Віцебская ратуша

**Віцебская ратуша** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Віцебску, адзін з сымбаляў места. Знаходзіцца на гістарычным Рынку. Твор архітэктуры віленскага барока, мастацкае аблічча якога пацярпела ад перабудоваў. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Па атрыманьні Віцебскам Магдэбурскага права ў 1597 годзе на тэрыторыі Ўзгорскага пасаду пачалося ўзьвядзеньне першай драўлянай ратушы. Аднак за ўдзел месьцічаў ў паўстаньні 1623 году 22 студзеня 1624 году Віцебск пазбавілі Магдэбурскага права, а будынак ратушы разабралі. Па вяртаньні мескіх правоў у 1644 годзе ратушу адбудавалі. Выява гэтага будынка зьмяшчаецца на «Рысунку места Віцебску» 1664 году часоў маскоўская акупацыі.

Драўляная ратуша неаднаразова зьнішчалася пажарамі (1708, 1733, 1752 гады). Па апошнім зь іх пачалося ўзьвядзеньне мураванага будынка, які скончылі ў 1775 годзе.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Віцебск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у будынку ратушы разьмяшчаліся паліцыя, суд, другі дэпартамэнт, гаўптвахта, пажарны двор. У 1833 годзе расейскія ўлады замянілі высокае шатровае завяршэньне вежы на назіральную пляцоўку зь невялікай ратондай, адначасна на ёй усталявалі гадзіньнік. У 1873—1875 гадох адбылося зьмяненьне ўнутранага пляну будынка ў зьвязку зь пераездам сюды мескай думы і паліцэйскай управы.

У 1911 годзе на асноўны аб’ём ратушы надбудавалі трэці паверх, у выніку чаго закрыўся ніжні ярус вежы і парушыліся прапорцыі.

### Найноўшы час
У 1984 годзе ў будынку праводзіліся рамонтныя працы. У выніку праведзеных у гэты час археалягічных дасьледаваньняў на тэрыторыі ратушы выявілі экзэмпляры каляровай кафлі, посуду, курыльныя люлькі, фрагмэнт пішчалі, мініятурную гармату-салютаўку (XVII ст.), выстралам якой суправаджаліся мескія ўрачыстасьці. У наш час у будынку ратушы разьмяшчаецца Віцебскі абласны краязнаўчы музэй.

## Архітэктура
### Драўляная ратуша
Першая драўляная ратуша стаяла перад Рынкам і выконвала ролю грамадзкага цэнтру гандлёва-рамеснага места. Гэта быў прастакутным у пляне будынак, накрытым высокім 4-схільным дахам. Ён завяршалася 8-граннай вартавой вежай з купалам і шпілем. Да ратушы далучаліся драўляныя гандлёвыя крамы і гасьціны двор. Драўляны аб’ём будынка меў мураваныя падмуркі, выяўленыя ў выніку археалягічных раскопак.

### Мураваная ратуша
Новая мураваная ратуша падзяліла Рынак на дзьве паловы, у бок якіх зьвярталіся адпаведна пярэдні і задні фасады. З боку тыльнага фасаду ў канцы XVIII — першай палове XIX стагодзьдзяў дабудавалі 2-павярховыя жылыя дамы з крамамі на 1-м паверсе.

Сьпярша гэта быў 2-павярховы прастакутны ў пляне будынак з 4-яруснай вежай у цэнтры галоўнага фасаду. Галоўны фасад (да яго ў пачатку XX ст. прыбудавалі портык) падзяляўся прастакутнымі аконнымі праёмамі на 1-м і паўцыркульнымі — на 2-м і 3-м паверхах. Ярусы вежы ўпрыгожваліся пілястрамі, валютамі, падзеленыя карнізамі.

Стыль віленскага барока выявіўся найперш ў аздабленьні вежы ратушы, у той час як яе агульная кампазыцыя адпавядае прынцыпам клясыцызму.

## Галерэя
### Гістарычная графіка
 
Viciebsk, Vialikaja-Biržavy. Віцебск, Вялікая-Біржавы (J. Pieška, 1800).jpg|Ю. Пешка, каля 1800 г.
Viciebsk, Vialikaja-Rynak. Віцебск, Вялікая-Рынак (J. Pieška, 1800).jpg|Ю. Пешка, каля 1800 г.
Viciebsk, Zadunaŭskaja-Vialikaja. Віцебск, Задунаўская-Вялікая (1874).jpg|З Духаўскай гары, 1874 г.
Viciebsk, Vialikaja. Віцебск, Вялікая (N. Orda, 1875-76).jpg|Н. Орда, 1875—1876 гг.

 
Viciebsk, Vićba. Віцебск, Віцьба (J. Sosiński, 1876).jpg|З боку Віцьбы, 1876 г.
Viciebsk, Zadunaŭskaja-Vialikaja. Віцебск, Задунаўская-Вялікая (1882).jpg|З Духаўскай гары, 1882 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1883).jpg|З боку Вялікай вуліцы, 
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1893).jpg|З боку Вялікай вуліцы, 

 
Viciebsk, Padźvinskaja. Віцебск, Падзьвінская (M. Dabužynski, 1919).jpg|М. Дабужынскі, 1919 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1943-44) (2).jpg|1943—1944 гг.
Viciebsk, Vićba. Віцебск, Віцьба (1943-44).jpg|1943—1944 гг.
Viciebsk, Vialikaja-Biržavy. Віцебск, Вялікая-Біржавы (V. Dziežyc, 9.02.1947).jpg|В. Дзежыц, 9 лютага 1947 г.


### Гістарычныя здымкі
 
Viciebsk, Dźvina-Nižni Zamak. Віцебск, Дзьвіна-Ніжні Замак (1862-66).jpg|У сылюэце места, 1860-я гг.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1860-93).jpg|1860—1893 гг.
Viciebsk, Vialikaja. Віцебск, Вялікая (J. Paškoŭski, 1863-73).jpg|З боку езуіцкага калегіюму, 1863—1873 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (S. Jurkoŭski, 1867).jpg|Да надбудовы 3-га паверху. С. Юркоўскі, 1867 г.

 
Viciebsk, Vialikaja-Biržavy. Віцебск, Вялікая-Біржавы (S. Jurkoŭski, 1900).jpg|С. Юркоўскі, 2-я пал. XIX ст.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (S. Jurkoŭski, 1900).jpg|С. Юркоўскі, 2-я пал. XIX ст.
Viciebsk, Vialikaja-Bibkin. Віцебск, Вялікая-Бібкін (S. Jurkoŭski, 1900).jpg|С. Юркоўскі, 2-я пал. XIX ст.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1890-99).jpg|Зь вежы езуіцкага касьцёла, 1890-я гг.

 
Viciebsk, Vialikaja-Rynak. Віцебск, Вялікая-Рынак (1899) (2).jpg|1899 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1899).jpg|Зь вежы езуіцкага касьцёла, 1899 г.
Viciebskaja ratuša. Віцебская ратуша (1900).jpg|З боку Рынку, да 1901 г.
Viciebskaja ratuša. Віцебская ратуша (1903).jpg|1903 г.

 
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1909).jpg|1909 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1901-10).jpg|З боку Рынку, да 1911 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1912) (3).jpg|З боку Вялікай вуліцы, 
Viciebsk, Dźvina-Vićba. Віцебск, Дзьвіна-Віцьба (S. Prokudin-Gorsky, 1912).jpg|С. Пракудзін-Горскі, 1912 г.

 
Viciebsk, Padźvinskaja. Віцебск, Падзьвінская (1912) (4).jpg|1912 г.
Viciebsk, Vialikaja-Biržavy. Віцебск, Вялікая-Біржавы (1913).jpg|З боку Вялікай вуліцы, 
Viciebskaja ratuša. Віцебская ратуша (1920-29).jpg|1920-я гг.
Viciebsk, Kstoŭskaja hara. Віцебск, Кстоўская гара (V. Avitoŭski, 1926-29) (2).jpg|В. Авітоўскі, 1926—1929 гг.

 
Viciebskaja ratuša. Віцебская ратуша (1932).jpg|1932 г.
Viciebskaja ratuša. Віцебская ратуша (1932) (2).jpg|1932 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1930-39).jpg|1930-я гг.
Viciebskaja ratuša. Віцебская ратуша (1.05.1941).jpg|1 траўня 1941 г.

 
Viciebskaja ratuša. Віцебская ратуша (1941).jpg|1941 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1941).jpg|1941 г.
Viciebsk, Kstoŭskaja hara. Віцебск, Кстоўская гара (1941).jpg|1941 г.
Viciebskaja ratuša. Віцебская ратуша (09.1941).jpg|верасень 1941 г.

 
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1941-43) (2).jpg|1941—1943 гг.
Viciebskaja ratuša. Віцебская ратуша (1941-43).jpg|1941—1943 гг.
Viciebskaja ratuša. Віцебская ратуша (1941-43) (2).jpg|1941—1943 гг.
Viciebsk, Padźvinskaja. Віцебск, Падзьвінская (1941-43).jpg|1941—1943 гг.

 
Viciebskaja ratuša. Віцебская ратуша (1941-44).jpg|1941—1944 гг.
Viciebskaja ratuša. Віцебская ратуша (1941-44) (3).jpg|1941—1944 гг.
Viciebsk, Zadunaŭskaja, Jezuicki. Віцебск, Задунаўская, Езуіцкі (1942).jpg|1942 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1943-44).jpg|1943—1944 гг.


### Сучасныя здымкі
 
Belarus-Vitsebsk-City Hall-1.jpg|Галоўны фасад
Viciebsk. Віцебск (17.05.2011).jpg|З боку Віцьбы
Viciebsk. Віцебск (2.01.2010).jpg|У начным асьвятленьні
Viciebsk. Віцебск (5.06.2007).jpg|З боку вуліцы


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Чарняўскі І., Цішкін І. Віцебская ратуша // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. № 2, 1987.
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Ратуша
Ратушы
Віцебск
Катэгорыя:Збудаваньні віленскага барока Беларусі
Катэгорыя:Збудаваньні клясыцызму Беларусі