Этылен

**Этыле́н, этэ́н** — бескаляровы гаручы газ з саладкаватым пахам і смакам. Найпрасьцейшы прадстаўнік арганічных злучэньняў з клясы алькенаў, якія ўтрымліваюць падвоеныя вуглярод-вугляродныя сувязі. Варыянты формулы: H2C=C2H; CH2=CH2; C2H4.

Прыроднымі крыніцамі этылену зьяўляюцца прыродны газ і нафта.

Этылен — важнае прамысловае арганічнае рэчыва.

Міжнародны зьвяз тэарэтычнай і прыкладной хіміі (ІЮПАК) раіць выкарыстоўваць назву «этэн» для ненасычанага вуглевадароду, а назву «этылен» пакінуць адпаведнай функцыянальнай групе:

-CH2—CH2-.

## Фізычныя ўласьцівасьці
Этылен — газ, без колеру й амаль без паху. У вадзе раствараецца кепска. Крыху лягчэйшы за паветра, пры зьмешваньні з якім можа выбухнуць. Пры высокіх канцэнтрацыях здольны выціснуць паветра й справакаваць удушша.

## Хімічныя ўласьцівасьці
Этылен, як і іншыя алькены, мае высокую хімічную актыўнасьць. Разрыў адной з вуглярод-вугляродных сувязей (C=C) абумоўлівае ўдзел у рэакцыях далучэньня.

Пры рэакцыях палімэрызацыі адбываецца ўтварэньне поліэтылену.

### Рэакцыі далучэньня

* Гідраваньне (далучэньне малекулы вадароду H2)

H2C=CH2 + H2 → H3C-CH3

Рэакцыя адбываецца ў прысутнасьці плятыны ці нікелю пры тэмпэратуры 150оС. У выніку атрымліваецца этан — прадстаўнік клясы альканаў.

* Галягенаваньне (далучэньне малекул галягенаў F2, Cl2, Br2, I2)

H2C=CH2 + Br2 → CH2Br-CH2Br

Рэакцыя адбываецца з рашчынай брому ў вадзе. Яна мае жоўты колер, які пасьля хімічнай рэакцыі зьнікае. Прадуктам зьяўляецца 2,3 — Дыбромбутан.

Рэакцыя выкарыстоўваецца для ідэнтыфікацыі алькенаў

* Гідратацыя (далучэньне вады)

H2C=CH2 + H2O → CH3-CH2OH

Рэакцыя адбываецца ў прысутнасьці іёнаў вадароду H+. Прадуктам гідратацыі зьяўляецца этанол.

### Рэакцыі акісьленьня

* Поўнае гарэньне (пры зьлішку тлену):

C2H4 + 3O2 → 2CO2+2H2O

* Няпоўнае (пры недахопу тлену):

C2H4 + 2O2 → 2CO+2H2O

C2H4 + O2 → 2C+2H2O

## Вытворчасьць
У 2022 годзе глябальныя вытворчасьць этылену складала 223,86 млн тон, а да 2027 году яна мусіць павялічыцца на 6%. Галоўнымі краінамі, на долю якіх прыходзіцца больш за 60% магутнасьцяў па вытворчасьці этылену, зьяўляюцца Кітай, ЗША, Саудаўская Арабія, Рэспубліка Карэя ды Іран.

Вытворчасьць этылену вядзе да высокіх выкідаў парніковых газаў.

### Прамысловы працэс
Галоўным спосабам атрыманьня этылену ў нафтахімічнай прамысловасьці ёсьць паравы крэкінг, падчас якога вуглевадароды й пара награваюцца да тэмпэратуры 750—950оС. У выніку такога працэсу адбываецца расшчапленьне буйных малекул вуглевадародаў да больш простых. Этылен з атрыманай сумесі розных вуглевадародаў вылучаюць шляхам шматразовага сьцісканьня й перагонкі.

### Лябараторны сынтэз
У лябараторыі этылен сынтэзуюць рэдка, найчасьцей яго адмыслова набываюць пад пэўныя патрэбы.

Аднак этылен можна атрымаць дэгідратацыяй этанолю серчанай кісьляй.

### Біясынтэз
Біяхімія біясынтэзу этылену актыўна вывучалася ў другой палове ХХ ст. Праз простую будову малекулы этылену ягонымі папярэднікамі называліся прапаналь, лінолевая кісьля, бэта-алянін і мэтыянін. Пазьней сапраўдным папярэднікам этылену назвалі С3 і С4 мэтыянін. Падчас досьледаў было паказана, што мэтыянін эфэктыўна пераўтвараецца ў этылен у тканках пладоў яблыні. Потым вынікі пацьвердзіліся й на іншых расьлінах.

## Біялягічная роля
Этылен — важны расьлінны гармон. Ён рэгулюе шмат якія аспэкты жыцьцёвага цыклу расьлін: прарастаньне насеньня, утварэньне й разьвіцьцё карэньня, разьвіцьцё кветак, дасьпяваньне пладоў, старэньне й рэакцыю на стрэсы.

Этылен таксама ажыцьцяўляе хуткую камунікацыю між рознымі органамі расьліны й між расьлінамі ў папуляцыі.

Найбольш вядомай функцыяй этылену зьяўляецца разьвіцьцё трайнога адказу ў праросткаў вырашчаных у цемры пры апрацоўцы гэтым гармонам. Трайны адказ уключае тры рэакцыі: пакарачэньне й патаўшчэньне гіпакотылю (сьцябло паміж коранем і першымі лістамі), пакарачэньне кораню й узмацненьне апікальнага гапліку (частка гіпакотылю). Такі трайны адказ праросткаў на этылен вельмі важны на першых этапах разьвіцьця, бо спрыяе прабіваньню парасткаў на сьвятло.

## Крыніцы

Катэгорыя:Алькены
Катэгорыя:Манамэры
Катэгорыя:Агульныя анэстэтыкі
Катэгорыя:Таварныя хімікаты
Катэгорыя:Нафтахімікаты
Катэгорыя:Прамысловыя газы