open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Алесь Жаўрук

**Алесь Жаўрук** (сапр. *Аляксандар Дзьмітрыевіч Сінічкін*; , Сянно — , Сталінград) — беларускі паэт. Сябра Саюзу пісьменьнікаў БССР з 1937 году.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і бугальтара. У 1927 годзе паступіў у Рагачоўскі пэдагагічны тэхнікум, пасьля заканчэньня якога настаўнічаў у саўгасе «Сосны» Любанскага раёну. Скончыў Маскоўскі інстытут гісторыі, філязофіі і літаратуры ў 1938 годзе.

З пачатку Вялікай Айчыннай вайны на фронце. Быў ваенным карэспандэнтам армейскай газэты «В бой за родину». У траўні 1942 году ўступіў у члены УКП(б). У час вайны напісаў вершы «Франтавы блакнот», «Алёнка», «Стихи о мести», «Комсомолец Бахтин», «Святая месть» і іншыя. Загінуў у баях пад Сталінградам 23.08.1942 г.

Першыя вершы надрукаваў у 1926 годзе (газэты «Магілёўскі селянін» і бабруйская — «Камуніст»). Выдаў зборнікі вершаў «Ручаіны» (1936), «Дняпро выходзіць з берагоў» (1938). Надрукаваны напісаныя для дзяцей у сааўтарстве з А.Ушаковым паэмы «Пра майго таварыша» (1939), «Пра слаўных папанінцаў нашага дзетсада» (1939) і зборнік вершаў «Пра майго катка» (1950).

Першыя вершы надрукаваў у 1926 годзе (газэты «Магілёўскі селянін» і бабруйская — «Камуніст»). Выдаў зборнікі «Ручаіны» (1936), «Дняпро выходзіць з берагоў» (1938), апяваў героіку грамадзянскай вайны, рэвалюцыйныя подзьвігі. Надрукаваны напісаныя для дзяцей у сааўтарстве з А.Ушаковым паэмы «Пра майго таварыша» (1939), «Пра слаўных папанінцаў нашага дзетсаду» (1939) і зборнік вершаў «Пра майго катка» (1950). Напісаў паэмы «Крывёю сэрца» (1938), лібрэта опэры «Зарэчны барок», пастаўлены ў Менску ў 1940 годзе. У 1960 годзе выйшаў зборнік «Выбранае», у 1987 годзе — зборнік яго вершаў, паэм, успамінаў пра паэму «Крывёю сэрца».

У 1964 годзе Менскай тэлестудыяй пастаўлены фільм пра А. Жаўрука «Песня и вела, и грела».

Яго імем названы вуліцы ў г. Сянно, Рагачове.

## Крыніцы

## Літаратура

* Жаўрук Алесь // Беларуская энцыкляпэдыя: У 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 427.
* Жаўрук Алесь // Беларускія пісьменьнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / рэдкал. І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мн., 1993. — Т. 2. — С. 442—444.
* Жаўрук Алесь // Памяць: гісторыка-дакумэнтальная хроніка Сенненскага раёна / уклад. С. В. Шайко; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2003. — С. 549—550.

## Вонкавыя спасылкі
* Творы Алеся Жаўрука на Беларускай палічцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сяньне
Катэгорыя:Памерлі ў Валгаградзе
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях нямецка-савецкай вайны
Аляксей Зарыцкі

**Аляксе́й Зарыцкі** (22 сакавіка 1911, Хоцімск, Магілёўская вобласьць — 29 кастрычніка 1987) — беларускі паэт, перакладчык.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і служачага. У 1928 скончыў сярэднюю школу ў Бабруйску, працаваў электраманцёрам на Бабруйскім дрэваапрацоўчым камбінаце. У 1936 скончыў Маскоўскі інстытут замежных моў. З 1938 па 1946 служыў у Савецкай Арміі. у 1941-42 гадах удзельнічаў у баях пад Арлом і Масквой, памочнік начальніка разьведаддзелу штабу паветрана-дэсантнага корпусу. Потым у якасьці інструктара армейскага палітаддзелу прымаў удзел у баявых апэрацыях на Волхаўскім і Ленінградзкім франтах. Быў супрацоўнікам, пасьля загадчыкам аддзелу паэзіі часопісу «Полымя». Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1935 году.

## Творчасьць
Першы верш надрукаваў у 1927 годзе, у 1932 годзе выйшаў першы зборнік вершаў «Эпічныя фрагмэнты». У пасьляваенны час выдаў кнігі паэзіі «Дняпроўскае рэха» (1946), «Арліная крыніца» (1947), «Наш сын» і «Сьвітанскія сады» (1950), «Вершы і паэмы» (1952), «Залатое дно» (1955), «Праз бурныя парогі» (1957), «Пасылка ў рай» (1960), «Размова з сэрцам» (1961), «Вяртаньне на зямлю» (1966), «Мая асяніна» і «У дарогу» (1973), «Талёны на бясьсмерце» і «Пераклічка гадоў» (1974), «Каля вячэрняга кастра» (1979), «Трывожная госьця» (1986). У 1965 выдадзена кніга апавяданьняў на расейскай мове «Вересковый мед», У 1985 — кніга ўспамінаў, крытычных артыкулаў, нарысаў «За словам-падарункам». У 1969 і ў 1981 выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах.

Перакладаў з расейскай, украінскай, летувіскай, нямецкай, польскай, лужыцка-сэрбскай моў. Асобнымі кнігамі выйшлі зборнік Аванэса Туманана «Казкі і легенды» (1958), паэма Крысьціёнаса Данэлайціса «Чатыры пары года» (1961), баляда Адама Міцкевіча «Сьвіцязанка» (1976) і кніга выбраных перакладаў «У сьвет па песьні» (1978).

## Узнагароды
Узнагароджаны двума ордэнамі Айчыннай вайны II ступені і мэдалямі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хоцімску
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з расейскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі зь летувіскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі зь нямецкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Аршанскае Эвангельле

**Аршанскае Эвангельле** — беларускі рукапісны помнік канца XII — пачатку XIII стагодзьдзяў Выяўленае ў Воршы ў 1812 годзе.

Верагодна, створанае на Полаччыне. Зьберагліся 142 аркушы (без пачатку і канца), пісаныя ўставам на высакаякасным пэргамэнце. У Аршанскім Эвангельле зьмешчаны 2 мініяцюры з выявамі эвангелістаў Лукі і Мацьвея (найбольш раньнія ва ўсходне-славянскіх рукапісах), 2 застаўкі і 310 ініцыялаў з варыяцыямі старабізантыйскіх і першапачатковых тэраталягічных формаў (у асобных ініцыялах — выявы чалавека). За рэлігійнай абалонкай праглядаецца жывая народная аснова, што збліжае іх з размалёўкамі Спаса-Эфрасіньнеўскага манастыру ў Полацку.

Ад рамы захавалася дубовая дошка, расколатая ўздоўж напалову, з трыма выпуклымі меднымі дэкаратыўнымі элемэнтамі. Рукапіс зьмяшчае чытаньні на працягу ўсяго году, без пачатку (першыя 25 старонак страчаны); пачынаецца з чытаньняў у суботу 7-га тыдня пасьля Вялікадня. Пасьля асноўнай часткі разьмешчаны месяцаслоў і нядзельныя ранішнія Эвангельлі.

Рукапіс патрапіў у  музэй Кіеўскай духоўнай акадэміі ад памешчыка І. С. Мелянеўскага ў 1874 годзе.

Рукапіс зьберагаецца ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы НАН Украіны, Ф. 301, № 555 п.

## Глядзіце таксама
* Шарашоўскае Эвангельле

## Літаратура
* Нікалаеў М. Палата кнігапісная. — Мн., 1993.
* 
* Суша А. А. Оршанское евангелие // Регионы Беларуси: энциклопедия. — Минск, 2011. — Т.2, кн.2. — С.260–261.

Катэгорыя:Рукапісы Эвангельляў
Катэгорыя:Ворша
Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы Беларусі
Катэгорыя:Ілюмінаваныя Дабравесьці
Катэгорыя:Беларускае мастацтва
Катэгорыя:Праваслаўе на Беларусі
Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Малаяльская Вікіпэдыя

**Малая́льская Вікіпэ́дыя** () — разьдзел Вікіпэдыі на малаяльскай мове, запушчаны 21 сьнежня 2002 году.

На 23 красавіка 2011 году утрымліваў 17 688 артыкулаў. На сёньняшні дзень гэты разьдзел зьмяшчае  .

## Мінуўшчына
Вікіпэдыя на малаяльскай мове былая створана зь ініцыятывы студэнта Вінода Мэнона (*Vinod Menon M.P.*) 21 сьнежня 2002 году. На працягу наступных двух гадоў ён заставаўся ключавым аўтарам разьдзелу, а сам падзел разьвіваўся даволі павольна. Амаль усе ўдзельнікі малаяламскае Вікіпэдыі на той момант былі прадстаўнікамі малаяльскага народу, які жыве за межамі штату Кералы ў Індыі, дзе жыве большасьць носьбітаў гэтае мовы. Развіцьцё разьдзелу таксама абцяжарвала адсутнасьць Юнікод-стандарту для мовы малаяламу.

Да сярэдзіны 2004 году Юнікод і інструмэнты ўводу набываюць папулярнасьць. Атрымлівае распаўсюджваньне вядзеньне блёгаў на малаяламе. Гэтыя прылады выкарыстоўваюцца й для працы на Вікіпэдыі. Такім чынам да сьнежня 2004 году колькасьць артыкулаў дасягае 100. У сярэдзіне 2005 году назіраецца прыток удзельнікаў, а ў верасьні 2005 року зьяўляецца першы адміністратар. Празь месяц ён становіцца бюракратам, і, такім чынам, гэты разьдзел становіцца самадастатковым ў пляне кіраваньня.

Першым буйным СМІ, якое напісала пра малаяламскую Вікіпэдыю, стала штодзённая газэта «*Mathrubhumi*», якая напісала пра праект 2 верасьня 2007 году ў межах свайго «*Sunday Supplement*». Гэта выклікала значную цікавасьць да праекту, і павелічэньне колькасьці ўдзельнікаў.

Па меры павелічэньня колькасьці артыкулаў рабіліся захады па павелічэньні іхняй якасьці. Калі разьдзел пераадолеў мяжу ў 10 000 артыкулаў 1 чэрвеня, шэраг друкаваных і онлайн-газэтаў напісаў пра гэтую падзею.

## Колькасьць артыкулаў
* 10 красавіка 2006 г. — 500 артыкулаў.
* Верасень 2006 г. — 1000 артыкулаў.
* 15 студзеня 2007 г. — 2000 артыкулаў.
* 30 чэрвеня 2007 г. — 3000 артыкулаў.
* 23 ліпеня 2012 г. — 25 000 артыкулаў
* Красавік 2013 г. — 30 000 артыкулаў.
* Сьнежань 2020 — 71 500 артыкулаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дравідыйскія Вікіпэдыі
Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:Сьнежань 2002 году
Катэгорыя:Малаялам у сеціве
Міхал Ціткоў

**Міха́л Іва́навіч Цітко́ў** (1909—1979) — польскі і беларускі мастак, прамысловы дызайнэр шклозаводу «Нёман».

## Біяграфія
Нарадзіўся ў 1909 годзе ў сям’і Івана Ціткова і Францішкі Рокас, унучкі Яна Аўгустына Столе, былога арандатара шклозаводу ў Бярозаўцы.

У 1931—1934 гадох навучаўся ў Дзяржаўнай тэхнічнай школе імя Маршалка Юзэфа Пілсудзкага ў Вільні. Працаваў на шклозаводзе «Нёман» у аддзеле дызайну. Пасля сыходу прафэсійнага мастака і аўтара першых каталёгаў кампаніі Сільвестра Васілеўскага Ціткоў, які меў выдатныя мастацкія здольнасьці, стаў ягоным пераемнікам. Добра валодаючы тэхнічнымі магчымасьцямі гуты, ён даволі хутка стаў буйным спэцыялістам, дызайнэрам, чые працы выклікаюць захапленьне і цяпер. Нёманскія вырабы былі падобныя на чэскае, францускае і бэльгійскае шкло, але было і шмат выдатных мадэляў, якія ня мелі аналягаў і зьяўляліся мясцовымі распрацоўкамі дызайнэра Ціткова. Да 1939 году ён лічыўся вядучым дызайнэрам шкла ў Польшчы.

У 1939 годзе, пасьля ўзьяднаньня Заходняй Беларусі з БССР і нацыяналізацыі шклозаводу, Міхал Ціткоў працягваў працаваць дызайнэрам. Яго апошнім праектам была вялікая ваза, падрыхтаваная да выставы ў Менску ў 1940 годзе. Неўзабаве ён быў арыштаваны і, адсядзеўшы некалькі месяцаў у турме ў Наваградку, з пачаткам нямецка-савецкай вайны ў 1941 годзе быў адпушчаны ў армію генэрала Андэрса, дзе ваяваў да канца Другой сусьветнай вайны. У 1947 годзе празь Вялікабрытанію прыехаў у Польшчу і пасяліўся ў Сьвідніцы, дзе у сярэдзіне 1947 году ўладкаваўся на аўтаэлектратэхнічны завод «Elmot», дзе спачатку прававаў начальнікам зборачнага цэху, а з 1950 па 1960 гады — начальнікам аддзелу вытворчасьці. Ціткоў да пэнсіі працаваў на заводзе і больш ніколі не вяртаўся да дызайну, але ягонай жарсьцю і хобі заставаўся жывапіс.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія дызайнэры і дызайнэркі
Ціткоў

**Цітко́ў** — прозьвішча.

## Вядомыя прадстаўнікі
* Міхал Ціткоў (1909—1979) — польскі і беларускі мастак, прамысловы дызайнэр шклозаводу «Нёман».
* Станіслаў Ціткоў (нар. 1937) — беларускі політык, дэпутат Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня (1990—1995).
Ваўкавыскае Эвангельле

**Ваўкавыскае [[Эвангельле]]** — старабеларускі рукапісны помнік XVI стагодзьдзя. Месца стварэньня невядомае. Зробленая на кнізе ў 1751 годзе прэсьвітарам «*церкви Волковицкой*» айцом Іаанам Савічам прыпіска дазволіла Вікатару Шматаву зьвязаць Эвангельле з Ваўкавыскам, аднак магчыма, што кніга знаходзілася ў в. Ваўкавічы Наваградзкага павету. У XIX ст. А. Рачынскі вывез Эвангельле з Віцебскага Маркавага манастыру ў Віленскую публічную бібліятэку.

## Апісаньне
Ваўкавыскае Эвангельле — рэдкі ўзор старабеларускай рукапіснай кнігі рэнэсансавага стылю: шматколерныя расьлінныя арнамэнты ініцыялаў і заставак выходзяць направае і левае палі рукапісу. Рукапіс пашкоджаны: няма пачатку Эвангельляў ад Марка, Мацьфея, няправільна збрашураваны Саборнік 12 месяцаў і казаньні эвангелістаў на кожны дзень (у канцы кнігі). Зьберагаецца ў бібліятэцы АН Летувы (Вільня).


Vaŭkavyskaje Evangielle. Ваўкавыскае Эвангельле (3).jpg
Vaŭkavyskaje Evangielle. Ваўкавыскае Эвангельле (4).jpg
Vaŭkavyskaje Evangielle. Ваўкавыскае Эвангельле (2).jpg
Vaŭkavyskaje Evangielle. Ваўкавыскае Эвангельле.jpg


## Літаратура
* *Добрянский, Ф.* Описание рукописей Виленской публичной библиотеки, церковнославянских и русских / составил Ф. Добрянский. — Вильна, 1882. — LV, [1], 533 с. — С. 36 — 38.
* *Нікалаеў, М.* Палата кнігапісная: Рукапісная кніга на Беларусі ў Х — ХVIII стагоддзях / Рэд. М. М. Розаў, А. С. Мыльнікаў; Худож. У. М. Вішнеўскі. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1993. — 239 с. — ISBN 5-340-01249-2

Катэгорыя:Старабеларуская літаратура
Катэгорыя:Рукапісы Эвангельляў
Катэгорыя:Творы XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Бібліятэка Акадэміі навук Летувы
Катэгорыя:Беларускае мастацтва
Катэгорыя:Праваслаўе на Беларусі
Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Іван Перагуд

**Іва́н Рама́навіч Перагу́д** (1911, в. Дубнякі Рэчыцкага павета Менскае губэрні — 2009) — беларускі паэт.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся у 1911 годзе ў вёсцы Дубняках Гомельскае вобласьці ў сям’і Рамана Пятровіча і Анастасіі Самуйлаўны Перагуд, Іван — найстарэйшы сярод пяці дзяцей — Лізаветы, Міхаіла, Анастасіі, Мікалая. Паэтавага бацьку арыштавалі за тое, што нехта заявіў, што ён чытае Біблію.

Сам Іван вельмі любіў у юнацтве матэматыку. Давялося папрацаваць яму і ў рыбгасе, і на бэтонным заводзе да вайны, вучыўся ў тапаграфічнай школе, вельмі любіў у Менску хадзіць у кіно, тэатры, паступіў на курсы камсамольскіх журналістаў пры рэдакцыі газэты «Чырвонае зьмены». Прайшоў Нямецка-савецкую вайну.

У апошнія гады жыцьця меў праблемы са зрокам. Памёр у 2009 годзе.

## Творчасьць
Іван Раманавіч зьяўляецца аўтарам некалькіх паэтычных зборнікаў. Вершы Івана Раманавіча лёгка кладуцца на музыку. Гэтыя песьні сьпявае Клімавіцкі народны хор. Некаторыя зь іх уключаныя ў рэпэртуар рэспубліканскага хору і зьмешчаныя ў зборніку «*Найбольш папулярныя мэлёдыі народа Беларусі*».

Неаднаразова творы паэта друкаваліся на старонках дзяржаўных, абласных пэрыядычных выданьняў. Асабліва часта вершы Івана Перагуда можна было спаткаць у «Роднай ніве».

## Творы

* Хараство: [ Вершы]. - Магілёў, 1996. – 34 с.
* За ўсіх, хто шчыруе: [ Верш ] // Родная ніва. – 2000. – 2 жніўня. - С.3.
* Зберажыце зямлю: [ Верш ] // Родная ніва. –1999. – 22 верасьня. – С. 4.
* Космас:[ Верш ] // Родная ніва. - 1998. – 11 красавіка. – С.2.
* Мая святыня; Крынічанька; Рэха; Спрут; Мая малітва; Край сяла: [Вершы] // Родная ніва. - 2001. - 17 кастрычніка. – С. 3.
* Наша роднае жніво; Не гаруйце:[ Вершы] // Родная ніва. – 1999. - 22 верасьня. – С. 4.
* Самотны верш // Родная ніва. – 2000. - 23 жніўня. – С. 3.
* Успомні: [ Верш ] // Родная ніва. – 2000. - 7 сакавіка. – С.4.
* Эх, дзяўчына, эх маліна: [ Верш ] // Родная ніва. – 2000. – 15 сакавіка. – С. 3.

## Вонкавыя спасылкі

* Перагуд Іван Раманавіч

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1911 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе
Катэгорыя:Супрацоўнікі газэты «Чырвоная зьмена»
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэчыцкім павеце Расейскай імпэрыі
Ксёндз

**Ксёндз** (, ) – сьвятар у каталіцтве.

## Этымалёгія
Слова „ксёндз“ паходзіць ад славянскага тэрміну *kъnędzь*, які першапачаткова азначаў правадыра племені (адсюль жа паходзіць і *[[князь]]*). У славянскую мову слова *kъnędzь* было запазычанае з германскага *kuning* – „прынц, племянны правадыр” (kuning → kŭnęgŭ → kъnęgъ → kъnędzь).

У раньнім сярэднявеччы так сталі называць заможных і ўплывовых людзей, а пазьней — некаранаваных валадароў як адпаведнік лацінскаму *dux*.

У духоўным значэньні гэты тэрмін стаў выкарыстоўвацца пазьней (праўдападобна, прыйшоўшы з чэскай мовы праз польскую) і спачатку тычылася толькі біскупаў (званых тады часта князямі Касьцёла). З часам тэрмін „ксёндз“ распаўсюдзіўся на ўсіх каталіцкіх сьвятароў.

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкул  у Энцыкляпэдыі PWN

Катэгорыя:Каталіцкія царкоўныя тытулы
Катэгорыя:Рэлігійныя прафэсіі
Янотавыя

**Янотавыя** (Procyonidae) — сямейства клясы сысуноў атрада драпежных, якая ўключае 14 сучасных відаў зь 6 родаў. Гэтыя жывёлы насяляюць Амэрыку ад поўдня Канады да поўначы Аргентыны. Янотавыя сустракаюцца ў самых розных асяроддзях пражываньня, у тым ліку ў пустыні, паўночных лясах, трапічных лясах і на забалочаных землях.

## Зьнешні выгляд
Янотавыя маюць вагу ад менш за 1 кг до больш за 20 кг. Некаторыя віды маюць стройныя целы, іншыя — не. Усе маюць сярэднія ці доўгія хвасты. Поўсьць шэрая альбо карычневая, часам з кантраснымі меткамі на твары і светлымі і цёмнымі кольцамі вакол хваста. У большасьці відаў адносна кароткія, шырокія твары і кароткія стаячыя вушы, якія могуць быць круглявымі або завостранымі. Канечнасьці даволі доўгія. Пярэднія і заднія лапы маюць 5 пальцаў. Кіпцюры кароткія і выгнутыя. Зубная формула: 3/3,1/1,3–4/3–4,2/2–3 = 36–42.

## Лад жыцьця
Янотавыя, ў асноўным, ўсяедныя. Яны спажываюць расьліннасьць, дробных сысуноў, птушак і некаторых бесхрыбетных, асабліва ракападобных. Некаторыя віды сацыяльныя, іншыя — адзінокія. Усе віды добра лазяць па дрэвах. Большасць відаў — начныя.

## Эвалюцыя
Янотавыя вядомыя з позьняга эацэна Паўночнай Амэрыкі і раньняга алігацэна Эўропы і з позьняга міяцэна ў Азіі. Яны дабраліся да Паўднёвай Амэрыкі з Паўночнай Амэрыкі ў канцы міяцэну.

## Сыстэматыка
**Procyonidae**
* Potosinae
** *Bassaricyon*
*** *Bassaricyon alleni*
*** *Bassaricyon gabbii*
*** *Bassaricyon medius*
*** *Bassaricyon neblina*
** *Potos*
*** *Potos flavus*
* Procyoninae
** *Bassariscus*
*** *Bassariscus astutus*
*** *Bassariscus sumichrasti*
** *Nasua*
*** *Nasua narica*
*** *Nasua nasua*
** *Nasuella*
*** *Nasuella meridensis*
*** *Nasuella olivacea*
** *Procyon*
*** *Procyon cancrivorus*
*** *Procyon lotor*
*** *Procyon pygmaeus*

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Драпежныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Апанас Палітыка

**Апанас Паўлавіч Палітыка** ( 5 лютага 1935, в. Бродак, Крычаўскі раён — 20 лістапада 2024, Крычаў) — беларускі пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1951 годзе скончыў у Кіеве рамесную навучэльню. Працаваў на машынабудаўнічым заводзе «Бальшавік» (1951-1954). У 1954 годзе паехаў на асваеньне цалінных зямель у Акмалінскую вобласьць (Казахстан). Рабіў прыцэпшчыкам на фэрме Балкашынскага племсаўгасу, трактарыстам зернесаўгасу «Калінінскі» (1954-1955). Служыў у Савецкай Арміі (1955-1957). Быў электрасьлесарам шахты «2-Паўднёвая» (горад Шахты, Растоўская вобласьць). З 1959 г. жыў у Крычаве, працаваў сьлесарам на птушкакамбінаце, цесьляром у саўгасе «Вялікі Кастрычнік». У 1960 г. скончыў сярэднюю школу рабочай моладзі, у 1967 г. філялягічны факультэт Магілёўскага пэдагагічнага інстытуту. Працаваў выхавацелем школы-інтэрната ў Крычаве (1967-1969), загадчыкам сельгасаддзелу крычаўскай раённай газэты «Ленінскі кліч». З 1975 году карэспандэнт-арганізатар, загадчык аддзелу інфармацыі і радыёвяшчаньня газэты «Ленінскі кліч». Сябра СП СССР з 1981 году.

Першы верш апублікаваў у 1960 годзе ў газэце «Магілёўская праўда». Свае вершы, а таксама сатырычныя і гумарыстычныя творы зьмяшчаў на старонках часопісаў “Вожык”, “Маладосць”, “Нёман”, “Родная прырода”, “Літаратура і мастацтва”.  Аўтар кніг «Маўчаньне навыперадкі» (гумар і сатыра, 1980), «Свой хлопец» (сатырычныя аповесьці і апавяданьні, 1985), «Праверка» (сатырычныя апавяданьні, 1990). У 1993 годзе ў часопісе «Тэатральная Беларусь» была зьмешчана яго   п’еса «Начны госьць, або Двое ў адной лодцы». Да 85-гадовага юбілею выйшаў збор яго твораў у двух тамах.

Памёр 20 лістапада 2024 годзе ў Крычаве.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская энцыкляпэдыя : у 18 т. / рэдактар Г. П. Пашкоў. — Менск, 2001. — Т. 12. — С. 9.
* Беларускія пісьменьнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад рэдакцыяй А. В. Мальдзіса. — Менск, 1994. — Т. 4. — С. 436—437 : фота.
* Дуктаў, У. Пісьменьнік-юбіляр / У. Дуктаў  // Зямля і людзі. — 2000. — 2 лютага. — С. 8.
* Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Крычаўскага раёна / галоўны рэдактар У. І. Лемяшонак. — Менск, 2004. — С. 632 : фота.
* Прыдняпроўе — маё натхненне: Магілёўшчына літаратурная : паэзія, проза, нарысы, эсэ / укладальнік У. Дуктаў. — Магілёў, 2009. — С. 287—298

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускія пісьменьнікі: 1917-1990. Менск: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X Укладальнік: Аляксей Гардзіцкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крычаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Карызна

**[[Карызны|Кары́зна]]** — шляхецкі род у Рэчы Паспалітай уласнага гербу. Вядомыя носьбіты:

* Мікалай Карызна (1598) — рэфэрэндар вялікі літоўскі
* Уладзімер Карызна (1938—2026) — беларускі паэт, перакладнік
* Уладзімер Карызна-малодшы ( 1962) — беларускі кампазытар, сын Уладзімера Карызны-старэйшага
* Іван Карызна ( 1992) — беларускі віялянчэліст, фіналіст  , унук Уладзімера Карызны-старэйшага
Узвышша (часопіс)

**«Узвы́шша»** (1927—1931) — літаратурна-мастацкі часопіс («часопісь літаратуры, мастацтва і крытыкі»), створаны сябрамі аднайменнай літаратурнай суполкі.

Лічыцца адным з самых адметных і значных літаратурна-мастацкіх выданьняў у гісторыі новай беларускай літаратуры. З 1927 па 1930 год выдаваўся літаратурнай суполкай «Узвышша», а ў 1931 годзе — Беларускім дзяржаўным выдавецтвам у Менску. Усяго было выдадзена 44 нумары часопісу ў 39 кнігах.
 

## Зьмест
На старонках часопіса друкавалі свае творы, а таксама літаратурна-крытычныя артыкулы Кузьма Чорны, Уладзімер Дубоўка, Кандрат Крапіва, Адам Бабарэка, Зьмітрок Бядуля, Пятро Глебка, Сяргей Дарожны, Максім Лужанін, Язэп Пушча, Тодар Кляшторны, Лукаш Калюга, Андрэй Мрый і інш. Шматлікія з прадстаўленых у часопісе твораў зрабіліся нацыянальнай клясыкай (раман «Запіскі Самсона Самасуя» А. Мрыя, аповесьці «Лявон Бушмар» К. Чорнага, «Ні госьць ні гаспадар» Л. Калюгі, паэма «Кругі» У. Дубоўкі і інш.).

Ня меншую цікавасьць і значнасьць уяўляюць зьмешчаныя ў выданьні літаратуразнаўчыя, крытычныя і моўныя артыкулы, у якіх уздымаліся пытаньні і шукаліся спосабы разьвязаньня разнастайных праблемаў (мастацкія канцэпцыі, герой, тэма, форма і інш.), зьвязаных з вызначэньнем напрамкаў разьвіцьця беларускай літаратуры, а таксама распрацоўкай, кадыфікацыяй і нармаваньнем беларускай літаратурнай мовы.

## Літаратурная крытыка, рэцэнзіі
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Электронны архіў часопіса «Узвышша» на Беларускай палічцы
* «Узвышша» 1927 год у Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі
* «Узвышша» 1928 год у Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі
* «Узвышша» 1929 год у Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі
* «Узвышша» 1930 год у Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі
* «Узвышша» 1931 год у Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1931 годзе
Катэгорыя:Беларускія літаратурныя часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Беларуская літаратура
Катэгорыя:Узвышша
Катэгорыя:1927 год у Беларусі
Вольга Гронская

**Во́льга Часла́ваўна Гро́нская** (у дзявоцтве **Гурло́**;  10 чэрвеня 1978, пасёлак Крывічы, Мядзельскі раён Менскай вобласьці БССР) — беларуская паэтка, перакладніца. Кандыдат філялягічных навук.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў 1978 року ў пасёлку Крывічы. Скончыла Крывіцкую сярэднюю школу (1995), рамана-германскае аддзяленьне філялягічнага факультэту БДУ, а затым асьпірантуру пры ім па спэцыяльнасьці „выкладчык нямецкай мовы і літаратуры, беларускай мовы і літаратуры“. У 2003 абараніла кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Хранатоп прозы Інгеборг Бахман». Працуе на філфаку БДУ. Кандыдат філялягічных навук, дацэнт.

Сяброўка Саюзу беларускіх пісьменьнікаў.

Жыве ў Менску.

## Творчасьць
Дэбютавала ў часопісе „Першацвет“ у 1996 року. Публікавалася таксама ў часопісе „Маладосьць“, газэце „Літаратура і мастацтва“, зборніку „Дар зямны“. Выдала зборнік паэзіі «АдВольная міфалогія» (2013).

Перакладае зь нямецкай і польскай моваў. Пераклады друкаваліся ў часопісах «Крыніца» і «Фрагмэнты». На беларускую мову пераклала раман нямецкага пісьменьніка Даніэля Кельмана «Тыль» (2020).

## Прэміі і ўзнагароды
Ляўрэатка прэміі «Залаты апостраф» (2019)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне філфаку БДУ
* Пераклады на бачыне „Прайдзісьвету“
* Профіль  на бачыне БДУ
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мядзельскім раёне
Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Перакладчыкі зь нямецкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Выпускнікі філялягічнага факультэту БДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Кандыдаты філялягічных навук
Лявон Шырын

**Лявон Шырын** (1 студзеня 1930, в. Працавічы, Слуцкі раён — 14 траўня 1994) — беларускі дзіцячы пісьменьнік, паэт.

Вучыўся завочна ў Слуцкай, потым у Менскай пэдагагічнай вучэльні (скончыў у 1954 годзе). У 1951-1957 гг. выкладаў маляваньне, чарчэньне, замежную мову, беларускую мову і літаратуру ў школах Любанскага раёну (в. Таль, Асавец, п. Барыкоў, г. Любань). Завочна скончыў беларускае аддзяленьне філялягічнага факультэту Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсітэту (1962). З 1957 году — загадчык аддзелу рэдакцыі старобінскай раённай газэты «Савецкі патрыёт». З 1958 году — загадчык Старобінскага раённага пэдкабінэту, з 1960 году — дырэктар Жабінскай васьмігадовай школы, з 1962 году — загадчык аддзелу народнай асьветы Старобінскага райсавету, з 1963 году — дырэктар Жабінскай сярэдняй школы. У 1968-1982 гг. — намесьнік дырэктара па вучэбна-выхаваўчай рабоце Салігорскай завочнай сярэдняй школы. З красавіка 1982 году — дырэктар Мяцявіцкай сярэдняй школы Салігорскага раёну. У 1982-1989 гг. — дырэктар Гоцкага вучэбна-вытворчага камбіната Салігорскага раёну. Сябра СП СССР з 1986 году.

## Творчасьць
Першы верш надрукаваны ў 1956 годзе ў любанскай раённай газэце «Кліч Радзімы». У абласным і рэспубліканскім друку выступаў з 1974 годзе. Аўтар гумарыстычных вершаў, сцэнароў перадачы «Калыханка» Беларускага тэлебачаньня (1982—1985) і інш.

### Кнігі
* 1978 — «Мы дзеці шахцёраў», зборнік дзіцячых вершаў (кніжка-маляванка)
* 1980 — «Песьні ручая», зборнік дзіцячых вершаў
* 1989 —  «Ясь, жалейка і вясна», зборнік дзіцячых вершаў

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Гурыновіч, Х. Песьні дзяцінству: рэц. на зборнік вершаў “Пеьсні ручая” Леаніда Шырына // Шахцёр. — 1981. — 3 лютага.
* Маринич, О. Щедрость души — детям: 75-лет со дня рождения Л. Ширина // Салігорскі веснік. — 2005. — 27 студзеня. — С.13.
* Мігун, Н. Шчасьлівай зоркі самародкі / Ніна Мігун // Строитель Солигорска. — 2015. — 23 января. — С.5.
* Шырын Лявон // Беларускія пісьменьнікі (1917-1990): даведнік / склад. А.К. Гардзіцкі. — Менск: Маст. літ., 1994. –С.619.
* Шырын Лявон // Беларускія пісьменьнікі: біябібліягр. слоўн.: У 6 т./ пад рэд.А.В. Мальдзіса. — Менск: БелЭН, 1993. — Т.6. — С.434-435.
* Шырын Лявон// Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5 т. / Рэдкал.: І.П.Шамякін і інш. — Менск: Беларус. Сав. Энцыклапедыя, 1987. –Т.5. — С. 610.
* Шырын Лявон: літаратурныя мясьціны Беларусі. Салігорскі раён // Маладосць. — 2012. – №3. — С.122–124.
* Шырын Леанід Іванавіч: творчая біяграфія // Салігорскі веснік. – 1994. – 18 мая.
* Шырын Леанід Іванавіч// Памяць: гіст.-дакум. хроніка Салігорскага раёна. — Менск, 2004. — С.502-503.
* Шырын Леанід Іванавіч: творчая біяграфія // Салігорскі веснік. — 1994. — 18 мая.
* На паэтычнай хвалі…: да 85-годдзя з дня нараджэньня Леаніда Шырына: інфармацыйны буклет /Даведачна-бібліяграфічная служба; склад. Засінец Н.С., Марыніч В.А. — Салігорск, Салігорская РЦБ, 2015. — 4с.
* Ярмалінская, Н. Пясьняр дзіцячай душы: 75 гадоў з дня нараджэньня паэта Л Шырына /Н. Ярмалінская //Шахцёр. – 2005. – 7 студзеня. — С. 2.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія дзіцячыя літаратары
Фонд эканамічнай незалежнасьці (Славаччына)

**Фо́нд эканамі́чнай незале́жнасьці** () — славацкі фонд, які быў створаны, каб падтрымаць эканоміку тады яшчэ нядаўна ўтворанае Першае Славацкае Рэспублікі.

## Стварэньне
Намагаючыся дапамагчы эканоміцы Славацкае Дзяржавы, быў абвешчаны збор на т. зв. залаты скарб (). Верагодна першы штуршок да арганізацыі збору ўжо ў першыя месяцы 1939 году дала Цэнтральная ўправа Славацкае лігі  ў Браціславе (). Каб падтрымаць эканоміку і ажывіць гандаль, яна прапанавала стварыць «Нацыянальны фонд» (), у які буйныя кампаніі, дробныя прадпрымальнікі, дзяржаўная адміністрацыя й грамадзяне павінныя былі б зрабіць уклад. Такім чынам, на першым этапе кампанія мусіла сабраць мільён кронаў, а збор павінны быў зьдзяйсьняцца цягам трох этапаў.

Урад Славацкае Рэспублікі, натхнёны гэтай прапановай, пасьля кансультацыяў зь міністэрствамі й абмеркаваньня са Славацкім нацыянальным банкам 11 ліпеня 1939 году ухваліў стварэньне «Фонду эканамічнае незалежнасьці», у які (у адрозьненьне ад першапачатковай прапановы) грамадзяне маглі б добраахвотна ўносіць каштоўныя мэталы , каштоўнасьці й грашовыя сродкі. Аднак ёсьць дакумэнты, якія даказваюць, што першыя ўклады ў фонд паступілі ў СНБ у траўні. Паводле гэтага рашэньня, міністэрствы і кампэтэнтныя органы былі абавязаныя перадаць у фонд усе залатыя вырабы, ювэлірныя вырабы й іншыя каштоўнасьці, якія ім належаць.

## Фонд
Фондам кіраваў СНБ, і міністар фінансаў меў права маніпуляваць рэсурсамі фонду. Матэрыяльныя ахвяраваньні сартаваліся й захоўваліся ў Галоўным офісе СНБ (), дзе іх ацэньвала адмысловая камісія экспэртаў (). Кожны ахвярадаўца, які зрабіў уклад ня менш за 100 кронаў, атрымліваў сталёвы пярсьцёнак з надпісам «*[[Першая Славацкая Рэспубліка|Славацкая Дзяржава]] дзякуе*» (). Пярсьцёнкі былі вырабленыя ў Дзяржаўнай мынцы ў Крэмніцы.

Існавала таксама прапаганда збору сродкаў. У верасьні 1939 году СНБ наведаў прэм’ер-міністар Войцех Тука ў суправаджэньні чальцоў ураду, каб зрабіць ахвяраваньні ў фонд. Гэтая падзея была зьнятая й выкарыстаная для прасоўваньня ў кінатэатрах. Збор ажыцьцяўляўся ў тры этапы: першы этап скончыўся 31 кастрычніка 1940 году, другі працягваўся да 31 ліпеня 1944 году, а апошні, трэці этап, быў абвешчаны 1 жніўня 1944 року. Частка атрыманых такім чынам сродкаў была выкарыстаная ў пагашэньні дзяржаўнай пазыкі, а астатняе накіроўвалася ў дзяржаўны рэзэрв. Дзякуючы гэтым зборам СНБ сабраў больш за 7 тонаў золата.

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Першая Славацкая Рэспубліка
Катэгорыя:Ліпень 1939 году
Катэгорыя:1939 год у Славаччыне
Катэгорыя:Зьніклі ў 1945 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1939 годзе
Катэгорыя:Славацкі нацыянальны банк
Слоўнік для дзяцей (беларуска-польскі, польска-беларускі)

**Сло́ўнік для дзяце́й** — беларуска-польскі і польска-беларускі ілюстраваны слоўнік на 1000 артыкулаў, выдадзены ў 2006 годзе (у 2007 і 2008 гадох выйшлі дадатковыя наклады). Аўтарка — Валерыя Ждановіч, дачка беларускага фотамастака Валянціна Ждановіча. У беларускай частцы ўжываецца клясычны правапіс.

Асаблівасьць слоўніка — тэматычны, а не альфабэтны парадак словаў і зваротаў. Дае магчымасьць абіраць варыянты зваротаў, фразэалягізмаў і ідыёмаў праз магчымасьць прасачыць іх выкарыстаньне ў простым і ўскосным значэньні.

Рэдактары: Вінцук Вячорка, Сяргей Дубавец, Павал Казанецкі.

## Бібліяграфія
* Ждановіч В. Слоўнік для дзяцей: беларуска-польскі, польска-беларускі; Slownik dla dzieci białorusko-polski, polsko-białoruski. — Менск, Мэдысонт, 2006. — 290 с .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Слоўнік для дзяцей, Słownik dla dzieci, Kamunikat.org

Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Слоўнікі польскай мовы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2006 годзе
Катэгорыя:Кнігі 2006 году
Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы (беларускі клясычны правапіс)

**Тлумача́льны сло́ўнік па інфарма́тыцы** — слоўнік-даведнік клясычным правапісам, выдадзены ў 2014 годзе. Зьмяшчае больш за 3000 найбольш ужывальных тэрмінаў з інфарматыкі і вылічальнай тэхнікі. Аўтар — прафэсар Мікола Савіцкі.

Першае выданьне слоўніка выйшла ў 2008 годзе афіцыйным правапісам і зьмяшчала больш за 2500 тэрмінаў.

## Апісаньне
Мэта слоўніка — спрыяць замацаваньню і далейшаму разьвіцьцю беларускамоўнай тэрміналёгіі зь інфарматыкі і вылічальнай тэхнікі ў навуковай літаратуры й навучальным працэсе. Прызначаецца выкладнікам усіх тыпаў навучальных установаў, асьпірантам, магістрантам, студэнтам і школьнікам. 

Кожны тэрмін прыводзіцца на беларускай і ангельскай мовах, даецца яго тлумачэньне па-беларуску.

## Бібліяграфія
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы, Kamunikat.org

Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы
Катэгорыя:Кнігі 2008 году
Катэгорыя:Кнігі 2014 году
Добрапіс

**«До́брапіс»** — шматфункцыйны моўны сэрвіс зь інтэрфэйсам на беларускай мове клясычным правапісам ад тэлеканалу Белсату, які ўлучае ў сабе праверку артаграфіі беларускае мовы, канвэртар лацінкі й базу іншамоўных найменьняў. Правярае артаграфію ў афіцыйным і клясычным правапісах.

## Гісторыя
Праект стварыў у 2015 годзе беларускі мовазнаўца Зьміцер Саўка разам з моўнай службай тэлеканалу Белсату й з чыннай дапамогай валянтэраў, у тым ліку праграміста Алеся Булойчыка. Пачатковая мэта — аўтаматычнае выпраўленьне памылак у журналісцкіх тэкстах супрацоўнікаў тэлеканалу. Першапачаткова моўны сэрвіс «Добрапіс» месьціўся ў дамэне dobrapis.info.

На 2018 год слоўнікавая база складалася з больш за 1,5 мільёна словаў і славаформаў афіцыйным правапісам і 1,2 мільёны клясычным. Апроч таго, сэрвіс утрымліваў базу з 38 тысячаў іншамоўных уласных імёнаў, адаптаваных на беларускую мову зь дзясяткаў іншых моваў. База папаўняецца натуральным чынам — тымі пазыцыямі, якіх патрабуе час. 2 жніўня 2018 году «Добрапіс» перамясьцілі на паддамэн тэлеканалу «Белсат» dobrapis.belsat.eu. Разам зь блякіроўкаю сайту «Белсату» ў Беларусі са жніўня 2020 году сайт «Добрапісу» таксама застаўся заблякаваны. 

## Апісаньне
Дапамагае пазбавіцца памылак у тэксьце, напісаным па-беларуску ці афіцыйным, ці клясычным правапісам (як стандартавы заладоўваецца разьдзел «Афіцыйны правапіс»). Правярае правапіс толькі ў межах аднога слова.

Дазваляе пошук беларускага асваеньня іншамоўных найменьняў (імёны, прозьвішчы, тапонімы, назвы краінаў, арганізацыяў, фірмаў, спартовых камандаў і пад.).

Канвэртар лацінкі дапамагае карыстальнікам у правільным зваротным пераводзе кірылічных тэкстаў (у тым ліку беларускіх уласных імёнаў) у лацінкавыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Люстэркавая вэб-бачына

Катэгорыя:Беларускія вэб-сайты
Катэгорыя:Белсат
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2015 годзе
Катэгорыя:Беларуская мова ў сеціве
Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Аляксандар Ганевіч

**Алякса́ндар Дармідо́нтавіч Гане́віч** ( 26 траўня 1963, Ліда Гарадзенскай вобласьці, БССР) — беларускі дыплямат.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Усурыйскую вышэйшую вайсковую аўтамабільную камандную вучэльню, , дыпляматычную школу Міністэрства замежных справаў Нямеччыны.

У 1993—1996 роках — трэці, другі сакратар, начальнік аддзелу службы дзяржаўнага пратаколу Міністэрства замежных справаў Беларусі. 1996—2000 — першы сакратар — консул амбасады Беларусі ў Нямеччыне (Бэрлін). 2000—2003 — загадчык сэктару пратакольных мерапрыемстваў, намесьнік начальніка службы — начальнік аддзелу візытаў службы дзяржаўнага пратаколу Міністэрства замежных справаў Беларусі. 2003—2008 — дарадца па палітычных пытаньнях амбасады Беларусі ў Швайцарыі (Бэрн). 2008—2011 — дарадца, кансультант аддзелу візытаў службы дзяржаўнага пратаколу Міністэрства замежных справаў Беларусі.

2011—2016 — Генэральны консул Рэспублікі Беларусі ў Мюнхэне (Нямеччына). 2016—2020 — намесьнік начальніка галоўнай управы — начальнік управы аналізу, плянаваньня, візавай і тарыфнай палітыкі галоўнай консульскай управы Міністэрства замежных справаў Беларусі.

У 2020 року прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусі ў Швайцарскай Канфэдэрацыі (Бэрн).

Дыпляматычны ранг — Надзвычайны і Паўнамоцны пасланьнік 1-га клясу.

Валодае беларускай, расейскай і нямецкай мовамі. Жанаты, мае дваіх дзяцей.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на бачыне амбасады Беларусі ў Швайцарыі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідзе
Катэгорыя:Выпускнікі Дыпляматычнай акадэміі МЗС Расеі
Катэгорыя:Амбасадары Рэспублікі Беларусь у Швайцарскай Канфэдэрацыі
Уладзімер Карызна (кампазытар)

**Уладзі́мер Уладзі́меравіч Кары́зна** ( 30 верасьня 1962, мястэчка Опса Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці БССР) — беларускі кампазытар.

## Жыцьцяпіс
Пасьля школы скончыў музычную вучэльню, служыў у войску.

У 1990 року скончыў Беларускую дзяржаўную кансэрваторыю па спэцыяльнасьці „кампазыцыя“ прафэсара Яўгена Глебава. Сябра Беларускага саюзу кампазытараў (1991).

Працаваў на Беларускім тэлебачаньні (1995—1997), кінастудыі „Беларусьфільм“ (1998—1999). З 2005 року працуе мастацкім кіраўніком творчага аб’яднаньня „Прэм’ера“ Вышэйшага дзяржаўнага коледжу сувязі.

## Творчасьць
Працуе ў розных музычных жанрах. Напісаў харавыя цыклі на вершы Максіма Багдановіча і Ўладзімера Карызны-старэйшага, сымфанічныя паэмы, інструмэнтальныя і эстрадныя п’есы, апрацоўкі беларускіх народных песьняў, творы для дзяцей, песьні.

## Прэміі і ўзнагароды
* Ляўрэат рэспубліканскіх конкурсаў патрыятычнай песьні 1989, 1990 рр.
* II прэмія і ганаровы прыз Фэдэрацыі прафсаюзаў беларускай на II рэспубліканскім конкурсе вайскова-патрыятычнай песьні 1995 року.
* Пераможца рэспубліканскага конкурсу песьняў, прысьвечаных гораду Менску (1999)
* Аўтар песьні-пераможцы на Ўсерасейскім конкурсе салдацкай песьні ў намінацыі „Песьні сучасных аўтараў“ (2002)
* Уладальнік дыплёму і спэцпрызу „Найлепшая песьня X Рэспубліканскага конкурсу маладых эстрадных выканаўцаў «Белазаўскі акорд»“ (2011)
* Граматы Міністэрства сувязі й інфарматызацыі Беларусі

## Сям’я
Жанаты, жонка Сьвятлана — піяністка. Старэйшая дачка Настасься — скрыпачка, сын Іван — віялянчэліст, .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на бачыне Беларускага саюзу кампазытараў
* Жыцьцяпіс на бачыне Беларускай дзяржаўнай філярмоніі
* Творы Ўладзімера Карызны ў электронным каталёгу Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Катэгорыя:Беларускія кампазытары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браслаўскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу кампазытараў
Васіль Дэбіш

**Васі́ль Дэ́біш** ( 22 ліпеня 1962, вёска Шамятоўка, Сьвіслацкі раён Гарадзенскай вобласьці) — беларускі паэт.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Навучаўся ў Мсьціслаўскай сярэдняй школе, якую скончыў у 1979 годзе. Па сканчэньні школы працаваў на чыгунцы манцёрам пуці, кіроўцам у калгасе «Гнезна». З 1980 па 1982 год служыў у войску ў горадзе Кушка (Туркмэністан). З 1982 па 1987 год навучаўся ў Менскім інстытуце культуры па спэцыяльнасьці культурна-асьветніцкая работа. Пасьля ягонага сканчэньня працаваў дырэктарам клюбу Берасьцейскага мясакамбінату з 1987 па 1989 год. З 1990 году і па гэты час працуе выхавацелем у Берасьцейскім прафэсыйна-тэхнічным каледжы сфэры абслугоўваньня. Жыве ў Берасьці.

## Творчасьць
Першая публікацыя ў 1987 годзе ў часопісе «Маладосьць». Друкаваўся ў штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», часопісе «Беларусь», альманаху «Дзень паэзіі», зборніках «Матчына слова», «Берасьцейскія карані», «Паўлюк Багрым».

Аўтар зборнікаў вершаў «Белыя птахі» (1993), «Лісты да Марыі» (1996), «Праз дождж» (2012), «Чуйнар» (2015).

## Узнагароды
* Ляўрэат Мядовай прэміі за кнігу «Праз дождж» (2012)

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сьвіслацкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту культуры і мастацтваў
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Жырандоля (альманах)

**«Жырандо́ля»** — літаратурны альманах Берасьцейскага абласнога аддзяленьня Саюзу беларускіх пісьменьнікаў. Выдаецца з 2008 году. Рэдактар выданьня — пісьменьнік Лявон Валасюк.

Арганізатарам, укладальнікам і рэдактарам альманаху была Ніна Мацяш. Дзякуючы яе арганізатарскім здольнасьцям такое выданьне стала магчымым. Пасьля сьмерці пісьменьніцы давяршаць яе работу над другім нумарам пачаў Алесь Паплаўскі.

Да 2020 году выйшла 10 нумароў альманаху. У альманаху друкуюцца як літаратары Берасьцейшчыны, так і пераклады, і пісьменьнікі блізкага замежжа.

## Цікавыя факты
„Жырандоля“ — першы зь пяці літаратурных штогадовікаў, створаных сябрамі ГА «Саюз беларускіх пісьменьнікаў», каб ажывіць літаратурнае жыцьцё ў рэгіёнах Беларусі. Цяпер у Магілёве выходзіць альманах «Брама», у Віцебску ―  «Ратуша», у Горадні ― «Новы замак», у Гомлі ― «Палац».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Электронныя нумары на kamunikat.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2008 годзе
Катэгорыя:Беларускія літаратурныя часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускія альманахі
Катэгорыя:Саюз беларускіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Культура Берасьця
Бязьдзедавічы

**Бязьдзе́давічы** () — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ветрынскага сельсавету.

## Турыстычная інфармацыя
* Сядзібна-паркавы комплекс (пачатак ХХ стагодзьдзя) — 
* Капліца-пахавальня Корсакаў (1910) — 
* Курганны могільнік (X—XII стагодзьдзі), разьмешчаны за 0,6 км на поўнач ад вёскі — 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
*
Бязьдзедавічы 2

**Бязьдзе́давічы 2** () — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Астроўшчынскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Астроўшчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Полацкага раёну
Анатоль Трафімчык

**Анатоль Трафімчык** ( в. Вялікія Круговічы, Ганцавіцкі раён) — беларускі гісторык, літаратар, публіцыст, літаратурны крытык. Кандыдат гістарычных навук.

## Жыцьцяпіс
У 1993 годзе закончыў школу з залатым мэдалём ды паступіў на філялягічны факультэт Берасьцейскага дзяржаўнага пэдагагічнага інстытуту, які скончыў у 1998 годзе па спэцыяльнасьці настаўнік беларускай мовы і літаратуры, расейскай мовы і літаратуры (дыплём з адзнакай). Працаваў у Дзяніскавіцкай СШ. Вучыўся ў асьпірантуры Інстытуту літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі ў 1998 - 2001 гг. У 2003 годзе скончыў асьпірантуру Інстытуту эўрапейскіх дасьледаваньняў НАН Украіны. У 2004 г. абараніў кандыдацкую дысэртацыю ў Інстытуце гісторыі НАН Украіны на тэму «Станаўленьне савецкай сыстэмы адукацыі ў заходніх абласьцях БССР у 1939 - 1941 гг.», атрымаў дыплём доктара філязофіі ў галіне гістарычных навук (кандыдата гістарычных навук).

З верасьня 2004 да сьнежня 2007 году працаваў на пасадах дацэнта і старэйшага выкладчыка катэдры філязофіі і гісторыі Баранавіцкім дзяржаўным ўнівэрсытэце. У 2008 годзе скончыў паліталягічны курс Студый Усходніх пры Варшаўскім унівэрсытэце. У ліпіне 2009 году атрымаў дыплём Школы летняй Варшаўскага унівэрсытэту. Ад верасьня 2009 году працаваў на пасадзе старэйшага навуковага супрацоўніка ў Дзяржаўным літаратурна-мэмарыяльным музэі Якуба Коласа.

У 2011 годзе працаваў мэтадыст аддзелу міжнароднай і сацыякультурнай дзейнасьці ДУА «Інстытут культуры Беларусі». У тым жа годзе стыпендыят Унівэрсытэту Лазарскага ў Варшаве. У студзені – жніўні 2012 году – старэйшы навуковы супрацоўнік Дзяржаўнага літаратурна-мэмарыяльнага музэю Якуба Коласа. Ад верасьня 2012 году – навуковы супрацоўнік аддзелу тэатральнага мастацтва Цэнтру гуманітарных дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі. У 2014 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю ў НАН Беларусі на тэму «Беларуская дзіцячая драматургія».

## Творчасьць
Займаецца пытаньнямі гісторыі асьветы заходняга рэгіёна Беларусі сярэдзіны ХХ ст., дасьледую праблемы заходнебеларускага памежжа і палітычнай гісторыі першай паловы ХХ ст. Мае каля 150 навуковых публікацый у айчынным і замежным друку па разнастайных праблемах гістарычнай навукі, літаратуразнаўства, літаратурнай крытыкі, дыялекталёгіі.
Аўтар трох паэтычных зборнікаў “Пасьведчаньне аб нараджэньні” (Менск, 1999), “Ноты цноты” (Берасьце, 2003), “Лірыка Лірыка” (Баранавічы, 2007) і навуковых кніг  па гісторыі «Пра нашу і вашу гісторыю» (Баранавічы, 2011), «Якуб Колас – вядомы і невядомы» (2012), «Беларуская дзіцячая драматургія» (2012), «Ленін і Сталін думаюць пра Беларусь» (2013), «Наш Касьцюшка слаўны!» (2017).

## Узнагароды
* Ляўрэат Прэміі імя Францішка Багушэвіча ад ПЭН-цэнтару ў 2014 годзе за кнігу «1939 год і Беларусь: забытая вайна»

## Вонкавыя спасылкі
* Кнігі Трафімчыка на kamunikat.org
* творы Трафімчыка на Беларускай палічцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ганцавіцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі Баранавіцкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Чазенія (неадназначнасьць)

**Чазе́нія** можа азначаць:

* Чазенія — род расьлінаў сямейства вярбовых
* Чазенія — род выкапнёвых суставаногіх
* „Чазенія“ — аповесьць Уладзімера Караткевіча
Алесь Кажадуб

**Але́сь Кажаду́б** ( 27 верасьня 1952, Ганцавічы) — беларускі пісьменьнік. Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і службоўцаў. Пасьля заканчэньня сярэдняй школы вучыўся на аддзяленьні расейскай мовы і літаратуры Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Пасьля заканчэньня ВНУ некаторы час працаваў настаўнікам у вёсцы Крайск Лагойскага раёна. Пасьля два гады працаваў навуковым супрацоўнікам Інстытуту мовазнаўства імя Якуба Коласа, Акадэміі навук БССР, потым чатыры гады — рэдактарам літаратурна-драматычных праграм рэспубліканскага тэлебачаньня, а з 1983 году — літсупрацоўнікам аддзелу публіцыстыкі часопіса «Маладосць». У 1985 годзе пісьменьнік скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве, дзе з 1990 году і жыве.

## Творчасьць
Сваё першае апавяданьне апублікаваў у 1976 годзе ў часопісе «Маладосць». Апавяданьне і аповесьць сталі любімымі жанрамі пісьменьніка. У 1980 годзе пабачыла сьвет яго першая кніжка прозы «Гарадок». Аповесьць цалкам прысьвечана Ганцавічам, яго працавітым і самабытным людзям. Гэтай кнігай Алесь як бы аддаў даніну павагі гораду, які адкрыў яму дарогу ў вялікае жыцьцё.

Пасьля гэтага Алесь Кажадуб выдаў кнігі прозы «Гарадок» (1980), «Размова» (1985), «Лесавік» (1987), «Дарога на замчышча» (1990). Многія творы А.Кажадуба перакладзены на расейскую і ўкраінскую мовы.

## Літаратура
* Беларускія пісьменьнікі: 1917—1990. Менск: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X

## Вонкавыя спасылкі
* Алесь Кажадуб на Беларускай Палічцы
* Алесь Кажадуб. Як я зрабіўся пісьменнікам, Звязда, 07.10.2020

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ганцавічах
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Міхась Кацюшэнка

**Міхась Кацюшэнка** (1 сакавіка 1947, Менск) — беларускі пісьменьнік. Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў з 1981 году.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў вячэрняе аддзяленьне факультэту журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту ў 1971 годзе. З 1966 годзе працаваў у рэдакцыі газэты «Чырвоная змена» — літсупрацоўнікам, намесьнікам адказнага сакратара, загадчыкам аддзелу. З 1975 годзе — інструктар аддзелу спартовай і абаронна-масавай работы, з 1977 году — намесьнік загадчыка аддзелу прапаганды і агітацыі ЦК ЛКСМБ. У 1979-1984 гадах — рэдактар газэты «Знамя юности». У 1984-1987 гадах вучыўся ў асьпірантуры Акадэміі грамадзкіх навук пры ЦК КПСС. З 1987 годзе — намесьнік галоўнага рэдактара часопісу «Крыніца». Кандыдат філялягічных навук.

## Творчасьць
Першае апавяданьне апублікаваў у 1968 годзе (газэта «Чырвоная зьмена»). Аўтар зборнікаў аповесьцей і апавяданьняў «Первая осень» (1972), «Трэці раунд» (1977), «Адзін дождж на ўсіх» (1979), «Дні, як усе іншыя» (1981), «Сустрэча пасьля разьвітаньня» (1984), «Урок маўчаньня» (раман, апавяданьні, 1988), «Прызнаньне левага крайняга» (раман, аповесьць, 1990).

## Літаратура
* Беларускія пісьменьнікі: 1917-1990. Менск: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X

## Вонкавыя спасылкі
* Міхась Кацюшэнка на Беларускай Палічцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Кажадуб

Прозьвішча **Кажадуб** маюць наступныя выбітныя асобы:

* Алесь Кажадуб — беларускі пісьменьнік
* Іван Кажадуб — савецкі вайсковы дзяяч, лётчык-ас часоў нямецка-савецкай вайны