open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Судзіла

**Судзіла** (*Шудзіла*, *Судзель*, *Содэль*), **Суціла** (*Сутыла*, *Шуціла*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Судзіла, Судзела або Судула (Sudila, Sudela, Sudula) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова суд- (сут-) (імёны ліцьвінаў Сударг, Судар, Сутарт; германскія імёны Sudergo, Suderus, Sutardus) паходзіць ад гоцкага sauþa 'вобраз' або ад стараісьляндзкага sudhr 'поўдзень'.

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Шудзель (Szudziel).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *на Соудила* (XI—XII стагодзьдзі); *Сутилу пять чоловековъ* (1440—1492 гады); *pratum dictum Svdelyskye* (30 ліпеня 1501 году); *Балтромеи Судилович* (1528 год); *Якуб Судилович* (1537—1538 гады); *о человека Петеля Суделевича* (24 кастрычніка 1542 году); *з Судиловичъ* (1567 год); *село [[Даманавічы (Менская вобласьць)|Домановичи]]… Сенько Сутуловичъ* (1552 год); *Ihnath Sudiłowicz* (16 студзеня 1573 году); *Sudiłowicze* (1593 год); *Jarosz Suciłło* (1621 год); *Annæ Pałucza de Sodeliszki* (1697 год); *Helena Suciło* (1721 год); *Sodeliszki… Szudziłowicze* (1744 год); *Dawid Szudziel* (23 красавіка 1755 году); *Sudziło* (1778 год).

## Носьбіты
* Судзіл — жыхар Ноўгараду, які ўпамінаецца ў XI—XII стагодзьдзях
* Судзіла Іванкавіч — наўгародзкі пасаднік у 1141—1144 і 1147—1156 гадох
* Суціла — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Балтрамей Судзілавіч — медынгонскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Якуб Судзілавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох
* Міхайла Марцінавіч Судзілавіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1571 годзе

Шуцілы (Szuciłło) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Сутыла (Sutylo) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На 1901 год існавалі вёска і станцыя Жудзілава у Мглінскім павеце Чарнігаўскай губэрні.

На 1906 год існаваў фальварак і маёнтак Судзілавічы ў Лепельскім павеце Віцебскай губэрні.

На гістарычнай Амсьціслаўшчыне існуе вёска Судзілы. Назву Судзілавічы маюць вёскі на гістарычных Аршаншчыне, Берасьцейшчыне і Полаччыне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Аляксандар Бразгуноў

**Аляксандар Уладзімеравіч Бразгуноў** (*Алесь Дзітрых*;  1972) — беларускі літаратуразнаўца-мэдыявіст, паэт і перакладнік. Кандыдат філялягічных навук (2003).

## Навуковая дзейнасьць
Аўтар навуковай манаграфіі «Перакладная белетрыстыка Беларусі XV—XVII стст.» (Менск, 2007); укладальнік і перакладнік кнігазбораўскага тома «Беларускія Александрыя, Троя, Трышчан…» (Менск, 2009); укладальнік і перакладнік тома «Славянамоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага XVI—XVIII стст.» (Менск, 2011); адзін з аўтараў «Анталогіі даўняй беларускай літаратуры XI — першай паловы XVIII ст.» (Менск, 2003; 2-е выд. — 2005), а таксама факсымільнага выданьня рукапісу рыцарскага рамана XVI ст. «Białoruski Tristan. Беларускі Трышчан» (Уроцлаў, 2007).

У публікацыі «Генезіс імёнаў вялікіх князёў літоўскіх» (Менск, 2010) паказаў навуковую непраўдападобнасьць летувіскіх этымалёгіяў імёнаў літоўскіх князёў і баяраў.

## Творчасьць
Аўтар паэтычнага зборніка «Ізмарагд» (Менск, 2010).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Юзэф Эдвард Пузына

**Юзэф Эдвард Пузына** (, вёска Грымяча, цяпер Камянецкі раён — ) — гісторык, пісьменьнік і паэт.

## Біяграфія
З княскага роду Пузынаў гербу «Брама (Агінец)». Навучаўся ў Фрыбурскім унівэрсытэце (Швайцарыя), дзе атрымаў доктарскую ступень.

3 1919 году працаваў у Міністэрстве замежных справаў Польскай Рэспублікі, быў рэдактарам часопісу «Messager Polonais» («Польскі весьнік», напаўафіцыйнае выданьне міністэрства). Па выхадзе ў адстаўку з 1933 году жыў у Вялікай Бераставіцы, з 1939 году — у Варшаве. 3 1944 году працаваў у Чанстахове кіраўніком аддзелу культуры магістрата.

## Навуковая дзейнасьць
Вывучаў праблемы паходжаньня княскіх родаў Вялікага Княства Літоўскага, іх палітычную ролю ў жыцьці дзяржавы. Аўтар вялікай працы «Вялікае княства Літоўскае да Міндоўга» (часткова публікавалася ў 1937 годзе). У 1930-х гадох быў сябрам рэдакцыі часопісу «Miesięcznik heraldyczny» («Геральдычны штомесячнік»). Аўтар мэмуараў пра пісьменьніцу Марыю Радзевіч.

Выводзіў імёны літоўскіх князёў і баяраў ад паўночнагерманскіх (скандынаўскіх) адпаведнікаў.

## Творчасьць
Аўтар лірычных і сатырычных вершаў (зборнік «Даўней», 1905), патрыятычных паэмаў, гімнаў, паэтычных драмаў (зборнік «Па дарозе», 1922), аповесьцяў.

## Асноўныя працы
* Switrigail von Litauen: Die politische Bedeutung seiner Erhebung zum Grossfiirsten. Fribourg, 1914;
* Korjat i Korjatowicze // Ateneum Wileńskie. 1930. R 7, z. 3—4;
* Kim był i jak się naprawdę nazywał Pukuwer, ojciec Giedymina // Ateneum Wileńskie. 1935. R. 10;
* Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska // Ateneum Wileńskie. 1936. R 11;
* Potomstwo Narymunta Giedyminowicza // Miesięcznik heraldyczny. 1932. nr 10;
* W sprawie pierwszych walk Litwinów z Tatarami o Ruś, 1238—1243 // Przegląd historyczno-wojskowy. Warszawa, 1937. T. 9.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Катэгорыя:Польскія паэты
Ізьледзь

**І**́**зьледзь** — рака ў Беларусі, на мяжы Валожынскага, Стаўпецкага раёнаў Менскай вобласьці і Іўеўскага раёну Горадзенскай вобласьці, левы прыток ракі Волка (басэйн Нёману).

Даўжыня 30 кілямэтраў. Плошча вадазбору 134 км². Пачынаецца на паўночным захадзе ад вёскі Забор’е Валожынскага раёну на схілах Менскага ўзвышша. У нізавіне цячэ па Налібоцкай пушчы. Асноўны прыток — рака Каменка (справа). Рэчышча большай часткай каналізаванае.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Беларусі
Катэгорыя:Налібоцкая пушча
Саміла

**Саміла** (*Суміла*, *Сумела*, *Сумель*, *Шуміла*, *Шумель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Суміла (Sumila, *Sumilo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сом- (сум-) (імёны ліцьвінаў Соман, Сомалт, Сумонт; германскія імёны Sumuni, Somold, Sommund) паходзіць ад стараісьляндзкага some 'гонар'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *в людеи наших… а въ Юръкеля Сомиловича* (25 ліпеня 1503 году); *люди тягълыи [[Ваўкавыск|волковыискии]]… Сомило Ремъшычъ* (1506—1539 гады); *шесть чоловеков тяглых у [[Бірштаны|Бирштанском]] повете, на имя… а Сомила Милошевича* (19 траўня 1513 году); *в [[Наваградак|Новгородскомъ]] повете… земль пустовских… [[Рамейка|Ромеиковщину]]… Ядиминовщину, а Ядовкговщину и Сомиловщину, а [[Явільт|Явилтовщину]]* (14 чэрвеня 1514 году); *людеи… Рымъдеика Сомиловича* (19 сьнежня 1522 году); *а Ондрушко Сомиловичъ мещанинъ* (13 красавіка 1539 году); *у волости нашои [[Пунск|Пуньскои]]… земъли… Сомиловщину* (5—16 ліпеня 1549 году); *Сомилишки* (1553 год); *подданые королевое ее милости… [[Радзівіл (імя)|Радивило]] Сомиловичъ* (11 ліпеня 1556 году); *Каспора Шумеля з Болбок* (1556 год); *на цыншу держить Радивило Сомиловичъ* (1557—1558 гады); *Янко Сомиловичъ* (25 сакавіка 1560 году); *з Шумилишокъ* (1567 год); *ślachetny Stanisław Sumieło* (1580 год); *Romieyko Somiłowicz* (1 чэрвеня 1584 году); *Sumiliszki* (1670 год); *z Sumiliszek* (1699 год); *Pietruk Somiło* (6 студзеня 1700 году); *Sumiliscensis… Sumiliszki* (1744 год); *Antoni Sumiło* (1764 год); *do wioski Sumiłów* (1782 год); *Parafija sumiliska* (1782 і 1784 гады); *wioska Sumiły* (1784 год); *Jana i Piotra Sumielewiczow… mieszkańców miasta [[Пунск|Puń]]* (26 чэрвеня 1793 году); *Dominik Szumiel* (1784 год); *Elżbieta Somiłło* (1798 год); *Teodor Szumlewicz* (1820 год).

## Носьбіты
* Каспар Шумель — віцебскі баярын, які ўпамінаецца ў 1556 годзе
* Крыштоф Саміла — жыхар места Ліды, які ўпамінаецца ў 1680 годзе

Самілы — уніяты Маламажэйкаўскай парафіі.

Сумілы (Sumiło) гербу Сас — літоўскі шляхецкі род.

Шумілы — літоўскі шляхецкі род.

Шуміла (Szumilo) і Шуміловіч (Szumilowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На 1892 год існаваў двор Шумілы ў Панявескім павеце Ковенскай губэрні.

На 1904 год існавалі сядзіба Шамілава і вёска Шумілы ў Бельскім павеце, а таксама вёска Шумілава (Шумілова) у Парэцкім павеце Смаленскай губэрні.

На 1906 год існавала вёска Шумілы ў Дзьвінскім павеце Віцебскай губэрні.

На гістарычнай Троччыне існуе старажытнае мястэчка Сумілішкі, на гістарычнай Ашмяншчыне — вёскі Вялікія Шумілішкі і Малыя Шумілішкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Паўночны алень

**Паўно́чны але́нь** (у Паўночнай Амэрыцы — **карыбу**, лац. *Rangіfer tarandus*) — парнакапытны сысун сямейства аленевых, адзіны прадстаўнік роду Паўночныя алені (*Rangіfer*).

Жыве ў паўночнай частцы Эўразіі і Паўночнай Амэрыцы. Харчуецца травой і лішайнікамі, а таксама дробнымі сысунамі і птушкамі.

Паўночны алень у далёкім мінулым даў магчымасьць чалавеку асвоіць Поўнач, у цяперашні час застаецца найважнейшым біялягічным рэсурсам для больш за дваццаці народаў Эўразіі і Паўночнай Амэрыкі. Аб’ект паляваньня (з мэтай здабычы мяса й шкуры). У выніку прысвойчаньня й адамашненьня паўночнага аленя ўзьнікла паўночнае алянярства, гэта значыць разьвядзеньне паўночных аленяў для атрыманьня мяса, шкур, малака й выкарыстаньня ў якасьці ездавога й клуначнага транспарту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прырода Эўразіі
Катэгорыя:Прырода Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Аленевыя
Паша

**Па́ша**, **вы́пас**, або **вы́ган**, часам **па́сьвішча** (па-старабеларуску: *паствиско*) — зямельныя ўгодзьдзі, травастой якіх выкарыстоўваецца для выпасу жывёлаў; адна з асноўных крыніцаў высокапрадукцыйнага і таннага корму для сельскагаспадарчых жывёл.

Адрозьніваюць пашу прыродную (натуральную) і сеяную (палепшаную, ці штучную). У расьлінным покрыве натуральнай пашы пераважаюць дзікарослыя травы: злакавыя, асокі, разнатраўе. Палепшаную пашу ствараюць шляхам адмысловайай сяўбы бабова-злакавых ці злакавых пашавых сумесей траў. Звычайна паша займае сухадольныя ці нізінныя месцы, участкі поймавых лугоў і неасвоеных нізінных балот з натуральным травастоем. Прадукцыйнасьць прыроднай пашы нізкая (у 3—5 разоў ніжэй за сеяную), павышаюць яе асушэньнем, культуртэхнічнымі работамі і іншымі аграмэліярацыйнымі работамі; вапнаваньнем, выкарыстаньнем угнаеньняў, падкошваньнем, падсевам траў, арашэньнем, аховай ад перавыпасу.

Катэгорыя:Зоны расьліннасьці
Катэгорыя:Жывёлагадоўля
Травастой

**Травасто́й** — травяністая расьліннасьць на кармавых угодзьдзях.
 

Вышыня, гушчыня, або шчыльнасьць травастою (лік атожылкаў расьлін на 1 м² паверхні) вызначаюць ураджайнасьць (прадуктыўнасьць) сеяных і натуральных кармавых угодзьдзяў. Якасьць травастою залежыць ад кармавой каштоўнасьці складнікаў яго відаў расьлін і агратэхнічных работ. Сенажатная (пашавая) сьпеласьць травастою — гэта фаза разьвіцьця расьлін на сенажацях (пашах), якая забясьпечвае найвышэйшы збор пажыўных рэчываў з адзінкі плошчы пры наяўнай шчыльнасьці травастою.

Катэгорыя:Корм
Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Сенажаць

**Сена́жаць** — працэс кашэньня травы для нарыхтоўкі сена, а таксама час гэтага кашэньня і месца (луг), прызначанае для кашэньня травы.

Сенакос пачынаюць у добрае надвор’е і ў вызначаны час сэзону пры дасягненьні травой неабходнай вышыні і масы для пасьпяховай нарыхтоўкі сена.

## Значэньні
У беларускай мове слова *сенажаць* можа азначаць як працэс кашэньня і час кашэньня травы, так і месца для гэтага прызначанае. Аднак, ёсьць іншыя словы:
* **по́жня** — месца, прызначанае для кашэньня травы.
* **сенава́ньне**, **сенако́с**, **касьба́**, **касаві́ца** — працэс кашэньня травы для нарыхтоўкі сена і час гэтага кашэньня.

Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Алянярства

**Алянярства**, або **аленегадоўля** — галіна жывёлагадоўлі, якая займаецца разьвядзеньнем і выкарыстаньнем паўночных аленяў, а таксама высакароднага аленя і плямістага аленя з мэтай атрыманьня пантаў, мяса і іншай прадукцыі.

## Крыніцы
Катэгорыя:Алянярства
Катэгорыя:Аленегадоўля
Клуначны транспарт

**Клу**́**начны тра́нспарт** — транспарт, які выкарыстоўвае працу клуначных жывёлаў альбо чалавека.

## Гісторыя
З даўніх часоў для транспартаваньня (пераважэньня) якой-небудзь маёмасьці выкарыстоўваўся чалавек і жывёлы (вярблюд, мул, асёл, конь, алень, бык, слон і іншыя).

Транспартаваньне ажыцьцяўляецца на сьпіне жывёлы пры дапамозе клункаў і клуначных сёдлаў. Ёсьць найстаражытным вядомым чалавеку відам транспарту. Ужываецца, як правіла, у гарах, пустэльнях, лясістай і балоцістай мясцовасьці, там, дзе немагчыма выкарыстоўваць іншы транспарт (конны, аўтамабільны або паветраны), напрыклад, з-за бездаражы, характару мясцовасьці, кліматычных умоў або стану надвор’я, а таксама ў мясцовасьцях са слабаразьвітай эканомікай. Цяжары, прыгатаваныя для транспартаваньня на сьпінах жывёл, называюцца клункамі, а месцы для сядзеньня чалавека — клуначнымі сёдламі.

Перавагу перад іншымі клуначнымі жывёламі мае вярблюд дзякуючы сваёй велічыні, сіле і здольнасьці задавольвацца самай беднай ежай і доўга абыходзіцца без піцьця. На канец XIX стагодзьдзя адзін вярблюд, у залежнасьці ад яго ўзросту і фізычнага стану, мог несьці клунак ад 8 да 13 пудоў вагой, і рухацца з хуткасьцю тры — чатыры вярсты за гадзіну. Вярблюджыя транспарты і караваны былі штодзённай зьявай у паўднёвай Азіі і ў Афрыцы, дзе качэўнікі не мелі іншых спосабаў перамяшчэння грузаў і людзей.

Клуначны транспарт для перавозкі хворых і параненых, якія перавозіліся на асаблівых клуначных насілках, выкарыстоўваўся расейскім войскам падчас расейска-японскай вайны.

У якасьці цяглавай сілы найбольш эфэктыўны — вярблюд, які можа праходзіць 30—40  км у дзень пры далёкіх пераходах і пераносіць цяжары масай да 50% ад сваёй вагі. Конь можа перавозіць цяжар больш за 1/5 сваёй вагі, мул — ня больш за 1/5 сваёй вагі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Наземны транспарт
Катэгорыя:Віды транспарту
Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя жывёлы
Сымбаль пэсэты

**Сы́мбаль пэсэ́ты**, таксама **знак пэсэ́ты**  — друкарскі сымбаль, які ўваходзіць у групу «Сымбалі валют» () стандарту Юнікод. Выкарыстоўваецца як сымбаль гістарычнае валюты Гішпаніі — пэсэты (1869–2002).

## Напісаньне
Сымбаль «Pts» уяўляе сабой лігатуру трох лацінскіх літар — загалоўнай , а таксама малых  і . Больш рэдкі варыянт знака — лацінская літара «P», перакрэсьленая ў верхняй частцы адной гарызантальнай рысай; ён ідэнтычны адной з разнавіднасьцяў знака філіпінскага пэса. Канкрэтнае напісаньне залежыць ад шрыфта, выкарыстанага для вываду сымбаля. Выкарыстоўваўся для гішпанскай пэсэты ().

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Pinterest: Peseta Sign

Пэсэта
Катэгорыя:Друкарскія знакі
Гундыслаў

**Гундыслаў** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гундыслаў — славянская форма партугальскага імя Гансала (Gonçalo), якое паходзіць ад гоцкага імя Gundisalvus. Іменная аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) паходзіць ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва', а аснова -сал- (-салв-) (імёны ліцьвінаў Салейка, Сельвін, Саламан; германскія імёны Saleco, Salawins, Salaman) — ад стараверхненямецкага sal 'заля, пакой' або германскага salwa 'цёмны, чорны'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Bernowicz Gundysław* (1770, 1771, 1772 гады); *Turski Gundysław* (1800 і 1801 гады).

## Носьбіты
* Гундыслаў з Амаранта (каля 1187 — 1259) — партугальскі манах-дамініканін, Блаславёны
* Гундыслаў Эймант (1761—1846) — манах-дамініканін, мастак
* Гундыслаў Паўловіч (1771 — па 1843) — манах-дамініканін, які ў 1824—1843 гадох ачольваў Полацкі кляштар 
* Гундыслаў Астанковіч — манах-дамініканін у Нясьвіскім кляштары
* Гундыслаў Нарбут — прыёр у Ельнянскім кляштары дамініканаў

## Глядзіце таксама
* Гунт
* Сала

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гізбэрт

**Гізбэрт**, **Гіжбэрт**, **Гісбарт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гізбэрт (Gisebert, Gisbert) і Бердыгіс (Berdegis) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гез- (-гіз-, -кез-) (імёны ліцьвінаў Геска, Гезела, Гесмонт; германскія імёны Geske, Gesela, Gismondus) паходзіць ад гоцкага gais 'суліца, кап’ё', германскага gaizá 'завостраны кій', а аснова -берт- (-бэрт-, -барт-) (імёны ліцьвінаў Зыбарт, Кібарт, Любарт; германскія імёны Siebart, Kibart, Lubert) — ад германскага berhta 'яркі'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Gizebert.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Giżbertem Wonpitenem* (15 красавіка 1648 году); *iegomosci panu Giżbertowi… sławetnemu Giżbertowi Wonpitenowi… pan Giżbert Wonpiten* (29 красавіка 1648 году); *sławetny pan Jan Gizbert, mieszczanin Wileński* (25 сакавіка 1671 году); *na seniorow zboru Kalwinskiego… pana Jana Gizberta* (1 чэрвеня 1671 году); *Janem Gizbertem* (10 сакавіка 1676 году); *его милости п. Михалу Гизбертови талеровъ двадцать*, *его мил. п. Маxалу Гизбертови* (1711 год); *imć p. Krzysztofa Studnickiego Gizberta — strażnika powiatu Oszmiańskiego* (26 жніўня 1755 году); *z imć panem Krzysztofem Stadnickim, Gizbertem* (18 верасьня 1755 году); *imć p. Krzystofa Studnickiego Gizberta* (20 верасьня і 2 кастрычніка 1755 году); *F. Simeon Gisbert 2.di Cursus* (1754 год); *Józef Gizbert Stadnicki* (1765 год); *Ignacy Gizbert sędzia pow. dyneburskiego* (18 жніўня 1788 году); *Pawlina Gisbortt* (1805 год).

