open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Станіслаў Суднік

**Станісла́ў Ва́цлававіч Су́днік** ( 24 верасьня 1954, в. Сейлавічы, Нясьвіскі раён, Менская вобласьць) — беларускі пісьменьнік, журналіст, вайсковы інжынэр, падпалкоўнік.

## Біяграфія
Нарадзіўся 24 верасьня 1954 году ў в. Сейлавічы Нясьвіскага раёну Менскай вобласьці.

У 1977 годзе скончыў Менскую вышэйшую інжынэрную зэнітна-ракетную вучэльню, у 1992 годе скончыў завочна Цьвярскую ваенна-камандную акадэмію імя Жукава. Служыў на Урале Расеі ў зэнітна-ракетных дывізіёнах (1997—1993), на палігоне супрацьпаветранай абароны ў Казахстане (1983—1992). Прыняў удзел у больш за 300 баявых пусках ракет. У 1992 годзе пераведзены ў Беларусь, камандаваў зэнітна-ракетным дывізіёнам у Мастах і Росі (1992). Зволены ў запас у 1994 годзе.

З 1994 году пражывае ў Лідзе.

## Творчасьць
Знаходзячыся на вайсковай службе ў Казахстане, у 1988 годзе ўзначаліў беларускі нацыянальны рух у Прыазёрску, дзе выдаваў беларускую газэту «Рокаш» (1990—1992). Адначасова спрабаваў сябе ў паэзіі. У 1992 годзе выдаў першы зборнік вершаў. Друкаваўся ў часопісах «Полымя» і «Маладосьць».

Пасьля звальненьня ў запас шмат часу аддае журналісцкай і грамадзкай дзейнасьці. Старшыня Лідзкай раённай арганізацыі Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны. Сябра сойму ГА БНФ «Адраджэньне» і партыі БНФ. У 1997 годзе аднавіў у Лідзе выпуск газэты Таварыства беларускай мовы «Наша слова» (раней выходзіла ў Менску) і з тае пары зьяўляецца яе рэдактарам. Ініцыятар стварэньня і рэдактар краязнаўчага часопісу «Лідзкі летапісец».

Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў з 2001 году. Сябра Беларускай асацыяцыі журналістаў. Выдаў «Кароткі расейска-беларускі вайсковы слоўнік», «Расейска-беларускі вайсковы слоўнік» на 8000 словаў (сумесна з С. Чыславым), «Шыхтавы статут Беларускага войска», паэтычныя зборнікі «Пагоня за мову», «Мой Грунвальд».

## Узнагароды
* мэдаль «За баявыя заслугі»,
* ордэн «За службу Радзіме».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Станіслаў Суднік прысвяціў сваё жыццё войску і мове // Рэгіянальная газета
* Як перад «Дажынкамі» можна скарыстаць досвед лідчан // Рэгіянальная газета

Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Рагнед Малахоўскі

**Рагне́д Малахо́ўскі** ( 5 верасьня 1984, пас. Сяймчан, Магаданская вобласьць, РСФСР) — беларускі паэт.

## Біяграфія
Нарадзіўся 5 верасьня 1984 году ў пасёлку Сяймчан Магаданскай вобласьці РСФСР ў сям’і мастака. Паводле нацыянальнасьці — беларус. У 1987 годзе разам з бацькамі і старэйшым братам вярнуўся ў Беларусь у Нарачанскі край (Менская вобласьць). У 2009 годзе скончыў факультэт фінансаў і банкаўскай справы Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту.

Працаваў грузчыкам, прадаўцом-кансультантам, выхавацелем у інтэрнаце, ахоўнікам гандлёвага цэнтру, фасадчыкам на будоўлі. Быў рэдактарам аддзелу публіцыстыкі, крытыкі і літаратуразнаўства рэдакцыі часопіса «Полымя». У 2011 годзе зьяўляўся намесьнікам галоўнага рэдактара, выканаўцам абавязкаў галоўнага рэдактара часопіса «Бярозка». У 2012 годзе — адказны сакратар часопіса «Маладосьць». У 2013 годзе — рэдактар аддзелу рэдакцыі часопіса «Вожык», адказны сакратар часопісу «Белая вежа», галоўны спэцыяліст Менскага абласнога аддзяленьня ГА «Саюз пісьменьнікаў Беларусі». З 2014 году — рэдактар аддзелу публіцыстыкі рэдакцыі часопісу «Полымя».

## Творчасьць
З 2003 году рэгулярна выступае зь літаратурнымі творамі ў рэспубліканскай перыёдыцы (часопісы «Полымя», «Дзеяслоў», «Маладосьць», газэты «Літаратура і мастацтва», «Советская Белоруссия» і іншыя), калектыўных зборніках і анталёгіях. Вершы перакладаліся на расейскую і баўгарскую мовы. Аўтар паэтычных зборнікаў «Беражніца» (2005), «У дзённай мітусьні» (2012), «Жыві!» (2014).

3 2006 году займаецца фотамастацтвам. Праводзіліся фотавыставы ў Менску і Лодзі (Польшча), фотапрацы публікаваліся ў пэрыядычных выданьнях.

З 2006 году піша электронную музыку (гучала ў этэры некаторых FM-радыёстанцыяў).

Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў з 2006 году, з 2009 году — сябра Саюзу пісьменьнікаў Беларусі, сябра Беларускага саюзу журналістаў з 2014 году.

## Узнагароды
* дыплём Саюзу пісьменьнікаў Беларусі «за вялікі ўнёсак у развіцьцё культуры і літаратуры Беларусі» (2007),
* ляўрэат Менскай абласной прэміі ў галіне літаратуры ў намінацыі «Паэзія» за кнігу «У дзённай мітусьні» (2012).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Дыяблог. Пра літаратуру». Госць: Рагнед Малахоўскі, паэт, перакладчык

Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Дзьмітры Шатыловіч

**Дзьмітры Фадзеевіч Шатыловіч** (8 лістапада 1926, в. Чаромха, Польская Рэспубліка, цяпер — Гайнаўскі павет, Падляскае ваяводзтва, Польшча — 21 лютага 2020, Варшава) — беларускі паэт, перакладчык. Заслужаны дзеяч культуры Польшчы (1988), Сябра Саюзу польскіх літаратараў і ганаровы — Саюзу беларускіх пісьменьнікаў.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 8 лістападу 1926 году ў в. Чаромха Польскай Рэспублікі (цяпер — Гайнаўскі павет Падляскага ваяводзтва).

Выпускнік Беларускай гімназіі ў Бельску Падляскім у 1946 годзе і польскага Ліцэя імя Тадэвуша Касьцюшкі ў Бельску Падляскім, Ленінградзкага электратэхнічнага інстытуту ў 1953 годзе. Працаваў у энэргетычным праектным бюро «Энергапраект» у Варшаве (1954—1989). Ад 28 сьнежня 1973 году да 15 чэрвеня 1974 году быў на аўтарскім праектным наглядзе ў электрастанцыі Тузла ў Югаславіі і ад 15 сакавіка 1986 году да 11 верасьня 1988 году на аўтарскім праектным наглядзе ў электрастанцыі Бакара ў Індыі.

У вольны час ад працы ў бюро працаваў ад 1975 году гідам замежных польскіх экскурсій у польскім турыстычным бюро «Орбіс» і іншых. Пасьля выхаду на пэнсію жыў у Варшаве. Сябра Беларускага літаратурнага аб’яднаньня «Белавежа».

