Крыштап Мікалай Радзівіл «Пярун»

**Крыштап Мікалай Радзівіл** (мянушка **«Пярун»**; , Вільня — , вёска Ласосна каля Горадні) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Крайчы (1567—1569) і падчашы вялікі літоўскі (1569—1579), гетман польны літоўскі (1572—1589), падканцлер вялікі літоўскі (1579—1585), ваявода віленскі (з 1584) і адначасна гетман вялікі літоўскі (з 1589).

Меў адну з найбольшых лятыфундыяў у Вялікім Княстве Літоўскім. Асноўныя маёнткі — Валожын, Койданаў, Смалявічы, Станькаў, Уселюб ды іншыя (сучасная Беларусь); Біржы, Віжуны (сучасная Летува); Орля (сучасная Польшча). Быў старостам барысаўскім, кокенгаўзэнскім і інш. Князь Сьвятой Рымскай Імпэрыі на Біржах і Дубінках.

## Біяграфія
Зь біржанска-дубінкаўскай лініі роду Радзівілаў, сын Мікалая «Рудога», канцлера вялікага літоўскага, і Кацярыны з Таміцкіх. Меў брата Мікалая.

Атрымаў хатнюю адукацыю. Браў удзел у Інфлянцкай вайне (1558—1582 гады), пачынаючы зь бітвы на Уле (1564 год). З 1567 году быў ротмістрам коннай роты, пазьней атрымаў урады крайчага, падчашага, гетмана польнага, ахоўваў паўночна-ўсходнюю мяжу дзяржавы. У кампаніі 1580 году ўзяў замак Усьвяты і нанёс паразу маскоўскаму войску каля Вялікіх Лук. У жніўні-кастрычніку 1581 году ягоны аддзел (4 тыс. чалавек) разам з аддзелам Ф. Кміты-Чарнабыльскага (2 тыс. чалавек) зьдзейсьніў рэйд да вярхоўяў Волгі, заняў Старыцу і Ржэў. Гэты рэйд і аблога Пскова прымусілі Івана Жахлівага падпісаць замірэньне.

У 1579—1584 гадох меў урад кашталяна троцкага, адначасна ў 1579—1585 гадох падканцлер вялікі літоўскі. Па сьмерці бацькі з 1584 году — ваявода віленскі.

Быў прыхільнікам самастойнасьці Вялікага Княства Літоўскага. Па сьмерці Стэфана Баторыя падтрымліваў плян часткі літоўскіх магнатаў і шляхты скласьці дзяржаўную унію паміж Вялікім Княствам Літоўскім, Каралеўствам Польскім і Маскоўскай дзяржавай на чале зь вялікім князем. Быў прыхільнікам мірных дачыненьняў з Масквой.

У 1589 годзе атрымаў булаву гетмана вялікага літоўскага. На чале аддзелаў літоўскага войска змагаўся з паўстаньнем Налівайкі 1594—1596 гадоў. У вайну Рэчы Паспалітай са Швэцыяй (1600—1629 гады) з 1600 году камандаваў войскамі ў Інфлянтах. 23 чэрвеня 1601 году нанёс паразу швэдзкаму войску пад Кокенгаўзэнам, у ліпені 1601 году ўзяў Вэндэн.

Дамогся шлюбу ў 1600 годзе Соф’і Алелькавіч з сваім 21-гадовым сынам Янушам. Па сьмерці Соф’і (1612 год) Слуцкае княства і іншыя ўладаньні Алелькавічаў перайшлі да роду Радзівілаў. Як і бацька, вызнаваў кальвінізм, будаваў кальвініскія саборы. Пры ягоным двары было шмат навукоўцаў, зь ім мелі зьвязкі дзеячы беларускай культуры: А. Рымша, Г. Пельгрымоўскі, С. Рысінскі, А. Волан.

У шлюбе з Ганнай Собек меў дачку і сына Мікалая, у шлюбе з Кацярынай Астроскай — сына Януша, у шлюбе з Кацярынай Тэнчынскай — дачку і сына Крыштапа. Шлюб з Альжбетай Астроскай быў бязьдзетным.

## У літаратуры
Паход Крыштапа Радзівіла ў тылы маскоўскіх войскаў увосень 1581 году паслужыў нагодай для стварэньня шэрагу паэтычных твораў: лацінамоўныя паэмы «Апісаньне маскоўскага паходу князя Крыштапа Радзівіла» Ф. Градоўскага (Кракаў, 1582 год), «Панэгірык… у гонар князя Крыштапа Радзівіла» Г. Пельгрымоўскага (Кракаў, 1583 год) і польскамоўная «Паход на Маскву» Я. Каханоўскага (Кракаў, 1583 год). Найбольш падрабязнае паэтычнае апісаньне паходу К. Радзівіла стварыў А. Рымша ў паэме «Дзесяцігадовая аповесьць ваенных справаў князя Крыштапа Радзівіла».

## Галерэя

Kryštap Mikałaj Radzivił Piarun. Крыштап Мікалай Радзівіл Пярун (1646-53).jpg|Невядомы мастак, 1646—1653 гг.
Kryštap Mikałaj Radzivił Piarun. Крыштап Мікалай Радзівіл Пярун (H. Lajbovič, 1758).jpg|З альбому «Выявы роду Радзівілаў». Г. Ляйбовіч, 1758 г.
Kryštap Mikałaj Radzivił Piarun. Крыштап Мікалай Радзівіл Пярун (M. Starkman, 1857).jpg|М. Старкман, 1857 г.
Krzysztof Mikolaj Radziwill (264297).jpg|В. Герсан, 1860—1862 гг.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Падканцлеры вялікія літоўскія
Катэгорыя:Гетманы польныя літоўскія
Катэгорыя:Гетманы вялікія літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты салецкія
Катэгорыя:Старосты барысаўскія
Катэгорыя:Старосты жыжмарскія
Катэгорыя:Князі Сьвятой Рымскай імпэрыі (Рэч Паспалітая)
Катэгорыя:Удзельнікі Інфлянцкай вайны (бок Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага)
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Рэчы Паспалітай са Швэцыяй 1600—1611 гадоў (бок Рэчы Паспалітай)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Памерлі ў Ласосьне
Катэгорыя:Ваяводы віленскія
Крыштап Мікалай
Катэгорыя:Асобы Вялікага Княства Літоўскага