open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Грыбы і грыбная кулінарыя

**«Грыбы і грыбная кулінарыя»** — папулярны энцыкляпэдычны даведнік, які ў 2005 годзе выдалі кандыдатка біялягічных навук Галіна Сяржаніна і мовазнаўца Іван Яшкін.

Выданьне зьмяшчала 270 каляровых ілюстрацыяў грыбоў і 23 мапы іх распаўсюджаньня і радыяцыйнага забруджваньня. Абодва аўтары каля 40 гадоў дасьледавалі грыбы. Тэкст кнігі ўлучаў мікалёгію і фальклёр, а таксама рэцэпты грыбных страваў. Сяржаніна зьмясьціла ў кнізе клясыфікацыю і ўнармаваную навуковую тэрміналёгію датычна грыбоў. Яшкін дадаў народныя назвы грыбоў і рэцэпты, якія запісваў цягам 35 гадоў фальклёрных экспэдыцыяў паводле вусных расповедаў вясковых бабуляў. Агулам кніга зьмяшчала 2500 беларускіх найменьняў грыбоў. Пры гэтым, назвы грыбоў падаваліся «цалкам згодна з патрабаваньнямі Міжнароднага кодэксу батанічнай намэнклятуры». 

Да друку кнігу рэкамэндаваў акадэмік Віктар Іпацьеў, які ўзначальваў Інстытут лесу ў Гомлі. Рэцэнзэнтамі даведніка выступілі доктар біялягічных навук Барыс Якушаў, кандыдатка філялягічных навук Л.А. Сіманенка і кандыдат біялягічных навук Давыд Шапіра. За выпуск кнігі адказваў кіраўнік Беларускай асацыяцыі кулінараў В.М. Радзевіч. Дзесяцігодзьдзем раней Івашкін выдаў кнігу «Грыбы ў традыцыйнай беларускай кухні» (126 с., 1995 год). У 1986 годзе аўтары выдалі сумесны навуковы даведнік «Грыбы».

## Будова
Даведнік Галіны Сяржанінай і Івана Яшкіна «Грыбы і грыбная кулінарыя» зьмяшчаў 6 асноўных разьдзелаў:
# «Асноўныя зьвесткі пра грыбы»;
# «Беларуская мікалягічная намэнклятура і тэрміналёгія»;
# «Вызначальнік грыбоў»;
# «Агульны сьпіс вышэйшых грыбоў»;
# «Страўныя грыбы і іх выкарыстаньне»;
# «Тэрміналягічны тлумачальны слоўнік».

Таксама кніга налічвала 3 пранумараваныя дадаткі:
* «Сьпісы страўных, малавядомых і ўмоўна страўных, нястраўных і атрутных грыбоў»;
* «Разьмяшчэньне грыбовішчаў на Беларусі ў ХІХ—ХХ ст.ст.»;
* «Грыбы ў беларускім фальклёры».

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія энцыкляпэдыі
Катэгорыя:Мікалёгія
Катэгорыя:Кулінарныя кнігі
Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2005 годзе
Лана Дэль Рэй

**Элі́забэт Ўу́лрыдж Грант** (), псэўданім **Ла́на Дэль Рэй** (); нарадзілася 21 чэрвеня 1985 году) — амэрыканская сьпявачка і аўтарка песень. Ейная музыка вылучаецца прасякнутым трагічным рамансам, глямурам і мэлянхоліяй, якая зьмяшчае спасылкі як на сучасную поп-культуру, гэтак і на культуру ЗША 1950—1960-х гадоў. Сьпявачка ёсьць ляўрэатам розных узнагародаў, у тым ліку мае на сваім рахунку дзьве прэміі Брыт, дзьве MTV Europe Music Awards і ўзнагароду «Спадарожнік». Часопіс Variety далучыў Дэль Рэй да сьпісу самых уплывовых выканаўцаў XXI стагодзьдзя.

Дэль Рэй гадавалася ў штаце Нью-Ёрку, але ў 2005 годзе пераехала ў горад Нью-Ёрк, дзеля прасоўваньня музычнай кар’еры. Пасьля ўдзелу ў шматлікіх праектах, толькі па выхадзе ў 2011 годзе дэбютнага студыйнага альбому сьпявачка прыцягнула да сябе ўвагу, дзякуючы самотніку *«[[Video Games]]»*. У выніку Дэль Рэй склала дамову з кампаніям гуказапісу Polydor і Interscope. Вялікім посьпехам адзначаўся выхад другога альбому *«[[Born To Die]]»* (2012), які ўтрымліваў гіт *«[[Sumertime Sarness]]»*. Трэці альбом сьпявачкі *«[[Ultraviolence]]»* (2014) ўжо зьмяшчаў больш гітарных партыяў і ўпершыню дэбютаваў у амэрыканскім чарце Billboard 200. Ейны чацьверты і пяты альбомы *«[[Honeymoon]]»* (2015) і *«[[Lust for Life]]»* (2017) адзначыліся вяртаньнем да першапачатковага стылю Дэль Рэй, у той час як пасьпяховы шосты альбом *«[[Norman Fucking Rockwell!]]»* (2019) лічыцца альбомам стылю софт-рок. Рэліз наступных двух альбомаў *«[[Chemtrails over the Country Club]]»* і *«[[Blue Banisters]]»* прыпаў на 2021 год.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Сьпявачкі ЗША
Эд Гарыс

**Э́дўард А́лен Га́рыс** (; нарадзілася 28 лістапада 1950 году) — амэрыканскі актор і рэжысэр. Самыя выбітныя свае ролі выканаў у фільмах *«[[Апалён-13 (фільм)|Апалён-13]]»* (1995), *«[[Шоў Трумана]]»* (1998), *«[[Полак]]»* (2000) і *«[[Гадзіны (фільм)|Гадзіны]]»* (2002), дзякуючы якім атрымліваў намінацыю на прэмію «Оскар».

## Біяграфія
Нарадзіўся ў штаце Нью-Джэрзі, дзе першапачаткова і гадаваўся. У школе захапляўся амэрыканскім футболам, гуляючы ў школьнай дружыне. Па пераезьдзе сям’і ў Нью-Мэксыка Гарыс захапіўся тэатрам. Навучаўся ў Каліфарнійскім інстытуце мастацтваў, пасьля чаго выступаў у тэатрах. Зь сярэдзіны 1970-х гадоў пачаў зьяўляцца ў тэлевізійных ролях, а апасьля ў кінэматографе. Сярод ягоных роляў вылачаюцца выкананьні ў фільмах *«[[Сапраўдныя мужчыны (фільм, 1983)|Сапраўдныя мужчыны]]»* (1983), *«[[Бездань (фільм, 1989)|Бездань]]»* (1989), *«[[Стан ласкі]]»* (1990), *«[[Гленгары Глен Рос]]»* (1992), *«[[Фірма (фільм, 1993)|Фірма]]»* (1993), *«[[Апалён-13 (фільм)|Апалён-13]]»* (1995), *«[[Ніксан (фільм)|Ніксан]]»* (1995), *«[[Скала (фільм)|Скала]]»* (1996), *«[[Шоў Трумана]]»* (1998), *«[[Мачаха (фільм, 1998)|Мачаха]]»* (1998), *«[[Полак]]»* (2000), *«[[Гульні розуму]]»* (2001), *«[[Вораг ля брамы]]»* (2001), *«[[Гадзіны (фільм)|Гадзіны]]»* (2002), *«[[Апраўданая жорсткасьць]]»* (2005), *«[[Бывай, дзіцятка, бывай]]»* (2007), *«[[Скрозь сьнег]]»* (2013), *«[[Маці!]]»* (2017) і *«[[Страчаная дачка]]»* (2021).

Пэўную папулярнасьць атрымаў дзякуючы выкананьню ролі ў вэстэрн-сэрыяле *«[[Сьвет Дзікага Захаду]]»* кампаніі HBO.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Свавольнікі

**«Свавольнікі»** () — францускі камэдыйны фільм 2013 году. Рэжысэрам кінастужкі стаў Антані Марсьяно. Галоўныя ролі выканалі Ален Шаба, Макс Бубліль, Сандрын Кібэрлен і Мэляні Бэрнье.

## Сюжэт

Малады чалавек Тама (Макс Бубліль) марыць пра музычную кар’еру. Аднойчы сьпяваючы на вясельлі, ён знаёміцца зь Лёляй (Мэляні Бэрнье), зь якой пачынае рамантычныя стасункі. Пачынаючы жыць разам, Тама ўцямляе, што трэба знайсьці нейкую стабільную працу і зрабіць прапанову сваёй дзяўчыне. Лёля пагаджаецца, і яна знаёміць каханага са сваімі бацькамі Жыльбэрам (Ален Шаба) і Сюзаннай (Сандрын Кібэрлен). Сюзанна клапаціцца аб лёсе дзяцей Буркіна-Фасо і прытрымліваецца абалівай дыеты; у гэты час Жыльбэр, стаміўшыся ад жыцьця, бавіць час перад тэлевізіяй. На наступны дзень пасьля знаёмства Жыльбэр жадае сысьці зь сям’і, каб аднавіць сваё жыцьцё, і цягне за сабой Тама, распавядаючы яму, што ягоны шлюб таксама ўцягнецца ў руціну. Жыльбэр натхняе Тама на ягоную музычную кар’еру, а таксама пачынае марнаваць грошы на розныя забавы. Тама губляе Лёлю, каб потым, пераасэнсаваўшы сваё жыцьцё, вярнуць яе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Фільмы 2013 году
Катэгорыя:Францускія фільмы
Катэгорыя:Фільмы Антані Марсьяно
Катэгорыя:Фільмы-камэдыі
Катэгорыя:Фільмы пра нешчасьлівыя сем’і
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове
Бірманская мова

**Бірманская мова**, таксама **м’янманская мова** — тонавая, рэгістравая мова з ізахроннымі складамі, аналітычная мова з парадкам слоў SOV, уваходзіць у лола-бірманскай групу тыбэта-бірманскай падсям’і сына-тыбецкай (кітайска-тыбэцкай) моўнай сям’і. Пісьменнасьць — бірманскае пісьмо, якое паходзіць ад пісьменнасьці брахмі.
 
Зьяўляецца афіцыйнай мовай М’янмы (былой Бірмы). На бірманскай размаўляюць бірманцы і некаторыя нацыянальныя меншасьці, у прыватнасьці, моны. Сярод сына-тыбэцкіх моў па колькасьці носьбітаў саступае толькі кітайскай. Найстаражытны тэкст на бірманскай мове — надпіс М’язедзі — адносіцца да 1113 году.

## Прыклад тэксту
လူတိုင်းသည် တူညီ လွတ်လပ်သော ဂုဏ်သိက္ခာဖြင့် လည်းကောင်း၊ တူညီလွတ်လပ်သော အခွင့်အရေးများဖြင့် လည်းကောင်း၊ မွေးဖွားလာသူများ ဖြစ်သည်။ ထိုသူတို့၌ ပိုင်းခြား ဝေဖန်တတ်သော ဉာဏ်နှင့် ကျင့်ဝတ် သိတတ်သော စိတ်တို့ရှိကြ၍ ထိုသူတို့သည် အချင်းချင်း မေတ္တာထား၍ ဆက်ဆံကျင့်သုံးသင့်၏။

Lūtinesai tūñe lwatlautso gunsikhkāhpying

laikaung, tūñelwatlautso a-hkwin-ar-myāhpying

laikaung, hmway-hpwalāsūmyā hpyitsai.

Htosūthoet painhkyā waihpāntātso ñānnhaing

čint-wāt si-taso hčeit-thoet-šiča[yue] htosūthoetsai

āčhinnčhinn maittāhtā[yue] sātsan-čing-soun-sin[i].

**Пераклад**:

Усе людзі нараджаюцца свабоднымі і роўнымі ў сваёй годнасьці і правах. Яны надзелены розумам і сумленьнем і павінны адносіцца адзін да аднаго ў духу братэрства.

## Літаратура
* John Okell & Anna Allot: Burmese/Myanmar Dictionary of Grammatical Forms. Curzon Press, Richmond 2001, ISBN 0-7007-1530-4.

## Вонкавыя спасылкі
* Myanmar/Burmese script and pronunciation
* Бірманскія слоўнікі
* Відэа. М’янманскія песьні з тытрамі http://www.youtube.com/watch?v=F03awKBFo_c&feature=fvwrel http://www.youtube.com/watch?v=BS1CKOJL7Xo&feature=related http://www.youtube.com/watch?v=x3KKb3JW66I&feature=related

### Бірманскія шрыфты, якія падтрымліваюць Юнікод
* MyMyanmar Unicode System 
* Padauk Font

Катэгорыя:Тыбэта-бірманскія мовы
Катэгорыя:Мовы М’янмы
Катэгорыя:Тонавыя мовы
Любішына

**Любі́шына** (таксама *Дубо́к, м.*) — вёска ў Беларусі, каля ракі Ігуменкі. Цэнтар Калодзескага сельсавету Ігуменскага раёну Менскай вобласьці. Знаходзіцца за 8 км на паўночны ўсход ад Ігумену, за 68 км ад Менску.

## Назва

Любіш (Lubisch) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
З 22 сакавіка 1989 году цэнтар Калодзескага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1909 год — 234 чалавекі
* 1999 год — 435 чалавек у 162 дварах.
* 2009 год — 450 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Калодзескі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Фёдараўск

**Фё́дараўск** (таксама *Хве́дараўск*) — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Калодзескага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 12 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Калодзескі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Турэц (Менская вобласьць)

**Турэ́ц** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Кліноцкага сельсавету.

## Гісторыя
Населены пункт упершыню згадваецца ў пачатку XVIII стагодзьдзі, як сяло Сьмілавіцкага маёнтку, якое належала Завішам. Згадка зьвязана з ацэнкай страт, панесеных палкамі Вялікага Княства Літоўскага, раскватараванымі ў Сьмілавічах у 1710 годзе падчас Паўночнай вайны.

Пасьля II-га падзелу Рэчы Паспалітай 1793 году сяло ўвайшло ў склад Расійскай імпэрыі. На 1795 год яно адносілася да Дукорскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні. На 1800 год належала судзьдзі С.Манюшка, тут налічвалася 62 двары, пражывалі 378 чалавек, функцыянавалі драўляная каталіцкая капліца і вадзяны млын. У сярэдзіне XIX стагодзьдзя вёска, уваходзіла ў склад маёнтку Гарадзішча, які належаў Ваньковічам. На 1845 год тут было 47 двароў. У 1860 годзе ў адным з сельскіх дамоў адкрылася царкоўна-прыходская школа.

Паводле перапісу насельніцтва Расійскай імпэрыі 1897 году ў Турцы налічвалася 158 двароў, пражывалі 972 чалавекі, меліся царкоўна-прыходская школа, капліца, вадзяны млын, хлебазапасны магазын, піцейная ўстанова. На пачатак XX стагодзьдзя было 175 двароў, 1087 жыхароў. У 1902 годзе пабудаваны новы драўляны будынак школы. На 1910 год тут было 56 вучняў (51 хлопчык і 5 дзяўчынак) з Турца і навакольных вёсак. Падчас рэвалюцыі 1905 году і ў верасьні 1908 году ў вёсцы адбываліся сялянскія хваляваньніі.

На 1917 год вёска ўваходзіла ў склад Дукорскай воласьці, тут было 176 двароў, 1092 жыхара. У кастрычніку 2017 году тут прайшоў зьезд салдацкіх камітэтаў 3-га Сыбірскага корпусу 2-й арміі Заходняга фронту, удзел у ім прынялі 200 дэпутатаў. З лютага па сьнежань 1918 году вёска была акупаваная немцамі, з жніўня 1919 па ліпень 1920 г. — палякамі. 20 жніўня 1924 года населены пункт увайшоў у склад зноў утворанага Дукорскага сельсавета Сьмілавіцкага раёну.

Да 2009 году вёска ўваходзіла ў склад Сьмілавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 826 чалавек

## Асобы
* Васіль Ананьіч (1900—1977) — савецкі вайсковы камандзір

## Крыніцы

Катэгорыя:Кліноцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Джо Пэшы

**Джозэф Фрэнк «Джо» Пэшы** (; нар. 9 лютага 1943 году, Ньюарк, Нью-Джэрзі, ЗША) — амэрыканскі актор, комік і сьпявак. Найбольшую вядомасьць атрымаў дзякуючы шматгадоваму супрацоўніцтву з Робэртам Дэ Ніра і Мартынам Скарсэзэ ў фільмах *«[[Шалёны бык]]»* (1980), *«[[Славутыя хлопцы]]»* (1990), *«[[Казіно (фільм, 1995)|Казіно]]»* (1995) і *«[[Ірляндзец (фільм, 2019)|Ірляндзец]]»* (2019).

Роля Томі Дэвіта ў *«Славутых хлопцах»* прынесла Пэшы прэмію «Оскар» у катэгорыі найлепшы актор другога пляну, а за ролю ў *«Шалёным быку»* актор быў адзначаны прэміяй BAFTA як найлепшы пачатковец. Сярод іншых яскравых работ актора вылучаюцца калядныя камэдыі *«[[Адзін дома]]»* і *«[[Адзін дома 2: Згублены ў Нью-Ёрку]]»*, крымінальная драма *«[[Аднойчы ў Амэрыцы]]»* (1984), аскараносная кінакамэдыя *«[[Мой стрыечны брат Віні]]»* (1992) і сэрыя фільмаў *«[[Сьмяротная зброя (франшыза)|Сьмяротная зброя]]»*. Пэшы таксама ёсьць правобразам пэрсанажа Полі з кампутарнай гульні **, якая атрымала шырокую папулярнасьць і культавы статус. Як музыка склаў некалькі музычных альбомаў, першы зь якіх пабачыў сьвет яшчэ ў 1968 годзе. Мае італьянскае паходжаньне праз абодвух бацькоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Азёрны (Ігуменскі раён)

**Азё́рны** (таксама *Рыбхо́з*) — пасёлак у Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Кліноцкага сельсавету.

Пасёлак знаходзіцца за 25 км у напрамку на захад ад гораду Ігумен, за 50 км ад Менску, каля ракі Волма. Каля пасёлка на рацэ вадасховішча Волма.

## Насельніцтва
* 1995 год — 395 жыхароў, 157 двароў
* 2009 год — 284 чалавекі

## Культура
У пасёлку дзейнічае музэй кампазытара С. Манюшкі.

## Прамысловасьць
Пасёлак Азёрны зьяўляецца цэнтрам ААТ «Рыбгас „Волма“»

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — 552 с — 10 000 ас. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1), ISBN 985-11-0035-8. — С, 163.
* Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас / Ред. Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2008. — С. 16. — 48 с — 10 000 ас. — ISBN 978-985-508-054-2. (руск.)
* Ліст мапы N-35-81. Выданьне 1981 г.

Катэгорыя:Кліноцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Клінок

**Кліно́к** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Цэнтар Кліноцкага сельсавету. Знаходзіцца за 22 км у напрамку на захад ад гораду Ігумен, за 50 км ад Менску.

## Насельніцтва
* 1998 год — 203 двары, 474 жыхары
* 2009 год — 366 чалавек

## Асобы
* Пётар Карнач (1932—1996) — беларускі мастацтвазнавец, мастак.
* Сьцяпан Карнач (1918—1991) — генэрал-маёр Савецкай Арміі, Герой Савецкага Саюзу (1944).

## Крыніцы

Катэгорыя:Кліноцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Горацкі сельсавет (Ігуменскі раён)

**Го́рацкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ігуменскага раёну Менскай вобласьці. Цэнтар — вёска Горкі.

Утвораны 20 жніўня 1924 году як **Горацкі (Горкаўскі) сельсавет** у складзе Ігуменскага раёну Менскай акругі БССР. Пасьля скасаваньня акруговай сыстэмы 26 ліпеня 1930 году ў Ігуменскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 году ў складзе Менскай вобласьці. 

16 ліпеня 1954 году скасаваны, тэрыторыя далучаная да Лядзкага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ігуменскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1954 годзе
Восава (Лядзкі сельсавет)

**Во́сава** (таксама *Во́саў, м.. О́сава*) — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лядзкага сельсавету.

Да 30 кастрычніка 2009 году вёска ўваходзіла ў склад Хутарскога сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 5 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Лядзкі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Волма (вадасховішча)

**Во́лма** — вадасховішча ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі, на рацэ Волма, каля пасёлка Азёрны і вёскі Петравінка. Створана ў 1932 годзе.

Плошча паверхні 0,83 км². Даўжыня вадасховішча 1,8 км, найбольшая шырыня 0,6 км. Найбольшая глыбіня 4 м, сярэдняя 1,48 м. Аб’ём вады 1,25 млн м³.

Вадасховішча выкарыстоўваецца ў мэтах вырошчваньня рыбы (рыбгас «Волма»), добраўпарадкаваньня прылеглых тэрыторый і адпачынку.

## Літаратура
* 
* Ліст мапы N-35-81. Выданьне 1981 г.

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:Вадасховішчы Менскай вобласьці
Катэгорыя:Вадасховішчы Беларусі
Жундыяі

**Жундыяі́** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Знаходзіцца за 57 км на поўнач ад Сан-Паўлу. Паводле стану на 2020 году насельніцтва гораду складала каля 423 тысяч чалавек.

## Гісторыя
На думку мясцовых гісторыкаў першымі калянізатарамі ў гэтым рэгіёне былі Рафаэл дэ Алівэйра і Пэтранільля Радрыгес Антунэс, які зьбеглі ў 1615 годзе з Сан-Паўлу з палітычных чыньнікаў. Афіцыйна населены пункт паўстаў 14 сьнежня 1655 году, атрымаўшы статус вёскі. Назва паселішча паходзіць з мовы тубыльцаў-тупі. У канцы XIX і пачатку XX стагодзьдзяў у горад прыехала вялікая колькасьць італьянскіх імігрантаў. У выніку гэтага большасьць насельніцтва места мае італьянскае паходжаньне, сягаючы да 75%. Сярод іншых этнічных групаў вылучаюцца партугальцы, гішпанцы, немцы, а таксама невялікая колькасьць жыхароў вугорскага і славянскага паходжаньня. Апошнім часам колькасьць насельніцтва павялічваецца ў асноўным празь міграцыю ў места бразыльцаў з Сан-Паўлу, якія шукаюць лепшых умоваў жыцьця.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Гуарульюс

**Гуару́льюс** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Гэта другі паводле колькасьці насельніцтва горад штату і трынаццаты горад краіны. У апошнія некалькі гадоў ён перарос Кампінас. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 1,4 млн чалавек.

## Гісторыя
Месца было закладзенае 8 сьнежня 1560 году езуіцкім манахам Мануэлам дэ Пайва пад назвай Носа-Сэньёра-да-Кансэйсан. Фактычна гэтая вёска была зьвязаная яшчэ зь пяцьцю вёскамі, якія складалі лінію абароны ад дзікага індзейскага племя тамоюс. Носа-Сэньёра-да-Кансэйсан меў стратэгічнае разьмяшчэньне, мяжуючы з будучай сталіцай Сан-Паўлу. Да таго ж горад атачалі рэкі Тыетэ з поўдня і Кабусу з усходу. У 1880 годзе Гуарульюс атрымаў больш незалежнасьці ад Сан-Паўлу, зьмяніўшы яшчэ сваё імя на Носа-Сэньёра-да-Кансэйсан-дус-Гуарульюс. 6 лістапада 1906 году назва гораду была скарочаная да сучаснай назвы Гуарульюс. На пачатку XX стагодзьдзя Гуарульюс разьвівалася чыгунка і электраэнэргетыка. У 1940 годзе была закладзеная муніцыпальная бібліятэка імя Мантэйру Лабату, а ў 1961 годзе — кансэрваторыя. У другой палове XX стагодзьдзя горад зьведаў буйны росквіт прамысловага сэктару, што прыцягнула ў места вялікую колькасьць працоўнай сілы. У пэрыяд з 2000 па 2006 гады колькасьць насельніцтва Гуарульюс павялічылася ў тры разы больш за штат Сан-Паўлу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Сан-Бэрнарду-ду-Кампу

**Сан-Бэрна́рду-ду-Ка́мпу** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 844 тысяч чалавек.

## Гісторыя

Места быў заснаваны Жуанам Рамальлю ў 1553 годзе і быў было вядомае як Віла-дэ-Санту-Андрэ-да-Борда-ду-Кампу-дэ-Піратынінга. Неўзабаве пасьля гэтага, вёска была перанесенае крыху ў іншае суседняе месца, якое было больш бясьпечным ад варожых плямёнаў. Першапачатковае месца пазьней зноўку заселенае і названае як Сан-Бэрнарду. У рэгіёне, куды таксама ўваходзіць Сан-Бэрнарду, месьціліся плянтацыі бэрнардынцаў, дзе працавалі рабы-афрыканцы. У 1812 годзе тут паўстала парафія. Да другой паловы XIX стагодзьдзя актыўна засяляць рэгіён пачалі эўрапейскія імігранты, у першую чаргу італьянцы. Да пачатку XX стагодзьдзя таксама назірваўся рост колькасьці японскіх імігрантаў. У 1938 годзе места сталася часткай Санту-Андрэ, але ў 1945 годзе зноўку быў вылучаны як асобная адзінка. Першым мэрам гораду стаў бразыльскі банкір Ўолес Сымансэн. Прамысловасьць, асабліва зьвязаная з мэталаапрацоўкай, асабліва квітнела ў 1960-я гады, калі Сан-Бэрнарду-ду-Кампу нават набыў мянушку аўтамабільнай сталіцай Бразыліі. Многія з заводаў пазьней зьехалі ў іншыя рэгіёны, але аўтамабільная прамысловасьць застаецца жыцьцёва важнай часткай гісторыі гораду. Прыкметнай у месьце ёсьць і мэблевая прамысловасьць, якая паўстала дзякуючы італьянскім засельнікам. Індустрыялізацыя ў 1960-я прыцягнула сюда таксама жыхароў паўночна-ўсходняй Бразыліі. Сярод іх была сям’я Лулы да Сылвы, які працаваў на аўтамабільных заводах гораду ў 1970-х гадах і быў лідэрам прафзьвязу, перш чым быць абраным прэзыдэнтам рэспублікі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Сьпіс беларусаў, якія загінулі за Ўкраіну

**Беларусы, загінулыя за Ўкраіну** падчас падзей Эўрамайдану, вайны на Данбасе і ўварваньня Расеі ва Ўкраіну у 2022 годзе.

### Эўрамайдан
* Міхаіл Жызьнеўскі — кавалер ордэна Героя Нябеснай сотні, грамадзянін Беларусі, пазаштатны карэспандэнт украінскай газэты «Саборная Кіеўшчына» (). Раніцай 22 студзеня 2014 году бяззбройны забіты стрэлам паляўнічай кулі ў сэрца на вуліцы Грушэўскага ў Кіеве.

### Вайна на ўсходзе ўкраіны

10 жніўня 2015 таксама загінуў украінскі вайсковец Віталь Ціліжэнка, які лічыцца заснавальнікам тактычнай групы «Беларусь».

### Уварваньне Расеі ва Ўкраіну

## Глядзіце таксама
* Беларусь ва ўварваньні Расеі ва Ўкраіну (2022)

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларуска-ўкраінскія стасункі
Катэгорыя:Беларусы ва Ўкраіне
Катэгорыя:Загінулі ў расейска-ўкраінскай вайне
*
Катэгорыя:Сьпісы беларусаў
Панамароў

**Панамароў** — расейскае прозьвішча.

Носьбіты:
* Аляксандар Панамароў (нар. 1973) — украінскі сьпявак;
* Валеры Панамароў (нар. 1943—2017) — беларускі рэжысэр;
* Сяргей Панамароў — беларускі журналіст;
* Павал Панамароў (нар. 1952) — 2-і экзарх Беларускай праваслаўнай царквы (2013—2020).
Жыулі Шартава

**Жыу́лі Калістра́тавіч Шарта́ва** (; 7 сакавіка 1944, Сухумі, Абхаская АССР, Грузінская ССР — 27 верасьня 1993, Сухумі, Грузія) — грузінскі грамадзкі і дзяржаўны дзяяч, галава Рады міністраў Абхазіі, генэрал-маёр. Нацыянальны герой Грузіі.

## Біяграфія
Нарадзіўся 7 сакавіка 1944 ў Сухумі ў сям’і Калістрата і Ніны Шартаваў. Скончыў Грузінскі Політэхнічны інстытут (цяпер — Тэхнічны унівэрсытэт). Паводле адукацыі — інжынэр.

З 1960 году — работнік санэпідстанцыі, зборачнік Тбіліскага завода «Электрапускальнік», з 1964 году — намесьнік сакратара, сакратар камітэту камсамолу політэхнічнага інстытуту. З 1969 году — першы сакратар Арджанікідзэўскага райкаму камсамолу Тбілісі, другі сакратар Тбіліскага гаркаму камсамолу. З 1973 году — другі сакратар, затым першы сакратар ЦК ЛКСМ Грузіі. З 1980 году — загадчык аддзелу прапаганды і агітацыі ЦК КП Грузіі.

У 1980-я гады быў дэпутатам Вярхоўнага Савету Грузінскай ССР. У 1992 годзе быў удзельнікам Дзяржаўнага савету Грузінскай рэспублікі, выбраны дэпутатам парлямэнту Грузіі. У канцы ліпеня 1993 году, у ходзе Грузіна-абхаскай вайны 1992—1993 гадоў, Эдуардам Шэварнадзэ быў пастаўлены старшынём прагрузінскага Савету Міністраў Абхаскай Аўтаномнай Рэспублікі зь месцам працы ў Сухумі.

27 верасьня 1993 року пад час наступу абхаскіх войскаў на Сухумі, Шартава, што перабываў у сваім рабочым кабінэце ў Сухумі разам з мэрам Гурамам Габіскірыям ды іншымі супрацоўнікамі апарату, быў палонены кабардынскім войскам, а потым на дарозе ў Гудауці забіты абхаскімі збройнымі сіламі, па іншых зьвестках — разарваны разьюшаным натоўпам. У 2004 годзе Шартаве пасьмяротна прысвоена званьне Нацыянальнага героя Грузіі.

Пахаваны ў Тбілісі ў Сабурталінскім пантэоне. У 2004 годзе пасьмяротна ўзнагароджаны ордэнам Нацыянальнага героя Грузіі.

## Літаратура
* Депутаты Верховного Совета Грузинской ССР, десятый созыв : [Биогр. справочник]. — Тбилиси : Сабчота Сакартвело, 1981. — 446 с : портр.; 22 см

Катэгорыя:Грузінскія палітыкі
Іван Казырэўскі

**Іван Пятровіч Казырэўскі** (у манастве Ігнат; 1680, Якуцк, цяпер Далёкаўсходняя фэдэральная акруга, Расея — , Масква, цяпер Расея) — расейскі землепраходзец беларускага паходжаньня.

Быў першым дасьледнікам Курыльскіх астравоў і паўднёвай Камчаткі. Паходзіў зь беларускай шляхты, бо ягоных палонных дзеда і бацьку маскоўскі цар Аляксей Міхайлавіч саслаў у Якуцк з Магілёўскай воласьці, акупаванай падчас 13-гадовай вайны. У 1700 годзе якуцкі ваявода накіраваў яго на Камчатку для прывядзеньня ў маскоўскае падданства мясцовых жыхароў. У 1711—1713 гадох у якасьці есавула на чале атрада казакоў вымераў адлегласьць між Курыльскімі астравамі, сабраў зьвесткі пра іх насельніцтва і апісаў мэтэаралягічныя ўмовы на астравах і ў пратоках. Склаў першую мапу Камчаткі і Курыльскіх астравоў, якой карысталіся наступныя падарожнікі Вітус Бэрынг і Сьцяпан Крашаніньнікаў, а таксама замежнікі.

Ад 1713 году кіраваў Бальшарэцкім астрогам на паўднёвым захадзе Камчацкага паўвострава. У 1717 годзе пастрыгся ў манахі пад імем Ігнат. У 1720 годзе пераехаў у Якуцк (Сібірская губэрня), дзе з 1721 году ў якасьці ераманаха загадваў будаўніцтвам Пакроўскага манастыра. У 1726 годзе ўручыў кіраўніку 1-й Камчацкай экспэдыцыі Вітусу Бэрынгу свой «Красьлюнак як Камчацкага носу, так і марскіх астравоў, колькіх астравоў ад Камчадальскага носу да Матмайскага і Ніфону астравоў». У 1727—1729 гадох першым падарожнічаў уніз па рацэ Лене з выхадам у Паўночны Ледавіты акіян. У сакавіку 1730 году пераехаў у Маскву, дзе падаў прашэньне расейскай імпэратрыцы Ганьне Іванаўне аб экспэдыцыі ў Японію. 26 сакавіка 1730 году «Санкт-Пецярбурскія ведамасьці» выйшлі з паведамленьнем пра Івана Казырэўскага ў якасьці першаадкрывальніка Курыльскіх астравоў. Аднак 7 ліпеня 1731 году загаднік Маскоўскай палацавай канцылярыі Сямён Салтыкоў саслаў Казырэўскага ў Мікола-Ўгрэскі манастыр на паўднёвы ўсход ад Масквы, а пазьней Казырэўскі трапіў яшчэ і пад арышт паводле лжывага абвінавачаньня ва ўдзеле ў Камчацкім бунце 1711 году. Памёр у турме ў чаканьні памілаваньня.

У гонар Казырэўскага назвалі гару і мыс на паўночнакурыльскім востраве Парамушыр, затоку і мыс на суседнім востраве Шумшу, а таксама раку Казыроўку даўжынёй 222 км і пасёлак Казыроўск на Камчатцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Якуцку
Катэгорыя:Беларусы ў Расеі
Катэгорыя:Дасьледнікі Ціхага акіяна
Катэгорыя:Расейскія падарожнікі
Катэгорыя:Гісторыя Далёкага Ўсходу
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Ратнае

**Ра́тнае** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лядзкага сельсавету.

Да 30 кастрычніка 2009 году вёска ўваходзіла ў склад Хутарскога сельсавету, да 2013 году — у склад Калодзескага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 6 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Лядзкі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Сан-Жазэ-дус-Кампус

**Сан-Жазэ́-дус-Ка́мпус** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 730 тысяч чалавек. Гэта адзін зь вядучых прамысловых і навукова-дасьледчых цэнтраў з акцэнтам на аэракасьмічную галіну ў Лацінскай Амэрыцы. Горад месьціца ў даліне Параіба, паміж двума найбуйнейшымі местамі краіны, як то Сан-Паўлу і Рыю-дэ-Жанэйру.

## Гаспадарка
У месьце знаходзіцца «Бразыльскае прадпрыемства паветраплаваньня», якое сярод іншага выпускае пасажырскія самалёты «Эмбраэр-195», што пастаўлялі ў тым ліку «Белавіі».

## Гісторыя

Гісторыя Сан-Жазэ-дус-Кампус пачалася ў канцы XVI стагодзьдзя, калі езуіты заклалі тут гаспадарку, якая месьцілася на беразе ракі Кампрыду, якая сёньня ёсьць натуральнай межай паміж Сан-Жазэ і горадам Жакарэі. Езуіты гарантавалі тубыльцам свабоду і ахоўвалі іх ад бандэйрантаў. З надыходам эпохі здабычы золата ў Бразыліі гаспадарка прыйшла ў заняпад праз сыход працоўнай сілы на працу ў капальні. Пасьля выгнаньня езуітаў з Партугальскай імпэрыі ў 1759 годзе ўсе актывы рэлігійнага ордэну, былі захопленыя і перададзеныя пад апекаваньне партугальскай кароны. 27 ліпеня 1767 году Сан-Жазэ-дус-Кампус атрымаў статус места. Тым ня менш, у горадзе застаўся сельскі уклад. Да сярэдзіне XIX стагодзьдзя места зьведала буйны эканамічны рост, дзякуючы вытворчасьць бавоўны, якая экспартавалася ў Ангельшчыну на тэкстыльную прамысловасьць. Вытворчасьць дасягнула піку ў 1864 годзе. З 1870 году актыўна пачалося разьвіцьцё кававай вытворчасьці. У 1886 годзе, па адкрыцьці станцыі бразыльскай чыгункі, вытворчасьць кавы дасягнула максымуму, за якім рушыў спад ажно да 1930-х гадоў.

У XX стагодзьдзі выявілася, што мясцовы клімат спрыяе лекаваньню сухотаў, што прывяло да стварэньня санаторыяў. У 1924 годзе ў месьце быў закладзены шпіталь Вісэнтына Араньня Санітарыюм. З вынаходніцтвам антыбіётыкаў статус гораду як лякарні зьмеркнуў. Індустрыялізацыя гораду пачалася ў выніку закладу Тэхналягічнага інстытута аэранаўтыкі ў 1950 годзе, а таксама з адкрыцьцём шашы, якая злучыла Сан-Жазэ-дус-Кампус з Рыю-дэ-Жанэйру і Сан-Паўлу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Вырай

**Вырай** — у беларускай міталёгіі цудоўная мясьціна, куды на зіму адлятаюць птушкі і куды ляцяць душы памерлых. Таксама «выраем» зваўся «клін» птушак, што ляцяць у цёплыя краі. Лічылася, што чалавек, які пабачыў вырай, будзе шчасьлівы ўвесь год.

## Этымалёгія
Верагодна, паходзіць ад **Ірай** (; ; ; ад *ір*) — ва ўсходнеславянскай і ўсходнепольскай міталёгіях старажытная назва раю і райскага сусьветнага дрэва; мітычная краіна, якая знаходзіцца на цёплым моры на захадзе ці паўднёвым захадзе зямлі, дзе зімуюць птушкі і зьмеі.

