Пяхота

**Пяхота** — род войскаў, якія ваююць пераважна ў *пешым баі* (на ўласных нагах).

У сучасным сьвеце пяхота можа выкарыстоўваць матарызаваны транспарт. Доўгі час пяхота выкарыстоўвала пераважна ручную зброю (стралковую), у сучасных умовах (XXI стагодзьдзе) можа выкарыстоўваць шырокае кола ўзбраеньня (уключаючы ракетнае). У сувязі з разьвіцьцём тэхнікі й сродкаў дастаўкі можна правесьці наступную клясыфікацыю пяхоты:
* мотастралкі (асноўны сродак дастаўкі жывой сілы — аўта й бранетэхніка)
* марская пяхота (асноўны сродак дастаўкі жывой сілы — марскі/рачны транспарт)
* паветраныя дэсантнікі (асноўны сродак дастаўкі жывой сілы — авіятэхніка).

## Гісторыя

За некаторымі выключэньнямі, большасьць арміяў у гісторыі былі пабудаваныя на падставе *пяхоты*. Віды ўзбраеньняў зьмяняліся, але нязьменным заставаўся прынцып пешай бойкі. Пехацінцы перасоўваліся й вялі бой на ўласных нагах (асабліва ў *даіндустрыяльны пэрыяд*), хаця зараз яны могуць быць дастаўленымі на месца бою з дапамогай розных транспартных сродкаў.

У старажытнасьці *пяхота* была *добра ўзброенымі бандамі*, што біліся ў хаатычна згуртаваных шэрагах пад камандваньнем аднаго *лідэра*, што аддаваў загады *непасрэдна голасам*. Але перавагі *уніформы, абсталяваньня й узбраеньня* прывялі да развіцьця *баявых фармацый* дзеля выкананьня *тактычных манэўраў* падчас бойкі.

Арганізацыя *пяхоты* пачалася з балянсаваньня паміж *цяжкаўзброеннымі фармацыямі* (як Грэчаская фаланга), што біліся ў *правільных шыхтах* і больш лёгкаўзброенымі, але й больш мабільнымі войскамі (як Рымскі легіён), што маглі больш хутка перасоўвацца па полі бою й выкарыстоўваць усе мажлівасьці на сваю карысьць, калі яны з’яўляліся. Праблемы з *мабільнасьцю, узбраеньнем й абаронай (панцырам)* дапаўняліся дадатковымі фактарамі, якія трэба было вырашаць.

## Антычны пэрыяд
*Пяхота* была асноўнай баявой адзінкай Антычнага пэрыяду. Прыклады *баявых фармацыяў* таго пэрыяду — грэчаскія фалангі й легіёны Рымскай імпэрыі. У адрозьненьне ад добра арганізаваных фалангаў і легіёнаў, большасьць арміяў старажытнага сьвету была ўкамплектаваная *нерэгулярнымі ваярамі* (часьцей за ўсё *наймітамі*), што насілі менш брані й біліся ў адкрытых фармацыях.

Пасьля таго, як Рымская імпэрыя распалася й была захоплена германскімі плямёнамі (Вандаламі, Готамі, Вісготамі) у 5 стагодзьдзі нашай эры, з-за недахопу палітычных й ваенных рэсурсаў, патрэба ў такога кшалту баявых адзінках зьнікла амаль што да Сярэднявечча.

## Сярэднявечча
Большую палову сярэднявечча ў войсках панавала кавалерыя (*вершнікі, ваяры на конях*), што складалася з асобных рыцараў. Рыцары часьцей за ўсё паходзілі са шляхты, а *пехацінцаў* набіралі ў асноўным з простага насельніцтва. Гэта ўскладніла разьвіцьцё *пяхотнай тактыкі й узбраеньня*.

Напрыканцы сярэднявечча былі распрацаваныя доўгія дзіды, а таксама *зброя дальняга бою* (лукаў), каб было што супрацьпаставіць перавазе кавалерыі ў мабільнасьці й хуткасьці.

## Новы час
Хоць лукі й выкарыстоўваліся нават пасьля вынаходжаньня агнястрэльнае зброі, тэхналягічнае разьвіцьцё дазволіла гэтай зброі атрымаць першынство нават перад ангельскім *доўгім лукам* у якасьці *улюбёнай зброі пяхоты*. Таксама было найшмат лягчэй навучыць пехацінцаў карыстацца агнястрэльнай зброяй, чым лукам (дні ці тыдні да сярэдняга ўзроўню валоданьня, у параўнаньні з гадамі для доўгага луку). У фармацыях камбінаваліся агнястрэльная зброя й доўгія дзіды для супрацьстаяньня кавалерыі (але з вынаходжаньнем штыку патрэба ў дзідах зьнікла).

Да вынаходжаньня чыгункі ў XIX стагодзьдзі, пяхотныя арміі дабіраліся да месца бойкі пехатою ці, зрэдку, на караблі.

Марскія пехацінцы ўпершыню зьявіліся ў XVI стагодзьдзі ў Гішпаніі (*Infanteria de Marina*), а ў XVII стагодзьдзі ў астатніх краінах Эўропы, у тым ліку ў Вялікай Брытаніі. З-за таго, што Брытанія не была кантынэнтальнай дзяржавай, ёй не патрабавалася вялікая армія, але пяхота была неабходная для мажлівых прытарнаваньняў і высадак на кантынэнт. Тыповы каралеўскі марскі баявы карабель мог узяць на борт каля 600 чалавек. Зь іх 120—180 былі каралеўскімі марскімі пехацінцамі. Яны звычайна мелі сваю палубу й не займаліся мараходствам. Фармавалі дэсантныя атрады, абаранялі карабель падчас абардажу, чынілі пашкоджаную зброю й гарматы пасьля бойкі.

## 20—21 стагодзьдзі
Напрыканцы 19 стагодзьдзя й пазьней некаторыя дзяржавы ўжывалі *веласыпедную пяхоту* (кшалту італьянскіх *Bersaglieri*), але сапраўдную мабільнасьць пяхота пачала набываць у 20-х гадох 20 стагодзьдзя, калі зьявіўся матарызаваны транспарт і, суадносна, матарызаваная пяхота. Другая сусьветная вайна паказала неабходнасьць абароны пяхоты падчас перасоўваньняў, што было адлюстравана ў распрацоўцы браніраванага транспарту для перавозкі пяхоты.

Падчас Другой сусьветнай вайны шырокае распаўсюджаньне атрымалі паветраныя дэсантнікі, што адыгралі ключавую ролю ў некаторых бойках у Эўропе.

Падчас вайны ў Віетнаме армія ЗША ўпершыню выкарыстала *верталёты* дзеля хуткай дастаўкі вялікай колькасьці пехацінцаў на вялікія адлегласьці.

Сёньня дастаўка пехоты з дапамогай верталётаў называецца *«паветраны штурм»*.Сучасную *матарызаваную пяхоту* падчас бойкі падтрымліваюць *браніраваныя атакуючыя машыны (танкі), артылерыя й авіяцыя*, але існуе й *лёгкая пяхота*, што не выкарыстоўвае *матарызаванага транспарту*. Але роля *пяхоты* пачынае зьмяншацца па-першае з-за *разьвіцьця новых тэхналёгій*, што не патрабуюць прысутнасьці людзей на полі бою, а па-другое з-за таго, што сучасныя палітыкі намагаюцца ўстрымацца ад *«татальнай вайны»* й зьвесьці колькасьць чалавечых ахвяраў да мінімуму.

Катэгорыя:Войска