open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кракаўскі політэхнічны ўнівэрсытэт імя Тадэвуша Касьцюшкі

**Кракаўскі політэхнічны ўнівэрсытэт імя Тадэвуша Касьцюшкі** () — польская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова політэхнічнага профілю са статусам унівэрсытэту, якая знаходзіцца ў Кракаве.

## Гісторыя
Стварэньне навучальнай установы зьвязана з сацыяльна-палітычнымі наступствамі Другой сусьветнай вайны. Разбуранай краіне патрэбныя былі інжынэры, здольныя хутка яе аднавіць. Акрамя таго, у выніку тэрытарыяльных зьменаў Львоўскі політэхнічны ўнівэрсытэт апынуўся ў межах СССР. У сувязі з гэтай сытуацыяй прафэсар Ісідор Стэла-Савіцкі, які да вайны ўзначальваў катэдру будаўніцтва і інжынэрыі ў Горнай акадэміі, прапанаваў стварыць вышэйшую тэхнічную навучальную ўстанову ў Кракаве. Канцэпцыя была добра сустрэтая кіраўніцтвам акадэміі, а таксама падтрымана міністрам адукацыі ПНР. У 1945 годзе міністар адукацыі дазволіў арганізацыю пры Горнай акадэміі шэрага політэхнічных факультэтаў: архітэктуры, а таксама лясной, будаўнічай, воднай і вымяральнай інжынэрыі. Яны мелі адміністрацыйную і бюджэтную адасобленасьць, а таксама ўласны Сэнат.

19 лістапада 1946 году ўлады ПНР выдалі ўказ аб стварэньні ў акадэміі факультэтаў архітэктуры, інжынэрыі і камунікацыяў, названых політэхнічнымі факультэтамі. Акт меў зваротную сілу, якая дзейнічала з 1 красавіка 1945 году, і гэты дзень лічыўся датай заснаваньня вучэльні. У 1947 годзе  сядзібу факультэтаў перанесьлі ў адаптаваныя для навучальных мэтаў будынкі на вул. Варшаўскай — да былых аўстрыйскіх кашаоаў імя эрцгерцага Рудольфа, якія ў міжваенны пэрыяд насілі імя караля Яна III Сабескага. Поўная незалежнасьць унівэрсытэту была атрымана 7 ліпеня 1954 году, калі была прынятая пастанова Савета Міністраў ПНР аб стварэньні Кракаўскага політэхнічнага ўнівэрсытэту. 30 верасьня 1976 году яму было прысвоена імя Тадэвуша Касьцюшкі.

Амаль з самага пачатку свайго існаваньня Кракаўскі політэхнічны ўнівэрсытэт рэалізоўваў шырокую праграму дасьледчай дзейнасьці і супрацоўніцтва з прамысловасьцю. У выніку да пачатку 1970-х гадоў тры з чатырох яго факультэтаў атрымалі поўныя акадэмічныя паўнамоцтвы для прысваеньня доктарскіх ступеняў і хабілітацыі. У 1966 годзе быў створаны пяты па ліку хімічны факультэт. Праз 9 гадоў быў створаны факультэт транспарту. У 1999 годзе быў створаны сёмы факультэт — сёньня гэта факультэт інфарматыкі і тэлекамунікацыяў.

## Факультэты
* Архітэктуры
* Інфарматыкі і тэлекамунікацыяў
* Электратэхнічнай і кампутарнай інжынэрыі
* Грамадзянскага будаўніцтва
* Матэрыялазнаўчай інжынэрыі і фізыкі
* Інжынэрыі навакольнага асяродзьдзя і энэргетыкі
* Хімічнай інжынэрыі і тэхналёгіі 
* Мэханічны

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўнівэрсытэту

Катэгорыя:Кракаў
Катэгорыя:Польскія ўнівэрсытэты
Уроцлаў
Катэгорыя:Вышэйшыя інжынэрныя навучальныя ўстановы Польшчы
Катэгорыя:Адукацыя ў Кракаве
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1945 годзе
Ільмёнак

**Ільмёнак** — возера ў Беларусі, у басэйне ракі Друйкі. Знаходзіцца ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці, за 10 км на паўночны ўсход ад Браслава. Плошча паверхні возера 0,2 км². Даўжыня 0,64 км, найбольшая шырыня 0,95 км. Найбольшая глыбіня дасягае 6,2 м, сярэдняя складае 3,1. Аб’ём вады 2,5 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 1,9 км.

На паўночным беразе возера стаіць гістарычнае мястэчка Слабодка.

## Апісаньне
Катлавіна тэрмакарставага тыпу, авальная. Схілы маюць вышыню 10—20 м, на поўдзень парослыя лесам, на захадзе і поўначы разараныя. Берагі нізкія, пясковыя, пад хмызьняком, месцамі зьліваюцца з схіламі. Дно спадзістае, да глыбіні 2 м пясковае, ніжэй глеістае. Шырыня палосы расьліннасьці ад 35 да 150 м, зарастае да глыбіні 3 м.

Возера эўтрофанае, слабапраточнае. Упадаюць 2 ручаі, на захадзе выцякае ручай у возера Поцех.

## Флёра і фаўна
У возеры водзяцца лешч, шчупак, акунь, лінь, плотка, карась, гусьцяра, краснапёрка ды іншыя віды рыбаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёну
Крушынянскі мячэт

**Крушынянскі мячэт** — мячэт у Крушынянах Сакольскага павету Падляскага ваяводзтва. Мячэт уключаны ў нацыянальны сьпіс гістарычных помнікаў Польшчы.

## Гісторыя
У 1679 годзе кароль Ян Сабескі падараваў татарам сяло Крушыняны за ўдзел у вайне з туркамі на баку Рэчы Паспалітай. Першыя згадкі пра мячэт у Крушынянах датуюцца 1717 годам. Дата пабудовы сучаснага храма невядома. У 1846 годзе будынак быў адрамантаваны, пра што сьведчыць адмысловы камень з датай, разьмешчаны ў падмурку побач з уваходам для жанчын.

## Архітэктура
Мячэт мае тры вежы, дзьве зь іх выконваюць функцыю мінарэтаў. У пляне мае форму прамакутніка памерамі 10x13 м.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Мячэты Польшчы
Катэгорыя:Сакольскі павет
Крушыняны

**Крушыня́ны** () — вёска ў Сакольскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Вёска ўваходзіць у склад гміны Крынкі. Адна зь дзьвюх татарскіх вёсак у Сакольскім павеце. Знаходзіцца за 3 км на захад ад беларускай граніцы.

## Гісторыя
Кароль Ян Сабескі падараваў татарам вёскі Крушыняны, а таксама вёскі Нятупа і Лужаны (як частку вёсак Панятовічы) за ўдзел у вайне з туркамі, паводле ж легенды — за выратаваньне ў 1683 годзе каралеўскага жыцьця ў бітве пад Парканамі.

У 1940—1945 гадах цэнтар Крушынянскага сельсавету Крынкаўскага раёну Беластоцкай вобласьці БССР, з 20 верасьня 1944 году — Бераставіцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

16 жніўня 1945 году перададзены ў склад Польскай Народнай Рэспублікі.

## Насельніцтва
У 1980 годзе ў вёсцы пражывалі 289 чалавек, зь іх 33 — мусульмане, астатнія ж каталікі і праваслаўныя.

У 2006 годзе ў вёсцы пражывала каля 160 чалавек. У 2011 — 83 чалавекі. Размаўляюць на польска-беларускай зьмяшанай гаворцы.

