open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Захапі Ўол-Стрыт

**Захапі́ Ўол-Стрыт** () — акцыя грамадзянскага пратэсту ў амэрыканскім горадзе Нью-Ёрк, якая праходзіла пачынаючы з 17 верасьня 2011 году па цяперашні час. Мэта ўдзельнікаў акцыі — працяглы захоп вуліцы Ўол-Стрыт у фінансавым цэнтры Нью-Ёрка з мэтай прыцягненьня грамадзкай увагі да злачынстваў фінансавай эліты і заклік да структурных зьмен у эканоміцы. Некаторыя ўдзельнікі таксама пратэставалі супраць сьмяротнага пакараньня сьмерцю Троя Дэвіса якое адбылася ў штаце Джорджыя 21 верасьня 2011 году .

У акцыі да цяперашняга часу не існуе ярка выяўленага лідара, тым ня менш думка пра падобны пратэст нарадзілася ў групе Adbusters, некамэрцыйнай арганізацыі, вядомай сваёй анты-капіталістычнай і анты-кансумерыстычнай пазыцыяй. Актыўную падтрымку аказваюць хактывісты «Ананімы». 28 верасьня 2011 году, дэманстранты атрымалі падтрымку некалькіх буйных прафзьвязаў, уключаючы Зьвяз транзітных працаўнікоў, які налічвае каля 40 000 членаў . 30 верасьня 2011 году ўдзельнікі руху прайшлі маршам каля штаб-кватэры нью-ёркскай паліцыі. Каля 1000 чалавек несьлі транспаранты з крытыкай дзеяньняў праваахоўных органаў. Акцыя пратэсту адбылася пасьля таго, як падчас адной з дэманстрацый паліцэйскія пырснулі сьлязістым газам у чатырох жанчын. Відэаролік зь інцыдэнтам хутка разыйшоўся ў Інтэрнэце, і шматлікія ўдзельнікі акцыі паабяцалі «стаяць да канца». Чакаецца, што дэманстранты будуць заставацца ў намётавым гарадку ў Зукоці-парку ўсю зіму . 1 кастрычніка 2011 году паліцыя арыштавала больш 700 дэманстрантаў, удзельнікаў руху Захапі Ўол-Стрыт, якія запоўнілі праезную частку ў спробе перасекчы Бруклінскі мост .

Апроч Нью-Ёрка, дэманстрацыі руху «Захапі» праходзяць і ў іншых гарадах ЗША. Як сьцьвярджаюць арганізатары, яны падтрымліваюць сувязі і каардынуюць свае акцыі з аднадумцамі ў буйных гарадах ЗША і за мяжой — у Гішпаніі, Канадзе, Ізраілі, Партугаліі, Грэцыі, Аўстраліі, Вялікабрытаніі і іншых краінах .

## Глядзіце таксама

* Дэвід Грэбер

## Крыніцы

Катэгорыя:Выступленьні ў ЗША
Катэгорыя:Анархізм у ЗША
Катэгорыя:Захоп (пратэст)
Душэўная траўма

**Душэ́ўная тра́ўма** ( — рана) — перажываньне страху, сораму і жаху ў выніку гвалту і стрэсу.

Пры захаваньні звыш месяца выклікае дэпрэсію і ў кожным 3-м выпадку пасьлятраўматычны стрэсавы разлад (ПТСР), што паніжае працаздольнасьць і якасьць жыцьця з пагрозай параноі і самагубства.

## Папярэджаньне
Для прадухіленьня ўтварэньня душэўнай траўмы варта высыпацца і аднавіць устойлівы лад своечасовага харчаваньня. Карысна разьняволіць цела праз плаваньне ў вадаёме і масаж, каб зьняць цяглічную напругу і перанасычанасьць адрэналінам і картызолам ад перажытага стрэсу. Таксама дапамагаюць ароматэрапія ў выглядзе прыемных пахаў і пераказ падзеяў устойлівымі сваякамі замест чытаньня навінаў. Вяртаньню пачуцьця бясьпекі спрыяюць штодзённае гатаваньне ежы, сумесныя вячэры і дзённыя шпацыры па вуліцы. Урэшце важна выказацца сваякам без дакору і пасаромленьня.

## Рэакцыі
Сустракаюцца 3 асноўныя віды адказу на душэўную траўму: 1) узрушанасьць — жаданьне змагацца і скардзіцца; 2) прыгнечанасьць — спалох ад дотыку, забыцьцё тэлефонаў блізкіх і жаданьне ўцёкаў; 3) разважлівасьць — гатоўнасьць падзяліцца пачуцьцямі і выплакацца.

## Праявы
Вылучаюць 10 праяваў утварэньня душэўнай траўмы: 1) парушэньне сну, 2) парушэньне харчаваньня — адсутнасьць апэтыту або пераяданьне без уліку аб'ёму і якасьці ежы; 3) заціснутасьць цела і гарбаватасьць паставы; 4) складанасьць з засяроджанасьцю позірку; 5) страта цікавасьці да паўсядзённых зьяваў; 6) апатыя; 7) паўтаральнасьць балючых успамінаў; 8) страта душэўнай адчувальнасьці; 9) агрэсіўныя зрывы ў паводзінах; 10) пачуцьцё непачутасьці і незразуметасьці. Пры іх захаваньні звыш 2 тыдняў патрабуецца зварот па дапамогу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Псыхічнае здароўе
Катэгорыя:Стрэс
Катэгорыя:Цкаваньне
Катэгорыя:Дыскрымінацыя
Катэгорыя:Клінічная псыхалёгія
Катэгорыя:Траўматалёгія
Рэвалюцыйная Каталёнія

**Рэвалюцы́йная Каталёнія** (21 ліпеня 1936—1939) была часткай Каталёніі (аўтаномны рэгіён на паўночным усходзе Гішпаніі), кантраляванай рознымі анархісцкімі, камуністычнымі і сацыялістычнымі прафзьвязамі, партыямі і міліцыяй пэрыяду грамадзянскай вайны ў Гішпаніі. Хоць Жэнэралітэт Каталёніі намінальна знаходзіўся ля ўлады, прафзьвязы дэ-факта кантралявалі вялікую частку эканомікі і узброеных сіл. Адным з такіх прафзьвязаў была Нацыянальная канфэдэрацыя працы (НКТ, ), якая была дамінантным прафзьвязам на той час і цесна злучаная зь ім Фэдэрацыя анархістаў Іберыі ().

Сацыялістычнае кіраваньне ў рэгіёне пачалося з Гішпанскай рэвалюцыі 1936 году, вынікам якой стаў працоўны кантроль над прадпрыемствамі і фабрыкамі, калектыўнай сельскай гаспадаркай і сутычкамі з гішпанскімі нацыяналістамі і каталіцкім духавенствам. Усё большы ўплыў камуністычнай партыі Гішпаніі (PCE) на урад Народнага фронту і яе жаданьне нацыяналізаваць рэвалюцыйныя камітэты і міліцыю прывялі яе ў канфлікт з НКТ, што прывяло да «Травеньскіх дзён» і замены НКТ, як галоўнай палітычнай сілы Каталёніі, на Зьяднаную сацыялістычную партыю Каталёніі до іх паражэньня ад нацыяналістычных сіл ва 1939 годзе.

Кіраваньне Каталёнія і было глыбока ўкарэнена ў ідэях анарха-сіндыкалізму і анарха-камунізму, што зрабіла Каталёнію самай вялікай тэрыторыяй з падобнай формай кіраваньня ў гісторыі. Абедзьве гэтыя ідэалёгіі шмат у чым заснаваны на ідэях Пятра Крапоткіна і яго кнігі «Заваёва хлеба», дзе выкладаецца будучыня, ва якой працоўныя яднаюцца ў прафзьвязы і бяруць на сябе кіраваньне прамысловасьцю, а кампаніі і прадпрыемствы наўпрост кантралююцца працоўнымі.

## Кінэматограф

* Vivir la utopía (Жывая ўтопія), дакумэнтальны фільм Хуана Гамеро, гішпанскі з ангельскімі субтытрамі, працягласьць 94 хвіл.
* Roіg І Negre  (Чырвоны і Чорны), дакумэнтальны фільм пра анархізм ва Каталёніі на TV3 (Каталёнія) (на каталянскай).
* Зямля і свабода, фільм 1995 году рэжысэра Кена Лоўча па сцэнары Джыма Алена

* Lіbertarіas, гішпанскі фільм 1996 году рэжысэра Вісэнтэ Аранды пра анарха-фэмінісцкую групу, цесна злучаную з CNT-FAІ.

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталёнскія дзяржавы
Катэгорыя:Гісторыя Каталёніі
Катэгорыя:Анархізм у Гішпаніі
Нацыянальная парлямэнцкая бібліятэка (Японія)

**Нацыянальная парлямэнцкая бібліятэка** () — адзіная нацыянальная бібліятэка Японіі. Адна з найбуйнейшых бібліятэк сьвету. Была заснавана ў 1948 для выкарыстаньня чальцамі Парлямэнта Японіі. Па сваіх мэтах і магчымасьцях бібліятэка параўнальная з Бібліятэкай Кангрэсу (ЗША). Нацыянальная парлямэнцкая бібліятэка складаецца з двух асноўных аддзяленьняў у Токіё і Кіёта, і больш малых.

## Гісторыя
Нацыянальная парлямэнцкая бібліятэка Японіі зьяўляецца спадчыньніцай трох розных бібліятэк: Імпэрскай бібліятэкі, заснаванай у 1872 годзе пры Міністэрстве адукацыі Японіі і бібліятэк 2-х палат Парлямэнта Японіі, утвораных адначасова ў 1890 годзе. 2 Бібліятэкі Парлямэнта, як і сам гэты заканадаўчы орган, не былі разьвіты ў першай палове XX стагодзьдзя. У часы акупацыі Японіі войскамі ЗША пры садзейнічаньні Дугляса Мак-Артура бібліятэка разраслася да 100 тысячаў тамоў у 1948. Да 1986 збор бібліятэкі дасягнуў 12 млн асобнікаў. Нядаўна было адкрыта новае аддзяленьне для дзяцей. Дзякуючы бібліятэцы праводзяцца сотні тысячаў дасьледаваньняў.

## Асноўная калекцыя
Бібліятэка валодае ўсімі выданьнямі, якія калі-небудзь выдаваліся ў Японіі, а таксама шматлікімі замежнымі кнігамі.

## Важныя [[адмысловыя калекцыі]]
8 адмысловых калекцый бібліятэкі лічацца важнымі:
* Сучасная палітычная і канстытуцыйная гісторыя
* Матэрыялы пра паваенную акупацыю Японіі
* Законы і законапраекты
* Навука і тэхналёгіі
* Карты
* Музыка
* Замежныя кнігі пра Японію
* Рэдкія і старажытныя выданьні

## Аблічбоўка кніг для сеткі Інтэрнэт
У апошнія гады актыўна разьвіваецца сайт бібліятэкі на ангельскай і японскай мове. На гэты сайт выкладваюцца такія дакумэнты, як агульны каталёг бібліятэкі, 60 000 сучасных кніг, 37 000 старажытных, пратаколы паседжаньняў Парлямэнта Японіі.

## Зноскі

## Глядзіце таксама
* Найбуйнейшыя бібліятэкі сьвету

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Нацыянальнай парлямэнцкай бібліятэкі

Катэгорыя:Збудаваньні Токіё
Я
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:Бібліятэкі Японіі
Ушанскі сельсавет (Карэліцкі раён)

**Уша́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Карэліцкага раёна Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар — вёска Уша.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 году ў складзе Мірскага раёна Баранавіцкай вобласьці БССР. З 8 студзеня 1954 году ў складзе Гарадзенскай вобласьці. З 17 сьнежня 1956 году ў складзе Карэліцкага раёну, з 25 сьнежня 1962 году ў складзе Наваградзкага раёна, з 6 студзеня 1965 году ў складзе адноўленага Карэліцкага раёну. 23 ліпеня 1979 году скасаваны, тэрыторыя далучана да Жухавіцкага сельсавета.

## Літаратура
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Карэліцкага раёну
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мірскага раёну
Катэгорыя:Былыя сельсаветы Наваградзкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1979 годзе
П’ер-Жазэф Прудон

**П’ер-Жазэ́ф Прудо́н** (, 15 студзеня 1809—19 студзеня 1865) быў францускім сацыялістам, палітыкам, філёзафам, эканамістам і заснавальнікам мютюалістычнай філязофіі. Ён быў першым, хто абвясьціў сябе анархістам, скарыстаючы гэты тэрмін, і шырока лічыцца адным з самых уплывовых тэарэтыкаў анархізму. Шмат хто лічыць Прудона «бацькам анархізму». Прудон стаў чальцом францускага парлямэнта пасьля рэвалюцыі 1848 году, пасьля чаго зваў сябе фэдэралістам. Прудон апісаў свабоду, якую ён перасьледаваў, як «сінтэз камунізму й уласнасьці». Некаторыя лічаць яго мютюалізм часткай індывідуалістычнага анархізму, тым часам як іншыя лічаць яго часткай сацыяльнага анархізму.

## Крыніцы


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 студзеня
Катэгорыя:Памерлі 19 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1809 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1865 годзе
Катэгорыя:Францускія анархісты
Катэгорыя:Анарха-індывідуалісты
Катэгорыя:Францускія палітыкі
Генік Лоска

**Генадзь Лоска** (, Белаазёрск — , Белаазёрск ) — беларуска-польскі музыка, вакаліст, кампазытар і гітарыст, рок- і
блюз-выканаўца.

## Жыцьцяпіс
Пачаў граць на гітары ў 14 год. Быў лідэрам гурту Seven B, які быў папулярны ў Гародне ў 1990-х. Ён у 1993 годзе паехаў на «Басовішча». Потым праз год зноў, пасьля чаго не вярнуўся на Беларусь, зарабляў у Польшчы, як вулічны музыка, пабудаваў сабе трохпакаёўку ва Ўроцлаве.

Стаў вядомым у Польшчы пасьля перамогі ў музычным шоў X-Factor у 2011 годзе. Пасьля гэтага пераехаў жыць у Варшаву. Выдаў тры альбомы разам з гуртом Seven B і два альбомы з гуртом Gienek Loska Band. Ягоная плыта Hazardzista (2011) атрымала званьне залатой.

У 2016 годзе з Генікам Лоскам здарыўся мікраінсульт, паралізавала частка сківіцы і язык. Ён атрымаў групу інваліднасьці і скончыў музычную кар’еру.

У сьнежні прыехаў на Беларусь да маці. 6 траўня 2018 ён зьбіраўся вяртацца ў Польшу, але 5 траўня ў яго здарыўся масіўны інсульт. Ён больш двух год знаходзіўся ў коме. З таго часу музыка быў пад апекай маці, лекараў, фізыятэрапэўтаў і масажыстаў. Выдаткі, зьвязаныя зь лячэньнем, аплачваў Польскі музычны фонд.

### Асабістае жыцьцё
Ад першага шлюбу мае дачку Алесю. У Варшаве жыў разам з Агнешкай Ставіцкай.

## Творчасьць
### Альбомы
* 2009 — Lepiej niż wczoraj
* 2011 — Hazardzista
* 2013 — Dom

### Трэкі
* 2011 — „W jedną stronę bilet”
* 2011 — „Dusza”
* 2011 — „Highwayman”

### Тэлевізійныя праграмы
* 2004 — Szansa na sukces
* 2010 — Mam talent!
* 2011 — X Factor

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Белаазёрску
Катэгорыя:Памерлі ў Белаазёрску
Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:Польскія музыкі
Катэгорыя:Беларускія кампазытары
Катэгорыя:Беларускія гітарысты
Катэгорыя:Польскія кампазытары
Катэгорыя:Польскія гітарысты
Міхаіл Бакунін

**Міхаі́л Алякса́ндравіч Баку́нін** (, 30 траўня (18 траўня) 1814 — 1 ліпеня 1876) — расейскі рэвалюцыянер, сацыяліст, тэарэтык анархізму, заснавальнік ідэі калектывісцкага анархізму (анарха-калектывізму).

Бакунін вырас у Прамухіна, радавым маёнтку Цьвярской губэрні. З 1840 году вучыўся ў Маскве, потым у Бэрліне, спадзяючыся паступіць у акадэмію. Пазьней ў Парыжы ён пазнаёміўся з Карлам Марксам і П’ерам-Жазэфам Прудонам, якія зрабілі на яго моцны ўплыў. Усё большы радыкалізм Бакуніна спыніў надзеі на прафэсарскую кар’еру. 29 лістапада 1847 году Бакунін прамовіў гаворку на бяседзе, уладкаванай у гонар удзельнікаў паўстаньня супраць расейскай імпэрыі на «новадалучаных» землях Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў, і неўзабаве па вымозе расейскага амбасадара ў Францыі Бакунін быў высланы з Парыжу. У 1849 годзе ён быў арыштаваны ў Дрэздэне за ўдзел у чэшскім паўстаньні 1848 году і дэпартаваны ў Расею, дзе быў складзены спачатку ў Санкт-Пецярбург, потым у Шлісэльбурскую фартэцыю (фартэцыю Арэшак) з 1854 году і, нарэшце, сасланы ў Сыбір у 1857 годзе. Ён уцёк празь Японію ў ЗША, а потым у Лёндан, дзе разам з Аляксандрам Герцэнам працаваў над часопісам «Звон». У 1863 годзе Бакунін зьехаў, каб далучыцца да паўстаньня Кастуся Каліноўскага, але яму не атрымалася яго дасягнуць і замест гэтага ён прабавіў час у Швайцарыі і Італіі.

У 1868 годзе Бакунін уступіў у Міжнародную асацыяцыю працоўных (Першы Інтэнрацыянал), узначаліўшы анархісцкую фракцыю, якая хутка набрала абароты. На Гаагскім кангрэсе 1872 году дамінавала змаганьне паміж Бакуніным і Марксам, які быў ключавой фігурай у Генэральнай радзе Інтэрнацыянала і выступаў за выкарыстаньне дзяржавы для ўсталяваньня сацыялізму. Зь іншага боку, Бакунін і анархічная фракцыя выступалі за замену дзяржавы фэдэрацыямі самакіраваных працоўных месцаў і грамадаў. Бакунін ня змог зьвязацца зь Нідэрляндамі, і анархістычая фракцыя прайграла дэбаты ў яго нябытнасьць. Бакунін быў выняты зь Інтэрнацыяналу за падтрымку, на думку Маркса, сакрэтнай арганізацыі ўнутры Інтэрнацыянала і таму заснаваў Антыаўтарытарны Інтэрнацыянал у 1872 годзе. З 1870 году да сваёй сьмерці ў 1876 годзе Бакунін пісаў свае працы, такія як «Дзяржаўнасць і анархія» і «Бог і дзяржава», але ён працягваў прымаць наўпросты ўдзел у эўрапэйскіх працоўных і сялянскіх рухах. У 1870 годзе ён браў удзел у паўстаньні ў Ліёне. Бакунін імкнуўся ўзяць удзел у паўстаньні анархістаў у Балёньні, але пагаршэньне здароўя прымусіла яго вярнуцца ў Швайцарыю.

Бакунін запомніўся як буйная фігура ў гісторыі анархізму, супэрнік марксізму, асабліва дыктатуры пралетарыяту, і за яго прадказаньні, што марксісцкія рэжымы будуць аднапартыйнымі дыктатурамі над пралетарыятам, а не пралетарыятам. Яго кніга «Бог і дзяржава» была шырока перакладзена і дагэтуль друкуецца. Бакунін працягвае ўплываць на анархістаў, такіх як Ноам Чомскі .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Расейскія анархісты
Катэгорыя:Памерлі 1 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся 30 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1814 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1876 годзе
Катэгорыя:Атэісты
Катэгорыя:Палітычныя філёзафы
Катэгорыя:Расейскія філёзафы
Катэгорыя:Крытыкі марксізму
Катэгорыя:Расейскія сацыялісты
Бязводнае

**Бязво́днае** (таксама сустракаецца — *Бязво́дная, ж.*) — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ільлянскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1866 годзе вёска ў складзе Вялейскага павету Расейскай імпэрыі.

У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Вязынь Вялейскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 150 жыхароў, 27 двароў.
* 1931 год — 172 жыхары, 29 двароў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Юры Навумаў

**Ю́ры Наву́маў**, псэўданім *Паскуда* (, Менск — , Менск) — беларускі музыка. Другі вакаліст гурту Neuro Dubel.

У гурце ўдзельнічаў з 1991 году.

18 чэрвеня 2019 году з трыма нажавымі раненьнямі ў жывот Навумаў трапіў у бальніцу. Пасьля некалькіх апэрацыяў пагроза ягонаму жыцьцю мінула. Пасьля ён сказаў, што параніў сябе сам.

8 верасьня 2020 году трапіў у лякарню з падазрэньнем на інсульт, у яго быў паралізаваны правы бок цела. Дактары высьветлілі, што параліч стаў вынікам чэрапна-мазгавой траўмы. Амаль тыдзень музыка змагаўся за жыцьцё, але 14 верасьня сканаў. Рэшта музыкаў яшчэ ня вырашылі, ці будзе гэта канчатковы распад гурта, які застаўся без вакалістаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:Беларускія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Neuro Dubel
Грамадзянскае непадпарадкаваньне

**Грамадзянскае непадпарадкаваньне** — форма негвалтоўнага грамадзянскага супраціву, што выяўляецца праз актыўную, дэкляраваную адмову грамадзяніна падначальвацца пэўным законам, распараджэньням ці вымогам урада ці службовых асоб.

Панятак быў уведзены Генры Дэвід Торам у сваім эсэ «», у якім у якасьці прыкладу прыводзілася пашыраная практыка адмовы ад выплаты падаткаў як эфэктыўны спосаб пратэсту супраць несправядлівай палітыкі дзяржаўных дзеячаў, без выкарыстаньня гвалтоўных мэтадаў.

Грамадзянскае непадпарадкаваньне выкарыстоўвалася такімі лідарамі як Сьюзан Энтані (жаночы выбарчы рух у ЗША пад канец 1800-х гадоў), Саад Заглул (егіпецкая рэвалюцыя 1919 году супраць брытанскай акупацыі), Магатма Гандзі (пратэсты за Індыю супраць Брытанскай Індыі), Мартын Лютэр Кінг (рухі за грамадзянскія правы ў ЗША 1960-х гадоў).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Грамадзянскае непадпарадкаваньне
Катэгорыя:Актывізм паводле тыпаў
Катэгорыя:Негвалтоўнасьць
Катэгорыя:Іншадумства
Катэгорыя:Прамое дзеяньне
Партызанскі

**Партыза́нскі** (таксама сустракаецца — *Склазаво́д, Гу́та-Зале́сьсе, Зале́сьсе*) — пасёлак у Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ільлянскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Сморкава

**Смо́ркава** (з 1964 году — *Пабядзі́цель*; таксама — *Перамо́жац*) — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ільлянскага сельсавету.

## Гісторыя
* 1756 г. вёска Сморкава, у маёнтку Кастыкі, уласнасьць Міхала Рафала Сьлізьня.
* 1800 г. вёска, сумесна ўладаньне Рафала Сьлізьня (1 двор, 3 жыхары) і Аляксандры Гарайн (8 двароў, 22 жыхары). 
* 1829 г. вёска, уласнасьць памешчыцы Сьлізень. 
* 1921 г. вёска, у Альковіцкай гміне, 36 двароў, 160 жыхароў.
* 1931 г. вёска (38 двароў, 194 жыхары) і засьценак (1 двор, 4 жыхары).
* у 1964 г. пераназвана ў Пабядзіцель
* 2003 г. вёска, 20 двароў, 40 жыхароў.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Альковіцкага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Франкісцкая Гішпанія

**Франкісцкая Гішпанія** (), якая была афіцыйна вядома як гішпанская дзяржава (), а ў Гішпаніі як дыктатура франкістаў (), гэта пэрыяд гішпанскай гісторыі паміж 1936 і 1975 гадамі, калі Гішпанія знаходзілася пад кіраваньнем дыктатарскага рэжыму Франсіска Франка.

Франка ў ліпені 1936 году стаў дамінантным вайскаводам паўстанцаў грамадзянскай вайны ў Гішпаніі і 1 кастрычніка 1936 году быў абвешчаны кіраўніком дзяржавы, усталяваўшы дыктатуру на тэрыторыі, што кантралюецца фракцыяй нацыяналістаў. Дэкрэт пра зьяднаньне 1937 году, што зьяднаў усе партыі, што падтрымваюць паўстанцкі бок, прывёў да таго, што нацыяналістычная Гішпанія стала аднапартыйным рэжымам. Канец вайны ў 1939 годзе прывёў да шыраньня ўлады Франка на ўсю краіну і выгнаньня рэспубліканскіх інстытутаў. Спачатку франкісцкая дыктатура набыла форму, апісваную як «фашысцкая дыктатура»  ці «паўфашысцкі рэжым» , дэманструючы выяўны ўплыў фашызму ў такіх галінах, як працоўныя адносіны, аўтаркічная эканамічная палітыка, эстэтыка і аднапартыйная сыстэма  . З часам рэжым рабіўся больш адкрытым і бліжэйшым да дыктатур разьвіцьця, хоць заўсёды захоўваў рэшткавыя фашысцкія атрыбуты  .

Падчас Другой сусьветнай вайны Гішпанія не далучылася да краін Восі (яе прыхільнікі з грамадзянскай вайны — Італія і Нямеччына). Тым ня менш Гішпанія падтрымвала іх рознымі спосабамі на працягу большай часткі вайны, захоўваючы пры гэтым нэўтралітэт. З-за гэтага Гішпанія была ізалявана ад многіх іншых краінаў цягам амаль дзесяці гадоў пасьля Другой сусьветнай вайны, тым часам як яе аўтаркічная эканоміка, што ўсё яшчэ спрабуе акрыяць ад грамадзянскай вайны, пакутавала ад хранічнай дэпрэсыі. Дэ-юрэ па закону 1947 году Гішпанія была абвешчана каралеўствам, але манарх не быў абвешчаны і вызначыў Франка як кіраўніка дзяржавы на ўсё жыцьцё з правам абіраць чалавека, які стане каралём Гішпаніі і яго наступнікам.

Рэформы былі ажыцьцёўлены ў 1950-х гадах, калі Гішпанія адмовілася ад аўтаркіі і перадала ўладу новаму пакаленьню эканамістаў, тэхнакратам з «Opus Deі» . Гэта прывяло да масавага эканамічнага ўзросту, што саступаў толькі Японіі, які працягваўся да сярэдзіны 1970-х гадоў і быў вядомы як «гішпанскае дзіва». У 1950-я гады рэжым таксама зьмяніўся са шчыра таталітарнага і які выкарыстоўвае суровыя рэпрэсіі до аўтарытарнай сыстэмы з абмежаваным плюралізмам. У выніку гэтых рэформаў Гішпаніі было дазволена ўступіць у ААН у 1955 годзе, а падчас халоднай вайны Франка быў адным з асноўных антыкамунісцкіх дзеячаў Эўропы: яго рэжыму дапамагалі заходнія дзяржавы, асабліва Злучаныя Штаты, і папрасілі ўступіць у НАТО. Франка памёр у 1975 годзе ва ўзросьце 82 гадоў. Ён аднавіў манархію перад сваёй сьмерцю і зрабіў сваім наступнікам караля Хуана Карляса І, які ўзначаліў пераход Гішпаніі да дэмакратыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія дзяржавы Эўропы
Катэгорыя:Гісторыя Гішпаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1975 годзе
Прусак

**Прусак**, таксама **Таракан рыжы** (*Blattella germanica*) — нялётнае насякомае сямейства тараканавыя, шырока распаўсюджаны сынантропны арганізм. Вядзе пераважна начны спосаб жыцьця. Можа пашкоджваць харчовыя прадукты і пакаёвыя расьліны.

## Распаўсюджаньне
Радзімай таракана зьяўляецца паўднёвая Азія, у XVIII стагодзьдзі ён быў завезены ў Эўропу і Паўночную Амэрыку, дзе шырока размножыўся ў селішчах чалавека. Пры паніжэньні тэмпэратуры ніжэй за −5 ° прусак гіне, таму ў халодным паўночным клімаце ён можа жыць толькі ў дамах з ацяпленьнем.

## Заўвагі

Катэгорыя:Тараканавыя
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1767 годзе
Кабыльле

**Кабы́льле** (з 1964 году — *Акця́барская*; таксама — *Кастры́чніцкая*) — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ільлянскага сельсавету.

## Гісторыя

У 1800 годзе вёска Кабыльле, уласнасьць Леана Гарайна, 12 двароў, 72 жыхары. У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскaга паветa, гміны Ілья. З 1964 году пераназваная ў Акцябрскую. У 2003 годзе вёска, 18 двароў, 29 жыхароў.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Альковіцкага сельсавету.

## Асобы
* Антон Аўсянік (1888—1933?) — беларускі і польскі грамадзка-палітычны дзеяч

## Крыніцы

Катэгорыя:Ільлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Разбуры турмы муры

**Разбуры́ турмы́ муры́** () — пратэставая песьня каталёнскага барда Льюіса Льяка. У 1968 годзе ён напісаў мэлёдыю і тэкст песьні пра барацьбу простага народу з рэжымам, пра заняпад дыктатуры. Песьня была забароненая ў Франкісцкай Гішпаніі. У 1978 годзе Яцэк Качмарскі напісаў тэкст на польскай мове «Mury».

## У Беларусі
Андрэй Хадановіч напісаў 2 варыянты перакладу на беларускую мову песьні «Муры». Першы варыянт быў зроблены з польскай вэрсіі песьні, другі варыянт з’яўляецца больш дакладным перакладам каталёнскай песьні «Слуп». Песьню «Муры» выконвае як сам А. Хадановіч, так і Зьміцер Вайцюшкевіч. Упершыню песьня была прасьпявана 19 сьнежня 2010 года на «Плошчы» пратэстоўцамі пад кіраўніцтвам аўтара беларускага варыянта.

«Муры» набылі папулярнасьць падчас прэзыдэнцкіх выбараў у 2020 годзе. 25 траўня 2020 года на стрыме ў Слуцку блогер і стваральнік YouTube-канала «Страна для жизни» Сяргей Ціханоўскі распавёў, што на менскай студыі гітарыста Alexander Kiss, які і зрабіў арыгінальную аранжыроўку песьні, запісаў у сваім выкананьні рэфрэн «Стены Рухнут» і беларускамоўны варыянт «Муры». А ўсю песьню дапісаў спявак Сяргей Kosmas. Варта адзначыць, што Аlexander Kiss разам зь Сяргеям Kosmas адаптавалі тэкст пад выбарчую кампанію 2020 году ў Беларусі і прыдумалі новыя словы ў трэцім і чацьвёртым куплетах:

## Тэкст

## Крыніцы

Катэгорыя:Песьні XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Беларускія патрыятычныя песьні
Ваўчаягадавыя

**Ваўчаягадавыя** (Thymelaeaceae) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае каля 46 родаў і 913 відаў.

## Апісаньне
Прадстаўнікі гэтага сямейства — невялікія дрэвы або хмызьнякі, зрэдку ліяны або травы. Лісьце супротыўнае або чарговае, рэдка тройчатае; прылісткі адсутнічаюць; ліставая пласьцінка простая, цэлая. Кветкі ў суквецьці; чашачкі (3)4–5(6)-часткавыя; венца маюць роўную або падвоеную колькасьць часткаў чашачкі альбо адсутнічаюць; тычачак ад двух да многіх. Плод — часта ягада, часам арэх, касьцянка або каробачка, у асноўным непрыкметны.

## Арэал
Распаўсюджаныя амаль ва ўсім сьвеце, асабліва ў трапічных рэгіёнах Афрыкі і Аўстраліі.

## Крыніцы
Пасьлёнавыя

**Пасьлёнавыя** (Solanaceae) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае каля 100 родаў і 2600 відаў.

## Апісаньне
Прадстаўнікі гэтага сямейства — травы, хмызьнякі, невялікія дрэвы, зрэдку ліяны. Лісьце чарговае, адзінкавае або парнае, простае або складанае; прылісткі адсутнічаюць; ліставая пласьцінка цэлая, зубчастая, лопасьцевая або падзеленая. Кветкі ў суквецьці альбо адзіночныя; чашачкі і венца 5, радзей 4 ці 6–9-часткавыя; тычачак столькі, колькі частак венца. Плод — ягада або каробачка, зрэдку касьцянка (*Duckeodendron*, *Goetzea*, *Espadaea*, *Henoonia*). Насеньне звычайна шматлікае, зрэдку адзінкавае.

## Арэал
Распаўсюджаныя амаль ва ўсім сьвеце, але пераважна ў трапічнай Амэрыкі.

## Крыніцы
Сухарава (Менскі раён)

**Су́харава** — колішняя вёска на рацэ Мышцы, з 1998 року ў складзе Менску.

## Мінуўшчына
Вядомая прынамсі з 1433—1440 рокаў, калі вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Кейстутавічам нададзена пану Карэйве. За вялікім князем Казімерам Ягелончыкам паміж сынам пана Карэйвы — баярынам Багданам Карэйвічам, і цесьцем апошняга Зубам Мігавічам здарылася невядомая па сутнасьці цяжба за Сухараўскі маёнтак, якую выйграў Багдан. У 1503 року ўжо вялікі князь Аляксандар даў свой прывілей на Сухарава разам з усімі прыселкамі «на вечнасьць» Багдану Карэйвічу, як засьведчаньне ягоных правоў.

У 1622 року Войцех і Пётар Карэйвы прадалі сваю частку земляў Сухарава і Пятроўшчыны князю Ярашу Жыжэмскаму. У 1636 року пані Гелена Канстанцінавая Карэйвавая прадала князю Ярашу і сваю 1/4 частку гэтых земляў.

У XVIII — 1-й палове XIX стагодзьдзя часта ўжывалася палянізаваная назва Сухаржава. У гэты час вёскай валодалі Абрампольскія з маёнткам у Міхалове.

За часам Расейскай імпэрыі ўваходзіла ў Сеніцкую воласьць Менскага павету Менскай губэрні. У 1897 року — 62 двары, 387 жыхароў, дзейнічала народная вучэльня.

У канцы XX стагодзьдзя — у Шчомысьліцкім сельсавеце Менскага раёну Менскай вобласьці. У 1998 року вёска ўвайшла ў склад Менску, даўшы назву сучаснаму жылому раёну Сухарава. У 1998 року — 659 жыхароў, 173 гаспадаркі.

На 2019 рок вясковая забудова часткова захавалася па вуліцы Школьнай.

## Турыстычная інфармацыя
На вясковых могілках (каля вуліцы Янкоўскага) захаваўся курганны могільнік XI—XII стагодзьдзяў.

### Страчаная спадчына
Другі курганны могільнік, за 0,4 км на паўднёвы ўсход ад першага, быў зьнішчаны ў 1997 року.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*
*

Катэгорыя:Населеныя пункты, уключаныя ў склад Менску
Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Менскага раёну
Ямы

**Я́мы** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Іскага сельсавету.

## Гісторыя
Паселішча вядомае з 1789 году як засьценак у Маркаўскім старостве ва ўласнасьці зямяніна Аляксея Дурэйкі. У 1938 годзе — вёска ў Войстамскай вясковай гміне Вялейскага павету. 3 двары, 15 жыхароў. У 1939 — у складзе Куранецкага раёну Вялейскай вобласьці БССР.

## Насельніцтва
* 2005 год — 1 двор, 1 жыхар 
* 2003 год — 2 двары, 6 жыхароў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Шляпы

**Шля́пы** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Іскага сельсавету.

## Гісторыя
Першыя афіцыйныя згадкі пра Шляпы датуюцца 1923 годам: тады вёска, налічвала 42 двары і 244 жыхары

У 1939 — у складзе Куранецкага раёну Вялейскай вобласьці БССР.

## Славутасьці

У вёсцы знаходзяцца могілкі часоў Першай сусьветнай вайны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Курнікі

**Ку́рнікі** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Іскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1789 годзе ў Маркаўскім старастве.

У 1938 годзе паселішча мае статус калёніі ў Вішнеўскай вясковай гміне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Лесьнікі (Вялейскі раён)

**Лесьнікі́** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Іскага сельсавету.

У 1938 годзе вёска адносілася да Вішнеўскай вясковай гміны.

## Насельніцтва
* 2012 год — 2 двары, 2 жыхары.

## Крыніцы

## Літаратура
* Барыс С. В., Рогач А. В. Нарачанка і яе берагі. — Мн.: Зміцер Колас, 2013. — С. 366-368. — 712 с. — 99 экз. — ISBN 978-985-6992-37-0.

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Аварыя — дачка мянта

***Аварыя — дачка мянта*** () — вострасюжэтная моладзевая драма рэжысэра Міхаіла Туманішвілі. Фільм зьняты паводле сцэнару Юрыя Караткова на кінастудыі «Масфільм» у 1989 годзе.

## Сюжэт
Аварыя (Валерыя) — школьніца, тады як яе бацька, Аляксей Нікалаеў — старшы лейтэнант міліцыі, які з аднаго боку вымушаны з абавязку службы адлоўліваць такіх як яна, «нефармалаў», а з другога — выцягваць сваю дачку з аддзелу міліцыі, куды яна была дастаўленая за парушэньне грамадзкага парадку разам зь іншымі прадстаўнікамі моладзевае субкультуры. Канфлікт бацькі і дачкі наканаваны зьменай эпохаў, калі нават школьныя настаўнікі ня могуць адказаць вучням, чаму яны яшчэ ўчора казалі адно, а цяперака — іншае.

Хвацкое жыцьцё, у якім знаходзіцца месца і сыходам з хаты, і парэзаным венам, даводзіць Аварыю да групавога згвалтаваньня хэўрай мажораў. Няшчасьце прымірае бацьку й дачку. Цяперака міліцыянт Нікалаеў помсьціць гвалтаўнікам, грэбуючы законам, на варце якога ён заўсёды стаяў. Мажоры гінуць у аўтамабільнай аварыі, Нікалаева тут жа арыштоўваюць калегі. Валерыя просіць прабачэньня ў свайго бацькі.

## У ролях
* Аксана Арбузава — *Валерыя Нікалаева, «Аварыя»*
* Уладзімер Ільін — *Аляксей Нікалаеў, бацька Валерыі*
* Анастасія Вазьнесенская — *Вера Іванаўна Нікалаева, мама Валерыі*
* Мікалай Пастухоў — *Іван, дзед Валерыі*
* Барыс Раманаў — *Андрэй Алегавіч*
* Алег Цароў — *«Дзелавы», хлопец зь белае «пяцёркі»*
* Ігар Няфёдаў — *«Лысы», хлопец зь белае «пяцёркі»*
* Сяргей Вараб’ёў — *Боб, кіроўца зь белае «пяцёркі»*
* Юрый Шуміла — *Алік, хлопец зь белае «пяцёркі»*
* Любоў Сакалова — *Юлія Нікалаеўна, настаўніца [[Гісторыя|гісторыі]]*
* Аляксандар Патапаў — *Мікалай, [[Сяржант|саржант]] міліцыі*
* Аліса Прызнакова — *аднякласьніца Валерыі*
* Уладзімер Басаў-малодшы — *сутэнэр*
* Ігар Букатка — *аднаклясьнік Валерыі*
* Вера Бурлакова — *пасажырка аўтобуса*
* Марыя Вінаградава — *кантралёр*
* Фёдар Гаўрылаў — *сын працаўніка-мэталіста*
* Ян Пузырэўскі — *прынцыповы аднаклясьнік*
* Вольга Фядорына — *лекар хуткае дапамогі*
* Ладлена Фецісава — *сяброўка «дзелавога»*
* Барыс Юрчанка— *працаўнік-мэталіст*
* Аляксандар Залдастанаў — *байкер*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Савецкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1989 году
Катэгорыя:Фільмы на расейскай мове
Катэгорыя:Фільмы «Масфільму»
Тацяна Зіненка

**Тацяна Зіненка** (4 сакавіка 1960, Казахстан — 1 лютага 2011, Барысаў) — беларуская пісьменьніца.

## Жыцьцяпіс
Дзяцінства правяла ў вёсцы Зачысьце Барысаўскага раёну. Закончыла Зачысцкую школу, філялягічны факультэт Беларускага дзяржаўнага  ўнівэрсытэту. Пасьля (да 1994 году) працавала выкладчыцай беларускай мовы і літаратуры ў роднай вёсцы і школах Барысава. Зь сярэдзіны 1980-х актыўна ўдзельнічала ў грамадзка-культурным і палітычным жыцьці Беларусі  (выступала на першых  «Дзядах» 30 кастрыніка 1988 году, дзе прачытала свой верш «Паўстань!»).

Пісаць пачала ў сярэдзіне 70-х гадоў. У маладосьці атрымала вядомасьць як аўтар таленавітых лірычных вершаў. Друкавалася ў „Камуністычнай працы“ і многіх рэспубліканскіх газэтах і часопісах, зборніках „Дні паэзіі“. Першыя вершы таленавітай паэткі — пра сваіх землякоў (у тым ліку пра касманаўта Ўладзімера Кавалёнка).

У 1990-х захварэла на алькагольную залежнасьць. Яе, вядомую і таленавітую аўтарку, абмінулі ўвагай ледзь ня ўсе магчымыя зборнікі й анталёгіі. Пасьля сьмерці паэткі мясцовыя сябры і таварышы выдалі невялічкі зборнік яе вершаў „Плакала дзяўчынка“ („Ковчег“, 2013).

Паэзія Зіненкі ў 2018 годзе публікавалася ў часопісе „Дзеяслоў“ і штомесячніку „Літаратурная Беларусь“. Там жа друкаваліся і ўспаміны пра яе. У 2019 годзе выйшла другая яе кніга «Гарчэйшае пітво».

Крытыкі адносяць яе да «выклятых паэтаў», такіх як Анатоль Сыс, Міхась Стральцоў, Мікола Купрэеў.

## Творы
* «Званы памяці» (калектыўны зборнік)
* 2013 — Плакала дзяўчына (збор вершаў)
* 2019 — Гарчэйшае пітво (збор вершаў, успаміны), выд. Медысонт ISBN 978-985-7228-07-2

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка памяці пісьменьніцы
* Чалавек здабывае песню на сваім мячы, Дар’я Смірнова. Звязда

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Казахстане
Катэгорыя:Памерлі ў Барысаве
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Куліха

**Кулі́ха** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Іскага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час знаходзілася ў складзе Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі, у Іскай гміне, пазьней у складзе гміны Вішнеў.

## Насельніцтва

* 1931 год — 12 чалавек
* 1921 год — 19 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Канаціха

**Канаці́ха** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Іскага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час засценак знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскaга паветa, у Іскай гміне, пазней у складзе гміны Вішнеў .

## Насельніцтва

* 1931 год — 25 чалавек
* 1921 год — 26 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Любкі

**Лю́бкі** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Іскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1561 годзе — сяло, падоранае Жыгімонтам Аўгустам Войстамскай парафіі. У 1612 ва ўласнасьці Станкевічаў. Прададзены Карэйвам. У 1766 у маёнтку Войстам.

У другой палове 19-га стагодзьдзя Любкі адносяцца да Рускасельскай грамады.

Падчас Першай сусьветнай вайны, у 1915—1916 гадах тут разьмяшчалася салдацкая кухня расейскіх войскаў. Ад неасьцярожнага абыходжаньня з агнём згарэў увесь цэнтар вёскі. Цэнтар адбудоўваць ня сталі.

У 1938 годзе — у Войстамскай вясковай гміне.

Зь верасьня 1939 году — у складзе Куранецкага раёну Вялейскай вобласьці БССР.
У 1950 годзе створаны калгас імя Сталіну, які аб’яднаў 46 сялянскіх гаспадарак.

## Крыніцы

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Берасьніха

**Берасьні́ха** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Іскага сельсавету.

Разьмешчана на беразе Слабадзкога возера.

У 18-м стагодзьдзі вядомае як засьценак. У 1921 годзе ў Іскай гміне, пазней (1932) у складзе гміны гміны Куранец Вялейскага павету. Было 13 двароў і 58 жыхароў. Забудова — хаатычная.

## Насельніцтва
* 2012 год — 2 двары, 2 жыхары
* 1931 год — 62 жыхары, 12 двароў
* 1921 год — 13 двароў і 58 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Слабадзкое возера (Менская вобласьць)

**Слабадзкое** — возера ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці Беларусі ў басэйне ракі Нарачанка, за 25 км у напрамку на паўночны захад ад гораду Вялейка, за 1,5 км на ўсход ад вёскі Слабада.

Плошча паверхі 0,86 км². Даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,77 км. Даўжыня берагавой лініі 3,75 км. Найбольшая глыбіня 11 м. Аб′ём вады 4,33 млн м³. Плошча вадазбору 6,14 км².

Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 1—4 м, парасьлі лесам, часткова разараныя. Берагі нізкія, пад хмызьняком, месцамі забалочаныя, на паўночным захадзе вышынёй 0,3—0,4 м, абразыйныя, тарфяністыя. Пойма шырынёй да 20 м, забалочаная, пакрытая хмызьняком. У прыбярэжнай зоне дно пясчанае, глыбей выслана сапрапэлем. Шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расьліннасьці 30—50 м, пашырана да глыбіні 1—1,5 м. На паўночным захадзе выцякае ручай у Нарачанку.

У возера водзяцца шчупак, лешч, плотка, гусьцяра, лінь, карась і іншыя віды рыб.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Вялейскага раёну
Слабадзкое

**Слабадзкое** — шматзначны геаграфічны тэрмін.

## Азёры
### [[Віцебская вобласьць]]
* Слабадзкое возера (Віцебская вобласьць)

### [[Менская вобласьць]]
* Слабадзкое возера (Менская вобласьць)

## Рэльеф
* Слабадзкое ўзвышша — узвышша ў Эўрапейскай частцы Расеі
* Слабадзкое — балота ў Лепельскім і Докшыцкім раёнах Віцебскай вобласьці Беларусі
Каралеўцы

**Карале́ўцы** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Іскага сельсавету.

Вядомая з 1443 году як вёска Іжа.

## Вядомыя асобы
* Анатоль Рогач — беларускі краязнаўца, дасьледчык гісторыі Беларускага Павільля.

## Памятныя мясьціны
* Помнік паўстанцам 1863 году, якія загінулі ва ўрочышчы Біты Лог у бітве з маскоўскім войскам.
* Помнік у гонар заснаваньня вёскі.
* Капліца Сьвяціцеля Мікалая Цудатворцы 2008 г.

Каралеўцы. Камень (01).jpg|Помнік у гонар заснаваньня вёскі
Біты Лог. Помнік (01).jpg|Помнік паўстанцам 1863 году
Belarus-SMFAL-Karalewtsy-Chapel-Burial-Vault-1.jpg|Капліца з Каралеўцаў. Беларускі дзяржаўны музэй народнай архітэктуры і побыту
Капліца Свяціцеля Мікалая Цудатворцы (Каралеўцы) 04.jpg|Капліца Сьвяціцеля Мікалая Цудатворцы


## Насельніцтва
* 2012 год — 61 двор, 90 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Краязнаўства

**Краязна́ўства** — гэта комплекснае навукова-дасьледчае і папулярызатарскае вывучэньне пэўнай тэрыторыі і накапленьне ведаў пра яе. Пры гэтым на геаграфічнай базе аб’ядноўваюцца веды геаграфіі, экалёгіі, гісторыі, археалёгіі, тапанімікі, тапаграфіі, геральдыкі, этнаграфіі, філялёгіі, мастацтвазнаўства.

Практычнае ўжываньне вышэйпаказаных дысцыплін (і часьцяком менавіта ў комплексным відзе) патрабуецца, напрыклад, ад краязнаўцаў пры вывучэньні і апісаньні значных гістарычных нэкропаляў.

Да краязнаўчай дзейнасьці не адносяць археалягічныя раскопкі, таму што яны патрабуюць адкрытага ліста (дзяржаўнай ліцэнзіі).

## Глядзіце таксама
* Краязнаўства Беларусі
* Краязнаўчы музэй

## Крыніцы


Катэгорыя:Сацыяльная гісторыя
Рагозавыя

**Рагозавыя** (Typhaceae) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае 2 роды (*[[Sparganium]]* і *[[Typha]]*) і каля 51 від.

## Апісаньне
Прадстаўнікі гэтага сямейства — шматгадовыя травы, водныя альбо жывуць на балотах, карэнішча паўзучае. Сьцёблы простыя або галінастыя, тоўстыя або тонкія. Лісьце чарговае. Расьліны аднадомныя. Кветкі ў суквецьці, малыя і шматлікія. Плод — дробны арэхападобны.

## Арэал
Распаўсюджаныя амаль ва ўсім сьвеце.

## Крыніцы
Крапіўныя

**Крапіўныя** (Urticaceae) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае каля 53 роды і 2625 відаў.

## Апісаньне
Прадстаўнікі гэтага сямейства — травы, паўхмызьнякі, хмызьнякі, рэдка дрэвы, вельмі рэдка лазяць. Лісьце чарговае або супротыўнае, простае; прылісткі прысутнічаюць, рэдка адсутнічаюць. Кветкі ў суквецьці альбо часам рэдукаваныя ў адну кветку; калякветнік (1)4- ці 5-часткавы, у жаночых кветках рэдка адсутнічае. Плод — сухая сямянка або мясістая касьцянка.

## Арэал
Распаўсюджаныя амаль ва ўсім сьвеце, але пераважна ў тропіках.

## Крыніцы
Ролічы

**Ро́лічы** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Іскага сельсавету.

## Гісторыя
Дата заснаваньня невядомая. У 1844 годзе жыло 15 сем’яў. У 1904 годзе — 41 сям’я (282 чалавекі). У 1938 годзе ў складзе Вішнеўскай вясковай гміны Вялейскага павету. 36 дамоў, 191 жыхар.

У 1939 — у складзе Куранецкага раёну Вялейскай вобласьці БССР. Зімой напачатку 1941 году тут арганізаваны калгас «Чырвоная Армія». Старшыня Фёдар Кулак..

## Насельніцтва
* 2003 год — 38 двароў, 87 жыхар
* 2012 год — 27 двароў, 51 жыхар

## Галерэя

Ролічы. Камяніца (01).jpg|Камяніца
Ролічы. Клець (03).jpg|Клець


## Крыніцы

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Муляры (Менская вобласьць)

**Муляры** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Іскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1938 годзе вёска ў Вішнеўскай вясковай гміне. 28 двароў, 129 жыхароў. У 1939 годзе ў складзе Куранецкага раёну Вялейскай вобласьці БССР.

3 верасьня 1949 году створаны калгас імя Будзённага. На пачатку 1950-х калгас далучыўся да калгаса імя Кірава (цэнтар у вёсцы Золькі).

У 2003 годзе ў вёсцы было 27 двароў, 52 жыхары.

## Насельніцтва
* 2012 год — 27 двароў, 52 жыхары

## Асобы
* Ядвіга Пастарнак — верніца-каталічка, якой у 2013 годзе Папа Рымскі Францішак даслаў падзячны ліст. Упершыню ў гісторыі такі дакумэнт быў напісаны папам па-беларуску.,

## Крыніцы

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Золькі

**Зо́лькі** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Іскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2012 год — 23 двары, 30 жыхароў

## Асобы
* Адам Гурыновіч, пакінуў у сваёй спадчыне верш, прысьвечаны Золькам: «Як у Зольках, у дзярэўні».

## Галерэя

Золькі. Памятная дошка Адаму Гурыновічу.jpg|Помнік Адаму Гурыновічу
Золькі. Сямейная капліца Гурыновічаў.jpg|Сямейная капліца Гурыновічаў на каталіцкіх могілках, адноўленая ў 2008 г.
Золькі. Камяніца.jpg|Камяніца
Золькі. Клець.jpg|Клець


## Крыніцы

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Сьпягла

**Сьпя́гла** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Іскага сельсавету.

## Гісторыя
Першыя ўзгадкі аб мястэчку датуюцца 1503-1504 гадамі, калі паселішча ўзгадваецца як воласьць Сьпягло (Сьпегляны) у Крэўскім павеце, якую вялікі князь Аляксандар падараваў князю Міхаілу Іванавічу Заслаўскаму і Мсьціслаўскаму, уладальніку Мсьціслаўскага княства .

## Славутасьці

* Царква Ўсьпеньня Прасьвятой Багародзіцы 1923 г.

## Асобы
* Зянон Ломаць — беларускі дзяржаўны дзеяч, у 2006—2010 гадах старшыня Камітэту дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Вязовыя

**Вязовыя** (Ільмы) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае 8 родаў і каля 64 відаў.

## Этымалёгія
Паходзіць ад назвы роду Ulmus — назва вяза ў старажытных рымскіх аўтараў ад кельцкай мовы, elm, olme — вяз.

## Апісаньне
Прадстаўнікі гэтага сямейства — дрэвы або хмызьнякі, лісьцеападныя альбо вечназялёныя. Лісьце чарговае альбо рэдка супратыўнае, простае, суцэльнае альбо дробна зубчастае, прылісткі прысутныя. Кветкі аднаполыя, аднадомныя ці двухполыя, адзінкавыя ці ў пучках, распускаюцца звычайна рана ўвесну да распусканьня лісьця, радзей увосень. Калякветнік просты, званочкавы ці лейкападобны, 4- або, часам, 5–6-больш-менш глыбока лопасьцевы. Тычачак столькі ж, як і доляй калякветніка, ці ўдвая больш. Слупок з 2 пладалісьцікаў; завязь верхняя аднагняздовая, з 1 семязавязьзю, радзей 2-гняздовая з 2. Лычыкаў 2. Плод – аднанасенны, часта крылаты арэшак, ці касьцяніца.

## Сістэматыка
Сям‘я налічвае 8 родаў і звыш 64 відаў, пашыраных у абодвух паўшар'ях. У Беларусі 1 (Ulmus) род і 4  віды. 
# Abelicea — 3 віды.
# Ampelocera . — 14 відаў.
# Hemiptelea . — манатыпны род.
# Holoptelea . — 2 віды. 
# Phyllostylon . — манатыпны род.
# Planera . — манатыпны род.
# Ulmus L. — каля 30 відаў бераст, вяз, ільм.
# Zelkowa . — 6 відаў дзелька.
  
## Арэал
Чальцы сям'я шырока распаўсюджаны па паўночным умераным поясе й распаўсюджаны ў іншых месцах, за выключэньнем Аўстралазіі.
* Толькі род Ulmus мае неразарваны (суцэльны) шырокі арэал. 
* Ampelocera — род дрэў трапічных лясоў з нізкіх і сярэдніх вышынь, якія сустракаюцца ад Мэксыцы да Бразыліі.
* Hemiptelea — род дрэў расьце ў Кітаі й на Карэйскім паўвостраве
* Holoptelea — род дрэў расьце ў Азіі, Афрыцы.
* Phyllostylon — род дрэў расьце ў Бразыліі.
* Planera — адзіны сучасны прадстаўнік роду плянэра — рэліктавая расьліна, што зрэдку сустракаецца ў Фларыдзе й прылеглых раёнах паўднёвага ўсходу Паўночнай Амэрыкі.
* Zelkowa — Японія, раёны Паўднёвага й Цэнтральнага Кітая, Закаўказьзе, раёны Пярэдняй Азіі – выспа Крыт.

Роды Aphananthe, Celtis, Pteroceltis і Trema, якія раней часам адносілі да Ulmaceae, цяпер адносяць да Cannabaceae.

## Крыніцы

## Літаратура
* Вынаеў, Г. У. Бераст. //  С. 286.
* Казлоўская, Н. В. Бераст. //  С. 298.
* Вяз. //  — С. 339.
*  
*  
*  
*  

## Вонкавыя спасылкі
* 
* ''Ulmaceae'' . A workinglist of all plants species. 
*  ''Ulmus'' A workinglist of all plants species. 

Катэгорыя:Ружакветныя
Царква Ўсьпеньня Прасьвятой Багародзіцы (Сьпягла)

**Царква Ўсьпеньня Прасьвятой Багародзіцы** — праваслаўны храм у в. Сьпягла Вялейскага раёну Менскай вобласьці.

## Гісторыя
У цэнтры вёскі, на могілках. Пабудавана ў 1923 годзе з дрэва.

## Архітэктура
Помнік народнага дойлідзтва. Асноўны чатырохсьценны зруб няправільнай прамавугольнай формы накрыты двухсхільным дахам. Над франтонам галоўнага фасаду ўзвышаецца невялікі цыбулепадобны купал на чатырохгранным канічным барабане. Гарызантальна ашаляваныя сьцены прарэзаны лучковымі ўваходным і аконнымі праёмамі ў ліштвах, цокальны пояс вылучаны вэртыкальнай шалёўкай. Квадратны ў пляне прытвор накрыты двухсхільным дахам, над якім узьведзена невялікая чатырохгранная шатровая званіца. Невялікая прамавугольная апсіда накрытая 1-схільным дахам.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Сьпягла
Сьпягла
Сьпягла
Сьпягла
Ляда (Вялейскі раён)

**Ля́да** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Іскага сельсавету.

У 1867 годзе — засьценак, належаў аднадворцу Міхаілу Невяровічу. У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскaга паветa, у Іскай гміне, пазней у складзе гміны Вішнеў . У 1940 — у складзе Куранецкага раёну Вялейскай вобласьці БССР

## Насельніцтва
* 2012 год — 5 двароў, 6 жыхароў
* 1931 год — 12 двароў, 88 жыхароў
* 1921 год — 13 двароў, 87 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Павільле

**Павільле** (**Павельле**, **Павіленьне**) — гістарычная вобласьць на паўночным захадзе Беларусі і поўдні Летувы. Ахоплівае частку тэрыторыяў сучасных Віцебскай, Менскай і Гродзенскай абласьцей Беларусі і паўднёвыя раёны Летувы ў басэйне ракі Вяльля. 
__NOTOC__
## Глядзіце таксама
* Анатоль Рогач — беларускі краязнаўца, дасьледчык гісторыі Беларускага Павільля.
* Яраслаў Зьвяруга — дасьледчык Павільля.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Чарняўскі М. М.* Першыя людзі на ўзбярэжжы Віліі // Вілейскі краязнаўчы зборнік — Вілейка.: «Вілейскі гісторыка-краязнаўчы музей», 2001. — Стар. 4—9.

## Вонкавыя спасылкі
* Онлайн-версія «Рэгіянальнай газеты»
* ''Звяруга Я. Г.'' Беларускае Павілле у жалезным веку і раннім сярэдневякоўі
* ''Лойка П.'' Унутраная палітыка ВКЛ (XIV - сярэдзіна XV ст.)
* Мястэчка Буйвіды над Віліяй атрымала герб
* Экспедыцыя – не паўтарэнне пройдзенага
* Вяз, з вышыні якога бачныя адразу тры гарады - Маладзечна, Вілейку і Смаргонь
* Маршруты Віталя Кастэнкі

Катэгорыя:Гістарычныя рэгіёны Беларусі