open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Каралева бэнзакалёнкі

**Каралева бэнзакалёнкі** — мастацкі камэдыйны фільм, зьняты на кінастудыі ім. А. Даўжэнкі. Лідэр савецкага пракату 1962 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя фільму

Катэгорыя:савецкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1962 году
Марозавічы

Назву **Марозавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Марозавічы — вёска ў Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Марозавічы — вёска ў Пінскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Марозавічы — вёска ў Зьдзецельскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Марозавічы — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Марозавічы — вёска ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Мароз
* Марозава
* Марозаў 
* Марозаўка
* Марозаўшчына 
* Марозенкі
* Марозы
Поліяміеліт

**По́ліяміелі́т** ( — шэры + сьпінны мозаг) — паралюш сьпіннога мозга ў выніку заражэньня яго шэрага рэчыва поліявірусам. Заражэньне адбываецца праз страўнікава-кішачны тракт і праз дыханьне ад іншага хворага чалавека-вірусаносьбіта. Вірус размнажаецца ў лімфатычным глотачным кольцы і рэгіянарных ліфматычных вузлах, пранікае ў кроў. Пашыраны сярод дзяцей, таму для папярэджаньня хваробы дзецям робяць прышчэпку.

У 1950-х гадах вацыну супраць поліяміеліту распрацаваў ураджэнец Беластоку Альбэрт Сабін. У 1957 годзе яго проціполіяміелітная пераральная (прымаецца ўнутр) вакцына пасьпяхова прайшла выпрабаваньні ў Чылі, Нідэрляндах, Японіі, Мэксыцы, СССР і Швэцыі. Праз тры гады сродак атрымаў дазвол на распаўсюд у ЗША. У 2002 г. хваробу перасталі выяўляць у Эўропе. На 2010 г. у 10% выпадкаў хвароба мела сьмяротны зыход, у 40% прыводзіла да інваліднасьці. Штогод хваробу працягвалі выяўляць 3 краінах Азіі (Аўганістан, Індыя і Пакістан) і 1-й краіне Афрыкі (Нігерыя). У 2010 г. адтуль захворваньне трапляла ў 6 краінаў Афрыкі (Лібэрыя, Малі, Маўрытанія, Сьера-Леонэ, Сэнэгал і Чад) і 2 краіны Азіі (Нэпал і Таджыкістан). На 2012 г. выпадкі хваробы перасталі выяўляць у большасьці краінаў сьвету.

## Папярэджаньне
Хвароба прадухіляецца адпаведнай прышчэпкай, якая ў Беларусі робіцца ў 3, 4 і 5 месяцаў, у 1,5 і 2 гады ды ў 7 гадоў. Таксама варта мыць рукі перад ежай, пазьбягаць харчаваньня бруднай садавінай і купаньня ў бруднай вадзе. Арэхі, зяленіва і сухафрукты варта абліваць кіпенем, бо ўзбуджальнік гіне пры награваньні, але захоўваецца пры высушваньні і замарозцы.

## Віды
* Паралюшавы (бульбарны,  і сьпінальны), калі разьвіваюцца  і паралюш цягліцаў ног, плячэй і рук. Выклікае пажыцьцёвае зьнявечаньне ў выглядзе ўкарачэньня канцавінаў і атрафіі цягліцаў.
* Непаралюшавы (разлад страўніка і мэнінгіт з ацёкам). Аднаўленьне пасьля хваробы займае 2 гады.

## Беларусь
Дасьледаваньнем хваробы ў Беларусі займаліся Восіп Протас і Эсфіра Фэльдман. Пры канцы 1990-х гадоў адзначаецца зьнікненьне выпадкаў хваробы. 21 чэрвеня 2002 г. Сусьветная арганізацыя здароўя надала ўраду Беларусі пасьведчаньне аб адсутнасьці ў краіне мясцовага поліявірусу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Вірусныя захворваньні
Катэгорыя:Інфэкцыйныя захворваньні
Катэгорыя:Захворваньні нэрвовай сыстэмы
Катэгорыя:Інваліднасьць
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Васільеўка

Назву **Васі́льеўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Васільеўка — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне
** Васільеўка — вёска ў Добрускім раёне
** Васільеўка (нежыл.) — вёска ў Кармянскім раёне
** Васільеўка — былы пасёлак у Кармянскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Васільеўка — пасёлак у Бялыніцкім раёне
** Васільеўка — вёска ў Дрыбінскім раёне
** Васільеўка — былая вёска ў Комсеніцкім сельсавеце Круглянскага раёну
** Васільеўка — вёска ў Круглянскім сельсавеце Круглянскага раёну

* Менская вобласьць:
** Васільеўка — вёска ў Бярэзінскім раёне

### [[Украіна]]
* Данецкая вобласьць:
** Васільеўка — сяло ў Амвросіеўскім раёне
** Васільеўка — сяло ў Бахмуцкім раёне
** Васільеўка — сяло ў Ваўнаваскім раёне
** Васільеўка — сяло ў Дабрапольскім раёне
** Васільеўка — сяло ў Старабэшаўскім раёне
** Васільеўка — былая назва места Сьняжнога (Сьняжнянская меская рада)
** Васільеўка — сяло ў Ясінавацкім раёне

* Запароская вобласьць:
** Васільеўка — горад, цэнтар ў Васільеўскага раёну
** Васільеўка — сяло ў Вальнянскім раёне

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Васільеўка — адна з назваў ракі Васілёўкі

## Іншае
* Васільеўка — урочышча ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Падвойныя назвы
* Сядова-Васільеўка

## Глядзіце таксама
* Васілева
* Васілевічы
* Васілеўшчына
* Васілёва
* Васілёў
* Васілёўка
* Васілёўскае
* Васілёўская
* Васілёўскі
* Васілёўшчына
* Васілінкі
* Васіліны
* Васілішкі
* Васільева
* Васільевы
* Васільеў
* Васільеўскае
* Васільеўскі
* Васількава
* Васількі
* Васількішкі
* Васількова
* Васількоў
* Васількоўка
* Васільпольле
* Васільчыцы
* Новавасільеўск
Цутому Ямагуці

**Цутому Ямагуці** (16 сакавіка 1916, Японія — 4 студзеня 2010, Нагасакі) — японец, адна зь нешматлікіх асобаў, якія перажылі абодва атамныя бамбаваньні Хірасімы і Нагасакі. Зьяўляецца адзіным чалавекам, чыё знаходжаньне ў Хірасіме і Нагасакі падчас бамбаваньняў было прызнанае афіцыйна. Цутому Ямагуці быў аднесены да хібакуся — ахвяраў, якія выжылі пасьля бамбаваньня Нагасакі 9 жніўня 1945 году, а 24 сакавіка 2009 году ўрад Японіі афіцыйна пацьвердзіў, што ён таксама знаходзіўся ў Хірасіме падчас першага атамнага бамбаваньня, пасьля чаго вярнуўся ў свой родны горад Нагасакі, дзе праз тры дні адбылося другое атамнае бамбаваньне.

Цутому Ямагуці памёр 4 студзеня 2010 году, зьяўляючыся апошняй асобай, якая перажыла абодва атамныя бамбаваньні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1916 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 16 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Японіі
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Памерлі 4 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў Нагасакі
Катэгорыя:Атамныя бамбаваньні Хірасімы і Нагасакі
343

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 6 сьнежня — Мікола Цудатворца, мірлікійскі архіяпіскап

## Вонкавыя спасылкі
342

## Падзеі
* на Кіпры адбыўся моцны землятрус
* у Канстантынопалі пачаў дзейнічаць Сафійскі сабор

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*
Аракур (неадназначнасьць)

Назву **Аракур** маюць:

* **[[Аракур (Ардэны)|Аракур]]** — камуна ў Францыі, у рэгіёне Эльзас — Шампань-Ардэны — Лятарынгія (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне Шампань-Ардэны), у дэпартамэнце Ардэны
* **[[Аракур (Мёрт і Мазэль)|Аракур]]** — камуна ў Францыі, у рэгіёне Эльзас — Шампань-Ардэны — Лятарынгія (да 1 студзеня 2016 — у рэгіёне Лятарынгія), у дэпартамэнце Мёрт і Мазэль
Юліюш Румель

**Ю́ліюш Ру́мель** (; 3 чэрвеня 1881, Горадня — 3 верасьня 1967, Варшава) — палкоўнік коннай артылерыі войскаў Расейскай імпэрыі, генэрал дывізіі Войска Польскага.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вайскоўцы Расейскай Імпэрыі
Катэгорыя:Польскія генэралы
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Узнагароджаныя крыжам камандорскім з зоркай ордэна Адраджэньня Польшчы
Катэгорыя:Узнагароджаныя крыжам камандорскім ордэна Адраджэньня Польшчы
Катэгорыя:Узнагароджаныя крыжам афіцэрскім ордэна Адраджэньня Польшчы
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Віртуці Мілітары
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Ясень (Магілёўская вобласьць)

**Я́сень** — вёска ў Асіпавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар Ясенскага сельсавету.

## Гісторыя
Каля вёскі знаходзіцца археалягічны помнік — курганны могільнік з 20 насыпаў, які належыў дрыгавічам і датуецца да 11—13 стагодзьдзяў. Сама вёска вядома з 16 ст., у 1524 — сяло, шляхецкая ўласнасьць. У 1579 дзейнічала царква. У 1581 сяло было ў складзе прыватнага маёнтка Глуск Рэчыцкага павету Менскага ваяводзтва ВКЛ. Ад 1793 у складзе Расейскай імпэрыі.

Ад 1795 у Бабруйскім павеце Менскай губэрні. У сярэдзіне 19 ст. вёска зьяўлялася ўласнасьцю памешчыка Лойкі. У 1897 у Замоскай воласьці Бабруйскага павету, было 70 сялянскіх гаспадарак, 80 жылых пабудоваў, 532 жыхары, працавалі царква, хлебазапасны магазін, вінная лаўка, млын. Побач зь вёскай знаходзілася аднайменная сядзіба. У 1907 адчыненая народная вучэльня.

Пасьля кастрычніцкага перавароту на базе народнае вучэльні створана працоўная школа 1-й ступені. У 1922 адкрыта хата-чытальня. У траўні 1942 нямецкія карнікі спалілі вёску і загубілі 11 яе мірных жыхароў. У 2001 было 182 двары, 469 жыхароў. У 2007 годзе 169 гаспадарак, 471 жыхар.

## Помнікі
У вёсцы знаходзяцца помнікі памяці настаўнікаў і вучняў мясцовай школы, якія загінулі ў 1941—1945. Таксама ўсталяваныя помнікі на магілах савецкага лётчыка А. Баранава, які загінуў у баі ў 1941, і Героя Сацыялістычнай Працы А. М. Гарбацэвіча.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Паходжанне вёсак Асіповіцкага раёну і іх гістарычная даведка

Катэгорыя:Ясенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Асіпавіцкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Віктар Марціновіч

**Ві́ктар Марціно́віч** ( 9 верасьня 1977 году, Ашмяны, Гарадзенская вобласьць, БССР, цяпер Беларусь) — беларускі публіцыст, мастацтвазанаўца, пісьменьнік.

## Біяграфія
Намесьнік рэдактара «БелГазеты». Выкладчык гісторыі мастацтва ў ЭГУ.

27 чэрвеня 2008 абараніў доктарскую дысэртацыю ў Віленскай акадэміі мастацтваў на тэму: «Віцебскі авангард (1918—1922): сацыякультурны кантэкст і мастацкая крытыка».

Выдаў раман «Параноя» на расейскай мове ў 2009 годзе, які быў негалосна забаронены да продажу ў Менску і ў некаторых інтэрнэт-крамах. Раман пазьней быў перакладзены на ангельскую, фінскую, нямецкую мовы і выдадзены ў ЗША, Фінляндыі й Нямеччыне.

У чэрвені 2011 году пісьменьнік прэзэнтаваў свой першы беларускамоўны раман «Сьцюдзёны вырай». Паводле аўтара, гэты твор мусіў распаўсюджвацца выключна ў электронным выглядзе і не выходзіў ў друкаваным варыянце.

У канцы траўня 2013 пісьменьнік прэзэнтаваў «Сфагнум», які быў напісаны па-расейску, і быў выдадзены адначасова ў электронным выглядзе па-расейску, ды ў папяровым варыянце ў беларускім перакладзе.

10 верасьня 2014 году адбыўся рэліз другога беларускамоўнага раману «Мова». Арыгінальнае беларускамоўнае выданьне выйшла ў продаж у папяровым выглядзе, а расейскамоўны пераклад быў прэзэнтаваны на інтэрнэт-партале, пазьней павіннае выйсьці папяровае расейскамоўнае выданьне. Раман быў перакладзены таксама на нямецкую мову.

## Прэміі і узнагароды
* Літаратурная прэмія «Дэбют» імя Максіма Багдановіча ў галіне прозы за раман «Сьцюдзёны вырай» (2012)
* (Encouragement Award) Эўрапейскага таварыства навуковай фантастыкі (European Science Fiction Society) (2014)

## Творы
* Параноя (2009)
* Сьцюдзёны вырай (2011)
* Сфагнум (2013)
* Мова (2014)
* Радзіма. Марк Шагал у Віцебску (2015)
* Возера радасьці (2016)
* Ноч (2018)
* Рэвалюцыя (2020)

## Цытаты

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Калёнка Віктара Марціновіча на budzma.by
* Сьцюдзёны вырай на сайце 34mag.net
* Сфагнум на сайце 34mag.net
* Мова (расейскі пераклад) на сайце 34mag.net

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ашмянах
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Брудзэў (Турэцкі павет)

**Брудзэў** () — вёска ў гміне Брудзэў Турэцкага павету Велікапольскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца за 12 км на паўночны ўсход ад Турка і за 120 км на ўсход ад Познані.

Геаграфічна Брудзэў знаходзіцца на Турэцкім узвышшы, якое ў сваю чаргу ёсьць часткай Паўднёвавелікапольскае нізіны. Празь вёску працякае рака Келбаска (прыток Варты).

## Перадгісторыя
У навакольлі Брудзэва знойдзена больш за 270 археалягічных стаянак. Найстарэйшыя (каля 10) датуюцца эпохай нэаліту і адносяцца да культуры лейкападобных кубкаў. Да лужыцкай культуры (бронзавы й жалезны вякі) адносяцца 77 стаянак, пшаворскай (рымскі пэрыяд) — 143. Раньнім сераднявеччам датуюцца 19, позьнім — 58 стаянак. Прыналежнасьць яшчэ 32 стаянак нявызначаная. Да таго ж зарэгістравана 6 могільнікаў (2 лужыцкай культуры, 3 пшаворскай, 1 раньняга сераднявечча).

У самім Брудзэве колькасьць знаходак невялікая. Археалягічныя раскопкі праводзіліся тут яшчэ перад 1-й сусьветнай вайной і ў 1958.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вёскі Велікапольскага ваяводзтва
Прая

**Пра́я** () — сталіца і найбуйнейшы горад Каба-Вэрдэ. Мецьціцца на паўднёвым узьбярэжжы вострава Сант’ягу, горад ёсьць цэнтрам муніцыпалітэту Прая. Насельніцтва складае 124 661 чалавек (2008). Прая — эканамічны, палітычны і культурны цэнтар краіны.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына.

Катэгорыя:Гарады Каба-Вэрдэ
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Мульт асобы

«**Мульт асобы**» () — парадыйнае анімаванае шоў на Першым канале. Стваральнікі мультфільму — кампанія «Пространство идей».

У тэлеперадачы выкарыстоўваюцца вобразы знакамітых людзей у мультыплікацыйным увасабленьні. Як правіла, адзін сюжэт з удзелам двух, радзей трох або чатырох пэрсанажаў цягнецца 3—4 хвіліны. У сюжэтах абыгрываюцца вядомыя ўсім падзеі альбо характэрныя рысы характару знакамітасьцяў. Рэжысэр шоў Васіль Пічул раней прымаў удзел у стварэньні перадачы «Лялькі».

Тэлеперадача выклікала бурную рэакцыю ў расейскай і замежнай прэсе і блаґасфэры. Асаблівую цікавасьць выклікаў 4-ы эпізод, які выйшаў у этэр у межах навагодняга шоў на Першым канале хутка пасьля бою курантаў. У ім, упершыню з пачатку кіраваньня прэзыдэнта Ўладзімера Пуціна, па дзяржаўным тэлебачаньні была паказаная анімацыйная карыкатура на яго самога і прэзыдэнта Дзьмітрыя Мядзьведзева. Па меркаваньні сцэнарыста праграмы «Лялькі» Віктара Шандаровіча, «Гэта не пародыя на Лялькі, гэта сымуляцыя сатыры».

## Сьпіс спарадыраваных знакамітасьцяў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мульт асобы на сайце Першага канала 
* Making a Little Fun of Russia’s Powerful 
* Фан-сайт праграмы «Мульт личности» 

Катэгорыя:Тэлевізійныя гумарыстычныя праграмы
Катэгорыя:Тэлеперадачы Першага канала
Катэгорыя:Расейскія тэлевізійныя праграмы
Катэгорыя:Сатырычныя тэлеперадачы
Вікінгі

**Ві́кінгі** — скандынаўскія дасьледнікі, ваяры, гандляры і піраты, якія рабілі набегі і калянізавалі абшары Эўропы з канца VIII і да пачатку XI стагодзьдзя. З дапамогай сваіх караблёў — дракараў — яны дасягалі Канстантынопалю і Волгі на ўсходзе, Ісьляндыі, Грэнляндыі і Ньюфаўндлэнду на захадзе. У паўночнай Эўропе пэрыяд іх набегаў вядомы як Эпоха вікінгаў. Гэты пэрыяд характарызуецца шырокім распаўсюджваньнем скандынаўскай культуры, пры адначасовым моцным уплывам зьнешняй культуры ў самой Скандынавіі, з глыбокімі наступствамі разьвіцьця ў абодвух напрамках.

У заходняй Эўропе вікінгаў называлі «нарманамі», а на тэрыторыях сучаснай Беларусі — «варагі», «русь» альбо «сьвеі».

Расейскі акадэмік Міхаіл Ламаносаў пісаў:

Папулярныя, сучасныя ўяўленьні пра вікінгаў, якія ставяцца да іхных сучасных нашчадкаў і жыхароў сучаснай Скандынавіі, часта моцна адрозьніваюцца ад складанай карціны, якая ўзьнікае з археалягічных і гістарычных крыніц. Рамантызаваныя ўяўленьні пра вікінгаў як высакародных дзікуноў пачалі зьяўляцца ў XVIII стагодзьдзі, і шырока распаўсюдзіліся на працягу XIX стагодзьдзя — пэрыяду адраджэньня інтарэсу да вікінгаў. Сучасныя папулярныя ўяўленьні пра вікінгаў, як правіла, заснаваныя на культурных клішэ і стэрэатыпах, якія абцяжарваюць сучасную ацэнку спадчыны вікінгаў. Гэтыя ўяўленьні не заўсёды дакладныя, гэтак, напрыклад, няма ніякіх доказаў таго, што яны насілі рагатыя шаломы.

## Культура
Розныя крыніцы асьвятляюць культуру, дзейнасьць і перакананьні вікінгаў. Большасьць сучасных літаратурных і пісьмовых крыніцаў пра вікінгаў паходзяць зь іншых культур, якія былі ў кантакце зь імі. Зь сярэдзіны XX стагодзьдзя, археалягічныя знаходкі пабудавалі больш поўную і збалянсаваную карціну жыцьця вікінгаў. Археалягічныя зьвесткі асабліва багатыя і разнастайныя. Яны забясьпечваюць веды пра іхныя сельскія і гарадзкія паселішчы, рамёствы і вытворчасьці, караблі і ваеннай тэхнікі, гандлёвых сетак, а таксама іхных язычніцкіх і хрысьціянскіх рэлігійных артэфактаў і практык.

## Глядзіце таксама
* Шлях з варагаў у грэкі

## Крыніцы


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Варагі

**Вара́гі** (, , стар.-ісьл. *væringjar*, , , стар.-) — зборная назва скандынаўскіх наро­даў у Старажытнай Ру­сі і Бізантыйскай імпэрыі.

У VIII—XII стагодзьдзях частка скандынаўскіх гандлёва-вайсковых супольнасьцей актыўна дзейнічала ў Прыбалтыцы і агулам ва Ўсходняй Эўропе. Старажытнарускія летапісы пачынаючы ад «Аповесьці мінулых часоў» зьвязваюць з варагамі паўстаньне дзяржавы Русь («пакліканьне варагаў» у 862 року паводле летапіснай храналёгіі).

Падчас гандлёвых і ваенных экспэдыцый варагі дасягалі Чорнага і Касьпійскага мораў і нават Багдаду. Зь бізантыйскіх крыніц варангі вядомыя як асаблівы аддзел на службе бізантыйскіх імпэратараў з XI стагодзьдзя. Скандынаўскія крыніцы называюць *вэрынгамі* скандынаваў на службе ў Бізантыі ў канцы X — пачатку XIII стагодзьдзя.

## Крыніцы

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Асобы Старажытнай Русі
Катэгорыя:Ваенная гісторыя Сярэднявечча
330-я

**330-я**

Стагодзьдзі: III стагодзьдзе — IV стагодзьдзе — V стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі:
280-я
290-я
300-я
310-я
320-я
**330-я**
340-я
350-я
360-я
370-я
380-я


Гады:
330, 331, 332, 333, 334, 335, 336, 337, 338, 339

----

## Асноўныя падзеі
* Канстантынопаль стаў другой сталіцай Рымскай імпэрыі
Украінскі вайсковы клюб імя гетмана Паўла Палуботка

**Украінскі вайсковы клюб імя гетмана Паўла Палуботка** () — украінская вайсковая грамадзка-палітычная арганізацыя незалежніцкага напрамку, створаная Мікалаем Міхноўскім і яго прыхільнікамі, якая дзейнічала ва Ўкраіне ў сакавіку-ліпені 1917 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Симон Петлюра і українізація армії

Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны

Катэгорыя:1917 год ва Ўкраіне
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1917 годзе
Аўрам Ешаяў Карэліц

Раббі **Аўрам Ешаяў Карэліц** (1878, Косава, — 1953, Бней-Брак, Ізраіль; вядомы як **Хазон Іш**, па назьве сваёй асноўнай 22-томнай працы) — вядомы рабін, галахіст, стваральнік мадэлі «Таварыства Вучэньня» (, «*хеўрат ха-ломдым*»), якая вызначае жыцьцё сучаснага ультра-артадаксыйнага габрэйства. Быў катэгарычным супернікам сіянізму.http://www.yhe.center/single-post/известные-раввины-о-сионизме 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарадзенскай губэрні
Абрагам Суцкевэр

**Абрагам Суцкевэр** (ідыш: **אַבֿרהם סוצקעווער** (15 ліпеня 1913, Смаргонь — 19 студзеня 2010, Тэль-Авіў) — габрэйскі і польскі паэт і пісьменьнік. Адзін з найвялікшых паэтаў на ідышы. Экспэрт у галіне літаратуры і мастацтва, папулярызатар мовы ідыш у Ізраілі.

Яго вершы былі пераведзены на англійскую, францускую, японскую, польскую і іншыя мовы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Памёр Аўром Суцкевер, вядомы габрэйскі паэт, уражэнец Смаргоні

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргоні
Катэгорыя:Памерлі ў Тэль-Авіве
Бангі

**Бангі** () — сталіца і найбуйнейшы горад Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі. Насельніцтва складае 622 771 чалавек (2006).

Катэгорыя:Гарады Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікі
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Нігер (рака)

**Нігер** — галоўная рака заходняй Афрыкі, мае даўжыню каля 4180 км. Плошча вадазбору каля 2 117 700 км². Бярэ свой пачатак на Гвінэйскіх узвышшах у паўднёва-ўсходняй Гвінэі. Цячэ праз Малі, Нігер, Бэнін і Нігерыю, дзе ўпадае ў Гвінэйскі заліў Атлянтычнага акіяна. Нігер — трэцяя па даўжыні рака Афрыкі пасьля Нілу і Конга.

## Геаграфія
Рака бярэ пачатак пад назвай Джоліба на схілах Леона-Лібэрыйскага ўзвышша, упадае ў Гвінэйскую затоку Атлянтычнага акіяну, утвараючы дэльту. Ад вытокаў прыкладна да 10° заходняй шыраты цячэ на паўночны ўсход у гарах, пераважна ў вузкай даліне, затым выходзіць на раўніны Судану, дзе разьбіваецца на шматлікія рукавы і пратокі, утворачы ўнутраную дэльту. У раёне гораду Тамбукту рукавы зноўку злучаюцца ў адное рэчышча. Ад Курусу да Бамака і ніжэй гораду Сэгу маецца шырокая даліна, і тутака рака значна павялічвае сваю ваданоснасьць з прычыны ўпадзеньня прытокаў. У гэтым месцы рака зьяўляецца суднаходнай. Паміж гарадамі Ке-Масына і Тамбукту Нігер падзяляецца на мноства рукавоў і працякае ў шырокай, моцна забалочанай пойме зь вялікай колькасьцю пратокаў, старыцаў і азёраў. У раёне Тамбукту рукавы злучаюцца ў адное рэчышча. Далей рака цячэ ва ўсходнім напрамку прыкладна каля 300 км уздоўж паўднёвай ускраіне пустэльні Сахара, не прымаючы значных прытокаў. Ад паселішча Бурэм рака паварочвае на паўднёвы ўсход, ніжэй гораду Елва перасякае Паўночнагвінэйскае ўзвышша, дзе прымае шмат дробных прытокаў.

Далей, аж да вусьця (каля 750 км), рака цячэ ў шырокай даліне, дзе зноўку зьяўляецца даступнай для суднаходзтва. Каля гораду Лакоджа ў Нігер упадае ейный найбуйнейшы прыток — Бэнуэ, які мае шырыню да 3 км і глыбіню да 20 м і больш. За 181 км ад акіяну паблізу гораду Аба пачынаецца дэльта Нігера. Па працягласьці найбольшы рукавом зьяўляецца Нун, але для суднаходзтва выкарыстоўваецца больш глыбокі рукаў Фаркадос. Марскія прылівы ахопліваюць большую частку дэльты і толькі на 35 км не дасягаюць ейнай. Нігер сілкуецца водамі летніх мусонных дажджоў і характарызуецца складаным водным рэжымам. У верхнім цячэньні паводка пачынаецца ў чэрвені і ў Бамака дасягае максымуму ў верасьні і кастрычніку. У ніжнім цячэньні ўздым вады пачынаецца ў чэрвені ад мясцовых дажджоў, у верасьні ён дасягае максымуму, далей узровень падае, але ў лютым зноўку падвышаецца ў сувязі з прыходам сюды паводкі зь верхняй часткі вадазбору.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыя і мапа Нігеру

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Летапіс Красінскага

**Ле́тапіс Красі́нскага** — адзін зь беларуска-літоўскіх летапісаў. Упершыню надрукаваны ў 1893, пазьней перавыдаваўся, у прыватнасьці, у 35-м томе ПСРЛ. Прадстаўляе варыянт «Хронікі Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага», аднак у параўнаньні зь іншымі летапісамі (напр., Рачынскага) прапушчаны значны фрагмэнт (пасьля паведамленьня пра ўкняжаньне Трайдзеня летапісец пераходзіць адразу да наданьня ўдзелаў сынам Гедзіміна).

Складаў частку рукапіснага зборніка, які знаходзіўся ў бібліятэцы Красінскіх (№408) і загінуў падчас Другой Сусьветнай вайны. У тым жа зборніку знаходзіліся «Сказаньне аб Сывіле-прарочыцы» і «Кніга аб Таўдалі рыцары». Згуба рукапісу ўскладняе яго датыроўку, але зьвесткі, пададзеныя ў публікацыях тэкстаў са зборніка, указваюць найімаверней на другую палову XVI ст.

## Літаратура
* Н. Н. Улащик. Введение в изучение белорусско-литовского летописания, , «Наука», 1985.

## Вонкавыя спасылкі
* Тэкст летапісу па ПСРЛ

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Ёзэф II (імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі)

**Ёзэф II Аўстры́йскі** (; 13 сакавіка 1741 — 20 лютага 1790) — кароль Нямеччыны з 27 сакавіка 1764, абраны імпэратарам Сьвятой Рымскай імпэрыі 18 жніўня 1765 году, старэйшы сын Марыі Тэрэзіі; самастойна кіраваў толькі пачынаючы са сьмерці маці 1780; 29 лістапада 1780 году ўспадкаваў ад яе ўладаньні Габсбургаў — эрцгерцагства Аўстрыйскае, каралеўствы Багемскае і Вугорскае. Выбітны дзяржаўны дзяяч, рэфарматар, яскравы прадстаўнік эпохі асьветленага абсалютызму.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кавалеры ордэна Марыі Тэрэзіі
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна сьвятога Стэфана Вугорскага

Катэгорыя:Аўстрыйскія рыма-каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Каралі Вугоршчыны
Катэгорыя:Каралі Чэхіі
Катэгорыя:Каралі Харватыі
Катэгорыя:Удзельнікі Вайны за баварскую спадчыну
Пётар Мятла

**Пётар Васільевіч Мятла** (1890, в. Кухцінцы, Дзісенскі павет, цяпер Мёрскі раён — 12 жніўня 1938, Беламорска-Балтыйскі канал) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, публіцыст, пісьменьнік. Пасол польскага сойму ў 1922—1927 гадах.

## Жыцьцяпіс
У 1906—1910 гадах навучаўся ў Дзісенскай гарадзкой вучэльні, у 1911—1912 гадах на пэдагагічных курсах у Коўне. Працаваў настаўнікам. У 1914—1917 гадах у расейскім войску; вучыўся ў Аляксееўскай ваеннай вучэльні, юнкеры якой у 1917 годзе выступілі супраць бальшавікоў. Арыштаваны разам зь іншымі юнкерамі. З канца 1917 да 1921 году настаўнічаў на Дзісеншчыне. З 1921 году ў Вільні. Працаваў у каапэрацыі. Удзельнічаў у стварэньні беларускіх школ.

Абраны ад Блёку нацыянальных меншасьцяў паслом польскага сойму ў 1922 годзе, ад сьвянцянскай акругі № 64. Сябра Беларускага пасольскага клюбу. З 1926 году сябра КПЗБ. Адзін са стваральнікаў і сябраў ЦК БСРГ. Рэдактар грамадоўскіх газэт. Аўтар публікацыі пра паездку з паслом Ярэмічам у 1924 годзе ў Менск. Адзін з заснавальнікаў Беларускага каапэратыўнага банку.

Арыштаваны 16 студзеня 1927 году ў Валожыне польскімі ўладамі, нягледзячы на мандат пасла па справе Грамады. Сьледчы судзьдзя на падставе сабраных доказаў адразу прад’явіў абвінавачваньне. У 1928 годзе на «працэсе 56-ці» атрымаў вырак 12 гадоў турмы.

Дзякуючы абмену палітычнымі вязьнямі з 1930 году ў БССР. У 1932—1933 гадах старшыня Камісіі па вывучэньні Заходняй Беларусі АН БССР. Жыў у Менску на вул. Савецкая, д. 89.

Арыштаваны 1 верасьня 1933 году годзе па справе «Беларускага нацыянальнага цэнтру». 9 студзеня 1934 году «*як кіраўнік і арганізатар БНЦ*» судовай калегіяй АДПУ СССР прыгавораны да расстрэлу. Расстрэл заменены 10 гадамі лягэру. Накіраваны на будаўніцтва Беламорска-Балтыйскага канала. Тамака памёр 12 жніўня 1938 году.

Рэабілітаваны 16 жніўня 1956 году Вайсковым трыбуналам Беларускай вайсковай акругі. Справа № 10182-с; захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Мятла Пётар // 
* Слоўнік Маракова // 

## Вонкавыя спасылкі
* МЯТЛА Пётр Васільевіч // «Адраджэнцы Беларусі», выданьне культурна-асьветнага клюбу «Спадчына», прысьвечанае 90-годзьдзю абвяшчэньня незалежнасьці Беларускай Народнай Рэспублікі.

Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Беларускія парлямэнтарыі Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Сябры Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Сябры БСРГ
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Кравец

**Кравец** — рамесьнік, што займаецца шыцьцём (рэчы — ігла альбо швальная машына) мужыцкай, жаночай ды дзіцячай бялізны альбо вясновай, восеньскай ды зімовай адзежы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Прафэсіі
Кандрат Лейка

**Кандра́т То́даравіч Ле́йка** (5 верасьня 1860, вёска Збочна каля Слоніма — 6 верасьня 1921, места Здалбунаў, цяпер Ровенская вобласьць, Украіна) — беларускі пісьменьнік, празаік, драматург і пэдагог. Пачынальнік беларускай дзіцячай літаратуры.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Азярніцкую вучэльню (1876), Сьвіслацкую настаўніцкую сэмінарыю (1879). Па накіраваньні працаваў настаўнікам у мястэчку Косава. У сувязі з абвастрэньнем хваробы (рэўматызм) паводле парады лекараў у 1884 року пераехаў на Харкаўшчыну. У 1896 року пасьля здачы экзамэнаў на званьне настаўніка павятовай вучэльні і сканчэньня адмысловых курсаў у Пецярбургу прызначаны інспэктарам Харкаўскай вучэльні сьляпых дзяцей. На гэтай пасадзе зарэкамэндаваў сябе як дасьведчаны пэдагог і выдатны адмысловец. У 1908 року паводле стану здароўя пакінуў службу ў Харкаве. Некаторы час працаваў выкладнікам расейскай мовы ў Елізаветградзкай камэрцыйнай вучэльні і прыватнай жаночай гімназіі. 3 1911 року загаднік вучэбнага аддзелу ў Валкаўскім павятовым земстве Харкаўскай губэрні. У пачатку 1918 року К. Лейка быў паралізаваны, што прымусіла пакінуць службу і пераехаць на Валынь у мястэчка Здалбунаў да брата Івана, дзе ён і памёр.

Пісаў на беларускай мове. Захаваліся ягоныя вершы, датаваныя 1883 рокам («Сарока», «Песьня ластаўкі», «Бусел»). Творы Кандрата Лейкі публікаваліся ў «Нашай Ніве», «Нашай думцы», «Беларускім Календары» у 1912—1920 рокі. У 1912 року выдаў у Вільні «Снатворны мак» — першую п’есу для беларускага лялечнага тэатра.

## Творы
* Таклюся-сухотніца (1912)

## Літаратура
* Лейка Кандрат // Гарэцкі М. Гісторыя беларускае літаратуры. — Вільня, 1920.
* Мікалай Сідаровіч. Пісьменьнік і пэдагог Кандрат Лейка (1860—1921) // Наша Ніва № 06 (127) 1999 г.
* Календарыюм // Czasopis. № 9, 2005.

## Вонкавыя спасылкі
* Творы на «Беларускай Палічцы»

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слонімскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Ровенскай вобласьці
Вялікі аркестар сьвяточнай дапамогі

**Вялікі аркестар сьвяточнай дапамогі** () — дабрачынная некамэрцыйная грамадзкая арганізацыя, адна з найбуйнейшых у Польшчы, якая штогод ладзіць аднайменную акцыю, празь якую шпіталі Польшчы атрымоўваюць мэдыцынскае абсталяваньне для выяўленьня цяжкіх хваробаў на раньніх стадыях і іх прафіляктыкі у дзяцей.

З 1993 году кожны год ладзіцца агульнапольская акцыя, вынікам якой стае «Вялікі фінал» Вялікага аркестру сьвяточнай дапамогі: на працягу году канцэрты, прыбытак зь якіх ідзе на набыцьцё абсталяваньня, праходзяць па ўсёй краіне і нават па-за яе межамі. У дзень Вялікага фіналу валянтэры фундацыі выходзяць на вуліцы і зьбіраюць грошы, якія таксама пераходзяць на рахунак фундацыі для выкананьня мэты. Кожны валянтэр мае ідэнтыфікацыйную картку, гэтак можна распазнаць ашуканцаў, што ня маюць дачыненьня да кампаніі. Кожны, хто зрабіў унёсак, атрымоўвае стыкер у выглядзе чырвонага сэрца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамадзкія арганізацыі
Катэгорыя:Польская культура
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
338

## Падзеі
* Рымская імпэрыя запрасіла готаў пасяляцца на поўначы імпэрыі для абароны яе межаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*
Марыя Тэрэзія

**Мары́я Тэрэ́зія** (, 13 траўня 1717 — 29 лістапада 1780) — эрцгерцагіня Аўстрыі, кароль Вугоршчыны (менавіта так, таму што Вугоршчынай у прынцыпе ня можа кіраваць жанчына) з 25 чэрвеня 1741, каралева Багеміі з 20 кастрычніка 1740 (мела гэтыя тытулы асабіста, па спадчыне) і імпэратрыца Сьвятой Рымскай імпэрыі (як супруга, а затым удава Франца I Стэфана Лятарынгскага, выбранага імпэратарам у 1745). Заснавальніца Лятарынгскага адгалінаваньня дынастыі Габсбургаў. Валадарыньне Марыі Тэрэзыі — час актыўных рэформаў. Яна ўваходзіць у лік прадстаўнікоў дынастыі, якая карысталася найбольшай папулярнасьцю.

Сярод яе шматлікіх нашчадкаў — два імпэратара (Ёзэф II і Леапольд II), а таксама знакамітая каралева Францыі «аўстрыячка» Марыя Антуанэта.

1 верасьня 1771 году заснавала «Венскую біржу» для продажу дзяржаўных аблігацыяў, вэксаляў і гандлю валютай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 13 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1717 годзе
Катэгорыя:Памерлі 29 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1780 годзе
Катэгорыя:Каралі Чэхіі
Катэгорыя:Каралі Вугоршчыны
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Імпэратары Сьвятой Рымскай імпэрыі
П’ер Бэйль

**П’ер Бэйль** (,  — ) — адзін з самых уплывовых францускіх мысьляроў і філязоўска-багаслоўскі крытык. Пазьней яго творы паўплывалі на разьвіцьцё Асьветніцтва.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Францыі
Катэгорыя:Францускія філёзафы
Катэгорыя:Памерлі ў Ратэрдаме
Бэрнар лё Баўе дэ Фантэнэль

**Бэрна́р лё Баўе́ дэ Фантэнэ́ль** ; 11 лютага 1657 — 9 студзеня 1757) — францускі пісьменьнік і навуковец, пляменьнік П’ера Карнэля, родам з Руану.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 11 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1657 годзе
Катэгорыя:Памерлі 9 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1757 годзе
Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі навук
Адам Пілсудзкі

**Адам Пілсудзкі** (; 25 верасьня 1869, Зулаў — 16 сьнежня 1935, Варшава) — польскі палітык, віцэ-прэзыдэнт Вільні, сябра сэнату Польскай Рэспублікі чацьвертага скліканьня. Брат Юзэфа Пілсудзкага.

## Біяграфія
З кастрычніка 1934 году — віцэ-прэзыдэнт Вільні. За некалькі месяцаў да сьмерці 4 кастрычніка 1935 году стаў сябрам Сэнату Польшчы чацьвертага скліканьня. Памёр у Варшаве. Пахаваны ў Вільні на могілках Росы.

Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Сэнатары Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Росы
Ян Пілсудзкі

**Ян Пілсудзкі** (, 15 студзеня 1876, Зулаў&nbsp;— 21 сьнежня 1950, Лёндан) &nbsp;— польскі юрыст, палітык і грамадзка-палітычны дзеяч. Брат Юзэфа Пілсудзкага.

## Крыніцы
Браніслаў Пілсудзкі

**Браніслаў Пілсудзкі** (, 2 лістапада 1866, Зулаў — 17 траўня 1918, Парыж) — этнограф Далёкага Ўсходу, дасьледчык культуры айнаў.

Брат Юзэфа Пілсудзкага.

Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Шарль Люі дэ Мантэск’ё

**Шарль Люі дэ Мантэск’ё** (; 18 студзеня 1689 — 10 лютага 1755) — францускі пісьменьнік, правазнаўца і філёзаф, аўтар рамана «Пэрсыдзкія лісты», артыкулаў з Энцыкляпэдыі, альбо Тлумачальнага слоўніка навук, мастацтваў і рамёстваў. Суразмоўца францускага дасьледчыка спрэчных пытаньняў міжнароднага права Габрыэля Маблі.

Катэгорыя:Францускія філёзафы
Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі навук
Франсуа Кёнэ

**Франсуа́ Кёнэ́** (; 4 чэрвеня 1694, Мэр, каля Парыжу — 16 сьнежня 1774, Вэрсаль) — францускі эканаміст, заснавальнік школы фізыякратаў.

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1694 годзе
Катэгорыя:Францускія эканамісты
Катэгорыя:Памерлі 16 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1774 годзе
Сяргей Баран

**Сярге́й Іо́сіфавіч Бара́н** (*Баранаў*; 27 верасьня 1892, в. Віцькі Гарадзенскі павет, цяпер Гарадзенскі раён — ?, ГУЛАГ, СССР] — грамадзкі і культурны дзяяч, пэдагог. Пасол польскага сойму ў 1922—1927 гадах. Сябра Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў. У час 1-й сусьветнай вайны ўзначальваў Гарадзенскае таварыства дапамогі ахвярам вайны.

## Біяграфія
У 1919 годзе старшыня Беларускага нацыянальнага камітэту ў Горадні. Заснаваў Гарадзенскую беларускую гімназію, выкладаў у ёй.

У 1922 годзе ад Блёку нацыянальных меншасьцяў (акруга № 6) абраны паслом у сейм Польшчы ад гарадзенскай акругі.

А ўжо празь месяц па абраньні выступіў у Сейме з заяваю супраць арыштаў гарадзенскіх беларусаў. 8 красавіка з Гарадзенскай вязьніцы былі вызвалены 23 зьняволеныя зь ліку арыштаваных дагэтуль 47 беларускіх дзеячоў. А яшчэ праз тыдзень ён і Адам Станкевіч разам выступалі на мітынгу ў Горадні.

9 чэрвеня 1923 году арыштаваны польскімі ўладамі, абвінавачаны ў падрыхтоўцы паўстаньня ў Заходняй Беларусі. На судовым працэсе «45-ці кансьпіратараў» ў Беластоку атрымаў 8 гадоў вязьніцы. У 1927 годзе пасьля вызваленьня зь вязьніцы эміграваў у БССР.

«*Пакуль пасол С. Баран ня быў арыштаваны — Гродзеншчына была ажыўлена ад часу да часу мітынгамі… Цяпер, як страцілі мы пасла С. Барана, апынуліся ў загнаным, беспрасветным становішчы. …Вельмі пажадана, — заканчваўся наступнымі словамі артыкул, — каб беларускія паслы, якія разьяжджаюць па Віленшчыне, не забыліся і аб Гарадзеншчыне…*».

У 1932 годзе ўступіў у ВКП(б). 25 верасьня 1933 году па арышце вул. Правіянцкая, д. 20, кв. 2 у Менску арыштаваны ДПУ БССР па справе «Беларускага нацыянальнага цэнтру». Асуджаны 9 студзеня 1934 году паводле пастановы калегіі АДПУ СССР «*як удзельнік контрарэвалюцыйнай арганізацыі*» да 10 гадоў ППК. Этапаваны ў Далёкаўсходні канцлягер НКВД Хабараўскага краю.

Апошні раз яго бачылі жывым 25 красавіка 1935 году ў Дальлагу. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваны 16 жніўня 1956 году. Асабовая справа № 10182 з фатаздымкам захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Слоўнік.орг
* Слоўнік Маракова

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гарадзенскім раёне
Катэгорыя:Выкладчыкі Гарадзенскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Беларускія парлямэнтарыі Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Памерлі ў ГУЛАГу
Наш Сьцяг

**«Наш Сьцяг»** (5 чэрвеня — 13 жніўня 1924) — беларуская газэта, орган Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянэраў, выходзіла ў Вільні пад рэдакцыяй Язэпа Лагіновіча.

Наступніца зачыненай газэты «Вольны Сьцяг», якая з мэтаю кансьпірацыі й з прычыны цэнзурных забарон выходзіла пад рознымі назвамі: «Наш сьцяг», «Падняты Сьцяг», «Сьцяг», «Сьцяг народа» і інш.. 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Говін С. В. «Вольны Сьцяг».  //  — С. 268.
* Арсень Ліс.  «Вольны сцяг». //  — С. 355. 

## Вонкавыя спасылкі
* «Наш Сьцяг» (1923) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх (

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Сьцяг Працы (газэта)

**«Сьцяг Працы»** (4—31 ліпеня 1928) — беларуская газэта. Орган Беларускага рабоча-сялянскага пасольскага клюбу «Змаганьне». Выдавалася ў Вільні. Рэдактар Ал. Клаўсуць. Выйшла 8 нумароў. Зачынена польскай адміністрацыяй.

Выходзіла пасьля закрыцьця газэты «Зара праца». Пасьля закрыцьця газэты пачала выдавацца пад назвай «Доля працы».

## Іншыя назвы
У сувязі з рэпрэсіямі польскіх улад выдаўцы 15 разоў мянялі назву газэты: 
* **«[[Наша праца]]»** (1—29 кастрычніка 1927), 
* **«[[Праца (газэта)|Праца]]»** (5—23 лістапада 1927), 
* **«[[Права працы]]»** (7—24 сьнежня 1927), 
* **«[[Навагодняя праца]]»** (27 сьнежня 1927), 
* **«[[Думка працы]]»** (4—28 студзеня 1928), 
* **«[[Сіла працы]]»** (1—24 лютага 1928), 
* **«[[Воля працы]]»** (12—31 сакавіка 1928), 
* **«[[Красавік (газэта)|Красавік]]»** (5 красавіка 1928), 
* **«[[Голас працы]]»** (14 красавіка—30 траўня 1928),
* **«[[Зара працы]]»** (2—29 чэрвеня 1928),
* **«Сьцяг працы»** (4—31 ліпеня 1928),
* **«[[Доля працы]]»** (3—29 жніўня 1928),
* **«[[Рэха працы]]»** (1-29 верасьня 1928),
* **«[[Слова працы]]»** (5—31 кастрычніка 1928),
* **«[[За працу]]»** (5—27 лістапада 1928),
* **«[[Да працы (1928)|Да працы]]»** (1—16 сьнежня 1928)

## Гісторыя
Мела рубрыкі «Палітычная хроніка», «Выбарная хроніка», «3 сэйму» і інш. Пісала пра цяжкае сацыяльна-эканамічнае становішча працоўных Заходняй Беларусі, нацыянальна-вызваленчы рух, рознагалосьсі паміж прадстаўнікамі ідэй сацыялістычнай і нацыянальнай арыентацыі ў барацьбе за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленьне, гісторыю стварэьньня і дзейнасьць розных партыяў і арганізацыяў, у т. л. БСРГ, Польскай сацыялістычнай партыі, Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі, Беларускага сялянскага саюза і інш.

Асьвятляла падрыхтоўку, выбары і работу польскага сэйму, інфармавала пра ход судовага працэсу над дзеячамі БСРГ. На старонках газэты зьмешчаны выступы беларускіх паслоў у польскім сэйме, артыкулы з нагоды 10-й гадавіны незалежнасьці Польшчы, матэрыялы пра культурнае жыцьцё ў Заходняй Беларусі, вершы М. Васілька, Х. Ільяшэвіча, А. Салагуба, В. Таўлая і інш., пад рубрыкай «Маленькі фэльетон» матэрыялы І. Маразовіча (пад псэўд. Я. Маланка), пераклады на беларускую мову асобных твораў У. Караленкі.

Разам выйшла каля 120 нумароў, зь іх больш за 50 канфіскавана. Зачынена польскімі ўладамі.

## Літаратура
* 
* Говін С. В.  «Да працы».  //  — С. 556.
* Говін, С. «Да працы» / Сцяпан Говін //  — С. 184.

## Вонкавыя спасылкі
* «Сьцяг Працы» (1928) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Выданьні БСРГ
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Беларускамоўныя выданьні ў Польшчы
Сын Беларуса

**Сын Беларуса** (18 траўня — 19 верасьня 1924) — беларуская газэта Заходняй Беларусі. Выдавалася 3 разы на тыдзень. Неафіцыйны орган Беларускага пасольскага клюбу. Выходзіла ў Вільні. Рэдактар Мікалай Шыла. Наступніца зачыненай газэты «Голас беларуса». Выйшла 42 нумары. Зачынена польскімі ўладамі.
## Вонкавыя спасылкі
* «Сын Беларуса» (1924) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
337

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 22 траўня — Канстантын І, рымскі імпэратар
Жорж Люі Леклерк дэ Бюфон

**Жорж Люі́ Лекле́рк дэ Бюфо́н** (; 7 верасьня 1707, Манбар, Бургундыя — 16 красавіка 1788, Парыж) — францускі натураліст, біёляг, матэматык, прыродазнавец і пісьменьнік XVIII стагодзьдзя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія навукоўцы
Катэгорыя:Францускія мастакі
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі навук
Катэгорыя:Францускія батанікі
Антон Маркевіч

**Антон Маркевіч** (14 кастрычніка 1925, Горадня — 9 лістапада 2009, Ашава, Канада) — беларускі грамадзкі дзеяч у Канадзе.

Ад 1944 году – на эміграцыі. Дзевяць гадоў (1946—1955) пражыў у Мюнхэне, але ўдзелу ў грамадзкім жыцьці там не браў. У 1955 годзе перабраўся ў Канаду, дзе пачаў актыўна ўдзельнічаць у грамадзкім беларускім жыцьці. Праз кароткі час быў абраны сакратаром Задзіночаньня Беларусаў Канады. У 1958 годзе быў абраны старшынём Галоўнай управы ЗБК.

Разам з Кастусём Акулам ён заснаваў выдавецка-мастацкі клюб «Пагоня». Сярод іншага, сябры клюбу рабілі значкі з «Пагоняй» ды пярсьцёнкі. Залатымі і срэбранымі значкамі ганаравалі вядомых беларусаў за ўнёсак у грамадзкую і культурную працу.

Быў карэспандэнтам амэрыканскае газэты «Беларус». Пісаў пра жыцьцё канадзкіх беларусаў пад імем *Хвядос Прылепскі*, ці крыпта-псеўданімам А—віч.

У 1965 годзе, жывучы ў горадзе Ашава (не блытаць са сталіцай краіны Атавай) дабіўся, каб бел-чырвона-белы сьцяг уздымаўся штогод 25 сакавіка перад гарадзкой ратушай побач з канадзкім. У 1970-м разам з Вінцэнтам і Раісай Жук-Грышкевічамі дамовіліся з мэрыяй Таронта, каб сьцяг уздымаўся на ратушнай плошчы кожныя 25 сакавіка.

Як прадстаўнік беларускай грамады быў запрошаны на ўрачысты абед у мэрыі ў гонар брытанскай каралевы Элізабэт падчас ейных адведзінаў Таронта.

Арганізаваў штонядзельныя паўгадзінныя радыёперадачы на беларускай мове на радыёстанцыі ў горадзе Оўквіл.

## Вонкавыя спасылкі
* Памёр грамадскі дзеяч у Канадзе Антон Маркевіч 

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горадні
Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе
Катэгорыя:Памерлі 9 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Канадзе
Параперагравальнік

**Параперагравальнік** — прыстасаваньне для павышэньня тэмпэратуры пары вышэй за тэмпэратуру яе насычэньня (тэмпэратуры, пры якой ажыцьцяўляецца пераход вады з вадкаснага стану ў паравы).

Выкарыстоўваецца ў парасілавых устаноўках — на ЦЭС, раней на паравозах. Магчыма выкарыстаньне параперагравальнікаў і на атамных электрастанцыях, але яно пакуль абмежаванна з-за нерэнтабельнасьці ці тэхнічнай немагчымасьці гэтага мерапрыемства. Выкарыстаньне перагрэтай пары дазваляе павысіць ККДз паравай устаноўкі.

На паравых катлах параперагравальнік уяўляе сабою трубную сыстэму, якая звычайна знаходзіцца на выхадзе з топкі.

На ЦЭС з магутнымі энэргаблёкамі выкарыстоўваюцца *прамежкавыя (другасныя) параперагрвальнікі*, у якіх пара награваецца да больш высокай тэмпэратуры пасьля таго, як яна зьдзейсьне працу ў цыліндры высокага ціску паравай турбіны, а пасьля ідзе ў цыліндар нізкага ціску. Пры гэтым пара ў другасным параперагравальніку знаходзіцца пры больш нізкім ціску, чым у асноўным параперагравальніку. На ЦЭС прамежкавы параперагравалнік таксама зьяўляецца часткай паравага катла і ўяўляе трубную сыстэму.

Другасны перагрэў пары выкарыстоўваецца і на АЭС (але яны звычайна не маюць асноўнага параперагравальніка). На сучасных АЭС тыповым рашэньнем зьяўляецца не ажыцьцяўленьне другаснага перагрэву пары ў парагенэратары, а *паравы перагрэў*. У гэтым выпадку ролю прамперагравальніка выконвае паверхасны цеплаабменьнік, у якім пар пасьля цыліндра высокага ціску турбіны награваецца за кошт цяпла часткі сьвежай пары, якая была атрымана ў парагенэратары АЭС, але не пайшла ў паравую турбіну. Эфэктыўнасьць такога прамперагрэву ніжэй за звычайны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Энэргетыка
Сацыялістычны рэалізм

**Сацыялісты́чны рэалі́зм**, *сацрэалізм* — адзін з найважнейшых кірункаў у мастацтве XX стагодзьдзя. Сацрэалізм тэарэтычна абапіраецца на філязофскія прынцыпы гістарызма і дыялектычнага разуменьня быцьця, часткова ўвабраў у сябе расейскую і замежную рэалістычную традыцыю ў мастацтве, але нясе ў сабе новае, раней ня ўспрымаймае, ідэйнае зьмесьціва, закладзенае дыялектна-матэрыялістычнай філязофіяй і камуністычнымі ідэямі марксызму (марксысцкая эстэтыка) у другой палове XIX—XX стст.

## Вонкавыя спасылкі

Рэалізм сацыялістычны
Слуцкая гімназія

**Слуцкая гімназія** (цяпер ДУА «*Гімназія №1 г. Слуцка*») — найстарэйшая адукацыйная ўстанова сучаснай Беларусі, другая пасьля Віленскага ўнівэрсытэту, заснаваная ў 1617 годзе Янушам Радзівілам у Слуцку.

## Гісторыя
20 траўня 1617 году Януш VI Радзівіл падпісаў грамату аб заснаваньні кальвінісцкая школы, якая ў 1630-х гадох была пераўтвораная ў кальвінісцкую гімназію. Будынак гімназіі быў драўляным. Паводле дасьледваньняў Рыгора Родчанкі, гімназія працавала на працягу трох стагодзьдзяў бесьперапынна. Адукацыя ў гімназіі была платнай. У гімназіі адбывалася разьдзяленьне вучняў па клясах, а не прадметах. Вывучаліся польская, лацінская, грэцкая і нямецкая мовы, а таксама этыка, рыторыка, гісторыя, матэматыка і заканадаўства.

Пасьля кастрычніцкага перавароту гімназія была пераўтворана ў сярэднюю школу. У час нямецка-савецкай вайны ў будынку школы месьціўся нямецкі шпіталь. У час вызваленьня Беларусі з-пад акупацыі ў 1944 годзе будынак быў пашкоджаны бомбай — аднаўленьне будынку цягнулася пяць гадоў і было скончанае толькі ў 1949 годзе. У гонар вучняў гімназіі, якія загінулі ў часе вайны, на тэрыторыі школы быў усталяваны помнік.

Статус гімназіі быў нададзены навучальнай установе зноў толькі ў 1998 годзе, калі школа была ператвораная ў *гімназію №1 з паглыбленым вывучэньнем ангельскай мовы*. У 2003 і 2009 гадох гімназія пасьпяхова прайшла дзяржаўную атэстацыю.

## Будынак
Найстарэйшай школай слуцкая гімназія зьяўляецца ўскосна. Драўляны будынак, існаваўшы раней, быў заменены каменнай будовай у стылі клясыцызму ў 1829—1838 гг. паводле праекту Караля Падчашынскага. Гэты будынак выкарыстоўваецца цяпер як адзін з корпусаў гімназіі. Новы, цагляны, корпус быў пабудаваны ў 1980 годзе, паміж будынкамі існуе пераход. Стары будынак зьяўляецца помнікам клясыцызму.

## Навучэнцы
* Альгерд Абуховіч
* Эдвард Вайніловіч
* Ільля Капіевіч
* Януш Радзівіл
* Вітольд Цераскі

## Крыніцы

## Літаратура
* Нарысы гісторыі народнай асветы і педагагічнай думкі ў Беларусі. — , 1968.

## Вонкавыя спасылкі
* 


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1617 годзе
Катэгорыя:Збудаваньні клясыцызму Беларусі
Гарадзенская беларуская гімназія

**Гарадзенская беларуская гімназія** — навучальная ўстанова ў Горадні, якая існавала ў першай палове XX стагодзьдзя.

У сярэдзіне кастрычніка 1920 году дэлегацыю БНК прыняў гарадзенскі стараста А. Розен, які паабяцаў перадаць для беларускага прытулку і гімназіі, якія часова разьмясьціліся па вул. Сафійскай (цяпер Леніна), памяшканьне, забясьпечыць іх харчаваньнем і, наогул, падтрымаць беларускую адукацыю. 20 лістапада 1920 году Гарадзенскі БНК зьвярнуўся да прэзыдэнта Горадні Э. Лістоўскага з просьбай аб дапамозе .

Гімназія пачала працу 29 лістапада 1920 дзякуючы намаганьням Тарашкевіча і Іваноўскага на месцы сучаснага драматычнага тэатра. Пасьля навучальная ўстанова была пераведзена ў Архіерэйскі дом (зараз вул. Горкага 2/2).

Настаўнікамі ў ёй працавалі: П.Тамашчык, В.Кулікоўскі, У.Курбскі, Я.Натусевіч, Адам Трыпус, А.Мальчэўская, Г.Кухарчук, М.Алюшкава, Сяргей Баран, Аляксандра Смоліч і праз кароткі час Сымон Рак-Міхайлоўскі.

Для дзяцей ня з гораду пры гімназіі існавала «бурса», інтэрнат па Ерусалімскай вуліцы (сучасная Антонава). Каб засяліцца ў бурсе, трэба было прывезьці з сабою: сорак фунтаў жытняй і дзесяць ячменнай мукі, дзесяць крупы, два фунты сала, свой ложак, сеньнік і два камплекты спальнай бялізны.

Польскія ўлады ў 1921 годзе спынілі дзяржаўнае фінансаваньне гімназіі. Таму ў новым навучальным годзе заняткаў яна не распачала.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Цярністы шлях беларускай школкі ў Гродне

*
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Кэдманавы кодэкс

**MS Junius 11** (**Кэдманавы** альбо **Юніюсаў** кодэкс) — адзін з чатырох найбуйнейшых англа-саксонскіх летапісаў. Зьмяшчае творы, вядомыя пад назвамі *Быцьцё*, *Зыход*, *Даніэль*, *Хрыстос і Шатан*.

Летапіс захоўваецца ў Бадліянскай бібліятэцы Оксфардзкага ўнівэрсытэту.

Катэгорыя:Стараангельская паэзія
Катэгорыя:Ангельскія рукапісы
Катэгорыя:Хрысьціянскія ілюмінаваныя рукапісы
Катэгорыя:Калекцыя Бадліянскай бібліятэкі
Катэгорыя:Рукапісы X стагодзьдзя
Катэгорыя:Кнігі 1655 году
Ракавіцкія могілкі

**Ракавіцкія могілкі** () — адныя з найвялікшых могілак у Кракаве (плошча 42 га). Цалкам знаходзяцца на тэрыторыі мікрараёну Стары Горад (па-польску: *Stare Miasto*), заснаваныя ў 1803 годзе.

Назва паходзіць ад назвы шляху (цяпер вуліца *Ракавіцкая* ), які вёў да колішняй вёскі Ракавіцы.

## Асобы, пахаваныя на могілках
* Аляксандар Прушынскі (Алесь Гарун) — беларускі паэт, празаік, драматург, публіцыст, грамадзкі дзяяч
Стараангельская літаратура

**Англа-саксонская літаратура** — літаратура, напісаная на стараангельскай (англа-саксонскай) мове ў т. зв. англа-саксонскі пэрыяд ангельскае гісторыі паміж сярэдзінай V ст. і нарманскім заваяваньнем Ангельшчыны ў 1066 годзе.

Аднымі з самых значных твораў гэтага пэрыяду зьяўляюцца паэма «*[[Бэўвульф]]*», якая атрымала статус нацыянальнага эпасу Брытаніі, «*[[Англа-саксонская хроніка]]*» — крыніца храналёгіі ангельскае сярэднявечнае гісторыі і «*[[Кэдман#Гімн Кэдмана|Гімн Кэдмана]]*», які датуецца VII ст., і ўяўляе сабой найстаражытнейшы стараангельскамоўны твор, які дайшоў да нашых дзён.

Катэгорыя:Стараангельская паэзія
Катэгорыя:Стараангельская літаратура