open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Парлямэнт Альбаніі

**Парлямэнт [[Альбанія|Альбаніі]]** — аднапалатны **Сход Альбаніі** (алб. Kuvendi i Shqipërisë), або **Народны сход** (алб. Kuvendi Popullor).

У Народным сходзе 140 месцаў. 100 дэпутатаў абіраюцца па мажарытарнай сыстэме ў аднамандатных акругах (у два туры), 40 — па партыйных сьпісах з 2,5-працэнтным бар’ерам для партыяў і чатырохпрацэнтным бар’ерам для партыйных блёкаў. Тэрмін паўнамоцтваў дэпутатаў — 4 гады.

Народны сход мае паўнамоцтвы вызначаць ўнутраную і зьнешнюю палітыку дзяржавы, сьцьвярджаць і зьмяняць Канстытуцыю, аб’яўляць вайну, ратыфікаваць і ануляваць міжнародныя дагаворы, выбіраць Прэзыдэнта Альбаніі, генэральнага пракурора і чальцоў Вярхоўнага суда, кантраляваць дзейнасьць дзяржаўных радыё і тэлебачаньня, дзяржаўнага інфармацыйнага агенцтва і іншых афіцыйных інфармацыйных органаў.

Катэгорыя:Альбанія
Сынагога

**Сынагога** ( — збор, грамадзтва;  — бэйт кнэсэт, г. зн. дом сходаў) — юдэйскі малітоўны дом або памяшканьне, дзе юдэі моляцца Богу. Звычайна ўяўляе сабой збудаваньне характэрнай архітэктуры. Праўда, паводле юдэйскіх рэлігійных правілаў, сынагогай можа быць любое памяшканьне, якое было асьвячонае па спэцыяльным абрадзе.

## Глядзіце таксама
* Пружанская сынагога
* Быхаўская сынагога
* Сынагога ў Бабруйску
* Сынагога Зальцмана (Менск)
Георге Іванаў

**Георге Іванаў** (;  2 траўня 1960, Валандава) — паўночнамакедонскі дзяржаўны і палітычны дзяяч, прэзыдэнт Паўночнай Македоніі з 12 траўня 2009 году па 12 траўня 2019 году. Ёсьць прафэсарам права. З 1988 году працаваў рэдактарам Македонскага радыё і тэлебачаньня. Пазьней выкладаў палітычную тэорыю і палітычную філязофію на юрыдычным факультэце Скоп’еўскага ўнівэрсытэту. Іванаў быў палітычным актывістам яшчэ за часамі Югаславіі, выступаючы за палітычны плюралізм і рынкавую эканоміку. Да 1990 году ён быў сябрам Зьвязу сацыялістычнай моладзі Югаславіі. Пражывае ў Скоп’е. Жанаты, мае аднаго сына.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт прэзыдэнта Паўночнае Македоніі.

Катэгорыя:Асобы Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Паўночнай Македоніі
Прэзыдэнт Альбаніі

**Прэзыдэнт Альбаніі** — найвышэйшая службовая асоба Альбаніі.

## Пасьля адмены аднапартыйнага рэжыму
# Раміз Алія (1991—1992)
# Салі Бэрыша (1992—1997)
# Рэджэп Мэйдані (1997—2002)
# Альфрэд Майсю (2002—2007)
# Бамір Топі (2007—2012)
# Буяр Нішані (2012—2017)
# Ілір Мэта (з 2017 году)


Катэгорыя:Органы дзяржаўнай улады Альбаніі
Казіно

**Казіно** — гульнёвая ўстанова, у якой з выкарыстаньнем рулеткі, сталоў для картачных гульняў і гульні ў косткі, гульнявых аўтаматаў, а таксама іншага ігральнага абсталяваньня ажыцьцяўляецца правядзеньне азартных гульняў з абвешчаным грашовым ці іншым маёмасным выйгрышам. Настольная гульня праводзіцца з дапамогай адмыслова навучаных асыстэнтаў — круп’е.

У многіх краінах сьвету казіно забаронена.

## Беларусь
На красавік 2012 году ў Беларусі дзейнічалі 32 казіно, зь іх 18 — у Менску.

## Крыніцы
Зорная скупнасьць

**Зорныя скупнасьці** — сукупнасьці (групы) зорак, якія маюць агульнае паходжаньне і зьвязаныя паміж сабой сіламі ўзаемнага прыцягненьня. Некаторыя зорныя скупнасьці акрамя, уласна, зорак, утрымліваюць воблакі газу і/ці пылу. Паводле марфалёгіі зорныя скупнасьці падзяляюцца гістарычна на два тыпы — шаравыя і расьсеяныя.

З зорных скупнасьцяў, якія можна пабачыць у небе няўзброеным вокам, выдзяляюць Плеяды, Гіяды і Ясьлі.
NGC 2264

**NGC 2264** — расьсеянае зорнае скопішча ў сузор'і Адзінарога.

Бачная зорная велічыня: 3,9. Бачны памер: 20,0'. Прамое ўзыходжаньне: 6 гадз. 41хв 6с. Схіленьне: +09°53'.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Адзінарог (сузор’е)
Монтэ-Карлё

**Монтэ-Карлё** (, па-манэгаску: *Monte-Carlu*) — адміністрацыйная тэрыторыя княства Манака (зь лютага 2007 году), найбуйнейшы раён краіны, разьмешчаны на тэрыторыі аднайменнай камуны ў Манака. На поўдзень ад гораду разьмешчаны Ля-Кандамін, а на поўначы францускі горад Тэнао.

Катэгорыя:Геаграфія Манака
NGC 6791

**NGC6791** — расьсеяная зорная скупнасьць ў сузор’і Ліры. Бачная зорная велічыня: 9,5. Бачны размер: 16,0'. Простае ўзьняцьцё: . Схіленьне: .

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Ліра (сузор’е)
Раман-Кош

**Раман-Кош** (, ) — найвышэйшы пункт Крымскіх гораў, вышыня — 1545 м. Сёньня Раман-Кош знаходзіцца на тэрыторыі Крымскага прыроднага запаведніка. Афіцыйна ўваход да запаведніка забаронены.

## Вонкавыя спасылкі
* Здымкі Раман-Коша

Катэгорыя:Крымскія горы
Катэгорыя:Горы Ўкраіны
Волменскі сельсавет

**Во́лменскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Волма.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Івянецкага раёну Баранавіцкай вобласьці. 17 красавіка 1962 году раён скасаваны, 24 населеныя пункты сельсавету далучаны да Валожынскага раёну. 25 сьнежня 1962 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Стаўпецкага раёну. 6 студзеня 1965 году сельсавет перададзены адноўленаму Валожынскаму раёну. 12 жніўня 1970 году сельсавет перададзены Койданаўскаму раёну.

18 сакавіка 2011 году вёска Зуёўка ўвайшла ў склад вёскі Волма.

28 траўня 2013 году сельсавет ліквідаваны, усе населеныя пункты — Антонаўшчына, Валмечка, Васілеўшчына, Волма, Жытнае, Загайна, Залатары, Лявонцы, Міхалеўшчына, Міхалова, Мянькі, Падзерычы, Рудзеўшчына, Сурціны, Сьвідоўшчына, Хімарады, Шчэпкі, Янкоўцы — перададзеныя ў склад Путчынскага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 470
*  С. 335, 336

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Койданаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Ай-Пэтры

**Ай-Пэ́тры** (, ) — адна з найболей вядомых вяршынаў Крымскіх гораў, вышыня — 1234,2 м. Знаходзіцца на Ай-Пэтрынскай яйле на поўнач ад Алупкі над горадам Караіз. Назоў гары паходзіць з грэцкае мовы, азначае «гара Сьвятога Пятра».

Вяршына Ай-Пэтры зьяўляецца самым ветраным месцам ва Ўкраіне. На ёй 125 дзён на год дзьме вецер, ягоная хуткасьць дасягае 50 м/с.

## Крыніцы

Катэгорыя:Крымскія горы
Катэгорыя:Горы Ўкраіны
Сываш

**Сываш** альбо **Гнілое мора** (, ) — сыстэма мелкаводных заліваў на захадзе Азоўскага мора, ад якога аддзяляецца Арабацкай касой і спалучаецца зь ім праз Генічэскі праліў. Утварае паўночныя і ўсходнія берагі Крымскага паўвострава.

