open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ля-Шо-дэ-Фон

**Ля-Шо-дэ-Фон** () — горад на паўночным захадзе Швайцарыі.

## Асобы
* Лё Карбюзье — францускі архітэктар швайцарскага паходжаньня

## Вонкавыя спасылкі

* City Population

Катэгорыя:Гарады Швайцарыі
Электрацэнтрмантаж

**«Электрацэнтрмантаж»** (ЭЦМ) — дзяржаўнае будаўнічае прадпрыемства Беларусі, заснаванае ў 1962 годзе. На 2014 г. налічваў адно наладачнае (Менск) і 7 мантажных падразьдзяленьняў ва ўсіх абласьцях краіны, што мелі вытворчыя майстэрні са станочным і грузападымальным абсталяваньнем, аўтамабільнай тэхнікай. У 2006 г. займеў даччынае прадпрыемства ў Расеі. Мантажныя падразьдзяленьні: №1 (Менск), №2 (Горадня), №3 (Гомель), №4 (Белаазёрск, Бярозаўскі раён, Берасьцейская вобласьць), №5 (Новалукомаль, Чашніцкі раён, Віцебская вобласьць), №6 (пасёлак Дружны, Пухавіцкі раён, Менская вобласьць) і №7 (Магілёў).

## Вырабы і паслугі
Прадпрыемства вырабляе мэталаканструкцыі, датчыкі пад назіральна-вымяральныя прыборы і прылады аўтаматызацыі, электрашчытавое абсталяваньне, блёкі кіраваньня  засавак і . Ажыцьцяўляе  і ўзьвядзеньне акумулятарных станцыйных батарэяў, кабэльных лініяў і мэталаканструкцыяў, сетак зваркі і асьвятленьня, прыстасаваньняў уліку цеплавой і электрычнай энэргіі, сетак тэлевымярэньня і дыспэтчарскай сувязі, аўтаматызаваных прыстасаваньняў кіраваньня прыладамі. Займаецца ўладкаваньнем асноваў і падмуркаў збудаваньняў, пракладваньнем сетак сувязі і ўладкаваньнем каменных і жалезабэтонных пабудоваў. Узводзіць апоры і агароджы. Ажыцьцяўляе вонкавае атынкоўваньне і абліцоўваньне дахаў, гідра- і цеплаізаляцыйныя работы.

## Мінуўшчына
У 1962 г. у Менску заснавалі Мантажную ўправу № 8. 30 сьнежня 1992 г. яе ператварылі ў арэнднае прадпрыемства «Электрацэнтрмантаж», якое 7 верасьня 1994 г. сталася прадпрыемствам калектыўнай уласнасьці. 15 кастрычніка 1999 г. яго ператварылі ў ААТ.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі
Катэгорыя:Беларускія кампаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1962 годзе
Катэгорыя:Будаўніцтва
Катэгорыя:Менск
Катэгорыя:Дзяржаўная эканоміка
Базон Гігса

**Базон Гігса**, **Гігсаўскі базон**, **гігсон** — тэарэтычна прадказаная элемэнтарная часьцінка, элемэнтарны базон, квант поля Гігса, які зь неабходнасьцю ўзьнікае ў стандартнай мадэлі праз гігсаўскі мэханізм спантаннага парушэньня электраслабай сымэтрыі. Паводле будовы, гігсаўскі базон зьяўляецца скалярнай часьцінкай, гэта значыць валодае нулявым сьпінам. Пастуляваны Пітэрам Гігсам у ягоных фундамэнтальных артыкулах, якія выйшлі ў 1964 годзе. У рамках стандартнай мадэлі адказвае за масу элемэнтарных часьцінак.

Базон Гігса першапачаткова быў прадказаны ў тэорыі, і пасьля некалькіх дзясяткаў гадоў пошуку 4 ліпеня 2012 году прадстаўнікі ЦЭРН заявілі, што кожны з двух асноўных дэтэктараў БАК назіраў новую часьцінку з масай каля 125—126 ГэВ. Ёсьць важкія падставы лічыць, што гэтая часьцінка і ёсьць базонам Гігса.

## Прадказаньне адкрыцьця
У тэорыі, пры мінімальнай рэалізацыі гігсаўскага мэханізму павінен узьнікаць адзін нэўтральны гігсаўскі базон (у навуковых працах такую часьцінку называюць SM Higgs); у пашыраных мадэлях спантаннага парушэньня сымэтрыі можа ўзьнікнуць некалькі гігсаўскіх базонаў рознай масы, у тым ліку і зараджаныя.

Аднак існуюць мадэлі, якія не патрабуюць увядзеньня базона Гігса для тлумачэньня мас назіраных часьцінак Стандартнай мадэлі, гэтак званыя бязгігсаўскія мадэлі. Адмоўны вынік пошукаў базона Гігса паслужыў бы ўскосным аргумэнтам на карысьць падобных мадэлей.

## Вонкавыя спасылкі
* «Без бозона Хиггса все частицы не имели бы массы». Інтэрвію зь фізыкам Валерыем Рубаковым. 
* Gordon Fraser. Season of Higgs and melodrama CERN Courier Vol.41, № 2, pp.24-26 (March 2001)
* Higgs physics at the LHC
* ЦЭРН пра Базон Гігса
* BBC Horizon пра Базон Гігса

Катэгорыя:Элемэнтарныя часьцінкі
Аляксандар Куль

**Алякса́ндар Іванавіч Куль** ( 25 красавіка 1975 году, Бароўка, Дрысенскі раён Віцебскай вобласьці, Беларуская ССР) — беларускі баскетбаліст і трэнэр, чэмпіён Эўропы 1994 року сярод моладзі. Цяпер працуе трэнэрам па агульнафізычнай падрыхтоўцы ў БК «Цмокі-Менск».

## Жыцьцяпіс
Паходзіць зь беларускамоўнай сям’і. Маці памерла, калі Аляксандру было 12 гадоў. У тым жа годзе хлопец пачаў займацца баскетболам у Віцебску, пасьля ў РВАР у Менску (1989—1994). Прайшоў курсы па спэцыяльнасьці «трэнэр». Пасьля пераехаў у ЗША, дзе скончыў амэрыканскі ўнівэрсытэт імя Джорджа Вашынгтона па спэцыяльнасьці «маркетоляг» (1994—1997).

Пасьля сканчэньня гульнявое кар’еры працаваў у структуры клюбу «Менск-2006», стаў ініцыятарам ягонага перайменаваньня ў «Цмокі-Менск».

Жонка — Алена (Міклашэвіч), былая валейбалістка. Гадуюць дачок Дар’ю-Ганну і Амэлію-Марыю і сына Мацьвея.

## Кар’ера
Чэмпіён Эўропы 1994 року сярод моладзі. Выступаў за каманду ўнівэрсытэту імя Джорджа Вашынгтона, клюбы Турэччыны, Польшчы, Грэцыі, Кіпру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрвію ў «Нашай Ніве»
* 
* Профіль FIBA
* Профіль на basketball-reference
* Фатаздымкі гульца ў складзе «Джордж Вашынгтон Калёніялз»

Катэгорыя:Беларускія баскетбалісты
Камянец (неадназначнасьць)

Назву **Камянец** маюць:

* Камянец — горад у Беларусі, цэнтар Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці
* Камянец — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласьці
Лэстэр

**Лэстэр** () — горад у цэнтры Вялікабрытаніі.

## Спорт
У горадзе разьмешчаны футбольны клюб «Лэстэр Сіці».

## Асобы
* Джуліян Барнз — ангельскі літаратар
* Люк Варні — ангельскі футбаліст
* Эміль Гэскі — ангельскі футбаліст
* Джон Дыкан — ангельскі музыка, бас-гітарыст гурту Queen

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мескае насельніцтва
Запур’е

Назву **Запур’е** маюць:

* Запур’е — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Запур’е — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці
Нортгэмптан

**Нортгэмптан** () — горад у цэнтры Вялікабрытаніі.

## Вонкавыя спасылкі

* City Population
Лутан

**Лутан** () — горад у цэнтры Вялікабрытаніі.

## Асобы
* Кевін Фолі — футбаліст

## Месты-сябры
* Вольфсбург, Нямеччына
* Эскільстуна, Швэцыя

## Вонкавыя спасылкі

* City Population
Сьпіс гарадоў Румыніі

**Сьпіс [[горад|гарадоў]] [[Румынія|Румыніі]] паводле колькасьці насельніцтва**. У сьпіс уключаныя гарады з насельніцтвам ня менш за 100 000 чалавек па стане на 20 кастрычніка 2011 году. Колькасьць насельніцтва прыводзіцца адносна названага гораду без уліку пасяленьняў, якія складаюць яго прыгарады.

## Сьпіс

## Вонкавыя спасылкі
* Мескае насельніцтва
Тымішаара

**Тымішаара** ( , назва паходзіць ад ) — горад на захадзе Румыніі, гістарычны цэнтар вобласьці Банат, адміністрацыйны цэнтар жудзецу Тыміш. Насельніцтва — 319 279 чалавек. Плошча — 130,5 км².

## Гісторыя
Першыя зьвесткі пра горад Тэмэшвар гісторыкі знаходзяць у крыніцах XIII стагодзьдзя, калі ён быў спустошаны татарамі. У XIV стагодзьдзі гэта была невялікая фартэцыя пасярод балотаў. Вугорскі кароль Карл Робэрт, які наведаў гэтыя краі ў 1307 годзе, загадаў пабудаваць тут палац, а ў XV стагодзьдзі горад некаторы час служыў рэзыдэнцыяй вялікага Гуньядзі. Тэмэшвар быў першым горадам Вугорскага каралеўства, які атрымаў уласны герб (1365); на ім быў намаляваны цмок, які, верагодна, сымбалізаваў багамільскую ерась.

У 1552 годзе Тэмэшвар быў узяты турэцкімі войскамі на чале з Ахмэд-пашой. За 160 гадоў у якасьці цэнтру Тэмэшварскага эялету горад зьведаў моцны мусульманскі ўплыў, тут будаваліся мячэты. Пасьля таго, як Яўген Савойскі адваяваў яго ў турак у 1716 годзе, Габсбургі плянамерна зьнішчылі сьляды асманскага валадарства, перабудаваўшы цэнтар гораду ў стылі барока.

Пры распадзе Аўстра-Вугоршчыны ў 1918 годзе Тымішаару спрабавалі далучыць сэрбы, але ўжо ў 1919 годзе горад атрымаў румынскую адміністрацыю. У канцы 1930-х тут быў збудаваны найбуйнейшы праваслаўны храм Румыніі — Тымішаарскі сабор. Падчас Другой сусьветнай вайны горад падвяргаўся моцным бамбардзіроўкам хаўрусьнікаў.

16 сьнежня 1989 году з народнага выступленьня ў Тымішаары, выкліканага рашэньнем уладаў аб высяленьні пастара Ласла Цёкеша, пачалася рэвалюцыя, якая прывяла да зьвяржэньня Нікалае Чаўшэску.

## Транспарт
Грамадзкі транспарт гораду прадстаўлены 10 трамвайнымі, 8 тралейбуснымі і 20 аўтобуснымі лініямі. У горадзе разьмешчаны трэці паводле пасажыраабароту аэрапорт у краіне.

Горад зьяўляецца важным чыгуначным і транспартным цэнтрам і злучаны з усімі іншымі буйнымі гарадамі Румыніі.

## Славутасьці
* Тымішаарскі сабор
* Тымішаарская катэдра
* Палац Даўэрбах
* Барокавы палац
* Палац Гуньядзі, у якім разьмешчаны Нацыянальны музэй Банату
* Старая ратуша
* Чумны слуп

## Галерэя

## Гарады-сябры
Тымішаара зьяўляецца горадам-сябрам наступных гарадоў:

* Сасары, Італія
* Фаэнца, Італія
* Мюлюз, Францыя
* Канкун, Мэксыка
* Карльсруэ, Нямеччына
* Руэй-Мальмэзон, Францыя
* Гера, Нямеччына

* Сэгед, Вугоршчына
* Трэвіза, Італія
* Нові Сад, Сэрбія
* Палерма, Італія
* Шэньчжэнь, КНР
* Зрэнянін, Сэрбія
* Нотынггэм, Вялікабрытанія

## Літаратура
* Petrovics I. The fading glory of o former royal seat: the case of medieval Temesvär // The Man of Many Devices, who Wandered Full Many Ways: Festschrift in Honour of János M. Bak. Central European University Press, 1999. P. 527-538.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мескае насельніцтва

Катэгорыя:Тымішаара
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Азэрбайджану па футболе

**Прэм’ер-ліга** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Азэрбайджану. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 12 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюб, які заняў апошняе месца, пераводзіцца ў Першы дывізіён, а ягонае месца займае пераможца Першага дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Карабах» з Агдаму.

## Чэмпіёны
* Карабах Агдам — 12 тытулаў
* Нэфтчы Баку — 9
* Кяпаз Гянджа — 3
* Баку, Інтэр Баку, Шамкір — 2
* Туран Тавуз, Хазар Ленкарань — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Азэрбайджану па футболе
Галац

**Галац** () — горад на ўсходзе Румыніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* City Population
Плаешць

**Плае́шць** () — горад у цэнтры Румыніі. Месьціцца за 56 кілямэтраў ад Бухарэсту. Горад зважаецца важным транспартным вузлом, які злучае сталічны рэгіён з Трансыльваніяй і Малдовай.

## Гісторыя
Плаешць упершыню зьявіўся ў дакумэнтах у XVI стагодзьдзі падчас панаваньня князя Валахіі Міхая Адважнага. Росквіт места як цэнтар гандлю і рамеснай вытворчасьці назіраўся ў XVII—XVIII стагодзьдзяў. Дарога, якая злучае Плаешць з Брашовам, была адкрытая ў 1864 годзе, а чыгунка зьявілася ў месьце ў 1882 годзе. Многія школы і шпіталі датуюцца таксама гэтым часам.

У сярэдзіне XIX стагодзьдзя рэгіён Плаешця быў адным зь вядучых сусьветных месцаў здабычы і перапрацоўкі нафты. Браты Мэхэдынцяну пабудавалі першы ў сьвеце буйны нафтаперапрацоўчы завод у Плаешці ў 1856—1857 гадах. Гісторыя таксама памятае горад як сталіца самазванай Рэспублікі Плаешць, падчас кароткачасовага паўстаньня 1870 году супраць румынскай манархіі. За часам Першай сусьветнай вайны здабыча нафты ў Плаешці стала мішэньню для краінаў Антанты. Гэтак у 1916 годзе адбылося ўварваньне ў Румынію, калі ў выніку апэрацыі брытанскай арміі пад камандаваньнем палкоўніка Джона Грыфітса была зьнішчаная здабыча і ліквідаваная большая частка інфраструктуры нафтавай прамысловасьці.

Не зважаючы на тое, што горад быў моцна пашкоджаны пасьля землятрусу ў лістападзе 1940 году, мясцовыя прадпрыемствы сілкавалі нацысцкую Нямеччыну палівам цягам большай часткі Другой сусьветнай вайны. Хаўрусьнікік неаднаразова бамбавалі Плаешць у гэты час. Гэтак масаваны налёт быў зроблены 1 жніўня 1943 году, калі амэрыканскія вайскова-паветраныя сілы зьдзейсьнілі апэрацую «Прыліўная хваля», учынілі вялікія страты немцам, пашкодзілі вытворчасьць і зрабілі істотныя затрымкі. Войскі савецкай Чырвонай арміі захапілі Плаешць 24 жніўня 1944 году. Па вайне новы камуністычны рэжым Румыніі нацыяналізаваў нафтавую прамысловасьць, якая ў значнай ступені належала прыватным асобам, і зрабіў вялікія інвэстыцыі ў нафтавую прамысловасьць у спробе мадэрнізаваць краіну і аднавіць шкоду, нанесеную вайной.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мескае насельніцтва
Чэмпіянат Славаччыны па футболе 2013—2014 гадоў

**[[Чэмпіянат Славаччыны па футболе]] 2013—2014 гадоў** — 21-ы розыгрыш чэмпіянату Славаччыны праходзіў зь ліпеня 2013 году да траўня 2014 году.

## [[Славацкая супэрліга|Супэрліга]]

## [[Другая ліга чэмпіянату Славаччыны па футболе|Другая ліга]]
### Асноўны этап

### Плэй-оф за месца ў другой лізе

## [[Трэцяя ліга чэмпіянату Славаччыны па футболе|Трэцяя ліга]]
### Захад

### Усход

## Заўвагі

2013—2014
Рыжаўшчына

Назву **Рыжаўшчына** маюць:

* Рыжаўшчына — хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Рыжаўшчына — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласьці
W3m

**w3m** — адзін з тэкставых браўзэраў. Падтрымлівае HTML-табліцы, фрэймы, SSL, у графічных кансолях — малюнкі.

Асноўнай мэтай было стварэньне браўзэру як less, для хуткага прагляду HTML-старонак. Вымаўляецца як «W-three-M». Назва зьяўляецца скарачэньнем ад «WWW-wo-Miru», у перакладзе зь японскае мовы — «бачыць WWW».

## Emacs
Браўзэрам можна карыстацца праз Emacs з дапамогай модулю *w3m.el*, які напісаны на мове праграмаваньня Emacs-Lisp. Модуль дазваляе аглядаць старонкі вельмі хутка: пры дапамозе Emacs-Lisp старонка выводзіцца на экран, але сама старонка апрацоўваецца браўзэрам w3m. Існуюць іншыя браўзэры для Emacs, напрыклад Emacs/W3 — поўнасьцю на Emacs Lisp, альбо EWW, які атрымлівае старонку з выкарыстаньнем вонкавае бібліятэкі, але апрацоўвае разабраную інфармацыю і выводзіць на манітор з дапамогай Emacs Lisp.

## Вонкавыя спасылкі
* Хатняя старонка w3m
* Хатняя старонка emacs-w3m

Катэгорыя:Браўзэры
Катэгорыя:Вольныя браўзэры
Катэгорыя:Браўзэры пад POSIX-сыстэмы
Катэгорыя:Emacs
Дунаўйвараш (футбольны клюб)

«**Дунаўйвараш**» () — вугорскі футбольны клюб з гораду Дунаўйварашу. Заснаваны ў 1998 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Дунаўйвараш‎
Краёва

**Краёва** () — горад на паўднёвым-захадзе Румыніі.
у вобласьці Альтэнія, сталіца павету Долж.

Насельніцтва места — 304,142 тыс. жыхароў (2005). Па дадзеных перапісу 2002 года 97,48 % насельніцтва — румыны, 1,5 % — цыганы, 1 % — іншыя нацыянальнасці. Большасць жыхароў праваслаўныя хрысціяне.

## Гарады-пабрацімы
Гарады-пабрацімы:
* Ураца, Баўгарыя (1971)
* Квопя, Фінляндыя
* Ліён, Францыя
* Нантэр, Францыя
* Патры, Грэцыя
* Скоп’е, Македонія
* Фэрара, Італія
* Фігерас, Гішпанія
* Шыянь, КНР

## Вядомыя асобы
* Ірына Аляксееўна Леснякова (нар. 1947) — беларускі архітэктар.
* Нікалае Пэтрэску (1871—1931) — румынскі карыкатурыст.
* Нікалае Тытулеску (1882—1941) — румынскі дыплямат і палітык.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* City Population

Катэгорыя:Краёва

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Белая Царква

Назву **Белая Царква** маюць:

* Белая Царква — горад у Кіеўскай вобласьці Ўкраіны
* Белая Царква — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласьці
Тэбю

**Тэ́бю** () — былы горад (урбаністычная адзінка) у Швэцыі, прыкладна за 15 км на поўнач ад цэнтру Стакгольма. Большая частка Тэбю ўваходзіла ў склад аднайменнай камуны, а невялічкія яго часткі зьяўляліся часткамі камунаў Дандэруд і Салянтуна — усе ў лэне Стакгольм, у ляндскапе Уплянд. Па стане на 2010 год насельніцтва складала 61 272 чалавекі. З 2015 году Тэбю лічыцца часткай урбаністычнай адзінкі Стакгольму.

## Гісторыя
Гісторыя Тэбю бярэ пачатак у эпоху вікінгаў. На працягу 800 гадоў гэта было невялічкае мястэчка. У 1885 годзе празь яго была пракладзеная чыгунка і мястэчка пачало хутка расьці: ужо ў 1907 годзе яно становіцца прадмесьцем Стакгольму.

## Асобы
* Есыка Фолькэр — швэдзкая сьпявачка
* Эрык Прыдз — швэдзкі ды-джэй і прадусар
* Юнас Гардэль — швэдзкі пісьменьнік, комік і артыст

Катэгорыя:Стакгольм
Катэгорыя:Гарады Швэцыі
Аляксандар Хацкевіч

**Аляксандар Хацкевіч** (нарадзіўся 19 кастрычніка 1973 году) — беларускі футбаліст і футбольны трэнэр. Найлепшы футбаліст Беларусі 1998 і 2000 гадоў. У 2014—2016 гадах узначальваў нацыянальную зборную Беларусі. Былы футбаліст і трэнер кіеўскага Дынама.

## Кар’ера
У 1992 годзе ён стаў выступаць за мінскае «Дынама».

Летам 2005 году Хацкевіч падпісаў кантракт з родным мінскім «Дынама», па якім быў абраны капітанам каманды да пачатку сезона 2007 году.

У 1996 годзе пераехаў у кіеўскае «Дынама».

4 сьнежня 2014 году прызначаны на пасаду галоўнага трэнэра нацыянальнай зборнай Беларусі, кантракт быў разьлічаны да 1 лістапада 2017 году. 6 сьнежня 2016 году пакінуў пасаду галоўнага трэнэра зборнай. У чэрвені 2017 году ўзначаліў кіеўскае «Дынама».

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Кіеў
Катэгорыя:Беларускія футбольныя трэнэры
Буккросінг

**Буккросінг** () — пакіданьне прачытанай кнігі ў людным месцы для прачытаньня выпадковым чалавекам. У 2001 годзе Рон Горнбэкер адчыніў у ЗША першы сайт уліку ўдзельнікаў такой дзейнасьці. У 2004 годзе падобныя сайты ўжо меліся ў Эўропе. На 2011 г. сайты ўлічылі звыш 800 тыс. удзельнікаў у сьвеце. На 2012 год сайты ўліку буккросінгу існавалі ў 130 краінах. У 2008 г. у Беларусі першую паліцу буккросінгу завяла Цэнтральная дзіцячая бібліятэка Менску. На 2012 г. такія паліцы мелі бібліятэкі большасьці гарадоў краіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Буккросінг Беларусі
* 

Катэгорыя:Кнігі
Катэгорыя:Сеціўныя супольнасьці
Катэгорыя:Базы зьвестак у Інтэрнэце
Льюіс Льяк

**Льюіс Льяк і Грандэ** (, вымаўляецца ; нарадзіўся 7 траўня 1948, Жырона, Гішпанія) — каталёнскі кампазытар і выканаўца песьняў.

Адзін з галоўных прадстаўнікоў *[[ноба кансо]]* () — руху музыкаў і сьпевакоў, што адрыналі дыктатуру Франка, змагаючыся зь ёю мовай песьняў у той час, калі іншыя формы пратэсту каталёнцаў былі забароненыя. Ягоная знакамітая песьня «L’Estaca» аб прагнілым слупе, які вось-вось абрынецца, стала алюзіяй на правячы рэжым. Песьня была перакладзена на шэраг моваў. У 1978 годзе Яцэк Качмарскі напісаў тэкст на польскай мове «Mury». Андрэй Хадановіч напісаў беларускі тэкст песьні «Муры». Песьню «Муры» выконвае як сам А. Хадановіч, так і Зьміцер Вайцюшкевіч. Як і шматлікім іншым сьпевакам, літаратарам і палітычна актыўным творцам, Льяку давялося пакінуць Гішпанію і жыць у добраахвотнай ссылцы ў Парыжы.

Першыя творы Льюіса Льяка вымагалі аранжыраваньня, у чым дапамагалі, напрыклад, Манэль Камп ці Карлес Касэс; пазьней Льяк заняўся больш складаным гарманічным і мэлядычным пісаньнем. На гітары ён вучыўся іграць самастойна і валодае толькі найпрасьцейшымі акордамі; а ў фортэпіяннай музыцы паказаў добрае валоданьне эўрапейскай музычнай традыцыяй ад Шубэрта да Ана з элемэнтамі Саці і мясцовых эпігонаў кшталту Мампу і Блянкафора. Сваімі натхняльнікамі ў сьпевах Льяк называў Махалію Джэксан і Жака Брэля.

Тэксты песьняў Льюіса вагаюцца ад традыцыйных рамантычных да больш складаных, філязофскіх нізак і да крыху больш гіранічных, палітычна матываваных кампазыцыяў з больш жвавым тэмпам. Ягонымі найбольш улюбёнымі тэмамі ёсьць мора і жыцьцярадасная пазыцыя перад тварам сьмерці.

Акрамя ўласных тэкстаў, Льюіс склаў музыку на словы розных паэтаў — Канстантына Кавафі, Марыюса Торэса, Хасэпа Марыі дэ Сэгары, Пэрэ Кварта і, пэўна, найчасьцей за ўсё, Мікеля Марці і Поля.

Некалькі разоў выступаў як клясычны барытон, у тым ліку зладзіў шэраг прадстаўленьняў у «Рэквіеме» Габрыеля Фарэ.

Свой разьвітальны канцэрт сьпявак зладзіў у вёсцы дзяцінства Баз Эмпурда на Коста Брава (Бэржэс) ў сакавіку 2007 року. Пасьля гэтага займаўся стварэньнем музычнага суправаджэньня для тэатральных пастановак.

Песьня Льюіса Льяка «L’Estaca» стала гімнам каталянскага незалежніцкага руху і рэгулярна выконваецца натоўпам на дэманстрацыях.

## Дыскаграфія
* *Com un arbre nu* (1972)
* *Viatge a Itaca* (1975)
* *Somniem* (1979)
* *Verges 50* (1980)
* *I amb el somriure, la revolta* (1982)
* *T’estimo* (1984)
* *Maremar* (1985)
* *Geografia* (1988)
* *Un pont de mar blava* (1993)
* *Nu* (1997)
* *9* (1998)
* *Temps de revoltes* (2000)
* *Jocs* (2002)
* *Junts* (2003)
* *Poetes* (2004)
* *i…* (2006)
* *Verges 2007* (2007)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жыроне
Катэгорыя:Каталёнскія кампазытары
Катэгорыя:Каталёнскія сьпевакі і сьпявачкі
Арадзя

**Арадзя** () — горад на захадзе Румыніі.

## Вонкавыя спасылкі
* City Population

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Пітэшць

**Пітэшць** () — горад на поўдні Румыніі.

## Вонкавыя спасылкі
* Мескае насельніцтва

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Сыбіў

**Сыбіў** () — горад у цэнтры Румыніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* City Population
Баташань

**Баташань** () — горад на поўначы Румыніі.

## Спорт
У горадзе разьмешчаны футбольны клюб Баташань.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
* Міхай Эмінэску

## Вонкавыя спасылкі

* City Population

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Сату-Марэ

**Сату-Марэ** () — горад на поўначы Румыніі.

## Асобы
* Мірыям Фрыд — габрэйская скрыпачка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* City Population

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Сьпіс гарадоў Нарвэгіі

**Сьпіс [[горад|гарадоў]] [[Нарвэгія|Нарвэгіі]] паводле колькасьці насельніцтва**. У сьпіс уключаныя гарады з насельніцтвам ня менш за 30 000 чалавек па стане на  1 студзеня 2014 году. Колькасьць насельніцтва прыводзіцца адносна названага гораду без уліку пасяленьняў, якія складаюць яго прыгарады.

## Сьпіс

## Вонкавыя спасылкі
* City Population
Ардабасы Шымкент

«**Ардабасы**» () — казаскі футбольны клюб з гораду Шымкенту. Заснаваны ў 1998 годзе. Чэмпіён Казахстану (2023) і ўладальнік Кубка Казахстану (2011, 2022).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Шымкент
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1998 годзе
Тыргу-Мурэш

**Тыргу-Мурэш** () — горад у цэнтры Румыніі.

## Спорт
У горадзе разьмешчаны футбольны клюб Тыргу-Мурэш.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мескае насельніцтва

Катэгорыя:Гарады Румыніі
Млын (неадназначнасьць)

**Млын** — гэта:

* Млын — гаспадарчае збудаваньне, абсталяванае мэханізмам для абмалоту зерня
* Млын — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі

## Падвойныя назвы
* Новы Млын
* Стары Млын

## Глядзіце таксама
* Млынарова
* Млынка
* Млынкі
* Млынок
* Млыны
Біяфізыка

**Біяфі́зыка** (ад. бія- + фізыка) — разьдзел фізыкі, які вывучае працэсы, якія адбываюцца ў вузах жывых арганізмаў (біяфізыка вузы). Упершыню як навука сфармавалася ў 20 стагодзьдзі з разьвіцьцём малекулярнай біялёгіі, спэктраскопіі, квантавай хіміі. Біяфізыка адносіцца да катэгорыі шматгаліновых навук, якія спалучаюць аб’ект дасьледаваньня, уласьцівы біялёгіі (вузы жывых арганізмаў) і мэтады, уласьцівыя фізыцы (мікраскапія, спэктраскопія і да т. п.). У заходняй традыцыі біяфізыка адносіцца да г. зв. навук пра жыцьцё (), бо непасрэдна вывучае працэсы ў прыродзе, зьвязаныя з узьнікненьнем і працяканьнем жыцьця. Біяфізыка мае агромністае прыкладное значэньне, бо ў супольнай працы з фармакалёгіяй прыводзіць да распрацоўкі новых лекаў, у прыватнасьці, з дапамогай сродкаў геннай інжынэрыі — ад генэтычных захворваньняў.
Акадэмія Кішынёў

«**Акадэмія**» () — былы малдаўскі футбольны клюб з гораду Кішынёў. Заснаваны ў 2006 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кішынёў‎
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2006 годзе
Зьвянігарад

**Зьвянігарад** — горад у Маскоўскай вобласьці Расеі. Знаходзіцца на рацэ Маскве. Назва гораду паходзіць ад спалучэньня «Горад са званамі». Горад мае добрую аўтобусную і чыгуначную сувязь з Масквой.

## Геаграфічныя зьвесткі
Горад Зьвянігарад месьціцца на Клінска-Дзьмітраўскай градзе Смаленска-Маскоўкага ўзвышша за 46 км на захад ад Масквы ды за 3 км ад чыгуначнай станцыі Зьвянігарад&nbsp;— канцавога пункту галінкі (16 км) ад станцыі Галіцына на лініі Москва — Смаленск.

## Гісторыя
* 1152&nbsp;— імаверная дата заснаваньня Зьвянігараду Юрыем Даўгарукім. Аднак першая згадка пра горад у летапісах датуецца 1336 ды 1382&nbsp;гг.
* XIV—XVI стагодзьдзе стагодзьдзі&nbsp;— важны вартаўнічы пункт на заходніх подступах да Масквы.
* 1339—1492&nbsp;— цэнтар Зьвянігародзкага ўдзельнага княства.
* 1382 — зруйнаваны ханам Тахтамышам
* 1398—1399&nbsp;— на Старажавой гары быў заснаваны Савіна-Старажэўскі манастыр, які з часам стаў загараднай рэзыдэнцыяй цара Аляксея Міхайлавіча.
* 1708 — Зьвянігарад быў прыпісаны да Маскоўскай губэрні
* 1784 — Зьвянігарад быў перабудаваны, атрымаўшы прастакутнае плянаваньне
* XIX стагодзьдзе — заставаўся павятовым горадам са слабаразьвітым гандлем, у 1861 годзе ў горадзе налічвалася колькі рамесных установаў ды бровар. 

## Інфармацыя для турыстаў
У горадзе разьмешчаны помнік Антону Чэхаву. Гісторыка-архітэктурны і мастацкі музэй, музэй гжэлі. У горадзе разьмешчаныя чатыры праваслаўныя храмы і Савіна-Старажэўскі манастыр, які захаваўся амаль бязь зьмен ад XVII стагодзьдзя. У Зьвянігарадзе можна спыніцца ў гатэлях «Зьвянігарад» і «Тацяна Provence», а таксама ў гатэлі пры Савіна-Старажэўскім манастыры.

## Расейская Швайцарыя
Горад часта называюць «Расейскай Швайцарыяй»&nbsp;— дзякуючы маляўнічай мясцовасьці, лекавым крыніцам. Тут часта праводзілі летні сэзон вядомыя пісьменьнікі ды мастакі, у тым ліку Мікалай Карамзін (1802), Аляксандар Герцэн (1830—1840), Антон Чэхаў (1884—1887), Ісаак Левітан, Аляксей Саўрасаў, Ільля Рэпін. У горадзе й у ваколіцах знаходзіцца шмат санаторыяў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Населеныя пункты Маскоўскай вобласьці
Олесун

**Олесун** () — горад на захадзе Нарвэгіі.

## Вонкавыя спасылкі

* City Population

Катэгорыя:Гарады Нарвэгіі
Санэф’ёр

**Санэф’ёр** () — горад на поўдні Нарвэгіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* City Population
Лярвік

**Ля́рвік** () — горад на поўдні Нарвэгіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* City Population

Катэгорыя:Гарады Нарвэгіі
Катэгорыя:1671 год у Нарвэгіі
Катэгорыя:Грамады Вэстфолу і Тэлемарку
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1671 годзе
Катэгорыя:Населеныя пункты на Нумэдальсьлёгене
Порсгрун

**Порсгрун** () — горад на поўдні Нарвэгіі.

## Вонкавыя спасылкі

* City Population

Катэгорыя:Гарады Нарвэгіі
Самтрэдыя (футбольны клюб)

«**Самтрэдыя**» — грузінскі футбольны клюб з гораду Самтрэдыі. Заснаваны ў 1936 годзе. Чэмпіён Грузіі (2016).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Самтрэдыя‎
Мікола Савіцкі

**Мікола Іванавіч Савіцкі** (4 лютага 1934, фальварак Гарадок, Глыбоцкі раён, БССР) — беларускі навуковец у галіне эканамічнае інфарматыкі. Скончыў Беларускі інстытут народнай гаспадаркі (1957). Кандыдат эканамічных навук (1963). Дэкан вячэрняга факультэту Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі, прафэсар. Аўтар навуковых працаў, слоўнікаў, дапаможнікаў. Аўтар шэрагу выданьняў на беларускай мове. Да 2001 году выкладаў у БДЭУ. З адзіным на той час беларускамоўным прафэсарам на катэдры інфармацыйных тэхналёгій кіраўніцтва ўстановы не прадоўжыла кантракт.

## Выданьні
* Руска-беларуска-англійскі слоўнік па інфарматыцы і вылічальнай тэхніцы, 1992.
* Эканамічная інфарматыка і вылічальная тэхніка. Вучэбны дапаможнік. - Мн., 1996.
* Тэхналогіі арганізацыі, захоўвання і апрацоўкі звестак. Вучэбны дапаможнік. - Мн., 2000.
* . *Перавыдадзены ў 2014 годзе.*
* Техника вычислений и механизация учета. 3-е изд. - М., 1979.
* Вычислительные машины и программирование. 2-е изд. - Мн., 1980.

## Узнагароды і адзнакі
* Памятны мэдаль і срэбны пярсьцёнак Камітэту ўшанаваньня (Менскі культурна-асьветны клюб “Спадчына”)

## Вонкавыя спасылкі
* Першапраходца Мікола Савіцкі — Народная воля 
* Па-беларуску перавыдалі «Тлумачальны слоўнік па інфарматыцы» — Наша ніва

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ
Катэгорыя:Беларускія эканамісты
Савіцкі

**Савіцкі** — беларускае прозьвішча.

* Міхаіл Савіцкі — народны мастак Беларусі.
* Алесь Савіцкі — беларускі празаік, грамадзкі дзяяч.
* Маркел Савіцкі — беларускі навуковец ў галіне расьлінаводзтва.
* Мікола Савіцкі — беларускі навуковец у галіне эканамічнае інфарматыкі.
* Павал Савіцкі — беларускі футбаліст.
Галава (неадназначнасьць)

**Галава** — гэта:

* Галава — частка цела чалавека ці жывёлы, у якой знаходзіцца мозг, органы зроку, густу, нюху, слыху і рот
* Галава — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі
* Галава — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі
Навадугінскі раён

**Навадугінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (муніцыпальнае ўтварэньне) у Смаленскай вобласьці Расеі. Раён суседні зь Вяземскім раёнам.

## Адміністрацыйны падзел
У раёне ёсьць 6 сельсках паселішчаў:
# Высокаўскае сельскае паселішча (в. Высокае).
# Дняпроўскае сельскае паселішча (с. Дняпроўскае).
# Ізьвекаўскае сельскае паселішча (в. Ізьвекава).
# Капусьцінскае сельскае паселішча (в. Капусьціна).
# Навадугінскае сельскае паселішча (с. Навадугіна).
# Цёсаўскае сельскае паселішча (с. Цёсава).

## Вонкавыя спасылкі
* АМО «Новодугинский район» Смоленской области
Ф’ёльнір Рэйк’явік

«**Ф’ёльнір**» () — ісьляндзкі футбольны клюб з гораду Рэйк’явіку. Заснаваны ў 1988 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Рэйк’явіку
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1988 годзе
Арэндаль

**Арэндаль** () — горад і муніцыпалітэт на поўдні Нарвэгіі, у вусьце ракі Нід-Эльв.

## Прамысловасьць
Сёньня ў горадзе маецца невялікае вытворчасьць судоў, машынабудаваньне, электронная прамысловасьць, а таксама разьмешчаны адзін з найбуйнейшых у сьвеце заводаў па перапрацоўцы карбіду крэмнію.

## Вонкавыя спасылкі
* City Population

Катэгорыя:Гарады Нарвэгіі
Гальдэн

**Гальдэн** () — горад на поўдні Нарвэгіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мескае насельніцтва

Катэгорыя:Гарады Нарвэгіі
Траўнік (футбольны клюб)

«**Траўнік**» () — басьнійскі футбольны клюб з гораду Траўніку. Заснаваны ў 1922 годзе.

## Дасягненьні
* Пераможца першай лігі чэмпіянату Босьніі і Герцагавіны па футболе: 2002/03, 2006/07

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Траўнік
Прысутныя месцы (Менск)

**Прысу́тныя ме́сцы** — будынак манастырскага корпусу манастыра базылянаў у Менску, які пазьней выкарыстоўваўся як адміністрацыйны. Уваходзіць у Ансамбль Плошчы Свабоды.

## Гісторыя

Корпус былога манастыра базылянаў быў выкарыстаны для будынку Прысутных месцаў. У 1840 годзе архітэктарам К. Хршчановічам складаецца праект перабудовы манастыра. Працы па рэканструкцыі былі завершаныя да 1852 году. Будынак Прысутных месцаў зь невялікімі зьмяненьнямі дайшоў да нашага часу, да 1982 г. вядомы як ***Дом прафсаюзаў***.

## Архітэктура
Будынак манастыра (пл. Свабоды, 23/19) уяўляе сабой трохпавярховы аб’ём прастакутны ў пляне з нутраным дворыкам, арыентаваны галоўным фасадам на плошчу Свабоды. Цэнтральная частка вылучаная неглыбокім рызалітам, завершаная складаным ступеньчатым атыкам. Над галоўным уваходам невялікі балькон з мэталёвай агароджай. Паміж першым і другім паверхамі карнізны пояс. Накрыты вальмавым дахам. Сьцены рытмічна расчлянёныя прастакутнымі аконнымі праёмамі, якія на другім паверсе дэкараваныя прамымі сандрыкамі. Фасад завершаны фрызавым поясам з трыгліфамі й карнізам з сухарыкамі. Плястыка дваровага фасаду ўзбагачаная рызалітамі, плоскімі лапаткамі. У інтэр’еры скляпеньні першага паверху крыжовыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Царква Сьвятога Духа (Менск) на Radzima.org

Катэгорыя:Сакральныя збудаваньні Менску
Адлер

**А́длер** (, ) — курорт і мікрараён места Сочы, гістарычны ды адміністрацыйны цэнтар Адлерскага раёну Сочы, які да 1961 году быў курортным пасёлкам гарадзкога тыпу на Чорным моры. Цэнтар Адлеру разьмешчаны пры ўпадзеньні да Чорнага мора ракі Мзымта, па абодвух яе берагах. Пачынаецца мікрараён ад левага берагу ракі Кудэпста ды цягнецца да правага берагу ракі Псоў. У 2014 годзе ў Адлеры, у Алімпійскім парку Сочы, праводзіліся XXII Алімпійскія ды XI Паралімпійскія зімовыя гульні.

## Гісторыя
Сучаснае паселішча бярэ свой пачатак з расейскага форту Сьвятога Духу, заснаванага 18 чэрвеня 1837 году на раўніне вусьця Мзымты, па суседзтве з абхаскім паселішчам Ліеш, вядомым са старажытных часоў (у XII ст. тут была генуэская факторыя *Layso*). Гэтыя землі тады ўваходзілі да сыньёрыі садзкага княскага роду Арэдба. Князі ў вусьці ракі мелі прыстань, дзякуючы якой вялі гандаль з Турэччынаю. Па-турэцку гэтая мясцовасьць называлася Artlar («Арты»). Гэтае найменьне замацавалася ў русіфікаванай форме за паселішчам. Паводле іншай вэрсіі імя атрыманае ў гонар брыгу «Адлер». Расейскае паселішча зьявілася ў фартэцыі ў 1869 годзе.

## Транспарт

У мікрараёне месьцяцца чыгуначныя вакзалы: «Адлер» ды «Алімпійскі парк», таксама дзейнічаюць станцыі: «Ізьвесьція» () и «Алімпійская вёска» (). На тэрыторыі Адлерскага раёну месьцяцца: вакзал «Роза Хутар» ды станцыя «Эста-садок».

Апроч гэтага ў мікрараёне разьмешчаны міжнародны аэрапорт Адлеру «Сочы» з чыгуначным тэрміналам «Аэрапорт», марскі (яхтавы) порт «Сочы-Імерацінскі» (), марскія прычалы «Адлер» ды «Ізьвесьція».

## Крыніцы

Катэгорыя:Мікрараёны Сочы
Катэгорыя:Порты Чорнага мора
Катэгорыя:Курорты СССР
Тэбю (камуна)

**Тэбю** () — камуна на ўсходзе Швэцыі, у лэне Стакгольм, у ляндскапе Уплянд, уваходзіць у склад Вялікага Стакгольму. Насельніцтва 68 281 чалавек (31 сьнежня 2015 году). Плошча 66,03 км². Галоўны горад — Тэбю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Камуны лэну Стакгольм
Трывежа

**Трывежа** (, па-падляску: *Tryvéža*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Гайнаўка. Вёска разьмешчаная над рэчкай Локніца.

Жыхары вёскі — этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Ласінка).

## Гісторыя
У 1640 годзе Адам Казаноўскі заснаваў у бельскім лясьніцтве фальварак Трывежа (ад свайго гербу Грымала фальварак і атрымаў названьне). 
Файл:POL COA Grzymała V.svg|Герб Грымала

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Вышыванка

**Вышыва́нка** — традыцыйная беларуская і ўкраінская вышываная мужчынская і жаночая кашуля.

## Гісторыя

Гісторыя беларускай народнай вышыванкі сыходзіць каранямі ў глыбіню стагодзьдзяў. Вышываньне лічылася хатнім заняткам: кожная жанчына вышывала вопратку, ручнікі для сябе і сваёй сям’і, у лепшым выпадку — на заказ сваёй суседцы.

У 1913 годзе беларуская вышыванка ўпершыню была выстаўлена на грамадзкі агляд — у Вільні прайшла Першая раённая выстаўка саматужнага промыслу і народнай творчасьці, дзе былі прадстаўлены вырабы беларускіх і летувіскіх майстроў. Наведвальнікі, паглядзеўшы выстаўку, ацанілі, што вялікая частка старасьвецкай народнай культуры ўжо страчаная.

Першы выбух моды на вышытыя і народныя кашулі ў савецкіх рэспубліках прыйшоўся на 1920-я — пачатак 1930-х, падчас НЭПу і карэнізацыі (у БССР — беларусізацыі). У БССР вышыванку, як урачыстую вопратку, апраналі як партыйныя кіраўнікі, так і простыя людзі.

Другі савецкі ўздым папулярнасьці беларускіх народных вышыванак, аднак не такі магутны як першы, прыйшоўся на другую палову 1950-х гадоў і пачатак 1960-х. Звычайна гэта зьвязваюць са знаходжаньнем на чале Савецкага Саюзу Мікіты Хрушчова (1953—1964), які любіў вышытыя кашулі і сам часта зьяўляўся на публіцы апрануты ў іх. Яму сьледавалі і іншыя службовыя асобы, вышыўка набыла рысы дзелавога адзеньня. З сыходам з пасады Мікіты Хрушчова супаў і заняпад папулярнасьці нашэньня вышыванак, які доўжыўся да эпохі адраджэньня незалежнасьці. У пэрыяд савецкага застою вышыванка стала дысыдэнцкім і патрыятычна-беларускім адзеньнем або проста элемэнтам нацыянальнага беларускага сцэнічнага касьцюму.

## У сьвеце
Амэрыканскі рэп-выканаўца Снуп Дог (Snoop Dogg) прадставіў сваю лінію адзеньня паводле беларускіх вышываначных матываў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускае нацыянальнае адзеньне
Уладзімер Стэльмах

**Уладзімер Мацьвеевіч Стэльмах** (15 ліпеня 1910, в. Бушмічы, Камянецкі раён, Берасьцейская вобласьць — 27 студзеня 1974) — беларускі тэатральны дзеяч, пісьменьнік. Заслужаны дзеяч мастацтва Беларусі (1961).

## Жыцьцьцяпіс

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. З 1927 г. вучыўся ў Менскім беларускім пэдагагічным тэхнікуме, у 1929 г. паступіў у драматычную студыю Беларускага дзяржаўнага тэатру ў Віцебску. Пасьля заканчэньня студыі (1931) працаваў у тэатрах рабочай моладзі і юнага гледача ў Менску акторам, дырэктарам, загадчыкам літаратурнай часткі. На пачатку Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнічаў у баёх пад Смаленскам, з 1942 г. — загадчык ваеннага аддзелу і аддзелу прапаганды і агітацыі Рудаўскага раённага камітэту партыі Тамбоўскай вобласьці. З 1943 г. — дырэктар БДТ-2 у Віцебску, з 1945 г. — Дзяржаўнага тэатру опэры і балету БССР, з 1947 г. — Беларускага тэатру імя Янкі Купалы, у 1955—1966 — Беларускага рэспубліканскага тэатру юнага гледача, у 1952—1955 гг. — начальнік аддзелу тэатраў Міністэрства культуры БССР. Скончыў завочна Маскоўскі дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва (1954). У 1966—1971 гг. — намесьнік старшыні прэзыдыюму Беларускага тэатральнага аб’яднаньня. Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1965 г.

