Цэнтральная ўправа дзяржаўнай бясьпекі

**Цэнтра́льная ўпра́ва дзяржа́ўнай бясьпе́кі** (ЦУДБ; ) — найвышэйшая паліцыйная ўстанова ў Першай Славацкай Рэспубліцы, якая займалася выведнай дзейнасьцю. Заснаваная была 1 студзеня 1940 году й існавала ажно да заняпаду дзяржавы ўвесну 1945. Гэтая ўстанова мела свой сьпіс ды рэестр тайных агентаў, супрацоўнічала з арганізацыямі ГСНП, напрыклад, з Глінкавай ґвардыяй і Глінкавай моладзьдзю, а таксама партыяй карпацкіх немцаў Нямецкай партыяй.

Управа ўзьнікла шляхам злучэньня чацьвёртага аддзяленьня Міністэрства ўнутраных справаў і выведнага аддзяленьня паліцыйнай управы ў Браціславе як Прэзыдыюма МУС Славаччыны. Прычынаю заснаваньня паслужыла адсутнасьць адзінай арганізаванай спэцслужбы.

Увесь дзяржаўна-рэпрэсіўны апарат дзяржавы быў падпарадкаваны выведнай службе: паліцыя, жандармэрыя, жупныя й акрэсавыя ўправы й натарыюсы. Цэнтральная ўправа дзяржаўнай бясьпекі супрацоўнічала зь нямецкім Гестапам. Па Славацкім нацыянальным паўстаньні Цэнтральная ўправа дзяржаўнай бясьпекі ўдзельнічала ў дэпартацыі каля 3595 асобаў у нацысцкія канцэнтрацыйныя лягеры.

Некаторыя працаўнікі ўправы супрацоўнічалі з антыфашысцкім рухам супраціўленьня.

## Гісторыя
Пра стварэньне Цэнтральнай управы дзяржаўнае бясьпекі было прынятае рашэньне яшчэ ўвосені 1939 году й было створанае на падставе пастановы ўраду № 51/1936 Сб. з. 1 студзеня 1940 году. Першым яго кіраўніком стаў Юзэф Мішык. ЦУДБ прыняў на сябе абавязкі выведных і палітычных аддзелаў паліцыі і іх супрацоўнікаў. У той час ЦУДБ усё яшчэ быў часткай Міністэрства ўнутраных справаў, таму нават ня мела ўласнай эканамічнай управы й аддзелу кадраў. Усе гэтыя дзеі выконваліся для яе адпаведнымі ўправамі Міністэрства ўнутраных справаў.

## Функцыі
ЦУДБ быў паліцыйным офісам, які займаўся антыдзяржаўнымі злачынствамі і абароннай выведкай. Ён ня меў наступальных задачаў, і ніводная ягоная частка не функцыянавала як выведная служба. Гэта вынікае з папярэдняй традыцыі Чэхаславацкай Рэспублікі, дзе наступальная выведка ажыцьцяўлялася збольшага ваеннымі выведнікамі, але з-за імкненьня Нямеччыны падпарадкаваць замежную палітыку Першае Славацкае Рэспублікі, адпала патрэба ў перасьледаваньні традыцыйных доўгатэрміновых мэтаў, напрыклад, Вугоршчына сталася хаўруснай дзяржавай.

Прадметам дзейнасьці ЦУДБ была контрвыведная дзейнасьць, незаконная дзейнасьць розных суполак супраць дзяржавы, назіраньне за асобамі, якія падазраюцца ў антыдзяржаўнай дзейнасьці (былыя аграрыі, камуністы, жыды), рэгістрацыя часопісаў і цэнзура, выдача візаў, малы памежны стык. ЦУДБ супрацоўнічаў з 2-м (выведным) аддзелам Міністэрства нацыянальнай абароны (МНА), для якога ажыцьцяўляў маніторынг грамадзянскіх асобаў, якія падазраюцца ў выведцы й антыдзяржаўнай дзейнасьці. Пасля далучэння Славаччыны да вайны супраць Савецкага Саюзу 2-гі аддзел МНА меў права запытаць у ЦУДБ інфармацыю, якая тычылася дзяржаўнае бясьпекі, і ЦУДБ быў абавязаны даць гэтую інфармацыю.

## Філіі
Акрамя штаб-кватэры ў Браціславе ЦУДБ, ейныя філіі дзейнічалі і ў іншых частках Славаччыны. Гэта быў Прэшаўскі раённая цэнтральная ўправа дзяржаўнай бясьпекі, якая была створаная шляхам перайменавання былх філіяў праскай выведнай управы пры паліцыі Прэшава, а таксама зььявілася філія ў Зволене. Філіі ЦУДБ не ствараліся сыстэматычна, але па меры неабходнасьці. 

## Кіраўнікі

* Ёзэф Мішык (чэрвень — лета 1940 году)
* Міхал Локшык (1-2 дні ў чэрвені 1940 року)
* Ян Амбра (лета 1940 году — 14 студзеня 1941 году)
* Пэтэр Старынскі (студзень 1941 году —24 верасьня 1942 року)
* Ёзэф Бэнюшка (верасень 1942 году — лістапад 1944 году)
* Павал Дэнк (лістапад 1944 року — вясна 1945 року)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Указ міністра ўнутраных справаў пра ўтварэньне Цэнтральнай управы дзяржаўнай бясьпекі (2 студзеня 1942 году)
* 
* Артыкул па-ангельску

Катэгорыя:Першая Славацкая Рэспубліка
Катэгорыя:1940 год у Славаччыне
Катэгорыя:Спэцслужбы Славаччыны
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Студзень 1940 году
Катэгорыя:Зьніклі ў 1945 годзе