Складаецца з 11 салёных ды горка-салёных балоцістых заліваў і бухтаў. 
* Даўжыня каля 200 км.
* Шырыня 2—35 км.
* Глыбіня — да 3,5 м.

Плошча ня ёсьць устойлівай, у сярэднім — 2400 км², зь якіх каля 100 км² прыходзіцца на выспы і 560 км² — на тэрыторыі, якія толькі прыядычна аказваюцца пад вадой. 

Жывіцца водамі Азоўскага мора, у Сываш упадаюць рэкі Салгыр, Чуруксу ды іншыя, якія летам часта перасыхаюць. Зімой Сываш замярзае, тэмпэратура вады ў цёплы пэрыяд вагаецца ад +20 да +32&nbsp;°C.

## Вонкавыя спасылкі

* Syvash Britannica.com

Катэгорыя:Азоўскае мора
Катэгорыя:Геаграфія Хэрсонскай вобласьці
Катэгорыя:Геаграфія Крыму
14,5×114 мм

**14,5×114 мм** — набой для буйнакалібэрных кулямётаў і супрацьтанкавых стрэльб. Распрацаваны ў 1938 годзе. З куляй Б-32, прыняты на ўзбраеньне ў 1941 годзе, у тым жа годзе пачаўся ягоны выпуск з куляй БС-41. Першапачаткова ствараўся для супрацьтанкавых стрэльб такіх як СТСС ці СТСД, але пазьней (1944) стаў боепрыпасам для кулямётаў КПВ і КПВТ, выкарыстоўваемых для ўзбраеньня бронэтранспарцёраў з БТР-60 да БТР-80, БРДМ, у зянітна-кулямётных комплексах і г. д.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Патроны
Фартэпіяна Шапэна

**«Фартэпія́на Шапэ́на»** () — верш Цыпрыяна Каміля Норвіда, напісаны, верагодна, увосені 1863 году непасрэдна ў дні Студзеньскага паўстаньня і надрукаваны ў 1865 годзе ў «Зборніку навуковага таварыства польскай моладзі ў Парыжы». У другой палове 1865 году Норвід зрабіў новую рэдакцыю верша, які стаў перадапошнім, дзевяноста дзявятым творам у паэтычным зборніку «Vade-mecum».

Верш прысьвечаны юрысту і паэту Антонію Чайкоўскаму, які садзейнічаў выданьню твораў Цыпрыяна Норвіда ў Санкт-Пецярбургу. Падставай для напісаньня верша паслужыў разгром царскімі войскамі палаца Замойскіх у Варшаве, падчас якога было выкінутае на брук і разьбітае знакамітае фартэпіяна польскага кампазытара Фрыдэрыка Шапэна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Творчасьць Цыпрыяна Каміля Норвіда
Моцнае ўзаемадзеяньне

**Моцнае ядзернае ўзаемадзеяньне** ці **каляровае ўзаемадзеяньне**, **ядзернае ўзаемадзеяньне** — адно з чатырох фундамэнтальных узаемадзеяньняў у фізыцы і мэханізм, які адказвае за моцную ядзерную сілу. Моцнае ўзаемадзеяньне дзейнічае ў маштабах атамных ядраў і меней, адказваючы за прыцягненьне паміж нуклёнамі ў ядрах і паміж кваркамі ў гадронах (пратонах, нэўтронах і інш.). У моцным узаемадзеяньні ўдзельнічаюць кваркі і глюёны, а таксама складзеныя зь іх элемэнтарныя часьцінкі, якія называюцца гадронамі.

На адлегласьці 10–15 м (1 фэмтамэтар), моцнае ўзаемадзеяньне прыблізна ў 137 разоў мацьнейшвае за электрамагнетызм, у мільён разоў мацьнейшае за слабое ўзаемадзеяньне, і ў 1038 разоў большае за гравітацыю. Ядзернае ўзаемадзеяньне ўтрымлівае большасьць звычайных рэчываў разам, паколькі яна абмяжоўвае кваркі ў часьцінках адронаў, як то пратон і нэўтрон. Акрамя таго, гэтая сіла зьвязвае гэтыя нэўтроны і пратоны для стварэньня атамных ядраў. Большая частка масы звычайнага пратону або нэўтрона зьяўляецца вынікам існаваньня энэргетычнага полю моцнага ўзаемадзеяньня; асобныя кваркі складаюць толькі каля 1% ад масы пратону.

## Піён-нуклённае ўзаемадзеяньне
Неабходнасьць увядзеньня панятку моцных узаемадзеяньняў узьнікла ў 1930-х гадох, калі стала зразумела, што ані зьява гравітацыйнага, ані зьява электрамагнітнага ўзаемадзеяньня не былі здольныя адказаць на пытаньне, што зьвязвае нуклёны ў ядрах. У 1935 годзе японскі фізык Хідэкі Юкава выбудаваў першую колькасную тэорыю ўзаемадзеяньня нуклёнаў, якое адбываецца пасродкам абмену новымі часьцінкамі, якія зараз зьяўляюцца вядомымі як пі-мэзоны (ці піёны). Піёны былі пазьней вынайдзеныя экспэрымэнтальным чынам у 1947 годзе. У 1949 годзе за сваю тэорыю Юкава быў узнагароджаны Нобэлеўскай прэміяй ў галіне фізыкі.

У гэтай піён-нуклёнавай тэорыі прыцягненьне ці адштурхваньне двух нуклёнаў апісвалася як выпусканьне піёна адным нуклёнам і наступнае ягонае паглынаньне іншым нуклёнам (паводле аналёгіі з электрамагнітным узаемадзеяньнем, якое апісваецца як абмен віртуальным фатонам). Гэта тэорыя пасьпяхова апісала цэлае кола зьяваў у нуклён-нуклённых сутыкненьнях і злучаных станах, а таксама ў сутыкненьнях піёнаў з нуклёнамі. Колькасны каэфіцыент (канстанта ўзаемадзеяньня), які вызначае «эфэктыўнасьць» выпусканьня піёна, аказаўся вельмі вялікім (у параўнаньні з аналягічным каэфіцыентам для электрамагнітнага ўзаемадзеяньня), што і вызначае «сілу» моцнага ўзаемадзеяньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Моцнае ўзаемадзеяньне. Encyclopædia Britannica.
* Моцнае ўзаемадзеяньне. Fermi National Accelerator Laboratory.
* What Is the Strong Force?. Live Science.

Катэгорыя:Фізыка элемэнтарных часьцінак
Катэгорыя:Фундамэнтальныя ўзаемадзеяньні
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Бабка

**Ба́бка** (драчона бульбяная) — страва з натаркаванае бульбы, запраўленая скваркамі, мясам і цыбуляй і сьпечаная на блясе.

Страва беларускай кухні, папулярная таксама ў летувіскай кухні пад назовам кугеліс. Традыцыйна падаюць гарачай зь вяршкамі або малаком.

## Гісторыя
Зьявілася на Блізкім Усходзе як сьвяточная страва кугель на жыдоўскі Пэйсах. Гатавалася ў выглядзе запяканкі з драбнёнай гародніны з дадаткамі мукі й яек. Складнікамі зазвычай былі гарбузы, кабачкі, морква. У розных мясьцінах маглі дадавацца кроп, цыбуля, часнык, шпінат, цукіні або цыбуля-парэй.

У нашых краёх рэцэпт перажыў значныя зьмены, найперш праз бульбу, што стала асноўным складнікам кугелю. Мяркуецца, што на сталах беларусаў, летувісаў і ўкраінцаў гэтая страва зьявілася ў канцы XIX стагодзьдзя. Летувісы завуць яе паводле старое жыдоўскае назвы — *кугеліс*.

15 траўня 2022 году Рэспубліканская навукова-мэтадычная рада пры Міністэрстве культуры Беларусі ўхваліла Рашэньне аб улучэньні ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Беларусі традыцыі выпяканьня бабкі, дранікаў і таркаванкі зь цёртай бульбы. Папярэдне экспэрты Мінкультуры сабралі 235 народных рэцэптаў у 66 раёнах Беларусі.

## Этымалёгія
Назва бульбяной бабкі паходзіць ад велікоднага пірага з мукі — велікоднай бабкі —  выпечкі з цукатамі, разынкамі і гарэхамі, прапітаная ромам ды пасыпаная цукровай пудраю.

Магчыма, беларускае найменьне стравы з бульбы іранічнае — ліцьвінская «бабка».

## Рэцэпты прыгатаваньня

### Бабка
Абабраную бульбу надраць на дробнай тарцы. Сала і цыбулю, нарэзаныя кубікамі, абсмажыць і дадаць да таркаванае масы. У атрыманае цеста дадаць яйка, вяршкі, муку, соль. Запякаць на блясе, у глыбокай патэльні або ў гаршчку (чыгунку) да гатовасьці.

### Кугеліс

#### Складнікі
* 20 бульбінаў
* 2 яйкі
* 1 шклянка тварагу
* 150 г сала
* 3 цыбуліны
* 1 шклянка сьмятаны
* соль
* перац

#### Прыгатаваньне
Абабраную бульбу надраць на тарцы, дадаць яйкі, тварог, соль, перац, добра перамяшаць.

На нагрэтую патэльню ці бляху, шчодра змазаную сьвіным тлушчам, раскласьці бульбяную масу слоем у 3—5 см, зьлёгку перамяшаць яе з зашквараным салам. Выпякаць у гарачай духоўцы, пакуль не зарумяніцца верх.

Гарачы кугеліс разрэзаць на чатырохвугольныя кавалкі, асобна падаць падсмажаную на сале цыбулю са шкваркамі, зьмяшаную са сьмятанай.

### Кугель

## Глядзіце таксама
* Таўканіца
* Кугеліс
* Кугель

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Бабка — сястра кугеля. «Наша Ніва»
* Талерка — кулінарныя рэцэпты з фатаздымкамі

Катэгорыя:Беларускія стравы
Катэгорыя:Стравы з бульбы
Мікола Гіль

**Міко́ла Гіль** (сапр. **Мікалай Сымонавіч Гілевіч**; нарадзіўся 15 кастрычніка, паводле іншых зьвестак — 15 чэрвеня 1936, в. Слабада Лагойскага раёну Менскай вобласьці - ) — беларускі пісьменьнік, журналіст, перакладнік. Брат Ніла Гілевіча, бацька Міколы Віча (Мікалая Мікалаевіча Гілевіча).

## Жыцьцяпіс
Скончыў філялягічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (1959).

Працаваў на Менскай студыі тэлебачаньня, у рэдакцыі бюлетэня «Родная прырода», часопісах «Маладосьць», «Мастацтва»; загаднікам аддзелу, адказным сакратаром, намесьнікам галоўнага рэдактара, галоўным рэдактарам газэты «Літаратура і мастацтва». Ягонае заступніцтва падчас знаходжаньня на пасадзе намесьніка галоўнага рэдактара дапамагло надрукаваць у «ЛіМе» артыкул Зянона Пазьняка «Курапаты — дарога сьмерці» (гал. рэдактар Анатоль Вярцінскі ў гэты час знаходзіўся ў камандзіроўцы).

Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1975 году.

## Творчасьць
Як журналіст пачаў актыўна выступаць з 1957 г.

Першы твор надрукаваны ў 1962 г. ў «ЛіМе».

Перакладаў на беларускую мову творы летувіскіх, вугорскіх і швэдзкіх пісьменьнікаў. Пераклаў таксама творы Сьвятланы Алексіевіч «У вайны не жаночае аблічча» (1991), «Цынкавыя хлопчыкі» (1991), «Зачараваныя смерцю» і «Чарнобыльская малітва».

## Бібліяграфія
* «Ранішнія сны» (апавяданьні, 1973)
* «На лясной вуліцы» (1975)
* «Тацянін чэрвень» (аповесьці, 1978)
* «Самы галоўны чалавек» (1980)
* «Пуд жыта» (апавяданьні і аповесьці, 1982)
* «Ёсць на зямлі крыніца…» (аповесьць у апавяданьнях пра лётчыка-касманаўта СССР, двойчы Героя Сав. Саюзу П. І. Клімука, 1983)
* «Тэлеграма з Кавалевіч» (аповесьць, 1984)
* «Пасеянае — узыдзе» (нарысы, 1985)
* «Утренние сны» (аповесьці і апавяданьні, 1985)
* «Камандзіроўка ў Вішанькі» (апавяданьні, аповесьці, 1987)
* «Кім і Валерыя» (аповесьці і апавяданьні, 1988)
* «Бралася на дзень» (апавяданьні, 1993)
* «У времени в плену: Страницы жизни Геннадия Карпенко» (2001)

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* Савік Л. С. Гілевіч Мікола // 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на Slounik.org
* Бібліяграфія

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагойскім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Багдзюкі (Берасьцейская вобласьць)

**Багдзюкі́** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Багдзюкі ўваходзяць у склад Хмелеўскага сельсавету.

## Гісторыя
Багдзюкі зьявіліся ў атачэньні леса, што ў XV—XVI стагодзьдзях стаў самай паўднёвай часткай Белавескай пушчы. Яшчэ ў XIX стагодзьдзі былі паляўнічым угодзьдзем Чарнаўчыцкага графства.

Пасьля сялянскай рэформы 1861 году вёска стала цэнтрам сялянскага таварыства Жыцінскай воласьці Берасьцейскага павету (мела 402 дзесяціны). Школа заснаваная ў першай чвэрці XX стагодзьдзя, адноўлена ў 1944 годзе як пачаткоўка (закрытая ў 1975 годзе). У 1936 годзе пабудаваны касьцёл у імя Маці Божай Чанстахоўскай. Касьцёл разабраны ў 1958 годзе. Матэрыял пайшоў на адбудову сельскага клюбу ў суседняй вёсцы Дзяменічы.

Насельніцтва вёскі складала 51 жыхар у 1925 годзе, 179 — у 1970 годзе, 54 — у 1998 годзе.

## Насельніцтва
* 2010 год — 39 чалавек
* 1999 год — 52 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Багдзюкі на Radzima.org

Катэгорыя:Хмелеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Багдзюкі

Назву **Багдзюкі́** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Багдзюкі — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Багдзюкі — вёска ў Бераставіцкім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Багдзі
* Багдзюны
Найвышэйшая рада БНР

**Найвышэйшая рада Беларускай Народнай Рэспублікі** — орган прадстаўнічай улады БНР, створаны 13 сьнежня 1919 году ў Менску пасьля расколу Рады БНР. Яе стварылі тыя беларускія дзеячы (37 чалавек), якія лічылі магчымым супрацоўніцтва з Польшчай. Узначаліў Найвышэйшую раду Язэп Лёсік. Польскія ўлады прызналі Найвышэйшую раду БНР. У 1921 спыніла сваё існаваньне.

## Глядзіце таксама
* Народная рада БНР
* Рада Беларускай Народнай Рэспублікі

## Крыніцы

Катэгорыя:Рада Беларускай Народнай Рэспублікі
Народная рада БНР

**Народная рада Беларускай Народнай Рэспублікі** — орган прадстаўнічай улады БНР, створаны 13 сьнежня 1919 году ў Менску пасьля расколу Рады БНР. Старшыня Рады — сацыял-фэдэраліст Пётра Крэчэўскі.

Народная Рада разглядала палякаў як акупантаў і заклікала да барацьбы зь імі. З наступам бальшавіцкіх войскаў абедзьве Рады эмігравалі і ў 1921 годзе аб’ядналіся на чале з Крэчэўскім.

## Глядзіце таксама

* Найвышэйшая рада БНР
* Рада Беларускай Народнай Рэспублікі

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Рада Беларускай Народнай Рэспублікі
Мастацкая літаратура (выдавецтва)

**«Маста́цкая літарату́ра»** — дзяржаўнае кніжнае выдавецтва, якое ажыцьцяўляе выпуск мастацкае літаратуры.

## Гісторыя
Выдавецтва «Мастацкая літаратура» ўтварылася ў 1972 годзе на аснове рэдакцый мастацкае й дзіцячае літаратуры выдавецтва «Беларусь». Гэта быў час, калі інтэлектуальны й эстэтычны ўзровень грамадзтва патрабаваў выданьня велізарнай колькасьці мастацкае літаратуры розных кірункаў і жанраў, а ў адукацыйных дзяржаўных праграмах было прадугледжана глыбейшае вывучэньне клясыкаў беларускае й сусьветнае літаратуры.

За савецкім часам у выдавецтве існавалі рэдакцыі паэзіі і прозы, збораў твораў, выбраных твораў і перакладнай літаратуры, крытыкі і драматургіі, літаратуры народаў СССР, гісторыка-дакумэнтальных кніг «Памяць». Штогод выдавалася каля двухсот кніг, адрасаваных шырокаму колу чытачоў. Тыраж кніг арыгінальнае паэзіі быў ня менш за тры тысячы, а арыгінальнае прозы — ня менш як шэсьць тысячаў асобнікаў.

Выходзілі сэрыі «Першая кніга паэта» (з 1968), «Першая кніга празаіка» (з 1971), «Паэзія народаў» (з 1971), «Бібліятэка замежнай прозы» (з 1983), «Скарбы сусьветнай літаратуры» (з 1989), «Бібліятэка беларускай класікі» (з 1990).

У выдавецтве выйшлі зборы твораў такіх пісьменьнікаў як Якуб Колас, Кузьма Чорны, Кандрат Крапіва, Аркадзь Куляшоў, Іван Шамякін, Алесь Якімовіч, Янка Брыль, Васіль Быкаў, Іван Мележ, Пімен Панчанка, Іван Навуменка, Максім Гарэцкі, Піліп Пестрак, Пятрусь Глебка, Зьмітрок Бядуля, Алесь Бачыла, Андрэй Макаёнак, Уладзімер Караткевіч, Аляксей Пысін, Іван Пташнікаў, Ніл Гілевіч, Рыгор Барадулін і іншых.

Цяпер выдаюцца сэрыі «Беларуская паэзія ХХ стагоддзя», «Беларуская проза ХХ стагоддзя» (абедзьве з 1998 году), «Беларуская паэзія ХХІ ст.», «Беларуская проза ХХІ ст.».

## Дырэктары выдавецтва
* Мікола Ткачоў (1972—1979),
* Міхась Дубянецкі (1979—1986),
* Анатоль Бутэвіч (1986—1987),
* Валерый Грышановіч (1987—1992),
* Серафім Андраюк (1993—1996),
* Георгій Марчук (1996—2002),
* Уладзіслаў Мачульскі (2002—2015),
* Алесь Бадак (з 2015 году).

## Галоўныя рэдактары выдавецтва
* Анатоль Кудравец (1972—1974),
* Аркадзь Марцінавіч (1974—1981),
* Серафім Андраюк (1981—1993),
* Мікола Кусянкоў (1993—1996),
* Уладзімер Марук (2002—2003),
* Віктар Праўдзін (2003—2008),
* Віктар Шніп (з 2008 году).

## Супрацоўнікі
Спачатку штат супрацоўнікаў выдавецтва налічваў больш за сто чалавек, сорак пяць зь іх зьяўляліся чальцамі Саюзу беларускіх пісьменьнікаў. Сярод іх Алесь Разанаў, Уладзімер Арлоў, Рыгор Барадулін, Барыс Сачанка, Леанід Дранько-Майсюк, Варлен Бечык, Мікола Мятліцкі, Вадзім Спрынчан, Алесь Бачыла, Вера Палтаран, Павал Місько, Алена Васілевіч, Уладзімер Машкоў, Васіль Жуковіч, Вячаслаў Адамчык, Алесь Камароўскі і іншыя.

## Літаратура
* Мастацкая літаратура // Беларусь: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 467.
* Гісторыя выдавецтва — Афіцыйны сайт выдавецтва «Мастацкая літаратура».

## Вонкавыя спасылкі
* Канал выдавецтва на YouTube.
* Кнігі выдавецтва ў сеціўнай краме «Кнігі поштай»
* Кнігі выдавецтва ў сеціўнай краме «Прастора»

Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Прадпрыемствы Менску
Народная асьвета

**«Наро́дная асьве́та»** — беларускае дзяржаўнае кніжнае выдавецтва, заснаванае ў 1 красавіка 1951 году як спэцыялізаванае прадпрыемства па выпуску вучэбнай літаратуры. Зьяўляецца лідэрам сярод выдавецтваў, якія выпускаюць беларускую вучэбную і вучэбна-мэтадычную літаратуру.

Асноўная дзейнасьць накіраваная на выкананьне дзяржаўнай замовы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь па выданьні падручнікаў і вучэбных дапаможнікаў для школы. Выпускае сацыяльна значную літаратуру на замову Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь. Для пасьпяховай арганізацыі вучэбна-выхаваўчага працэсу ва ўстановах, забясьпечваючых атрыманьне агульнай сярэдняй адукацыі, штогод выдаецца звыш 200 найменьняў вучэбных кніг — падручнікаў, вучэбных дапаможнікаў, хрэстаматыяў, дыдактычных матэрыялаў, працоўных сшыткаў, мэтадычных дапаможнікаў, слоўнікаў, навукова-папулярнай і даведкавай літаратуры, а таксама кнігі, аддрукаваныя шрыфтам Брайля.

У 2023 годзе выдавецтва, разам з выдавецтвам «Вышэйшая школа» забралі ў Міністэрства інфармацыі і перадалі Міністэрству адукацыі. З 1 красавіка 2024 году выдавецтва спыніла сваю працу. Яго правапераемнікам выступіць выдавецтва «Адукацыя і выхаваньне», заснаванае Міністэрствам адукацыі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына выдавецтва

Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1951 годзе
Катэгорыя:Прадпрыемствы Менску
Катэгорыя:Зьніклі ў 2024 годзе
Тэхналогія (выдавецтва)

**Навуко́ва-вытво́рчая кампа́нія «Тэхнало́гія»** — недзяржаўная арганізацыя, якая накіроўвае сваю дзейнасьць на стварэньне ў Беларусі рынкавых дачыненьняў і грамадзянскай супольнасьці. Выдавецтва заснавалі ў 1988 годзе. Выпускае пераважна даведнікі і навуковыя выданьні.

Асноўныя кірункі дзейнасьці — сувэнірная прадукцыя, кнігавыдавецкая (выданьне навуковай, навукова-папулярнай, даведкавай, навучальнай, вытворча-практычнай, мастацкай і рэклямнай літаратуры на мовах сьвету) і паліграфічная (выпуск кніг, брашур, блянкаў, візытовак, буклетаў, праспэктаў, грамат), продаж вырабаў мэдыцынскага прызначэньня і мэдыцынскай тэхнікі, аптовы гандаль.

Фірмовы знак «Тэхналогіі» створаны на аснове старадаўняй гравюры «Крылаты цмок» (з трактату беларускага навукоўца XVII стагодзьдзя Казімера Семяновіча, вядомага сваімі вынаходкамі ў галіне ракетнай тэхнікі, артылерыі, піратэхнікі, адна зь якіх — канструкцыя шматступеневай ракеты.

У лютым 2026 году выдавецтва «Тэхналогія» абвясьціла аб прыпыненьні сваёй працы. Неўзабаве стала вядома пра арышт выдаўца Вацлава Багдановіча ды ягонае сям’і.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кнігі выдавецтва ў сеціўнай краме «Кнігі поштай»
* Кнігі выдавецтва ў сеціўнай краме «Прастора»

Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:Прадпрыемствы Менску
Беларускі інстытут навукі і мастацтва (выдавецтва)

**Белару́скі інстыту́т наву́кі і маста́цтва** () — грамадзкая навукова-культурная арганізацыя беларускай эміграцыі ў ЗША, заснаваная 16 сьнежня 1951 году, зарэгістраваная 13 жніўня 1953 году як арганізацыя са штаб-кватэрай у Нью-Ёрку з абсягам дзейнасьці на ўсю тэрыторыю ЗША.

Друкаваны орган — навуковы штогоднік «Запісы» (выдаецца з 1952 году). Паводле стану на 2018 год выйшлі 39 выпускаў «Запісаў». У 1954—1963 гадах выдаваўся літаратурна-мастацкі часопіс «Конадні», у 1953—1969 гадах — інфармацыйны часопіс «Абежнік». Інстытут падтрымлівае сувязі з многімі бібліятэкамі сьвету, асабліва з Публічнай бібліятэкай у Нью-Ёрку. У розны час інстытут узначальвалі У. Тамашчык, Я. Ліманоўскі, В. Тумаш, А. Адамовіч, з 1982 году — В. Кіпель. З канца 1980-х гадоў інстытут наладжвае кантакты з арганізацыямі Беларусі.

У розныя гады колькасьць сябраў БІНіМ вагалася ад 100 да 200 чалавек. З 1990-х у БІНіМ працуюць і тутэйшыя навукоўцы з мэтраполіі.

## Філіялы
* Нямеччына (Мюнхэн, з 1955)
* Канада (Таронта, з 1967).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Альманах «Запісы БІНіМ» // Кнігі поштай

Катэгорыя:Выдавецтвы ЗША
Катэгорыя:Падзеі 16 сьнежня
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1951 годзе
Юнацтва (выдавецтва)

**Кні́жнае выдаве́цтва «Юна́цтва»** — дзяржаўнае беларускае кніжнае выдавецтва.

Заснаванае 2 студзеня 1981 году. Спэцыялізавалася на выданьні кніг для дзяцей.

У 2002 годзе ўвайшло ў склад выдавецтва «Мастацкая літаратура» як рэдакцыя дзіцячай літаратуры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1981 годзе
Жупан

**Жупа́н** — старажытнае шляхецкае мужчынскае і жаночае адзеньне на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы. Звычайна насіўся пад кунтушом.

## Вонкавыя спасылкі
* Азначэньне на slounik.org

Катэгорыя:Мужчынскае адзеньне
Катэгорыя:Беларускае нацыянальнае адзеньне
Катэгорыя:Летувіскае нацыянальнае адзеньне
Катэгорыя:Польскае нацыянальнае адзеньне
Катэгорыя:Украінскае нацыянальнае адзеньне
Катэгорыя:Вопратка
Гіль

**Гіль**, **сьнягі́р** () — пералётная птушка атраду вераб’інападобных.

## Апісаньне
Даўжыня цела 17—19 см. Вага 25—30 г. Узімку гілі вельмі добра заўважныя праз ружова-чырвоную грудку самцоў (у саміцаў яна буравата-шэрая).

## Пражываньне
Птушка распаўсюджаная па ўсёй Эўропе і Азіі. У Беларусі частка іх жыве круглы год, частка прылятае з паўночных рэгіёнаў. Гілі гняздуюць у хваёвых і зьмяшаных лясох з густым хмызьняком. Сустракаюцца ў садох і парках гарадоў (асабліва падчас вандраваньняў). Улетку пражываюць як у густых лясох, так і ў рэдкалесьсі.

Харчуецца гіль пераважна насеньнем, пупышкамі й ягадамі. Птушанятаў выкормліваюць у асноўным расьлінавым кормам, а казурак паядаюць толькі выпадкова.

## Народныя прыкметы
* Гіль пад акном рассьпяваўся — да адлігі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Юрковыя
Катэгорыя:Птушкі Эўразіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Набойніца

**Набойніца** — танкасьценная зачыненая з аднаго канца трубка, прызначаная для зьмяшчэньня набою і сродкаў узгараньня, зброевага патрона альбо артылерыскага снараду. Найважныя якасьці зброевай набойніцы — гэрмэтычнасьць, устойлівасьць да карозіі, трываласьць і лёгкасьць выманьня (экстрагаваньня) яе з патроньніка пасьля стрэлу.

Набойніцы сучасных патронаў найчасьцей мэталічныя, вырабляюцца са стопаў каляровых мэталяў або са сталі з рознымі пакрыцьцямі. Набойніцы патронаў да гладкаствольнай зброі нярэдка маюць мэталічнае донца і сьценкі зь плястычнае масы або кардона (папковые набойніцы).

## Форма набойніц
Па форме набойніцы бываюць цыліндрычныя (9×18 мм ПМ), бутэлькавыя (7,62×39 мм), канічныя (7,62×38 мм Наган). Патроны фіксуюцца пры досылке ў патроньнік пярэднім тарцом набойніцы ва ўступ патроньніка, або ўпорам закраіны (флянца) у тарэц патроньніка.

## Закраіна набойніцы

**Закраіна** набойніцы (часам званая таксама флянэц або рант, у ангельскамоўнай тэрміналёгіі *rim*) — кольцавы выступ у донца набойніцы, служачы для выманьня (экстрагаваньня) набойніцы з патроньніку. Набойніца мае быць забясьпечаная выступаючай закраінай (напрыклад, расейскі 7,62×54 мм R (Літара R у абазначэньні гэтага патрона і яму падобных азначае не  і не , а ), патроны да рэвальвэраў і гладкаствольных стрэльбаў) альбо колцавай проточкой, фармавалай закраіну, не выступаючай за дыямэтар набойніцы (большасьць сучасных патронаў да аўтаматычнай зброі). Існуюць таксама набойніцы і з праточкай, і з выступаючым донцам адначасова (рэвальвэрныя патроны .38 Smith & Wesson Special, .357 Smith & Wesson Magnum і іншыя).

## Вонкавыя спасылкі
* Современное стрелковое оружие и боеприпасы

Катэгорыя:Састаўныя часткі набоя
5,45×39 мм

**Набоі 5,45×39 мм** — прамежкавы патрон, прыняты на ўзбраеньне войскаў СССР у 1974 годзе, разам з аўтаматам АК-74.

## Мадэфікацыі

### 5,45×39 7Н6 (5,45 ПС)
 
Набой абразцу 1974 года, са звычайнай куляй у стальным сардэчніку. Куля не афарбаваная, чырвоны лак гэрмэтызатара. Нягледзячы на тое што гэта звычайны (немадэрнізаваны) патрон, ён выдае амаль лепшыя паказчыкі па кучнасці (на дыстанцыі да 50 м) сярод патронаў 5,45×39. Маса кулі — 3,4 г; маса сярдэчніка (са сталі маркі Ст10) — 1,43 г; пачатковая хуткасьць — 880—900 м/с. У цяперашні час не выпускаюцца.

### 5,45×39 7Н24 (5,45 БС)
Набоі з бранябойнай куляй БС. Куля ня мае спэцыяльнай афарбоўкі. Маса кули — 4,15 г. Маса сярдэчніка — 2,1 г, сярдэчнік робіцца з вальфрам-кадміевага сплаву. Вытворца — ФГУП ПО «Вымпел» (г. Амурск).

## Літаратура
* Федосеев С. Л. Оружие современной пехоты: иллюстрированный справочник. Часть 1 / С. Л. Федосеев. — М.: ООО «Издательство Астрель»: ООО «Издательство АСТ», 2001.

## Вонкавыя спасылкі
* Современное стрелковое оружие
* Стрелок
* Характэрыстыкі патрона на сайце Барнаўльскага станкабудаўнічага завода

5,45×39 мм
Васіль Тышкевіч

**Васіль Тышкевіч** (1492 — 13 жніўня 1571) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Маршалак гаспадарскі (1546—1558), ваявода падляскі (1558—1569) і смаленскі (з 1569).

Быў старостам краснасельскім, чаркаскім, канеўскім (1536), менскім (1544), ваўкавыскім (1546), пінскім (1569), бабруйскім і гайнаўскім. Ад вялікага князя Жыгімонта Аўгуста атрымаў тытул графа «на Лагойску і Бярдычаве» (5 лістапада 1569 году).

Валодаў маёнткамі Бялавічамі, Ласасінай, Байкевічамі, Ражаной, Зьдзітавам, Хрысай, Споравам у Слонімскім павеце.

## Біяграфія
З шляхецкага роду Тышкевічаў гербу «Ляліва», сын Тышкі Каленікавіча. Меў братоў Барыса, Льва, Гаўрылу, Міхала і Івана.

Быў у магнацкай апазыцыі да Жыгімонта Аўгуста датычна складаньня уніі з Каралеўствам Польскім. З прычыны выступленьня супраць уніі яго пазбавілі пасады ваяводы падляскага і прызначылі ваяводам смаленскім.

Браў удзел у бітвах з крымскімі татарамі. Езьдзіў з пасольствамі ў Крымскае ханства і Маскву. З праваслаўя перайшоў у кальвінізм.

Першы раз ажаніўся з княгіняй Аляксандрай Чартарыйскай, другі — з Анастасіяй Сапоцькай. У першы шлюбе меў дачку Анастасію і сыноў Юрыя, Каленіка і Яўстаха, у другім шлюбе — дачку Аляксандру і сына Яўстаха Серафіна.

У тэстамэнце выказаў пажаданьне, каб па ягонай сьмерці жонка з дачкою Аляксандраю і зяцем Аляксандрам Хадкевічам цела яго «*отвезли и поховали в монастыру их милости панов Ходкевичов у [[Супрасьль|Супрасльском]], храма Пречистое Богородицы, на которое мают митрополита его милости, або которого владыку припросити, там погреб телу учинити, так, яко прислушит на закон наш хрестианский*».

На ягоным надмагільлі высеклі герб і надпіс па-старабеларуску:

У наш час магільны камень Васіля Тышкевіча захоўваецца ў музэі Віленскага ўнівэрсытэту.

У дзёньніку малодшага сакратара каралеўскай канцылярыі, сьвятара, удзельніка выправы Стэфана Баторыя на Пскоў Яна Пётраўскага, дзе падаюцца этнонімы шэрагу асобаў («русін» з Вугоршчыны, «немец» з роты Фарэнсбэка, «масквіцін» Хвастоў і г. д.), ваявода смаленскі Васіль Тышкевіч азначаецца як ліцьвін. 

## Галерэя

Vasil Tyškievič. Васіль Тышкевіч (XVIII).jpg|Невядомы мастак, XVIII ст.
Vasil Tyškievič. Васіль Тышкевіч (1794).jpg|Невядомы мастак, 1794 г.
Vasil Tyškievič. Васіль Тышкевіч (XIX).jpg|Невядомы мастак, XIX ст.
Vasil Tyškievič. Васіль Тышкевіч (1873).jpg|З «Groby rodziny Tyszkiewiczów», 1873 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1492 годзе
Васіль
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Старосты бабруйскія
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Катэгорыя:Старосты менскія
Катэгорыя:Старосты пінскія
Катэгорыя:Памерлі 13 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1571 годзе
Піюс Тышкевіч

**Піюс Тышкевіч** (**Пій**; 1756—1858, места Лагойск) — ганаровы чалец Віленскай археалягічнай камісіі, маршалак шляхты Барысаўскага павету (1814—1820).

## Біяграфія

З лагойскай лініі роду Тышкевічаў, сын Фэліцыяна і невядомай з Масецкіх. Меў брата Дамініка. Граф на Лагойску і Бярдычаве.

Атрымаў добрае хатняе выхаваньне, навучаўся ў Менску.

Прысьвяціў сябе гаспадарчай дзейнасьці, умацаваньню эканамічнай рэнтабэльнасьці Лагойскага графства. У 1815 збудаваў у Лагойску новы палац у стылі ампір.

Шмат рабіў дзеля адраджэньня і памнажэньня культурнай спадчыны. Працягваў пісаць хроніку роду, істотна папоўніў мастацкую галерэю і бібліятэку Тышкевічаў. Спраўна вёў архіў графства. Адораны музычна, арганізоўваў камэрныя канцэрты. Іграў на скрыпцы і папулярнай у тыя часы нямецкай файцы.

Першая жонка — Людвіка зь Серакоўскіх — цяжка хварэла і памерла ў маладым веку ў 1803. Другі раз пабраўся шлюбам з Аўгустай Плятэр, ад якой меў трох сыноў: Канстантына, Флярыяна і Яўстаха, а таксама дачку Паўліну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1759 годзе
Піюс
Катэгорыя:Памерлі ў 1858 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Лагойску
Дзяменічы

**Дзяме́нічы** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Дзяменічы ўваходзяць у склад Хмелеўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 138 чалавек
* 1999 год — 218 чалавек

## Асобы
У вёсцы нарадзіўся Маркіян Германовіч — савецкі вайсковы дзяяч, удзельнік Грамадзянскай вайны ў Расеі

## Крыніцы

Катэгорыя:Хмелеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Натальля Сазановіч

**Натальля Сазановіч** (нарадзілася 15 жніўня 1973, Баранавічы) — беларуская лёгкаатлетка (сямібор’е).

## Дасягненьні
Акрамя алімпійскіх мэдалёў, мае ўзнагароды чэмпіянатаў сьвету і Эўропы па лёгкай атлетыцы, у 2001 яна стала чэмпіёнкаю сьвету ў пяцібор’і ў зачыненых памяшканьнях

У 1996 годзе ўвайшла ў тройку найлепшых спартоўцаў краіны. У студзені 2008 году яна сышла зь вялікага спорту, з той нагоды на манежы Рэспубліканскага цэнтру алімпійскай падрыхтоўкі па лёгкай атлетыцы было праведзена ганаровае мерапрыемства.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавічах
Катэгорыя:Беларускія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі
Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 году
Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 году
Дзьмітры Вус

**Дзьмітры Іванавіч Вус** (нарадзіўся 10 чэрвеня 1971 году) — беларускі палітык, кандыдат на пасаду прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь на выбарах 2010 году.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Менску. Скончыў Гарадзенскі ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці «правазнаўства». Працаваў працоўным на заводзе «Інтэграл», будаўніком, займаўся дробным бізнэсам.

У 1992 годзе стаў дырэктарам выдавецтва ТДА «Трывіюм», якое выдае беларускія атлясы і мапы. У 1999—2003 гадах быў дэпутатам Менскага гарадзкога савету. У 2003 і 2006 гадах таксама спрабаваў балятавацца, але ня быў зарэгістраваны ў якасьці кандыдата. У 2010 годзе прымаў удзел у выбарах у мясцовыя Саветы дэпутатаў, але прайграў, набраўшы 38% галасоў (паводле зьвестак выбарчай камісіі).

26 траўня 2011 году асуджаны да пяці з паловай гадоў пазбаўленьня волі ў калёніі ўзмоцненага рэжыму. 1 кастрычніка 2011 году выйшаў на волю пасьля памілаваньня.

## Сям’я
Жанаты, мае сына 1996 году нараджэньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзыдэнты Рэспублікі Беларусь (2010)
Партыя аматараў піва

**Па́ртыя ама́тараў пі́ва** (ПАП) была створаная ў Менску ў 1993 годзе. Афіцыйна дзейнічала да восені 1997 году, пакуль не была зачыненая рашэньнем Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь. У рэчаіснасьці дзейнасьць партыі была часова прыпыненая адпаведным рашэньнем Цэнтральнага каардынацыйнага камітэту ПАП яшчэ ўвосень 1996 году.

## Сябры партыі
Цалковая колькасьць сябраў ПАП у 1995 годзе складала прыблізна 2500 (некаторыя асобныя справы засталіся ў рэгіянальных суполках і не былі перададзеныя да Кіраўніцтва справамі выканкаму ПАП). Сярод сябраў партыі — мастак Міхал Анемпадыстаў (аўтар партыйнае сымболікі), музыкі Сяргей Скрыпнічэнка (žygimont VAZA), Лявон Вольскі (N.R.M.), журналіст Севярын Квяткоўскі, лідэр Свабодных прафсаюзаў Беларусі Генадзь Быкаў, старшыня Беларускай партыі свабоды Сяржук Высоцкі.

## Сымболіка
Распрацоўка партыйнае сымболікі была даручана беларускаму графіку Міхалу Анемпадыставу, ідэйнаму бацьку «Народнага Альбому» і шматлікіх іншых культурных праектаў. Вынік ягонае працы — выява вожыка з куфлем піва ў адной лапцы й бел-чырвона-белым сьцяжком у другой — быў зацьверджаны ЦКК ПАП аднагалосна.

## Зьезды
* Першы зьезд (заснавальны) — 10 жніўня 1993
* Другі зьезд (праграмовы, рэарганізацыйны) — 3—4 верасьня 1994
* Трэці зьезд (перадвыбарчы, пазачарговы) — 1995

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Партыі аматараў піва
Адраджэньне мовы

**Адраджэньне мовы** — вяртаньне зацікаўленымі згуртаваньнямі заняпалай мовы да паўсядзённага ўжытку.

## Ступені
Узнаўленьне ўстойлівага разьвіцьця мовы вымагае падзелу ажыцьцяўленьня адпаведных захадаў на наступныя ступені:
#авалодваньне моваю дарослымі навучэнцамі;
#стварэньне згуртаванае грамады карыстальнікаў мовы;
#заахвочваньне пазаслужбовага ўжытку мовы ў зносінах між людзьмі розных пакаленьняў ды ў сем’ях, а таксама стварэньне суседзкіх установаў, у якіх ужытак мовы заахвочваецца й бароніцца;
#заахвочваньне пісьменнасьці ў мове незалежна ад урадавых установаў адукацыі;
#заахвочваньне ўжытку мовы ва ўрадавых установах адукацыі (школах, гімназіях, ліцэях);
#заахвочваньне ўжытку мовы ў працы;
#заахвочваньне ўжытку мовы ў мясцовых установах улады ды вяшчаньні;
#заахвочваньне ўжытку мовы ў вышэйшых навучальных установах (ВНУ) ды ўрадзе.

## Чыньнікі
Мова перастае занепадаць, калі яе носьбіты:
#павялічваюць свой прэстыж у паноўнай грамадзе;
#павялічваюць сваё багацьце;
#павялічваюць сваю законную ўладу над паноўнаю грамадою;
#маюць моцную прысутнасьць ва ўстановах адукацыі;
#здольныя запісаць сваю мову;
#здольныя выкарыстоўваць інфармацыйныя тэхналёгіі.

## Беларусь
28 красавіка 1988 году Камісія беларускай мовы пры Беларускім аддзяленьні Савецкага фонду культуры ўхваліла праграму «Адраджэньне беларускай мовы». Задачай праграмы была дзяржаўнасьць беларускай мовы ў Беларускай ССР. Праграма прадугледжвала:
# наданьне беларускай мове прызначэньня працоўнай мовы ва ўсіх установах і ведамствах Беларускай ССР, а таксама ў грамадзка-палітычных арганізацыях;
# выданьне на беларускай мове рэспубліканскіх газэтаў і часопісаў, трансьляцыю на ёй праграмаў Беларускага радыё і Беларускага тэлебачаньня;
# навучаньне на беларускай мове ва ўсіх вышэйшых, сярэдніх і сярэдніх спэцыяльных установах Беларускай ССР;
# забесьпячэньне праўдзівай магчымасьці выхаваньня дзяцей іншых народнасьцяў у дашкольных установах і іх навучаньне ў агульнаадукацыйных школах на роднай мове за абавязковым вывучэньнем беларускай мовы;
# гарантаваньне Канстытуцыяй Беларускай ССР забесьпячэньня праўдзівай магчымасьці разьвіваць сваю мову і культуру прадстаўнікам іншых народнасьцяў;
# аказаньне патрэбнай дапамогі з боку Беларускай ССР у стварэньні належных умоваў разьвіцьця для беларускай нацыянальнай меншасьці ў іншых рэспубліках Савецкага Саюзу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Катэгорыя:Сацыяльныя рухі
Салман Рушдзі

**Сэр Ахмэд Салман Рушдзі** (, нарадзіўся 19 чэрвеня 1947) — англамоўны пісьменьнік індыйскага паходжаньня, раманіст, эсэіст. 

## Біяграфія

## Творы
#### Раманы
* 1975 «Грымус» (*Grimus*)
* 1981 «Дзеці паўночы» (*Midnight's Children*)
* 1983 «Сорам» (*Shame*)
* 1988 «Сатанінскія вершы» (*The Satanic Verses*)
* 1990 «Гарун і Мора Гісторый» (*Haroun and the Sea of Stories*)
* 1995 «Разьвітальны ўздых маўра» (*The Moor's Last Sigh*)
* 1999 «Зямля пад яе нагамі» (*The Ground Beneath Her Feet*)
* 2001 «Лютасьць» (*Fury*)
* 2005 «Клоўн Шалімар» (*Shalimar the Clown*)
* 2008 «Флярэнтыйская чараўніца» (*The Enchantress of Florence*)
* 2010 «Лука й агонь жыцьця» (*Luka and the Fire of Life*)

#### Складаньні аповедаў
* 1994 «Усход, Захад» (*East, West*)
* 2008 «Найлепшыя амэрыканскія аповеды» (*The Best American Short Stories*)

#### Публіцыстыка й эсэістыка
* 1987 «Усьмешка ягуара: нікарагуанскае падарожжа» (*The Jaguar Smile: A Nicaraguan Journey*)
* 1992 «Бяздомныя па выпадку» (*Homeless by Choice*) (з Рутам Джабвалам і Відыадхарам Сураджпрасадам Найполам)
* 1992 «Выдуманая радзіма: эсэ й крытыка» (*Imaginary Homelands: Essays and Criticism, 1981–1991*)
* 2002 «Крок за рысу: складанка эсэ» (*Step Across This Line: Collected Nonfiction 1992 - 2002*)
* 2004 «Сінь Усходу» (*The East is Blue*)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Саламан Рушдзі на старонках часопіса «ПрайдзіСвет»

Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Катэгорыя:Брытанскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 19 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бамбэі
Аўстрыйская дзяржаўная прэмія па эўрапейскай літаратуры

**Аўстрыйская дзяржаўная прэмія па эўрапейскай літаратуры**, інакш — *Эўрапейская літаратурная прэмія* () — літаратурная ўзнагарода, якая прысуджаецца эўрапейскім пісьменьнікам Фэдэральным міністэрствам адукацыі й мастацтваў Аўстрыі. У 1964 была заснавана як прэмія Нікаляўса Ленаў, у 1965 атрымала цяперашнюю назву. Грашовы выраз прэміі — 25 000 € (2007).

## Ляўрэаты

* 1965 —  Зьбігнеў Гэрбэрт
* 1966 —   Ўістан Г’ю Одэн
* 1967 —  Васка Попа
* 1968 —  Вацлаў Гавэл
* 1969 — не ўручалася
* 1970 —   Эжэн Ёнэско
* 1971 —  Славамір Мрожак
* 1972 —  Пэтэр Гухэль
* 1973 —  Гаральд Пінтэр
* 1974 —  Шандар Вэрэш
* 1975 —  Павэл Кагаўт
* 1976 —  Італё Кальвіна
* 1977 —  Фульвіё Таміца
* 1978 —  Сымона дэ Бавуар
* 1979 — не ўручалася
* 1980 —  Сара Кірш
* 1981 —  Дорыс Лесінг
* 1982 —  Тадэвуш Ружэвіч
* 1983 —  Фрыдрых Дзюрэнмат
* 1984 —  Крыста Вольф
* 1985 — не ўручалася
* 1986 —  Станіслаў Лем
* 1987 —  Мілан Кундэра
* 1988 —  Анджэй Шчыпёрскі
* 1989 —  Маргерыт Дзюрас
* 1990 —  Гельмут Гайсэнбютэль
* 1991 —  Пэтэр Надаш
* 1992 —  Салман Рушдзі
* 1993 —  Чынгіз Айтматаў
* 1994 —  Інгер Хрыстэнсэн
* 1995 —  Ільзе Айхінгер
* 1996 —  Аляксандар Цішма
* 1997 —  Юрг Ледэрах
* 1998 —  Антоніё Табукі
* 1999 —  Дубраўка Угрэшыч
* 2000 —  Антоніё Лоба Антунэш
* 2001 —  Умбэрта Эка
* 2002 —  Крыстоф Хайн
* 2003 —  Сэйс Нотэбоом
* 2004 —  Джуліян Барнс
* 2005 —  Клаудыё Магрыс
* 2006 —  Хорхэ Сэмпрун
* 2007 —  А.Л. Кенэдзі
* 2008 —  Агота Крыстоф
* 2009 —  Пэр Улаў Энквіст
* 2010 —  Паўль Нізон
* 2011 —  Хаўер Марыяс
* 2012 —  Патрык Мадыяно
* 2013 —  Джон Бенвілл
* 2014 —  Людміла Яўгенаўна Уліцкая
* 2015 —  Мірча Кертереску
* 2016 —  Анджей Стасюк 
* 2017 —  Карл Уве Кнаусгор
* 2018 —  Зеді Сміт
* 2019 —  Мішэль Уэльбек
* 2020 —  Драга Янчар
* 2021 —  Ласла Краснахоркаі


Катэгорыя:Літаратурныя прэміі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1964 годзе
Хадзячыя мерцьвякі (тэлесэрыял)

**Хадзячыя мерцьвякі** () — амэрыканскі тэлесэрыял Фрэнка Дарабонта, які распачаўся ў ЗША 31 кастрычніка 2010 году на тэлеканале AMC. Вольная экранізацыя аднайменнай сэрыі коміксаў Робэрта Кэркмана, Тоні Мура й Чарлі Адларда. Першы сэзон сэрыяла ўтрымлівае 6 эпізодаў, другі будзе ўтрымліваць 13.

## Сюжэт
Памочнік шэрыфа Рык Граймз атрымоўвае цяжкае кулявое раненьне ў перастрэлцы з бандытамі. Апрытомеўшы ў шпіталі, ён заўважае, што ўвесь мэдычны пэрсанал адсутнічае, а ў самім будынку поўная разруха. Паступова ён усьведамлюе, што адбылася трагедыя, якая зьвязана з жывымі мерцьвякамі. Ён спрабуе адшукаць сваю жонку й сына, якія, відаць, здолелі выратавацца. На працягу сэрыяла ён сустракаецца зь іншымі людзьмі й, дзякуючы сваім лідэрскім здольнасьцям, узначальвае групоўку людзей.

## Акторы
* Эндру Лінкальн у ролі Рыка Граймза
* Джон Бэрнтал — Шэйн Ўолш
* Сара Ўэйн Кэліс — Лоры Граймз
* Лоры Голдэн — Андрэа
* Джэфры ДэМун — Дэйл Горват
* Стывэн Юн — Глен
* Чэндлер Рыгз — Карл Граймз

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт 
* Старонка сайта на сайце канала FoxCrime

Катэгорыя:Тэлесэрыялы ЗША
Катэгорыя:Тэлесэрыялы 2010 году
Брэд Джонз

**Брэдлі Скот «Брэд» Джонз** (;  19 сакавіка 1982 году, Пэрт, Аўстралія) — колішні аўстралійскі футбаліст, брамнік. Былы гулец нацыянальнай зборнай Аўстраліі. Нарадзіўся ў заходняй частцы Аўстраліі, але абодва ягоныя бацькі паходзяць з Ангельшчыны.

## Біяграфія
У 2000 годзе сэлекцыянэры «Мідлзбра» выявілі пэрспэктыўнага галкіпэра ў камандзе «Бэйзўотэр Сіці», якая гуляла ў адной з рэгіянальных лігаў Аўстраліі. Пераехаўшы ў Ангельшчыну, Джонз спачатку гуляў у моладзевай камандзе, а затым пабываў у арэндзе ў некалькіх клюбах ніжэйшых дывізіёнаў, пакуль, нарэшце, у студзені 2004 году не дэбютаваў у аснове свайго клюбу. У жніўні 2010 году стаў гульцом «Лівэрпулу». Сума трансфэру склала 2,3 млн фунтаў стэрлінгаў. Кантракт разьлічаны на тры гады.

## Асабістае жыцьцё
У лістападзе 2011 году страціў сына, які хварэў на леўкемію.

## Дасягненьні
**«Мідлзбра»**:
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2004

**«Фэеноорд»**:
* Чэмпіён Нідэрляндаў: 2017
* Уладальнік Кубка Нідэрляндаў: 2018
* Уладальнік Супэркубка Нідэрляндаў: 2017

**«Аль-Наср»**:
* Чэмпіён Саудаўскай Арабіі: 2019
* Уладальнік Супэркубка Саудаўскай Арабіі: 2019, 2020

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Лівэрпулу»

Катэгорыя:Аўстралійскія футбалісты
Катэгорыя:Аўстралійскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 году
Мануфактура

**Мануфактура** — форма капіталістычнай прамысловай вытворчасьці, заснаваная на падзеле працы і ручной рамеснай тэхнікі, папярэднічае буйной машыннай індустрыі.

## Мануфактуры Беларусі
* Ашмянскія гарбарныя мануфактуры
* Бабруйскія цагельныя мануфактуры
* Лешчанская шкляная мануфактура
* Навасьвержанская фаянсавая мануфактура

Катэгорыя:Прамысловасьць
Ашмянскія гарбарныя мануфактуры

**Ашмянскія гарбарныя [[мануфактура|мануфактуры]]**. Дзейнічалі ў 1835 – 1914 гг. у Ашмянах. Было 6 прадпрыемстваў, якімі валодалі купцы і мяшчане. Выкарыстоўваліся конныя рухавікі і вадзяное кола. Выраблялі скуры рознага гатунку: для простага абутку, шчыгрым (мяккая, шурпатая авечая ці казіная скура, аздобленыя адмысловым узорам), гамбурскі тавар з конскіх скураў, а таксама шавецкія загатоўкі. На кожным прадпрыемстве працавала ад некалькіх да 95 чалавек. За год выраблялі 2-7 тысяч пудоў скур (1885 г.).

Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Катэгорыя:Ашмяны
Бабруйскія цагельныя мануфактуры

**Бабруйскія цагельныя [[мануфактура|мануфактуры]]**. Дзейнічалі ў 1833 – 1914 гг. ў межах сучаснага Бабруйску Магілёўскай вобласьці (4 цагельні). Выраблялі цэглу ад 745 да 7000 000 штук за год на 11 - 922 000 рублёў. У розныя гады працавалі ад 33 да 156 рабочых.

## Літаратура
* Бабруйскія цагельныя мануфактуры // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2. –Мн., 1996. – С.193.

Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Катэгорыя:Бабруйск
Навасьвержанская фаянсавая мануфактура

**Навасьвержанская фаянсавая [[мануфактура]]** (фарфорня) — прадпрыемства, якое заснаваў Міхал Казімер Радзівіл «Рыбанька» ў мястэчку Сьвержань у 1742 годзе. Другое такое прадпрыемства ў Рэчы Паспалітай, пасьля мануфактуры ў Белай, што належала маці Рыбанькі. Міхал Казімер Радзівіл «Рыбанька» адправіў сваіх мясцовых хлопцаў за мяжу для атрыманьня прафэсійных ведаў і навыкаў. Сваё навучаньне яны скончылі ў жніўні 1741 году, а ў красавіку 1742 году фарфорня дала першую прадукцыю. Увесь клопат па арганізацыі вытворчасьці несьлі на сабе мясцовыя майстры. За ўсю гісторыю тут працаваў толькі адзін іншаземец — немец Кюнтцэльман. Найважнейшым яго абавязкам была падрыхтоўка мастакоў зь мясцовых хлопцаў. На мануфактуры выраблялі сталовы і аптэчны посуд, дэкаратыўныя куфэркі, шкатулкі, чарнільніцы, літургічны посуд, фігуры сьвятых для алтароў, бюсты старажытных філёзафаў для інтэр’ера бібліятэкаў, фаянсавыя пячныя пліткі, кафлю. А таксама выраблялі фаянсавыя алтары для касьцёлаў. Мануфактура выконвала заказы шляхты і магнатаў, а таксама працавала на продаж.

Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Катэгорыя:Рэч Паспалітая
Ёган Марыя Фарына

**Ёган (Джаваньні) Марыя Фарына** (, ; 1685—1766) — ураджэнец Італіі, заснавальнік парфумэрнай фабрыкі ў Кёльне, стваральнік адэкалёну.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1685 годзе
Катэгорыя:Парфумэры
Катэгорыя:Нямецкія вынаходнікі
Катэгорыя:Памерлі ў 1766 годзе