open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1918

## Падзеі
* 16 лютага — абвешчаная Летувіская Рэспубліка
* 21 лютага — прынятая Першая Ўстаўная грамата БНР
* 1 сакавіка — выйшаў у сьвет першы нумар газэты «Дзяньніца» — першай савецкай газэты на беларускай мове
* 25 сакавіка — абвешчаная Беларуская Народная Рэспубліка
* 2 ліпеня — гетман Скарападзкі ўвёў украінскае грамадзянства
* 26 верасьня — распачаўся Мёз-Аргонскі наступ, адна з апошніх апэрацый Першай сусьветнай вайны
* 13 кастрычніка — скончыўся Мёз-Аргонскі наступ
* 30 кастрычніка — падпісаная Марцінская дэклярацыя
* 12 лістапада — заснаваны Віцебскі гістарычны агульнадаступны музэй.
* 18 лістапада — абвешчаная незалежнасьць Латвійскае Рэспублікі
* 1 сьнежня — узьнікненьне Югаславіі
* 3 сьнежня — заснаваная «Заграбская біржа тавараў і каштоўнасьцяў»
* 27 сьнежня — пачатак Велікапольскага паўстаньня ў Познані

## Нараджэньні
* 3 студзеня — Цімафей Кавалёў, савецкі грамадзянскі і вайсковы лётчык, маёр. Герой Савецкага Саюзу (1945)
* 26 студзеня — Філіп Хасэ Фармэр, амэрыканскі пісьменьнік-фантаст
* 26 студзеня — Нікалае Чаўшэску, прэзыдэнт Румыніі
* 20 траўня — Карусь Каганец, беларускі пісьменьнік, мастак, графік, скульптар і мовазнаўца
* 3 ліпеня — Рыгор Бярозкін, беларускі літаратуразнаўца
* 14 ліпеня — Інгмар Бэргман, швэдзкі кінарэжысэр
* 18 ліпеня — Нэльсан Мандэла, паўднёваафрыканскі палітык
* 27 верасьня — Канстанцін Герчык, 2-і начальнік касмадрому Байканур
* 11 сьнежня — Аляксандар Салжаніцын, расейскі пісьменьнік, нобэлеўскі ляўрэат

## Сьмерці
* 24 красавіка — Еўна Азэф, расейскі рэвалюцыянэр-правакатар, падвойны агент
* 3 ліпеня — Мэхмэд V, султан Асманскай імпэрыі
* 9 лістапада — Гіём Апалінэр, францускі паэт
1806

## Падзеі
* 1 студзеня — Баварыя і Вюртэмберг сталі самастойнымі каралеўствамі
* 9 лістапада — Фрыдрых Вільгельм III аб'явіў вайну Францыі

## Нараджэньні
* 17 лютага — Канстанцін Тышкевіч, заснавальнік беларускай археалёгіі
* 18 чэрвеня — Міхал Валовіч, беларускі рэвалюцыянэр, удзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў
* 14 верасьня — Міхал Гузікаў, беларускі музыка, вынаходнік ксыляфону
* 13 лістапада — Эмілія Плятэр, беларуская рэвалюцыянэрка

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі
1998

## Падзеі
* 10 лютага — у Азэрбайджане адмененае сьмяротнае пакараньне
* жнівень — заснаваньне Студэнцкага этнаграфічнага таварыства
* 17 верасьня — абвешчаны Бабінавіцкі заказьнік
* 21 верасьня — заснаваньне беларускамоўнай дзяржаўнай радыёстанцыі «Сталіца»
* 12 лістапада — абвешчаны заказьнік «Астравы Дулебы»
* Заснаваны Інстытут хіміі новых матэрыялаў НАНБ

## Нараджэньні

## Сьмерці
* 6 студзеня — Георгі Сьвірыдаў, расейскі кампазытар
* 29 студзеня — Мікалай Чураба, беларускі мастак
* 10 чэрвеня — Міхал Варанецкі, рыма-каталіцкі дзяяч, першы духоўны айцец гарадзенскай Вышэйшай духоўнай сэмінарыі
* 12 чэрвеня — Антон Адамовіч, беларускі літаратуразнаўца, гісторык, празаік
* 6 верасьня — Акіра Курасава, японскі кінарэжысэр
28 траўня

## Падзеі
* 1431 — запалоненая Жанна д’Арк пагадзілася насіць жаночую сукенку
* 1570 — кароль і вялікі князь Жыгімонт Аўгуст надаў Лагішыну Магдэбурскае права
* 1625 — кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза надаў Дарагабужу (Смаленшчына) Магдэбурскае права і герб Дарагабужу
* 1742 — у Лёндане прыняў наведвальнікаў першы ў сьвеце крыты плавальны басэйн. Даўжыня яго складала каля 13 м. Вада час ад часу зьмянялася, і тэмпэратура яе была сталай
* 1863 — Нацыянальна-вызвольнае паўстаньне: у баі пад Уладыкамі загінуў Вінцэнт Козел, адзін з кіраўнікоў выступленьня
* 1871 — пасьля тыдня крывавых баёў разгромлена Парыская камуна
* 1918 — абвяшчэньне незалежнасьці Армэніі і Азэрбайджану
* 1904 — прэм’ера клясычнае вэрсіі опэры «Мадам Батэрфляй» з украінскай сьпявачкай Соф’яй Крушальніцкай у галоўнай ролі
* 1928 — аб’яднаньне аўтамабільных канцэрнаў «Крайсьлер» і «Додж»
* 1936 — ангельскі матэматык Элан Т’юрынг апублікаваў канцэпцыю абстрактнае вылічальнае машыны
* 1961 — утварэньне міжнароднае праваабарончае арганізацыі «Міжнародная амністыя»
* 1985 — «Дынама» (Кіеў) забіла свой 2000-ы гол у чэмпіянатах СССР
* 1987 — 19-гадовы заходненямецкі пілёт Маціяс Руст саджае прыватны самалёт «Сэсна-173П» на Чырвонай плошчы ў Маскве

## Нараджэньні
* 1779 — Томас Мур, ірляндзкі паэт
* 1795 — Ламбэрт Хічкок, амэрыканскі бізнэсмэн, стваральнік першай у сьвеце мэблевай фабрыкі
* 1836 — Ян Карловіч, лінгвіст, этнограф, фальклярыст, музыказнаўца
* 1877 — Оскар Мілаш, францускі паэт беларускага паходжаньня
* 1881 — Іван Луцкевіч, пачынальнік беларускага нацыянальнага руху, беларускі археоляг
* 1908 — Ян Флемінг, брытанскі пісьменьнік
* 1915 — Ёзэф Грынбэрг, амэрыканскі лінгвіст
* 1918 — Кастусь Маскалік, беларускі сьвятар
* 1924 — Леанід Побаль, беларускі археоляг
* 1942 — Стэнлі Прузінэр, амэрыканскі нобэлеўскі ляўрэат беларускага паходжаньня
* 1960 — Алесь Аркуш, беларускі пісьменьнік
* 1968 — Кайлі Міноўг, аўстралійская сьпявачка й акторка
* 1982 — Міхал Зых, польскі фігурыст

## Сьмерці
* 1357 — Афансу IV, кароль Партугаліі
* 1549 — Аляксандар Хадкевіч, дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага
* 1805 — Люіджы Бакерыні, італьянскі кампазытар
* 1863 — Вікенці Козел, адзін з кіраўнікоў паўстаньня 1863—1864 гг загінуў у баі каля вёскі Ўладыкі (цяпер Вялейскі раён)
* 1916 — Іван Франко, украінскі пісьменьнік
* 1968 — Томас Оліў Мэбат, амэрыканскі прафэсар і дасьледчык літаратуры, шырока вядомы сваімі дасьледаваньнямі па Эдгару Алану По
* 2001 — Мікалай Яроменка-малодшы, беларуска-расейскі актор
* 2018 — Арсень Ліс, беларускі фальклярыст, літаратуразнаўца, літаратар. Доктар філялягічных навук

## Сьвяты
*  — Дзень незалежнасьці
*  — Дзень рэспублікі
*  — Дзень памежніка

### Прыметы
* Пахом (Пахвінай Бокагрэй, Пахомій Цёплы) — «Сьвяты Пахом павее цяплом». Калі на Пахома цеплыня — усё лета цёплае. З Пахомія ўсталёўваецца цалкам летняе надвор’е. З Пахомія сеюць позьнія авёс і пшаніцу. На Пахома сеюць ячмень. Прападобны Пахом Вялікі — заснавальнік манаства ў Эгіпце (IV стагодзьдзе)
31 траўня

## Падзеі
* 1279 да н.э. — Рамзэс II зрабіўся фараонам Эгіпту
* 1223 — бітва на рацэ Калцы паміж мангола-татарскімі войскамі Чынгісхана і злучанымі войскамі Русі
* 1592 — кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза ажаніўся з Ганнай Габсбург
* 1792 — самараспусьціўся Чатырохгадовы Сойм
* 1863 — Нацыянальна-вызвольнае паўстаньне: расейскія карнікі арыштавалі аднаго зь лідэраў выступленьня Аляксандра Аскерку
* 1894 — амэрыканскі лекар Джон Харві Келаг запатэнтаваў кукурузныя камякі
* 1961 — абвяшчэньне незалежнасьці Паўднёва-Афрыканскае Рэспублікі ад Вялікабрытаніі
* 1992 — беларускі ўрад удвая павысіў цэны на малако, хлеб і некаторыя іншыя прадукты
* 1996:
** блізу вёскі Антонава Пухавіцкага раёну ўсталяваны геаграфічны знак, які пазначае геаграфічны цэнтар Беларусі
** у Іркуцку (Сыбір, Расея) утварылася Таварыства беларускае культуры імя Івана Чэрскага
* 2001 — у Менску прайшоў Саміт кіраўнікоў Расеі, Казахстану, Кыргыстану ды Таджыкістану, заснаваны ЭўрАзЭЗ

## Нараджэньні
* 1556 — Юры Радзівіл, царкоўны й дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай
* 1640 — Міхал Вішнявецкі, кароль польскі і вялікі князь літоўскі ад 1669 да 1673
* 1651 — Элеанора Марыя Юзэфа Габсбурґ, каралева польская й вялікая княгіня літоўская, пасьля княгіня лятарынская
* 1892 — Міхаіл Кікоін, беларускі й францускі мастак
* 1930 — Клінт Іствуд, амэрыканскі актор, рэжысэр, прадусар
* 1948 — Сьвятлана Алексіевіч, беларуская пісьменьніца
* 1954 — Уладзіслаў Блін, каталіцкі царкоўны дзеяч, біскуп Віцебскай дыяцэзіі (ад 1999)
* 1955 — Уладзімер Кузьмін, расейскі музыка
* 1981 — Мікаэль Антансан, швэдзкі футбаліст

## Сьмерці
* 1060 — Ісак I Камнін, імпэратар бізантыйскі, фактычны пачынальнік дынастыі Камнінаў
* 1408 — Ашыкаґа Ёшыміцу, японскі шоґун
* 1644 — Мікалай Кішка, магнацкага роду гербу «Дуброва»
* 1654 — Францішак Далмат-Ісайкоўскі, рэлігійны й дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага
* 1800 — Міхал Казімер Агінскі, вялікі гетман літоўскі, мэцэнат, кампазытар
* 1916 — Горх Фок, нямецкі пісьменьнік-марыніст, значная фігура нямецкай прыгодніцкай літаратуры
* 1937 — Ян Гамарнік, савецкі ваеначальнік, дзяржаўны і партыйны дзеяч
* 1979 — Францішак Чарняўскі, беларускі рэлігійны дзяяч
* 2009 — Вячаслаў Нявінны, савецкі, расейскі актор тэатру і кіно

## Сьвяты
* Сусьветны дзень культуры
* Сусьветны дзень без табаку
* Сусьветны дзень бляндынак
* Дзень нараджэньня Буды
* Дзень хіміка (Беларусь, Расея, Украіна)
* Дзень туркменскага дывана
24 красавіка

## Падзеі
* 1347 — паводле паданьня, у Вільні павесілі Івана (Няжылу), аднаго з трох праваслаўных пакутнікаў
* 1646 — заключаная Ужгарадзкая унія
* 1648 — кароль і вялікі князь Уладзіслаў Ваза надаў Кейданам Магдэбурскае права і герб
* 1792 — у Вашынгтоне распачалася будова Белага Дому
* 1794 — Паўстаньне Т. Касьцюшкі: утварылася Найвышэйшая Літоўская Рада — часовы ўрад Вялікага Княства Літоўскага
* 1794 — падчас паўстаньня Польшчы, Беларусі і Летувы паўстала Найвышэйшая Літоўская Рада
* 1800 — заснаваньне Бібліятэкі Кангрэсу ЗША
* 1863 — Нацыянальна-вызвольнае паўстаньне: аддзел Людвіка Зьвяждоўскага заняў места Горкі
* 1884 — Грынвіч зацьвердзілі месцам праходжаньня нулявога мэрыдыяну
* 1900 — выйшла асноўная праца Зыгмунда Фройда «Тлумачэньне сноў»
* 1916 — пачалося Велікоднае паўстаньне ў Дубліне
* 1920 — Польшча і Украінская Народная Рэспубліка заснавалі вайсковы саюз
* 1959 — у Лідзе адкрыўся краязнаўчы музэй
* 1981 — прэзэнтацыя першага пэрсанальнага кампутара IBM

## Нараджэньні
* 1772 — Ян Цывінскі, рымска-каталіцкі дзяяч, біскуп, пэдагог, філянтроп
* 1800 — Раман Станіслаў Сангушка, князь, грамадзкі дзяяч., удзельнік паўстаньня 1830-31 гг
* 1856 — Анры Філіп Пэтэн, францускі ваенны і дзяржаўны дзеяч; маршал Францыі
* 1889 — Юры Сабалеўскі, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, публіцыст
* 1936 — Вера Рыч, ангельская паэтка, перакладчыца, журналістка і гісторык.
* 1942 — Барбара Страйзанд, амэрыканская сьпявачка і актрыса
* 1944 — Зянон Пазьняк, беларускі палітык і грамадзкі дзяяч
* 1952 — Жан-Поль Гацье, францускі мадэльер
* 1963 — Тону Трубяцкі, эстонскі панк-рок-музыка, рэжысэр, анархіст-індывідуаліст
* 1973 — Дэйман Ліндэлаф, амэрыканскі прадусар, сцэнарыст (Згубленыя)
* 1977 — Сяргей Балахонаў, беларускі пісьменьнік

## Сьмерці
* 1775 — Ежы Мікалай Гільзэн, рымска-каталіцкі й дзяржаўны дзяяч ВКЛ
* 1852 — Васіль Жукоўскі, расейскі паэт, заснавальнік рамантызму ў расейскай паэзіі, перакладчык, крытык.
* 1918 — Еўна Азэф, расейскі рэвалюцыянэр-правакатар, падвойны агент
* 1926 — Аляксандар Архангельскі, расейскі літаратуразнавец
* 1957 — Аркадзь Моркаўка, беларускі паэт
* 2014 — Тадэвуш Ружэвіч, польскі паэт, драматург, празаік і сцэнарыст.

## Сьвяты
* Міжнародны дзень салідарнасьці моладзі
4 красавіка

## Падзеі
* 1147 — першая летапісная згадка Масквы
* 1500 — на шляху да Індыі партугалец Пэдру Кабрал адкрыў Бразылію, прыняўшы яе за выспу
* 1581 — каралева Лізавета I прыбыла на «Пэлікан», каб пасьвяціць у рыцары пірата Фрэнсіса Дрэйка
* 1794 — Паўстаньне Т. Касьцюшкі: у бітве пад Рацлавіцамі абаронцы Рэчы Паспалітае атрымалі перамогу над расейскімі войскамі 
* 1831 — Вызвольнае паўстаньне: жыхары Ашмянаў авалодалі местам, узяўшы ў палон больш за 100 расейскіх вайскоўцаў 
* 1932 — амэрыканскі біяхімік Чарлз Глен Кінг упершыню выдзяліў вітамін C 
* 1949 — у Вашынгтоне падпісаная Паўночнаатлянтычная дамова, якая паклала пачатак Арганізацыі Паўночнаатлянтычнай дамовы
* 1964 — гурт The Beatles апанаваў усе пяць верхніх радкоў гіт-параду продажаў ЗША
* 1968 — забойства змагара супраць расавае дыскрымінацыі Мартына Лютэра Кінга
* 2005 — заснаваны «Магілёўскі вагонабудаўнічы завод»
* 2019 — падпісанае Пагадненьне аб роўмінгу на Заходніх Балканах

## Нараджэньні
* 1557 — Леў Сапега, палітычны, грамадзкі і ваенны дзяяч Вялікага княства Літоўскага
* 1891 — Язэп Варонка, беларускі палітычны дзяяч
* 1896 — Васіль Русак, беларускі нацыянальны дзяяч, выдавец, прадпрымальнік
* 1896 — Мікола Шчаглоў-Куліковіч, беларускі кампазытар, музыколяг
* 1899 — Віталь Хамёнак, дзяяч беларускага хрысьціянскага руху, каталіцкі сьвятар
* 1904 — Юры Кашыра, рымска-каталіцкі дзяяч, ксёндз-марыянін, мучанік, блаславёны рымска-каталіцкага касьцёлу
* 1915 — Мадзьдзі Ўотэрс, уплывовы амэрыканскі блюзмэн, які лічыцца заснавальнікам чыкагскай школы блюзу
* 1932 — Ціхан Баран, беларускі піянэр-герой
* 1936 — Раман Тармола-Мірскі, беларускія паэт, сцэнарыст
* 1943 — Даніэль Кон-Бэндыт, адзін зь лідэраў студэнцкага руху падчас Травеньскіх падзеяў у Францыі 1968 году, нямецкі палiтычны дзяяч, адзін з кiраўнікоў групы «Зялёных» у Эўрапарлямэнце
* 1948 — Валянцін Мажароўскі, беларускі навуковец-мэханік
* 1949 — Сяргей Багапш, другі прэзыдэнт самаабвешчанай Рэспублікі Абхазія
* 1967 — Алег Хаменка, беларускі музыка, лідэр гурта «Палац»
* 1979 — Гіт Лэджэр, вядомы аўстралійскі актор, намінаваны на «Оскара»

## Сьмерці
* 1538 — Алена Глінская, рэгент Маскоўскага княства, жонка Васіля III і маці Івана Жахлівага
* 1656 — Шыман Старавольскі, польскі гісторык, палітоляг літоўскага паходжаньня, каталіцкі ксёндз
* 1682 — Міхал Казімер Пац, гетман вялікі літоўскі, палявы гетман літоўскі, віленскі ваявода
* 1774 — Олівэр Голдсьміт, ангельскі празаік, паэт і драматург ірляндзкага паходжаньня, прадстаўнік сэнтымэнталісцкай прозы ў ангельскай літаратуры
* 1846 — Лявон Бароўскі, літаратуразнаўца, пэдагог і публіцыст
* 1922 — Эміль Абрамовіч, рэвалюцыйны дзяяч
* 1929 — Карл Бэнц, нямецкі канструктар рухавікоў і аўтамабіляў
* 1968 — Мартын Лютэр Кінг, амэрыканскі грамадзкі дзяяч

## Сьвяты
*
13 верасьня

## Падзеі
* 1995 —  заснаваная «Македонская біржа»

## Нараджэньні
* 1739 — Грыгоры Пацёмкін, расейскі дзяржаўны дзяяч
* 1749 — Цыпрыян Адынец, рымска-каталіцкі дзеяч, біскуп
* 1766 — Сэмюэл Ўілсан, прататып Дзядзькі Сэма
* 1819 — Клара Шуман, нямецкая піяністка, кампазытар, жонка Робэрта Шумана
* 1830 — Мары фон Эбнэр-Эшэнбах, аўстрыйская пісьменьніца
* 1863 — Артур Гэндэрсан, лідэр Лейбарысцкай партыі Вялікабрытаніі, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1934).
* 1876 — Шэрвуд Андэрсан, амэрыканскі пісьменьнік
* 1886 — Робэрт Робінсан, ангельскі хімік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі (пам. у 1975)
* 1887 — Леапольд Ружычка, Харвацка-Швайцарскі біяхімік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі (пам. у 1976)
* 1893 — Андрэй Мрый, беларускі празаік, журналіст
* 1894 — Джон Бойнтан Прыстлі, ангельскі драматург і пісьменьнік
* 1894 — Юльян Тувім, польскі паэт
* 1916 — Раальд Даль, брытанскі пісьменьнік нарвэскага паходжаньня
* 1940 — Оскар Арыяс Санчэс, прэзыдэнт Коста-Рыкі, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру
* 1944 — Жаклін Бісэт, брытанская акторка
* 1947 — Уладзімер Русакевіч, беларускі палітычны дзяяч, дыплямат, міністар інфармацыі Рэспублікі Беларусь
* 1950 — Уладзімеж Цімашэвіч, польскі грамадзка-палітычны дзяяч, юрыст, выкладчык
* 1958 — Аляксандар Краўцэвіч, беларускі гісторык і археоляг
* 1971 — Горан Іванішавіч, харвацкі тэнісіст
* 1976 — Яраслаў Валэнса, польскі палітык, дэпутат Сэйму
* 1980 — Кіт Эндрус, ірляндзкі футбаліст, паўабаронца ангельскага клюбу «Блэкбэрн Ровэрз»
* 1987 — Барыс Гарэцкі, актывіст «Маладога фронту»

## Сьмерці
* 81 — Тытус, рымскі імпэратар
* 1118 — Глеб Усяслававіч, князь менскі
* 1438 — Дуартэ, кароль Партугаліі
* 1592 — Мішэль Мантэнь, францускі філёзаф, пісьменьнік, палітычны дзяяч, юрыст
* 1598 — Філіп II, кароль Гішпаніі
* 1705 — Імрэ Тэкэлі, вугорскі шляхціч, князь сяміградзкі
* 1859 — Фадзей Булгарын, расейскі пісьменьнік беларускага паходжаньня, журналіст, выдавец газэты
* 1872 — Людвіг Фэербах, нямецкі філёзаф
* 1977 — Леапольд Стакоўскі, ангельскі дырыгент
* 1983 — Мар’ян Пецюкевіч, беларускі этнограф і грамадзкі дзяяч
* 1988 — Францішак Ляхоцкі, польскі паэт-эмігрант беларускага паходжаньня
* 1996 — Тупак Шакур, амэрыканскі рэпэр і актор
* 1996 — Эрнст Ляўкоў, беларускі геоляг, краязнавец
* 2003 — Анатоль Багатыроў, беларускі кампазытар, пэдагог і грамадзкі дзяяч
* 2012 — Баляслаў Шчэрба, польскі вайсковец, палітычны дзяяч
* 2014 — Пётар Марцаў, беларускі прадпрымальнік, галоўны рэдактар газэты БДГ

## Сьвяты
* У Каталіцкай Царкве — Успамін сьвятога Яна Залатавуснага (Хрызастома)
* Дзень праграміста (у невысакосныя гады)
16 верасьня

## Падзеі
* 1992 — у Вялікабрытаніі адбылася «чорная серада», валютныя спэкулянты на чале з Джорджам Сорасам правялі спэкуляцыйную атаку на фунт, зьнізіўшы яго цану на 25%
* 1999 — зьнікненьне альбо выкраданьне беларускага палітыка Віктара Ганчара і бізнэсоўца Анатоля Красоўскага

## Нараджэньні
* 1098 — Хільдэгарда Бінгенская, нямецкая мнішка, аўтар містычных працаў, рэлігійных гімнаў і музыкі да іх, а таксама працаў па мэдыцыне
* 1745 — Міхаіл Кутузаў, расейскі палкаводзец, генэрал-фэльдмаршал
* 1840 — Мэноцьці Гарыбальдзі, італійскі й польскі вайсковец
*1859 — Браніслаў Эпімах-Шыпіла, дзяяч беларускага нацыянальнага руху
* 1891 — Карл Дэніц, нямецкі дзяржаўны і вайсковы дзяяч
* 1894 — Станіслаў Звойшчык, капітан Войска Польскага, служыў у КАП
* 1909 — Лукаш Калюга, беларускі пісьменьнік
* 1919 — Мікалай Мяцельскі, беларускі матэматык
* 1927 — Пітэр Фальк, амэрыканскі актор
* 1931 — Пётар Лысенка, беларускі археоляг
* 1937 — Барыс Луцэнка, беларускі рэжысэр
* 1937 — Аляксандар Мядзьведзь, выбітны беларускі барацьбіт вольнага стылю, заслужаны майстар спорту, заслужаны дзяяч фізычнай культуры Беларусі
* 1946 — Сяргей Законьнікаў, беларускі паэт, журналіст, публіцыст.
* 1960 — Андрэй Мяцельскі, беларускі археоляг, гісторык

## Сьмерці
* 96 — Даміцыян, рымскі імпэратар
* 1744 — Міхал Сервацы Вішнявецкі, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* 1825 — Францішак Карпінскі, польскі паэт-сэнтымэнталіст
* 1939 — Сяргей Грыцавец, маёр Чырвонай Арміі, знакаміты савецкі лётчык-зьнішчальнік 1930-х, Двойчы герой Савецкага Саюзу
* 1940 — Сяргей Паўловіч, багаслоў, пэдагог, перакладчык, актыўны дзяяч у галіне царкоўнае асьветы
* 1965 — Адам Трыпус, беларускі дзяяч БНР, забіты на вуліцы ў Берасьці

## Сьвяты
*
18 верасьня

## Падзеі
* 1812 — пажар у Маскве зьнішчыў 90% дамоў і каля 1000 цэркваў
* 1830 — адбылася гонка паміж канём і першым амэрыканскім паравозам. Дыстанцыю ў 9 міль першым пераадолеў конь
* 1919 — уваход польскага войска начале з Юзэфам Пілсудзкім у Менск
* 1926 — урачыстае сьвяткаваньне 20-цігодзьдзя беларускай прэсы ў Вільні, зладжанае БСРГ
* 1990 — Ліхтэнштайн далучыўся да ААН
* 1954 — заснавалі «Румынскія паветраныя перавозкі»
* 1992 — заснаваная Найвышэйшая атэстацыйная камісія Беларусі
* 1997 — амэрыканскі магнат Тэд Тэрнэр ахвяруе ААН 1 млрд даляраў
* 2003 — заснаваная «Расейская чыгунка»

## Нараджэньні
* 53 — Траян, рымскі імпэратар
* 1819 — Жан Бернар Леон Фуко, францускі фізык
* 1885 — Узэір Гаджыбэкаў, азэрбайджанскі кампазытар
* 1980 — Аляксандра Пятрова, мадэль, пераможца конкурсу Міс Расея-1996 і іншых конкурсаў прыгажосьці
* 1983 — Кевін Дойл, ірляндзкі футбаліст, нападнік клюбу ангельскага клюбу «Ўулвэргэмптан Ўандэрэрз» і нацыянальнай зборнай Ірляндыі

## Сьмерці
* 1992 — Ян Скрыган, беларускі пісьменьнік, паэт, навэліст, нарысіст, публіцыст і крытык
* 2012 — Уладзімер Пузыня, беларускі музыка, майстар-рэстаўратар нацыянальных музычных інструмэнтаў.

## Сьвяты
*
20 верасьня

## Падзеі
* 1925 — замест зачыненай «Крыніцы» пачынае выдавацца «Беларуская крыніца»
* 1939 — пры ўключэньні тэрыторыі Заходняй Беларусі ў склад БССР пачаўся бой за Горадню
* 1944 — заснаваная Гарадзенская вобласьць
* 1945 — адкрылася першая экспазыцыя Літаратурнага музэю Янкі Купалы
* 1950 — у Нью-Ёрку выйшаў у сьвет першы нумар газэты «Беларус»
* 1995 —  заснаваная «Белпошта»
* 2018 — адмена выбараў губэрнатара ў Прыморскім краі Расеі

## Нараджэньні
* 1752 — Геранім Страйноўскі, асьветнік, правазнаўца, рэлігійны дзяяч
* 1764 — Юзэф Коцел, дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай, адзін з кіраўнікоў паўстаньня 1794 году
* 1803 — Уладзіслаў Геранім Сангушка, князь, прадстаўнік роду Сангушкаў, сын генэрала Яўстаха Сангушкі й Клементыны з Чартарыскіх
* 1810 — Плакід Янкоўскі, сьвятар, празаік, публіцыст, перакладчык і паэт
* 1903 — Натальля Арсеньнева, беларуская паэтка
* 1934 — Сокэ Кубота Такаюкі, японскі гранд-майстар баявых мастацтваў
* 1943 — Ніна Мацяш, беларуская паэтка, перакладчыца
* 1955 — Раіса Этуш, савецкая і расейская акторка тэатру і кіно, заслужаная артыстка Расеі
* 1979 — Шон Дэвіс, ангельскі футбаліст
* 1985 — Раналь Зюбар, францускі футбаліст

## Сьмерці
* 1939 — Тадэвуш Далэнга-Мастовіч, польскі і беларускі пісьменьнік
* 1942 — Карліс Улманіс, латыскі дзяржаўны й палітычны дзяяч, публіцыст
* 1980 — Жозіяс Браўн-Блянке, францускі геабатанік
* 1993 — Дзьмітры Арцыменя, савецкі і беларускі партыйны і палітычны дзяяч
* 2002 — Сяргей Бадроў, расейскі актор, рэжысэр, сцэнарыст

## Сьвяты
* Дзень мытніка

## Вонкавыя спасылкі
10 верасьня

## Падзеі
* 1517 — Францішак Скарына выдаў у Празе Кнігу Ёва
* 1972 — створаны Беларускі жаночы камітэт у Вікторыі, беларуская арганізацыя ў Мэльбурне (Аўстралія) 
* 1972 — Гайнрых Бёль атрымаў Нобэлеўскую прэмію ў галіне літаратуры
* 1990 — у Менску было створанае Згуртаваньне беларусаў сьвету «Бацькаўшчына», якое арганізацыйна аб’ядноўвае ўсе беларускія асяродкі ва ўсім сьвеце
* 2019 — удмурцкі навуковец Альбэрт Разін зьдзейсьніў акт самаспаленьня ў абарону ўдмурцкай мовы.

## Нараджэньні
* 1487 — Юлі III, рымскі папа
* 1809 — Аляксандар Рыпінскі, беларускі паэт
* 1892 — Артур Комптан, амэрыканскі фізык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі 1927 году
* 1923 — Мікалай Бірыла, беларускі мовазнавец
* 1929 — Яўген Глебаў, беларускі і савецкі кампазытар, пэдагог
* 1931 — Рэнальд Кныш, заслужаны трэнэр Беларусі й СССР па гімнастыцы
* 1968 — Фляранс Дэвуар, француская навукоўка-генэтык, сябра рады павераных фундацыі Вікімэдыя

## Сьмерці
* 1821 — Францішак Заблоцкі, польскі адукацыйны дзяяч, паэт, больш знакаміты як аўтар камэдыяў польскага асьветніцтва
* 1866 — Міхаіл Мураўёў-Віленскі, расейскі генэрал, кіраўнік падаўленьня Паўстаньня 1863—1864 гадоў на Беларусі
* 1912 — Фёдар Махноў, паводле шэрагу зьвестак, самы высокі чалавек з тых, якія калі-небудзь жылі на Зямлі
* 1916 — Аляксандар Ельскі, беларускі краязнавец, гісторык, літаратар, этнограф, публіцыст
* 2008 — Юры Пакальчук, украінскі пісьменьнік

## Вонкавыя спасылкі
26 верасьня

## Падзеі
* 1918 — амэрыканскія войскі пачалі Мёз-Аргонскі наступ, адну з апошніх апэрацый Першай сусьветнай вайны 

## Нараджэньні
* 1849 — Іван Паўлаў, расейскі фізыёляг
* 1888 — Томас Стэрнз Эліёт, амэрыканскі паэт, драматург і літаратурны крытык
* 1889 — Мартын Гайдэгер, нямецкі філёзаф
* 1898 — Джордж Гершвін, амэрыканскі кампазытар
* 1910 — Уладзімер Агіевіч, беларускі літаратурны крытык
* 1925 — Навум Кісьлік, беларускі пісьменьнік
* 1957 — Анатоль Галуза, беларускі савецкі гандбаліст
* 1965 — Пятро Парашэнка, украінскі палітык і прадпрымальнік, прэзыдэнт Украіны ад 2014 году
* 1976 — Міхаэль Баляк, нямецкі футбаліст
* 1985 — Лена Куўрмаа, эстонская музыкантка, сьпявачка, удзельніца гурта Vanilla Ninja
* 1989 — Кіран Кларк, ангельскі футбаліст, цэнтральны абаронца клюбу «Астан Віла»

## Сьмерці
* 1945 — Бэла Бартак, вугорскі кампазытар
* 1966 — Іван Сікора, беларускі сэлекцыянэр-аматар
* 1978 — Антон Сеўчанка, беларускі фізык, акадэмік АН Беларусі, Герой Сацыялістычнай Працы, рэктар Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
* 1990 — Альбэрта Маравія, італьянскі пісьменьнік

## Сьвяты
* Стаўроўскія Дзяды (Стаўры)
Аўкцыён

**Аўкцыён**, Аўкцыя (ад лац. *auctio (auctionis)* - продаж з таргоў) - продаж з публічных таргоў, пры якім тавар або маёмасьць набываецца асобай, якая прапанавала найбольшую цану.

Аўкцыйны продаж можа быць прымусовым (пры працэдуры банкруцтва), арганізаваны самім прадаўцом або зладжаны праз спэцыяльную арганізацыю, якая выступае ў дадзеным выпадку як камісіянэр.

## Віды аўкцыёнаў
* **Ангельскі аўкцыён** — аўкцыён, пры якім стаўкі падымаюцца ўверх, пакуль ня спыняцца прапановы і тавар ня будзе прададзены апошняму пакупніку, які запрапанаваў найвышэйшую цану
* **Галяндзкі аўкцыён** — аўкцыён, пры якім спачатку пакупнікі абвяшчаюць свае цэны, а прадавец потым абвяшчае сваю мінімальную цану. У выніку гешэфты заключаюцца з пакупнікамі, што абвесьцілі цану, вышэйшую за абвешчаную прадаўцом.
* **Аўкцыён Vickrey** — аўкцыён на якім заяўкі падаюцца ў запячатаных капэртах. На самім аўкцыёне капэрты ўскрываюцца і стаўкі агалошваюцца. Выйграе заяўка наступная за самай вялікай.

Катэгорыя:Эканоміка
Аўтсорсінг

**Аўтсорсінг** () — выкарыстаньне зьнешняе арганізацыі для выкананьня няпрофільных работаў альбо аднаго ці некалькіх этапаў вытворчага працэсу. Тэрмін таксама прымяняецца пры пераводзе вытворчасьці ў іншую краіну. У адрозьненьне ад паслугаў сэрвісу і падтрымкі, якія маюць адзінкавы, эпізадычны, выпадковы характар, які абмежаваны пачаткам і сканчэньнем, на аўтсорсінг перадаюцца звычайна функцыі па прафэсійнай падтрымцы бесперабойнай працаздольнасьці асобных сыстэмаў і інфраструктуры на аснове доўгатэрміновага кантракту. Наяўнасьць бізнэс-працэсу зьяўляецца адметнай рысай аўтсорсінгу ад розных іншых формаў аказаньня паслугаў і абанэнцкага абслугоўваньня.

Аўтсорсінгам таксама зьяўляецца практыка перадачы кантролю за дзяржаўнымі паслугамі на некамэрцыйныя карпарацыі. Аўтсорсінг ўключае ў сябе складаньне як зьнешніх і ўнутраных кантрактаў, а часам і ўключае ў сябе афшорынг або перамяшчэньне бізнэс-функцыяў у іншую краіну.

Галоўнай крыніцай эканоміі выдаткаў з дапамогай аўтсорсінгу зьяўляецца павышэньне эфэктыўнасьці прадпрыемства ў цэлым і зьяўленьне магчымасьці вызваліць адпаведныя арганізацыйныя, фінансавыя і чалавечыя рэсурсы, каб разьвіваць новыя напрамкі, або сканцэнтраваць намаганьні на існуючых, якія патрабуюць павышанай увагі. Супрацьлегласьцю аўтсорсінгу зьяўляецца інсорсінг, што часам ажыцьцяўляецца праз вэртыкальную інтэграцыю.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Міграцыя працы. Open Directory Project
* Усе плюсы і мінусы аўтсорсінгу ў Беларусі 

Катэгорыя:Эканоміка
Мэнэджмэнт

**Мэ́нэджмэнт** ( — кіраваньне) — кіраваньне дзейнасьцю арганізацыі і зьвязаных зь ёй працэсаў шляхам выкарыстаньня розных рэсурсаў — чалавечых, фінансавых, матэрыяльных, інтэлектуальных і іншых нематэрыяльных.

Таксама як мэнэджмэнт называецца група (як правіла прызначаных) кіраўнікоў арганізацыі.

Традыцыйнай, або клясынай структурай мэнэджмэнту зьяўляецца функцыянальная структура, якая ўзьнікла ў выніку разьдзяленьня кіраваньня на асобныя элемэнты.

## Глядзіце таксама
* ABC-аналіз

## Крыніцы

*
5 красавіка

## Падзеі
* 1340 — арабскі флёт разьбіў гішпанскую эскадру ў Гібральтарскім праліве
* 1453 — пачатак апошняе асманскае аблогі Канстантынопалю, якая скончылася падзеньнем Бізантыі
* 1764 — Кацярына II загадала расейскім дыпляматам распачаць падрыхтоўку шляхецкай канфэдэрацыі для дысыдэнтаў
* 1843 — абвяшчэньне Ганконгу ўладаньнем Брытаніі
* 1913 — дацкі фізык Нільс Бор завяршыў артыкул «Пра будову атамаў і малекулаў», які паклаў пачатак квантавае тэорыі
* 1914 — Даніла Райцаў, арганізатар беларускага савецкага партызанскага руху ў Віцебскай вобласьці
* 1937 — ЦВК зацьвердзіў новы малюнак гербу БССР, мадыфікацыя якога з 1995 году зьяўляецца афіцыйным гербам РБ
* 1972 — заснаваньне ў Вязынцы Купалаўскага мэмарыяльнага запаведніку
* 1989 — урад Польшчы дазволіў дзейнасьць прафзьвязнага аб’яднаньня «Салідарнасьць»
* 1990 — парлямэнт Беларусі абвясьціў 26 красавіка днём Чарнобыльскае трагедыі

## Нараджэньні
* 1793 — Канстантын Радзівіл, палітычны дзяяч, мэцэнат, адзін зь першых беларускіх фальклярыстаў
* 1793 — Гаўрыіл Бацянькоў, расейскі падпалкоўнік, дзекабрыст, паэт
* 1908 — Гэрбэрт фон Караян, аўстрыйскі дырыгент
* 1908 — Залман Гарэлік, беларускі савецкі геоляг, тэктаніст, арганізатар геалягічнае службы Беларусі, адзін з адкрывальнікаў першых радовішчаў калійнае і каменнай солі, нафты ў Прыпяцкім прагіне
* 1920 — Барэнд Бісьгёвэль, нідэрляндзкі палітычны й дзяржаўны дзяяч
* 1934 — Робэрт Блох, амэрыканскі пісьменьнік-фантаст
* 1950 — Агнэта Фэльтскуг, швэдзкая сьпявачка, аўтар песень, музычны прадусар, салістка гурта ABBA
* 1958 — Даніель Шнайдэрман, францускі журналіст

## Сьмерці
* 1852 — Гаўрыла Ігнацьеў, расейскі вайсковы дзеяч, генэрал ад артылерыі
* 2005 — Сол Бэлоў, амэрыканскі пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі 1976 году
* 2015 — Сяргей Плева, польскі грамадзкі й палітычны дзеяч, актыўны дзеяч беларускае дыяспары ў Польшчы
* 2023 — Павал Вераб'ёў, беларускі літаратар і журналіст

## Вонкавыя спасылкі
6 красавіка

## Падзеі
* 1199 — у Францыі ад выпадковае стралы загінуў кароль Ангельшчыны Рычард Ільвінае Сэрца
* 1652 — Ян ван Рыбэк заснаваў першае эўрапейскае паселішча ў Паўднёвай Афрыцы
* 1814 — Напалеон адрокся ад стальцу і, згодна з выракам, быў накіраваны ў высылку на выспу Эльба
* 1845 — Мікалай I зацьвердзіў новыя расейскія гербы шэрагу местаў Беларусі замест скасаваных раней сымбаляў часоў Вялікага Княства Літоўскага
* 1896 — у Атэнах адбылося ўрачыстае адкрыцьцё першых сучасных Алімпійскіх гульняў *(на выяве)*
* 1909 — амэрыканскі дасьледнік Робэрт Піры першым дасягнуў Паўночнага полюсу
* 1924 — на выбарах у Італіі абсалютную перамогу атрымалі фашысты
* 1950 — выйшла сакрэтная пастанова Саўміну СССР, згодна зь якой спэцпасяленцы пачалі лічыцца высланымі навечна
* 1954 — заснаваньне «Горадняэнэрга»
* 1992 — Беларусь усталявала дыпляматычныя дачыненьні з Эстоніяй
* 2000 — абвешчаны Купалаўскі заказьнік

## Нараджэньні
* 1483 — Рафаэль, італьянскі мастак і архітэктар
* 1812 — Аляксандар Герцэн, расейскі пісьменьнік, публіцыст, філёзаф і рэвалюцыянэр-дэмакрат
* 1833 — Аляксандар Пыпін, расейскі гісторык літаратуры і культуры, этнограф, літаратурны крытык, публіцыст, знаўца славянскіх літаратураў
* 1875 — Ксенія Аляксандраўна Раманава, вялікая княгіня Расеі
* 1886 — Афінагор I, праваслаўны патрыярх Канстантынопальскі, распачаў прымірэньне з каталікамі
* 1890 — Гаўрыла Віер, беларускі мастак
* 1893 — Язэп Гаўрылік, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч
* 1905 — Мікола Хведаровіч, беларускі паэт
* 1910 — Барыс Кіт, навуковец, адзін з найбольш актыўных дзеячоў беларускай эміграцыі
* 1928 — Хведар Нюнька, беларускі грамадзка-культурны дзеяч у Летуве
* 1965 — Марк Пелегрына, амэрыканскі актор, вядомы як Джэйкаб ў сэрыяле «Згубленыя»

## Сьмерці
* 1199 — Рычард I, кароль Англіі з 1189 па 1199 год з дынастыі Плантагенэтаў
* 1490 — Мацей Корвін, кароль Вугоршчыны
* 1528 — Альбрэхт Дурэр, нямецкі мастак і пісьменьнік
* 1609 — Мэльхіёр Гедройц, вялікалітоўскі магнат і рэлігійны дзеяч, біскуп жамойцкі, апякуп летувіскага пісьменства
* 1829 — Нільс Гэнрык Абэль, нарвэскі матэматык
* 1943 — Нічыпар Мяцельскі, дзеяч беларускага адраджэньня
* 1948 — Мікалай Шыла, беларускі грамадзка-палітычны дзеяч, журналіст.
* 1992 — Айзэк Азімаў, амэрыканскі пісьменьнік-фантаст
* 1999 — Генадзь Карпенка, беларускі навуковец і палітык
* 2017 — Міхась Кавыль,  беларускі паэт, празаік, крытык
* 2023 — Леанід Дударэнка, беларускі мастак

## Сьвяты
*  Дзень незалежнасьці Грэцыі (1821)
3 красавіка

## Падзеі
* 1702 —  Вялікая Паўночная вайна: войскі Вялікага Княства Літоўскага ўчынілі няўдалую спробу адбіць занятую швэдамі Вільню
* 1793 — Сэнат Расейскай імпэрыі выдаў загад аб стварэньні Менскай губэрні з цэнтрам у Менску
* 1885 — нямецкі інжынэр Готліб Даймлер атрымаў патэнт на аднацыліндровы рухавік унутранага згараньня з вадзяным ахаладжэньнем
* 1905 — заснаваны аргентынскі футбольны клюб Бока Хуніёрс Буэнас-Айрэс
* 1918 — Народны Сакратарыят Беларускай Народнай Рэспублікі абвясьціў беларускую мову дзяржаўнай і абавязковай мовай краіны
* 1922 — Ёсіф Сталін быў абраны генэральным сакратаром Расейскай камуністычнай партыі (бальшавікоў)
* 1940 — аддзелы НКВД пачалі масавыя расстрэлы палонных афіцэраў Польскага войска ў Катыні, Мядовым і Курапатах.
* 1941 — скончыўся трохдзённы Другі вялікі збор АУН
* 1948 — прэзыдэнт ЗША Гары Трумэн зацьвердзіў «плян Маршала»
* 1966 — савецкая станцыя «Месяц-10» стала першым штучным спадарожнікам Месяца
* 1973 — амэрыканскі вынаходнік Мартын Купэр зьдзейсьніў першае ў гісторыі тэлефанаваньне з сотавага
* 1975 — заснаваны Ісламскі банк разьвіцьця
* 1981 — у Менску заснаваны Літаратурны музэй Максіма Багдановіча
* 1987 — у Эстоніі распачалася кампанія пратэстаў у сродках масавай інфармацыі супраць распрацоўкі фасфарытнага радовішча на поўначы краіны
* 1990 — на львоўскай ратушы быў узьняты сіне—жоўты сьцяг
* 1991 — пачаўся страйк работнікаў менскіх заводаў з эканамічнымі і палітычнымі патрабаваньнямі
* 2008 — у Менску пасьпяхова зрабілі першую ў Беларусі апэрацыю перасадкі нырак

## Нараджэньні
* 1593 — Джордж Гэрбэрт, ангельскі паэт-мэтафізык, сьвятар
* 1783 — Вашынгтон Ірвінг, амэрыканскі пісьменьнік
* 1885 — Барыс Вількіцкі, дасьледчык Арктыкі, гідрограф-геадэзіст беларускага паходжаньня.
* 1907 — Язэп Урбановіч, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў антыфашысцкага падпольля і партызанскага руху на Берасьцейшчыне
* 1924 — Марлон Брандо, амэрыканскі актор тэатру і кіно
* 1930 — Гельмут Коль, канцлер Нямеччыны
* 1937 — Іван Антановіч, беларускі палітык і дыплямат, прафэсар філязофіі
* 1968 — Ігар Рынкевіч, беларускі юрыст, адвакат, палітык

## Сьмерці
* 33 — Езус Хрыстус (гэтая дата прызнаецца Ватыканам)
* 1287 — Ганорыюс IV, рымскі папа
* 1863 — Генрых Гюбш, нямецкі архітэктар
* 1897 — Яганэс Брамс, нямецкі кампазытар і піяніст, адзін з музыкаў пэрыяду Рамантызму
* 1973 — Анатоль Марцінкевіч, адзін з пачынальнікаў беларускага баскетболу
* 1980 — Леанід Галяк, юрыст, журналіст, дзяяч беларускай эміграцыі ў Нямеччыне і ЗША
* 1990 — Сара Воан, афраамэрыканская джазавая сьпявачка, адна з найбольш выбітных у XX ст.
* 1991 — Грэм Грын, ангельскі пісьменьнік
* 1992 — Ядвіга Бяганская, беларуская пісьменьніца, перакладніца
* 2003 — Алег Табола, удзельнік моладзевага антысавецкага падпольля ў Глыбокім, вязень ГУЛАГу

## Сьвяты
* Дзень сьцяга (Львоў)
* Імяніны Ірэны з Фэсалонікаў
7 красавіка

## Падзеі
* 1348 — Карл IV заснаваў у Празе Карлаў унівэрсытэт
* 1410 — у Кежмарку (цяпер Славаччына) крыжакі ўчынілі спробу забойства вялікага князя Вітаўта
* 1541 — пачатак місіянэрскага падарожжа Францішка Ксавэрыя на Ўсход
* 1559 — вялікі князь Жыгімонт Аўгуст надаў Крэву Магдэбурскае права
* 1654 — кароль і вялікі князь Ян Казімер надаў Заблудаву (Гарадзеншчына) мескі герб
* 1795 — увядзеньне ў Францыі мэтрычнае сыстэмы
* 1926 — выйшла пастанова пра ўвядзеньне ў Беларускай ССР абавязковае пачатковае адукацыі
* 1943 — швайцарскі хімік Альбэрт Гофман сынтэзаваў ЛСД
* 1992 — Беларусь устанавіла дыпляматычныя дачыненьні з Латвіяй
* 2003 — амэрыканскія войскі занялі Багдад
* 2005 — пачаў выконваць свае абавязкі дзейны прэзыдэнт Іраку Джалал Талабані
* 2010 — Нацыянальны банк Беларусі ўвёў у абарачэньне памятныя манэты «Грунвальдзкая бітва. 600 год», выбітыя на прапанову Таварыства беларускае мовы
* 2023 — выйшаў 1-ы беларускамоўны альбом «Хачу дамоў» гурта «Дразды»

## Нараджэньні
* 1770 — Ўільям Ўордсўарт, ангельскі паэт-рамантык, выбітны прадстаўнік «азёрнай школы»
* 1880 — Вінцас Міцкявічус-Капсукас, дзеяч міжнароднага камуністычнага руху, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў Камуністычнай партыі Летувы, літаратурны крытык-марксіст
* 1889 — Габрыеля Містраль, чылійская паэтка, першая з лацінаамэрыканскіх пісьменьнікаў ляўрэатка Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры 1945 году
* 1897 — Юры Лістапад, беларускі палітычны дзяяч, публіцыст, удзельнік Слуцкага збройнага чыну
* 1914 — Кірыла Мазураў, савецкі партыйны і дзяржаўны дзяяч
* 1915 — Білі Холідэй, амэрыканская джазавая сьпявачка
* 1944 — Гергард Шрэдэр, нямецкі палітык, фэдэральны канцлер ФРН
* 1947 — Мішэль Тор, француская сьпявачка
* 1949 — Валянціна Мацьвіенка, расейская дзяржаўная дзяячка, намесьніца старшыні Ўраду Расеі, губэрнатар і старшыня Ўраду Санкт-Пецярбургу
* 1954 — Джэкі Чан, ганконгскі і амэрыканскі актор, каскадэр, кінарэжысэр
* 1956 — Уладзімер Базан, дзяяч беларускага адраджэнскага руху, мастак творчай суполкі «Пагоня», калекцыянэр і выдавец
* 1962 — Міхаіл Круг, сьпявак ды паэт.
* 1964 — Расэл Кроў, аўстралійскі актор і музыка
* 1978 — Уладзімер Валчкоў, беларускі прафэсійны тэнісіст

## Сьмерці
* 1860 — Караль Падчашынскі, беларускі, польскі і летувіскі архітэктар клясыцызму
* 1910 — Фэлікс Зянковіч, удзельнік паўстаньня 1863—64 рокаў, прыродазнаўца, мэмуарыст
* 1962 — Уладзімер Галубовіч, беларускі і польскі археоляг
* 1983 — Ларыса Геніюш, беларуская паэтка
* 1947 — Генры Форд, амэрыканскі прамысловец
* 1990 — Ільля Галкін, савецкі навуковец і грамадзкі дзяяч
9 красавіка

## Падзеі
* 1413 — каранаваны Генры V
* 1867 — ЗША ратыфікавалі дагавор з Расеяй аб набыцьці ў апошняй Аляскі
* 1932 — скончыўся Барысаўскі галодны бунт, антысавецкі выступ працоўных Барысава
* 1970 — хваляваньні ў Менску, несанкцыянаваны мітынг зьвязаны з забойствам менскага хіпі Вячаслава Максакава, які прывёў да масавай бойкі з міліцыяй 
* 1992 — падпісаны новы варыянт Хэльсынскай канвэнцыі

## Нараджэньні
* 1821 — Шарль Бадлер, францускі паэт, літаратурны крытык і перакладчык
* 1910 — Ісая Казінец, адзін з кіраўнікоў менскага падпольля ў часе Другой Сусьветнай вайны
* 1923 — Антон Лабуда, беларускі фізык, доктар фізычна-матэматычных навук, прафэсар
* 1931 — Вадзім Сьвірыдаў, беларускі хімік, акадэмік АН БССР
* 1933 — Жан-Поль Бэльмандо, францускі актор
* 1938 — Віктар Чарнамырдзін, савецкі і расейскі гаспадарчы і дзяржаўны дзяяч
* 1949 — Віктар Чыкін, беларускі палітык і журналіст
* 1967 — Сяргей Калугін, расейскі музыка
* 1990:
** Сяргей Паліцевіч, беларускі футбаліст
** Марына Шкерманкова, беларуская штангістка, Бронзавы прызэр Алімпіяды 2012 году

## Сьмерці
* 1626 — Фрэнсіс Бэкан, ангельскі філёзаф, гісторык, палітычны дзяяч, заснавальнік эмпірызму
* 1802 — Францішак Станіслаў Гутэн-Чапскі, дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай
* 1831 — Гіпаліт Лабаноўскі, судзьдзя земскі віленскі, кіраўнік аддзелу паўстанцаў падчас паўстаньня 1830—1831 гадоў
* 1945 — Дытрых Банхёфэр, нямецкі рэлігійны дзяяч, тэоляг, пісьменьнік, цэнтральная фігура супраціву Пратэстанцкай царквы супраць нацызму
* 1959 — Фрэнк Лойд Райт, амэрыканскі архітэктар
* 1993 — Ёзэф Доў Салавейчык, адзін з найбуйнейшых галахістаў і жыдоўскіх мысьляроў XX стагодзьдзя
* 2006 — Вадзім Круталевіч, беларускі праўнік, гісторык, сацыёляг

## Сьвяты
Сакартвэла( Грузія): Дзень нацыянальнай еднасьці
* : Дзень фінскай мовы
13 красавіка

## Падзеі
* 1204 — захоп і рабаваньне Канстантынопалю ўдзельнікамі Чацьвертага Крыжовага паходу
* 1559 — падпісаньне Ката-Камбрэзійскага міру, які спыніў Італьянскія войны 1494—1559 гадоў
* 1923 — урачыстае адкрыцьцё ў Лёндане знакамітага стадыёну «Ўэмблі»
* 1941 — падпісаньне савецка-японскага Пакту аб ненападзе
* 1943 — урачыстае адкрыцьцё ў Вышынгтоне Мэмарыялу Томаса Джэфэрсана
* 1960 — ядравыя выпрабаваньні ў пустэльні Сахара, якія ладзіла Францыя
* 1962 — першы выступ The Beatles у «Star Club»
* 1991 — Утвораны Менска-Магілёўская архідыяцэзія і Гарадзенская дыяцэзія.
* 1992:
** Беларусь устанавіла дыпляматычныя дачыненьні зь Італіяй
** Перадача Ініцыятыўнай групай у Цэнтральную выбарчую камісію 446061 подпісу за рэфэрэндум ад датэрміновых выбарах Вярхоўнага Савету Беларусі

## Нараджэньні
* 1570 — Гай Фокс, самы знакаміты ўдзельнік Порахавай змовы
* 1743 — Томас Джэфэрсан, трэці прэзыдэнт ЗША
* 1748 — Джозеф Брама, ангельскі вынаходнік
* 1871 — Юры Матулевіч, рымска-каталіцкі дзеяч Беларусі, Летувы й Польшчы, блаславёны
* 1881 — Людвіг Бінсвангер, швайцарскі псыхіятар, які першым выкарыстаў прынцып экзыстэнцыяльнага аналізу ў псыхатэрапіі
* 1883 — Дзям’ян Бедны, расейскі паэт
* 1901 — Жак Лякан, францускі псыхіятар
* 1906 — Сэмюэл Бэкет, ірляндзкі драматург, празаік і паэт, прадстаўнік тэатру абсурду, нобэлеўскі ляўрэат
* 1919 — Веніямін Гарадзецкі, савецкі габрэйскі спартовец, трэнэр і шашачны кампазытар
* 1939 — Шымус Хіні, ірляндзкі пісьменьнік, нобэлеўскі ляўрэат
* 1940 — Макс Мосьлі, ангельскі спартовы функцыянэр, прэзыдэнт Міжнароднай фэдэрацыі аўтаспорту
* 1940 — Жан-Мары Гюстаў лё Клезіё, францускі пісьменьнік, ляўрэат прэміі Рэнадо і Нобэлеўскай прэміі па літаратуры 2008 году
* 1942 — Біл Коньці, амэрыканскі кампазытар
* 1955 — Ірына Хакамада, расейскі палітык
* 1960 — Рудзі Фёлер, нямецкі футбаліст і трэнэр
* 1974 — Аляксей Знаткевіч, беларускі журналіст, перакладчык
* 1978 — Карлес Пуёль, каталёнскі футбаліст

## Сьмерці
* 1605 — Барыс Гадуноў, расейскі цар
* 1695 — Жан Дэ Ляфантэн, францускі паэт-баечнік
* 1918 — Лаўр Карнілаў, расейскі военачальнік
* 1937 — Ільля Ільф, расейскі пісьменьнік
* 1959 — Эдуард ван Бэйнум, нідэрляндзкі дырыгент
* 1966 — Жорж Дзюамель, францускі пісьменьнік
* 1972 — Барыс Курчатаў, савецкі хімік

## Сьвяты
* Нацыянальны дзень Рэспублікі Чад
* Сангкран — тайляндзкі новы год
25 красавіка

## Падзеі
* 1719 — пабачыла сьвет першае выданьне раману Даніеля Дэфо «Рабінзон Круза»
* 1826 — у Вялікабрытаніі запатэнтавалі першы аўтамабіль з рухавіком унутранага згараньня
* 1859 — распачалося будаўніцтва Суэцкага каналу
* 1867 — улады Японіі адкрылі Токіё для замежнага гандлю
* 1901 — у штаце Нью-Ёрк упершыню ў сьвеце ўвялі аўтамабільныя нумары
* 1931 — створанае Беларускае аб’яднаньне пралетарска-калгасных пісьменьнікаў (праіснавала год)
* 1945 — сустрэча на Эльбе савецкіх і амэрыканскіх войскаў
* 1946 — у Рэгенсбургу (Нямеччына) адбыліся асьвячэньне і першая служба ў беларускай праваслаўнай царкве
* 1953 — часопіс «Nature» апублікаваў рэвалюцыйны артыкул «Малекулярная структура нуклеінавых кісьляў»
* 1974 — Рэвалюцыя гвазьдзікоў
* 2004 — адбыўся II Усебеларускі сход інтэлігенцыі
* 2005 — Баўгарыя і Румынія падпісалі дамову пра далучэньне да Эўразьвязу
* 2006 — тэрарыстычны акт у эгіпецкім курортным горадзе Дахаб, загінула 22 чалавекі, больш за 150 паранена

## Нараджэньні
* 32 — Марк Сальві Ота, рымскі імпэратар
* 1599 — Олівэр Кромўэл, ангельскі вайсковец і палітык
* 1657 — Імрэ Тэкэлі, вугорскі шляхціч, князь сяміградзкі
* 1824 — Самуіл Магілевер, піянэр рэлігійнага сіянізму і адзін з заснавальнікаў руху «Хавявэй Сіён»
* 1868 — Раман Скірмунт, беларускі і польскі грамадзка-палітычны дзяяч, буйны землеўладальнік
* 1900 — Вольфганг Паўлі, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыцы за 1945 год
* 1926 — Яфрэм Сакалоў, савецкі партыйны дзяяч, быў Першым сакратаром ЦК КПБ з 1987 да 1990 году
* 1939 — Зінаіда Бандарэнка, беларуская тэлевядучая
* 1945 — Б’ёрн Ульвэўс, швэдзкі сьпявак, музыкант, кампазытар, адзін з заснавальнікаў квартэта ABBA
* 1946 — Уладзімер Жырыноўскі, расейскі палітычны дзяяч, старшыня ЛДПР
* 1947 — Ёган Кройф, нідэрляндзкі футбаліст і трэнэр
* 1949 — Ядвіга Паплаўская, беларуская сьпявачка

## Сьмерці
* 1938 — Павал Горын-Каляда, беларускі навуковец, дзяржаўны дзяяч
* 1969 — Маргарыта Шыргу, гішпанская акторка
* 1971 — Яўген Голант, расейскі пэдагог, прафэсар
* 1975 — Віктар Войтэнка, беларускі палітычны і рэлігійны дзеяч
* 1980 — Алеха Карпэнт’ер, кубінскі пісьменьнік і музыказнаўца
* 1995 — Джынджэр Роджэрз, амэрыканская акторка й танцоўшчыца, уладальніца прэміі «Оскар» 1940 году
* 2024 — Юры Вальмус, беларускі кампазытар

## Вонкавыя спасылкі
28 красавіка

## Падзеі
* 1512 — у бітве пад Вішняўцом супольнае войска Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага пад камандай гетмана Канстантына Астроскага перамагло татарскае войска крымскага хана Мэнглі-Гірэя
* 1794 — жыхары Горадні далучыліся да паўстаньня Т. Касьцюшкі
* 1814 — Напалеона выслалі на востраў Эльба
* 1863 — Нацыянальна-вызвольнае паўстаньне: пад вёскаю Пятровічы (цяпер у межах Менску) адбылася няўдалая бітва мясцовых паўстанцаў з рэгулярнымі часткамі расейскага войска
* 1914 — у ЗША запатэнтавалі паветраны кандыцыянэр
* 1918 — Народны сакратарыят Беларускае Народнае Рэспублікі зацьвердзіў беларускую мову ў якасьці дзяржаўнае і абавязковае ў Беларусі і прыняў пастанову пра адкрыцьцё ў Менску ўнівэрсытэту
* 1919 — у Вільні пачала выходзіць газэта «Беларуская думка»
* 1939 — Гітлер абвясьціў пра разрыў акту ненападу зь міжваеннай Польскай Рэспублікаю
* 1956 — улады СССР зьнялі з дэпартаваных народаў статус спэцпасяленцаў
* 1983 — Палыкавіцкая крыніца атрымала статус помніка прыроды Беларусі
* 1994 — абраньне першага складу Канстытуцыйнага суду Рэспублікі Беларусь
* 2001 — Дэніс Тыта зрабіўся першым у гісторыі касьмічным турыстам

## Нараджэньні
* 1442 — Эдуард IV, кароль Англіі
* 1839 — Мсьціслаў Камінскі, беларускі этнограф, фальклярыст і публіцыст
* 1859 — Кіпрыян Кандратовіч, расейскі і беларускі вайсковы дзяяч, сябра Народнага Сакратарыяту БНР
* 1886 — Мікалай Міхалап, мастак-кераміст, дырэктар Нацыянальнага мастацкага музэю Беларусі ў 1939—1941 гадах.
* 1892 — Альбін Дзяконскі, польскі паэт
* 1906 — Курт Гёдэль, амэрыканскі матэматык
* 1949 — Уладзімер Буднік, беларускі кампазытар
* 1956 — Уладзімер Літвін, украінскі палітык, лідэр Блёку Літвіна, кіраўнік Вярхоўнай Рады Ўкраіны
* 1956 — Антаніна Хатэнка, беларуская паэтка, журналістка

## Сьмерці
* 1813 — Міхаіл Кутузаў, расейскі палкаводзец, генэрал-фэльдмаршал
* 1831 — Каспар Цецішоўскі, магілёўскі арцыбіскуп і мітрапаліт усіх рыма-каталіцкіх касьцёлаў у Расейскай імпэрыі
* 1883 — Уладзімер Кавалеўскі, беларускі прыродазнаўца, заснавальнік эвалюцыйнай палеанталёгіі, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў
* 1900 — Францішак Багушэвіч, беларусі паэт
* 1944 — Ільдэфонс Бобіч, каталіцкі сьвятар, пісьменьнік, прыхільнік беларускай мовы ў касьцёле
* 2005 — Эрык дэ Савэнтхэм, нямецкі каталіцкі дзяяч
* 2007 — Карл Фрыдрых фон Вайцзэкер, нямецкі фізык і філёзаф

## Вонкавыя спасылкі
Фэрнанда Алёнса

**Фэрна́нда Алёнса Ды́яс** (;  29 ліпеня 1981) — гішпанскі аўтагоншчык у клясе «Формула-1». Двухразовы чэмпіён сьвету (2005, 2006). Нарадзіўся ў сталіцы Астурыі горадзе Аўеда.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* FernandoAlonso.com
* Fernando-Alonso.ru
* News Fernando Alonso

Катэгорыя:Гішпанскія спартоўцы
Катэгорыя:Пераможцы Гран-пры Формулы-1
Катэгорыя:Чэмпіёны Формулы-1
Хэрэа

**Хэрэ́а** () — рака на поўначы Гішпаніі, левы прыток Эбра.

Катэгорыя:Рэкі Гішпаніі
Нэла

**Нэ́ла** () — рака на поўначы Гішпаніі, левы прыток Эбра, даўжыня — 75 км.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Гішпаніі
Баяс

**Ба́яс** () — рака на поўначы Гішпаніі, левы прыток Эбра.

Катэгорыя:Рэкі Гішпаніі
Арагон

**Араго́н**, **Араґо́н** () — рака на паўночным усходзе Гішпаніі, левы прыток Эбра. Ад ракі паходзіць назва мінэрала араганіт.

Катэгорыя:Рэкі Гішпаніі
Арба

**А́рба** () — рака на паўночным усходзе Гішпаніі, левы прыток Эбра. Даўжыня 94 км. Рака моцна забруджаная ўгнаеньнямі, якія пранікаюць у яе з ірыгацыйных каналаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Гішпаніі
Падзеньне Канстантынопалю

**Падзеньне Канстантынопалю** адбылося ў аўторак 29 траўня 1453 году, калі войска Аcманскай імпэрыі пад камандаваньнем султана Мэхмэда II захапіла Бізантыйскую сталіцу. Гэтая падзея засьведчыла канчатковы развал Усходняй Рымскай імпэрыі, сьмерць Канстантына XI, апошняга Рымскага імпэратара, а таксама стратэґічны захоп і пачатак Атаманскай геґемоніі над усходнім Міжземнамор’ем і Балканамі. Горад заставаўся сталіцай Асманскай імпэрыі да яе развалу ў 1922 годзе.

## ВКЛ і «Трэці Рым»
Гэтая лёсавызначальная падзея мела і выразны беларускі кантэкст. З падзеньнем Канстантынопалю зьвязваецца пачатак новай замежнапалітычнай дактрыны Маскоўскага княства як адзінага абаронцы праваслаўнай веры, іхнай новай дзяржаўнай канцэпцыі: «Масква — Трэці Рым».

Беларускі гісторык Генадзь Сагановіч піша ў сваім «Нарысе гісторыі Беларусі»: «Шлюб вялікага князя маскоўскага з апошняй прадстаўніцай бізантыйскага імпэратарскага дому Соф’яй Палеалог (1472) наблізіў Маскву да наследваньня палітычнай ролі „Рамейскага царства“… Так ужо ў 1478 годзе ён (маскоўскі цар Іван III) запатрабаваў ад Казімера Ягайлавіча аддаць Полацак, Віцебск, Смаленск ды іншыя гарады ВКЛ».

Катэгорыя:Бізантыйская імпэрыя
Мірон

**Міро́н** — напаўлегендарны герой беларускага незалежніцкага руху, чыя асноўная дзейнасьць палягае ў вывешваньні бел-чырвона-белых сьцягоў у цяжкадаступных месцах.

Міронаўскі рух распачаўся на Віцебшчыне ў сярэдзіне 90-х гадоў дваццатага стагодзьдзя з нагоды рэфэрэндуму 14 траўня 1995 году, які зьмяніў нацыянальную сымболіку. Надалей гэты рух распаўсюдзіўся амаль па ўсёй Беларусі.

## Мірон у мастацтве
Вядомая карціна мастака Аляксея Марачкіна «Мірон»: чалавек сьпінаю да гледача вешае на лініях высокавольтнай перадачы бел-чырвона-белы сьцяг. Побач радкі Рыгора Барадуліна:

*Дрыжэце і калхозны трон,*
*і падхалімскія капэлы,*
*калі вывешвае Мірон*
*сьцяг родны бел-чырвона-белы.*

А таксама сьпеў Зьмітра Сідаровіча на словы таго ж Марачкіна:

*Мірон, Мірон, Мірон - легенда, міраж.*
*Хто ён, адкуль ён?*
*Ведама толькі - свой малец.*
*Наш.*

## Глядзіце таксама
*Сяргей Каваленка

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрв'ю з Міронам. 2007 г.
* Мірон павесіў бел-чырвона-белы сьцяг каля будынку КДБ
* «Мірон» узьняў Бел-Чырвона-Белы Сьцяг над начным Віцебскам
* Лёзна: “Мірон” узьняў бел-чырвона-белы сьцяг з чорнай стужкай
* Згадваньне аб Міроне ў цэнтральнай дзяржаўнай газэце «Савецкая Беларусь»

## Зноскі


Катэгорыя:Беларусы
1453

## Падзеі
* 29 траўня — адбылося падзеньне Канстантынопалю, горад быў захоплены войскамі Атаманскай імпэрыі, што засьведчыла канчатковы развал Усходняй Рымскай Імпэрыі

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*