open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Белазубка малая

**Белазубка малая** (*Crocidura suaveolens*) — жывёла клясы сысуноў атрада мошкаедных сямейства зямлярыйкавых.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі (Беларусь, Расія, Украіна) і Азіі (Афганістан, Іран, Кітай, Казахстан, Манголія, Таджыкістан, Туркмэністан), ад узроўню мора да 3600 м. Яго можна знайсьці ў лясах, на ўзлесках, на берагах рэк, ў аграэкасістэмах, ў парках, садах і нават будынках. У пустыннай зоне жыве ў аазісах і далінах рэк, а таксама сустракаецца на засоленых глебах.

## Вонкавы выгляд
Яго даўжыня складае 50–75 мм, даўжыня хваста 25–4о мм, маса 4–7,5 г. Верх карычнева-шэры, бакі і ніз шэрыя, часам з жоўтым адценьнем. Рэзка акрэсленая лінія падзяляе два колеры.

## Лад жыцьця
Сілкуецца бесхрыбетнымі (вусякамі) і ў меншай ступені расьлінным матэрыялам. Гэты від найбольш актыўны ноччу і ўтварае гнёзды пад ліставай падсьцілкай, травой, кучамі бярвеньня ці падобным.

## Вонкавыя спасылкі
* Kryštufek, B.; Gazzard, A. 2023. ''Crocidura suaveolens''. The IUCN 

Катэгорыя:Зямлярыйкавыя
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП відаў з найменшай рызыкай
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
3+2

**3+2** можа азначаць:

* *[[Тры плюс два]]* — савецкі фільм 1963 року;
* 3+2 (гурт) — беларускі поп-гурт;
* 3+2 (вугорскі гурт) — вугорскі гурт.
Ідзель

**Ідзель** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Ідзіла або Ідзела (Idilo, Idela) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ід- узыходзіць да стараісьляндзкага idh 'праца', idhja 'праводзіць перамовы, дамаўляцца'.

## Носьбіты
Ідзялевічы (Idzelewicz) гербу Наленч — літоўскі шляхецкі род.

Ідзялевічы (Idzellewicz) гербу Яліта — літоўскі шляхецкі род з Ковенскага павету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Белазубка белабрухая

**Белазубка белабрухая** (*Crocidura leucodon*) — жывёла клясы сысуноў атрада мошкаедных сямейства зямлярыйкавых.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі (Албанія, Аўстрыя, Беларусь, Бэльгія, Босьнія і Герцагавіна, Баўгарыя, Харватыя, Чэхія, Францыя, Германія, Грэцыя, Вугоршчына, Італія, Ліхтэнштэйн, Люксэмбург, Малдова, Чарнагорыя, Нідэрлянды, Паўночная Македонія, Палестына, Польшча, Румынія, Расія, Сэрбія, Славакія, Славенія, Швайцарыя, Украіна) і заходняй Азіі (Армэнія, Азэрбайджан, Грузія, Іран, Ірак, Ізраіль, Ліван, Сырыя, Турэччына), ад узроўню мора да 2500 м. Зьвязаны з сухімі гарыстымі месцамі пражываньня, такімі як лугі, лясы і прыдарожныя хмызьнякі. На паўночнай ускраіне арэала віду асобіны часта жывуць у садах, падсобных памяшканьнях і гаспадарчых пабудовах.

## Вонкавы выгляд
Яго даўжыня складае 68–87 мм, даўжыня хваста 29–46 мм, маса 6–13 г. Верх цёмна-шэра-карычневы або каштанава-карычневы, ніз белы або шэры. Рэзка акрэсленая лінія падзяляе два колеры па баках. Хвост пакрыты доўгімі, што тырчаць пад прамым вуглом, валасінкамі.

## Лад жыцьця
Сілкуецца бесхрыбетнымі. Гэтыя жывёлы пракладваюць тунэлі праз падсцілку лісьця, а таксама пад грудамі хмызьнякоў і камянёў. Максымальная працягласьць жыцьця ў дзікай прыродзе — каля трох гадоў. Максымальная працягласьць жыцьця ў няволі — чатыры гады.

## Вонкавыя спасылкі
* Shenbrot, G.; Hutterer, R.; Kryštufek, B.; Yigit, N.; Mitsainas, G.; Palomo, L. 2021. ''Crocidura leucodon''. The IUCN 
* Raese, J. 2004. ''Crocidura leucodon''. Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Зямлярыйкавыя
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП відаў з найменшай рызыкай
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Яст

**Яст** (*Яшт*), **Асьць** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Аст, Асьці або Оста (Ast, Ásti, Osta) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -аст- (-ост-) паходзіць ад гоцкага *aust(ra)-, стараверхненямецкага ōstan 'усход'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Асьцейка (Асьцека), Асьціла, Яштальд (Яштоўт), Астар, Астрат. Адзначаліся германскія імёны Oustecha, Aostilo (Ostell), Astald (Ostald), Austerius (Oster), Austrad (Ostrat).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Astar (Aster), Astreta (< Austrat).

У Прусіі бытавалі імёны: *Asteyko* (1339 год), *Austin*, *Astune*, *Jostaute* (1354 год), *Austegaw*, *Austigawdis / Austigaude* (1339 і каля 1395 году), *Astyot / Astyoth* (1283, 1305, 1327, 1354, 1395, 1401, 1404 і 1408 гады). У 1562 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Zacharias Ast, Borussus*, у 1650 годзе — *Georgius Ast, Hohensteinensis Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычнах крыніцах: *Mikołay Ościewicz* (1561 год); *Judyta Jasztówna* (1726 год); *Parafia [[Дзісна|dziśnieńska]]… Osciewicze* (1784 год).

## Носьбіты
Ястовічы (Jastowicz) — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага ваяводзтва.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Лібэка

**Лібэка** (*Лібэк*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Лібіка (Libicho, Libike) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ліб- (імёны ліцьвінаў Лібель, Лібельт, Лібэр; германскія імёны Libila, Libolt, Liberi) паходзіць ад гоцкага liban 'жыць'.

У 1650 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Christophorus Liebeck, Regiomontanus Prussus*.

Варыянты імя ў гістарычным крыніцах: *Libek* (1678 год).

## Носьбіты
Лібэкі (Libeko) гербу Шахаўніца — літоўскі шляхецкі род.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Альман

**Альман** (*Эльман*), **Алеман** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Аламан або Алман, пазьней Алеман або Эльман (Alaman, Alman, Alemann, Ellmann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ал- (імёны ліцьвінаў Альбут, Алігут, Аламунт; германскія імёны Albot, Algut, Alamunt) паходзіць ад гоцкага alls 'увесь, кожны', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

Адпаведнасьць імя Альман () германскаму імю Alman (Alaman) прызнае летувіскі лінгвіст .

У Прусіі бытавала імя *Allemanne* (1337 год). У 1621 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Michael Olman, Welaviensis Borussus*, у 1627 годзе — *Michael Olmannus, Welowiensis Borussus*.

