open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алег Патоцкі

**Алег Патоцкі** ( 24 чэрвеня 1991 году) — беларускі футбаліст, паўабронца.

## Кар’ера
### Клюбная
З 2008 году гуляў за дубль барысаўскага БАТЭ, потым пачаў праходзіць у асноўны склад. Сэзон 2012 году правёў у арэндзе ў магілёўскім «Дняпры», дапамог клюбу перамагчы ў Першай лізе. У студзені 2013 году перайшоў у «Дняпро» на трывалай аснове, але ўжо ня меў месца ў першым складзе. Пад канец сэзону пачаў часьцей зьяўляцца ў стартавым складзе, звычайна на пазыцыі цэнтральнага атакуючага паўабароцы.

У сакавіку 2014 году кантракт з «Дняпром» быў скасаваны на ўзаемную згоду, і неўзабаве Алег стаў гульцом «Гарадзеі». Першую палову сэзону 2014 году прапусьціў праз траўмы, пазьней замацаваўся ў асноўным складзе «Гарадзеі».

У студзені 2015 году быў на праглядзе ў «Тарпэда-БелАЗ», але беспасьпяхова. Пазьней цягам значага пэрыяду знаходзіўся ў табары бабруйскай «Белшыны», аднак у сакавіку пакінуў Бабруйск. Праз траўмы прапусьціў пачатак сэзону 2015 году, а ў траўні склаў кантракт зь першалігавай «Іслаччу». У сэзоне 2015 году зрэдку зьяўляўся на полі, аднаўляючыся пасьля траўмаў. У першай палове сэзону 2016 году трывала гуляў у пачатковым складзе «Іслачы», якая прабілася ў Найвышэйшую лігу, але ў жніўні атрымаў чарговую траўму і выбыў да канца сэзону.

У студзені 2017 году падоўжыў кантракт з клюбам. У пачатку сэзона 2017 году гуляў за дубль, пазьней вярнуў месца ў першай адзінаццатцы і ў выніку быў прызнаны найлепшым гульцом каманды ў сэзоне. У студзені 2018 году выявілася, што Патоцкі працягне выступаць за «Іслач». У сэзоне 2018 году быў трывалым гульцом стартавага складу.

У пачатку 2019 году таксама разглядаўся як гулец асноўнага складу, аднак 14 сакавіка ў кубкавым матчы супраць БАТЭ атрымаў цяжкую траўму, празь якую выбыў на працяглы тэрмін. Вярнуўся на гульнявую пляцоўку толькі ў канцы верасьня таго ж году. У лістападзе 2019 году падоўжыў кантракт зь «Іслаччу». У сэзоне 2020 году быў трывалым гульцом стартавага складу каманды. У пачатку 2021 году быў адным зь нешматлікіх дасьведчаных гульцоў, якія засталіся ў камандзе пасьля таго, як яна ўзяла курс на амаладжэньне. У сэзоне 2021 году гуляў пераважна ў пачатковым складзе, часам адсутнічаў праз траўмы. У студзені 2022 году падоўжыў кантракт зь «Іслаччу» на год. У сьнежні 2022 году яшчэ раз працягнуў супрацу з клюбам на наступны сэзон. У сакавіку 2024 году абвесьціў пра завяршэньне кар’еры.

### Міжнародная
Некалькі гадоў абараняў колеры моладзевай зборнай Беларусі.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце БАТЭ
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Мікалай Зянько

**Мікалай Зянько** ( 11 сакавіка 1989 году) — колішні беларускі футбаліст, нападнік.

## Кар’ера
Выхаванец футбольнага клюбу «Менск». З 2007 году пачаў выступы ў першай камандзе ды аддаваўся ў арэнды. У 2011 годзе трывала замацаваўся ў асноўным складзе «Менску», а сэзон 2012 году правёў у арэндзе ў магілёўскім «Дняпры», дапамогшы клюбу здабыць перамогу ў Першай лізе. У студзені 2013 году перайшоў у «Дняпро» на трывалай аснове, але пры гэтым страціў месца ў асноўным складзе і звычайна толькі зьяўляўся на замену. У ліпені 2013 году пачаў зьяўляцца ў першай адзінаццатцы, але пазьней зноў апынуўся па-за першым складам.

У лютым 2014 году падпісаў кантракт з «Слуцкам». У складзе слуцкага клюбу спачатку быў асноўным нападнікам, але потым перамясьціўся на пазыцыю атакуючага паўабаронцы. У студзені 2015 году падоўжыў пагадненьне з случакамі. У сэзоне 2015 году пачаў радзей зьяўляцца ў складзе, і ў студзені 2016 году кантракт з камандаай на ўзаемную згоду быў скасаваны.

У лютым 2016 году пасьля прагляду падпісаў кантракт зь мікашэвіцкім «Гранітам». У ліпені 2016 году празь фінансавыя цяжкасьці пакінуў Мікашэвічы, а ў жніўні падпісаў кантракт з малдаўскім клюбам «Мілсамі». У жніўні 2017 году вярнуўся ў Беларусь, стаўшы гульцом мазырскай «Славіі». Замацавацца ў асноўным складзе ня здолеў, згуляўшы ўсяго ў пяці матчах. У тым ліку гуляў таксама за клюбны дубль. Паводле вынікаў сэзону 2017 году «Славія» страціла месца ў Найвышэйшай лізе, і неўзабаве Зянько пакінуў мазырскі клюб.

У лютым 2018 году трэнаваўся зь менскім «Тарпэда», а пазьней далучыўся да таджыцкага клюбу «Істыклол». У першым жа афіцыйным матчы за «Істыклол» здабыў Супэркубак Таджыкістану. У фінальнай сустрэчы, якая ладзілся 2 сакавіка 2018 году, ягоны клюб перамог зь лікам 3:2 «Худжанд», а сам беларус забіў гол і быў прызнаны найлепшым гульцом матчу. У ліпені 2018 году стаў гульцом «Гарадзеі», дзе пераважна зрэдку выходзіў на замену. Па заканчэньні сэзону 2018 году пакінуў клюб. У пачатку 2019 году праходзіў прагляд у бабруйскай «Белшыне», але ў выніку ў сакавіку 2019 году стаў гульцом «Ліды». Быў асноўным нападнікам лідчанаў, з 10 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды ў сэзоне.

У студзені 2020 году трэнаваўся зь менскімі «Крумкачамі» і ў лютым падпісаў кантракт з клюбам. У складзе камандзе звычайна выходзіў на замену. У ліпені 2020 году пакінуў «Крумкачы» і прыяднаўся да «Смаргоні», дзе замацаваўся ў стартавым складзе, з 6 галамі стаўшы найлепшым бамбардзірам каманды.

У пачатку 2021 году далучыўся да «Воршы», дзе быў асноўным нападнікам. Займеўшы на сваім рахунку 9 галоў, стаў адным з найлепшых бамбардзіраў каманды ў сэзоне. У пачатку 2022 году трэнаваўся з «Маладэчнам», а пазьней вярнуўся ў «Ліду» і ў сакавіку афіцыйна ўзмоцніў склад каманды. У ліпені 2022 году вярнуўся ў «Воршу». Пакінуў клюб па заканчэньні сэзону 2022. У ліпені 2023 году далучыўся да менскага «Трактара», дзе гуляў да канца сэзону.

## Дасягненьні
**«Істыклол»**:
* Уладальнік Супэркубка Таджыкістану: 2018

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Слуцку»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
710-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 717 да н. э. — Саргон II заснаваў новую сталіцу Асырыі Дур-Шарукін

-001290
Катэгорыя:VIII стагодзьдзе да н. э.
Мікалай Сігневіч

**Мікала́й Сігне́віч** (нарадзіўся 20 лютага 1992 году, Берасьце, Беларусь) — беларускі футбаліст, нападнік казаскага клюбу «Табол» і нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Кар’ера

### Клюбная
Выхаванец берасьцейскага футболу, з 2011 году праходзіў у асноўны склад берасьцейскага «Дынама», у асноўным выходзячы на замены. У сэзоне 2013 году стаў асноўным нападнікам і найлепшым бамбардзірам берасьцейскай каманды. У жніўні 2013 году падпісаў кантракт з барысаўскім БАТЭ да канца 2016 году, але паводле дамоўленасьці выступаў за берасьцейскае «Дынама» да канца 2013 году на правах арэнды. У пачатку 2017 году аддадзены ў арэнду клюбу «Плятаніяс» на паўгоду. Па сканчэньні арэнды ў траўні 2017 году вярнуўся ў БАТЭ. У канцы 2018 году падпісаў кантракт з вугорскім клюбам «Фэрэнцвараш».