## Славутасьці
* Крушынянскі мячэт (18 ст.) — адзін з найстарэйшых мячэтаў у Польшчы, рэгістрацыйны нумар: A-62, 03/11/1960 год.
* Татарскія могілкі (17 ст.) рэгістрацыйны нумар: A-63, 31.12.1986 год.
* Праваслаўная царква Сьвятой Ганны

Podlaskie - Krynki - Kruszyniany 20120501 03.JPG|Крушыняны
Meczet w Kruszynianach front side.jpg|Мячэт 
Cerkiew św. Anny w Kruszynianach 2018.jpg|Праваслаўная царква Сьвятой Ганны
Tatarian Cemetery Kruszyniany Poland.jpg|Татарскія могілкі
Cmentarz muzułmański, 2 poł. XVII, Kruszyniany sb.JPG|Татарскія могілкі


## Асобы
* Пятрусь Макаль (1932—1996) — беларускі паэт, драматург, перакладчык.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты Сакольскага павету
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміна Крынкі
Шкардзянка

**Шкардзянка** — рака ў Беларусі, левы прыток ракі Лебяды (басэйн Нёману). Цячэ ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 10 км. Плошча вадазбору 27 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,3‰.

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Васілішкі.

Пачынаецца каля вёскі Старога Двару, упадае ў Лебяду за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Васілішкаў. Цячэ ў межах Лідзкай раўніны. Рэчышча ў верхняй і ніжняй плынях каналізаванае.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёну
Панятовічы

**Панято́вічы"** () — вёска ў Сакольскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Вёска ўваходзіць у склад гміны Крынкі.

## Гісторыя
У 1563 годзе Жыгімонт Аўгуст перадаў шляхце частку Малавіцы (Малавіцкага лесу), дзе былі створаны вёскі Панятовічы і Пуцілкі.. Даўні засьценак у Сакольскім павеце Беластоцкага ваяводзтва ІІ Польскай Рэспублікі

У 1940—1945 гадах у складзе Крынкаўскага раёну Беластоцкай вобласьці БССР, з 20 верасьня 1944 году — Бераставіцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

16 жніўня 1945 году перададзены ў склад Польскай Народнай Рэспублікі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты Сакольскага павету
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміна Крынкі
Ішчальнянка

**Ішчальнянка** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Дзікушкі (басэйн Нёману). Цячэ ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 13 км. Плошча вадазбору 56 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,1‰. 

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Ішчална.

Пачынаецца на паўднёвы захад ад вёскі Вялікіх Баяраў, упадае ў Дзікушку за 1,6 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Дзярванцаў. Цячэ ў межах Лідзкай раўніны. Ад вёскі Ішчалны да вусьця на працягу 6,2 км каналізаваная. Каля вёскі Ішчальнянаў на рацэ сажалка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Нёману
Пуціска

**Пуціска** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Нявішы (басэйн Нёману). Цячэ ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 15 км. Плошча вадазбору 104 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6‰. 

Асноўны прыток — рака Зеняпішка (левы). На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Сабакінцы.

Пачынаецца каля вёскі Табалічаў, цячэ паўночнай ускраінай Лідзкай раўніны, упадае ў Нявішу на паўднёвы ўсход ад вёскі Краснага. На працягу 2,5 км на захад ад вёскі Сабакінцаў да вёскі Замасьцянаў цячэ новым рэчышчам. Рэчышча ў ніжняй плыні каналізаванае. Каля Сабакінцаў на рацэ сажалка.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Нёману
Нізянка

**Нізянка** — рака ў Беларусі і Летуве, левы прыток ракі Улы (басэйн Нёману). Цячэ ў Вярэнаўскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 15 км (у тым ліку 8,6 км у межах Беларусі).

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Забалаць.

Пачынаецца каля вёскі Малюкоў, перасякае дзяржаўную граніцу за 2 км на паўночны захад ад вёскі Пасекі-Дварчанаў, упадае ва Улу ў Летуве. Рэчышча на тэрыторыі Беларусі каналізаванае.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Вярэнаўскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Летувы
Нявіша

**Нявіша** — рака ў Беларусі, левы прыток ракі Котры (басэйн Нёману). Цячэ ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 39 км. Плошча вадазбору 328 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8‰. Выдатак вады ў вусьці каля 2,2 м³/с. 

## Асноўныя прытокі
* *Левыя*: Дунай, Навадворка
* *Правыя*: Громчак, Пуціска 

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Мякішаў, цячэ ў межах Лідзкай раўніны, упадае ў Котру за 2 км на ўсход ад вёскі Арловай Гары. Даліна ў верхняй плыні невыразная, ніжэй трапэцападобная, шырынёй 500—600 м, у ніжняй плыні перасечаная старыцамі. Абалона двухбаковая, лугавая. Берагі нізкія, у нізоўі пад хмызьняком. Рэчышча ад вытоку да вёскі Пілаўні каналізаванае шырынёй 1,5—6 м, на астатнім працягу зьвілістае, шырынёй 5—10 м.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Нёману
Нятупа (неадназначнасьць)

Назву **Нятупа** маюць:

## Рэкі
* Нятупа — рака ў Беларусі, левы прыток ракі Росі (басэйн Нёману)
* Нятупа — прыток Сьвіслач

## Вёскі
* Нятупа — вёска ў Польшчы ў гміне Крынкі
* Нятупа-Калёнія — вёска ў Польшчы ў гміне Крынкі
Януш Сяткоўскі

**Януш Сяткоўскі** (, 5 сакавіка 1929 — 26 траўня 2025), Варшава) — мовазнаўца, славіст.

## Жыцьцяпіс
У 1950—1956 і 1982—1999 навуковы супрацоўнік Варшаўскага ўнівэрсытэту (у 1993—1999 дырэктар Інстытуту славянскай філялёгіі). У 1977—1981 гадах дырэктар Інстытуту славістыкі Польскай акадэміі навук. З 1972 прафэсар; з 1982 г. — чалец Варшаўскага навуковага таварыства.

Займаецца ў галіне гістарычнай граматыкі, а таксама польскай і чэскай дыялекталёгіі, гісторыі польскай і чэскай моў, польска-чэскіх і польска-нямецкіх моўных кантактаў, баўгарскай мовы.

23 жніўня 1980 году далучыўся да звароту 64 навукоўцаў, пісьменьнікаў і журналістаў да камуністычных уладаў патрабуючы распачаць дыялёг са страйкуючымі рабочымі.

## Узнагароды
20 лютага 1998 г. узнагароджаны славацкім ордэнам Двайнога Белага Крыжа 3-й ступені, у тым жа годзе атрымаў званьне доктара honoris causa Карлавага ўнівэрсытэту ў Празе.
.

## Працы
* *Dialekt czeski okolicy Kudowy* (tom 1-2 1962)
* *Bohemizmy fonetyczne w języku polskim* (tom 1-2 1965—1970)
* *Gesta Romanorum linguae polonicae (1543)* (1986)
* *Slawizmy w utworach śląskich Horsta Bienka* (1995)
* *Czesko-polskie kontakty językowe* (1996)
* *Słownik czesko-polski* (1991, wyd. 2 poprawione 2002, współautor)
* *Obce nazwy geograficzne w języku czeskim i polskim* (2006)
* *Słowiańskie nazwy części ciała w historii i dialektach *(2012)

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Польскія славісты
Катэгорыя:Польскія мовазнаўцы
Катэгорыя:Польскія прафэсары
Шацілы (неадназначнасьць)

Назву **Шацілы** маюць населеныя пункты:

## Беларусь
* Шацілы — вёска ў Койданаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці

## Летува
* Шацілы — вёска ў Летуве, у Салечніцкім раёне

## Польшча
* Шацілы — вёска ў Падляскім ваяводзтве, Беластоцкі павет, Гміна Дабжынева Дужэ
* Шацілы — асада ў Падляскім ваяводзтве, Беластоцкі павет, Гміна Дабжынева Дужэ
* Шацілы — вёска ў Падляскім ваяводзтве, Монькаўскі павет, гміна Ясьвілы
* Шацілы — вёска ў Падляскім ваяводзтве, Сакольскі павет, гміна Крынкі
Шацілы (Сакольскі павет)

**Шацілы** () — вёска ў Польшчы, каля ракі Нятупы. Уваходзяць у склад гміны Крынкі Сакольскага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Шацела, пазьней Шэцэль (Scazelo, Schätzel) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У 1940—1945 гадох у складзе Крынкаўскага раёну Беластоцкай вобласьці БССР, з 20 верасьня 1944 году — Бераставіцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

16 жніўня 1945 году вёску перадалі ў склад Польскай Народнай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1905 год — 59 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты Сакольскага павету
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміна Крынкі
Старая Грыбоўшчына

**Старая Грыбоўшчына** () — вёска ў Сакольскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Вёска ўваходзіць у склад гміны Крынкі.

## Гісторыя
У 1930 годзе ў лесе каля вёскі, па ініцыятыве Ільлі Клімовіча, была пабудавана праваслаўная царква сьв. Яна Хрысьціцеля. У цяперашні час зьяўляецца філіяльным храмам праваслаўнага прыходу Ўсьпеньня Прасьвятой Багародзіцы ў Остраве Палуднёвым. Каля царквы ёсьць могілкі.

У 1940—1945 гадах у складзе Крынкаўскага раёну Беластоцкай вобласьці БССР, з 20 верасьня 1944 году — Бераставіцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

16 жніўня 1945 году перададзены ў склад Польскай Народнай Рэспублікі.

## Славутасьці
* Беларуская хата зь вёскі Старая Грыбоўшчына была перанесена пад Беласток у музэй Музэй беластоцкай вёскі.

## Глядзіце таксама
* Новая Грыбоўшчына

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты Сакольскага павету
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміна Крынкі
Саньнікі (горад)

**Саньнікі** () — горад ў Гастынінскім павеце Мазавецкага ваяводзтва Польшчы. Сядзіба гміны Саньнікі. Статус гораду населены пункт атрымаў 1 студзеня 2018 году.

## Гісторыя
Назва вёскі паходзіць ад вытворчасьці саней — службовай функцыі князёў Плоцкіх у сярэднявеччы. Першыя зьвесткі пра Саньнікі паходзяць з XIV стагодзьдзя, калі тут у 1462 годзе памёр князь Семавіт VI.

## Крыніцы

## Літаратура
* Atlas samochodowy Polska, PPWK S.A. Warszawa 2005, Wyd. I, ISBN 83-7329-509-7.
* Słownik geograficzno-krajoznawczy Polski, E. Bajkiewicz-Grabowska (red.), I. Swenson (red.), Z. Aleksandrowicz, Warszawa: PWN, 1998, ISBN 83-01-12677-9, OCLC 830195866.
* Mazowsze, Lechosław Hertz, Wyd. Wiedza i Życie, Warszawa 2000, ISBN 83-7184-916-8.
* Mazowsze — mały przewodnik, Tomasz Chludziński, Janusz Żmudziński, Wyd. Sport i Turystyka, Warszawa 1978.
* Mazowsze — panorama turystyczna, Jerzy Głownia, Tadeusz Maczubski, Wyd. KAW, Warszawa 1976.

Катэгорыя:Гарады Мазавецкага ваяводзтва
Рудакі (Польшча)

**Рудакі** () — вёска ў Сакольскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Вёска ўваходзіць у склад гміны Крынкі.

## Гісторыя
Вёска знаходзіцца ў Чорнай Русі і існавала ўжо ў 1558 годзе, як каралеўская маёмасьць у Гарадзенскім павеце Троцкага ваяводзтва ВКЛ. На той час яна мела 11 валокаў (прыблізна 200 га) «палеглага грунту» .

У 1560 годзе Рудакі «перададзены» паводле «ліста Я. К. М.» Астафею Валовічу да яго маёмасьці Бераставіца..

У 1940—1945 гадах у складзе Крынкаўскага раёну Беластоцкай вобласьці БССР, з 20 верасьня 1944 году — Бераставіцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

16 жніўня 1945 году перададзены ў склад Польскай Народнай Рэспублікі.

У сувязі зь міграцыйным крызісам на граніцы з Беларусьсю, які адбыўся ў сярэдзіне 2021 году, у вёсцы і ваколіцах увялі надзвычайнае становішча..

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты Сакольскага павету
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміна Крынкі
Арцах

**Арца́х** можа азначаць:

* Рэспубліка Арцах — непрызнаная дзяржава на Паўднёвым Каўказе
* Арцах — вобласьць на Паўднёвым Каўказе
* Арцах — правінцыя Вялікай Армэніі
* Арцаскае царства — сярэднявечнае армянскае царства
Плябанава

**Плябанава** () — вёска ў Сакольскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Вёска ўваходзіць у склад гміны Крынкі.

## Гісторыя

Паводле перапісу 1921 году тут пражывала 199 чалавек, усе рыма-каталіцкага выравызнаньня. Усе жыхары дэкляравалі польскую нацыянальнасьць. Тут было 30 жылых дамоў.

У 1940—1945 гадах у складзе Крынкаўскага раёну Беластоцкай вобласьці БССР, з 20 верасьня 1944 году — Бераставіцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

16 жніўня 1945 году перададзены ў склад Польскай Народнай Рэспублікі.

## Славутасьці
З усходняга боку дарогі стаіць помнік на месцы гібелі савецкага генэрал-маёра Віктара Жолудзева, камандуючага 35-м стралковым корпусам 3-й арміі 2-га Беларускага фронту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты Сакольскага павету
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміна Крынкі
Яраслаў Гжандовіч

**Ярасла́ў Гжандо́віч** (;  3 траўня 1965, Уроцлаў, Польская народная рэспубліка) — польскі пісьменьнік-фантаст, журналіст, рэдактар, выдавец.

## Жыцьцяпіс
Дэбютаваў у 1982 року апавяданьнем «Прытулак для старых пілётаў», апублікаваным у лодзкім штотыднёвіку «Odgłosy».

У 1990 року разам з Рафалам Зямкевічам, Андрэем Ласкім, Крыштафам Сакалоўскім і Дарыюшам Зенталякам заснаваў літаратурны часопіс «Fenix», а ў 1993—2001 быў ягоным галоўным рэдактарам.

Працаваў фэльетаністам у «Газэце польскай». Займаўся перакладам коміксаў.

У 2003 року выйшаў зборнік  «Кніга восеньскіх дэманаў», у 2005—2012 — раман «Гаспадар Ледзянога саду» ў 4 тамох, у 2006 — раман «Попел і пыл».

Сябра Таварыства польскіх пісьменьнікаў. Двойчы жаніўся.

## Узнагароды
* Прэмія імя Януша Зайдля-2005
* прэмія Сьлёнкфа Сьлёнскага клюбу фантастыкі ў катэгорыі «Творца году-2005»
* прэмія «Сьфінкс»-2005 (Польшча)
* Прэмія імя Януша Зайдля-2006

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль  на бачыне Таварыства польскіх пісьменьнікаў
* Творы на бачыне Gildia.pl 

Катэгорыя:Сябры Таварыства польскіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі імя Януша Зайдля
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі „Сьлёнкфа“
Катэгорыя:Польскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Сучасныя польскія літаратары
Катэгорыя:Польскія журналісты
Востраў Паўднёвы

**Востраў Паўднёвы** (, па-"просту": Pałudniovaja Vostravo) — вёска ў Сакольскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Вёска ўваходзіць у склад гміны Крынкі.

## Гісторыя
Паводле перапісу 1921 году тут пражываў 341 чалавек (164 жанчыны і 177 мужчынаў). Веравызнаньне: 109 рыма-каталікоў (усе палякі),  226 праваслаўных (усе беларусы) і 6 жыдоў. Тут было 14 жылых дамоў.

У 1940—1945 гадах у складзе Крынкаўскага раёну Беластоцкай вобласьці БССР, з 20 верасьня 1944 году — Бераставіцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

16 жніўня 1945 году перададзены ў склад Польскай Народнай Рэспублікі.

У 1980 годзе ў вёсцы пад кіраўніцтвам Януша Сяткоўскага праводзіліся дыялекталягічныя і лінгвістычныя дасьледаваньні, у якіх адзначалася, што асноўным сродкам зносінаў паміж жыхарамі зьяўляецца беларуская мова.

## Ураджэнцы
* Міхась Хмялеўскі — дзяяч Беларускага грамадзка-культурнага таварыства
* Юры Хмялеўскі — галоўны рэдактар часопісу Czasopis

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Населеныя пункты Сакольскага павету
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміна Крынкі
Baltic Pipe

**Baltic Pipe** ці **Балтыйскі газаправод** — газаправод, які будуецца паміж нарвэскім сэктарам Паўночнага мора і Польшчай. Гэта стратэгічны інфраструктурны праект, які будуецца з мэтай стварэньня новага калідора газазабесьпячэньня. Пасьля завяршэньня ў кастрычніку 2022 году ён будзе транспартаваць прыродны газ з Паўночнага мора ў Польшчу праз Данію. Праект распрацоўваюць дацкі апэратар газа- і электратранспартнай сыстэмы Energinet і польскі апэратар газатранспартнай сыстэмы Gaz-System. Праект прызнаны праектам агульных інтарэсаў Эўрапейскага Зьвязу. Чакаецца, што 1 студзеня 2023 году ўвесь праект запрацуе на поўную гадавую магутнасьць у 10 млрд м³. Пачатак праекту быў закладзены ў 2001 годзе, але праз эканамічную не мэтазгоднасьць працягу не атрымаў. Цікавасьць да праекту была ўзноўленая ў лютым 2010 годзе праз жаданьне скараціць Польшчай выкарыстаньне вуглю і зьменшыць залежнасьць ад паставак газа з Расеі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Газаправоды
Катэгорыя:Транспарт у Польшчы
Катэгорыя:Транспарт у Даніі
Вялікая сынагога (Ліда)

**Вялікая сынагога** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Лідзе. Знаходзілася ў цэнтры места, на Школьным двары пры Рынку. Твор архітэктуры эклектыкі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
У 1579 годзе кароль і вялікі князь Стэфан Баторы выдаў «Прывілей лідзкім жыдам» і дазволіў збудаваць сынагогу. 28 лютага 1633 году сынагогу перабудавалі і павялічылі з дазволу караля і вялікага князя Ўладзіслава Вазы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У 1892 годзе губэрнскі архітэктар Аляксей Полазаў распрацаваў праект мураванай сынагогі. Яе будаваньне скончылася ўлетку 1896 году. У 1905 лідзкі рабі Ісак Якаў Рэйнэс заснаваў і збудаваў побач з сынагога ешыбот.

### Найноўшы час
У Другую сусьветную вайну па нямецкім бамбаваньні 23 чэрвеня 1941 году сынагога згарэла. Рэшткі яе сьценаў разабралі ў 1942 годзе.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Передний фасад Лидской синагоги.jpg|1892 г.
Боковой фасад Лидской синагоги.jpg|1892 г.
Lidzkaja synagoga. Лідзкая сынагога (W. Reimann, 1917).jpg|1917 г.
Lidzkaja synagoga. Лідзкая сынагога (Е. Holzlohner, 1917).jpg|1917 г.


### Гістарычныя здымкі

Lidzkaja synagoga. Лідзкая сынагога (1907).jpg|1907 г.
Lida, Sadovaja. Ліда, Садовая (1901-14).jpg|да 1915 г.
Lida, Rynak-Sadovaja. Ліда, Рынак-Садовая (1915).jpg|1915 г.
Lidzkaja synagoga. Лідзкая сынагога (1915).jpg|1915 г.


Lidzkaja synagoga. Лідзкая сынагога (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Lidzkaja synagoga. Лідзкая сынагога (1915-18) (2).jpg|1915—1918 гг.
Lidzkaja synagoga. Лідзкая сынагога (1917).jpg|1917 г.
Lidzkaja synagoga. Лідзкая сынагога (1917) (2).jpg|1917 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Ліда
Катэгорыя:Зьнішчаныя сынагогі Беларусі
ЗПГ-тэрмінал Сьвінавуйсьце

**Тэрмінал ЗПГ у [[Сьвінавуйсьце]]** — тэрмінал захаваньня звадкаванага прыроднага газу ў польскім горадзе Сьвінавуйсьце. Ім кіруе Polskie LNG S.A., даччыная кампанія прадпрыемства Gaz-System. Пачатак праекту быў закладзены ў 2006 годзе, а будаўніцтва тэрміналу пачалося ў сакавіку 2011 году. Збудаваньне была адкрыта тагачаснай прэм’ер-міністркай Польшчы Эвай Копач 12 кастрычніка 2015 году, а першая замова на тэрмінал адбылася 11 сьнежня 2015 году. Тэрмінал складаецца з зоны разгрузкі перавозчыкаў звадкаванага прыроднага газу, двух вялізных рэзэрвуараў дзеля захоўваньня звадкаванага газу і станцыі рэгазафікацыі. Тэрмінал мае магутнасьць у 5 млрд м³ у год, а пасьля будаўніцтва трэцяга рэзэрвуара ягоная магутнасьць падвысіцца да 7,5 млрд м³ у год, што, як мяркуецца, забясьпечыць Польшчу прыкладна на 50% ад гадавога попыту. Будаўніцтва трэцяга рэзэрвуара, як чакаецца, будзе скончана да 2023 году і будзе каштаваць 1,9 млрд злотых. Таксама існуе плян на стварэньне газавага калідору з тэрмінала ў Сьвінавуйсьце да тэрміналу Адрыя ЗПГ у Харватыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт кіроўнай кампаніі Polskie LNG S.A.

Катэгорыя:Тэрміналы прыманьня звадкаванага прыроднага газу
Катэгорыя:Сьвінавуйсьце
Газавае злучэньне Польшча—Летува

**«Польшча—Летува»** () — газавае злучэньне між Польшчай і Летувой, якое з траўня 2022 году запусьцілі для перасоўваьня прыроднага газу ў абодвух кірунках.

Праект ажыцьцявілі летувіскі апэратар «Амбэр Грыд» і польская кампанія «Газ-Сыстэма». Будаўніцтва пачалося ў кастрычніку 2019 году і, як меркаваўся, праект павінен быў быць падрыхтаваны да працы ў траўні 2022 году. Аднак, прамысловая эксплюатацыя пачалася ўжо 1 траўня 2022 году. Даўжыня трубаправоду складае 508 км, пачынаючыся ад Яўнюнайскай газавай станцыі ва Ўсходняй Летуве і праходзячы да станцыі ў Галаўчыцах ва Ўсходняй Польшчы. Па завяршэньні праекту Летува поруч з двума іншымі краінамі Балтыі, як то Латвіяй і Эстоніяй, а таксама зь Фінляндыяй ёсьць інтэграваная да сыстэмы перадачы газу Эўрапейскага Зьвязу. Гэта дазваляе зьменшыць ці агулам спыніць залежнасьць гэтых краінаў ад расейскага газу, бо да часу завяршэньня будаўніцтва ўзгаданыя дзяржавы мелі магчымасьць атрымоўваць трубаправодны газ толькі з усходу. Разьліковы кошт праекту складае 500 млн эўра. Фінансаваньне будаўніцтва забясьпечвалася кампаніямі Gaz-System і AB Amber Grid, а таксама грантавымі сродкамі ЭЗ.

## Крыніцы

Катэгорыя:Газаправоды
Катэгорыя:Транспарт у Польшчы
Катэгорыя:Транспарт у Летуве
Вялікая сынагога (Нясьвіж)

**Вялікая сынагога** — помнік архітэктуры XVII стагодзьдзя ў Нясьвіжы. Знаходзілася ў цэнтры места, на Школьным двары. Твор архітэктуры готыкі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Галоўную сынагогу ў Нясьвіжы збудавалі па зьяўленьні ў месьце жыдоў у другой палове XVІ ст. У 1589 годзе мясцовыя юдэі атрымалі ад уладальніка Нясьвіжу Мікалая Крыштапа Радзівіла «Сіроткі» прывілей, які выдаваў дазвол на будаваньне мураванай або драўлянай сынагогі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У канцы XVІІІ — пачатку XІX ст. да сынагогі зрабілі бакавыя прыбудовы, выведзеныя пад адну лінію зь першым ярусам даху.

### Найноўшы час
У Другую сусьветную вайну будынак сынагогі моцна пацярпеў, па вайне яго цалкам зьнішчылі.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры готыкі, які меў падабенства да Халоднай сынагогі ў Менску. Гэта быў прастакутны аб’ём, з магутнымі контрфорсамі на вуглах і ў міжаконьнях. Тоўстыя сьцены праразаліся высокімі аркавымі вокнамі, паглыбленымі ў нішах. Тынкаваныя і пабеленыя сьцены кантраставалі з больш цёмным колерам контрфорсаў. Брак вонкавага дэкору таксама кампэнсавала вялікая шырыня карніза і цокаля. Завершанасьць будынку надаваў 2-ярусны 4-схільны дах, вонкавыя абрысы якога адпавядалі форме контрфорсаў. Паміж дахавымі ярусамі знаходзіліся невялікія слыхавыя вакенцы, якія нагадвалі нішы-байніцы старажытных абарончых будынкаў.

## Галерэя

Niaśviž, Školišča. Нясьвіж, Школішча (1901-17).jpg|да 1918 г.
Niaśviž, Školišča. Нясьвіж, Школішча (1920).jpg|1920 г.
Niaśviž, Školišča. Нясьвіж, Школішча (J. Bułhak, 1912-14).jpg|Я. Булгак, 1912—1914 гг.
Niaśviž, Školišča. Нясьвіж, Школішча (J. Bułhak, 1901-39).jpg|Я. Булгак, да 1939 г.


Niaśviskaja synagoga. Нясьвіская сынагога (1919-39).jpg|да 1939 г.
Niaśviskaja synagoga. Нясьвіская сынагога (1919-39) (2).jpg|да 1939 г.
Niaśviskaja synagoga. Нясьвіская сынагога (1919-39) (3).jpg|да 1939 г.
Niaśviskaja synagoga. Нясьвіская сынагога (1919-39) (4).jpg|да 1939 г.


Niaśviskaja synagoga. Нясьвіская сынагога (1919-39) (5).jpg|да 1939 г.
Niaśviž, Školišča. Нясьвіж, Школішча (1919-39).jpg|да 1939 г.
Niaśviž, Školišča. Нясьвіж, Школішча (1919-39) (2).jpg|да 1939 г.
Niaśviž, Školišča. Нясьвіж, Школішча (1919-39) (4).jpg|да 1939 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Локотко А. И. Архитектура европейских синагог. — Мн.: Ураджай, 2002. — 156 с. .

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нясьвіж
Катэгорыя:Зьнішчаныя сынагогі Беларусі
Антыпуцінская кааліцыя

**Антыпуцінская кааліцыя** — ваенна-палітычны зьвяз дзяржаваў, якія падтрымліваюць Украіну падчас расейскага ўварваньня ва Ўкраіну ў 2022 годзе.

## Стварэньне
24 лютага 2022 году Расейская Фэдэрацыя аб’явіла вайну Ўкраіне. У той жа дзень прэзыдэнт Украіны Ўладзімір Зяленскі правёў перамовы з заходнімі лідэрамі й пачаў фармаваньне «антыпуцінскай кааліцыі». Першымі членамі кааліцыі былі ЗША, Вялікабрытанія, Эўрапэйская Рада, Польшча й Літва. Прэзыдэнт Украіны заклікаў сусьветных лідараў выкарыстоўваць усе магчымыя санкцыі супраць прэзыдэнта Расеі Ўладзіміра Пуціна, разгарнуць маштабную абарончую падтрымку й закрыць паветраную прастору над Украінай для аґрэсара.

2 сакавіка 2022 году Генасамблея ААН падтрымала рэзалюцыю аб аґрэсыі супраць Украіны й заклікала Расейскую Фэдэрацыю вывесьці свае войскі. За рэзалюцыю прагаласавала 141 краіна-сябра ААН. Прэзыдэнт Украіны Ўладзімір Зяленскі заявіў, што вынікі галасаваньня сьведчаць аб стварэньні Антыпуцінскай кааліцыі й аб тым, што яна ўжо пачала дзейнічаць.

## Удзельнікі

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Летува
* 
*  Эўрапейскі Зьвяз
*  — упершыню з 1939 г. аказала ваенную дапамогу
*  — упершыню ў сваёй гісторыі прадаставіла зброю

## Крыніцы

Катэгорыя:Уварваньне Расеі ва Ўкраіну (2022)
Седлецкі павет

**Седлецкі павет** () — павет у Мазавецкім ваяводзтве Польшчы. Адміністрацыйны цэнтар — горад Седльцы.

## Вонкавыя спасылкі
Вялікая сынагога (Ашмяны)

**Вялікая сынагога** — помнік архітэктуры канца XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у Ашмянах. Знаходзіцца ў цэнтры места, на Школьным двары каля гістарычнага Рынку. Твор архітэктуры эклектыкі.

## Гісторыя

Час будаваньня мураванай Вялікай сынагогі ў Ашмянах няпэўны: гэта канец XIX — пачатак XX стагодзьдзяў. На пляне места за 1898 год у цэнтры адзначаецца дзьве мураваныя сынагогі. У некаторых крыніцах будаваньне Вялікай сынагогі датуецца 1912 годам.

У Другую сусьветную вайну нацысты стварылі ў сынагозе і прылеглых вуліцах гета, у якім знаходзіліся больш за 4 тысячы вязьняў. Па вайне савецкія ўлады зрабілі ў будынку былой сынагогі склад прадукцыі спажывецкай каапэрацыі. У 2012 годзе будынак перайшоў на балянс краязнаўчага музэю.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры эклектыкі зь перавагай нэаклясыцызму. Фасады аздабляюцца сьціплымі лапаткамі і шматпрофільным цагляным карнізам пад дахам пабудовы. Прастакутны аб’ём цэнтральнага памяшканьня (рытуальнай залі) перакрываецца 4-схільнай дахам. Гэта адлюстроўвае ўвасабленьне стылізаванага і пераасэнсаванага вобразу жытла, каўчэга. З прычыны значных памераў і канструкцыйных патрэбаў дах мае 3-прыступкавую будову, абумоўленую 2-яруснай канструкцыяй кроквеннай сыстэмы. Будынак мае сьціплую дэкаратыўную і плястычную аздобу: пілястры, гарызантальныя паяскі і карнізы, аркавыя і паўаркавыя завяршэньні праёмаў.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Ašmianskaja synagoga. Ашмянская сынагога (1929).jpg|1929 г.
Ašmianskaja synagoga. Ашмянская сынагога (1929) (2).jpg|1929 г.
Ašmianskaja synagoga. Ашмянская сынагога (1929) (3).jpg|1929 г.
Ašmianskaja synagoga. Ашмянская сынагога (1929) (4).jpg|1929 г.


### Гістарычныя здымкі

Ašmianskaja synagoga. Ашмянская сынагога (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Ašmianskaja synagoga. Ашмянская сынагога (J. Bułhak, 1925).jpg|Я. Булгак, 1925 г.
Ašmianskaja synagoga. Ашмянская сынагога (1919-39).jpg|да 1939 г.
Ašmianskaja synagoga. Ашмянская сынагога (1919-39) (2).jpg|да 1939 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
*  
* Локотко А. И. Архитектура европейских синагог. — Мн.: Ураджай, 2002. — 156 с. .

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Сакральныя збудаваньні Ашмянаў
Капліца Найсьвяцейшай Панны Марыі (Ашмяны)

**Капліца Найсьвяцейшай Панны Марыі** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Ашмянах. Знаходзіцца ў паўночнай частцы места, на старых могілках. Дзее. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры.

## Гісторыя
Драўляную могілкавую капліцу ў Ашмянах збудавалі намаганьнямі ашмянскага бурмістра Гальяша Высоцкага і дэкана кс. Казімера Сайкоўскага па 1872 годзе з матэрыялаў ліквідаванага ўладамі Расейскай імпэрыі дамініканскага касьцёла. За савецкім часам капліцу зачынілі і занядбалі, яе будынак ператварыўся ў руіны.

У траўні 2004 году пачалася рэстаўрацыя капліцы пад кіраўніцтвам ашмянскага пробашча Яна Пузыны.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Гэта прастакутны ў пляне аб’ём, які складаецца з малітоўнай залі, амаль квадратнага прэзьбітэрыюму і дзьвюх закрысьціяў, перакрытых адзіным 2-схільным дахам. Галоўны фасад пазнаецца 4-калённым портыкам.

На могілках каля капліцы спачылі яе фундатары Гальяш Высоцкі і кс. Казімер Сайкоўскі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Ашмянаў
Пётар Канізі

**Пётар Канізі** (; прозьвішча ад  «сабака» адпаведна да арыгінальнага галяндзкага прозьвішча De Hondt у тым самым значэньні; , Нэймэген&nbsp;— , Фрыбур)&nbsp;— нідэрляндзкі рэлігійны дзеяч, сябра ордэну езуітаў, кананізаваны каталіцкай царквой у 1925 годзе. Уваходзіць у лік Дактароў Касьцёлу. Дзядзька Гэнрыха Канісія. Яго малы «Малы катэхізіс» на быў перакладзены на беларускую мову і надрукаваны ў Вільні ў 1585 годзе.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 8 траўня 1521 г. у Галяндыі. Насуперак волі бацькоў пачаў вывучаць тэалёгію, уступіў у ордэн езуітаў і стаў сьвятаром. Працаваў і прапаведаваў на тэрыторыі Нямеччыны, Аўстрыі, Швэйцарыі, Чэхіі, Вугоршчыны і на Сыцыліі. Ён на працягу 13 гадоў кіраваў нямецкай правінцыяй ордэну езуітаў і значна паспрыяў адраджэньню каталіцкай веры ў Нямеччыны пасьля пэрыяду рэфармацыі.

Падчас Трыдэнцкага Сабору (1545—1563 гг.) Пётар быў папскім тэолягам. Ён тройчы адмаўляўся стаць біскупам і ў той жа час браў удзел у прыняцьці найбольш важных рашэньняў у кіраваньні Касьцёлам. Сярод шматлікіх кніг, ім напісаных, найбольш папулярным стаў «Катэхізіс» для дзяцей, вучняў і студэнтаў, які яшчэ пры жыцьці аўтара быў перакладзены на дванаццаць моваў і меў больш за дзьвесьце выданьняў. Апошнім месцам працы Пятра Канізія стаў Фрыбург (Швэйцарыя), дзе ён заснаваў езуіцкі калегіюм сьв. Міхала і дзе памёр 21 сьнежня 1597 году.

## Творчасьць

Пётар Канізі — аўтар 30 тэалягічных прац. Найбольш папулярнымі былі тры катэхізісы — «Сума хрысьціянскага веравучэньня», «Сума хрысьціянскага веравучэньня, падзелена на пытаньні і прыстасаваная да ўспрыманьня неадукаваных людзей» і «Малы катэхізіс».

«Малы катэхізіс» на быў перакладзены на беларускую мову і надрукаваны ў Вільні ў 1585 годзе. Катэхізісы Канізі толькі пры яго жыцьці жыцьцё вытрымалі больш за 200 выданьняў. Канізі таксама быў вядомы сваімі пропаведзямі, асабліва ў Аўгсбургскім саборы, дзе ён рэгулярна служыў з 1559 па 1568 год.

### Працы

* Summa doctrinae christianae (1555)
* Catechismus minimus (1556)
* Parvus catechismus catholicorum (1558)
* De verbi Dei corruptelis (1571)
* De Maria Virgine (1577)
* Notae in evangelicas lectiones (1591—1593)
* Meditationes (1593)
ды іншыя.

## Культ
Адразу пасьля яго сьмерці пачаўся працэс яго бэатыфікацыі, які, аднак, быў перапынены з-за роспуску езуітаў у 1773—1814 гг. У 1864 г. Пётар Канісі быў дададзены да блажэнных, а 21 траўня 1925 году. кананізаваны і прызнаны Доктарам царквы. Папа Леў XII назваў Пятра Канізі другім пасьля Баніфацыя апосталам Нямеччыны. Памяць Пятра Канізі ў Каталіцкім Касьцёле — 21 сьнежня, у Нямеччыне — 27 красавіка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Святы Пётр Канізій, святар і доктар Касцёла, catholic.by 
* Santi, beati e testimoni Enciclopedia dei santi (Энцыкляпэдыя сьвятых), santiebeati.it 
* Catholic Encyclopedia: St. Peter Canisius 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нэймэгене
Катэгорыя:Памерлі ў Фрыбуры
Катэгорыя:Дактары царквы
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Нідэрляндзкія езуіты
Армянскі час

**Армя́нскі час** — часавы пояс, які выкарыстоўваецца ў Армэніі. Розьніца з унівэрсальным каардынаваным часам (УКЧ) — +4 гадзіны.

У 2012 року ўрад Армэніі скасаваў пераход на летні час.

Як бачна з мапы, гадзіньнікавы час у Армэніі адстае на адну гадзіну ад палудня.

## Іншыя часавыя зоны UTC +4

Іншыя часавыя зоны з такой самай розьніцай ад УКЧ, вядомыя пад уласнымі назвамі
* Грузінскі час
* Азэйрбайджанскі час
* Маўрыкійскі час
* Самарскі час
* Сэйшэльскі час

Часткова прызнаная дзяржава Арцах таксама карыстаецца армянскім часам (AMT).

## Крыніцы

Катэгорыя:Сувязь у Армэніі
Катэгорыя:Часавыя пасы
Царква Божага Яўленьня (Ашмяны)

**Царква Божага Яўленьня** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Ашмянах. Знаходзілася ў цэнтры места, на Папярэчнай вуліцы. Твор архітэктуры клясыцызму.

