Комі-пярмяцкая мова

**Комі-пярмя́цкая мова** — мова народу комі-пярмякаў. Разам з комі-зыранскай і комі-язьвінскай мовамі зьяўляецца адной з трох асноўных гаворак агульнае мовы комі. Мае ўласную літаратурную мову, заснаваную на мясцовых дыялектах. Колькасьць носьбітаў — прыкладна 61 000 чалавек без уліку носьбітаў комі-язьвінскае мовы (якая часам лічыцца дыялектам комі-пярмяцкай мовы).

Распаўсюджаная ў Комі-Пярмяцкай акрузе Пермскага краю (Гайнскі муніцыпальны раён, Косінскі муніцыпальны раён, Кочаўскі муніцыпальны раён, Кудымкарскі муніцыпальны раён, Юрлінскі муніцыпальны раён, Юсьвінскі муніцыпальны раён) і ў Афанасьеўскім раёне Кіраўскае вобласьці сярод этнаґрафічнае супольнасьці комі-пярмякаў — *комі-зюзьдзінцаў*, якія складаюць прыкладна 2% ад насельніцтва раёну.

## Гісторыя
Паводле меркаваньня вядомага і славутага фінавуграведа В. Лыткіна (комі-зыранін па паходжаньні), агульная мова комі да падзяленьня на тры гаворкі праіснавала ўсяго прыкладна 1-2 стагодзьдзі (прыкладна на мяжы першага й другога тысячагодзьдзя). Першапачаткова мова комі падзялілася на дзьве гаворкі (комі-зыранская і комі-пярмяцкая): гэта было зьвязана зь міграцыяй зыранаў на поўнач. Падзяленьне мовы комі на комі-зыранскую і комі-пярмяцкую канчаткова адбылося прыкладна ў 14-15 ст. Комі-язьвінская гаворка як самастойная лінґвістычная адзінка канчаткова склалася значна пазьней у выніку ізаляцыі ўсходняе супольнасьці комі-пярмякаў расейскімі пасяленцамі.

## Характарыстыка мовы
### Асноўныя адрозьненьні ад комі-зыранскае мовы
Параўноўваючы комі-пярмяцкую й комі-зыранскую мову, становяцца бачнымі некаторыя адметнасьці комі-пярмяцкае мовы. Напрыклад, гэта разьвіцьцё сыстэмы зьнешнемясцовых (указаньне на тое, што працэс адбываецца на паверхні чаго-небудзь, каго-небудзь) і прыблізна-мясцовых (указаньне на тое, што працэс адбываецца побач з чым-небудзь, кім-небудзь) склонаў, зьнікненьне спрадвечных лічэбнікаў, наяўнасьць камітатыву (ускосны склон, які выражае сумеснасьць дзеяньня з чым-небудзь, частая зьява ў фіна-вугорскіх мовах), наяўнасьць клічнага склону назоўнікаў з канчаткам -ӧй, рознамясцовы альбо якасна-вакальны націск (у комі-зыранскай мове — тэндэнцыя ставіць націск на першы склад). Трэба адзначыць, што гэтыя рысы не перашкаджаюць даволі істотнаму ўзаемаразуменьню сярод комі-пярмякаў і комі-зыранаў.

### Пісьмовасьць

Да 1917 г. на комі-пярмяцкай мове былі выдадзены некалькі вучэбных і царкоўных кнігаў расейскім альфабэтам. Пасьля рэвалюцыі пачынаецца актыўнае разьвіцьцё комі-пярмяцкае мовы, з канцу 1930 гадоў зьяўляецца літаратурны стандарт, заснаваны на кудымкарска-іньвенскай гаворцы паўдзёнага дыялекту. З 1921 па 1932 год комі-пярмякі разам з комі-зыранамі ўжывалі г. зв. альфабэт Маладцова, а з 1932 па 1937 год на хвалі ўсесавецкае лацінізацыі комі-пярмякі ўжывалі лацінскі альфабэт. Потым быў ажыцьцяўлены пераход на кірыліцу. Для асерадненьня паўночных і паўдзёных гаворак былі ўведзеныя літары **л** і **в**, таксама былі даданы літары **Іі**, **Öö** і дыґрафы *тш*, *дж*, якія адлюстроўваюць спэцыфічныя комі-пярмяцкія гукі. 

Сучасны выгляд комі-пярмяцкага альфабэту.

### Дыялекты
У адрозьненьне ад астатніх дыялектаў комі мовы, для паўдзёных гаворак комі-пярмяцкае мовы характэрны поўны пераход фанэмы /л/ у /в/, альбо ўвогуле страта фанэмы (напрыклад, бел. «мова», комі *кыл*/*кыв*/*кы*).

Комі-пярмяцкая мова падзяляецца на наступныя дыялекты:
* **Паўднёвы** (дыялект з фанэмай /в/)
** Кудымкарска-іньвенская гаворка
** Дольнаіньвенская гаворка
** Онькаўская гаворка
** Нердвінская гаворка

* **Паўночны** (дыялект з фанэмай /л/)
** Кочаўская гаворка
** Косінска-камская гаворка
** Мысаўская гаворка
** Верхлуп'інская гаворка

* **Горнакамскі** — дыялект вярхоўяў Камы, на якім размаўляюць комі-зюзьдзінцы.

Часам да дыялектаў комі-пярмяцкае мовы таксама далучаюць і **[[Комі-язьвінская мова|комі-язьвінскую мову]]**. З 2003 г. яна мае свой альфабэт і свой літаратурны стандарт.

## Гісторыя вывучэньня
Першым расейскім навукоўцам, які правёў вялікія і істотныя дасьледаваньні комі-пярмяцкай мовы, стаў Мікалай Рогаў (1825 — 1905). У 1869 г. ён апублікаваў свае працы «Опытъ грамматики пермяцкаго языка» і «Пермяцко-русскій и русско-пермяцкій словарь».

## Грамадзкае жыцьцё

Комі-пярмяцкая мова вывучаецца ў некаторых клясах сярэдніх школ у Комі-Пярмяцкай акрузе. Частка матэрыялаў кудымкарскае ґазэты «Парма» публікуецца на комі-пярмяцкай мове. Комі-пярмяцкая мова ўжываецца ў адміністратыўнай дзейнасьці Комі-Пярмяцкай акругі.

## Невялікі комі-пярмяцка-беларускі слоўнік

## Крыніцы

Катэгорыя:Мовы Расеі
Катэгорыя:Фіна-вугорскія мовы