У верасьні 2020 году далучыўся да расейскіх «Хімкаў», аднак у тым жа месяцы скасаваў кантракт, правёўшы за клюб тры матчы, і вярнуўся ў БАТЭ. У 2020 годзе зьяўляўся на полі эпізадычна, на наступны год з часам замацаваўся ў стартавым складзе. У сьнежні 2021 году на ўзаемную згоду скасаваў кантракт з клюбам. У студзені 2022 году падпісаў кантракт на паўтары гады з грэцкім клюбам «Апалён Сьмірніс». Застаўся ў камандзе ў сэзоне 2022—2023 гадоў, калі яна выбыла ў другі дывізіён. У жніўні 2023 году зышоў з сталічнага грэцкага клюбу пасьля таго, як ён страціў прафэсійны статус. У студзені 2024 году стаў гульцом казаскага «Атыраў». Праз год зьмяніў каманду на «Табол», адзначыўшыся голам за клюб у першым жа матчы.

### Міжнародная
У 2012—2013 гадах выступаў за моладзевую зборную Беларусі, згуляўшы ў ейным складзе 12 матчаў і правёўшы адзін гол.

15 лістапада 2014 году дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Беларусі ў гульні адборачнага турніру да чэмпіянату Эўропы 2016 году супраць зборнай Гішпаніі. У тым матчы замяніў на 67-й хвіліне Сяргея Карніленку. Ужо ў другім матчы за зборную, якім стала таварыская сустрэча супраць зборнай Мэксыкі, Сігневіч адкрыў лік галам беларусаў, ураўнаўшы лік на 55-й хвіліне.

## Дасягненьні
**БАТЭ**:
* Чэмпіён Беларусі: 2014, 2015, 2016, 2018
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2020, 2021
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2015, 2021
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2014
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2013, 2014, 2015

**«Фэрэнцвараш»**:
* Чэмпіён Вугоршчыны: 2019, 2020

**«Табол»**:
* Уладальнік Кубка Казахстану: 2025

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце БАТЭ
* Профіль на сайце берасьцейскага «Дынама»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Дрыгула

***Дрыгула*** — 8-ы альбом гурта «Стары Ольса», выдадзены на пачатку лютага 2009 году пры падтрымцы Згуртаваньня беларусаў сьвету «Бацькаўшчына». Зьмяшчаў 13 танцавальных мэлёдыяў ад позьняга Сярэднявечча да раньняга барока. 7 танцаў узялі з нотнага зборніку барочнай музыкі «Полацкі сшытак», які называюць таксама «Астрамечаўскім рукапісам» або «Рукапісам 127/56 Ягелонскай бібліятэкі». 6 іншых танцаў былі камэрнымі творамі кампазытараў-лютністаў Валянціна Бакфарк і , таксама творамі заходнеэўрапейскага і вугорскага паходжаньня. Канцэртная прэзэнтацыя альбома прайшла 14 лютага ў вялікай канцэртнай залі «Менск».

## Запіс і вокладка
Пры выкананьні твораў выкарыстоўваліся адпаведныя свайму часу, рэканструяваныя беларускімі майстрамі інструмэнты. Дзеля чутнасьці ўсіх інструмэнтаў альбом давялося перазапісаць двойчы. Цыстра, нямецкая дуда і тромба марына (правобраз кантрабаса) запісваліся ў Беларусі ўпершыню.

Вокладка кружэлкі зьмяшчала выявы з касьцёльнай фрэскі ХVII стагодзьдзя «», што захоўваецца ў музэі Кляштара брыгітак у Горадні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Альбомы Стары Ольса
Пераклады Бібліі на славацкую мову

Першы **пераклад [[Біблія|Бібліі]] на [[славацкая мова|славацкую мову]]**, як альтэрнатыва перакладам на чэскую, датаваны 1756 рокам.

## Пачаткі
Першы Біблійны тэкст на мове, набліжанай да славацкай, датаваны 1469 рокам і знойдзены ў эстэргомскай бібліятэцы. Гэта быў фрагмэнт рукапісу Эвангельля паводле Яна.

З прыходам Рэфармацыі славацкія пратэстанты пачалі карыстацца перакладамі Бібліі на чэскую мову.

## Пераклады
Каталіцкая царква замовіла камедульскім бэнэдыктынам з Чырвонага Кляштару славацкі пераклад Бібліі. Ягоным аўтарам называюць Рамуальда Гадбаўнага. Пераклад быў скончаны ў першай палове XVIII стагодзьдзя і дайшоў да нашага часу ў копіі 1756—1760 рокаў.

Наступным пераклаў Біблію яшчэ адзін каталіцкі сьвятар Юрай Палкавіч у першай палове XIX стагодзьдзя. Ягоны пераклад быў надрукаваны ў 1820—1830-х роках у Эстэргоме і стаў першым славацкім друкаваным перакладам Бібліі. Наступны каталіцкі пераклад сьвятара Францішка Віцязаслава Сасінка быў скончаны да 1888 року, аднак цалкам так і не надрукаваны.

Першы цалкам надрукаваны пераклад Бібліі на сучасную літаратурную славацкую мову апублікаваны ў 1913—1926 роках. Аўтарамі перакладу былі Андрэй Глінка, Ян Войташшак, Ціхамір Мілкін, Марцін Колар й іншыя каталікі.

У 1930—1931 року рабін Ёзэф Ўайс пераклаў зь іўрыту першую й другую кнігу Майсееву дзеля школьных патрэбаў.

У 1936—1937 лютэранскі пастар Ёзэф Рогачак зьдзейсьніў першы пратэстанцкі пераклад Бібліі; усутыч да гэтай пары славацкія пратэстанты карысталіся выключна чэскай Краліцкай Бібліяй.

У 1955 року зьявіўся рыма-каталіцкі пераклад, падрыхтаваны Біблійнай камісіяй пры Суполцы сьвятога Язэпа ў Трнаве.

У 1968 у Рыме выдадзены Новы Запавет у перакладзе Штэфана Порубчана з грэцка-сэміцкага арыгіналу.

Новы эвангелісцкі пераклад зьявіўся ў 1977 року.

У 1986 пад патранатам Славацкай літургічнай камісіі выдадзены рымска-каталіцкі пераклад Новага Запавету з Нэавульгаты. Пераклад усяе Бібліі паводле Новавульгаты выйшаў у Рыме ў 1995 року. Гэта найбольш поўнае аднатомнае выданьне ўсяе Бібліі на сучасную літаратурную славацкую мову, зьдзейсьненае пад кіраўніцтвам доктара багаслоўя Ёзэфа Герыбана, які напісаў прадмовы да асобных кнігаў і ўласна пераклаў кнігі Тобіта і Юдыт.

Экумэнічны пераклад на славацкую мову выдадзены ў 2007 року. У 2009 упершыню зьдзейсьнены пераклад Ерусалімскай Бібліі рымска-каталіцкага сьвятара Антона Ботка.

## Глядзіце таксама
* Славянскія пераклады Бібліі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Славацкія пераклады Бібліі: Каталіцкі, Рогачка, эвангелісцкі, экумэнічны 
* Славацкія пераклады Бібліі: Рогачка, эвангелісцкі, экумэнічны 
* Рыма-каталіцкі пераклад
Аманская затока

**Аманская затока** ( — *халідж Уман*,  — *Даріяе Оман*) — затока, якая злучае Арабскае мора, праз Армускую пратоку, з Пэрсыдзкай затокай. Даўжыня затокі складае каля 450 кілямэтраў, шырыня — да 330 км. Найбольшая глыбіня затокі складае 3694 мэтры. Паўночнае ўзьбярэжжа належыць да Ірану й Пакістану, паўднёвае — Аману й Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў (на захадзе).

Катэгорыя:Затокі Індыйскага акіяна
Арвандруд

**Арвандруд**, або **Шат-эль-А́раб** ( — *Шат аль араб*, даслоўна «Арабская плынь»;  — *Арвандруд*, «рака Арванд») — рака ў Іраку й Іране, якая ствараецца пры злучэньні Тыгру й Эўфрату каля ірацкага места Эль-Курна. Даўжыня каля 195 км. Плошча вадазбору каля 1 млн км² (уключае вадазборы Тыгру й Эўфрату). Цячэ на паўднёвы ўсход, спачатку на землях Іраку, потым, пасьля места Абу, — па мяжы паміж Іракам і Іранам. Цячэ ў Пэрсыдзкую затоку каля ірацкага места Эль-Кішла.

Рака ўтварылася ў выніку паступовага паніжэньня вады ў Пэрсыдзкай затоцы. Да гэтага Тыгр і Эўфрат цяклі ў затоку самастойна адзін ад аднаго. На значным працягу ракі яе паўднёвы бераг утвораны старажытным марскім берагам буйнога вострава, які існаваў у затоцы да яго абмяленьня.

Катэгорыя:Рэкі Азіі
Бнэй Ягуда Тэль-Авіў

«**Бнэй Ягуда**» — ізраільскі футбольны клюб з гораду Тэль-Авіва. Заснаваны ў 1936 годзе. Чэмпіён Ізраілю (1990), чатырохразовы ўладальнік Кубка Ізраілю (1968, 1981, 2017, 2019).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Тэль-Авіве
Галавічы

Назву **Галавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Галавічы — былая вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці, цяпер у межах Горадні
* Галавічы — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласьці
Цэнтарфорвард

**Цэнтарфорвард** — пазыцыя гульца ў баскетбольнай камандзе. 

Цэнтарфорвард — гэта таленавіты цяжкі форвард, які можа гуляць на пазыцыі цэнтравога. Такі гулец грае як пад кошыкам, змагаючыся за падбор мяча, так і ў трохсэкунднай зоне, атакуючы тварам ці сьпіною да кошыка. Валодае большай плястыкай за цэнтравога і большым ростам, чым цяжкі форвард.

Тэрамін *цэнтарфорвард* прыйшоў у баскетбол з жаргону, калі ў 1960-я гады гульня разьвівалася і сталася больш спэцылізаванаю.

Сярод сучасных гульцоў НБА вылучаюцца наступныя цэнтарфорварды: 
*  По Газоль — *(#16 [[Лос-Анджалес Лэйкерз]])*
*  Крыс Бош — *(#1 [[Маямі Гіт ]])*
*  Маркус Кэмбі — *(#23 [[Портлэнд Трэйл Блэйзэрз]])*
*  Джэрмейн О'Ніл — *(#7 [[Бостан Сэлтыкс]])*

Катэгорыя:Пазыцыі ў баскетболе
Аўгустоўскае ваяводзтва

**Аўгустоўскае ваяводзтва** () — ваяводзтва ў Царстве Польскім, якое існавала з 1816 па 1837 год, са сталіцай ў горадзе Сувалкі. Указам імпэратара Мікалая I ад  было перайменаванае ў Аўгустоўскую губэрню.

## Склад ваяводзтва
У ваяводзтва ўваходзіла 5 вобласьцей і 7 паветаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Dziennik Praw Królestwa Polskiego, nr 2. T. 1. Warszawa: 1816, s. 115-120.
* Dziennik Praw Królestwa Polskiego, nr 70. T. 20. Warszawa: 1837, s. 413-417.
* Juliusz Bardach i Monika Senkowska-Gluck (red.): Historia państwa i prawa Polski, Tom III od rozbiorów do uwłaszczenia. Warszawa: PWN, 1981, s. 354-355. .
* Juliusz Kolberg: Atlas Królestwa Polskiego, składający się z 8 map jeograficznych, z których każda wystawia jedno Województwo, jako to: Krakowskie, Sandomierskie, Kaliskie, Lubelskie, Płockie, Mazowieckie, Podlaskie i Augustowskie. Warszawa: 1827.
* Wojciech Politowski: Jeografia Królestwa Polskiego i Wolnego Miasta Krakowa z dołączeniem wiadomości statystycznych. Warszawa: 1816.
* Cz. Brodzicki, D. Godlewska, Łomża w latach 1794-1866. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1987 r. s. 85.

Катэгорыя:Ваяводзтвы Царства Польскага
Лёгкі форвард

**Лё́гкі фо́рвард** () ці **трэці нумар** — пазыцыя гульца ў баскетбольнай камандзе.

Асноўнаю мэтаю гульца, як і для атакуючага абаронцы зьяўляецца набор ачкоў, але ў адрозьненьне ад абаронцы, гульцы нападзеньня маюць больш высокі рост, і таму лепей падбіраюць мяч і блякуюць кідкі. Сярэдні рост 200—210 см.

## Гульцы
*  Пол Пірс — *(#34 [[Бостан Сэлтыкс]])*
*  Андрэй Кірыленка — *(#47 [[Мінэсота Тымбэрўулвз]])*
*  Кармэла Энтані *(#7 [[Нью-Ёрк Нікс]])*
*  Кевін Д’юрант *(#35 [[Аклагома-Сіці Тандэр]])*
*  Мэта Ўорлд Піс *(#15 [[Лос-Анджэлес Лэйкерз]])*
*  Грант Гіл *(#33 [[Фінікс Санз]])*
*  Шон Мэрвён *(#0 [[Далас Мэвэрыкс]])*
*  Дэні Грэнджэр *(#33 [[Індыяна Пэйсэрз]])*

## Крыніцы

Катэгорыя:Пазыцыі ў баскетболе
700-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 705 да н. э. — Сынахэрыб стаў каралём Асырыі

-001300
10
0
Генадзь Шупенька

**Гена́дзь Шупе́нька** (6 красавіка 1936, Падбярэзьзе, цяпер Мядзельскі раён Менскай вобласьці — 9 жніўня 2010) — беларускі літаратар.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. За Польшчай ягоны бацька сядзеў у Картуз-Бярозе, пасьля Другой сусьветнай вайны яго забілі лясныя бандыты.

У 1955 г. паступіў на  філялягічны факультэт БДУ, аддзяленьне беларускай мовы і літаратуры — навучаўся разам са шмат кім з паваеннае літаратурнае генэрацыі. У часе вучобы цяжка захварэў, некалькі гадоў змушаны быў увогуле ня рухацца, перанёс вялізную колькасьць апэрацыяў. Унівэрсытэт скончыў толькі ў 1965 г. Пасьля быў асьпірантам пры катэдры беларускай літаратуры. У 1969—1979 гг. — старшы навуковы супрацоўнік навукова-дасьледчага Інстытуту пэдагогікі Міністэрства асьветы Беларусі, у 1979 г. — стаў рэдактарам, з 1982 г. — загадчыкам рэдакцыі сэрыйных выданьняў выдавецтва «Мастацкая літаратура». Асабіста прымаў удзел у вяртаньні ў беларускі культурны працэс такіх імёнаў як Алесь Гарун, Кастусь Акула. Сябра СП СССР з 1975 г.

Адзін зь першых, каго ўшанавалі мэдалём Францыска Скарыны.

Друкаваўся з 1969 г. як крытык і літаратуразнавец. Выдаў кнігі крытычных нарысаў, літаратурных партрэтаў і артыкулаў «Цеплыня чалавечнасьці» (1977), «Галоўнае — талент» (1987), «Прага мастацкасьці» (1996). Галоўны інтарэс ягонага крытычнага слова — Іван Мележ.

Таксама працаваў перакладчыкам: на беларускую былі перакладзеныя «Мілы ба-пэр!..» Ц. Дзеры (Вугоршчына) (1983), аповесьць «Кат» П. Лягерквіста (Швэцыя) (1986), паасобныя апавяданьні пісьменьнікаў народаў СССР.

Быў выдатным музыкам — вечарыны беларускага пісьменьніцтва на працягу некалькіх дзесяцігодзьдзяў ладзіліся пад акампанемэнт ягонага віртуознага баяна.

