Дгамапада

«**Дгамапада**» (з мовы палі;  *Dhammapada*;  *Dharmapada*) — збор прамоваў Буды. Зьяўляецца адной з частак тэксту Худака Нікая («Меншага збору»), які складае пятую частку Сута Пітакі. Тэкст складаецца з 423 вершаў, падзеленых на 26 разьдзелаў. Утрымлівае збор маральных выказваньняў Абуджанага.

## Назва
Палійскае слова «Дгамапада» складаецца з двух частак: «дгама» (Праўда, адкрытая Абуджаным; Вучэньне, Навука) і «пада» (крок, ступня, сьлед).

## Зьмест

## Пераклад на беларускую мову й выняткі
На беларускую мову «Дгамападу» ў 2012 годзе пераклаў Сяргей Калееў. Ніжэй пададзеныя выбраныя вершы.


### Разьдзел 1: Пары
1. *Розум папярэднічае ўсім злым станам.
: *Розум зьяўляецца правадыром; яны створаныя розумам.
: *Калі гаворыш альбо дзейнічаеш са злым розумам,
: *надыйдзе цярпеньне, так як кола возу
: *накіроўваецца за падковай вала, які яго цягне.

2. *Розум папярэднічае ўсім добрым станам.
: *Розум зьяўляецца правадыром; яны створаныя розумам.
: *Калі гаворыш альбо дзейнічаеш з добрым розумам,
: *Надыйдзе дабрыня, так як цень,
: *Які цябе ніколі не пакідае.* (першых два вершы Дхамапады)

3. *«Ён мяне абразіў, пабіў, адолеў, абакраў» -
: *У асобах, якія жывяць такія думкі, гнеў ня згасьне.

4. *«Ён мяне абразіў, пабіў, адолеў, абакраў» -
: *У асобах, якія ня жывяць такіх думак, гнеў будзе згашаны.

11. *Хто блытае неістотнае з істотным, а істотнае зь неістотным, трывае пры памылковых думках і ніколі не дасягне таго, што істотнае.

12. *Хто распазнае істотнае як істотнае, а неістотнае як неістотнае, мае ўласьцівыя погляды і дасягне тое, што істотнае.

17. *Зараз церпіць і пазьней будзе цярпець. Злодзей церпіць у двух часах. «Зрабіў зло» — думае і церпіць. Церпіць таксама, калі ідзе да ніжэйшых сьветаў.

18. *Зараз шчасьлівы і пазьней будзе шчасьлівы. Дабрачынца шчасьлівы ў двух часах. «Зрабіў дабро» — думае і ёсьць шчасьлівы. Таксама шчасьлівы, калі пераходзіць да поўнага асалоды стану.

=== Разьдзел 5: Дурань ===
63. *Дурань, які ведае, што зьяўляецца дурнем, з натуры ёсьць мудры, а дурань, які лічыць сябе за мудраца, фактычна ёсьць дурнем.*

69. *Дурань думае, што злы чын салодкі як мёд. Думае так да моманту, калі плод гэтага чыну не пачне пасьпяваць.*

=== Разьдзел 6: Мудрэц ===
81. *Так як камень (скала) застаецца нерухомай ад павеваў ветру,
: *Так мудрэц спачывае непахісны сярод пахвалаў і наганаў.

85. *Нямногія сярод людзей дабіраюцца да другога берагу.
: *Большасьць бегае туды-сюды па гэтым беразе.

=== Разьдзел 7: Дасканалы (Архат) ===
92. *Тых, што не награмаджваюць рэчы й разумныя што да харчаваньня, якіх мэтай зьяўляецца Пустка, нічым не абумоўленая свабода — іх шляхоў, так як сьлядоў птушак у паветры, ня ўдасца дасачыць.

97. *Чалавек, які ёсьць вольны ад сьляпой веры, які ведае тое, што не было створанае, адрэзаў усе турботныя абмежаваньні, выдаліў усе прычыны (выклікаючыя [[Карма ў будызьме|каму]], добрыя і злыя) і які адкінуў усе жаданьні — зьяўляецца сапраўды найвыбітнейшым зь людзей.

98. *Ці тое вёска, ці лес,
: *Узгорак ці даліна,
: *Месца, у якім прыбываюць архаты
: *Сапраўды цудоўнае.

99. *Натхняючыя тыя лясы, у якіх звычайныя людзі не знаходзяць нічога прыемнага. Там будуць зазнаваць радасьць тыя, якія вызваліліся ад палу, паколькі не шукаюць ужо яны цялесных прыемнасьцяў.

### Разьдзел 8: Тысячы
100. *Ад тысячы сказаў, якія складаюцца з марных словаў,
: *Лепшае ёсьць адно карыснае слова,
: *Пачуўшы якое, дасягаецца спакой.

103. *Можна тысячу разоў перамагчы тысячу ваяроў у бойцы.
: *Аднак той, хто перамог уласны эгаізм,
: *Зьяўляецца найвялікшым пераможцам.

104—105. *Перамога над самім сабой ёсьць значна лепшаю ад перамогі над іншымі. Нават бог, анёл, Мара ці Брахма не заменіць у паразу перамогі асобы, якая самаапанаваная й заўсёды стрыманая ў сваіх учынках.

=== Разьдзел 9: Зло ===
116. *Сьпяшайся чыніць дабро,
: *Барані розум ад зла,
: *Бо розум таго, хто паволі чыніць дабро
: *Раскашоўваецца злом.

117. *Калі нехта зьдзейсьніць зло,
: *Не павінен яго паўтараць раз за разам,
: *Не павінен у ім знаходзіць прыемнасьці.
: *Таму што награмаджэньне зла вельмі балючае.

118. *Калі нехта зьдзейсьніць добры чын,
: *Павінен яго паўтараць раз за разам,
: *Павінен у ім знаходзіць прыемнасьць.
: *Таму што награмаджэньне дабра прыносіць шчасьце.

119. *Чынячаму зло ўсё можа падавацца ўласьцівым, пакуль зло не сасьпее; аднак калі ўжо сасьпее, тады ён бачыць [балючыя наступствы] сваіх злых учынкаў.

120. *Чынячаму дабро ўсё можа падавацца не такім, як быць павінна, пакуль дабро не сасьпее; аднак калі ўжо сасьпее, тады ён бачыць [прыемныя наступствы] сваіх добрых учынкаў.

121. *Не пагарджай злом, думаючы: «Гэта мяне не датыкне». Кропля па кроплі напаўняецца вадою жбан, і падобна дурань, награмаджваючы зло пакрысе, увесь ім напаўняецца.

122. *Не пагарджай дабром, кажучы: «Тое мне нічога ня дасьць». Кропля па кроплі напаўняецца вадою жбан, і падобна мудры чалавек, награмаджваючы дабро пакрысе, увесь ім напаўняецца.

123. *Падобна як купец з малой эскортай і вялікім багацьцем
: *Пазьбягае небясьпечных дарогаў,
: *Так як той, хто прагне жыць, пазьбягае атруты,
: *Так уласна належыць пазьбягаць злых учынкаў.

124. *Калі далонь ёсьць вольнаю ад ранаў, можна ў яе браць нават атруту. Атрута не дасягне некага вольнага ад ранаў, а для вольнага ад зла няма рэчаў неўласьцівых.

125. *Як пыл кінуты пад вецер, зло падае са зваротам на дурня, які пакрыўдзіў чалавека лагоднага, чыстага і нявіннага.

126. *Некаторыя нараджаюцца з лона; злыя нараджаюцца ў пекле; пабожныя ідуць да неба; дасканалыя пераходзяць у Нірвану.

127. *Ані на небе, ані ў глыбіні акіяну, ані ў горных расколінах, ані нідзе на сьвеце няма месца, куды можна было б уцячы ад [[Карма ў будызьме|наступстваў злых чынаў]].

128. *Ані на небе, ані ў глыбіні акіяну, ані ў горных расколінах, ані нідзе на сьвеце няма месца, дзе можна было б пазьбегнуць сьмерці.

### Разьдзел 10: Гвалт
129. *Усе дрыжаць, калі бачаць узьнесены кій.
: *Усе баяцца сьмерці.
: *Беручы самаго сябе за прыклад,
: *Не належыць удараць іншых
: *ані выклікаць, каб былі бітыя.

130. *Усе дрыжаць, калі бачаць узьнесены кій.
: *Жыцьцё дорага кожнаму.
: *Беручы самаго сябе за прыклад,
: *Не належыць удараць іншых
: *ані выклікаць, каб былі бітыя.

133. *Ня будзь для нікога жорсткі ў словах; тыя, да якіх мог бы так зьвяртацца, маглі б адузаемніць. Гнеўныя словы сапраўды раняць, а адказ можа быць яшчэ гвалтоўнейшы.

=== Разьдзел 11: Старасьць ===
146. *Калі гэты сьвет бесьперастанку палае, як жа сьмяяцца, як жа шукаць уцехаў? Загорнуты цемрай, чаму не шукаеш сьвятла?

150. *Гэтае цела ёсьць местам збудаваным з касьцей, пакрытых мясам і крывёй, якія носяць у сабе распад і сьмерць, пыху і зайздрасьць.

153. *Шмат разоў я нараджаўся ў сьвеце сансары і вандраваў бескарысна, шукаючы будаўніка гэтага дому [жыцьця]. Паўторныя народзіны ёсьць сапраўднай пакутай.

154. *О будаўнічы, цяпер цябе бачу! Ужо не ўзьнясеш зноўку гэтага дому. Твае кроквы паламаныя, каляніца разьбітая. Мой розум дасягнуў тое, што [[Нірвана|Неабумоўлена]]; я зьнішчыў прагненьні.

156. *Тыя, якія ў маладосьці не вялі сьвятога жыцьця альбо не змаглі награмадзіць духоўных багацьцяў, ляжаць нібы ўжываныя стрэлы [выстраленыя] з луку, уздыхаючы над мінулым.

### Разьдзел 12: Эгаізм
163. *Лёгка рабіць рэчы, якія для нас злыя і шкодныя,
: *Але сапраўды вельмі цяжка рабіць тое,
: *Што добрае і карыснае.

=== Разьдзел 14: [[Буда (будызм)|Буда (Абуджаны)]] ===
182. *Людское адраджэньне ёсьць нечым рэдкім.
: *Жыцьцё сьмяротнікаў цяжкае.
: *Нялёгка мець шанец спаткаць Дхаму.
: *[[Буда (будызм)|Буды]] зьяўляюцца рэдка.

183. *Перастань чыніць зло,
: *Пашырай усялякае дабро,
: *Ачышчай уласны розум:
: *Гэта парада ўсіх [[Буда (будызм)|будаў]].

=== Разьдзел 15: Шчасьце ===
197. *Жывем праўдзіва шчасьлівыя, прыязныя сярод варожых. Сярод варожых людзей трываем вольныя ад нянавісьці.

198. *Жывем праўдзіва шчасьлівыя, нічым незанепакоеныя сярод людзей занепакоеных [пажаданьнем]. Сярод людзей занепакоеных трываем вольныя ад непакою.

199. *Жывем праўдзіва шчасьлівыя, вольныя ад скупасьці сярод скупых. Сярод скупых людзей трываем вольныя ад скупасьці.

200. *Жывем праўдзіва шчасьлівыя, мы, што ня маем нічога. Будзем жыць чыстаю радасьцю, нібы Зьзяючыя Багі.

204. *Здароўе зьяўляецца найкаштоўнейшым здабыцьцём, а задавальненьне найвялікшым багацьцем. Асоба годная даверу зьяўляецца найлепшым таварыствам, Нірвана — найвышэйшым шчасьцем.

### Разьдзел 17: Гнеў
227. *О Атула! Ёсьць тое сапраўды старая справа, якая не датычыць адно толькі цяперашніх часоў: вінавацяць тых, якія маўчаць, вінавацяць тых, якія многа гавораць, вінавацяць тых, якія гавораць у меру. Няма на гэтым сьвеце нікога, хто б ня быў абвінавачаны.

=== Разьдзел 20: Шлях ===
273. *З усіх сьцежак найлепшай ёсьць Васьмёркавая Сьцежка; з усіх праўдаў найлепшымі ёсьць Чатыры Шляхетныя Праўды; з усіх рэчаў найлепшай ёсьць свабода ад жаданьняў; з усіх людзей найлепшым ёсьць Той Хто Бачыць (Буда).

282. *Мудрасьць выплывае зь [[Мэдытацыя ў будызьме|медытацыі]], безь [[Мэдытацыя ў будызьме|медытацыі]] мудрасьць занікае. Няхай чалавек — ведаючы аб гэтых двух сьцежках, разьвіцьця і заняпаду — так кіруе сабой, каб яго мудрасьць магла ўзрастаць.

284. *Так доўга, як мужчына прагне жанчыны, якоекольвек было б то субтэльнае, ягоны розум прывязаны, нібы смокчучае цяля да сваёй маткі.

### Разьдзел 21: Прытомнасьць
296/297/298. *Тыя з вучняў [[Буда Гаўтама|Гатамы]], якія ўдзень і ўначы бесьперастанку памятаюць аб [[Буда (будызм)|Будзе]]/[[Дхама|Дхаме]]/[[Сангха|Саньзе]], заўсёды будзяцца шчасьліва.

=== Разьдзел 24: Жаданьне ===
354. *Дар [Дхамы Вучэньня, Праўды] перавышае ўсе дары; смак Дхамы перавышае ўсе смакі; раскоша Дхамы перасягае ўсе раскошы; вызвалены ад жаданьняў перамагае любое цярпеньне.

359. *Пустазельле ёсьць згубай для палёў, жаданьне ёсьць згубай для людзей. Таму дары афяраваныя тым, хто вольны ад жаданьня, прыносяць шчодрыя плёны.

=== Разьдзел 26: Сьвяты (брахман) ===
389. *Няможна ўдарыць сьвятога чалавека ані таксама сьвяты чалавек, калі б яго нехта паразіў, не павінен упадаць у гнеў. Ганьба таму, хто ўдарыў сьвятога чалавека, і яшчэ большая ганьба таму, хто ўпадае ў гнеў.

390. *Для сьвятога чалавека няма лепшае рэчы, чым калі ўстрымлівае свой розум ад рэчаў, якія дорагі зямному сэрцу. На колькі разбураецца сама думка ўчыненьня некаму крыўды, на столькі згасае цярпеньне.

392. *Так як брамінскі духоўны шануе афярны агмень, так належыць з адданьнем паважаць некага, ад каго пазналася Дхамы, якой навучаў Буда.

395. *Хто новіць шату сшытую са шматкоў, хто худы, на чыім целе відаць паўсюль жылы і хто самотна медытуе ў лясах — таго заву сьвятым чалавекам.

397. *Хто адрэзаўшы ўсе ланцугі не дрыжыць ужо са страху, хто перамог усе прывязаньні і вызвалены — таго называю сьвятым.

401. *Хто не чапляецца цялесных прыемнасьцяў нібы вада лісьця лотасу альбо зерне гарчыцы вастрыя іглы — таго заву сьвятым чалавекам.

404. *Хто трымаецца на адлегласьці як ад тых, што маюць уласныя дамы, так і ад аскетаў, хто вандруе бяз сталага месца побыту і мае адзінае нялічныя патрэбы — таго заву сьвятым чалавекам.

405. *Хто вызваліўся ад гвалту ў стасунку да любой жывой істоты, і слабой, і моцнай, хто ані не забівае, ані не выклікае забіцьця іншымі — таго заву сьвятым чалавекам.

406. *Хто прыязны сярод злавесных, спакойны сярод тэрарыстаў і непахісны сярод людзей поўных прывязаньняў — такога называю сьвятым.

408. *Хто вымаўляе словы далікатныя, павучальныя і праўдзівыя, хто нікога не папракае — таго заву сьвятым чалавекам.

419. *Хто ва ўсіх праявах ведае сьмерць і адраджэньне ўсіх істотаў, хто цалкам непрывязаны, блаславёны і асьветлены — таго заву сьвятым чалавекам.

422. *Ён, Шляхетны, Цудоўны, Гераічны, Вялікі Мудрэц, Пераможца, Вольны ад Пачуцьцяў, Чысты, Асьветлены — яго заву сьвятым чалавекам.

423. *Хто ведае свае папярэднія жыцьці, хто бачыць неба і пекла, хто дасягнуў краю адраджэньняў і атрымаў дасканалае разуменьне — мудраца, які здабыў вяршыню духоўнае дасканаласьці, называю сьвятым.'' (апошні верш Дхамапады)


## Пераклады на іншыя славянскія мовы
Пераклад Станіслава Францішка Міхальскага на польскую мову зьявіўся ў 1927 годзе й характарызуецца моўнаю недакладнасьцю і прахрысьціянскай тэрміналогіяй. Сучасны пераклад на польскую мову паўстаў дзякуючы Зьбігневу Бэкеру й зьяўляецца адным з найлепшых і найдакладнейшых перакладаў на славянскія мовы.

## Глядзіце таксама
* Чатыры шляхетныя праўды
* Шляхетная васьмёркавая сьцежка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Дхаммапада, пераклад Макса Шчура

Катэгорыя:Кнігі цытатаў
Катэгорыя:Будыйская паэзія
Катэгорыя:Будыйскія пісаньні