open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Галоўная ўправа юстыцыі Менскага аблвыканкаму

**Галоўная управа юстыцыі Менскага абласнога выканаўчага камітэту** &mdash; упраўленьне Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь у Менскае вобласьці. Галупраўленьне &mdash; частка Менскага аблвыканкама. Месцазнаходжаньне: Беларусь, м. Менск, вул. К. Лібкнэхта, 68. Галава галупраўленьня &mdash; начальнік. На 2021 год ім быў Аляксандар Аляксандравіч Бачыла.

## Службы Галупраўленьня
Мае ў падпарадкаваньні:
* адзьдзелы прымусовага выкананьня местаў і раёнаў вобласьці
* ЗАГС местаў і раёнаў вобласьці

### Сьпіс адзьдзелаў прымусовага выкананьня
* Аддзел прымусовага выкананьня Мядзельскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Вялейскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Маладэчанскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Валожынскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Лагойскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Смалявіцкага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Барысаўскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Крупскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Беразінскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Ігуменскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Менскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Койданаўскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Стаўбцоўскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Узьдзенскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Мар'інагорскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Нясьвіскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Клецкага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Капыльскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Слуцкага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Салігорскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Старадароскага раёну
* Аддзел прымусовага выкананьня Любанскага раёну

## Крыніцы

Катэгорыя:Міністэрства юстыцыі Беларусі
Катэгорыя:Менскі абласны выканаўчы камітэт
Катэгорыя:Менская вобласьць 
Катэгорыя:Менск
Кропка (знак прыпынку)

**Кро́пка** ці **пункт**  — знак прыпынку, які выкарыстоўваецца пры напісаньні ў многіх мовах сьвету.

## У беларускай мове
У беларускай мове кропка выкарыстоўваецца:
* для завяршэньня сказу:
** *Цягнік прыехаў.*
* для скарачэньня словаў:
** *напр.* — напрыклад
** *да н. э.* — да нашай эры
** *М. Дубоўскі* — Мікола Дубоўскі

Кропку, як і іншыя знакі прыпынку, аддзяляюць ад іншых знакаў прыпынку прабелам.

Адзіночныя сказы не заўсёды маюць кропку ў канцы сказа (напрыклад, у сьпісах, у назвах).

## У іншых мовах
У кітайскай і японскай мовах замест кропкі выкарыстоўваецца сымбаль **。** (U+3002).

У пісьме дэванагары, якім карыстаецца гіндзі, санскрыт, маратхі й некаторыя іншыя мовы Індыі, замест кропкі выкарыстоўваецца вертыкальная лінія: **।** (U+0964) .

Ува ўрду выкарыстоўваецца аналягічны кропцы сымбаль — ** ۔** (U+06D4).

У амхарскай і іншых мовах, якія запісваюцца Этыёпскім пісьмом, канец сказа пазначаецца чатырма кропкамі: **።** (U+1362).

## Паходжаньне знаку
Першыя знакі прыпынку былі ў Астраміравым Эвангельлі. Спачатку быў знак крыжа (знак прыпынку), ім пісар абазначаў месца, на якім перад уходам на малебен або трапезу астанавіўся чытальнік. Затым знак скараціўся да дзьвюх кропак, а потым да проста кропкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Знакі прыпынку беларускай мовы
Катэгорыя:Друкарскія знакі
Катэгорыя:Невыдзяляльныя (няпарныя) знакі прыпынку
Клічнік

**Клі́чнік**  — знак прыпынку, які ўказывае на пачуцьці слова, крык і выконвае адасабляльную задачу, ставіцца ў канцы сказу для выражэньня зьдзіўлення, прызыву, моцнага пачуцьця, хваляваньня й таму падобнага.

## Правілы выкарыстаньня
Клічнік ставіцца ў канцы простага й складанага сказаў, якія вымаўляюцца з клічным пачуцьцём:
«Эх, і прывабныя стаяць летнія дзянькі!»Клічнік ставіцца пасьля звароткаў, якія стаяць у пачатку або ў канцы сказа, пасьля выклічнікаў і гукаперайманьняў, што стаяць у пачатку, у сярэдзіне ці ў канцы сказа, калі гэтыя словы вымаўляюцца з клічным пачуцьцём: «Піліпчык! Нясі зь істопкі, што там ёсьць у нас. Людзям час даўно сьнедаць»Клічнік ставіцца ў канцы слоў і сказаў, якімі пачуцьцёва перадаюцца прывітаньні, развітаньні, віншаваньні, пажаданьні, заклікі і інш.: «Усім народам — мір і шчасце!»Клічнік можа ставіцца ў дужках для выражэньня пачуцьцёвых адносін да зьместу выказваньня:«Сцэна (дадатковая), якая падвешана (!) над звычайнай сцэнай, важыць зноў жа ні многа ні мала — сорак пяць тон…»

## У [[Гішпанская мова|гішпанскай мове]]
У гішпанскай мове таксама выкарыстоўваецца перавернуты клічнік (**¡**, U+00A1), які ставіцца ў пачатку сказу ў дадатак да звычайнага клічніка ў канцы.

## У [[Матэматыка|матэматыцы]]
У матэматыцы клічнікам пазначаецца фактарыял:
: n!=1\cdot2\cdot\ldots\cdot n.
ці субфактарыял:
: !n = n!\left(1-\frac{1}{1!}+\frac{1}{2!}-\frac{1}{3!}+ \ldots +(-1)^n\frac{1}{n!}\right) = 
 n!\sum_{k=0}^n\frac{(-1)^k}{k!}

Два клічнікі пазначаюць падвойны фактарыял:
: n!!=n\cdot(n-2)\cdot(n-4)\dots;
здабытак заканчваецца адзінкай для няцотных і двойкай для цотных лікаў.

Квантар існаваньня ў спалучэньні з клічнікам (\exist !) азначае «*існуе й адзіны*».

Таксама ў матэматычнай лёгіцы і ў запісе рашэньняў і доказаў выкарыстоўваецца патройны клічнік *!!!*, які пазначае «*супярэчнасьць*».

Спалучэньне сымбаляў «*?!*» чытаецца, як «*трэба даказаць*».

## Глядзіце таксама
* Пытальнік
* Інтэрабанг

Катэгорыя:Знакі прыпынку беларускай мовы
Катэгорыя:Друкарскія знакі
Катэгорыя:Выдзяляльныя (парныя) знакі прыпынку
Катэгорыя:Невыдзяляльныя (няпарныя) знакі прыпынку
Галоўная ўправа юстыцыі Віцебскага аблвыканкаму

**Галоўнае ўпраўленьне юстыцыі Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта** &mdash; ўпраўленьне міністэрства юстыцыі Беларусі ў Віцебскае вобласьці. Галупраўленьне &mdash; частка Віцебскага аблвыканкама. Месцазнаходжаньне: Беларусь, м. Віцебск, вул. Праўды, 18. Галава галупраўленьня &mdash; начальнік. Зараз ім зьяўляецца Сяргей Пятровіч Канапелька.