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускія пісьменнікі (1917—1990). Даведнік. Шупенька Генадзь

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 6 красавіка
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Памерлі 9 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Плошча Незалежнасьці (Менск)

**Пло́шча Незале́жнасьці** — цэнтральная й найбуйнейшая плошча Менску. Месьціцца ў пачатку праспэкту Незалежнасьці.

На плошчы месьцяцца будынкі Дома Урада, Менгарвыканкаму, Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту, гатэлю «Мінск», Галоўпаштамту, кіраваньня мэтрапалітэну, а таксама Чырвоны касьцёл і помнік Уладзімеру Леніну. У падземнай частцы плошчы разьмешчаны 3-павярховы гандлёвы цэнтар «Сталіца» й 4-павярховы паркінг на 500 месцаў.

На плошчы зьмяшчаецца выхад станцыі мэтро «Плошча Леніна».

## Гісторыя
Плошча пачала забудоўвацца ў пачатку 1930-х гадоў XX стагодзьдзя паводле праекту архітэктара Ё. Р. Лянгбарда як галоўная плошча сталіцы й першапачаткова насіла імя Леніна. На ёй быў пабудаваны Дом Ураду БССР і ўсталяваны помнік Леніну. З 1934 г. на плошчы праводзіліся парады Чырвонай Арміі.

Падчас акупацыі Менску нямецкімі войскамі помнік быў зьнішчаны (адноўлены ў 1945 г.). Дом Ураду й Касьцёл Сьвятых Сымона і Алены апынуліся сярод нямногіх будынкаў Менску даваеннай забудовы, не разбураных падчас Другой Сусьветнай вайны.

Пасьля вайны плошча Леніна забудоўвалася па новым генэральным пляне Менску. Ад яе пачыналася галоўная вуліца сталіцы — праспэкт Сталіна (пазьней Ленінскі, Францішка Скарыны, цяпер праспэкт Незалежнасьці). Пры гэтым функцыі галоўнай плошчы сталіцы перайшлі да Цэнтральнай плошчы, на ёй з 1950-х гадоў праходзілі парады й дэманстрацыі. У 60-х гадах плошча Леніна стала ўяўляць сабой прамавугольнік памерамі 450×160 м, вакол плошчы быў арганізаваны кругавы рух аўтатранспарту. На плошчы месьцілася аўтастаянка й сквэр. З 1984 г., з пачаткам будаўніцтва на Кастрычніцкай плошчы Палаца Рэспублікі, плошча Леніна зноў стала месцам правядзеньня дэманстрацыяў.
    
У 1991 г. плошча пачала называцца плошчай Незалежнасьці. У 2002—2006 гг. плошча была рэканструяваная. Рух аўтатранспарту быў спрамлены, пад зямлёй былі пабудаваныя гандлёвы цэнтар «Сталіца» й паркінг. Надземная частка плошчы стала зонай адпачынку са сьвятломузычным фантанам.

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 11. — Мн., 2000.
* Республика Беларусь. Т. 5 : энциклопедия. — Мн., 2007.
Камедульская Біблія

**Камедульская Бі́блія**, ***Камальдульская Біблія***, таксама ***Сьвятое Пісаньне каталіцкай фары ў Цыфэры***; поўная назва **Сьвятая Біблія славацкая альбо Сьвятое Пісаньне частка I, каторая ўлучае ў сябе Закон Старога Тэстамэнту і гісторыю Закону: Пяць кніг Майсеевых, кнігі [[Кніга Озіі|Озіі]], Yudikum, [[Кніга Рут|Рут]], [[Кніга Царстваў|Царстваў]], [[Кнігі летапісаў|Параліпамэнон]], [[Кнігі Эздры|Эздравы]], [[Кніга Тобіта|Тобіта]], [[Кніга Юдыт|Юдыт]], [[Кніга Эстэр|Эстэр]], [[Кніга Ёба|Ёба]], [[Псальмы Давідавы]], [[Выслоўі Саламонавы|Кнігу Выслоўяў]], [[Эклезыяст]], [[Найвышэйшая песьня Саламонава|Песьняў]], [[Выслоўі Саламонавы|Саламонавы]], [[Мудрасьць Саламонава|Кнігі Мудрасьці]] і [[Сірах]]; частка II, каторая ўлучае ў сябе [[Нэвіім|Прарокаў]], [[Макабіцкія кнігі|кнігі Макабіцкія]] і ўвесь [[Новы Запавет]]**) — першы вядомы пераклад усяе Бібліі на славацкую мову. Зьдзейсьнены камедульскімі манахамі праўдападобна з Чырвонага Кляштару альбо Нітры (паводле найстарэйшых крыніцаў — Рамуальд Гадбаўны) ў першай палове XVIII стагодзьдзя, аднак вядомы толькі ў рукапісе, перапісаным ад 6 траўня 1756 да вясны 1760.

Перакладзены з тэксту лацінскай Вульгаты, пры перакладзе таксама выкарыстоўваліся габрэйскія і грэцкія арыгіналы і чэскі й польскі пераклады. Пераклад зьмяшчае мноства тлумачальных заўвагаў па-лацінску на палёх асобных старонак. Адзіны захаваны асобнік, выяўлены ў фары ў Цыфэры, знаходзіцца ў архіве Арцыбіскупскага ўраду ў Трнаве.

Камальдульскі пераклад меў быў ужываны таксама як лекцыянар; у ім крыжыкам пазначаныя пачатак і канец кожнага занятку, а напрыканцы прыведзены расклад чытаньня на ўвесь літургічны рок.

Тэкст напісаны так званым камальдульскім варыянтам славацкай мовы. Характарызуецца намаганьнем выкарыстоўваць формы і выразы тагачаснай славацкай гутарковай мовы з выразнымі заходнеславацкімі элемэнтамі і некаторымі запазычанымі літаратурнымі абаротамі чэскага паходжаньня. Пераклад ёсьць сьведчаньнем высокай духоўнай культуры і моўнай сасьпеласьці асяродзьдзя, у якім паўстаў, і па інтэлектуальным, багаслоўскім і моўным ўзроўні не саступае іншым тагачасным і пазьнейшым перакладам.

На пачатку XXI стагодзьдзя выйшла факсымільнае выданьне гэтага перакладу клопатам нямецкага славіста-прафэсара Ганса Ротнага ў двух тамох (920 + 1063 старонак). У выданьне ўключаныя камэнтары і дасьледаваньні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гістарычна-экзегетычнае дасьледаваньне Камальдульскага перакладу Бібліі і яго сканаваны варыянт 
* Ян Дзюрыца. Камальдульская Біблія — першы славацкі пераклад у эўрапейскім кантэксьце 
* Тытульныя аркушы факсымільнага выданьня 2002 року
Аблога Ля-Рашэлі

**Аблога Ля-Рашэлі** ( або ) — значная ваенная й гістарычная падзея часоў валадараньня Людовіка XIII, што зьявілася вынікам вайны паміж каралеўскімі войскамі й гугенотамі Ля-Рашэлі ў 1627—1628 гадох. Аблога таксама зьяўляецца эпізодам ангельска-францускай вайны 1627—1629 гадоў. Яна скончылася абсалютнай перамогай караля Людовіка XIII і войскаў каталікоў.

## Перадумовы
Нанцкі эдыкт Генрыха IV прадаставіў францускім гугенотам шырокія правы. Горад Ля-Рашэль стаў літаральна крэпасьцю гугенотаў, якая карысталася да таго ж поўным самакіраваньнем. У гэты пэрыяд Ля-Рашэль была другім па велічыні местам Францыі з больш чым 30 000 жыхароў.

Забойства Генрыха IV ў 1610 і ўзыход на сталец Людовіка XIII пры рэгенцтве Марыі Мэдычы адзначылі вяртаньне да пракаталіцкае палітыкі і аслабленьне пазыцыяў пратэстантаў. Пасьля паўстаньня гугенотаў пад правадырствам Анры дэ Раана ў 1625 годзе Людовік XIII, пераемнік Генрыха IV, абвесьціў гугенотам вайну. Першы міністар Людовіка кардынал Рышэльё абвесьціў здушэньне паўстаньня пратэстантаў галоўным прыярытэтам каралеўства.