## Творчасьць
Дэбютаваў на старонках «Нівы» ў 1957 годзе. Пісаў на беларускай і польскай мовах. Апублікаваў зборнікі вершаў «Эцюды падарожжа», «Маё Падляшша», «Хвалі часу», «Вясёлка над імглою», «Струмені лёсу», «Асеньнія промні», «Янтарныя віры», «Гронкі надзеі», «Ліхтар уражаньняў», «Подых хвілін», «У ціхай лагуне», «Забытая паляна», «Вясновы гай», «Сьляды на Зямлі» і ў перакладзе на польскую мову «Rezonanse pamięci», «Patos jesienny», i «Echa wrażeń». У кнігах «У новай айчыне», «Пакаленьне вайны», «Час трывогі і надзеі» выдадзеных «Нівай» у Беластоку сабраны яго ўспаміны да 1955 году. У 2014 годзе «Czasopis» у Беластоку выдаў яго «Успаміны 1955—1988». У «Альманаху Беларус 2010», «Альманаху Беларус 2012» і «Альманаху Беларус 2013», якія выйшлі ў Нью-Ёрку надрукавалі яго вершы і ўспаміны з 1944 і 1945 гадоў. Вершы яго надрукаваны ў дзясятках «Беларускіх каляндарах БГКТ», у Беларускіх альманахах у Польшчы, у «Тэрмапілах» і ў «Annus Albaruthenicus».

## Узнагароды
Узнагароджаны Крыжам Кавалерскім Ордэна Адраджэньня Польшчы, Срэбраным Крыжам Заслугі і іншымі мэдалямі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускія пісьменьнікі Польшчы. Другая палова XX ст. / Уклад. Я.Чыквіна.
* Польска-беларускія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі. Матэрыялы XIII Міжнароднай навуковай канфэрэнцыі «Шлях да Ўзаемнасьці». Стар.113—134 праф. Васіль Белаказовіч.
* Беларускія пісьменьнікі. Бібліяграфічны слоўнік. Том 6. Мінск 1995. Беларуская Энцыклапедыя Пятруся Броўкі.

Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Польшчы
Катэгорыя:Польскія паэты
Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Сябры Беларускага літаратурнага аб’яднаньня «Белавежа»
Уладзімер Гайдук

**Уладзі́мер Гайду́к** (7 верасьня 1941, в. Тарнаполь, Берасьцейская вобласьць, БССР, СССР цяпер Падляскае ваяводзтва Польшча — 24 лютага 2012, в. Тарнопаль) — беларускі паэт у Польшчы.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 7 верасьня 1941 году ў в. Тарнаполь, Берасьцейскай вобласьці, БССР (цяпер — Падляскае ваяводзтва Польшчы) ў сялянскай сям’і. У 1955 годзе скончыў пачатковую школу і два гады вучыўся ў беларускім ліцэі ў Бельску Падляскім. У сярэдзіне 1960-х спрабаваў прадоўжыць адукацыю ў беластоцкім завочным ліцэі, аднак цяжкія матэрыяльныя ўмовы вымусілі адмовіцца ад задумы. Займаўся сельскай гаспадаркай на сваім хутары. Супрацоўнічаў з газэтай «Ніва».

Памёр 24 лютага 2012 году ў в. Тарнопаль.

## Творчасьць
Першыя вершы напісаў яшчэ вучнем пачатковых клясаў. Дэбютаваў у 1956 годзе лістом-вершам «Пазнаёмімся» і вершамі «Захад сонца» і «Зіма ідзе» («Ніва»). У 1956—1958 гады творы друкуюцца ў «Ніве» сыстэматычна. Аўтар зборнікаў паэзіі, сябра Беларускага літаратурнага аб’яднаньня «Белавежа».

## Бібліяграфія
* Ракіта. — Беласток, 1971;
* Блакітны вырай. — Беласток, 1990;
* Пах аернага хлеба. — Беласток, 1998. — 40 с.
* Полымя роднае. Беласток, 2010

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускія пісьменнікі Польшчы. Другая палова ХХ ст. / Уклад. Я. Чыквіна; Прадм. У. Конана, — Мн.: Беларускі кнігазбор, — 2000, — 576 ст.: іл., — ISBN 985-6318-80-7
* *Чыквін Я.* Самотнік у сьвеце рэчаў // Далёкія і блізкія (сэрыя «Беларускія пісьменьнікі замежжа», кн. 16) / Бібліятэчка Беларускага літаратурнага аб’яднаньня «Белавежа». — Беласток, 1997.

## Вонкавыя спасылкі
* Уладзімер Гайдук на kamunikat.org

Катэгорыя:Польскія паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Сябры Беларускага літаратурнага аб’яднаньня «Белавежа»
Калёна Сьвятога Сымпліцыяна (Фашчаўка)

**Калёна Сьвято́га Сымпліцыя́на** — помнік у вёсцы Фашчаўцы Шклоўскага раёну Магілёўскай вобласьці. У мясцовым фальклёры мае назвы «фашчаўскі ёлуп», «фашчаўскі ёлупень».

## Гісторыя
Дакладнае прызначэньне мэмарыялу невядомае. Існуюць як мінімум дзьве вэрсіі. Паводле адной зь іх лічыцца, што помнік узьвялі каталіцкія манахі на месцы пахаваньня частак Сьвятога Крыжа Гасподня і мошчаў Сьвятога пакутніка Сымпліцыяна. Сьвятыні спачатку захоўваліся ў касьцёле, але пасьля паўстаньня 1830—1831 гадоў, калі расейскія ўлады пачалі перасьлед каталікоў, то вернікі перанесьлі часткі крыжа і мошчаў на могілкі і зрабілі калёну, а наверсе ўсталявалі скульптуру Сьв. Сымпліцыяна. Цэглу нібыта прывозілі з Варшавы.

Паводле іншай вэрсіі, у гады праўленьня польскага памешчыка прыйшоў у мястэчка аддзел езуіцкага ордэну на чале з рыцарам Сымпліцыянам, каб зьвярнуць жыхароў у каталіцкую веру. Народ паўстаў, а кіраўнік аддзелу загінуў. На мясцовых могілках у знак ушанаваньня і была ўзьведзена высокая калёна, зьверху якой — драўляны воін.

Беларускі пісьменьнік Уладзімер Караткевіч у рамане «Чорны замак Альшанскі» ўзгадаў пра фашчаўскую калёну: *«У вёсцы Фашчаўка пад Шкловам была калісьці ў сярэднія вякі езуіцкая місія і поруч яе стаяла на высокай калёне статуя. Удзячны народ забыўся, хто гэта: сьвяты ці нейкі дзяржаўны дзяяч, але трывала замацаваў у слоўніку слова «ёлуп хвашчоўскі» для вызначэньня чагосьці дурнога і бескарыснага»*. Варта адзначыць, што дадзены эпізод сустракаецца толькі ў расейскамоўнай вэрсіі твору.

Згодна з успамінамі мясцовых жыхароў, драўляная скульптура Сьвятога Сымпліцыяна, што пастаўлена наверсе калёны, знаходзілася на штыры, які паварочваўся ў той бок, адкуль ішла вайна. Аднак у цяперашні час скульптура згніла, і постаць сьвятога больш у ёй не распазнаецца. Для аднаўленьня помніку ў мясцовай каталіцкай супольнасьці няма сродкаў.

## Апісаньне
Чатырохгранная калёна вышынёй 10-15 м складзена з чырвонай цэглы. У аснове — квадрат, далей цыліндрычнай формы, калёна завужаная да гары, наверсе — драўляная скульптура.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Дучыц Л. У., Клімковіч І. Я.* Старажытныя памятныя калоны Беларусі. Зборнік дакладаў і тэзісаў VI Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі «Традыцыі і сучасны стан культуры і мастацтваў» (Мінск, Беларусь, 19-20 лістапада 2015 года) / гал. рэд. А. І. Лакотка; Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі. — Мінск, 2016. С. 578—583.

