Петрыкаў

**Пе́трыкаў** — места ў Беларусі, на левым беразе Прыпяці. Адміністрацыйны цэнтар Петрыкаўскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 10 100 чалавек. Знаходзіцца за 190 км ад Гомелю, за 13 км ад чыгуначнай станцыі Муляраўка (лінія Каленкавічы — Лунінец). Аўтамабільныя дарогі злучаюць места з Мазыром, Каленкавічамі і Жыткавічамі. Рачная прыстань.

Петрыкаў — даўняе мястэчка гістарычнай Мазыршчыны на Палесьсі, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучалася драўляная царква Покрыва Багародзіцы, помнік архітэктуры XVII ст.

## Назва
Тапонім Петрыкаў утварыўся ад асабістага імя Пётар. Паводле паданьня, заснавальнікам паселішча быў яцьвяскі князь Петрык.

Першая назва — *Петрыкавічы* — зь цягам часу натуральным чынам трансфармавалася ў сучасную.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Выяўленае археолягамі селішча VI—VII стагодзьдзяў сьведчыць пра засяленьне гэтай мясцовасьці ў далёкай старажытнасьці. У пісьмовых крыніцах Петрыкаў (*Петрыкавічы*) упершыню ўпамінаецца ў ХV ст., калі паселішча ўваходзіла ў склад Слуцкага княства і знаходзілася ў валоданьні Алелькавічаў. У 2-й палове ХVI ст. паселішча далучылася да Мазырскага павету Менскага ваяводзтва.

У 1523 годзе Петрыкаў атрымаў статус мястэчка. Алелькавічы збудавалі тут замак, зьнішчаны ў 1535 годзе маскоўскімі захопнікамі (пазьней адноўлены). У 1595 годзе мястэчка разрабавалі казацкія загоны Налівайкі.

У пачатку XVII ст. Петрыкаў перайшоў у валоданьне Хадкевічаў. У 1638 годзе К. Хадкевіч збудаваў у мястэчку касьцёл. У 1649 годзе казакі Б. Хмяльніцкага захапілі Петрыкаў і зьнішчылі каталіцкую сьвятыню. За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у 1655 годзе ў замку стаяла залога з навакольнай шляхты і мяшчанаў, у 1664 годзе — ня вытрымаў аблогі і на пэўны час трапіў у рукі казакаў. Паводле інвэнтару 1700 году ў мястэчку быў 21 дым.

У XVIII ст. у Петрыкаве існаваў разьвіты шавецкі промысел і выраб аўчынаў. У 1772 годзе тут збудавалі царкву Сьвятога Мікалая. 16 кастрычніка 1776 году Хадкевічы атрымалі ад караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага прывілей на правядзеньне ў мястэчку вялікіх кірмашоў два разы на год — 20 ліпеня на сьвята Сьвятога Ільлі паводле каталіцкага календара і 1 кастрычніка на сьвята Покрыва паводле праваслаўнага календара.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Петрыкаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стаў цэнтрам воласьці Мазырскага павету Менскай губэрні. На 1795 год у мястэчку было 272, на 1811 год — 375 двароў. Тракт зьвязваў Петрыкаў зь Піншчынай, працавала паштовая станцыя. У 1816 годзе ў мястэчку збудавалі драўляную царкву Ўваскрасеньня Хрыстова, у 1830 годзе — мураваную Сьвятога Мікалая. У 1836 годзе на могілкі зь вёскі Сотнічы перанесьлі драўляную царкву Покрыва Багародзіцы. Згодна з пастановай Сэнату ў 1848 годзе жыхарам Петрыкава вярнулі статус мяшчанаў. З мэтаю маскалізацыя колішняга Вялікага Княства Літоўскага ў 1864 годзе расейскія ўлады адкрылі тут народную вучэльню.

На 1866 год у Петрыкаве было 530 двароў, дзеялі 3 царквы і 2 сынагогі, працавалі 2 вадзяныя млыны, штогод праводзіліся 2 кірмашы. У 1877 годзе пачала працаваць друкарня. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у Петрыкаве было 1006 двароў, дзеялі 2 царквы, каліца, касьцёл і 3 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі 2 пачатковыя школы, лякарня, аптэка, пошта, 134 крамы, вяртак, 2 майстэрні апрацоўкі скуры, 3 карчмы, вінны магазын, прыстань, паромная пераправа. У склад мястэчка ўваходзілі сядзіба і вёскі Каленікі і Сялко. Жыхары займаліся будаваньнем барак і лодак, вытворчасьцю абутку, які прадаваўся на кірмашах і развозіўся ў суседнія вёскі. 

За часамі Першай сусьветнай вайны ўлетку 1918 году Петрыкаў занялі войскі Нямецкай імпэрыі, у гэты час тут дзеяў партызанскі аддзел пад камандаю В. Талаша. 

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Петрыкаў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён ўвайшоў у склад Беларускай ССР, у Мазырскі павет («падраён») Гомельскага раёну. У сакавіку — ліпені 1920 году мястэчка займалі польскія войскі, 8 лістапада 1920 году — аддзелы С. Булак-Балаховіча. 17 ліпеня 1924 году Петрыкаў стаў цэнтрам раёну, а 3 ліпеня 1925 году атрымаў статус места. На 1925 год тут было 1063 двары, аграпункт і лясьніцтва, дзеяла рамеснае таварыства. У міжваенны час у Петрыкаве працавалі цагельня (з 1932), паравы млын зь лесапільняй (з 1926 году), кравецкая (з 1928 году), шавецкая (з 1926 году) і суднабудаўнічая (з 1927 году) майстэрні, хлебапякарня (з 1928 году), 2 кузьні, ваўначоска, лясная і рыбная гаспадаркі. У Другую сусьветную вайну з 29 ліпеня 1941 да 29 чэрвеня 1944 году места знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

У 1974 годзе да Петрыкава далучылі вёскі Чырвоны Агароднік і Белкі. 13 кастрычніка 2001 году адбылося ўрачыстае асьвячэньне новага касьцёла пад тытулам Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі.


Pietrykaŭ, Źviestavańnia. Петрыкаў, Зьвеставаньня (1893).jpg|Касьцёл, 1893 г.
Pietrykaŭ. Петрыкаў (S. Kasakoŭski, 1890-99).jpg|Царква і касьцельная званіца, 1890-я гг.
Pietrykaŭ, Mikałajeŭskaja. Петрыкаў, Мікалаеўская (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|Мікольская царква. , 1912 г.
Pietrykaŭ, Ušeścienskaja. Петрыкаў, Ушэсьценская (1932) (2).jpg|Ушэсьценская царква, 

Pietrykaŭ, Rynak. Петрыкаў, Рынак (1918).jpg|Рынак, 1918 г.
Pietrykaŭ, Čyhunačnaja. Петрыкаў, Чыгуначная (1918).jpg|Чыгуначная станцыя, 1918 г.
Pietrykaŭ, Rynak, Sabornaja. Петрыкаў, Рынак, Саборная (1944-49).jpg|Рынак. Саборная царква, да 1941 г.
Pietrykaŭ-Sotničy, Pakroŭskaja. Петрыкаў-Сотнічы, Пакроўская (1944-49).jpg|Могілкавая царква зь вёскі Сотнічы, да 1941 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:170 barincrement:29
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:13500
ScaleMajor = unit:year increment:2500 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1860 from:0 till:2720 
  bar:1897 from:0 till:5500 
  bar:1908 from:0 till:8882 
  bar:1939 from:0 till:5800 
  bar:1959 from:0 till:7200
  bar:1959 from:0 till:8500
  bar:1991 from:0 till:12100
  bar:1998 from:0 till:13500
  bar:2005 from:0 till:10500
  bar:2009 from:0 till:10591
  bar:2016 from:0 till:10100
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:



* **XIX стагодзьдзе**: 1860 год — 2720 чал.; 1866 год — 2287 чал.; 1887 год — 3 тыс. чал.; 1897 год — 5,5 тыс. чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1908 год — 8882 чал.; 1939 год — 5,8 тыс. чал.; 1959 год — 7,2 тыс. чал.; 1970 год — 8,5 тыс. чал.; 1991 год — 12,1 тыс. чал.; 1998 год — 13,5 тыс. чал.; 2000 год — 11,6 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2004 год — 10,7 тыс. чал.; 2005 год — 10,5 тыс. чал.; 2006 год — 10,4 тыс. чал.; 2008 год — 10,3 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 году — 10,2 тыс. чал.; 2009 год — 10 591 чал.; 2016 год — 10 223 чал.; 2017 год — 10 076 чал.; 2018 год — 10 100 чал.

### Адукацыя
У Петрыкаве працуюць 3 сярэднія (адна зь іх — гімназія) школы, музычная і спартовая школы, школа-інтэрнат.

### Культура
Дзеюць дом культуры, 3 бібліятэкі, 4 народныя і ўзорныя калектывы самадзейнага мастацтва.

### Мас-мэдыя
Выдаецца раённая газэта «Петрыкаўскія навіны».

## Забудова
### Плян
Галоўная вуліца Петрыкава забудоўваецца 2—3-павярховымі жылымі дамамі. У цэнтры ўзводзяцца 5-павярховыя будынкі. Утварыліся новыя жылыя масівы.

### Вуліцы і пляцы

## Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай прамысловасьці, суднабудаўнічы-суднарамонтны завод, завод керамзытавага жвіру і інш.

## Турыстычная інфармацыя
### Інфраструктура
Дзее Петрыкаўскі мэмарыяльны музэй-сядзіба дзеда Талаша. Спыніцца можна ў гатэлі «Прыпяць».

### Славутасьці
* Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты)
* Капліца (пачатак ХХ ст.)
* Могілкі: калёны мэмарыяльныя (XVIII ст.)
* Парк (XIX ст.)
* Царква Сьвятога Мікалая (1910-я; мураўёўка)
* Царква Ўшэсьця Гасподняга (1890)
* Царква Покрыва Багародзіцы (XVII ст.)

### Страчаная спадчына
* Замак (XVI ст.)
* Касьцёл Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі (XVIII ст.)
* Царква Ўваскрасеньня Хрыстова (1846)

## Галерэя

Pietrykaŭ. Петрыкаў (5.02.2009).jpg|Гістарычны Рынак
Петрыкаў. Могілкі. Надмагіллі (01).jpg|Старыя могілкі
Петрыкаў. Дарога.jpg|Стары брук
Петрыкаў. Мікалаеўская царква (03).jpg|Мікольская царква

Петрыкаў. Мікалаеўская царква (05).jpg|Інтэр’ер Мікольскай царквы
Петрыкаў. Узнясенская царква (01).jpg|Ушэсьценская царква
Петрыкаў. Узнясенская царква (03).jpg|Інтэр’ер Ушэсьценскай царквы
Петрыкаў. Адноўленая Свята-Пакроўская царква (04).jpg|Адбудаваная Пакроўская царква


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Петрыкаў, Radzima.org
* Петрыкаў, Глёбус Беларусі