Абольцы

**Або́льцы** — вёска ў Беларусі, на рацэ Абалянцы. Цэнтар сельсавету Талачынскага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 327 чалавек. Знаходзяцца за 36 км ад Талачына, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Лемніца.

Абольцы — даўняе мястэчка гістарычнай Аршаншчыны (частка Віцебшчыны), адна з найстарэйшых рымска-каталіцкіх парафіяў Вялікага Княства Літоўскага. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі, помнік архітэктуры XIX ст., зруйнаваны савецкімі ўладамі.

## Назва
На думку географа Вадзіма Жучкевіча, тапонім Абольцы ўтварыўся ад летувіскага слова *obuolys* — 'яблыня, яблыневы'. Тым часам дасьледнік Зьдзіслаў Сіцька зьвяртае ўвагу на падобныя назвы ў заходнеславянскай Мэкленбургіі: *Dorf Woblitz-See*, *Оblisko*, *Dorf Wabel*, *Оblіса*, *Antiqua Wobele*. Як паралелі да асновы, ад якой утварылася назва Абольцы, ён падае стараславянскае obli, палабскае voblo.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўпамін пра Абольцы датуецца 1385 годам, калі вялікі князь Ягайла заснаваў тут касьцёл (адзін зь першых на тэрыторыі Беларусі). У 1386 годзе Ягайла перадаў Абольцы ў вена сваёй жонцы Ядвізе. Маёнтак ляжаў непадалёк ад вотчыны князёў Друцкіх. У грамаце Ягайлы 1387 году для касьцёла ў Абольцах зазначалася, што гэты касьцёл быў адным зь першых, заснаваных «*у [[Літва|Літоўскай зямлі]]*». Пад назвай *Оболчи* паселішча ўпамінаецца ў Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх (канец XIV ст.) сярод «літоўскіх» замкаў. Адпаведны горад значыцца пры ўзьвядзеньні на сталец Сьвідрыгайлы (1430 год). Даўні замак знаходзіўся ў Старых Абольцах, за 1 км ад цэнтру сучаснай вёскі.

У XV — пачатку XVI стагодзьдзя Абольцы былі цэнтрам павету Віцебскай зямлі (ваяводзтва). Захаваліся некалькі прывілеяў вялікага князя Казімера, у якіх ён перадаваў баярам тутэйшую маёмасьць. Некаторыя сяляне — жыхары павету — мелі меркавана балтыйскія імёны. Гэта дало падставы гісторыку часоў падкантрольнай СССР Польскай Народнай Рэспублікі Ежы Ахманскаму сьцьвярджаць, што тут нібы з даславянскіх часоў захаваўся абшар неасыміляваных балтаў. Аднак больш імаверным выглядае меркаваньне пра частковае перасяленьне ў Абольцы насельніцтва з балтыйскага захаду (Жамойці) Вялікага Княства Літоўскага. У другой палове XV стагодзьдзя паселішча атрымаў сын прыбылага з Масквы князя I. Шамячыча (Сямён, потым Васіль). Па вяртаньні В. Шамячыча ў Маскву (каля 1500 году) намесьнікамі ў Абольцах былі Юры Глябовіч, князь Фёдар Заслаўскі (1504 год), Міця Іванавіч (1510 год), князь В. Друцкі-Сакалінскі. Пазьней вялікі князь Жыгімонт Стары перадаў маёнтак сваёй жонцы Боне. Яе намесьнікамі былі Кірдзей Грычанавіч (1530—1532) і М. Клочка (1533—1543).

Да сярэдзіны XVI стагодзьдзя Абольцы страцілі былое значэньне. У 1543 годзе каралева і вялікая княгіня Бона зьмяняла мястэчка (разам з суседнімі Смалянамі) на замак Ковель, што належаў князю Васілю Сангушку. 3 гэтага часу Абольцы надоўга ўвайшлі ў Смалянскі маёнтак Сангушкаў. У выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў мястэчка ўвайшло ў склад Аршанскага павету. Паводле інвэнтару Смалянаў 1594 году, фальварак Абольцы налічваў 20 службаў сялянаў (брак зьвестак пра мястэчка).

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Абольцы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Копыскім павеце Магілёўскай губэрні. У 1809 годзе ў мястэчку збудавалі новы касьцёл. На 1885 год тут было 60 дамоў. У пачатку XX ст. існавалі аднайменныя мястэчка (91 дом, касьцёл, царква), вёска (26 дамоў) і фальварак Абольцы, якім валодалі Зарэцкія.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Абольцы занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Абольцы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У сакавіку 1924 году Абольцы вярнулі БССР, дзе яны сталі цэнтрам сельсавету Коханаўскага раёну (з 8 ліпеня 1931 году ў Талачынскім раёне). Статус паселішча панізілі да вёскі.

У 1960 годзе савецкія ўлады зруйнавалі тутэйшы касьцёл. На 1969 году ў Абольцах было 80 двароў, на 1992 год — 150, на 1994 год — 156. У 2000-я гады Абольцы атрымалі афіцыйны статус «аграгарадку».


Abolcy, Uniebaŭziaćcia. Абольцы, Унебаўзяцьця (K. Skurevič, 1914).jpg|Касьцёл. К. Скурэвіч, да 1914 г.
Abolcy, Rynak, Pietrapaŭłaŭskaja. Абольцы, Рынак, Петрапаўлаўская (1918).jpg|Царква, 1918 г.
Abolcy. Абольцы (1918).jpg|Панарама, 1918 г.
Abolcy, Zaazierje. Абольцы, Заазер’е (1944-49).jpg|Стары млын у Заазер’і


Abolcy, Uniebaŭziaćcia. Абольцы, Унебаўзяцьця (1939).jpg|Касьцёл, 1939 г.
Abolcy, Uniebaŭziaćcia. Абольцы, Унебаўзяцьця (1939) (2).jpg|Касьцельная званіца, 1939 г.
Abolcy, Uniebaŭziaćcia. Абольцы, Унебаўзяцьця (1939) (3).jpg|Інтэр'ер касьцёла, 1939 г.
Abolcy, Uniebaŭziaćcia. Абольцы, Унебаўзяцьця (1939) (4).jpg|Амбон, 1939 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1885 год — 265 чал. (132 муж. і 123 жан.), у тым ліку 52 праваслаўныя, 3 каталікі, 200 юдэяў
* **XX стагодзьдзе**: 1901 год — 463 чал. у *мястэчку Абольцах* і 166 чал. у *вёсцы Абольцах*; 1969 год — 225 чал.; 1992 год — 337 чал.; 1994 год — 450 чал.; 1999 год — 405 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 327 чал.

### Інфраструктура
У Абольцах працуюць сярэдняя школа, лякарня, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Турыстычная інфармацыя

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1809)
* Млын (Заазер’е, 1904)
* Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (XVIII ст.; Сьвяты Пасад)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Аболецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Талачынскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі