Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа (Менск)

**Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа**, таксама **Кальварыйскі касьцёл** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Менску. Знаходзіцца на Кальварыйскіх могілках, пад адрасам *Кальварыйскі праезд, 1*. Кампазыцыйная дамінанта прадмесьця Кальварыі. Твор архітэктуры нэаготыкі. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Утварае адзіны архітэктурны комплекс з капліцамі і могілкавай брамай.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
У 1750 годзе староста шатроўскі Т. Ваньковіч падараваў менскім кармэлітаў фальварак Доўгую Ніву (або Кальварыю) з цагельнямі, які меў 10 моргаў ворнай зямлі і комплекс жылых і гаспадарачых пабудоваў. Побач з фальваркам манахі заснавалі кляштарныя могілкі з «кальварыяй», то бок Крыжовым шляхам з 36 капліцамі ў месцах стаяньняў.

У 1754 годзе ксёндз Т. Стацэвіч ахвяраваў 4 тыс. злотых на будаваньне касьцёла, пры якім з 1755 годзе пачало дзейнасьць брацтва Панскай Мукі. Сьвятыня была «драўлянай, на падмурку», мела дзьве высокія 3-ярусныя вежы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год) касьцёл працягваў дзеяць. У 1798 годзе па стварэньні Менскай дыяцэзіі, сьвятыня перайшла да менскіх францішканаў, а могілкі сталі агульнымі каталіцкімі могілкамі.

У 1836 годзе струхлелы драўляны будынак разабралі, а на яго месцы ў 1839—1841 гадох збудавалі новую мураваную сьвятыню. У 1842 годзе касьцёл асьвяцілі.

### Найноўшы час
У 1930-я гады касьцёл застаўся адзінай дзейнай сьвятыняй у Менску, аднак у ім не было плябана. Перад пачаткам Другой сусьветнай вайны савецкія ўлады зачынілі касьцёл. Набажэнствы аднавіліся ў час нацысцкай акупацыі Менску, аднак адразу па вайне будынак прыстасавалі пад майстэрні. У 1980 годзе касьцёл вярнулі вернікам. Ён стаў першай у паваенны час дзейнай каталіцкай сьвятыняй у месьце, тады ж помнік адрэстаўравалі.

У наш час касьцёл адміністрацыйна належыць да Кальварыйскага дэканату Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры нэаготыкі. Гэта 1-нэфавая базыліка пад 2-схільным дахам з прастакутнай апсыдай.  Дзьве невялікія капліцы, прыбудаваныя да бакавых фасадаў, утвараюць падабенства трансэпту. Галоўны ўваход мае выгляд стральчатага парталу, над ім знаходзіцца вежа-званіца.

Унутраная прастора перакрываецца цыліндрычным з распалубкамі скляпеньнем. У крыпце пад касьцёлам спачылі мастак Ян Дамель і біскуп Матэвуш Ліпскі.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Miensk, Kalvaryja. Менск, Кальварыя (1900) (3).jpg|кан. XIX ст.
Miensk, Kalvaryjski. Менск, Кальварыйскі (1900).jpg|каля 1900
Miensk, Kalvaryjski. Менск, Кальварыйскі (1914) (2).jpg|1914
Miensk, Kalvaryja. Менск, Кальварыя (1914) (2).jpg|1914


### Сучасныя здымкі

Belarus-Minsk-Calvary Cemetery-Gate-2.jpg|Брама, 2012
Belarus-Minsk-Church of Exaltation of the Holy Cross-1.jpg|2005 
Belarus-Minsk-Church of Exaltation of the Holy Cross-17.jpg|2012
Belarus-Minsk-Church of Exaltation of the Holy Cross-26.jpg|2012


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Каталіцкія сьвятыні: Мінска-Магілёўская архідыяцэзія. — Менск, «Про Хрысто», 2003. .

## Вонкавыя спасылкі

* Касьцёл Узвышэньня Сьв. Крыжа (на Кальварыі), Radzima.org

Менск
Менск
Катэгорыя:Касьцёлы Менску