open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кілбаса

**Кілбаса́**, таксама **каўбаса́** — прыгатаваны ў даўгаватым выглядзе фарш з апрацаваных мяса, жывёльнага тлушчу і расьліннай сыравіны. У якасьці асноўнай сыравіны служаць бараніна, каніна, мяса птахаў, сьвініна і ялавічына. Таксама выкарыстоўваюцца спадарожныя часткі жывёлаў: мазгі, печань, рубец, сала і сэрца. Апрацоўка падзяляецца на мэханічную (выдаленьне неядомых і малапажыўных частак, здрабненьне) і фізыка-хімічную (абсмажваньне, варка, высьпяваньне, вэнджаньне і саленьне). У фарш дадаюцца абястлушчанае і неразьведзенае малако, крупы, крухмал, малочны бялок, мука, плязма харчовай крыві і яйцы. Таксама ў ход ідуць прыправы, соль і цукар. Абалонка бывае кішачнай і штучнай (бялковая, палімэрная і цэлюлёзная). Без абалонкі мае выгляд кансэрвы. У Старажытнай Грэцыі служыла заедкай у выглядзе напханага сьвінога страўніка. У Старажытным Рыме выраблялася варанай і вэнджанай са сьвініны ў выглядзе колца і ланцуга. Пашыранай стравай сталася ў Сярэднявеччы. У сучаснай вытворчасьці для захаваньня чырвонага колеру дадаецца нітрыт натрыю, што раней выкарыстоўваўся толькі ў складзе выбуховых рэчываў.

## Віды

* Верашчака
* Кішка
* Паляндвіца
* Паўгускі
* Сальцісон
* Салямі
* Сасіска

## Крыніцы


Катэгорыя:Сусьветная кухня
Катэгорыя:Мясапрадукты
Рудуты

**Руду́ты**, раней **Рудолты** (, падляск. *Rúduty*) — вёска ў Польшчы, на рацэ Арлянцы. Уваходзяць у склад гміны Орля Бельскага павету Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Рудалт, пазьней Рудэльт (Rudolt, Rudelt) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
Вёску заснавалі на гасьцінцы зь Бельску ў Камянец, існавала тут карчма. У XVII ст. тут разьмяшчаўся фальварак і два вадзяныя млыны (уласьнікамі якіх былі Давід Валяшчук і Пётар Буратынскі). Вайна з швэдамі моцна зьнішчыла Рудуты — колькасьць заселеных хатаў зьменшылася з 52 да 15, а ў 1663 годзе з 23 валокаў зямлі пуставалі ажно 20,5. У 1693 годзе ўласьніца Орлі Людвіка Караліна Радзівіл падаравала 2 валокі зямлі а. Сэніяру Заблудоўскаму — настаўніку кальвінскага арлянскага збору. З XIX ст. Рудуты пасьпяхова разьвіваюцца (у 1832 годзе тут было 190 жыхары, а ў 1886 годзе больш як 350).

## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* 1905 год — 338 чалавек у вёсцы Рэдултах і 50 чалавек у фальварку Рэдултах

### Склад
Жыхары вёскі — этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Орля).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* [[Зьміцер Бартосік]: Буслы над Рудутамі, Падарожжы Свабоды, Радыё Свабода, 26 чэрвеня 2010]

Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
М’юзыкал

**М’ю́зыкал** ( — «музычны») — музычна-сцэнічны жанр, які спалучае сродкі эстраднай і побытавай музыкі, драматычнага, харэаграфічнага і опэрнага мастацтваў. Мае скразную плястычную драматургію і ўлучае сьпеўна-харэаграфічныя ансамблі. Бывае камэдыяй і драмай. Утварыўся ў 1920—1930-я гг. у ЗША. Яго вытокі ў звычаях ангельска-амэрыканскай баляднай опэры і музычнай камэдыі канца 19 — пачатку 20 стагодзьдзя. Зазнаў росквіт у 1940—1960-я гг.:   (1943),   (1948),   (1956),   (1957),   (1964),   (1964) і   (1965). З канца 1960-х гг. пашырыўся ў Эўропе. Адбыліся экранізацыі: І. Бажант, І. Маласек і В. Гала «Старыя на ўборцы хмелю» (Чэхаславаччына, 1964), Мішэль Легран  (Францыя, 1967),   (ЗША, 1968),   (Ангельшчына, 1970).

Сярод беларускіх кампазытараў м’юзыклы стварылі: Алег Залётнеў «Валенсіянскія вар’яты» (1983, паводле Лопэ дэ Вэгі), «Дапытлівы слонік» (1993, паводле Рэд’ярда Кіплінга), «Драўляны рыцар» (1994) і «Сьцяпан — вялікі пан» (1995, паводле Артура Вольскага); Андрэй Мдывані «Мес Менд» (1987); Уладзімер Кандрусевіч «Нявеста для Марціна» (1988), «Джулія» (1990, паводле Ўільяма Моэма), «Шклянка вады» (1994) і «Залёты» (1992, паводле Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча ў Віцебску), Сяргей Бельцюкоў «Сьцяпан — вялікі пан» (1989) і Аляксандар Будзько «Пітэр Пэн» (1990).

## Крыніцы


Катэгорыя:Віды і жанры тэатру
Алег Астрашапкін

**Але́г Астраша́пкін** ( 20 студзеня 1992 году, Магілёў, Беларусь) — беларускі гандбольны правы паўсярэдні, гулец расейскага клюбу «Зэніт» і нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Кар’ера
Пачынаў кар’еру ў магілёўскім клюбе «Машэка». У 2013 годзе перайшоў у БГК імя Мяшкова. У 2015—2017 гадах выступаў на правах арэнды за вугорскія клюбы «Вац» і «Чурго». У чэрвені 2017 году было абвешчана аб вяртаньні Астрашапкіна ў Берасьце.

Па заканчэньні сэзону 2017—2018 гадоў пакінуў берасьцейскі клюб і стаў гульцом «Чурго» на трывалай аснове. У чэрвені 2020 году перайшоў у расейскі ЦСКА. У канцы траўня 2024 году беларус далучыўся да клюбё «Гапаэль» з Рышон-ле-Цыёну. За ізраільскі клюб згуляў некалькі сэзонаў, але вымушанаы зьехаў з краіны пасьля нападу ХАМАСу на Ізраіль увосень 2023 году. Пасьля некалькіх месяцаў на радзіме, дзе гулец не гуляў, перад пачаткам сэзону 2024—2025 гадоў далучыўся да расейскага «Зэніту».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне ЭГФ
* Профіль на бачыне БФГ
* Профіль на бачыне БГК

Катэгорыя:Беларускія гандбалісты
Катэгорыя:Гандбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Чэмпіёны і чэмпіёнкі Беларусі па гандболе
Дзьмітры Камышык

**Дзьмі́тры Камы́шык** ( 1 траўня 1990 году, Менск, БССР, СССР) — беларускі гандбольны левы паўсярэдні сталічнага клюбу СКА, майстар спорту Беларусі міжнароднае клясы. Трохразовы чэмпіён Беларусі (2014, 2015, 2016) і ўладальнік Кубка Беларусі (2014, 2015, 2016) у складзе БГК імя Мяшкова.

## Кар’ера
### Клюбная
Прафэсійную кар’еру пачаў у менскім «Аркатроне» (2007—2010). Пазьней выступаў за менскія «Дынама» і СКА. У складзе апошняга перамагаў у Балтыйскай лізе і Кубку выкліку.

Улетку 2013 року перайшоў у берасьцейскі гандбольны клюб імя Мяшкова.

Абвясьціў пра завяршэньне кар’еру ў 2017 року з-за траўмы, атрыманай у ДТЗ. У верасьні 2018 году аднавіў кар’еру ў складзе менскага СКА. У лютым 2020 року перайшоў у санкт-пецярбурскую «Няву», аднак ужо ў чэрвені таго ж году вярнуўся ў СКА.

### Міжнародная
У зборнай дэбютаваў 1 сьнежня 2009. Удзельнічаў у фінальных турнірах чэмпіянатаў сьвету (2013, 2015), чэмпіянату Эўропы 2014 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне ЭГФ

Катэгорыя:Беларускія гандбалісты
Катэгорыя:Гандбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Чэмпіёны і чэмпіёнкі Беларусі па гандболе
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднай клясы
Робі Крус

**Робі Крус** (;  5 кастрычніка 1988 году, Брысбэйн, Аўстралія) — колішні аўстралійскі футбаліст, нападнік. Абараняў колеры нацыянальнай зборнай Аўстраліі.

## Кар’ера
### Клюбная
Крус пачаў кар’еру ў клюбе «Брысбэйн Роар» са свайго роднага гораду. 2 кастрычніка 2007 году ў дзень свайго 19-годзьдзя ў матчы супраць «Вэлінгтан Фэнікс» ён дэбютаваў у А-Лізе. У гэтай жа сустрэчы ён забіў свой дэбютны гол за каманду. З 2009 году пачаў гуляць за «Мэльбурн Віктары», за які дэбютаваў зноўку ў матчы супраць «Вэлінгтан Фэнікс».

Улетку 2011 году перайшоў у склад нямецкага клюбу «Фартуна». 28 красавіка 2013 году стаў гульцом нямецкага «Баеру», падпісаўшы трохгадовы кантракт. Сума трансфэру склала 1,5 млн эўра.

### Міжнародная
5 студзеня 2011 году ў таварыскім матчы супраць зборнай ААЭ Крус дэбютаваў за зборную Аўстраліі. У тым жа годзе ён трапіў у заяўку нацыянальнай каманды на ўдзел у Кубку Азіі.

## Дасягненьні
**Аўстралія**:
* Пераможца Кубка Азіі: 2015

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Аўстралійскія футбалісты
Мэт’ю Раян

**Мэт’ю Раян** (;  8 красавіка 1992 году, Пламптан, Аўстралія) — аўстралійскі футбаліст, галкіпэр гішпанскага клюбу «Левантэ» і нацыянальнай зборнай Аўстраліі. У дадатак да аўстралійскага пашпарту трымае таксама і брытанскі.

## Кар’ера
### Клюбная
Мэт’ю пачаў кар’еру ў клюбе «Сэнтрал Кост Марынэрз». 30 траўня 2013 году Раян перайшоў у склад бэльгійскага клюбу «Бруге», аднак сума трансэфру не была разгалошаная. 27 ліпеня брамнік дэбютаваў у складзе новага клюбу ў першым жа матчы сэзону. «Бруге» на хатнім стадыёне атрымаў перамогу над «Шарлеруа», пры гэтым Мэт’ю пакінуў браму без прапушчаных галоў.

Пасьля шэрагу шыкоўных выступаў эўрапейскія гіганты, як то «Лівэрпул», пачалі сачыць за брамнікам. У ліпені 2015 году «Бруге» прадаў Раяна «Валенсіі». У 2015 годзе прызнаны гульцом года ў Аўстраліі.

У студзені 2017 году «Валенсіі» аддала Раяна ў анэнду «Генку» тэрмінам да 30 чэрвеня 2017 году. У чэрвені 2017 году перайшоў з «Валенсіі» ў «Брайтан энд Гоўв Альбіён», сума трансфэру стала рэкорднай для Брайтана. У сэзоне 2019-2020 гадоў правёў 11 матчаў, прапусьціў 19 галоў, у тым ліку тры ад Лэстэра у 12 туры, пасьля чаго больш не выходзіў на поле ў складзе «Брайтана».

У студзені 2021 году перайшоў у «Арсэнал Лёндан» на правох арэнды да канца сэзону. 6 лютага Раян дэбютаваў за новы клюб у матчы супраць «Астан Вілы», дзе лёнданцы трывалі паразу зь лікам 1:0. Перамагчы за месца ў браме Раян у Бэрнда Лена ня здолеў. Больш за мясяцы брамнік не зьяўляўся на пляцоўцы, але быў абраны галкіпэрам, які абараняў браму «Арсэналу» ў матчы супраць «Фулгэма», які скончыўся зь лікам 1:1. Апошні матч за «Арсэнал» аўстраліец правёў 2 траўня 2021 году ў гасьцявой сустрэчы зь «Ньюкаслам Юнайтэд». Раян здолеў захаваць браму ад трапленьняў, а «Арсэнал» перагуляў паўночнікаў зь лікам 0:2.

12 ліпеня 2021 году Раян далучыўся да гішпанскага клюбу «Рэал Сасьедад» з найвышэйшага дывізіёну на нявыкрытых умовах. Дэбют гульца прыпаў на 23 верасьня, калі аўстраліец дапамог здабыць баскам гасьцявую перамогу зь лікам 3:2 у матчы супраць «Гранады». Стаць асноўным брамнікам клюбу гулец таксама ня здолеў, таму прысьпешыў свой сыход з клюбу. 9 жніўня 2022 году Раян далучыўся да дацкага «Капэнгагену», склаўшы двухгадовую ўгоду. Празь недахоп гульнявога часу ў дацкім калектыве Раян пакінуў «Капэнгаген» і далучыўся да клюбу Эрэдывізіі АЗ 9 студзеня 2023 году. Ягоны кантракт разьлічаны да чэрвеня 2024 году.

### Міжнародная
У 2014 годзе Раян быў уключаны ў склад нацыянальнай зборнай Аўстраліі на чэмпіянат сьвету, дзе правёў усе 3 матчы на групавым этапе.

## Дасягненьні
**«Сэнтрал Кост Марынэрз»**:
* Чэмпіён Аўстраліі: 2013

**«Бруге»**:
* Уладальнік Кубка Бэльгіі: 2015

**Аўстралія**:
* Пераможца Кубка Азіі: 2015

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Аўстралійскія футбалісты
Кі Сон-Ён

**Кі Сон-Ён** (;  24 студзеня 1989 году, Кванджу, Рэспубліка Карэя) — паўднёвакарэйскі футбаліст, паўабаронца клюбу «Пхохан Стылерз» і нацыянальнай зборнай Рэспублікі Карэі.

## Кар’ера
### Клюбная
У маладосьці Кі навучаўся ў спартовай школе ў Аўстраліі. Аднак калі яму прапанавалі прафэсійны кантракт з клюбу «Сэул», гулец вырашыў вярнуцца на радзіму. Дэбютаваў за клюб малады паўабаронца ў 2007 годзе. У сэзоне 2008 году Кі стаў сапраўдным лідэрам клюбу, чым прыцягнуў увагу эўрапейскіх клюбаў.

25 жніўня 2009 году ў СМІ зьявіліся паведамленьні, што ў «Сэул» з мэтай набыцьця Сон-Ёна зьвярнуўся шатляндзкі клюб «Сэлтык». Праз тры дні было абвешчана, што «Сэлтык» набыў правы на Сон-Ёна за 2,1 мільёну фунтаў стэрлінгаў. Гулец далучыўся да сваёй новай каманды ў студзені 2010 году.

24 жніўня 2012 году Кі падпісаў кантракт з клюбам «Сўонсі Сіці». У выніку гэтай дамовы клюб ангельскай Прэм’ер-лігі заплаціў 6 млн фунтаў стэрлінгаў. Адзін сэзон гулец правёў у арэндзе ў клюбе «Сандэрлэнд».

### Міжнародная
7 чэрвеня 2008 году ён дэбютаваў за нацыянальную зборную Рэспублікі Карэі ў матчы кваліфікацыі да чэмпіянату сьвету 2010 году супраць зборнай Ярданіі.

## Дасягненьні
**«Сэлтык»**:
* Чэмпіён Шатляндыі: 2012
* Уладальнік Кубка Шатляндыі: 2011

**«Сўонсі Сіці»**:
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2013

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на National Football Teams

Катэгорыя:Паўднёвакарэйскія футбалісты
Катэгорыя:Паўднёвакарэйскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году
Сасіска

**Сасі́ска** (ад ) — каўбасны выраб, вырабляецца са здробненага (пракручанага) варанага мяса жывёлаў або птушкі (або яго замяняльнікаў). У існасьці, уяўляе сабой маленькую каўбасу, аднак у адрозьненьне ад звычайнай каўбасы звычайна ўжываецца ў ежу пасьля тэрмічнага апрацаваньня (варэньня, смажаньня). Блізкімі да такіх разнастайнасьцяў каўбасных вырабаў ёсьць шпікачкамі. Тоўстая кароткая каўбаса вядомая як сардэлька.
 
Сучасныя венскія каўбасы вынайшаў мясьнік Ёган Лянэр (1772—1845), які пераехаў з Франкфурту ў Вену, 13 лістапада 1805 году. Пытаньне аб тым, хто ўласна вынайшаў венскай каўбасы, ёсьць старой спрэчкай паміж гарадамі Франкфурт і Вена. У Франкфурце такія каўбасы пачалі вырабляцца ў часы сярэднявечча, але ў венскіх каўбасах ўпершыню выкарысталі сумесь ялавічыны і сьвініны — рэцэптура, паводле якой вырабляюцца сучасныя венскія каўбасы. Венскія каўбасы сталі асноўным інгрэдыентам венскай і нямецкай кухні.

## Глядзіце таксама
* Хот-дог

## Літаратура
* Heinz Dieter Pohl: Die österreichische Küchensprache. Ein Lexikon der typisch österreichischen kulinarischen Besonderheiten (mit sprachwissenschaftlichen Erläuterungen). Praesens-Verlag, Wien 2007, ISBN 3-7069-0452-7, (Studia interdisciplinaria Ænipontana 11), Artikel Frankfurter Würstel, S. 64

Катэгорыя:Заедкі
Катэгорыя:Каўбасы
Катэгорыя:Прадукты жывёльнага паходжаньня
Катэгорыя:Эўрапейская кухня
Хот-дог

**Хо́т-до́г** ( — літаральна *«гарачы сабака»*) — сандвіч з сасіскай ці кілбаскай. Звычайна ўтрымлівае соўс, часьцей за ўсё кетчуп і/ці гарчыцу. Таксама можа ўтрымліваць сьвежую, марынаваную ці смажаную гародніну, зеляніну, сыр, бэкон.

Хот-дог звычайна ядуць без выкарыстаньня сталовых прыбораў і посуду. Існуе маса разнавіднасьцяў гэтае стравы.

## Глядзіце таксама
* Фаст-фуд
* Сасіска ў цесьце
* Корн-дог

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Стравы
Катэгорыя:Заедкі
Катэгорыя:Кулінарыя
Катэгорыя:Амэрыканская кухня
Катэгорыя:Фаст-фуд
Джэймз Тройзі

**Джэймз Тройзі** (;  3 ліпеня 1988 году, Адэлаіда, Аўстралія) — аўстралійскі футбаліст, паўабаронца. Раней абараняў колеры нацыянальнай зборнай Аўстраліі. Мае італьянскія і грэцкія карані.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачаў гуляць у футбол на радзіме, аднак яшчэ юнаком зьехаў у Ангельшчыну ў акадэмію «Ньюкасл Юнайтэд». Гэтак і не дэбютаваўшы за асноўны склад ангельскага клюбу апынуўся ў Турэччыне, спачатку ў «Генчлербірлігі», а потым «Кайсэрыспор».

22 жніўня 2012 году гульца, які на той час быў вольным агентам, запрасіў да сябе італьянскі «Ювэнтус», аднак палову правоў прадаў «Аталянце». 30 жніўня 2014 году на правах арэнды далучыўся да бэльгійскага «Зюльтэ-Варэгем».

### Міжнародная
22 сакавіка 2008 году дэбютаваў за зборную Аўстраліі ў матчы супраць зборнай Сынгапуру.

## Дасягненьні
**«Мэльбурн Віктары»**:
* Чэмпіён Аўстраліі: 2018

**«Адэлаіда Юнайтэд»**:
* Уладальнік Кубка Аўстраліі: 2019

**Аўстралія**:
* Пераможца Кубка Азіі: 2015

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Профіль на Transfermarkt

Катэгорыя:Аўстралійскія футбалісты
Катэгорыя:Аўстралійскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Якімавічы

Назву **Якімавічы** маюць:

* Якімавічы — вёска ў Баранавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Якімавічы — вёска ў Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Якімавічы — вёска ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласьці
* Якімавічы — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці
Соўс

**Со́ўс** (падлі́ва, падлі́ўка; ад ) — вадкая прыправа да асноўнай стравы і гарніру.

Надае больш сакавітую кансыстэнцыю стравам і павялічвае іхную калярыйнасьць. Часта ўтрымлівае затаўкі й смакавыя рэчывы, якія дзейнічаюць узбуджальна на органы страваваньня. Яркая афарбоўка падлівы выгодна адцяняе колеры асноўных прадуктаў стравы. Падаецца да гатовых страваў і выкарыстоўваецца падчас іхнай падрыхтоўкі. Шматлікія прадукты смажаць у падліве ці запякаюць пад ёй. Посуд для захоўваньня падлівы завецца соўсьнік.

Шырока распаўсюджаныя віды: кетчуп, маянэз, соевая падліва, бэарнскі соўс, бэшамэль, ткэмалі, сацыбелі, сальса, рыбны соўс, часночны соўс, грыбны соўс, тартар, Тысяча астравоў

Слова *соўс* узыходзіць да  — «пасолены» (пар. «сальса»). Да эпохі антычнага Рыму адносіцца і адзін зь першых агульнавядомых соўсаў — гарум.

## Крыніцы

## Літаратура
*
Вэтэрынар

**Вэтэрына́р**, саст. **канава́л** — спэцыяліст з вышэйшай або сярэдняй спэцыяльнай адукацыяй, які займаецца лячэньнем жывёлаў (вэтэрынарыяй) і спадарожнымі абавязкамі.

## Месца працы
Вэтэрынарныя лекары працуюць:
* у вэтэрынарных клініках;
* на вэтэрынарных станцыях;
* у заапарках;
* на прадпрыемствах па гадоўлі сельскагаспадарчых жывёлаў;
* на пунктах кантролю прадуктаў і сыравіны жывёльнага паходжаньня;
* сабакагадоўчых гадавальніках, зьверафэрмах, рыбных гаспадарках.

## Абавязкі
У сьпіс жывёлаў, абавязковых да вывучэньня вэтэрынарам, уваходзяць коні, буйныя і дробныя сельскагаспадарчыя жывёлы, сьвіньні, сабакі, кошкі, трусы, мышыныя, птушкі і інш. Вэтэрынары вывучаюць іх анатомію, фізыялёгію, патафізыялёгію, мікрабіялёгію. Акрамя агульных дысцыплінаў вэтэрынарны ўрач павінен ведаць прыватныя — прыватная фізыялёгія (напрыклад, сабакі), хваробы пчол і рыб, вэтэрынарна-санітарная экспэртыза жывёльнай сыравіны (скура, шкура, мяса, малако, рыба, і г. д.)


Файл:Picture 468.jpg|Правядзеньне нутраскурнага тэсту на алергію ў сабакі
Файл:Animals Hospitalization cages.jpg|Вэтэрынарны шпіталь
Файл:Blood pressure cat doppler.JPG|Вымярэньне крывянага ціску ў коткі


## Крыніцы

Катэгорыя:Прафэсіі
Катэгорыя:Вэтэрынарыя
Керкіра (футбольны клюб)

«**Керкіра**» () — былы грэцкі футбольны клюб з гораду Керкіры. Заснаваны ў 1968 годзе і перазаснаваны ў 2013 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Керкіра‎
Пусан

**Пуса́н** () — горад у Рэспубліцы Карэя, які месьціцца на поўдні Карэйскага паўвострава. Другі пасьля Сэулу горад паводле насельніцтва ў краіне. У горадзе ёсьць найбольшы порт ва ўсёй Паўднёвай Карэі.

## Гісторыя
З пачатку XV стагодзьдзя па 1592 год зьяўляўся асноўным гандлёвым портам краіны. Перш за ўсё гандляваў зь Японіяй. З захопу гораду ў 1592 годзе японскімі войскамі пад камандаваньнем Таётамі Хідэёсі пачалася Імчжынская вайна. З 1598 па 1876 гады горад меў закрыты статус, затым стаў першым горадам Карэі, адкрытым для зьнешняга гандлю, аднак да 1883 году гандляваў толькі зь Японіяй. З 1910 году разам з усёй тагачаснай Карэяй перайшоў пад пратэктарат Японіі і ператварыўся ў буйны гандлёвы і прамысловы цэнтар.

Падчас Карэйскай вайны 1950—1953 гадоў зьяўляўся часовай сталіцай Рэспублікі Карэя і вайсковай базай ЗША і іхных хаўрусьнікаў, бо быў самым аддаленым пунктам ад мяжы з КНДР.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Паўднёвай Карэі
Вячаслаў Шумак

**Вячасла́ў Шума́к** ( 22 сьнежня 1988 году, Берасьце, БССР, СССР) — беларускі гандбольны лінейны, гулец БГК імя Мяшкова і нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Кар’ера
Выхаванец берасьцейскага школы гандболу, дзе першым трэнэрам быў Леанід Вашкевіч. У верасьні 2006 году дэбютаваў у асноўным складзе БГК. У верасьні 2021 году стаў капітанам каманды. У сэзоне 2024—2025 гадоў, калі БГК саступіў у фінальнай сэрыі чэмпіянату Беларусі. Пасьля матчаў спартова-тэхнічная камісія Беларускай фэдэрацыі гандболу аштрафавала Шумака на 10 базавых велічыняў за выказваньні ў тэлеэтэры наконт судзейства, што забаронена правіламі чэмпіянату.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне ЭГФ
* Профіль на бачыне БФГ

Катэгорыя:Беларускія гандбалісты
Катэгорыя:Чэмпіёны і чэмпіёнкі Беларусі па гандболе
Настаўнік

**Наста́ўнік** — цяпер адна з самых распаўсюджаных грамадзкіх прафэсіяў, якая ўзьнікла як з прычыны неабходнасьці выхаваньня й навучаньня наступных пакаленьняў (шырэй — навучэнцаў) для больш пасьпяховага й хуткага іх уваходжаньня ў грамадзкае жыцьцё, так і росту грамадзкіх магчымасьцяў для падтрыманьня асобных людзей, якія выконваюць гэтыя задачы.

## Глядзіце таксама
* Выкладчык
* Пэдагогіка
* Вучань

## Вонкавыя спасылкі
Нам Тэ-І

**Нам Тэ-І** (;  3 ліпеня 1991 году, Пусан, Рэспубліка Карэя) — карэйскі футбаліст, нападнік клюбу «Чэджу Юнайтэд» і нацыянальнай зборнай Рэспублікі Карэя.

## Кар’ера
Нам займаўся футболам у акадэміі ангельскага клюбу «Рэдынг», аднак прафэсійны кантракт у жніўні 2008 году ў францускім клюбе «Валянсьен». Дэбютаваў за клюб 8 жніўня 2009 году ў матчы супраць «Нансі». Падчас зімняй паўзы сэзону 2011—2012 гадоў перайшоў у катарскі клюб «Лехвія», дзе дэбютаваў 1 студзеня 2012 году.

У нацыянальнай зборнай Рэспублікі Карэя дэбютаваў 9 лютага 2011 году ў таварыскім матчы супраць зборнай Турэччыны.

## Дасягненьні
**«Лехвія/Аль-Дугаіль»**:
* Чэмпіён Катару: 2012, 2014, 2015, 2017, 2018, 2023
* Уладальнік Кубка эміра Катару: 2016, 2018, 2022
* Уладальнік Кубка шэйха Джасыма: 2015, 2016
* Уладальнік Кубка прынца Катару: 2013, 2015, 2018

**«Аль-Сад»**:
* Уладальнік Кубка шэйха Джасыма: 2019
* Уладальнік Кубка прынца Катару: 2020, 2021

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Профіль на Goal.com

Катэгорыя:Паўднёвакарэйскія футбалісты
Катэгорыя:Паўднёвакарэйскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году
Музэй Уладзімера Караткевіча

**Музэ́й Уладзі́мера Каратке́віча** — музэй у Воршы, прысьвечаны жыцьцю і творчасьці Ўладзімера Караткевіча. Заснаваны паводле рашэньня Аршанскага выканаўчага камітэту ад 20 красавіка 1994 г. Адкрыты 26 лістапада 2000 г. у сувязі з 70-годзьдзем з дня нараджэньня беларускага пісьменьніка У. Караткевіча. Філіял Музэйнага комплексу гісторыі й культуры Аршаншчыны. Месьціцца ў доме – помніку архітэктуры канца 19 — пачатку 20 ст.

## Структура і экспазыцыя
Асноўны фонд музэю (2008) налічвае каля 1000 экспанатаў, навукова-дапаможны – 300. Агульная плошча музэю 360 м². Усе экспанаты разьмешчаны ў 2 залях (пл. 89 і 84 м²).

У аснову экспазыцыі «Жыцьцё, творчасьць і літаратурная спадчына У. С. Караткевіча» пакладзены тэматыка-храналягічны прынцып, вылучаны тэматычныя разьдзелы, у якіх выразна прадстаўлены творчы і асабісты лёс пісьменьніка, ягоная грамадзянская пазыцыя, найбольш значныя падзеі і асобы ў літаратурным жыцьці Аршанскага раёну: «Радавод У. С. Караткевіча», «Дзіцячыя гады У. С. Караткевіча», «Юнацтва. Пачатак творчасьці», «У. С. Караткевіч – настаўнік», «Партрэт пісьменьніка і чалавека», «Літаратурная спадчына», «Караткевіч у мастацтве», «Час Караткевіча». Тут экспануюцца асабістыя рэчы, дакумэнты, фатаздымкі, архіўныя матэрыялы, аўтабіяграфія У. Караткевіча, арыгінальныя рукапісы, сяброўскія шаржы, малюнкі пісьменьніка, кнігі з дароўнымі подпісамі, выказваньні і лісты сучасьнікаў.

Пры музэі дзейнічае навукова-дасьледчы цэнтар, які займаецца вывучэньнем творчасьці У. Караткевіча і іншых пісьменьнікаў, а таксама знакамітых людзей Аршанскага раёну. У будынку ёсьць выставачная галерэя (плошча 47 м²) для часовых выставак.

## Літаратура

* Юркевіч, Г.А. Караткевіча Уладзіміра музей / Г.А. Юркевіч // Музеі Беларусі = Музеи Беларуси / рэд. Г.П. Пашкоў, Л.В. Календа, М.Г. Нікіцін. – Мн., 2008. – С. 278–280.
* Музей У. Караткевіча // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. – Мн., 2000. – Кн. 2. – С. 482.

## Вонкавыя спасылкі
* Музэй Уладзімера Караткевіча на сайце Музэйнага комплексу гісторыі і культуры Аршаншчыны

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2000 годзе
Катэгорыя:Дамы-музэі Беларусі
Катэгорыя:Уладзімер Караткевіч
Іван Франьіч

**Іван Франьіч** (;  10 верасьня 1987 году, Мэльбурн, Аўстралія) — колішні аўстралійскі футбаліст, абаронца. Былы гулец нацыянальнай зборнай Аўстраліі. Мае харвацкія карані.

## Кар’ера
Кар’еру пачаў на радзіме, дзе гуляў за шматлікія клюбы ў рэгіянальных лігах. У 2009 годзе гулец далучыўся да клюбу «Брысбэйн Роар» з А-Лігі. 12 верасьня ў матчы супраць «Ньюкасл Джэтс» ён дэбютаваў за новую каманду. 20 кастрычніка 2010 году ў матчы супраць «Сэнтрал Кост Марынэрз» Іван забіў свой першы гол за «Роар».

У жніўні 2014 году Франьіч перайшоў у клюб расейскай Прэм’ер-лігі «Тарпэда», які базуецца ў сталіцы Расеі. Дамова з клюбам была складзена на 3 гады. Дэбют гульца прыпаў на нічыйны паядынак (0:0) з клюбам «Кубань», калі Іван выйшаў на зьмену ў другім тайме.

За зборную Аўстраліі футбаліст дэбютаваў у 2012 годзе.

## Дасягненьні
**«Брысбэйн Роар»**:
* Чэмпіён Аўстраліі: 2011, 2012, 2014

**«Мэльбурн Сіці»**:
* Уладальнік Кубка Аўстраліі: 2016

**Аўстралія**:
* Пераможца Кубка Азіі: 2015

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Аўстралійскія футбалісты
Кім Джын-Су

**Кім Джын-Су** (;  13 чэрвеня 1992 году, Чанджу, Рэспубліка Карэя) — карэйскі футбаліст, абаронца клюбу «Сэул» і нацыянальнай зборнай Рэспублікі Карэя.

## Кар’ера
Пачаў гуляць у футбол у вышэйшай школе і ўнівэрсытэце на радзіме, аднак напачатку студзеня 2012 году быў запрошаны ў японскі клюб «Альбірэкс Нійгата», зь якім падпісаў свой першы прафэсійны кантракт. Дэбютаваў за клюб у таварыскай сустрэчы супраць клюбу «Вісэл Кобэ». На свае народзіны ў 2014 годзе падпісаў кантракт зь нямецкім клюбам «Гофэнгайм».

За зборную Рэспублікі Карэя дэбютаваў 20 ліпеня 2013 году матчам супраць зборнай Аўстраліі.

## Дасягненьні
**«Чонбук Хёндэ Мотарз»**:
* Чэмпіён Рэспублікі Карэя: 2017, 2018, 2019
* Уладальнік Кубка Рэспублікі Карэя: 2020, 2022

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Паўднёвакарэйскія футбалісты
Масыма Люонга

**Масыма Люонга** (;  25 верасьня 1992 году, Сыднэй, Аўстралія) — аўстралійскі футбаліст, паўабаронца ангельскага клюбу «Мілўол» і нацыянальнай зборнай Аўстраліі.

## Кар’ера
### Клюбная
Нарадзіўся ў Сыднэі. У футбол пачаў гуляць у прыватнай каталіцкай школе. У 2011 годзе падпісаў дамову з ангельскім клюбам «Тотэнгэм Готспур», дзе выступаў за акадэмію клюбу. З 2012 па 2013 гады знаходзіўся ў арэндах у клюбах «Іпсўіч Таўн», а потым «Сўіндан Таўн». Апошні з клюбаў выкупіў правы на гульца 31 жніўня 2013 году. Клюб заплаціў кампэнсацыю «Тотэнгэму» ў памеры 400 тысячаў фунтаў стэрлінгаў.

### Міжнародная
Праз сваё паходжаньне Масыма мог выступаць за зборныя Італіі, праз бацьку, і Інданэзіі, праз маці. У 2011 годзе выступаў за моладзевую зборную Аўстраліі, а ў сакавіку 2014 году дэбютаваў за зборную ў таварыскім матчы супраць зборнай Эквадору, які скончыўся для аўстралійцаў паразай зь лікам 3:4.

## Дасягненьні
**Аўстралія**:
* Пераможца Кубка Азіі: 2015

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на Transfermarkt
* Профіль на BBC Sports

Катэгорыя:Аўстралійскія футбалісты
Барысаў камень (Полацак)

**Бары́саў каме́нь** («1-ы Барысаў камень», «Барыс», «Барыс-Глеб», «Барыс-Хлебнік») — вялікі валун у Полацку каля Сафійскага сабору. Да 1981 году знаходзіўся ў рэчышчы Дзьвіны каля вёскі Падкасьцельцаў. Доўгі час гэты Барысаў камень лічыўся адзіным ацалелым у Беларусі.

## Гісторыя

Пачаткова камень знаходзіўся прыкладна за 5 кілямэтраў ад Полацку, уніз плыньню Дзьвіны, бліжэй да левага берагу, насупраць вёскі Падкасьцельцаў (увайшла ў склад сучаснага Наваполацку). Праз тое, што плынь ракі падмывала адзін бок каменя, ён быў перакулены так, што вяршыня крыжа была нахіленая да вады.

Паводле зьвестак Аляксандра Семянтоўскага, гэты камень быў названы «Барысам-Хлебнікам», бо ён бывае бачны цалкам, па-народнаму *«выходзіць з вады»*, каля дня сьвяткаваньня Сьвятых князёў Барыса і Глеба, гэта значыць 24 ліпеня. Каля гэтага ж часу звычайна пачынаецца і ўборка збожжа, што і адзначана народам у прымаўцы: *«На Глеба Барыса, да хлеба бярыся»*. Наконт назвы каменя «Барыс-Глеб» Аляксей Сапуноў адзначае, што *«…літару „г“ Беларусы вымаўляюць вельмі мякка амаль як „х“ (дакладней, як лацінскае „h“); такім чынам, народ наш вымаўляе „Барыс-Хлеб“…»*.

Першая спроба выцягнуць камень з ракі адбылася ў 1889 годзе і скончылася няўдачай. Амаль праз сто гадоў, у 1981 годзе камень усё ж быў падняты зь Дзьвіны і пастаўлены ў Полацку насупраць Сафійскага сабору. Праз натуральнае выветрываньне палявога шпату, паверхня каменя крупчастая і няроўная, а надпіс на ім прачытваецца дрэнна.

## Апісаньне

Камень-валун складзены з палявога шпату чырванаватага колеру, у акружыне складае каля 8 м, паверхня няроўная. На камені высечаны чатырохканцовы крыж на прыступкавым падножжы даўжынёй больш за 1,5 м і надпісы «ХС НИКА» і «Господи помози рабу своему Борису». Раней у басэйне Дзьвіны было больш за дзесяць валуноў з аднолькавымі крыжамі і надпісамі. Мяркуюць, што крыжы выбітыя паводле загаду князя Барыса Ўсяславіча ў першай траціне XII ст. у сувязі з ажыўленьнем паганскіх вераваньняў і для ўвекавечаньня імя князя.

## Глядзіце таксама
* Барысавы камяні
* Барысаў камень (Друя)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Барысаў камень на сайце Глёбус Беларусі

Катэгорыя:Гісторыя Полацкага княства
Катэгорыя:Зьявіліся ў XII стагодзьдзі
Катэгорыя:Славутасьці Полацку
Эфэктыўная доза

**Эфэктыўная доза** () — велічыня ўздзеяньня іянізавальага выпраменьваньня, якая выкарыстоўваецца як мера рызыкі ўзьнікненьня аддаленых наступстваў апрамяненьня арганізму чалавека і асобных ягоных органаў з улікам іх радыёадчувальнасьці.

Эфэктыўная доза не вымяраецца напрамую. Гэта разьліковая велічыня. Яна паказвае шкоду, якую можа нанесьці тая ці іншая працэдура апрамяненьня. Формула для разьліку эфэктыўнай дозы наступная:

E=\sum\omega_t D_t,

дзе E — эфэктыўная доза
D_t — доза апрамяненьня, паглынутая ў адным з 27 органаў і тканак чалавека
\omega_t — спэцыяльны каэфіцыент вагі, які паказвае адносную радыёадчувальнасьць адпаведнага органа і тканкі. Сьпіс органаў і тканак некалькі разоў зьмяняўся. Паводле Гігіенічнага нарматыву Крытэры ацэнкі радыяцыйнага ўздзеяньня, зацьверджанага міністэрствам аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, прыняты наступны пералік:

Адзінкай вымярэньня эфэктыўнай дозы зьяўляецца зывэрт.

## Крыніцы

Катэгорыя:Радыяактыўнасьць
Грабавец (Гайнаўскі павет)

**Грабавец** (, па-падляску: *Грабовэць*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

Жыхары вёскі — этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Дубічы Царкоўныя).

Колішняя назва Грабаўца &mdash; Абыходнік (па-руску Обыходникъ), бо каля Грабаўца быў лес, які трэба абыходзіць, аб дайсьці да Грабаўца. Сучасная назва **Грабавец** назвы лесу з грабу.

У 2011 годзе Грабавец меў 275 насельнікаў. Колькасьць дамоў 244, што робіць Грабавец самым вялікім у ваколіцы.

## Дзеяпіс
Грабавец упершыню ўзгадваецца як частка кляшчэлеўскае воласьці, пераданай у 1568 годзе вялікім князем Літоўскім Жыгімонтам Аўгустам дарагічынскаму падкамораму Станіславу Худзынскаму. Разам з Кляшчэлямі былі перададзеныя 6 весяў: 
* Жарывец
* Абыходнік (меў Грабавец у тры час іншую назву)
* Чохі
* Сухая Воля
* Рутка

Усе яны стварылі т. зв. Кляшчэлеўскую воласьць.

Грабавец меў 60 валок.  У 18 ст. тут былі 68 дамы, а сяляне рабілі паншчыну на дварэ ў Чохах. 

У Першую сусьветную вайну насельнікі Грабаўца былі выселены я ў Расею. Пасьля ў пачатку 1920-ых гадоў большасьць насельнікаў вярнулася ў Грабавец.

Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. у Грабаўцы пражывалі 384 беларусы і 1 паляк. Большасьць насельнікаў, г. зн. 385 асоб, заявіла, што спавядаюць праваслаўную веру. Іншых вераваньняў ў Грабаўцы не было. Быў толькі адзін паляк, а ўсё насельнікі (384 асоб) Грабаўца назваліся беларусамі.

У 1927 годзе паявіліся ў Грабаўцы баптысты. 

## Гістарычныя каштоўнасьці
Грабавец мае слупавы вятрак з 1936 году:

Файл:Grabowiec mlyn back.jpg|Грабавецкі млын. Від ззаду
Grabowiec mlyn front side.jpg|Грабавецкі млын. Від з пераду.

## Вядомыя землякі
* Герман Шыманюк (1892 — ?) — псэўд. *Скамарох*, кіраўнік беларускага антыпольскага руху на Гарадзеншчыне і Беласточчыне напачатку 20. гадоў 20 ст.

## Глядзі таксама
* Грабавец

## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Мужчынская зборная Францыі па гандболе

**Збо́рная Фра́нцыі па гандбо́ле** — мужчынская нацыянальная зборная Францыі, якая прадстаўляе дзяржаву на міжнародных спаборніцтвах па гандболе. Склад каманды вызначае Француская гандбольная фэдэрацыя.

Зборная Францыі — двухразовыя алімпійскія чэмпіёны (2008, 2012), шасьціразовыя чэмпіёны сьвету (1995, 2001, 2009, 2011, 2015, 2017) і трохразовыя чэмпіёны Эўропы (2006, 2010, 2014). Гэта першая мужчынская зборная, якая здолела здабыць усе тры тытулы двойчы, і адзіная, хто шэсьць разоў станавіўся чэмпіёнам сьвету.

## Выступы
 **Чэмпіёны**&nbsp;&nbsp; **Віцэ-чэмпіёны**&nbsp;&nbsp; Трэцяе месца&nbsp;&nbsp; Чацьвертае месца&nbsp;&nbsp;

### Алімпійскія гульні

### Чэмпіянаты сьвету

: **Уключае ў тым ліку матчы на выбываньне, якія скончыліся [[Сэрыя пэнальці|сэрыяй пэнальці]].*
: ***Чырвонай рамкай пазначаныя турніры, які праходзілі ў Францыі.*

### Чэмпіянат Эўропы

: **Уключае ў тым ліку матчы на выбываньне, якія скончыліся [[Сэрыя пэнальці|сэрыяй пэнальці]].*
: ***Чырвонай рамкай пазначаныя турніры, які праходзілі ў Францыі.*

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Профіль на бачыне ІГФ

Францыя
Гандбол
Катэгорыя:Францускі гандбол
Іван Буян БЧ

**Буян #БЧ** (Украінская мова: Іван Буян #БЧ) —  украінскі рэпэр з Кіева. Нарадзіўся 29 жніўня 1988 году.
Першы альбом рэпера — «Сьвятая справа» (2014). Выступаў у Кіеве, Жытоміры, Чарнігаве, Віньніцы, Каневе, Абухаве, Браварах, Маскве, Санкт-Пецярбургу і Мазыры.

## Дыскаграфія
### Альбомы
*«Святая справа» (2014)
*«Бийся» (2015, заплянаваны)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* Афіцыйная старонка ў сетцы Ютуб
* Афіцыйная старонка ў сетцы SoundCloud.com

Катэгорыя:Украінскія музыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 29 жніўня
Аскар Мешчанінаў

**Аскар Мешчанінаў** (9/21 красавіка 1884, Віцебск — 14 ліпеня 1956, Лос-Анджэлес) — беларускі, расейскі, францускі і амэрыканскі скульптар, прадстаўнік Парыскай школы.

## Біяграфія
Вучыўся ў школе Юдэля Пэна ў Віцебску. У 1905—1906 гадах вучыўся ў Адэскай мастацкай вучэльні, у 1907 годзе зьехаў у Парыж. Там вучыўся ў францускіх скульптараў, атрымаў прызнаньне ў Эўропе. Падчас Другой сусьветнай вайны зьехаў у ЗША. Сябраваў і шчыльна супрацоўнічаў з Амэдэо Мадыльяні, Хаімам Суціным, Дыега Рывэрам, якія пісалі яго жывапісныя партрэты.

## «Мужчына зь мёртвым дзіцём»
Бронзавая скульптура Мешчанінава «Мужчына зь мёртвым дзіцём» (1952) набытая «Белгазпрамбанкам» у прыватнага калекцыянэра. Скульптура была адной з апошніх прац скульптара і прысьвечана Галакосту. Гэта першы вернуты ў Беларусь твор сусьветна вядомага скульптара.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 21 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1884 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Беларускія скульптары
Катэгорыя:Францускія скульптары
Катэгорыя:Расейскія скульптары
Катэгорыя:Скульптары ЗША
Катэгорыя:Беларусы ў Францыі
Катэгорыя:Беларускія жыды
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Памерлі 28 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1956 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе
Кляўдыё Бавю

**Кляўдыё Бавю** (;  16 красавіка 1988 году, Сэн-Клёд, Гвадэлюпа) — францускі футбаліст гвадэлюпскага паходжаньня, атакуючы паўабаронца.

## Кар’ера
Пачаў займацца футболам у Гвадэлюпе, адкуль неўзабаве перабраўся ў эўрапейскую частку Францыі. У 2005 году стаў гульцом «Нанту», дзе гуляў за другую каманду ў аматарскай лізе.

У 2006 годзе стаў гульцом «Труа», але першы сэзон таксама правёў у другой камандзе. У склад асноўнай каманды далучыўся ў 2007 годзе, аднак асноўным гульцом стаў толькі ў сэзоне 2008—2009 гадоў, паводле вынікаў якога каманда пакінула Лігу 2. Нягледзячы на гэта Бавю працягнуў быць лідэрам каманды і вярнуў каманду ў другі дывізіён, дзе правёў з клюбам яшчэ адзін сэзон.

Апасьля гулец выступаў за «Шатару», спачатку на правах арэнды, а потым клюб поўнасьцю выкупіў кантракт гульца. У 2013 годзе на ўмовах арэнды прыяднаўся да «Бастыі». 18 ліпеня 2013 году перайшоў у табар клюбу Лігі 1 «Генгаму». У новай камандзе адразу стаў асноўным гульцом і ў першым жа сэзоне дапамог камандзе атрымаць перамогу ў Кубку Францыі, згуляўшы ў тым ліку і ў фінальным матчы.

## Дасягненьні
**«Генгам»**:
* Уладальнік Кубка Францыі: 2014

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Рустам Ібрагімбекаў

**Руста́м Ібрагі́мавіч Ібрагімбе́каў** (;  , Баку, Азэрбайджанская ССР, Савецкі Саюз) — азэрбайджанскі і расейскі пісьменьнік, сцэнарыст і кінарэжысэр. Заслужаны дзеяч мастацтваў Азэрбайджана (1976). Ляўрэат прэміі Ленінскага камсамола (1979), Дзяржаўнай прэміі Азэрбайджана (1980), Дзяржаўнай прэміі СССР (1981), Дзяржаўнай прэміі Расеі (1992, 1994, 1997).

Нарадзіўся 5 лютага 1939 г. у Баку. Скончыў Вышэйшыя курсы сцэнарыстаў (1967) і рэжысэраў (1974). Дэбютаваў у кіно ў 1969 г.

## Фільмаграфія
Па яго сцэнарыях створаныя стужкі:

* «Белае сонца пустыні» (1970, у сааўт.),
* «Допыт» (1979),
* «Дзень нараджэньня» (1979),
* «Урга: тэрыторыя каханьня» (1993),
* «Стомленыя сонцам» (1994),
* «Сыбірскі цырульнік» (1998) і інш.

## Літаратура
* Кіно: Энцыкляпэдычны слоўнік. М., 1987. — С.147;
* Сусьветны біяграфічны энцыкляпэдычны слоўнік. М., 1998. — С.295;
* *Раззаков Ф.* Дасье на зорак: Нашы любімыя фільмы. М., 2001. — С.129-220;
* Каталёг XXIII Маскоўскага міжнароднага фэстывалю. М., 2002. — С.92.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баку
Катэгорыя:Азэрбайджанскія сцэнарысты
Катэгорыя:Расейскія сцэнарысты
Катэгорыя:Савецкія сцэнарысты
Катэгорыя:Азэрбайджанскія кінарэжысэры
Катэгорыя:Расейскія кінарэжысэры
Катэгорыя:Азэрбайджанскія кінапрадусары
Катэгорыя:Расейскія кінапрадусары
Катэгорыя:Савецкія рэжысэры
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі Азэрбайджану
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Азэрбайджанскай ССР‎
Сяргей Скандракоў

**Сярге́й Вячасла́вавіч Скандрако́ў** (21 кастрычніка 1876, Мглін, цяпер Бранская вобласьць, Расея — 2 жніўня 1953, Караганда) — беларускі навуковец-аграном, журналіст, краязнавец; псэўданімы: *Сяргей Мглінскі*; *Янка зь Вялікага Поля*.

## Біяграфія
Вучыўся ў Слуцкай і Менскай гімназіях, скончыў Маскоўскі сельскагаспадарчы інстытут (1906). Удзельнічаў у працы Менскага таварыства аматараў прыгожых мастацтваў. У рэвалюцыю 1905—1907 гг. сябра Менскага камітэту Беларускай сацыялістычнай грамады, рэдактар-выдавец газэты «Голос Белоруссии» (выйшаў 1 нумар 1 студзеня 1906 г. у Менску, забароненая ўладамі), дзе зьмясьціў свой рэвалюцыйны твор «Казка пра голых і сабаліныя футры», вершы на беларускай мове Францішка Багушэвіча й Янкі Лучыны. Адзін з заснавальнікаў кніжнага таварыства «Мінчук». У 1907—1910 у менскіх газэтах друкаваў палітычныя казкі. З 1911 г. дырэктар досьледнага поля ў Палтаўскай губэрні, з 1921 г. — беларускай агранамічнай станцыі ў Банцараўшчыне, прафэсар БДУ, БСГА. Працаваў у Інбелкульце (1923—1925 гг. адказны сакратар Цэнтральнага бюро краязнаўства) і Беларускага НДІ сельскай і лясной гаспадаркі.

6 ліпеня 1930 г. арыштаваны ДПУ БССР па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі». Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ СССР 10 красавіка 1931 г. за «шкодніцтва і антысавецкую агітацыю» да 5 гадоў пазбаўленьня волі. Пакараньне адбываў у Яраслаўлі. Вызвалены 15 лістапада 1934 г. Пасьля вызваленьня на навуковай і пэдагагічнай рабоце ў Яраслаўлі, Мічурынску, Душанбэ, Алмаце, Карагандзе. Рэабілітаваны судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суду БССР 15 лістапада 1957 г.

Аўтар апавяданьня «Аграном Сэрадэля» (1924), навукова-папулярных нарысаў па аграноміі, артыкулаў па краязнаўстве. Зьбярог жывапісныя творы Каруся Каганца «Тып беларуса» й «Зімовы пэйзаж». Быў знаёмы зь Янкам Купалам і Якубам Коласам, перапісваўся з Уладзімерам Караленкам.

Сяргей Скандракоў — прататып Кандаковіча ў трылёгіі Якуба Коласа «На ростанях»

Быў жанаты, меў дзіця.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 434

## Вонкавыя спасылкі
* Скандракоў Сяргей Вячаслававіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991.
* Скандракоў Сяргей Вячаслававіч (Васілевіч) // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991.

Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Беларускія аграномы
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі»
Катэгорыя:Сябры Беларускай сацыялістычнай грамады
Катэгорыя:Памерлі ў Карагандзе
Нарказалежнасьць

**Нарказале́жнасьць** (наркаманія;  — «здранцьвеньне» + «вар’яцтва») — устойлівае ўжываньне наркотыкаў, што выклікае разлад абмену рэчываў, страўнікава-кішачнага тракту, сардэчна-сасудзістай і нэрвовай сыстэмаў. Ужываньню наркотыкаў спрыяюць нізкая самаацэнка, душэўны разлад і правапарушэньні. Найбольшую схільнасьць маюць падлеткі і моладзь. Хвароба адмяжоўвае ад рэчаіснасьці, разбурае пачуцьцё адказнасьці і абавязку, выклікае схільнасьць да хлусьні, сябелюбства, рабунку і гвалту. Суправаджаецца павышанай пагрозай заражэньня гепатытам, сухотамі і ВІЧ (СНІД). Скарачэньню жыцьця хворых спрыяюць перадазіроўка, заражэньне крыві і спробы самагубства. Дзеці ў захварэлых часьцей нараджаюцца зь цялеснымі і душэўнымі адхіленьнямі і разладамі. Лячэньне ажыцьцяўляецца цягам 2—4 гадоў пры дапамозе зьмены  пад наглядам псыхоляга і псыхатэрапэўта.

## Праявы
Вылучаюць 3 ступені хваробы: адаптацыя,  (абстынэнцыя) і зьнясіленьне. У хворых выяўляецца зьмененая рэактыўнасьць, душэўная і цялесная залежнасьць. Аднаразовае ўжываньне наркотыка выклікае эўфарыю. На раньняй ступені назіраецца  у выглядзе пастаянных думак аб ужываньні наркотыка і стану незадаволенасьці, прыгнечанасьці і раздражняльнасьці.  праяўляецца неадольнай хваравітай цягай да наркотыка і разьвіцьцём сындрому пазбаўленьня (абсыстэнцыі), калі перапынак у прыёме наркотыка выклікае разлад цялесных і душэўных функцыяў.

## Беларусь
На ліпень 2011 году пад назіраньнем наркалягічнай службы Беларусі знаходзіліся 8952 нарказалежныя і 4458 рэдкіх наркаспажыўцоў. Штогод кожны нарказалежны ў сярэднім прыцягваў да спажываньня наркотыкаў больш за 5 іншых асобаў. На сакавік 2012 году 53% улічаных у дыспансэрах нарказалежных людзей пражывалі ня ў шлюбе. Каля 50% улічаных нарказалежных мелі судзімасьць, у тым ліку каля 30% — паўторную. У 2012 годзе 85 % дурманаў, якімі калоліся нарказалежныя ў Беларусі, гатавалі з насеньня маку.

## Крыніцы


Катэгорыя:Шкодныя звычкі
Катэгорыя:Клінічная псыхалёгія
Сяргей Шыловіч

**Сярге́й Уладзі́меравіч Шыло́віч** ( 16 траўня 1986 году, Бабруйск, БССР, СССР) — колішні беларускі гандбольны правы паўсярэдні, гулец нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Кар’ера
Пачынаў кар’еру ў менскім СКА, пазьней выступаў за «Аркатрон» (Менск), «Дынама» (Менск), «Погань» (Польшча). У лютым 2014 году папоўніў склад берасьцейскага БГК імя Мяшкова, у складзе якога стаў шасьціразовым чэмпіёнам Беларусі.

У чэрвені 2019 году стала вядома, што Шыловіч пакідае БГК. У ліпені 2019 году перайшоў у менскі СКА. У верасьні 2020 году завяршыў кар’еру.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Беларусі: 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2014, 2015, 2016, 2017, 2018
* Срэбраны прызэр СЭГА-лігі: 2014, 2015

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне ЭГФ
* Профіль на бачыне БФГ

Катэгорыя:Беларускія гандбалісты
Катэгорыя:Гандбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Чэмпіёны і чэмпіёнкі Беларусі па гандболе
Беларускі вучыцельскі хаўрус

**Белару́скі вучы́цельскі хаўру́с** — прафэсіянальна-палітычная арганізацыя беларускіх настаўнікаў у 1917—1920 гадох. Створаны ў Менску паводле ініцыятывы настаўнікаў — дэлегатаў зьезду беларускіх арганізацыяў і партыяў. Сярод заснавальнікаў Язэп Лёсік, Палута Бадунова, Адам Русак, Міхаіл Ганчарык, Ванда Лявіцкая і іншыя. Меў аддзяленьні ў некаторых паветах і валасьцях. Аб’ядноўваў прыхільнікаў беларусізацыі народнай асьветы. Меў на мэце згуртоўваць настаўнікаў і дзеячаў народнай адукацыі, якія лічылі неабходным весьці навучаньне на беларускай мове ня толькі ў школе, але й у ВНУ. Аказваў матэрыяльную падтрымку настаўнікам, якія адкрывалі беларускія школы. У 1918 годзе зьяўцы хаўрусу ўваходзілі ў склад Рады БНР. У пэрыяд польскай акупацыі (1919—1920) хаўрус процідзейнічаў спробам уладаў абмежаваць нацыянальныя правы беларусаў у галіне асьветы.

## Літаратура
*  С. 438

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Беларускае грамадзкае аб’яднаньне татараў «Зікр уль-Кітаб»

**Белару́скае грама́дзкае аб’ядна́ньне тата́раў «Зікр уль-Кіта́б»** — добраахвотная грамадзкая арганізацыя. Заснаваная 23 чэрвеня 1991 году на ўстаноўчым зьезьдзе ў Іўі Гарадзенскай вобласьці пад назвай *Белару́скае згуртава́ньне тата́раў-мусульма́наў «Аль-Кіта́б»*. У студзені 2001 году адбылася рэарганізацыя «Аль-Кітаба» ў Беларускае грамадзкае аб’яднаньне татараў «Зікр уль-Кітаб».

Дзейнічае ў адпаведнасьці з існуючым заканадаўствам і прынятым Статутам. Асноўныя кірункі дзейнасьці: абуджэньне гістарычнай і патрыятычнай сьвядомасьці беларускіх татараў, вывучэньне грамадзянскай гісторыі й гісторыі ісламу, адраджэньне татарскіх традыцыяў, культуры, пісьменнасьці на аснове арабскае графікі. У 1991—2002 гадах выдаваўся квартальнік «Байрам» («Сьвята») на беларускай мове, таксама выдаваўся часопіс «Аль-Ислам» на расейскай мове.

Аб’яднаньне мае бібліятэку, відэатэку й фільматэку ў Менску. Школа выхаднога дня, дзе вывучаецца арабская мова, гісторыя й культура татараў, створаныя ў Менску, Сьмілавічах, Наваградку, Слоніме, Іўі, Ашмянах, Маладэчне.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 396

## Вонкавыя спасылкі
* Архіў квартальніка «Байрам»

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Беларускае культурна-асьветнае таварыства (Бабруйск)

**Белару́скае культу́рна-асьве́тнае тавары́ства** — грамадзкая арганізацыя ў Бабруйску, дзейнічала ў 1917—1919 гг. Заснаванае паводле ініцыятывы мясцовай інтэлігенцыі (выкладчыкі Бабруйскай гімназіі М. В. Азбукін, В. Д. Дружчыц, супрацоўніца гарадзкой бібліятэкі Ю. В. Бібіла, сьвятар К. Давідовіч, М. І. Каліноўскі, Ф. Ляшэвіч, Ф. А. Чарнецкі і інш.) з мэтай спрыяць уздыму культурнага й матэрыяльнага ўзроўню беларускага народу. У лекцыях, артыкулах, спэцыяльных праклямацыях сябры таварыства прапагандавалі ідэі нацыянальнага адраджэньня беларускага народу, ягонае культуры й мовы, вялі палеміку з праціўнікамі беларускага нацыянальна-вызваленчага руху. Таварыства выступала за стварэньне сыстэмы нацыянальнай адукацыі, папулярызавала гісторыю, этнаграфію, мастацтва Беларусі.

## Літаратура
 С. 396

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1917 годзе
Мінчук

«**Мінчу́к**», таксама «**Мянчу́к**» — кніжнае таварыства. Заснаванае 14 сьнежня 1906 году ў Менску на каапэратыўнай аснове для выданьня й распаўсюджваньня беларускіх кніг і газэтаў. Заснавальнікі — Антон Шабуня, Уладзімер Самойла, Сяргей Скандракоў і іншыя. Разам з выдавецтвам «Наша Ніва» кніжнае таварыства «Мінчук» выдала ў 1907 годзе кірыліцай і лацінкай апавяданьне Элізы Ажэшкі «Гедалі». Рыхтавала да друку «Жалейку» Янкі Купалы. Спыніла дзейнасьць праз адсутнасьць сродкаў.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 451

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Менску
Антон Шабуня

**Анто́н Апаліна́равіч Шабу́ня** (1876 — 3 лютага 1920) — беларускі палітычны дзяяч, адзін зь лідэраў Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ, падпольная мянушка *Фама*).

## Біяграфія
Скончыў Маскоўскі ўнівэрсытэт. У 1905—1907 гадох працаваў памочнікам прысяжнага паверанага ў Менску. Дэлегат 2-га зьезду БСГ (студзень 1906 году) у Менску. Ягоная кватэра па вуліцы Праабражэнскай (цяпер вул. Інтэрнацыянальная) і фальварак у Ігуменскім павеце (каля Пухавіч) былі кансьпіратыўнымі. Адзін з заснавальнікаў кніжнага таварыства «Мінчук». У студзені 1906 годзе менская жандармэрыя завяла справу па абвінавачаньні Шабуні ў распаўсюджваньні «супрацьурадавых выданьняў» (спыненая ў 1909 годзе за недастатковасьцю ўлік).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Сябры Беларускай сацыялістычнай грамады
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Беларускія юрысты
Беларуская хатка (Менск)

«**Белару́ская ха́тка**» *ў [[Менск]]у* — клюб беларускае мастацкае інтэлігенцыі, які ў 1916—1920 гадах праводзіў культурна-асьветніцкую працу, прапагандаваў беларускае тэатральнае музычнае мастацтва, садзейнічаў стварэньню беларускага дзяржаўнага тэатру. Напачатку ў «Беларускай хатцы» наладжваліся вечарыны (удзельнічалі Ўладзіслаў Галубок, Максім Багдановіч, Зоська Верас, Усевалад Фальскі й іншыя), на якіх чыталі творы беларускіх пісьменьнікаў, сьпяваў хор. Потым тут працавалі Першае таварыства беларускай драмы і камэдыі, тэатральная трупа пад кіраўніцтвам Францішка Аляхновіча, Менскае таварыства працаўнікоў мастацтва, Драматычная сэкцыя Беларускай вучнёўскай грамады і іншыя. Дзейнасьць клюбу асьвятлялася ў пэрыядычным друку (газэта «Вольная Беларусь», «Беларусь»). Спроба адрадзіць культурна-асьветніцкую дзейнасьць клюбу ў 1921 годзе не падтрыманая афіцыйнымі ўладамі.

## Літаратура
*  С. 430

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Беларуская хатка

**Белару́ская ха́тка** — назва некалькіх беларускіх таварыстваў.

## Таварыствы з такой назвай
* Беларуская хата — таварыства ў Латвіі
* Беларуская хатка (Арол)
* Беларуская хатка (Менск)
* Беларуская хатка (Петраград)