open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лужназямельныя мэталы

**Лужназямельныя мэталы** — хімічныя элемэнты другой групы пэрыядычнай сыстэмы: бэрыль, магнэз, вапень, стронц, бар і рад. Нягледзячы на тое, што бэрыль ды магнэз уваходзяць у гэтую групу, яны не зьяўляюцца лужназямельнымі мэталамі.

## Апісаньне
Лужназямельныя мэталы маюць электронную канфігурацыю зьнешняга энэргетычнага ўзроўню ns², і зьяўляюцца s-элемэнтамі, як і лужныя мэталы.

Усе лужназямельныя мэталы шэрыя й цьвёрдыя пры пакаёвай тэмпэратуры рэчыва. Лужназямельныя мэталы больш цьвёрдыя й шчыльныя, чым лужныя мэталы. Найбольш цяжкі элемэнт — рад. Хімічная актыўнасьць лужназямельных мэталаў павялічваецца зьверху ўніз па пэрыядычнай сыстэме хімічных элемэнтаў.

## Хімічныя уласьцівасьці
# Вельмі лёгка ўступаюць у рэакцыі.
# Маюць станоўчую валентнасьць +2.
# Рэагуюць з вадою пакаёвай тэмпэратуры (за выключэньнем Be) з вылучэньнем вадароду.
# Праяўляюць аднаўленчыя здольнасьці.
# З вадародам ствараюць гідрыды ЭH2.
# Тленкі маюць агульную формулу ЭО.

## Крыніцы
Прудок (Прапойскі раён)

**Прудо́к** (таксама — *Рагаўскі́ Прудо́к*, *Ро́гаўскі Прудо́к*, *Прудо́к Раго́скі*) — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сьвенскага сельсавету.

## Назва
Назва зьвязана зь існаваньнем тут стаўка (прудка). Яшчэ й цяпер сустракаюцца палі ад стаўка, а таксама дзікія камяні (жорны).

## Гісторыя
Жыхары в. Прудок, відаць, паходзяць з суседняй вёскі Рагі. Аб гэтым сьведчыць надпіс на мапе 1777 году — Прудок Рагоскі, дзе былі запруда і млын на р. Козел. У 1884 годзе ў Баханскай воласьці Быхаўскага павету, 71 двор, у т. л. 1 кравецкі, 1 калёсны, 462 жыхары, хлебазапасны магазін. Да Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 году многа жыхароў выехалі ад безьзямельля ў Сыбір, напрыклад, у былую Енісейскую губэрню.

## Насельніцтва
* 2011 год — 190 чалавек
* 2010 год — 206 чалавек
* 1999 год — 283 чалавекі
* 1910 год — 856 чалавек

## Інфраструктура
У вёсцы дзейнічаюць крама і сельскі клюб.

## Асобы
* Іван Ісаенка (нар. 1922) — Герой Сацыялістычнай Працы
* Васіль Машушэнка (нар. 1926) — Герой Сацыялістычнай Працы

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Рагі (Прапойскі раён)

**Рагі́** — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сьвенскага сельсавету.

## Назва
Назва вёскі паходзіць ад формы вясковых палявых абшараў у выглядзе рога.

## Гісторыя
Упершыню згадваецца ў пач. XVIII ст. у складзе Навабыхаўскага графства, якое ў тыя часы належала Сапегам. З 1754 да канца XVIII ст. Рагі знаходзіліся ў закладным уладаньні ў віленскіх піяраў і складалася зь дзьвюх частак: Вялікія Рагі й Малыя Рагі (Рагоўскі Прудок). Малыя Рагі мелі 38 двароў, 248 жыхароў, Вялікія Рагі — 85 двароў, 524 жыхары. У 1884 годзе ў в. Рагі 103 двары, у тым ліку 8 кравецкіх і 1 кавальскі, 590 жыхароў, хлебазапасны магазін, ветраны млын, карчма. У 1910 годзе ў Баханскай воласьці Быхаўскага павету. У 1912 годзе аднаклясная школа.

## Насельніцтва
* 2011 год — 111 чалавек
* 2010 год — 114 чалавек
* 1999 год — 190 чалавек
* 1910 год — 789 чалавек

## Інфраструктура
У вёсцы дзейнічае крама.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Інэртныя газы

**Інэ́ртныя га́зы** — хімічныя элемэнты восьмай А-групы: гель, нэон, аргон, крыптон, ксэнон і радон.

## Апісаньне
Інэртныя газы — група хімічных элемэнтаў, якая ўяўляе сабою аданатамныя газы бяз колеру й паху. Маюць вельмі нізкую хімічную рэактыўнасьць з той прычыны, што іхнія атамы маюць поўнасьцю запоўненыя зьнешнія электронныя абалонкі.

## Крыніцы
Параўнаньне катастрофаў у Чарнобылі і Фукусіме

У гэтай табліцы прыведзенае параўнаньне аварыяў на Чарнобыльскай (1986) і Фукусімскай (2011) АЭС.

## Выкіды радыёактыўных рэчываў
 

   

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Колькі паліва ў небясьпецы на Фукусіме?
* Чарнобыльская аварыя. Сусьветная ядзерная асацыяцыя
* Разгорнута пра Фукусімскі ядзерны крызіс
* Журнал Фукусімскай аварыі. IAEA
* Параўнаньне Фукусімы і Чарнобылю. BBC

Катэгорыя:Наступствы Чарнобыльскай катастрофы
Катэгорыя:Аварыя на АЭС Фукусіма I
Катэгорыя:Навуковыя параўнаньні
У капцюрох ГПУ

«**У капцюро́х ГПУ**» — аповесьць пра ўласнае жыцьцё Ф. Аляхновіча па прыезьдзе ў БССР. Беларускі драматург і тэатразнаўца Францішак Аляхновіч (1888—1944) адным зь першых у сусьветнай літаратуры, за чвэрць стагодзьдзя да Аляксандра Салжаніцына, апісаў жахі бальшавіцкага ГУЛАГу.

## Кароткае апісаньне
Герой аповесьці «У капцюрох ГПУ», упершыню абнародаваў у 1934 годзе, — даверлівы беларус, які вярнуўся на радзіму з наіўным спадзяваньнем, што ў Беларускай ССР ён зьдзейсьніць свае мары ў беларускім тэатры як актор і пастаноўшчык.

Заместа гэтага ён робіцца ахвярай махінацыяў савецкіх карных службаў — Дзяржаўнае палітычнае ўпраўленьне пры Радзе народных упаўнаважаных СССР. На сумнавядомых Салаўках героя чакаюць адно за адным цяжкія для жыцьця й здароўя выпрабаваньні: убачанага й перажытага яму хопіць на ўсё астаняе жыцьцё. А прамаўчаць, не расказаць пра гэта сваім сучасьнікам і нашчадкам ён таксама ня можа… Твор Ф. Аляхновіча яшчэ да Другое сусьветнае вайны быў перакладзены на асноўныя эўрапейскія мовы.

## Абнародваньне твору
Твор упершыню надрукаваны ў польскай віленскай газэце «Słowo»; расейскі пераклад успамінаў абнародавала парыская газэта «Возрождение». У 1935 годзе ў Вільні ўспаміны выйшлі асобнай кнігай на польскай мове пад назвай «Siedem lat w szponach G.P.U.» У 1937 годзе ў Варшаве выдадзены яшчэ адзін польскі варыянт кнігі пад назвай «Prawda o Sowietach». Твор перакладаўся на італьянскую мову («La verita sulla Russia Bolscevica») і на партугальскую ў Бразыліі («Sete annos nas garras sovieticas»). Украінскі пераклад друкавала газэта «Діло», рэдакцыя якой затым выпусьціла ўспаміны асобнай кнігай «7 літ на Соловках». Толькі ў канцы 1937 году аўтар здолеў выдаць кнігу на беларускай мове.

## [[Аўдыё]]графія
* 

## Бібліяграфія

;на беларускай мове
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;на італійскай мове
*  

;на партугальскай мове
* 
*  
 
;на польскай мове
* 
* 
* 
*  
* 

* 
* 
*  
*  
;на расейскай  мове
* 
*  
*  

;на ўкраінскай мове
* 
*  

### Крытыка, рэцэнзіі
* 
* 
* 
* 

## Глядзіце таксама
* Францішак Пяткевіч — лекар і беларускі нацыянальны дзяяч, вязень Салавецкага лягеру, аўтар успамнаў: «Салаўкі востраў пакут і сьмерці. (Успаміны з катаргі савецкай)».

## Літаратура

* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
 

## Вонкавыя спасылкі
*  
* 

Катэгорыя:Творы Францішка Аляхновіча
Рэкта (Прапойскі раён)

**Рэ́кта** — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сьвенскага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца паміж 1598 і 1610&nbsp;гг. пры продажы маёнтку Тайманава як нядаўна пасаджаная на зямлі каралеўскага сяла Зяткавічы слабада. Узьнікла ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя для абслугоўваньня ўчастку шашы Масква — Варшава. У 1873 годзе 283 рэвіскія й 343 прышлыя селяніны. З 1874 году належала Мінюскаму, які ў 1882 годзе валодаў 561 дзесяцінай зямлі, 2 вадзянымі млынамі й карчмой. У 1884 годзе ў Бычанскай воласьці Быхаўскага павету, меўся хлебазапасны магазін. У 1886 годзе 104 двары, 771 жыхар, 3 ветракі, габрэйскі малітоўны дом. У 1900 годзе была царкоўнапрыходзкая школа, пры ёй заснавана бібліятэка для пазашкольнага чытаньня. У 1912 годзе існавала царкоўнапрыходзкая вучэльня.

## Насельніцтва
* 2011 год — 367 чалавек
* 2010 год — 374 чалавекі
* 1999 год — 402 чалавекі
* 1910 год — 1115 чалавек

## Інфраструктура
У вёсцы дзейнічаюць ДУА «Рэкцянскі вучэбна-пэдагагічны комплекс дзіцячы сад — пачатковая школа», аддзяленьне паштовай сувязі, АТС, сельскі дом культуры, бібліятэка, фэльчарска-акушэрскі пункт, комплексны прыёмны пункт, крама.

## Асобы
* Раман Кротаў (1923) — поўны кавалер ордэну Славы

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Аксыд

**Аксы́д** — гэта складанае хімічнае рэчыва, якое ўяўляе сабою злучэньне простых хімічных элемэнтаў з тленам.

## Апісаньне
Аксыды адасабляюцца на солеўтваральныя й нясолеўтваральныя. Солеўтваральныя бываюць трох тыпаў: асноўнымі, кіслотнымі ды амфатэрнымі.

Прыкладам нясолеўтваральных аксыдаў можа быць: NO (аксыд азоту) — уяўляе сабою газ бяз колеру й паху, які можа ўтварацца пасьля навальніцы. Або CO (аксыд вугляроду) — газ бяз паху.

## Асноўныя аксыды
Асноўныя аксыды — гэта складаныя рэчывы, якія ўтвараюць солі пры хімічнай рэакцыі з кісьлямі альбо кіслотнымі аксыдамі. З асновамі ды асноўнымі аксыдамі не рэагуюць. Прыкладам асноўных аксыдаў можа быць:

K2O (аксыд калю) або CaO (аксыд вапню). Да асноўных аксыдаў адносяць аксыды мэталаў першай і другой валентнасьці.

Хімічныя ўласьцівасьці:

1. Узаемадзеяньне з вадою:

- узаемадзеяньне з вадою з утварэньнем асновы (лугу)

CaO+H2O = Ca(OH)2

2. Узаемадзеяньне з кісьлямі:

- узаемадзейнічаюць з кісьлямі, утвараючы солі й ваду (рашчына солі ў вадзе)

CaO+H2SO4 = CaSO4+ H2O

3. Пры ўзаемадзеяньні з кіслотнымі аксыдамі ўтвараюць солі:

CaO+CO2=CaCO3 (крэйда)

## Кіслотныя аксыды
Кіслотныя аксыды — складаныя рэчывы, да якіх адносяцца аксыды немэталаў і аксыды мэталаў з V, VI і VII валентнасьцю. Яны ўтвараюць солі пры хімічным ўзаемадзеяньні з асновамі альбо асноўнымі аксыдамі. З кіслотнымі аксыдамі не рэагуюць.

Прыкладам асноўных аксыдаў можа быць:

CO2 (дыяксыд вугляроду), P2O5 — (пентаксыд фосфару) утвараецца пры гарэньні белага фосфару й SO3 — трыяксыд серкі.

Хімічныя ўласьцівасьці:

- рэагуюць з вадою:

CO2+H2O=H2CO3 (вугальная кісьля)

- рэакцыя з лугамі (асновамі):

CO2+NaOH=Na2CO3

- узаемадзеяньне з асноўнымі аксыдамі:

CO2+MgO=MgCO3 (карбанат магну)

## Амфатэрныя аксыды
Амфатэрныя аксыды — складаныя рэчывы, да якіх адносяцца аксыды мэталаў III, IV валентнасьці. Утвараюць солі ў рэакцыях з кісьлямі, кіслотнымі аксыдамі, асновамі ды асноўнымі аксыдамі. Нягледзячы на тое, што ZnO, Beo, SnO, PbO маюць валентнасьць 2, яны таксама ўваходзяць у сьпіс амфатэрных аксыдаў.

Хімічныя ўласьцівасьці амфатэрных аксыдаў даволі ўнікальны, бо яны маюць уласьцівасьці, як асноваў, так і кісьляў.

- рэакцыі з кіслотнымі аксыдамі:

ZnO+H2CO3 = ZnCO3 + H2O

- узаемадзеяньне з асновамі:

ZnO+2NaOH=Na2ZnO2+H2O

## Крыніцы
Дзьве каралевы

«**Дзьве карале́вы: Бо́на і Альжбэ́та**» () — гістарычны раман Юзэфа Ігнацыя Крашэўскага, выдадзены ў 1884 року ў цыклі «Гісторыя Польшчы».

## Сюжэт
Падзеі раману разгортваюцца ў Польшчы XVI стагодзьдзя. на каралеўскі двор прыбывае габсбурская прынцэса Альжбэта, выдадзеная замуж за пераемніка каралеўскага стальцу Жыгімонта Аўгуста. Гэта выклікае незадаволенасьць каралевы Боны, якая ненавідзіць Габсбургаў і бачыць у асобе Альжбэты перашкоду для свайго панаваньня ў дзяржаве. Бона няздольная перашкодзіць шлюбу, але ўсялякімі спосабамі ладзіць інтрыні супраць сыновай (падсылаючы між іншага сыну каханку, злую і акрутную італьянку Джэму). Усё гэта адбываецца на фоне разьвіцьця суперніцтва прагабсбурскіх прыхільнікаў караля Жыгімонта Старога зь іхнымі супернікамі, згуртаванымі вакол Боны.

На другасным пляне раману апісанае каханьне каралеўскага шляхціча Пятра Дудыча да каханкі каралевіча, Джэмы.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* «Дзьве каралевы»  ў электронным варыянце

Катэгорыя:Польскія гістарычныя раманы
Катэгорыя:Кнігі 1884 году
Катэгорыя:Раманы Юзэфа Ігнацыя Крашэўскага
Галягены

**Галяге́ны**(ад  — «соль» і γένος — «нараджэньне, паходжаньне») — хімічныя элемэнты 17-й групы пэрыядычнай сыстэмы хімічных элемэнтаў.

## Апісаньне
Рэагуюць амаль з усімі простымі рэчывамі акрамя некаторых немэталаў. Усе галягены сустракаюцца ў прыродзе толькі ў выглядзе злучэньняў. З павялічэньнем парадкавага нумару хімічная актыўнасьць галягенаў памяншаецца.

Да галягенаў адносяцца:
* фтор (F),
* хлёр (Cl),
* бром (Br),
* ёд (I),
* астат (At).

Усе галягены — немэталы й зьяўляюцца моцнымі затляняльнікамі. На зьнешнім энэргетычным узроўні маюць 7 электронаў. Пры ўзаемадзеяньні з мэталамі ўтвараецца соль. Галягены (акрамя фтору) пры ўзаемадзеяньні з больш электраадмоўнымі элемэнтамі могуць праяўляць аднаўленчыя ўласьцівасьці да найвышэйшай ступені затляненьня +7. Солі ўтвораныя ад фтору назваюцца (фтарыды), ад хлёру (хлярыды), ад брому (браміды), ад ёду (ядзіды).

## Крыніцы
Рэкта-Міхайлаўка

**Рэ́кта-Міха́йлаўка** — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сьвенскага сельсавету.

## Гісторыя
Былыя выселкі. У 1910 годзе адносілася да Ракцянскага праваслаўнага прыходу.

## Насельніцтва
* 2011 год — 17 чалавек
* 2010 год — 20 чалавек
* 1999 год — 46 чалавек
* 1910 год — 132 чалавекі

## Інфраструктура
У вёсцы дзейнічае дом сацыяльных паслугаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Слаўня

**Сла́ўня** — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сьвенскага сельсавету.

## Гісторыя
У апошняй чвэрці XVIII стагодзьдзя належала князю Галіцыну, 39 двароў, 222 жыхары. У 1873 годзе 275 рэвіскіх і 311 прышлых сялянаў. У 1884 годзе ў Навабычанскай воласьці Быхаўскага павету, 107 двароў, у тым ліку 2 кравецкія, 1 калёсны, 1 бандарны, 2 кавальскія, 537 жыхароў, жыхары 20 двароў у адыходніцтве. У 1886 годзе 103 двары, 686 жыхароў, вятрак, заезны дом. У 1910 годзе ў Бычанскай воласьці Быхаўскага павету, каля ракі Слаўнянка. У 1912 годзе існавала аднаклясная царкоўнапрыходзкая школа. У 1926 годзе двухкамплектная школа.

## Насельніцтва
* 2011 год — 158 чалавек
* 2010 год — 146 чалавек
* 1999 год — 199 чалавек
* 1926 год — 790 чалавек
* 1910 год — 1089 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Лізавета Аўстрыйская

**Альжбэ́та Га́бсбург** або **Лізаве́та Аўстры́йская** (9 ліпеня 1526, Лінц — 15 чэрвеня 1545, Вільня) — каралева польская і вялікая княгіня літоўская.

## Жыцьцяпіс

Была найстарэйшай зь 15 дзяцей імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі Фэрдынанда I Габсбурга і Ганны Ягелонкі, дачкі Ўладыслава II Ягелончыка. Ад калыскі яе рыхтавалі да шлюбу з Жыгімонтам Аўгустам.

Ужо ў 1527 бацька пачаў перамовы з Польшчай наконт шлюбу. Польскай мовай, тым ня меней, Альжбэта не авалодала: праўдападобна, з мэтай мець у якасьці перакладніка пры кракаўскім двары яшчэ аднаго шпіёна Габсбургаў.

Паколькі Альжбэта і Жыгімонт II былі стрыечнымі сваякамі (Казімер IV Ягелончык быў прадзядулем Альжбэты і дзядулем Жыгімонта), 24 жніўня 1531 року  выдаў папа Клімэнт VII. Шлюб 17-гадовай Альжбэты з 23-гадовым Жыгімонтам адбыўся 6 траўня 1543 року на Вавэлі. Бона Сфорца была нязгодная з гэтым шлюбам, паколькі намагалася супрацьстаяць нарастаючаму ўплыву Габсбургаў.

Шлюб быў нешчасьлівы. Недасьведчаная, нясьмелая маладая Альжбэта не прываблівала караля. Сытуацыю пагаршала невылечная хвароба каралеўны, эпілепсія, якая канчаткова адштурхнула ад яе мужа. На працягу ўсяго шлюбу Жыгімонт Аўгуст здраджваў жонцы, у тым ліку з Барбарай Радзівіл. Адначасна Бона Сфорца выказвала каралеўне сваё адмоўнае стаўленьне. Адзінай асобай, якая ставілася да Альжбэты з сымпатыяй, быў кароль Жыгімонт Стары.

Чаканага ў Вене і Кракаве ў сувязі з гэтым шлюбам збліжэньня паміж дзяржавамі Габсбургаў і Ягайлавічаў не адбылося. Стаўленьне да аўстрыйскай прынцэсы пры польскім двары было выключна непрыязным. Увосені 1544 Альжбэта разам з мужам выехала на Літву. Сужэнцы замешкалі ў Вільні. Пэўны час кароль паказваў выгляд наладжваньня стасункаў з жонкай. У рэальнасьці ён ужо моцна быў заангажаваны ў стасункі з Радзівілавай.

Увесну 1545 року стан здароўя Альжбэты пагоршыўся, усё часьцей яе мучылі прыступы эпілепсіі. На пачатку чэрвеня 1545 Жыгімонт Аўгуст выехаў у Кракаў атрымаць Альжбэцін пасаг, пакінуўшы яе ў Вільні. 15 чэрвеня маладая каралева памерла, змучаная шэрагам прыступаў хваробы, не дажыўшы да 19 гадоў. Пахаваная 24 жніўня 1545 у віленскай катэдры побач са стрыем свайго мужа, Аляксандрам Ягелончыкам, які прыходзіўся ёй братам ейнага дзядулі.

Дзяцей у шлюбе не было. Трэцяй жонкай Жыгімонта Аўгуста ў 1553—1572 роках была Альжбэціна сястра Кацярына Аўстрыйская.

## Галерэя


Elżbieta Habsburżanka.jpg|Portret Elżbiety Habsburżanki królowej Polski, ok. 1543 r.
Elzbieta Habsburzanka.jpg|Miniatura Elżbiety Habsburżanki z cyklu portretów żon Zygmunta Augusta z 1550 r.
Cranach_the_Younger_Elizabeth_of_Austria.jpg|Miniatura Elżbiety Habsburżanki, warsztat Lucasa Cranacha Młodszego, 1555 r.
Tomb of Elisabeth of Austria in Vilnius Cathedral.jpg|Sarkofag Elżbiety Habsburżanki w podziemiach katedry wileńskiej


## Генэалёгія

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лінцы
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Каралевы польскія
Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія
Катэгорыя:Каралевы-жонкі
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Катэгорыя:Памерлі ад эпілепсіі
Катэгорыя:Пахаваныя ў катэдральным касьцёле Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)
Чарнякоўка

**Чарняко́ўка** (таксама — *Чарняхо́ўка*) — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сьвенскага сельсавету.

## Назва
Паводле паданьня, назва вёскі, верагодна, зьвязана з тым, што тут кругом рос *чорны лес, была чарналесіца* (т. б. дуб, ліпа, клён, ясень, граб, альха, асіна), *не было краснага лесу, [[хвоя|сасны]]*.

## Гісторыя
У 1873 годзе 253 рэвіскія й 247 прышлых душ. У 1884 годзе 74 двары, у т. л. 1 кравецкі, 1 бондарскі, 502 жыхары, жыхары 14 двароў у адыходніцтве, хлебазапасны магазін. У 1886 годзе ў Навабычанскай воласьці, 75 двароў, 549 жыхароў, вятрак, заезны дом. У 1910 годзе ў Бычанскай воласьці Быхаўскага павету. У 1926 годзе чатырохгадовая школа. У 1961 годзе ў Гайшынскім сельсавеце, працавала сямігодка.

## Насельніцтва
* 2011 год — 121 чалавек
* 2010 год — 127 чалавек
* 1999 год — 166 чалавек
* 1926 год — 644 чалавек
* 1910 год — 427 чалавек

## Славутасьці
* Братэрская магіла савецкіх воінаў, помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. У цэнтры вёскі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Добравялічкаўка

**Добравялічкаўка** () — мястэчка ў Кіраваградзкай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Добра. Адміністрацыйны цэнтар Добравялічкаўскага раёну. Насельніцтва 5673 чал. (2015).

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Вонкавыя спасылкі

* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року»,  — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip
* Банк даних Державної служби статистики України

Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраваградзкай вобласьці
Кулік-марадунка

**** — птушка зь сямейства бакасавых, дробны кулік. Распаўсюджаная ва Ўсходняй Эўропе і Сыбіры, большай часткаю на тэрыторыі Расеі. Тыповая пералётная птушка, гняздуе ў тропіках уздоўж марскіх берагоў Афрыкі, Азіі і Аўстралазіі. Сярод іншых дробных кулікоў вылучаецца выгнутай угару дзюбай і вялікай рухавасьцю. У адрозьненьне ад мноства іншых відаў пры зьяўленьні чалавека не хаваецца, а наадварот прыцягвае да сябе ўвагу, седзячы на якой-небудзь узвышанай кропцы, напрыклад галінцы дрэва, пагружанай у ваду. Харчуецца дробнымі бесхрыбетнымі, у першую чаргу казуркамі й іхнімі лічынкамі, а таксама малюскамі і ракападобнымі. Занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь са статусам уразьлівага віду (III катэгорыя).

## Галерэя

Terek Sandpiper (Xenus cinereus) (8079446567).jpg
Xenus cinereus eating ragworm.JPG
Xenus cinereus.jpg
Xenus cinereus MWNH 0248.JPG


## Примечания

Катэгорыя:Бакасавыя
Катэгорыя:Птушкі Аўстраліі
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Птушкі Эўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1775 годзе
Немэтал

**Немэта́лы** — хімічныя элемэнты, якія складаюць IIIA, IVA, VA, VIA, VIIA групы.

## Апісаньне
Агульная электронная формула атамаў немэталаў *ns*²*np*1−5, таму немэталы маюць вялікую разнастайнасьць ступеняў затляненьня ў злучэньнях. Характэрнай асаблівасьцю немэталаў зьяўляецца вялікая колькасьць электронаў на зьнешнім энэргетычным узроўні атамаў. Гэта вылучае іх здольнасьць далучаць дадатковыя электроны ды праяўляць высокую затляняльную актыўнасьць. Менавіта таму яны маюць вялікую электраадмоўнасьць. Адпаведна немэталы маюць шмат хімічных уласьцівасьцяў і спосабаў іхняга атрыманьня.

Другая характэрная асаблівасьць немэталаў — імкненьне ўтвараць кавалентныя сувязі з атамамі іншых немэталаў і амфатэрных элемэнта. Таму простыя рэчывы й злучэньні немэталаў маюць кавалентную будову.

У прыродзе сустракаюцца газападобныя злучэньні — F<sub>2</sub>, Cl<sub>2</sub>, O<sub>2</sub>, N<sub>2</sub> ды Н<sub>2</sub>, цьвёрдыя — I<sub>2</sub>, At, S, Te, P, As, C, Si ды В. Таксама пры пакаёвай тэмпэратуры існуе адзін вадкі немэтал — бром Br<sub>2</sub>.

Для немэталаў характэрна алятрапія, напрыклад (О2 і О<sub>3</sub>) або ў вуглярода (графіт, алмаз, карбін, фулерэн).

У прыродзе сустракаюцца самародныя немэталы — N2 і O2 (у паветры), серка (у зямной кары), але часьцей немэталы ў прыродзе знаходзяцца ў хімічна зьвязаным выглядзе. У першую чаргу гэта вада і рашчыненыя ў ёй солі, затым — мінэралы і горныя пароды (напрыклад, розныя сылікаты, алюмасылікаты, фасфаты, бараты, сульфаты й карбанаты). Па распаўсюджанасьці ў зямной кары немэталы займаюць самыя розныя месцы: ад трох самых распаўсюджаных элемэнтаў (O, Si, H) да вельмі рэдкіх (As, Se, I, Te).

Звычайна сярод немэталлов разглядаюць таксама вадарод Н, але ж гэта не зусім дакладна, бо вадароду ўласьцівыя як немэталічныя, так і мэталічныя хімічныя ўласьцівасьці.

## Крыніцы
Бітва пад Ленінам

**Бі́тва пад Ле́нінам** — бітва 12—13 кастрычніка 1943 году каля вёскі Леніна (Магілёўская вобласьць) паміж 33-й арміяй Заходняга Фронту пад камандаваньнем генэрала Гордава, у склад якой уваходзіла 1-я польская пяхотная дывізія імя Тадэвуша Касьцюшкі, і сіламі Вэрмахту.

Бітва зьяўлялася часткай Аршанскай наступальнай апэрацыі. Яна стала першай бітвай польскіх падразьдзяленьняў на Ўсходнеэўрапейскім тэатры баявых дзеяньняў Другой сусьветнай вайны.

## Хада падзеяў
Бітва пад Ленінам адбылася 12—13 кастрычніка 1943 году. За вышыню «215,5» разам з жаўнерамі 42-й і 290-й стралковых дывізій 33-й арміі Заходняга фронту змагалася і 1-я Польская пяхотная дывізія імя Тадэвуша Касьцюшкі пад камандаваньнем генэрала З. Бэрлінга. 12 кастрычніка воінскія злучэньні авалодалі вёскамі Палзухі і Трыгубава.

На працягу 2 дзён працягваліся крывавыя баі, у якіх вызначыліся 185 воінаў польскай дывізіі, 6-ці савецкім і польскім жаўнерам надалі званьне Героя Савецкага Саюзу. У паветраных баях удзельнічалі лётчыкі 1-й паветранай арміі.

У ходзе баёў было зьнішчана 9 танкаў і штурмавых гармат, каля 1,5 тысячаў варожых салдат і афіцэраў, захоплена 300 палонных, 58 гармат і мінамётаў.

## Памяць
З 1950 году 12 кастрычніка стала ў Польскай Народнай Рэспубліцы нацыянальным сьвятам — Днём Войска Польскага.

У 1968 годзе, да 25-годзьдзя бітвы, ў вёсцы Леніна былі створаны помнік бітвы і адкрыты Музэй савецка-польскай баявой садружнасьці. У гэтым жа годзе дэкрэтам Дзяржсавету ПНР вёска Леніна была ўзнагароджана ордэнам «Крыж Грунвальду» 2-й клясы.

Указам Сэйму Польскай Народнай Рэспублікі ад 26 траўня 1988 году быў заснаваны крыж «За бітву пад Ленінам».

Сяло Трыгубава, за якое палякі вялі цяжкія баі, было пераназванае ў Касьцюшкава.

Штогод 12 кастрычніка ў вёску Леніна прыяжджаюць вэтэраны польскіх фармаваньняў, якія ўдзельнічалі ў вызваленьні Беларусі.

Катэгорыя:Нямецка-савецкая вайна
Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласьці
Катэгорыя:Падзеі 12 кастрычніка
Катэгорыя:Падзеі 1943 году
Катэгорыя:Вайсковая гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Бітвы на Беларусі
Джордж Абэла

**Джордж Абэла** (, , нарадзіўся 22 красавіка 1948) — мальтыйскі палітык-лейбарыст, прэзыдэнт Мальты з 4 красавіка 2009 да 4 красавіка 2014 году.

## Біяґрафія

Скончыўшы Мальтыйскі ўнівэрсытэт, з 1975 Джордж Абэла працаваў юрыстам, актыўна ўдзельнічаючы ў дзейнасьці прафсаюзных арганізацыяў. У 1982—1992 ён зьяўляўся прэзыдэнтам Футбольнай асацыяцыі Мальты і шмат зрабіў для разьвіцьця спартовай інфраструктуры. Затым ён быў абраны намесьнікам старшыні Лейбарысцкай партыі па партыйных справах, а ў 1996 пасьля перамогі партыі на парлямэнцкіх выбарах дарадцам прэм'ер-міністра Альфрэда Санта, але ўжо ў наступным годзе з-за рознагалосьсяў з апошнім сышоў у адстаўку. У 1998 ён пакінуў партыйны пост, а ў 2000 сышоў з прафсаюзнага кіраўніцтва, заняўшыся прыватнай юрыдычнай практыкай. У 2008 ён удзельнічаў у выбарах лідэра лейбарыстаў, але заняў другое месца, атрымаўшы ў другім туры каля 34 % галасоў.

У 2009 парлямэнт Мальты выбраў Джорджа Абэла новым прэзыдэнтам краіны. Паколькі ва ўладзе ў краіне знаходзілася кансэрватыўная Нацыяналістычная партыя, гэта стала першым выпадкам абраньня на Мальце прэзыдэнта ад дзеючай апазыцыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт прэзыдэнта Мальты. 

Катэгорыя:Нарадзіліся на Мальце
Катэгорыя:Прэзыдэнты Мальты
Ядвіга Анжуйская

**Ядвіга Анжуйская** (3 кастрычніка 1373/18 лютага 1374, Буда — 17 ліпеня 1399, Кракаў), каралева польская (1384—1399, з 1386 у шлюбе з Уладзіславам Ягайлам)

Дачка караля вугорскага і польскага Людовіка І Вялікага і Лізаветы Босьніяцкай. На каралеўскі сталец абраная пасьля сьмерці бацькі — у 1384, польскія магнаты абвясьцілі яе каралевай. У 1385 яна заключыла г.зв. Крэўскую унію. У 1386 годзе была выдадзена замуж за Ягайлу.

У 1397 фундавала ў Праскім унівэрсытэце асобны калегіюм для студэнтаў з ВКЛ («speciale collegium pro Lythwanorum nacione»). У тастамэнце запісала ўласныя сродкі на аднаўленьне Кракаўскай акадэміі.

Доўгі час неафіцыйна ўшаноўвалася ў Польшчы як сьвятая. Урэшце культ быў зацьверджаны: Ядвіга была бэатыфікавана Каталіцкім Касьцёлам ў 1986, кананізавана ў 1997; успамін 17 ліпеня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Манархі Польшчы
Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве
Катэгорыя:Пахаваныя ў Вавэльскай катэдры
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Польскія сьвятыя
Ліхень Стары

**Ліхень Стары** (, да 31 сьнежня 2011 — **Стары Ліхень**) — вёска ў гміне Сьлесін Канінскага павету Велікапольскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца за 7 км на паўднёвы ўсход ад Сьлесіну і за 99 км на ўсход ад Познані. Насельніцтва 1479 чалавек (2010). У Ліхені знаходзяцца Санктуарый, а зь нядаўняга часу — і Базыліка Найсьвяцейшай Панны Марыі — Балеснай Каралевы Польшчы, што робіць вёску месцам паломніцтва агульнапольскага значэньня.

## Назва
Назва вёскі паходзіць ад славянскай паганскай боскасьці Ліха, капішча якога знаходзілася паблізу.

## Гісторыя
Упершыню згадваецца ў 1151 г. З 1458 мела гарадзкі прывілей, але страціла яго ў 1655, у час г. зв. швэдзкага патопу.

Паводле легенды, у 1813 мясцовы шляхціц Томаш Класоўскі быў цяжка паранены ў час бітвы народаў пад Ляйпцыгам; ён маліў Бога, каб той дазволіў яму памерці на радзіме. Яму явілася Божая Маці з каронай на галаве і белым арлом на грудзях. Марыя паабяцала Томашу ацаленьне і вяртаньне на родную зямлю, а таксама папрасіла яго знайсьці абраз з такім выглядам, як Яна ў час зьяўленьня, і разьмесьціць яго такім чынам, каб яго бачылі людзі. Томаш вярнуўся ў родны Ізабелін (пад Ліхенем), зноў працаваў кавалём і, каб выканаць просьбу Божай Маці, штогод наведваў шматлікія касьцёлы ў надзеі знайсьці Яе абраз. Пасьля шматгадовых пошукаў ён знайшоў яго ў 1836 г. у Льгоці, пад Чэнстаховай. Спачатку Томаш трымаў абраз дома, а за некалькі гадоў да сьмерці павесіў яго на сасьне ў Громблінскім лесе. У пачатку траўня 1850 г. Мікалаю Сікатку, які пасьвіў скаціну ў Громблінскім лесе і маліўся перад павешаным на сасьне абразом, пачала яўляцца Панна Марыя. Балесная Каралева Польшчы прасіла людзей аб пакаяньні і навяртаньні, а таксама казала перанесьці абраз у больш вартае месца. Марыя папярэджвала аб наступленьні эпідэміі халеры і паабяцала сваё заступніцтва перад Богам для ўсіх тых, хто будзе прасіць Яе дапамогі. Толькі пасьля таго, як пачалася эпідэмія халеры ў 1852 г., людзі паверылі словам пастуха. Спачатку яны пабудавалі ў лесе капліцу, а 29 верасьня 1852 урачыста перанесьлі абраз адтуль у Ліхень.

У 1949 у мясцовую парафію прыбылі марыяне, і Ліхень стала адным з найбуйнейшых месцаў паломніцтва ў Польшчы. У 1994-2004 была пабудавана Базыліка Найсьвяцейшай Панны Марыі — Балеснай Каралевы Польшчы. З 2012 была зьменена назва вёскі з *Стары Ліхень* на *Ліхень Стары*.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вёскі Велікапольскага ваяводзтва
Катэгорыя:Месцы паломніцтва
Стары Рынак (Познань)

**Стары́ Ры́нак** () — квадратны рынкавы пляц у Старым горадзе Познані, Польшча, заснаваны каля 1253 году. Плошча складае каля 2 га (трэці паводле плошчы рынкавы пляц у Польшчы, пасьля кракаўскага й уроцлаўскага). Даўжыня бакоў — 141 м. Пляц моцна пацярпеў у час Другой сусьветнай вайны, але па яе сканчэньні быў адбудаваны.

## Славутасьці
* Ратуша (XVI стагодзьдзе)
* Камяніцы з тыповымі аркадамі
* Гарадзкая важніца (XVI стагодзьдзе)
* Ганебны слуп (XVI стагодзьдзе)
* Будынак Гаўптвахты (XVII стагодзьдзе, цяпер Музэй Познанскага паўстаньня)
* Палац Дзялінскіх (XVIII стагодзьдзе)
* Палац Мельжынскіх (XVIII стагодзьдзе)

## Галерэя

Poznan_10-2013_img10_Town_hall.jpg|Ратуша
Domki_budnicze_Pozna%C5%84.jpg|Камяніцы на Старым Рынку ў Познані
Stary_Rynek_50_51_Pozna%C5%84.JPG|Дамы з гатычнымі фасадамі на Старым Рынку ў Познані
Palac_Dzia%C5%82ynskich_Poznan.jpg|Палац Дзялінскіх у Познані
Waga_dla_malkontent%C3%B3w.jpg|Познанская важніца
Pranger_Poznan.jpg|Ганебны слуп на Старым Рынку ў Познані
Bamberka_blisko.jpg|Фантан «Бамбэрка», які ўяўляе сабой жанчыну-перасяленку з Бамбэргу
Neptun_Poznan.jpg|Фантан Нэптуна ў Познані
Mars_Pozna%C5%84_fontanna.JPG|Фантан Марса ў Познані
Niepomucen_Poznan.jpg|Статуя Сьвятога Нэпамука


## Вонкавыя спасылкі
* ''Стары Рынак Познані'' — www.poznan.pl

Катэгорыя:Плошчы Познані
Познань
Катэгорыя:Адноўленыя збудаваньні
Познанская ратуша

**Познанская ратуша** () — ратуша ў Познані, Польшча.

Знаходзіцца ратуша на пляцы Стары Рынак у Старой Познані. Сучасны будынак быў пабудаваны ў стылі рэнэсанс у 1550—1560 гг. па праекце архітэктара Джавані Батыста да Квадра. Да гэтага тут была разьмешчана старая ратуша канца XIII стагодзьдзя, практычна цалкам зьнішчаная пажарам 1536 году. У 1675 годзе вежа з гадзіньнікам была зьнішчана маланкай, але адноўленая да 1690 году, яе вышыня была 90 м. Аднак, У 1725 годзе верхняя частка была зьнішчана ўраганам. У 1781—1784 гг была праведзена рэканструкцыя, былі ўнесены элемэнты клясыцызму. У 1910—1913 гг у гады нямецкай акупацыі ў будынак былі ўнесены элемэнты нямецкай архітэктуры.

Ратуша была гарадзкім адміністрацыйным будынкам да 1939 году. У 1945 годзе ў Познанскай бітве ратуша была сур’ёзна пашкоджана. Аднаўленьне доўжылася да сярэдзіны 1950-х, будынку вярнулі многія першапачатковыя рысы стылю Адраджэньня. Сёньня Познанская ратуша зьяўляецца музэем. Турыстаў прываблівае й гадзіньнік на вежы ратушы, зь якога штодзень а 12 гадзіне высоўваюцца два казлы, якія бадаюцца 12 разоў.

## Галерэя

Файл:Poznan Ratusz Wn 241-34.jpg
Файл:City hall in Poznań 01.JPG
Файл:Poznan 28 ratusz.jpg
Файл:Boat and city hall Poznan.JPG
Файл:Kozio%C5%82ki_na_ratuszu.jpg


## Літаратура
* Franciszek Jaśkowiak, Włodzimierz Łęcki, Poznań i okolice. Przewodnik, Warszawa 1983, Sport i Turystyka ISBN 83-217-2434-5
* Zbigniew Szymanowski, Marta Tomczyszyn, Poznań, Bielsko-Biała 1999, Pascal ISBN 83-87696-24-2
* Kronika Miasta Poznania 2/2004 Ratusz, Poznań 2004, Wydawnictwo Miejskie ISSN 0137-3552

Катэгорыя:Познань
Катэгорыя:Ратушы Польшчы
Верхавіна

**Верхавіна** () — мястэчка ў Івана-Франкоўскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Чорны Черэмош. Адміністрацыйны цэнтар Верхавінскага раёну. Насельніцтва 5812 чал. (2015).

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Галерэя

Verkhovyns'ka rayrada.JPG
Iglesia Ortodoxa (9047452367).jpg
Chornyj Cheremosh 3.JPG
Grazhda Verhovina-Pirogov-2.JPG


## Вонкавыя спасылкі

* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року»,  — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip
* Банк даних Державної служби статистики України

Катэгорыя:Населеныя пункты Івана-Франкоўскай вобласьці
Гусяцін

**Гусяцін** () — мястэчка ў Чарткоўскім раёне Тарнопальскй вобласьці Ўкраіны, на рацэ Збруч. Адміністрацыйны цэнтар . Насельніцтва 6824 чал. (2024).

## Клімат
Гусяцін мае ўмерана кантынэнтальны клімат. Самы халодны месяц — студзень, самы сьпякотны — ліпень.

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Галерэя

Гусятин вул.Незалежності,18.jpg
Гусятин вул.Незалежності,24.jpg
Гусятин вул.Незалежності,14.jpg
Гусятин Український народний будинок(.jpg


## Вонкавыя спасылкі

* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року»,  — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip
* Банк даних Державної служби статистики України

Катэгорыя:1431
Катэгорыя:Мястэчкі Тарнопальскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты Чарткоўскага раёну
Базыліка Найсьвяцейшай Панны Марыі — Балеснай Каралевы Польшчы

**Базылі́ка Найсьвяце́йшай Па́нны Мары́і — Бале́снай Карале́вы По́льшчы** () — касьцёл у вёсцы Ліхень Стары ў Велікапольскім ваяводзтве Польшчы, адна з галоўных паломніцкіх мясьцінаў краіны. Спраектавана Барбарай Бялецкай і пабудаваная ў 1994—2004 гадох. Гэта найбуйнейшы паводле памераў храм у Польшчы й восьмы ў Эўропе: 139 м у даўжыню, 77 м — у шырыню й 141,5 м — у вышыню. У яе вежы знаходзіцца звон «Марыя Багародзіца» — найбуйнейшы звон у Польшчы й трэці ў Эўропе (важыць 15 тон).

Папа Ян Павал II асьвяціў касьцёл у 1999 і падараваў ганаровы тытул малой базылікі 2 лютага 2005.

## Галерэя

Файл:Lichen-bazylika.jpg|Званіца базылікі дасягае вышыні 141,5 м
Файл:Stary Lichen2.jpg|Выгляд ззаду на базыліку, зь відам на пляц
Файл:Liche%C5%84_-_bazylika_12.JPG|Від на арган


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Санктуарыю

Катэгорыя:Базылікі Польшчы
Катэгорыя:Месцы паломніцтва
Паўмэталы

**Паўмэталы** — хімічныя элемэнты, разьмешчаныя ў пэрыядычнай сыстэме на мяжы паміж мэталамі і немэталамі. Для іх характэрна наяўнасьць кавалентнай крышталічнай рашоткі і мэталічнай праводнасьці.

## Апісаньне
Да паўмэталаў адносяць крэмн, бор, герман, аршэньнік, антымон, тэлюр, таксама часам — бісмут, палён і астат, а таксама цыну, якая мае паўправадніковаю форму, і алятропная мадыфікацыі вугляроду — графіт і фосфару — мэталічны фосфар.

Па сваіх хімічных уласьцівасьцях паўмэталы зьяўляюцца немэталамі, але па тыпе праводнасьці ставяцца да праваднікоў. Носьбіты току ў паўмэталах адрозьніваюцца вялікай рухомасьцю і малой эфэктыўнай масай. Дзякуючы гэтаму паўмэталы — найбольш прыдатныя аб’екты для назіраньня памерных эфэктаў, фазавых пераходаў паўмэталаў — дыэлектрык у моцных магнітных палёх і шэрагу іншых зьваяў.

## Крыніцы
Байканур (касмадром)

**Байканур** ( — «урадлівая зямля») — першы і найбуйнейшы ў сьвеце касмадром, разьмешчаны на тэрыторыі Казахстану, недалёка ад пасёлку Цюратам. Займае плошчу 6717 км².

## Значэньне
Касмадром мае вялікае міжнароднае значэньне. З касмадрому магчымыя запускі розных тыпаў ракетаў-носьбітаў. Адзін з трох касмадромаў плянэты, разам з касмадромам Мыс Канавэрал у ЗША і Цзюцюань у Кітаі, прызначаных для запуску апаратаў з касманаўтамі на борце. Арбіта МКС была падабрана з улікам шыраты Байкануру — зь яго праводзяцца асноўныя запускі.

«Байканур» пачаў будавацца 12 лютага 1955 году (12 лютага 1955 г. была прынята пастанова Ўраду СССР аб будаўніцтве палігону для правядзеньня выпрабаваньняў міжкантынэнтальных балістычных ракет), стаў касмадромам у 1957 годзе. У 1970—1980-х зьяўляўся найбуйнейшым касмадромам Савецкага Саюзу. Пасьля распаду СССР у пачатку 1990-х касмадром адышоў да Казахстану. Арандуецца Расеяй да 2050 году.

## Вонкавыя спасылкі

* Касмадром Байканур — неафіцыйны сайт
* Апісаньне, плян, фатаграфіі Байкануру
* Гісторыя Байкануру
* Байканур — касмадром і горад. Гісторыя і фотаальбом

### Фота і відэа
* 360? поўнаэкранныя панарамы на касмадроме Байканур. Запуск РН Саюз-У з ТГК Прагрэс М-12М ад 24.08.2011

Катэгорыя:Касмадромы
Катэгорыя:Касмадромы СССР і Расеі
Катэгорыя:Касманаўтыка Казахстану
Катэгорыя:Расейская ваенная прысутнасьць за мяжой
Байканур

Назву **Байкану́р** маюць:

* Байканур — касмадром у Казахстане, які арандуецца Расеяй
* Байканур — горад у Казахстане
* Байканур — станцыя мэтро ў Алматы
* Байканур — рака ў Казахстане
Байканыр

**Байканыр** () — горад у Казахстане, адміністрацыйны й жылы цэнтар касмадрому Байканур, разам зь якім утварае комплекс «Байканур», арэндаваны Расеяй у Казахстану да 2050 году. Насельніцтва 73 127 чалавек (2014).

## Гісторыя
Пасёлак быў заснаваны 2 чэрвеня 1955 г. для абслугоўваньня ракетнага палігону. У 1969 атрымаў статус гораду.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт адміністрацыі гораду Байканыр

Катэгорыя:Гарады Казахстану
Катэгорыя:Гарады фэдэральнага значэньня Расеі
Дубраўка (княжна польская)

**Дубраўка**, вядомая таксама як **Дабрані**, або **Дамбру́ўка**, (, ; паміж 920 ці 931—977) — дачка чэскага князя Баляслава I, прадстаўніца дынастыі Пржэмысловічаў, княгіня польская.

Першым яе мужам быў Гунтэр Мерзебурскі, ад якога яна мела двух сыноў: Экехарда I і Гунцэліна.

У 965 годзе выйшла замуж за першага князя Польшчы Мешку I, які пад яе ўплывам прыняў хрысьціянства ў 966 годзе, разам са шматлікімі знатнымі асобамі. Хрост правёў чэскі біскуп Богувід (Bohuwid). Дубраўка садзейнічала распаўсюду хрысьціянства ў Польшчы. Памерла ў 977 годзе, пахавана ў Саборы Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Дзевы Марыі ў Гнезне.

Храніст Казьма Праскі ў «Чэскай кроніцы» у XII стагодзьдзі, крытычна ацэньваў Дубраўку: «Быўшы ўжо ў старэчым узросьце, яна выйшла замуж за польскага князя, зьняла пры гэтым са сваёй галавы ўбор і надзела дзявоцкі вянок, што было вельмі неразумна з яе боку».

У Дубраўкі і Мешкі было двое дзяцей: Баляслаў I Храбры і дачка Сьвятаслава, жонка караля Швэцыі Эрыка VI Пераможца, пасьля сьмерці якога стала жонкай дацкага караля Свэна I Вілабародага.

## Крыніцы

## Літаратура
* Титмар Мерзебургский. Хроника. В 8 кн. / Пер. с лат. И. В. Дьяконова. М.: «SPSL»-«Русская панорама», 2005.
* Козьма Пражский. Чешская хроника. М., 1962.

Катэгорыя:Каралевы польскія
Катэгорыя:Памерлі ў 977 годзе
Сейненскае паўстаньне

**Сейненскае паўстаньне** (, ) — польскае паўстаньне ў этнічна зьмяшанай зоне ў ваколіцах гораду Сейны () супраць летувіскіх уладаў у жніўні 1919, калі нямецкія войскі, якія займалі тэрыторыю падчас Першай сусьветнай вайны, адступілі з раёну і адміністрацыйнае кіраваньне было перададзена летувісам.

Спрабуючы прадухіліць узброены канфлікт паміж Польшчай і Летувай, Антанта прапанавала дэмаркацыйную лінію, вядомую як Лінія Фоша. Згодна зь лініяй шмат спрэчных тэрыторыяў Сувалкіі пераходзілі пад уладу Польшчы з вывадам летувіскага войска з гэтых тэрыторыяў. Летувісы адступілі зь некаторых абласьцей, але адмовіліся пакінуць Сейны. Польскія нерэгулярныя войскі пачалі паўстаньне 23 жніўня 1919 і неўзабаве атрымалі падтрымку ад рэгулярнага польскага войска. Пасьля некалькіх сутычак польскія войская армія Сейны і летувісы адышлі за лінію Фоша.

Паўстаньне не вырашыла памежны канфлікт паміж Польшчай і Летувай на этнічна зьмяшанай Сувальшчыне. Абодва бакі выкарыстоўвалі адзін супраць аднаго рэпрэсіўныя меры. Канфлікт ўзмацніўся ў 1920 годзе падчас польска-летувіскай вайны. Сейны пераходзілі то да Польшчы, то да Літвы, пакуль у кастрычніку 1920 не было падпісана Сувальскае пагадненьне, якое пакінула Сейны на польскім баку. Паўстаньне падарвала пляны польскага лідэра Юзэфа Пілсудзкага, які зьбіраўся зьдзейсьніць дзяржаўны пераварот у Летуве, каб замяніць урад на прапольскі, які пагодзіцца на саюз з Польшчай (прапанаванае Міжмор’е).

Паўстаньне прымусіла летувіскую інтэлігенцыю пачаць расьсьледаваньне польскай дзейнасьці ў Летуве. 

Польска-летувіская граніца на Сувальшчыне захавалася з тых часоў (за выключэньнем пэрыяду Другой сусьветнай вайны).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Летувы
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Пагадненьне пра раньняе паведамленьне пра радыяцыйную аварыю

**Пагадне́ньне пра ра́ньняе паведамле́ньне пра радыяцы́йную ава́рыю** — падрыхтаваная Міжнародным агенцтвам атамнай энэргіі (МАГАТЭ) міжнародная дамова 1986 року, паводле якой дзяржавы-падпісанты пагадзіліся паведамляць пра якія-кольвек радыяцыйныя аварыі, што адбыліся на іхняй тэрыторыі і могуць паўплываць на іншыя дзяржавы. Гэтая дамова, а таксама Пагадненьне пра дапамогу ў выпадку радыяцыйнай аварыі ці радыёлягічнай небясьпекі, былі прынятыя непасрэдна ў зьвязку з Чарнобыльскай катастрофай у красавіку 1986 року.

Згаджаючыся з Канвэнцыяй, дзяржава пагаджаецца, што пры любым ядзерным ці радыяцыйным здарэньні на сваёй тэрыторыі, які патэнцыйна можа закрануць іншую дзяржаву, яна неадкладна абвяшчае пра гэта МАГАТЭ і іншыя дзяржавы, якія могуць апынуцца ў небясьпецы. У справаздачы неабходна падаць час здарэньня, месца і ацэначную колькасьць выкінутай радыяцыі.

Канвэнцыя была складзеная і падпісаная на спэцыяльнай сэсіі генэральнай канфэрэнцыі МАГАТЭ 26 верасьня 1986; сэсія была скліканая з прычыны Чарнобыльскай катастрофы, якая здарылася 5 месцаў таму. Адказныя за аварыю на Чарнобыльскай АЭС — Савецкі Саюз і Ўкраінская ССР — абедзьве падпісалі дамову і неўзабаве яе ратыфікавалі. Пасьля трэцяй ратыфікацыі (27 кастрычніка 1986) Канвэнцыя, падпісаная 69 дзяржавамі, набыла моц.

Паводле стану на 2016 рок Пагадненьне ратыфікавалі 119 дзяржаваў; асобна далучыліся да яго Эўрапейская супольнасьць па атамнай энэргіі, Арганізацыя па харчаваньні і земляробстве ААН, Сусьветная арганізацыя здароўя і Сусьветная мэтэаралягічная арганізацыя. Баўгарыя, Вугоршчына, Манголія і Польшча сьпярша ратыфікавалі дамову, але пазьней дэнансавалі яе. Багамы, Дэмакратычная Рэспубліка Конга, Зымбабвэ, Кот д’Івуар, Нігер, Паўночная Карэя, Судан, Сырыя, Сьвяты Сталец і Сьера-Леонэ падпісалі, аднак не ратыфікавалі Канвэнцыю.

## Вонкавыя спасылкі
* Зьвесткі  на бачыне МАГАТЭ
* Тэкст Пагадненьня на ўсіх мовах

Катэгорыя:1986 год у Аўстрыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1986 годзе
Катэгорыя:Міжнароднае агенцтва атамнай энэргіі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні па ядзерных тэхналёгіях
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні 1986 году
Катэгорыя:Сыстэмы папярэджаньня
Сьпіс гербаў Беларусі

Гэта **сьпіс гербаў Беларусі** ў розныя часы.

## [[Вялікае Княства Літоўскае]]

## [[Рэч Паспалітая]]

## [[Беларуская народная рэспубліка]]

## [[Беларуская савецкая сацыялістычная рэспубліка]]

## [[Рэспубліка Беларусь]]

## Глядзіце таксама
* Гербы гарадоў Беларусі

Катэгорыя:Сьпісы:Беларусь
Катэгорыя:Гербы Беларусі
Ваі (Крыт)

**Ваі** () — пальмавы пляж на паўночна-ўсходнім мысе вострава Крыт, на ўскрайку пальмавага гаю, вельмі падобны да пляжаў Карыбскага мора. Каля 5000 пальмаў гаю, які тут расьце, складаюць найвялікшы пальмавы лес у Эўропе, а род пальмаў *Phoenix theophrastii* зьяўляецца эндэмічным. Больш нідзе ў Эўропе няма лясоў з пальмамі гэтага роду, што робіць Ваі ўнікальным. Ён уваходзіць у сьпіс 19 аўтэнтычных лясоў Грэцыі. Плошча лесу каля 20 га. Гэта самы вялікі пальмавы лес у Грэцыі. У гаі ёсьць невялікі ручай, які ўпадае ў рачулку. Ва ўсходняй частцы, бліжэй да пляжу, маюцца дзюны, а глеба асабліва прыдатная для пальмаў. У іншых месцах Крыту таксама растуць пальмы, але яны растуць паасобку і не ўтвараюць лесу. Ён вядомы яшчэ з часоў Мінойскай цывілізацыі. Паводле легенды, лес пасадзілі фінікійцы, якія пасяліліся ў горадзе Ітанас непадалёк. Часта аднак можна пачуць тэорыю, што пальмы зьявіліся на Крыце разам з сарацынскімі піратамі, якія елі фінікі і выплёўвалі косткі, зь якіх пазьней і вырас гай. Назва «Ваі» паходзіць ад слова на мясцовым дыялекце «Βάγιες» ці «Βάγια». Яшчэ адна легенда сьцьвярджае, што на пляжы Ваі здымалі рэкляму батончыкаў "Bounty", але ёсьць думка, што гэтая легенда створаная толькі для таго, каб завабіць сюды больш турыстаў.

Для турыстаў пляжы Ваі адкрылі гіпі напачатку 1970-х. У 1980-я сюды прыязджала вялікая колькасьць турыстаў з усяго сьвету. На тутэйшым пляжы стварылі намётавы гарадок. Неўзабаве гэтае месца ператварылася ў занядбаны сьметнік. Улады Крыту прынялі пастанову пра ачыстку пляжу і яго абароне — тут нельга было ставіць намёты і паліць кастры, а ўваход на пляж дазволены толькі днём. Пальмавы гай абкружылі плотам. Пасьля гэтых захадаў унікальны лес аднавіўся, а пляж стаў чыстым. Цяпер Ваі зьяўляецца адной з самых вялікіх турыстычных славутасьцяў ўсходняга Крыту. У жніўні цяжка знайсьці вольнае месца на пляжы Ваі ці ўвогуле прыпаркавацца. Платная прыбіральня каштуе ад аднаго да двух эўра. Паркоўка таксама каштуе каля 2-3 эўра.

На ўскрайку парку знаходзіцца грэцкі кляштар XV стагодзьдзя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пляжы
Катэгорыя:Катэгорыя МСАП II
Катэгорыя:Турызм у Грэцыі
Яланец

**Яла́нец** () — мястэчка ў Мікалаеўскай вобласьці Ўкраіны на рацэ Гнілы Яланец. Адміністрацыйны цэнтар Еланецкага раёну. Насельніцтва 4940 чал.

## Насельніцтва

### Колькасьць

### Мова

## Вонкавыя спасылкі

* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року», — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip
* Банк даних Державної служби статистики України

Катэгорыя:Населеныя пункты Мікалаеўскай вобласьці
Чырвоны Сьвет

**Чырво́ны Сьвет** (таксама *Кра́сны Сьвет*) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіць у склад Гусявіцкага сельсавету.

## Разьмяшчэньне
За 13 км на поўдзень ад Буда-Кашалёва, 35 км ад Гомелю, 5 км ад чыгуначнага разьезду Радзеева (на лініі Жлобін — Гомель).

Зносіны па дарозе прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Буда-Кашалёва — Уваравічы. Забудова складаецца зь дзьвюх кароткіх, амаль паралельных паміж сабой шырокіх вуліцаў, забудаваных аднабакова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Мінулае
Заснавана ў пачатку 20 стагодзьдзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе ва Ўваравіцкім раёне Гомельскай акругі. У 1929 годзе жыхары вёскі ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ў складзе экспэрымэнтальнай базы «Пянчын» (цэнтар — вёска Пянчын).

## Насельніцтва
* 1926 год — 13 двароў, 111 жыхароў
* 1959 год — 202 жыхары (паводле перапісу)
* 1999 год — 84 жыхары
* 2004 год — 37 гаспадарак, 69 жыхароў
* 2010 год — 60 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Катэгорыя:Гусявіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Канстытуцыя Грэцыі

**Канстыту́цыя Грэ́цыі 1975 году** ( — *«Сынтагма Эладас»*) — дзеючая Канстытуцыя Грэцкай рэспублікі, прынятая пятым скліканьнем грэцкага парлямэнту. Дзейнічае з 1975 году, двойчы пераглядалася — у 1986 і ў 2001 гадах. Канстытуцыйная гісторыя Грэцыі распачалася падчас вайны за незалежнасьць Грэцыі, падчас якой былі прынятыя тры рэвалюцыйных грэцкіх канстытуцыі. Першая грэцкая канстытуцыя была прынятая ў 1822 годзе. Апошняя рэдакцыя 1975 году зьяўляецца пераглядам Канстытуцыі 1952 году. Цэнтральная плошча Сінтагма ў Афінах, на якой месьціцца будынак парлямэнту, названая ў гонар Канстытуцыі.

## Зьмест
Канстытуцыя Грэцыі складаецца з 120 артыкулаў і падзяляецца на 4 часткі:
* **Першая частка** (артыкулы 1—3) — асноўныя палажэньні: усталёўваюць, што Грэцыя зьяўляецца парлямэнцкай рэспублікай, а таксама зацьвярджаюць Элядзкую праваслаўную царкву як афіцыйную ў Грэцыі.
* **Другая частка** (артыкулы 4—25) тычацца асабістых і сацыяльных правоў, абарона якіх была ўзмоцненая пасьля перагляду Канстытуцыі ў 2001 годзе (поныя палажэньні тычацца рэгуляваньня такіх пытаньняў, як абарона асабістых зьвестак і кампэтэнтнасьць некаторых незалежных ворганаў).
* **Трэцяя частка** (артыкулы 26—105) апісвае арганізацыю і функцыі дзяржавы. Артыкул 28 зацьвярджае моц міжнародных законаў і міжнародных канвэнцый у заканадаўстве Грэцыі.
* **Чацьвёртая частка** (артыкулы 106—120) зьмяшчае адмысловыя, заключныя і пераходныя палажэньні.

Выканаўчая ўлада ў краіне ажыцьцяўляецца ўрадам і прэзыдэнтам Грэцыі,
апошні зьяўляецца цырыманіяльнай фігурай. Паўната палітычнай улады ў Грэцыі належыць прэм’ер-міністру краіны. Заканадаўчая ўлада ажыцьцяўляецца грэцкім Парлямэнтам, які складаецца з 300 дэпутатаў, абіраемых на 4-гадовы тэрмін шляхам тайнага прамога галасаваньня. Судовая ўлада зьяўляецца незалежнай ад выканаўчай і заканадаўчай улады і складаецца з трох вярхоўных судоў: Касацыйнага суду ( &nbsp; — * аэрапаг*), Дзяржаўнай рады () і Палаты аўдытараў ().

## Вонкавыя спасылкі

* Тэкст Канстытуцыі Грэцыі

Грэцыя
Катэгорыя:Грэцкая палітыка