open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ян Лехань

**Ян Лехань** (), сапр. **Лешак Сэрафіновіч** (; , Варшава — , Нью-Ёрк) — польскі паэт, літаратурны і тэатральны крытык.

Продкі Яна Леханя былі туркамі, што хрысьціліся і з часам апалячыліся. У 1907 пачаў навучаньне ў школе. У 1913 выдаў дэбютны зборнік вершаў «На залатым полі» (*Na złotym polu*), у наступным годзе выйшаў другі зборнік — «Па розных сьцежках» (*Po różnych ścieżkach*), прысьвечаны Леапольду Стафу. У 1916-20 навучаўся на філязофскім факультэце Варшаўскага ўнівэрсытэта, але так яго і ня скончыў.

Ян Лехань быў адным з заснавальнікаў у 1919 літаратурнай групы «Скамандэр» (названа ў гонар ракі, што цякла ля Троі), куды ўваходзілі таксама Юльян Тувім, Антоній Сланімскі, Яраслаў Івашкевіч.

Вядомасьць яму прынёс зборнік вершаў «Пурпуровая паэма» (*Karmazynowy poemat*, 1920). Аднак хутка праз рознага кшталту праблемы, у тым ліку ў прыватным жыцьці, паэт робіць у 1921 годзе спробу самагубства, пасьля пэўны час лечыцца ў псыхіятрычным шпіталі.

У 1926-29 Ян Лехань выдае сатырычны часопіс «Варшаўскі цырульнік» (*Cyrulik Warszawski*). У 1925 атрымлівае прэмію Польскай асацыяцыі кнігавыдаўцоў за зборнік вершаў «Срэбнае і чорнае» (*Srebrne i czarne*, 1924), а ў 1935 — прэмію Польскай акадэміі літаратуры.

З 1930 па 1939 працуе культурным аташэ ў польскай амбасадзе ў Парыжы. Пасьля капітуляцыі Францыі пераязджае ў Бразылію, пазьней — у Нью-Ёрк, дзе робіцца сувыдаўцом многіх польскіх газэт і часопісаў, а ў 1942 — адным з заснавальнікаў Польскага інстытуту навукі і мастацтва ў Амэрыцы. З 1924 па 1942 Ян Лехань не пісаў, хоць слава яго ўвесь час шырылася. У 1942 годзе ён выдае зборнік «Лютня пасля Бэкварка» (*Lutnia po Bekwarku*), а ў 1943 — «Арыя з курантамі» (*Aria z kurantem*). Адзін з апошніх вершаў Яна Леханя — «Іліяда».

Зьдзейсьніў самагубства, скочыўшы з 12-га паверху гатэля «Гудзон». Сярод прычын гэтага называюць узмацненьне камуністычнага рэжыму ў Польшчы або дэпрэсію з-за нападкаў празь яго сэксуальную арыентацыю. Прах паэта ў 1991 годзе быў перавезены зь Нью-Ёрка ў Варшаву і пахаваны на Лясных могілках у Лясках, у сямейным склепе.

На беларускую мову некаторыя вершы пераклаў Максім Танк, Марыя Пушкіна, Ігар Жалткоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пераклады на сайце «ПрайдзіСвет»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Паэты Польшчы
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты
Яўген Еўтушэнка

**Яўге́н Алякса́ндравіч Еўтушэ́нка** (; , Зіма, Іркуцкая вобласьць — , Талса, Аклагома, ЗША) — савецкі й расейскі паэт.

## Біяграфія
Навучаўся ў Літаратурным інстытуце імя М.Горкага (1951-54). Друкаваўся з 1949 году. Паэзія вызначаецца незалежнасьцю пазыцыі, вострай пастаноўкай складаных маральных і сацыяльных пытаньняў, праблем грамадзянскасьці, міжнароднай палітыкі, гуманістычным і антываенным патасам (зборнікі «Разведчыкі будучыні», 1952, «Шаша энтузіястаў», 1956, «Яблык», 1960, «Інтымная лірыка», 1973, «Зварка выбухам», 1980, «Грамадзяне, паслухайце мяне…», 1989, і іншыя паэмы «Брацкая ГЭС», 1965, «Мама і нэўтронная бомба», 1982, за апошнюю Дзяржаўная прэмія СССР 1984). Выступаў як празаік, публіцыст і крытык (зборнікі артыкулаў «Талент ёсьць цуд невыпадковы», 1980, «Пункт апоры», 1981, раманы «Ягадныя мясьціны», 1982, «Не памірай пасля сьмерці», 1993). Паставіў фільмы «Дзіцячы сад» (1984), «Пахаваньне Сталіна» (1991), здымаўся ў іх.

На беларускую мову творы Еўтушэнкі пераклалі Рыгор Барадулін, Артур Вольскі, Анатоль Вярцінскі, Васіль Макарэвіч, Уладзіслаў Нядзьведзкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Евгений Евтушенко похоронен в Переделкино /ТАСС, 11.04.2017/

Катэгорыя:Савецкія паэты
Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Петразаводска
Катэгорыя:Расейскамоўныя паэты
Касьцёл сьвятога Андрэя Баболі (Градаўшчына)

**Касьцёл сьвято́га Андрэ́я Бабо́лі** — драўляны каталіцкі храм у вёсцы Градаўшчына Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Мінуўшчына
Да канца 1930-х рокаў мясцовых каталікоў абслугоўвала драўляная капліца ў суседнім зь вёскай панскім двары Дубоўка (Дубнічкі). У 1938 року зь вёскі Шумску (цяпер у Летуве) быў перавезены драўляны касьцёл і заліты пад яго падмурак. У 1939 року новазбудаваны ў цэнтры вёскі касьцёл быў асьвячоны пад тытулам сьв. Андрэя Баболі. Самастойная парафія была заснаваная ў 1940 року.

Касьцёл дзейнічаў у гады Другой сусьветнай вайны і за савецкім часам. Афіцыйная дата асьвечаньня храма — 16 траўня 1994 року.

Капліца ў Дубоўцы не захавалася, але зьбераглася фігура Найсьвяцейшай Дзевы Марыі, якая знаходзіцца ў касьцёле.

## Архітэктура
Касьцёл у Шумску быў 2-вежавым і 3-нэфавым, а ў Градаўшчыне набыў рысы стылю мадэрн. Асноўны прастакутны і пяцігранны алтарны зрубы перакрытыя высокім двухсхільным дахам з вальмамі над прэзьбітэрыем і сыгнатуркай над алтарнай часткай. Над галоўным фасадам узьведзеная двухярусная чацьверыковая вежа-званіца пад шатровым мадэрнавым дахам. На тымпане франтоне ў лучковай арачнай нішы-табэрнакулюме разьмешчаная скульптурная выява Дзевы Марыі. Бабінец аформлены арачным уваходам.

Уздоўж бакавых фасадаў асноўнага аб’ёма ідуць адкрытыя галерэі на слупах. Інтэр’ер перакрыты плоскай падшыўной стольлю. Сьцены ўнутры аздобленыя дэкаратыўнай ашалёўкай. Над уваходам — галерэя музычных хораў. Падоўжную ўнутраную прастору ўпрыгожваюць тры алтары: галоўны — Найсьвяцейшага Сэрца Пана Езуса, левы бочны Маці Божай Анёльскай і правы — тытульны, сьв. Андрэя Баболі. Над уваходам — галерэя хораў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Градоўшчына — парафія Св. Андрэя Баболі на Catholic.by
* 

Катэгорыя:Градаўшчына (Астравецкі раён)
Катэгорыя:Касьцёлы Гарадзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касьцёлы Астравецкага раёну
Катэгорыя:1939 год у Беларусі
Катэгорыя:Драўляныя касьцёлы Беларусі
Катэгорыя:Перамешчаныя збудаваньні Беларусі
Махтумкулі

**Махтумкулі́**&nbsp;(; , *Makhdumqoli Faraghi*; каля 1724, с. Хаджы-гаўшан Балканскай вобласьці, Туркмэністан — 1807-я г.) — туркмэнскі паэт-мысьляр; пачынальнік туркмэнскай літаратуры.

Сын Даўлетмамэда Азадзі. Вучыўся ў мэдрэсэ Шыргазі (горад Хіва). Шмат падарожнічаў, вывучаў літаратуру, фальклёр Сярэдняй Азіі, Азэрбайджану, Ірану.

Захавалася больш за 10 тыс. вершаваных радкоў (вершы, паэмы, оды, элегіі; упершыню апублікаваны ў 1842). У вершах, ліра-эпічных паэмах сацыяльна-філязофскага зьместу асуджаў міжплемянныя спрэчкі і варожасьць, выказваў пратэст супраць фэадальнага ўціску, заклікаў да яднаньня ў змаганьні за незалежнасьць. Пісаў творы інтымнай тэматыкі. У сатырычных вершах высьмейваў людзкія заганы. Многія яго творы адметныя рэлігійным настроем. Замяніў араба-пэрсыдзкую мэтрыку (аруз) народнай сылябічнай сыстэмай, наблізіў мову паэзіі да народнай і фальклёру.

## Беларускія пераклады
На беларускую мову творы Махтумкулі пераклалі Раіса Баравікова, Рыгор Барадулін, Артур Вольскі, Васіль Жуковіч, Хведар Жычка, Алесь Звонак, Уладзімер Караткевіч, Анатоль Клышка, Валянціна Коўтун, Алег Лойка, Пятрусь Макаль, Уладзімер Паўлаў, Пятро Прыходзька, Максім Танк, Уладзімер Шахавец.
* Салавей шукае ружу: Выбр. лірыка. Мн., 1983.
* З кубка вечнасці мёд, Мн., 2014.

## Крыніцы

## Літаратура
*
Пётар Мурзёнак

**Пётар Пятро́віч Мурзёнак** ( 8 траўня 1951, вёска Дунілавічы, Пастаўскі раён, Віцебская вобласьць) — беларускі навуковец у галіне фізыялёгіі, паэт, грамадзкі дзеяч беларускай дыяспары ў Канадзе. Доктар мэдычных навук (1991).

## Біяграфія
Скончыў Менскі мэдычны інстытут у 1974 годзе. Працаваў загадчыкам аддзелу ў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, прафэсарам і загадчыкам катэдры ў Экалягічным унівэрсытэце імя Сахарава. Мае 157 навуковых публікацый. З 1998 году жыве і працуе ў Канадзе. У 2001—2005 гадах быў старшынём Згуртаваньня беларусаў Канады (ЗБК).

## Узнагароды
Узнагароджаны мэдалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

## Крыніцы

     
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пастаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія фізыёлягі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія эмігранты
Катэгорыя:Дактары мэдычных навук 
Катэгорыя:Канадзкія імігранты
Жак Прэвэр

**Жак Прэвер** (; , Нёі-сюр-Сэн — , Амонвіль-ля-Пэтыт, Манш) — францускі паэт і кінадраматург.

## Сцэнары да фільмаў
* Злачынства спадара Лянжа («Le Crime de monsieur Lange», 1936)
* Пацешная драма («Drôle de drame», 1937)
* Набярэжная туманоў («Le Quai des brumes», 1938)
* Зьніклыя з Сэнт-Ажыля («Les Disparus de Saint-Agil», 1938)
* Дзень пачынаецца («Le Jour se lève», 1939)
* Буксіры (1941)
* Летняе сьвятло (1942)
* Вячэрнія наведвальнікі (1942)
* Дзеці райка («Les Enfants du paradis», 1945, намінацыя на Оскар за лепшы сцэнар)
* Сабор Парыскай Божай Маці («Notre Dame de Paris», 1956)
* Кароль і птушка (1980)

## Беларускія пераклады
На беларускую мову яго вершы пераклалі Эдзі Агняцьвет, Сьцяпан Ліхадзіеўскі, Юрась Жалезка, Максім Танк.
* Снеданне (перакл. Ю. Жалезка) / Annus Albaruthenicus = Год Беларускі. № 1/2000.

## Крыніцы

## Літаратура

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Францускія паэты
Катэгорыя:Сюррэалісты
Шынкавецкі сельсавет

**Шынкавецкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар — вёска Шынкаўцы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 году ў складзе Шчучынскага раёну Баранавіцкай вобласьці БССР. З 20 верасьня 1944 году ў складзе Гараденскай вобласьці.

16 ліпеня 1954 году скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Лядзкага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1954 годзе
Рагачы (Шчучынскі раён)

**Рагачы́** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Лядзкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 — 6 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Лядзкі сельсавет (Шчучынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Догі

**До́гі** — вёска ў Беларусі, каля вытоку ракі  Ельні. Уваходзяць у склад Лядзкага сельсавету Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Дага або Дака (Dago, Dacco) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 2009 год — 18 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Лядзкі сельсавет (Шчучынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Падатак на ўцёкі з Райху

**Пада́так на ўцёкі з Ра́йху** () — падатак, уведзены 8 сьнежня 1931 году падчас *[[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіі]]*. 25-адсоткавы падатак накладаўся на эмігранта, калі кошт яго маёмасьці пераўзыходзіў 200 тысячаў райхсмарак ці ж яго гадавы прыбытак перавышаў 20 тысячаў райхсмарак.

Да 1933 году нямецкі бюджэт атрымаў каля 1 млн марак прыбытку ад гэтага падатку. Па меры росту нацысцкага тэрору і павелічэньня патоку эмігрантаў падатак складаў усё больш значную частку прыбыткаў Трэцяга Райху. У 1933 году прыбытак ад падатку склаў 17 мільёнаў райхсмарак, а ў 1938 годзе ён дасягнуў свайго апагею ў памеры 342 мільёнаў райхсмарак. У цэлым даходы ад «падатку на ўцёкі з Райху» за ўвесь пэрыяд яго існаваньня склалі 941 млн райхсмарак. Да 90% падатковых паступленьняў складаў падатак на людзей, што пакідалі Нямеччыну з-за перасьледу расісцкага характару (у асноўным жыдоў).

Калі да канца Ваймарскай рэспублікі мэтай падатку было прадухіленьне эміграцыі заможных прадпрымальнікаў зь Нямеччыны, то пры нацыстах, наадварот, мяжа падаткаабкладаньня была зьніжаная, каб ахапіць максымальна высокую колькасьць тых, хто выяжджае. Пры гэтым аж да адкрытай забароны жыдам на эміграцыю ў кастрычніку 1941 году нацысты заахвочвалі эміграцыю габрэяў пры ўмове выплаты імі падатку. Цяжар падатку пагаршаўся нявыгадным абменным курсам, які ўжываў Райхсбанк у адносінах да сродкаў на вываз, якія заставаліся пасьля сплаты падатку.

«Падатак на ўцёкі з Райху», які аплаціла Мары Банапарт, дазволіў Зыгмунду Фройду выехаць у чэрвені 1938 году зь Вены у Ангельшчыну.

## Літаратура
* Martin Friedenberger et al. (Pub.): *Die Reichsfinanzverwaltung im Nationalsozialismus*. Bremen 2002, .
* Martin Friedenberger: *Fiskalische Ausplünderung.* Berlin 2008, .
* Dorothee Mußgnug: *Die Reichsfluchtsteuer 1931—1953.* Berlin 1993, .

## Вонкавыя спасылкі
* Erlass der Reichsfluchtsteuer im Reichsgesetzblatt 1931, repeatedly extended in the following
* Datenbank zu Reichsfluchtsteuer und Steuersteckbriefe 1932—1944
* Berliner Steuer- und Finanzverwaltung und die jüdische Bevölkerung 1933—1945

Катэгорыя:Антысэмітызм у Нямеччыне
Катэгорыя:Галакост
Катэгорыя:Права Трэцяга райху
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1931 годзе
Катэгорыя:Нацызм
Тапілішкаўскія валуны

**Тапілішкаўскія валуны** — геалягічны помнік прыроды рэспубліканскага значэньня (зь 1994 году). Тры валуны разьмешчаны за 0,25 км на паўднёвай ускраіне вёскі Тапілішкі (Шчучынскі раён, Гарадзенская вобласьць).

## Апісаньне
Шаравата-ружовы буйназярністы граніта-гнэйс даўжынёй 3,7 м, шырынёй 3,1 м, вышынёй 1,3 м, у абводзе 10,3 м, аб’ём 8 м³, маса 21 тона.

Шэры гнэйс даўжынёй 3,7 м, шырынёй 2,6 м, вышынёй 1 м, у абводзе 9,7 м, аб’ём 5,1 м³, маса 13,5 тон.

Ружавата-буры граніт рапаківі з крышталямі палявога шпату (авоіды 2-5 см) даўжынёй 3,7 м, шырынёй 2,9 м, вышынёй 1,3 м, у абводзе 9,8 м, аб’ём 7,4 м³, маса 20 тон.

Прынесены ледавіком 200 тысячаў гадоў таму назад з поўдня Фінляндыі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Славутасьці Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Геалёгія Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Катэгорыя МСАП III
Катэгорыя:Памятныя камяні Беларусі
Вячаслаў Шуцілін

**Вячаслаў Юр’евіч Шуцілін** (нар. 29 студзеня 1969 г.) — беларускі эканаміст, рэктар Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту ад 2019 да 2021 году.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Разані (Расея), вырас у Менску.

У 1993 г. скончыў Беларускі дзяржаўны эканамічны ўнівэрсытэт, пасьля чаго застаўся працаваць выкладчыкам катэдны гандлю сродкамі вытворчасьці.

У 2004 г. прызначаны вучоным сакратаром БДЭУ. З 2008 па 2013 працаваў начальнікам упраўленьня падрыхтоўкі кадраў найвышэйшай кваліфікацыі БДЭУ.

У 2019 г. прызначаны рэктарам БДЭУ.

## Сям’я
Жанаты, мае двух сыноў.

## Удзел у палітычных рэпрэсіях
У 2020 г., падчас масавых пратэстаў, што пачаліся пасьля выбараў Прэзыдэнта Беларусі, кіраўніцтва БДЭУ, рэктарам якога ў той час быў Шуцілін, накіравала ў міліцыю сьпіс удзельнікаў пратэсных акцый зь ліку сваіх студэнтаў і папрасіла прыцягнуць іх да адміністрацыйнай адказнасьці.

Шуцілін падпісаў вымовы шэрагу студэнтаў БДЭУ і выключыў некалькіх студэнтаў з унівэрсытэту ў сувязі зь іхным удзелам у акцыях пратэсту. За выказваньне грамадзянскай пазыцыі Шуціліным быў звольнены з пасады дэкан факультэта міжнародных бізнэс-камунікацыяў Міхаіл Мішкевіч.

Больш за 150 выкладчыкаў і супрацоўнікаў БДЭУ публічна зьвярнуліся да Шуціліна, пратэстуючы супраць палітычных рэпрэсій ва ўнівэрсытэце.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэктары БДЭУ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Разанскай вобласьці
Ян Радван

**Ян Радван** (?, Вільня — пасьля ) — паэт-лацініст, адзін з заснавальнікаў жанру эпічна-гераічнай паэзіі ў ВКЛ.

## Біяграфічныя зьвесткі
Пра асабістае і грамадзкае жыцьцё Я. Радвана захавалася мала зьвестак. Нарадзіўся ён у Вільні, па веравызнаньні быў кальвініст, паходзіў, хутчэй за ўсё, зь мяшчанскай сям’і. Дакладныя даты нараджэньня і сьмерці яго невядомы. У маладосьці быў зьвязаны з дваром Хадкевічаў. Пачатковую адукацыю атрымаў у Вільні, вучыўся ў заходнеэўрапейскіх унівэрсытэтах, дыплём атрымаў у Падуі. Падарожнічаў па Эўропе ў сьвіце Хадкевічаў, пазьней служыў у ваяводы смаленскага Я. Абрамовіча.

## Творчасьць
Пісаў на лацінскай мове, пасьлядоўнік Вэргілія. Першым вядомым яго творам зьяўляецца чатырохрадковая эпіграма ў выданьні «Дзесяцігадовай аповесьці…» А. Рымшы (Вільня, 1585). У 1590 Ян Карцан выдаў у Вільні вершаваны твор Я. Радвана «Эпіталяма на вясельле Крыштапа Монвіда Дарагастайскага», дзе ня толькі апяваўся шлюб К. Дарагастайскага з Соф’яй Хадкевіч, але і давалася разгорнутае апісаньне Вялікага Княства Літоўскага ў стылі «Песьні пра зубра» М. Гусоўскага. Некалькі вершаў паэта, прысьвечаных Мікалаю і Крыштапу Дарагастайскім, Гжэгажу з Жарнаўца, зьмешчана ў «Абароне пасьцілы эвангельскай» (Вільня, 1591) Гжэгажа з Жарнаўца.

Найбольш значны твор — лацінамоўная паэма «Radivilus, sive de vita…», больш вядомая як «Радзівіліяда…» (3470 радкоў дактылічнага гекзамэтра) у панэгірычным зборніку, выдадзеным у 1592 у Вільні ў гонар памерлага ў 1584 ваяводы віленскага, гетмана вялікага літоўскага, князя Мікалая Радзівіла. У выданьні Яна Карцана акрамя паэмы Я. Радвана зьмешчаны празаічныя прысьвячэньні Яна Абрамовіча, Андрэя Воляна, Яна Руцкага, вершы Яна Радвана, Пятра Раізія, Яна Казаковіча.

## Творы
* Radvanus I. Radivilias sive de vita et rebvs praeclarissime gestis … . Vilnae, 1592.
* 
* Радван Ян. Радзівіліяда… / Пераклад з лацінскай мовы Жанны Некрашэвіч-Кароткай // Маладосць. 2011. № 1. С. 93—100; № 2. С. 105—108; № 3. С. 73—76; № 4. С. 87—92; № 5. С. 92—98.

## Крыніцы

## Літаратура
* Кавалёў С. Героіка-эпічная паэзія Беларусі і Літвы канца XVI ст. — : Універсітэцкае, 1993. — 100,[2] с. — (Са скарбніцы беларускай культуры). — .
* 
* Скеп’ян, А. Радван // 
* Скеп’ян, А. Радман Ян //  — С. 51.
* Sajkowski, A. Od Sierotki do Rybenki: w kregu radziwillowskiego mecenatu / Alojzy Sajkowski. — Poznan: Wydaw. Poznanskie, 1965. — 254 s.
* Sajkowski, A. Staropolska milosc: z dawnych listow i pamietnikow / Alojzy Sajkowski. — Poznan: Wydaw. Poznanskie, 1981. — 403 s.: il. — .

Катэгорыя:Новалацінскія літаратары
Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага
Аляксандар Зубаў

**Алякса́ндар Васі́левіч Зу́баў** (нар. 1936, Махачкала, цяпер Рэспубліка Дагестан, Расея) — беларускі мовазнавец.

Доктар філялягічных навук (1985), прафэсар (1986) і акадэмік Міжнароднай акадэміі інфарматызацыі (1996).

## Жыцьцяпіс
У 1964 годзе скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці «матэматыка». У 1965 годзе ўладкаваўся ў Менскі дзяржаўны пэдагагічны інстытут замежных моваў. У 1968-м стваў загаднікам катэдры інфарматыкі і прыкладной лінгвістыкі. У 1973 годзе ўзнагароджаны Граматай Вярхоўнага Савета БССР. У 1977-м атрымаў срэбраны мэдаль Выставы дасягненьняў народнай гаспадаркі СССР. У 1985 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю. У 1995 годзе стаў прарэктарам Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту. У 2008-м узнагароджаны Ганаровай граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь.

## Дасьледаваньні
Напісаў працы ў галіне мовазнаўства тэксту, кампутарнага мовазнаўства і штучнага інтэлекту і кампутарнага навучаньня. Аўтар працаў «Апрацоўка на АС ЭВМ тэкстаў натуральных моваў» (1977) і «Праблемы нараджэньня тэксту» (т. 1—2, 1987 і 1989). Суаўтар кніг «ЭВМ аналізуе тэкст» (1989), «Асновы лінгвістычнай інфарматыкі» (т. 1—3, 1991—1993) і «Лінгвістычная інфарматыка» (1995).

## Крыніцы

Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Хатнія справы

**«Ха́тнія спра́вы»** — штомесячная газэта на беларускай мове, заснаваная ў студзені 2019 году.

24 жніўня 2018 году Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь улучыла газэту ў Дзяржаўны рэестар СМІ за № 1927. На 2020 год прадавалася па падпісцы ў аддзяленьнях «Белпошты». Падпісны індэкс 63341. Для 1-га паўгодзьдзя 2021 году цана падпіскі на месяц з дастаўкай на адрас у паштовую скрыню складала 24 капейкі, а з атрыманьнем у паштовым аддзяленьні да запатрабаваньня — 15 капеек. Адпаведна падпіска на паўгады каштавала 1,56 рублі (0,63 $) з дастаўкай да паштовай скрыні і 90 капеек з атрыманьнем на пошце. На 2021 год газэту друкавалі ў «Віцебскай абласной друкарні».

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2019 годзе
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі, заснаваныя ў XXI стагодзьдзі
Катэгорыя:Беларускія даведнікі
Катэгорыя:Ленінскі раён (Менск)
Катэгорыя:Культура Менску
Лядзк

**Лядзк** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар Лядзкага сельсавету.

Знаходзіцца за 9 км у напрамку на паўночны захад ад гораду Шчучын, за 74 км ад Гародні, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Ражанка. На поўнач вёскі працякае рака Спушанка.

## Гісторыя
У 1662 г. згадваецца ў складзе Лідзкага павету ВКЛ.

## Славутасьці
* Касьцёл Сьвятога Станіслава (1905)

## Насельніцтва
* 1999 — 127 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 420.

Катэгорыя:Лядзкі сельсавет (Шчучынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Касьцёл Сьвятога Станіслава (Лядзк)

**Касьцёл Сьвятога Станіслава** — каталіцкі храм у цэнтры в. Лядзк (Шчучынскі раён). Помнік архітэктуры нэеаготыкі з элемэнтамі стылю мадэрн.

## Архітэктура
Пабудаваны ў 20 стагодзьдзі з цэглы, нетынкаваны. Уяўляе сабой прамавугольны ў пляне аб’ём накрыты двухсхільным дахам, да якога прыбудавана пяцігранная апсіда. Да галоўнага фасаду далучана высокая двух’ярусная вежа (чацьвярык на васьмерыку), завершаная высокім шатром. Дэкор фасадаў уключае аркатурныя паясы, раскрапаваныя над стральчатымі аконнымі праёмамі своеасаблівымі шырокімі лапаткамі, якія прарэзаны вокнамі-ружамі.

Унутры касьцёл падзелены на тры нэфы, перакрытыя крыжовымі скляпеньнямі. У інтэр’еры вылучаны дапаможныя памяшканьні ў нартэксе і абапал апсіды.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1905 годзе
Катэгорыя:Рэтраспэктыўна-гатычныя збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Мадэрнісцкія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Касьцёлы Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Лядзк
Крыжовае скляпеньне

**Крыжовае скляпеньне** — скляпеньне, якое ўтвараецца шляхам скрыжаваньня двух скляпеньняў цыліндрычнай або корабавай формы аднолькавай вышыні пад прамым вуглом. Ужываўся для перакрыцьця квадратных, а часам прамавугольных у пляне памяшканьняў. Можа абапірацца на апоры (слупы, калёны) па вуглах, што дазваляе засяродзіць нагрузку толькі на вуглавых апорах.

Гатычнае крыжовае скляпеньне, якое ўяўляе сабой каркасную канструкцыю ў выглядзе сеткі нэрвюр, на якія абапіраюцца распалубкі. Характэрным зьяўляецца выразна выяўленыя прафіляваныя дыяганальныя рэбры, якія складаюць асноўны рабочы каркас, які ўспрымае асноўныя нагрузкі. Распалубкі выкладваліся як самастойныя малыя скляпеньні, якія абапіраюцца на дыяганальныя рэбры.

Крыжовыя скляпеньні шырока выкарыстоўваліся ў архітэктуры Старажытнага Рыму і Бізантыі. Заходнеэўрапейская готыка аддавала перавагу крыжовым скляпеньням, максымальна іх разьваваючы ў бок сьпічастасьці.

Купал, пастаўлены з барабанам на крыжовае перакрыцьце называецца крыжова-купальным скляпеньнем.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аркі і скляпеньні
Нэрвюра

**Нэрвюра ў архітэктуры** ( — жылка, прожылак) — выступалаючае рабро гатычнага каркаснага крыжовага скляпеньня.

Наяўнасьць нэрвюр у сукупнасьці з сыстэмай контрфорсаў і аркбутанаў дазваляе палегчыць скляпеньне, паменшыць яго вэртыкальны ціск і бакавы распор і пашырыць аконныя праёмы. Нэрвюрнае скляпеньне таксама завуць веерным.
Сыстэма нэрвюр (галоўным чынам у архітэктуры готыкі) утварае каркас, які палягчае мур скляпеньня.

## Вонкавыя спасылкі
* Нэрвюра ў Мастацкай энцыкляпэдыі.

Катэгорыя:Гатычная архітэктура
Катэгорыя:Аркі і скляпеньні
Нэрвюра (неадназначнасьць)

**Нэрвюра** — шматзначны тэрмін

* **[[Нэрвюра]]** (*фр. nervure — жылка, пражылка*) — выступалаючае рабро гатычнага каркаснага крыжовага скляпеньня. 
* Нэрвюра — элемэнт папярочнага сілавога набору каркасукрыла, апярэньня і іншых частак лятальнага апарату або судна.
* Нэрвюра — тэрмін у батаніцы.
Распалубка

**Распа́лубка** — частка скляпеньня, утвораная перасячэньнем яго дзьвюх узаемна пэрпэндыкулярных цыліндрычных паверхняў. Звычайна робяць пры разьмяшчэньні верхняй кропкі праёмаў (аконных, дзьвярных, нішаў і інш.) вышэй за пяту асноўнага скляпеньня. Распалубкі ўтвараюць малыя скляпеньні, радыюс якіх вызначаецца шырынёй праёму. Вядомы ў сярэднявечных раманскіх і гатычных збудаваньнях.

На Беларусі зьявіліся ў XVI стагодзьдзі ў адна- і трохнэфавых храмах, пашырыліся ў XVII—XVIII стагодзьдзях у збудаваньнях стылю барока; вядомы ў грамадзянскай архітэктуры XVIII стагодзьдзя. Часам распалубкі ўпрыгожвалі размалёўкай, як, напрыклад, у касьцёле кармэлітаў у Ружанах, Троіцкім касьцёле ў Косаве й інш.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Аркі і скляпеньні
Мэрл Абэрон

**Мэрл Абэрон** (;   — ) — акторка Вялікабрытаніі, намінантка на прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю ў фільме .

## Фільмаграфія
* 1939 — Навальнічны перавал / Wuthering Heights — *Кэтрын Эрншо Лінтан*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Брытанскія кінаакторкі
Леапольд Стаф

**Леапо́льд Ге́нрык Стаф** (; , Львоў — , Скаржыска-Каменна) — польскі паэт, драматург, перакладчык.

## Жыцьцяпіс

Пасьля заканчэньня гімназіі вучыўся ў Львоўскім унівэрсытэце (1897—1901). Удзельнічаў у дзейнасьці паэтычнага кружка «Плянэтніцы». Зьдзейсьніў некалькі паездак у Італію, год правёў у Парыжы (1902—1903). Супрацоўнічаў з газэтамі і часопісамі. У 1909—1914 рэдагаваў кніжную сэрыю «Symposion» выдавецтва «Księgarnia Biblioteki Polskiej B. Połonieckiego», у якой выходзілі выбраныя сачыненьні вялікіх пісьменьнікаў і філёзафаў. Гады Першай сусьветнай вайны правёў у Харкаве (1915—1918). З 1918 жыў у Варшаве. Быў сурэдактарам часопісу «Nowy Przegląd Literatury i Sztuki» (1920—1921). Друкаваўся ў газэтах «Tygodnik Ilustrowany» (1918—1923), «Kurier Warszawski» (1922—1927), «Gazeta Polska» (1931—1939), «Sygnały» (1933—1939). Быў віцэ-старшынём Таварыства польскіх пісьменьнікаў і журналістаў (1924), затым старшынём (1924—1931). З 1920 году сябар кіраваньня прафэсійнага Саюзу польскіх пісьменьнікаў, сябар Польскай акадэміі літаратуры (з 1933) і яе віцэ-старшыня (1934—1939).

Падчас акупацыі Польшчы жыў у Варшаве, выкладаў у падпольным унівэрсытэце. Пасьля задушэньня Варшаўскага паўстаньня жыў у Паўлавіцах і Кракаве. У 1949 вярнуўся ў Варшаву.

Ляўрэат Дзяржаўнай літаратурнай прэміі (1927, 1951); атрымліваў узнагароды Львова (1929), Лодзі (1931), Варшавы (1938). З 1931 ганаровы член польскага ПЭН-Клюбу; ляўрэат узнагароды ПЭН-клюбу (за перакладчыцкую дзейнасьць; 1948). Доктар *honoris causa* Варшаўскага ўнівэрсытэту (1939), Ягелонскага ўнівэрсытэту (1949).

## Беларускія пераклады
Вершы Стафа на беларускую мову пераклалі Ірына Багдановіч, Алег Мінкін, Уладзімер Мархель, Ганна Міхальчук.
* Высокія дрэвы: Вершы / Пер. з польскай А. Мінкіна. — Мн. : Маст. літ., 1994. — 127 с. — (Паэзія народаў свету).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Апошняе падарожжа. Вершы ў перакладзе Ганны Міхальчук

Катэгорыя:Польскамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Польскія драматургі
Катэгорыя:Польскія перакладчыкі
Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову
Катэгорыя:Дактары honoris causa Ягелонскага ўнівэрсытэту
Круг

**Круг** — частка плоскасьці, абмежаваная акружнасьцю

Круг — геамэтрычнае месца пунктаў плоскасьці, адлегласьць ад якіх да зададзенага пункта (цэнтру круга) не перавышае зададзенага неадмоўнага ліку (радыуса гэтага круга). Калі радыюс роўны нулю, то круг выраджаецца ў пункт.

Пры нястрогім (⩽) няроўнасьці атрымліваецца вызначэньне замкнёнага круга. Адкрыты круг (унутранасьць круга) атрымаецца, калі запатрабаваць строгую няроўнасьць: \mathop{d}(O,x) .

Мяжой круга па вызначэньні зьяўляецца акружнасьць.

## Зьвязаныя вызначэньні
* **[[Радыюс]]** — ня толькі велічыня адлегласьці, але і адрэзак, які злучае сярэдзіну круга зь яго мяжой.
* Адрэзак, які злучае два пункты мяжы круга і праходзіць празь яго сярэдзіну, завецца дыямэтрам круга.
* **[[Сэктар (геамэтрыя)|Сэктар]]** круга — скрыжаваньне круга і некаторага яго сярэдзіннага вугла, гэта значыць частка круга, абмежаваная дугой і двума радыюсамі, якія злучаюць канцы дугі зь сярэдзінай круга.
* **[[Сэгмэнт (геамэтрыя)|Сэгмэнт]]** — частка круга, якая абмежавана дугой і хордай, якая сьцягвае яе.

## Гл.таксама
* Тор (геамэтрыя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Геамэтрычныя фігуры
Катэгорыя:Плянімэтрыя
Яніс Судрабкалн

**Яніс Судрабкалн** (, сапр. Арвід Судрабкалнс, да 1923 Арвід Пэйне; , сяло Інчукалнс, Латвія — ) — латыскі паэт. Заслужаны дзеяч культуры Латвіі (1943). Народны паэт Латвіі (1947). Акадэмік АН Латвіі (з 1973). Герой Сацыялістычнай Працы (1974).

## Творчасьць
Друкаваўся з 1909. Выступіў як рамантык (зборнік «Крылатая Армада», 1920). Зборнікі вершаў «Пераўтварэньні» (1924), «Ліхтар на ветры» (1931) адметныя эмацыянальнасьцю ды інтэлектуальнасьцю, віртуознасьцю формы. Гумарыстычныя і сатырычныя вершы ў зборніках «Трубадур на асле» (1921), «Джэнтльмен у бэзавым фраку» (1924). Паэтычныя зборнікі «У братняй сям’і» (1947), «Яшчэ адна вясна» (1964), «Ясень за вакном» (1969), «Летуценьнікам» (1974) прасякнуты грамадзянскімі матывамі. Аўтар кніг лірычных мініяцюр, публіцыстыкі.

Пераклаў на латыскую мову верш Янкі Купалы «Абвілася краіна». Аўтар верша «Памяці Купалы». Сярод перакладчыкаў яго вершаў на беларускую мову Эдзі Агняцьвет, Пятрусь Броўка, Сымон Блатун, Сьцяпан Гаўрусёў, Сяргей Грахоўскі, Алесь 3вонак, Васіль Зуёнак, Анатоль Кудравец, Еўдакія Лось, Максім Танк, Г. Шаранговіч і інш.

## Прэміі і ўзнагароды
* Дзяржаўная прэмія СССР (1948)
* Дзяржаўная прэмія Латвіі (1965)

## Беларускія пераклады
* Яшчэ адна вясна. Мн., 1969.
* У кн.: Латышская савецкая паэзія. Мн., 1984. Т. 1.
* У кн.: Песня Даўгавы. Мн., 1986.

## Крыніцы

## Літаратура
* Абала М. Судрабкалн // БЭ ў 18 т. Т. 15. Мн., 2002.

Катэгорыя:Перакладчыкі зь беларускай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на латыскую мову
Катэгорыя:Латвійскія перакладчыкі
Катэгорыя:Латвійскія публіцысты
Катэгорыя:Сатырыкі
Спушанка

**Спуша́нка** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Скідалькі (басэйн Нёману). Цячэ ў Шчучынскім і Гарадзенскім раёнах Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 44 км. Плошча вадазбору 228 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6‰.

Асноўны прыток — рака Прудчак (левы). На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Дэмбрава.

Пачынаецца каля вёскі Плянтаў Шчучынскага раёну, упадае ў Скідальку на ўсходняй ускраіне места Скідзелю. Даліна зьвілістая, трапэцападобная, яе шырыня 0,6—1,8 км. Абалона да вёскі Дэмбрава двухбаковая, месцамі чаргуецца па берагах, забалочаная, парасла лугавой расьліннасьцю і хмызьняком, ніжэй плыньню вузкая, адкрытая. Рэчышча зьвілістае (шырыня 5—7 м), на працягу 18 км каналізаванае: ад вытоку да аўтамабільнай дарогі Шчучын — мястэчка Астрына (18 км) і ад вёскі Маліньнікаў да Дэмбрава (4 км). Прымае сьцёк зь мэліярацыйных каналаў. Каля Дэмбрава на рацэ сажалка (плошча 6,4 га).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэкі Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Гарадзенскага раёну
Скідалька

**Скі́далька**, **Скі́даліца**, **Скідаля́нка**, **Скі́дзелька**, **Скідзяліца**, **Скідзялянка** — рака ў Беларусі, левы прыток ракі Котры (басэйн Нёману). Цячэ ў Мастоўскім і Гараденскім раёнах Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 28 км. Плошча вадазбору 450 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,4‰.

Прытокі — рака Спушанка і мэліярацыйныя каналы. На рацэ стаіць места Скідзель.

Пачынаецца за 5 км на паўночны ўсход ад вёскі Запольля Мастоўскага раёну, упадае ў Котру за 0,6 км на паўночны захад ад вёскі Некрашоў Гарадзенскага раёну. Рэчышча на працягу 22,5 км (ад вытоку да вусьця ракі Спушанкі ў межах Скідзелю) каналізаванае.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рэкі Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Мастоўскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Гарадзенскага раёну
Навасады (Шчучынскі раён)

**Наваса́ды** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавету.

У 1940—1965 гадах вёска ў складзе Велікабаярскага сельсавету, у 1965—1966 гадах — у складзе Шчучынскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мажэйкаўскі сельсавет (Шчучынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Вялікабаярскі сельсавет

**Вялікабая́рскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар — вёска Вялікія Баяры.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 году ў складзе Шчучынскага раёну Баранавіцкай вобласьці БССР. З 20 верасьня 1944 году ў складзе Гарадзенскай вобласьці. 

23 ліпеня 1965 году скасаваны, тэрыторыя далучана да Шчучынскага сельсавету.

На момант скасаваньня ў склад сельсавету ўваходзілі 13 населеных пунктаў: Валока, Вялікія Баяры, Готараўшчына, Зайкаўшчына, Ішчална, Казарэзы, Кемяны, Корасьць, Малыя Баяры, Навасады, Станіславова, Юцеўцы і Ялашаўцы

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 124

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1965 годзе
Юцеўцы

**Ю́цеўцы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Ішчальнянкі. Уваходзяць у склад Мажэйкаўскага сельсавету Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Юта або Ёта (Juto, Joto) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У 1940—1965 гадох вёска ў складзе Велікабаярскага сельсавету, у 1965—1966 гадах — у складзе Шчучынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 11 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Мажэйкаўскі сельсавет (Шчучынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Зенеўцы

**Зе́неўцы** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавету.

## насельніцтва
* 2009 — 37 жыхароў

## Славутасьці
* Зенеўскі валун

## Крыніцы

Катэгорыя:Мажэйкаўскі сельсавет (Шчучынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Зенеўскі валун

**Зе́неўскі валу́н** — геалягічны помнік прыроды рэспубліканскага значэньня на Беларусі. Разьмешчаны за 0,2 км на поўнач ад в. Зенеўцы Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

Буйны ледавіковы валун ружова-бурага граніту рапаківі з крышталямі палявога шпату ў выглядзе авоідаў. Даўжыня валуна складае 4,7 м, шырыня З м, вышыня 2,1 м, у абводзе 9,6 м, аб’ём 16 м³, маса каля 42 т. Прынесены ледавіком каля 220—110 тысячаў гадоў назад са Скандынавіі. На бакавой паверхні захавалася 25 штучных паглыбленьняў паўсфэрычнай формы (1—5 см у папярочніку, да 2,5 см глыбіні), зробленых чалавекам каля 2—2,5 тысячаў гадоў назад. У язычніцкія часы — прадмет пакланеньня.

## Літаратура
* Зенеўскі валун. 

Катэгорыя:Славутасьці Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Геалёгія Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Катэгорыя МСАП III
Катэгорыя:Памятныя камяні Беларусі
Мікалай Калэса

**Мікала́й Філарэ́тавіч Калэ́са** (; 6 сьнежня 1903, Самбар, Каралеўства Галіцыі і Лядамэрыі, Аўстрыйская імпэрыя — 8 чэрвеня 2006, Львоў, Украіна) — украінскі кампазытар, дырыгент, пэдагог, акадэмік, грамадзкі дзяяч, заснавальнік украінскай дырыгенцкай школы. Герой Украіны (2002), ляўрэат Нацыянальнай прэміі Ўкраіны імя Тараса Шаўчэнкі (1983), Заслужаны артыст Украіны (1951), Народны артыст СССР (1972).

## Жыцьцяпіс
Мікалай Калэса нарадзіўся 6 сьнежня 1903 году ў сям’і Філарэта Калесы, вядомага ўкраінскага фальклярыста і музыказнаўцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мікалай Калэса // Украінская музычная энцыклапедыя. Т. 2, 2008. — С. 488—490. 

Катэгорыя:Украінскія кампазытары
Катэгорыя:Украінскія пэдагогі
Катэгорыя:Памерлі ў Львове
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Славаччыны (1939—1945)

**Адміністрацыйна-тэрытэрыяльны падзел Першай Славацкай Рэспублікі** — гэта падзел тэрыторыі Славаччыны ў кругабезе 1939—1945 гадоў. Яшчэ ў складзе Чэхаславаччыны Славацкая краіна зьменшылася з-за 1-га Венскага арбітражу, паводле якога, поўдзень дзяржавы адыходзіў да Вугоршчыны. Хутка па атрыманьні незалежнасьці Славаччына апынулася ў вайне з Вугоршчынай, у якой была пераможаная. У выніку сваёй паразы Славаччына згубіла некаторыя тэрыторыі зноў. Гэтыя падзеі прывялі да зьменаў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу краіны.

Пасьля прыняцьця Закона № 190/1939 Славацкага законьніка 25 ліпеня 1939 году ўнутранае дзяржаўнае кіраваньне падзяліла тэрыторыю Славаччыны на 6 жупаў, якія падзяляліся на 59 окрасаў (зь іх 1 гарадзкі). Ніжэй окраснага ўзроўню яшчэ былі натарыяльныя ўстановы. Падзел стаў дзейным зь 1 студзеня 1940 году. Галоўным прадстаўніком жупы быў жупан, а окраса — окрасны начальнік.

## Зьмены

Пастанова ўраду № 175/1939 Славацкага законьніка ад 18 ліпеня 1939 году аб вызначэньні обвадаў (акругаў) і адміністрацыйных цэнтраў некаторых окрасных управаў, акрамя ўжо згаданых зьмяненьняў са зваротнай сілай, з 31 ліпеня 1939 году стварала новыя окрасы з адміністрацыйнымі цэнтрамі ў Ловінабане, Гнушці і Добшыне, касавала акругі ў Сьніне. Таксама ўправа окраса была перанесеная са Скаліцы у Голіч і было зроблена некалькі зьменаў у вызначэньні  обвадаў некаторых окрасаў. 

Закон № 50/1941 Славацкага законьніка ад 18 сакавіка 1941 году аб злучэньні обвадаў окрасных управаў, обвадных судоў, іншых установаў і іх сядзібаў, з 27 траўня 1941 року перанёс ўправу з Голіча ў Скаліцы, а таксама скарэктаваў разьмежаваньне тэрытарыяльных обвадаў і некаторых окрасаў. 

Паводле Закона № 107/1941 Славацкага законьніка ад 16 чэрвеня 1942 году, 1 ліпеня 1942 году быў створаны окрас Вышны Сьвіднік і яго тэрытарыяльны обвад. Гэта павялічыла колькасьць окрасаў Славаччыны да 60 (зь іх 1 гарадзкі), і гэтая колькасьць не зьмянілася за часам існаваньня Славацкае Рэспублікі; колькасьць жупаў і прыналежнасьць асобных окрасаў таксама не зьмянілася.

## Падзел
Станам на 1 жніўня 1939 году існавалі наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя суб’екты (пералічаныя толькі жупы й окрасы):

## Крыніцы

## Літаратура

* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ліпень 1939 году
Катэгорыя:1939 год у Славаччыне
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1945 годзе
Катэгорыя:Першая Славацкая Рэспубліка
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Славаччыны
Гуцулы (гурт)

**„Гуцу́лы“** () — украінскі рок-гурт, утвораны ў 1969 годзе, першапраходцы стыляў гард-рок і цяжкі мэтал ва Ўкраіне.

## Гісторыя

Гурт «Гуцулы» быў створаны ў горадзе Косаве на Прыкарпацьці ў навагоднюю ноч 1969 году.

## Склад
* Яраслаў Карышчук — бас-гітара, сьпеў
* Леанід Працюк — клявішныя, сьпеў
* Яраслаў Ануфрыйчук — ударныя
* Аляксей Федзька — гітара
* Міраслаў Вінтаняк — гітара

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 
* Гурт «Гуцулы» uaestrada.org 
* Нарыс гісторыі заходнеўкраінскай (галіцкай) рок-музыкі (1960-я — пачатак 1980-х рр.) 

Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1969 годзе
Катэгорыя:Украінскія рок-гурты
Катэгорыя:Украінскія гард-рок-гурты
Катэгорыя:Украінскія гэві-мэтал-гурты
Катэгорыя:Косаў (Івана-Франкоўская вобласьць)
Урад Славацкай Рэспублікі (1939)

**Урад Славацкай Рэспублікі з 14 сакавіка 1939 году** **да 27 кастрычніка 1939 року** (да прыняцьця Канстытуцыі 21 ліпеня 1939 году: **урад Славацкае Дзяржавы**, неафіцыйна **чацьвёрты ўрад Ёзэфа Ціса** () — першы ўрад Славацкае Дзяржавы, які быў ператвораны пасьля абраньня Ёзэфа Ціса прэзыдэнтам Славаччыны.

## Склад

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Урады Першай Славацкай Рэспублікі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Красавік 1939 году
Катэгорыя:Зьніклі ў 1939 годзе
Катэгорыя:1939 год у Славаччыне
Г’ю Ўільямз

**Г’ю Энтані Ґланмор Ўільямз** (; 6 сакавіка 1904 — 7 сьнежня 1969) — актор, сцэнарыст, пісьменьнік і драматург Вялікабрытаніі валійскага паходжаньня.

## Фільмаграфія
* 1939 — Навальнічны перавал / Wuthering Heights — *Гіндлі Эрншоў*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Брытанскія кінаакторы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялікабрытаніі
Скрыбаўцы (вёска)

**Скрыбаўцы** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мажэйкаўскага сельсавету.

Чыгуначная станцыя на лініі Масты—Ліда. Знаходзіцца за 25 кілямэтраў на паўночны ўсход ад Шчучына, 90 кілямэтраў ад Гародні. 

## Насельніцтва
* 2001 — 660 жыхароў, 250 двароў

## Славутасьці
Парафія Хрыста Валадара, створана ў 1407 годзе, цяперашняя капліца пабудавана ў 1993 годзе, асьвечана ў 1994 годзе. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Мажэйкаўскі сельсавет (Шчучынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Сароцкі сельсавет (неадназначнасьць)

Назву **Саро́цкі [[сельсавет]]** маюць:

* Сароцкі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Любанскага раёну Менскай вобласьці
* Сароцкі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жалудоцкага раёну Гарадзенская вобласьці
Сароцкі сельсавет (Жалудоцкі раён)

**Саро́цкі сельсавет** ці **Саро́каўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жалудоцкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар — вёска Сарокі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 году ў складзе Жалудоцкага раёну Баранавіцкай вобласьці БССР. З 20 верасьня 1944 году ў складзе Гарадзенскай вобласьці.

16 ліпеня 1954 году скасаваны, тэрыторыя далучана да Орлеўскага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Жалудоцкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1954 годзе
Сэсіл Гамфрыс

**Сэсіл Гамфрыс** (; 21 ліпеня 1883, Чэлтнэм, Ґлостэршыр, Ангельшчына, Вялікабрытанія — 6 лістапада 1947, Нью-Ёрк, штат Нью-Ёрк, ЗША) — актор тэатра і кіно Вялікабрытаніі, які ў пэрыяд з 1916 па 1948 год згуляў у 46 фільмах, у асноўным ў другарадных ролях лекараў, арыстакратаў і генэралаў.

## Фільмаграфія
* 1948 — Помста жанчыны / A Woman’s Vengeance — *генерал Спэнс*
* 1939 — Навальнічны перавал / Wuthering Heights — *судзьдзя Лінтан*
* 1929 — Жанчына ў белым / The Woman in White — *сэр Персіваль Ґлайд*
* 1919 — Раман Лэдзі Гамільтан / The Romance of Lady Hamilton — *Чарльз Ґрэвіль*
 
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Брытанскія кінаакторы
Раман Лэдзі Гамільтан

***Раман лэдзі Гамільтан*** () — брытанскі  гістарычны драматычны нямы чорна-белы фільм 1919 рэжысэра Бэрта Галдэйна, з Мальвінай Лонгфэлоў, Гамбэрстанам Райтам і Сэсілам Гамфрысам у галоўных ролях.

## Зьмест

У фільме распавядаецца пра гісторыю каханьня паміж брытанскім адміралам Гарацыё Нэльсанам і лэдзі Эмай Гамільтан падчас напалеонаўскіх войнаў.

## У ролях

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Фільмы 1919 году
Катэгорыя:Брытанскія фільмы бяз гуку
Катэгорыя:Брытанскія чорна-белыя фільмы
Катэгорыя:Брытанскія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Брытанскія гістарычныя фільмы
Мардасы (Шчучынскі раён)

**Мардасы́** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Орлеўскага сельсавету.

Да 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Ракавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 — 69 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Орлеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Урад Славацкай Рэспублікі (1939—1944)

**Урад Славацкай Рэспублікі з 27 кастрычніка 1939 да 5 верасьня 1944** (неафіцыйна **ўрад Войцеха Тукі** ) — другі ўрад Першае Славацкае Рэспублікі, які пачаў сваю працу з абраньня мінулага старшыні ўраду Ёзэфа Ціса як прэзыдэнта Славаччны 27 кастрычніка 1939 году да паданьня ў адстаўку ўраду старшынём Войцехам Тукам з-за Славацкага нацыянальнага паўстаньня й нямецкага ціску 5 верасьня 1944 року. Усе ўрадныя пасады былі занятыя чальцамі Глінкавай славацкай народнай партыі.

## Склад

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Vlády v letech 1918-1992

Катэгорыя:Урады Першай Славацкай Рэспублікі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Кастрычнік 1939 году
Катэгорыя:Зьніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:1939 год у Славаччыне
Яселевічы

**Я́селевічы** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Орлеўскага сельсавету.

## Славутасьці
За 200 м на поўдзень ад вёскі, на правым беразе ракі Лебяда, прыкладна за 1 км ад месца яе зьліцьця зь Нёманам, каля вясковых могілак знаходзіцца селішча плошчай 50х20 м. Гэта помнік сярэдзіны і другой паловы І тысячагодзьдзя н.э. Тут былі знойдзеныя абпаленыя камяні і аскепкі кружальнай керамікі. 

## Насельніцтва
* 2009 — 86 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Орлеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Берагоўцы

**Бераго́ўцы** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Орлеўскага сельсавету.

## Гісторыя
Вынікі археалягічных раскопак паказваюць, што першае пасяленьне людзей на месцы вёскі існавала ў першабытнаабшчынным часе, задоўга да ўтварэньня вёскі. Паміж вёскамі Берагоўцы і Сарокі знаходзіцца курганны могільнік жалезнага веку.

## Насельніцтва
* 2009 — 540 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Орлеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Берагоўцы (археалягічны помнік)

**Берагоўцы** — археалягічны помнік: курганны могільнік паміж вёскамі Берагоўцы і Сарокі (Шчучынскі раён, Гарадзенская вобласьць). Датуецца VI—VII стагодзьдзямі.

22 насыпы вышынёй 0,8—1,9 м, дыямэтрам 5—12 м. У 1960 годзе дасьледавала К. Т. Кавальская, у 1975 годзе абсьледаваў Міхась Ткачоў. У адным насыпе выяўлена пахаваньне па абраду трупаспаленьня.

Знойдзены ляпная кераміка, жалезныя нажы, В-падобная спражка і інш.

## Літаратура

* Берагоўцы // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 102. — ISBN 978-985-11-0353-5.

Катэгорыя:Берагоўцы
Катэгорыя:Курганныя могільнікі Шчучынскага раёну
Дом купца Анташкевіча

**Дом купца Анташке́віча** — помнік архітэктуры канца XVII ст. ў Магілёве. Знаходзіцца ў цэнтры места, на гістарычнай Ветранай вуліцы. Твор архітэктуры барока. Аб'ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі. З 1982 году тут працуе мэмарыяльны музэй Вітольда Бялыніцкага-Бірулі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Мураваны дом Анташкевічаў (паводле іншых зьвестак, Аношкаў) у Магілёве збудавалі ў 1698 годзе. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай, калі Магілёў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у 1780 годзе ў доме спыняўся аўстрыйскі імпэратар Ёзэф II, які прыехаў на сустрэчу з маскоўскай гаспадыняй Кацярынай II (пра гэта сьведчыць шыльда на будынку).

У 1815 годзе ў будынку разьмясьціўся Магілёўскі шляхецкі сход.

### Найноўшы час
У 1970-я гады праводзілася рэстаўрацыя помніка. 24 сьнежня 1982 году тут адкрыўся мэмарыяльны музэй Вітольда Бялыніцкага-Бірулі.

У чэрвені 2013 году пачаўся капітальны рамонт будынка, які мусіў быў скончыцца ў сьнежні 2014 году. 25 верасьня 2017 году Аляксандар Лукашэнка, які ў той час афіцыйна займаў пасаду прэзыдэнта Беларусі, падпісаў распараджэньне, паводле якога на завяршэньне капітальнага рамонту вылучылі звыш 598 тысячаў рублёў з «фонду прэзыдэнта па падтрымцы культуры і мастацтва».

## Архітэктура

Помнік архітэктуры барока. Гэта прастакутны ў пляне 3-павярховы з сутарэньнем будынак, накрыты ламаным дахам, трэці паверх — мансарда, надбудаваная ў час рэканструкцыі. Цэнтральная частка фасаду завяршаецца атыкам лучковага абрысу зь люкарнай у тымпане.

У цэнтры фасаду галоўны ўваход вылучаецца лучковай аркай, над якой невялікі балькон з мэталічнай ажурнай агароджай. Праём бальконных дзьвярэй афармляецца лучковым парталам. Фасады падзяляюцца лапаткамі, праразаюцца прастакутнымі аконнымі праёмамі з простымі ліштвамі і падаконнымі нішамі. На галоўным фасадзе міжаконныя прасьценкі паміж вокнамі першага і другога паверхаў аздабляюцца філёнгамі. Пэрымэтрам пад дахам праходзіць шырокі прафіляваны карніз. 

Унутраны плян зьменены. Першы паверх і сутарэньне перакрываюцца скляпеньнямі, другі паверх мае бэлькавыя перакрыцьці.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Славутасьці Магілёва
Катэгорыя:Збудаваньні Магілёва ў стылі барока
Катэгорыя:Ленінская вуліца (Магілёў)
Рымкі (Гарадзенская вобласьць)

**Рымкі́** — вёска ў Беларусі, на левым беразе ракі Дзяражанкі. Уваходзяць у склад Орлеўскага сельсавету Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Рыміка (Rimicho) — імя германскага паходжаньня. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rymko (Rymka).

## Насельніцтва
* 2009 год — 37 чалавек

## Славутасьці
* Царква Сьвятога Мікалая, канец 19 стагодзьдзя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Орлеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Царква Сьвятога Мікалая (Рымкі)

**Царква Сьвятога Мікалая** — праваслаўны храм у в. Рымкі Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
На паўднёвай ускраіне вёскі. Пабудавана напрыканцы XIX стагодзьдзя з цэглы і бутавага каменю. Акаймавана бутавай агароджай з арачнай брамай.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры сынадальнага накірунку рэтраспэктыўна-расейскага стылю. Пабудавана па канону чатырохчасткавага храму. Падоўжна-восевую кампазыцыю складаюць трох’ярусная (васьмярык на 2 чацьверыках) званіца, нізкая і кароткая трапэзная, кубападобная малітоўная заля, апсіда. Шацёр званіцы і чатырохсхільны дах малітоўнай залі завершаны адпаведна макаўкай і цыбулепадобнай галоўкаю на васьмігранным барабане.

На паліхромным фоне бутавай муроўкі вылучана атынкаваныя элемэнты архітэктурнага дэкору: вуглавыя лапаткі, аркатурныя фрызы, прафіляваныя ліштвы лучковых аконных і прамавугольнага ўваходнага праёмаў, кілепадобныя франтоны.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Рымкі
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Гарадзенскай і Ваўкавыскай япархіі
Рымкі