open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
International Refugee Organization

**International Refugee Organization** (**IRO**) — міжнародная арганізацыя справаў уцекачоў (асобаў, якія падчас Другой сусьветнай вайны з розных прычын апынуліся ў Нямеччыне й Аўстрыі).

Дзейнічала ў 1947—1950 гадох. Дзякуючы ёй шмат беларусаў здолелі эміграваць з Эўропы ў ЗША.

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Спэцыялізаваныя ўстановы ААН
Катэгорыя:Лягэры для перамешчаных асобаў
Уладыслаў Брант

**Уладысла́ў Брант** (; 1838 — 1912) — польскі афіцэр, паўстанец 1863—1864 рокаў.

## Жыцьцяпіс
Быў афіцэрам расейскага войска. У 1863 у чыне капітана служыў у Беластоку. Па выбуху паўстаньня перайшоў на бок інсургентаў, атрымаў чым палкоўніка і ўзначаліў уласны аддзел, зь якім ваяваў у раёне Горадні й Аўгустова.

Напісаў кнігу «Мой удзел у паўстаньні. На саракавую гадавіну студзеньскага паўстаньня», выдадзеную ў Львове ў 1903 року.

## Літаратура
*  Рэпрынт: 
* 

Катэгорыя:Афіцэры-паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Вайскоўцы Расейскай Імпэрыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1838 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1912 годзе
Станіслаў Брант

**Станісла́ў Брант** — шляхціч Ваўкавыскага павету, паўстанец 1863—1864 рокаў. Сын Казімера Бранта.

## Жыцьцяпіс
Бацька Казімер Брант валодаў маёнткам Зэльзін у Ваўкавыскім павеце.

За ўдзел у паўстаньні 1863 року Станіслаў быў сасланы. Паводле царскага павяленьня ад 13 і 17 траўня 1871 вызвалены ад паліцэйскага нагляду з правам пасяленьня ў любым месцы Расейскай імпэрыі за выняткам сталіцы і сталічнай губэрні, Царства Польскага і Заходняга краю, з забаронаю заняцьця дзяржаўных і грамадзкіх пасадаў.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Brandt — uczestnicy Powstania Styczniowego 1863 o tym nazwisku

Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Высланыя
Глобінскі раён

**Глобінскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Палтаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Глобіна.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Палтаўскай вобласьці
Зянькоўскі раён

**Зянькоўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Палтаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Зянькоў.

## Глядзі таксама
* Возера Жураўлінае (заказьнік)


Катэгорыя:Раёны Палтаўскай вобласьці
Кабэляцкі раён

**Кабэляцкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Палтаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Кабэлякі.

Катэгорыя:Раёны Палтаўскай вобласьці
Карлаўскі раён

**Карлаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Палтаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Карлаўка.

Катэгорыя:Раёны Палтаўскай вобласьці
Выканаўчы аддзел Літвы

**Выканаўчы аддзел Літвы** — цэнтар па кіраўніцтву паўстаньнем 1863—1864 гадоў у Літве і Беларусі. Створаны ў Вільні 14(26).6.1863 году паводле дэкрэту варшаўскага Нацыянальнага ўрада ад 18.4.(10.5).1863 году на базе Аддзелу кіраўніцтва правінцыямі Літвы.

Старшынём быў спачатку прадстаўнік «белых» Якуб Гейштар, уваходзілі ў аддзел і «чырвоныя» — Кастусь Каліноўскі, Уладыслаў Малахоўскі, Зыгмунт Чаховіч, Ільдэфонс Мілевіч. Фармальна залежаў ад варшаўскага паўстанцкага ўрада. Аднак «чырвоныя» неўзабаве ўзялі рэвалюцыйную ўладу ў свае рукі і вырашылі найважнейшыя пытаньні паўстаньня незалежна ад Варшавы.

Пасьля арышту Я. Гейштара, галоўным кіраўніком паўстаньня стаў К. Каліноўскі. Як сьцьвярджаў Юзаф Каліноўскі назва Выканаўчага аддзелу Літвы, *«хаця ўтрымалася, не адпавядала першапачатковай праграме і была анахранізмам»*.

Аддзел імкнуўся ўмацаваць рэвалюцыйную арганізацыю, наладзіць сувязі з расейскімі рэвалюцыянэрамі, далучыць да паўстаньня шырокія народныя масы. Спыніў сваё існаваньне пасьля задушэньня паўстаньня.

## Чальцы аддзела
* Якуб Гейштар
* Кастусь Каліноўскі
* Юзаф Каліноўскі
* Францішак Далеўскі
* Антоні Яленскі
* Ігнат Лапацінскі
* Аляксандр Аскерка
* Ігнат Здановіч

## Глядзіце таксама
* Выканаўчы аддзел Русі

## Літаратура
* Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с., [8] к.: іл.

Катэгорыя:Паўстаньне 1863—1864 гадоў
Благавешчанскае

**Благавешчанскае** (; у 1924—2016 гадах — *Ульянаўка*) — места ў Кіраваградзкай вобласьці Ўкраіны. Насельніцтва 5000 чал. (01.04.2025).

## Гісторыя
* 1840: дата заснаваньня.
* 1974: атрымаў статус места.

## Насельніцтва

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Кіраваградзкай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Благавешчанскі раён (Кіраваградзкая вобласьць)

**Благавешчанскі раён** (; у 1921—2016 гадах — *Ульянаўскі раён*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Кіраваградзкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Благавешчанскае.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Кіраваградзкай вобласьці
Крапіўніцкі раён

**Крапіўніцкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Кіраваградзкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Крапіўніцкі.

## Глядзіце таксама
* Вялікая Севярынка

Катэгорыя:Раёны Кіраваградзкай вобласьці
Бабрынецкі раён

**Бабрынецкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Кіраваградзкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Бобрынец.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Кіраваградзкай вобласьці
Севяране

**Севяра́не**, **сеўрукі́** (старарус. *сѣверо, сѣверъ, сѣверы*) — усходнеславянскае племя. Насяляла басэйны рэк Дзясна, Сейм, Сула, Псёл, Ворскла. На поўначы межавалі зь вяцічамі і радзімічамі, на захадзе з драўлянамі і палянамі.

## Назва
Этымалёгія назва спрэчная. Хоць слова й пераклікаецца з славянскім словам «север», аднак севяране не зьяўляліся самым паўночным славянскім племенем. Магчыма, што назва паходзіць зь іранскага «сэў» (чорны) або ад протаславянскага слова, якое азначала «чалец сям’і» і адкуль пайшла назва «сэрбы».

## Мінуўшчына
У часе славянскае калянізацыі расьсяляліся з захаду на ўсход, цераз Панямоньне, потым Падзьвіньне, верагодна, разам з крывічамі, дасягнулі вярхоўяў Дзьвіны, Волгі, Дняпра, адтуль выйшлі на сталае прыстанішча на Дзясьне, Сейме, Суле. Пэўныя іх часткі аддзяліліся, асеўшы на левым беразе верхняга Нёману, на Случы.

Пачаткова падлягалі Хазарскаму каганату. Пасьля некалькіх перамог рускага князя Алега былі падпарадкаваныя Кіеўскай Русі ў 885 року і бралі ўдзел у вайне зь Бізантыяй.

Апошнія згадкі пра севяран датаваныя 1024 рокам. Тэрыторыя іхняга пражываньня атрымала назву Севершчына.

## Глядзіце таксама
* Вялікае перасяленьне народаў
* Славянская калянізацыя Беларусі

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Ян Станкевіч. «Беларускія плямёны. Севяране.»

Катэгорыя:Усходнеславянскія плямёны
Тытус Далеўскі

**Ты́тус Дале́ўскі** (; ф. Кункулка, цяпер Лідзкі раён, Гарадзенская вобласьць, Беларусь — ; Вільня, цяпер Летува) — адзін з удзельнікаў Паўстаньня 1863—1864 г.г. Памочнік старшыні Выканаўчага аддзелу Літвы (26 чэрвеня — сьнежань 1863 г.).

Нарадзіўся ў сям’і дробнага шляхціча Дамініка Далеўскага. Вучыўся ў Віленскай гімназіі, дзе сябраваў з Францішкам Багушэвічам. Удзельнічаў у рэвалюцыйным студэнцкім руху ў Маскве й Пецярбурзе, дзе тым часам вучыўся ва ўніверсытэтах. Адзін з паплечнікаў Кастуся Каліноўскага напярэдадні паўстаньня, зь лета 1863 г. у кіраўніцтве паўстаньнем. Арыштаваны ў сьнежні 1863 г., расстраляны ў Вільні на Лукіскай плошчы.

## Літаратура
* 1891. Выйшла ў свет кніга Францішка Багушэвіча «Дудка беларуская» // Арлоў У., Сагановіч Г. Дзесяць вякоў беларускай гісторыі. — Вільнюс, 2000.
* Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. Т.5. — Мн.:, 1981 г.
* Суднік С., Сліўкін В. Лідчына ў паўстаньні 1863 года // Лідскі Летапісец, № 4.
* Успаміны Апалоніі Далеўскай з Серакоўскіх

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідзкім раёне
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Расстраляныя
Артур Гротгер

**Арту́р Гро́тгер** (; 11 лістапада 1837, Атыневічы — 13 сьнежня 1867, Амэлі-лес-Баінс-Палалда) — польскі мастак, адзін з асноўных прадстаўнікоў плыні рамантызму ў польскім мастацтве, ілюстратар, аўтар сэрыі малюнкаў, прысьвечаных паўстаньню 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія
Артур Гротгер нарадзіўся 11 лістапада 1837 году ў Атыневічах на Падольлі. Яго бацька Ян Ёсіф працаваў упраўляючым маёнтку Хілары Сімяноўскага і прымаў удзел у паўстаньні 1863—1864 гадоў у якасьці афіцэра 5 палка ўланаў «*Варшаўскія дзеці*». Ян Ёсіф так сама быў таленавітым мастаком, які вывучыўся мастацтву ў Венскай акадэміі мастацтваў. Менавіта ён даў свайму сыну першыя ўрокі маляваньня.

У адзінаццацігадовым узросьце Артур Гротгер пайшоў вучыцца ў майстэрню львоўскага мастака Яна Машкоўскага, дзе на доўгія гады пасябраваў з сынам настаўніка Марцэлем.

Вывучэньне мастацтва Артур працягваў у Школе мастацтваў у Кракаве, а ў 1855—1858 гадах у Венскай акадэміі мастацтваў. У Вене мастак правёў большую частку свайго жыцьця з 1854 да 1865 году. У гэты пэрыяд ён супрацоўнічаў з шматлікімі венскімі журналамі, такімі як «Museestunden», «Waldheim’s Illustierte Zeitung» і «Waldheim’s Illustierte Blatter», a так сама з польскім журналам «Postęp» Ёсіфа Ацецкага. У 1863 годзе Артур стаў рэдактарам «Postęp».

Падчас паўстаньня 1863—1864 гадоў Гротгер удзельнічаў у дапамозе паўстанцам, якія зьбеглі з расейскага палону ў Аўстрыю. 23 студзеня 1863 году ў венскім доме Артура Гротгера быў арыштаваны паляк, які падазраваўся ва ўдзеле ў паўстаньні. Гротгер таксама быў абвінавачаны ўладамі ў рэвалюцыйнай дзейнасьці, пасьля чаго імпэратар Франц Ёсіф пазбавіў мастака стыпэндыі, у выніку чаго зьбяднеўшы Гротгер быў вымушаны ў ліпені 1865 году пакінуць Вену.

З-за фінансавых складанасьцяў Артур быў вымушаны вандраваць па Галіцыі, зарабляючы на жыцьцё маляваньнем партрэтаў. Аднак ў гэты ж зьявіліся найлепшыя творы мастака, выкананыя чорнай і белай крэйдай.

У 1866 годзе Артур Гротгер пазнаёміўся з 16-гадовай Вандай Мон, у якую імгненна закахаўся. У пагоні за прызнаньнем Гротгер накіраваўся ў Парыж, дзе змог скончыць цыкл малюнкаў «Вайна», які купіў аўстрыйскі прынц Франц. У студзені 1867 году, пакутуючы на пагаршэньне здароўя, Артур быў накіраваны дактарамі на курорт Амэлі-лес-Баінс-Палалда ў францускіх Пірэнэях, дзе ён памёр 13 студзеня 1867 году. Цела мастака было прывезенае ў Львоў 4 ліпеня 1868 году і пахаванае на Лычакаўскіх могілках.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Цыклы: Polonia, Lituania, Wojna. Львоў: H.Altenberg, 1911.
* Біяграфія
* Творы 

Катэгорыя:Польскія мастакі
Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы

**Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы** () — орган кіраваньня паўстаньнем 1863—1864 гадоў у Літве і Беларусі. Створаны ў сакавіку 1863 году ў Вільні замест скасаванага Часовага правінцыянальнага ўрада Літвы і Беларусі. Узьнік у выніку змовы буржуазнай групоўкі «белых» з камісарам варшаўскага паўстанцкага ўрада ў Літве і Беларусі. У склад аддзела ўвайшлі «белыя»: Якуб Гейштар (1827–1897), старшыня, Аляксандар Аскерка (1830–1911), Францішак Далеўскі (1825–1904), Ігнаці Лапацінскі (1822–1882), Антон Яленскі (1818–1874). камісарам Нацыянальнага ўраду быў Нестар Ляранс. 27 лютага 1863 году аддзел абвясьціў несапраўднымі ўсе мандаты Часовага ўрада. «Белыя» імкнуліся звузіць сацыяльную базу паўстаньня, паставіць на камандныя пасады сваіх аднадумцаў. Аддзел выдаваў загады і адозвы (у тым ліку маніфэст да беларускіх сялянаў ад 3 траўня 1863 году на беларускай мове), газэты. У канцы траўня — пачатку чэрвеня 1863 году Аскерка, Далеўскі і Яленскі арыштаваныя, замест іх уведзеныя прадстаўнікі «чырвоных» Кастусь Каліноўскі і Уладыслаў Малахоўскі, намаганьнямі якіх выдадзеныя дакумэнты радыкальнага характару, у тым ліку «Прыказ… да народу зямлі літоўскай і беларускай» (11 чэрвеня 1863 году), № 7 «Мужыцкай праўды». 26 чэрвеня 1863 году Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы перайменаваны ў Выканаўчы аддзел Літвы.

## Літаратура
* Gieysztor, J. Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857–1865 : w 2 t. / J. Gieysztor ;  przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. – Wilno : Nakładem Tow. Udz. “Kurjer Litewski”, 1913. – T. 1. – 422 s.
* Gieysztor, J. Pamiętniki Jakóba Gieysztora z lat 1857–1865 : w 2 t. / J. Gieysztor ;  przedmowa i przypisy prof. T. Korzona. – Wilno : Nakładem Tow. Udz. “Kurjer Litewski”, 1913. – T. 2. – 384 s.
* Смирнов, А.Ф. Восстание 1863 года в Литве и Белоруссии / А.Ф. Смирнов. – М. : АН СССР, 1963. – 392 с.
* Лазутка, С.А. Революционная ситуация в Литве, 1859–1862 / С.А. Лазутка. – М. : Высшая школа, 1961. – 260 с.
* Революционный подъем в Литве и Белоруссии в 1861–1862 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. – М. : Наука, 1964. – 707 с.
* Восстание в Литве и Белоруссии 1863–1864 гг.: материалы и документы / гл. ред. : С. Кеневич. – М. : Наука, 1965. – 586 с.
* Ramotowska, F. Tajemnie państwo polskie w powstaniu styczniowym 1863–1864: struktura organizacyjna : w 2 cz. / F. Ramotowska. – Warszawa : DiG, 1999–2000. – Cz. 1. – 1999. – 727 s.
* Кісялёў Г.В. Аддзел кіраўніцтва правінцыямі Літвы //Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі. — Т. 1. А — Беліца / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-074-2. — c.47

Катэгорыя:Паўстаньне 1863—1864 гадоў
Ланэлі Таўн

«**Ланэлі Таўн**» () — ўэйлскі футбольны клюб з гораду Ланэлі. Заснаваны ў 1896 годзе. Чэмпіён Ўэйлзу (2008), уладальнік Кубка Ўэйлзу (2011).

## Гісторыя
У 2013 годзе каманда зьмяніла назву з «Ланэлі» на «Ланэлі Таўн».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Ланэлі
Тарасавічы

Назву **Тарасавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Тарасавічы — вёска ў Зьдзецельскім раёне
** Тарасавічы — вёска ў Карэліцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Тарасавічы — вёска ў Асіпавіцкім раёне
** Тарасавічы — вёска ў Клімавіцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Тарасавічы — вёска ў Вялейскім раёне

## Глядзіце таксама
* Тарас 
* Тарасава
* Тарасаў
* Тарасаўка
* Тарасаўшчына
* Тарасы 
* Тарасюкі
Ян Козел-Паклеўскі

**Ян Ко́зел-Пакле́ўскі** (1837, Сэрвач Вялікі, Менская губэрня, Расейская імпэрыя — 7 траўня 1896, Бабруйск, Менская губэрня, Расейская імпэрыя) — палкоўнік войск польскіх падчас Студзеньскага паўстаньня, кіраўнік 3-га корпусу паўстанцкіх войск (1863—1864), камэндант Варшавы. Сябра Літоўскага Правінцыйнага камітэту.

## Біяграфія
У 1852 годзе паступіў у кадэцкі корпус у Санкт-Пецярбургу, пасьля заканчэньня (1856) вучыўся ў Ваенна-інжынэрнай Акадэміі. Тут ён пазнаёміўся з радыкальнымі актывістамі з асяродку службовых асобаў (Яраслаў Дамброўскі, Зыгмунт Серакоўскі). У 1859 зволіўся з вайсковай службы ў чыне штабс-капітана ды пераехаў ў Парыж, дзе працягнуў вучобу. Там ён знаёміцца зь Людвікам Міраслаўскім.

## Удзел ў паўстаньні
У 1861 пераяджае ў Вільню ды засноўвае Камітэт падрыхтоўкі паўстаньня. Наведваў Маскву, кантактаваў з патаемнымі вайсковымі таварыствамі. Пасьля пачатку паўстаньня ён едзе ў Санкт-Пецярбург па сродкі і штабныя мапы. У красавіку 1863 знаходзіцца ў Варшаве, дзе ўваходзіць ў Центральны паўстанцкі ўрад, з чэрвеня вайсковы камэндант Варшавы. У жніўні прызначаны ваенным кіраўніком Аўгустоўскага павету Гарадзенскай губэрні. Ён прыняў кіраўніцтва войскамі Гарадзенскай губэрні і з 15 сьнежня 1863 быў камандзірам III корпуса сіл паўстанцаў. Ён выехаў у Бэльгію, дзе набыў 3000 вінтовак і стрэльбаў. У той жа час паўстанцы спынілі сваю дзейнасьць у давераным яму рэгіёне.

## Пасьля паўстаньня
У красавіку 1864 ён адправіўся ў Парыж, Дрэздэн. Падчас франка-прускай вайны 1870—1871 ён камандаваў брыгадай пяхоты, сфармаванай у Вандэі. Пасьля паразы ў вайне вырашае вярнуцца на Радзіму, просіць расейскі пашпарт. Пераяжджае ў Царства Польскае.
Тут у 1872 годзе, аднак, насуперак абяцаньням расейцаў, арыштаваны і паўстаў перад камісіяй па расьсьледаваньні, дзе даў разгорнутыя паказаньні і склаў клятву вернасьці. Прысуджаны да шматгадовае высылкі ў Алматы.

## Літаратура
* Jan Koziełł-Poklewski.//Polski Słownik Biograficzny, t. XIV
* Біяграфія Яна Козела-Паклеўскага на сайце «Сьвіслацкія аркушы».

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1837 годзе
Катэгорыя:Вайскоўцы Расейскай Імпэрыі
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Афіцэры-паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Высланыя
Катэгорыя:Памерлі ў 1896 годзе
Катэгорыя:Памерлі 7 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў Бабруйску
Катэгорыя:Козел-Паклеўскія
Новаўкраінскі раён

**Новаўкраінскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Кіраваградзкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Новаўкраінка.

Катэгорыя:Раёны Кіраваградзкай вобласьці
Альшанскі раён

**Альшанскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Кіраваградзкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Альшанка.

Катэгорыя:Раёны Кіраваградзкай вобласьці
Ізюмскі раён

**Ізюмскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Ізюм.

Катэгорыя:Раёны Харкаўскай вобласьці
Харкаўскі раён

**Ха́ркаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Харкаў.

## Населеныя пункты
* Ізюм
* Багадухаў
* Балаклея
* Барвенкава
* п.г.т. Бязьлюдаўка
* Валкі
* Воўчанск
* Дэргачы
* Зьмееў
* Краснаград
* Купянск
* Лазава
* Люботын
* Мэрэфа
* Піўдэннае
* Першамайскі
* Чугуеў

Катэгорыя:Раёны Харкаўскай вобласьці
Раман Станіслаў Сангушка

**Рама́н Станісла́ў Сангу́шка ** ( (24 красавіка 1800, в. Антаніны, Валынь — 26 сакавіка 1881, Славута) — князь, грамадзкі дзяяч.

Сын генэрала Яўстаха Эразма Сагнушкі, старэйшы брат Уладыслава Гераніма Сангушкі. Служыў у гвардыі Расейскай імпэрыі. Трапіў у палон у бітве пад Лысабокамі пад час паўстаньня 1830—1831 г.г. За ўдзел у паўстаньні быў сасланы ў Сыбір, а потым на Каўказ. На Каўказе ўдзельнічаў у сутычках зь мясцовымі горнымі плямёнамі, быў кантужаны. У 1844 годзе вярнуўся на радзіму. Шмат зрабіў для разьвіцьця мястэчка Славуты. Заснаваў тут суконную фабрыку, гадаваў арабскіх скакуноў. Памёр 26 сакавіка 1881 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Kelmentyna Sanguszkowa Польская лічбавая бібліятэка 
* http://republika.pl/sanguszko/sanguszko14.htm 
* http://www.gutenberg.org/ebooks/17732 Гісторыі Джозэфа Конрада на Праекце Гутэнберга 

Катэгорыя:Вайскоўцы Расейскай Імпэрыі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Высланыя ў Сібір
Раман Станіслаў
Лінамээсконд Пайдэ

«**Лінамээсконд**» () — эстонскі футбольны клюб з гораду Пайдэ. Заснаваны ў 1990 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Пайдэ
Ражышча (неадназначнасьць)

Назву **Ражышча** маюць:

## Населеныя пункты
* Ражышча — горад у Валынскай вобласьці Ўкраіны
* Ражышча — вёска ў Асіпавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі
Уборак

Назву **Ўборак** маюць:

* Уборак — пасёлак у Добрускім раёне Гомельскай вобласьці
* Уборак — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Уборак — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці
* Уборак — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласьці
* Уборак — станцыя ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласьці
Вярста

**Вярста́** — старадаўняя ўсходнеславянская адзінка вымярэньня адлегласьці, вядомая з XI ст. Велічыня яе вагалася ад 500 да 1000 сажняў. У Расеі з канца XVIII ст. і да ўвядзеньня мэтрычнай сыстэмы мер яна раўнялася 1066,781 м. У Беларусі былі вядомыя два віды вярсты — малая даўжынёю 1559,7 м, роўная 798 сажням і вялікая вярста — 1948,2 м, роўная 1000 сажняў (Літоўскія меры адлегласьці).

## Этымалёгія

Слова агульнаславянскае й утворанае пры дамапозе суфіксу *-т-* ад тое самае асновы, што й слова *вярцець*. Першапачатковае значэньне — «паварот плуга» .

## Крыніцы

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня даўжыні
Станіслаў Сільвястровіч

**Станісла́ў Сільвястро́віч** (1833 — каля 1910) — памешчык, уладальнік маёнтка Гожа ў Гарадзенскім павеце Гарадзенскай губэрні. Сябра Гарадзенскай рэвалюцыйнай арганізацыі, летам 1863 году — паўстанцкі начальнік Гарадзенскага ваяводзтва.

Нарадзіўся ў 1833 годзе ў сям’і Сільвястровічаў, якія валодалі Гожай з 1787 году. Скончыў унівэрсытэт у Дэрптце (Тарту). Вярнуўшыся пасьля сьмерці бацькі ў Гожу, стаў уладальнікам маёнтка, значна аблегчыў павіннасьці сялянаў.

У 1861 годзе пазнаёміўся з удзельнікамі Гарадзенскай рэвалюцыйнай арганізацыі, у тым ліку і з Кастусём Каліноўскім. У першыя месяцы паўстаньня Гожа была цэнтрам паўстанцкай дзейнасьці ў ваколіцах Гародні. Сюдою перакідваліся дакумэнты і грошы з Каралеўства Польскага, якое знаходзілася за Нёманам. Пасьля выезду К. Каліноўскага ў Вільню стаў паўстанцкім начальнікам Гарадзенскага ваяводзтва, але ўжо ў ліпіне 1863 году быў арыштаваны разам з паўстанцкім сакратаром, сваім стрыечным братам Зыгмунтам Урублеўскім. Маўчаў больш за восем месяцаў і даў першыя паказаньні толькі пасьля сьмерці К. Каліноўскага.

У канцы 1864 г. быў высланы ў сыбірскія шахты на катаргу тэрмінам на восем год. Маёнтак Гожа быў канфіскаваны, жонка Сільвястровіча і двое ягоных сыноў — Фэлікс і Станіслаў — пакінутыя бяз сродкаў да існаваньня. У 1876 г. атрымаў дазвол перасяліцца ў гарадок Ядрын Казанскай губэрні. У 1878 г. атрымаў дазвол прыехаць на чатыры месяцы дадому, дзе ўпершыню за 15 гадоў пабачыў сваіх блізкіх — жонку і сыноў. Памёр каля 1910 г. у  на Валыні.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1833 годзе
Катэгорыя:Асобы Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Высланыя ў Сібір
The Wind in the Willows (песьня)

«**Bread and Fishes**» (), болей вядомая як «**The Wind in the Willows**» () — песьня, складзеная брытанскім фолькавым музыкам Аланам Бэлам.

На пачатку 1960-х Алан стаў адным з музыкаў новаўтворанага фолк-гурту «Taverners» з Блэкпулу. Ён займаўся складаньнем для гурту песьняў, адной зь якіх стала «Хлябы і рыбы». У 2005 року складанка створаных Аланам Бэлам у розныя рокі песьняў была выдадзеная пад назваю «The Definitive Collection».

Аўтар згадвае, што з усіх створаных ім песьняў гэтая далася лягчэй за ўсё: ідэя і мэлёдыя зьявілася ў яго аднойчы ў сераду, ён сеў і занатаваў тэкст і ноты. На ўсе праўкі спатрэбіліся дзьве гадзіны. У наступны аўторак Алан Бэл выканаў гэтую песьню на сходзе альпінісцкага клюбу, і неўзабаве яе сталі выконваць іншыя выканаўцы.

Песьня займела такую папулярнасьць, што яе лічаць народнаю мэлёдыяй XVIII стагодзьдзя. У прыватнасьці ірляндцы настойваюць, што яна называецца «Вецер у вербах» і зьяўляецца народнай ірляндзкай.

Тэкст песьні заснаваны на паданьні, што Ісус у дзяцінстве разам зь Язэпам і Марыяй наведаў Ангельшчыну.

## Глядзіце таксама
* Цуд памнажэньня хлябоў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тэкст песьні на Фолкіпэдыі
* 

Катэгорыя:Ангельскія песьні
Катэгорыя:Хрысьціянскія гімны
Катэгорыя:Песьні XX стагодзьдзя
Маніфэст 22 студзеня

**Маніфэст 22 студзеня** () — маніфэст выданы 22 студзеня 1863 ў Варшаве Цэнтральным нацыянальным камітэтам, які абвесьціў пачатак паўстаньня 1863—1864 гадоў.

## Зьмест
Маніфэст абвяшчаў, што Цэнтральны нацыянальны камітэт прымае на сябе паўнамоцтвы Часовага Нацыянальнага Ўраду. Заклікае грамадзян былой Рэчы Паспалітай (палякаў, украінцаў, беларусаў, літоўцаў і жыдоў) ўзьняцца на барацьбу за аднаўленьне дзяржавы ў межах 1772, і ўзброенаму супрацьстаяньню Расейскай імпэрыі.
Было задэкляравана абяцаньне надзяліць 3 моргамі (каля 2 дзесяцін) зямлі безьзямельных сялянаў, якія са зброяй у руках падтрымаюць паўстаньне.

## Ацэнкі ў гістарыяграфіі
У навуковай літаратуры замацаваліся высновы пра тое, што паўстаньне 1863 г. па складу ўдзельнікаў было пераважна шляхецкім, а па зьместу праграмы — буржуазна-дэмакратычным, што рэвалюцыйныя дэмакраты з прычыны сваей слабасьці не змаглі павесьці за сабою сялянскія масы і вымушаныя былі падпарадкоўвацца шляхецкім рэвалюцыянэрам.

## Літаратура
* Stefan Kieniewicz Powstanie styczniowe, Warszawa 1972; ISBN 83-01-03652-4.
* Біч М. Паўстаньне 1863—1864 гг. Кастусь Каліноўскі. // Гістарычны Альманах. — 2002. — №6

Катэгорыя:Паўстаньне 1863—1864 гадоў
Эразм Заблоцкі

**Эра́зм Забло́цкі** гербу Лада (1831—1884) — пад час паўстаньня 1863—1864 гадоў кіраўнік цывільны да чэрвеня 1863 г., а пасьля камісар гарадзенскага ваяводзтва, ураднік гарадзенскай будаўнічай камісіі, дзяяч кансьпірацыі.

Сын Казімера Заблоцкага (1790—1824) і Ізабэлі Яксы-Жэромскай (1790 — 16 сьнежня 1871).

У траўні зьдзейсьніў разам з Каліноўскім інспэкцыйную паездку па Слонімшчыне. Пасьля ад’езду Каліноўскага ў Вільню заняў пакінутае ім месца ваяводзкага камісара. Увосень 1863 г. арыштаваны. Асуджаны на 15 гадоў прымусовай працы.

Быў жанаты з 23 ліпеня 1849 году з Гэленай Вата-Скрыдлеўскай гербу Самсон (1828—1859). Меў зь ёю сына Рафала Заблоцкага (1854—1911) і тры дачкі: Аўгустыну (1851—1903), Казімеру (1853—1943) і Гэлену (1859—1929).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1831 годзе
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Асобы Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Памерлі ў 1884 годзе
Быхавец

**Быхавец** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Адам Ян Віктар Быхавец (1796 — пасьля 1866) — шляхціч, удзельнік паўстаньня 1863 року
* Аляксандар Быхавец (? — 1863) — шляхціч, гісторык-аматар
* Іван Быхавец (каля 1630 — ?) — украінскі дыплямат
* Станіслаў Юзэф Даніель Быхавец — расейскі генэрал-маёр
* Юзэф Уладыслаў Быхавец (1778—1845) — польскі пісьменьнік

## Глядзіце таксама
* Быхаўцы
* Хроніка Быхаўца
Гандзасар Капан

«**Гандзасар**» — армянскі футбольны клюб з гораду Капану. Заснаваны ў 1963 годзе. Срэбраны (2017) і трохразовы бронзавы (2008, 2011, 2013) прызэр чэмпіянату Армэніі, уладальнік Кубка Армэніі (2018). Уласьнікам клюбу ёсьць «Зангязурскі медна-малібдэнавы камбінат» (Каджаран).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Капан
Ахвярнік (сузор’е)

**Ахвя́рнік** () — паўднёвае сузор’е, якое ляжыць паміж Скарпіёнам і Паўднёвым Трыкутнікам. Сузор’е Ахвярнік было пералічана сярод іншых 48 сузор’яў старажытнагрэцкім астраномам Пталемэем і застаецца адным з 88 сучасных сузор’яў.

## Міталёгія
У старажытнагрэцкай міталёгіі сузор’е сымбалізавала алтар, на якім багі Зэўс, Пасэйдон і Аід зьдзейсьнілі ахвяраваньне перад тым, як пачаць вайну супраць тытанаў. Млечны Шлях што праходзіць побач, сымбалізаваў дым ад прынесенай на алтар ахвяры.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Танганьіка (неадназначнасьць)

**Танганьіка**:

* Танганьіка — возера ў Афрыцы
* Танганьіка — былая краіна ў Афрыцы
* Танганьіка — былая брытанская калёнія
* Танганьіка — правінцыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
* «Танганьіка» — прыгодніцкі фільм 1954 року
Адам Ян Віктар Быхавец

**Ада́м Ян Ві́ктар Бы́хавец** гербу «Магіла» (; 23 сьнежня 1796 — ?) — шляхціч Ваўкавыскага павету, паўстанец 1863—1864 рокаў.

## Жыцьцяпіс
Сын Юзэфа Быхаўца і Разаліі зь Бісьпінгаў. Быў юрыстам, практыку адбываў у Горадні, пасьля — судзьдзя ваўкавыскага апэляцыйнага суду.

У 1840 року валодаў маёнткам Адамкаў у Ваўкавыскім павеце Гарадзенскай губэрні, за 1,5 км ад Лыскава.

Браў удзел у Студзеньскім паўстаньні, арыштаваны ў 1863 і асуджаны да ссылкі. Меў прымусова прадаць частку ўладаньняў (Зэльзін і Юзэфполь). Царскі ўрад усталяваў скрайні тэрмін для продажу, пасьля якога маёнткі маглі быць канфіскаваныя ў даход дзяржавы — 10 сьнежня 1867. Частку ўладаньняў разам з фальваркамі Лаўрыновічы і Юзэфполь на 2780 дзесяцін выкупілі Івановы; другой, на 426 дзесяцін (разам з фальваркам Цэрэбух), напрыканцы XIX стагодзьдзя валодаў Казімер Брант.

У 1866 жыў пад наглядам паліцыі ў месьце Нараўчат Пензенскай губэрні (цяпер вёска ў Пензенскай вобласьці Расеі).

## Сям’я
Быў жанаты з дачкою ваўкавыскага межавага судзьдзі Яна Жулкоўскага. Мелі сына Зьдзіслава.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Высланыя
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі

Катэгорыя:Памерлі ў XIX стагодзьдзі
Украінскі дэмакратычны альянс за рэформы

**Украінскі дэмакратычны альянс за рэформы, УДАР** () — палітычная партыя ва Украіне. Лідэр партыі — Віталь Клічко.

## Ідэалёгія

## Удзел у выбарах
На выбарах 2012 году сьпіс партыі падтрымала 2 847 979 выбарцаў, або 13,96% (трэцяе месца) Па сьпісу «УДАР» атрымаў 34 мандаты ў Вярхоўнай Радзе. Яшчэ 6 прадстаўнікоў партыі атрымалі месца ў парлямэнце празь перамогі ў мажарытарных акругах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Палітычныя партыі Ўкраіны
Ян Эдвард Ваньковіч

**Ян Э́двард Ванько́віч** (23 кастрычніка 1834, маёнтак Малая Сьляпянка, Менскі павет — 2 жніўня 1899, Кракаў) — кіраўнік паўстаньня 1863—1864 рокаў у Берасьцейскім павеце. Сын Валянціна Ваньковіча.

## Жыцьцяпіс
Сын Валянціна Ваньковіча і Анелі з Растоцкіх. Па сьмерці бацькі атрымаў у спадчыну маёнтак Малая Сьляпянка.

Скончыў Лясны інстытут у Пецярбургу (1860), працаваў надлясьнічым у Белавежы.

Браў удзел у паўстаньні 1863—1864 рокаў: змагаўся ў аддзеле Стасякевіча, ад траўня ўзначаліў гэты аддзел. Пасьля дзейнічаў на Падляшшы, узначальваў берасьцейскі й кобрынскі паўстанцкія аддзелы. Удзельнічаў таксама ў паходзе генэрала Юзэфа Высоцкага.

Па паразе аддзелу пераехаў у Галіччыну, касір .

За ўдзел у паўстаньні маёнтак Малая Сьляпянка быў канфіскаваны царскімі ўладамі. Ян Эдвард быў арыштаваны аўстрыйскімі ўладамі, але здолеў уцячы і да 1869 перабываў на эміграцыі. Вярнуўся ў Кракаў, дзе й памёр.

Пахаваны на Ракавіцкіх могілках у Кракаве.

Быў жанаты са Станіславай Ясклоўскай.

## Крыніцы

## Літаратура
* Ваньковіч Ян (Ян Эдвард) Валенцьевіч // 
* Ваньковіч Ян Эдвард // 

Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1838 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве
Катэгорыя:Памерлі 2 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1899 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя на Ракавіцкіх могілках у Кракаве
Катэгорыя:Расейскія эмігранты
Валапас

**Валапа́** () — сузор’е з паўночнай частцы зорнага неба, якое разьмясьцілася на плошчы 907 кв. градусаў (13-е паводле плошчы) між схіленьнямі 0°—60° і простым узьняцьцём 13—16 гадзін. Лацінская назва сузор’я паходзіць ад грэцкай  і літаральна азначае «пастух валоў».

Сузор’е Валапас было адным з 48 сузор’яў, пералічаных Пталемэем у II стагодзьдзі. Сёньня яно зьяўляецца адным з 88 сучасных сузор’яў паводле вызначэньняў IAU. У ім месьціцца чацьвертая паводле яскравасьці зорка — Арктур. Акрамя яе ў сузор’і знаходзіцца яшчэ шмат яскравых зорак: 8 больш як чацьвертай зорнай велічыні і 21 больш як пятай — 29 зорак, даступныя для назіраньня няўзброеным вокам.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўночныя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Чырвоныя (паўстаньне 1863—1864 гадоў)

**Чырво́ныя** — палітычны лягер паўстанцаў падчас падрыхтоўкі і выбуху паўстаньня 1863—1864 гадоў. Іх палітычныя погляды былі супрацьпастаўлены «белым». Пачатак згуртаваньня прынята выводзіць з арганізатараў патрыятычных дэманстрацыяў 1861 у Царстве Польскім.

## Палітычная праграма
Выступалі за радыкальныя сацыяльныя зьмены: супраць запрыгоньваньня сялянства і найхутчэйшы пачатак паўстаньня. Лічылі, што зямлю сялянам трэба аддаць без кампэнсацыяў памешчыкам. Носьбіты «чырвоных» перш-наперш гуртаваліся вакол Варшаўскай мэдычна-хірургічнай акадэміі і гімназій Варшавы.

## Дзеячы
Найбольш значнымі прадстаўнікамі «чырвоных» былі:
* Кастусь Каліноўскі
* Уладыслаў Малахоўскі
* Оскар Авэйдэ
* Стэфан Баброўскі
* Ігнат Хмяленскі
* Яраслаў Дамброўскі
* Агатон Гілер
* Зыгмунт Падлеўскі
* Зыгмунт Серакоўскі
* Браніслаў Шварц

## Літаратура
* Norman Davies, *«God’s Playground: A History of Poland, Volume II — 1795 to the Present»*. — New York: Columbia University Press, 1982. — p.&nbsp;351.
* Stefan Kieniewicz *Powstanie styczniowe*,Wydanie: trzecie. — Warszawa Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. — 816 s. 
* Біч М. Паўстаньне 1863—1864 гг. Кастусь Каліноўскі.//Гістарычны Альманах. — Гародня, 2002. — №6

Катэгорыя:Паўстаньне 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Таварыствы
Іван Юльянавіч Здановіч

**Іва́н Юлья́навіч Здано́віч** (нарадзіўся 4 ліпеня 1926 году, вёска Доўгая Шчучынскага павету Наваградзкага ваяводзтва, цяпер у Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці — чэрвень 2022 году) — беларускі настаўнік, краязнаўца.

## Жыцьцяпіс
Зь сялянскай сям’і. Скончыў пачатковую польскую школу ў роднай вёсцы, у 1939—1941 вучыўся ў 5—6 клясах. Падчас вайны скончыў сёмую клясу ў Жалудоцкай школе, два курсы Шчучынскай настаўніцкай сэмінарыі.

Па вайне працаваў загаднікам Баяра-Жалудоцкай пачатковай школы, настаўнікам у роднай вёсцы. Скончыў завочна Лідзкую пэдвучэльню (1946), потым аддзяленьне беларускай мовы і літаратуры філялягічнага факультэту Гарадзенскага пэдінстытуту (1951). Накіраваны на працу ў Берасьцейскую вобласьць.

Працаваў у Малецкай сярэдняй школе (1951—1952), беларускай сярэдняй школе №1 г. Пружаны (1952—1955), выкладаў беларускую мову і літаратуру ў Камянецкай СШ (1955—1957). На Пружаншчыне ў 1955 ажаніўся з Вольгай Талашкевіч, таксама настаўніцай беларускай мовы і літаратуры.

Да 1964 року на Гарадзеншчыне, інспэктар РАНА, дырэктар Капцёўскай СШ (1957—1964). Пасьля вярнуўся з сям’ёй у Пружаны. У 1964—1966 працаваў у Белаляскоўскай, Шарашоўскай, Хараўской школах. Узначальваў пружанскую школу рабочай моладзі (1966—1974), школу-інтэрнат (1974—1986, з 1986 сярэдняя школа №4).

З 1986 року на пэнсіі. Жыве ў Пружанах. Дачка Людміла — настаўніца беларускай мовы і літаратуры; сын Віктар — хірург-траўматоляг, сябра БНФ.

## Дзейнасьць
Выдаў «Зборнік практыкаваньняў па беларускай мове для 4-6 клясаў», які тройчы перавыдаваўся (1965, 1969, 1979). Публікуе ў пэрыядычным друку артыкулы па беларускай літаратуры, гісторыі, краязнаўстве. У 2004 годзе выдадзеная кніжка «Рупліўцы беларускага нацыянальнага адраджэньня з Пружаншчыны», а ў 2008 годзе — другая частка гэтай кніжкі.

Узначальваў грамадзка-культурнае аб’яднаньне «Спадчына» (1986—1989). Заснавальнік і першы кіраўнік Пружанскай арганізацыі грамадзкага аб’яднаньня «Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны» (1989). Сябра БНФ «Адраджэньне».

Разам з іншымі арганізаваў і ўдзельнічаў у пабудове помніку паўстанцам Кастуся Каліноўскага ў Ружанскай пушчы (1989). Арганізаваў аднаўленьне расстралянай з вэрталёту вайскоўцамі стэлы помніку і ўрачыстае асьвячэньне помніка сьвятарамі праваслаўнай і каталіцкай канфэсіяў.

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчучынскім раёне
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Сябры Беларускага народнага фронту
Катэгорыя:Сябры Таварыства беларускай мовы
Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Выканаўчы аддзел Русі

**Выканаўчы аддзел для Валыні, Падольля і Ўкраіны** (), па-іншаму **Выканаўчы аддзел Русі** () — рэгіянальны орган улады паўстанцаў ў пэрыяд паўстаньня 1863—1864 гадоў, быў створаны 21 чэрвеня 1863 згодна з дэкрэтам Часовага Нацыянальнага Ўраду ад 22 траўня 1863 «Аб стварэньні Выканаўчага аддзела Русі». Рэзыдэнцыя — г. Жытомір.

Як орган улады паўстанцаў усталяваў сваю ўладу над адпаведнымі губэрнскімі праўленьнямі, быў падзелены на сэкцыі. Кіраўніцтва аддзелу адпаведна прызначала кіраўнікоў паветаў, гарадоў і мястэчак. Пасьля прызначэньня 10 ліпеня 1863 галоўнакамандуючым войск Русі генэрала Эдмунда Ружыцкага кампэтэнцыя выканаўчага аддзелу была абмежаваная функцыямі грамадзянскай адміністрацыі.

## Склад аддзелу
* Антоні Хамец (камісар Часовага Нацыянальнага ўрада)
* Эдмунд Ружыцкі (камандуючы Ўзброенымі сіламі Русі)
* Браніслаў Жукоўскі (ваенны камэндант Жытоміра)
* Тэафіл Чапскі
* Косацкі (скарбнік)

## Глядзіце таксама
* Выканаўчы аддзел Літвы

## Літаратура
* Franciszka Ramotowska, Tajemne państwo polskie, t. II, Warszawa 2000
* Andrzej Biernat, Ireneusz Ihnatowicz , Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003

Катэгорыя:Паўстаньне 1863—1864 гадоў
Бітва пад Ласасінам

**Бі́тва пад Ласасі́нам** — бітва паўстаньня 1863 року, якая адбылася  ля вёскі Ласасін Слонімскага павету Гарадзенскай губэрні (цяпер у Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці).

## Хада падзеяў
 а 3-й з паловай гадзіны апоўдні расейскі аддзел пад даводзтвам пружанскага вайсковага начальніка маёра Крэмера дагнаў паўстанцаў пружанскага шляхціца Влодка «Шчаснага» пад Ружанамі.

На ўчастку Пагарэлае расейцы разьбілі конны пікет. Яшчэ адзін пікет са стральцоў паўстанцы выставілі за 3 вярсты ў лесе, сярод дрыгвы. Крэмер паслаў супраць іх 3-ю стралковую роту з трыма паўзьвязамі рэзэрву 9-й роты, аднак тыя былі сустрэтыя густой стральбою. Расейцы адышлі, каб выманіць ворага з густога лесу. Інсургенты, падбадзёрваныя камандзірам, кінуліся наперад, аднак, сустрэтыя стрэламі, адышлі на ранейшую пазыцыю.

Тады Крэмер, ня маючы магчымасьці выцягнуць інсургентаў з займанага месца, загадаў ісьці ў атаку. Расейцы адкінулі гэтую заставу, пасьля чаго паўстанцы адышлі на іншую пазыцыю за невялікаю палянкай.

У гэты час паўстанцы зрабілі спробу абысьці расейцаў са свайго правага боку, 8 разоў атакуючы, аднак былі адкінутыя стралковым агнём і падмацаваньнем з 9-й роты. Пасьля гэтага расейскае войска перайшло ў наступ.

А 7-й гадзіне паўстанцы разьбегліся, схаваўшыся ў непраходнай дрыгве за 4 вярсты ад вёскі Ласасіна. Крэмер ня стаў іх перасьледаваць і пайшоў у Ружаны.

## Вынікі
Страты паўстанцаў ацэньваюцца ад 40 да 127 чалавек па расейскіх ацэнках.

Сярод забітых былі паўстанцкі лекар Каліноўскі і многія іншыя асобы, «якія з выгляду і вопраткі ня простага званьня». У палон быў узяты беластоцкі памешчык Рафал Карыцкі і вэтэран чачэнскай вайны, адстаўны штабс-капітан Станіслаў Завістоўскі. Валеры Антоні Ўрублеўскі і Влодэк «Шчасны» з часткаю аддзелу здолелі вырвацца з акружэньня.

Дзеля большай пасьпяховасьці барацьбы з паўстанцамі, якія канцэнтраваліся ў Ружанскай пушчы, на загад царскіх уладаў была высечаная паласа лесу праз пушчу (гэтак званая *Паляцкая прасека*). На ёй стаяла царская пяхота і патрулі з казакоў.

## Памяць

Першы драўляны крыж на месцы пахаваньня палеглых паставілі мясцовыя жыхары. У 1928 за польскім часам мясцовыя ўлады замянілі яго гранітным помнікам з надпісам: «Prochom 40 powstanców polskich poległych w 1863 r. w walkach z najezdzcą. Mieszkańcy powiatu» ().

З прыходам савецкай улады помнік быў узарваны. У 1989 року адноўлены мясцовымі краязнаўцамі з дапамогай пружанскіх прадпрыемстваў.

Помнік занесены ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бітвы паўстаньня 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Гісторыя Пружанскага раёну
Катэгорыя:Падзеі 1863 году
Катэгорыя:Падзеі 4 чэрвеня
Карэл Шварцэнбэрг

**Карл Ёган Непамук Ёзэф Норбэрт Фрыдрых Антоні Ўратыслаў Мена фон Шварцэнбэрг** (, звычайна **Карэл Шварцэнбэрг** , вымаўляецца ; 10 сьнежня 1937 году – 12 лістапада 2023) — чэскі палітык, міністар замежных справаў Чэхіі ў 2007—2009 і ў 2010–2013 роках. Князь Шварцэнбэрг, герцаг Крумлаўскі, ляндграф Клетгаў, граф Зульц.

## Жыцьцяпіс
Старэйшы сын князя Карла VI Шварцэнбэрга і Антаніны фон Фюрстэнбэрг. Ад 1979 року — галава роду Шварцэнбэргаў.

Нарадзіўся ў Празе. Пасьля перавароту 1948 року эміграваў у Аўстрыю. Вывучаў права ва ўнівэрсытэтах Вены і Грацу, а таксама лесаводзтва ў Мюнхэне.

Па Праскай вясьне заняўся стварэньнем чэскіх апазыцыйных асяродкаў за мяжою. Разам зь Вілемам Прэчанам стварыў дакумэнтальны цэнтар для архівацыі забароненай літаратуры. У 1984—1990 ачольваў Хэльсынскі праваабарончы камітэт. У 1989 разам зь Лехам Валэнсам атрымаў узнагароду Рады Эўропы за дзейнасьць у галіне правоў чалавека.

Пасьля аксамітнай рэвалюцыі вярнуўся на радзіму. У 1990—1992 займаў пасаду ўпраўніка справамі прэзыдэнта Чэхаславаччыны Вацлава Гаўла. У 1992 быў пасланцам АБСЭ у Нагорным Карабаху.

У 2004 року абраны сэнатарам. 9 студзеня 2007 году заняў пасаду міністра замежных справаў ва ўрадзе Мірэка Тапалянэка. У пэрыяд прэзыдэнцтва Чэхіі ў Эўразьвязе прадстаўляў Эўропу на міжнароднай арэне.

8 траўня 2009 году пакінуў свой пост у выніку адстаўкі прэм’ер-міністра Мірэка Тапалянэка і фармаваньня ўраду Яна Фішэра. Заняў пасаду старшыні створанай правацэнтрысцкай партыі ТОП 09.

З 13 ліпеня 2010 року займаў пасады віцэ-прэм’ера і міністра замежных справаў у новым кабінэце Петра Нэчаса.

У 2013 року браў удзел у першых усеагульных выбарах прэзыдэнта Чэхіі. З 23,40% галасоў трапіў у другі тур, дзе саступіў Мілашу Зэману.

Быў жанаты з графіняй *Тэрэзай цу Хардэг аўф Гляц унд ім Махляндэ*, меў трох дзяцей.

## Узнагароды
* Ордэн Залатога руна (1991)
* Ордэн Томаша Масарыка III клясы (2002)
* Срэбны крыж Срэбны крыж заслугі перад Аўстрыйскай рэспублікай (2005)
* Вялікі крыж ордэну «За заслугі перад ФРН» (2008)
* Ганаровая адзнака «Bene Merito» (2010)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Блог

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Празе
Катэгорыя:Кавалеры Ордэна Пашаны за заслугі перад Аўстрыйскай рэспублікай
Катэгорыя:Кавалеры Ордэна Залатога руна
Катэгорыя:Кавалеры Ордэна «За заслугі перад ФРН»
Катэгорыя:Адзначаныя ганаровай адзнакай Bene Merito
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Томаша Масарыка
Карэл
Катэгорыя:Міністры замежных справаў Чэхіі
Катэгорыя:Чэскія палітыкі
Валасы Бэрэнікі

**Валасы́ Бэрэні́кі** (або **Валасы Верані́кі**; ) — традыцыйны астэрызм, які цяпер зьяўляецца адным з 88 сучасных сузор’яў. Разьмешчаныя Валасы Бэрэнікі побач з Ільвом, да якога гэтая частка нябеснай сфэры раней належала; у сузор’і знаходзіцца і паўночны галяктычны полюс. Назва сузор’я зьвязаная з каралевай Бэрэнікай II, чые незвычайнай прыгажосьці валасы былі прынятыя на неба як ахвяраваньне, прынесенае ў знак падзякі за шчасьлівае вяртаньне яе мужа, караля Пталемэя III Эўергета, з вайны.


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўночныя сузор’і
Ставішча

Назву **Ставішча** маюць:

* Ставішча — вёска ў Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Ставішча — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласьці
* Ставішча — вёска ў Гміне Чаромха Гайнаўскага павету Падласкага ваяводзтва
* Ставішча — пасёлак гарадзкога тыпу ў Кіеўскай вобласьці Украіны.
ЭБ-Стрэймур Стрэймнэс

**ЭБ-Стрэймур** () — фарэрскі футбольны клюб з гораду Стрэймнэсу. Заснаваны ў 1993 годзе. Двухразовы чэмпіён Фарэрскіх астравоў, чатырохразовы ўладальнік Кубка Фарэрскіх астравоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Стрэймай
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1993 годзе
Врагавіцы

**Вра́гавіцы** () — вёска ў Оламаўцкім краі Чэскай Рэспублікі, недалёка ад Просьцеява. Насельніцтва складае каля . У вёсцы ёсьць царква Сьвятога Барталямэя, паштовае аддзяленьне і некалькі бараў.

## Гісторыя
Упершыню вёска згадваецца ў 1337 годзе. Паводле гістарычных зьвестак, прынамсі ў 1370 годзе ў вёсцы існавала царква. Яна была спаленая вялікім пажарам у 1587 годзе. Замест яе была пабудаваная новая царква, якая праіснавала да 1831 году, калі была зьнесеная — на яе месцы ў 1831—1836, на сродкі Яна Ёзэфа, чэскага графа і ўласьніка зямлі, на якой стаяла вёска, была пабудаваная новая царква.

## Вонкавыя спасылкі

* Врагавіцы

Катэгорыя:Вёскі Чэхіі
Катэгорыя:Оламаўцкі край
Цэнтральны нацыянальны камітэт

**Цэнтральны нацыянальны камітэт** (ЦНК;, KCN) — патаемны орган «чырвоных» па падрыхтоўцы да паўстаньня 1863—1864 гадоў. Ён быў павінны: пашырыць закансьпіраваную сетку паўстанцаў, усталяваць нацыянальны падатак, склікаць нацыянальную паліцыю. 12 жніўня 1862 ЦНК абяцаў сялянам права ўласнасьці на зямлю за выкуп, а таксама зьвярнуўся да жыдоў — прызнаючы іх раўнапраўнымі чальцамі вольнага польскага грамадзтва. Заснаваны ў чэрвені 1862 на базе мэрыі гораду Варшавы, з мэтай узяць пад кантроль усю падрыхтоўку да паўстаньня ў Царстве Польскім. Адозвай ад 1 верасьня 1862 абвясьціў сябе рэальнай уладай нацыі і патрабавала падпарадкаваньня з боку ўсяго грамадзтва.

## Дзейнасьць ЦНК

Друкаваны орган ЦНК — газэта «Ruch».
Згодна з Маніфэстам 22 студзеня 1863 Центральны Нацыянальны Камітэт абвесьціў сябе Часовым Нацыянальным Урадам, дэкляраваў пачатак паўстаньня і вызваленьне ад прыгону тых сялянаў, якія падтрымаюць паўстаньне. Пасьля падзеньня ў красавіку 1863 дыктатуры Марыяна Лангіевіча і пераходу ўлады ў рукі «белых» з 10 траўня афіцыйна называецца Нацыянальны Ўрад ().

## Чальцы камітэту
* Оскар Авэйдэ  (з 3 студзеня 1863).
* Стэфан Баброўскі () (з 3 студзеня 1863 па 19 студзеня 1863).
* Уладзіслаў Данілоўскі ().
* Яраслаў Дамброўскі (), мэр гораду Варшава.
* Агатон Гілер (), замежныя справы і пытаньні друку да 3 студзеня 1863.
* Язэп Каэтан Яноўскі (), унутраныя справы, справы Літвы і Русі.
* Зыгмунт Падлеўскі (), ваенны камэндант Варшавы, справы вайсковыя.
* Вітальд Марчэўскі ().
* кс. Кароль Мікашэўскі (), справы духоўныя і пытаньні апекі.
* Ян Майкоўскі (), пытаньні скарбу, а з 3 студзеня 1863 і пытаньні друку.
* Браніслаў Шварц ().

## Літаратура
* Kizwalter T., Nałęcz T.: *Historia Polski. Polska 1831—1939* («Historia» — Biblioteka Gazety Wyborczej t. 11), wyd. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, ISBN 978-84-9819-818-8;
* Maroń J., Piotrowski J., Czapliński M., Rosik S., Fras Z.: *Słownik Encyklopedyczny. Historia*, wyd. Europa, 1999, ISBN 83-85336-95-8.

Катэгорыя:Паўстаньне 1863—1864 гадоў
Радрыга Дутэртэ

**Радры́га Ро́а Дутэ́ртэ** (; нарадзіўся 28 сакавіка 1945 году, Маасін, Усходняя Лейтэ, Філіпіны) — 16-ы прэзыдэнт Філіпінаў. Юрыст і палітык бісайскага паходжаньня. Займаў пасаду мэра Давао, гораду на востраве Мінданао 7 тэрмінаў, у цэлым больш, чым 22 гады. Таксама быў віцэ-мэрам і кангрэсмэнам гораду.

## Жыцьцяпіс
Сын губэрнатара Вічэнтэ Дутэртэ. Акрамя яго, у сям’і было яшчэ чацьвёра дзяцей, Радрыга стаў другім і старэйшым сынам. У 1951 року сям’я пераехала ў Давао.

У 1972 атрымаў юрыдычную адукацыю ў коледжы Сан Бэда. У 1998—2001 быў дэпутатам Палаты прадстаўнікоў ад 1-й акругі места Давао. Пасьля гэтага тройчы пераабіраўся на мэра места Давао. У 2010 року саступіў пасаду сваёй дачцэ Сары.

За часам мэрства Радрыга Дутэртэ Давао ператварылася ў мірнае і спакойнае места. Узровень злачыннасьці ўпаў да такога ўзроўню, што мясцовыя турапэратары характарызуюць Давао як «адно з найбольш міралюбных месцаў Паўднёва-Ўсходняй Азіі».

За спосаб, якім Дутэртэ дасягнуў такога выніку, часопіс «Time» даў таму мянушку «Карнік», а праваабарончыя арганізацыі, у тым ліку Amnesty International, асуджаюць яго за патураньне забойстваў карумпаваных чыноўнікаў і злачынцаў без расьсьледаваньня. Дутэртэ абвяргае сваю датычнасьць да забойстваў.

У кастрычніку 2021 года Радрыга Дутэртэ абвясьціў, што ня будзе балятавацца на пасаду віцэ-прэзыдэнта ў 2022 годзе і сыдзе з палітычнага жыцьця.

## Глядзіце таксама
* Эскадроны сьмерці

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Профіль на бачыне мэрыі Давао

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Філіпінах
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты прадстаўнікоў (Філіпіны)
Катэгорыя:Філіпінскія палітыкі
Юзэф Кашыц

**Юзэф Кашыц** (таксама **Язэп Кашыц**, 1795, Пінск — 1868, Францыя) — удзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў.

## Біяграфія
Паходзіў зь пінскай шляхты. У 1811 годзе паступіў на матэматычны факультэт Віленскага ўнівэрсытэту. На баку французаў, у складзе 17-га ўланскага палку, удзельнічаў у вайне 1812 году. У 1812—1815 гадох быў у эміграцыі, з 1815 году асеў у Наваградзкім павеце. У 1830 годзе стаў наваградзкім маршалкам.

У час паўстаньня 1830—1831 гадоў, арганізаваў выступленьні ў Наваградзкім і Слонімскім паветах. У сваім маёнтку Ятры стварыў асобны аддзел, які ў ліпені 1831 году налічваў каля 1 тыс. чалавек. 22 чэрвеня 1831 году выдаў адозву. Меў шмат сутычак з расейскімі войскамі, спрабаваў вызваліць мястэчка Зьдзецел, узяў мястэчка Беліцу. Адзел Ю. Кашыца 22 ліпеня 1831 году ўвайшоў у Наваградак, раззброіў інвалідную каманду, захапіў астрог і вызваліў арыштантаў. Паўстанцы пашкодзілі частку справаў ніжняга земскага суду, паліцыі й ратушы, канфіскавалі правіянт з запаснага магазыну. Сярод тых хто далучыўся да паўстанцаў у Наваградку быў і Францішак Міцкевіч, прызначаны часовым кіраўніком места. Па аб’яднаньні з корпусам Г. Дэмбінскага аддзел Ю. Кашыца перайшоў на тэрыторыю Польшчы.

Абвешчаны ўладамі Расейскай імпэрыі дзяржаўным злачынцам 1-й катэгорыі, эмігрыраваў у Францыю, яго маёнтак, у тым ліку мястэчка Ятру канфіскавалі й перадалі да скарбу. У Францыі пазнаёміўся з Адамам Ежы Чартарыйскім і Адамам Міцкевічам.

Меў сына Канстанціна.

## Крыніцы

## Літаратура
* За вольнасць і веру. Ігнацій Клюкоўскі і яго ўспаміны аб падзеях паўстання 1830—1831 гадоў: На польскай і беларускай мовах / Уклад., перакл., камент. В. В. Гарбачова. — Менск: Лімарыус, 2007. — 120 с.
* Суднік С., Сліўкін В. Лідчына ў паўстаньні 1863 года // Лідскі Летапісец, № 4.
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1795 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пінску
Катэгорыя:Навучаліся ў Віленскім унівэрсытэце
Катэгорыя:Асобы Наваградку
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Памерлі ў 1868 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Францыі
Барвянкоўскі раён

**Барвянкоўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Барвенкава.

Катэгорыя:Колішнія раёны Харкаўскай вобласьці
Валкаўскі раён

**Валкаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Валкі.

Катэгорыя:Раёны Харкаўскай вобласьці