Аляксандар Шумілін

**Алякса́ндар Гена́дзевіч Шумі́лін** (нар. 1971, в. Куроўшчына, Бярозаўскі раён, Берасьцейская вобласьць, цяпер Беларусь) — дзяржаўны дзяяч Рэспублікі Беларусь.

Восьмы старшыня Дзяржаўнага камітэту па навуцы і тэхналёгіях Рэспублікі Беларусь (2013—2021). Доктар эканамічных навук (2016), дацэнт.

## Жыцьцяпіс
Дзяцінства правёў у Віцебскай вобласьці, дзе часта выяжджаў з бацькамі ў грыбы. Першыя грошы зарабіў у 12 гадоў на ўборцы збожжа, якія выдаткаваў на набыцьцё паяльнай станцыі. У школе атрымаў 2-і разрад па радыёкаструяваньні. Быў пераможцам абласных алімпіядаў па фізыцы і хіміі. Скончыў школу на выдатна з залатым мэдалём. У 1988 годзе паступіў на факультэт робататэхнікі ў Беларускі політэхнічны інстытут. Студэнтам падпрацоўваў на гаспадарчых дамоўных тэмах па электрапрывадзе, на якіх зарабляў яшчэ адну стыпэндыю дзённага аддзяленьня. Скончыў Беларускую дзяржаўную політэхнічную акадэмію ў 1993 годзе па спэцыяльнасьці «электрапрывад і аўтаматызацыя прамысловых установак і тэхналягічных комплексаў». Зь ліпеня па сьнежань 1993 году працаваў інжынэрам катэдры Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі (БДПА). Са сьнежня 1993 — па сьнежань 1996 году навучаўся ў асьпірантуры БДПА. Са студзеня 1997 — да кастрычніка 2008 году займаў пасады асыстэнта, старэйшага выкладніка, дацэнта і загадніка катэдры БНТУ. У 2008 годзе прайшоў перападрыхтоўку ў Рэспубліканскім інстытуце вышэйшай школы па спэцыяльнасьці «мэнэджмэнт установаў прафэсійнай адукацыі». У кастрычніку — лістападзе 2008 году быў прарэктарам па навучальнай працы Рэспубліканскага інстытуту інавацыйных тэхналёгіяў БНТУ. Са сьнежня 2008 па жнівень 2010 году — галоўны дарадца сакратарыяту прэм’ер-міністра Беларусі і кіраўніцтва навукі і інавацыйнага разьвіцьця Апарату Савета міністраў Рэспублікі Беларусь. Зь верасьня 2010 па чэрвень 2011 году — прафэсар катэдры дзяржаўнага будаўніцтва Інстытуту дзяржаўнай службы Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь (АКПРБ). З чэрвенгя 2011 па сьнежань 2012 году — загаднік катэдры дзяржаўнага будаўніцтва Інстытуту дзяржаўнай службы АКПРБ. Са сьнежня 2012 па кастрычнік 2013 году — кіраўнік Беларускага інавацыйнага фонду.

### Старшыня Дзяржкамітэту па навуцы і тэхналёгіях
15 кастрычніка 2013 году А. Лукашэнка прызначыў Аляксандра Шуміліна 8-м старшынём Дзяржаўнага камітэту па навуцы і тэхналёгіях Рэспублікі Беларусь (ДКНТ Беларусі). 25 сакавіка 2014 году Аляксандар Шумілін прапанаваў Савету міністраў Беларусі скараціць лік праектаў Дзяржаўнай праграмы інавацыйнага разьвіцьця Беларусі на 2011—2015 гады, вызначаных на 2 апошнія гады, са 169 да 51. Шумілін патлумачыў: «Мы зьбіраемся сканцэнтраваць рэсурсы на рэалізацыі толькі тых праектаў, у якіх прагназуем рэальны эфэкт». 3 кастрычніка 2014 году ў Менску Шумілін дамовіўся з намесьніцай міністра адукацыі і навукі Летувы Сьвятланай Каўзаненяй пра фінансаваньне Эўрапейскай камісіяй распрацовак дасьледнікаў Беларусі. Сродкі вылучалі ў рамках 7-гадовай праграмы Эўразьвязу па навуцы і інавацыях «Гарызонт 2020», выкананьне якой пачалося ў студзені 2014 году. Старшыня ДКНТ Беларусі адзначыў: «У фокусе праграмы такія тэматычныя прыярытэты, як энэргетыка, зьмяненьне клімату, новыя матэрыялы, мэдыцына і фармацыя». У папярэдняй 7-й праграме ЭЗ дасьледчыя ўстановы Беларусі ўдзельнічалі ў 55 праектах, у рамках якіх атрымалі каля 4 млн эўра. 7 лістапада 2014 году пры правядзеньні Рэспубліканскага конкурсу інавацыйных праектаў Шумілін заўважыў: «Мы праводзім конкурс ужо ў 5-ы раз, і ў гэтым годзе да нас прыйшла найбольшая колькасьць заявак — мы атрымалі на разгляд 162 інавацыйныя праекты». Па яго словах, лік удзельнікаў вырас разам з узнагародай: «За 1-е месца, да прыкладу, мы даем 60 тарыфных ставак, а раней было 22». Пагатоў за 2-е месца давалі 40 тарыфных ставак (было 13), за 3-е — 20 ставак (было 9). Конкурс праводзілі ў намінацыях «Лепшы інавацыйны праект» (45 заявак) і «Лепшы моладзевы інавацыйны праект» (117 заявак). Найбольшы лік заявак атрымалі ў галіне прыродакарыстаньня, будаўніцтва, энэргетыкі, інфармацыйных тэхналёгіяў і аховы здароўя. Для падрыхтоўкі ўдзельнікаў конкурсу ДКНТ і Беларускі інавацыйны фонд прыцягвалі вэнчурных адмыслоўцаў у галіне бізнэс-плянаваньня, якія ладзілі сэмінар наконт разгляду і абароны інавацыйных праектаў. Старшыня ДКНТ адзначыў, што дзякуючы гэтаму «больш за 70% праектаў пераможцаў конкурсу 2010—2012 гадоў пасьпяхова ўкаранёныя». Ён таксама дадаў, што «пераможцы 2013 году, якія занялі 1-е і 2-е месцы, пасьпяхова ўкараняюць праекты».

22 студзеня 2015 году Аляксандар Шумілін заявіў, што з 2011 году ў рамках 23 дзяржаўных навукова-тэхнічных праграмаў Беларусі стварылі 413 найменьняў абсталяваньня, машынаў і прыбораў, распрацавалі 324 найменьні матэрыялаў і рэчываў, прыладаў і дэталяў машынаў, 282 тэхналягічныя працэсы, 225 аўтаматызаваных сыстэмаў і комплексаў, 696 гатункаў расьлінаў і пародаў жывёлы. У выніку атрымалі 544 патэнты і падалі 612 заявак на патэнт. 6 траўня 2015 году Шумілін паведаміў, што стэнд ДКНТ на Беларускім прамысловым форуме 12—15 траўня будзе зьмяшчаць 22 установы, 134 экспанаты і 248 распрацовак. Пагатоў агульны лік удзельнікаў меў скласьці 220 установаў. 9 верасьня 2015 году старшыня ДКНТ Беларусі Аляксандар Шумілін і амбасадар Эквадору Карляс Лярэа ад імя прадпрыемства «Ячай» падпісалі Мэмарандум «Аб узаемаразуменьні і супрацы» на 5 гадоў, што прадугледжваў сумесныя дасьледаваньні ў галіне біятэхналёгіяў, нанапрамысловасьці, сувязі і энэргетыкі. 29—30 верасьня 2015 году Аляксандар Шумілін правёў Дні беларускай навукі на Сусьветнай выставе ў Міляне (Італія). У якасьці дасягненьня ДКНТ прадставіў 58-е месца Беларусі ў Глябальным індэксе інавацыяў Сусьветнага банку за 2014 год, у тым ліку 14-е месца паводле паказьніка «Стварэньне новых ведаў» і 30-е — паводле паказьніка «Прырост новых ведаў і тэхналёгіяў». 7 кастрычніка старшыня ДКНТ Беларусі адчыніў 2-і комплекс Гомельскага тэхнапарку. Ён адзначыў, што ў краіне дзейнічала 12 тэхнапаркаў, і падкрэсьліў: «Сума дзяржаўнай падтрымкі ва ўтварэньне гэтых структураў у 2014 годзе склала каля 100 млрд рублёў. Прадукцыя, якую стварылі тэхнапаркі, ацэньваецца ў памеры 200 млрд рублёў» ($19,493 млн). Шумілін назваў Гомельскі тэхнапарк, адным зь лепшых у Беларусі, бо каля паловы яго рэзыдэнтаў працавала ў галіне інфармацыйна-камунікацыйных тэхналёгіяў. Ён дадаў: «Дзякуючы 2-у пускавому комплексу ўжо створана 87 новых працоўных месцаў. У пэрспэктыве тут змогуць працаваць увогуле 350 чалавек». 23 сьнежня 2015 году Аляксандар Шумілін паведаміў на Рэспубліканскім конкурсе інавацыйных праектаў: «У гэтым годзе мы ўпершыню выдзелім 4 гранты для праектаў. Яны атрымаюць па 116,8 млн рублёў ($7186) для пачатку рэалізацыі сваёй распрацоўкі. Акрамя грантаў пераможцы атрымаюць прызы, якія ў гэтым годзе значна павялічаныя. За 3-е месца ўзнагарода складзе крыху больш за 5 млн рублёў, уладальнік першага месца атрымае 17 млн рублёў» ($1046). У выніку гранты вылучылі: 1) пераможцы папярэдняга году Яўгеніі Лісіцы з БДУ на праект «Праграмны пакет CellDataMiner [Вузавы зьвестказдабывальнік] для аналізу выяваў ракавых вузаў»; 2) менскаму 11-клясьніку Аляксандру Дубавіцкаму на праект «Унівэрсальны робат: Альтрон», які перамог у намінацыі «Лепшы моладзевы інавацыйны праект»; 3) Аляксандру Кірыенку з Полацкага ўнівэрсытэту на «3-вымерны друк элястычнага шліфавальнага інструмэнту з арыентаванымі зернямі абразіву», які заняў 3-е месца ў намінацыі «Лепшы інавацыйны праект»; 4) Уладзімеру Пасаўцу на «Нанакампазыты трыбатэхнічнага прызначэньня», які заняў 3-е месца сярод моладзевых праектаў.

29 сакавіка 2016 году Шумілін паведаміў, што Беларусь увайшла ў 10-ку краінаў з найбольш імклівым разьвіцьцём інфармацыйна-камунікацыйных тэхналёгіяў паводле Глябальнага індэксу інавацыяў, які склаў Сусьветны банк. У самім індэксе Беларусь за 5 гадоў узьнялася з 78-га на 53-і радок, у тым ліку заняла 15-е месца ў стварэньні новых ведаў і 32-е — па выніках навукова-тэхнічнай дзейнасьці. Гэтаму паспрыялі: удзел беларускіх дасьледнікаў у адкрыцьці базона Гігса ў складзе аб’яднаньня «Атляс», распрацоўка матэматычнага дызайну хімічных злучэньняў для нэўтралізаваньня віруса імунадэфіцыту чалавека І тыпу, лінейкі бесьпілётнікаў, сьвятлодыёдных выпраменьвальнікаў для расьлінаводзтва, цеплавой стэрылізацыі хлеба і кампазытаў для 3-вымернага друку. 19 красавіка 2016 году пры разглядзе ў Савеце міністраў Беларусі вынікаў Дзяржаўнай праграмы інавацыйнага разьвіцьця на 2011—2015 гады Аляксандар Шумілін паведаміў, што ў яе рамках стварылі 191 вытворчасьць пры пляне 194, зь якіх вывелі на поўную магутнасьць 112 пры пляне 116. Старшыня ДКНТ адзначыў, што абсяг укладаньняў у рамках праграмы склаў каля 77 трлн рублёў ($4,737 млрд), зь іх толькі 11% — бюджэтныя сродкі. Пагатоў абсяг вытворчасьці, створанай у ходзе праграмы, перавысіў 107 трлн рублёў ($6,583 млрд), што склала траціну інавацыйнай вытворчасьці Беларусі. Звыш 25% вырабаў, створаных у рамках праграмы, паставілі за мяжу. Шумілін заўважыў, што ў выніку праграмы стварылі звыш 19 000 працоўных месцаў, а экспарт навукаёмістых вырабаў за 5 гадоў перавысіў $37 млрд (146 % ад пляну). Аднак старшыня ДКНТ прызнаў недасягненьне асобных прагнозных мэтавых паказьнікаў праграмы: «удзельная вага адгружанай інавацыйнай прадукцыі склала 12,9% пры пляне 20—21%, інавацыйна-актыўных арганізацыяў — 19% пры пляне 40%». Урэшце Шумілін падкрэсьліў: «За 2015 год у краіне было выраблена праграмнага прадукту на 13 трлн рублёў ($799,822 млн). Гэта амаль на 19% больш, чым годам раней. Гэта значыць, што запатрабавана, тое і дае стабільны рост». 20 кастрычніка 2016 году на 10-м зьезьдзе Беларускай гандлёва-прамысловай палаты Аляксандар Шумілін заўважыў: «У 2016 годзе мы правялі 10 міжнародных выставаў, у тым ліку з БелГПП, — у Расеі, Віетнаме, Нямеччыне, Іране, Кітаі, Грузіі. Па выніках удзелу беларускіх арганізацыяў у выставачных мерапрыемствах заключаныя кантракты і пратаколы аб намерах на пастаўку высокатэхналягічных абсталяваньня і тавараў на суму больш як $15 млн».

6 студзеня 2017 году на прэзэнтацыі Году навукі Шумілін нагадаў пра пераднавагодні ўказ аб стварэньні рэспубліканскага інавацыйнага фонду: «акрамя бюджэту, зьяўляецца яшчэ адна крыніца фінансаваньня дастасоўных навуковых распрацовак. Таму ў Год навукі ўсе праекты ў рамках дзяржаўных навукова-тэхнічных праграмаў будуць прафінансаваныя ў поўным аб’ёме. Таксама ў канцы году быў створаны Расейска-беларускі фонд вэнчурных інвэстыцыяў, у 2017-м ён выдзеліць сродкі на першыя праекты». Таксама старшыня ДКНТ прапанаваў накіраваць 20% сродкаў на рызыковыя распрацоўкі, бо: «мы ў пэўнай ступені забюракратызавалі многія навуковыя рашэньні і навуковую адказнасьць. Жорстка патрабуем вяртаньня сродкаў ў бюджэт, нават калі штосьці і не атрымалася. Гэта прыводзіць да таго, што навукоўцы баяцца брацца за новыя распрацоўкі. У сувязі з гэтым ДКНТ рыхтуе зьмяненьні ў заканадаўства, і пятая частка сродкаў будзе накіроўвацца на знакавыя праекты, дзе немагчыма гарантаваць стопрацэнтны посьпех». 29 студзеня 2017 году на тэлеканале «АНТ» Шумілін паведаміў, што ўстановы Беларусі далучыліся да 25 праектаў і заключылі кантракты на 4,5 млн эўра за 2 гады ўдзелу ў праграме навуковых дасьледаваньняў ЭЗ «Гарызонт 2020». Ён таксама адзначыў, што ДКНТ плянуе арганізаваць у чэрвені ў Маямі выставу высокіх тэхналёгіяў, і заўважыў: «За апошнія 15 гадоў, а то і больш, гэта першы раз, калі нашыя беларускія навукоўцы змогуць прэзэнтаваць свае дасягненьні на амэрыканскім рынку». Урэшце Шумілін выказаў меркаваньне наконт беларускага электробуса «Вітаўт Макс Электра»: «Вельмі важна, што 60 % у электробусе — гэта беларускія распрацоўкі». 17 сакавіка 2017 году Аляксандар Шумілін паведаміў, што з 1 студзеня набыла моц папраўка ў Падатковы кодэкс Рэспублікі Беларусь, якая ўсталявала патэнтнае мыта ў беларускіх рублях у базавых велічынях на дату аплаты. Таксама ён згадаў стварэньне сайту для электроннай падачы заявак на аб’екты інтэлектуальнай уласнасьці, які да канца 2017 году дазволіць зьвяртацца ў Нацыянальны цэнтар інтэлектуальнай уласнасьці з выкарыстаньнем электроннага лічбавага подпісу. 5 траўня 2017 году Аляксандар Шумілін заявіў: «Штомесяц да сайта нашага патэнтнага органа зьвяртаюцца каля 25 тысяч чалавек з 50 краін. У 2016 годзе было заключана больш за 750 дамоваў аб перадачы правоў на аб’екты прамысловай уласнасьці: іх колькасьць павялічылася на 20%».

13 траўня 2017 году ў Пэкіне (Кітай) старшыня ДКНТ Беларусі Аляксандар Шумілін і міністар навукі і тэхнікі Кітаю Вань Ган падпісалі Пагадненьне «Аб стварэньні і арганізацыі дзейнасьці сумеснага цэнтру інкубаваньня інавацыйных праектаў». Пасьля падпісаньня Шумілін адзначыў, што ажыцьцяўлялася 28 беларуска-кітайскіх дасьледчых праектаў, у тым ліку ў галіне мікраэлектронікі, оптыкі, лазэрных прыладаў, біятэхналёгіі і новых матэрыялаў. 3 жніўня 2017 году Аляксандар Шумілін адчыніў будынак міжнароднага цэнтру ў тэхнапарку БНТУ «Палітэхнік». На ўрачыстасьці ён адзначыў: «Сёньня ў тэхнапарках працуюць ужо 1,5 тыс. чалавек. Прынятае рашэньне аб стварэньні тэхнапарку ў Горадні. У мінулым годзе ўсе тэхнапаркі вырабілі інавацыйнай прадукцыі амаль на $40 млн». Пагатоў за папярэднія 5 гадоў установы тэхнапаркаў Беларусі ўдвая павялічылі лік занятых і абсяг вытворчасьці. 31 кастрычніка 2017 году ў этэры тэлеканал «Беларусь 1» Шумілін паведаміў, што 10-ы тэхнапарк Беларусі стварылі ў Пінску. Ён таксама зьвярнуў увагу, што ў 2017 годзе ўпершыню за 5 гадоў прафінансавалі ўсе дастасоўныя дасьледаваньні навукоўцаў, якія прайшлі дзяржаўную ацэнку.

23 студзеня 2018 году Аляксандар Шумілін заявіў, што згодна зь Дзяржаўнай праграмай інавацыйнага разьвіцьця Беларусі на 2016—2020 гады, у 2017-м запусьцілі 20 вытворчасьцяў. Ён адзначыў, што «да ліку самых значных, вядома, адносіцца вытворчасьць па зборцы легкавых аўтамабіляў на прадпрыемстве „Белджы“». Сярод іншых Шумілін назваў біятэхналягічны комплекс мікраклянальнага размнажэньня расьлінаў у Цэнтральным батанічным садзе НАН Беларусі і новы дражджавы завод у Слуцку. Ён заўважыў, што на поўную магутнасьць вывелі 10 вытворчасьцяў, у тым ліку вытворчасьць кампазытаў з тэрмаплястаў для экструзійнага 3-вымернага друку і вытворчасьць цьвёрдых лекаў з бэта-ляктамнымі антыбіётыкамі. 3 траўня 2018 году Шумілін паведаміў: «На 2018 год з цэнтралізаванага інавацыйнага фонду мы выдзелілі 95 млн рублёў ($46,6 млн) на дастасоўныя дасьледаваньні павялічыўшы фінансаваньне амаль у 2,5 разу ў параўнаньні з 2017 годам». Таксама ён адзначыў рост выніковасьці ўкладаньняў: «Трэці год пяцігодкі аддача па дзяржаўных навукова-тэхнічных праграмах у сярэднім у нас перасягае 7 рублёў на рубель дзяржаўных укладаньняў». 22 траўня 2018 году ў Ерусаліме (Ізраіль) старшыня ДКНТ Беларусі Аляксандар Шумілін і міністар навукі і тэхналёгіяў Ізраілю Афір Акуніс падпісалі Пагадненьне «Аб навукова-тэхнічнай супрацы». Паводле Пагадненьня, бакі мелі праводзіць конкурс беларуска-ізраільскіх навукова-тэхнічных праектаў і ладзіць сумесныя выставы.

12 сакавіка 2019 году Шумілін заявіў рост экспарту ў 2018 годзе высокатэхналягічных вырабаў на 20 % да $14 млрд. Пагатоў іх доля ў агульным экспарце вырасла да 33,2 % на 1 адсоткавы пункт параўнальна з 2017 годам. Шумілін адзначыў найбольшы попыт за мяжой на беларускія інтэгральныя схемы і мэдычнае абсталяваньне, а таксама згадаў стварэньне ў Беларусі кампутарнага тамографа ў 2018 годзе. 29 красавіка 2019 год Аляксандар Шумілін паведаміў пра рост удзелу беларускіх дасьледнікаў у праграме Эўразьвязу «Гарызонт 2020»: «На працягу 2018 году прынятыя да фінансаваньня 7 новых праектаў з удзелам беларускіх арганізацыяў з агульным аб’ёмам фінансаваньня амаль 1 млн эўра. Такім чынам, агульны аб’ём прыцягнутых сродкаў для беларускага боку склаў з пачатку праграмы 6,4 млн эўра па 41 праекце». У прыватнасьці НДІ фізыка-хімічных праблемаў БДУ атрымаў 108 000 эўра на 4 гады для распрацоўкі неарганічных электродных матэрыялаў для запасаньня і пераўтварэньня энэргіі. Інстытут фізыкі НАН Беларусі ўдзельнічаў у стварэньні мікраскопа «Звышблізьнюк» на аснове квантавых станаў сьвятла для прадухіленьня пашкоджаньня тканак празь ніжэйшую інтэнсіўнасьць насьвятленьня. УП «Адані» ўдзельнічала ў распрацоўцы сканэра «Зачараваньне» для распазнаваньня ўнутры цела чалавека хімікатаў і прадметаў вагой ад 100 грамаў. 4 чэрвеня 2019 году Шумілін заўважыў, што прадпрыемствы Беларусі за мінулы год на продажы інтэлектуальнай уласнасьці, на патэнтах, ліцэнзійных і іншых дамовах зарабілі каля $65 млн. Ён адзначыў: «У пачатку пяцігодкі гэта лічба была $15—20 млн, гэта значыць за 4 гады мы практычна патроілі лічбу». Таксама Шумілін згадаў у ліку самых вядомых распрацовак за папярэднія 3 гады самазвал «БелАЗ» грузападымальнасьцю 450 тонаў, занесены ў Кнігу рэкордаў Гінэса (Ірляндыя) як самы вялікі аўтамабіль у сьвеце. Шумілін падкрэсьліў, што ў Беларусі зарадзіліся прадпрыемствы «Вайбэр» і «Маскарад», набыты «Фэйсбукам», а таксама кампутарная стралялка «Сьвет танкаў» з больш як 120 млн гульцоў. 5 чэрвеня Аляксандар Шумілін і гендырэктар Сусьветнай арганізацыі інтэлектуальнай уласнасьці  Фрэнсіс Гары падпісалі Мэмарандум аб супрацы.

## Крытыка
20 сьнежня 2018 году старшыня Савету Рэспублікі Міхаіл Мясьніковіч раскрытыкаваў Аляксандра Шуміліна за зацягваньне пабудовы заводу  ў Талачыне (Віцебская вобласьць). Старшыня ДКНТ згадаў абмеркаваньне цягам каля 3 месяцаў і паскардзіўся: «Мы ня можам знайсьці банк, які б крэдатаваў будаўніцтва такога прадпрыемства». Тады Мясьніковіч выказаў меркаваньне, што хуткія страўні маюць зацікаўленасьць у набыцьці такой бульбы ў Беларусі.

У сярэдзіне траўня 2019 году старшыня ДКНТ Шумілін станоўча ацаніў вытворчасьць шынаў з пасадачным дыямэтрам 57 і 63 цалі на ААТ «Белшына» ў Бабруйску (Магілёўская вобласьць). Аднак 31 траўня Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь абвясьціў, што гэтую вытворчасьць мелі запусьціць на 2 гады раней — у 2017 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярозаўскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дактары эканамічных навук
Катэгорыя:Кіраўнікі дзяржаўных камітэтаў Рэспублікі Беларусь