open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Араба-ізраільская вайна (1948—1949)

**Араба-ізраільская вайна 1948—1949 гадоў**, альбо **Першая араба-ізраільская вайна** — узброены канфлікт між Дзяржавай Ізраілю і збройнай кааліцыяй арабскіх дзяржаваў за кантроль над Палестынай.

Напружанасьць і канфлікт між арабамі ды жыдамі існавалі яшчэ з часоў Балфурскай дэклярацыі і стварэньня брытанскага мандату ў Палестыне. Брытанскае кіраўніцтва не задавальняла ні арабаў, ні жыдоў. Першыя бунтавалі ў 1936—1939, другія — у 1944—1947. У 1947 выбухнула грамадзянская вайна, зьвязаная з прынятым ААН плянам па падзеле Палестыны на тры зоны: арабскую дзяржаву, жыдоўскую дзяржаву і Спэцыяльны міжнародны рэжым для Ерусаліму і Бэтлеему.

15 траўня 1948, наступнага дня пасьля абвяшчэньня незалежнасьці Ізраілю, грамадзянская вайна пераўтварылася ў міждзяржаўны канфлікт з арабскімі дзяржавамі. У Палестыну ўварваліся злучаныя войскі Эгіпту, Ярданіі і Сырыі, а таксама экспэдыцыйныя войскі Іраку. Яны занялі арабскую частку ды атакавалі ізраільскія войскі і жыдоўскія паселішчы.

У выніку вайны Ізраіль утрымаў кантроль над усёй жыдоўскай часткай, а таксама амаль 60% тэрыторыі прапанаванай арабскай дзяржавы улучна зь Яфай, Лудай, Рамле, Галілеяй, часткова Нэгевам, шырокай паласой уздоўж дарогі Тэль-Авіў — Ерусалім, Заходнім Ерусалімам і часткай тэрыторыяў Заходняга берагу. Рэшту былога Брытанскага мандату анэксавала Трансярданія, а эгіпецкія войскі захапілі Сэктар Газа.

Канфлікт выклікаў вялікія дэмаграфічныя зьмены на Сярэднім Усходзе. Каля 700 000 палестынскіх арабаў зьбеглі ці былі выгнаныя з тэрыторыі, якая перайшла да Ізраілю. Цягам трох гадоў пасьля вайны каля 700 000 жыдоў імігравалі ў Ізраілю, таксама пераважна выгнаныя з сваіх мясьцінаў на Сярэднім Усходзе.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Гісторыя Палестыны, Ізраілю і ізраільска-палестынскага канфлікту
* Плян падзелу Палестыны
* Ізраіль і арабская кааліцыя ў 1948 року


Катэгорыя:1948 год у Ізраілі
Катэгорыя:1948 год у Эгіпце
Катэгорыя:1948 год у Сырыі
Катэгорыя:Палестынскі выхад (1948)
Катэгорыя:Войны за незалежнасьць
Вяркееўшчына

**Вярке́еўшчына** — вёска ў Амсьціслаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Мушынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 11 чалавек
* 1999 год — 29 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Мушынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Амсьціслаўскага раёну
Арцём Шкурдзюк

**Арцём Шкурдзюк** (нарадзіўся 20 жніўня 1998 году) — беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачынаў займацца футболам у менскай школе «Трактар». У юнацтве далучыўся да барысаўскага БАТЭ. З 2016 году пачаў выступаць за клюбны дубль, дзе адразу замацаваўся ў складзе. Гуляў таксама ў Юніёрскай лізе УЭФА. У 2017 годзе стаў часам прыцягвацца і да асноўнай каманды барысаўчанаў. 7 ліпеня 2017 году дэбютаваў у асноўнай камандзе БАТЭ, выйшаўшы на замену ў другім тайме ў матчы Кубка Беларусі супраць стаўпецкага «Нёмана-Агра» (5:1). У сэзоне 2018 году пачаў часьцей трапляць у заяўку асноўнай каманды, а 28 траўня 2018 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, адгуляўшы ўсе 90 хвілінаў у матчы супраць «Іслачы» (1:1).

У жніўні 2018 году быў аддадзены ў арэнду ў сталічны «Энэргетык-БДУ». Стаў асноўным абаронцам менчукоў, дапамог камандзе паводле вынікаў сэзону 2018 году выйсьці ў Найвышэйшую лігу. У студзені 2019 годк арэнда была падоўжаная на ўвесь сэзон 2019 году. У сэзоне 2019 году заставаўся трывалым гульцом асновы ў Найвышэйшай лізе. У сьнежні 2019 году стала вядома, што абаронца застанецца ў арэндзе ў сталічным клюбе і ў сэзоне 2020 году.

У студзені 2021 году арэнда была падоўжаная на сэзон 2021 году, аднак абаронца амаль не зьяўляўся на полі праз траўмы. У сьнежні 2021 году па заканчэньні арэнды вярнуўся ў БАТЭ. Сэзон 2022 году агулам прапусьціў, аднаўляючыся ад траўмы.

У студзені 2023 году склаў двухгадовы кантракт з «Гомлем». Другую палову сэзону 2023 году зноў прапусьціў праз пашкоджаньні, якія, у выніку, вымусілі гульца скончыць прафэсійную кар’еру.

### Міжнародная
14 лістапада 2018 году дэбютаваў у зборнай Беларусі (да 21 году), выйшаўшы на замену ў другім тайме ў таварыскім матчы супраць зборнай Харватыі (1:3). У далейшым стаў асноўным абаронцам моладзевай зборнай.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу БАТЭ Барысаў
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Энэргетык»-БДУ Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гомель»
АК-101

**АК-101** — расейскі аўтамат, створаны для сусьветнага экспартнага рынку. Выкарыстаны набой 5,56×45 мм, што ёсьць стандартам для ўсіх арміяў АПАД. Аўтамат вырабляюць з сучасных матэрыялаў, уключна з плястмасаю, што дазваляе паменшыць вагу ды палепшыць трапнасьць стральбы. Удалыя тэхнічныя рашэньні **АК-101** ужытыя і ў мадэлі АК-103 ды іншых мадэлях сэрыі АК-10Х. 

## Баявое ўжываньне
### Расейска-ўкраінская вайна
 

Аўтаматы Калашнікава сотае сэрыі ўжываліся вайсковаслужбоўцамі РФ без апазнавальных знакаў у ходзе акупацыі Крыму Расейскаю Фэдэрацыею ў лютым-сакавіку 2014 року. СМІ адзначалася, што аўтаматы сотае сэрыі не стаяць на ўзбраеньні ЎС і МУС Украіны, аднак выкарыстоўваюцца ў падразьдзелах расейскае арміі. Таксама СМІ паведамлялі, што АК-сотыя ўжываліся сэпаратыстамі падчас дывэрсыйных апэрацыяў (а пасьля пачатку АТА — маштабных баявых дзеяў) на тэрыторыі самаабвешчанае Данецкае рэспублікі ды расейскімі наймітамі. 

Расейскія афіцыйныя асобы, у сваю чаргу, рэґулярна абвяргалі факт наяўнасьці расейскае зброі на тэрыторыі Ўкраіны, таксама як і факт удзелу грамадзянаў РФ у анэксіі Крыму, а таксама ва ўзброеным канфлікце на Донбасе.

## Глядзіце таксама
* АКС-74У 
* АК-47 
* АК-74 
* АК-103 
* АК-107 

## Крыніцы

Катэгорыя:Аўтаматы
Аўтазаводзец Менск

«**Аўтазаводзец**», Аўтазаводзец-Джэнці — беларускі баскетбольны клюб зь Менску. Стала першым пераможцам Кубку Беларусі па баскетболе ў 1997 годзе. Працуе на базе СДЮСШ г. Менску.

У 1997 і 1999 — уладальнік Кубку Беларусі. За каманду выступалі Мікалай Бузьлякоў (пасьля трэнэр «Гомель-Сож») і Яўген Пустагвар (бацька гульца нацыянальнай зборнай Аляксандра Пустагвара). Трэнэраваў «Аўтазаводзец» Андрэй Сныцін, бацька Кацярын Сныцінай.

## Дасягненьні

**[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе]]**
*  **Бронзавы прызэр (4)** 1994, 1995, 1996, 1999

**[[Кубак Беларусі па баскетболе]]**
*  **Пераможца (2)** — 1997, 1999.
* Чацьвёртае месца (2)''' — 1998, 2000.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларускія баскетбольныя клюбы
Катэгорыя:Спорт у Менску
Порах

**Порах** — шматкампанэнтная цьвёрдая выбуховая сумесь, здольная да заканамернага гарэньня паралельнымі пластамі без доступу кіслароду звонку з вылучэньнем вялікай колькасьці цеплавой энэргіі і газападобных прадуктаў, якія выкарыстоўваюцца для кіданьня снарадаў, руху ракетаў і ў іншых мэтах. Адносяць да клясы кідальных выбуховых рэчываў.

Першым прадстаўніком пораху быў дымны порах, які зьяўляецца мэханічная сумесьсю каліевай салетры, вугалю і серкі. Быў вынайдзены, верагодна, у Кітаі. З вынаходзтвам нітрацэлюлёзнага пораху, а затым і індывідуальных магутных выбуховых рэчываў дымны порах у значнай ступені страціў сваё значэньне. Порах, які ўжываецца ў ракетных рухавіках, называюць цьвёрдым ракетным палівам. Аснову нітрацэлюлёзнага порахаў складаюць нітрацэлюлёза і плястыфікатар. Акрамя асноўных кампанэнтаў, гэты від пораху ўтрымлівае розныя дадаткі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя зьяўленьня пораху

Катэгорыя:Выбуховыя рэчывы
АК-102

**АК-102** — аўтамат, створаны на ґрунце расейскага аўтамата АК-101, што зьяўляецца мадыфікацыяю АК-74М для экспартнага рынку. Аўтаматы АК-102, АК-104 і АК-105 ёсьць амаль аднолькавымі аўтаматамі, у якіх розьніца толькі ў калібрах і тыпу набойнікаў.

## Дэзайн
У параўнаньні з АК-101 і АК-103, што ёсьць поўнамернымі аўтаматамі з падобнаю канструкцыяю, АК-102, 104, і 105 маюць скарочаную рулю, што робіць іх кампрамісам між поўнамерным АК-74М і кампактным АКС-74У. У той час як аўтаматы сотае сэрыі маюць доўгія рулі, поўнамерныя ґазавыя поршні і цвёрды палімэрны прыклад, што згартваецца на бок.

Рульная скрынка аўтамата зробленая з штампаванае сталі. Набойнік з фібраармаванага плястыка лягчэй і больш трывалы, чым старыя вэрсіі. Прыклад зроблены з плястыка, што робе яго лягчэй, трывалей і полым, што дазваляе месьціць у ім палявы камплект.

АК-102 ужывае рэґуляваны прыцэл з каліброўкаю ў 100 м, што можна адрэґуляваць да 500 м. Гарызантальнае рэґуляваньне ствараецца на заводзе або на збройнай перад выйсьцем. АК-102 мае дульны паскаральнік, што ўжываецца і з АКС-74У.

Сотая сэрыя вырабляецца Канцэрнам «Калашнікаў» у Іжэўске, Расея.

## Краіны-эксплюатанты
* : Абмежаванае ўжываньне Каралеўскімі марскімі сіламі Малайзіі. Ужываецца Вайскова-марскімі сіламі адмысловых баявых дзеяньняў
* : Абмежаванае ўжываньне Ўзброенымі сіламі Расеі
* : Ужываецца Валянтэрскі корпус абароны (Тайлянд)

## Глядзіце таксама
* Сьпіс штурмавых вінтовак

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Іжмаская зброя заўсёды актуальная
* Старонак «Сучасная зброя»

Катэгорыя:Аўтаматы
Катэгорыя:Сямейства АК
Катэгорыя:Зброя пад набой 5,56×45 мм
Рульная скрынка

**Рульная скрынка**&nbsp;— дэталь пальнае зброі, якая служыць для злучэньня частак і мэханізмаў аўтаматычнае зброі (аўтаматаў, пісталет-кулямётаў, аўтаматычных вінтовак і г.д.) у адзіную канструкцыю, разьмяшчэньня засаўное ґрупы (засаўкі, засаўное рамы) і заданьня характару яе руху, забесьпячэньня працы мэханізму падачы набоя ў рулю, зачыненьня засаўкаю канала рулі й замыканьня засаўкі; таксама ўнутры яе, як правіла, месьціцца ударна-спускавы мэханізм. Рульная скрынка засьцерагае мэханізм зброі ад пашкоджаньня й забруджваньня.

Рульная скрынка можа быць выкарыстаная ў сыстэмах стралковае зброі, якія аб’ядноўваюць аўтамат і падрульны ґранатамёт.

Шырока вядомы аўтамат Калашнікава, у якім скрынка, руля і казёньнік мацуюцца паміж сабою з дапамогаю пяці заклёпак, а пасадкавыя месцы для мацаваньня падрульнага ґранатамёта разьмешчаныя на рулі.

Вядома таксама амэрыканская вінтоўка М16, у якой руля ў казённай частцы мае кант і разьбярства на канцы. Аб’яднаньне казёньніка з руляю і скрынкаю зьдзяйсьняецца з дапамогаю разьбовых злучэньняў. Месцы для мацаваньня падрульнага ґранатамёта таксама разьмешчаныя на рулі вінтоўкі.

Да недахопу аўтаматаў Калашнікава варта аднесьці тое, што руля аб’ядноўваецца з казёньнікам пасьля таго, як казёньнік быў аб’яднаны са скрынкаю з дапамогаю чатырох заклёпак і ў ім зробленая мэханічная апрацоўка з мэтаю ліквідацыі паводзінаў ад расклёпываньня заклёпак.

Да недахопу амэрыканскае вінтоўкі варта аднесьці тое, што разьбовае злучэньне між руляю і казёньнікам не дае магчымасьці зрабіць між імі прэсавую (такую, што змацоўвае) пасадку, што прыводзіць, пры аднолькавых дыяметрах руляў, да абцяжаранага вылучэньня (экстрагаваньня) стралянае набойніцы з патроньніка праз меншую жорсткасьць рулі і казёньніка.

## Глядзіце таксама
* Дула (зброя)
* Набойнік
* Цынгель
* Прыклад (зброя)

## Вонкавыя спасылкі
* ПРАЕКТ КАЛАШНІКАЎ Рульная Скрынка&nbsp;— Рэзкі
* Рульная скрынка

## Крыніцы

Катэгорыя:Састаўныя часткі пальнай зброі
Эдуард Зарыцкі

**Эдуа́рд Бары́савіч Зарыцкі** (9 лютага 1946, Красны Кут, Саратаўская вобласьць, РСФСР — 6 чэрвеня 2018, Менск, Беларусь) — беларускі кампазытар. Народны артыст Беларусі.

## Жыцьцяпіс
З 1948 року жыў у Менску. У 1964 року скончыў Менскую музычную вучэльню імя Глінкі, у 1970 — Беларускую дзяржаўную кансэрваторыю па клясе кампазыцыі Анатоля Багатырова.

Пісаў музыку і гуляў у беларускай зборнай КВЗ, зь якой стаў чэмпіёнам СССР. Падчас службы пісаў музыку для вайсковага ансамблю.

У 1973—82 роках загадваў музычнай часткай Беларускага рэспубліканскага тэатру юнага гледача. Шмат гадоў працаваў у Нацыянальным акадэмічным канцэртным аркестры пад кіраўніцтвам Міхаіла Фінберга. Працаваў пераважна ў галіне інструмэнтальнай музыкі (абапіраўся на клясычныя традыцыі), масавай і эстраднай песьні, тэатральнай і кінамузыкі.

Сябра Саюзу кампазытараў БССР (1971).

Памёр ад анкалягічнага захворваньня ў Менску 6 чэрвеня 2018 року.

## Творчасьць

Сярод твораў: сымфонія (1970), сюіта (1980), канцэрціна «Пастараль» (1977) для сымфанічнага аркестру; канцэрты для габою (1973) і валторны (1974) і камэрнага аркестра; капрычыё для фартэпіяна з камэрным аркестрам (1978), сюіта на тэмы беларускіх песень (1976); камэрна-інструмэнтальная музыка; сюіты з музыкі да спэктакляў «Дванаццатая ноч», «Сьнежная каралева», «Тэатральная сюіта».

Эдуард Зарыцкі — аўтар больш 600 песень. Напісаў музыку да больш як 30 спэктакляў і фільмаў. Ён аўтар такіх вядомых песень, як «Белыя крылы», «Будзьма», «Замова», «Зорачка», «Лісток календара», «Начныя кастры», «Палыновая ростань», «Пасьпяшайся, кумок», «Пахне чабор». Ягоныя песьні выконвалі Іна Афанасьева, Віктар Вуячыч, Ірына Дарафеева, Яраслаў Еўдакімаў, Філіп Кіркораў, Надзея Мікуліч, Уладзімер Правалінскі, Мікалай Скорыкаў, Натальля Тамела.

Таксама Зарыцкі стварыў цыклі на вершы Максіма Багдановіча, Францішка Багушэвіча, Адама Міцкевіча, Ўладзімера Караткевіча, Якуба Коласа, Янкі Купалы, Міхася Чарота і Яна Чачота.

## Узнагароды
* Ордэн Францішка Скарыны (2006).
* Народны артыст Беларусі
* Заслужаны дзяяч мастацтваў Беларусі (1994)
* Ганаровая грамата Савету міністраў Рэспублікі Беларусі (2015)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Саратаўскай вобласьці
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Францішка Скарыны
Катэгорыя:Беларускія кампазытары
Катэгорыя:Савецкія кампазытары
Лочын

**Ло́чын** — вёска ў Асіпавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лапіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 20 чалавек
* 1999 год — 36 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Лапіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Асіпавіцкага раёну
Аннэ-Катарына Вэстлі

**Ганна-Катарына Вэстлі** (; 15 лютага 1920, Рэна, Нарвэгія — 15 сьнежня 2008, М’ёндален, Нарвэгія) — нарвэская дзіцячая пісьменьніца.

## Жыцьцяпіс
Ганна Катарына Шулеруд нарадзілася ў вёсцы Рэне ў сям’і фармацэўта  і школьнай настаўніцы Аагот Шулеруд. Па сканчэньні школы ў 1939 разам з маці пераехала ў Осьлё, дзе паступіла ва ўнівэрсытэт, наведвала прафтэхвучэльню і ўдзельнічала ў аматарскім тэатры.

Дзякуючы брату , які працаваў на Нарвэскім радыё, стала весьці дзіцячыя перадачы на радыё і тэлевізіі. Большасьць ейных кнігаў сьпярша чыталіся ў дзіцячай перадачы на радыё.

Ейная першая кніга, «Ole Aleksander Filibom-bom-bom», перарасла ў выніку ў 12-томную сэрыю. Самы вядомы твор Ганны-Катарыны — «Åtte små, to store og en lastebil» () — апісвае сям’ю з васем’ю дзецьмі, якая жыве ў маленькай кватэры ў Осьлё; гэты твор таксама запачаткаваў 9-томную сэрыю пра бабулю дзяцей па кудзелі («Mormor og de åtte ungene»).

Вэстлі таксама здымалася ў некалькіх фільмах па сваіх творах.

## Сям’я
У 1946 року выйшла за Ёгана Вэстлі (1923—1993), зь якім мелі двух сыноў. Муж ілюстраваў ейныя кнігі да сьмерці.

Брат Ганны-Катарыны Мэнц быў пісьменьнікам, радыёвядоўцам і тэатральным рэжысэрам.

У 2006 року пісьменьніца захварэла на Альцгаймэра, апошнія гады правяла ў прытулку для старых у М’ёндалене, дзе і сканала.

## Прэміі і ўзнагароды
* Літаратурная прэмія Таварыства рыксмолю (1977)
* Прэмія Пэра Гюнта (1980)
* Прэмія Альфа Пройсэна (1986)
* Прэмія нарвэскіх кнігапрадаўцоў (1986)
* Скрыпацкая прэмія (1991)
* Ордэн сьвятога Оляфа першай клясы (1992)
* Ганаровая прэмія Нарвэскай культурнай рады (1994)
* Прэмія Браге (1995)
* Прэмія Прыляргуры (2000)

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Омуце
Катэгорыя:Выпускнікі ўнівэрсытэту Осьлё
Катэгорыя:Нарвэскія асобы радыё
Катэгорыя:Нарвэскія дзіцячыя літаратары
Катэгорыя:Нарвэскія літаратаркі
Катэгорыя:Дзіцячыя літаратаркі
Катэгорыя:Памерлі ад нэўралягічных захворваньняў
Катэгорыя:Памерлі ад хваробы Альцгаймэра
Катэгорыя:Памерлі ў Нэдрэ Эйкеры
Пустошка

Назву **Пустошка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Пустошка — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Пустошка — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці
* Пустошка — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці

### [[Расея]]
* Пустошка — горад у Пскоўскай вобласьці
Тамара Мушынская

**Тамара Фёдараўна Мушынская** (нар. , Менск, Беларусь — , Менск) — беларускі пэдагог, літаратуразнаўца, мэтадыст.

## Жыцьцяпіс
Скончыла філялагічны факультэт БДУ (1957). У 1957—1991 гадах працавала настаўніцай у школах гораду Менску. У 1981—1983 гг. адначасова зьяўлялася загадчыцай кабінэту расейскай мовы і літаратуры Менскага гарадзкога інстытуту ўдасканальваньня настаўнікаў.

У 1986 годзе абараніла кандыдацкую дысэртацыю па пэдагогіцы па тэме «Формирование личностного отношения старшеклассников к художественному произведению как средство обогащения их идейно-нравственного опыта».

У 1991—1992 гадах — старэйшы навуковы супрацоўнік Навукова-дасьледчага інстытуту пэдагагічнай адукацыі Акадэміі пэдагагічны навук СССР. У 1992—2007 гадах — у Нацыянальным інстытуце адукацыі: навуковы супрацоўнік, старэйшы навуковы супрацоўнік, вядучы навуковы супрацоўнік. Загадчыца лябараторыяй тэорыі і мэтодыкі навучаньня мовам і літаратуры (2004—2007).

## Творчасьць
Аўтар шасьці кніг і звыш 60 артыкулаў па мэтодыцы выкладаньня літаратуры. Суаўтар Канцэпцыі літаратурнай адукацыі. Суаўтар 11 праграм па расейскай літаратуры, 16 падручнікаў для V—XI класаў сярэдняй школы, 10 мэтадычных дапаможнікаў для настаўнікаў літаратуры, 4 хрэстаматыі.

**Уласныя кнігі**
* Художественная литература и самореализация личности. — Мн.: Университетское, 1991. — 180 с.
* Беларуская літаратура 20 — 30 гг. XX ст.: (Дапаможнік для настаўніка беларускай літаратуры). — Мн.: Народная асвета, 1994.
* Беларуская літаратура 20 — 40 гг. XX ст.: (Дапаможнік для настаўніка беларускай літаратуры). — Мн.: Народная асвета, 2000.
* Русская литература в вопросах и ответах: 11 класс (серия «Экзамены»): Учебное пособие для выпускников. — Мн.: АВЕРСЭВ, 2001. — 224 с. (2-е выд. Мн., 2002. — 271 с.).
* Русская литература ХХ века: Учебное пособие для абитуриентов. — Мн.: ООО «Юнипресс», 2003. — 496 с.
* Художественная литература и самореализация личности. — 2-е выд., перапр. і дапоўн. — Мн.: ИВЦ Минфина, 2008. — 224 с.

## Узнагароды
* Адзначана прэміямі на Рэспубліканскім конкурсе на лепшы падручнікаў для сярэдняй школы разам з суаўтарамі падручнікаў па рускай літаратуры для V, VI і VIII клясаў (1999).

## Асабістае жыцьцё
Замужам за прафэсарам Міхасём Мушынскім, вырасьцілі дваіх дзяцей.

Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Пячкавіцкі ільнозавод

**Пя́чкавіцкі ільнозаво́д** — пасёлак у Амсьціслаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Ходасаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 15 чалавек
* 1999 год — 24 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ходасаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Амсьціслаўскага раёну
Макаравічы

Назву **Макаравічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Макаравічы — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Макаравічы — вёска ў Докшыцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Макаравічы — вёска ў Бабруйскім раёне

## Глядзіце таксама
* Макар
* Макарава
* Макаранкі
* Макаранцы
* Макараў
* Макараўка
* Макараўцы
* Макаршчына
* Макараняты
* Макары
* Макарынята
* Макарычы
Кухчыцы

**Ку́хчыцы** (таксама — *Ку́хчычы*) — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці. Цэнтар Кухчыцкага сельсавету. Знаходзіцца за 7 км у кірунку на паўднёвы захад ад гораду Клецку, за 134 км ад Менску, каля аўтамабільнай дарогі .

## Насельніцтва
* 2009 год — 924 чалавекі
* 1999 год — 1027 чалавек
* 1998 год — 1064 жыхары, 388 двароў.

## Інфармацыя для турыстаў
* У канцы 1920 году ў вёсцы некалькі месяцаў знаходзіліся раззброеныя палякамі аддзелы Слуцкіх паўстанцаў, што былі выціснутыя бальшавікамі са Случчыны.
* У вёсцы знаходзіўся маёнтак Лабоцкіх

### Помнікі
* Брацкая магіла савецкіх воінаў
* Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну

## Асобы
* Іван Гаўрыс (1890—1937) — беларускі мастак, пэдагог
* Пётар Лабко (нар. 12.07.1929) — ляўрэат Дзяржпрэміі РБ, ганаровы дзяяч навукі РБ, доктар мэдыцынскіх навук, прафэсар (катэдра нармальнай анатоміі) 
* Соф’я Лабко (1919—1993) — герой сацыялістычнай працы

## Крыніцы

Катэгорыя:Кухчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Яфімавічы

**Яфі́мавічы** — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Кухчыцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 69 чалавек
* 1999 год — 125 чалавек

## Асобы
* Валеры Васілеўскі (1962-1982) — загінуў у Аўганістане, узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі (пасьмяротна). Пахаваны на вясковых могілках.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кухчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Трацьцякі (Менская вобласьць)

**Трацьцякі́** (таксама — *Трацякі́*) — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Кухчыцкага сельсавету.

## Гісторыя
Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Тучанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 32 чалавекі
* 1999 год — 61 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Кухчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Русаўшчына

**Ру́саўшчына** — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Кухчыцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 65 чалавек
* 1999 год — 110 чалавек

## Асобы
* Віктар Пілецкі (нар. 1960) — беларускі гісторык, пэдагог, кандыдат гістарычных навук, загадчык катэдры Менскага інавацыйнага ўнівэрсытэту

## Крыніцы

Катэгорыя:Кухчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Казімірова (Магілёўская вобласьць)

**Казіміро́ва** — вёска ў Асіпавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Градзянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 1 чалавек
* 1999 год — 3 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Градзянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Асіпавіцкага раёну
Лясішча

Назву **Лясішча** маюць:

* Лясішча — пасёлак у Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Лясішча — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці
Масьцілавічы

**Масьці́лавічы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Тучанкі. Уваходзяць у склад Кухчыцкага сельсавету Клецкага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Маста (Masto) і Віла (Wilo) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова маст- (імёны ліцьвінаў Масьціла, Масьцін; германскія імёны Mastilo, Mastin) паходзіць ад гоцкага maists 'найбольшы' або стараверхненямецкага mast 'доўгая жэрдка', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'.

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Mostwiłowicze* (1744 год).

## Гісторыя
У XIX ст. Маствілавічы ўваходзілі ў склад Слуцкага павету Менскай губэрні.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Тучанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1909 год — 432 чалавекі ў вёсцы Маствілавічах і 39 чалавек у маёнтку Маствілавічах
* 1999 год — 163 чалавекі
* 2009 год — 80 чалавек

## Турыстычная інфармацыя
Масьцілавічы — адзін з цэнтраў гатаванай керамікі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кухчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Ліскава

**Лі́скава** — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Кухчыцкага сельсавету.

## Гісторыя
Да 28 ліпеня 1980 году зьяўлялася адміністрацыйным цэнтрам Ліскаўскага сельсавету Клецкага раёну.

## Насельніцтва
* 2009 год — 68 чалавек
* 1999 год — 108 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Кухчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Салаўі (Клецкі раён)

**Салаўі** — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Кухчыцкага сельсавету.

## Гісторыя
Першая згадка пра вёску паходзіць да 1578 году. Шляхецкі засьценак быў заснаваны ў XVIII стагодзьдзі. Да Другой сусьветнай вайны называўся *засьценак Салаўі*.

## Насельніцтва
* 2009 год — 42 чалавекі
* 1999 год — 86 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
На могілках захаваліся сьцены каталіцкай капліцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Салаўі на радзіма.орг

Катэгорыя:Кухчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Клапытычы

**Клапы́тычы** (з 1964 году — *І́скры*) — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Кухчыцкага сельсавету.

## Гісторыя
Першыя пісьмовыя згадкі ў XVIII стагодзьдзі. Існавалі два фальваркі: Клапытычы-1 і Клапытычы-2.

## Насельніцтва
* 1999 год — 130 чалавек
* 2009 год — 93 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Кухчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Заляшаны (Менская вобласьць)

**Заляшаны** — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Кухчыцкага сельсавету.

## Гісторыя
Заснаваная ў XVII стагодзьдзі, як фальварак Заляшаны

## Насельніцтва
* 2009 год — 182 чалавекі
* 1999 год — 211 чалавек

## Інфармацыя ля турыстаў
* Каля клюбу ляжыць вялікі ледавіковы валун, знойдзены на полі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Зяляшаны, Радзіма.орг

Катэгорыя:Кухчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Міхась Пацук

**Міха́сь Пацу́к** (1950, Перароўскі Млынок, Жыткавіцкі раён Гомельскай вобласьці — 2004) — беларускі сьпявак. Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў вёсцы Перароўскі Млынок у шматдзетнай сям’і. Скончыўшы васьмігодку, паступіў у культпрасьветвучэльню, а пасьля на акторскае аддзяленьне Тэатральна-мастацкага інстытуту. Пасьля трэцяга курсу пайшоў працаваць у Дзяржаўны народны хор БССР.

Валодаў калярытным тэнарам. Быў салістам ансамбляў «Харошкі», «Вясельле», «Сьвята», мастацкім кіраўніком ансамблю «Радавод». Зьбіраў беларускі фальклёр.

Забіты рабаўнікамі ягонай кватэры ў 54-гадовым веку.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія сьпевакі
Катэгорыя:Ахвяры забойстваў
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Рэспублікі Беларусь
Казлоўка (Магілёўская вобласьць)

**Казло́ўка** — вёска ў Амсьціслаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Капачоўскага сельсавету.

## Гісторыя
20 лістапада 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Лютненскага ў склад Капачоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 12 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Капачоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Амсьціслаўскага раёну
Ламы

Назву **Ламы** маюць:

* Ламы — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
* Ламы — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Ламы — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці
Раман Яраш

**Рама́н Я́раш** ( травень 1978, Брагінскі раён Гомельскай вобласьці, БССР) — беларускі музыка.

## Жыцьцяпіс
Пасьля Чарнобыльскай катастрофы сям’я Ярашаў двойчы зьяжджала з родных мясьцінаў. Раман скончыў Бярэзінскую школу-гімназію № 1. Атрымаў дыплём выкладчыка гісторыі і замежнае мовы ў БДПУ імя Максіма Танка. У магістратуры і асьпірантуры займаўся археалёгіяй. Навучаўся на аддзяленьні найноўшай гісторыі Беларускага калегіюму. Сябра РМГА «Студэнцкае этнаграфічнае таварыства».

З гітарай пазнаёміўся ва ўнівэрсытэце. Сьпяваць вучыўся разам з сябрамі з гурту аўтэнтычнага спеву «Кудзьмень» у Ірыны Мазюк і ад вясковых непрафэсійных выканаўцаў падчас экспэдыцыяў. На губны гармонік натхніў Робэрт Алан Цымэрман.

## Дыскаграфія

* Zināt. Raudāt. Dziedāt (2011)

### Супольныя праекты
* Праект Радыё «Свабода» — «Барды свабоды»
* Канцэртная праграма «Купала — Караткевіч» (у суаўтарстве з Андрэем Касьценем і Віктарам Сямашкам у межах кампаніі «Будзьма беларусамі!»)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брагінскім раёне
Жомайдзь

Назву **Жо́майдзь** маюць:
## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Жомайдзь — вёска ў Валожынскім раёне
** Жомайдзь — вёска ў Клецкім раёне
Юры Лавец

**Юры Лавец** ( 11 ліпеня 1996 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца койданаўскага «Арсэналу».

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец клюбу «Менск», дзе з 2013 году пачаў выступаць за клюбны дубль. У 2015 годзе пачаў прыцягвацца да асноўнай каманды «Менска», але гэтак і не дэбютаваў за яе. У ліпені 2016 году быў аддадзены ў арэнду менскаму «Тарпэда», дзе замацаваўся ў першым складзе. У сьнежні 2016 году перайшоў у «Тарпэда» на рэгулярнай аснове. У сэзоне 2017 году прыняў удзел ва ўсіх 30 матчах каманды ў Першай лізе. У пачатку 2018 году «Тарпэда» атрымала месца ў Найвышэйшай лізе, аднак паўабаронца праз траўмы прапусьціў пачатак сэзону, пазьней пачаў выступаць за дубль. Дэбютаваў у Найвышэйшай лізе 2 чэрвеня 2018 году, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча супраць берасьцейскага «Дынама» (1:1).

У жніўні 2018 году быў аддадзены ў арэнду ў «Чысьць», дзе рэгулярна гуляў у стартавым складзе. У студзені 2019 году пакінуў «Тарпэда». У пачатку 2019 году далучыўся да койданаўскага «Арсэналу». У якасьці гульца пачатковага складу дапамог камандзе прабіцца ў Першую лігу. У студзені 2020 году перайшоў у швэдзкі клюб «Эскільстуна». Пасьпеў згуляць за каманду ў Кубку Швэцыі, а ў красавіку 2020 году праз прыпыненьне чэмпіянату Швэцыі вярнуўся ў «Арсэнал», дзе зноў стаў гульцом асновы. У пачатку 2021 году праходзіў прагляд у мазырскай «Славіі», але бясшчасна і ў выніку пачаў сэзон 2021 году ў «Арсэнале».

У ліпені 2021 году пакінуў «Арсэнал» і падпісаў кантракт са «Славіяй», дзе замацаваўся ў першай адзінаццатцы. У сьнежні 2021 году падоўжыў пагадненьне з мазырскім клюбам. У лістападзе 2022 году па заканчэньні кантракта пакінуў «Славію».

У лютым 2023 году стаў гульцом «Гомля». Гуляў пераважна ў стартавым складзе каманды. У ліпені 2023 году паводле пагадненьня бакоў пакінуў гомельскі клюб і хутка далучыўся да расейскага «Спартака» з Кастрамы. Пакінуў «Спартак» у лістападзе 2023 году. У лютым 2024 году вярнуўся ў койданаўскі «Арсэнал», дзе замацаваўся ў асноўным складзе. У другой палове сэзону стаў капітанам каманды, а пасьля сэзону вывучаў розныя варыянт разьвіцьця кар’еры, пастанавіўшы сабе застацца ў койданаўскім клюбе.

### Міжнародная
31 траўня 2017 году дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, правёўшы на полі другі тайм таварыскага матча супраць зборнай Расеі (0:7).

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Жомайдзь (Клецкі раён)

**Жо́майдзь** (таксама — *Жо́мадзь*) — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Кухчыцкага сельсавету.

## Гісторыя
У 1661 годзе згадваецца як вёска Жмойдзь у складзе маёнтку Нача ў Новагародзкім ваяводзтве ВКЛ. У вёсцы на пачатку ХХ стагодзьдзя знаходзіўся маёнтак Багдановіча, дзе гадавалі англанармандзкую пароду коней.

## Насельніцтва
* 1999 год — 83 чалавекі
* 2009 год — 42 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Кухчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Хайсы (урочышча)

**Уро́чышча Хайсы́** — месца масавых расстрэлаў грамадзянаў у 1937—1940-х роках. Знаходзіцца між вёскамі Хайсы і Дрыкольле (Мазалаўскі сельсавет, Віцебскі раён).

Чалавечыя парэшткі ў раскапаных ямах былі выяўленыя тут у 2014 року.

52-і пошукавы батальён Узброеных сілаў Беларусі праводзіў раскопкі на гэтым месцы ў 2015 і 2017 роках.

На месцы масавых расстрэлаў мясцовыя актывісты ўсталявалі 34 крыжы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Рэпрэсіі ў БССР
Катэгорыя:Віцебскі раён
Іянічны ордэр

**Іянічны ордэр** — адзін з трох старажытнагрэцкіх архітэктурных ордэраў. Ад больш раньняга дарычнага ордэру адрозьніваецца большай лёгкасьцю прапорцыяў і дэкорам усіх яго частак. Адметнай рысай іянічнага ордэру зьяўляецца спосаб афармленьня капітэлі, якая выконваецца ў выглядзе дзьвюх процілегла разьмешчаных валют. Іянічны ордэр у часы антычнасьці лічыўся «жаночым» ордэрам, за кошт сваёй вытанчанасьці і дадатковых разнастайных упрыгажэньняў.

Узьнік у сярэдзіне VI стагодзьдзя да н. э. у Іёніі на паўночна-заходнім узьбярэжжы Малой Азіі ля Эгейскага мора. Распаўсюдзіўся па тэрыторыі Старажытнай Грэцыі ў V стагодзьдзі да н. э.

Першым зь вялікіх іянічных храмаў быў храм Геры на Самасе, пабудаваны прыблізна ў 570—560 гадах да н. э. архітэктарам Раікасам і неўзабаве разбураны ў выніку землетрусу.

Найбольш выразным прадстаўніком іянічнага ордэра стаў Храм Артэміды Эфэскай, прызнаны адным зь «Сямі цудаў сьвету».

## Літаратура
* 
* Михайловский И. Б. Теория классических архитектурных форм. М.: Изд. В. Шевчук, 2003.

Катэгорыя:Архітэктурныя ордэры
V стагодзьдзе да н. э.

**V стаго́дзьдзе да н. э.** (**5 стагодзьдзе да н. э.**) доўжылася з 500 па 401 год да н. э. па Грыгарыянскім календары.

## Галоўныя падзеі й тэндэнцыі
* 500—449 да н. э., зь перапынкамі — грэка-пэрсыдзкія войны
* Пэляпанэская вайна (431—404 да н. э.)
* да канца стагодзьдзя Сыракузы дасягнулі свайго росквіту

## Асобы
### Нарадзіліся
* каля 479 да н. э. — Сафокл, грэцкі філёзаф і паэт
* каля 494 да н. э. — Пэрыкл, атэнскі дзяржаўны дзеяч
* 469 да н. э. — Сакрат, грэцкі філёзаф
* 460 да н. э.:
** Дэмакрыт, грэцкі філёзаф
** Гіпакрат, грэцкі доктар

### Памерлі
* 479 да н. э. — Канфуцый, кітайскі філёзаф
* каля 425 да н. э. — Герадот, грэцкі гісторык

## Вонкавыя спасылкі
Аляксандар Мангейм

**Алякса́ндар Яўхі́мавіч Ма́нгейм** (3 чэрвеня 1892, Менск — 4 сакавіка 1959, Чарнаўцы) — беларускі навуковец у галіне хірургіі. Доктар мэдыцынскіх навук, прафэсар.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і службоўца. Скончыў клясычную гімназію ў Менску, Парыскі мэдычны інстытут (1914), быў ардынатарам адной з парыскіх клінік.

У 1915 здаў дзяржаўныя іспыты на званьне лекара ў Дэрпцкім унівэрсытэце. У часе вайны працаваў хірургам у расейскім войску.

У 1919—1921 — хірург Ігуменскай раённай лякарні. З 1921 г. на мэдычным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (з 1930 — Менскі мэдыцынскі інстытут); ардынатар (1921—1924), асыстэнт, пасьля дацэнт хірургічнай клінікі пры ўнівэрсытэце (1924—1930), з 1934 — загадчык катэдры  хірургіі.

У 1941—1945 гг. — на катэдры шпітальнай хірургіі  (у 1943—1945 — загадчык). У 1945—1955 — загадчык катэдры шпітальнай хірургіі .

## Працы

Навуковыя працы па пытаньнях хірургіі дзіцячага ўзросту, гнойнай хірургіі і траўматалёгіі.
* «Матэрыялы да вывучэньня пытаньня па этыялёгіі і патагенэзе зьнявечвальных артрытаў» (1929, экспэрымэнтальнае дасьледаваньне)
* «Дзіцячая хірургія» (1933, падручнік)
* «Матэрыялы да вывучэньня пытаньня па этыялёгіі і патагенэзе зьнявечвальных артрытаў» (1934, доктарская дысэртацыя)
* «Патагенэз, клініка і лекаваньне ляктацыйнага мастыту» (1936, манаграфія)

## Прэміі і ўзнагароды
Доктар мэдыцынскіх навук (1934), прафэсар (1935).

Заслужаны дзяяч навукі Таджыцкай ССР (1945).

Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга, мэдалі.

## Ушанаваньне памяці
У Чарнаўцах на доме, дзе жыў Аляксандар Мангейм, усталяваная памятная дошка.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* *В. В. Білоус*. МА́НГЕЙМ Олександр Юхимович  // Енциклопедія сучасної України
* Мангейм Олександр Юхимович  // Бібліотека БДМУ

Катэгорыя:Дактары мэдычных навук
Катэгорыя:Беларускія хірургі
Катэгорыя:Выпускнікі Парыскага ўнівэрсытэту‎
Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Зарыцкі

**Зары́цкі** — беларускае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Алексій Зарыцкі (1912—1963) — украінскі грэка-каталіцкі сьвятар
* Аляксей Зарыцкі (1911—1987) — беларускі паэт, перакладнік
* Ёсіф Зарыскі (1891—1985) — ізраільскі мастак
* Оскар Зарыскі (1899—1986) — амэрыканскі матэматык
* Эдуард Зарыцкі (1946—2018) — беларускі кампазытар

## Глядзіце таксама
* Зарэцкі
Цэзарова

**Цэзаро́ва** — вёска ў Асіпавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Градзянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 44 чалавекі
* 1999 год — 70 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Градзянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Асіпавіцкага раёну
Гарохаўка

Назву **Гарохаўка** маюць:

* Гарохаўка — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Гарохаўка — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці
Білінгва (вазапіс)

**Білі́нгва**&nbsp;— тэхніка старажытнагрэцкага вазапісу, якая існавала ў Атыцы ў пераходны пэрыяд ад чорнафігурнага да чырвонафігурнага стылю ў вазапісе.

На адным баку керамічнага посуду наносілася выява, выкананая ў больш раньнім чорнафігурным стылі, а на іншым&nbsp;— чырвонафігурная выява, часам на той самы сюжэт. Такія вазы вырабляліся вельмі кароткі пэрыяд часу, у апошняй чвэрці VI — самым пачатку V ст. да н. э., імаверна дзеля таго, каб забясьпечыць збыт керамікі ў новым невядомым чырвонафігурным стылі.

У тэхніцы білінгвы працавалі Андакід, Лісіпід, Ольтас, Эпіктэт і Псіякс. У стылі камбінаванага чорна-чырвонафігурнага росьпісу звычайна выконваліся кубкі і амфары.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Білінгвальная амфара вазапісца Андакідэса 

Катэгорыя:Архаічнагрэцкае мастацтва
Катэгорыя:Старажытнагрэцкія стылі вазапісу
Катэгорыя:Атычнае ганчарства
Банькаўшчына

**Ба́нькаўшчына** — вёска ў Амсьціслаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Капачоўскага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1766 годзе як вёска ў складзе фальварку Кісловічы ў Амсціслаўскім ваяводзтве. 20 лістапада 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Лютненскага ў склад Капачоўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 6 чалавек
* 1999 год — 30 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Капачоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Амсьціслаўскага раёну
Чырвоная Зара

Назву **Чырвоная Зара** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Чырвоная Зара — пасёлак у Хвойніцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Чырвоная Зара — пасёлак у Бабруйскім раёне
** Чырвоная Зара — вёска ў Беладубраўскім сельсавеце Касьцюковіцкага раёну
** Чырвоная Зара — вёска ў Пралетарскім сельсавеце Касьцюковіцкага раёну
** Чырвоная Зара — вёска ў Хоцімскім раёне

* Менская вобласьць:
** Чырвоная Зара — вёска ў Лагойскім раёне

### [[Расея]]
* Чырвоная Зара — пасёлак, адміністрацыйны цэнтар Чырваназорскага раёну Арлоўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Зара

## Заўвагі
Андрэй Лаўрык

**Андрэ́й Ла́ўрык** ( 7 сьнежня 1974 году) — беларускі футбаліст і футбольны трэнэр, гуляў на пазыцыі абаронцы. У 1997—2005 гадах выступаў за нацыянальную зборную Беларусі. Найлепшы футбаліст Беларусі 1997 году.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачынаў гуляць у ДЮСШ гораду Ігумену Менскай вобласьці, дзе першым ягоным трэнэрам быў Аляксандар Чарнавец. Пазьней далучыўся да школы менскага «Дынама», дзе трэнаваўся ў Юрыя Пышніка і Івана Шчокіна. Выступаў за фарм-клюб «Дынама-93», які ў 1992—1993 гадах меў назоў «Дынама-2» і «Беларусь». Таксама быў футбалістам сталічнага «Дынама», дзе асабліва ўдалым стаў сэзон 1997 году, калі паўабаронца адзначыўся васьмю галамі. Пасьля гэтага быў футбалістам расейскіх клюбаў «Лякаматыў» і «Дынама» з Санкт-Пецярбургу.

З 2004 па 2007 гады гуляў за пермскі «Амкар». У сэзоне 2007 году перастаў трапляць у асноўны склад, паколькі галоўны трэнеэ Рашыд Рахімаў зрабіў стаўку на Нікалу Дрынчыча. 24 студзеня 2008 году на правах свабоднага агента перайшоў у расейскае «Тарпэда», якое тады спаборнічала ў першым дывізіёне. Згуляўшы ў 5 матчах першынства 2008 году, 29 красавіка 2008 году пакінуў каманду ў сувязі з датэрміновым скасаваньнем працоўнай дамовы. У ліпені 2008 году склаў паўгадавы кантракт з чэмпіёнам Казахстану «Актабе». У студзені 2009 году працягнуў кантракт яшчэ на год. У сакавіку 2010 году ўзгадніўся з «Балтыкай», але, у сувязі з тым неўзабаве ў клюбе ўзялі курс на амаладжэньне складу, футбаліст перайшоў у жодзінскае «Тарпэда», дзе і завяршыў кар’еру, дагуляўшы сэзон.

### Міжнародная
Згуляў 37 матчаў у складзе зборнай Беларусі, адзначыўшыся адзіным голам, які правёў у браму зборнай Польшчы.

## Трэнэрская праца
З 2011 году Лаўрык працаваў у якасьці трэнэра-асыстэнта Сяргея Гурэнкі ў «Тарпэда-БелАЗ», атрымаўшы трэнэрскую катэгорыю «В». У лютым 2014 году ачоліў менскі «Партызан». У верасьні 2014 году пакінуў каманду ў сувязі зь зьняцьцём клюбу з спаборніцтваў у Другой лізе праз банкруцтва. З 2017 па 2018 гады працаваў спартовым дырэктарам у менскім «Дынама», але пакінуў клюб праз канфлікт з галоўным трэнэрам Сяргеем Гурэнкам. Увосень 2018 году стаў трэнэрам-сэлекцыянэрам берасьцейскага «Дынама». Улетку 2020 года зноў стаў спартовым дырэктарам менскага «Дынама». На гэтай пасадзе працаваў да 2022 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце fifa.com

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Цецеравец (Менская вобласьць)

**Цецераве́ц** — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Морацкага сельсавету. Знаходзіцца каля аўтамабільнай дарогі .

## Гісторыя
У 1662 г. згадваецца ў складзе Наваградзкага ваяводзтва ВКЛ. У 1779 годзе Радзівілы перадалі Ёдчыцы і Цецеравец бясплатна «да жывата» Станіславу Вендорфу.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Нагорнаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 225 чалавек
* 2009 год — 96 чалавекі

## Асобы
* Натальля Манько (н. 1956) — экс-генэральны дырэктар ААТ «Баранавічыхлебапрадукты», чалец Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь чацьвертага скліканьня

## Крыніцы

Катэгорыя:Морацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Урведзь

**У́рведзь** — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Морацкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 82 чалавекі
* 1999 год — 133 чалавекі

## Інфармацыя для турыстаў
* Драўляны вятрак (1920-х)
* Фальварак Вайніловічаў (ХІХ ст.) — зьнішчаны пасьля 1939 году

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

*  
* Радзіма.орг: Урведзь

Катэгорыя:Морацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Альшаніцкая бітва

**Альшані́цкая бітва** адбылася 27 студзеня 1527 року паміж войскамі Вялікага Княства Літоўскага і Крымскага ханства. Адна з найбольшых перамог над крымскімі татарамі вялікалітоўскага гетмана Канстантына Астроскага і апошні вялікі наезд татараў на Вялікую Літву.

У 1524 року Іслам I Герай, сын Мэхмэда I, уварваўся ў Вялікае Княства Літоўскае і па вяртаньні распачаў адкрытую барацьбу за сталец са сваім дзядзькам і новым ханам Саадэтам I. У 1526 бакі памірыліся і пачалі супольны наезд на Палесьсе, спустошыўшы землі ад Тураву да Пінску. На адваротным шляху іх дагнала войска літоўскае на чале з Канстантынам Астроскім ды напоўніцу разьбіла іх пад вёскай Альшаніцай ля Кіеву. Былі вызваленыя 80 000 палонных, вернутая нарабаваная маёмасьць. Рэшту татарскага войска дабілі пад Каневам і Чаркасамі Астафі Дашкевіч і Юры Алелькавіч.

Па бітве літоўцы вызвалілі хана Шэйха Ахмэда, былога хана Залатой арды, увязьненага больш як 20 гадоў таму, каб выкарыстаць яго дзеля ціску ў перамовах з крымскімі татарамі. У выніку Саадэт I і Іслам I Гераі даслалі князю Жыгімонту Старому лісты з прапановаю міру і зьвязу супраць Маскоўскага княства. Аднак гэтыя пляны былі спыненыя з-за новых унутраных рознагалосіц у Крымскім ханстве.

## Крыніцы

## Літаратура
* Іван Крип’якевич. Історія українського війська&nbsp;— Частина II: В боротьбі з татарами (Видання Івана Тиктора.&nbsp;— Львів, 1936)
* Дмитро Вирський. Татарська війна взимку: опис битви під Ольшаницею 1527&nbsp;р. Й.&nbsp;Л.&nbsp;Деція // Український історичний журнал.&nbsp;— К., 2008.&nbsp;— №&nbsp;5 (482) (вер.-жовт.).&nbsp;— С. 210—216.&nbsp;— ISSN 0130-5247.
* Piotr Borawski. *Tatarzy w dawnej Rzeczypospolitej*.&nbsp;— Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1986.&nbsp;— S. 80-83.&nbsp;— .
* Paweł Jasienica. *Polska Jagiellonów*.&nbsp;— Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1975.&nbsp;— Tom II.&nbsp;— S. 62
* Mała Encyklopedia Wojskowa, 1967, Wydanie I
* Leszek Podhorodecki. *Chanat Krymski i jego stosunki z Polską w XV-XVIIIw.*&nbsp;— Warszawa, 1987.&nbsp;— S. 85-86.&nbsp;— .

Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Бітвы Крымскага ханства
Катэгорыя:Бітвы на Ўкраіне
Катэгорыя:Бітвы XVI стагодзьдзя
Вязычын (Магілёўская вобласьць)

**Вязы́чын** — вёска ў Асіпавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Сьвіслацкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 101 чалавек
* 1999 год — 153 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвіслацкі сельсавет (Асіпавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Асіпавіцкага раёну
Гародчына

Назву **Гародчына** маюць:

* Гародчына — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі
* Гародчына — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы
Дзяніс Чэрышаў

**Дзяніс Чэрышаў** (;  26 сьнежня 1990 году) — расейскі футбаліст, паўабаронца кіпрскага клюбу «Красава ЭНІ». Гулец нацыянальнай зборнай Расеі.

## Дасягеньні
**«Сэвільля»**:
* Пераможца Лігі Эўропы: 2014

**«Рэал»**:
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2016

**«Валенсія»**:
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2019

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Расейскія футбалісты
Усама Гаўсаві

**Усама Гаўсаві** (;  31 сакавіка 1984 году) — былы саудаўскі футбаліст, абаронца. Гулец нацыянальнай зборнай Саудаўскай Арабіі.

## Дасягненьні
**«Аль-Гіляль»**:
* Чэмпіён Саудаўскай Арабіі: 2010, 2011, 2017, 2018
* Уладальнік Кубка караля Саудаўскай Арабіі: 2017
* Уладальнік Кубка прынца Саудаўскай Арабіі: 2009, 2010, 2011, 2012

**«Аль-Аглі»**:
* Чэмпіён Саудаўскай Арабіі: 2016
* Уладальнік Кубка караля Саудаўскай Арабіі: 2016
* Уладальнік Кубка прынца Саудаўскай Арабіі: 2015

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Саудаўскія футбалісты
Зборная Эгіпту па футболе

**Зборная Эгіпту па футболе** — прадстаўляе Эгіпет на міжнародных футбольных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, які ажыцьцяўляе кантроль і кіраваньне зборнай, зьяўляецца Эгіпецкая футбольная асацыяцыя.

## Вонкавыя спасылкі
* Эгіпецкая футбольная асацыяцыя на сайце ФІФА

Катэгорыя:Эгіпецкі футбол
Эгіпет
Урвіч (прыродаахоўная зона)

**Урвіч** () — прыродаахоўная зона ў заходняй частцы Балканскіх гораў, на захадзе Баўгарыі. Займае плошчу ў 93,3 гэктары. Разьмешчана непадалёк ад фартэцыі Бажэнішкі ўрвіч, на тэрыторыі сяла Бажаніца (грамада Боцеўград). 24 ліпеня 1962 году была абвешчана гістарычным музэем, з мэтай захаваньня зьмешаных дубовых лясоў. 18 жніўня 2003 году Ўрвічу была нададзена катэгорыя запаведнай зоны.

У межах ахоўнай зоны забараняецца:
* будаўніцтва каменаломняў і здабыча каменьня
* правядзеньне раскопак і руйнаваньне муроў фартэцыі
* зьдзяйсьненьне будзь-якіх відаў дзейнасьці, якія зьнішчаюць, або псуюць рэшткі фартэцыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Балканскія горы
Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Баўгарыі
Катэгорыя:Боцеўград (грамада)
Куркаўшчына

**Ку́ркаўшчына** — вёска ў Амсьціслаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Мазалаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 32 чалавекі
* 1999 год — 54 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мазалаўскі сельсавет (Амсьціслаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Амсьціслаўскага раёну
Папілёма

**Папілёма** ( +  — смочка + дзея) — дабраякасная пухліна, якая разьвіваецца з покрыўнага эпітэлю.

Бывае на скуры і сьлізьніцы поласьці рота і глоткі, галасавых зьвязак і мочавывадных шляхоў. Выклікаецца вірусам папілёмы чалавека, які ёсьць дробным ДНК-зьмяшчальным вірусам. Паверхня папілёмы найчасьцей складаецца са смочкавых разрастаньняў (бародавак). Складаецца са злучальнатканкавай стромы (рыхлай або шчыльнай) і эпітэлю. Можа нагнойвацца і крыватачыць. Лячэньне тэрапэўтычнае і хірургічнае.

Вірус папілёмы перадаецца плоцевым шляхам ад хворага або вірусаносьбіта. Пры родах дзіця можа заразіцца ад хворай маці. Таксама магчымы побытавы кантакт празь мікрапашкоджаньні скуры, бо вірус устойлівы да награваньня і захоўваецца ў адмерлых вузах скуры. Укараненьне віруса ў ДНК вузы выклікае ў апошняй перадракавыя зьмяненьні, што стварае пагрозу сьмяротнага захворваньня. Хвароба сустракаецца 10-кратна часьцей сярод гомасэксуалаў. Схаваны пэрыяд пасьля заражэньня складае ад месяца да году, таму большасьць вірусаносьбітаў ня ведае пра заражэньне. Сярод каля 300 вядомых відаў папілёмавіруса звыш 30 пашкоджваюць плоцевыя органы. Зь іх 4 віды выклікаюць рак — 16-ы, 18-ы, 39-ы і 45-ы. Таму папілёма ёсьць асноўнай прычынай раку шыйкі маціцы. Яшчэ 4 віды віруса выклікаюць кандылёмы (бародаўкі) плоцевых органаў — 6-ы, 11-ы, 40-ы і 42-і.

## Чыньнікі
Узьнікненьню хваробы спрыяе наяўнасьць больш чым аднаго плоцевага сукупленца (бязладныя плоцевыя сувязі), штучнае перарываньне цяжарнасьці (аборт), запаленьне і заражэньне плоцевых органаў, зьніжэньне імунітэту, паленьне, ужываньне алькаголю, пераахаладжэньне і гарманальныя парушэньні.

## Беларусь
На 2013 год у Беларусі выкарыстоўвалі 4-валентную прышчэпку супраць віруса папілёмы чалавека, што абараняла ад 4 ракатворных відаў віруса — 6-га, 11-га, 16-га і 18-га. Прышчэпку ўводзілі 3-разова на платнай аснове да пачатку плоцевага жыцьця (з 9 гадоў).

## Крыніцы

Катэгорыя:Інфэкцыйныя захворваньні
Катэгорыя:ДНК-вірусы
Катэгорыя:Вірусныя захворваньні
Катэгорыя:Канцэрагенэз
Катэгорыя:Новаўтварэньні
Катэгорыя:Канцэрагены
Красновічы

Назву **Красновічы** маюць:

* Красновічы — былая вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Красновічы — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці
Мартын Касэрэс

**Хасэ́ Марты́н Ка́сэрэс Сы́льва** (;  7 красавіка 1987 году) — уругвайскі футбаліст, абаронца клюбу «Хувэнтуд». Былы гулец нацыянальнай зборнай Уругваю.

## Дасягненьні
**«Барсэлёна»**:
* Чэмпіён Гішпаніі: 2009
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2009
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2009

**«Ювэнтус»**:
* Чэмпіён Італіі: 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2019
* Уладальнік Кубка Італіі: 2012, 2013, 2015, 2016
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2012, 2013, 2015

**Уругвай**:
* Уладальнік Кубка Амэрыкі: 2011

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Уругвайскія футбалісты