Гія Канчэлі

**Гі́я (Георгі) Алякса́ндравіч Канчэ́лі** (; 10 жніўня 1935, Тыфліс — 2 кастрычніка 2019, Тбілісі) — савецкі і грузінскі кампазытар, пэдагог. Народны артыст СССР (1988). Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1976) і Дзяржаўнай прэміі Грузінскай ССР імя Шаты Руставэлі (1981).

Аўтар сымфанічнай і камэрнай музыкі. Напісаў музыку да шматлікіх драматычных спэктакляў, дзясяткаў кінафільмаў, у тым ліку такім папулярным, як «Міміно» і «Кін-дза-дза!».

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 10 жніўня 1935 року ў Тыфлісе (цяпер Тбілісі, Грузія) ў сям’і лекара.

Скончыў музычную школу, пасьля — геалягічны факультэт Тбіліскага ўнівэрсытэту (1959), пасьля паступіў у Тбіліскую кансэрваторыю, якую скончыў у 1963 року па клясе кампазыцыі Ёны Тускіі.

З 1970 року выкладаў у Тбіліскай кансэрваторыі (кляс інструмэнтоўкі).

З 1971 року — загадчык музычнай часткі Тбіліскага тэатру імя Шаты Руставэлі.

З 1979 року — сакратар Саюзу кампазытараў Грузінскай ССР. Сябра Саюзу кінэматаграфістаў Грузінскай ССР.

З 1991 року жыў у Бэрліне (Нямеччына), дзе атрымаў стыпэндыю Нямецкай акадэміі мастацтваў. З 1995 року жыў у Антвэрпэне (Бэльгія) на запрашэньне Каралеўскага філярманічнага аркестру Фляндрыі.

Апошнія гады жыцьця быў цяжка хворы. Памёр у Тбілісі ад сэрцавай няздатнасьці 2 кастрычніка 2019 року, правёўшы некалькі месяцаў у больніцы. Пахаваны ў Дыдубійскім пантэоне.

## Творчасьць

; Творы для музычнага тэатру
* «Музыка для жывых», опэра ў 2 актах (1982—84, рэд. 1999)

; Творы для аркестру
* Канцэрт для аркестру (1961)
* Largo і Allegro для фартэпіяна, літаўраў і струннага аркестру (1963)
* Сымфонія № 1 (1967)
* Сымфонія № 2 «Песнасьпевы» (1970)
* Сымфонія № 3 (1973)
* Сымфонія № 4 «Памяці Мікелянджэлё» (1974)
* Сымфонія № 5 (1977)
* Сымфонія № 6 (1978-80, рэд. 1981)
* Сымфонія № 7 «Эпілёг» (1986, рэд. 1991)
* «Аплаканы ветрам», літургія памяці Гіві Арджанікідзэ для вялікага аркестру і саліравальнага альту (1989)
* «Ранішнія малітвы» для альтовай флейты, малога аркестру і фанаграмы (1990). 1-я частка нізкі «Жыцьцё без Раства».
* «Abii ne viderem» для альтовай флейты і малога аркестру (1992)
* «Noch einen Schritt…» для альта за сцэнай, аркестру і фанаграмы (1992)
* «Flügellos» для вялікага аркестру (1993)
* «Trauerfarbenes Land» для вялікага аркестру (1994)
* «V & V (Violin and Voice)» для скрыпкі, аркестру і фанаграмы (1994)
* «…à la Duduki» для брас-квінтэту і аркестру (1995)
* «Simi» для віялянчэлі і вялікага аркестру (1995)
* «Valse Boston» для фартэпіяна і струннага аркестру (1996)
* «Childhood Revisited» для габою і малога аркестру (1998)
* «Sio» для фартэпіяна, ударных і струннага аркестру (1998)
* «Rokwa» для вялікага аркестру (1999)
* «…Al niente» для вялікага аркестру (2000)
* «Eine Kleine Daneliade» для скрыпкі, фартэпіяна, ударных (ad libitum) і струннага аркестру (2000)
* «Ergo» для вялікага аркестру (2000)
* «Fingerprints» для вялікага аркестру (2002)
* «Lonesome» для скрыпкі і вялікага аркестру (2002)
* «Warzone» для вялікага аркестру (2002)
* «Twilight» для 2 скрыпак і малога аркестру (2004)
* «Ex Contrario» для 2 скрыпак і малога аркестру (2006)
* «Kàpote» для акардэону і малога аркестру (2006)
* «Broken Chant» для габою, скрыпкі і аркестру (2007)
* «Silent Prayer» для скрыпкі, віялянчэлі, малога аркестру і фанаграмы (2007)
* «Bridges to Bach» для скрыпкі і малога аркестру (2010)
* «Lingering» для вялікага аркестру (2012)
* «Nu.Mu.Zu» для вялікага аркестру (2015)

; Камэрная і сольная інструмэнтальная музыка
* Квінтэт для духавых (1961)
* «Начныя малітвы» для струннага квартэту і фанаграмы (1992). 4-я частка нізкі «Жыцьцё без Раства».
* «Magnum ignotum» для духавых, кантрабасу і 3 фанаграмаў (1994)
* «Having Wept» для віялянчэлі солё (1994)
* «Rag-Gidon-Time» для скрыпкі і фартэпіяна (1995)
* «Instead of a Tango» для скрыпкі, кантрабасу, фартэпіяна і банданэону (1996)
* «Time… and Again» для скрыпкі і фартэпіяна (1996)
* «In l’Istesso Tempo» для фортэпіяннага квартэту (1997)
* «With a Smile for Slava» для віялянчэлі і фартэпіяна (1997)
* «Ninna Nanna» для флейты і струннага квартэту (2008)
* «Simple Music for Piano» (2009)
* «Chiaroscuro» для струннага квартэту (2010)
* Квінтэт для духавых (2013)

; Вакальная і харавая музыка
* «Сьветлая туга» для 2 дзіцячых галасоў, дзіцячага хору і вялікага аркестру (1984-85)
* «Дзённыя малітвы» для дзіцячага голасу, клярнэту і малога аркестру (1991). 2-я частка нізкі «Жыцьцё без Раства».
* «Вечаровыя малітвы» для 8 контральта і малога аркестру (1992). 3-я частка нізкі «Жыцьцё без Раства».
* «Psalm 23» для сапрана і малога аркестру (1993)
* «Exil» для сапрана, альтовай флейты, струнных і сынтэзатара (1993-94). 1-я частка — камэрная вэрсія папярэдняга твору.
* «Caris Mere» для сапрана і альта (1994)
* «Lament», канцэрт памяці Люіджы Нона для сапрана, скрыпкі і вялікага аркестру (1994)
* «Diplipito» для контратэнару, віялянчэлі і малога аркестру (1996-97)
* «And Farewell Goes out Sighing…» для контратэнару, скрыпкі і вялікага аркестру (1999)
* «Styx» для зьмяшанага хору, альта і аркестру (1999; рэд. для зьмяшанага хору, скрыпкі і аркестру — 2007)
* «Don’t Grieve», вакальна-сымфанічная сюіта для барытону і вялікага аркестру (2001)
* «Little Imber» для мужчынскага голасу, мужчынскага хору, флейты, габою, гітары, сынтэзатара, струнных і фанаграмы (2003)
* «Amao omi» для зьмяшанага хору і квартэту саксафонаў (2005)
* «Helesa» (2005)
* «Lulling the Sun» для зьмяшанага хору і ўдарных (2008)
* «Dixi» для зьмяшанага хору і вялікага аркестру (2009)
* «Angels of Sorrow» для дзіцячага хору, скрыпкі, віялянчэлі і малога аркестру (2013)
* «Deda Ena» («Родная мова») для дзіцячага хору і аркестру (2017)

