Ігнат Кульчынскі

**Ігна́т Кульчы́нскі** (1694, Уладзімер — 9 студзеня 1747, Горадня) — дзяяч Грэка-Каталіцкай Царквы Рэчы Паспалітай, базылянін, царкоўны гісторык, багаслоў, краязнаўца.

## Біяграфія
Паходзіў зь шляхецкага роду. Бацькі — Юры і Алена. Прыняў манаства ў ордэне базылянаў. У 1714—1720 гг. вучыўся ў Калегіюме прапаганды веры ў Рыме, па сканчэньні атрымаў ступень доктара тэалёгіі . Пасьвечаны на сьвятара (1719). Выкладчык філязофіі ў базылянскай школе ў Полацку . Сакратар протаархімандрыта базылянскага ордэна Карнэлія Стаўпавіцкага — Любянецкага. У гэтай якасьці ўдзельнічаў у базылянскай кангрэгацыі 1726 г. у Быцені. У 1729—1735 гг. — генэральны пракуратар (прадстаўнік) ордэна базылянаў у Апостальскай Сталіцы, настаяцель царквы Сьвятых мучанікаў Сергія і Вакха ў Рыме. У 1736 г. прызначаны архімандрытам Барысаглебскага манастыра ў Горадні і афіцыялам гарадзенскім. Займаў гэтыя пасады да сьмерці..

## Творчасьць
Дасьледаваў гісторыю праваслаўнай і ўніяцкай цэркваў на ўсходнеславянскіх землях. На падставе дакумэнтаў рымскіх архіваў склаў і выдаў на лацінскай мове зборнік «Дакладнае паведамленьне пра стан русінаў, якія ў адзінстве са Сьвятой Рымскай Царквою знаходзяцца ў Каралеўстве Польскім». (Рым, 1727), дзе апісаў становішча ўніяцкай царквы Рэчы Паспалітай падчас Паўночнай вайны 1700—1721 гг.

Аўтар фундамэнтальных прац па царкоўнай гісторыі «Вобраз Рускай Царквы…» (Рым, 1733) і «Дадатак да вобраза Рускай Царквы» (Рым, 1734). На думку І. Кульчынскага, «Руская Царква» ад самога пачатку — складовая частка Сусьветнай Каталіцкай Царквы. Усходнеславянскія землі прынялі хрысьціянства ад Бізантыі, калі тая знаходзілася ў кананічным адзінстве з Рымам і вызнавала каталіцтва. Каталіцкую веру «Руская Царква» захоўвала да пачатку XVI ст. Берасьцейская унія (1596 г.) толькі аднавіла, згодна І. Кульчынскаму, страчанае на стагодзьдзе адзінства зь Рымам.

У працы зьмешчаны кароткія біяграфіі праваслаўных і ўніяцкіх мітрапалітаў кіеўскіх з канца Х ст. па І траціну XVIII ст., тэксты царкоўных статутаў, пастановы сабораў (Кіеўскага (1274), Наваградзкага (1415) і Кобрынскага (1626), даецца падрабязаная інфармацыя аб царкоўна — юрыдычным статусе дзевяці япархій, якія ўваходзілі на той час у Кіеўскую мітраполію. На падставе даступнай яму агіяграфічнай літаратуры дасьледчык склаў царкоўны каляндар зь жыцьцяпісамі сьвятых, шанаваных у Кіеўскай мітраполіі, якія маюць славянскае паходжаньне, даў тлумачэньне асноўным сьвятам Грэка — Каталіцкай Царквы. У працы зьмешчаны дакумэнты, зьвязаныя зь працэсам бэатыфікацыі Язафата Кунцэвіча.

«Вобраз Рускай Царквы» і «Дадатак» зьяўляюцца важнымі крыніцамі па царкоўнай гісторыі Беларусі і Украіны, аб чым сьведчаць неаднаразовыя перавыданьні (Пачаеў, 1759, Парыж, 1859; Фарнабара, 1970).

У рымскі пэрыяд І. Кульчынскі падрыхтаваў працу на польскай мове «Базыльянскія кангрэгацыі 1617—1726» (апублікавана ў перакладзе на рускую ў 1870 г. пад назвай «Съезды базилиан Западной Руси»). Паміж 1736—1747 гг. склаў збор жыцьцяпісаў сьвятых манахаў бізантыйскага абраду пад назвай «Базылянскі міналёгій» (надрукаваны ў Вільні ў 1771 г.).

Ігнат Кульчынскі — аўтар трох твораў на італьянскай і лацінскай мовах, прысьвечаных гісторыі абраза Маці Божай Жыровіцкай і яе цудатворнай копіі ў царкве Сьвятых мучанікаў Сергія і Вакха ў Рыме (Madonna del Pascolo) : 1) «Малітва да Найсьвяцейшай Дзевы Марыі ў цудатворным Жыровіцкім абразе…» Рым, 1732; 2) «Цудатворная трохкаляровая яшма, або гістарычнае апавяданьне пра тры цудатворныя абразы Дзевы Марыі…» Рым, 1732; 3) «Вялікі знак…» Рым, 1732.

У 1738 годзе склаў на польскай мове «Інвэнтар базылянскага манастыра ў Горадні на Каложы» і «Хроніку ігуменаў, архімандрытаў, фундатараў і апякуноў манастыра Гарадзенскага на Каложы». (Апублікаваны ў 1870 г.) «Інвентар» — першае ў ВКЛ дэтальнае навуковае апісаньне гістарычнага помніка. Для вызначэньня часу пабудовы храма гісторык выкарыстаў наватарскую для свайго часу методыку. Ён параўнаў плінфу і склад вапнавай рошчыны Барысаглебскай царквы ў Горадні і Сафійскага сабора ў Полацку, канстатаваў іх падабенства і зрабіў выснову, што абодва храмы былі пабудаваны прыкладна ў адзін і той жа час (каля 1200 г.). (Сучасныя дасьледчыкі датуюць Барысаглебскую царкву ў Горадні апошняй чвэрцю ХІІ ст.). У «Хроніцы» выкладзена гісторыя манастыра пачынаючы зь XV ст. да 1736 г. Прыведзены тэксты дакумэнтаў на мове арыгінала з камэнтарамі складальніка .

## Творы
* Variarum locubrationum tomus tertius claudens in se philosophiam naturalem seu physicam duobus libris. A. D. 1723. //Львоўская Нацыянальная Навуковая Бібліятэка імя В. Стэфаніка НАН Украіны.- Аддзел рукапісаў. Ф. 3. — Воп. 1 — Спр. 506.
* Relationes authenticae de statu Ruthenorum cum Sacra Romana Congregatione Unitorum in Regno Poloniae degentium… Romae, 1727.
* Oratio de Beatissimae Virginis Mariae imagine Zyrowicensi… Romae, 1732
* Il Diaspro Prodigioso di tre Colori ovvero Narrazione istorica delle tre Imagini Miracolose della Beata Vergine Maria… Romae 1732.
* Signum magnum quia coronatum olim a dilecto Dei hominis discipulo in Caelo visum … Romae 1732.
* Specimen Ecclesiae Ruthenicae ab origine susceptae fidei ad nostra usquè tempora in suis capitibus seu primatibus Russiae cum S. Sede Apostolica Romana semper unitae… Romae, 1733]]; (Parisiis, 1859, Farnborough, 1970)
* Appendix ad Specimen Ecclesiae Ruthenicae. Рым, 1734.
* Кульчинский И. Съезды базилиан в Западной Руси.] // Вестник Западной России. — 1870. — Кн. IV. — Т. ІІ. — Отд. ІІ. — С. 1 — 43.
* Inwentarz klasztoru bazylianskiego w Grodnie na Kołoży.] // Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси. — Том ІХ. — Вильна, 1870. — С. 409—412
* Kronika ihumenow, archymandrytow, fundatorow y protektorow monastyru Grodzienskiego na Kołoży. // Археографический сборник документов, относящихся к истории Северо-Западной Руси. — Том ІХ. — Вильна, 1870. — С. 412—454.
* Menologium bazylianskie, to iest, Zywoty Swiętych Panskich oboiey płci z zakonu S. Bazylego W. na miesiące rozłozone. W Wilnie, 1771.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Kulczynski I. Specimen Ecclesiae Ruthenicae
* Алексеев Л. В. Игнатий Кульчинский — первый исследователь белорусских древностей
* Крот А. Айцец Ігнат Кульчынскі — з Рыму да Гародні
* Петрович М. Образ святості Київської церкви в працях перших унійних істориків: на прикладі Specimen Ecclesiae Ruthenicae Ігнатія Кульчинського ЧСВВ
* Аляксандр Суша. Книжкова спадщина Ігнатія Кульчинського
* Суша А. А. «Signum magnum apparuit in Caelo…»
* Суша А. А. Ля вытокаў беларускай гістарычнай навукі: творчая спадчына Ігната Кульчынскага

Катэгорыя:Асобы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Беларускія ўніяцкія дзеячы
Катэгорыя:Базыляны
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўладзімеры-Валынскім
Катэгорыя:Гісторыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Горадні
Катэгорыя:Беларускія багасловы