Ŭ

**Ŭ**, **ŭ** (**u нескладовае**; )&nbsp;— 31-ая літара беларускага лацінскага альфабэту. Таксама зьяўляецца 26-ай літарай альфабэту эспэранта, 36-ай у джарайскай мове, выкарыстоўвалася ў румынскай мове.

## Характарыстыка

## У беларускай мове
У беларускай лацінцы літара мае назву *u nieskładovaje* (у нескладовае) й выкарыстоўваецца як эквівалент кірылічнае літары у нескладовае .

Таксама выкарыстоўваецца ў Інструкцыі па трансьлітарацыі геаграфічных назваў Рэспублікі Беларусь літарамі лацінскага альфабэту, мовазнаўчай трансьлітарацыі, ALA-LC , у «Bielarulacinka», у нацыянальнай трансьлітарацыі-2007.

### Гісторыя
У беларускі альфабэт уведзеная этнографам Аляксандрам Рыпінскім. Ён ужыў **ŭ** упершыню ў беларускіх тэкстах кнігаў, выдадзеных у Лёндане ў 1853—1854 гадох.

Да ўвядзеньня літары ў беларускую мову замест яе выкарыстоўваліся іншыя літары: ú, *u*, ǔ, w̆, u̯.

## Іншыя мовы
### [[Джарайская мова]]
У джарайскай мове абазначае кароткі галосны [] або глёталізаваны [] (на канцы слова).

### [[Карэйская мова]]
У сыстэме транскрыпцыі Мак-Кʼюна-Рэйшаўэра **ŭ** азначае карэйскую галосную ㅡ, а ŭi&nbsp;— дыфтонг, напісаны пісьмом хангыль ㅢ.

### Транскрыпцыя [[Малаялам (пісьмо)|малаяламскіх тэкстаў]]
Пры транскрыпцыі малаяламскіх тэкстаў у ISO 15919, звычайна апошняя глётальная кропка транскрыбуецца як «ŭ», эпентэтычным галосным (*saṁvr̥tōkāram*). У тамільскай мове любая канчатковая «u» заўсёды зьяўляецца кароткай галоснай, таму яна транскрыбуецца як «ŭ» (*kuṟṟiyal ukaram*). Кашмірская галосная –ٕ/ॖ таксама часам транскрыбуецца як «ŭ».

### [[Румынская мова]]
**Ŭ** раней была часткай румынскага альфабэту. Літара выкарыстоўвалася толькі ў канчатку слова. Па сутнасьці, гэта быў лацінскі эквівалент славянскага цьвёрдага знака, які сустракаецца, напрыклад у расейскай мове.

Невымаўляючыся ў большасьці выпадкаў, яна служыла для ўказаньня на тое, што папярэдні зычны не паляталізаваны, алббо што папярэдні **i** зьяўляецца галосным [], а ня проста маркерам паляталізацыі. Калі **ŭ** вымаўлялася, яна стаяла пасьля націскной галоснай і замяняла паўгалосную *u*, як у словах *eŭ*, *aŭ* і *meŭ*, якія сёньня пішуцца празь літару u.

Літара сустракаецца й цяпер, напрыклад у імі аўтара *Мацея Карагяле* — Mateiŭ.

Літара (разам з **[[ḑ]]**) была афіцыйна прыбрана з альфабэту ў 1904 годзе, пры Рэформе правапісу румынскае мовы.

### [[Эспэранта]]
Як і ў беларускай мове, **ŭ** у эспэранта вымаўляецца як [] ці як [], пераважна ў дыфтонгах *aŭ*, *eŭ* і радзей *oŭ*.

Лічыцца, што такая форма графэмы была натхнёная беларускай літарай **ў**. Разьмяшчэньне брэвэ над галоснай літарай для пераўтварэньня яе ў эквівалентны паўгалосны таксама магчыма было навеяна ягоным выкарыстаньнем над кірылічнай літары **[[й]]**, якая азначае гук [] і ўтвараецца шляхам разьмяшчэньня брэвэ над літарай **[[и]]**.

Выкарыстоўваецца для гука [] у гукаперайманьнях, як у *ŭa!* (), і адназначна ў *ŭo* (), якое зьяўляецца эспэранта-назвай самой літары **ŭ**.

## Цікавыя факты

* У нямецкім шрыфце *Kurrent* маленькая літара u пісалася як **ŭ**, каб адрозьніць літару u ад n.
* У эспэранта літара **ŭ** зьяўляецца зычнай.
* У некаторых філялягічных транскрыпцыях лацінскае мовы **ŭ** абазначае *кароткую u*, напрыклад, «fŭgō» ( — *праганяць*), супраць «fūmō» ( — *паліць*).
* Літара шырока выкарыстоўваецца сярод славістаў для абазначэньня кароткага закрытага галоснага задняга раду ў праславянскай мове.
* Існуе некалькі схем вымаўленьня ангельскіх словаў з выкарыстаньнем **ŭ**. Напрыклад, у *The American Heritage Dictionary of the English Language* літара выкарыстоўваецца для //, галоснай у ангельскім слове «*cut*».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вялікая й маленькая літары на сайце Scriptsource.org.

Катэгорыя:Літары пашыранай лацініцы
Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Румынская мова
Катэгорыя:Карэйская мова
Катэгорыя:Эспэранта