Люіза Мішэль

**Люіза Мішэль** (; 29 траўня 1830, Уранкур-ля-Кот, Каралеўства Францыя — 9 студзеня 1905, Марсэль, Трэцяя француская рэспубліка) — француская рэвалюцыянэрка, настаўніца, пісьменьніца, паэтка, фэміністка, анархістка, франка-масонка і камунарка. Разам з Жорж Санд зьяўлялася адной зь нямногіх жанчынаў XIX стагодзьдзя, якія насілі мужчынскае адзеньне з-за сваіх фэмінісцкіх поглядаў.

## Жыцьцяпіс

Люіза Мішэль нарадзілася ў замку Ўранкур (Верхняя Марна) 29 траўня 1830 году.

Была дачкой служкі Мары-Ан Мішэль і невядомага бацькі, верагодна, сына гаспадара замка Лярана Дэмаі. Пасьля нараджэньня Люізы Ляран Дэмаі быў выдалены з замка, а Люіза выхоўвалася там, побач з сваёй маці і ў сям’і бацькоў Лярана Дэмаі, якіх яна называла сваімі бабуляй і дзядулем.

Да 20 гадоў Люіза насіла прозьвішча свайго дзеда Эт’ена-Шарля Дэмаі (1762-1845), які быў адвакатам у Парыскім парлямэнце і паходзіў з шляхетнай сям’і. Зь дзяцінства Люіза жыла ў клясычнай культуры, дзе дамінавала спадчына эпохі Асьветніцтва, у прыватнасьці Вальтэра і Жан-Жака Русо. Яна атрымала салідную адукацыю, да ўсяго лібэральную адукацыю і з маладосьці праяўляла альтруістычны тэмпэрамэнт.

У 1850 годзе сьмерць бабулі і дзядулі азнаменавала канец ейнай прыналежнасьці да багатага сацыяльнага кола. Люізе і ейнай маці прыйшлося пакінуць замак дэ Ўранкур, выстаўлены на продаж удавой і законнымі дзецьмі Лярана Дэмаі. Да таго часу вядомая ва Ўранкуры як мадэмуазель Дэмаі, Люізе прыйшлося адмовіцца ад гэтага прозьвішча, каб узяць прозьвішча сваёй маці.

З 1851 году яна навучалася на настаўніцкіх курсах ў Шамоне (Верхняя Марна), дзе атрымала сэртыфікат, які дазваляў ёй займацца прафэсіяй «паднастаўніцы» (кажучы сучаснай мовай настаўніцы). Адмовілася даць прысягу Напалеону III, неабходную для настаўніка, у верасьні 1852 г., ва ўзросьце 22 гадоў, яна стварыла свабодную школу ў Адэлянкуры (Верхняя Марна), дзе выкладала год, перш чым паехаць у Парыж.

Ліставалася з Вікторам Юго, прысьвяціла яму некалькі вершаў.

З 1856 г. выкладала ў школах Парыжу. Наведвала рэвалюцыйныя гурткі, была цесна зьвязаная з блянкістамі. Удзельнічала ў паўстаньнях 31 кастрычніка 1870 і 22 студзеня 1871 г. супраць «Ураду нацыянальнай абароны». Актыўная ўдзельніца Парыскай Камуны 1871, на барыкадах якой атрымала мянушку "Чырвоная панна Манмартру". Пасьля падзеньня Камуны была арыштаваная і аддадзеная вайсковаму суду. У 1873 сасланая ў Новую Каледонію; у горадзе Нумэа адкрыла школу. Аказваючы падтрымку мясцоваму племю канакоў, яна паспрабавала навучаць іх і, у адрозьненьне ад іншых чальцоў камуны, узяла іх бок у паўстаньні 1878 году. Нават паслала лідэру паўстаньня Атаі частка свайго шаліка. Пасьля амністыі 1880 году вярнулася і ўдзельнічала ў працоўным руху.

У 1895 годзе разам з Сэбасьцьянам Форам яна заснавала газэту *Le Libertaire* (*[[Анархіст]]*).

За некалькі месяцаў да сьмерці, з кастрычніка па сьнежань 1904 году, Люіза Мішэль, якой тады было 74 гады, разам з Эрнэстам Жыро адправілася ў Альжыр зь лекцыйным турнэ.

Люіза Мішэль памерла ад пнэўманіі ў Марсэлі 10 студзеня 1905 году. На ейным пахаваньні ў Парыжы прысутнічала больш за 100 000 чалавек. Магіла Люізы Мішэль знаходзіцца на могілках Левалуа-Перэ, у адным з парыскіх прадмесьцяў. Магілу даглядае места. Гэтыя могілкі таксама зьяўляюцца месцам апошняга спачыну ейнага сябра і аднадумніка Тэафіля Фэрэ.

## Фэмінізм

Лічыцца піянэркай францускага фэмінізму.  У шматлікіх тэкстах падкрэсьлівала свае фэмінісцкімя памкненьні і патрабаваньні: «Жаночае пытаньне, асабліва ў цяперашні час, неаддзельнае ад пытаньня чалавецтва», «Жанчыны перш за ўсё - гэта чалавечае быдла, якое забіваюць і прадаюць», «Наша месца ў чалавецтве трэба не выпрошваць, а захопліваць».

Фэмініскае змаганьне зьвязвала зь іншымі магістральнымі змаганьнямі свайго часу ― працоўным і антыімпэрыялісцкім.

## Анархізм

У высылцы ў Новай Каледоніі зацікавілася ідэямі анархізму. Вярнуўшыся дамоў, пачала прапагандавапць ідэі анархізму, зьяўлялася прыхільніцай Бакуніна і Крапоткіна. У 1883 годзе зноў была арыштаваная за ўдзел у дэманстрацыі парыскіх беспрацоўных, у 1886 амніставаная. У 1890-1895 гады жыла ў эміграцыі ў Лёндане. У апошнія гады жыцьця цікавілася расейскім рэвалюцыйным рухам; вітала распачатую ў Расейскай імпэрыі рэвалюцыю.

Яна застаецца вядучай рэвалюцыйнай і анархісцкай фігурай у калектыўным уяўленьні Францыі. Упершыню падняўшы чорны анархісцкі сьцяг, яна папулярызавала яго ў лібэртарыянскім і анархісцкім рухах.

У сваіх успамінах шмат пісала пра анархізм, ейныя мэмуары ў пэўнай ступені зьяўялюцца падручнікамі па анархісцкай тэорыі і практыцы.

## Уплыў Люізы Мішэль

Яшчэ пры жыцьці Люіза Мішэль стала музай рэвалюцыянэраў і анархістаў. Так, у 1880 годзе каля сарака анархісцкіх актывістаў стварылі групу імя Люізы Мішэль, каб падпісваць артыкулы і адкрытыя лісты ў ліёнскай анархісцкай прэсе. Нягледзячы на тое, што сама Люіза Мішэль прасіла зьмяніць іх назоў, група працягвала свае існваньне і падпісвалася "група Люізы Мішэль".

Постаць Люізы Мішэль вельмі рана набыла мітычнае вымярэньне, стала арыентырам для многіх рухаў: Камуністычнай партыі СССР з 1921 году, фэмінісцкіх рухаў з 1970-х гадоў, францускага рэспубліканізму зь 1990-х гадоў, а цяпер і квір-руху ў ЗША.

Сучасныя францускія левыя палітыкі (Сэгален Руаяль, Жан-Люк Мэляншон) часта прыгадваюць і цытуюць тэксты Люізы Мішэль.

## Творы

Ейная літаратурна-публіцыстычная спадчына ўключае ў сябе некалькі тэарэтычных твораў, але перш за ўсё шматлікія вершы, раманы, легенды і казкі, у тым ліку для дзяцей, якімі яна ніколі не пераставала цікавіцца. Аднак у памяці засталася Люіза Мішэль не як пісьменьніца і паэтка, а як стваральніца «сацыяльнай рэвалюцыі».

##### Творы, якія зьявіліся пры жыцьці Люізы Мішэль

• *Lueurs dans l’ombre. Plus d’idiots, plus de fous. L’âme intelligente. L’idée libre. L’esprit lucide de la terre à Dieu…*, Paris, 1861.

• *Le Livre du jour de l’an: historiettes, contes et légendes pour les enfants*, Paris, 1872.

• *Légendes et chansons de gestes canaques*, Nouméa, 1875.

• *Louise Michel devant le 6e conseil de guerre: son arrestation par elle-même, dans une lettre au citoyen Paysant*, Paris, 1880.

• *Le Gars Yvon*, légende bretonne, Paris, 1882.

• *Nadine*, Drame joué aux Bouffes du Nord le 29 avril 1882.

• Louise Michel et Jean Guêtré, *Les Méprisés, grand roman de mœurs parisiennes*, Paris, 1882.

• Louise Michel, 2e partie, et Jean Guêtré 1re partie, *La Misère*, Paris, 1882.

• *Ligue internationale des femmes révolutionnaires, Appel à une réunion*, Paris, 1882.

• *Louise Maboul, Manifeste et proclamation de Louise Michel aux citoyennes de Paris*, Paris, 1883.

• *Louise Michel et Jean Winter, Le Bâtard impérial*, Paris, 1883.

• *Défense de Louise Michel*, Bordeaux, 1883.

• *L. Michel et A. Grippa, La Fille du peuple*, Paris, 1883.

• *Contes et légendes*, Paris, 1884.

• *Légendes et chants de gestes canaques*, 1885.

• *Les Microbes humains*, Paris, 1886.

• *Mémoires tome I*, Paris, 1886.

• *L’Ère nouvelle*, pensée dernière, souvenirs de Calédonie (chant des captifs), Paris, 1887.

• *Les Crimes de l’époque*: nouvelles inédites, Paris, 1888.

• *Lectures encyclopédiques par cycles attractifs*, Paris, 1888.

• *Le Coq rouge*, Drame joué aux Batignolles le 19 mai 1888.

• *Le Monde nouveau*, Paris, 1888.

• *Le Claque-dents*, Paris, 1890.

• *Prise de possession*, Saint-Denis, 1890.

• *À travers la vie*, Poésies, Paris, 1894.

• *La Commune*, Histoire et souvenirs, Paris, 1898.

• *Le Rêve* (dans un ouvrage de Constant Martin), Paris, 1898.

##### Пасьмяротныя творы

• *Avant la Commune vol. I*, préface de Laurent Tailhade, Alfortville, Librairie internationaliste, 1905.

• *Louise Michel et Émile Gautier*, Les Paysans, Paris.

• *Je vous écris de ma nuit*, correspondance générale: édition établie par Xavière Gauthier, Édition de Paris-Max Chaleil, 1999.

• *Histoire de ma vie*: texte établi et présenté par Xavière Gauthier, Lyon, Presses Universitaires de Lyon, 2000.

• *Lettres à Victor Hugo* lues par Anouk Grinberg, cédérom, Frémeaux, 2000.

• *Le Livre du bagne*, précédé de *Lueurs dans l’ombre, plus d’idiots, plus de fous* et du livre d’Hermann, texte établi et présenté par Véronique Fau-Vincenti, Presses Universitaires de Lyon, 2001.

• *Lettres d'Auberive*, préface et notes de Xavière Gauthier, Abbaye d'Auberive — L'Œuf sauvage, 2005.

• *Légendes et chansons de gestes canaques* (1875), suivi de *Légendes et chants de gestes canaques* (1885) et de *Civilisation*, texte établi et présenté par François Bogliolo, Presses Universitaires de Lyon, 2006.

• *La Misère*, roman de Louise Michel et Marguerite Tinayre, texte présenté par Xavière Gauthier et Daniel Armogathe, Presses Universitaires de Lyon, 2006.

• *Souvenirs et aventures de ma vie*, publié en feuilleton par La Vie populaire en 1905.

• *Nadine, Le Coq rouge et La Grève*, les trois pièces de théâtre de Louise Michel, in Au temps de l'anarchie, un théâtre de combat : 1880-1914, édité par Jonny Ebstein, Philippe Ivernel, Monique Surel-Tupin, t. 2.

• *Souvenirs et aventures de ma vie: Louise Michel en Nouvelle-Calédonie*, réédité en livre par Maïade éditions en 2010.

• *Contes et légendes*, Éditions Noir et rouge, coll. Libertés enfantines, 69 p., 2015.

• *À travers la mort Mémoires inédits*, 1886-1890, édition établie et présentée par Claude Rétat, La Découverte, 2015.

• *La Chasse aux loups*, Éditions Classiques Garnier, Coll. Classiques Jaunes, 2018.

##### Паэзія

• *La Marseillaise noire*, Paris, 1865.

• *À mes frères*, prison de Versailles, 1871.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1830 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Францыі
Катэгорыя:Францускія літаратаркі
Катэгорыя:Францускія паэткі
Катэгорыя:Францускія публіцысты
Катэгорыя:Францускія анархісты
Катэгорыя:Францускія фэміністкі
Катэгорыя:Фэміністкі
Катэгорыя:Францускія драматургі
Катэгорыя:Францускія казачніцы
Катэгорыя:Францускія масоны
Катэгорыя:Франка-масонства
Катэгорыя:Францускія рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Парыская камуна
Катэгорыя:Францускія камунары
Катэгорыя:Памерлі ў 1905 годзе
Катэгорыя:Памерлі 9 студзеня
Катэгорыя:Пахаваныя ў Францыі
Катэгорыя:Памерлі ў Марсэлі
Катэгорыя:Асобы Парыжу
Катэгорыя:Асобы Марсэлю
Катэгорыя:Новая Каледонія
Катэгорыя:Памерлі ад пнэўманіі