open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Канадзкі сумнік

**Канадзкі сумнік** — від шматгадовай травяністай расьліны сямейства складанакветных.

Пашыраны пераважна ў Паўночнай Амэрыцы. У Беларусі быў інтрадукаваны за савецкім часам. Служыць у якасьці лекавай, мёдадайнай, фарбавальнай і дэкаратыўнай расьліны. Вырошчваецца ў садах і парках. Таксама дзічэе. Квітнее ў ліпені—верасьні. Утварае зарасьнікі і разьвіваецца на адкрытых мясьцінах з угноенай і ўвільготненай глебай. Размнажаецца дзяленьнем карэнішчаў увосень і насеньнем. Мае некалькі садовых формаў. Выкарыстоўваецца для аздабленьня агароджаў і гаспадарчых пабудоваў, у міксбордэрах і на рабатках. Вырошчваецца на зразаньне.

У вытворчасьці лекаў расьліну выкарыстоўваюць для лячэньня хваробаў сэрца і раку. Найчасьцей сустракаецца на могілках і прысядзібных дзялянках каля дамоў. Адна жоўтая мяцёлка наверсе сьцябла можа даць да 20 000 адзінак насеньня. 

## Выгляд
Карэнішчавы, травяністы шматгоднік з прамастойным круглым, густааблісьцелым і кароткаваласістым сьцяблом вышынё да 2-х мэтраў. Чаргаванае, лянцэтнае або прадаўгавата-лянцэтнае лісьце з 3-ма падоўжанымі жылкамі бывае сядзячае ці кароткачаранковае. Дробныя, шматлікія кветкавыя кошыкі сабраныя ў аднабокую мяцёлку. Залаціста-жоўтыя, краявыя кветкі — песьцікавыя і язычковыя, а сярэдзінныя — двухполыя і трубчаста-лейкападобыя. Налічваецца 5 тычынак. Плод утварае цыліндрычная, валасістая сямянка з чубком.

## Шкоднасьць
Канадзкі сумнік вылучае ў глебу атрутнае рэчыва, якім выціскае іншыя віды і робіць сельскагаспадарчыя ўгодзьдзі малапрадукцыйнымі. Каровы яе не ядуць праз тую атруту. З палёў зьдзічэлы канадзкі сумнік пранікае ў лес, дзе таксама выціскае іншую расьліннасьць. З гэтых прычынаў Інстытут экспэрымэнтальнай батанікі раіў скошваць канадзкі сумнік двойчы на год, каб прадухіліць яго квітненьне і ўтварэньне насеньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сумнік
Катэгорыя:Флёра Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Лекавыя расьліны
Катэгорыя:Дэкаратыўныя расьліны
Катэгорыя:Мёдадайныя расьліны
Катэгорыя:Травы
Данар

**Данар** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Данары, пазьней Данэр або Дэнэр (Danhari, Danner, Denner) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова дан- (дэн-) (імёны ліцьвінаў Данейка, Дзенгель; германскія імёны Danica, Dengel) паходзіць ад гоцкага *dans 'датчанін' або стараангельскага denu 'даліна', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

У ваколіцах Мэмэлю бытавалі прозьвішчы Danner і Dannerawicz. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Adam Danorowicz* (22 траўня 1767 году); *należy do jm. p. Danorowicza… tegoż Danorowicza* (1782—1784 гады).

## Носьбіты
На гістарычнай Меншчыне існуе вёска Дынараўка.

## Глядзіце таксама
* Дана
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Унееў

**Уне́еў** ( — курортнае мястэчка ў Паддубіцкім павеце Лодзінскага ваяводзтва Польшчы, сядзіба аднайменнай гміны. Насельніцтва — 2932 чалавекі (2021).

Ляжыць над Вартай, у гістарычнай Серадзкай зямлі.

Ва Ўнееве знаходзяцца тэрмальны парк, замак XIV стагодзьдзя зь ляндшафтным паркам плошчай 34 га.

## Мінуўшчына

## Турыстычная інфармацыя

### Курорт
Места і ўся гміна носіць турыстычны характар. У 2008 року адкрытыя *Тэрмы Ўнееў* з гарачымі лекавымі . У 2012 року Ўнееву нададзены статус курортнага мястэчка.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына гміны Ўнееў
* Інфармацыйны партал Унеева 

Катэгорыя:Курортныя гарады Польшчы
Катэгорыя:Гарады Лодзінскага ваяводзтва
Катэгорыя:Унееў (гміна)
Герконт

**Герконт** (*Гіргонт*, *Гіркунт*, *Гірконт*, *Кірконт*, *Каргонт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Ге́ркант**.

## Паходжаньне

Кундкер або Гунгер (Cundker, Gunngeir) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда', а аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'.

У Прусіі бытавала імя *Girkant / Gerkant / Girkand* (1383, 1389 і 1467 гады). У ваколіцах Мэмэлю бытавала прозьвішча Gergant. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Петръ Кгиркгонтович*, *Августъ Кирконтовичъ* (1528 год); *Мартин Кирконтович… Павлик Кирконтович… Павел Кгирконтович… [[Беняш|Бенюш]] Кирконтович… Кирконт [[Відзейка|Видеикович]]* (1537—1538 гады); *Jan Girkont*, *Bałtromiej Girgont* (1621 год); *Pani Krzysztofowa Girkuntowa*, *Kazimierz Girgont* (1690 год); *JM panów… Korgontów* (1784 год).

## Носьбіты
* Пётар Гіргонтавіч — баярын Вількамірскага павету, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Аўгуст Кірконтавіч — дзірванскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Бартак, Войтак, Матыс, Міхал, Тамаш і Якуб Герганты (Giergont) — жыхары  (Падкарпацкае ваяводзтва), якія ўпамінаюцца ў 1806—1843 гадох

Герканты (Герконты) і Гірканты (Гірконты) — літоўскія шляхецкія роды.

Герканты (Gierkant) — шляхецкі род Рэчы Паспалітай з Пшэмыскага павету (Падкарпацьце).

## Глядзіце таксама
* Гера
* Гунт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сыдэр

**Сыдэр** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Сыдыры або Сэдэры (Sidierius, Seederius) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сід- (сіт-, зыд-) (імёны ліцьвінаў Сіціла, Жыдавін, Жытмунт; германскія імёны Sitil, Sidewine, Sidimund) паходзіць ад гоцкага sidus 'звычай, нораў', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

У Прусіі бытавала імя *Sydder / Szydar* (1398 і 1402 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Sebestyjan Syderowicz* (1621 год); *Sider Kawłacz* (1738 год); *Syderiszki* (1744 год); *Wieś Strupki… [[Грода|Grodz]] Kieysz Sider… Czwierć Rukszty Rundany… Stefan Siderowicz* (1765 год); *Symon Syderowicz* (1782—1783 гады).

## Носьбіты
* Сэбастыян Сыдэровіч — шляхціч Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1621 годзе

## Глядзіце таксама
* Сіда
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Баляслаў Берут

**Баляслаў Бе́рут** (; 18 красавіка 1892, Руры каля Любліну — 12 сакавіка 1956, Масква, РСФСР, СССР) — партыйны і дзяржаўны дзяяч, першы прэзыдэнт Польскай Народнай Рэспублікі.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і з-пад Тарнабжэгу (Падкарпацкае ваяводзтва), сын Войцеха Берута і Мар’яны Салямеі з Вольскіх.

З 1918 году ў Камуністычнай партыі Польшчы. У 1933—1939 гадох адбываў турэмны тэрмін у Польскай Рэспубліцы.

У 1947—1952 гадох быў прэзыдэнтам ПНР.

## Глядзіце таксама
* Бірута (імя)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Польскія палітыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Польшчы
Эйса

**Эйса** (*Ейса*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Іса, Гэйса або Эйса (Iso, Heyse, Eyse, Eisa) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ісан- (эйс-, іс-) паходзіць ад гоцкага eisarn, германскага *isarna-, стараверхненямецкага îsarn, îsan 'жалеза'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Ізбут, Ісавін, Ісад, Ішман / Эйсман, Ізмунт / Эйсімонт (Эйсмант, Эйсмунт). Адзначаліся германскія імёны Isbodus, Isovin, Isada, Issmann / Eismann, Ismund / Eismund.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Hysinboldus, Izbracht, Isinger, Isinrich, Isintrud (Istrud), Izalda (Izolda, Isaldis, Isoldis).

У Прусіі бытавалі імёны: *Ayskawde* (1400 год), *Eyskant*, *Eyskor* (1400 год). У Інфлянтах у 1624 годзе адзначаўся шляхецкі род Эйсмутаў (Eismuth).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Павел Еисович* (1524—1566 гады); *Jeysy… Eysaie… Isowicze* (1744 год); *Petronela Ejsa* (1820 год).

## Носьбіты
* Павал Эйсавіч — лідзкі баярын, які ўпамінаецца паміж 1524 і 1566 гадамі

На гістарычнай Рэчыччыне існуе вёска Гайшын.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вазгерд

**Вазге́рд** (*Вазгірд*, *Вайзгірд*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Возгерд** (*Возгірд*).

## Паходжаньне

Ваза (Waso) і Герд або Гарда (Gerd, Gardo) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова вас- (вос-, вес-) (імёны ліцьвінаў Васбут, Вазгір, Важгін; германскія імёны Wospot, Wasger, Wesikin) паходзіць ад стараверхненямецкага hwas 'востры, завостраны' або wasjan 'квітнець', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'). У гістарычным германскім арэале адзначалася імя Wassgaard (Vasgaard).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Wazgierd possidebant… Wazgierd* (24 траўня 1409 году); *locum cognominatum Waszgyerdowytzy* (6 сьнежня 1497 году); *делницу на имя Вазъкгирдовщину* (12 траўня 1497 году); *Я, Михайло Павъловичъ Вазкгиръдъ и з жоною моею Ульяною и з сынми нашими Васильемъ, а Семеномъ, Анъдреемъ, а Грицкомъ, и з дочками нашими с кнегинею Долзкою Любкою Тацъкою, а Мариною* (4 красавіка 1542 году); *Jakub Wozgierd* (1621 год); *Józef Wozgird* (1752 год); *Wazgierd Sędzia Ziemski Trocki… Wazgierd Podstoli Trocki* (1766 год); *Wayzgird* (1802—1803 гады).

## Носьбіты
* Вазгерд — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1409 годзе
* Міхайла Паўлавіч Вазгірд — валынскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1542 годзе
* Якуб Возгерд — шляхціч Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1621 годзе

Вазгірды (Візгірды) і Вазгірды на Вазгірданах — літоўскія шляхецкія роды.

Вазгірд (Wazgird) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Глядзіце таксама
* Ваз
* Герд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
СУ-4

**СУ-4**, вядомая таксама як **СГК** (**с**амаходная **г**армата **К**урчэўскага) — савецкая самаходная безадкатная гармата, створаная ў міжваенны перыяд.

## Асаблівасьці канструкцыі
Мэханізм навядзеньня складаецца з:
* вугламернага мэханізму для навядзеньня ў гарызантальнай плоскасьці,
* мэханізму вуглоў ўзвышэньня для навядзеньня ў вертыкальнай плоскасьці.
У «Апісаньні панарамнай прылады ўзору 1906 г. для 3-дм. палявой хуткастрэльнай гарматы ўзору 1902 году» (выданьне 1909 году, Санкт-Пецярбург) гаворыцца:

…перавагі панарамы перад вугламерам складаюцца ў тым, што ў якой бы кропцы гарызонту ні знаходзілася кропка навядзеньня:
# Наводчык не мяняе свайго месца ля гарматы.
# Наводчык бачыць кропку навядзеньня павялічанай у 4 разы.
# Кропка навядзеньня і перакрыжаваньне знаходзяцца на адной адлегласьці ад вока, чым павялічваецца дакладнасьць навядзеньня.
# Пры навядзеньні трэба сумясьціць толькі дзьве кропкі — цэнтр перакрыжаваньня і кропку навядзеньня, гэтым навядзеньне значна скарачаецца.
# Ваганьні вока не адбіваюцца на дакладнасьці навядзеньня.
# Гарызантальныя вуглы павароту панарамы можна вымяраць з дакладнасьцю да 1/6000 часткі акружнасьці (0,001 дыстанцыі)"…
Шыбекі

**Шыбекі** — вёска ў Смалянскім сельсавеце Аршанскага раёну Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 5 км на паўднёвы ўсход ад Смалян, за 35 км на паўночны захад ад Воршы, за 2 км ад чыганачнага прыпынку Шыбекі й за 15 км ад чыгуначнай станцыі Смаляны на лініі Ворша — Лепель, за 1 км на поўнач ад рэспубліканскай аўтамабільнай дарогі  (Ворша — Лепель), за 95 км ад  Віцебску.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Вёска вядома зь 17-га стагодзьдзя ў маёнтку Смаляны як уласнасьць Сангушкаў у Аршанскім павеце Віцебскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Пасьля 1-га (1772) падзелу Рэчы Паспалітай у Расейскай Імпэрыі, у складзе Аршанскай правінцыіі Магілёўскай губэрніі, Копыскі павет (1777—1796), з 1796 году ў Сеньненскім павеце Беларускай губэрніі, з 1802 году да 1861 году Копыскі павет і ў Алёнавіцай воласьці Аршанскага павету Магілёўскай губэрніі.
 
Сярод вяскоўцаў былі рамесьнікі (шаўцы й краўцы)..

У 1910 годзе ў Алёнавіцкай воласьці Аршанскага павету Магілёўскай губэрні, сялянскай грамадзе належала 139 дзесяціны зямлі. Сяляне вёскі адносіліся да прыходу Смалянскай Спаса-Прэабражэнскай царквы й уваходзілі ў Цюльпінскае сялянскае таварыства.

## Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Шыбекі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП (б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала вёску разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. 3 26 сакавіка 1919 году ў складзе Гомельскай, з 1920 году – Віцебскай губэрняў РСФСР. У сакавіку 1924 году Шыбекі вярнулі БССР. 3 20 жніўня 1924 году вёска Шыбекі ў Шыбецкім сельсавеце Коханаўскага раёну Аршанскай акругі (26.7.1930 г. акруга скасавана). 3 8 ліпеня 1931 году ў Аршанскім раёне. 3 20 лютага 1938 году ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. 

З ліпеня 1941 году да канца чэрвеня 1944 г. акупавана нямецкімі войскамі, за гэты час загінулі 23 вяскоўца. 3 9 верасьня 1946 году вёска цэнтар Шыбецкага сельсавету  ў Коханаўскім раёне. 16 ліпеня 1954 году сельсавет ліквідаваны й вёска перададзена ў Смалянскі сельсавет. З 17 сьнежня 1956 году ў Аршанскім, з 25 сьнежня 1962 Ў Талачынскім і з 12 лютага 1965 году зноў у Аршанскім раёнах. 

У 1929 годзе ўлады утварылі калгас «Чырвонае аб'яднаньне» з цэнтарам у вёсцы Шыбекі, з 1 сакавіка 2004 году сельскагаспадарчы каарэратыў «Шыбекі». 

 
## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2018 год — 48 гаспадарак, 110 чалавекі;
* XX стагодзьдзе: 1998 год — 84 гаспадарак 221 чалавек; 1959 год — 144 чалавека; 1926 год — 37 двароў, 175 чалавек; 1910 год — 16 двороў, 69 мужчын, 66 жанчын; 
* XIX стагодзьдзе: 1879 год — 10 дамоў, 82 чалавека; 
* XVIII стагодзьдзе: 1785 год — 10 дамоў, 37 чалавек ();

## Славутасьці
* Брацкая магіла ў цэнтры вёскі. Пахаваны 13 вайскоўцаў і партызанаў, якія загінулі ў баях у 1941–44 гадах. У 1965 годзе пастаўлены помнік – скульптура вайскоўца.

## Крыніцы

## Літаратура
* Шыбекі. //  С. 198, 199.
* Шыбекі. //  С. 520.
* }

Катэгорыя:Смалянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Легарт

**Легарт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Легард або Легарт (Legard, Legart) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -лайк- (-лек-) паходзіць ад гоцкага laiks 'танец' або стараісьляндзкага leikr 'гульня', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека').

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Dominus Andreas Legartowicz Ciuis Vilnensis* (1655 год); *Marcina Legartowicza Miesczan Wilenskich* (1 лютага 1659 году).

## Носьбіты
* Андрэй Легартовіч — віленскі мешчанін, які ў 1655 годзе зрабіў ахвяраваньне на касьцёл пры кляштары бэрнардынаў

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Беларускі камэрцыйны інстытут кіраваньня

**Беларускі камэрцыйны інстытут кіраваньня** **(БКІК)** — колішняя прыватная ВНУ Беларусі ў 1993—2004 роках. Спэцыялізавалася на падрыхтоўцы мэнэджараў, спэцыялістаў у замежных мовах, правазнаўцаў, эканамістаў і журналістаў на ўмовах дзённай, вячэрняй і завочнай формаў навучаньня.

## Мінуўшчына
Заснаваны ў 1993 року як Беларускі камэрцыйны ўнівэрсытэт кіраваньня па адрасе: Менск, вул. Радыяльная, д. 36 (потым Партызанскі пр., д. 2). Рэктар — Эдвард Ахрэм. У 1995 атрымаў ліцэнзію Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусі на навучаньне па 10 спэцыяльнасьцях. Празь некалькі гадоў адкрыліся філіі ў Мазыры (вул. Ленінская, д. 14), Гародні, Воршы, Полацку (вул. Талстога, д. 8), Баранавічах (1996; вул. Прамысловая, д. 3), Берасьці і Магілёве.

У 1996 року ў вну дзейнічалі факультэты кіраваньня, юрыдычны, Польскі інстытут, завочны факультэт эканомікі і права.

У 1998 року ў БКУК працавалі 147 выкладчыкаў, зь іх 6 дактароў і 31 кандыдат навук, навучаліся 2616 чалавек на дзённым аддзяленьні і 3506 на завочным.

У 2002 року статус унівэрсытэту панізілі да інстытуту.

У 2003 року ўсе сем філіяў Інстытуту былі закрытыя праз абвінавачваньне ў парушэньні правілаў прыёму студэнтаў. Паколькі студэнтаў закрытых філіяў не маглі прыняць іншыя вну, БКІК быў абавязаны вярнуць ім грошы за навучаньне. Пасьля гэтага Інстытут спыніў сваё існаваньне ў траўні 2004 року, а студэнты і выкладчыкі выйшлі на акцыю пратэсту. Частка студэнтаў перавялася ў іншыя вну, напрыклад БДЭУ. Памяшканьні забралі сабе дзяржаўныя ўстановы. Так, Берасьцейскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Пушкіна забраў пад сваю філію памяшканьні БКІК ў Баранавічах.

Супраць Эдварда Ахрэма была распачатая крымінальная справа. Ён зьехаў за мяжу, у сувязі з чым справа была прыпыненая.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Зьніклыя вну Беларусі // Блог Андрэя Берастоўскага (фатаздымкі і ўспаміны пра БКІК)


Катэгорыя:Радыяльная вуліца (Менск)
Асмот

**Асмот** (*Ашмот*, *Ясмут*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Асмод, Асмот або Асмут (Asmod, Asmot, Asmoth, Asmuot) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ас- (ос-) (імёны ліцьвінаў Осман, Асьміна, Ашнар; германскія імёны Osman, Osminna, Asinar) паходзіць ад гоцкага *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал', а аснова -мод- (-мот-, -мут-) (імёны ліцьвінаў Мотар, Мутаўт, Эймут; германскія імёны Motar, Muotolt, Eimuot) — ад гоцкага moþs '(баявы) дух, лютасьць, адвага'.

У Прусіі бытавала прозьвішча Asmutt (Aszmutt). 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Osmoty* (1744 год); *Jasmutowną* (13 кастрычніка 1783 году); *Agata Aszmotówna* (1797 год).

## Носьбіты
* Майсей і Трафім Асмоты — жыхары маёнтку Цімкавічаў, якія ўпамінаюцца ў 1730 годзе

## Глядзіце таксама
* Аса
* Мот

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ань

**Ань** (*Ень*), **Ана** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Ана або Ена (Ano, Enno) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ан- (эн-) паходзіць ад гоцкага *ana, стараверхненямецкага ano 'дзед, продак'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Энейка (Эніка), Энель, Яноўд, Янвін, Энгель (Енгель), Ангот (Анкуд), Анар, Улеб. Адзначаліся германскія імёны Enneco (Ennika), Enilo, Ennold (Analdus), Anwin, Engell, Angodus, Anarr, Uleifr.

У Прусіі бытавалі імёны: *Angolt* (1325 і 1338 гады), *Anneyde* (1328 год), *Ansutte / Ansotte* (1390 год). Паводле лісту 1563 году, *мещанину места [[Каралявец|Кролевецкого]] Ярониму Енивалъту*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Мик Аневич* (1537—1538 гады); *Ławryn Onowicz* (1561 год); *[[Рым (імя)|Римъ]] Еневичъ* (1567 год); *Witold Anowicz* (1915 год).

## Носьбіты
* Мік Аневіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох
* Урбан Аневіч — упіцкі зямянін, які ўпамінаецца ў 1587 годзе

Аневічы — літоўскі шляхецкі род.

Аневіч (Aniewicz), Ановіч (Anowicz) і Эневіч (Enniewicz) — прозьвішча, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Монтарт

**Монтарт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Мундарт або Мундэрт (Mundhart, Mundert) і Гартамунд або Гардмунт (Hartomund, Hardmunt) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Ленарт, Мэйнарт; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'.

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Монтарт Кголминович* (1537 год).

## Носьбіты
* Монтарт Гальмінавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537 годзе

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Монтарт у летувізаванай форме.

У межах былога Жамойцкага староства існуе вёска Монтартышкі.

## Глядзіце таксама
* Мунд
* Гарт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Медвін

**Медвін**, **Медзьвін** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Матувін, Медвін або Мэтвін (Matuvin, Medwinus, Medwin, Metwin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова мат- (мад-, мед-) (імёны ліцьвінаў Матывік, Матар, Медрык; германскія імёны Mathwig, Matter, Mederic) паходзіць ад гоцкага maþa 'добры, пачэсны', а аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Медвин Довкрутович* (1537—1538 гады).

## Носьбіты
* Медвін Даўкрутавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох

На гістарычнай Слонімшчыне існуе старажытная вёска Мядзьвінавічы.

## Глядзіце таксама
* Мата
* Віна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гаўтоўт

**Гаўтоўт** (*Каўдзеўт*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гаўдалд або Гаўталд (Gaudald, *Gautald) і Валтгаўд (Waltgaud) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўдзін, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gaudin, Gaudemund, Saregaud) паходзіць ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Петр Кговтовтович… Шурели Кговтовтович… Сункгол Ковдевтович* (1537 год).

## Носьбіты
* Пётар і Шурэль Гаўтоўтавічы — жыхары Жамойцкага староства, якія ўпамінаюцца ў 1537 годзе

## Глядзіце таксама
* Гаўд
* Валд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гоўдвік

**Гоўдвік** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Голдвіг (Goldwig) і Вігаўд (Wihgoz, у гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход gaud у goz) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) паходзіць ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота', аснова -голд- (-голт-) (імёны ліцьвінаў Голдзін, Каргоўт, Мінігаўд; германскія імёны Goldine, Caragolt, Minegolt) — ад гоцкага gulth 'золата', а аснова -віг- (-вік-) (імёны ліцьвінаў Вігунт, Вігмонт, Лодвік; германскія імёны Wigunt, Wigmont, Lodvigus) — ад гоцкага і германскага wigs 'вайна, бойка'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *чоловекъ же у Медницох — Кговдвик* (1440—1492 гады).

## Глядзіце таксама
* Гаўд
* Вік

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гальвід

**Гальвід** (*Калівід*), **Гельвід** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гелвіда (Gelvidis) і Відзігел або Відзігайл (Widigelus, Widigail) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Галімунт, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Geilmundus, Ingeila, Montigel) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'. Такім парадкам, імя Гальвід азначае «моц жвавасьці» (тое ж, што і Відзігайла).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Ивашку Коливидовичу шесть чоловековъ* (1440—1492 гады); *Петр Кголвидович* (1538 год); *двора Кголвидишского* (11 траўня 1557 году); *Dominik Ewaryst Gilwid* (1801 год).

## Носьбіты
* Пётар Гальвідавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1538 годзе

На 1881 год існавалі вёска і фальварак Гельвіды ў Ковенскім павеце Ковенскай губэрні.

На 1905 год існаваў маёнтак Гельвідава ў Слонімскім павеце Гарадзенскай губэрні.

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Гальвідзішкі.

## Глядзіце таксама
* Гайла
* Від

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Юзэф Тэафіль Смалінскі

**Ю́зэф Тэафі́ль Смалі́нскі** (; 5 лютага 1865, Грубешаў — 9 ліпеня 1927, Варшава) — польскі маляр, мастацтвазнаўца, калекцыянэр.

## Жыцьцяпіс
Скончыў  Войцеха Герсана, працягнуў навучаньне ў Пецярбургу.

З 1880-х рокаў жыў у Любліне. Сябра Камісіі гісторыі мастацтва .

Перад Першай сусьветнай вайной пераехаў у Варшаву. Быў дзейным сябрам . У 1920—1922 — дырэктар Музэю рамёстваў і дэкаратыўна-прыкладных мастацтваў.

У шлюбе з Соф’яй зь Межаеўскіх меў дачку.

Памёр у Варшаве, пахаваны на Павонзкаўскіх могілках.

## Дзейнасьць
Займаўся кансэрвацыяй і рэстаўрацыяй твораў старажытнага мастацтва.

У Любліне маляваў партрэты і рэлігійныя карціны, супрацоўнічаў зь мясцовым тэатрам. У 1899 року выпадкова адкрыў у Люблінскім замку насьценныя росьпісы капліцы Сьвятой Тройцы. Адкрыў і аднавіў насьценныя росьпісы , фрэскі ў капліцы сьвятога Станіслава Косткі ў .

Вывучаў помнікі старажытнасьці ў Слуцкім Трайчанскім манастыры (1904). Аўтар рукапісу «Партрэты і помнікі старажытнасьці князёў Алелькавічаў у Слуцку», для якога зрабіў шэраг фатаздымкаў (архітэктурны ансамбль манастыра, жывапісныя партрэты князёў Алелькавічаў, пацір Юрыя Алелькавіча, творы дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва) і малюнкаў (пячаткі князёў Слуцкіх, загалоўныя лісты рукапісных кніг і да т. п.). Рукапіс захоўваецца ў аддзеле рукапісаў бібліятэкі Польскай акадэміі навук.

У часе краязнаўчых падарожжаў стварыў дзясяткі малюнкаў архітэктурных помнікаў Любліншчыны, Варшавы, Беларусі і Летувы (сьпіхлеры, бажніцы, цэрквы, званіцы, сядзібы, корчмы, шынкі, брамы, крыжы, каплічкі і інш.).

У варшаўскай калекцыі Юзэфа Смалінскага захоўваліся лісты Евы Фялінскай, Марчэла Бачарэлі, матэрыялы да творчасьці Францішка Смуглевіча, фатаздымкі архітэктурных славутасьцяў і знакамітых палякаў.

## Галерэя

Dunajčycy, Kaplica. Дунайчыцы, Капліца (J. Smalinski, 1900).jpg|Капліца ў Дунайчыцах. 1900
Kukavičy. Кукавічы (J. Smalinski, 1902).jpg|Лямус старога двара ў Кукавічах. 1902
Mir. Мір (J. Smalinski, 1907).jpg|Дом у Міры. 1907
Mazurki. Мазуркі (J. Smalinski, 1907).jpg|Сядзіба ў Мазурках. 1907
Niaśviž. Нясьвіж (J. Smalinski, 1907).jpg|Тыповы мяшчанскі дом у Нясьвіжы. 1907
Sudča, Trajeckaja. Судча, Траецкая (J. Smalinski, 1907).jpg|Царква ў . 1907 


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Смалінскі Юзэф (1865—1927) 
* Аўдыёвізуальны інстытут Польскай нацыянальнай фільматэкі 

Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Польскія мастакі
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія рэстаўратары
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскай школы прыгожых мастацтваў
Жадзьвін

**Жадзьвін** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Садвін або Сатвін (Saduinus, Sadwin, Satoinus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -шад- (-шат-) (імёны ліцьвінаў Шацейка, Шаціла; германскія імёны Scazciho, Scazelo) паходзіць ад гоцкага skadus 'ахінуты, абаронены', аснова -сад- (-сат-) (імя ліцьвінаў Вішад; германскае імя Wisad) — ад гоцкага saths 'насычаны, задаволены', а аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *земли тамъ жо у [[Дарсунішкі|Дорсунишъскомъ]] повете… Жедвинишъки* (21 чэрвеня 1510 году); *Жодвин Кушлейкович* (1537—1538 гады).

## Носьбіты
* Жадзьвін Кушлейкавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох

## Глядзіце таксама
* Шат
* Віна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ізбут

**Ізбут** (*Есбут*, *Эйсбут*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ісбод (Isbodus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ісан- (эйс-, іс-) (імёны ліцьвінаў Ісавін, Ізмунт, Эйсімонт; германскія імёны Isovin, Ismund, Eisenmund) паходзіць ад гоцкага eisarn, германскага *isarna-, стараверхненямецкага îsarn, îsan 'жалеза', а аснова -буд- (-бод-) (імёны ліцьвінаў Будзівід, Будар, Будрых; германскія імёны Bodwidus, Buder, Boderich) — ад бургундзкага buda 'пасол, пасланьнік' або германскага bodo 'гаспадар'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jesbuto Lethowinus* (Хроніка Прускай зямлі); *Еисбут [[Эйгінт|Еикгинтович]]* (XVI ст.); *у волости нашои Куриловъскои… пустовъщин… Есбутишку* (3 кастрычніка 1561 году); *Stanislaus Izbut* (9 і 23 верасьня 1569 году).

## Носьбіты
* Есбут — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1290 годзе
* Бартламей Міхайлавіч Ізбут — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1604 годзе

На гістарычнай Случчыне існуе вёска Ізбудзішча.

## Глядзіце таксама
* Эйса
* Бода

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Атрант

**Атрант** (*Эдрынт*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Адэранда (Aderando) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гад- (-ад-, -ат-) (імёны ліцьвінаў Ядвіга, Гатман, Бернат; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) паходзіць ад гоцкага *haþus, германскага hathu 'бой', а аснова -ранд- (-рант-, -рэнд-) (імёны ліцьвінаў Рандзіла, Рандзін, Рандар; германскія імёны Randilo, Randinus, Randhar) — ад германскага rant 'край шчыта'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *cum undecim hominibus… Joannes Edrynthowycz* (9 жніўня 1503 году); *Jan Otrantowicz* (23 красавіка 1761 году).

## Глядзіце таксама
* Гата
* Ранда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Даўгер

**Даўгер**, **Даўер** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Даўгары, пазьней Даўер або Дагер (Dauharjis, Dauer, Daherr) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгерд, Даўмонт, Даўят; германскія імёны Daugaard, Damondus, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

У Прусіі бытавала прозьвішча Dauer.

## Носьбіты
* Ільля, Ігнат, Кандрат, Стэфан, Фёдар, Юзэф і Якаў Даўгеры — жыхары маёнтку Смаргоні, якія ўпамінаюцца ў 1689 годзе
* Андрэй, Венедыкт, Юры і Ян Даўеры — жыхары маёнтку Смаргоні, якія ўпамінаюцца ў 1755 годзе
* Венедыкт Даўгер — жыхар маёнтку Смаргоні, якія ўпамінаецца ў 1788 годзе

## Глядзіце таксама
* Даўга
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гажын

**Га́жын** — вёска ў Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіць у склад Галоўчыцкага сельсавету. 

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае і Рэч Паспалітая

Найраней сяло Гажын згаданае ў грамаце князя Васіля Ўладзімеравіча, як меркаваў У. Б. Антановіч, невядомага зь іншых крыніцаў сына кіеўскага князя Ўладзімера Альгердавіча, які калісьці трымаў Оўруцкую воласьць, маючы свой удзел на Палесьсі. Аднак, больш пераканаўчай выглядае вэрсія, згодна зь якой, чацьвёрты сын вялікага князя літоўскага Альгерда ад першага шлюбу зь віцебскай князёўнай Марыяй атрымаў пры нараджэньні княскае імя Ўладзімер і хроснае імя Васіль, у гонар князя Ўладзімера (Васіля) Сьвятаслававіча. Інакш кажучы, падараваньне царкве сьвятога Васіля Вялікага ў Оўручы зроблена самым Уладзімерам Альгердавічам і не пазьней 1394 году:*мы Василей Володымеровичъ, князь, придали есмо на церковъ Светого Великого Василъя мурованого, въ мЂсте Овручу, подъ селомъ [[Мухаеды|Имухоедовскимъ]], островъ Тростеницу, обрубный, и зъ оного идетъ десятъ ведеръ меду, и даватъ маютъ у Полохачове зъ земли Петниское чотыри ведръ меду, а y [[Вербавічы|Вербковичахъ]] — ведро меду, у Гажине — ведро меду, у Павъловичахъ — полъведра меду, у [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглохъ]] — ведъро меду, съ тыхъ селъ уси маютъ давати не задержуваючи настоятелемъ тое церкви на Покърову Святую въ осень…*

Пры разьмежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету Вялікага Княства Літоўскага у сьнежні 1621 — студзені 1622 году сяло Гажын пана Стэфана Солтана, як і іншыя на левым беразе ракі Славечны, паны камісары згодна засьведчылі прыналежнымі да Мазырскага павету.

Паводле тарыфу падымнага падатку Кіеўскага ваяводзтва 1628 году, з 2 osiadłych дымоў сяла Гажын пана Аляксандра Сурына, якое трымала ў заставе пані Карчэўская, выбіралася па 3 злотых.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Гажын — у межах Расейскай імпэрыі, ад 3 траўня 1795 году ў адноўленым Мазырскім павеце Менскага намесьніцтва, з 12 сьнежня 1796 губэрні, з  29 жніўня 1797 году далучаны да Рэчыцкага павету той самай Менскай губэрні.

У парэформавы пэрыяд вёска Гажын адміністрацыйна належала да Нараўлянскай воласьці.

### Найноўшы час
9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Нямеччына перадала паўднёвую частку Беларусі Ўкраінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэтае, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Гажын у складзе Нараўлянскай воласьці, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта Ўкраінскай Дзяржавы» гэтмана Паўла Скарападзкага.

## Насельніцтва

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Галоўчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі
Жугар

**Жугар** (*Жугара*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сутгар і Сугар або Сугер (Sutgarius, Sugarius, Sugerius, Suger) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова суг- (імя ліцьвінаў Сугінт; германскае імя Sugenti) паходзіць ад стараверхненямецкага saugen 'маўчаць' або ад асновы суд- (сут-), а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.
 
У Польшчы адзначаецца прозьвішча Жугар (Żugar).

У ваколіцах Мэмэлю бытавала прозьвішча Szuggar (Szugar, Szugger, Schugger). 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Петръ Жукгаровичъ домъ маеть, держыть землю на имя Жукгаровщыну… Янко а Матей Жукгаровичы* (20 сьнежня 1549 году); *Żugorowicz* (1671—1681 гады); *Mateusz Żugara* (1765 год).

## Носьбіты
Жугар (*Szuggar*) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

## Глядзіце таксама
* Суга
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Новік

**Но́вік** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* 
* Антон Новік ( 1998) — беларускі футбаліст;
* Валянціна Новік (1946—2011) — беларуская пісьменьніца, літаратуразнаўка;
* Віталь Новік ( 1994) — беларускі футбаліст;
* 
* Зьміцер Новік ( 1981) — беларускі грамадзкі дзяяч;
* Марына Новік ( 1984) — беларуская кідальніца дзіды;
* Сяргей Новік ( 1993) — беларускі футбаліст;
* Якуб Новік (1900—1968) — беларускі антысавецкі дзяяч.
Журавель

**[[Жураўлі|Жураве́ль]]** — род птушак сямейства жураўліных. Іншыя значэньні:

## Асобы
* Сяргей Журавель (1954—2015)&nbsp;— беларускі актор;
* Уладзімер Журавель (1971—2018)&nbsp;— беларускі футбаліст, трэнэр.

## Мастацтва
* «Журавель»&nbsp;— беларускі народны танец;
* «Журавель»&nbsp;— японскі фільм;
* Журавель&nbsp;— фігурка арыгамі.

## Іншае
* Журавель&nbsp;— сузор’е Паўднёвай нябеснай паўкулі;
* Журавель&nbsp;— прылада для пад’ёму вады з калодзежа.

## Глядзіце таксама
* Журавы
* Жураўлі
Парышаў

**Парышаў** () — вёска ў Іванкаўскім раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. Да 1988 году знаходзілася ў Чарнобыльскім раёне Кіеўскай вобласьці (за 7 км на ўсход ад колішняга цэнтру м. Чарнобыль).

## Гісторыя
### Карона Каралеўства Польскага

З падатковага рэестру Кіеўскай зямлі (ваяводзтва), складзеным 21 чэрвеня 1581 году каралеўскім слугой і паборцам панам Мацеем Язерскім, вынікае, што Парышаў належаў да Чарнобыльскага маёнтку смаленскага ваяводы пана Філона Кміты. Зь яго 2 дымоў асадных сялянаў выплачвалася па 15 грошаў, з 5 агароднікаў, у залежнасьці ад акалічнасьцяў (тут ня ўказана), — 4-6 гр..

6 красавіка 1595 году кароль Жыгімонт Ваза, зважаючы на тое, што сын Філона Кміты Лазар спачыў, не пакінушы нашчадкаў, перадаў «*prawem lennym wieś zwaną [[Тоўсты Лес (Кіеўская вобласьць)|Tołstiles]] i grunt, czyli służbę, w Czarnobylu zwany Parysz*, leżące częściowo w powiecie kijowskim, a częściowo w powiecie mozyrskim''» пану Лукашу Сапегу, двараніну каралеўскаму.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Пасьля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Парышаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі. З 1797 году сяло — у межах Радамышльскага павету Кіеўскай губэрні.

У парэформавы пэрыяд Парышаў адміністрацыйна належаў да Чарнобыльскай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 68 двароў з 525 жыхарамі, дзейнічаў пастаялы двор. 

У 1900 годзе ў 159 дварах казённай вёскі Парышаў было 459 душ мужчынскага і 465 жаночага полу жыхароў, усяго — 924 чалавекі. Зямлі налічвалася 3356 дзесяцін, прыналежных сялянам. Гаспадарка вялася паводле трохпольнай сістэмы. Дзейнічалі капліца, школа граматы, 3 млыны, зь якіх 2 ветракі і 1 . Пажарны абоз складалі 2 бочкі. Запасны прадуктовы капітал на 1 студзеня 1900 г. дасягнуў 1566 рублёў, 13 капеек.

### Найноўшы час

У 1925 годзе сяло Парышаў — у складзе Чарнобыльскага раёну Кіеўскай акругі УССР.

Пасьля аварыі на Чарнобыльскай АЭС, сяло была адселена і, зьнятае з уліку, афіцыйна нібыта перастала існаваць. Але ў 2006 годзе тут яшчэ жылі 7 чалавек, у 2020 годзе заставаўся ўжо толькі адзін жыхар.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.)

Катэгорыя:Населеныя пункты Іванкаўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС
Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ўкраіны
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Гайдэман

**Гайдэман** (*Гейдэман*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гайдэман (Gaidemannus, Geidemann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайд- (-гайт-, -гейт-) (імёны ліцьвінаў Гайдэль, Гейдар, Гейтарт; германскія імёны Gaidel, Geiter, Gaiterda) паходзіць ад германскага gaid 'рагаціна, дзіда', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Geydamance* (1744 год).

## Носьбіты
* Гайдэман (Гайдэмон) — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў перапісу харугваў 1421 году

Гейдэман (*Geidemann*) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

У 1605 годзе ўпаміналася сяло Гайдоманы ў Вількамірскім павеце.

## Глядзіце таксама
* Гайд
* Ман

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рамант

**Ра́мант** (*Рамунт*, *Ромунт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Рамунт (Ramunt) і Ромунд або Рамонт (Romundus, Romund, Romont) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -рам- (імёны ліцьвінаў Раміла, Рамаўт, Рамут; германскія імёны Ramilo, Ramaldus, Ramut) паходзіць ад стараісьляндзкага ram(m)r 'дужы, моцны', аснова рум- (ром-) (імёны ліцьвінаў Румель, Румбольд, Рамвольт; германскія імёны Rummel, Rumbold, Romualt) — ад гоцкага *hrôms, а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'.

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у Раманта* (25 кастрычніка 1547 году); *Lawras też albo Romunt syn Trojdenów w monasterze [[Лаўрышава|Lawraszowie]]* (Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі); *Рамунт* (Хроніка літоўская і жамойцкая); *Ramont* (1670 год); *Romantyszki* (1744 год); *zaścianki Romantyszki* (1782—1783 гады).

## Носьбіты
* Ануфры Рамунт (*Онуфрий Рамунт*) — шляхціч Менскай губэрні, прадстаўлены ў 1863 годзе

## Глядзіце таксама
* Рам
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вінарт

**Вінарт** (*Вінарць*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вінард, Вінарт або Вінэрт (Winard, Winhart, Winert) і Гартвін (Hartwin) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) паходзіць ад гоцкага wins 'сябар', а аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Ленарт, Мэйнарт; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *стрелцы Новодворские… Петру Винортевичу* (1557—1558 гады); *Elisabetha Winertowna* (1731 год).

## Глядзіце таксама
* Віна
* Гарт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ганна Новік

**Га́нна Но́вік**:
* Ганна Новік (1914—1997) — беларуская паэтка;
* Ганна Новік ( 1990) — беларуская паэтка;
Аляксандар Новік

**Аляксандар Новік**:
* Аляксандар Міхайлавіч Новік ( 1975) — беларускі футбаліст.
* Аляксандар Рыгоравіч Новік ( 1994) — беларускі футбаліст;
Вінар

**Вінар** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вінар, пазьней Вінэр (Winear, Wiener) і Гарвін (Harwin) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) паходзіць ад гоцкага wins 'сябар', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Winer (Winerus).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Zagaie: Winar… czynsz płacą* (1594 год).

## Носьбіты
* Мікалай Вінар (1912—1977) — наваградзкі краязнаўца, заснавальнік школьнага гістарычна-краязнаўчага музэю ў Любчы

## Глядзіце таксама
* Віна
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Магейка

**Магейка** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Магіка, пазьней Магейка (Magico, Mageyke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова маг- (мак-, мег-) (імёны ліцьвінаў Макула, Магер, Максьвіта; германскія імёны Maccula, Mager, Meguswind) паходзіць ад гоцкага mēgs 'адзін з бацькоў' або бургундзкага magus 'хлопчык, сын'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *на цыншу Гомянъ Мокгейкович* (1557—1558 гады).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гітарт

**Гітарт** (*Кітарт*), **Гедарт** (*Гетарт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гідард, Гедэрт або Гадэрт (Gidheard, Gạddert, Gaddert) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гед- (-гад-, -гід-) (імёны ліцьвінаў Гедзень, Гедвін, Гедмонт; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', ісьляндзкага geð 'нораў, тэмпэрамэнт' або гоцкага gadiliggs 'сваяк, родзіч', а аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Ленарт, Мэйнарт; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Kithortowicz częsc dóbr swoich w Tobolie w starostwie [[Горадня|grodzieńskim]]* (каля 1541 году); *а Яна Кгитортовича з братом его Мартином и з их сыны служба* (29 ліпеня 1552 году); *uroczisscza Githorthowsczizny* (1558 год); *Александромъ Кгетортомъ* (1556 год); *Giedort Szalida* (23 красавіка 1670 году); *od Giedarta cywuna birżańskiego* (30 чэрвеня 1698 году); *Izydor Wincenty Giedart*, *Benedykt Giedartt* (1840 год).

## Носьбіты
Гітарты (Gitort) гербу Гейштар — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Геда
* Гарт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Біят

**Біят** (*Біёт*, *Біюць*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Біят або Біета (Byatt, Bietto) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова біе- (біг-), магчыма, узыходзіць да стараверхненямецкага pichal 'сякера', аснова -ют- (-юд-, -ят-) (імёны ліцьвінаў Ютэль, Даўят, Карыят; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto) паходзіць ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак', а аснова -гад- (-ад-, -ат-) (імёны ліцьвінаў Ядвіга, Гатман, Гатаўт; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Hathald) — ад гоцкага *haþus, германскага hathu 'бой'.

Адпаведнасьць імя Біят германскаму імю Byatt (Bietto) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

У Прусіі бытавала імя *Byot / Byote / Beyotte* (1312 і 1319 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Byuttiskin* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *в земли Жомоитскои… озеро на имя Биятишки* (2 кастрычніка 1511 году); *Биютевич 15 конеи* (1522 год); *Чехъ Биятъ * (1528 год); *Jendrzey, Stanisław Niekraszewicz Biiutewscy* (26 студзеня 1533 году); *Elżbieta Biatt* (1762 год); *Agata Bijat* (1776 год); *Wojciechowska Marya z Bijottów* (25 ліпеня 1872 году).

## Носьбіты
* Чэх Біят — эйшыскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

На гістарычнай Ашмяншчыне існуюць вёскі Біюці і Біюцішкі, у гістарычнай Прусіі — Біётэн.

## Глядзіце таксама
* Біе
* Ят
* Гата

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Галень

**Галень**, **Гален** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гелін, пазьней Гален (Hellinus, Hallen) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова гал- (гел-)  (імёны ліцьвінаў Галабут, Гельман, Гальмонт; германскія імёны Halboth, Hallmann, Helmunt) паходзіць ад германскага haliþ 'мужчына, герой'. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *люди… Степанъ [[Вітаўт (імя)|Витовтович]]… Иванец Галеневич* (16 ліпеня 1521 году); *po śp. ks. Aleksandrze Halenowiczu* (1782 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Урман

**Урман** (*Урмэн*, *Юрман*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ораман або Урман (Oraman, Urmann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ур- (ор-) (імёны ліцьвінаў Урыка, Урвік, Урліх; германскія імёны Urich, Urwick, Urlich) паходзіць ад гоцкага *urus 'тур', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *стрелцы [[Бірштаны|Бирштаньские]]… Яну Урмановичу* (1557—1558 гады); *Андрей Матеевичъ Юрмановича… Миколай Матеевичь Юрмановичъ… Юръи Юрмановичъ* (1567 год); *Stanislaw Urmanowicz… Krzysztoph Urmanowicz* (1641 год); *syn jego Urman* (1692 год); *Józef Antoni Urmen* (1803 год); *Касперь jозефа Сынъ Урмонъ — Урмоновичъ* (1808 год); *Urmanowicz Valentinus, Dr. S. Tb., assist. U. S. B., Wileńska 30* (1938 год).

## Носьбіты
Урмановічы (Urmanowicz) гербу Грымала — літоўскі шляхецкі род.

Урмановіч (Urmanowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рамаўт

**Рамаўт** (*Рамульт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Рамалд, пазьней Рамалт або Рамаўт (Ramoldus, Ramaldus, Ramolt, Ramoudt) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -рам- (імёны ліцьвінаў Раміла, Рамут, Рамунт; германскія імёны Ramilo, Ramut, Ramunt) паходзіць ад стараісьляндзкага ram(m)r 'дужы, моцны', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Ramwołt (Ramołt, Ramułt).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *чоловеков наших двора [[Сімна|Симненского]] з села Отеси на ймя Юхна Рамовтовича*, *чоловеков наших двора Симненского з села Отеси на ймя Юхна Ромовтовича* (7 ліпеня 1561 году); *пановъ Михала и Яна Рамултовъ — земянъ его королевское милости [[Пінскі павет|повету Пинского]]… пановъ Рамультовъ… панъ Михалъ и панъ Янъ Ромултове* (8 студзеня 1670 году).

## Носьбіты
* Мікалай Рамальт (Mikołaj Ramolt) — кракаўскі мешчанін, які ўпамінаецца ў 1513 годзе

Рамульты або Рамулты (Ramułt, Ramult) — літоўскі шляхецкі род зь Лідзкага павету.

У 1905 годзе існаваў засьценак Рамультава ў Лебедзеўскай воласьці.

## Глядзіце таксама
* Рам
* Валд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны