open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міхаіл Арцем’еў

**Міхаіл Валянцінавіч Арцем’еў** (нарадзіўся ў Менску ў 1963 годзе) — найбольш цытаваны ў навуковых часопісах 2006—2010 гадоў (1307 спасылак) беларускі навуковец, доктар хімічных навук, адмысловец у галіне нанахіміі. У 1985 годзе скончыў хімічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (БДУ). З 2010-га зьяўляецца загаднікам лябараторыі нанахіміі Навукова-дасьледніцкага інстытуту фізыка-хімічных праблемаў (НДІ ФХП) БДУ. У 2010 годзе атрымаў Ганаровую грамату Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Ажыцьцявіў навуковыя дасьледаваньні ў галіне сынтэзу і вывучэньня будовы, структурна-хімічных ператварэньняў і ўласьцівасьцяў ультрадыспэрсных мэталаў, квантавапамерных паўправаднікоў, нанапамерных аксыдаў, а таксама мікра- і нанагэтэрагенных кампазытных сыстэмаў на іх аснове, квантавахімічных разьлікаў клястараў мэталаў і паўправаднікоў. Распрацаваў шэраг прыёмаў атрыманьня высокадыспэрсных і нанаструктураваных сыстэмаў для мікра-, нанаэлектронікі і оптыкі. Займаецца стварэньнем нанаматэрыялаў з асаблівымі ўласьцівасьцямі, такіх як люмінэставальныя пакрыцьці, люмінэсцэнтныя пазнакі для флюарэсцэнтнага імунааналізу, складнікі для радыёпаглынальных матэрыялаў, лязэрныя затворы, нарыхтоўкі для аптычных валокнаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкулы на Pubget
* Працы ў зборы Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1963 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Хімікі
Ўільям Голдэн

**Ўільям Голдэн** (, сапраўднае імя **Ўільям Франклін Бідл малодшы** (; 17 красавіка 1918 — 12 лістапада 1981) — амэрыканскі актор, ляўрэат прэміі «Оскар» за галоўную ролю ў фільме «Канцлягер 17» (1953). Шэсьць разоў яго імя называлі ў дзясятцы найпапулярнейшых актораў ЗША (1954—1958, 1960). Амэрыканскі інстытут кінамастацтва зьмясьціў Ўільяма Голдэна на 25-е месца ў сьпісе «100 найвялікшых зорак кіно».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Акторы ЗША
Ўільям Сомэрсэт Моэм

**Ўільям Сомэрсэт Моэм** (; 25 студзеня 1874, Парыж — 16 сьнежня 1965) — ангельскі пісьменьнік.

## Біяграфія
Вучыўся ў Гайдэльбэрскім унівэрсытэце, атрымаў мэдычную адукацыю ў Лёндане.

Першы раман «Ліза з Ламбэта» (1897) напісаны ў традыцыях натуралізму. Вядомасьць пісьменьніку прынёс аўтабіяграфічны «раман выхаваньня» «Цяжар страсьцей чалавечых» (1915), у якім раскрыта духоўнае станаўленьне героя, пошукі ім гуманістычных ідэалаў. Праблемы творчасьці і творцы, яго ўзаемаадносінаў з соцыюмам, маральна-этычныя пытаньні ў цэнтры раманаў «Месяц і грош» (1919), «Размаляваная вуаль» (1925), «Пірагі і піва» (1930), «Тэатар» (1937), «Вастрыё брытвы» (1944) і інш. Майстар навэлі (зборнікі «Трапятаньне ліста», 1921; «Да першай асобы», 1931; «Забаўкі лёсу», 1947, і інш.). Аўтар п’ес «Лэдзі Фрэдэрык» (1907), «Круг» (1921), «Шэпі» (1933) і інш., мэмуарна-крытычных кніг «Падводзячы вынікі» (1938), «Пункт гледжаньня» (1959). Яго творчай манеры ўласьцівы тонкі псыхалягізм, філігранная проза, майстэрства пабудовы сюжэта.

Асобныя яго творы экранізаваныя.

## Беларускія пераклады
* Апавяданні. Мн., 1990.

На беларускую мову навелі У. С. Моэма пераклалі В. Валынскі, Я. Міклашэўскі, Я. Верабей.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1874 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 25 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1965 годзе
Катэгорыя:Памерлі 16 сьнежня
Катэгорыя:Брытанскія драматургі
Катэгорыя:Брытанскія літаратары
Хасан II

**Мула Хасан Алаўі** ( — ) — кароль Марока з 3 сакавіка 1961 году да сваёй сьмерці. Бацька пяці дзяцей, у тым ліку цяперашняга караля Сыдзі Мухамада VI і яго Каралеўскай Высокасьці прынца Мулая Рашыда.

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралі Марока
Мухамад V

**Мухамад V**, Сыдзі Мухамад бэн Юсуф (, Фэс — , Рабат) — султан у 1927-53, 1955-57, з 1957 кароль Марока.
 
Нароўні з традыцыйнай мусульманскай атрымаў эўрапейскую адукацыю. Заступіў на пасаду пасьля сьмерці бацькі, султана Мулай Юсуфа. Пасьля 2-й сусьветнай вайны 1939—1945 выступіў у падтрымку патрабаваньня незалежнасьці Марока. У жніўні 1953 францускія ўлады з дапамогай мясцовай шляхты перамаглі Махамада V і саслалі на Мадагаскар. У выніку вызвольнага руху мараканскага народа Мухамаду было дазволена вярнуцца на радзіму, і 16 лістапада 1955 ён зноў уступіў на пасад.

У 1927 годзе ўзнагароджаны Вялікім Крыжам Ордэна Ганаровага легіёну.

Катэгорыя:Каралі Марока
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага Крыжа ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Сьвятых Маўрыкія і Лазара
Мухамад VI

**Мухамад VI бэн аль Хасан** (; нарадзіўся 21 жніўня 1963 году, Рабат) — кароль Марока з 1999 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралі Марока
Туніскі дынар

**Туні́скі дына́р** — грашовая адзінка дзяржавы Туніс. Адзін туніскіх дынар роўны 1000 мілімам. Міжнароднае абазначэньне: TND. Выкарыстоўваецца сымбаль — DT.

## Банкноты

Катэгорыя:Эканоміка Тунісу
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1960 годзе
Катэгорыя:ISO 4217
Катэгорыя:Дынар
Катэгорыя:Валюты ў звароце
Дзяржаўная рэлігія

**Дзяржа́ўная рэлі́гія** (сынонім **афіцыйная рэлігія**) — веравучэньне, афіцыйны статус якога пацьверджаны дадзенай дзяржавай. Дзяржава безь дзяржаўнай рэлігіі завецца сьвецкаю або сэкулярнаю дзяржаваю.

Катэгорыя:Рэлігія
Катэгорыя:Права
Сунізм

**Суні́зм** ці **суні́цкі ісла́м** (ад  *Агль ас-Суна ас салафія* — людзі Суны) — самы найбольш шматлікі кірунак у ісламе, да якога належаць больш за 85—90% мусульманаў усяго сьвету альбо больш за мільярд чалавек. Ягоная назва паходзіць ад слова Суна, якое ёсьць кодэксам паводзінаў, якіх прытрымліваўся Мухамад і якім прапануецца кіравацца мусульманам. Адрозьненьні паміж мусульманамі-сунітамі і шыітамі, пасьлядоўнікамі другога паводле распаўсюду кірунку ісламу, узьніклі праз рознагалосьсі наконт пераемніцтва Мухамада і ў далейшым набылі шырэйшае палітычнае значэньне, а таксама тэалягічныя і юрыдычныя вымярэньні. Гэтак, паміж імі маюцца значныя адрозьненьні ў прынцыпах юрыдычных рашэньняў, у характары сьвятаў, у адносінах да іншаверцаў, у дэталях малітваў і іншым. Згодна з суніцкімі традыцыямі, Мухамад прызначыў Абу Бакра сваім пераемнікам, то бок першым халіфам. Гэта кантрастуе зь меркаваньнем шыітаў, якія сьцьвярджаюць, што Мухамад абвесьціў пераемнікам свайго зяця і стрыечнага брата Алі ібн Абі Таліба. Палітычная напружанасьць паміж двума асноўнымі кірункамі праяўляецца з рознай ступеньню інтэнсыўнасьці на працягу ўсёй ісламскай гісторыі і ўзмацнілася ў апошні час праз этнічныя канфлікты і рост саляфізму і вагабізму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Суніцкі іслам. Encyclopaedia Britannica.
* Сунізм. Габрэйская віртуальная бібліятэка.
* Чем суннизм отличается от шиизма?. Бизнес Online.
* Суннизм. Хронос.
* Sunnis and Shia: Islam’s ancient schism. BBC.
* Суніцкі іслам. Ofxord islamic studies online.


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Махамад ульд Абдэль Азіз

**Махамад ульд Абдэль Азіз** (; нар. 20 сьнежня 1956, Акджуджт) — маўрытанскі вайсковы і палітычны дзяяч, прэзыдэнт Маўрытаніі з 5 жніўня 2009 году.

Катэгорыя:Прэзыдэнты Маўрытаніі
Мараканская Мэсэта

**Мараканская Мэсэта** — агульная назва высокіх раўнінаў і плято на паўночным-захадзе Марока, якія знаходзяцца паміж узьбярэжжам Атлянтычнага акіяна на захадзе і хрыбтамі Высокі і Сярэдні Атлас на ўсходзе. З поўначы разьмяшчаецца хрыбет Рыф. Сярэдняя вышыня нагор’я расьце ўступамі ад узьбярэжжа да гор ў межах 400—1600 м.

Мараканская Мэсэта складаецца ападкавымі адкладамі, якія перакрываюць старажытны падмурак. Па плято працякаюць самыя паўнаводныя рэкі Магрыбу — Ум-эр-Рбія і Тэнсіфт.

Клімат субтрапічны, міжземнаморскі. На поўначы растуць дубовыя лясы, на поўдні знаходзіцца паўпустыня.

Самы буйны горад — Мэкнэс.

Катэгорыя:Атляскія горы
Высокі Атляс

**Высокі Атляс** (,) — горны хрыбет у складзе Атляскіх гор, разьмешчаны на захадзе Паўночнай Афрыкі, на тэрыторыі Марока. Хрыбет цягнецца ад узьбярэжжа Атлянтычнага акіяна (мыс Гір) да мяжы з Альжырам на ўсходзе. Даўжыня хрыбта складае каля 700 км.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Атляскія горы
Эр-Рыф

**Эр-Рыф** або **Рыф** () — горны хрыбет на поўначы Марока, разьмешчаны побач з сыстэмай Атляскіх гор. Найвышэйшая кропка — гара Тыдыгін (2456 м).

## Вонкавыя спасылкі
* Фатаздымкі Рыфа

Катэгорыя:Атляскія горы
Ум-эр-Рбія

**Ум-эр-Рбія** (араб. أم الربيع) — буйная рака ў цэнтральнай частцы Марока.

Выток ракі разьмешчаны ў гарах Сярэдняга Атляса.

Даўжыня ракі складае 556 км. Па даўжыні займае першае месца ў краіне, сілкуецца за кошт раставаньня сьнягоў у горах і дажджоў. Воды ракі выкарыстоўваюцца для арашэньня. На рацэ пабудаваныя шэсьць плацінаў. Упадае ў Атлянтычны акіян.

Катэгорыя:Рэкі Марока
Тэнсіфт

**Тэнсіфт** () — буйная рака ў цэнтральнай частцы Марока.

Выток ракі разьмешчаны на паўднёвым схіле Джэбэл-Таўрыт ў гарах Высокага Атляса.

Даўжыня ракі складае 270 км, сілкуецца за кошт раставаньня сьнягоў у горах і дажджоў. На рацэ пабудавана некалькі плацінаў. Воды ракі выкарыстоўваюцца для арашэнтня. Упадае ў Атлянтычны акіян.

Катэгорыя:Рэкі Марока
Мэкнэс

**Мэкнэс** () — адзін з чатырох царскіх гарадоў Марока, помнік Сусьветнага спадчыны. Разьмешчаны на поўначы краіны, за 130 км ад сталіцы Рабат і за 60 км ад Фэсу. Хуткасная шашы A2 паміж гэтымі двума гарадамі праходзіць праз Мэкнэс. Аўтадарогі даўжынёю 300 км Мэкнэс злучаны з Касаблянкай. Адміністрацыйны цэнтар рэгіёну Мэкнэс-Тафілалет. Доля насельніцтва маладзейшых за 25 гадоў складае каля 60%.

## Глядзіце таксама
* Мараканская Мэсэта

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Атар

**Атар** () — горад у Маўрытаніі, адміністрацыйны цэнтар вобласьці Адрар і дэпартамэнта Атар. Праз горад праходзіць траса Ралі Дакар.

## Славутасьці
У горадзе занходзіцца мячэт, пабудаваны ў 1674 годзе.

## Насельніцтва
У 2000 годзе ў Атары пражывала 24 021 чалавек.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Маўрытаніі
Кэры Грант

**Кэ́ры Грант** (; сапраўднае імя **Арчыбальд Аляксандар Ліч**; 18 студзеня 1904 — 29 лістапада 1986) — ангельска-амэрыканскі актор, які стаў увасабленьнем нязьменнай дасьціпнасьці, спакойнасьці і стрыманасьці. Вядомы галоўнымі ролямі ў бурлескных камэдыях, асабліва даваенных, і ў фільмах Альфрэда Гічкока. Амэрыканскі інстытут кіно прызнаў яго найвялікшым кінаакторам у гісторыі Галівуду пасьля Гамфры Богарта.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Акторы ЗША
Плян Маршала

**Плян Ма́ршала** (, афіцыйная назва , «Праграма аднаўленьня Эўропы») — праграма дапамогі Эўропе пасьля Другой сусьветнай вайны. Вылучаны ў 1947 годзе амэрыканскім дзяржаўным сакратаром Джорджам К. Маршалам (набыў сілу ў красавіку 1948 г.). У ажыцьцяўленьні пляну ўдзельнічалі 17 эўрапейскіх краінаў (улучна з Заходняй Нямеччынай). Плян Маршала садзейнічаў умацаваньню становішча ЗША ў Заходняй Эўропе.

Сваю прамову з праграмай дапамогі Джордж Маршал выказаў у Гарвардзкім унівэрсытэце 5 чэрвеня 1947. 12 ліпеня ў Парыжы сабраліся прадстаўнікі 16 краінаў Заходняй Эўропы. На нараду запрашаліся таксама прадстаўнікі дзяржаваў Усходняй Эўропы, аднак па патрабаваньні савецкага ўрада, які ўгледзеў у гэтым пагрозу сваім інтарэсам, кіраўнікі ўсходнеэўрапейскіх краінаў адмовіліся ад гэтага запрашэньня. Пры гэтым сам Савецкі Саюз пад абсяг дзеяньня пляну не падпадаў з выключна фармальнай прычыны — у сувязі з заяўленай адсутнасьцю ў СССР бюджэтнага дэфіцыту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Эканамічная гісторыя Эўропы
Катэгорыя:Наступствы Другой сусьветнай вайны ў ЗША
Катэгорыя:Праграмы эканамічнага разьвіцьця
Катэгорыя:Прэзыдэнцтва Гары Трумана
Катэгорыя:Стасункі ЗША і Эўропы
Катэгорыя:Гісторыя дыпляматыі
Варзазат

**Варзазат** () — горад у Марока ў вобласьці Сус-Маса-Драа, правінцыйны цэнтар. Насельніцтва каля 38 тыс. чалавек. Назва гораду паходзіць ад бэрбэрскай фразы «бяз шуму» або «без блытаніны». Горад разьмешчаны непадалёк ад Атляскіх гор і ракі Дра.

## Крыніцы
Фрэнк Капра

**Фрэнк Ка́пра** (*Франчэ́ска Раса́рыё Ка́пра*, *Фрэнк Ра́сэл Капра*; 18 траўня 1897, Палерма, Італія — 3 верасьня 1991) — амэрыканскі кінарэжысэр і прадусар італьянскага паходжаньня, майстар бурлескнай камэдыі, ляўрэат прэміі «Оскар» (1935, 1937, 1939).

Калі Фрэнку было шэсьць гадоў, сям’я пераехала у ЗША. У 1918 годзе скончыў Каліфарнійскі тэхналягічны інстытут. У 1927 годзе зьняў фільм «Для каханьня Майка» () з Клядэт Кальбэр у галоўнай ролі. Пасьля гэтага фільма пачаў працаваць на кінастудыі Columbia Pictures. За фільм «Гэта здарылася ўночы» (, 1934) атрымаў Прэмію «Оскар» за найлепшую рэжысуру.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Палерма
Катэгорыя:Кінарэжысэры ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Шарль Эжэн дэ Фуко

**Шарль Эжэн дэ Фуко** (; , Страсбург — ) — манах-трапіст, пустэльнік, дасьледнік Афрыкі. У 2005 годзе Рыма-каталіцкая царква прылічыла Шарля дэ Фуко да ліку блажэнных. Фуко напісаў кнігу «Reconnaissance au Maroc», акрамя таго вядомыя ягоныя працы па лінгвістыцы і паэзіі туарэгаў.

У 1883—1884 гг. выдаючы сябе за габрэя-гандляра ў адзіночку падарожнічаў па паўднёвым Марока, перайшоў горы Атлас і далей вандраваў па Альжырскай Сахары.

Пазьней Фуко ўступіў у ордэн трапістаў і атрымаў дазвол прапаведваць у Сахары сярод туарэгаў нагор’я Ахагар. Больш за 16 гадоў ён там жыў як мясцовы жыхар і займаўся вывучэньнем звычаяў і нораваў туарэгаў, якіх спрабаваў зьвярнуць ў хрысьціянства. Частка зь іх пачытала Фуко як «вялікага марабута».

Фуко загінуў 1 сьнежня 1916 году ў час паўстаньня туарэгаў, пахаваны ў аазісе Аль-Джулія ў Альжыры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Страсбургу
Катэгорыя:Каталіцкія блаславёныя
Бэрт Ланкастэр

**Бэртан Стывэн «Бэрт» Ланкастэр** (; 2 лістапада 1913 — 20 кастрычніка 1994) — адзін з самых пасьпяховых актораў у гісторыі амэрыканскага кіно, уладальнік прэміі «Оскар» (1960) і прыза Вэнэцыянскага фэстывалю (1962).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Гэры Купэр

**Гэры Купэр** (, поўнае імя Frank James Cooper; 7 траўня 1901 — 13 траўня 1961) — амэрыканскі актор, сыграў у сотні фільмах, атрымаў два «Оскары» за найлепшую мужчынскую ролю (1941, 1952) і ганаровы «Оскар» за агульны ўклад у разьвіцьцё амэрыканскага кіно (1961).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе
Сукенка

**Суке́нка** — адна з распаўсюджаных разнавіднасьцяў верхняга адзеньня, абавязкова з досыць доўгім крысом, якое хавае цела і верхнюю частку ног. У мінулым адрозьніваліся мужчынскія і жаночыя сукенкі, але па меры дыфэрэнцыяцыі мужчынскай і жаночай вопраткі, сукенка стала характэрнаю рысаю менавіта жаночага гардэробу.

## Глядзіце таксама
* Вясельная сукенка
* Маленькая чорная сукенка
* Сарафан
Эўрапейскі дзень моваў

**Эўрапейскі дзень моваў** — адзначаецца 26 верасьня, быў абвешчаны Радай Эўропы (і падтрыманы Эўрапейскім Зьвязам) у часе Эўрапейскага году моваў — 6 сьнежня 2001 г. Паняцьце эўрапейскія мовы больш шырокае, яго ня варта блытаць з афіцыйнымі мовамі краін-чальцоў Эўразьвязу. Асноўная мэта дня — заахвочаньне вывучэньня і засваеньне розных моваў як у школах, так і па-за іх межамі на працягу ўсяго жыцьця чалавека.

## Мэты
Захаваньне і разьвіцьцё моваў, уключаючы малыя, дэкляруецца ў якасьці афіцыйнай моўнай палітыкі Эўразьвязу. Сярод спосабаў дасягненьня гэтага звычайна называюцца вывучэньне больш чым адной замежнай мовы і працяг вывучэньня моваў у сьпелым узросьце. Асабліва падкрэсьліваецца неабходнасьць вывучэньня некалькіх замежных моваў.

Катэгорыя:Эўрапейскі Зьвяз
Катэгорыя:Сьвяты
Катэгорыя:26 верасьня
Артур Зэйс-Інкварт

**Артур Зэйс-Інкварт** (ням.: Arthur Seyß-Inquart, сапраўднае імя **Артур Зайціх**, 22 ліпеня 1892 — 16 кастрычніка 1946) — аўстрыйскі палітык і юрыст, пасьля аншлюсу 1938 году — нямецкі дзяржаўны дзяяч Трэцяга райха, нацыянал-сацыяліст, обэргрупэнфюрэр СС (20 красавіка 1941), кіраўнік Аўстрыі, акупаваных Польшчы і Нідэрляндаў, вайсковы злачынец, пакараны сьмерцю па прысудзе Нюрнбэрскага трыбуналу за злачынствы супраць чалавецтва.

Катэгорыя:Памерлі ў Нюрнбэргу
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1892 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 22 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1946 годзе
Катэгорыя:Памерлі 16 кастрычніка
Катэгорыя:Павешаныя
Вясельная сукенка

**Вясельная сукенка** — урачыстае ўбраньне, якое прынята апранаць на цырымонію шлюбу або падчас абраду вянчаньня нявесьце. Клясычная вясельная сукенка традыцыйна бывае белага колеру, але колеравая гама ўбору практычна не абмежаваная. Разнастайная ня толькі палітра адценьняў вясельных сукенак, але і стылявыя рашэнні, якія ўжываюцца пры пашыве ўбору.

## Глядзіце таксама
* Маленькая чорная сукенка

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Жаночае адзеньне
Маленькая чорная сукенка

**Маленькая чорная сукенка** — адна з разнавіднасьцяў кактэйльных або вячэрніх сукенак чорнага колеру даўжынёй да каленяў, якую можна апрануць ня толькі днём на працу ў офіс, але і на ўрачысты прыём, дапоўніўшы сукенку аксэсуарамі.

Катэгорыя:Жаночае адзеньне
Сарафан

**Сарафа́н** — народная расейская жаночая вопратка. Сукенка, часьцей за ўсё без рукавоў. Сарафаны адрозьніваліся па тканіне і крою. Сарафаны насіліся ў цэнтральнай і Усходняй Эўропе. Жаночую вопратку сэту сярэдзіны XIX стагодзьдзя вылучалі расейскія элемэнты: рубаха-доўгарукаўка (пазьней — г. зв. наўгародзкага тыпу з шырокімі рукавамі) і глухі косаклінны сарафан (rüüd, sukman). Слова сарафан запазычана з іранскіх моваў.

## Глядзіце таксама
* Сукенка

Катэгорыя:Жаночае адзеньне
Катэгорыя:Расейскі нацыянальны строй
Катэгорыя:Сукенкі
Сэзон дажджоў

**Сэзон дажджоў** — пэрыяд на працягу году, калі выпадае непрапарцыйна вялікая колькасьць ападкаў. Мае месца ў трапічных шыротах, у значна меншай ступені — ва ўмераных шыротах. Пас дажджоў перамяшчаецца на працягу года кіруючыся зэніту сонца паміж паўночным і паўднёвым тропікам. Такім чынам, блізка ад экватару ў год бывае два сэзоны дажджоў. Чым далей ад экватара, тым ня менш часавы разрыў паміж абодвума сэзонамі дажджоў, пакуль яны не пераходзяць у адзін сэзон з двума апагеямі ападкаў ці ля самых тропікаў у адзін зьлітны сэзон дажджоў.

Катэгорыя:Поры году
Катэгорыя:Кліматалёгія
Мастацтва вайны

**Мастацтва вайны** () — старажытны кітайскі вайсковы трактат, які быў напісаны Сунь-цзы, высокапастаўленым генэралам і стратэгам у канцы вясновага й восеньскага пэрыяду, але некаторыя навукоўцы лічаць, што «мастацтва вайны» не было завершана да наступнага пэрыяду Ваюючых царстваў. Твор складаецца з 13 частак, кожная зь якіх прысьвечана аднаму з аспэктаў вайны, ён, як кажуць, зьяўляецца дасканалай і скончанай працай па ваеннай стратэгіі й тактыкі свайго часу, і да гэтага часу твор не згубіў сваёй актуальнасьці.

«Мастацтва вайны» зьяўляецца адной з найстарэйшых і самых пасьпяховых кнігаў па вайсковай стратэгіі ў сьвеце. Твор быў самым вядомым і ўплывовым зь сямі вайсковых клясычных твораў Кітая: «за апошнія 2 тысячы гадоў ён заставаўся самым важным вайсковым трактатам у Азіі, дзе нават простыя людзі ведалі яго па назову». Твор меў велізарны ўплыў на ўсходняе вайсковае мысьленьне, бізнэс-тактыку, і нават у іншых сфэрах жыцьця.

Сунь-цзы падкрэсьліваў важнасьць пазыцыянаваньня ў вайсковай стратэгіі, і што рашэньне пра выбар пазыцыі войска павінна быць заснавана як на аб’ектыўных ўмовах, паводле дадзеных пра фізыка-геаграфічнае асяродзьдзе, гэтак і на суб’ектыўных перакананьнях іншых аспэктаў у гэтым асяродзьдзі. Ён меркаваў, што стратэгія ня ёсьць плянаваньне ў сэнсе працы праз устаноўленыя перакананьні й дзеяньні, а тое, што яна патрабуе хуткіх і адэкватных мераў рэагаваньня на зьменлівыя ўмовы. Плянаваньне працы павінна праводзіцца ня толькі ў кантраляваным асяродзьдзі, але й у зьменлівых умовах, якія ствараюць нечаканыя сытуацыі.

Кніга была ўпершыню перакладзеная на францускую мову ў 1772 годзе францускім езуітам Жанам Жазэфам Мары Аміё, і на ангельскую мову брытанскім афіцэрам Эвэрардам Фэрг’юсанам Калтропам у 1905 годзе. Разнастайныя лідэры, як то Мао Цзэ-дун, генэрал Во Нгуен Зіяп, барон Антуан-Анры Жаміні, генэрал Дуглас Макартур, Напалеон, і кіраўнікі імпэратарскай Японіі, чэрпалі натхненьне з гэтай працы. «Мастацтва вайны» ўжываецца таксама як дапаможнік па бізнэсе й кіраўніцкай стратэгіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сунь-Цзи. Кантата "МІСТЕЦТВО ВІЙНИ" 
* «The Art of War». Выданьне на кітайскай і ангельскай мовах.
* «The Art of War». У перакладзе на ангельскую. «Праект Гутэнбэрг».
* «Art of War». Аўдыё-кніга на ангельскай мове на сайце *Internet Archive*.
* List of eBooks. Спасылка на электронную кнігу на ангельскай мове ў фармаце PDF.

Катэгорыя:Кітайская літаратура
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Лучай (возера)

**Луча́й**, **Луча́йскае** — возера ў Беларусі, у басэйне ракі Мядзелкі. Знаходзіцца ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці, за 15 км на ўсход ад места Паставаў. Плошча паверхні возера 2,51 км². Даўжыня 3,9 км, найбольшая шырыня 1,45 км. Найбольшая глыбіня дасягае 3,2 м, сярэдняя складае 1,8 м. Аб’ём вады 4,38 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 12,1 км.

На паўночна-ўсходнім беразе возера стаіць гістарычнае мястэчка Лучай.

## Апісаньне
Катлавіна тэрмакарставага тыпу, лопасьцевай формы, выцягнутая з паўночнага захаду на поўдзень. Схілы спадзістыя, вышынёй да 13 м, разараныя або пад лугам, на поўдзень і паўднёвы захад нізкія, забалочаныя, парослыя лесам, на поўнач, захад і паўночны захад невысокія дзялянкі (3—5 м) чаргуюцца з забалочанымі нізінамі. Берагі нізкія, пераважна забалочаныя, на поўнач і поўдзень месцамі тарфяністыя, месцамі сплавінныя. Вакол возера забалочаная абалона шырынёй да 70 м, пад хмызьняком. Дно роўнае. Ложа высьцілаецца сапрапэлем, уздоўж берагоў нешырокая перарывістая палоса пясковых адкладаў.

Мае 6 выспаў агульнай плошчай 0,09 км². У паўночна-заходняй і паўднёвай частках возера вялікія затокі.

Возера эўтрофнае, праточнае. На ўсходзе ўпадае ручай зь Лісіцкага возера, на захад выцякае рака Лучайка.

Моцна зарастае, шырыня паласы прыбярэжнай расьліннасьці 30—200 м, пашыраецца да глыбіні 1,1 м. Паўночна-заходняя затока цалкам зарасла.

## Флёра і фаўна
Сярод прыбярэжнай расьліннасьці трысьнёг, чарот, рдзесты, шышняк.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, акунь, плотка ды іншыя віды рыбаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёну
Лякаматыў Сафія

**Лякаматыў** () — баўгарскі футбольны клюб з гораду Сафіі. Заснаваны ў 1929 годзе. Пяціразовы чэмпіён Баўгарыі, чатырохразовы ўладальнік Кубка Баўгарыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Фан сайт

Катэгорыя:Сафія
Васіль Мініч

**Васіль Віктаравіч Мініч** (8 сакавіка 1949, в. Сукачы Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласьці БССР — 2008, Беларусь) — мастак.

## Біяграфія
У 1972 г. паступіў у Менскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава і з посьпехам скончыў яго ў 1976 г. З 1979 г. жыў і працаваў ў Койданаве Менскай вобласьці. З 1980 г. мастак аддзела культуры Дзяржынскага райвыканкому.

Маляваў партрэты, пэйзажы, нацюрморты. Аўтар праекта мастацкага афармленьня Койданаўскага гісторыка-краязнаўчага музэю. Ажыцьцяўляў праектаваньне і мастацкае афармленьне гарадзкіх сьвят, інтэр’ераў будынкаў і рэклямы, нямала зрабіў для рэстаўрацыі ікон Сьвята-Пакроўскай царквы ў Койданаве. Удзельнік рэспубліканскіх і міжнародных мастацкіх выстаў з 1982 г. Арганізаваў пэрсанальныя выстаўкі ў Койданаве (1983, 1985). Галоўная тэма твораў мастака — прырода яго роднага Палесься: «Палескі пэйзаж», «Парыў ветру», «Паводка на Палесьсі», «Кветкі палявыя», «Восеньскі змрок», «Восеньская раніца». Шэраг работ прысьвяціў Койданаўскаму раёну: «У старым парку Станькава», «Бярозавая алея», «Сад цьвіце», «Койданаўскі кальвінскі збор» і іншыя. Напісаў партрэты гісторыка Міколы Ермаловіча ды ўдзельніка супраціўленьня Андрэя Варанкова, які ваяваў у Бэльгіі.
    
Сёньня ягоныя карціны знаходзяцца ў фондах Койданаўскага раённага гісторыка-краязнаўчага музэю і ў шматлікіх калекцыях Беларусі ды замежных краін.

У Койданаве пабраўся шлюбам з мастачкай Галінай Русанавай. Іхняя дачка Марыя — мастацтвазнаўца.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Галіна Русанава

**Галіна Іванаўна Русанава** (у шлюбе&nbsp;— Мініч,  13 жніўня 1956, Койданаў, Менская вобласьць, БССР)&nbsp;— беларуская мастачка-дэкаратар.

## Жыцьцяпіс
У 1976 годзе закончыла Бабруйскае мастацкае прафэсійна-тэхнічнае вучылішча №&nbsp;15. З 1976 году працавала ў Менску мастачкай-афарміцелем у сыстэме прамгандлю, з 1978 году працуе ў Койданаве&nbsp;— мастачка Койданаўскага райпо, вузла сувязі, ПТУ №&nbsp;212, з 1999 году мастачка Койданаўскага гарадзкога Дома культуры, з 2001 году мастачка-афарміцель Цэнтральнай раённай бібліятэкі. Піша пэйзажы Койданаўшчыны (поры году) й іншае. Прымае ўдзел у мастацкіх выстаўках. З 1994 году піша іконы.

Для Фаніпальскай праваслаўнай царквы напісала абраз «Дабравешчаньне», для Койданаўскай Сьвята-Пакроўскай царквы абраз «Сьвятая мучаніца Галіна».

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія мастачкі
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Эгіпецкі фунт

**Эгі́пецкі фунт** — грашовая адзінка дзяржавы Арабская Рэспубліка Эгіпет.

Адзін эгіпецкі фунт роўны 100 піястрам. Міжнароднае абазначэньне: EGP. На эгіпецкіх цэньніках часьцей сустракаецца іншая скарочаная назва фунта — LE (Ад франц. — Livre égyptienne).

У грашовым звароце знаходзяцца банкноты наміналам у 25 і 50 піястраў, 1, 5, 10, 20, 50, 100 і 200 фунтаў; манэты ў 25, 50 піястраў і 1 фунт.

На купюрах намаляваныя старажытныя храмы Эгіпту або мячэты, надпісы зробленыя на арабскай і ангельскай мовах.

## Вонкавыя спасылкі
* Галерэя банкнотаў Эгіпту 

Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Альжырскі дынар

**Альжырскі дынар** — нацыянальная валюта Альжыру, роўная 100 сантымам. У абароце знаходзяцца банкноты наміналамі 100, 200, 500, 1000 і 2000 дынараў і манэты наміналамі 1/4, 1/2, 1, 2, 5, 10, 20, 50 і 100 дынараў.

## Гісторыя
Да незалежнасьці грашовай адзінкай краіны быў альжырскі франк. Па здабыцьці незалежнасьці ў 1964 годзе Альжыр ўвёў у абарачэньне ўласную валюту — альжырскі дынар.

У ходзе дэвальвацыі дынара ў красавіку і верасьні 1994 году альжырскі дынар страціў больш за 60% кошту. У разьліку бюджэту на 1998 год яго курс ацэньваўся 58 дынараў = 1 даляр. На 1999 плянавалася зьніжэньне курсу да 59,5 дынараў = 1 даляр. У сакавіку 1999 г. афіцыйна курс даляра склаў 64,55 дынара.

Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Дзьмітры Ліхачоў

**Дзьмітры Сяргеевіч Ліхачоў** (; , Санкт-Пецярбург, Расейская імпэрыя — , Санкт-Пецярбург, Расейская Фэдэрацыя) — савецкі і расейскі філёляг, мастацтвазнаўца, сцэнарыст, акадэмік РАН (да 1991 — АН СССР). Мае негалосны тытул «сумленьне нацыі».

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Расейскія філёлягі
Катэгорыя:Расейскія сцэнарысты
Катэгорыя:Акадэмікі РАН
Ганс Вільгельм Гайгер

**Ганс Ві́льгельм Га́йгер** (, 30 верасьня 1882 — 24 верасьня 1945, Патсдам) — нямецкі фізык, першым стварыў дэтэктар альфа-часьцінак і іншых іянізаваных выпраменьваньняў. Найбольш вядомы як вынаходнік лічыльніка Гайгера і ўдзельнік экспэрымэнту, у якім было адкрытае атамнае ядро (разам з Эрнэстам Марсдэнам). Нарадзіўся ў горадзе Нойштат-ан-дэр-Вайнштрасэ, Райнлянд-Пфальц, Нямеччына. Нарадзіўся ў сям’і Вільгельма Гайгера, прафэсара Ўнівэрсытэту Эрлянгена-Нюрнбэрга. Ганс Вільгельм Гайгер паступіў ва ўнівэрсытэт Эрлянгена ў 1902 годзе і атрымаў ступень доктара ў 1906 годзе. У 1907 годзе ён пачаў працу з Эрнэстам Рэзэрфордам ва ўнівэрсытэце Манчэстэра і ў 1909 годзе, разам з Эрнэстам Марсдэнам, правёў знакаміты экспэрымэнт з залатой фольгай, у якім было адкрыта атамнае ядро. Рэзэрфорд і Гайгер стварылі трубку Рэзэрфорда-Гайгера, якая пазьней стала лічыльнікам Гейгера. У 1911 годзе Гайгер і Джон Мітчэл Нэтал выявілі закон Гайгера-Нэтала (яшчэ завецца правіла Гайгера-Нэтала) і правялі экспэрымэнты, якія прывялі да стварэньня мадэлі атама Рэзэрфорда. У 1928 годзе Гайгер са сваім вучнем Вальтарам Мюлерам стварыў удасканаленую вэрсію лічыльніка Гайгера, лічыльнік Гайгера-Мюлера.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія фізыкі
Чалавекалеў

**Чалавекалеў** () — статуя істоты з чалавечым целам і ільвінай галавою, знойдзеная археолягамі ў Нямеччыне. Зробленая зь біўня маманта, статуя лічыцца адной з самых старажытных вядомых скульптураў ў сьвеце і самай старажытнай зааморфавай скульптурай. Навукоўцы мяркуюць, што фігура магчыма уяўляе сабой боства і зьяўлялася прадметам рэлігійнага ўшанаваньня. Пасьля правядзеньня радыёвугляроднага аналізу ўзрост чалавекальва быў вызначаны ў 32 тысячы гадоў..

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Official Website of the Museum

Катэгорыя:Скульптуры
Зьвяз арабскага Магрыбу

**Зьвяз арабскага Магрыбу** (Union du Maghreb Arabe UMA) — Альжыр, Лібія, Маўрытанія, Марока, Туніс. Панарабская арганізацыя, накіраваная на эканамічнае і палітычнае адзінства ў Паўночнай Афрыцы. Ідэя стварэньня зьвязу зьявілася разам з атрыманьнем незалежнасьці Тунісам і Марока ў 1958 г. Пагадненьне аб стварэньні зьвязу было заключана ў 1989 г. Старшынёй зьвязу па чарзе становіцца кожная краіна.

Усе дзяржавы зьяўляюцца сяброўкамі Лігі арабскіх дзяржаваў і, за выключэньнем Марока, Афрыканскага зьвязу. З пункту гледжаньня эканамічнай інтэграцыі дагавор аб стварэньні прадугледжваў стварэньне зоны свабоднага гандлю, затым мытнага зьвязу. Доля ўзаемнага гандлю ў агульным аб’ёме зьнешняга гандлю менш за 10%. У 2023 годзе праект адзінай валюты ў рэгіёне застаецца тэхнічна магчымым, але палітычна невыканальным.

## Удзельнікі Зьвязу арабскага Магрыбу

*  (1989)
*  Лібія (1989)
*  Марока (1989)
*  (1989)
*  (1989)

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Паўночная Афрыка
Кампаніла

**Кампані́ла** ( — «званіца») — у італьянскай архітэктуры Сярэднявечча й Адраджэньня квадратная (радзей круглая) ў аснове званіца, якая стаіць як правіла асобна ад асноўнага будынка храма. Правобразам кампанілы паслужылі сярэднявечныя гарадзкія вежы. Кампанілы мелі ў вышыню 4, 5 і больш паверхаў; пры гэтым вышыня паверхаў, а таксама велічыня або колькасьць аконных праёмаў звычайна ўзрасталі зьнізу дагары (ніжнія паверхі часта наагул былі глухімі), што стварала своеасаблівы эфэкт накіраванасьці ўвысь.

Найбольш вядомай у сьвеце кампанілай зьяўляецца круглая Пізанская вежа.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Званіцы
Гілары Даф

**Гілары Даф** (; нарадзілася 28 верасьня 1987 году, Г’юстан, Тэхас, ЗША) — амэрыканская акторка і сьпявачка. Стала вядомай пасьля тэлевізійнага шоў «Лізі Магўаер». За гэтым рушыла ўсьлед кар’ера кінаакторкі, дзе найбольш касавымі фільмамі зь яе ўдзелам сталі «Оптам таньней» (2003), «Лізі Магўаер» (2003), «Гісторыя Папялушкі» (2004).

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны відэаканал Гілары Даф на YouTube

Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Сьпявачкі ЗША
Катэгорыя:Прадусары ЗША
Зарэчча (Камянецкі раён)

**Зарэ́чча** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, за 45 км на захад ад Камянцу, за 43 км на паўночны захад ад Берасьця, за 11 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Берасьце — Беласток і за 4 км на ўсход ад мяжы з Польшчаю. Уваходзіць у Агародніцкі сельсавет.

## Гісторыя
* у другой палове XIX ст.: вёска ў Воўчынскай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні, дзяржаўная ўласнасьць.
* 1890: у складзе Зарэчанскай сельскай грамады, якая мела 584 дзесяціны зямельных угодзьдзяў, у тым ліку 237 дзесяцінаў сядзібнай і ворыўнай зямлі.
* 1897: 35 двароў, 246 жыхароў; дзейнічала хлеба-запасная крама.
* 1905: 286 жыхароў.
* 1921: у складзе Воўчынскай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы.
* 1923: 44 двары, 221 жыхар.
* 1924: у кастрычніку сяляне вёскі аказалі супраціў войту, які хацеў спагнаць недаімкі па падатках.
* 1939: у складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: у складзе Агародніцкага сельсавету Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці, 63 двары, 309 жыхароў.
* 1960: 253 жыхары.
* 1962: у Камянецкім раёне.
* 1970: 227 жыхароў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 61 жыхар
* 2005 год — 38 жыхароў, 29 двароў
* 2010 год — 27 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 48—49.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Агародніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Брагін (неадназначнасьць)

Назоў **Брагін** маюць некалькі аб’ектаў:

* Брагін — мястэчка ў Гомельскай вобласьці, адміністрацыйны цэнтар Брагінскага раёну.
* Брагін — мэтэарыт, знойдзены ў 1807 годзе ў Брагінскім раёне.
Ангольская кванза

**Кванза** — грашовая адзінка Анголы. Міжнароднае абазначэньне ў сандарте ISO 4217 — AOA. Абрэвіятура (знак) — Kz або kz. Названая ў гонар ракі Кванзы, якая працякае па тэрыторыі Анголы.

Адна кванза роўная 100 сэнтыма. Да гэтага разьменнай грашовай адзінкай Анголы зьяўлялася львея, названая так у гонар ракі Львеі, прытоку Кванзы. Аднак у цяперашні час разьменныя манэты не чаканяць і не выкарыстоўваюцца.

Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Катэгорыя:Эканоміка Анголы
Галанскія вышыні

**Гала́нскія вышы́ні** (, ) — спрэчная тэрыторыя на Блізкім Усходзе, у цяперашні час уваходзіць у склад Ізраілю. Знаходзіцца ў Леванце, плошча — каля 1800 км².

Да 1967 году зьяўлялася часткай сырыйскай правінцыі Кунэйтра, у хадзе Шасьцідзённай вайны дзьве траціны тэрыторыі Галанскіх вышыняў захопленыя Ізраілем.

У 1981 годзе Кнэсэт Ізраілю прыняў «Закон аб Галанскіх вышынях», дзе ў аднабаковым парадку быў абвешчаны сувэрэнітэт Ізраілю над гэтай тэрыторыяй. Анэксія была прызнаная несапраўднай Рэзалюцыяй № 497 Рады Бясьпекі ААН ад 17 сьнежня 1981 году.

Як Ізраіль, так і Сырыя лічаць Галанскія вышыні часткай сваёй тэрыторыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Дадаткова пра Галанскія вышыні


Катэгорыя:Вялікая рыфтавая даліна
Катэгорыя:Вульканічныя палі
Катэгорыя:Вульканічныя плято
Катэгорыя:Ізраільска-сырыйская граніца
Брагін (мэтэарыт)

**Брагін** — мэтэарыт агульнай вагай 853 000 грамаў, выпаў у выглядзе мэтэарытнага дажджу. Таксама вядомы пад назвамі: Крукі, Менск, Ракіцкі, Камарынскі. Прыналежыць да рэдкага тыпу жалезакаменных мэтэарытаў — паласітам. Час падзеньня невядомы. Але ёсьць меркаваньне, што гэта адбылося менш за тысячу гадоў таму.

## Аскепкі
Пад мэтэарытам Брагін вядомая цэлая група мас, знойдзеных у розны час, але прыкладна ў адной мясцовасьці, прычым усе аскепкі маюць аднолькавую структуру і хімічны склад. Таму ёсьць падставы меркаваць, што тут некалі выпаў магутны дождж паласітаў. На працягу 1807—1982 гадоў было знойдзена 13 экзэмпляраў агульнай вагай 857,6 кг. Сёньня час ад часу знаходзяцца новыя экспанаты рознай вагі й якасьці.

Плошча, ў межах якой знаходзілі кавалкі мэтэарыту мае форму даўгакруга. Яна выцягнута прыкладна на 15 кілямэтраў у шыротным кірунку і прыкладна 30 кілямэтраў па даўжыні.

## Гісторыя знаходак
Першая знаходка мэтэарыту Брагін была зроблена ў 1807 годзе. Адначасова былі знойдзены два экзэмпляры каля ўрочышча Куцоўка ля вёскі Капоранкі Брагінскага раёну. Абодва аскепкі былі знойдзеныя сялянамі ўказанай вёскі на пяшчаных узгорках сярод балотаў, на адлегласьці «каля ста сажняў адно ад аднога». Напрыканцы XIX стагодзьдзя за 2—3 кілямэтры на ўсход ад мястэчка Крукі Брагінскага раёну быў знойдзены трэці экзэмпляр вагою 182 кг. У пачатку XX стагодзьдзя ў ваколіцах першых знаходак было знойдзена яшчэ два экзэмпляры. Адзін зь іх, выцягнуты пры капаньні калодзежа, быў згублены, а другі захоўваецца ў калекцыі Расейскай акадэміі навук.

У 1927 годзе зь вёскі Калыбань Брагінскага раёну паступіла яшчэ два ўзоры, масай 543 і 340 грамаў. У 1937 годзе за паўкіламэтру на паўднёвы ўсход ад вёскі Крукі пры капаньні канавы была знойдзена на глыбіні 120 см самая вялікая з усіх знойдзеных частак, вагою 270 кіляграмаў. Нарэшце, у 1938 годзе за 2 км на ўсход ад вёскі Капоранка пры капаньні гліны на глыбіні 30—40 сантымэтраў быў знойдзены яшчэ адзін мэтэарыт вагою 16 кг. Абодва апошнія экзэмпляры захоўваліся ў Інстытуце геалёгіі Акадэміі навук Беларусі, але былі зьнішчаныя немцамі падчас акупацыі Менску.

Былі знойдзены і іншыя экзэмпляры дадзенага метэарыту, але яны былі згубленыя альбо пазьбеглі рэгістрацыі.

## Хімічны склад
Прыкладна на 50% мэтэарыт Брагін складаецца з жалеза, каля 3% займае нікель, усё астатняе — алівін, аналяг зямнога хрызаліту.

## Вонкавыя спасылкі

* Фатаздымкі асобных фрагмэнтаў мэтэарыту Брагін

Катэгорыя:Мэтэарыты Беларусі
Кангалескі франк

**Кангалескі франк** — грашовая адзінка дзяржавы Дэмакратычная Рэспубліка Конга. Уведзены ў звароце на тэрыторыі Конга ў 1998 годзе.

Адзін кангалескі франк роўны 100 сантымам. Міжнароднае абазначэньне — CDF.

У грашовым звароце знаходзяцца банкноты наміналам 1, 5, 10, 20, 50, 100, 200 і 500 кангалескіх франкаў, а таксама 1, 5, 10, 20 і 50 сантымаў. Манэты: 1 франк, а таксама 25 і 50 сантымаў.

Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Катэгорыя:ISO 4217
Катэгорыя:Валюты ў звароце
Катэгорыя:Эканоміка Дэмакратычнай рэспублікі Конга
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1997 годзе
Нігерыйская найра

**Найра** — грашовая адзінка Нігерыі, роўная 100 Коба. Код ISO 4217 — NGN.

## Гісторыя
Найра ўведзена ў грашовы зварот з 1 студзеня 1973 г. замест нігерыйскага фунта. Тым самым Нігерыя стала апошняю афрыканскаю дзяржаваю, якая адмовілася ад дванаццатковае грашовае сыстэмы.

У кастрычніку 2021 году ў Нігерыі афіцыйна запушчана eNaira, лічбавая вэрсія дзяржаўнай валюты.

## Банкноты асноўнага звароту ўзору 1984—2006 гадоў
Першапачаткова Цэнтральны банк Нігерыі ўвёў у абарачэньне банкноты наміналамі 50 Коба (10 шылінгаў), 1, 5 і 10 найра, якія нагадваюць ранейшыя фунты. У лютым 1977 у абарачэньне ўведзена банкнота наміналам у 20 найра. У кастрычніку 1991 — банкнота наміналам 50 найра, 1 сьнежня 1999—100 найра, 1 лістапада 2000—200 найра, 4 красавіка 2001—500 найра, 12 кастрычніка 2005—1000 найра.

У абароце знаходзяцца банкноты наміналам 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 і 1000 найра розных гадоў выпуску.

## Крыніцы

Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Катэгорыя:Нігерыя
Эскуда Каба-Вэрдэ

**Эскуда Каба-Вэрдэ** (партугальскае вымаўленьне «эшкуду», ) — грашовая адзінка дзяржавы Каба-Вэрдэ.

Адзін эскуда роўны 100 сэнтава. Міжнароднае абазначэньне — CVE.

У грашовым звароце знаходзяцца банкноты наміналам у 200, 500, 1000, 2000 і 5000 эскуда, а таксама манэты вартасьцю 1, 5, 10, 20, 50 і 100 эскуда.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Самалілэндзкі шылінг

**Самалілэндзкі шылінг** (самал. Soomaaliland shilin) — афіцыйная валюта самаабвешчанага дзяржавы Рэспубліка Самалілэнд, дэ-факта незалежнай з 1991 году.

Валюта была прадстаўлена 18 кастрычніка 1994 г з курсам адзін шылінг = 100 самалійскім шылінгам. Абарот самалійскага шылінга ў якасьці афіцыйнай валюты Самалілэнду быў спынены 31 студзеня 1995 г. У цяперашні час працягвае функцыянаваць як валюта ўнутранага выкарыстаньня.

Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Угандыйскі шылінг

**Уґандыйскі шылінґ** — ґрашовая адзінка дзяржавы Ўґанда.

Адзін уґандыйскі шылінґ роўны 100 цэнтам. Міжнароднае абазначэньне — UGX.

У ґрашовым звароце знаходзяцца банкноты наміналам у 1000, 5000, 10000, 20000 і 50000 шылінґаў, манэты наміналам 1, 2, 5, 10, 50, 100, 200 і 500 шылінґаў.

Уґандыйскі шылінґ уведзены 15 жніўня 1966 г. замест усходнеафрыканскага шылінґа, які выпускаўся Ўпраўленьнем ґрашовага звароту Ўсходняй Афрыкі для Кеніі, Уґанды, Танґаньікі і Занзыбара. З выпускам нацыянальнай валюты пачаўся абмен на яе ўсходнеафрыканскіх шылінґаў 1:1 і паступовае выманьне іх са звароту.

З 21 па 29 кастрычніка 1979 праведзены абмен старых банкнотаў на новыя 1:1.

З 18 траўня 1987 уведзены новы уґандыйскі шылінґ, роўны 100 цэнтам, абмен старых банкнотаў на новыя праводзіўся 100:1.

Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Этыёпскі быр

**Быр** () — грашовая адзінка Этыёпіі. Да 1976 быр афіцыйна перакладаўся на ангельскую мову як *dollar*, а на беларускую — як даляр.

## Вонкавыя спасылкі
* Банкноты Этыёпіі  

Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Намібійскі даляр

**Намібійскі даляр** — грашовая адзінка дзяржавы Намібія.

Адзін Намібійскі даляр складаецца з 100 цэнтаў. Міжнароднае абазначэньне — NAD.

У грашовым звароце знаходзяцца банкноты наміналам у 10, 20, 50, 100 і 200 намібійскіх далараў, манэты вартасьцю 1, 2, 5, 10, 20 і 50 цэнтаў, а таксама 1, 2 і 5 намібійскіх даляраў.

Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Паўднёваафрыканскі ранд

**Ранд** (або **Рэнд**) — валюта Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі. Слова *Rand* адбываецца ад назвы хрыбта Вітватэрсранд (афрыкаанс *Witwatersrand*) у правінцыі Гаўтэнг, дзе была адкрыта большасьць залатых радовішчаў краіны. Ранд пазначаецца сымбалем «R» і складаецца з 100 цэнтаў (знак «c»). Код валюты па ISO 4217 - ZAR (ад нідэрл. Zuid-Afrikaanse Rand). Ранд таксама зьяўляецца валютай Адзінай валютнай зоны, у якую ўваходзяць Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка, Намібія, Свазілэнд і Лесота.

Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Кенійскі шылінг

**Кенійскі шылінг** — нацыянальная валюта Кеніі.

Адзін кенійскі шылінг роўны 100 цэнтам. Міжнароднае абазначэньне — KES. Знаходзіцца ў звароце з 14 верасьня 1966 году.
 
На дадзены момант у грашовым звароце знаходзяцца банкноты сэрыі распачатай у 2003 годзе наміналам у 50, 100, 200, 500 і 1000 кенійскіх шылінгаў і манеты ў 50 цэнтаў, 1, 5, 10, 20 і 40 кенійскіх шылінгаў.

Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Коладна

**Ко́ладна** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, за 46 км на паўднёвы захад ад Камянцу, за 40 км на паўночны захад ад Берасьця, за 10 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Берасьце — Беласток. Месьціцца на абодвух берагах ракі Пульвы. Уваходзіць у Агародніцкі сельсавет.

## Гісторыя
* у сярэдзіне XIX ст.: вёска ў Воўчынскай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні, дзяржаўная ўласнасьць.
* 1857: 137 рэвіскіх душ.
* 1897: 30 двароў, 193 жыхары; дзейнічала хлеба-запасная крама.
* 1905: 229 жыхароў.
* 1921: у складзе Воўчынскай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы.
* 1923: 12 двароў, 53 жыхары.
* 1939: у складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: у складзе Баршчэўскага сельсавету Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці, 170 жыхароў.
* 1960: 141 жыхар.
* 1962: у Камянецкім раёне.
* 1970: 129 жыхароў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 75 жыхароў
* 2005 год — 72 жыхары, 33 двары
* 2010 год — 63 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 54.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Агародніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Эрытрэйская накфа

**Накфа** () — валюта Эрытрэі, складаецца з 100 цэнтаў. Яе міжнароднае абазначэньне па ISO 4217 — «ERN». Дадзеная грашовая адзінка была ўведзеная ў 1997 годзе, замяніўшы па намінале этыёпскі быр. Названая ў гонар мястэчка Накфа, якое атрымала вядомасьць у часе вайны за незалежнасьць Эрытрэі.

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:ISO 4217
Катэгорыя:Валюты ў звароце
Катэгорыя:Фіксаваны абменны курс
Пчалярства

**Пчаля́рства** — галіна сельскай гаспадаркі, гадоўля меданосных пчол і атрыманьне ад іх мёду, воску і іншых прадуктаў пчалінай жыцьцядзейнасьці. Пчалярства мае важнае значэньне для апыленьня і падвышэньня ўраджайнасьці культурных і дзікіх кветкавых расьлін.

## Пчалярныя вытворы
* воск 
* матачнае малако
* мёд
* перга і пылок
* пропаліс
* пчаліны падмор
* пчаліная атрута
* а таксама пчолы і маткі

## Гісторыя пчалярства
Пчалярства было зьведана яшчэ да нашай эры.

Гісторыя пчалярства праходзіла некалькі этапаў свайго разьвіцьця:

* Дзікае пчалярства — паляваньне за мёдам і воскам (пчолавае гняздо адшукавалі ў дуплах дрэваў, альбо ў пячорах).
* Бортніцтва
* Калоднае бортніцтва (пчолаў утрымлівалі ў спэцыяльных вульлях, зробленых з часткі камля дрэва, то бок у калодах).
* рамовае пчалярства (утрыманьне пчолаў у разборных вульлях, зь якіх вымаюцца рамкі з сотамі).

Першы ў сьвеце рамовы вулей быў распрацаваны расейскім пчаляром Пракаповічам яшчэ ў 1814 годзе. Вынаходніцтва Пракаповіча паклала аснову рамовага пчалярства ў мехаж Расейскай імпэрыі, а таксама за межамі яе.

Прыбытковай галіной сельскай гаспадаркі пчалярства ў шматлікіх краінах сьвету стала толькі пасьля 1851 году, калі Лангстрат у ЗША ўпершыню запатэнтаваў свой рамовы вулей, у якім рамкі выцягваліся зьверху спецыяльным прыстасаваньнем, а таксама дзякуючы вынаходніцтву медагонкі чэскім пчаляром Ф. Грушка.

Таксама вялікі ўнёсак у разьвіцьцё пчалярства зрабілі: Жонас дэ Жэлье, Ф. Юбэр (Швайцарыя), Л. Лангстрот (ЗША), І. Мэрынг, Э. Цандэр (Нямеччына), А. М. Бутляроў і іншыя.

## Пчалярныя мэтады
* Раявыя (у тым ліку супрацьраявыя, падобныя прыроднаму раеньню, змагаемыя з раеньнем);
* заснаваныя на штучным раеньні;
* вольнае раеньне;
* вытворчасьць сэкцыённага мёду.

Найболей вядомыя мэтады Валаховіча, Цэбро, Возерава, Блінова, Чайкіна.

## Пчалярства ў сьвеце
Пчалярствам людзі займаюцца на ўсіх кантынэнтах, акрамя Антарктыды, якая непрыданая па кліматычных умовах. 

Па зьвестках Арганізацыі па харчаваньні й сельскай гаспадарцы, ЮНЭСКО і іншых, у 1972 годзе ў Сьвеце налічвалася каля 40 млн пчаліных раёў.

Прамысловае спэцыялізаванае пчалярства з высокай роляй мэханізацыі пчальнікамі разьвіта ў ЗША, Канадзе, Аўстраліі (сярэдняя вытворчасьць таварнага мёду ў гэтых краінах складае 20—40 кг з вульля).

Разьвіцьцю міжнародных сувязяў пчаляроў спрыяе міжнародная арганізацыя пчаляроў «Апімондыя» («Apimondia», заснавана ў 1897 годзе), якая праводзіць сымпозыюмы, кангрэсы, выставы.
Сочы

**Со́чы** — горад-курорт на ўзьбярэжжы Чорнага мора на Заходнім Каўказе. Сочы зьяўляецца найбуйнейшым курортным горадам Расеі. Неафіцыйная мянушка гораду — летняя сталіца Расеі.

## Насельніцтва
Сталае насельніцтва самаго гораду на 2024 год — 444 989 чалавек. Сочы дзеліць 5-е месца сярод гарадоў на Чорным моры разам з Варнай, саступаючы Адэсе, Самсуну, Трабзону й Севастопалю. Муніцыпальнае ўтварэньне горад-курорт Сочы налічвае 561 793 тыс. чал і зьяўляецца ядром Сочынскай аглямэрацыі з насельніцтвам каля 575 тыс. чалавек.

## Геаграфія
Муніцыпальнае ўтварэньне, вядомае таксама неафіцыйна як Вялікі Сочы, займае прыбярэжную паласу каля 145 км і распасьціраецца ад ракі Шэпсі да дзяржаўнай мяжы з Абхазіяй па рацэ Псоў і займае агульную плошчу 3502 км². Сочы — самы працяглы горад Эўропы. Тэрыторыя гораду працягнулася уздоўж фэдэральнай аўтадарогі Джубга — Сухумі на 145 км. Тэрыторыя гораду ў цэлым разьмешчаная блізка да ўзьбярэжжа, часам адыходзіць у горныя даліны ажно да Галоўнага Каўкаскага хрыбта на адлегласьць ад 40 да 60 км. З агульнай плошчы гораду толькі 250 км² знаходзіцца пад забудовай. Па плошчы тэрыторыі, падпарадкаванай гарадзкому савету, Сочы ў 3,5 разы больш за Маскву.

У Сочы (у Адлеры ды ў паселішчы Чырвоная Паляна, якія знаходзяцца за 39 км ад берагу мора), у 2014 годзе праводзіліся зімовыя Алімпійскія гульні.

## Асобы
* Барыс Нямцоў (1959—2015), расейскі палітык, віцэ-прэм’ер Расеі ў 1998 г.

## Крыніцы
Jullands-Posten

«**Morgenavisen Jyllands-Posten**» — штодзённая дацкая газэта-таблоід, заснаваная 2 кастрычніка 1871 году. Штаб-кватэра знаходзіцца ў горадзе Оргус. Штотыднёвы наклад — каля 120 000 асобнікаў, што робіць яе адным з найбольш прадаваных папяровых выданьняў Даніі.

Уладальнік газэты «Jyllands-Postens Fond» вызначае яе як незалежна лібэральную (права-цэнтрычную) газэту. Афіцыйна падтрымлівалася Народнай кансэрватыўнай партыяй Даніі да 1938 году.

«Jyllands-Posten» стала аб'ектам буйнога скандалу датычна апублікаваных 30 верасьня 2005 году карыкатураў ісламскага прарока Мухамада.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя «Jyllands-Posten»

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1871 годзе
Катэгорыя:Дацкія газэты
Оргус

**О́ргус** (; ) — другі паводле велічыні горад у Даніі. Будучы істотным марскім портам Даніі, знаходзіцца ва ўсходняй частцы паўвострава Ютляндыя і ў геаграфічным цэнтры краіны. Насельніцтва — 249 709 чалавек (1 студзеня 2011). Горад мае неафіцыйную назву «сталіцы Ютляндыі».

Штаб-кватэра газэты «Jullands-Posten», вядомай сваім скандалам датычна карыкатураў прарока Мухамада.

Оргус месьціць найбуйнейшы ў Даніі паводле колькасьці студэнтаў унівэрсытэт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына.