Нацыянальная галерэя (Парма)

**Нацыяна́льная галерэ́я Па́рмы** ()&nbsp;— невялікая карцінная галерэя ў месьце Парма (Італія) са статусам нацыянальнай. Месьціцца ў палацы дэля Пілёта па адрасе П’яца дэль Пілёта, 6.

## Мінуўшчына

Значэньне невялічкага мястэчка Парма значна падвысілася ў XVI стагодзьдзі. Уладу над местам спачатку перахапілі Сфорцы, а потым воі Францыі. Але ў 1521 аб’яднаныя аддзелы армій папы рымскага і гішпанцаў пасьля трохдзённае блякады перамаглі францускае войска і вызвалілі места ад іншаземцаў. У 1545 папа Павал III (Алясандра Фарнэзэ) стварае герцагства Парма і перадае ўладу ў ім незаконна народжанаму сыну П’еру Люіджы Фарнэзэ. Род Фарнэзэ панавацьме ў краі да 1731 року, ператварыўшы Парму на маленькую італійскую сталіцу. Заможная сям’я Фарнэзэ клапацілася пра ўласны прэстыж і вітала мастацтва як найкарацейшы шлях да гэтага.

У сярэдзіне XVI стагодзьдзя Парма стала важным асяродкам італійскага маньерызму разам з такімі значнымі яго цэнтрамі, як Рым і Флярэнцыя. Яшчэ ў пераходны пэрыяд ад Высокага Адраджэньня да маньерызму ў Парме працаваў «геніяльны правінцыял» Антоніё Алегры, больш вядомы як Карэджа (1489—1534). Ён працаваў над фрэскамі ў , у царкве Сан Джаваньні Эванджэліста і над аздобаю катэдральнага сабору места. Сьценапісы ў купале сабору стануць школаю для шматлікіх майстроў будучага стылю барока. Маладзейшым сучасьнікам Карэджа быў і таленавіты Парміджаніна (1503—1540). Справу рана памерлага мастака працягнуў пармскі маньерыст Джыраляма Мацола Бэдолі, што ўжо працаваў на замовы Фарнэзэ.

Выкарыстоўваючы ўласную ўладу, род Фарнэзэ даваў замовы і праслаўленаму Тыцыяну, створаныя якім партрэты прадстаўнікоў сям’і стануць зьяваю ў італьянскім мастацтве XVI стагодзьдзя. Усё гэта спрыяла назапашваньню твораў мастацтва ў Парме і рымскіх палацах Фарнэзэ. Выгадныя шлюбы зьвяжуць Фарнэзэ з каралеўскім родам Бурбонаў.

У 1734 року, аднак, кароль Гішпаніі Карляс III вывез большасьць твораў у Нэапаль; частку збораў удалося пакінуць дзякуючы заступніцтву герцага Пармскага Філіпа. Папоўніць калекцыю дапамог герцаг Фэрдынанд, які ў 1758 року перадаў частку ўласных збораў.

Значнаю старонкаю культурнага і музэйнага жыцьця Італіі стаў вываз у 1786—1788&nbsp;рр. у Нэапаль з Рыму маёмасьці Елізаветы Фарнэзэ, роднае бабкі караля Фэрдынанда IV, не зважаючы на пратэсты і супраціў папы рымскага Піюса VI. Сярод перавезенага былі значныя мастацкія скарбы ў выглядзе карцін работы вядомых мастакоў Італіі XVI—XVIII стагодзьдзяў і мармуровая скульптура эпохі антычнасьці. Найлепшая частка мастацкіх скарбаў Фарнэзэ была перавезеная ў Нэапаль, меншая&nbsp;— у Парму. 

За часам францускай акупацыі места войскамі Напалеона (1803—1814) герцагства было ліквідаванае, правінцыя ператвораная на францускі дэпартамэнт, а творы мастацтва вывезеныя ў Парыж. Пасьля ліквідацыі францускай імпэрыі яны былі вернутыя ў Парму ў 1816. У XIX стагодзьдзі да музэйных збораў дадаліся артэфакты з раскопак і дарункі мэцэнатаў. Галерэя таксама дэманструе фрэскі XVI стагодзьдзя, якія зь меркаваньняў бясьпекі зьнялі са сьценаў цэркваў і сабору места. Значнае месца ў зборы займаюць партрэты прадстаўнікоў роду Фарнэзэ.

## Галерэя


Файл:Fra Angelico Parma.jpg|Фра Бэата Анджэліка. «Мадонна зь немаўлём»
Файл:Correggio - Madonna della Scala - WGA05319.jpg|Карэджа. Рэшткі фрэскі «Мадонна зь немаўлём»
Файл:Correggio - Madonna and Child with Sts Jerome and Mary Magdalen (The Day) - WGA05327.jpg|Карэджа. «Мадонна зь немаўлём, сьвятым Ераміем і Марыяй Магдаленай»
Файл:Cima da Conegliano, Madonna col Bambino tra i santi Michele Arcangelo e Andrea.jpg|Чыма да Канэльяна. «Багародзіца на стальцы, арханёл Міхаіл ды Андрэй Першазванны»
Файл:Schedoni Deposizione.jpg|Барталямэо Скядоні. «Пакладаньне Хрыста ў труну»
Файл:Deposition from the Cross.jpg|Карэджа. «Аплакваньне Хрыста»
Файл:Paolo Veneziano 006.jpg|Паолё Вэнэцыяна. Алтар Партабле, 1324 рок
Файл:Jan Sons.jpg|Ян Сёнс. «Стварэньне Адама»
Файл:Correggio, martirio dei quattro santi.jpg|Карэджа. «Мучаніцтва чатырох сьвятых»
Файл:L.Marchesi La piazza di Parma 1852.jpg|Люіджы Маркезі. «П’яца ды Парма»
Файл:Bernardo Bellotto, il Canaletto - Capriccio with the Colosseum - WGA01814.jpg|Бэрнарда Бялёта. «Фантазыйны краявід з Калізэем»
Файл:B.Martini-Piazza del Duomo a Parma.jpg|Б’яджа Мартыні. «П’яца дэль Дуома ў Парме»


## Глядзіце таксама
* Тэатар Фарнэзэ, Парма

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Італьянскае мастацтва
Катэгорыя:Музэі Італіі
Катэгорыя:Парма