## Вонкавыя спасылкі
* Reproduction et making-of du tableau Le siège de La Rochelle commandé par Richelieu. 
* Le Siège de La Rochelle. 
* 1628 — Le siège de La Rochelle d’après les Mémoires du cardinal de Richelieu. 

Катэгорыя:Гугеноты
Катэгорыя:Бітвы ў Францыі
Катэгорыя:Бітвы Францыі
Катэгорыя:Аблогі
НБА ў сэзоне 2012—2013 гадоў

**Сэзон 2012—2013 гадоў** — 67-ы сэзон Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі. Сэзон распачаўся 30 кастрычніка 2012 году матчам паміж «Маямі Гіт» і «Бостан Сэлтыкс». Матч усіх зорак — 2013 адбыўся 17 лютага 2013. Чэмпіянат скончыўся 17 красавіка 2013 году, сэрыя плэй-оф распачалася 20 красавіка.

## Рэгулярны чэмпіянат
*На 18 красавіка 2013 году*

### [[Усходняя канфэрэнцыя (НБА)|Усходняя канфэрэнцыя]]



### [[Заходняя канфэрэнцыя (НБА)|Заходняя канфэрэнцыя]]



### Асабістая статыстыка

## Гульні плэй-оф
Сэрыя плэй-оф распачалася 20 красавіка 2013 і працягвалася да 21 чэрвеня 2013 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі

2012/2013
Казёл (Быхаўскі раён)

**Казёл** — пасёлак у Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Чарнаборскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Быхаўскага раёну
Катэгорыя:Чарнаборскі сельсавет
Язьвін (Гомельская вобласьць)

**Я́зьвін** — вёска ў Шацілавіцкім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мікалаеўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 — 18 чалавек
* 2004 — 36 чалавек
* 1999 — 43 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мікалаеўскі сельсавет (Шацілавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шацілавіцкага раёну
Юрка Станкевіч

**Ю́рка Станке́віч** (18 сакавіка 1928, Вільня, Польшча — 7 жніўня 2014, Прага, Чэхія) — грамадзкі дзяяч беларускай дыяспары.

## Біяграфія
Нарадзіўся 18 сакавіка 1928 году ў Вільні. Бацька — мовавед Ян Станкевіч. Вучыўся ў Празе, адкуль паходзіла яго маці. Зь ёю ж эміграваў у Нямеччыну, дзе жыў да восені 1945 году. У 1947 годзе пераехаў у Амэрыку і там жа атрымаў вышэйшую адукацыю. Працаваў інжынэрам. У 1999 годзе пераехаў у Прагу. Заснавальнік суполкі «Пагоня», сябра Рады БНР. Выдаваў часапісы Belarusian Review, Крывія.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Памерлі ў Празе
Катэгорыя:Сябры Рады БНР
Ёзэф Рогачак

**Ё́зэф Ро́гачак** (; 6 лютага 1877, Стара Тура, Аўстра-Вугорская імпэрыя — 28 ліпеня 1962, Браціслава, ЧССР) — славацкі лютэранскі багаслоў і сьвятар, пісьменьнік, які першым зьдзейсьніў пераклад Бібліі на славацкую мову з арыгінальных тэкстаў. 1-е выданьне поўнае лютэранскае Бібліі выйшла пад рэдакцыяй  ў 1936. Выпраўленае выданьне было выдадзенае ў Кутнай Горы (цяпер у Чэхіі) ў 1951, ужо ў камуністычнай Чэхаславаччыне, што было амаль неймаверным.

## Жыцьцяпіс
Ёзэф Рогачак нарадзіўся ў Старой Туры. Празь недахоп сродкаў у сям’і для ягонага выхаваньня ён жыў у сваякоў Алушыцаўцаў, што ня мелі ўласных дзяцей. Ягоны дзядзька часта браў Ёзэфа з сабой на выязны гандаль, дзякуючы чаму малец здолеў вывучыць нямецкую мову. Увесну 1894 маладзён пазнаёміўся зь сёстрамі Роевымі, што аказала значны ўплыў у ягоным жыцьці. Крысьціна Роева дапамагла яму з аплатай навучаньня ў місіянэрскай школе Нойкірхену, дзе Ёзэф Рогачак вывучаў іўрыт, грэцкую, ангельскую і францускую мовы.

У 1909 року ажаніўся і накіраваўся місіянэрам у Кісач (Сэрбія), дзе працаваў са славакамі ў братэрстве Сіняга крыжа. У 1911 прапаведаваў для славакаў у Ньірэдзхазе (Вугоршчына). У Першую сусьветную вайну служыў пастарам у аўстра-вугорскім войску і вайсковых шпіталях. У той самы час падтрымліваў кантакты з цывільным славацкім насельніцтвам, з-за чаго быў абвінавачаны ў панславізме і неўзабаве па сканчэньні вайны арыштаваны. Больш за год утрымліваўся ў турме без прад’яўленага абвінавачаньня і сьледзтва.

Па вызваленьні паступіў адразу на тэалягічны і філязофскі факультэты ў Браціславе. У 1925 року атрымаў кандыдацкае і сьвятарскае званьні і быў высьвечаны ў Модры. Працаваў настаўнікам у сярэдняй школе, займаўся літаратурнай і перакладніцкай дзейнасьцю.

Ягоны мэтад перакладу Бібліі быў заснаваны на набліжанасьці да арыгінальных тэкстаў, выкарыстаньні дасканалых юдэйскіх камэнтароў, атрыманых ад перасьледаваных жыдоў, і ігнараваньня раней зьдзейсьненых перакладаў.

Памёр у 1962 у камуністычнай Чэхаславаччыне. Пахаваны на  ў Браціславе.

## Творы
* 1910, Будапэшт, БЗБТ: Пераклад з арыгіналу Эвангельля паводле Марка
* жнівень 1912, Будапэшт, БЗБТ: Пераклад з арыгіналу чатырох Дабравесьцяў (Мацьвея, Марка, Лукаша, Яна)
* сакавік 1924, Прага, БЗБТ: Пераклад з арыгіналу Новага Запавету.
* 1926, БЗБТ: Псальмы
* 1936, БЗБТ: Пераклад з арыгіналу ўсяе Бібліі
* 1936, Браціслава, Svetlo: «Эвалюцыянізм у сьвятле праўды, альбо што кожны адукаваны чалавек мае ведаць пра эвалюцыянізм»

## Сям’я
Жонка — Ружэна Ўрана. Дзеці: Іван Уладзімер Рогачак (1909—1977) — славацкі шахматыст, Вера (1911), Мілаш (1912).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кансэрвапэдыя 
* Места Стара Тура 

Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі на славацкую мову
Катэгорыя:Лютэране
Катэгорыя:Славацкія багасловы
Катэгорыя:Славацкія сьвятары
Катэгорыя:Чэхаславацкія грамадзкія дзеячы
Катэгорыя:Чэхаславацкія рэлігійныя дзеячы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Старой Туры
Катэгорыя:Памерлі ў Браціславе
Катэгорыя:Пахаваныя ў Браціславе
Уліковы запіс Microsoft

**Уліковы запіс Microsoft** (раней: *Windows Live ID*) — спалучэньне  электроннай пошты і  для падлучэньня да службаў паштовых (Hotmail, Outlook.com) і  (Messenger),  (SkyDrive) і сеціўных гульняў (Xbox Live), як і мабільнай (Windows Phone) ды настольнай апэрацыйных сыстэмаў (Windows 8) «Майкрасофт». Таксама дазваляе адначасна падлучацца да сацыяльных сетак Facebook і Twitter, так і пошукавіка Bing.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Уліковы запіс Microsoft

Катэгорыя:Майкрасофт
Катэгорыя:Вэб-сайты
Катэгорыя:Электронная пошта
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе
Вулька Лаўская

**Ву́лька Ла́ўская** (таксама — *Во́лька*) — вёска ў Пінскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Валішчанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 68 чалавек
* 1999 год — 124 чалавекі
* 1998 год — 118 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Валішчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёну
Стара Тура

**Стара Тура** (, , ) — места ў заходняй Славаччыне, на паўднёвым захадзе Трэнчынскага краю. Знаходзіцца за 12 км на захад ад раённага цэнтру Новэ Места над Вагам, за 99 км на поўнач ад Браціславы. З чэскага боку мяжуе з Паўднёвамараўскім краем. Насельніцтва — 10291 чалавек (2005).

## Геаграфія
Ляжыць на чэска-славацкім памежжы ў паўночнай частцы Мыяўскага плато, непадалёк ад Малых і Белых Карпатаў. Разам з ваколіцамі Стара Тура адносіцца да Падяварніцкага копаніцкага гістарычнага рэгіёну.

Парзь места працякае ў паўночна-паўднёвым напрамку směrem ручай Трысьце, які пасьля Чахціцкага замку ўпадае ў раку Дудваг.

## Мінуўшчына
Першыя пісьмовыя згадкі пра Старую Туру датаваныя 1392 рокам, калі яна згаданая ў дароўчым лісьце караля Жыгімонта як паселішча, належнае Чахціцкаму замку, якім на той час валодаў Сьцібар са Сьцібарыц. У складзе замкавых уладаньняў Стара Тура знаходзілася ажно да зьнікненьня фэўдалізму ў Вугоршчыне.

У 1467 року кароль Мацей Корвін за дапамогу пры арышце Яна Швэглы надаў Старой Туры статус падданскага мястэчка (опідуму), што дало штуршок яе разьвіцьцю. Прывілеем жыхары мястэчка былі вызваленыя ад сплаты трыдзясятку і іншых падаткаў ва ўсіх частках вугорскай кароны. Надалей гэты прывілей некалькі разоў пацьвярджалі іншыя валадары Вугоршчыны.

Паколькі бедныя глебы былі няздольныя пракарміць насельніцтва, старатуране займаліся вырабам і продажам драўляных тавараў. Акрамя традыцыйнай вытворчасьці, якая захавалася да цяпер, неабходна таксама згадаць сапожнікаў, кажушнікаў, млынароў, сталяроў, токараў, кавалёў і ганчароў. Стара Тура мела млыны, пральні, кузьню, бровар, тут вырошчвалі шафран і выраблялі паперу. З каровінага малака старатуране выраблялі топленае масла. Тутэйшыя жыхары сталі заснавальнікамі брынзавай вытворчасьці ў Славаччыне.

У 1848 року места было амаль цалкам зьнішчанае пажарам.

## Турыстычная інфармацыя

* Капліца Сьвятога Крыжа (1820)
* Эвангельскі збор (2 палова XVIII стагодзьдзя)
* Старая вежа на могілках — г.зв. гусіцкая вежа (1569)
* Рыма-каталіцкі касьцёл Унебаўзяцьця Панны Марыі (1758)

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
* Крысьціна Роева (1860—1936), эвангельская пісьменьніца і рэдактарка
* Віліям Клімачэк (1958), драматург

## Партнэрскія месты
*  Кунавіцы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 


Катэгорыя:Новэмэстаўская акруга
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі
Лабыроўка

**Лабыро́ўка** — былая вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіла ў склад Ліцьвінавіцкага сельсавету. Адселеная з-за забруджваньня радыёнуклідамі ў выніку Чарнобыльскай катастрофы.

## Гісторыя
У 1913 г. дзейнічала школа граматы. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Новы сьвет», працаваў вятрак. Паводле перапісу 1959 году ў вёсцы было 283 жыхары. Уваходзіла ў склад саўгасу «Руднянскі». Ліквідаваная 4 лютага 2011 году рашэньнем Кармянскага раённага Савету дэпутатаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Кармянскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты Беларусі, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС‎
Дудзінцы

**Ду́дзінцы** (, , ), да 1927 — ***Дзюдзінцы*** ( — курортнае места на поўдні Славаччыны, у раёне Крупіна Баньскабыстрыцкага краю. Насельніцтва — 1503 чалавекі (2005).

Дудзінцы вядомыя сваімі гаючымі мінэральнымі водамі і спа-курортамі.

## Геаграфія
Места разьмешчанае ля ўзножжа Крупінскай планіны ў даліне ракі Шт’яўніца, прыкладна за 27&nbsp;км на паўднёвы захад ад Крупіны і за 15&nbsp;км на поўнач ад Шагаў.

## Мінуўшчына
Археалягічныя раскопкі паказалі, што паселішча на гэтым месцы існавала ўжо ў нэаліце.

Першыя пісьмовыя згадкі пра сучаснае паселішча датаваныя 1284 рокам, калі яно мела назва *Дзьюд*. Першыя згадкі пра гарачыя крыніцы датаваныя 1551 рокам.

Дудзінская вуглекіслая вада пачала выкарыстоўвацца для лекавых мэтаў з пачатку XX стагодзьдзя, а ў 1983, калі Дудзінцы атрымалі статус курорту, тут пачалі комплексна лекаваць усялякія немачы два бальнэалягічныя цэнтры. Мінэральная вада ў купелях гідрахляраваная, содна-вапнаватая, яшчэ нейкая там і гіпатанічная. Вада мае пастаянную тэмпэратуру 28°C.

Акрамя гэтых комлексаў, у Дудзінцах захаваліся каля 20 каменныя басэйны рымскай пары.

## Насельніцтва
Паводле вынікаў перапісу 2011 року ў месьце пражывалі 1475 жыхароў. 1314 (89,08%) зь іх — славакі, 42 (2,85%) — вугорцы; нязначная колькасьць чэхаў і ўкраінцаў.

Паводле веравызнаньня 55,67% жыхароў — рыма-каталікі, 28,93% — лютэране, яшчэ 11,27% не зьвязаныя з рэлігіяй (2001).

## Гарады-пабрацімы
:  Кэнт (Агаё)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына 
* Курорт Дудзінцы 
* Дудзінцы і курорты 

Катэгорыя:Гарады Славаччыны
Катэгорыя:Курорты Славаччыны
Катэгорыя:Банскабыстрыцкі край
690-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 697 да н. э. — Манасія стаў царом Юдэі

-001310
1
Сусьветная гісторыя

**Сусьветная гісторыя** — гісторыя, якая апісвае разьвіцьцё ўсяго чалавецтва ўвогуле, то бок летапіс чалавецтва ад дагістарычных часоў дасюль. Гісторыя чалавецтва ў дакумэнтаваным выглядзе пачынаецца каля 4000 да н. э. у Мэсапатаміі, заселенай тады шумэрамі. Гарады існуюць са значна ранейшага часу (Ерыхон на Блізкім Усходзе, ~7000 да н. э.).

Сучасныя людзі зьявіліся ў Афрыцы блізу 300 тысяч гадоў таму. Яны жылі паляваньнем і зьбіральніцтвам. Міграцыя з Афрыкі падчас апошняга ледавіковага пэрыяду і да канца ледавіковага пэрыяду 12 тысяч гадоў таму пашырылася на ўсе кантынэнты, акрамя Антарктыды. Неўзабаве пасьля гэтага нэалітычная рэвалюцыя ў Заходняй Азіі спрыяла першае сыстэматычнаму стаўленьню да вырошчваньню расьлінаў і гадаваньню жывёлаў, а многія людзі перайшлі ад качавога ладу жыцьця да аседлага існаваньня, стаўшы земляробамі ў паселішчах на сталых месцах. Узраслая складанасьць чалавечых грамадзтваў запатрабавала сыстэму бухгальтарскага ўліку і пісьма.

Гэтыя падзеі праклалі шлях для паўстаньня раньніх цывілізацыяў у Мэсапатаміі, Эгіпце, Пэру, даліне Інду і Кітаі, што паклала пачатак старажытнага часу ў 4 тысячагодзьдзі да н. э. Гэтыя цывілізацыі дазволілі стварыць рэгіянальныя імпэрыі і забясьпечылі ўрадлівую глебу для зьяўленьня трансфармацыйных філязофскіх і рэлігійных ідэяў. Індуізм узьнік у канцы бронзавага веку, а затым зьявіліся шматлікія асноўныя сыстэмы вераваньняў, як то будызм, канфуцыянства, грэцкая філязофія, джайнізм, юдаізм, даасізм і зараастрызм. Хрысьціянства ўзьнікла пазьней як адгалінаваньне юдаізму. У наступны постклясычны час, прыблізна з 500 па 1500 гады, быў уздым ісламу і росквіт Кітаю за часам панаваньня дынастыяў Тан і Сун. У той жа час цывілізацыя пашыралася на новыя часткі сьвету, а гандаль паміж грамадзтвамі павялічваўся. Палітычны ляндшафт фармаваўся ўздымам і падзеньнем буйных імпэрыяў, як то Бізантыйская імпэрыя, Ісламскія халіфаты і Мангольская імпэрыя. Вынаходніцтва пораху і друкарскага варштату ў гэты час моцна паўплывала на пазьнейшую гісторыю.
Талеранцыйны патэнт

**Талеранцы́йны патэ́нт** () — дакумэнт, выдадзены сьвятым рымскім імпэратарам Ёзэфам II 13 кастрычніка 1781 року. Патэнт фактычна завяршыў Контрарэфармацыю ў Габсбурскай імпэрыі. Гэты дакумэнт натхніў асьветніцкія ідэалы Ёзэфа II (ёзэфінізм), і ў наступным року ён выдаў Талеранцыйны эдыкт.

Паводле патэнту эвангелісты (лютэране і кальвіністы), а таксама праваслаўныя, якія насялялі Прэдлітаўскую частку імпэрыі Габсбургаў, атрымалі свабоду вызнаньня, мажлівасьць будовы дамоў малітвы і ўрэгуляваньня стасункаў з пануючай Каталіцкай царквой (напрыклад, належныя плацяжы). Прыхільнікі гэтых веравызнаньняў былі практычна ўраўнаваныя ў грамадзянскіх правох з каталікамі: атрымалі магчымасьць валодаць маёнткамі, займацца рамёствамі, пражываць у местах, атрымліваць навуковыя званьні і займаць дзяржаўныя пасады. Тым ня меней, каталіцтва заставалася дзяржаўнай канфэсіяй, і дамы малітвы іншых канфэсіяў маглі будавацца толькі з пэўнымі абмежаваньнямі: напрыклад, галоўны ўваход нельга было рабіць з боку вуліцы, таксама былі забароненыя вежы (хоць у Драгомысьлю такі дазвол быў атрыманы).

Па выданьні патэнту на тэрыторыі Прэдлітавіі зборы паўсталі ў такіх мясьцінах, як Вена, Верхняя Аўстрыя, Трыест і Прага. Агулам за тры рокі па выданьні патэнту ў Аўстрыі і па-за Аўстрыйскай Сылезіяй паўстала 50 збораў. Ва ўсходняй частцы Аўстрыйскай Сылезіі — на Цешынскай Сылезіі — знаходзілася найбольшая на той час суполка лютэранаў на тэрыторыі Прэдлітавіі. Гэтую правінцыю ад астатніх адрозьнівала тое, што тут ужо існавала г. зв. *[[Цэрквы ласкі|царква ласкі]]* (Царква Ісуса ў Цешыне), таму патэнт быў тут прыняты ў іншай фармулёўцы. Дзякуючы выданьню Талеранцыйнага патэнту да цешынскай царквы далучыліся новыя зборы рэгіёну: у Бельскай, Яважы, Блудавіцах, Комарнай Льготцы, Вісьле, Быстржыцах, Устрані, Галешаве, Наўсях, Драгомысьлі, Старой Бельскай. У заходняй, опаўскай частцы правінцыі паўстаў толькі адзін збор у Голчавіцах ().

У наступныя рокі выдадзеныя яшчэ некалькі дэкрэтаў, дапаўняючых патэнт, у тым ліку з мэтаю стрыманьня далейшага разьвіцьця эвангельскай царквы на тэрыторыі дзяржавы. Поўнае ўраўнаваньне ў рэлігійных правох адбылося ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя ў пару Вясны народаў.

## Глядзіце таксама
* Пратэстанцкі патэнт

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Арыгінал тэксту патэнту
* Скан арыгіналу

Катэгорыя:Падзеі 1781 году
Катэгорыя:Падзеі 13 кастрычніка
Катэгорыя:Гісторыя хрысьціянства
Катэгорыя:Гісторыя права
Катэгорыя:Аўстрыйская імпэрыя
Катэгорыя:Права Аўстрыі
Катэгорыя:Права Вугоршчыны
Катэгорыя:Канфэсійнае права
Талеранцыйны патэнт (1782)

**Талеранцы́йны патэ́нт** () — дакумэнт, выдадзены сьвятым рымскім імпэратарам Ёзэфам II 2 студзеня 1782 року. Паводле яго жыды атрымалі большую свабоду ў адпраўленьні сваіх рэлігійных абрадаў.

Патэнт стаў часткаю палітыкі радыкальных рэформаў Ёзэфа II па пераўтварэньні імпэрыі Габсбургаў у ідэальную асьветніцкую дзяржаву. Дагэтуль ён выдаў эдыкт, які тычыўся толькі хрысьціянскіх дэнамінацыяў. Жыды ж падпадалі пад ранейшыя абмежаваньні, усталяваныя ў Сярэднявеччы: так, яны ня мелі права валодаць нерухомасьцю.

Патэнт 1782 року першапачаткова распаўсюджваўся на ніжнюю Аўстрыю. Паводле ягоных умоваў жыдоўскія дзеці атрымлівалі магчымасьць навучацца ў дзяржаўных школах альбо засноўваць уласныя зь нямецкай мовай навучаньня. Дарослыя атрымалі дазвол навучацца ва ўнівэрсытэтах, займацца гандлем, адчыняць прадпрыемствы і служыць у войску. Ранейшыя патрабаваньні па абавязковым нашэньні залатой зоркі альбо сплаты асобнага падатку былі скасаваныя.

Тым ня меней, замест выкарыстаньня пісьмовага іўрыту і размоўнага ідышу прадугледжвалася ўжываньне нямецкай мовы. Афіцыйныя дакумэнты і падручнікі не маглі друкавацца на іўрыце. «Талерантныя» жыды ў Вене і інтэлігенцыя падтрымала патэнт Ёзэфа II, аднак большасьць асьцерагалася магчымай асыміляцыі і загрозе культуры і ладу жыцьця.

## Глядзіце таксама
* Эмансыпацыя жыдоў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тэкст эдыкту
* Тэкст эдыкту

Катэгорыя:Падзеі 1782 году
Катэгорыя:Гісторыя права
Катэгорыя:Аўстрыйская імпэрыя
Катэгорыя:Права Аўстрыі
Катэгорыя:Права Вугоршчыны
Катэгорыя:Канфэсійнае права
Пратэстанцкі патэнт (1861)

**Пратэста́нцкі патэ́нт** ці **Пратэстанцкі зако́н** () — прававы акт Аўстра-Вугоршчыны, прыняты 8 красавіка 1861 року. Патэнт рэарганізоўваў становішча пратэстантаў у Аўстрыйскай імпэрыі, акрамя Вугоршчыны, дзе падобны патэнт ужо быў прыняты ў 1859. Паводле закону эвангельскія цэрквы атрымлівалі правы, аднолькавыя з рыма-каталіцтвам. У чэскай частцы Чэхаславаччыны закон дзейнічаў да 1949 року, а ў Аўстрыі — увогуле да 1961.

## Глядзіце таксама
* Талеранцыйны патэнт

## Вонкавыя спасылкі

* Патэнт у Аўстрыйскай нацыянальнай бібліятэцы

Катэгорыя:Падзеі 1861 году
Катэгорыя:Падзеі 8 красавіка
Катэгорыя:Гісторыя пратэстанцтва
Катэгорыя:Гісторыя права
Катэгорыя:Канфэсійнае права
Катэгорыя:Права Аўстрыі
Катэгорыя:Аўстрыйская імпэрыя
Эвангельская царква чэскіх братоў

**Эва́нгельская царква́ чэ́скіх брато́ў** (***ЭЦЧБ***, ) — кальвінісцка-лютэранская царква ў Чэхіі. Паводле зьвестак 2011 року налічвала 51 936 вернікаў, што робіць яе другой па велічыні пасьля рыма-каталіцкай царквы.