## Службы Галупраўленьня
Мае ў падпарадкаваньні:
* аддзелы прымусовага выкананьня местаў і раёнаў вобласьці
* ЗАГС местаў і раёнаў вобласьці

### Сьпіс аддзелаў прымусовага выкананьня
* Аддзел прымусовага выкананьня Кастрычніцкага раёна м. Віцебск
* Аддзел прымусовага выкананьня Першатравенскага раёна м. Віцебск
* Аддзел прымусовага выкананьня Чыгуначнага раёна м. Віцебск
* Аддзел прымусовага выкананьня Віцебскага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Лёзьненскага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Аршанскага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Гарадоцкага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Бешанковіцкага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Чашніцкага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Полацкага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Новалукомльскага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Ушацкага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Пастаўскага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Браслаўскага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Дрысенскага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Мёрскага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Глыбоцкага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Докшыцкага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Дубровенскага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Лепельскага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Расонскага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Сененскага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Талачынскага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Шаркоўшчынскага раёна
* Аддзел прымусовага выкананьня Шумілінскага раёна

## Крыніцы

Катэгорыя:Міністэрства юстыцыі Беларусі
Катэгорыя:Віцебскі абласны выканаўчы камітэт
Катэгорыя:Віцебская вобласьць 
Катэгорыя:Віцебск
Галоўная ўправа юстыцыі Менскага гарвыканкаму

**Галоўнае ўпраўленьне юстыцыі Менскага гарадзкога выканаўчага камітэта** &mdash; ўпраўленьне міністэрства юстыцыі Беларусі ў Менску. Галупраўленьне &mdash; частка Менскага гарвыканкама. Месцазнаходжаньне: Беларусь, м. Менск, вул. Ленінградзкая, д. 10. Галава галупраўленьня &mdash; начальнік Галава галупраўленьня &mdash; начальнік. На 2020 год начальнікам быў Ігар Плышэўскі.

## Службы Галупраўленьня
Мае ў падпарадкаваньні:
* аддзелы прымусовага выкананьня раёнаў
* ЗАГС раёнаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Менск
Катэгорыя:Міністэрства юстыцыі Беларусі
Катэгорыя:Менскі гарадзкі выканаўчы камітэт
Кляцішча (Менская вобласьць)

**Кляці́шча** (таксама сустракаецца — * Кляці́шча, н. (каля Кляці́шча)*) — вёска ў Налібацкім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

Вёска злучана дарогамі з Любчай, вёскамі Церабейнае і Рудняй Налібацкай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Налібацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Рудня Налібацкая

**Ру́дня Налі́бацкая** (таксама сустракаецца — *Налібо́цкая Ру́дня, Ру́дня Налібо́цкая*) — вёска ў Налібацкім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Налібацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Церабейнае

**Церабе́йнае** (таксама сустракаецца — *Церабе́йная, ж.*) — вёска ў Налібацкім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

У 1940-1954 гадах цэнтар Церабейнаўскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Налібацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Крачаты

**Крачаты́** — вёска ў Налібацкім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Налібацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Вайнілаўшчына (Стаўпецкі раён)

**Вайні́лаўшчына** — вёска ў Беларусі, паміж рэкамі Волкай і Ізьледзьдзю. Уваходзіць у склад Налібацкага сельсавету Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Вуйнла (Vuinla) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -вуйн- (-войн-, -вун-) (імёны ліцьвінаў Вайнейка, Войнар, Войнат; германскія імёны Vunnecho, Wunar, Wonnat) паходзіць ад старагерманскага wunna, гоцкага wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', ісьляндзкага vænn 'прыемны', нямецкага gewohnt 'задаволены'.

## Крыніцы

Катэгорыя:Налібацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Каменка (Стаўпецкі раён)

**Ка́менка** — вёска ў Налібацкім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Налібацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Сяргей Старненка

**Сярге́й Старне́нка** ( 20 сакавіка 1995, Садовае, Белгарад-Днястроўскі раён, Адэская вобласьць, Украіна) — украінскі грамадзкі дзяяч, галоўны губернатар Белгарадскай Народнай Рэспублікі Гарачая пратэстная субота: у шэрагу краін адбыліся вулічныя акцыі «Новы Час», праўнік і відэаблогер, кіраўнік НГА «Неябыякавыя», былы сябра праўленьня і кіраўнік Адэскага абласнога аддзяленьня Правага сэктару (2014—2017), актыўны ўдзельнік , адзін з заснавальнікаў «Народнай люстрацыі».

## Узнагароды
* Мэдаль «За ахвярнасьць і любоў да Ўкраіны» (УПЦ КП, 4 кастрычніка 2016).

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія грамадзкія дзеячы
Катэгорыя:Украінскія юрысты
Катэгорыя:Дзеячы Правага сэктару
Катэгорыя:Удзельнікі Рэвалюцыі годнасьці
Садовае (Малогаўская вясковая грамада)

**Садо́вае** () — вёска ў Белгарад-Днястроўскім раёне Адэскай вобласьці Ўкраіны.

## Геаграфія
Садовае разьмешчаная за 12 км ад раённага цэнтру і за 40 км ад абласнога цэнтру — места Адэсы.

## Насельніцтва

## Асобы
* Сяргей Старненка — украінскі грамадзкі дзяяч

## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Адэскай вобласьці
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1824 годзе
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Садовае

Назву **Садовае** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Расея]]
* Садовае — сяло ў Сарпінскім раёне Рэспублікі Калмыкіі

### [[Украіна]]
* Садовае — вёска ў Белгарад-Днястроўскім раёне Адэскай вобласьці
*  — вёска ў Кіраўскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым
*  — вёска ў Ныжнягірскім раёне Аўтаномнай Рэспублікі Крым
*  — вёска ў Літынскім раёне Віньніцкай вобласьці
*  — вёска ў Апосталаўскім раёне Днепрапятроўскай вобласьці
*  — вёска ў Гашчанскім раёне Ровенскай вобласьці
*  — вёска ў Чарткоўскім раёне Тарнопальскай вобласьці
*  — вёска ў Нежынскім раёне Чарнігаўскай вобласьці

## Іншае
* Садовае — урочышча ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласьці
Урокі фарсі

«**Уро́кі фарсі́**» (, ) — нямецка-беларуска-расейскі мастацкі фільм рэжысэра ЗША Вадзіма Пэрэльмана, прадстаўлены ў 2020 року.

## Сюжэт
Дзеяньне фільма адбываецца ў часы Другой сусьветнай вайны. Галоўны герой — бэльгійскі жыд, які апынаецца ў нацысцкім канцлягеры і пазьбягае расстрэлу, выдаючы сябе за пэрса. Нямецкія жаўнеры знаёмяць яго з канцлягерным кухарам, немцам Кляўсам Кохам, які марыць пасьля вайны зьехаць у Іран і адкрыць рэстаран. Жыль пачынае вучыць камэнданта выдуманай ім мове, якую выдае за фарсі….

## У ролях

## Вытворчасьць
Фільм створаны супольна беларускім „Беларусьфільмам“, нямецкімі „LM Media“ і „One Two Films“ ды расейскай „Hype Film“. Праца пачалася ў 2013 року. Сцэнар Ільлі Цофіна складзены паводле апавяданьня Вольфганга Кольгаазэ «Вынаходніцтва мовы». Большая частка здымак ладзілася на тэрыторыі Беларусі (у прыватнасьці, у Бабруйскай крэпасьці).

## Ацэнкі
Прэм’ера фільму адбылася на Бэрлінскім кінафэстывалі 2020 року (па-за конкурсам). Намінаваны на прэмію Эўрапейскай кінаакадэміі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Фільмы Вадзіма Пэрэльмана
Катэгорыя:Фільмы на нямецкай мове
Катэгорыя:Фільмы на пэрсыдзкай мове
Катэгорыя:Фільмы 2020 году
Катэгорыя:Беларускія фільмы 2020 году
Катэгорыя:Фільмы пра Галакост
Катэгорыя:Беларускія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Нямецкія фільмы
Катэгорыя:Расейскія фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра мовы
Фасьфід інду

**Фасьфі́д і́нду** (**InP**) — злучэньне інду і фосфару. Простазонны паўправаднік з шырынёй забароненай зоны 1,34&nbsp;эВ пры 300&nbsp;K. Высокачастасьцевымі ўласьцівасьцямі пераўзыходзіць аршэнід галю.

