open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Іжма

Назва **Іжма** і іншыя аднакарэнныя зь ёй маюць некалькі значэньняў:

* Калі Вас цікавіць сяло на поўначы рэспублікі Комі (Расея), гл. артыкул «Іжма (рэспубліка Комі)»
* Калі Вас цікавіць рака, што працякае на поўначы рэспублікі Комі, гл. артыкул «Іжма (рака)»
* Калі Вас цікавіць муніцыпальнае ўтварэньне на поўначы Комі, гл. артыкул «Іжэмскі раён»
* Калі Вас цікавіць этнаґрафічная супольнасьць фіна-вугорскага народу комі-зыранаў, прадстаўнікі якой пражываюць у Іжэмскім раёне, гл. артыкул «Іжэмцы»
Ян Клемэнс Браніцкі

**Ян Клемэнс Браніцкі** (, Тыкоцін або Беласток — , Беласток) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Рэчы Паспалітай. Харунжы вялікі каронны (1724—1728), генэрал артылерыі кароннай (1728—1735), гетман польны (1735—1752) і вялікі каронны (з 1752), адначасна кракаўскі ваявода (1746—1762) і кашталян (з 1762).

Ян Клемэнс Браніцкі — адзін з набольш багатых і ўплывовых магнатаў Рэчы Паспалітай. Апошні з роду. Трымаў Бранскае (з 1709), Бельскае (з 1719), Кросьненскае (з 1720), Масьціцкае (з 1744) і Златарыйскае (з 1750) староствы.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Браніцкіх гербу «Грыф», сын Стэфана Мікалая, ваяводы падляскага, і Кацярыны Схалястыкі з Сапегаў. Другое імя Клемэнс пачаў ужываць у сталым веку замест хроснага імя Казімер.

У 1723 атрымаў ганаровы ўрад падчашага вялікага літоўскага, але не прыняў яго. У маладосьці служыў у францускім войску. Па вяртаньні ў 1709 далучыўся да групоўкі канцлера вялікага літоўскага К. С. Радзівіла і ажаніўся зь ягонай дачкой Кацярынай.

Імкнуўся адыгрываць ахоўную ролю ў палітычным жыцьці Рэчы Паспалітай, не дазваляў рэформаў, і ў гэтым дзейнічаў разам з Радзівіламі. Падтрымліваў караля Аўгуста Моцнага, у 1733 выступіў за абраньне на сталец Аўгуста Саса.

Групоўка Чартарыйскіх, якая выпрацавала плян дзяржаўных рэформаў, імкнулася перацягнуць Я. К. Браніцкага на свой бок. Дзеля гэтага ў 1748 яна зладзіла шлюб Я. К. Браніцкага з Ізабэлай Панятоўскай (сястра будучага караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага). Аднак намаганьні «Фаміліі» ня далі плёну.

Быў платным агентам францускага ўраду, але з пачаткам Сямігадовай вайны (1756—1763) пераарыентаваўся на Прусію, зноў зблізіўся з рэфармісцкай групоўкай Чартарыйскіх. Па сьмерці Аўгуста Саса ў 1763 меркаваў выставіць сваю кандыдатуру на сталец Рэчы Паспалітай, што прывяло да разрыву з Чартарыйскімі. Па гэтым яго пазбавілі рэальнай улады над войскам і вымусілі эмігрыраваць у Вугоршчыну, потым паразумеўся з Чартарыйскімі і вярнуўся. З мэтай аднаўленьня ранейшага палітычнага ўплыву ўзяў удзел у арганізацыі Барскай канфэдэрацыі, якую падтрымліваў фінансава.

Збудаваў раскошны палац у Беластоку («Падляскі Вэрсаль»). У 1745 заснаваў у месьце Вайсковую школу будаўніцтва і інжынэрыі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Старосты бранскія
Ян Клемэнс
Айкіна

**А́йкіна** (рас. *Айкино*, комі-зыр. *Айкатыла*) — сяло ў Рэспубліцы Комі, Расея. Зьяўляецца адміністратыўным цэнтрам Вусьць-Вымскага раёну рэспублікі і Айкінскага сельскага паселішча.

## Геаґрафія
Сяло знаходзіцца ў Айкінскім сельскім паселішчы Вусьць-Вымскага раёну Рэспублікі Комі, Расея. Стаіць на правым беразе ракі Вычагда. Непадалёк ад сяла знаходзіцца вусьце ракі Шэ́жамка.

## Дэмаґрафія
Насельніцтва сяла складае 3532 чалавекі, большасьць зь якіх зьяўляюцца комі і расейцамі. Большасьць вернікаў — праваслаўныя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Комі
Цяжкая атлетыка на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году

**Спаборніцтвы па [[цяжкая атлетыка|цяжкай атлетыцы]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]]** праходзілі з 28 ліпеня па 7 жніўня. Спаборніцтвы адбываліся ў Выставачным цэнтры Лёндану. Былі разыграныя 15 камплектаў мэдалёў.

## Узнагароды

## Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2012 году
2012
Акадэмічнае веславаньне на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году

**Спаборніцтвы па [[акадэмічнае веславаньне|акадэмічным веславаньні]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]]** праходзілі з 28 ліпеня па 4 жніўня. Усе вясьлярныя спаборніцтвы адбываліся ў Вясьлярным цэнтры Ітан Дорні на возеры Дорні блізу Ўіндзорскага замку за 40 км на захад ад Лёндану. На возеры маецца 8 стартавых палосаў, а даўжыня складае 2200 мэтраў у даўжыню. Былі разыграныя 14 камплектаў мэдалёў.

## Узнагароды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2012 году
2012
Ветразевы спорт на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году

**Спаборніцтвы па [[ветразевы спорт|ветразевым спорце]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]]** праходзілі з 28 ліпеня па 11 жніўня. Спаборніцтвы адбываліся ў нацыянальнай акадэміі ветразевага спорту Ўэйсуту й Портлэнду. У параўнаньні зь мінулымі спаборніцтвамі з праграмы была выключана кляса Тарнада, а кляса Іглінг заменена на Эліёт. Былі разыграныя 10 камплектаў мэдалёў.

## Узнагароды

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2012 году
2012
Гімнастыка на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году

**Спаборніцтвы па [[гімнастыка|гімнастыцы]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]]** праходзілі з 28 ліпеня па 12 жніўня. Спаборніцтвы адбываліся на Норт Грынўіч Арэне. Былі разыграныя 18 камплектаў мэдалёў.

## Узнагароды

### Спартовая гімнастыка

### Мастацкая гімнастыка

### Скачкі на батуце

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2012 году
2012
Лявон Мамоніч

**Лявон Мамоніч** (? — пасьля 1625) — кнігадрукар, пісьменьнік, паэт-эпіграматыст.

Нарадзіўся ў сям’і Кузьмы Мамоніча — аднаго з заснавальнікаў віленскай друкарні Мамонічаў. 3 1601 па 1623 год выдаваў кнігі ўніяцкага і праваслаўнага кірункаў на старабеларускай, царкоўнаславянскай, польскай і лацінскай мовах. Пісаў да ix прадмовы і вершаваныя прысьвячэньні.

## Творчасьць
На фармаваньне паэтычных здольнасьцяў Л. Мамоніча аказалі ўплыў эмблематычныя вершы А. Рымшы.

Зьмясьціў вершы «На герб Лукаша Іванавіча Мамоніча» і «На герб Сімяона Войны» ў «Псальмах Давіда-прарока» (1593) і «Эвангельлі тлумачальным» (1595). Пазьней стварыў два вершы-панэгірыкі на герб Л. Сапегі — «На герб яго міласьці пана Льва Сапегі» і «Эпікграму», якія разьмясьціў у рэлігійных выданьнях «Трыёдзь кветная» (1609) і «Служэбнік» (1617).

Услаўляючы Л. Сапегу, Л. Мамоніч падкрэсьліваў, што менавіта высакароднасьць, у спалучэньні з справядлівасьцю, мужнасьцю і патрыятызмам, узвышаюць чалавека, робяць яго патрэбным людзям і надаюць жыцьцю глыбокі сэнс.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* На герб Ясневелможного пана, его Милости, пана Лео Сапеги

Катэгорыя:Памерлі ў XVII стагодзьдзі
Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Тыпографы Вялікага Княства Літоўскага
Раян Лохтэ

**Раян Стывэн Лохтэ** (; нарадзіўся 3 жніўня 1984 году, Канандайгуа, штат Нью-Ёрк, ЗША) — амэрыканскі плывец, шасьціразовы алімпійскі чэмпіён. Уладальнік 39 залатых мэдалёў чэмпіянатаў сьвету, 18 зь якіх перамог у 50-мэтровых басэйнах і 21 — на кароткай вадзе. Выйграў у агульнай складанасьці 90 мэдалёў на буйных міжнародных спаборніцтвах: 54 залатыя, 22 срэбраныя і 14 бронзавых, якія ахопліваюць Алімпійскія гульні, чэмпіянаты сьвету ў 50-мэтровых басэйнах і на кароткай вадзе, панамэрыканскія гульняў і чэмпіянат Pan Pacific.

Зьяўляецца ўнівэрсальным плыўцом, спэцыялізуючыся ў плаваньні вольным стылем на 100 і 200 мэтраў, на сьпіне й у комплексным плаваньні. За кар’еру ўсталяваў больш за 10 сусьветных рэкордаў як у доўгіх, гэтак і ў кароткіх басэйнах. Раян зьяўляецца дзеючым рэкардсмэнам сьвету на дыстанцыі 200 мэтраў комплексным плаваньнем.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Статыстыка на Sports-Reference.com

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку (штат)
Катэгорыя:Плыўцы ЗША
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі ЗША на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2004 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па плаваньні
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па плаваньні
Кэмэран ван дэр Бург

**Кэмэран ван дэр Бург** (; нарадзіўся 25 траўня 1988 году, Прэторыя, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка\ПАР) — паўднёваафрыканскі плывец, зьяўляецца першым паўднёваафрыканскім рэкардсмэнам сьвету, які трэнэруецца ў сябе на радзіме. Ён трэніруецца з Дыркам Ланге й пражывае ў Прэторыі. Прадстаўляў Паўднёвую Афрыку на летніх Алімпійскіх гульнях 2008, 2012 і 2016 гадоў. На Алімпіядзе 2012 году заваяваў залаты мэдаль на 100 мэтрах брасам, усталяваўшы яшчэ й новы сусьветны рэкорд. Таксама на рахунку Кэмэрана маецца мноства мэдалёў чэмпіянату сьвету, першы зь якіх ён перамог у 2007 годзе, калі ўзяў бронзавы мэдаль. Ён вучыцца на бакаляўра ў галіне камэрцыі й бакаляўра права ва ўнівэрсытэце Прэторыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце BEST sports

Катэгорыя:Нарадзіліся 25 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Прэторыі
Катэгорыя:Паўднёваафрыканскія плыўцы
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі ПАР на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па плаваньні
Пак Тэ Хван

**Пак Тэ Хван** (, 27 верасьня 1989 году, Сэул, Рэспубліка Карэя) — паўднёвакарэйскі плывец, алімпійскі чэмпіён гульняў 2008 году, прызэр гульняў 2008 і 2012 году. Чэмпіён сьвету 2007 і 2011 году на дыстанцыі 400 мэтраў вольным стылем, 6-разовы чэмпіён Азіяцкіх гульняў. Першы ў гісторыі карэец, які здабыў алімпійскі мэдаль у плаваньні.

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на сайце Sports-Reference.com

Катэгорыя:Нарадзіліся 27 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сэуле
Катэгорыя:Паўднёвакарэйскія плыўцы
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па плаваньні
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па плаваньні
Гібэрніянз Паола

«**Гібэрніянз**» — мальтыйскі футбольны клюб з гораду Паолы. Заснаваны ў 1922 годзе. 13-разовы чэмпіён Мальты, 11-разовы ўладальнік Кубка Мальты.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Мальты: 
** 1961, 1967, 1969, 1979, 1981, 1982, 1994, 1995, 2002, 2009, 
** 2015, 2017, 2022

* Уладальнік Кубка Мальты: 
** 1962, 1970, 1971, 1980, 1982, 1998, 2006, 2007, 2012, 2013, 2025

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Паола
Веславаньне на байдарках і каноэ на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году

**Спаборніцтвы па [[веславаньне на байдарках і каноэ|веславаньні на байдарках і каноэ]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]]** праходзілі з 29 ліпеня па 11 жніўня. Слаламныя спаборніцтвы адбываліся ў водным цэнтры «Лі Вэлі», а спрынтавыя — у вясьлярным цэнтры «Ітан Дорні». Былі разыграныя 16 камплектаў мэдалёў.

## Узнагароды

### Спрынт

### Слалам

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2012 году
2012
Млынар

**Млынар** — рамесная прафэсія, зьвязаная з эксплюатацыяй млына, вытворчасьцю мукі, запраў, алеяў і іншых прадуктаў.

## Млынары ў культуры й мастацтве
* У беларускай культуры вобраз млынара зьвязваецца з воднай стыхіяй; лічычыцца, што млынар вадзянога млына павінен вадзіць сяброўства з вадзяніком. А каб млын спраўна працаваў, млынар пэрыядычна прыносіць нячыстай сіле, якая жыве побач, ахвяраваньні: лусту хлеба, зерне ці муку, парсюка, шмат сала, а ў сьвяты — гуску або куру, у ваду ліць гарэлку. Калі млынар ня робіць гэтага, то справы ягоныя будуць худыя, бо ўдзень на млыне мелюць муку людзі, а ўначы — чэрці, якія сапсуюць усю працу.
* Опэра «Выдатная млынарыха» (1788) на лібрэта Дж. Паломба напісаная італьянскім кампазытарам Джавані Паізіела.
* Ф. Шубэрту належыць вакальны цыкль «Выдатная млынарыха» (1823) на вершы В. Мюлера.
* Млынаром быў бацька русалкі з п’есы А. С. Пушкіна «Русалка».

## Народны каляндар
У беларускай мове існые прымаўка «На Лаўрына сьпяшайся да млына» — 23 жніўня ў беларускім народным календары пазначана як сьвята млынара. Сьвяточнымі днямі для млынароў лічылі таксама 3 і 25 кастрычніка. У гэтыя дні ніколі не працавалі: давалі млыну адпачыць, а млынароў запрашалі ў госьці, надзялялі падарункамі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прафэсіі
Пяскі (Камянецкі раён)

**Пя́скі** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, за 41 км на паўднёвы захад ад Камянцу, за 29 км на паўночны захад ад Берасьця і за 11 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Берасьце — Беласток. Празь вёску праходзіць аўтамабільная дарога  (Агароднікі — Плянта). Пяскі ўваходзяць у Агародніцкі сельсавет, знаходзяцца ў складзе ААТ «Александрыя-Агра».

## Гісторыя
* у сярэдзіне XIX ст.: вёска ў складзе маёнтку Сьвіцічы ў Берасьцейскім павеце Гарадзенскай губэрні, уласнасьць Віслоцкіх.
* 1857: 85 рэвіскіх душ.
* у канцы XIX ст.: вёска Пяскі-Вербы ў Высока-Літоўскай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні. Адносілася да Сьвіціцкай сельскай грамады, якая ў 1890 годзе мела пры вёсцы 268 дзесяцінаў сядзібнай і ворыўнай зямлі.
* 1897: 27 двароў, 168 жыхароў.
* 1921: калонія Пяскі ў складзе Высока-Літоўскай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы.
* 1923: 15 двароў, 83 жыхары.
* 1939: у складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: у складзе Баршчэўскага сельсавету Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці, 184 жыхары.
* 1950: дзейнічаў калгас «Бальшавік» (аб’яднаў 40 двароў, 168 жыхароў).
* 1954: у складзе Агародніцкага сельсавету Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.
* 1960: 164 жыхары.
* 1962: у Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, у гэтым жа годзе — у калгасе «Дружба».
* 1970: 169 жыхароў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 55 жыхароў
* 2005 год — 39 жыхароў, 24 двары
* 2010 год — 43 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 78.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Агародніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Сысальскі раён

**Сы́сальскі раён** (, комі-зыр. *Сыктыв район*) — муніцыпальнае ўтварэньне ў рэспубліцы Комі. Адміністратыўны цэнтар — сяло Візінга.

## Геаґрафія
Раён знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы рэспублікі Комі. На паўночным захадзе мяжуе з Архангельскай вобласьцю. Праз тэрыторыю раёну праходзіць фэдэральная аўтадарога Р176 «Вятка», участак Кіраў — Сыктыўкар. Адлегласьць ад райцэнтру да Сыктыўкару — 88 км. Рэльеф уяўляе сабою палогахалмістую раўніну, максымальнай вышынёю 217&nbsp;мэтраў. Галоўныя рэкі раёну — Сысала, Вялікая і Малая Візінга.

### Карысныя выкапні
Керамзытавыя гліны, гаручыя лупнякі. Асноўнае багацьце раёну — лес і ворныя ўгодзьдзі.

### Расьлінны і жывёльны сьвет
Лясы прадстаўлены елкай, хвояй, бярозай, сустракаецца піхта. Іх насяляюць жывёлы, характэрныя для лясоў эўрапейскае Поўначы. Вадаёмы багатыя рыбай.

## Музэі
Адкрыты краязнаўчы музэй у сяле Куратава, радзіме першага комі паэта І. А. Куратава, штогод праводзіцца Куратаўскае сьвята паэзіі, у якім удзельнічаюць мясцовыя жыхары і госьці зь іншых раёнаў рэспублікі і гарадоў краіны.

## Дэмаграфія
Колькасьць насельніцтва — 16 050 чалавек (на 1 студзеня 2009 году).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Сысальскага раёну
* Навіны адукацыі і культуры на афіцыйным сайце Візінскае сярэдняе школы
* Тапаграфічныя мапы: Комі і Візінга, Вотча, возера Вад

Катэгорыя:Раёны Комі
Конны спорт на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году

**Спаборніцтвы па [[конны спорт|конным спорце]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]]** праходзілі з 28 ліпеня па 9 жніўня. Спаборніцтвы адбываліся ў Грынўіч Парку ў Лёндане. Былі разыграныя 6 камплектаў мэдалёў.

## Узнагароды

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2012 году
2012
Сьвіцічы

**Сьві́цічы** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, за 40 км на паўднёвы захад ад Камянцу, за 28 км на паўночны захад ад Берасьця і за 12 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Берасьце — Беласток. Сьвіцічы ўваходзяць у Агародніцкі сельсавет, знаходзяцца ў складзе ААТ «Александрыя-Агра».

## Гісторыя
* XVI ст.: паселішча Сьвецічова ў Берасьцейскім павеце спачатку Падляскага, а пазьней Берасьцейскага ваяводзтва ВКЛ.
* 1519: шляхецкая ўласнасьць.
* 1647: Андрэй Война прадаў Сьвіцічы разам з Высокім і вёскамі Лумна, Расна і іншымі віцебскаму ваяводу Паўлу Яну Сапегу.
* 1795: пасьля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай у складзе Расейскай імпэрыі.
* 1833: згодна 8-й рэвізіі у Сьвіцічах 433 сялянскія душы, у тым ліку 277 працаздольных, 62 цяглавыя гаспадаркі, 37 дваровых людзей.
* у сярэдзіне XIX ст.: маёнтак і вёска Сьвіцічы ў Берасьцейскім павеце Гарадзенскай губэрні, уласнасьць Віслоцкіх.
* 1845: паводле інвэнтару ў маёнтку больш за 1880 дзесяцінаў сельгасугодзьдзяў. У склад маёнтку ўваходзілі фальварак Сьвіцічы і 5 вёсак (Сьвіцічы, Вярба, Пяскі, Малыя і Вялікія Камарнікі). У вёсцы Сьвіцічы на гэты час налічвалася 19 двароў і 127 жыхароў.
* 1857: 100 рэвіскіх душ.
* у канцы XIX ст.: вёска і маёнтак у Высока-Літоўскай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні.
* 1890: маёнтак належаў Аляксандру Віслоцкаму, мелася 721 дзесяціна сядзібнай і ворыўнай зямлі, усяго 1186 дзесяцінаў сельгасугодзьдзяў; вёска ў Сьвіціцкай сельскай грамадзе, 197 дзесяцінаў зямлі.
* 1897: 25 двароў, 155 жыхароў, хлебазапасная крама.
* 1905: 153 жыхары.
* 1921: калёнія і вёска Сьвіцічы ў складзе Высока-Літоўскай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы.
* 1923: у калёніі Сьвіцічы 25 двароў, 135 жыхароў, у вёсцы — 21 двор, 93 жыхары.
* 1939: у складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: у складзе Агародніцкага сельсавету Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. У вёсцы — 32 двары і 220 жыхароў, у хутарах — 27 двароў і 170 жыхароў.
* 1948: у пачатковай школе 81 вучань.
* 1950: арганізаваны ў вёсцы калгас «Маяк» аб’ядноўваў 13 гаспадарак.
* 1952: у калгасе «Бальшавік» (у 1962 годзе перайменаваны ў калгас «Дружба»)
* 1960: 179 жыхароў.
* 1962: у Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці.
* 1970: 143 жыхары.
* 1972: хутары зьліліся зь вёскай.

## Насельніцтва
* 1999 год — 56 жыхароў
* 2005 год — 53 жыхары, 24 двары
* 2010 год — 39 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 78.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Агародніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Арон Салавейчык

Рабін **Аро́н Салаве́йчык** (11 траўня 1917, Пружаны або Хаславічы — 5 кастрычніка 2001) — вядомы дасьледнік Талмуду, Галахі і Рош ешывы; асабліва вядомы ў колах артадаксальных юдэяў.

## Жыцьцяпіс

Малодшы зь пяці дзяцей, Арон нарадзіўся ў сям’і Машэ Салавейчыка, рабіна Хаславічаў. Ягоныя браты Ёзэф Доў і доктар Шмуэль таксама сталі вядомымі талмудыстамі.

У 1920 сям’я пераехала ў Варшаву, а ў 1929 эмігравала ў ЗША. Па сканчэньні Коледжу-ешывы Арон Салавейчык паступіў ў юрыдычную школу Нью-Ёрскага ўнівэрсытэту, якую скончыў у 1946. Цягам 20 рокаў выкладаў у ешывах Нью-Ёрку.

У 1966 пераехаў у Чыкага, дзе стаў дэканам Жыдоўскага тэалягічнага коледжу ў Скокі. Пасьля разыходжаньняў з адміністрацыяй па ключавых пазыцыях у 1974 пакінуў пасаду і заснаваў уласную «Брыскую ешыву» як амэрыканскае ўвасабленьне .

У 1983 быў часткова паралізаваны пасьля кровазьліцьця ў мозг, аднак працягваў выкладаньне ў Чыкага. А з 1986, пасьля хваробы брата, замяняў яго ў нью-ёрскім Ешыва-ўнівэрсытэце, куды езьдзіў выкладаць штотыдня.

## Сям’я
У 1948 ажаніўся з Элай Шурынай, якая была пісьменьніцай і настаўніцай. Выгадавалі разам шасьцёх дзяцей, усе зь якіх сталі рабінамі або жонкамі рабінаў: Машэ Салавейчык — у Чыкага; Эліяху Салавейчык — у Нью-Ёрку; Ёсэф і Хаім Салавейчыкі — у Рамат Бэйт Шэмешы (Ізраіль); Рахель Лея Маркус — у Таронта (Канада); Това Сэйгаль — у Ньютане (Масачусэтс, ЗША).

Пахаваны разам з жонкай (яна памерла на два месяцы раней) на Елеонскай гары ў Ерусаліме.

## Бібліяграфія
Аўтар дзьвюх кніг на ангельскай мове:
* «Лёгіка сэрца, лёгіка розуму»
* «Цеплыня і сьвятло»

А таксама некалькіх тамоў на іўрыце.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Кароткі біяграфічны нарыс Рава Арона Халеві Салавейчыка

Катэгорыя:Рабіны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанах
Катэгорыя:Беларускія жыды‎
Катэгорыя:Артадаксальны юдаізм
Катэгорыя:Пахаваныя ў Ерусаліме
Катэгорыя:Польскія эмігранты
Катэгорыя:Імігранты ЗША
Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа

**Дзяржаўны літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа** — літаратурны і мэмарыяльны музэй, прысьвечаны жыцьцю, творчасьці і грамадзкай дзейнасьці Якуба Коласа. Музэй быў створаны паводле пастановы ЦК КПБ і Савету Міністраў БССР ад 16 жніўня 1956 году і быў афіцыйна адчынены 4 сьнежня 1959 году ў доме, у якім ён правёў апошнія гады свайго жыцьця.

Маючы ў экспазыцыі 10 заляў, у дзьвюх зь якіх захаваныя прыжыцьцёвыя інтэр’еры працоўнага кабінэту і спальні, плошча экспазыцыі дасягае 319 кв. м., а экспазыцыйная плошча ляндшафтнай зоны сядзібы — 0,44 га.

Ад 1987 году пасаду дырэктара музэю займае Зінаіда Камароўская.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1959 годзе
Коласа Якуба Літаратурна-мэмарыяльны музэй
Літаратурна-мэмарыяльны музэй Якуба Коласа
Музэй літаратурна-мэмарыяльны Якуба Коласа
Сыктыўдзінскі раён

**Сыктыўдзінскі раён** (, комі-зыр. *Сыктывдін район*) — муніцыпальнае ўтварэньне і адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў рэспубліцы Комі, Расея.

## Геаґрафія
Раён разьмешчаны на заходнім поўдні рэспублікі. Мяжуе з Вусьць-Вымскім, Княжпагосцкім, Корткераскім, Сысальскім, Кайгародзкім рэспублікі Комі, а таксама зь Ленскім раёнам Архангельскае вобласьці. Тэрыторыя раёну з усіх бакоў атачае сталіцу рэспублікі горад Сыктыўкар. Плошча раёну складае 7405 км². На тэрыторыі раёну працякаюць рэкі Вычагда і Сысала.

## Гісторыя
Раён утвораны 15 ліпеня 1929 году ў складзе тагачаснае Аўтаномнае вобласьці Комі (Зыранаў).

## Дэмаґрафія
Насельніцтва раёну складае 24 746 чалавек. Насельніцтва раёну ў асноўным складаюць комі-зыране і расейцы. Большасьць вернікаў — праваслаўныя.

## Адміністратыўнае ўладкаваньне
У склад раёну ўваходзяць 13 сельскіх паселішчаў.

## Транспарт
Праз раён праходзіць адзіная ў рэспубліцы Комі расейская аўтатраса фэдэральнага значэньня — Р-176 «Вятка», якая зьвязвае Сыктыўкар і Кіраў. Таксама ў раёне маюцца аўтадарогі мясцовага ўзроўню, якія зьвязваюць пасёлкі Яснэг і Нюўчым з навакольнымі паселішчамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сыктывдинский район республики Коми

Катэгорыя:Раёны Комі
Кайгародзкі раён

**Кайгародзкі раён** (, комі-зыр. *Койгорт район*) — муніцыпальнае ўтварэньне і адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў рэспубліцы Комі, Расея.

## Геаґрафія
Раён разьмешчаны на поўдні рэспублікі. Мяжуе з Прылускім, Сысальскім, Сыктыўдзінскім і Корткераскім раёнамі рэспублікі Комі, а таксама з Нагорскім раёнам Кіраўскае вобласьці. Плошча раёну складае 10 416 км². На тэрыторыі раёну працякаюць рэкі Сысала і Кобра.

## Гісторыя
Раён утвораны 7 чэрвеня 1949 году ў складзе тагачаснае Комі АССР.

## Дэмаґрафія
Насельніцтва раёну складае 9011 чалавек, большасьць зь якога складаюць комі. Большасьць вернікаў — праваслаўныя.

## Адміністратыўнае ўладкаваньне
У склад раёну ўваходзяць 10 сельскіх паселішчаў.

## Транспарт
Праз раён праходзяць аўтадарогі мясцовага ўзроўню, якія зьвязваюць Кайгарадок зь Нючпасам, Кажымам, а таксама з паселішчамі Кіраўскае вобласьці і навакольных раёнаў рэспублікі Комі. Праз раён таксама праходзяць лініі чыгункі Яр (Удмуртыя) — Крутаборка (Комі, Корткераскі раён).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Администрация МР «Койгородский»

Катэгорыя:Раёны Комі
Рута Мэйлутыце

**Рута Мэйлутыце** (;  19 сакавіка 1997 году, Коўна, Летува) — летувіская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка 2012 году ў Лёндане. На гульнях Рута стала ўладальнікам эўрапейскага рэкорду ў плаваньні на 100 мэтраў брасам. З 13 гадоў Мэйлутыце жыве й робіць трэнаваньні ў Вялікабрытаніі, у марскім горадзе Плімуце.

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце london2012.com

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Коўне
Катэгорыя:Летувіскія плыўчыхі
Катэгорыя:Летувіскія плыўцы і плыўчыхі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году
Кідонія (Марс)

**Кідонія** — рэгіён у паўночным паўшар’і Марса, у якім было выяўленае скопішча столавых гораў. Месца было названае ў гонар старажытнагрэцкага полісу Кідонія, які разьмяшчаўся на паўночна-заходнім узьбярэжжы Крыту. Кідонія прыцягнула да сябе ўвагу ня толькі навукоўцаў, але і шырокіх слаёў, галоўным чынам — з-за адной з гор, якая на здымку NASA 1976 году нагадвала твар чалавека. Гары было дадзенае неафіцыйнае імя — «Твар на Марсе», або «Марсіянскі Сьфінкс».

## Вонкавыя спасылкі
* Агляд Кідоніі, ESA 
* Праект «Вікінг», NASA 

Катэгорыя:Ацыдалійскае мора
Катэгорыя:Альбэда-зоны на Марсе
Жэнэс Эш

«**Жэнэс**» () — люксэмбурскі футбольны клюб з гораду Эш-сюр-Альзэту. Заснаваны ў 1907 годзе. 28-разовы чэмпіён Люксэмбургу, 13-разовы ўладальнік Кубка Люксэмбургу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Эш-сюр-Альзэт
Абрамаўка

Назву **Абрамаўка** маюць:

* Абрамаўка — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Абрамаўка — вёска ў Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласьці
Настольны тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году

**Спаборніцтвы па [[настольны тэніс|настольным тэнісе]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]]** праходзілі з 28 ліпеня па 8 жніўня. Спаборніцтвы адбываліся ў Выставачным цэнтры Лёндану. Былі разыграныя 4 камплекты мэдалёў: індывідуальныя ў мужчынаў і жанчын, а таксама жаночыя і мужчынскія камандныя.

## Узнагароды

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2012 году
2012
Дзесяціна (неадназначнасьць)

Назву **Дзесяці́на** маюць:

* Дзесяціна — ахвяраваньне на карысьць царквы (дзясятая частка прыбытку, якая аддаецца яго атрымальнікам для царкоўных патрэбаў).
* Дзесяціна — састарэлая адзінка вымярэньня зямельнай плошчы ў Расеі, роўная 1,0925 га.
Дзесяціна (мера плошчы)

**Дзесяці́на** — састарэлая расейская адзінка зямельнай плошчы, роўная 2400 квадратным сажням (ці 1,0925 гектара), якая ўжывалася ў Расеі да ўвядзеньня мэтрычнай сыстэмы. *Дзесяціна* уяўляла сабой прастакутнік з бакамі ў 80 і 30 («трыццатка») ці 60 і 40 («саракоўка») сажняў і мела назву  *казённай дзесяціны*. Была асноўнай расейскай пазямельнай мерай.

Вядома з канца XV ст. Першапачаткова вымяралася двума чвэрцьмі і ўяўляла сабой квадрат з бакамі ў 1/10 вярсты (2500 квадратных сажняў). Згодна межавай інструкцыі 1753 году памер *казённай дзесяціны* быў вызначаны ў 2400 квадратных сажняў (1,0925 га). У XVIII — пачатку XX ст.ст. ужываліся таксама:

* *гаспадарчая касая дзесяціна* (80 х 40 = 3200 квадратных сажняў);
* *гаспадарчая круглая дзесяціна* (60 х 60 = 3600 квадратных сажняў);
* *соценная дзесяціна* (100 х 100 = 10000 квадратных сажняў);
* *бахчавая дзесяціна* (80 Х 10 = 800 квадратных сажняў) і інш.

Пасьля кастрычніцкага перавароту, у сувязі з пераходам да мэтрычнай сыстэмы мераў, у адпаведнасьці з дэкрэтам СНК РСФСР ад 14 верасьня 1918 году, ужываньне *дзесяціны* было абмежавана, а з 1 верасьня 1927 году забаронена.

## Глядзіце таксама
* Расейская сыстэма мер

## Вонкавыя спасылкі
* Вялікая савецкая энцыкляпэдыя

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня плошчы
Катэгорыя:Расейская сыстэма мер
Узаемныя заручыны абодвух народаў

**Узаемныя заручыны абодвух народаў** () — дадатковыя інструкцыі да Канстытуцыі 3 траўня, ухваленыя Чатырохгадовым соймам 20 кастрычніка 1791. Прызначаліся для тлумачэньня несфармуляваных у Канстытуцыі ўмоваў польска-літоўскай уніі.

Заручыны фіксавалі адзінства і непадзельнасьць Кароны Польскага каралеўства і Вялікага Княства Літоўскага ў адзінай дзяржаве, адгэтуль называнай Рэч Паспалітая. Дакумэнт падкрэсьліваў фэдэратыўны характар дзяржавы і гарантаваў роўнасьць абодвух бакоў у кіраваньні ёй.

Заручыны прадугледжвалі стварэньне агульнага ўраду, войска і скарбу. Літвінам быў гарантаваны прапарцыйны ўдзел у новых органах цэнтральнай улады РП. Вайсковая і Скарбовая камісіі абодвух народаў павінны былі складацца з роўнай колькасьці прадстаўнікоў Кароны і Літвы, а ў Камісіі паліцыі адносіны мелі быць 2/3 і 1/3 адпаведна. Забясьпечвалася ратацыя польскіх і літоўскіх прадстаўнікоў на пасадах старшынь камісіяў.

Дакумэнт атрымаў такі самы статус, як і акт Люблінскай уніі. Было вырашана, што «Заручыны» стануць неад’емлемай часткай *[[pacta conventa]]*, і будуць абавязковыя для выкананьня Станіслава Аўгуста Панятоўскага і кожнага наступнага манарха Рэчы Паспалітай.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вялікі Сойм 1788—1792 гадоў
Катэгорыя:Беларуска-польскія стасункі
Катэгорыя:Польска-літоўскія уніі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Падзеі 1791 году
Катэгорыя:Падзеі 20 кастрычніка
Катэгорыя:Права Беларусі
Катэгорыя:Права Летувы
Катэгорыя:Права Польшчы
Лёгкая атлетыка на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году

**Спаборніцтвы па [[лёгкая атлетыка|лёгкай атлетыцы]] на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]]** праходзілі з 3 па 12 жніўня. Спаборніцтвы адбываліся на Алімпійскім стадыёне. Былі разыграныя 47 камплектаў мэдалёў — найбольшая колькасьць сярод усіх відаў спорту на Алімпійскіх гульнях 2012 году.

## Узнагароды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2012 году
2012
Прылускі раён

**Прылу́скі раён** (, комі-зыр. *Луздор район*) — муніцыпальнае ўтварэньне і адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў рэспубліцы Комі, Расея.

## Геаґрафія
Раён разьмешчаны на поўдні рэспублікі, зьяўляючыся паўднёвым канчаткам Комі. Мяжуе з Кайгародзкім і Сысальскім раёнамі рэспублікі, а таксама зь Вілегодзкім раёнам Архангельскае вобласьці і Нагорскім, Слабадзкім, Юр’янскім, Мурашынскім, Апарынскім і Лускім раёнамі Кіраўскае вобласьці. Поўдзень раёну рэзка ўкліньваецца ў поўнач Кіраўскае вобласьці. Плошча раёну складае 13 168 км². На тэрыторыі раёну працякаюць рэкі Летка і Луза.

## Гісторыя
Раён утвораны 15 ліпеня 1929 году ў складзе тагачаснае Аўтаномнае вобласьці Комі (Зыранаў). У тыя часы тэрыторыі раёну была крыху большай за рахунак тэрыторыі Кіраўскае вобласьці, але пазьней раён трохі зьменшыўся. З 1935 з тэрыторыі раёну быў выдзелены Лецкі раён, але ў 1963 годзе ён увайшоў у склад Прылускага раёну.

## Дэмаґрафія
Насельніцтва раёну складае 21 959 чалавек. Насельніцтва раёну ў асноўным складаюць комі-зыране і расейцы. Большасьць вернікаў — праваслаўныя.

## Адміністратыўнае ўладкаваньне
У склад раёну ўваходзяць 16 сельскіх паселішчаў.

## Транспарт
Праз раён праходзіць фэдэральная траса Р-176 «Вятка», што злучае Сыктыўкар і Кіраў, і якая зьяўляецца адзінай аўтатрасай фэдэральнага ўзроўню ў рэспубліцы Комі. Траса праходзіць праз паселішчы Летка, Лоўля, Нашуль і Аб’ячова. Таксама ў раёне маюцца аўтадарогі мясцовага ўзроўню, якія зьвязваюць пасёлкі Слудка, Занульле й Лойма з трасай Р-176 і мястэчкам Апарына ў Кіраўскай вобласьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына адміністрацыі муніцыпальнага раёна «Прылускі»

Катэгорыя:Раёны Комі
Гэрбэрт Шэлтан

**Гэрбэрт Шэлтан** (, Ўайлі, Тэхас — ) — амэрыканскі лекар-гігіеніст, найбуйнейшы прадстаўнік руху за натуральную гігіену ў XX стагодзьдзі, уладальнік дзевяці званьняў ганаровага доктара навук і аўтар шматлікіх прац.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся на фэрме каля мястэчка Вайлі ў акрузе Колін на поўначы штату Тэхас. Яго бацькі — Мэры Фрэнсіс Гутры й Томас Мітчэл Шэлтан. Продкі — шатляндцы, ірляндцы, немцы, англасаксы. Дзяцінства правёў галоўным чынам на бацькаўскай фэрме. У 1911—1913 гадох навучауся ў сярэдняй школе мястэчка Грынвіль, Тэхас. Упершыню пазнаёміўся з гігіенічнымі ведамі па працах Р. Трола, Р. Уолтара, Ф. Освальда, Ч. Пэйджа, І. Джэнінгса, С. Грэхэма. З 1913 году — вэгетарыянец. У той час Шэлтан яшчэ не праводзіў адрозьненьня паміж натурапатыяй і натуральнай гігіенай як навукай. У 1918 годзе быў закліканы ў войска, але як пацыфіста яго вызначылі кухарам. У гэты ж час ён працягваў вывучэньне натуральнай гігіены па працах Дж. Джэксана, М. Гоўва, X. Остына, Дж. Цілдэна.

Пасьля вайны атрымаў першапачатковую мэдыцынскую адукацыю ў «Інтэрнацыянальным каледжы лекараў, якія не прызнаюць лекаў», Чыкага, заснаваным у 1920 годзе Бэрнарам Макфэдэнам, вядомым яшчэ як «Macfadden's College of Physcultopathy». У 1923 годзе скончыў каледж «Lindlahr College of Natural Therapeutics», Чыкага. Але, выпрабоўваючы нездаволенасьць натурапатычнай сыстэмай Ліндляра, у 1923 годзе паступіў у каледж «American School of Naturopathy» (Нью-Ёрк), дзе скончыў курс па дыеталёгіі, абараніў два дыплёмы — па натурапатыі й натурапатычнай літаратуры. Аднак, расчараваўшыся ў натурапатыі, канчаткова перайшоў на пазыцыі натуральнай гігіены, якая прадпісвае адмову ад усякага гвалтоўнага ўзьдзеяньня любымі вонкавымі сродкамі на арганізм і пераход да здаровага ладу жыцьця, самааднаўленьню на падставе імунітэту, як галоўнай умове аздараўленьня чалавечага арганізма.

## Крыніцы

Катэгорыя:Лекары ЗША
Катэгорыя:Пацыфісты
Іван Вішнявецкі

**Іва́н Вішняве́цкі** (1490, Вішнявец — 1543) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Заснавальнік старэйшай галіны роду Вішнявецкіх.

Валодаў замкам Вішнявец у Крамянецкім павеце на Валыні. Быў старостам эйшыскім, варнянскім (абодва з 1533), прапойскім, чачэрскім (з 1556), канеўскім і чаркаскім (з 1541).

## Біяграфія
З княскага роду Вішнявецкіх гербу «Карыбут», сын Міхала, намесьніка брацлаўскага, і невядомай з Палубінскіх. Меў брата Аляксандра, заснавальніка малодшай галіны роду. Вызнаваў праваслаўе.

Разам з бацькам і братам у 1512 годзе разьбіў крымска-татарскую арду пад Лапушнай. У 1534 годзе ўзначаліў выправу на Смаленск, аднак ня здолеў вызваліць места з-пад улады Маскоўскай дзяржавы. Па сьмерці Канстантына Астроскага стаў арганізатарам абароны Валыні ад нападаў татараў. З гэтай мэтай ачольваў паспалітае рушаньне ў 1534, 1538 і 1540 гадох.

Першы раз ажаніўся з Анастасіяй, дачкой Сямёна Алізаровіча і ўдавой князя Івана Сангушкі. У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Кацярына (пам. каля 1580), жонка гетмана вялікага літоўскага Рыгора Хадкевіча
* Зьміцер (пам. 1563), староста чаркаскі і канеўскі
* Жыгімонт (пам. 1552)
* Андрэй (каля 1528 — 1584), ваявода валынскі
* Канстантын (пам. 1574), староста жытомірскі і падваявода кіеўскі

Другі раз ажаніўся з Марыяй Магдаленай Бранковіч, у шлюбе зь якой меў дачку Аляксандру (пам. 1574), жонку маршалка гаспадарскага Івана Шымковіча.

Спачыў у Кіеўска-Пячэрскай лаўры.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Вішнявецкія
Пірэнэі

**Пірэнэ́і** (, , , , ) — горная сыстэма ў Францыі, Гішпаніі і Андоры. Пірэнэі аддзяляюць Пірэнэйскі паўвостраў ад астатняй часткі кантынэнтальнай Эўропы і працягваюцца на 491 км паміж Біскайскай затокай (мыс Іге́р) і Міжземным морам (мыс Крэўс).

Вышыня гор у сыстэме дасягае 3404 мэтраў (пік Анэта). На захадзе ляжаць вапнякі і карст; у цэнтры — галоўным чынам крысталічныя пароды, альпійскія формы рэльефу, ледавікі (плошча каля 40 тыс. км²); на ўсходзе сьцягі зьніжаюцца, дзе чаргуюцца зь міжгорнымі западзінамі. У ніжніх частках схілаў — зарасьнікі міжземнаморскіх хмызьнякоў, на вышыні да 1800—2100 м пераважаюць лясы, вышэй — хмызьняк і лугі. У сыстэме залягаюць баксыты і жалезная руда. Пірэнэі зьяўляюцца істотным кліматаразьдзелам у рэгіёне: на поўнач — тэрыторыя мернага клімату, на поўдзень — субтрапічнага.

Пірэнэі зьяўляюцца натуральнай граніцай паміж Гішпаніяй і Францыяй. Паміж імі знаходзіцца Андора.

## Геаграфія
Гішпанскія Пірэнэі зьяўляюцца часткай правінцыяў, пералічаных з усходу на захад: Херона, Барсэлёна, Льейда, Уэска, Навара і Гіпуска.

Францускія Пірінэі займаюць наступныя дэпартамэнты, пералічаныя з усходу на захад: Пірэнэі Ўсходнія, Од, Ар’еж, Гарона Верхняя і Пірэнэі Атлянтычныя.

Незалежнае Княства Андора разьмешчанае ва ўсходняй частцы Пірэнэяў паміж Гішпаніяй і Францыяй.

Фізычная геаграфія падзяляе Пірэнэі на тры часткі: Атлянтычныя (ці Заходнія), Цэнтральныя і Ўсходнія Пірэнэі. Сярэдняя вышыня гор у Атлянтычных Пірэнэях узрастае з захаду — ад Баскійскіх гор, што каля Біскайскай затокі. Цэнтральныя Пірэнэі працягваюцца на ўсход ад Валь-д’Аран да горнага перавалу . У Цэнтральных Пірэнэях знаходзяцца найвышэйшыя пункты горнай сыстэмы:
* пік Анэта — 3404 м,
*  — 3375 м,
* Монтэ-Пэрдыда — 3355 м.

## Прыродныя рэсурсы
Скопішчы мэталічных руд у Пірэнэях цяпер не прыцягваюць вялікай увагі, але раней у розных частках Пірэнэяў, што належылі да Гішпаніі, Францыі і Андоры, вялася распрацоўка жалеза. Залежы каменнага вугля, прыбытак ад дабычы якіх перавышае выдаткі, галоўным чынам сканцэнтраваныя на гішпанскіх схілах, але ў Францыі знойдзеныя пласты бурага вугля. Адкрыты кар’ер у Трымоне (, у дэпартамэнце Ар’еж) зьяўляецца адным з найбуйнешых радовішчаў тальку ў Эўропе.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Горныя сыстэмы Эўропы
Майкл Фэлпс

**Майкл Фрэд Фэлпс II** (; нарадзіўся 30 чэрвеня 1985 году, Балтымар, штат Мэрылэнд, ЗША) — амэрыканскі плывец, адзіны ў гісторыі спорту 23-разовы алімпійскі чэмпіён і 26-разовы чэмпіён сьвету ў 50-мэтровым басэйне. Вядомы пад мянушкай «Балтыморская куля» (). Майкл наймацнейшы ў плаваньні вольным стылем і батэрфляем, крыху слабей выглядае ў плаваньні на сьпіне й брасам. Таксама пасьпяхова выступаў у комплексным плаваньні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Майкл Фэлпс на сайце МАК
* Профіль USA Swimming
* Прэс-канфэрэнцыя Фэлпса пасьля заваяваньня 11-га алімпійскага золата

Катэгорыя:Нарадзіліся 30 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1985 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Балтымары
Катэгорыя:Плыўцы ЗША
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па плаваньні
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі ЗША на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па плаваньні
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2004 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году
Янік Аньель

**Янік Аньель** (; нарадзіўся 9 чэрвеня 1992 году, Нім, Францыя) — францускі плывец, уладальнік нацыянальнага рэкорду на плаваньні 200 і 400 мэтраў вольным стылем. Чэмпіён сьвету й алімпійскі чэмпіён.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Статыстыка на сайце swimrankings.net
* Статыстыка на сайце ffnatation.fr

Катэгорыя:Нарадзіліся 9 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Німе
Катэгорыя:Францускія плыўцы
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па плаваньні
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па плаваньні
Бадмінтон на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году

**Спаборніцтвы па [[бадмінтон]]е на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012 году|летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году]]** праходзілі з 28 ліпеня па 5 жніўня. Спаборніцтвы адбываліся на «Арэне Ўэмблі». Былі разыграныя 5 камплектаў мэдалёў.

## Узнагароды

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2012 году
2012
Удорскі раён

**Удорскі раён** (, комі-зыр. *Удора район*) — муніцыпальнае ўтварэньне і адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў рэспубліцы Комі, Расея.

## Геаґрафія
Раён разьмешчаны на захадзе рэспублікі Комі. Мяжуе з Вусьць-Цылемскім, Княжпагосцкім, Вусьць-Вымскім раёнамі Комі, а таксама зь Лешуконскім, Пінескім, Верхнетоемскім, Краснаборскім і Ленскім раёнамі Архангельскае вобласьці. Плошча раёну складае 35 800 км². На тэрыторыі раёну працякаюць рэкі Мезень, Пыса і Вашка.

## Гісторыя
Раён утвораны 15 ліпеня 1929 году шляхам вылучэньня з тэрыторыі колішняга Вусьць-Вымскага павету Аўтаномнае Вобласьці Комі (Зыранаў).

## Дэмаґрафія
Насельніцтва раёну складае 22 769 чалавек. Большасьць насельніцтва — комі (40,9%) і расейцы (45,4 %), прысутнічаюць і беларусы, адсоткавая доля якіх складае 1,3 %. Большасьць вернікаў — праваслаўныя.

## Адміністрацыйнае ўладкаваньне
У склад раёну ўваходзяць 3 мескія і 12 сельскіх паселішчаў.

## Транспарт
Праз раён праходзіць значная частка расейскае Паўночнае чыгункі — лінія Мікунь — Благоева. Плянуецца пашырэньне лініі да Архангельску, што зьяўляецца часткай праекту Белкомур. Паводле праекту плянуецца працягнуць чыгуначную лінію Сыктыўкар — Мікунь — Благоева з двух бакоў, такім чынам злучыўшы парты на Белым моры з Комі-Пярмяцкай акругай і Пермскім краем.

Таксама ў раёне існуюць аўтадарогі мясцовага ўзроўню, якія зьвязваюць раённы цэнтар пасёлак Каслан з паселішчамі Ўсагорск, Междурэчанск, Разгорт і шэрагам памежных раёнаў Комі й Архангельскае вобласьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Администрация муниципального района «Удорский»

Катэгорыя:Раёны Комі
Княжпагосцкі раён

**Княжпагосцкі раён** (, комі-зыр. *Княжпогост район*) — муніцыпальнае ўтварэньне і адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў рэспубліцы Комі, Расея.

## Геаґрафія
Раён разьмешчаны на захадзе рэспублікі. Мяжуе з Вусьць-Цылемскім, Іжэмскім, Корткераскім, Сыктыўдзінскім, Вусьць-Вымскім, Удорскім раёнамі, а таксама зь мескай акругай Ухта. Плошча раёну складае 25 080 км². На тэрыторыі раёну працякаюць рэкі Вым, Елва, Мезень, Варыква, Вясьляна, Тобысь і Ўхта.

## Гісторыя
Гісторыя мясцовасьці пачынаецца на мяжы XV і XVI стагодзьдзяў, калі комі-зыранскія вымскія князі заснавалі пагост Княж. Менавіта ад назвы пагосту Княж паходзіць старая назва раённага цэнтру — гораду Емва — Княжпагост, а разам зь ёй і назва раёну. З XVII стагодзьдзя ў мясцовасьці вядомая солездабыўчая прамысловасьць.

Першапачаткова тэрыторыя раёну ўваходзіла ў Валагодзкую й Архангельскую губэрні, пасьля ўтварэньня СССР — у Вусьць-Вымскі павет Аўтаномнае Вобласьці Комі (Зыранаў). 14 ліпеня 1939 году раён утвораны ў сучасных межах шляхам вылучэньня яго тэрыторыі з Вусьць-Вымскага павету.

## Дэмаґрафія
Насельніцтва раёну складае 25 066. Большасьць насельніцтва — комі, адсоткавая доля якіх складае прыкладна 75%. Большасьць вернікаў — праваслаўныя.

## Адміністрацыйнае ўладкаваньне
У склад раёну ўваходзяць 2 мескія і 10 сельскіх паселішчаў.

## Транспарт
Праз раён праходзіць значная чыгуначная лінія — Паўночная чыгунка. Яна зьвязвае Емву з Ухтой, Мікуньню, а таксама з пасёлкамі Чыньяворык, Іёсер, Сіндор і Тракт.

Таксама ў раёне існуюць аўтадарогі, якія зьвязваюць населеныя пункты раёну зь Мікуньню, Сыктыўкарам, Ухтой і некаторымі іншымі раённымі цэнтрамі Комі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Официальный сайт. Администрация муниципального района «Княжпогостский»

Катэгорыя:Раёны Комі
Інвэнтары

**Інвэнтары́** (ад лац. *inventarium* ― вопіс) ― вопісы шляхецкіх і іншых фэадальных уладанняў ў Беларусі, Летуве, Польшчы, Украіне, Вугоршчыне ў  XVI — 1-ай палове XIX стагодзьдзяў. Найважнейшая крыніца па гісторыі маёмасных і аграрных адносінаў у Эўропе. Падзяляюцца на поўныя і кароткія.

## Поўныя інвэнтары
Звычайна складаліся з трох частак. Першая частка ўтрымлівала зьвесткі пра ўсе сядзібныя пабудовы, іх пляніроўцы; далей ішлі зьвесткі пра маёмасьць, даходы і крыніцы даходаў.

Другая частка ўтрымлівала зьвесткі пра воласьці з пазначэньнем вуліц гарадоў, мястэчак і вёсак, якія ўваходзілі ў шляхецкае ўладаньне. Падаваліся зьвесткі па кожным двары, па прысядзібных участках, колькасьці ворыўнай зямлі, колькасьці сенажацяў. У XVI — першай палове XVII стагодзьдзяў інвэнтары валасьцей вяліся па валоках, а дзе ня дзейнічала «Устава на валокі» ― па службах. У аснове «Ўставы на валокі» ляжаў абмер зямлі на стандартныя зямельныя ўчасткі ― *валокі*, якія станавіліся адзінкай абкладаньня павіннасьцямі (*служба* ― зямельны ўчастак, які знаходзіўся ва ўладаньні двух і болей дымоў). Пры кожнай валоцы пазначаліся пайменна ўсе сяляне, якія карысталіся яе доляй. У другой палове XVII—XVIII стагодзьдзяў праводзілася павалочна-падворныя інвэнтары, дзе ўжо ўлічваліся і сялянскія двары ― *дымы*.

У трэцяй частцы пералічваліся ўсе віды шляхецкіх павіннасьцяў, падаткі, іх памер і тэрміны выплат, умовы земле- і лесакарыстаньня.

У апошняй чвэрці XVIII стагодзьдзя інвэнтары ўжо давалі апісаньне кожнага двара, падзелаў і ўгодзьдзяў; уносіліся сямейнікі гаспадара з пазначэньнем узросту, часам ― батракі, пералічвалася скаціна.

## Кароткія інвэнтары
Кароткія інвэнтары былі двух відаў. Першыя ўтрымлівалі інфармацыю пра шляхецкую гаспадарку ці пра воласьць.

Другія — берчакі ― пералічвалі сялянскую гаспадарку з пазнакай падзелу і чыншу (натуральнага і грашовага).

Кароткія інвэнтары праводзіліся па загадзе буйных шляхецкіх землеўладальнікаў для вызначэньня ўзаемаадносінаў зь іншымі землеўладальнікамі і насельніцтвам.

## Інвэнтары дзяржаўных і царкоўных уладаньняў
Найбольшую цікавасьць маюць інвэнтары буйных дзяржаўных уладаньняў — каралеўскіх ці вялікакняжацкіх эканомій і старостваў, якія нярэдка зьмяшчаюць апісаньні дзясяткаў і соцень сельскіх пасяленьняў. Інвэнтары ўладаньняў царквы блізкія па структуры да інвэнтароў дзяржаўных уладаньняў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Зямельнае права
Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладаньня
Катэгорыя:Гісторыя статыстыкі
Рэвізія (перапіс насельніцтва)

**Рэві́зія** (ад позьнелацінскага *revisio* — перагляд) ці **падушны перапіс** — перапіс падатнага насельніцтва ў XVIII—XIX стагодзьдзях у Расеі. 

Замена падворнага падатку ў першай чвэрці XVIII стагодзьдзя на падушны падатак патрабавала асабістага ўліку падатных станаў (сяляне, мяшчане, купцы). Падобны ўлік атрымаў назву *рэвізія*, а адзінка ўліку — *рэвіская душа*. Шэраг *рэвізіяў* (1-ая, 2-ая, 6-ая) не ўлічваў жаночага насельніцтва.

Усяго было праведзена 10 рэвізіяў:

## Вонкавыя спасылкі
* Вялікая савецкая энцыкляпэдыя

Катэгорыя:Гісторыя Расеі
Катэгорыя:Перапісы насельніцтва
Катэгорыя:Расейская імпэрыя
Фюрэр

**Фюрэр** () — нямецкае слова, якое азначае «правадыр», «лідэр». У Трэцім райху фюрэр — афіцыйны тытул галавы дзяржавы, а таксама састаўная частка званьняў і пасадаў СС (штурмбанфюрэр, групэнфюрэр і іншыя). Цяпер слова «фюрэр» часьцей за ўсё асацыюецца з Гітлерам, які займаў гэтую пасаду. У НДР да сярэдзіны 1950-х гадоў таксама выкарыстоўвалася для Сталіна.

## Глядзіце таксама
* Дучэ

## Крыніцы

Катэгорыя:Нацысцкая прапаганда
Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Трэці райх