Юльян Урсын Нямцэвіч

**Юльян Урсын Нямцэвіч** (; 16 лютага 1757, вёска Скокі Берасьцейскага павету, цяпер Берасьцейскі раён — 21 траўня 1841, Парыж) — пісьменьнік, гісторык, палітычны дзяяч Рэчы Паспалітай.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Нямцэвічаў гербу «Равіч». Навучаўся ў Берасьцейскім езуіцкім калегіюме, у 1770—1777 працягваў адукацыю ў Рыцарскай школе ў Варшаве. Быў ад’ютантам А. К. Чартарыйскага. Падарожнічаў па Эўропе (наведаў Францыю, Ангельшчыну, Італію).

Пасол на Чатырохгадовы сойм (1788—1792), удзельнічаў у распрацоўцы Канстытуцыі 3 траўня, ад 1791 у складзе Адукацыйнай камісіі.

Па перамозе Таргавіцкай канфэдэрацыі ў 1792 эміграваў у Саксонію, потым Аўстрыю, Італію.

У часе паўстаньня 1794 году ад’ютант і сакратар Т. Касьцюшкі. Паранены ў Мацяёвіцкай бітве, трапіў у палон; зьняволены ў Петрапаўлаўскай крэпасьці ў Пецярбургу. У 1796 разам з Т. Касьцюшкам выехаў у ЗША.

Вярнуўся на радзіму ў 1807, займаў пасаду сакратара Сэнату Варшаўскага княства, з 1813 сакратар Сэнату Каралеўства Польскага.

Зрабіў некалькі падарожжаў з мэтай адшуканьня і апісаньня нацыянальных помнікаў па тэрыторыі сучаснай Беларусі — 1809, 1816 і 1819.

У часе паўстаньня 1830—1831 гг. увайшоў у Часовы ўрад, абіраўся сэнатарам-кашталянам. Па здушэньні паўстаньня эміграваў у Парыж.

Супрацоўнічаў з кансэрватыўным лягерам эміграцыі на чале з А. Е. Чартарыйскім, цалкам прысьвяціў сябе літаратурнай дзейнасьці.

## Творчасьць

У літаратурнай творчасьці прытрымліваўся эстэтыкі клясыцызму, ягоныя гістарычныя погляды трымаліся на канцэпцыі школы А. Нарушэвіча зь ейнымі ідэямі пра нутраны заняпад Рэчы Паспалітай.

У адным зь першых сваіх мастацкіх твораў — палітычнай камэдыі «Вяртаньне пасла» (1790) — выказаўся за сацыяльныя рэформы ў Рэчы Паспалітай, вызваленьне сялянаў ад прыгону.

Аўтар зборнікаў «Літоўскія лісты» (1812), дзе адлюстраваў мясцовую літоўскую (беларускую) тэматыку, і патрыятычнага палітычнага цыклю «Гістарычныя песні» (1816), раманаў «Два паны Сяцехі» (1815), «Ян з Тэнчына» (1825) і іншых твораў.

У кнігах «Дзёньнікі маіх часоў» (выйшла ў 1848), «Гістарычныя падарожжы па польскіх землях, што адбыліся ад 1811 да 1828 гадоў» (выйшла ў 1858) апісаў Берасьце, Горадню, Наваградак, жыцьцё беларускіх сялянаў.

Напісаў «Гісторыю панаваньня Жыгімонта III» (т. 1—3, 1818—1819), «Жыцьці значных людзей XVIII ст.» (выйшла ў 1904). Выдаў «Збор гістарычных мэмуараў пра старажытную Польшчу» (т. 1—6, 1822—1833), у які ўлучаў «Дыярыюшы» С. і Б. Маскевічаў.

Пісаў на польскай мове і лічыцца адным з найвыдатнейшых пісьменьнікаў польскага Асьветніцтва. 3 сакавіка 2009 у берасьцейскай бібліятэцы адбылася прэзэнтацыя кнігі Анатоля Гладышчука «Нямцэвічы. Сапраўдныя гісторыі»: дзёньнікі Ю. Нямцэвіча ўпершыню пабачылі сьвет на беларускай мове.

## Галерэя

Файл:Juljan Ursyn Niamcevič. Юльян Урсын Нямцэвіч (A. Brodowski, 1820).jpg|Антоні Брадоўскі, 1820
Файл:Juljan Ursyn Niamcevič. Юльян Урсын Нямцэвіч (A. Brodowski, 1822).jpg|Антоні Брадоўскі, 1822
Файл:Juljan Ursyn Niamcevič. Юльян Урсын Нямцэвіч (A. Gros, 1833-34).jpg|Невядомы мастак, XIX ст.
Файл:Juljan Ursyn Niamcevič. Юльян Урсын Нямцэвіч (XIX).jpg|Невядомы мастак, XIX ст.


## Ацэнкі
На думку польскіх дасьледнікаў Юльян Урсын Нямцэвіч бачыў Вялікае Княства Літоўскае, зь якога паходзіў, як інтэгральную частку польскай дзяржавы. Такі пункт гледжаньня ён перадаваў у сваёй творчасьці, чым уплываў на фармаваньне ў наступных пакаленьнях палякаў рамантычнай візіі Крэсаў як часткі Польшчы. Польскі этнограф Ян Станіслаў Быстрань сьцьвярджаў, што Ю. У. Нямцэвіч *адносіўся да Польшчы як да адзінага цэлага, у межах перад падзеламі (…) нічога не адмаўляў, езьдзіў на Ўкраіну, на Літву, на Памор’е, на [[Чырвоная Русь|Чырвоную Русь]] як на польскія зямлі і абуджаў у шырокіх колах чытачоў перакананьне, што межы [[Царства Польскае|Кангрэсовага Каралеўства]] — гэта ня межы Польшчы. Невыносны стары дзядзька (…) усё жыцьцё заставаўся грамадзянінам ўсёй непадзельнай і незалежнай Польшчы*.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Юльян Урсын Нямцэвіч на ПрайдзіСвеце

Катэгорыя:Нарадзіліся 16 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1757 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берасьцейскім раёне
Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойму 1788—1792
Катэгорыя:Сябры Згуртаваньня прыхільнікаў урадавай канстытуцыі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1794 году
Катэгорыя:Вязьні Петрапаўлаўскай крэпасьці
Катэгорыя:Памерлі 21 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1841 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Асобы Рэчы Паспалітай