Пэруджа

**Пэру́джа** () — горад у італьянскім рэгіёне Умбрыі, цэнтрам якога горад і зьяўляецца. Пэруджа таксама зважаецца адміністрацыйным цэнтрам аднайменнай правінцыі. Стаіць на рацэ Тыбр. Горад разьмешчаны прыкладна за 164 км на поўнач ад Рыму і за 148 км на паўднёвы ўсход ад Флярэнцыі.

## Гісторыя
Пэруджа ўпершыню датуецца ў пісьмовых крыніцах як Пэрузія. Гэта быў адзін з 12 канфэдэратыўных гарадоў Этрурыі. Упершыню згадваецца ў апавяданьні Квінта Фабіюса Піктара, якое скарыстаў Тытус Лівіюс, аб экспэдыцыі, зьдзейсьненай супраць Этрускай лігі Квінтам Фабіюсам Максімам Руліянам у 310 ці 309 годзе да н. э. У 216 і 205 гадах да н. э. горад дапамагаў Рыму ў Другой Пунічнай вайне, але пасьля гэтага ён ня згадваецца ажно да 41 ці 40 году да н. э., пакуль Люцыюс Антоніюс не знайшоў тут прытулак і ня быў разьбіты Актавіянам пасьля доўгай аблогі, а ягоныя сэнатары былі пакараныя сьмерцю.

Места амаль ня згадваецца ў наступныя стагодзьдзі, за выключэньнем географаў. Горад быў адзіным ва Умбрыі, які супрацьстаяў Татылу, які захапіў яго і спустошыў у 547 годзе пасьля доўгай аблогі. Перамовы з абложнымі сіламі леглі на біскупа гораду Гэркуляна як прадстаўніка мяшчанаў. Паводле паданьня Татыла загадаў здраць зь біскупа скуру і адсекчы галаву. Пазьней кананізаваны сьвяты Гэркулян стаў заступнікам гораду.

У лянгабардзкі час Пэруджа лічылася адным з галоўных гарадоў Тусцыі. У IX стагодзьдзі на згоду Карла Вялікага і Людовіка Пабожнага места адыйшло пад уладу рымскага папы. Аднак, ужо ў XI стагодзьдзі набыла сілу мясцовая камуна, якая кіравала горадам цягам многіх стагодзьдзяў, змагаючыся з шмаьлікімі суседнімі землямі і гарадамі, як то Фаліньнё, Асызі, Спалета, Тодзі, Сіена, Арэцца ды іншымі. У 1186 годзе Генрых VI надаў месту дыпляматычнае прызнаньне, а пазьней папа Інакенцыюс III, галоўнай мэтай якога было надаць дзяржаўную годнасьць дамініёнам, якія складалі вотчыну сьвятога Пятра, прызнаў слушнасьць імпэратарскага наказу і надаў усталяваным грамадзянскім звычаям сілу закона. У агульнаітальянскай палітыцы горад, фармальна незалежны, звычайна трымаўся баку папства. У XIII стагодзьдзі папы шматкроць знаходзілі выратаваньне ў сьценах Пэруджы. Тут ладзілася пяць канкляваў, у тым ліку тут абіраліся папамі Ганорыюс III, Клімэнт IV, Цэлестын V і Клімэнт V. У 1347 годзе падчас няўдалай спробы Кола дзі Рыенцы адрадзіць Рымскую рэспубліку, Пэруджа накіравала да яго 10 паслоў, каб аказаць яму гонар. У той жа час папскія легаты спрабавалі спагнаць зь места кантрыбуцыі, у выніку чаго сустрэлі рашучы супраціў, што спрычыніла адкрытую вайну з папам Урбанам V у 1369 годзе. Ужо праз год шляхта дасягнула пагадненьня з папам, склаўшы зь ім Балёнскі дагавор. Пэруджа была вымушаная прыняць папскага легата, які быў выгнаны ў выніку народнага паўстаньня ў 1375 годзе.

У эпоху Адраджэньня горад праславіўся мастакамі ўмбрыйскай школы, як то П’етрам Пэруджына і Рафаэлем Санці. У пачатку XV стагодзьдзя барацьбу за Пэруджу вялі мілянскія Вісконці і нэапалітанскія кіраўнікі. З 1416 па 1424 гады горадам валодаў кандат’ер Брачча да Мантонэ. У наступным у месьце панавала сям’я Бальёні, якая з часам пачала варагаваць з родам Одзі. У 1520 годзе Джанпаолё Бальёні быў запрошаны ў Рым, дзе быў абезгалоўлены на загад папы Лява X. У 1540 годзе Радольфа Бальёні, які забіў папскага легата, быў разьбіты П’ерлюіджы Фарнэзэ. У выніку папства дамаглося ўключэньня гораду ў склад сваёй Папскай дзяржавы. У 1797 годзе горад быў заваяваны францускімі войскамі. 4 лютага 1798 году была ўтвораная Тыбэрынская рэспубліка з сталіцай Пэруджы і францускім трыкалёрам у якасьці сьцяга. У 1799 годзе гэтая рэспубліка аб’ядналася з Рымскай рэспублікай. У 1832, 1838 і 1854 гадах Пэруджа пацярпела ад землятрусаў. Пасьля ліквідаваньня Рымскай рэспублікі ў 1848—1849 гадах, у траўні 1849 году Пэруджа была захопленая аўстрыйцамі. У чэрвені 1859 году жыхары паўсталі супраць сьвецкай улады папы і стварылі часовы ўрад, але паўстаньне было крывава задушанае войскамі Піюса IX.

За часам Другой сусьветнай вайны горад асабліва не пацярпеў, але быў вызвалены брытанскай 8-й арміяй 20 чэрвеня 1944 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.