3 верасьня

## Падзеі
* 301 — Сьвяты Марын заснаваў Сан-Марына — самую старую дзяржаву Эўропы
* 590 — Грыгорыюс I абраны рымскім папам
* 1189 — Рычард Львінае сэрца пастаўлены каралём Англіі
* 1254 — Папа Інакенцій IV скасаваў прысягу літоўскага біскупа Хрысьціяна рыскаму арцыбіскупу і даручыў нойбурскаму біскупу прыняць ад Хрысьціяна новую прысягу Сьвятому стальцу
* 1609 — ангельскі мараплавец Генры Хадсан адкрыў Нью-Ёрскую гавань
* 1651 — скончылася грамадзянская вайна ў Ангельшчыне між раялістамі і прыхільнікамі парлямэнту
* 1759 — пачалося выгнаньне езуітаў з Партугаліі
* 1783 — падпісаньнем у Парыжы мірнага пагадненьня між Аб’яднаным Каралеўствам і Злучанымі Штатамі афіцыйна скончылася Вайна за незалежнасьць Злучаных Штатаў Амэрыкі
* 1791 — прынятая першая ў гісторыі Францыі канстытуцыя
* 1828 — вясельле Аляксандра Грыбаедава і Ніны Чаўчавадзэ
* 1855 — у Нэбрасцы 700 жаўнераў на чале з амэрыканскім генэралам Ўільямам Харні напалі на індзейскую вёску, былі забітыя 100 індзейцаў сіў
* 1863 — перамога паўстанцаў у бітве пад Панасаўкай
* 1864 — выбух у стакгольмскай лябараторыі Альфрэда Нобэля з-за яго вопытаў зь нітрагліцарынам. Загінула 6 чалавек, у тым ліку малодшы брат навукоўца — Эміль. Праз 3 гады Нобэль атрымаў патэнт на дынаміт
* 1878 — блізу брытанскага берагу затануў карабель «Прынцэса Аліса», загінулі 645 чалавек
* 1905 — ад выбуху бомбы падчас вайскова-марскога параду ў Барсэлёне загінулі каля 30 чалавек
* 1914 — расейскія войскі занялі Львоў
* 1914 — абраны Папам рымскім кардынал Джакама дэля К’еза прыняў імя Бэнэдыкт XV
* 1914 — амэрыканка Мэры Фэлпс Джэкабс вынайшла станік
* 1915 — кайзэраўскія войскі занялі Горадню
* 1918 — камэндант Крамля расстраляў Фані Каплан, абвінавачаную ў замаху на Леніна
* 1929 — Каралеўства сэрбаў, харватаў і славенцаў атрымала назву Югаславія
* 1933 — Яўген Абалакаў уздымаецца на найвышэйшую горную вяршыню Савецкага Саюзу — пік Камунізму (7495 м)
* 1935 — ветразьнік «Dar Pomorza» прыбыў у порт Гдыні, скончыўшы падарожжа вакол сьвету
* 1939 — Вялікабрытанія, Францыя, Індыя, Аўстралія і Новая Зэляндыя абвясьцілі Нямеччыне вайну; распачалася так званая «дзіўная вайна»
* 1939 — польскі прэзыдэнт Ігнацы Масьціцкі выдаў дэкрэт пра ўтварэньне чэхаславацкага легіёну
* 1940 — ЗША аддалі Аб’яднанаму каралеўству 50 эскадраных мінаносцаў за разьмяшчэньне сваёй базы на брытанскай тэрыторыі
* 1940 — славацкі парлямант прыняў закон, які выключыў габрэяў з эканамічнага і сацыяльнага жыцьця
* 1941 — першае выпрабаваньне атрутнага газу «Цыклён Б» у Асьвенцыме
* 1941 — Румынія ўлучыла Букавіну ў склад сваёй тэрыторыі
* 1942 — амэрыканскі сьпявак Фрэнк Сынатра распачаў сольную кар’еру
* 1944 — войскі хаўрусьнікаў вызвалілі Брусэль
* 1948 — Баляслаў Берут заняў пасаду генэральнага сакратара Польскай рабочай партыі
* 1953 — ратыфікаваная Эўрапейская канвэнцыя правоў чалавека
* 1953 — Мікіта Хрушчоў абраны першым сакратаром ЦК КПСС
* 1959 — японская карпарацыя «Соні» пачала выпуск транзыстарных радыёпрымачоў
* 1967 — Швэцыя перайшла на правабаковы аўтамабільны рух
* 1971 — абвешчаная незалежнасьць Катару
* 1971 — СССР, Вялікабрытанія, Францыя і ЗША падпісалі дамову аб статусе Заходняга Бэрліну. Згодна зь ёй горад не зьяўляўся часткаю ФРН
* 1973 — у Кіеве адкрыты помнік Лесі Ўкраінцы
* 1976 — касьмічны апарат «Вікінг-2» прызямліўся на Марсе
* 1990 — Мірча Снэгур стаў прэзыдэнтам Малдовы
* 1992 — прадстаўнікі 39 дзяржаваў падпісалі ў Жэнэве канвэнцыю аб забароне хімічнай зброі
* 1995 — заснаваны аўкцыён eBay
* 1997 — пры заходзе на пасадку ў камбаджанскай сталіцы Пнампэнь разьбіўся віетнамскі Ту-134. Загінулі 65 асобаў, адзін чалавек атрымаў раненьні
* 2000 — Ян Павал II бэатыфікаваў сваіх папярэднікаў Піюса IX і Яна XXIII
* 2004 — школа ў Бяслане (Паўночная Асэтыя) атакаваная расейскім спэцназам. Падчас штурму закінулі каля 300 закладнікаў, больш за палову зь якіх — дзеці
* 2008 — прэзыдэнт Нікарагуа Даніель Артэга паведаміў пра прызнаньне Абхазіі і Паўднёвай Асэтыі
* 2009 — Майкл Джэксан пахаваны на могілках у Лос-Анджэлесе