У Польшчы ў 1504 годзе і ў XVII ст. адзначалася прозьвішча Almanus.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Aleman* (Старэйшая рыфмаваная хроніка); *actum et datum in [[Салокі|Solak]] (presentibus) <…> et Georgio Almana* (28 верасьня 1516 году); *Anna Alamanowna* (1601 год); *nieboszczykowi Dominikowi Alamaniemu, prawem lennem, we włóści [[Мсьцібаў|Mścibohowskiej]]… synów nieboszczykowskich, urodzonych Adama, Toma i [[Жыгімонт|Zygmunta]] Alamanich* (4 кастрычніка 1603 году); *Justyn Almanowicz* (1831 год); *Альмановича* (15 лютага 1905 году).

## Носьбіты
* Алеман — водца на Жамойці, які ўпамінаецца да 1257 году

Эльманы (Elman) гербу ўласнага — літоўскі шляхецкі род з Наваградзкага павету.

Аламэн або Алеман (Alamenus, Alemani) гербу ўласнага — шляхецкі род Рэчы Паспалітай зь Любліну і Плоцку.

На гістарычнай Піншчыне існуе вёска Альманы.

## Глядзіце таксама
* Ала
* Ман

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гудан

**Гудан** (*Гудон*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Годан або Годун (Godan, Godun) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gudman, Savegot) паходзіць ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот'.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Гудан (Gudan) і Гудановіч (Gudanowicz, Gudonowicz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Parafia glinciska… Gudoniszki* (1784 год); *Gudonowna* (1789 год); *Elżbieta Gudanowicz* (1817 год); *Gudan* (1909 год).

## Носьбіты
* Баляслаў, Юзэф, Канстантын, Юлія і Вінцэнт Гуданы (*Gudan*) — уладальнікі гаспадаркі ў Барэйшунах на 1933 год

Гуданы (Gudan, Gudon) гербу Завадынец — літоўскі шляхецкі род.

Гудан (Gudan) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналася сяло Гуданы каля Цельшаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Альвіс

**Альвіс** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Алавіс або Алвіс, пазьней Альвіс (Alawis, Alois, Alvis) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ал- (імёны ліцьвінаў Алігут, Альмін, Аламунт; германскія імёны Algut, Almin, Alamunt) паходзіць ад гоцкага alls 'увесь, кожны', а аснова -віс- (-віз-, -веш-) (імёны ліцьвінаў Вісігерд, Вісімунт, Вішымут; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) — ад гоцкага wis 'мудры, абазнаны'.

## Носьбіты
Альвісы (Alwis, Alois) гербу Корчак — літоўскі шляхецкі род зь Вількамірскага павету.

## Глядзіце таксама
* Ала
* Віс

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тарпан

**Тарпан** (*Equus ferus ferus*) — адносіцца да вольных коней еўразійскіх стэпаў з 18 па 20 стагодзьдзі. Як правіла, невядома, ці былі гэтыя коні сапраўднымі дзікімі, дзікімі хатнімі або гібрыдамі. Апошняя асобіна, якая лічыцца тарпанам, памерла ў палоне ў Расійскай імперыі ў 1909 годзе.

Пачынаючы з 1930-х гадоў было зроблена некалькі спроб вывесьці коней, якія выглядалі б як тарпаны, з дапамогай сэлектыўнага развядзеньня. Пароды, якія ўзніклі ў выніку (конь Хека, конь Хегардта, конь Стробеля), маюць прымітыўны выгляд і цёмна-шэра-карычневы колер. Некаторыя з гэтых коней цяпер камэрцыйна рэкламуюцца як "тарпаны", хоць такія жывёлы адносяцца толькі да свойскіх парод, а не да саміх дзікіх жывёл.

ДНК тарпана паказвае, што яго паходжаньне ёсць сумесь коней, якія паходзяць з Эўропы і коней, блізкіх да папуляцыі DOM2, продкаў сучасных свойскіх коней. (Коні DOM2 паходзяць са стэпаў Заходняй Эўразіі, асабліва ніжняга Волга-Дона, але не ў Анатоліі, у канцы чацвёртага і пачатку трэцяга тысячагодзьдзяў да н. э. Іх гены могуць дэманстраваць адбор для палягчэньня прыручэньня і мацнейшай сьпіны). Гэта не адпавядае тарпанам як дзікім продкам або дзікай версіі DOM2. Таксама тарпан не з'яўляецца гібрыдам з коньмі Пржэвальскага.

## Крыніцы

Катэгорыя:Коневыя
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Сховань (манга)

**Сховань**, таксама Сховішча (, таксама гэта арыґінальная назва манґі) – японская манґа напісаная і праілюстраваная Масасумі Какідзакі. Яна была апублікавана на *Shogakukan's seinen* манґа часопісе *Weekly Big Comic Spirits* у 2010.

## Сюжэт
На востраве для адпачынку Сэйці Кірышыма і ягоная жонка Мікі Кірышыма патрапляюць пад моцны дождж дзесьці на тэрыторыі вострава. Але гэта не было памылкай Сэйці, гэта было сплянавана ім, ягоны намер просты: сёньня ноччу я заб'ю сваю жонку.

Усяго некалькі год таму, ён быў шчасьлівым мужчынай, пасьпяховым пісаром і бацькай маленькага хлопца... у той час, усё пачало йсьці ня так. Гэтаму шчасьцю настаў канец. У той дзень ягоны рэдактар склаў іхнію дамову пра супрацоўніцтва, цемра пачала паглынаць ягонае жыцьцё. Пачынаецца пекла, старонка за старонка ён пакзвае яго на сваім апошнім рамане.

## Пэрсанажы

* Сэйці Кірышыма: у мінулым пісар і муж Мікі Кірышыма. Пасьля сьмерц ягонага сына, ён вязе сваю жонку на адпачынак, дзе ён плянуе забіць яе.
* Мікі Кірышыма: жонка Сэйці. Яна зла на свайго мужа за тое, што іхніе адзінае дзіцяці загінула.
* Стары мужчына: ягонае жытло гэта лёха, куды не патрапляе сонечнае сьвятло, ён бярэ кабет у палон і жрэ мужчын.
## Спасылкі

Катэгорыя:Манга-сэрыялы
Катэгорыя:Манга 2010 году
Катэгорыя:Сэйнэн манга
Гілімонт

**Гілімонт**, **Гільмонт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гілімунд, Гільмунд, Кільмунд або Гільмонд, пазьней Гільмонт (Gilimund, Gilmundus, Kilmundr, Gilmondus, Gilmont) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гіл- (-кіл-) (імёны ліцьвінаў Гілін, Кілбар, Таўцігіл; германскія імёны Gillin, Kilber, Theudigilius) паходзіць ад германскага Gisala, Gisila 'патомак, нашчадак', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Агнешка Гильмонтъ* (1858 год).

## Носьбіты
Гілімонты (Gilimont) — літоўскі шляхецкі род.

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Кілмант у летувізаванай форме.

## Глядзіце таксама
* Гіла
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Адылён Касуну

**Адылён Касуну́** (;  4 студзеня 2001 году) — івуарыйскі футбаліст, цэнтральны абаронца італьянскага клюбу «Аталянта» і нацыянальнай зборнай Кот д’Івуару. Таксама можа згуляць з правага боку абароны. Як адзначаецца, футбаліст добра гуляе ў адборы мяча і мае адзін з найлепшых паказьніка ў падкатах у Эўропе.

