open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
4 лістапада

## Падзеі
* 1611 — кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза надаў Смаленску Магдэбурскае права і герб
* 1661 — у бітве пад Кушлікамі войска Рэчы Паспалітай атрымала перамогу над войскам Маскоўскай дзяржавы
* 1794 — Паўстаньне Т. Касьцюшкі: войскі Расейскае імпэрыі пад камандаю Суворава распачалі штурм прадмесьця Варшавы Прагі і рэзаніну мясцовага насельніцтва
* 1863 — Нацыянальна-вызвольнае паўстаньне: расейскія карнікі схапілі паўстанцкага камісара Меншчыны Міхала Аскерку
* 1879 — запатэнтавалі першы касавы апарат
* 1890 — у Лёнданскім мэтро ўпершыню ў сьвеце адну зь лініяў перавялі на электрычную цягу
* 1922 — брытанскі археоляг Говард Картэр адшукаў у Эгіпце пахавальню фараона Тутанхамона
* 1924 — адкрыцьцё ў Віцебску вэтэрынарнага інстытуту
* 1946 — дзень утварэньня ЮНЭСКО (уступіў у сілу статут гэтай арганізацыі)
* 1969 — Аляксандар Салжаніцын выключаны з Саюзу пісьменьнікаў СССР
* 2000 — у Парэччы паставілі памятны крыж у гонар Міхала Валовіча і ягоных паплечнікаў
* 2008 — на прэзыдэнцкіх выбарах у ЗША перамогу атрымаў Барак Абама
* 2017 — абвешчаны Прапойскі заказьнік

## Нараджэньні
* 1296 — Альгерд Гедымінавіч, князь крэўскі і віцебскі, вялікі князь літоўскі
* 1470 — Эдвард V, кароль Ангельшчыны
* 1887 — Цішка Гартны, беларускі дзяяч нацыянальна-вызваленчага руху, гісторык, пісьменьнік і публіцыст
* 1906 — Аляксандра Нікалаева, беларуская балерына
* 1916 — Ўолтэр Кронкайт, амэрыканскі журналіст
* 1929 — Сяргей Карніловіч, дзяяч беларускай эміграцыі
* 1940 — Яўген Гучок, беларускі паэт
* 1956 — Ігар Талькоў, расейскі сьпявак

## Сьмерці
* 1794 — Якуб Ясінскі, генэрал і паэт
* 1863 — Казімер Кабылінскі, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў
* 1937:
** Аляксандар Вальковіч, дзяржаўны дзяяч БНР
** Пятро Даркевіч, беларускі гісторык мастацтва
** Хрыстафор Даркевіч, беларускі мастак
** Язэп Мазуркевіч, беларускі пэдагог, празаік, публіцыст
* 1955 — Генрых Грыгоніс, беларускі актор
* 1968 — Міхаіл Кікоін, мастак

## Сьвяты
* Расея — Дзень Нацыянальнай Еднасьці
Der Dritte Krieg

***Der Dritte Krieg*** ()&nbsp;— альбом беларускага рок-гурта žygimont VAZA, запісаны ў 1996 годзе.

## Зьмест
# «Intro»
# «Alarm»
# «Mała»
# «Memento»
# «Pilihrym»
# «Der Dritte Krieg»
# «Miensk»
# «Ataka»
# «777»
# «Nowe sytuacje»

## Удзельнікі
* Skrypa MX: гітара, клявішы, сьпеў
* Gilep: бас-гітара, скрыпка, віялянчэль, сьпеў
* Cypruk Notowicz: бубны
* Šloma: запіс
* Aleg Piatrovič: запіс

Катэгорыя:Альбомы на беларускай мове
Катэгорыя:Альбомы žygimont VAZA
Сьпіс рэлігіяў

* Бахаі
* Бон
* Будызм
* Даасізм
* Джайнізм
* Друз
* Зараастрызм
* Індуізм
* Іслам
* Сынтаізм
* Сыкхізм
* Хрысьціянства
* Шаманізм
* Юдаізм


Рэлігія
Одзірыдзідзіна

***Одзірыдзідзіна*** — альбом беларускага рок-гурту N.R.M., запісаны ў 1996 годзе.

## Сьпіс кампазыцыяў
# «Мела мамка тры сыночкі (беларуская народная песьня)»
# «Песьня падземных жыхароў»
# «Мы самі па сабе»
# «Сьляпы, глухі і дурны»
# «Лепей ня будзе»
# «Партызанская»
# «На вуліцы маёй»
# «На лініі фронту»
# «Одзірыдзідзіна»

## Удзельнікі
* Алег Дземідовіч: бубны, дадатковы сьпеў
* Юрась Ляўкоў: бас-гітара, дадатковы сьпеў
* Піт Паўлаў: гітара, дадатковы сьпеў
* Лявон Вольскі: гітара, сьпеў
* Слава Корань: запіс

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя пра альбом на афіцыйнай хатняй старонцы N.R.M.

Катэгорыя:Альбомы N.R.M.
Катэгорыя:Альбомы на беларускай мове
ŁaŁaŁaŁa

***ŁaŁaŁaŁa*** — першы альбом беларускага рок-гурту N.R.M., запісаны ў 1995 року. У 2007 року быў перавыдадзены з рэмастэрынгам.

## Сьпіс кампазыцыяў

## Удзельнікі
* Алег Дземідовіч: бубны
* Юрась Ляўкоў: бас-гітара
* Піт Паўлаў: гітара, сьпеў
* Лявон Вольскі: сьпеў, гітара, губны гармонік
* Вячаслаў Корань: запіс

Катэгорыя:Альбомы на беларускай мове
Катэгорыя:Альбомы N.R.M.
8 лістапада

## Падзеі
* 324 — заснаваньне Канстантынопалю.
* 960 — войскі бізантыйскага генэрала Льва Фокаса-малодшага нанесьлі сакрушальную паразу эміру Алепа Сэйфу аль-Даўле пад Андрасасам.
* 1519 ― правадыр ацтэкаў Мантэсума II урачыста сустрэў уваход Эрнана Картэса ў Тэначтытлан.
* 1620 ― адбылася бітва на Белай Гары, у выніку якой Чэхія на стагодзьдзі страціла незалежнасьць.
* 1632 — абраньне каралём польскім і вялікім князем літоўскім Уладзіслава Вазы *(на выяве)*.
* 1793 ― адкрыцьцё Люўра як публічнага музэя.
* 1861 ― паравы фрэгат ЗША „San Jacinto“ спыніў брытанскі паштовы карабель „Trent“ і арыштаваў двух паслоў Канфэдэрацыі, што выклікала дыпляматычны крызіс зь Вялікабрытаніяй.
* 1889 ― Мантана стала 41-м штатам ЗША.
* 1895 ― нямецкі фізык Вільгельм Рэнтген вынайшаў від радыяцыі, названы пазьней рэнтгенаўскім выпраменьваньнем.
* 1901 — у выніку пратэстаў у Атэнах супраць перакладу Дабравесьця на „народную мову“ загінулі некалькі чалавек.
* 1923 — у Мюнхэне адбыўся «піўны путч» на чале з Адольфам Гітлерам.
* 1929 — адкрыцьцё Менскага заводу мэдычных прэпаратаў.
* 1936 — пачатак 3-гадовай аблогі Мадрыду ў гішпанскай грамадзянскай вайне.
* 1939 — у Менску адкрылася Дзяржаўная карцінная галерэя.
* 1946 — беларуская каталіцкая дэлегацыя сустрэлася з Папам Рымскім Піюсам XII.
* 1956 — адкрыцьцё Музэю абароны Берасьцейскай крэпасьці.
* 1957 — Вялікабрытанія правяла першае пасьпяховае выпрабаваньне вадароднай бомбы над Кірытымаці.
* 1968 — падпісаная Венская канвэнцыя па дарожным руху.
* 1977 — грэцкі археоляг Маноліс Андронікас, прафэсар Унівэрсытэту Арыстотэля ў Тэсалёніках, знайшоў у Вэргіне магілу Філіпа II Македонскага.
* 1999 — Рада Бясьпекі ААН адзінагалосна ўхваліла рэзалюцыю 1441, якая прымусіла кіраўніка Іраку Садама Хусэйна да раззбраеньня.

## Нараджэньні
* 1050 — Сьвятаполк Ізяслававіч, князь полацкі, тураўскі, вялікі князь кіеўскі
* 1784 — Тэадор Нарбут, гісторык, археоляг, вайсковы інжэнэр
* 1785 — Міхал Баброўскі, беларускі славіст
* 1858 — Тадэвуш Урублеўскі, беларускі адвакат і грамадзкі дзяяч
* 1883 — Вацлаў Ластоўскі, беларускі пісьменьнік, публіцыст і палітычны дзяяч
* 1915 — Дзьмітры Супруненка, беларускі матэматык
* 1923 — Джэк Кілбі, амэрыканскі інжынэр, вынаходнік інтэгральнай схемы і калькулятара, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыцы (2000)
* 1941 — Міхась Гурын, беларускі археоляг і гісторык

## Сьмерці
* 397 — Марцін, біскуп турскі, сьвяты
* 1953 — Іван Бунін, расейскі пісьменьнік і паэт
* 1964 — Валянцін Волкаў, народны мастак Беларусі
* 2009 — Віталь Гінзбург, расейскі фізык-тэарэтык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі (2003)
* 2010 — Міхаіл Савіцкі, савецкі і беларускі мастак
* 2022 — Дэн Макафэрці, шатляндзкі рок-сьпявак лідар рок-гурту Nazareth

## Сьвяты
* Беларусь — Зьміцер (народны каляндар)
* Міжнародны дзень КВЗ
30 траўня

## Падзеі

* 1649 — кароль і вялікі князь Ян Казімер ажаніўся зь Людвікай Марыяй Ганзага 
* 1866 — у Празе адбылася прэм’ера опэры чэскага кампазытара Бэдржыха Сьметаны «Прададзеная нявеста»
* 1942 — II Сусьветная вайна: бамбардаваньне Кёльну брытанскай авіяцыяй
* 1989 — кітайскія студэнты паставілі на плошчы Цяньаньмэнь статую «Багіня дэмакратыі»
* 1999 — у пераходзе станцыі мэтро «Няміга» ў Менску адбылася масавая таўкатня, у якой загінулі 53 чалавекі
* 2001 — адкрылася для наведвальнікаў філія Літаратурнага музэю Янкі Купалы ў Яхімоўшчыне

## Нараджэньні
* 1896 — Канстанцін Саньнікаў, беларускі і савецкі рэжысэр, актор
* 1927 — Вітаўт Кіпель, беларуска-амэрыканскі грамадзкі дзяяч і публіцыст
* 1942 — Антанін Баяя, чэскі літаратар
* 1946 — Вальдэмар Калінін, цыганскі паэт, перакладчык
* 1965 — Дэйвід Карвацкі, канадзкі палітычны дзеяч, лідэр Саскачэўанскае лібэральнае партыі

## Сьмерці
* 1416 — Геранім Праскі, чэскі рэлігійны дзеяч, паплечнік Яна Гуса
* 1778 — Вальтэр, францускі філёзаф
* 1933 — Сямён Гершгорын, беларускі савецкі матэматык
* 2009 — Аба Шагаловіч, беларускі савецкі шахіст і трэнэр

## Сьвяты
*
1999

## Падзеі
* 1 студзеня — запушчаная ў абарот агульнаэўрапейская валюта эўра
* 12 студзеня — заснаваная «Грузінская фондавая біржа»
* 1 сакавіка — набыла моц Атаўская канвэнцыя
* 17 красавіка — адчынілі нафтаправод «Баку — Супса»
* 7 траўня — недалёк ад свайго дому быў выкрадзены буйны апазыцыйны палітык Юры Захаранка, з таго моманту ягонае месца знаходжаньня невядомае
* 30 траўня — у пераходзе станцыі мэтро «Няміга» ў Менску загінулі 53 чалавекі, сотні людзей былі параненыя
* 1 ліпеня — набылі моц Грамадзянскі кодэкс Рэспублікі Беларусь і Грамадзянскі працэсуальны кодэкс Рэспублікі Беларусь
* 1 верасьня — набыў моц Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб шлюбе і сям’і
* 16 верасьня — зьнікненьне беларускага палітыка Віктара Ганчара, разам зь бізнэсоўцам Анатолем Красоўскім
* 13 кастрычніка — створаная Віцебская дыяцэзія
* 21 кастрычніка — заснаванае прадпрыемства «Сэрвалюкс», што стала найбольшым вытворцам мяса птушкі ў Беларусі
* 6 лістапада — набыў моц Гаспадарчы працэсуальны кодэкс Рэспублікі Беларусь
* 31 сьнежня — Барыс Ельцын, першы прэзыдэнт Расейскай Фэдэрацыі, пайшоў у адстаўку

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 6 красавіка — Генадзь Карпенка, беларускі навуковец і палітык
* 16 траўня — Мікола Ганько, беларускі грамадзка-культурны дзяяч
* 2 ліпеня — Марыё П’юза, амэрыканскі пісьменьнік італьянскага паходжаньня, аўтар раману "Хросны бацька"
* 24 жніўня — Аляксей Гардзіцкі, беларускі літаратуразнаўца
* 16 кастрычніка — Палікарп Манькоў, беларускі грамадзкі дзеяч на эміграцыі
9 лістапада

## Падзеі
* 1799 — пераварот 18 брумэра паклаў канец Францускай рэвалюцыі
* 1806 — Фрыдрых Вільгельм III аб’явіў вайну Францыі
* 1918 — імпэратар Нямеччыны Вільгельм II адмовіўся ад пасаду
* 1938 — нямецкія нацысты ўчынілі габрэйскі пагром («Крышталёвая ноч»)
* 1941 — нацысты расстралялі паўтары тысячы габрэяў у мястэчку Мір
* 1942 ― нацысты расстралялі Генрыка Глябовіча, беларускага рэлігійнага дзеяча
* 1953 — Камбоджа здабыла незалежнасьць
* 1959 — Дзяржаўны літаратурны музэй Янкі Купалы пераехаў у свой цяперашні будынак
* 1989 — пачаўся дэмантаж Бэрлінскае сьцяны
* 1991 — абраньне Джахара Дудаева першым прэзыдэнтам Чачэніі
* 1994 ― у Вільні ўсталявалі памятную дошку Браніславу Тарашкевічу

## Нараджэньні
* 1789 — Марцін Антоні Паўловіч, беларускі навуковец-геоляг
* 1818 — Іван Тургенеў, расейскі пісьменьнік
* 1856 — Уладзімер Стукаліч, беларускі літаратуразнавец, гісторык і праўнік
* 1922 — Несьцер Сакалоўскі, беларускі кампазытар, аўтар музыкі Гімну БССР
* 1934 — Карл Саган, амэрыканскі астраном і папулярызатар навукі
* 1947 — Яўген Белаенка, беларускі траўматоляг-вынаходнік і акадэмік
* 1977 — Дзьмітры Дашчынскі, беларускі фрыстайліст

## Сьмерці
* 1623 — Ўільям Кэмдэн, ангельскі гісторык
* 1737 — Вінцэнт Пётар Валовіч, дзяржаўны і рэлігійны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* 1918 — Гіём Апалінэр, францускі паэт
* 1941 — Генрых Глябовіч, беларускі рэлігійны дзяяч
* 1952 — Хаім Вайцман, першы прэзыдэнт Ізраілю
* 1970 — Шарль дэ Голь, выбітны францускі дзяржаўны і ваенны дзяяч
* 2005 — Людвіг Асецкі, беларускі графік
* 2009 — Антон Маркевіч, беларускі грамадзкі дзяяч у Канадзе
* 2018 — Уладзіслаў Ахроменка, беларускі пісьменьнік, празаік, кінасцэнарыст, драматург

## Сьвяты
* Каталікі, Беларусь — Тодар (народны каляндар)
* Міжнародны дзень супраць фашызму, расізму і антысэмітызму
* — Усеўкраінскі дзень работнікаў культуры і майстроў народнай творчасьці
1818

## Падзеі
* 12 лютага — абвешчаная незалежнасьць Чылі

## Нараджэньні
* 21 студзеня — Адам Кіркор, беларускі гісторык і выдавец
* 5 траўня — Карл Маркс, нямецкі філёзаф і эканаміст
* 9 лістапада — Іван Тургенеў, расейскі пісьменьнік
* 24 сьнежня — Джэймс Джоўль, брытанскі фізык
* Станіслаў Сангін, паўстанец, паплечнік Кастуся Каліноўскага

## Сьмерці
* 25 сьнежня — Катарын-Дамінік Пэрыньён, адзін з «ганаровых» маршалаў Напалеона I

## Вонкавыя спасылкі
1941

## Падзеі
* 22 чэрвеня — пачалася нямецка-савецкая вайна
* 28 чэрвеня — фашысты ўварваліся ў Менск
* 14 ліпеня — пад Воршай упершыню ўступіла ў бой батарэя рэактыўных мінамётаў («кацюшы») пад камандаваньнем Флёрава
* 9 лістапада — нацысты расстралялі паўтары тысячы габрэяў у мястэчку Мір
* 7 сьнежня — японская авіяцыя атакавала Пэрл-Гарбар. ЗША ўступілі ў Другую Сусьветную вайну

## Нараджэньні
* 5 студзеня — Хаяо Міядзакі, вядомы японскі рэжысэр (анімэ)
* 12 студзеня — Уладзімер Мулявін, беларускі музыка
* 21 студзеня — Плясыда Дамінга, гішпанскі опэрны сьпявак
* 8 сакавіка — Андрэй Аляксандравіч Міронаў, выбітны савецкі і расейскі актор тэатра і кіно, Народны артыст РСФСР
* 5 траўня — Уладзімер Ярэц, беларускі матацыкліст, вандроўца
* 27 чэрвеня — Павэл Вілікаўскі, славацкі празаік, перакладчык і публіцыст
* 28 чэрвеня — Вэла Орумэтс, эстонскі сьпявак, Заслужаны артыст Эстонскай ССР
* 28 ліпеня — Міхаіл Бэрнард Мукасей, амэрыканскі юрыст беларускага паходжаньня
* 10 жніўня — Раман Лубкіўскі, украінскі пісьменьнік, амбасадар
* 20 жніўня — Слабадан Мілошавіч, прэзыдэнт Югаславіі
* 23 кастрычніка — Ігар Сьмірноў, прэзыдэнт Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі

## Сьмерці
* 13 студзеня — Джэймс Джойс, ірляндзкі літаратар
* 31 студзеня — Машэ Салавейчык, рабін, адзін зь першых выкладчыкаў артадаксальнага юдаізму ў ЗША
* 28 лютага — Альфонс XIII, гішпанскі кароль
* ліпень — Максімільян Марыя Кольбэ, каталіцкі сьвяты
* 3 лістапада — Зьмітрок Бядуля, беларускі літаратар
* 9 лістапада — Генрых Глябовіч, беларускі ксёндз
* 29 сьнежня — Фёдар Мачалаў, савецкі пілёт-зьнішчальнік
1953

## Падзеі
* 7 студзеня — прэзыдэнт Гары С. Труман абвяшчае, што ЗША зрабілі вадародную бомбу
* 11 лютага — СССР ірве дыпляматычныя стасункі з Ізраілем
* 29 траўня — першае ўзыходжаньне на Эвэрэст (Тэнцынг Норгэм і Эдмунд Гілары)
* 24 верасьня — створаны Інстытут фізыкі Польскай акадэміі навук
* 1 кастрычніка — заснаваны  Беларускі інстытут інжынэраў чыгуначнага транспарту ў Гомлі
* 9 лістапада — Камбоджа здабыла незалежнасьць

## Нараджэньні
* 24 студзеня — Аляксандар Краўцоў, расейскі спартовы дзяяч
* 16 сакавіка — Рычард Столман, заснавальнік руху вольнага праграмнага забесьпячэньня
* 7 чэрвеня — Лібушэ Шафранкава, чэская акторка
* 25 жніўня — Уладзімер Арлоў, беларускі пісьменьнік
* 7 лістапада — Уладзімер Голуб, беларускі мастак
* 16 лістапада — Аляксандар Пракапенка, беларускі футбаліст
* 26 сьнежня — Тоамас Хэндрык Ільвэс, эстонскі палітык, прэзыдэнт Эстоніі

## Сьмерці
* 24 лютага — Эміль Фельдарф, польскі генэрал-падпольнік
* 5 сакавіка — Іосіф Сталін, кіраўнік СССР
* 5 сакавіка — Сяргей Пракоф'еў, расейскі кампазытар
* 27 красавіка — Мод Гон, ірляндзкая грамадска-палітычная дзяячка
* 27 красавіка — Янка Саланевіч, расейскі тэарэтык манархізму
* 16 ліпеня — Хілэр Бэлак, брытанскі пісьменьнік
* 28 верасьня — Эдвін Хабл, амэрыканскі астраном
1952

## Падзеі
* 3 траўня — падпалкоўнік амэрыканскіх вайскова-паветраных сіл Джозэф Флетчар і лейтэнант Ўільям Бэнэдыкт зрабілі пасадку на геаграфічным паўночным полюсе
* 30 лістапада — заснаваны Дзяржаўны акадэмічны хор Беларусі імя Цітовіча
* У Эгіпце адбылася рэвалюцыя.

## Нараджэньні
* 1 студзеня — Юры Захаранка, беларускі палітык, зьніклы ў 1999 годзе
* 4 студзеня — Горват Кароль, вугорскі палітык і мовазнаўца харвацкага паходжаньня
** Васіль Рагаўцоў, беларускі мовазнаўца і паэт, аўтар «Расейска-беларускага слоўніка па машынабудаваньні» (1998)
* 6 студзеня — Мікола Антаноўскі, беларускі паэт, журналіст
** Юры Пятровіч Астроўскі — 1-ы беларускі хірург, які правёў перасадку сэрца
* 17 лютага — Уладзімер Крываблоцкі, беларускі мастак-манумэнталіст, жывапісец
* 19 лютага — Павал (Панамароў), 2-і экзарх Беларускай праваслаўнай царквы (2013—2020)
* 11 сакавіка — Дуглас Адамз, брытанскі пісьменьнік-фантаст
* 5 траўня — Вілем Вітэвээн, нідэрляндзкі палітык
* 13 ліпеня — Аляксандар Ціхановіч, беларускі сьпявак
* 18 жніўня — Патрык Сўэйзі, амэрыканскі актор
* 25 кастрычніка — Аляксандар Карабанаў, беларускі геоляг

## Сьмерці
* 2 кастрычніка — Уладзімер Агіевіч, беларускі літаратурны крытык
* 9 лістапада — Хаім Вайцман, першы прэзыдэнт Ізраілю
1989

## Падзеі
* 25 траўня — запрацаваў Зьезд народных дэпутатаў СССР
* 4 чэрвеня — Пратэсты на плошчы Цяньаньмэнь
* 18 чэрвеня — заснаваны Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
* 27 чэрвеня — заснаваньне Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны
* 16 кастрычніка — заснаваная Беларуская праваслаўная царква
* 6 лістапада — заснаваная Азіяцка-Ціхаакіянская эканамічная супраца
* 9 лістапада — пачаўся дэмантаж Бэрлінскага муру
* 17-18 лютага — заснаваньне Усетатарскага грамадзкага цэнтру
* 26 сьнежня — адноўленая «Люблянская біржа»
* Генэтык Флойд Зайгер вывеў гібрыд сьлівы і абрыкоса пад назвай плуот

## Нараджэньні
* 19 студзеня — Маргарыта Латышкевіч, беларуская пісьменьніца
* 1 сакавіка — Карляс Вэля, мэксыканскі футбаліст
* 18 красавіка — Аляксандар Гутар, беларускі футбаліст
* 14 траўня — Аліна Талай, беларуская лёгкаатлетка
* 21 траўня — Людміла Андрэеўна Вядзернікава, тэхнічны дырэктар INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION OF BELARUS
* 31 траўня — Марка Ройс, нямецкі футбаліст
* 11 ліпеня — Марцін Кліжан, славацкі тэнісіст
* 28 ліпеня — Лейла Ісмаілава, беларуская тэлевядучая
* 31 ліпеня — Вікторыя Азаранка, беларуская тэнісістка
* 18 чэрвеня — П’ер-Эмэрык Абамэянг, француска-габонскі футбаліст
* 13 верасьня — Томас Мюлер, нямецкі футбаліст
* 23 верасьня — Дэні Дэнелс, амэрыканская порнаакторка
* 10 кастрычніка — К’еран Агард, ангельскі футбаліст
* 29 кастрычніка — Топ Абадэі, ангельскі футбаліст
* 2 лістапада — Стэван Ёвэтыч, чарнагорскі футбаліст, гуляе на пазыцыі нападніка

## Сьмерці
* 10 траўня — Дамінік Татарка, славацкі празаік, эсэіст, публіцыст
* 2 ліпеня — Андрэй Грамыка, савецкі дзяржаўны дзяяч і дыплямат
* 11 ліпеня — Лоўрэнс Аліўе, брытанскі актор, адзін з самых папулярных актораў Вялікабрытаніі сярэдзіны 20 стагодзьдзя
* 19 ліпеня — Бэці Алвэр, эстонская паэтка, празаік, пераклала на эстонскую мову раман А. С. Пушкіна «Яўген Анегін»
* 14 лютага — Вінцэнт Жук-Грышкевіч, старшыня Рады БНР
* 1 сьнежня — Мікалай Патолічаў, савецкі партыйны і дзяржаўны дзяяч, сакратар Камуністычнай партыі Беларусі
* 14 сьнежня — Андрэй Сахараў, савецкі дысыдэнт і праваабаронца, фізык, адзін з стваральнікаў вадароднай бомбы
* 22 сьнежня — Сэм’юэл Бэкет, ірляндзкі драматург
Гіём Апалінэр

**Гіём Апалінэ́р** (сапраўднае імя ***Вільгельм Апалінары Кастраві́цкі***, ; 26 жніўня 1880, Рым, Італія — 9 лістапада 1918, Парыж, Францыя) — францускі паэт, пісьменьнік і крытык. Стрыечны пляменьнік беларускага празаіка Каруся Каганца.

## Біяграфія
Сапраўднае імя — Гіём Альбэрт Уладзімер Аляксандар Апалінары Кастравіцкі (*Wilhelm Albert Vladimir Apollinaris Kostrowicki*).

Радавы маёнтак Кастравіцкіх, Дарожкавічы пад Наваградкам, быў канфіскаваны за іхны ўдзел у паўстаньні 1863—1864 гадоў. Дзед Апалінэра, Міхаіл Апалінары Кастравіцкі, эміграваў у Італію, дзе і прайшло дзяцінства паэта. Адным з сыноў дзедавага брата, Карла Самуілавіча Кастравіцкага, быў беларускі празаік Казімер Кастравіцкі, больш вядомы пад творчым псэўданімам Карусь Каганец. Ён прыходзіўся Гіёму стрыечным дзядзькам.

У 1899 годзе Апалінэр пераехаў у Парыж. Удзельнічаў у Першай сусьветнай вайне.

Памёр у 1918 годзе. Пахаваны ў Парыжы на могілках Пэр-Ляшэз.

## Творчасьць
Літаратурную дзейнасьць пачаў у 1901 годзе.

## Творы на беларускай мове
### Асобныя выданьні
* Зямны акіян: Выбранае. Пераклад і прадмова Эдзі Агняцьвет. Мн., 1973 (Сэрыя «Літаратура народаў сьвету»).
* Выбраныя вершы. Пераклад: Лявон Баршчэўскі, Андрэй Хадановіч, Уладзь Лянкевіч, Ганна Янкута і інш. Мн., 2016 (Сэрыя «Паэты плянэты»).

### Іншыя публікацыі
* «Шпацыр аднаго ценю» («Калосьсе», №8 2000).
* Апалінэр Г. [Вершы] / Перакл. Л. Баршчэўскага // Полымя. 2000. № 8.
* Навелы / пераклад: Алесь Асташонак, вершы / пераклад: Лявон Баршчэўскі, Андрэй Хадановіч // Крыніца. 2001. № 11-12 (71).
* Мы развіталіся з цэлай эпохай… вершы пер. Уладзь Лянкевіч, Кацярына Маціеўская, Андрэй Стэфановіч, Лявон Баршчэўскі, Леанід Дранько-Майсюк, Андрэй Хадановіч
* Мост Мірабо, пераклаў Макс Шчур

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Гіём Апалінэр на ПрайдзіСьвеце

Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Сюррэалізм
Катэгорыя:Нарадзіліся 26 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:Памерлі 9 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пэр-Ляшэз
10 лістапада

## Падзеі
* 1293 — Рэйдэн каранаваны як першы манарх царства Ява, прыняўшы троннае імя Кертараяза Яйяўардган.
* 1444 — Бітва Варна: крыжовы паход польскага караля Уладыслава III ВВарнэньчыка супроць Асманскай імпэрыі пры султане Мурадзе ІІ. Уладыслаў быў забіты.
* 1619 — Рэнэ Дэкарт: ёсьць мары, якія натхняюць яго, *[[Роздум аб першай філязофіі]]*.
* 1659 — Шываджы Махарадж, маратхаў кароль забіў Афзал Хан. Adilshahi у баі народзе вядомы як Бітва Пратапгарх. Гэта таксама прызнаецца ў якасьці першай абароны Swarajya.
* 1871 — журналіст Генры Стэнлі адшукаў у Ўджыджы каля возера Танганьіка зьніклага місіянэра Дэйвіда Лівінгстана
* 1885 — нямецкія інжынэры Даймлер і Майбах правялі выпрабаваньне першага матацыкла
* 1906 — у Вільні выйшаў першы нумар газэты «Наша ніва»
* 1917 — заканчэньне бітвы пры Пашэндэйле
* 1920 — войскі Станіслава Булак-Балаховіча занялі Мазыр
* 1926 — пачатак 1-га Ўсебеларускага зьезду чыгуначнікаў у Менску
* 1938 — савецкія карнікі расстралялі Ўладзімера Тэраўскага, беларускага кампазытара і дырыгента
* 1942 — II Сусьветная вайна войскі Трэцяга Райху ўвайшлі ў вішысцкую Францыю
* 1980 — у Польшчы афіцыйна зарэгістраваная «Салідарнасьць» — першы незалежны прафсаюз у краінах сацыялістычнага блёку.
* 1992:
** Вярхоўны Савет Беларусі прыняў закон «Аб усеагульным вайсковым абавязку» і вырашыў прывесьці да прысягі ўсіх вайскоўцаў да 31 сьнежня 1992 году
** Вярхоўны Савет Таджыкістану прыняў рашэньне самараспусьціцца
* 2020 — Армэнія і Азэрбайджан, пры пасярэдніцтве Расеі, падпісалі пагадненьне аб спыненьні ваенных дзеяньняў у Нагорным Карабаху

## Нараджэньні
* 1483 — Марцін Лютэр, нямецкі рэфарматар царквы
* 1730 — Олівэр Голдсьміт, ангельскі празаік, паэт і драматург ірляндзкага паходжаньня
* 1749 — Мацей Радзівіл, драматург і кампазытар
* 1759 — Фрыдрых Шылер, нямецкі паэт і драматург
* 1801 — Уладзімер Даль, расейскі навуковец і пісьменьнік
* 1888 — Андрэй Тупалеў, расейскі канструктар самалётаў
* 1914 — Станіслаў Патапчук, польскі вайсковец, дзяржаўны дзяяч
* 1919 — Міхаіл Калашнікаў, расейскі канструктар зброі
* 1921 — Леанід Ліпінскі, беларускі гісторык
* 1921 — Віктар Роўда, беларускі харавы дырыгент і пэдагог
* 1934 — Іван Курбека, беларускі паэт-сатырык і літаратуразнавец

## Сьмерці
* 1444 — Уладыслаў III Варнэньчык, кароль Польшчы
* 1798 — Габрыэль Лянкевіч, рымска-каталіцкі дзяяч, пэдагог і архітэктар
* 1831 — Ян Ходзька, пісьменьнік, публіцыст і грамадзкі дзяяч
* 1891 — Арцюр Рэмбо, францускі паэт, пачынальнік сюррэалізму
* 1938 — Уладзімер Тэраўскі, беларускі дырыгент, кампазытар і фальклярыст
* 1942 — Сымон Баранавых, беларускі пісьменьнік
* 1982 — Леанід Брэжнеў, кіраўнік СССР

## Сьвяты
* Беларусь — Параскева (народны каляндар)
* Сусьветны дзень моладзі
1483

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 14 лютага — Бабур, заснавальнік Імпэрыі вялікіх маголаў
* 6 красавіка — Рафаэль, італьянскі мастак і архітэктар
* 10 лістапада — Марцін Лютар, нямецкі рэфарматар царквы

## Сьмерці
* 9 красавіка — Эдўард IV, кароль Англіі

## Вонкавыя спасылкі
1759

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 10 лістапада — Фрыдрых Шылер, нямецкі паэт і драматург

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1888

## Падзеі
* 1 жніўня — заснаваная «Баўгарская дзяржаўная чыгунка»

## Нараджэньні
* 13 кастрычніка — Язэп Драздовіч, беларускі мастак
* 10 лістапада — Андрэй Тупалеў, расейскі канструктар самалётаў 

## Сьмерці
* 1 лістапада — Мікалай Пржавальскі, расейскі географ і вандроўнік беларускага паходжаньня
1919

## Падзеі
* 1 студзеня — маніфэст Часовага рабоча-сялянскага ўраду Беларусі. Абвяшчэньне БССР
* 1 студзеня — польская самаахова захапіла і да 5 студзеня ўтрымлівала Вільню
* 5 студзеня — Менск абвешчаны сталіцай БССР
* 18 студзеня — Другая сусьветная вайна: у Вэрсальскім палацы распачалася Парыская мірная канфэрэнцыя
* 1 лютага — пачаліся заняткі ў Віленскай беларускай гімназіі
* 2 лютага — пачаўся 1-ы Ўсебеларускі зьезд Саветаў
* 3 лютага — прынята першая Канстытуцыя ССРБ 1919 году.
* 19 красавіка — войскі польскія захапілі Вільню
* 28 красавіка — у Вільні пачала выходзіць беларуская газэта «Беларуская думка»
* 22 чэрвеня — у Горадні пачала выходзіць газэта «Родны край»
* 26 ліпеня — была вызначана лінія Фоша
* 27 ліпеня — польскія ўлады забаранілі беларускую газэту «Беларуская думка»
* 2 жніўня — утворана Беларуская Вайсковая Камісія
* 15 жніўня — абвяшчэньне незалежнасьці Аўганістану
* 18 верасьня — уваход польскага войска начале зь Юзэфам Пілсудзкім у Менск
* 22 верасьня — войскі польскія захапілі Полацак
* 14 лістапада — генэрал Станіслаў Булак-Балаховіч падаў заяву аб пераходзе са сваім атрадам на службу БНР
* 16 лістапада — войскі польскія захапілі Камянец-Падольскі
* 13 сьнежня — Пётра Крачэўскі стаў старшынём Рады БНР

## Нараджэньні
* 1 студзеня — Джэром Сэлінджэр, амэрыканскі пісьменьнік
* 6 студзеня — Аўгіньня Каранеўская, дзяячка беларускага руху ў Аўстраліі
* 16 студзеня — Уладзімер Алоўнікаў, беларускі кампазытар і народны артыст Беларусі
* 7 траўня — Станіслаў Латал, чэскі рэжысэр-аніматар
* 10 жніўня — Баляслаў Лішчонак, беларускі музыка ў Канадзе
* 16 верасьня — Мікалай Мяцельскі, беларускі матэматык
* 29 верасьня — Кіра Зварыкіна, беларуская савецкая шахматыстка
* 18 кастрычніка — Усевалад Кароль, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, доктар-гінэколяг
* 22 кастрычніка — Раіса Жук-Грышкевіч, актыўная дзяячка беларускай эміграцыі
* 10 лістапада — Міхаіл Калашнікаў, расейскі канструктар зброі
* 23 сьнежня — Эрык дэ Савэнтхэм, нямецкі каталіцкі дзяяч ды антыфашыст
* Ванда Махнач — дзяячка беларускае грэка-каталіцкае царквы ў ЗША (пам. у 2007)

## Сьмерці
* 13 сакавіка — Аляксандар Грыкоўскі, беларускі грамадзкі дзяяч, настаўнік першай беларускай школкі ў Горадні
* 15 кастрычніка — Леанард Іваноўскі, расейскі гаспадарчы і грамадзкі дзяяч
* 13 сьнежня — Платон Жуковіч, расейскі гісторык Беларусі, Польшчы і Ўкраіны XVII—XVIII стагодзьдзяў
Генрых Глябовіч

**Ге́нрых Глябо́віч** (1 ліпеня 1904 — 9 лістапада 1941) — беларускі ксёндз, прафэсар тэалёгіі ўнівэрсытэту Стэфана Баторыя ў Вільні.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Горадні. З 1936 году — пробашч парафіі ў Троках. Кожная праца і кожнае асяродзьдзе былі для яго магчымасьцю прыцягваць душы да Божай справы. Ксёндз Генрых быў незвычайна ахвярным душпастырам, харызматычным кіраўніком у веры, апосталам еднасьці хрысьціянаў, сябрам для ўсіх, хто шукаў праўду. Сваім служэньнем аказаў вялікі ўплыў на студэнцкае асяродзьдзе Вільні і архідыяцэзіі. 3 траўня 1941 году склаў акт адданьня Богу свайго жыцьця як ахвяру за ратаваньне
веры ў моладзі. За душпастырскае служэньне на Беларусі быў расстраляны гестапа ў Барысаве.

У 1999 г. Папа Ян Павал II бэатыфікаваў Генрыха Глябовіча разам зь іншымі 108 мучанікамі Другой сусьветнай вайны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на старонцы Catholic.By
* «Ружанцовыя разважанні»

Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Перасьледы каталіцтва ў Беларусі
Катэгорыя:Каталіцкія блаславёныя
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Трэцім Райху і яго акупаваных тэрыторыях
Катэгорыя:Пробашчы троцкія
Катэгорыя:Расстраляныя беларускія рэлігійныя дзеячы
Катэгорыя:Расстраляныя ў Беларусі
Катэгорыя:Бэатыфікаваныя Янам Паўлам II
1906

## Падзеі
* 10 траўня — адкрыцьцё першай расейскай Думы ў Санкт-Пецярбургу
* травень — у Пецярбургу заснаваная выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша аконца»
* 1 верасьня — у Вільні выйшла першая легальная беларуская газэта «Наша доля»
* 23 лістапада — у Вільні выйшаў першы нумар газэты «Наша Ніва»

## Катастрофы
* 31 студзеня — землятрус сілай 8,8 у Калюмбіі і Эквадоры, загінула каля 1000 чалавек
* 16 сакавіка — землятрус сілай 7,1 у Кагі (Тайвань), загінула каля 1300 чалавек
* 16 красавіка — землятрус у Сан-Францыска (Каліфорнія, ЗША), каля 3000 ахвяр
* 17 жніўня — землятрус сілай 8,2 зьнішчыў Вальпараіса (Чылі), загінула каля 20 000 чалавек
* 15 верасьня — землятрус у паўночнай Сыцыліі зьнішчыў шматлікія паселішчы
* 18 верасьня — тайфун і цунамі зьнішчылі Ганконг, загінула каля 10 000 чалавек

### Навука і тэхніка
* Альбэрт Айнштайн публікуе тэорыю спэцыфічнага цяпла (у працы — «Аналы фізыкі» 22 (1906), 180–190, 800)

## Нараджэньні
* 11 студзеня — Альбэрт Хофман, швайцарскі хімік, «бацька» ЛСД
* 13 лютага — Уладзімер Фінькоўскі, беларускі праваслаўны сьвятар
* 14 лютага — Мікалай Улашчык, беларускі гісторык і археограф
* 23 сакавіка — Ісак Любан, беларускі кампазытар
* 27 сакавіка — Лідзія Мухарынская, беларуская музыказнаўца фальклярыстка
* 13 красавіка — Сэмюэл Бэкет, ірляндзкі драматург
* 28 красавіка — Курт Гёдэль, амэрыканскі матэматык
* 1 траўня — Аляксандра Бэргман, дзяячка Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі, гісторык, публіцыст
* 27 ліпеня — Ежы Гедройц, польскі публіцыст, выдавец і рэдактар польскага часопісу «Kultura» ў Парыжы
* 21 жніўня — Макар Пасьлядовіч, беларускі пісьменьнік
* 27 жніўня — Сяргей Новік-Пяюн, беларускі паэт
* 4 верасьня — Ігнат Дуброўскі, беларускі пісьменьнік, навукоўца ў сельскагаспадарчай галіне
* 27 верасьня — Ірына Ждановіч, народная артыстка Беларусі
* 20 кастрычніка — Кастусь Быліч, беларускі актор
* 2 лістапада — Зьміцер Бяляцкі, беларускі мэдык і навуковец, дзяржаўны дзяяч
* 4 лістапада — Аляксандра Нікалаева, беларуская балерына, народная артыстка Беларусі
* 19 сьнежня — Леанід Брэжнеў, кіраўнік СССР
* 19 сьнежня — Мікалай Клаўс, беларускі дырыжор, піяніст і кампазытар
* 27 сьнежня — Аляксандра Саковіч, беларуская пісьменьніца
* Андрэй Александровіч, беларускі паэт

## Сьмерці
* 19 красавіка — П’ер Кюры, францускі фізык
* 22 кастрычніка — Поль Сэзан, францускі мастак
1904

## Падзеі
* На Катэдральнай плошчы ў Вільні расейцы ўстанавілі памятнік Кацярыны II. Памятнік «эвакуявалі» ў 1915 годзе

## Нараджэньні
* 12 траўня — Віліс Лацыс, латыскі пісьменьнік
* 24 траўня — Адам Русак, беларускі паэт
* 1 ліпеня — Генрых Глябовіч, беларускі ксёндз
* 4 ліпеня — Анатоль Альшэўскі, публіцыст, дзяяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі
* 12 ліпеня — Паблё Нэруда, чылійскі паэт
* 29 верасьня — Мікалай Астроўскі, савецкі пісьменьнік, аўтар раману «Як загартоўвалася сталь»
* 21 кастрычніка — Патрык Каванах, ірляндзкі паэт

## Сьмерці
* 29 сакавіка — Флярыян Ажэшка, польскі лекар, удзельнік Студзеньскага паўстаньня на Літве
* 3 ліпеня — Тэадор Гэрцль, аўстрыйскі габрэйскі журналіст, палітык, заснавальнік палітычнага сіянізму
Ясір Арафат

**Ясір Арафат** (24 жніўня 1929 — 11 лістапада 2004) — шматгадовы кіраўнік Палестынскай аўтаноміі й сымбаль палестынскага супраціву. Поўнае імя **Магамэт Абдэль-Рауф Арафат Аскудва аль-Гусэйні**. Таксама вядомы як **Абу Амар**. Зь дзяцінства Арафат быў вядомы са сваёй мянушкі Ясір, што азначае «лёгкі» па-арабску.

## Біяграфія
Ясір Арафат пакінуў па сабе складаную спадчыну на Блізкім Усходзе. Ён стварыў Арганізацыю вызваленьня Палестыны, якую Ізраіль быў вымушаны прызнаць, але ня здолеў цягам свайго жыцьця стварыць незалежную палестынскую дзяржаву, што лічыў сваёй асноўнай мэтай. Вось што сам Арафат казаў на гэты конт: «Я — палестынскі салдат. Я буду ўжываць маю зброю, каб абараніць не сябе аднаго, але кожнае палестынскае дзіця, мужчыну і жанчыну, каб абараніць існаваньне Палестыны».

Ясір Арафат нарадзіўся ў 1929 годзе. Адныя біёграфы цьвердзяць, што ён нарадзіўся ў Эгіпце 4 жніўня, іншыя — што ў Ерусаліме альбо ў сэктары Газа 24 жніўня.

У Каіры, у веку 17 гадоў, ён пачаў таемна правозіць зброю, каб ужыць яе супраць брытанцаў і габрэяў. Ён працягваў правоз зброі нават у свае студэнцкія гады, у 1950-х гадах.

У 1958 ён стаў адным з заснавальнікаў Аль-Фатах, арганізацыі, якая складалася зь сеткі сакрэтных ячэек. Калі Ізраіль перамог арабскія дзяржавы ў шасьцідзённай вайне 1967 году, «Фатах» Арафата выявіўся самай моцнай Палестынскай арганізацыяй — і пазьней Арафат ачоліў выканаўчы камітэт АВП.

Першая палова 1990-х была пэрыядам збліжэньня паміж Ізраілем і Палестынай, быў мірны працэс у Осла і Нобэлеўская прэмія міру, якую Ясір Арафат падзяліў з ізраільскім прэм’ер-міністрам Іцхакам Рабінам і міністрам замежных справаў Ізраілю Шымонам Пэрэсам.

У 2000 годзе Арыэль Шарон падняўся на сьвятую для палестынцаў і арабаў Храмавую гару ў Ерусаліме, і гэта паслужыла падставаю для другой палестынскай «інтыфады». І «інтыфада» — паўстаньне палестынцаў — доўжыцца да сёньня.

Зь цягам часу Ізраіль і ЗША абышлі Арафата як нешта лішняе. У чэрвені 2002 году прэзыдэнт ЗША Джордж Буш адкрыта заклікаў палестынцаў абраць сабе новага лідэра.

У апошнія гады Арафат быў зьмешчаны ізраільскімі вайскоўцамі фактычна пад хатні арышт у сваёй рэзыдэнцыі на Заходнім Беразе. Акружаны ізраільскімі жаўнерамі і танкамі, Арафат сказаў, што адсюль ён нікуды не кранецца, бо баяўся, што Ізраіль ня пусьціць яго назад у сваю рэзыдэнцыю. У кастрычніку 2004 году, калі стан яго здароўя рэзка пагоршыўся, яго перавезьлі ў францускі вайсковы шпіталь.

Ясір Арафат памёр 11 лістапада 2004 году у 75-гадовым веку ў вайсковым шпіталі недалёка ад Парыжу (Францыя), куды быў дастаўлены самалётам 29 кастрычніка са сваёй рэзыдэнцыі Рамала на Заходнім беразе Ярдану.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Памёр Ясір Арафат // Радыё «Свабода», 11 лістапада 2004

Катэгорыя:Прэзыдэнты Палестынскай аўтаноміі
Катэгорыя:Палестынскія палітыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
11 лістапада

## Падзеі
* 1215 — распачаўся IV Латэранскі Сусьветны сабор, найбуйнейшы ў Сярэднявеччы
* 1673 — у Хоцінскай бітве кароль і вялікі князь Ян Сабескі пасьпяхова застасаваў ракеты Казімера Семяновіча
* 1918:
** абвяшчэньне незалежнасьці Польшчы
** скончылася Першая сусьветная вайна
** у Вяліскім павеце выбухнула антыбальшавіцкае паўстаньне сялянаў
* 1923 — Прэзыдыюм Рады БНР пераехаў з Коўны ў Прагу
* 1940 — II Сусьветная вайна: нямецкі дапаможны крэйсэр «Atlantis» захапіў сакрэтныя дакумэнты з парахода «Automedon», якія надалей паўплывалі на далучэньне Японіі да ваенных дзеяньняў
* 1975 — Ангола атрымала незалежнасьць ад Партугаліі
* 1988 — аргкамітэт Беларускага Народнага Фронту прыняў адозву «Да грамадзянаў Беларусі», у якой акрэсьліў палітычную пазыцыю руху
** заснаваны «Клімавіцкі камбінат хлебапрадуктаў»
* 1992 — Беларусь усталявала дыпляматычныя дачыненьні з Ватыканам, заснаваньне Апостальскай нунцыятуры ў Беларусі
* 2004 — Летува першай з краінаў Эўразьвязу ратыфікавала статутную дамову ЭЗ

## Нараджэньні
* 1155 — Альфонса VIII Кастыльскі, кароль Кастыліі
* 1714 — Марцін Матушэвіч, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, паэт
* 1821 — Фёдар Дастаеўскі, расейскі пісьменьнік беларускага паходжаньня
* 1837 — Артур Гротгер, польскі мастак
* 1875 — Альбэрт Паўловіч, беларускі паэт-гумарыст, драматург, перакладчык і мастак
* 1882 — Густаў VI Адольф, кароль Швэцыі
* 1893 — Піліп Кізевіч, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч
* 1903 — Аляксандар Ільінскі, беларускі тэатральны актор
* 1908 — Міхась Багун, беларускі паэт і перакладнік
* 1910 — Антон Каржанеўскі, беларускі мастак
* 1922 — Курт Вонэгут, амэрыканскі пісьменьнік
* 1928 — Алесь Белакоз, беларускі настаўнік, краязнаўца, музэязнаўца
* 1929 — Леанід Сушчэня, беларускі біёляг
* 1945 — Даніель Артэга, нікарагуанскі палітык
* 1955 — Галіна Тычка, беларуская літаратуразнаўца

## Сьмерці
* 1975 — Пётар Савачкін, беларускі гісторык
* 2004 — Ясір Арафат, кіраўнік Палестынскай аўтаноміі

## Сьвяты
* Польшча — Дзень незалежнасьці
* Праваслаўныя, Беларусь — Настасься (народны каляндар)
* Каталікі, Беларусь — Марцін (народны каляндар)
1699

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 2 лістапада — Жан Батыст Шардэн, францускі жывапісец

## Сьмерці
*
1836

## Падзеі
* 25 лютага — Сэмюэль Кольт атрымаў патэнт на шасьцізарадны рэвальвэр

## Нараджэньні
* 2 лістапада — Міхал Андрыёлі, беларускі мастак, паўстанец
* 13 лістапада — Яраслаў Дамброўскі, адзін з кіраўнікоў паўстаньня 1863-1864 гадоў, генэрал Парыскай камуны
* 15 сьнежня — Валеры Антоні Ўрублеўскі, беларуска-польскі рэвалюцыянэр

## Сьмерці
*
1869

## Падзеі
* 17 лістапада — урачыстае адкрыцьцё Суэцкага канала

## Нараджэньні
* 15 студзеня — Станіслаў Высьпянскі, польскі паэт, драматург, жывапісец
* 2 лістапада — Язэп Стаброўскі, археоляг, краязнаўца, філёзаф, вынаходнік
* 22 лістапада — Андрэ Жыд, францускі пісьменьнік
* 31 сьнежня — Анры Матыс, францускі мастак і скульптар
* Еўна Азэф, расейскі рэвалюцыянэр-правакатар, падвойны агент

## Сьмерці
*
Samotnik

«**Samótnik**» — самотнік беларускага рок-гурта N.R.M. да альбома «Try čarapachi», запісаны ў 2000 годзе.

## Зьмест
# «Try čarapachi»
# «Čystaja-śvietłaja»
# «Maja mentalnaść»

### Бонусы
* «NajNajNaj»
* «Maja mentalnaść (Radyjo MIX)»

### Відэа
* «Čystaja-śvietłaja»

## Удзельнікі
* Алег Дземідовіч: бубны
* Юрась Ляўкоў: бас-гітара, дадатковы сьпеў
* Піт Паўлаў: гітара
* Лявон Вольскі: гітара, сьпеў

## Выдаўцы
* Марцін МакГаўэр — запіс (студыя «Złota skała», Варшава)
* Сяргей Лабандзіеўскі — зьвядзеньне і майстраваньне (студыя «Радыё Мір», Менск)
** пры ўдзеле Ю. Ляўкова
* Алег Дземідовіч — вокладка

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя пра сынгл на афіцыйнай хатняй старонцы N.R.M.

Катэгорыя:Самотнікі 2000 году
Катэгорыя:Самотнікі N.R.M.
1889

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 7 красавіка — Габрыеля Містраль, чылійская паэтка
* 16 красавіка — Чарлі Чаплін, актор, рэжысэр, сцэнарыст, прадусар
* 20 красавіка — Адольф Гітлер, нямецкі дыктатар
* 1 траўня — Васіль Місюль, дзеяч беларускай эміграцыі ў ЗША
* 20 лістапада — Эдўін Габл, амэрыканскі астраном
* 24 лістапада — Нагаміці Курода, японскі арнітоляг

* Давід Файгенбаўм, апошні рабін Пружаны

## Сьмерці
* 23 студзеня — Ігнат Дамейка, беларускі вучоны-дасьледчык, геоляг
* 8 ліпеня — Фларыян Міладоўскі, беларускі кампазытар, піяніст і пэдагог
* 11 кастрычніка — Джэймз Джоўль, брытанскі фізык
1802

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 31 ліпеня – Ігнат Дамейка, беларускі навуковец-дасьледчык, геоляг

* 5 жніўня - Нільс Хэнрык Абэль, вядомы нарвэскі матэматык

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
31 ліпеня

## Падзеі
* 1649 — адбылася бітва пад Лоевам, армія ВКЛ разьбіла казацкія войскі
* 1920 — Літоўска-Беларуская ССР спыніла існаваньне, адбылося другое абвяшчэньне БССР
* 1949 — на першым кангрэсе беларусаў ЗША створана Беларуска-амэрыканскае задзіночаньне
* 1966 — у Беларусі аднавілі 17 раней зьліквідаваных раёнаў
* 2017 — запушчаная Віцебская гідраэлектрастанцыя, якая стала найбольшай у Беларусі

## Нараджэньні
* 1802 — Ігнат Дамейка, беларускі навуковец-дасьледчык, геоляг
* 1912 — Мілтан Фрыдман, амэрыканскі эканаміст
* 1963 — Вячаслаў Качанаў, беларускі дыплямат
* 1989 — Вікторыя Азаранка, беларуская тэнісістка

## Сьмерці
* 1556 — Ігнацы Ляёля, каталіцкі сьвяты, заснавальнік Таварыства Езуса
* 1784 — Дэні Дыдро, францускі пісьменьнік, філёзаф-асьветнік
* 1849 — Шандар Пяцёфі, вугорскі народны паэт, публіцыст, рэвалюцыйны дзяяч
* 1944 — Антуан дэ Сэнт-Экзюпэры, францускі пісьменьнік і лётчык

## Сьвяты
* Дзень гандлёвых работнікаў у Беларусі.
12 лістапада

## Падзеі
* 930 — заснаваньне альтынгу Ісьляндыі, найстарэйшага ў сьвеце парлямэнту
* 1596 — у Кракаве адбылося пахаваньне каралевы і вялікай княгіні Ганны Ягелонкі
* 1623 — у Віцебску натоўп з праваслаўных забіў арцыбіскупа Язафата Кунцэвіча
* 1868 — амэрыканскі вынаходнік Крыстафэр Лэтэм Шоўлз запатэнтаваў друкарскую машынку
* 1918: 
** заснаваны Віцебскі гістарычны агульнадаступны музэй
** Аўстрыя абвясьціла сябе рэспублікай.
** рашэньнем Рэгенцкай Рады Польшчы Юзэф Пілсудскі прызначаны кіраўніком дзяржавы
* 1925 — спынілася выданьне газэты Жыцьцё беларуса
* 1933 — у Нямеччыне на рэфэрэндуме 95% насельніцтва краіны ўхвалілі палітыку Адольфа Гітлера
* 1944 — II Сусьветная вайна: брытанскія ВПС з дапамогай адмысловых бомбаў «Tallboy» патапілі нямецкі лінкар «Тырпіц»
* 1948 — завяршыўся Такійскі працэс над японскімі ваеннымі злачынцамі. Сямёра абвінавачаных былі асуджаныя на сьмяротнае пакараньне праз павешаньне, шаснаццаць — на пажыцьцёвае зьняволеньне.
* 1980 — касьмічны апарат Вояджэр-1 зблізіўся з Сатурнам на адлегласьць менш за 200 тысяч км
* 1982 — Юрый Андропаў выбраны генэральным сакратаром ЦК КПСС
* 1998 — абвешчаны заказьнік «Астравы Дулебы»

## Нараджэньні
* 1823 — Павал Шпілеўскі, беларускі этнограф і пісьменьнік
* 1840 — Агюст Радэн, францускі скульптар
* 1868 — Ганна Місуна, першая жанчына-геоляг у Расейскай імпэрыі
* 1885 — Міхайла Грамыка, беларускі пісьменьнік і навуковец
* 1911 — Яўген Ціхановіч, беларускі мастак
* 1915 — Ралян Барт, францускі постструктураліст і сэміётык
* 1920 — Андрэй Макаёнак, беларускі драматург
* 1935 — Людміла Гурчанка, расейская акторка
* 1958 — Леанід Пранчак, беларускі паэт
* 1962 — Род Куратомі, шматразовы чэмпіён сьвету па каратэ, тэхнічны дырэктар International Karate Association

## Сьмерці
* 1572 — Рыгор Хадкевіч, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* 1623 — Язафат Кунцэвіч, уніяцкі арцыбіскуп, сьвяты
* 1868 — Мсьціслаў Камінскі, беларускі этнограф, фальклярыст і публіцыст
* 1996 — Анатоль Майсеня, беларускі журналіст і палітоляг
* 2018:
** Ігар Лучанок, беларускі кампазытар, заслужаны дзяяч мастацтваў Беларусі, народны артыст Беларусі
** Стэн Лі, амэрыканскі пісьменьнік, актор, прадусар, тэлевядучы, сцэнарыст, рэдактар і стваральнік мноства натуралістычных пэрсанажаў коміксаў

## Сьвяты
* Азэрбайджан — Дзень Канстытуцыі
1967

## Падзеі
* чэрвень — Шасьцідзённая вайна
* 2 лістапада — у Менску быў адкрыты Дзяржаўны музэй Беларусі

## Нараджэньні
* 1 студзеня — Саід Чмагх, ірацкі тэлеапэратар інфармацыйнае агенцыі «Reuters»
* 4 красавіка — Алег Хаменка, беларускі музыка, лідэр гурта «Палац»
* 14 красавіка — Алена Масла, беларуская казачніца і ляўрэатка прэміі «Залаты Купідон» (2010)
* 25 чэрвеня — Андрэй Раўкоў, 8-ы міністар абароны Рэспублікі Беларусь (з 2014 году)
* 17 кастрычніка — Зьміцер Піневіч, 9-ы міністар аховы здароўя Беларусі (зь 2020 году)

## Сьмерці
* 9 кастрычніка — Чэ Ґевара, арґентынскі рэвалюцыянэр, адна з цэнтральных фігур Кубінскай рэвалюцыі
* 30 лістапада — Патрык Каванах, ірляндзкі паэт
1823

## Падзеі
* 18 студзеня — у Чылі зьвергнуты дыктатар Бернарда Ахігінс

## Нараджэньні
* 1 студзеня — Шандар Пяцёфі, вугорскі народны паэт, публіцыст, рэвалюцыйны дзяяч
* 12 лістапада — Павал Шпілеўскі, беларускі этнограф і пісьменьнік

## Сьмерці
*
1885

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 14 красавіка — Сымон Рак-Міхайлоўскі,  беларускі публіцыст, рэдактар, грамадзка-палітычны дзяяч.
* 11 ліпеня — Францішак Рамейка, беларускі каталіцкі сьвятар, грамадзкі дзяяч
* 7 кастрычніка — Нільс Бор, дацкі фізык, адзін з заснавальнікаў квантавай мэханікі
* 20 кастрычніка — Аляксандар Бурбіс, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, публіцыст, актор і рэжысёр
* 12 лістапада — Міхайла Грамыка, беларускі пісьменьнік і навуковец

## Сьмерці
* 15 ліпеня — Расалія дэ Кастра, гішпанская пісьменьніца і паэтка
1920

## Падзеі
* 7 траўня — вайна польска-савецкая — войска польскае захапіла Кіеў
* 9 чэрвеня — у Вільні пачаў выходзіць тыднёвік Незалежная думка
* 11 ліпеня — тыднёвік Незалежная думка быў забаронены польскімі ўладамі
* 12 ліпеня — была падпісана маскоўская дамова
* 14 ліпеня — савецкія войскі занялі Вільню
* 31 ліпеня — савецкія войскі занялі Менск; абвешчаная дэклярацыя аб незалежнасьці Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусь (ССРБ) другое абвяшчэньне савецкай рэспублікі на тэрыторыі Беларусі
* 1 жніўня — вайна польска-савецкая — Чырвоная Армія заняла Берасьце
* 13 жніўня — вайна польска-савецкая — пачалася бітва за Радзымін (Варшаву)
* 14 жніўня — вайна польска-савецкая — апошні посьпех саветаў у вайне — савецкія войскі перашлі Віслу ля гораду Няшава
* 14 жніўня — вайна польска-савецкая — 5 Армія Сікарскага пачала наступленьне над ракой Вкра 
* 14 жніўня — вайна польска-савецкая — пачалося наступленьне з над ракі Вепж
* 25 жніўня — адступаўшыя перад палякамі савецкія войскі перадалі Вільню летувісам
* 14 верасьня — у Менску адкрыўся Беларускі дзяржаўны тэатар (цяпер Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы)
* 9 кастрычніка — войскі польскія захапілі Вільняй
* 12 кастрычніка — была падпісана рыская дамова
* 15 кастрычніка — войскі польскія захапілі Менск, але мусілі былі адступіць на прынятаю ў Рызе дэмаркацыйнаю лінію
* 21 лістапада — разгортваецца Слуцкі збройны чын. У гэты дзень Рада Случчыны выдае дэклярацыю, у якой заклікае сялянства «на барацьбу за незалежную Беларусь у яе этнаграфічных межах»
* 26 лістапада — пад Слуцкам пачаліся баі паміж беларускімі і савецкімі войскамі

## Нараджэньні
* 2 студзеня — Айзэк Азімаў, амэрыканскі пісьменьнік-фантаст
* 5 красавіка — Барэнд Бісьгёвэль, нідэрляндзкі палітычны й дзяржаўны дзяяч
* 15 красавіка — Мікола Ракітны, беларускі празаік
* 18 траўня — Ян Павал II, рымскі папа
* 18 жніўня — Леў Мільчын, савецкі мультыплікатар родам зь Беларусі
* 22 жніўня — Рэй Брэдбэры, амэрыканскі пісьменьнік-фантаст
* 30 жніўня — Леанід Шварцман, савецкі і расейскі рэжысэр-мультыплікатар і мастак мультыплікацыйнага кіно
* 15 кастрычніка — Марыё П’юза, амэрыканскі пісьменьнік італьянскага паходжаньня, аўтар раману "Хросны бацька"
* 23 кастрычніка — Джані Радары, італьянскі дзіцячы пісьменьнік і журналіст
* 12 лістапада — Андрэй Макаёнак, беларускі драматург

## Сьмерці
* 28 ліпеня — Алесь Гарун, беларускі літаратар
1623

## Падзеі
* 6 жніўня — падчас трыццацігадовай вайны адбылася бітва пры Штатлёне

## Нараджэньні
* 19 чэрвеня — Блез Паскаль, францускі матэматык, фізык і філёзаф

## Сьмерці
* 9 лістапада — Ўільям Кэмдэн, ангельскі гісторык
* 12 лістапада — Язафат Кунцэвіч, уніяцкі арцыбіскуп, галоўны натхняльнік Берасьцейскай царкоўнай уніі

## Вонкавыя спасылкі
1821

## Падзеі
* 24 жніўня — складаньне Кардоўскае дамовы, паводле якое Гішпанія прызнала незалежнасьць Мэксыкі

## Нараджэньні
* 9 студзеня — Эліяху-Хаім бар Машэ Майзэль, рабін, адзін з духоўных лідараў жыдоўскіх суполак Расейскай імпэрыі
* 9 красавіка — Шарль Бадлер, францускі паэт, літаратурны крытык і перакладчык
* 2 ліпеня — Чарлз Тапэр, прэм’ер-міністар Канады, прэм’ер Новай Шатляндыі
* 13 лістапада — Міхаіл Петрашэўскі, расейскі рэвалюцыянэр
* 30 кастрычніка — Фёдар Дастаеўскі, вялікі рускі пісьменьнік
* 10 сьнежня — Мікалай Някрасаў, расейскі паэт, пісьменьнік і публіцыст
* 12 сьнежня — Гюстаў Флябэр, францускі пісьменьнік-раманіст
* 15 сьнежня — Радэрык фон Эркерт, нямецкі этнограф, картограф і афіцэр расейскай арміі
* Ксенафонт Гаворскі, беларускі гісторык, археоляг, выдавец

## Сьмерці
* 23 лютага — Джон Кітс, вялікі ангельскі паэт-рамантык
* 5 траўня — Напалеон I Банапарт, імпэратар Францыі
1915

## Падзеі
* 13 лістапада — у Вільні адкрылася першая беларуская пачатковая школа

## Нараджэньні
* 7 красавіка — Білі Холідэй, амэрыканская джазавая сьпявачка
* 6 траўня — Орсан Ўэлс, знакаміты амэрыканскі кінарэжысэр, актор, сцэнарыст
* 28 траўня — Ёзэф Грынбэрг, амэрыканскі лінгвіст
* 1 чэрвеня — ксёндз Ян Твардоўскі, польскі паэт
* 1 верасьня — Масей Сяднёў, беларускі пісьменьнік
* 15 кастрычніка — Іцхак Шамір, прэм’ер-міністар Ізраілю
* 25 лістапада — Аўгуста Піначэт, чылійскі палітык
* 1 сьнежня — Міхась Кавыль, беларускі паэт, празаік, крытык
* Фёдар Мачалаў, савецкі пілёт-зьнішчальнік

## Сьмерці
*
1850

## Падзеі
* у матэматыцы ўведзены тэрмін «матрыца»

## Нараджэньні
* 15 студзеня — Соф’я Кавалеўская, расейскі матэматык і мэханік, пісьменьніца й публіцыстка, першая ў сьвеце жанчына-прафэсар
* 13 жніўня — Аляксандар Шыманоўскі, беларускі этнограф і фальклярыст
* 13 лістапада — Робэрт Люіс Стывэнсан, брытанскі пісьменьнік

## Сьмерці
*