open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лацкая мова

**Ла́цкая мова** (саманазва: *лакку маз*) — мова лакцаў з расейскай рэспублікі Дагестан, дзе зьяўляецца адной з шасьці афіцыйных літаратурных моваў. Найбольш блізкая да даргінскай мовы. Дыялекты: *кумускі*, *віцхінскі*, *віхлінскі*, *балхарскі*, *аштыкулінскі*, *аракульскі* і *шаднінскі*. Зычных фанэмаў 40, галосных — 5.

Фанэтычны лад лацкай мовы характарызуецца фанэматычным супрацьпастаўленьнем простых і ўзмоцненых, якія вызначаюцца працягласьцю і адсутнасьцю прыдыханьня зычных. У марфалёгіі існуе 4 граматычных клясы.

На мове размаўляе 120 000 чалавек. Адносіцца да наска-дагестанскай сям’і моваў, якія распаўсюджаныя на Паўночным Каўказе. Ранейшая назва мовы — Г’азі-К’умук (*Ghazi-Qumuq*). Да 1928 году для пісьмовасьці выкарыстоўвалася арабская вязь. Потым, на працягу 10 гадоў да 1938 году выкарыстоўваўся лацінскі алфавіт, потым — кірылічны.

Цягам стагодзьдзяў лацкая мова пераняла некаторыя словы ад турэцкай, пэрсыдзкай і расейскай моваў.

Існуе газэта і радыёстанцыя на лацкай мове.

Катэгорыя:Наска-дагестанскія мовы
Катэгорыя:Мовы Расеі
Катэгорыя:Выміраючыя мовы
Катэгорыя:Дагестан
Катэгорыя:Лакцы
118

### Падзеі
* Імпэратар Публій Элій Адрыян вяртае Мэсапатамію і Армэнію Партыі. Межы Рымскай імпэрыі вяртаюцца да былой адметкі па верхнім Эўфраце.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
* Еўстахій, каталіцкі і праваслаўны сьвяты і дапаможнік
Генэрал кавалерыі

**Генэрал кавалерыі** — вайсковае званьне ў арміях некаторых эўрапейскіх і заакіянскіх краін у 18-м , 19-м і 20-м стагодзьдзях.

У нямецкіх дзяржавах Прусія, Баварыя, Вюртэмбэрг і Саксонія, у Аўстра-Вугоршчыне, Вялікабрытаніі, Расеі, Гішпаніі і Японіі існавала чатыры ступені генэральскага чыну: ва ўзрастаючым парадку генэрал-маёр, генэрал-лейтэнант, генэрал кавалерыі, генэрал інфантэрыі (пяхоты) альбо генэрал артылерыі і генэрал-палкоўнік. Акрамя гэтага, у некаторых краінах існаваў таксама воінскі чын генэрала-фэльдмаршала, у некаторых дзяржавах толькі фэльдмаршал альбо маршал.

Генэралы кавалерыі, інфантэрыі і артылерыі камандавалі пераважна армейскімі карпусамі (камандуючы генэрал) альбо службовым ведамствам адпаведнай ступені. У Расеі такі ранг называўся проста генэрал, у Вялікабрытаніі — поўны генэрал (*Full General*).

У некаторых краінах існавала толькі тры ступені генэральскага чыну, без адзначанага службовага рангу, напрыклад, у Францыі і Італіі, у некаторых краінах былі толькі два рангавыя клясы, напрыклад, у Бэльгіі, Даніі і Мэксыцы.

## Літаратура
* Georg von Alten, Generalleutnant z.D., *Handbuch für Heer und Flotte*, Band IV., Berlin 1912

## Вонкавыя спасылкі
* Ю.Веремеев, Анатомия армии, Появление генеральских званий РККА в 1940 году

Катэгорыя:Вайсковыя званьні
1210

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 5 траўня — Афансу III, кароль Партугаліі

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Аляксандар Данілевіч

**Аляксандар Андрэеевіч Данілевіч** (Моўчадзь, 1877 — Вільня, 10 кастрычніка 1954) — пэдагог, публіцыст, матэматык, выкладчык Наваградзкай беларускай гімназіі.

## Біяграфія
У 1896 годзе скончыў Сьвіслацкую настаўніцкую сэмінарыю. Вучыўся на фізыка-матэматычным факультэце ўнівэрсытэту Шаняўскага ў Маскве. У 1915 годзе за ўдзел у рэвалюцыйным руху высланы ў Верхаленск Іркуцкай губэрні. Увосень 1917 году перабраўся ў Менск. Працаваў у першых беларускіх навучальных установах. Публікаваўся ў газэтах «Вольная Беларусь», «Беларускі шлях», «Звон», «Беларусь», «Беларускае жыцьцё», часапісе «Рунь». З 1920 году ў Заходняй Беларусі. Выкладаў матэматыку ў Наваградзкай і Віленскай беларускіх гімназіях. Распрацоўваў беларускую матэматычную тэрміналёгію, аўтар падручніка па матэматыцы на беларускай мове. Пасьля 2-й сусьветнай вайны чытаў курс вышэйшай матэматыкі ў віленскіх ВНУ. Памёр у 1954 годзе ў Вільні, пахаваны на Ліпаўскіх могілках недалёка ад царквы, 100 мэтраў ад Яна Ціханоўскага.

Да вянка на магіле быў далучаны фатаздымак яго вучняў (7-га кляса Наваградзкай беларускай гімназіі) з тэкстам:

## Крыніцы

## Літаратура
* Чэмер, Андрэй. Наваградзкая беларуская гімназія / Андрэй Чэмер. — Вільнюс : Savarenas, 1997. — 135 с : іл. ; 20 см — .

## Вонкавыя спасылкі
* Фальшывая гісторыя
* Юрась Гарбінскі, Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.
* Будынак былой Наваградскай Беларускай гімназіі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1877 годзе
Катэгорыя:Беларускія матэматыкі
Катэгорыя:Выкладчыкі Наваградзкай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Памерлі 10 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1954 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя на Сьвята-Эўфрасіньнеўскіх могілках
Марын Држыч

**Марын Држыч** (па-харвацку *Marin Držić*) (1508, Дуброўнік - 1567, Вэнэцыя) — адзін з найбуйнейшых харвацкіх рэнэсансавых пісьменьнікаў. Прадстаўнік дуброўніцкай рэнэсансавай літаратуры. Паэт і драматург. 

Држыч, Марын
Джорэ Држыч

**Джорэ Држыч** (па-харвацку *Džore Držić*) (6 лютага 1461, Дуброўнік - 26 верасьня 1501, Дуброўнік) — выбітны харвацкі рэнэсансавы паэт, дзядзька драматурга Марына Држыча. Прадстаўнік дуброўніцкай літаратуры рэнэсансу.

Држыч, Джорэ
Самуіл Агурскі

**Самуіл Хаімавіч Агурскі** (29 красавіка 1884, Горадня — 19 жніўня 1947) — беларускі і габрэйскі гісторык. Доктар гістарычных навук (1934), чалец-карэспандэнт Акадэміі навук Беларусі (1936).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Горадні ў сям’і рабочага. Некаторы час працаваў чорнарабочым. Веды набываў самаадукацыяй. Удзельнічаў у рэвалюцыйных падзеях у 1905 годзе. У 1906—1917 гадах — у эміграцыі ў Ангельшчыне і ЗША. Пасьля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 году вярнуўся на радзіму. У 1918 годзе разам з Альбертам Рысам Вільямсам арганізуе атрад Чырвонай Арміі. Затым у Віцебску — камісар па справах габрэйскай нацыянальнасьці. З 1921 году — у Менску. У 1924—1929 гадах — загаднік Гістпарту ЦК КП(б)Б, намесьнік дырэктара Інстытуту гісторыі партыі пры ЦК КП(б)Б. У 1930—1933 гадах — дырэктар Гістпарту пры Маскоўскім камітэце ЦК ВКП(б). З 1934 году — дырэктар Інстытуту габрэйскай пралетарскай культуры. З 1935 году — намесьнік дырэктара Інстытуту нацыянальных меншасьцяў Беларускай Акадэміі навук. У 1938 годзе рэпрэсаваны, у 1939 годзе сасланы ў Паўладарскую вобласьць (Казахстан), дзе памёр. Рэабілітаваны ў 1956 г.

Друкаваўся з 1920-х гадоў на гістарычныя тэмы ў беларускай і маскоўскай пэрыёдыцы (на беларускай, ідыш, расейскай мовах). Выдаў кнігі і брашуры: «Рэвалюцыйны рух у Беларусі» (1925), «Габрэйскія камісарыяты і габрэйскія камуністычныя сэкцыі, 1918—1921 гг» (1926), "Нарысы па гісторыі рэвалюцыйнага руху ў Беларусі 1863—1917 (1928, на расейскай мове), «На гістарычным фронце: Супраць ідэалізацыі Бунду» (Масква, 1930), «Кастрычніцкія баі ў Маскве» (Масква, 1932), «Барацьба супраць Бунда: ад станаўленьня „Искры“ да ІІІ зьезду РСДРП» (Масква, 1932), «Ленінская „Искра“ ў барацьбе супраць Бунду» (1934).

## Крытыка
У «Нарысах…» даў ненавуковую ацэнку паўстаньню 1863—1864 гг., газэце «Мужыцкая праўда», дзейнасьці К. Каліноўскага. Адзін зь першых распачаў барацьбу супраць гэтак званага нацыянал-дэмакратызму. У. Ігнатоўскага абвінавачваў у нацыяналізме. З. Жылуновіча крытыкаваў за яго прадмову да зборніка дакумэнтаў «Сацыялістычны рух на Беларусі ў праклямацыях 1905 году» за спробу паказаць Беларускую сацыялістычную грамаду як марксісцкую арганізацыю. Палітычныя абвінавачаньні С. Агурскага адыгралі не апошнюю ролю ў трагічным лёсе У. Ігнатоўскага і З. Жылуновіча.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1884 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горадні
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Габрэйскія гісторыкі
Катэгорыя:Памерлі 19 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1947 годзе
1209

## Падзеі
* 17 студзеня: заснаваны Кембрыдзкі ўнівэрсытэт.
* Пабудаваны Сігулдзкі сярэднявечны замак.

## Нараджэньні
* 8 верасьня: Саншу II Пабожны, партугальскі кароль

## Сьмерці
* 2 чэрвеня: Генрых фон Туна, вялікі магістр Тэўтонскага ордэну
* Раймон-Ражэ Транкавэль, віконт Бэзье, Каркасона і Альбі
Міхал Зых

**Міхал Зых** (,  28 траўня 1982 у Гдыні) — польскі спартовец-фігурыст, які выступае ў катэгорыі танцаў на лёдзе.

Цяперашняй ягонай партнэркай на лёдзе зьяўляецца Аляксандра Каўц. Раней выступаў з Агнешкай Шот і Мартай Дзёбэк. Першым трэнэрам быў Міраслаў Плютоўскі.

Дует трэніруецца перш за ўсё ў Лодзі, у мясцовым Гарадзкім спартовым клюбе, пад кіраўніцтвам трэнэра Марыі Альшэўскай-Лелянкевіч. Таксама зьвяртаюцца за кансультацыямі і да міжнародных адмыслоўцаў. Міхал Зых і Аляксандра Каўц былі чэмпіёнамі Польшчы ў 2003, 2004 і 2006 гадах.

У верасьні 2005 году на спаборніцтвах «Мэмарыял Карла Шафэра» прайшлі кваліфікацыю як першая рэзэрвовая пара на зімовых Алімпійскіх гульнях. Пасьля адмовы ад удзелу нямецкай пары ў студзені 2006 году былі далучаныя да алімпійскай каманды Польшчы. На алімпійскіх гульнях у Турыне Міхал Зых і Аляксандра Каўц занялі 21 месца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1982 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гдыні
Катэгорыя:Польскія фігурысты і фігурысткі
Катэгорыя:Польскія фігурысты і фігурысткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Фігурысты і фігурысткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 году
Нагаміці Курода

**Нагаміці Курода** (24 лістапада 1889 — 16 красавіка 1978) — японскі арнітоляг. Сярод ягоных працаў — ангельскамоўныя *Birds of the Island of Java* («Птушкі вострава Ява»; 2 тамы, 1933—1936) і *Parrots of the World in Life Colours* («Папугаі сьвету ў сьветлых колерах»; 1975).

 
Катэгорыя:Арнітолягі
Актаў Мірбо

**Акта́ў Мірбо́** (; 16 лютага 1848 — 16 лютага [1917) — францускі пісьменьнік. 

== Творы ==

* ''Le Calvaire'', (1886).
* ''L'Abbé Jules'', (1888) (''Абат Жуль'').
* ''Sébastien Roch'', (1890).
* ''Dans le ciel'' (1893-1989).
* ''Les Mauvais bergers'' (1897) (''Кепскія пастухі'').
* ''Le Jardin des supplices'', (1899) (''Сад катаваньняў'').
* ''Le Journal d'une femme de chambre'' (1900) (''Дзёньнік пакаёўкі'').
* ''Les 21 jours d'un neurasthénique'' (1901).
* ''Les affaires sont les affaires'' (1903).
* ''Farces et moralités'' (1904).
* ''La 628-E8'' (1907).
* ''Le Foyer'' (1908).
* ''Dingo'' (1913).
* ''Un gentilhomme'' (1920).
* ''Contes cruels'' (1990).
* ''Combats esthétiques'' (1993).
* ''Combats littéraires'' (2006).
* ''Correspondance générale'' (2003-2005-2009).

== Крыніцы ==


== Вонкавыя спасылкі ==

* [http://mirbeau.asso.fr/ Société Octave Mirbeau].
* [https://web.archive.org/web/20120203102735/http://mirbeau.asso.fr/dictionnaire/ ''Dictionnaire Octave Mirbeau''].




[Катэгорыя:Францускія літаратары
STS-124

**STS-124** — касьмічны палёт ШТКК «Дыскавэры» па праграме «Спэйс шатл». Працяг зборкі Міжнароднай касьмічнай станцыі. Гэта 27-ы палёт па праграме МКС.

## Экіпаж
* камандзір экіпажу
* пілёт
* адмысловец палёту
* адмысловец палёту
* адмысловец палёту
* адмысловец палёту

## Парамэтры палёту
* **[[Вага]]:**
** *Вага пры старце:* ?? кг
** *Вага пры прызямленьні:* ?? кг
* **[[Пэрыгей]]:** ?? км
* **[[Апагей]]:** ?? км
* **[[Нахіл (астраномія)|нахіл]]:** 51,6°
* **[[Пэрыяд абарачэньня]]:** 91,6 хвіл.

## Мэта

Дастаўка на арбіту другой сэкцыі японскага дасьледчага модулю «Кіба» і японскага робата-маніпулятара.

## Вонкавыя спасылкі
* NASA Consolidated Launch Manifest

Катэгорыя:Пілятаваныя касьмічныя апараты
1208

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 2 лютага — Хаймэ I, кароль Арагону

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Дзіцячы фонд ААН

**ЮНІСЭФ** () — фундацыя Аб’яднаных Нацыяў для дапамогі дзецям.

Гэтая арганізацыя ўваходзіць ў ААН. Была створана па ініцыятыве Людвіка Рэйхмана 11 сьнежня 1946 году ў выніку рашэньня Генэральнай асамблеі ААН. Галоўнай мэтай дзеяньня ЮНІСЭФ зьяўляецца забесьпячэньне атрыманьня дзецьмі паўнавартаснай ежы, аховы здароўя, адукацыі і г. д. Геаграфічных абмежаваньняў дзеяньня арганізацыі няма.

Першапачаткова ЮНІСЭФ займалася дапамогай дзецям, якія жылі ва ўмовах зруйнаванай пасьля Другой сусьветнай вайны Эўропы лекамі, адзеньнем, ежай і г. д. Пасьля 1953 году, калі ЮНІСЭФ быў далучаны да ААН, сфэра яго дзейнасьці значна пашырылася. Фундацыя пачала займацца ня толькі аховай здароўя дзяцей, але і забесьпячэньнем элемэнтарнай адукацыі маці і дзяцей у краінах, якія разьвіваюцца. За сваю дзейнасьць у 1965 годзе ЮНІСЭФ атрымаў Нобэлеўскую прэмію міру.

Фонд прымаў актыўны ўдзел у распрацоўцы ААН у 1989 годзе Канвэнцыі аб правах дзіцяці.

У 2001 годзе ў сувязі з тым, што ЮНІСЭФ падтрымлівае аборты (выдае 1% гадавога бюджэта на датацыю абортаў) ад спонсарства фундацыі адмовіўся Ватыкан.

Штаб-кватэра ЮНІСЭФ знаходзіцца ў Нью-Ёрку.

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Мёртвае мора

**Мёртвае мо́ра** (, на іўрыце ים המלח, *Yam haMelah*) — салёнае возера на Блізкім Усходзе, разьмешчанае ў Ярданскім тэктанічным разломе (*El-Ghor*), на мяжы Ізраіля, Ярданіі і Палестынскай аўтаноміі.

Паверхня возера — найніжэйшая кропка Зямлі — 408 мэтраў ніжэй узроўню сусьветнага акіяна. Плошча паверхні складае 1020 км², а максымальная глыбіня — 399 мэтраў. Вада вельмі салёная, у сярэднім 26%. На паверхні салёнасьць складае каля 22%, а на глыбіні 50 мэтраў — 35%. Даўжыня возера расцягнутага з поўначы на поўдзень складае 76 км, а шырыня 45 — 16 км. Берагавая лінія даволі роўная, выключэньне складае паўвыспа *El-lisan* (язык) якая разьдзяляе Мёртвае мора на глыбокую паўночную частку і больш мелкую паўднёвую (каля 6 мэтраў глыбіні).

Колькасць вады якая ўпадае ў Мёртвае мора, на працягу XX стагодзьдзя зьменшылася, з-за выкарыстаньня часткі вады Ярдана Ізраілем і Ярданіяй, а таксама кліматычнымі зьменамі. Значнае выпарэньне выклікае зьніжэньне ўзроўню вады і зьяўленьне салявых адкладаньняў.

У паўночную частку Мёртвага мора ўпадае рака Ярдан, якая стварае даволі вялікую дэльту.

У сувязі з дужым засаленьнем у Мёртвым моры зусім няма арганічнага жыцьця, але ў вадзе ўтрымліваюцца значныя запасы кухеннай солі (прыблізна 43 млрд тон). Таксама выкарыстоўваюцца лекавыя ўласьцівасьці вады і гразі, на ўзьбярэжжы мора знаходзяцца шматлікія санаторыі.

Каля Мёртвага мора знаходзіцца штаб-кватэра Масада (ізраільскай выведчай службы), таксама тут былі знойдзеныя Скруткі мёртвага мора. Лічыцца, што на ўзьбярэжжы Мёртвага мора знаходзіліся біблейскія гарады Садом і Гамора.

Катэгорыя:Азёры Ізраілю
Катэгорыя:Азёры Ярданіі
Катэгорыя:Азёры Вялікай рыфтавай даліны
Катэгорыя:Салёныя азёры
Катэгорыя:Экстрэмальныя пункты Зямлі
Катэгорыя:Мясьціны Новага Запавету
1206

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* Бэла IV, кароль Вугоршчыны

## Сьмерці
*
Выканаўчая ўлада

**Выкана́ўчая ўла́да** — адна з галін улады, асноўная задача якой — непасрэднае кіраваньне краінай на падставе заканадаўства, створанага заканадаўчай уладай.

Часьцей за ўсё выканаўчая ўлада прадстаўлена прэзыдэнтам ці кабінэтам міністраў, узначаленым прэм’ер-міністрам. На больш нізкім узроўні выканаўчая ўлада прадстаўлена мясцовымі органамі ўлады (на Беларусі гэта аблвыканкамы). Выканаўчая ўлада павінна забясьпечваць штодзённае функцыянаваньне жыцьця краіны, але заканадаўчая і судовая ўлады не павінны быць залежнымі ад яе, таму што ў такім выпадку страчваецца кантроль над дзеяньнямі чыноўнікаў з боку грамадзтва.

## Глядзіце таксама
* Заканадаўчая ўлада
* Судовая ўлада
* Выканаўчая ўлада Беларусі
Міленка Ергавіч

**Міленка Ергавіч** (па-харвацку: *Miljenko Jergović*) (нарадзіўся ў 1966 годзе ў Сараеве) — басьнійска-харвацкі пісьменьнік і публіцыст.

Літаратурная творчасьць Міленка Ергавіча адносіцца адначасова да басьнійскай і харвацкай літаратураў. Ягоныя раманы і апавяданьні перакладзеныя больш чым на 20 моваў.

## Бібліяграфія
* *Opservatorija Varšava* (1988) ("Абсэрваторыя "Варшава"), вершы
* *Uči li noćas neko u ovom gradu japanski?* (1992) ("Ці вучыць хто-небудзь сёньня вечарам у гэтым горадзе японскую?"), вершы
* *Himmel Comando* (1992), вершы
* *Sarajevski Marlboro* (1994) ("Сараеўскае Мальбара", беларускі пераклад Сяргея Шупы — час. ARCHE, №4/2011)
* *Karivani* (1995), апавяданьні 
* *Preko zaleđenog mosta* (1996) ("Па замерзлым мосце"), вершы
* *Naci bonton* (1998), публіцыстыка 
* *Mama Leone* (1999), апавяданьні 
* *Historijska čitanka 2* (2000) ("Гістарычная чытанка"), апавяданьні 
* *Kažeš anđeo* (2000) ("Гаворыш, анёл"), драма
* *Hauzmajstor Šulc* (2001), вершы 
* *Buick Riviera* (2002), аповесьць 
* *Dvori od oraha* (2003) ("Арэхавы палац"), раман 
* *Rabija i sedam meleka* (2004) ("Рабія і сямёра анёлаў"), апавяданьні 
* *Inšallah Madona, inšallah* (2004), апавяданьні 
* *Glorija in excelsis* (2005), раман 
* *Ruta Tannenbaum* (2006), раман 
* *Historijska čitanka 1* (2006) ("Гістарычная чытанка"), апавяданьні 
* *Žrtve sanjaju veliku ratnu pobjedu* (2006) ("Ахвяры сьняць вялікую перамогу ў вайне"), публіцыстыка 
* *Drugi poljubac Gite Danon* (2007) ("Другі пацалунак Гіты Данон") , апавяданьні 
* *Freelander* (2007), аповесьць
* *Srda pjeva, u sumrak, na Duhove* (2007) ("Сэрда сьпявае ў сутоньні на Духаў дзень"), раман 
* *Volga, Volga* (2009), раман

## Беларускія пераклады
Паасобныя творы на беларускую пераклаў Сяргей Шупа.
* Іншала, Мадона, іншала: апавяданні / Міленка Ергавіч. — Мінск : Зміцер Колас, 2012. — 464, [2] с. — (Littera scripta).
* Арэхавы палац: раман / Міленка Ергавіч. — Мінск : Зміцер Колас, 2019. — 505, [1] с.
* Сараеўскае Мальбара: [апавяданні] / Міленка Ергавіч. — Прага : Вясна : Мінск, Янушкевіч, 2021. — 202, [3] с.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* [Апавяданьні Міленка Ергавіча ў часопісе "АRCHE" (пераклаў [Сяргей Шупа])]
** Гурбэт
** Сараеўскае Мальбара
** Асаг

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1966 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сараеве
Катэгорыя:Харвацкія літаратары
Катэгорыя:Басьнійскія літаратары
Славонія

**Славонія** () — гістарычны рэгіён на ўсходзе Харватыі. Гэта раўнінная тэрыторыя, межы якой ствараюць Драва на поўначы (мяжа з Вугоршчынай), Сава на поўдні (мяжа з Босьніяй і Герцагавінай) і Дунай на ўсходзе (мяжа з Сэрбіяй).

Славонія зьяўляецца рэгіёнам з найбольш разьвітай у Харватыі сельскай гаспадаркай.

## Буйныя гарады
* Осіек
* Славонскі Брод
* Вінкаўцы
* Вукавар
* Джакава
* Пожэга
* Віравіціца
* Нашыцэ
* Жупаня
* Нова Градзішка

## Асобы, зьвязаныя са Славоніяй
* Ёсіп Юрай Штросмаер, грамадзкі дзяяч, мэцэнат і палітык
* Дора Пэячэвіч, харвацкая кампазытарка
* Лаваслаў Ружычка, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне хіміі
* Мація Пэтар Катанчыч, літаратар
* Ёсіп Козарац, літаратар
* Антун Густаў Маташ, літаратар
* Франё Кухач, этнамузыколяг
* Іван Мэштравіч, скульптар
* Добрыша Цэсарыч, літаратар
* Павал Паўлічыч, літаратар
* Сьцяпан Мэсіч, другі харвацкі прэзыдэнт

## Фотагалерэя

St. Michael's Church, Osijek.jpg|Осіек, Касьцёл сьв. Міхала
Main street, Vukovar.jpg|Вукавар, галоўная вуліца
Medieval pozega.jpg|Крэпасьць у горадзе Пожэга 
Urania Cinema, Osijek.jpg|Кінатэатар «Уранія» ў Осіеку
Бітва пры Майпу

**Бітва пры Майпу** — апошняя вялікая бітва ў барацьбе за незалежнасьць Чылі. Адбылася 5 красавіка 1818 году. Чылійцы на чале з Хасэ дэ Сан Марцінам і Бернарда О’Хігінсам перамаглі гішпанскіх раялістаў.

Перайшоўшы праз Анды ў 1817 годзе, арміі Хасэ дэ Сан Марціна і Бернарда О’Хігінса разьбілі гішпанцаў у бітве пры Чакабука і ў бітве пры Чалчуапа. Неўзабаве чылійцы захапляюць Сант’яга. Гішпанскі віцэ-кароль пасылае новую армію пад кіраўніцтвам генэрала Марыяна Асорыя, якая атрымлівае перамогу над чылійцамі ў бітве пры Канча Раяда. Працэс набыцьця незалежнасьці зацягнуўся. Атрымаўшы значную паразу, чылійцы зьбіраюць новую армію і рыхтуюцца да далейшай барацьбы.

У красавіку 1818 году армія Сан Марціна вырушае з Сант’яга ў напрамку Андаў. Пераадолеўшы горы на вышынях да 4000 мэтраў, у скалістых мясьцінах армія падыходзіць да гішпанскага войска на чале з генэралам Асорыя. Гішпанская кавалерыя апынулася ў неспрыяльным для вядзеньня бітвы месцы. Сан Марцін падзяліў сваё войска на дзьве часткі, атачыўшы гішпанцаў. Праз 6 гадзін бітвы, дзякуючы выкарыстаньню сучаснай зброі і спрыяльнаму месцазнаходжаньню войска, чылійцы атрымалі перамогу над гішпанскай арміяй.

Катэгорыя:Гісторыя Чылі
Майпу
Катэгорыя:Падзеі 1818 году
Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага

**Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага** () ці **Дзяржыншчына**, **Полраён** (скарот ад *Польскі раён*) — аўтаномная адміністрацыйная адзінка, якая існавала ў складзе БССР цягам 1932—1937 гадоў.

## Гісторыя
У другой палове 1920-х — першай палове 1930-х кіраўніцтва Савецкага Саюзу праводзіла палітыку карэнізацыі, у ходзе каторай у краіне быў утвораны шэраг аўтаномных абласьцей і раёнаў, у тым ліку два польскія раёны: Дзяржыншчына ў складзе Беларускай ССР і Мархлеўшчына ў складзе Ўкраінскай ССР. Мэтай існаваньня гэтых раёнаў была саветызацыя польскага насельніцтва.

Польскі аўтаномны раён імя Дзяржынскага быў утвораны 15 сакавіка 1932 году ў складзе БССР, каля тагачаснай мяжы СССР з Польшчай. Аўтаномія мела блізу 1000 км² плошчы і 44 тысячы насельніцтва. Цэнтрам раёну стаў горад Койданаў, які ў сувязі са стварэньнем аўтаноміі быў перайменаваны ў Дзяржынск. Назву Дзяржыншчына атрымала ў гонар Фэлікса Дзяржынскага, стваральніка Ваеннай надзвычайнай камісіі (ВЧК).

Аўтаномія палякаў, якія насялялі Дзяржыншчыну, не была фікцыяй. На тэрыторыі раёну дзейнічалі польскія школы і бібліятэкі, выдаваліся польскамоўныя кнігі, газэты і часопісы. Польская мова была адной з афіцыйных моваў раёну. Яна ўжывалася ва ўсіх партыйных і дзяржаўных установах раёну, уключна зь міліцыяй і судамі.

У той жа час палякі дый іншыя насельнікі Дзяржыншчыны падвяргаліся інтэнсіўнай камуністычнай прапагандзе, якая почасту была для іх чужою, але была блізкаю палякам-камуністам, колькасьць якіх у партыйным кіраўніцтве была занадта вялікая. Раён, як і ўвесь Савецкі Саюз, перажыў калектывізацыю і ганеньні на рэлігію, якім насельніцтва аказала значны супраціў.

Прычыны ліквідацыі польскіх аўтаноміяў ня вельмі ясныя. Магчыма, гэта зьвязана з тым, што Сталін займеў іншыя пляны адносна лёсу Польшчы і не жадаў мець у Савецкім Саюзе польскіх адміністрацыйных адзінак. Магчыма, палякі занадта цяжка паддаваліся саветызацыі. Так ці інакш, усьлед за Мархлеўшчынай (1935) у 1937 годзе была зьліквідаваная і Дзяржыншчына. Школы, бібліятэкі, іншыя польскія культурныя асяродкі былі зачыненыя. Многія этнічныя палякі былі высланыя ў Казахстан і Сыбір.

Падрабязнасьці існаваньня і ліквідацыі польскіх аўтаноміяў за савецкім часам замоўчваліся.

## Вонкавыя спасылкі
* Палякі — Беларусы: узаемныя стэрэатыпы ў XIX і XX ст.

Катэгорыя:Гісторыя БССР
Катэгорыя:Гісторыя Менскай вобласьці
Катэгорыя:Палякі на Беларусі
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1932 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1937 годзе
Палякі

**Паля́кі** () — заходнеславянскі народ, які насяляе Польшчу. Палякі таксама ўтвараюць значную дыяспару ў радзе краінаў. Беларусы і ўкраінцы таксама палякаў называюць этнічным найменьнем «ляхі».

Палякі — другі па колькасьці насельніцтва пасьля расейцаў славянскі народ. Ацэнкі розьняцца, але большасьць крыніцаў кажуць пра прыблізна 50 мільёнаў палякаў. 38 мільёнаў зь іх насяляюць саму Польшчу. Колькасьць польскай дыяспары — 10—12 мільёнаў. Існуюць буйныя польскія меншасьці ў суседніх краінах, такіх як Беларусь, Нямеччына, Летува, Украіна. Значныя польскія дыяспары знаходзяцца ў ЗША, Канадзе, Бразыліі. У ЗША найбольшая колькасьць палякаў жыве ў Нью-Ёрку, Чыкага, Дэтройце, Бафала. Апошнім часам, у сувязі з далучэньнем Польшчы да Эўрапейскага Зьвязу, шмат палякаў эмігрыравала ў эўрапейскія краіны, у прыватнасьці, у Ірляндыю (150 тысячаў) і Вялікабрытанію (250 тысячаў).

Палякі размаўляюць на польскай мове, якая адносіцца да заходнеславянскай падгрупы славянскай групы індаэўрапейскай моўнай сям’і. Пісьмовасьць на аснове лацінскага альфабэту.

Палякі ў большасьці сваёй рыма-каталікі, зьяўляюцца найбуйнейшым пераважна каталіцкім па веравызнаньні народам са славянаў. Частка палякаў вызнаюць праваслаўе, пратэстантызм альбо зьяўляюцца атэістамі.

## Глядзіце таксама
* Палякі ў Беларусі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Палякі — Беларусы: узаемныя стэрэатыпы ў XIX і XX ст. (да 1939 г.)
Адэская вобласьць

**Адэ́ская во́бласьць** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ва Ўкраіне. Плошча вобласьці складае  км². Насельніцтва — 2 351 392 чалавек (2022). Адміністрацыйны цэнтар — места Адэса.

## Геаграфічныя зьвесткі
### Месцазнаходжаньне
Разьмешчаная на поўдні Ўкраіны.

На поўначы мяжуе з Кіраваградзкай ды Віньніцкай, на ўсходзе зь Мікалаеўскай абласьцямі Ўкраіны, на захадзе з Малдовай і непрызнанай Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікай, на паўднёвым захадзе з Румыніяй.

### Клімат
Вобласьць ляжыць у межах зоны стэпу. Клімат умерана кантынэнтальны са сьпякотным сухім летам і мяккай маласьнегавой няўстойлівай зімой. Сярэдняя тэмпэратура студзеня –5 — -2&nbsp;°C, ліпеня +21—23&nbsp;°C. Ападкі бываюць пераважна ўлетку ў выглядзе залеў. Працягласьць вэгетацыйнага пэрыяду 168—210 дзён.

### Рэльеф
Большая частка тэрыторыі вобласьці разьмешчана ў межах Чарнаморскай нізіны. У паўночнай частцы разьмешчаны адгор’і Падольскага ўзвышша. Характэрнай зьяўляецца значная гушчыня й глыбіня распаласаванасьці паверхні сеткай зь яраў і бэляк.

У адміністрацыйным падначаленьні знаходзіцца востраў Зьмяіны.

Глебы пераважна чарназёмныя, месцамі трапляюцца саланчакі.

### Водныя аб'екты
Рачная сетка вобласьці належыць да басэйнаў Чорнага мора, Днястра, Паўднёвага Буга. На тэрыторыі вобласьці налічваецца каля 200 рэчак даўжынёй звыш 10 км, многія зь якіх у летні пэрыяд перасыхаюць. Галоўныя рэкі: Дунай (з Кілійскім вусьцем), Днестар (з прытокам Кучурган), Кадыма ды Саўранка (прыток Паўднёвага Буга).

У прыморскай паласе шмат прэснаводных (Кагул, Ялпуг, Катлабух) ды салёных (Сасык, Шаганы, Алібэй, Бурнас) азёраў. Таксама на ўзьбярэжжы знаходзіцца вялікая колькасьць ліманаў.

## Гісторыя
Першыя паселішчы на тэрыторыі сучаснай Адэскай вобласьці зьявіліся ў Прыднястроўі ў канцы позьняга палеаліту. У VII—II стагодзьдзях да н. э. прычарнаморскія стэпы насялялі плямёны скіфаў.

У I—III стагодзьдзі паўночна-заходняе Прычарнамор’е было заваяванае рымлянамі, на зьмену якім з паўночнага захаду прыйшлі готы (III ст.), а ў канцы IV стагодзьдзя — з усходу прыйшлі гуны. У VIII ст. у міжрэччы Дуная й Днястра аселі баўгары, якіх у часы г.зв. Кіеўскай Русі выціснулі й часткова асымілявалі славяне. Іх у сваю чаргу ў сярэдзіне XIII ст. выціснулі манголы, пазьней Паўночнае Прычарнамор’е ператварылася ў Дзікае поле.

У пачатку XV ст. Прычарнамор’е было захопленае вялікім князем Вялікага княства Літоўскага Вітаўтам, але ў 1480-я рр. гэтыя землі адышлі да Туррэччыны.

У пачатку XІX ст. пасьля працяглых войнаў з Турэччынай Прычарнамор’е поўнасьцю адышло да Расейскай імпэрыі.
 
Адэская вобласьць была ўтвораная пастановай Усеўкраінскага цэнтральнага выканаўчага камітэта 27 лютага 1932 року ў межах УССР. Ад 2017 да 2019 старшынём Адэскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі быў Максім Сьцяпанаў. У 2020 годзе была праведзеная рэформа адміністрацыйнага падзелу.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Вобласьць налічвае 7 адміністрацыйных раёнаў, 19 местаў, 1099 вёсак.

## Крыніцы
Стралец (знак задыяку)

**Стралец (знак задыяку)** — з 23 лістапада па 21 сьнежня. Астролягі прыпісваюць людзям, якія нарадзіліся пад знакам Стральца, дваістасьць характару, у якой высокія духоўныя якасьці ўжываюцца зь зямнымі інстынктамі. А страла, якая дзярэцца з нацягнутай цецівы цыбулі Стральца, адлюстроўвае мэтанакіраванасьць і прамалінейнасьць характару.

Астролягі сьцьвярджаюць, што Стральцам больш за ўсё шанцуе ў зносінах з Авенамі і Львамі, а горшая за ўсё сумяшчальнасьць з Рыбамі і Паннамі.

## Глядзіце таксама
* Знакі задыяку

Катэгорыя:Знакі задыяку
Скарпіён (знак задыяку)

**Скарпіён** — восьмы па ліку знак задыяку. Сонца знаходзіцца ў сузор'і Скарпіёна з 24 кастрычніка па 22 лістапада. 

Астролягі лічаць, што людзі, якія нарадзіліся пад знакам Скарпіёна — натуры яркія, артыстычныя, эмацыйныя, максімалістычныя, не прызнаюць кампрамісаў, гатовыя да апошняга змагацца за свае перакананьні.

Паводле астролягаў, Скарпіёны найбольш удала стасуюцца з Ракамі, Рыбамі, а горш за ўсё Львамі, Вадалівамі.

## Глядзіце таксама
* Знакі задыяку

Катэгорыя:Знакі задыяку
Вадаліў (знак задыяку)

**Вадаліў** — знак задыяку, з 21 студзеня па 20 лютага. Астролягі лічаць, што людзі, якія нарадзіліся пад знакам Вадаліва, вельмі ўспрымальныя да новага і заўсёды гатовыя шчодра паліваць парасткі новага, а таксама заўсёды імкнуцца да гармоніі ўсяго сьвету, прычым ва ўсім без выключэньня.

Астролягі лічаць, што больш за ўсё Вадалівам шанцуе ў зносінах з Блізьнятамі і Шалямі, а горш за ўсё сумяшчальнасьць са Скарпіёнамі і Цяльцамі.

## Глядзіце таксама
* Знакі задыяку

Катэгорыя:Знакі задыяку
Катэгорыя:Вадаліў (сузор’е)
Панна (знак задыяку)

**Па́нна** — шосты знак задыяку, адпаведны сэктару экліптыкі ад 150° да 180°, калі лічыць ад пункту вясновага раўнадзенства.

Сонца праходзіць знак Панны прыблізна з 24 жніўня па 23 верасьня. Гэта пэрыяд, калі летняя цеплыня сышла і становяцца яўнымі будучыя халады, і патрабуецца «ўзяцца за розум» пасьля летняга разгулу — падрыхтавацца да зімы, паправіць страху, заляпіць шчыліны.

Дзевы — прыстанак і экзальтацыя Мэркурыя. Юпітэр і Нэптун знаходзяцца ў выгнаньні.

Стыхія зямлі, рухомы крыж.

## Глядзіце таксама
* Знакі задыяку

Катэгорыя:Знакі задыяку
Казларог (знак задыяку)

**Казларо́г** — з 22 сьнежня па 20 студзеня. Астролягі лічаць, што людзі, якія нарадзіліся пад знакам Казларогу, валодаюць развітым пачуцьцём доўгу, вельмі разважлівыя, надзейныя, працавітыя і сур’ёзныя. Клапоцячыся аб сучаснасьці, Казларогі выкормліваюць будучыню. Знак Казларогу сімвалізуе ўрадлівасьць, багацьце, плённасьць саюзу зямлі і вады.

Астролягі лічаць, што больш за ўсё шанцуе Казларогам у зносінах з Паннамі і Цялятамі, а горш за ўсё сумяшчальнасьць з Шалямі і Авенамі.

## Глядзіце таксама
* Знакі задыяку

Катэгорыя:Знакі задыяку
Шалі (знак задыяку)

**Шалі** () — адзін з 12 знакаў задыяку (з 23 верасьня па 22 кастрычніка).

* Плянэта, якая кіруе знакам: Вэнэра
* Стыхія: паветра
* Камень: сапфір
* Мэтал: медзь, мосенж
* Кветка: гартэнзія
* Жывёлы: яшчары
 

Астролягі лічаць, што людзі, якія нарадзіліся пад знакам шаляў, ад прыроды надзвычай чуйныя, гарманічныя, імкнуцца да раўнавагі ва ўсім, а самае галоўнае — у адносінах зь іншымі. Як правіла, шалі эстэты. Асноўны прыярытэт гэтых людзей — каханьне. Інстынктыўна шалі ўвесь час шукаюць сабе партнэра. Яны ня створаныя для таго, каб быць пустэльнікам, ваўком-адзіночкай, але і ня могуць доўга знаходзіцца сярод вялікай колькасьці людзей — вялікія кампаніі і натоўп ім не даспадобы, шалі лічаць, што ў такіх сытуацыях губляецца інтымнасьць зносін. Акрамя таго, кола зносін шаляў даволі вузкае — людзей, якіх шалі лічаць ніжэйшымі за сябе па статусе, розуме, сіле, адным словам, усіх «нявартых» шалі проста ігнаруюць. Празь іх халоднасьць, каменны твар і ледзяны погляд шмат хто можа лічыць іх цынічнымі і нячулымі, але гэта зусім ня так. Насамрэч іх напускная абыякавасьць — гэта ўсяго толькі ахоўны мэханізм. Яны далікатныя і насамрэч вельмі літасьцівыя.

Астролягі лічаць, што шалям больш за ўсё шанцуе ў зносінах з вадалівамі і блізьнятамі, а менш за ўсё яны сумяшчальныя з казярогамі і ракамі.

## Глядзіце таксама
* Знакі задыяку

Катэгорыя:Знакі задыяку
Леў (знак задыяку)

**Леў ** — пяты знак задыяку, адпаведны сэктару экліптыкі ад 120° да 150° лічачы ад кропкі вясновага раўнадзенства. 

Сонца праходзіць знак Льва прыблізна з 23 ліпеня па 23 жніўня. Гэта пэрыяд, калі пасьля яркай вясны і лета нарыхтавалася запасаў, і ўзьнікае жаданьне "жыць паўнавартасным жыцьцём". Леў у астралёгіі асацыюецца з уладай, раскошай, грубіянскай адчувальнасьцю, чульлівасьцю, шчодрасьцю, хвальбой і дзівацтвам. 

У бізнэсе Леў — пэрыяд калі фірма выпрабоўвае "галавакружэньне ад посьпехаў", калі кіраўніцтва не лічыць грошай, растрачвае іх на прэміі, куплі дарагога абсталяваньня, будуе пышныя фасады і спрабуе кідаць пыл у вочы. Гэта пэрыяд аднаасобнага кіраваньня дырэктара, непахіснага, упэўненага ў сваёй правасьці і посьпеху. 

Псыхалягічныя характарыстыкі Льва адпавядаюць гэтаму пэрыяду. Леў — гэта дзівацкі, ганарлівы правіцель, які лічыць што ўвесь сьвет круціцца вакол яго, ён ня можа выстаяць перад сваімі жаданьнямі. Львы ганарлівыя і трохі гультаяватыя. Леў любіць хвальбу і лісьлівасьць, любіць атрымоўваць ад іншых каштоўныя падарункі і сам шчодра адорвае іншых. Леў не лічыць грошай. Падзеі Леў успрымае фізыялягічна, ён цяжка пераносіць няўдачы, калі пайсьці яму папярок, ён можа ўвайсьці ў гнеў, і ў яго можа здарыцца сардэчны прыступ. Леў вельмі імпульсыўны, ён пры гэтым можа быць саладжава-сэнтыментальным і грубіянска-адчувальным.

Моцна адрозьніваюцца раньнія і позьнія Львы. Раньнія Львы жывуць імпульсамі, гатовыя распараджацца і ўладарыць. Позьнія львы выглядаюць больш сьціплымі і часам прыгнечанымі — іх можна параўнаць з чалавекам, які звыклы жыць на шырокую нагу, але пазбаўлены грошай. Таму позьнія львы часта бываюць вельмі вынаходлівымі, каб заваяваць сабе ўладу.

Людзі, народжаныя пад знакам Льва найболей сумяшчальныя з Авенамі і Стральцамі, а горш усяго сумяшчальнасьць з Цялятамі, Скарпіёнамі і Вадалівамі.

Леў — прыстанак Сонца. Сатурн і Ўран находзяцца ў выгнаньні. 

Стыхія агня, сталы крыж.

Катэгорыя:Знакі задыяку
Рак (знак задыяку)

**Рак ** — чацьвёрты знак задыяку, адпаведны сэктару экліптыкі ад 90° да 120°, лічачы ад кропкі вясновага раўнадзенства.

Сонца праходзіць знак Рака прыблізна з 22 чэрвеня па 21 ліпеня. Гэта пэрыяд у прыродзе калі бурная экспансія і засяленьне ўсёй тэрыторыі скончыліся, наступіла самая гарачая і самая актыўная частка лета. Увесь сьвет аб'яднаўся ў агульную сыстэму. Жывыя істоты ўжо адчуваюць ціск асяродзьдзя і стараюцца адгарадзіцца і зачыніцца ў сваім унутраным сьвеце. Таму ў астралёгіі Рак асацыюецца з аб'яднаньнем, інтэграцыяй, цэласьцю, балансам, а таксама з утоенасьцю, адчувальнасьцю і містычнасьцю.

У бізнэсе Рак — пэрыяд, калі рынак запоўніўся і фірма ўжо ня можа разьлічваць на нястрымны рост, і трэба спадзявацца на ўнутраныя рэзэрвы. Гэта пэрыяд сакрэтных дамоваў, утварэньня прамысловых сындыкатаў, удасканаленьня ўнутранай структуры фірмы і ўвядзеньня сакрэтаў ад канкурэнтаў.

Псыхалягічныя характарыстыкі Рака адпавядаюць гэтаму пэрыяду. Рак найперш успрымае сьвет суцэльна, як адзіны арганізм. Таму Рак марудлівы і непрадказальны. Рак ніколі не адказвае наўпрост, ён прыймае ўдары на сябе, а адказаць можа пазьней і ў іншым месцы. Таму Ракаў лічаць утойлівымі, крыўдлівымі і нават мсьцівымі. У Рака вельмі багаты і разьвіты ўнутраны сьвет, які незразумелы навакольным людзям; і шмат сваіх сакрэтаў. Ракі будуюць сабе складаныя норы з лябірынтам пакояў і праходаў, і ў сваім таемным сховішчы пачуваюцца вельмі камфортна. Рак акружаны панцырам, але ўсярэдзіне — вельмі далікатны і мяккі.

Ракі вельмі шануюць сваю сям’ю і блізкіх, Ракі — вельмі далікатныя, але гэтая пяшчота выяўляецца ў хатнім або даверным становішчы. У грамадскім жыцьці Ракі пашыраюць сваё асяродзьдзе, імкнучыся стварыць «вялікую сям’ю». Ракі могуць быць завадарамі мафіі, а могуць быць рэлігійнымі лідэрамі. У выпадку канфлікту Рак можа неўзаметку сыйсьці — і будзьце ўпэўненыя, ён ужо даўно прадугледзеў запасны выхад.

Ракі марудлівыя, часам падаюцца недарэкамі, навучаюцца павольна, але вельмі старанныя і стараюцца не прапусьціць веды. Ракі — ранімыя, тонкія натуры, яны часта становяцца акторамі або выканаўцамі клясычнай музыкі.

Людзі, народжаныя пад знакам Рака, найболей сумяшчальныя з Рыбамі і Скарпіёнамі,
а горшая за ўсё сумяшчальнасьць — з Шалямі, Авенамі і Казярогамі.

Рак — прыстанак Месяца. Сатурн і Ўран знаходзяцца ў выгнаньні. Юпітэр знаходзіцца ў экзальтацыі.

Стыхія вады, кардынальны крыж.

Катэгорыя:Знакі задыяку
Авен (знак задыяку)

**Авен** — знак задыяку, адпаведны сэктару экліптыкі ад 0° да 30° лічачы ад пункту вясновага раўнадзенства.

Сонца праходзіць знак Авена прыблізна з 21 сакавіка па 20 красавіка. Гэта пэрыяд, калі дзень становіцца больш ночы, з кожным днём цеплыні становіцца ўсё больш і больш, і прырода актыўна расквітае, калі прырода ўваходзіць у новы жыцьцёвы цыкл. Таму знак Авена асацыююць зь вясной, пачаткам новага, неабмежаванай воляй, натуральнасьцю, самавыяўленьнем.

У бізнэсе Авен — пэрыяд калі рынак вольны і любая ініцыятыва не сустракае перашкод, гэты час спрыяе любым дзівацкім праектам.

Псыхалягічныя характарыстыкі Авена адпавядаюць гэтаму пэрыяду. Авен — безразважны першапраходзец, захоплены энтузіяст, эгаістычны, ён любіць поўную волю і не трывае перашкод. Авен вельмі таленавіты, ён усё лёгка схоплівае, ён паводзіць сябе проста і натуральна. Аднак ён не пераносіць цяжкасьцяў, абмежаваньняў, абавязальніцтваў, і сустрэўшыся зь першай перашкодай можа стаць капрызным і сумным.

Энэргія Авена — захопленага першаадкрывальніка — падае па меры пасоўваньня да канца знака. Калі Сонца находзіцца ў першых градусах Авена, нараджаюцца геніяльныя паэты, мастакі, музыкі. Калі Сонца находзіцца ў апошняй дэкадзе Авена, нараджаюцца палітыкі.

Авен — прыстанак Марсу (а таксама Плютону, гэтыя плянэты зьяўляюцца аканомамі. Вэнэра находзіцца ў Авене ў выгнаньні. Сонца знаходзіцца ў экзальтацыі. Сатурн находзіцца ў падзеньні.

Стыхія цяпла, кардынальны крыж.

## Глядзіце таксама
* Знакі задыяку

Катэгорыя:Знакі задыяку
Рыбы (знак задыяку)

**Рыбы (знак задыяку)** — з 21 лютага па 20 сакавіка. Астролягі лічаць, што людзі, якія нарадзіліся пад знакам Рыб, валодаюць супярэчлівым, эмацыйна няўстойлівым характарам. Дзьве рыбы, якія быццам зьвязаныя паміж сабою, але пры гэтым імкнуцца ў розныя бакі, якраз і сымбалізуюць супярэчлівасьць натуры такога чалавека.

Астролягі лічаць, што больш за ўсё шанцуе Рыбам у зносінах з Ракамі і Скарпіёнамі, а найгоршая сумяшчальнасьць са Стральцамі і Блізьнятамі.

## Глядзіце таксама
* Знакі задыяку

## Крыніцы

Катэгорыя:Знакі задыяку
Украінцы

**Украі́нцы** () — усходнеславянскі народ, гістарычна званы русінамі, які пераважна насяляе Ўкраіну.

## Мова
Асноўная мова ўкраінцаў — украінская. Яна належыць да ўсходнеславянскай падгрупы славянскіх моваў. Існуюць наступныя дыялекты:

* паўночны,
* паўднёва-заходні,
* паўднёва-ўсходні.

Пашырана таксама расейская мова (пераважна на поўдні і левабярэжжы Дняпра). Пісьменнасьць — на аснове кірыліцы.

## Статыстыка
Украінцы — адзін з найбуйнейшых эўрапейскіх народаў агульнай колькасьцю блізу 44 мільёнаў. Большасьць украінцаў, прыблізна 37 мільёнаў, жывуць ва Ўкраіне, дзе складаюць больш за тры чвэрці насельніцтва. Найбуйнейшая ўкраінская супольнасьць за мяжой Украіны знаходзіцца ў Расеі. Каля 3 мільёнаў расейскіх грамадзянаў лічаць сябе ўкраінцамі. Каля 2 мільёнаў украінцаў жывуць у Паўночнай Амэрыцы (890 тысячаў у ЗША і 1 мільён у Канадзе). Вялікая колькасьць украінцаў жыве ў такіх краінах як Бразылія (880 000), Казахстан (500 000), Малдова (450 000), Аргентына (305 000), Польшча (300 000), Беларусь (250 000) і Славаччына (200 000). Украінскія дыяспары існуюць у Нямеччыне, Вялікабрытаніі, Партугаліі, Румыніі і Латвіі.

## Вонкавыя спасылкі

* Інтэрнэт-старонка Украінскага Дому


Катэгорыя:Народы Ўкраіны
Цялец (знак задыяку)

**Цялец ** — другі знак задыяку, адпаведны сэктару экліптыкі ад 30° да 60° лічачы ад кропкі вясновага раўнадзенства. 

Сонца праходзіць знак Цялец прыблізна з 21 красавіка па 20 траўня. Гэта пэрыяд, калі прырода расчыняецца, распускаецца лісьце, узьнікае бурная расьліннасьць. Расьліны ўмацоўваюцца, жывёліны набіраюць вагу. Таму знак Цялец асацыююць са стабілізацыяй, кансалідацыяй, умацаваньнем.

У бізнэсе Цялец - пэрыяд калі новая фірма дасягнула пачатковых посьпехаў і павінна ўмацоўвацца, ствараць сабе эмблему, самавіты офіс, наймаць сакратарак і рэгуляваць рынак.

Псыхалягічныя характарыстыкі Цялец адпавядаюць гэтаму пэрыяду. Цялец - пераборлівы гаспадар, працавіты, асьцярожны, дбайны. Цялец ўпарты, недаверлівы. Цялец любіць самавітае, прыгожае, таксама любіць смачна паесьці. Людзі гэтага знаку дбайна выгадоўваць расьліны, зь іх атрымоўваюцца самыя пасьпяховыя садоўнікі. Цяляты - добрыя знатакі й гурманы. Пры гэтым Цялец самастойны й эгаістычны - ён любіць жыць у сваёй уласнай хаце, рабіць усё сваімі рукамі.

У пачатку знака Цялец нараджаюцца ўпартыя й бескампрамісныя палітыкі. 

Цялец - прыстанак Вэнэры. Марс і Плютон знаходзяцца ў выгнаньні. Месяц находзіцца ў экзальтацыі. Юпітэр знаходзіцца ў падзеньні.

Стыхія землі, сталы крыж. 

Цялятам больш за ўсё спрыяе ў зносінах з Паннамі, Блізьнятамі й Казярогамі, а горш усяго сумяшчальнасьць з Львамі й Вадалівамі.

## Глядзіце таксама
* Знакі задыяку

Катэгорыя:Знакі задыяку
Блізьняты (знак задыяку)

**Блізьняты** — трэці знак задыяку, які адпавядае сэктару экліптыкі ад 60° да 90°, калі лічыць ад кропкі вясновага раўнадзенства.

Сонца праходзіць па сузор'і Блізьнят прыблізна з 21 траўня па 20 чэрвеня. Гэта пэрыяд, калі прырода актыўна разьвіваецца, уся зямля паступова ажывае, і жывыя істоты ўступаюць у кантакт адна з адной. Таму знак Блізьнят асацыюецца з камунікацыямі, дасьледаваньнямі, экспэрымэнтамі.

У бізнэсе Блізьняты – пэрыяд, калі маладая фірма павінна наладжваць кантакты, дасьледаваць рынак, вывучаць канкурэнтаў і знаходзіць партнэраў.

Псыхалягічныя характарыстыкі Блізьнят адпавядаюць гэтаму пэрыяду. Людзі, якія нарадзіліся пад знакам Блізьнят, - жвавыя, рознабаковыя, інтэлектуальныя. Блізьняты дапытлівыя, цікаўныя, у іх жыве дух дасьледчыка. Яны актыўныя, панічна баяцца адзіноты і лёгка ідуць на кантакт. Блізьняты любяць экзотыку, актыўна вывучаюць замежныя мовы.

Блізьняты - прыстанак Мэркурыя. Юпітэр (і Нэптун) находзяцца ў Блізьнятах у выгнаньні. 

Стыхія - паветра, рухомы крыж. 

Блізьнятам больш за ўсё шанцуе ў зносінах з Вадалівамі, Вагамі, Авенамі , Львамі а горш усяго сумяшчальнасьць з Рыбамі, Паннамі.

У пачатку знака Блізьнят нараджаюцца ў асноўным навукоўцы (Леанард Ойлер) і прыродазнаўцы, у канцы – папулярызатары, выкладчыкі і дзеячы шоў-бізнэсу.

Разам са знакамі Оўна, Льва, Вагаў, Стральца ды Вадалівамі адносіцца да дадатных знакаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Знакі задыяку
Белгарад-Днястроўскі

**Белгарад-Днястроўскі** () — места ў Адэскай вобласьці Ўкраіны, на Днястроўскім лімане. Адміністрацыйны цэнтар Белгарад-Днястроўскага раёну. Знаходзіцца за 18 км ад Чорнага мора, за 100 км ад Адэсы. Чыгуначная станцыя. Порт.

ЮНЭСКО занесла Белгарад у сьпіс найстарэйшых местаў Эўропы, што мелі бесьперапыннае існаваньне — побач з Рымам, Атэнамі і Ерусалімам.

## Гісторыя
Век Белгараду-Днястроўскага складае каля 2500 гадоў. Места шмат разоў зьмяняла назву (*Ціра*, *Альба*, *Аспракастрон*, *Акчакерман*, *Чатаця-Албэ*, *Манкастра*, *Акерман*), апошняе перайменаваньне адбылося пасьля далучэньня паўднёвай Бесарабіі да СССР (1940).

У IX ст. плямёны ўлічаў і тывэрцаў стварылі тут эканамічны, палітычны і гандлёвы цэнтар — Белгарад. З XIII ст. уваходзіў у склад Галіцка-Валынскага княства. У XIV ст. яго захапілі генуэзцы і перайменавалі ў Манкастра (Маўракастра).

У выніку бітвы на Сініх Водах (1362) перайшоў да пляменьніка Альгерда князя Юрыя Карыятавіча, які вёў актыўную барацьбу супраць татарскіх уладароў.

У XV ст. вядомы пад назвай Чататаальба (Белая фартэцыя) перайшоў да Малдаўскага княства. У 1484 годзе места захапіла Турэччына, перайменаваўшы яго ў 1503 годзе ў Акерман (Белы камень). У XVI—XVIII стагодзьдзях быў сталіцай Белгарадзкай Арды. Паводле Бухарэсцкай мірнай дамовы 1812 году, якой скончылася расейска-турэцкая вайна, Акерман увайшоў у склад Расейскай імпэрыі.

З 1991 году ў складзе незалежнай Украіны.

### Чорны Горад
 
У 1421 годзе на месцы цяперашняга прадмесьця Белгараду-Днястроўскага (на супрацьлеглым ад цэнтру места беразе Днястра) вялікі князь літоўскі Вітаўт заснаваў умацаванае места, якое атрымала назву Чорны Горад.

Фартэцыя згадваецца ў сьпісе замкаў, складзеным па яго сьмерці ў 1430 годзе.

## Турыстычная інфармацыя
Белгарад-Днястроўскі мае шэраг цікавых турыстычных аб’ектаў:
* Акерманская фартэцыя (XV ст.)
* Армянская царква (XІV ст.)
* Баўгарская царква (1840)
* Грэцкая царква (XIII ст.)
* Падземная царква Іаана Сучаўскага (XIV—XIX ст.)
* Раскопкі старадаўняга места Ціра (V ст. да н. э.)
* Сьвята-Ўшэсьценскі сабор (1815—1820)
* Сьвята-Мікалаеўская царква (1867)
* Скіфская магіла
* Сармацкі склеп (III ст. н. э.)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Адэскай вобласьці
Ur’ia

**«Юр’я»** (лацінкай: **Ur’ia**) — беларускі музычны гурт. Музыка гурта спалучае сучасныя стылі з старадаўнімі народнымі элемэнтамі.

## Гісторыя
У лістападзе 2000 году гурт браў удзел у першым беларускім сьвяце фольку «Таўкачыкі» ў Менску.

## Дыскаграфія

### Альбомы

* Весначуха (2001)
*# Вэсначуха
*# Суботачка
*# Зэлен дубочок
*# Два браціка
*# На тый свет па мамку
*# Агу, весна
*# Таўкачыкі
* Калі чакра (2006)
*# А ў лузі, ў лузі
*# Калядка
*# Курка-рябушка
*# На вялікдню
*# Русалкі
*# Folk'n'Roll
*# Калі-чакра

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Старое Сяло

Назву **Старо́е Сяло́** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Старое Сяло — вёска ў Берасьцейскім раёне
** Старое Сяло — вёска ў Жабінкаўскім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Старое Сяло — вёска ў Віцебскім раёне
** Старое Сяло — вёска ў Докшыцкім раёне
** Старое Сяло — вёска ў Жарскім сельсавеце Ўшацкага раёну
** Старое Сяло — вёска ва Ўшацкім сельсавеце Ўшацкага раёну

* Гарадзенская вобласьць: 
** Старое Сяло — вёска ў Зэльвенскім раёне

* Гомельская вобласьць: 
** Старое Сяло — вёска ў Веткаўскім раёне
** Старое Сяло — былое селішча на тэрыторыі сучаснага Жыткавіцкага раёну
** Старое Сяло — вёска ў Рагачоўскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Старое Сяло — вёска ў Амсьціслаўскім раёне
** Старое Сяло — вёска ў Асіпавіцкім раёне
** Старое Сяло — вёска ў Быхаўскім раёне
** Старое Сяло — вёска ў Бялыніцкім раёне
** Старое Сяло — вёска ў Глускім раёне
** Старое Сяло — вёска ў Клічаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Старое Сяло — вёска ў Менскім раёне

### [[Расея]]
* Старое Сяло — вёска ў Смаленскай вобласьці

## Урочышчы
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Старое Сяло — урочышча ў Жыткавіцкім раёне 

* Менская вобласьць:
** Старое Сяло — урочышча ў Маладэчанскім раёне 

## Глядзіце таксама
* Вялікае Сяло
* Крывое Сяло
* Малое Сяло
* Новае Сяло
* Старасельле
* Старасёлы
* Сялко
* Сяло
Старое Сяло (Берасьцейскі раён)

**Старо́е Сяло́** — вёска ў Беларусі, у міжрэччы Бугу і Лясной. Уваходзіць у склад Матыкальскага сельсавету Берасьцейскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 314 чалавек
* 2010 год — 236 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Матыкальскі сельсавет

**Матыка́льскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Берасьцейскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — аграгарадок Вялікія Матыкалы.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Берасьцейскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Баброўцы

**Бабро́ўцы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Бугу. Уваходзяць у склад Матыкальскага сельсавету Берасьцейскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 55 чалавек
* 2010 год — 52 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну
Скокі

**Ско́кі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Лясной. Уваходзяць у склад Матыкальскага сельсавету Берасьцейскага раёну Берасьцейскай вобласьці. 

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Скокі ўпамінаюцца ў 1566 годзе.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Скокі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыяй, у Гарадзенскай губэрні.

15 сьнежня 1917 году ў палацы Нямцэвічаў у Скоках заступнікі ўрадаў Нямецкай імпэрыі і Савецкай Расеі падпісалі Пратакол аб замірэньні, што спыніла баявыя дзеяньні на ўсходнім фронце Першай сусьветнай вайны. 

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Скокі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, у Берасьцейскі павет («падраён») Баранавіцкага раёну. Паводле Рыскай мірнай дамовы 1921 году вёска апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Палескім ваяводзтве.

У 1939 годзе Скокі ўвайшлі ў БССР. 

За 2007—2013 гады палац Нямцэвічаў адбудавалі за кошт бюджэтных выдаткаў у памеры 8 млрд рублёў (892 тыс. даляраў).

## Насельніцтва
* 1999 год — 696 чалавек
* 2009 год — 945 чалавек

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Мэмарыяльная калёна (XVIII стагодзьдзе)
* Сядзібна-паркавы комплекс Нямцэвічаў (па 1750 годзе)

### Страчаная спадчына
* Капліца Прападобнай Марыі Эгіпэцкай
* Касьцёл

## Асобы
* Юльян Урсын Нямцэвіч (1758—1841) — пісьменьнік, палітычны дзяяч, гісторык

## Галерэя

Skoki Niamcevich2.JPG|Маёнтак у 2007 годзе
Palace of Nemcevichi Skoki Brest region.JPG|Пасьля рэстаўрацыі 2012 году


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Вялікія Матыкалы

**Вялі́кія Матыка́лы** — вёска ў Беларусі, каля Матыкальскага канала. Цэнтар сельсавету Берасьцейскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 2122 чалавекі
* 2010 год — 2378 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну
Катэгорыя:Матыкальскі сельсавет