open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Макс Гофман

**Карл Адольф Максіміліян Гофман** (; 25 студзеня 1869, Гомбэрг ан дэр Эфцэ, Насаў — 8 ліпеня 1927, Бад-Райхэнгаль, Ваймарская рэспубліка) — нямецкі генэрал і дыплямат, удзельнік Першай сусьветнай вайны.

## Жыцьцяпіс

Сын дарадцы акруговага вайсковага суду Юліюса Гофмана і Фрэдэрыкі Гофман.

Навучаўся ў гімназіі ў Нордгаўзэне (1879—1887). У 1887 паступіў у 4-ы Турынскі пяхотны полк у Таргаў, адначасна да 5 ліпеня 1888 року навучаўся ў вайсковай школе ў Найсэ, у якой атрымаў малодшы афіцэрскі чын і падзяку новакаранаванага кайзэра Вільгельма.

У 1895—1898 роках навучаўся ў Прускай вайсковай акадэміі, пасьля чаго паўгады знаходзіўся пры расейскім царскім двары ў якасьці вайсковага аташэ.

У 1899—1901 роках працаваў пад даводзтвам генэрала фон Шліфэна ў расейскім аддзеле нямецкага Генэральнага штаба. З гэтага часу лічыўся адмыслоўцам па расейскіх справах. У часе Расейска-японскай вайны знаходзіўся назіральнікам пры 1-й японскай арміі ў Маньчжурыі.

Маёр (1907), падпалкоўнік (красавік 1914).

На пачатак Першай сусьветнай вайны знаходзіўся на пасадзе начальніка апэратыўнага аддзелу штаба наноў сфармаванай 8-й нямецкай арміі ва Ўсходняй Прусіі. У гэтай якасьці кіраваў распрацоўкай пляну бітвы пры Гумбінэне, а пазьней плянаў бітваў пад Танэнбэргам і на Мазурскіх азёрах.

Займаў пасады генэрал-кватэрмайстра штаба 9-й арміі, генэрал-кватэрмайстра штаба Галоўнакамандуючага Ўсходнім фронтам. З 30 жніўня 1916 — палкоўнік, з кастрычніку 1917 року — генэрал-маёр. У 1917 прызначаны начальнікам штаба Галоўнакамандуючага Ўсходнім фронтам Леапольда Баварскага. У гэтай якасьці прадстаўляў нямецкае камандаваньне на перамовах у Берасьці. У канцы Першай сусьветнай вайны адыгрываў ключавую ролю ў акупацыі нямецкімі войскамі Беларусі і Ўкраіны. Гэтыя падзеі ён апісваў наступным чынам:

З 1920 року ў адстаўцы. Па вайне жыў у Бэрліне. Разам зь нямецкім прамыслоўцам Арнольдам Рэхбэргам распрацаваў так званы «плян Гофмана», які прадугледжваў уварваньне ў Савецкую Расею аб’яднаных войскаў Нямеччыны, Францыі і Вялікабрытаніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гэсэне
Катэгорыя:Памерлі ў Бад-Райхэнгалі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Генэралы Нямецкай імпэрыі
Катэгорыя:Пахаваныя на Могілках інвалідаў
Катэгорыя:Нямецкія вайсковыя аташэ
Анкаран Копэр

«**Анкаран**» () — былы славенскі футбольны клюб з гораду Копэру. Заснаваны ў 1966 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Копэр
Канашкава

**Кана́шкава** — вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лёзьненскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 123 чалавекі
* 1999 год — 184 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Лёзьненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лёзьненскага раёну
Іванкаўшчына

Назву **Іванкаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Іванкаўшчына — вёска ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласьці
* Іванкаўшчына — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Іванава
* Іванавічы
* Іванаў
* Іванаўка
* Іванаўск
* Іванаўскія Агароднікі
* Іванаўцы
* Іванаўшчына
* Іванічы
* Іванішча
* Іванішчавічы
* Іванкі
* Іванкавічы
* Іванпольле
* Іванск
* Іванскія
* Іванцава
* Іванчыцы
* Янава
* Янавічы
* Янаў
* Янаўка
* Янаўцы
* Янаўшчына
* Янова
* Яноўка
Высокае (Чавускі раён)

**Высо́кае** — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Антонаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 57 чалавек
* 2010 год — 20 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Антонаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёну
Апэрацыя «Фаўстшляг»

**Апэра́цыя «Фаўстшляг»** (; 18 лютага&nbsp;— 3 сакавіка 1918)&nbsp;— наступальная апэрацыя войскаў нямецкай ды аўстра-вугорскай армій па акупацыі заходняй часткі колішняй Расейскай імпэрыі пасьля ейнага распаду.

## Мінуўшчына

З развалам расейскага войска ў кантэксьце падзей 1917 року, кастрычніцкага перавароту ды пачатку Грамадзянскай вайны расейскія войскі былі няздольныя чыніць сыр’ёзны супраціў акупацыйным сілам Нямеччыны ды Аўстра-Вугоршчыны. Таму арміі Цэнтральных Дзяржаваў амаль бесьперашкодна прасоўваліся тэрыторыяй колішняга магутнага суперніка і займалі калясальныя тэрыторыі Балтыі, Беларусі, Украіны, тым самым прымушаючы бальшавіцкі ўрад Расеі да хутчэйшага падпісаньня Берасьцейскай дамовы.

Наступ зьдзяйсьняўся на трох асноўных стратэгічных кірунках 53 дывізіямі і хутчэй нагадваў марш, чым наступальную апэрацыю. Першая групоўка прасоўвалася на поўначы з Пскову на Нарву, цэнтральная групоўка&nbsp;— на Смаленск, найбольшая частка войск ішла на Кіеў.

Паўночная групоўка ў складзе 16 дывізіяў першага ж дня наступу з ходу захапіла Дзьвінск. Наступным паў Пскоў, і 28 лютага немцы падыйшлі да Нарвы.

Цэнтральная групоўка, касьцяком якой была 10-я армія і XLI корпус, хутка прасоўваліся тэрыторыяй сучаснай Беларусі і ўжо 21 лютага занялі Менск, у якім была захопленая штаб-кватэра Заходняй армейскай групы расейскіх войскаў.

Паўднёвая групоўка прарвала няшчыльную абарону Паўднёва-Заходняга фронту і 24 лютага захапіла Жытомір. 2 сакавіка нямецкія войскі ўвайшлі ў Кіеў.

Прасоўваньне нямецкіх войскаў па тэрыторыі колішняй Расейскай імпэрыі адбывалася зь сярэдняй хуткасьцю 250&nbsp;км у тыдзень, практычна без супраціву. Немцы падыйшлі на адлегласьць 180&nbsp;км да Петраграду, змусіўшы бальшавіцкі ўрад уцякаць у Маскву. Такія тэмпы наступу атрымалі ў немцаў назву *«рэйкавая вайна»* (), паколькі яны карысталіся для прасоўваньня на ўсход пераважна расейскаю чыгункаю.

Нямецкі генэрал Макс Гофман у сваім дзёньніку за 22 лютага пісаў:

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Апэрацыя «Фаўстшляг»

Катэгорыя:Бітвы Нямеччыны
Катэгорыя:Бітвы Расеі
Катэгорыя:Бітвы на Беларусі
Катэгорыя:Бітвы ў Расеі
Катэгорыя:Бітвы на Ўкраіне
Катэгорыя:Бітвы Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Расейская імпэрыя ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Канфлікты 1918 году
Сьцяпанавічы

**Сьцяпа́навічы** — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Мяжанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 176 чалавек
* 1999 год — 193 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мяжанскі сельсавет (Гарадоцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёну
Барыскавічы

Назву **Барыскавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Барыскавічы — былая вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Барыскавічы — вёска ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласьці
* Барыскавічы — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Барысава
* Барысавічы
* Барысаў
* Барысаўка
* Барысаўшчына
* Барысенкі
* Барысікі
* Барыскава
* Барыскі
* Барышына
Зялёны гарадок (Маладэчна)

**Зялёны Гарадок** — гістарычная мясьціна Маладэчна ў цэнтральнай частцы сучаснага гораду. Быў забудаваны ў першае дзесяцігодзьдзе пасьля Другой сусьветнай вайны, што было зьвязана зь пераўтварэньнем Маладэчна ў абласны цэнтар і стварэньнем на месцы бульбяных палеткаў зялёнай зоны ў выглядзе Парку Перамогі, адкуль і назва раёну. Разьмяшчаючыся паміж Бухаўшчынай і Галяновам, Зялёны Гарадок займаў незаселеную раней прастору, злучаючы тым самым гэтыя часткі гораду згодна з плянам пасьляваеннага аднаўленьня Маладэчна. Быў забудаваны пераважна драўлянымі будынкамі сядзібнага тыпу, займаючы прастору ад сучаснага цэнтральнага ўваходу ў парк на ўсходзе прыблізна да вул. Драздовіча на захадзе і ад часовай чыгункі на поўначы да былога ваеннага мястэчка на поўдні. Вуліца Жданава (сучасная Машэрава), што злучала Галянова з вул. Камуністычнай, у канцы 1940-х — пачатку 1950-х гадоў была забудаваная двухпавярховымі шматкватэрнымі дамамі. У канцы 50-х гадоў быў створаны ансамбль вуліцы Маркава, што мае выгляд бульвару, пэрспэктывы якога накіраваныя на ўваход у парк і тэатар лялек "Батлейка". Цягам 1970-х- 2010-х гадоў драўляная забудова пасёлку саступіла месца шматпавярховым будынкам, а ўжываньне назвы "Зялёны гарадок" звузілася да аднайменнага аўтобуснага прыпынку ля скрыжаваньня Вялікага Гасьцінца і вуліцы Машэрава.

## Літаратура
*Г.А.Каханоўскі. Маладзечна. -Мн., Полымя, 1988
*Памяць: Гісторыка-дакумэнтальная хроніка Маладэчна і Маладэчанскага раёну. — Мн.: БелЭн, 2002.

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Маладэчна
Францішак Будзька

**Франці́́шак Бу́дзька** ( году, в. Вознаўшчына, Вілейскі павет, Віленская губэрня, Расейская імпэрыя —  году, в. Янатруда на Полаччыне) — рымска-каталіцкі сьвятар, культурна-асьветны дзяяч, пісьменьнік, перакладчык.

## Біяграфія
Скончыў народную вучэльню ў Будславе, затым Вілейскую павятовую вучэльню (1899). У 1901 годзе вытрымаў іспыт на званьне аптэкарскага вучня пры экзамэнацыйнай камісіі Пецярбурскай навучальнай акругі. У 1901—1905 гадох навучаўся ў Пецярбургу ў Магілёўскай духоўнай каталіцкай сэмінарыі, дзе пачаў перакладаць на беларускую мову рэлігійныя кнігі. Паводле зьвестак натхняла Франціска творчасьць выбітнага беларускага літаратара Францішка Багушэвіча. У 1906 годзе працягваў навучаньне ў Пецярбурскай Мітрапалітальнай духоўнай каталіцкай акадэміі. У 1907 годзе быў вымушаны адмовіцца ад далейшага навучаньня з-за цяжкага фінансавага становішча.

У 1907 годзе пасьвечаны ў сьвятары. Адзін з пачынальнікаў беларускага каталіцкага выдавецкага руху. Пераклаў з польскай мовы кнігі «Кароткі катахізм для прыспасабленьня дзяцей да першай Споведзі і Камуніі Святой» Роха Філяхоўскага, «Кароткая гісторыя сьвятая» Шустара і «Кароткае выясьненьне абрадаў Рымска-Каталіцкага касьцёлу» Банчкоўскага. Дазвол на друк на ўсе тры кнігі даў біскуп Стэфан Данісевіч. «Катахізм» быў надрукаваны ў 1907 годзе накладам 10 тысячаў асобнікаў. Астатнія два пераклады засталіся ў рукапісе.

З 9 студзеня 1908 году зьяўляўся вікарыем Полацкага касьцёлу. У 1912—1917 гадох жыў у Пецярбургу, дзе служыў вікарыем і вёў заняткі ў павятовай вучэльні пры касьцёле Сьвятога Станіслава. У 1911 годзе ксёндз Францішак Будзька выдаў па-беларуску пераклад кнігі Яна Урбана «Бл[аслаўлёны] Андрэй Баболя». Кніга выйшла ў віленскай друкарні Марціна Кухты. Да перакладзенага тэксту была далучаная паэма пра Баболю, якую, на думку літаратуразнаўцы Язэпа Янушкевіча, мог напісаць Янка Купала.

Матэрыяльна падтрымліваў выданьне першай беларускай каталіцкай газэты «Biełarus» (Вільня, 1913—1915). Пасьля 1917 году служыў у Полацкім дэканаце. Зьяўляўся чальцом арганізацыйнага камітэту і ўдзельнікам 1-га зьезду беларускага каталіцкага духавенства (Менск, 24—25.5.1917).

З усталяваньнем ва Ўсходняй Беларусі савецкай улады перасьледаваўся ворганамі бясьпекі. Памёр праз запаленьне лёгкіх. Месца пахаваньня невядомае.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Stankievič A.* Biełaruski chryścijanski ruch. — Vilnia, 1939.
* *Dzwonkowski R.* Losy duchowieństwa katolickiego w ZSSR, 1917—1937: Martyrologium. — Lublin, 1998.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Францішак Будзька — забыты беларусізатар Касцёла — nn.by

Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Акулінка

**Акулі́нка** або **Акунінка**, **Акунёўка**  — вёска ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Крынічнага сельсавету.   Стрэльск

### Вялікае Княства Літоўскае ў Рэчы Паспалітай

Найраней вёска згаданая ў акце Кіеўскага гродзкага суда, датаваным 1-м верасьня 1646 году, калі пан Міхал Абуховіч заявіў пра сваіх падданых зь вёсак Акунёўкі, Сядзельнікаў і Трасьцяніцы, зьбеглых да добраў пані Гарнастаевай мястэчка Гарнастайпаля. 

Наступныя зьвесткі пра паселішча сустрэтыя ў рэестрах двайнога і трайнога падымнага Мазырскага павету 1670 году. У першым выпадку сказана, што пан Базыль Абуховіч выплачваў з  14 дымоў добраў сваіх Сядзельнікаў, Акунінкі, Narozniow 14 злотых. У другім згаданая яшчэ і частка Абухаўшчыны, але падатак выплачваўся з тых жа 14 дымоў і мусіў складаць 21 злоты.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Акунінка апынулася ў межах Расейскай імпэрыі, ад 3 траўня 1795 году ў адноўленым Мазырскім павеце Менскага намесьніцтва, з 12 сьнежня 1796 губэрні.

У  выданьні «Специальная карта Западной части Российской Империи, составленная и гравированная в 1/420000 долю настоящей величины при Военно-Топографическом Депо, во время управления генерал квартирмейстера Нейдгарта под руководством генерал-лейтенанта Шуберта», якое выйшла ў 1832 годзе, у назве паселішча хіба -і- зьмененая на -е-, — Акун*е*нка.

У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 38 асобаў зь вёскі Акунінкі пана Абуховіча былі вернымі парафіяльнага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Кімбараўцы.

Ад парэформавага пэрыяду Акунінка адміністрацыйна належала да Міхалкаўскай воласьці.

Паводле сьпісу землеўладальнікаў Менскай губэрні на 1889 год, маёнткам Сядзельнікі (а значыць і Акунінкай) з 1778 дзесяцінамі ўгодзьдзяў валодаў Уладыслаў, сын Станіслава, Абуховіч.

На 1909 год у вёсцы Акулінка было 72 двары з 360 жыхарамі.

### Найноўшы час

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Акулінка ў складзе Міхалкаўскай воласьці, аднак, апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы» гэтмана Паўла Скарападзкага.

## Адметныя мясьціны

* *Гарадзішча пэрыяду раньняга сярэднявечча* (XI—XIII стагодзьдзі), на ўсходняй ўскраіне вёскі, урочышча Гарадок
* *Могільнік—1*, за 600 м на паўднёвы ўсход ад гарадзішча, ва ўрочышчы Лоўчык
* *Могільнік—2*, за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Капцы

## Насельніцтва
* 2010 год — 62 чалавекі
* 1999 год — 97 чалавек

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Крынічны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мазырскага раёну
Усевалад Боеў

**Усевалад Мікалаевіч Боеў** (? — ) — беларуска-расейскі грамадзка-палітычны дзеяч, адвакат.

Напрыканцы 1918 — вясной 1919 году зьяўляўся віцэ-старшынём гарадзенскай беларускай губэрнскай управы. Адзін з заснавальнікаў у Горадні таварыства «Бацькаўшчына».

Летам 1919 году дэпартаваны палякамі разам з Іванам Карчынскім у Варшаву (паводле іншых зьвестак — у Кракаў). З 1920 году — у Летуве, займаўся прыватнай адвакацкай дзейнасьцю. Супрацоўнічаў з расейскамоўнай газэтай «Эхо Литвы». У пачатку 1921 году — загадчык аддзела расейскіх спраў пры летувіскім урадзе. Паводле Вячаслава Разумовіча, у 1921 — 1922 гадах быў сувязным паміж урадам БНР і 5-й групай беларускіх антыпольскіх партызанаў.

Удзельнічаў у Беларускай нацыянальна-палітычнай нарадзе ў Празе. Старшыня «агульнага сходу грамадзян і палітычных дзеячаў беларускай калёніі ў Летуве», які адбыўся 22 жніўня 1923 году ў Коўне і на якім была прынята пастанова аб абвяшчэньні «маральнага байкоту беларускага грамадзтва» Вацлаву Ластоўскаму і Клаўдзію Дуж-Душэўскаму. Тамаш Грыб выкарыстоўваў тэрмін «боеўшчына» ў якасьці сыноніма супрацоўніцтва зь летувіскім урадам.

Пасьля Другой сусьветнай вайны жыў у ЗША, быў сакратаром Расійскага манархічнага клюбу ў Чыкага.

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Беларусы ў Летуве
Катэгорыя:Асобы Горадні
Паўночна-Заходні фронт (Першая сусьветная вайна, Расея)

**Паўно́чна-Захо́дні фронт** — агульнавайсковае апэратыўна-стратэгічнае аб’яднаньне расейскіх войскаў у Першай сусьветнай вайне ў складзе Расейскай імпэратарскай арміі.

Палявое ўпраўленьне створана ў ліпіне 1914 году. Дзейнічаў супраць нямецкіх войскаў на паўночным кірунку. У жніўні 1915 году быў расфармаваны, на яго базе сфармавана палявое ўпраўленьне Заходняга фронту.

Войскамі фронту была праведзена Ўсходне-Пруская апэрацыя 1914 году з мэтай нанясеньня паразы 8 арміі ў пэрыяд з 17 жніўня па 15 верасьня 1914 году, якая завяршылася паразай войскаў фронту.

## Склад
* Палявое ўпраўленьне (штаб)
* 1-я армія (ліпень 1914 — жнівень 1915 г.)
* 2-я армія (ліпень 1914 — жнівень 1915 г.)
* 3-я армія (чэрвень — жнівень 1915),
* 4-я армія (чэрвень — жнівень 1915),
* 5-я армія (верасень 1914 — чэрвень 1915),
* 10-я армія (жнівень 1914 — жнівень 1915)
* 12-я армія (студзень — жнівень 1915),
* 13-я армія (чэрвень — жнівень 1915)

## Галоўнакамандуючыя войскамі фронту
* Генэрал ад кавалерыі Якаў Жылінскі (19 ліпеня 1914 — 3 верасьня 1914)
* Генэрал ад інфантэрыі Мікалай Рузскі (3 верасьня 1914 — 17 сакавіка 1915)
* Генэральнага штабу генэрал ад інфантэрыі Міхаіл Аляксееў (17 сакавіка 1915 — 4 жніўня 1915)

## Вонкавыя спасылкі
* Паўночна-Заходні фронт
* Паўночна-Заходні фронт (Першая сусьветная вайна)

Катэгорыя:Расейскія франты падчас Першай сусьветнай вайны
Заходні фронт (Першая сусьветная вайна, Расея)

**Захо́дні  фронт** — агульнавайсковае апэратыўна-стратэгічнае аб’яднаньне расейскіх войскаў у Першай сусьветнай вайне ў складзе Расейскай імпэратарскай арміі.

Палявое ўпраўленьне ўтворана ў жніўні 1915 году на падставе палявога ўпраўленьня Паўночна-Заходняга фронту. Напрыканцы 1917 году штаб фронту знаходзіўся ў Менску. Ліквідаваны ў пачатку 1918 году.

## Склад
* Палявое ўпраўленьне (штаб)
* 1-я армія (жнівень 1915 — красавік 1916 году)
* 2-я армія (жнівень 1915 — пачатак 1918 году)
* 3-я армія (жнівень 1915 — чэрвень 1916 году, ліпень 1916 — пачатак 1918 году)
* 4-я армія (жнівень 1915 — кастрычнік 1916 году)
* 10-я армія (жнівень 1915 — пачатак 1918 году)
* Асобая армія (жнівень — верасень 1916 году, лістапад 1916 — ліпень 1917 году)
* XXII асобны армейскі корпус — з 22 лістапада 1917 году
* Польскі асобны стралковы корпус — з жніўня 1917 году

## Галоўнакамандуючыя [[войскі|войскамі]] (войскамі) фронту
* 04.08.1915—18.08.1915 — генэрал ад інфантэрыі Міхаіл Аляксееў
* 23.08.1915—11.03.1917 — генэрал ад інфантэрыі Аляксей Эверт
* 03.1917 — генэрал ад інфантэрыі Уладзімер Смірноў
* 31.03.1917—23.05.1917 — генэрал ад кавалерыі Васіль Гурка
* 31.05.1917—30.07.1917 — генэрал-лейтэнант Антон Дзянікін
* 31.07.1917—05.08.1917 — в. а. генэрал-лейтэнант Пётар Ламноўскі
* 05.08.1917—12.11.1917 — генэрал ад інфантэрыі Пётар Балуеў
* 12.11.1917—11.1917 — падпалкоўнік Васіль Каменшчыкаў
* 11.1917 — прапаршчык Аляксандар Мясьнікоў

## [[Вайсковы камісар]] пры галоўнакамандуючым войскамі Заходняга фронту
* 15.07.1917—04.11.1917 — грамадзянін Уладзімер Жданаў

## Памочнік ваеннага камісара пры галоўнакамандуючым войскамі Заходняга фронту
* 15.07.1917—04.11.1917 — грамадзянін Барыс Маісеенка

## Вонкавыя спасылкі
* Арміі краін-удзельніц Першай сусьветнай вайны:Расія
* Залесский К.А. Кто был кто в Первой мировой войне — М.: АСТ, 2003. — 896 с. — 5000 экз. — .

Катэгорыя:Расейскія франты падчас Першай сусьветнай вайны
Паўночны фронт (Першая сусьветная вайна, Расея)

**Паўно́чны фронт** — агульнавайсковае апэратыўна-стратэгічнае аб’яднаньне расейскіх войскаў у Першай сусьветнай вайне ў складзе Расейскай імпэратарскай арміі. Быў створаны ў выніку падзелу Паўночна-Заходняга фронту ў жніўні 1915 году. Удзельнічаў у апэрацыях супраць нямецкіх войскаў на паўночным кірунку, абараняючы Петраград. Палявое кіраваньне было ліквідавана ў пачатку 1918 году.

## Склад
* Палявое кіраваньне (штаб)
** Атрад асаблівай важнасьці штабу ''ПФ'' (1915—1918)
** 4-я баявая авіяцыйная група войскаў Паўночнага фронту Расейскага імпэратарскага ваенна-паветранага флёту.
* 1-я армія (красавік 1916 — ліпень 1917, верасень 1917 — пачатак 1918)
* 5-я армія (жнівень 1915 — пачатак 1918)
* 6-я армія (жнівень 1915 — сьнежань 1916)
* 12-я армія (жнівень 1915 — пачатак 1918)
* 42-і асобны армейскі корпус — са сьнежня 1916 году

## Галоўнакамандуючыя войскамі фронту

* 18.08.1915 — 06.12.1915 — генэрал ад інфантэрыі Мікалай Рузскі
* 06.12.1915 — 06.02.1916 — генэрал ад кавалерыі Павал Плеве
* 06.02.1916 — 22.07.1916 — генэрал ад інфантэрыі Аляксей Курапаткін
* 01.08.1916 — 25.04.1917 — генэрал ад інфантэрыі Мікалай Рузскі
* 29.04.1917 — 01.06.1917 — генэрал ад кавалерыі Абрам Драгаміраў
* 01.06.1917 — 29.08.1917 — генэрал ад інфантэрыі Уладзіслаў Клямбоўскі
* 29.08.1917 — 09.09.1917 — генэрал-маёр Міхаіл Бонч-Бруевіч
* 09.09.1917 — 14.11.1917 — генэрал ад інфантэрыі Уладзімер Чарамісаў
* 14.11.1917 — хх.11.1917 — генэрал-лейтэнант Якаў Юзафовіч
* хх.11.1917 — хх.хх.хххх — генэрал-маёр Сяргей Лукірскі

## Літаратура
* Залесский К.А. Кто был кто в Первой мировой войне — М.: АСТ, 2003. — 896 с. — 5000 экз. — .

## Вонкавыя спасылкі
* Арміі краін-удзельніц Першай сусьветнай вайны: Расея

Катэгорыя:Расейскія франты падчас Першай сусьветнай вайны
Паўночны фронт

**Паўночны фронт:**

* Паўночны фронт (Першая сусьветная вайна, Расея) (1915−1918) — агульнавайсковае апэратыўна-стратэгічнае аб’яднаньне расейскіх войскаў у Першай сусьветнай вайне.
* Паўночны фронт (Грамадзянская вайна ў Расеі, белыя) (1918−1920) — агульнавайсковае апэратыўна-стратэгічнае аб’яднаньне антыбальшавіцкіх сілаў на поўначы эўрапейскай часткі Расеі падчас Грамадзянскай вайны.
* Паўночны фронт (Грамадзянская вайна ў Расеі, чырвоныя) (1918−1919) — агульнавайсковае апэратыўна-стратэгічнае аб’яднаньне РСЧА ў час Грамадзянскай вайны.
* Паўночны фронт (Вялікая Айчынная вайна) (1941) — апэратыўнае аб’яднаньне войскаў РСЧА ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
* Паўночны фронт СПА (1944) — апэратыўна-стратэгічнае аб’яднаньне войск СПА ў арміі СССР падчас Другой сусьветнай вайны.
Паўднёва-Заходні фронт (Першая сусьветная вайна, Расея)

**Паўднё́ва-Захо́дні фронт** — агульнавайсковае апэратыўна-стратэгічнае аб’яднаньне расейскіх войскаў у Першай сусьветнай вайне у складзе Расейскай імпэратарскай арміі.

## Гісторыя
Фронт створаны 19 ліпеня (1 жніўня) 1914 году ў складзе расейскай арміі.

Удзельнічаў у апэрацыях супраць аўстра-вугорскіх, нямецкіх, баўгарскіх войскаў на паўднёва-заходнім напрамку.

## Склад
За пэрыяд свайго існаваньня аб’яднаньне складалася з наступных фармаваньняў:

* Палявое кіраваньне (штаб)
* 1-я армія (ліпень — верасень 1917 году)
* 3-я армія (ліпень 1914 — чэрвень 1915, чэрвень — ліпень 1916 году)
* 4-я армія (ліпень 1914 — ліпень 1915 году)
* 5-я армія (ліпень — верасень 1914 году)
* 7-я армія (кастрычнік 1914 — пачатак 1918 году)
* 8-я армія (ліпень 1914 — верасень 1917 году)
* 9-я армія (жнівень 1916 — пачатак 1918 году)
* 11-я армія (верасень 1914 — пачатак 1918 году)
* Асобая армія (верасень — лістапад 1916, ліпень 1917 — пачатак 1918)
* Дунайская армія (21 лістапада — 5 сьнежня 1916 году)
* Чэхаславацкі асобны стралковы корпус — з кастрычніка 1917 году

На канец 1917 году штаб фронту знаходзіўся ў Бярдзічаве, са сьнежня — у Роўна. Расфармаваны ў студзені — лютым 1918 году.

## Галоўнакамандуючыя [[войскі|войскамі]] фронту

* 19.07.1914 — 17.03.1916 — генэрал ад артылерыі Мікалай Іваноў
* 17.03.1916 — 21.05.1917 — генэрал ад кавалерыі Аляксей Брусілаў
* 22.05.1917 — 10.07.1917 — генэрал-лейтэнант Аляксей Гутар
* 10.07.1917 — 18.07.1917 — генэрал ад інфантэрыі Лаўр Карнілаў
* 24.07.1917 — 31.07.1917 — генэрал-лейтэнант Пётр Балуеў
* 02.08.1917 — 29.08.1917 — генэрал-лейтэнант Антон Дзянікін
* 29.08.1917 — 09.09.1917 — генэрал-лейтэнант Фёдар Агароднікаў
* 09.09.1917 — 24.11.1917 — генэрал-лейтэнант Мікалай Валодчанка
* 11.1917 — 12.1917 — генэрал-лейтэнант Мікалай Стогаў
* 01.1918 — 02.1918 — генэрал-маёр Уладзімер Ягор'еў

## [[Камісар]]
* камісар ад Часовага ўрада — Барыс Савінкоў (з 28 чэрвеня 1917 году)

## Вонкавыя спасылкі
* Загады войскам Паўднёва-Заходняга фронту: №.№. 2-395 з 21 ліпеня па 31 снежня 1914 года года
* Арміі краін-удзельніц Першай сусветнай вайны:Расія
* Залесский К.А. Кто был кто в Первой мировой войне — М.: АСТ, 2003. — 896 с. — 5000 экз. — ISBN 5-271-06895-1.
* 
* Канстанцін Міхайлавіч Аберучаў. «У дні рэвалюцыі» 

Катэгорыя:Расейскія франты падчас Першай сусьветнай вайны
Вайсковая апэрацыя

**Апэра́цыя** — форма ваенных дзеяньняў — сукупнасьць бітваў, баёў, удараў і манёўраў, якія ажыцьцяўляюцца разнароднымі войскамі (сіламі), узгоднены і ўзаемазьвязаны паводле мэты, задачаў, месца і часу, і якія праводзяцца адначасова і пасьлядоўна згодна з адзінай задумай і плянам дзеля вырашэньня задачаў на тэатры (ці тэатрах) ваенных дзеяньняў, стратэгічным ці апэратыўным кірунку (у пэўным раёне ці зоне) у акрэсьлены пэрыяд часу.

Паводле маштабу бываюць стратэгічныя, франтавыя (флёту, акругі ППА, групы армій), армейскія (флятыліі, корпусу, эскадры). У залежнасьці ад удзелу сіл і сродкаў бываюць: агульнавайсковыя (агульнафлёцкія), супольныя і самастойныя. Паводле характару баявых дзеяньняў адрозьніваюць апэрацыі наступальныя і абарончыя; паводле часу і чарговасьці правядзеньня — першыя і наступныя.

У стратэгічнай апэрацыі могуць праводзіцца некалькі франтавых, у франтавой — некалькі армейскіх і корпусных апэрацыяў. Кожная апэрацыя мае свае паказальнікі, зь якіх асноўныя: колькасьць войскаў (сіл), што ўдзельнічаюць у апэрацыі, шырыня паласы дзеяньняў, працягласьць; апроч таго, у наступальных апэрацыях адзначаюць глыбіню і тэмпы наступу.

На зьмест, спосабы падрыхтоўкі і вядзеньня апэрацыяў вырашальнае ўдзеяньне робяць: палітычныя мэты вайны і характар стратэгічных і апэратыўных задачаў, якія вырашаюцца, ваенна-эканамічныя здольнасьці дзяржавы, баявыя магчымасьі сваіх войскаў і праціўніка, фізыка-геаграфічныя асаблівасьці ТВД, сыстэмы кіраваньня, маральна-палітычны стан войскаў (сіл) і ўзровень іх апэратыўнай, баявой і палітычнай падрыхтоўкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с : 30 л. ил.. С.516.

Катэгорыя:Вайсковая справа
Паўночна-Заходні фронт

**Паўночна—Заходні фронт (ПЗФ)**:
* Паўночна-Заходні фронт (Першая сусьветная вайна, Расея) (1914—1915) — апэратыўна-стратэгічнае аб’яднаньне ўзброеных сіл Расейскай імпэрыі падчас Першай сусьветнай вайны.
* Паўночна-Заходні фронт (Белы рух) (1918—1920) — апэратыўна-стратэгічнае аб’яднаньне ўзброеных антыбальшавіцкіх сілаў на паўночным захадзе Расеі падчас грамадзянскай вайны.
* Паўночна-Заходні фронт (Польска-ўкраінская вайна) (1918—1919) — апэратыўна-стратэгічнае аб’яднаньне частак Украінскай народнай рэспублікі на Валыні падчас польска-ўкраінскай вайны 1918—1919 гадоў.
* Паўночна-Заходні фронт (Савецка-фінляндзкая вайна) (1939—1940) — апэратыўна-стратэгічнае аб’яднаньне ўзброеных сіл СССР падчас савецка-фінляндзкай вайны 1939—1940 гадоў.
* Паўночна-Заходні фронт (Нямецка-савецкая вайна) (1941—1943) — апэратыўна-стратэгічнае аб’яднаньне ўзброеных сілаў СССР падчас нямецка-савецкай вайны.
Лубень

Назву **Лубень** маюць:

* Лубень — вёска ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласьці
* Лубень — вёска ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці
Апэрацыя

**Апэра́цыя** (, дзеяньне) — дзеяньне, сукупнасьць дзеяньняў дзеля дасягненьня нейкай мэты.

* Апэрацыя (матэматыка) — арытмэтычнае ці лягічнае дзеяньне.
* Апэрацыя (праграмаваньне) — адмысловы сродак запісу некаторых дзеяньняў.
* Хірургічная апэрацыя — комплекс узьдзеяньня на ворганы чалавека ці жывёлы, якія праводзяцца доктарам з мэтаю лячэньня ці дыягностыкі.
* Ваенная апэрацыя — сукупнасьць баявых дзеяньняў, падпарадкаваных аднаму пляну.
* Тэхналягічная апэрацыя — сукупнасьць апэрацыяў, накіраваных на разьвязаньне тэхналягічнай задачы.
* Апэрацыя (кіраваньне праектамі) — мінімальная адзінка працы, якую немагчыма ці бессэнсоўна дэталізаваць на драбнейшыя.
* Пошукава-ратавальная апэрацыя.
Ваенныя дзеяньні

**Ваенныя дзеяньні** — арганізаванае выкарыстаньне сіл і сродкаў дзеля выкананьня пастаўленых баявых задачаў часткамі, злучэньнямі, аб’яднаньнямі ўсіх відаў узброеных сіл.

Вядуцца ў розных формах на зямлі, у паветры і на моры. Характарызуюцца, зь сярэдзіны 20 стагодзьдзя, рашучасьцю мэтаў і вялікім прасторавым размахам, удзелам буйных груповак войскаў (сіл), шырокім выкарыстаньнем усіх відаў зброі і баявой тэхнікі, высокай манёўранасьцю, дынамічнасьцю і хуткацечнасьцю, рэзкімі зьменамі сытуацыі, вялікім выдаткаваньнем матэрыяльных сродкаў. Тэрмін «ваенныя дзеяньні» звычайна ўжываецца ў дачыненьні да дзеяньняў стратэгічнага маштабу, а ў дачыненьні да дзеяньняў апэратыўна-тактычнага маштабу ўжываецца тэрмін «баявыя дзеяньні».

## Формы ваенных дзеяньняў
Формы ваенных дзеяньняў ужываюцца ў залежнасьці ад маштабу ўзброенай барацьбы, магчымасьцяў відаў узброеных сілаў і родаў войск (сілаў), мэты ваенных дзеяньняў і характару задачаў, што выконваюцца.

Да формаў ваенных дзеяньняў адносяцца: 
* апэрацыя,
* бітва,
* баявыя дзеяньні (у т.л. сыстэматычныя баявыя дзеяньні),
* бой,
* удар (у т.л., ядзерны).

## Літаратура
* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил. С.146.

Катэгорыя:Вайсковая справа
Катэгорыя:Вайсковае майстэрства
Бітва

**Бітва** — форма ваенных дзеяньняў — складавая частка апэрацыі; сукупнасьць найбольш важных і напружаных баёў і ўдараў, аб’яднаных адзінай задумай, якія праводзяцца пэўнымі групоўкамі войскаў (сіл) і скіраваныя на выкананьне адной апэратыўнай задачы.

У межах адной апэрацыі могуць адбывацца некалькі бітваў, якія ажыцьцяўляюцца адначасова ці пасьлядоўна, на ўсім фронце ці на асобным кірунку. Да зьяўленьня ў вайсковым майстэрстве паняцьця «апэрацыя» бітва была асноўнай формай дзеяньняў арміяў.

Да пачатку XX стагодзьдзя бітвы падзяляліся на генэральныя (вальныя) і часткавыя (звычайныя), а само паняцьце часта атаясамлялася з паняцьцем «бой». Таксама з XX стагодзьдзя «бітвай» сталі называць рад адначасовых і пасьлядоўных наступальных і абарончых апэрацыяў буйных груповак войск на найважнейшых кірунках або тэатрах ваенных дзеяньняў у мэтах дасягненьня стратэгічных вынікаў у вайне (ваеннай кампаніі) — напрыклад, Курская бітва і інш.

Адрозьніваюць бітвы: агульнавайсковыя, паветраныя, супрацьпаветраныя і марскія. Паводле мэтаў і відаў ваенных дзеяньняў бітвы бываюць наступальнымі і абарончымі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил.. С.81,701.
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Вайсковая справа
Дзербінка

**Дзе́рбінка** — вёска ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Махнавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 47 чалавек
* 1999 год — 107 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Махнавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мазырскага раёну
Віктар Чавусаў

**Віктар Іванавіч Чавусаў** (, г. Санкт-Пецярбург — 1920) — беларускі грамадзкі дзеяч, журналіст.

Скончыў у 1892 Менскую гімназію, у 1899 Пецярбурскі ўнівэрсытэт. Працаваў памочнікам прысяжнага паверанага ў Менску. Адзін з кіраўнікоў Менскага таварыства аматараў прыгожых мастацтваў і Менскага літаратурна-артыстычнага таварыства.

Выдавец, рэдактар-выдавец газэты "Минский курьер". У 1915—1917 старшыня камітэту Менскага аддзела Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны, які зьяўляўся цэнтрам літаратурна-грамадзкага руху ў горадзе. Беспасьпяхова хадайнічаў у сьнежні 1916 аб правядзеньні лекцыі Максіма Багдановіча "Беларускае адраджэньне". У 1918 ўваходзіў у Менскае беларускае прадстаўніцтва.

Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Выпускнікі Менскай губэрнскай гімназіі
II зьезд дэпутатаў Заходняга фронту

**II зьезд армій Заходняга фронту**. Адбыўся 20—25 лістапада (3—8 сьнежня) 1917 г. у Менску. Прысутнічалі 714 дэлегатаў (633 з рашаючым і 81 з дарадчым голасам), у т.л. 473 бальшавікі, 103 беспартыйныя, 74 левыя эсэры, 9 эсэраў-максымалістаў, 9 правых эсэраў, 2 эсэры «цэнтра», 24 меншавікі, 5 анархістаў, 1 польскі сацыяліст.

Парадак дня:
* даклады пра дзейнасьць Выканкаму франтавога камітэту і ВРК Заходняга фронту
* бягучы момант
* арганізацыя арміі
* пагадненьне аб міры і дэмабілізацыя арміі
* арганізацыя дапамогі ахвярам вайны і рэвалюцыі
* выбары франтавога камітэту
* бягучыя справы.

З дакладамі і садакладамі выступілі Рыгор Арджанікідзэ (ад ЦК РСДРП(б)), В. Валадарскі (ад Петраградзкага ВРК), Аляксандар Мясьнікян, Карл Ландэр, Мікалай Рагазінскі і інш. Салдацкія дэлегаты віталі перамогу сацыялістычнай рэвалюцыі, заяўлялі пра гатоўнасьць абараняць савецкую ўладу, выступалі супраць меншавікоў і эсэраў. Галоўнакамандуючым фронтам выбраны А. Ф. Мяснікоў. У франтавы камітэт увайшло 100 чалавек, зь іх 80 бальшавікоў. Ва Усерасейскі цэнтральны выканаўчы камітэт (УЦВК) зьезд выбраў 20 чалавек, зь іх 18 бальшавікоў. 26 лістапада (9 сьнежня) выбраны зьездам выканком увайшоў у склад Абласнога выканаўчага камітэта Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняй вобласьці і фронту.

## Літаратура
* Великая Октябрьская социалистическая революция в Белоруссии: Документы и материалы: 40 лет 1917—1957 / Ин-т истории партии ЦК КПБ—филиал Института марксизма-ленинизма при ЦК КПСС, Институт истории Академии наук БССР, Архивное управление БССР; [Сост.: В. В. Скоробогатый и др.]. Т. 1.: Белоруссия в период подготовки социалистической революции: Февраль—октябрь 1917 г. / Редкол.: Т. С. Горбунов и др. — Мн.: Государственное издательство БССР, 1957. — 1005, [2] с.
* Другі з'езд армій Заходняга фронту // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 3: Гімназіі—Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 523 с. — С. 285. — ISBN 985-11-0041-2.

Катэгорыя:Гісторыя Менску
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:Падзеі 3 сьнежня
Катэгорыя:Падзеі 1917 году
I зьезд дэпутатаў Заходняга фронту

**Пе́ршы зье́зд вае́нных і рабо́чых дэпута́таў а́рміяў і ты́лу Захо́дняга фро́нту** (лацінка: *Píéršy źjézd vajénnych i rabóčych deputátaŭ ármijaŭ i týłu Zachódniaha fróntu*) адбыўся 7—17 красавіка (20—30 красавіка) 1917 году ў Менску ў будынку гарадзкога тэатру. Прысутнічала 850 дэлегатаў з рашаючым і 350 з дарадчым голасам ад вайсковых частак фронту й рабочых арганізацыяў Менскай, Магілёўскай, Віцебскай і Смаленскай губэрняў.

## Парадак дня
* вайна й мір;
* аб Часовым урадзе;
* аб ваенных, рабочых і сялянскіх арганізацыях;
* прававое становішча салдат і іншае.

## Падзеі
Зьезд прыняў рэзалюцыі за працяг вайны, падтрымку зьнешняй палітыкі Часовага ўраду. Зацьвердзіў праект статута выбарных салдацкіх арганізацыяў, абраў Франтавы камітэт Заходняга фронту. Садзейнічаў арганізацыі салдацкіх мас, далучэньню іх да палітычнай дзейнасьці.

## Літаратура
* Першы з’езд ваенных і рабочых дэпутатаў армій і тылу Заходняга фронту // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 5: М—Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 590 с. — С. 479. — ISBN 985-11-0141-9.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:Гісторыя Менску
Катэгорыя:Падзеі 1917 году
Катэгорыя:Падзеі 20 красавіка
Іван Макрэеў

**Іва́н Макрэ́еў** — палітычны і дзяржаўны дзеяч, публіцыст. Сябра партыі эсэраў. Паводле нацыянальнасьці — украінец.

У 1917 годзе быў старшынём Менскага савету сялянскіх дэпутатаў, з 21 лютага да 31 сакавіка 1918 г. — народны сакратар унутраных справаў БНР. Пайшоў у адстаўку, бо сумесна зь іншымі чальцамі партыі эсэраў быў адкліканы Менскім абласным камітэтам ПСР у знак пратэсту супраць прыняцьця Трэцяй Устаўной граматы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў БНР
Катэгорыя:Эсэры
Весьніцк

**Ве́сьніцк** — вёска ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Велікадолецкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 16 чалавек
* 1999 год — 32 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Велікадолецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ўшацкага раёну
Мальцы

Назву **Мальцы** маюць:

* Мальцы — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці
* Мальцы — вёска ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласьці
Украінская рэвалюцыя

**Украі́нская рэвалю́цыя** — шэраг падзей, зьвязаных з нацыянальна-вызваленчай барацьбой украінскага народу ў 1917—1921 гадах.

Штуршком да пачатку Ўкраінскай рэвалюцыі стала Лютаўская рэвалюцыя 1917 году ў Расеі. Ва Ўкраіне ўтварыўся альтэрнатыўны цэнтар улады — Украінская цэнтральная рада (УЦР), якая стала прадстаўнічым органам украінскіх дэмакратычных сілаў і ўзначаліла нацыянальна-дэмакратычную рэвалюцыю ва Ўкраіне. Кіраўніком УЦР стаў Міхайла Грушэўскі.

У пэрыяд з 1917 па 1921 гады Ўкраіна перажыла розныя формы нацыянальнай дзяржаўнасьці: (Украінская Народная Рэспубліка, Украінская дзяржава, Заходнеўкраінская Народная Рэспубліка), але дзяржаўную незалежнасьць утрымаць не змагла. Украінскія этнічныя тэрыторыі былі падзеленыя паміж СССР, Польскай Рэспублікай, Каралеўствам Румынія і Чэхаславацкай Рэспублікай. Такім чынам, Украінская нацыянальна-дэмакратычная рэвалюцыя пацярпела паразу. Гэта параза была сьледзтвам незгуртаванасьці палітычнай эліты, незавершанасьці працэсу фармаваньня нацыі, разрозьненьняў паміж нацыянальнымі і сацыяльнымі задачамі вызвольнага руху, яго абумоўленасьцю зьнешнімі палітычнымі і перш за ўсё ваеннымі фактарамі. Аднак, не дасягнуўшы сваёй мэты, Украінская рэвалюцыя пачала працэс фармаваньня сучаснай палітычнай нацыі і адрадзіла традыцыю ўкраінскай дзяржаўнасьці.

Катэгорыя:Расейска-ўкраінскія стасункі
Катэгорыя:Украінская Народная Рэспубліка
Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны (1917—1991)
Карл Ландэр

**Карл Ландэр** (, Лібаўскі павет, Курляндзкая губэрня, Расейская імпэрыя — , СССР) — савецкі дзяржаўны дзяяч, удзельнік барацьбы за савецкую ўладу. Старшыня Менскага Савету рабочых і салдацкіх дэпутатаў (1917). Арганізатар чырвонага тэрору ў Данской вобласьці і на Паўночным Каўказе ў пэрыяд грамадзянскай вайны ў Расеі.

## Біяграфія
Нарадзіўся 5 красавіка 1883 году ў Лібаўскім павеце Курляндзкай губэрні. З 1905 году вёў падпольную працу ў Маскве, Пецярбургу, Лібаве, Рызе, Самары, Ніжнім Ноўгарадзе. Арыштоўваўся сем разоў, правёў у турмах два гады, але высылцы не падвяргаўся.

З 1915 году на Заходнім фронце, чалец латыскай сацыял-дэмакратычнай групы ў Менску. Пасьля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 году ў Расеі чалец Менскага і Паўночна-Заходняга камітэтаў РСДРП(б). Чалец часовага ваенна-рэвалюцыйнага камітэту Заходняга фронту па барацьбе з карнілаўшчынай. Зь верасьня 1917 году — старшыня Менскага Савету рабочых і салдацкіх дэпутатаў. З 9 лістапада 1917 году — старшыня ваенна-рэвалюцыйнага камітэту Заходняга фронту, у лістападзе 1917 — студзені 1918 году — старшыня СНК Заходняй вобласьці і фронту. Адмоўна ставіўся да рэалізацыі ідэі стварэньня беларускай дзяржаўнасьці.

Чалец УЦВК у 1917—1918 гадах і яго Прэзыдыюму. З траўня 1918 году — наркам дзяржаўнага кантролю РСФСР. З 1920 году — асобаўпаўнаважаны ВЧК на Паўночным Каўказе і ў Данской вобласьці, начальнік асобага аддзелу Каўкаскага фронту. Зьяўляўся актыўным прыхільнікам прымяненьня масавага тэрору, заснаванага на калектыўнай адказнасьці казакоў. Для правядзеньня гэтай палітыкі Ландэр арганізаваў спэцыяльныя трыбуналы — «тройкі». Толькі за кастрычнік 1920 году створаныя Ландэрам «тройкі» прысудзілі да сьмерці і адразу расстралялі больш за шэсьць тысячаў чалавек.

У 1921 годзе — загадчык агітацыйна-прапагандысцкага аддзелу Маскоўскага камітэту РКП(б). З 1922 году — упаўнаважаны Савецкага ўраду пры замежных місіях дапамогі галадаючым у Расеі, у 1923—1925 гадах — чалец калегіі Наркамату зьнешняга гандлю СССР.

У 1928 годзе Сталін, які асабіста ведаў Ландэра яшчэ па працы ў наркамаце дзяржкантролю, стаў падазраваць яго ў неляяльнасьці і сувязях з унутрапартыйнымі апазыцыйнымі групамі. У выніку ва ўзросьце 45 гадоў Ландэр быў адпраўлены на пэрсанальную пэнсію. Займаўся навукова-літаратурнай дзейнасьцю, пэдагагічнай працай у ВНУ Масквы, Ленінграда, Кіева.

Расстраляны 29 ліпеня 1937 году падчас вялікага тэрору.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Сябры Ўсерасейскага Ўстаноўчага сходу
Знак Беларускай вайсковай камісіі

**Знак Белару́скай вайско́вай камі́сіі** — знак і кукарда Беларускай вайсковай камісіі пэрыяду БНР і часоў ураду БНР у выгнаньні.

Дата заснаваньня знаку невядомая, але на фатаздымку пасьведчаньня сябра Беларускай вайсковай камісіі, выдадзенага 6 верасьня 1920 году, знак прысутнічае на лацкане пінжака Антона Борыка. Мяркуецца, што дадзены знак выраблены не пазьней за травень 1920 году.

Зь лета 1920 году выкарыстоўваўся як адметны знак сябра Беларускай вайсковай камісіі са спэцыяльна адціснутай з жоўтага мэталу авальнай кукардай са шчытом у сярэдзіне, на якім разьмешчаны герб БНР «Пагоня».

У 1920-я гады выкарыстоўваўся як значак для навучэнцаў Віленскай беларускай гімназіі.

Асобнік знака (кукарды) Беларускай вайсковай камісіі захоўваецца ў фондах Нацыянальнага гістарычнага музэю Ўкраіны, куды ён трапіў пасьля Другой сусьветнай вайны з Украінскага музэю вызваленчай барацьбы.

У 1930-я гады Ўкраінскі музэй вызваленчай барацьбы разьмяшчаўся ў Празе. У гэты момант там жа разьмяшчаўся Ўрад БНР у выгнаньні. Частка беларусаў па дамоўленасьці паміж уладамі Ўкраінскай Народнай Рэспублікі і Беларускай Народнай Рэспублікі вучылася ва ўкраінскіх установах, разьмешчаных у Чэхаславаччыне. Па здагадцы дасьледнікаў знак Беларускай вайсковай камісіі маглі перадаць ва ўкраінскі музэй студэнты-беларусы.


Знак БВК №1.png|Авэрс
Знак БВК №2.png|Рэвэрс


Катэгорыя:Вайсковыя ўзнагароды БНР
Катэгорыя:Беларуская вайсковая камісія
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Карыцішча

**Кары́цішча** — вёска ў Старадароскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дражнаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 9 чалавек
* 1999 год — 16 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Дражнаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Старадароскага раёну
Сьпікул Кішкэрэнь

«**Сьпікул**» () — былы малдаўскі футбольны клюб з гораду Кішкэрэні.

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Кішкэрэнь‎
Быкоўцы

**Быко́ўцы** — пасёлак у Капыльскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Капыльскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 19 чалавек
* 1999 год — 19 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Капыльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёну
Сымон Якавюк

**Сымо́н Якавю́к** (, в. Дубіны, Бельскі павет, Гарадзенская губэрня — , Гародня) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў 1881 годзе ў сялянскай сям’і. Скончыў Бельскую 8-клясную павятовую вучэльню (1897). Навучаўся ў Віленскай тэхнічнай вучэльні, з 1900 году пачаў працаваць на чыгунцы ў Беластоку. У 1914 годзе мабілізаваны ў царскую армію, удзельнік Першай сусьветнай вайны, прапаршчык (1916), служыў на Каўкаскім фронце.

Удзельнік Гарадзенскага беларускага сялянскага зьезду (1918). Уваходзіў у Цэнтральную беларускую раду Гарадзеншчыны (1919). 28 сакавіка 1920 году абраны ў Беларускі нацыянальны камітэт у Гародні. Пасьля таго, як 21 сакавіка 1921 году польскія ўлады закрылі Гарадзенскі БНК, ён дзейнічаў у падпольлі. У лістападзе 1922 году Сымон Якавюк абраны паслом (дэпутатам) польскага Сойму. Уваходзіў у Беларускі пасольскі клюб. Фігурант «працэсу 45-ці» ў Беластоку (1923), на якім абвінавачваўся ў сувязях зь беларускімі паўстанцамі, апраўданы судом. У канцы сьнежня 1923 году Варшаўскі акруговы суд прыгаварыў С. Якавюка да чатырох гадоў катаржнай працы. На самым пачатку 1924 году перабраўся ў Коўна (Летува). Прымаў удзел у палітычным жыцьці беларускай эміграцыі, уваходзіў у Беларускае культурна-асьветнае таварыства, абіраўся ягоным старшынём. Падчас Другой сусьветнай вайны знаходзіўся на акупаванай тэрыторыі, удзельнічаў у антыфашысцкім руху.

Пасьля вайны на гаспадарчай працы ў Летуве. У 1955 годзе хадайнічаў аб пэрсанальнай пэнсіі, спасылаючыся на сваё шматгадовае (з 1918) супрацоўніцтва з савецкімі спэцслужбамі. Да пачатку 1960-х гадоў перабраўся ў Гародню.

Памёр 25 жніўня 1973 году. Пахаваны ў Гародні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* А. Вашкевіч, Д. Нарэль. Сымон Якавюк: адраджэнец, спекулянт, манархіст і савецкі дыверсант // ARCHE (4'2005)

Катэгорыя:Беларускія парлямэнтарыі Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Турок

Назву **Турок** маюць:

* Турок — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Турок — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці
Сьвяча

Назву **Сьвяча** маюць:

* Сьвяча — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Сьвяча — вёска ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласьці 
* Сьвяча — 4-дзённы беларускі абрад ушанаваньня памяці сьвятога Міколы Цудатворцы напярэдадні Раства Хрыстовага
Кемелішкаўскі сельсавет

Назву **Кеме́лішкаўскі [[сельсавет]]** маюць:

* Кемелішкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці
* Кемелішкаўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Сьвірскага раёну Маладэчанскай вобласьці
Рыская апэрацыя (1917)

**Ры́ская апэра́цыя** (, 1 верасьня 1917 — 6 верасьня 1917) — ваенная апэрацыя на Ўсходнім фронце Першай сусьветнай вайны, праведзеная нямецкай арміяй супраць расейскай арміі. Завяршылася перамогай нямецкіх войскаў і ўзяцьцем Рыгі.

Баявыя дзеяньні адбываліся на тэрыторыі сучаснай Латвіі. У апэрацыі адзін адной супрацьстаялі часткі 8-й нямецкай і 12-й расейскай арміяў. Пасьля фарсіраваньня Заходняй Дзьвіны нямецкімі часткамі завязаліся ўпартыя баі, у якіх актыўны ўдзел прынялі брыгады латыскіх стралкоў. Да 3 верасьня расейскія войскі былі вымушаныя пакінуць Рыгу і адступіць на паўночны ўсход да Вэндэну. Страты немцаў склалі каля 4000—5000 салдат і афіцэраў забітымі, параненымі, палоннымі і зьніклымі безь вестак. У ходзе Рыскай апэрацыі расейскія войскі страцілі да 25 000 чалавек, зь іх да 15 000 палоннымі і зьніклымі безь вестак. Нямецкія падразьдзяленьні здолелі захапіць 273 гарматы, 256 кулямётаў, 185 бамбамётаў, 48 мінамётаў, а таксама значную колькасьць іншай ваеннай маёмасьці. Аднак цалкам зьнішчыць 12-ю армію нямецкім войскам не ўдалося.

Катэгорыя:Бітвы Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Бітвы Нямеччыны
Катэгорыя:Нямеччына ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Расейская імпэрыя ў Першай сусьветнай вайне
Бужанская апэрацыя (1915)

**Бужа́нская апэра́цыя** (, 29 чэрвеня — 26 жніўня 1915) — ваенная апэрацыя на Ўсходнім фронце Першай сусьветнай вайны.

## Плян бітвы
Улетку 1915 году нямецкія войскі адначасова правялі тры наступальныя апэрацыі на ўсходнім фронце. У паўночным кірунку яны прадвінуліся ў бок Курляндыі, у той час як на ўсходзе накіраваліся на Варшаву. Трэцяя атака была заплянаваная паміж рэкамі Буг і Вісла. Хоць Эрыха Людэндорфа амбіцыйныя пляны акружыць расейкія войскі забаўлялі, Эрых фон Фалькенгайн і Аўгуст фон Макэнзен выношвалі абмежаваныя пляны выправадзіць расейскія войскі малымі сіламі з Царства Польскага.

Катэгорыя:Бітвы Першай сусьветнай вайны
Зьезд беларускага каталіцкага духавенства

**Зьезд беларускага каталіцкага духавенства** адбыўся 24—25 траўня 1917 року ў Менску.

Адбыўся зь ініцыятывы пецярбурскай беларускай супольнасьці. У аргкамітэт па падрыхтоўцы зьезду ўвайшлі Люцыян Хвецька, Вінцэнт Гадлеўскі, Аляксандар Астрамовіч, Францішак Будзька і Андрэй Цікота.

Зьезд пачаўся 24 траўня ў Менскім катэдральным касьцёле, удзел у ім узялі каля 30 сьвятароў пераважна зь Петраграду і тэрыторыі Беларусі пад кантролем расейскага войска: Адам Станкевіч, Вінцэнт Герасімовіч, Фабіян Абрантовіч, інш.

Зьезд вырашыў патрабаваць аўтаноміі Беларусі ў складзе Расейскай фэдэратыўнай дэмакратычнай рэспублікі, навучаньня ў школах і ўвядзеньня набажэнстваў па-беларуску. Найважнейшым вынікам зьезду сталася рашэньне пра выданьне ўласнай газэты «Крыніца», першым рэдактарам якой стаў Люцыян Хвецька.

На зьезьдзе была ўтвораная Беларуская хрысьціянска-дэмакратычная злучнасьць.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Каталіцкая царква на Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:Гісторыя Менску
Катэгорыя:Рэлігія ў Менску
Уладзімер Ксяневіч

**Уладзі́мер Фра́нцавіч Ксяне́віч** (чэрвень 1894 году, Слонім, Гарадзенская губэрня, цяпер Гарадзенская вобласьць — ?), вайсковы дзяяч, пэдагог.

## Біяграфія
Скончыў кадэцкі корпус у Варшаве і Мікалаеўскае вайсковае вучылішча ў Пецярбургу. Ваяваў у Першую сусьветную вайну ў складзе штурмавога батальёну 6-й расейскай арміі ў Румыніі. У 1917 ствараў на Румынскім фронце беларускія вайсковыя аддзелы. Пазьней служыў у арміі генэрала А. Дзянікіна, набыў спэцыяльнасьць вайсковага будаўніка, будаваў масты. У 1920 залічаны ў рэзэрў Беларускай вайсковай камісіі, пасьля ўступіў у гусарскі полк генэрала С. Булак-Балаховіча, служыў на бронецягніку «Балаховец». З восені 1920 году сябра БСП «Зялёны Дуб» (мянушка «Грач»), неўзабаве ўзначаліў яе галоўны штаб.

Пазьней далучыўся да баптыстаў, вучыўся і выкладаў арыфмэтыку ў Варшаўскай біблейскай школе, удзельнічаў у зьездах баптыстаў. У 1924 г. вярнуўся да партыйнай работы. У пачатку кастрычніку 1924 году пасланы атаманам Дзергачом у БССР зь лістамі да кіраўніцтва рэспублікі і ДПУ. Арыштаваны. 28 чэрвеня 1925 г. Асуджаны да ВМП.

Да лютага 1927 г. знаходзіўся ў камэры сьмяротнікаў. Пасьля задавальненьня ягонага хадайніцтва аб памілаваньні, сьмяротны прысуд зьменены на 10 гадоў ППК. Далейшы лёс невядомы.

## Вонкавыя спасылкі
* Репрессированные литераторы, ученые, работники образования, общественные и культурные деятели Беларуси, 1794—1991. Т. I—III 

Катэгорыя:Беларускія вайскоўцы
Катэгорыя:Вайскоўцы Расейскай Імпэрыі
Катэгорыя:Удзельнікі антысавецкага падпольнага руху ў Беларусі
Катэгорыя:Сябры арганізацыі «Зялёны дуб»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слоніме
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1894 годзе
Катэгорыя:Беларуская вайсковая камісія
Катэгорыя:Беларусы ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны