Заір Азгур

**Заір Ісакавіч Азгу́р** (, вёска Маўчаны Сеньненскага павету Магілёўскай губэрні — 18 лютага 1995, Менск) — беларускі скульптар, народны мастак СССР (1973).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў в. Маўчаны, Сеньненскі павет, Магілёўская губэрня, Расейская імпэрыя (цяпер гэтая вёска ўвайшла ў склад вёскі Застадольле Сеньненскага раёну Віцебскай вобласьці). У 1922 годзе паступіў у Віцебскі мастацка-практычны інстытут (у 1923 годзе перайменаваны ў Віцебскі мастацкі тэхнікум). Паводле іншых зьвестак, паступіў у 1923 годзе. У 1923 годзе пачаў ўдзельнічаць у мастацкіх выставах у Менску, , навучаўся ў Марка Шагала і Міхаіла Керзіна. Скончыў тэхнікум у 1925 годзе. Ад 1925 да 1928 году навучаўся ў Акадэміі мастацтваў у Ленінградзе у Р. Р. Баха, М. Мізьнера, У. Лішава. Вучыўся ў Мастацкім інстытуце ў Кіеве (1928—1929). Вышэйшую асьвету атрымаў за кошт грашовага ахвяраваньня Якуба Коласа, для жонкі якога ў 1945 годзе зрабіў помнік на Вайсковых могілках у Менску. Заслужаны дзяяч мастацтваў БССР (1939). Народны мастак БССР (1944). У 1945 годзе ажаніўся на Галіне Гарэлавай, дачцы акадэміка Г. М. Гарэлава. Ляўрэат Сталінскай прэміі другой ступені (1946; 1948). Правадзейны сябар Акадэміі мастацтваў СССР (1958). Народны мастак СССР (1973).

З 1980 году працаваў у Менску, старшыня Майстэрні скульптуры АМ СССР. Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга (1940 і 1949), ордэнам Леніна (1955 і 1978), у 1971 — ордэнам Кастрычніцкай рэвалюцыі, у 1978 — ордэнам «Дружба народов». Сярод вядомых узнагарод таксама Срэбны мэдаль Сусьветнай выставы ў Брусэлі (1958) і мэдаль Францішка Скарыны (1992).

Памёр 18 лютага 1995 году ў Менску. Пахаваны на Ўсходніх могілках.

## Узнагароды й ганаровыя званьні
* Ордэн Чырвонай Зоркі (1943)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР (1940, 1949)
* Мэдаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1945)
* Мэдаль «За перамогу над Нямеччынай ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» (1946)
* Мэдаль «Партызану Айчыннай вайны» I-й ступені (1948)
* Сталінская прэмія другой ступені (1946; 1948)
* Ордэн Леніна (1955, 1958)
* Срэбны мэдаль Сусьветнай выставы ў Брусэлі (1958)
* Заслужаны дзяяч мастацтваў Дагестана (1960)
* Ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі (1971)
* Герой Сацыялістычнай Працы (1978)
* Ордэн Сяброўства народаў (1978)
* Мэдаль «Ветэран працы» (1982)
* Мэдаль Францішка Скарыны (1992)

## Памяць

* Імя З. І. Азгура мае  Менску.
* 18 лютага 2000 году на вуліцы Азгура ў Менску адчынены мэмарыяльны музэй-майстэрня З. І. Азгура ў будынку творчай майстэрні, пабудаванай у 1984 годзе па праекце архітэктара В.&nbsp;Н.&nbsp;Аладава.
* Мэмарыяльная дошка ў памяць аб скульптары ўсталявана ў горадзе Менску на фасадзе дома № 13 па праспэкце Незалежнасьці, у якім жыў З. І. Азгур.
* Мэмарыяльная дошка на будынку былога мастацкага тэхнікума, у якім навучаўся З. І. Азгур, у Віцебску (вуліца Суворава, 3).
* Імя З. І. Азгура носіць першая сярэдняя агульнаадукацыйная школа і вуліца ў горадзе Сянно.
* У 2008 годзе НБРБ выпусьціў памятную монэту ў гонар 100-годзьдзя з дня нараджэньня Азгура.

## Творы
Працаваў у галіне станковай і манумэнтальнай скульптуры.

### Партрэты
* «Ліцейшчык» (1925—1926)
* «Трактарыст» (1930)
* «Будаўнік» (1930)
* Гракх Бабёф, Фэлікс Дзяржынскі, А. Ф. Мяснікоў (1934, для Дома ўрада ў Менску)
* Алена Стасава (1935).
* Абрам Бразер (1935, гіпс, Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь)
* Рыгор Арджанікідзэ (1939).
* Л. Александроўская (1939).
* Пётар Чайкоўскі, Аляксандар Барадзін, Жорж Бізэ (1939, барэльефы для Менскага тэатру опэры ды балету)
* Галерэя партрэтаў удзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны (гіпс, гіпс тан.)
** Мікалай Гастэла (1942, Дзяржаўны гістарычны музэй у Маскве)
** Віктар Талаліхін (1942, тамсама)
** Леў Даватар (1943, Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь)
** А. І. Радзімцаў (гіпс, 1943, Дзяржаўны Рускі музэй; бронза, 1943, Трацьцякоўская галерэя), , М. Ф. Сяльніцкі (1943); Сталінская прэмія другой ступені (1946).
** Партызан бацька Мінай (1943, Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь)
* Дзеячы культуры
** Паэт 12 стагодзьдзя Іехуда Галеві (1947, гіпс тан.)
* Ф. Э. Дзяржынскі (1947) — Сталінская прэмія другой ступені (1948)
* «Кітайскі пісьменьнік Лу Сінь» (1953—1954)
* Рабіндранат Тагор (1958)

### Скульптура
* Пётар Багратыён (помнік-бюст, 1946—1949, Барадзіно Маскоўскай вобласьці, Расея)
* Янка Купала (помнік-бюст, 1947—1949, Вязынка Менскай вобласьці)
* А. С. Пушкін (помнік, 1956, Астрахань)
* Ансамбль на плошчы імя Якуба Коласа (1972, Менск)
* У. І. Ленін (помнік, 1980, Менск)
* К. Маркс (помнік, 1980, Менск)
* П. Машэраў (помнік, 1981, Віцебск)
* С. І. Грыцаўцу ў Менску
* В. І. Талашу (Петрыкаў, 1958, бронза; вышыня бюста 1 м, пастамента — 3,09 м.).

## Літаратура
* Незабыўнае (1962)
* Тое, што помніцца… (Кн. 1—2, 1977—1983)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сеньненскім раёне
Катэгорыя:Беларускія скульптары