Нэвада

**Нэвада** () — самы хуткарослы штат ЗША. Прырост насельніцтва ў пэрыяд з 2000 па 2003 год склаў 12,2% (у цэлым па ЗША — 3,3%), у пэрыяд з 1990 па 2000 год насельніцтва Нэвады павялічылася на 66,3% (у цэлым па ЗША за гэтыя гады на 13,1%).

Мянушкі: «Срэбны штат» (), «Штат, народжаны ў баях» (). Дэвіз: «Усё за сваю краіну» (). Гімн: Home Means Nevada (аўтар — Бэрта Рафэта).

Нэвада ўвайшла ў склад ЗША падчас грамадзянскай вайны паміж паўднёвымі і паўночнымі штатамі. «Штат, народжаны ў Баях» (*The Battle Born State*) — афіцыйны слоган Нэвады. На сьцягу штата прысутнічае надпіс «Народжаны ў баях» (*Battle Born*).

Недалюбліваючы гішпанскае паходжаньне слова «нэвада» («nevado» значыць «сьнежны»), мясцовыя жыхары вымаўляюць сярэдні склад каротка, не расьцягваючы (не «не-ваа-так», а «не-вэ-так»; вымаўленьне слова «нэвада» часта становіцца свайго роду тэстам для такіх наведвальнікаў штату, як кандыдаты ў прэзыдэнты — дае ўяўленьне аб тым, як шмат наведвальнік ведае пра штат). У 2005 годзе штат прыняў рашэньне выпусціць новую сэрыю нумарных знакаў для аўтамабіляў на якіх назва штата значылася бы як **Nevǎda** каб неяк вырашыць праблему вымаўленьня. Некалькі караблёў ВМС ЗША былі названыя USS ''Nevada'' ў гонар штату Нэвада.

## Гісторыя
У 1850 годзе Кангрэс ЗША прызнаў Тэрыторыі Юта, якія ў той час уключалі ў сябе тэрыторыі цяперашніх штатаў Юта, Айдага і Нэвада. 1859 год адзначыўся адкрыцьцём багатага радовішча срэбра і золата ў раёне жылы Камсток і пачаткам бурнага росту Вірджынія-Сіці за кошт прытоку шахцёраў, золаташукальнікаў, гандляроў і іншых перасяленцаў, якія спадзяваліся хутка ўзбагацець.

2 сакавіка 1861 году Нэвада аддзялілася ад штату Юта і атрымала ўласнае імя, скарочанае ад Сьера Нэвада (*Sierra Nevada*). 31 кастрычніка 1864 году, усяго за 8 дзён да выбараў прэзыдэнта ЗША, Нэвада ўвайшла у склад ЗША як 36-ы штат. Нягледзячы на малалікае насельніцтва штату, урад сьпяшаўся заручыцца падтрымкай Нэвады ў паўторным абраньні Аўраама Лінкольна на пост прэзыдэнта ЗША і забясьпечыць дамінаваньне рэспубліканцаў у кангрэсе. Эканоміка Нэвады, заснаваная з горнай здабычай, была цесна зьвязаная з больш прамыслова разьвітым Саюзам, што палітычна апраўдвала прыняцьце Нэвады ў склад ЗША (у параўнаньні з аграрнай Каліфорніяй, якая спачувае Канфэдэрацыі).

Мяжа штата не мянялася з 5 траўня 1866 году, калі ў склад Нэвады ўвайшла частка акругі *Pah-Ute County* усходняй ракі Каларада, якая належала ў той час Тэрыторыі Арызона. Чыньнікам перадачы тэрыторыі паслужыла адкрыцьцё радовішчаў золата на тэрыторыі акругі *Pah-Ute* і ўпэўненасьць у тым, што Нэвада зможа лепш кантраляваць чаканы прыток насельніцтва ў гэты раён (зараз вялікая частка раёна ўваходзіць у склад акругі *Clark County*).

У цяперашні час ідуць перамовы аб пераходзе горада Вэндовэр штата Юта ў склад штата Нэвада і яго зьліцьці з горадам Заходні Вэндовэр штата Нэвада. Перадача запатрабуе афіцыйнага дазволу заканадаўчых органаў абодвух штатаў Юта і Нэвада, а таксама Кангрэса ЗША.

Нягледзячы на тое, што штат Нэвада — трэці па ліку з заходніх штатаў, якія ўвайшлі ў склад ЗША, яго завуць *Сталай Калёніяй* (*Permanent Colony*), бо больш за 87% зямлі належыць Фэдэральнаму ўраду. Асноўны чыньнік у тым, што неабходная плошча зямельных участкаў пад фэрмы ў засушлівых умовах Нэвады (а засушлівыя кліматычныя ўмовы пераважаюць амаль на ўсёй тэрыторыі Нэвады) перавышала дазволеныя ў той час зямельным законам. Раньнія пасяленцы выбіралі пад фэрмерскія гаспадаркі ўчасткі зямлі, прылеглыя да крыніц вады, пры гэтым для пашы быдла карысталіся суседнімі дзяржаўнымі землямі, бескарыснымі для земляробства з-за адсутнасьці доступу да вады (такая мадэль вядзеньня фэрмэрскай гаспадаркі пераважае і ў цяперашні час). Недагляд у *законе аб фэрмах і ўчастках* у дачыненьні да Нэвады, магчыма, адбыўся празь неразуменьне асаблівасьцяў клімату Нэвады, хоць некаторыя лічаць, што такі «недагляд» мог быць вынікам вызначанага ціску з боку горназдабыўчай прамысловасьці, якая нібыта аддае перавагу ўтрымліваньню простых людзей далей ад зямлі.

Гульнёвыя ўстановы — звычайная зьява ў раньніх шахцёрскіх мястэчках Нэвады — у 1909 годзе ў рамках агульнанацыянальнай антыгульнёвай кампаніі былі абвешчаныя па-за законам. Але з-за рэзкага паніжэньня горнай здабычы ў 1920-ых гадах і заняпаду ў сельскагаспадарчым сэктары падчас Вялікай дэпрэсіі, Нэвада вярнула законнасьць гульнёваму бізнэсу ў 1931 годзе. Асноўныя абаронцы гульнёвага бізнэсу таго часу меркавалі часова падтрымаць эканоміку штата за кошт легалізаваньня гульнёвых установаў, аднак з тых часоў забарона на вядзеньне гульнёвага бізнэсу сур'ёзна не разглядалася.

## Закон і ўрад
Карсан-Сіці — сталіца штату Нэвада.

Ні адна з галоўных палітычных партыяў не зьяўляецца дамінуючай у штаце. Дэмакрат Біл Клінтан перамог у штаце ў 1992 годзе і выйграў прэзыдэнцкія выбары ў 1996-м, а рэспубліканец Джордж Буш перамог у Нэвадзе ў 2000-м і ў 2004-м. У 2004-м Джордж Буш выйграў зь перавагай усяго ў 5 выбарковых галасоў, што дало яму 50,5% галасоў. Акруга Кларк (Лас-Вэгас), у якой пражывае вялікая частка насельніцтва штату, была адзінай акругай, якая галасавала за дэмакратаў.

У цяперашні час Нэвада — адзіны штат, у якім адрозьніваецца ўзрост, зь якога дазваляецца ўступаць у гомасэксуальныя і гетэрасэксуальныя адносіны. Гетэрасэксуальныя адносіны дазваляюцца з 14-ці гадоў, а гомасэксуальныя — з 18-ці гадоў.

## Геаграфія
Нэвада мяжуе са штатамі: Арэгон і Айдага — паўночная мяжа; Каліфорнія — заходняя мяжа; Арызона — паўднёва-ўсходняя мяжа; Юта — усходняя мяжа. Мяжа з Арызонай праходзіць па рацэ Каларада і плаціне Гувэра.

Нэвада — зямля, парэзаная пакрытымі сьнегам горнымі масівамі, травяністымі далінамі і пясчанымі пустэльнямі — самы засушлівы штат ЗША. Паўночная і цэнтральная часткі — у асноўным тэрыторыя нагор'я Вялікага Басэйна (*Great Basin Desert*), у той час як частка поўдня штата захоплівае тэрыторыю пустэльні Махаве (*Mojave Desert*).

## Гарады