Варапаева

**Варапа́ева** — мястэчка ў Беларусі, каля ракі Заражанкі. Цэнтар сельсавету Пастаўскага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 2524 чалавекі. Знаходзіцца за 27 км на ўсход ад Паставаў. Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з Глыбокім, Паставамі; чыгуначны вузел на Лынтупы, Друю, Каралеўшчыну.

## Назва
На думку географа В. Жучкевіча, тапонім Варапаева паходзіць ад асабовага імя (прозьвішча) Варапай. Пачатковае значэньне асновы *ворап* — разбой, напад.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Варапаева ўзьнікла ў XVI стагодзьдзі на месцы пасяленьня нейкага Станіслава Варапая, які згадваецца ў крыніцах 50-х гадоў XVI стагодзьдзя. У апісаньні размежаваньня маёнткаў Галбеі і Дунілавічаў, датаваным 1558 годам, згадваецца «*дарога, што ідзе ад Станіслава Варапая да Дунілавічаў*». Пазьнейшае, недатаванае апісаньне той жа мяжы, згадвае ў тым жа месцы «*дарогу з Варапаева да Дунілавічаў*», а ў іншым — «*Варапаеўскія грунты*», якія межавалі з грунтамі вёскі Мышкаў.

Наступны пісьмовы ўпамін пра Варапаева датуецца 1667 годам. У другой палове XVII стагоддзя яно было ў валоданьні старадубскага старосты Яна Казімера Бяганскага. У 1784 годзе двор Варапаева належаў былому падскарбію літоўскаму Антонію Тызэнгаўзу, пры двары існавалі млын і тартак.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Варапаева апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Дзісенскім павеце. У 1800 годзе Варапаева пазначылі на мапе Дзісенскага і Вялейскага паветаў Менскай губэрні. У гэты час тут існаваў фальварак, уладаньне графіні Пшазьдзецкай. З 1843 году Варапаева ўваходзіла ў склад Віленскай губэрні. У 1860-я гады ў фальварку, які здаваўся ў арэнду і ўваходзіў у маёнтак Паставы, працавалі цагельня, вадзяны млын з сукнавальняй і карчма (шынок). У 1896—1897 гадох праз Варапаева праклалі чыгунку.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1918 годзе Варапаева занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Варапаева абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Варапаева апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стала цэнтрам гміны Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва. У мястэчку працавалі лесапільня, цагельня, вадзяны, паравы і электрычны млыны. Тут адбудавалі зьнішчаны ў Першую сусьветную вайну графскі палац, дзе налічвалася звыш 20 пакояў, у тым ліку заля для танцаў, існавала багатая бібліятэка, калекцыя зброі і музычных інструмэнтаў (па 1939 годзе яна трапіла ў Менск). У 1923 годзе ў Варапаеве адкрылася пачатковая школа імя Ю. Пілсудзкага, клюб моладзі. У 1931—1937 гадох у мясцовай цяпліцы і плодагадавальніку працаваў І. Сікора. У 1934 годзе ў мястэчку збудавалі касьцёл Сьвятога Міхала, пры якім дзейнічаў Зьвяз каталіцкай моладзі.

У 1939 годзе Варапаева ўвайшло ў склад БССР, з 12 кастрычніка 1940 году ў складзе Варапаеўскага сельсавету Дунілавіцкага (20 студзеня 1960 году — Глыбоцкага раёну, з 25 сьнежня 1962 году — Пастаўскага) раёну Вялейскай (з 20 верасьня 1944 году — Полацкай, з 8 студзеня 1954 году — Маладэчанскай, з 20 студзеня 1960 году — Віцебскай) вобласьці. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 17 кастрычніка 1950 году паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу і стала цэнтрам Варапаеўскага пасялковага савету і Дунілавіцкага раёну. 10 жніўня 2013 году пасялковы савет пераўтварылі ў сельсавет.


Varapajeva, Praździecki. Варапаева, Празьдзецкі (S. Dzikoŭski, 1925).jpg|Палац, 1925 г.
Varapajeva, Praździecki. Варапаева, Празьдзецкі (1930-39) (2).jpg|Палац, 1930-я гг.
Varapajeva, Praździecki. Варапаева, Празьдзецкі (1930-39).jpg|Палац, 1930-я гг.
Varapajeva, Praździecki. Варапаева, Празьдзецкі (1930-39) (3).jpg|Палац, 1930-я гг.

Varapajeva, Praździecki. Варапаева, Празьдзецкі (1930-39) (4).jpg|Палац, 1930-я гг.
Varapajeva, Praździecki. Варапаева, Празьдзецкі (1919-39).jpg|Палац, да 1939 г.
Varapajeva, Čyhunačnaja. Варапаева, Чыгуначная (19.03.1933).jpg|Чыгуначная станцыя, 19.03.1933 г.
Varapajeva, Čyhunačnaja. Варапаева, Чыгуначная (5.01.1936).jpg|Чыгуначная станцыя, 5.01.1936 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1865 год — 465 рэвізорскіх душ у *[[фальварак|фальварку]] Варапаеве*.
* **XX стагодзьдзе**: 1969 год — 4,2 тыс. чал. (паводле іншых зьвестак — 3 тыс. чал.); 1992 год — 4 тыс. чал.; 1999 год — 3,4 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2005 год — 3,1 тыс. чал.; 2006 год — 3,1 тыс. чал.; 2009 год — 2857 чал. (перапіс); 2016 год — 2571 чал.; 2017 год — 2540 чал.; 2018 год — 2524 чал.

### Інфраструктура
У Варапаеве працуюць сярэдняя і музычная школы, 2 дашкольныя ўстановы, лякарня, паліклініка, 2 бібліятэкі, дом культуры, пошта і іншыя.

У 1997 годзе ў мястэчку збудавалі касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла.

## Эканоміка
Прадпрыемствы дрэваапрацоўчай і харчовай галінаў прамысловасьці.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Парк (пач. ХХ ст.)
* Фальварак (ХІХ ст.)

### Страчаная спадчына
* Палац Пшазьдзецкіх (пач. ХХ ст.)

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Зямчонак І. Мястэчка пры гасцінцы: старонкі гісторыі Варапаева і бліжэйшых населеных пунктаў / І. Зямчонак. — Мн., 1995. — 128 с.
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* мяст. Варапаева, Radzima.org
* Варапаева, Прыдзвінскі крайн: Гісторыя і сучаснасць

Катэгорыя:Варапаеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пастаўскага раёну
Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі