Элізабэт Бадэнтэр

**Элізабэ́т Бадэнтэ́р** (; 5 сакавіка 1944 году, Булёнь-Білянкур, Францыя) — француская мысьлярка, філёзафка, фэміністка, пісьменьніца.

## Жыцьцяпіс
Элізабэт Бадэнтэр нарадзілася ў Булонь-Білянкуры 5 сакавіка 1944 г., зьяўляецца дачкой Марсэля Блюштэйна-Бланшэ (1906—1996), заснавальніка групы Publicis, і Сафі Ваян (1916—1999), выкладніцы ангельскай мовы. У яе былі дзьве сястры: першая, Мары-Франсуаза (1940—1968), жонка паэта Мішэля Рашлена (1933—2012) да разводу ў 1964 годзе; другая, Мішэль (1946—2013), жонка Поля Бялеша-Даніноса.

Элізабэт Бадэнтэр спачатку была студэнткай Эльзаскай школы (École Alsacienne), потым вывучала філязофію ў Сарбоне. Яна атрымала дыплём па спэцыяльнасьці «філязофія».

Э. Бадэнтэр выкладала ў Парыскай палітэхнічнай школе.

Акрамя гэтага зьяўляецца надзвычай удалай бізнэс-кабетай: узначальвае рэвізійную раду магутнай мэдыягрупы «Publicis», дзе валодае 10,16% акцыяў. З 1966 году ў шлюбе з Рабэрам Бадэнтэрам, адвакатам, былым міністрам, палітыкам і эсэістам.

З 1980 году яна пачала кар’еру пісьменьніцы і эсэісткі. Ейныя эсэ пра эпоху Асьветніцтва, а таксама ейныя літаратурныя біяграфіі апублікаваныя ў выдавецтвах Флямарыён, Адыль Жакоб, Ашэт і інш.

Э. Бадэнтэр — мэдыйная фігура, яна ахвотна ўдзельнічае ў публічных дыскусіях.

У лютым 2024 памёр ейны муж Рабэр Бадэнтэр.

У сакавіку 2024 году мысьлярка адзначыла 80-годзьдзе.

Улетку 2025 зьявіўся пераклад ейнага эсэ *Messieurs, encore un effort…*(2024) — *«*Панове, паднапружцеся!» па-беларуску. Кніга выйшла ў выдавецтве «Скарына». Твор пераклаў на беларускую Ўладзіслаў Гарбацкі.

## Фэмінізм
Э. Бадэнтэр — аўтарка шматлікіх гістарычных і філязофскіх эсэ, прысьвечаных жаночаму пытаньню, мацярынству і ідэям францускага рэспубліканізму. Спэцыялістка па эпосе Асьветніцтва. Актыўная публіцыстка-змагарка за ідэі сьвецкага рэспубліканізму. Працягвае ідэі ўнівэрсалісцкага фэмінізму, натхнённага ідэямі Кандарсэ, а ў 20 стагодзьдзі ідэямі Сымоны дэ Бавуар. Зьяўляецца найбольш прынцыповай, але не сьляпой і вельмі крытычнай пасьлядоўніцай бавуарызму. У 21 стагодзьдзі Э. Бадэнтэр фактычна ўзначальвае францускі гэтак званы ўнівэрсаліцскі рэспубліканскі фэмінізм. Прынцыпова адасабляе своесаблівы шлях францускіх, эўрапейскіх кантынэнтальных фэміністак і фэміністаў ад амэрыканскай ці англа-саксонскай мадэлі дыфэрэнцыялісцкага фэмінізму, які амаль не інтэгруе ў свае кола мужчынаў. Для Э. Бадэнтэр фэмінізм — справа як мужчынаў, так і жанчынаў.

Яна выступала і выступае за гей- і лесьбі-шлюб, ці «шлюб для ўсіх», за дапаможныя рэпрадукцыйныя тэхналёгіі і сурагатнае мацярынства. Яна прынцыпова абараняе права на аборт, якое, па яе словах, зьяўляецца «велізарным крокам да канца адчужэньня жанчыны».

## Цытаты
*«[[Фэмінізм]] — гэта [[рэвалюцыя]]*

*без [[ГУЛаг|гулагаў]], ані шпіцрутэнаў»**.*

*«Дзіцёнак — найлепшы хаўрусьнік*

*[[Мужчынскае дамінаваньне|мужчынскага дамінаваньня]]»**.*

*«Ці ня лепей замест [[Матчын інстынкт|матчынага інстынкту]] гаварыць*

*пра надзвычайны сацыяльны прымус на кабетаў,*

*які заключаецца  ў тым,  што кабеты могуць*

*раскрыцца хіба ў мацярынстве?»*

## Бібліяграфія
Сярод твораў варта прыгадаць наступныя (ніводны дасюль не перакладаўся на беларускую мову):
 
* «І ў дадатак каханьне: гісторыя мацярынскага інстынкту ў 17-20 стст.» (L’Amour en plus: histoire de l’amour maternel (XVIIe au XXe siècle), 1980);
* «Эмілі, Эмілі, аб жаночай амбітнасьці ў 18-ым стагодзьдзі» (Émilie, Émilie, L’ambition féminine au XVIIIe siècle, 1983);
* «Ён — гэта яна» (L’Un est l’autre, 1986);
* «Кандарсэ. Інтэлігент у палітыцы» (Condorcet. Un intellectuel en politique, 1988, avec Robert Badinter);
* «ХY, аб мужчынскай тоеснасьці» (XY, de l’identité masculine, 1992);
* «Абмылковы шлях» (Fausse route: Réflexions sur 30 années de féminisme, 2003);
* «Пармскі інфант» (L’Infant de Parme, Paris, Fayard, 2008);
* «Канфлікт: маці і жанчына» (Le conflit, la femme et la mère, 2010);
* «Жаночая ўлада, Марыя-Тэрэза Аўстрыйская 1717—1780 — Імпэратарка-каралева» (Le Pouvoir au féminin, Marie-Thérèse d’Autriche 1717—1780 — L’impératrice-reine, 2016);
* «Супярэчнасьці адной маці. Марыя-Тэрэза Аўстрыйская і ейныя дзеці» (*Les Conflits d’une mère, Marie-Thérése d’Autriche et ses enfants*, Flammarion, 4 novembre 2020);
* *«*Панове, паднапружцеся…*»* (*Messieurs, encore un effort…*), Flammarion-Plon, 2024.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фэміністкі
Катэгорыя:Францускія філёзафы
Катэгорыя:Францускія гісторыкі
Катэгорыя:Мільянэры
Катэгорыя:Выпускнікі Парыскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Францускія эсэісты
Катэгорыя:Францускія літаратаркі
Катэгорыя:Асобы Парыжу