## Узнагароды
Узнагароджаны дзьвюма ордэнамі «Знак Пашаны» і мэдалямі.

## Творчасьць

### П’есы

* 1931 «Шляхі» (пастаўлена ў 1931)
* 1931 «Крушэнне рэнегатаў»
* 1932 «Фантан» (пастаўлена ў 1933)
* 1932 «Тры крыжы» (пастаўлена ў 1933)
* 1938 «Канец маскараду» (сумесна зь Ю. Рудзько, пастаўлена ў 1938).

### Кнігі і нарысы

* 1954 — Нарыс «Народны артыст СССР Г. П. Глебаў» (1954)
* 1954 — кніга «Шляхі беларускага тэатра» (на ўкраінскай мове, Кіеў)
* 1966 — кніга «Кранаючы чуткія струны душы»
* 1970 «Вечна жывая крыніца»
* 1973 — «Тэатр і час: Запіскі дырэктара тэатра»

## Крыніцы
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Катэгорыя:Асобы тэатру
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Леў Мазуркевіч

**Леў Фёдаравіч Мазуркевіч** (верасень 1939 году, Барысаў — 4 лютага 2019 году) — беларускі трэнэр і былы прафэсійны футбаліст. Першы трэнэр футбольнага клюбу БАТЭ.

## Кар’ера
Мазуркевіч скончыў Менскі інстытут фізычнага выхаваньня, пасьля чаго вярнуўся ў родны горад, каб працаваць у нядаўна створаным футбольным клюбе Барысаўскага заводу аўтатрактарнага электраабсталяваньня, вядомым як БАТЭ. На той час новая каманда спаборнічала ва ўсходняй зоне другога дывізіёну чэмпіянату БССР. Ужо ў 1974 годзе барысаўская каманда стала чэмпіёнам БССР, здабыўшы пад кіраўніцтвам Мазуркевіча 15 перамог у 18 матчах. У наступныя гады клюб быў сярод лідэраў беларускага футболу, браўшы срэбраныя мэдалі і чэмпіёнствы яшчэ некалькі разоў. Аднак, у 1984 годзе каманда была расфармаваная. У 1996 годзе ўзяў удзел у адраджэньні клюбу. Нават на пэўны час стаўшы трэнэрам каманды, але хутка саступіў месца галоўнага трэнэра Юрыю Пунтусу.

## Дасягненьні
### Трэнэрскія
* Чэмпіён БССР: 1974, 1976, 1979
* Срэбны прызэр чэмпіянату БССР: 1978
* Уладальнік Кубка Беларускай ССР: 1976

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Леў Мазуркевіч: «Наш узьлёт быў імклівым» — Усё пра футбол, №7 (561) 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хвойніцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Беларускія футбольныя трэнэры
Ганчарэнка

**Ганчарэнка** — беларускае й украінскае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Авэркій Ганчарэнка — украінскі вайсковы дзяяч.
* Аляксей Ганчарэнка — украінскі палітык.
* Андрэй Ганчарэнка — беларускі фізык.
* Віктар Ганчарэнка — беларускі футбаліст і трэнэр.
Трасьцянка (гміна Нараў)

**Трасьцянка** (, па-падляску: *Trostiánka*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў. 
Жыхары вёскі — этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход на месцы).

## Гісторыя
Вёска была заснаваная пры двары на шляху зь Вільні ў Кракаў у мяжах вялікакняскага Бельскага староства. Трасьцяніцкі двор стаяў ужо паміж 1498 і 1504 гадамі, а самая вёска ўзгадваецца ўпершыню ў 1541 годзе. Двор быў ліквідаваны ў 1560 годзе. На працягу войнаў XVII ст. Трасьцянка была поўнасьцю зьнішчаная. Першыя згадкі пра мясцовую царкву датуюцца 1676 г., сёньняшняя царква была пабудаваная а. Рыгорам Сасноўскім у 1867 г. Пры гэтым сьвятары ў Трасьцянцы была заснаваная першая школа. З 1893 году ўва ўрочышчы Ставок пад Трасьцянкаю дзейнічала настаўніцкая сэмінарыя.

## Гістарычныя каштоўнасьці
* **Міхайлаўская царква** — падубадаваная ў 1864 -1867 гадах
* **Увядзенская царква** — пабудавая ў Белавежа  Белавежы (як парафіяльная) і перанесеная на трасьцянкоўскія могілкі ў 1894 г.
* **Капліца** — на дарозе зь вёскі на могілкі


Файл:Cerkiew prawosławna par. p.w. św. Michała Archanioła Trześcianka 01 JoannaPyka.JPG|Царква сьв. Міхала
Файл:Trostianka.JPG|Капліца


## Славутыя землякі
Віктар Стахвіюк (нар. 1948) — паэт, мастак, супрацоўнік Радыё Рацыя
 
## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыя, здымкі і гуказапісы мясцовага фальклёру на сайце "Дрэва і сакрум"

## Крыніцы

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Ласінка (Падляскае ваяводзтва)

**Ласі́нка** (, па-падляску: *Łosínka*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Нараў. 
Жыхары вёскі — этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход на месцы).

## Гісторыя
Ласінка была заснаваная ў другай палавіне 18 ст. у бельскім лясьніцтве. Па фундацыі Ізабэлы Браніцкай (жонкі Яна Клемэнса Браніцкага) заснаваная была мясцовая парафія сьв. Апостала Якава і пабудаваная першая царква. Напрканцы 19 ст. за сродкі жыхароў была пабудавана новая царква, а старая перанесененая на могілкі і пераасьвешчана ў гонар сьв. Юрага. Паводле польскага перапісу населніцтва тут пражывалі 339 беларусаў і 10 палякаў. У 1995 годзе ў мясцовай школе быў заснаваны беларускі дзіцячы хор «Лісічкі» (зараз існуюць два хоры — «Рамонка» і «Зараночка»).


Файл:Łosinka Cerkiew prawosławna par. p.w. św. Jakuba Apostoła 02 JoannaPyka.JPG|Царква сьв. Якава Апостала (1886 г.)
Файл:Łosinka kaplica na cmentarzu 2.jpg|Царква сь. Юрага (1779 г.)


## Асобы
Сяргей Плева (1940-2015) — польскі палітык, інжынэр і грамадзкі дзеяч, беларускага паходжаньня.

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыя і здымкі на сайце "Дрэва і сакрум"

## Крыніцы

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Пянчын

Назву **Пянчын** маюць:

* Пянчын — вёска ў Баранавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Пянчын — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці
Бэркль

**Бэркль** () **Bk** — хімічны элемэнт групы актынойдаў пэрыядычнай сыстэмы; атамны нумар 97. Радыёактыўны мэтал серабрыста-белага колеру. Атрыманы ў 1949 годзе навукоўцамі Г. Сыбаргам, С. Томпсанам, А. Гіорса пры бамбардзіроўцы Амэрыца-241 паскоранымі α-часьцінкамі, разагнанымі на цыклатроне.
Названы ў гонар гораду Бэрклі (Каліфорнія), у якім знаходзіцца радыяцыйная лябараторыя Каліфарнійскага Ўнівэрсытэту (Нацыянальная лябараторыя імя Лоўрэнса), дзе й быў атрыманы Бэркль.

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Хімічныя элемэнты
Катэгорыя:Мэталы
Duran Duran

**Duran Duran** («Д’юран Д’юран») — брытанскі рок-гурт, сфармаваны ў горадзе Бірмінггэме ў 1978 годзе Нікам Родсам, Джонам Тэйларам і Стывенам Дафі. У склад гурта ўваходзяць Сайман Ле Бон (вакаліст), Нік Родс (клявішнік), Джон Тэйлар (бас гітара) і Роджэр Эндру Тэйлар. У 2006 годзе Эндзі Тэйлар пакінуў гурт.

## Удзельнікі

### Сучасны склад
* Сайман Ле Вон (1980-зараз) — вакал
* Джон Тэйлар (1978-зараз) — вакал, бас-гітара
* Нік Родс (1978-зараз) — клявішы
* Роджэр Эндру Тэйлар (1979-зараз) — бубны
* Дом Браун (2006-зараз) — гітара

### Былыя ўдзельнікі
* Эндзі Тэйлар (1980—2006) — вакал, гітара
* Ўорэн Какерула (1989—2001) — вакал, гітара
* Стэрлінг Кэмпбэл (1989—1991) — бубны
* Стывен Дафі (1978—1979) — вакал
* Сайман Кольлі (1978—1980) — бас-гітара
* Алан Кёртыс (1979—1980) — гітара
* Эндзі Ўікет (1979—1980) — вакал
* Джэф Томас (1980) — вакал
* Гай Олівэр Ўотс (1980) — вакал

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына


Катэгорыя:Брытанскія музычныя гурты
Сьцяг Салікамску

**Сьцяг [[Салікамск|Салікамскае мескае акругі]]** Пермскага краю Расеі — знак, які выкарыстоўваецца для вывешваньня на дзяржаўных будынках у гэтай акрузе разам са сьцягам Расеі.

## Стварэньне сьцягу
Сьцяг быў зацьверджаны 12 лютага 2009 году рашэньнем Салікамскае мескае Думы.

## Апісаньне
Сьцяг — гэта кус тканіны жоўтага колеру, які мае адносіны шырыні й даўжыні 2:3. Пасярэдзіне сьцягу знаходзіцца выява калодзежа (для дабычы солі) на зялёнай зямлі (глебе). Пабапал калодзежа стаяць два слупы, на якіх вісіць барабан (на які намотан вяроўка, якая спускаецца ў калодзеж) з колам. Па краях калодзежа й каля калодзежа на зямлі ёсьць разьлітая соль (сярэбраны колер).

## Тлумачэньне сьцягу
Сьцяг быў створаны на аснове гербу Салікамскае мескае акругі, які быў распрацаваны на аснове гербу 1783 году. Калодзеж для здабычы солі азначаў, што гэта быў галоўны занятак жыхароў места Салікамск. Жоўты (залаты) колер азначаў багацьце й дабрабыт Салікамску. Белы (сярэбраны) колер азначаў чысьціню мысьляў жыхароў Салікамску, якія думалі аб дзяржаве й аб сваёй краіне.

Катэгорыя:Салікамск
Катэгорыя:Сьцягі гарадоў Расеі
Герб Салікамску

**Герб Салікамску** — знак мескае акругі Салікамск Пермскага краю Расеі. Быў зацьверджаны рашэньнем Салікамскае Думы 12 лютага 2009 году.

## Апісаньне
На залатым полі на зялёнай зямлі знаходзіцца чорны калодзеж (для здабычы солі). Пабапал калодзежа стаяць два слупы, на якіх ляжыць барабан з колам на правым слупе. Унутры калодзеж срэбраны, таксама срэбраныя вяроўка на барабане, разьлітая соль на калодзежы і вакол яго на зямлі.

## Тлумачэньне гербу
* залатое поле — знак дабрабыту й росквіту места;
* срэбра, якое выкарыстоўваецца для выявы солі, азначае чысьціню мысьляў жыхароў места Салікамск, якія думаюць толькі аб годнасьці й славе сваёй зямлі;
* чорным колерам падкрэсьліваецца старажытнасьць заняткаў здабычы солі, бо дрэва, зь якога зрабілі калодзеж ад часу пачарнела.

## Мінулае

Першы герб места Салікамск быў зацьверджаны 17 ліпеня 1783 году. За аснову цяперашняга гербу ўзялі гэты герб. У 1862 годзе быў трохі герб абноўлены, але асноўная частка была захаваная. У часы СССР герб быў адменены, а Салікамск страціў статус места (быў пераўтвораны ў вёску). Толькі 27 кастрычніка 1999 году быў адноўлены герб, які быў зацьверджаны ў 1783—1862 гадах.

## Глядзіце таксама
* Сьцяг Салікамску

Катэгорыя:Салікамск
Катэгорыя:Гербы гарадоў Расеі
Ямала-Ненецкая аўтаномная акруга

**Яма́ла-Не́нецкая аўтаномная акру́га** (, па-ненецку: *Ямалы-Ненёцие автономной окрук*) — адзін з суб’ектаў Расейскае Фэдэрацыі, аўтаномная акруга. Створана 10 сьнежня 1930 году. Разьмешчаная на поўначы Заходняй Сыбіры. У адміністрацыйна-тэрытарыяльным дачыненьні складае адзін з суб’ектаў Расеі, пры гэтым адначасова ўваходзіць у склад Цюменскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — Саляхард.

На захадзе мяжуе зь Ненецкай аўтаномнай акругай, на паўднёвым захадзе — з Рэспублікай Комі, на поўдні — з Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругай, на ўсходзе — з Краснаярскім краем, на поўначы праходзіць узьбярэжжа Карскага мора.

У Ямала-Ненецкай аўтаномнай акрузе паводле зьвестак на 2017 год амаль 24% работнікаў зарабляюць больш за 100 тысяч расейскіх рублёў у месяц. ЯНАО займае першае месца ў рэйтынгу ўзроўню заробкаў у рэгіёнах Расеі.

Катэгорыя:Аўтаномныя акругі Расеі
Катэгорыя:Цюменская вобласьць
Жалезадэфіцытнае малакроўе

**Жалезадэфіцытнае малакроўе** — паніжаны ўзровень гемаглябіну і чырвоных крывяных цельцаў у крыві ў сувязі зь нястачай жалеза. Ёсьць найбольш распаўсюджаным відам малакроўя. Ускладненьне хваробы вядзе да ішэміі і інфаркту міякарда, заўчаснага старэньня ў выніку тленавага галаданьня тканак.

## Папярэджаньне
Найлепшым спосабам прадухіліць хваробу ёсьць штодзённы прыём багатай на жалеза ежы жывёльнага паходжаньня (мяса, рыба, свойская птушка, тварог, цьвёрды сыр і яйкі). Шмат жалеза таксама зьмяшчаюць бабовыя, бульба і рыс. Аднак жалеза з гародніны горш засвойваецца.

## Чыньнікі
Узьнікненьню хваробы спрыяе недастатковае паступленьне жалеза зь ежай, парушэньне ўсмоктваньня жалеза ў кішачніку і кровастрата ў выніку хранічнай хваробы (гастрыт, язва страўніка і 12-палай кішкі, паліп і рак тоўстай кішкі, кіла страўніка). Таксама шкодзяць рэўматоідны артрыт, гепатыт, глісная хвароба і сэпсіс. Усмоктваньню жалеза перашкаджае і працяглы прыём лекаў, што замінаюць вытворчасьці салянай кісьлі страўніка.

## Праявы
Хвароба на пачатку выяўляецца праз павышаную стомленасьць і бледнасьць скуры пазногцевых ложаў, далоняў, унутранай паверхні павекаў і вуснаў. Адзначаецца пахаладаньне кісьцяў і ступняў, запамарока і пачашчанае сэрцабіцьцё.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Жалеза
Чэмпіянат Фінляндыі па футболе

**Чэмпіянат Фінляндыі па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Фінляндыі, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаюцца з васьмі дывізіёнаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Вэйкаўсьлііга.

## Сыстэма
Сьцяна (праект)

Праект **«Сьцяна»** або **Эўрапейскі вал** — фартыфікацыйны праект уладкаваньня сухадольнай мяжы паміж Украінай і Расейскай Фэдэрацыяй. Мэта праекту — павышэньне ўзроўню бясьпекі на згаданай мяжы і спыненьне пранікненьня ва Ўкраіну расейскіх дывэрсійных фармаваньняў. Прэзэнтаваны прэм'ер-міністрам Украіны Арсенем Яцанюком 3 верасьня 2014 году. 12 верасьня Кабінет міністраў Украіны выдзеліў 100 мільёнаў грывень на будаўніцтва абарончых збудаваньняў на мяжы з Расеяй і Крымскай аўтаноміяй Украіны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Граніцы Ўкраіны
Катэгорыя:Абарончыя лініі