Васілішкі

**Васілі́шкі** — вёска ў Беларусі, на левым беразе ракі Шкардзянкі пры ўтоку яе ў Лебяду. Цэнтар сельсавету Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2001 год — 1560 чалавек. Знаходзяцца за 22 км на паўночны ўсход ад Шчучына, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Скрыбаўцы.

Васілішкі — даўняе мястэчка гістарычнай Лідчыны (частка Віленшчыны). Да нашага часу тут захаваўся касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля ў стылі віленскага барока, помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся кляштар дамініканаў, помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя, зруйнаваны расейскімі ўладамі.

## Назва
Тапонім Васілішкі ўтварыўся ад імя Васіль або вытворнага ад яго прозьвішча.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва ўсходнегерманскіх мовах быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Wayselisken… Waysilischken… Waysilschke… Waisilisken* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *Vassilyschki* (4 кастрычніка 1511 году).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
У пісьмовых крыніцах Васілішкі ўпершыню ўпамінаюцца ў першай палове XV ст. Пад 1486 годам паселішча значыцца як мястэчка, што ў канцы XV — пачатку XVI стагодзьдзяў было сталіцай павету. У 1499—1766 гадох існавала Васілішкаўскае староства, першымі ўладальнікамі якога былі: Ян Сьцяцковіч (1499), Ян Радзівіл (1500—1501), Васіль Львовіч Глінскі (1501—1504), Станіслаў Кішка (1505—1506; відаць ад гэтага прозьвішча і паходзіць мянушка жыхароў Васілішак — «кішкары»), Ян Шчытовіч (1507—1515), Якуб Кунцэвіч (1518—1523), Ян Радзівіл (1523—1541). У 1659 годзе ў Васілішках адбыўся соймік Лідзкага павету. У другой палове XVIII ст. староства знаходзілася ў валоданьні Міхала Казімера Агінскага.

Першы драўляны касьцёл Сьвятога Апостала Пятра збудавалі ў Васілішках на загад вялікага князя Казімера ў 1489 годзе (8086 вернікаў). У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай у 1655 годзе маскоўскія захопнікі зруйнавалі сьвятыню. У 1658 годзе Марцін Дамінік Лімонт, судзьдзя лідзкага земства і будучы кашталян віцебскі, заснаваў драўляны кляштар дамініканаў, а Кацярына Францкевіч з роду Абрахамовічаў у 1662 годзе годзе ахвяравала на яго ўладкаваньне 10 000 злотых. За часамі Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721) у лютым 1706 году ў кляштары на некаторы час спыняўся кароль і вялікі князь Станіслаў Ляшчынскі (тым часам кароль швэдзкі Карл XII знаходзіўся ў мястэчку Жалудку). У 1769—1832 гадох сіламі манахаў будаваўся мураваны кляштарны корпус (у 1773 годзе тут было 11 манахаў). У 1769 годозе пачалося будаваньне мураванага касьцёла, кансэкраванага біскупам Валазіцкім у 1790 годзе.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Васілішкі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе сталі цэнтрам воласьці Лідзкага павету. На 1829 год у мястэчку было 144 будынкі (75 хрысьціянскіх і 69 юдэйскіх).

Па здушэньні вызвольнага паўстаньня ў 1832 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар дамініканаў. На 1863 год — 88 жылых дамоў; на 1866 год — 244 будынкі, царква, касьцёл, сынагога, акруговая сядзіба паліцыі, паштовая станцыя і расейская народная школа (86 вучняў у 1885 годзе); на 1895 год — 130 двароў. З пачаткам Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе мястэчка занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Васілішкі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Васілішкі апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. У гэты час у мястэчку было каля 275 двароў, гмінная ўправа, касьцёл, пошта, кожны аўторак праводзіліся кірмашы.

У 1939 годзе Васілішкі ўвайшлі ў БССР, дзе 15 студзеня 1940 году атрымалі афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу і сталі цэнтрам раёну Баранавіцкай вобласьці. У 1940 годзе існавалі электрастанцыя (магутнасьць 17 кВт), завод вырабу фанэры, 2 паравыя млыны, амбуляторыя, вэтэрынарны пункт, клюб, лякарня (на 25 ложкаў), аптэка, пошта і тэлеграф. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да 12 ліпеня 1944 году Васілішкі знаходзіліся пад акупацыяй Трэцяга Райху. 3 жніўня 1954 году статус паселішча панізілі да вёскі. 20 студзеня 1960 году Васілішкаўскі раён скасавалі, вёска ўвайшла ў склад Радунскага, з 25 сьнежня 1962 году — Шчучынскага раёну. На 1970 год тут было 300 двароў, на 1995 год — 532, на 1 студзеня 2001 году — 548. У 2000-я гады Васілішкі атрымалі афіцыйны статус «аграгарадку».


Vasiliški, Rynak. Васілішкі, Рынак (1900).jpg|Касьцёл па маскоўскай перабудове, каля 1900 г.
Vasiliški. Васілішкі (1915).jpg|Вуліца, 1915 г.
Vasiliški, Rynak. Васілішкі, Рынак (1916-18).jpg|Рынак, 1916—18 гг.
Vasiliški, Haradzienskaja. Васілішкі, Гарадзенская (1901-39).jpg|Гарадзенская вуліца, да 1939 г.


Vasiliški, Rynak. Васілішкі, Рынак (1901-39).jpg|Рынак, да 1939 г.
Vasiliški, Rynak. Васілішкі, Рынак (1919-39).jpg|Рынак, да 1939 г.
Vasiliški, Školny Dvor. Васілішкі, Школьны Двор (1901-39).jpg|Юдэйская школа, да 1939 г.
Vasiliški, Rynak. Васілішкі, Рынак (1941).jpg|Рынак, 1941 г.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1829 год — 1096 чал., у тым ліку 575 хрысьціянаў і 521 юдэй; 1863 год — 1859 чал.; 1866 год — 1841 чал., зь іх каталікоў 453, праваслаўных 5, юдэяў 1383; 1869 год — 1229 чал.; 1886 год — 931 чал.; 1897 год — 2781 чал., у тым ліку 2081 юдэй
* **XX стагодзьдзе**: 1905 год — 1983 чал.; 1919 год — 1891 чал.; 1921 год — 1874 чал., зь іх каталікоў 641, праваслаўных 9, юдэяў 1223, іншых 1; 1940 год — 2596 чал.; 1970 год — 909 чал.; 1992 год — 2678 чал.; 1995 год — 1395 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 1 студзеня 2001 году — 1560 чал.

### Інфраструктура
У Васілішках працуюць школа, дашкольная ўстанова, лякарня, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Забудова

### Вуліцы і пляцы

У тэлефонным даведніку 1939 году ўпамінаюцца Школьны пляц, Беліцкая і Лідзкая вуліцы.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (1769)
* Могілкі: каталіцкія; татарскія (Мізар); юдэйскія
* Сынагога (пачатак ХХ ст.)

### Страчаная спадчына
* Кляштар дамініканаў (XVIII ст.)

## Асобы
* Ёсіф Багдзевіч (нар. 1937) — беларускі глебазнаўца-вынаходнік і акадэмік

## Галерэя

Vasiliški. Васілішкі (2010).jpg|Касьцёл, галоўны фасад
Church of St. John the Baptist in Vasiliški (2010).jpg|Касьцёл, з боку апсыды
Васілішкі. Касцёл Св. Яна Хрысціцеля (03).jpg|Касьцёл, інтэр’ер
Vasiliški. Васілішкі (7.08.2010).jpg|Каля касьцёла


Vasiliški, plabanija (7.08.2010).jpg|Плябанія
Vasiliški, kamianica (7.08.2010).jpg|Старая камяніца
Vasiliški. Васілішкі (08.2010).jpg|Вуліца
School in Vasiliški (7.08.2010).jpg|Школа


## Глядзіце таксама
* Старыя Васілішкі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Васілішкі, Глёбус Беларусі

Катэгорыя:Васілішкі