## Нараджэньні
* 1731 — Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч, магілёўскі каталіцкі архібіскуп
* 1869 — Фрыц Прэгаль, аўстрыйскі хімік, Нобэлеўскі ляўрэат
* 1875 — Фэрдынанд Поршэ, нямецкі аўтамабільны канструктар
* 1878 — Даратэя Даглас Чамбэрз, брытанская тэнісістка, сямікратная чэмпіёнка Ўімбэлдану
* 1880 — Януш Францішак Радзівіл, князь, польскі палітык, міністар
* 1900 — Эдуард ван Бэйнум, нідэрляндзкі дырыгент
* 1905 — Карл Дэйвід Андэрсан, амэрыканскі фізык, Нобэлеўскі ляўрэат 1936 году
* 1918 — Валянтын Міцкевіч, беларускі грамадзка-культурны, рэлігійны і сьвецкі дзяяч на эміграцыі
* 1927 — Алесь Адамовіч, беларускі пісьменьнік
* 1938 — Родзі Наёры, японскі хімік, Нобэлеўскі ляўрэат
* 1953 — Жан-П’ер Жэнэ, францускі кінарэжысэр
* 1965 — Чарлі Шын, амэрыканскі актор, сцэнарыст і прадусар
* 1980 — Паліна Смолава, беларуская сьпявачка, удзельніца Эўрабачаньня ў 2006 годзе
* 1985 — Тацяна Котава, уладальніца тытула «Міс Расея — 2006»; расейская сьпявачка, удзельніца жаночага поп-гурту «ВИА Гра»

## Сьмерці
* 1632 — Андрэй Рудаміна-Дусяцкі, каталіцкі рэлігійны дзяяч, аўтар рэлігійных твораў на кітайскай мове
* 1658 — Олівэр Кромўэл, ангельскі палітык і дзяржаўны дзяяч
* 1883 — Іван Тургенеў, расейскі пісьменьнік
* 1913 — Янка Мамыш, беларускі паэт, клерык пецярбурскай каталіцкай духоўнай сэмінарыі
* 1948 — Эдвард Бенэш, 2-гі прэзыдэнт Чэхаславаччыны
* 1960 — Міхась Васілёк, беларускі паэт
* 1967 — Юліюш Румель, палкоўнік коннай артылерыі войскаў Расейскай імпэрыі, генэрал дывізіі Войска Польскага
* 1978 — Пётар Татарыновіч, беларускі каталіцкі дзяяч, прыхільнік уніі, перакладчык, арганізатар Беларускай сэкцыі Ватыканскага радыё
* 2010 — Алег Бябенін, беларускі журналіст

## Сьвяты
* Аўстралія — Дзень сьцягу
* Гуам — Дзень працы
* Катар — Дзень Незалежнасьці (1971)
* Малдова — Дзень нацыянальнага войска
* Сан-Марына — Дзень заснаваньня рэспублікі (301)

## Іншае
* Расея — Дзень салідарнасьці ў барацьбе з тэрарызмам