і 2865 Лёрэл — астэроіды, названыя на гонар актораў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія акторы
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Комікі
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід
Чангар (паўвостраў)

**Чанга́р** або **Чангарскі паўвостраў** () &nbsp;— паўвостраў у паўночнай частцы затокі Сіваш — Азоўскага мора. Адміністратыўна належыць да Генічаскага раёну Хэрсонскай вобласці.

## Апісаньне
Разам з паўвостравам Цюп-Джанкой, што падыходзіць да яго з боку Крыму, падзяляе Сіваш на дзьве часткі: заходнюю і ўсходнюю. Чангар злучаны шматлікімі мастамі да насыпанымі дамбамі з Крымскім паўвостравам.

На паўвостраве ёсьць вёска з такой самай назваю — Чангар.

## Вайсковае значэньне

Чангарскі паўвостраў, разам зь Перакопскім перашыйкам ды Арабацкай стрэлкаю, зьяўляецца месцам, што злучае Крымскі паўвостраў з матэрыком. Раней гэта надавала яму вялікае стратэгічнае значэньне. Так, падчас Савецка- ўкраінскай ды Другой сусьветнай войнаў у раёне Чангару адбываліся значныя баявыя дзеяньні. Акрамя таго, у 1919—1920 гг. войскамі генэрала Ўрангеля, пад кіраўніцтвам францускіх інжынэраў, на прылеглых да Чангару, Цюп-Джанкойскім ды Таганаскім паўастравох Крыму быў збудаваны Чангарскія ўмацаваньні.

Паводле інфармацыі СМІ, падчас Крымскага крызісу пост ДАІ каля вёскі Чангар і тэрыторыя Чангарскага паўвостраву 27 лютага 2014 году былі занятыя крымскім «Бэркутам» і расейскімі войскамі. У палёх каля вёскі яны выставілі вайсковую тэхніку, замінавалі тэрыторыю, паставілі таблічкі аб мінах.

26 сьнежня 2014 году прэзыдэнт Украіны Пятро Парашэнка ў сваім тўітэры паведаміў, што паўвостраў Чангар знаходзіцца цалкам пад кантролем Украіны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паўастравы Ўкраіны
Вікторыя Распор

«**Вікторыя**» () — люксэмбурскі футбольны клюб з гораду Распору. Заснаваны ў 1928 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Распор‎
Мішуты

Назву **Мішуты** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Мішуты — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці
* Мішуты — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці
Аляксандар Косінец

**Алякса́ндар Мікала́евіч Ко́сінец** ( 27 траўня 1959 году, Роскі Сялец Аршанскі раён, Віцебская вобласьць) — доктар мэдыцынскіх навук, прафэсар. Кіраўнік Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь (2014—2016).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Віцебскі мэдычны інстытут, кіраваў Рэспубліканскім навукова-практычным цэнтрам «Інфэкцыя і хірургія», быў рэктарам Віцебскага мэдычнага ўнівэрсытэту.

Узнагароджаны мэдалём «За працоўныя ўчынкі».

З 1980 па 1994 гг. працаваў у Віцебскім дзяржаўным мэдыцынскім інстытуце: клінічным ардынатарам, асыстэнтам, дацэнтам катэдры гасьпітальнай хірургіі. У 1995—1997 гг. узначальваў Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтар «Навука і хірургія». У 1997—2005 гг. — рэктар Віцебскага ордэна Дружбы народаў мэдыцынскага ўнівэрсытэту.

З 2005 па сьнежань 2008 году займаў пасаду намесьніка прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь.

З 24 лістапада 2008 па 27 сьнежня 2014 — старшыня Віцебскага аблвыканкаму.

27 сьнежня 2014 году прызначаны кіраўніком адміністрацыі прэзыдэнта Беларусі, 5 сьнежня 2016 году адпраўлены ў адстаўку.

## Крыніцы

## Літаратура
* Косінец Аляксандр Мікалаевіч // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2000. — Кн. 2. — С. 431.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім раёне
Катэгорыя:Дактары мэдычных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Кіраўнікі Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь
Джарджонэ

**Джарджонэ** (, каля 1477/8 — 1510) — італьянскі мастак Высокага Адраджэньня, які жыў у Вэнэцыі, чыя кар’ера была раптоўна перарваная ягонай сьмерцю ва ўзросьце крыху за 30 гадоў. Вядомы паэтычнай якасьцю сваіх прац нягледзячы на тое, што дакладна вядома толькі шэсьць карцін ягонага аўтарства. Немагчымасьць высьветліць аўтарства і значэньне ягонага мастацтва зрабіла яго адным з самых загадкавых мастакоў Эўропы.

Разам з Тыцыянам, які быў крыху маладзейшы, заснаваў Вэнэцыянскую школу Італьянскага рэнэсанснага жывапісу, адметную сваімі колерамі ды настроем і традыцыйна адрозьніваецца ад больш лінеарызаваных малюнкаў Флярэнтыйскай школы.

Працы захоўваюцца ў Вэнэцыі, Дрэздэне, Кастэльфранка-Вэнэта, Вене.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1470-я гады
Катэгорыя:Памерлі ў 1510 годзе
Катэгорыя:Мастакі і мастачкі Вэнэцыі
Катэгорыя:Мастакі XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Мастакі Адраджэньня
Альгерд Малішэўскі

**Альгерд Адамавіч Малішэўскі** (1922—1989) — беларускі мастак, выкладчык. Заслужаны дзяяч мастацтваў Беларусі (1977). Сябра Беларускага саюзу мастакоў (ад 1956).

Удзельнічаў у нямецка-савецкай вайне. Скончыў Харкаўскі мастацкі інстытут у 1952 годзе (вучань П. Котава). Ад 1953 да 1981 году выкладаў у Менскай мастацкай вучэльні. Працаваў ва ўсіх жанрах станковага жывапісу. Аўтар нацюрмортаў «Бэз», «Калы», партрэтаў Арлена Кашкурэвіча і Г. Лісоўскай, пэзажаў «Меншчына», «Лес партызанскі», арыгінальных станковых кампазыцый «Пасьляваенны год», «Мы вернемся», «Мядсёстры» і інш. Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі, Музэі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Менску, фондах Беларускага саюзу мастакоў і Міністэрства культуры Расеі.

Сын Сяргей таксама мастак. Унук Яраш Малішэўскі — беларускі музыка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Малишевский Альгерд Адамович. Художественная галерея БЕЛАРТ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1922 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў БССР
Катэгорыя:Памерлі ў 1989 годзе
Мікалай Кірэеў

**Мікалай Уладзімеравіч Кірэеў** (6 студзеня 1942, в. Сушчэўская Слабада Чавускага раёну Магілёўскай вобласьці) — беларускі мастак-партрэтыст і выкладчык, заслужаны дзяяч культуры Беларусі (1992). Прафэсар (2008). Сябра Беларускага саюзу мастакоў ад 1970 году. У 1962 годзе скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага пэдагагічнага інстытуту (цяпер Віцебскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя П. М. Машэрава). Ад 1988 працаваў дацэнтам Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту. Загадчык катэдры «Малюнак, жывапіс і скульптура» БНТУ.

## Творчасьць
Працуе ў жанры партрэта, пэйзажа, сюжэтна-тэматычнай карціны. Яго працы захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музэі РБ, Музэі сучаснага выяўленчага мастацтва (Менск), у галерэях і прыватных калекцыях Эўропы.

## Публікацыі
* Кірэеў, М. У. Кампазіцыя ў жывапісе: вучэбны дапаможнік для студэнтаў вышэйшых навучальных устаноў па спецыяльнасці «Жывапіс» / М. Кірэеў; Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў. — Мінск: БДАМ, 2008. — 220 с — 35 экз.
* Філасофія і практыка нацюрморта / М. У. Кірэеў // Мастацкая адукацыя і культура. — 2006. — № 1. — С. 49—53.

## Літаратура
* Кірэеў Мікалай Уладзіміравіч / Г. А. Фатыхава //  С. 289—290.
* Кірэеў Мікалай Уладзіміравіч // Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998 : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998. — С. 260.
* Кірэеў Мікалай Уладзіміравіч //  — С. 58.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 6 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чавускім раёне
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў
Чэмпіянат Паўночнай Ірляндыі па футболе

**Чэмпіянат Паўночнай Ірляндыі па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Паўночнай Ірляндыі, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаюцца зь сямі дывізіёнаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца прэм’ер-ліга.

## Сыстэма
Міхаіл Жураўкоў

**Міхаі́л Анато́льевіч Жураўко́ў** (нар. 19 лістапада 1961, Салігорск, Менская вобласьць, цяпер Беларусь) — беларускі палітык, Міністар адукацыі Рэспублікі Беларусь, навуковец, доктар навук.

## Біяграфія
Нарадзіўся 19 лістапада 1961 году ў Салігорску. Скончыў мэханіка-матэматычны факультэт БДУ (1979—1984), завочную асьпірантуру пры БДУ (1984—1987), доктар фізыка-матэматычных навук (1993).

У 1993—1996 — намесьнік начальніка службы аўтаматызаванай сыстэмы кіраваньня прадпрыемствам па распрацоўцы й укараненьні на прадпрыемстве Беларуськалій.

У 1996—1997 — прафэсар катэдры тэарэтычнае мэханікі БНТУ. З 1997 году — прафэсар катэдры тэарэтычнае мэханікі й робататэхнікі БДУ, з 1999 — загадчык катэдры, з сакавіка 2007 — дэкан мэханіка-матэматычнага факультэту. Са студзеня 2009 году — першы прарэктар. 26 кастрычніка 2011 г. Указам № 491 А.Лукашэнка ўзнагародзіў М.Жураўкова мэдалём Францішка Скарыны.

27 сьнежня 2014 году прызначаны Міністрам адукацыі Беларусі. Зьняты з пасады ў сьнежні 2016 году. Вярнуўся працаваць у БДУ, на катэдру тэарэтычнай і прыкладной мэханікі мэханіка-матэматычнага факультэту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Салігорску
Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Дактары фізыка-матэматычных навук
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Міністры адукацыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія мэханікі
Марына Лявіцкая

**Мары́на Мікала́еўна Ляві́цкая** (, ;1946, Кіль, Нямеччына)&nbsp;— брытанская пісьменьніца ўкраінскага паходжаньня. У 2005&nbsp;року ейны дэбютны раман «Кароткая гісторыя трактароў па-ўкраінску» () стаў міжнародным бэстсэлерам і здабыў некалькі ўзнагародаў.

## Жыцьцяпіс
Марына Лявіцкая нарадзілася ў лягеры для ўцекачоў у Нямеччыне пасьля Другой сусьветнай вайны; пазьней пераехала зь сям’ёю ў Ангельшчыну. Скончыла Кілскі ўнівэрсытэт са ступеньню бакаляўра ангельскай мовы і філязофіі (1968) і ўнівэрсытэт Ёрку са ступеньню бакаляўра філязофіі па ангельскай літаратуры (1969). Працавала дацэнтам ва ўнівэрсытэце Шэфілд Галам у галіне навуковых дасьледаваньняў сродкаў масавай інфармацыі і камунікацыяў.

З сакавіка 2012 року — на пэнсіі. Пражывае ў Шэфілдзе.

## Творчасьць
У 2005&nbsp;року зьявіўся раман «Кароткая гісторыя трактароў па-ўкраінску», які стаў бэстсэлерам і здабыў нізку літаратурных узнагародаў: прэмію Ўудгаўза на Гэйскім фэстывалі, узнагароду Вэйвэртан-Ґуд-Рыд 2005/6 і намінацыю на прэмію «Оранж».

«Кароткая гісторыя трактароў па-ўкраінску» — сатырычны раман, напісаны ў жанры чорнага гумару, у якім вядзецца пра гісторыю і побыт украінскіх эмігрантаў у Ангельшчыне. Раман перакладзены на 8 эўрапейскіх моваў.

Другі раман пісьменніцы «Два фургоны» () пабачыў сьвет у лютым 2007 року ў Вялікабрытаніі. У ЗША выйшаў у жніўні таго ж року пад назваю «Сунічныя палі» (). Гэты раман — працяг першага.

Акрамя мастацкае літаратуры, Марына Лявіцкая выдала 10 кніг-дапаможнікаў па доглядзе за хворымі й сталымі людзьмі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Абліцов В. Г. Левицька Марина // Український Все-Світ. — Т. 1. — К.: КИТ, 2011. — С. 271—272.
* «Трактори» з невдалої історії не по-українськи. Критика російського перекладу роману «Краткая история тракторов по-украински» (артыкул Зьмітра Драздоўскага)
* Нарівська В. Пасторально-ідилічне переживання світу (про роман М. Левицької «Коротка історія тракторів по-українськи») // Літературна компаративістика. — Вип. І. — Ч. ІІ. — К.: ВД «Стилос», 2011. — С. 258—273.
* *Пиркало Світлана*. ''Марина Левицька: «Чомусь існує очікування, що українські автори мають бути страшенно серйозними»''. Розмова письменника з перекладачем  // «Україна Молода», № 032 за 20 лютага 2009
* Українська діаспора: літературні постаті, твори, біобібліографічні відомості / Упорядк. В. А. Просалової. — Донецьк: Східний видавничий дім, 2012. — 516 с.

## Вонкавыя спасылкі
* «Коротка історія тракторів по-українськи» отримала премію Вудхауза  (артыкул Сьвятланы Пыркала)
* Марина Левицька вперше їде до України  (інтэрвію Сьвятланы Пыркала)
* «Better Late Than Never». Interview by Stephen Moss, *The Guardian*, 31 May 2007. 
* Interview with Marina Lewycka 

Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Катэгорыя:Ангельскія сатырыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кілі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Украінская дыяспара Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выпускнікі Кілскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі ўнівэрсытэту Ёрку
Нацкавічы

**Нацкавічы** — вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У сярэдзіне XIX стагодзьдзя у складзе Суботніцкай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. Адносілася да маёнтка Пагальле, які належаў Габскаму. У 1861 г. 30 рэвіскіх душ. у 1885 г. 10 двароў, 72 жыхары. Паводле перапісу 1897 г. 17 двароў, 133 жыхары. У 1905 г. у вёсцы 128 жыхароў, 303 дзесяціны зямлі, у фальварку, які знаходзіўся непадалёку, 9 жыхароў, 108 дзесяцін зямлі. У 1909 г. 23 двары, 143 жыхары.

У 1921—1939 гг. у Суботніцкай гміне Валожынскага, затым Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 25 двароў, 142 жыхары, ў фальварку 3 двары, 19 жыхароў.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (35 двароў, 219 жыхароў) ў Галімшчынскім сельсавеце Івейскага раёну. У 1951 г. арганізаваны калгас «Зара». 3 1952 г. у калгасе «Новы шлях», з 1954 г. уваходзіла ў калгас «Радзіма». 3 12 лютага 1961 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. У 1970 г. 146 жыхароў.

## Насельніцтва
* 1999 — 35 двароў, 77 жыхароў.

## Вонкавыя спасылкі
* Нацкавічы на Віртуальнай Івейшчыне

## Крыніцы

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Кяўры

**Кяўры** — вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У сярэдзіне XIX стагодзьдзя у складзе Івейскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. Адносілася да маёнтка Іўе графіні Замойскай. У 1861 г. 30 рэвіскіх душ. у 1866 г. 13 двароў, 106 жыхароў. Паводле перапісу 1897 г. 18 двароў, 114 жыхароў. У 1909 г. 25 двароў, 115 жыхароў, 126 дзесяцінаў зямлі.

У 1921—1939 гг. у Ліпніскай гміне Валожынскага, затым Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 20 двароў, 82 жыхары).

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (30 двароў, 109 жыхароў) ў Ліпніскаўскім сельсавеце Івейскага раёну. У 1952 г. арганізаваны калгас імя С. М. Будзённага. 3 1954 г. у калгасе «Авангард». У 1970 г. 58 жыхароў. Пасьля ў складзе калгасу «Ліпнішкі».

## Насельніцтва
* 1999 — 12 двароў, 20 жыхароў.

## Вонкавыя спасылкі
* Кяўры на Віртуальнай Івейшчыне

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Джыда

**Джыда** — горад у рэгіёне Тыхама на беразе Чырвонага мора, цэнтар заходняй Саудаўскай Арабіі.

## Гаспадарка
Ад 1975 году ў Джыдзе месьціўся Ісламскі банк разьвіцьця.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Саудаўскай Арабіі
Кузьмы

Назву «**Кузьмы**» маюць:

## Населеныя пункты

### [[Беларусь]]

* Гарадзенская вобласьць:
** Кузьмы — вёска ў Івейскім раёне
** Кузьмы — вёска ў Шчучынскім раёне