open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бацькаўшчына (неадназначнасьць)

Бацькаўшчына&nbsp;— родны край, месца нараджэньня чалавека. Іншыя значэньні:

## Арганізацыі
* Згуртаваньне беларусаў сьвету «Бацькаўшчына»
* Бацькаўшчына (Горадня)
* Бацькаўшчына (Дзьвінск)
* Бацькаўшчына (Менск)
* Бацькаўшчына (Рыга)
* Усеўкраінскае аб’яднаньне «Бацькаўшчына»&nbsp;— украінская палітычная партыя

## Пэрыёдыка
* Батьківщи́на&nbsp;— львоўская газэта ў 1879—1896 роках
* Бацькаўшчына — гарадзенскі тыднёвік у 1919 року
* Бацькаўшчына — мюнхэнская газэта ў 1947—1966 роках

## Населеныя пункты
* Бацькаўшчына&nbsp;— вёска ва Ўкраіне

## Глядзіце таксама
* Чужая бацькаўшчына (неадназначнасьць)
Лясное

Назву **Лясное** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Лясное — пасёлак у Рагачоўскім раёне
** Лясное — вёска ў Рэчыцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Лясное — вёска ў Капыльскім раёне

## Глядзіце таксама
* Лес
* Лясная
* Лясны
* Лясныя
Дэклярацыя аб абвяшчэньні незалежнасьці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі

**Дэклярацыя аб абвяшчэньні незалежнасьці Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусі** — дзяржаўны і палітычны акт аб аднаўленьні Беларускай ССР на асновах, вызначаных у Маніфэсьце Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўраду Беларусі 1 студзеня 1919 р. Прынятая 31 ліпеня 1920 р. на супольным пасяджэньні Менскага губэрнскага ВРК з шэрагам палітычных партыяў і прафсаюзных арганізацыяў Менскай губэрні.

Дэклярацыю падпісалі Вільгельм Кнорын, Аляксандар Чарвякоў і  (ад КП(б)Літбел), Аляксандар Крыніцкі (прафсаюзныя арганзацыі Менскай губэрні), Усевалад Ігнатоўскі (Беларуская камуністычная арганізацыя), Арон Вайнштэйн (Бунд). Прадстаўнік Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянэраў (БПС-Р) А. Трафімаў адмовіўся падпісаць Дэклярацыю праз тое, што ў ёй не былі зафіксаваны патрабаваньні аб уключэньні ў склад Беларусі Віцебскай, Магілёўскай, Смаленскай губэрняў, аб абвяшчэньні беларускай мовы дзяржаўнай, аб стварэньні самастойнага беларускага войска і інш.

Прыняцьце Дэклярацыі было абумоўлена вызваленьнем Беларусі ад польскай акупацыі і фактычным скасаваньнем Літ-Бел ССР. У сувязі зь міжнародным становішчам (мірная дамова РСФСР зь Летувой 12 ліпеня 1920 р.; наступ Чырвонай Арміі на Варшаву і інш.) Дэклярацыя не акрэсьлівала граніц савецкай Беларусі. «Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі, — гаварылася ў ёй, — вызначае сваю заходнюю мяжу па этнаграфічнай мяжы паміж Беларусяй і буржуазнымі дзяржавамі, якія прымыкаюць да яе». Паводле Дэклярацыі да скліканьня зьезду Саветаў БССР уся ўлада ў рэспубліцы перадавалася Вайскова-рэвалюцыйнаму камітэту БССР, адмяняліся ўсе законы і пастановы польскай акупацыйнай улады.

## Літаратура
* Каминский, Н.И., Карпачев, А.М. К вопросу о провозглашении Белоруссии независимой Советской социалистической республикой // Исторический архив. — 1957. — № 3.
* Шумейко, М. Именем рабочих и крестьян // Политический собеседник. — 1991. — № 7. — С.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Гісторыя БССР
Катэгорыя:Дэклярацыі
Лукаш Семянюк

**Лукаш Сяменік (Семянюк)** (7 (19) сьнежня 1887 — 1921) — беларускі вайсковец, удзельнік беларускага незалежніцкга руху. Нарадзіўся ў вёсцы Траянаўка Халопеніцкай воласьці Барысаўскага павету. Удзельнік Першай сусьветнай вайны. Арганізатар і кіраўнік сялянскага паўстаньня ў жніўні 1918 году, супраць нямецкіх кайзэраўскіх войскаў, што ахапіла Лісічанскую, Халопеніцкую і Зачысьценскую воласьці Барысаўшчыны і Меншчыны, якое было задушана сумеснымі высілкамі немцаў і бальшавікоў. У лістападзе 1918 году, да прыходу бальшавікоў, быў абраны сялянамі Халопеніцкай воласьці вайсковым атаманам. У пачатку 1919 году, арыштаваны бальшавікамі і пасаджаны ў вязьніцу. 27 траўня падчас перасылкі зь менскай турмы ў Барысаў Сяменік здолеў зьбегчы, за што рэвалюцыйным трыбуналам быў прысуджаны да сьмяротнай кары. Арганізатар Першага Беларускага партызанскага адзьдзелу, які пасьпяхова дзейнічаў супраць бальшавікоў у Барысаўскім ды Менскім паветах у першай палове 1919 году. Адзьдзел налічваў каля 50 чалавек. Вядомыя прозьвішчы набліжаных да Сяменіка паўстанцаў, зь якіх складаўся штаб: Усьцін Скалубовіч, Мяфод Шаблінскі, Стах Буры, Міхал Казлоўскі. 

Сумесна з польскімі адзьдзеламі ўдзельнічаў у вызваленьні ад бальшавікоў Барысава ў ліпені 1919 году. У пачатку 1920 году, у чыне капітана разам са сваім адзьдзелам залічаны ў склад Беларускай вайсковай камісіі. Зьяўляўся адным з арганізатараў вайсковага сялянскага руху пад кіраўніцтвам  «Зялёнага Дубу». Прымаў удзел у вайсковым паходзе генерала Станіслава Булак-Балаховіча. Прызначаны камандзірам 2-га Грозаўскага палка падчас Слуцкага паўстаньня. Пазьней працягваў партызанскія акцыі супраць бальшавікоў. Паводле зьвестак бібліёграфа Рамуальда Зямкевіча, загінуў у 1921 годзе, у адным з баёў з чырвонымі.

Ёсьць меркаваньне, што камандзірам Другога Грозаўскага палка быў не капітан Лукаш Семенюк, а капітан Аляксандар Семяняка.
 
## Бібліяграфія
*  

## Крыніцы

## Літаратура
* Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах

## Глядзіце таксама
* Узброеныя сілы Беларускай Народнай Рэспублікі

Катэгорыя:Удзельнікі антысавецкага падпольнага руху ў Беларусі
Катэгорыя:Сябры арганізацыі «Зялёны дуб»
Катэгорыя:Удзельнікі Слуцкага паўстаньня
Катэгорыя:Другі Грозаўскі полк
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе
Лахазва

**Лахазва́** — рака ў Баранавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці Беларусі, правы прыток ракі Шчары (басэйн ракі Нёман).

Даўжыня ракі 29 км. Плошча вадазбору 335 км². Пачынаецца каля вёсак Дзекалы і Дзеткавічы. Цячэ па лясістай мясцовасьці, у вярхоўі праз возера Хаткі. Упадае ў Шчару за 2 км у напрамку на поўдзень ад вёскі Гавінавічаў.

Прытокі: Басіны, Мшанка, Рыжоўка (справа); Дзеравянка, Жарабілаўка (зьлева). Ніжэй упадзеньня Дзеравянкі ў Лахазву, у маляўнічай мясцовасьці знаходзіцца вадасховішча Гаць.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  — С. 140.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Общая характеристика речной сети Брестской области (в разрезе районов) // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»
* Основные характеристики речных бассейнов (с площадью водосбора более 200 кв. км) Брестской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Баранавіцкага раёну
Маніфэст Часовага рабоча-сялянскага ўраду Беларусі

**Маніфэ́ст Часо́вага рабо́ча-сяля́нскага ўра́ду Белару́сі** (**Маніхвэст Часовага Работніча-Сялянскага Савецкага Правіцяльства Беларусі**) — першы канстытуцыйны акт, які абвясьціў Беларусь Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікай. Падрыхтаваны Зьмітром Жылуновічам паміж 25 і 30 сьнежня 1918 году ў Маскве, падпісаны ў ноч з 1 на 2 студзеня 1919 году ў Смаленску старшынём Часовага ўраду З. Жылуновічам і сябрамі ўраду Аляксандрам Мясьніковым, Аляксандрам Чарвяковым, С. В. Івановым, Ісакам Рэйнгольдам.

Упершыню апублікаваны на расейскай мове 3 студзеня 1919 году. Апублікаваны на беларускай мове 19 студзеня 1919 году ў першым нумары афіцыйнага ўрадавага органа «Весткі Часовага рабоча-сялянскага ўраду Беларусі». Месцам абвяшчэньня названы Менск.

Маніфэст абвясьціў пра прыналежнасьць усёй улады ў Беларусі Саветам рабочых, сялянскіх, батрацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў, пра ліквідацыю акупацыйных уладаў і скасаваньне іх законаў, дамоваў, пастановаў, распараджэньняў і загадаў. Рада і Ўрад БНР аб’яўляліся па-за законам. Абвясьціў устанаўленьне на Беларусі рэвалюцыйнага парадку, роўнасьць у правах працоўных усіх нацыянальнасьцяў. Маніфэст дэкляраваў пераход зямлі, лясоў, вады і зямных нетраў, чыгункі і шляхоў зносінаў, паштовай, тэлеграфнай сувязі, фабрык, заводаў і банкаў ва ўласнасьць рабочых і бяднейшага сялянства. Устанаўліваў 8-гадзінны рабочы дзень і ўводзіў у дзеяньне на тэрыторыі Беларусі дэкрэты РСФСР «па забеспячэньні рабочага клясу». Пытаньні тэрыторыі рэспублікі ў ім не закраналіся.

## Літаратура
* Пратакол І з’езда Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Беларусі / Інстытут гісторыі партыі і Кастрычніцкай рэвалюцыі пры ЦК КП(б)Б; падрыхтаваў да друку Ю. Майзель; пад рэдакцыяй С. Агурскага і М. Леўкова. — Менск: Партвыдавецтва, 1934. — 82, [2] с. — С. 62—71.
* Скалабан, В., Шумейка, М. «Имем вольнага беларускага народа» // Маладосць. — 1988. — № 12.

Катэгорыя:Дакумэнты Беларускай ССР
Катэгорыя:1919 год у Смаленску
Катэгорыя:Канстытуцыі Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Часовы рабоча-сялянскі ўрад Беларусі
Старыя Кацуры

**Стары́я Кацуры́** — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Мышанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 23 чалавекі
* 1999 год — 63 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мышанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Петрыкаўскага раёну
Андрэй Серада

**Андрэй Віктаравіч Серада** (нарадзіўся 1 студзеня 1964 году) — украінскі рок-музыкант, вакаліст і клавішнік гурта «Кому Вниз».

Катэгорыя:Украінскія рок-музыкі
Джэма Аткінсан

**Джэма Луіза Аткінсан** (; нарадзілася 16 лістапада 1984 году) — брытанская акторка і мадэль.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Брытанскія акторкі
Бадзялы

**Бадзя́лы** (з 1964 году — *Крыні́чная*) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Вайханскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 4 чалавекі
* 2010 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Вайханскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёну
Брод (неадназначнасьць)

**[[Брод]]** — плыткае месца ракі. Іншыя значэньні:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Брод — хутар у Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Брод — пасёлак у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Брод — вёска ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці

### [[Украіна]]
* Брод — сяло ў Першамайскім раёне Мікалаеўскай вобласьці

## Падвойныя назвы
* Доўгі Брод
* Каменны Брод
* Козі Брод
* Лаўскі Брод

## Глядзіце таксама
* Брады
* Бродак
* Бродаўка
* Бродаўскі
* Бродніца
* Бродніцкі
* Бродча
* Броды
Камуністычная партыя Летувы і Заходняй Беларусі

**Камуністычная партыя Летувы і Заходняй Беларусі** (КПЛіЗБ) — партыйная арганізацыя, якая дзейнічала на акупаванай нямецкімі войскамі тэрыторыі Летувы і Заходняй Беларусі ў 1918—1919 рр. Была часткай РКП(б) і працавала пад ейным кіраўніцтвам.

Створаная ў кастрычніку 1918 року на I зьездзе, які прызнаў асноўнай задачай партыі выгнаньне нямецкіх акупантаў, зьвяржэньне панаваньня буржуазіі і ўстанаўленьне савецкай улады, прыняў Статут, выбраў ЦК (Пранас Эйдукявічус, Раман Піляр, С. Грыб, Канстанцін Кярновіч, А. Бразджыёніс, Аляксандрас Якшэвічус, у сьнежні 1918 кааптаваны Вінцас Міцкевіч-Капсукас і Зігмас Ангарэціс). I зьезд КПЛіЗБ назваў партыю Кампартыяй Летувы і Беларусі першай акупацыі (куды адносілася тэрыторыя, захопленая немцамі ў 1915 па лініі Дзьвінск — Нарач — Крэва — Наваградак — Баранавічы — Пінск, г. зн. да наступленьня немцаў у лютым 1918). Ад I зьезду КПЛіЗБ бярэ пачатак Кампартыя Летувы. Пад кіраўніцтвам КПЛіЗБ праводзіліся стачкі і мітынгі працоўных у Вільні, Горадні, Коўне, Лідзе, Панявежы, Шаўлях і інш. У падпольлі створаны органы савецкай улады. На пасяджэньні ЦК КПЛіЗБ 8 сьнежня 1918 у Вільні ўтвораны Часовы рэвалюцыйны рабоча-сялянскі ўрад Летувы, які 16 сьнежня 1918 выдаў Маніфэст пра абвяшчэньне савецкай улады ў Летуве і Заходняй Беларусі. 3 канца сьнежня 1918 ЦК КПЛіЗБ выдаваў газэту «Камуніст» на расейскай, летувіскай, польскай і гэбрайскай мовах. КПЛіЗБ правяла зьезд і 2 канфэрэнцыі. II канфэрэнцыя КПЛіЗБ выказалася за аб’яднаньне Летувіскай ССР і БССР у адну Літоўска-Беларускую Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку (Літбел). КПЛіЗБ аб’ядналася з Кампартыяй Беларусі ў адзіную Камуністычную партыю (бальшавікоў) Літвы і Беларусі.

## Літаратура
* Камуністычная партыя Літвы і Заходняй Беларусі // 

Катэгорыя:Камуністычныя партыі Беларусі‎
Катэгорыя:Колішнія палітычныя партыі Летувы
Струскія вечарыны паэзіі

**Струскія вечарыны паэзіі** () — міжнародны паэтычны фэст у горадзе Струга (Паўночная Македонія), адзін з найбуйнейшых у Эўропе.

Заснаваны ў 1962 годзе ў памяць аб ураджэнцы Стругі, заснавальніку македонскай паэзіі Канстанціне Міладзінаве. У 1966 годзе ператвораны з нацыянальнага ў міжнародны, тады ж заснавана вышэйшая ўзнагарода фэсту — прэмія «Залаты вянок» (), першым ляўрэатам якой стаў Робэрт Раждзественскі. Сярод ляўратаў прэміі былі Ўістан Хью Одэн, Паблё Нэруда, Ёсіф Бродзкі, Булат Акуджава, Махмуд Дарвіш і іншыя паэты.

У 2004 годзе да гэтай прэміі дадалася другая — «Струскія масты» (), якая прысуджаецца за лепшую дэбютную паэтычную кнігу.

У межах фэсту разгорнута шырокая выдавецкая праграма. Кожны год да фэсту выпускаецца анталёгія якой-небудзь нацыянальнай паэзіі ў перакладах на македонскай, тэматычная анталёгія македонскай паэзіі ў перакладах на ангельскую мову, аўтарскія зборнікі некалькіх паэтаў з розных краінаў у македонскіх перакладах. Пры фэсьце існуе таксама Міжнародная бібліятэка паэзіі, у склад якой уваходзяць кнігі паэтаў-удзельнікаў фэстывалю, і Міжнародны паэтычны архіў, які ўключае рукапісы, фатаграфіі і іншыя матэрыялы.

У 2011 годзе ЮНЭСКО разам з урадам Македоніі адзначылі 50-я ўгодкі фэстывалю.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт фэстывалю  


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1962 годзе
Фёдараўка (Рагачоўскі раён)

**Фёдараўка** — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Доўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 10 чалавек
* 1999 год — 23 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Доўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёну
Пахар

Назву **Пахар** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Пахар — пасёлак у Гадзілавіцкім сельсавеце Рагачоўскага раёну
** Пахар — пасёлак у Журавіцкім сельсавеце Рагачоўскага раёну

* Менская вобласьць:
** Пахар — вёска ў Пухавіцкім раёне

## Падвойныя назвы
* Борут Пахар
* Красны Пахар
* Чырвоны Пахар
* Эль Пахар
Белорусская рада (1917—1918)

**Белорусская рада** — ваенна-грамадзкая і літаратурная газэта, ворган Цэнтральнай Беларускай Вайсковай рады. Выдавалася на расейскай мове ў Менску (25.11 (8.12).1917 — 5.2.1918), зьмяшчала і матэрыялы на беларускай мове. Галоўны рэдактар Я. А. Ярушэвіч.

## Крыніцы

Катэгорыя:Газэты на расейскай мове
Катэгорыя:Беларускія газэты
Вячка Станкевіч

**Вячка Станкевіч** (15 верасня 1932, Вільня — 16 ліпеня 2025) — беларускі грамадзкі дзяяч, заступнік старшыні Рады БНР.

## Біяграфія
Сын мовазнаўцы, гісторыка і грамадзкага дзяяча Яна Станкевіча.

Выехаў зь Беларусі разам з бацькамі падчас Другой усясьветнай вайны. З 1949 году — у ЗША. Атрымаў ступень магістра па спэцыяльнасьці “электрамэханіка”. Працаваў інжынэрам у карпарацыях “ITT” і “Western Union”. З 1990 па 1998 гг. дырэктар беларускай службы “Радыё Свабода”. Да 2013 г. выдавец квартальніка “Belarusian Review”, сталы аўтар газэты “Беларус”.

Старшыня Галоўнай управы Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня ў 1969—1971 і 2007—2011 гг.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:Палітыкі БНР
Катэгорыя:Сябры Рады БНР
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Сябры Беларуска-амэрыканскага задзіночаньня
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары Радыё «Свабода»
Акадэмія Пандзеў Струміца

«**Акадэмія Пандзеў**» () — паўночнамакедонскі футбольны клюб з гораду Струміцы. Заснаваны ў 2010 годзе. Уладальнік Кубка Паўночнай Македоніі (2019).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Струміцы
Беласток — Горадня

**Акру́га Беласто́к — Го́радня** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка нямецкага Обэр-Осту ў часе I сусьветнай вайны.

## Геаграфія
Акруга прыкладна адпавядала даваенным межам Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі. На поўначы межавала зь Летувой (акругай Обэр-Осту).

Акруга складалася з 14 паветаў: Горадня-места, Горадня, Ліда, Плянты, Васілішкі, Радунь, Ост (Зьдзецел), Ваўкавыск, Алекшыцы, Саколка, Беласток-места, Беласток, Бельск і Сьвіслач.

## Мінуўшчына
1 лістапада 1916 року ў рамках Обэр-Осту ўтвораныя акругі Курляндыя, Летува і Беласток — Горадня. У апошнюю ўвайшлі, акрамя названых местаў, Ліда, Ваўкавыск, Масты, Сьвіслач, Зьдзецел, Шчучын ды інш.

На тэрыторыі Обэр-Осту беларуская мова мела роўнае становішча зь іншымі мовамі, было дазволена ствараць уласныя навучальныя ўстановы. Пры фінансавай падтрымцы Нямеччыны у 1916-1918 роках колькасьць беларускіх школаў у генэральнай акрузе «Беласток — Горадня» вырасла з 3 да 79 (21,2% ад агульнай колькасьці навучальных установаў), у якіх навучалася больш за 3000 шкаляроў.

1 лютага 1918 акруга Беласток — Горадня злучаная з акругай Летува ў адзіную акругу Летуву, якая ў сваю чаргу 16 лютага ўвайшла ў склад абвешчанага каралеўства Летувы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1915 годзе
Катэгорыя:Польшча ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Гісторыя Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Гісторыя Беластоку
Катэгорыя:1915 год у Польшчы
Катэгорыя:1915 год у Беларусі
Лупняк

**Лупня́к** — горныя пароды з паралельным (слаістым) разьмяшчэньнем мінэралаў, якія ўваходзяць у іх склад. Лупняк характарызуецца лупнякаватасьцю — здольнасьцю лёгка расшчэплівацца на асобныя пласьціны.

## Глядзіце таксама
* Мэтамарфічныя горныя пароды
* Лупняк лушчанковы
* Аспідны лупняк
* Цагляны лупняк
* Асьпідны лупняк
* Вэльдзкі лупняк
* Філіт

Катэгорыя:Мэтамарфічныя горныя пароды
Плачковіца

**Плачко́віца** () — горны сьцяг, што знаходзіцца ва ўсходняй частцы Паўночнай Македоніі. Знаходзіцца паміж гарадамі Радавіш и Вініца.

Самы высокі пік сьцягу — гара Лісец (1754 м). Даўжыня галоўнага сьцягу складае 34 км. Даліна ракі Зрноўска падзяляе горы на дзьве часткі: усходнюю і заходнюю. Найвышэйшая вяршыня заходняй частка зьяўляецца Туртэл (1689 м). Іншыя буйныя вяршыні масіву: Чупіно Брдо (1725 м), Бел Камен (1707 м) і Кара цепе (1625 г. м).

Лісец зьяўляецца папулярным маршрутам ўзыходжаньня ў мясцовых альпіністаў, зьяўляючыся адной з самых складаных вяршынь у маштабе ў гэтай частцы Паўночнай Македонія. Вяршыня гары часта пакрытая сьнегам нават у чэрвені. У раёне піку знаходзяцца дзьве горныя хаткі: Вртэшка з боку Шціпу і Джумаа з боку Радавіч.

У гарах маецца некалькі пячор, зь якіх 5 даступныя для наведваньня. Самая буйная зь іх Вялікая пячора мае даўжыню 600 мэтраў.

Сьцяг Плачковіцы складзены ў асноўным граніту, крышталічнага лупняку, гнейсаў і мармуру. Горы парэзаныя шматлікімі глыбокімі рачнымі далінамі. Рэкі на паўночных схілах глыбейшыя зь вялікай колькасьцю парогаў і вадаспадаў.

Клімат умерана-кантынентальны, зь некаторым уплывам міжземнаморскага клімату. Сярэднегадавая тэмпэратура складае каля 10-12°С. Сярэднегадавая колькасьць ападкаў вагаецца ад 500 мм у дольнай частцы да 800 мм у больш высокіх частках.

Існуюць пляны будаўніцтва ў гарах Плачковіца першай македонскай астранамічнай абсэрваторыі. Яна павінна будзе знаходзіцца пад кіраваньнем унівэрсітэту гораду Шціп.

## Крыніцы

Катэгорыя:Горы Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Горныя хрыбты Эўропы
Катэгорыя:Горныя сыстэмы
Вяршыня мясцовасьці

**Вяршыняй мясцовасьці** ў тапаграфіі называюць пункт на паверхні, які мае найбольшую вышыню над узроўнем мора (сярод усіх пунктаў, непасрэдна прылеглых да яе). З матэматычнага пункта гледжаньня, вяршыня — лякальны максымум вышынь.

Назва «горная вяршыня» звычайна выкарыстоўваюць у дачыненьні да асобных гор, якія прыкметна ўзвышаюцца над агульным узроўнем горнай краіны (Эльбрус на Каўказе і інш.).

## Крыніцы

Катэгорыя:Картаграфія
Катэгорыя:Геадэзія
Катэгорыя:Фізычная геаграфія
Катэгорыя:Тапаграфія
Катэгорыя:Горы
Дзяржаўны лад Паўночнай Македоніі

**Дзяржаўны лад** Паўночнай Македоніі заснаваны на прынцыпе дэмакратычнай рэспублікі, у якой прэм’ер-міністар зьяўляецца кіраўніком ўраду і парлямэнту, які складаецца з прадстаўнікоў розных палітычных партыяў. Выканаўчая ўлада знаходзіцца ў руках ўраду, заканадаўчая ўлада — у парлямэнту. У судовай улады  галоўныя судзьдзі, якія не залежныя ад заканадаўчай ці выканаўчай улады.

## Прэзыдэнт
Прэзыдэнт Македоніі абіраецца тэрмінам на пяць год.

## Заканадаўчая ўлада
Парлямэнтам Македоніі зьяўляецца Сход Рэспублікі Македонія. Абіраецца на чатыры гады ў складзе ад 120 да 150 дэпутатаў. За ўвесь час дзяржаўнай незалежнасьці ў Сходзе не было больш за 120 дэпутатаў.

## Выканаўчая ўлада
Урадам Македоніі зьяўляецца Ўрад на чале з прэм’ерам. Па канстытуцыі гэта найвышэйшы орган у дзяржаве.

## Судовая ўлада
Судовая ўлада ў краіне прадстаўлена праз суды. На чале судовай сыстэмы знаходзяцца Вышэйшы суд, Канстытуцыйны суд і Рэспубліканская судовая рада. Апошняя займаецца абраньнем судзьдзяў на іх пасады.

## Адміністрацыйнае дзяленьне
Пасьля выбараў 2005 году, разам з прыняцьцем новай Канстытуцыі, край падзелены на 78 абшчын (*община*). Сталіца Скоп’е аб’яданае ў 10 абшчын называецца «Горад Скоп'е».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Прэзыдэнта Македоніі
* Афіцыйны сайт Парлямэнту Македоніі
* Афіцыйны сайт Міністэрства замежных спраў Македоніі


Катэгорыя:Паўночная Македонія
Ганна Сурмач

**Ганна Сурмач** (нар. 4 ліпеня 1947, Пацавічы) — беларуская грамадзкая дзяячка і гістарыца.

## Біяграфія
Скончыла гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту ў 1970 годзе. Супрацоўнічыла зь Дзяржаўным архівам Менскай вобласьці з 1970 па 1973. Была інспэктаркай архіўнага аддзелу Менскага аблвыканкаму (1973-1977) і загадніцай аддзелу камплектаваньня дзяржархіву Менскай вобласьці (1977-1982). Ад 1982 па 1993 гг. ўзначальвала Цэнтральны дзяржаўны архіў-музэй літаратуры і мастацтва Беларусі. Зь ліпеня 1993 году старшыня Рады грамадзкай арганізацыі — Згуртаваньне беларусаў сьвету Бацькаўшчына.

Ад 1999 году спадарыня Ганна жыве за мяжой. Працавала на Радыё «Свабода», кіравала суполкай “Скарына” ў Чэхіі, а ў 2007 годзе была абраная старшынёй Галоўнай управы Беларуска-Амерыканскага задзіночання (БАЗА) і рэдактаркай газэты «Беларус». Уваходзіць ў склад прэзыдыюму Рады БНР.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Сябры Рады БНР
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Ляды (Узьдзенскі раён)

**Ля́ды** — пасёлак ва Ўзьдзенскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Хатлянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 9 чалавек
* 1999 год — 15 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Хатлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Узьдзенскага раёну
Кляцішча

Назву **Кляцішча** маюць:

* Кляцішча — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Кляцішча — вёска ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці
Македонскі рэфэрэндум аб незалежнасьці (1991)

**Македо́нскі рэфэрэ́ндум аб незале́жнасьці** адбыўся 8 верасьня 1991 год дзеял адабрэньня абвешчанай Македоніяй незалежнасьці ад Сацыялістычнай Фэдэратыўнай Рэспублікі Югаславіі. За незалежнасьць выказалася пераважная колькасьць выбаршчыкаў (96,4%) пры яўцы 76%.

Датэрміновае галасаваньне праводзілася ў ЗША, Канадзе і Аўстраліі, дзе пражывалі буйныя нацыянальныя дыяспары. Усе палітычныя лідэры Македоніі заклікалі да галасаваньня. Тым ня менш, Альбанскае насельніцтва байкатавала рэфэрэндум, разглядаючы сябе прыгнечаных меншасьцю.

## Вынікі

Ужо ўвечары ў дзень галасаваньня ў сталіцы Македоніі Скоп’е на плошчы Ёсіп Броз Ціта (цяпер Плошча Македоніі) старшыня выбарчай камісіі рэфэрэндуму абвесьціў першыя вынікі па якім Македонія прагаласавала за незалежнасьць. Прэзыдэнт Кіра Глігараў павіншаваў грамадзян вольнай, незалежнай Македоніі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэфэрэндумы аб незалежнасьці
Катэгорыя:Падзеі 8 верасьня
Катэгорыя:Рэфэрэндумы 1991 году
Катэгорыя:Рэфэрэндумы ў Югаславіі
1991
Рэфэрэндум
Злата Мегленская

**Злата Мегленская** (, , , ) — праваслаўная сьвятая і пакутніца.

## Жыцьцё
Злата нарадзілася ў XVIII ст. у сяле Слаціна, у правінцыі Мэглен (цяпер Хрысі, Грэцыя), у беднай сялянскай сям’і, мела трох сясьцёр. Аднойчы, калі Злата выйшла па ваду, туркі схапілі яе. Калі адзін зь іх прапанаваў ёй стаць мусульманкай і быць ягонай жонкай, Злата адказала: «Я веру ў Хрыста, і толькі Яго я ведаю, як майго Жаніха, я ніколі не адмоўлюся ад Яго, нават калі падвергнеце мяне тысячам катаваньняў і пасячэце мяне на кавалкі».

Бацькі і сёстры плачучы спрабавалі ўгаварыць яе: «Дачка, памілуй сябе і нас, сваіх бацькоў і сясьцёр, адрачыся ад Хрыста толькі ў словах, так што мы ўсе можам быць шчасьлівыя, таму што Хрыстос міласэрны. Ён даруе такі грэх, зьдзейсьнены ў сувязі з абставінамі жыцьця». Аднак Злата супраціўляліся гэтаму. Яна адказала ім: «Калі вы раіце мне адрачыся ад Хрыста, сапраўднага Бога, вы ўжо не мае бацькі і мае сёстры. У мяне ёсьць Гасподзь Ісус Хрыстос, як мой бацька, Багародзіца, як мая маці, і сьвятых, як мае браты і сёстры.»

Туркі пасьля кінулі яе ў вязьніцу на тры месяцы, зьбівалі яе кожны дзень. Нарэшце, яны яе падвесілі яе за ногі галавою да зямлі і разьвялі вогнішча, каб яна ўчадзела ад дыму, але Злата выжыла. У рэшце рэшт яны зьнялі яе з дрэва і пасеклі на часткі. Яна загінула 18 кастрычніка 1795 году. Кавалачкі яе мошчаў былі ўзятыя хрысьціянамі ў свае дамы для дабраславеньня.

У 1912 годзе Злату прызналі сьвятой. Баўгарская Праваслаўная Царква сьвяткуе ў яе гонар прастольнае сьвята 18 кастрычніка, Грэцкая, Расейская, Сэрбская і Македонская праваслаўныя цэрквы — 13 кастрычніка. Гісторыю яе жыцьця напісаў Нікадзім Святагорац. У Баўгарыі і Паўночнай Македоніі Сьвятая Злата часта паказваецца ў вобразе кабеты ў традыцыйным народным строі. У Баўгарыі Сьвятая Злата зьяўляецца заступніцай усіх баўгараў, якія пражываюць за мяжой.

Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Катэгорыя:Баўгарскія сьвятыя
Катэгорыя:Сэрбскія сьвятыя
Катэгорыя:Паўночнамакедонскія сьвятыя
Охрыдзкае лета

**Охрыдзкае лета** () — македонскі штогадовы музычны фэст, які праходзіць з 12 ліпеня па 20 жніўня ў горадзе Охрыдзе. Фінансаваньне фэсту ажыцьцяўляюць Міністэрства культуры Паўночнай Македоніі і шэраг спонсараў. Заступнік фэсту — прэзыдэнт Паўночнай Македоніі. З 1994 году фэст уваходзіць у Эўрапейскую асацыяцыю фэстаў.

## Гісторыя фэсту
Першы фэстываль адбыўся 4 жніўня 1961 г. пад мурамі катэдральнага сабора Сьвятой Сафіі, яго адкрылі опэрная сьпявачка Ана Ліпша Тофавіч, якая выступіла пад акампанэмэнт піяніста Ладзіслава Пэрдліка. На фэсьце былі выкананы творы Гэндэля, Моцарта, Бэтговэна і іншых клясычных кампазытараў. Дзякуючы фэсту пачалася папулярызацыя камэрнай музыкі: на наступных фэстах выступалі такія артысты, як Уладзімер Ружгак (барытон, Харватыя), Мартына Ароя (сапрана, ЗША), актэт са Славеніі і музыкі Прагі, квартэты Juilliard String Quartet і Golden Fate Quartet, македонскія выканаўцы Мілка Ефцімава і Тодар Скалоўскі, расейскі скрыпач Леанід Коган і францускі віялянчэліст Андрэ Навара, а таксама Мсьціслаў Растраповіч, Гідон Крэмэр, Рагіра Рычы, Віктар Трацьцякоў, Гэнрык Шэрынг, Сальваторэ Акардо, Алена Абразцова, Каця Рычарэлі, Вікторыя дэ лос Анэлес, Максім Вэнгэраў, Вадзім Рэпін, Джуліян Рахлін, Іва Пагорэліч і многія іншыя. Выступалі вакальна-інструмэнтальныя ансамблі: Мюнхэнскі камэрны аркестар, Virtuosi de Roma, Камэрны аркестар Жоржа Энеску, Летувіскі камэрны аркестар, Сымфанічны аркестар Аўстрыйскага радыё, Бухарэсцкі хор «Мадрыгал», Ленінградзкі хор імя Глінкі і дзіцячы хор Вены.

У цяперашні час на фэсьце выступаюць артысты з Расеі, Турцыі, Францыі, ЗША, Нідэрляндаў, Італіі, Грэцыі і іншых зямель, таксама граючы ў межах тэатральнай праграмы ролі ў пастаноўках твораў Шэксьпіра, Чэхава, Мальера, Гогаля, Брэхта, Нушыка, а таксама Сафокла, Эўрыпіда, Арыстафана і г. д.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Охрыд
Катэгорыя:Фэсты клясычнай музыкі
Катэгорыя:Паўночнамакедонская музыка
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1961 годзе
Сьвяты Паўночнай Македоніі

**Афіцыйныя сьвяты [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніі]]** праводзяцца з розных абставін, уключна з рэлігійнымі і нацыянальнымі сьвятамі.

## Крыніцы
Каноплі ў Македоніі

**Каноплі ў Македоніі** зьяўляюцца законнымі для мэдыцынскіх мэтаў, але незаконна для рэкрэацыйных мэтаў.

## Мэдыцынскія мэты
9 лютага 2016 годуа, Камітэт аховы здароўя Македоніі даў згоду на легалізацыю мэдыцынскай марыхуаны. Пачынаючы з чэрвеня 2016 году, пацыентам без рэцэпту было дазволена купляць алей да 0,2% канабінаідаў; купля большай канцэнтрацыі патрабуе рэцэпту.

## Незаконнае вытворчасьць
Толькі невялікая колькасьць канопляў вырошчваецца ў Македоніі, бо ў суседняй Альбаніі каноплі пераўзыходзяць якасьцю і коштам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Каноплі
Катэгорыя:Палітыка Македоніі
Рошчына

**Рошчына** — гэта:

* Рошчына — цэмэнтная, будаўнічая рашчына
* Рошчына — цеставая мяшанка альбо закваска

## Населеныя пункты
* Рошчына — вёска ў Сеньненскім раёне Віцебскай вобласьці
* Рошчына — вёска ў Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Рашчына
Сьвятая (рака)

**Сьвятая** () — рака ў Летуве, найбольшы прыток ракі Вяльлі. 

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Упнікі.

Пачынаецца каля возера Саманіс і ўпадае ў Вяльлю каля Янава.

На Сьвятой у 1435 годзе адбылася бітва паміж князямі Жыгімонтам Кейстутавічам і Сьвідрыгайлам Альгердавічам, у якой апошні атрымаў паразу.

Катэгорыя:Прытокі Вяльлі
Катэгорыя:Рэкі Летувы
Алімпійскі камітэт Паўночнай Македоніі

**Алімпійскі камітэт Македоніі** () — арганізацыя, якая прадстаўляе Паўночную Македонію ў міжнародным алімпійскім руху. Заснаваны ў 1992 годзе, зарэгістраваны ў МАК у 1993 годзе.

У міжнародным Алімпійскім руху называўся Алімпійскі камітэт Былой Югаслаўскай Рэспублікі Македонія (Olympic Committee of the Former Yugoslav Republic of Macedonia), што адлюстроўвала нявырашанае міжнароднае пытаньне зь імем гэтай новай дзяржавы. З сакавіка 2019 году завецца Алімпійскі камітэт Паўночнай Македоніі.

Штаб-кватэра знаходзіцца ў Скоп’е. Зьяўляецца сябрам Міжнароднага алімпійскага камітэту, Эўрапейскіх алімпійскіх камітэтаў і іншых міжнародных спартовых арганізацыяў. Ажыцьцяўляе дзейнасьць па разьвіцьці спорту ў Македоніі.

## Глядзіце таксама
* Македонія на Алімпійскіх гульнях

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны вэбсайт Алімпійскага камітэта Македоніі 

Катэгорыя:Паўночнамакедонскі спорт
Македонія
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год у Паўночнай Македоніі
Чамярычына

**Чамяры́чына** — вёска ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Кубліцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 3 чалавекі
* 1999 год — 19 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Кубліцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ўшацкага раёну
Паддуб’е

Назву **Паддуб’е** маюць:

* Паддуб’е — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
* Паддуб’е — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласьці
* Паддуб’е — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Паддуб’е — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласьці
* Паддуб’е — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласьці
* Паддуб’е — пасёлак у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Паддуб’е — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Паддуб’е — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці
* Паддуб’е — вёска ў Смалявіцкім раёне Менскай вобласьці
Казлоўшчынскі пасялковы савет

**Казло́ўшчынскі пасялко́вы саве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Зьдзецельскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Казлоўшчына.

## Гісторыя
28 чэрвеня 1958 году Казлоўшчына атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У сувязі з гэтым Казлоўшчынскі сельсавет рэарганізаваны ў пасялковы савет у складзе Казлоўшчынскага (з 20 студзеня 1960 году ў складзе Зьдзецельскага, з 25 сьнежня 1962 году — Слонімскага, з 6 студзеня 1965 году — Зьдзецельскага) раёну Гарадзенскай вобласьці.

30 сьнежня 2003 году ў склад пасялковага савету перададзеныя 25 населеных пунктаў — Амбражылевічы, Ананічы, Гарадкі, Дзянісава, Доўбневічы, Драбавічы, Дубароўшчына, Колкі, Куцкі, Малая Воля, Маськаўцы, Нянадавічы, Падвялікае, Пархуты, Пацавічы, Рандзілаўшчына, Русакі, Салавічы, Самойлаўшчына, Скрундзі, Скрэндзевічы, Смаляная Печ, Трахімавічы, Хамічы, Чарлёнка — ліквідаванага Дзянісаўскага сельсавету.

13 ліпеня 2007 году ў склад пасялковага савету перададзеныя 7 населеных пунктаў — Гярбелевічы, Лозкі, Лявонавічы, Малдавічы, Мядзьвінавічы, Скіпоравічы, Сьверплевічы — ліквідаванага Гярбелевіцкага сельсавету.

26 сьнежня 2013 году пасялковы савет ператвораны ў сельсавет з цэнтрам у мястэчку Казлоўшчына.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1986 году — 1

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя пасялковыя саветы Зьдзецельскага раёну
Катэгорыя:Пасялковыя саветы, створаныя ў 1958 годзе
Катэгорыя:Пасялковыя саветы, скасаваныя ў 2013 годзе
Казлоўшчынскі сельсавет

Назву **Казлоўшчынскі сельсавет** маюць:

* Казлоўшчынскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пастаўскага раёну Віцебскай вобласьці
* Казлоўшчынскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Зьдзецельскага раёну Гарадзенскай вобласьці
* Казлоўшчынскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Казлоўшчынскага раёну Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Казлоўшчынскі пасялковы савет
* Казлоўшчынскі раён
Інстытут македонскай мовы імя Крстэ Місіркава

**Інстытут македонскай мовы імя Крсьце Мисиркова** () — арганізацыя-рэгулятар македонскай мовы, уваходзіць у склад Унівэрсытэту Сьвятых Кірылы і Мятоды ў Скоп'е. Інстытут створаны ў сакавіку 1953 году, з мэтай стандартызацыі македонскай мовы і разьвіцьця македаністыкі. Таксама зьяўляецца навучальнай установай у сфэры прафэсійнай падрыхтоўкі і павышэньня кваліфікацыі спэцыялістаў па македонскаму мове. Спачатку інстытут функцыянаваў у якасьці падразьдзяленьня філязофскага факультэту, але неўзабаве ён сфармаваўся як асобнае навуковая ўстанова і быў названы ў гонар вядомага дзеяча македонскай нацыянальнага адраджэньня Крстэ Місіркаў.

## Структура
У цяперашні час інстытут складаецца з 5 аддзелаў:

* Аддзел гісторыі македонскай мовы
* Аддзел сучаснай македонскай мовы
* Аддзел дыялекталёгіі
* Аддзел македонскай лексыкалёгіі і лексыкаграфіі
* Аддзел анамастыкі.

Супрацоўнікі з аддзелу гісторыі македонскай мовы ажыцьцявілі праект стварэньня слоўніка царкоўнаславянскай мовы; навуковыя супрацоўнікі аддзелу сучаснай македонскай мовы распрацоўваюць Сынтаксычны слоўнік македонскіх дзеясловаў; навуковыя супрацоўнікі аддзелу дыялекталёгіі распрацоўваюць Атляс дыялектаў македонскай мовы; навуковыя супрацоўнікі з аддзелу македонская лексыкалёгіі і лексыкаграфіі распрацоўваюць Тлумачальны слоўнік македонскай мовы, а таксама слоўнік македонскай народнай паэзіі; навуковыя супрацоўнікі з аддзелу анамастыкі распрацоўвае слоўнік македонскіх прозьвішчаў.

У цяперашні час навукова-дасьледчую дзейнасьць у інстытуце вядуць 33 дасьледчыка, 6 зь якіх зьяўляюцца кансультантамі, 1 — старшы навуковы супрацоўнік, 1 — навуковы супрацоўнік, 6 асыстэнтаў, 9 і 9 дасьледчыкаў малодшых навуковых супрацоўнікаў. 9 супрацоўнікаў маюць ступень доктара навук і 15 — кандыдаты навук. Дырэктар інстытуту — доктар Алена Ёванова-Груйоўска.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны вэб-сайт  

Катэгорыя:Македонская мова
Македонія
Канстытуцыя Паўночнай Македоніі

**Канстыту́цыя Рэспу́блікі Македо́ніі** — найвышэйшы прававы акт Паўночнай Македоніі.

## Гістарычныя канстытуцыі
### Канстытуцыя 1946 году
Першая Канстытуцыя была прынятая 31 сьнежня 1946 году ў Народнай Рэспубліцы Македонія як аўтаномнай рэспубліцы Фэдэратыўнай Народнай Рэспублікі Югаславія. Пэрыяд з 1946 па 1974 гады, калі дзейнічала гэтая канстытуцыя, характарызуецца магутнымі дынамічнымі зьменамі, якія паўплывалі на фундамэнтальныя інстытуты дзяржавы. У 1953 годзе быў прыняты Канстытуцыйны закон аб грамадзкім і палітычным уладкаваньні і аб ворганах улады Народнай Рэспублікі Македонія, пасьля якога стаў несапраўдным Закон аб працоўным самакіраваньні 1950 году (ён жа Канстытуцыйны закон аб кіраваньні дзяржаўнымі камэрцыйнымі прадпрыемствамі і вышэйшымі гаспадарчымі аб’яднаньнямі працоўных калектываў). Менавіта гэтая Канстытуцыя стала крыніцай права на самавызначэньне македонцаў.

### Канстытуцыя 1974 году
25 лютага 1974 году была прынятая Канстытуцыя, у якім згадвалася ўжо Сацыялістычная Рэспубліка Македонія. Гэтая Канстытуцыя азначала пераход ад этатызму да самакіраваньня і зьяўлялася ўжо ня толькі вышэйшым нарматыўным актам, але і своеасаблівай сацыяльнай хартыяй.

### Канстытуцыя 1991 году
8 лістапада 1991 году на рэфэрэндуме большасьць грамадзян Рэспублікі Македонія падтрымалі дзяржаўны сувэрэнітэт Македоніі і незалежную дзяржаву. 17 лістапада 1991 году была прынятая канстытуцыя, што юрыдычна замацавала існаваньне Рэспублікі Македонія. Згодна з Канстытуцыяй, сацыяльна-эканамічная і палітычная сыстэма Рэспублікі заснавана на прынцыпах вяршэнства закона, правоў і свабодаў чалавека, падзелу ўладаў, рынкавай эканомікі і іншых фундамэнтальных каштоўнасьцяў сучаснага дэмакратычнага грамадзтва.

Пасьля ў дакумэнт было ўнесена 19 паправак:
* у 1992 годзе (1-2)
* у 1998 годзе (3)
* у 2001 годзе (4-19)

## Структура
Канстытуцыя складаецца з прэамбулы і частак. Часткі Канстытуцыі дзеляцца на некалькі падчастак:

* Асноўныя палажэньні
* Асноўныя свабоды і правы чалавека і грамадзяніна
* Арганізацыя дзяржаўнай улады
* Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Македонія
* Мясцовае самакіраваньне
* Міжнародныя адносіны
* Абарона, ваеннае і надзвычайнае становішча
* Папраўкі ў Канстытуцыю
* Пераходныя і заключныя палажэньні

## Вонкавыя спасылкі
* Тэкст Канстытуцыі 

Македонія
Катэгорыя:Паўночнамакедонская палітыка
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Падзеі 17 лістапада
Запожанкі

**Запо́жанкі** — вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Яськаўшчынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 1 чалавек
* 1999 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Яськаўшчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лёзьненскага раёну
NUTS Паўночнай Македоніі

**[[Намэнклятура тэрытарыяльных адзінак для мэтаў статыстыкі]]** (, ) — стандарт тэрытарыяльнага падзелу краінаў для статыстычных мэтаў. Стандарт быў распрацаваны Эўрапейскім Зьвязам і дэталёва ахоплівае толькі краіны Эўразьвязу.

Паўночная Македонія зьяўляецца кандыдатам на ўваходжаньне ў ЭЗ, таму намінальна таксама ўключана ў намэнклятуру NUTS. Існуюць тры ўзроўні намэнклятуры:

* NUTS-1: MK0 Македонія
* NUTS-2: MK00 Македонія
* NUTS-3: 8 статыстычных рэгіёнаў
** MK001 Вардарскі
** MK002 Усходні
** MK003 Паўднёва-Заходні
** MK004 Паўднёва-Ўсходні
** MK005 Пелаганійскі
** MK006 Палоскі
** MK007 Паўночна-Ўсходні
** MK008 Скопскі

Акрамя дзеючых узроўняў NUTS, таксама ёсьць два ўзроўні LAU (1-ы ўзровень — муніцыпалітэты, 2-і — паселішчы).

## Глядзіце таксама
* Коды ISO 3166-2 для Македоніі

## Вонкавыя спасылкі
* Hierarchical list of the Nomenclature of territorial units for statistics - NUTS and the Statistical regions of Europe 
* Overview map of CC (Candidate countries) - Statistical regions at level 1 
** Macedonia - Statistical regions at level 2
** Macedonia - Statistical regions at level 3
* Correspondence between the regional levels and the national administrative units
* Municipalities of Macedonia

Катэгорыя:Сьпісы:Паўночная Македонія
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Паўночнай Македоніі
Тэлефонны плян нумарацыі Паўночнай Македоніі

**[[Тэлефонны код|Тэлефонны плян нумарацыі]] Паўночнай  Македоніі**, зьяўляецца сыстэмай, якая выкарыстоўваецца для прызначэньня тэлефонных нумароў у Паўночнай Македоніі. Яна рэгулюецца Агенцтвам па электроннай сувязі **АЕК**, які адказвае за тэлекамунікацыю.

Міжнародны тэлефонны код Паўночнай Македоніі **389**. Ён павінен заўсёды набірацца, нават унутры краіны, з-за мноства фіксаваных і мабільных апэратараў.

Прыклад для выкліку тэлефонаў у Скоп’е, Паўночная Македонія выглядае наступным чынам:

* **02 XXXXXXX** (у межах Скоп'е)
* **02 XXXXXXX** (у межах Македоніі)
* **389 2 XXXXXXX** (за межамі Македоніі)

Нумарацыя фарматаў для Паўночнай Македоніі:

***389 2 XXXXXXX** геаграфічныя нумары — Скоп’е
***389 3x хххххх** геаграфічныя нумара — усходняя Македонія (гл. ніжэй)
***389 4x XXXXXX** геаграфічных нумары — цэнтральная і заходняя Македонія (гл. ніжэй)
***389 5xx ххххх** прэміюм, дабаўленая вартасьць, лініі
***389 7x хххххх** мабільныя
***389 8xx ххххх** бесплатныя, агульны кошт
***1хх** гэта агульны фармат кароткага коду (напрыклад, 112 для аварыйных сытуацыяў); Фармат 10xx для доступу carrier access.

Для званкоў з Паўночнай Македоніі, прэфікс для міжнародных выклікаў **00** (напрыклад, для выкліку нумара ЗША, трэба набіраць 00 1 ... ).

## Коды рэгіёнаў

## Коды мабільных апэратараў

Пры наборы з-за граніцы, абанэнт павінен замяніць пачатковы нуль з прэфіксам на фармат +389

## Нумары сьпецслужбаў

## Вонкавыя спасылкі
*Agency for Electronic Communications (AEK)

Паўночная Македонія
Катэгорыя:Сувязь у Паўночнай Македоніі
Антонаўка (Антонаўскі сельсавет)

**Анто́наўка** — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам Антонаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 518 чалавек
* 2010 год — 505 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Антонаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёну
Прылепаўка

Назву **Прылепаўка** маюць:

* Прылепаўка — пасёлак у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Прылепаўка — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласьці
Васіль Каранькоў

**Васіль Каранькоў** .

Нарадзіўся ў 1872 годзе ў сяле Высокае Аршанскага павету. Кравец і земляроб. Атрымаў пачатковую адукацыю.

27 сакавіка 1906 году быў абраны ў Першую Дзяржаўную Думу Расеі са складу выбаршчыкаў Магілёўскага губэрнскага выбарчага сходу. Уваходзіў у групу пазапартыйных дэпутатаў-сялянаў беларусаў ад пяці Паўночна-Заходніх губэрняў. У думскіх камісіях не працаваў. Пад час дэбатаў па складаньні адраса на тронную прамову 4 траўня заявіў коратка:
«…Я, панове прадстаўнікі, зьвяртаю асаблівую ўвагу на тое, што вы не жадаеце зьмясьціць зямельнае пытаньне ў першых радках адраса. Гэта памылкова. Мы, сяляне, зладжана прынялі пастанову з патрабаваньнем амністыі. Амністыю мы зьмясьцілі, так бы мовіць, у першыю чаргу. У другую варта патрабаваць зямлі. На першым месьце пастаўлена амністыя. На другое належыць паставіць зямлю, а на трэцьцяе ўсеагульную адукацыю. Калі гэта будзе выканана, то мы ўсе ахвотна падпішамся пад адрасам…»
«…Першая  наша патрэба — зямля, другая — адукацыя. Мы нават непісьменныя, мы нічога ня ведаем, вось за гэта нас ашукваюць, таму што мы ўсе неадукаваныя. Сяляне, па-першае трэба пытаць Гасудара Імператора, каб ён дапамог нам у барацьбе з супернікамі. Колькасна нас сялян багата, але адукаваных у нас зусім крыху. Мы нічога ня ведаем…»

Пасьля роспуску Думы вярнуўся ў Высокае. 10 жніўня 1921 году быў арыштаваны і прысуджаны да аднаго году зьняволеньня як чалец партыі эсэраў. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваны 29 траўня 1992 году пракуратурай Віцебскай вобласьці.

## Крыніцы

## Літаратура
* .
* . 
* . 
* 
* .
*  
* . 
* РГИА Российский государственный исторический архив. Ф. 1278. Оп. 1 (1-й созыв). Д. 35. Л. 12-18; Ф. 1327. Оп. 1. 1905 год. Д. 141. Л. 17 оборот. .

## Вонкавыя спасылкі
* Картатэка Сталіна

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1872 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аршанскім раёне
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расейскай імпэрыі I скліканьня
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Людвіг Рэзаўскі

**Лю́двіг Пятро́віч Рэзаўскі** (24 красавіка 1887, Елгава, Латвія — верасень 1980) — савецкі партыйны дзяяч.

## Жыцьцяпіс
У рэвалюцыйным руху з 1905 року, чалец РСДРП (1906). З 1915 на расейскім Заходнім фронце, сябра Менскай латыскай сэкцыі РСДРП. Пасьля Лютаўскай рэвалюцыі чалец Менскага савету, вёў рубрыку «Мясцовае жыцьцё» ў газэце «Зьвязда».

Зь лістапада 1917 — камісар народнай асьветы і народны камісар унутраных справаў Заходняй вобласьці.  на адкрыцьці Першага Ўсебеларускага зьезду запатрабаваў скінуць бел-чырвона-белы сьцяг, які вісеў па-над трыбунай, назваўшы яго «нацыянальнай анучай». Уночы з  разам з начальнікам менскага гарнізону Мікалаем Крывашэіным з дапамогай войскаў разагналі зьезд, калі там праводзілася галасаваньне за «Пастанову пра краёвую ўладу».

22 студзеня 1918 прызначаны начальнікам навастворанага Аддзелу па барацьбе з контрарэвалюцыяй і спэкуляцыяй (ЧК). Пасьля захопу Менску немцамі перайшоў у Смаленскую губэрнскую ЧК, старшыня; пасьля намесьнік старшыні Казанскага губэрнскага выканкаму.

З траўня 1919 року ва НКУС РСФСР, зь лютага 1920 — у ВЧК. Пазьней служыў у наркамаце асьветы РСФСР, у 1924—1925 — на адміністрацыйна-гаспадарчай рабоце.

Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Віталь Скалабан. Першы нацыянальны…  // Экспресс-новости, 6 сьнежня 2007

Катэгорыя:Нарадзіліся 24 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1887 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Елгаве
Катэгорыя:Памерлі ў 1980 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Катэгорыя:Першы Ўсебеларускі кангрэс
Катэгорыя:Бальшавікі
Вікінт

**Вікінт** (? — каля ) — літоўскі князь, які ў мірнай умове 1219 году разам з Гердзівілам называецца «жамойцкім князем».

## Імя

Віцікінд, Віцікінт або Вікінд (Witikind, Witikint, Wikind) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віт- (імёны ліцьвінаў Віцень, Віталт, Вітарт; германскія імёны Wittenus, Witolt, Witard) паходзіць ад гоцкага wit 'веда, розум, закон', старасаксонскага witan 'ведаць' або ад асновы -від-, а аснова -кінд- (-кінт-) (імёны ліцьвінаў Кінціла, Кіндэр; германскія імёны Kintilo, Kinder) — ад гоцкага і германскага kinds 'дзіцё, род'. Такім парадкам, імя Вікінт азначае «дзіцё мудрасьці».

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *Выкынтъ* (умова 1219 году); *со Выконтомъ… пославшима Выкыньта… со Выкынтомь… ко воуеви своемоу Выкынтови… Выкинтовъ именемь Твиреметь* (Галіцка-Валынскі летапіс).

## Біяграфія

Першы ўпамін пра князя Вікінта датуецца 1219 годам, калі ён разам зь іншымі літоўскімі князямі браў удзел у падпісаньні міру з Галіцка-Валынскім княствам. Ён і Гердзівіл называюцца ў гэтай умове «жамойцкімі князямі»:

Усходняя частка Жамойці, якой кіраваў Гердзівіл, падтрымлівала літоўскага князя Міндоўга, тым часам як заходняя частка, якой кіраваў Вікінт, была варожай да Міндоўга. 

Быў дзядзькам (вуем) пляменьнікаў Міндоўга Таўцівіла і Гедзівіда, г.зн., сястра Вікінта была жонкай Даўспрунга — бацькі Таўцівіла і Гедзівіда. 

У 1248 годзе Міндоўг паслаў Вікінта і сваіх пляменьнікаў (па мячы) Таўцівіла і Гедзівіда ў выправу на Смаленск. Выправа пачалася ўдала, але ў 1249 годзе ў бітве каля Зубцова літоўскае войска пацярпела паразу. Даведаўшыся пра гэта, Міндоўг надумаў адабраць уладаньні князёў. 

Вікінт, Таўцівіл і Гедзівід мусілі бегчы да мужа сястры Таўцівіла князя галіцка-валынскага Данілы Раманавіча. У 1250 годзе супернікам Міндоўга ўдалося ўтварыць моцную кааліцыю, куды ўвайшлі войскі Лівонскага ордэну і Галіцка-Валынскага княства. «Срэбрам і шматлікімі падарункамі» Вікінт пераканаў ваяваць супраць Міндоўга яцьвягаў і палову Жамойці. 

Разам з тым, Міндоўгу ўдалося разьяднаць кааліцыю, скіраваную супраць яго. Яму ўдалося вывесьці з вайны Ордэн, прыняўшы каталіцкі хрост і аддаўшы зямлі паўночных балтыйскіх плямёнаў (куршы, зэмгалы ды іншых) у рукі крыжакоў. 

Прыкладна ў 1253 годзе Вікінт памёр, Таўцівіл мусіў зноў бегчы да Даніла Галіцкага, кааліцыя распалася, а Міндоўг прыняў тытул караля Літвы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літоўскія князі
Летувіскія традыцыйныя крыжы

**Крыждзірбісьце** — традыцыйнае летувіскае мастацтва апрацоўкі і ўпрыгожэньня крыжоў. Уключана ЮНЭСКА ў Сьпіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва.

Выраб крыжоў складае важную частку летувіскай культуры. Хоць у цяперашні час яны зьвязаны з каталіцкай рэлігіяй — асноўнай рэлігіяй летувісаў — летувіскія крыжы бяруць пачатак з дахрысьціянскіх вераваньняў і зьвязаны з паганскімі слупамі, якія сымбалізуюць сусьветнае дрэва. На думку безыменнага аўтара з сайту *travel.lt*, пасьля ўваходжаньня Летувы ў склад Расейскай імпэрыі ў пачатку XIX стагодзьдзя ўзьвядзеньне крыжоў было забаронена, а крыжы сталі таксама адным з сымбаляў летувіскага народу. Усталяваньне крыжоў было таксама забаронена ў савецкі пэрыяд.

Звычайна крыжы выразаюцца з дубу, часам утрымліваюць таксама мэталічныя элемэнты. Майстры, якія вырабляюць крыжы, былі вандроўнымі рамесьнікамі і вандравалі па ўсёй краіне. Самым знакамітым разьбяром крыжоў быў Вінцас Сьвірскіс (1835-1916), пасьля якога захавалася каля 50 крыжоў.

Стылізаваныя крыжы () ставілі ля дарог, на могілках, каля дамоў, а таксама каля цэркваў. Крыжы маглі спалучаць элемэнты архітэктуры, скульптуры, жывапісу і мастацкага кавальства, і былі вышынёй ад аднаго да пяці мэтраў. Часта летувіскія крыжы ўтрымліваюць сымбалі сонца, гэамэтрычныя сымбалы, выявы расьлінаў, птушак, а таксама дрэва жыцьця. Часам каля іх ставяць невялікія статуі. Крыжы сустракаюцца па ўсёй Летуве, але іх асабліва шмат у Жамойці, Аўкштоці і Дзукіі.

Каля Шауляю разьмешчана Крыжовая гара — пагорак, на якім усталяваныя каля 50 тысячаў крыжоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскае мастацтва
Катэгорыя:Крыжы
Катэгорыя:Шэдэўры вуснай і нематэрыяльнай спадчыны чалавецтва