Аныж

**Аны́ж**, **га́нус**, **га́нуш**, **ганы́ж**, **ані́с** (), — аднагадовая травяністая расьліна, спэцыя; від роду  сямейства .

## Распаўсюджаньне і экалёгія
Вырошчваецца з мэтаю атрыманьня насеньня ва ўсёй Паўднёвай Эўропе, у Малой Азіі, Мэксыцы і Эгіпце.

## Біялягічнае апісаньне

Аднагадовая, тонкая і кароткая расьліна. Корань тонкі, верацёнападобны, стрыжневы. Сьцябло вышынёй да 60 см, прямастойнае, круглае, баразнаватае, у верхняй частцы галінастае.

Прыкаранёвае і ніжняе сьцябловае лісьце доўгачаранковае, кругла-пупышкападобнае, цэльнае, надрэзана-зубчастае ці лопасьцевае, ці з трох кругла-сэрдцападобных лісточкаў, два на кароткіх, канцавы на даўжэйшым чаранку. Сярэдняе лісьце з адваротна-клінападобнымі, часта дзьвюхлопасьцевымі бакавымі лісьцікамі і трохлопасьцевым канцавым, доўгачаранковае. Верхняе — сядзячае на вузкай похве, двойчы- ці тройчыпер’евыя зь лінейна-лянцэтападобнымі долькамі; самыя верхнія трох-пяціразьдзельныя ці цэльныя.

Кветкі дробныя, пяцічленныя, несамавітыя, сабраныя на канцах галінаў у складаныя парасонікі 2,5—6 см у папярочніку, з 7—15 каротка-расьсеяна-абшытымі прамянямі. Абгортка адсутнічае ці адналісьцевая, лісьцікі абгорткі ніцепадобныя, адзін — некалькі. Пялёсткі белыя, даўжынёй каля 1,5 мм, па краях вейкавыя, на сьпінцы каротка-шчэцева-абшытыя, з загнутай унутар верхавінай, звонку абшытыя. Тычачак пяць; слупок зь ніжняй дзьвюхгнёздавай завязьзю і двума слупкамі. Квітнее ў чэрвені—ліпені.

Плод зеленавата-шэры двунасенны, шырока-сэрдцападобна-яйкападобны, яйкападобны ці адваротна-грушападобны, карычнявата-шэры, даўжынёй 3—5 мм, крыху сьціснуты з бакоў, са слаба выступаючымі сьпіннымі рэбрамі. Плады з прыемным пахам і саладжава-рэзкім смакам. Паўплодзікі зь пяцьцю кантыкамі, двума сакрэцыйнымі каналікамі на плоскім і шматлікімі дробнымі каналікамі на пукатым баку. Вага 1000 адзінак «насеньня» (паўплодзікаў) 2—3,6 г. Родзіць у жніўні.

## Расьлінная сыравіна

У лекавых мэтах ужываюцца плады аныжу. Іх нарыхтоўваюць у часе высьпяваньня, калі плады першых парасонікаў пабурэлі, а плады астатніх парасонікаў яшчэ зялёныя. Зрэзаныя расьліны зьвязваюць у снапкі і сушаць пад навесамі, пасьля абмалочваюць і на веялках аддзяляюць плады ад прымясяў.

Сухія плады ўтрымліваюць 1,2—3,5% (часам да 6%) этэрнага алею, 16—28% тлустага алею, да 19% бялковых рэчываў, а таксама цукры і арганічныя кісьлі.

Галоўныя складнікі этэрнага алею — анэтоль (80—90%) і мэтылхавіколь (10%), акрамя таго, утрымліваюцца аныжавы альдэгід, аныжавы кетон, аныжавы сьпірт, аныжавая кісьля, α-фэляндрэн, α-пінэн, дыпэнтэн, камфэн, ацэтальдэгід, аніскетон. Этэрны алей атрымліваюць перагонкай парам пладоў аныжу.

## Выкарыстаньне
Тлусты алей, якія здабываюць пасьля адгону этэрнага алею, прыдатна дзеля выкарыстаньня ў мылаварстве, а ягоная шчыльная частка служыць замяняльнікам какавы.

Ад паху аныжу гінуць казуркі: вошы, клапы, моль, прусакі, чмялі, кляшчы.

### У кулінарыі
Плады і атрыманы зь іх аныжавы алей шырока прымяняюцца ў хлебапячэньні, у рыбнай і мясной прамысловасьці, кандытарскай і напоевай вытворчасьці.

У якасьці спэцыяў выкарыстоўваюцца пераважна плады, якія маюць інтэнсіўны лёгкі асьвяжальны водар. Іх дадаюць у пірагі, печыва, пернікі, аладкі, кексы, малочныя і садавінавыя супы, да шпінату замест мушкатовага гарэху й іншыя стравы.

На аснове аныжу вырабляюць такія моцныя сьпіртныя напоі, як аныж, пастыс, пэрно, рыкард, вуза, цыпура, арак, ракы, самбука, абсэнт, мастыка, пачаран.

### У мэдыцыне
Прэпараты з аныжу валодаюць процізапаленчым, антысэптычным, спазмалітычным, анэстэзоўным і ветрагонным уласьцівасьцмі, дзейнічаюць як паслабляльны сродак; узмацняюць функцыю залозістага апарату бронхаў і кішачніку, павышаюць сакрэцыйную функцыю страўнікава-кішачнага тракту, зьмяншаюць сьціскі гладкай мускулятуры кішачніку; павышаюць сакрэцыю малочных залозаў і стымулююць маторную функцыю маціцы.

Дапамагаюць пры запаленьні нырак і мачавіку, выводзяць пясок з брулевыводных шляхоў. Рэкамэндуюцца таксама пры анацыдных гастрытах, мэтэарызме й іншых парушэньнях функцыі страўнікава-кішачнага тракту. Для павелічэньня колькасьці мацярынскага малака пры кармленьні, для аддзяленьня харкоціны пры кашалі, а таксама пры коліках карысна спажываць аныжавую гарбату.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Лекавыя расьліны
Катэгорыя:Флёра Афрыкі
Катэгорыя:Флёра Эўразіі