Катэгорыя:Беларуская міталёгія
Язоўкі

**Язо́ўкі** (таксама *Язо́ўка, ж.*) — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лядзкага сельсавету.

Да 27 лістапада 1989 году — у складзе Калодзескага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 57 чалавекі
* 2013 год — 60 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Лядзкі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Садовік

**Садовік** (вішнёвы гладун, падвішань) — шапкавы базыдыяльны грыб сямейства ружавянкавых.

Меў пашырэньне ў Амэрыцы і Эўразіі, у тым ліку ў Беларусі. Рос густа кучкамі ў лісьцевых сьветлых лясах, на палянах і ўзьлесках, часта сярод імхоў, а таксама ў парках і садах, агародах і часам на сенажацях. Пладаносіў у ліпені—верасьні. Быў ядомым грыбам. Назву падвішань атрымаў за тое, што ў садах сустракаўся пад вішнёвымі дрэвамі.

## Выгляд
Паўшарападобная і гладкая шапка садовіка зь няроўным лопасьцевым і тонкавалакністым краем мела прамер 3—10 см. З узростам сьлізкая і белая шапка станавілася ўвагнутай. Зыходныя на ножку і густыя пласьцінкі былі белаватымі, крыху ружаватымі ды з узростам набывалі ружовы колер. Белая і тоўстая ўнізе ножка мела вышыню 2—7 см. Споравы парашок меў ружовае адценьне, як і верацёнападобныя споры. Мякаць была белай з пахам мукі.

## У харчаваньні
Садовікі спажывалі пасьля адварваньня, але без самога адвару (булёну). Грыб зьмяшчаў звыш 35 % карысных фосфарных злучэньняў. Таксама пасьля збору садовікі сушылі на сонцы, пасьля чаго замочвалі 50 хвілінаў. Іх выкарыстоўвалі для выпечкі з начыньнем, гатаваньня другіх страваў і падліваў для мяса.

## Крыніцы

Катэгорыя:Entolomataceae
Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Эўропы
Катэгорыя:Віды, апісаныя ў 1772 годзе
Марга Робі

**Ма́рга Ро́бі** (; нарадзілася 2 ліпеня 1990 году) — аўстралійская акторка і прадусарка. Вядомая сваімі ролямі як у блокбастэрах, гэтак і ў незалежных фільмах. Намінантка шэрагу прэстыжных кінапрэміяў, як то Оскар, Залаты Глёбус, BAFTA ды іншых. У 2017 годзе часопіс Time улучыў яе ў сьпіс 100 самых уплывовых людзей сьвету, а ў 2019 годзе яна ўвайшла ў лік самых высокааплатных акторак. Ейным мужам ёсьць ангельскі кінапрадусар Том Экерлі.

## Біяграфія
Нарадзілася і гадавалася ў аўстралійскім штаце Кўінзлэндзе, дзе і пачала сваю кар’еру ў тэлесэрыяле *«[[Суседзі]]»*, які выходзіў з 2008 па 2011 гады. У пачатку 2010-х гадоў Робі з Мэльбурну пераехала ў Бруклін. Пасьля гэтага здымалася ў сэрыяле *«[[Пан Амэрыкан (тэлесэрыял|Пан Амэрыкан]]»*, які, аднак, цягнуўся толькі адзін сэзон. У 2013 годзе зьявілася ў фільме Рычарда Кэртыса *«[[Нарэшце]]»*, дзе галоўныя ролі выканалі Донал Глісан і Рэйчэл Макадамз. Сапраўдным штуршком у кар’еры сталася зьяўленьне ў тым жа 2013 годзе ў фільме жанра чорнай камэдыі *«[[Воўк з Ўол-стрыт]]»*. На праслухоўваньні Дыкапрыё атрымаў ад Робі аплявуху падчас сцэны сваркі. Такая імправізацыя ў канчатковым выніку дапамагла акторцы здабыць ролю. Асаблівую ўхвалу акторка атрымала за свой набыты бруклінскі акцэнт. Посьпех быў замацаваны галоўнымі ролямі Джэйн Портэр у *«[[Легенда пра Тарзана (фільм)|Легендзе пра Тарзана]]»* (2016) і Гарлі Кўін у супэргеройскіх фільмах *«[[Атрад самагубцаў (фільм)|Атрад самагубцаў]]»* (2016), *«[[Драпежныя птушкі: Фантастычная гісторыя Гарлі Кўін]]»* (2020) і *«[[Атрад самагубцаў: Місія наскрозь]]»* (2021).

Робі атрымала крытычную ўхвалу і намінацыю на прэмію Оскар як найлепшая акторка за ейнае адлюстраваньне фігурысткі Тоні Гардынг у біёпіку *«[[Я, Тоня]]»* (2017). Таксама вылучаюцца ейныя ролі каралевы Лізаветы I у драме *«[[Мэры — каралева Шатляндыі (фільм, 2018)|Мэры — каралева Шатляндыі]]»* (2018), Шэран Тэйт у камэдыйнай драме *«[[Аднойчы ў Галівудзе]]»* (2019) і выдуманай супрацоўніцы тэлеканалу Fox News у драматычным фільме *«[[Скандал (фільм, 2019)|Скандал]]»* (2019). Яна атрымала намінацыі на прэмію BAFTA за ўсе тры фільмы і вылучэньне на прэмію Оскар як найлепшая акторка другога пляну за апошні фільм.

Робі выступіла адной з прадусарак кінастужкі *«[[Дзяўчына, якая падае надзеі]]»* (2020), камэдыйным трылеры пісьменьніцы і рэжысэркі Эмэральд Фэнэл. Прэм’ера фільму адбылася на кінафэстывалі Санданс 2020 году, а пазьней, горача прынятая крытыкамі, стужка атрымала намінацыю на прэмію Оскар. У наступным Робі атрымала шмат прапановаў і зьнялася ў камэдыі Дэйвіда Расэла *«[[Амстэрдам (фільм, 2022)|Амстэрдам]]»* (2022) і эпічнай камэдыйнай драме *«[[Бабілён (фільм, 2022)|Бабілён]]»* (2022), дзе таксама галоўную ролю выканаў Брэд Піт. У 2023 годзе плянуецца прэм’ера рамантычнай камэдыі *«[[Барбі (фільм)|Барбі]]»*, дзе поруч з акторкай галоўную ролю выканаў Раян Госьлінг.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Аўстралійскія акторкі
Машчаліна

**Машча́ліна** (таксама *Машча́ліна, ж. (за Машча́лінай)*) — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лядзкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 22 чалавекі

## Асобы
* Аляксей Каўка (1937—2024) — беларускі гісторык і літаратуразнаўца, грамадзкі дзеяч.

## Крыніцы

Катэгорыя:Лядзкі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Печышча (Менская вобласьць)

**Пе́чышча** — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лядзкага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1704 годзе як вёска ў Менскім ваяводзтве ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2009 год — 8 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Лядзкі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Саракаба

**Сарака́ба** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 687 тысяч чалавек. Гэта восьмі паводле колькасьці насельніцтва горад штату, а калі выключыць рэгіён Вялікага Сан-Паўлу, тады места саступае толькі Кампінасу, Сан-Жазэ-дус-Кампусу і Рыбэйран-Прэту.

## Гісторыя
Першым сярод эўрапейцаў заклаў тут паселішча генэрал-губэрнатар Бразыліі дон Франсішку дэ Соўза, які лічыў, што недзе тут маецца золата. Калі золалат ў рэгіёне не знайшлося дэ Соўза вярнуўся да каралеўскага двару. Заснавальнікам гораду лічыцца бандэйрант Балтазар Фэрнандыш, які заклаў тут капліцу у 1654 годзе, а потым і кляштар. У есцы пасяліліся манахі-бэнэдыктынцы, якія займаліся навучаньнем, дапамогай бедным і хворым, а таксама навяртаньнем карэнных амэрыканцаў у хрысьціянства. У 1661 годзе Фэрнандыш выправіўся ў Сан-Паўлу, дзе дамогся рэгістрацыі паселішча як вёскі. Праз стварэньне новых шляхоў паміж гарадамі Саракаба атрымала важнае геаграфічнае значэньне, дзякуючы чаму ў горадзе квітнеў гандаль. За часам Грамадзянскай вайны ў ЗША і блякадай штатаў Канфэдэрацыі галоўны замоўца бавоўны, Ангельшчына, пачала набываць сыравіну ў Бразыліі. Саракаба сярод іншых паселішчаў вакол Сан-Паўлу ўначна нарасьціла плошчы плянтацыяў бавоўны. Гэта падштурхнула прамысловае і эканамічнае разьвіцьця вёскі і рэгіёну ў цэлым. Саракаба наладзіла цесныя дачыненьні з ангельскім Манчэстэрам. 20 чэрвеня 1872 годзе ў цяпер ужо ў горадзе зьявілася чыгунка, якая злучыла Саракабу з навакольлем. Цягнікі былі набытыя ў Ангельшчыне. 3 красавіка 1873 году ў горадзе зьявіўся тэлеграф.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Мажы-дас-Крузыс

**Мажы́-дас-Кру́зыс** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Уваходзіць у склад аглямэрацыі Вялікага Сан-Паўлу, месьцячыся прыблізна за 40 км на ўсход ад непасрэдна гораду Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 450 тысяч чалавек. Быў закладзены ў 1560 годзе бандэйрантамі як месца адпачынку. 1 верасня 1611 году паселішча атрымала статус вёскі, а з 13 сакавіка 1865 году ёсьць горадам. У месьце маецца вялікая колькасьць нашчадкаў японскіх засельнікаў, якая паводле некаторых падлікаў сягае ажно да 20% ад агульнай колькасьці насельніцтва.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
36 драматычных сытуацыяў

**«36 драматычных сытуацыяў»** — тэатразнаўчае дасьледаваньне, напісанае ў 1895 годзе Жоржам Пальці.

У кнізе прыводзіўся сьпіс 36 асноўных сюжэтаў сусьветнай драматургіі, да якіх прыбягалі пісьменьнікі. Сярод гэтых сцэнароў жыцьцёвых абставінаў згадваліся: мальба, выратаваньне, помста за злачынства, помста блізкаму за блізкага, зацкаваньне, раптоўнае няшчасьце, ахвяра каго-небудзь, адважная спроба, выкраданьне, загадка, дасягненьне, нянавісьць між блізкімі, суперніцтва між блізкімі, сужэнская здрада з наступным забойствам, вар'яцтва, сьмяротная неасьцярожнасьць, кровазьмяшэньне незнарок, забойства блізкага незнарок, самаахвяраваньне дзеля ідэалу, самаахвяраваньне дзеля блізкіх, ахвяраваньне ўсім дзеля жарсьці, ахвяра блізкім дзеля абавязку, суперніцтва няроўных, сужэнская здрада без забойства, злачынства дзеля каханьня, ганьбаваньне ўлюбёнай істоты, каханьне зь перашкодамі, славалюбства, змаганьне супраць Бога, беспадстаўная рэўнасьць і зайздрасьць, судовая памылка, пакуты сумненьня, страчанае і зноў знойдзенае, страта блізкіх.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэорыя літаратуры
Катэгорыя:Драматургія
Катэгорыя:Літаратурныя тэхнікі
Катэгорыя:Драма
Катэгорыя:Тэорыя кіно
Катэгорыя:Гісторыя мастацтва
Катэгорыя:Нараталёгія
Катэгорыя:Кнігі ў грамадзкім набытку
Катэгорыя:Творы на францускай мове
Катэгорыя:Даведнікі і дапаможнікі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1895 годзе
Энцыкляпэдыя сельскага гаспадара

**«Энцыкляпэдыя сельскага гаспадара»** — настольная кніга з парадамі наконт вытворча-гаспадарчай дзейнасьці на зямлі, якая выйшла ў 1993 годзе пад рэдакцыяй прафэсара Міхася Ткачова.

Зьмяшчала 8 асноўных разьдзелаў: 1) «Дамашняя акадэмія», 2) «Падарыце сабе радасьць», 3) «Дом і надворныя будынкі», 4) «Фэрма на падвор'і», 5) «Свой пчальнік», 6)  «Агарод і поле», 7) «Сад», 8) «Прадукты ў запас». Налічвала 120 аўтараў артыкулаў, сярод якіх былі вынаходнік Аляксандар Авутка, прафэсар Іван Нікітчанка і доктар сельскагаспадарчых навук Вячаслаў Самусь. У рэдакцыйную калегію ўваходзіла 14 чалавек на чале з галоўным рэдактарам Міхасём Ткачовым. Над кнігай працавала 10 рэдактараў, у тым ліку загаднік рэдакцыі Ўладзімер Салановіч (нар. 1935, Сычкава), які быў кандыдатам эканамічных навук (1973), і літаратурная рэдактарка Ефрасіньня Фешчанка. Таксама над выданьнем працавала 28 мастакоў, сярод іх мастацкі рэдактар і мастак макету Валеры Рагалевіч (нар. 1954). 18 сьнежня 1992 году падпісалі да друку арыгінал-макет першасным накладам на 40 000 асобнікаў (ІБ №177, заказ 717). 14 кастрычніка 1993 году выйшаў дадатковы наклад на 30 000 асобнікаў (заказ 531), галоўным рэдактарам якога быў Барыс Іванавіч Сачанка.

У 2001 годзе «Энцыкляпэдыя сельскага гаспадара» ўвайшла 100 найлепшых беларускіх кніг XX стагодзьдзя паводле вынікаў апытаньня чытачоў газэты «Наша ніва» цягам 2000 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія энцыкляпэдыі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Мэтамфэтамін

**Мэтамфэтамін** — дурманлівы псыхастымулятар белага крышталічнага адценьня, які з эфэдрыну ў 1893 годзе сынтэзаваў Нагаі Нагаёсі.

Выклікае моцнае схудненьне і нарказалежнасьць. Cлужыць прычынай узьнікненьня паркінсанізму, пры якім трасуцца рукі. Пры гэтым, выкарыстоўваўся для часовага зьняцьця цяжкіх праяваў сындрому дыфіцыту ўвагі і гіпэрактыўнасьці (СДУГ).

## Крыніцы

Катэгорыя:Наркотыкі
Катэгорыя:Стымулятары
Катэгорыя:Японскія вынаходніцтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1893 годзе
Браганса-Паўліста

**Брага́нса-Паўлі́ста** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 170 тысяч чалавек. Горад славіцца сваімі традыцыйнымі каўбасамі. Таксама ў горадзе маецца аэрапорт імя Артура Сікейра.

## Гісторыя
Горад быў закладзены 15 сьнежня 1763 году як паселішча побач зь невялікай капліцай і першапачаткова меў назоў Кансэйсан-ду-Жагуары. Ягоным заснавальнікамі былі Антонію Пірыш Пімэнтэл і ягоная жонка Ігнасія да Сылва Пімэнтэл. Да лютага 1765 году паселішча было афіцыйна зарэгістраванае і крыху зьмяніла сваю назву. У кастрычніку 1767 году яно атрымала статус вёскі, атрымаўшы назву Нова-Браганса, у гонар партугальскага места Брагансы. Да 1856 году вёска сталася горадам.

## Спорт
Гонарам места ёсьць футбольны клюб «Рэд Бул Брагантыну», які здабываў перамогу ў лізе штату і займаў высокія радкі ў розыгрышах чэмпіянату Бразыліі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Жау

**Жау́** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 151 тысячы чалавек.

## Гісторыя
Пселішча было закладзеная ў 1853 годзе, калі тут вырашыла пасяліцца група людзей. Ужо да 1889 году вёска атрымала статус гораду. Самым выбітным жыхаром гораду быў Жуан Рыбэйру дэ Барус, першы чалавек, які ў 1927 годзе пераляцеў на самалёце з Эўропы ў Паўднёвую Амэрыку, за 23 дні да пералёту Чарлза Ліндбэрга.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Рыбэйран-Пірыс

**Рыбэйра́н-Пі́рыс** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 124 тысяч чалавек. Ёсьць часткай аглямэрацыі Вялікага Сан-Паўлу. Горад быў часткай гораду Санту-Андрэ ў 1953 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Сафіян Буфаль

**Сафія́н Буфа́ль** (;  17 верасьня 1993 году) — мараканскі футбаліст, атакуючы паўабаронца францускага клюбу «Гаўр» і нацыянальнай зборнай Марока. Нарадзіўся ў Парыжы, але пастанавіў сабе гуляць за гістарычную радзіму.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачаў займацца ў футбольнай акадэміі клюбу «Анжэ». У клюбе дэбютаваў у веку 18 гадоў, калі выйшаў на зьмену партнэру па дружыне ў хатнім матчы супраць клюбу «Істр» у жніўні 2012 году. Упершыню зьявіўся ў пачатковым складзе ў матчы Лігі 2 супраць усё ж таго «Істру», калі клюб здабыў перамогу зь лікам 4:2. У наступным гулец стаў гульцом асноўнага складу нават па выхадзе ў Лігу 1. 9 студзеня 2015 году Буфаль перайшоў у «Ліль», імгненна ўразіўшы добрай гульнёй. За першыя 14 матчаў гулец тройчы адзначаўся трапнымі ўлучэньнямі ў брамы супернікаў. Наступны сэзон 2015—2016 гадоў стаў яшчэ больш шыкоўным у выкананьні паўабаронцы, то бок ён здабыў 12 галоў у 35 матчах ва ўсіх спаборніцтвах, і, тым самым, выклікаў цікавасьць з боку некаторых найбуйнейшых клюбаў ва ўсім сьвеце. 29 жніўня 2016 году было агалошана аб пераходзе мараканца ў табар ангельскага «Саўтгэмптана» на тэрмін 5 гадоў. Паводле зьвестак, трансфэр футбаліста каштаваў клюбу 16 млн фунтаў. У Ангельшчыне справы футбаліста не задаліся, то бок за першы сэзон ён толькі двойчы ўлучыў мяч у браму суперніка. У выніку, у ліпені 2018 году было абвешчана, што гулец на сэзон далучыцца да гішпанскай «Сэльты» на правах арэнды. 5 кастрычніка 2020 Буфаль павярнуўся ў родны клюб «Анжэ» як вольны агент.

### Міжнародная
Гулец дэбютаваў у складзе зборнай Марока 26 сакавіка 2016 году ў матчы кваліфікацыі Кубка афрыканскіх нацыяў супраць зборнай Каба-Вэрдэ. Матч скончыўся перамогай мараканцаў. Сам розыгрыш Кубка афрыканскіх нацыяў Буфэль быў вымушаны прамінуць праз пашкоджаньне. А на чэмпіянат сьвету 2018 году галоўны трэнэр дружыны Эрвэ Рэнар нечакана не ўлучыў паўабаронца ў заявачны сьпіс. Першае зьяўленьне гульца на вялікім турніры адбылося на Кубку афрыканскіх нацыяў 2019 году.

## Дасягненьні
**«Юніён»**:
* Чэмпіён Бэльгіі: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Катэгорыя:Мараканскія футбалісты
Бандэйранты

**Бандэйра́нты** (ад.  «сьцяг») — удзельнікі прыватных партугальскіх экспэдыцыяў у Лацінскай Амэрыцы, якія займаліся зьняволеньнем тубыльцаў у якасьці рабоў, дасьледавалі новыя землі ў раньняй каляніяльнай гісторыі Бразыліі. Яны садзейнічалі геаграфічным дасьледаваньням, адкрыцьцю закладаў карысных выкапняў і ўнутранай калянізацыі. Бандэйранты ў значнай ступені адказныя за вялікую экспансію Бразыліі на захад, далёка па-за межы лініі Тардэсыльяса 1494 году, паводле якой папа Аляксандар VI падзяліў новы кантынэнт на кастыльскую заходную частку і партгульскую ўсходнюю частку.

Бандэйранты ў асноўным базаваліся і дасьледавалі рэгіён Сан-Паўлу, які да 1709 году называўся капітанствам Сан-Вісэнці, а потым атрымаў назву капітанства Сан-Паўлу. Некаторыя лідэры бандэйрантаў былі нашчадкамі партугальцаў у першым ці другім пакаленьні, якія некалі засялілі Сан-Паўлу. Не зважаючы на ​​тое, што яны першапачаткова імкнуліся захапіць і заняволіць індзейцаў, пазьней бандэйранты пачалі засяроджваць свае экспэдыцыі на пошуку золата, срэбра і алмазаў.

Праз тое, што бандэйранты часта валодалі мовай жэрал, якая базуецца на мове тупі, многія сучасныя бразыльскія тапонімі былі наўпрост запазычаныя з мовы тубыльцаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кароткая гісторыя бандэйрантаў Сан-Паўлу.
* Bandeirantes, Natives, and Indigenous Slavery.
* Bandeirantes: heróis ou vilões?.
* Como os bandeirantes, cujas homenagens hoje são questionadas, foram alçados a 'heróis paulistas'.
* Como era uma expedição dos bandeirantes?.

Катэгорыя:Гісторыя Бразыліі
Катэгорыя:Партугальская калянізацыя Амэрыкі‎
Дыядэма (горад)

**Дыядэ́ма** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 426 тысяч чалавек. Эканоміка гораду базуецца на сэктары паслуг, асабліва мэдычных. У месьце маюцца дом матылёў, батанічны сад, мастацкі музэй і абсэрваторыя.

## Гісторыя
Ад свайго пачатку паселішча ў месцы сучаснага гораду займала стратэгічнае геаграфічнае становішча, бо знаходзілася на дарозе ад узьбярэжжа да Вілы-дэ-Сан-Паўлу-дэ-Піратынінга, як у раньнія часы называўся Сан-Паўлу. Да таго ж паселішча дарогамі злучалася з Сан-Бэрнарду-ду-Кампу і Санту-Амару яшчэ з пачатку XVIII стагодзьдзя. Праспэкты, якія цяпер вядомыя як Антонію Піранга і Пірапарыньня, паўсталі менавіт з гэтых старажытных дарог. Да 1940-х гадоў Дыядэма была ўтвораная з чатырох мікрараёнаў, якія да таго належылі Сан-Бэрнарду-ду-Кампу. Гэтыя раёны былі першапачаткова ня вельмі добра злучаныя адно з адным. Не зважаючы на ​​геаграфічную блізкасьць да сталіцы штату, да 1950-х гадоў горад мала адчуваў наступствы пераўтварэньняў, выкліканых індустрыялізацыяй Сан-Паўлу. У дадатак Дыядэма ня мела рэгіянальнага эканамічнага значэньня, у першую чаргу з адсутнасьці чыгункі ў месьце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт