open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сосны

**Со́сны** — мікрараён на паўднёвым усходзе гораду Менску, уваходзіць у склад Заводзкага раёну. У межах мікрараёну праходзяць вуліцы Паўлоўскага і Красіна.

## Гісторыя
Раней Сосны ўяўлялі сабой пасёлак за 10 кілямэтраў ад менскай кальцавой аўтадарогі. Заснаваны пасёлак быў у 1950-х гадох у сувязі з пачаткам будаўніцтва Інстытуту ядзернай энэргетыкі (цяпер — аб’яднаны інстытут энэргетычных і ядзерных дасьледаваньняў «Сосны» Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі).

Пазьней за два кілямэтры ад мікрараёну былі адбудаваныя часткі памежных войскаў і ВМФ СССР. У 1998 годзе жылыя будынкі вайсковага гарадку гэтых частак увайшлі ў склад мікрараёну.

## Прадпрыемствы
На тэрыторыі былой часткі войскаў сувязі знаходзіцца завод безалькагольных напояў «Трайпл».

## Транспарт
Транспартная праблема — даволі вострая. Мікрараён і цэнтар Менску зьвязвае толькі адзін аўтобусны маршрут №110, а таксама маршруты аўтобусаў №№111 і 112, якія праходзяць недалёка ад Сосен па Магілёўскай шашы.

## Экалёгія
Акрамя АІЭЯД — Сосны, на тэрыторыі якога знаходзіцца ядзерны рэактар з 70 кг урану, недалёка ад мікрараёну знаходзіцца магільнік ядзерных адкідаў, што ўяўляе значную небясьпеку для жыхароў Соснаў. Таксама за 2 км ад мікрараёну ў 2007 годзе была адкрытая новая гарадзкая сьметніца.

Катэгорыя:Мікрараёны Менску
Раўніна

**Раўніна** — дзялянкі паверхні сушы, дна мораў і акіянаў, для якіх характэрныя: невялікае ваганьне вышыняў (да 200 м) і нязначны ўхіл мясцовасьці (да 5°). раўніны займаюць 64 % тэрыторыі сушы. Найбуйнейшая раўніна сьвету: Амазонская нізіна (звыш 5 млн. км²). 

## Клясыфікацыя
У залежнасьці ад абсалютных вышыняў адрозьніваюць: 
* нізінныя (да 200 м); 
* узьнёслыя (200—500 м); 
* нагорныя або высокія (больш за 500 м) раўніны. 

Паводле структурнага чыньніку вылучаюць:
* раўніны плятформавых абласьцей
* раўніны арагеных (горных) абласьцей. 

Паводле пераважных зьнешніх працэсаў можна вылучыць: 
* дэнудацыйныя раўніны
* акумуляцыйныя раўніны. 

Дэнудаццыйныя формы ўтвараюцца ў выніку разбурэньня ўзьнёслых формаў рэльефу. Акумуляцыйныя ўтварыліся шляхам назапашваньня ападкавых адкладаньняў.

## Характарыстыка раўнінаў Беларусі
Амаль суцэльнай паласой вакол узвышшаў Беларускай грады разьмешчаныя плоскія або слабахвалістыя раўніны. Яны звычайна займаюць вышыні ад 150 да 200 м па-над узроўнем мора. Рачнымі далінамі і ўзвышшамі яны разьбіваюцца на асобныя часткі, якія адрозьніваюцца ня столькі паводле характару рэльефу, колькі па сваім паходжаньні. 

Найбуйнейшымі раўнінамі на тэрыторыі Беларусі зьяўляюцца Лідзкая, Прыбуская, Цэнтральнабярэзінская і Аршанска-Магілёўская. Апрача гэтага, у цэнтральнай частцы Беларусі вылучаюцца драбнейшыя раўніны — Стаўпецкая, Баранавіцкая, Чачэрская і інш. Асобныя невялікія раўніны (Маларыцкая, Камарынская і інш.) сустракаюцца і на Палесьсі, дзе пераважаюць нізіны. Паводле характару паверхні яны мала адрозьніваюцца ад апошніх, хоць і займаюць больш высокую прыступку рэльефу. На поўначы Беларусі таксама сустракаюцца раўніны: Чашніцкая, Шумілінская і інш. Адметнай рысай гэтых раўнінаў зьяўляецца наяўнасьць азёраў.

## Глядзіце таксама
* Нізіна
Народныя камісары і міністры юстыцыі БССР

## Народныя камісары й міністры юстыцыі [[БССР]]

## Глядзі таксама
* Міністры юстыцыі Рэспублікі Беларусь
* Пракуроры БССР

## Крыніца
* Інфармацыя на афіцыйным сайце часопісу «Юстыцыя Беларусі»

Катэгорыя:Сьпісы
Катэгорыя:Гісторыя БССР
Узвышша

**Узвышша** — дзялянка зямной паверхні, якая характарызуецца прыўзьнятасьцю адносна навакольных. Умоўна ўзвышша вызначаюць як дзялянку з абсалютнай вышынёй больш за 200 м і супрацьпастаўляюць нізіне. Звычайна ўзвышша ня мае выразна акрэсьленых схілаў.

## Асаблівасьці будовы ўзвышшаў Беларусі
Найбольш прыпаднятая частка тэрыторыі Беларусі прыпадае на яе цэнтральныя раёны. Тут з захаду на ўсход праз усю тэрыторыю краіны распасьціраецца Беларуская града, якая ўтвораная сожаўскім ледавіком. Па гэтай градзе пераважна праходзіць Балтыйска-Чарнаморскі водападзел. Рачнымі далінамі Беларуская града падзяляецца на асобныя ўзвышшы.

Максымальных вышыняў Беларуская града дасягае ў сваёй цэнтральнай частцы, вядомай пад назвай Менскае ўзвышша. Яна займае плошчу каля 7,5 тыс. км² і распасьціраецца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход на 180 км. Высокія і стромкія ўзгоркі тут перасякаюцца латочынамі. У заходняй частцы Менскага ўзвышша знаходзіцца найвышэйшы пункт ня толькі ўзвышша, але і ўсёй Беларусі — гара Сьвятая (345 м). Яна разьмешчаная ў вёсцы Скірмантава Койданаўскага раёна, за 30 км на паўднёвы захад ад Менску. У межах Менскага ўзвышша знаходзяцца і іншыя найвышэйшыя пункты Беларусі: гара Лысая (342 м), гара Маяк (335 м). У рэльефе пераважаюць буйныя марэнныя ўзгоркі, якія звычайна ўтвараюць грады. Сярод іх нярэдка сустракаюцца камы. Рачныя даліны, латочыны сьцёку і яры ўскладняюць рэльеф. Над суседнімі раўнінамі і нізінамі Менскае ўзвышша прыпаднятая больш за 150 м. Менавіта для яго характэрная максымальная глыбіня падзелу рэльефу.

На паўднёвы захад ад Менскага ўзвышша распасьціраюцца Наваградзкае, Ваўкавыскае, Гарадзенскае ўзвышшы і Капыльская града. Яны разьбіваюцца далінамі Нёмана і яго прытокаў на асобныя масівы і паступова паніжаюцца з усходу на захад. Толькі Наваградзкае ўзвышша паднімаецца вышэй за 300 м. Найвышэйшы пункт — гара Замкавая (323 м) — знаходзіцца побач з Наваградкам.

На паўночны захад ад Менскага ўзвышша на працягу 100 км распасьціраецца Ашмянскае ўзвышша. Гэта трэцяе ўзвышша Беларусі з абсалютнымі вышынямі больш за 300 м. Найвышэйшы пункт узвышша — гара Мілідаўская — дасягае 320 м па-над узроўнем мора. Усходнюю частку Беларускай грады займае Аршанскае ўзвышша.

На поўдзень ад Беларускай грады ўзвышшы практычна адсутнічаюць, гэта тлумачыцца тым, што апошнім тутэйшым ледавіком быў дняпроўскі. Крэсавыя марэны гэтага ледавіку моцна перапрацаваныя эразійнымі працэсамі. Сярод узвышшаў гэтай часткі Беларусі вылучаюцца Мазырская града і Загародзьдзе.

Фармаваньне ўзвышшаў на поўнач ад Беларускай грады зьвязана з акумуляцыйнай дзейнасьцю ўсіх ледавікоў, але ў большай ступені паазерскага ледавіка. Буйнейшымі ўзвышшамі гэтай часткі Беларусі зьяўляюцца Сьвянцянскія і Браслаўскія грады, Віцебскае і Гарадоцкае ўзвышша. Яны ўваходзяць у склад Беларускага Паазер’я.

## Вонкавыя спасылкі
Міністры юстыцыі Рэспублікі Беларусь

## [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністры юстыцыі Рэспублікі Беларусь]]

## Глядзіце таксама
* Народныя камісары й міністры юстыцыі БССР

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на афіцыйным сайце часопісу «Юстыцыя Беларусі»

Катэгорыя:Сьпісы кіраўнікоў
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасьля 1990 году)
Адзінкі вымярэньня аб'ёму

У СІ асноўная адзінка вымярэньня аб'ёму — кубічны мэтар (м³, кубамэтар).

Ужываюцца таксама вытворныя ад яе: кубічны сантымэтар, літар (кубічны дэцымэтар) і т. д.

Пазасыстэмныя адзінкі вымярэньня аб’ёму вадкасьцяў:
* аам — старадаўняя галяндзкая мера ёмістасьці, ужывалася пераважна для вымярэньня аб’ёму віна й сьпірту (= 155,224 літра)
* барэль — ужываецца для вымярэньня аб’ёму нафты (= 158,983 л)
* галён
* пінта
* кварта
* кубічны дзюйм (кубічная цаля)
* ка — бабілёнская мера ёмістасьці (=0,84 л, часам 0,42 л)
* арбата

*
Аам

**Аам** (, множ. , , , у Даніі і Расеі (у Ліфляндыі) — Ом) — старадаўняя галяндзкая мера ёмістасьці, пераважна для віна й сьпірту.

У Галяндыі аам ураўноўваўся 155,224 літру, у Расеі (Ліфляндыя) 1 ом = 6 анкерам = 18⅔ вядра.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня аб’ёму
Галяндыя

**Галя́ндыя** () — геаграфічны рэгіён і былая правінцыя на захадзе Нідэрляндаў. Уключае тэрыторыю дзьвюх сучасных правінцыяў краіны — Паўночнай Галяндыі () і Паўднёвай Галяндыі (). У мінулым Галяндыя была графствам, якое ўваходзіла ў Сьвятую Рымскую імпэрыю. Пасьля стала адной зь дзяржаваў, што склалі Рэспубліку Сямі Аб’яднаных Правінцыяў Нідэрляндаў (існавала з 1581 да 1795&nbsp;г.).

У 1806—1810 існавала **[[Каралеўства Галяндыі]]**, васальнае ў дачыненьні да Францускай Імпэрыі Напалеона I; каралём яго быў адзін з братоў Напалеона, Людовік I Банапарт. Каралеўства Галяндыя прыйшло на зьмену гэтаксама васальнай Батаўскай Рэспубліцы і спыніла сваё існаваньне пасьля таго, як усе Нідэрлянды былі анэксаваныя Францыяй у 1810.

Назва Галяндыя паходзіць ад словаў «гольт лянд» ( — літаральна «драўляная краіна»). У шэрагу краінаў гэтая назва ўжываецца ў дачыненьні да ўсяго Каралеўства Нідэрляндаў, што зьяўляецца палітычна некарэктным (як і ўжываньне назвы Ангельшчына ў дачыненьні да ўсёй Вялікабрытаніі). Такое ўжываньне выклікае пратэст у некаторых жыхароў іншых правінцыяў, у прыватнасьці Фрысьлянду, Паўночнага Брабанту, Лімбургу і іншых.

## Крыніцы
Стаўпецкая раўніна

**Стаўпецкая раўніна** — раўніна ў Менскай вобласьці Беларусі. Асноўныя рэкі: Нёман, Вуса, Ператуць, Лоша, Нёманец, Узьдзянка, Тур’я.

Катэгорыя:Рэльеф Беларусі
Мілімэтар ртутнага слупа

**Мілімэ́тар рту́тнага слупа́** (*мм рт. сл.*, *mm Hg*) — пазасыстэмная адзінка вымярэньня ціску, роўная 101&nbsp;325&nbsp;/&nbsp;760&nbsp;≈&nbsp;133,322 368 4&nbsp;Па; часам завецца **„тор“** (беларускае пазначэньне&nbsp;— *тор*, міжнароднае&nbsp;— Torr) у гонар Евангелісты Тарычэльлі.

Паходжаньне гэтай адзінкі зьвязана са спосабам вымярэньня атмасфэрнага ціску пры дапамозе баромэтра, у якім ціск ураўнаважваецца слупком вадкасьці. У якасьці вадкасьці часта выкарыстоўваецца ртуць, паколькі ў яе вельмі высокая шчыльнасьць (≈13 600 кг/м&sup3;) і нізкі ціск насычанага пару пры пакаёвай тэмпэратуры.

Атмасфэрны ціск на ўзроўні мора складае прыкладна 760 мм рт. сл. Стандартны атмасфэрны ціск прынята роўным 760 мм рт. сл., або 101 325 Па, адгэтуль выцякае азначэньне мілімэтра ртутнага слупа (101 325/760 Па). Раней выкарыстоўвалася некалькі іншае азначэньне: ціск слупа ртуці вышынёй 1&nbsp;мм і шчыльнасьцю 13,5951×10³ кг/м³ пры паскарэньні вольнага падзеньня 9,806 65 м/с². Розніца паміж гэтымі двума азначэньнямі складае 0,000 014%.

Мілімэтры ртутнага слупа выкарыстоўваюцца, напрыклад, у вакуўмнай тэхніцы, у мэтэаралягічных зводках і пры вымярэньні крывянага ціску. Паколькі ў вакуўмнай тэхніцы вельмі часта ціск вымераюць проста ў мілімэтрах, апускаючы словы «ртутнага слупа», натуральны для вакуўмшчыкаў пераход да мкм (мікронаў) ажыцьцяўляецца, як правіла, таксама без указаньня «ціску ртутнага слупа». Адпаведна, калі на вакуўмнай помпе паказана ціск 25&nbsp;мкм, гаворка ідзе аб лімітавым разрэджаньні, ствараным гэтай помпай, вымяраным у мікронах ртутнага слупа. Само сабой, ніхто не выкарыстаўвае маномэтар Тарычэльлі для вымярэньня такіх нізкіх ціскаў. Для вымярэньня нізкіх ціскаў выкарыстаўваюць іншыя прыборы, напрыклад, маномэтар (вакуўмэтар) маномэтар Мак-Леода.

Часам выкарыстоўваюцца мілімэтры вадзянога слупа (1=1 *мм рт. сл. = *13,5951 *мм вод. сл.*). У ЗША і Канадзе таксама, выкарыстоўваецца адзінка вымярэньня „цаля ртутнага слупа“ (пазначэньне&nbsp;— inHg). 1 *inHg* = *3,386389* кПа пры 0&nbsp;°C.

## Глядзіце таксама

* Атмасфэра (адзінка вымярэньня)
* Ртутны баромэтар
* маномэтар Мак-Леода

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня ціску
Катэгорыя:Вакуўмная тэхніка
Катэгорыя:Мэтэаралёгія
Касьцёл Сьвятога Станіслава (Мядзел)

**Касьцёл Сьвятога Станіслава** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Мядзеле. Знаходзіўся на Рынку ў Новым Мядзеле, на беразе возера Мястры. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стыляў барока і клясыцызму.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы драўляны касьцёл у Новым Мядзеле збудавалі ў 1454 годзе з фундацыі кашталяна Андрэя Саковiча. За часамі вайны Маскоўскае дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім у 1500 годзе захопнікі зьнішчылі мястэчка, а касьцёл — спалілі.

У 1543 годзе на месцы спаленага касьцёла збудавалі капліцу і двор. У 1744 годзе Мядзельская парафія ў Сьвірскім дэканаце Віленскай дыяцэзіі ўлучала наступныя населеныя пункты: Новы Мядзел, Стары Мядзел, Вялікая Вузла, Хамінаў Вугал, Брулы, Брусы, Малая Вузла, Сваткаўшчына, Мацкі, Шкленікава, Трыданы, Ляхавічы, Закубіле, Некасецак, Горбы, Зуцун, Слабодка, Нагаўкі, Смыш, Пазарцы, Вішторды, Буце, Сакалова, Самсонава, Куровіца, Ражкі, Чарняты, Ветычаты, Іванкі, Чучэлічы, Востраў, Стахоўцы, Гатавічы, Белеўшчызна, Хадосы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Мядзел апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. У 1843 годзе парафія належала да Надвіленскага дэканату Менскай дыяцэзіі, у 1850 годзе — Надвіленскага дэканату Віленскай дыяцэзіі. У 1852 годзе касьцёл атрымаў пашкоджаньні ў выніку пажару і аднаўляўся на сродкі парафіянаў. У 1872 годзе Мядзельская парафія налічвала 4130 каталікоў, на могілках існавала капліца.

### Найноўшы час
У Другую сусьветную вайну 2 лістапада 1942 году касьцёл згарэў і больш не ўзнаўляўся.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі стыляў барока і клясыцызму. Меў крыжовую кампазыцыю з купалам у цэнтральнай частцы і дзьвюма закрысьціямі пры прэзьбітэрыюме. З бакоў галоўнага фасаду ўзвышаліся дзьве чацьверыковыя 2-ярусныя вежы, якія завяршаліся барокавымі фігурнымі купаламі. Абапал уваходу ў будынак месьціліся падвойныя высокія круглыя калёны, якія несьлі франтон з паўцыркульным акном. Вэртыкальна ашаляваныя сьцены праразаліся прастакутнымі вокнамі. Будынак накрываўся гонтавым дахам. Па 1852 годзе ў выніку рэканструкцыі санктуар стаў прастакутным.

Інтэр'ер аздабляўся шасьцю алтарамі «старасьвецкай разьбы».

## Галерэя

Miadzieł Novy, Śviatoha Stanisłava. Мядзел Новы, Сьвятога Станіслава (1900).jpg|каля 1900 г.
Miadzieł Novy, Śviatoha Stanisłava. Мядзел Новы, Сьвятога Станіслава (J. Kłos, 1930).jpg|Ю. Клос, 1930 г.
Miadzieł Novy, Śviatoha Stanisłava. Мядзел Новы, Сьвятога Станіслава (03.1936).jpg|сакавік 1936 г.
Miadzieł Novy, Śviatoha Stanisłava. Мядзел Новы, Сьвятога Станіслава (1919-39).jpg|да 1939 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Мядзел
Катэгорыя:Мядзел
Катэгорыя:Зьнішчаныя помнікі архітэктуры Беларусі
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятога Станіслава
Ртутны баромэтар

**Рту́тны баро́мэтар** — вадкасны баромэтар, у якім атмасфэрны ціск вымераецца па вышыні слупа ртуці ў залітаванай зверху трубцы, апушчанай адчыненым канцом у пасудзіну з ртуцьцю.

Ртутныя баромэтры — найболей дакладныя прыборы, імі абсталяваныя мэтэаралягічныя станцыі, па іх правяраецца праца іншых відаў баромэтраў.

Катэгорыя:Мэтэаралёгія
Катэгорыя:Прыборы
Літар

**Літар** (л, l, L, ℓ) — адзінка вымярэньня аб’ёму, дапушчальная да ўжываньня нараўне з адзінкамі СІ, аднак якая не зьяўляецца базавай. Паводле СІ літар зьяўляецца адзінкай аб’ёму роўнай 1 кубічнаму дэцымэтру (дм³), 1000 кубічных сантымэтраў (см³) або 1/1000 кубічных мэтраў. Кубічны дэцымэтар (або літар) займае аб’ём 10×10×10 сантымэтраў і, такім чынам, роўны адной тысячнай кубічнага мэтру.

Арыгінальная француская мэтрычная сыстэма выкарыстоўвала літар як базавую адзінку вымярэньня аб’ёму. Слова літар паходзіць ад старафранцускага *litron*, якое прыйшло ў францускую з грэцкай праз лацінскую мовы, і які складаў каля 0,831 літраў. Літар быў таксама выкарыстаны ў некалькіх наступных вэрсіях мэтрычнай сыстэмы й зараз прымаецца як адна з магчымых адзінак вымярэньня ў СІ, хоць афіцыйнай адзінкай аб’ёму СІ зьяўляецца кубічны мэтар (м³).

Адзін літар вадкай вады мае масу амаль роўную кіляграму, у сувязі з гэтым у 1795 годзе грам быў вызначаны як адзін кубічны сантымэтар вады пры тэмпэратуры раставаньня лёду. Наступныя пераазначэньні мэтру й кіляграму прывялі да таго, што такія супастаўленьні адзінам аб’ёму й масы зьяўляюцца ўжо недакладнымі паводле азначэньня.

## Аб’ём літру
У 1901 годзе рашэньнем 3-й Генэральнай канфэрэнцыі па мерах і вагам літар быў вызначаны як аб’ём 1 кг чыстай вады пры нармальным атмасфэрным ціску (760 мм рт. сл.) і тэмпэратуры найбольшай шчыльнасьці вады (4 °С). Адзін кіляграм, у сваю чаргу, вызначаўся як маса плятынава-ірыдавага цыліндру, стандартнага кіляграму, які захоўваўся ў Францыі, і маса якога таксама першапачаткова лічылася роўнай масе 1 літру вады пры вышэйзгаданых умовах. Аднак пазьней было ўсталявана, што маса цыліндра была на дваццаць восем мільённых большай за меркаваную, і таму аб’ём літру быў роўны 1,000028 дм³. У 1964 годзе 12-я Генэральная канфэрэнцыя па мерах і вагам адмяніла гэтае азначэньне й прыняла, што 1 л = 1 дм³.

1 л = 10−3 м³ = 1 дм³ = 10³ см³

Вытворныя ад літра адзінкі — мілілітар (мл, ml), мікралітар і дэкалітар (дал, dal).

1 мл = 10−3 л = 10−6 м³ = 1 см³

1 дал = 10 л = 10−2 м³

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* The International System of Units (SI) 

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня аб’ёму
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Ка (адзінка вымярэньня)

**Ка** — старажытная бабілёнская адзінка вымярэньня аб'ёму вадкасьцяў, роўная аб’ёму куба, даўжыня рабра якога складае шырыню далоні. Вага вады аб’ёмам 1 ка складае 1 вялікую міну.

5 ка = 1 шыклу

100 ка = 1 імэру

300 ка = 1 гур

Катэгорыя:Бабілён
Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня аб’ёму
Міна (адзінка вымярэньня)

**Мі́на** () — мера вагі ў Старажытнай Грэцыі і на Блізкім Усходзе.

* У архаічны пэрыяд: 1 міна = 600 грамаў
* У клясычны пэрыяд: 1 атэнская міна = 436,6 грамаў
* Пэрсыдзкая міна = 420 грамаў
* У Герадота = 341,20 грамаў

## Суадносіны зь іншымі адзінкамі вагі
* 1 талант = 60 мін
* 1 міна = 100 драхмаў
* 1 драхма = 6 аболаў
* 1 абол = 8 халкаў
* 1 халк = 2 лепты

## Глядзіце таксама
* Старажытныя адзінкі вымярэньня

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня масы
Пінта

**Пі́нта** — мера аб’ёму. Выкарыстоўваецца ў асноўным у ЗША, Вялікабрытаніі й Ірляндыі. Аднак, велічыня амэрыканскай і ангельскай пінт неаднолькавая:

* 1 ангельская пінта = 0,568 літра
* 1 амэрыканская *вадкая* пінта = 0,473 літра
* 1 амэрыканская *сухая* пінта = 0,551 літра

У цяперашні час, у выніку ўкараненьня мэтрычнай сыстэмы мер, пінта выкарыстоўваецца ў Вялікабрытаніі толькі як мера аб’ёму піва або сідру пры раздробным продажы, а таксама, у меншай ступені, як мера аб’ёму малака. У Ірляндыі пінта выкарыстоўваецца толькі ў штодзённай размове і як мера піва.

## Гісторыя

Пінта зьяўляецца вытворнай велічынёй ад галёна — адна восьмая яго частка. Галён першапачаткова вызначаўся як аб’ём 8 фунтаў пшаніцы. Пазьней іншыя разнавіднасьці былі ўведзеныя ва ўжытак для іншых прадуктаў і, адпаведна, зьявіліся новыя варыянты пінт. Амэрыка прыняла брытанскі *вінны* галён, вызначаны ў 1707 годзе як 231 кубічная цаля, у якасьці асноўнай меры аб’ёму вадкасьці. Адгэтуль была выведзеная амэрыканская *вадкая* пінта. Быў таксама прыняты брытанскі *кукурузны* галён (268,8 кубічный цалі) як мера аб’ёму сыпкіх цел. Адгэтуль пайшла амэрыканская *сухая* пінта. У 1824 годзе брытанскі парлямэнт замяніў усе варыянты галёна на адзін *імпэрскі* галён, вызначаны як 10 фунтаў дыстыляванай вады пры тэмпэратуры 62 °F (277,42 кубічнай цалі). Гэта і вызначыла сучасную брытанскую пінту.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня аб’ёму
Катэгорыя:Ангельская сыстэма мер
Мечнік вялікі літоўскі

**Мечнік вялікі літоўскі**, **мечны** () — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім (канец 15—18 стагодзьдзя).

На ўрачыстасьцях нёс наперадзе зь левага боку вялікага князя аголены меч як сымбаль вайсковай улады. У часе пахаваньня апускаў меч да долу, а ў рукаяць устаўляў сьвечку. Калі манарх быў апошнім з роду, кідаў меч перад алтаром альбо ламаў яго.

Існавалі павятовыя мечнікі.

Мечнікамі вялікімі літоўскімі былі:
* Войцех Івашкавіч (1499)
* Януш Станкавіч (Станіслававіч) Касьцевіч (1505—1507)
* Ян Шчытовіч (Шчыт) (1509)
* Юры Мікалаевіч Едка (Едкавіч) (1529—1531)
* Мікалай Пётравіч Аляхновіч (кухмістравіч Дарагастайскі) (1539—1547)
* Шчасны Сырутовіч (Сыруць) (1550—1563)

* Дзьмітры Юзэфовіч Халецкі (11.10.1579 — 3.2.1588)
* Ян Юзэфовіч Халецкі (22.1.1589 — 1615)
* Мікалай Крыштап Халецкі (23.8.1615 — 2.6.1650)
* Юры Тызэнгаўз (2.6.1650 — 1679)
* князь Шыман Караль Агінскі (1679—1685)
* князь Мікалай Францішак Агінскі (1685—1695)
* князь Марцыян Міхал Агінскі (25.7. 1695 — 10.5.1703)
* Крыштап Казімер Сяніцкі (10.5.1703 — 1707)
* Білевіч (1708—1709)

* Аляксандар Пшазьдзецкі (3.1709 — 1710)
* князь Мікалай Фаўстын Радзівіл (22.3.1710, 23.12.1711 — 3.5.1729)
* князь Юзэф Тадэвуш Агінскі (14.6.1729 — 17.4.1730)
* Ігнаці Завіша (17.4.1730 — 7.1734)
* князь Януш Аляксандар Сангушка (14.11. 1735 — 26.8.1750)
*  (1.9.1750 — 23.10.1752)
* князь Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку» (23.10.1752 — 8.10.1762)
* князь Андрэй Агінскі (8.10.1762 — 21.11.1771)
* князь Міхал Геранім Радзівіл (21.11.1771 — 10.4.1775)
* князь Геранім Януш Сангушка (1775 — 11.12.1775)
*  (9.12.1775 — 1789)
* князь Міхал Клеафас Агінскі (4.8.1789 — 5.1793)

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Падчашы вялікі літоўскі

**Падчашы вялікі літоўскі** () — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім. Мусіў быў падаваць чашніку напоі для разьліву вялікаму князю. Папярэдне падчашы мусіў пакаштаваць напой сам.

Урад лічыўся вельмі ганаровым, яго займалі толькі прадстаўнікі магнацкіх радоў.

Першы вядомы падчашы — Алехна Мантыгірдавіч (1410).

З канца XVI стагодзьдзя вядомыя павятовыя падчашыя.

Падчашымі вялікімі літоўскімі былі:

*  (1566—1476)
* Багдан Сянковіч-Госцкі (1488)
* князь  (1489—1492)
* Мікалай Радзівіл (1495 — 1.1505)
* Альбэрт Гаштольд (1.1505 — 2.1509)
* Юры Радзівіл (4.1510 — 1517)
* Ян Радзівіл (1522 — 1.1542)
* Геранім Хадкевіч (1542—1544)

* князь Мікалай Радзівіл «Руды» (1544 — 5.1551)
*  (1551—1554)
*  (1555 — 2.5.1569)
* князь Крыштап Мікалай Радзівіл «Пярун» (5—6.1569 — 16.10.1579)
* Ян Станіслававіч Кішка (10.1579 — 1588)
* князь Канстантын Астроскі (1588 — 5.1588)
* Андрэй Сапега (10.5.1588 — 14.5.1592)
* Крыштап Мікалай Дарагастайскі (1.5.1592 — 5.1596)
* Ян Караль Хадкевіч (27.5.1596 — 19.7.1599)
* князь Януш Радзівіл (1599—1619)

* Андрэй Война (1.6.1620 — 1630)
* Мікалай Весялоўскі (1630 — 15.3.1633)
*  (8.3.1633 — 27.11.1637)
* князь Жыгімонт Караль Радзівіл (22.2.1638 — 7.1642)
* Гедэон Міхал Трызна (1642 — 5.4.1644)
* Казімер Тышкевіч (12.4.1644 — 3.10.1652)
* князь  (4.1.1653 — 1656)
* князь Міхал Казімер Радзівіл (16.8.1656 — 18.2.1661)
*  (1661—1675)
* князь  (3.2.1676 — 22.6.1685)
* князь  (8.6.1686 — 31.12.1688)
* Марцін Міхал Крышпін-Кіршэнштайн (1689 — 1.10.1697)
* князь Януш Антоні Вішнявецкі (1.10.1697 — 7.8.1699)
* князь Казімер Чартарыйскі (15.8.1699 — 1707)
*  (1707—1709)
* князь Казімер Чартарыйскі (паўторна 1709—1712)

* Фрыдэрык Юзэф Дэнгаф (23.4.1712 — 1723)
* Ян Клемэнс Браніцкі (1723—1724)
* Аляксандар Пацей (24.3.1724 — 31.3.1739)
* князь Геранім Флярыян Радзівіл (31.3.1739 — 25.8.1750)
* Антоні Тадэвуш Пшазьдзецкі (1.9.1750 — 7.6.1752)
* князь Караль Станіслаў Радзівіл (7.6.1752 — 23.10.1752)
* князь Казімер Адрыян Масальскі (23.10.1752 — 1756)
* князь Ян Мікалай Масальскі (20.12.1756 — 1.1763)
*  (3.2.1763 — 1780)
* Філіп Нярэвуш Алізар (30.8.1780 — 1794)
*  (1794 —)

## Глядзіце таксама
* Чашнік вялікі літоўскі

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Ралян Барт

**Ралян Барт** () (12 лістапада 1915, Шэрбур-Актэвіль, Францыя — 25 сакавіка 1980, Парыж, Францыя) — францускі постструктураліст, сэміётык, філёзаф, літаратурны крытык і мысьляр палітычнага. Аўтар эсэ «Нулявы ровень пісьма» (1953), «Міталёгіі» (1957), «Сьмерць аўтара» (1967), «Сыстэма моды» (1967), «Імпэрыя знакаў» (1970), «Фрагмэнты любоўнага дыскурсу» (1977), «Сьветлы пакой» (1980), «Нэўтральнае» (пасьмяротнае выданьне, 2002) і шматлікіх іншых тэкстаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шэрбуры
Катэгорыя:Францускія філёзафы
Катэгорыя:Філёзафы XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Францускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Сэміётыкі
Катэгорыя:Сацыялісты
Катэгорыя:Постструктуралізм
Катэгорыя:Фатаграфія
Катэгорыя:Філязофія структуралізму
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Сосны (неадназначнасьць)

Назву **Со́сны** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Сосны — вёска ў Камянецкім раёне 

* Менская вобласьць:
** Сосны — пасёлак у Камунараўскім сельсавеце Любанскага раёну
** Сосны — пасёлак у Соснаўскім сельсавеце Любанскага раёну
** Сосны — вёска ў Мядзельскім раёне 

* Сосны — мікрараён на паўднёвым усходзе гораду Менску

## Іншае
* Сосны — аб’яднаны інстытут энэргетычных і ядзерных дасьледаваньняў у мікрараёне Сосны, Беларусь
* «Сосны» — санаторый у Мядзельскім раёне Менскай вобласьці, Беларусь

## Глядзіце таксама
* Саснова
* Сасновец
* Сасновае
* Сасновая
* Сасновік
* Сасновіца
* Сасновіцы
* Сасновічы
* Сасновы
* Сасноў
* Сасноўка
* Сасноўскае
* Сасноўская
* Сасноўскі
* Сасноўцы
* Сасноўшчына
* Сосьніца
Гомльскі замак

**Гомльскі замак**, **Гомельскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Гомлі. Знаходзіўся на беразе ракі Тураўлянкі. Існаваў у XVI ст. 

## Гісторыя
Замак у Гомлі збудавалі паводле загаду Жыгімонта Аўгуста. Магчыма, яго паставілі на месцы ранейшага гарадзішча. 

## Архітэктура
На сёньня ад замка захаваліся рэшткі валоў і равоў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гомель (вёска)
Чашнік вялікі літоўскі

**Чашнік (вялікі) літоўскі** () — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім. Мусіў наліваць вялікаму князю напоі ў посуд, што падносіў да гаспадара падчашы вялікі літоўскі.

Пасада вядомая з 1409. Пры двары вялікага князя Аляксандра было некалькі чашнікаў. Празь нейкі час пасада ператварылася ў намінальную. У паветах існавалі павятовыя чашнікі.

З 17 стагодзьдзя назва на землях ВКЛ ператварылася на польскі лад — чэсьнік.

Чашнікамі літоўскімі былі:

*  (1409, чашнік Вялікага князя Вітаўта)
* Федка Гаўрылавіч Меляшковіч (1494—1496)
* Андрэй Дрожджа (1498)
* Леўка Багавітынавіч (1501)
* Мікалай Міцковіч (1503)
* Мікалай Сенькавіч Андрушэвіч (1522—1529)
* Войцех Андрэевіч (1533 — да 1538)
* Войцех Ясеньскі (1538—1545)
* Мацей (Матыс) Станіслававіч Петкавіч (1646—1570)
* Ян Пац (1580—1589)

* Пётар Валовіч (25.4.1589 — 1624)
* князь Ян Шчаснавіч Галоўчынскі (15.5.1624 — 1630)
* Аляксандар Багдан Сапега (25.2.1631 — 1632)
*  (14.5.1632 — 18.8.1636)
*  (30.8.1636 — 5.1638)
* Мікалай Абрамовіч (6.1638 — 1640)
*  (1640 — 10.1640)
* князь Аляксандар Жыжэмскі (31.10.1640 — 3.1643)
* Фэлікс Ян Пац (3.1643 — 17.3.1645)
*  (18.3.1645 — 3.11.1646)

* Яўстах Казімер Валовіч (4.11.1646 — 16.8.1656)
* Ян Караль Копаць (16.8.1656 — 15.2.1658)
* Крыштап Сапега (15.2.1658 — 18.3.1658)
* князь Марцыян Аляксандар Агінскі (18.3.1658 — 8.1.1659)
*  (1.1659 — 27.3.1659)
* Міхал Казімер Пац (5.1659 — 29.10.1659)
* Казімер Ян Сапега (9.11.1659 — 20.7.1661)
* Ян Нарушэвіч (23.7.1661 — 1661)
* Герард Дэнгаф (2.11.1661 — 23.5.1666)
* Францішак Стэфан Сапега (5.1666 — 1670)
* Ян Генрык Бокум (von Altenbockum; 4.3.1670 — 1679)

* Уладзіслаў Язафат Сапега (1679 — 20.5.1684)
* князь Рыгор Антоні Агінскі (1684 — 4.1687)
* Міхал Юзэф Сапега (4.5.1687 — 20.5.1692)
* Аляксандар Павал Сапега (1692 — 22.8.1692)
* Мікалай Міхал Тарло (25.9.1692 — 1702)
* Крыштап Шчыт-Неміровіч (26.11.1702 — 28.1.1713)
* Юзэф Шчыт-Неміровіч (1.7.1713 — 10.6.1740)
* князь Ігнаці Сапега (20.6.1740 — 18.9.1744)
* князь Міхал Казімер Агінскі (18.9.1744 — 20.6.1748)
* Гервазі Людвік Аскерка (20.6.1748 — 10.12.1764)
* Стэфан Алендзкі (11.12.1764 — 15.6.1765)
* Юзэф Несялоўскі (15.6.1765 — 11.10.1765)
* граф Міхал Аляксандар Ронікер (19.10.1765 — 1787)
* Робэрт Бжастоўскі (19.2.1787 — 14.5.1791)
* Лявон Гурскі (3.9.1791 — 1794)
* Міхал Геранім Бжастоўскі (1794 —)

## Глядзіце таксама
* Падчашы вялікі літоўскі

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Мечнік

**Мечнік**
# майстар, які займаўся вырабам мячоў
# пасада ў Рэчы Паспалітай, канец XV стагодзьдзя — XVIII стагодзьдзе:
#* Мечнік вялікі літоўскі
#* Мечнік вялікі каронны

Існавалі мечнікі павятовыя.

Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Pentium IV

**Пэнтыюм-4**

## Віртуальная памяць
Пэнтыюм-4 мае складаную сыстэму віртуальнай памяці, якая падтрымлівае выклік старонак па патрабаваньні, чыстую сэгмэнтацыю і сэгмэнтацыю з разьбіцьцём на старонкі. Віртуальная памяць складаецца зь дзьвюх табліц: LDT (Local Descriptor Table — лякальная табліца дэскрыптараў) і GDT (Global Descriptor Table — глябальная табліца дэскрыптараў). Кожная праграма мае ўласную лякальную табліцу дэскрыптараў, а адзіная глябальная табліца дэскрыптараў падзяляецца ўсімі праграмамі кампутара. Лякальная табліца дэскрыптараў апісвае лякальныя сэгмэнты кожнай праграмы (яе код, зьвесткі, стэк і г. д.), а глябальная табліца дэскрыптараў — сыстэмныя сэгмэнты, у тым ліку самой апэрацыйнай сыстэмы.

### Сэлектар сэгмэнта
Каб атрымаць доступ да сэгмэнта, Pentium спачатку загружае сэлектар сэгмэнта ў адзін з сэгмэнтных рэгістраў. Падчас выкананьня праграмы рэгістар CS утрымоўвае сэлектар сэгмэнта кода, DS-сэлектар сэгмэнта зьвестак і г. д. Кожны сэлектар утрымлівае 16 разрадаў.

Адзін зь бітаў сэлектара паказвае, зьяўляецца сэгмэнт лякальным або глябальным (гэта значыць да якой зь дзьвюх табліц дэскрыптараў, лякальнай або глябальнай, ён належыць). Яшчэ 13 біт вызначаюць нумар элемэнта ў лякальнай або глябальнай табліцы дэскрыптараў.

Калі сэлектар загружаецца ў сэгментны рэгістар, які адпавядае дэскрыптар выклікаецца зь лякальнай або глябальнай табліцы дэскрыптараў і захоўваецца ва ўнутраных рэгістрах дыспэтчара памяці, таму да яго можна хутка атрымаць доступ.

### Дэскрыптар сэгмэнта
Дэскрыптар складаецца з 8 байт. Сюды ўваходзіць базавы адрас сэгмэнта, яго памер і іншая інфармацыя.

Катэгорыя:32-бітныя мікрапрацэсары
Катэгорыя:Мікрапрацэсары Intel x86
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2000 годзе
Біт

**Біт** (; таксама гульня слоў:  — трохі) *м. скл*

# Па Шэнану біт — гэта двайковы лягарытм імавернасьці роўнаімаверных падзей або сума вытворных імавернасьці на двайковы лягарыфм імавернасьці пры рознаімаверных падзеях.
# Адзін разрад двайковага кода (двайковая лічба). Можа прымаць толькі два ўзаемавыключальных значэньня: так/не, 1/0, уключана/выключана, і т.&nbsp;п.
# Базавая адзінка вымярэньня колькасьці інфармацыі, роўная колькасьці інфармацыі, якая зьмяшчаецца ў досьведзе, мелым два роўнаверагодных зыходу. Гэта тоесна колькасьці інфармацыі ў адказе на пытаньне, што дапускае адказы «так» альбо «не» і ніякага іншага (гэта значыць такая колькасьць інфармацыі, якая дазваляе адназначна адказаць на пастаўленае пытаньне). У адным двайковым разрадзе ўтрымоўваецца адзін біт інфармацыі.

У вылічальнай тэхніцы і сетках перадачы дадзеных звычайна значэньні 0 і 1 перадаюцца рознымі ўзроўнямі напругі альбо току. Напрыклад, у мікрасхемах на аснове ТТЛ 0 уяўляецца напругай у дыяпазоне **ад +0 да + 3 [[Вольт|В]]**, а 1 у дыяпазоне **ад 4,5 да 5,0 [[Вольт|В]]**.

У вылічальнай тэхніцы, асабліва ў дакумэнтацыі і стандартах, слова **«біт»** часта ўжываецца ў значэньні «двайковы разрад». Напрыклад: *старэйшы біт* — старэйшы двайковы разрад байту або слова аб якім ідзе прамову.

У цяперашні час біт — гэта найменшая магчымая адзінка вымярэньня інфармацыі ў вылічальнай тэхніцы. Аналягам біта ў квантавых кампутарах зьяўляецца q-біт.

## Іншыя падставы лягарыфма
Замена падставы лягарыфма 2 на e, 3 або 10 прыводзіць адпаведна да рэдка ўжывальных адзінках нат, трыт і хартлі=дзіт, роўным адпаведна log2&nbsp;e&nbsp;≈&nbsp;10/7, log2&nbsp;3&nbsp;≈&nbsp;8/5 і log2&nbsp;10&nbsp;≈&nbsp;10/3&nbsp;біта.

## Глядзіце таксама
* Актэт (інфарматыка)
* Байт
* Машыннае слова
* NX-біт
* Біт цотнасьці
* Сыстэмы зьлічэньня
* Адзінкі вымярэньня інфармацыі

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня інфармацыі
UltraSPARC III

**UltraSPARC III** — 64-разрадны мікрапрацэсар, які падтрымлівае віртуальную памяць са старонкавай арганізацыяй і з 64-разраднымі віртуальнымі адрасамі.

## Асноўныя характарыстыкі
### Адрасная прастора
Праграмы ня могуць выкарыстаць 64-разрадную віртуальную адрасную прастору цалкам. Падтрымліваецца толькі 44 біты.

Даступная віртуальная памяць дзеліцца на 2 зоны па 2^{43} байтаў кожная. Адна зь якіх знаходзіцца ў верхняй частцы віртуальнай адраснай прасторы, іншая — у ніжняй. Паміж імі знаходзіцца вольная вобласьць, адрасы якой не выкарыстоўваюцца. Спроба зьвярнуцца да іх выкліча памылку адсутнасьці старонкі.

Максымальная фізычная памяць кампутара UltraSPARC III складае 22 200 Гбайт. Падтрымліваецца 4 памеры старонак: 8, 64 і 512 Кбайт, а таксама 4 Мбайт.

## Вонкавыя спасылкі

* SPARC International, Inc.

Катэгорыя:Мікрапрацэсары
Цэнтральная выбарчая камісія Ўкраіны

**Цэнтральная выбарчая камісія Ўкраіны** () — орган дзяржаўнай улады ва Ўкраіне, які адказвае за правядзеньне выбараў і рэфэрэндумаў. На дадзены момант, кіраўніком Цэнтральнай выбарчай камісіі зьяўляецца Таццяна Сліпачук.
 
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Цэнтральнай выбарчай камісіі
* Закон Украіны аб Цэнтральнай выбарчай камісіі

Катэгорыя:Органы дзяржаўнай улады Ўкраіны
Байт

**Байт** () — адзінка вымярэньня колькасьці інфармацыі, па змаўчаньні байт лічыцца роўным васьмі бітам (у гэтым выпадку можа прымаць 256 (28) розных значэньняў). 

Байт у сучасных x86 сумяшчальных кампутарах — гэта мінімальна адрасаваная пасьлядоўнасьць фіксаванага ліку бітаў. Для таго, каб падкрэсліць, што маецца ў віду васьмібітны байт, у апісаньні сеткавых пратаколаў выкарыстоўваецца тэрмін «актэт» ().

Часам байтам завуць пасьлядоўнасьць бітаў, якія складаюць падполе слова (хоць правільней гэта зваць машынным словам, а не байтам). На некаторых кампутарах магчымая адрасаваньне слоў рознай даўжыні. Гэта прадугледжана інструкцыямі выманьня палёў асэмблераў LDB і DPB на PDP-10 і ў мове Common Lisp.

У IBM-1401 машыннае слова было роўна 6 бітам гэтак жа, як і ў Менск-32, а ў БЭСМ — 7 бітам, у некаторых мадэлях ЭВМ вытворчасьці Burroughs Computer Corporation (цяпер Unisys) — 9 бітам. У шматлікіх сучасных лічбавых сыгнальных працэсарах выкарыстоўваецца машыннае слова даўжынёй 16 біт і больш.

Назва Байт было ўпершыню выкарыстана ў 1956 годзе У.&nbsp;Бухгальцам пры праектаваньні першага супэркампутара IBM 7030 для пучка адначасова перадаваных у прыладах уводу-выхаду бітаў (шасьці штук), пазьней у рамках таго жа праекту пашырылі байт да васьмі (23) біт.

Кратныя прыстаўкі для ўтварэньня вытворных адзінак для байта ўжываюцца не як звычайна: па-першае, *памяншальныя* прыстаўкі не выкарыстоўваюцца зусім, а адзінкі вымярэньня інфармацыі меншыя чым байт завуцца спэцыяльнымі словамі (нібл і біт); па-другое, *павелічальныя* прыстаўкі азначаюць за кожную тысячу 1024=210 (кілябайт роўны 1024 байтам, мэгабайт роўны 1024 кілябайтам, або 1 048 576 байтам; і т.&nbsp;д. з гіга-, тэра- і пэтабайтамі (больш пакуль не ўжываюцца)). Розніца ўзрастае з ростам вагі прыстаўкі. Больш правільна выкарыстаўваць двайковыя прыстаўкі, але на практыцы яны пакуль не ўжываюцца, магчыма, з-за неблагагучнасьці — *кібібайт*, *мэбібайт*, *ёбібайт* і т.&nbsp;п.

Часам дзесятковыя прыстаўкі выкарыстоўваюцца і ў прамым сэнсе, напрыклад, пры ўказаньні ёмістасьці цьвёрдых кружэлак: у іх *гігабайт* можа пазначаць *[[мільён]] кібібайтаў*, г.&nbsp;з. 1 024 000 000 байтаў, а то і проста мільярд байтаў, а не 1 073 741 824 байта, як, напрыклад, у модулях памяці; а гэтак жа пры ўказаньні прапускной здольнасьці каналаў перадачы дадзеных (сетак).

## Глядзіце таксама
* Біт
* Нібл
* Актэт
* Машыннае слова
* Сэктар кружэлкі
* Гугал

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня інфармацыі
Нібл

**Нібл** (), або паўбайт — адзінка вымярэньня інфармацыі, роўная чатыром бітам, можа прымаць 24 розных значэньняў, зручная тым, што прадстаўляльная адной шаснаццатковай лічбай. У беларускай мове выкарыстоўваецца сынонім «тэтрада».

Па-ангельску «nibble» азначае «пакусваць», тады як «byte» — скажонае «bite», «кусаць».

## Выкарыстаньне
У кампутарнай графіцы часам выкарыстоўваецца 4-бітная глыбіня колеру, г.з. палітра з 16 колераў. Асабліва ўжывальны быў 4-бітны колер для адаптараў EGA.
LPT-порт, нават на самім старым PC, можа перадаваць дадзеныя ад друкаркі да кампутара па адным ніблу, выкарыстаючы адмысловыя лініі стану.
Гэтая магчымасьць выкарыстоўваецца некаторымі перыфэрыйнымі прыладамі, падлучальнымі праз такі порт.

Актэт складаецца з двух ніблаў. Шаснаццатковае паданьне актэтаў (г.з. раскладаньне мноства 256 значэньняў актэтаў у дэкартавы здабытак 16×16) выкарыстоўваецца для навочнага паданьня гэтага мноства, у прыватнасьці для таблічнай выявы кодавых старонак.
На выяве — мноства актэтаў (знакі альтэрнатыўнай кадоўкі) у выглядзе табліцы. Зьлева адкладзены старэйшы нібл (узрастае зьнізу ўверх), зьнізу адкладзены малодшы нібл (узрастае зьлева направа).

Пры выкарыстаньні двайкова-дзесятковага кода адна дзесятковая лічба захоўваецца ў нібле.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня зьвестак
Катэгорыя:Кампутарная тэрміналёгія
Галён

[thumb|Адзінкі вымярэння [бэнзіну, якія выкарыстоўваюцца ва ўсім свеце:

]]
**Галё́н** — мера аб'ёму, ужывальная ў краінах, дзе гістарычна склалася сыстэма мер і ваг, якая адрозьніваецца ад мэтрычнай. Звычайна выкарыстоўваецца для вадкасьцяў, у рэдкіх выпадках — для цьвёрдых цел.

Галён першапачаткова вызначаўся як аб’ём 8 фунтаў пшаніцы. Пазьней іншыя разнавіднасьці былі ўведзеныя ва ўжытак для іншых прадуктаў і, адпаведна, зьявіліся новыя варыянты пінт. Амэрыка прыняла брытанскі *вінны* галён, вызначаны ў 1707 годзе як 231 кубічная цаля, у якасьці асноўнай меры аб’ёму вадкасьці. Адгэтуль была выведзеная амэрыканская *вадкая* пінта. Быў таксама прыняты брытанскі *кукурузны* галён (268,8 кубічнай цалі) як мера аб’ёму сыпкіх цел. Адгэтуль пайшла амэрыканская *сухая* пінта. У 1824 годзе брытанскі парлямэнт замяніў усё варыянту галёна на адзін *імпэрскі* галён, вызначаны як 10 фунтаў дыстыляванай вады пры тэмпэратуры 62 °F (277,42 кубічнай цалі).

Пінта зьяўляецца вытворнай велічынёй ад галёна — адна восьмая яго частка.

У ЗША стандартны барэль для вадкасьці роўны 42 амэрыканскіх галёна г.з:
1 амэрыканскі барэль = 42 амэрыканскіх галёна = 159 літраў = 1/2 хогсхэда.
Аднак пры вымярэньні аб’ёму піва (з-за падатковых абмежаваньняў) у ЗША выкарыстоўваецца, так званы, стандартны піўны барэль, які роўны 31 амэрыканскаму галёну (117,3 літраў).

Пераклад у мэтрычную сыстэму:
* Аргентына: 3,80 л
* Вялікабрытанія
** імпэрскі або звычайны 4,546092 л
** пруф-галён, для вымярэньня сьпірту 2,594 л
** стары, для вымярэньня віна і вадкасьцяў 3,785 л
** сыпкіх цел 4,405 л
* Куба 3,785 л
* ЗША
** мёда 0,443 кг
** аліўкавага алею 3,447 кг
** сыпкіх цел 4,405
** звычайны малы, для вымярэньня віна і нафты 3,785411784 л
** пруф-галён 1,89 л

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня аб’ёму
Катэгорыя:Ангельская сыстэма мер
Адзінкі вымярэньня інфармацыі

## [[Адзінкі вымярэньня]] [[інфармацыя|інфармацыі]]
У гэтых жа адзінках вымераецца аб'ём памяці двайковага кампутара:
* Біт
* Нібл
* Актэт
* Байт
* Слова
* Ёбібайт

У гэтых адзінках вымераецца аб'ём памяці трайковага кампутара:
* Трыт
* Трайт

У гэтых адзінках вымераецца аб'ём памяці дзесятковага кампутара:
* Дэцыт

## Адзінкі вымярэньня інфармацыі для магнітных і аптычных асяродзьдзяў
Адзінкі інфармацыі лічацца ў двайковай сыстэме, калі гаворка ідзе аб магнітным асяродзьдзі, цьвёрдых або гнуткіх кружэлках, і ў дзесятковай сыстэме для аптычнага асяродзьдзя — CD/DVD. У сувязі з гэтым, 1 гігабайт на CD/DVD роўны 1 дзесятковаму (а не двайковаму) мільярду байтаў, гэта значыць, 1 000 000 кілябайт, а не 1 048 576 кілябайт, як было бы на цьвёрдай кружэлцы. Гэта важна памятаць, напрыклад, пры DVD-аўтырынге, а менавіта, што 1 Гбайт відэаматэрыялу з цьвёрдай кружэлкі не зьмесьціцца на 1 Гбайт DVD-кружэлкі.

Табліца суадносін адзінак інфармацыі:
1 байт = 8 біт
1 Кбайт = 1024 байта
1 Мбайт = 1024 Кбайта
1 Гбайт = 1024 Мбайта і т.д.
Заўважым што ў кампутары выкарыстоўваецца альфабэт з 256 знакаў. Кожны знак нясе ў сабе 8 біт інфармацыі, т.я. 256 = 2*2*2*2*2*2*2*2.

## Глядзіце таксама
Двайковыя прыстаўкі

## Вонкавыя спасылкі
* У 2006 годзе ў сьвеце створаны 161 мільярд гігабайтаў інфармацыі « Компьюлента» 9 сакавіка 2007

*
Унутрыпрацэсарная шматпаточнасьць

**Унутрыпрацэ́сарная шматпато́чнасьць** () дазваляе працэсару адначасова кіраваць некалькімі праграмнымі патокамі, такім чынам маскаваць прастоі. Сьцісла прынцып унутрыпрацэсарнай шматпаточнасьці можна выказаць так: калі праграмны паток блякуецца, працэсар можа забясьпечыць поўную загрузку апаратуры, запусьціўшы праграмны паток 2.

Два асноўныя спосабы рэалізацыі ўнутрыпрацэсарнай шматпаточнасьці:

* Дробнамодульная шматпаточнасьць;
* Буйнамодульная шматпаточнасьць.

## Дробнамодульная шматпаточнасьць

**Дробнамодульная шматпаточнасьць** () дазваляе выкарыстаць некалькі патокаў, нават калі адзін зь іх прастойвае. 

Пры дробнамодульнай шматпаточнасьці затрымка працэсара на зварот у кэш маскуецца шляхам выкананьня патокаў «па коле», гэта значыць у сумежных цыклях запускаюцца розныя патокі.

Паколькі розныя праграмныя патокі ніяк паміж сабой не зьвязаныя, кожнаму зь іх патрэбны свой набор рэгістраў. Ён павінен быць распрацаваны для кожнай выкліканай каманды, і тады апаратнае забесьпячэньне будзе ведаць, да якога набору рэгістраў пры неабходнасьці трэба зьвяртацца. Такім чынам, максымальная колькасьць адначасова выкананых праграмных патокаў вызначаецца ў пэрыяд распрацоўкі мікрасхемы.

Агульнае правіла фармулюецца так: калі ў канвэеры k прыступак, але па крузе можна запусьціць, па меншай меры, k праграмных патокаў, то ў адным патоке ў любы асобна ўзяты момант ня можа выконвацца больш адной каманды, таму канфлікты паміж імі выключаныя. У такой сытуацыі працэсар можа працаваць на поўнай хуткасьці, без прастою.

Таму для прастою ў k тактаў трэба k+1 патокаў.

## Буйнамодульная шматпаточнасьць

У дадзеным выпадку праграмны паток працягвае выконвацца пасьлядоўна, да звароту ў кэш. Пры гэтым губляецца адзін цыкль, так як кожны раз пры прастоі каманды губляецца адзін цыкль, па сваёй эфэктыўнасьці **буйнамодульная шматпаточнасьць** (), здавалася б, саступае дробнамодульнай, аднак у яе ёсьць адна істотная перавага - дзякуючы меншай колькасьць праграмных патокаў значна скарачаецца выдатак рэсурсаў працэсара. Пры недастатковай колькасьці актыўных патокаў гэтая мэтодыка аптымальная.

## Прынылежнасьць апэрацый да патокаў
У незалежнасьці ад варыянту шматпаточнасьці, неабходна як-небудзь адсочваць прыналежнасьць кожнай апэрацыі да таго ці іншага праграмнага патоку. У рамках дробнамодульнай шматпаточнасьці кожнай апэрацыі прысвойваецца ідэнтыфікатар патока, таму пры перасоўваньнях па канвэеры яе прыналежнасьць не выклікае сумневаў. 

Буйнамодульная шматпаточнасьць прадугледжвае магчымасьць ачысткі канвэера перад запускам кожнага наступнага патока. У такім разе выразна вызначаецца ідэнтычнасьць патока, які выконваецца ў дадзены момант.

Катэгорыя:Праграмныя патокі
Катэгорыя:Цэнтральны працэсар
Катэгорыя:Флінава таксаномія
Катэгорыя:Супэрскалярныя мікрапрацэсары
Ніуе

**Ніу́е** () — каралавая выспа ў Ціхім акіяне ў Палінэзіі. Раней выспа называлася «*скала Палінэзіі*» (*Rock of Polynesia*). Знаходзіцца за 2400 км на паўночны ўсход ад Новай Зэляндыі ў трохкутніку ўтвораным Выспамі Кука, Тонга і Самоа. Ніуе мае статус краіны, якая знаходзіцца ў садружнасьці з Новай Зэляндыяй.

## Гісторыя
Выспа Ніуе была адкрытая ў 1774 годзе Джэймзам Кукам, які абвясьціў яе брытанскай калёніяй. У 1900 годзе статус выспы быў зьменены на брытанскі пратэктарат. Праз год кіраўніцтва выспай было перададзена Новай Зэляндыі разам з выспамі Кука. У 1903 годзе Ніуе была выдзелена ў асобную адміністрацыйную адзінку. 19 кастрычніка 1974 году Ніуе атрымала аўтаномію, застаўшыся ў садружнасьці з Новай Зэляндыяй. У гэты ж дзень была прынятая і канстытуцыя. У студзені 2004 году Ніуе значна пацярпела ад урагану Хета, самага моцнага ўрагану за ўсю гісторыю краіны. Хуткасьць ветру дасягала 300 км/г, былі зьнішчаныя практычна ўсе будынкі і ўся інфраструктура. Пасьля гэтага насельніцтва выспы паступова імігруе ў іншыя краіны, у першую чаргу ў Новую Зэляндыю.

## Палітыка
Ніуе — дзяржава, якая знаходзіцца ў садружнасьці з Новай Зэляндыяй. Цяпер дзейнічае канстытуцыя, якая была прынятая 19 кастрычніка 1974 году. Згодна зь ёй кіраўніком выспы зьяўляецца прадстаўнік губэрнатара Новай Зэляндыі. Абаронай і зьнешняй палітыкай выспы займаецца ўрад Новай Зэляндыі. Унутранымі справамі выспы займаецца парлямэнт Ніуе — *Асамблея* (ёй належыць заканадаўчая ўлада). У асамблею ўваходзяць 20 дэпутатаў. Выканаўчая ўлада належыць ураду выспы. Грамадзяне Ніуе зьяўляюцца адначасова грамадзянамі Новай Зэляндыі.

## Геаграфія
Ніуе зьяўляецца самай вялікай ў сьвеце каралавай выспай. Выспа мае высокі бераг, які паступова зьніжаецца ў цэнтры выспы. Самая высокая кропка уздымаецца на 67 мэтраў над узроўнем мора. Даўжыня берагавой лініі складае 64 км. Выспа абкружаная каралавым рыфам. Асаблівасьцю выспы зьяўляецца адсутнасьць рэкаў і наземных крыніцаў пітной вады. Каля 13% плошчы займаюць трапічныя лясы, якія складаюцца ў асноўным з какосавых пальмаў.

Клімат Ніуе экватарыяльны, вільготны і цёплы. Сярэднегадавая тэмпэратура складае каля 25&nbsp;°C, а гадавая колькасьць ападкаў складае 2000—2200 мм. Ад сьнежня да красавіка на высьпе пануюць тайфуны, якія прыносяць моцныя ападкі і выклікаюць разбурэньні. Здараюцца пэрыяды засухі.

## Адміністрацыйны падзел
Выспа падзеленая на 13 акругаў, цэнтрамі якіх зьяўляюцца 13 паселішчаў, назвы якіх супадаюць з назвамі акругаў.

## Эканоміка
Эканоміка Ніуе неразьвітая. Большасьць насельніцтва імігруе ў пошуках працы ў іншыя краіны. Астатнія займаюцца вырошчваньнем какосаў і бананаў, якія потым экспартуюцца. Існуе невялікая колькасьць хатняй жывёлы. Паступова пачалося разьвіцьцё турызму.
Актэт (інфарматыка)

**Актэт** у інфарматыцы — 8 біт (Але ў кантэксце пасьлядоўнай перадачы па кампутарных сетках). У беларускай мове актэт звычайна завуць байтам.
Актэт мае 256 станаў.

## «Актэт» або «байт»?
Слова «актэт» часта ўжываецца пры апісаньні сеткавых пратаколаў, т.я. яны прызначаныя для ўзаемадзеяньня кампутараў, што маюць не абавязкова аднолькавую плятформу. У адрозненьне ад байта, які (у шырокім сэнсе) можа быць роўны 10, 12 і т.п. бітам, актэт **заўсёды** роўны 8 бітам.

Каб выключыць двухсэнсоўнасьць, ва францускай мове слова «актэт» выкарыстоўваецца амаль усюды, дзе ў беларускай або ангельскай мовах ужываецца слова «байт».

## Глядзіце таксама
* Кодавая старонка
* Актэты са старэйшым бітам 1
* LPT-порт
* Двайковы файл
* 8-бітны колер
* TCP/IP
* Нібл

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня інфармацыі
Актэт

**Актэт** ( — восем):
* Першыя восем радкоў санэта 
* Група з васьмі чалавек або прадметаў
* У інфарматыцы:
** Актэт (інфарматыка) — 8 біт, сынонім *байта*
** (вельмі рэдка) 3-бітавае значэньне
Ёбібайт

**Ёбібайт** (, ) — адзінка вымярэньня колькасьці інфармацыі, роўная 1&nbsp;208&nbsp;925&nbsp;819&nbsp;614&nbsp;629&nbsp;174&nbsp;706&nbsp;176 байтам (280). Ужываецца для ўказаньня аб'ёму памяці ў розных электронных прыладах.

Ёбібайт цесна зьвязаны з Ётабайтам, які ў сваю чаргу альбо зьяўляецца сынонімам Ёбібайта, альбо пазначае 1024 байтаў = 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000 байтаў, у залежнасьці ад сытуацыі (гл. Двайковыя прыстаўкі).

Прыстаўкі *«зэбі»* і *«ёбі»* не зьяўляліся афіцыйнымі ў сыстэме бінарных прэфіксаў, але ў жніўні 2005 году былі дададзеныя Міжнароднай электратэхнічнай камісіяй у стандарт.

## Крыніцы


## Глядзіце таксама

* ётабайт
* ёбібіт
* зэбібайт
* Двайковыя прыстаўкі
* Прыстаўкі СІ

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня інфармацыі
Ётабайт

**Ётаба́йт** — адзінка вымярэньня колькасьці інфармацыі, роўная 280 стандартным (8-бітным) байтам або 1024 зэтабайтам.

## Няправільнасьць назвы
Назва «Ётабайт» агульнапрынята, але няслушна, бо прыстаўка *ёта-* азначае множаньне на 1024. Правільнай для 280 зьяўляецца двайковая прыстаўка *ёбі-.*



## Глядзіце таксама
*Біт
*Байт
*Машыннае слова

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня інфармацыі
Зэтабайт

**Зэтабайт** — адзінка вымярэньня колькасьці інфармацыі, роўная 270 стандартным (8-бітным) байтам або 1024 эксабайтам.

## Няправільнасьць назвы
Назва «Зэтабайт» агульнапрынята, але няслушна, бо прыстаўка *зэта*- азначае множаньне на 1021. Правільнай для 270 зьяўляецца двайковая прыстаўка *зэбі*-.

## Дадатковыя зьвесткі
Агульны аб’ём лічбавай інфармацыі, створанай чалавецтвам у 2007 годзе, склаў 0,3 Зэтабайту.

## Глядзіце таксама
* Біт
* Байт
* Машыннае слова

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня інфармацыі
Эксабайт

**Эксабайт** — адзінка вымярэньня колькасьці інфармацыі, роўная 260 стандартным (8-бітным) байтам або 1024 пэтабайтам.

## Няправільнасьць назвы
Назва «Эксабайт» агульнапрынята, але няслушна, бо прыстаўка *экса*- азначае множаньне на 1018. Правільнай для 260 зьяўляецца двайковая прыстаўка *эксбі*-.

## Ужываньне
* Агульны аб’ём лічбавай інфармацыі, створанай чалавецтвам у 2006 годзе, склаў 161 экcабайт.
* Максымальна магчымы аб'ём архіва фармату RAR складае 8 эксабайт.

## Глядзіце таксама
* Біт
* Байт
* Машыннае слова

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня інфармацыі