open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сіпіл

**Забэла Танэляні-Асатур** (; , Канстантынопаль — , Стамбул, народжаная **Ханджан** (), больш вядомая пад літаратурным псэўданімам **Сіпіл** ()) — армянская паэтка, празаік, выдавец, пэдагог і філянтроп.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася 23 ліпеня 1863 году ў Канстантынопалі. Скончыла Скутарскую акадэмію ў Канстантынопалі ў 1879 годзе. Стала адным з арганізатараў таварыства, мэтай якога ставілася адукацыю армянскіх дзяўчынак ва ўсіх армянскіх раёнах Асманскай імпэрыі. Выкладала ў правінцыі, а потымм вярнулася для працягу пэдагагічнай дзейнасьці ў Канстантынопаль.

У 1879 годзе напісала падручнік «Практычная граматыка для сучаснай армянскай мовы», які стаў клясычным дапаможнікам, неаднаразова перавыдаваўся пры падтрымцы мужа, Гранта Асатура. Адначасова Сіпіл публікавала артыкулы па адукацыі і пэдагогіцы, а таксама вершы для дзяцей.

У 1898 годзе сумесна зь пісьменьнікамі і палітычнымі дзеячамі Крыкорам Захрабам і Грантам Асатурам аднавіла выданьне літаратурнага часопісу «Масіс» (), дзе апублікавала жыцьцяпісы многіх вядомых заходнеармянскіх літаратурных дзеячаў. У 1901 годзе Сіпіл выйшла замуж за пісьменьніка, журналіста і інтэлектуала Гранта Асатура. У 1921 годзе гэтыя біяграфіі з часопіса «Масіс» былі выдадзеныя асобнай кнігай, якую Грант Асатур назваў «Дзімаствэрнэр».

Памерла 19 чэрвеня 1934 году ў Стамбуле.

## Творчасьць
Вядомасьць Сіпіл прынесьлі літаратурныя творы. Яна далучылася да Парнаскай школы францускай паэзіі. Для твораў Сіпіл характэрныя гарманічнае спалучэньне лірычных і эпічных элемэнтаў, жаноцкая вытанчанасьць, прадуманая мова.

У 1880-х гадах Сіпіл публікавала вершы ў часопісы «Масіс» і «Айрэнік». У 1891 годзе выйшаў раман «Сэрца дзяўчыны», у 1902 — зборнік вершаў «Пробліскі», які ў асноўным складаўся з рамантычных і патрыятычных твораў. Яна таксама пісала кароткія апавяданьні, часта пра жанчын. З твораў для тэатру адным з самых вядомых зьяўляецца п’еса «Нявеста». Літаратурнай спадчынай пісьменьніцы таксама сталі шматлікія любоўныя лісты, якімі яна абменьвалася з Грантам Асатурам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Турэччыне
Катэгорыя:Памерлі ў Стамбуле
Катэгорыя:Армянскія паэты і паэткі
Катэгорыя:Армянскія пэдагогі
Бэдфард

**Бэ́дфард** () — гістарычны горад графства Бэдфардшыр, Ангельшчына. Падчас перапісу насельніцтва 2011 году колькасьць насельніцтва места складала 106 940 чалавек.

## Гісторыя
Бэдфард быў заснаваны ля броду на рацэ Вялікі Уз, і лічыцца, што менавіта тут пахаваны кароль Офа Мэрсійскі, які запомніўся будаўніцтвам дамбы на мяжы з Ўэйлзам. Замак Бэдфарду быў пабудаваны яшчэ Гэнрыхам I, хаця і быў разбураны ў 1224 годзе. Паселішча атрымала статус бора ў 1165 годзе і места прадстаўлена ў парлямэнце з 1265 году. Мае даволі вялікую колькасьць насельніцтва італьянскага паходжаньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
Тэтфард

**Тэтфард** () — мястэчка і грамада ў акрузе Брэкленд графства Норфалк, што месьціцца ў Ангельшчыне. Знаходзіцца на дарозе A11 паміж Норыджам і Лёнданам, на ўсход ад Тэтфардзкага лесу. Колькасьць насельніцтва на 2015 год складала крыху больш за 24 тысяч чалавек.

## Гісторыя
На месцы Тэтфарда існавала паселішча з часоў жалезнага веку. Пасьля нармандзкага ўварваньня ў ваколіцах быў пабудаваны Тэтфардзкі замак. У 1104 годзе рыцарь Роджэр Біго заснаваў тут клюнійскі манастыр імя Сьвятой Марыі, які стаў найбуйнейшай і самай важнай рэлігійнай установай у Тэтфардзе. Горад моцна пацярпеў пасьля роспуску манастыру і разбурэньня замку, але быў апошні зь іх быў адноўлены ў 1574 годзе, калі Лізавета I даравала Тэтфарду статут горада. Пасьля Другой сусьветнай вайны Тэтфард стаў адным з горадам, які, паводле адмысловай урадавай праграме, прыняў жыхароў Лёндану, значна павялічыўшы, такім чынам, сваё насельніцтва. У Тэтфардзе месьцілася штаб-кватэра кампаніі Tulip International, буйнога вытворца бэкону, ялавічыны і сьвініны да ягонага закрыцьця ў 2010 годзе.

Чыгуначная станцыя Тэтфард абслугоўваецца лініяй Брэклэнду і зьяўляецца адным з найлепшых захаваных фрагмэнтаў чыгуначнай архітэктуры XIX стагодзьдзя ва Ўсходняй Англіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тэтфард. Britannica.
Ашхэн

**Ашхэн** () (нарадзілася ў 260-280 гг. — памерла ў 341 годзе Гарні) — царыца Армэніі, жонка Трдата III, каталіцкая сьвятая.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася паміж 260 і 280 гадамі ў сям’і правадыра племені аланаў. У 297 годзе выйшла замуж за цара Армэніі Трдата III. У пары было трое дзяцей — сын Хасраў II (які стаў наступным царом Армэніі) і дзьве дачкі: Саламея і другая, імя якой невядома.

Згодна з традыцыйнымі зьвесткамі, цар Трдат III быў цудоўным чынам вылечаны Грыгорыям Асьветнікам, у выніку чаго ён ахрышчаны быў у 301 годзе і Хрысьціянства было прызнана рэлігіяй дзяржавы.

Пасьля сьмерці мужа Ашхэн пасяліліся ў Гарні.

Царыца Ашхэн прызнаецца сьвятой каталіцкім касьцёлам ды армянскай апостальскай царквою, які адзначае іх сьвята (разам з Трдатам III), што прыпадае на пятую суботу пасьля Дня Сьвятога Духу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў III стагодзьдзі
Катэгорыя:Памерлі ў IV стагодзьдзі
Катэгорыя:Памерлі ў 341 годзе
Катэгорыя:Царыцы
Катэгорыя:Сьвятыя Армянскай апостальскай царквы
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Колчэстэр

**Колчэстэр** () — гістарычнае мястэчка і найбуйнейшае паселішча ў бора Колчэстэра ў графстве Эсэкс, Ангельшчына.

## Гісторыя
На месцы Колчэстэра меўся першы буйны рымскі горад у складзе Рымскай Брытаніі, які некалі выконваў ролю сталіцы. Праз гэты факт Колчэстэр прэтэндуе на тое, каб лічыцца найстарэйшым зарэгістраваным горадам Вялікабрытаніі. Места вядомае як месца, дзе адбывалася паўстаньне ў 61 годзе, адно з самых вядомых падзеяў рымскае эпохі гісторыі Ангельшчыны. Паўсталыя ачоленыя Боўдыкай захапілі горад. У 61 годзе Квінт Пэтыліюс Цэрыял паспрабаваў адбіць горад, аднак пацярпеў поўную паразу і быў вымушаны з рэшткамі свайго легіёну схавацца ў Галіі. Пасьля разгрому сталіцай рымскае Брытаніі стаў Лёндан.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
Акоп Ішханян

**Акоп Ішханян** (,  у Каіры) — армянскі мастак і скульптар, які працаваў у ЗША і СССР.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Каіры (Эгіпет). У 1948 годзе эміграваў з сям'ёй у СССР, скончыў у 1968 годзе мастацка-тэатральны факультэт Ерэванскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Браў удзел у шэрагу рэспубліканскіх і ўсесаюзных выставак. З 1968 года сябра Саюзу мастакоў Армянскай ССР, да 1977 году выкладаў у Ерэванскім пэдагагічным інстытуце. У 1977 годзе эміграваў у ЗША. 

Працы Акопа Ішханяна выстаўлены ў Нацыянальнай галерэі Армэніі, а таксама прадстаўлены ў прыватных калекцыях па ўсім сьвеце.

У ЗША Ішханян працаваў дызайнэрам, ствараючы розныя скульптуры і карціны на замову, а таксама выкладаючы ювэлірную справу ў цэнтры мастацтваў Джосьлін у Торансе з 1990 па 1994 гады. Таксама ён вядомы як філятэліст, што зьбіраючы маркі з 1960-х гадоў. Ім распрацаваны сотні ўнікальных марак, у тым ліку і юбілейная марка Армянскай асацыяцыі філятэлістаў. З 2000 году Ішханян стварае эскізы памятных залатых і срэбных манэт.

## Сольныя выстаўкі
* 1988 — Art Center College (Пасадэна, ЗША)
* 1994 — Biscotti Books (Пасадэна, ЗША)

## Групавыя выстаўкі

* 1967 — Баўгарыя
* 1969 — Польшча
* 1971 — Чэхаславакія
* 1979 — Скайлайн-цэнтар, Топанга, ЗША
* 1985 — Армянскі цэнтар, Дэтройт, ЗША
* 1987 — Галерэі Рычарда/Бенэта, Лос-Анжэлес, ЗША
* 1987 — Галерэя Эвіян, Нью-Ёрк, ЗША
* 1988 — Даўнтаўн Шоу, Лос-Анжэлес, ЗША
* 1989 — Цэнтар мастацтваў Джосьлін, Торанс, ЗША
* 1993 — Цэнтар мастацтваў Джосьлін, Торанс, ЗША
* 1997 — California Dreamin, Фэст мастацтва ў Лонг-Бізун, ЗША
* 1998 — Музэй мастацтва, Даўні, ЗША
* 2011 — Сіла мастацтва, Каралеўская галерэя, Бёрбэнк, ЗША
* 2014 — Гісторыя і краявід, музэй Арарат-Эскіджан, Мішн-Хілз, ЗША

## Галерэя

Файл:Peace for Child,1971.jpg|Мір дзецям
Файл:Ecstasy, 1993.jpg|Экстаз
Файл:Archer, 1963.jpg|Лучнік
Файл:Cheer,2000.jpg|Радасьць
Файл:Tsokhik.jpg|Цахік


## Крыніцы

## Літаратура
* Современное советское искусство. — М.: Советский художник, 1973. — С. 262—263.
* Armenian art agenda, AAA Publishing House 1994, ISBN 0-9697620-0-4
* Hagop Ishkanian 1962—2008, 2008 ISBN 978-1-60725-611-3

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Каіры
Катэгорыя:Армянскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Мастакі і мастачкі ЗША
Катэгорыя:Скульптары ЗША
Катэгорыя:Армянскія скульптары
Катэгорыя:Армянскія філятэлісты
Катэгорыя:Філятэлісты ЗША
Марыям Асламазян

**Марыя́м Асламазя́н** () — савецкая і армянская мастачка. Прызнаная народным мастаком Армянскай ССР (1965) і народным мастаком Савецкага Саюза (1990).

## Гісторыя
Нарадзілся недалёка ад сёньняшняга Гюмры. Асламазян называюць армянскай Фрыдай Калё, праз ейныя малюнкі традыцыйнай армянскай культуры, яркай мадэрнісцкай палітры, эклектычнаму асабістаму стылю і аўтапартрэтам, якія перадаюць ейны вобраз на традыцыйных армянскіх сукенках. Акрамя таго, яна пасьпяховая і нароўні працавала ў прафэсіі, дзе дамінуюць мужчыны.

Асламазян была вучаніцай Сьцяпана Агаджаняна і Кузьмы Пятрова-Водкіна і зьяўлялася прадстаўніцай армянскай школы дэкаратыўна-планарных карцінаў і партрэтаў-нацюрмортаў, а таксама дасьведчаным керамістам. Насычаныя колеры, прастора і дэкаратыўныя матывы жывапісу Асламазян адлюстроўваюць розныя ўплывы, у тым ліку заходніх мадэрністаў, як то Анры Матыса і Поля Сэзана і ранейшага армянскага авангарду, у склад якога ўваходзілі такія жывапісцы, як Мартырос Сар’ян. Мастачка таксама стварала карціны ў жанры сацыялістычнага рэалізму, чаго тады патрабавалі ад мастакоў таго часу ў СССР. Дзякуючы такому твору, як *«Вяртаньне героя»* (1943), яна была ўзнагароджаная мэдалём «За абарону Каўказа».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Галерэя Марыям і Эранугі Асламазян.
* Марыям Асламазян. Вялікая савецкая энцыкляпэдыя.

Катэгорыя:Савецкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Армянскія мастакі і мастачкі
Helaiv

**«Helaiv»** — сольны ангельскамоўны электронны і індэпэндэнт поп музычны праект Алега Вяля, франтмэна гуртоў «Bristeil», «Hair Peace Salon», экс-гітарыста гурта «Jitters», распачаты ў 2017 годзе.    

## Гісторыя
9 кастрычніка 2017 году ўбачыў сьвет першы самотнік «Too Easy», што стаў плёнам працы на працягу трох гадох. Наступным рэлізам стаў сынгл «Defender», выдадзены 7 лютага 2018 году.
## Ацэнкі
Даша *«Sheeborshee»* Сазановіч з сайту «34mag» у студзені 2017 году пісала пра праект «Helaiv»: *«На „“ у яго аж цэлых 11 падпісчыкаў на момант напісаньня тэксту, але, на мой погляд, павінна быць мінімум 9 тысячаў. Алег сьпявае, і сьпявае вельмі добра»*.

За месяц да таго Алег Клімаў як карэспандэнт газэты «Культура» пры стэнаграфаваньні размовы з гітарыстам гурта «Аляксандра і Канстанцін» Канстанцінам Драпеза запісаў пра міньён «Too Easy», які *«праслухаць варта»*: *«Мала шанцаў у гэтага соннага царства прыжыцца хоць у якім-небудзь айчынным музычным асяродзьдзі»*. Яго суразмоўнік ацаніў самотнік так: *«Фірмова зробленая музыка, фірмова сьпявае вакаліст. Усё як быццам ня наша, а аднекуль адтуль — з ангельскамоўнага амэрыканскага і эўрапейскага шоў-бізнэсу»*.

## Дыскаграфія

* *«Too Easy»* (самотнік, 2017)
* *«Defender»*  (сынгл, 2018)
* *«Wednesday Snapshots»* ( сынгл, 2018)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Спасылка на апошнія запісы (Bandcamp)

Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 2017 годзе
Катэгорыя:Музыкі-электроншчыкі
Ганна Душэўская

**Га́нна Душэўская** (1 (13) сьнежня 1893, Глыбокае, Віленская губэрня (цяпер Віцебская вобласьць) - пасьля 1940) - беларуская пісьменьніца, паэтка, музыка, мовазнаўца і перакладніца. Родная сястра беларускага і летувіскага грамадзка-палітычнага дзяяча, дыплямата і архітэктара Клаўдзія Дуж-Душэўскага.

## Жыцьцяпіс
Ганна Душэўская нарадзілася 1 (13) сьнежня 1893 году ў Глыбокім Віленскай губэрні ў сям’і зьбяднелага шляхціца, будаўніка паводле прафэсіі. Сярэднюю адукацыю атрымала ў Вільні ў мясцовай жаночай гімназіі. У 1917-м паступіла на гістарычна-філялягічны факультэт Пецярбургскага ўнівэрсытэту, пасьпела закончыць два курсы. Досьвед навучаньня ў гэтай вядомай установе дапамог ёй стаць адной з укладальнікаў унікальнага «Сямімоўнага слоўніка» (нямецка-польска-расейска-беларуска-літоўска-латыска-габрэйскага), які ўбачыў сьвет у Ляйпцыгу ў 1918 годзе. 

У Вільні Ганна Душэўская актыўна ўдзельнічала ў беларускім нацыянальным руху, была сяброўкай Беларускага таварыства помачы пацярпелым ад вайны, Беларускага настаўніцкага хаўрусу, выкладала польскую мову ў Віленскай беларускай гімназіі. Дзякуючы сваім артыстычным здольнасьцям Ганна з 1919 году ўдзельнічала ў спэктаклях Віленскай беларускай драматычнай дружыны, грала вядучыя ролі ў п’есах Францішка Аляхновіча і Ўладзіслава Галубка.

Праявіла сябе і як актывістка беларускага жаночага руху, была адной з ініцыятарак стварэньня ковенскага гуртка беларусак. Часта мела праблемы з паліцыяй, а таму часта зьяжджала ў Коўна да брата Клаўдзія. У 1921-1925 гг. жыла ў Бэрліне (Нямеччына), дзе паступіла ў Бэрлінскую кансэрваторыю ў клясу вакалу. У ейнай кватэры па Філяндаштрасэ раз-пораз спынялася Палута Бадунова, зь якой у маладой сьпявачкі былі сяброўскія адносіны. Набыўшы прафэсійную музычную адукацыю, Ганна хацела вярнуцца ў Вільню і арганізаваць там беларускі хор, але не атрымала дазволу ад польскіх уладаў. Нязьдзейсьненай засталася і спроба стварыць такі хор у Менску.

У 1925-1927 гадах Ганна Душэўская жыла ў Таліне ў сястры Ядвігі, потым — зноў у Коўне, працавала настаўніцай музыкі. 

Далейшы лёс невядомы.
## Творчасьць
Акрамя сьпеваў і музыкі Ганна Душэўская шмат перакладала з польскай, расейскай і нямецкай моваў. Пераклады былі абумоўленыя ейнай музычна-тэатральнай дзейнасьцю: у асноўным перакладала на беларускую мову чужаземныя опэры і песьні. 

Пісала вершы, публікавалася ў газэтах «Гоман», «Наша думка» (Вільня), «Голас беларуса» (Рыга). Асобнай кнігай творы паэткі і перакладніцы ніколі не друкаваліся. Верш «Ноч», апублікаваны ў віленскай газэце «Наша думка» за 14 студзеня 1921 году, раскрывае мадэрнісцкі талент паэткі. У 2017 годзе верш увайшоў у анталёгію беларускай жаночай паэзіі міжваеннага пэрыяду - «Бліскавіцы». 

## Кнігапіс
* 
* 
* 
### Пераклады
* 
 

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1893 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбокім
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Віленская беларуская гімназія
Ен Гілан

**Ен Гі́лан** (; нар. 19 жніўня 1945 году, Лёндан, Ангельшчына) — ангельскі сьпявак і аўтар песьняў. Найбольш вядомы, дзякубчы працы ў рок-гурце Deep Purple. Вылучаецца сваім магутным і шырокім сьпеўным голасам, у прыватнасьці сваім высокім крыкам.

## Біяграфія
Першапачаткова пад уплывам Элвіса Прэсьлі, Гілан стварыў і кіраваў некалькімі мясцовымі калектывамі ў сярэдзіне 1960-х, але ў рэшце рэшт далучыўся да гурта Episode Six, калі іхны сьпявак сышоў з гурту. Упершыню атрымаў шырокі камэрцыйны посьпех пасьля далучэньня да складу Deep Purple у 1969 годзе. У чэрвені 1973 годзе пакінуў каманду і, пасьля нядоўгага часу па-за межамі музычнага бізнэсу, аднавіў кар’еру вакаліста разам з сольнымі калектывамі Ian Gillan Band і Gillan, пасьля чаго на працягу году быў сьпеваком іншага выбітнага гурта Black Sabbath у 1983 годзе. На наступны год пасьля таго Deep Purple зноўку аднавіла сваю дзейнасьць у арыгінальным складзе Гілан вярнуўся ў калектыў, зь якім выпусьціў шэраг пасьпяховых альбомаў, але зноў сышоў з гурту ў 1989 годзе. Ён вярнуўся да Deep Purple у 1993 годзе і з тых часоў застаецца ейным сьпеваком.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
* Ен Гілан на AllMusic.

Катэгорыя:Брытанскія музыкі
Арагацотн

**Арагацотн** () — марз (вобласьць) у Армэніі, на захадзе краіны. На паўночным захадзе мяжуе з марзам Шырак, на паўночным усходзе з Лары, на ўсходзе з Катайк, на паўднёвым усходзе з Ерэванам, на поўдні з Армавір, а на захадзе з Турэччынай. Адміністрацыйны цэнтар — Аштарак. Іншыя гарады — Апаран, Талін.

## Геаграфія
Галоўнай асаблівасьцю марзу зьяўляецца тое, што ён разьмешчаны паміж сталіцаю Армэніі Ерэван, ды найвышэйшаю гарою краіны Арагацам (4090 м), ад якога і паходзіць назва рэгіёну.

## Дэмаграфія

### Нацыянальны склад
У марзе Арагацотн, апроч армянінаў, жывуць таксама эзіды, асноўная этнічная меншасьць Армэніі (жывуць як у армянскіх населеных пунктах, так і асобнымі вёскамі), і курды.

## Галерэя

Файл:P8252523 Ashtarak.JPG|Аштарак&nbsp;— адміністрацыйны цэнтар марзу ды найвялікшы горад рэгіёну
Файл:Aparan temple.jpg|Базыліка ў Апаране&nbsp;— другім па памеры горадзе рэгіёну
Файл:Katoghike galleryfull.jpeg|Катэдральная царква ў Таліне&nbsp;— трэцім па памеры горадзе рэгіёну
Файл:Aragats.jpg|Арагац&nbsp;— найвышэйшая гара ў сучаснай Армэніі

Файл:Amberd fortress and church.jpg|Амбэрд: на пярэнім пляне фартэцыя, на заднім&nbsp;— кляштар
Файл:Saghmosavank.jpg|Кляштар Сагмосаванк, XIII стагодзьдзе
Файл:Hovanavank nuages.JPG|Кляштар Аганаванк, V стагодзьдзе


## Глядзіце таксама
* гара Арагац

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 
* Даведнік 
* Інфармацыя на сайце Міністэрства горадабудаўніцтва Армэніі
Марз

**Марз** () — адзінка адміністрацыйнага падзелу Армэніі першага ўзроўню. Слова паходзіць ад пэрсідзкага مرز «мяжа». Тэрмін таксама перакладаецца на беларускую як вобласьць і правінцыя.

Тэрыторыя краіны падзеленая на дзесяць марзаў і горад Ерэван. Марзы ўзначальваюцца марзпэтамі (губэрнатарамі), якія прызначаюцца нацыянальным урадам. Тэрыторыя марзаў дзеляцца на гарадзкія і сельскія абшчыны, таксама вядомыя як хамайнкі ().

## Сьпіс марзаў у Армэніі

# Арагацотн (па-армянску: Արագածոտնի մարզ)
# Арарат (па-армянску: Արարատի մարզ)
# Армавір (па-армянску: Արմավիրի մարզ)
# Гегаркунік (па-армянску: Գեղարքունիքի մարզ)
# Катайк (па-армянску: Կոտայքի մարզ)
# Лары (па-армянску: Լոռու մարզ)
# Шырак (па-армянску: Շիրակի մարզ)
# Сьюнік (па-армянску: Սյունիքի մարզ)
# Тавуш (па-армянску: Տավուշի մարզ)
# Ваёц Дзвор (па-армянску: Վայոց Ձորի մարզ)
# Ерэван (сталіца) (па-армянску: Երևան)

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Армэніі
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
Хамайнк

**Хамайнк** () — адзінка адміністрацыйнага падзелу Армэніі другога ўзроўню. Тэрмін таксама перакладаецца на беларускую мову як абшчына ці муніцыпалітэт.

Тэрыторыя рэспублікі падзеленая на дзесяць марзаў і горад Ерэван. Марзы разьдзеленыя на 502 хамайнкі, зь якіх 457 сельскія і 42 гарадзкія. Горад Ерэван, падзелены на 12 раёнаў, таксама лічыцца хамайнкам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Армэніі
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
Бэры-Сэнт-Эдмундс

**Бэры-Сэнт-Эдмундс** () — гістарычнае мястэчка і катэдральны горад у графстве Сафалк у Ангельшчыне. Абацтва Бэры-Сэнт-Эдмундс знаходзіцца недалёка ад цэнтра гораду.

## Гісторыя
Зыгебэрт, кароль усходніх англаў, заснаваў тут каля 633 году манастыр, які ў 903 годзе стаў месцам пахаваньня караля Эдмунда-пакутніка, які быў забіты датчанамі ў 869 годзе, і большую частку сваёй раньняй славы абавязаны знаходжаньню сьвятыных парэшткаў караля-пакутніка. Горад вырас вакол абацтва Бэры-Сэнт-Эдмундс, якое здаўна ёсьць месцам паломніцтва. Да 925 году слава сьвятога Эдмунда распаўсюдзілася вельмі далёка, таму і назва гораду была зьменена на сучасную.

У 942 ці 945 годзе кароль Эдмунд I надаў абату і манастыру юрысдыкцыю над усім горадам, вольным ад усіх сьвецкіх службаў. У 1020 годзе Канут Вялікі вызваліў горад ад эпіскапскага кантролю. У 1020 годзе манастыр быў разбураны, а сьвецкія сьвятары былі выгнаны, аднак, тутака быў пабудаванае бэнэдыктынскае абацтва на месцы пахаваньня сьвятога Эдмунда. 18 сакавіка 1190 году праз два дні пасьля больш вядомага зьбіцьця габрэяў у Кліфардзкай вежы ў Ёрку, жыхары Бэры-Сэнт-Эдмундса забілі 57 габрэяў. Пазьней у тым самым годзе абат Самсон Тотынгтанскі пасьпяхова зьвярнуўся да караля Рычарда I з просьбай дазволіць выселіць астатніх габрэйскіх жыхароў гораду.

У 1214 годзе, як мяркуецца, магнаты Ангельшчыны сустрэліся ў абацкай царкве і пакляліся прымусіць караля Яана Безьзямельнага прыняць хартыю свабодаў, дакумэнт, які паўплываў на стварэньне Вялікай хартыі вольнасьцяў, копія якой была выстаўлена ў гарадзкой катэдры падчас сьвяткаваньня 2014 году. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
Бабына (Львоўская вобласьць)

**Ба́бына** () — вёска ў Новакаліноўскай тэрытарыяльнай грамадзе Самбарскага раёна Львоўскай вобласьці Ўкраіны. 

## Геаграфія
Бабына разьмешчаная за 2 км на ўсход ад цэнтра тэрытарыяльнай грамады места Новага Калінава, ў 4 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтру места Самбару, і за 53 км на паўднёвы захад ад абласнога цэнтру места Львова. 

## Клімат
Вёска мае ўмерана кантынэнтальны клімат. Самы халодны месяц — студзень, самы сьпякотны — ліпень. Сярэдняя колькасьць ападкаў: 907 мм штогод.

## Гісторыя
Першая згадка пра Бабыну адносіцца да 8 кастрычніка 1292 года, калі князя Леў Данілавіч сваёй граматай дараваў Самбарскаму епіскапу вёску.

У 1817 годзе ў вёсцы была заснавана .

## Насельніцтва

## Фотаздымкі

С.Бабина "Народний дім" - panoramio.jpg|Народны дом
С.Бабина школа - panoramio (3).jpg|Школа
С.Бабина початкова школа - садок - panoramio.jpg|Пачатковая школа
С.Бабина - panoramio (13).jpg|Сельская рада
Sambirs'kyi district, Lviv Oblast, Ukraine - panoramio (69).jpg
С. Бабино - panoramio (12).jpg|Магіла Сечавым стральцам

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бабына Вярхоўная Рада Ўкраіны 
*  

Катэгорыя:Вёскі Самбарскага раёну
Катэгорыя:Зьявіліся ў XII стагодзьдзі
Катэгорыя:XII стагодзьдзе ва Ўкраіне
Нясіта

**Нясі́та**, **Бабы́на** — возера ў Беларусі, у басэйне ракі Начы. Знаходзіцца ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці, за 15 км на паўднёвы захад ад Полацку. Плошча паверхні возера 0,49 км². Даўжыня 1,33 км, найбольшая шырыня 0,56 км. Найбольшая глыбіня дасягае 32,3 м. Аб′ём вады 6,07 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 3,6 км.

На заходнім беразе возера стаіць гістарычнае мястэчка Бабынічы.

## Апісаньне

Схілы катлавіны вышынёй ад 7 да 40 мэтраў, пад пашай або лесам. Ніжняя частка схілаў амаль паўсюдна ўтварае стромкі абразійны ўступ вышынёй ад 1 да 9 мэтраў. Берагі нізкія, пясковыя і гліністыя. Мелкаводзьдзе вузкае. Дно пясковае, глыбей 8—10 мэтраў — ілістае. Зарастае, шырыня паласы расьліннасьці месцамі да 70 мэтраў. 

Злучаецца пратокай з возерам Бабынічамі.

## Флёра і фаўна
У возеры водзяцца шчупак, акунь, язь, плотка, мянтуз ды іншыя віды рыбаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Государственный водный кадастр: Водные ресурсы, их использование и качество вод (за 2004 год) / М-во природных ресурсов и охраны окружающей среды. — Мн., 2005. — 135 с.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.

Катэгорыя:Азёры басэйну Дзьвіны
Катэгорыя:Азёры Полацкага раёну
Княжыца

Назву **Княжыца** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Княжыца — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці 
* Княжыца — вёска ў Хвойніцкім раёне Гомельскай вобласьці
Аштарак

**Аштара́к** () — горад у Армэніі, адміністрацыйны цэнтар марзу Арагацотн.

## Геаграфія
Знаходзіцца на правым, высокім беразе ракі Касах у 20 км да паўночнага захаду ад Ерэвану. Горад ляжыць на скрыжаваньні дарог, што злучаюць тры найбуйнейшых гарады краіны — Ерэван, Гюмры і Ванадзор.

За 2 км на паўночны-ўсход Аштараку знаходзіцца навуковае мястэчка Гітаван. У гораду ёсьць дамова пра супрацу з горадам Понт Сен Мары (Францыя).

## Гісторыя
Аштарак — адно з найстарэйшых паселішчаў Армэніі са шматлікімі помнікамі матэрыяльнай культуры і традыцыямі нацыянальнага жыцьця і побыту. Самыя вядомыя з гістарычных помнікаў Аштараку — цэрквы Ціранавор, Кармаравар і Марыне. Цыранавор ("Памаранчавая") датуецца V стагодзьдзем. Ён стаіць на скалістым беразе ракі Касах у паўразбураным стане. Ён абаронены ад канчатковага разбурэньня каменнымі апорамі з трох бакоў. Царква ўяўляе сабой будынак базылікі, падзеленая ўнутры калёнамі на тры нефы. Зьнешне ён быў акружаны двума кольцамі муроў. Такім чынам, ён таксама служыў абарончай структурай. Таму Ціранавор таксама называлі Покабэрд ("Крэпасць Покі").

У паўночна-заходняй частцы Аштараку знаходзіцца адносна новая царква Марыне. Пабудавана ў 1821 годзе, а ў 1836 годзе да яе прыбудавана званіца. На паўднёвым фасадзе захаваўся сонечны гадзіньнік.

Вялікую цікавасьць уяўляе царква Кармравор ("Чырвоная") пабудаваная ў VII стагодзьдзя. Гэта адзіны помнік у Армэніі, дахоўка якога якога захавалася да нашых дзён. Дахоўка была моцна ўціснутая ў вапнавы раствор і прыбітая цьвікамі. Па пэрымэтры сьцен звонку разьмешчаны надпіс, які гаворыць пра вяскоўцаў, намаганьнямі якіх была створана капліца, пра цяжкасьці пракладкі ірыгацыйнага каналу. Унутры будынку пануе паўцемра: наведвальнік амаль не бачыць паўкалён на сьценах і арак, на якіх ляжыць васьмігранны барабан, увенчаны купалам. Дэкаратыўных упрыгожваньняў вельмі мала, але тым ня менш Кармравор стварае незабыўнае ўражаньне.


Image:Tsiranavor Church of Ashtarak.jpg|Царква Ціранавор V век
File:Tsiranavor Church of Ashtarak.JPG|Царква Сьпітакавор, V—VI вв.
Image:Karmravor Surb Astvatsatsin.JPG|Царква Кармравор VII век
Файл:Ashtarak-Sargis.jpg|Царква Сьв. Саркіза, XII век
Image:Ashtarak Bridge 1664.JPG|Мост праз раку Касах 1664 г.
Image:Saint Mariane Church of Ashtarak.JPG|Царква Сьв. Марыне, 1271 г.


## Вядомыя асобы
* Перч Прашян — клясык армянскай літаратуры
* Нарайр Сісакян — армянскі і савецкі біяхімік

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Фотальабом Аштараку
* Кліп пра Аштарак

Катэгорыя:Гарады Армэніі
Катэгорыя:Гарады Арагацотну
Міхалёў (Гомельская вобласьць)

**Міхалёў** (з 1929 году — *Нарыманаў*) — былы пасёлак у Беларусі, каля вытокаў ракі Тур'і. Уваходзіў у склад Алексіцкага сельсавету Хвойніцкага раёну Гомельскай вобласьці. Афіцыйна існаваў да 20 верасьня 2011 году.

## Гісторыя

У 1782 годзе пан Багуслаў Леапольд Аскерка адпаведным тэстамэнтам падзяліў свае разьлеглыя ўладаньні паміж сынамі. У дакумэнце «Камеральное описание пришедшей от Минской и Волынской губернии к Черниговскому наместничеству части и устроенной в ней Речицкой округи» 1796 году, які складзены паводле расейскай рэвізіі 1795 года, паведамляецца, што «Михайле Оскирке порутчику польскому…» належалі «двор Михалёв, деревня Моклище, село Старч, деревня Мутижер». У шляхецкай рэвізіі 1811 году пацьверджана і дададзена: пан Міхал Аскерка і яго сыны Альбін, Вікенці, Ян Антоні, Эразм былі ўладальнікамі двара Міхалёў, паселішчаў Старч, Муціжар, Маклішча, у якіх налічвалася 130 душ падданых мужчынскага полу.

На 1876 год Міхалёў — маёнтак у Юравіцкай воласьці Рэчыцкага павету Менскай губэрні, уласнасьць паноў Александровічаў. У 1889 годзе добрамі Міхалёў у 3704 дзесяціны зямлі валодала купецкая ўдава Баглей Марфа Аляксандраўна. У 1909 годзе у фальварку Міхалёў 1 двор з 16 жыхарамі.

У 1926 годзе Міхалёў альбо Нарыманаў-Міхалёўскі — пасёлак у Маклішчанскім сельсавеце Юравіцкага раёну Рэчыцкай, ад 9 чэрвеня 1927 году Мазырскай акругі, а з 10 лістапада 1927 году ў Алексіцкім сельсавеце тых жа раёну і акругі (да 26 чэрвеня 1930 году), ад 8 ліпеня 1931 году ў Хвойніцкім раёне, з 20 лютага 1938 году ў Палескай, ад 8 студзеня 1954 году ў Гомельскай вобласьці. У 1932 годзе існаваў калгас «Нарыманаў», які складалі 7 сем'яў калгасных гаспадароў, а апрацоўвалі яны 131 га зямлі.

## Насельніцтва

### Дынаміка
* 1897 год — у фальварку 14 жыхароў (паводле перапісу).
* 1909 год — 16 жыхароў.
* 1926 год — 11 гаспадарак, 44 жыхары.
* 1959 год — 106 жыхароў (згодна зь перапісам).
* 1970 год — 101 жыхар.
* 2004 год — жыхароў няма.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Алексіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну
Нарыманаў

Назву **Нарыманаў** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Нарыманаў — былы пасёлак у Хвойніцкім раёне Гомельскай вобласьці

### [[Расея]]
* Нарыманаў — горад у Магілёўскім раёне Астраханскай вобласьці
* Нарыманаў — хутар у Зімоўніцкім раёне Растоўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Нарыманава
Алеся Башарымава

**Але́ся Башары́мава** ( 1987, Магілёў, Беларуская ССР) — беларуская паэтка і перакладніца.

## Біяграфія
Скончыла клясу Магілёўскага абласнога ліцэю №1 з інфарматычна-матэматычным ухілам. У 2004 годзе паступіла ў эканамічны ўнівэрсытэт у Менску, які скончыла ў 2009 годзе. Пасьля гэтага на працягу 2 гадоў працавала маркетолягам. Захапленьне творчасьцю Тувэ Янсан прывяло да спробаў перакладаць з швэдзкае мовы.

## Творчасьць
Аўтарка зборніку вершаў «*Расамаха*» (выдавецтва «Медысонт», 2020). Творы друкаваліся ў газэце «Раніца», калектыўных зборніках конкурсаў маладых літаратараў, што праводзіў Беларускі ПЭН-цэнтар: «*Групавы партрэт з бабай Броняй*» (2007), «*Сьвятая праўда ды іншыя казкі*» (2009), «*Птушкі лёгкіх паводзінаў*» (2011). Вершы перакладаліся на ўкраінскую, грузінскую, летувіскую мовы.

## Перакладніцкая дзейнасьць
Перакладае галоўным чынам з швэдзкай мовы. Пераклады народных і аўтарскіх казак, кароткай прозы, вершаў друкаваліся ў анлайн-часопісе перакладной літаратуры «Прайдзісьвет», дадатку «Літаратурная Беларусь» да газэты «Новы час», часопісе «Дзеяслоў», зборніку містычнага апавяданьня «*Вусьцішны пакой*», зборніку сьвяточнага апавяданьня «*Падарунак на Каляды*», зборніку вершаў Тумаса Транстрэмэра «*Пад вольным небам*», зборніку выбраных вершаў Эдыт Сёдэргран.

Пераклала на беларускую мову кнігі Тувэ Янсан пра мумітроляў «Камэта над далінай мумітроляў» (разам з Настай Лабадой), «Капялюш Чарадзея», «Небясьпечнае лета», «Мэмуары Мумітаты» (выдавец Зьміцер Колас); кнігі Астрыд Ліндгрэн «Малы і Карлсан, які жыве на даху», «Карлсан прылятае зноў» і «Карлсан хітруе зноў» (выдавецтва «Папуры»); шэраг кніг-карцінак: «Найлепшы сьпявак у сьвеце» (Ульф Нільсан і Эва Эрыксан) — выдавецтва «Кнігазбор», 2014, «Сьнежны чалавек» (Эва Суса і Бэнжамэн Шо) — выдавецтва «Кнігазбор», 2013, «Зьвяры, якіх ніхто не бачыў, апроч нас» (Ульф Старк і Лінда Бундэстам) выдавецтва «Koska»., 2019; зборнік паэзіі Вэрнэра Аспэнстрэма «Літаньне» (выдавецтва «Медысонт», 2019).

У перакладах Алесі Башарымавай на беларускую выходзілі творы такіх аўтараў як Дан Андэрсан, Карын Бое, Яльмар Сёдэрбэрг, Стыг Дагерман, Бэатрыкс Потэр, Эдыт Нэсьбіт, Ганс Крыстыян Андэрсэн, Сэльма Лягерлёф, Парфіры Гаратак.

## Узнагароды
* Прэмія часопіса «Прайдзісвет» за найлепшы пераклад (2011)
* 1 месца ў першым конкурсе «Экслібрыс» за найлепшы пераклад (2012)
* Шорт-ліст прэміі «Дэбют» (2012)
* Шорт-ліст прэміі імя Карласа Шэрмана за найлепшы пераклад (2020)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Урыўкі з твораў і перакладаў Алесі Башарымавай

Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Перакладчыкі з швэдзкай мовы
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Ізабэла (царыца Армэніі)

**Ізабэ́ла** ( — *Забэл*), таксама **Забэл** (; 27 студзеня 1216 або 25 студзеня 1217, невядома – 23 студзеня 1252, Кэд) — царыца армянскай Кілікіі (1219—1252) з роду Рубэнідаў.

## Жыцьцяпіс
Была адзіным дзіцем цара Лявона I зь ягонай другой жонкай Сыбілай Кіпрскай. У 1218 року была заручаная з трэцім сынам караля Вугоршчыны Андрэем, але пазьней яму падабралі выгаднейшую нявесту на Русі.

Ейны бацька памёр у траўня 1219 року, перад сьмерцю назваўшы дачку сваёй пераемніцай. Аднак прэтэнзіі на трон выказалі таксама ягоны ўнучаты пляменьнік Раймунд-Рубэн і кароль Ерусаліму Ян Брыенскі. Дзякуючы падтрымцы армянскай шляхты Ізабэла была абвешчаная царыцай пры рэгенстве Адама Баграскага; ужо празь некалькі месяцаў яго забілі, пасьля чаго рэгенства перайшло да прадстаўніка Хетумідаў — Канстантына Бабэронскага.

Аслабленае войнамі Кілікійскае царства шукала хаўрусьнікаў, і Ізабэлаў рэгент прапанаваў заключыць шлюб з Антыяхійскім княствам. Чацьверты сын князя Баэмунда IV Філіп пры гэтым меўся перайсьці ў армянскую веру. Вясельле адбылося ў чэрвені 1222, аднак разам яны кіравалі нядоўга: Філіп не стрымаў абяцаньняў шанаваць армянскія традыцыі і веру ды быў вымушаны жыць у Антыёхіі.

У 1224 року Канстантын Бабэронскі паланіў Філіпа й Ізабэлу за чуткі пра мажлівую перадачу кароны і стальцу Антыёхіі. Філіп быў заточаны ў вязьніцу ў , дзе імаверна быў атручаны. Па ягонай сьмерці Ізабэла вырашыла сысьці ў манастыр і схавалася ў замку рыцараў-гаспітальераў у Сыліфке. Калі Канстантын запатрабаваў ейнай выдачы, рыцары, баючыся магутнага рэгента, прадалі яму фартэцыю разам з Ізабэлай.

Канстантын выдаў яе за свайго сына, які ў 1226 року быў каранаваны як Хетум I. Шмат гадоў яна адмаўлялася зь ім жыць, аднак у рэшце рэшт зьмірылася. Аб’яднаньне двух галоўных кілікійскіх родаў (Рубэнідаў і Хетумідаў) скончыла стагодзьдзе дынастычных і тэрытарыяльных раздраяў і вывела Хетумідаў на лідэрскія ролі ў Кілікійскім царстве.

Памерла ў 1252 року, пахаваная ў Дразарцкім манастыры.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Кіраўнікі XIII стагодзьдзя
Алена Цэпрынская

**Алéна Цэпры́нская** (часам Цапрынская; па-польску: Helena Cepryńska; па-летувіску: Alena (часам Elena) Ceprinskaitė; каля 1880, Случчына, Менская губэрня — 1930) — беларуская і летувіская пісьменьніца, паэтка, драматургіня, публіцыстка. Пісала па-польску, па-беларуску і па-летувіску.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў сям’і дробнага шляхціца на Случчыне. У 1911—1918, верагодна, жыла у Вільні. У 1913 г. працавала ў рэдакцыі польскамоўнай газэты «Lud». Актыўна супрацоўнічала з часопісам «Litwa». Беларускія вершы друкавала ў «Нашай Ніве», пасьля па-летувіску ў «Rygos Garsas», якая выходзіла у Рызе.

Пасьля Першай сусьветнай вайны супрацоўнічала з беларускім друкам у Вільні. Лічыла сябе беларускай патрыёткай і сяброўкай летувіскай справы. У летувіскай прэсе ЗША — у газэце «Draugas» — Алена Цэпрынскайце (Цэпрынская) прыводзілася як удалы прыклад летуанізаванай польскамоўнай беларускі.

Дакладны год сьмерці невядомы (прыблізу лічыцца, што яна памерла ў 1930), як і невядомы далейшы лёс пісьменьніцы.

## Творчасьць
Галоўным чынам вядомая як паэтка, творца «вершаванай публіцыстыкі» і казак.

Друкавалася ў Менску, Вільні, Львове, Рызе і Варшаве. Вершы прысьвечаныя гістарычнай памяці пра Літву і прыгажосьці Меншчыны. Спачатку пісала па-польску. Дэбютавала ў 1907 з зборнікам «Poezje». Таксама ў 1907 дэбютавала па-беларуску з перакладам верша М. Горкага «Песьня астрожніка».

Пачынаючы з 1910 пачала пісаць да ўсяго па-летувіску — свае вершы і празаічныя творы друкавала ў газэтах «Rygos Garsas» і «Draugas».

У 20-ыя гады 20 ст. свае беларускія вершы і апавяданьні зьмяшчала пад псэўданімам Алёна ў часопісе «Авадзень», газэтах «Сялянская ніва», «Krynica», «Bielaruskaja krynica».

## Бібліяграфія
* Poezje (Wilno 1907)
* Odstępca. Obrazek dramatyczny (Wilno 1909).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менскай губэрні
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія драматургі
Катэгорыя:Летувіскія літаратаркі
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Краёўцы
Катэгорыя:Асобы Вільні
Жулын

**Жулын** () — вёска ў  Стрыйскага раёна Львоўскай вобласьці Ўкраіны. 

## Геаграфія
Вёска разьмешчаная за 8 км на паўднёвы захад ад цэнтра тэрытарыяльнай грамады і раённага цэнтру места Стрыя, і за 70 км на паўднёвы ўсход ад абласнога цэнтру места Львова. 

## Клімат
Жулын мае ўмерана кантынэнтальны клімат. Самы халодны месяц — студзень, самы сьпякотны — ліпень. Сярэдняя колькасьць ападкаў: 900 мм штогод.

## Гісторыя
Першая пісьменная згадка пра вёску адносіцца да 1466 году.

## Насельніцтва

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жулын Вярхоўная Рада Ўкраіны 

Катэгорыя:Вёскі Стрыйскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1466 годзе
Катэгорыя:XV стагодзьдзе ва Ўкраіне
Апаран

**Апара́н** () — горад у Армэніі, у марзу Арагацотн. Знаходзіцца за 59 км на паўночным захадзе ад Ерэвану і за 42 км на паўднёвы ўсход ад чыгуначнай станцыі Сьпітак на рацэ Касах вышэй Апаранскага вадасховішча ля ўсходняга падножжа гары Арагац. Праз Апаран праходзіць аўтадарога Ерэван—Сьпітак. У горадзе вырабляецца крынічная вада «Апаран».

## Гісторыя

У антычныя часы вобласьць Апарану была вядомая як Ніг ці Нігатун. Як паселішча вядомае з II стагодзьдзя, калі быў ўпершыню згаданы Пталемэем пад назвай Касала. У IV стагодзьдзі Апаран называўся Касах і зьяўляўся цэнтрам гавару (павету) Ніг. Да гэтага часу адносіцца будаўніцтва тут Касахскай базылікі, што захавалася данашых дзён. Сучасная назва гораду вядома з X стагодзьдзя, відаць яна паходзіць ад армянскага слова Апаранк (Ապարանք) — палац.

Падчас Першай сусьветнай вайны Апаран прыняў вялікую колькасьць армянаў-бежанцаў з турэцкіх гарадоў Ван, Муш, Алашкерта, Эрзурум і Хоя. У 1918 годзе пры Баш-Апаране адбылася бітва, у якой армянскія рэгулярныя войскі і ратнікі разьбілі турэцкія войскі, што наступалі на Ерэван. У памяць аб перамозе на поўначы ад гораду ўсталяваны помнік.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Апаран. Карагод адзінства
* Паездка ў Апаран
* Роварныя падарожжа па Армэніі

Катэгорыя:Гарады Армэніі
Катэгорыя:Гарады Арагацотну
Сьпітак

**Сьпітак** () — горад на паўднёвым захадзе марзу Лары ў Армэніі.

## Геаграфія
Знаходзіцца на рацэ Памбак. Маецца чыгуначная станцыя.

## Гісторыя
Горад быў цалкам разбураны 7 сьнежня 1988 году за 30 сэкунд у выніку катастрафічнага Сьпітакскага землятрусу. Цяпер дзякуючы шматлікім намаганьням, горад амаль цалкам адноўлены.

## Этымалёгія
«Сьпітак» з армянскай мовы перакладаецца як «белы» ці «белы горад».

## Гарады-пабрацімы
*  Орша, Беларусь
*  Таўзанд-Окс, ЗША
*  Лімэн, Нідэрлянды

## Галерэя

Файл:Spitak.jpg|Гарадзкая вуліца
Файл:Spitak new church.jpg|Царква Ўваскрасеньня
Файл:Spitak_cemetery.jpeg|Могілкі. На ўзвышшы — мэталёвая царква
Файл:Spitak metallic church.jpg|Мэталёвая царква на могілках
File:Spitak church.JPG|Адроджаны цэнтар гораду


## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на geonames 
* Профіль на World Gazetteer 

Катэгорыя:Гарады Армэніі
Катэгорыя:Гарады Лары
Śvietač (1916)

**Śvietač** — штотыднёва грамадзка-палітычная газэта лібэральна-асьветніцкага кірунку, якую заснаванай Эдуард Будзька ў лістападзе 1916 году ў Петраградзе.  

Выдавалася на беларускай мове, лацінкай, у Петраградзе ( —  )). Рэдактар-выдавец Эдуард Будзька. Выйшла 7 нумароў. Прызначалася для беларусаў католікаў. 
Прапагандавала ідэі культурнага й нацыянальнага адраджэньня Беларусі. 

## Зьмест
Інфармавала пра падзеі 1-й сусьветнай вайны, пра дзейнасьць Беларускага таварыства ў Петраградзе па аказаньні дапамогі пацярпелым ад вайны. Паведамляла пра беларускія вечарыны, на якіх ставіліся п’есы Марка Крапіўніцкага «Па рэвізіі» і А. Валодзьскага «Як яны жаніліся». Выступала за пашырэньне каапэрацыі, школ на роднай мове, газэт. Друкаваісь творы Альбэрта Паўловіча, Андрэя Зязюлі («Слова праўды аб мове і долі беларускай»), высока цаніла творчасьць Генрыка Сянкевіча, падкрэсьлівала, што ён выводзіў «свае тыпы з нашага краю». У артыкуле «Думкі да граматыкі» Будзькі (пад псэўданімам Акцуб і крыптонімам А. Б.) адзначалася не ўнармаванасьць беларускай мовы ў выданьнях «Нашай нівы» і суполкі «Загляне сонца і ў наша аконца», прапаноўваліся нормы правапісу. 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Біч, М. В.  «Светач» (Świetač).  //  — С. 252.
*  
*   

## Вонкавыя спасылкі
* «Świetač» (1916) // Беларуская Палічка 
* [«Świetač».](https://primo.nlr.ru/primo_library/libweb/action/display.do?tabs=detailsTab&ct=display&fn=search&doc=07NLR_LMS011991115&indx=1&recIds=07NLR_LMS011991115&recIdxs=0&elementId=0&renderMode=poppedOut&displayMode=full&frbrVersion=&frbg=&&dscnt=0&scp.scps=scope%3A%28MAIN_07NLR%29&mode=Basic&vid=07NLR_VU1&srt=rank&tab=default_tab&vl(freeText0)=Swieta%C4%8D&dum=true&dstmp=1617300451782) Расейская нацыянальная бібліятэка — у бібліятэцы захоўваюцца: №№ 1 (1 лістапада) — 7 (31 сьнежня) 1916.

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Выданьні на беларускай мове лацінкай
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1916 годзе
Баш-Апаранская бітва

**Баш-Апара́нская бітва** () — узброенае сутыкненьне паміж турэцкімі войскамі, якія ўварваліся на тэрыторыю Армэніі, і армянскімі рэгулярнымі часткамі, якое адбылося 23 — 29 траўня 1918 году. Падчас баёў турэцкія войскі былі пабіты і адкінуты да захаду ад Баш-Апарану.

## Хада бітвы
Пасьля захопу 21—22 траўня Амамлы туркі атрымалі магчымасьць пачаць наступ на поўдзень па галоўнай шашы напрост на Ерэван (у 120 км ад Амамлы). Маўсэс Сылікоў, камандуючы армянскім войскам у ваколіцах Сардарапату, вырашыў, што лепш за ўсё ў гэтай сытуацыі было б паслаць маленькі, але надзейны атрад з 1000 адборных стралкоў пад камандаваньнем дасьведчанага партызанскага лідэра Дро. Гэтая група, ўзброеная мноствам кулямётаў і 4 палявымі гарматамі, заняла пазыцыю ў цясьніне Баш-Апарана, перакрыўшы галоўную дарогу ў 50 км на поўдзень ад Амамлы.

23 траўня завязалася бітва паміж 3-м палком турэцкай 11-ай Каўкаскай дывізіі, надыходзячым з Амамлы і групай Дро. Сылікоў даслаў на дапамогу 2-ікавалерыйскі полк і 25 траўня Дро контратакаваў. Бітва зацягнулася і 26, і 28 траўня Сылікоў даслаў на дапамогу Дро пяхоту. 29 траўня армяне выбілі турэцкі полк на поўнач ад Баш-Апарану, захаваўшы пад кантролем значную цясьніну.

## Наступствы
Перамога армянскіх войскаў у Баш-Апаранскай бітве, разам зь перамогамі ў Сардарапацкай бітве і Каракіліскай бітве, адыграла вялікую ролю ў зьнішчэньні пагрозы ўварваньня турэцкіх войскаў у Арарацкую даліну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Падзеі 23 траўня
Катэгорыя:Падзеі 1918 году
Катэгорыя:Бітвы Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Гісторыя Армэніі
Катэгорыя:Гісторыя Турэччыны
Катэгорыя:Асманская імпэрыя ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Армэнія ў Першай сусьветнай вайне
Каракіліская бітва

**Каракіліская бітва** () адбылася 25—28 траўня 1918 году, паміж турэцкімі і армянскімі войскамі ля Каракілісу.

## Перадумовы
Пасьля перамогі Кастрычніцкай рэвалюцыі расейская армія пакінула Заходнюю Армэнію і Каўкаскі фронт, дзе супрацьстаяла арміі Асманскай імпэрыі. Іх месца паспрабавалі заняць Армянскія войскі пад камандай генэрала Назарбекава.

Парушыўшы перамір’е, турэцкая армія ў пачатку 1918 году ўварвалася ў Заходнюю Армэнію, захапіўшы некалькі гарадоў (Эрзурум, Сарыкамыш, Карс).

У ночы на 15 траўня 1918 году туркі на Батумскай мірнай канфэрэнцыі высунулі ўльтыматум аб эвакуацыі армянамі Александропаля на працягу 24 гадзінаў і адыходзе армянскага войска на лінію за 40 км ад гораду. Не чакаючы адказу, ранкам 15 траўня турэцкія войскі перашлі Арпачай і пачалі наступ да шашы Тыфліс—Александропаль. Армянскія войскі пачалі сьпешна ў гармідары адыходзіць ад Александропаля ў Дзіліжан, пакідаючы шмат зброі ворагу.

Разам з войскам сыходзілі і тысячы ўцекачоў-армянаў, бясьпеку якіх забясьпечваў атрад Андраніка Азаняна. З Александропаля частка турэцкіх войскаў рушыла да Эрывані, дзе адбылася Сардарапацкая бітва), іншая частка — на Каракліс. Пасьля двух дзён баёў у Джалалаглы (цяпер Сьцепанаван), атрад Андраніка 20 траўня замацаваўся ў сяле Дсех, а потым падышоў да Дыліжану.

## Сілы бакоў
Армянскія войскі пад Ванадзорам налічвалі 6 тысячаў салдат, 70 гармат і 20 кулямётаў, у туркаў было 10 тысячаў салдат, 70 гармат і 40 кулямётаў. Армянскім войскам на дапамогу прыйшлі добраахвотнікі з суседніх вёсак.

## Бітва
З 26 па 28 траўня пад Каракіліскам адбылася найбольш важнае бітва ў армяна-турэцкай вайне 1918 году. Армянскія стралковыя палкі змагаліся ўпарта, але туркі сканцэнтравалі супраць армянскай лініі абароны ня толькі 36-ю Каўкаскую, але і 5-ю Каўкаскую дывізіі, што наступала з боку Джэлалаглы.

27 траўня Назарбекаў страціў вёску Безабдал і гару, што ўзвышаецца над ёй, пасьля чаго правы флянг армян ссунуўся да станцыі Шаганлы. На наступны дзень туркі абышлі армянскія сілы зьлева, захапілі сяло Вартанлы і адрэзалі шашу да Дыліжану.

Назарбекаў зь цяжкасьцю здолеў вывесьці свае войскі з крытычнага становішча. Адыходзячыя праз горныя праходы армянскія атрады ўзялі шашу пад кантроль у вёсак Базікент і Нікіціна, і 29 траўня захапілі пазыцыі ў Дыліжану. Войскі Назарбекава скараціліся ў выніку страт і магчыма дэзэрцірства да 5000 салдат, баявы дух якіх быў не занадта высокі. На наступны дзень Андранік далучыўся да Назарбекава ў Дыліжане, але адмовіўся прызнаць перамір’е, якое было падпісана на той момант і са сваёй дывізіі адправіўся ў горы, якія выступаюць над возерам Севан (Гёйча).

## Вынікі
Падчас наступу туркі сутыкнуліся з моцным супрацівам, у выніку якога пастанавілі не прасоўвацца ўглыб Армэніі. Дзякуючы армянскім вайскоўцам і добраахвотнікам, зьявілася магчымасьць стварыць Рэспубліку Арменіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Каракіліская бітва

Катэгорыя:Падзеі 25 траўня
Катэгорыя:Падзеі 1918 году
Катэгорыя:Бітвы Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Гісторыя Армэніі
Катэгорыя:Гісторыя Турэччыны
Катэгорыя:Асманская імпэрыя ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Армэнія ў Першай сусьветнай вайне
Іджэван

**Іджэва́н** () — горад на паўночным усходзе Армэніі, адміністрацыйны цэнтар марзу Тавуш.

## Геаграфія
З усходу да гораду падступаюць адгор'і Міапорскіх гор, а з захаду - горны сьцяг Гугарац. Гэта горы з мяккімі абрысамі, запар пакрытыя лясамі. Частка гораду разьмешчана на схілах гэтых гор, іншая - у досыць роўнай даліне ракі Акстафа. Па гэтай даліне праходзіў адзін з старажытных гандлёвых шляхоў Армэніі і Закаўказьзя. Іджэван знаходзіцца ў тым месцы, дзе горная рака Акстафа выходзіць з міжгорья і становіцца спакойнай. У канцы вясны і ў пачатку лета Акстафав выходзіць з берагоў, часта зьмяняючы рэчышча, часам наносячы значныя разбурэньні. Падчас ліўневых дажджоў рака за некалькі хвілін ператвараецца ў бурны і небясьпечны паток. Так было, напрыклад, у 1931, 1933, 1940 гадах. Паток вырываў з каранямі векавыя дрэвы, каціў велізарныя аскепкі скальнай пароды дыямэтрам да 4-5 м. Быў нават выпадак, калі нязначная рэчка, калі разьюшылася, разьбіла і зьнесла жалезны мост.

У навакольлі гораду маецца досыць вялікая колькасьць карысных выкапняў. Тут ёсьць радовішча мармуру, вапняку, даламітаў, гліны, агату.

## Крыніцы

## Спасылкі

Катэгорыя:Гарады Армэніі
Катэгорыя:Гарады Тавуш
Царква Сьвятога Збавіцеля (Гюмры)

**Царква́ Сьвято́га Збаві́целя** () — праваслаўная царква ХІХ стагодзьдзя, што месьціцца ў Гюмры, Армэнія. Яна займае паўднёвы бок плошчы Вардананцу ў цэнтры гораду. Храм быў пабудаваны паміж 1858 і 1872 гадамі і асьвечаны ў 1873 годзе.

## Гісторыя
На працягу 1850-х гадоў у цэнтры гораду былі пабудаваныя Армянская каталіцкая царква і Грэцкая праваслаўная царква. Адчуваючы абразу праз гэты факт, прыхільнікі Армянскай апостальскай царквы, якія складалі большасьць насельніцтва Гюмры, вырашылі пабудаваць сваю царкву наўпрост паміж двума існуючымі будынкамі згаданых цэркваў. На задуму архітэктараў, будынак царквы павінен быць большым і значна імпазантным. Будаўніцтва пачалося ў 1858 годзе на чале з архітэктарам Тадэосам Андыкянам, які быў вядомым майстарам сваёй справы. Царква была завершаныя ў 1872 годзе і асьвечаная на наступны год пасьля. Будаўніцтва было выкананае за кошт ахвяраваньняў насельніцтва гораду і дзякуючы сям’і Дрампянаў.

Царква перажыла землятрус 1926 году. У пачатку 1930-х гадох яна была канфіскаваная савецкім урадам, а званіца была зьнішчаная ў 1932 годзе. Пазьней у 1964 годзе званіцу аднавілі, аднак за савецкім часам будынак выкарыстоўваўся ў якасьці музэю, а потым як канцэртная заля клясычнае музыкі. У наступны буйны землятрус 1988 году царква была сур’ёзна пашкоджана і прайшла працэс рэканструкцыі, які пачаўся ў 2002 годзе. Фасад будынку быў скончаны ў 2014 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Царква Сьвятога Збавіцеля. Visit Gyumri.

Катэгорыя:Храмы Армянскай апостальскай царквы
Катэгорыя:Творы 1872 году
Катэгорыя:Гюмры
Берд

**Берд** () — горад у Армэніі, у марзе Тавуш.

## Геаграфія
Знаходзіцца на левым беразе ракі Тавуш у 211 км ад Ерэвану. Горад атачоны невысокімі горамі.

## Славутасьці
Каля гораду знаходзяцца руіны крэпасьці Тавуш (X стагодзьдзе), храмы Нор-Варагаванк і Харанашат (XII стагодзьдзе), цыкляпічная крэпасьць (I тыс. да н. э.]]) і музэй гораду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вялікая савецкая энцыкляпэдыя. — М.: Советская энциклопедия 1969—1978
* Профіль на world-gazetteer.com 
* Славутасьць Берду 

Катэгорыя:Гарады Армэніі
Катэгорыя:Гарады Тавуш
Бюрэгаван

**Бюрэгава́н** () — горад у Армэніі, у марзе Катайк. 

## Гісторыя
Як паселішча заснаваны ў 1945 годзе. З 1945 па 1974 гады мястэчка звалася «Арзні». У 1974 годзе пасёлак атрымаў статус «пасёлак гарадзкога тыпу» і быў перайменаваны ў «Бюрэгаван» («Бюрэг» — азначае Крышталь, «аван» — азначае «Мястэчка»). У 1994 годзе Бюрэгаван атрымаў статус гораду пастановай Нацыянальнага Сходу Рэспублікі Армэнія (Парлямэнт).

## Прамысловасьць
У савецкі час Бюрэгаван быў буйным прамысловым цэнтрам. У горадзе ёсьць завод крышталю, уласна ад якога і атрымаў сваю назву — «Бюрэгаван».  

## Геаграфія
Горад знаходзіцца ў курортнай зоне санаторыя Арзьні. З гораду бачныя горы Арарат, Аціс, Арагац, Ара. Побач з горадам, у цясьніне цячэ рака Раздан (у мінулым *Зангу*).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Армэніі
Катэгорыя:Гарады Катайк
Агарак

**Агара́к** () — горад у Армэніі ў паўднёвай частцы марзу Сюнік.

## Гісторыя
Агарак быў заснаваны ў 1949 годзе годзе як вайсковае мястэчка, а ў 1954 годзе атрымаў статус пасёлка гарадзкога тыпу. У 1990-х гадах атрымаў статус гораду.

Большая частка дамоў шматпавярховыя, з ружовага туфу. Водазабесьпячэньне ажыцьцяўляецца з артэзіянскіх крыніц.

## Гарады-пабрацімы
*  Салігорск

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на geonames 
* Профіль на World Gazetteer 

Катэгорыя:Гарады Армэніі
Катэгорыя:Гарады Сюнік
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1949 годзе