open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кадаваньне

**Кадаваньне** — узьдзеяньне на сьвядомасьць і падсьвядомасьць дзеля ўтварэньня пачуцьця агіды да сьпіртовых напояў і чаканьня адмоўных наступстваў ад усялякага іх ужываньня.

Іншыя назвы: падшыўка, стрэсапсыхатэрапія. У жніўні 1980 году ў  яго распрацаваў украінскі псыхіятар Аляксандар Даўжэнка, які працаваў у Харкаўскім навукова-дасьледчым інстытуце нэўралёгіі і псыхіятрыі. Улучае гіпнатычнае ўзьдзеяньне на псыхіку, выкарыстаньне непрыемных на пах і смак рэчываў, націсканьне на вочы, а таксама нават удары электрашокам пры неўспрымальнасьці. Паказаньнем для лячэньня служыць алькагалізм, пры якім хворы здолеў устрымацца ад алькаголю на працягу 10 дзён і зьвярнуўся да лекара цьвярозым. Тэрмін кадаваньня вызначаецца ад 3-х месяцаў да 5 гадоў па ўзгадненьні з пацыентам. Лячэньне ажыцьцяўляюць ва ўзросьце да 60 гадоў пры адсутнасьці сэрца-судзіннай недастатковасьці, чэрапна-мазгавой траўмы і алькагольнага абстынэнтнага сындрому. Можа спалучаць псыхатэрапію з іголкарэфлексатэрапіяй, унутрывеннай азонатэрапіяй і плязмафарэзам.

Падшыўкай называюць дадатковае ўвядзеньне ўнутрывенна або ўнутрымышачна дысульфіраму. У 1937 годзе лекар гумавай фабрыкі ў ЗША выявіў яго ўласьцівасьць рэзка павышаць адчувальнасьць да алькаголю. Яго прапісваюць пры адсутнасьці цукровага дыябэту, міякардыту, глямэруліту ў нырках і каранарнай хваробы. Пасьля адпаведнага ўзьдзеяньня ўсялякі прыём алькаголю выклікае ваніты, галаўны боль, патлівасьць, парушэньне дыханьня і сэрцабіцьця.

## Крыніцы

Катэгорыя:Псыхатэрапія
Катэгорыя:Альтэрнатыўныя спосабы лекаваньня
Катэгорыя:Рух цьвярозасьці
Катэгорыя:Псыхіятрыя залежнасьцяў
Ручыца

**Ручы́ца** можа азначаць:

* Ручыца — частка рукі чалавека
* Ручыца — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
Сярэднік

**[[Сярэднік (анатомія)|Сярэ́днік]]** — трэці палец на руцэ. Іншыя значэньні:

* Сярэднік — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці, басэйн ракі Вяты
* Сярэднік — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці, басэйн ракі Дружнянкі
Дэйвід Гейвуд Сўорц

**Дэ́йвід Ге́йвуд Сўорц** (; 3 сакавіка 1942, Чыкага, Іліной, ЗША - 11 лютага 2026) — дыплямат ЗША, амбасадар у Беларусі ў 1992—1994 роках.

## Жыцьцяпіс
Дэйвід Гейвуд скончыў Паўднёва-Заходні каледж (1964), Флёрыдзкі штатны ўнівэрсытэт (1966) і  (Кінгстан, Антарыё, 1983).

Служыў генэральным консулам у Швайцарыі (1980—1982), генэральным консулам у Калгары (Альбэрта, Канада, 1983—1984), часовым давераным амбасады ЗША ў Варшаве (Польшча, 1984—1988), начальнікам аддзелу кадраў  (1988—1989), дэканам факультэту лінгвістыкі  (1989—1991), старэйшым інспэктарам Офісу генэральнага інспэктара Дзярждэпартамэнту ЗША (1991—1992).

У 1992 року прызначаны першым амбасадарам ЗША ў Беларусі. У 1994 падаў у адстаўку на знак пратэсту супраць талеранцыі кабінэту Біла Клінтана ў дачыненьні да беларускага рэжыму.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Каралеўскага вайсковага каледжу Канады
Катэгорыя:Консулы ЗША
Катэгорыя:Амбасадары ЗША ў Беларусі
Эйвід

**Эйвід** (*Айвід*, *Айвіт*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Эгвід, Агвід, Агвіт або Эйвід (Ecgwid, Agviðr, Aghwith, Övid) і Відэй (Viðey) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -эйх- (-эй-) (імёны ліцьвінаў Эйгерд, Эйман, Эймунт; германскія імёны Eygerd, Eimann, Eymunt) паходзіць ад гоцкага agi 'лязо, булат, меч', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'. Такім парадкам, імя Эйвід азначае «лязо моцы». 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *люди [[Эйшышкі|Еишишское]] волости, на имя Оивит а Мишик, а Жодко, три братеники* (22 чэрвеня 1537 году); *служобъ людей… Ятьвилъ Аивидовичъ… Петръ Еивидович* (23 траўня 1539 году); *бояре повету Ковенского Петръ а Янъ Бортковичы Эйвидовича* (9 чэрвеня 1584 году); *Aywidowicze* (1744 год); *wioski… Ejwidowicze* (1782—1783 гады).

## Носьбіты
* Марцін Якубавіч Эйвідавіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1598 годзе

Эйвіды-Дабшэвічы і Радвіловічы з Эйвідаў — літоўскія шляхецкія роды.

На гістарычнай Браслаўшчыне існуе вёска Эйвідавічы.

## Глядзіце таксама
* Эйх
* Від

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Эйтарт

**Эйтарт** (*Эйторт*), **Айтарт**, **Этарт** (*Эторт*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Айтард, Эйдарт або Этард (Aitard, Eidhart, Ethardus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова эйт- (айт-, эйд-) (імёны ліцьвінаў Эйціла, Эйтун, Эйтман; германскія імёны Eitel, Eidunn, Eitmann) паходзіць ад гоцкага aiths, стараверхненямецкага eid 'клясьціся, прысягаць' або стараверхненямецкага eit 'агонь', а аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Ленарт, Мэйнарт; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'. Апроч таго, адзначалася германскае імя Eyþrúður (Ey-þrúður).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *чоловеков… Ейторта* (1454 год); *землицы [[Даўконт|Довъкгонътовы]] а Еитортовы… тот Ейтортъ* (5 чэрвеня 1457 году); *в [[Лейпуны|Лепунскомъ]] повете три земли пустовских… Еторт[о]въщизна* (19 красавіка 1506 году паводле выпісу сьнежня 1534 году); *осочъники господаръские… Миколаи Етортовичъ* (21 траўня 1523 году); *Стец Етортовичъ* (1528 год).

## Носьбіты
* Стэц Этортавіч — пералайскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Талюш Этортавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох

У XVI ст. існавала «ніва» Айтарцішкі (*Ойтартишки*) у Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Эйта
* Гарт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Кестарт

**Кестарт** (*Кестэрт*, *Кештарт*), **Гестарт**, **Гештарт** (*Гейштарт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гастард, Гастарт, Гестэрд, Гістард або Кастэрт (Gastard, Gastart, Gesterd, Gesthard, Gisteard, Kastert) і Гартыгаст (Hartigast) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаст- (-каст-, -гест-) (імёны ліцьвінаў Гасьціла, Гестар, Гаштольд; германскія імёны Gastila, Gaster, Gastald) паходзіць ад гоцкага і германскага gasts 'госьць, вандроўнік', а аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Ленарт, Мэйнарт; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'.

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае усходнегерманскую этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, іменная аснова -гез- (-гіз-, -кез-) (імёны ліцьвінаў Геска, Гізель, Гесмонт; германскія імёны Geske, Giesel, Gismondus) паходзіць ад гоцкага gais 'суліца, кап’ё', а аснова -друд- (-трут-, -трот-) (імёны ліцьвінаў Гаўдрут, Гендрута, Кондрут; германскія імёны Gautrude, Genedrudis, Cundrud) — ад гоцкага і германскага þruþs 'мажнасьць, веліч'. Адзначаліся старажытныя германскія імёны Гіструда (Gistrudis) і Трудгіс (Thrudgis.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *сумежниковъ своихъ людей господарьскихъ… Пашка Кестортовичъ* (14 верасьня 1540 году); *Kiesztort Maiewicz… Kiesztort Januszkowicz* (4 сьнежня 1554 году); *передъ нами Себестыяномъ Себестыяновичомъ Кестортомъ — тивуномъ его королевской милости Ойракгольскимъ, судьею* (4 кастрычніка 1604 году); *пани Галшка Кгестортовна мела справу зъ еи милости пани Совестыяновою Кестортовою, судиною земскою жомоитскою* (6 жніўня 1614 году); *Mikołaj Gieysztort*, *Eliasz Giesztort*, *P. Jan i p. Samuel Piotrowiczowie Kęstortowie*, *Jan Kestort*, *Mikołaj Kęstort* (1621 год); *Kiesztort* (1670 год); *od JM p. Jana Kiesztorta, starosty taurogińskiego* (1675—1677 гады); *Paweł Giestartt* (1753 год); *Barbara Giesztartt* (1795 год).

## Носьбіты
* Раман Кестартавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1538 годзе
* Барбара Сэбастыянаўна Кестэртовіч — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1585 годзе
* Сэбастыян, Міхайла, Мікалай і Пётар Сэбастыянавічы Кестарты — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1592 годзе
* Мікалай Гейштарт — троцкі баярын, які ўпамінаецца ў 1621 годзе
* Эльяш Гештарт — жамойцкі баярын, які ўпамінаецца ў 1621 годзе
* Ян і Самуэль Кенстарты — відуклеўскія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1621 годзе
* Ян Кестарт — курклянскі баярын, які ўпамінаецца ў 1621 годзе
* Мікалай Кенстарт — цельшаўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1621 годзе

## Глядзіце таксама
* Гаст
* Гарт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Батько наш — Бандера, Україна — мати!

**Бацька наш Бандэра, Украіна — маці!** () — украінская патрыятычная песня пра цяжка параненага ўкраінскага паўстанца і ягоную жалобную маці. Амаль ідэнтычная народная мелодыя запісана ў зборніку «За волю Украіне» да песні «Зажурилися хлопці».  Запісаны і падобныя па зместу, але з іншымі мелодыямі паўстанцкія песні, напрыклад «Ой там пад Львовам (зялёны явар)», «Ой там пад Кіевам (зялёны явар)»,       «Ой у лесе пад дубам зеляным»   «Ой там пад Хустам пад дубам зеляным»  і інш.

## Гісторыя
Песня пачала распаўсюджвацца ў СМІ ў сакавіку 2019 году, калі яе выканалі святары на чале з айцом Анатолем Зінкевічам Праваслаўнай царквы Украіны.

Восенню 2021 году ў Львове група студэнтаў праспявала на ўроках «Бацька наш Бандэра» і апублікавала запіс у TikTok . Гэта стварыла флэшмоб у сацыяльных сетках і заахвоціла іншых праспяваць песню. Песня набыла вялікі рэзананс у СМІ.

## Тэкст
Кожны другі радок сьпяваецца два разы.

## Крыніцы
Ельнікі (Менская вобласьць)

**Е́льнікі** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Шацкага сельсавету.

## Гісторыя
У пачатку 20 ст. вядома як урочышча Амельнянскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні.

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыны.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

З чэрвеня 1941 году да пачатку ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй.

Да 29 чэрвеня 2006 году вёска ўваходзіла ў склад Селецкага сельсавету.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Вецярэвіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* пачатак XX ст. — 3 двары, 31 жыхар
* 2002 год — 2 двары, 4 жыхары
* 2009 год — 3 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыкляпэдыя ў 15 тамах. Т.8 Менская вобласьць. Кн.4 / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2013. — 528 с :іл. ISBN 978-985-11-0735-9.
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Катэгорыя:Шацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Рыгор Парэчын

**Рыгор Яўхімавіч Парэчын** (8 сакавіка 1894, Задашчэньне, Пухавіцкі раён — 28 чэрвеня 1938, Менск) — беларускі правазнавец, эканаміст.

## Жыцьцяпіс
У 1920 уступіў у ВКП(б). У 1924 годзе скончыў 1-ы Маскоўскі ўнівэрсытэт. З 1921 годзе працаваў у Паўнамоцным прадстаўніцтве БССР пры ўрадзе РСФСР. З 1924 году намесьнік старшыні Камісіі заканадаўчых меркаваньняў пры СНК БССР. З 1931 году у Інстытуце Савецкага будаўніцтва і права АН БССР. Працаваў у Інстытуце беларускай культуры, Інстытуце эканомікі АН БССР.

Арыштаваны 24.1.1937 па адрасе: вул. Няміга, д. 16/2, кв. 10. На той момант быў жанаты, гадаваў дзіця. Асуджаны пазасудовым органам НКВД (па іншай інфармацыі — Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР па артыкулах 68, 69, 70 і 76) за «шкодніцкую работу ў навуковых установах БССР» да вышэйшай меры пакараньня з канфіскацыяй маёмасьці.

Растраляны 28.6.1938 у менскай турме НКВД. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суду СССР 1.8.1957. Асабовая справа П. № 10776-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Навуковая дзейнасьць
Дасьледаваў пытаньні савецкай фэдэрацыі нацыянальна-дзяржаўнага будаўніцтва ў БССР. Падчас працы ў Інстытуце эканомікі АН БССР прымаў удзел у складаньні першага ў Беларусі падручніка эканамічнай геаграфіі. Прымаў удзел у дасьледаваньнях па праблемах разьмяшчэньня вытворчых сіл (у прыватнасьці далейшага разьмяшчэньня ў Беларусі прамысловасьці будаўнічых матэрыялаў). Дасьледаваў сыравінную базу прамысловасьці мінэральных будаўнічых матэрыялаў. Менавіта ён абгрунтаваў мэтазгоднасьць будаўніцтва буйных цагельных прадпрыемстваў у Петрыкаўскім, Горацкім і Асьвейскім раёнах Беларусі, а таксама пашырэньня цагельнай вытворчасьці ў Дрысьненскім раёне.

* Парэчын Г. Савецкая Беларусь у зносінах з чужаземнымі дзяржавамі // Змаганьне. Сш. 1. Мн., 1924
* Парэчын Г., Пінчук М. Асновы Савецкай Дзяржавы // Маладняк. 1927. №1. С. 71-84; №11. С. 79-92
* Парэчын Г. Наша Канстытуцыя. Мн., 1928
* Парэчын Г. Ідэя беларускай дзяржаўнасьці перад утварэньнем Савецкай Беларусі // Запіскі аддзела гуманітарных навук БАН. Працы катэдры сучаснага права. 1929. Т. 1.
* Эканамічная геаграфія БССР. Мн., БАН, 1936. (у сааўтарстве).
* Парэчын Г. Сыравінная база прамысловасці мінеральных будматэрыялаў // Сацыялістычнае будаўніцтва. №6-7. 1936. С. 42-51.

## Крыніцы

## Літаратура
* Возвращенные имена; Інстытут беларускай культуры. Мн., 1993; ЭГБ, т. 5.

## Вонкавыя спасылкі
* ПАРЭЧЫН Рыгор Яўхімавіч
* Парэчын, Рыгор Яўхімавіч (юрыст; эканаміст ; 1894—1938)

Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытуту беларускай культуры
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Савецкія эканамісты
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Расстраляныя ў БССР
Цемрашальства

**Цемраша́льства**, ці **абскуранты́зм** — філязофскае паняцьце, якое азначае антыінтэлектуальную практыку наўмыснага прадстаўленьня інфармацыі ў заблытаным, няўцямным выглядзе, які замінае разуменьню і далейшаму вывучэньню тэмы. Гістарычнымі й інтэлектуальнымі азначэньнямі *цемрашальства* ёсьць
# сьвядомае абмежаваньне ведаў — адваротна да іх распаўсюду;
# сьвядомае прыхоўваньне — заблытаны стыль пісьма, які характарызуецца сьвядомай беспрадметнасьцю.

Філёзафы Асьветніцтва называлі *цемрашаламі* ўсялякіх ворагаў інтэлектуальнай асьветы і вольнага распаўсюду ведаў. У XIX—XX стагодзьдзях *цемрашальства* пачалі ставіць у віну аўтараў, якія нібыта пішуць блытаныя кнігі, каб схаваць сваю інтэлектуальную пустэчу.

## Глядзіце таксама
* Антыінтэлектуалізм
* Дэзынфармацыя
* Фундамэнталізм
* Маніпуляваньне
* Пазытывізм
* Навукападобнасьць

## Крыніцы

Катэгорыя:Мэтады прапаганды
Катэгорыя:Наўмыснае заблытваньне
Катэгорыя:Антыінтэлектуалізм
Катэгорыя:Веды
Катэгорыя:Філязофскія тэорыі
Улеб

**Улеб** — мужчынскае імя, вытворнае ад паўночнагерманскага (скандынаўскага) імя Олаф (Олаў, Улаф).

## Паходжаньне

Улеб — усходнеславянская форма паўночнагерманскага імя Óleifr (Uleifr, *AnulaiƀaR). Іменная аснова ан- (эн-) (імёны ліцьвінаў Энель, Янвін, Ангот; германскія імёны Enilo, Anoin, Angodus) паходзіць ад гоцкага *ana, стараверхненямецкага ano 'дзед, продак', а аснова -леб- (-лейб-, -лейф-) (імя ліцьвінаў Глеб; германскае імя Gudleifr) — ад гоцкага laiba 'заставацца', стараісьляндзкага leifr 'нашчадак'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Мы от [[Русіны|рода Рускаго]], съли и гостье: [[Івар|Иворъ]] солъ [[Ігар|Игоревъ]] великаго князя Рускаго… Оулебъ Володиславль… жены Улебле… купець… Олебъ* (Аповесьць мінулых часоў); *Милошу Влебовичу озеро Переросли, што при Жикгимонъте держалъ* (9 лістапада 1449 году); *imści panu Oleffowi kapitan-leytnantowi regimentu mego pieszego* (20 красавіка 1719 году).

## Носьбіты
* Улеб Ігаравіч ( 971) — меркаваны сын кіеўскага князя Ігара Рурыкавіча
* Улеб Рагнвальдсон ( па 1032) — сын Рагнвальда Ульфсона, пасадніка ў Ладазе
* Мілаш Улебавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1449 годзе

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Івар

**Івар** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Івар (Ivar, Iwar, *Iwahar) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова іў- (імя ліцьвінаў Ібут; германскае імя Ibodus) паходзіць ад стараісьляндзкага yr 'ціс' ('лук'), а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Мы от [[Русіны|рода Рускаго]], съли и гостье: Иворъ солъ [[Ігар|Игоревъ]] великаго князя Рускаго* (Аповесьць мінулых часоў); *Юревъского пути слуги панъсырныи… Зубовъ Ивор, панъсыръныи* (каля 1492 году); *Иворъ же Геденевичъ* (Ніканаўскі летапіс).

## Носьбіты
* Івар Відфамнэ — легендарны данскі конунг VII стагодзьдзя
* Івар Рагнарсон ( каля 873) — легендарны водца дацкіх вікінгаў
* Івар Гедзеневіч — дружыньнік вялікага князя кіеўскага, які ўпамінаецца пад 1159 годам
* Івар (Івор) Зубаў — літоўскі баярын, які ўпамінаецца каля 1492 году

## Глядзіце таксама
* Іва
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Увойна

**Увойна** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **У́вайн** (*Увайнь*).

## Паходжаньне

Овіна, Овіні або Овін (Owine, Ouuine, Ouini, Ovin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ан- (эн-) (імёны ліцьвінаў Энель, Янвін, Ангот; германскія імёны Enilo, Anoin, Angodus) паходзіць ад гоцкага *ana, стараверхненямецкага ano 'дзед, продак', а аснова -вуйн- (-войн-, -вун-) (імёны ліцьвінаў Войнар, Войнат, Гервойна; германскія імёны Wunar, Voinot, Geruuni) — ад старагерманскага wunna, гоцкага wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', ісьляндзкага vænn 'прыемны', нямецкага gewohnt 'задаволены' або ад асновы -він- (-вайн-).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *на конюха господарьского [[Горадня|Городенского]], на имя Мисаня Увойновича* (19 верасьня 1540 году); *pana Jana Stanisławowicza Vwoyna… Янъ Станиславовичъ Увоинь рукою [подписал]* (16 кастрычніка 1595 году); *пану Яну Станиславовичу Увоину* (15 чэрвеня 1596 году); *Alexej Vwojn* (24 ліпеня 1597 году); *пан Алекшеи Увоинъ* (12 студзеня 1600 году); *nobilibus… Martino Vwoin* (2 красавіка 1609 году); *Jan Uwoyń Jurewicz… Jan Uwoyń* (1621 год); *pan Jan Uwoyn, starosta Swiatycki… y Annie z Uwoyniow Sylwestrowiczom… podpis aktora y pieczętarzów w te słowa: Iwan Uwoyn starosta Swiatycki* (29 ліпеня 1775 году).

## Носьбіты
* Аляксей Юр’евіч Увойна — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1598—1599 гадох
* Ганна Балтрамееўна Ўвойна — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1598 годзе
* Ян Станіслававіч Івашкевіч Увойна — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1598—1600 гадох
* Валентын Юр’евіч Лаўрыновіч Увойна — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1598 годзе
* Валентын Мікалаевіч Увойна — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599—1600 гадох
* Юры Мацеевіч Івашкевіч Увойна — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе
* Міхайла Юр’евіч Увойна — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе
* Ян Юр’евіч Увайнь — відуклеўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1621 годзе
* Багуслаў Увайн — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, стольнік старадубскі ў 1735—1746 гадох
* Юзэф зь Івашка Увайн — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, канюшы жамойцкі ў 1735—1752 гадох

Увайні (Увойні) — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Ана
* Віна
* Война

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мэйнарт

**Мэйнарт** (*Мейнарт*, *Мэйнэрт*, *Майнарт*), **Мэйнард** (*Мейнард*, *Майнард*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мейнарт або Мейнард, пазьней Майнэрт (Meinart, Meynard, Mainert, Meinert) — імя германскага (нямецкага) паходжаньня. Іменная аснова маган- (мэйн-) (імёны ліцьвінаў Мэйнэль, Мэйнар; германскія імёны Meynell, Meinar) паходзіць ад стараверхненямецкага magan, стараісьляндзкага megin, стараангельскага maegen 'сіла, магутнасьць, улада', а аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Ленарт, Сутарт; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Sutardus) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Meinart (Meinard, Meinhart, Meinhard).

Германскае імя Meynhard бытавала ў XV ст. у Рызе.

У Прусіі адзначалася прозьвішча Meinhardt. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Мантыгайла (імя)|Моитикгаилу]], Меинортову племеннику, пустая землица* (9 лістапада 1449 году); *зъ села Мейнартович* (23 сьнежня 1596 году); *Jan Meynart* (10 траўня 1655 году); *Friedrich Meinerdt* (сакавік — красавік 1656 году); *Alexander Meynartowicz* (4 сакавіка 1667 году); *od JM xdza Meynarta… parochus Połongoviensis Meynart* (1675—1677 гады); *mała kamienica imé pana Meynartowicza — podczaszego Lidzkiego* (12 ліпеня 1690 году); *Malcher Mejnard… Kazimierz Meynard… Piotr Meynard z Mejnardów* (1690 год); * Joannis Godlob Meynert, Joannes Meynert* (1761 год); *Mateusz Wincenty Meynartt* (1822 год); *Emilia Meynert* (1837 год).

## Носьбіты
* Мейнарт (Мейнорт) — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1449 годзе
* Ян Мікалаевіч Мэйнартовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1586 годзе
* Мікалай Янавіч Мэйнарт — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1586 годзе
* Міхал Міцкевіч Мэйнартовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1598 годзе

Мейнарды (Mejnard) гербу Даліва, Мейнарты (Mejnart) гербу Равіч і Мейнартовічы (Mejnartowicz, Meynartowicz) гербу Любіч — літоўскія шляхецкія роды.

Майнарды, Майнарты і Майнартовічы — літоўскія шляхецкія роды.

Мэйнэрт (Mejnert) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Глядзіце таксама
* Мэйн
* Гарт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мільконт

**Мільконт**, **Міліконт**, **Мелькунт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Міла (Milo) і Гунт або Кунт (Gunth, Kunth) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -міл- (-мел-) (імёны ліцьвінаў Мілейка, Мельвід, Мілар; германскія імёны Milleke, Melvid, Milehar) паходзіць ад гоцкага mildeis 'мяккі, прыязны', а аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'. У гістарычным германскім арэале адзначалася імя Milgunt. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Mallegundis.

У Прусіі бытавала імя Мількант: *Milikante* (1424 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *людеи… а Мартина Мелкунтовича* (25 верасьня 1509 году); *Петръ Милконьтович* (1528 год); *Jan Milkont* (1621 год); *David Milkonth* (1630 год); *Alexander Władysław z Milkonta Narwysz* (25 жніўня 1740 году); *Alexander Milkont Narwoysz — ziemski powiatu Grodzieńskiego* (22 жніўня 1754 году); *Piotr Milikont Narwoysz* (1765 год); *Paweł Miłkontowicz* (1792 год).

## Носьбіты
* Пётар Мільконтавіч — відуклеўскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Мікалай і Юры Мільконтавічы — жыхары Жамойцкага староства, якія ўпамінаюцца ў 1538 годзе
* Юры Янавіч Радовіч Мільконт — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1573 годзе
* Бальцар Юр’евіч Радовіч Мільконт — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе
* Аляксандар Уладзіслаў Антоні Міліконт Нарвайш — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падчашы старадубскі ў 1736—1765 гадох
* Людвік Міліконт Нарвайш — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падчашы старадубскі ў 1769—1780 гадох

Мількантовічы (Milkontowicz) — літоўскі шляхецкі род.

У 1905 годзе існавалі маёнтак і засьценак Мільконты ў Камайскай воласьці.

## Глядзіце таксама
* Міл
* Гунт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Руцкі

**Руцкі**

* Аляксандар Руцкі — беларускі доктар, вучоны ў галіне траўматалёгіі і артапэдыі
* Язэп Руцкі — царкоўны і грамадзкі дзяяч, пісьменьнік і багаслоў
Яз

**Яз**, або **ез** — усьцяжныя перагародкі ракі, якія ўладжвалі з мэтаю затрыманьня рыбы, што падымаецца ўверх па рацэ і ловах яе, або ў пакінутых ў іх пралётах, або край яза, дзе рыба зьбіраецца. Звычайна такія перагародкі рабіліся з шэрагу паль, якія ўбіваліся ўпоперак цячэньня ракі, і прамежкавых паміж імі зьвёнаў з набітых у дно ракі драўляных тычкаў.

## Глядзіце таксама
* Вуда

## Крыніцы

Катэгорыя:Рыбалоўства
Катэгорыя:Рыбалоўства ў Расейскай Імпэрыі
Тарвід

**Тарвід**, **Торвід**, **Дарвід** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Торвід або Тарвід (Torvid, Þórviðr, Thorvid, Thorvidr, Tarwidh) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тор- (-тар-, -дар-) (імёны ліцьвінаў Тарут, Турвін, Дармонт; германскія імёны Tarut, Torvin, Darmundus) паходзіць ад гоцкага thaur > thoris 'волат, асілак', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відзіман, Відмунд, Мельвід; германскія імёны Widiman, Widmund, Melvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'

У ваколіцах Мэмэлю адзначалася прозьвішча Tarwid (Tarweid). 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у [[Вялёна|Велене]]. Торвиду земля [[Гайлімін|Кгоилиминова]]* (1440—1492 гады); *[[Вількамір|Вилкомирское]] волости Торвиду три чоловеки* (9 лістапада 1449 году); *в боярини сомилишскоє ж волости в Дороты Торъвидовны* (19 жніўня 1512 году); *людеи добрых досыт могоричников… Миколаи Торвидович* (25 красавіка 1515 або 1530 году); *чоловеков тяглых у волости Дорсунишскои… Юря Торвидовичи* (26 студзеня 1516 году); *Воитех Торвидовичъ*, *Стась Тарвидовичъ*, *Бутко Тарвидовичъ* (1528 год); *Миколай Тарвидович… Ян Торвидович* (1537—1538 гады); *на бояръ земъли Жомоитъское волости [[Эйрагола|Оиракгольское]]… Богъдана Торвидовича* (15 лістапада 1539 году); *сынове Десевы [[Эйтмін|Аитмин]] и Тарвидъ* (27 траўня 1543 году); *у Торвидовичах* (10 чэрвеня 1594 году); *siołko Tarwidowiczy…. Mikołay kowal Tarwid* (9 кастрычніка 1596 году); *Aleksander Darwid*, *Anna Darwidowa… Kazimierz Darwid* (1690 год); *Piotr Tarwid* (24 чэрвеня 1695 году); *Jerzy Tarwid* (2 сакавіка 1758 году); *Antoni Darwid* (5 лютага 1776 году); *Bartłomiej Darwid… Salomon Darwid* (10 лютага 1779 году); *Lewantes Franciscus Tarwid* (1785—1792 гады); *Wincenty Darwidowicz* (1798 год); *Justyna Dorwidowicz* (1801 год).

## Носьбіты
* Тарвід — літоўскі баярын, які атрымаў наданьні ад вялікага князя Казімера
* Дарота Тарвідаўна — суміліская баярыня, якая ўпамінаецца ў 1512 годзе
* Пётар Станіслававіч Тарвідовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1591 годзе
* Кацярына Пятроўна Тарвід — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1593 годзе
* Гендрута Монькавічава Тарвідовіч — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1593 годзе
* Альжбета Пятроўна Саркаўтовіч Тарвідовіч — вількамірская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1598 годзе годзе
* Балтрамей Мікалаевіч Тарвідовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе
* Станіслаў Марцінавіч Тарвідовіч — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1620 годзе
* Баляслаў Торвід — уладальнік зямлі ў Гарадзенскай губэрні на 1890 год

Тарвіды — парафіяне касьцёла ў Себежы на 1861 год.

Тарвідовічы (Tarwidowicz) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Тарвіды і Тарвіды з Мыцка — літоўскія шляхецкія роды.

У 1599 годзе ўпаміналася «сяльцо» Тарвідавічы за Нёманам каля Вількаў.

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Тарвіды.

## Глядзіце таксама
* Тора
* Від

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Крайка

**Крайка** —  выраб, будоўны матар'ял, які ўжываецца як разьдзяляльнік паміж праезнай часткай і тратуарам, роварнай сьцежкай і гэтак далей.

Выкарыстоўваецца ў якасьці агароджвальнага элемэнта, які выконвае ролю абмежаваньня пешаходных дарожак і тратуараў ад газонаў, праезнай часткі, дэкараваньня паркавых ляндшафтаў і іншых тэрыторый. Таксама вырабы ўяўляюць сабой надзейную абарону ад размыцьця бакавіны дарогі, абсыпаньні грунта, спрыяюць трываласьці пліткавага пакрыцьця, бо яны не дэфармуюцца і ня трэскаюцца пад узьдзеяннем мэханічнага заладаваньня і прыродных праяў.

## Крыніцы
Катэгорыя:Будаўніцтва
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Ягірд

**Ягірд** (*Эгірд*), **Эгерд** (*Егерт*), **Агірд** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Агарда, Агард, Егард або Агерд, пазьней Эгерд, Агерт, Агірд, Эгерт або Ёгерд (Agardis, Agard, Agardus, Aaggaard, Egard, Ágærðr, Egerd, Eggerdus, Eggerd, Agerdt, Ægirdh, Egert, Jogärdh) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ег- (аг-, ек-) (імёны ліцьвінаў Ягвін, Ягінт, Ягоўд; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад гоцкага agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека').

Адпаведнасьць імя Ягірд германскаму імю Agardis сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Майшагола|Моишокгольское]] волости и [[Кернаў|Керновское]] [[Еўна|Евню]] Екирдовичу дванадцать чоловековъ* (7 лістапада 1442 году); *Янъ Екгирдовичъ* (1528 год); *Андрушко Акгирдович* (1537—1538 гады); *Egirdowna* (17 лістапада 1737 году); *Fryderyk Egiertt* (1814 год); *Laurenty Antoni Egierd* (1832 год).

## Носьбіты
* Ян Ягірдавіч — вількійскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Андрушка Агірдавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох
* Барбара Балтрамееўна Ягірдовіч — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1599 годзе

Егерты або Эгерты (Jegiert, Egiert) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Эґерды (Эґерты) — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Агі
* Герд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гарнацкае (возера)

**Гарнацкае** — лясное возера у капішчанскім лесапарку каля вёскі Копішча ў Менскім раёне. Сярод жыхароў навакольных населеных пунктаў бытуе пераважна назва *лясное возера*.

У 2019 годзе знаўца Уручча Зьмітро Навумаў расказваў onliner.by гісторыю возера. Паводле яго возера мае некалькі назваў: *Гарнацкае*, *Гранацкае*, *Гранатка* (ад слова „граната“). Зьмітро Навумаў сьведчыць, што на картах 1930-х гадоў ніякага возера тут не было. Тады гэта была хутарская сажалка, якая сілкавалася падземнымі вадацечамі. Азярцо ўзьнікла ўжо ў 1960-я гады ў выніку земляных работ в/ч 36842. У канцы 1970-х ваенныя яшчэ больш паглыбілі возера і пашырылі яго амаль у два разы. Атрымалася водная перашкода ў інтарэсах танкавых частак. У большай ступені возера выкарыстоўвалася для мыцьця танкаў. Зьмітро Навумаў застаў тыя часы. Спадзістыя спускі з паўднёвага захаду і паўночнага ўсходу, якія захаваліся да нашых дзён, — сьляды танкавага маршруту.

## Крыніцы
Катэгорыя:Азёры Менскай вобласьці
Катэгорыя:Азёры Беларусі
Явор

**Явор**, **Явар** (*Овар*, *Овэр*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Явар або Явард (Jovar, Jovard) і Авар, Эвара або Эвар (Ávarr, Ævarr, Ewara, Evarus) — імёны германскага (паўночнагерманскага) паходжаньня. Таксама адзначалася старажытнае германскае імя Awart. Іменная аснова еў- (аў-) (імёны ліцьвінаў Яўлад, Явіл, Явільт; германскія імёны Ewald, Avila, Evilda) паходзіць ад гоцкага aiws 'час, эпоха' або стараверхненямецкага ewi, eo 'закон', а аснова -вард- (-варт-) (імёны ліцьвінаў Дакварда, Літавар, Эварт; германскія імёны Dagward, Litwart, Ewart) — ад германскага ward 'ахоўнік'.

Імя Явар (Jawor, Jawer, Jaworowicz) гістарычна бытавала ў Польшчы.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *дворанин господарский Явор Будаевичъ* (23 лютага 1529 году); *на дворанина господарского Явора з Матеемъ Стецковичомъ* (27 траўня 1529 году); *дворанинъ его милости Явор Будаевичъ* (16 і 20 кастрычніка 1536 году); *въ Явора… до Явора* (23 лістапада 1536 году); *село Скутюнцы… подле земль… Троха Яворовича* (5 студзеня 1566 году); *Яворъ Матеевичъ съ Калинова Сулковъ* (1567 год); *s panem Jaworem* (1621 год); *Stanislaus Jawor, Sacristianus Ecclesiae Cathedralis [[Жамойцкае біскупства|Samogitiae]]* (1639 год); *Joannes Jaworowicz* (17 кастрычніка 1793 году); *Owar… Ower* (1861 год).

## Носьбіты
* Явор Будаевіч — літоўскі дваранін, які ўпамінаецца ў 1529 годзе
* Ян Яворавіч Козель — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1597 годзе
* Мікалай Явар — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1618 годзе
* Алесь Еварэвіч — жыхар вёскі Тамаровічаў (Гарадзенскі павет), які ўпамінаецца ў 1631 годзе
* Алесь Яваровіч — жыхар маёнтку Крамяніцы (Гарадзенскі павет), які ўпамінаецца ў 1638 годзе

Яваровічы (Jaworowicz) гербу Касьцеша — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

Яваровіч (Jaworowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Меншчыне існуе вёска Явароўшчына.

## Глядзіце таксама
* Ава
* Варда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Каляфон

**Каляфо́н** можа азначаць:

* Каляфон — места ў Старажытнай Грэцыі
* Каляфон — кароткае апісаньне напрыканцы рукапісу ці кнігі
Трагедыя сям’і Набатавых

**«Трагедыя сям’і Набатавых»** () ― мастацкі фільм часоў Расейскай імпэрыі, які здымаўся на кінастудыі Рыгора Лібкена ў месце Яраслаўлі ў 1915 годзе.
## Сюжэт

## Акцёры

## Здымачны гурт
*сцэнарыст ― Юры Тарыч
## Крыніцы

## Літаратура
* Экран и культурное наследие Беларуси / А. А. Карпилова [и др.].— Минск: Белорусская наука, 2011.— 384 c. — С.12 ISBN 978-985-08-1321-3 
## Спасылкі

*[«Трагедия семьи Набатовых»](https://web.archive.org/web/20200129095428/http://www.rudata.ru/wiki/%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B8_%D0%9D%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%85_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC))  на бачыне RuData.Ru
Пяць паверхаў

**«Пяць паверхаў»** () ―  мастацкі фільм, які быў зьняты ў 1918 годзе. Негатыў, закапаны А. Талдыкіным у зямлю, загінуў.
## Сюжэт
Экранізацыя па .
## Акцёры

## Здымачная група
*рэжысэр ― 
*аператар ― 
## Крыніцы

## Літаратура
* Экран и культурное наследие Беларуси / А. А. Карпилова [и др.].— Минск: Белорусская наука, 2011.— 384 c. — С.12 ISBN 978-985-08-1321-3 
## Спасылкі

*[«Пять этажейх»](https://web.archive.org/web/20230613055931/http://www.rudata.ru/wiki/%D0%9F%D1%8F%D1%82%D1%8C_%D1%8D%D1%82%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%B9_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC))  на сайце RuData.Ru
Барвід

**Барвід** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Барвід (Barwidus, Barvid, Barvidh, Barwidi) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бар- (-бор-) (імёны ліцьвінаў Барыла, Барвін, Вісбар; германскія імёны Barilo, Barwin, Wisbar) паходзіць ад гоцкага bara, baur 'чалавек, дзіця' (літаральна — «народжаны»), а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Barwid* (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.); *Josephus Barwidowicz, [[Ліцьвіны|Lituanus]]* (1665 год).

## Носьбіты
* Юры Мацеевіч Барвідовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1581 і 1586 гадох
* Ян Мацеевіч Барвідовіч Пукля — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1583 і 1589 гадох
* Станіслаў Юр’евіч і Ядвіга Станіславаўна Барвідовічы — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1586 і 1597 гадох

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналася сяло Борвіды (*Борвиды*).

У XVI ст. існаваў «дварэц» Парвідзішкі (*Порвидишки*) у Жамойцкім старостве.

У 1905 годзе існаваў фальварак Барвідзішкі ў Быстрыцкай воласьці.

## Глядзіце таксама
* Бара
* Від

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рыгала

**Рыгала** (*Рыгель*), **Рыгайла** (*Рыкайла*) — мужчынскае і жаночае імёны і вытворнае ад іх прозьвішча.

## Паходжаньне

Рыгела або Рыгайл (Ricgela, Rigail) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -рых- (-рык-) (імёны ліцьвінаў Дзітрык, Індрых, Эрык; германскія імёны Ditricus, Hindrich, Erik) паходзіць ад гоцкага reiks 'магутны', германскага rikja 'магутны, каралеўскі', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'.  

У Польшчы ў 1546 годзе і ў XVIII ст. адзначалася прозьвішча Rygiel.

У Прусіі бытавала прозьвішча Riegel, у тым ліку ў ваколіцах Мэмэлю. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Рикайло* (паміж 1387 і 1392 гадамі); *Trochim Regieliew* (1558 год); *дочки, едну Ригайлу* (Хроніка літоўская і жамойцкая).

## Носьбіты
* Рыкайла — літоўскі баярын, які ўпамінаецца паміж 1387 і 1392 гадамі
* Рыгор Станіслававіч Рыгала (Рэгала) — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1582 годзе

Рэгелі — літоўскі шляхецкі род.

Рыгель (Rygel, Rygiel) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Берасьцейшчыне існуе вёска Рыгалі, на гістарычнай Гарадзеншчыне — Рыгалаўка.

## Глядзіце таксама
* Рых
* Гайла

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Надзея Шнаркевіч

**Надзéя Шнаркéвіч** (да замужжа *Калядзянка*; 30 верасьня (12 кастрычніка) 1897, Берасьце, Берасьцейскі павет, Гарадзенская губэрня, Расейская імпэрыя — 21 траўня 1974, Вільня, Летува) — беларуская грамадзкая і культурная дзяячка, пэдагогіца, краязнаўца. Жонка Язэпа Шнаркевіча.

## Жыцьцяпіс

У 1914 годзе скончыла Пружанскую жаночую гімназію, у 1919 годзе пэдагагічныя курсы. 3 1914 году настаўніца ў Пружанскім павеце, з 1915 году праз Першую сусьветную вайну ў бежанстве ў расейскай Сызрані.

У 1919 годзе вярнулася на радзіму. З 1925 году ў Вільні, загадніца дзіцячага прытулку-інтэрнату пры Віленскай беларускай гімназіі, супрацоўніца сакратарыяту Таварыства беларускай школы. У пачатку 1930-х гадоў актывістка Беларускай жаночай арганізацыі імя Цёткі, супрацоўніца часопісу «Жаноцкая справа».

Апошнія 25 гадоў жыцьця была спаралізаваная, але займалася беларускай грамадзкай і культурна-асьветнай працай: апрацавала ўспаміны мужа па гісторыі Нясьвіскай і Клецкай беларускіх гімназіяў (апублікаваныя ў 1994 г.), падрыхтавала фотаальбомы па гісторыі школьніцтва і беларускіх гімназіяў у Заходняй Беларусі, пра творчасьць Міхася Забэйды-Суміцкага. Рабіла для Гудзевіцкага краязнаўчага музэя этнаграфічныя экспанаты і рэчы сялянскага побыту, зьбірала музычны фальклёр.

Памерла ў 1974 годзе ў Вільні. Пахаваная на Сьвята-Эўфрасіньнеўскіх ці Ліпаўскіх могілках.

## Публікацыі
* Успаміны з працы ў Таварыстве Беларускае Школы ў Вільні (1924—1930 гады). Рунь, 1997, №4, 1997, №6

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Архіў Надзеі Шнаркевіч ў Віленскім Беларускім Музэі імя Івана Луцкевіча.

Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
Катэгорыя:Віленская беларуская гімназія
Катэгорыя:Сябры Таварыства беларускай школы
Крысьціна Бандурына

**Крысьцíна Бандýрына** (1992, Мазыр, Гомельская вобласьць, Беларусь) — беларуская паэтка, філялягіня, ЛГБТК-актывістка.
## Жыцьцяпіс

Навучалася ў сярэдняй школе № 9 у Мазыры, скончыла філялягічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Ф. Скарыны, магістратуру Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Працавала рэдактаркай адзьдзелу паэзіі ў часопісе «Маладосьць» (2017—2018). 

Рэдактарка інтэрнет-часопісу сучаснай беларускай паэзіі «TAUBIN».

Выпускніца Школы маладога пісьменьніка пры «Саюзе беларускіх пісьменьнікаў» (2015), Школы маладога літаратара «W/Rights» (адзьдзяленьне паэзіі і перакладу, 2020).

Філялягіня, рэдактарка, вывучала беларускую і амэрыканскую літаратуру. 

Жыве ў Менску.

## Творчасьць

Фіналістка конкурсу «Эксьлібрыс» імя Аляксандра Ўласава (2014), удзельніца праграмы «Рэзідэнцыя маладога літаратара» (2015), фэстывалю «Вершы на асфальце» (2015—2021).

Удзельніца паэтычнага сэмінару, арганізаванага Вальжынай Морт (2017), праектаў «Вершаява» і «Transformation» Фонду Робэрта Боша і Беларускага ПЭН-цэнтру (2017—2018).

Ляўрэатка прэміі «Залаты апостраф» часопісу «Дзеяслоў» у намінацыі «Дэбют» (2016).

Мае зборнік вершаў «Homo» (2019, выдавецтва «Галіяфы») і зборнік перакладаў вершаў на расейскую мову «Псалмы и сонники» (2021, выдавецкая сэрыя «UGAR»).

Вершы перакладаліся на расейскую, украінскую, ангельскую, нямецкую, летувіскую, чэскую, польскую, швэдзкую і дацкую мовы.

## Грамадзкая дзейнасьць

Вяла блог па праблемах хатняга гвалту. Працавала ў межах праекту «Маё права» Будзьма беларусамі!. ЛГБТК-актывістка.

## Творы

• «Homo». Мн.: Галіяфы, 2019.

• «Псалмы и сонники». М.: UGAR, 2021.

• «Самае трывожнае лета». Візенбург/Марк (Германія): Hochroth, 2023.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазыры
Катэгорыя:Асобы Мазыру
Катэгорыя:Асобы Менску
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія літаратары і літаратаркі
Катэгорыя:ЛГБТ
Герб Мар’інай Горкі

**Герб [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]]** — геральдычны знак горада Мар’інай Горкі, Пухавіцкага раёну Менскай вобласьці Беларусь.

## Апісаньне
Герб Мар’інай Горкі зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 22 ліпеня 2000 г. № 42. Аўтар герба: Андрэй Шпунт. Мастак: І. А. Шпунт.

На шчыце ў блакітным полі «гішпанскага» шчыта на срэбраным воблаку ў залатой мандорле Багародзіца ў чырвона-блакітных адзеньні з белым покрывам.

## Гісторыя

Герб раёну супадае з гербам гораду Мар’іна Горка. Паходжаньне назвы гораду Мар’іна Горка сыходзіць у дахрысьціянскія часы. Па легендзе, на ўзвышшы, якое калісьці знаходзілася на месцы сучаснага горада, стаяла паганская бажніца. Тут ушаноўвалі нарачонай Сонца, багіні-маці, заступніцы дзіцянараджэньня Мары.

Праз шмат гадоў, у 1874, у Мар’інай Горцы — вёсцы Ігуменскага павету Менскай губэрні — была пабудавана царква Раства Найсьвяцейшай Багародзіцы. Храм быў вядомы даўнейшым абразом «Матка Боская», асабліва ўшанаванай мясцовымі жыхарамі. Сьвята праваслаўнай царквы Покрыва Найсьвяцейшай Багародзіцы адзначаецца 1 кастрычніка.

## Глядзіце таксама
* Сьцяг Мар’інай Горкі

## Вонкавыя спасылкі
* Герб города Марьина Горка // «Геральдика Беларуси» 
* гербы // puchavickirajon.info

Мар’іна Горка
Катэгорыя:Мар’іна Горка
Катэгорыя:Пухавіцкі раён
Катэгорыя:Гербы раёнаў Беларусі
Жываглодавічы (Салігорскі раён)

**Жывагло́давічы** (з 1964 году — *Першамайск*) — вёска ў Салігорскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Вызьненскага сельсавету.

Знаходзіцца за 37 кілямэтраў на паўночны захад ад гораду і чыгуначнай станцыі Салігорск, 150 кілямэтраў ад Менску.

## Гісторыя
30 ліпеня 1964 году вёска Жываглодавічы Любанскага раёну і пасёлкі Крыжы і Прагрэс, якія зьліліся ў адзін населены пункт, былі перайменаваны ў вёску Першамайск.

Да 30 сакавіка 2006 году вёска ўваходзіла ў склад і зьяўлялася цэнтрам Жываглодавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2000 год — 579 жыхароў, 265 двароў
* 2009 год — 438 чалавек

## Асобы
* Анатоль Камяк (нар. 1932) — навуковец, фізык, доктар фізыка-матэматычных навук, Заслужаны дзеяч навукі Беларусі.
* Настасься Чадовіч (1912—1999) — работнік сельскай гаспадаркі (кіраўнік зьвяна па вырошчваньні ільну), Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

## Славутасьці
* Ветраны млын (2-я палова 19 стагодзьдзя)

## Крыніцы

## Літаратура
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыкляпэдыя ў 15 тамах. Т.8 Менская вобласьць. Кн.4 / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2013. — 528 с :іл. ISBN 978-985-11-0735-9.

Катэгорыя:Вызьненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёну
Аўдамар (імя)

**Аўдамар**, **Отмар** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Аўдамар, пазьней Отмар (Audamar, Otmar) — імя германскага паходжаньня.

## Носьбіты
* Аўдамар (600—670) — першы біскуп Тэруану, Сьвяты
* Отмар (690—759) — першы абат кляштару Сьвятога Гала, Сьвяты

## Глядзіце таксама
* Ота
* Міра

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Кібейка

**Кібейка**, **Гебейка** (*Гібік*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Кібіка, Гібіка або Гебіка, пазьней Гебэка (Kibicho, Gibico, Gebicho, Gebecke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гіб- (-кіб-) (імёны ліцьвінаў Гібель, Кібар, Кібарт; германскія імёны Giebel, Kiber, Kibart)  паходзіць ад гоцкага giba 'дарунак'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *люди [[Вількі|Вилькеиского]] повета, Якубъ Кибеиковичъ*, *люди наши Вилкейского повета: Якубъ Кибейкович* (8 сьнежня 1528 году); *Pawel Gibik… Andrzey Gibik* (1641 год).

## Носьбіты
* Сарафін Юр’евіч Гебейкавіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1585—1590 гадох

Гібік (Gibik) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тутыла

**Тутыла** (*Тутэль*), **Татыла**, **Дудэла** (*Дудэль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Додыла, Тутыла або Татыла, пазьней Дудэль (Dodilo, Tuotilo, Totila, Dudel) — імя германскага паходжаньня.  Іменная аснова -тот- (-дод-) (імёны ліцьвінаў Туцейка, Дудзен, Доман; германскія імёны Tuoticha, Duden, Domann) паходзіць ад стараверхненямецкага toto 'хросны бацька'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у [[Высокі Двор|Высокодворскомъ]] повете тежъ дали ему людеи наших служебныхъ… а [[Давойна|Довоина]] Тутыловича* (12 траўня 1511 году); *урадникъ твои Тутило тотъ замокъ у ее врадника Ивашъка Билдеика* (3 лютага 1531 году); *тяглых людей у Высоковдворскомъ же повете… а Довойна Тутиловича* (16 кастрычніка 1533 году); *Jakub Dudela* (15 траўня 1567 году); *Tomasz Dudeła… Waliul Dudeła* (7 красавіка 1610 году); *Jan Dudeło* (23 красавіка 1693 году); *sioło Urliki... Jan Dudeła* (23 сакавіка 1698 году); *Bałtromiey Michał Dudelewicz, ienerał J. K. Mci wdztwa Wilen.* (24 красавіка 1753 году).

## Носьбіты
* Татыла-Бадвіла ( 552) — кароль остготаў
* Тутыла — ураднік літоўскага князя Ільлі Канстантынавіча Астроскага, які ўпамінаецца ў 1531 годзе
* Яська, Уладзіслаў, Герасім, Нікіфор, Ямеля і Мікіта Карэты Дудзелы — жыхары вёскі Дворнага (Полацкае ваяводзтва), якія ўпамінаюцца ў 1717 годзе
* Лесько і Тымох Тутулы — жыхары мястэчка Гарадной, якія ўпамінаюцца ў 1747 годзе

Дудэлі (Dudel) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Дудэлевічы (Dudelewicz) — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

Тутэлі — літоўскі шляхецкі род.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ота

**Ота** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Аўда, Ода або Ота (Audo, Odo, Oto) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -аўд- (-од-, -от-) паходзіць ад гоцкага audags 'шчасьце, асалода', германскага *auð 'багацьце, спор'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Аціла (Аўдзіла), Одзін, Отаўт, Атгін, Атмут, Адрык. Адзначаліся германскія імёны Otilo (Audilo), Odin, Ottolt, Otken, Otmot, Odric.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Oto (Ot, Ota, Otta, Otto, Oddo, Odo, Ute), Otko (Otka), Otel, Odinus (Ocin, Ocina, Otina), Odon, Othart, Ottakar, Otman, Otmar, Otołt.

У 1594 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Gregorius Ottho, Regiomontanus Borussus*, у 1610 годзе — *Christianus Otter, Ragnetensis Borussus*, у 1621 годзе — *Johannes Otto, Passenheimensis Borussus*, у 1623 годзе — *Michael Otto, Fischusianus Borussus*, у 1626 годзе — *Zacharias Otto, Turingus Borussus*, у 1638 годзе — *Leonhardus Oderus, Regiomontanus Borussus*, у 1643 годзе — *Georgius Otter, Wildenbergensis Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Chwiedor Othawic… Marczin a Iwan Othawiczy… Onoprey Othawicz* (1558 год); *земенину господарскому земли Жомойтское пану Станиславу Яновичу Отовича Жицскому… панъ Станиславъ Яновичъ Отовича Жицскій* (23 студзеня 1597 году); *Isaac Ottho, Lithuanus* (1600 год); *Kasper Ahaszemp Otta* (14—17 жніўня 1655 году); *Eliasz Otta… Eliasz Ota… Jan Ota* (15—20 кастрычніка 1655 году); *Eliasz Ottha… Eliasz Ota; Jan Ota* (20 кастрычніка 1655 году); *Ota Tynehauss* (23 кастрычніка 1655 году); *Piotr Mikołajewicz Otowicz* (1667 год); *od osoby wysz mianowaney podpisalem Alexander Ota* (23 красавіка 1670 году); *ja Otto Jan Andrzeiewicz Dowoyna Sołohub* (23 красавіка 1693 году); *Christophorus Otta* (1702 год); *Friderici Otowicz* (1703 год); *cum Generosa Marianna Otianka… Alexander Otta* (1707 год); *Atowiczowna* (1803 год); *Ryszard, s. Walentego, Ottowicz* (1909 год).

## Носьбіты
* Ота I (851—912) — герцаг Саксоніі
* Ота Бамбэрскі (1060/1061—1139) — біскуп Бамбэргу, Сьвяты
* Ян Отавіч Жыцкі — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1581—1597 гадох
* Станіслаў Янавіч Атовіч Жыцкі — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1596—1597 гадох
* Ота Ян (Ёган) Друвэ (Друф) Жыбартовіч — упіцкі зямянін, які ўпамінаецца ў 1611 і 1614 гадох
* Каспар Ота — упіцкі зямянін, які ўпамінаецца ў 1611 годзе
* Ота фон Герыке (1602—1686) — нямецкі фізык, інжынэр і філёзаф
* Ота фон Бісмарк (1815—1898) — першы канцлер Нямецкай імпэрыі
* Ота Шміт (1891—1956) — матэматык, астраном, дасьледнік Поўначы

Оты (Otto) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні і Троцкага павету.

Атовічы (Ottowicz) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні. 

Валоўскія-Атовічы і Атовічы-Жыцкія — літоўскія шляхецкія роды.

Атавіч (Otawicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны