open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Купалінка

«**Купалі́нка**» — беларуская народная песьня пра жанчыну на імя Купаліна, чыя дачка пляце купальскі вянок у ноч на Йвана. Набыла шырокую папулярнасьць з пачатку 1920-х гадоў пасьля паэтычнай апрацоўкі тэксту Міхасём Чаротам і пакладаньня на музыку Ўладзімера Тэраўскага.

## Гісторыя стварэньня
У 1921 року паэт Міхась Чарот напісаў музычную п’есу «На Купальле» для Беларускага драматычнага тэатру, якому ў той час быў патрэбны нацыянальны рэпэртуар. Музыку да п’есы стварыў кампазытар Уладзімер Тэраўскі. Чарот уставіў у п’есу шмат народных песень ва ўласнай апрацоўцы, у тым ліку і «Купалінку». Толькі ў 1920-х роках п’еса прайшла больш як 400 разоў, і многія песьні зь яе сталі вельмі папулярнымі ў народзе.

Песьню «Купалінка», якая зьяўляецца фрагмэнтам музычнага суправаджэньня спэктаклю, выконвала галоўная гераіня Алеся. Яе іграла непрафэсійная акторка Аляксандра Александровіч, у якую Міхась Чарот быў неўзаемна закаханы і якой хацеў прысьвяціць гэтую песьню.

Абодва стваральнікі песьні — і Міхась Чарот, і Ўладзімер Тэраўскі — былі забітыя ў час сталінскіх рэпрэсій 1937—1938 рокаў, пасьля чаго п’есу зьнялі з рэпэртуару тэатру, а імёны паэта і кампазытара доўгія гады замоўчваліся.

## Імаверныя фальклёрныя крыніцы
Не адмаўляючы магчымасьць непасрэднага знаёмства М. Чарота зь нейкай вэрсіяй народнай песьні пра Купалінку, варта адзначыць вэрсіі песень з падобнымі матывамі, зафіксаваныя дасьледчыкамі ХІХ — пачатку ХХ ст. і апублікаваныя ў выданьнях Паўла Шэйна (1874), Уладзімера Дабравольскага (1903), Еўдакіма Раманава (1912).

## Вядомасьць
Песня стала адной з самых папулярных і вядомых у Савецкай Беларусі і іншых рэспубліках СССР.

«Купалінку» выконвалі практычна ўсе беларускія музычныя калектывы, у тым ліку Песьняры і Сябры, а таксама мноства выканаўцаў з іншых краін — напрыклад, Deep Purple, Тар’я Турунэн, журналіст ББС Стыў Розэнбэрг.

У фільме «Выклік» (2008 год) пра партызанскі атрад братоў Бельскіх партызаны па сцэнарыі мусілі сьпяваць песню «Чорны крумкач», але ў канчатковым варыянце яе замянілі на «Купалінку».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* *А. Кавалёў.* «Купалінка. Беларуская народная песьня» (нотны матэрыял)
* Народныя і застольныя песьні — Купалінка (Беларуская народная песьня) (акорды для гітары)

Катэгорыя:Песьні 1921 году
Катэгорыя:Беларускія народныя песьні
Катэгорыя:Беларускамоўныя песьні
Гель (неадназначнасьць)

**Гель** можа азначаць:

## Геаграфія
* Гель — места ў Паморскім ваяводзтве Польшчы

## Навука
* гель — хімічны элемэнт
* гель — калёідная сыстэма

## Асобы
* Жан-Батыст Гель (1755—1829) — францускі элініст
* Жан-Франсуа Гель (1795—1845) — францускі клясыцыст
* Сафі Гель (1775—1819) — француская сьпявачка, кампазытарка

## Іншае
* Гель — боства скандынаўскай міталёгіі
Гнеў (неадназначнасьць)

**[[Гнеў]]** — нэгатыўная рэакцыя. Іншыя значэньні:

## Геаграфія
* Гнеў — места ў Паморскім ваяводзтве Польшчы
* Гнеў — гміна ў Паморскім ваяводзтве Польшчы
* Гнеў — рака ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі

## Мастацтва
* «Гнеў» — фільм ЗША 1964 року
* «Гнеў» — савецкі фільм 1974 року
* «Гнеў» — польскі фільм 1998 року
* «Гнеў» — японскі фільм 2016 року
Лэмбарк

**Лэ́мбарк** (,  альбо *Lãbórch*, ) — места (з 1341 року) ў Паморскім ваяводзтве Польшчы, сядзіба Лэмбарскага павету. Насельніцтва — 34&nbsp;081 чалавек (2023).

Ляжыць на рацэ Лэбе і ейным прытоку Акаліцы, за 80&nbsp;км на захад ад Гданьску, на поўначы Кашубіі.

Цэнтар , харчовай, горнай і лёгкай прамысловасьці. Захаваліся сярэднявечныя муры зь вежамі, ратуша і колішні крыжацкі замак.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Лэмбарскі павет
Катэгорыя:Гарады Паморскага ваяводзтва
Рафаэль Сантас Барэ

**Рафаэ́ль Са́нтас Барэ́** (;  15 верасьня 1995 году) — калюмбійскі футбаліст, нападнік бразыльскага клюбу «Інтэрнасьёнал» і нацыянальнай зборнай Калюмбіі.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачаў сваю кар’еру ў клюбе «Дэпартыва» з Калі. За першыя некалькі сэзонаў згуляў толькі некалькі гульняў, але па-сапраўднаму выкрыў свой талент у сэзоне 2015 году. У хуткім часе зацікавіў эўрапейскія клюбы. У жніўні 2015 году гулец склаў працоўную дамову з мадрыдзкім «Атлетыка», пасьля чаго вярнуўся ў «Дэпартыва» ўжо на правах арэнды. 26 сакавіка 2016 году атрымаў траўму, праз што прапусьціў некалькі месяцаў, вярнуўшыся на поле 1 траўня ў матчы супраць «Алянсы Пэтралеры». У жніўня пераехаў у арэнду, дзе гуляў у арэндзе ў гішпанскім «Вільярэале».

Гэтак і не згуляўшы за «Атлетыка», гулец 7 жніўня 2017 году далучыўся да «Рывэр Плэйту». 23 лістапада 2019 году калюмбіец адкрыў лік галам у фінале Кубка Лібэртадорэс 2019 году, але гэта не ўтрымала аргентынскі клюб ад паразы, якую ўчыніў бразыльскі «Фламэнгу». У 2020 году Барэ стаў найлепшым бамбардзірам чэмпіянату Аргентыны. У красавіку 2021 году ў матчы чэмпіянату гулец учыніў покер, пацэліўшы чатыры мячы ў браму суперніка. Тым ня менш, у ліпені Барэ стаў вольным агентам. Наступныя некалькі гадоў калюмбіец гуляў у нямецкім «Айнтрахце», які на сэзон 2023—2024 гадоў выправіў яго ў арэнду ў «Вэрдэр». У студзені 2024 году было абвешчана, што паўднёваамэрыканец далучыцца да бразыльскага «Інтэрнасьёналу». Паводле зьвестак, сума трансфэру сягала 5,5 мільёнам эўра.

### Міжнародная
Дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Калюмбіі 6 верасьня 2019 году ў таварыскім матчы супраць зборнай Бразыліі, замяніўшы на 83-й хвіліне Дувана Сапату.

## Дасягненьні
**«Дэпартыва»**:
* Чэмпіён Калюмбіі: 2015-А

**«Рывэр Плэйт»**:
* Уладальнік Кубка Аргентыны: 2017, 2019
* Уладальнік Супэркубка Аргентыны: 2017, 2019
* Уладальнік Кубка Лібэртадорэс: 2018
* Пераможца Рэкопы Паўднёвай Амэрыкі: 2019

**«Айнтрахт»**:
* Пераможца Лігі Эўропы: 2022

**«Інтэрнасьёнал»**:
* Чэмпіён штату Рыю-Грандзі-ду-Сул: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Калюмбійскія футбалісты
Ля Ліга 2022—2023 гадоў

**Ля Ліга 2022—2023 гадоў** — 92-і розыгрыш Ля Лігі, найвышэйшага футбольнага дывізіёну Гішпаніі, які праходзіў з 12 жніўня 2022 году па 4 чэрвеня 2023 году. Чэмпіёнам стала «Барсэлёна», якая тым самым здабыла свой 27-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 20 клюбаў, зь якіх 17 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а тры клюбы прасунуліся з Сэгунды — «Альмэрыя», «Вальядалід» і «Жырона». Гэтыя клюбы замянілі «Гранаду», «Левантэ» і «Алявэс».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Бамбардзіры

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Ля Лігі

Катэгорыя:Чэмпіянат Гішпаніі па футболе
Катэгорыя:2022 год у футболе
Катэгорыя:2023 год у футболе
Неміровічы

**Неміровічы**, *Няміравічы* — літоўскі шляхецкі род гербу Ястрабец.

## Прозьвішча

У 1406 годзе, паводле Хронікі літоўскай і жамойцкай, адзін з баяраў вялікага князя літоўскага Вітаўта — «*Андрэй [[Ліцьвіны|ліцьвін]]*» — на перамовах, калі Вітаўт важыўся ўкласьці мір зь непрыяцелем, крыкнуў вялікаму князю: «*Не міры, Вітаўце, не міры*», адмаўляючы вялікага князя ад некарыснага міру. Дзеля гэтага Вітаўт даў Андрэю прозьвішча «Няміра», ад якога ўтварылася прозьвішча Неміровічаў.

## Гісторыя
Пачынальнік роду — Ян Няміра (? — па 1420), які ўпамінаецца ў 1398 годзе як канюшы вялікага князя Вітаўта, у 1412 годзе намесьнік полацкі. У час складаньня Гарадзельскай уніі 1413 году разам з братамі атрымаў герб Ястрабец ад кракаўскага біскупа Войцеха Ястрабца. Яго сыны Андрэй і Іван неаднаразова ўпамінаюцца ў складзе Рады Вялікага Княства Літоўскага ў 1431—1452 гадох.

## Найбольш вядомыя з роду
* Мікалай (? — 1471), малодшы сын Няміры; маршалак гаспадарскі, намесьнік віцебскі з 1466 году, смаленскі з 1469 году
* Якуб (? — па 1489), унук Няміры; маршалак гаспадарскі ў 1483 годзе, намесьнік берасьцейскі з 1483 году
* Андрэй (? — 1541), сын Якуба, унук Андрэя; намесьнік мазырскі з 1509 году, чаркаскі з 1511 году, ваявода кіеўскі з 1514 году

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Іван Ільля Мялешка

**Іван Ільля Мялешка** (каля 1552 — 13 траўня 1622) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, публіцыст. Кашталян амсьціслаўскі (1605—1610), берасьцейскі (1610—1615) і смаленскі (з 1615).

Валодаў Бусяжам, Дзявяткавічамі і часткай маёнтку Жыровічаў у Слонімскім павеце. Трымаў Зьдзітаўскую дзяржаву.

## Біяграфія
Зь літоўскага шляхецкага роду, сын Івана, маршалка слонімскага, і Настасьсі, дачкі Васіля Тышкевіча (пам. 1571), ваяводы смаленскага.

З 1591 году быў падкаморым мазырскім і падстаростам слонімскім. На сойме 1598 году атрымаў прызначэньне ў склад камісіі з разьмежаваньня Мазырскага павету з Кіеўскім ваяводзтвам (гэтыя паўнамоцтвы працягваліся на соймах 1609 і 1611 гадох). Абіраўся паслом на сойм 1605 году. У 1602—1605 гадох быў маршалкам слонімскім, у 1605—1610 гадох — кашталянам амсьціслаўскім, у 1610—1615 гадох — кашталянам берасьцейскім. У 1613 годзе ўваходзіў у склад сэнатарскай рады пры каралю і вялікім князю Жыгімонце Вазе. У 1615 годзе атрымаў урад кашталяна смаленскага.

У 1613 годзе фундаваў Жыровіцкі базыльянскі манастыр, у 1613 і 1618 гадох перадаў манастыру сваю частку Жыровічаў.

Аўтар скіраванага супраць замежнага (галоўным парадкам польскага) уплыву ў Вялікім Княстве Літоўскім сатырычнага твору Прамова Мялешкі, у якім зазначалася: «*Але [[Жыгімонт Стары|Жыґімонта Першага]] — салодкая памяць яго! Той немцаў, як сабак, не любіў, і ляхаў зь іх хітрасьцю вельмі не любіў, а [[Ліцьвіны|літву]] і [[Русіны|русь]] нашу* [*але нашу літву і русь нашу*] *любіцельна мілаваў*».

У шлюбе з Ганнай Фурсавай меў дачку, якая пазьней стала жонкай віленскага старосты Матэвуша Барымінскага (пам. 1610).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Кашталяны амсьціслаўскія
Катэгорыя:Кашталяны берасьцейскія
Катэгорыя:Кашталяны смаленскія
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Рурыкавічы

**Рурыкавічы** — назва кіроўнай дынастыі ў княствах Русі ў X—XIII стагодзьдзях і княскіх родаў, што паходзілі ад Рурыка.

## Гісторыя
Пачынальнік роду — Рурык (? — 879), як мяркуецца, паходзіў з дацкага каралеўскага дому Ск’ёлдунгаў.

З часам род раздрабніўся на мноства галінаў. Большасьць выхаўцаў з дынастыі былі ўладарамі старажытнай Кіеўскай дзяржавы (Русі) і ўтвораных па яе распадзе княстваў-дзяржаваў. Выхадцы адной з галінаў (нашчадкі Расьціслава Міхайлавіча) былі ўдзельнымі ўладарамі Вугорска-Харвацкага каралеўства, некаторыя Рурыкавічы былі ўладарамі Вялікага Княства Літоўскага (Шварн), абвяшчалі сваю ўладу ў Баўгарскім царстве (Расьціслаў Міхайлавіч), былі суваладарамі Грузінскага царства (Юры Багалюбскі), Аўстрыі і Штырыі (Раман Данілавіч). Апошнімі валадарнымі Рурыкавічамі былі вялікія князі маскоўскія Фёдар Іванавіч і Васіль Шуйскі.

З дынастыі Рурыкавічаў таксама выдзялілася шмат княскіх родаў, зьвязаных зь беларускімі землямі: з дому князёў тураўскіх — Дольскія, з дому князёў чарнігаўскіх — Агінскія, Баратынскія, Масальскія і Пузыны, з дому князёў суздальскіх — Шуйскія, з маскоўскай лініі суздальска-ўладзімераўскіх князёў — Вярэйскія і Мажайскія, зь серпухаўска-бароўскай галіны суздальска-ўладзімераўскіх князёў — Яраславічы, з дому князёў разанскіх — Пронскія, з дому князёў смаленскіх — Вяземскія, Жыжэмскія і Саламярэцкія.

Служылыя князі Рурыкавічы, якія ў XV—XVI стагодзьдзях пераходзілі на службу ў Маскоўскую дзяржаву зь Вялікага Княства Літоўскага атрымалі азначэньне «рускія князі літоўскага роду».

## Крыніцы

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Асобы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Манархіі
Катэгорыя:Дынастыі
Дзецкі

**Дзецкі** — за часамі Русі выхадзец з найніжэйшай («малодшай») часткі дружыны, за часамі Вялікага Княства Літоўскага ў XV—XVII стагодзьдзях найніжэйшы ўраднік у сыстэме адміністрацыйнага кіраваньня, судовы выканаўца.

## Этымалёгія
Мае славянскае паходжаньне ад слова дзеці.

Вялікі князь літоўскі Жыгімонт Стары ў сваёй лацінамоўнай грамаце Дарагічынскай зямлі (Вільня, 1516 год) адзначаў, што ў «*[[Ліцьвіны#Славянская літоўская мова|народнай літоўскай мове]]*» () судовыя выканаўцы называюцца «дзецкія» (*Dzieczkie*).

## Вялікае Княства Літоўскае
Існавалі дзецкія вялікага князя, ваяводаў, намесьнікаў, цівуноў.

Уводзіў ва ўладаньне маёнткам, дастаўляў зьвінавачанага ў суд, арыштоўваў яго, ажыцьцяўляў судовае спагнаньне. Плата, якую атрымліваў дзецкі, называлася дзецкаваньне. Зь сярэдзіны XVI ст. функцыі дзецкага ў судох выконваў возны.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Рыгор Рыгоравіч Осьцік

**Рыгор Рыгоравіч Осьцік** (? — 1557) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Ваявода наваградзкі (1542—1544), кашталян віленскі (з 1544).

Быў старостам ковенскім (1539) і ўпіцкім (1546).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду Осьцікаў, сын Рыгора Станіслававіча, ваяводы троцкага, і Аляксандры зь Сьвірскіх. Меў братоў Станіслава і Юрыя.

У 1519—1542 гадох быў крайчым вялікім літоўскім, у 1542—1544 гадох — ваяводам наваградзкім, з 1544 году — кашталянам віленскім. Быў у апазыцыі да роду Радзівілаў.

Ажаніўся з Настасьсяй, дачкой князя Міхайлы Мсьціслаўскага. Не пакінуў нашчадкаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Ваяводы наваградзкія (ВКЛ)
Катэгорыя:Осьцікавічы
Гран-пры Эўропы

**Гран-пры́ Эўро́пы** альбо **Эўрапе́йскае Гран-пры** — гонкавае спаборніцтва Формулы-1, якое ладзілася ў 1980-х — 2010-х роках. Месца правядзеньня мянялася: гаспадарамі магла стаць краіна, якая таксама прымала нацыянальнае Гран-пры, але толькі на іншай трасе.

Да 1980-х рокаў Гран-пры Эўропы ладзіліся таксама, але гэта было не асобнае спаборніцтва, а ганаровы тытул, які надавалі якому-небудзь нацыянальнаму Гран-пры.

## Мінуўшчына
 заснавала Гран-пры Эўропы як ганаровы тытул для аўтагоначных спаборніцтваў у Эўропе. Першым гэтае званьне ў 1923 року атрымала Гран-пры Італіі; да вайны яно надавалася амаль штороку да 1930, калі ў другі раз гэтае званьне атрымала Гран-пры Бэльгіі.

Па вайне ў 1947 року эўрапейскім Гран-пры зноўку стала Бэльгія. Цягам трыццаці гадоў (за выняткам 1953 і 1969—1971) званьне надавалася Гран-пры розных краінаў. Апошнім стала . Усе пасьляваенныя ганаровыя тытулы тычыліся гонак Формулы-1; толькі  прайшло ў Формуле-2.

Найбольш разоў тытул эўрапейскага Гран-пры атрымлівалі італьянскае і бэльгійскае — па сем разоў.

Як асобнае спаборніцтва чэмпіянату сьвету ў Формуле-1 Гран-пры Эўропы ўпершыню было зладжанае ў 1983 року на трасе Брэндз-Гэч у Брытаніі і пачаткова плянавалася аднаразовым, бо замяніла скасаваную гонку ў Нью-Ёрку. Аднак дзякуючы посьпеху гонкі было вырашана правесьці яе й налета. Тым ня меней, Брэндз-Гэч ня мог прыняць наступную гонку, бо па цотных гадох прымаў Гран-пры Вялікабрытаніі, таму ў 1984 року Гран-пры Эўропы прайшло на Нюрнбургрынгу. Пасьля гонкі 1986 року, якая вярнулася ў Брэндз-Гэч, надышоў працяглы перапынак.

На 1993 рок было заплянаванае правядзеньне Гран-пры Азіі замест Гран-пры Мэксыкі. Аднак гэтыя пляны сарваліся, тады была дададзеная гонка на трасе ў Донінгтане (Ангельшчына), якое атрымала назву Гран-пры Эўропы. Першае і апошняе Гран-пры на Донінгтане выйграў Айртан Сэна. У наступныя гады эўрапейскія Гран-пры адбыліся ў Хэрэсе (Гішпанія) ды Нюрнбургрынгу (Нямеччына), на якім у 1999—2007 увогуле ладзілася нязьменна.

На — сэзоны Гран-пры Эўропы пераехала ў гішпанскую Валенсію. Пасьля гэтага надышоў перапынак да 2016 року, калі Гран-пры Эўропе адбылося ў Азэрбайджане. Ужо з наступнага году азэрбайджанскі этап атрымаў уласную назву Гран-пры Азэрбайджану, а эўрапейскае Гран-пры скончылася.

## Пераможцы

### Часы ганаровага тытулу
*Ружовае тло азначае, што гонка не ўваходзіць у каляндар Чэмпіянату сьвету Формулы-1.*

### Часы самастойнага Гран-пры

## Крыніцы

Катэгорыя:Эўрапейскі матаспорт
Эўропа
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1983 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2016 годзе
Жыціе Эўфрасіньні Полацкай

**Жыціе́ Эўфрасі́ньні По́лацкай** — помнік усходнеславянскай агіяграфічнай літаратуры XII стагодзьдзя. Жыціе дайшло да нашага часу ў шасьці рэдакцыях і больш як у 150  XVI—XVIII стагодзьдзяў, што сьведчыць пра папулярнасьць гэтага твору.

## Стварэньне
Аўтарам твору была, паводле аднае з вэрсій, Зьвяніслава Барысаўна. Паводле іншай, яго мог стварыць у XII стагодзьдзі «слуга» Эўфрасіньні Міхаіл. Міхаіл Ціхаміраў, Аляксандар Назаранка, Іван Саверчанка ды іншыя таксама датавалі напісаньне Жыція XII стагодзьдзем. Аляксей Сабалеўскі і Аляксандар Назаранка лічылі, што яно было напісана адразу па сьмерці князёўны.

Тэкст помніку збудаваны паводле агіяграфічных канонаў сярэднявечнай жыційнай літаратуры. Адным зь першаўзораў магло стаць «Жыціе ». Аднак тэкст «Жыція блажэннай Эўфрасіньні Полацкай» вылучаюць індывідуальныя асаблівасьці. Дасьледчыкі адзначаюць яркія дыялёгі і маналёгі Эўфрасіньні, якія, магчыма, базаваліся на творах самой Эўфрасіньні.

## Структура
«Жыціе блажэннай Эўфрасіньні Полацкай» распачынаецца традыцыйным для агіяграфіі рытарычным уступам. Асноўную частку твору складае аповед пра жыцьцёвы шлях Эўфрасіньні як пра духоўны ўзыход. Завяршаецца твор Пахвалою. У «Жыціі блажэннай Эўфрасіньні Полацкай» адсутнічае звыклы для агіяграфіі аповед пра пасьмяротныя цуды.

## Зьмест
У 12-гадовым веку Эўфрасіньня Полацкая, унучка полацкага князя Усяслава Чарадзея, сышла з дому і пастрыглася ў манашкі. Яна заснавала ў Полацку жаночы і мужчынскі манастыры, падаравала знакаміты , які стварыў паводле паданьня эвангеліст Лука. На замову Эўфрасіньні Лазар Богша стварыў напрастольны Крыж. У канцы жыцьця Эўфрасіньня зьдзейсьніла пілігрымку ў Ерусалім, дзе і памерла ў 1173 року. Ейныя мошчы перанесьлі ў Кіева-Пячэрскую лаўру.

## Глядзіце таксама
* Полацкі Спаса-Эўфрасіньнеўскі манастыр
* Крыж Эўфрасіньні Полацкай
* Зьвяніслава Барысаўна

## Крыніцы

## Літаратура
* Аповесць жыція і смерці святой Еўфрасінні Полацкай // Спадчына. — 1989. — № 1.
* Житие Евфросинии Полоцкой
* Кніга жыцій і хаджэнняў. Уклад. А. А. Мельнікаў. — Мн., 1994. — С. 25—41.
* Мельнікаў, А. Помнік беларускай агіяграфіі // Спадчына. — 1989. — № 1.
* Перхавко, В. Преподобная Евфросиния Полоцкая // Московский журнал. 01.07.2001 г.

## Вонкавыя спасылкі
* «Житие преподобной Евфросинии, игумении Спаса-Вседержителя в граде Полоцке» на древнерусском (транслитерация) и русском языках (Институт русской литературы (Пушкинский Дом) РАН)

Катэгорыя:Эўфрасіньня Полацкая
Катэгорыя:Полацкае княства
Катэгорыя:Старажытнаруская літаратура XII стагодзьдзя
Катэгорыя:Старажытнаруская агіяграфія
Леанід Гуцін

**Леанід Мацьвеевіч Гуцін** (16 чэрвеня 1948, Гомель — 14 ліпеня 2024) — беларускі кампазытар, аранжавальнік.

У 1974-м скончыў Беларускую кансэрваторыю. Быў выкладчыкам менскіх дзіцячых музычных школ №5 (з 1977 г.), №6 (з 1984 г.).

Працаваў у сымфанічным, вакальна-сымфанічным, камэрна-вакальным і камэрна-інструмэнтальным жанрах, пісаў музыку для дзяцей.

Сярод твораў: дзьве сымфоніі (1973, 1982), сымфанічная паэма (1978), кантаты «Памяць» на словы Рамана Тармолы і Леаніда Дайнекі (1973) і «Песьні юнацтва» на словы Эдзі Агняцьвет (1975), саната для фартэпіяна (1977), вакальны цыкль «Песьні беларускага Палесься» на народныя тэксты для барытона і народнага аркестра.

Разам зь Ігарам Паліводам быў аўтарам «Раймонды».

Як аранжавальнік прыймаў удзел у стварэньні трэкаў: «Мікіта» (MC «Рэнесанс» «Ковчег», 1994), «Muskrat Ramble», «Oh, Lady Be Good», «Чаму ж нам не пець?!» («Рэнесанс», CD «Swing Station» «West Records», 2001).

## Крыніцы

## Літаратура
* Гуцiн Леанiд Мацвеевiч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў i iнш. — Мн.: Белэн, 1997. — С. 552.
* Гуцін Леанід Маісеевіч // Мдзівані, Т. Г. Кампазітары Беларусі / Т. Г. Мдзівані, Р. І. Сергіенка. — Мн.: Беларусь, 1997. — С. 232—233.
* Гуцiн Леанiд Мацвеевiч // Энцыклапедыя лiтаратуры i мастацтва Беларусi: У 5-i т. Т. 2 / Рэдкал.: I. П. Шамякiн (гал. рэд.) i iнш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — С. 245.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Беларускія кампазытары
Жыгімонт Гербэрштайн

**Жыгімонт Гербэрштайн**,  (; 23 жніўня 1486, замак Віпах, Крайна, цяпер Славенія — 28 сакавіка 1566) — нямецкі пісьменьнік і гісторык, дыплямат Сьвятой Рымскай імпэрыі. Меў тытул рыцара (1508 год) і годнасьць барона (1532 год).

Аўтар працы «Запіскі пра маскоўскія справы», у якой асобны разьдзел «Пра Літву» прысьвячаўся беларускім землям.

## Біяграфія
Зь нямецкага шляхецкага роду фон Гербэрштайнаў, які з XIII стагодзьдзя валодаў замкам Гербэрштайнам у Штырыі. Зь дзяцінства авалодаў славенскай мовай.

У 1502 годзе скончыў Венскі ўнівэрсытэт з ступеньню бакаляўра. З 1506 году на вайсковай службе, у 1508 годзе атрымаў прысьвячэньне ў рыцары ад імпэратара Максыміліянам I за пасьпяховую дастаўку правіянту ў абложаную фартэцыю і разгром варожага аддзелу.

З 1514 году на дыпляматычнай службе. З 1515 году сябра Імпэрскай рады. Ачольваў пасольствы імпэратара Максыміліяна I і эрцгерцага Фэрдынанда ў 1517 і 1526 гадох. Агулам узяў удзел у 69 пасольствах у розныя краіны Эўропы, а таксама ў Асманскую імпэрыю.

Двойчы наведаў Маскоўскую дзяржаву: у 1517 годзе выступаў пасярэднікам у мірных перамовах Масквы і Вялікага Княства Літоўскага, а ў 1526 годзе — у аднаўленьні ўмовы 1522 году. У Вялікім Княстве Літоўскім наведаў Вільню, Барысаў, Берасьце, Віцебск, Воршу, Горадню, Друцак, Дуброўну, Крэва, Менск, Полацак ды іншыя паселішчы.

У 1549 годзе ў Вене на лацінскай мове выдаў кнігу «Запіскі пра маскоўскія справы» (), якая лічыцца першым усебаковым апісаньнем Маскоўшчыны і, разам з тым, зьмяшчае шматлікія зьвесткі пра Вялікае Княства Літоўскае.

## Літва і ліцьвіны

Пакінуў сьведчаньні славянскай мовы ліцьвінаў:
* «*…бізона ліцьвіны ў сваёй мове называюць „зубар“ (Suber)*»;
* «*…той зьвер, якога ліцьвіны ў сваёй мове называюць „лось“ (Loss), по-нямецку завецца Ellend („лось“ — нямецк.)*»;
* «*Гаспадар прызначае туды [ў Жамойць] ўрадоўцу [зь Літвы], якога ў сваёй мове яны [ліцьвіны] называюць „староста“ (Starosta)*».

Пры апісаньні Вільні адзначыў неаднолькавы этнічны склад мескага насельніцтва, большую колькасьць «рускіх» (праваслаўных) цэркваў, чым касьцёлаў.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нямецкія гісторыкі
Катэгорыя:Аўстрыйскія дыпляматы
Джоэл Сі Розэнбэрг

**Джо́эл Сі Ро́зэнбэрг** (;  17 красавіка 1967, Рочэстэр, Нью-Ёрк, ЗША) — амэрыканска-ізраільскі хрысьціянскі фундамэнталіст, камунікацыйны стратэг, пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і жыда і мэтадысткі ангельскага паходжаньня. Бацькі былі агностыкамі, якія навярнуліся ў хрысьціянства ў 1973 року. У 17-гадовым веку навярнуўся і Джоэл, стаўшыся мэсіянскім жыдом.

У 1988 року Джоэл скончыў Сырак’юскі ўнівэрсытэт. Працаваў памочнікам Раша Лімбо, дарадцам кандыдата на прэзыдэнты Стыва Форбса, а пазьней адкрыў уласную кансультацыйную кампанію. Аднак пасьля паразы ў 1999 року Бэньяміна Нэтаньягу, якому ён аказваў кансультацыйныя паслугі, вырашыў сысьці з палітыкі.

Ягоная першая кніга *Апошні джыхад* запачаткавала сэрыю раманаў пра тэрарызм і дачыненьне да біблійных прароцтваў. Выдадзеная пасьля тэрактаў 11 верасьня, кніга 11 тыдняў пратрымалася ў сьпісе найбольш прадаваных паводле вэрсіі *[[New York Times]]*. Да 2008 року ў сэрыі выйшлі яшчэ чатыры раманы: *Апошнія дні*, *Выбар Езэкііля*, *Медны скрутак* і *Нічыйны вынік*.

Розэнбэрг пісаў і дакумэнтальныя кнігі пра сучасныя падзеі, біблійныя прароцтвы, розныя ісламскія сэкты Сярэдняга Ўсходу, ісламскі тэрарызм. Агулам напісаў 17 раманаў і 7 дакумэнтальных кніг, а *Выбар Езэкііля* атрымаў «Залаты мэдальён» .

Заснавальнік і прэзыдэнт хрысьціянска-сіянісцкай арганізацыі «Фундацыя Ешуа», якая ахвяруе сродкі на хрысьціянскае служэньне і гуманітарныя праекты ў Ізраілі, Палестыне, Лібане, Сырыі, Ярданіі, Іраку і Эгіпце.

З жонкай Лін маюць чатырох сыноў. Жывуць у Ізраілі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* 

Катэгорыя:Раманісты ЗША
Катэгорыя:Хрысьціянскія сіяністы ЗША
Катэгорыя:Асобы ЗША ангельскага паходжаньня
Катэгорыя:Асобы ЗША жыдоўскага паходжаньня
Катэгорыя:Хрысьціянскія раманісты
Катэгорыя:Дыспэнсацыяналізм
Катэгорыя:Сябры Рэспубліканскай партыі ЗША
Ля Ліга 2021—2022 гадоў

**Ля Ліга 2021—2022 гадоў** — 91-ы розыгрыш Ля Лігі, найвышэйшага футбольнага дывізіёну Гішпаніі, які праходзіў з 13 жніўня 2021 году па 22 траўня 2022 году. Чэмпіёнам стаў «Рэал Мадрыд», які тым самым здабыў свой 35-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 20 клюбаў, зь якіх 17 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а тры клюбы прасунуліся з Сэгунды — «Эспанёл», «Мальёрка» і «Раё Вальекана». Гэтыя клюбы замянілі «Уэску», «Вальядалід» і «Эйбар».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Бамбардзіры

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Ля Лігі

Катэгорыя:Чэмпіянат Гішпаніі па футболе
Катэгорыя:2021 год у футболе
Катэгорыя:2022 год у футболе
Анатоль Літвіновіч

**Анатоль Фёдаравіч Літвіновіч** ( 25 лістапада 1951, вёска Любань Вялейскага раёну Менскай вобласьці — 2023) — беларускі мовазнаўца, фальклярыст і этнограф. Кандыдат філялягічных навук (1992 год).

## Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт у 1975 годзе. Працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры ў Докшыцкім раёне, пазьней — старшым навуковым супрацоўнікам у Музэі рамёстваў і народных промыслаў у Заслаўі.

З 1979 году працаваў ў аддзеле (музэі) старажытнабеларускай культуры Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру АН Беларусі, з 1988 году — у лябараторыі беларускага фальклёру БДУ сьпярша навуковым, пазьней старшым навуковым супрацоўнікам. У 1992 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Пытаньні беларускай фальклярыстыкі ў польскім пэрыядычным друку другой паловы XIX — пачатку ХХ стагодзьдзя».

У пачатку 2000-х гадоў працаваў у Беларускім дзяржаўным пэдагагічным унівэрсытэце імя Максіма Танка на катэдры тэорыі і гісторыі культуры, пазьней дацэнтам на катэдры рэжысуры абрадаў і сьвятаў Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту культуры і мастацтваў.

У 2021 годзе ў час пратэстаў супраць фальсыфікацыі выбараў, гвалту і беззаконьня затрымліваўся супрацоўнікамі сілавых структураў рэжыму Лукашэнкі на 10 дзён за налепленыя на акно бела-чырвона-белыя сэрцайкі; пакуль адбываў арышт, нехта выбіў шыбу ў кватэры, дзе жыла сямʼя.

## Навуковая дзейнасьць
Дасьледаваў рэгіянальныя асаблівасьці беларускай традыцыйнай культуры (асабліва Палесься), фальклёру Чарнобыльскага рэгіёну, пытаньняў гісторыі беларускай фальклярыстыкі, беларуска-польскіх, беларуска-летувіскіх, беларуска-расейскіх, беларуска-нямецкіх повязяў у галіне традыцыйнай народнай культуры.

Зьвяртаў увагу на тое, што расейцы, украінцы, палякі ды іншыя народы часта называлі беларускую мову «літоўскай» яшчэ ў XIX стагодзьдзі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Беларускія фальклярысты
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Вялікалітоўская фундацыя імя Льва Сапегі

**[[Беларусы|Вялікалітоўская (Беларуская)]] Фундацыя імя Льва Сапегі** (*Вялікалітоўскі фонд імя Льва Сапегі*) — прыватная дабрачынная фундацыя, заснаваная ў 1974 годзе Янам і Марыяй Станкевічамі ў ЗША.

Фінансуе і заахвочвае работу дасьледнікаў беларускай гісторыі, літаратуры, мовы, культуры і мастацтва, выдае навуковыя працы, падручнікі, слоўнікі. Выдае стыпэндыю для беларускіх студэнтаў, якія навучаюцца ў ЗША.

У 1990 годзе выдала Вялікалітоўска-расейскі слоўнік Яна Станкевіча.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі ЗША
Васіль Пуцяціч

**Васіль Пуцяціч** (каля 1430 — да 1495) — заснавальнік роду Друцкіх-Горскіх.

Валодаў часткай Друцкага княства і маёнткам Горы ў Аршанскім павеце.

## Біяграфія
З княскага роду Друцкіх, сын Івана Пуцяты.

Меў 5 сыноў:
* Юры і Дзьмітры ў час бітвы на Вядрошы 1500 году трапілі ў маскоўскі палон (у Дзьмітрыя застаўся сын Фёдар)
* Міхайла і Аляксандар (Алелька) памерлі па 1499 годзе, не пакінуўшы нашчадкаў
* Іван Дуда (каля 1460 — каля 1515) валодаў маёнткам Дудаковічы каля Друцку, ад якога яго сыны часам называліся князямі Дудакоўскімі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Друцкія-Горскія
1984 (неадназначнасьць)

**[[1984]]** — пераступны год, які пачаўся ў нядзелю паводле Грыгарыянскага календара.

Іншыя значэньні:
* *[[1984 (раман)|1984]]* — раман Джорджа Орўэла

## Кіно
* *[[1984 (фільм, 1956)|1984]]* — брытанская экранізацыя 1956 року
* *[[1984 (фільм, 1984)|1984]]* — брытанская экранізацыя 1984 року
* *[[1984 (фільм, 2023)|1984]]* — расейска-фінская экранізацыя 2023 року

## Тэатар
* *[[1984 (п’еса)|1984]]* — опэрная адаптацыя 2005 року
Юры Сямёнавіч Гальшанскі

**Юры Сямёнавіч Гальшанскі** (каля 1410 — каля 1457) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага.

Разам з братамі валодаў Гальшанамі, Глускам, Дубровіцай са Сьцепаньню, Раманавам у Аршанскім павеце, Станькавам і Жыцінам у Менскім павеце, Сьвіранамі, Шашоламі, Кроштамі ды іншым.

## Біяграфія
З княскага роду Гальшанскіх, сын Сямёна Лютага.

Быў адным з арганізатараў абраньня вялікім князем Казімера Ягайлавіча ў 1440 годзе. У 1456 годзе, аднак, далучыўся да апазыцыі, якая хацела абраць вялікім князем Сямёна Алелькавіча.

Ажаніўся з Ульлянай невядомага паходжаньня, якая запісала ў памяньнік Кіеўска-Пячэрскай лаўры як свой род князёў Уладзімера Альгердавіча і Алельку Ўладзімеравіча. У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Юліянія; памерла маладой, прылічаная да сьвятых
* Ганна, другая жонка Марціна Гаштольда
* Іван Дубровіцкі; удзельнік змовы супраць вялікага князя Казімера, пакараны сьмерцю ў 1481 годзе)
* Аляксандар, кашталян віленскі з 1493 году
* Васіль
* Юры
* Сямён, староста луцкі з 1490 году

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гальшанскія
1983 (неадназначнасьць)

**[[1983]]** — звычайны год, які пачаўся ў суботу паводле Грыгарыянскага календара.

Іншыя значэньні:

* *[[1983 (фільм)|1983]]* — індыйскі фільм 2014 року
* *[[1983 (сэрыял)|1983]]* — польскі сэрыял 2018 року
* 1983 Бок — астэроід
Дзяржаўны дэпартамэнт ЗША

**Дзяржаўны дэпартамэнт ЗША** () — міністэрства замежных справаў Злучаных Штатаў Амэрыкі, якое ўзначальвае Дзяржаўны сакратар. Утварылася ў 1789 годзе, першым Дзяржаўным сакратаром быў Томас Джэфэрсан.

Юрыдычна гэта дарадчы орган (Канстытуцыя ЗША ускладвае ажыцьцяўленьне замежнай палітыкі на прэзыдэнта). Фактычна плянуе і, па ўхваленьні прэзыдэнтам і кангрэсам, ажыцьцяўляе замежнапалітычны курс, нясе адказнасьць за яго выкананьне. Каардынуе таксама дзеяньні іншых выканаўчых дэпартамэнтаў, які датычаць замежнай палітыкі, спрыяе грамадзкаму яе разуменьню шляхам інфармацыйных паслугаў і публікацыяў.

Улучае падразьдзелы Бюро з дэмакратыі, правоў чалавека і працы, які публікуе штогадовы даклад пра падтрымку Злучанымі Штатамі правоў чалавека і дэмакратыі ў сьвеце, і Інстытут замежнай службы, які займаецца падрыхтоўкай дыпляматычных работнікаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Міністэрствы замежных справаў
Катэгорыя:Міністэрствы ЗША
Харонім

**Харонім** (ад  'памежны знак, мяжа, граніца, рубеж' +  'імя, назва') — уласнае імя мясцовасьці, якая мае пэўныя межы (луг, лес, прадмесьце або мікрараён), гістарычны рэгіён, адміністрацыйны раён або краіна); прыватны выпадак тапоніму.

Падзяляюцца на геаграфічныя і адміністрацыйныя:
* Геаграфічныя (прыродныя) харонімы — назвы прыродна-ляндшафтавых рэгіёнаў, такіх як Палесьсе, Панямоньне, Белавеская пушча.
* Адміністрацыйныя хрононімы — назвы адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак, такіх як Менскае ваяводзтва, Віленскі павет, Гомельскае староства.

Асобна можна выдзяліць унутрымескія харонімы і мікрахаронімы:
* Унутрымескі харонім — назва часткі тэрыторыі места: раён, квартал, парк і г. д. Напрыклад, Людамонт, Лукішкі, Паплавы. Унутрымескі харонім можа разглядацца адначасна і як асобны выпадак урбанонімаў; прытым назвы мескіх пляцаў і рынкаў выдзяляюць ў асобную катэгорыю — *агаронімы*.
* Мікрахаронім — назва прыроднага або створанага чалавекам абʼекта невялікіх памераў і выняткова мясцовага значэньня (урочышча, гаспадарчая зямля).

Могуць як паходзіць ад тапонімаў, так і служыць асновай для іх. Асновай для хароніму могуць выступаць ня толькі тапонімы, напрыклад, назвы краінаў і буйных рэгіёнаў часта паходзяць ад этнонімаў (напрыклад, Русь, Галія).

Могуць сьведчыць пра асаблівасьці ляндшафту і прыроднага асяродзьдзя, а таксама пра асаблівасьці расьсяленьня і гісторыю краю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналёгія
Катэгорыя:Тапаніміка
Павал Церашковіч

**Павал Усеваладавіч Церашковіч** ( 25 ліпеня 1958, Севастопаль) — беларускі гісторык, этноляг і культурны антраполяг. Кандыдат гістарычных навук (1988), дацэнт.

## Біяграфія
У 1980 годзе скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, у 1986 годзе — асьпірантуру Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру АН Беларусі.

Працаваў у Беларускім дзяржаўным музэі народнай архітэктуры і побыту, Дзяржаўным музэі Беларусі, Міністэрстве культуры БССР, з 1988 году — навуковы супрацоўнік Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру АН БССР.

З 1991 годзе працаваў у БДУ. Праходзіў стажыраваньне ў Пітсбурскім (1996) і Оксфардзкім унівэрсытэтах (1999). У 1995 годзе чытаў курсы лекцыяў у Хэльсынскім унівэрсытэце, у 1999—2004 гадох — у Люблінскім унівэрсытэце імя Марыі Складоўскай-Кюры. Узначальваў катэдру этналёгіі, музэялёгіі і гісторыі мастацтваў БДУ з часу яе стварэньня 30 чэрвеня 2001 году да сакавіка 2008 году.

З 2008 году да студзеня 2014 году выкладаў у Эўрапейскім гуманітарным унівэрсытэце, быў (з 2 траўня 2009 году) старшынём сэнату ЭГУ скліканьня 2009—2012 гадоў. Пазьней быў прарэктарам у навуцы прыватнага Ўнівэрсытэту імя Ніла Гілевіча і сябрам Грамадзкага Балёнскага камітэту ў Беларусі.

## Навуковая дзейнасьць
Дасьледуе пытаньні тэорыі нацыянальных працэсаў, этнічную гісторыю Беларусі XIX — пачатку XX стагодзьдьзяў, сучасныя нацыянальныя працэсы. Аўтар разьдзелу «Фармаваньне і разьвіцьцё беларускай нацыі» (з Васілём Бандарчыкам) у кнізе «Этнаграфія беларусаў: гістарыяграфія, этнагенэз, этнічная гісторыя» (1985), адзін з аўтараў разьдзелаў у кнізе «Палесьсе. Матэрыяльная культура» (Кіеў, 1988).

Аўтар звыш 100 навуковых працаў, манаграфіі «Этнічная гісторыя Беларусі XIX — пачатку XX стагодзьдзяў».

## Бібліяграфія
* Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы. — Минск: БГУ, 2004. — 223 с.
* Польшча: краіна і людзі (Геаграфія Польшчы). — Менск: Зміцер Колас, 2016. — 144 с.
* Глабальныя праблемы чалавецтва. Нарысы эканамічнай і сацыяльнай геаграфіі сучаснасці. — Менск: Зміцер Колас, 2017. — 176 с.
* Культурная геаграфія. Нарысы. — Менск: Зміцер Колас, 2018. — 188 с.

## Сям’я
Жонка — беларускі палітоляг Роза Турарбекава.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія этнолягі
Полацкае паходжаньне літоўскіх князёў

**Полацкае паходжаньне літоўскіх князёў** — адна з гіпотэзаў паходжаньня вялікіх князёў літоўскіх. Паводле яе, Міндоўг і пазьнейшыя Гедзімінавічы паходзілі з роду Рагвалодавічаў (Ізяславічаў Полацкіх).

## Зьмест
Гіпотэза грунтуецца на наступным паведамленьні Васкрасенскага летапісу (сярэдзіна XVI ст.):

Такім парадкам, паводле Васкрасенскага летапісу, існавала Віленскае княства — удзел Полацкай зямлі, а яго князем быў Расьціслаў Рагвалодавіч. Па 1129 годзе, калі полацкіх Рагвалодавічаў, у тым ліку і Расьціслава, выслалі зь семʼямі ў Бізантыю, жыхары Вільні запрасілі сабе на княжаньне зь Бізантыі сыноў Расьціслава — Маўкольда і Давіла. Маўкольд, паводле летапісу, бацька Міндоўга, а Давіл — бацька Віда і, такім спосабам, продак усіх Гедзімінавічаў. Па сьмерці Міндоўга і Войшалка, то бок згасаньня роду Маўкольда, род Давіла пераняў уладу ў Літве.

Зь іншага боку, на падставе візуальнага падабенства частка гісторыкаў выводзіць герб Гедзімінавічаў Калюмны ад знакаў Рурыкавічаў, так званых «трызубцаў». Відаць, сьпярша Калюмны былі гербавым знакам Полацкага княства, разам з далучэньнем якога яны перайшлі да Вялікага Княства Літоўскага.

Апроч таго, Рагвалодавічы атаясамліваюцца зь ліцьвінамі ў літоўскім (беларускім) перакладзе пачатку XVII стагодзьдзя «Хронікі» Мацея Стрыйкоўскага: «*…бо [[Таўцівіл|Феафіл]] Полацак узяў <…> па [[Рагвалод-Васіль Рагвалодавіч|Васілю Рагвалодзе]]* [унуку Ўсяслава Полацкага]*, каторы тэж быў *'ліцьвін*', і па [[Глеб Рагвалодавіч|Глебе]], сыне яго, і застаў князем полацкім*». А ў выдадзеных у 1780 годзе пры Імпэратарскай акадэміі навук «Тапаграфічных заўвагаў» да падарожжа маскоўскай гаспадыні Кацярыны II у «Беларускія намесьніцтвы» зазначалася, што Полацак «*заставаўся [[Літва|Літоўскай]] сталіцай да пабудовы [[Гедзімін]]ам места [[Вільня|Вільні]]*».

Гісторык Мікола Ермаловіч, абапіраючыся на тое, што ліцьвіны (літва) часта бралі ўдзел у выправах полацкіх князёў, лічыў, што літва знаходзілася ў васальнай залежнасьці ад Полацку. Ён прызнаваў сапраўднасць зьвестак з Васкрасенскага летапісу, сьцьвярджаючы, што з 1170-х гадоў (ад князя Расьціслава) можна гаварыць пра існаваньне Віленскага ўдзелу ў Полацкім княстве.

## Глядзіце таксама
* Палямонавічы
* Ліцьвінства

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Ермаловіч М. Старажытная Беларусь: Віленскі перыяд. — Менск: «Бацькаўшчына». 1994. — 92 с.

Катэгорыя:Князі Полацкай зямлі
Катэгорыя:Літоўскія князі
Катэгорыя:Рагвалодавічы
Катэгорыя:Гедзімінавічы
Віленскае княства

**Віленскае княства** — удзельнае княства Полацкай зямлі, пазьней Вялікага Княства Літоўскага.

## Гісторыя
Утварылася не пазьней за другую палову XI стагодзьдзя як удзел Полацкага княства. У 1070 годзе тут княжыў полацкі князь Расьціслаў Рагвалодавіч. Большую частку насельніцтва Вільні складалі крывічы, якія і заснавалі места (сьпярша — Крывы горад), астатняе насельніцтва было балтамі.

Паводле Васкрасенскага летапісу (XVI ст.), у 1130-я гадох або пазьней вільняне запрасілі зь Бізантыі сыноў князя Расьціслава, высланага туды ў 1129 годзе разам зь іншымі полацкімі князямі — Давіла і Маўкольда, старэйшы з братоў стаў княжыць у Вільні. Паводле гэтага ж летапісу, Давіл і Маўкольд былі пачынальнікамі дынастыі вялікіх князёў літоўскіх.

Па заваёве Войшалкам Нальшчанаў і Дзяволтвы ў 1264 годзе тэрыторыя Віленскага княства ўвайшла ў склад Вялікага Княства Літоўскага. Не пазьней за 1323 году, калі Вільню абвясьцілі сталіцай ВКЛ, княства заняло цэнтральнае становішча ў дзяржаве.

У 1340-я гады ў склад княства ўваходзілі Ашмяны, Браслаў, Вількамір, з канца XIV ст. — Крэўская і Лідзкая воласьці. Паводле Гарадзельскага прывілею (1413 год) Віленскае княства ўвайшло ў склад Віленскага ваяводзтва. 

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Удзелы Полацкай зямлі
Катэгорыя:Удзельныя княствы ў складзе Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (862—1236)
Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Ля Ліга 2018—2019 гадоў

**Ля Ліга 2018—2019 гадоў** — 88-ы розыгрыш Ля Лігі, найвышэйшага футбольнага дывізіёну Гішпаніі, які праходзіў з 17 жніўня 2018 году па 19 траўня 2019 году. Чэмпіёнам стала «Барсэлёна», якая тым самым здабыла свой 26-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 20 клюбаў, зь якіх 17 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а тры клюбы прасунуліся з Сэгунды — «Раё Вальекана», «Уэска» і «Вальядалід». Гэтыя клюбы замянілі «Дэпартыва Ля-Каруньня», «Ляс-Пальмас» і «Малягу».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Бамбардзіры

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Ля Лігі

Катэгорыя:Чэмпіянат Гішпаніі па футболе
Катэгорыя:2018 год у футболе
Катэгорыя:2019 год у футболе
Расьціслаў Усяславіч

**Расьціслаў Усяславіч** або **Расьціслаў Рагвалодавіч** — князь полацкі ў XII стагодзьдзі.

## Біяграфія
Адзін з малодшых сыноў Усяслава Брачыславіча. У 1129 годзе вялікі князь кіеўскі Мсьціслаў Уладзімеравіч выслаў Расьціслава Ўсяславіча разам зь іншымі полацкімі князямі ў Бізантыю.

Паводле Васкрасенскага летапісу (XVI ст.), у 1130-я гадох або пазьней жыхары Віленскага княства запрасілі зь Бізантыі сыноў князя Расьціслава Рагвалодавіча — Давіла і Маўкольда, старэйшы з братоў стаў княжыць у Вільні. Паводле гэтага ж летапісу, Давіл і Маўкольд былі пачынальнікамі дынастыі вялікіх князёў літоўскіх.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Князі Полацкай зямлі
Катэгорыя:Рагвалодавічы
Васкрасенскі летапіс

**Васкрасенскі летапіс** — рускі летапіс XVI стагодзьдзя, які ўлічвае ў адлюстраваньні падзеяў інтарэсы маскоўскіх князёў. Адзін зь першых у багацьці выкарыстаных матэрыялаў і паўнаты зьвестак. Атрымаў назву паводле сьпісу, які належаў Васкрасенскаму манастыру ў Новым Ерусаліме.

Адрозьніваюць 4 рэдакцыі:
* 1-я — падзеі пазначаюцца да жніўня 1533 году, аўтар — прыхільнік Васіля III;
* 2-я — канчаецца падзеямі 1537 году;
* 3-я (якая дайшла да сучаснасьці) — даводзіцца да 1541 году;
* 4-я — складалася паміж 1542 і 1544 прыхільнікам князёў Шуйскіх.

У аснове летапісу ляжаць Маскоўскі вялікакняскі звод (1479 год) рэдакцыі 1526 году і Ціханаўская рэдакцыя Растоўскага зводу 1489—1503 гадоў. Карамзінскі сьпіс Васкрасенскага летапісу дапаўняецца з 1542 да 1552 у Львоўскім летапісу і працягваецца да 1560 году.

Захавалася 13 сьпісаў летапісу, прытым толькі пяць зь іх утрымліваюць увесь яго тэкст, Тры сьпісы ўтрымліваюць яго першую палову, а чатыры — яго другую палову. 

Зьмяшчае зьвесткі пра Полацкае паходжаньне літоўскіх князёў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнарускія летапісы
Факел Варонеж

«**Фа́кел**» () — расейскі футбольны клюб з гораду Варонежу. Заснаваны ў 1947 годзе. Найвышэйшым дасягненьні клюбу зважаецца выхад у паўфінал Кубка СССР 1984 году.

## Гісторыя
Да Другой сусьветнай вайны ў горадзе існавала каманда, якая была створаная пры авіяцыйным заводе. Спачатку яна мела назву «Завод імя Варашылава», а потым атрымала назоў «Крылы Саветаў». У 1947 годзе клюб быў пераствораны наноў, вярнуўшы былую назву «Крылы Саветаў». Каманда хутка стала чэмпіёнам Варонескай вобласьці ды атрымала права абараняць гонар гораду і рэгіёну ў першынстве РСФСР. З 1954 году клюб спаборнічаў у клясе «Б» чэмпіянату СССР, але ў першыя пяць гадоў асаблівых посьпехаў бракавала. У 1959 году назва клюбу ў выніку рэструктурызаціі зьмянілася на «Труд», а ўжо праз год каманда прасунулася ў клясу «А», але затрымацца там ня здолела. З 1962 па 1969 гады клюб спаборнічаў выключна ў другім дывізіёне.

У 1970—1978 гадах каманда выступала ў розных зонах трэцяга дывізіёну чэмпіянату СССР. Перад сэзонам 1977 году каманда ўвайшла ў структуры прафэсійных зьвязаў, у выніку чаго назва была зьмененая на «Факел». Пры гэтым «Факел» зважаецца правапераемнікам як «Труду», гэтак і каманды гораду Варонежу. У 1977 годзе ў 2-й лізе чэмпіянату СССР клуб заняў 2-е месца ў 3-й зоне, прапусьціўшы наперад краснадарскую «Кубань». У 1978 годзе каманда, якую ачольваў Барыс Якаўлеў, упэўнена заняла першы радок у турнірнай табліцы 1-й зоны Другой лігі. У пераходных матчах за права выступаць у будучым сэзоне ў Першай лізе «Факел» гуляў зь пераможцам украінскай зоны харкаўскім «Мэталістам». Першы матч у Харкаве скончыўся зь лікам 1:0 на карысьць гаспадароў. Матч у адказ у Варонежы наведалі блізу 40 тысячаў заўзятараў. Дзякуючы голу Ўладзімера Муханава варонежцы здолелі перавесьці гульню ў дадатковы час, але зьведалі паразу ў сэрыі пэнальці зь лікам 3:5. Аднак, як пастанавіў саюзны спартовы камітэт, усе шэсьць пераможцаў занальных спаборніцтваў, у тым ліку «Факел», атрымалі месца ў Першай лізе.

У сэзоне 1979 году варонескі клюб доўгі час трымаўся другога радку, які служыў пропускам у Найвышэйшую лігу, але цягам другога кола спрытнасьці стала меней, і ў выніку «Факел» спыніўся на 5-м радку. Найлепшым бамбардзірам каманды стаў Уладзімер Муханаў, які ўсталяваў клюбны рэкорд у 31 забіты мяч цягам сэзону. Наступныя гады клюб пераважна займаў месцы ў сярэдзіне турнірнай табліцы. Толькі ў сэзоне 1984 году «Факел» здабыў перамогу ў Першай лігі, трапіўшы ў элітны дывізіён. У розыгрышы Кубка СССР 1984 году варонежцы дакрочылі да паўфіналу, выбіўшы ў чвэрцьфінале сталічны «Спартак». За крок да фіналу «Факел» быў спынены ленінградзкім «Зэнітам». У 1985 годзе каманда ня здолела ўтрымацца ў найвышэйшым дывізіёне. Да распаду СССР каманда яшчэ пасьпела згуляць у Першай і Другой ліхах чэмпіянату СССР.

З утварэньнем Расеі «Факел» пачаў з Найвышэйшай лігі, але адразу з страціў месца ў галоўным дывізіёне. Каманда нават апусьцілася ў Другі дывізіёне, але ў 1997 годзе на кароткі час вярнулся ў эліту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Унта

**Унта** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Унда або Унта (Undo, Unto) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гунд- (-унт-) паходзіць ад гоцкага hunds 'сабака' або *hunþs 'здабыча'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Ундзіла (Ундзель), Ундэр (Унтэр), адзначаліся германскія імёны Undila (Undela), Untheri.

У Прусіі (ваколіцы Мэмэлю) бытавала імя Ундэрык: *Underick* (1511—1520 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Vntowna* (1671—1681 гады).

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Канавінская вуліца

**Канавінская вуліца** ()&nbsp;— вуліца ў Канавінскім раёне Ніжняга Ноўгарада.

## Гісторыя
Першая згадка пра Канавінскую (Кунавінскую) слабаду зьмяшчаецца ў пісцовай кнізе 1621—1622 гадоў. Да рэвалюцыі 1917 году насіла назву Кавальская (), пасьля была перайменавана ў гонар рэвалюцыянэра Бабушкіна й насіла назву *Бабушкінская*.

## Разьмяшчэньне
Пачынаецца ад дома №&nbsp;21 па вуліцы Савецкай і ідзе паралельна вуліцы Літвінава й Алёшы Пешкава да вуліцы Прыоцкай, перасякаючы вуліцы Луначарскага, Вакзальную, Даля, Пракоф’ева.

## Будынкі
На вуліцы пераважае малапавярховая забудова: двухпавярховыя дамы 1916—1917 гадоў пабудовы. 

## Транспарт
Недалёка ад вуліцы знаходзіцца станцыя Ніжагародзкага мэтро — Маскоўская.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Канавінская вуліца на сэрвісе Яндэкс.Панарамы

Катэгорыя:Вуліцы Расеі
Катэгорыя:Ніжні Ноўгарад
Ⱡ

**Ⱡ**, **ⱡ** (**L з падво́йнай перакла́дзінай**; )&nbsp;— літара пашыранай лацінкі. Выкарыстоўваецца ў мове кутэнай у Канадзе, у мовах мэлпа й ніі ў Папуа-Новай Гвінэі, утвораецца з лацінскай літары **[[L (літара)|L]]** і дзьвюх гарызантальных перакладзінаў.

## Выкарыстаньне
**Ⱡ** выкарыстоўваецца ў кутэнай для абазначэння глухога альвэалярнага бакавога фрыкатыўнага . У практычным выкарыстанні яе звычайна замяняюць палатальным пстрыкаючым зычным .

**Ⱡ** пачаткова выкарыстоўвалася ў якасьці альтэрнатывы літары **[[Ɬ]]**, у асноўным у рукапісным напісаньні, і ў 1990-я гады ёй аддалі перавагу настаўнікі кутэнайскай мовы.

**Ⱡ** выкарыстоўваецца ў мовах мэлпа й ніі для абазначэння глухога вэлярнага бакавога фрыкатыўнага .

**Ⱡ** замененая на L зь перакладзінай  у мове ніі ў пэрыяд з 1980 па 1990 гады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Літары пашыранай лацініцы
Біцін

**Біцін** (*Біцен*, *Бітэн*, *Бітын*, *Бедзін*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Біцін або Бецін (Bitinus, Bettin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова бід- (біт-) (імёны ліцьвінаў Біцейка, Біцель, Бітаўт; германскія імёны Bettika, Bitel, Bitold) паходзіць ад гоцкага beodan 'чакаць, спадзявацца'.

У Прусіі бытавалала імя *Bitenne*

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Michał Biten* (26 кастрычніка 1694 году); *Bicinowicz* (1671—1681 гады); *Bityny* (1744 год).

## Носьбіты
На гістарычнай Наваградчыне існуе вёска Бяднішкі, на гістарычнай Ашмяншчыне — Біцяняты, у гістарычнай Прусіі — Бітэнэн.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Дэрвін

**Дэрвін** (*Дзеравін*, *Дырвін*, *Дэрвінь*, *Дарвінь*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Дэрвін або Дырэвін (Deorwine, Derwine, Derwin, Direwine, Dyrevine) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова дзір- (дзер-, цір-) (імёны ліцьвінаў Дзерык, Дзірман, Дырмунт; германскія імёны Diericke, Direman, Deormund) паходзіць ад гоцкага dius, германскага tiur 'зьвер', а аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Derwinus.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Derwiniewicz* (1671—1681 гады); *Derwinie* (1744 год); *Darwiniowna* (1782 год); *Derwiniowna* (1787, 1788, 1789 і 1790 гады); *Derwin* (1802, 1805 і 1807 гады); *Dyrwin* (1807 год).

## Носьбіты
Дэрвін (Derwin) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На 1901 год існавала сяло Дзеравіны на поўначы Гараднянскага павету Чарнігаўскай губэрні.

## Глядзіце таксама
* Дзір
* Віна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Лукаш Гулка

**Лу́каш Гу́лка** (;  31 сакавіка 1995 году) — чэскі футбаліст, абаронца клюбу «Багеміянс-1905».

## Кар’ера
Выхаванец клюбу «Млада Болеслаў». Дэбютаваў у складзе клюбу ў ліпені 2014 году ў кваліфікацыйным матчы Лігі Эўропы супраць клюбу «Шырокі Брыег», бо быў вымушаны замяніць дыскваліфікаванага партнэра па камандзе. У матчах айчыннага першынства запачаткаваў кар’еру 13 верасьня 2014 году, зьявіўшся ў матчы супраць остраўскага «Баніка». Свой першы гол забіў 4 кастрычніка 2014 году на 7-й хвіліне матчу супраць «Зброяўкі». Пасьля быў у арэндах у клюбах «Градэц Кралавэ» і «Багеміянс-1905». Да апошняга з памянёных клюбаў прыяднаўся, склаўшы паўнавартасны кантракт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Чэскія футбалісты