Рышард Капусьцінскі

**Рышард Капусьцінскі** (; 4 сакавіка 1932, Пінск — 23 студзеня 2007, Варшава) — польскі рэпартэр, журналіст, пісьменьнік, паэт, фатограф, «імпэратар рэпартажу».

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Пінску ў сям’і польскіх настаўнікаў. Бацька ваяваў у рангу паручніка ў верасьні 1939 году ў Арміі Палесься. Трапіў у савецкі палон. Разам з калегамі здолеў уцячы з-пад Смаленску і вярнуцца дахаты ў Пінск. Ратуючыся ад дэпартацыі ў Казахстан, Капусьцінскія неўзабаве выехалі да сваякоў у Перамышль, а пасьля ў глыб акупаванай немцамі Польшчы. Частку акупацыі перажылі ў Серакове, Кампіноскай пушчы, каля вёскі Пальміры. Пасьля Капусьцінскі часта казаў: «*Я заўсёды шукаў мой дом, шукаў Пінск, — у Афрыцы, у Азіі, у Лацінскай Амэрыцы*».

Дэбютаваў як паэт у 17 гадоў у тыднёвіку «*Dziś i Jutro*». У 1950 здаў матуры ў варшаўскай гімназіі імя Станіслава Сташуца. У 1953—1981 гадах сябра Польскай аб’яднанай працоўнай партыі (PZPR). У 1956 скончыў вучыцца на Гістарычным Факультэце Варшаўскага ўнівэрсытэту. Працу пачаў як кур’ер у моладзевым выданьні «*Sztandar Młodych*». У 1956 атрымаў першую ўзнагароду — Залаты Крыж Заслугі (*Złoty Krzyż Zasługi*) — за рэпартаж «*Гэта таксама праўда пра Новую Гуту*» («*To też jest prawda o Nowej Hucie*»), дзе апісаў цяжкія варункі жыцьця працоўных на будоўлі мэталюргічнага камбінату. У тым самым годе паехаў у сваё першае загранічнае падарожжа — да Індыі. Сышоў з газэты ў 1958 годзе, з-за дасланых матэр’ялаў у крытычны да ўладаў тыднёвік «*[[Po Prostu]]*».

Перайшоў працаваць у часопіс «*Polityka*». З 1962 працаваў для Польскай прэсавай агенцыі (PAP) як сталы загранічны карэспандэнт у Афрыцы, Лацінскай Амэрыцы і Азыі. Дакумэнтаваў упадак манархіі ў Этыёпіі і Іране. З 1974 у варшаўскім тыднёвіку *Kultura*. Пераклаў на польскую мову *Дзёньнік з Балівіі* (Dziennik z Boliwii) Чэ Гевары. Быў добра знаёмы з Сальвадорам Альендэ.

У 1981 годзе Капусьцінскі далучыўся да руху «Салідарнасць» і пазбавіўся працы ў афіцыйнай прэсе, але працягваў пісаць эсэ для замежных СМІ, у тым ліку для амэрыканскіх газэтаў і часопісаў.

У 1987 годзе Royal Court Theatre ў Лёндане паставіў сцэнічную адаптацыю яго кнігі «Імпэратар», якая апісвала ўпадак рэжыму Хайле Селасьсе І у Этыёпіі. У 1989 г. праехаў «праз увесь Савецкі Саюз». Пабываў і ў Якуціі. У 1996 адзначаны ўзнагародаю імя Яна Парандоўскага, у 1999 атрымаў «Ікара». Абраны між Журналісцкім Аб’яднаньнем Журналістам стагодзьдзя ў плэбісцыце штомесячніка *Press*. Ляўрэат Ўзнагароды імя Дарыюша Фікуса за 2004 год.

Доктар honoris causa Сьлянскага ўнівэрсытэту (17 кастрычніка 1997), Уроцлаўскага ўнівэрсытэту (2001), Ягэлёнскага ўнівэрсытэту (2004) і Гданьскага ўнівэрсытэту (29 студзеня 2004). Агулам атрымаў каля 40 узнагародаў. Быў чальцом Таварыства польскіх пісьменьнікаў.

Двойчы намінаваўся на Нобэлеўскую прэмію. Ягоныя шансы букмекерскай канторай Лэдброкс вызначалі як 5:1. Вышэйшы рэйтынг меў толькі Архан Памук (5:2), які і атрымаў прэмію. «Адзін Капусьцінскі варты тысяч скуголячых і фантазуючых пісакаў», — напісаў Салман Рушдзі.

Памёр 23 студзеня 2007 ад гострага інфаркту міякарду ў кардыяхірургічным адзяленьні шпіталя пры вуліцы Банаха ў Варшаве.

У Пінску на доме, дзе жыў Капусьцінскі, усталявана мэмарыяльная дошка.

## Творчасьць
* 1962 *Busz po polsku*
* 1963 *Czarne gwiazdy*
* 1968 *Kirgiz schodzi z konia*
* 1969 *Gdyby cała Afryka*
* 1969 *Che Guevara — Dziennik z Boliwii*  (пераклад Капусьцінскага)
* 1970 *Dlaczego zginął Karl von Spreti?*
* 1975 *Chrystus z karabinem na ramieniu*
* 1976 *Jeszcze dzień życia*
* 1978 *Wojna futbolowa*
* 1978 *Cesarz*
* 1982 *Szachinszach*
* 1986 *Notes*  (томік вершаў)
* 1988 *Wrzenie świata*  (збор)
* 1990 *Lapidarium*
* 1993 *Imperium*
* 1995 *Lapidarium II*
* 1997 *Lapidarium III*
* 1998 *Heban*
* 2000 *Lapidarium IV*
* 2000 *Z Afryki*  (фотаальбом)
* 2001 *Lapidarium V*
* 2003 *Autoportret reportera*
* 2004 *Podróże z Herodotem*
* 2006 *Prawa natury*  (томік вершаў)
* 2006 *Ten Inny*
* 2007 *Lapidarium VI*

Па сьмерці выдана:
* 2007 *Rwący nurt historii. Zapiski o XX i XXI wieku*
* 2008 *Dałem głos ubogim*

**На беларускую мову перакладзены:**
* *Імпэратар* (ARCHE Пачатак №5-2006, пер. Алесь Пяткевіч)
* *Вяртаньне*, зборнік вершаў, 2007
* *Імпэрыя* (кнігарня НН, 2008, пер. Яўген Салейчук)
* *Імпэратар. Падарожжы з Герадотам* (Менск, 2009, , пер. Алена Пятровіч)
* *Шахіншах* («Дзеяслоў», пер. Яўген Салейчук; пачатак, заканчэнне)
* *Чорнае дрэва: афрыканская ліхаманка*, Вільня: Логвінаў, 2016
* *Яшчэ адзін дзень жыцця*, 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Мадам Дзюф вяртаецца дахаты 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пінску
Катэгорыя:Польскія журналісты
Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Памерлі ад інфаркту міякарда
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве