Жырмуны

**Жырму́ны** — вёска ў Беларусі, каля ракі Дзітвы. Цэнтар сельсавету Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 662 чалавекі. Знаходзяцца за 16 км на паўднёвы захад ад Вярэнава, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Бастуны; на шашы Ліда — Вільня.

Жырмуны — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Лідчыны (частка Віленшчыны). Да нашага часу тут захаваўся касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа, помнікі архітэктуры XVIII стагодзьдзя. За 5 км на поўдзень ад колішняга мястэчка знаходзіцца аднайменная вёска, дзе захаваліся руіны палацава-паркавага комплексу Радзівілаў.

## Назва
Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Жырмоны* (21 кастрычніка 1542 году); *Жырмуны* (1553 год).

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
У пісьмовых крыніцах Жырмуны ўпершыню ўпамінаюцца ў XV ст. як маёнтак роду Бутрымаў. Каля 1437 году баярын Войцех Кучук заснаваў тут касьцёл. У канцы XV — пачатку XVI стагодзьдзяў маёнтак знаходзіўся ў валоданьні Мантоўтавічаў.

У 1513 годзе Жырмуны перайшлі да Юрыя Радзівіла. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў яны ўвайшлі ў склад Лідзкага павету Віленскага ваяводзтва. На мапе Тамаша Макоўскага 1613 году Жырмуны значацца як мястэчка. У XVII ст. мястэчка перайшло ў валоданьне Завішаў. У 1624 годзе Ян Завіша збудаваў тут новы касьцёл.

У пачатку XVIII ст. Жырмуны зноў перайшлі да Радзівілаў. У 1724 годзе кароль і вялікі князь Аўгуст Моцны надаў мястэчку Магдэбурскае права. У 2-й палове XVIII ст. тут існавалі школа і шпіталь. На 1777 год у Жырмунах быў 31 двор. У 1788 годзе Караліна Радзівіл заснавала ў мястэчку касьцёл Сьвятога Крыжа.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Жырмуны апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе сталі цэнтрам воласьці Лідзкага павету Віленскай губэрні. Сьпярша мястэчка знаходзілася ў валоданьні Тышкевічаў, потым Шванэбахаў.

На 1860 год у Жырмунах было 29 будынкаў, дзеялі касьцёл і малітоўны дом, працавалі шпіталь, школа і паштовая станцыя. На 1863 год — 19 жылых дамоў. У пачатку XX ст. адкрылася расейская народная вучэльня.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Жырмуны занялі войскі Нямецкай імпэрыі.


Žyrmuny, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1893).jpg|Касьцельная званіца, 1893 г.
Žyrmuny, Plabanija. Жырмуны, Плябанія (F. Urbšys, 1928).jpg|Плябанія, 1928 г.
Žyrmuny, Plabanija. Жырмуны, Плябанія (F. Urbšys, 1928) (2).jpg|Плян плябаніі, 1928 г.


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Жырмуны абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. У 1920 годзе Жырмуны апынуліся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Лідзкага павету Наваградзкага ваяводзтва.

У 1939 годзе Жырмуны ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году сталі цэнтрам сельсавету Радунскага раёну. Статус паселішча панізілі да вёскі. 3 красавіка 1959 году вёска ўвайшла ў склад Вярэнаўскага раёну. На 1971 год тут было 198 двароў, на 1993 год — 270, на 1997 год — 273. У 2000-я гады Жырмуны атрымалі афіцыйны статус «аграгарадку».


Žyrmuny, Rynak, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Рынак, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1900).jpg|Касьцёл, каля 1900 г.
Žyrmuny, Rynak, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Рынак, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1906).jpg|Касьцёл, 1906 г.
Žyrmuny, Rynak, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Рынак, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1907).jpg|Касьцёл, 1907 г.
Žyrmuny, Rynak, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Рынак, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1915-18).jpg|Касьцёл, 1915 г.


Žyrmuny, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1939) (2).jpg|Касьцёл, галоўны алтар
Žyrmuny, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1939).jpg|Касьцёл, алтар Маці Божай
Žyrmuny, Adšukańnia Śviatoha Kryža. Жырмуны, Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1939) (3).jpg|Касьцёл, амбон
Žyrmuny. Жырмуны (1939).jpg|Бярозавая алея, 1939 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1860 год — 271 чал.; 1863 год — 272 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1901 год — каля 320 чал.; 1971 год — 587 чал.; 1993 год — 670 чал.; 1997 год — 671 чал.; 1999 год — 651 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 662 чал.

### Інфраструктура
У Жырмунах працуюць сярэдняя і музычная школы, дашкольная ўстанова, амбуляторыя, пошта.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа (1789)
* Плябанія

## Галерэя

Жырмуны. Касцёл Адшукання Святога Крыжа (02).jpg|Касьцёл з боку апсыды
Жырмуны. Касцёл Адшукання Св. Крыжа (05).jpg|Касьцёл, інтэр’ер
Жырмуны. Касцёл Адшукання Св. Крыжа (08).jpg|Касьцёл, алтар
Жырмуны. Касцёл Адшукання Св. Крыжа (07).jpg|Касьцёл, хоры


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Жырмуны, Radzima.org

Катэгорыя:Жырмунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вярэнаўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі