open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пэрдыта (спадарожнік)

**Пэрдыта** — адзін з унутраных спадарожнікаў плянэты Ўран. Адкрыты Эрыхам Каркошкам на здымках, атрыманых зь міжплянэтнага апарату «Вояджэр-2» 18 траўня 1999 року, праз 13 гадоў пасьля атрыманьня выяваў. Названы ў гонар гераіні п’есы Шэксьпіра «Зімовая казка».

Пэрдыта адносіцца да групы Порцыі, у якую таксама ўваходзяць спадарожнікі Б’янка, Крэсыда, Дэздэмона, Джульета, Порцыя, Разалінда, Купідон і Бэлінда. Гэтыя спадарожнікі маюць падобныя арбітальныя й фатамэтрычныя парамэтры. Згодна са здымкамі, уск яны маюць шэраваты колер.

Пэрдыта ўваходзіць у арбітальныя рэзанансы з Бэліндай (43:44) і Разаліндай (8:7).

## Крыніцы

Катэгорыя:Спадарожнікі Ўрана
Каралеўшчына

Назву **Каралеўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Каралеўшчына — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Каралеўшчына — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Каралева
* Каралевічы
* Каралеўскія 1
* Каралеўцы
* Каралёва
* Каралёў
* Каралі
* Кароль
Пагарэлка

Назву **Пагарэлка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Пагарэлка — вёска ў Карэліцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Пагарэлка — вёска ў Валожынскім раёне
** Пагарэлка — пасёлак у Любанскім раёне

## Глядзіце таксама
* Пагарэлае
* Пагарэлец
* Пагарэліца
* Пагарэльцы
* Пагарэльшчына
Козьлікі

Назву **Козьлікі** маюць:

* Козьлікі — хутар у Валожынскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
* Козьлікі — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы
* Козьлікі — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы
Пак (спадарожнік Урана)

**Пак** — адзін з унутраных спадарожнікаў плянэты Ўран. Адкрыты на здымках, атрыманых зь міжплянэтнага апарату «Вояджэр-2» 30 сьнежня 1985 року. Названы ў гонар постаці з п’есы Шэксьпіра «Сон у летнюю ноч». Таксама Пак зьяўляўся адным з духаў у кельцкай міталёгіі і ангельскім фальклёры, дэманізаваным пасьля хрысьціянізацыі.

Пак мае амаль сфэрычную форму і ўяўляе сабой аб’ект памерам 162 кілямэтры, што ставіць яго на шостае месца сярод спадарожнікаў Урана пасьля пяці галоўных. Ён мае цёмную, моцна кратэраваную паверхню. Спэктральныя аналізы паказваюць наяўнасьць на Паку вадзянога льду. На паверхні Паку маецца тры кратэры, якія атрымалі ўласныя імёны (Богль, Буц ды Лёб), найбольшы зь іх мае 45 кілямэтраў упоперак.

Імаверна, Пак утвораны з сумесі вадзянога льду зь цёмным рэчывам, падобным да таго, што ўтварае колы Ўрану. Наяўнасьць на Паку кратэраў са сьветлымі промнямі кажа на карысьць таго, што гэты спадарожнік ня мае ўнутранага падзелу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Спадарожнікі Ўрана
Маб (спадарожнік)

**Маб** — адзін з унутраных спадарожнікаў плянэты Ўран. Адкрыты падчас апрацоўкі здымкаў Габлаўскага арбітальнага тэлескопу 25 жніўня 2003 року. Названы ў гонар каралевы Маб, гераіні ангельскага фальклёру, якая ўзгадвалася ў трагедыі Шэксьпіра «Рамэо і Джульета».

Маб зьяўляецца малым і цёмным аб’ектам. Ягоныя памеры дакладна ня вызначаныя, выкарыстоўваюцца лічбы ад 5 да 24 кілямэтраў.

Вялікая паўвось кружніку Мабу супадае з адлегласьцю ад плянэты кола μ, таму пыл для гэтага кола можа пастаўляцца зь яго паверхні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Спадарожнікі Ўрана
Афэлія (спадарожнік)

**Афэлія** — унутраны спадарожнік плянэты Ўран, адкрыты падчас вывучэньня здымкаў міжплянэтнага апарату «Вояджэр-2» 20 студзеня 1986 году. Пасьля адкрыцьця Афэлія была згубленая з полю зрокаў усіх тэлескопаў да назіраньняў Хабляўскага касьмічнага тэлескопу ў 1997 годзе. Назва дадзеная ў гонар гераіні Шэксьпіра Афэліі.

Афэлія разам з Кардэліяй зьяўляецца спадарожнікам-вартаўніком кола Эпсылён. Афэлія ўяўляе сабой цёмны аб’ект няправільнай формы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Спадарожнікі Ўрана
Францыска (спадарожнік)

**Францыска** — зьнешні нерэгулярны спадарожнік плянэты Ўран, адкрыты 13 жніўня 2001 году. Назву атрымаў у гонар постаці зь п’есы Шэксьпіра «Бура».

## Крыніцы

Катэгорыя:Спадарожнікі Ўрана
Маргарыта (спадарожнік)

**Маргарыта** — зьнешні спадарожнік плянэты Ўран, адкрыты 29 жніўня 2003 году. Назву атрымаў у гонар постаці зь п’есы Шэксьпіра «Шмат шуму зь нічога». Гэта адзіны рэгулярны спадарожнік сярод аддаленай ад плянэты часткі сыстэмы Ўрану.

## Крыніцы

Катэгорыя:Спадарожнікі Ўрана
Царква Сьвятой Тройцы (Бэрат)

**Царква Сьвятой Тройцы ў Бэраце** () — праваслаўная царква ў Бэраце, у Альбаніі. Знаходзіцца на ўзгорку Старога Гораду ў старым замку каля другога шэрагу гарадзкіх муроў.

У царкве захоўвалася каменная пліта з прозьвішчам Андроніка Палеалёга, вайсковага губэрнатара гораду і правінцыі Бэлградэ (цяпер Бэрат) у 1302—1326 гг, за панаваньнем бізантыйскага імпэратара Андроніка II Палеалёга. Лічыцца, што менавіта Андронік Палеалёг быў фундатарам сьвятыні.

Царква была збудаваная тэхнікай *clausonage technique* (каменьне, атачонае цэглаю) на пляне крыжа ўпісанага ў квадрат, тэхнікай, характэрнаю для бізантыйскіх касьцёлаў у паўднёвай Альбаніі ў XII-XV стст. На сьценах царквы захаваліся фрагмэнты фрэсак ананімных творцаў з XIV ст.

Пасьля агалошаньня ў 1967 годзе Энвэрам Ходжам «Ідэалягічнай і культурнай рэвалюцыі» і абвяшчэньнем Альбаніі першай у сьвеце атэістычнай краінаю пачаліся рэпрэсіі адносна ўсіх рэлігійных аб’яднаньняў і цэркваў у Альбаніі. Рэлігійныя аб’екты дзяржава падпарадкавала сабе, некаторыя зь іх былі разбураныя. Як і большасьць сакральных аб’ектаў, царква Сьвятой Тройцы на працягу 30 год паціху зьнішчалася.

У 1948 годзе храм быў занесены ў сьпіс рэлігійных помнікаў культуры Альбаніі (Objekte fetare me statusin Monument Kulture).

## Крыніцы

Бэрат
Бэрат
Катэгорыя:Помнікі Альбаніі
Катэгорыя:Бэрат
Энвэр Ходжа

**Энвэ́р Халіл Хо́джа** (; , г. Гіракастра, Альбанія — , Тырана) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Альбаніі.

## Біяграфія
У 1930—1936 вучыўся ва ўнівэрсытэтах г. Манпэлье (Францыя) і Брусэль. 3 1941 сябра кампартыі Альбаніі (КПА; з 1948 Альбанская партыя працы, АПП), сябра яе ЦК, з 1943 генэральны сакратар КПА. У 1942—1945 чалец Прэзыдыюму, старшыня нацыянальна-вызваленчага фронту Альбаніі (са жніўня 1945 — Дэмакратычны фронт Альбаніі, ДФА).

У 1944—1954 галоўнакамандуючы нацыянальна-вызваленчай арміі (з 1945 альбанская Народная армія), адначасова ў 1944—1946 узначальваў Часовы дэмакратычны ўрад, у 1944—1953 міністар нацыянальнай абароны. У 1946—1954 старшыня Рады міністраў і міністар замежных справаў (1946—1953). У 1948—1954 генэральны сакратар, зь ліпеня 1954 1-ы сакратар ЦК АПП.

Адмовіўся ўхваліць рашэньні XX і XXII зьездаў КПСС па крытыцы культу асобы Сталіна. Ініцыятар разрыву адносінаў з СССР (1961) і зьнешнепалітычнай пераарыентацыі краіны на Кітай.

Аўтар успамінаў.

Катэгорыя:Альбанскія палітыкі
Катэгорыя:Кіраўнікі Альбаніі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Альбаніі
Катэгорыя:Асобы на марках
Арагац

**Арага́ц** () — згаслы вулькан і найвышэйшая гара Армэніі (4095 м). Знаходзіцца ў Армянскім вульканічным нагор’і.

Складзены з лаваў і туфаў. На вяршыне невялікія фірнавыя палі. На схілах стэпы з нагорнымі ксэрафітамі.

Мае 4 вяршыні, найвышэйшая — паўночная (4094 м), вышыня заходняй — 4007 м, усходняй — 3916 м, паўднёвай — 3879 м. Між вяршынамі разьмешчаны вульканічны кратэр 350 м глыбінёй і 2,5 км у шырыню. На паўднёва-ўсходнім схіле разьмешчаная Бюраканская абсэрваторыя, на паўночна-заходнім — Мантаскае вадасховішча.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вульканы Армэніі
Катэгорыя:Горы Армэніі
Катэгорыя:Згаслыя вульканы
Катэгорыя:Сьвятыя горы
Катэгорыя:Чатырохтысячнікі
Жалезны воўк

**Жалезны воўк** () — ваенізаваная прафашыстоўская арганізацыя, якая дзейнічала ў Летуве падчас аўтарытарнага рэжыму Антанаса Сьмятоны.

Арганізацыя была ўтвораная ў 1927 року Аўгусьцінасам Вальдэмарасам, былым кіраўніком хрысьціянскіх дэмакратаў і прэм’ерам Летувы ад 1926 року. Назва руху паходзіць зь легенды пра сон Гедыміна, папулярызаванай Адамам Міцкевічам у «Пану Тадэвушу». Функцыі ганаровага кіраўніка арганізацыі выконваў сам Антанас Сьмятона. Але неўзабаве прэзыдэнт і прэм’ер апынуліся ў супрацьлеглых лягерах. Арганізацыя выкарыстоўвалася Вальдэмарасам як сродак барацьбы з палітычнымі апанэнтамі. Аб’яднаньне мела значную падтрымку сярод маладых афіцэраў летувіскага войска, якія захапляліся лёзунгамі фашызму і ўважалі, што Сьмятона праводзіць надта памяркоўную палітыку. Дзейнасьць руху была забароненая ў 1930 годзе, пасьля чаго ён пачаў дзейнічаць падпольна і кантактаваць зь Нямеччынай. У красавіку 1934 року чальцы арганізацыі зьдзейсьнілі няўдалую спробу дзяржаўнага перавароту, пасьля чаго Вальдэмарас апынуўся ў няволі. У 1938 годзе ён выйшаў на волю і эміграваў.

## Вонкавыя спасылкі
* Aras Lukšas. Lietuviškas duumviratas: pabaigos pradžia.
* Aušra Jurevičiūtė. Lietuvos Kariuomenės Kūrėjų Savanorių Sąjunga ir jos vaidmuo vidaus politikoje 1927—1940 metais.
* P.Šileikos byla: žmogžudystė Duonelaičio gatvėje.
* Bernardas Gailius. Sąmokslų teorija ir praktika: P.Šileikos byla (II).
* Mindaugas Sereičikas. Lietuvos karo aviacijos karininkai 1934 m. birželio 6-7 d. sukilime: tarp pilietinės savimonės ir kariškio statuso.
* Alan Oliver Goetz. The Iron Wolf: Lithuanian Fascism (1927—1941) — Fascist Movements in the Baltic States I.

Катэгорыя:Колішнія арганізацыі Летувы
Разалінда (спадарожнік)

**Разалінда** — адзін з унутраных спадарожнікаў плянэты Ўран. Адкрыты на здымках, атрыманых зь міжплянэтнага апарату «Вояджэр-2» 13 студзеня 1986 року. Названы ў гонар гераіні п’есы Шэксьпіра «Як вам гэта падабаецца».

Разалінда адносіцца да групы Порцыі, у якую таксама ўваходзяць спадарожнікі Б’янка, Крэсыда, Дэздэмона, Джульета, Порцыя, Купідон, Бэлінда і Пэрдыта. Гэтыя спадарожнікі маюць падобныя арбітальныя й фатамэтрычныя парамэтры. Згодна са здымкамі, уск яны маюць шэраваты колер.

Разалінда знаходзіцца ў арбітальным рэзанансе 3:5 з Кардэліяй. Яна мае блізкую да сфэрычнай форму.

## Крыніцы

Катэгорыя:Спадарожнікі Ўрана
Айзсаргі

**Айзсаргі** — латыская ваенізаваная арганізацыя, што дзейнічала ў 1919—1940 роках.

Айзсаргі былі ўтвораныя на ўзор фінскай ваенізаванай арганізацыі «Suojeluskunta» загадам ад 20 сакавіка 1919 року як арганізацыя самаабароны ў сельскай мясцовасьці. На пачатку дзейнасьці чальцы арганізацыі выконвалі функцыі дапаможных сілаў паліцыі ды войска. Айзсаргі, што жылі ў памежнай зоне, несьлі дапаможную памежную службу. У арганізацыю прымаліся мужчыны ад 20 да 60 рокаў любой нацыянальнасьці.

У 1921 року ў сувязі з заканчэньнем ваенных дзеяньняў арганізацыя была перафармаваная ў грамадзкую. Яе найвышэйшым органам зьяўлялася Выбарнае кіраўніцтва, што абіралася Кангрэсам. Статут ад 26 жніўня 1923 року вызначыў, што паводле мэтадаў дзеі арганізацыя падпарадкоўваецца Міністэрству ўнутраных справаў, а ў выпадку вайны як апалчэньне — вайсковаму міністэрству. Дзейнасьць айзсаргаў вызначалася згодна з інструкцыямі Міністэрства ўнутраных справаў. Юрыдычны статус арганізацыі вызначаў:

* Закон аб арганізацыі Айзсаргі (1936)
* Статут Міністэрства грамадзкіх справаў, трэці пункт часткі пра статус арганізацыі Айзсаргі (1937)
* Інструкцыя міністра юстыцыі міністра грамадзкіх справаў пра статус арганізацыі Айзсаргі (1937)
* Правілы аб структуры арганізацыі Айзсаргаў, абавязкі, правы й навучаньне чальцоў арганізацыі (1938)

Арганізацыя была распушчаная 23 чэрвеня 1940 року. 80% камандзіраў айзсаргаў было рэпрэсавана. Падчас барацьбы нацыянальных партызанаў улетку 1941 значную частку зь іх складалі былыя чальцы арганізацыі. Пасьля захопу тэрыторыі Латвіі Вэрмахтам колішнія айзсаргі ўвайшлі ў склад паліцэйскіх батальёнаў. Да 1943 року было мабілізавана 20 батальёнаў. У лютым 1944 року выйшаў загад аб афіцыйнай аднове арганізацыі, хаця гэта было зроблена толькі 22 ліпеня. Да пачатку 1945 року арганізацыя фактычна прыпыніла існаваньне.

## Глядзіце таксама
* Латыская арганізацыя айзсаргаў

## Вонкавыя спасылкі
* Latvijas Aizsargu I kongresā pieņemtais aizsargu satversmes projekts
* Aizsargi - Vēstures terminu skaidrojošā vārdnīca
* LVAA izstādes «Latvijas Aizsargu organizācija patiesības gaismā 1919—1940» katalogs

Катэгорыя:Гісторыя Латвіі
Культура Альбаніі

**[[Альбанія]]** на працягу трывалага часу знаходзілася пад рознымі ўладарамі й палітычнымі сыстэмамі, з-за чаго альбанская культура была адчувала вялікі прыгнёт, але нягледзячы на тое альбанцы здолелі зьберагчы сваю культуру і самабытнасьць.

Культура Альбаніі прыгняталася і камуністычным урадам, які таксама перасьледаваў альбанскіх пісьменьнікаў ды інтэлектуалаў. Выкарыстоўвалася моцная цэнзура. Як вынік — літаратурны і культурны вакуўм, які ствараўся дзеля зьяўленьня новай нацыянальнай ідэнтычнасьці, на падставе камуністычнай ідэалёгіі. З 1990-х урад падтрымлівае здабыткі альбанскай народнай культуры. Існуе больш за 4000 установаў культуры ў краіне: нацыянальная бібліятэка, дзяржаўны хор, театар опэры ды балету.

## Вонкавыя спасылкі
* ''Albania'', Encyclopædia Britannica Online
Эдзі Рама

**Э́дзі Р́ама** (4 ліпеня 1963, Тырана) — альбанскі палітык, баскетбаліст, артыст і мастак. Міністар культуры і спорту ў 1998—2000 гг. Бурмістар Тыраны ў 2000—2011 гг. Кіраўнік Сацыялістычнай партыі Альбаніі з кастрычніка 2005. Пасьля пераможных для яго партыі парлямэнцкіх выбараў у 2013 годзе вылучаны на прэм’ера Альбаніі, 15 верасьня 2013 году заняў гэтую пасаду.

## Жыцьцяпіс

### Мастацтва
Паводле адукацыі і прафэсіі артыст і мастак. Напачатку 1990-х займаў пасаду прафэсара мастацтва ў Альбанскай Акадэміі мастацтва. У 1995 зьехаў на вучобу ў Парыж. У 1997 падчас наведваньня радзімы быў моцна зьбіты групай зламысьнікаў.

Як прафэсар Рама выдаў дзьве кніжкі. Яго мастацкія працы былі прэзэнтаваныя на шматлікіх выстаўках у краіне і за граніцай.

### Удзел у палітыцы
У 1998 Рама вярнуўся з Парыжу ў Альбанію на пахаваньне бацькі, вядомага разьбяра. У Францыю больш не вярнуўся, бо прэм’ер Фатас Нана прапанаваў яму ў сваім кабінэце пасаду міністра культуры, моладзі і спорту, якую Рама займаў да 2000 году. Аднак сябрам Сацыялістычнай партыі Альбаніі тады ён ня стаў.

У кастрычніку 2000 прымаў удзел у мясцовых выбарах на пасаду бурмістра Тыраны як незалежны кандыдат, за падтрымкай Сацыялістычнай партыі Альбаніі. Выйграў выбары, здабыўшы 55% галасоў. 13 кастрычніка 2003 быў пераабраны дзякуючы 61% галасоў. У выбарах 18 лютага 2007 Рама трэці раз здабыў перамогу на пасаду бурмістра сталіцы.

Як бурмістар Тыраны вызначыўся ў зьмене выгляду і забудовы гораду. Ліквідаваў нелегальныя пабудовы ў межах сталіцы, паводле яго прапановы перафарбавалі фасады мноства будынкаў у характэрныя, яркія і рознакаляровыя колеры. Распрацаваў праект *Хрыстос і Зеляніна*, які надаў зеляніны і стварыў новую інфраструктуру гораду. У выніку гэтага пляну зьявіліся амаль 97 тысячаў м² новых паркаў. За сваю дзейнасьць атрымаў у 2004 годзе тытул *World Mayor 2004*, а ў 2005 апынуўся ў сьпісе *European Heroes 2005* часопіса Time.

У кастрычніку 2003 Рама стаў сябрам Сацыялістычнай партыі Альбаніі. 9 кастрычніка 2005, пасьля паразы на выбарах, замяніў Фатаса Нана на пасадзе кіраўніка партыі. 10 верасьня 2013 атрымаў ад прэзыдэнта Альбаніі Буяра Нішані прапанову стварыць і ўзначаліць новы ўрад. Празь пяць дзён быў прызначаны на пасаду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* http://www.stoletie.ru/geopolitika/razborki_po_albanski_2011-02-16.html
* https://web.archive.org/web/20111106063256/http://2000.net.ua/2000/forum/puls/36555
* http://www.archivnovosti.ru/2008/09/09/albanskijj-gorod-budushhegp-ot-kompanii-mvrdv

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тыране
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Альбаніі
Катэгорыя:Альбанскія палітыкі
Катэгорыя:Мэры Тыраны
Катэгорыя:Альбанскія мастакі
Коцэны

**Коцэны** () — вёска ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Коцэнскага краю. Насельніцтва складае 1034 чал. (2015). Коцэны разьмяшчаюцца на паўднёвым захадзе ад Валміеры, побач з аўтатрасай А3.

Вёска зьяўляецца колішнім цэнтрам мызы. Тут знаходзяцца мясцовае самакіраваньне, сярэдняя школа, дзьве бібліятэкі, дом культуры, аптэка, дом спорту. Побач знаходзіцца фэрма конегадоўлі. Да ліку славутасьцяў належаць палац і сьвяты камень.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Латвіі
Прыпяцкі прагін

**Пры́пяцкі прагі́н** — адмоўная тэктанічная структура Ўсходне-Эўрапейскай плятформы. Разьмяшчаецца на паўднёвым усходзе Беларусі ва ўсходняе частцы Палесься. Працягваецца ў паўночна-заходнім напрамку на 280 кілямэтраў пры шырыні да 150 кілямэтраў.

Прагін утварыўся падчас эпохі герцынскага гораўтварэньня, пераважна ў дэвонскі пэрыяд. Ён запоўнены магутнай (да 6 кілямэтраў) тоўшчай пераважна асадкавых пародаў рознага геалягічнага ўзросту. Зь іх асноўную частку складаюць позьнедэвонскія адклады, якія ўключаюць магутныя саляносныя тоўшчы.

У Прыпяцкім прагіне выяўленыя й эсплюатуюцца радовішчы нафты, калійных і каменных соляў, будаўнічых матэрыялаў; ёсьць адклады каменнага і бурага вугольля, гаручых сланцаў, багатыя рэсурсы прэсных, мінэральных і тэрмальных водаў.

## Літаратура
* Прыпяцкі прагін // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ ім. Петруся Броўкі, 1985. — 599 с., іл. — 10 000 экз.

Катэгорыя:Тэктоніка Беларусі
Катэгорыя:Усходне-Эўрапейская плятформа
Міжпазванковая кіла

**Міжпазванковая кіла** — разрыў храстковага кольца вакол  ў выніку ссыханьня, што выклікае выпінаньне студзяністага ядра дыска ў сьпіннамазгавы канал у сувязі з празьмернай нагрузкай. Найчасьцей паражае паясьнічны аддзел хрыбетніка.

## Папярэджаньне
Хваробу прадухіляе ўжыцьцё багатай на вапень і магн ежы (арэхі, бабы, гарох, капуста, малако, марская рыба, морапрадукты, насеньне сланечніка, хлеб з мукі грубага памолу і шпінат). Для сілкаваньня міжпазванковых дыскаў вітамінамі карысна ўжываць вінаград, гарбузы, грушы, клубніцы, маліну, салату, сачавіцу, соевы ёгурт, тапінамбур (земляная груша), лясныя арэхі і яблыкі. Варта ўстрымлівацца ад пераяданьня, паленьня, ужываньня вострых страваў і алькаголю. Таксама карысна ўводзіць у харчаваньне сухафрукты (курага, разынкі, урук і чарнасьліў), мёд, пятрушку, шчаўе і плады шыпшыны.

## Чыньнікі
Узьнікненьню хваробы спрыяе астэахандроз і скрыўленьне хрыбетніка, празьмерная нагрузка на хрыбетнік, парушэньне абмену рэчываў, няўстойлівае харчаваньне, рыўковыя рухі, ушыб сьпіны, працяглае сядзеньне і пераахаладжэньне.

## Праявы
Хвароба выяўляецца праз боль у паясьніцы і назе, што ўзмацняецца пры згінаньні, сядзеньні, натужваньні, кашлі і чханьні. Боль слабее пры ляжаньні на здаровым баку, сагнуўшы хворую нагу ў каленным і тазасьцегнавым суставах. Немач суправаджаецца слабасьцю і адчуваньнем здранцьвеньня ў назе, а таксама ацёкам на месцы запаленьня заціснутага нэрва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні сьпінных мазгоў
Катэгорыя:Хрыбетнік
Беларуская антэкліза

**Беларуская антэкліза** — вялікая геалягічная структура на захадзе Рускай пліты з высокім заляганьнем крышталічнага падмурку.

Займае цэнтральную й паўночна-заходнюю часткі тэрыторыі Беларусі і паўночна-ўсходняй Польшчы. Вылучаецца па ізагіпсе -500 мэтраў у падэшве, у скляпеністай частцы па ізагіпсе -300 мэтраў. Выцягнутая з усходу на захад на 350 кілямэтраў, пры шырыні 40—120 кілямэтраў. Абмежаваная на поўдні Падляска-Берасьцейскай упадзінай, Палескай седлавінай і Прыпяцкім прагінам, на ўсходзе й паўночным усходзе Жлобінскай седлавінай і Аршанскай упадзінай, на поўначы Латыскай седлавінай, на паўночным захадзе Балтыйскай сынэклізай, на захадзе Варшаўскай упадзінай.

Фармавалася ад позьняга пратэразою да антрапагену ўключна. У скляпеньні крышталічны падмурак залягае на абсалютных адзнаках -50 — +87 мэтраў, на сьхілах апушчаецца на глыбіню 500—700 мэтраў, на захадзе 1500—2000 мэтраў. Ён складзены з архэйскіх і ніжнепратэразойскіх мэтамарфізаваных, ультрамэтамарфізаваных і вывержаных пародаў. Плятформавы чахол утвораны зь верхнепратэразойскіх, палеазойскіх і мэза-кайназойскіх пародаў. Найбольш прыўзьнятая частка вылучаецца як Цэнтральна-Беларускі масіў, на якім разьвітыя толькі нэагенавыя й чацьвярцічныя адклады. На Беларускай антэклізе вядомыя падпарадкаваныя структуры — пахаваныя выступы падмурку (Бабаўнянскі, Бабруйскі, Вялейскі, Івацэвіцкі, Мазурскі), грабэн (Валожынскі) і манакліналі (Прыбалтыйская і Прыаршанская).

У крышталічным падмурку выяўленыя Навасёлкаўскае радовішча ільмэніт-магнэтытавых рудаў і Аколаўскае радовішча жалезістых кварцытаў.

## Літаратура
* Беларуская антэкліза // БЭ ў 18 т., т. 2. Мн., 1996.

Катэгорыя:Геалёгія Беларусі
Катэгорыя:Геалёгія Летувы
Катэгорыя:Геалёгія Польшчы
Гнілец (Падляскае ваяводзтва)

**Гніле́ц** (, на мясцовай беларускай гаворцы: *Гніле́ц*) — невялікі лясны пасёлак ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараўка.

Побач з Гнільцом праходзіць чыгуначны шлях Седльцы — Ваўкавыск.

## Насельніцтва
Жыхары пасёлку ў большасьці этнічныя беларусы, праваслаўныя (прыход Нараўка).

## Гісторыя
Гнілец быў заснаваны як паселішча Гнілецкай (або Аўгустоўскай) стражы Белавескай пушчы пад канец 18 ст. Паводле дакумэнтаў, першым стражнікам, які пражываў у Гнільцу быў нейкі Вапп, чарговым Фабіян Стрыжэўскі. Паводле некаторых зьвестак існавала тут царква ды 60 хатаў. На зломе 19 і 20 ст. шматлюдная вёска па рашэньні царскіх уладаў (якія хацелі ўладкаваць казённыя маёмасьці Белавескай пушчы) была пераселеная на Палесьсе. Жыхары Гнільца заснавалі вёску Гнілец у сёньняшнім Дарагічынскім раёне. Сёньня на месцы вёскі захаваўся толькі драўляны крыж, а пасёлак абязьлюдзеў.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Лорык Цана

**Ло́рык Ца́на** (;  27 ліпеня 1983 году, Джакавіца, СФРЮ) — альбанскі футбаліст, абаронца ці паўабаронца абарочнага пляну. У 2003—2016 гадах выступаў за нацыянальную зборную Альбаніі.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец юнацкіх камандаў «Лязана» і «Пары Сэн-Жэрмэн».

У дарослым футболе дэбютаваў у 2002 годзе выступамі за «Пары Сэн-Жэрмэн», у якім правёў тры сэзоны, прыняўшы ўдзел у 69 матчах чэмпіянату. Большую частку часу, праведзенага ў складзе францускага клюбу, быў асноўным гульцом каманды. У 2005 годзе перайшоў у клюб «Алімпік» з паўднёвага рэгіёну Францыі гораду Марсэль. З 2009 па 2011 гады выступаў за «Сандэрлэнд» і «Галатасарай». 3 ліпеня 2011 году Цана падпісаў кантракт з італьянскім «Ляцыё», стаўшы пятым гульцом, які далучыўся да клюбу падчас летняга перапынку паміж сэзонамі.

### Міжнародная
У 2003 годзе дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Альбаніі.

## Дасягненьні
**«Пары Сэн-Жэрмэн»**:
* Уладальнік Кубка Францыі: 2004

**«Ляцыё»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2013

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на Soccerbase
* Статыстыка на National Football Teams
* Профіль на Transfermarkt

Катэгорыя:Альбанскія футбалісты
Арарацкая раўніна

**Арара́цкая далі́на**, **Арарацкая раўні́на** (, ) — раўніна на Армянскім нагор’і, разьмешчаная ў каўкаскім рэгіёне. На ўсходзе абмежаваная возерам Сэван і Гегамскім хрыбтом; на поўначы — гарой Арагац, на поўдні — гарой Арарат. У цэнтры даліны разьмешчаная сталіца Армэніі — Ерэван.

Рака Аракс дзеліць раўніну на дзьве часткі: паўночную (большую), якая належыць Армэніі, і паўднёвую (меншую) — Турэччыне. Вышыня над узроўнем мора — 850—1000 мэтраў. Даўжыня 90 км. Клімат кантынэнтальны з умерана гарачым летам.

На раўніне разьвіта паліўнае земляробства. Палі арашаюцца водамі ракі Аракс і ягонымі левымі прытокамі — Сэўджурам, Касахам, Разданам і інш.

Колькасьць прасьвідраваных глыбінных сьвідравін (да 200—250 м) на Арарацкай раўніне ў 1980-я рокі, паводле прыблізных ацэнак, дасягнула 3000.

Паводле працягласьці сапраўднага сонечнага зьзяньня Арарацкая раўніна можа быць параўнаная з субтрапічнымі зонамі Сярэдняй Азіі. У цёплы пэрыяд працягласьць сапраўднага сонечнага зьзяньня ў рэспубліцы складае 82-87% ад гадавой.

## Глядзіце таксама
* Раўніны Армэніі
* Геаграфія Армэніі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Раўніны Армэніі
Катэгорыя:Раўніны Турэччыны
Сьвятло месяца

«***Сьвятло месяца***» — амэрыканскі сэрыял, што паказваўся на сетцы ABC з 3 сакавіка 1985 году па 14 траўня 1989 году. Галоўныя ролі гралі Брус Ўіліс і Сайбал Шэфэрд. Агулам было зьныта 66 дзеяў. Гэты сэрыял быў мяшанкаю камэдыі, драмы, дэтэктываў. Часам былі бойкі й перастрэлкі. Галоўную песьню прыдумаў для гэтага сэрыялу сьпявак Ал Джэро.

## Кароткі зьмест
Сэрыял пачынаецца са знаёмства кіраўніцы дэтэктыўнага агенцтва «Сьвятло месяца» (яе грае С. Шэфэрд) з чарговым кандыдататам у супрацоўнікі (яго грае Б. Ўіліс). Яны разам вядуць сьледзтва. Увесь час паміж імі пачынаюцца сваркі, або непаразуменьні, якія маюць сэксуальнае тло. Пад канец сэрыялу паміж імі пачынаецца каханьне.

Катэгорыя:Тэлесэрыялы ЗША
12 малпаў

«***12 малпаў***» () — амэрыканскі фільм рэжысэра Тэры Гіліяма, быў зьняты ў 1995 годзе. Галоўныя ролі гралі Брус Ўіліс, Мадлен Стоў і Брэд Піт. На здымкі было выдатакавана 29,5 млн даляраў. Збор за прагляд склаў 168,8 млн даляраў. Карціна здымалася ў Філадэлфіі й Балтымары.

## Сюжэт
Хвароба й мор забіў амаль усіх людзей на сьвеце ў 1996—1997 гадах. Выжылі тыя, хто закапаўся пад зямлю ў норы. Галоўны герой асуджаны за злачынства. Яго рыхтуюць у небясьпечную вандроўку ў часе. Ён павінен вярнуцца ў мінулае й знайсьці хваробу, якая яшчэ не забіла, але хутка заб’е амаль усё чалавецтва. Ён павінен дасьледаваць хваробу, вярнуцца ў будучыню й знайсьці лек ад гэтае хваробы, каб людзі ў будучым змаглі лячыцца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы 1995 году
Катэгорыя:Фільмы ЗША 1995 году
Катэгорыя:Фільмы Тэры Гіліяма
Катэгорыя:Апакаліптычныя фільмы
Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Фільмы пра падарожжы ў часе
Нязломны (фільм)

«***Нязломны***» — амэрыканскі фільм, зьняты ў 2000 годзе. Галоўны вытворца М. Найт Шаямалат. Галоўныя ролі граюць Брус Ўіліс і Сэм’юэл Л. Джэксан.

## Кароткі зьмест
Элайджа Прайс (яго грае Сэм’юэл Л. Джэксан) нарадзіўся з пэўнымі асаблівасьцямі. Ён сустракаецца з ахоўнікам Дэйвідам Данам (яго грае Брус Ўіліс) і пачынае яму нагаворваць, што Дэйвід Дан — гэта супэргерой, вялікі чалавек. З-за гэтага у Дэйвіда Дана пачынаюцца турботы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2000 году
Катэгорыя:Драматычныя фільмы
Катэгорыя:Драматычныя фільмы 2000 году
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Горад грахоў (фільм)

«***Го́рад грахо́ў***» — амэрыканскі фільм 2005 году. Галоўныя ролі гралі Брус Ўіліс, Мікі Рурк.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2005 году
Катэгорыя:Фільмы 2005 году
РЭД

**«РЭД»** (інш. пераклады: , , , , ,  і ) — амэрыканскі фільм, зьняты ў 2010 годзе. Галоўныя ролі гралі Брус Ўіліс, Морган Фрымэн, Джон Малкавіч.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы 2010 году
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2010 году
Катэгорыя:Кінакамэдыі ЗША
Катэгорыя:Крымінальныя камэдыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы-камэдыі
Катэгорыя:Крымінальныя камэдыі
Катэгорыя:Фільмы-баевікі
Катэгорыя:Фільмы-баевікі ЗША
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Сяржук Сыс

**Сяржук Сыс** (Сяргей Анатолевіч Сыс; нарадзіўся ў 1962 годзе, в. Пракісель, Гомельская вобласьць) — беларускі паэт, публіцыст, журналіст.

## Біяграфія
У 1979 годзе паступіў на гісторыка-філялягічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Вучыўся разам з Алесем Бяляцкім, Эдуардам Акуліным, Анатолем Сысам. Пасьля 2 курсаў навучаньня пайшоў у войска. Пасьля службы працаваў у Гомелі грузчыкам, экспэдытарам, таваразнаўцам. Скончыў Гомельскі каапэратыўны тэхнікум у 1985 годзе. Вучобу ў Гомельскім дзяржаўным унівэрсытэце пасьля аднаўленьня скончыў у 1992 годзе.

Выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Дабрагашчанскай сярэдняй школе на Жлобіншчыне. У 1986 годзе працаваў карэспандэнтам Жлобінскай раённай газэты, з 1987 году на працы ў абласной газэце «Гомельская праўда». З 2000 году працаваў у камэрцыйных структурах, выдавецкіх і рэклямных агенцыях і кампаніях. Некалькі гадоў зьяўляўся загадчыкам аддзела навінаў Гомельскага абласнога радыё. Цяпер жыве і працуе ў Менску.

Першы верш надрукаваны ў газэце «Піянер Беларусі» ў 1975 годзе. У цэнтральным друку дэбютаваў у 1986 годзе паэтычнай падборкай у часопісе «Маладосьць». Быў сябрам Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя». Паэт, перакладчык, публіцыст, журналіст. Друкаваўся ў рэспубліканскіх ды замежных выданьнях; аўтар шматлікіх калектыўных зборнікаў і анталёгіяў, а таксама кніг паэзіі «За трапяткім матыльком каханьня» (2000), «Стрэмка» (2011), «Павук» (2014) і «DOM» (2024). Ляўрэат прэміі «Залаты апостраф» (2008), пераможца Менскага фэстывалю аднаго вершу (2009). Удзельнік IV міжнароднага фэстывалю «Поющие письмена» ў Цьвяры ў 2012 годзе.

Творы перакладаліся на ангельскую, польскую, расейскую, украінскую, летувіскую і сэрбскую мовы. Сябра Беларускай асацыяцыі журналістаў. Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў з кастрычніка 2010 году.

## Спасылкі
* Вершы // Дзеяслоў № 2
* Вершы // Дзеяслоў № 19
* Вершы // Дзеяслоў № 36
* Вершы і пераклады С. Сыса // Стихи.ру
* Сяржук Сыс чытае верш «Парцалянавыя лялькі»

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Нястрыманыя 2

«***Нястрыманыя 2***» — амэрыканскі фільм, зьняты ў 2012 годзе з удзелам зорак: Брус Ўіліс, Сыльвэстэр Сталонэ, Арнольд Шварцэнэгер. Зьяўляецца працягам фільму «Нястрыманыя».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Фільмы 2013 году
Катэгорыя:Фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2013 году
Катэгорыя:Фільмы-сыквэлы
Сэван

**Сэва́н** () — возера ў Армэніі, найбольшае з азёраў Каўказу. Знаходзіцца на вышыні каля 1900 м; плошча — 1240 км²; сярэдняя глыбіня 26,8 м, максымальная — 80 м.

У Сэван упадаюць 28 рэк; выцякае рака Раздан (прытока Араксу). Воды Сэвану і Раздану выкарыстоўваюцца Сэванскім каскадам ГЭС. Для папаўненьня водаў Сэвану пабудаваны тунэль для перакідкі ў возера водаў ракі Арпы даўжынёй 48,3 км. У 1978 заснаваны прыродны нацыянальны парк «Сэван».

Сэван аточаны горнымі храбтамі: з паўночнага захаду — Памбацкім, з паўночнага ўсходу — Арэгуні, з паўднёвага ўсходу — Сэванскім і Ўсходне-Сэванскім, з захаду — Гегамскім, з поўдня — Вардэніскім хрыбтамі.

Возера прэснаводнае, водная паверхня мае лазурна-сіні колер. Сэван — адзіная буйная гарантаваная крыніца сьвежай вады ў Армэніі.

## Галерэя


Ձմեռը Սևանում.JPG|Возера ўзімку
Lake Sevan from space.jpg|Возера з космасу
Boat on the Lake Sevan.jpg|
Sevan lake winter.jpg|На возеры ўзімку


## Крыніцы

## Літаратура
* Севанское гидрометеорологическое бюро. Материалы по исследованию озера Севан и его бассейна. Под редакцией В. Г. Глушкова и В. К. Давыдова. Части I—XVIII. Л. 1932—1938.
* *Айнбунд М. М., Асарин А. Е., Сафарова А. М., Смирнов В. А.* О водном балансе оз. Севан и путях его уточнения. Труды ГГИ. 1981. вып. 274. с. 10-21.
* *Чилингарян Л. А.* Прогноз повышения уровня и изменения элементов водохозяйственного баланса озера Севан. Ереван, « Айастан», 1992. 7.44 усл. печ.л.
* *Чилингарян Л. А., Мнацаканян Б. П.* Прогноз повышения уровня крупного озера-водохранилища за многолетие (на примере оз. Севан). Сборник докладов Международного конгресса «ЭТЭВК». Украина, Крым, г. Ялта, 24-27 мая 2005 года. Стр. 515—518.

Катэгорыя:Горныя азёры
Катэгорыя:Водна-балотныя надзелы Армэніі
Катэгорыя:Геаграфія Гехаркуніцкай вобласьці
Катэгорыя:Басэйн Араксу
Катэгорыя:Азёры Армэніі
Балтыйская сынэкліза

**Балтыйская [[сынэкліза]]** — адмоўная структура на паўночным захадзе Расейскай пліты, частка Балтыйска-Прыднястроўскай зоны пэрыкратонавых прагінаў.

Займае тэрыторыі Летувы, Латвіі, Эстоніі, Калінінградзкай вобласьці Расеі, Польшчы, Даніі, частку Швэцыі і Балтыйскага мора. Сучляняецца на паўночным захадзе з Балтыйскім шчытом, на ўсходзе з Латыскай седлавінай, на паўднёвым усходзе зь Беларускай антэклізай, на паўднёвым захадзе аддзелена ад Паморскай упадзіны лініяй Тэйсэйра-Торнквіста. Распасьціраецца на паўночны ўсход на 700 кілямэтраў, шырыня 250—500 кілямэтраў.

Падмурак апушчаны на глыбіню 8 кілямэтраў (на паўднёвым захадзе). Запоўнена адкладамі ад вэндзкай да пермскай сыстэмаў, часткова мэза-кайназойскімі. Балтыйская сынэкліза ўтварылася падчас каледонскага этапу гораўтварэньня. У плятформавым чахле вылучаюцца верхнебайкальскі, каледонскі, герцынскі і кімэрыйска-альпійскі структурна-фармацыйныя комплексы. 3ь імі зьвязаныя Балтыйская нафтагазаносная вобласьць, радовішчы гаручых сланцаў, бурштыну і іншых карысных выкапняў.

## Літаратура
* *Зінавенка Г.* Балтыйская сінекліза // БЭ ў 18 т. Т. 2. Мн., 1996.

Катэгорыя:Усходне-Эўрапейская плятформа
Катэгорыя:Геалёгія Беларусі
Катэгорыя:Геалёгія Летувы
Катэгорыя:Геалёгія Латвіі
Катэгорыя:Геалёгія Эстоніі
Катэгорыя:Геалёгія Расеі
Катэгорыя:Геалёгія Польшчы
Катэгорыя:Геалёгія Даніі
Падляска-Берасьцейская ўпадзіна

**Падляска-Берасьцейская ўпадзіна** — буйная адмоўная тэктанічная структура Расейскай пліты на паўднёвым захадзе Беларусі і сумежнай тэрыторыі Польшчы.

На поўначы й поўдні абмежаваная разломамі субшыротнага распасьціраньня Сьвіслацкім і Паўночна-Ратнаўскім, за якімі разьмешчаныя адпаведна Беларуская антэкліза і Лукаўска-Ратнаўскі выступ Валына-Падольскай пліты. Усходняя мяжа з Палескай седлавінай праведзеная ўмоўна па глыбіні заляганьня паверхні крышталічнага падмурку 500 мэтраў ніжэй за ўзровень мора. На захадзе ўпадзіна прымыкае да лініі Тэйсэйра—Торнквіста. Выцягнутая ў субшыротным напрамку на 350 кілямэтраў, шырыня 90—130 кілямэтраў.

Мае выгляд структурнай затокі, якая цэнтраклінальна замыкаецца на ўсходзе й адкрываецца на захадзе. Паверхня падмурку паглыбляецца ад 500 мэтраў да 9000 мэтраў ніжэй за ўзровень мора, ускладненая разломамі паўночна-ўсходняга напрамку й лякальнымі малаамплітуднымі падняцьцямі, што праяўляюцца ў плятформавым чахле да ніжняга дэвону ўключна. Запоўненая позьнепратэразойскімі, палеазойскімі, мэзазойскімі і кайназойскімі адкладамі. Асноўны этап утварэньня — каледонскі (раньні кембр — раньні дэвон).

## Літаратура
* Зінавенка Г. Падляска-Брэсцкая ўпадзіна // БЭ ў 18 т., т. 11. Мн., 2000.

Катэгорыя:Геалёгія Беларусі
Катэгорыя:Геалёгія Польшчы
Катэгорыя:Усходне-Эўрапейская плятформа
Латыская седлавіна

**Латыская седлавіна** — прыўзьнятая тэктанічная структура на паўночным захадзе Усходне-Эўрапейскай плятформы

Аддзяляе Балтыйскую сынэклізу ад Маскоўскай сынэклізы і ў выглядзе сядла зь невялікім паніжэньнем паверхні падмурку злучае Балтыйскі шчыт зь Беларускай антэклізай. Разьмешчаная на тэрыторыі паўночнай Беларусі, Латвіі, заходняй часткі Пскоўскай вобласьці Расеі. Выцягнутая ў шыротным напрамку на 250—300 кілямэтраў, шырыня да 200 кілямэтраў.

Утварэньне яе адбывалася пераважна падчас позьнебайкальскага й каледонскага этапаў гораўтварэньня. Паверхня крышталічнага падмурку залягае на глыбіні ад -500 да -1000 мэтраў. На ёй вылучаныя выступы, прагіны, манакліналі, абмежаваныя разломамі з амплітудай 50—100 мэтраў і ўскладненыя лякальнымі малаамплітуднымі (50—70 мэтраў) падняцьцямі. Плятформавы чахол складзены з вэндзкіх, кембрскіх, ардовікскіх, сылюрыйскіх, дэвонскіх і чацьвярцічных адкладаў.	

## Літаратура
* Зінавенка Г. Латвійская седлавіна // БЭ ў 18 т., т. 9. Мн., 1999.

Катэгорыя:Геалёгія Беларусі
Катэгорыя:Геалёгія Латвіі
Катэгорыя:Геалёгія Расеі
Катэгорыя:Усходне-Эўрапейская плятформа
Палеская седлавіна

**Палеская седлавіна**, Пінская седлавіна — буйная тэктанічная структура на паўднёвым захадзе Беларусі.

Разьмяжоўвае Падляска-Берасьцейскую ўпадзіну на захадзе й Прыпяцкі прагін на ўсходзе. На поўначы й поўдні сучляняецца зь Беларускай антэклізай і Ўкраінскім шчытом, аддзяляецца ад іх больш паніжанай паверхняй падмурку. Мае слабавыразнае субмэрыдыянальнае распасьціраньне. Даўжыня седлавіны складае 150 кілямэтраў, шырыня да 135 кілямэтраў.

Глыбіня заляганьня крышталічнага падмурку занходзіцца на 300—500 мэтраў ніжэй за ўзровень мора. Усходні схіл больш стромкі, чым заходні. Падмурак ускладнены рэгіянальнымі разломамі паўночна-ўсходняга кірунку: Стаходзка-Магілёўскім і Выжаўска-Менскім. Яны перасечаныя больш дробнымі парушэньнямі — зрухамі пераважна субшыротнага й паўночна-заходняга распасьціраньня. Плятформавы чахол магутнасьцю да 650 мэтраў складаюць сярэднерыфэйскія, вэндзкія, крэйдавыя, палеаген-нэагенавыя і чацьвярцічныя адклады. Утварэньне Палескай седлавіны пачалося ў раньнім палеазоі ў сувязі з разьвіцьцём Падляска-Берасьцейскай упадзіны, усходні схіл акрэсьліўся ў позьнім дэвоне, калі фармаваўся Прыпяцкі прагін.

## Літаратура
* Клімовіч І. Палеская седлавіна // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн., 2000.

Катэгорыя:Геалёгія Беларусі
Катэгорыя:Усходне-Эўрапейская плятформа
Мікашэвіцка-Жыткавіцкі выступ

**Мікашэвіцка-Жыткавіцкі выступ** — тэктанічная структура другога парадку на поўдні Беларусі ў межах Лунінецкага раёну Берасьцейскай вобласьці й Жыткавіцкага раёну Гомельскай вобласьці.

Мікашэвіцка-Жыткавіцкі выступ крышталічнага падмурку ў выглядзе структурнага носу Палескай седлавіны заходзіць далёка ў Прыпяцкі прагін, падзяляючы дзьве структуры другога парадку – Старобінскую й Тураўскую цэнтрыкліналі. У склад выступу ўваходзяць Мікашэвіцкі і Жыткавіцкі горсты і Слуцкі грабэн, які аддзяляе іх адно ад аднаго.

Выступ мае памеры 60×10 кілямэтраў і цягнецца з захаду на ўсход. Падмурак на выступу перакрыты маламагутнай (10–50 м) тоўшчай асадкавых парод мэзазою і кайназою (у цэнтральнай частцы), верхняга пратэразою і дэвону (у краявых частках). Да выступу прымеркаваныя радовішчы рэдкіх мэталаў (Дыябазавае), будаўнічага каменю (Мікашэвічы, Сітніцкае, Жыткавіцкае, Бярэзінскае) і кааліну (Людзяневічы, Дзедаўка, Сітніца, Браніслаў).

## Літаратура
* Геалогія Беларусі / Пад рэд. А.С. Махнача і інш. — Мн., 2001. — 815 с. 
* Карысныя выкапні Беларусі / Пад рэд. П.З. Хоміча. — Мн., 2002. — 528 с. 

Катэгорыя:Геалёгія Беларусі
Ламачына

Назву **Ламачына** маюць:

* Ламачына — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці
* Ламачына — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці
Жлобінская седлавіна

**Жлобінская седлавіна** — седлавіна, якая падзяляе Беларускую і Варонескую антэклізы. Мае асымэтрычную будову: паўночны схіл зьяўляецца досыць спадзістым, а паўднёвы ўяўляе сабой сыстэму сходавых разломаў. 

Катэгорыя:Геалёгія Беларусі
Катэгорыя:Усходне-Эўрапейская плятформа
Семернікі

Назву **Семернікі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Семернікі — вёска ў Ашмянскім раёне

* Менская вобласьць:
** Семернікі — вёска ў Валожынскім раёне
** Семернікі — вёска ў Маладэчанскім раёне

## Глядзіце таксама
* Семярнёў
* Семярной
* Сямернікава
* Сямернікаў
* Сямерня
Маскоўская сынэкліза

**Маскоўская [[сынэкліза]]** — найбуйнейшая з адмоўных тэктанічных структураў плітнага этапу разьвіцьця Ўсходне-Эўрапейскай плятформы.

Знаходзіцца ў заходняй частцы Расейскай пліты. Плошча больш за 1 млн. км². Абмежаваная з паўднёвага захаду Латыскай седлавінай і Беларускай антэклізай, на поўдні — Варонескай антэклізай, на паўднёвым усходзе — Волга-Ўральскай антэклізай.

Запоўненая адкладамі верхняга пратэразою, палеазою, мэза-кайназою. Утварэньне сынэклізы адбывалася ў позьнебайкальскую й герцынскую эпохі складкавасьці, галоўны этап цягнуўся ад сярэдняга да позьняга дэвону.

Сярод карбонавых адкладаў пашыраны буры вугаль (Падмаскоўны вугальны басэйн). 3ь юрскімі і мелавымі адкладамі зьвязаны радовішчы шкловых і фармовачных пяскоў. Да Маскоўскай сынэклізы прымеркаваны гідрагеалягічны басэйн зь вялікімі запасамі прэснай вады.

## Літаратура
* *Клімовіч І.* Маскоўская сінекліза // БЭ ў 18 т. Т. 10. Мн., 2000.

Катэгорыя:Геалёгія Расеі
Катэгорыя:Усходне-Эўрапейская плятформа
Лінія Тэйсэйра-Торнквіста

**Лінія (зона) Тэйсэйра—Торнквіста** — краявое шво Ўсходне-Эўрапейскай плятформы.

Адмяжоўвае Заходне-Эўрапейскую маладую плятформу ад Балтыйска-Прыднястроўскай зоны пэрыкратонных прагінаў на захадзе старажытнай Усходне-Эўрапейскай плятформы. Складаецца з сэрыі глыбінных (мантыйных) разломаў, уваходзіць у больш працяглы Дабрудзка-Паўночнаморскі лініямэнт зямной кары.

## Літаратура
* Тэйсейра—Торнквіста лінія // БЭ ў 18 т. Т. 16. Мн., 2003.

Катэгорыя:Геалёгія Эўропы
Катэгорыя:Усходне-Эўрапейская плятформа
За дэмакратычныя выбары

«**За дэмакратычныя выбары**» — віцебскі гарадзкі клюб выбаршчыкаў. Першая афіцыйная грамадзкая арганізацыя ў Віцебску. Зарэгістраваная 18 студзеня 1990 году. Першы сход адбыўся ў Палацы чыгуначнікаў, на ім прысутнічалі 69 асобаў. Кіроўны орган — кіраўнічая рада.

## Мэты
Мэтамі арганізацыі зьяўляліся папулярызацыя ідэяў дэмакратыі, нацыянальных каштоўнасьцяў, дапамога дэмакратычным кандыдатам.

## Літаратура
* ''Вячаслаў Ракіцкі''. Сто адрасоў свабоды. 1980—2010. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе). — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2011. — с. 232

## Вонкавыя спасылкі
* Ад чыноўніка ў аблвыканкаме да апазіцыянера. Як жыве і змагаецца віцебскі дэмакрат Барыс Хамайда // TUT.by

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Гісторыя БССР
Войнаўка

**Во́йнаўка** (, падляск.: *Vújnuvka*) — вёска ў Польшчы, каля ракі Орлі. Уваходзіць у склад гміны Дубічы Царкоўныя Гайнаўскага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, імя Война азначае 'шчасны' і цалкам адпавядае старажытнаму германскаму імю Vuuna.

Імя Война гістарычна бытавала ў Польшчы: *Woyna* (1396, 1399, 1400, 1465 і 1471 гады).

## Гісторыя
Вёска ўпершыню ўпамінаецца ў 1639 годзе, але ўжо з самога пачатку XVII ст. побач існаваў фальварак з дворам сям’і Войнаў. Хутка землі Войнаў прайшлі ў склад высокаўскіх добраў (з 1647 году ў валоданьні Сапегаў). У 1722 годзе ваявода падляскі Міхал Сапега прадаў Войнаўку Юраму Матушэвічу з Раснай. З 1754 году Войнаўкай валодае Марцін Матушэвіч, будучы кашталян берасьцейскі.

У XIX ст. двор Войнаўка пераходзіць да сям’і Валынцэвічаў.

Войнаўка належала да гміны Вярховічы Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 году, тут было 127 жыхароў (8 каталікоў і 119 праваслаўных; 11 чалавек запісалі палякамі, астатніх — беларусамі).

Па прыходзе саветаў у 1939 годзе тутэйшы двор быў забраны ў Валынцэвічаў і разабраны пад пабудову адміністрацыйнага будынку ў Кляшчэлях.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Вярсток).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* [''Людзі на ўскраіне пушчы: Войнаўка'' — рэпартаж [Міхал Андрасюк|Міхала Андрасюка] ]

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Монькі (неадназначнасьць)

Назву **Монькі** маюць:

* Монькі — горад у Падляскім ваяводзтве Польшчы
* Монькі — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
Чэмпіянат Андоры па футболе

**Чэмпіянат Андоры па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Андоры, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаюцца з двух дывізіёнаў.

На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Першы дывізіён.

## Сыстэма
Зборная Габону па футболе

**Зборная Габону па футболе** — прадстаўляе Габон на міжнародных футбольных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, які ажыцьцяўляе кантроль і кіраваньне зборнай, зьяўляецца Габонская фэдэрацыя футболу.

## Вонкавыя спасылкі
* Габонская фэдэрацыя футболу на сайце ФІФА

Катэгорыя:Габонскі футбол
Габон
Аванэс Шыраз

**Аванэ́с Шыра́з** (сапр. — **Онік Карапэцян**, ; 27 красавіка 1914 — 14 сакавіка 1984) — армянскі паэт, грамадзкі дзеяч.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў горадзе Александропаль (цяпер Гюмры), падчас генацыду армянаў. Бацька быў забіты жаўнерамі ў полі падчас працы. Аванэс рос у прытулку для сірот, пакуль аднойчы на рынку выпадкова не знайшоў сваю маці. Быў памагатым шаўца, працаваў у Тэкстыльным камбінаце Ленінакану.

Ягоныя першы твор — «Прыход вясны», быў апублікаваны ў 1935 годзе, пасьля чаго навэліст Атрпэт даў маладому Аванэсу псэўданім «Шыраз», параўнаўшы ягоную паэзію з ружамі пэрсыдзкага гораду Шыразу.

У 1937—1941 гадох навучаўся на філялягічным факультэце Ерэванскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, у 1956 годзе — у Маскоўскім літаратурным інстытуце імя Горкага.

Апублікаваў зборнікі «Пачатак вясны», «Голас паэта», «Ліра Армэніі», «Сіяманта і Хджэзарэ», «Помнік маці», «Армянская дантыйская» й інш. За зборнік «Усечалавецкае» ў 1975 г. быў ганараваны Дзяржаўнай прэміяй Армянскае ССР.

У 1960 і 1969 гадох фірма «Мелодия» на вініле выпусьціла вакальна-сымфанічны цыкль Авэта Тэртэрана «Радзіма» на словы Аванэса Шыраза.

Памёр у сакавіку 1984 году ў Ерэване. Пахаваны ў пантэоне парку імя Камітаса.

## Творчасьць
Аванэс Шыраз — клясык армянскае літаратуры. Гэта паэт рамантычнага стылю й сьветаўспрыманьня. Зборнікі вершаў «Песьня Армэніі» (1940), «Голас паэта», «Кніга песень» (абодва 1942), «Лірыка» (1946), «Кніга міру й каханьня» (1949), «Ліра Армэніі» (кн. 1—3, 1958—1964), "Помнік маці (1968) і інш. прысьвечаныя радзіме, каханьню, маці й прыродзе. У паэмах «Сіяманта й Хаджэзарэ» (1935), «Біблейскае» (1944) гармонія чалавека з прыродай.

На беларускую мову ягоныя асобныя творы пераклалі Сьцяпан Гаўрусёў, Анатоль Грачанікаў, Юрась Сьвірка.

## Памяць
Ягоным імем названыя вуліцы ў Армэніі й Іране, у Гюмры ёсьць музэй паэта.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пахаваныя ў пантэоне Камітаса
Катэгорыя:Армянскія літаратары
Катэгорыя:Армянскія паэты
Катэгорыя:Выпускнікі філялягічнага факультэту Ерэванскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Шырацкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Літаратурнага інстытуту імя Горкага
Катэгорыя:Савецкія паэты
Катэгорыя:Савецкія літаратары
Катэгорыя:Армянскамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Армянскамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі Армянскай ССР
Армянская кухня

**Армя́нская ку́хня** — нацыянальная кухня армянскага народу. Для яе характэрны вастрыня і пікантнасьць страваў, ужываньне вялікай колькасьці солі і высокая канцэнтрацыя супаў. Вялікае ўжываньне солі спэцыялісты тлумачаць кліматычнымі ўмовамі.

Адна з закусак — армянская каўбаса суджук — утрымлівае часнык, перац, карыцу і іншыя вострыя прыправы, дзякуючы якім каўбаса набывае характэрны пах і густ.

Зь мясных прадуктаў перавага аддаецца ялавічыне і бараніне, сьвініна выкарыстоўваецца рэдка. Высока цэніцца рыба. Папулярная толма (галубцы) — загорнутае ў вінаграднае лісьце начыньне зь мяснога фаршу, рысу і зеляніны. Традыцыйная страва — шашлык, а найбольш любімая — кюфта, пругкія мясныя шарыкі, якія зьяўляюцца адным з кампанэнтаў у супы.

Для прыгатаваньня розных страў шырока выкарыстоўваюць муку і крупы. З мукі гатуюць своеасаблівы від локшыны — арышту, з пшанічнай мукі — кашу зь мясам курыцы — арысу. Папулярныя пловы з рысу.

На кожным стале Армэніі ганаровае месца займае нацыянальны хлеб — лаваш, які ўяўляе сабой тонкія аладкі, выпечаныя на сьценках тандыра — круглай глінянай печы. У многіх раёнах рэспублікі захаваўся старажытны звычай выпякаць восеньню лаваш пра запас на некалькі месяцаў. Яго высушваюць, складаюць стосікам і ў такім выглядзе захоўваюць. Сухі лаваш увільгатняюць вадой, хаваюць на паўгадзіны пад ручніком, і ён зноў робіцца мяккім.

У Армэніі любяць печыва: найбольш папулярныя гата — круглая салодкая аладка з падрумяненай мучной начынкай і пухлава — з арэхавай начынкай. Не застаюцца па-за ўвагай і іншыя прысмакі.

У харчаваньні часта выкарыстоўваюць фасолю, рыс, гарох.

Сярод малочна-кіслых напояў папулярны мацун, прыгатаваны з каровінага, авечага малака або малака буйваліцы. Разьведзены вадой мацун добра асьвяжае ў гарачы дзень.

У якасьці салодкай стравы шырока ўжываюць алані — высушаныя персікі, начыненыя замест выдаленай костачкі арэхавай дробкай з цукровым пяском.

Істотнае месца ў харчаваньні займаюць розная садавіна: грушы, яблыкі, вінаград, сьлівы, абрыкосы, кізіл, дыні, кавуны і інш.

Зь вінаграднага соку рыхтуюць дашаб — духмяны сіроп цёмна-вішнёвага колеру, які мае лекавыя ўласьцівасьці.

Армяне прытрымліваюцца наступнага рэжыму харчаваньня: лёгкі сьняданак, лёгкі абед і калярыйная вячэра (50—60% дзённага рацыёну).

## Літаратура
* Культура питания: Энцикл. справ. — 2-е изд. Беларус. Энцыкл.; Под ред. И. А. Чаховского; Рэдкол.: Е. В. Малашевич и др. — Мн.: БелЭн, 1993. — 541 с.: ил.

## Вонкавыя спасылкі
Эльбасан

**Эльбасан** () — горад у Альбаніі, стаіць на беразе ракі Шкумбіні за 54 км на паўднёвы ўсход ад сталіцы Альбаніі Тыраны. Насельніцтва — каля 100 тысячаў жыхароў. Адміністрацыйны цэнтар аднайменнай вобласьці і акругі.

## Гісторыя
Да пачатку Другой сусьветнай вайны Эльбасан выглядаў тыповым асманскім горадам у Альбаніі, з сумесьсю ўсходніх і сярэднявечных будынкаў, вузкімі брукаванымі вуліцамі і вялікім базарам. У горадзе жыло таксама хрысьціяне. У той час горад меў насельніцтва каля 15 000 жыхароў.

Эльбасан быў пад кантролем розных краінаў і народаў: сэрбаў, македонцаў, баўгараў, аўстрыйцаў і італьянцаў. Горад робіцца цэнтрам ісламу ў Альбаніі пасьля турэцкай акупацыі.

## Архітэктура і славутасьці
У Эльбасане разьмешчана крэпасьць XV стагодзьдзя, у якой месьціцца музэй. Таксама ў горадзе ёсьць турэцкія лазьні XVI стагодзьдзя, праваслаўная царква Сьвятой Марыі і Музэй партызанскай вайны.

## Гарады-пабрацімы
* Ньюкасл, Вялікабрытанія
* Нові-Лігурэ, Італія
* Трэвіза, Італія
* Косаўска-Мітравіца, Косава
* Ікітас, Пэру
* Турку, Фінляндыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт адміністрацыі гораду Эльбасану

Катэгорыя:Гарады Альбаніі