Супрасьлеўскі манастыр

**Манасты́р Дабраве́шчаньня Багаро́дзіцы** або **Зьвестава́ньня Багаро́дзіцы** — помнік архітэктуры XVI—XVIII стагодзьдзяў у Супрасьлі. Знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы места пад адрасам *вуліца Манастырская, 1*, на беразе ракі Супрасьлі. Пры пабудове быў у юрысдыкцыі Канстантынопальскага патрыярхату, пазьней Сьвятога Пасаду, цяпер — Польскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы. Дзее. Твор архітэктуры готыкі і барока. Аб’ект Культурнага рэгістру спадчыны Польшчы.

Супрасьлеўскі манастыр быў адным з галоўных інтэлектуальных цэнтраў Вялікага Княства Літоўскага нароўні з Кіеўска-Пячэрскай лаўрай і Вільняй. Тут дзеялі багатая бібліятэка і друкарня, захоўваўся падараваны мітрапалітам Язэпам Солтанам цудоўны абраз Маці Божай Супрасьлеўскай. 

Архітэктурны комплекс манастыра складаецца з цэркваў Зьвеставаньня Багародзіцы і Сьвятога Яна Багаслова, брамы-званіцы, палаца Хадкевічаў (пазьней архімандрытаў) і манастырскіх карпусоў. 

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

У 1497 годзе маршалак Аляксандар Хадкевіч запрасіў інакаў Кіеўска-Пячэрскай лаўры ў родавую сядзібу Гарадок на рацэ Супрасьлі. У 1500 годзе манастыр перанесьлі ва ўрочышча Сухі Груд у Блудаўскай пушчы (цяпер Крышчанская пушча), дзе неўзабаве паўстала места Супрасьля. У 1501 годзе пры манастыры збудавалі драўляную царкву Сьвятога Яна Багаслова (згарэла ў 1650 годзе). У 1510 годзе скончылася будаваньне мураванай царквы Зьвеставаньня Багародзіцы. У 1537 годзе збудавалі мураваную Васкрасенскую царкву, трапезную, камяніцу з кельлямі і млын, выкапалі сажалкі. У манастыры дзеяў скрыптор: захаваліся імёны трох мясцовых кнігапісцаў XVI ст. — Мацьвей Іванавіч у 1507 годзе закончыў перапісваць «Дзесятаглаў», ераманах Паісі перапісаў у 1514 годзе «Служэбнік» і Іван Праскура перапісаў у канцы XVI ст. «Жыціе Варлаама і Ясафа» і «Ізмарад». Паводле вопісу, складзенага ў 1557 годзе архімандрытам Сергіем Кімбарам, манастырская бібліятэка налічвала 203 кнігі (больш за 100 рукапісных). 

У 1614 годзе манастыр прыняў Берасьцейскую унію. У 1645—1652 гадох збудавалі палац Хадкевічаў (пазьней архімандрытаў), у 1695—1697 гадох — манастырскую званіцу, якую адбудоўвалі па пажары ў першай палове XVIII ст.

За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у 1660 годзе маскоўскія захопнікі вывезьлі шмат манастырскіх кніг: у кніжным вопісу часта сустракалася паметка «*Масква ўзяла*».

У 1695 годзе пры манастыры пачала дзеяць друкарня, якая стала важным цэнтрам кірылічнага кнігадрукаваньня і пашырэньня кніг, надрукаваных кірылічным альфабэтам. У друкарні пабачылі сьвет каля сотні кірылічных выданьняў, а таксама іншыя кнігі рэлігійнага і сьвецкага зьместу, агульнай колькасьцю звыш пяці сотняў пазыцыяў. Сярод найбольш вядомых выданьняў — «Сабраніе прыпадкаў краткае» — першы падручнік багаслоўя на старабеларускай мове, а таксама першы славянска-польскі друкаваны «Лексыкон» і першы кірылічны помнік нотадрукаваньня ў зборніку «Пасьледаваньне пострыгу».

У 1722 годзе мітрапаліт Леў Кішка абраў Супрасьлю сваёй рэзыдэнцыяй і заснаваў пры манастыры мануфактуру з вырабу паперы і новую друкарню. У другой палове XVIII ст. збудавалі мураваныя манаскія кельлі і гаспадарчыя пабудовы.

Манахі падтрымалі паўстаньне 1794 году пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касьцюшкі і ахвяравалі на яго патрэбы 2 тысячы злотых і 82 фунты срэбра, перадалі дзьве паўтарафунтовыя гарматы. У манастырскай друкарні выдаваліся паўстанцкія адозвы і ўнівэрсалы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Супрасьля спярша апынулася ў складзе Прусіі, а з 1807 году — Расейскай імпэрыі, манастыр працягваў дзеяць як уніяцкі. Манахі бралі ўдзел у вызвольным паўстаньні 1830—1831 гадоў.

Па гвалтоўнай ліквідацыі Грэцка-Каталіцкай (Уніяцкай) царквы ў 1839 годзе расейскія ўлады адабралі манастырскі комплекс у Сьвятога Пасаду і перадалі ў валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). У 1876 годзе рэшткі манастырскага кнігазбору, а таксама дакумэнты і архіў перадалі ў Віленскую публічную бібліятэку.

У 1875 годзе на старых манастырскіх могілках збудавалі царкву Сьвятога Панцеляймона, у 1890 годзе — цёплую царкву Сьвятога Яна Багаслова, у 1901 годзе — царкву Сьвятога Юрыя Пераможцы на новых могілках.

### Найноўшы час
У 1919 годзе манастырскі комплекс перайшоў у дзяржаўны скарб міжваеннай Польскай Рэспублікі. У 1925 годзе ў манастыры разьмясьціліся салезіяне. У 1927 годзе царкву Зьвеставаньня Багародзіцы асьвяцілі як касьцёл.

У 1939 годзе савецкія ўлады разьмясьцілі ў будынках манастыра 4-ы матацыклетны полк РСЧА. За часамі нямецка-савецкай вайны 28 ліпеня 1944 году войскі Трэцяга Райху ўзарвалі галоўную царкву пры адступленьні. З 1948 году ў манастырскіх будынках працавала школа мэханізацыі сельскай гаспадаркі. 

У 1958 годзе вернікі адбудавалі царкву Сьвятога Яна Багаслова. У 1984 годзе дзяржава перадала ПАПЦ руіны царквы Зьвеставаньня Багародзіцы. У 1999 годзе завяршылася яе адбудова.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Supraśla. Супрасьля (C. Ullrich, 1833-41).jpg|Ц. Ульрых, 1833—1841 гг.
Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (1867).jpg|1867 г.
Supraśla, Manastyrskaja, Bazylanski. Супрасьля, Манастырская, Базылянскі (V. Dmachoŭski, 1882).jpg|В. Дмахоўскі, 1882 г.
Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (V. Griaznov, XIX).jpg|В. Гразноў, XIX ст.


Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (V. Griaznov, 1887).jpg|В. Гразноў, 1887 г.
Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (V. Griaznov, 1887) (2).jpg|В. Гразноў, 1887 г.
Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (1890).jpg|1890 г.
Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (1892).jpg|1892 г.


### Гістарычныя здымкі

Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (1864).jpg|1864 г.
Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (1864) (2).jpg|1864 г.
Supraśla, Bazylanski, Chadkievič. Супрасьля, Базылянскі, Хадкевіч (1864).jpg|1864 г.
Supraśla, Manastyrskaja, Bazylanski. Супрасьля, Манастырская, Базылянскі (1864).jpg|1864 г.


Supraśla, Bazylanski, Chadkievič. Супрасьля, Базылянскі, Хадкевіч (1896).jpg|1896 г.
Supraśla, Bazylanski, Źviestavańnia-Brama. Супрасьля, Базылянскі, Зьвеставаньня-Брама (1896).jpg|1896 г.
Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (1897).jpg|1897 г.
Supraśla, Bazylanski, Brama. Супрасьля, Базылянскі, Брама (1900).jpg|1900 г.


Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (1900).jpg|1900 г.
Supraśla, Bazylanski, Źviestavańnia-Brama. Супрасьля, Базылянскі, Зьвеставаньня-Брама (1901-14).jpg|да 1915 г.
Supraśla, Bazylanski, Chadkievič. Супрасьля, Базылянскі, Хадкевіч (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (1915-18).jpg|1915—1918 гг.


Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (1915-18) (2).jpg|1915—1918 гг.
Supraśla, Manastyrskaja, Bazylanski. Супрасьля, Манастырская, Базылянскі (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (1920).jpg|1920 г.
Supraśla, Manastyrskaja, Bazylanski. Супрасьля, Манастырская, Базылянскі (1920-29).jpg|1920-я гг.


Supraśla, Bazylanski, Brama. Супрасьля, Базылянскі, Брама (H. Poddębski, 1936).jpg|Г. Паддэмбскі, 1936 г.
Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (H. Poddębski, 1936).jpg|Г. Паддэмбскі, 1936 г.
Supraśla, Manastyrskaja, Bazylanski. Супрасьля, Манастырская, Базылянскі (H. Poddębski, 1936) (3).jpg|Г. Паддэмбскі, 1936 г.
Supraśla, Manastyrskaja. Супрасьля, Манастырская (H. Poddębski, 1936).jpg|Г. Паддэмбскі, 1936 г.


Supraśla, Manastyrskaja. Супрасьля, Манастырская (H. Poddębski, 1936) (2).jpg|Г. Паддэмбскі, 1936 г.
Supraśla, Bazylanski, Brama. Супрасьля, Базылянскі, Брама (1920-39).jpg|да 1939 г.
Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (1930-39).jpg|да 1939 г.
Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (1930-39) (2).jpg|да 1939 г.


### Сучасныя здымкі

Supraśl.jpg|Царква Зьвеставаньня Багародзіцы
Suprasl brama wejsciowa na komleks klasztorno - parkowy 15.07.09 pl.jpg|Брама-званіца
Pałac Archimandrytów 01.jpg|Палац архімандрытаў
Suprasl cerkiew sw Jana 4.jpg|Царква Сьвятога Яна Багаслова


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Марозава С. Супрасльскі манастыр як буйны інтэлектуальны цэнтр Вялікага княства Літоўскага (XVI—XVIII ст.): гістарыяграфічнае асэнсаванне // Польска-беларускія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі: матэрыялы ХХІ Міжнар. навук. канф. «Шлях да ўзаемнасці = Droga ku wzajemnosci» (Беласток, 25—26 верасня 2015 г.) / пад рэд. Б. Сегеня. — Беласток, 2015. — С. 315—326.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Манастыр