open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Брытні Скай

**Брытні Скай** (; нарадзілася 5 лістапада 1977 у Лос-Анджэласе, Каліфорнія) — амэрыканская порнаакторка.

## Біяграфія
У старэйшых клясах Скай два года была чэрлідэрам, хоць сама яна кажа што была «дрэннай дзяўчынкай», і пасьля хлопчыкаў і яе любві да сноўбордынгу часу на школу заставалася зусім трохі. Хоць яна і наведвала старэйшую школу Саўтгемптана Лонг-Айлэндзе некаторы час, але скончыла вучобу ўжо ў Каліфорніі.

Перад тым як пачаць здымацца ў порнафільмах, Брытні займалася дызайнам дзіцячых пакояў, а таксама працавала прадаўшчыцай у краме. Для сваёй першай сцэны яна зьнялася ў 2001 годзе, і на дадзены момант зьявілася больш чым у 290 фільмах, што робіць яе адной з найболей значных выканаўцаў, ня мелых сталага кантракту. Брытні адмаўляецца падпісаць сталы кантракт зь якой-небудзь студыяй, бо, паводле ейных словаў, жадае працаваць на сябе.
Брытні таксама зьяўляецца рэжысэрам сэрыі Brittney’s Perversions, якая на дадзены момант налічае 3 рэлізу. У двух зь іх Брытні здымаецца ў сцэнах з Аленай Берковай. Апошняя праца Брытні — фільм Sexpose #3, у якім яна выступае рэжысэрам, а таксама зьяўляецца ў кожнай з пяці сцэн, разам з такімі зоркамі порна-індустрыі як Арыяна Джолі, Лорэн Фэнікс, Стэфані Свіфт і іншымі. У гэтым фільме Брытні выконвае ўсе віды сэксу, уключаючы анальны і падвойнае пранікненьне.

## Узнагароды й намінацыі
* **2004** AVN Award: намінацыя на лепшую пачынаючую зорку
* **2006** AVN Award: лепшая парная сцэна сэксу (відэа) з Томі Ганам

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Брытні Скай: Інфармацыя і біяграфія
* Брытні Скай на iafd.com
* Відэа-інтэрв'ю на AVN.com
* Інтэрв'ю на Wantedlist.com

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лос-Анджэлесе
Катэгорыя:Порнаакторкі ЗША
Фудзіка Кана

**Фудзіка Кана** (; 18 красавіка 1972, Фукуока, Японія) — японская порнаакторка. Пачала сваю кар’еру ў жаночым гольф-клюбе ў якасьці кэдзі, прапрацаваўшы тамака на працягу году. Затым працавала ў стрып-клюбе хостэс, пазьней стрыптызёршай, пакуль яе не заўважыў порнарэжысэр, які прапанаваў ролю ў фільме для дарослых. Зьнялася ў вялікім ліку порнафільмаў, дзе ёй посьпех прынесьлі сцэны анальнага сэксу. Кана мінула курс навучаньня прафэсіі гэйшы.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Фукуоке
Катэгорыя:Японскія порнаакторкі
Сыльвіё Бэрлюсконі

(, 29 верасьня 1936, Мілян — 12 чэрвеня 2023) — Старшыня Рады Міністраў Італіі ()  (1994—1995, 2001—2006, 2008-2011). Найбагацейшы чалавек краіны, мэдыямагнат і ўладальнік кантрольнага пакета акцый кампаніі «FinInvest».

## Біяграфія
14—15 красавіка 2008 году Сыльвіё Бэрлюсконі атрымаў перамогу на датэрміновых выбарах у парлямэнт Італіі.8 траўня 2008 афіцыйна прызначаны прэм’ер-міністрам Італіі. Папярэдні гаспадар палаца Кіджы Рамана Продзі займаў яго ўсяго 18 месяцаў.  У чэрвені 2013 году Сыльвіё Бэрлюсконі атрымаў абвінаваўчы прысуд за сувязь зь непаўналетняй танцоркай мараканскага паходжаньня Рубі, атрымаўшы такім чынам 7 сем гадоў турмы й пажыцьцёвую забарону займаць дзяржаўныя пасады, аднак Сыльвіё мае шанец абскардзіць прысуд.

## Узнагароды
* Кавалер працы (1977)
* Вялікі Крыж Ордэна Заслугаў перад Рэспублікай Польшча (2002)

## Прадусар
* «Міжземнае мора»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт руху «il popolo della liberta'» 

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Міляне
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Італіі
Катэгорыя:Італьянскія прадпрымальнікі
Даляр

**Даляр** — назва валют мноства краін, першапачаткова ЗША. Назва паходзіць ад слова «талер», які пазначаў мэталічныя грошы ў шматлікіх краінах Эўропы, у тым ліку і ў Вялікім Княстве Літоўскім.

У гутарковай і пісьмовай прамове пад далярам звычайна разумеецца даляр ЗША.

Іншыя валюты, якія маюць назву *даляр*:
* Антарктычны даляр — псэўдавалюта
* Аўстралійскі даляр
* Усходнекарыбскі даляр
* Багамскі даляр
* Ганконгскі даляр
* Зымбабвійскі даляр
* Канадзкі даляр
* Міжнародны даляр
* Новазэляндзкі даляр
* Даляр Выспаў Кука
* Даляр ЗША — фэдэральны
** Морганаўскі даляр
* Даляр КША (1861—1865) — даляр Канфэдэрацыі
* Тайванскі даляр
* Даляр Трынідада і Табага
* Даляр Тувалу
* Фіджыйскі даляр
* Ямайскі даляр

## Вонкавыя спасылкі
* Даляр — гісторыя зьяўленьня валюты, курсы і прагнозы
* Гісторыя і курс даляра
*
Наўтыка Торн

**Наўтыка Торн** (; нарадзілася 13 чэрвеня 1984 году ў Ваіпаху, Гаваі) — амэрыканская порнаакторка. Торн — напалову японка, на чвэрць пуэртарыканка і на чвэрць гавайка.

Па яе словах, яна страціла некранутасьць у чатырнаццаць гадоў. Да шаснаццаці гадоў жыла на Гаваях, затым пераехала ў Каліфорнію. Яе першай працай была пасада адмыслоўца па маркэтынгу ў гуказапісвальнай кампаніі. У васямнаццаць гадоў яна стала стрыптызёршай. Падчас аднаго з выступаў Наўтыкі яе заўважыў агент і прапанаваў здымацца аголенай для парнаграфічных сайтаў. З часам яна стала здымацца ў сцэнах мастурбацыі і цьвёрдай парнаграфіі.

Спачатку яна здымалася ў порна штодня, але затым зьнізіла сваю актыўнасьць да пяці-шасьці здымачных дзён у месяц. Торн прыняла ўдзел у рэаліці-шоў канала Fox Network пад назвай *My Bare Lady* («Мая аголеная лэдзі»), у якім чатыры порназоркі (адной зь якіх была Наўтыка) спрабавалі сябе ў клясычнай драме на тэатральнай сцэне. Таксама Наўтыка зьнялася ў ролі стрыптызёршы ў эпізодзе галівудзкай камэдыі «Крышку цяжарная» (Knocked Up).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* 
* Профіль

Катэгорыя:Порнаакторкі ЗША
Одры Галяндэр

**Одры Галандэр** (; нарадзілася 4 лістапада 1979 у Александрыі, Вірджынія, ЗША) — порнаакторка.

## Узнагароды
* 2006 — Venus Paris Fair / EuroEline Awards:
** Best International Actress (Audrey Hollander)
** Best International Actor (OttoBauer)
** Best International Gonzo Line (Almost Virgin)
* 2006 — AVN Award: Female Performer of the Year
* 2006 — AVN Award: Лепшая сцэна анальнага сэксу — фільм «Sentenced» c Ота Баўэрам

## Зацемкі


## Вонкавыя спасылкі

* Одры Халандэр на Pornstardata.ru

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вірджыніі
Катэгорыя:Порнаакторкі ЗША
Палеміка вакол Essjay

**Скандал з [[:en:User:Essjay|Essjay]]** — падзеі, зьвязаныя з тым, што ўдзельнік Вікіпэдыі на ангельскай мове, які рэдагаваў пад псэўданімам Essjay і выдаваў сябе за прафэсара, апынуўся самазванцам, 24-гадовым студэнтам, чэрпаўшы веды з онлайн-кіраўніцтваў «для імбрычкаў». Незадоўга да таго, як праўда аб Essjay стала здабыткам грамадзкасьці, Джымі Ўэйлз прызначыў яго ў арбітражны камітэт.

Катэгорыя:Гісторыя Вікіпэдыі
Катэгорыя:Самазванцы
Падвойнае забойства Крыса Бэнуа і суіцыд

25 чэрвеня 2007 году, каля 14 гадзін 30 хвілін, прафэсійны рэстлер Крыс Бэнуа, яго жонка Нэнсі, а таксама іх сямігадовы сын Даніэль выяўленыя мёртвымі ў іх уласнай хаце ў горадзе Файэтвілі, штат Джорджыя. Паліцыя правярала хату Бэнуа ў сувязі з пропускам ім некалькіх прадстаўленьняў, на якія ён быў заяўлены. 14 лютага 2008 году дэпартамэнт шэрыфа акругі спыніў расьсьледаваньне, зрабіўшы выснову пра тое, што Бэнуа забіў жонку і сына, пасьля чаго пакончыў з сабой.

Бэнуа забіў жонку ў пятніцу, 22 чэрвеня. Яе цела было знойдзена ў пакоі наверсе загорнутым у ручнік і са зьвязанымі канцавінамі. Побач зь целам ляжала Біблія. Даніэль быў задушаны ў сваёй спальні. Побач зь целам таксама пакінутая Біблія. Сам Бэнуа пасьля зьдзяйсьненьня забойстваў павесіўся.

Сьцьвярджэньне пра сьмерць Нэнсі Бэнуа зьявілася ў артыкуле пра Бэнуа за 14 гадзін да таго, як паліцыя выявіла целы ўдзельнікаў сям’і рэстлера. Неўсталяваны карыстач Сеткі напісаў, што ў апошніх матчах Бэнуа быў заменены на Джоні Нітра, паколькі ня мог удзельнічаць у шоў па асабістых чыньніках, у асноўным у сувязі са сьмерцю жонкі. Паводле зьвестак паліцыі, унеслы зьмены карыстач працаваў за кампутарам, разьмешчаным у горадзе Стэмфард штата Канэктыкут, дзе разьмешчаная штаб-кватэра Сусьветнай асацыяцыі рэстлінгу WWE.

Катэгорыя:Забойствы ў ЗША
Катэгорыя:Падзеі 25 чэрвеня
Катэгорыя:Падзеі 2007 году
Катэгорыя:Забойствы-самагубствы
Лісты з-пад шыбеніцы

**Лісты з-пад шыбеніцы** — агульная назва лістоў, якія былі дасланыя Кастусём Каліноўскім падчас сьледзтва перад павешаньнем 22 (10) сакавіка 1864 годзе. Гэтую назву лісты атрымалі пасьля публікацыі кнігі «Да беларускага народу. Ліст з-пад шыбеніцы Канстанціна Каліноўскага» Агатона Гілера ў 1867 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кастусь Каліноўскі
Катэгорыя:Паўстаньне 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Творы 1864 года
Катэгорыя:1864
Катэгорыя:Выданьні на беларускай мове лацінкай
Лазьдзея

**Лазьдзе́я**, **Ло́дзее** () — места ў Летувы, на рацэ Кірсьне. Адміністрацыйны цэнтар Лазьдзейскага раёну Аліцкім павеце. Насельніцтва на 2017 год — 3985 чалавек. Знаходзіцца за 52 км на паўднёвы захад ад Аліты, за 7 км ад граніцы з Польшчай. 

Лазьдзея — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Троччына

## Назва
Тапонім Лазьдзея ўтварыўся ад ракі Лязды (цяпер Райшупіс), назва якой не тлумачыцца зь летувіскай мовы.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўспамін пра Лазьдзею як гаспадарскі двор датуецца 1532 годам, калі яна была цэнтрам староства Троцкага павету. У 1560 годзе вялікі князь Жыгімонт Аўгуст заснаваў тут мястэчка. Каля 1570 году ў Лазьдзеі збудавалі драўляны касьцёл, пры якім з 1571 году дзеяла парафіяльная школа.

17 траўня 1597 году кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза надаў Лазьдзеі Магдэбурскае права і герб з выявай лася, пад якім тры перакрыжаваныя ключы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Лазьдзея апынулася ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкай мірнай дамовай — у складзе Расейскай імпэрыі, у Сейненскім павеце Сувальскае губэрні. У 1857, 1879, 1922 і 1923 гадох мястэчка цярпела ад пажараў. На 1827 год тут было 272 будынкі, на 1860 год — 225 (зь іх 3 мураваныя).

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Лазьдзею занялі войскі Нямецкай імпэрыі

### Найноўшы час
Па польска-летувіскіх баях і падпісаньні пагадненьня паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Летувой у 1919 годзе Лазьдзея апынулася ў складзе Летувы. За часамі Другой сусьветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 году места знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

11 ліпеня 1994 году згодна з указам летувіскага прэзыдэнта мескі герб зноў атрымаў афіцыйны статус.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**:  1827 год — 1988 чал.; 1860 год — 2394 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1970 — 3842 чал.; 1989 год — 5,6 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2001 год — 5140 чал.; 2010 год — 4792 чал.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (1894—1895)
* Могілкі: старыя каталіцкія, эвангеліцкія

## Месты-сябры

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Гарады Летувы
1300-я

**1300-я**

Стагодзьдзі: XIII стагодзьдзе - XIV стагодзьдзе - XV стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1250-я
1260-я
1270-я
1280-я
1290-я
**1300-я**
1310-я
1320-я
1330-я
1340-я
1350-я


Гады: 
1300, 1301, 1302, 1303, 1304, 1305, 1306, 1307, 1308, 1309

----

## Асноўныя падзеі
*
Кроцік

«**Кро́цік**» () — чэская нізка анімаваных фільмаў, прысьвечаная прыгодам маленькага кроціка й ягоных прыяцеляў.

## Гісторыя стварэньня

Гэты пэрсанаж зьявіўся ў 1956 годзе. На замову свайго кіраўніцтва слынны мультыплікатар Здэнэк Мілер меўся стварыць выхаваўчы фільм, прысьвечаны апрацоўцы кужалю дый вырабу тканіны.

У інтэрвію для радыё Прага аўтар Кроціка згадвае:

«Адзіным жаданьнем было стварыць новую постаць, кагосьці іншага, апроч сабачкаў дый мышак. Разважаючы цяглы час, я ўсё ж быў ня ў стане адшукаць штось арыгінальнае. Аднойчы, у пошуках натхненьня, выправіўся на шпацыр у лес. Прабавіў тамака цэлы дзень бяз жаднага выніку. Ужо вяртаючыся дадому, я спатыкнуўся аб нейкі грудок і бразнуўся долкі. Гэта быў звычайны грудок, што пакідаюць краты. І тутака я ўцяміў — крот! Файная ідэя!»

Першы мультфільм «Як кроцік прыдбаў нагавіцы» (адзіны, у якім выкарыстоўваецца маўленьне) меў неверагодны посьпех. Здэнэк Мілер атрымаў шэраг прапановаў ад замежных студыяў і фірмаў. Менавіта таму ўсе наступныя сэрыі мультфільму рабіліся пантамімічнымі. У хуткім часе вядомасьць Кроціка значна пашырылася. Мультфільм дагэтуль зьяўляецца адным з сымбаляў Чэхіі.

## Сьпіс сэрыяў

## Крыніцы

Катэгорыя:Чэскія мультфільмы
Катэгорыя:Выдуманыя пэрсанажы
Лодзінскае ваяводзтва (неадназначнасьць)

* Лодзінскае ваяводзтва
* Лодзінскае ваяводзтва (Другая Рэч Паспалітая)
* Лодзінскае ваяводзтва (1946-1950)
* Лодзінскае ваяводзтва (1950-1975)
* Лодзінскае ваяводзтва (1975-1998)
Лодзінскае ваяводзтва

**Ло́дзінскае ваяво́дзтва** () — адно з 16 ваяводзтваў Польшчы. Утворанае 1 студзеня 1999 на падставе ўставы ад 24 ліпеня 1998 году аб увядзеньні тэрытарыяльнага падзелу дзяржавы, з наступных ваяводзтваў папярэдняга адміністрацыйнага падзелу: Лодзінскага, Серадзкага і фрагмэнтаў: Пятркаўскага, Скерневіцкага, Плоцкага, Каліскага, Чэнстахоўскага, Каніньскага і Радамскага.

## Геаграфія
Ваяводзтва знаходзіцца ў цэнтральнай Польшчы, мяжуе з ваяводзтвамі:
* Апольскім,
* Велікапольскім,
* Куяўска-Паморскім,
* Мазавецкім,
* Сьвентакшыскім,
* Сылескім.

## Гарады
У Паморскім ваяводзтве налічваецца 43 населеныя пункты з гарадзкімі правамі, у тым ліку 3 гарады існуе на правах павету.

## Паветы
Паморскае ваяводзтва складаецца з 24 паветаў — 21 земскіх і 3 гарадзкія.

## Гміны
У склад ваяводзтва ўваходзяць 178 гмін (18 гарадзкіх, 25 сельска-гарадзкіх і 134 сельскія).

## Населеныя пункты
* Бабск
* Ерузаль

## Вонкавыя спасылкі
* Województwo łódzkie
УНКУС па Беластоцкай вобласьці

**УНКУС па Беластоцкай вобласьці** () — адзінка НКУС БССР. Заснавана 2 лістапада 1939 году загадам НКУС № 001337.

## Кіраўніцтва
* Пётр Гладкоў — 2 лістапада 1939 — 11 верасьня 1940
* Аляксандар Місюраў — 19 сьнежня 1940 — 15 сакавіка 1941

## Крыніцы
* Хто кіраваў НКУС

Катэгорыя:Гісторыя Беластоку
Катэгорыя:НКУС БССР
УНКУС па Баранавіцкай вобласьці

**УНКУС па Баранавіцкай вобласьці** () — адзінка НКУС БССР. Заснавана 2 лістапада 1939 году загадам НКУС № 001337 як УНКУС па Наваградзкай вобласьці. З 4 сьнежня 1939 году ў сувязі са стварэньнем Баранавіцкай вобласьці перайменавана ва *УНКУС па Баранавіцкай вобласьці*.

## Кіраўніцтва
* Аляксандар Місюраў — 2 лістапада 1939 — 19 сьнежня 1940
* Пракофі Крысанаў — 19 сьнежня 1940 — жнівень 1941

## Крыніцы
* Хто кіраваў НКУС

Катэгорыя:Баранавічы
Катэгорыя:НКУС БССР
УНКУС па Берасьцейскай вобласьці

**УНКУС па Берасьцейскай вобласьці** () — адзінка НКУС БССР. Заснавана 2 лістапада 1939 году загадам НКУС № 001441.

## Кіраўніцтва
* Аляксей Сяргееў — 4 сьнежня 1939 — 15 сакавіка 1941

## Вонкавыя спасылкі
* Хто кіраваў НКУС

Катэгорыя:Гісторыя Берасьця
Катэгорыя:НКУС БССР
УНКУС па Вялейскай вобласьці

**УНКУС па Вялейскай вобласьці** () — адзінка НКУС БССР. Заснаваная 2 лістапада 1939 году загадам НКУС № 001337.

## Кіраўніцтва
* Аляксей Сакалоў (2 лістапада 1939 — 15 сакавіка 1941)

## Вонкавыя спасылкі
* Хто кіраваў НКУС

Катэгорыя:Вялейка
Катэгорыя:НКУС БССР
Цеплавая паратурбінная электрастанцыя

**Цеплава́я паратурбі́нная электраста́нцыя** (**ЦПЭС**) — цеплавая электрастанцыя з паратурбіннымі ўстаноўкамі.

ЦПЭС, якая выпрацоўвае акрамя электраэнэргіі яшчэ і цеплыню, называецца цеплаэлектрацэнтральлю (ЦЭЦ); якая толькі электраэнэргію — кандынсацыйнай электрастанцыяй (КЭС).

Тэрмін *цеплавая паратурбінная электрастанцыя* звычайна ўжываюць у дачыненьні да ЦЭС, якія працуюць на арганічным паліве, але часам ім пазначаюць усе электрастанцыі, што працуюць пры дапамозе паратурбінных установак (атамныя, геатэрмальныя электрастанцыі).

## Прынцып дзеяньня

Вугаль па транспартэры (*14*) падаецца на вугляны млын (*16*). Пасьля размолу вугаль зьмешваецца з часткай паветра, якое перад гэтым было нагрэтае ў паветрападагравальніку (*24*), і ў выглядзе аэрасумесі па трубапровадам падаецца ў топку паравога катла, дзе зьмешваецца з астатнім паветрам і згарае. Працэс згараньня суправаджаецца выдзяленьнем вялікае колькасьці энэргіі, якая перадаецца вадзе, што цячэ ўнутры трубак катла.

Пасьля параперагравальніка пара ідзе ў цыліндр высокага ціску паравой турбіны (*11*), дзе зьдзяйсняе работу, у выніку чаго яе тэмпэратура і ціск падае. Пасьля зноў вяртаецца ў кацёл, дзе ў другасным параперагравальніку (*23*) зноў награваецца, а потым падаецца ў цыліндры сярэдняга і нізкага ціскаў (*9*) і (*6*) (на некаторых ПЦЭЦ няма другасных параперагравальнікаў і пару адразу напраўляюць у ЦСЦ турбіны). Турбіна прыводзіць у рух электрагенэратар (*5*), які вырабляе пераменны электраток. Напружаньне току павышаецца ў трансфарматары (*4*) (гэта зьмяншае згубы пры транспартыроўцы) і па ЛЭП накіроўваецца да спажыўца электраэнэргіі.

Пара пасьля турбіны пападае ў кандэнсатар, у якім яна кандэнсуецца і аддае сваю цеплыню ахалоджваючай вадзе, якая можа подавацца з ракі, возера і туды скідвацца альбо, як паказана на малюнку, ахалоджваючая вада можа ў сваю чаргу, ахалоджвацца ў градзірнях (*1*) і зноў выкарыстоўвацца.

Кандэнсат, які атрымаўся ў выніку кандэнсацыі пары, далей праходзіць праз рэгенэратыўныя падагравальнікі, даэаратар, пітацельную помпу і ідзе зноў у кацёл.

Дымавыя газы, што атрымаліся пры спальваньні паліва выкідваюцца ў атмасфэру праз трубу.

Вышэй гаворка ішла пра ЦПЭС на цьвёрдым паліве (у тым ліку на вуглі). Электрастанцыі, якія працуюць на мазуце або на прыродным газе, маюць іншую сыстэму палівапрыгатаваньня (мазут падаграваецца і фільтруецца, а пры выкарыстоўваньні прыроднага газа, звычайна, патрабуецца толькі зьніжэньне яго ціску).

Катэгорыя:Энэргетыка
Мэн

Назву **Мэн** маюць:

* Мэн — штат ЗША
* Мэн — выспа, кароннае ўладаньне ангельскага манарха, не зьяўляецца тэрыторыяй Вялікабрытаніі
Маляты

**Маля́ты** () — горад у паўночна-ўсходняй Летуве. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Маляцкага раёну Ўцянскага павету. Насельніцтва налічвае каля 6 тыс. чалавек. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

Маляты зьяўляюцца адным з самых старажытных гарадоў Аўкштоты. У пісьмовых крыніцах Маляты ўпершыню ўзгадваюцца ў 1387 годзе, як паселішча якое належала віленскаму біскупу.

У нашы дні горад зьяўляецца папулярным месцам адпачынку для вільнян з-за таго што горад знаходзіцца ў прыгожым месцы, абкружаны з усіх бакоў сасновымі лясамі, а ў навакольлі ёсьць некалькі невялікіх азёраў (самае вядомае Аісета). У Малятах знаходзіцца адзіная ў Летуве астрафізычная абсэрваторыя.

Катэгорыя:Гарады Летувы
Янава (Летува)

**Я́нава** () — горад у цэнтральнай Летуве. Горад зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Янаўскага раёну Ковенскага павету. Насельніцтва налічвае каля 34,5 тыс. чалавек. Горад разьмяшчаецца на рацэ Вяльлі за 106 км ад Вільні і за 32 км ад Коўна. Янава адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Гісторыя
Горад узьнік на месцы драўлянага касьцёла, які быў пабудаваны на загад уладальніцы навакольнага маёнтку Марыі Касакоўскай у 1740 годзе. У 1750 годзе вялікі князь Жыгімонт Ваза падараваў прывілей Касакоўскай на пабудову мястэчка з кірмашом і пасяліць тут вольных людзей рознага веравызнаньня.

Пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай паселішча трапіла ў склад Расейскай імпэрыі, дзе ў 1864 годзе атрымала статус гораду. А ў 1919 годзе ў склад Летувіскай Рэспублікі. У 1940 годзе Янава ўвайшло ў склад СССР.

На мясцовых могілках пахаваныя тры ксяндзы, якія былі забітыя ў 1940 годзе савецкай уладай.


Abraomaskulvietispaminklas.jpg
Achemos akmuo.jpg
Fountains in Jonava.jpg
JKKC1.jpg
Jonava library.jpg
Jonavos rajono teismas1.jpg
Jonavos seniejis laiptai.jpg
Santavres fontanai.jpg
Zeimiu gatve Jonavoje.jpg
Sold ollar clock.jpg
Vasario 16 gatves pabaiga.jpg
Misciukaites mokykla.jpg
JSG5.jpg
Jonavos kulturos namai.jpg
Jonavos savivaldybe.jpg
Central stadium of Jonava.jpg


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Летувы
Мінск Мазавецкі

**Менск Мазавецкі** () — горад ва ўсходняй Польшчы, у Мазавецкім ваяводзтве, варшаўскай аглямэрацыі, месцазнаходжаньне мінскага павету, гарадзкой гміны Мінск Мазавецкі і вясковай гміны Мінск Мазавецкі. Паводле зьвестак 2006 году, у Мінску пражывала 37 529 жыхароў. Адносна шчыльнасьці насельніцтва займае 11-е месца ў Польшчы. У 1975—1998 гадох горад прыналежаў да Сядлецкага ваяводзтва. Горад разьмешчаны за 40 км ад Варшавы. Зьяўляецца мясцовым гаспадарчым (разьвіты гандаль, інфраструктура і прамысловасьць), адукацыйным (вышэйшая школа і 6 сярэдніх школаў), вайсковым (авіябаза, жандармэрыя і ваенкамат), культурным (дом культуры, артыстычная школа, 2 бібліятэкі, 2 музэі, таварыства гісторыкаў) цэнтрам, але першым чынам зьяўляецца месцам жыхарства і адпачынку шматлікіх людзей, якія працуюць у Варшаве. Гісторыя Мінску налічвае звыш шасьцісот гадоў. У 1421 годзе Мінск атрымаў гарадзкія правы. У XІX стагодзьдзі, і ў ІІ сусьветную вайну горад меў вялікую габрэйскую дыяспару, на памяць аб ёй застаўся толькі забыты магільнік і адзін з найбольшых камянёў у Трэблінцы. У Мінску знаходзіцца некалькі аб’ектаў, упісаных да сьпісу помнікаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Mińsk Mazowiecki — Twoje Wirtualne Miasto
* Сайт вясковай гміны Мінск Мазавецкі

Катэгорыя:Гарады Мазавецкага ваяводзтва
Катэгорыя:Мінскі павет
Мазавецкае ваяводзтва

**Мазаве́цкае ваяво́дзтва** — з 1 студзеня 1999 адміністрацыйная адзінка Польшчы, адно з 16 ваяводзтваў.

## Гарады

### Гарады з насельніцтвам ад 50 000

## Гаспадарка
На 2021 год у Плоцку месьцілася галаўная сядзіба Польскага нафтаканцэрну «Орлен» і яго нафтаперапрацоўчы завод, заснаваны ў 1965 годзе.

## Асобы

* Міхал Клеафас Агінскі — кампазытар, нарадзіўся у Гузаве 1765.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт ваяводы Мазавецкага ваяводзтва 
* Сайт самакіраваньня Мазавецкага ваяводзтва
Вікікрыніцы

**Вікікрыніцы** () — адзін з праектаў Фундацыі «Вікімэдыя», накіраваны на стварэньне бібліятэкі вольна распаўсюджваных тэкстаў. Такімі могуць быць раней выдадзеныя даведкавыя зьвесткі, кнігі, кіраўніцтвы, *напісанае кімсьці іншым* (чым самімі наведвальнікамі сайта) і ўяўлялае карысьць. Мяркуецца, што выкладзеныя тэксты ўжо ня будуць рэдагавацца (ня лічачы выпраўленьні памылак друку і афармленьня).

## Канцэпцыя
Вікікрыніцы прызначаныя для захоўваньня:

# Тэкстаў, раней ужо апублікаваных аўтарамі.
# Перакладаў арыгінальных тэкстаў, у тым ліку перакладаў, зробленых удзельнікамі Вікікрыніцы.
# Гістарычных дакумантаў нацыянальнага і міжнароднага маштабу.
# Камэнтароў да тэкстаў, у тым ліку, напісаных удзельнікамі Вікікрыніцы.
# Кнігапісаў аўтараў, чые працы захоўваюцца ў Вікікрыніцы.

Вікікрыніцы не прызначаныя для захоўваньня:

# Тэкстаў, створаных удзельнікамі Вікікрыніцы і не апублікаваныя дзе-альбо яшчэ.
# Матэматычных зьвестак, формул і табліц, не якія выдаваліся раней.
# Зыходных кодаў праграм.
# Статыстычных зьвестак (напрыклад, вынікаў выбараў)

## Аўтарскія правы
Тэксты ў Вікікрыніцах або ўжо перайшлі ў грамадзкі набытак у сувязі з заканчэньнем тэрміна аховы аўтарскіх правоў, або першапачаткова былі дазволеныя да вольнага распаўсюджваньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускія Вікікрыніцы
* Вікікрыніцы 

Катэгорыя:Праекты Вікімэдыі
Нона Мардзюкова

**Нона Віктараўна Мардзюкова** (сапраўднае імя — **Наябрына**; 1925—2008) — савецкая і расейская кінаакторка, ляўрэат Сталінскай прэміі (1949), Народная артыстка СССР (1974).

## Біяграфія

Нона Віктараўна Мардзюкова нарадзілася 25 лістапада 1925 году ў станіцы Канстанцінаўская ў Данецкай вобласьці.

Яшчэ зь дзіцячых гадоў яна марыла здымацца ў кіно, але вайна перашкодзіла спраўдзіцца яе плянам. У акупацыі ў Краснадарскім краі ёй прыходзілася хавацца ад гітлераўцаў, каб пазьбегнуць адпраўкі на прымусовыя працы ў Нямеччыну.

У 1945 годзе паступіла ва УДІК (*ВГИК*), у акторскую майстэрню Барыса Бібікава і Вольгі Пыжовай. Скончыла яго ў 1950 годзе. У 1950—1991 — акторка Тэатра-студыі кінаактора.

У 1948 годзе дэбютавала ў ролі Ўльляны Грымотнай у фільме кінарэжысэра С. А. Герасімава «Молодая гвардия». Першапачаткова на гэтую ролю рэжысэр плянаваў узяць Клару Лучко, але яна захварэла і яму прыйшлося ўзяць на гэтую ролю Нону Мардзюкову. Дэбют апынуўся ўдалым, за гэтую ролю Мардзюкова атрымала Сталінскую прэмію.

Яшчэ ў пэрыяд навучаньня ва УДІКу Нона Мардзюкова выйшла замуж за Вячаслава Ціханава, зь якім пражыла ў шлюбе 13 гадоў. Іх сын, Уладзімер Ціханаў таксама стаў кінаакторам.

За ўвесь час свае творчае кар’еры Нона Мардзюкова зьнялася ў 62 фільмах.

### Сьмерць
Увечар 6 ліпеня 2008 году на 83-м годзе жыцьця Нона Віктараўна сканала.

Пахаваная 9 ліпеня 2008 году на Кунцаўскіх могілках Масквы побач з сынам. Паводле апошняй волі Мардзюковай, грамадзянская паніхіда не праводзілася. Адпяваньне прайшло ў храме Спасу Нерукатворнай Выявы на Сэтуні. Разьвітацца зь ёй прыйшлі шматлікія дзеячы культуры і мастацтва — Юры Саломін, Мікіта Міхалкоў, Рыма Маркава, Яўген Міронаў, Аляксандар Панкратаў-Чорны, Сяргей Гармаш, Ларыса Лужына, Ірына Разанава, былая ятроўка Мардзюковай Натальля Варлей.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на IMDb

Катэгорыя:Савецкія акторкі
Катэгорыя:Расейскія акторкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 25 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Ляўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Народныя артысты РСФСР
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Памерлі 6 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2008 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Пахаваныя на Кунцаўскіх могілках
Лідзія Ярмошына

**Лі́дыя Міха́йлаўна Ярмо́шына** ( 29 студзеня 1953, Слуцак) — дзяржаўная дзяячка рэжыму Лукашэнкі ў Беларусі, прызначаная 6 сьнежня 1996 году Аляксандрам Лукашэнкам на пасаду кіраўніцы Цэнтральнай камісіі па выбарах і правядзеньні рэспубліканскіх рэфэрэндумаў.

## Біяграфія
Нарадзілася 29 студзеня 1953 году ў горадзе Слуцак Менскай вобласьці ў сям’і вайскоўца. Азначала ўласную сям'ю як расейскую. Скончыла юрыдычны факультэт Калінінградзкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (РСФСР, 1975). Працавала юрконсультам гандлёвых і прамысловых прадпрыемстваў Калінінграду і Бабруйску, памагатым пракурора Кастрычніцкага раёну Калінінграду. З 1988 году — юрконсульт, а затым загадчыца юрыдычным аддзелам Бабруйскага гарвыканкаму. Чалец (1992—1996), кіраўнік (з 1996 г.) Цэнтральнай камісіі Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзеньні рэспубліканскіх рэфэрэндумаў. 21 сьнежня 2001 году ўказам прэзыдэнта №774 была прызначаная Кіраўніком Цэнтральнай камісіі Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзеньні рэспубліканскіх рэфэрэндумаў. 7 красавіка 2003 году ўказам прэзыдэнта прысвоена ганаровае званьне «Заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь». Атрымала ордэн Пашаны ў 2014.

Двойчы разьведзеная. Мела сына Аляксея (1977—2017), які працаваў адвакатам.

## Санкцыі
На падставе падазрэньняў ва ўдзеле ў фальсыфікацыях прэзыдэнцкіх выбараў Лідыі Ярмошынай быў забаронены ўезд у краіны ЭЗ (2004, 2010, 2020) й ЗША (2006) як асобе з чорнага сьпісу Эўразьвязу ды сьпісу спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў. 13 кастрычніка 2008 году міністры замежных справаў краінаў Эўразьвязу на паседжаньні ў Люксэмбургу прыпынілі на паўгады дзеяньне забароны на ўезд у краіны зьвяза прэзыдэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі і «некаторых яго набліжаных». Санкцыі супраць старшыні Цэнтравыбаркаму Лідыі Ярмошынай засталіся ў сіле.

Да санкцый супраць Ярмошынай у 2020 годзе далучыліся Вялікабрытанія, Канада, Швайцарыя. 20 лістапада 2020 году да кастрычніцкага пакету санкцый ЭЗ далучыліся Альбанія, Ісьляндыя, Ліхтэнштайн, Нарвэгія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя і Украіна.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Чалавек прэзыдэнта». 10 фактаў пра старшыню ЦВК Ярмошыну, за абразу якой судзяць, Радыё Свабода, 14 красавіка 2021 г.
* Лідзія Ярмошына: гісторыя ўзлёту бабруйскай юрысткі
* Профіль на праекце «Хто ёсьць хто ў РБ» 
* [Онлайн-канфэрэнцыя на [БелТА]] (24.07.2008)
* [Онлайн-канфэрэнцыя на [БелаПАН]] (28.07.2008)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцку
Катэгорыя:Выпускнікі Балтыйскага фэдэральнага ўнівэрсытэту імя Імануіла Канта
Катэгорыя:Чальцы Цэнтральнай выбарчай камісіі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Заслужаныя юрысты Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Пашаны (Беларусь)
Катэгорыя:Беларускія асобы ў сьпісе СВГ
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Evanescence

**Evanescence** () — амэрыканскі рок-гурт зь Літл-Року (Арканзас), заснаваны ў 1995 годзе вакалісткай Эмі Лі і гітарыстам Бэнам Мудзі. Гурт атрымаў шырокую вядомасьць пасьля выхаду першага альбому *«[[Fallen]]»* (2003). Дзякуючы самотнікам *«[[Bring Me to Life]]»* і *«[[My Immortal]]»*, альбом быў прададзены ў колькасьці 17 мільёнаў асобнікаў ва ўсім сьвеце, а гурт здабыў дзьве ўзнагароды Грэмі з шасьці намінацыяў. Праз год гурт выпусьціў свой першы жывы альбом і відэа-рэліз *«[[Anywhere but Home]]»*, які быў прададзены ў колькасьці большай за мільён асобнікаў ва ўсім сьвеце. З 2013 па 2015 гады Evanescence зрабіў прэрву, а ў 2015 заявілі аб узнаўленьні дзейнасьці і заплянавалі гастролі на 2016 год. Але новы матэрыял у той час не ствараўся, бо Лі была засяроджаная на ўласным сольным праекце. Толькі ў канцы 2017 году сьвет пабачыў новы рэліз гурта альбом *«[[Synthesis]]»*. Склад Evanescence зьмяняўся некалькі разоў, адзінай нязьменнай удзельніцай ёсьць толькі Эмі Лі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Музычныя гурты ЗША
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Музычныя гурты стылю готык-мэтал
Катэгорыя:Готык-рок-гурты
Катэгорыя:Гард-рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага мэталу ЗША
Катэгорыя:Ню-мэтал гурты
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Ляўрэаты World Music Awards
Катэгорыя:Музычныя квінтэты
УНКУС па Пінскай вобласьці

**УНКУС па Пінскай вобласьці** () — адзінка НКУС БССР. Заснавана 2 лістапада 1939 году загадам НКУС № 001337.

## Кіраўніцтва
* Сяргей Духовіч - 2 лістапада 1939 - 13 траўня 1940
* Іван Мурашкін - 13 траўня 1940 - 15 сакавіка 1941

## Крыніцы
*Хто кіраваў НКУС

Катэгорыя:Гісторыя Пінску
Катэгорыя:НКУС БССР
УНКУС па Магілёўскай вобласьці

**УНКУС па Магілёўскай вобласьці** () — адзінка НКУС БССР. Заснавана 17 красавіка 1938 году загадам НКУС № 00232.

## Кіраўніцтва
* Васіль Ягадкін - 11 красавіка 1938 - студзень 1939
* Якаў Піліпенка - 21 студзеня 1939 - жнівень 1941
* Пракофі Крысанаў - жнівень 1941 - кастрычнік 1941

## Крыніцы
*Хто кіраваў НКУС

Катэгорыя:Магілёў
Катэгорыя:НКУС БССР
Міхаіл Пугаўкін

**Михаіл Іванавіч Пугаўкін** (13 ліпеня 1923, Рамешкі, Кастрамская вобласьць, СССР — 25 ліпеня 2008, Масква) — выбітны савецкі і расейскі актор тэатру і кіно, народны артыст СССР.

## Біяграфія
Міхаіл Пугаўкін нарадзіўся 13 ліпеня 1923 году ў вёсцы Рамешкі Чухломскага раёну Кастрамской вобласьці.

### Сьмерць
Памёр 25 ліпеня 2008 году ў сябе дома ў Маскве з-за абвастрэньня цукровага дыябэту. Міхаіла Пугаўкіна пахавалі 29 ліпеня 2008 году на Ваганькаўскім цьвінтары Масквы. Апошняй воляй нябожчыка было — пахаваць яго побач з блізкім сябрам Аляксандрам Абдулавым.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Савецкія акторы
Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Нарадзіліся 13 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Памерлі 25 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2008 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
УНКУС па Гомельскай вобласьці

**УНКУС па Гомельскай вобласьці** — адзінка НКУС БССР. Заснаваная 17 красавіка 1938 году загадам НКУС № 00232.

## Кіраўніцтва
* Самуіл Шліфенсон — 11 красавіка 1938 — лістапад 1938
* Зьміцер Гусеў — студзень 1939 — 15 сакавіка 1941

## Вонкавыя спасылкі
* Хто кіраваў НКУС

Катэгорыя:Гісторыя Гомля
Катэгорыя:НКУС БССР
УНКУС па Віцебскай вобласьці

**УНКУС па Віцебскай вобласьці** () — адзінка НКУС БССР. Заснавана 17 красавіка 1938 году загадам НКУС № 00232.

## Кіраўніцтва
* Міхаіл Віктараў в.а. — 31 сакавіка 1938 — 14 красавіка 1938
* Давід Каплан — 14 красавіка 1938 — 16 чэрвеня 1938
* Пётар Радноў (*Ряднов*) — 16 чэрвеня 1938 — студзень 1939
* Пракофі Крысанаў — студзень 1939 — 19 сьнежня 1940
* Іван Пташкін — 19 сьнежня 1940 — 6 жніўня 1941

## Крыніцы
* Хто кіраваў НКУС

Катэгорыя:Віцебск
Катэгорыя:НКУС БССР
УНКУС па Менскай вобласьці

**УНКУС па Менскай вобласьці** () — адзінка НКУС БССР. Заснавана 17 красавіка 1938 году загадам НКУС № 00232.

Па стану на чэрвень 1938, НКУС Менскай вобласьці не існавала. У сябры бюро Менскага абкаму КП(б) Беларусі ў чэрвені 1938 быў абраны начальнік 4-га аддзелу УДБ НКУС БССР Ермалаеў.

## Кіраўніцтва
* Фёдар Гусеў - 31 сакавіка 1938 - 11 красавіка 1938
* Іван Пташкін - студзень 1939 - 19 сьнежня 1940
* Васіль Тур - 12 лютага 1941 - 15 сакавіка 1941

## Крыніцы
*Хто кіраваў НКУС

Катэгорыя:Гісторыя Менску
Катэгорыя:НКУС БССР
1290-я

**1290-я**

Стагодзьдзі: XII стагодзьдзе — XIII стагодзьдзе — XIV стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1240-я
1250-я
1260-я
1270-я
1280-я
**1290-я**
1300-я
1310-я
1320-я
1330-я
1340-я


Гады: 
1290, 1291, 1292, 1293, 1294, 1295, 1296, 1297, 1298, 1299

----

## Асноўныя падзеі
* мангольскае ўварваньне ў Эўропу

Катэгорыя:1290-я
Мэркель

**Мэркель**:

* Ангела Мэркель (нар. 1954) — нямецкі палітык
* Гарліб Мэркель (1769—1850) — латвійскі публіцыст
1280-я

**1280-я**

Стагодзьдзі: XII стагодзьдзе - XIII стагодзьдзе - XIV стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1230-я
1240-я
1250-я
1260-я
1270-я
**1280-я**
1290-я
1300-я
1310-я
1320-я
1330-я


Гады: 
1280, 1281, 1282, 1283, 1284, 1285, 1286, 1287, 1288, 1289

----

## Асноўныя падзеі
*

Катэгорыя:1280-я
Трапэзундзкая імпэрыя

**Трапэзу́ндзкая імпэ́рыя** — дзяржава (1204—1461) на паўночным усходзе Малой Азіі, са сталіцай у месьце Трапэзунд.

Трапэзундзкая імпэрыя была ўтвораная пасьля захопу Канстанцінопаля крыжакамі — удзельнікамі 4-га крыжовага паходу, пры распадзе Бізантыйскай імпэрыі. У красавіку 1204 году ўнукі бізантыйскага імпэратара Андроніка I Аляксей і Давыд Комніны, з дапамогай войскаў грузінскай царыцы Тамары — сваёй цёткі па кудзелі, занялі Трапэзунд, а пасьля прыбярэжныя раёны з гарадамі: Сыноп, Амастрыда, Іраклія.

Імпэратарам быў абвешчаны Аляксей (1204—1222); рэальна яму была падуладная ўсходняя частка імпэрыі з Трапэзундам, а заходняя частка знаходзілася пад уладай Давыда. Імпэратары сталі называцца Вялікімі Камнінамі. У 1214 Трапэзундзкая імпэрыя страціла Іраклію і Амастрыду, заваяваныя Нікейскай імпэрыяй, і Сыноп, захоплены сэльджукамі. Пад уладай Трапэзундзкай імпэрыі засталася вузкая прыбярэжная паласа ў межах бізантыйскай фэмы Халдыя, адрэзанай ад астатняй грэцкай тэрыторыі; засялялі яе грэкі, грузіны і армяне. Адміністрацыйна імпэрыя першапачаткова падзялялася на тры банды (ваенныя акругі): Трапэзунд, Мацука і Гемора на чале з дуксамі або «кефаламі» (галавамі, кіраўнікамі). У 14 ст. было ўжо сем бандаў за кошт драбненьня ранейшых акругаў: Трыкомія, Трапэзунд, Мацука, Палеамацука, Гемора, Сірмэна, Рызеон і асобная фэма Вялікая Лазія. Асноўнымі гарадамі-крэпасьцямі імпэрыі апроч сталіцы былі Керасунт, Трыпалі, Ясоній, Мэсахалдыя і Лімніі.

Трапэзундзкая імпэрыя падтрымлівала саюз з Грузіяй. Нікейская імпэрыя, а затым і адноўленая Бізантыйская імпэрыі ніколі не прызнавалі за Вялікімі Комнінамі тытула імпэратараў, у афіцыйных бізантыйскіх дакумэнтох яны пісаліся «ўладарамі» або «архонтамі». Эканоміка імпэрыі засноўвалася на вінаградарстве, земляробстве і пасярэдніцкім гандлі з Паўночным Прычарнамор’ем, Каўказам, Мэсапатаміяй, Сярэднім Усходам. З срэбра, якое здабывалі з радовішчаў на тэрыторыі імпэрыі, білі трапэзундзкія манэты — аспры. Фэўдалы валодалі значнай самастойнасьцю: дынаты вяршылі суд над залежнымі сялянамі (парыкамі), набіралі з сваіх людзей дружыны. У 1244 Трапэзундзкая імпэрыя стала даньніцай манголаў, у пачатку 14 ст. вяла барацьбу зь цюркамі Ак-Каюнлу. У 1456 Трапэзундзкую імпэрыю абклалі данінай туркі-асманы, у 1461 Трапэзундзкая імпэрыя была заваяваная султанам Мэхмэтам II, які ператварыў яе ў правінцыю Асманскай імпэрыі.

Катэгорыя:Гісторыя правінцыі Трабзону
Катэгорыя:Колішнія дзяржавы Сярэдняга Ўсходу
Катэгорыя:Даньніцкія дзяржавы Мангольскай імпэрыі
Катэгорыя:Імпэрыі Азіі
Катэгорыя:Колішнія манархіі Азіі
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1204 годзе
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, скасаваныя ў 1461 годзе
Катэгорыя:Дзяржавы-абцінкі
Катэгорыя:Даньніцкія дзяржавы Асманскай імпэрыі
Катэгорыя:Хрысьціянскія дзяржавы
Плунгяны

**Плунгя́ны** () — горад у заходняй Летуве. Горад зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Плунгянскага раёну Цельшыцкага павету. Насельніцтва налічвае каля 23,1 тыс. чалавек. Праз Плунгяны ідзе чыгунка Клайпеда — Шаўлі. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойція.

## Гісторыя
Першыя гістарычныя згадкі аб Плунгянах адносяцца да 1567 году. Да XVI стагодзьдзя Плунгяны належалі Гаштольдам, а потым перайшлі ў вялікакняскае ўладаньне і сталі цэнтрам староства. Зь дзяржаўнага ўладаньня ў 1773 годзе Плунгяны перайшлі ва ўласнасьць віленскага біскупа Масальскага, а потым да Патоцкіх. Пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай Плунгяны былі канфіскаваныя і перададзены Плятону Зубаву. 13 студзеня 1792 году паселішчу быў нададзены статус гораду. У 1873 годзе горад купіў Міхал Агінскі. Ва ўладаньні Агінскіх Плунгяны былі да 1921 году, а потым быў канфіскаваны летувіскай уладай.

Да Другой сусьветнай вайны ў Плунгянах была вялікая габрэйская абшчына, зьліквідаваная падчас Галакосту.
Эдуард Будзька

**Эдуард Будзька**, **Эдвард Будзька**, **Эдзюк Буцька**, (пс. *Акцьуб*, *Акцюб*; 22 сакавіка 1882, Будслаў — 14 жніўня 1958, Чыкага, ЗША) — беларускі публіцыст, грамадзкі дзяяч, каапэратар. Бацька Чэслава Будзькі.

## Жыцьцяпіс
Друкаваўся з 1906 году ў газэце «Наша Ніва», «Дзяньніца» (1916). Выдавец газэты «Śvietač» (1916) і часопісу «Нёман» (1932). Удзельнік Усебеларускага кангрэсу 1917 году.

8 чэрвеня 1918 году дзеля каардынацыі дзейнасьці ў справе вяртаньня бежанцаў быў накіраваны Народным сакратарыятам Беларусі ў Вільню.

Арганізатар Беларускай гімназіі ў Будславе ў 1918 годзе. Па яе закрыцьці займаўся арганізацыяй беларускай каапэрацыі. У 1920-я друкаваўся ў заходнебеларускай газэце «Наша будучыня». Жыў у Летуве і Латвіі ў 1921—1940 гадах. Заснаваў у Дзьвінску курсы беларусазнаўства. Вучыўся ў Рыскім політэхнічным інстытуце, празь беднасьць адмовіўся ад навукі. У 1941—1944 настаўнік у Менску і Баранавічах.

Па вайне эміграваў у Нямеччыну, пасьля — у ЗША (паводле іншых зьвестак — у Канаду). Актыўна ўдзельнічаў у жыцьці беларускай эміграцыі ў ЗША. Друкаваў успаміны ў месячніку «Бацькаўшчына».

## Працы
* Эдуард Будзька. Пясняр у жыцці // На суд гісторыі. Мастацкая літаратура. — Менск, 1994.

## Крыніцы

## Літаратура
* Budźka Eduard // Byelorussian Statehood: Reader and Bibliography. New York: Belarusian Institute of Arts and Sciences, 1988.

Катэгорыя:Нарадзіліся 22 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1882 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Будславе
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Удзельнікі Першага ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Амэрыканцы беларускага паходжаньня
Катэгорыя:Асобы Баранавічаў
Катэгорыя:Памерлі 14 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1958 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Чыкага
Турксэл

**«Турксэл»** — найбольшае прадпрыемства сотавай сувязі Турэччыны, заснаванае ў кастрычніку 1993 году ў Стамбуле.

У1994 годзе была запушчаная першая ў Турцыі GSM-сетка.

## Уласьнікі й кіраўніцтва

Даўней 26,2% акцыяў апэратара «Турксэл» належаць Фонду народнага дабрабыту Турцыі, 19,8% належыць кампаніі LetterOne (уваходзіць у расійскі фінансава-інвестыцыйны кансорцыум «Альфа-груп»»), астатнія акцыі знаходзяцца ў вольным звароце. Ад 2020 году асноўным пайшчыкам прадпрымства стаў Фонду народнага дабрабыту Турэччыны.

Галоўны кіраўнік кампаніі — Музафэр Акпінар.

## Дзейнасьць
GSM-сетка кампаніі пакрывае 80,44 % тэрыторыі Турцыі, на якой пражывае 97,21 % яе насельніцтва. «Турксэл» у канцы 2006 году абслугоўвала 31,8 млн абанэнтаў. Выручка кампаніі за 2006 год — $4,7 млрд, чысты прыбытак — $832,9 млн.

Валодае 100% акцыяў ЗАТ «БеСТ».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт кампаніі

Катэгорыя:Турэцкія кампаніі
Катэгорыя:Апэратары мабільнай сувязі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
БелСел

**ТАА СП «БелСел»** — беларускі апэратар мабільнай сувязі. Падае паслугі сувязі стандарту CDMA-450 (CDMA2000). Назва фірмы — БелСел — зьяўляецца беларускім варыянтам ангельскай назвы BelCel (Веlarussian Cellular), што азначае «Беларуская сотавая».

## Гісторыя
Кампанія была заснаваная беларускім бокам сумесна з брытанскай кампаніяй Cable & Wireless Plc. у 1991 годзе. Паслугі сотавай сувязі стандарту NMT-450 кампанія пачала аказваць 7 траўня 1993 году. З 6 лютага 2003 году кампанія пачала аказваць паслугі сотавай сувязі стандарту CDMA-450 («2.5G»). Зь ліпеня 2003 году прадае паслугі пад гандлёвым знакам «Дыялёг» (DIALLOG™). У сакавіку 2005 г. Трастбанк выйшаў са складу суўладальнікаў пасьля 3-гадовага ўдзелу. З сакавіка 2006 году праца старой сеткі стандарту NMT згорнутая. 7 чэрвеня 2006 году пачало аказваць паслугі высакахуткаснай перадачы зьвестак (EV-DO). 11 чэрвеня 2012 году Белтэлекам прадаў сваю долю ў сотавым апэратары кіпрскаму прадпрыемству «Джараш». 15 студзеня 2014 году на сайце Міністэрства сувязі і інфарматызацыі РБ зьявілася паведамленьне, што апэратару «БелСел» адмоўлена ў працягненьні ліцэнзіі на ажыцьцяўленьне дзейнасьці ў галіне сувязі. Ліцэнзія, выдадзеная раней ТАА СП «БелСел», сапраўдная да 23 студзеня 2014 году.

## Статыстыка
На 8 жніўня 2008 году пакрыцьцё сувязьзю складала 53,28% плошчы краіны, на якой пражывала 75% насельніцтва, у тым ліку 93,38% — гарадзкога. На сакавік 2008 году лік абанэнтаў сеткі складаў 92,8 тыс. чалавек. Дзель на рынку Беларусі — 1,3 %. Прыкладна палова абанэнтаў кампаніі знаходзяцца ў Менску. Сярэдні ARPU па кампаніі — $11,5 У сеткі працуе 170 базавых станцый, зь іх 58 падтрымлівае EV-DO, камутацыйная ёмістасьць сеткі — 150 тыс. нумароў.

Адным зь пераваг DIALLOG™ перад іншымі апэратарамі дзейснымі ў Беларусі зьяўляецца паслуга высакахуткаснай перадачы зьвестак CDMA2000 1x (хуткасьць да 153 Кбіт/с) і CDMA2000 1xEV-DO (хуткасьць да 2,4 Мб/с).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт DIALLOG™

Катэгорыя:Апэратары мабільнай сувязі Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
1270-я

**1270-я**

Стагодзьдзі: XII стагодзьдзе - XIII стагодзьдзе - XIV стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1220-я
1230-я
1240-я
1250-я
1260-я
**1270-я**
1280-я
1290-я
1300-я
1310-я
1320-я


Гады: 
1270, 1271, 1272, 1273, 1274, 1275, 1276, 1277, 1278, 1279

----

## Асноўныя падзеі
* мангольскае заваяваньне Кітая

Катэгорыя:1270-я
Ясуа Фукуда

**Ясуа Фукуда** (, нарадзіўся 16 ліпеня 1936, Такасакі, прэфэктура Гунма) — 91-ы прэм'ер-міністар Японіі з 26 верасьня 2007, пераемнік Сіндза Абэ. Старэйшы сын Такэа Фукуды (1905—1995), прэм’ер-міністра ў 1976—1978 (першы ў гісторыі Японіі выпадак, калі гэты пост займаюць бацька і сын).

Скончыў такійскі Унівэрсытэт Васэда. У 1959—1976 гг. працаваў у нафтаперапрацоўчай кампаніі. У 1977—1978 гг. узначальваў сакратарыят прэм’ер-міністра Такэа Фукуды, затым на працягу 1979—1989 гг. быў асабістым сакратаром бацькі, які выйшаў у адстаўку. У 1995—1996 гг. — парлямэнцкі намесьнік міністра замежных справаў. Затым займаў розныя партыйныя пасады ў Лібэральна-дэмакратычнай партыі.

Лідэр Лібэральна-дэмакратычнай партыі Японіі з 23 верасьня 2007 г. (зьмяніў Абэ на гэтай пасадзе). Зацьверджаны Палатай прадстаўнікоў 25 верасьня зь перавагай больш 100 галасоў, хоць Палата дараднікаў падтрымала іншую кандыдатуру — Ітыры Адзавы. Па японскіх законах галасаваньне Палаты прадстаўнікоў мае перавагу, таму менавіта Фукудзе імпэратар 26 верасьня даручыў сфармаваць урад.

Кабінэт Фукуды па складзе практычна ідэнтычны ўраду Абэ.

## Вонкавыя спасылкі

* The Japan Times: Ясуа Фукуда выбраны прэм’ерам Японіі

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Японіі
Стывэн Гарпэр

**Сты́вэн Джо́зэф Га́рпэр** (; нарадзіўся 30 красавіка 1959 году, Таронта) — прэм’ер-міністар Канады (2006—2015), лідэр Кансэрватыўнай партыі Канады, якая перамагла на датэрміновых парлямэнцкіх выбарах 23 студзеня 2006 году.

## Біяграфія
Стывэн Джозэф Гарпэр нарадзіўся 20 красавіка 1959 году ў Таронта (правінцыя Антарыё, Канада). Скончыў унівэрсытэт горадзе Калгары, па спэцыяльнасьці эканаміст. Некаторы час выкладаў, быў памагатым аднаго з дэпутатаў-кансэрватараў. У канцы 1980-я гадоў зьяўляўся адным з кіраўнікоў Рэфармісцкай партыі Канады, у 1993—1997 гадах — сябрам палаты грамадаў (ніжняй палаты) парлямэнту Канады ад гэтай партыі. У 1997 годзе быў віцэ-прэзыдэнтам, а ў 1998—2002 гадах — прэзыдэнтам Нацыянальнай грамадзянскай кааліцыі (кансэрватыўнай грамадзкай арганізацыі Канады). У 2002 годзе Гарпэр быў абраны лідэрам Канадзкага альянсу. У 2003 годзе ў выніку зьліцьця Канадзкага альянсу і Прагрэсіўна-кансэрватыўнай партыі была створаная Кансэрватыўная партыя Канады. З сакавіка 2004 году Стывэн Гарпэр зьяўляецца лідэрам гэтай партыі.

З 6 лютага 2006 па 4 лістапада 2015 году — прэм’ер-міністар Канады.

## Асабістае жыцьцё
Жанаты з 1991 году. Мае сына і дачку. Піша кнігу па гісторыі хакею.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Таронта
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Канады
Уладзімер Уладзімеравіч Навумаў

**Уладзі́мер Уладзіме́равіч Наву́маў** (нарадзіўся 7 лютага 1956, Смаленск) — міністар унутраных справаў Рэспублікі Беларусь (25 верасьня 2000 — 6 красавіка 2009).

## Біяграфія
Нарадзіўся 7 лютага 1956 году ў Смаленску. Скончыў Менскую вышэйшую школу Міністэрства ўнутраных справаў СССР (1986). З 1974 па 1976 год праходзіў службу ва Ўзброеных сілах.

З 1976 году служыў у палку міліцыі кіраваньня ўнутраных справаў Менскага гарвыканкама, займаў шэраг камандных пасад у патрульна-паставой службе Галоўнага кіраваньня ўнутраных справаў гораду Менск. У 1991—1997 гадах узначальваў атрад міліцыі асаблівага прызначэньня МУС Беларусі. З 1997 па 1999 год быў камандзірам спэцыяльнага падпадзяленьня па барацьбе з тэрарызмам «Алмаз».

Са студзеня 1999 году па верасень 2000 году займаў пасаду начальніка Службы бясьпекі прэзыдэнта Беларусі. 25 верасьня 2000 году ўказам прэзыдэнта № 510 прызначаны міністрам унутраных справаў Рэспублікі Беларусь, 27 лістапада 2001 году абраны прэзыдэнтам Беларускай фэдэрацыі хакея (заняў месца Юрыя Бародзіча).

24 верасьня 2001 году ўказам прэзыдэнта №531 паўторна прызначаны міністрам унутраных справаў Рэспублікі Беларусь.

6 красавіка 2009 году Аляксандар Лукашэнка прыняў адстаўку міністра ўнутраных справаў Уладзімера Навумава па стане здароўя. Да прызначэньня прэзыдэнтам Беларусі новага кіраўніка МУС часова выконваць пасаду міністра ўнутраных справаў будзе генэрал-маёр міліцыі Анатоль Куляшоў.

## Крытыка
У красавіку 2006 году па падазрэньнях ва ўдзеле ў фальсыфікацыях прэзыдэнцкіх выбараў Уладзімеру Навумаву быў забаронены ўезд у ЗША (Сьпіс спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў) і краіны Эўразьвязу (чорны сьпіс Эўразьвязу), а яго фінансавыя актывы былі замарожаныя.

13 кастрычніка 2008 году міністры замежных справаў краінаў Эўразьвязу на паседжаньні ў Люксэмбургу прыпынілі на паўгоду дзеяньне забароны на ўезд у краіны зьвяза прэзыдэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнка і «некаторых яго набліжаных». Санкцыі супраць міністра ўнутраных справаў Уладзімера Навумава засталіся ў сіле.

Таксама Навумаў знаходзіцца ў санкцыйных сьпісах Вялікабрытаніі ды Швайцарыі.

двух журналісцкіх расследаваньняў, Навумаву належыць 75 % зарэгістраванай у Маскве кампаніі «Зорка Фуд», якая гандлюе збожжам у акупаваным Марыюпалі ды вывозіць яго ў тым ліку празь Беларусь.

## Чыны і званьні
* Генэрал-лейтэнант

## Узнагароды
Мае ўрадавыя ўзнагароды. Узнагароджаны ордэнам «За асабістую мужнасьць», ордэнам «За службу Радзіме» III ступені, мэдалямі.

## Сям’я
Жанаты, мае сына і дачку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на праекце «Хто ёсьць хто ў РБ» 
* Андрэй Ляховіч. Адстаўка — наступства значных зьменаў

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаленску
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія спартовыя дзеячы
Катэгорыя:Беларускія генэралы
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Катэгорыя:Беларускія асобы ў сьпісе СВГ