open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Амбасада Ўкраіны ў Беларусі

**Амбаса́да Ўкраі́ны ў Рэспу́бліцы Белару́сь** — дыпляматычная місія Ўкраіны ў Рэспубліцы Беларусь, знаходзіцца ў Менску па адрасе вул. Старавіленская, 51.

## Задачы амбасады
Асноўнай задачай Амбасады Ўкраіны ў Рэспубліцы Беларусь ёсьць прадстаўленьне інтарэсаў Украіны, судзейнічаньне разьвіцьцю міждзяржаўных палітычных, эканамічных, культурных, навуковых і іншых сувязяў, а таксама абарона правоў і інтарэсаў грамадзянаў і юрыдычных асобаў Украіны, якія знаходзяцца на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь.

Амбасада спрыяе разьвіцьцю добрасуседзкіх стасункаў паміж Украінай і Беларусьсю на ўсіх узроўнях, з мэтай забесьпячэньня гарманічнага разьвіцьця ўзаемінаў, а таксама супрацоўніцтва па пытаньнях, што ўяўляюць узаемную зацікаўленасьць. Амбасада выконвае таксама консульскія функцыі.

## Гісторыя дыпляматычных стасункаў
Дыпляматычныя стасункі паміж Украінай і Беларусяй устаноўленыя 27 сьнежня 1991. Амбасада Ўкраіны ў Рэспубліцы Беларусь была адчыненая 30 чэрвеня 1992 року. Доўгі час занялі выбар і выдзяленьне зямлі пад амбасаду, а таксама ўласна будаўнічыя работы па ўзьвядзеньні ейнага будынку.

Будынак амбасады ўрачыста адкрыты 1 сьнежня 2000 (у 9-ю гадавіну Ўсеўкраінскага рэфэрэндуму) з удзелам прэзыдэнта Ўкраіны Леаніда Кучмы, прэм’ер-міністра Ўкраіны Віктара Юшчанкі, міністра замежных справаў Украіны Анатоля Зьленкі, а таксама прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь Уладзімера Ярмошына і міністра замежных справаў Рэспублікі Беларусь Міхаіла Хвастова.

## Амбасадары
# Уладзімер Жаліба (1992—1998)
# Анатоль Дронь (1998—2003)
#  (2003—2005)
# Валянцін Налівайчанка (2005—2006)
# Ігар Ліхавы (2006—2010)
# Раман Бясьсьмертны (2010—2011)
# Віктар Ціханаў (2011—2012)
# Віктар Якубаў (2012—2013) ч. п.
# Міхаіл Ежэль (2013—2015)
# Валеры Джыгун (2015—2017) ч.п.
# Ігар Кізім (2017—2023)

## Разьмяшчэньне
Амбасада Ўкраіны знаходзіцца па адрасе Менск, вул. Старавіленская, 51. Генэральнае консульства Ўкраіны знаходзіцца па адрасе Берасьце, вул. Вароўскага, 19.

## Глядзіце таксама
* Амбасада Беларусі ва Ўкраіне
* Помнік Тарасу Шаўчэнку (Менск)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына амбасады
* Афіцыйная бачына генэральнага консульства

Украіна
Беларусь
Катэгорыя:Беларуска-ўкраінскія стасункі
Фэрбі

**Фёрбі** () — электронная рабатызаваная цацка, што нагадвае хамяка ці саву, якая пасьля запуску ў продаж у калядны сэзон 1998 году стала вельмі папулярнай і стала прадавалася да 2000 году. Больш за 40 мільёнаў Фёрбі былі прададзеныя на працягу трох гадоў вытворчасьці, зь іх 1,8 млн. прададзена ў 1998 годзе і 14 мільёнаў у 1999 годзе. Фёрбі існуе ў 24 моўных варыянтах.

Фёрбі былі першай пасьпяховай спробай вырабу і продажу бытавога робата. Фёрбі размаўляе цалкам на фёрбішы, унікальнай мове, якую выкарыстоўваюць усе Фёрбі, але ён запраграмаваны, каб з цягам часу выкарыстоўваць ангельскія словы і выразы замест фёрбішу. Гэты зроблена так, каб нагадваць працэс вывучэньня ангельскай мовы. У 2005 годзе новыя Фёрбі былі створаныя з магчымасьцю распазнаньня голасу і больш складаных рухаў твару разам зь іншымі зьменамі і паляпшэньнямі. Emoto-Tronic Фёрбі (Фёрбі, Фёрбі-дзіцяці і Вясёлы Фёрбі) працягвалі прадавацца да канца 2007 году, калі гэтыя цацкі сталі вельмі рэдкімі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Цацкі
Бранка Міркавіч

**Бра́нка Мі́ркавіч** (, ;  5 кастрычніка 1982 году, Бялград, Югаславія) — сэрбскі баскетбаліст, які прыняў баўгарскае грамадзянства. Выступаў за нацыянальную зборную Баўгарыі.

## Кар’ера
Гуляць пачаў у Смэдэрэве, пасьля перайшоў у македонскі «Пелістэр». З 2007 выступаў у баўгарскім «Рыльскім Спартысьце», дзе цягам двух сэзонаў уваходзіў у асноўны склад і меў сярэднюю выніковасьць 12,7 пункты ў матчы. У 2009 падпісаў гадавы кантракт з «Лукойл-Акадэмік», зь якім стаў чэмпіёнам Баўгарыі, аднак у асноўным складзе выходзіў толькі ў 9 матчах, а сярэдняя выніковасьць зьнізілася да 8 пунктаў/матч.

Па сканчэньні кантракту Міркавіч перайшоў у басьнійскі «Ігакея», але праз год вярнуўся ў «Рыльскі Спартыст». У сэзонах 2011—2012 і 2012—2013 рокаў удзельнічаў у матчах усіх зорак Баўгарскай баскетбольнай лігі. У 2013 дапамог клюбу заваяваць трэцяе месца ў чэмпіянаце. У ліпені 2013 заключыў кантракт зь беларускім клюбам «Цмокі-Менск», у якім выступаў да 2016 року. Пасьля перайшоў у румынскую «Арадзю». У 2019 годзе вярнуўся ў беларускі клюб, але праз сэзон 21 чэрвеня 2020 году далучыўся да летувіскага клюбу «Піена жвайгждэс».

## Дасягненьні
* Чэмпіён Балканскай лігі (2008—2009)
* Чэмпіён Баўгарыі (2010)
* Чэмпіён Беларусі (2014, 2015, 2016)
* Уладальнік Кубка Беларусі (2014, 2015, 2016)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне ФІБА
* Профіль на basketball.eurobasket.com
* Профіль у Адзінай лізе ВТБ
* 

Катэгорыя:Сэрбскія баскетбалісты
Катэгорыя:Баўгарскія баскетбалісты
Чыжоўка-Арэна

«**Чыжоўка-Арэ́на**» (поўная назва — «*Шматпро́фільны культу́рна-спартовы комплекс „Чыжоўка-Арэ́на“*») — спартова-забаўляльны комплекс у горадзе Менску (Беларусь). У 2014 годзе «Чыжоўка-Арэна» прымала матчы чэмпіянату сьвету па хакеі. Арэна разьмяшчаецца на поўдні гораду ў мікрараёне Чыжоўка (Заводзкі раён), на беразе Чыжоўскага вадасховішча, на частцы тэрыторыі парку імя 900-годзьдзя Менску. Афіцыйнае адкрыцьцё адбылося 25 сьнежня 2013 году, пры гэтым ХК «Юнацтва-Менск» спачатку перабралася на новую арэну, але ў лютым было прынятае рашэньне зноўку вярнуцца да гульняў у лядовым палацы ў Парку Горкага з-за негатовасьці арэны на 100 адсоткаў.

## Гісторыя
У заяўцы Беларусі на правядзеньне чэмпіянату сьвету па хакеі 2013 году другой арэнай пасьля «Менск-Арэны» быў лядовы палац у Бабруйску. Аднак, пасьля таго як права прыняць гэты сусьветны форум атрымала Швэцыя, Беларуская фэдэрацыя хакею зьмяніла стратэгію, і ў новай заяўцы былі ўказаныя толькі менскія арэны. Гэта прынесла плён, Менск атрымаў права на правядзеньне чэмпіянату сьвету 2014 году.

Зьнешні выгляд арэны ў Чыжоўцы неаднаразова зьмяняўся: першапачаткова права будаваць спарткомплекс плянавалася аддаць кампаніі «Al Qudra International», затым у Менску сабраліся пабудаваць некалькі мадэрнізаваную копію бабруйскага лядовага палаца, але ў выніку спэцыялістамі «Белпрампраекту» быў распрацаваны індывідуальны праект, які і быў зацьверджаны для будаўніцтва. У комплексе прадугледжаныя: вялікая спартова-відовішчная арэна на 8000 гледачоў, малая трэніровачная арэна на 500 гледачоў, залі для заняткаў рознымі відамі спорту, месца для актыўнага адпачынку і вольнага часу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт ШКСК «Чыжоўка-Арэна»

Катэгорыя:Хакейныя стадыёны Беларусі
Катэгорыя:Збудаваньні Менску
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2013 годзе
Заўрч (футбольны клюб)

«**Заўрч**» () — былы славенскі футбольны клюб з гораду Заўрчу. Заснаваны ў 1969 годзе і расфармаваны ў 2016 годзе празь фінансавыя цяжкасьці.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Заўрч
Бліны (неадназначнасьць)

Назву **Бліны** маюць:

* Бліны — традыцыйны беларускі мучны выраб
* Бліны — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году

**[[Чэмпіянат Беларусі па футболе]] 2014 году** — 24-ы розыгрыш чэмпіянату Беларусі праходзіў з сакавіка да сьнежня. Спаборніцтвы адбываліся ў трох лігах.

Генэральным партнэрам чэмпіянату застаўся «Беларусбанк». З чэмпіянату 2015 году ў вышэйшай лізе будуць граць 14 камандаў, таму апошняя каманда вышэйшай лігі 2014 году грала пераходныя гульні з трэцяй камандай першай лігі, а першая і другая каманды першай лігі наўпрост трапілі ў вышэйшую лігу на 2015 год. Клюбам вышэйшай лігі было дазволена адначасова выпускаць на поле да пяці легіянэраў.

## Вышэйшая ліга

У вышэйшай лізе прымалі ўдзел 12 клюбаў: 11 найлепшых клюбаў па выніках чэмпіянату 2013 году, а месца мазырскай «Славіі» заняў клюб «Слуцак». Турнір праходзіў у два этапы (як у сэзоне 2013 году): пасьля дзьвюх колаў каманды былі падзеленыя на дзьве шасьцёркі, дзе згулялі паміж сабой яшчэ двойчы. Па выніках турніру апошняя каманда згуляла з трэцяй камандай першай лігі пераходныя гульні, а два пераможцы першай лігі адразу трапілі ў вышэйшую на наступны сэзон.

### Першы этап

:«Гомель» знаходзіцца ў табліцы вышэй за «Шахцёр» па выніках гульняў паміж сабой (1:0, 1:0)

### Другі этап
#### За 1—6 месцы

:«Шахцёр» знаходзіцца ў табліцы вышэй за «Тарпэда-БелАЗ» па выніках гульняў паміж сабой (2:0, 1:0, 0:0, 2:0)

#### За 7—12 месцы

### Плэй-оф за месца ў вышэйшай лізе

## Першая ліга

У першай лізе прымалі ўдзел 16 камандаў, якія згулялі ў два колы. У параўнаньні зь мінулым сэзонам «Слуцак» выйшаў у вышэйшую лігу, адкуль у першую лігу вылецела мазырская «Славія»; замест клюбаў СКВІЧ і «Полацак», якія занялі ў мінулым сэзоне два апошнія месцы, атрымалі права выступіць у першай лізе пераможцы другой лігі «Гомельчыгункатранс» і мастоўскі «Нёман», але «Нёман» пазьней адмовіўся ад удзелу ў першай лізе і яго месца заняла «Зорка-БДУ», якая ў 2013 годзе фінішавала на 3 месцы ў другой лізе.

## Другая ліга

Другая ліга была падзеленыя паводле геаграфічнага прынцыпу на дзьве групы па 12 камандаў у кожнай. На першым этапе каманды згулялі ў два колы, пасьля чаго па чатыры найлепшыя каманды трапілі ў фінальны турнір, дзе згулялі толькі з камандамі зь іншай групы, а пункты набраныя на першым этапе ў гульнях гэтых камандаў паміж сабой былі захаваныя. Каманды, якія занялі месцы з 5 па 12 у сваіх групах на першым этапе, правялі стыкавыя гульні супраць камандаў зь іншай групы, якія занялі такія ж месцы, для вызначэньня месцаў з 9 па 24 у фінальнай табліцы.

### Першы этап
#### Група А

#### Група Б

### Другі этап

### Матчы за 9—24 месцы

## Крыніцы

## Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Беларускай фэдэрацыі футболу

2014
Катэгорыя:2014 год у футболе
Дзень саборнасьці Ўкраіны

**Дзень сабо́рнасьці Ўкраі́ны** ()&nbsp;— украінскае сьвята, якое адзначаецца шторок 22 студзеня ў дзень абвяшчэньня Акту ўзьяднаньня Ўкраінскай і Заходнеўкраінскай Народнай рэспублікі, што адбылося ў 1919 годзе. Афіцыйна адзначаецца з 1999 року, усталяванае загадам прэзыдэнта Ўкраіны 21 студзеня 1999 №&nbsp;42/99.

30 сьнежня 2011 на загад прэзыдэнта Віктара Януковіча Дзень саборнасьці скасаваны, замест яго ўсталяваны Дзень саборнасьці і свабоды Ўкраіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:22 студзеня
Катэгорыя:Сьвяты Ўкраіны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе
Карэл Ванек

**Ка́рэл Ва́нек** (); 17 сакавіка 1887, Шварцкастэлец, Аўстра-Вугоршчына — 18 ліпеня 1933, Прага, Чэхаславаччына) — чэскі пісьменьнік, фэльетаніст, журналіст. Аўтар раману «Прыгоды ўдалага ваякі Швэйка ў расейскім палоне» (*Osudy dobrého vojáka Švejka v ruském zajetí*, 1923).

## Жыцьцяпіс
Карэл Ванек нарадзіўся ў 1887 у месьце Чэрны Костэлец (), што знаходзіцца за 30 кілямэтраў ад Прагі, у сям’і колавага майстра Ёзэфа Ванека, пяты сын зь сямі дзяцей.

У часе Першай сусьветнай вайны быў на расейскім фронце, пасьля трапіў у палон. Па вяртаньні на радзіму працаваў у пэрыядычным друку, апублікаваў шэраг кароткіх апавяданьняў і эсэ.

Па сьмерці Яраслава Гашака на просьбу выдаўца скончыў чацьвертую частку раману «Прыгоды ўдалага ваякі Швэйка», а пасьля напісаў пятую і шостую часткі — пра лёс Швэйка ў расейскім палоне.

Сканаў у 1933 у Празе ад сухотаў.

## «Прыгоды ўдалага ваякі Швэйка ў расейскім палоне»
Ванек напісаў раман на падставе ўласнага горкага досьведу. У разьдзеле «На працы» ён прызнаецца чытачу: «Я быў таксама ў Расеі і жыў у палоне ў так званай палоннай працоўнай роце…» Кніга дае магчымасьць паглядзець на Расею тых гадоў, на падзеі ў сьвеце зь нечаканага пункту гледжаньня — вачыма аўстрыйскага ваеннапалоннага. Ладная частка раману прысьвечаная падзеям на тэрыторыі Беларусі, куды Швэйка перавезьлі для працы на абарону. У кнізе згаданыя прыгоды палонных у Віцебску, Маладэчне, Будславе ды іншых мястэчках і вёсках Беларусі.

У 1931—1932 гг. у беларускім перакладзе выдадзена эпапэя «Прыгоды ўдалага ваякі Швейка» (у 6 т.) аўтарства Яраслава Гашэка і Карэла Ванэка. 1-ы том перакладаў Міхась Зарэцкі (1931), 2-і — Кандрат Крапіва, 3-і — Максім Лужанін, 4-ы — Лукаш Калюга (1932), 5-ы — Тодар Кляшторны са Зьмітраком Астапенкам, 6-ы — Кузьма Чорны.

## Глядзіце таксама
* Швэйк
* Прыгоды ўдалага ваякі Швэйка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Карэл Ванек і мы ўсе 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сярэднечэскім краі
Катэгорыя:Памерлі ў Празе
Катэгорыя:Чэскія гумарысты
Катэгорыя:Чэскія журналісты
Катэгорыя:Чэскія літаратары
Катэгорыя:Чэскія раманісты
Катэгорыя:Памерлі ад сухотаў
Імпэрыя Вялікіх Маголаў

**Імпэ́рыя Вялі́кіх Маголаў** ( — *Gurkâniyân*) — назва дзяржавы, якая ўзьнікла на тэрыторыі сучасных Індыі, Пакістану і паўднёвага Аўганістану. Дзяржава існавала з 1526 па 1858 гады (фактычна да сярэдзіны XIX стагодзьдзя). Назва «Вялікія Маголы» зьявілася ўжо пры брытанскіх калянізатарах. Тэрмін «магол» ужываўся ў Індыі для пазначэньня мусульманаў Паўночнай Індыі і Цэнтральнай Азіі.

Імпэрыя была заснаваная Бабурам, вымушаным разам са сваімі паплечнікамі адвандраваць зь Сярэдняй Азіі на тэрыторыю Індастану. У складзе войска Бабура былі прадстаўнікі розных народаў і плямёнаў, якія ўваходзілі ў склад дзяржавы Тымурыдаў таго часу, такія, як, напрыклад, цюрскія, магольскія ды іншыя плямёны.

Бабур паходзіў зь цюркізаванага мангольскага роду Барлас і адносіўся да дынастыі Тымурыдаў. В. Бартольд паведамляе, што некаторыя факты дазваляюць заяўляць, што мова маголаў быў мангольскай. Аднак гісторык В. П. Юдзін сьцьвярджаў, што маголы былі цюркамоўнымі плямёнамі.

Заснавальнік імпэрыі Бабур нарадзіўся ў горадзе Андыжан, які разьмяшчаўся ў Фэрганскай даліне, што ўваходзіла ў склад дзяржавы Тымурыдаў. Заснаваную Бабурам дынастыю індусы па прынятай імі традыцыі сталі зваць Маголамі. Эўрапейскія падарожнікі XVII стагодзьдзя звалі гэту дынастыю «Вялікія Маголы».

Вялікіх маголаў можна зваць і Тымурыдамі таксама як і Бабурыдамі паводле імя заснавальніка дынастыі і дзяржавы Бабура. Чальцы дынастыі былі дзьвюхмоўнымі і размаўлялі на мове цюрскай сям’і і пэрсыдзкай мове (індаэўрапейская). Бабурыды насілі тытул «падышаг», запазычаны ў пэрсаў і прыняты Бабурам у 1506 годзе.

## Крыніцы

*
Катэгорыя:Імпэрыя Тымурыдаў
Вэрыс Кішынёў

«**Вэрыс**» () — былы малдаўскі футбольны клюб з гораду Кішынёў. Заснаваны ў 2011 годзе і расфармаваны ў 2014 годзе. Фіналіст Кубка Малдовы (2013).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кішынёў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2011 годзе
Андрэй Зыгмантовіч

**Андрэ́й Зыгманто́віч** (нарадзіўся 2 сьнежня 1962 году) — беларускі футбаліст і футбольны трэнэр. У 2014 годзе выконваў абавязкі галоўнага трэнэра нацыянальнай зборнай Беларусі. Найлепшы футбаліст Беларусі (1992, 1994). Уваходзіць у Клюб Сяргея Алейнікава для беларускіх футбалістаў, якія згулялі 500 і болей афіцыйных матчаў.

## Кар’ера

### У якасьці футбаліста
Выхаванец менскай дзіцяча-юнацкай школы СДЮШАР-5. Паўабаронца выступаў за менскае «Дынама», «Гронінген» (Нідэрлянды) і «Расінг» (Гішпанія). Двойчы ў 1992 і 1994 гадах быў прызнаны найлепшым футбалістам Рэспублікі Беларусь.

Правёў дзевяць матчаў за нацыянальную каманду Беларусі, а таксама 36 матчаў за нацыянальную СССР, у складзе якой узяў удзел у фінальным турніры чэмпіянату сьвету 1990 году. 

### Трэнэрам
У якасьці трэнэра працаваў у «Нафтане», менскім «Дынама», МТЗ-РІПА, «Коўна», «Сібіры-2» і «Руху». З 27 кастрычніка да 4 сьнежня 2014 год выконваў абавязкі галоўнага трэнэра нацыянальнай зборнай Беларусі, перад гэтым Зыгмантовіч быў асыстэнтам галоўнага трэнэра зборнай Георгія Кандрацьева. Перад сэзонам узначаліў клюб другой лігі «Рух» зь Берасьця.

## Дасягненьні
* Чэмпіён СССР: 1982
* Удзельнік чэмпіянату сьвету па футболе: 1990

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Матч моей жизни: Андрей Зыгмантович. Тень Марадоны

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Беларускія футбольныя трэнэры
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гронінген»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Расінг» Сантандэр
Мужчынская зборная Ісьляндыі па гандболе

**Зборная Ісьляндыі па гандболе** () — мужчынская нацыянальная зборная Ісьляндыі, якая прадстаўляе дзяржаву на міжнародных спаборніцтвах па гандболе. Склад каманды вызначае Ісьляндзкая гандбольная асацыяцыя.

## Храналёгія выступаў
### Чэмпіянат сьвету

### Чэмпіянат Эўропы

### Алімпійскія гульні

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Профіль на бачыне МГФ

Ісьляндыя
Гандбол
Катэгорыя:Ісьляндзкі гандбол
Мужчынская зборная Харватыі па гандболе

**Збо́рная Харва́тыі па гандбо́ле** () — мужчынская нацыянальная зборная Харватыі, якая прадстаўляе дзяржаву на міжнародных спаборніцтвах па гандболе. Склад каманды вызначае Харвацкі гандбольны зьвяз.

## Мінуўшчына
Да 1991 року харвацкія гандбалісты выступалі ў складзе зборнай Югаславіі. Першы матч незалежнай Харватыі адбыўся 14 студзеня 1991 супраць зборнай Японіі і скончыўся зь лікам 23:23.

## Храналёгія выступаў

### Алімпійскія гульні

### Чэмпіянат сьвету

### Чэмпіянат Эўропы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына Харвацкага гандбольнага зьвязу

Харватыя
Гандбол
Катэгорыя:Харвацкі гандбол
Вуліца Беларуская

**Ву́ліца Белару́ская** — назва вуліцаў у населеных пунктах розных краінаў.

### [[Беларусь]]
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Берасьці.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Віцебску.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Гомлі.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Магілёве.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Менску.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Пружанах.

### [[Гішпанія]]
* Кальле-Белоррусіа (Calle Bielorrusia) — вуліца ў Малязе.

### [[Злучаныя Штаты Амэрыкі]]
* Беларусь-стрыт (Belarus Street) — вуліца ў Дэнвілі (Каліфорнія)
* Беларусь-лэйн (Belarus Lane) — вуліца ў Сцэнэры-Гіл (Пэнсыльванія)
* Норс-Беларусь-драйв (North Belarus Drive) — вуліца ў Маране (Арызона)

### [[Казахстан]]
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Алматы.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Карагандзе.

### [[Кыргыстан]]
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Бішкеку.

### [[Летува]]
* Вуліца Беларуская (Baltarusių gatvė) — вуліца ў Немежы
* Вуліца Беларуская (Baltarusių gatvė) — вуліца ў Шаўлях

### [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]]
* Беларусь-стрыт (Belarus street) — вуліца ў Родэпорце.

### [[Польшча]]
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Беластоку.
* Вуліца Беларуская — вуліца ва Ўроцлаве.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Кракаве.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Познані.

### [[Расея]]
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Адзінцове.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Бранску.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Краснадары.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Ліпецку.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Новарасейску.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Пыталаве.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Растове-на-Доне.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Самары.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Санкт-Пецярбургу.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Стэрлітамаку.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Уфе.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Хабараўску.

### [[Славаччына]]
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Браціславе.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Міхалаўцах.

### [[Украіна]]
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Адэсе.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Бранцы.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Бярдзянску.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Вужгарадзе.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Горлаўцы.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Данецку.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Жытоміры.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Запарожжы.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Кадзееўцы.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Каменскім.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Канстанцінаўцы.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Кіеве.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Краматорску.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Крывым Рогу.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Луганскім.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Львове.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Савецкім раёне Макееўкі.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Цэнтральна-Мескім раёне Макееўкі.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Марыюпалі.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Мукачаве.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Нікапалі.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Славянску.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Харкаве.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Хэрсоне.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Чарнаўцах.
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Чарнігаве.

## Чэхія
* Вуліца Беларуская — вуліца ў Брне.
Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014 году

**[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2014 году|чэмпіянату Беларусі па футболе 2014 году]]** — 24-ы розыгрыш чэмпіянату Беларусі ў вышэйшай лізе, які праходзіў з 29 сакавіка да 6 сьнежня.

## Фармат
Чэмпіянат праходзіў у два этапы зь дзяленьнем на шасьцёркі пасьля двух колаў. Шэсьць найлепшых клюбаў у трэцім і чацьвертым колах спаборнічалі за чэмпіёнства, а астатнія шэсьць — за права застацца ў вышэйшай лізе. Каманда, якая заняла ў другой шасьцёрцы апошняе месца, згуляе з трэцяй камандай першай лігі за месца ў вышэйшай лізе ў сэзоне 2015 году. Плянуецца, што ў 2015 годзе ў вышэйшай лізе будуць граць 14 камандаў, таму дзьве найлепшыя каманды першай лігі наўпрост трапілі ў вышэйшую. Кожная каманда згуляла 32 матчы: 22 на першым этапе і 10 на другім. Усе пункты, набраныя камандамі ў першым этапе, улічваліся на другім этапе.

Клюбам вышэйшай лігі было дазволена адначасова выпускаць на поле да 5 легіянэраў, пры гэтым у заяўцы на сэзон можна было мець іх неабмежаваную колькасьць, пры гэтым за кожнага зь першых пяці трэба было заплаціць па 100 базавых велічынь, а за шостага і болей па 500 за кожнага. У адрозьненьне ад папярэдняга чэмпіянату грамадзяне краінаў мытнага саюзу (Казахстан і Расея) лічыліся легіянэрамі.

Чэмпіянат меў прызавы фонд памерам 300 тысячаў даляраў, зь якіх чэмпіён атрымаў 150 тысячаў, срэбраны прызэр — 100 тысячаў, а бронзавы — 50 тысячаў.

## Клюбы
У вышэйшай лізе прымалі ўдзел 12 клюбаў: да 11 найлепшых клюбаў чэмпіянату 2013 году далучыўся «Слуцак» — пераможца спаборніцтваў у першай лізе — які замяніў мазырскую «Славію».

## Табліца

### Першы этап

: «Гомель» знаходзіцца ў табліцы вышэй за «Шахцёр» па выніках гульняў паміж сабой (1:0, 1:0)

### Другі этап

#### За 1—6 месцы

: «Шахцёр» знаходзіцца ў табліцы вышэй за «Тарпэда-БелАЗ» па выніках гульняў паміж сабой (2:0, 1:0, 0:0, 2:0)

#### За 7—12 месцы

### Плэй-оф за месца ў вышэйшай лізе

## Вынікі гульняў

### Першы этап

### Другі этап

#### За 1—6 месцы

#### За 7—12 месцы

## Статыстыка

### Найлепшыя бамбардзіры

### Найлепшыя асыстэнты

### Хет-трыкі

## Найлепшыя гульцы
Беларуская фэдэрацыя футболу вызначыла найлепшых гульцоў па выніках чэмпіянату:
* Найлепшы футбаліст чэмпіянату — Ігар Стасевіч («Дынама Менск»)
* Найлепшы брамнік — Артур Катэнка («Шахцёр»)
* Найлепшы абаронца — Ягор Філіпенка (БАТЭ)
* Найлепшы паўабаронца — Сяргей Крывец (БАТЭ)
* Найлепшы нападнік — Міхаіл Гардзяйчук (БАТЭ)

## Зборныя чэмпіянату

### Па вэрсіі [[Беларуская фэдэрацыя футболу|Беларускай фэдэрацыі футболу]]

#### Каманда «А»

#### Каманда «Б»

### Па вэрсіі газэты «[[Прессбол]]»

#### Каманда «А»

#### Каманда «Б»

## Найлепшыя судзьдзі
* Найлепшы судзьдзя — Сяргей Цынкевіч (Асіпавічы)
* Найлепшыя асыстэнты судзьдзі — Дзьмітры Жук (Менск), Віталь Малюцін (Магілёў)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Беларускай фэдэрацыі футболу

Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па футболе
Катэгорыя:2014 год у футболе
Культура (газэта)

**«Культу́ра»** — беларускамоўная дзяржаўная поўнакаляровая газэта, заснаваная ў кастрычніку 1991 году. Выходзіць на 16 і 24 палосах. Зьмяшчае артыкулы аб выяўленчым мастацтве, кіно, літаратуры, музыцы, тэатры і тэлебачаньні, па дойлідзтве, гісторыі, фальклёры і этнаграфіі. У траўні 1993 — лютым 1997 выдавала штомесячны літаратурна-філязофскі сшытак, у тым ліку з творамі па культуралёгіі. Зь 2002 г. разам зь беларускамоўным часопісам «Мастацтва» ўваходзіць у рэдакцыйна-выдавецкую ўстанову «Культура і мастацтва». На сваю 20-ю гадавіну існаваньня, 14 кастрычніка 2011 г., выданьне мела 18 супрацоўнікаў.

## Галоўныя рэдактары
* Вольга Іпатава (1991—1995)
* Людміла Крушынская (1995—2012)
* Сяргей Трафілаў (2012—2017)
* Ільля Свірын (з 2017-га)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў Фэйсбуку

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Сумгаіт (футбольны клюб)

«**Сумгаіт**» () — азэрбайджанскі футбольны клюб з гораду Сумгаіту. Заснаваны ў 2010 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Сумгаіт
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2010 годзе
Чырына

Назву **Чырына** маюць:

* Чырына — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
* Чырына — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці
Нармандыя

**Нарма́ндыя** (, ) — гістарычны і адміністрацыйны рэгіён на паўночным захадзе Францыі. Адміністрацыйны рэгіён утвораны 1 студзеня 2016 г. ў адпаведнасьці з тэрытарыяльнай рэформай францускіх рэгіёнаў 2014 году шляхам аб’яднаньня былых рэгіёнаў Верхняя Нармандыя і Ніжняя Нармандыя. Нармандыя вядомая сваімі фэрмамі, яблычнымі плянтацыямі і малочнай прамысловасьцю, у першую чаргу сырамі, такімі як камамбэр, ліваро і пон-ль’Эвэк.

Адміністрацыйны цэнтар (часова) — Руан, найбуйнейшы горад — Гаўр. Насельніцтва 3 334 657 чалавек (2015). Плошча 29 906 км². Рэгіён улучае 5 дэпартамэнтаў, 17 акругаў, 131 кантон і 2 885 камунаў. Асноўныя гарады Кан, Шэрбур-Актэвіль, Эўрэ, Руан, Гаўр, Д’еп.

## Гісторыя
У 27 годзе да н.э. рымскі імпэратар Актавіян Аўгуст рэарганізаваў гальскія землі, далучыўшы ррэгіёны Калетэ і Вэёкасэ да правінцыі Люгдунская Галія, цэнтрам якой быў горад Люгдунум (сучасны Ліён). Лацінізацыя Нармандыі была дасягнутая з дапамогай звычайных для Рымскай імпэрыі мэтадаў: будаўніцтва рымскіх дарог і актыўнай палітыкі ўрбанізацыі.

Нармандыя як герцагства была створана лідэрам вікінгаў Ролянам (Робэртам Нармандзкім). Назва «Нармандыя» адлюстроўвае паходжаньне Роляна зь вікінгаў, то бок нарманаў.

Нашчадак Роляна Вільгельм Заваёўнік, герцаг нармандзкі, стаў каралём Ангельшчыны ў 1066 годзе ў часы нармандзкіх Заваяваньняў пасьля вырашальнай бітвы пры Гастынгсе. Пасьля заваяваньня краіны рушыла ўсьлед уварваньне нарманаў ва Ўэйлз і Ірляндыю.

З тых часоў Нармандыя неаднаразова зьяўлялася прадметам спрэчак паміж Ангельшчынай і Францыяй.

У 1204 годзе падчас кіраваньня ангельскага караля Іаана Безьзямельнага матэрыковая Нармандыя была заваявана ў Ангельшчыны Францыяй пад камандаваньнем Філіпа II, астраўная ж частка (Нармандзкія астравы) засталася пад кантролем Ангельшчыны. У 1259 годзе кароль краіны Генрых III прызнаў законнасьць уладаньня Францыяй Нармандыяй у адпаведнасьці з Парыскай дамовай. Аднак яго пераемнікі часта спрабавалі аднавіць кантроль над кантынэнтальнай Нармандыяй. Француская Нармандыя была акупаваная падчас Стогадовай вайны ў 1346—1360 гг. і ў 1415—1450 гг.

6 чэрвеня 1944 году амэрыканскія, брытанскія і канадзкія войскі пачалі высадку ў Нармандыі, тым самым адкрыўшы Другі фронт у Эўропе ў Другой сусьветнай вайне.

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Герцагства Нармандыя

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* The Normans, a European People. The Norman heritage, 10th-12th century
* Gallery of photos of Normandy
* Normandie Web — A community Web site about Normandy (in French)
* Normandy Tourist Board
* Le Havre on the World Heritage Site
* [D-Day [6 чэрвеня] 1944]

Катэгорыя:Рэгіёны Францыі
*
Чыхура Сачхэрэ

«**Чыхура**» — грузінскі футбольны клюб з гораду Сачхэрэ. Заснаваны ў 1938 годзе. Уладальнік Кубка Грузіі (2017).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Сачхэрэ
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1938 годзе
Сэмэстар

**Сэмэстар** (ад  — шэсьць і  — месяц) — абазначэньня паўгодзьдзе ў (вышэйшых) навучальных установах. У сэмэстар звычайна таксама ўключаюцца вакацыі. У залежнасьці ад краіны, а часам і ад унівэрсытэту, школы сэмэстра адрозьніваюцца ў даце пачатку канца і балянсе паміж навучаньнем і Не-навучаньнем.

Аналягічна трымэстар ( — трохмесячны) — частка навучальнага года, якая доўжыцца ад 10 да 12 тыдняў.

Катэгорыя:Вышэйшая адукацыя
Вышэйшая навучальная ўстанова

**Вышэйшая навучальная ўстанова** (ВНУ) — навучальная ўстанова, якая дае вышэйшую прафэсійную адукацыю і ажыцьцяўляе навуковую дзейнасьць. Вылучаюць дзяржаўныя і прыватныя ВНУ.

Кожная вышэйшая навучальная ўстанова мае статут і зьяўляецца аўтаномным суб’ектам прававых адносін. ВНУ павінна мець ліцэнзію, якая дае права на адукацыйную дзейнасьць. Для таго, каб мець права выдаваць выпускнікам ВНУ дыплём дзяржаўнага ўзору, навучальная ўстанова павінна быць акрэдытавана. Навучаньне ў ВНУ звычайна цягнецца ад 4 да 6 гадоў і бывае дзённым, вячэрнім і завочным.

На 2023 год у сьвеце налічвалася звыш 30 000 ВНУ.

## Беларусь

Улетку 2013 году на дзённую бюджэтную форму навучаньня ў ВНУ Беларусі залічылі 22 352 чалавекі. Сярод іх 19 959 (89%) першакурсьнікаў скончылі сярэднія школы, у тым ліку 18 844 чалавек (94%) — у год паступленьня. Сярод выпускнікоў сярэдняй школы 16 170 студэнтаў (81%) скончылі яе ў гарадах. Таксама студэнтамі сталі 2036 выпускнікоў сярэдніх спэцыяльных навучальных установаў (9%) і 163 выпускнікі прафэсійна-тэхнічных вучэльняў. Акрамя таго, у ВНУ Беларусі паступіў 191 замежны грамадзянін. Сродкі дзяржаўнага каштарысу Беларусі вылучылі на навучаньне 24 100 першакурсьнікаў. То бок недабор на бюджэтнае навучаньне склаў 1767 чалавек (7%), зь іх 1079 студэнтаў недабралі ў 15 з 22 ВНУ Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. Без уступных іспытаў залічылі 296 чалавек (1,3%), зь іх 210 пераможцаў рэспубліканскіх і міжнародных прадметных алімпіядаў, 58 заслужаных спартоўцаў і 6 ляўрэатаў спэцыяльнага фонду прэзыдэнта Беларусі. Яшчэ 287 чалавек залічылі па-за конкурсам, зь іх 243 (1%) сіраты і кінутых бацькамі дзіцяці (байструкі).

На верасень 2013 году 60 % выкладнікаў ВНУ Беларусі з навуковымі ступенямі былі ў веку за 60 гадоў.

## Глядзіце таксама
* Гаўдэамус

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Каталёг вышэйшых навучальных устаноў Беларусі
Нікола Карабатыч

**Ніко́ла Караба́тыч** (, ;  11 красавіка 1984 году, Ніш, Сацыялістычная рэспубліка Сэрбія, Сацыялістычная Фэдэратыўная Рэспубліка Югаславія) — францускі гандбаліст харвацка-сэрбскага паходжаньня. Трохразовы алімпійскі чэмпіён (2008, 2012 і 2020), чатырохразовы чэмпіён сьвету (2009, 2011, 2015 і 2017) і трохразовы чэмпіён Эўропы (2006, 2010 і 2014) у складзе зборнай Францыі. Тройчы прызнаны найлепшым гульцом сьвету (2007, 2014 і 2016).

## Жыцьцяпіс
Нікола Карабатыч нарадзіўся ў Нішы ў сям’і харвата і сэрбкі. Бацька, Бранка Карабатыч, таксама прафэсійны гандбаліст, гуляў за «Жалезьнічар Ніш», дзе пазнаёміўся з будучай жонкай Радмілай. Калі Ніколу было 3 з паловай гады, сям’я пераехала ў Францыю, дзе Бранка атрымаў працу трэнэра. У Францыі ў Ніколы нарадзіўся брат Лука.

## Кар’ера
Прафэсійная кар’ера Карабатыча пачалася ў 2000 у францускім топ-клюбе «Манпэлье», зь якім ён станавіўся чэмпіёнам у 2002, 2003, 2004, 2005 роках і пераможцам Лігі чэмпіёнаў у 2003. У 2006, 2007 і 2008 Нікола Карабатыч станавіўся чэмпіёнам Нямеччыны ў складзе «Кілю», зь якім таксама перамог у Лізе чэмпіёнаў у 2007 року. У 2009 ён вярнуўся ў «Манпэлье» і заваяваў яшчэ тры чэмпіёнскія тытулы (2010, 2011, 2012). У лютым — чэрвені 2013 выступаў за «Пэі д’Э», цяпер гуляе ў гішпанскай «Барсэлёне».

У складзе францускай зборнай тройчы станавіўся чэмпіёнам Эўропы (2006, 2010 і 2014) і Алімпійскіх гульняў (2008, 2012, 2020), а таксама чатыры разы здабываў тытул чэмпіёна сьвету (2009, 2011, 2015 і 2017). На ЧЭ-2004 і ЧЭ-2007 уваходзіў у сымбалічную зборную «ўсіх зорак», у 2014 быў прызнаны найкаштоўнейшым гульцом чэмпіянату.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Профіль на бачыне Францускай гандбольнай фэдэрацыі
* Профіль на бачыне «Барсэлёны»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нішы
Катэгорыя:Францускія гандбалісты
Катэгорыя:Гандбалісты зборнай Францыі
Катэгорыя:Францускія гандбалісты і гандбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Гандбалісты і гандбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 году
Катэгорыя:Гандбалісты і гандбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Гандбалісты і гандбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Гандбалісты і гандбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году
Катэгорыя:Гандбалісты і гандбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году
Катэгорыя:Гандбалісты і гандбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году
Катэгорыя:Францускія алімпійскія чэмпіёны
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па гандболе
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2020 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па гандболе
Катэгорыя:Чэмпіёны Эўропы па гандболе
Катэгорыя:Гандбалісты клюбу «Манпэлье»
Катэгорыя:Гандбалісты клюбу «Кіль»
Катэгорыя:Гандбалісты клюбу «Пэі д’Э» Экс-ан-Праванс
Катэгорыя:Гандбалісты клюбу «Барсэлёна»
Катэгорыя:Гандбалісты клюбу «Пары Сэн-Жэрмэн» Парыж
Катэгорыя:Югаслаўскія эмігранты
Катэгорыя:Францускія імігранты
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёну
Помнік Тарасу Шаўчэнку (Менск)

**По́мнік Тара́су Шаўчэ́нку** — помнік вялікаму ўкраінскаму паэту, пісьменніку й мастаку, «будзіцелю нацыі» Тарасу Рыгоравічу Шаўчэнку ў Менску (Беларусь).

Гэта першы і адзіны поўнафігурны помнік Кабзару ў Беларусі.

## Апісаньне
Помнік устаноўлены ў цэнтральнай частцы Менску&nbsp;— у Сьцяпанаўскім садзе на рагу вуліц Старавіленскай і Кісялёва, побач з будынкам амбасады Ўкраіны, з нагоды 185-рочча зь дня нараджэньня Тараса Шаўчэнкі.

Аўтары помніку&nbsp;— украінскі скульптар Віктар Ліпаўка і беларускі архітэктар Віктар Крамарэнка, які выканаў архітэктурную прывязку манумэнта.

Помнік уяўляе сабой бронзавую постаць Тараса Шаўчэнкі на невялікім падножжы (цэласная скульптура), усталяваную на цыліндрычным круглым пастамэнце з ружовага граніту на круглым стылабаце з таго ж граніту, дапоўненым пакатымі кругавымі лесьвіцамі.

Аўтар адлюстраваў ужо немаладога паэта ў задуменьні; статычнасьці і шаблённасьці ва ўвасабленьні вобраза Кабзара скульптару ўдалося пазьбегнуць. Як у цэлым, так і ў дэталях праглядаецца некаторае падабенства менскага помніку Шаўчэнку на выяву паэта ў маскоўскім помніку Шаўчэнку.

Да крытычных заўваг адносна агульнага выгляду помніка Шаўчэнку ў Мінску варта аднесьці нагрувашчваньне прасторавых фігур ля падножжа манумэнта, а ва ўвасабленьні вобраза паэта можна ўказаць на супярэчлівы, з пункту гледжаньня дасягненьня выразнасьці асобы, адвод ад гледачоў позірку і не да канца прапрацаваную позу фігуры (становішча рук).

## Мінуўшчына
Нягледзячы на тое, што за часамі СССР дэкляраваліся прынцыпы міжнацыянальнай дружбы і ўстанаўленьня культурных і іншых сувязяў паміж народамі шматнацыянальнай дзяржавы, нават у суседняй з УССР Савецкай Беларусі, дзе пражывала нямала ўкраінцаў, не існавала ніводнага помніка Тарасу Шаўчэнку.

Устаноўка помніка Тарасу Шаўчэнку ў Менску, першага ў Беларусі, наўпрост зьвязана з функцыянаваньнем Амбасады Ўкраіны ў гэтай краіне. Будаўніцтва ейнага будынку было аб’яднанае з добраўпарадкаваньнем вакольнай тэрыторыі, у прыватнасьці Сьцяпанаўскага сквэру. Ужо тады зьявілася ідэя ўсталяваньня ў гэтым месцы помніка Шаўчэнку, увасобленая праз 2 гады пасьля адкрыцьця новага будынку амбасады.

Помнік Кабзару, садова-паркавыя працы, а таксама ўстаноўка бювэту з артэзіянскай вадой паводле кіеўскай тэхналёгіі сталі падарункамі ўкраінскай сталіцы Менску. Урачыстае ж адкрыцьцё помніка Шаўчэнку 23 красавіка 2002 року з удзелам тагачасных кіеўскага мэра Аляксандра Амельчанкі і менскага Міхаіла Паўлава стала адным з ключавых момантаў дзён Кіева ў Менску.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Менск стары й новы 

Менск
Шаўчэнка
Сьпіс смаленскіх князёў

**Смале́нскае кня́ства** — княства ў складзе Кіеўскай Русі, затым самастойнае, існавала да 1404 году, калі было ўключана ў склад Вялікага Княства Літоўскага.

Першы вядомы смаленскі князь — Станіслаў Уладзімеравіч, малодшы сын вялікага князя кіеўскага Ўладзімера Сьвятаслававіча, знаходзіўся на смаленскім княжаньні пры жыцьці бацькі. У 1050-я гады на смаленскім стальцы княжылі малодшыя сыны Яраслава Мудрага, у 1070-я — унук Яраслава Ўладзімер Манамах. Пачынаючы з 1090-х гадоў Смаленск становіцца пастаянным месцам княжаньня. Да 1125 году (з кароткім перапынкам) ім кіруюць сыны Ўладзімера Манамаха. У 1125 годзе князем стаў унук Манамаха Расьціслаў Мсьціславіч. Ён і яго нашчадкі кіравалі Смаленскім княствам да поўнай страты княствам самастойнасьці напачатку XV стагодзьдзя.

Ніжэй прыведзены максымальна поўны сьпіс князёў за ўвесь час існаваньня Смаленскага княства.

## Смаленск у складзе Кіеўскай Русі

## Дынастыя Расьціславічаў

## Глядзіце таксама
* Сьпіс смаленскіх намесьнікаў

## Крыніцы

## Літаратура
* *Кузьмин А. В.* Князья Можайска и судьба их владений в XIII—XIV в.: Из истории Смоленской земли // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. — 2004. — № 4 (18).
* *[[Сцяпан Барысавіч Весялоўскі|Веселовский С. Б.]]* Всеволожи-Заболотские // Веселовский С. Б. Исьсьледования по истории класса служилых землевладельцев. — М., 1969. — С. 331—358.
* *Веселовский С. Б.* Смоленские князья [Фоминские, Полевы, Еропкины, Порховские] // Веселовский С. Б. Исьсьледования по истории класса служилых землевладельцев. — М., 1969. — С. 359—373.
* *Веселовский С. Б.* Монастыревы // Веселовский С. Б. Исьсьледования по истории класса служилых землевладельцев. — М., 1969. — С. 374—396.
* *Любимов С. В.* Жижемские // Любимов С. В. Опыт исторических родословий: Гундоровы, Жижемские, Несвицкие, Сибирские, Зотовы и Остерманы. — Пг., 1915. — С. 14—34. (Присутствуют ошибки и сбои в поколениях).
* *[[Алег Міхайлавіч Рапаў|Рапов О. М.]]* Княжеские владения на Руси в X — первой половине XIII в. — М., 1977.
Даўгерд

**Даўгерд** (? — 1213, Вэндэн) — літоўскі князь.

## Імя

Даўгард (Daugaard) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгер, Даўмонт, Даўят; германскія імёны Dauharjis, Damondus, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'). Такім парадкам, імя Даўгерд азначае «здольны да аховы».

Германскае паходжаньне імя Даўгірд сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Германскае (паўночнагерманскае) паходжаньне літоўскага шляхецкага прозьвішча Даўгірд (Dowgird) сьцьвярджалася яшчэ ў артыкуле «Літва» энцыкляпэдыі Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў (1884 год).

Варыянт імя князя ў гістарычнай крыніцы: *Daugeruthe* (Хроніка Лівоніі).

## Біяграфія
Упершыню ўпамінаецца пад 1209 годам у Хроніцы Лівоніі Генрыха Латвійскага і, паводле яго сьведчаньняў, быў «*адным з найбольш магутных [[Ліцьвіны|ліцьвінаў]]*» (). Быў цесьцем і хаўрусьнікам Усевалада Герцыцкага. У 1213 годзе езьдзіў у Вялікі Ноўгарад, відаць, з мэтай скласьці хаўрус супраць немцаў у Інфлянтах. На адваротным шляху быў схоплены і загінуў у зьняволеньні.

Вячаслаў Насевіч выказаў меркаваньне, што Даўгерд мог быць ананімным бацькам Міндоўга, якога Лівонская старэйшая рыфмаваная хроніка называе *könig gros* — вялікім каралём ліцьвінаў. 

## Глядзіце таксама
* Свалегед
* Умова 1219 году
* Дывірыкс

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Насевіч В. Пытанняў больш, чым адказаў // Беларускі гістарычны агляд. Т. 5. Сш. 1 (8). — , 1998. С. 210—226. Рэцензія: Краўцэвіч А. Стварэнне Вялікага княства Літоўскага. — : Беларуская навука, 1998. — 208 с.
* Насевіч В. Роля беларускіх зямель ва ўтварэнні і ўмацаванні ВКЛ //  — С. 87—96.

Катэгорыя:Літоўскія князі
Катэгорыя:Памерлі ў палоне
Катэгорыя:Памерлі ў Цэсісе
Катэгорыя:Памерлі ў 1213 годзе
Імпатэнцыя

**Імпатэнцыя** ( — бясьсільле; плоцевая слабасьць) — няздатнасьць да плоцевага чыну найчасьцей (звыш 80%) праз парушэньне выпростваньня чэлеса. Узьнікае праз пашкоджаньне сьпіннога мозга, хваробы насеньнікаў, мазгавога прывеска і падзрочча, пахвінную і машоначную кілу.

## Чыньнікі
Хваробе спрыяюць маларухомы лад жыцьця, плоцевыя заражэньні, піеланэфрыт, гідранэфроз, ужыцьцё алькаголю і працоўная перанапруга.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Плоцевы чын і яго апісаньне

Катэгорыя:Захворваньні нэрвовай сыстэмы
Катэгорыя:Псыхіятрыя
Катэгорыя:Сэксуальнасьць чалавека
Катэгорыя:Пэніс
Катэгорыя:Мужчына
Гедрус

**Гедрус** — легендарны літоўскі князь.

## Імя
Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, імя Гедрус адпавядае германскім імёнам Gaideris, Gayderis, Keidrih і азначае 'гаспадар дзіды'.

## Біяграфія
Паводле легендарнай часткі другой і трэцяй рэдакцый беларуска-літоўскіх летапісаў, чацьверты сын вялікага князя літоўскага Рамана Гілігіновіча, родны брат Трайдзеня, апошняга з дынастыі Даўспрунгаў. Па бацьку атрымаў ва ўдзел Гедройцкае княства, якое разьмяшчалася ад ракі Вяльлі да Дзьвіны і да мяжы Латыскай зямлі. Валоданьне гэта з XIII да пачатку XV стагодзьдзя складала асобную краіну князёў Гедройцкіх. За 40 вёрстаў ад цяперашняй Вільні Гедрус нібы збудаваў над возерам Кемант замак Гедроты, разваліны якога было відаць яшчэ ў канцы XVII стагодзьдзя. Паводле легенды, памёр у 1282 року, пакінуўшы малалетняга сына Гінвіла. У наш час зьвесткі беларуска-літоўскіх летапісаў пра гэты пэрыяд лічацца вельмі няпэўнымі.

Мяркуецца, што зьвесткі пра Гедруса былі наўмысна ўлучаныя ў склад летапісаў дзеля абгрунтаваньня старажытнасьці роду Гедройцаў, якія называлі сябе нашчадкамі Гедруса.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca XIV w. — Warszawa, 1895. S. 65.
* Леонтович Ф. И. Очерки истории литовско-русского права. Образование территории Литовского государства. — СПб., 1894. С. 43—44.

Катэгорыя:Легендарныя князі Літвы
Тэзэ (неадназначнасьць)

Назву **Тэзэ** маюць:

* Тэзэ — камуна ў францускім дэпартамэнце Сона і Люара
* Тэзэ — камуна ў францускім дэпартамэнце Дэ-Сэўр
* Тэзэ-Эзі — камуна ў францускім дэпартамэнце Шаранта
* Тэзэ — хрысьціянская экумэністычная грамада (з цэнтрам у Тэзэ)
Спарта

**Спа́рта** () — горад у Грэцыі ў вобласьці Ляконіі на поўдні паўвостраву Пэляпанэсу, у даліне ракі Эўротасу. У Старажытнай Грэцыі Спарта была горадам-дзяржавай.

## Гісторыя
### Старажытная Спарта

Горад Спарта стаяў на рацэ Эўротасе. Тэрыторыя дзяржавы каля 1000 г. да н. э. была заваяваная дарыйцамі, якія частку старых жыхароў-ахейцаў ператварылі ў пэрыекаў (палітычна бяспраўных, але па-грамадзянску вольных), частку ў ілётаў (дзяржаўных рабоў); самі дарыйцы склалі панавальнае саслоўе спартыятаў.

У IX стагодзьдзі да н. э. заканадаўства Лікурга зрабіла з Спарты моцную ваенную дзяржаву, у дзьвюх войнах яны заваявалі Мэсэнію і набылі гегемонію над Пэляпанэсам і нават перавагу ва ўсёй Старажытнай Грэцыі да пэрыяду Грэка-пэрсыдзкіх войнаў.

У суперніцтве з атэнянамі спартанцы перамаглі іх у Пэляпанэскай вайне (431—404 гадах да н. э.), але страцілі сваю перавагу ў 371 годзе да н. э. у вайне з Тэбамі. Пасьля няўдачы рэформаў Агіса і Клеамэна ў III стагодзьдзі да н. э., Спарта ў паразе пры Сэлязіі ў 221 годзе да н. э. канчаткова страціла сваё значэньне і ў 146 годзе да н. э. трапіла пад уладу Рыму.

### Незалежная Грэцыя

Сучасны горад Спарта закладзены ў 1834 годзе. Адміністрацыйны цэнтар ному Ляконія. 14,5 тысячы жыхароў (1981). Гандлёвы цэнтар сельскагаспадарчага раёну даліны ракі Эўротасу. Дробныя прадпрыемствы харчовай, тэкстыльнай, тытунёвай і хімічнай прамысловасьці.

## Культура
Асноўнымі славутасьцямі сучаснай Спарты зьяўляюцца разьмешчаныя ў яе навакольлях руіны Старажытнай Спарты. Захаваліся фрагмэнты антычных будынкаў VII стагодзьдзя да н. э. — II стагодзьдзя н. э.: Акропаль з храмам Атэны (VI ст. да н. э.), храмы (VII—V стст. да н. э.), тэатар (I—II стст. н. э.).

### Кампутарныя гульні
У  Спарта выступае сталіцай грэцкай дзяржавы 200-х гадоў да н. э.

## Глядзіце таксама
* Бітва пад Цынасцэфаламі (364 г. да н. э.)

## Літаратура
* *Андреев Ю. В.* Мужские союзы в дорийских городах-государствах (Спарта и Крит). СПб.: Алетейя, 2004. 
* *Печатнова Л. Г.* История Спарты. Период архаики и классики. — Гуманитарная Академия, 2002. 
* *Секунда Н.* Армия Спарты. М.: АСТ, Астрель, 2004. , ,
Тэзэ (Сона і Люара)

**Тэзэ́** () — вёска (камуна) на ўсходзе Францыі, у дэпартамэнце Сона і Люара, у рэгіёне Бургундыя-Франш-Камтэ (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне Бургундыя). Насельніцтва 178 чалавек (2013). Разьмешчана ў 9 км на поўнач ад Клюні і ў 26 км на паўночны захад ад Макону. Вядомасьць набыла дзякуючы заснаванай тут у 1940 годзе братам Ражэ хрысьціянскай экумэнічнай супольнасьці.

## Галерэя

Файл:Taizeoldchurch.jpg|Царква Сьвятой Марыі Магдалены
Файл:Taizé - Tour.jpg|Сярэднявечная вежа
Файл:Taize05ostern20.jpg|Царква Згоды (Супольнасьць Тэзэ)


## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Францыі
Герулы

**Геру́лы** (), **вэрлы** — германскае племя, якое жыло ў Паўночным Прычарнамор’і, на сярэднім Дунаі і ніжнім Райне ў III—V стагодзьдзях н. э. З IV стагодзьдзя атрымалі вядомасьць як найміты ў Старажытным Рыме. Повязі паміж рознымі групамі герулаў незразумелыя. З розных крыніцаў паходзяць зьвесткі, што герулы зьдзяйсьнялі морскія набегі ў Галіі, Гішпаніі, на Балканах (Атэны, Спарта) і на Чорным моры. Адна група на сярэднім Дунаі (у Паноніі) каля 470 году стварыла ўласнае каралеўства, падпарадкаванае лянгабардам каля 510 году, потым адыгрывала другарадную ролю, пакуль не асыміляваліся сярод іншых народаў. Як відаць, герулы ў Паноніі падтрымлівалі повязі з паўднёвай Скандынавіяй, куды, згодна з грэцкім гісторыкам Пракопам, і адправілася частка герулаў па паразе ад лянгабардаў, пасяліўшыся побач з племем гетаў (). Слова «Erilaz», якое частка сустракаецца на рунічных помніках у паўднёвай Швэцыі, часта зьвязваецца з геруламі.

## Памяць пра герулаў
Гісторык Вялікага Княства Літоўскага Альбэрт Каяловіч у выдадзенай у 1650 годзе лацінамоўнай «Гісторыі Літвы» зьвяртаў увагу на тоеснасьць імёнаў ліцьвінаў зь імёнамі германцаў — герулаў і лянгабардаў. 

У 1637 годзе шляхціч з Случчыны Ян Цадроўскі, які спадарожнічаў князю Багуславу Радзівілу ў Нямеччыну ды іншыя эўрапейскія краі, запісаў у сваім дзёньніку, што ў ваколіцах Любэку і Гамбургу — колішнім памежжы германцаў з палабскімі славянамі (люцічамі і хаўруснымі ім плямёнамі) — «*…мы напаткалі мужыкоў, якія размаўлялі на мяшаным нямецка-літоўскім дыялекце; сваё паходжаньне яны вядуць ад герулаў, продкаў ліцьвінаў*».

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Christensen A. S. Cassiodorus, Jordanes and the History of the Goths. Studies in a Migration Myth. — Kopenhagen: Museum Tusculanum Press, 2002. .
* Ellegård A. Who were the Eruli? // Scandia. Bd. 53, 1987. S. 5ff.
* Goffart W. A. The narrators of barbarian history (A.D. 550—800). Jordanes, Gregory of Tours, Bede, and Paul the Deacon. — Princeton: Princeton University Press, 1988. .
* Kettenhofen E. Die Einfälle der Heruler ins Römische Reich im 3. Jh. n. Chr. // Klio. Bd. 74, 1992. S. 291—313.
* Lakatos P. Quellenbuch zur Geschichte der Heruler // Csukás István a Jate BTK dékánja. — Szeged, 1978. (Acta Antiqua et Archaeologica. Bd. 21; Opuscula Byzantina. Bd. 6).
* Pohl W. Die Gepiden und die gentes an der mittleren Donau nach dem Zerfall des Attilareiches // Wolfram H., Daim F. (Hrsg.) Die Völker an der mittleren und unteren Donau im fünften und sechsten Jahrhundert. — Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 1980. . — S. 239—305.
* Sarantis A. The Justinianic Herules. From Allied Barbarians to Roman Provincials // Curta F. (Hrsg.) Neglected Barbarians. — Turnhout, 2011. S. 365—408 (Studies in the Early Middle Ages. Bd. 32).
* Steinacher R. The Heruls. Fragments of a History // Curta F. (Hrsg.) Neglected Barbarians. — Turnhout, 2011. S. 321—364 (Studies in the Early Middle Ages. Bd. 32).

## Вонкавыя спасылкі
* «Герулы», артыкул Т. Брандта

Катэгорыя:Зьніклыя народы
Катэгорыя:Вялікае перасяленьне народаў
Катэгорыя:Германскія плямёны