## Кар’ера
Кар’еру пачаў у роднай краіне ў клюбе «АСЭК Мімозас». У 2016 годзе быў заўважаны скаўтамі швэдзкага «Гамарбю» на адным з моладзевых турніраў. Тым ня менш, адразу ў клюбе не перайшоў, а некаторы час наведваў трэнаваньні дружыны. Свой першы прафэсійны кантракт з швэдамі склаў па сьвяткаваньню 18-га году народзінаў. Дэбютаваў у кашулі «Гамарбю» 18 лютага 2019 году ў матчы Кубка Швэцыі. У хуткім часе зьявіўся ў матчы чэмпіянату Швэцыі. Ужо ў траўні быў выкуплены бэльгійскім клюбам «Бруге», які выклаў 4 мільёны эўра ды шэраг бонусаў. 22 ліпеня 2021 году далучыўся да нямецкага «Баеру», склаўшы з клюбам 5-гадовы кантракт. Як паведамлялася, сума трансфэру сягала 23 мільёнаў эўра.

28 жніўня 2024 году абаронца далучыўся да італьянскай «Аталянты» на правах арэнды з правам выкупу.

## Дасягненьні
**«Бруге»**:
* Чэмпіён Бэльгіі: 2020, 2021
* Уладальнік Супэркубка Бэльгіі: 2021

**«Баер»**:
* Чэмпіён Нямеччыны: 2024
* Уладальнік Кубка Нямеччыны: 2024
* Уладальнік Супэркубка Нямеччыны: 2024

**Кот д’Івуар**:
* Уладальнік Кубка афрыканскіх нацыяў: 2023

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Івуарыйскія футбалісты
Гільтэр

**Гільтэр** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гілдэр (Hilder) і Ергілт (Erhilt) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гілд- (-ілт-, -гелт-) (імёны ліцьвінаў Гільцін, Ілбуць, Ілгут; германскія імёны Hiltin, Ilbuth, Illgut) паходзіць ад германскага hildiō 'бой', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

## Носьбіты
Гільтэры (Hilter) гербу Даліва — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага ваяводзтва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Робін Кох

**Робін Кох** (;  17 ліпеня 1996 году) — нямецкі футбаліст, цэнтральны абаронца франкфурцкага клюбу «Айнтрахту» і нацыянальнай зборнай Нямеччыны. Акрамя пазыцыі абаронцы, таксама часам выконвае абавязкі паўабаронцы абарончага пляну.

## Кар’ера
Пачынаў кар’еру ў трырскім «Айнтрахту». Пасьля далучыўся да роднага «Кайзэрсьляўтэрну», дзе калісьці пачынаў футбольнае навучаньне, перш чым пераехаць у Трыр. У жніўні 2017 году далучыўся да «Фрайбургу» з Бундэсьлігі. У найвышэйшым дывізіёне 22 кастрычніка таго ж году ў матчы супраць бэрлінскай «Гэрты». Першы гол здабыў у матчы супраць франкурцкага «Айнтрахту» у студзенні 2018 году. У 2020 годзе далучыўся да ангельскага «Лідс Юнайтэд», які толькі вярнуўся ў Прэм’ер-Лігу пасьля доўгай адсутнасьці ў элітным дывізіёне. У ліпені 2023 году на правах арэнды вярнуўся на радзіму, дзе гуляў за франкфурцкі «Айнтрахт». 9 студзеня 2024 году ягоны кантракт зь Лідсу быў цалкам выкуплены нямецкім клюбам, але ён пачаў дзеіць толькі ўлетку 2024 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Янік Кайтэль

**Я́нік Ка́йтэль** (;  15 лютага 2000 году) — нямецкі футбаліст, цэнтральны і абарончы паўабаронца клюбу «Аўгсбург» (у арэндзе з «Штутгарту»). Свой першы прафэсійны кантракт склаў у красавіку 2020 году з «Фрайбургам», але найперш выступаў за рэзэрвовую каманду клюбу.

## Дасягненьні
**«Штутгарт»**:
* Уладальнік Кубка Нямеччыны: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Шыракавушка эўрапейская

**Шыракавушка эўрапейская** (*Barbastella barbastellus*) — від рукакрылых сысуноў сямейства вечарнікавых (гладканосых).

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 40–55 мм, хвост 36–52 мм, размах крылаў 26–29 см, даўжыня перадплечча 35–45 мм, вага 6–13 г. Самка значна буйнейшая за самца. Вушы шырокія, злучаныя праз галаву скурай і пакрытыя рыжа-карычневай поўсьцю на задняй паверхні. Крылы даволі доўгія, вузкія й загостраныя на канцах. Верх і махавыя перапонкі ад цёмна-карычневага да чарнаватага колеру, ніз цёмна-шэры.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропе (Аўстрыя, Андора, Беларусь, Босьнія і Герцагавіна, Баўгарыя, Ватыкан, Вугоршчына, Вялікабрытанія, Нямеччына, Грэцыя, Ірляндыя, Італія (укл. Сардынія, Сыцылія), Латвія, Ліхтэнштайн, Летува, Люксэмбург, Малдова, Манака, Чарнагорыя, Харватыя, Чэхія, Данія, Францыя, Паўночная Македонія, Польшча, Партугалія, Румынія, Расея, Сан-Марына, Сэрбія, Славаччына, Славенія, Гішпанія (Канары, Балеары), Швэцыя, Швайцарыя, Украіна), Марока, Азіі (Азэрбайджан, Армэнія, Грузія, Іран), ад узроўню мора да 2260 м.

## Лад жыцьця
Здабывае ежу ў адкрытых лясах і на ўзлесках, сілкуючыся ў асноўным буйнымі матылькамі. Улетку месцы для начлегу сустракаюцца ў адкрытых лясах і зрэдку ў старых будынках. Гэты кажан праяўляе высокую вернасьць месцам начлегу і пошуку ежы. Узімку спячка можа пачынацца на дрэвах, але пазьней яны аддаюць перавагу падземным месцам. Падземныя месцы пражываньня могуць быць любога тыпу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Piraccini, R. 2016. ''Barbastella barbastellus''. The IUCN 
* Reavill, C. 2000. ''Barbastella barbastellus''. Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Рукакрылыя
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Ёнатан Та

**Ёнатан Та** (;  11 лютага 1996 году) — нямецкі футбаліст, цэнтральны абаронца клюбу «Баварыя» і нацыянальнай зборнай Нямеччыны. Мае івуарыйскага бацьку.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачаў займацца футболам у родным Гамбургу. Да акадэміі аднайменнага клюбу трапіў у 2009 году. У матчы Бундэсьлігі дэбютаваў 21 верасьня 2013 году ў хатнім матчы супраць «Вэрдэру». Сэзон 2014—2015 гадоў правёў у арэндзе ў складзе дусэльдорфскай «Фартуны». У ліпені 2015 году склаў пяцігадовы кантракт зь левэркузэнскім «Баерам», які каштаваў «аптэкарам» 7,5 мільёнаў эўра. У новым клюбе надоўга трывала замацаваўся ў складзе, падаўжаючы дамову з «Баерам» у 2018 і 2021 гадах.

29 траўня 2025 году Та далучыўся да мюнхэнскай «Баварыі», падпісаўшы кантракт да 30 чэрвеня 2029 году. Паведамлялася, што «Баварыя» заплаціла фіксаваную плату ў памеры 800 тысяч эўра без уліку бонусаў.

### Міжнародная
У сакавіку 2016 году дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Нямеччыны ў таварыскім матчы супраць зборнай Ангельшчыны. Та замяніў у перапынку матчу Матса Гумэльса. Наступны раз гулец выклікаўся да складу зборнай у 2019 году, але замацавацца ў каманды ня здолеў.

## Дасягненьні
**«Баер»**:
* Чэмпіён Нямеччыны: 2024
* Уладальнік Кубка Нямеччыны: 2024
* Уладальнік Супэркубка Нямеччыны: 2024

**«Баварыя»**:
* Уладальнік Супэркубка Нямеччыны: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Робін Гозэнс

**Робін Гозэнс** (;  5 ліпеня 1994 году) — нямецкі футбаліст, левы паўабаронца італьянскага клюбу «Фіярэнтына» і нацыянальнай зборнай Нямеччыны. Мае падвоенае грамадзянства, трымаючы апроч нямецкага пашпарту, яшчэ і нідэрляндзкі.

## Кар’ера
### Клюбная
Яшчэ юнаком Гозэнс ня даў рады, каб далучыцца да акадэміі дортмундзкай «Барусіі». У выніку хлопец зьехаў у Нідэрлянды, дзе прыяднаўся да акадэміі «Вітэсу». У студзені 2014 году гулец быў арандаваны клюбам «Дордрэхт» з другога дывізіёну чэмпіянату Нідэрляндаў. Ужо праз тры дні немец дэбютаваў у матчы супраць «Эксэльсіёру». У траўні ягонае гасьцяваньне было працягнутае на сэзон, што дазволіла гульцу дэбютаваць у Эрэдывізіі, куды прасунуўся «Дордрэхт». Першы матч у найвышэйшай лізе паўабаронца згуляў супраць «Гээрэнвээну». У чэрвені 2015 году Гозэнс як вольны агент далучыўся да «Гэраклесу». А праз два гады быў набыты італьянскай «Аталянтай». Спартовец амаль адразу займеў сталую гульнявую практыку ў клюбе, аднак напраўду выкрыў свой патэнцыял трохі пазьней. Празь некалькі сэзонаў Гозэнс стаў адным з найлепшых скрайніх гульцоў Сэрыі А, пры гэтым добра гуляючы як у абароне, гэтак і ў атацы. Такія выступы не засталіся незаўважанымі іншымі клюбамі. Спачатку немец выправіўся да мілянскага «Інтэру» ў арэнду, але потым правы на футбаліста былі выкупленыя мілянскім клюбам. Поруч з клюбам Гозэнс дакрочыў да фіналу Лігі чэмпіёнаў 2023 году, дзе зьявіўся на пляцоўцы ў другім тайме. «Інтэр», аднак, зьведаў паразу ў тым матчы. У жніўні 2023 году далучыўся да бэрлінскага «Ўніёну», зьесьніўшы сваю мару загуляць у Бундэсьлізе. Паводле паведамленьняў прэсы, гэты пераход каштаваў нямецкаму клюбу 15 мільёнаў эўра. 30 жніўня 2024 году Гозэнс ​​перайшоў у італьянскую каманду Сэрыі А «Фіярэнтына» на правах арэнды з умоўным абавязацельствам выкупу. Улетку італьянскі клюб цалкам выкупіў правы на гульца.

### Міжнародная
25 жніўня 2020 году Гозэнс атрымаў свой першы выклік у нацыянальную зборную Нямеччыны. Дэбют гульца адбыўся 3 верасьня ў матчы Лігі нацыяў 2020—2021 гадоў супраць зборнай Гішпаніі. Футбаліст зьявіўся на пляцоўцы ў стартавым складзе. Гозэнс быў уключаны ў склад зборнай на чэмпіянат Эўропы 2020 году, але на чэмпіянат сьвету 2022 году ня трапіў. На думку галоўнага трэнэра Гансі Фліка гульцу бракавала гульнявой практыцы.

## Дасягненьні
**«Інтэрнацыянале»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2022, 2023
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2022

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Максімілян Мітэльштэт

**Максімілян Мітэльштэт** (;  18 сакавіка 1997 году) — нямецкі футбаліст, левы абаронца клюбу «Штутгарт» і нацыянальнай зборнай Нямеччыны.

## Кар’ера
Дэбютаваў у Бундэсьлізе ў складзе роднага клюбу «Гэрта» ў 2016 годзе. З сэзону 2018—2019 гадоў стаў трывалым гульцом асноўнага складу. Пасьля таго, як бэрлінскі клюб страціў месца ў элітным дывізіёне, перайшоў да шыхтаў «Штутгарту».

## Дасягненьні
**«Штутгарт»**:
* Уладальнік Кубка Нямеччыны: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Максімілян Баер

**Максіміля́н Ба́ер** (;  17 кастрычніка 2002 году) — нямецкі футбаліст, нападнік дортмундзкага клюбу «Барусія» і нацыянальнай зборнай Нямеччыны.

## Кар’ера
### Клюбная
Баер дэбютаваў у складзе «Гофэнгайм» у Бундэсьлізе 8 лютага 2020 году. Той матч скончыў зь лікам 1:0 на карысьць «Фрайбургу». Да канца сэзону 17-гадовы юнак правёў яшчэ пяць матчаў у Бундэсьлізе. Улетку футбаліст склаў свой першы прафэсійны кантракт, калі гулец адсьвяткаваў свой 18-ы дзень народзінаў. У наступныя тыдні Баер зрабіў дубль у матчы супраць «Генту» ў матчы Лігі Эўропы. У жніўні 2021 году футбаліст быў запазычаны клюбам «Гановэр-96» на сэзон, але пасьля дамова была падоўжаная яшчэ на год. Па вяртаньні з арэнды замацаваўся ў складзе «Гофэнгайму». У складзе каманды ў сэзоне 2023—2024 гадоў стаў найлепшым бамбардзірам каманды, улучыўшы 16 галоў у брамы супернікаў.

12 жніўня 2024 году Баер далучыўся да складу дортмундзкай «Барусіі», склаўшы працоўную дамову на пяць гадоў. Дэбютаваў у складзе новай каманды ў матчы Кубка Нямеччыны 17 жніўня.

### Міжнародная
Баер быў футбалістам юнацкіх зборнай Нямеччыны розных узростаў. У сакавіку 2024 году быў выкліканы ў склад нацыянальную зборнай перад таварыскімі матчамі супраць зборных Францыі і Нідэрляндаў. Таксама гулец быў улучаны ў склад нацыянальнай каманды на чэмпіянат Эўропы 2024 году. 3 чэрвеня дэбютаваў у асноўным складзе ў таварыскім матчы супраць зборнай Украіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Флёрыян Грыліч

**Флёрыян Гры́ліч** (;  7 жніўня 1995 году) — аўстрыйскі футбаліст, паўабаронца абарончага пляну партугальскага клюбу «Брага» і нацыянальнай зборнай Аўстрыі. Таксама здольны згуляць на пазыцыі цэнтральнага абаронцы.

## Кар’ера
Займацца футболам пачаў у роднай Аўстрыі, але яшчэ юнаком далучыўся да акадэміі нямецкага «Вэрдэру». Менавіта ў складзе гэтага клюбу дэбютаваў у прафэсійным футболе, абараняючы колеры другой каманды клюбу. У складзе галоўнай каманды «Вэрдэру» ўпершыню зьявіўся ў матчы Кубка Нямеччыны супраць «Вюрцбургер Кікерс» у жніўні 2015 годзе. У тым жа месяцы згуляў матчы Бундэсьлігі супраць «Шальке-04». Гулец хутка замацаваўся ў клюбе, а ў 2017 годзе перайшоў у «Гофэнгайм». У новым клюбе быў гульцом асноўнага складу, абараняючы колеры клюбу цягам шматлікіх сэзонаў. Улетку 2022 году па заканчэньні кантракту трапіў у нідэрляндзкі «Аякс», але там гулец ня даў рады. Праз год Грыліч вярнуўся да шыхтаў «Гофэнгайму».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Аўстрыйскія футбалісты
Косман

**Косман** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Косман, пазьней Госман (Cosman, Gossmann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гос- (-кос-) (імя ліцьвінаў Гошмант; германскае імя Gosmundus) паходзіць ад асновы -гуд- (-год-, -гут-), а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Goswin, Kusolt (Kusoldus), Kustołt.

У Прусіі бытавала імя *Kuseman* (1306 год).

## Носьбіты
Косманы (Kosman) гербу Ліс — літоўскі шляхецкі род з Ашмянскага павету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вушан звычайны

**Вушан звычайны** (*Plecotus auritus*) — від рукакрылых сысуноў сямейства вечарнікавых (Vespertilionidae). 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 42–53 мм, хвост 41–46 мм, размах крылаў 24–29 см, вага 5–12 г. Самкі крыху буйней самцоў. Шэрсьць доўгая і друзлая. Верх шэра-буры, ніз і шыя прыкметна больш светла-шэрыя і з маюць жаўтаватай плямай. Вушы маюць даўжыню каля 4 сантымэтраў, амаль столькі ж, колькі цела. У палёце кажаны трымаюць вушы цалкам прамостоячымі і выцягнутымі наперад. У спакойным стане іх вушы складаюцца і скручваюцца ў бакі, нагадваючы барановыя рогі. Падчас сьпячкі кажаны складаюць і падцягваюць вушы так, што бачная толькі доўгая завостраная вушная абалонка. *P. auritus* мае адносна вялікія вочы. Асабліва зімой морда значна павялічваецца за кошт залоз на носе.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі (Албанія, Аўстрыя, Андора, Беларусь, Бэльгія, Босьнія і Герцагавіна, Баўгарыя, Ватыкан, Вугоршчына, Вялікабрытанія (укл. Паўночная Ірляндыя), Германія, Грэцыя, Данія, Ірляндыя, Іспанія, Італія (укл. Сардынія, Сыцылія), Латвія, Ліхтэнштэйн, Літва, Люксэмбург, Малдова, Манака, Нарвэгія, Нідэрлянды, Партугалія, Паўночная Македонія, Польшча, Румынія, Расія, Сан-Марына, Сэрбія, Славакія, Славенія, Турэччына ў Эўропі, Украіна, Фінляндыя, Францыя (укл. Корсыка), Харватыя, Чарнагорыя, Чэхія, Швэцыя, Швэйцарыя, Эстонія ад узроўню мора да 2350 м.

## Лад жыцьця
Яны рэгулярна выкарыстоўваюць будынкі, таксама дупла дрэў, скрыні для кажаноў і пячоры, якія з'яўляюцца важнымі месцамі зімовай сьпячкі. Від палюе над лясамі, ў асноўным на молі, але таксама мух, жукоў, нелятаючых суставаногіх. Гэта аселы від, сезонныя перамяшчэньні якога складаюць некалькі кілямэтраў. *P. auritus* аб'ядноўваюцца ў адносна невялікія групы (не больш за 80 асобін).

## Вонкавыя спасылкі
* Russo, D.; Cistrone, L. 2023. ''Plecotus auritus''. The IUCN 
* Thompson, L. 2002. ''Plecotus auritus''. Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Рукакрылыя
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Грэгар Кобэль

**Грэгар Кобэль** (;  6 сьнежня 1997 году) — швайцарскі футбаліст, брамнік дортмундзкай «Барусіі» і нацыянальнай зборнай Швайцарыі. Кобэль усю сваю кар’еру гуляе ў нямецкіх клюбах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Швайцарскія футбалісты
Ярунд

**Ярунд**, **Яранд**, **Аранд**, **Арант** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ярунд, Арант або Ярант (Jarund, Iarund, Arant, Jarant) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ар- (імёны ліцьвінаў Арвід, Арман, Ярмунд; германскія імёны Arvid, Arman, Armund) паходзіць ад гоцкага ara 'арол'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Jarant (Jarand, Jarunt, Jerant, Jorant).

У Польшчы ў 1640 годзе адзначалася прозьвішча Erundthowa (жаночае).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *от уряду бурмистров [[Берасьце|Берестейских]] Матыса Шпака а Михайла Аранта* (1578—1580 гады); *dom Arantowey* (1595 год); *Arondt [[Норбэрт|Norbert]]* (1765—1767 гады); *Bogumiła Arantowicz* (1840 год).

## Носьбіты
Ярунды (Jarundy) — літоўскі шляхецкі род.

Яранды-Макавецкія з Барымя — літоўскі шляхецкі род.

Аранд (Arand) і Арант (Arandt) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

Існавала вёска Ярундышкі (Jaryndyszki) каля Расенаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Флёрыян Нойгаўс

**Флёрыян Нойгаўс** (;  16 сакавіка 1997 году) — нямецкі футбаліст, паўабаронца мёнхэнглядбаскай «Барусіі» і нацыянальнай зборнай Нямеччыны.

## Кар’ера
### Клюбная
Нойгаўс пачаў сваю кар’еру ў клюбе «Мюнхэн-1860», гуляючы як за другую каманду клюбу, гэтак і за першую. Праз добрую гульцу ў кашулі мюнхэнскага клюбу ў Бундэсьлізе 2 быў заўважаны адмыслоўцамі зь мёнхэнглядбаскай «Барусіі», якая запрасіла паўабаронцу да сябе ўлетку 2017. З гульцом быў умоўлены доўгатэрміновы кантракт. Тым ня менш, Нойгаўс адразу выправіўся ў арэнду да дусэльдорфскай «Фартуны», дзе за 26 матчаў здолеў здабыць шэсьць галоў і тры галявыя перадачы, чым дапамог клюбу падвысіцца з другога дывізіёну ў першы. Па вяртаньні з арэнды паўабаронца замацаваўся ў першай адзінаццатцы «Барусіі». З сэзону 2019—2020 гадоў стаў ключавым гульцом каманды Марка Розэ. У ліпені 2023 году падоўжыў кантракт з клюбам да 2027 году.

### Міжнародная
Нойгаўс прыцягваўся да матчаў моладзевай зборнай Нямеччыны. Да шыхтаў нацыянальнай зборнай Нямеччыны быў запрошаны ў верасьні 2020 году на матчы Лігі нацыяў супраць зборных Гішпаніі і Швайцарыі. Аднак, дэбютаваў паўабаронца ў кашулі зборнай 7 кастрычніка таго ж году ў таварыскім матчы супраць зборнай Турэччыны, у якім таксама адзначыўся першым голам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Гішвід

**Гішвід** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гісьвіда (Gisoidis) і Відугіс (Widugis) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гез- (-гіз-, -кез-) (імёны ліцьвінаў Геска, Гезела, Гесмонт; германскія імёны Geske, Gesela, Gismondus) паходзіць ад гоцкага gais 'суліца, кап’ё', германскага gaizá 'завостраны кій', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'.

## Носьбіты
Панкевічы або Панковічы (Pankiewicz, Pankowicz) Гішвіды (Giszwid) гербу Трубы — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Геза
* Від

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Даві Зэльке

**Да́ві Зэ́льке** (;  20 студзеня 1995 году) — нямецкі футбаліст, нападнік турэцкага клюбу «Істанбул Башакшэхір». Мае этыёпскае і чэскае паходжаньне. На думку шэрагу футбольных адмыслоўцаў, у маладосьці Зэльке разглядаўся як будучая замена ў зборнай Нямеччыне Міраслава Клёзэ.

## Кар’ера
Гулец прайшоў акадэміі шматлікіх клюбаў, але ў 2013 годзе далучыўся да брэмэнскага «Вэрдэру», зь якім дэбютаваў у Бундэсьлізе 3 лістапада ў матчы супраць «Гановэра-96». У гэтай сустрэчы малады нападнік замяніў у другім тайме Клемэнса Фрыца. Ужо ў наступным сэзоне Зэльке стаў часта зьяўляцца на гульнявой пляцоўцы, улучыўшы 9 гало ў брамы супернікаў. Не зважаючы на жаданьне захаваньня гульца, 1 красавіка 2015 году было агалошана, што гулец далучыцца да клюбу Бундэсьлігі 2 «РБ Ляйпцыг». У першы сэзон Зэльке ў ляйпцыскім клюбе, «РБ Ляйпцыг» прасунуўся ў Бундэсьлігу. Улетку 2017 году далучыўся да сталічнай «Гэрты». У студзені 2020 году быў прыдбаны на правах арэнды «Вэрдэрам», які мог набыць гульца на сканчэньні сэзону. Аднак, з улікам страты месца ў Бундэсьлізе, «музыкі» палічылі найлепшым не набываць футбаліста. Зэльке вярнуўся ў «Гэрту», дзе 30 красавіка 2022 году згуляў свой соты матчы у складзе бэрлінцаў у Бундэсьлізе. 2 студзеня 2023 году прыяднаўся да «Кёльну». Улетку 2024 году стаў футбалістам «Гамбургу».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году
Давід Раўм

**Да́від Раўм** (;  22 красавіка 1998 году) — нямецкі футбаліст, левы абаронца і флянгавы паўабаронца клюбу «РБ Ляйпцыг» і нацыянальнай зборнай Нямеччыны.

## Кар’ера
### Клюбная
Сваю кар’еру гулец пачаў у клюбе «Гройтэр Фюрт», дзе гулец дэбютаваў у матчах Бундэсьлігі 2. Доўгія часы быў футбалістам рэзэрвы, часта зьяўляючыся на полі на замену гульцам першай адзінаццатцы. Пасьля сэзону 2020—2021 гадоў, у якім фюрцкі клюб здабыў прасоўваньне ў Бундэсьлігу, Раўм далучыўся да клюбу «Гофэнгайму», які ўжо доўгі час выступаў у элітным дывізіёне нямецкага першынства. 31 ліпеня 2022 году гулец прыяднаўся да шыхтаў клюбу «РБ Ляйпцыг», склаўшы з клюбам пяцігадовую працоўную ўгоду.

### Міжнародная
Дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Нямеччыны 5 верасьня 2021 году ў адборачным матчы да чэмпіянату сьвету 2022 году супраць зборнай Армэніі.

## Дасягненьні
**«РБ Ляйпцыг»**:
* Уладальнік Кубка Нямеччыны: 2023
* Уладальнік Супэркубка Нямеччыны: 2023

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Родаман

**Родаман**, **Рудаман** (*Рудамань*, *Рутман*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гродман, Родаман або Рудман, пазьней Рутман (Hrodman, Rodoman, Roudman, Ruttmann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -грод- (-род-, -руд-) (імёны ліцьвінаў Рудалт, Рутгер, Эйруд; германскія імёны Rudolt, Rutger, Eirodus) паходзіць ад гоцкага hroþ 'слава, перамога', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

У ваколіцах Мэмэлю адзначалася прозьвішча Rodmann. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Rodomańce* (1744 год); *Teresa Józefa Rutman* (1790 год); *Marianna Rudaman* (1818 год); *Rudomań… Rudoman* (1913 год).

## Носьбіты
Родаманы (Rodoman) — літоўскі шляхецкі род зь Менскага ваяводзтва.

На гістарычнай Ковеншчыне існуе вёска Рудмяны.

## Глядзіце таксама
* Грода
* Ман

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Адрык

**Адры́к** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Одрык або Одрых (Odric, Odrich) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова аўд- (од-, от-) (імёны ліцьвінаў Аціла, Отаўт, Атмут; германскія імёны Otilo, Ottolt, Otmot) паходзіць ад гоцкага audags 'шчасьце, асалода', германскага *auð 'багацьце, спор', а аснова -рых- (-рык-) (імёны ліцьвінаў Дзітрык, Індрых, Эрык; германскія імёны Hindrich, Ditricus, Erik) — ад гоцкага reiks 'магутны', германскага rikja 'магутны, каралеўскі'.

## Носьбіты
Адрыковічы (Odrykowicz) — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Ота
* Рых

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Масанд

**Масанд**, **Масэнд** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Масэнда (Masenda) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова маз- (мез-, мас-) (імёны ліцьвінаў Мажэйка, Мажэла, Мазгіль; германскія імёны Mazecha, Mazela, Mesgilo) узыходзіць да гоцкага *Matja 'есьці, ядун', стараверхненямецкага maz 'ежа' (беларускае мажны 'рослы, поўны, моцнага целаскладу; тоўсты').

У Польшчы ў 1783 годзе адзначалася прозьвішча Mazantowicz.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Troianus Masendewicz* (1697 год); *Giergius Masądowicz* (1700 год); *Gieorgius Mosendowicz* (1703 год); *Franciszek Masandowicz* (1796 год); *Józef Massandowicz* (1830 год).

## Носьбіты
Масандовічы (Masondowicz) гербу Самсон — літоўскі шляхецкі род з Ковенскага павету.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Кажанок паўночны

**Кажанок паўночны** (*Eptesicus nilssonii*) — від рукакрылых сысуноў сямейства вечарнікавых (гладканосых).

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 49–64 мм, размах крылаў 24–28 см, вага 8–16 г у залежнасьці ад сэзону. У яго кароткія і круглявыя вушы. Верх цёмна-карычневы або чорны з невялікай колькасьцю залацістага колеру на кончыку валасоў у вобласьці галавы і сьпіны. Яго нос, вушы, хвост і крылы чорныя або чорна-карычневыя. Ніз жаўтлява-карычневы.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропе (ад Францыі і Нарвэгіі да Урала) і Азіі (Казахстан, Манголія, Сібір, Японія) ад узроўню мора да 2300 м.

## Лад жыцьця
Хуткалётны начны від, які сустракаецца ў розных месцах пражываньня ад горнай тайгі да пустэльні. Ён здабывае ежу на адкрытых тэрыторыях розных месцапражываньняў, у тым ліку ўскрайку лясоў (або над лесам), невялікіх сельгасугодзьдзяў, паркаў і садоў, над азёрамі і рэкамі і каля вулічных ліхтароў. Начлег ў дамах, дуплах дрэў і расколінах. Зімовыя лежні знаходзяцца пераважна ў дамах, скляпах, натуральных і штучных падземных месцах пражываньня. Узімку сустракаецца паасобку або невялікімі групамі па 2–4 асобіны. Яго рацыён складаецца з дробных вусякоў, такіх як двукрылыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Coroiu, I. 2016. ''Eptesicus nilssonii''. The IUCN 

Катэгорыя:Рукакрылыя
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Кажанок позьні

**Кажанок позьні** (*Eptesicus serotinus*) — від рукакрылых сысуноў сямейства вечарнікавых (Vespertilionidae). 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 6–8 см, размах крылаў 32–38 см, вага 14–35 г. Від вядомы дзякуючы сваім шырокім круглявым крылам. Для яго характэрны твар ад чорна-карычневага да чорнага, цёмныя вушы і лётныя перапонкі. Афарбоўка на сьпіне вар'іруецца ад светла-дымчата-карычневага да цёмна-чорна-карычневага. Ніз некалькі сьвятлей і часта жоўта-карычневага колеру.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі і Азіі ад Партугаліі на да Цэнтральнай Азіі і Гімалаяў, ад -20 да 2593 м.

## Лад жыцьця
Улетку як радзільныя калоніі, так і самцы пераважна займаюць лежні ў будынках. Асобныя асобіны, пераважна самцы, час ад часу выкарыстоўваюць пячоры на дрэвах або скрыні. Гадавальнікі звычайна складаюцца з 10–60 самак, але таксама паведамлялася пра калоніі да 300 самак. Часам сустракаюцца і мужчынскія калоніі да 20 асобін. Зімуюць пераважна ў глыбокіх паражнінах у будынках, але нярэдкія таксама запісы з падземных месцаў. Яго рацыён складаецца з вусякоў (часта корміцца ўздоўж дарог і вакол вулічных ліхтароў).

## Вонкавыя спасылкі
* Godlevska, L.; Kruskop, S.V.; Gazaryan, S. 2021. ''Eptesicus serotinus''. The IUCN 
* Elliott, M. 2022. ''Eptesicus serotinus''. Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Рукакрылыя
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Руга

**Руга** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Руга (Rugo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова руг- паходзіць ад назвы германскага племя ругаў або ад асновы хрок- (рок-, рук-). Сярод ліцьвінаў бытавала імя Руген (Ругін), адзначалася германскае імя Rugin.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *пустовщинъ… Руговъщину* (студзень 1554 году); *Rugiewicowna* (1802—1803 гады).

## Носьбіты
Ругевічы (Rugiewicz) гербу Рубеш — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага ваяводзтва.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рука (імя)

**Рука**, **Рук** (*Грук*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Рука або Рока (Rucco, Rocco) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова хрок- (рок-, рук-) паходзіць ад гоцкага hruk, стараісьляндзкага hrokr 'варона' або стараверхненямецкага (h)ruoho 'грак, сойка'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Рокіль (Рукель, Рукля), Рукша. Адзначаліся германскія імёны Rocula (Rochilo), Rocksch.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Ruckus, Rukiel.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Рукови два чоловеки* (1417 год паводле выпісу 5 чэрвеня 1641 году); *тивун [[Бяржаны|берженский]] Андрушко Рукович* (22 сакавіка 1525 году); *Янушъко Руковичъ*, *Шимъко Руковичъ кон. Станко Руковичъ кон.*, *Юри Руковичъ*, *Мартинъ Руковичъ… Панъ Адрушко Pуковичъ* (1528 год); *люди нашы [[Вількі|Вилкейское]] волости… Михайло Руковичъ* (12 сакавіка 1529 году); *Миколай Руковичъ* (1567 год); *межы землями бояръ Руковичовъ* (5 верасьня 1568 году); *отца Іосифа Груковича* (21 студзеня 1636 году); *бояромъ Кгрустевскимъ Петрашу Руку* (7 студзеня 1640 году); *Michał Ruk*, *Andrzej Ruk*, *Michał Ruk* (1690 год); *Parafia Rogowska… Rukiszki, folwark, wieś i karczma* (1784 год).

## Носьбіты
Рукевічы (Rukiewicz) гербаў Магіла і Ястрабец — літоўскія шляхецкія роды.

Руковічы або Рукевічы (Rukowicz, Rukiewicz) Доўмунты (Dowmunt) гербу Гіпацэнтаўр — літоўскі шляхецкі род.

Рука (Ruka), Рукевіч (Rukiewicz) і Руковіч (Rukowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У XVI ст. існаваў маёнтак-поле Рукавічы (*Руковичи*) у Жамойцкім старостве.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рукша

**Рукша** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Рокш (Rocksch) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова хрок- (рок-, рук-) (імя ліцьвінаў Рокіль; германскае імя Rochilo) паходзіць ад гоцкага hruk, стараісьляндзкага hrokr 'варона' або стараверхненямецкага (h)ruoho 'грак, сойка'.

Імя Рукша бытавала ў Ноўгарадзе: *Ивашко Рукша* (каля 1495 году).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *именья в Полоцкомъ повете… Рукшаничи* (13 студзеня 1517 году); *на человека боярина господарьского Юрыя Мацковича, наимя на Рукшю Якубовича* (23 чэрвеня 1520 году); *Mikolay Rukszewicz* (4 сьнежня 1553 году); *Jan [[Буйвід|Bujwid]] Ruksza* (1690 год); *Josephus Constantinus [[Нарбут (імя)|Narbutt]] Ruksza* (1697 год).

## Носьбіты
Рукшы (Ruksza) гербу Лебедзь — літоўскі шляхецкі род.

На гістарычнай Меншчыне існуе вёска Ракшыцы, на гістарычнай Браслаўшчыне — Рукшы, на гістарычнай Віленшчыне — Рукшаны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Нікляс Штарк

**Ні́кляс Штарк** (;  14 красавіка 1995 году) — нямецкі футбаліст, цэнтральны абаронца і паўабаронца абарончага пляну клюбу «Вэрдэр» і нацыянальнай зборнай Нямеччыны.

## Кар’ера
Старк дэбютаваў у Бундэсьлізе 27 красавіка 2013 году ў матчы «Нюрнбэрга» супраць «Гофэнгайма», які ягоная каманда прагуляла зь лікам 2:1. У сваім пачатковым сэзоне згуляў у кашулі каманды толькі два матчы. Акрамя таго Штарк абараняў колеры другой каманды клюбу. Ужо з сэзону 2013—2014 гадоў абаронца ўжо атрымаў больш гульнявога часу. 24 жніўня 2015 году гулец склаў чатырохгадовую працоўную дамову з «Гэртай», у складзе якой дэбютаваў 12 верасьня ў матчы супраць «Штутгарта», замяніўшы на 73-й хвіліне матчу Салямона Калю. Абаронца хутка стаў гульцом пачатковага складу, аде з кастрычніка 2015 году па люты 2016 году прапусьціў праз пашкоджаньне. Менавіта ў «Гэрце» пачаў часам выкарыстоўвацца трэнэрам на пазыцыі паўабаронца абарончага пляну. 28 траўня 2022 году было аб’яўлена, што Штарк у хуткім часе далучыцца да брэмэнскага «Вэрдэра».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Сірэйка

**Сірэйка** (*Сірык*, *Сірка*, *Сырэйка*, *Шырэйка*, *Шырка*, *Зырка*, *Жырка*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Сірык, Сірыка, Серэка або Сірэка (Siric, Sirico, Sirica, Serecho, Sireke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сір- (-сер-, -сіс-) (імёны ліцьвінаў Сіргоўд, Сіргут, Сірмонт; германскія імёны Siriaud, Sergudo, Sirmont) паходзіць ад гоцкага sisu 'чароўны сьпеў, заклён'.

У Прусіі бытавала прозьвішча Sierke.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у Жирока* (сярэдзіна 1120-х — сярэдзіна 1150-х гадоў), *Жироке* (1140 — сярэдзіна 1190-х гадоў); *Ширеиковщина пустовсчина* (1 ліпеня 1542 году); *село Сирейковичи* (1554 год); *Федко Сирикъ* (1567 год); *gdzie powietrzem wymarli w Sireikawszczyznie* (18 жніўня 1574 году); *на Миколаю Сирковичу* (25 жніўня 1582 году).

## Носьбіты
* Жырка — жыхар Ноўгараду, які ўпамінаецца ў XII стагодзьдзі
* Якуб Сірэйкавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Магдалена Рыгораўна Сірэйковіч — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1594 годзе

Зыркевічы (Zyrkiewicz) гербу Сьлепаўрон — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Цельшаў.

Жыркевічы (Żyrkiewicz) гербу Вяж — літоўскі шляхецкі род.

Сырэйкі — літоўскі шляхецкі род.

Шырка — прозьвішча, гістарычна зафіксанае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ансгар Кнаўф

**А́нсгар Кнаўф** (;  10 студзеня 2002 году) — нямецкі футбаліст, правы ўінгер франкфурцкага «Айнтрахта».

## Кар’ера
Кнаўф прайшоў праз акадэміі «Гётынгена», «Гановэра-96» і дортмундзкай «Барусіі». У складзе другой каманды дортмундзкай «Барусіі-2» дэбютаваў у чацьвертым дывізіёне нямецкай футбольнай лігі. 25 лістапада 2020 году склаў свой першы прафэсійны кантракт з клюбам, ды быў падцягнуты да галоўнай клюбнай дружыны. Дэбютаваў у матчы Лігі чэмпіёнаў супраць расейскага «Зэніту», замяніўшы на 83-й хвіліне Таргана Азара. 20 сакавіка 2021 году ўпершыню зьявіўся ў матчы Бундэсьлігі, таксама празь зьмену. Той матч скончыўся ўнічыю з «Кёльнам» зь лікам 2:2. У студзені 2022 году «Барусія» і франкфурцкі «Айнтрахт» пагадніліся аб арэндзе гульца на 18 месяцаў. 5 сакавіка таго ж году адзначыўся голам у браму «Гэрты». У розыгрышы Лігі Эўропы 2021—2022 гадоў быў абраны найлепшым футбалістам сэзону. 9 чэрвеня склаў паўнавартасны кантракт з франкфурцамі.

## Дасягненьні
**«Барусія» Дортмунд**:
* Уладальнік Кубка Нямеччыны: 2021

**«Айнтрахт» Франкфурт**:
* Пераможца Лігі Эўропы: 2022

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Анджэлё Штылер

**А́нджэлё Шты́лер** (;  4 красавіка 2001 году) — нямецкі футбаліст, цэнтральны паўабаронца клюбу «Штутгарт».

## Кар’ера
Выхаванец сыстэмы мюнхэнскай «Баварыі». Першыя крокі ў прафэсійным футболе пачаў рабіць у рэзэрвовай камандзе клюбу, згуляўшы 17 матчаў за дружыну ў сэзоне 2019—2020 гадоў. У кастрычніку 2020 году Штылер згуляў за «Баварыю» ў кубкавым матчы супраць «Дурэну», замяніўшы Нікляса Зюле. 1 сьнежня зьявіўся на пляцоўцы ў Лізе чэмпіёнаў у матчы супраць «Атлетыка», аднак у Бундэсьлізе за каманду не гуляў. У студзені 2021 году далучыўся да «Гофэнгайму», а праз паўтраця гадоў далучыўся да «Штутгарту».

## Дасягненьні
**«Штутгарт»**:
* Уладальнік Кубка Нямеччыны: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Ваз

**Ваз** (*Вазь*, *Вязь*, *Вяж*), **Вас** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Васа або Ваза, Веса або Веза, Воса або Воза (Waso, Weso, Woso) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова вас- (вос-, вес-) паходзіць ад стараверхненямецкага hwas 'востры, завостраны' або wasjan 'квітнець'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Васбут, Вазгір, Важгін, Васмунт. Адзначаліся германскія імёны Wospot, Wasger, Wesikin, Wassmundt.

У Польшчы адзначалася германскае імя Vasold: *[[Генрых|Henrici]], filii quondam Vasoldi* (1324 год).

У Ноўгарадзе бытавала імя Ваземут: *у Воземута* (1340 — пачатак 1380-х гадоў).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Гінят|Кинъяту]] [[Аскольд (імя)|Ясколдовичу]] чотыри чоловеки… а [[Манейка|Манко]] Возович* (9 лістапада 1449 году); *земль пустовских в [[Браслаў|Бряславском]] повете у Городскои волости на Немецкои границы на имя Вяжовщины* (5 сьнежня 1514 году); *Щастныи Вяжевичъ 2 кони. Якубъ Вяжевичъ З кони*, *Миколаи Вяжевич*, *Миколаи Старый Вас*, *Говен Вяж*, *Петръ Вежевичъ* (1528 год); *третій дымъ Бурко Возевичъ маетъ сыновъ два Панкратъ и Матей* (27 чэрвеня 1590 году).

## Носьбіты
* Вас Гердынавіч (*Vassus Gerdynowic*) — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў фундацыі Яна Гаштольда на касьцёл у Тыкоціне ад 1437 году
* Шчасны і Якуб Вяжэвічы — менскія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Мікалай Вяжэвіч — рудамінскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Мікалай Стары Вас — бельскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Говен Вяж — вялёнскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Пётар Вежавіч — бяржанскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году

Вязевічы (Wiaziewicz) — літоўскі шляхецкі род з Амсьціслаўскага ваяводзтва.

Вяжэвічы або Вязевічы (Wiażewicz, Wiaziewicz) гербу Ляліва — літоўскі шляхецкі род з Слуцкага княства.

Монтвіды-Вяжэвічы (Монвілы-Вяжэвічы) — літоўскі шляхецкі род.

На 1909 год існаваў фальварак Васішкі ў Менскім павеце Менскай губэрні.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Віняш

**Віняш**, **Вінаш** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вінш (Winsch, Wiensch) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) паходзіць ад гоцкага wins 'сябар'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *подданый пана Виленского его милости двора [[Котра (Гарадзенская вобласьць)|Котренского]] Винашъ [[Сала (імя)|Салиевичъ]]… Винашъ* (4 верасьня 1540 году).

## Носьбіты
Віняшы (Winiasz) — літоўскі шляхецкі род.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны