Ваяводзтва

**Ваяво́дзтва** — традыцыйная беларуская назва адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі першага ўзроўню ад часоў Вялікага Княства Літоўскага, якая адпавядае вобласьці — ужыванай з часоў савецкай гвалтоўнай русіфікацыі сэмантычнай кальцы з расейскай мовы. Кіраўнік — ваявода, рэпрэзэнтацыйны орган улады — ваяводзкі соймік. На другім узроўні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу ў склад ваяводзтва традыцыйна ўлучаюцца паветы.

Апроч Вялікага Княства Літоўскага, ваяводзтвы гістарычна існавалі ў Польшчы, Румыніі, Вугоршчыне і Сэрбіі, а ў Маскоўскай дзяржаве ў XVI—XVIII стагодзьдзях існавала сыстэма кіраваньня на чале з ваяводам. Адміністрацыйны ўзровень тэрыторыі ваяводзтва адпавядае княству ў сярэднявечных дзяржавах, гэтаксама як і пасада ваяводы адпавядае пасадзе князя. Адна з сучасных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак Польшчы, якая падзяляецца на 16 ваяводзтваў.

## Этымалёгія

Ваявода (ст.-слав *воєвода*, слав. **vojevoda*, якое ўзыходзіць да **voi*-, *вайна*, *воін* і **vod-* 'вадзіць', літаральна «лідэр жаўнераў» або «вайсковы лідэр», адпаведнік лацінскага «*Dux Exercituum*» і нямецкага «*[[герцаг]]а*») пачаткова быў вайсковым кіраўніком, які ў дзяржаўнай структуры знаходзіўся побач з кіраўніком дзяржавы. Пазьней слова пачало азначаць кіраўніка адміністрацыйнай адзінкі.

Слова «ваяводзтва» ў розных мовах выглядае наступным чынам: ; ;  (),  () або  (); ; .

Ад слова «ваяводзтва» ўтварылася назва сэрбскага Аўтаномнага краю Ваяводзіны.

## Вялікае Княства Літоўскае

Першыя ваяводзтвы ў Вялікім Княстве Літоўскім — Віленскае і Троцкае — утварыліся на аснове адпаведных княстваў паводле Гарадзельскага прывілею 1413 году як вайскова-адміністрацыйныя акругі. У 1471 годзе ўтварылася Кіеўскае, у 1504 годзе — Полацкае, у 1507 годзе — Наваградзкае, у 1508 годзе — Смаленскае, у 1511 годзе — Віцебскае, у 1513 годзе — Падляскае ваяводзтвы.

}



У 1565—1566 гадох згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай аформіўся новы падзел тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага:
* Амсьціслаўскае ваяводзтва (без падзелу на паветы)
* Берасьцейскае ваяводзтва (паветы: Берасьцейскі, Пінскі)
* Брацлаўскае ваяводзтва (паветы: Віньніцкі, Брацлаўскі)
* Валынскае ваяводзтва (паветы: Крэменецкі, Луцкі, Уладзімераўскі)
* Віленскае ваяводзтва (паветы: Ашмянскі, Браслаўскі, Віленскі, Вількамірскі, Лідзкі)
* Віцебскае ваяводзтва (паветы: Аршанскі, Віцебскі)
* Кіеўскае ваяводзтва (паветы: Жытомірскі, Кіеўскі, Мазырскі, Оўруцкі, Чаркаскі, Чарнобыльскі)
* Менскае ваяводзтва (паветы: Менскі, Рэчыцкі)
* Наваградзкае ваяводзтва (паветы: Ваўкавыскі, Наваградзкі, Слонімскі)
* Падляскае ваяводзтва (паветы: Бельскі, Дарагічынскі, Мельніцкі)
* Полацкае ваяводзтва (без падзелу на паветы)
* Троцкае ваяводзтва (паветы: Гарадзенскі, Ковенскі, Троцкі, Упіцкі)
* Жамойць (фактычна мела статус ваяводзтва)

Паводле ўмоваў Люблінскай уніі 1569 году, Брацлаўскае, Валынскае, Кіеўскае (без Мазырскага павету), Падляскае ваяводзтвы далучыліся да Каралеўства Польскага. У 1611 годзе войскі Рэчы Паспалітай вярнулі ў склад Вялікага Княства Смаленскае ваяводзтва (паветы Смаленскі і Старадубскі).

У 1667 годзе, паводле ўмоваў Андрусаўскага замірэньня, Смаленск і Старадуб перайшлі пад уладу Маскоўскай дзяржавы, з таго часу адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел дзяржавы не зьмяняўся больш за стагодзьдзе (да 1772 году). У 1793 годзе ўтварыліся Браслаўскае, Гарадзенскае, Жамойцкае і Мерацкае ваяводзтвы. Усе яны спынілі сваё існаваньне ў выніку падзелаў Рэчы Паспалітай.

Усе ваяводзтвы Вялікага Княства Літоўскага мелі свае гербы і вайсковыя харугвы (штандары). Ачольваліся ваяводамі, якія прызначаліся вялікім князем і панамі-радай з заможнай шляхты, ураджэнцаў гаспадарства.


Amścisłaŭ, Pahonia. Амсьціслаў, Пагоня (1720) (2).jpg|Амсьціслаўскае
Bieraście, Pahonia. Берасьце, Пагоня (1720) (2).jpg|Берасьцейскае
Vilnia, Pahonia. Вільня, Пагоня (1720) (2).jpg|Віленскае
Viciebsk, Pahonia. Віцебск, Пагоня (1720) (2).jpg|Віцебскае
Miensk, Pahonia. Менск, Пагоня (1720) (2).jpg|Менскае


Navahradak. Наваградак (1720) (2).jpg|Наваградзкае
Padlašša, Pahonia. Падляшша, Пагоня (1720) (2).jpg|Падляскае
Połacak, Pahonia. Полацак, Пагоня (1720) (2).jpg|Полацкае
Smalensk. Смаленск (1720) (2).jpg|Смаленскае
Troki, Pahonia. Трокі, Пагоня (1720) (2).jpg|Троцкае


## Польшча

Першыя ваяводзтвы ў Польшчы ўтварыліся ў XIV ст. У 1837 годзе ўлады Расейскай імпэрыі замянілі ваяводзтвы Царства Польскага на губэрні.

Аднавіліся ў 1922 годзе ў міжваеннай Польскай Рэспубліцы, калі беларускія землі ўвайшлі ў склад Беластоцкага, Віленскага, Наваградзкага і Палескага ваяводзтваў.

З 1999 году Польшча падзяляецца на 16 ваяводзтваў.

## Глядзіце таксама
* Павет
* Староства

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Ваяводзтва
Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Польшчы

Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Вугоршчыны
Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Малдовы
Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Ўкраіны
Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Латвіі
Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Сэрбіі
Катэгорыя:Гістарычная геаграфія Румыніі
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Асманскай імпэрыі