Сьвіслач (басэйн Дняпра)

**Сьві́слач** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Бярэзіны (басэйн Дняпра). Цячэ ў Менскай і Магілёўскай абласьцях. Даўжыня 285 км. Плошча вадазбору 5,2 тыс. км². Выдатак вады ў вусьці каля 40—50 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5 ‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Цітаўка, Талька, Сіняя, Няміга
* *Левыя*: Вяча, Волма, Балачанка, Жыцінка, Ботча

## На рацэ
* *[[Места|Месты]]*: Заслаўе, Менск
* *[[Гарадзкі пасёлак|Мястэчка]]*: Сьвіслач
* *Гістарычныя [[мястэчка|мястэчкі]]*: Дукора, Пухавічы, Холы, Сьвіслач
* *Вадасховішчы*: Заслаўскае, Крыніца, Дразды, Камсамольскае возера, Чыжоўскае, Асіпавіцкае

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца на Менскім узвышшы за 1,5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Шапавалаў Валожынскага раёну, вусьце на паўднёва-ўсходняй ускраіне мястэчка Сьвіслачы Асіпавіцкага раёну. Працякае цэнтральнай часткай Менскага ўзвышша і заходняй ускраінай Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Пераважаюць штучныя вадаёмы — вадасховішчы і рыбагаспадарчыя сажалкі.

Даліна ў вытокавай частцы У-падобная і скрынкападобная, у сярэдняй плыні пераважна трапэцападобная, у ніжняй — невыразная або трапэцападобная, шырыня яе ў вярхоўі 0,4—0,6 км, у сярэдняй і ніжняй плыні 1—2 км. Схілы ў верхняй і сярэдняй плыні ўмерана стромкія, радзей спадзістыя (вышыня 10—12 м), парэзаныя далінамі прытокаў. Абалона двухбаковая (радзей аднабаковая), чаргуецца па берагах, парэзаная старыцамі і мэліярацыйнымі каналамі, пераважна адкрытая. Шырыня яе 0,3—0,5 км у верхняй і 0,8—1 км у ніжняй плыні.

У вярхоўі ад вёскі Векшыцаў, дзе рака зьяўляецца часткай канала Вялейска-Менскай воднай сыстэмы, шырыня рэчышча да Заслаўскага вадасховішча 20—25 м. Рэчышча ў межах Менску і ніжэй да вёскі Каралішчавічаў Менскага раёну на 7 невялікіх дзялянках агульнай працягласьцю 7,9 км каналізаванае, ніжэй за плаціны Камсамольскага возера — выпраставанае. У межах Менску рака ўтварае 8 лукавінаў. У цэнтры места берагі забэтанаваныя, добраўпарадкаваныя. У сярэдняй і ніжняй плыні рэчышча мэандруе, глыбокаўрэзанае, зьвілістае, шырынёй 25—30 м, ніжэй за плаціну Асіпавіцкага вадасховішча — да 50 м. Берагі ў ніжняй плыні вышынёй 2—3 м, месцамі 6—8 м. Дно роўнае, пясковае і пяскова-глеістае.

Прыродны рэжым ракі зарэгуляваны каскадам вадасховішчаў. На сьцёк уплывае перапампоўка вады з ракі Вяльлі Вялейска-Менскай воднай сыстэмай. 3 вадасховішча Драздоў частка сьцёку ідзе ў Сьляпянскую водную сыстэму, у пэрспэктыве паступіць у Лошыцкую водную сыстэму, што дасьць магчымасьць стварыць воднае кола ў Менску агульным працягам каля 50 км. Рэжым ракі вывучаўся на 19 пастах і значна зьмяніўся па пабудове Вялейска-Менскай воднай сыстэмы. Да яе будаваньня рака замярзала ў сярэдзіне сьнежня, крыгалом у 2-й палове сакавіка, найбольшыя ўзроўні вады ў 1-й дэкадзе красавіка, трываласьць разводзьдзя 50 дзён; па пабудове сыстэмы рэжым ракі мала вывучаўся.

## Жывёльны сьвет
* *Водзяцца*: акунь, плотка, шчупак, карась, лінь (*ніжэй за Менск праз забруджаньне рыбы амаль няма*)

## Галерэя

### Гістарычныя здымкі

Miensk, Śvisłač. Менск, Сьвіслач (1905) (3).jpg|1905 г.
Miensk, Śvisłač, Mieski Sad. Менск, Сьвіслач, Мескі Сад (1910).jpg|1910 г.
Miensk, Śvisłač. Менск, Сьвіслач (1911) (2).jpg|1911 г. 
Miensk, Śvisłač. Менск, Сьвіслач (1912).jpg|1912 г.

Miensk, Łavy. Менск, Лавы (1913).jpg|Лавы, 1913 г. 
Miensk, Śvisłač, Chłusaŭ most. Менск, Сьвіслач, Хлусаў мост (1915).jpg|Хлусаў мост, 1915 г.
Miensk, Śvisłač, Mieski Sad. Менск, Сьвіслач, Мескі Сад (1901-17).jpg|да 1918 г.
Miensk, Śvisłač, Mieski Sad. Менск, Сьвіслач, Мескі Сад (1907-17).jpg|да 1918 г.


### Сучасныя здымкі

Svislach and upper town in Minsk.jpg|З боку Пярэспы
MinskSvisloch.JPG|Каля сквэру імя Янкі Купалы
Minsk after snow and freezing fog (8217163724) (2).jpg|Раён Мескага саду
Менск - від на Сьвіслач з масту ля перакрыжаваньня Пуліхава з Андрэеўскай.JPG|Раён гістарычных Кашараў


## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 325—326.
* 
* Государственный водный кадастр: Водные ресурсы, их использование и качество вод (за 2004 год) / М-во природных ресурсов и охраны окружающей среды. — Мн., 2005. — 135 с.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с, 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Менскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Менску
Катэгорыя:Рэкі Пухавіцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Ігуменскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Асіпавіцкага раёну
Катэгорыя:Басэйн Бярэзіны