open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сынці-поп

**Сынці-поп** — жанр папулярнае музыкі, у якім сынтэзатар зьяўляецца галоўным інструмэнтам. У той час як большасьць сучаснае папулярнае музыкі ствараецца з дапамогай сынтэзатараў, сынт-поп мае стылістычныя асаблівасьці, якімі ён адрозьніваецца ад астатняй музыкі, створанай тэхналягічна аднолькава.

Гэтымі асаблівасьцямі зьяўляюцца: штучнасьць гуку (сынтэзатары больш не імітуюць гучаньне рэальных музычных інструмэнтаў), акцэнт на мэханічных рытмах, выкарыстаньне вакалу ў якасьці кантрапункта штучнаму паходжаньню аранжыроўкі, шмат паўтораў структурных элемэнтаў. Форма кампазыцыі сынт-поп песень не адрозьніваецца ад формы звычайных поп-песень. Нярэдка тэксты песень маюць лёгкую сацыяльную й навукова-тэхнічную тэмы.

У больш шырокім сэнсе сынці-поп — музычная сцэна пачатку й сярэдзіны 80-х, якая актыўна выкарыстоўвае ў музыцы гук сынтэзатараў (напрыклад, Depeche Mode, Erasure), а таксама хваля папулярнае Новае Рамантыкі (гурты Duran Duran, Spandau Ballet і іншыя).
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускі партал Сынці-поп & Depeche Mode
* Партал аб Расейскай сынці-поп музыцы
* Расейскі партал сынці-поп

Катэгорыя:Электронная музыка
Катэгорыя:Музычныя жанры
Катэгорыя:Поп-музыка
Самара (Расея)

**Сама́ра** (у 1935—1991 гадах **Куйбышаў**) — горад-мільянэр у Расеі на Волзе. Насельніцтва — каля 1.133.000 жыхароў (2005).

Клімат кантынэнтальны, лета цёплае, зіма халодная. Сярэдняя тэмпература студзеня −13,2&nbsp;°C, ліпеня +20,5&nbsp;°C, ападкаў — 400 мм/год.

## Глядзіце таксама
* Самарскі трамвай
* Самарскі мэтрапалітэн

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка гораду


Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1586 годзе
Катэгорыя:Населеныя пункты на Волзе
Катэгорыя:Абласныя цэнтры Расеі
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Расеі
Цьвер

**Цьвер** (; у 1931—1990 гадах — *Калінін*) — горад у Расеі, порт на Волзе. Насельніцтва — каля 403 тысяч жыхароў (2005).

Лета цёплае, зіма халодная. Сярэдняя тэмпература зімы — –9,3&nbsp;°C, лета — 17,5&nbsp;°C.

Горад упершыню згадваецца ў летапісах у 1164 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка
Бабур

**Бабур** (14 лютага 1483 — 26 сьнежня 1530) — індыйскі валадар і заснавальнік Імпэрыі Вялікіх Маголаў.

Падчас вялікіх геаграфічных адкрыцьцяў, выкліканых імкненьнем заходніх эўрапейцаў знайсьці новыя шляхі ў Індыю, у гэтым рэгіёне дайшла справа да стварэньня імпэрыі, якую яе валадары называлі Імпэрыяй вялікіх маголаў. Яе заснавальнікам стаў Бабур з роду мангольскага заваёўніка Тамэрляна.

Пасьля заўчаснай сьмерці свайго бацькі ён стаў ханам у Фэргане, ужо ў 14 гадоў правёў першую заваёўніцкую вайну і здабыў Самарканд. Праз чатыры гады быў у некалькіх бітвах разьбіты узьбецкім палкаводцам Шайбанам і змушаны да ўцёкаў з Фэрганы.

З рэшткамі свайго войска яму ўдалося здабыць Кабул і стварыць новую вайсковую базу для сваіх заваёваў, скіроўваючы іх на Індыю. Першым крокам да здабыцьця гэтай зямлі сталі рэгулярныя грабежніцкія напады на Пенджаб; у 1525 годзе ён авалодаў гэтай тэрыторыяй, у наступным годзе здабыў Дэлі і затым падпарадкаваў большасьць паўночнаіндыйскіх дзяржаваў.

Пасьля пераможнай бітвы ля Сікры ў сакавіку 1527 году, у якой нанёс паразу аб’яднаным арміям раджпутанскіх князёў, яму здаўся галоўны горад Агра. Стварыў Магольскую імпэрыю, якая стала спадчыннай для ягонага роду. Пасьля стварэньня імпэрыі правёў рэарганізацыю дзяржаўных справаў, цалкам зьмяніў адносіны зямельнай уласнасьці. Усю зямлю абвясьціў сваёй уласнасьцю. Фэргану, аднак, больш ніколі не здабыў. Быў забіты адным са сваіх палітыкаў.

Бабур быў таксама адным з самых знакамітых цюркамоўных паэтаў Сярэднявечча, майстрам газэляў, рубаі, мэснэві, фардаў, туюгаў. Яго "Выбраныя творы" ў перакладзе Л. Баршчэўскага выйшлі ў Менску ў 2020 г.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1483 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Індыі
Катэгорыя:Асобы Індыі
Катэгорыя:Памерлі 26 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1530 годзе
Санітарны і эпідэмічны дабрабыт насельніцтва

**Санітарны і эпідэмічны дабрабыт насельніцтва** — аптымальныя ўмовы жыцьцядзейнасьці, якія забясьпечваюць нізкі ўзровень захворвальнасьці, адсутнасьць шкоднага ўплыву на здароўе насельніцтва фактараў навакольнага асяродзьдзя, а таксама ўмоваў для ўзьнікненьня і пашырэньня інфэкцыйных захворваньняў.

Катэгорыя:Санітарыя
Катэгорыя:Гігіена
Клімэнт Охрыдзкі

**Сьвяты́ Клімэ́нт О́хрыдзкі** (каля 830 — 27 ліпеня 916) — адзін з вучняў сьв. Кірыла і Мятода. Паходзіў з населенай славянамі тэрыторыі Македоніі. Разам са сваімі настаўнікамі ўдзельнічаў у місіях да хазараў і ў Вялікую Маравію. Пасьля сьмерці сьв. Мятода і выгнаньня Сватаплукам ягоных пасьлядоўнікаў, адыходзіць разам з астатнімі вучнямі зь Вялікай Маравіі на кароткі час у Бялград да баўгарскага васала князя Радзіслава, які іх празь некаторы час зь іншымі вучнямі Кірыла і Мятода (напр., сьв. Навумам) адсылае ў тагачасную баўгарскую сталіцу Пліску, дзе яны стварылі слаўную Плісацка-прэслаўскую літаратурную школу. У хуткім часе баўгарскі ўладар паслаў Клімэнта ў Македонію распаўсюджваць славянскую літургію і падараваў яму палацы ў Дэвалі (Альбанія) і Охрыдзе (Паўночная Македонія). Тут сьв. Клімэнт заснаваў літаратурную школу і ў 893 годзе быў прызначаны біскупам.

Сваю літаратурную дзейнасьць Клімэнт распачаў неўзабаве пасьля сьмерці сьв. Кірыла (Канстанціна), паміж 870 і 880 гадамі, калі было напісанае «Жыцьцё Канстанцінава». Некаторыя навукоўцы мяркуюць, што гэты арыгінальны твор старажытнай літаратуры стварыў менавіта сьв. Клімэнт, не без дапамогі сьв. Мятода. Неўзабаве пасьля Мятодавай сьмерці было складзенае і «Жыцьцё Мятодава», чыім аўтарам верагодна таксама зьяўляецца Клімэнт.

Акрамя гэтага Клімэнту належыць аўтарства шэрагу тэкстаў на хрысьціянскія сьвяты, якія ўхваляюць апосталаў, пакутнікаў, прарокаў і сьвятых, словы пра Багародзіцу, Яна Хрысьціцеля.

Паводле сучасных меркаваньняў навукоўцаў, менавіта сьв. Клімэнт Охрыдзкі стварыў кірылічную азбуку, таму што для навучэнцаў Охрыдзкай літаратурнай школы глаголіца, створаная Кірылам і Мятодам, была занадта складанай.

Парэшткі сьв. Клімэнта захоўваюцца ў Охрыдзе ў царкве сьв. Клімэнта і сьв. Панцеляймона.

Імя сьв. Клімэнта носіць унівэрсытэт у Сафіі.
Сэрыф

right
**Сэрыф** (засечка; ), у антыквавых шрыфтах — кароткі, звычайна пэрпэндыкулярны штрых, зь якога пачынаецца і якім скончваецца асноўны штрых знака. У старой літаратуры часам называецца «адсечкай». Адна з асноўных прыкметаў шрыфтавай формы. Засечкі бываюць аднабаковымі і двухбаковымі. Іх форма можа быць разнастайнай: трохкутнай, прастакутнай, закругленай, дэкаратыўнай, у выглядзе тонкай гарызантальнай лініі і г. д. Засечкі могуць быць скругленымі ў месцы злучэньня з асноўным штрыхом (), а могуць прылучацца пад вуглом без скругленьня ().

Сэрыф
Чорнае мора

**Чо́рнае мо́ра** (у старажытнасьці: *Πόντος Ἄξενος*) — мора, якое знаходзіцца паміж паўвыспай Малая Азія на поўдні, Каўказам на ўсходзе, Усходнеэўрапейскай нізінай на поўначы і Балканскім паўвостравам на захадзе. Адносіцца да Атлянтычнага акіяна.

Па адной з вэрсіяў, назва паходзіць ад таго, што з-за наяўнасьці ў вадзе серавадароду на якары, які знаходзіўся на глыбіні больш за 150 мэтраў, адкладаліся хімічныя элемэнты чорнага колеру. Маракі, бачачы гэтую зьяву, назвалі мора «Чорным».

Мора зьяўляецца найвялікшым рэзэрвуарам бескіслароднай вады ў сьвеце.

Чорнае мора злучана пратокамі Басфор і Дарданэлы зь Міжземным морам. Паўночная частка, аддзеленая Крымскім паўвостравам, мае назву: Азоўскае мора, злучанае з Чорным морам Керчанскай пратокай. Плошча паверхні складае 422 000 км² (разам з Азоўскім морам), аб’ём 555 000 км³, сярэдняя глыбіня 1315 мэтраў, максымальная глыбіня 2258 мэтраў, даўжыня з захаду на ўсход 1150 км, з поўдня на поўнач 580 км. Берагавая лінія мае невялікую колькасьць заток: Ягарлыцкая, Тэндароўская, Каркініцкая, Еўпатарыйская, Севастопальская, Балаклаўская, Тэадарыйская. Існуюць утвораныя рэкамі ліманы. Асноўныя рэкі, якія ўпадаюць у Чорнае мора: Дунай, Днестр, Паўднёвы Буг і Дняпро. Да найважнейшых партоў адносяцца: Канстанца (Румынія), Бургас і Варна (Баўгарыя), Новарасейск (Расея), Адэса (Украіна), Поці (Грузія), Трабзон і Самсун (Турэччына).

Чорнае мора зьяўляецца геалягічна маладым (існуе гіпотэза, што яно ўтварылася каля 5600 году да н. э.) і зьяўляецца рэшткамі вялікага Сармацкага мора. Салёнасьць на паверхні складае 18,3 ‰, на дне дасягае 22,5 ‰. Розьніцу салёнасьці на паверхні і ў глыбіні падтрымлівае абмен вадой з морам Міжземным. З-за розьніцы салёнасьці, адсутнасьці абмену вады з глыбіні і паверхні вядзе да зьнікненьня кіслароду і ўзьнікненьня серавадароду. Гэта зьяўляецца прычынай адсутнасьці арганічнага жыцьця ў глыбіні. У паўднёва-заходняй частцы існуюць радовішчы нафты.

Тэмпэратура вады ад 27° летам да 5° зімой. Клімат кантынэнтальны. Марскія цячэньні двух відаў: першыя выкліканыя абменам вады з Мармуровым морам, другія ўтвараюцца цыклянарным укладам вятроў.

Існуе гіпотэза, што легенды аб вялікім патопе, якія сустракаюцца ў розных культурах сьвету (таксама і ў Бібліі), зьвязаны са зьнікненьнем скал, якія блакавалі праход паміж Міжземным морам і Чорным, пералівам вялізных масаў вады і затапленьнем вялікай тэрыторыі.

У Чорным моры жыве каля 185 відаў рыб, але рыбалоўства слаба разьвіта, гадавая лоўля рыб складае 100 000 тон рыбы, у асноўным: анчоўсы і скумбрыі.

У наш час Чорнае мора ня грае вялікай ролі ў камунікацыях, але ў старажытнасьці тут ішлі вялікія купецкія шляхі (нават з Балтыйскага мора, які меў назву «З варагаў у грэкі» і праходзіў праз тэрыторыю Беларусі). Знайшло гэта адлюстраваньне ў мітах і легендах, зь якіх найбольш вядомыя «Вандроўка за залатым руном» і міт пра амазонак, якія павінны былі жыць у гэтых мясьцінах.

У наш час на берагах Чорнага мора вельмі разьвіты турыстычны бізнэс. На берагах Румыніі, Баўгарыі і Крыму (Украіна), знаходзяцца курорты міжнароднага значэньня.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Вялікі бар’ерны рыф

**Вялі́кі бар’е́рны рыф** — найвялікшы ў сьвеце каралавы рыф, знаходзіцца на ўсходзе ад узьбярэжжа Аўстраліі. Гэта найвялікшае на Зямлі стварэньне жывых арганізмаў, якое бачна з космасу як белая смуга ў блакітным акіяне. Складаецца з больш за 2,9 тысячы асобных рыфаў і 900 астравоў, якія распасьціраюцца больш за 2,3 тысяч кілямэтраў над агульнай плошчай каля 344,4 тысячы км². У 1981 годзе рфы быў вылучаны ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО як прыродная спадчына. Паводле некаторых выказваньняў зьяўляецца адным зь сямі прыродных цудаў сьвету.

## Агульныя зьвесткі
Шырыня рыфу — ад 300 мэтраў да 2 кілямэтраў, а адлегласьць ад кантынэнту складае 8—180 км. Складаецца ён з каля 2900 асобных рыфаў і каля 900 астравоў. Агульная плошча Вялікага бар’ернага рыфу складае 244 тыс. км². Дасьледаваньні, якія вяліся на рыфах, выявілі, што таўшчыня некаторых каралаў перавышае 500 мэтраў. Узрост каралаў ацэньваецца каля 2 млн. гадоў, а некаторых — да 18 млн гадоў.

## Натуральнае асяродзьдзе

Існуе каля 350 гатункаў каралаў, 1500 гатункаў рыб, больш за 4000 гатункаў малюскаў, 500 гатункаў водарасьцяў і 215 гатункаў птушак. Вялікшыя выспы пакрыты густой трапічнай расьліннасьцю. Вялікі бар’ерны рыф — гэта адно з найцікавейшых турыстычных месцаў Аўстраліі.

З 26 кастрычніка 1981 году як марскі парк (*Great Barrier Reef Marine Park*) Вялікі бар’ерны рыф уключаны ў Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. Плошча парка, якая ахоўваецца ЮНЭСКО, складае 346&nbsp;000 км².

## Тыпы рыфаў
Рыфы дзеляцца на тры тыпы:
* *прыбрэжныя* — фармуюцца каля ўзьбярэжжаў выспаў ці кантынэнтаў;
* *бар’ерныя* — далей ад берага;
* *акіянічныя* — у акіяне.

## Адкрывальнікі Вялікага бар’ернага рыфу
* 1606 — Луіс Ваэс дэ Торэс
* 11 чэрвеня 1770 — Джэймз Кук на караблі «Індэвар»
* 1789 — капітан Ўільям Блай на караблі «Баўнці».

## Глядзіце таксама
* Вальдэс (паўвостраў)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дасьледчы цэнтар Вялікага бар’ернага рыфу.
* «Dive into the Great Barrier Reef». National Geographic.

Катэгорыя:Аўстралія
Катэгорыя:Ціхі акіян
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Бастынскі сельсавет

**Басты́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лунінецкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Бастынь.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Лунінецкага раёну Пінскай вобласьці (з 8 студзеня 1954 году — Берасьцейскай).

21 студзеня 2023 году скасаваная вёска Падбалоцьце і хутары Занавінскае і Тожава

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 3
* 1 студзеня 2010 году — 19: 4 вёскі — Бастынь, Велута, Люшча і Навасёлкі; 15 хутароў

## Насельніцтва
* 1996 год — 4134 жыхары, 1363 двары: вёскі Бастынь (678 двароў, 1904 жыхары), Велута (438 двары, 1549 жыхароў), Навасёлкі (48 двароў, 160 жыхароў), станцыя Люшча (170 двароў, 464 жыхары), хутары Барок, Белае Возера, Варанёўка, Вышні (10 двароў, 18 жыхароў), Замошша (6 двароў, 11 жыхароў), Занавінскае (5 двароў, 13 жыхароў), Заўсочча, Калодзкая, Крывяч (2 двары, 4 жыхары), Ніз, Пад’яма, Палетак, Падбалоцьце (4 двары, 8 жыхароў), Тожава (2 двары, 3 жыхары), Чорнае Возера
* 14 кастрычніка 2009 году — 2988 жыхароў

## Літаратура
*  С. 203
*  С. 200

## Вонкавыя спасылкі
* Населеныя пункты Лунінецкага раёну


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Лунінецкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Дэйвід Гаан

**Дэйвід Га́ан** (; нарадзіўся 9 траўня 1962 году ў Эпінгу) — ангельскі музыка. Удзельнік гурта Depeche Mode з часу яе заснаваньня ў 1980 годзе.

Дэйв зьяўляецца франтмэнам і асноўным вакалістам Depeche Mode. Аўтар некаторых песень Depeche Mode. Выпускаў таксама сольныя дыскі.

## Дыскаграфія
* *Paper Monsters* (Mute, 2003)
* *Hourglass* (Mute, 2007)

## Сынглы
* «Dirty Sticky Floors» (2003)
* «I Need You» (2003)
* «Bottle Living» (2003)
* «Kingdom» 2007
* «Saw Something» / «Deeper And Deeper» 2008

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт ''Depeche Mode''
* Афіцыйны сайт Дэйва Гаана
* Беларускі сайт ''Depeche Mode''
* Беларускі форум ''Depeche Mode''

Катэгорыя:Нарадзіліся 9 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1962 годзе
Катэгорыя:Брытанскія музыкі
Катэгорыя:Depeche Mode
Этрускі

**Этрускі** (; , адсюль таксама *[[Тырэнскае мора]]* — этрускае мора), якія называлі сябе *разэна*, — старажытны этнас, які існаваў на поўначы Цэнтральнай Італіі на тэрыторыі сучасных рэгіёнаў Тасканы, Умбрыі і Лацыі. Культура Старажытнага Рыму шмат пераняла ад этрускаў.

## Вонкавыя спасылкі
*  Philipp Ammon: *Ruma Rasna – Die etruskischen Wurzeln Roms*. http://www.academia.edu/28000848/Ruma_Rasna_Die_etruskischen_Wurzeln_Roms

Катэгорыя:Этрускалёгія
Катэгорыя:Гісторыя Італіі
Катэгорыя:Гісторыя эўрапейскіх этнасаў
1214

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 25 красавіка — Людавік IX, кароль Францыі

## Сьмерці
* 6 кастрычніка — Альфонса VIII Кастыльскі, кароль Кастыліі

## Вонкавыя спасылкі
Вулькан (рымскі бог)

**Вулька́н** (ад )&nbsp;— бог агню й маланак у старажытнарымскай міталёгіі. Постаць гэтага бога перайшла ў рымскую міталёгію ад этрускаў.

Катэгорыя:Старажытнарымскія боствы
Залужжа (Бярозаўскі раён)

**Залу́жжа** — вёска ў Беларусі, каля каналу Вінцу. Уваходзіць у склад Малецкага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 57 чалавек
* 2010 год — 42 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Малецкі сельсавет
Алёхнавічы (Берасьцейская вобласьць)

**Алёхнавічы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Чарняўкі. Уваходзяць у склад Малецкага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 34 чалавекі
* 2010 год — 17 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Малецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Фёдар Кузьмін

**Фёдар Кузьмін** — майстар разьбярнай і сталярнай справаў XVII стагодзьдзя. Паходзіў зь Беларусі. Працаваў у Маскоўскай дзяржаве. Разам зь іншымі майстрамі — выхадцамі зь Беларусі прымаў удзел ва ўстаноўцы іканастасу царквы Данскога манастыра (1683), у вырабе мэблі і хатняга начыньня для царскага дому ў Маскве.

## Крыніцы
 С. 564

Катэгорыя:Расейцы беларускага паходжаньня
Вялікабрытанія (каралеўства)

**Каралеўства Вялікабрытанія** было ўтворанае ў 1707 годзе шляхам узьяднаньня каралеўстваў Ангельшчына і Шатляндыя (Акт аб уніі 1707 году). Кіраўніцтва створанай краінай перадавалася ў рукі сумеснага парлямэнту і сумеснага ўраду ў горадзе Ўэстмінстэр. Шатляндыя і Ангельшчына былі зьвязаныя паміж сабой пэрсанальнай уніяй пачынаючы ўжо з 1603 году.

У 1707 годзе на зьмену ангельскай і шатляндзкай манархіям прыйшла «брытанская манархія». Парлямэнт Ангельшчыны быў пашыраны да парлямэнту Вялікабрытаніі, а шатляндзкі парлямэнт быў распушчаны і перастаў існаваць. Абедзьве краіны атрымалі месцы ў Палаце грамадаў і ў Палаце лордаў. Але Шатляндыя ня мела магчымасьці дэлегаваць такую колькасьць дэпутатаў, якая прапарцыянальна адпавядала б колькасьці насельніцтваў краін, адсылаючы некалькі меншую колькасьць парлямэнтарыяў. Шатляндыя мела права адпраўляць у Лёндан усяго толькі 45 дэпутатаў парлямэнту і 16 пэраў.

Шатляндзкі парлямэнт быў адноўлены 1 ліпеня 1999 году пасьля таго, як насельніцтва Шатляндыі падтрымала закон аб дэцэнтралізацыі на рэфэрэндуме 11 верасьня 1997 году.

На зьмену Каралеўству Вялікабрытанія у 1801 годзе прыйшло Аб'яднанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірляндыі.

## Глядзіце таксама
* Гісторыя Каралеўства Вялікабрытанія
Сьпіс відаў спорту паводле колькасьці гульцоў

Віды спорту паводле колькасьці людзей, якія знаходзяцца на полі:

Катэгорыя:Спорт
Давыд Гарадзенскі

**Давыд Гарадзенскі** (каля 1283—1326) — вайскавод і дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста гарадзенскі, кашталян Гарадзенскага замку.

## Біяграфія
### Паходжаньне і радавод
Сын нальшчанскага князя Даўмонта, які ў 1266 годзе ад’ехаў разам з дваром і 300 баярамі з Крэва ў Пскоў па крывавым міжусобным змаганьні зь Міндоўгам, і князёўны Марыі Дзмітрыеўны, унучкі Аляксандра Неўскага. Па сьмерці бацькі ў 1299 годзе перайшоў у Горадню, дзе паступіў на службу да князя Віценя, а потым Гедзіміна. Ажаніўся з дачкой Гедзіміна Бірутай.

### Жыцьцё і дзейнасьць
У 1305 годзе разам з Гедзімінам разьбіў каля Горадні войскі камэнданта Брандэнбургу комтура Конрада Ліхтэнхагена. У 1306 годзе ўзначаліў пасьпяховую абарону Гарадзенскага замку, які аблажылі 6 тысячаў лёгкіх коньнікаў і сотня цяжкаўзброеных рыцараў пад камандаю комтура Кёнігсбэргу Эбэрхарда Вірнэнбурга. У 1314 разьбіў крыжакоў, што аблажылі Наваградак, і зьнішчыў увесь варожы абоз, захапіў 1500 коней і ваенную амуніцыю, чым парушыў тактыку крыжакоў, якія раней да гэтага пры нападах на тэрыторыю ВКЛ уладкоўвалі склады харчу ў тыле. У веснавую паводку 1319 году на чале 800 вершнікаў заваяваў прускую вобласьць Вагенштоф, якую абаранялі комтуры Ульрых Дрымбэ і Фрыдрых Квіц. У 1322 годзе дапамог Пскову ў змаганьні зь Лівонскім ордэнам, стаўшы на кароткі час князем Пскова, у 1323 годзе разьбіў пад яго сьценамі дацкае войска і дайшоў да Рэвэлю. У тым самым годзе яшчэ раз адкінуў ад Пскова нямецкіх рыцараў, якія 18 дзён трымалі горад у аблозе, а потым разьбіў іх. У сакавіку 1324 году тры нямецкія рыцары і 600 воінаў спалілі маёнтак Давыда, дзе забілі яго сям’ю і звыш 30 іншых жыхароў. У адказ Давыд зладзіў паход войскаў ВКЛ на Мазовію.

У 1326 годзе на чале аддзелу з 1200 коньнікаў, сярод якіх былі і палякі, зрабіў кінжальны рэйд на Брандэнбург і Франкфурт-на-Одэры. У час гэтага пераможнага паходу немцы падкупілі мазавецкага рыцара Андрэя Госта, і той па-здрадніцку забіў Давыда. Спачыў каля сьценаў Барысаглебскага манастыра ў Горадні.

## Памяць

У Горадні імя Давыда Гарадзенскага надалі вуліцы, а непадалёк ад Барысаглебскага манастыра паставілі валун-помнік.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1283 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пскове
Катэгорыя:Памерлі ў 1327 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Брандэнбургу
Катэгорыя:Кашталяны Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Старосты гарадзенскія
Рыгалі

**Рыгалі́** — вёска ў Беларусі, на канале Вінцы. Уваходзяць у склад Малецкага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Назва

Рыгела або Рыгайл (Ricgela, Rigail) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -рых- (-рык-) (імёны ліцьвінаў Дзітрык, Індрых, Эрык; германскія імёны Ditricus, Hindrich, Erik) паходзіць ад гоцкага reiks 'магутны', германскага rikja 'магутны, каралеўскі', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'.

## Насельніцтва
* 1999 год — 21 чалавек
* 2010 год — 16 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Малецкі сельсавет
Паўлавічы

Назву **Па́ўлавічы** маюць:

## Населеныя пункты
**Па́ўлавічы** — назоў шэрагу населеных пунктаў:

### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Паўлавічы — вёска ў Бярозаўскім раёне.

* Віцебская вобласьць:
** Паўлавічы — вёска ў Віцебскім раёне.
** Паўлавічы — вёска ў Сеньненскім раёне.

* Гарадзенская вобласьць:
** Паўлавічы — вёска ў Зэльвенскім раёне.
** Паўлавічы — вёска ў Івейскім раёне.
** Паўлавічы — вёска ў Слонімскім раёне.

* Магілёўская вобласьць:
** Паўлавічы — вёска ў Качэрыцкім раёне.
** Паўлавічы — вёска ў Клімавіцкім раёне.
** Паўлавічы — вёска ў Круглянскім раёне.
** Паўлавічы — вёска ў Крычаўскім раёне.

## Глядзіце таксама
* Паўлава
* Паўлаў
* Паўлаўка
Хойнікі (неадназначнасьць)

Назву **Хо́йнікі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Хойнікі — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Хойнікі — горад у Гомельскай вобласьці, цэнтар Хойніцкага раёну
Міжлескі сельсавет

**Міжле́скі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бярозаўскага раёна Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Міжлесьсе.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Літаратура
*  С. 169


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Батарэя (вёска)

**Батарэ́я** — вёска ў Беларусі, каля Маркавіцкага каналу. Уваходзіць у склад Міжлескага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 118 чалавек
* 2010 год — 61 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Міжлескі сельсавет
Мацьвеевічы

**Мацьве́евічы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Ясельды. Уваходзяць у склад Міжлескага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 28 чалавек
* 2010 год — 22 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Міжлескі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Уладзіслаў Курашкевіч

**Уладзіслаў Курашкевіч ** (; 1905—1997) — польскі мовазнаўца-славіст, прафэсар унівэрсытэтаў у Львове, Любліне (1936—1939), Ўроцлаве (з 1946) і Познані (з 1950).

Сябра Польскай акадэміі навук з 1967 году. Шматлікія навуковыя працы датычаць гісторыі і дыялекталёгіі польскай мовы, сярод іншага: «Даследаваньне польскіх насавых галосных» (1932), «Паходжаньне польскай мовы ў сьвятле вынікаў гістарычнай дыялекталёгіі» (1953). Выдаў старапольскія тэксты з разьлеглым дасьледаваньнем іх мовы, напрыклад, «Postylla» Мікалая Рэя як важную крыніцу для дасьледаваньня гісторыі польскай мовы, а таксама — «Накіды пра мову Мікалая Рэя», «Галіцка-Валынскія граматы» XIV-XV стагоддьдзяў (1934), «Нарыс усходнеславянскай дыялекталёгіі» (1954), «Наўгародзкія берасьцяныя граматы» (1957), «Асноўныя зьвесткі пра гістарычную граматыку польскай мовы» (1970).

## Крыніцы

Катэгорыя:Польскія філёлягі
Чэслаў Янкоўскі

**Чэ́слаў Янко́ўскі** (; 9 сьнежня 1857 — 6 кастрычніка 1929) — польскі паэт, крытык, публіцыст, гісторык-краязнаўца.

## Біяграфія
У асноўным жыў у Вільні, некаторы час — у Варшаве. Пісаў сярод іншага пад псэўданімамі Чэслаў, Літвін. Паходзіў з Ашмяншчыны. У 1906 годзе быў выбраны дэпутатам Дзяржаўнай думы 1-га скліканьня ад Віленскай губэрні. З 1907 году рэдактар газэты «Głos Polski» («Голас Польшчы»). Супрацоўнічаў зь віленскімі кансэрватарамі. Пахаваны ў Вільні на могілках Росы.

## Творчасьць

Пісаў лірычныя вершы, літаратурныя нарысы, займаўся перакладамі. Сярод ягоных найбольш вядомых прац: «Арабескі» (1894), «Постаці паэтаў» (1891), «З нататак турыста» (1892), «Па Эўропе. Карткі з падарожжа» (1893), «На ўзбочыне літаратуры» (1906), «З дня ў дзень» (1923), «З чачоткавай шкатулкі» (1926). Выдаў таксама чатырохтомнае дасьледаваньне «Ашмянскі павет» (1896—1900).

## Крыніцы

Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Катэгорыя:Польскія палітыкі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Росы
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расейскай імпэрыі I скліканьня
Нарутавіцкі сельсавет

**Нару́тавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Нарутавічы.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

16 ліпеня 1954 году сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзеныя Блудзенскаму сельсавету.

21 лістапада 1977 году Восаўскі сельсавет перайменаваны ў Нарутавіцкі.

18 сьнежня 2008 году ліквідаваная вёска Крываблоты.

17 верасьня 2013 году сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя зь вёскамі Аніцавічы, Асаўцы, Варажбіты, Міхнавічы, Нарутавічы і Плехаўшчына перададзеная ў склад Сялецкага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 187

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1977 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2013 годзе
Аніцавічы

**Ані́цавічы** — вёска ў Беларусі, на левым беразе ракі Крэчату. Уваходзяць у склад Сялецкага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Гісторыя
17 верасьня 2013 году вёску перадалі зь ліквідаванага Нарутавіцкага ў склад Сялецкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 62 чалавекі
* 2010 год — 41 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)
Крываблоты

**Крывабло́ты** — былая вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Крываблоты ўваходзілі ў склад Нарутавіцкага сельсавету. Цяпер у складзе вёскі Нарутавічы.

## Гісторыя
18 сьнежня 2008 году вёска ліквідаваная. 25 студзеня 2011 году яе тэрыторыя далучаная да вёскі Нарутавічы.

## Насельніцтва
* 2010 год — 250 чалавек
* 1999 год — 258 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Нарутавічы

**Нару́тавічы** — вёска ў Беларусі, каля вытоку ракі Башты. Уваходзяць у склад Сялецкага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. 

## Назва

Нора (Noro) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нар- (-нор-) (імёны ліцьвінаў Нарэла, Нарвід, Нарымунт; германскія імёны Narelo, Norvid, Normund) паходзіць ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць', стараверхненямецкага -neri 'уратаваньне, утрыманьне'. Антрапанімічны суфікс-пашыральнік -ут- (-ut-) адзначаецца як у германскіх, так і славянскіх мовах.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. Нарутавічы ўваходзілі ў склад Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні.

Да 17 верасьня 2013 году — цэнтар Нарутавіцкага сельсавету. 17 верасьня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Нарутавіцкага ў склад Сялецкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1905 год — 389 чалавек
* 1999 год — 308 чалавек
* 2010 год — 262 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)
Блудзенскі сельсавет

**Блу́дзенскі сельсавет** (з 1964 году — *Першама́йскі сельсавет*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Блудзень.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

16 ліпеня 1954 году да сельсавету далучаная тэрыторыя скасаванага Нарутавіцкага сельсавету. 14 красавіка 1964 году да сельсавету далучаная тэрыторыя скасаванага Кабакоўскага сельсавету.

30 ліпеня 1964 году вёску Блудзень перайменавалі ў Першамайскую. У сувязі з гэтым 1 жніўня 1964 году Блудзенскі сельсавет перайменаваны ў Першамайскі.

## Насельніцтва
Насельніцтва сельсавету паводле перапісу 2009 году — 2802 чалавекі, зь іх 92,4 % — беларусы, 4,2 % — расейцы, 2,1 % — украінцы.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 5
* 1 студзеня 1974 году — 8
* 1 студзеня 1981 году — 8
* 1 студзеня 1986 году — 8

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 177, 189, 192, 193
*  С. 215
*  С. 116, 213
*  С. 142


Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Вашчанка

**Вашча́нка** — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Вашчанка ўваходзіць у склад Блудзенскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 19 чалавек
* 1999 год — 27 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Блудзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Блудзень

**Блу́дзень** (з 1964 году — *Першама́йская*) — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Першамайская ўваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам Блудзенскага сельсавету.

## Гісторыя
30 ліпеня 1964 году вёску перайменавалі ў Першамайскую. У сувязі з гэтым 1 жніўня 1964 году Блудзенскі сельсавет перайменаваны ў Першамайскі.

## Насельніцтва
* 1999 год — 1839 чалавек
* 2010 год — 1765 чалавек

## Вядомыя жыхары
* Васіль Дружчыц — беларускі гісторык

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 192—193

Катэгорыя:Блудзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Пескаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)

**Пе́скаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Пескі.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

17 верасьня 2013 году ў склад сельсавету перададзена тэрыторыя скасаванага Белаазёрскага сельсавету зь вёскамі Альшэва, Лісічыцы, Манявічы, Нівы, Ніўкі і Хрыса.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 194


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Сялец

Назву **Сяле́ц** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Сялец — вёска ў Бярозаўскім раёне
** Сялец — вёска ў Івацэвіцкім раёне
** Сялец — вёска ў Кобрынскім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Сялец — вёска ў Аршанскім раёне
** Сялец — вёска ў Талачынскім раёне
** Сялец — вёска ў Чашніцкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Сялец — вёска ў Лідзкім раёне
** Сялец — вёска ў Наваградзкім раёне
** Сялец — вёска ў Вішнеўскім сельсавеце Смаргонскага раёну
** Сялец — вёска ў Сінькоўскім сельсавеце Смаргонскага раёну

* Гомельская вобласьць:
** Сялец — вёска ў Брагінскім раёне
** Сялец — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне
** Сялец — вёска ў Рагачоўскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Сялец (Ануфрыеў) — вёска ў Амсьціслаўскім раёне
** Сялец — вёска ў Асіпавіцкім раёне
** Сялец — вёска ў Быхаўскім раёне
** Сялец — вёска ў Глускім раёне
** Сялец — вёска ў Горацкім раёне
** Сялец — вёска ў Клімавіцкім раёне
** Сялец — вёска ў Крычаўскім раёне
** Сялец — вёска ў Магілёўскім раёне
** Сялец — вёска ў Чавускім раёне
** Сялец — пасёлак у Чавускім раёне

* Менская вобласьць:
** Сялец — вёска ў Зэмбінскім сельсавеце Барысаўскага раёну
** Сялец — вёска ў Маісееўшчынскім сельсавеце Барысаўскага раёну
** Сялец — вёска ў Лагойскім раёне
** Сялец — вёска ў Любанскім раёне
** Сялец — вёска ў Менскім раёне
** Сялец — пасёлак у Менскім раёне

### [[Расея]]
* Сялец — вёска ў Паповагорскім раёне Бранскай вобласьці

### [[Украіна]]
* Сялец — сяло ў Драгобыцкім раёне Львоўскай вобласьці
* Сялец — сяло ў Дубровіцкім раёне Ровенскай вобласьці

## Іншае
* Сялец — вадасховішча ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Сялец — возера
* Дасьледчы рыбгас «Сялец» — рэспубліканскае вытворча-гандлёвае ўнітарнае прадпрыемства
* Сялец — заказьнік

## Падвойныя назвы
* Роскі Сялец
* Сялец-Бенькаў
* Сялец-Тартак

## Глядзіце таксама
* Селецак 
* Сялецкае
Спораўскі сельсавет

**Спо́раўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Спорава.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны Зьдзітаўскі сельсавет у складзе Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

18 студзеня 1988 году сельсавет перайменаваны ў Спораўскі.

## Літаратура
*  С. 204


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1988 годзе
Равяцічы (Берасьцейская вобласьць)

**Равя́цічы** — вёска ў Беларусі, на левым беразе ракі Чарняўкі. Уваходзяць у склад Сігневіцкага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Гісторыя
У 1746 годзе сярод вернікаў Равяціцкай парафіі ўпаміналася старалітва.

## Насельніцтва
* 1999 год — 808 чалавек
* 2010 год — 789 чалавек

## Інфраструктура
У вёсцы ёсьць фантан.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Иван Оскирко: Быть агрогородку в Ревятичах , Беларуская Ніва, 13 верасьня 2006 г.

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сігневіцкі сельсавет
Шлях-Пушча

**Шлях-Пу́шча** — вёска ў Беларусі, каля каналу Вінцу. Уваходзіць у склад Сігневіцкага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 120 чалавек
* 2010 год — 55 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сігневіцкі сельсавет
Бармуты

**Барму́ты** — вёска ў Беларусі, на рацэ Чарняўцы. Уваходзяць у склад Сігневіцкага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Назва

Бэрымуд або Бэрымот (Berimud, Beremot, таксама ў германскім арэале адзначалася імя Barmot) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бер- (-бір-) (імёны ліцьвінаў Бірын, Бірыбольд, Бэрвольд; германскія імёны Birin, Beribald, Berwoldus) паходзіць ад гоцкага baira, германскага bero 'мядзьведзь', аснова -бар- (-бор-) (імёны ліцьвінаў Барвід, Барвін, Барвін; германскія імёны Barvid, Barwin, Barwin) — ад гоцкага bara, baur 'чалавек, дзіця' (літаральна — «народжаны»), а аснова -мод- (-мот-, -мут-) (імёны ліцьвінаў Мотар, Мутаўт, Эймут; германскія імёны Motar, Muotolt, Eimuot) — ад гоцкага moþs '(баявы) дух, лютасьць, адвага'.

## Гісторыя
Упамінаюцца пад назвай Бармутавічы ў 1563 годзе ў Дабучынскай воласьці Кобрынскай эканоміі, у абшары двара Блудзенскага і Блудзенскага войтаўства.

У XIX ст. Бармуты ўваходзілі ў склад Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1905 год — 204 чалавекі
* 1999 год — 41 чалавек
* 2010 год — 16 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сігневіцкі сельсавет
Сігневічы

**Сігне́вічы** — вёска ў Беларусі, на канале Вінцу. Уваходзяць у склад і зьяўляюцца цэнтрам Сігневіцкага сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 446 чалавек
* 2010 год — 327 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сігневіцкі сельсавет
Вайна за незалежнасьць ЗША

**Вайна за незалежнасць Злучаных Штатаў Амэрыкі** ( альбо *American War of Independence*) вялася паміж 1775 і 1783 гадамі паміж пасяленцамі 13 паўночнаамэрыканскіх калёніяў і Вялікабрытаніяй. Ваенныя дзеяньні скончыліся ў 1781 годзе бітвай пры Ёрктаўне, афіцыйна вайна скончылася падпісаньнем мірнага пагадненьня ў Парыжы 3 верасьня 1783 году.

Катэгорыя:Гісторыя ЗША
Правілы гульні ў футбол

**Футбольныя правілы** — правілы гульні футбол, паводле якім праходзяць спаборніцтвы.

## Бягучыя правілы
Апошняя рэдакцыя правілаў (1 ліпеня 2005 года) складаецца з 17 пунктаў.
* Правіла 1:Поле для гульні
* Правіла 2:Мяч
* Правіла 3:Лік гульцоў
* Правіла 4:Экіпіроўка гульцоў
* Правіла 5:Судзьдзя
* Правіла 6:Памагатыя судзьдзі
* Правіла 7:Працягласьць гульні
* Правіла 8:Пачатак і аднаўленьне гульні
* Правіла 9:Мяч у гульні і не ў гульні
* Правіла 10:Азначэньне ўзяцьця брамы
* Правіла 11:Становішча «Па-за гульнёй»
* Правіла 12:Парушэньні й недысцыплінаваныя паводзіны гульцоў
* Правіла 13:Штрафны і вольны ўдары
* Правіла 14:11-мэтровы ўдар (Пэнальці)
* Правіла 15:Укіданьне мяча
* Правіла 16:Удар ад брамы
* Правіла 17:Кутні ўдар

## Гісторыя
Упершыню правілы былі ўведзеныя 8 сьнежня 1863 годзе, Ангельскай футбольнай асацыяцыяй. Засноўваліся рэдагавала на прыдуманых у Кембрыджскім унівэрсытэце становішчах гульні.

Сёньня правілы ўсталёўвае арганізацыя РМАФ (). Сапраўдныя правілы ў сваёй аснове былі прынятыя ў 1997 годзе і з тых часоў падвяргаліся толькі невялікім зьменам.

## Вонкавыя спасылкі

*
* Правілы гульні на сайце fifa.com

Катэгорыя:Правілы футболу
Агароднікі (Бярозаўскі раён)

**Агаро́днікі** () — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Агароднікі ўваходзяць у склад Сакалоўскага сельсавету. За 10 км на ўсход ад Бярозы, 120 км ад Берасьця, 13 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картуская.

## Насельніцтва
* 2010 год — 298 жыхароў
* 1999 год — 389 жыхароў
* 1995 год — 428 жыхароў, 186 двароў

## Інфраструктура
Цэнтар калгасу «Журавінка». Сярэдняя школа.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сакалоўскі сельсавет
Рачыца (Берасьцейская вобласьць)

**Рачы́ца** (таксама — *Рэ́чыца*) — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Рачыца ўваходзіць у склад Сакалоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 254 чалавекі
* 1999 год — 344 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Сакалоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Сакалова (Бярозаўскі раён)

**Сакало́ва** — вёска ў Беларусі, каля ракі Ясельды. Цэнтар сельсавету Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Насельніцтва на 2009 год — 678 чалавек. Знаходзіцца за 10 км на ўсход ад места і чыгуначнай станцыі Бярозы, каля аўтамабільнай дарогі Менск — Берасьце.

Саколаў — даўняе мястэчка гістарычнай Слонімшчыны (частка Наваградчыны). Да нашага часу тут захавалася колішняя каталіцкая капліца, помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры XIX стагодзьдзя.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Сакалова як мястэчка Слонімскага павету Наваградзкага ваяводзтва датуецца 1593 годам, калі Іван Адрынец прадаў яго Яну Жарноўскаму. 

Пазьней Сакалова стала цэнтрам нягродавага староства, якое трымаў кашталян полацкі Адам Бжастоўскі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Сакалова апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Слонімскім павеце Гарадзенскай губэрні. У 1820 годзе тут збудавалі каталіцкую капліцу, якую па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня ў 1864 годзе расейскія ўлады гвалтоўна перадалі Ўрадаваму сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царкве).

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Сакалова занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Сакалова абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР. Згодна з савецка-польскай Рыскай мірнай дамовай 1921 году Сакалова апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Слонімскім павеце Наваградзкага ваяводзтва.

У 1939 годзе Сакалова ўвайшло ў БССР, дзе ў 1940 годзе стала цэнтрам сельсавету.

На 2001 год тут было 244 двары. У 2008 годзе Сакалова атрымала афіцыйны статус «аграгарадку».

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XX стагодзьдзе**: 1999 год — 766 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2001 год — 790 чал.; 2009 год — 678 чал.

### Інфраструктура
У Сакалове працуюць сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Капліца каталіцкая (1820; цяпер царква Сьвятога Яна Прадцечы Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Сакалова
Бронная Гара

**Бро́нная Гара́** — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Бронная Гара ўваходзіць у склад Сакалоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 773 чалавекі
* 1999 год — 1091 чалавек

## Войска
На 2022 год у Броннай Гары месьціўся 46-ы арсэнал захоўваньня ракетаў і боепрыпасаў Узброеных сілаў Беларусі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Віртуальныя экскурсіі, Бронная гара, фатаздымкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сакалоўскі сельсавет
Сакалоўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)

**Сакало́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Сакалова.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Літаратура
*  С. 198


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Багданы (Берасьцейскі раён)

**Багданы́** — вёска ў Беларусі, каля ракі Бугу. Уваходзяць у склад Дамачаўскага сельсавету Берасьцейскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 44 чалавекі
* 2010 год — 39 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну
Кутні ўдар (футбол)

**Правіла 17: кутні ўдар** — рэглямэнтуе спосаб працягу гульні пасьля таго, як мяч пакінуў поле ад гульца каманды, якая абараняецца і перасёк лінію брамкі гэтай каманды паміж стойкай брамкі й кутнім сьцяжком, г. зн. ня быў забіты гол.

## Парадак выкананьня
Парадак выкананьня кутняга ўдару:
* выконваць кутні ўдар можа любы гулец каманды, якая атакуе, уключаючы брамніка;
* мяч усталёўваецца ўсярэдзіне кутняга сэктара бліжэйшага кутняга сьцяжка;
* гульцы процілеглай каманды не павінны нахадзіцца на адлегласьці бліжэй за 9,15 м (10 ярдаў) ад мяча, пакуль ён ня ўвойдзе ў гульню;
* мяч уваходзіць у гульню, калі па ім нанесены ўдар, і ён находзіцца ў руху;
* гулец, які вырабляў удар ня можа паўторна дакранацца мяча да таго, як ён кране любога іншага гульца;
* удар вырабляецца па сьвістку судзьдзі;
* калі мяч непасрэдна ўляцеў у брамку каманды, якая абараняецца — гол залічваецца;
* становішча па-за гульнёй непасрэдна пры ўдары не фіксуецца.

## Парушэньні
* Калі гулец, выканаўца ўдару кране мяча паўторна — прызначаецца вольны ўдар.
* Калі гулец, выканаўца ўдару паўторна кране мяча рукамі — прызначаецца штрафны ўдар.
* У іншых выпадках удар выконваецца паўторна.

## Стратэгія
Кутні ўдар зьяўляецца адным з найболей небясьпечных стандартных становішчаў. Шматлікія каманды адпрацоўваюць тактыку ў абароне і нападзе пры прабіцьці кутніх удараў. Паколькі ўсё адлегласьці загадзя вядомыя, то пісьменна прабіты кутні ўдар становіцца выдатным шанцам забіць гол.

Часьцей за ўсё мяч з кутняга накіроўваюць верхам у штрафны пляц, дзе высакарослыя футбалісты альбо адразу стараюцца прабіць па брамах, альбо скінуць мяч пад удар партнэру. Радзей падаюць мяч нізам, але з-за вялікай навалы гульцоў пры кутніх авалодаць мячом будзе складаней.

Існуе яшчэ такі тэрмін як *розыгрыш кутняга* — калі мяч не накіроўваецца ў штрафную адразу, а перадаецца камусьці з партнэраў, зьмешчаных зблізку кутняга сьцяжка або лініі штрафной.

«Сьценка» з гульцоў пры кутніх звычайна ня ставіцца, паколькі адлегласьць да брамы дазваляе перакінуць яе без адмысловых высілкаў.

## Колькасьць кутніх
У аматарскім і дваровым футболе колькасьць пададзеных кутніх можа ўплываць на вынік гульні, напрыклад каманды могуць дамовіцца загадзя, што пры нічыёй выйграе каманда, якая падавала больш кутніх. Або пасьля падачы трох кутніх запар, прызначаецца пэнальці.

У прафэсійным футболе, і ў большасьці аматарскага, колькасьць кутніх толькі ўмоўна паказвае, якая каманда мела большы ціск на вароты супернікаў.

Катэгорыя:Правілы футболу
Шыракадзюбыя

**Шыракадзюбыя** () — сямейства птушак у атрадзе вераб'інападобных (Passeriformes). У сямейства шыракадзюбых уваходзяць 8 родаў і 14 відаў.

## Роды і віды
* *Calyptomena*
** Рагадзюба Хоуза (*Calyptomena hosii*)
** Рагадзюба смарагдавая (*Calyptomena whiteheadi*)
** Каліптамена зялёная (*Calyptomena viridis*)
* *Corydon*
** Шыракадзюб суматранскі (*Corydon sumatranus*)
* *Cymbirhynchus*
** Cymbirhynchus macrorhynchos (*Cymbirhynchus macrorhynchos*)
* *Eurylaimus*
** Eurylaimus steerii (*Eurylaimus steerii*)
** Рагадзюба чорнажоўтая (*Eurylaimus ochromalus*)
** Eurylaimus javanicus (*Eurylaimus javanicus*)
* *Psarisomus*
** Psarisomus dalhousiae (*Psarisomus dalhousiae*)
* *Pseudocalyptomena*
** Шыракадзюб Грауэра (*Pseudocalyptomena graueri*)
* *Serilophus*
** Шыракадзюбка серабрыстая (*Serilophus lunatus*)
* *Smithornis*
** Smithornis sharpei (*Smithornis sharpei*)
** Шыракадзюба капскі (*Smithornis capensis*)
** Шыракадзюба чырвонабокі (*Smithornis rufolateralis*)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Шыракадзюбыя
Тамара Пузіноўская

**Тамара Генрыхаўна Пузіноўская** (10 чэрвеня 1953, в. Лань Нясьвіскага раёну Менскай вобласьці — 3 кастрычніка 2006, Менск) — беларуская акторка Нацыянальнага акадэмічнага тэатру імя Янкі Купалы.

## Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1974, курс Андрэя Андросіка і Зiнаiды Браварскай), залічаная да трупы Нацыянальнага акадэмічнага тэатру імя Янкі Купалы, дзе працавала да сваёй сьмерці ў 2006.

Зьяўлялася адной з найбольш запатрабаваных акторак Купалаўскага тэатру. Выканаўца драматычных, камэдыйных і характарных роляў. Самыя запамінальныя ролі — Кацярына («Навальніца» А. Астроўскага), Вольга («Тры сястры» А. Чэхава), Валя Кавалёва («Характары» паводле В. Шукшына), Цэрэра («Бура» Ў. Шэксьпіра), Юлія («Ромул Вялікі» Ф. Дзюрэнмата).

Талент актрысы асабліва раскрыўся ў спэктаклях нацыянальнай драматургіі, дзе праявілася яе майстэрства дасканала ствараць разнастайныя жаночыя вобразы, сярод гэтых роляў — Нэля («І змоўклі птушкі» І. Шамякіна), Ліда («Радавыя» А. Дударава), Маргарыта («Напісанае застаецца» А. Петрашкевіча), Бона Сфорца («Чорная панна Нясьвіжа» А. Дударава). Апошняя буйная праца акторкі — роля Жанчыны ў спэктаклі «Дом, дзе сьпяць прыгажуні» Д. Хуана (2001).

Здымалася ў 8 кінафільмах, у тым ліку ў фільме-спэктаклі «Радавыя» (1988) .

Таксама ўдзельнічала ў пастаноўцы аўдыё-спэктаклю «Каласы пад сярпом тваім» (1986).

## Асноўныя ролі
* Кацярына («Навальніца» А. Астроўскага)
* Нэля («І змоўклі птушкі» І. Шамякіна)
* Ліда («Радавыя» А. Дударава)
* Нэла («Жыцьцё Карыцына, або Ўрокі хірамантыі» А. Паповай)
* Маргарыта («Напісанае застаецца» А. Петрашкевіча)
* Вольга («Тры сястры» А. Чэхава)
* Валя Кавалёва («Характары» паводле В. Шукшына)
* Цэрэра («Бура» У. Шэксьпіра)
* Юлія («Ромул Вялікі» Ф. Дзюрэнмата)
* Анна («Князь Вітаўт» А. Дударава)
* Бона Сфорца («Чорная панна Нясьвіжа» А. Дударава)
* Зінаіда Афанасьеўна («Дзядзечкаў сон» паводле Ф. Дастаеўскага)
* Алена («Дзеці Сонца» М. Горкага)
* Далорэс («Каменны гаспадар» Лесі Ўкраінкі)
* Марыя («Закон вечнасьці» Б.Глаголіна паводле Н. Думбадзэ)
* Ірына («Эшалон» М. Рошчына)
* Валя Кавалёва («Характары» паводле В. Шукшына)
* Ганна («Шлях» А. Рэмеза)
* Эльміра («Тарцюф» Мальера)
* Люсета («Нежанаты мнагажэнец, або Залёты пана дэ Пурсаньяка» Мальера)
* Роз д’Аранж («Гаральд і Мод» К. Хігінса, Ж. К. Кар’ера)
* Балета («Жанчына з мора» Г. Ібсена)
* Эліна Брукмаер («Крэў кёр» («Разьбітае сэрца») Тэнэсі Ўільямза)
* Жанчына («Дом, дзе сьпяць прыгажуні» Д. Хуана)

## Крыніцы

## Літаратура
* На 54-м годзе жыцця памерла актрыса Купалаўскага тэатра Тамара Пузіноўская // БелаПАН. — 2006. — 3 кастр.

## Вонкавыя спасылкі
* Тамара Пузиновская (Тамара Пузіноўская) — биография — советские актрисы — Кино-Театр. РУ

Катэгорыя:Беларускія тэатральныя дзеячы
Навасады

Назву **Наваса́ды** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Навасады — вёска ў Берасьцейскім раёне 
** Навасады — вёска ў Баранавіцкім раёне
** Навасады — вёска ў Жабінкаўскім раёне
** Навасады — вёска ў Пружанскім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Навасады — вёска ў Чашніцкім раёне 

* Гарадзенская вобласьць:
** Навасады — вёска ў Варнянскім сельсавеце Астравецкага раёну
** Навасады — вёска ў Гудагайскім сельсавеце Астравецкага раёну
** Навасады — вёска ў Ваўкавыскім раёне
** Навасады — вёска ў Беняконскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну
** Навасады — вёска ў Доціскім сельсавеце Вярэнаўскага раёну
** Навасады — вёска ў Місявіцкім сельсавеце Вярэнаўскага раёну
** Навасады — вёска ў Гарадзенскім раёне
** Навасады — вёска ў Зьдзецельскім раёне
** Навасады — вёска ў Лідзкім раёне
** Навасады — вёска ў Наваградзкім раёне
** Навасады — вёска ў Сьвіслацкім раёне
** Навасады — вёска ў Шчучынскім раёне

* Менская вобласьць:
** Навасады — вёска ў Вяляціцкім сельсавеце Барысаўскага раёну
** Навасады — вёска ў Лошніцкім сельсавеце Барысаўскага раёну
** Навасады 1 — пасёлак у Лошніцкім сельсавеце Барысаўскага раёну
** Навасады — вёска ў Неманіцкім сельсавеце Барысаўскага раёну
** Навасады — вёска ў Валожынскім раёне
** Навасады — вёска ў Вялейскім раёне
** Навасады — пасёлак у Капыльскім раёне
** Навасады — вёска ў Койданаўскім раёне
** Навасады — вёска ў Пухавіцкім раёне
** Навасады — вёска ва Ўзьдзенскім раёне

### [[Польшча]]
* Падляскае ваяводзтва:
** Навасады — вёска ў гміне Заблудаў Беластоцкага павету
** Навасады — вёска ў гміне Міхалова Беластоцкага павету
** Навасады — вёска ў Гайнаўскім павеце

## Глядзіце таксама
* Навасяды