## Гісторыя
Драўляную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Ашмянах збудавалі ў 1840 годзе паводле праекту архітэктара Пятра Вісконці. Да 1883 году дзейнічала як прыходзкая, калі з пабудовай Васкрасенскай царквы-мураўёўкі перайшла ў статус прыпісных.

Відаць, згарэла (або струхнела) у канцы Першай сусьветнай вайны або па гэтай вайне. У сярэдзіне 1920-х гадоў на месцы царквы збудавалі мураваны дом старосты.

## Галерэя

Ошмяны. Проект церкви. Фасады. Архитектор Висконти 2-й. 1833 г. РГИА.jpg|1833 г.
Ошмяны. Проект церкви. План и разрез. 1833 г. РГИА.jpg|1833 г.
Ошмяны. Ситуационный план церкви. Архитектор Фома Тышецкий. 1833 г. РГИА.jpg|1833 г.


Ašmiany. Ашмяны (E. Langkau, 1915) (2).jpg|1915 г. (купалы направа)
Ašmiany, Papiarečnaja, Bohajaŭlenskaja. Ашмяны, Папярэчная, Богаяўленская (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Ašmiany, Ašmianka, Halšanski most. Ашмяны, Ашмянка, Гальшанскі мост (E. Langkau, 1916).jpg|1916 г. (купал налева)


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Ашмянаў
Сядзіба Стругачаў (Ашмяны)

**Сядзі́ба Стругачаў** — помнік архітэктуры канца XIX — пачатку XX стагодзьдзяў у Ашмянах. Знаходзіцца на заходняй ускраіне места пад адрасам *вуліца Лэйбы Стругача, 28*, у колішнім маёнтку Панавелішках каля вёскі Сьвятога Духу. Твор архітэктуры мадэрну.

## Гісторыя

Драўляную сядзібу пад Ашмянамі збудаваў на мяжы ХІХ і ХХ стагодзьдзяў мясцовы прадпрымальнік Лэйба Стругач. Па сьмерці гаспадара ў 1906 годзе домам сталі кіраваць яго сыны.

Па 1939 годзе, калі ўсю нерухомасьць і гаспадарку апошняга ўладальніка сядзібы Льва Стругача адабралі савецкія ўлады, сядзіба паступова прыйшла ў заняпад. Пэўны час яна была на балянсе ўправы адукацыі Ашмянскага райвыканкаму. 

## Апісаньне
Помнік архітэктуры мадэрну. Гэта 2-павярховы драўляны будынак пад тынкам з бальконамі і адкрытай вэрандай. Сядзіба мела басэйн, сад, кветнікі, браму з калёнамі і ўсім пэрымэтрам атачалася мурам. Апроч таго, тут былі стайня, сьвіран, дом для работнікаў і лямус — 2-павярховая гаспадарчая пабудова.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Ашмяны
Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар дамініканаў (Ашмяны)

**Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і кляштар дамініканаў** — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у Ашмянах. Знаходзіўся ў цэнтры места, на рагу Рынку і Жупранскай вуліцы.

15 красавіка 1831 году ў час здушэньня вызвольнага паўстаньня расейскія карнікі ўчынілі разьню жанчынаў і дзяцей, якія схаваліся ў касьцёле. У 1850 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар, а ў 1872 годзе — разабралі будынак касьцёла дзеля будаваньня на гэтым месцы Васкрасенскай царквы-мураўёўкі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Кляштар дамініканаў у Ашмянах фундавалі ў 1667 годзе пісар земскі ашмянскі Андрэй Пачобут і яго жонка Дарота з Аборскіх. Кляштар разьлічваўся на 12 манахаў, пры ім дзеяла школа на 10 вучняў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Ашмяны апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. Па пажары ў 1797 годзе касьцёл аднавілі.

У час здушэньня вызвольнага паўстаньня (1830—1831) 15 красавіка 1831 году расейскія карнікі забілі каля 500 жыхароў (палову жыхароў места), у тым ліку жанчынаў і дзяцей, якія схаваліся ў касьцёле. У 1850 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар, апошнім прыёрам быў кс. Пётар Арахоўскі. У 1872 годзе,  каб сьцерці памяць пра ўчыненую расейскімі карнікамі разьню, будынак касьцёла пастанавілі разабраць дзеля будаваньня на гэтым месцы Васкрасенскай царквы-мураўёўкі. 

З матэрыялаў зьнішчанага касьцёла збудавалі Могілкавую капліцу.

## Крыніцы

Ашмяны
Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Ашмянаў
Арцаскае царства

**Арца́скае ца́рства** () — сярэднявечнае армянскае царства на Каўказе, якое існавала ў XI—XIII стагодзьдзях. Займала тэрыторыі Сюніцкай і Арцаскай правінцыяў, Гардманскага гавару Утыцкай правінцыі, гавараў Мазаз і Варажнунік Айрарацкай правінцыі.

Царства паўстала, калі  атрымаў княскі тытул. Пасьля забойства апошняга валадара Арцаху  ў 1261 року ягоныя пераемнікі страцілі тытул, аднак працягвалі кіраваць Сюнікам.

## Літаратура
* Robert H. Hewsen. «The Kingdom of Arc’ax» in *Medieval Armenian Culture (University of Pennsylvania Armenian Texts and Studies)*. Thomas J. Samuelian and Michael E. Stone (eds.) Chico, California: Scholars Press, 1984. .

Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1000 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1261 годзе
Катэгорыя:Багратыдзкая Армэнія
Катэгорыя:Колішнія каралеўствы
Друкарня (Мураваная Ашмянка)

**Друкарня** — помнік архітэктуры канца XVI — XIX стагодзьдзяў у Мураванай Ашмянцы. Знаходзіцца за 1 км на паўднёвы заход ад колішняга мястэчка, на беразе ракі Ашмянкі. Твор архітэктуры раньняга барока і клясыцызму.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Мураваны будынак друкарні збудавалі ў канцы XVI ст. Яе заснаваў стольнік Мікалай Дарагастайскі. Друкарня дасягнула росквіту ў XVII ст., калі належала сыну Мікалая Крыштапу. Сярод выдадзеных тут кніг «Гіпіка» К. Дарагастайскага, «Цэнзура» В. Салінарыуса (1615 год).

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У сярэдзіне XІX ст. будынак друкарні перабудавалі пад палац. У XІX — пачатку XX стагодзьдзя сфармавалася алея, якая вяла да палаца. Таксама тут збудавалі прыдарожную капліцу. У літаратуры ёсьць зьвесткі, што ў памяць пра будаваньне сядзібы каля яе ўваходу ўмуравалі камень з датамі «1590—1843 гады».

## Апісаньне
Помнік архітэктуры раньняга барока. Гэта будынак з буйнапамернай цэглы (32 × 16 × 7 см), ад якога часткова захаваліся сутарэньні, цокаль і сьцены верхняга паверху. Сутарэньні мелі цыліндрычныя скляпеньні, цокаль — крыжовыя. Пры перабудове пад палац узьвялі верхні паверх у стылі клясыцызму, аркавыя вокны цокалю заклалі, сьцены абводам рытмічна прарэзалі прастакутнымі аконнымі праёмамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Мураваная Ашмянка
Цеханоўскі павет

**Цеханоўскі павет** () — павет у Мазавецкім ваяводзтве Польшчы. Адміністрацыйны цэнтар — горад Цеханаў.

## Вонкавыя спасылкі
Выбухі пад Белградам

**Выбухі пад Белгарадам** — ​​падчас расейска-ўкраінскай вайны пад Белгарадам (на Слабажаншчыне) адбылося некалькі магутных выбухаў. 29 сакавіка 2022 году адбыўся пажар і выбухі на складзе боепрыпасаў у прыгарадзе, а 1 красавіка — ракетны ўдар з гелікаптэраў Мі-24 і пажар на нафтабазе ў горадзе.

