Хэля Беджы

**Хэля Беджы** ();  1 красавіка 1948, места Туніс, Туніс — туніская пісьменьніца, мысьлярка і грамадзкая дзяячка.

## Жыцьцяпіс
Хэля Беджы нарадзілася ў 1948 годзе ў прадмесьці Туніса. Яна зьяўляецца дачкой былога міністра Мандхера Бэна Амара і сястрой прадусара і бізнэсмэна Тарака Бэна Амара.

Пасьля заканчэньня сярэдняй школы ў ліцэі Карно ў Тунісе яна атрымала вышэйшую літаратурную адукацыю ў Сарбоне (Парыж), дзе ў 1973 годзе атрымала *агрэжэ* (ад слова l’agrégation), навуковую ступень, якае дае права выкладаць у сярэдняй прафэсійнай школе, а таксама ва ўнівэрсытэце на гуманітарных і прыродазнаўчых факультэтах. Такім парадкам, яна стала першай туніскай, якая атрымала гэтую навуковую ступень.

Х. Беджы вярнулася ў Туніс і працавала выкладніцай на літаратурным факультэце Туніскага ўнівэрсытэту і ў Вышэйшай школе ў Тунісе. Пасьля дзяржаўнага перавароту 7 лістапада 1987 году яе зволілі з унівэрсытэту Туніса 5 сьнежня 1987 году. З таго часу ў дзяржаўныя ўнівэрсытэты больш выкладаць не вярнулася.

Яна таксама займала пасаду міжнароднай чыноўніцы ў ЮНЭСКА з 1980 па 1987 год.

Разважаючы аб палітычным закрыцьці посткаляніяльных грамадзтваў, яна заснавала ў 1998 годзе спачатку ў сваім уласным доме прастору для свабодных дэбатаў — Міжнародны калеж Туніса, дзе без афіцыйнага дазволу і пад наглядам органаў давала голас туніскай і замежнай інтэлігенцыі на розныя культурныя і палітычныя тэмы. Сярод ейных гасьцей былі Жак Дэрыда, Хорхэ Сэмпрун, Бэрнар Кушнэр і многія іншыя мысьляры і актывісты..

Пасьля рэвалюцыі 2011 году яна арганізавала шэраг канфэрэнцыяў вакол «дэмакратычнага вынаходніцтва», на якія запрасіла, у прыватнасьці, Фэліпе Гансалеса, былога лідара гішпанскага ўраду. У сьнежні Міжнародны калеж Туніса арганізаваў ў партнэрстве з Акадэміяй лацінства і Міжнародным форумам *Réalités* буйную канфэрэнцыю ў Хамамэце пад назвай «Новыя дэмакратычныя ўяўленьні» .

## Творчасьць
У 1982 г. яна апублікавала сваю першую кнігу «Le Désenchantement national, essai sur la décolonisation» (Нацыянальнае расчараваньне, эсэ аб дэкалянізацыі, 1982), крытычны аналіз новых формаў палітычнага дэспатызму, якія паўсталі ў незалежным Тунісе, у прыватнасьці, манапалізацыя ўлады адной партыяй, адсутнасць свабоды слова і дэспатычны характар асабістай улады часоў прэзыдэнта Хабіба Бургібы..

У сваіх наступных кнігах і працах, у прыватнасьці ў палітычным эсэ «Nous, décolonisés» (Мы, дэкалянізаваныя, 2008), яна спрабуе зразумець фэномэн «нутранай калянізацыі» і дамінаваньня як у зьнешнім вымярэньні (французы/тунісцы), так і ў вымярэньні нутраным. Пісьменьніца і мысьлярка ставіць пытаньне «Чаму Туніс вызваліўся ад зьнешняга калянізатара, але так і не вызваліўся ад нутранага калянізатара?»

У эсэ «L’imposture culturelle» (Культурны падман,1997) яна апісвае атмасфэру ўдушша, бездапаможнасці і адчаю, якая ахапіла людзей і эліту Туніса. Яшчэ да туніскай рэвалюцыі 2011 году і ўзмацненьня ісламізму пісьменьніца ў 1997 годзе разважала пра небясьпеку радыкалізму ў будучыні.

Пісьменьніца стаіць на фэмінісцкіх пазыцыях, падкрэсьлівае важнасьць фэмінісцкага мінулага Туніса, закладзенага ў эпоху прэзыдэнта Бургібы. Хэля Беджы выступае супраць вяртаньня мусульманскай хусткі (хіджабу) ў публічную прастору, але прыгэтым лічыць, што забарона хіджабу ў Эўропе зьяўляецца таксама контрпрадуктыўнай.

## Бібліяграфія
* Désenchantement national: essai sur la décolonisation, Paris, La Découverte, 1982, 154 p. (ISBN 978-2707113085).
* L'Œil du jour, Paris, Maurice Nadeau, 1985 (réimpr. Tunis, Cérès Productions, 1993), 256 p. (ISBN 978-2862310589).
* Albert Memmi (dir.), Anthologie des écrivains francophones de langue française, Paris, Seghers, 1985.
* Le devoir d’ingérence, Paris, Denoël, 1987.
* Itinéraire de Paris à Tunis: satire, Paris, Blandin Noël/Sillages, 1992, 120 p. (ISBN 978-2907695510).
* L’art contre la culture: Nûba, Paris, Intersignes, 1994, 88 p.
* L’imposture culturelle, Paris, Stock, 1997 (ISBN 978-2234047211).
* Bassma Kodmani (dir.), Les États arabes face à la contestation islamiste, Paris, Dalloz-Sirey, 1997, 318 p. (ISBN 978-2200015336).
* Jérôme Bindé (dir.), Les clés du XXIe siècle, Paris, Unesco/Seuil, 2000, 515 p. (ISBN 978-2020412216).
* «La robe blanche à petits pois», dans Une enfance outre-mer, Paris, Éditions du Seuil, 2001 (ISBN 978-2020426251).
* Jérôme Bindé (dir.), Où vont les valeurs, Paris, Albin Michel, 2004, 400 p. (ISBN 978-2226142450).
* «Baudrillard City», dans Cahier Baudrillard, Paris, L’Herne, 2004.
* «La vague et le rocher», dans Dernières nouvelles de l'été, Tunis, Elyzad, 2005 (ISBN 978-9973580009)56.
* Une force qui demeure, Paris, Arléa, 2006, 174 p. (ISBN 978-2869597259).
* Entre Orient et Occident: Juifs et musulmans en Tunisie, Paris, Éditions de l'Éclat, 2007, 379 p. (ISBN 978-2841621446)57.
* Nous, décolonisés, Paris, Arléa, 2008, 240 p. (ISBN 978-2869597990).
* «Jamais, je ne me suis couchée de bonne heure», dans Enfances tunisiennes, Tunis, Elyzad, 2010 (ISBN 978-9973580320).
* Islam Pride: derrière le voile, Paris, Gallimard, 2011, 152 p. (ISBN 978-2070132706).
* Dommage, Tunisie: la dépression démocratique, Paris, Gallimard, coll. «Tracts» (no 9), 2019, 48 p. (ISBN 978-2072887154).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 1 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тунісе
Катэгорыя:Туніскія пісьменьніцы
Катэгорыя:Навучаліся ў Сарбоне
Катэгорыя:Туніскія літаратары