Пінскі павет

**Пі́нскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Берасьцейскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Знаходзіўся на захадзе Палесься. Плошча 17 тыс. км². Сталіца — места Пінск.

## Гісторыя
У XV—XVI стагодзьдзях з папярэдніка павету — Пінскага княства — вылучыліся шматлікія дробныя маёнткі мясцовых баяраў-шляхты, буйныя магнацкія і царкоўныя вотчыны. У 1519 годзе тэрыторыя, што беспасярэдне адносілася да Пінскага замка, атрымала статус асабістага ўдзелу каралевы Боны і яе сына Жыгімонта Аўгуста. На 1528 год, паводле попісу войска Вялікага Княства Літоўскага, на Піншчыне было 79 баяраў і баярскіх удоваў.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў увайшоў у Берасьцейскае ваяводзтва. Тэрыторыя павету значна пашырылася коштам Давыд-Гарадоцкага, Дубровіцкага і Тураўскага княстваў.

Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Пінскага павету ліцьвінамі: «*[старец] Иона (литвин из Пинска)*» (1624 год), а паводле пінскай варыяцыі старажытнай народнай песьні — «*два літвіны із [[Дзівін|Дывін]] прынесьлі гаршчык батвін*».

У 1791 годзе, паводле Канстытуцыі Рэчы Паспалітай, утварыўся Пінска-Зарэчны павет з цэнтрам ў вёсцы Плотніца, які ў 1792 годзе быў перайменаваны ў Запінскі з цэнтрам у мястэчку Столін.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) значная частка павету разам зь Пінскам апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі. У 1795 годзе з трэцім падзелам Рэчы Паспалітай расейская ўлада пашырылася на рэшту тэрыторыі.

Паводле зьвестак 1930-х гадоў, назва ліцьвіны пашыралася да Лунінца, на Прыпяцкім правабярэжжы арэал гэтай назвы ішоў ад Давыд-Гарадку на Столін і далей у двух кірунках — на Ракітнае і на Кастопаль.

## Сымболіка
Павятовая харугва была блакітнага («лазуравага») колеру з выяваю Пагоні ў цэнтры.

Мескія гербы атрымалі Гарадная, Лагішын і Пінск.

## Геаграфія

На поўначы межаваў з Слонімскім і Наваградзкім паветамі Наваградзкім ваяводзтвам (ад Бярозы Картускай на захадзе да Петрыкава на ўсходзе), на ўсходзе — з Мазырскім паветам Менскага ваяводзтва (пры сутоку Убарці і Прыпяці), на поўдні — з Кіеўскім ваяводзтвам (ад Ратна на захадзе да Зубкавічаў, Оўруча і мяжы ваяводзтва на ўсходзе), на заходзе — зь Берасьцейскім паветам Берасьцейскага ваяводзтва.

У склад Пінскага павету ўваходзіла тэрыторыя Пінскага гродавага і Лагішынскага старостваў (дзяржаўных воласьцяў) і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі.

На тэрыторыі павету знаходзіліся месты і мястэчкі: Безьдзеж, Высоцак, Гарадная, Давыд-Гарадок, Дольск, Дарагічын (XVIII ст.), Дубровіца, Лагішын, Любяшоў, Моталь, Нобель, Пагост Загародзкі, Пагост Зарэчны, Пінск, Столін, Тураў, Хомск, Целяханы, Янаў. Магдэбурскае права мелі  Гарадная (1579), Дарагічын (XVIII ст.), Лагішын (20.08.1569), Любяшоў (1693), Моталь (XVI ст.), Пінск (12.01.1581).

## Дэмаграфія

У сярэдзіне XVII ст. налічваў 23 тыс. дымоў, што адпавядала каля 157 тыс.. Паводле сучасных падлікаў, да вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 186 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 92 тыс. чал. (14 тыс. дымоў).

На 1775 год павет налічваў 16 665 дымоў. У другой палове XVIII ст. колькасьць насельніцтва складала каля 160 тыс. чал.

## Ураднікі

Павятовы соймік праходзіў у Пінску, тамака ж месьціліся падкаморскі,земскі, гродзкі суды. Пінская шляхта абірала двух паслоў на Вальны сойм і двух дэпутатаў на Галоўны Трыбунал.

На Гарадзенскім сойме 12 студзеня 1793 году дзеля павелічэньня колькасьці сэнатараў ад Вялікага Княства Літоўскага намінавалі кашталяна пінскага шляхам павышэньня да кашталянскай годнасьці мясцовага павятовага маршалка, якім на той момант быў князь Францішак Друцкі-Любецкі. Ён атрымаў прывілей 26 кастрычніка 1793 году, але ўжо ў сьнежні таго ж году новая адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа Рэчы Паспалітай скасавала пінскую кашталянію. У выніку, кашталян пінскі захаваў свой тытул, але ўжо ня меў сэнатарскіх паўнамоцтваў.

## Архітэктура
### Драўляная
На тэрыторыі Піншчыны склалася самабытная заходнепалеская архітэктурная школа. 


Alpień, Pračyścienskaja. Альпень, Прачысьценская (1920-44).jpg|Прачысьценская царква, Альпень
Achova, Uźvižanskaja. Ахова, Узьвіжанская (1863).jpg|Узьвіжанская царква, Ахова
Bieździež, Rynak. Безьдзеж, Рынак (O. Liessman, 1915).jpg|Траецкая царква, Безьдзеж
Vielamičy, Illinskaja. Велямічы, Ільлінская (1920-49).jpg|Ільлінская царква, Велямічы


Haradnaja, Rynak. Гарадная, Рынак (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|Траецкая царква, Гарадная
Дабраслаўка. Dabrasłaŭka (S. Chamiantoŭskaja, 1930-39).jpg|Траецкая царква, Дабраслаўка
Davyd-Haradok, Alšanskaja. Давыд-Гарадок, Альшанская (A. Bochnig, 1929) (2).jpg|Юр’еўская царква, Давыд-Гарадок
Davyd-Haradok, Carkoŭnaja hara, Vaskrasienskaja. Давыд-Гарадок, Царкоўная гара, Васкрасенская (1919-35).jpg|Васкрасенская царква, Давыд-Гарадок


Dastojeva, Illinskaja. Дастоева, Ільлінская (Z. Gloger, 1905).jpg|Ільлінская царква, Дастоева
Dzieraŭnaja, Ćvintar, Illinskaja. Дзераўная, Цьвінтар, Ільлінская (1901-39).jpg|Ільлінская царква, Дзераўная
Dziatłavičy, Spaskaja. Дзятлавічы, Спаская (1944-49).jpg|Спаская царква, Дзятлавічы
Pinsk, Lešča. Пінск, Лешча (N. Orda, 1875).jpg|Базылянскі манастыр, Лешча


Łuniniec, Carkoŭnaja. Лунінец, Царкоўная (1928) (2).jpg|Старая царква, Лунінец
Maročna, Piatnickaja. Марочна, Пятніцкая (S. Bochnig, 1929).jpg|Пятніцкая царква, Марочна
Moładaŭ. Моладаў (N. Orda, 1864).jpg|Ушэсьценская царква, Моладаў
Pinkavičy, Pakroŭskaja. Пінкавічы, Пакроўская (J. Drazdovič, 1926).jpg|Пакроўская царква, Пінкавічы


Ramiel, Michajłaŭskaja. Рамель, Міхайлаўская (S. Bochnig, 1929).jpg|Міхайлаўская царква, Рамель
Rubiel, Michajłaŭskaja. Рубель, Міхайлаўская (1936).jpg|Міхайлаўская царква, Рубель
Sierniki, Źmitraŭskaja. Сернікі, Зьмітраўская (J. Drazdovič, 1926).jpg|Зьмітраўская царква, Сернікі
Sudča, Trajeckaja. Судча, Траецкая (1900).jpg|Траецкая царква, Судча


### Мураваная
У XVII ст. у мураваную архітэктуру Піншчыны прыйшла стылістыка барока, у XVIII ст. — віленскага барока і клясыцызму.


Haradzišča. Гарадзішча (N. Orda, 1875).jpg|Касьцёл бэнэдыктынак, Гарадзішча
Dubrovica, Rynak. Дубровіца, Рынак (N. Orda, 1875).jpg|Касьцёл піяраў, Дубровіца
Łunin. Лунін (1930-39).jpg|Касьцёл, Лунін
В'їздна арка садиби (мур.) (Любешів).jpg|Брама сядзібы Чарнецкіх, Любяшоў


Lubiašoŭ, Zamkavaja. Любяшоў, Замкавая (1927).jpg|Касьцёл капуцынаў, Любяшоў
Lubiašoŭ, Rynak-Klaštarnaja. Любяшоў, Рынак-Кляштарная (XVIII).jpg|Касьцёл піяраў, Любяшоў
Pinsk, Katedra. Пінск, Катэдра (1930-39) (2).jpg|Касьцёл езуітаў у Пінску, віленскае барока
Pinsk, Bernardynski. Пінск, Бэрнардынскі (1918-39) (2).jpg|Касьцёл бэрнардынаў, Пінск


Pinsk, Daminikanski. Пінск, Дамініканскі (1919-39).jpg|Касьцёл дамініканаў, Пінск
Пінск, касцёл Карла Барамэўша.jpg|Касьцёл камуністаў, Пінск
Цэнтр Пінска 08.jpg|Касьцёл францішканаў, Пінск
Butrymovič Palace in Pinsk.JPG|Палац Бутрымовічаў, Пінск


## Глядзіце таксама
* Пінскі павет (Менская губэрня)
* Пінскі павет (1919—1939)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Берасьцейскае ваяводзтва
Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Паветы, створаныя ў 1566 годзе
Катэгорыя:Паветы, скасаваныя ў 1793 годзе