; Музыка для кіно

* 1964 — Дзеці мора
* 1965 — Золата (мультыплікацыйны)
* 1967 — Сумны раман (мультыплікацыйны)
* 1968 — Незвычайная выстава
* 1968 — Дзяўчына Кератміяні (кароткамэтражны)
* 1968 — Не тужы!
* 1970 — Утаймавальнік (мультыплікацыйны)
* 1970 — Канкурэнцыя (мультыплікацыйны)
* 1970 — Феола (кароткамэтражны) (Мяч, пальчатка і капітан (кінаальманах))
* 1970 — Жбан (кароткамэтражны)
* 1971 — Суседзі (кароткамэтражны) (Даўным-даўно (кінаальманах)) (разам з Надарам Габуніям)
* 1971 — Я, сьледчы
* 1972 — Калі заквітнелі мігдалы
* 1972 — Белыя камяні (кароткамэтражны) (Белыя камяні (кінаальманах))
* 1972 — Марскі воўк (кароткамэтражны) (Белыя камяні (кінаальманах))
* 1972 — Глядыятар (кароткамэтражны) (Белыя камяні (кінаальманах))
* 1972 — Старыя зурначы
* 1973 — Рэкорд
* 1973 — Сыбірскі дзед
* 1974 — Дзівакі (разам з Джансугас Кахідзэ)

;Удзел у фільмах	
* 2001 — Гія Канчэлі (дакумэнтальны)
* 2011 — Гія Канчэлі. Жыцьцё ў гуках (дакумэнтальны)
* 2012 — Міміно (Тайны савецкага кіно (дакумэнтальны))
* 2012 — Георгі Данэлія. Між выдумкай і рэальнасьцю (дакумэнтальны)

; Музыка да спэктакляў

## Прэміі і ўзнагароды
* Заслужаны дзяяч мастацтваў Грузінскай ССР (1972)
* Народны артыст Грузінскай ССР (1980)
* Народны артыст СССР (1988)
* Дзяржаўная прэмія СССР (1976) — за 4-ю сымфонію «Памяці Микеланджело»
* Дзяржаўная прэмія Грузінскай ССР імя Шата Руставэлі (1981) — за спэктакль «Рычард III» У. Шэксьпіра
* Дзяржаўная прэмія Грузіі (1981)
* Ордэн Гонару (Грузія) (1995)
* Прэмія «Ніка» (1987, за найлепшую музыку да фільму — «Кін-дза-дза»)
* Прэмія «Трыюмф» (1998)
* Прэмія «Чайка»
* Прэмія Вольфа (2008)
* Усесаюзны кінафэстываль (Прыз Саюзу кампазытараў Летувіскай ССР за найлепшую музыку да фільму — «Твой сын, зямля», 1981)
* Акадэмік Расейскай акадэміі кінэматаграфічных мастацтваў «Ніка»
* Ганаровы грамадзянін Тбілісі (2007).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Гія Канчэлі: прыгажосьць не ўратуе сьвет, і нішто яго не ўратуе 
* Інтэрвію з Гіям Канчэлі  на Радыё „Свабода“

Катэгорыя:Савецкія акадэмічныя музыкі
Катэгорыя:Грузінскія акадэмічныя музыкі
Катэгорыя:Савецкія кампазытары
Катэгорыя:Грузінскія кампазытары
Катэгорыя:Савецкія кінакампазытары
Катэгорыя:Грузінскія кінакампазытары
Катэгорыя:Савецкія музычныя пэдагогі
Катэгорыя:Грузінскія музычныя пэдагогі
Катэгорыя:Выпускнікі Тбіліскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Тбіліскай дзяржаўнай кансэрваторыі
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Грузінскай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты Грузінскай ССР
Катэгорыя:Савецкія опэрныя кампазытары
Катэгорыя:Грузінскія опэрныя кампазытары
Катэгорыя:Мінімалісцкія кампазытары
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі „Ніка“
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі „Трыюмф“
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі „Чайка“
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Тбілісі