## Носьбіты
* Міхал Гізбэрт Студніцкі — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, скарбнік ашмянскі ў 1713—1732 гадох
* Юзэф Гізбэрт Студніцкі — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, стражнік ашмянскі ў 1737—1764 гадох
* Міхал Гізбэрт Студніцкі — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, стражнік ашмянскі ў 1774—1783 гадох
* Марцін Гізбэрт — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, мечнік старадубскі ў 1787 годзе

Гізбэрты (Gizbert) гербаў Котвіца і Навіна — літоўскі шляхецкі род зь Вільні і Віленскага павету.

Студніцкія-Гізбэрты гербу Навіна — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Гізбэрты — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Сьвянцянаў.

## Глядзіце таксама
* Геза
* Бэрт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мінус

**Мі́нус** ( — «менш»)  — матэматычны друкарскі сымбаль у выглядзе гарызантальнае рыскі, які ўказвае на адыманьне.

## Выкарыстаньне

### Матэматыка
У залежнасьці ад кантэксту, сымбаль мінусу можа абазначаць:
* двухмесны (бінарны) інфіксны апэратар адыманьня лікаў ці іншых матэматычных аб’ектаў: a-b (памяншаемае ставіцца перад гэтым знакам, а аднімаемае пасьля);
* аднамесны (унарны) прэфіксны апэратар узяцьця супрацьлегляга значэньня адносна апэрацыі складаньня (-x);
** у гэтым жа ўнарным сэнсе знак мінусу выкарыстоўваецца для абазначэньня адмоўных лікаў (напрыклад, -5).

### У прыродазнаўчых навуках
У фізыцы й іншых натуральных навуках знак мінус выкарыстоўваецца для абазначэньня адмоўнасьці фізычных велічынь, якія могуць быць станоўчыя або адмоўныя (напрыклад, электрычны зарад, тэмпэратура, вышыня над узроўнем мора).

### У інфарматыцы
Для прадстаўленьня ў кампутары знака адмоўнага ліку выкарыстоўваюць адзін зь бітаў як код знака (звычайна  кадуе дадатны лік,  — адмоўны). Для кадаваньня знака цэлых лікаў большасьць кампутараў выкарыстоўваюць дадатковы код, хоць сустракаецца й прамы код.

## Варыяцыі сымбаля

## Глядзіце таксама
* Плюс
* Знак плюс-мінус

Катэгорыя:Матэматыка
Катэгорыя:Матэматычныя сымбалі
Катэгорыя:Друкарскія знакі
Бабіла

**Бабіла** (*Бабіль*, *Бабела*, *Бабель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бабіла або Бабел (Babilo, Babila, Babel) — імя германскага паходжаньня.

У 1636 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Petrus Babbel, Eylaviensis Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Bobeło* (1662 год); *Bobiłowna… Babiłowna* (1671—1681 гады); *Stanisław Babiło* (1690 год); *Antoni Babiłło Strażn: Powiatu Wiłkom:… Roch Babiłło Strażn: Pttu Wilk:*, *Roch Babiłło Skarbnikowicz Wiłkomirski… Antoni Babiłło Cześnik Wiłkomirski* (1764 год); *Michał Babiło* (11 лютага 1784 году); *Leon Babiło, syny: Symon y Stanisław, córka Helena. Józef Babiło, syn Michał, brat Hrehor… Januk Babilo, syny: Hrehor y Mikołay* (10 траўня 1785 году); *Józef Babiło* (9 лютага 1785 году); *Katarzyna Babiłowicz* (1797 год); *Franciszek Babilewicz*, *Anna Babielewicz* (1802 год).

## Носьбіты
* Антоні Бабіла — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, стражнік вількамірскі ў 1764 годзе
* Рох Бабіла — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, стражнік вількамірскі ў 1764 годзе

У гістарычнай Прусіі існуе вёска Бабілен.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рытаўт

**Рытаўт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Рыдвалд або Рыталд (Ridwald, Ritoldus, Ritaldi, Ritaud) і Валтрыд (Waltrid) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -рыд- (-рыт-) (імёны ліцьвінаў Рыдэль, Зэгрыда, Кантрыт; германскія імёны Riedel, Segrida, Guntarith) паходзіць ад бургундзкага rîdan, стараісьляндзкага ridha, стараангельскага rīdan 'езьдзіць конна', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Theutrid (Theut-rid). 

У Прусіі бытавала імя *Rytawte*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Andrzej Rytowtt* (1690 год); *Рытовта* (1864 год).

## Носьбіты
* Андрэй Рытаўт — шляхціч Віленскага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў 1690 годзе

## Глядзіце таксама
* Рыда
* Вальда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Злучок

**Злучо́к**, таксама **дэфі́с** (ад  — злучальны знак, знак дзяленьня, ад  — дзяленьне)  — нялітарны артаграфічны знак беларускай і шматлікіх іншых пісьменнасьцяў. Графічна тоесны знаку пераносу.

Ня варта блытаць злучок і працяжнік. Злучок — артаграфічны знак, працяжнік — пунктуацыйны. Усяго ж існуе як мінімум чатыры падобныя часта ўжывальныя знакі: злучок, мінус, сярэдні працяжнік і працяжнік , да якіх у кампутарным наборы дадаецца яшчэ адзін: злучок-мінус .

## Крыніцы

Катэгорыя:Знакі прыпынку беларускай мовы
Катэгорыя:Друкарскія знакі
Савімонт

**Савімонт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Сава або Савас (Soava, Savas) і Мунд або Монт (Mund, Mont) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова саў- (імёны ліцьвінаў Савіла, Савігайла, Саўгут; германскія імёны Savilo, Savigello, Savegot) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага sauil, старагерманскага sowila 'сонца', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Савімонт азначае «гарлівасьць сонца». Адзначалася старажытнае германскае імя Salamund (Sala-mund).

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Совимонъту две землицы* (7 лістапада 1442 году); *Петрик Совъмонтович* (1537—1538 гады).

## Носьбіты
* Савімонт — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1442 годзе
* Петрык Саўмонтавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох

## Глядзіце таксама
* Сава
* Мунд

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вінгольт

**Вінгольт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вінігаўд або Вінгаўт (Winigaud, Vingautr), Вінгольд (Wingolt) і Гаўтвін (Gautvin), Гольдвін (Goldwine) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) паходзіць ад гоцкага wins 'сябар', а аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) — ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота'. Такім парадкам, імя Вінгольт азначае «сябар цноты».

У Прусіі бытавала імя Гаўдывін: *Gaudewine* (1409 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *było synow u welikaho kniazia Olgierda dwanadcat… czetwerty Wingolt Andrey, udeł ieho [[Трубчэўск|Trubczesk]]* (Хроніка Быхаўца); *панъ Винголтъ Корнелиушъ, купецъ места господарского Виленского* (12 студзеня 1599 году); *Cornelius Winholdt [[Ліцьвіны|Lituanus]]* (1621 год).

## Носьбіты
* Вінгольт — імя Андрэя Альгердавіча паводле Хронікі Быхаўца

У актах Вялікага Княства Літоўскага (1561, 1574 і 1579 гады) упаміналася Вінгольдаўская камяніца ў Вільні на Замкавай вуліцы.

## Глядзіце таксама
* Віна
* Гаўд

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Візгінт

**Візгінт** (*Вісагінт*, *Высагінт*, *Віскінт*, *Візгінд*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Віс (Wis) і Гент (Gentt) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -віс- (-віз-, -веш-) (імёны ліцьвінаў Вісігерд, Вісімунт, Вішымут; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад гоцкага wis 'мудры, абазнаны', а аснова -генд- (-гент-, -гінт-) (імёны ліцьвінаў Гінтэр, Агінт, Эйгінт; германскія імёны Genter, Aginto, Eigint) — ад гоцкага gands 'посах', пераноснае 'чары'. Такім парадкам, імя Візгінт азначае «чары мудрасьці». Адзначалася германскае імя Wisgonda (Wis-gonda).

У ваколіцах Мэмэлю бытавала прозьвішча Wiskint. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Визкгинъту семъица* (1440—1492 гады); *Wyskint* (Хроніка Быхаўца); *у [[Алькенікі|Волкиницкомъ]] повете… въ Високгинтовичох* (29 траўня 1511 году); *люди [[Лейпуны|Лепунского]] повета, високгинтовичы… людей у Високгинтах… высокгинътовцы* (14 траўня 1528 году); *у Волкиницкомъ повете… у Високгинтовичахъ* (16 кастрычніка 1533 году); *słuzba Kurmiow… Michal Wizgint* (24 чэрвеня 1695 году).

## Носьбіты
* Візгінт — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Канстанцыя Візгінд (*Визгинд*) — шляхцянка з ваколіцаў Расенаў, якая мела ў валоданьні зямлю на 1882 год

Візгінты гербу Грымала — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Віс
* Гента

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Дзень салідарнасьці з палітвязьнямі ПАР

**Дзень салідарнасьці з палітвязьнямі [[ПАР|Паўднёва-Афрыканскай рэспублікі]]** — міжнародны памятны дзень, які адзначаецца штороку 11 кастрычніка. Абвешчаны ў 1976 року Генэральнай Асамблеяй ААН.

## Мінуўшчына
9 лістапада 1976 року Генэральная Асамблея Арганізацыі аб’яднаных нацыяў сваёй рэзалюцыяй A/RES/31/6C абвясьціла 11 кастрычніка Днём салідарнасьці з палітычнымі вязьнямі Паўднёва-Афрыканскай рэспублікі. У рэзалюцыі:
* выказвалася глыбокая заклапочанасьць жорсткасьцю кіроўнага паўднёваафрыканскага рэжыму ў дачыненьні прадстаўнікоў чужых расаў ды іншых праціўнікаў апартэіду;
* выказвалася салідарнасьць з усімі паўднёваафрыканцамі, якія змагаюцца за правы чалавека і супраць кіроўнага рэжыму;
* выказвалася патрабаваньне неадкладнага вызваленьня ўсіх зьняволеных за ўдзел у вызвольнай барацьбе;
* абвяшчаўся штогадовы дзень салідарнасьці.

Палітыка апартэіду скончылася толькі пасьля вызваленьня Нэльсана Мандэлы з турмы ў 1990 року і абраньнем яго на пасаду кіраўніка дзяржавы. На выбарах 1994 року ягоная партыя Афрыканскі нацыянальны кангрэс набрала пераканаўчую большасьць галасоў (62,65%). Цяпер дзень выбараў 27 красавіка адзначаецца ў ПАР як сьвята Свабоды.

У 1995 паўстала , якая занялася зборам сьведчаньняў пра парушэньні правоў чалавека ў часы апартэіду і амністыяй тым зладзеям, што добраахвотна прызналіся ва ўчыненым.

Пасьля апартэіду ў Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы колькасьць дзяржаўных моваў была павялічаная да адзінаццаці. Яшчэ адным сымбалем сканчэньня апартэіду стала зруйнаваньне будынку арсэнала.

## Глядзіце таксама
* Міжнародная канвэнцыя пра ліквідацыю ўсіх формаў расавай дыскрымінацыі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Міжнародныя дні ААН
Катэгорыя:Апартэід
Катэгорыя:Палітычныя рэпрэсіі
Катэгорыя:Кастрычніцкія сьвяты
Times New Roman

**Times New Roman** — гарнітура на аснове засечкавага шрыфту, створаная друкарамі Стэнлі Морысанам і мастаком Віктарам Лэрдэнтам у 1932 годзе.

## Гісторыя
У 1931 годзе Морысан напісаў артыкул, у якім абвінаваціў ґазэту The Times у няякасным друку. Ён зьвярнуўся да Віктара Лэрдэнта, мастака з рэклямнага аддзела Times, з просьбай дапамагчы яму стварыць новы ўзор шрыфту. У якасьці ўзору Марысан выкарыстоўваў шрыфт Plantin. Было вырашана зьмяніць шрыфт так, каб падвысіць чытальнасьць і зэканоміць больш прасторы. Кароткія выносныя элемэнты памяншаюць інтэрліньяж, а моцны кантраст рысак паляпшае чытальнасьць на таннай паперы. Атрыманая гарнітура атрымала назву *Times New Roman*. Упершыню шрыфт быў скарыстаны ґазэтай Times 3 кастрычніка 1932 году, і ўжо праз год стаў выкарыстоўвацца для камэрцыйных продажа.

## Выкарыстаньне
* Microsoft пачала выкарыстоўваць Times New Roman у якасьці асноўнага шрыфта з засечкамі, пачынаючы з Microsoft Windows 3.1. Times New Roman быў стандартным шрыфтам у Microsoft Office да Microsoft Office 2007, калі ён быў заменены шрыфтам Calibri.
* Шрыфт таксама стаў папулярным у Apple Macintosh, дзе ён усталяваны па змаўчаньні ў многіх праграмах, у прыватнасьці, у вэб-браўзэрах.
* У 2004 годзе Дзярждэпартамэнт Злучаных Штатаў абвясьціў, што з 1 лютага 2004 году ўсе дыпляматычныя дакумэнты ў Злучаных Штатах будуць друкавацца шрыфтам Times New Roman з 14 кеглямі замест 12 кегляў Courier New, спасылаючыся на жаданьне больш сучаснага й разборлівы шрыфт.

## Цікавыя факты
* Слова *Roman* у назьве шрыфту азначае «рымскі», таму што ў Сярэднявеччы звычайны шрыфт называўся *Roman*, а нахілены — *Italic*. Такім чынам, фраза *Times New Roman Italic* зьяўляецца некалькі спрэчнай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Times New Roman // Вялікія шрыфты

Катэгорыя:Друкарскія шрыфты
Катэгорыя:The Times
Лявон Луцкевіч

**Лявон Луцкéвіч** (13 сакавіка 1922, Вільня — 28 ліпеня 1997, Вільня) — беларускі грамадзкі і культурны дзяяч, пісьменьнік, пэдагог, мэмуарыст. Вязень савецкіх канцлягераў.

## Жыцьцяпіс

Сын прэм’ер-міністра Беларускай Народнай Рэспублікі Антона Луцкевіча, брат Юркі Луцкевіча. Скончыў Віленскую беларускую гімназію.

У Другую сусьветную вайну падчас нямецкай акупацыі настаўнічаў у Радашковічах і Баранавічах, прымаў удзел у нацыянальным падпольлі. Далучыўся да падпольнай Беларускай незалежніцкай партыі. У 1944 г. уступіў у Беларускую Краёвую Абарону. Далучыўся да беларускага дэсантнага батальёну Дальвіц.

Арыштаваны савецкай дзяржбясьпекай у Польшчы ў канцы 1945. У 1946 г. быў асуджаны ў Менску на судовым працэсе над кіраўніцтвам Беларускай Незалежніцкай Партыі. Пасьля вызваленьня жыў у Вільні. У 1988 г. стварыў віленскае беларускае культурнае таварыства. З канца 1980-х г. актыўна падтрымліваў беларускі адраджэнскі рух.

Жонкай Лявона Луцкевіча была дачка пісьменьніцы, вядомай беларускай адраджэнкі Зоські Верас — Галіна Войцік. Сям’я доўгі час жыла ў славутай «Лясной хатцы», дзе ў 1970—1980-ыя гады перабывала ці ня ўся беларуская інтэлігенцыя.

Лявон Луцкевіч быў сябрам Рады БНР, вёў беларускія перадачы на Летувіскім радыё і супрацаваў з Радыё Свабода, на чыіх хвалях у аўтарскім выкананьні прагучалі тэксты са старонак яго будучай кнігі «Вандроўкі па Вільні». У 1993-1995 гадах регулярна пісаў аб гісторыі беларусаў Вільні для газетнай старонкі "Беларус Віленшчыны". 

Памёр 28 ліпеня 1997 г. у Вільні. Пахаваны на Росах.

## Кнігі

• Луцкевіч Л. Вандроўкі па Вільні. — Вільня: Рунь, 1998.— 160 с.: іл. ISBN ISBN 9986-9228-2-8.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларускія мэмуарысты
Катэгорыя:Вязьні ГУЛагу
Катэгорыя:Беларускія дысыдэнты
Віргіліюс Шонта

**Віргíліюс Шо́нта** (; 16 лютага 1952, Панявеж, Летува — 22 жніўня 1992, Вільня, Летува) — летувіскі фатограф і фотамастак.

## Жыцьцяпіс

Віргіліюс Шонта нарадзіўся 16 лютага 1952 году ў Панявежы. Маці і бацька В. Шонты былі амэрыканцамі, якія прыехалі ў Летуву перад Другой сусьветнай вайной і засталіся там жыць.

У 1976 годзе скончыў Ковенскі палітэхнічны інстытут па спэцыяльнасьці электратэхніка.

Пачаў працаваць у Ковенскім адзьдзяленьні Таварыства фотамастацтва Летувіскай ССР. З 1976 г. удзельнічаў у выставах.

У 1985 пераехаў у Вільню, працаваў у Таварыстве фотамастацтва. Творы знаходзяцца ў прыватных калекцыях Летувы і за мяжой.

Віргіліюс Шонта быў геем, але яму спатрэбілася шмат гадоў, каб прыняць сваю тоеснасьць. Сваю цягу да мужчынаў ён спрабаваў «лячыць» прыёмам лекаў, ляжаньнем у бальніцах і нават галаданьнем.

22 жніўня 1992 году быў забіты ў сваёй віленскай майстроўні. Імя забойцы дасюль не ўстаноўлена.

## Творчасьць

Першай працай В. Шонты стала сэрыя «Летувіскія краявіды», а ўжо ў 1973 годзе разам з Рамуальдасам Пажэрскісам ён адкрыў сваю першую фотавыставу.

З паездкі па Сыбіру і Далёкім Усходзе фатограф прывёз сэрыю здымкаў «Камяні Поўначы». У сваёй сэрыі «Палёт» ён арыгінальна інтэрпрэтаваў міт пра Ікара. Шонта здымаў шмат народных майстроў і артыстаў у розных кутках Летувы.

У пачатку 80-х яго прыцягвала сацыяльная тэматыка, і фатограф стварыў сваю самую эмацыйную сэрыю «Школа — мой дом» пра паўсядзённае жыцьцё дзяцей з асаблівасьцямі псыхафізычнага разьвіцьця. Калі палітычная сытуацыя ў Савецкім Саюзе пачала мяняцца, Шонта здымаў акцыі за незалежнасьць Летувы. Сваю характэрную сэрыю «Рэчы і формы» фатограф пастаянна дапаўняў здымкамі з балтыйскага ўзьбярэжжа.

З 1988 года Шонта чатыры разы наведаў ЗША і зрабіў апошнюю ў сваім жыцьці сэрыю фотаздымкаў «Evening Presentment» ў пустэльнях Захаду ЗША.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія фатографы
Катэгорыя:Забітыя ў Вільні
Уладзімер Пракапцоў

**Уладзі́мер Іва́навіч Пракапцо́ў** ( 8 жніўня 1953, Жгуна-Буда, Добрускі раён Гомельскай вобласьці БССР) — беларускі мастак, кандыдат мастацтвазнаўства, Заслужаны дзяяч мастацтваў Рэспублікі Беларусі (2013).

## Жыцьцяпіс
Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага пэдагагічнага інстытуту імя Сяргея Кірава (1975), асьпірантуру пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру Акадэміі навук БССР. Кандыдат мастацтвазнаўства (1984).

Аўтар і куратар шматлікіх музэйных выставачных і выдавецкіх праектаў, навуковых каталёгаў, кніг і артыкулаў па выяўленчым мастацтве.

Сябра Беларускага саюзу мастакоў, Беларускага саюзу літаратурна-мастацкіх крытыкаў, Беларускага камітэту ICOM і ICOMOS, ганаровы сябра Расейскай акадэміі мастацтваў, сябра Нацыянальнай камісіі Рэспублікі Беларусі ў справах ЮНЭСКО, сябра Падкамітэту па наданьні Дзяржаўных прэміяў Рэспублікі Беларусі ў галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры, старшыня Савету дырэктараў рэспубліканскіх і абласных музэяў, старшыня канфэдэрацыі творчых саюзаў Рэспублікі Беларусі.

У 1998—2023 — дырэктар Нацыянальнага мастацкага музэю.


Файл:Eos-by0110s.jpg|«Аўтапартрэт». Палатно, алей, 2005. Паштовая марка Беларусі. 
Файл:Бацькоўскі дом.jpg|«Бацькоўскі дом». Палатно, алей, 2011.


## Прэміі і ўзнагароды
* Мэдаль Францішка Скарыны (2008)
* Ордэн Сяброўства (Расея, 2005)
* Мэдаль Пушкіна (Расея, 2007)
* Заслужаны дзяяч мастацтваў Рэспублікі Беларусі (2013)
* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусі (2003)
* Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусі (2016)
* ганаровы грамадзянін Добрушу (2008)
* ганаровы грамадзянін Лепельскага раёну Віцебскай вобласьці (2012)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на бачыне Мастацкага музэю Беларусі
* 

Катэгорыя:Савецкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларусі
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў
Катэгорыя:Кандыдаты мастацтвазнаўства
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Добрушу
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу літаратурна-мастацкіх крытыкаў
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Пушкіна
Герстолт

**Герстолт** (*Гірстолт*), **Герштаўт** (*Гірстаўт*, *Гірстоўт*, *Гірштаўт*, *Керстаўт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гера або Гіра (Gero, Giro) і Сталта (Stalto) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда', а аснова -сталд- (-сталт-) (імёны ліцьвінаў Вінстаўт, Нястольт; германскія імёны Winstalt, Nistaldus) — ад гоцкага stalds 'які набывае, прагны'. Адзначалася старажытнае германскае імя Heristalt (Heri-stalt).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Герстман (Gierstman).

У Прусіі бытавала імя *Geristot / Kerstaut* (1360 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Girstawt* (Хроніка Віганда); *у [[Варні|Медникох]]. Кгирстолъту два чоловеки* (1440—1492 гады); *пять чоловеков… а Кгирстовтовича* (9 лістапада 1449 году); *homines… Gyrsztholth* (8—13 сакавіка 1462 году); *Nicolao Gyhirstoltowycz* (10 чэрвеня 1471 году); *Михна Керстовтовича* (30 траўня 1481 году паводле выпісу 19 верасьня 1568 году); *листъ боярина виленского Миколаевъ Кгирстовътовича… именя Миколаевы Кгирстовътовича в [[Майшагола|Моишокголе]] и въ [[Сьвір (мястэчка)|Свире]]* (6 жніўня 1496 году); *nobiles Nicolaus Girstautowicz* (25 траўня 1505 году); *nobili Nicolao Gerstoltowycz* (3 лістапада 1505 году); *чоловеков тяглыхъ у [[Эйрагола|Оирякголскои]] волости… Юду Кгирстовтовича* (30 траўня 1517 году); *Adam Girstowt… Andrzej Walentynowicz Girstowt… Władysław Girstowt* (1667 год); *P. Władysławem Girsztowtem*, *Daniel Girsztowt* (1690 год); *Giersztowtt* (14 лістапада 1784 году); *Jakub Gersztowtt*, *Jakub Giersztoft* (1813 год).

## Носьбіты
* Гірстолт — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера

Ґірштаўты (Ґірштоўты) — літоўскі шляхецкі род.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гівін

**Гівін** (*Ківін*), **Гівень** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гівін (Givin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гіў- (-геў-) (імёны ліцьвінаў Гівейка, Гевалт, Геверт; германскія імёны Givika, Gevald, Gewert) паходзіць ад асновы -гіб- (-кіб-).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *просилъ у насъ Кгивино земли пустое [[Гаўдык|Кговдиковое]]* (21 сьнежня 1445 году); *Januss a Jan Giwieniewiczy* (1558 год); *wieś Kiwiny* (1784 год).

## Носьбіты
* Гівін — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1445 годзе
* Пётар Ківінавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Krasnogruda

**«Krasnogruda»** () — польскі часопіс, які выдаваўся з 1993 року фундацыяй «» ў Сейнах. Галоўны рэдактар — .

У «Краснагрудзе» друкаваліся матэрыялы, прысьвечаныя праблематыцы мультыкультурных рэгіёнаў Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы. Сярод традыцыйных рубрыкаў: размовы і эсэ; літаратурны куток; нацыянальныя і рэлігійныя супольнасьці; альтэрнатыўная і народная культура. Большасьць нумароў цалкам прысьвечаныя адной тэматыцы, напрыклад, Празе (№5), Босьніі (№№6—7), Букавіне (№9), Беларусі (№12) ці Ўкраіне. У 1998 року дзеля прэзэнтацыі на фэстывалі «Стакгольм — культурная сталіца Эўропы» выйшаў спэцыяльны ангельскамоўны нумар часопісу.

Ва ўласным выдавецтве «Краснагруды» выходзілі кнігі польскіх аўтараў, пераклады твораў сучасьнікаў з рэгіёну Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы.

## Узнагароды
* Спэцыяльная прэмія часопісу «Kultura» (Парыж, 1996)
*  часопісу «Literatura na Świecie» за кніжную сэрыю «Мэрыдыян» (2000)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Даведка Eurozine 

Катэгорыя:Невыдаваныя польскія часопісы
Катэгорыя:Сейны
Катэгорыя:Часопісы на польскай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:Ляўрэаты ўзнагарод „Kultury“ (Парыж)
Пахвіна

**Пахві́на** () або **пахві́нная дзе́дзіна** () — пераходная частка цела паміж жыватом і сьцягном з абодвух бакоў . Пахвіна — парная дзедзіна : разьмяшчаецца і справа, і зьлева.

## Анатомія
Цягліцы-прыводніцы, ці пахвінныя цягліцы, складаюцца з , , , ,  ды  цягліцаў. Гэтыя цягліцы трымаюць сьцёгны (мацуюць  і калена бліжэй да прамежжа). Расьцягненьне  можна спрычыніцца да балючай траўмы.

Пахвіну інэрвуе , з двума выняткамі: грабянёвую цягліцу інэрвуе , а  частку вялікай цягліцы — .

Пад скурай у пахвіне знаходзяцца 3—5 , патрэбных для дзейнасьці імуннай сыстэмы. Пры некаторых захворваньнях яны могуць успухаць. У глыбінныя лімфавузлы выліваецца шэраг .

Ад  да  праходзіць , анатомія якога вельмі істотная пры апэраваньні кілы.

## Паталёгія
* Пахвінная грыжа
* Спартовая грыжы
* Лімфадэніт пахвінных лімфатычных вузлоў
* Кіста 

## Крыніцы

Катэгорыя:Таз
Войштаўт

**Войштаўт**, **Вештаўт** (*Выштальд*, *Вішталд*, *Вішталт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вэст (West) і Валда або Валт (Waldo, Walt) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -віст- (-вест-) (імёны ліцьвінаў Вістэла, Вештар, Вештарт; германскія імёны Wistila, Vestarr, Westhard) паходзіць ад гоцкага *wist, германскага west 'захад', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'. У Польшчы адзначалася германскае імя Westwalt (1444 год), у гістарычным гоцкім арэале адзначалася імя Vistaldo (1528 год).

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае ўсходнегерманскую этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, імя Войштаўт складаецца з асноваў -войш- (імёны ліцьвінаў Вайшыла, Войшымунд, Войсяд; германскія імёны Vuisilo, Vuisimundo, Vuisadus), якая паходзіць ад гоцкага і бургундзкага waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы', і -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўтвід, Таўтывіл, Таўтгерд; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis), якая паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ'. Такім парадкам, імя Войштаўт азначае «род паляўнічых». Адзначалася старажытнае германскае імя Teudois (Teud-ois).

У Прусіі бытавала імя *Waystauthe* (1309 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *земля под Воиштовтомъ и под братомъ его Корюшомъ*, *земля Пупишки под Воиштовтомъ а под братомъ его Корюшомъ*, *чотыри чоловеки… Воиштовта* (1440—1492 гады); *Войштовтъ… [[Радунь]]цы* (1444 год); *в бояр, у Воиштовтовича* (1 жніўня 1496 году); *над рекою [[Ашмянка|Ошменскою]] подле двора Янова Воиштовтовича* (6 ліпеня 1499 году); *люди [[Высокі Двор|Высокодворское]] волости… Воиштовта [[Дайнар|Доинаровича]]* (9 верасьня 1511 году); *Якубъ Воиштовътовичъ * (1528 год); *Вештовътъ Можвилович* (1538 год); *листъ Петра Вештолтовича* (3 траўня 1587 году); *od Jana i Mikołaja Wisztołtów… Jerzy Wisztołt* (1667 год); *Stanisław Wisztołt* (1690 год); *Ian Ierzy Wysztold Podchorąży Zmudzki* (1697 год); *cum Marianna Wisztowtowna Nobiles* (сакавік 1709 году); *Wisztołd* (1733 год); *Antoni Westwelt* (1857 год).

## Носьбіты
* Войштаўт — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў наданьнях вялікага князя Казімера
* Якуб Войштаўтавіч — высакадворскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Сэбастыян Мікалаевіч Вішталт (Віштальт) — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1593—1595 гадох
* Юры Вішталд (Jerzy Wisztołd) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, крайчы полацкі ў 1753 годзе

## Глядзіце таксама
* Вест
* Валд
* Войша
* Тэўта

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гінівойша

**Гінівойша** (*Гінівойш*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Генвіс (Genuis) і Вісікін або Візікін (Visekin, Wizikin) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'), а аснова -войш- (-вайш-) (імёны ліцьвінаў Вайшыла, Вайсар, Войшнар; германскія імёны Weisel, Weiser, Wießner) — ад гоцкага і бургундзкага waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы' або ад асновы -віс- (-віз-, -веш-) (пазьнейшай -вайс-). Такім парадкам, імя Гінівойш азначае «пачатак паляваньня». 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у [[Курклі|Курклях]]. Кгинивоишу чотыри чоловеки*, *а то пану Петрашу дато… Кгинивоишъ* (1440—1492 гады).

## Носьбіты
* Гінівойша — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера

## Глядзіце таксама
* Гіна
* Войша

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гесьмін

**Гесьмін** (*Кесьмін*), **Кісьмен** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мінегіс, пазьней Мэнгіс (Minegis, Mengis) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гез- (-гіз-, -кез-) (імёны ліцьвінаў Геска, Гезела, Гесмонт; германскія імёны Geske, Gesela, Gismondus) паходзіць ад гоцкага gais 'суліца, кап’ё', германскага gaizá 'завостраны кій', а аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць'. Адзначалася старажытнае германскае імя Gezman (Gez-man), пазьнейшае Gessmann, Giesemann.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *земля Кисменова* (1440—1492 гады); *земли пустыхъ у Ясвоинском волости в Лякове на имя Кесминовщину* (25 траўня 1517 году); *Jan Kiesmin* (18 жніўня 1574 году); *Piotrowa Kiesminowa, wdwowa* (1621 год); *Michał Kęsminowicz* (1667 год); *Stanisław Gesminowicz*, *na miejscu P. Michała Kęsmina*, *Michał Kęsminowicz* (1690 год); *pan Jerzy Gesminowicz*, *pan Jerzy Giesminowicz* (11 лютага 1719 году).

## Носьбіты
* Кісьмен — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў наданьн вялікага князя Казімера
* Юры Урбанавіч Кесьмін — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе

Кесьміны (Kesmin) гербу Лебедзь — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Геза
* Мін

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Даўконт

**Даўконт** (*Далконт*, *Даўкунт*), **Даўгонт**, **Даўкант** (*Дэкант*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Дагант (Dagant, Dachant) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгерд, Даўгер, Даўят; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны' або ад асновы -даг- (-дак-, -таг-), аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва', а аснова -генд- (-гент-, -гінт-) (імёны ліцьвінаў Гінтэр, Агінт, Эйгінт; германскія імёны Genter, Aginto, Eigint) — ад гоцкага gands 'посах', пераноснае 'чары'. Такім парадкам, імя Даўконт азначае «годны да бітвы». Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Thaigundis (Thai-gundis).

Германскае (паўночнагерманскае) паходжаньне літоўскага шляхецкага прозьвішча Доўкант (Dowkont) сьцьвярджалася яшчэ ў артыкулах «Жамойць» Усеагульнай энцыкляпэдыі Самуэля Аргельбранда (1868 год) і «Літва» Геаграфічнага слоўніка Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў (1884 год).

У Прусіі бытавала імя Доўкант: *Dowkant* (1409 год). Імя Даўкунт адзначалася ў ваколіцах Мэмэлю: *Johan Dawtkunth* (1511—1520 гады). Апроч таго, у ваколіцах Мэмэлю бытавала прозьвішча Daugant. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *cum Andrea Dewknothowicz*, *Andreas Dewknetouicz*, *Andream Dewknetowicz* (2 кастрычніка 1413 году); *Daukontu cztowiek Wnoyszysz* (1422 год паводле выпісу 1618 году); *Василское волости, Совичу Довконътовичу, три чоловеки* (9 лістапада 1449 году); *землицы Довъкгонътовы… Довъкгонтъ побегъ до Немец* (5 чэрвеня 1457 году); *do źięm boiar powiatv korszewskiego… a Szczepana Dowkvntowicza… Szczepanv Dowkvntowiczv* (12 кастрычніка 1561 году); *Jan Dowkont* (1621 год); *p. Dowkunt* (1690 год); *Dawkunt* (8 ліпеня 1713 году); *frater Benedictus Dawkontt* (10 сакавіка 1750 году); *Marianna Dekont* (1802 год); *Marianna Dałkont* (1827 год).

## Носьбіты
* Даўконт — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1422 годзе
* Совіч Даўконтавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1449 годзе
* Станіслаў Мікалаевіч Даўконт — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1578 годзе
* Сьцяпан Станіслававіч Даўконт — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1557—1586 гадох
* Сэбастыян і Венцка Станіслававічы Юрэвічы Даўкантовічы — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1586 годзе

Доўканты (Даўконты) — літоўскі шляхецкі род.

Даўкант (*Daukandt*, *Daukant*) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

У XVI ст. існаваў «абруб» Даўкунцішкі (*Довкунтишки*) у Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Даўга
* Гунт
* Гента

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны