open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Глей

**Глей**, **буза́**, **мул** — тонказярністая мяккая горная парода з сумясі мінэральных і арганічных рэчываў, якая адкладаюцца на дне вадасьцёкаў і вадаёмаў.

Глей у прыродных умовах знаходзіцца ў цякучым стане, пры высушваньні набывае ўласьцівасьці цьвёрдага цела. Утрымлівае вялікую колькасьць вельмі дробных фракцый: ад 30% да 50% часьцінак маюць памер меншы за 0,01 мм.

На дне мораў і кантынэнтальных вадаёмаў (азёр, сажалак) распаўсюджаныя глеі, якія складаюцца з тонказярністых прадуктаў разбурэньня горных пародаў (*тэрыгенны*, *гліністы*, *вапняны* глей) і з мікраскапічных ракавінаў альбо шкілетных парэшткаў марскіх арганізмаў (*глобігерынавы*, *дыяматавы*, *радыёлярыевы*, *птэаподава* глей). Вылучаюць глеі, узбагачаныя вульканічным попелам (*вульканічны* глей).

Часам глей узбагачаны арганічным рэчывам (сапрапэль), раскладаньне якога выклікае серавадароднае заражэньне альбо разьвіцьцё гніласных працэсаў (*гнілы глей*).

Глей зьяўляецца пачатковай стадыяй фармаваньня зьвязаных асадкавых пародаў.

Глей выкарыстоўваецца ў сельскай гаспадарцы як угнаеньне альбо ў кампоставых кучах. Пэўныя віды глею (азёрны, сажалкавы, лягунны) ужываюць як угнаеньне і для мінэральнай прыкормкі хатніх жывёлаў, а таксама ў мэдыцыне для брудалекаваньня.

Катэгорыя:Геалёгія
Катэгорыя:Гідралёгія
Катэгорыя:Угнаеньні
Летнія Алімпійскія гульні 2008 году

**Летнія Алімпійскія гульні 2008 году**, афіцыйна вядомыя як **Гульні XXIX Алімпіяды** (, ) прайшлі ў Пэкіне, сталіцы КНР, з 8 па 24 жніўня 2008 году. Некаторыя спаборніцтвы прайшлі таксама ў Ганконгу, Цяньцзіне, Цындао, Цыньхуандао, Шанхаі і Шэньяне. Талісман гульняў — Дзеці ўдачы.

## Выбар гораду
Пэкін быў абраны сталіцай XXIX Алімпіяды 13 ліпеня 2001 году на 112-й сэсіі МАК у Маскве, апярэдзіўшы па выніках галасаваньня Таронта, Парыж, Стамбул і Асаку. Пасьля першага туру галасаваньня Пэкін значна апярэджваў іншых кандыдатаў. Асака набрала ўсяго 6 галасоў і была выключаная са сьпісу кандыдатаў. У другім туры Пэкін быў падтрыманы пераважнай большасьцю галасоў, таму неабходнасьць у наступных турах адпала. У канчатковы сьпіс кандыдатаў, складзены ў 2000 годзе, не ўвайшлі іншыя 5 гарадоў, якія падавалі заяўку: Бангкок (Тайлянд), Каір (Эгіпет), Гавана (Куба), Куала-Лумпур (Малайзія) і Сэвільля (Гішпанія).

Пасьля перамогі ў галасаваньні віцэ-прэм’ер Дзяржсавету Кітаю, Лі Ланьцын, заявіў, што «перамога Пэкіна ў канкурэнцыі за набыцьцё права арганізацыі Алімпіяды-2008 — гэта прызнаньне міжнароднай супольнасьцю грамадзкай стабільнасьці, сацыяльнага прагрэсу і эканамічнага росквіту Кітаю». Раней Пэкін падаваў заяўку на правядзеньне летніх Алімпійскіх гульняў 2000 году. Галасаваньне праходзіла 23 верасьня 1993 году ў Монтэ-Карлё. Пэкін лідыраваў у галасаваньні ў першых трох турах, але затым прайграў Сыднэю ў фінале.

## Дадатковыя зьвесткі
* Падчас эстафэты Алімпійскага агню па розных краінах Эўропы, нягледзячы на процідзеяньне паліцыі, праводзіліся шматлікія спробы прыхільнікамі незалежнасьці Тыбэту заблякаваць эстафэту і нават патушыць агонь. Для гэтага выкарыстоўваліся партатыўныя вогнетушыцелі. Адзін раз, у Францыі, патушыць Алімпійскі агонь атрымалася, але ён быў адразу жа запалены ад рэзэрвовага.
* У Кітаі выпушчаныя ў продаж 10 000 маляўнічых афіцыйных эмблем Гульняў на ракавінах вустрыцаў.
* Каб удзельнічаць у Алімпіядзе, ня ўключаная ў алімпійскую каманду ЗША амэрыканская баскетбалістка Бэкі Гэман, якая гуляла ў маскоўскім ЦСКА, зьмяніла грамадзянства і стала грамадзянкай Расеі.
* На час правядзеньня Алімпіяды пэкінскія ўлады далі распараджэньне рэстаранам гораду выключыць з мэню традыцыйныя стравы з сабакаў.
* Кальцавы экран, выкарыстаны на цырымоніі адкрыцьця Гульняў, мае памеры 14 на 492 мэтры і зьяўляецца самым вялікім з калі-некалі выкарыстаных у імпрэзах. Фармаваньнем малюнку на экране займаюцца 63 відэапраектары Christie CP2000-ZX пад кіраваньнем клястара мэдыясэрвераў Axon. У якасьці апэрацыйнай сыстэмы выкарыстоўваецца дапрацаваны Windows XP Embedded з усталяванымі Framework NET 2.0, DirectX і DirectShow.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Старонка на сайце МАК
* Мэдальны залік
Папа

**Па́па Ры́мскі** ( — тата, бацька;  — патрыярх, сьвятар ад  — бацька) або **Пантыфік** — зьверхнік Каталіцкай Царквы, біскуп Рыму і кіраўнік дзяржавы Ватыкан.

У каталіцтве — намесьнік Хрыста і наступнік апостала Пятра; абіраецца з кардыналаў на канклаве.

## Улада
У Каталіцкай Царкве ўлада Папы Рымскага мае выключны характар. Канстытуцыя *[[Pastor aeternus]]* 1870 году надае папу «найвышэйшую і поўную юрысдыкцыю над Рыма-Каталіцкаю Царквою як у пытаньнях веры й маралі, так і ў пытаньнях дысцыпліны і кіраваньня», а таксама ўладаю «над кожнаю з Цэркваў, што знаходзяцца ў стасунках з папаю і над кожным без вынятку сьвятаром і вернікам, незалежна ад усялякіх правоў зямное ўлады» (канон 218, №&nbsp;1-2).

Адміністратыўны корпус, што кіруе справамі папы, называецца Рымская курыя, зборная назва для курыі і папы ў сукупнасьці&nbsp;— Апостальскі пасад (Сьвятая сталіца).

У пытаньнях веры і маралі Папа Рымскі сочыць за чысьцінёю веравучэньня, то бок адкідае псэўдавучэньні, кіруе місіянэрскаю дзейнасьцю, склікае Сусьветныя саборы Каталіцкай Царквы, вядзе іхнія паседжаньні (асабіста або з дапамогаю ўпаўнаважаных ім асобаў), зацьвярджае іхнія рашэньні, пераносіць або распускае саборы (у выпадку сьмерці папы пад час сабору ягоныя паседжаньні прыпыняюцца да выбараў новага папы). На Першым Ватыканскім саборы 1870 году было абвешчана, што вучэньне ў справах веры або маралі, якія Папа Рымскі абвяшчае ўрачыста *[[ex cathedra]]*, то бок як Пастыр і Настаўнік усіх хрысьціянаў, сілаю сваёй найвышэйшай апостальскай улады, — уважаюцца беспамылковымі і абавязваюць ва ўсёй Царкве (дагмат пра беспамылковасьць Папы Рымскага).

Папа Рымскі надзелены найвышэйшаю судоваю ўладаю ў Царкве. Любая судовая справа можа быць пададзеная яму як першай інстанцыі. Толькі яму падсудныя кардыналы, нунцыі й біскупы, якіх абвінавачваюць у крымінальных злачынствах. Папа вырашае справы ў трэцяй інстанцыі па апэляцыях у царкоўных працэсах. Зварот у сьвецкія суды дзеля абскаржаньня выраку, вынесенага папаю, забараняецца.

Папу Рымскаму належыць найвышэйшая выканаўчая ўлада ў Царкве: ён засноўвае, зьмяняе й ліквідуе япархіі (дыяцэзіі); прызначае, зацьвярджае на пасадзе, пераводзіць і здымае біскупаў; запаўняе вакансіі, распараджаецца на найвышэйшым узроўні царкоўным скарбам, зьдзяйсьняе права абвяшчаць блаславёнымі і сьвятымі.

Папа Рымскі &nbsp;— гарант усеагульнасьці й еднасьці Каталіцкай Царквы. Пакольку Папа Рымскі&nbsp;— гарант еднасьці Царквы, то й ягоная ўлада&nbsp;— сувэрэнная. Праз папу дзейнічаюць на поўную сілу й часткі Царквы. Адзінаўладзьдзе Папы Рымскага неабходнае для захаваньня законнасьці і падтрымкі парадку ўнутры Царквы.

Таксама Папа Рымскі зьяўляецца кіраўніком сьвецкае дзяржавы Ватыкан, што займае 44 гектары. У 756—1870 гадах папа кіраваў гэтак званаю Папскаю дзяржаваю, што займала значную частку поўначы Італіі.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс рымскіх папаў
* Прароцтва пра Папаў

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт 
* Неафіцыйны блог пра Папу
Вымярэньне

**Вымярэньне** — апэрацыя для вызначэньня дачыненьня адной (вымяранай) велічыні да іншай аднароднай велічыні, якая бярэцца за адзінку. Атрыманае значэньне будзе лічбавым значэньнем вымяранай велічыні. Вымярэньне фізычнай велічыні дасьведчаным шляхам праводзіцца з дапамогай розных сродкаў вымярэньняў. Вымярэньне фізычнай велічыні ўключае ў сябе некалькі этапаў:

# уласна параўнаньне з эталёнам;
# пераўтварэньне ў форму, зручную для выкарыстаньня, то бок выкарыстаньне розных спосабаў індыкацыі.

У тых выпадках, калі немагчыма выканаць вымярэньне, бо не выдзелена велічыня як фізычная, ці не вызначана адзінка вымярэньняў гэтай велічыні, практыкуецца ацэньваньне такіх велічынь па умоўным шкалах, як то шкала Рыхтэра для вымярэньня інтэнсіўнасьці землятрусаў, шкала Мооса для ацэнцы цьвёрдасьці мінэралаў. Навука, прадметам вывучэньня якой зьяўляюцца ўсе аспэкты вымярэньняў, завецца мэтралёгіяй.

Вымярэньне зьяўляецца адным з галоўных пытаньняў у гандлі, навуцы, тэхніцы і колькасных дасьледаваньнях у шматлікіх галінах. Гістарычна склаліся, што многія сыстэмы вымярэньня існавалі для розных абласьцей чалавечай дзейнасьці, каб палегчыць параўнаньне аб’ектаў ці зьяваў паміж сабой. Часта яны былі дасягнуты мясцовымі пагадненьнямі паміж гандлёвымі партнэрамі або супрацоўнікамі. З XVIII стагодзьдзя разьвіцьцё ішло ў напрамку ўніфікацыі і шырока прызнаных стандартаў, у выніку чаго паўстала сучасная міжнародная сыстэма адзінак (СІ). Гэтая сыстэма памяншае ўсе фізычныя вымярэньня з дапамогай вызначэньня матэматычнай камбінацыі сямі базавых блёкаў, зь якіх можна атрымаць усе астатнія адзінкі.

## Стандартызацыя
У фізыцы і тэхніцы адзінкі вымярэньня выкарыстоўваюцца для стандартызаванага прадстаўленьня вынікаў вымярэньняў. Лікавае значэньне фізычнай велічыні ёсьць адносінамі вымеранага значэньня да некаторага стандартнага значэньня, якое і зьяўляецца адзінкай вымярэньня.

Для вымярэньняў звычайна выкарыстоўваюць міжнародную сыстэму адзінак (СІ) у якасьці асновы для параўнаньня. Сыстэма вызначае сем асноўных адзінак: кіляграм, мэтар, кандэла, сэкунда, ампэр, кельвін і моль. Шэсьць з гэтых блёкаў вызначаны без спасылкі на канкрэтны фізычны аб’ект, які служыць у якасьці стандарту, у той час як кіляграм па-ранейшаму ўвасоблены ў артэфакт, які знаходзіцца ў штаб-кватэры Міжнароднага бюро мераў і вагаў ў горадзе Сэўр бліз Парыжу. Безартыфактавыя адзінкі базуюцца на дакладным значэньні, зьвязаным з фізычнай канстантай або іншымі нязьменнымі зьявамі ў прыродзе, у адрозьненьне ад стандартных артэфактаў, якія схільныя да разбурэньня зь цягам часу. Такім чынам адзінка вымярэньня можа быць зьмененая толькі за кошт павышэньня дакладнасці вызначэньня велічыні канстанты, зь якой яна зьвязана.

## Вонкавыя спасылкі
* Мэтралёгія


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Афіцэр (шахматы)

**Афіцэ́р**, **вышнік**, **слон** (Unicode: ♗, ♝) — лёгкая шахматная фігура. Кожны з супернікаў пачынае гульню з двума афіцэрамі. Напачатку партыі афіцэры займаюць палі c1, f1 (белыя) і c8, f8 (чорныя афіцэры).

## Хады афіцэра
Афіцэр можа хадзіць на любую колькасьць палёў па дыяганалі пры ўмове, што на ягоным шляху няма іншых фігураў.

Кожны афіцэр можа рухацца альбо толькі па белых, альбо толькі па чорных палёх, таму аднаго з афіцэраў называюць *белапольным*, іншага — *чарнапольным*. Ці, мяркуючы па пачатковай расстаноўцы, афіцэры могуць быць названыя адпаведна *каралеўскім* і *візыравым*.

## Афіцэр у шахматнай партыі

Паколькі афіцэру падуладная толькі палова палёў дошкі, ён слабейшы за ладзьдзю, якая можа хадзіць па ўсіх палях. Акрамя таго, на пустой дошцы пад ударам ладзьдзі заўжды знаходзіцца чатырнаццаць клетак, у той час як пад ударам афіцэра — ад сямі да трынаццаці. Да таго ж адным афіцэрам і каралём мат паставіць немагчыма.

Афіцэр прыблізна эквівалентны вершніку альбо тром латнікам. Перавага вершніка ў тым, што ён мога скакаць празь іншыя фігуры. Аднак афіцэр станае параўнальна мацнейшым у эндшпілі, калі атрымлівае больш вольнай прасторы для манэўраў.

## Этымалёгія
Адпаведная фігура па-арабску завецца *аль-філь*, з-за чаго ў Францыі пераўтварылася ў *шута* (), у Ангельшчыне, з-за падабенства зь біскупскай мітрай — у *біскупа* (), а ў Нямеччыне перайменаваная ў *бегуна* ().

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Piececlopedia: Афіцэр 

Катэгорыя:Шахматныя фігуры
Манугевічы

**Мануге́вічы** () — польскі шляхецкі род армянскага паходжаньня гербу «Гасо». Паходзіць ад Мануга Гасо сына букавінскага шляхціча армянскага паходжаньня Валерыяна Гасо, які жыў на мяжы XVII—XVIII ст. і быў заснавальнікам Гасо-Агапсовічаў. У 1814 Каятан і Мікалай Манугевічы пацьвердзілі шляхецтва ў Аўстрыі.

## Найбольш вядомыя
* Мікалай Ян Манугевіч (1754—1834), сейненскі біскуп
* Самуэль Манугевіч (1871—1956), ксёндз


Катэгорыя:Армянскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Аўстрыйскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Украінскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Армяне ў Польшчы
Вершнік (шахматы)

**Ве́ршнік**, **конь**, **ко́ньнік** () — лёгкая шахматная фігура. У пачатку партыі кожны з апанэнтаў мае па два вершнікі, разьмешчаныя на палёх b1, g1 (белыя) і b8, g8 (чорныя вершнікі).

## Хады вершніка
Вершнік можа хадзіць на любое поле дошкі, не занятае іншай сваёй фігурай, наступным чынам: дзьве клеткі ў адзін бок і адна клетка ў іншы бок (у форме літары Г у розных варыяцыях). Пасьля кожнага ходу вершнік трапляе на клетку супрацьлеглага колеру. Унікальнасьць гэтай фігуры ў тым, што вершнік адзіны можа скакаць церазь любыя іншыя фігуры, якія сустракаюцца на ягоным шляху.

## Вершнік у шахматнай партыі
Па вартасьці вершнік прыблізна роўны афіцэру ці тром латнікам. Тры вершнікі прыблізна роўныя візыру альбо двум ладзьдзям.

У закрытых пазыцыях вершнік мае перавагу над афіцэрам, бо мае ўласьцівасьць скакаць церазь іншыя фігуры. У латнікавых эндшпілях вершнік слабейшы, таму што мае значна меншую манэўравасьць: каб прайсьці ад аднаго боку дошкі да іншага, яму патрэбна больш хадоў, чым афіцэру і тым больш іншым фігурам.

Гэтаксама як і ў выпадку з двума каралямі і афіцэрам, адзін вершнік ня можа паставіць мат каралю суперніка. Аднак гэта адзіная фігура, якая можа атакаваць фігуры суперніка, сама не станаючы пад іхні ўдар. Вершнік вельмі прыдатны дзеля пастаноўкі відэльцу фігурам суперніка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Piececlopedia: Вершнік

Катэгорыя:Шахматныя фігуры
Індуізм

**Індуізм** — адна з найбуйнейшых паводле колькасьці вернікаў рэлігіяў сьвету. Сфармаваўся ў І тысячагодзьдзі да н. э. у выніку далейшай эвалюцыі ведычнай рэлігіі і брагманізму, а таксама асыміляцыі народных вераваньняў. У аснове індуізму — вучэньне аб пераўвасабленьні душаў (сансара) і карме; ушанаваньне вярхоўных багоў Вішну і Шывы; сьледаваньне каставым правілам, сьвятымі лічацца: сярод жывёлаў — карова, зьмяя; сярод рэк — Ганг; сярод расьлінаў — лётас. Культавыя абрады адбываюцца ў храмах, каля мясцовых і хатніх алтароў, а таксама ў сьвятых месцах. Для індуізма ўласьціва ўяўленьне аб унівэрсальнасьці і ўсеагульнасьці вярхоўнага боства. Сёньня існуюць дзьве асноўныя плыні рэлігіі — вішнуізм і шываізм.

Індуізм сыходзіць сваімі каранямі ў ведыйскую, харапскую і дравідыйскую цывілізацыі, з-за чаго яго называюць старажытнай у сьвеце рэлігіяй. У адрозьненьне ад абрамічных рэлігіяў, у індуізму няма заснавальніка, у ім адсутнічаюць адзіная сыстэма вераваньняў і агульная дактрына. Індуізм уяўляе сабой сямейства разнастайных рэлігійных традыцыяў, філязофскіх сыстэмаў і вераваньняў, заснаваных на монатэізму, політэізму, пантэізму, манізму і нават атэізму. Тыповымі для індуізму можна прызнаць такія рэлігійныя палажэньні, як дгарма, карма, сансара, мокша і ёга.

У індуізьме існуе вялікая колькасьць сьвятых пісаньняў, якія падзяляюцца на дзьве асноўныя катэгорыі: шруці і смрыці. Важнымі індуісцкімі тэкстамі зьяўляюцца Веды, Упанішады, Пураны, Рамаяна, Магабгарата, Бгагавад-гіта і Агамы.

Індуізм зьяўляецца трэцяй паводле ліку пасьлядоўнікаў рэлігіяй у сьвеце пасьля хрысьціянства і ісламу. Індуізм вызнаюць больш за 1 млрд чалавек, каля 95% зь якіх жывуць у Індыі і Нэпале. Іншымі краінамі, у якіх прыхільнікі індуізму складаюць значную частку насельніцтва, зьяўляюцца Банглядэш, Шры-Ланка, Пакістан, Інданэзія, Малайзія, Сынгапур, Маўрыцы, Фіджы, Сурынам, Гаяна, Трынідад і Табага, Вялікабрытанія, Канада і ЗША.

У другой палове XX стагодзьдзя індуізм распаўсюдзіўся за межы Індыі, перасягнуў нацыянальныя межы і набыў шмат пасьлядоўнікаў па ўсім сьвеце. Шырока распаўсюдзіліся і сталі звыклымі такія ідэі, як карма, ёга і вэгетарыянства. Некаторыя аспэкты і практыкі індуізму падвяргаюцца крытыцы. Найбольшае асуджэньне выклікаюць абрад самаспаленьня ўдоваў і дыскрымінацыя, заснаваная на каставай прыналежнасьці.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Індуізм на Open Directory Project
* Гісторыя індуізму BBC
* Індыя і індуізм ThinkQuest


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Шашкі

**Ша́шкі**, **арца́бы****, варца́бы** — старажытная настольная гульня.

Існуе шмат адменаў арцабаў. У большасьці зь іх гульня вядзецца на клятчастай дошцы, гульцы пачаргова робяць ход, перасоўваючы адну са сваіх фігураў укосна. Фігура можа пераскокнуць цераз фігуру суперніка, калі за ёй ёсьць вольнае поле. Пры гэтым фігура суперніка зьнімаецца з дошкі. Пры дасягненьні фігурай апошняга шэрагу яна становіцца дамкай. Гульня вядзецца да поўнага зьнішчэньня сіл суперніка. Калі такога зьнішчэньня дасягнуць немагчыма, рэгіструецца нічыя.

У Беларусі пашыраныя **расейскія**, або **64-клеткавыя арцабы**, і **міжнародныя**, ці **стаклеткавыя арцабы**.
Халодная вайна

**Хало́дная вайна́** — тэрмін, што азначае геапалітычную і ідэалягічную барацьбу паміж СССР і ейнымі сатэлітамі з аднаго боку і ЗША з краінамі блёку НАТО з другога пасьля Другой сусьветнай вайны. Яна пачалася прыблізна ў 1945—1948 гадох пасьля часовага ваеннага саюзу краінаў у барацьбе супраць нацыскай Нямеччыны, трывала (з усё меншай актыўнасьцю) на працягу наступных сарака гадоў і ў рэшце рэшт скончылася распадам савецкага блёку ў 1989 годзе. У 1949 годзе была створана арганізацыя НАТО, як ваенны альянс па стрымліваньні камунізму ў якасьці асноўнай стратэгіі ў рамках дактрыны Трумэна, у той час як савецкі блёк сфармаваўся дзякуючы Варшаўскай дамовы ў 1955 годзе. Некаторыя краіны сьвету вырашылі падрымаць адзін з блёкаў, у той час як іншыя аддалі перавагу застацца нэўтральнымі.

Халодная вайна была названая так, бо ў часе ейнага ходу не назіраліся прамыя ваенныя дзеяньні, паколькі абодва бакі валодалі ядзернай зброяй, бо іхняе выкарыстаньне амаль цалкам гарантуе ўзаемнае зьнішчэньне. Цыклі адноснага спакою суправаджаліся высокай напружанасьцю, якая магла б прывесьці да вайны. Найбольш напружанымі падзеямі гэтага супрацьстаяньня сталі Блякада Бэрліна (1948—1949), вайна ў Карэі (1950—1953), Бэрлінскі крызіс 1961 году, вайна ў Віетнаме (1959—1975), Кубінскі крызіс (1962), аўганска-савецкая вайна (1979—1989), а таксама вайсковае вучэньне НАТО Able Archer 83, якое праходзіла ў лістападзе 1983 году. Канфлікт выяўляўся праз ваенныя кааліцыі, стратэгічнае разгортваньне звычайных сіл, шырокую дапамогу дзяржавам, шпіянаж, прапаганду, звычайныя і ядзерныя ўзбраеньні, заклікі да нэўтральных краінаў, суперніцтва падчас спартовых мерапрыемстваў і тэхналягічных спаборніцтваў, як то касьмічная гонка. Для таго каб зьменшыць рызыку патэнцыйнай ядзернай вайны, абодва бакі праводзілі палітыку разрадкі палітычнай напружанасьці ў 1970-я гады.

У 1980-я гады ЗША павялічыла дыпляматычны, ваенны і эканамічны ціск на Савецкі Саюз, у той час, як савецкая эканоміка ўжо пакутвала ад стагнацыі. У канцы 1980-х гадоў савецкі прэзыдэнт Міхаіл Гарбачоў увёў лібэральныя рэформы перабудовы і ўвядзеньня галоснасьці. Гэта спрыяла руху мірных рэвалюцыі ў дзяржавах-сатэлітах Савецкага Саюза, у той час як сам Савецкі Саюз быў скасаваны ў 1991 годзе, у выніку чаго Злучаныя Штаты сталі дамінуючай ваеннай дзяржавай сьвету. Халодная вайна і ейныя падзеі не пакінулі значную спадчыну, аднак яны знайшлі адбітак у папулярнай культуры, асабліва ў сродках масавай інфармацыі ў тэмах пра шпіянаж і пагрозу ядзернай вайны.

Упершыню тэрмін «халодная вайна» дастасаваў для апісаньня супрацьстаяньня Злучаных Штатаў і Савецкага Саюзу Джордж Орўэл у артыкуле «Ты і атамная бомба», які зьявіўся ў 1945 годзе.

## Глядзіце таксама
* Пагадненьне аб радыёэлектроннай выведцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя халоднай вайны. Coldwar.ru 
* The Cold War International History Project (CWIHP) 
* Халодная вайна на сайце Hirosima 
* Матэрыялы, датычныя халоднай вайны 
* Сайт, прысьвечаны халоднай вайне. 

Катэгорыя:Палітыка

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Самуэль Манугевіч

**Самуэ́ль Мануге́віч** (; 1871, Куты, Івана-Франкоўская вобласьць, Украіна — 28 сьнежня 1956) — каталіцкі ксёндз армянскага абраду, дзеяч армянскае дыяспары ў Польшчы й СССР. Сэнатар 2-га скліканьня. З армянскага шляхецкага роду Манугевічаў.

Скончыў тэалягічны факультэт у Львове. Быў пробашчам армянскае парафіі ў Кутах і радным таго месца. Шэф Гаспадарчага таварыства й Зьвязу сельскіх працаўнікоў у Кутах. Сэнатар 2-га скліканьня Польшчы ад Беспартыйнага блёку супрацы з урадам Юзафа Пілсудзкага. Быў апошнім душпастырам армянаў на абшарах СССР.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Армяне ў Польшчы
Катэгорыя:Армяне ва Ўкраіне
Самуэль
Катэгорыя:Сэнатары Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Мікалай Ян Манугевіч

**Мікала́й Ян Мануге́віч** (; 21 красавіка 1754-25 чэрвеня 1834) — суфраган варшаўскі, біскуп сейненскі. З армянскага шляхецкага роду Манугевічаў.

У 1774-1782 прафэсар Замойскае Акадэміі. У 1785 у Рыме высьвечаны на капляна. Быў пробашчам у Касках. У 1809 стаў сябрам варшаўскае капітулы, у 1815 — гнезьненскае, у 1816 — калегіяльнае ў Ловічы. Ад 27 верасьня 1822 — біскуп тытулярны Тармакускі й суфраган варшаўскі. Сакраваны на біскупа 10 лістапада 1822. 19 сьнежня 1825 прызначаны сейненскім біскупам (інгрэс адбыўся 9 ліпеня 1826). Заснаваў у Сейнах духоўную сэмінарыю. 16 траўня 1827 стаў сэнатарам Царства Польскага.

Катэгорыя:Сейненскія біскупы
Катэгорыя:Варшаўскія біскупы
Катэгорыя:Армяне ў Польшчы
Мікалай Ян
Катэгорыя:Нарадзіліся 21 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1754 годзе
Катэгорыя:Памерлі 25 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1834 годзе
Лодзкі ўнівэрсытэт

**Лодзкі ўнівэрсытэт** () — польскі ўнівэрсытэт, вышэйшая навучальная ўстанова ў Лодзі.

Унівэрсытэт быў заснаваны ў 1945 годзе на базе пэдінстытуту (1921—1928), Вышэйшай школы эканамічных навук (1924—1928) і аддзяленьня Вольнага Польскага Ўнівэрсытэту (1928—1939). На сёньняшні дзень унівэрсытэт мае 12 факультэтаў і гэта адна з найлепшых ВНУ краіны. У 2007 годзе ўнівэрсытэт патрапіў у сьпіс 500 найлепшых навучальных установаў сьвету па рэйтынгу часопісу The Times.

На цяперашні момант (2008) ва ўнівэрсытэце навучаецца 42 500 студэнтаў і працуе 3827 выкладнікаў.

## Факультэты

* Факультэт біялёгіі і аховы навакольнага асяродзьдзя (*Wydział Biologii i Ochrony Środowiska*; спэцыяльнасьці: біялёгія, навакольнае асяродзьдзе)
* Факультэт хіміі (*Wydział Chemii*; спэцыяльнасьць: хімія)
* Факультэт эканомікі і сацыялёгіі (*Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny*; спэцыяльнасьці: эканоміка, фінансы і банкаўская справа, інфарматыка і эканамэтрыя, сацыялёгія, міжнародныя зносіны)
* Факультэт філялёгіі (*Wydział Filologiczny*; спэцыяльнасьці: бібліятэчная справа, ангельская філялёгія, германская філялёгія, клясычная філялёгія, польская філялёгія, раманская філялёгія, славянская філялёгія, расейская філялёгія з элемэнтамі ўкраінскай мовы і культуры, культуралёгія)
* Факультэт філязофіі і гісторыі (*Wydział Filozoficzno-Historyczny*; спэцыяльнасьці: гісторыя, гісторыя мастацтва, археалёгія, этналёгія, філязофія)
* Факультэт фізыкі і дастасаванай інфарматыкі (*Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej*; спэцыяльнасьці: фізыка, інфарматыка)
* Факультэт матэматыкі і інфаматыкі (*Wydział Matematyki i Informatyki*; спэцыяльнасьці: інфарматыка, матэматыка)
* Факультэт геаграфічных навук (*Wydział Nauk Geograficznych*; спэцыяльнасьць: геаграфія)
* Пэдагагічны факультэт (*Wydział Nauk o Wychowaniu*; спэцыяльнасьці: псыхалёгія, пэдагогіка)
* Факультэт кіраваньня і права (*Wydział Prawa i Administracji*; спэцыяльнасьці: права, кіраваньне)
* Факультэт міжнародных і палітычных зносінаў (*Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych*; спэцыяльнасьці: паліталёгія, міжнародная паліталёгія, міжнародныя зносіны)
* Факультэт мэнэджмэнту (*Wydział Zarządzania*; спэцыяльнасьці: маркетынг, мэнэджмэнт)

## Іншая інфамацыя
З самага пачатку існаваньня ўнівэрсытэту кіраўніцтва клапацілася пра супрацоўніцтва з замежнымі ВНУ, якое працягваецца і зараз. Пры ўнівэрсытэце працуе Вышэйшая школа польскай мовы, дзе навучаюцца больш за 300 замежных студэнтаў, каб атрымаць дыплём і магчымасьць паступіць у польскія ВНУ бясплатна.

Таксама ўнівэрсытэт вядомы сваёй бібліятэкай, якая займае другое месца сярод усіх бібліятэк Польшчы.

## Літаратура
* CD: Guidebook. Адкукацыя за мяжой. — Менск, люты 2005.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 
* Wydział Prawa i Administracji UŁ
Уладзімер Габрусь

**Уладзі́мер Алякса́ндравіч Га́брусь** (; нарадзіўся 18 кастрычніка 1948, вёска Казулічы, Качэрыцкі раён, Магілёўская вобласьць) — расейскі грамадзкі й палітычны дзеяч.

## Біяграфія

Скончыў Цюменскі сельскагаспадарчы інстытут, Сьвярдлоўскую ВПШ. Старшыня калгасу «40 гадоў Кастрычніка» Ісецкага раёну Цюменскае вобласьці. У 1990—1993 народны дэпутат РФ, сябар Канстытуцыйнае камісіі, сябар Вярхоўнае Рады РФ па сацыяльным разьвіцьці вёскі, аграрных пытаньнях і харчаваньні, сябар Мандатнае камісіі Зьезду народных дэпутатаў, уваходзіў у фракцыю «Аграрны саюз» . Жыве ў в. Слабада Бешкіль Ісецкага раёну Цюменскае вобласьці. Дэпутат Табольскае гарадзкое Думы, дараднік кіраўніка гораду, старшыні гарадзкое Думы, сябар палітычнае партыі "Палітычная партыя «Аграрная партыя Расеі».

## Крыніцы
* Біяграфія

Катэгорыя:Расейскія палітыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 18 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Качэрыцкім раёне
Катэгорыя:Расейцы беларускага паходжаньня
Андрэй Арамнаў

**Андрэй Мікалаевіч Арамнаў** (нарадзіўся 17 красавіка 1988 году ў Барысаве) — цяжкаатлет зь Беларусі. Заслужаны майстар спорту Беларусі. Алімпійскі чэмпіён 2008 году.

Пачаў займацца цяжкай атлетыкай ва ўзросьце 8 гадоў. Першы трэнэр — Уладзімер Барздакоў. Выйграў срэбраны мэдаль на Юнацкім чэмпіянаце сьвету 2006 году ў катэгорыі да 94 кг з сумай 393 кг. На Юнацкім чэмпіянаце сьвету 2007 году выйграў золата ў катэгорыі да 105 кг з сумай 407 кг. Выпускнік Бабруйскай вучэльні алімпійскага рэзэрву (Магілёўская вобласьць).

Таксама выйграў золата на дарослым чэмпіянаце сьвету 2007 году ў катэгорыі да 105 кг з сумай 423 кг (сусьветны рэкорд). На Алімпійскіх гульнях у Пэкіне ў 2008 годзе заваяваў залаты мэдаль у катэгорыі да 105 кг з сусьветным рэкордам у рыўку (200 кг), у штуршку (236 кг), а таксама ў суме — 436 кг. У 2016 годзе спыніў кар’еру з-за шматлікіх траўмаў, стаў трэнэрам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларускія цяжкаатлеты
Катэгорыя:Беларускія цяжкаатлеты і цяжкаатлеткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Цяжкаатлеты і цяжкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году
1230-я

**1230-я**

Стагодзьдзі: XII стагодзьдзе - XIII стагодзьдзе - XIV стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1180-я
1190-я
1200-я
1210-я
1220-я
**1230-я**
1240-я
1250-я
1260-я
1270-я
1280-я


Гады: 
1230, 1231, 1232, 1233, 1234, 1235, 1236, 1237, 1238, 1239

----

## Асноўныя падзеі
*

Катэгорыя:1230-я
Лінц

**Лінц** () — горад у паўночна-ўсходняй Аўстрыі. Праз горад цячэ рака Дунай. Лінц зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам фэдэральнай зямлі Верхняя Аўстрыя. Горад быў заснаваны старажытнымі рымлянамі пад назвай *Лэнцыя* (*Lentia*). У нашы дні Лінц зьяўляецца значным прамысловым, культурным, транспартным і турыстычным цэнтрам Аўстрыі. Колькасьць насельніцтва налічвае каля 188 тыс. чалавек (зьяўляецца трэцім па велічыні горадам краіны). У Лінцы знаходзяцца 4 унівэрсытэты, 5 тэатраў, музэі, помнікі архітэктуры XIII—XIX стагодзьдзяў.

## Клімат
Клімат Лінцу ўмерана-кантынэнтальны, пераходны да кантынэнтальнага. Зіма адносна цёплая, самы халодны месяц — студзень. Лета — цёплае, самымі сьпякотнымі месяцамі зьяўляюцца ліпень і жнівень. Сярэдняя колькасьць ападкаў вагаецца ад 600 мм да 2000 мм штогод.

## Гісторыя
Горад быў заснаваны рымлянамі на месцы старажытнага кельцкага паселішча ў якасьці абароннага пункту на сваёй паўночнай мяжы ў 15 годзе да н. э. Пад назвай Лінц горад упершыню ўзгадваецца ў 799 годзе, у сувязі з будаўніцтвам царквы Сьвятога Мартына, якая захавалася да нашых дзён.

У Сярэднявеччы горад уваходзіў у склад Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі. Праз горад праходзілі гандлёвыя шляхі па Дунаі і з Польшчы і Чэхіі ў Паўднёвую Эўропу. У XV стагодзьдзі імпэратар Фрыдрых ІІІ перанёс сюды сваю сталіцу, а ў 1490 годзе абвясьціў Лінц сталіцай сваёй імпэрыі, але праз тры гады гэты статус быў страчаны. У 1497 годзе быў пабудаваны мост праз Дунай. З 1785 году Лінц стаў цэнтрам япіскапства.
 
У канцы ХІХ — пачатку ХХ стагодзьдзя горад пераўтварыўся ў буйны прамысловы цэнтар, у якім асаблівае разьвіцьцё атрымала вытворчасьць сталі і хімічная прамысловасьць.

У Лінцы сваё дзяцінства правёў Адольф Гітлер. У гады Другой сусьветнай вайны недалёка ад Лінцу нацысты пабудавалі канцэнтрацыйны лягер Маўтгаўзэн які быў вызвалены ў 1945 годзе войскамі ЗША.

## Вучоба
Места Лінц мае наступныя навучальныя ўстановы:
* Лінцкі ўнівэрсытэт мастацкага і прамысловага дызайну
* Лінцкі ўнівэрсытэт Ёгана Кеплера

## Спорт
У горадзе базуецца футбольны клюб ЛАСК. Таксама ў Лінцы праводзіцца штогадовы чэмпіянат па тэнісе сярод жанчын.

## Крыніцы
Тыдзень

**Ты́дзень**:
* Адзінка вымярэньня часу ад панядзелка да нядзелі ўключна (у некаторых краінах зь нядзелі па суботу). Адзінка вымярэньня часу, якая роўная сямі дням; сямідзённы тэрмін.
* Сямідзённы тэрмін, прызначаны для правядзеньня якой-небудзь грамадзкай працы, кампаніі. *Тыдзень кніжкі*.
* *У значэньні прыслоўя* **тыднямі**. Цягам трывалага часу, што ў некалькі разоў перавышае сямідзённы тэрмін.

Дні тыдня маюць назвы: панядзелак, аўторак, серада, чацьвер, пятніца, субота, нядзеля. Дні з панядзелка па суботу называюцца буднымі днямі. Дні з панядзелка па пятніцу — працоўныя. Субота і нядзеля — выходныя.

## Узьнікненьне
У Старажытным Бабілёне вынайшлі месяцовы каляндар на аснове адцінка часу ў 29,5 сутак між аднолькавымі фазамі (першымі чвэрцямі) Месяца. Тыдзень увялі праз падзел 28 дзён бачнасьці Месяца зь Зямлі на чвэрці па 7 дзён паводле фазаў. Пазьней гэтую адзінку вымярэньня перанялі юдэі, грэкі, рымляне, Заходняя Эўропа і арабы.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня часу
Стаксэль

**Стаксэль** () — асноўны зь пярэдніх косых ветразяў. Ставіцца на штазе.

У агульным выпадку — трохкутны касы ветразь, які ўздымаецца па штагу паміж мачтамі або наперадзе фок-мачты. Падобны па выглядзе й прызначэньні ветразь, які ўздымаецца па лееру на бушпрыце, называюць «клівера».

Катэгорыя:Ветразі
Катэгорыя:Такеляж
Міхаіл Мукасей

**Міхаіл Ісакавіч Мукасей** (13 жніўня 1907, вёска Замосьце, Беларусь — 19 жніўня 2008) — савецкі выведнік у ЗША.

Міхаіл Ісакавіч Мукасей нарадзіўся ў беларускай вёсцы Замосьце ў габрэйскай сям’і нашчадкавага каваля. У 18 гадоў адправіўся атрымоўваць адукацыю ў Ленінград, і ў 1937 годзе па распараджэньні ЦК ВКП(б) стаў слухачом школы Выведуправы Працоўна-сялянскай Чырвонай арміі.

Будучая жонка (пазнаёміліся ў Ленінградзе) — Лізавета Іванаўна нарадзілася ў 1912 годзе пад Уфой.

У 1939 годзе сужэнцы выехалі на працу па лініі ваеннай выведкі ў ЗША. У 1943 годзе Мукасей зь сям’ёй вярнуўся ў Маскву і быў прызначаны намесьнікам начальніка вучэбнай часткі адмысловай выведшколы. У 1955 годзе выязджае на нелегальную выведвальную працу ў адну з заходніх краін. У 1977 годзе Мукасей зь сям’ёй вярнуўся ў Маскву, займаўся падрыхтоўкай маладых нелегалаў.

У сьнежні 2004 году сужэнцы Мукасей выдалі кнігу сваіх успамінаў «Зефир і Эльза», у якой напісалі аб працы і жыцьці за мяжой на працягу 30 гадоў.

Сын — Анатоль Мукасей, кінаапэратар.

## Крыніцы

Катэгорыя:Савецкія выведнікі
Катэгорыя:Нарадзіліся 13 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1907 годзе
Катэгорыя:Памерлі 19 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 2008 годзе
Тодар Баткаў

**То́дар Ба́ткаў** (;  17 кастрычніка 1958 году) — баўгарскі бізнэсмэн і адвакат, вядомы перш за ўсё як уладальнік футбольнага клюбу «Леўскі» з Сафіі.

## Біяграфія
Нарадзіўся 17 кастрычніка 1958 году. Доктар права.

З чэрвеня 1991 году супрацоўнік і мэнэджар у адвакацкай канторы «Батков, Стоев, Ботев и Ко.», чалец Міжнароднай Адвакацкай лігі з штаб-кватэрай у Парыжы. Чалец Надзорнай рады кампаніі MobilTel. Старшыня Рады дырэктараў «Стандарт Нюз ООД» — выдаўцы газэты «Стандарт».

Хобі: футбол і валейбол. Зьяўляецца прэзыдэнтам баўгарскага футбольнага клюбу «Леўскі» (Сафія).

### Баткаў і Беларусь
Стаў скандальна вядомым у Беларусі напярэдадні супрацьстаяньня «Леўскі» з барысаўскім БАТЭ пасьля шэрагу абразьлівых заяваў у гонар краіны і гораду, якія Тодар даў у інтэрвію свайму інфармацыйнаму агенцтву, ў прыватнасьці сказаўшы: «*З чаго б гэта нам капітуляваць перад заводзкай камандай з штучна створанай дзяржавы!*»

Гэтыя словы выклікалі абурэньне пэўнай часткі беларускага грамадзтва, вынікам якога стаў гнеўны зварот да амбасадара Баўгарыі лідэра беларускай партыі Беларускага Народнага Фронту Лявона Баршчэўскага.

## Крыніцы

Катэгорыя:Баўгарскія прадпрымальнікі
Франка Сэнсі

**Франка Сэнсі** (**Франчэска Сэнсі**; ; 29 ліпеня 1926 — 17 жніўня 2008) — італьянскі нафтавы магнат, прэзыдэнт футбольнага клюбу «Рома» (Рым).

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1926 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:Памерлі 17 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 2008 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Катэгорыя:Італьянскія прадпрымальнікі
Катэгорыя:Рома Рым
Жулію Баптыста

**Жу́лію Бапты́ста** (;  1 кастрычніка 1981 году) — бразыльскі футбаліст. Былы гулец зборнай Бразыліі.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Бразыліі ў Сан-Паўлу 1 кастрычніка 1981 году. Рост 185 сантымэтраў, вага 87 кіляграм, вядучая нага: правая. Клюбы: з 2000 па 2003 гады ён выступаў у бразыльскім клюбе «Сан-Паўлу». З 2003 па 2005 гады футбаліст гуляў за гішпанскі клюб «Сэвільля», які купіў яго за 1,75 мільёну фунтаў стэрлінгаў. У 2005 годзе ён перайшоў у гішпанскі клюб «Рэал Мадрыд». З жніўня 2006 году па жнівень 2007 году гуляў у ангельскім клюбе «Арсэнал Лёндан» (знаходзячыся ў арэндзе). З 2001 году гуляе ў зборнай Бразыліі.

14 жніўня 2008 году Жулію перайшоў у «Рому». Італьянскі клюб заявіў, што кошт трансфэру 26-гадовага бразыльца склаў 9 мільёнаў эўра.

## Дасягненьні
**«Сан-Паўлу»**:
* Чэмпіён штату Сан-Паўлу: 2000

**«Рэал» Мадрыд**:
* Чэмпіён Гішпаніі: 2008

**«Крузэйру»**:
* Чэмпіён Бразыліі: 2013, 2014
* Чэмпіён штату Мінас-Жэрайс: 2014

**Бразылія**:
* Уладальнік Кубку Амэрыкі: 2004, 2007
* Пераможца Кубку канфэдэрацыяў: 2005, 2009

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Маляга»
* Профіль на сайце soccerbase.com
* Профіль на сайце footballdatabase.com

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
В этой жизни меня подводят доброта и порядочность

***В этой жизни меня подводят доброта и порядочность*** ()&nbsp;— першы альбом беларускага гурта 5diez, атрымаў прэмію RAMP-2005 у намінацыі «Лепшы альбом 2005 году».

## Сьпіс кампазыцыяў
# «В венах стынет ртуть» (2:50)
# «Мертвое пламя» (5:32)
# «Все в хлам» (3:20)
# «Мат. Сознание» (3:37)
# «Тебе, детка» (4:36)
# «MIX DOWN» (2:14)
# «Сделай людей» (3:08)
# «Открой глаза» (5:01)
# «Без лица» (3:29)
# «СТК-500» (3:06)
# «Анимэ»(5:19)
# «-» (5:12)
# «Микромозг» (4:26)
# «Миллион чужих огней» (4:23)
# «Gun In Your Asshole» (2:26)
# «Ladies and Gentlemen» (5:33)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Альбомы 5diez
Камикадзе

***Камикадзе*** () — другі альбом беларускага гурта 5diez.

## Зьмест
# «Ощути настоящее»
# «Олимпиада»
# «Реалити шоу»
# «Сука февраль»
# «Куча мыслей в голове»
# «Сладкий яд»
# «Детки в клетке»
# «Крест без веры»
# «Покури мой член»
# «Образец музыки»
# «Каждый новый день»
# «Пусто»
# «Манга»
# «Война как rock земли»

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Альбомы 5diez
Один в поле воин

**Один в поле воин** — трэці альбом беларускага гурта 5diez.

## Зьмест
# «Новое время»
# «План „Барбаросса“»
# «Никто»
# «2 ангела»
# «Hentai»
# «Амадэль»
# «Ни любви, ни тоски, ни жалости»
# «Конец второй»
# «Моя любимая группа»
# «У нас в клубе»
# «Страх и отвращение в Москве»
# «Сопротивляйся»

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Альбомы 5diez
Данатэльлё

**Данатэ́льлё** (поўнае імя: *Donato di Niccolò di Betto Bardi*) — скульптар-разьбяр эпохі Рэнэсансу. Нарадзіўся каля 1386 году ў Флярэнцыі, памёр 13 сьнежня 1466 году.

На працягу жыцьця Данатэльлё працаваў ў Флярэнцыі, Падуі і Сіене. Вучыўся і спачатку працаваў з Ларэнца Жыбэрці, карыстаючыся заступніцтвам багатага банкіра *Мартэлі*. З 1404 да 1407 году працаваў у майстэрні Жыбэрці ў Флярэнцыі. З 1430 да 1433 году вучыўся антычнай разьбе ў Рыме ў вядомага архітэктара *Брунэлескі*, а з 1443 да 1453 ў Падуі. Выконваў заказы па разьбе скульптураў для флярэцнійскіх цэркваў: скульптуры Давіда (1408/1409 г.г.), сьв. Яна Эвангеліста (1408—1415), сьв. Іосіфа (1416). У Падуі стварыў помнік з бронзы вэнэцыянскаму кандацьеру Эразму да Нарні (1447) — першы конны помнік з часоў Антычнасьці. У нашыя дні яна стаіць перад царквой сьв. Антонія ў Флярэнцыі.

Апошнія гады жыцьця Данатэльлё правёў у Флярэнцыі, працуючы да старасьці і памёр у 1466 годзе. Быў пахаваны зь вялікай павагай у царкве сьв. Лаўрэнцыя ўпрыгожанай яго працамі.

Дзейнасьць Данатэльлё мела важнае значэньне для разьвіцьця рэнэсанснай разьбы і яе вызваленьня ад уплываў готыкі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Італьянскія скульптары
Юры Бандажэўскі

**Ю́ры Іва́навіч Бандажэ́ўскі** ( 1957, п. Радунь Воранаўскага раёну, цяпер Беларусь) — беларускі лекар і навуковец. Доктар мэдычных навук (1987), прафэсар (1989), правадзейны чалец Нью-Ёрскай акадэміі навук. Заснавальнік і першы рэктар Гомельскага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту (1 лістапада 1990 — 18 чэрвеня 2001).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Гарадзенскі дзяржаўны мэдінстытут. У 31 год стаў самым маладым у СССР доктарам мэдыцыны (1987 год), а ў 33 — прафэсарам. Вядомы дасьледаваньнямі на тэму ўплыву на здароўе чалавека малых доз радыяцыі. Аўтар больш 240 навуковых працаў.

У 1994 г. на запрашэньне Міжнароднага агенцтва атамнай энэргіі (Вена, Аўстрыя) азнаёміўся ў Парыжы (Францыя) з замерамі ўсплёску цэзу радыёлягічнымі станцыямі з пачатку 1960-х гадоў у Эўропе. Бэльгійскія радыёлягі паказалі яму кампутарную мапу замераў, дзе ўсплёск цэзу ў 1965—1966 гадах за Масквой (на паўночны ўсход) адлюстроўваўся мацней, чым пры Чарнобыльскай катастрофе 1986 году.

У траўні 1999 г. паказаў у парлямэнце Беларусі мапу забруджваньня краіны цэзам-137 у 1960-я гады з маскоўскай кнігі 1974 году «Глябальныя выпадзеньні цэзу-137 і чалавек». У той манаграфіі дасьледнікі зь Інстытуту біяфізыкі Міністэрства аховы здароўя СССР згадалі забруджваньне малака звыш 1 нанакюры/літар у Лунінецкім, Пінскім і Столінскім раёнах Берасьцейскай вобласьці і Лельчыцкім раёне Гомельскай вобласьці Беларускай ССР у сувязі зь ядравымі выбухамі 1961—1962 гадоў.

На пачатку ліпеня 1999 г. прачытаў даклад пра шкоднасьць малых дозаў радыяцыі на канфэрэнцыі ў Варшаве (Польшча). Адразу па вяртаньні ў Беларусь 13 ліпеня быў арыштаваны. 18 чэрвеня 2001 Вайсковая калегія Вярхоўнага суда Рэспублікі Беларусь прызнала яго вінаватым у атрыманьні хабару ад студэнтаў й асуджаны на 8 гадоў пазбаўленьня волі з канфіскацыяй маёмасьці. «Міжнародная амністыя» прызнала яго вязьнем сумленьня, лічачы, што Бандажэўскага пасадзілі за крытыку дзеяньняў беларускіх уладаў пасьля катастрофы на ЧАЭС. У 2001 годзе Бандажэўскі стаў 25-м уладальнікам Пашпарту волі, які дае права выбіраць у якасьці месца жыхарства любую краіну эўрапейскага кантыненту. Пасьля вызваленьня па амністыі 5 жніўня 2005 году жыве ў Францыі.

### Асабістае жыцьцё
У 1978 годзе ажаніўся з Галінай Бандажэўскай, лекарам-пэдыятарам. Мае дзьвюх дачок.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Савецкія навукоўцы
Катэгорыя:Вязьні сумленьня
Катэгорыя:Дактары мэдычных навук
Катэгорыя:Беларускія вязьні сумленьня паводле „Міжнароднай амністыі“
Янішкі (горад)

**Яні́шкі** () — горад у паўночнай Летуве, за 14 км ад мяжы з Латвіяй. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Янішкаўскага раёну Шавельскага павету. Колькасьць насельніцтва налічвае каля 9 тыс. чалавек. Янішкі адносяцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Гісторыя
У гістарычных крыніцах паселішча ўпершыню ўзгадваецца ў 1526 годзе, калі віленскі біскуп Ян, загадаў пабудаваць у адным з паселішчаў аўкштоцкіх паганцаў касьцёл і ўтварыць прыход. Ад імя біскупа і пайшла назва паселішча. Вялікі князь Жыгімонт Ваза 4 ліпеня 1616 году дараваў Янішкам магдэбурскае права і герб.

Пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай Янішкі трапілі ў склад Расейскай імпэрыі. У сярэдзіне ХІХ стагодзьдзя праз горад прайшла шаша Рыга — Тыльзыт.

У Янішках, да Другой сусьветнай вайны, жыло шмат габрэяў. Дзейнічала габрэйская школа і тры сынагогі. Большасьць габрэяў была забітая падчас вайны.

З 1950 году Янішкі сталі раённым цэнтрам.

Катэгорыя:Гарады Летувы
Латнік (шахматы)

**Ла́тнік**, **ні́жнік**, **пе́шка** () — асноўная адзінка вымярэньня шахматнага матэрыялу (у шахматах латніка ня лічаць фігурай). У латнікавым эквіваленце вымяраюць «кошт» усіх астатніх фігураў (лёгкая фігура прыкладна роўная тром латнікам, ладзьдзя — пяці). Паводле Франсуа Філідора латнік — «душа шахматнай партыі», структура латнікавага разьмяшчэньньня вызначае стратэгічны малюнак партыі. У эндшпілі роля латнікаў значна ўзрастае, асабліва тых, якія прасунутыя далёка (блізкія да поля пераўтварэньня).

У шахматнай натацыі літаравае азначэньне латніка звычайна не ўжываецца.

Праз сваю індывідуальную слабасьць параўнальна зь іншымі фігурамі, латнік у мэтафарычным сэнсе ўяўляе сабой бездапаможнасьць (напрыклад, «*Ён быў ўсяго толькі пешкай у маіх руках*»).

## Хады латніка

* Латнік можа хадзіць наперад на вольнае поле, разьмешчанае непасрэдна перад ім на той самай вэртыкалі.
* З пачатковай пазыцыі латнік можа прасунуцца на два палі па той самой вэртыкалі, калі абодва гэтыя палі не занятыя.
* Латнік можа біць толькі тыя фігуры суперніка, якія разьмяшчаюцца па дыяганалі на суседняй вэртыкалі, займаючы пры гэтым іхняе месца.
* Латнік, што атакуе поле, якое мінае латнік партнэра пры ходзе з пачатковай пазыцыі адразу на два палі, можа ўзяць гэтага латніка, нібы ягоны ход быў толькі на адно «атакаванае» поле. Такое ўзяцьце завецца ўзяцьцем «на праходзе» («бітае поле») і можа быць зьдзейсьненае толькі наступным ходам пасьля гэтага ходу суперніка.
* Калі латнік дасягае самай дальняй гарызанталі ад сваёй зыходнай пазыцыі (поле пераўтварэньня), ён мусіць быць заменены на візыра, ладзьдзю, афіцэра альбо вершніка «свайго» колеру, што ёсьць часткай таго самага ходу. Фігура можа быць пастаўленая любая, незалежна ад таго, была яна зьнятая з дошкі, ці не. Такім чынам, на дошцы адначасна можа быць, напрыклад, да дзевяці візыраў аднаго колеру.

Глядзіце Правілы гульні ў шахматы.

## Віды латнікаў

У залежнасьці ад узаемнага разьмяшчэньня латнікаў існуюць:

* Ізаляваны латнік — латнік, які ня мае латнікаў свайго колеру на суседніх вэртыкалях.
* Прахадны латнік — латнік, на адной вэртыкалі перад якім адсутнічаюць латнікі суперніка, а на суседніх вэртыкалях іх няма таксама ці яны не трымаюць пад боем палі, празь якія латніку неабходна прайсьці да поля пераўтварэньня.
** Абаронены прахадны — прахадны латнік, абаронены іншымі латнікамі таго ж колеру.
** Аддалены прахадны — прахадны латнік, разьмешчаны на супрацьлеглым баку дошкі ад іншых латнікаў.
* Зьвязаныя латнікі — два ці болей латнікі аднаго колеру на суседніх вэртыкалях, якія маюць магчымасьць абараняць адно аднаго.
* Здвоеныя (строеныя) латнікі — два (тры) латнікі аднаго колеру на адной вэртыкалі.

**На дыяграме:**

*Белыя:*

* Латнік d3 — ізаляваны.
* Латнікі g2,g3,g4 — ізаляваныя, строеныя; латнік g4 — прахадны.

*Чорныя:*

* Латнікі b6,c5,d5 — зьвязаныя; латнік b6 — прахадны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Piececlopedia: Латнік

Катэгорыя:Шахматныя фігуры
Рэтаў

**Рэ́таў** () — горад у заходняй Летуве. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Рэтаўскага раёну Цельшыцкага павету. Насельніцтва налічвае каля 4 тыс. чалавек. Рэтаў адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць. Праз горад цячэ рака Юра.

## Гісторыя
Першыя ўспаміны аб паселішчы адносяцца да 1253 году, калі Рэтаў зьяўляўся цэнтрам староства Жмудзкага княства і ўваходзіў у склад каронных старостваў вялікіх князёў літоўскіх. З канца XVI да XVIII стагодзьдзя горадам валодалі Сапегі. У XVIII стагодзьдзі Рэтаў быў прададзены Тадэўшу Францішку Агінскаму. У 1792 годзе Рэтаў атрымаў магдэбурскае права і ўласны герб. Пасьля падзелу Рэчы Паспалітай Рэтаў увайшоў у склад Расейскай імпэрыі.

Падчас паўстаньня 1830—1831 гадоў у горадзе выраблялася зброя і амуніцыя для паўстанцаў. У 1859 годзе Агінскія адчынілі тут сельскагаспадарчую школу. Потым была пабудавана фабрыка па вырабе сельскагаспадарчых машынаў, адбываліся сельскагаспадарчыя выставы. У 1875 годзе ў Рэтаве была адчынена мужчынская школа, а ў 1892 годзе тут пачала дзейнічаць першая ў Жамойці электрастанцыя і тэлефонная лінія.

Уладар Рэтава князь Багдан Міхал Агінскі памёр бязьдзетным у 1909 годзе, і горад перайшоў у дзяржаўную ўласнасьць. У 1919 годзе Рэтаў быў далучаны да Летувіскай Рэспублікі, а ў 1940 годзе да СССР.

Пасьля Другой сусьветнай вайны ў Рэтаве была адкрытая сельскагаспадарчая школа.
Брыт-поп

**Брыт-поп** ( — жанр альтэрнатыўнага року, адраджэньне дамінавалага гітарнага стылю поп-музыкі 1960-х гадоў на музычнай сцэне Вялікабрытаніі ў 1990-я. Брыт-поп зьявіўся як адказ на папулярны рух грандж. Бацькамі брыт-попу лічацца такія музычныя гурты, як Blur, Oasis і Pulp, якія выпусьцілі свае культавыя альбомы (*[[Parklife]]*, *[[(What's the Story) Morning Glory?]]*, *[[Different Class]]*) у 1994—1995 гадох.

## Гісторыя
### 1960-я
У 1960-я гады заснавальнікамі брыт-попа лічаццу The Kinks. Пасьля таго, як з-за рэзкай сацыяльнай афарбоўкі іх тэкстаў групе быў забаронены ўезд у Амэрыку, яны менш, чым іншыя групы брытанскага нашэсьця, датыкаліся з псыхадэліяй, і ў 1966 годзе выпусьцілі першы брытпоп-альбом *Face to Face*. Эталёнамі жанру сталі і наступныя дзьве працы музыкаў — *Something Else by the Kinks* і *The Kinks Are the Village Green Preservation Society*. Мэлёдыка брыт-попу The Kinks была сумесьсю ангельскага біту ад раньніх The Beatles і музычных традыцыяў мюзік-холу.

### 1990-я
Сучасныя вытокі брыт-попу ляжаць у пост-панку і інды-року (у прыватнасьці такія калектывы, як Stone Roses, Smiths, Charlatans), калі ўсякія валасатыя (і ня вельмі) хлопчыкі вырашылі, што сучаснай музыцы бракуе пачуцьця і пачалі арганізоўваць групы, якія гралі да непрыстойнасьці старамодную музыку ў духу гіповых 60-х. Прынята лічыць, што тэрмін «брыт-поп» упершыню ўжыў журналіст і ўдзельнік панк-групы Goldblade Джон Роб у 1987 годзе. Так ён ахарактарызаваў музыку групы The Stone Roses. У 1997-м слова заслужыла месца ў Оксфардзкім слоўніку ангельскай мовы. Росквіт стылю прыйшоўся на 1994 год, калі Oasis і Blur выпусьцілі свае культавыя пласьцінкі *[[Definitely Maybe]]* і *[[Parklife]]*. Менавіта гэты год зьяўляецца пераломным у гісторыі рок-музыкі. Пасьля сьмерці лідэра Nirvana Курта Кабэйна асноўная маса прыхільнікаў року раскалоліся на тых, хто застаўся адданы амэрыканскай канцэпцыі, і на тых, хто стаў вітаць брытанскую хвалю. Панаваньне ў сьвеце року ізноў перайшло да Вялікабрытаніі. Амэрыка пакінула за сабой права разьвіваць панк-рок, грандж, пост-грандж, ню-мэтал і г. д. Ужо ў трэцім тысячагодзьдзі брытпоп прызналі і тамака.

## Прадстаўнікі жанру ў розных краінах

### Беларусь
* Hair Peace Salon
* Jitters

Катэгорыя:Музычныя жанры
Павал Майкоў

**Павал Сяргеевіч Майкоў** — расейскі актор тэатру і кіно, вядомы сваім радыкальна крытычным поглядам на расейскі кінэматограф, які ня раз выказваў у інтэрвію СМІ.

## Біяграфія
Павал Майкоў нарадзіўся 15 кастрычніка 1975 году ў горадзе Мыцішчы Маскоўскай вобласьці. У 1992 годзе скончыў сярэднюю школу. У 1994 годзе паступіў у РАТМ на факультэт «актор драматычнага тэатру» (майстэрня П. Хомскага). Скончыў у 1998 годзе. З 1998 па 1999 год актор тэатру «Сфера». Артыст тэатру імя Массавету.

## Фільмаграфія
* 1997 — Найміт Іван ()
* 1998 — Сібірскі цырульнік ()
* 2002 — Брыгада ()
* 2004 — Новы рок адмяняецца ()
* 2004 — Пракуратура ()
* 2004 — Неслужбовы заданьне ()
* 2004 — Грахі бацькоў ()
* 2004 — Курсанты
* 2005 — Мужчины не плачут
* 2005 — Игра на выбывание
* 2005 — Солдаты-3
* 2005 — Солдаты-4
* 2005 — Солдаты-5
* 2006 — Ваша честь
* 2007 — Девять дней до весны
* 2007 — Девы ночи
* 2007 — Барин
* 2008 — Самый лучший вечер
* 2008 — Мечты сбываются
* 2008 — Крещение
* 2008 — Кабы
* 2008 — Дистанция

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія акторы
Нарва

Назву **Нарва** маюць:

* Нарва — вёска ў Падляскім ваяводзтве ў Польшчы
* Нарва —  рака ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці Беларусі, правы прыток Нёмана
* Нарва — горад у Эстоніі
* Нарва — рака на мяжы Эстоніі і Расеі
1210-я

**1210-я**

Стагодзьдзі: XII стагодзьдзе - XIII стагодзьдзе - XIV стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1160-я
1170-я
1180-я
1190-я
1200-я
**1210-я**
1220-я
1230-я
1240-я
1250-я
1260-я


Гады: 
1210, 1211, 1212, 1213, 1214, 1215, 1216, 1217, 1218, 1219

----

## Асноўныя падзеі
*

Катэгорыя:1210-я
Мапа

**Ма́па** ( — абрус) ці **ка́рта** — абагульнены абшар паверхні Зямлі, ці яе часткі (а таксама неба, ці плянэты, ці іншага нябеснага цела і г.д.), выкананай на плоскасьці згодна з картаграфічнымі  правіламі, з ужываньнем графічных знакаў. Мапа знаходзіць шырокае ўжываньне ў правядзеньні дасьледаваньняў, а так сама адлюстраваньня гістарычных, геаграфічных, геалягічных і геадэзічных працэсаў. Самай старажытнай мапай лічыцца мапа на сьцяне анаталійскага замка Чаталь Хёюк ().

Навукай, якая займаецца вывучэньнем мапаў зьяўляецца картаграфія.

## Глядзіце таксама
* Google Earth

## Вонкавыя спасылкі