open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гагавузы

**Гагаву́зы** () — цюрскі народ, які жыве галоўным чынам на поўдні Малдовы (Гагавузія) і ў сумежных раёнах Украіны, у невялікай колькасьці — у Запароскай вобласьці, а таксама ў Расеі, Румыніі паўночна-ўсходняй Баўгарыі, Грэцыі. Агульная колькасьць — каля 250 тыс. чал.

Гагавуская мова адносіцца да агускай групы цюрскіх моваў, сучасная пісьмовасьць грунтуецца на румынскім варыянце лацініцы. Пераважная рэлігія — праваслаўе. Займаюцца земляробствам, жывёлагадоўляй, працуюць у прамысловасьці. Сучасная матэрыяльная і духоўная культура гагавузаў блізкая да культуры навакольнага насельніцтва.

З пачатку 1990-х гадоў прадпрымаліся спробы выхаду са складу Малдовы, але ўрэшце гагавузы атрымалі аўтаномію на аснове тэрыторыяў, дзе гагавузы складалі большасьць насельніцтва. Гагавуская мова мае афіцыйны статус у гагавускай аўтаноміі, рэгіянальны — ва Ўкраіне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Слоўнік «Родныя вобразы»


Катэгорыя:Народы Баўгарыі
Катэгорыя:Народы Малдовы
Катэгорыя:Народы Казахстану
Катэгорыя:Народы Кыргыстану
Катэгорыя:Этнічныя групы Расеі
Катэгорыя:Народы Румыніі
Катэгорыя:Народы Ўзбэкістану
Катэгорыя:Народы Ўкраіны
Катэгорыя:Цюркі-хрысьціяне
Эўбэя

**Эўбэя** або **Нэграпонт** () — найбольшы з астравоў Грэцыі ў Эгейскім моры, адлучаецца на поўначы ад берагоў Паўднёвай Тэсаліі Трыкерыйскім пралівам, на захадзе ад Атыкі, Бэотыі і Лякрыды — пралівамі Таляктыйскім і Эўрыпам. Мае доўгую і складаную гісторыю.

## Геаграфія
Плошча паверхні востраву — 3.681 км², даўжыня 158 км, шырыня ня больш 40 км. Цягнецца на 170 км уздоўж усходняга ўзьбярэжжа Балканскага паўвостраву, зь якім злучаны мостам.

Берагі абрывістыя, рэльеф горны (вышэй да 1743 м, гара Дырфіс), разьвіты карст. Міжземнаморскія хмызьнякі, лясы.

Вырошчваюць пшаніцу, вінаград, аліўкавыя гаі.

Галоўны горад — Халькіс.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Кіеўскі торт

**Кі́еўскі торт** — торт, рэцэптура і тэхналёгія якога была распрацаваная ў 1956 годзе на Кіеўскай кандытарскай фабрыцы імя Карла Маркса (цяпер — Кіеўская кандытарская фабрыка «Roshen»).

## Гісторыя
Аднойчы кандытары забыліся пакласьці ў халадзільную камэру партыю яечнага бялку, прызначанага для бісквіту. Наступнай раніцай начальнік бісквітнага цэху К. Пятрэнка з 17-гадовай памочніцай кандытара Н. Чарнагор, каб схаваць памылку калегаў, на свой страх і рызыку пераклаў застылыя бялковыя каржы масьленым крэмам, пасыпаў ванільнай пудрай і ўпрыгожыў паверхню кветкавым арнамэнтам. Так зьявіўся папярэднік торту, які стаў візытоўкай Кіева.

Рэцэптура «Кіеўскага торту» з часам зьмянялася: у 1970-х гадах кандытары ўдасканалілі працэс падрыхтоўкі бялкова-арэхавай сумесі, затым у торт пачалі дадаваць фундук, экспэрымэнтаваць з арахісам і кеш’ю. Аднак гэтыя дарагія арэхі падвышалі сабекошт торту, таму на фабрыцы вярнуліся да фундуку.

## Рэцэпт
Торт складаецца з двух паветрана-арэхавых каржоў бэзэ з праслойкамі крэму. Паверхня торту ўпрыгожаная рознымі крэмамі, бакавая паверхня абсыпаная арэхавай дробкай з фундуку. Патэнтам на гандлёвы знак, прамысловы ўзор і спосаб вырабу торту валодае кандытарская карпарацыя «Roshen».

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя кіеўскага торту 

Катэгорыя:Культура Кіеву
Катэгорыя:Украінскія дэсэрты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1956 годзе
Катэгорыя:Савецкая кухня
Катэгорыя:Украінскія гандлёвыя маркі
Катэгорыя:Савецкія гандлёвыя маркі
Каяловіч

**Каяло́віч** () — беларускае і літоўскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* **[[Каяловічы]]** — шляхецкі род Вялікага Княства Літоўскага.
* Альбэрт Віюк-Каяловіч (1609—1677) — беларускі пісьменьнік, гісторык, езуіт.
*  (1867—1941) — расейскі матэматык, шахматыст.
* Міхаіл Каяловіч (1828—1891) — расейскі гісторык, заходнерусіст.
Генуэская фартэцыя (Судак)

**Генуэ́ская фартэ́цыя** () — фартэцыя ва ўкраінскім горадзе Судак, што на паўвостраве Крым. Пабудавана генуэзцамі з 1371 да 1460 году на былым каралявым рыфу — гары Кыз-Куле-Бурун, або *Крэпасная*. Плошча фартэцыі каля 30 га.

## Гісторыя
Першыя фартыфікацыйныя збудаваньні сучаснага Судаку былі ўзьведзеныя бізантыйцамі ў VI—VII стагодзьдзях. Потым фартэцыяй завалодалі хазары, у X—XII стагодзьдзях — зноў бізантыйцы. У XIII стагодзьдзі Сугдэя становіцца вэнэцыянскай калёніяй, але апошнія былі хутка выцесьнены з Крыму генуэзцамі. У 1365 годзе яны захапілі Сугдэю, а крыху пазьней — і ўвесь поўдзень Крыму. Менавіта ў гэты пэрыяд была пабудавана асноўная частка сучаснай фартэцыі, таму за ёй і замацавалася назва *генуэскай*.

У 1475 туркі распачалі аблогу фартэцыі, у выніку чаго консул з войскам уцёк морам, а жыхары здаліся заваёўнікам. На некалькі стагодзьдзяў Сугдэя апынулася ў складзе Атаманскай імпэрыі, пакуль у XVIII стагодзьдзі Крым ня быў далучаны да Расейскай імпэрыі. У 1960-я гады савецкія ўлады спрабавалі надаць фартэцыі першасны выгляд, але беспасьпяхова.

## Фартэцыя ў савецкім кіно
* Атэлё (1955)
* Кольцы Альманзора (1977)
* Піраты XX стагодзьдзя (1979)
* Адысэя капітана Бляда (1991)
* Майстар і Маргарыта (тэлесэрыял) (2005)

## Глядзіце таксама
* Судак (горад)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Судак
Катэгорыя:Крым
Катэгорыя:Генуэскія калёніі
Хазарскі каганат

**Хаза́рскі каганат** — сярэднявечная дзяржава, створаная качавым цюркамоўным народам хазараў. Дзяржаўнае ўтварэньне вылучылася з Заходне-Цюрскага каганату. Кантралявала тэрыторыю Паўночнага Каўказу, Ніжняга і Сярэдняга Паволжа, сучаснага паўночна-заходняга Казахстану, Прыазоўя, паўночную частку Крыму, а таксама стэпы і лесастэпы Ўсходняй Эўропы да Дняпра.

Цэнтар дзяржавы першапачаткова знаходзіўся ў паўночнай частцы сучаснага Дагестану, пазьней перамясьціўся ў нізоўі Волгі. Частка кіруючай эліты прыняла юдаізм. У палітычнай залежнасьці ад хазараў некаторы час знаходзілася частка ўсходнеславянскіх племянных зьвязаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Хазарскі інфармацыйны цэнтар Кевіна А. Брука
* Мапы Хазарыі Рычарда Бурда
* Толочко, Петр Петрович. Миф о хазаро-иудейском основании Киева // Российская археология. — 2001. — № 2.

Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны
Катэгорыя:Гісторыя Расеі
Катэгорыя:Гісторыя Казахстану
Катэгорыя:Гісторыя Каўказу
Кіеўскі нацыянальны ўнівэрсытэт імя Тараса Шаўчэнкі

**Кіеўскі нацыянальны ўнівэрсытэт імя Тараса Шаўчэнкі** () — вядучая вышэйшая навучальная ўстанова Ўкраіны. Знаходзіцца ў Кіеве.

## Гісторыя

Заснаваны 8 лістапада 1833 году як Кіеўскі імпэратарскі ўнівэрсытэт сьвятога Ўладзімера. Далей назвы мяняліся наступным чынам:
* 1917—1919: Кіеўскі ўнівэрсытэт Св. Уладзімера
* 1920—1926: Вышэйшы інстытут народнай адукацыі імя М. П. Драгаманава (ВІНО)
* 1926—1932: Кіеўскі інстытут народнай адукацыі імя М. П. Драгаманава (КІНО)
* 1933—1939: Кіеўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт
* 1939—1994 Кіеўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Т. Р. Шаўчэнкі (КДУ імя Т. Р. Шаўчэнкі)
* 1959: Кіеўскі ордэна Леніна дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Т. Р. Шаўчэнкі
* 1984: Кіеўскі ордэна Леніна і ордэна Кастрычніцкай Рэвалюцыі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Т. Р. Шаўчэнкі
* 1994—1999: Кіеўскі ўнівэрсытэт імя Тараса Шаўчэнкі (КУ)
* З 1999 году — Кіеўскі нацыянальны ўнівэрсытэт імя Тараса Шаўчэнкі

Унівэрсытэт названы ў 1939 годзе ў гонар ўкраінскага паэта Тараса Шаўчэнкі. Пасьля заканчэньня Пецярбурскай акадэміі мастацтваў ён працаваў тут як супрацоўнік археаграфічнай камісіі (у 1845-46 гадах). Разгром ў 1847 годзе Кірыла-Мяфодзіеўскія таварыства і арышт Шаўчэнкі перапынілі яго працу, але не зьнішчылі сувязь паэта з унівэрсытэтам. Пасьля вызваленьня Шаўчэнка напісаў «Буквар паўднёварускі» для нядзельных школаў, займаўся яго распаўсюджваньнем, ліставаўся зь першым рэктарам унівэрсытэту Міхаілам Максімовічам.

## Факультэты
* геаграфічны
* геалягічны
* эканамічны
* гістарычны
* кібэрнэтыкі
* мэханіка-матэматычны
* падрыхтоўчы
* псыхалёгіі
* радыёфізычны
* сацыялёгіі
* фізычны
* філязофскі
* хімічны
* юрыдычны

## Выбітныя выпускнікі
* Мітрафан Доўнар-Запольскі — беларускі гісторык, этнограф, адзін з заснавальнікаў нацыянальнай гістарыяграфіі
* Уладзімер Караткевіч — клясык беларускае літаратуры
* Леанід Краўчук — першы прэзыдэнт Украіны (1990—1994)
* Міхаіл Саакашвілі — прэзыдэнт Грузіі (2008—2013)
* Антон Ясінскі — беларускі гісторык

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Украінскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Кіеўскі нацыянальны ўнівэрсытэт імя Тараса Шаўчэнкі
Саўлі Нійнісьцё

**Са́ўлі Вя́йнямэ Ні́йнісьцё** (; нарадзіўся 24 жніўня 1948, Салё, Фінляндыя) — фінскі палітык і юрыст; 5 лютага 2012 г. абраны прэзыдэнтам Фінляндыі.

З 1987 году па 2003 год і з 2007 году па 2011 год — дэпутат парлямэнту Фінляндыі ад партыі «Нацыянальная кааліцыя»; у 2007—2011 гадах — сьпікер парлямэнту Фінляндыі (да выбараў у красавіку 2011 году).

Вышэйшую адукацыю атрымаў ва ўнівэрсытэце Турку.

## Галерэя

Файл:Kunniakomppania.JPG
Файл:Sauli Niinistö (cropped).jpg
Файл:Sauli Niinistö 2.JPG
Файл:Sauli Niinistö ja Jenni Haukio, Killan laituri, Naantali, 16.6.2012 (27).JPG


## Вонкавыя спасылкі

* Саўлі Нійнісьцё: афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Фінскія палітыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Фінляндыі
Сокальскі раён

**Сокальскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Валагодзкай вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца горад Сокал, які месьціцца за 42,5 км ад Волагды.

## Геаграфія
Сокальскі раён мяжуе з Тоцемскім, Міжрэчанскім, Валагодзкім, Усьцьекубінскім, Хараўскім і Сямжанскім раёнамі. Плошча раёну складае 4165 км².

## Гісторыя
Сокальскі раён быў утвораны ў 1929 годзе адпаведнасьці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва
Насельніцтва раёну па стане на 2017 год складала 49 077 чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі
Помнік Тарасу Шаўчэнку (Кіеў)

**По́мнік Тара́су Шаўчэ́нку** — помнік вялікаму ўкраінскаму паэту, пісьменьніку й мастаку Тарасу Шаўчэнку ў Кіеве (Украіна). Знаходзіцца ў парку Шаўчэнкі, насупраць Чырвонага корпусу Кіеўскага ўнівэрсытэту. Зьяўляецца адным з сымбаляў сучаснага Кіева.

## Апісаньне
Помнік адкрыты 6 сакавіка 1939 году на месцы былога помніка Мікалаю I, заснавальніку Кіеўскага імпэратарскага ўнівэрсытэту св. Уладзімера,  які быў дэмантаваны бальшавікамі ў 1920 годзе і пераплаўлены на заводзе «Арсэнал». Адкрыцьцё было прымеркаванае да 125-годзьдзя з дня нараджэньня паэта. З гэтай нагоды ўнівэрсытэту і парку было таксама прысвоенае імя вялікага ўкраінца.

Народны паэт стаіць прама, з трошкі нахіленай наперад галавой. Твар выказвае самотныя разважаньні. Рукі паэта складзеныя за сьпіной. На левай руцэ вісіць паліто або плашч.

## Сучаснасьць
Пры незалежнай Украіне, з 1991 году, да помніка Кабзару традыцыйна ўскладаюць кветкі першыя асобы дзяржавы на чарговую гадавіну з дня сьмерці Тараса Шаўчэнкі і з нагоды афіцыйных украінскіх сьвятаў, а таксама замежныя высокія госьці падчас візытаў ва Ўкраіну. Акрамя таго, у 1995—1996 гадах малюнак помніка быў разьмешчаны на ўкраінскай банкноце наміналам у адзін мільён карбованцаў.

Сёньня помнік Тарасу Шаўчэнку зьяўляецца галоўнай дамінантай парку Шаўчэнкі і адным з сымбаляў сучаснага Кіева. Каля манумэнта нярэдка праходзяць сходы грамадзян, мітынгі розных палітычных сілаў і грамадзкіх рухаў. Таксама каля помніка Кабзару традыцыйна праводзіцца шэраг культурных мерапрыемстваў, у прыватнасьці, штогод ля падножжа помніка праходзіць цырымонія ўручэньня народнай шаўчэнкаўскай прэміі.

## Вонкавыя спасылкі

Кіеў
Катэгорыя:Славутасьці Кіеву
Білябіяльны насавы зычны

**Білябія́льны наса́вы зы́чны** — зычны гук, які найбольш часта сустракаецца ў розных мовах. Гэты гук пазначаецца знакам [m] у Міжнародным фанэтычным альфабэце.

* Месца ўтварэньня: білябіяльны
* Спосаб утварэньня: насавы
* Тып фанацыі: звонкі
* Санант
* Пульманічны зычны

## Распаўсюджанасьць

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 

Катэгорыя:Фанэтыка
Уладзімер Зіноўскі

**Уладзі́мер Іва́навіч Зіно́ўскі** (1955; г.п. Ялізава Асіпавіцкага раёну, цяпер Беларусь) — дзяржаўны дзяяч Беларусі. Экс-міністар эканомікі Беларусі (2014-2018).

## Жыцьцяпіс
У 1981—1986 гадох — старшы інжынэр Галоўнай управы вылічальнай працы Цэнтральнай статыстычнай управы (ЦСУ) Беларускай ССР, старшы, вядучы эканаміст управы статыстыкі прамысловасьці ЦСУ БССР, памочнік начальніка ЦСУ БССР (затым Дзяржкамітэта БССР па статыстыцы). У 1986—1989 гг. — намесьнік начальніка Статыстычнай управы Менскай вобласьці, намесьнік начальніка Менскай абласной управы статыстыкі. У 1989—1992 гг. — у Савеце міністраў: старшы рэфэрэнт сэктару эканамічнага аналізу і народна-гаспадарчых плянаў эканамічнага аддзелу, вядучы спэцыяліст эканамічнага аддзелу, вядучы спэцыяліст управы эканомікі і зьнешніх сувязяў, вядучы спэцыяліст управы эканомікі, галоўны спэцыяліст сэктару прагназаваньня і аналізу сацыяльна-эканамічнага разьвіцьця ўправы эканомікі Кіраўніцтва справамі Савету міністраў. У 1992—1998 гг. — першы намесьнік старшыні Дзяржаўнага камітэта Рэспублікі Беларусь па статыстыцы і аналізу (затым — міністра статыстыкі і аналізу).

З кастрычніка 2008 г. — старшыня Нацыянальнага статыстычнага камітэту Рэспублікі Беларусь (са сьнежня 1998 г. — міністар статыстыкі і аналізу).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Асіпавіцкім раёне
Катэгорыя:Кіраўнікі дзяржаўных камітэтаў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту
Анатоль Нічкасаў

**Анато́ль Іва́навіч Нічка́саў** (1955; Новасыбірск, цяпер Сыбірская фэдэральная акруга, Расея) — дзяржаўны дзяяч Беларусі. Амбасадар Беларусі ў Казахстане (2013—2020). З 29 сьнежня 2010 г. да верасьня 2013 г. быў міністрам архітэктуры і будаўніцтва Беларусі. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь.

## Працоўная дзейнасьць
У 1978—1981 гадох працаваў архітэктарам Новасыбірскага аддзяленьня  (УНДПІЭТ). У 1981—1983 гг. — старшы архітэктар інстытуту «Магілёўграмадзянпраект». У 1983—1986 гг. — намесьнік галоўнага архітэктара гораду — галоўны краявідны архітэктар Бабруйскага гарадзкога выканаўчага камітэту (Магілёўская вобласьць). У 1986—1990 гадах быў начальнікам архітэктурна-пляновачнай управы Бабруйскага гарвыканкаму — галоўным архітэктарам Бабруйску, у 1990—1992 гг. — начальнікам аддзелу горадабудаўніцтва — намесьнікам начальніка Галоўархітэктуры Дзяржаўнага камітэту Беларускай ССР па справах будаўніцтва. У 1992—1994 гг. — кіраўнік інстытуту «Менскграмадзянпраект». З чэрвеня па верасень 1994 году займаў пасаду старшыні камітэту архітэктуры, галоўнага архітэктара г. Менску. Зь верасьня 1994 г. да сьнежня 2010 г. быў намесьнікам міністра архітэктуры і будаўніцтва.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новасібірску
Катэгорыя:Міністры архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Казахстане
Катэгорыя:Выпускнікі расейскіх ВНУ
Катэгорыя:Намесьнікі міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Заслужаныя будаўнікі Рэспублікі Беларусь
Прыгнечанасьць

**Прыгнечанасьць** (маркота; ) — адмоўнае жарснае пачуцьцё, што суправаджаецца зьменай матывацыі і агульнай пасіўнасьцю паводзінаў. Суправаджаецца асабіста цяжкімі і пакутлівымі перажываньнямі (роспач, смутак і туга). Выклікае думкі аб уласнай адказнасьці за непрыемныя і цяжкія падзеі ў асабістым жыцьці і жыцьці блізкіх людзей. Валявая дзейнасьць і самаацэнка рэзка зьніжаюцца. Бывае праявай душэўнай хваробы (дэпрэсія).

## Крыніцы


Катэгорыя:Эмоцыі
Леанід Гуляка

**Леані́д Па́ўлавіч Гуля́ка** (1949; в. Межная Слабада Клецкага раёну, цяпер Беларусь) — дзяржаўны дзяяч Беларусі. Быў міністрам культуры Беларусі (2000—2005). З 27 кастрычніка 2006 г. Упаўнаважаны па справах рэлігіяў і нацыянальнасьцяў (са сьнежня 2005 г. старшыня Камітэту па справах рэлігіяў і нацыянальнасьцяў).

## Працоўная дзейнасьць
У 1973—1977 гадох працаваў старшым інспэктарам, памочнікам міністра культуры Беларусі. У 1977—1992 гг. — у Апараце Савету міністраў. У 1992—1994 гг. — намесьнік міністра культуры Рэспублікі Беларусь. У 1994—2000 гг. працаваў у Апараце Савету міністраў Рэспублікі Беларусь: загаднік сакратарыяту намесьніка прэм’ер-міністра, начальнік управы адукацыі, навукі, культуры, аховы здароўя і сацыяльнай абароны, начальнік управы сацыяльна-культурнай палітыкі.

## Упаўнаважаны па справах рэлігіяў
27 лістапада 2020 году падпісаў папярэджаньне Беларускай праваслаўнай царкве (БПЦ), у якім зьвярнуў увагу на абавязак выконваць 16-ы артыкул Канстытуцыі Беларусі, паводле якога «забараняецца дзейнасьць рэлігійных арганізацыяў, іх органаў і прадстаўнікоў, накіраваная супраць сувэрэнітэту Рэспублікі Беларусь, яе канстытуцыйнага ладу». Пагатоў, упаўнаважаны па справах рэлігіяў і нацыянальнасьцяў спаслаўся на 8-ы артыкул Закону Беларусі «Аб свабодзе сумленьня і рэлігійных арганізацыях», які забараняў правядзеньне ў храмах «мерапрыемстваў палітычнага характару, а таксама выступы і заклікі, якія абражаюць прадстаўнікоў органаў дзяржаўнай улады, службовых асобаў і асобных грамадзянаў». У папярэджаньні Леанід Гуляка напісаў, што можа зьвярнуцца ў суд з заявай аб пазбаўленьні рэлігійнага аб'яднаньня яго праўнага стану і права на існаваньне, калі БПЦ паўторыць «парушэньне» цягам году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Апарат Упаўнаважанага па справах рэлігіяў і нацыянальнасьцяў

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клецкім раёне
Катэгорыя:Міністры культуры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту
Царква Божай Маці Траяручыцы (Талін)

**Царква Божай Маці Траяручыцы** () — храм і парафія Украінскай грэка-каталіцкай царквы (УГКЦ) Эстоніі, якія знаходзяцца ў Таліне па адрасе вул. Лябараторыюмі, 22.

## Мінуўшчына
Талінская парафія УГКЦ была заснаваная ў 1991 року. У 1994 вернікі арандавалі, а ў 1998 року выкупілі ў старым месцы Таліну капліцу з прылеглай тэрыторыяй, якая належала лютэранскай царкве. Пасьля рэстаўрацыі капліца была прыстасаваная пад храм.

У 1997 року царкву падпалілі.

У кастрычніку 2000 Талінская парафія была асьвечана ў гонар Божай Маці Траяручыцы.

Набажэнствы адбываюцца штонядзелю. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

*Талінская парафія УГКЦ Эстоніі

Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Таліну
Катэгорыя:Старое места Таліну
Катэгорыя:Украінская грэка-каталіцкая царква
Спільна справа

**Спільна справа** (літаральна бел. «Супольная справа») — украінскі грамадзкі рух. Паводле ўласнага вызначэньня на старонцы Facebook зьяўляецца грамадзкім рухам па спыненьні паўнамоцтваў Вярхоўнай Рады і Прэзыдэнта Ўкраіны.

Добраахвотнае аб’яднаньне грамадзянаў Украіны, мэтай якога зьяўляецца супрацьдзеяньне ўзурпацыі дзяржаўнай улады ва Ўкраіне, якое адбылося пасьля скасаваньня Канстытуцыйнай рэформы 2004 году. З прычыны гэтага Прэзыдэнт і Вярхоўная Рада, на думку чальцоў арганізацыі, атрымалі паўнамоцтвы, якія не былі дэлегаваныя ім народам — адзінай крыніцай дзяржаўнай улады. Пасьля гэтага яны абвясьцілі вайну ўкраінскаму народу, якую ўвасабляюць праз псэўдарэформы: падатковую, жыльлёвую, працоўную, пэнсійную, судовую і да т. п.

Каардынатарам руху зьяўляецца Аляксандар Данілюк.

## Дзеяньне
Актывісты «Супольнай справы» 24 студзеня 2014 году занялі памяшканьне МінАПК. Раней сябры УА Свабода выгналі прадстаўнікоў арганізацыі з будынку Кіеўскай гардзяржадміністрацыі «за дрэнныя паводзіны». 25 студзеня 2014 году актывісты «Супольнай справы» занялі будынак Міністэрства энэргетыкі і вугальнай прамысловасьці Ўкраіны на вуліцы Хрэшчацік у Кіеве. 26 студзеня актывісты «Супольнай справы» занялі будынак Міністэрства юстыцыі на Гарадзецкага, 13 у Кіеве.

Штаб нацыянальнага супраціву назваў дзеяньні арганізацыі сплянаванай правакацыяй. 27 студзеня 2014 году падапечныя Данілюка вызвалілі будынак Міністэрства юстыцыі. 29 студзеня «Свабода» выгнала актывістаў «Супольнай справы» з захопленага аграрнага міністэрства.

31 студзеня 2014 Данілюк быў абвешчаны праваахоўнікамі ў вышук па артыкуле 294, частцы 2, КК Украіны «арганізацыя масавых беспарадкаў, якія суправаджаліся гвалтам над асобай, пагромамі, падпаламі, зьнішчэньнем маёмасьці, захопам будынкаў або збудаваньняў, гвалтоўным высяленьнем грамадзян, супрацівам прадстаўнікам улады з ужываньнем зброі ці іншых прадметаў, якія выкарыстоўваліся як зброя, а таксама актыўны ўдзел у масавых беспарадках, калі яны пацягнулі гібель людзей або іншыя цяжкія наступствы», пасьля чаго лідэр «Супольнай справы» быў вымушаны таемна пакінуць межы Ўкраіны і схавацца ў Лёндане.

3 сакавіка 2014 рух аб’явіў мабілізацыю ваеннаабавязаных у сувязі з пагрозаю расейскага ўварваньня на Ўкраіну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Нацыяналістычныя арганізацыі
Катэгорыя:Грамадзкія арганізацыі Ўкраіны
Северскі Данец

**Се́верскі Дане́ц**, **Паўночны Дане́ц** (, ) — рака поўдня Ўсходне-Эўрапейскай раўніны, працякае празь Белгародзкую і Растоўскую вобласьці Расеі, а таксама Харкаўскую, Данецкую і Луганскую вобласьці Ўкраіны, правы (найбольшы) прыток Дону. Сёмая па велічыні рака Ўкраіны і найважнейшая крыніца прэснай вады на ўсходзе гэтай краіны.

## Назва і этымалёгія

Вядомыя назвы ракі:
* Танаіс
* Данец
* Северскі Данец
* у XVII—XVIII стагодзьдзях — Севярны Данец
* памылковая назва Северны Данец — праз скарачэньне Сев. Данец

Назву рака атрымала дзякуючы таму, што цякла зь Северскага княства, у адрозьненьне ад вытокаў Дону, пра што і піша вандроўнік XVI стагодзьдзя Алясандра Гваньіні:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Северска-Данецкага басэйнавага кіраваньня водных рэсурсаў
* Рака Северскі Данец
* Северскі Данец

Катэгорыя:Памежныя рэкі
Катэгорыя:Рэкі Расеі
Катэгорыя:Рэкі Ўкраіны
Катэгорыя:Рэкі Белгародзкай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Харкаўскай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Данецкай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Луганскай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Растоўскай вобласьці
Катэгорыя:Прытокі Дону
Віньніца (карвэт)

**Ві́ньніца** — шматмэтавы баявы карабель клясы карвэт, праекту 1124П («Альбатрос»,  паводле клясыфікацыі НАТА) прызначаны для прыбярэжнага дзеяньня Вайскова-Марскіх Сіл Украіны.

## Гісторыя карабля
Пагранічны вартавы карабель з заводзкім нумарам 775 быў закладзены ў элінгу Зяленадольскага суднабудаўнічага заводу (Татарстан) 23 сьнежня 1975 г. Залічаны ў сьпісы караблёў марскіх частак памежных войскаў КДБ СССР 17 чэрвеня 1976 г. Пасьля спуску на ваду 12 верасьня 1976 г. па ўнутраных водных шляхах адбуксіраваны ў Азоўскае мора, а адтуль — на завод «Пэрсэй» (Севастопаль) для дабудоўкі, а таксама для наладачных і хадавых вырабаваьньняў.

### Крымскі крызіс (2014)
**гл. [[Блякада ўкраінскага флёту на возеры Данузлаў]]**

Падчас Крымскага крызісу карвэт быў захоплены расейскімі войскамі на месцы дысьлякацыі ля пасёлку Новаазёрнае, што на возеры Данузлаў.

7 сакавіка карвэт Віньніца разам зь яшчэ з 6 вайсковымі караблямі апынуліся заблякаванымі на возеры Данузлаў. Гэта адбылося пасьля таго як побач з затопленым расейскімі вайскоўцамі караблём «Ачакаў» было затоплена дапаможнае вадалазнае судна.

22 сакавіка 2014 г., спэцыяльнае падразьдзяленьне марской пяхоты РФ, пасьпяхова зьдзейсьніла захват карвэта.

19 красавіка 2014 г., згодна з дамоўленасьцю між абароннымі ведамствамі Ўкраіны і РФ, карвэт Віньніца з шэрагам іншых караблёў, пад сьцягам Украіны быў накіраваны ў порт г. Адэсы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Караблі ВМС Украіны
Катэгорыя:Карвэты
Прут

**Прут** (, , антычныя назвы&nbsp;— , Парата, Пюрэт) — рака ва Ўкраіне, Малдове і Румыніі даўжынёй 967 км, левая прытока Дунаю (басэйн Чорнага мора). Выток Пруту знаходзіцца ў Івана-Франкоўскай вобласьці ва ўсходніх Карпатах.

## Геаграфія
Прут пачынаецца з гор недалёка ад Гавэрлы (Украінскія Карпаты), цячэ спачатку пераважна на поўнач, пасьля павяртае на паўночны ўсход, а бліжэй да Каламыі — на паўднёвы ўсход. Дасягнуўшы мяжы паміж Малдовай і Румыніяй, паварочвае яшчэ больш на паўночны ўсход, а пасьля на поўдзень. Пачынаючы зь места Леова Прут становіцца суднаходным і ўпадае ў Дунай за 3 км на захад ад места Рані (Адэская вобласьць), недалёка ад месца ўпадзеньня самога Дунаю ў Чорнае мора.

Даўжыня ракі 967 км. Прут — другая па велічыні рака Малдовы. Ягоны басэйн займае больш за 24% плошчы краіны. На рацэ разьмешчанае вадасховішча Касьцешці-Сьцінка (Малдова/Румынія) і Сьнятынская ГЭС, месты Варохта, Ярэмчэ, Каламыя, Чарнаўцы, Наваселіца, Унгень, Леова.

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Сфэрычная панарама ракі 
* Туры і падарожжы па Пруце 


Катэгорыя:Памежныя рэкі
Пэтрас (гара)

**Пэ́трас** () — гара ва Ўкраінскіх Карпатах, у Рахаўскім раёне Закарпацкай вобласьці. Адна з найвышэйшых вяршыняў горнага масіву Чарнагора. Папулярны аб’ект пешаходнага турызму.

## Апісаньне
Вышыня — 2020 м. Разьмешчаная ў паўночна-заходняй частцы масіву паміж гарамі Шэшул (на паўднёвым-захадзе) і Гавэрла (на ўсходзе). Заходні і паўднёва-заходні схілы стромкія са шматлікімі каменнымі россыпамі, паўночны і паўночна-ўсходні — абрывістыя, са скальнымі выступамі. Ёсьць старажытналедніковыя формы рэльефу. Складаецца зь пяшчанікаў.

Пакрытая пераважна субальпійскаю расьліннасьцю. Распаўсюджаныя хмызьнякі (ядловец сыбірскі, рададэндран), чарнічныя зарасьнікі і яловыя лясы (да вышыні 1530—1600 м). Узімку даволі часта бываюць сьнежныя лявіны. Ёсьць турыстычны прытулак на паўднёвых схілах.

Краявіды з Пэтрасу амаль такія ж, як з Гавэрлы. Асабліва прыгожа выглядае галоўны хрыбет Чарнагора, які можна назіраць па ўсёй ягонай даўжыні — ад Гавэрлы да Папа Івана. Выразьней, чым з Гавэрлы, бачная Блізьніца і за ёй — шэраг далінаў хрыбта Свыдзівец.

## Галерэя

файл:Петрос.jpg|Зімовы Пэтрас пры захадзе сонца
Файл:Botinki.jpg|Каменны тур на вяршыні Пэтрасу. Від на Гавэрлу. Канец красавіка 1978 году


## Крыніцы

Катэгорыя:Лясістыя Бяскіды
Катэгорыя:Двухтысячнікі Ўкраіны
Катэгорыя:Горныя вяршыні Чарнагоры
Катэгорыя:Геаграфія Закарпацкай вобласьці
Антрацытаўскі раён

**Антрацытаўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым захадзе Луганскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Антрацыт.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году насельніцтва раёну складала 37 451 чалавек, зь іх 46,51% адзначылі роднай мовай украінскую, 53,1% — расейскую, а 0,39% — іншую.

## Крыніцы

Катэгорыя:Антрацытаўскі раён
Катэгорыя:Раёны Луганскай вобласьці
Белаводзкі раён

**Белаводзкі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўночным усходзе Луганскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — гарадзкі пасёлак Белаводзк.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году насельніцтва раёну складала 27 584 чалавека, зь іх 84,2% адзначылі роднай мовай украінскую, 15,56% — расейскую, а 0,24% — іншую.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Луганскай вобласьці
Кому Вниз

«**Кому́ Вниз**» () — украінскі рок-гурт, адрозны сваім стылем выкананьня і глыбіннаю сэміётыкай тэкстаў. У апошнія гады крытыкі ідэнтыфікуюць творчасьць «Кому вниз» як фолк-готыку.

## Склад
* **Уладзіслаў Малюгін** (гітара, сьпеў). Расеец. Зь сям’і вайскоўцаў, накіраваных у Казахстан. Нарадзіўся 12 жніўня 1963 року ў Балхашы. Скончыў Кіеўскі інстытут будаўніцтва і архітэктуры (КІБІ), па спэцыяльнасьці&nbsp;— канструктар. Музыка, кампазытар, аранжавальнік.
* **Сяргей Сьцепаненка** (бас-гітара). Украінец. Зь сям’і настаўнікаў. Нарадзіўся 6 красавіка 1964 року ў Гастомелі. Скончыў КІБІ, працаваў канструктарам. Музыка, прадусар, рэдактар відэа.
* **Уладзіслаў Макараў** (вядучая гітара). Украінец. Нарадзіўся 1 жніўня 1955 у Кіеве. Працаваў асьвятляльнікам у тэатрах. Музыка, кампазытар.
* **Яўген Разін** (ударныя, сьпеў). Украінец. Зь сям’і тэхнічнай інтэлігенцыі. Нарадзіўся 26 верасьня 1964 у Слабодцы Шаляхоўскай. Навучаўся ў КІБІ, працаваў у радыёпрамысловасьці. Музыка, кампазытар, аранжавальнік.
* **Андрэй Серада** (клявішныя, сьпеў). Украінец. Зь сям’і тэхнічнай інтэлігенцыі. Нарадзіўся 1 студзеня 1964 у Кіеве. Скончыў тэатральны інстытут, акторскую клясу, працаваў у тэатры. Музыка, кампазытар, аўтар тэкстаў песьняў.

## Мінуўшчына
Запачаткавалі гурт у 1988 року калегі-акторы Андрэй Серада і Ўладыслаў Макараў. Сьпярша выконвалі песьні па-расейску, але на першы фэст «» Серада падрыхтаваў твор, напісаны ім яшчэ ў 1983 року да дня нараджэньня бацькі. Зь песьняю «Суботів» гурт заняў 2 месца ў жанры рок-музыкі.

Выдаўшы першы альбом «Падая вверх» (), у якім не было ніводнае песьні па-ўкраінску, гурт з астатнімі ляўрэатамі выправіліся на гастролі ў Канаду з ужо абноўленым украінскамоўным рэпэртуарам. Пасьля гурт зьдзейсьніў турнэ па Польшчы і Ўкраіне.

Дзеля падрыхтоўкі другога альбому ўдзельнікі гурту пакінулі асноўныя месцы працы і цалкам заняліся музычнай дзейнасьцю. Праца скончылася толькі ў 1996 року, у якім і выйшаў пераломны альбом «In Kastus». У ім ужо выразіста прабіваецца пахмурная гатычная стылістыка, фольк стае больш індустрыяльным.

У наступным року адбыўся першы сольны канцэрт гурту, які, хоць і меў назву «In Kastus», складаўся ў асноўным з новых песьняў, якія былі напісаныя з моманту выхаду апошняга альбому. Песьні, выкананыя на гэтым канцэрце, склалі трэці альбом «In Kastus In Vivo», які выйшаў адразу на трох носьбітах (CD, аўдыё- і відэакасэты).

## Дыскаграфія
### Студыйныя альбомы
* «Падая вверх» (1989)
* «Komu vnyz» (1990) «СП Кобза (Україна-Канада)».
* «In Kastus» (1996)
* «4» (2014)

### Жывыя альбомы
* «Рок-екзистенція» (1994)
* «Рок-екзистенція» (1997)
* «In Kastus In Vivo» (1999)

### Міні-альбомы
* «Ab Ovo Usque Ad Mala» (2007)

### Складанкі
* «Легенди українського року. Кому Вниz» (2003)
* «Кому Вниz. Колекція альбомів у форматі mp3» (2006)
* «Реформація: 25 Пунктів» (2009)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Дыскаграфія гурту на партале Discogs.com
* Гурт на Last.fm


Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1988 годзе
Хэрсанэс Таўрыйскі

**Хэрсанэ́с Таўры́йскі**, альбо проста **Хэрсанэ́с** (: «паўвостраў»; у бізантыйскі час — **Хэрсо́н**, у Генуэскі пэрыяд — **Сарсо́на**, в славянскіх летапісах — **Ко́рсунь**) — поліс, заснаваны старажытнымі грэкамі на Гераклейскім паўвостраве на паўднёва-заходнім узьбярэжжы Крыму. Цяпер Хэрсанэскае гарадзішча месьціцца на тэрыторыі Гагарынскага раёну Севастопалю. На працягу дзьвюх тысячаў гадоў Хэрсанэс зьяўляўся буйным палітычным, эканамічным і культурным цэнтрам Паўночнага Прычарнамор’я, дзе быў адзінай дарыйскай асадай. У 2013 годзе занесены ў сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Гісторыя
Заснаваны ў 422—421 да н. э. грэкамі-перасяленцамі з Гераклеі Пантыйскай. У V—I ст. да н. э. поліс, у I—IV ст. н. э. — арыстакратычная рэспубліка. Насельніцтва гораду займалася рыбалоўствам, вінаградарствам, рамяством і гандлем (пераважна хлебам). У IV—III ст. да н. э. пад ягоным кантролем знаходзіліся гарады Керкінітыда, Каляс-Лімэн і шэраг умацаваньняў. У гэты час горад займаў плошчу каля 27 га, меў акропаль, агору, каля 20 тыс. жыхароў. У канцы II ст. да н. э., каб адбіцца ад скіфаў, горад прызнаў панаваньне Пантыйскага царства, 3 63 да н. э. залежаў ад Рыму, з канца IV ст. н. э. — ад Бізантыі. Найбольшага росквіту дасягнуў у V — пач. VII ст., калі адноўленыя ўмацаваньні, пабудаваныя буйныя базылікі. У V—XI ст. Хэрсанэс Таўрыйскі — самы вялікі горад Паўночнага Прычарнамор’я, цэнтар распаўсюджваньня хрысьціянства. У пач. VIII ст. падпарадкаваны хазарамі. У 989 быў захоплены войскамі кіеўскага князя Уладзімера Сьвятаславіча. Апошні пэрыяд росквіту — 2-я пал. IX — XII ст.: пашыраны порт, будаваліся новыя храмы, выпускаліся ўласныя грошы. У сярэдзіне XII ст. трапіў пад уладу полаўцаў, з пач. XIII ст. — Трапэзундзкай імпэрыі. У 1299 разбураны ханам Нагаем, у канцы XIV ст. — Эдыгеем.

## Помнікі
Археалягічныя раскопкамі (пачаты ў 1827, сыстэматычныя з 1876) выяўленыя муры, вежы, кварталы з дамамі й майстэрнямі, антычны тэатар, больш за 50 хрысьціянскіх храмаў (IV—XV ст.), нэкропаль і інш.; эпіграфічныя помнікі — прысяга хэрсанэсцаў (пач. III ст. да н. э.), дэкрэты ў гонар Дыяфанта (канец II ст. да н. э.), фрагмэнты жывапісу, мазаікі й інш..

## Галерэя


Файл:Chersones, Säulen.jpg|Базыліка
Файл:Chersonez Sewastopol1.jpg|Базыліка
Файл:Chersonez Sewastopol2.jpg|Портык базылікі ў Хэрсанэсе
Файл:Херсонесское побережье и вид на севастополь.jpg|Узьбярэжжа й від на Севастопаль
Файл:Херсонесский колокол.jpg |Хэрсанескі звон
Файл:Руины Херсонеса 02.jpg |Руіны Хэрсанэсу
Файл:Улица в Херсонесе.jpg|Вуліца ў Хэрсанэсе
Файл:Руины Херсонеса 03.jpg|Руіны
Файл:Базилика и храм св Владимира.jpg |Базыліка й храм Сьв. Уладзімера
Файл:Chersones, Vladimir-Kathedrale 1862.jpg|Сабор Сьв. Уладзімера
Файл:Hersones.JPG|Разваліны сьценаў Хэрсанесу



## Крыніцы й заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытныя гарады
Катэгорыя:Гісторыя Крыму
Лічбавае праграмнае кіраваньне

**Лічбавае праграмнае кіраваньне** (ЛПК) — кампутарызаваная сыстэма кіраваньня рухавікамі тэхналягічнага абсталяваньня, уключаючы станочную аснастку. Абсталяваньне з ЛПК можа быць прадстаўлена:

* станочным паркам, напрыклад станкамі (станкі абсталяваныя лічбавым праграмным кіраваньнем, завуцца станкамі з ЛПК):
** для апрацоўкі мэталаў (напрыклад, фрэзэрныя ці такарныя), дрэва, пласмас, і г. д.;
** для рэзкі ліставых загатовак;
** для апрацоўкі ціскам і г. д.;
* прывадамі асынхронных электрарухавікоў, якія выкарыстоўваюць вэктарнае кіраваньне;
* характэрнай сыстэмай кіраваньня сучаснымі прамысловымі робатамі.

Некалькі станкоў з ЛПК могуць аб’яднацца ў гнуткую аўтаматызаваную вытворчую сыстэму (ГВС), якая ў сваю чаргу можа быць дапоўнена гнуткімі аўтаматызаванымі ўчасткам і ўвайсьці ў склад аўтаматычнай лініі (вытворчасьць маштабу ўчастка альбо цэха).

Катэгорыя:Станкі
Катэгорыя:Прамысловасьць
Дзясна (прытока Паўднёвага Бугу)

**Дзясна́** () — рака ў Віньніцкай вобласьці Ўкраіны. Левы прыток ракі Паўднёвы Буг. Даўжыня 80 км. Плошча вадазбору 1400 км².

Працякае па тэрыторыі Казятынскага, Калінаўскага, Ліпавецкага і Віньніцкага раёну.

## Прытокі
Вільшанка, Кабыльня, Жэрдь.

## Галерэя


Florianivka 15.jpg|Вытакі ракі ў сяле Фларыянаўка
Florianivka 27.jpg|У сяле Фларыянаўка
Florianivka 26.jpg|У сяле Фларыянаўка
Kordyshivka 04.jpg|У сяле Кордышэўка
Mykolayivka (Koziatynskyi) 36.jpg|У сяле Мікалаеўка
Yosypivka (Koziatynskyi Raion) 08.jpg|У сяле Йосыпаўка
Yosypivka (Koziatynskyi) 13.jpg|У сяле Йосыпаўка
Shyroka Greblya (Koziatynskyi) 2.jpg|У сяле Шырокая Грэбля
Lozivka (Koziatynskyi) 01.jpg|У сяле Лазоўка
Lozivka (Koziatynskyi) 03.jpg|У сяле Лазоўка
Lozivka (Koziatynskyi) 06.jpg|У сяле Лазоўка
Lozivka (Koziatynskyi) 10.jpg|Мост у сяле Лазоўка
Samgorodok 07.jpg|У сяле Самгарадок
Desna in Nova Hreblia (Jun 2022) 2.jpg|У сяле Новая Грэбля
Pol'ova Lysiyivka 06.jpg|
Pol'ova Lysiyivka 07.jpg|
Pol'ova Lysiyivka 08.jpg|
River near Stara Pryluka 3.jpg|У сяле Старая Прылука
Stara Pryluka 17.jpg|У сяле Старая Прылука
Stara Pryluka 20.jpg|У сяле Старая Прылука
Desna Pryluka 2.jpg|
Сививківці3.JPG|У сяле Сівакаўцы
Desna Sosonka 2009 G1.jpg|Мост праз раку ў сяле Сосанка Віньніцкага раёну.
Desna river from railway brige near Stadnytsia.jpg|Выгляд з чыгуначнага маста


## Крыніцы
* Г. І. Денисик. Десна, Десенка // Енциклопедія Сучасної України: електронна версія [онлайн] / гол. редкол.: І. М. Дзюба, А. І. Жуковський, М. Г. Железняк та ін.; НАН України, НТШ. Київ: Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2007. спасылка 

## Літаратура
* «Каталог річок України»&nbsp;— Видавництво АН УРСР, Київ, 1957.
* Водні ресурси та якість річкових вод басейну Південного Бугу / За ред. В.&nbsp;К.&nbsp;Хільчевського.&nbsp;— К.: Ніка-центр, 2009.&nbsp;— 184 с.

Катэгорыя:Рэкі Віньніцкай вобласьці
Поп Іван Мармароскі

**Поп Іван Мармароскі** () — гара ва Ўкраінскіх Карпатах, адна зь вяршыняў Гуцульскіх Альпаў (частка Мармароскага горнага масіву). Вышыня 1936,2 мэтраў. Знаходзіцца ў Рахаўскім раёне Закарпацкай вобласьці Ўкраіны на мяжы з Румыніяй. Папулярны аб’ект пешаходнага турызму.

## Апісаньне
Форма гары пірамідальная, паўночныя і ўсходнія схілы стромкія. Вакол гары сэзонна могуць утварацца невялікія азёры. На значных плошчах тут паланіны. Расьце шмат рэдкіх расьлінаў.

Вяршыня гары знаходзіцца побач з больш высокай безназоўнай гарой, вышынёй 1937,7 мэтры. Поп Іван з прылеглымі вяршынямі (Жэрбан (1793 м.), Бэрлэбашка (1733 м.) і іншымі), а таксама з высакагорнымі лугамі вылучаюць у асобны масіў, які называецца Горы ​​Поп Іван.

## Глядзіце таксама
* Поп Іван Чарнагорскі

## Галерэя

файл:Pip_Ivan_Marmorosky.JPG|Від на вяршыню
Файл:Pip_Ivan_Marmaroski_view.jpg|Від на вяршыню
Файл:Valley, Pop Ivan, Maramures.jpg|Поп Іван з ваколіцаў румынскай вёскі Красна-Вішэўлуй


Катэгорыя:Карпаты
Катэгорыя:Горы Ўкраіны
Чэмпіянат Азэрбайджану па футболе

**Чэмпіянат Азэрбайджану па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Азэрбайджану, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаюцца з двух дывізіёнаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца прэм’ер-ліга.

## Сыстэма
Касіяпэя

**Касіяпэя** (), **Касіёпа** (), **Касіе́пэя** (, больш старажытная форма) — у грэцкай міталёгіі жонка Кефэя, маці Андрамэды. Бацькам Касіёпы быў Араб (), сын Гермэса; яна (або іншая Касіяпэя) лічылася таксама жонкай Фэнікса.

Уступіла ў спрэчку з нэрэідамі (паводле Арата, з Дарыдай і Панопай), хвалячыся, хто прыгажэй за ўсіх на сьвеце (або што яе дачка прыгажэйшая за нэрэід, або менавіта прыгажэй за Амфітрыту). Пасэйдон наслаў на Этыёпію паводку і пачвару.

Разам з Кефэем, Андрамэдай і Пэрсэем Касіёпа была зьмешчана на небе ў выглядзе сузор’я. Прычым, Касіяпэя атрымала пакараньне — была зьмешчана на неба да гары нагамі седзячы на троне. Месцам дзеяньня міту пра Андрамэду ў старажытных зьяўляецца або Мэсапатамія, або Этыёпія. Гэта паказвае або на ўсходняе паходжаньне міту пра Касіёпу, або на пазьнейшае прывязваньне грэкамі Касіёпы і іншых мітычных герояў да ўсходніх краінаў з прычыны падабенства іх імёнаў з імёнамі некаторых усходніх мясцовасьцей ці народаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Постаці старажытнагрэцкіх мітаў
Катэгорыя:Катастарызмы
Сэпаратызм

**Сэпараты́зм** ( ад  — асобны) — палітыка і практыка адасабленьня, аддзяленьня часткі тэрыторыі дзяржавы з мэтаю стварэньня новай самастойнай дзяржавы ці атрыманьня статусу вельмі шырокай аўтаноміі (індывідуальная свабода дзеяньня; самастойнасьць).

Сэпаратызм вядзе да парушэньня сувэрэнітэту, адзінства і тэрытарыяльнай цэласьці дзяржавы, прынцыпу непарушнасьці межаў і, як вынікае з практыкі, можа стацца крыніцаю самых вострых міждзяржаўных і міжнацыянальных канфліктаў. Разам з тым адзначаецца, што прычыны сэпаратызму вельмі часта бываюць зьвязаныя з грубым парушэньнем правоў чалавека і народаў, нацыянальных, расавых і рэлігійных групаў (меншасьцяў). У гэтым пляне сэпаратызм можа адыграць істотную ролю, як гэта мела месца, напрыклад, у барацьбе супраць прыгнёту каляніялізму, пры ўтварэньні новых маладых нацыянальных дзяржаваў. Сэпаратызм сёньня стварае нямала складаных і вострых праблемаў у жыцьці як разьвітых (Канада, Гішпанія і інш.), так і краінаў, што разьвіваюцца (Індыя, Пакістан, Ірак, шмат афрыканскіх дзяржаваў) краінаў. Сваю ролю сэпаратызм адыграў у распадзе СССР, Югаславіі, Чэхаславаччыны.
Вуграруская мова

**Вуграру́ская мова** (назвы: *угроруський язик*, *руський язик*; ) — рэгіянальны кніжны варыянт украінскае літаратурнае мовы Закарпацьця, сканструяваны на аснове сярэднезакарпацкіх гаворак з шырокім выкарыстаньнем элемэнтаў царкоўнаславянскай, расейскай і вугорскай моваў з мэтаю стварэньня асобнае літаратурнае мовы закарпацкіх украінцаў.

Тэрмін утвораны ад кніжнага тапоніму *Вугорская Русь* (), якім у Галічыне ды Расеі з XVII стагодзьдзя называлі паўднёвыя схілы Ўкраінскіх Карпатаў.

Вуграруская мова прадстаўленая ў працах *Русько-мадярский словарь* Л. Чапея 1883 году, *Методичні граматики угроруського языка* А. Валошына 1907—1909 гадоў, а таксама ў граматычных і правапісных правілах Г. Стрыпскага.

Па распадзе Аўстра-Вугоршчыны ў 1918—1919 гадох за асобную вуграрускую мову выступалі мадзьярафільскія кіраўнікі ўтворанай на Закарпацьці аўтаномнай «Рускай Краіны», у часы вугорскай акупацыі Закарпацьця 1939—1944 гадоў — створанае ва Ужгарадзе «Подкарпатское общество наук»; формы гэтае мовы адлюстроўваюць перадусім выдадзеныя ў тыя часы «Грамматика угрорусского языка для середнихъ учебныхъ заведеній» 1940 году й «Грамматика руського языка» І. Гарайды, 1941 год.

Тэрмін *вуграруская мова* неадназначны, ён часткова ўваходзіць у шырэйшыя паняткі *[[русінская мова]]* й *[[руская мова]]*.

## Глядзіце таксама
* Русінская мова

## Літаратура
* 
* Грамматика угрорусского языка для середнихъ учебныхъ заведений. Изданіе Регентского комиссарского управленія въ Унгварѣ. Унгваръ, 1940

Катэгорыя:Украінская мова
Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны (1917—1991)
Катэгорыя:Русіны
Катэгорыя:Штучныя мовы
Сталая Капрэкара

**Сталая Капрэкара**&nbsp;— лік, роўны 6174.

## Функцыя Капрэкара
Лік 6174 мае наступную асаблівасьць. Абярэм любы чатырохзначны лік *n*, большы за 1000, у якім ня ўсе лічбы аднолькавыя (заўжды маецца на ўвазе выкарыстаньне дзясятковае сыстэмы зьлічэньня, калі не агаворанае іншае). Разьмесьцім лічбы спачатку ў парадку ўзрастаньня, затым у парадку зьмяншэньня. Аднімем ад большага меншае. Робячы перастаноўкі лічбаў і адніманьні, нулі трэба захоўваць. Апісанае дзеяньне назавем функцыяй Капрэкара *K*(*n*). Паўтараючы гэты працэс з атрыманымі рознасьцямі, ня больш чым за сем крокаў атрымаем лік 6174, які затым узнаўляцьмець сам сябе.

Гэтая ўласьцівасьць ліку 6174 была адкрытая ў 1949 годзе індыйскім матэматыкам Дататрэяй Капрэкарам, у гонар якога й атрымала сваю назву.

## Прыклады

Для ліку 3412:
: 4321&nbsp;&minus;&nbsp;1234&nbsp;=&nbsp;3087&nbsp;&rarr;
: 8730&nbsp;&minus;&nbsp;378&nbsp;=&nbsp;8352&nbsp;&rarr;
: 8532&nbsp;&minus;&nbsp;2358&nbsp;=&nbsp;6174;

Для ліку 1100:
: 1100&nbsp;&minus;&nbsp;11&nbsp;=&nbsp;1089&nbsp;&rarr;
: 9810&nbsp;&minus;&nbsp;189&nbsp;=&nbsp;9621&nbsp;&rarr;
: 9621&nbsp;&minus;&nbsp;1269&nbsp;=&nbsp;8352&nbsp;&rarr;
: 8532&nbsp;&minus;&nbsp;2358&nbsp;=&nbsp;6174.

## Абагульненьні
Сярод трохзначных лікаў аналягічную ўласьцівасьць мае лік 495 (працэдура сыходзіцца да яго максымум праз шэсьць ітэрацыяў для любога трохзначнага ліку без паўтаральных лічбаў). Для лічбаў з большай, чым 4, колькасьюц знакаў, пераўтварэньне Капрэкара ў большасьці выпадкаў рана ці позна прыводзіць да цыклічных паўтарэньняў лікаў, але не да нерухомага пункту *n*&nbsp;=&nbsp;*K*(*n*). Для пяцізначных лікаў непухомага пункту ня існуе. Маецца два шасьцізначныя лікі, якія зьяўляюцца нерухомымі пунктамі пераўтварэньня Капрэкара (549&nbsp;945 і 631&nbsp;764), сямізначных лікаў з такой уласьцівасьцю няма.

Лёгка даказаць непасрэдным правяраньнем, што любы лік віду 633…331766…664 (дзе колькасьць лічбаў у пасьлядоўнасьці шасьцёркаў і тройкаў аднолькавая) зьяўляецца нерухомым пунктам *n*&nbsp;=&nbsp;*K*(*n*). Сама сталая Капрэкара таксама ёсьць лікам гэтага віду. Аднак не любы нерухомы пункт можа быць запісаны ў такім відзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Пасьлядоўнасьць A099009 — пасьлядоўнасьць нерухомых пунктаў функцыі Капрэкара.
* *Weisstein, Eric W.* KaprekarRoutine на сайце Wolfram Mathworld

Катэгорыя:Лікі
Берасьцейская зямля

**Берасьце́йшчына** — гістарычная вобласьць у басэйне Заходняга Бугу і Нараву. Найбольшыя гарады: Бельск, Берасьце, Дарагічын, Камянец, Кобрынь, Мельнік.

З X ст. уваходзіла ў склад Кіеўскай Русі, з канца XI — у Тураўскім, зь сярэдзіны XII ст. — у Валынскім княстве, з пачатку XIV ст. у складзе Троцкага ваяводзтва ВКЛ. У 1566 створана Берасьцейскае ваяводзтва. Пасьля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай 1795 г. — у складзе Расейскай імпэрыі. У 1920—1939 гг. — у Палескім ваяводзтве II Рэчы Паспалітай. З 1939 — у складзе Беларускай ССР. 1941—1944 — у складзе райсхкамісарыяту Ўкраіна. Пасьля вайны склала большасьць тэрыторыі Берасьцейскай вобласьці БССР (цяпер — Рэспубліка Беларусь).

## Літаратура
*  — С. 107.

Катэгорыя:Гістарычныя рэгіёны Беларусі
Брэбэнэскуль (гара)

**Брэбэнэскуль** () — гара ва Ўкраінскіх Карпатах, адна з самых высокіх вяршыняў хрыбта Чарнагора, другая па вышыні вяршыня ва Ўкраіне.

Разьмешчаная пасярэдзіне хрыбта, на мяжы Івана-Франкоўскай і Закарпацкай абласьцей, паміж вяршынямі Мунчэль (1998 м) на паўднёвым усходзе і Рэбры (2001 м) на паўночным захадзе.

## Апісаньне
Вышыня 2035 мэтраў (па іншых дадзеных 2032 або 2038). Паверхня купалападобная. На сьхілах распаўсюджаныя старажытна-ледніковыя формы рэльефу, сьляды працэсаў марознага выветрываньня. Гара пакрытая альпійскімі і субальпійскімі лугамі, для яе характэрныя каменныя россыпы і асыпкі.

На захад ад вяршыні разьмешчанае самае высакагорнае возера Ўкраіны — Брэбэнэскуль.
Найбліжэйшы населены пункт — Быстрэц (Івана-Франкоўская вобласьць).

## Галерэя

файл:Бребенескул.jpg|Гара Брэбэнэскуль
файл:Гора Бребенескул.JPG|Паўночны сьхіл гары


Катэгорыя:Карпаты
Катэгорыя:Горы Ўкраіны
Ігар Харлан

**Ігар Харлан** ( 4 студзеня 1975 году) — беларускі футбаліст і трэнэр. У 2011—2014 гадах быў трэнэрам брамнікаў у бабруйскай «Белшыне».

## Кар’ера
Запачаткаваў прафэсійную кар’еру ў складзе магілёўскага «Дняпра» ў Першай лізе, якая на той час уважалася найвышэйшым дывізіёнам беларускага чэмпіянату. У 1996 і 1997 гадах быў асноўным брамнікам каманды. У чэмпіёнскім для «Дняпра» сэзоне 1998 году быў ужо рэзэрвовым брамнікам, бо прайграў канкурэнцыю за месца ў браме Сяргею Астапчыку. Пазьней некалькі сэзонаў правёў у Мазыры, гуляючы ў складзе «Славіі» і «Мазыру». Сэзон 2001 годзе адгуляў як асноўны брамніка магілёўскага «Тарпэда-Кадзіна» зь Першай лігі. У 2002 годзе быў ва ўкраінскіх камандах, пасьля чаго вярнуўся на радзіму, выступаючы ў складзе клюбаў зь мінорных ліг. Праз праблемы з брамнікамі ў красавіку 2014 году «Белшына» заявіла Харлана ў якасьці гульца. У ліпені 2014 году пакінуў трэнэрскі штаб «Белшыны».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Белшыны»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Мужчынская зборная Ўкраіны па хакеі

**Мужчынская зборная Ўкраіны па хакеі** — нацыянальная хакейная каманда Украіны, якая прадстаўляе краіну на міжнародных спаборніцтвах па хакеі з шайбай. У рэйтынгу ІІХФ за 2014 рок знаходзіцца на 21 месцы. З 2008 року выступае ў дывізіёне I (другі паводле герархіі чэмпіянатаў сьвету).

Кіроўны орган — Фэдэрацыя хакею Ўкраіны; генэральны мэнэджар — Сяргей Шакураў, галоўны трэнэр — Аляксандар Савіцкі.

## Мінуўшчына
З 1952 да 1991 украінскія хакеісты выступалі ў складзе зборнай каманды СССР. Першая сустрэча незалежнай зборнай Украіны адбылася на таварыскім турніры ў Санкт-Пецярбургу (Расея) 14 красавіка 1992 року супраць зборнай Казахстану; першая афіцыйная сустрэча — з тым жа супернікам 6 лістапада 1992 у Менску (Беларусь) у рамках кваліфікацыйнага раўнду на чэмпіянат сьвету ў Дывізіёне «C». Гэтай падзеі папярэднічала стварэньне Фэдэрацыі хакею Ўкраіны і яе ўваходжаньне ў структуру Міжнароднае фэдэрацыі хакею з шайбай (ІІХФ), якое адбылося 6 траўня.

Зь першых рокаў свайго існаваньня зборная Ўкраіны змагалася ў трэцім дывізіёне хакейнага чэмпіянату сьвету. Прарыў у эліту адбыўся ў сэзоне 1997—1998 рокаў, калі ўкраінцы сьпярша перамаглі ў турніры Дывізіёну «C», а праз рок занялі 1-е месца ў Дывізіёне «B».

Цягам наступных 9 гадоў зборная Ўкраіна заставалася ўдзельніцай элітнага Дывізіёну чэмпіянату сьвету, страціўшы месца ў сусьветнай хакейнай эліце па выніках чэмпіянату сьвету 2007 року. Найвышэйшае дасягненьне ўкраінскай зборнай за час удзелу на найвышэйшым узроўні&nbsp;— 9 месца ў 2002 року.

Каманда Ўкраіны толькі адзін раз здолела пераадолець кваліфікацыйны раўнд для ўдзелу ў хакейным турніры Зімовых Алімпійскіх гульняў. На Алімпіядзе ў Солт-Лэйк-Сіці ўкраінцы распачалі свае выступы ў групе «B» папярэдняга групавога турніру, па хадзе якога здабылі перамогі над зборнымі Швайцарыі ды Францыі, а таксама мінімальна саступілі 0:1 зборнай Беларусі. Дзякуючы гэтай перамозе адзіную пуцёўку на асноўны турнір атрымалі беларусы. Першы выступ на Алімпіядзе зборная Ўкраіны скончыла разгромнаю паразаю зь лікам 2:9 ад зборнай Латвіі ў гульні за 9 месца.

## Вынікі

### Алімпійскія гульні
* 2002 — 10-е месца

### Чэмпіянат сьвету

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Фэдэрацыя хакею Ўкраіны
* Профіль на бачыне IIHF
* Хакейныя архівы

Хакей
Украіна
Катэгорыя:Украінскі хакей
Дзясна (неадназначнасьць)

**Дзясна**:
* Дзясна&nbsp;— рака ў Расеі ды Ўкраіне, левая прытока Дняпра
* Дзясна&nbsp;— рака ў Маскоўскай вобласьці Расеі, левая прытока Гусьліцы
* Дзясна&nbsp;— рака ў Маскоўскай вобласьці Расеі, левая прытока Пахры
* Дзясна&nbsp;— рака ва Ўкраіне, левая прытока Паўднёвага Бугу

## Глядзіце таксама
* Дзісна (неадназначнасьць)