Заслаў (Украіна)

**Заслаў** () — горад у Хмяльніцкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар Заслаўскага раёну. Плошча 23,91 км². Насельніцтва 16&nbsp;000 чалавек (2025 год). Знаходзіцца на рацэ Гарыні пры ўпадзеньні ў яе рэчак Паноры і Сашэні, за 127 км ад Луцку і 269 км ад Кіева. Чыгуначная станцыя Заслаў на лініі Шапятоўка — Тарнопаль.

Утварылася на аснове двух местаў: *Старога Заслава* (1390) і *Новага Заслава* (1579).
 
## Этымалёгія назвы
Назва места ўтварылася на аснове рускага гідроніму «славута», што азначае «рэчка». На думку ўкраінскага філёляга Васіля Німчука тапонім, такім чынам, паказвае пачатковае разьмяшчэньне гарадзкога паселішча за рэчкай Гарыньню.

Назвы места на розных мовах, у розны час:

* *Zaslavia* — лацінская назва.
* *Zasław* — польская назва.
* *זסלב* — жыдоўская назва. 
* *Изяслав, Изяславль* — расейская назва. Ужывалася ў адпаведнасьці з указам расейскага імпэратара Мікалая ІІ ад 1910 году.
* *Saslaw* — нямецкая назва.
* *Ізяслав* — афіцыйная расеізаваная назва, зьяўляецца ўкраінскай трансьлітарацыяй расейскага найменьня места.

## Гісторыя

* 1390: першыя згадкі ў пісьмовых крыніцах. Уласнасьць князя Хведара Астроскага.
* XIV стагодзьдзе: у складзе Вялікага Княства Літоўскага
* 1455: перайшоў да Заслаўскіх.
* XVІ—XVІІ стагодзьдзі: цэнтар Заслаўскага княства.
* 1569: у складзе Крэмянецкага павету.
* XVI ст.: у Заславе існаваў манастыр, у якім пачалі Перасопніцкае Дабравесьце (1556).
* 1567: у горадзе існавала пратэстанцкая друкарня. Згадваецца антытрынітарскі пастар.
* 1579: першая згадка пра Новы Заслаў.
* 1583: Новы Заслаў атрымаў Магдэбурскае права.
* 1648: казацкія войскі захапілі і спалілі места.
* 1709: перайшоў да Любамірскіх.
* 1738: Заслаў набыў маршалак ВКЛ Павал Караль Сангушка.
* 1754: Аўгуст Сас надаў месту страчанае Магдэбурскае права, Новы Заслаў атрымаў свой другі герб («у чырвоным полі срэбная меская брама з трымя вежамі, пакрытымі княжацкімі каронамі, у адчыненых варотах — Пагоня»).
* 1793: у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі. Цэнтар Заслаўскага намесьніцтва.
* 1796: атрымаў новы, расейскі герб, таксама з выявай Пагоні.
* 1807: згадваецца жыдоўская друкарня.
* 1842: у Заславе працавала паперня.
* 1915: праз горад прайшла чыгунка Шапятоўка — Ланавцы.
* 1917—1920: у складзе УНР. Цэнтар Заслаўскага павету.
* 1919: у Заславе падпісаны пратакол пра вызначэньне дэмаркацыйнай лініі паміж украінскімі й польскімі войскамі.
* 1920: акупаваны бальшавікамі. Валасны і раённы цэнтар Шэпэтаўскай акругі УССР.
* 1937: раённы цэнтар Камянец-Падольскай вобласьці.
* ліпень 1941 — сакавік 1944: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. Цэнтар Заслаўскай акругі генэральнай акругі «Валынь-Падольле».
* 1954: раённы цэнтар Хмяльніцкай вобласьці.
* 1991: места ў складзе Ўкраіны.

### Места на старых малюнках і фатаздымках

Zaslav zamok old.png|Стары заслаўскі замак
Костел Святого Івана Хрестителя. Заслав.jpg|Касьцёл Сьв. Яна Хрысьціцеля
Наполеон Орда. Палац Санґушків у Заславі. 1872.jpg|Палац Сангушкаў, Напалеон Орда, 1872 год
The Big synagogue in Zaslav.jpg|Сынагога
Old zaslav 1910.jpeg|Краявід места
Old zaslav postcard.png|Краявід места
Костьол Святого Йосипа Заслав поштівка.jpg|Касьцёл Сьв. Язэпа і кляштар місіянэраў
St Michael`s chirch Zaslav.jpeg|Касьцёл Сьв. Міхала Арханёла
Заслав на Волині. Поштівка. 1910.jpg|Краявід места
Заслав.Палац Санґушків від парку.png|Палац Сангушкаў
Монастир бернардинів Заслав.png|Кляштар бэрнардынцаў


## Культура

### Дзеячы
* Харытон Даўгалюк (, вёска Крыволука, Заслаўскі павет, Расейская імпэрыя, 1916 — Рочэстэр, Нью-Ёрк, ЗША, 2006) — украінскі пісьменьнік, журналіст і сьвятар, аўтар чатырох навел, выданых украінскай мовай ў Буэнас-Айрэсе
* Герась Сакаленка (, псэўданім Герасіма Шмігельскага; 3 сакавіка 1920, вёска Міхля, Заслаўскі павет, УНР — 20 лютага 1945, вёска Марк Борау, Трэці Райх) — украінскі паэт, журналіст і актывіст украінскага нацыянальна-вызваленчага руху, аўтар вершаў ў стыле рамантызму. Друкаваў вершы ва ўкраінскіх часопісах і газэтах у самой Украіне і па-за яе межамі.

## Насельніцтва

ImageSize = width:630 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:20000
ScaleMajor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1849 from:0 till:9425
  bar:1858 from:0 till:8612
  bar:1885 from:0 till:10229
  bar:1897 from:0 till:12688
  bar:1911 from:0 till:14593
  bar:1919 from:0 till:18000
  bar:1923 from:0 till:9949
  bar:1926 from:0 till:11700
  bar:1939 from:0 till:11600
  bar:1989 from:0 till:17567
  bar:2001 color:cobar2 from:0 till:18444
  bar:2009 from:0 till:17232
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
 bar:1849 at: 9425 text: 9.425 shift:(-14,5)
  bar:1858 at:8612 text: 8.612 shift:(-14,5)
  bar:1885 at:10229 text: 10.229 shift:(-14,5)
  bar:1897 at:12688 text: 12.688 shift:(-14,5)
  bar:1911 at:14593 text: 14.593 shift:(-14,5)
  bar:1919 at:18000 text: 18.000 shift:(-14,5)
  bar:1923 at:9949 text: 9.949 shift:(-14,5)
  bar:1926 at:11700 text: 11.700 shift:(-14,5)
  bar:1939 at:11600 text: 11.600 shift:(-14,5)
  bar:1989 at:17567 text: 17.567 shift:(-14,5)
  bar:2001 at:18444 text: 18.444 shift:(-14,5)
  bar:2009 at:17232 text: 17.232 shift:(-14,5)


## Славутасьці
* Стары заслаўскі замак (XV ст.)
* Царква Сьв. Яна Хрысьціцеля (1599)
* Новы заслаўскі замак (XVІ ст.)
* Сынагога (XVІ ст.)
* Сынагога (XVІII ст.)
* Касьцёл Сьв. Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынцаў (1602)
* Касьцёл Сьв. Язэпа і кляштар місіянэраў (1747
* Палац Сангушкаў (1754)
* Гандлёвыя рады (XVІIІ ст.)

## Крыніцы

## Літаратура
* Tadeusz Jerzy Stecki. Wołyń pod względem statystycznym, historycznym i archeologicznym, Т. 1, Lwów 1864 
* Володимир Александрович. Інвентарі замків у Старому й Новому Заславі з XVII століття 
* Наталя Яковенко. Жарти зі смертю (пародійна мініатюра князя Олександра Заславського на тлі його конфесійної ідентичності) 
* Метафора спільного дому. Заславщина багатьох культур. Зб. мат. наукової конференції. Ізяслав — Острог, 2006. 

## Вонкавыя спасылкі

* Прагноз надвор’я ў м. Заслаў
* Заслаў

Катэгорыя:Заслаўшчына
Катэгорыя:Гарады Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі
Катэгорыя:Гарады Хмяльніцкай вобласьці