Воўпа

**Во́ўпа** — вёска ў Беларусі, на рацэ Ваўпянцы. Цэнтар сельсавету Ваўкавыскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2009 год — 721 чалавек. Знаходзіцца за 25 км на поўнач ад Ваўкавыску, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Рось; на аўтамабільнай дарозе Ваўкавыск — Горадня.

Воўпа — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Ваўкавышчыны (частка Наваградчыны), старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. Да нашага часу тут захаваліся касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла, помнікі традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучалася драўляная сынагога, адна з найпрыгажэйшых у Рэчы Паспалітай і Ўсходняй Эўропе.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню Воўпа ўпамінаецца ў XV ст. як дзяржаўны двор і сяло ў валоданьні вялікага князя Казімера, які ў 1449 годзе перадаў яе канцлеру Алехну Судзімонтавічу. У 1478 годзе тут заснавалі касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля. Пазьней Воўпа перайшла да роду Гальшанскіх: Павал Гальшанскі пераўтварыў яе ў цэнтар сваіх уладаньняў.

У XVI ст. з ініцыятывы вялікай княгіні Боны ўтварылася Воўпаўскае староства ў складзе Ваўкавыскага павету Наваградзкага ваяводзтва. У 1624 годзе яго набыў канцлер Леў Сапега для свайго сына, падканцлера Казімера Льва. Апошні ў 1643 годзе прымаў тут караля і вялікага князя Ўладзіслава Вазу. У 1662 годзе літоўскія канфэдэраты вынесьлі ў мястэчку сьмяротны прысуд гетману Вінцэнту Гасеўскаму.

У XVIII ст. Караліна Тэрэза з Радзівілаў, удава Казімера Лявона Сапегі, перадала Воўпаўскае староства Юзэфу Аляксандру Ябланоўскаму. У 1772 годзе яно складалася зь мястэчка Воўпы з ключамі Дубнам, Старым Дварцом і Калодзежнам. На сойме 1773—1775 гадоў староства атрымаў Юзэф Вінцэнт Плятэр. На 1775 год у мястэчку быў 21 двор. У 1773 годзе на месцы ранейшага збудавалі новы драўляны касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля з разнымі алтарамі. 21 студзеня 1792 году кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў мястэчку Магдэбурскае права і герб: «*у блакітным полі бабёр натуральнага колеру*».

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Воўпа апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Гарадзенскім павеце. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня ў 1831 годзе расейскія ўлады канфіскавалі мястэчка ў дзяржаўны скарб. На 1893 год у Воўпе было 110 двароў, дзеялі касьцёл, 2 праваслаўныя капліцы, сынагога і 2 малітоўныя дамы, працавалі школа, бровар, 2 гарбарні, фарбавальня і 25 крамаў; штогод праводзілася 5 невялікіх кірмашоў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Воўпу занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Воўпа абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР. Паводле Рыскай мірнай дамовы 1921 году Воўпа апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стала цэнтрам гміны Гарадзенскага павету Беластоцкага ваяводзтва.

У 1939 годзе Воўпа ўвайшла ў склад БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году стала цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1970 год у Воўпе было 274 двары, на 1990 год — 670, на 1996 год — 337. У 2000-я гады вёска атрымала афіцыйны статус «аграгарадку».


Voŭpa. Воўпа (1918).jpg|Агульны выгляд, 1918 г.
Voŭpa, Rynak. Воўпа, Рынак (1901-39) (2).jpg|Рынак, да 1939 г.
Voŭpa, Rynak. Воўпа, Рынак (1901-39).jpg|Рынак, да 1939 г.
Voŭpa. Воўпа (1919-39).jpg|Вуліца каля касьцёла, да 1939 г.


Voŭpa. Воўпа (1901-39).jpg|Каля сынагогі, да 1939 г.
Voŭpaŭskaja synagoga. Воўпаўская сынагога (1907).jpg|Сынагога, 1907 г.
Voŭpaŭskaja synagoga. Воўпаўская сынагога (1914).jpg|Біма, 1914 г.
Voŭpaŭskaja synagoga. Воўпаўская сынагога (1901-39) (10).jpg|Інтэр’ер сынагогі, да 1939 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1830 год — 608 муж., зь іх шляхты 1, духоўнага стану 3, мяшчанаў-юдэяў 518, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 86; 1886 год — 1634 чал.; 1893 год — 2027 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1921 год — 1731 чал.; 1970 год — 460 чал.; 1990 год — 1544 чал.; 1996 год — 848 чал.; 1999 год — 842 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2009 год — 721 чал.

### Інфраструктура
У Воўпе працуюць сярэдняя школа, лякарня, амбуляторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Забудова
### Вуліцы і пляцы

З урбананімічнай спадчыны Воўпы да нашага часу гістарычную назву захавала вуліца Мастоўская. Гістарычны Рынак цяпер ня мае афіцыйнай назвы. У тэлефонным даведніку 1939 году ўпамінаецца Замасьцянская вуліца.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Капліца (1873)
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (1773)
* Могілкі юдэйскія (XVIII ст.)
* Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (1859)

### Страчаная спадчына
* Сынагога (XVIII ст.)

## Галерэя

Воўпа 1.jpg|Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля
Воўпа. Драўляны касцёл (01).jpg|Касьцёл з боку апсыды
Воўпа, касьцёл сьв. Яна Хрысьціцеля, галоўны алтар.jpg|Касьцёл. Галоўны алтар
Воўпа. Касцёл. Званіца.jpg|Касьцёл. Званіца


Воўпа. Мураваная капліца (01).jpg|Капліца
Воўпа. Мураваная капліца (02).jpg|Капліца, інтэр’ер
Воўпа. Драўляная царква.jpg|Царква
Воўпа. Яўрэйскія могілкі (03).jpg|Юдэйскія могілкі


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Воўпа, Radzima.org
* Воўпа, Глёбус Беларусі