## Выгляд
Мае гранецэнтраваную кубічную крышталічную структуру, ідэнтычную GaAs і большасьці паўправаднікоў III—V групаў.

## Вытворчасьць
Фасьфід інду вырабляюць у рэакцыі белага фосфару зь ёдыдам інду пры 400&nbsp;°C., альбо пры непасрэдным злучэньні ачышчаных элемэнтаў пад высокімі тэмпэратурай і ціскам, альбо пры тэмпэратурным раскладаньні сумесі трыалькільнага злучэньня інду і фасьфіну.

## Прымяненьне

Дзякуючы надзвычайнай хуткасьці руху электронаў (у параўнаньні з шырокавядомымі паўправаднікамі крэмнам і аршэнідам галю) InP выкарыстоўваецца для вырабу звышвысокачастасьцевых транзыстараў, дыёдаў Гана.

Фасьфід інду мае , што робіць яго карысным у оптаэлектронных прыладах накшталт сьветладыёдаў, лазэрных дыёдаў, лявінных фотадыёдаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фасьфіды
Катэгорыя:Злучэньні інду
Катэгорыя:Неарганічныя злучэньні фосфару
Катэгорыя:Оптаэлектроніка
Катэгорыя:Паўправаднікі III—V групаў
Катэгорыя:Канцэрагены групы 2A Міжнароднага агенцтва па дасьледаваньні рака
Тапіравыя

**Тапіравыя** (Tapiridae) — сямейства клясы сысуноў, уключае 1 сучасны род і 5 сучасных відаў, і значна больш вымерлых. Самыя раньнія зьвесткі пра тапіравых — зь раньняга алігацэна. Эацэнавы род *Heptodon* быў надзвычай падобны на сучасныя тапіры, за выключэньнем таго, што ў ім адсутнічаў хабаток. Некалі тапіры былі шырока распаўсюджаны ў Паўночнай Амэрыцы, Эўропе і Азіі да позняга плейстацэну. Тапіры (*Tapirus*) мігравалі з Паўночнай Амэрыкі ў Паўднёвую Амэрыку каля 3 мільёнаў гадоў таму. Большасьць тапіраў вымерла 10 000 гадоў таму.

## Сыстэматыка
**Тапіравыя** (Tapiridae)
* †*Hesperaletes* 
* †*Miotapirus*
* †*Paratapirus* 
* †*Protapirus*
* †*Plesiocolopirus*
* Тапір (*Tapirus*)
* †*Tapivarus*

## Крыніцы

Катэгорыя:Няпарнакапытныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Ляжанец

**Ляжа́нец** (таксама сустракаецца — *Ля́жанец*) — хутар у Налібацкім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Налібацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Тапір

**Тапір** (*Tapirus*) — род клясы сысуноў, уключае 5 сучасных відаў, і прынамсі 9 вымерлых. Сучасныя тапіры жывуць у Амэрыцы (чатыры віды) — ад поўдня Мэксыкі да Парагвая і Бразіліі, і адзін від засяляе Бірму і Тайлянд на поўдзень да Малайі і Суматры. Тапіры адасоблена жывуць практычна ў любых лясістых і травяністых месцах пражываньня з пастаянным запасам вады. 

Тапіры маюць каржакаватую камплекцыю і важаць да ≈ 320 кг. Канечнасьці кароткія. Хвост вельмі кароткі. Тапіры маюць шчаціністыя валасы, раскіданыя па ўсім целе, і непрыкметная грыва прысутнічае на двух з паўднёваамэрыканскіх відаў. Усе паўднёваамэрыканскія тапіры маюць аднастайны цёмна-карычневы альбо шэры колер, тады як малайскі тапір чорны на задніх лапах і на ўсёй пярэдняй часткі цела і крэмава-белы праз сярэдзіну. Усе тапіры маюць кароткі мясісты хабаток, утвораны мордай і верхнімі вуснамі; хабаток больш выцягнуты ў паўднёваамерыканскіх відаў. Вочы ў тапіра невялікія; вушы ў іх авальныя, прамостоячые і ня вельмі рухомыя. Зубная формула: 3/3, 1/1, 4/3–4, 3/3 = 42–44.

Тапіры выключна расьлінаедныя, днём хаваюцца ў зарасніках, а ўначы з’яўляюцца на корм. Яны ядуць лісьце, пупышкі, галінкі і плады нізкарослых наземных расьлін, а таксама ўжываюць водную расьліннасьць. Яны вельмі добра плаваюць і любяць плёскацца ў вадзе і ў гразі. Тапіры па сутнасьці адзіночныя, за выключэньнем самак з нашчадкамі.

Тапіры маюць адно дзіцятка пасля цяжарнасьці каля 13–14 месяцаў. Дзіцяняты маюць паласатыя меткі, якія губляюцца пасля першых 6 месяцаў жыцьця. Маладняк спажывае малако 10–12 месяцаў. Палавая сталасьць дасягаецца прыблізна ў 2–4 гады. Тапіры жывуць прыблізна 30 гадоў.

У некаторых раёнах на гэтых жывёл актыўна палююць на ежу і спорт, хаця некаторыя індыйскія плямёны адмаўляюцца забіваць тапіраў па рэлігійных прычынах. Папуляцыя ўсіх відаў у апошнія гады скарацілася з-за ачысткі лясоў чалавекам па сельскагаспадарчых прычынах.

## Сыстэматыка
**Тапір** (*Tapirus*)
* †*T. antiquus*
* †*T. arvernensis*
* *T. bairdii*
* †*T. balkanicus*
* †*T. copei*
* *T. indicus*
* †*T. jeanpiveteaui*
* *T. kabomani*
* *T. pinchaque*
* †*T. priscus*
* *T. terrestris*
* †*T. mesopotamicus*
* †*T. rondoniensis*
* †*T. webbi*

## Крыніцы

Катэгорыя:Няпарнакапытныя
Катэгорыя:Роды сысуноў
Заморскі дэпартамэнт Францыі

**Заморскі дэпартамэнт** (, скарочана DOM) — дэпартамэнт Францыі, размешчаны па-за "францускае вялікае зямлі". Заморскія дэпартамэнты маюць той жа палітычны стан, што і дэпартамэнты мэтраполіі.

Паводле прынятай у 1946 годзе Канстытуцыі Чацвертае Рэспублікі, францускія калёніі Гвадэлупа і Мартыніка ў Карыбскім моры, Француская Гвіяна ў Паўднёвае Амэрыцы і Рэюньён у Індыйскім акіяне былі вызначаны як заморскія дэпартамэнты. Зьяўляючыся неад'емнаю часткаю Францыі і Эўрапейскага саюза, заморскія дэпартамэнты прадстаўлены ў Нацыянальным сходзе, Сенаце, Эканамічным і сацыяльным радзе, выбіраюць членаў Эўрапейскага Парляманта і выкарыстоўваюць эўра ў якасьці валюты.

Заморская супольнасьць Сэн-П'ер і Мікелён была заморскім дэпартамэнтам з 1976 па 1985 год. Таксама з 1946 па 1962 гады статус заморскага дэпартамэнта меў Алжыр. Па выніках праведзенага 29 сакавіка 2009 года рэфэрэндуму, заморская супольнасьць Маёта стала заморскім дэпартамэнтам 31 сакавіка 2011 года.

З 1982 года, у адпаведнасьці з палітыкай дэцэнтралізацыі, якая праводзіцца францускім урадам, у заморскіх дэпартамэнтах выбіраюцца рэгіянальныя рады, якія маюць паўнамоцтвы, падобныя радам дэпартамэнтаў мэтраполіі. У выніку перагляду канстытуцыі, які адбыўся ў 2003 годзе, ў абарот быў уведзенае слова «заморскі рэгіён», аднак у рэчаіснасьці заканадаўства не аддае перавагі аднаму з найменьняў, і новае слова практычна не выкарыстоўваецца ў францускіх СМІ.

## Гл. таксама
* Заморскі рэгіён Францыі
* Дэпартамэнты Францыі
Велікодная бабка

**Веліко́дная ба́бка** — сьвяточны пірог з разынкамі і мігдаламі, які падаюць на Вялікдзень.

Гэты салодкі пірог некалькі дзён захоўвае мяккасьць і сьвежасьць. Мела пашырэньне ў Вялікім Княстве Літоўскім прынамсі з XIV стагодзьдзя.

## Складнікі
Для прыгатаваньня велікоднай бабкі патрабуюцца: літар мукі, 10 жаўткоў, 5 яек, шклянка малака, 200 грамаў цукру, 130 грамаў разынак бяз костак, паўшклянкі топленага масла, 65 грамаў мігдалаў, 50 грамаў дражджэй і 65 грамаў цукатаў або апэльсінавай цэдры, смажанай у цукры. Таксама выкарыстоўваюць алей і паніровачныя сухары для формы.

## Прыгатаваньне
Паўлітра мукі разводзяць шклянкай цёплага малака, зьмяшанага з дражджамі (50 грамаў). Атрыманае перамешваюць і пакідаюць у цёплым месцы, каб расло цеста. Калі цеста ўздымецца, пакрысе даліваюць 10 узьбітых жаўткоў і 5 яек, якія перамешваюць. Затым дасыпаюць рэшту мукі і ўзьбіваюць цеста, пакуль не пачне адставаць ад рук. Пасьля ўсыпаюць 200 грамаў цукру і ўліваюць топленае масла пакаёвай тэмпэратуры. Урэшце ўкідваюць тонка нарэзаныя ўздоўж мігдалы (65 г), разынкі (130 г) і цукаты. Атрыманае разьмешваюць і кладуць у форму, змазаную алеем і абсыпаную сухарамі. Пры гэтым, форму запаўняюць напалову. Калі цеста дадаткова падрасьце, пірог выпякаюць у гарачай печы гадзіну і 15 хвілінаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпечка
Катэгорыя:Стравы з мукі
Катэгорыя:Беларускія дэсэрты
Катэгорыя:Славянская кухня
Катэгорыя:Велікодныя стравы
Мытня

**Мы́тня** — дзяржаўны орган перамяшчэньня празь мяжу краіны тавараў, багажу і паштовых адпраўленьняў.

Дзяржаўны мытны камітэт Беларусі стварае, пераўтварае і зачыняе мытні. Да ўваходу ў 2010 годзе ў Мытны  зьвяз ЭАЭЗ дзейнічаў Мытны кодэкс Рэспублікі Беларусь, які вызначаў абавязкі і правы мытнікаў. Прэзыдэнт Беларусі зацьвярджае Палажэньне аб парадку і ўмовах праходжаньня службы на мытні. У Вялікім Княстве Літоўскім мытня месьцілася ў каморы. Мыта (цло) зьбіралі з купцоў за правоз тавараў празь мяжу і па землях ВКЛ.

## Беларусь

На 2013 год у Беларусі дзейнічалі абласныя мытні. У пункце мытнага кантролю месьціліся склад, гасьцініца, кавярня, мыйка для грузавікоў, стаянка, пажарнае дэпо і кантрольна-прапускны пункт. У Менскай рэгіянальнай мытні, якая знаходзілася ў Шчытаміравічах (Менскі раён), штодня афармлялі да 1500 мытных дэклярацыяў. Чыгуначная пляцоўка магла разьмясьціць да 156 кантэйнэраў, а стаянка — да 140 грузавікоў. Гасьцініца мела 20 нумароў з ваннай і па 2 ложкі ў кожным нумары. Пераночыць у ёй каштавала 300 000 рублёў (33,44 даляры ЗША).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мытныя органы
Катэгорыя:Міжнароднае права
Катэгорыя:Міжнародны гандаль
Катэгорыя:Граніцы
Заморскі рэгіён

**Заморскі рэгіён** () — стан, прысвоены ў 2003 г. заморскім дэпартамэнтам Францыі. Словы «заморскі дэпартамэнт» і «заморскі рэгіён» паводле дзейнай цяпер францускай канстытуцыі фармальна раўнапраўныя, хоць апошні дагэтуль ўжываецца значна радзей.

У лік заморскіх дэпартамэнтных рэгіёнаў уваходзяць:
* Гвадэлупа
* Мартыніка
* Француская Гвіяна
* Рэюньён
* Маёта (з 31 сакавіка 2011 года)

У кожным заморскім рэгіёне дзейнічае выбарная рэгіянальная рада. Гэтыя рэгіёны — нароўні з мэтрапальнымі — таксама дэлегуюць сваіх прадстаўнікоў у агульнанацыянальныя структуры — Нацыянальную асамблею, Сэнат, Рада па сацыяльных і эканамічных пытаньнях.

Унутраная статыстыка Францыі ўключае заморскія рэгіёны ў склад самой Францыі (у адрозненьне ад астатніх заморскіх уладаньняў: заморскіх супольнасьцей і заморскіх адміністрацыйна-тэрытарыяльных утварэньняў з асобым статусам).

## Вонкавыя спасылкі
* Ministère de l’Outre-Mer
* some explanations about the past and current developments of DOMs and TOMs (in French)
Крыланавыя

**Крыла́навыя** (Pteropodidae) — сямейства клясы сысуноў, уключае каля 46 родаў і 200 відаў. Сямейства мае трапічнае і субтрапічнае распаўсюджаньне ў Афрыцы, Азіі, Аўстраліі, на астравах рэгіёну. Крыланавыя звычайна сустракаюцца ў лясах; некалькі відаў насяляюць саванавыя месцы пражываньня. Жывуць адзінкава альбо невялікімі групамі. У асноўным яны адпачываюць на дрэвах і ў меншай ступені выкарыстоўваюць пячоры і шахты. Крыланавыя — пладаядныя і нэктараядныя; некаторыя віды таксама ядуць кветкі расьлінаў. Драпежныя птушкі і сысуны, а таксама зьмеі і буйныя яшчаркі могуць паляваць на крыланавых. Крыланавыя, як вядома, жывуць ня менш за 30 гадоў, як у няволі, так і ў дзікай прыродзе. Члены сямейства ўключаюць самых буйных кажаноў вагой да 1,5 кг і размахам крылаў да 1,2 м; але ёсьць і малыя — вагой 13 г і размахам крылаў 245 мм. Лыч адносна доўгі, вочы вялікія, вонкавыя вушы простыя. Роды *Nyctimene* і *Paranyctimene* ёсьць выключэньнямі, бо ўтрымліваюць трубчастыя адтапыраныя ноздры. Крыланавыя важныя для распаўсюджваньня і апыленьня эканамічна важных расьлінаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рукакрылыя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Канстанцін Аляксееўскі

**Канстанці́н Аляксе́евіч Аляксе́еўскі** (, Віленская губэрня — па 1918) — вайсковец, удзельнік беларускага нацыянальна-вызвольнага руху пачатку XX ст. Генэрал-лейтэнант (1916).

## Біяграфія
З шляхецкага роду Віленшчыны. Скончыў Полацкую вайсковую гімназію, паступіў на службу 10 жніўня 1873 году. У 1875 годзе скончыў 2-ю Канстанцінаўскую вайсковую вучэльню. У 1908—1911 гадох быў камандзірам 1-й Уладзівастоцкай крапасной артылерыйскай брыгады. У 1909 годзе атрымаў годнасьць генэрал-маёра. У 1915 годзе стаў начальнікам артылерыі Свэаборскай крэпасьці. З 1916 году — генэрал-лейтэнант.

Увесну 1917 году ў Выбаргу далучыўся да арганізацыі матросаў-беларусаў Балтыйскага флёту. Абіраўся ў склад Рады старэйшынаў на Першым Усебеларускім зьездзе ў сьнежні 1917 году. Заклікаў адрадзіць Беларускую дзяржаву, на зьездзе выступіў у абарону беларускага нацыянальнага бел-чырвона-белага сьцяга. У 1918 годзе атрымаў запрашэньне ад Рады Беларускай Народнай Рэспублікі ў Менск дзеля фарманьня беларускай нацыянальнай арміі. 

Аўтар «Успамінаў пра Ўсебеларускі зьезд у месьце Менску» ў часопісе «Чырвоны шлях» (1918, № 1—2), дзе пакінуў зварот да беларускай моладзі «*[[Жыве Беларусь!|няхай жыве на вякі [вольная Беларусь]]]*».

## Крыніцы

## Літаратура
* Баршчэўскі А. Беларуская эміграцыйная пісьмовасьць. Ч. 1. — Варшава: Катэдра беларускай філялёгіі Факультэту прыкладной лінгвістыкі і ўсходнеславянскіх філялёгіяў Варшаўскага ўнівэрсытэту, 2004. .
* Лаўрэш Л. Генералы БНР // Наша слова. № 5 (1364), 31 студзеня 2018 г.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Канстанцін Алексяеўскі, Рада Беларускай Народнай Рэспублікі, 3 верасьня 2019 г.

Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Удзельнікі Першага ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Беларускія вайскоўцы
Асіпаўшчына

**Асі́паўшчына** — вёска ў Старасьвержанскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Варацішчанскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старасьвержанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Ініца

**Іні́ца** — вёска ў Старасьвержанскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Асобы
* Уладзіслаў Паўлюкоўскі (1895-1955) — беларускі паэт, празаік, этнограф, краязнавец, мастак.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старасьвержанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Віскачы

**Віскачы́** — вёска ў Старасьвержанскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старасьвержанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Цьвіркі

**Цьві́ркі** — вёска ў Старасьвержанскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Асобы
* Зігфрыд Цьвірко (нар. 1953) — беларускі архітэктар
* Іван Багатка (нар. 1950) — беларускі праўладны журналіст і палітык

## Крыніцы

Катэгорыя:Старасьвержанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Казейкі (Менская вобласьць)

**Казе́йкі** — вёска ў Старасьвержанскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старасьвержанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Вечатарова

**Вечатаро́ва** (таксама сустракаецца — *Вічытаро́ва*) — вёска ў Старасьвержанскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Асобы
* Яўген Сахута (нар. 1945) — беларускі мастацтвазнаўца і этноляг

## Крыніцы

Катэгорыя:Старасьвержанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Герб Стоўпцаў

**Герб [[Стоўпцы|Стоўпцаў]]** — геральдычны знак гораду Стоўпцы Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці Рэспублікі Беларусь.

## Апісаньне
У залатым полі блакітны слуп, абцяжараны срэбнай яхтай, што плыве на хвалі. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 20 лістапада 2006 году № 691.

## Глядзіце таксама
* Сьцяг Стоўпцаў

## Вонкавыя спасылкі
* Герб города Столбцы // «Геральдика Беларуси» 

Стоўпцы
Катэгорыя:Стоўпцы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2006 годзе
Сьцяг Стоўпцаў

**Сьцяг Стоўпцаў** — афіцыйны геральдычны сымбаль Стоўпцаў Менскай вобласьці. Сьцяг заснаваны Ўказам прэзыдэнта Рэспублікі Беларусі ад 20 лістапада 2006 году № 691 і зарэгістраваны ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры 22 лістапада 2006 году № Б-100.

## Апісаньне
Прастакутнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, якое складаецца з трох вэртыкальных палос: дзьвюх жоўтага колеру, разьмешчаных па краях (шырыня кожнай складае 1/4 даўжыні палотнішча), і цэнтральнай блакітнага колеру (шырыня складае 1/2 даўжыні палотнішча), у якой разьмешчана выява белай віціны.

Сьцяг і палажэньне аб ім ухвалены пастановай раённага Савета дэпутатаў ад 30 студзеня 2004 году № 38. Мастак сьцяга В. А. Ляхар.

## Глядзіце таксама
* Герб Стоўпцаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Стоўпцы
Стоўпцы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2004 годзе
Крылан

**Крылан** (*Pteropus*) — род клясы сысуноў, уключае каля 65 відаў. Яны жывуць у Азіі (тропіках і субтропіках, у тым ліку ў Індыі), Аўстраліі, Акіяніі, і на астравах Індыйскага і Ціхага акіянаў (у тым ліку паблізу Афрыкі, але не ў самой Афрыцы). Насяляюць лясы, балоты, часта невялікія астравы недалёка ад ўзбярэжжа. Даўжыня галавы і цела: 170–406 мм, даўжыня перадплечча: 85–228, размах крылаў: 610–1700. Шэрсьць доўгая і шаўкавістая, зь шчыльным падшэрсткам. Пальцы маюць вострыя выгнутыя кіпцюры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рукакрылыя
Катэгорыя:Роды сысуноў
Самбарскі раён (1940—1962 і 1965—2020)

**Самбарскі раён** () — колішнія адміністрацыйная адзінка на захадзе Львоўскай вобласьці Ўкраіны ў 1940—1962 і 1965—2020 гадах. Адміністрацыйны цэнтар — места Самбар.

## Гісторыя
Раён скасаваны 17 ліпеня 2020 году ў рамках заканчэньня рэформы дэцэнтралізацыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія раёны Львоўскай вобласьці
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 2020 годзе
Залужаны

Назву **Залужа́ны** () маюць:

* Залужаны — вёска ў Самбарскім раёне Львоўскай вобласьці Ўкраіны. 
* Залужаны — вёска ў Львоўскім раёне  Львоўскай вобласьці Ўкраіны. 
* Залужаны — вёска ў Драгобыцкім раёне Львоўскай вобласьці Ўкраіны. 
*  — вёска ў Ахтырскім раёне Сумской вобласьці Ўкраіны.
Перапіс насельніцтва Польшчы (2021)

**Перапіс у Польшчы 2021 г.**&nbsp;— перапіс насельніцтва Польшчы, які адбыўся ў 2021 годзе. Рэзультаты былі апублікаваныя ў 2023 годзе. Перапіс праводзіўся на землях Польшчы, перапісваліся народнасьць, вера і дабытак людзей, якія жывуць у Польшчы. Перапіс праводзіўся зь 1 красавіка па 30 чэрвеня 2021 году.

– Перапіс насельніцтва, які адбывецца штодзесяць гадоў у Польшчы, павінен паказаць, якія зьмены адбыліся ў дэмаграфічна-сацыяльнай структуры польскага грамадзтва.

Мінулы перапіс у Польшчы быў вясною 2011 году. Пачаўся перапіс 11 красавіка 2011 году.

Вынікі мінулага перапісу паказалі, што беларусаў у Польшчы 47 000 чалавек.

## Цікавыя факты
У 2020 годзе быў перапіс сельскагаспадарчае галіны краіны

## Крыніцы

Катэгорыя:Польшча
Катэгорыя:Перапісы насельніцтва
Чырвоны шлях

**«Чырвоны шлях»** — беларускі грамадзка-палітычны і літаратурны часопіс. Выдаваўся ў Петраградзе ў 1918 годзе.

## Гісторыя
Выдаваўся Беларускім аддзелам Наркамату па справах нацыянальнасьцяў Саюзу камунаў Паўночнай вобласьці ў ліпені — сьнежні 1918 году. Тэксты публікаваліся часткова па-расейску, часткова па-беларуску.

Асьвятляў дзейнасьць Белнацкаму, беларускіх сэкцыяў РКП (б), пытаньні гісторыі, культуры, палітычнага і эканамічнага жыцьці Беларусі. Публікаваў працы беларускіх навукоўцаў і творы беларускіх пісьменьнікаў. З часопісам супрацоўнічалі Янка Купала, Якуб Колас, Цішка Гартны. Аляксандар Сержпутоўскі (пад псэўданімам Навум Смага) апублікаваў сэрыю нарысаў «Малюнкі Беларусі» пра цяжкі побыт беларусаў. Генэрал Канстанцін Аляксееўскі апублікаваў «Успаміны пра Ўсебеларускі зьезд у месьце Менску», дзе пакінуў зварот да беларускай моладзі «*[[Жыве Беларусь!|няхай жыве на вякі [вольная Беларусь]]]*».

Выдаваўся 2 разы ў месяц. Агулам выйшла 10 нумароў, у асноўным здвоеных.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская дыяспара як пасрэдніца ў дыялогу цывілізацый: Матэрыялы ІІІ Міжнар. кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў дыялогу цывілізацый». — : «Беларускі кнігазбор», 2001. .

## Вонкавыя спасылкі
* Чырвоны шлях, 1918, Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Шаптыцкі раён

**Шаптыцкі раён** () — адміністрацыйная адзінка Львоўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Шаптыцкі. Насельніцтва на 2020 год — 230 991 чалавекі.

## Геаграфія
Раён размешчаны на паўночы Львоўскай вобласьці.

## Гісторыя
Шаптыцкі раён утвораны 17 ліпеня 2020 году ў рамках заканчэньня рэформы дэцэнтралізацыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Чырванаградзкі раён 

Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 2020 годзе
Катэгорыя:Шаптыцкі раён
Катэгорыя:Раёны Львоўскай вобласьці
Фразэалягізм

**Фразэалягізм**, **фразэалягічная адзінка** — устойлівая, узнаўляльная адзінка мовы, якая мае цэласнае значэньне і эмацыйна-экспрэсіўную выразнасьць. Складаецца зь ня менш як двух словаў, сярод якіх прынамсі адно сэмантычна пераасэнсаванае. Ужываецца ў розных стылях мовы, найчасьцей у гутарковым. Характарызуецца ацэнкавасьцю. Належыць да яскравых выяўленчых сродкаў мовы.

Паводле крытэру сэмантычнай зьлітнасьці выдзяляюць фразэалягічныя зрашчэньні (або ідыёмы), фразэалягічныя адзінствы, фразэалягічныя злучэньні і фразэалягічныя выразы.

Лучнасьць фразэалягізмаў адлюстроўвае спэцыфіку мовы, яе самабытнасьць.

## Глядзіце таксама
* Жыве Беларусь!

## Крыніцы

## Літаратура
*
Золачаўскі раён (неадназначнасьць)

Назву **Золачаўскі раён** маюць:

## 
* Золачаўскі раён — адміністрацыйная адзінка ў Львоўскай вобласьці.
* Золачаўскі раён — колішнія адміністрацыйная адзінка ў Львоўскай вобласьці.
* Золачаўскі раён — колішнія адміністрацыйная адзінка ў Харкаўскай вобласьці.
Арганізацыя беларуска-амэрыканскай моладзі

**Арганізацыя беларуска-амэрыканскай моладзі**, таксама **Зьвяз беларуска-амэрыканскай моладзі** — грамадзкая арганізацыя беларускай моладзі ЗША, заснаваная 24 верасьня 1950 (паводле іншых вестак — 9 ліпеня 1950 году) як **Аб’яднаньне беларускай моладзі ў Амэрыцы** (**АБМА**).

## Гісторыя
Утварылася пераважна з былых сябраў Саюзу беларускай моладзі, якія па вайне ў лягерах Ды-Пі бралі актыўны ўдзел у скаўтынгу, навучаліся ў беларускіх школах і гімназіях. Першым старшынёй абралі Міхася Сеньку, заступнікам старшыні — Кастуся Вайцяхоўскага, сакратаром — Лявона Шурака. 

30 траўня 1953 году ў Саўт-Рывэры адбыўся II Зьезд, у якім удзельнічала 70 дэлегатаў. Старшынём пераабралі Міхася Сеньку, першым заступнікам — Кастуся Вайцяхоўскага, другім заступнікам стала Валя Дульская. У склад управы ўвайшлі Ўладзімер Пеляса, Анатоль Шурак, Валянціна Вайцяхоўская, Мікалай Ігнатовіч, Віталь Цярпіцкі. Рэвізійную камісію склалі Ўладзімер Траскевіч, Вольга Лапека, Хведар Беразоўскі.

Вяла актыўную грамадзка-палітычную дзейнасьць, праводзіла моладзевыя вечарыны, удзельнічала ў спартовых спаборніцтвам (у складзе спартовага клюбу «Нёман» ), а таксама ў імпрэзах і акцыях, у тым ліку у Парадах ляяльнасьці ці антыкамуністычных акцыях. Мела летнія саколкі, аздобленыя надпісам «Жыве Беларусь!»

Фактычна была моладзевым крылом Злучанага беларуска-амэрыканскага дапамаговага камітэту і Беларускага цэнтральнага прадстаўніцтва ў Амэрыцы, а ад 1951 году і Беларускага кангрэсавага камітэту Амэрыкі. У сярэдзіне 1950-х гадоў на фоне крокаў у збліжэньні розных грамадзка-палітычных суполак Амэрыкі навязала лучнасьць з Згуртаваньнем беларуска-амэрыканскай моладзі. У 1959 годзе правяла супольную спартовую сустрэчу, а ў 1962 годзе пачала супольна выдаваць часопіс «Беларуская моладзь».

## Крыніцы

## Літаратура
* 20 год Арганізацыі Беларуска-Амэрыканскае Моладзі. — USA, 1970. — 172 с., іл.
* Гардзіенка А. Беларускі кангрэсавы камітэт Амэрыкі (БККА). — Смаленск, 2009. — 428 с, [12] с. іл.

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі ЗША
Катэгорыя:Верасень 1950 году
Катэгорыя:Ліпень 1950 году
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1950 годзе
Народная газета

**«Наро́дная газэ́та»** () — грамадзка-палітычная газэта, якая выдаецца ў Менску на беларускай і расейскай мовах. У першай палове 1990-х гадоў была афіцыйным друкаваным выданьнем Вярхоўнага савету Рэспублікі Беларусь (законнага парлямэнту Беларусі), а з 1996 году — створанага рэжымам Лукашэнкі Нацыянальнага сходу й стала ягоным прапагандысцкім выданьнем. У 1990—2020 гадох выходзіла пад дэвізам «Жыве Беларусь!».

## Гісторыя
Першы нумар выйшаў 2 кастрычніка 1990 году. Заснавальнік — адкрытае акцыянэрнае таварыства «Народная газета». Займала дэмакратычную пазыцыю, імкнучыся адлюстраваць палітычныя погляды большасьці грамадзянаў. Сярод іншага, апублікавала аповесьць Францішка Аляхновіча «Ў капцюрах ГПУ», артыкулы Зянона Пазьняка «Пра Леніна і камуністаў», «О русском империализме и его опасности» і інш. 10 сакавіка 1995 году надрукавала ліст да прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі ад імя Зьдзіслава Вальняровіча (пазьней выявілася, што сапраўдным аўтарам была выкладніца Школы алімпійскага рэзэрву Рэгіна Зімніцкая). 17 сакавіка 1995 году Лукашэнка выдаў указ «Аб асобных парушэньнях заканадаўства ў дзейнасьцi сродкаў масавай iнфармацыi», дзе насуперак дзейнаму закону (галоўнага рэдактара газэты мог прызначыць толькі парлямэнт) вызваліў ад пасады Ёсіфа Сярэдзiча. Нягледзячы на заклікі апазыцыі, Вярхоўны Савет не адстаяў галоўнага рэдактара ўласнага выданьня.

17 сакавіка 1995 году сваім указам Лукашэнка прызначыў новага галоўнага рэдактара Мікалая Галко. Тым часам Ёсіф Сярэдзіч стварыў новую газэту Народная Воля, першы нумар якой выйшаў 11 ліпеня 1995 году. Калі ў сакавіку 1995 году наклад «Народнай газеты» складаў 558 тысячаў асобнікаў, то ў верасьні 2005 году ён зьменшыўся да 258 тысячаў. З стварэньнем рэжымам Лукашэнкі Нацыянальнага сходу публікуе пастановы Палаты прадстаўнікоў і Савету Рэспублікі, а таксама іншыя афіцыйныя заканадаўчыя акты.

4 сьнежня 2020 году зьмяніла дэвіз «Жыве Беларусь!» на «Жыві і квітней, Беларусь!».

## Галоўныя рэдактары
* Ёсіф Сярэдзіч (1990—1995)
* Мікалай Галко (1995—1996)
* Міхаіл Шыманскі (1996—2004)
* Уладзімер Андрыевіч (2005—2014)
* Ігар Савосьценка (з 2014)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Газэты на расейскай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Прапаганда ў Беларусі
Ліцьвіны (гурт)

**Ліцьвіны** (, , , , , ) — адзін з самых аўтарытэтных фолк-гуртоў Беларусі. Калектыў пачаў граць альтэрнатыўны фолк яшчэ пад канец 1980-х гадоў. У 1980—1990-я гады гурт адраджаў беларускія аўтэнтычныя сьпевы.

## Мінуўшчына
Увосень 1987 году ўпершыню сустрэліся Натальля Матыліцкая і Ўладзімір Бербераў, які шукаў сьпявачку для свайго музычнага праекту. Натальля, родам з Случчыны, толькі пачынала спрабаваць сябе ў народных сьпевах, пераняўшы манэру ад вясковых бабуляў і закахаўшыся ў гэтае мастацтва. Уладзімір тады толькі пачынаў самастойную працу з вывучэньня народных інструмэнтаў і музычнага фальклёру, каб стварыць гурт, заснаваны на сапраўдных, музэйных, узорах народнага інструмэнтарыю, адзеньня і выканальніцтва, «жывы працяг музэю». Погляды абодвух на музычны фальклёр супалі, і праз год дуэт дэбютаваў на сцэне менскага Дома літаратара.

У 1990 годзе да дуэта далучыліся Ксенія Дзягілева — скрыпачка, і Мікола Трус — тэнар, родам з Слонімшчыны. Тым жа летам гурт узяў назву «Ліцьвіны» — у памяць пра залаты век беларускай гісторыі — кругабег Вялікага Княства Літоўскага. Цалкам гурт аформіўся ўжо ў 1991 годзе ў складзе 9 музыкаў.

У 1992 годзе быў запісаны першы альбом «Галуб на чарэшні, галубка на вішні», які распаўсюджваўся на касэтах, перавыдадзены ў 1998 годзе, а на CD выйшаў у 2002 годзе.﻿

7 студзеня 2021 году гурт даў канцэрт з нагоды свайго 30-годзьдзя.

## Склад
На студзень 2021 году:

* Уладзімір Бербераў — дуда, сьпеў,
* Натальля Матыліцкая — сьпеў,
* Алеся Ісса — сьпеў,
* Алена Мялешка — скрыпка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка «Ліцьвінаў» у сацыяльнай сетцы «Ў Кантакце»
* 

Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Беларускія фолк-гурты
Катэгорыя:1991 год у Менску
Катэгорыя:Гурты Менску
Хведар Чарнышэвіч

**Хведар Язэпавіч Чарнышэвіч** (пачатак 1880-х гадоў, Капыль — ?) — беларускі паэт і перакладнік. Карыстаўся псэўданімамі *Н. Бурженін, Тодар, Хведар Таракан*; крыптанімамі *Ф. Ч., Ф., Ч., Тодар Ч., Тодар Ч-віч, Ф. Ч-іч*.

## Біяграфія
Вандраваў Случчынай у пошуках працы, займаўся кравецкай справай. З 1916 году працаваў на заводзе ў Петраградзе. З 1919 году жыў каля Нясьвіжу.

## Творчасьць
Друкаваўся з 1908 году ў газэтах Наша Ніва (найбольш актыўна ў 1910—1913 гадох), Беларуская думка, Родная страха, Дзяньніца, часопісах Вольная думка, Маладая Беларусь, календарах.

Асноўны матыў лірыкі — любоў да Бацькаўшчыны, яе людзей, прыроды. Многія вершы маюць публіцыстычнае гучаньне, заклікаюць беларусаў абудзіцца да сьвядомага жыцьця («Прачынайся, мой край», «Падгудка», «Жыве Беларусь!» і інш.). У паэзіі выразна гучаць матывы працы, волі, змаганьня за незалежнасьць («Песьня каваля» і інш.). Актыўна бараніў беларускую мову і літаратуру (верш «Злыдні панурыя, чорныя»). Пэйзажная лірыка сьведчыць пра тонкасьць і далікатнасьць аўтарскага ўспрыняцьця прыроды роднага краю («Лета», «Самагудка», «Сонца ўстае», «Зорка», «Вечар», «Веснавая мэлёдыя», «Бурная ноч», «Мора»). У паэтычнай спадчыне ёсьць вершы, якія можна аднесьці да інтымнай лірыкі. Аўтар паэмы «Нявольнік», напісанай у 1918 годзе.

На беларускую мову пераклаў паэму Тараса Шаўчэнкі «Кацярына» (1911, пад рэдакцыяй Янкі Купалы).

Частка рукапісаў захоўваецца ў аддзеле рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі Акадэміі навук Летувы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Капылі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Крацэвічы

**Крацэ́вічы** — вёска ў Весялоўскім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

Да 8 лютага 2010 году вёска ўваходзіла ў склад Хаўхоліцкага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Весялоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Сьвяты Юры

**Сьвяты Юры** (**Пераможца**, таксама *Георгі*, , )  — хрысьціянскі сьвяты, заступнік ваяроў. Ушаноўваецца 6 траўня паводле грыгарыянскага календару (23 красавіка паводле юліянскага). Мае знак крыж Сьвятога Юрыя. Адзін зь сьвятых апекуноў Беларусі, які ўвасобіўся ў беларускім нацыянальным гербе Пагоні.

## Біяграфія
Нарадзіўся каля 280 году ў Палестыне ў сям’і грэка-хрысьціяніна. У войску Рымскай імпэрыі здабыў высокую вайсковую годнасьць. Аднак калі імпэратар пачаў перасьлед хрысьціянаў, пакінуў вайсковую службу і стаў прапаведнікам, за што па цяжкіх муках каля 303 году яму адсеклі галаву ў Нікамэдыі (цяпер места Ізьмір, Турэччына).

Паводле «Залатой Легенды» Якуба Варагінскага, вызваліў горад Сылену ў Лібіі ад цмока, забіўшы яго і тым уратаваўшы каралёву дачку Сабру ад прынясеньня ў ахвяру цмоку (у хрысьціянскім дыскурсе — мэтафара перамогі хрысьціянства над паганствам). 

## Ушанаваньне

26 лістапада 1051 году ў Кіеве асьвяцілі царкву Сьвятога Юрыя пры Юр’еўскім манастыры, заснаваным вялікім князем кіеўскім Яраславам Мудрым. Гэты дзень стаў царкоўным сьвятам і атрымаў назву Юр’еў дзень.

У 1222 годзе Оксфардзкі сабор абвясьціў Юрыя нацыянальным сьвятым Ангельшчыны. У каталёнскіх рыцараў быў баявы спокліч «Sant Jordi! Firam! Firam!», у ангельскіх — «by George!».

У Вялікім Княстве Літоўскім тытул Сьвятога Юрыя атрымалі шматлікія цэрквы і касьцёлы. Тым часам кавалерыя ВКЛ карысталася сьцягам Сьвятога Юрыя (чырвоны крыж на белым палотнішчы), які, з усяго відаць, стаў прататыпам бел-чырвона-белага сьцяга. Найбольш раньняе дакумэнтальна засьведчанае выкарыстаньне войскам ВКЛ сьцяга Сьвятога Юрыя ўзыходзіць да 1444 году — бітвы пад Варнай з войскам Асманскай дзяржавы.

У беларускай міталёгіі вобраз Сьвятога Юрыя атрымаў асобныя рысы Ярылы.

## Іканаграфія
На абразах выяўляецца юнаком на белым кані, які забівае дзідай цмока. Пры гэтым часта мае белыя шаты або срэбныя дасьпехі, на гербах — у чырвоным полі. Адпаведна на сьцягах і харугвах гэтыя колеры перадаюцца паводле вэксылялягічных правілаў: колер асноўнай эмблемы становіцца колерам палотнішча сьцягу, а колер геральдычнага шчыта — колерам дадатковага элемэнту. Такім чынам узьніклі сьцягі Ангельшчыны, Генуі, Грузіі — чырвоны сьвятаюраўскі крыж на белым полі. Бела-чырвона-белыя колеры Сьвятога Юрыя суадносяцца з нацыянальнымі колерамі і, адпаведна, нацыянальным бел-чырвона-белым сьцягам беларусаў.

На Русі выява Сьвятога Юрыя традыцыйна зьмяшчалася на пячатках і манэтах. Уплыў грэцка-хрысьціянскага культу Сьвятога Юрыя стаў адным з чыньнікаў ўзьнікненьне гербу Пагоні і замацаваньне яго на старажытных землях Вялікага Княства Літоўскага. З XIV ст. выяву Сьвятога Юрыя зьмясьцілі на эмблеме Масквы, якая пазьней увайшла ў мескі герб і дзяржаўны герб Расеі.

На сюжэт бітвы з цмокам існуюць рэльеф Мішэля Калёмба, статуя Данатэльлё, карціны Альбрэхта Дурэра, Віторэ Карпача, Люкаса Кранаха Старэйшага, Рафаэля і іншыя творы сусьветнага мастацтва.

## Глядзіце таксама
* Юр’я

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Вячорка В. «Георгиевская ленточка» ня мае дачыненьня ані да сьвятога Георгія, ані да Беларусі, Радыё Свабода, 8 траўня 2019 г.

Катэгорыя:Сьвятыя Адзінай Царквы
Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры

**Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры** — навуковы цэнтар у складзе Аддзелу гуманітарных навук і мастацтваў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Праводзіць навуковыя дасьледаваньні ў галінах мастацтвазнаўства, этнаграфіі, этналёгіі, фальклярыстыкі, мовы і літаратуры. Дзяржаўная юрыдычная асоба.

## Гісторыя
Утварыўся ў 2012 годзе ў выніку аб’яднаньня Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру імя Кандрата Крапівы і Інстытуту мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы. У 2015 годзе ў якасьці філіяў улучыў Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру імя Кандрата Крапівы, а таксама адноўленыя Інстытут літаратуразнаўства імя Янкі Купалы і Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа.

На 1 траўня 2015 колькасьць супрацоўнікаў складала 203 чалавекі, у тым ліку 2 акадэмікі, 5 чальцоў-карэспандэнтаў, 27 дактароў навук, 89 кандыдатаў навук. 

У кастрычніку 2020 году правёў экспэртызу выразу «Жыве Беларусь!» з высновай, што гэты выраз адлюстроўвае сутнасьць унутранай і замежнай палітыкі Беларусі, скіраванай на забесьпячэньне росквіту краіны і росту дабрабыту яе грамадзянаў.

## Адміністрацыя
Дырэктар — акадэмік НАН Беларусі Аляксандар Лакотка, першы намесьнік дырэктара па навуковай рабоце — акадэмік НАН Беларусі Аляксандар Лукашанец, намесьнік дырэктара па навуковай рабоце — Валеры Жук — дырэктар філіі «Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру імя Кандрата Крапівы».

## Кірункі дзейнасьці
* Вывучэньне этнакультурных працэсаў на тэрыторыі Беларусі; міжэтнічных сувязяў беларусаў, расейцаў, украінцаў і іншых народаў у сфэры матэрыяльнай і духоўнай культуры.
* Распрацоўка праблемаў гісторыі і тэорыі беларускага мастацтва, антрапалёгіі культуры.
* Вывучэньне сыстэмы беларускай мовы на розных этапах яе разьвіцьця.
* Правядзеньне сацыялінгвістычных, супастаўляльных і параўнальна-тыпалягічных дасьледаваньняў.
* Падрыхтоўка слоўнікаў беларускай мовы, у тым ліку перакладных беларуска-іншаславянскіх і іншаславянска-беларускіх.
* Выяўленьне і аналіз асноўных тэндэнцыяў і заканамернасьцяў гістарычнага і сучаснага літаратурнага працэсу.
* Вывучэньне праблемаў гісторыі літаратуры і літаратурных сувязяў у славянскім сьвеце і за яго межамі.
* Дасьледаваньне літаратурнай спадчыны Беларусі, у тым ліку падрыхтоўка акадэмічных выданьняў збораў твораў клясыкаў беларускай літаратуры, літаратурных помнікаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Цэнтру дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры

Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Катэгорыя:Інстытуты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2012 годзе