## Мінуўшчына
Адзінымі дазволенымі на чэскіх землях пратэстанцкімі цэрквамі, дазволенымі Талеранцыйным патэнтам 1781 року, былі эвангельскія цэрквы аўгсбурскага (лютэранскага) і гельвецкага (рэфармаванага) вызнаньняў. Па абвяшчэньні незалежнай Чэхаславацкай рэспублікі ў 1918 року гэтыя плыні заключылі унію, што запачаткавала Эвангельскую царкву чэскіх братоў. Акрамя аўгсбурскай і гельвецкай традыцыяў, новы хаўрус выкарыстоўваў таксама традыцыі чэскай Рэфармацыі, гусіцкага руху, ультракўістаў і чэскіх братоў.

## Структура
Царква мае сходы на трох узроўнях:
* парафіяльны сход
* сэньяратны сход
* усеагульны сход

Царква падзеленая на 14 сэньяратаў: Праскі, Падэбрадзкі, Паўднёвачэскі, Заходнечэскі, Устэцкі, Лібэрэцкі, Кралёўградзкі, Хрудзімскі, Поліцкі, Горацкі, Брненскі, Выхадамараўскі, Мараўскасьлескі і Ахранаўскі.

Зьяўляецца чальцом Сусьветнай рады цэркваў, Канфэрэнцыі эўрапейскіх цэркваў, Сусьветнай лютэранскай фэдэрацыі, Сусьветнага альянсу рэфармаваных цэркваў і Супольнасьці эвангельскіх цэркваў Эўропы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына 
* Незалежны эвангельскі партал 

Катэгорыя:Пратэстанцтва ў Чэхіі
Катэгорыя:Лютэранскія дэнамінацыі
Катэгорыя:Сусьветная лютэранская фэдэрацыя
Катэгорыя:Сусьветны альянс рэфармацкіх цэркваў
Катэгорыя:Сусьветная рада цэркваў
Цэрквы ласкі

**Цэ́рквы ла́скі** (; ) — шэсьць эвангельскіх збораў, збудаваных у XVIII стагодзьдзі па ўмовах Альтранштадзкай угоды 1709 року. Назвы атрымалі паводле таго, што дазвол на пабудову быў атрыманы з ласкі імпэратара Ёзэфа I, а таксама дзякуючы Божай міласьці.

Храмы паўсталі ў Жаганю, Кажухаве, Яленяй Гуры, Каменнай Гуры, Мілічы і Цешыне. Забароны на стыль пабудовы не было, таксама былі дазволеныя вежы.

Да нашага часу захаваліся чатыры царквы ласкі. Пасьля Другой сусьветнай вайны храмы ў Яленяй Гуры, Каменнай Гуры і Мілічы перададзеныя каталікам. Сьвятыні ў Жаганю і Кажухаве былі зруйнаваныя, ад іх захаваліся толькі вежы.

## Глядзіце таксама
* Артыкульныя цэрквы
* Цэрквы міру

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Фотагалерэя ніжнесылескіх цэркваў ласкі 
* Гісторыя касьцёлу ў Каменнай Гуры 
* Гарнізонны касьцёл у Яленяй Гуры 

Катэгорыя:Лютэранскія храмы
Катэгорыя:Пратэстанцкія храмы Польшчы
Катэгорыя:Архітэктура Сылезіі
Катэгорыя:Храмы ласкі Божай
Цэрквы міру

**Цэ́рквы мі́ру** (, ) ў Сьвідніцы і Явары (Ніжнесылескае ваяводзтва Польшчы) — найвялікшыя драўляныя сакральныя будынкі ў Эўропе. У 2001 року былі занесеныя ў Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Мінуўшчына
Цэрквы паўсталі ў II палове XVII стагодзьдзя ў выніку Вэстфальскага замірэньня, якое скончыла Трыццацігадовую вайну (1618—1648). Пад ціскам пратэстанцкай Швэцыі каталіцкі імпэратар Фэрдынанд III Габсбург надаў сылескім лютэранам права на пабудову трох сьвятыняў на тэрыторыі, падпарадкаванай непасрэдна яму.

Згода імпэратара на пабудову цэркваў міру мела дадатковыя абмежаваньні:
* будоўлі мелі быць збудаваныя толькі зь недаўгавечных матэрыялаў (драўніна, салома, гліна, пясок)
* цэрквы маглі быць пабудаваныя толькі па-за межамі места, аднак не далей за адлегласьць гарматнага стрэлу ад муроў
* не маглі мець вежаў, званоў, ані традыцыйнага выгляду храма
* мусілі быць збудаваныя цягам аднаго року
* мусілі быць збудаваныя за кошт пратэстантаў
* пры іх не маглі паўстаць парафіяльныя школы

Цэрквы былі збудаваныя ў Глогаве, Сьвідніцы і Явары. Нягледзячы на абмежаваньні, яны сталі найбольшымі драўлянымі каркаснымі сакральнымі пабудовамі Эўропы дзякуючы перадавым канструктыўным і архітэктурным асаблівасьцям.

Да цяперашняга часу захаваліся дзьве зь іх. Царква міру ў Сьвідніцы займае плошчу 1180 м² і зьмяшчае 6000 вернікаў, а царква ў Явары — 1090 м² і 7500 вернікаў (3000 сядзячых месцаў). Храм у Глогаве згарэў у пажары пасьля ўдару маланкі.

## Глядзіце таксама

* Артыкулярныя цэрквы
* Цэрквы ласкі

## Вонкавыя спасылкі

* Царква міру ў Сьвідніцы 
* Царква міру ў Явары 
* Царква міру ў Глогаве 

Катэгорыя:Трыццацігадовая вайна
Катэгорыя:Архітэктура Сылезіі
Катэгорыя:Драўляныя храмы Польшчы
Катэгорыя:Пратэстанцкія храмы Польшчы
680-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 685 да н. э. — Халькідон стаў калёніяй Грэцыі

-001320
2
Армуская пратока

**Армуская пратока** (, ) — пратока, якая злучае Аманскую затоку й Пэрсыдзкую затоку. Гэта адзіная пратока, якая злучае Пэрсыдзкую затоку зь «вялікай вадой» — Індыйскім акіянам. На поўначы затокі знаходзіцца Іран, на поўдні — Аб’яднаныя Арабскія Эміраты й Мусандам, адруб, які належыць да Аману. Плошча Армускай затокі складецца з 39 км².

Каля 20 % нафты ў сьвеце залягаюць у пратоцы. Таксама каля 35 % нафтавага гандлю ў сьвеце праходзіць праз Армускую затоку, што робіць гэта месца вельмі важным з геапалітычнага пункту гледжаньня.

Катэгорыя:Пратокі Індыйскага акіяна
Міну

**Міну** — востраў у Пэрсыдзкай затоцы, які належыць да Ірану.

Катэгорыя:Астравы Ірану
Харк

**Харг** або **Харк** () — востраў у Пэрсыдзкай затоцы, які належыць Ірану, за 25 км ад берагу і за 660 км на паўночны захад ад Армускай пратокі. Адміністрацыйна належыць да Бушэрскага астану і валодае марскім портам, адкуль экспартуецца да 90% іранскіх нафтапрадуктаў. Тут жа можа захоўвацца да 30 млн барэляў нафты.

На востраве разьмешчаны хрысьціянскі манастыр VII стагодзьдзя, магілы, храмы і ахэмэнідзкі клінапіс VI—IV стст. да н. э. Пад нідэрляндзкім панаваньнем востраў быў істотным гандлёвым пунктам. У 1960-х ЗША дапамагло Ірану распрацаваць першыя нафтавыя тэрміналы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Астравы Ірану
Катэгорыя:Астравы Пэрсыдзкай затокі
Катэгорыя:Бушэр (шагрэстан)
Катэгорыя:Археалягічныя аб’екты ў Іране
Кіш

**Кіш** — востраў у Армускай пратоцы, які належыць Ірану.

Катэгорыя:Астравы Ірану