1 красавіка губэрнатар Расеі Вячаслаў Гладкоў і неназваны амэрыканскі чыноўнік заявілі, што два ўкраінскія гелікаптэры Мі-24 атакавалі й падпалілі склад паліва ў Белгарадзе ў выніку нанясеньня паветранага ўдару на малой вышыні без страт. Украіна не пацьвярджае й не абвяргае адказнасьць. Сакратар РНБА Аляксей Данілаў абверг тое, што авіяўдар па Белгародзкай вобласьці нанесены Ўкраінай.

Прэзыдэнт Украіны Ўладзімер Зяленскі не адказаў на пытаньне, ці атакавала Ўкраіна з дапамогай гелікаптэраў нафтабазу ў Белгарадзе, адзначыўшы, што ён не абмяркоўвае свае загады ў якасьці галоўнакамандуючага. Гэта першы нібыта ўкраінскі авіяўдар па тэрыторыі Расейскай Фэдэрацыі з пачатку расейскага ўварваньня ва Ўкраіну ў 2022 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейска-ўкраінская вайна
Сярчыстая

**Сярчыстая** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Вяльлі (басэйн Нёману). Цячэ ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Даўжыня 15 км. Плошча вадазбору 65 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9‰.

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Даўгінаў.

Пачынаецца за 0,5 км на ўсход ад вёскі Румянскіх, упадае ў Вяльлю за 2,2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Аношкаў. Рэчышча каналізаванае. Вадазбор на ўсходзе Нарачанска-Вялейскай нізіны.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэкі Вялейскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Нёману
Джон Осаф

**Томас Джонатан Осаф**, вядомы як проста **Джон Осаф** (; нар. 16 лютага 1987, Атланта, Джорджыя, ЗША) — амэрыканскі палітык і часапісец-расьсьледавальнік габрэйскага паходжаньня, дзейны сэнатар ад штату Джорджыя, сябар Дэмакратычнай партыі. На выбарах 2020 году канкураваў з рэспубліканцам Дэйвідам Пэрд’ю, якога Осаф перамог у другім туры 5 студзеня 2021 году. Перамога Осафа і Рафаэля Ўорнака на выбарах у Сэнат ЗША вярнула Дэмакратычнай партыі кантроль над верхняй палатай Кангрэсу.

У 2017 годзе Осаф быў кандыдатам на пасаду чальца Палаты прадстаўнікоў ад шостай выбарнай акругі Джорджыі. Ён атрымаў большасьць галасоў у першым туры, аднак прайграў у другім, набраўшы 48,2% супраць 51,8% у рэспубліканкі Карэн Гэндал.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітыкі ЗША
Катэгорыя:Сябры Дэмакратычнай партыі ЗША
Краўлянка

**Краўлянка** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Заходняе Бярэзіны (басэйн Нёману). Цячэ ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 20 км. Плошча вадазбору 112 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 5‰.

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Крэва.

Пачынаецца каля паўночнай ускраіны вёскі Крэва, цячэ ў межах Ашмянскага ўзвышша.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэкі Смаргонскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Нёману
Пела

**Пела** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Вяльлі (басэйн Нёману). Цячэ ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Даўжыня 11 км. Плошча вадазбору 56 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,5‰.

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Куранец.

Пачынаецца каля вёскі Куранцу, упадае ў Вяльлю каля места Вялейкі. Рэчышча каналізаванае. Вадазбор на паўднёвай ускраіне Нарачанска-Вялейскай нізіны.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэкі Вялейскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Нёману
Малое Камайскае возера

**Малое Камайскае** — возера ў Беларусі, у басэйне ракі Камайкі. Знаходзіцца ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці, за 16 км на паўднёвы захад ад места Паставаў. Плошча паверхні возера 0,05 км². Даўжыня 0,32 км, найбольшая шырыня 0,22 км. Найбольшая глыбіня дасягае 12,2 м, сярэдняя складае 3,4 м. Аб’ём вады 0,2 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 0,9 км.

На берагох возера стаіць гістарычнае мястэчка Камаі.

## Апісаньне
Катлавіна эварзійнага тыпу, мае авальную форму. Дно высьцілаецца глеем. Мелкаводзьдзе моцна зарастае. 

Упадаюць 2 ручаі, на захадзе злучаецца пратокай зь Вялікім Камайскім возерам.

## Флёра і фаўна
На мелкаводзьдзі растуць аер, хвошч, разак.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёну
Сьвірыца

**Сьвірыца**, **Сьвіранка** — рака ў Беларусі, левы прыток ракі Страчы (басэйн Нёману). Цячэ ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці. Даўжыня 6 км. Плошча вадазбору 419 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,4‰. Выдатак вады ў вусьці большы за 3 м³/с.

Выцякае з паўночна-заходняга боку возера Сьвіру, за 0,2 км ад паўночнай ускраіны мястэчка Сьвіру, упадае ў Страчу на поўдзень ад вёскі Валодзькаў. Даліна зьвілістая, вузкая, шырынёй 3—8 м. Берагі пераважна пакатыя, вышынёй да 8 м. Вадазбор у межах Нарачанска-Вялейскай нізіны.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэкі Мядзельскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Нёману
Гарача

**Гарача**, **Горач** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Чапунькі (басэйн Нёману). Цячэ ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 12 км.

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Лаздуны.

Пачынаецца за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Шавёлаў, упадае ў Чапуньку за 1 км на ўсход ад вёскі Лаздуноў 1. Амаль на ўсім працягу каналізаваная.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Івейскага раёну
Навадворскі павет (Мазавецкае ваяводзтва)

**Навадворскі павет** () — павет у Мазавецкім ваяводзтве Польшчы. Адміністрацыйны цэнтар — горад Новы Двор Мазавецкі.
Маргва

**Маргва** — рака ў Беларусі, левы прыток ракі Бярозаўкі (басэйн Дзьвіны). Цячэ ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці. Даўжыня 36 км. Плошча вадазбору 159 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,2‰. Выдатак вады ў вусьці каля 1 м³/с.

Злучаецца пратокай з возерам Царкавішчам. На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Мосар. 

Пачынаецца за 1,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Стураўшчыны. Вадазбор у межах Сьвянцянскіх градаў і Полацкай нізіны. Упадае ў Бярозаўку каля вёскі Панфілаўшчыны. Даліна ракі пераважна трапэцападобная, схілы спадзістыя, абалона двухбаковая. Рэчышча (з выняткам дзялянак Дзеркаўшчына — Альховікі і Ракаўцы — Гатоўкі) каналізаванае, шырыня ў вярхоўі 2—3 м, у нізоўі да 9 м.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэкі Глыбоцкага раёну
Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Гарволінскі павет

**Гарво́лінскі павет** () — павет у Мазавецкім ваяводзтве Польшчы. Адміністрацыйны цэнтар — горад Гарволін.

## Крыніцы
Жучка

**Жучка**, **Касутка**, **Капустка** — рака ў Беларусі, у басэйне Вяльлі. Цячэ ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Даўжыня 12 км. 

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Рэчкі.

Пачынаецца за 1 км на поўнач ад вёскі Рэчкаў, упадае ў паўночную затоку Вялейскага вадасховішча каля вёскі Клоўсяў. Каналізаваная, у нізоўі прымае сьцёк з мэліярацыйных каналаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэкі Вялейскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Нёману