open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Каралеўства Сэрбія

**Каралеўства Сэрбія** () — балканская дзяржава, утвораная з Княства Сэрбія пасьля каранацыі князя Мілана IV Абрэнавіча у 1882 годзе.

## Гісторыя
У 1885 годзе пачалася Сэрбска-баўгарская вайна, якая скончылася паразай Каралеўства Сэрбія.
Пасьля таго як у 1903 годзе Аляксандр Абрэнавіч быў застрэлены разам з жонкай, Драгай, прыхільнікамі дынастыі Карагеоргіевічаў — арганізацыяй «Аб’яднаньне або сьмерць!» (), таксама вядомай як «Чорная рука», каралём становіцца Пётр I Карагеоргіевіч.

У 1912—1913 годзе Каралеўства Сэрбія ўдзельнічала ў Першай Балканскай вайне, якая скончылася падпісаньнем Лёнданскай мірнай дамовы, у выніку чаго пашырыла свае межы.

У 1913 годзе Каралеўства Сэрбія ўдзельнічала ў Другой Балканскай вайне, якая скончылася падпісаньнем Бухарэсцкай мірнай дамовы, у выніку чаго яшчэ больш пашырыла свае межы.

З 1914 году Каралеўства ўдзельнічае ў Першай сусьветнай вайне аж да яе заканчэньня і стварэньня ў 1918 годзе Дзяржавы славенцаў, харватаў і сэрбаў пад кіраваньнем сэрбскага караля Пятра I Карагеоргіевіча.


Файл:Serbia1878.png
Файл:Serbia montenegro albania1913 01.png
Файл:Serbia1913.png


## Кіраваньне
Заканадаўчы ворган — Нацыянальны сход, кіраўнік дзяржавы — Кароль, выканаўчы орган — Міністэрскі Савет, прадстаўнічыя органы акруг — акруговыя сходы (*окружне скупштине*), выканаўчыя — акруговыя камітэты (окружни одбори), прадстаўнічыя органы абшчын — абшчынныя сходы (*општински збор*), выканаўчыя — абшчынныя камітэты (*општински одбор*), старшынямі якіх зьяўляліся кметы.

### Каралі
* Мілан I Абрэнавіч 1882—1889
* Аляксандр Абрэнавіч 1889—1903
* Пётр I Карагеоргіевіч 1903—1921

## Вонкавыя спасылкі
* Каралеўства Сэрбія ў 1912
* Каралеўства Сэрбія ў 1914
* Каралеўства Сэрбія ў 1918
* Мапа

Катэгорыя:Колішнія каралеўствы
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Сэрбіі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1882 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Сэрбіі
Нацыянальная кніжная палата Беларусі

**Нацыяна́льная кні́жная пала́та Белару́сі** — дзяржаўная ўстанова бібліяграфічнага ўліку выданьняў Беларусі, заснаваная ў чэрвені 1924 году. Служыць сховішчам друкаваных выданьняў Беларусі за кошт атрыманьня бясплатных абавязковых асобнікаў. Зьяўляецца краёвай службай стандартнай нумарацыі кніг. На 2016 г. выдавала на беларускай мове 12 пэрыядычных бібліяграфічных паказальнікаў: «Кніжны летапіс» (штомесяц з 1924 г.; да 2007 г. «Летапіс друку Беларусі»), «Паказальнік бібліяграфічных дапаможнікаў Беларусі» (штогод з 1978 г.), «Кнігі Беларусі» (штогод з 1984 г.), «Летапіс пэрыядычных выданьняў Беларусі» (штогод з 1925 г., з 1994 г. асобным выданьнем), «Летапіс часопісных артыкулаў» (штомесяц з 1934 г., з 1995 г. асобным выданьнем), «Летапіс газэтных артыкулаў» (штомесяц з 1937 г., з 1995 г. асобным выданьнем), «Беларусь у сьвеце» (штоквартал з 1946 г.; да 1995 г. «Беларуская ССР у друку СССР і зарубежных краін»; з 2005 г. асобным выданьнем), «Летапіс нотных выданьняў» (штогод з 1924 г., з 2007 г. асобным выданьнем), «Летапіс рэцэнзіяў» (штогод з 1932 г., з 2007 г. асобным выданьнем), «Летапіс выяўленчых выданьняў» (штогод з 1955 г., з 2007 г. асобным выданьнем), «Летапіс картаграфічных выданьняў» (штогод з 1994 г., з 2007 г. асобным выданьнем), «Летапіс аўтарэфэратаў дысэртацыяў» (штогод з 1999 г., з 2007 г. асобным выданьнем).

## Мінуўшчына
25 чэрвеня 1924 г. Савет народных камісараў БССР Пастановай № 47 стварыў у Беларускай дзяржаўнай і ўнівэрсытэцкай бібліятэцы аддзел «Беларуская кніжная палата». 13 траўня 1977 г. Савет міністраў БССР Пастановай № 141 падпарадкаваў Дзяржаўную кніжную палату Беларусі Дзяржаўнаму камітэту БССР па справах выдавецтваў, паліграфіі і кніжнага гандлю. 23 верасьня 1992 г. Савет міністраў Рэспублікі Беларусь Пастановай № 579 зьмяніў назоў установы на сучасны. 15 верасьня 1993 г. Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь сваім загадам прызначыла Нацыянальную кніжную палату Беларусі (НКПБ) краёвай службай Міжнароднай стандартнай кніжнай нумарацыі (МКСН). На 1 студзеня 2010 г. НКПБ мела ў архіве друку на Інструмэнтальным завулку 4 189 610 выданьняў, выпушчаных з 1920-х гадоў. Сховішча друку зьмяшчала выданьні 8 відаў: 2 040 203 газэтаў (48,7% выданьняў у сховішчы), 1 536 776 дробнадрукаваных выданьняў (36,7%), 352 616 кніг і брашураў (8,5%), 142 888 часопісаў і бюлетэняў (3,4%), 67 181 выданьняў нарматыўна-тэхнічнай дакумэнтацыі і вузкага прызначэньня (1,6%), 26 710 аўтарэфэратаў дысэртацыяў (0,6%), 19 238 выяўленчых (0,4%), 2048 нотных і 1950 картаграфічных выданьняў. Тэмпэратура захоўваньня выданьняў у сховішчы перавышала +17°C. На люты 2012 г. паўната фонду абавязковага асобніка складала 98% выпушчаных у Беларусі выданьняў за вылікам часткі рэклямнага друку і самвыдату.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Арганізацыі Менску
Катэгорыя:Кнігі
Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Гісторыя кнігадрукаваньня
Катэгорыя:Органы выканаўчай улады Беларусі
Катэгорыя:Установы, міністэрствы і ведамствы Беларусі
Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году

**[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2016 году|чэмпіянату Беларусі па футболе 2016 году]]** — 26-ы розыгрыш чэмпіянату Беларусі ў вышэйшай лізе, які праходзіў з 1 красавіка да 27 лістапада.

## Фармат
У параўнаньні з папярэднім чэмпіянатам вышэйшая ліга была пашыраная да 16 камандаў. Кожная каманда гуляла з кожнай дома і ў гасьцях, такім чынам, кожны клюб правёў па 30 гульняў. Каманды, якія занялі два апошнія месцы, былі паніжаныя ў першую лігу, адкуль да вышэйшай лігі далучацца дзьве найлепшыя каманды.

## Клюбы
У вышэйшай лізе выступалі 16 клюбаў: 13 найлепшых клюбаў чэмпіянату 2015 году, а таксама тры найлепшыя каманды першай лігі «Іслач», «Гарадзея» і «Крумкачы».

## Табліца

Пры аднолькавай колькасьці пунктаў месца ў табліцы вызначаецца згодна з наступнымі крытэрамі:
* вынікі гульняў між сабой (колькасьць пунктаў, колькасьць перамог, розьніца забітых і прапушчаных мячоў, колькасьць забітых мячоў)
* лепшая розьніца забітых і прапушчаных мячоў ва ўсіх гульнях чэмпіянату
* большая колькасьць перамог ва ўсіх матчах чэмпіянату
* большая колькасьць забітых мячоў ва ўсіх матчах чэмпіянату

## Вынікі гульняў

## Статыстыка

### Найлепшыя бамбардзіры

### Найлепшыя асыстэнты

## Найлепшыя гульцы
Беларуская фэдэрацыя футболу вызначыла найлепшых гульцоў па выніках чэмпіянату:
* Найлепшы футбаліст чэмпіянату — Ігар Стасевіч (БАТЭ)
* Найлепшы брамнік — Андрэй Клімовіч («Менск»)
* Найлепшы абаронца — Павал Рыбак («Шахцёр»)
* Найлепшы паўабаронца — Ігар Стасевіч (БАТЭ)
* Найлепшы нападнік — Віталь Радзівонаў (БАТЭ)

## Зборныя чэмпіянату

### Па вэрсіі [[Беларуская фэдэрацыя футболу|Беларускай фэдэрацыі футболу]]

#### Каманда «А»

#### Каманда «Б»

### Па вэрсіі газэты «[[Прессбол]]»

#### Каманда «А»

#### Каманда «Б»

## Найлепшыя судзьдзі
* Найлепшы судзьдзя — Аляксей Кульбакоў (Гомель)
* Найлепшыя асыстэнты судзьдзі — Віталь Малюцін (Магілёў), Дзьмітры Жук (Менск)

## Крыніцы

## Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Беларускай фэдэрацыі футболу

Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па футболе
Катэгорыя:2016 год у футболе
Пекары

Назву **Пекары** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Пекары — вёска ў Ваўкавыскім раёне

* Менская вобласьць:
** Пекары — вёска ў Гарадзілаўскім сельсавеце Маладэчанскага раёну
** Пекары — вёска ў Хажоўскім сельсавеце Маладэчанскага раёну

## Глядзіце таксама
* Пекар
Аўстрыя Зальцбург

«**Аўстрыя**» () — аўстрыйскі футбольны клюб з гораду Зальцбургу. Заснаваны ў 2005 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зальцбург‎
Ілірыйцы

**Іліры́йцы** () — старажытныя індаэўрапейскія плямёны, якія ў 1-м тысячагодзьдзі да н. э. насялялі тэрыторыю паўночнага захаду Балканскага паўвостраву ад узьбярэжжа Адрыятычнага мора да Дуная.

Найбольш вядомымі з гэтых плямёнаў былі істры, яподы, далматы, лібурны і інш. На паўночным захадзе межавалі з кельтамі, на ўсходзе — з фракійцамі.

Спачатку ілірыйцы займалі значныя тэрыторыі ў Цэнтральнай Эўропе, але былі выцесьнены кельтамі. Вялі працяглую барацьбу з Рымам (з 3 ст. да н. э.), але ў выніку былі заваяваныя (1 ст. да н. э.). Паступова асыміляваліся.

## Літаратура
* БелСЭ, т.5, ст. 63.

Катэгорыя:Старажытныя народы
Гісторыя Альбаніі

**Гісторыя Альбаніі**.

## Старажытнасьць
Рым забраў землі сучаснай Альбаніі (гістарычную Ілірыю) у ілірыйскіх плямёнаў у 1 ст. д.н. э.

## Сярэднявечча
У раньнім Сярэднявеччы землі былі занятыя славянскімі плямёнамі.

У 1381 годзе туркі трапілі на землі Альбаніі і падтрымалі ў міжпляённай вайне род Тапія супраць роду Бальшэй. Альбанія ператварылася ў поле супрацьстаяньня вэнэцыянцаў і турак. Туркі называлі альбанцаў арнаўтамі. У 1385 годзе сэрбскія і альбанскія князі пацярпелі паразу ў бітве пры Саўры.

У сярэдзіне XV стагодзьдзя супраціў туркам ладзіў нацыянальны герой Скандэрбэг.

Напрыканцы 1571 году туркі цалкам выціснулі вэнэцыянцаў з тэрыторыі Альбаніі. Горны поўнач Альбаніі захаваў пэўную аўтаномію. Улада належала радзе старэйшын на чале з байрактарамі — Захавальнікамі Сьцягу. У Альбаніі паступова распаўсюджваецца іслам.

## Новы час
Незалежнасьць Альбаніі была абвешчана ў 1912. У 1912—1913 Австра-Вугоршчына, Вялікабрытанія, Нямеччына, Італія, Расея і Францыя прызналі спачатку аўтаномію, а пасьля — незалежнасьць Альбаніі ад Турціі. Фактычна над Альбаніяй быў усталяваны пратэктарат гэтых шасьці краінаў, якія і вызначылі граніцы новай дзяржавы.

У 1914 годзе на кароткі час князям Альбаніі быў абвешчаны Вільгельм Від, хутка зрынуты падчас праітальянскага перавароту. Сутычкі італьянскіх зацікаўленасьцяў зь нямецкімі сталіся адной з прычынаў пераходу Італіі на бок Антанты.

У гады Першай сусьветнай вайны Альбанія ператварылася ў арэны баявых дзеяньняў. У красавіку 1915 году краіны Антанты і Італія падпісалі сакрэтную дамову, якая ліквідавала незалежнасьць Альбаніі. Яе тэрыторыя землі пад канец вайны былі акупаваныя італьянскім, сэрбскім і грэцкім войскамі.

21—31 студзеня 1920 году альбанскі Нацыянальны кангрэс ізноў абвясьціў незалежнасьць краіны са сталіцаю ў Тыране.

## Найноўшы час
У 1925—1939 краінай кіраваў кароль Зог I.

### Другая сусьветная вайна

У 1939 Альбанія была захопленая італьянскімі войскамі. У 1944 улада перайшла да камуністычных партызанаў.

### Сучаснасьць

Пасьля 1945 сацыялістычная Альбанія ўваходзіла ў савецкі блёк, пасьля савецкіх палітычных рэформ у сярэдзіне 1950-х парвала сувязі з СССР (1960), моцна зблізілася з Кітаем, атрымлівала ад таго значную фінансавую дапамогу.

У 1974 кітайская дапамога была значна скарочана, у 1978 спынена, у тым ліку, з-за вострай крытыкі альбанскім камуністамі кітайскіх палітычных рэформ.

У 1970-х праводзіліся «чысткі» кіраўнічых кадраў.

Пасьля сьмерці Энвэра Хаджы (1985) пачалася пэўная лібэралізацыя. Напрыклад, грамадзянам быў дазволены выезд за мяжу (1990). Быў выбраны першы не-камуністычны прэзыдэнт пасьля 1945, Салі Берыша (1992).

У студзені 1997 на глебе публічных пратэстаў супраць масавых фінансавых махлярстваў адбыліся ўзброеныя сутычкі, запанавала анархія. У краіну быў уведзены міратворчы кантынгент войск ААН (7 тыс. чалавек, красавік — жнівень 1997).

У 1998 назіраўся масавы прыток уцекачоў ад грамадзянскай вайны ў Косаве.

*
Прызрэнская ліга

**Прызрэнская ліга** (, «Альбаская ліга» або «Ліга абароны правоў Альбанскай Нацыі») — нацыянальная арганізацыя Альбаніі, створаная 10 чэрвеня 1878 году падчас альбанскага нацыянальнага адраджэньня.

Была заснавана ў старым горадзе Прызрэн, які на той час уваходзіў у склад вілаята Косава Асманскай імпэрыі. Мэтай Прызрэнскай лігі было перашкаджаць ажыцьцяўленьню пастановы Бэрлінскага кангрэсу, паводле якога некаторыя прыгранічныя тэрыторыі тагачаснай Асманскай імпэрыі былі перададзены Чарнагорыі, Грэцыі і Сэрбіі. Гэты крок выклікаў хвалю абурэньня на гэтых землях, якія былі заселены этнічнымі альбанцамі.

На зьезьдзе 10 чэрвеня 1878 году прысутнічалі прадстаўнікі фэадальна-патрыярхальнай знаці, чыноўнікі і буйныя гандляры з усіх частак Альбаніі, у тым ліку паэт Наім Фрашэры. Першапачаткова арганізацыя была створана пры падтрымцы турэцкага ўраду, аднак у лістападзе 1878 году выказала патрабаваньні аўтаноміі для абласьцей зь пераважна альбанскім насельніцтвам, што пацягнула за сабой разрыў адносін паміж Прызрэнскай лігай і турэцкім урадам.

У 1880 годзе кіраўніком лігі стаў Абдзюль Фрашэры. Пры вялікай падтрымцы з боку народных мас турэцкія ўлады былі выгнаныя з тэрыторыяў, дзе жыло альбанскае насельніцтва. У 1881 годзе Прызрэнская ліга абвясьціла сябе часовым урадам на гэтых тэрыторыях. Але турэцкаму ўраду ўдалося разьбіць дрэнна ўзброеныя атрады альбанцаў і нанесьці Прызрэнскай лізе канчатковую паразу. Барацьба арганізацыі скончылася арыштам яе правадыроў.

Цяпер у будынку, у якім зьбіралася ліга, створаны музэй.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гісторыя Косава
Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1878 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Альбаніі
Катэгорыя:Прызрэн
Зборная Паўночнай Ірляндыі па футболе

**Зборная Паўночнай Ірляндыі па футболе** — прадстаўляе Паўночную Ірляндыю на міжнародных футбольных турнірах і ў таварыскіх матчах. Арганізацыяй, якая ажыцьцяўляе кантроль і кіраваньне зборнай, зьяўляецца Ірляндзкая футбольная асацыяцыя.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Ірляндзкай футбольнай асацыяцыі

Катэгорыя:Паўночнаірляндзкі футбол
Паўночная Ірляндыя
Энвэр Галім

**Энвэр Галім** (; 15 сакавіка 1915, Казань, Расейская імпэрыя — 2 сакавіка 1988, Нью-Ёрк, ЗША) — татарскі пісьменьнік і журналіст, адзін зь перакладнікаў Бібліі на татарскую мову.

У 1938 року Энвэр Галім скончыў Інстытут татарскай мовы і літаратуры, пасьля чаго працаваў школьным настаўнікам і журналістам. У 1941 трапіў у войска, ваяваў з нацыстамі. Моцна паранены, трапіў у нямецкі палон. Знаходзячыся ў лягеры для ваеннапалонных, пачаў пісаць артыкулы для газэты «Ідэль-Урал», якая выдавалася для татарскіх легіянэраў. Пасьля вызваленьня збаяўся вяртацца ў СССР, а каб пазьбегнуць дэпартацыі, прыняў турэцкае грамадзянства і зьмяніў імя на Энвэр Галімаглу.

Па вайне працягнуў журналісцкую кар’еру, пісаў артыкулы для часопіса татарскіх эмігрантаў «Азад Ватан» (). У 1953—1988 працаваў радыёжурналістам у татарска-башкірскай службе Радыё «Свабода» (з 1968 — нью-ёрцкі карэспандэнт). У ЗША далучыўся да Рэспубліканскае партыі, актыўна ўдзельнічаў у палітычных мерапрыемствах.

Вольна валодаў татарскай, расейскай, нямецкай, турэцкай і ангельскай мовамі. Адным зь ягоных найзначнейшых твораў стаў пераклад Бібліі на татарскую мову.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Казані
Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Татарскія літаратары
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Расейскія эмігранты
Катэгорыя:Расейскія мэмуарысты
Катэгорыя:Перакладчыкі ЗША
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі на татарскую мову‎
Вангель Мэксі

**Ва́нгель Мэ́ксі** (; 1770, Лябава, Яніна, Асманская імпэрыя, цяпер у Гіракастэрскім раёне Альбаніі) — 1821, Трыпаліца, Асманская імпэрыя, цяпер у Грэцыі) — альбанскі лекар, пісьменьнік, перакладнік. Зьдзейсьніў першы пераклад Новага Запавету на альбанскую мову.

## Жыцьцяпіс
Мэксі нарадзіўся ў вёсцы Лябава ў шляхецкай сям’і. Навучаўся ў Яніне (цяпер у Грэцыі). Да 1803 року працаваў лекарам пры двары Алі-пашы, валадара Яніны. З рэкамэндацыйным лістом ад пашы Вангель Мэксі паступіў у Нэапалітанскі ўнівэрсытэт (Італія), дзе вывучаў мэдыцыну і практыкаваў у шпіталі парафіі Сан-Джаваньні і Карбанара. У 1808, скончыўшы адукацыю, вярнуўся ў Яніну на двор Алі-пашы адным зь ягоных чатырох пэрсанальных лекараў.

У 1810, трапіўшы ў няласку, накіраваўся ў Эўропу. У Вэнэцыі зацікавіўся альбанскім альфабэтам і мовай. У 1814 апублікаваў два пераклады рэлігійных тэкстаў на альбанскую мову, аднак абодва страчаныя.

Мэксі склаў граматыку альбанскае мовы, якая таксама страчаная, аднак згадваецца ў шматлікіх лістах Робэрта Пінкертана, які характарызаваў Вангеля Мэксі як альбанскага філёляга. Праца, імаверна напісаная да 1819 року, можа быць як першай, так і другой (пасьля Яна Эўстрата Віткукары) альбанскай граматыкай.

У гэты час Мэксі таксама стварыў новы альбанскі альфабэт, аб’яднаўшы мноства разнастайных, што існавалі дагэтуль. Гэтымі літарамі ён напісаў кнігу «Артаграфія альбанскае мовы» ().

У 1819 прадстаўнік Брытанскага і замежнага Біблійнага таварыства ў Маскве Робэрт Пінкертан сустрэўся з Вангелем Мэксі ў Стамбуле і дамовіўся пра пераклад апошнім на альбанскую мову Новага Запавету. Пераклад быў выкананы за два гады, а ў 1823 на Мальце надрукаваны сыгнальны асобнік, аднак да гэтага часу Мэксі ўжо памёр.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Альбаніі
Катэгорыя:Памерлі ў Трыпалі (Грэцыя)
Катэгорыя:Удзельнікі вайны за незалежнасьць Грэцыі
Катэгорыя:Альбанскія літаратары
Катэгорыя:Альбанскія перакладчыкі
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі на альбанскую мову
Катэгорыя:Альбанскамоўныя літаратары
Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Эстоніі

**Дэклярацыя аб дзяржаўным сувэрэнітэце Эстоніі** (), афіцыйна *Дэклярацыя аб сувэрэнітэце [[ЭССР|Эстонскай ССР]]* (*Deklaratsioon Eesti NSV suveräänsusest*) была абвешчаная 16 лістапада 1988 року ў часе Сьпеўнае рэвалюцыі. Дэклярацыя абвяшчала сувэрэнітэт Эстоніі і вяршынства эстонскіх законаў над савецкімі. Эстонскі парлямэнт таксама заявіў правы на прыродныя рэсурсы рэспублікі: зямлю, унутраныя воды, лясы, мінэральныя радовішчы і сродкі прамысловай вытворчасьці, сельскай гаспадаркі, будаўніцтва, дзяржаўныя банкі, транспартную інфраструктуру, камунальную гаспадарку і да т. п. у межах эстонскіх граніцаў. Дзень 16 лістапада адзначаецца ў Эстоніі як «Дзень абвяшчэньня сувэрэнітэту».

Пасьля пачатку спробы дзяржаўнага перавароту ў СССР у Эстоніі 20 жніўня 1991 была абвешчаная незалежнасьць. 6 верасьня 1991 СССР прызнаў незалежнасьць Эстоніі, і 17 верасьня краіна была прынятая ў ААН.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэклярацыі незалежнасьці
Катэгорыя:Сьпяваючая рэвалюцыя
Катэгорыя:Распад СССР
Катэгорыя:Сувэрэнітэт
Катэгорыя:Падзеі 16 лістапада
Катэгорыя:Падзеі 1988 году
Катэгорыя:Эстонская палітыка
Катэгорыя:1988 год у Эстоніі
Аслова

**Асло́ва** (, па-падляску: *Osłóvo*) — вёска ў Сямяціцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Мельнік.

Побач зь вёскай працякае рака Заходні Буг.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, праваслаўныя (прыход Нараджэньня Прасьвятой Багародзіцы ў Мельніку). Каталіцкая частка насельніцтва (парафія Перамяненьня Панскага ў Мельніку) па этнічных ідэнтыфікацыях — польская.

## Гісторыя
Вёска Аслова ўпершыню ўзгадваецца ў дакумантах 1513 г., калі была тут заснаваная сядзіба мельніцкага войта Міколы Рыхліка. Побач зь вёскай разьмяшхаліся 3 валокі мескай зямлі Мельніка. Вялікі князь Аляксандар дараваў Міколе Рыхліку таксама права на вольны ад падаткаў вадзяны млын на рэчцы Мутная, што працякае побач зь вёскай, а таксама права на валоданьне корчмай. У міжваенны пэрыяд Аслова прыналежала да гміны Радзівілаўка Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 114 жыхароў (15 каталікоў, 90 праваслаўных і 9 габрэяў; у перапісе ўсе хрысьціяне былі запісаныя як палякі, а юдаісты як жыды).

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямяціцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Эстоніі

**Адміністрацы́йнымі адзі́нкамі [[Эстонія|Эсто́ніі]]** ёсьць павет () і муніцыпалітэты двух тыпаў: места () ды воласьць (). Тэрыторыя Эстоніі падзеленая на 15 паветаў, якімі кіруюць павятовыя старосты (), прызначаныя ўрадам. У сваю чаргу паветы падзяляюцца на мескія муніцыпалітэты і воласьці.

Існуе яшчэ адзін тып муніцыпальнага ўтварэньня — *пасёлкавая воласьць* () — у склад якога ўваходзіць толькі адзін пасёлак. Паводле стану на 2011 рок у Эстоніі было шэсьць пасёлкавых воласьцей: Аэгвійду, Вяндра, Кохтла-Нымэ, Лавасаарэ, Тоатсі і Ярвакандзі.

## Паветы

## Мінуўшчына

У XIII стагодзьдзі эстонскія землі падзяляліся на 8 маакондаў: Вірумаа, Ляэне, Равала, Саарэ, Сакала, Угандзі, Хар’ю, Ярва і 4 кіхельконды (не ўваходзілі ў якія-кольвек мааконды: Мыху, Вайга, Нурмэкунд і Алемпоіс.

Пасьля ўваходжаньня ў склад СССР Эстонія ў 1947 року была падзеленая на раёны (), а ў 1952 року быў праведзены экспэрымэнт па падзеле Эстоніі на вобласьці. Агулам іх было ўтворана тры:
* Пярнуская
* Талінская
* Тартуская
Аднак у 1953 року яны были скасаваныя, і да канца савецкага рэжыму заставаліся раёны і месты рэспубліканскага падпарадкаваньня. Пасьля аднаўленьня незалежнасьці ў 1991 року раёны былі перайменаваныя ў паветы (мааконды), некаторыя зь іх зьмянілі назву, аднак агульная колькасьць засталася роўнай 15. Месты рэспубліканскага падпарадкаваньня, уключаючы й Талін, былі ўлучаныя ў склад паветаў.

## Крыніцы
Машчона Каралеўская

**Машчо́на Карале́ўская** (, па-падляску: *Moščóna*) — вёска ў Сямяціцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Мельнік.

Празь вёску праходзіць ваяводзкая дарога .

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Нараджэньня Прасьвятой Багародзіцы ў Мельніку). Каталіцкая частка насельніцтва (парафія Перамяненьня Панскага ў Мельніку) па этнічных ідэнтыфікацыях — польская.

## Гісторыя
Машчона была заснаваная ў першай палове 16 ст. як вёска баяраў путных мельніцкага вялікакняскага замку.. У міжваенны пэрыяд Машчона прыналежала да гміны Радзівілаўка Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 237 жыхароў (22 каталікоў, 215 праваслаўных; усе былі запісаныя пагалоўна палякамі). Пасьля 1939 г. саветы пачалі будаваць тут значны апорны пункт берасьцейскага ўмацаванага рэгіёну . Пасьля нападзеньня Нямеччыны на Савецкі саюз апорны пункт у Машчонай пад камандваньнем падпаручніка Недалугова абараняўся праз 7 днёў (да зьнішэньня бункера).

## Зноскі

Катэгорыя:Сямяціцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Сабантуй

**Сабантуй** (, ,  — «сьвята плуга») — штогадовае народнае башкірскае, татарскае і чуваскае сьвята, прысьвечанае пачатку вясеньніх палявых работ. Першыя пісьмовыя згадкі пра сабантуй сустракаюцца ў нататках Івана Ляпёхіна напрыканцы 18 стагодзьдзя. Сабантуй адзначаўся са старажытнасьці ў гонар абуджэньня прыроды і вясеньняга севу. Звычайна падчас сьвята жыхары некалькіх паселішчаў прыязджалі ў адну вёску. Пачыналася сьвята з супольнай малітвы, потым праходзілі конныя скачкі вакол халма, што імітавала праход сонца па небасхіле. Пракаладалі першую баразну, што сымбалізавала абладненьне зямлі. Напрыканцы сьвята праводзіліся розныя спаборніцтвы, хараводы і гульні. Адным зь відаў спаборніцтваў зьяўляецца барацьба (курэш). У 1990 годзе сабантуй набыў статус агульнарэспубліканскага сьвята.

Падобныя сьвяты існуюць як у іншых народаў Паволжа (марыйцаў, мардвы, удмуртаў), так і ў некаторых цюрскіх народаў Каўказу (балкарцы і нагайцы), аднак яны маюць свае адрозьненьні. Ёсьць некаторыя асаблівасьці ў назьве сьвята і асаблівасьцях сьвяткаваньня сабантуя ў розных этнаграфічных груп башкір, татараў і чувашоў.

У Беларусі 23 чэрвеня 2012 году быў зладжаны Сабантуй, на якім выступілі мастацкія калектывы Татарстану І Башкірыі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сьвяты Расеі
Катэгорыя:Татарскія сьвяты
Катэгорыя:Башкірская культура
Катэгорыя:Культура Башкартастану
Катэгорыя:Башкірскія сьвяты
Паўднёвы Ўрал

**Паўднёвы Ўрал** — частка ўральскіх гор, цягнецца ад р. Уфы (у раёне пасёлку Ніжні Ўфалей) да ракі Урал. З захаду і ўсходу абмежаваная Усходне-Эўрапейскай і Заходне-Сыбірскай раўнінамі. Даўжыня гор — 550 км. Самая выкокая кропка — 1640 м (гара Ямантаў).

Рэльеф Паўднёвага Ўралу складаны. Разновысотныя хрыбты паўднёва-заходняга і мерыдыянальнага напрамку падзеленыя глыбокімі падоўжнымі і папярочнымі паніжэньнямі і далінамі.

Большая частка схілаў пакрытая тайговымі, радзей зьмяшанымі лясамі; сустракаюцца шыракалістыя лясы; на ўсходнім схіле і ў паўднёвай частцы — стэп.

## Вяршыні
* Ямантаў (1640 м)
* Вявлікі Ірэмель (1582 м)
* Малы Ямантаў (1510 м)
* Нургуш (1406 м)
* Кругліца (1168 м)
* Адклікной грэбень (1155 м)

Катэгорыя:Уральскія горы
Нацыянальны тэатар опэры і балету Альбаніі

**Нацыянальны тэатар опэры і балету Альбаніі** (, *TOB*) — опэрны тэатар у Альбаніі. Разьмешчаны ў сталіцы краіны — Тыране. Тэатар знаходзіцца ў Палацы культуры Тыраны ў самым цэнтры гораду на плошчы Скандэрбэга.

## Гісторыя
Быў заснаваны 29 лістапада 1953 году. Спачатку ўстанова месьцілася ў памяшканьні Акадэміі музыкі і мастацтваў Альбаніі, а праз 10 гадоў пераехала ў пабудаваны з дапамогай СССР Палац культуры Тыраны, дзе знаходзіцца і дагэтуль, дзелячы будынак з Нацыянальнай бібліятэкай Альбаніі.

Нацыянальны тэатар опэры і балету Альбаніі падпарадкаваны Міністэрству культуры, моладзі і спорту Альбаніі і фінансуецца зь дзяржаўнага бюджэту. У 2000-я калектыў тэатру налічваў каля 200 чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальны тэатар опэры і балету Альбаніі на афіцыйным вэб-сайце ўраду Альбаніі

Катэгорыя:Тырана
Катэгорыя:Опэрныя тэатры
Катэгорыя:Тэатры Альбаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1953 годзе
Сястра Тона

**Сястра Тона** — партрэт жанчыны альбанскага мастака Ко́ла Ідрамэно, намаляваны ў 1883 годзе. Карціна зьяўляецца часткай калекцыі Нацыянальнай галерэі мастацтваў Альбаніі
. Яе называюць «альбанскай Мона Лізай».

На партрэце адлюстравана сястра мастака Тона. Карціна стала адным з найвялікшых дасягненьняў мастака, і лічыцца першым псыхалягічным партрэтам альбанскага мастацтва часоў нацыянальнага Адраджэньня. Мадэль апранутая ў традыцыйныя для скутарской дзяўчыны касьцюм, як падкрэсьлівае яе сарамлівасьць і духоўную чысьціню.

## Крыніцы

Катэгорыя:Альбанскае мастацтва
Катэгорыя:Карціны 1883 году
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1883 годзе
Кузьняцоў

**Кузьняцоў** — прозьвішча.
Вядомыя носьбіты:
* Вячаслаў Кузьняцоў (нар. ў 1947 годзе) — беларускі палітык і дыплямат
* Георгі Іванавіч Кузьняцоў (нар. ў 1950 годзе) — беларускі дзяржаўны дзяяч
* Ігар Кузьняцоў (нар. ў 1956 годзе) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, гісторык, выкладчык
* Яўген Кузьняцоў (нар. ў 1992 годзе) — расейскі хакеіст
Уфа (рака)

**Уфа́** () — рака ў Чалябінскай і Сьвярдлоўскай абласьцях і Башкартастане (Расея), правы прыток ракі Белая (басэйн Волгі).

Даўжыня ракі 918 км, плошча вадазбору 53,1 тыс. км². Бярэ пачатак ва Уфімскім возеры на Сярэднім Урале. Да месца ўпадзеньня ракі Юрузань даліна Уфы вузкая, ніжэй па цячэньні пашыраецца. Упадае ў раку Белая на ўскраіне гораду Уфа. Асноўныя прытокі: Ай, Юрузань, Бісерць, Цюй.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Рэкі Расеі
Уфа (неадназначнасьць)

Назву **Уфа** маюць:

* Уфа — рака ў Чалябінскай і Сьвярдлоўскай абласьцях і Башкартастане (Расея)
* Уфа — горад у Расеі, сталіца Рэспублікі Башкартастан

## Глядзіце таксама
* UFA
Брэст (неадназначнасьць)

**Брэст** можа азначаць:

## Тапонімы

### [[Баўгарыя]]
* Брэст — вёска ў Кюстэндыльскай вобласьці
* Брэст — вёска ў Плевенскай вобласьці

### [[Беларусь]]
* Брэст — часам так называюць абласны цэнтар Берасьцейскай вобласьці

### [[Нямеччына]]
* Брэст — камуна ў Ніжняй Саксоніі

### [[Паўночная Македонія]]
* Брэст — вёска ў грамадзе Македонскі-Брод Паўднёва-Заходняга рэгіёну
* Брэст — вёска ў грамадзе Чучар-Сандэва Скоп’еўскага рэгіёну
* Брэст — вёска ў грамадзе Шціп Усходняга рэгіёну

### [[Польшча]]
* Брэст — места ў Куяўска-Паморскім ваяводзтве

### [[Славенія]]
* Брэст — вёска ў грамадзе Іг Сярэднеславенскага рэгіёну

### [[Сэрбія]]
* Брэст — вёска ў грамадзе Мэрашына Нішаўскай акругі

### [[Францыя]]
* Брэст — места ў дэпартамэнце Фіністэр рэгіёну Брэтань
* Брэст — акруга ў дэпартамэнце Фіністэр рэгіёну Брэтань
* Эсбо-Брэст — камуна ў дэпартамэнце Верхняя Сона рэгіёну Бургундыя — Франш-Камтэ

### [[Харватыя]]
* Брэст — вёска ў грамадзе Ланішце Істарскай жупаніі
* Брэст пад Вучкам — вёска ў грамадзе Лупаглаў Істарскай жупаніі
* Брэст Покупскі — вёска ў Сісачка-Мославацкай жупаніі

### [[Чэхія]]
* Брэст — вёска ў акрузе Кромержыж Зьлінскага краю

## Спорт
* «Брэст» — францускі футбольны клюб

## Асобы
* Мартын Брэст — амэрыканскі рэжысэр, актор

## Транспарт
* Брэст — аэрапорт ля Берасьця
* Брэст — аэрапорт ля Брэсту
* Брэст-Усходні — чыгуначная станцыя ў Берасьці
* Брэст-Цэнтральны — чыгуначны вакзал у Берасьці

## Іншае
* (3232) Брэст — малая плянэта

## Глядзіце таксама
* Берасьце (неадназначнасьць)
Вілянова

**Віляно́ва** (, па-падляску: *Vylinóvo*) — вёска ў Сямяціцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Мельнік.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Іконы Божай Маці Ўсіх Смуткуючых Радасьць у Катэрцы, цэнтар прыхода знаходзіцца ў Такарах, часткова прыход сьвятых Кузьмы й Дзямяна ў Тэлятычах). Некаторая частка жыхароў вёскі — каталікі (парафія Ўзьнясеньня Крыжа ў Такарах), пераважна польскай нацыянальнай ідэнтыфікацыі.

## Гісторыя
Да падзелаў Рэчы Паспалітай вёска Вілянова знаходзілася ў межах Берасьцейскага павету ВКЛ. У міжваенны пэрыяд Вілянова прыналежала да гміны Высокае Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 310 жыхароў (28 каталікоў, 272 праваслаўных, 10 юдаістаў; 28 палякаў, 272 беларусаў, 10 габрэяў). З 2009 г. у вёсцы дзейнічае ансамбль *Верасы*, які выконвае песьні на беларускай, падляскай і польскай мовах.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямяціцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Кундзкая культура

**Ку́ндзкая культу́ра** — мэзалітычная культура VIII—V тысячагодзьдзяў да нашай эры, распаўсюджаная на тэрыторыі ўсходняй Прыбалтыкі ад Польшчы да Ленінградзкай вобласьці і паўднёвай Фінляндыі. Разьвілася на базе сьвідэрскай культуры і пазьней эвалюцыянавала ў нарвенскую культуру. Пуліскае паселішча кундзкай культуры лічыцца сьледам старажытнага знаходжаньня чалавека на тэрыторыі Эстоніі. Кундзкая культура названа ў гонар эстонскага места Кунда (знаходзіцца каля 110 кілямэтраў на ўсход ад Таліну, побач зь якім было знойдзена першае шырока вывучанае паселішча на гары Ламасьмяэ і ў навакольным тарфяніку.

На тэрыторыі Беларусі вядомыя тры паселішчы, два ў Полацкім раёне і адно — у Верхнядзьвінскім.

Прадстаўнікі культуры часта выкарыстоўвалі для вытворчасьці інструмэнтаў і зброі рогі і косткі, што было абумоўлена рэдкімі радовішчамі крэменю ў рэгіёне. Мёртвых хавалі ў выпрастаным становішчы ў адзіночку ці групамі (часам у некалькі ярусаў), часта пасыпалі трупы вохрай і клалі да іх прылады працы.

Выказваюцца здагадкі, што носьбіты гэтай культуры мелі гаплягрупу N1c.

## Вонкавыя спасылкі
* Разьвіцьцё прыроднага асяродзьдзя і культурна-храналягічнае дзяленьне мэзаліту лясной зоны Ўсходняй Эўропы

Катэгорыя:Мэзалітычная Эўропа
Катэгорыя:Археалёгія ў Беларусі
Катэгорыя:Археалёгія ў Латвіі
Катэгорыя:Археалёгія ў Летуве
Катэгорыя:Археалёгія ў Польшчы
Катэгорыя:Археалёгія ў Расеі
Катэгорыя:Археалёгія ў Фінляндыі
Катэгорыя:Археалёгія ў Эстоніі
Катэгорыя:Гісторыя Ленінградзкай вобласьці
Аксютычы

**Аксю́тычы** (, па-падляску: *Oksiútyčy*) — вёска ў Сямяціцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Мельнік.

Празь вёску праходзіць ваяводзкая дарога .

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, праваслаўныя (прыход Сьвятых Марты і Магдаліны ў Грабарцы). Каталіцкая частка насельніцтва (парафія Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла ў Сямятычах-Станцыі) па этнічных ідэнтыфікацыях — польская.

## Гісторыя
Вёска была заснаваная мельніцкім старастай у 1616 г. як частка млынскіх пасяленьняў на рэчцы Машчонай (разам зь вёскамі Мацьковічы, Альховічы, Гамоты, Паўлавічы і Станковічы). У міжваенны пэрыяд Аксютычы прыналежалі да гміны Радзівілаўка Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 76 жыхароў (70 праваслаўных беларусаў і 6 габрэяў).

## Зноскі

Катэгорыя:Сямяціцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Белая (прыток Камы)

**Белая** — рака ў Расеі, на Паўднёвым Урале і Перадуральлі, левы прыток Камы. Цячэ па тэрыторыі Башкартастану, а таксама па мяжы апошняга з Татарстанам. Самая доўгая рака ў Башкартастане. Даўжыня ракі 1 430 км, плошча басэйну 142 тыс. км².

Бярэ пачатак з балот на ўсходзе ад гары Ірэмель (Паўднёвы Ўрал). У верхняй частцы Белая цячэ ў нізкіх забалочаных берагах. Ніжэй пасёлку Цірлянскага даліна рэзка звужаецца; на асобных участках схілы яе стромкія, абрывістыя, пакрытыя лесам. Ніжэй упадзеньня правага прытоку ракі Нугуш, па меры выхаду на раўніну, даліна паступова пашыраецца; пасьля ўпадзеньня ракі Уфы Белая ўяўляе сабою тыпова раўнінную раку.

Падпітка ракі адбываецца галоўным чынам з дапамогай сьнегу. Сярэдні гадавы расход вады ў Бірску 858 м³/с. Замярзае ў другой дэкадзе лістападу, крыгаход — у сярэдзіне красавіку.

Гарады: Беларэцк, Салават, Ішымбай, Сцерлітамак, Уфа, Бірск.

## Назва
Руская назва Белая — калька з башкірскігі *Ағиҙел* ці татарскага *Агыйдел* — «белая рака», што ідзе ад цюрцкага *ак* — «белая» і старажытнацюрцкага *ідель* — «вада, рака». Гэткім чынам, быццам бы супрацьпастаўляюцца дзьве ракі гэтай мясцовасьці, Белая-Агізель — «белая рака» і Уфа — Караідель (), што значыцца «чорная рака», што, магчыма, зьвязана з колерным вызначэньнем бакоў сьвету, рака Белая цячэ з поўдня, а Ўфа — з поўначы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Расеі
Жалезінка

**Жале́зінка** — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Лапаціцкага сельсавету.

## Гісторыя
Узьнікла ў 1894 годзе.

## Насельніцтва
* 1999 год — 41 чалавек
* 2010 год — 12 чалавек
* 2011 год — 12 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Лапаціцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Іванішчавічы

Назву **Іванішчавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Іванішчавічы — вёска ў Рудабельскім раёне Гомельскай вобласьці
* Іванішчавічы — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Іванава
* Іванавічы
* Іванаў
* Іванаўка
* Іванаўск
* Іванаўскія Агароднікі
* Іванаўцы
* Іванаўшчына
* Іванічы
* Іванішча
* Іванкі
* Іванкавічы
* Іванкаўшчына
* Іванпольле
* Іванск
* Іванскія
* Іванцава
* Іванчыцы
* Янава
* Янавічы
* Янаў
* Янаўка
* Янаўцы
* Янаўшчына
* Янова
* Яноўка
Славікі

Назву **Славікі** маюць:

* Славікі — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Славікі — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласьці
Альбанская кухня

**Альбанская кухня** () — нацыянальная кухня альбанцаў. Зьяўляецца міжземнаморскай, сфармавалася пад уплывам шматлікіх кухняў, у тым ліку італьянскай і турэцкай.

Альбанская кухня характэрная выкарыстаньнем спэцый, такіх як чорны перац і міжземнаморскіх зёлак: мацярдушка, мята, базылік, размарын, якія выкарыстоўваюцца ў прыгатаваньні мяса і рыбы, але таксама часам выкарыстоўваецца перац чылі і часнык.

Гародніна выкарыстоўваюцца амаль у кожнай страве. Асноўны пасілак альбанцаў — ланч, які складаецца з *gjellë* (тушанага мяса), якое зьяўляецца галоўнай стравай і гатуецца з разнастайнай гароднінай, і салатаў са сьвежай гародніны: таматаў, агуркоў, зялёнага перцу, і масьлін. Салат запраўляецца сольлю, аліўкавым алеем, воцатам і / або лімонным сокам.

Малочныя прадукты зьяўляюцца неад’емнай часткай кухні, як правіла суправаджаюцца хлебам і алькагольнымі напоямі, такімі як ракі. Морапрадукты ў асноўным распаўсюджаны ў прыбярэжных раёнах і гарадах краіны такіх як Дурэс, Влёра, Шкодэр, Лежа і Саранда.

## Вонкавыя спасылкі

* Kuzhina Shqiptare — receta gatimi shqip

*
Прэзыдэнт Эстоніі

**Прэзыдэнт Эстонскай Рэспублікі** (Eesti Vabariigi President) — кіраўнік Эстонскай Рэспублікі.

Паколькі паводле Асноўнага закону 1992 року Эстонія зьяўляецца парлямэнцкай рэспублікай, паўнамоцтвы прэзыдэнта ў значнай ступені абмежаваныя, ён не ўваходзіць у сыстэму выканаўчай улады і зьяўляецца галоўным чынам сымбалічнай фігурай, якая выконвае прадстаўнічыя і розныя фармальна-юрыдычныя функцыі. Прэзыдэнт ня можа быць сябрам якой-кольвек палітычнай партыі і ня можа займаць ніякую іншую выбарную ці прызначальную пасаду. Гэтыя абмежаваньні накіраваныя на забесьпячэньне незалежнасьці і палітычнай непрадузятасьці прэзыдэнта пры выкананьні імслужбовых абавязкаў.

Абраньне прэзыдэнта праходзіць шляхам галасаваньня ў парлямэнце ці ў спэцыяльнай калегіі выбарцаў (у тым выпадку, калі ніводнаму з кандыдатаў не ўдаецца падчас трох тураў набраць патрэбную большасьць у дзьве траціны ад канстытуцыйнага складу Рыйгікогу). Прэзыдэнт абіраецца тэрмінам на пяць гадоў, адна і тая ж асоба ня можа быць абраная прэзыдэнтам больш чым на два тэрміны запар.

## Сьпіс прэзыдэнтаў
# 24 красавіка 1938 —21 чэрвеня 1940 — Канстантын Пятс
# 6 кастрычніка 1992 — 8 кастрычніка 2001 — Ленарт Мэры
# 8 кастрычніка 2001 — 9 кастрычніка 2006 — Арнольд Руўтэль
# з 9 кастрычніка 2006 — Тоомас Хэндрык Ільвэс

## Рэзыдэнцыя

Рэзыдэнцыя прэзыдэнта Рэспублікі разьмешчаная ў Талінскім раёне Кадрыёрг непадалёк ад Кацярынентальскага палацу з прылеглым паркавым комплексам і музэю Куму. У гэтым жа будынку разьмяшчаецца канцылярыя прэзыдэнта, якая ажыцьцяўляе матэрыяльна-тэхнічнае забесьпячэньне дзейнасьці кіраўніка дзяржавы.

Будынак быў збудаваны ў 1938 року паводле праекту архітэктара Алара Котлі. За савецкім часам у гэтым будынку разьмяшчаўся Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету ЭССР.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт прэзыдэнта Эстонскай Рэспублікі

Катэгорыя:Эстонская палітыка
Катэгорыя:Прэзыдэнты Эстоніі
Мовы Альбаніі

У **Альбаніі** ўжываецца 7 моваў. Найбольш распаўсюджаны тоскскі дыялект альбанскай мовы, на якім размаўляюць 2.900.000 чалавек, і гегскі дыялект альбанскай мовы, на якім размаўляюць 300 тысячаў чалавек.

Таксама распаўсюджаны грэцкая, македонская, цыганская (улаская), румынская (арамунская) і сэрбская мовы.

Афіцыйная мова Альбаніі — альбанская.

*
Тосцкі дыялект альбанскай мовы

**Тосцкі дыялект альбанскай мовы** () — дыялект альбанскай мовы, які выкарыстоўваецца на поўдні Альбаніі тоскамі. Іншы дыялект — гегскі ужываецца на поўначы ад ракі Шкумбіні.

На тосцкім дыялекце заснаваная літаратурная альбанская мова. Гэтым дыялектам размаўляюць 2.900.000 чалавек.

## Глядзіце таксама
* Альбанская мова
* Гескі дыялект альбанскай мовы

## Вонкавыя спасылкі
* ISO documentation

Катэгорыя:Мовы Альбаніі
Гескі дыялект альбанскай мовы

**Гескі дыялект альбанскай мовы** () — дыялект альбанскай мовы, які ўжываецца на поўначы ад ракі Шкумбіні. Іншы дыялект — тоскскі выкарыстоўваецца на поўдні Альбаніі тоскамі.

На гескім дыялекце размаўляюць 300 000 чалавек.

## Глядзіце таксама
* Альбанская мова
* Тоскскі дыялект альбанскай мовы

## Вонкавыя спасылкі
*  ISO Documentation

Катэгорыя:Мовы Альбаніі
Тартускія мірныя дамовы

**Та́ртускія мі́рныя дамо́вы** — мірныя пагадненьні паміж Расейскай СФСР, з аднаго боку, і наваўтворанымі пасьля распаду Расейскай імпэрыі Эстоніяй ды Фінляндыяй, зь іншага боку. Падпісаньне адбылося ў эстонскім Тарту ў 1920 року па сканчэньні савецка-эстонскай і савецка-фінскай войнаў. Дамовы разьвязалі пагранічныя спрэчкі і пытаньні ўласнасьці.

* Тартуская мірная дамова (расейска-эстонская)
* Тартуская мірная дамова (расейска-фінская)

## Вонкавыя спасылкі
* Внешняя политика СССР: 1917—1920 гг. Сборник документов. Т.1 / Сост.: Тисминец А. С.; Отв.ред.: Лозовский С. А.; Ред. и прим.: Штейн Б. Е. — М., 1944. — 571 с.

Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Расеі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Фінляндыі
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Эстоніі
Катэгорыя:Мірныя пагадненьні XX стагодзьдзя
Расамаха (жывёла)

**Расамаха** — драпежны сысун сямейства куніцавых, адзіная прадстаўніца роду Gulo. Раней жыла на Беларусі, зьнікла на пачатку 19 стагодзьздзя.

Катэгорыя:Куніцавыя
Нацыянальная бібліятэка Альбаніі

**Нацыянальная бібліятэка [[Альбанія|Альбаніі]]** () знаходзіцца ў сталіцы краіны Тыране. Бібліятэка была заснавана ў 1920 годзе і афіцыйна адкрытая 10 сьнежня 1922 году.

Нацыянальная бібліятэка Альбаніі (НБА) — найважнейшы нацыянальны культурны інстытут, найстарэйшы ў Альбанскай дзяржаве. Бібліятэка займае 2 будынкі і працуе пад кіраўніцтвам Міністэрства турызму, культуры, моладзі і спорту Альбаніі. У задачы бібліятэкі ўваходзіць збор, апрацоўка, аднаўленьне, захоўваньне і давядзеньне да чытачоў пісьмовых і іншых матэрыялаў, якія распавядаюць пра гістарычную і культурную спадчыну альбанскага народу. На нацыянальным узроўні яна ладзіць бібліятэчную адукацыю і павышэньне прафэсійнай адукацыі, таксама выконвае ролю навукова-дасьледчага цэнтру ў вобласьці бібліятэчнай справы.

У склад збораў бібліятэкі ўваходзяць кнігі, пэрыядычныя выданьні, мапы, атлясы, мікрастужкі і іншыя бібліятэчныя адзінкі захоўваньня. Асобныя зборы цікавыя як у кантэксьце альбанскай, так і эўрапейскай культуры. Бібліятэка звычайна працуе 72 гадзіны ў тыдзень для асобаў старэйшых за 16 гадоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Альбанская культура
Альбанія
Катэгорыя:Тырана
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Тэлебачаньне ў Альбаніі

**[[Тэлебачаньне]] ў [[Альбанія|Альбаніі]]** зьявілася ў 1960 годзе разам са стварэньнем мэлерадыёкампаніі Radio Televizioni Shqiptar на падставе Альбанскага радыё.

Да сярэдзіны 1990-х Радыё і тэлебачаньне Альбаніі было адзіным трансьлятарам ў краіне, пакуль не зьявіліся прыватныя тэлеканалы. Паколькі Альбанія была вельмі закрытай краінай, ды разьвіцьцё тэлебачаньня адбывалася вельмі марудна з-за моцнай цэнзуры — было практычна забаронена трансьляцыя ўсіх замежных каналаў, у тым ліку Грэцыі, Югаславіі і Італіі. Сучасныя тэхналёгіі ў краіне толькі пачынаюць разьвівацца: адбываецца паступовы пераход на лічбавую трансьляцыю. Цяпер ў краіне трансьлюецца 7 афіцыйных каналаў RTSH і некалькі дзясяткаў рэгіянальных тэлеканалаў, Таксама рэтрансьлююцца шмат міжнародных каналаў на альбанскай мове.

## Грамадзкія тэлеканалы

### На тэрыторыі ўсёй краіны
* TVSH (Televizioni Shqiptar) — першы грамадзкі тэлеканал; аналягавая вэрсія
* TVSH 2 — другі грамадзкі тэлеканал (створаны ў 2003 годзе), ў асноўным трансьлюе спартовыя падзеі ў жывым этэры
* RTSH HD — HD-вэрсія тэлеканалу TVSH
* RTSH Sport
* RTSH Muzikë
* RTSH Art
* TVSH Sat — спадарожнікаввы тэлеканал для Эўропы

### Рэгіянальныя
* Radio Televizioni Gjirokastra (Гіракастра)
* Radio Televizioni Korça (Корджа)

## Прыватныя тэлеканалы

### Нацыянальныя
* Top Channel
* TV Klan

### Спадарожнікавыя
* Vizion Plus

## Анлайн-трансьляцыя
* Zjarr TV
* Wedding TV HD

## Каналы блізкага замежжа
* Klan Kosova
* Алсат М
* Agon Channel

## Міжнародныя тэлеканалы
* FOX
* Fox Life
* Fox Crime
* Comedy Central
* National Geographic
* Travel Channel
* Discovery Channel
* Investigation Discovery
* TLC Discovery
* Animal Planet
* Outdoor Channel
* History Channel
* Disney Channel
* Disney XD
* Nickelodeon
* Nick Jr.
* Cartoon Network
* Boomerang
* Eurosport
* Eurosport 2
* MTV Europe
* VH1 Europe
* VH1 Classic
* BBC World News
* CNN
* Euronews
* Sky News
* CNBC Europe
* CCTV News
* TV5 Monde Europe
* Rai Italia
* ANT1 Greece

## Правайдэры лічбавай трансьляцыі DVB-T/S
* Digitalb
* Tring Digital TV
* SuperSport Albania

## Глядзіце таксама
* Сродкі масавай інфармацыі Альбаніі

## Крыніцы

## Літаратура
* Londo, Ilda. Television across Europe: follow-up reports 2008 — Albania. Budapest: Open Society Institute, 2008 
* Londo, Ilda. Media Ownership, Independence, and Pluralism. Tirana: Albanian Media Institute, 2007 
* Londo, Ilda. Digital television in Albania: Policies, development and public debate. Tirana: Albanian Media Institute, 2006 

## Вонкавыя спасылкі
* AMA — Authority of Audiovisual Media 
* IMA — InfoMedia Albania 
* Albanian Media Institute 
* LIVE TV в Албании 
* LIVESTREAM TV из Шкодера 

*
Канстытуцыя Альбаніі

**Канстыту́цыя Альба́ніі** — асноўны закон Альбаніі, прыняты 21 кастрычніка 1998 году. Канстытуцыя ўключае прэамбулу, 18 частак, 183 артыкулы.

## Асноўныя прынцыпы
* Альбанія — парлямэнцкая рэспубліка.
* Рэспубліка Альбанія — унітарная, непадзельная дзяржава.
* Улада грунтуецца на сыстэме свабодных, роўных, усеагульных, пэрыядычных выбараў.
* Закон складае аснову і абмяжоўвае дзейнасьць дзяржавы.
* Канстытуцыя — вышэйшы закон у Рэспубліцы Альбанія.
* Палітычныя партыі ствараюцца свабодна. Іх арганізацыя павінна ажыцьцяўляцца на дэмакратычных прынцыпах.
* У Альбаніі няма афіцыйнай рэлігіі.
* Эканамічная сыстэма Рэспублікі грунтуецца на прыватнай і дзяржаўнай уласнасьці, а таксама на рынкавай эканоміцы і на свабодзе гаспадарчай дзейнасьці.
* Узброеныя сілы забясьпечваюць незалежнасьць дзяржавы, а таксама абараняюць цэласнасьць яе тэрыторыі і яе канстытуцыйны лад.
* Дзяржаўнай мовай зьяўляецца альбанская.

## Вонкавыя спасылкі
* Тэкст Канстытуцыі Албаніі

Катэгорыя:Гісторыя Альбаніі
Тартуская мірная дамова

**[[Тартускія мірныя дамовы|Та́ртускія мі́рныя дамо́вы]]**:
* Тартуская мірная дамова — дамова паміж РСФСР і Эстоніяй, падпісаная 2 лютага 1920
* Тартуская мірная дамова — дамова паміж РСФСР і Фінляндыяй, падпісаная 14 кастрычніка 1920

## Глядзіце таксама
* Дорпацкая мірная дамова — дамова паміж Маскоўскай дзяржавай і Швэцыяй, падпісаная ў траўні 1564
Шотэ Галіца

**Шотэ Галіца** (), пры нараджэньні **Чэрыме Халіл Радзішэва** (; 1895, Радзішэвэ, Косава — 1927, Фушэ-Круя ў Альбаніі) — альбанская нацыяналістка з руху паўстанцаў-качакаў, мэтаю якіх было аб’яднаньне ўсіх альбанскіх земляў і падтрымка дэмакратычнага ўраду ў Альбаніі. Была абвешчана народнаю гераіняй Альбаніі. У барацьбе прымала ўдзел, карыстаючыся мужчынскім імем *Чэрым*.

Мела шасьцярых братоў, выйшла замуж за Азэма Галіцу ў 1915 годзе. Галіца брала ўдзел у дванаццацігадовай збройнай барацьбе. Удзельнічала ў 1919 годзе ў паўстаньні ў заходняй частцы Косава і з 1921 па 1923 год у баях з сэрбскімі салдатамі ў Юніку. Пасьля сьмерці мужа ў 1925 годзе стала лідэркай партызанскага руху. У ліпені 1927 году яна выйшла з партызанскай барацьбы і памерла празь некалькі месяцаў у паўночнай Альбаніі. За час барацьбы згубіла 22 сваякоў.

Вядомая ейная цытата:

## Вонкавыя спасылкі
* Elsie, Robert (2004). *Historical Dictionary of Kosova*. The Scarecrow Press. стар. 63. .

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1895 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Косава
Катэгорыя:Асобы Косава
Катэгорыя:Асобы Альбаніі
Катэгорыя:Жанчыны ў войнах
Катэгорыя:Памерлі ў 1927 годзе
Эстонскі альфабэт

**Эсто́нскі [[альфабэт]]** () — альфабэт дзеля запісу эстонскай мовай. Эстонскі альфабэт ствараўся на аснове нямецкага. У пачатку XX стагодзьдзя літара W была замененая літарай V, а таксама ўведзеныя Š і Ž з чэскага альфабэту.

Эстонскі альфабэт ужывае стандартныя літары лаціны з даданьнем дыякрытычных знакаў.

Літары *f*, *š*, *z*, *ž* ужываюцца толькі ў запазычаньнях (*fotograaf*, *želee*, *šokolaad*) і ў замежных імёнах уласных. Літары *c*, *q*, *w*, *x*, *y* ўжываюцца толькі ў замежных імёнах і назвах (напрыклад, *New York*).

## Гучаньне літараў

## Дадатковыя зьвесткі
* Літару **Õ** ўвёў у эстонскі альфабэт мовазнаўца Ота Вільгельм Мазінг.

## Вонкавыя спасылкі
* Эстонскі інстытут

Альфабэт
Катэгорыя:Лацінічныя альфабэты
Беларускае слова (1920)

«**Белару́скае сло́ва**» — орган гарадзенскага Беларускага нацыянальнага камітэту.

## Гісторыя
Выдавалася з 2 кастрычніка 1920 да 7 студзеня 1921 у Горадні на беларускай мове. Рэдактары: Вячаслаў Адамовіч, Уладзімер Шалешка (з № 42). У газэце супрацоўнічалі Аркадзь Смоліч (пад крыптанімам «Л. Б.»), Сымон Рак-Міхайлоўскі (пад крыптанімамі «С. Р.», «С. Р-к»), Янка Натусевіч і інш.

Інфармавала пра падзеі ў Беларусі, Польшчы і ва ўсім сьвеце. Палітычнае жыцьцё асьвятляла з пазыцыяў барацьбы за нацыянальнае вызваленьне беларускага народу. Распаўсюджвалася ў Таліне рэдакцыяй газэты «Послѣднія извѣстія» і газэтай «Народное дѣло». Выйшла 78 нумароў. Выданьне спынена ўладамі Польшчы, пра што паведамілі газэты «Наша думка», «Gaseta Warszawska», «Варшавское слово» і «Народное дѣло». Супраць рэдактара Уладзімера Шалешкі распачалі судовую справу.

File:Галаўнакамандуючы Беларускай Народнай Арміяй.jpg|Артыкул ў газэце Послѣдніе известія. № 8 12.01.1921. Галаўнакамандуючы Беларускай Народнай Арміяй. Перадрук з газэты «Беларускае слова».
BelSlovaNarDelo.jpg|Аб’ява газэты «Беларускае слова» на 1921 год у газэце «Народное дѣло» № 11(134), 16.01.1921


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Гарадзенскія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьніклі ў 1921 годзе
Пятроў

**Пятроў** — прозьвішча.

Носьбіты:
* Аляксандар Пятроў — беларускі палітык і дыплямат, Надзвычайны і Паўнамоцны Амбасадар Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Баўгарыя (2001—2005)
* Аляксей Пятроў (нарадзіўся ў 1991 годзе) — беларускі футбаліст
* Васіль Пятроў (1761—1834) — расейскі фізык, адзін зь першых расейскіх электратэхнікаў, акадэмік Пецярбурскай АН
* Яўген Пятроў — савецкі пісьменьнік, адзін з суаўтараў творчага гурту Ільф і Пятроў

## Населены пункт
* Пятроў — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі

## Глядзіце таксама
* Пятроў пост