open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лудагорац Разград

«**Лудагорац**» () — баўгарскі футбольны клюб з гораду Разграду. Заснаваны ў 1945 годзе. 14-разовы чэмпіён Баўгарыі (2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025), чатырохразовы ўладальнік Кубка Баўгарыі (2012, 2014, 2023, 2025), васьміразовы ўладальнік Супэркубка Баўгарыі (2012, 2014, 2018, 2019, 2021, 2022, 2023, 2024). Клюб быў заснаваны ў 2001 годзе пад назовам «Лудагор’е». Сваю сучасную назву клюб атрымаў ад гарадзкога клюбу, які быў заснаваны яшчэ ў 1945 годзе і расфармаваны ў 2006 годзе. «Лудагорац» зьяўляецца трэцім клюбам у гісторыі, які атрымліваў перамогі ў чэмпіянаце, кубку і супэркубку Баўгарыі, пасьля сафійскіх ЦСКА і «Леўскі». Акрамя таго, клюб зьяўляецца другой баўгарскай камандай, якая дасягнула групавога раўнду Лігі чэмпіёнаў, пасьля выхаду ў групу ў сэзоне 2014—2015 гадоў. У тым жа сэзоне яны сталі першай баўгарскай камандай, якая атрымала пункты ў групавым этапе Лігі чэмпіёнаў, калі яны перамаглі «Базэль» у Сафіі зь лікам 1:0.

Назва клюбу паходзіць ад імя рэгіёну, у якім знаходзіцца горад Разград, што значыць «вобласьць дзікіх лясоў», у паўночна-ўсходняй Баўгарыі. Галоўнымі колерамі клюбу ёсьць зялёны і белы. Хатнія матчы каманда праводзіць на стадыёне «Лудагорац Арэна» ў Разградзе, які мае ўмяшчальнасьць 6500 месцаў.

## Гісторыя
Першы клюб «Лудагорац» была заснаваны ў 1945 годзе і выступаў пераважна ў баўгарскіх ніжэйшых дывізіёнах. У 1961 годзе «Лудагорац» дасягнуў другога дывізіёну. Пасьля 45 гадоў каманда была распушчаная ў 2006 годзе.

Сёньняшні клюб быў заснаваны 18 чэрвеня 2001 году, а ў 2002 годзе быў пераназваны ў «Разград 2000» пасьля аб’яднаньня з моладзевай камандай. У 2010 годзе каманда дасягнула другога дывізіёну, пасьля чаго здолела атрымаць ліцэнзію на ўжываньне назвы і гісторыі папярэдняга клюбу «Лудагорац», які быў расфармаваны за 4 гады да гэтага. У верасьні 2010 году клюб быў выкупліны баўгарскім бізнэсоўцам Кірылам Дамусчыевам, які выказаў зацікашленасьць у прасоўваньні клюбу да вышэйшага дывізіёну. На наступны сэзон клюб атрымаў пуцёўку ў эліту, пасьля чаго быў запрошаны цэлы шэраг выдатных гульцоў.

У траўні 2012 году клюб атрымаў свой першы трафэй — Кубак Баўгарыі. Адолеўшы ў апошнім матчы сэзону 2011—2012 гадоў прамога канкурэнта сафійскі ЦСКА зь лікам 1:0, «Лудагорац» упершыню ў гісторыі выйграў чэмпіянат Баўгарыі. Наступныя два гады клюб таксама станавіўся чэмпіёнам краіны. У сэзоне 2012—2013 гадоў клюб дэбютаваў на эўрапейскай арэне, клюб прабіўся ў раўнд плей-оф Лігі чэмпіёнаў, аднак там ня здолеў адолець швайцарскі «Базэль». Вылет на гэтай стадыі турніру дазволіў клюбу патрапіць у групавы этап Лігі Эўропы. У сэзоне 2014—2015 гадоў «Лудагорац» выйшаў у групавы этап Лігі чэмпіёнаў, адолеўшы румынскі «Сьцяўа». Матч адзначыўся тым, што з-за выдаленьня брамніка на 119 хвіліне на браму перад сэрыяй пэнальці стаў палявы гулец Косьмін Моцы, які стаў героем матчу, адбіўшы два пэнальці, то бок упершыню ў гісторыі палявы гулец, стаў на браму, здолеў атрымаць перамогу ў сэрыі пэнальці.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Разград
Вялікая Мядзьведзіха

**Вялікая Мядзьведзіха** (таксама **Вялікі Воз**, **Ільлёў Воз**; ) — сузор’е, незаходзячае ў большай частцы паўночнага паўшар’я. Найлепшай парой для назіраньнем за сузор’ем зьяўляецца красавік. У небе Вялікая Мядзьведзіха лёгка знаходзіцца паводле яскравага астэрызму Вялікі Воз, які зьяўляецца дапаможнікам у арыентацыі на поўнач, а таксама займае асабовую ролю ў міталёгіі розных культураў сьвету.

## Астэрызмы
Сем найярчэйшых зорак Вялікай Мядзьведзіхі ўтвараюць астэрызм, вядомы пад назвай Вялікі Воз. У іншых народаў Воз вядомы пад іншымі назвамі, такімі як Плуг, Коўш і гэтак далей.

У арабаў таксама вядомы астэрызм, які атрымаў назву «Тры скокі газэлі». Папарна шэсьць зорак утвараюць кожны «скок»:
* ν і ξ Вялікай Мядзьведзіхі, Алула Паўночная і Паўднёвая — «першы скок»,
* λ і μ Вялікай Мядзьведзіхі, Танія Паўночная і Паўднёвая — «другі скок»,
* ι і κ Вялікай Мядзьведзіхі, Таліта Паўночная і Паўднёвая — «трэці скок».

Гэтыя зоркі ляжаць у паўднёва-заходняй частцы сузор’я Вялікай Мядзьведзіхі.

## Гісторыя
Вялікая Мядзьведзіха ёсьць адным з 48 сузор’яў, пералічаных у «Альмагесьце» старажытнагрэцкім астраномам II стагодзьдзя н. э. Пталемэем. Сузор’е Вялікай Мядзьведзіцы згадваецца ў творах мноства паэтаў, як то ў Гамэра ці Шэксьпіра.

Адам Міцкевіч у паэме «Пан Тадэвуш» піша пра Мядзьведзіху як пра Давыдаў Воз і кажа, што старыя літвіны называлі яго «возам злых духаў», таму што:

Сузор’е згадваецца ў аповесьці Васіля Быкава «Трэцяя ракета», у прыватнасьці, пра спосаб адшуканьня Палярнай зоркі:

У жывапісе Вялікая Мядзьведзіха была выяўлена ван Гогам у карціне «Зорная ноч над Ронай».

## Глядзіце таксама
* Малая Мядзьведзіха

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*
Беларуская (станцыя мэтро, Замаскварэцкая лінія)

**«Беларуская»** — станцыя Замаскварэцкай лініі Маскоўскага мэтрапалітэну. Разьмешчаная пад плошчай Цвярская Застава паміж станцыямі «Дынама» і «Маякоўская».

Станцыя адкрыта 11 верасьня 1938 году разам з адкрыцьцём Замаскварэцкай лініі. Названая па Беларускаму вакзалу, у будынак якога ўбудаваны адзіны выхад станцыі. Мае пераход на станцыю «Беларуская» Кальцавой лініі.

## Гісторыя
У час Вялікай Айчыннай вайны на станцыі «Беларуская» разьмясьціўся цэнтральны камандны пункт, для чаго была адгароджаная частка платформы. Іншая частка выкарыстоўвалася пасажырамі, а ў начны час там знаходзілася бамбасховішча.

## Вонкавыя спасылкі
* Станцыя «Беларуская» на афіцыйным сайце Маскоўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:Маскоўскі мэтрапалітэн
Хобіт: Нечаканае падарожжа

**«Хо́біт: Нечака́нае падаро́жжа»** () — фэнтэзійны фільм 2012 року рэжысэра Пітэра Джэксана, першая частка трылёгіі паводле раману Джона Рональда Руэла Толкіна «Хобіт» (1937). Першы фільм, сфільмаваны з частасьцю 48 кадраў/сэк.

Гісторыя адбываецца ў Міжзем’і за 60 рокаў да зьнятай Пітэрам Джэксанам раней кінатрылёгіі «Ўладара Пярсьцёнкаў». Малады хобіт Більба Торбінс (Мартын Фрымэн) па ўгаворах чараўніка Гэндальфа (Ен Макелен) выпраўляецца разам з трынаццацьцю гномамі ў падарожжа па Міжзем’і, каб адваяваць Адзінокую гару ў цмока Смога.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* 

Катэгорыя:Фільмы 2012 году
Катэгорыя:Хобіт (кінатрылёгія)
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Фільмы IMAX
Катэгорыя:Фільмы пра цмокаў
Катэгорыя:Фільмы ў 3D
Катэгорыя:Фільмы-баевікі
Неструктураваныя зьвесткі дадатковага абслугоўваньня

**Неструктураваныя зьвесткі дадатковага абслугоўваньня** (*НЗДА*; ) — спосаб імгненнага ўзаемадзеяньня між абанэнтам і паслуговым дадаткам сотавага апэратара, што ажыцьцяўляецца наборам знакаў з клявіятуры мабільнага тэлефона як падчас тэлефанаваньня. Паведамленьні не захоўваюцца на тэлефоне.

Кароткія нумары НЗДА пачынаюцца знакам ***** і заканчваюцца знакам **#**. Запыт зьдзяйсьняецца наборам кароткага нумару і націскам клявішы выкліку. Праз імгненьні на экране мабільніка зьяўляецца адказ. Выкарыстаньне НЗДА не вымагае падлучэньня дадатковых паслугаў і запамінаньня ключоў. Карыстаньне НЗДА ёсьць бясплатным. НЗДА папярэджваюць аб разавых выдатках на зьмену расцэнкі і падлучэньне паслугаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Стандарты мабільнай тэлефаніі
Катэгорыя:GSM
Катэгорыя:Тэлефанія
Кромань

**Кромань** — возера ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Знаходзіцца ў паўднёвай частцы Налібоцкай пушчы, належыць да басэйну ракі Нёман. Плошча — 0,92 км², найбольшая даўжыня — 1,2 км, найбольшай шырыня — 1,1 км. У возера ўпадае рака Блюшка і мэліярацыйны канал, выцякае рака Кроманка.

Назва возера паходзіць ад кельцкага crom – «круг», «акружына», cro – «закрытае месца». Возера авальнае формы і схаванае ад вачэй густымі лясамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Озёра Беларуси. Кромань

Катэгорыя:Нёман
Лазоўка (Берасьцейская вобласьць)

**Лазо́ўка** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Велікасельскага сельсавету.

## Мінуўшчына
За польскім часам — у гміне Шарашоў Пружанскага павету Палескага ваяводзтва.

1 сьнежня 2009 году перададзеная зь ліквідаванага Старавольскага ў склад Велікасельскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 15 чалавек
* 1999 год — 38 чалавек

## Транспарт
Аўтамабільная дарога  Перадзельск — Лазоўка.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Велікасельскі сельсавет
Аплатка

**Апла́тка** (ад &nbsp;— «прынашэньне»)&nbsp;— вельмі тонкі белы лісток прэснага цеста, выпяканы зь белай мукі і вады без дадатку дрожджаў. Зазвычай на дысках выціскаюцца выявы на тэмы Нараджэньня Хрыстовага або хрысьціянскія сымбалі.

Зьбіраючыся за вігілійным сталом, каталікі лацінскага абраду дзеляцца міжсобку аплаткамі, ламаючы іх і пры гэтым зычачы адзін аднаму пажаданьні. Вігілійная аплатка ёсьць сымбалем яднаньня і дараваньня, знакам прыхільнасьці і любові. Дзяленьне яе на пачатку вігілійнае вячэры ёсьць выразам жаданьня быць разам.

Звычай вядомы ў Беларусі, Польшчы, Славаччыне, Летуве і іншых каталіцкіх краінах сьвету.

Выпякаюцца аплаткі ў кляштарах або касьцёлах ў адмысловых мэталічных формах. Апроч белых аплатак, прызначаных для ламаньня падчас вігіліі, выпякаюцца таксама каляровыя для хатніх жывёлаў і быдла.

Аналягам вігілійных аплатак у некаторых хрысьціянаў усходніх абрадаў (у тым ліку ў беларускіх грэка-католікаў) зьяўляецца звычай дзяліцца каляднай прасфорай.

## Паходжаньне
Традыцыя ламаньня хлебу паўстала яшчэ ў першыя вякі хрысьціянства (глядзіце антыдор). Пачаткова яна ня мела сувязі з Нараджэньнем Хрыстовым, зьяўляючыся сымбалем духоўнай сулучнасьці сябраў суполкі. З часам на вігілійныя набажэнствы пачалі прыносіць хлеб, які дабраслаўлялі і якім дзяліліся, падобна як падчас эўхарыстыі, але без асьвячэньня.

У Рэчы Паспалітай гэты звычай разьвіўся ў XVII стагодзьдзі як частка шляхецкай каталіцкай культуры і распаўсюдзіўся таксама на суседнія краіны. Тут таксама зьявілася традыцыя выціскаць на цесьце выявы на рэлігійную тэматыку.

## Глядзіце таксама
* Аблата
* Антыдор

## Крыніцы

Катэгорыя:Калядная ежа
Катэгорыя:Хлеб
Катэгорыя:Беларускія стравы
Бэнэдыкт V

**Бэнэдыкт V** (; памёр 4 ліпеня 966 году, Гамбург) — папа рымскі з 22 траўня па 23 чэрвеня 964 году. Быў абраны жыхарамі Рыму пасьля сьмерці Яна XII, аднак імпэратар Атон I, які падтрымліваў кандыдатуру Льва VIII, выслаў Бэнэдыкта ў Гамбург, дзе ён і памёр дыяканам. Парэшткі Бэнэдыкта былі пазьней перанесены ў Рым.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бэнэдыкт V. Каталіцкая энцыкляпэдыя.

Катэгорыя:Памерлі 4 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 966 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Гамбургу
Ян XII (папа рымскі)

**Ян XII** (), сьвецкае імя **Актавіяна Тускалё** (); каля 937, Рым — 14 траўня 964, Рым) — папа рымскі з 16 сьнежня 955 году па 4 сьнежня 963 году. Паходзіў з рымскага шляхетнага роду, зьяўляўся сынам рымскага патрыцыюса Альбэрыха Спалецкага й Альды Арльскай, дачкі караля Італіі й Бургундыі Гуго Арльскага. Па мацярынскай лініі Ян быў нашчадкам Карла Вялікага, а таксама ўнукам Марозіі. Ян зьяўляецца апошнім папам пэрыяду порнакратыі.

Стаўшы рымскім біскупам у васямнаццаць гадоў, Ян зьняважыў Папскі Пасад разнастайнымі заганамі й злачынствамі, так што набожныя сучаснікі лічылі яго увасабленнем д’ябла. Ян XII лічыцца самым амаральным папам ня толькі таго часу, але й ва ўсёй гісторыі царквы. Паводле сучасных яму крыніцаў, ён ператварыў Ватыкан у сапраўдны бардэль, не саромеючыся гвалтаваць жанчынаў-паломніцаў у саборы Сьвятога Пятра.

2 лютага 962 году Ян усхваліў Атона I Вялікага імпэратарам Сьвятой Рымскай імпэрыі. Аднак, Атону не спадабаліся вульгарныя паводзіны папы, за што імпэратар дакараў Яна. У адказ на гэта папа падняў паўстаньне супраць Атона, якое было здушана, а Ян 4 сьнежня 963 году быў скінуты з пасады й заменены на Льва VIII.

Памёр ад траўмы, якую атрымаў пасьля аднаго з плоцевых чынаў. Аднак існуе вэрсія, што Ян быў забіты мужам адной дамы, якой дамагаўся папа.

## Вонкавыя спасылкі

* Ян XII. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:Памерлі 14 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 964 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Кубак афрыканскіх нацыяў 2013 году

**[[Кубак афрыканскіх нацыяў]] 2013 году** — галоўнае футбольнае спаборніцтва Афрыкі сярод нацыянальных камандаў, якое праходзіла з 19 студзеня па 10 лютага 2013 году ў Паўднёвай Афрыцы. Спаборніцтва павінна было праводзіцца ў Лібіі, аднак паводле рашэньня Канфэдэрацыі афрыканскага футболу (КАФ), яно было перанесена ў Паўднёвую Афрыку. Лібія атрымала права на правядзеньне турніру пасьля перамогі над нігерыйскай заяўкай разам з трыма іншымі прэтэндэнтамі, Анголай, Габонам і Экватарыяльнай Гвінэяй. Прапановы з Мазамбіку, Намібіі, Зымбабвэ й Сэнэгалу былі адхіленыя раней і не дасягнулі канчатковых сьпісаў. Упершыню ў гісторыі КАФ гаспадары трох пасьлядоўных турніраў былі абраны ў адзін і той жа час, Ангола стала месцам правядзеньня чэмпіянату ў 2010 годзе, Габон і Экватарыяльная Гвінэя былі абраны ў якасьці гаспадароў чэмпіянату ў 2012 годзе й Паўднёвая Афрыка — у 2013 годзе.

У трэці раз у сваёй гісторыі пераможцам турніру стала зборная Нігерыі. Яна атрымала права ўзяць удзел у розыгрышу Кубка канфэдэрацыяў 2013 годзе, які праходзіў у Бразыліі ў якасьці прадстаўніка ад Афрыцы, у групе разам з Гішпаніяй, Уругваем і Таіці.

## Стадыёны
Чэмпіянат праходзіў на пяці стадыёнах.

## Групавы турнір
На першым этапе чэмпіянату 16 зборныя былі падзеленыя на 4 групы па 4 каманды. З кожнай групы ў 1/4 фіналу выходзілі па дзьве каманды.

### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

## Плэй-оф

:1 — матч скончыўся ў сэрыі пэнальці
:2 — матч скончыўся ў дадатковы час

### 1/4 фіналу

### 1/2 фіналу

## Матч за трэцяе месца

## Фінал

* Кубак афрыканскіх нацыяў на сайце CAFonline.com

Катэгорыя:Кубак афрыканскіх нацыяў
Леў VIII

**Леў VIII** (; ?, Рым — 1 сакавіка 965, Рым) — папа рымскі з 6 сьнежня 963 году па 1 сакавіка 965 году. Леў стаўся рымскім біскупам дзякуючы падтрымцы імпэратара Атона I Вялікага, які скінуў Яна XII і выгнаў Бэнэдыкта V, таму ягоная легітымнасьць аспрэчваецца й да нашага часу. Набыў добрую рэпутацыю сваім аскетызмам, асабліва ў параўнаньні з пэрыядам порнакратыі, які цягнуўся да таго.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Леў VIII. Catholic Encyclopedia.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:Памерлі 1 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 965 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Гонвэд Будапэшт

«**Гонвэд**» () — вугорскі футбольны клюб з гораду Будапэшту. Заснаваны ў 1909 годзе. 14-разовы чэмпіён Вугоршчыны, сяміразовы ўладальнік Кубка Вугоршчыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Будапэшце
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1909 годзе
Калядаваньне

**Калядаваньне** — прымеркаваны пераважна да Каляды рытуал наведваньня дамоў групай удзельнікаў, якія выконвалі велічальныя прысуды і песьні ў адрас гаспадароў дома, за што атрымлівалі рытуальны пачастунак.

Увечары моладзь і дзеці апраналіся ў цыганоў, «казу» (апранаючы навыварат кажух, маску казы) ды вадзілі па хатах. Акрамя «казы» вадзілі «мядзьведзя», «кабылку». Каза, мядзьведзь і калядоўшчыкі, якіх лічылі гасьцьмі зь іншага сьвету, на Палесьсі хадзілі калядаваць са «зьвяздой» — зоркай на кіі. Зорку абцягвалі белай тканінай, у сярэдзіне гарэла зьнічка.

Пераапранутыя калядоўнікі спыняліся ля кожнага двара ў чаканьні, калі гаспадар запросіць іх у хату. Сьпявалі песьні, скакалі пад скрыпачку і бубен. За гэта атрымлівалі пачастункі (сала, каўбасу), а таксама грошы. Гэта складвалася ў торбу, якая ад двара да двара рабілася цяжэйшаю.

## Глядзіце таксама
* Каляды

## Вонкавыя спасылкі

* Калядаваньне

Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі
Запісы БІНіМ

**Запісы Беларускага інстытуту навукі і мастацтва** — навуковы часопіс беларускае эміграцыі, орган Беларускага інстытуту навукі і мастацтва.

Першыя шэсьць тамоў у 1952—1954 гадах выйшлі ў Нью-Ёрку. Наступныя пяць у 1962—1970 гадах друкаваліся ў Мюнхэне. З дванаццатага нумару (1974) па дваццаць чацьверты (1999) альманах выдаваўся ў Нью-Ёрку. З 2002 году — сумесны нью-ёрска-менскі праект.

Галоўныя рэдактары: Вітаўт Тумаш, Станіслаў Станкевіч, Томас Бэрд (з 1983 году), Натальля Гардзіенка (з 2014 году). Мае разьдзелы: Дасьледаваньні, Рэфэратныя працы, Нарысы, Успаміны, Дакумэнты, Зацемкі, Бібліяграфія, Хроніка беларускага жыцьця ў замежжы, Кнігапіс.

За час існаваньня «Запісы» сталі цэнтрам гуртаваньня інтэлектуальных сіл беларускае дыяспары. На старонках часопіса зьмешчаныя матэрыялы пра дзеячаў гісторыі й культуры Беларусі, на гістарычныя тэмы, этнаграфічныя, дэмаграфічныя, эканамічныя, мовазнаўчыя. Часопіс друкаваў навуковыя дасьледаваньні, якія адрозьніваліся ад існаваўшай на Бацькаўшчыне канцэпцыі гісторыі й культуры беларускага народу. Апублікаваў шмат дакумэнтаў, якія замоўчваліся ў Беларусі. Друкуе рэцэнзіі на беларусазнаўчыя выданьні, хроніку беларускага навуковакультурнага жыцьця на эміграцыі. Рэдкалегія «Запісаў» зацікавіла беларускай праблематыкай заходніх навукоўцаў. На старонках часопіса публікавалі свае беларусазнаўчыя працы Томас Бэрд, Гай Пікарда, Джэймз Дынглі ды іншыя.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Выданьні беларускай дыяспары
Катэгорыя:Беларускі інстытут навукі і мастацтва
Цэле (футбольны клюб)

«**Цэ́ле**» () — славенскі футбольны клюб з гораду Цэле. Заснаваны ў 1919 годзе. Чэмпіён Славеніі (2020, 2024) і двухразовы ўладальнік Кубка Славеніі (2005, 2025). Разам з «Марыборам» гэта адзіны клюб, які браў удзел у кожным розыгрышу Першай лігі з моманту ейнага фармаваньня ў 1991 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Цэле
Кюстэндорф

**Кюстэндорф** (, таксама вядомы як **Дэрвенград** і **Мечаўнік** — вёска ў Сэрбіі, знаходзіцца ў Злаціборскай акрузе ля Вужыцаў, за 200 км на паўднёвы захад ад сталіцы Сэрбіі Бялграду.

## Мінуўшчына
Збудаваная ў 2000 року для фільму «Жыцьцё як цуд» кінарэжысэра Эміра Кустурыцы. Рэжысэр даў ёй назву Кюстэндорф () — ад сваёй мянушкі «Kusta» і нямецкага слова «dorf» — вёска.

## Інфраструктура

У вёсцы дзейнічаюць бібліятэка імя Іва Андрыча; мастацкая галерэя ў гонар скульптара Драгана Ёвічавіча; кінатэатар «Стэнлі Кубрык»; цэнтральны будынак з кінатэатрам, жылымі памяшканьнямі, садам, басэйнам, трэніравальнай заляй і саўнай; спортзаля; рэстаран; булачная; сувэнірная крама; праваслаўная царква сьвятога Савы.

Вуліцы вёскі названыя ў гонар упадабаных Кустурыцам асобаў: Ніколы Тэслы, Эрнэста Чэ Гевары, Марадоны, Міядрага Чкалі, Фэдэрыка Фэліні, Інгмара Бэргмана, Джо Страмэра, Новака Джокавіча, а галоўная вуліца — у гонар Іва Андрыча.

## Кюстэндорф міжнародны фестываль кіно і музыкі

Вёска разглядае сябе не толькі як прывабнасць для наведвальнікаў, але імкнецца быць актыўным месцам мастацкіх і культурных дэбатаў.

У студзені 2008 года, напрыклад, Нёмана Кустурыца арганізаваў тут першы Кюстэндорф міжнародны фестываль кіно і музыкі, які разглядае сябе як альтэрнатыўны конкурс маладых талентаў, асабліва ў адрозненне ад заходняга і галівудскага кіно.

Другі кінафестываль «Кюстэндорф» прайшоў у студзені 2009 года і ў чарговы раз уручыў прызы навічкам з Еўропы і Далёкага Усходу.

## Галерэя

Mokra Gora, Drvengrad.JPG|
Nacionalni-restoran-M.jpg|
Drvengrad - Serbia 06.JPG
Drvengrad - Serbia 20.JPG
Drvengrad - Serbia 01.JPG
Drvengrad - Serbia 11.JPG
Drvengrad3.jpg
Drvengrad - Serbia 03.JPG
Drvengrad - Serbia 17.JPG
Drvengrad_church.jpg|  


## Глядзіце таксама
* Андрычград — ячшэ адно паселішча, якое будаваў Эмір Кустурыца

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Кіна- і музычны фэстываль Кюстэндорф


Катэгорыя:Зьявіліся ў 2000 годзе
Раскіданае гняздо (спэктакль, Гарадзенскі абласны драматычны тэатар)

«**Раскіданае гняздо**» — спэктакль, пастаўлены рэжысэрам Аляксандрам Гарцуевым у Гарадзенскім абласным драматычным тэатры па аднайменнай п’есе Янкі Купалы. Прэм’ера адбылася 10 лістапада 2006 году.

## Акторы
* Сяргей Курыленка — *Лявон*
* Валянціна Харытонава — *Марыля*
* Аляксандар Калагрыў — *Сымон*
* Тацьцяна Абленс, Тамара Пазьняк, Тацьцяна Вілімовіч  — *Зося*
* Аляксандар Луцэнка — *Стары*
* Аляксандар Шаўкаплясаў — *Незнаёмы*
* Сяргей Саўко, Васіль Мініч — *Данілка*
* Мікалай Вілімовіч — *Дваровы чалавек*

## Творчая задума

## Водгукі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка спэктаклю на сайце Гарадзенскага абласнога драматычнага тэатру 
* Фальсыфікацыя маралі, або Купала па‑гарадзенску / А. Павач на сайце «Нашай Нівы»

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2006 годзе
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Раскіданае гняздо (фільм)

**«Раскі́данае гняздо́»** — фільм, пастаўлены ў 1981 годзе рэжысэрам Барысам Луцэнкам на кінастудыі «Беларусьфільм» паводле аднайменнай п'есы Янкі Купалы. Выхад фільма быў прымеркаваны да 100-годзьдзя з дня нараджэньня беларускага клясыка. Прэм’ера фільму адбылася ў верасьні 1982 году.

## У галоўных ролях
* Аляксандар Ткачонак — *Лявон*
* Антаніна Бэндава — *Марыля*
* Аляксандар Франскевіч-Лае — *Сымон*
* Вольга Сірына — *Зоська*
* Дзяніс Трушко — *Данілка*
* Генадзь Гарбук — *Стары*
* Анатоль Саланіцын — *Незнаёмы*
* Вадзім Ледагораў — *Паніч*
* Іван Мацкевіч — *Упраўляючы*
* Аляксандар Бяспалы — *Мужык*

## Здымачная група
* Рэжысэр: Барыс Луцэнка
* Сцэнарысты: Барыс Луцэнка, Генадзь Бекарэвіч
* Апэратар: Юры Елхаў
* Кампазытар: Сяргей Картэс
* Мастак: Валер Назараў
*Гукаапэратар: Уладзімер Мушперт

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Раскіданае гняздо» на сайце Кино-театр.ру
* «Раскіданае гняздо» на сайце КиноПоиск.ру
* Торэнт фільму «Раскіданае гняздо» на сайце rutracker.org

Катэгорыя:Фільмы «Беларусьфільму»
Катэгорыя:Фільмы 1981 году
Раскіданае гняздо (спэктакль, Нацыянальны тэатар імя Якуба Коласа)

**«Раскіданае гняздо»** — спэктакль, пастаўлены ў Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя Якуба Коласа па аднайменнай п'есе Янкі Купалы. Прэм'ера адбылася 13 сьнежня 1951 году. Спэктакль быў з посьпехам паказаны ў 1955 годзе ў Маскве на дэкадзе беларускага мастацтва і літаратуры, а пасьля ў шматлікіх гарадох СССР. 

## Асаблівасьці пастаноўкі
Пры пастаноўцы п'есы былі зробленыя асобныя купюры ў тэксьце, уведзеныя песьні на словы Я. Купалы. Твор вырашаўся як гераічная народная драма, жыцьцёвы верагодная па сцэнічных вобразах (Незнаёмы — піцерскі рабочы і інш.) і дэталях пастаноўкі, з псыхалягічным абгрунтаваньнем і падрабязнай распрацоўкай паводзінаў і ўчынкаў пэрсанажаў. 

## Крыніцы

## Літаратура
* Няфёд Ул. Беларускі тэатр імя Якуба Коласа. — Мн., 1976.  

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1951 годзе
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Беларуская (станцыя мэтро, Кальцавая лінія)

«**Белару́ская**» — станцыя Кальцавой лініі Маскоўскага мэтрапалітэну. Разьмешчаная пад плошчай Цьвярская Застава паміж станцыямі «Чырвонапрэсьненская» і «Новаслабодзкая».

Станцыя адкрыта 30 студзеня 1952 году. Названая па Беларускім вакзале, каля якога разьмешчаная. Мае пераход на станцыю «Беларуская» Замаскварэцкай лініі.

## Вонкавыя спасылкі
* Станцыя «Беларуская» на афіцыйным сайце Маскоўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:Маскоўскі мэтрапалітэн
Будзькаўшчына

Назву **Будзькаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Будзькаўшчына — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Будзькаўшчына — хутар у Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Будзькі
Сіёні Балнісі

«**Сіёні**» — грузінскі футбольны клюб з гораду Балнісі. Заснаваны ў 1936 годзе. Чэмпіён Грузіі (2006).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Балнісі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1936 годзе
Ян VI (папа рымскі)

**Ян VI** (; 655, Эфэс — 11 студзеня 705, Рым) — папа рымскі з 30 кастрычніка 701 году па 11 студзеня 705 году.

## Біяграфія
Паводле паходжаньня зьяўляўся грэкам, заняў пасад насуперак волі імпэратара й утрымаў яго толькі дзякуючы падтрымцы рымскай міліцыі. Калі Гізульф I, герцаг бэнэвэнцкі, захапіў некаторыя гарады экзархату, Ян пераканаў яго адмовіцца ад заваёваў, заплаціўшы герцагу выкуп.

Пахаваны ў саборы Сьвятога Пятра.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ян VI. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Нарадзіліся 655 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Эфэсе
Катэгорыя:Памерлі 11 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 705 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Пяцілетка

**Пяціле́тка** — вёска ў Пекалінскім сельсавеце Смалявіцкага раёну Менскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 2010 год — 66 чалавек
* 1999 год — 119 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Пекалінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну
Урбан II

**Урбан II** (), сьвецкае імя **Эд дэ Ляжэры** (; каля 1042, Ляжэры, Францыя — 29 ліпеня 1099, Рым) — папа рымскі з 12 сакавіка 1088 году па 29 ліпеня 1099 году. Нарадзіўся ў графстве Шампань недалёка ад Парыжу. Навучаўся ў Рэймсе у сьвятога Бруна. Быў прыёрам абацтва Клюні.

У 1095 годзе на скліканым ім Клермонскім саборы абвесьціў Крыжовы паход супраць мусульманаў, паабяцаўшы ягоным удзельнікам адпушчэньне грахоў. Памёр праз два тыдні пасьля ўзяцьця крыжакамі Ерусаліму. Месца пахаваньня папы Ўрбана II знаходзіцца ў бэнэдыктаўскім манастыры Бадыя ды Кава.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Урбан II. Catholic Encyclopedia.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1042 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ляжэры
Катэгорыя:Памерлі 29 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1099 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Леў V (папа рымскі)

**Леў V** (; Ардэя — верасень 903, Рым) — папа рымскі зь ліпеня па верасень 903 году.

Ягонае кароткае кіраваньне ілюструе заняпад Сьвятога пасаду ў пачатку X стагодзьдзя. Леў быў зрынуты антыпапам Крыстафэрам, а затым забіты ў турме па загадзе папы Сэргіюша III.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Леў V. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ардэі
Катэгорыя:Памерлі ў 903 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Русіны (этнічная група)

**Русіны** (, , , , , таксама руснакі) — група ўсходніх славян, якая пражывае ў асноўным у заходняй частцы Закарпацкай вобласьці Ўкраіны й на паўночным усходзе Славаччыны, таксама жывуць у сэрбскім рэгіёне Ваяводзіна. У Польшчы, Славаччыне, Чэхіі, Сэрбіі й Харватыі русіны прызнаныя этнічнай меншасьцю, а ва Ўкраіне працягваюць разглядаць так да гэтага часу. Паводле перапісу насельніцтва Славаччыны ў 2011 годзе там налічвалася 33 тысячы русінаў.

Многія русінскія арганізацыі і палова русінаў лічаць сябе асобным народам, але другая палова лічыць сябе ўкраінцамі.

## Крыніцы
Сымпліцыюс (папа рымскі)

**Сымпліцыюс** (; Тывалі — 10 сакавіка 483, Рым) — папа рымскі з 3 сакавіка 468 году па 10 сакавіка 483 году. Паходзіў з гораду Тывалі.

Падчас панаваньня Сымпліцыюса была скасавана Заходняя Рымская імпэрыя, а Адаакр стаў кіраўніком Італіі. Разам з тым, Сымпліцыюс спрабаваў захаваць прэстыж рымскай катэдры й уступаў у дагматычныя спрэчкі з канстантынопальскім патрыярхам Акакіем і бізантыйскім імпэратарам Зэнонам.

Сымпліцыюс вёў актыўнае царкоўнае будаўніцтва. Ён упершыню пераабсталяваў паганскі храм Фаўна на Цэлыі ў хрысьціянскую царкву-базыліку, прысьвечаную першапакутніку Стэфану. Яму ж Сымпліцюс прысьвяціў яшчэ царква ў Сан-Лярэнца, а царкву на Эсквіліне апосталу Андрэю.

Паводле календаоу Рымска-каталіцкай царквы дзень памяці Сымпліцыюса сьвяткуецца 10 сакавіка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сымпліцыюс. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Сьвятыя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тывалі
Катэгорыя:Памерлі 10 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 483 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Пальміра (неадназначнасьць)

Назву **Пальміра** маюць:

* Пальміра — грэцкая назва старажытнага сырыйскага горада Тадмар.

## Населеныя пункты
* Пальміра — былы пасёлак у Хвойніцкім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі

## Іншае
* Пальміра — атол у паўночнай частцы Ціхага акіяна

## Падвойныя назвы
* Паўднёвая Пальміра
* Паўночная Пальміра
Нікаля Люі дэ Лякайль

**Нікаля́ Люі́ дэ Ляка́йль** (; 28 сьнежня 1713 — 21 сакавіка 1762) — францускі астраном.

Паводле ўласных назіраньняў Лякайль склаў каталёг прыкладна  зорак паўднёвага паўшар’я. Гэты каталёг, , быў апублікаваны пасьля ягонай сьмерці, у 1763 годзе. Дзякуючы ягонай працы на небе зьявілася 14 новых сузор’яў, а зацьменьні былі пралічаныя на 1800 гадоў наперад. Акрамя новых сузор’яў, Лякайль падзяліў пталемэеўскае сузор’е Карабель Арго на сучасныя сузор’ Ветразі, Карму і Кіль.

У гонар Лякайля, за ягоны ўнёсак у дасьледваньне неба паўднёвага паўшар’я, будзе названы 60-сантымэтровы тэлескоп «La Caille Telescope» на востраве Рэюньён — самы вялікі тэлекскоп у Індыйскім акіяне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія астраномы
Катэгорыя:Ганаровыя сябры Санкт-Пецярбурскай акадэміі навук
Карабель Арго

**Карабе́ль Арго́** () — скасаванае сузор’е, якое разьмяшчалася ў паўднёвай частцы зорнага неба. Назва сузор’я паходзіць з старажытнагрэцкай міталёгіі: на караблі «Арго» Ясон і арганаўты выправіліся ў паход на Калхіду. Скарачэньнем назвы сузор’я зьяўлялася «», назва ў родным склоне — «».

Карабель Арго — адзінае з 48 сузор’яў, пералічаных Пталемэем, якое ня трапіла ў лік сучасных сузор’яў. Яно было надзвычай буйным: калі б яно было пакінутае дзейным, яно было б найбуйнейшым паводле плошчы. У 1752 годзе францускі астраном Нікаля Люі дэ Лякайль вырашыў лёс грувасткага сузор’я — яно было падзеленае на тры меншыя сузор’і, якія сымбалізавалі часткі карабля: Ветразі, Карма і Кіль. Адпаведна, паміж новымі сузор’ямі былі падзеленыя і абазначэньні зорак паводле Баера: Кілю дасталіся α, β і ε, Ветразі атрымалі γ і δ, а Карма — ζ і ξ.

Сузор’е Компас разьмяшчаецца ў той частцы неба, дзе ў старажытнасьці знаходзілася «мачта» Карабля Арго, якую часам выдзялялі ў асобнае сузор’е. Але ўсё ж Компас ня лічыцца часткай Карабля Арго, і абазначэньні Баера мае адасобленыя ад Ветразёў, Кармы і Кіля.

## Вонкавыя спасылкі
Люлеа

**Люлеа** (, па-паўночнасаамску *Luleju*, па-люле-саамску *Julev*, ) — горад на поўначы Швэцыі, цэнтар аднайменнай камуны і найпаўночнага лэну краіны — Нарботэну. Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году — 43 574 чалавекі (найбуйнейшы ў Нарботэне). Буйны цэнтар мэталюргіі. Месцазнаходжаньне найпаўночнейшага ў Швэцыі тэхнічнага ўнівэрсытэту.

## Гісторыя

Люлеа быў заснаваны ў XIV стагодзьдзі на месцы сучаснага Гамэльстаду (даслоўна «Старога гораду»), як важнае гандлёвае мястэчка. У 1621 годзе Люлеа атрымаў гарадзкія прывілеі, аднак праз узьняцьце глебы яго порт ужо не адпавядаў на гэты час свайму назначэньню, і ў 1649 годзе было вырашана пабудаваць Новы Люлеа, за некалькі кілямэтраў на ўсход ад Старога. Новы Люлеа меў квадратную пляніроўку, якая, па большай частцы, захавалася й сёньня. У 1888 годзе да Люлеа была пракладзена чыгунка, якая злучыла яго зь мястэчкам Мальмбэргет — важным цэнтрам здабычы жалезнай руды. У XX стагодзьдзі горад расьце і становіцца важным прамысловым і партовым горадам на поўначы Швэцыі. У 1971 годзе ў горадзе была заснаваная Вышэйшая тэхнічная школа, якая ў 1997 атрымала статус унівэрсытэту.

## Спорт
Люлеа вядомы сваімі хакейнай (Luleå Hockey) ды баскетбольнымі камандамі (LF Basket Norrbotten і Northland Basket)

## Славутасьці

* Нэагатычная Катэдра (канец XIX стагодзьдзя)
* Нарботэнскі тэатар 
* Музэй Нарботэну
* Гамэльстад — старажытнае царкоўнае мястэчка, першапачатковае месца заснаваньня Люлеа, якое ўключана ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО

## Асобы
* Мод Адамс — швэдзкая акторка
* Крыстафэр Острэм — швэдзкі сьпявак
* Пэр Ледын — швэдкі хакеіст

## Гарады-сябры
* Зеніца, Босьнія і Герцагавіна
* Трумсё, Нарвэгія
* Пуэрта Кабэсас, Нікарагуа
* Мурманск, Расея
* Кемі, Фінляндыя

## Вонкавыя спасылкі

* lulea.se – Афіцыйны сайт
Яра Якабстад

«**Яра**» () — фінскі футбольны клюб з гораду Якабстаду (Піетарсаары). Заснаваны ў 1965 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Якабстад
Катэгорыя:1965 год у Фінляндыі
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1965 годзе
Раскіданае гняздо (спэктакль, Мазырскі драматычны тэатар)

**«Раскіданае гняздо»** — спэктакль, пастаўлены рэжысэрам Раманам Цыркіным ў Мазырскім драматычным тэатры імя Івана Мележа па аднайменнай п’есе Янкі Купалы. Спэктакль акрэсьлены як «сцэнічны варыянт Р. Цыркіна» і прысьвечаны 120-годзьдзю з дня нараджэньня Я. Купалы. Прэм’ера адбылася 24 лістапада 2007 году.

У спэктаклі найбольш заўважальныя зьмены ў параўнаньні зь літаратурнай першаасновай адбыліся з вобразам Незнаёмага і ў стаўленьні стваральнікаў спэктаклю да ідэі рэвалюцыі. Калі Янка Купала ў 1913 годзе бачыў у рэвалюцыі сродак нацыянальнага і сацыяльнага вызваленьня беларускага народу ад імпэрскага прыгнёту, пачатак шляху да свабоднай і незалежнай Беларусі («На вялікі сход, па Бацькаўшчыну!»), то Р. Цыркін, ведаючы з гісторыі, што прынесьлі беларускаму сялянству і інтэлігенцыі наступствы бальшавісцкай рэвалюцыі 1917 году, атаясамлівае змагара-агітатара, які зьяўляецца на руінах хаты Зяблікаў, з Д’яблам (нібыта паказвае вобразь Незнаёмага і ягоныя ідэі праз прызму «Бесаў» Ф. Дастаеўскага).

## Акторы
* Міхаіл Кліменка — *Лявон*
* Натальля Скамарохава — *Марыля*
* Анатоль Бычкоўскі, Юры Шмак — *Сымон*
* Валянціна Росьлікава — *Зоська*
* Яўген Кузьмянкоў — *Данілка*
* Андрэй Сьпірыдовіч — *Незнаёмы*
* Вадзім Дубраў — *Стары*
* Н. Бакавец
* Я. Гарбачэўскі
* Р. Даўцян
* А. Лазарава
* А. Чыжык і інш.

## Водгукі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка спэктаклю на сайце Мазырскага драматычнага тэатру

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Старое места (Талін)

**Старо́е ме́ста** () — найстарэйшая частка Таліну (Эстонія). У 1997 року ўключаная ў Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО як узор гістарычнага цэнтру паўночнаэўрапейскага гандлёвага места, які добра захаваўся. У 2012 року Старое места Таліну абранае адным з шасьці цудаў Балтыйскага мора.

Старое места Таліну ўмоўна падзяляецца на Ніжняе і Верхняе места. У Верхнім месьце, разьмешчаным на ўзвышшы Тоомпэа, пачаткова пражывала шляхта, у той час як у Ніжнім жылі гандляры, рамесьнікі й іншыя меней заможныя слаі насельніцтва. Ад Ніжняга места Вышгарад быў аддзелены гарадзкім мурам, большая частка якога таксама выдатна захавалася да нашых дзён.

## Глядзіце таксама
* 
* Vana Tallinn

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Старое места на бачыне Сусьветнае спадчыны 

*
Хазар Ленкарань

«**Хазар**» () — былы азэрбайджанскі футбольны клюб з гораду Ленкарань. Заснаваны ў 1975 годзе. Чэмпіён Азэрбайджану (2007), трохразовы ўладальнік Кубка Азэрбайджану.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Ленкарань
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1975 годзе
Люлеа (камуна)

**Люлеа** () — камуна на поўначы Швэцыі, у лэне Нарботэн, у аднайменным ляндскапе. Насельніцтва на 30 верасьня 2017 году — 77 307 чалавек. Плошча 2242,47 км². Галоўны горад — Люлеа. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Камуны лэну Нарботэн
Катэгорыя:Люлеа
Сны аб Беларусі

«**Сны аб Беларусі**» — спэктакль, пастаўлены рэжысэрам Уладзімерам Савіцкім у Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы па п’есе Уладзімера Караткевіча «Калыска чатырох чараўніц» і па творах Янкі Купалы (урыўкі зь вершаў, паэмаў «Яна і я», «На куцьцю», «Сон на кургане», «Адвечная песьня», «На папасе», драмы «Раскіданае гняздо»). Пастаноўка спэктаклю прымеркаваная да 125-годзьдзя з дня нараджэньня Янкі Купалы. Прэм’ера адбылася 27 чэрвеня 2007 году.

## Творчая задума
У аснове сюжэтнай лініі спэктаклю — працэс творчага станаўленьня паэта, нараджэньня сапраўднага генія. Перад гледачом паўстаюць усе найбольш значныя падзеі і персанажы жыцьця Янкі Купалы зь дзяцінства і да сталасьці, якіх ён бачыць у сне ў сваю апошнюю ноч. У форме сноў галоўнага герою падаюцца разважаньні аб адносінах творцы з народам, часам і ўладай.

У спэктаклі сьплятаюцца разважаньні Караткевіча-драматурга над тым, што за асобай быў Купала, з тым, якім чынам адбывалася яго творчае станаўленьне, як мянялася светаадчуваньне Песьняра ў творах, напісаных у розныя часы. Што склала аснову паэтычнага і мастацкага светапогляду Янкі Купалы? 

## Акторы
* Аляксандар Падабед — *Янка Купала ў сталасьці*
* Міхаіл Зуй — *Янка Купала ў маладосьці*

У спэктаклі занятая большая частка трупы тэатру. Сярод іх — Г. Аўсяньнікаў, З. Белахвосьцік, Г. Гарбук, М. Кірычэнка, Р. Падаляка, А. Памазан, А. Паўлаў, Г. Хітрык, С. Чуб, Ю. Шпілеўская і інш. 

## Водгукі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Т. Дарашчонак. У Купалаўскім тэатры паставяць спэктакль «Сны аб Беларусі» паводле Купалы і Караткевіча на сайце газэты «Наша Ніва»
* Анонс спэктаклю на сайце afisha.tut.by

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Янка Купала… Я адплаціў народу

«**Янка Купала… Я адплаціў народу**» — дакумэнтальны фільм, пастаўлены ў 2012 годзе рэжысэрам Сяргеям Лук’янчыкавым у Беларускім відэацэнтры. Выхад фільму быў прымеркаваны да 130-годзьдзя з дня нараджэньня беларускага клясыка.

## Апісаньне
Структура карціны простая: актор (Аляксандар Марчанка) і актрыса (Вераніка Буслаева) па чарзе зачытваюць фрагмэнты цытатаў, біяграфічную інфармацыю, урыўкі з купалаўскіх вершаў, фонам для якіх ідуць матэрыялы фота- ды кінахронікі. Выкарыстоўваюцца кадры са спэктаклю Рэспубліканскага тэатру беларускае драматургіі «Янка Купала. Кругі раю», здымкі ў музэях і памятных купалаўскіх мясьцінах: Вязынка, Ляўкі, Акопы. Зьяўляюцца і кадры пастаноўкаў драматычных твораў: «Паўлінкі» Л. Літвінава, «Раскіданага гнязда» Б. Луцэнкі, «Тутэйшых» М. Пінігіна. Фактычна, у фільме прысутнічаюць амаль усе магчымыя візуальныя згадкі пра Купалу і ягоную творчасьць.

## Творчая задума

## Водгукі

## Крыніцы

## Літаратура
*
*
*

Катэгорыя:Беларускія дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2012 годзе
Катэгорыя:Фільмы 2012 году
Катэгорыя:Беларускія фільмы 2012 году
Янка Купала. Кругі раю (спэктакль)

«**Янка Купала. Кругі раю**» — спэктакль, пастаўлены рэжысэрам Сьвятланай Навуменка ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі і прымеркаваны да 130-годзьдзя зь дня нараджэньня Янкі Купалы. Прэм’ера адбылася 2 лютага 2012 году.

## Творчая задума і гісторыя стварэньня
У вырашэньні пастаноўкі выкарыстоўваецца актыўны музычны і плястычны шэраг, жывое вакальнае выкананьне, гратэск і алегорыя. Спэктакль уяўляе сабой поўнамаштабную гістарычную драму, у якой занята каля чатырнаццаці дзеючых асобаў.

Мастацкі кіраўнік тэатру Валер Анісенка, выступаючы перад грамадзкім праглядам спэктаклю, адзначыў, што загадзя папрасіў рэжысэра С. Навуменка падумаць над магчымасьцю пастаноўкі спэктаклю пра Я. Купалу і прысьвяціць новы твор не юбілею, а тэатру. Аўтарам тэксту ў «Кругах раю» выступіла сама рэжысэр.

Спэктакль спрабуе расказаць гісторыю жыцьця Янкі Купалы нанова, пераплятаючы рэальны сьвет з творчасьцю. У аснову спэктаклю пакладзеныя раньнія вершы, паэма «Бандароўна», газэтныя публікацыі, лісты і нават пратаколы допытаў народнага паэта Беларусі. Каб сабраць усе зьвесткі ў адзінае пайшло паўтара году рэжысэрскай працы. У выніку атрымалася ня проста хроніка: ёсьць і фантастычныя моманты, драматург увяла ў спэктакль пэрсанажаў твораў паэта.

## Акторы
* Дзяніс Паршын — *Паэт*
* Аляксандар Марчанка, Максім Паніматчанка — *Прадстаўнік улады*
* Вераніка Буслаева — *Жонка паэта*, *Бандароўна*
* Дзяніс Варанцоў — *Князь*
* Ганна Маслоўская — *Маці паэта*
* Віктар Багушэвіч — *Бацька паэта*, *Ксёндз*
* Кірыл Навіцкі, Сяргей Шымко — *Чырвоны камандзір*, *Ахоўнік*
* Анастасія Баброва — *Жняя*
* Алена Баярава, Марыя Пятровіч, Людміла Сідаркевіч, Натальля Халадовіч, Бэла Шпінер — *Жаночыя істоты*
* Ігар Вяпшкоўскі, Цімафей Ткачоў, Кірыл Навіцкі, Сяргей Юрэвіч, Сяргей Шымко — *Вяскоўцы*, *Чырвонаармейцы*

## Водгукі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка спэктаклю на сайце Рэспубліканскага тэатру беларускае драматургіі
* Інфармацыя аб спэктаклі на сайце afisha.tut.by
* Дз. Марціновіч. У крузе першым: Янка Купала на сцэне РТБД на сайце [[ARCHE Пачатак|ARCHE]] 

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2012 годзе
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Сунданская мова

**Сунда́нская мо́ва** (**Баса сунда**, сунданскае напісаньне ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ, літаральна «мова сундаў») — мова прыкладна 39 мільёнаў чалавек ад заходняй траціны вострава Ява, або каля 15% насельніцтва Інданэзіі. Мае некалькі дыялектаў:
* заходні, распаўсюджаны ў абласьцях Бантэн і некаторых частках Лямпунгу;
* паўночны, распаўсюджаны ў Багоры і паўночнай узьбярэжнай зоне Заходняй Явы;
* паўднёвы або прыянганскі дыялект (Бандунг і ваколіцы);
* сярэднеўсходні, распаўсюджаны ў Маджаленцы й Індрамаю;
* паўночна-ўсходні, распаўсюджаны ў Кунінгане, Чырыбоне і Брэбэсе (Цэнтральная Ява);
* паўднёва-ўсходні, распаўсюджаны ў Чыямісе, Банджары і Чылякапе (Цэнтральная Ява).

Сунданская мова выкарыстоўвае розныя сыстэмы пісьма. З даўніх часоў вядомыя сунданскае пісьмо (аксара сунда) і пегон, у цяперашні час выкарыстоўваецца таксама лацінскае пісьмо.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сунданска-інданэзійскі і інданэзійска-сунданскі слоўнік
* Этналягічная справаздача па сунданскай мове
* Сунданска-лацінскі канвэртар
* Сунданска-інданэзійскі перакладнік

Катэгорыя:Мовы Інданэзіі
Катэгорыя:Малайска-палінэзійскія мовы
Катэгорыя:Заходняя Ява
Леотар Трэбіне

«**Леотар**» () — басьнійскі футбольны клюб з гораду Трэбіне. Заснаваны ў 1925 годзе. Чэмпіён Босьніі і Герцагавіны (2003).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Трэбіне
Лёсік Люк

**Лёсік Люк** () — бэльгійскі комікс з тэкстамі Рэнэ Гасіні й малюнкамі Марыса дэ Бэвэра пра ліхога каўбоя, што «страляе хутчэй за свой цень». Ён жыве на Дзікім Захадзе й заўжды сустракае ўсялякіх злачынцаў, у тым ліку і вячыстых рыштантаў братоў Дальтонаў.

Побач з «Прыгодамі Тынтына» і «Астэрыксам», «Лёсік Люк» — адна з найпапулярнейшых сэрыяў коміксаў у кантынэнтальнай Эўропе.. Коміксы «Лёсік Люк» былі перакладзеныя на 23 мовы, у тым ліку на многія мовы Эўропы, некаторыя афрыканскія і азіяцкія мовы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Коміксы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1946 годзе
Наш Купала

**«Наш Купала»** — спэктакль, пастаўлены ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы. 

## Выканаўца галоўнае ролі
* Віктар Манаеў — *Янка*

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Безназоўнае (паэма)

**«Безназоўнае»** — паэма Янкі Купалы, напісаная ў 1924 годзе. Чарнавыя аўтографы паэмы захоўваюцца ў Літаратурным музэі Янкі Купалы. Рукапіс паэмы таксама захоўваецца ў публічнай бібліятэцы Нью-Ёрку.
  
