open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Арда Туран

**Арда Туран** (;  30 студзеня 1987 году, Стамбул, Турэччына) — былы турэцкі футбаліст, атакуючы паўабаронца. Гулец нацыянальнай зборнай Турэччыны. Цяпер працуе трэнэрам.

## Кар’ера
### Клюбная
Арда зьяўляецца выхаванцам футбольнай акадэміі «Галатасараю». Да асноўнай каманды стаў падцягвацца яшчэ ў часы працы ў клюбе Георгія Хаджы. Першы афіцыйны матч правёў у гульні на Кубак Турэччыны супраць «Бурсаспору» 22 студзеня 2005 году. У 2006 годзе быў аддадзены ў арэнду ў клюб Супэрлігі «Манісаспор». Напачатку сэзону 2006—2007 гадоў вярнуўся з арэнды і ў хуткім часе стаў гульцом асновы клюбу.

10 жніўня 2011 году Туран перайшоў у мадрыдзкі «Атлетыка», падпісаўшы кантракт на 4 гады. Сума трансфэру склала 12 млн эўра, што сталася самым дарагім трансфэрам турэцкага футбалісту. Дэбютаваў за новы клюб 28 жніўня 2011 году супраць «Асасуны», выйшаўшы на замену ў другім тайме. У Лізе Эўропы дэбютаваў у стартавым складзе 15 верасьня 2011 году ў матчы супраць «Сэлтыку», адзначыўся галявым пасам. У сэзоне 2013—2014 гадоў быў адным з асноўных гульцоў каманды, калі «Атлетыка» здолеў атрымаць перамогу ў чэмпіянаце Гішпаніі і дайсьці да фіналу Лігі чэмпіёнаў.

### Міжнародная
За нацыянальную зборную Турэччыны дэбютаваў у 2006 годзе. На чэмпіянаце Эўропы 2008 году Арда забіў два мячы, у тым ліку пераможны ў браму швайцарцаў.

## Дасягненьні
**«Галатасарай»**:
* Чэмпіён Турэччыны: 2008
* Уладальнік Кубка Турэччыны: 2005
* Уладальнік Супэркубка Турэччыны: 2008

**«Атлетыка»**:
* Чэмпіён Гішпаніі: 2014
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2013
* Уладальнік Супэркубка Гішпаніі: 2014
* Пераможца Лігі Эўропы: 2012
* Уладальнік Супэркубка Эўропы: 2012

**«Барсэлёна»**:
* Чэмпіён Гішпаніі: 2016
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2016, 2017
* Уладальнік Супэркубка Гішпаніі: 2016

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны профіль на сайце ФК «Атлетыка».
* 
* 
* 
* Профіль на Soccerbase.
* Статыстыка на National Football Teams.

Катэгорыя:Турэцкія футбалісты
БТР-60

**БТР-60** — савецкі бронетранспартэр, створаны ў 1956—1959 роках для забесьпячэньня мотастралковых падразьдзяленьняў і замены састарэлага БТР-152, ад якога ён адрозьніваўся значна лепшай праходнасьцю, што дазваляла ў баявых умовах рухацца разам з танкамі па перасечанай мясцовасьці, а таксама здольнасьцю плаваць. БТР-60 тасама меў назву БТР-60П, але яны зрэдку выкарыстоўвалася. БТР-60 стаў першым у сэрыі савецкіх колавых чатырохвосных бронетранспартэраў, разьвіцьцё й вытворчасьць якой працягваецца дагэтуль. БТР-60 вырабляўся сэрыйна, неаднаразова дапрацоўваўся, з 1960 па 1976 на Горкаўскім аўтамабільным заводзе, затым на Курганскім заводзе колавых цягачоў (КЗКЦ) да 1987 року. Усяго было выпушчана, па розных зьвестках, ад 10 000 да 25 000 машын. Таксама вырабляўся па ліцэнзіі ў Румыніі, пад пазначэньнем TAB-71.

Быў асноўным бронетранспартэрам савецкіх мотастралковых частак у 1960-я рокі, у 1970-я — 1980-я быў у асноўным выціснуты БТР-70 і БТР-80. Прымяняўся савецкімі войскамі ў шэрагу ўзброеных канфліктаў, у тым ліку ў Аўганскай вайне й вайсковым уварваньні ў Чэхаславаччыну ў 1968 року. Пастаўляўся як СССР, так і Румыніяй у дзясяткі іншых краінаў, прымяняўся ў мностве рэгіянальных канфліктаў і, нягледзячы на паступовую замену больш сучаснай тэхнікай, на 2007 рок усё яшчэ знаходзіцца на ўзбраеньні прыкладна 47 краінаў сьвету.

## Вонкавыя спасылкі
* Data sheet and pictures BTR-60PB ArmyRecognition.com

Катэгорыя:Бранетранспартэры СССР
Аляксандар Бардоўскі

**Аляксандар Міхайлавіч Бардоўскі** (нар. 3 траўня 1946, Бялынкавічы, Касьцюковіцкі раён, Магілёўская вобласьць,Беларусь) — беларускі навуковец ды паэт. Кандыдат тэхнічных навук (2004). Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў.

## Біяграфія
У 1964 годзе скончыў Бялынкавіцкую сярэднюю школу. У 1971 скончыў Джамбульскі тэхналягічны інстытут. Працаваў загадчыкам Арцюхоўскай сельскай бібліятэкі, на Навабеліцкім камбінаце хлебапрадуктаў, на нафтаправодзе «Дружба», галоўным інжынерам нафтаправода «Дружба».

## Навуковая дзейнасьць

## Творчасьць
Пісаць вершы і друкавацца пачаў са школьных гадоў, першыя спробы пяра ў раённай газеце «Сцяг камунізму». З’яўляўся аўтарам абласнога і рэспубліканскага друку: «Литературной газеты», «ЛІМа», часопіса «Нёман». .

## Навуковыя публікацыі

* Живучесть линейной части нефтепровода : Учеб. пособие для вузов. Гомель : НПО ТРИБОФАТИКА, 2004. — 112 с (у суаўтарстве)
* Методы поддержания и частичного восстановления прочностной надежности линейной части нефтепровода : автореф. дис…. канд. техн. наук: 01.02.06 / Бордовский Александр Михайлович ; Бел. гос. ун-т транспарта. — Гомель, 2004. — 20 с.
* Прочностная надежность линейной части нефтепровода. — Гомель : Трибофатика, 2004—113. (у суаўтарстве)
* Надежность и безопасность магистрального трубопроводного транспорта : материалы V международной научно-технической конференции / редколлегия: В. К. Липский (председатель). — Новополоцк : ПГУ, 2006. — 299 с (сурэдактар зборніка канферэнцыі)
* Надежность и безопасность магистрального трубопроводного транспорта : материалы VI международной научно-технической конференции / [редколлегия: В. К. Липский (председатель) и др.. — Новополоцк : ПГУ, 2007. — 294 с (сурэдактар зборніка канферэнцыі)
* Методические рекомендации по расчету удерживающей способности боновых заграждений, предназначенных для улавливания и удержания слоя нефти на поверхности водотока / Министерство природных ресурсов и охраны окружающей среды Республики Беларусь, Учреждение образования «Полоцкий государственный университет»; [разработчики: В. К. Липский и др.]. — Новополоцк : ПГУ, 2006. — 14 с (у суаўтарстве)

## Літаратурна-мастацкія творы
Зборнік вершаў:
* На крыжы тваіх рук : вершы. — Мн, 2006. — 175 с. Наклад 500 ас.
* Выспы часу : вершы. — Мінск : І. П. Логвінаў, 2013. — 99 с. Наклад 200 ас.

Часопісы:
* «Палац». — 2013. — №1.
* «Палац». — 2014. — №2.

## Узнагароды й прэміі
* Ордэн Дружбы народаў (СССР);
* Заслужаны рацыяналізатар Рэспублікі Беларусь;
* Ганаровы нафтавік канцэрна «Белнафтахім» .

## Крыніцы й заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на сайце Саюза беларускіх пісьменнікаў
* Вершы аўтара на нацыянальным паэтычным партале «Вершы.ru»

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касьцюковіцкім раёне
Катэгорыя:Кандыдаты тэхнічных навук
Катэгорыя:Заслужаныя рацыяналізатары Рэспублікі Беларусь
Паморшчына

Назву **Паморшчына** маюць:

* Паморшчына — вёска ў Валожынскім сельсавеце Валожынскага раёну Менскай вобласьці
* Паморшчына — вёска ў Ракаўскім сельсавеце Валожынскага раёну Менскай вобласьці
Міхайла Старыцкі

**Міха́йла Пятро́віч Стары́цкі** (; , Клешчынцы, Расейская імпэрыя&nbsp;— , Кіеў, Расейская імпэрыя)&nbsp;— украінскі пісьменьнік (паэт, драматург, празаік), тэатральны і культурны дзяяч.

## Жыцьцяпіс

Міхайла Пятровіч Старыцкі нарадзіўся ў вёсцы Клешчынцы Залатаноскага павету на Палтаўшчыне (цяпер у Чаркаскай вобласьці). Паходзіў са шляхецкага роду. Бацька, Пятро Іванавіч, адстаўны ротмістар, памёр, калі хлопцу было восем гадоў. У 1852 року памерла й маці Настасься Захараўна (у дзявоцтве Лысенка). Застаўшыся сіратою, Міхайла выхоўваўся ў сям’і свайго дзядзькі&nbsp;— Віталя Раманавіча Лысенкі, бацькі кампазытара Міколы Лысенкі.

У 1851—1856&nbsp;рр. хлопец навучаўся ў Палтаўскай гімназіі, якая была на той час адною з найлепшых. У 1858 року Міхайла Старыцкі разам зь Міколам Лысенкам паступіў у Харкаўскі ўнівэрсытэт, а ў 1860-м перавёўся на фізыка-матэматычны факультэт Кіеўскага ўнівэрсытэту.

У 1861 року вярнуўся ў родную вёску, каб уступіць у валоданьне бацькоўскаю спадчынаю. У наступным року ажаніўся зь сястрою Міколы Лысенкі Соф’яю Вітальеўнаю. У 1864 року вярнуўся ў Кіеўскі ўнівэрсытэт, але ўжо на юрыдычны факультэт, які скончыў у 1865 року. З 1871 року жыў у Кіеве. Увайшоў у творчую супрацу зь Міколаю Лысенкам&nbsp;— яны разам арганізавалі «Таварыства ўкраінскіх сцэнічных актораў». Старыцкі запісваў народныя песьні, якія пасьля выдаваў у апрацоўцы Міколы Лысенкі, пісаў лібрэта да Лысенкавых опэраў («Гаркуша», «Чарнаморцы», «Калядная ноч», «Тарас Бульба», «Утопленая»).

Пад ціскам расейскай улады быў вымушаны ў 1878 року эміграваць. У 1880 року вярнуўся на Ўкраіну і зноў разгарнуў выдавецкую і тэатральную дзейнасьць.

У 1883 стаў кіраўніком і рэжысэрам першай аб’яднанай украінскай прафэсійнай трупы. У 1883—1884 роках выдаваў украінскі альманах «Рада» (выйшлі два выпускі). У 1885 з шэрагу прычынаў пакінуў трупу карыфэяў і заснаваў новую з маладых актораў. У 1895 року пакінуў тэатральную дзейнасьць і цалкам аддаўся літаратурнай творчасьці.

Памёр у Кіеве 27 красавіка 1904 року, пахаваны на Байкавых могілках.

## Літаратура
* *Комишанченко&nbsp;М.* Михайло Старицький.&nbsp;— К., 1968.
* *Куриленко&nbsp;Й.* М.&nbsp;П.&nbsp;Старицький.&nbsp;— К., 1960.
* *Пчилка&nbsp;О.* М.&nbsp;П.&nbsp;Старицкий. Памяти товарища. «Киевская Старина», кн.&nbsp;V&nbsp;— VI&nbsp;— К., 1904.
* *Скрипник&nbsp;І.* Михайло Петрович Старицький. У кн. Матеріали до вивчення історії української літератури, т.&nbsp;III.&nbsp;— К., 1960;
* *Сокирко&nbsp;Л.* М.&nbsp;П.&nbsp;Старицький. Критико-біографічний нарис.&nbsp;— К., 1960;
* *Франко&nbsp;І.* М.&nbsp;П.&nbsp;Старицький, ЛНВ, кн. V&nbsp;— VII.&nbsp;— Л. 1902.
* 
* Енциклопедія «Черкащина». Упорядник Віктор Жадько.&nbsp;— К., 2010.&nbsp;— С. 814—815.

## Вонкавыя спасылкі

* Творы на ukrlit.org
* Творы ў электроннай бібліятэцы «Відкрита книга»
* Біографія і твори Михайла Старицького на «Українському Центрі»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Палтаўскай губэрні
Катэгорыя:Украінскія літаратары
Катэгорыя:Украінскія паэты
Катэгорыя:Украінскія драматургі
Катэгорыя:Выпускнікі Кіеўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі ў Кіеве
Катэгорыя:Пахаваныя на Байкавых могілках
Дзень Сьвятога Казімера

**Дзень Сьвятога Казімера** — культурніцкае й рэлігійнае сьвята, якое адзначаецца 4 сакавіка. Названае ў гонар Сьвятога Казімера (1458—1484), апякуна моладзі, дзяржаўнага дзеяча Літвы й Каралеўства Польскага.

Дзень Сьвятога Казімера пачаў афіцыйна адзначацца каталіцкай царквой з 1602 року, калі Ватыкан афіцыйна кананізаваў Казімера. Сымбалем сьвята зьяўляюцца вербы, або «пальмы», — маляўнічыя мастацкія кампазыцыі, у якіх выкарыстоўваюцца народныя ўзоры яшчэ дахрысьціянскіх часоў. У Дзень Сьвятога Казімера ладзяцца парады, фэсты, сьвяточныя кірмашы, удзельнікі якіх апранаюцца ў нацыянальную вопратку, ладзяцца канцэрты. Дзень Сьвятога Казімера адзначаецца ў наш час у Летуве, Беларусі й Польшчы.

## Глядзіце таксама
* Княжыч Казімер
* Казюкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Хрысьціянскія сьвяты
Катэгорыя:Нацыянальныя сьвяты
Катэгорыя:Сакавіцкія сьвяты
Kwik Snax

«**Kwik Snax**» () — аркадная прыгодніцкая кампутарная гульня, распрацаваная Oliver Twins і выдадзеная ў 1990 року «Codemasters» для плятформаў Amstrad, Spectrum, Commodore 64, DOS і Amiga. Гэта пятая гульня ў сэрыі «Dizzy» і сыквэл да «Fast Food».

У перавыданьнях гульня таксама пісалася «**Kwick Snax**», каб пазьбегнуць пазоваў ад аўтарамонтнай кампаніі «Kwik-Fit», якая валодала гандлёвай маркай «Kwik».

## Успрыняцьце
«Kwik Snax» была ўспрынятая даволі няблага, асабліва на ZX Spectrum, атрымаўшы аднолькавыя адзнакі 92/100 ад часопісаў «Your Sinclair» і «Crash».

Порт на «Commodore 64», гульнявы працэс якога адрозьніваўся ад іншых вэрсіяў, не заслужыў такіх ухвалаў. «Zzap!64» паставіў адзнаку 80/100, заўважыўшы недастатнюю працу над графікай і AI гульні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Kwik Snax  на World of Spectrum
* Kwik Snax  на MobyGames

Катэгорыя:Кампутарныя гульні 1990 году
Катэгорыя:Гульні для Amiga
Катэгорыя:Гульні для Amstrad CPC
Катэгорыя:Гульні для Atari ST
Катэгорыя:Гульні для Commodore 64
Катэгорыя:Гульні для DOS
Катэгорыя:Гульні для ZX Spectrum
Катэгорыя:Dizzy
Катэгорыя:Гульні Codemasters
Катэгорыя:Кампутарныя гульні, распрацаваныя ў Вялікабрытаніі
Фрам Рэйк’явік

«**Фрам**» () — ісьляндзкі футбольны клюб з гораду Рэйк’явіку. Заснаваны ў 1908 годзе. 18-разовы чэмпіён Ісьляндыі, васьміразовы ўладальнік Кубка Ісьляндыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Рэйк’явіку
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1908 годзе
Сяргей Абрамаў

**Сярге́й Бары́савіч Абра́маў** ( 29 лютага 1972, Масква, СССР) — расейскі дзяржаўны дзяяч, дарадца начальніка Расейскай чыгункі. У 2004 годзе выконваў абавязкі кіраўніка Чачэнскай (расейскай) рэспублікі, кіраўнік ураду Чачэнскай (расейскай) рэспублікі, супрацоўнік Статыстычнай службы Расеі.

## Дзяцінства, пачатак дарослага жыцьця
Нарадзіўся 29 лютага 1972 году ў Маскве. З васьмі гадоў застаўся бяз бацькі й жыў у беднай сям’і. Займаў розныя пасады, зьвязаныя з банкамі й фінансавым рынкам (дакладней, рынак каштоўных папер). Працаваў у Расеі й ва Ўзбэкістане.

## Праца ў Чачэніі
У сакавіку 2001 году Сяргей Абрамаў быў прызначаны міністрам фінансаў Чачэнскай (расейскай) рэспублікі. 13 траўня 2002 году быў зьбіты машынай у Маскве, калі выходзіў з будынку міністэрства фінансаў Расеі. З-за гэтага атрымаў пераломы касьцей. 10 студзеня 2003 году нао Чачэнскай (расейскай) рэспублікі Ахмат Кадыраў звольніў С. Абрамава з пасады міністра фінансаў і прызначыў на ягонае месца Элі Йсаева.

## Дарадца старшыні Лічыльнай службы Расеі
У студзені 2003 году Абрамаў быў прызначаны дарадцам старшыні Лічыльнай службы Расеі. У сакавіку 2003 году С. Абрамаў стаў назіральнікам за пераказы грошай на аднаўленьне Чачэніі.

## Вяртаньне ў Чачэнію
У пачатку 2004 году становіцца кіраўніком ураду Чачэнскай (расейскай) рэспублікі, а ў траўні 2004 пачаў выконваць абавязкі кіраўніка Чачэнскай (расейскай) рэспублікі. Гэта было з-за таго, што колішняга кіраўніка Чачэнскай (расейскай) рэспублікі Ахмата Кадырава забілі. Празь пяць месяцаў С. Абрамаў перадаў свае паўнамоцтвы кіраўніка Чачэнскай (расейскай) рэспублікі Алу Алханаву. 18 лістапада 2005 Абрамаў быў паранены ў дарожным здарэньні каля Масквы. Цяпер жа яго месца кіраўніка ўраду Чачэнскай (расейскай) рэспублікі заняў Рамзан Кадыраў.

## Далейшае жыцьцё
10 ліпеня 2006 году прызначаны супрацоўнікам Статыстычнай службы Расеі. 1 кастрычніка 2007 году быў звольнены з пасады з-за арышту яго падначаленых. Са сьнежня 2007 году — начальнік Праўленьня чыгуначных вакзалаў Расеі.

## Навуковая дзейнасьць
* Сяргей Абрамаў — кандыдат гістарычных навук.

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Кіраўнікі рэгіёнаў Расеі
Доўсан-Сіці

**Доўсан-Сіці** () — горад у Канадзе. Разьмешчаны на тэрыторыі Юкан, Канада, рака Юкан злучаецца за ракою Кландайк. Места налічвае 1319 жыхароў і стала вядомым дзякуючы кландайскай залатой ліхаманцы 1896 року. Цяпер горад стаў папулярным сярод турыстаў. Шторок яго наведваюць каля 60000 турыстаў.

## Гісторыя
Джозэф Фрэнсіс Лэдзью () зь Нью-Ёрку заснаваў у 1898 року мястэчка Доўсан-Сіці. Названае ў гонар Джорджа Доўсана () канадзкага геоляга, картографа й дасьледчыка раёну Клёндайк 1887 року. Мястэчка набыла знакамітасьць за часамі залатой ліхаманкі.

## Галерэя

Файл:Dawson City downtown.jpg|Доўсан-Сіці&nbsp;— Цэнтар
Файл:Dawson Yukon June 07.jpg|Доўсан-Сіці&nbsp;— ліпень 2007
file:Yukon hotel, Dawson.JPG|Гатэль «Юкан»
File:Klondike Kate's Restaurant.JPG|Рэстаран
Файл:Jack London`s cabin.JPG|Салён «Джэк Лёндан»
File:Joseph Ladue plaque.JPG|Памятная дошка Джозэфу Фрэнсісу
File:Dawson_City_Airport.JPG|Аэрапорт Доўсан-Сіці
File:Yukonwikimap.PNG|Доўсан-Сіці на мапе


Катэгорыя:Гарады Канады
Алу Алханаў

**Алу Дадашавіч Алханаў**  (нар. 20 студзеня 1957, вёска Кіраўская, Талдыкурганская вобласьць, Казаская ССР) — намесьнік міністра юстыцыі Расеі, кіраўнік Чачэнскай (расейскай) рэспублікі з 30 жніўня 2004 году па 15 лютага 2007 году. Пазьней займаў розныя пасады  ў дзяржаўнай Думе Расеі.

## Паходжаньне
Нарадзіўся ў СССР, у Казахстане, дзе жылі яго бацькі чачэнцы. Пасьля народзінаў Алу бацькі вярнуліся ў Чачэнію. Пасьля вучобы ў школе пачаў службу ў міліцыі. Вучыўся ў БССР у месьце Магілёў у Вышэйшай школе міліцыі. Вучыўся ў Вышэйшай школе міліцыі  ў Растове-на-Доне. Потым вярнуўся ў ЧІАССР. Пад час Першай і Другой расейска-чачэнскіх войнаў падтрымліваў Расею. 
## Службовы рост у Чачэнскай (расейскай) рэспубліцы
У красавіку 2003 году прызначаны на пасаду міністра ўнутраных справаў Чачэнскай (расейскай) рэспублікі. 10 лістапада 2003 году Ахмат Кадыраў уручыў А. Алханаву пагоны генэрал-маёра міліцыі.

## Вяршыні ўлады ў Чачэнскай (расейскай) рэспубліцы
Пасьля забойства Ахмата Кадырава А. Алханаў быў падтрыманы У. Пуціным і прызначаны кіраўніком Чачэнскай (расейскай) рэспублікі. На выбарах А. Алханаў быццам бы атрымаў 85,25 % галасоў (тады ішла вайна). Аднак было шмат водгукаў аб парушэньнях пад час выбараў. 15 лютага 2007 году У. Пуцін прыняў адстаўку А. Алханава. Ён быў прызначаны намесьнікам міністра юстыцыі Расеі.

Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Другой расейска-чачэнскай вайны
Катэгорыя:Асобы Чачэніі
Катэгорыя:Кіраўнікі рэгіёнаў Расеі
Біслан Гантаміраў

**Біслан Сайдаліевіч Гантаміраў** (нарадзіўся 22 красавіка 1963 году, Гэхі, ЧІАССР, СССР) — расейскі й чачэнскі дзяржаўны дзяяч.

Займаў розныя пасады ў Чачэнскай Рэспубліцы й Чачэнскай рэспубліцы Ічкерыя. Быў асуджаны на тры гады зьняволеньня за крадзеж дзяржаўных сродкаў Расеі.

## Паходжаньне
Паводле паходжаньня — чачэнец. Нарадзіўся ў вёсцы Гэхі, што ў ЧІАССР. Вучыўся ў Растове-на-Доне ў дарожным тэхнікуме, потым у Стаўрапальскім юрыдычным завочным інстытуце. З 1981 па 1983 годы служыў у Савецкім войску. З 1984 па 1987 годы рабіў у МУС ЧІАССР.

## Удзел у чачэнскім вызваленьні
У лістападзе 1991 году быў прызначаны Дж. Дудаевым начальнікам места Грозны, а 25 кастрычніка 1992 абраны старшынём мескае рады Грознага.

## Пераход да Расеі. Змаганьне з чачэнцамі
### Змаганьне з Дж. Дудаевым
У красавіку 1993 году перайшоў да праціўнікаў Дж. Дудаева. У 1994 годзе разам з начальнікам Надцерачнага раёну Чачэніі Умарам Аўтурханавым стварыў урад Чачэніі — Часовая рада Чачэнскай Рэспублікі. У верасьні 1994 году начальнікам войска ЧРЧР.

### Пад час [[ПРЧВ|Першай расейска-чачэнскай вайны]]
З пачаткам адкрытай вайны Ічкерыі й Расеі стаў ярым прыхільнікам Расеі. Са студзеня 1995 году — намесьнік начальніка расейскага ўраду па выкананьні Чачэнскай Рэспублікі. Вясной 1995 году стаў начальнікам места Грозны, а 1 лістапада 1995 — намесьнікам начальніка ўраду Чачэнскай Рэспублікі. Пасьля заканчэньня вайны быў вымушаны выехаць з Ічкерыі, бо яго маглі забіць за здраду Ічкерыі. У Расеі (куды ён ад’ехаў) Б. Гантамірава асудзілі за крадзеж скарбовых грошай.

### Пад час [[ДРЧВ|Другой расейска-чачэнскай вайны]]
З пачаткам вайны быў тэрмінова вызвалены з турмы. 12 лістапада 1999 году прызначаны старшынём Дзяржаўнай рады Чачэнскай Рэспублікі. Гэта быў часовы ўрад Чачэнскай Рэспублікі. Са сьнежня 1999 году па травень 2000 году — першы намесьнік прадстаўніка ўраду Расеі ў Чачэнскай Рэспубліцы. З 11 ліпеня 2000 году — першы намесьнік кіраўніка часовага ўраду Чачэнскай Рэспублікі, адначасова Б. Гантамірава прызначылі начальнікам места Грозны. З 20 чэрвеня 2001 па люты 2002 — галоўны наглядчык прадстаўніка прэзыдэнта Расеі на поўдні Расеі. З 7 лютага 2002 па 2 верасьня 2003 — намесьнік начальніка ўраду Чачэнскай Рэспублікі, міністар інфармацыі й друку Чачэнскай Рэспублікі.

## Пасьля вайны
Цяпер жыве ў Валгаградзкае вобласьці, дзе займаецца земляробствам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Другой расейска-чачэнскай вайны
Катэгорыя:Кіраўнікі рэгіёнаў Расеі
Макоўка

**Мако́ўка** (, па-падляску: *Mákuŭka*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя. Некалькі сем’яў каталіцкіх, польскіх па нацыянальнасьці. Для вернікаў абодвух веравызнаньняў прыход Нараў).

## Гісторыя
Археалягічныя раскопкі праводжаныя ў 1991 годзе даказалі, што раён Макоўкі лудзі засялялі ўжо ў пэрыяд бронзавага веку. Над працякаючай на захад ад вёскі рэчкай Сасноўкай археолягі знаходзілі таксама сьляды пасяленьняў датаваных 10 — 15 стагодзьдзямі нашай эры.

Вёска заснаваная ў 1560 г. як мяшчанская для Нарвы. Першапачаткова называлася Макова і мясьцілася на 33 валоках зямлі (тады лесу Бельскай пушчы). Паводле зьвестак 1576 г. выкарчаваныя былі толькі 5 валокаў зямлі. У 1791 годзе ў Макоўцы было 23 хаты, жыхары працавалі на 5 валоках зямлі. У 1915 годзе амаль усе жыхары Макоўкі падаліся ў бежанства, вярнуліся ў вёску толькі пасьля 1920 году. Пасьля Другой сусьветнай вайны некалькі беларускіх сем’яў выехала ў Савецкі саюз.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Агароднікі (Гайнаўскі павет)

**Агаро́днікі** (, па-падляску: *Horódniki*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Трасьцянка).

## Гісторыя
Заснаваныя ў 15 ст. як псяленьне баяраў над рэчкай Гозьнай (сёньняшняя назва - Рудня). З 1676 году вёска існуе пад назвай Агароднікі. Назва спалучаная з фальварчнымі агародамі, на якіх працавалі жыхары.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Белкі (Падляскае ваяводзтва)

**Бе́лкі** (, па-падляску: *Biếłki*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Трасьцянка).

## Гісторыя
Белкі былі заснаваныя на вялікакняскіх землях Бельскай пушчы ў час валочнай памеры бельскай воласьці каля 1540 году. Была заселяная мужыкамі, якія выводзіліся са старэйшых вёскаў з навакольля Бельску і Дарагічына.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Ванёва

**Ванё́ва** (, па-падляску: *Vanióvo*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Нараў).

## Гісторыя
Вёска заснаваная каля 1560 году як меская вёска Нарві.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Вітэз (футбольны клюб)

«**Вітэз**» () — басьнійскі футбольны клюб з гораду Вітэзу. Заснаваны ў 1947 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Вітэз‎
Гарадзіска

**Гарадзі́ска** (, па-падляску: *Horodzísko*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Ласінка).

## Гісторыя
Даўняя вёска бельскага лясьніцтва, праўдападобна заснаваная ў 1765 – 1772 гадах. Першапачаткова заселяная мужыкамі зь вёсак Трывежа і Камень. Гарадзіска спачатку было невялікай вёскай (13 хатаў у 1811 г.), аднак хутка разьвівалася ў 20 ст. (40 хатаў у 1950 г.). У міжваенны час некалькі жыхараў Гарадзіска зьяўлялася чальцамі Камуністычнага саюзу моладзі Заходняй Беларусі. Пасьля Другай сусьветнай вайны 8 цемяў выйехала ў Савецкі саюз.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Адрынкі

**Адры́нкі** (, на мясцовай беларускай гаворцы: *Adrynki*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, праваслаўныя (прыход Нараў). У каталіцкай часткі насельніцтва польская нацыянальная сьведамасьць.

## Гісторыя
Вёска заснаваная была толькі ў 17 ст. на мяшчанскіх зямлях места Нараў. Паблізу зь вёскай існаваў з 16 ст. нараўскі праваслаўны манастыр, заснаваны праўдападобна князям Хвёдарам Масальскім. Манастыр быў падначалены Сьвятадухаўскаму манастыру ў Вільні. Манастыр быў ліквідаваны царскімі ўладамі ў 1824 годзе. Пасьля ліквідацыі манастыру парафіяне пабудавалі ўва ўрочышчы Крыночка (іншая назва Жураўлік) каплічку, а ў 1866 годзе на вясковых могілках капліцу сьв. Яна Багаслова. 15 верасьня 2009 году мітрапаліт варшаўскі і ўсёй Польшчы Сава высьвяціў паблізу з Адрынкамі, ўва ўрочышчы Кудак праваслаўны скіт сьв. Антонія ды Феадосія Пячэрскіх. Архімандрытам скіту стаў а. Гаўрыіл (Гіба), быўшы архімандрыт Супраскага манастыру.

## Галерэя

Файл:Kapliczka św. św. Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich w Odrynkach.jpg|Капліца пустэльні сьв. Антонія і Феадосія Пячэрскіх
Файл:Odrynki krzyże 13.07.2009 p.jpg|Крыжы ў цэнтры вёскі


## Ураджэнцы

* **[[япіскап Ерамія]]** (нар. 1943 як Ян Анхімюк) — япіскап Польскай аўтакэфалнай праваслаўнай царквы (зараз япіскап уроцлаўска-шчэцінскай япархіі).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Скіту сьв. Антонія і Феадосія Пячэрскіх

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Кавяла

**Кавяла́** (, па-падляску: *Kovełá*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Ласінка).

## Гісторыя
Кавяла напэўна існавала ў 1727 годзе і прыналежала тады парафіі ў Кленіках.  Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 году ў 16 хатах жылі тут 77 жыхары — усе запісаліся беларусамі.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Трызэн (футбольны клюб)

«**Трызэн**» — ліхтэнштайнскі футбольны клюб з гораду Трызэну. Заснаваны ў 1932 годзе. Васьміразовы ўладальнік Кубка Ліхтэнштайну.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Трызэн‎
Кутавая

**Кутава́я** (, па-падляску: *Kutovája*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Ласінка).

## Гісторыя
Побач зь вёскай знаходзіцца курганны могільнік Жалезнага веку (паводле археалягічных дасьледаваньняў датуюцца яны 3 стагодзьдзем нашай эры). Вёска была заснаваная ў другой палавіне 18 ст. і праўдападобна першым заняткам тутэйшых жыхароў было бортніцтва, бо першай назвай Кутавой была Кутавая Пасека. Кутавая хутка абязьлюднілася ў дугой палове 20 ст. — у 1939 годзе было тут ажно 191 жыхароў.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Сакі (гміна Нараў)

**Сакі́** (, падляск. *Sakí*) — вёска ў Польшчы, каля ракі Нараву. Уваходзяць у склад гміне Нараў Гайнаўскага павецу Падляскага ваяводзтва.

## Назва

Сака, пазьней Зак (Sacco, Sack) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
Вёска заснаваная праўдападобна ў 15 ст. (паводле іншых зьвестак, у 1576 г.) як баярскае пасяленьне над рэчкай Малынкай. У гэтым стагодзьдзі зьявіўся комплекс баярскіх вёсак, у склад якога ўваходзілі: Анцуты, Іванкі, Сакі, Рагазы ды Жыўкова. Легендарным заснавальнікам вёскі быў путны баяр зь імем Сак.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Трасьцянка).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Анцуты

**Анцу́ты** ( — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі каталікі(прыход Нараў) па веравызнаньню і палякі па нацыянальнасьці, хаця іхнімі продкамі былі летувіскія ці рускія баяры.

## Гісторыя
Археалягічныя зьвесткі пра чалавека ў Анцутах адносяцца да X—XV стагодзьдзя, хаця першыя пісьмовыя зьвесткі пра вёску адносяцца да XV ст.. У гэтым стагодзьдзі зьявіўся комплекс баярскіх вёскаў, у склад якога ўваходзілі: Анцуты, Іванкі, Сакі, Рагазы ды Жыўкова. Назва Анцутаў ідзе ад прозьвішча аднаго з баяраў — Анчучыча, які пражываў тут у 1560 годзе. Напрацягу стагодзьдзяў жыхары Анцутаў былі прыхаджанамі нараўскай царквы, але пасьля 1905 году перайшлі ў каталіцтва.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Першая ліга чэмпіянату Паўночнай Македоніі па футболе

**Першая ліга** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Паўночнай Македоніі. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 12 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюбы, якія занялі два апошнія месцы, пераводзяцца ў Другую лігу, а іхнае месца займаюць дзьве наймацнейшыя каманды другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Шкендыя».

## Чэмпіёны
* Вардар — 11 тытулаў
* Шкендыя — 5
* Работнічкі — 4
* Сылекс, Слога Югамагнат — 3
* Пабеда, Струга — 2
* Рэнова, Македонія Гёрчэ Петраў, Шкупі — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Паўночнай Македоніі па футболе
Мазурка

Назву **Мазурка** маюць:

* Мазурка (танец)
* Мазурка — былая вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Мазурка — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці
Цімкавічы (неадназначнасьць)

Назву **Цімкавічы** маюць:

* Цімкавічы — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці
* Цімкавічы — колішняе мястэчка, цяпер вёска ў Капыльскім раёне Менскай вобласьці
Матэо Ковачыч

**Матэ́о Ко́вачыч** (;  6 траўня 1994 году, Лінц, Аўстрыя) — харвацкі футбаліст, атакуючы паўабаронца клюбу «Манчэстэр Сіці» і нацыянальнай зборнай Харватыі. Выступае на пазыцыі цэнтральнага паўабаронцы і часьцяком выконвае ролю плэймэйкера.

## Кар’ера
### Клюбная
Займацца футболам Матэо пачаў у акадэміі аўстрыйскага клюбу ЛАСК. Ужо ў 13 гадоў маладым хлоцам зацікавіліся такія клюбы, як «Аякс», «Інтэрнацыянале», «Ювэнтус» і «Баварыя», аднак сям’я Ковачыча вырашыла вярнуцца ў Загрэб і Матэо далучыўся да клюбу «Дынама».

Дэбютаваў у прафэсіцйным футболе малады хлапец у матчы супраць клюбу «Хрвацкі Драгаволяц» 20 лістапада 2010 году. «Дынама» атрымала сакрушальную перамогу зь лікам 6:0, а Матэо забіў чацьверты гол сваёй каманды. Да канца сэзону Матэо згуляў яшчэ 6 матчаў каманды, а ўжо на наступны сэзон паўабаронца стаў гульцом асноўнага складу.

31 студзеня 2013 году Ковачыч перайшоў у мілянскі «Інтэрнацыянале». Матэо ўзяў сабе 10 нумар, пад якім да гэтага выступаў Вэсьлі Снэйдэр. 3 лютага ў паядынку супраць «Сіены» гулец дэбютаваў у Сэрыі А, выйшаўшы на замену ў другім тайме замест Эсэк’еля Скелёта.

### Міжнародная
У сакавіку 2013 году Матэо быў выкліканы на гульні галоўнай зборнай Харватыі супраць зборнай Сэрбіі і Ўэйлзу. 22 сакавіка ў матчы адборачнага турніру чэмпіянату сьвету 2014 году супраць зборнай Сэрбіі Ковачыч дэбютаваў за першую зборную Харватыі.

## Дасягненьні
**«Дынама»**:
* Чэмпіён Харватыі: 2011, 2012, 2013
* Уладальнік Кубка Харватыі: 2011, 2012

«**Рэал**»:
* Чэмпіён Гішпаніі: 2017
* Уладальнік Супэркубка Гішпаніі: 2017
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2016, 2017, 2018
* Уладальнік Супэркубка УЭФА: 2016, 2017
* Пераможца клюбнага чэмпіянату сьвету: 2016, 2017

**«Чэлсі»**:
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2021
* Пераможца Лігі Эўропы: 2019
* Уладальнік Супэркубка УЭФА: 2021
* Пераможца клюбнага чэмпіянату сьвету: 2021

**«Манчэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2024
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2026
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2024
* Уладальнік Супэркубка Эўропы: 2023
* Пераможца клюбнага чэмпіянату сьвету: 2023

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на афіцыйным сайце ФК «Інтэрнацыянале»
* 
* 

Катэгорыя:Харвацкія футбалісты
Вэнтастэга

**Вэнтастэга** (Ventastega curonica) — род базальных тэтраподаў, які жыў у фамэнскі век (каля 365 мільёнаў рокаў таму) на тэрыторыі сёньняшняе Латвіі. Рэшткі жывёлы былі знойдзеныя ды апісаныя Альбэргам, Лукшэвічсам і Лебедзевым у 1994 годзе ў фармацыі Кетлеры, што знаходзіцца ў межах гораду Салдус на беразе ракі Вэнта, ад якой знаходка й атрымала назву.

Вэнтастэга мела шэраг як рыбных, гэтак і амфібійных рысаў. Яна дасягала даволі вялікіх памераў для свайго часу — аднога мэтру, зь якіх 20 сантымэтраў прыпадалі на чэрап. Канечнасьці вэнтастэгі былі больш разьвітымі за элгінэрпэтона, але больш прымітыўнымі, чым у акантастэгі. Мяркуецца, што падобна іншым першым чацьвяраногім — акантастэзе ды іхтыястэзе — вэнтастэга мела сем ці восем пальцаў, але пры гэтым была няздольнай да жыцьця на сушы й рухалася па ёй толькі пры вымушаных варунках, напрыклад падчас перасыханьня вадаёмаў. Тым ня менш, знойдзеныя рэшткі чэрапу й плечавога пасу даюць сьцьвярджаць на конт большага падабенства вэнтастэгі да тэтраподаў, чым да рыбаў. Мяркуецца, што яна пераважна жыла ў прыбярэжных зонах акіяну, дзе палявала на рыбу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вэнтастэга на Devonian Times

Катэгорыя:Вымерлыя земнаводныя
Катэгорыя:Вымерлыя рыбы
Катэгорыя:Фаўна дэвонскага пэрыяду
Козьлікі (Гайнаўскі павет)

**Ко́зьлікі** (, па-падляску: *Kốzliki*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Кленікі).

## Гісторыя
Навакольле Козьлікаў было заселянае ўжо ў нэаліце — першыя археалягічныя раскопкі паблізу вёскі праводзіліся ўжо ў 19 стагодзьдзі. Чарговыя раскопкі праводзіліся расейскім навукоўцам С. А. Дубінскім у 1911 г. — у 2 курганох былі знойдзеныя косьці 7 людзей ды раньнесярэднявечная пасуда. Вёска была заснаваная толькі ў 1576 г. для каралеўскіх мужыкоў бельскага стараства. У 1864 годзе ў Козьлікі была перанесеная з суседніх Кленікоў  (па іншых зьвестках з Вежанкі) драўляная царква сьв. Міколы (пабудаваная ў 1792 г.) і пастаўленая на ўзгорку над ракой Нараў. У васьмідзясятых гадах 20 ст. украінская грамада Падляшша пачала будаваць побач зь вёскай свой культурны цэнтар ды музэй драўлянага дойлідзтва пад адкрытым небам.

## Ураджэнцы
* Ніна Баршчэўская (нар. 1956), беларуская мовазнаўца, грамадзкая й культурная дзяячка, кіраўніца Беларускай рэдакцыі Польскага Радыё.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Салямон Рандон

**Хасэ́ Салямо́н Рандо́н Хімэ́нэс** (;  16 верасьня 1989 году, Каракас, Вэнэсуэла) — вэнэсуэльскі футбаліст, нападнік мэксыканскага клюбу «Пачука» і нацыянальнай зборнай Вэнэсуэлы.

## Кар’ера
### Клюбная
Сваю кар’еру пачаў у родным вэнэсуэльскім чэмпіянаце, дзе дэбютаваў за клюб «Арагуа». Улетку 2008 году пэрспэктыўнага гульца набыў гішпанскі клюб другога дывізіёну «Ляс-Пальмас», за які Салямон дэбютаваў 5 кастрычніка ў матчы супраць «Алявэсу».

19 ліпеня 2010 году нападнік пераехаў у клюб «Маляга». Сума трансфэру склала 3,5 млн эўра. У жніўні 2012 году пачаўся расейскі этап кар’еры Рандона, гулец зьехаў у казанскі «Рубін» за 10 млн эўра. Саляон стала забіваў за татарскую каманды як у чэмпіянаце Расеі, гэтак і ў міжнародных спаборніцтвах. 31 студзеня 2014 году вэнэсуэльскі футбаліст далучыўся да піцерскага «Зэніту» за 15,8 млн фунтаў стэрлінгаў.

### Міжнародная
3 лютага 2008 году Рандон дэбютаваў за нацыянальную зборную Вэнэсуэлы ў таварыскім матчы супраць зборнай Гаіці.

## Дасягненьні
**«Арагуа»**:
* Уладальнік Кубка Вэнэсуэлы: 2008

**«Зэніт»**:
* Чэмпіён Расеі: 2015
* Уладальнік Супэркубка Расеі: 2015

**«Рывэр Плэйт»**:
* Чэмпіён Аргентыны: 2023

**«Пачука»**:
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў КОНКАКАФ: 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на National Football Teams
* Профіль на Transfermarkt
* Профіль на FIFA.com

Катэгорыя:Вэнэсуэльскія футбалісты
Радзькі (Падляскае ваяводзтва)

**Радзькі́** (, па-падляску: *Raďkí*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Кленікі).

## Гісторыя
Вёска была ў мінулым вядомая як Радкі, Рачкі, Раткоўшчына. Першыя зьвесткі пра Радзкі датуюцца 1542 г., тады існаваў тут фальварак каталіцкай парафіі ў Нараве, а ў яго склад уваходзілі таксама землі *каралеўскага абрубніка Рачка*. Інвэнтар нараўскага касьцёлу з 1700 г. пералічвае часткі фальварку ў Радзьках: 3 валокі зямлі і 6 мужыкоў у Радзьках, агароды і 11 мужыкоў у Гародчыне, 10 моргаў зямлі ў Ляхах, 13 валокаў зямлі і 16 мужыкоў у Кленіках, 3 моргі зямлі ў Лапухоўцы ды 6 мужыкоў у самой Нарве. Пад канец XVIII стагодзьдзя фальварак арандаваў маёр Язэп Коц. Пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай фальварак быў канфіскаваны прускімі ўладамі, а з 1807 г., пасьля пераходу часткі Падляшша ў склад Расейскай імпэрыі, перайшоў у царскую казну. Пасьля 1864 г. мужыкі зь Вялікіх і Малых Тыневічаў беспасьпяхова стараліся выкупіць фальварак.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Лапухоўка

**Лапухо́ўка** (, па-падляску: *Łopuchốvka*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Вялікія Тыневічы).

## Гісторыя
Вёска заснаваная каля 1575прыналежала фальварку ў Радзьках.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Скарышэва

**Скарышэ́ва** (, па-падляску: *Skaryšévo*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

Месцазнаходжаньне Беларускай рэгіянальнай ізбы *Рута* (прыватны мінімузэй), якую вядзе мясцовы жыхар Міхал Філяновіч.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Нараў).

## Гісторыя
Паводле дакумэнтаў праваслаўнай парафіі ў Нарві жыхары Скарышэва ў 1560-1895 гадах былі мяшчанамі (прадмесьця Нарві). У сувязі з эпідэміяй халеры ў 1855 годзе насельніцтва Скарышэва рэзка скарацілася (напрыклад толькі 25 і 26 ліпеня 1855 г. тут памерлі ажно 23 асобы).

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Янова (гміна Нараў)

**Яно́ва** (, па-падляску: *Janóvo*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Нараў).

## Гісторыя
Даўняя вёска бельскага стараства. У час Першай сусьветнай вайны поўнасьцю спаленая царскім войскам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Бухаўшына (Маладэчна)

**Бухаўшчына** (Бухоўшчызна) — гістарычная мясьціна Маладэчна, былая вёска. Раён разьмешчаны на поўнач ад Вялікага Гасьцінцу, на поўдзень ад чыгуначнай лініі на Ліду й Гудагай і на захад ад вуліцы Партызанскай. Праз Бухаўшчыну працякае напалову каналізаваная прытока Вушы Бухаўка.

## Гісторыя
Вёска атрымала вядомасьць пасьля ўвядзеньня ў дзеяньне чыгункі Лібава — Ромны ў 1873 годзе, калі з разьвіцьцём чыгуначнага вузла ля станцыі за вярсту ад мястэчка Маладэчна вырас новы жылы масіў. Новае паселішча хутчэй адносілася да суседняй вёскі Бухаўшчына, чым да Маладэчна. Увесну 1919 году вяскоўцы разам з маладэчанцамі заклалі першую камуну, якой кіраваў селянін Аляксей Пагуда. Паводле савецка-летувіскай дамовы 1920 року мяжа паміж РСФСР і Рэспублікай Летува павінная была прайсьці з усходняга боку вёскі. З 1921 року ў складзе Віленскага ваяводзтва Польшчы. У 1927 ў сувязі з утварэньнем Маладэчанскага павету побач зь вёскай быў узьведзены будынак стараства. Паводле загаду ад 26 красавіка 1929 Бухаўшчына ўвайшла ў склад навастворанага гораду Маладэчна. З 1936 г. на рагу сучасных вуліц Грамадоўскай і Бухаўшчыны функцыянавала няпоўная сярэдняя школа №10 для дзяцей чыгуначнікаў і ваеннаслужачых з Галянова. У вайну будынак згарэў. Паводле ўспамінаў мясцовых жыхароў у першай палове ХХ ст. адразу за Бухаўкай разьмяшчалася крыніца зь лячэбнай вадой.

## Сучаснасьць
У паваенны час Бухаўшчына забудоўвалася галоўным чынам у заходнім кірунку, у выніку чаго ўтварылася прастакутная сетка вуліцаў. Галоўнымі артэрыямі раёну зьяўляюцца вуліцы Лібава-Роменская, Грамадоўская ды Буйніцкага. На тэрыторыі Бухаўшчыны месьцяцца швейная фабрыка «Юнона», музычнае вучылішча, мэдыцынскі каледж, гімназія, дзьве дашкольныя ўстановы. Аб колішняй вёсцы нагадвае назоў вуліцы Бухаўшчына.

## Гістарычныя збудаваньні, помнікі
* Жылыя будынкі і былая жыдоўская карчма па вул. Бухаўшчына, пачатак ХХ ст.
* Функцыяналістычны катэдж па вул. Бухаўшчына, 1930-я гады
* Склады гаруча-змазачных матэрыялаў Войска Польскага, 1930-я гады (пачатак вул. Лібава-Роменскай)
* Помнік Міхалу Клеафасу Агінскаму ля ўваходу ў музычную вучэльню
* Помнік лякаматыву на рагу вул. Буйніцкага й Лібава-Роменскай

## Галерэя

Функцыяналістычны_будынак_па_вул._Бухаўшчына.JPG|Функцыяналістычны будынак па вул. Бухаўшчына
Buchowszczyzna.JPG|Забудова вул. Бухаўшчына
Будынак_стараства_Маладэчанскага_павету.JPG|Забудова вул. Бухаўшчына


## Крыніцы

## Літаратура
* Г. А. Каханоўскі. Маладзечна. -Мн., Полымя, 1988

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Маладэчна
Прыбудкі

**Прыбу́дкі** (, па-падляску: *Prybúdki*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Ласінка).

## Гісторыя
Вёска і фальварак закладзеныя ў канцы 18 ст. на мяжы Бельскай пушчы (апошнім сьледам пушчы зьяўляецца помнікавы дуб на палях вёскі). Прыбукі ніколі не былі вялікай вёскай, але ў гады Другой сусьветнай вайны былі тут паселеныя жыхары вёска зь Белавескай пушчы, якіх нацысты выганялі за сваіх хатаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Катлоўка (Падляскае ваяводзтва)

**Катло́ўка** (, па-падляску: *Kutłốŭka*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Ласінка).

## Гісторыя
Вёска заснаваная праўдападобна ў 1764 годзе ў бельскім лясьніцтве. Пасьля 1945 году па намовах савецкіх агітатараў у Савецкі саюз выехала з Катлоўкі 6 сем’яў. У 1961 годзе праводзіліся археалягічныя дасьледаваньні, на аснове якіх тутэйшыя курганы былі залічаны да вельбарскай культуры і датаваныя 2—3 стагодзьдзем нашай эры.

## Ураджэнцы
* Ганна Кандрацюк-Сьвярубская (нар. 1965) — журналістка беластоцкай «Нівы», аўтарка кніжак пра Беларусь і беларусаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Фабіян Фрай

**Фа́біян Фрай** (;  8 студзеня 1989 году, Фраўэнфэльд, Швайцарыя) — колішні швайцарскі футбаліст, цэнтральны паўабаронца. Бараніў колеры нацыянальнай зборнай Швайцарыі. Фабіян ёсьць цёзкам паводле прозьвішча былога нападніка Аляксандра Фрая.

## Кар’ера
### Клюбная
Фабіян навучаўся футбольнаму майстарству ў школах клюбаў «Фраўэнфэльд» і «Вінтэртур». Аднак у хуткім часе перайшоў у акадэмію клюбу «Базэль». Ужо ў 2006 годзе гулец склаў з клюбам прафэсійны кантракт. 22 ліпеня 2007 году Фабіян дэбютаваў у складзе асноўнай каманды клюбу ў пераможным матчы супраць кюбу «Цюрых», які скончыўся зь лікам 1:0.

У ліпені 2009 году з нагоды значнага ўмацаваньня клюбу добрымі гульцамі Фабіян быў адпраўлены галоўным трэнэрам «Базэлю» Торстэнам Фінкам у арэнду ў клюб «Санкт-Гален».

### Міжнародная
У 2011 годзе Фрай быў выкліканы Отмарам Гіцфэльдам у склад нацыянальнай зборнай Швайцарыі, за якую дэбютаваў 7 кастрычніка ў матчы супраць зборнай Ўэйлзу.

## Дасягненьні
**«Базэль»**:
* Чэмпіён Швайцарыі: 2008, 2012, 2013, 2014, 2015
* Уладальнік Кубка Швайцарыі: 2008, 2012, 2019

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на афіцыйным сайце ФК «Базэль»
* Профіль на Transfermarkt.

Катэгорыя:Швайцарскія футбалісты
Катэгорыя:Швайцарскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Элтан Аруда

**Э́лтан да Сы́лва Ару́да** (;  18 траўня 1978 году, Сан-Гансалу, Бразылія) — бразыльскі футбаліст, брамнік. За нацыянальную зборную Бразыліі правёў 3 матчы і стаў уладальнікам Кубка Амэрыкі.

## Кар’ера
### Клюбная
Кар’еру пачаў у роднай Бразыліі, выступаючы за клюб «Вашку да Гама», разам зь якім заваяваў шэраг трафэяў. У 2002 годзе перабраўся ў Партугалію, дзе далучыўся да складу клюбу «Лейрыя». 9 сакавіка 2003 году дэбютаваў за клюб у матчы супраць «Акадэмікі», які скончыўся зь лікам 3:1. У канцы сэзону 2004—2005 гадоў падпісаў кантракт з клюбам «Порту». Першыя сэзоны ў новым клюбе правёў на лаўцы запасных гульцоў, бо на той час за «цмокаў» выступаў Вітор Бая. Зь цягам часу заняў месца асноўнага брамніка клюбу.

15 лістапада 2006 году Элтан дэбютаваў у зборнай Бразыліі ў таварыскім матчы супраць зборнай Швайцарыі. У 2007 годзе Элтан уваходзіў у склад зборнай у розыгрышы Кубка Амэрыкі, дзе Бразылія стала пераможцам турніру, аднак на пляцоўку брамнік не выходзіў.

## Дасягненьні
**«Вашку да Гама»**:
* Чэмпіён Бразыліі: 2000
* Чэмпіён штату Рыю-дэ-Жанэйру: 2000
* Уладальнік Кубка Мэркасур: 2000

**«Порту»**:
* Чэмпіён Партугаліі (7): 2006, 2007, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013
* Уладальнік Кубка Партугаліі (4): 2006, 2009, 2010, 2011
* Уладальнік Супэркубка Партугаліі (6): 2006, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013
* Перможца Лігі Эўропы: 2011

**Бразылія**:
* Уладальнік Кубка Амэрыкі: 2007

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на афіцыйным сайце ФК «Порту»
* Статыстыка на National Football Teams
* Профіль на PortuGOAL
* Статыстыка на ForaDeJogo
* Профіль на Transfermarkt

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 году
Эндацэр

**Эндацэр** (Endoceras) (лацінскае «унутраны рог») — вымерлы род галаваногіх малюскаў. Эндацэры мелі шырокі распаўюд, іх скамянельсьці былі знойдзеныя ў Паўночнае Амэрыцы, Расеі, Даніі ды Італіі, род апісаны Холам у 1847. Узрост знаходак прыпадае на сярэдні й позьні ардовік. Магчыма, блізкі род камэрацэр зьяўляецца сынонімам эндацэру. Эндацэру была ўласьцівая вялікая сыфункла, разьмешчаная ля ніжняе паловы цела. У маладых асобінаў яна складалася з увагнутых сэгмэнтаў, у дарослых жа рабілася трубчатай. Эндаконы простыя, скругленыя ў папярэчным сячэньні й працятыя вузкай трубкай, якая магла ўтрымліваць дыяфрагму.

У ардавіцкім моры эндацэры адыгрывалі ролю вярхоўных драпежнікаў дзякуючы сваім велізарным памерам: даўжыня ракавіны роду дасягала трох з паловай мэтраў, а калі ўлічваць камэрацэра за той жа род — да васьмі. Гэта былі пэлягічныя жывёлы, якія дзякуючы сваёй абцякальнай форме цела былі здольныя да разьвіцьця высокае хуткасьці. Пазьней падобная жыцьцёвая форма была перанятая бэлемнітамі ды кальмарамі.


Endoceras.jpg|Скамянелы эндацэр з Даніі


## Крыніцы
* Flower R. H. Status of Endoceroid Classification // J. Paleontology. — 1955. — V. 29, No. 3, May 1955. — P. 327—370.
* Teichert C. Endoceratoidea; Treatise on Invertebrate Paleontology // Geol Soc of America and University of Kansas Press. — 1964.

Катэгорыя:Вымерлыя малюскі
Катэгорыя:Фаўна ардовіку
Завань (Маладэчна)

**Завань** (Залінейны раён, Лясныя, Новы Сьвет) — гістарычная мясьціна Маладэчна, былая калёнія. Разьмешчаная ў паўночна-заходняй частцы места, ад іншых раёнаў адмежаваная чыгункай.

## Гісторыя
Засяленьне тэрыторыі Завані пачалося пасьля пераўтварэньня Маладэчна на чыгуначны вузел у 1907 годзе. Тады рабочыя станцыі атрымалі права сяліцца за пуцямі, на паўночным баку, сярод зарасьцяў, на палянцы. У дарэвалюцыйны час тут зьявілася Швэдзкая вуліца (цяпер Чыгуначная). Па ўваходжаньні ў склад Польшчы паселішча займела статус калёніі. 26 красавіка 1929 году Завань была ўключаная ў склад новаўтворанага гораду Маладэчна. За польскім часам на тэрыторыі Завані знаходзіліся стадыён і польскія вайсковыя могілкі з помнікам, на месцы якіх савецкая ўлада разьмясьціла прамысловыя збудаваньні. У Другую сусьветную вайну тут дзейнічаў «філіял» канцэнтрацыйнага лягеру.

## Сучаснасьць
Цягам апошняга паўстагодзьдзя раён разбудаваўся ў паўночны бок, дасягнуўшы ракі Вуша. Забудова ў асноўным прыватная, па вул. Чыгуначная, Паркавая, Сухая, Ларына — 2—6-павярховая. Ад даваеннай спадчыны ў Завані ацалела ўсяго некалькі будынкаў — жылы дом 1937 году па вул. Чыгуначнай, дом сувязі на рагу Чыгуначнай і Паркавай, лазьня 1914 году па вул. Паркавая і аднапавярховы будынак на скрыжаваньні Чыгуначнай і Полацкай вуліцаў. Не зважаючы на знаходжаньне побач чыгуначнага вузла, Завань лічыцца найбольш ізаляванай часткай гораду. Згодна з генэральнымі плянамі 2008 і 2018 гадоў плянуецца пракладка вуліцаў, што зьвяжуць раён з Насілавам.

## Крыніцы

## Літаратура
* Г. А. Каханоўскі. Маладэчна. — Мн., Полымя, 1988

## Вонкавыя спасылкі
* Фільм Ігара Мельнікава пра зьнішчаныя вайсковыя могілкі ў Завані

Катэгорыя:Гістарычныя раёны Маладэчна