## Вонкавыя спысылкі
* 
* 

Катэгорыя:Славутасьці Шклоўскага раёну
Катэгорыя:Калёны Беларусі
Катэгорыя:Фашчаўка (вёска)
Крыстыян Бэйл

**Кры́стыян Чарлз Фі́ліп Бэйл** (; нарадзіўся 30 студзеня 1974 году) — брытанскі актор. Вядомы сваёй унівэрсальнасьцю і інтэнсіўным мэтадам акторскага майстэрства, ён зьяўляецца ляўрэатам шматлікіх узнагарод, у тым ліку прэміяй «Оскар» і двума ўзнагародамі «Залаты Глёбус». Бэйл зьяўляецца прыхільнікам Таварыства аховы марской фаўны, Грынпіс і Сусьветнага фонду дзікай прыроды. У 2014 годзе актор атрымаў амэрыканскае грамадзянства.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Гавэрфордўэст ва Ўэйлзе ў сям’і ангельскіх бацькоў. Першую сваю галозную ролю атрымаў у 13 гадоў у ваенным фільме Стывэна Сьпілбэрга *«[[Імпэрыя сонца (фільм)|Імпэрыя сонца]]»* (1987). Пасьля дзесяцігодзьдзя розных роляў, у тым ліку ў фільмах *«[[Маленькія жанчыны (фільм, 1994)|Маленькія жанчыны]]»* (1994) і *«[[Пакагонтас (фільм, 1995)|Пакагонтас]]»* (1995), ён атрымаў шырокае прызнаньне за ролю сэрыйнага забойцы Патрыка Бэйтмана ў фільме *«[[Амэрыканскі псыхапат (фільм)|Амэрыканскі псыхапат]]»* (2000). Цікава, што Бэйл быў ненадоўга адхілены ад праекту на карысьць Леанарда Дыкапрыё, але Дзі Капрыё ў рэшце рэшт пакінуў праект, каб узяць удзел у фільме *«[[Пляж (фільм)|Пляж]]»*. Бэйл быў зноўку вернуты на ролю ў кінастужцы. Ён дасьледаваў свайго пэрсанажа, вывучаючы раман, і фізычна падрыхтоўваўся да гэтае ролі, праводзячы месяцы пад сонцам, каб атрымаць загарэласьць, і за фізычнымі практыкаваньнямі, каб дасягнуць спартовага целаскладу. У 2004 годзе ён згубіў 29 кг каб выканаць ролю ў псыхалягічным трылеры *«[[Машыніст (фільм)|Машыніст]]»* (2004). На працягу шасьці месяцаў ён набраў 45 кг, каб зьняцца ў ролі Бэтмана ў фільме Крыстафэра Нолана *«[[Бэтман: Пачатак]]»* (2005), ролю, якую ён паўтарыў у сыквэлах, як то *«[[Цёмны рыцар (фільм)|Цёмны рыцар]]»* (2008) і *«[[Цёмны рыцар паўстае]]»* (2012).

Бэйл працягваў выконваць галоўныя ролі, у тым ліку ў драме Нолана *«[[Прэстыж (фільм)|Прэстыж]]»* (2006), у ўэстэрне *«[[Цягнік у Юму]]»* (2007), у навукова-фантастычным фільме *«[[Тэрмінатар: Прыйдзе выратавальнік]]»* (2009) і ў крымінальнай драме *«[[Джоні Д.]]»* (2009). У 2010 годзе Бэйл стаў ляўрэатам прэміі «Оскар» і «Залаты Глёбус» за ролю Дыкі Эклунда ў біяграфічным фільме *«[[Баец (фільм, 2010)|Баец]]»* Дэйвіда Расэла. Наступныя ролі актора, таксама былі заўважаныя кінакрытыкамі і заўзятарамі кіно. Гэтак Бэйл сыграў у чорнай камэдыі Расэла *«[[Амэрыканская афэра]]»* (2013) і ў сатырычных фільмам Адама Макея *«[[Вялікі продаж без пакрыцьця]]»* (2015) і *«[[Віцэ (фільм, 2018)|Віцэ]]»* (2018). За ролю Рычарда Чэйні ў апошняй кінастужцы ён атрымаў прэмію «Залаты Глёбус». У 2019 годзе ён зьняўся ў ролі кіроўцы гоначнага самаходу Кена Майлза ў фільме *«[[Форд супраць Фэрары]]»* рэжысэра Джэймза Мэнгалда.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Ангельскія акторы
Заходнядзьвінскі раён

**Заходнядзьві́нскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца горад Заходняя Дзьвіна.

## Геаграфія
Заходнядзьвінскі раён мяжуе з Таропецкім, Андрэапальскім, Нялідаўскім і Жаркоўскім раёнамі, а таксама з Смаленскай і Пскоўскай абласьцямі. Плошча раёну складае 2815,87 км².

## Гісторыя
Заходнядзьвінскі раён быў утвораны ў 1927 годзе ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР і меў ад пачатку назву Акцябарскі раён. З 1944 па 1957 гады ўваходзіў у склад Вялікалускай вобласьці. У 1963 годзе атрымаў сваю сёньняшнюю назву.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Беларускі народны трыбунал

**Беларускі народны трыбунал** — беларуская грамадзянская ініцыятыва, якая займаецца зборам інфармацыі пра злачынствы рэжыму Лукашэнкі. Трыбунал рыхтуе матар’ялы для міжнароднай грамадзкасьці і для будучага суду, а таксама займаецца распрацоўкай праграмы дапамогі для тых, хто пацярпеў за саой удзел у пратэстах супраць рэжыму ў Беларусі.

Публічнымі чальцамі трыбуналу зьяўляюцца былы намесьнік камандзіра баявой групы антытэрарыстычнага аддзелу МУС Беларусі Ігар Макар і былы начальнік СІЗА № 1 г. Менску Алег Алкаеў, палітычныя ўцекачы.

## Дзейнасьць
Беларускі народны трыбунал правёў расьсьледваньне забойства пратэстоўца Аляксандра Тарайкоўскага, які быў застрэлены сілавікамі падчас пратэстаў 10 жніўня 2020 году.

У студзені 2021 году Трыбунал апублікаваў аўдыёзапіс 2012 году, на якім старшыня КДБ Беларусі Вадзім Зайцаў ставіў супрацоўнікам КДБ задачы па забойствах апанэнтаў рэжыму Лукашэнкі, у тым ліку журналіста Паўла Шарамета. У 2016 годзе Шарамет быў забіты ў Кіеве менавіта тым спосабам, пра які на запісе разважаў Зайцаў, заказчыкаў забойства ўсталяваць не ўдалося.

## Мэты і задачы
У якасьці мэтаў і задачаў Беларускі народны трыбунал заяўляе наступныя:

1. Усталяваньне абставінаў злачынстваў, зьдзейсьненых рэжымам Аляксандара Лукашэнкі, з асаблівай увагай да злачынстваў, зьвязаных з выкраданьнямі й забойствамі, і выяўленьне месцаў пахаваньняў забітых. У тым ліку Юрыя Захаранкі, Віктара Ганчара, Анатоля Красоўскага, Зьмітра Завадскага.

2. Забесьпячэньне максымальнага збору рэчыўных доказаў, паказаньняў сьведкаў і іншых доказаў, якія дазваляюць прад’явіць абвінавачваньне асобам, вінаватым у зьдзяйсьненьні злачынстваў.

3. Усталяваньне і садзейнічаньне затрыманьню асобаў, падазраваных або вінаватых у зьдзяйсьненьні злачынстваў, і перадача іх у адпаведныя сьледчыя органы Рэспублікі Беларусь.

4. Вызначэньне ступені вінаватасьці службовых асобаў, злачынная бязьдзейнасьць якіх прывяла да стварэньня абставінаў рэзанансных справаў.

5. У сваёй дзейнасьці члены народнага трыбунала кіруюцца нормамі права, прадугледжанымі Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь, а таксама Крымінальным кодэксам і Крымінальна-працэсуальным кодэксам Рэспублікі Беларусь, якія прадугледжваюць удзел грамадзян у барацьбе са злачыннасьцю.

## Рэакцыя ўладаў
У ліпені 2022 году інтэрнэт-рэсурс праекта ўнеслі ў Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў. У 2024 годзе сайт Беларускага народнага трыбунала быў заблакаваны ў Беларусі, а сам праект быў абвешчаны «экстрэмісцкім фармаваньнем».

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)
Катэгорыя:Выступленьні ў Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2020 годзе
Весьягонскі раён

**Весьягонскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночым усходзе Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца горад Весьягонск.

## Геаграфія
Весьягонскі раён мяжуе з Краснахолмскім, Малакоўскім і Сандаўскім раёнамі, а таксама з Валагодзкай і Яраслаўскай абласьцямі. Плошча раёну складае 2047,26 км².

## Гісторыя
Весьягонскі раён быў утвораны 12 ліпеня 1929 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР у складзе Маскоўскае вобласьці. 29 студзеня 1935 году быў перададзены ў склад Калінінскай вобласьці, як на той час называлася Цьвярская вобласьць. У 2019 годзе раён быў рэарганізаваны ў муніцыпальную акругу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі
Хацкель Дунец

**Ха́цкель Майсе́евіч Дуне́ц** (студзень 1897, Слонім, Гарадзенская губэрня — 29 кастрычніка 1937, Менск, турма НКУС) — беларускі крытык, публіцыст.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў студзені 1897 году ў Слоніме Гарадзенскай губэрні.

Атрымаў сярэднюю пэдагагічную адукацыю. У 1918—1919 гадох працаваў загадчыкам сталовай. З 1920 году ў РКП(б), на партыйнай працы ў Віцебску. З 1926 году жыў у Менску. Публікаваўся з 1927 году. Быў намесьнікам рэдактара габрэйскай газэты «Акцябэр» («Октобэр»), у 1932—1935 гадох працаваў рэдактарам газэты «Літаратура і мастацтва». У 1930 годзе — лютым 1935 году — намесьнік наркама асьветы БССР. Сябра Саюзу пісьменьнікаў БССР з 1934 году, быў адным з кіраўнікоў габрэйскай сэкцыі ў СП БССР.

У сярэдзіне 1930-х гадоў абвінавачваўся ў трацкізьме. У 1935 годзе выключаны з партыі і зьняты з усіх адказных пасадаў. Працаваў культработнікам на заводзе імя Кірава ў Менску. Арыштаваны 8 чэрвеня 1936 году, а 27 жніўня 1936 году прыгавораны пазасудовымі органамі да пяці гадоў выпраўленча-працоўных лягераў. Накіраваны ва Ўхцінска-Пячорскі папраўча-працоўны лягер. Зноў арыштаваны ў красавіку 1937 году, дастаўлены ў Менск і Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суду СССР ад 28 кастрычніка 1937 году асуджаны да вышэйшай меры пакараньня. У «Чорную ноч» 29 кастрычніка 1937 году стаўся ахвярай масавага расстрэлу ў сутарэньнях менскай унутранай турмы НКУС («амэрыканкі») 132 пісьменьнікаў, навукоўцаў і дзяячоў культуры. Рэабілітаваны Судовай калегіяй Вярхоўнага суду БССР па справе 1936 году — 24 студзеня 1967 году; рэабілітаваны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суду СССР па справе 1937 году — 2 лютага 1967 году.

## Творчасьць
Дэбютаваў артыкулам у 1927 годзе ў часопісе «Штэрн» («Зорка»). Пісаў на ідышы. Разглядаючы габрэйскую літаратуру, выказваўся і пра творчасьць беларускіх пісьменьнікаў. Асобнымі выданьнямі выйшлі публіцыстычныя і літаратурна-крытычныя працы «Аб масавай рабоце на яўрэйскай мове» (1929), «Дасягненьні нацыянальнай палітыкі ў БССР» (1930), «Тэорыя паэзіі Літвакова» (1931), «У змаганьні» (1931), «За Магнітабуд літаратуры» (1932), «Пра пісьменьнікаў і творы» (1933), «На літаратурныя тэмы» (1934).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Расстраляныя ў «чорную ноч»
Кімраўскі раён

**Кі́мраўкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца горад Кімры, які, аднак, не ўваходзіць у склад раёну, фармуючы асобную мескую акругу.

## Геаграфія
Кімраўскі раён мяжуе з Кашынскім, Калязінскім, Канакоўскім, Калінінскім і Рамешкаўскім раёнамі, а таксама з Маскоўскай вобласьцю. Плошча раёну складае 2513,75 км².

## Гісторыя
Кімраўскі раён быў утвораны 12 ліпеня 1929 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР у складзе Маскоўскае вобласьці. 29 студзеня 1935 году быў перададзены ў склад **Калінінскай вобласьці**, як на той час называлася Цьвярская вобласьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Зубцоўскі раён

**Зубцоўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца горад Зубцоў.

## Геаграфія
Зубцоўскі раён мяжуе з Старыцкім і Ржэўскім раёнамі, а таксама з Маскоўскай і Смаленскай абласьцямі. Плошча раёну складае 2167 км².

## Гісторыя
Зубцоўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР і быў далучаны да Заходняе вобласьці. У кастрычніку 1941 году раён быў акупаваны нямецкімі войскамі, а цалкам вызвалены толькі ў сакавіку 1943 году. У лютым 1963 году раён быў ліквідаваны і далучаны да Ржэўскага раёну, аднак 12 студзеня 1965 году быў зноўку створаны як асобная адзінка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Віталь Уткін

**Віта́ль У́ткін** ( 20 чэрвеня 1965 г., Гомель) — дзяржаўны дзеяч рэжыму Лукашэнкі ў Беларусі, дэпутат Палаты прадстаўнікоў 7-га ды 8-га скліканьняў.

## Біяграфія

Скончыў Украінскую акадэмію ўнутраных справаў па спэцыяльнасьці «Правазнаўства», пазьней — Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь па спэцыяльнасьці «міжнароднае права».

Працаваў маляром.

З 1984 па 1986 гг. служыў у савецкіх унутраных войсках, пасьля чаго працаваў у органах МУС СССР.

З 1993 па 2014 гг. працаваў на розных пасадах у Гомельскім аблвыканкаме.

У 2014—2019 гг. быў старшынём адміністрацыі Чыгуначнага раёну Гомля.

У 2019 г. прызначаны ў склад Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га скліканьня.

## Палітычная пазыцыя, скандальныя заявы

Неаднаразова выступаў з абражальнымі заявамі на адрас беларускіх нацыянальных сымбаляў.

У 2020 годзе падчас кампаніі па выбарах прэзыдэнта публікаваў матэрыялы і рабіў заявы з мэтай дыскрэдытацыі праціўнікаў А. Лукашэнкі.

Пасьля гвалтоўнага разгону мірных пратэстаў у жніўні 2020 г., якія суправаджаліся масавымі фактамі гвалту і забойствамі грамадзянаў, Уткін удзельнічаў у публічных мерапрыемствах у падтрымку рэжыму Лукашэнкі і сілавікоў. Памочніца В. Уткіна праяўляла агрэсію да журналістаў незалежных СМІ, якія спрабавалі задаць яму пытаньне.

У лістападзе 2020 г. Уткін абражаў беларускіх спартоўцаў, у тым ліку алімпійскую мэдалістку Аляксандру Герасіменю за крытыку рэжыма А. Лукашэнкі. Распаўсюджваў кансьпіралягічныя тэорыі пра нібыта агрэсіўныя пляны замежных краінаў супраць Беларусі

У студзені 2021 году заявіў, што перанос чампіянату сьвету па хакеі зь Беларусі, зьдзейсьнены ў адказ на масавы гвалт і рэпрэсіі супраць мірных пратэстоўцаў на працягу беларускага палітычнага крызісу 2020—2021 гг., нібыта матываваны помстай кампаній-спонсараў чампіянату за паразу гітлераўскай Нямеччыны ў Другой сусьветнай вайне. Крытыкаваў Сьвятлану Ціханоўскую за скасаваньне чампіянату.

## Сям’я
Жанаты, мае трох дзяцей.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на афіцыйным сайце Палаты прадстаўнікоў НС РБ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га скліканьня
Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)
Тэрмапілы (часопіс)

**«Тэрмапі́лы»** — літаратурна-мастацкі і беларусазнаўчы штогадовы часопіс. Выдавец — Беларускае літаратурнае аб’яднаньне «Белавежа». Выдаецца з 1998 году ў Беластоку, Польшча. Галоўны рэдактар — Ян Чыквін. Мова выданьня — беларуская, польская.

## Гісторыя
Часопіс «Тэрмапілы» выходзіць з 1998 году, юбілейнага саракагодзьдзя аб’яднаньня «Белавежа». Да гэтага творы белавежцаў друкаваліся на Літаратурнай старонцы штотыднёвіка «Ніва», у альманахах ды аўтарскіх выданьнях. Часопіс стаў першым беларускім выключна літаратурным часопісам на тэрыторыі Польшчы.

Пісала ў 2007 годзе:

Увогуле, як ужо згадвалася, ўсё, што зьяўлялася ў выданьнях «Бібліятэкі БЛА Белавежа», актыўна аналізаваліся на старонках «Тэрмапілаў»...

## Водгукі
Ва ўступным слове да першага нумару рэдактар «Тэрмапілаў» Я. Чыквін акрэсьліў канцэпцыю часопіса: 

«*Хочацца спадзявацца, што ад самага пачатку часопісу будзе ўласьціва формула адкрытасьці ў тым сэнсе, што ён стане месцам сустрэчы для ўсіх, хто хоча творча займацца беларускім прыгожым пісьменствам, беларускаю культураю і іх дасьледаваньнем, як у  нас, так і па-за межамі Польшчы*».

Віктар Швед у 2010 годзе сказаў, што пасьля адзначаньня пяцідзесяцігодзьдзя аб'яднаньня «Белавежы», па стане на 2010 год у яе складзе было 20 дзейных членаў, якія маюць свае зборнікі. Белавежа выпусьціла  каля 200 кніг, 7 альманахаў і 12 гадавікоў Тэрмапілы.

Сучасная Польшча зьяўляецца краінаю дзьвюх літаратур: польскае й беларускае. Таму беларуская літаратура Польшчы належыць як польскаму, так і беларускаму кантэксту. В. Швед спасылаўся на літаратурных крытыкаў, якія гаварылі, што «Белавежа» зьяўляецца найстарэйшай і з найбольшымі творчымі дасягненьнямі літаратурнаю групаю ў Польшчы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Падборка выданьняў час. «Тэрмапілы» на Kamunikat.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1998 годзе
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Польскія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы на польскай мове
Катэгорыя:Беласток
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Выданьні беларускай дыяспары
Катэгорыя:Беларускамоўныя выданьні ў Польшчы
Катэгорыя:Беларускія літаратурныя часопісы
Уладзімер Гамановіч

**Уладзі́мер Алякса́ндравіч Гамано́віч** (14 жніўня 1959, вёска Старына, Докшыцкі раён Віцебскай вобласьці БССР — 20 студзеня 1991, Рыга, Латвія) — старшы лейтэнант міліцыі Рыгі, адна з ахвяраў студзеньскіх падзеяў 1991 року.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і вяскоўцаў. Бацькі Аляксандар і Тацяна працавалі ў калгасе. Скончыўшы школу, Уладзімер паступіў у прафэсійную вучэльню, атрымаў прафэсію электраманцёра. Служыў у вайсковай ракетнай частцы ў Рызе. Адслужыўшы, пайшоў на службу ў рыскую міліцыю, даслужыўся да званьня старшага лейтэнанта, камандаваў узводам.

У студзені 1991 року займаўся аховай парадку на рыскіх вуліцах у часе „барыкадаў“. 20 студзеня ахоўваў будынак Міністэрства ўнутраных справаў Латвіі (бульвар Райна, 6). Увечары супрацоўнікі Рыскага АМАПу прадпрынялі спробу захопу будынку, падчас якога адбылася страляніна. Ад нападу амапаўцаў загінулі 5 чалавек, сярод іх быў і Ўладзімер Гамановіч.

Пахаваны на старых могілках у Тумілавічах Докшыцкага раёну (Беларусь).

## Узнагароды
У 2010 годзе за заслугі ва ўмацаваньні дзяржаўнай бясьпекі Латвіі Ўладзімер Гамановіч пасьмяротна ўзнагароджаны ордэнам Віестура.

## Памяць
У  Старога места Рыгі ўсталяваны камень у памяць пра Ўладзімера Гамановіча. У Музэі барыкадаў 1991 року дзейнічае экспазыцыя зь міліцэйскай формай Уладзімера Гамановіча.

## Сям’я
Бацькі — вяскоўцы Аляксандар і Тацяна. Уладзімер меў двох малодшых братоў — Станіслава і Юрыя.

У Рызе Ўладзімер Гамановіч ажаніўся з Натальляй, у іх засталося трое дзяцей: Сьвятлана, Ларыса і Віталь. 25 сакавіка 1997 року з ініцыятывы фонду падтрымкі ўдзельнікаў барыкадаў удава і дзеці Ўладзімера ў парадку выключэньня атрымалі грамадзянства Латвіі і новую кватэру. 18 студзеня 1996 року міністар ўнутраных справаў Латвіі  уручыў Натальлі Гамановіч грашовую дапамогу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Савецкія міліцыянты
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Катэгорыя:Камандоры Вялікага крыжа ордэна Віестура
Катэгорыя:Загінулі падчас студзеньскіх падзеяў у Рызе 1991 году
Яраслаў Клімуць

**Яраслаў Іванавіч Клімуць** (, в. Вострава, Ваўкавыскі раён, Беластоцкая вобласьць - ) — беларускі літаратуразнаўца.

## Біяграфія
нарадзіўся 10 студзеня 1940 году ў в. Вострава Ваўкавыскага раёну Беластоцкай вобласьці.

У 1959—1962 гадох служыў у войску, у 1962—1967 гадох вучыўся ў на філялягічным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсітэту па спэцыяльнасьці «Беларуская мова і літаратура. Расейская мова і літаратура». У 1972—1977 гадох навучаўся ў асьпірантуры Інстытуту літаратуры імя Янкі Купалы Акадэміі навук БССР. З 1975 году пачаў працаваць старшым выкладчыкам катэдры беларускай літаратуры Магілёўскага дзяржаўнага пэдагагічнага інстытуту. У 1979 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю па тэме «Якуб Колас і расейская савецкая паэзія». З 1982 году дацэнт. З 1986 году па 2000 год — дэкан філялягічнага факультэту Магілёўскага дзяржаўнага пэдагагічнага інстытуту. Пазьней працаваў дацэнтам на катэдры ангельскага, агульнага і славянскага мовазнаўства Магілёўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Аркадзя Куляшова.

Дачка Лада — кандыдат гістарычных навук, дацэнт катэдры ўсеагульнай гісторыі Магілёўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Аркадзя Куляшова; дачка Жа́на — супрацоўніца Магілёўскага абласнога краязнаўчага музэю.

## Творчасьць
Сфэра навуковых інтарэсаў — тэорыя літаратуры, гісторыя беларускае літаратуры і літаратурнай крытыкі, супастаўляльнае літаратуразнаўства, краязнаўства. Дасьледчык творчасьці Якуба Коласа. Мае больш за 150 навуковых і вучэбна-мэтадычных публікацыяў.

Сябар Саюзу беларускіх пісьменьнікаў з 1996 году.

## Узнагароды
* ганаровыя граматы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (1982, 1998),
* ганаровая грамата Саюзу беларускіх пісьменьнікаў (1999),
* ганаровая грамата Дзяржаўнага літаратурна-мэмарыяльнага музэю Якуба Коласа (2004).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Дуду

**«Дуду»** — беларускі дзіцячы часопіс для дашкольнікаў. Выдаецца са сьнежня 2019 году.

У кожным нумары ёсьць адмысловыя заданьні на разьвіцьцё лёгікі, увагі, дробнай маторыкі. Галоўныя героі часопісу — хлопчык Зор, дзяўчынка Лёля і падушка Дуду, якія разам спасьцігаюць сьвет. З друкаванай газэты «Наша Ніва» ў «Дуду» перавандравалі плястылінавыя коміксы пра Капітана Танаку з «Нашай Плястыляндыяй» аўтарства Алеся Кудрыцкага.

## Цікавыя факты
Назва выданьня паходзіць ад першае слова, якое вымавіў сын галоўнага рэдактара Андрэя Дынько: «ду-ду». Так ён называў лямпачкі, сьвятло, ліхтары. У рэдакцыі яго палічылі прыемным і мілагучным.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Яны звар’яцелі ці што?! Гэта каманда год таму пачала выдаваць друкаваныя часопісы – іх усе адгаворвалі, а ў іх крута атрымліваецца!, citydog, 20-05-2020 

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2019 годзе
Катэгорыя:Беларускія дзіцячыя часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Асцярожна: дзеці!

**«Асьцяро́жна: дзе́ці»** — беларускі дзіцячы часопіс для малодшых школьнікаў. Выдаецца са сьнежня 2019 году.

Кожны нумар часопіса прысьвечаны пэўнай тэме. Тэмы першых нумароў былі самалёты, катастрофы, мабільнікі. Разынка кожнага нумара — вялікі цікавы комікс, з дынамічным сюжэтам і гумарам. Ёсьць рубрыка «Пахімічым», у якой дзецям прапануецца самастойна правесьці захапляльныя, але бясьпечныя хімічныя экспэрымэнты. У кожным нумар ёсьць і настольная гульня на галоўную тэму.

Галоўныя героі часопісу — Цім, Мара, сабака Газ, кот Тормаз і Зарас (Занадта Разумны Смартфон). Яны разблытваюць розныя дэтэктыўныя гісторыі.

Апавяданьні для часопісу піша Аляксей Шэін, аўтар кнігі фэнтэзі для падлеткаў «Сем камянёў». Сцэнары для коміксаў ствараюць Аляксей Шэін і Андрэй Скурко. А малюе коміксы прафэсійны пажарнік Раман Тарасевіч.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Яны звар’яцелі ці што?! Гэта каманда год таму пачала выдаваць друкаваныя часопісы – іх усе адгаворвалі, а ў іх крута атрымліваецца!, citydog, 20-05-2020

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2019 годзе
Катэгорыя:Беларускія дзіцячыя часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Буся (часопіс)

**«Бу́ся»** — беларускі літаратурна-мастацкі часопіс для дзяцей дашкольнага ўзросту, чытанка-маляванка. Пэрыядычнасьць — раз у два месяцы. Заснавальнік: рэдакцыя часопіса «Вясёлка».

## Гісторыя
Першы нумар чытанкі-маляванкі для дашкольнікаў «Буся» выйшаў у жніўні 2013 году. Ініцыятарамі зьяўленьня часопісу сталі пісьменьнікі Ўладзімер Ліпскі і Раіса Баравікова. Першы нумар выйшаў накладам 3037 асобнікаў. Ягоная прэзэнтацыя адбылася ў лістападзе ў Нацыянальным цэнтры творчасьці дзяцей і моладзі ў Менску.

Сымбалем часопісу стала бусьлянё Буся.

## Рубрыкі
«Вершы на памяць», «Ад аднаго да дзесяці», «Комікс», «Маляванка», «Забаўлянкі» і «Бусеў слоўнічак».

## Галоўныя рэдактары
* Уладзімер Ліпскі (з 2013).

## Некаторыя аўтары
* Вольга Грамыка, Алег Грушэцкі, Алесь Емяльянаў-Шыловіч, Уладзімер Ліпскі, Аксана Спрынчан

## Узнагароды
* 2014 год — найлепшае дзіцяча-юнацкае выданьне па выніках Нацыянальнага конкурсу друкаваных СМІ «Залатая Ліцера»

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2013 годзе
Катэгорыя:Беларускія дзіцячыя часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Залатая Літара»
Рамешкаўскі раён

**Ра́мешкаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца мястэчка Рамешкі.

## Геаграфія
Рамешкаўскі раён мяжуе з Максаціхінскім, Бежацкім, Кашынскім, Кімраўскім, Калінінскім і Ліхаслаўскім раёнамі. Плошча раёну складае 2511,5 км².

## Гісторыя
Рамешкаўскі раён быў утвораны 12 ліпеня 1929 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР у складзе Маскоўскае вобласьці. 29 студзеня 1935 году быў перададзены ў склад Калінінскай вобласьці, як на той час называлася Цьвярская вобласьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Асташкаўскі раён

**Аста́шкаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца горад Асташкаў.

## Геаграфія
Асташкаўскі раён мяжуе зь Фіраўскім, Куўшынаўскім, Селіжараўскім і Пенаўскім раёнамі. Плошча раёну складае 3198,67 км².

## Гісторыя
Асташкаўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР у складзе Заходняе вобласьці. 29 студзеня 1935 году быў перададзены ў склад Калінінскай вобласьці, як на той час называлася Цьвярская вобласьць. У 2017 годзе раён быў пераўтвораны ў мескую акругу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Янка Шарахоўскі

**Янка Шарахоўскі** (**Іван Захаравіч Шарахоўскі**; 4 сакавіка 1908, Бялынічы, Магілёўскі павет, Магілёўская губэрня, Расейская імпэрыя — 6 красавіка 1973) — беларускі празаік, крытык, літаратуразнавец.

## Біяграфія
Нарадзіўся 4 сакавіка 1908 году ў Бялынічах Магілёўскага павету Магілёўскай губэрні ў сялянскай сям’і. У 1925—1927 гадох вучыўся ў Магілёўскім пэдагагічным тэхнікуме, у 1931 годзе скончыў Ленінградзкі гісторыка-лінгвістычны інстытут.

Працаваў у рэдакцыях часопісу «Чырвоная Беларусь», газэты «Літаратура і мастацтва», часопісу «Полымя рэвалюцыі». У 1938—1941 гадох вучыўся ў асьпірантуры пры Менскім пэдагагічным інстытуце. Падчас нямецка-савецкай вайны ваяваў пад Масквой, на Бранскім, Другім Прыбалтыйскім, Ленінградзкім франтах як камандзір узводу, з 1943 году — інструктар франтавой газэты.

Пасьля вайны — адказны сакратар часопісу «Полымя» (1946—1948), галоўны рэдактар Дзяржаўнага выдавецтва БССР (1948—1957), намесьнік міністра культуры БССР (1957—1959), галоўны рэдактар газэты «Літаратура і мастацтва» (1959—1961), дырэктар Літаратурнага музэю Янкі Купалы (1961—1968).

Памёр 6 красавіка 1973 году.

## Творчасьць
У друку пачаў выступаць як паэт, а з 1931 году — як крытык і літаратуразнавец. Выдаў кнігі пра жыцьцё і творчасьць Янкі Купалы «Янка Купала» (1962), «Пясьняр народных дум» (1970 — дарэвалюцыйны пэрыяд, 1976 — савецкі пэрыяд).

Аўтар зборнікаў апавяданьняў «Срэбраная раніца» (1951), «Сплочаны доўг» (1978), кніжкі апавяданьняў для дзяцей «Сэрдалікавая бухта» (1955).

Пераклаў на беларускую мову раман «Белая бяроза» М. Бубенава (1949), аповесьць «Сьляпы музыка» У. Караленкі (1950), раманы «Чэсць змоладу» А. Первенцава (1951), «Рудзін», «Напярэдадні» І. Тургенева (1952), «Аповесьць пра дзяцінства» Ф. Гладкова (1952), «Казкі» М. Салтыкова-Шчадрына (1953), «Апавяданьні» І. Франко (1956), апавяданьне «Лёс чалавека» М. Шолахава (1959) і іншых.

## Крыніцы

## Літаратура
* Янка Шарахоўскі // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: БелЭн, 1992—1995.

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Мікола Ткачоў

**Мікола Гаўрылавіч Ткачоў** (8 сакавіка 1918, в. Горанка, Чэрыкаўскі павет, Магілёўская губэрня — 20 красавіка 1979, Менск) — беларускі празаік, перакладчык і журналіст.

## Біяграфія
Нарадзіўся 8 сакавіка 1918 году ў в. Горанка Чэрыкаўскага павету Магілёўскай губэрні ў сялянскай сям’і. Скончыў плянава-эканамічны факультэт Беларускага дзяржаўнага інстытуту народнай гаспадаркі імя В. Куйбышава. У 1940 годзе прызваны ў армію, служыў інструктарам-літаратарам дывізійнай газэты, удзельнічаў у баях на фронце і партызанскай барацьбе на Клічаўшчыне.

Пасьля вайны працаваў адказным сакратаром у рэдакцыі магілёўскай абласной газэты «За Радзіму». Узначальваў літаратурнае аб’яднаньне «Прыдняпроўе» пры абласной газэце, працаваў над рукапісам свайго раману «Згуртаванасьць» пра партызанскі рух на Магілёўшчыне, удзельнікам якога быў. Пасьля пераезду ў Менск працаваў адказным сакратаром часопісу «Полымя», галоўным рэдактарам газэты «Літаратура і мастацтва» (1957—1959). У 1959—1972 гадох займаў пасаду адказнага сакратара праўленьня Саюзу пісьменьнікаў БССР, затым заснаваў і ўзначаліў як дырэктар выдавецтва «Мастацкая літаратура» (1972—1979).

Памёр 20 красавіка 1979 году ў Менску.

## Творчасьць
У 1938 годзе ў часопісе «Полымя рэвалюцыі» надрукавана першае апавяданьне «На граніцы». У 1951 годзе выйшаў раман «Згуртаванасць», прысьвечаны барацьбе беларускага народа супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У 1962 годзе пераклаў на беларускую мову зборнік апавяданьняў В.Рошкі «Што мае вочы бачылі». У 1963 годзе выйшаў зборнік «Пошукі скарбаў», у які ўвайшлі найлепшыя апавяданьні пісьменьніка. У 1975 годзе пераклаў на беларускую мову аповесьць М.Прыляжаевай «Жыцьцё Леніна». У 1976 годзе выйшаў нарыс «Дарога барацьбы», які ўвайшоў у зборнік «Іх справы золатам гараць». У 1978 годзе выйшаў зборнік прозы «Дыханьне агню», у якім ў апавяданьнях і нарысах пісьменьнік услаўляў сваіх сучасьнікаў, занятых мірнай працай.

## Творы
* «На граніцы» (1938),
* «Згуртаванасьць» (1951),
* «Пошукі скарбаў» (1963),
* «Дарога барацьбы» (1976),
* "Дыханьне агню (1978).

## Крыніцы

## Літаратура
* Краснапольшчына літаратурная // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Краснапольскага раёна / галоўны рэдактар У. І. Лемяшонак. — Мінск, 2001. — С. 490—491 : фота.
* Лабаноўскі, Л. М. Ткачоў і яго кнігі пра гераізм народа / Л. Лабаноўскі // Лабаноўскі, Л. Землякі: гісторыя Краснапольшчыны ў асобах / Л. Лабаноўскі. — Мазыр, 2004. — С. 232—235.
* Мікола Ткачоў // Беларускія пісьменнікі (1917—1990) : даведнік / складальнік А. К. Гардзіцкі. — Мінск, 1994. — 540 : фота.
* Нашы знакамітыя землякі // Чырвоны Сцяг (Краснаполле). — 2013. — 28 жніўня. — С. 2.

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснапольскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэрыкаўскім павеце
Леанід Прокша

**Леанід Януаравіч Про́кша** (19 красавіка 1912, Полацак — 9 сьнежня 1994) — беларускі пісьменьнік, журналіст.

## Біяграфія
Нарадзіўся 19 красавіка 1912 году ў Полацку. У 1931 годзе скончыў Менскі пэдагагічны тэхнікум. У 1931—1934 гадох працаваў загадчыкам Кустаўніцкай пачатковай школы Мазырскага раёну. У 1934—1935 гадох выкладаў беларускую мову й літаратуру ў сямігодцы і рабфаку ў Барысаве. У 1937—1941 гадох працаваў у рэдакцыях газэты «Віцебскі рабочы», польскай газэты «Sztandar Wolności», польскай дзіцячай газэты «Pionier». Падчас нямецка-савецкай вайны быў вайсковым журналістам.

У 1945—1956 гадох працаваў загадчыкам аддзелу ў армейскіх газэтах. У 1955 годзе скончыў Ваенна-палітычную акадэмію імя Леніна. У 1956—1972 гадох працаваў галоўным рэдактарам часопісу «Коммунист Белоруссии» і рэдактарам газэты «Голас Радзімы».

У 1969—1972 гадох — галоўны рэдактар часопісу «Літаратура і мастацтва». Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1961 году.

Памёр 9 сьнежня 1994 году.

## Творчасьць
Пачаў друкавацца з 1937 году (газэта «Віцебскі пралетар»). Пісаў на беларускай і расейскай мовах. Аўтар зборнікаў апавяданьняў і нарысаў «Крыніца прыгажосьці» (1960), кніг гумарыстычных апавяданьняў, памфлетаў «Каб жылося-вялося» (1961), «Камедыянты» (1961), «Кантроль сумленьня» (1963), «Праз туманы» (1964), «След вядзе за мяжу» (1965), «Інтрыгі прэзыдэнцкага двару» (1967), «Не ў тым поездзе» (1971), «Самадзейнасьць у ліфце» (1972), «Зося сьмяецца» (1982), «Прывіды й прэзыдэнты» (1988), аповесьцяў «​Ці варта было жаніцца» (1968), «За Добрыцай-рэчкай» (1975), нарысу «Героі Алерона» (з В.Андрэевым і У. Сасінскім, 1965), кніг публіцыстыкі «Па абодва бакі акіяну» (1968), «Туман разьвеецца» (1970), «Візітная картка народу» (1972), раманаў «Пакуль жывеш на сьвеце» (1980), «Туніка Неса» (1986). «Урокі любові й нянавісьці» (1990). Выйшлі аповесьці для дзяцей «Хлопчык у вялікіх чаравіках» (1963), «Незвычайныя прыгоды хлопчыка Бульбінкі» (1973), «Стрэл над ярам» (1974, дапоўненае выданьне 1979).

## Узнагароды
* ордэн Айчыннай вайны I ступені,
* два ордэны Айчыннай вайны II ступені,
* ордэн Чырвонай Зоркі,
* Залаты крыж за заслугі (Польшча).

## Крыніцы

## Літаратура
* Гадзінскі А. К. Прокша Леанід Януаравіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т., Т. 4. Накцюрн — Скальскі / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 4. — 742 с — 9 500 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 39. — 576 с — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Анатоль Казлоў

**Анатоль Сяргеевіч Казлоў** (, в. Асінаўка, Краснапольскі раён, Магілёўская вобласьць - ) — беларускі празаік, літаратуразнаўца.

## Біяграфія
Нарадзіўся 28 ліпеня 1962 году ў в. Асінаўка Краснапольскага раёну Магілёўскай вобласьці. У 1985 годзе скончыў Гомельскі дзяржаўны ўнівэрсытэт.

Працаваў у будакашалёўскай раённай газэце «Авангард» (1985, 1987—1988), служыў у Савецкай Арміі ў Сыбірскай ваеннай акрузе (1985—1987). У 1988—1990 гадох вучыўся ў асьпірантуры пры Інстытуце літаратуры Акадэміі навук БССР, працаваў над дысэртацыяй «Сатыра і гумар у беларускай літаратуры 1920-х — пачатку 1930-х гадоў» (навуковы кіраўнік — Іван Навуменка).

У 1990—1992 гадох — загадчык аддзелу публіцыстыкі і нарыса часопісу «Полымя». У 1992—2003 і 2011—2014 гадох — загадчык аддзелу прозы часопісу «Маладосьць». Галоўны рэдактар газэты «Літаратура і мастацтва» (2003—2009). Супрацоўнік часопісу «Нёман» (2009—2011, з 2014).

Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў з 1991 году. З 2006 году — сябра Саюзу пісьменьнікаў Беларусі.

## Творчасьць
Першыя апавяданьні былі апублікаваныя ў 1985 годзе. У творах пісьменьніка цесна пераплятаюцца містыка й рэчаіснасьць, прысутнічаюць фальклёрна-міталягічныя матывы. Яго героі — маладыя людзі, якія шукаюць сваё месца ў жыцьці.

Аўтар празаічных зборнікаў:
* Міражы ценяў (1990),
* І тады я памёр… (1993),
* Незламаная сьвечка (2000),
* Юргон (2006),
* Горад у нябёсах (2009),
* Той, хто абганяе сны (2014).

## Крыніцы

## Літаратура
* Казлоў А. Не люблю грыбоў і ягад// З росных сцяжын: аўтабіяграфіі пісьменнікаў Беларусі/ уклад. Мікола Мінзер. — Мн.: Літаратура і мастацтва, 2009. — С. 147—150.

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Алесь Емяльянаў

**Алесь (Аляксандар Міхайлавіч) Емяльянаў** (20 сакавіка 1952, Забалацьце, Чавускі раён — 6 кастрычніка 2005) — беларускі паэт і перакладчык.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1969 годзе скончыў Чавускую СШ № 1. З 1969 па 1971 год вучыўся ў БСГА. У 1971—1973 гадах служыў у пагранвойсках у Савецкай Арміі. Пасьля дэмабілізацыі працаваў электрыкам у Менску, у 1973—1983 гадах — карэспандэнтам газэты «Чырвоная змена», «Піянер Беларусі», у 1983—1987 гадах — у Галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычных праграм Беларускага тэлебачаньня, з 1987 году — літкансультант СП Беларусі. У 1983 годзе завочна скончыў філфак БДУ. У 1990—1991 гадах — старшыня Каардынацыйнай рады Нацыянальна-дэмакратычнай партыі Беларусі.

У ліпені 1990 году напісаў у газэце «Свабодныя навіны» артыкул «Я быў сэксотам КДБ», у якім прызнаўся, што будучы сябрам Сойму Беларускага народнага фронту стварыў Нацыянальна-дэмакратычную партыю Беларусі на загад Камітэту дзяржаўнай бясьпекі.

## Творчасьць
Літаратурнай працай пачаў займацца ў 1968 годзе. Першы верш «Краіна марской крысы» надрукаваны ў 1968 годзе ў часопісе «Бярозка». Адзін з аўтараў і стваральнікаў тэлечасопісу «Літаратурная Беларусь». Курыраваў выхад у этэр літаратурна-мастацкага часопіса «Буг» Берасьцейскай студыі тэлебачаньня. Пад яго рэдакцыяй выходзілі штомесячныя перадачы «Сугучча» аб перакладзе на беларускую мову твораў замежных пісьменьнікаў.

Пісаў пра жыцьцё сучасьнікаў, яго любоў да Радзімы, роднай мовы, прыроды: гэта зборнікі «Ранак поўніцца жыцьцём», «Нязжатае поле», «На падкове дарог». 

## Кнігапіс
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* Галубовіч, Л. Алесь Емяльянаў / Л. Галубовіч // ЛіМ. — 2005. — 14 кастрычні-ка. — С. 15.
* Емяльянаў Аляксандр Міхайлавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Мінск, 1998. — Т.6. — С. 390.
* Емяльянаў Аляксандр // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік: у 6 т. / пад рэдакцыяй А. В. Мальдзіса. — Мінск, 1993. — Т.2. — С. 424—425.

Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Жаркоўскі раён

**Жаркоўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца мястэчка Жаркоўскі.

## Геаграфія
Жаркоўскі раён мяжуе зь Нялідаўскім, Бельскім і Заходнядзьвінскім раёнамі, а таксама з Смаленскай вобласьцю. Плошча раёну складае 1625,49 км².

## Гісторыя
Жаркоўскі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР у складзе Заходняе вобласьці. У 1935 годзе быў перададзены ў склад Калінінскай вобласьці, як на той час называлася Цьвярская вобласьць. Але з 1945 па 1957 знаходзіўся ў складзе Вялікалускай вобласьці, а пасьля ейнае ліквідацыі зноўку вярнуўся ў склад Калінінскай вобласьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Жэўжык (часопіс)

**«Жэ́ўжык»** — беларускі для дзяцей ад 6 гадоў. Выходзіць з сакавіка 2019 году.

У кожным нумары разьмяшчаюцца пазнавальная інфармацыя, разнастайныя займальныя заданьні (галаваломкі, лябірынты, рэбусы і г.д.), коміксы, арыгінальныя майстар-клясы.

Пяць нумароў выйшлі ў электроннай вэрсіі, зь іх першыя два на 20 старонках, трэці, чацьверты і пяты на 32 старонках. У сьнежні 2020 году шосты нумар выйшаў на паперы накладам 1000 асобнікаў на 36 старонках. Ён быў прысьвечаны «Роднай мове».

У лістападзе 2021 году выйшаў другі друкаваны нумар пра музычныя інструмэнты на 52 старонках.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Жэўжыка

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2019 годзе
Катэгорыя:Беларускія дзіцячыя часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Жэўжык

Назву **Жэўжык** маюць:

* Жэўжык — вёска ў Клімавіцкім раёне
* Жэўжык — адзін з пэрсанажаў беларускай міталёгіі
* Жэўжык — дзіцячы часопіс