## Гісторыя публікацый
Упершыню цалкам паэма надрукаваная ў Менску ў 1924 годзе ў часопісе «Полымя» (№ 2). Разьдзел 8 пад назвай «Трэба» прысьвечаны *«Газэце «Савецкая Беларусь» з прывітаньнем выхаду яе тысячнага нумару»*, напісаны 2 студзеня 1924 году, апублікаваны ў газэце «Савецкая Беларусь» 5 студзеня 1924 году. Разьдзелы 6 і 7 пад агульным загалоўкам «Як бы хто набаяў…» з прысьвячэньнем *«На прывітаньне пашырэньня Беларусі і шостага Усебеларускага з'езда Радаў»* напісаныя 11 сакавіка 1924 году і ўпершыню апублікаваныя ў газэце «Савецкая Беларусь» 12 сакавіка 1924 году.

## Апісаньне
Галоўная тэма паэмы — нацыянальнае дзяржаўнае будаўніцтва Беларусі, духоўнае самасьцьвярджэньне беларускага народу. В. Рагойша вызначае паэму як героіка-патрыятычную.

У паэме Я. Купала адгукнуўся на падзеі, што адбываліся на Беларусі ў 1920-я гады, у прыватнасьці, на ўваходжаньне ў склад Беларусі тэрыторыяў Віцебскай, Гомельскай і Смаленскай губэрняў. У паэме 10 разьдзелаў, аб’яднаных вобразам Беларусі і ўслаўленьнем яе дзяржаўнасьці. Я. Купала як бы назірае за працэсам адраджэньня краіны, набываньнем ім шырыні і размаху. Нацыянальнае адраджэньне паэт параўноўвае з абрадамі заручынаў і вясельля, дзе сабраліся жаданыя госьці. Каранаваная нявеста, якая сымбалізуе Беларусь, заняла свой пачэсны пасад, стала гаспадыняй у сваёй хаце.
 
Адна з найбольш загадкавых паэмаў Купалы. Ул. Някляеў назваў яе «апошняй *купалаўскай* паэмай Купалы». У паэме няма ніводнага названага героя, ёсьць толькі абагуленае «мы». Як і ў «Адвечнай песьні», герой паэмы ня мае імені, ён проста Мужык.

І. Навуменка адзначае рухомую інтанацыю паэмы, насычанасьць твору яркімі эпітэтамі, мэтафарамі, якія падкрэсьліваюць маштабны палёт паэтавай думкі, «нястрымны разьліў пачуцьця». Новыя, народжаныя на гістарычным сацыяльным пераломе паняцьці паэт падводзіць пад вобразы, выпрацаваныя народнай традыцыяй, або стварае ў яе духу.

## Пераклады і мастацкія ўвасабленьні
На польскую мову паэму пераклаў Ч. Сенюх (разьдзел 6), на расейскую — А. Андрэеў, Н. Кісьлік, на ўкраінскую — І. Муратаў, А. Паніў. Ілюстраваў паэму В. Шаранговіч.

## Крыніцы

## Літаратура
*Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Безназоўнае (паэма)» / Аўтар — І. Навуменка — С. 68—69.
*Арочка М. Беларуская савецкая паэма. — Мн., 1979. — С.92—100.
*Бярозкін Р. Свет Купалы; Зьвенні. — Мн., 1981. — С.124—128.
* Навуменка І. Янка Купала. — Мн., 1980. — С.137—140.
*

## Вонкавыя спасылкі
* Мастацкія асаблівасьці паэмы Янкі Купалы "Безназоўнае" на сайце slovo.ws

Катэгорыя:Паэмы Янкі Купалы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
З угодкавых настрояў

**«З уго́дкавых настро́яў»** — паэма Янкі Купалы, завершаная ў Менску 29 кастрычніка 1927 году і ўпершыню надрукаваная 7 лістапада 1927 году ў газэтах «Звязда» і «Савецкая Беларусь». Мае падзагаловак *«Да дзесяцігодзьдзя Кастрычніцкае рэвалюцыі»*. Аўтографы паэмы захоўваюцца ў Літаратурным музэі Янкі Купалы.

## Апісаньне
Твор лірыка-публіцыстычны, па структуры ўяўляе сабой цыкль з 6 частак-вершаў на тэму рэвалюцыі і грамадзянскае вайны. Адзінства тэмы, храналягічнае апісаньне падзеяў, якія ўтвараюць своеасаблівы сюжэтны стрыжань твору, даюць падставу разглядаць яго як паэму. Шмат якімі рысамі родніцца з паэмай «Безназоўнае»: паэмы аб’ядноўвае характар паэтычнага мысьленьня і імкненьне аўтара намаляваць пераважна лірычнымі сродкамі панарамную карціну маштабных сацыяльных пераўтварэньняў.

Твор прасякнуты патасам услаўленьня рэвалюцыі. Яму ўласьцівая ўрачыста-ўзьнёслая танальнасьць, сьвяточная настроенасьць. Паэт шырока выкарыстоўвае народна-песенныя матывы, абагульненыя фальклёрныя вобразы. У творы дамінуе фальклёрная стыхія, сустракаюцца вобразы і матывы дарэвалюцыйных вершаў паэта. Павышаная экспрэсіўнасьць аповяду выяўляецца ў шырокім выкарыстаньні фальклёрных параўнаньняў, эпітэтаў, розных стылістычных фігураў, паўтораў. Кожная частка твора мае адметны рытмічны малюнак.

Паэма стала адным зь першых твораў Купалы, якія сьведчылі аб трагічным спыненьні творчага ўздыму паэта, пазбаўленага магчымасьці ствараць свабодна. Ул. Арлоў залічыў паэму да шэрагу «дзяжурных, пазначаных штучным патасам вершаванак».

## Пераклады
На расейскую мову паэму пераклалі М. Ісакоўскі і Ул. Раждзественскі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «З угодкавых настрояў» / Аўтар — М. Лазарук. — С. 232.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Паэмы Янкі Купалы
Катэгорыя:Творы 1927 году
Арамунская Вікіпэдыя

**Араму́нская Вікіпэ́дыя** () — разьдзел Вікіпэдыі на арамунскай мове. Гэта 277-ы паводле велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце, заснаваны ў красавіку 2004 року.  зьмяшчае  .

## Мінуўшчына
Нешта неймавернае адбываецца з колькасьцю артыкулаў у арамунскім разьдзеле Вікіпэдыі:
* 30 жніўня 2006—100 артыкулаў
* 20 лістапада 2007—1000 артыкулаў
* 22 сьнежня 2007—2000 артыкулаў
* 26 красавіка 2009 — 5000 артыкулаў
* 11 траўня 2010 — 10 000 артыкулаў
* 22 траўня 2010 — 20 000 артыкулаў
* 29 траўня 2010 — 30 000 артыкулаў
* 7 чэрвеня 2010 — 40 000 артыкулаў
* 4 ліпеня 2010 — 50 000 артыкулаў
* 2 жніўня 2010 — 60 000 артыкулаў
* 11 кастрычніка 2010 — 61 286 артыкулаў
* 8 кастрычніка 2011 — 61 695 артыкулаў
* 23 верасьня 2012 — 61 666 артыкулаў
* 15 сьнежня 2012 — 25 000 артыкулаў; 35 000 артыкулаў былі выдаленыя
* 2 студзеня 2013 — 25 119

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раманскія Вікіпэдыі
Катэгорыя:Арумыны