9 верасьня

## Падзеі
* 337 — Рымская імпэрыя падзеленая на 3 часткі між сынамі імпэратара Канстантына
* 1493 — вырашальная параза харватаў ад туркаў-асманаў у бітве на рацэ Крбава
* 1570 — туркі-асманы авалодалі Нікасіяй
* 1609 — атрады Вялікага Княства Літоўскага на чале са Львом Сапегам пачалі аблогу Смаленска
* 1698 — войскі Рэчы Паспалітае на чале з каронным гетманам Феліксам Казімерам Патоцкім перамаглі татараў у бітве пад Падгайцамі ў часе вайны Рэчы Паспалітае з Асманскай імпэрыяй
* 1739 — пачатак Стонаўскага паўстаньня, найвялікшага паўстаньня рабоў у брытанскіх каляніяльных уладаньнях у Паўночнай Амэрыцы да Амэрыканскае рэвалюцыі
* 1776 — зацьверджаная новая назва аб’яднаных калёніяў Амэрыкі — Злучаныя Штаты Амэрыкі
* 1791 — Вашынгтон, сталіца Злучаных Штатаў, названая па імі прэзыдэнта Джорджа Вашынгтона
* 1801 — Баку далучаны ў склад Расеі
* 1839 — Джон Гершэль зрабіў свой першы фатаздымак на шкляной пласьцінцы
* 1850 — Каліфорнія стала 31-м амэрыканскім штатам
* 1855 — пасьля 349-дзённай аблогі ангельска-францускія войскі, якія дзейнічалі на Крымскай паўвысьпе, увайшлі ў Севастопалем
* 1886 — у Бэрне падпісаная Канвэнцыя аб ахове літаратурных і мастацкіх твораў — першае міжнароднае пагадненьне ў галіне аўтарскага права
* 1913 — расейскі ваенны лётчык Пётар Несьцераў упершыню выканаў фігуру вышэйшага пілятаваньня «мёртвая пятля»
* 1918 — у Менску адкрыліся беларускія настаўніцкія курсы
* 1923 — заснавальнік Турэцкае рэспублікі Мустафа Кемаль Ататурк стварыў Рэспубліканскую Народную партыю
* 1924 — гвалт ў Ганапэпэ, Гаваі
* 1926 — створаная «Нацыянальная Радыёвяшчальная Кампанія (NBC)» у ЗША
* 1939 — параза палякаў у бітве над Бзурай; пачалася бітва пад Ілжай; немцамі занятая Рэда
* 1943 — хаўрусныя войскі высадзіліся ля Салерна і Таранта ў Італіі
* 1944 — у выніку дзяржаўнага перавароту да ўлады ў Баўгарыі прыйшоў камуністычны Айчынны фронт
* 1945 — капітуляцыяй японскага войска ў Кітаі скончылася Другая кітайска-японская вайна
* 1947 — першы кампутарны «баг»: у рэле ЭВМ «Harvard Mark II» у Гарвардзкім унівэрсытэце залез жук ()
* 1948 — на акупаванай Савецкім Саюзам частцы Карэйскае паўвыспы абвешчаная Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка
* 1969 — у Канадзе прыняў сілу так званы «Моўны акт», паводле якога ангельская і француская мовы сталі афіцыйнымі на ўсёй тэрыторыі краіны
* 1970 — пачаўся выпуск аўтамабіляў «ВАЗ-2101» — «Жыгулі»
* 1971 — пачаліся 4-хдзённыя забурэньні ў турме Атыка, падчас якіх загінулі 39 вязьняў (большасьць забітыя падчас задушэньня непарадкаў)
* 1972 — першая каляровая тэлетрансьляцыя Баўгарскага нацыянальнага тэлебачаньня — маніфэстацыя ад *Плошчы 9 верасьня*
* 1974 — Народная рэспубліка Баўгарыя спыніла глушэньне радыёстанцыі «Голас Амэрыкі»
* 1976 — у сутыкненьні самалётаў «Ан-24» і «Як-40» над Сочы загінулі 90 чалавек
* 1985 — ЗША абвясьцілі пра ўвядзеньне эканамічных санкцыяў супраць Паўднёва-Афрыканскае Рэспублікі, адрэагаваўшы на ўсталяваньне апартэіду
* 1988 — у катастрофе віетнамскага «Ту-134» ў Бангкоку загінулі 76 чалавек
* 1990 — гвалт у Батыкалоа: узброеныя сілы Шры-Ланкі забілі 184 прадстаўнікоў тамільскай нацыянальнай меншасьці
* 1991 — Таджыкістан абвясьціў незалежнасьць ад СССР
* 1992 — Амбасадар ЗША Дэйвід Сўорц уручыў даверчыя граматы Станіславу Шушкевічу. Афіцыйную прамову амбасадар казаў па-беларуску
* 1993 — Арганізацыя вызваленьня Палестыны афіцыйна прызнала Ізраіль
* 1999 — ад выбуху бомбы зруйнаваны 9-павярховы жылы дом у Маскве. Загінулі 94 чалавекі, параненыя 164
* 2001:
** у Беларусі адбыліся прэзыдэнцкія выбары
** у Аўганістане Аль-Каіда забіла Ахмада Шах Масуда
**метанолавая трагедыя ў павеце Пярну, Эстонія
* 2009 — адкрытае мэтро ў Дубаі

## Нараджэньні
* 384 — Флявій Ганорый, першы імпэратар Заходняе Рымскае імпэрыі
* 1585 — Арман Жан дзю Плясі дэ Рышэльё, францускі дзяржаўны дзяяч, кардынал
* 1737 — Люіджы Гальвані, італійскі фізык, лекар
* 1769 — Іван Катлярэўскі, украінскі пісьменьнік, паэт і драматург, заснавальнік сучаснай украінскай літаратуры
* 1828 — Леў Талстой, расейскі пісьменьнік
* 1855 — Г’юстан С’тюарт Чэмбэрлен, нямецкі пісьменьнік брытанскага паходжаньня
* 1894 — Аляксандар Крыніцкі, савецкі партыйны і дзяржаўны дзяяч, першы сакратар Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Беларусі
* 1896 — Павал Базылеўскі, падпалкоўнік Арміі Украінскай Народнай Рэспублікі (ў эміграцыі — генэрал-харунжы).
* 1908 — Чэзарэ Павэзэ, італійскі паэт, пісьменьнік, перакладнік
* 1918 — Оскар Люіджы Скальфара, палітык, прэзыдэнт Італіі
* 1918 — Барыс Захадэр, паэт, перакладнік
* 1922 — Ганс Георг Дэмэльт, нямецкі фізык, Нобэлеўскі ляўрэат 1989 году
* 1923 — Даніель Карлтан Гайдушэк, амэрыканскі фізыёляг чэскага паходжаньня, Нобэлеўскі ляўрэат 1976 году
* 1930 — Надзея Румянцава, расейская савецкая акторка тэатру і кіно
* 1941 — Дэніс Рычы, амэрыканскі інфарматык, стваральнік мовы праграмаваньня C і апэрацыйнае сыстэмы Unix
* 1941 — Станіслаў Стратыеў, баўгарскі драматург, сцэнарыст
* 1949 — Сусіла Бамбанг Юдхаёна, дзейны прэзыдэнт Інданэзіі
* 1960 — Г’ю Грант, брытанскі актор, кінапрадусар
* 1961 — Андрэй Вядзернікаў, заснавальнік і кіраўнік International Karate Association of Belarus
* 1962 — Ліза Марклунд, швэдзкая пісьменьніца і журналістка
* 1963 — Рабэрта Данадоні, італійскі футбаліст і трэнер
* 1973 — Фродэ Андрэсэн, нарвэскі біятляніст
* 1980 — Віталь Стахіевіч, беларускі піяніст
* 1980 — Яні Лііматайнэн, фінскі музыка («Sonata Arctica»)
* 1984 — Брэд Гузан, амэрыканскі футбаліст, брамнік ангельскага клюбу «Астан Віла» й нацыянальнай зборнай ЗША
* 1987 — Аляксандар Сонг, камэрунскі футбаліст
* 1987 — Андрэа Петкавіч, нямецкая тэнісыстка

## Сьмерці
* 1000 — Олаф I, кароль Нарвэгіі
* 1087 — Вільгельм I Заваёўнік, герцаг Нармандыі, кароль Ангельшчыны
* 1513 — Якаў IV, шатляндзкі кароль
* 1569 — Пітэр Брэйгель Старэйшы, флямандзкі мастак
* 1596 — Ганна Ягелонка, каралева польская і вялікая княгіня літоўская
* 1809 — Аўгуст Людвіг Шлёцэр, нямецкі і расейскі гісторык, філёляг, публіцыст і статыстык
* 1863 — Ігнат Будзіловіч, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў у Аршанскім павеце, расстраляны
* 1891 — Жуль Грэві, францускі прэзыдэнт
* 1898 — Ўільям Чатэртан Дыкс, ангельскі паэт
* 1941 — Ганс Шпэман, нямецкі біёляг, Нобэлеўскі ляўрэат
* 1947 — Віктар Орта, найвядомейшы бэльгійскі архітэктар, адзін з заснавальнікаў стылю мадэрн (Art Nouveau)
* 1973 — Сяргей Туманскі, савецкі канструктар авіярухавікоў
* 1976 — Мао Дзэ-дун, старшыня КНР
* 1978 — Джэк Ўорнэр, амэрыканскі кінапрадусар («Warner brothers»)
* 1985 — Пол Флоры, амэрыканскі хімік, Нобэлеўскі ляўрэат
* 1990 — Аляксандар Мень, расейскі праваслаўны сьвятар, тэоляг
* 1990 — Сэмюэль Доў, палітычны дзяяч, прэзыдэнт Лібэрыі
* 1990 — Нікола Абаньяна, італійскі філёзаф
* 2000 — Віерасамы Рынгаду, палітычны дзяяч, прэзыдэнт Маўрыцыя
* 2001 — Ахмад Шах Масуд, аўганскі палітык, вайсковец
* 2003 — Эдвард Тэлер, амэрыканскі ядравы фізык вугорскага паходжаньня, «бацька вадароднае бомбы»
* 2007 — Васіль Кук — апошні камандзір Украінскай паўстанчай арміі
* 2018 — Васіль Казакоў — першы міністар аховы здароўя незалежнай Беларусі
* 2020 — Генік Лоска — беларуска-польскі музыка, вакаліст, кампазытар і гітарыст, рок- і блюз-выканаўца

## Сьвяты
* Канец Рамадану ў мусульманаў
* КНДР — Дзень народнае рэспублікі (1948)
* Таджыкістан — Дзень незалежнасьці (1991)
* Японія — Дзень хрызантэмаў
* Міжнародны дзень прыгажосьці — адзначаецца з ініцыятывы Міжнароднага камітэту па эстэтыцы і касьмэталёгіі (2003)