open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Багародзіца

**Багародзіца**, *Божая Маці* — у каталіцтве *Панна Марыя*, *Найсьвяцейшая Дзева Марыя*, *Мадонна*, Маці бязгрэшна зачатага Ісуса Хрыста. У IV ст. абвешчана Прачыстай, а на Ўсяленскім саборы ў 431 годзе ў Эфэсе афіцыйна прызнаная Багародзіцай і Царыцай Нябеснай.

У каталіцтве абвешчаны шэраг зьвязаных з Марыяй догматаў, не прынятых у праваслаўі. У прыватнасьці, у 1854 годзе было замацавана ў форме догмату вучэньне аб Беззаганным Пачацьці Панны Марыі, згодна якому Марыя была вызваленая ад першароднага граху ад самаго моманту яе пачацьця праз асаблівую Божую ласку. Назва догмату выклікае вялікую блытаніну: сярод прадстаўнікоў іншых канфэсіяў нярэдка можна сустрэць меркаваньне, нібыта каталікі вераць, што Марыя была зачатая без удзелу мужчыны. Такое разуменьне догмату цалкам памылковае. Слушная яго фармуліроўка ўтрымоўваецца ў Апостальскай канстытуцыі Ineffabilis Deus, якой і быў абвешчаны гэты догмат: *Панна Марыя, з першага моманту свайго пачацьця, праз асаблівую ласку і прывілегію ад Усемагутнага Бога, у прадбачаньне заслуг Ісуса Хрыста, Збаўцы роду чалавечага, была захаваная вольнаю ад усялякага бруду першароднага граху*. У 1950 годзе быў прыняты догмат аб цялесным ўзьнясеньні Багародзіцы пасьля сьмерці на неба.

Тэма Багародзіцы зь Дзіцём шырака выкарыстоўваецца ў сусьветным выяўленчым мастацтве і літаратуры.
1247

## Падзеі
* Афансу III стаў каралём Партугаліі

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Стыў Ірвін

**Стыў Робэрт Ірвін** (22 лютага 1962 — 4 верасьня 2006) — папулярны аўстралійскі натураліст, тэлежурналіст і аўтар шматлікіх фільмаў аб жывой прыродзе. Уладальнік заапарка Australia Zoo у г. Бірва (Кўінзлэнд).

## Біяграфія
Стыў Ірвін нарадзіўся ў аўстралійскім штаце Вікторыя ў 1962 годзе. Ягоны бацька стварыў парк гадаў у штаце Кўінзлэнд у 1970-я гады мінулага стагодзьдзя.

Стыў Ірвін пачынаў з таго, што зь дзяцінства лавіў кракадзілаў у навакольлях Кўінзлэнду для парка рэптыліяў яго бацькоў.

З 1991 году Стыў Ірвін працягнуў сямейны бізнэс і неўзабаве стварыў першыя сэрыі фільму «Паляўнічы на кракадзілаў» («*The Crocodile Hunter*»), які стаў папулярным у 120 краінах сьвету. Упершыню праграма «Паляўнічы на кракадзілаў» выйшла ў этэр у 1992 годзе. Стыў здолеў ператварыць свой імідж бясстрашнага і поўнага запалу аматара павывучаць фаўну ў блізкім кантакце ў гандлёвую марку, і яго сэрыял зь вялікім поспехам ішоў па канале Discovery.

Неаднаразова Ірвін трапляў у сытуацыі, калі ягонае жыцьцё літаральна вісела на валасінцы. У яго была вялікая колькасьць раненьняў, атрыманых пры кантактах з жывёламі.

Нягледзячы ні на што, Стыў Ірвін працягваў здымаць фільмы, сярод якіх таксама «*Crok Files*», «*The Crocodile Hunter Diaries*» («*Дзёньнікі паляўнічага за кракадзіламі*»).

4 верасьня 2006 году на здымках чарговай тэлеперадачы Стыў Ірвін трагічна загінуў, атрымаўшы сьмяротны ўдар ската-хвастакола ў вобласьць сэрца і лёгкіх.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт тэлеперадачы «The Crocodile Hunter» і заапарка «Аўстралія»

Катэгорыя:Аўстралійскія тэлевядучыя
Катэгорыя:Аўстралійскія заолягі
Катэгорыя:Аўстралійскія экаабаронцы
Катэгорыя:Аўстралійскія герпэтолягі
Катэгорыя:Аўстралійскія акторы агучваньня
Катэгорыя:Аўстралійскія прыродазнаўцы
Катэгорыя:Памерлі ад нападаў рыб
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі „Лоўгі“
Анабар

**Анабар** — рака ў Якутыі. Даўжыня ракі 482 км, плошча басэйну 100 тыс. км². Сярэдні расход вады 610 м³/с. Упадае ў мора Лапцевых. У вусьці багатая на рыбу (рапушка, омуль).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Расеі
Аляксандар (рака)

**Алякса́ндар** (**Алякса́ндр**) — рака ў Ізраілі. Бярэ пачатак у гарах Самарыі і ўпадае на поўнач ад горада Нетанія ў Міжземнае мора.
Даўжыня ракі — каля 45 км.

У Аляксандар упадаюць невялікія рэчкі Шхем, Танінім, Амэц, Бахан, Авіхайль, Ахзаў.
Большая частка рэчкі праходзіць праз даліну Хэфер. Аляксандар — адзіная ізраільская міжземнаморская рака, у якой, нягледзячы на забруджаньне вады, водзяцца чарапахі. Праз раку перакінуты Чарапахавы мост, які прыцягвае шмат турыстаў паназіраць за гэтымі паўзунамі.

Названая ў гонар цара старажытнай габрэйскай дзяржавы Юдэя, які жыў у I стагодзьдзе да н. э. — Аляксандра Яная.

У апошні час Аляксандр пачалі актыўна вычышчаць і прыводзіць вадаём у належны выгляд. На гэтыя мэты трацяцца істотныя бюджэтныя сродкі.

Катэгорыя:Рэкі Ізраілю
Дзень праграміста

**Дзень праграмі́ста** — неафіцыйнае сьвята праграмістаў, якое сьвяткуецца на 256-ты дзень году (255-ы, калі лічыць ад нуля). Лік 256 (28) выбраны таму, што гэта колькасьць лікаў, якія можна перадаць пры дапамозе аднаго байта. Таксама «256» у шаснаццатковай сыстэме зьлічэньня — гэта «100» («0x100»).

У высакосныя гады гэтая дата прыпадае на 12 верасьня, у невысакосныя — на 13 верасьня.

## Іншыя вядомыя даты сьвяткаваньня дня праграміста

* 19 ліпеня — дзень стварэньня першай праграмы. Яе напісала Аўгуста Ада Лаўлейс, першая праграмістка і дачка Джорджа Байрана. Праграма была прызначаная для вылічэньня лікаў Бэрнулі на аналітычнай машыне ангельскага матэматыка Чарлза Бэбіджа. 
* 10 сьнежня — дзень народзінаў Ады Лаўлейс (1815 г.), у гонар якой назвалі першую ўнівэрсальную альгарытмічную мову праграмаваньня Ada, якая была зацьвержаная акурат 10 сьнежня 1980 г.
* 4 красавіка — 4.04, па аналёгіі з памылкай 404 («старонка ня знойдзеная»). Лічыцца днём вэб-праграмістаў.
* 26 ліпеня — у гонар выстаўленьня першага ў гісторыі абвінавачваньня стваральніку кампутарнага віруса. У 1989 годзе ў гэты дзень пад крымінальны перасьлед патрапіў студэнт Робэрт Морыс, які стварыў і запусьціў кампутарнага чарвяка, названы ягоным імем.

## Глядзіце таксама
* Дзень сыстэмнага адміністратара

Праграмаваньне
Праграмаваньне
Катэгорыя:Праграмаваньне
Зьміцер Касмовіч

**Зьміцер Касмовіч** (21 верасьня 1909, Нясьвіж — 23 красавіка 1991, Штутгарт) — беларускі палітычны і грамадзкі дзяяч, выдавец.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Нясьвіжы. Скончыў Радашкавіцкую беларускую гімназію, пасьля чаго паступіў у політэхнічны інстытут у Бэльгіі. Быў сябрам Міжнацыянальнай студэнцкай арганізацыі ў Празе. З 1931 да 1939 году працягваў вучобу ў вышэйшых навучальных установах Бэльгіі і Югаславіі. У верасьні 1939 году вярнуўся ў Беларусь. Быў абраны дэпутатам на Народны сход Заходняй Беларусі ў Беластоку, а таксама народным дэпутатам у Вярхоўны Савет БССР.

### Пад нямецкай акупацыяй
У час вайны актыўна супрацоўнічаў зь нямецкімі акупацыйнымі ўладамі. Ёсьць думка, што Касмовіч удзельнічаў у зьнішчэньні вёскі Каспля, якое адбылася 1 ліпеня 1942 году. Аляксандар Гелагаеў, ваенны аглядальнік і гісторык, тлумачыць:

Удзельнік Другога ўсебеларускага кангрэса.

### На эміграцыі
З 1944 году — на эміграцыі. Жыў у Нямеччыне. Сябра Беларускай цэнтральнай рады. З 1954 году быў рэдактарам беларускага палітычнага часопісу «Барацьба» (выйшла больш за 100 нумароў). Памёр і пахаваны ў Штутгарце (Нямеччына).

## Узнагароды

* Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!»
* Крыж Заслугі БКА
* Мэдаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне»

## Кнігапіс
* 

## Крыніцы

 
## Вонкавыя спасылкі
* Дзімітры Касмовіч — Успаміны пра Беларускую Незалежніцкую Партыю (БНП)
* С. Ёрш — Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету БССР 1-га скліканьня
Катэгорыя:Удзельнікі Другога ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Сябры Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Маёры Беларускай краёвай абароны
Белорусы и рынок

**Белорусы и рынок** () — штотыднёвая эканамічная газэта Беларусі. Газэта была заснаваная ў 1990 годзе пад назвай «*Белорусский рынок*» («*Беларускі рынак*») і стала адным зь першых прыватных сродкаў масавае інфармацыі ў Беларусі.

Галоўны рэдактар — Вячаслаў Хадасоўскі.

Газэта выходзіць пераважна на расейскай мове.

Падчас асьвятленьня пратэстаў у Беларусі 18 кастрычніка 2020 году быў затрыманы журналіст Арцём Маёраў. 19 кастрычніка 2020 году суд Кастрычніцкага раёну г. Менску (судзьдзя — Алена Жывіца) прысудзіў яму 15 сутак адміністрацыйнага арышту паводле 23.34 КоАП Беларусі.

18 траўня 2021 году, журналіст газэты Арцём Маёраў прыехаў у рэдакцыю парталу TUT.BY, каб асьвятляць падзеі, зьвязаныя з рэйдам на яго сядзібу. Але супрацоўнікі міліцыі затрымалі яго на месцы, а 21 траўня 2021 году яму прысудзілі 15 сутак адміністрацыйнага арышту за тое, што той нібыта мацюкаўся ў Маскоўская РУУС Менску, але, паводле адваката Андрэя Мачалава, на судзе доказаў гэтага прадстаўлена не было.

23 ліпеня 2022 году Міністэрства інфармацыі заблякавала доступ да сайту выданьня «Беларусы і рынак». 1 сьнежня міністэрства анулявала рэгістрацыю друкаванага выданьня.

6 красавіка 2023 году Канстанціну Залатых, дырэктару газэты «Беларусы і рынак», прысудзілі 4 гады зьняволеньня.

## Узнагароды
* Прэмія імя Герда Буцэрыюса «» (2003)

## Журналісты
* Паўлюк Быкоўскі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 
* Водгукі на газэту «Беларусы і рынак» на сайце Otzyvy.by

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Вольная прэса Ўсходняй Эўропы»
БПЦ

* «Банкаўскі працэсінгавы цэнтар»
* Баўгарская праваслаўная царква
* Беларуская праваслаўная царква
Кангрэгацыя Айцоў Марыянаў

**Супольнасьць Марыя́наў Беззага́ннага Зача́цьця [[Багародзіца|Найсьвяце́йшай Па́нны Мары́і]]** (альбо **Кангрэга́цыя Марыя́наў**) — каталіцкая ордэнская супольнасьць, заснаваная ў 1673 годзе ксяндзом Станіславам Папчыньскім (у Польшчы). Да XVIII стагодзьдзя ордэн разьвіваўся, місіі марыянаў былі заснаваныя ў некалькіх эўрапейскіх краінах, аднак у XIX стагодзьдзі пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай ордэн быў фактычна зьнішчаны. У 1834 годзе партугальскі ўрад зачыніў усе манастыры марыянаў у гэтай краіне. Пасьля паўстаньня 1863—1864 гадоў царскі ўрад зачыніў кляштары марыянаў, многія сьвятары былі рэпрэсаваныя, нешматлікія суполкі працягвалі існаваць у падпольле. Апошні кляштар у Мар’ямпале быў зачынены ў 1904 г. У 1908 годзе застаўся толькі адзін сьвятар Вінцэнт Сікорскі.

Кангрэгацыя Айцоў Марыянаў была адноўленая ў 1909 годзе літоўскім сьвятаром (пазьней біскупам Вільні) — блаславёным Юрыем Матулевічам, прафэсарам Духоўнай Акадэміі ў Санкт-Пецярбургу, дзеля душпастырскай і апостальскай працы «для Хрыста і Царквы». Новая канстытуцыя Марыянаў была зацьверджаная Папам Піям Х 28 лістапада 1910 году.

У служэньні Хрысту і Каталіцкай Царкве (лацінскага і ўсходняга абрадаў) Кангрэгацыя Марыянаў аб’ядноўвае сьвятароў і братоў з розных краінаў, у служэньні пад заступніцтвам Найсьвяцейшай Панны Марыі ў кляштарах, парафіях, місіянэрскіх станцыях, каталіцкіх школах і інш.

Акрамя Польшчы і Летувы марыяне працуюць ў ЗША, Бразыліі, Аргентыне, Руандзе, Аўстраліі, Партугаліі, Вялікабрытаніі, Італіі, Нямеччыне, Славаччыне, Чэхіі, Казахстане, Латвіі, Украіне, Эстоніі.

Марыяне вядуць душпастырскую і эвангелізацыйную працу ў Друі, Барысаве, Менску, Воршы, Росіцы і Жодзіне.

## Статыстыка
* 1990 436 сяброў, 239 сьвятароў
* 2000 548 сяброў, 356 сьвятароў
* 2001 542 сяброў, 358 сьвятароў
* 2002 539 сяброў, 356 сьвятароў
* 2004 510 сяброў, 353 сьвятароў
* 2006 517 сяброў, 350 сьвятароў
* 2007 506 сяброў, 345 сьвятароў
* 2008 492 сяброў, 348 сьвятароў

## Вядомыя марыяне

* Юры Кашыра
* Антоні Ляшчэвіч
* Фабіян Абрантовіч
* Андрэй Цікота
* Язэп Германовіч
* Часлаў Сіповіч
* Сяргей Гаек

## Літаратура
* Аляксандар Надсан «Біскуп Чэслаў Сіповіч, сьвятар і беларус». Менск, Белфранс, 2004. 300 с.
* Аляксандар Надсан «Таямніца брыльянтавага калье Магдалены Радзівіл». Наша Ніва, №49, 50, Менск, 2000
* Аляксандар Надсан «Княгіня Радзівіл і справа адраджэньня Уніі ў Беларусі». Менск, 2009. 110 с.
* Аляксандар Надсан «Pro Patria Aliena. Кляштар беларускіх айцоў марыянаў у Друі (1924—1938)». Менск, 2006. 158 с.

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Генэралы ордэна марыянаў

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка кангрэгацыі марыянаў 
* Старонка кангрэгацыі марыянаў 
* Інфармацыя на сайце «Catholic Hierarchy»


Марыяны
1246

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 20 верасьня — Міхаіл II, вялікі князь кіеўскі
.td

**.td** — нацыянальны дамэн верхняга ўзроўню для Чада.

## Вонкавыя спасылкі
* Зьвесткі whois для дамэну .td на сайце IANA

td
Біблейская Камісія

**Белару́ская Бібле́йская Камі́сія** (*Біблейская Камісія* Беларускага Экзархата РПЦ) створаная ў 1989 годзе. Мэта Камісіі — падрыхтаваць прымальныя для Царквы пераклады на сучасную беларускую мову Сьвятога Пісаньня і літургічных тэкстаў, а ў выніку выпрацаваць такі варыянт царкоўна-беларускай мовы, які бы не руйнаваў старажытнай славянскай традыцыі, а разам з тым адпавядаў бы кадыфікацыі нацыянальнае моўнае сыстэмы.

Наяўныя вынікі: чатырохмоўныя (на грэцкай, царкоўнаславянскай, рускай і беларускай мовах), з паралельнымі месцамі выданьнт Эвангельляў; «Кароткі царкоўнаславянска-беларускі слоўнік» (1996), «Скарочаны малітоўнік» (1998), беларускамоўныя «Збор імёнаў сьвятых» (1995), «Малебен за беларускі народ з акафістам сьвятым пакутнікам Віленскім Антонію, Іаану і Яўстафію» (1998), «Бажэсцьвенная Літургія» (1998), «Малебен з малым вадаасвячэньнем і асвячэньнем іконы» (1999).

Пераклад Новага Запавету Камісія выконвае з «агульнапрынятага тэксту» (Textus Receptus), звяртаючыся таксама да «крытычных выданьняў», фіксуючы разыходжаньні і адрозненьні, уласцівыя гэтым тэкстам. Улічваецца досьлед перакладу Эвангельля на розныя мовы сьвету, асабліва сучасныя славянскія. Бярэцца да ўвагі ўсё, што раней зроблена беларускімі перакладнікамі як праваслаўнымі, так і прадстаўнікамі іншых канфэсіяў (Леанід Л.Дзекуць-Малеем і А.Луцкевічам, П.Татарыновічам, Я.Станкевічам, М.Міцкевічам і інш.). Досьлед папярэднікаў ня толькі абагульняецца, але і дасканала аналізуецца. Пры дапамозе адмысловых тэстаў правяраецца, як актыўныя носьбіты беларускай мовы ўспрымаюць розныя варыянты «абеларушваньня» адпаведнага фонду лексыкі і канкрэтнай тэрміналёгіі, якая прапаноўваецца наўзамен царкоўнаславянскай.

Усе пераклады стала ўдасканальваюцца, апрабуючыся першым чынам сьвятарамі, задзейнічанымі ў Камісіі.

Практыка актыву Беларускае Біблейскай камісіі ўключае таксама падрыхтоўку перакладных і ўласных матэрыялаў на рэлігійную тэматыку для пэрыядычных выданьняў Царквы — «Праваслаўе», «Ортапрэс», «Весьнік Беларускага Экзархата», «Царкоўнае слова» і інш.

Беларуская Біблейская Камісія падтрымлівае сувязі з Аб’яднанымі біблейскімі грамадзтвамі, Біблейскім грамадзтвам Рэспублікі Беларусь, сэкцыяй перакладу Саюза беларускіх пісьменьнікаў і асабліва цеснае — зь Беларускім праваслаўным брацтвам сьв. віленскіх пакутнікаў, ажыцьцявіўшы сумесна шэраг выданьняў, якія падрыхтаваныя самой Камісіяй, а таксама распрацаваўшы сэрыю зборнікаў «Праваслаўе ў славянскіх культурных традыцыях».

Досьлед працы Камісіі па розных аспэктах абагульнены ў манаграфіі І. А. Чароты «Беларуская мова і Царква».

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыя з сайту Петра-Паўлаўскага сабору
* Інфармацыя з сайту Царква

Катэгорыя:Праваслаўе на Беларусі
Валачобнікі

**Валачо́бнікі** — група мужчын (часам з жанчынамі), якія ў першы Вялікадня зь вечара і ўсю ноч абходзілі двары і сьпявалі пад вокнамі валачобныя песьні (асобна гаспадару, гаспадыні, іх дарослай дачцэ, нежанатаму сыну):

:: Дай табе Божа,
:: гаспадарочак,
:: І ў каморы,
:: і ў аборы.
:: А дзе гара —
:: там жыта капа.
:: А дзе лагчына —
:: там жыта сцірта,
:: А дзе лог —
:: там сена стог.
:: Дай табе Божа,
:: гаспадарочак,
:: Піва варыці,
:: сына жаніці…

Валачобны гурт складаўся запявалы («пачынальніка»), падпявальнікаў, музы́кі (звычайна скрыпача) і механошы, які зьбіраў дары («валачобнае» — фарбаваныя яйкі, велікодныя булкі — велікодныя бабкі, кулічы і паскі , а таксама сыр, невялікія грошы). Валачобны абрад, пашыраны пераважна на Поўначы і Ўсходзе Беларусі, цяпер страціў аграрна-магічны сэнс і бытуе як вясёлая сьвяточная забава.

## Крыніцы

## Літаратура
*  
* 

Катэгорыя:Беларуская культура
Катэгорыя:Народнае хрысьціянства
Увядзеньне ў храм Прасьвятой Багародзіцы

**Увядзеньне ў храм Прасьвятой Багародзіцы** — восеньскае сьвята, якое адзначаецца ў Праваслаўнай царкве 21 лістапада па старым стылі(па новым стылі — 4 сьнежня).

## Праваслаўная традыцыя

Увядзеньне ў храм Прасьвятой Багародзіцы адбывалася згодна паданьню наступным чынам. Бацькі Дзевы Марыі, праведныя Іяакім і Ганна, маліліся аб сваёй няплоднасьці і далі абяцаньне, калі народзіцца дзіця, прысьвяціць яго служэньню Богу. Малітвы іх былі пачутыя Госпадам, і ў іх нарадзілася дачка. Калі Прасьвятой Дзеве споўнілася тры гады, бацькі вырашылі выканаць абяцаньне. Сабраўшы родзічаў і знаёмых, са сьпяваньнем малітваў і з запаленымі сьвечкамі ў руках яны прывялі Яе, апранутую ў лепшую вопратку, у Ерусалімскі храм. Там сустрэлі Дзеву Марыю першасьвяшчэньнік і мноства духавенства.

Зямное жыцьцё Прасьвятой Багародзіцы акружана таямніцай, аднак царкоўнае паданьне захавала сьведчаньні, што ў час знаходжаньня Прачыстай Дзевы ў Іерусалімскім храме яна выхоўвалася там ў коле пабожных дзеваў, старанна чытала Сьвяшчэннае Пісаньне, займалася рукадзельлем, увесь час малілася, і Яе любоў да Бога ўсё ўзрастала. З нагоды гэтай падзеі Царква ўсталявала ўрачыстае сьвяткаваньне. Слова «Прасьвятая» азначае, што Божая Маці па сваіх дасканаласьцях і сваёй сьвятасьці стаіць ня толькі вышэй за людзей, але і за сьвятых анёлаў. «Вечнадзева» — значыць, што Божая Маці да Нараджэньня Хрыста была ДЗева, і ў Нараджэньне і пасьля Нараджэньня дзівосным чынам засталася такою ж.

Ніжэй пададзеныя сьвяточныя сьпевы ў рэдакцыі Біблейскае Камісіі БПЦ.

### Трапар сьвята Ўвядзеньня ў храм Прасьвятой Багародзіцы, глас 4
Сёньня міласьці Божай прадвыяўленьне/
і прадказаньне спасеньня людзей,/
бо ў храме Божым ясна Дзева зьяўляецца/
і Хрыста ўсім прадвяшчае./
І мы ўсклікнем Ёй голасна:/
радуйся, здяйсьненьне//
прамышленьня Стварыцеля.

### Кандак сьвята Увядзеньня ў храм Прасьвятой Багародзіцы, глас 4
Прачысты храм Спасіцелеў,/
шматкаштоўны хорам і Дзева,/
сьвяшчэнная скарбніца славы Божае,/
сёньня ўводзіцца ў дом Гасподні, уводзячы з Сабою благадаць,/
што ў Духу Божым./
Яе ж апяваюць Ангелы Божыя://
Яна ёсьць Жыльлё нябеснае.

### Задастойнік сьвята Увядзеньня ў храм Прасьвятой Багародзіцы
Ангелы, уваходжаньне Прачыстае ўбачыўшы, дзівілся: як Дзева ўвайшла ў Сьвятое Сьвятых.
Да адушалёнага Божага Ківата няхай ніяк не дакранецца рука нячыстых, вусны ж верных нямоўчна Багародзіцы слова Ангела сьпяваючы, з радасьцю няхай усклікаюць:"Сапраўды вышэйшая за ўсіх Ты, Дзева Чыстая".

## Народная традыцыя

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сьвяты
Катэгорыя:Традыцыйныя сьвяты беларусаў
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвяты
1245

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 3 красавіка — Філіп III, кароль Францыі

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Селянін (аднадзёнка)

«**Селянін**» — грамадзка-палітычная газэта-аднадзёнка, выдадзеная ў Вільні 8 жніўня 1925 году пад рэдакцыяй Язэпа Туркевіча і 15 студзеня 1928 году пад рэдакцыяй Антона Шапеля. У матэрыялах, якія зьмяшчаліся на яе старонках, патрабавалася адкрыцьця школаў на беларускай мове, разьвіцьця беларускай культуры. Зьмяшчала карэспандэнцыю з Варшавы і Белавежы, інфармавала пра жыцьцё беларусаў у Летуве.

## Вонкавыя спасылкі
* «Селянін» (1925) // Бібліятэка Акадэміі навук Летувы імя Ўрублеўскіх ()
* «Селянін» (1928) // Бібліятэка Акадэміі навук Летувы імя Ўрублеўскіх ()

Катэгорыя:Беларускія газэты-аднадзёнкі
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Незалежная Беларусь

**«Незалежная Беларусь»** — грамадзка-палітычная і літаратурная газэта, якая выходзіла з 3 верасьня 1919 году ў Вільні пад рэдакцыяй спачатку Аляксандра Карабача, а пасьля Кастуся Мядзёлкі. Публікавала весткі з фронту, змагалася за беларускую адукацыю, інфармавала пра дзейнасьць беларускіх арганізацыяў у Адэсе, працу створанай вясной 1919 году ў Горадні Грамады беларускай моладзі, паведамляла пра стварэньне Беларускай вайсковай камісіі на чале з Паўлам Алексюком, фармаваньне ў Слоніме аддзелаў беларускага войска пад камандаваньнем палкоўніка Гасана Канапацкага. Зьмяшчала на сваіх старонках мэмарыял Беларускай цэнтральнай рады Віленшчыны і Гарадзеншчыны, адозвы і рэзалюцыі Беларускай вайсковай камісіі, інфармацыю пра спыненьне дзейнасьці Беларускай гімназіі ў Будславе, жыцьцё беларусаў у Латвіі. Друкавала некаторыя літаратурныя творы Селяніна і Зьмітрака Бядулі, карэспандэнцыю пра дзейнасьць беларускага тэатру ў Горадні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Незалежная Беларусь» (1919) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх  (

Незалежная Беларусь
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
1244

## Падзеі
* Крыжакі захапілі замак на гары Монтсэгюр

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Флэшмоб

У сучасным значэньні **флэшмоб** (ад ангельскага: *flash mob* — «імгненны натоўп») азначае групу людзей, якія нечакана зьяўляюцца ў публічным месцы, цягам кароткага прамежку часу дзейнічаюць незвычайным чынам, а затым хутка зьнікаюць. Звычайна флэшмоберы арганізуюцца праз Інтэрнэт альбо іншыя сучасныя сродкі сувязі.

Не існуе адзінага меркаваньня наконт мэтаў правядзеньня флэшмобаў. Удзельнікі аднаго і таго жа мерапрыемства могуць пераследваць розныя мэты. Сярод магчымых варыянтаў — забава, парушэньне звычайнага ходу жыцьця, узьдзеяньне на навакольных, адчуваньне дачыненьня да агульнай справы, самасцьвярджэньне. Ідэалёгія клясычнага флэшмобу прытрымліваецца дэвізу «Флэшмоб па-за рэлігіяй, па-за палітыкай, па-за эканомікай».

Рух флэшмобу заснаваны на выкананьні тыповых правілаў, сярод якіх найбольш важныя наступныя: адначасовы пачатак і завяршэньне акцыі яе ўдзельнікамі; дакладнае сьледаваньне сцэнару; адсутнасьць удзельнікаў на месцы флэшмобу да і пасьля акцыі; уяўная спантаннасьць дзеяньня.

## Паходжаньне
Першы флэшмоб быў зарганізаваны на востраве Мангэтан у траўні 2003 году з ініцыятывы Біла Ўосіка (*Bill Wasik*), галоўнага рэдактара часопіса *Harper's*. Паходжаньне флэшмобаў было невядомае, пакуль Ўосік не надрукаваў артыкул пра сваё вынаходніцтва ў сакавіцкім выданьні *Harper's*. Першая спроба флэшмобу была беспасьпяховай, бо вызначаная для правядзеньня флэшмобу крама была загадзя папярэджаная пра пляны людзей сабрацца ў ёй.

Першы пасьпяховы флэшмоб адбыўся 3 чэрвеня 2003 году ва ўнівэрмагу *Macy's*. Гэтым разам Ўосік здолеў правесьці флэшмоб, папярэдзіўшы ўдзельнікаў аб месцы правядзеньня проста перад самой падзеяй. Больш за 100 чалавек сабраліся вакол аднаго дарагога дывана на дзявятым паверсе ўнівэрмагу і сталі казаць прадавачкам, што жывуць разам на складзе на ўскраіне Нью-Ёрку, і хочуць купіць «Дыванок Каханьня».

## Глядзіце таксама
* Крытычная маса (рух)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Грамадзтва
1242

## Падзеі
* 5 красавіка — перамога наўгародзкага войска над рыцарамі Лівонскага ордэну на Чудзкім возеры

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Падняты сьцяг (аднадзёнка)

«**Падняты сьцяг**» — грамадзка-палітычная газэта-аднадзёнка Беларускай рэвалюцыйнай арганізацыі, якая выйшла 16 жніўня 1923 году ў Вільні пад рэдакцыяй Лявона Рыдлеўскага. Інфармавала пра разьвіцьцё беларускага тэатру, функцыянаваньне Беларускага музэю імя Івана Луцкевіча ў Вільні, закрыцьцё польскімі ўладамі наступных беларускіх выданьняў: «Наша будучыня», «Новае жыцьцё», «Саха», «Наша Жыцьцё» і «Наш Сьцяг», а таксама пра канфіскацыю 15 нумароў пэрыядычных выданьняў.

Наступніца зачыненай газэты «Наш Сьцяг». 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Говін С. В. «Вольны Сьцяг».  //  — С. 268.
* Арсень Ліс.  «Вольны сцяг». //  — С. 355. 

## Вонкавыя спасылкі
* «Падняты сьцяг» (16 жніўня 1923) // Бібліятэка Акадэміі навук Летувы імя Ўрублеўскіх ()

Катэгорыя:Беларускія газэты-аднадзёнкі
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Зьніклі ў 1923 годзе
Штат ЗША

**Штат** ( — «дзяржава», «краіна») — асноўная дзяржаўна-тэрытарыяльная адзінка ЗША (50 штатаў), якая мае значную ступень сувэрэнітэту ва ўнутраных справах і што саступае ўсю поўнасьць паўнамоцтваў фэдэральным уладам у адносінах з замежнымі дзяржавамі. Прыняцьцю якой-небудзь тэрыторыі ў склад Злучаных Штатаў папярэднічае працяглая працэдура: абавязковае прыняцьцё тэрыторыяй уласнай канстытуцыі, якую павінен задаволіць Кангрэс ЗША, прыймаючы рашэньне аб яе прыняцьці ў склад Злучаных Штатаў. Ня мае права выхаду з складу Злучаных Штатаў.

## Гісторыя
Слова зьявілася яшчэ ў каляніяльны пэрыяд (прыкладна ў 1648) — ім звалі часам асобныя калёніі; стала выкарыстоўвацца паўсюдна пасьля прыняцьця Дэклярацыі Незалежнасьці ў 1776 годзе.

## Назвы штатаў
Слова state ўваходзіць у назвы 46 штатаў (напрыклад, State of Texas).

У аснове паходжаньня пэўных назваў штатаў ляжаць шэсьць крыніц: назвы 26 штатаў — індзейскага паходжаньня (зь іх, прынамсі, адно — Айдага — насамрэч прыдуманае слова), назва Аляска — з мовы эскімосаў, Гаваі — з гавайскай мовы; у 11 штатаў назвы ангельскага паходжаньня; у шасьці — гішпанскага, у трох — францускага, назва Род-Айлэнд узята зь нідэрляндзкай мовы, і, нарэшце, назоў аднаго штату — Вашынгтон — мае карані ў гісторыі ЗША.

## Вонкавыя спасылкі
Фэдэральная акруга

**Фэдэра́льная акру́га** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка фэдэральнага падначаленьн яў некаторых краінах-фэдэрацыях. У шэрагу краін фэдэральнай акругай зьяўляецца тэрыторыя сталіцы дзяржавы, часам — з прылеглай тэрыторыяй.

## Прыклады
* У Расейскай Фэдэрацыі ўся тэрыторыя краіны падзяляецца на восем фэдэральных акруг.
* Фэдэральная сталічная акруга ў Аргентыне у межах Буэнас-Айрэса, уключае тую яго частку, якая афіцыйна лічыцца сталіцай краіны.
* Фэдэральная акруга ў Бразыліі, уключае сталіцу Бразылія і прылеглую да яе тэрыторыю.
* У Вэнэсуэле — цэнтральны раён (фэдэральная акруга, штаты Арагуа, Карабабо, Міранда).
* Фэдэральная акруга ў Мэксыцы супадае з горадам Мэхіка.
* У ЗША фэдэральная акруга Калюмбія — горад Вашынгтон — сталіца ЗША — з прылеглай тэрыторыяй.

Катэгорыя:Дзяржава
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
Астраўныя тэрыторыі ЗША

**Астраўны́я тэрыто́рыі** () — тэрытарыяльныя ўладанні ЗША, якія не ўваходзяць ў склад які-небудзь з 50 штатаў краіны або Федэральнай акругі Калюмбія. Астраўной тэрыторыяй можа звацца пратэктарат, садружнасць, вольна асацыяваны штат, залежная тэрыторыя і т. д. 

Жыхары шэрагу астраўных тэрыторый лічацца грамадзянамі ЗША, хоць не плацяць федэральных падаткаў і не могуць удзельнічаць у прэзідэнцкіх выбарах. Тавары, вырабленыя на астраўных тэрыторыях, могуць мець пазнаку *Made in USA*.

У лік астраўных тэрыторый уваходзяць уладанні ў Ціхім акіяне і Карыбскім моры.

Катэгорыя:ЗША
Дабравешчаньне

**Дабраве́шчаньне Прасьвято́й Багаро́дзіцы** (Зьвестава́ньне Па́на) — вясеньняе хрысьціянскае сьвята, якое адзначаецца 25 сакавіка:
* у Каталіцкім касьцёле і большасьці іншых хрысьціянскіх канфэсіяў — па новым стылі
* у Праваслаўнай царкве — па старым стылі (па новым стылі — 7 красавіка).

## Праваслаўная традыцыя

Сьвята Дабравешчаньня адзначаецца роўна за 9 месяцаў перад Калядамі. Пасланы ад Бога ў горад Назарэт арханёл Гаўрыіл зьявіўся ў дом праведнага Ёсіфа і Дзевы Марыі і зьвярнуўся да Яе са словамі: «Радуйся, Дабрадатная! Гасподзь з Табою! Дабраславёна Ты сярод жанчын». Ад гэтых словаў Марыя засаромілася і падумала: «Што значыць гэтае вітаньне?» Анёл жа працягваў гаварыць: «Ня бойся, Марыя, бо Ты набыла Божую ласку. І вось Ты народзіш Сына і дасі імя Яму Ісус. Ён будзе славуты і назавецца Сынам Усявышняга, і Царству Яго ня будзе канца». Марыя ў недаўменьні запыталася ў анёла: «Як гэта будзе, калі Я мужа ня ведаю?» Гаўрыіл жа адказаў Ёй: «Дух Сьвяты агорне Цябе і сіла Ўсявышняга ахіне Цябе: таму і Народжаны назавецца Сынам Божым. Вось і родзічка Твая (па паданьні — стрыечная сястра) Лізавета, якая ня мела дзяцей да глыбокае старасьці, хутка народзіць сына (Іаана Прадцечу), бо ў Бога не застанецца бязь сілы ніякае слова». Тады Марыя з пакораю сказала: «Я раба Госпада, няхай будзе мне па слову твайму». І Архангел Гаўрыіл адышоў ад Яе.

Ніжэй пададзеныя сьвяточныя сьпевы ў рэдакцыі Біблейскае Камісіі БПЦ.

### Трапар сьвята Дабравешчаньня Прасьвятой Багародзіцы, глас 4
Сёньня пачатак нашага спасеньня
і адвечнай тайны яўленьне:
Сын Божы Сынам Дзевы становіцца
і Гаўрыіл благадаць дабравесьціць.
Таму і мы зь ім усклікнем да Багародзіцы:
радуйся, Благадатная,
Гасподзь з Табою.

### Кандак сьвята Дабравешчаньня Прасьвятой Багародзіцы, глас 8
Табе, найвышэйшай Ваеначальніцы,
пазбаўленыя ад бед, мы, рабы Твае, Багародзіца, удзячнасьцю сьпяваем.
Ты ж, маючы моц непераможную, ад усялякіх бед вызваляй нас, што ўсклікнем да Цябе:
радуйся, Нявеста, Якая засталася Дзеваю.

### Задастойнік сьвята Дабравешчаньня Прасьвятой Багародзіцы
Дабравесьці, зямля, радасьць вялікую, усхваляйце, Нябёсы, Божую славу. Да жывога Божага Ківота няхай ніяк не дакранецца рука нячыстых, вусны ж верных, нямоўчна сьпяваючы Багародзіцы словы Ангела, з радасьцю няхай усклікаюць: «Радуйся, Благадатная, Гасподзь з Табою».

## Народная традыцыя
Згодна народным павер’ям у гэты дзень нават «І птушка гнязда ня ўе», шануючы вялікае сьвята.

## Звычаі
На Дабравешчаньне (Зьвеставаньне) ў Беларусі пякуць галёпы (булачкі) ў выглядзе «бусловай лапы».

## Крыніцы


Катэгорыя:Традыцыйныя сьвяты беларусаў
Катэгорыя:Каталіцкія сьвяты
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвяты
Церак

**Це́рак** (па-расейску: *Терек*) – рака на Паўночным Каўказе. Даўжыня 623 км, плошча басэйну 43,2 тыс. км². Упадае ў Касьпійскае мора, утвараючы дэльту. Ад Церака адходзяць Церска-Кумскі і іншыя арашальныя і абвадняльныя каналы. Сярэдні расход вады ля горада Маздока каля 300 м³/с. На Цераку дзьве ГЭС, гарады Уладзікаўказ, Маздок, Кізьляр. Па даліне верхняга цячэньня праходзіць Ваенна-Грузінская дарога.

Церак
Сьнярдвы

**Сьнярдвы** () — самае вялікае возера на паўночным усходзе Польшчы. Знаходзіцца на тэрыторыі Вармінска-Мазурскага ваяводзтва. Уключаецца ў склад Мазурскіх азёраў. З суседнімі азёрамі злучана сыстэмай каналаў, у выніку чаго ўтвараецца вялікая водная сетка, якая часам завецца Вялікімі Мазурскімі азёрамі. Сьнярдвы разам зь іншымі азёрамі і навакольнымі тэрыторыямі ўваходзяць у Мазурскі ляндшафтны парк. Берагі пераважна нізкія, забалочаныя. У некаторых месцах берагі зараслі чаротам, таму ў гэтых месцах да вады цяжка прайсьці. Вада ў возеры адна з самых чыстых у Польшчы, бо ў яе не скідаюцца сьцёкавыя воды. Плошча 113,8 км², глыбіня да 23 м. Сток у басэйн ракі Нараў. На возеры разьмешчаныя восем вялікіх астравоў. Рыбалоўства, суднаходства, турызм. Возера прываблівае навукоўцаў-арнітолягаў з усяго сьвету. Яны прыязжаюць вывучаць птушак, якія традыцыйна гняздзяцца на гэтых землях. Тут створаная асаблівая ахоўная тэрыторыя для захаваньня папуляцыі птушак.

## Літаратура
* Снярдвы //  С. 552.

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Азёры Польшчы
Катэгорыя:Азёры Вармінска-Мазурскага ваяводзтва
Фаўстына Кавальская

**Алена Кавальская** () — 25 жніўня 1905, Глаговец каля Лодзі у Польшчы — 5 кастрычніка 1938, Кракаве) — сьвятая «Сястра Марыя Фаўстына Кавальская», манахіня з Ордэну Сёстраў Маці Божай Міласэрнасьці ў Каталіцкай Царкве, перадусім як апостал культу Божай Міласэрнасьці.

## Біяграфія
Зьявілася на сьвет 25 жніўня 1905 году як трэцяе дзіця ў шматдзетнай сям’і Марыяны і Станіслава Кавальскіх, земляробаў зь вёскі Глаговец.

Постаць сьвятой Сястры Фаўстыны Кавальскай неразрыўна злучана з культам Божай Міласэрнасьці. Сам Бог абраў яе як свой інструмэнт для распаўсюду Яго шанаваньня. Зрабіў яе сваім голасам. Гэтай простай, але пакорнай манахіні, Бог даверыў місію Міласэрнасьці.

У дзяцінстве мусіла цяжка працаваць, у школе падставовай навучылася адзінае чытаць, пісаць і трохі лічыць. У шаснаццаць год пачынае працаваць у якасьці хатняй прыслугі.

На дваццатым годзе жыцьця пасьля шматлікіх цяжкасьцяў уступіла да Ордэну Сёстраў Маці Божай Міласэрнасьці і пражыла там трынаццаць год.
Працавала на кухні, у садзе, пекарні і на фурце ў некалькіх дамах кангрэгацыі, найдаўжэй у Плоцку, Вільні і Кракаве.
Мела досьвед моцных спакусаў супраць веры, пачуцьце суцэльнай адарванасьці ад Бога, а таксама хваробы і неразуменьне з боку асяродзьдзя. Зь яе дзёньніка даведваемся, што ў часе прыватнага аб’яўленьня ў Плоцку 22 сакавіка 1931 году атрымала ад Госпада Ісуса пажаданьне, каб пачала пашыраць культ Божай Міласэрнасьці, а таксама намалявала Ікону Ісуса Міласэрнага з узору, які бачыла.
Прайшоўшы праз выпрабаваньні, 5 кастрычніка 1938 году на трыццаць трэцім годзе жыцьця адыходзіць да Госпада за вечнай узнагародай.
Пахаваная ў Лагеўніках (частка Кракава) 7 кастрычніка 1938 году — ва ўрачыстасьць Маці Божай Ружанцовай (была гэта таксама першая пятніца месяца). Пры кляштары ў Лагеўніках, дзе знаходзіцца магіла сьвятой, існуе цяпер Санктуарый Божай Міласэрнасьці.

## Культ
21 кастрычніка 1965 году распачаўся фармальны інфармацыйны працэс адносна жыцьця сястры Фаўстыны.
Беатыфікаваная ў Рыме 18 красавіка 1993 году Сьвятым Айцом Янам Паўлам ІІ, і кананізаваная 30 красавіка 2000 году. Тады ж было ўсталявана літургічнае Сьвята Божай Міласэрнасьці.

## Глядзіце таксама
* Санктуарый

## Літаратура

* A. Sikorski, La Serva di Dio suor Faustina Kowalska (1905—1938). Itinerario spirituale ed esperienza mistica, Roma 1986 (mps Biblioteka Papieskiego Wydziału Teologicznego «Teresianum»)

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт пра Сястру Фаўстыну (шматмоўны)
* Афіцыйны сайт Санктуарыя Божай Міласэрнасьці ў Кракаве — Лагеўніках
* Жыцьцяпіс на сайце Ватыкану
* Духоўны Дзёньнічак сьв. Сястры Марыі Фаўстыны (па-польску)

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Каталіцкія манаскія супольнасьці
Жэнэўскае возера

**Жэнэўскае возера** — возера ў Швайцарыі і Францыі. Плошча 582 км², даўжыня 72 км, глыбіня да 310 м. Знаходзіцца паміж гарамі Альпы і Юра ў старажытналедавіковай даліне на вышыні 372 м. Праз Жэнэўскае возера працякае рака Рона. Возера суднаходнае. На берагах разьмяшчаюцца гарады Жэнэва, Лазана, кліматычныя і бальнэалягічныя курорты: Вэвэ, Мантрэ (Швайцарыя), Эвіян-ле-Бэн (Францыя) і іншыя. Разьвіты турызм. 

Катэгорыя:Азёры Швайцарыі
Катэгорыя:Азёры Францыі
1241

**1241** (**[[Рымскія лічбы|MCCXLI]]**) — невысакосны год юліянскага календара, які пачаўся ў аўторак.

## Падзеі
* 18 сакавіка — першы мангольскі наезд на Польшчу: манголы разьбілі злучаныя сандомерска-кракаўскія сілы палякаў і разрабавалі Кракаў
* 9 красавіка — першы мангольскі наезд на Польшчу: манголы пад даводзтвам Байдара, Кадана і Арды разьбілі польскае і рыцарскае войска пад Легніцай
* 11 красавіка — апошняя значная падзея мангольскага паходу ў Эўропу: Батый і Субутай разьбілі войска Бэлы IV на рацэ Шаё
* 25 кастрычніка — 179-м Папам замест Рыгора IX стаў Цэлестын IV

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 22 жніўня — Рыгор IX, рымскі папа

## Вонкавыя спасылкі
Жак Поль Мінь

**Жак Поль Мінь** (; 25 кастрычніка 1800 — 24 кастрычніка 1875) — францускі каталіцкі сьвятар, вядомы найперш падрыхтоўкаю клясычных выданьняў твораў Сьвятых Айцоў: *[[Patrologia Latina]]* у 216 тамах і *[[Patrologia Graeca]]* у 161 томе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія рэлігійныя дзеячы
Узьнясеньне

**Узьнясе́ньне Гаспо́дняе, Ушэ́сьце** — вясеньне-летняе хрысьціянскіе сьвята, якое адзначаецца у Каталіцкім касьцёле і ў Праваслаўнай царкве на саракавы дзень пасьля Вялікадня.

## Праваслаўная традыцыя

Сьвята Ўзьнясеньня Гасподняга адзначаецца ў чацьвер шостай сядміцы пасьля Вялікадня. Вярнуўшыся з Галілеі ў Ерусалім, апосталы і вучні Хрыстовы сабраліся ў гэты дзень у адным доме. Ісус Хрыстос зьявіўся да іх, пасьля некаторых павучаньняў паведаміў ім аб хуткім сашэсьці на іх Сьвятога Духа і нацэліў на сусьветную пропаведзь Эвангельля. Размаўляючы з вучнямі, Збавіцель вывеў іх з гораду на Елеонскую гару, дабраславіў іх і, адрываючыся ад зямлі, узьнёсься на неба.

Ніжэй пададзеныя сьвяточныя сьпевы ў рэдакцыі Біблейскае Камісіі БПЦ.
### Трапар сьвята Узьнясеньня Гасподняга, глас 4
Узьнёсься Ты ў славе, Хрысьце Божа наш,
радасьць прынёсшы вучням
абяцаньнем Сьвятога Духа,
пасьля ўмацаваньня іх Тваім благаславеньнем,
што Ты — Сын Божы, Збавіцель сьвету.

### Кандак сьвята Узьнясеньня Гасподняга, глас 6
Выканаўшы справу нашага збаўленьня,
і зямное злучыўшы зь нябесным,
узьнёсься Ты ў славе, Хрысьце Божа наш,
ніколі не адлучаючыся, а застаючыся неадступна,
і абвяшчаючы тым, што любяць Цябе:
Я з вамі, і ніхто - супраць вас!

### Задастойнік сьвята Ўзьнясеньня Гасподняга
Велічай, душа мая, Хрыста-Жыцьцядаўца, Які ўзьнёсься зь зямлі на неба. Цябе, Якая непасьціжна для розуму і невыказана ў слове стала Маці Божаю, і невымоўна ў часе нарадзіла Вечнага, мы, верныя, аднадушна велічаем.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Традыцыйныя сьвяты беларусаў
Катэгорыя:Каталіцкія сьвяты
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвяты
1240

## Падзеі
* 15 ліпеня — Неўская бітва. Перамога наўгародцаў і ладажанаў пад кіраўніцтвам князя Аляксандра Яраславіча над шведамі, якія намагаліся захапіць Ноўгарад

* Кіеў захоплены мангола-татарамі

* Волжская Булгарыя увайшла ў склад Залатой Арды

## Нараджэньні
* Бэнэдыкт XI, рымскі папа

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Вячаслаў Клыкаў

**Вячасла́ў Міх́айлавіч Клы́каў** (19 кастрычніка 1939 — 2 чэрвеня 2006) — расейскі скульптар.

## Біяграфія
Нарадзіўся 19 кастрычніка 1939 году ў сяле Мармыжы (Курская вобласьць) у сялянскай сям’і. Скончыў Маскоўскі мастацкі інстытут імя У. І. Сурыкава (1964). Атрымаў вядомасьць скульптурным афармленьнем Цэнтральнага дзіцячага музычнага тэатру (1979) і фігурай «бога гандлю» Мэркурыя ў Цэнтры міжнароднага гандлю (1982). Амаль усё яго творы ўяўляюць сабой бронзавыя адліўкі з выразным сілуэтам. Стандарты афіцыйнага манумэнталізму «суровага стылю» выцясняюцца ў іх «карнавальна»-гульнявым пачаткам (дэкор дзіцячага тэатру, шэраг станковых прац 1970-х — пачатак 1980-х гадоў), а ў канцы 1980-х — пачатку 2000-х гадоў — нацыянальна-рамантычным патасам.

Сярод ягоных прац — помнікі Мікалаю Рубцову ў Тоцьме (1986), Канстанціну Бацюшкаву ў Волагдзе (1987), Сергію Раданескаму ў Раданежы (1987), вялікай княгіні Лізавеце Фёдараўне ў Маскве (1990), пратапопу Авакуму ў сяле Грыгораве Ніжагародзкай вобласьці (1991), Васілю Шукшыну на Алтаі, Кірылу і Мяфодзію ў Маскве (1991), Уладзімеру Сьвятому ў Херсанесе (1993), Івану Буніну ў Арле (1995), маршалу Г. К. Жукаву (1995) у Маскве ля Гістарычнага музэю, Мікалаю II у сяле Тайнінскім (1996) і Падольску (1998), Пятру I у Ліпецку (1996), Ільлю Мурамцу ў Калузе (1998), Аляксандру Неўскаму ў Курску (2000), адміралу Калчаку ў Іркуцку (2004), князю Сьвятаславу ў Белгародзкай вобласьці (2006).

У 1995 па праекце Клыкава з суаўтарамі на поле пад Прохараўкай быў усталяваны храм-званіца ў памяць бітвы на Курскай дузе.

Народны мастак Расеі, ляўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР і Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя Рэпіна, заснавальнік і старшыня Міжнароднага фонду славянскай пісьменнасьці і культуры, Саюзу рускага народа, шэрагу іншых грамадзкіх арганізацыяў. Уладальнік Залатога мэдалю Акадэміі мастацтваў Расеі, гран-пры міжнароднай выставы скульптуры ў Бялградзе.

Памёр 2 чэрвеня 2006 году ў сваёй майстэрні ў Маскве. Пахаваны ў родным сяле.

Катэгорыя:Расейскія скульптары
Chryścijanskaja Dumka

**Chryścijanskaja Dumka** (*Хрысьціянская думка*) — рэлігійны часопіс беларусаў-каталікоў, які выдаваўся з 6 студзеня 1928 году ў Вільні пад рэдакцыяй ксяндза Адама Станкевіча. У розныя часы быў штодвухтыднёвікам і месячнікам. Змагаўся за родную мову ў касьцёлах, зьмясьціў цыкль публікацыяў Адама Станкевіча «Rodnaja mowa u światyniach». Талерантна ставіўся да праваслаўя, прапагандаваў ідэю царкоўнай уніі. Зьмяшчаў літаратурныя творы Францішка Грышкевіча, Казімера Сваяка, Уладзіслава Берняковіча, Сяргея Пеюна, Янкі Быліны, Марвіча (Мар’яна Пецюкевіча), Гальяша Леўчыка і іншых, нарысы пра жыцьцё і творчасьць Казімера Сваяка і Ядвігіна Ш. У часопісе публікаваліся рэцэнзіі на выхад кніг паэзіі Андрэя Зязюлі «З роднага загону» (1913, 1931) і Хведара Ільяшэвіча «Зорным шляхам» (1932). Часопіс інфармаваў пра  дзейнасьць беларускага выдавецтва «Krynica». Выходзіў лацінкай.

## Вонкавыя спасылкі
* «Chryścijanskaja Dumka. Biełaruskaja katalickaja časopiś» (1928—1939). // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх (
* Chryścijanskaja Dumka. Biełaruskaja katalickaja časopiś у Беларускай інтэрнэт-Бібліятэцы Kamunikat. 
* З чаго сьмяяліся беларусы ў 1937 годзе // Наша ніва

Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Беларускія рэлігійныя часопісы
1239

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 28 сакавіка — Ґо-Тоба, японскі імпэратар

## Вонкавыя спасылкі
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Украіны

Украіна мае 27 адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак: 24 вобласьці, аўтаномную рэспубліку Крым і два гарады дзяржаўнага падпарадкаваньня: Кіеў і Севастопаль.

## Мапа адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Ўкраіны

## Рэгіёны Ўкраіны

## Вонкавыя спасылкі
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2014 року», — Київ, Державна служба статистики України, 2014 zip
Яўген Саўчанка

**Яўге́н Сьцяпа́навіч Са́ўчанка** (; нарадзіўся 8 красавіка 1950) — губэрнатар Белгародзкай вобласьці Расейскай Фэдэрацыі з 1993 году.

## Біяграфія

Яўген Саўчанка нарадзіўся ў пасёлку Красная Яруга Курскай вобласьці (з 1954 году — Белгародзкай вобласьці). Пасьля сканчэньня школы і тэхнікуму працаваў аґраномам Ракіцянскага калгасу, а пасьля дырэктарам саўгасу. Уздымаючыся па партыйнай лесьвіцы, працаваў спачатку ў раённых, затым у абласных партыйных ворґанах, у ЦК КПСС і Міністэрстве сельскай гаспадаркі РСФСР.

У 1993 годзе быў абраны ґубэрнатарам роднай Белгародчыны. На выбарах 1999 году зь вялікім адрывам перамог Уладзімера Жырыноўскага, а ў 2003 быў абраны на трэці тэрмін, атрымаўшы 61% і перамогшы асноўнага апанэнта, камуніста Васілія Алтухава.

Яўген Саўчанка зьяўляецца сябрам Аґрарнай Партыі Расеі, і падтрымлівае прэм’ер-міністра Ўладзімера Пуціна.

На Белгародчыне, адным з найболей пасьпяховых рэґіёнаў Расеі, Яўген Саўчанка працягвае карыстацца папулярнасьцю.

У 2004 годзе Саўчанка ініцыяваў кампанію супраць ужываньня абсцэннай лексыкі, а ў 2006 у Белгародзкай вобласьці зьявіўся абавязковы школьны прадмет «асновы Праваслаўя», што выклікала крытыку камуністаў і прадстаўнікоў іншых канфэсіяў.

## Сям’я
Яўген Саўчанка жанаты, мае дзьвюх дачок.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка Яўгена Саўчанкі
* Афіцыйная старонка губэрнатара і ўраду Белгародзкай вобласьці

Катэгорыя:Нарадзіліся 8 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1950 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Белгародзкай вобласьці
Катэгорыя:Губэрнатары Белгародзкай вобласьці
Катэгорыя:Расейскія палітыкі
Катэгорыя:Сябры КПСС
Катэгорыя:Сябры «Адзінай Расеі»
Катэгорыя:Кіраўнікі рэгіёнаў Расеі
Аляксандар Праханаў

**Аляксандар Андрэевіч Праханаў** () — расейскі журналіст, пісьменьнік і грамадзкі дзеяч, галоўны рэдактар газэты «Завтра», сябра Сакратарыяту Саюзу пісьменьнікаў Расеі.

## Біяграфія
Нарадзіўся 26 лютага 1938 году ў Тбілісі. У 1960 годзе скончыў Маскоўскі авіяцыйны інстытут імя З. Арджанікідзэ. Працаваў інжынэрам, затым лесьніком у Карэліі і Падмаскоўі. У 1960—1970 гадах — супрацоўнік газэт «Правда», «Литературная газета». Працаваў у Аўганістане, Нікарагуа, Кампучыі, Анголе, Этыёпіі і іншых «гарачых кропках». Аўтар першых нарысаў аб падзеях на востраве Даманскі падчас савецка-кітайскага канфлікту ў сакавіку 1969 году.

У 1971 годзе выдаў свае першыя мастацка-публіцыстычныя кнігі: «Іду ў шлях мой» і «Лісты аб вёсцы». У 1972 годзе быў прыняты ў Саюз Пісьменьнікаў СССР. Напісаў больш за 30 аповесьцяў, раманаў і зборнікаў публіцыстычных артыкулаў. З 1986 году актыўна выступаў з публіцыстычнымі нарысамі ў патрыятычным друку: часопісах «Молодая гвардия», «Наш современник», газэце «Литературная Россия». У 1989—1991 гадах — галоўны рэдактар часопіса «Советская литература». Зь сьнежня 1990 году — галоўны рэдактар газэты «День».

У 1991 годзе падчас выбараў прэзыдэнта РСФСР, быў даверанай асобай кандыдата генэрала Альберта Макашова. У жніўні 1991 году падтрымаў дзеяньні ГКЧП. У верасьні 1993 году, выступіў у газэце супраць дзяржаўнага перавароту і падтрымаў законна абраны Вярхоўны Савет. Пасьля паразы абаронцаў расейскага парлямэнту, газэта «День» была забароненая. Але два яе нумары былі надрукаваныя ў Менску ў тыпаграфіі Беларускага дома друку як спэцвыпускі камуністычнай газэты «Мы и время» і падпольна распаўсюджаныя ў Расеі.

У лістападзе 1993 году была зарэгістраваная газэта «Завтра» і Праханаў становіцца яе галоўным рэдактарам. Адзін зь лідэраў левапатрыятычнай апазыцыі. Двойчы — у 1997 і 1999 гадах падвяргаўся нападам невядомых і жорсткаму зьбіцьцю. У 2002 годзе раман Праханава «Пан Гексаген», прысьвечаны думцы, што выбухі жылых дамоў у Маскве арганізаваныя расейскімі спэцслужбамі, атрымаў літаратурную прэмію «Нацыянальны бэстсэлер».

## Творчасьць
Сярод найбольш вядомых твораў пісьменьніка — «Дрэва ў цэнтры Кабула» (1982), «У востравах паляўнічы» (1984), «Малюнкі баталіста» (1989), «Апошні салдат імпэрыі» (1993), «Чачэнскі блюз» (1998), «Чырвона-карычневы» (1999), «Пан Гексаген» (2001), «Афрыканіст» (2002), «Крэйсерава саната» (2004), «Палітоляг» (2005) і іншыя.

Захапляецца маляваньнем у стылі расейскага лубка і прымітывізму. Калекцыянуе матылькоў. Узнагароджаны ордэнамі СССР.

## Сям’я
Мае жонку, двух сыноў і дачку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Газэта «Завтра»
* Артыкулы і інш.
* «Чачэнскі блюз»

Катэгорыя:Нарадзіліся 26 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тбілісі
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Расейскія журналісты
Ашмянка

**Ашмя́нка** — рака ў Беларусі, левы прыток Вяльлі (басэйн Нёману). Цячэ ў Гарадзенскае вобласьці. Даўжыня 105 км. Плошча вадазбору 1490 км². Выдатак вады ў вусьці 13,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,8 ‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Гаружанка, Галянка, Панарка, Сікуня, Сікунка
* *Левыя*: Загорнікі, Лоша, Кернава

## На рацэ
* *[[Горад|Места]]*: Ашмяны
* *Гістарычныя [[мястэчка|мястэчкі]]*: Мураваная Ашмянка, Жупраны, Солы 
* *Вадасховішча*: Рачунскае
* *Зона адпачынку*: Ашмянка
* *ГЭС*: Рачунская

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца каля вёскі Мураванай Ашмянкі Ашмянскага раёну, у вярхоўі цячэ цэнтральнай часткай Ашмянскага ўзвышша, у сярэдняй і ніжняй плыні — Нарачанска-Вялейскай нізінай.

Даліна выразная, яе шырыня 1—1,5 км. Абалона роўная, перасечаная, шырынёй ад 200 да 300 м, у ёй некалькі азёраў — найбольшае зь іх возера Рыжае. Рэчышча ў межань да вусьця ракі Гаружанкі мае шырыню 3—5 м, ніжэй 15—20 м; на працягу 6,3 км каналізаванае (ад вёскі Мураванай Ашмянкі да вусьця ракі Забалаці). Берагі стромкія, абрывістыя, у ніжняй плыні парасьлі хмызьняком.

Замярзае ў сярэдзіне сьнежня, крыгалом у канцы сакавіка. Каля вёскі Харанжышках сажалка (плошча 0,02 км²). У абалоне мэліярацыйныя каналы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Прытокі Вяльлі
Катэгорыя:Рэкі Ашмянскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Смаргонскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Астравецкага раёну
Фітацэнон

**Фітацэнон** — тэрмін у фітацэналёгіі, які абазначае абагульнены бязрангавы фітацэноз, які вылучаецца на першым этапе клясыфікацыі расьліннасьці (пры выкарыстаньні эколяга-флярыстычнага падыходу). Затым шляхам далейшых этапаў фітацэнону надаецца адпаведны ранг.

Катэгорыя:Батаніка
Зелянец

Назву **Зелянец** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Зелянец — вёска ў Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Зелянец — вёска ў Карэліцкім раёне Гараденскай вобласьці
* Зелянец — вёска ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Іншае
* Зелянец — вясеньне-летняе хрысьціянскіе сьвята Тройцы
Тройца (неадназначнасьць)

* Сьвятая Тройца — Бог у хрысьціянстве.
* Тройца, Пяцідзясятніца — хрысьціянскае сьвята.
* Тройца (вёска) — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці.
* Троіца (гурт) — беларускі музычны гурт.
Артас

**А́ртас** (ад грэцкага *άρτος* — *хлеб*) — хлеб, які асьвячаецца на Вялікдзень у Праваслаўнай царкве.

Да асаблівасьцяў пасхальных абрадаў адносіцца асьвячэньне артаса у канцы сьвяточнай Літургіі. Гэта прасфара вялікага памеру з выяваю Крыжа ці Уваскрасеньня Хрыстовага. Гістарычнае паходжаньне артаса наступнае. Апосталы звычайна трапезьнічалі разам з Госпадам, а пасьля ўзнясеньня Яго на неба адкладалі частку хлеба для свайго Вучыцеля, выказваючы тым самым сваю веру ў нязьменную прысутнасьць сярод іх Іісуса Хрыста. Артас нагадвае, што Гасподзь Крыжовай сьмерцю і Уваскрасеньнем стаў для нас Сапраўдным Хлебам Жыцьця. У суботу Сьветлага тыдня пасьля адпаведнай малітвы артас раздрабляецца і раздаецца вернікам як сьвятыня. Спажываюць яго разам з хрышчэнскай вадою людзі, якія з той ці іншай прычыны пазбаўленыя магчымасьці прычашчацца, але гэта не замена Прычашчэньня.

Катэгорыя:Праваслаўныя абрады
1236

## Падзеі
* 22 верасьня — перамога жамойцкага войска над Лівонскім ордэнам у бітве пры Шаўлях

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Анатоль Маўчун

**Анато́ль Маўчу́н** (2 студзеня 1932 — 21 чэрвеня 2018) —  беларускі паэт і празаік на эміграцыі, сябра Беларускага культурна асьветніцкага цэнтру ў Познані. Шматгадовы супрацоўнік газэты «Ніва». Дасьледчык беларускіх сьлядоў у Познані. Аўтар успамінаў і шматлікіх эсэ пра беларускую мінуўшчыну. Жыў у Познані. Пахаваны ў Лусаве. 

## Вонкавыя спасылкі
* Уладзімір Содаль. Апошні з Багушэвічавых нашчадкаў

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Польскія беларусы