Складаныя словы

**Склада́ныя сло́вы** — словы, утвораныя з двух ці больш словаў. Складаныя словы ўтвараюцца ў выніку складаньня асноў пры дапамозе злучальных галосных ***о (а), е (я)***:
* ***ільно*** і ***валакно*** — ***ільновалакно***
* ***закон*** і ***праект*** — ***законапраект***
* ***зямля*** і ***карыстаньне*** — ***землекарыстаньне***
* ***край*** і ***від*** — ***краявід***
* ***сталь*** і ***варыць*** — ***сталявар***
* ***час*** і **пісаць*** — ***часопіс***
* ***кіно*** і ***часопіс*** — ***кіначасопіс***
* ***карона*** і ***вірус*** — ***каранавірус***
Некаторыя складаныя словы ўтвараюцца без злучальных галосных: ***Калінінград, Салігорск, радыёэлектроніка, інжынэр-канструктар, пяцігодка, дванаццаціпавярховы*** (першая частка двух апошніх словаў — від [[Родны склон|роднага склону]] [[лічэбнік]]аў).

У складаных словах могуць быць два націскі — асноўны й дадатковы (пабочны). Пабочны націск маюць тыя словы, ў якіх асноўны націск прыпадае не на першы склад другой часткі, а на які-небудзь іншы (другі, трэці і г. д.): ***во́далячэ́бніца, во́дазабясьпячэ́ньне, ву́глездабы́ча, ву́глепрамысло́васьць***.

У складаных словах з адным націскам напісаньне галосных падпарадкоўваецца агульным правілам (ненаціскное ***о*** пераходзіць у ***а***; ***е, ё*** — у ***я***): ***вадавоз, хлебароб, землямер, разнастайны, мнагазначны***. Ненаціскное ***э*** ў першае частцы складаных словаў захоўваецца: ***мэтазгодны, рэдкалесьсе, шэравокі, шэсьцьсот*** (але: ***шасьцюстамі*** і г. д.).

Калі ў складаным слове два націскі, тады пад пабочным, як і пад асноўным націскам, пішуцца налосныя ***о, ё***: ***водаправод, водапрыёмнік, рознагалосы, многагалосьсе, многамільённы, жывёлагадоўля, лёгкаатлет***.

Знак ***о*** пішацца і ў складаных словах з часткамі ***мота-, грос-, контр-***, а таксама ***што-, сто-, проці-***: ***мотакрос*** (але: ***матацыкль***), ***гросмайстар, контрамера, штогод, стотысячны*** (але: ***стагодзьдзе***), ***процілеглы, процівага***.

Праз злучок пішуцца:
* складаныя назоўнікі, якія складаюцца з двух самастойных словаў: ***тэлефон-аўтамат, выстаўка-продаж, генэрал-палкоўнік***
* складаныя адзінкі вымярэньня: ***кіляват-гадзіна, чалавек-дзень***
* складаныя ўласныя імёны: ***Дунін-Марцінкевіч, Салтыкоў-Шчадрын, Камянец-Падольск, Гусь-Хрустальны, Растоў-на-Доне, Усьць-Ілім, Івана-Франкоўск*** (але: ***Наваполацак, Новарасейск, Старадуб, Верхнядзьвінск***)
* складаныя прыметнікі, утвораныя на аснове спалучэньня двух словаў са злучнікам ***і***, у тым ліку ўсе прыметнікі, якія абазначаюць колеры і іх адценьні — ***рабочы*** і ***сялянскі*** — ***рабоча-сялянскі, літаратурны*** і ***музычны*** — ***літаратурна-музычны, расейскі*** і ***беларускі*** — ***расейска-беларускі, чырвона-зялёны, цёмна-сіні, малочна-белы***
* складаныя прыметнікі, утвораныя ад назваў напрамкаў сьвету, у тым ліку і ўласныя назвы: ***паўночна-ўсходні, паўднёва-заходні, Усходне-Сыбірскае мора, Паўднёва-Асэтынская аўтаномная вобласьць***.

Частка слова ***паў-*** пішацца праз злучок, калі яна стаіць перад уласным імем: ***паў-Эўропы, паў-Менску***, але: ***паўяблыка, паўлімона, паўгода**''.

## Заўвагі

Катэгорыя:Слова
Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Мовазнаўства