open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гаспар II дэ Каліньі

**Гаспар II дэ Каліньі** (; 16 лютага 1519, Шатыён-сюр-Люэн, Францыя — 24 жніўня 1572, Парыж, Францыя) — францускі шляхціч і дзяржаўны дзяяч, лідэр гугенотаў у часы францускіх рэлігійных войнаў.

## Біяграфія
### Паходжаньне
Гаспар II дэ Каліньі паходзіў з старажытнага, але ня занадта шляхетнага бургундзкага роду. Род Каліньі можна прасачыць да XI стагодзьдзя. У часы валадараньне караля Людовіка XI, ягоныя продкі перайшлі на службу да караля Францыі.

### Дзяржаўная служба
У 1537 годзе Гаспар быў прадстаўлены да двару Францыска I, дзе хутка пасябраваў з маладым герцагам Франсуа дэ Гізам. Ужо ў 1543 годзе яны ўдваіх праводзілі караля на вайну, а неўзабаве пасьля гэтага Каліньі ўступіў у шэрагі дзейнага войска й адразу зьвярнуў на сябе ўвагу мужнасьцю й таленавітасьцю, здольнасьцю арганізаваць войскі, трымаць жаўнераў у дысцыпліне й натхняць іх. Падчас вайны з Карлам V і Генрыхам VIII ён выказаў здольнасьці й на дыпляматычнай ніве, пасьпеўшы шляхам перамоваў пакінуць за Францыяй Булёнь.

У 1547 годзе быў прызначаны генэральным палкоўнікам францускай пяхоты, з 1551 году — губэрнатарам Парыжу й Іль-дэ-Франс, з 1555 году — Пікардыі. У 1552 годзе прызначаны адміралам Францыі. У чыне адмірала прымаў удзел у вайне супраць Лятарынгіі, дзе спрыяў заваяваньню трох біскупстваў і перамозе пры Рынці. Але асабліва Каліньі праславіў сябе ў гэтай вайне абаронай Сэн-Канта (1557), там ён быў узяты ў палон гішпанцамі, перапраўлены ў Гент, дзе й прабыў каля двух гадоў.

У гэты час, дзякуючы адзіноце, чытаньню Бібліі, перапісцы з братам (д’Андэлё), які ўжо браў актыўны ўдзел у Рэфармацыі, Каліньі далучыўся да кальвінства й пераканаў зрабіць тое ж і сваю жонку. У кастрычніку 1559 году Каліньі быў вызвалены з гішпанскага палону й вярнуўся ў Францыю. На радзіме ён стаў адным зь лідэраў пратэстанцкага руху, прыняўшы актыўны ўдзел у Рэлігійных войнах.

Гаспар быў забіты ў Барталямэеўскую ноч 24 жніўня 1572 году.

## Вонкавыя спасылкі

* GeneaNet Genealogical database.
* L'Amiral Coligny, Martyr Huguenot: Sermon par Alfred V. Wittmeyer
* Gaspard II de Coligny. Encyclopædia Britannica

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шатыён-Каліньі
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Кальвіністы
Катэгорыя:Гугеноты
Гаспар II
Катэгорыя:Францускія адміралы
Катэгорыя:Францускія палітыкі
Катэгорыя:Удзельнікі францускіх рэлігійных войнаў
630-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 639 да н. э. — Анк Марцыюс стаў царом Рыму

-001370
7
Гульнёвы абаронца

**Гульнёвы абаронца**, **плэймэкер** ці **першы нумар** () — пазыцыя гульца ў баскетбольнай камандзе.

Гульнёвы абаронца лепей за ўсіх бачыць поле, аналізуе месцазнаходжаньне нападаючых — і падчас прарыву і падчас пазыцыйнай атакі. Ён — дыспэтчар, распасоўшчык, які пачынае ўсе камбінацыі і ўмацоўвае аброну, страхуе каманду пры хуткіх адрывах..

Для гульцоў гэтага амплюа характэрна выдатнае валоданьне мячом, хуткасьць (некаторыя гульнёвыя могуць паспрачацца з прафэсійнымі лёгкаатлетамі), спрытнасьць падчас праходу да колцаў, шмат хто валодае добрым скокам і могуць рабіць слэм-данк, як і больш высокія гульцы. Сярэдні рост гульнёвых абаронцаў-мужчын — 175—190 см і 170—185 см сярод жанчын.

Калі баскетбол толкі рабіўся папулярным, мэтаю 1-га нумару было адно толькі розыгрыш камбінацыі ў пачатку атакі, але цяпер гульнёвы можа выконваць функцыі атакуючага абаронцы — так званыя «комбагарды». Яскравыя прыклады такіх гульцоў — Ален Айвэрсан, які з малым баскетбольным ростам (183 см), пачынаў кар’еру ў якасьці гульнёвага, але ў сапраўднасьці гуляў як 2-і нумар і Людміла Разянкова, якая пры малым баскетбольным росьце (171 см) гуляла ў зборнай БССР у якасьці гульнёвай абаронцы, але вылучалася высокімі скачкамі, дакладнымі кідкамі зь сярэдняй і далёкай адлегласьці і хуткім дрыблінгам.

Самым тытуляваным гульцом на гэтай пазыцыі зьяўляецца Мэджык Джонсан (рост 6' 9") — ён атрымаў званьне самага каштоўнага гульца НБА (MVP) 3 разы за сваю кар’еру. Сярод іншых гульцоў з такой узнагародаю — Оскар Робэртсан, Ален Айвэрсан і Стыў Нэш.

Сярод беларусаў найбольш выбітнымі гульнёвымі абаронцамі лічуцца  Іван Ядэшка, алімпійскі чэмпіён 1972 году й Людміла Разянкова, шматразовая чэмпіёнка БССР.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пазыцыі ў баскетболе
Томас Кранмэр

**Томас Кранмэр** (; 2 ліпеня 1489, Эслактан, Ангельшчына — 21 сакавіка, 1556, Оксфард, Ангельшчына) — лідэр ангельскай Рэфармацыі й арцыбіскуп Кэнтэрбэрыйскі падчас панаваньня Генрыха VIII, Эдўарда VI, і на працягу кароткага часу, Марыі I. Ён дапамог зьдзейсьніць роспуст Генрыха й Кацярыны Арагонскай, у выніку чаго адбылося аддзяленьне ангельскай царквы ад Сьвятога Стальцу. Разам з Томасам Кромўэлам ён падтрымаў прынцып Акту аб супрэматыі, у якой кароль лічыўся сувэрэнам над царквой у ягоным каралеўстве.

У час знаходжаньня Кранмэра на пасадзе арцыбіскупа Кэнтэрбэрыйскага ён быў адказным за стварэньне першых дактрынальных і літургічных структураў рэфармаванай англіканскай царквы. У адпаведнасьці з правіламі Генрыха Кранмэр ня вырабіў шмат радыкальных пераменаў у царкве ў сувязі з барацьбой за ўладу паміж рэлігійнымі кансэрватарамі й рэфарматарамі. Тым ня менш, ён пасьпеў выдаць зборнік службаў «Exhortation and Litany».

Калі Эдўард уступіў на пасад, Кранмэр быў у стане садзейнічаць буйным рэформам. Ён напісаў і склаў першыя два выданьні «Кнігі агульных малітваў», поўнай літургіі для ангельскай царквы. З дапамогай некалькіх кантынэнтальных рэфарматараў, якім Томас даў прытулак, ён распрацаваў новыя дактрынальныя стандарты ў такіх галінах, як эўхарыстыя, сьвятарскі цэлібат, роля выяваў у месцах пакланеньня й шанаваньня сьвятых. Кранмэр апублікаваў новыя дактрыны праз «Малітоўнік», «Пропаведзі» й іншыя публікацыі.

Пасьля ўступленьня на сталец каталіцкай каралевы Марыі I Кранмэр быў арыштаваны па абвінавачваньні ў здрадзе й герэзіі. Зьяўляючыся зьняволеным на працягу двух гадоў і пад ціскам царкоўных уладаў, ён зрабіў некалькі пакаяньняў, аднак у дзень свайго пакараньня сьмерцю ён зьняў свае пакаяньні, не адвярнуўшыся ад прынцыпаў ангельскай Рэфармацыі.

## Вонкавыя спасылкі

* Працы Томаса Кранмэра. Open Library. 
* The execution of Archbishop Thomas Cranmer (1556). EnglishHistory.net 
* Біяграфія Томаса Кранмэра. BBC 
* Letter from Cranmer on Henry VIII's divorce. Center for Medieval Studies 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Эслактане
Катэгорыя:Памерлі ў Оксфардзе
Катэгорыя:Англіканскія сьвятыя
Катэгорыя:Ангельскія хрысьціянскія дзеячы
Катэгорыя:Ангельскія багасловы
Катэгорыя:Арцыбіскупы Кэнтэрбэрыйскія
Джон Нокс

**Джон Нокс** (; каля 1513—1514, Гадынгтан, Шатляндыя — 24 лістапада, 1572, Эдынбург, Шатляндыя) — шатляндзкі сьвятар й лідэр пратэстанцкай Рэфармацыі, які стаў пачынальнікам рэфарматарскай царквы Шатляндыі. Ён атрымаў адукацыю ва ўнівэрсытэце Сэнт-Эндруса й быў пасьвечаны ў каталіцкія сьвятары ў 1536 годзе. Пад уплывам раньніх рэфарматараў царквы, як то Джордж Ўісгорт, ён далучыўся да руху па рэфармаваньні шатляндзкай царквы. Нокс браў удзел у падзеях, як то забойства кардынала Бітана ў 1546 годзе й зрушэньне рэгента Шатляндыі Марыі дэ Гіз. Ён быў узяты ў палон францускімі войскамі і ў наступным годзе сасланы ў Ангельшчыну, дзе быў вызвалены ў 1549 годзе.

Знаходзячыся ў эміграцыі, вялебны Джон Нокс атрымаў права на працу ў Царкве Ангельшчыны, дзе прайшоў шлях да каралеўскага капляна караля Эдўарда VI. Ён вырабіў уплыў на зьмяненьне тэксту «Кнігі агульных малітваў». У Ангельшчыне ён пазнаёміўся й ажаніўся са сваёй першай жонкай Мэрджары. Калі Марыя Т’юдар узышла на сталец і аднавіла актыўную дзейнасьць рыма-каталіцтва, Нокс быў вымушаны адмовіцца ад пасады й зьехаць з краіны. Нокс пераехаў у Жэнэву, а затым у Франкфурт. У Жэнэве ён сустрэў Жана Кальвіна, ад якога набыў досьвед і веды рэфармацкай прэсьбітэрыянскай тэалёгіі й дзяржаўнага ладу. Празь нейкі час Нокс пакінуў Жэнэву, каб узначаліць ангельскую царкву ў Франкфурце, але ён быў вымушаны пакінуць яе з-за рознагалосьсяў наконт літургіі, скончыўшы такім чынам сваю сувязь з англіканствам.

Па вяртаньні ў Шатляндыю ён узначаліў пратэстанцкую Рэфармацыю ў Шатляндыі ў партнэрстве з шатляндзкай пратэстанцкай шляхтай. Нокс дапамог напісаць новае вызнаньне веры й царкоўнага парадку для зноў створанай рэфармацкай царквы.

## Вонкавыя спасылкі

* The Scottish Confession of Faith (1560) by John Knox and Others. 
* The Daily Exercise of God's Most Holy and Sacred Word. John Knox on Family Worship (1557) 
* A Faithful Admonition to the Professors of God's Truth in England (1554). 
* John Knox's First Interview with Queen Mary (1561). 
* John Knox - His Life and Ministry. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гадынгтане
Катэгорыя:Памерлі ў Эдынбурзе
Катэгорыя:Шатляндзкія хрысьціянскія дзеячы
Катэгорыя:Шатляндзкія багасловы
Катэгорыя:Прэсьбітарыяне
Катэгорыя:Выпускнікі ўнівэрсытэта Сэнт-Эндруса
Катэгорыя:Выпускнікі Глазгаўскага ўнівэрсытэта
Нанцкі эдыкт

**Нанцкі эдыкт** () — указ, выдадзены 13 красавіка 1598 году Генрыхам IV, які прадставіў кальвінскім пратэстантам Францыі, таксама вядомым як гугеноты, істотныя правы ў краіне, якая да гэтага часу лічылася па сутнасьці каталіцкай. Ва ўказе Генрых кіраваўся ў першую чаргу разьвіцьцём грамадзянскага адзінства. Эдыкт адкрыў шлях для сэкулярызму й талерантнасьці. Увогуле, указам прапаноўвалася свабода сумленьня для прыватных асобаў, а таксама апісаныя канкрэтныя саступкі пратэстантам, напрыклад, амністыі й аднаўленьні іхных грамадзянскіх правоў, у тым ліку права на працу ў любой вобласьці й права зьвяртацца са скаргамі непасрэдна да караля. Гэта паклала канец рэлігійным войнам, якія ахапілі Францыю ў другой палове XVI стагодзьдзя.

Пазьней ануляваньне Нанцкага эдыкта ў кастрычніку 1685 году Людовікам XIV, унукам Генрыха IV, спарадзіла зыход пратэстантаў і павялічыла варожасьць памежных пратэстанцкіх краінаў.

## Вонкавыя спасылкі
*  L’édit de Nantes 
* «Flash sur l’édit de Nantes» 
* «Un Édit de Tolérance» 
* The Edict of Nantes 

Катэгорыя:Рэфармацыя
Катэгорыя:Гісторыя кальвінізму
Катэгорыя:Канфэсійнае права
Мікаэль Агрыкала

**Мікаэ́ль Агры́кала** (; каля 1510, Торсьбю, Нюлянд — 9 красавіка, 1557, Куалемаярві, Карэлія) — біскуп, фінскі дзяяч Рэфармацыі ў Швэцыі, асьветнік і перакладчык Бібліі на фінскую мову. Яго часьцяком называюць «бацькам фінскай пісьмовай мовы». Агрыкала быў пасьвечаны ў біскупы Турку ў 1554 годзе бяз папскай згоды. У выніку ён пачаў рэформы фінскай царквы, якая на той час была часткай Царквы Швэцыі, паводле лютэранскіх прынцыпаў. Мікаэль пераклаў Новы Запавет на фінскую мову, а таксама напісаў кнігі малітваў і гімнаў, якія выкарыстоўваліся ў новай лютэранскай царкве Фінляндыі. Гэтая праца ўсталявала правілы артаграфіі, якія на сёньня зьяўляюцца асновай сучаснага фінскага правапісу. Ягонага карпатлівая праца асабліва характэрна тым, што ён зрабіў гэта ўсяго за тры гады.

## Вонкавыя спасылкі

* Evangelical Lutheran Church of Finland.
* Agricola 2007 -juhlavuosi.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1510-я гады
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Торсьбі
Катэгорыя:Памерлі ў Піянэрскім (Ленінградзкая вобласьць)
Катэгорыя:Фінскія хрысьціянскія дзеячы
Катэгорыя:Фінскія багасловы
Катэгорыя:Фінскія навукоўцы
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі на фінскую мову
Катэгорыя:Арцыбіскупы Турку
Катэгорыя:Лютэране
Катэгорыя:Пратэстанцкія перакладчыкі Бібліі
Вормскі эдыкт

**Вормскі эдыкт** () — указ, выдадзены імпэратарам Сьвятой Рымскай імпэрыі Карлам V 25 траўня 1521 году ў канцы працы Вормскага райхстага 1521 году, які абвесьціў Мартына Лютэра герэтыком і злачынцам і забараніў выданьне й распаўсюджваньне ягоных працаў. Акрамя таго Вормскім эдыктам усталёўвалася, што прадастаўленьне Лютэру прытулку ці іншай дапамогі таксама расцэньваецца як злачынства супраць законаў імпэрыі.

Вормскі эдыкт быў выдадзены пад націскам папскага нунцыя Джыраляма Алеандра, які патрабаваў рашучага выкараненьня лютэранства ў Нямеччыне й нягледзячы на ​​ўмераную пазыцыю, занятую большасьцю чальцоў райхстага. Мартын Лютэр, адлучаны ад каталіцкай царквы ў канцы 1520 году, быў запрошаны на райхстаг у Вормс і выступіў перад імпэрскімі саслоўямі з выкладаньнем свайго вучэньня. Імпэратар Карл V, аднак, адмовіўся паступіцца прыхільнасьцю старой царквы й па сканчэньні райхстага ўключыў у тэкст свайго эдыкта, у якім зацьвярджаліся рашэньні, прынятыя саслоўямі, пастанову аб абвяшчэньні Лютэра злачынцам і забароне распаўсюджваньня й чытаньня ягоных кнігаў. Мартын Лютэр быў вымушаны некалькі гадоў хавацца ў Вартбурскім замку пад заступніцтвам саксонскага курфюрста Фрыдрыха III, дзе ён і пачаў пераклад Новага Запавету на нямецкую мову.

Суровыя меры, прадпісаныя Вормскім эдыктам у дачыненьні да лютэранаў, на практыцы не былі рэалізаваныя. Імпэратар быў зацікаўлены ў захаваньні адзінства імпэрыі й атрыманьні падтрымкі імпэрскіх саслоўяў, у тым ліку і сымпатызуючых лютэранству, для вядзеньня войнаў супраць Францыі й туркаў. Шпаерскі райхстаг 1526 году фактычна прыпыніў дзеяньне Вормскага эдыкта, аднак ў 1529 годзе яно было адноўлена. Канчаткова Вормскі эдыкт страціў сілу ў 1555 годзе са складаньнем Аўгсбурскага замірэньня.

## Вонкавыя спасылкі
* Luther auf dem Reichstag zu Worms. Luther.de 
* Text des Wormser Edikts. Uni-Münster.de 
* Faksimile nach dem Original-Plakatdruck in der Stadtbibliothek Worms. Dilibri.de 

Катэгорыя:Рэфармацыя
Катэгорыя:Гісторыя лютэранства
Катэгорыя:Канфэсійнае права
Літоўскія браты

**Літо́ўскія браты́** — рэфармацыйны рэлігійны рух на тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага (цяперашнія Беларусь і Летува) у XVI—XVII стагодзьдзях. Блізкія да руху польскіх братоў; прыкладам, Сымона Буднага традыцыйна адносяць да дзеячоў абодвух рухаў.

Літоўскія браты займалі антытрынітарную пазыцыю, прытрымліваючыся арыянскіх поглядаў, не прызнаючы боскасьць Хрыста і дагмату пра ўваскрэсеньне пасьля сьмерці.

Браты лічылі магчымым стварэньне царства Божага на зямлі, асуджалі прыгоннае права. У адрозьненьне ад польскіх братоў (сацыніянаў), літоўскія браты лічылі магчымым заняцьце грамадзкіх пасадаў і выкарыстаньне зброі. Супернікі братоў вінавацілі тых у эпікурэйстве і адмаўленьні неўміручасьці душы.

У 1582 року на Луклавіцкім арыянскім саборы Сымон Будны па абвінавачаньні сацыніянаў быў асуджаны як ерэтык.

## Глядзіце таксама
* Нонадарантызм

## Літаратура
* Литовские братья. // Философская Энциклопедия. В 5-х т. — М.: Советская энциклопедия. Под редакцией Ф. В. Константинова. 1960—1970.
З Філязофскай энцыкляпэдыі:
* Малышевский И., Подложное письмо половца Ивана Смеры к великому князю Владимиру Святому, К., 1876.
* Плисс В., Симон Будный и его сектантская и литературная деятельность в Литве и Западной Руси, «Христианское чтение», 1914, т. 242, ч. 1-2.
* Из истории философской и общественно-политической мысли Белоруссии. Избранные произведения XVI — начала XIX века, Минск, 1962.
* Kot S., Szymon Budny der grösste Häretiker Litauens im 16. Jahrhundert. // Studien zur älteren Geschichte Osteuropas, Tl I, Graz-Köln, 1956.
* Украïнські письменники. Біо-бібліографіч. словник, т. 1, Кіеў, 1960, с. 223.
Прэсьбітэрыянства

**Прэзьбітэрыянства** ( — старэйшы) — адна з галінаў пратэстанцкага хрысьціянства, якая звычайна прытрымліваецца кальвінісцкай багаслоўскай традыцыі й чые кангрэгацыі арганізаваны ў адпаведнасьці з прэзьбітэрыянскай палітыкай. Прэзьбітэрыянская тэалёгія звычайна падкрэслівае сувэрэнітэт Бога, аўтарытэт Сьвятога Пісаньня, і патрэбнасьць мілаты празь веру ў Хрыста. Прэзьбітэрыянства зарадзілася ў Шатляндыі, дзе было зацьверджана ў 1707 годзе, дзякуючы падпісаньню Актаў зьвязу, паводле якога было створана каралеўства Вялікабрытанія. На самай рэчы, большасьць прэзьбітэрыянаў ў Ангельшчыне маюць шатляндзкае паходжаньне, то бок гэтак жа як і ў Паўночнай Амэрыцы, дзе ў асноўным прэзьбітэрыянства пашырана сярод людзей шатляндзкага й ірляндзка-шатляндзкага паходжаньня. Прэзьбітэрыянскія дэнамінацыі ў Шатляндыі прытрымліваюцца багаслоўя Кальвіна й ягоных бліжэйшых пераемнікаў, не зважаючы на тое, што ёсьць шэраг багаслоўваў у сучасным прэзьбітэрыянстве.

## Гісторыя
### Шатляндыя
Прэзьбітэрыянства зарадзілася ў пэрыяд пратэстанцкай рэвалюцыі ў Шатляндыі ў 1559—1560 гады. Ягонае ўзьнікненьне зьвязана зь дзейнасьцю Джона Нокса, радыкальнага пратэстанта й вучня Жана Кальвіна. Перамога пратэстантаў у 1560 годзе дазволіла ім прыступіць да стварэньня новай царкоўнай арганізацыі, заснаванай на адмове ад патрэбнасьці пасярэдніцтва духавенства ў адносінах чалавека з Богам. Дактрына прэзьбітэрыянства («прэзьбітэрыянскі сымбаль веры») была зацьверджана ў 1560 годзе шатляндзкім парлямэнтам.

У цяперашні час найбуйнейшая шатлянзская прэзьбітэрыянская арганізацыя носіць назву Царква Шатляндыі й налічвае больш за 1 мільёна чальцоў. Таксама існуе шэраг іншых, напрыклад Свабодная прэзьбітэрыянская царква Шатляндыі.

### Ірляндыя
У пэрыяд панаваньня Якаба I значная частка шатляндцаў перасялілася ў Ірляндыю, перш за ўсё ў Ольстэр, дзе заснавала ў 1642 годзе прэсьбітэрыянскую царкву ў Ірляндыі, якая ў цяперашні час зьяўляецца другой па колькасьці рэлігійнай арганізацыяй Паўночнай Ірляндыі, налічваючы больш за 130 тысяч чальцоў.

### Беларусь
Зараз у Беларусі існуе адна суполка, ў м. Магілёў. (гл. Рэлігія ў Беларусі)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Presbyterian Heritage and History Center 
* Presbyterian & Reformed Publishing
620-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* каля 623 да н. э. — Сын-шар-ішкун стаў каралём Асырыі

-001380
8
Фрыдрых III Саксонскі

**Фры́дрых III Му́дры** (; 17 студзеня 1463, палац Гартэнфэльс у Торгаў, Сьвятая Рымская імпэрыя — 5 траўня 1525, Лёхаў, Сьвятая Рымская імпэрыя) — курфюрст Саксоніі з 26 жніўня 1486 году па сваю сьмерць. Фрыдрых ёсьць сынам курфюрста Эрнста, спадчыннікам якога й стаў у 1486 годзе пасьля ягонай сьмерці. Астатнімі ўладаньнямі кіраваў разам са сваім братам Ёганам Цьвёрдым. Дзякуючы прыбытку ад рудных і срэбранных руднікоў у саксонскіх шахтах, а таксама маючы долю ў эмісійнага прыбытку манэтных двароў Фрайбэрга, Ляйпцыга, Бухгольца й Шнээбэрга меў фінансавую незалежнасьць.

## Біяграфія
Дзякуючы добраму выхаваньню, рупліваму чытаньню й зносінам з навукоўцамі, адрозьніваўся рэдкімі ведамі твораў старажытных пісьменьнікаў. Карыстаўся вялікай павагай імпэратара Максіміляна I і ва ўсіх імпэрскіх князёў. У імпэрскіх справах ён прыняў бок той партыі, якая на чале з курфюрстам Бэртольдам Майнцкім патрабавала рэформы дзяржаўных установаў, і старшыняваў у заснаваным у 1500 годзе па прапанове гэтай партыі імпэрскай управе ().

У 1502 годзе ён заснаваў Вітэнбэрскі ўнівэрсытэт, аб разьвіцьці якога шмат клапаціўся. З гэтага ўнівэрсытэту, у якім адзін час прафэсарамі былі Мартын Лютэр і Філіп Мэлянхтон, разьлілася потым па ўсёй Нямеччыне хваля Рэфармацыі. Фрыдрых стаў магутным абаронцам Лютэра й пасьля ягонага асуджэньня на Вормскім сойме даў яму прытулак у Вартбургу.

У 1519 годзе пасьля сьмерці імпэратара Максіміляна курфюрсты прапанавалі Фрыдрыху імпэратарскую карону, але, адчуваючы сябе недастаткова моцным для гэтага, ён адхіліў іхны выбар і спрыяў абраньню ўнука Максіміляна, Карла Гішпанскага, які адплаціў яму потым няўдзячнасьцю.

Не прызнаючы сябе адкрыта прыхільнікам вучэньня Лютэра, Фрыдрых бесьперашкодна дапушчаў ягонае распаўсюджваньне ў сваёй краіне. Памёр Фрыдрых падчас Сялянскай вайны Томаса Мюнстэра. Ён ня быў жанаты, таму ягоным спадчыньнікам быў брат, Ёган Цьвёрды. Ягоная статуя ўваходзіць у склад помніка Лютэру, узьведзенага ў Вормсе.

## Крыніцы

## Літаратура
* Tutzschmann *«Friedrich der Weise»*.
* G. Spalatin, *«Friedrichs des Weisen Leben und Zeitgeschichte»*.
* Kolde, *«Friedrich der Weise und die Anfänge der Reformation»*.

## Вонкавыя спасылкі

* Literatur von und über Friedrich III. Deutschen Nationalbibliothek 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Торгаў
Катэгорыя:Памёрлі ў Лёхаў
Катэгорыя:Вэтыны
Катэгорыя:Курфюрсты Саксоніі
Катэгорыя:Лютэране
Андрапаўза

**Андрапа́ўза** — нястача тэстастэрону пры пераходзе да старасьці. Сустракаецца ў 10—20% мужчынаў пераважна пасьля 50 гадоў. Вядзе да імпатэнцыі.

## Папярэджаньне
Разьвіцьцё немачы прадухіляе харчаваньне пераважна бялкамі (белае курынае мяса, грыбы, малако, тварог, яйкі і ялавічына) і складанымі вугляводамі (бабовыя,  хлеб, гародніна і ). У якасьці крыніцы тлушчаў варта ўжываць алей, арэхі, вяршкі, сыр і тлустыя гатункі рыбы. Нядужасьць таксама папярэджваюць пешыя прагулкі, пад’ёмы па лесьвіцы, разгадваньне галаваломак (крыжаванак), ранішняя гімнастыка, рэгулярныя плоцевыя сувязі, чытаньне і язда на ровары, уніканьне перанапругі, недасыпу, паленьня і сьпірту.

## Чыньнікі
Раньняму ўзьнікненьню немачы спрыяе ненармаваны працоўны дзень, хранічны стрэс, паўсядзённае пераграваньне і пераахаладжэньне,  выпраменьваньне, , шум і працяглая адсутнасьць плоцевых зносінаў.

## Праявы
Недамаганьне выяўляецца праз патлівасьць, пачашчанае сэрцабіцьцё, галавакружэньне, перапады артэрыяльнага ціску, раздражняльнасьць, нэрвознасьць, , пагаршэньне памяці і здольнасьці засяроджваць думкі, атлусьценьне, зьмяншэньне цяглічнай сілы і зьніжэньне плоцевай цягі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мэдыцына
Катэгорыя:Узрост
Катэгорыя:Эндакрынная сыстэма
Катэгорыя:Андрагены
Катэгорыя:Мужчына
Даманы

Назву **Даманы** маюць:

* Даманы — сямейства сысуноў
* Даманы — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі

## Глядзіце таксама
* Даманава
* Даманавічы
* Даманова
* Даманоўшчына
Жданавічы

Назву **Жданавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Жданавічы — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Жданавічы — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Жданава
* Жданаў
* Жданаўка
* Ждановічы
* Жданы
* Ждань
Аўгсбурскае вызнаньне

**Аўгсбурскае вызнаньне** () — асноўны дакумэнт вызнаньня веры лютэранскай царквы й адзін з самых важных дакумэнтаў лютэранскай Рэфармацыі. Аўгсбурскае вызнаньне напісана нямецкай й лацінскай мовамі й было прадстаўлена шэрагу нямецкіх кіраўнікоў і прадстаўнікам «вольных гарадоў» на сойме ў Аўгсбургу 25 чэрвеня 1530 году. Тэкст вызнаньня належыць пратэстанцкаму дзеячу Філіпу Мэлянхтону, які быў зацьверджаны Мартынам Лютэрам. Чыньнікам напісаньня вызнаньня ёсьць заклік імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі Карла V да тлумачэньня Лютэрам і ягонымі паплечнікамі сваіх рэлігійных перакананьняў у спробе аднавіць рэлігійнае й палітычнае адзінства ў імпэрыі, дзеля падтрымкі абараноздольнасьці супраць турэцкага ўварваньня. Вызнаньне зьяўляецца чацьвёртым дакумэнтам, які зьмяшчаецца ў кнізе Згоды.

## Перадумовы

21 студзеня 1530 году імпэратар Карл V выдаў лісты з Балёньні, запрашаючы прадстаўнікоў імпэрскіх тэрытарыяльных адзінак сустрэцца на імпэрскім сойме ў Аўгсбургу 8 красавіка з мэтай абмеркаваньня й вырашэньня розных важных пытаньняў. Не зважаючы на тое, што загад аб запрашэньні быў вытрыманы ў вельмі мірнай форме, ён быў атрыманы з падазрэньнем некаторымі пратэстантамі. Ляндграф Філіп Гэсэнскі вагаўся аб прысутнасьці на райхстагу, аднак Ёган Саксонскі, які атрымаў загад 11 сакавіка, 14 сакавіка накіраваў лісты да Мартына Лютэра, Юстуса Ёнаса, Яганэса Бугенгагена і Філіпа Мэлянхтона, каб сустрэцца зь імі ў Торгаў, дзе ён жыў, дзеля стварэньня апісаньня лютэранскай веры, дзеля прадстаўленьня яго перад імпэратарам Сьвятой Рымскай імпэрыі на сойме.

Гэтае апісаньне атрымала назву «Артыкулы Торгаў». 3 красавіка, курфюрст і рэфарматары рушылі з Торгаў і дасягнулі места Кобург 23 красавіка. Там, Лютэр застаўся чакаць паплечнікаў, бо згодна з Вормскім эдыктам знаходзіўся па-за законам. Астатнія дасягнулі Аўгсбурга 2 траўня. Падчас падарожжа Мэлянхтон працаваў над апалёгіяй, выкарыстоўваючы Торгаўскія артыкулы, і паслаў праект сваёй працы да Лютэра ў Кобург 11 траўня, які той ухваліў.

## Склад

### 28 артыкулаў
Аўгсбурскае вызнаньне складаецца з 28 артыкулаў, прадстаўленымі лютэранскім князьям і прадстаўнікам «вольных гарадоў» на сойме ў Аўгсбургу, якія вызначалі пратэстанцкія тэзы й антытэзы. 21 галоўных тэзаў апісваюць нарматыўныя прынцыпы хрысьціянскай веры, якой прытрымліваліся лютэране; 7 антытэзаў маюць выгляд сьцьвярджэньняў, якія апісваюць тое, што разглядаецца як парушэньні хрысьціянскай веры ў цяперашняй Рымскай царкве.

### Заключэньне
«Тое, што ў вучэньні й абрадах з нашага боку нічога не пярэчыць Сьвятому Пісаньню або каталіцкай царкве». Подпісы некалькіх сьвецкіх лідэраў Саксоніі.

## Вонкавыя спасылкі

* The Augsburg Confession (1530).  
* Augsburg Confession (1530). Артыкулы XXII — XXVIII 
* Confessio Augustana. Das Augsburgische Bekenntnis (1530). Bekenntnisschriften der evangelisch-lutherischen Kirche (1930) 
* Augsburger Bekenntnis. 
* The Roman Confutation (1530). 
* Augsburg Confession. The Lutheran Cyclopedia (1899) 
* Аугсбургское вероисповедание. 

Катэгорыя:Рэфармацыя
Катэгорыя:Лютэранская тэалёгія
Катэгорыя:Гісторыя лютэранства
Катэгорыя:Творы Філіпа Мэлянхтона
Катэгорыя:Кніга Згоды
Сымон Зак

**Сымон Зак** (; каля 1507, Прашовіцы, Рэч Паспалітая — каля 1591, Бохня, Рэч Паспалітая) — кальвінісцкі пастар, дзяяч Рэфармацыі ў Вялікім княстве Літоўскім і Малай Польшчы, багаслоўскі пісьменьнік, паэт і адзін з аўтараў перакладу Берасьцейскай Бібліі.

## Біяграфія
Сымон нарадзіўся ў сям’і мяшчаніна Марціна Зака. Правёў сваё дзяцінства ў Прашовіцах. У 1523—1526 гадох навучаўся ў Акадэміі ў Кракаве, праз тры гады атрымаў ступень бакаляўра. Ступень магістра была атрымана ім ў 1531 годзе, пазьней быў сьвятаром. Пасьля сканчэньня навучаньня кіраваў школай у Вавеле й займаў пасаду кантара катэдральнай школы Кракава. Сымон быў адным з найбольш выбітных гуманістаў, свабодна валодаў лацінскай, грэцкай мовамі й іўрытам. Увосень 1535 году паказаў сябе прыхільнікам кальвінізму. Празь нейкі час Зак пераехаў у Вялікае Княства Літоўскае да Мікалая Радзівіла Чорнага, дзе прымкнуў да кальвінскай суполкі.

У 1540—1548 гадох ён быў галоўным міністрам у Крыжановічах побач з Бохняй. Прыкладна ў 1549 годзе ён ажаніўся на Кацярыне Прэклятоўнай, якая нарадзіла яму двух дачок. У Берасьці займаў пасаду міністра.

Не зважаючы на тое, што Сымон Зак быў супярэчлівай постацьцю, бо меў рэпутацыю разбуральніка каталіцкай царквы ў Вялікім княстве Літоўскім, ён карыстаўся ў канцы жыцьця павагай і папулярнасьцю. У сталым узросьце Зак пакутваў ад болю ў назе, якая замінала яму шпацыраваць. Быў пахаваны ў садзе ля сваёй хаты, бо як кальвініст ня мог быць пахаваны на мясцовых каталіцкіх могілках.

У 1956 годзе падчас будаўніцтва новага дома ў садзе, дзе быў пахаваны Сымон, былі выяўленыя рэшткі ягонай жонкі й дачкі.

## Літаратура
* Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 3 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 429-430

## Вонкавыя спасылкі
* Сымон Зак 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1507 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1591 годзе
Катэгорыя:Пратэстанцкія дзеячы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Польскія пратэстанцкія дзеячы
Катэгорыя:Пратэстанцкія перакладчыкі Бібліі
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі на польскую мову
Англіканства

**Англіканства** () — хрысьціянская царква, якая зьмяшчае Царкву Ангельшчыны й цэрквы, якія гістарычна зьвязаныя зь ёй ці маюць падобныя вераваньні, пакланеньні, практыкі й царкоўныя структуры. Слова бярэ свой пачатак ад *ecclesia anglicana*, сярэднявечнай лацінскай фразы, вядомай па меншай меры з 1246 году, што азначае ангельскую царкву. Прыхільнікі англіканства называюцца англіканамі. Пераважная большасьць англіканаў зьяўляюцца чальцамі цэркваў, якія ўваходзяць у склад міжнароднай Англіканскай царквы. Ёсьць, аднак, шэраг цэркваў па-за межамі Англіканскай царквы, якія таксама лічаць сябе англіканскімі, у першую чаргу тыя, які адносяцца да Падоўжанага англіканскага руху.

Вера англіканаў заснаваная на Бібліі, традыцыях апостальскай царквы, апостальскай пераемнасьці («гістарычны эпіскапат») і раньніх бацькоў царквы. Англіканства ўтварае адну з галінаў заходняга хрысьціянства, калі Ангельская царква канчаткова атрымала незалежнасьць ад рымскага пантыфікату ў часы панаваньня каралевы Лізаветы. Многія з новых фармуляраў англіканства зь сярэдзіны XVI стагодзьдзя пачалі набліжацца да структураў сучаснага пратэстанцтва й рэфармацкіх рухаў. Дзякуючы арцыбіскупу Кэнтэрбэрыйскаму Томасу Кранмэру англіканства атрымала пратэстанцкія традыцыі, як зьвязаныя зь лютэранствам, гэтак і кальвінізмам. канца стагодзьдзя, захаваньне ў англіканстве многіх традыцыйных літургічных формаў і эпіскапату ўжо разглядаецца як непрымальнае тымі, хто прасоўвае найбольш разьвітыя пратэстанцкія прынцыпы.

Ступень адрозьненьня паміж рэфармацкай і заходняй каталіцкай тэндэнцыямі ў англіканскай традыцыі звычайна зьяўляецца прадметам дыскусаў унутры асобных англіканскіх цэркваў. Унікальным для англіканства зьяўляецца «Кніга агульнай малітвы», набор малітваў, якія вернікі ў большасьці англіканскіх цэркваў выкарыстоўваюць на працягу стагодзьдзяў. Хоць з часоў свайго напісаньня ён зьведаў мноства зьменаў, гэты малітоўнік па-ранейшаму прызнаецца адным з тых атрыбутаў, якія зьвязваюць англіканскія цэрквы разам. Кожная нацыянальная або рэгіянальная царква мае поўную аўтаномію, аднак пасада арцыбіскупа Кэнтэрберыйскага традыцыйна зьяўляецца цэнтрам англіканскага адзінства. Колькасьць вернікаў складае каля 80 млн чалавек, што ставіць Англіканскую царкву на трэцяе месца сярод хрысьціянскіх цэркваў пасьля Рымскай каталіцкай й Праваслаўнай цэркваў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Anglican Communion
* What it means to be an Anglican
* Anglican History
Язвавая хвароба

**Я́звавая (ве́радная****) хваро́ба** — утварэньне язвы ў страўніку або 12-перснай кішцы праз заражэньне гэлікабактэрыяй, што перадаецца ад бактэрыяносьбіта са сьлінай і пацалункамі, праз брудныя посуд і садавіну. Ад хваробы пакутуе 8—10% людзей у сьвеце. Узровень заражэньня ў Беларусі дасягае паловы насельніцтва. Найперш закранае 30—50-гадовых. Ускладненьне хваробы выклікае пэрытаніт, рак і звужэньне страўніка або 12-перснай кішкі, што ўяўляе сьмяротную пагрозу.

## Папярэджаньне
Прадухіленьню хваробы спрыяюць моцны імунітэт і выкарыстаньне чыстага посуду, 5-разовае штодзённае харчаваньне. Дабратворна ўзьдзейнічаюць адваранае мяса і рыба, яйка ўсьмятку, малако, тварог, вараная і тушаная гародніна ды ў выглядзе пюрэ, паравое суфле, запяканка, каша, кісель, жэле, печаныя яблыкі, мінэральная лугавая вада бяз ґазу, макароны, чэрствы белы хлеб, сок сьвежай капусты, морквавы і бульбяны сок, мёд, сок алоэ, абляпіхавы алей, адвар і сок трыпутніку. Тэмпэратура прыгатаванай ежы мае быць блізкай да тэмпэратуры цела. Выключэньню зь ежы падлягаюць наварыстыя мясныя, рыбныя і грыбныя булёны, вяндліна і смажаныя стравы, саленьні і марынады, сырая гародніна, вострыя прыправы, цыбуля, часнык, цытрусавыя, чорны хлеб, выпечка, марозіва, ґазаваныя фруктовыя напоі, кава і моцная гарбата.

## Чыньнікі
Хваробе спрыяе стрэс у спалучэньні з тытунепаленьнем, ужыцьцё сьпірту, марынадаў і вострых страваў, наяўнасьць хворага ў сям’і і выкарыстаньне шматразовага посуду ў страўнях хуткага харчаваньня, прыём лекаў найперш да ежы (асьпірын,  і картыкастэроіды).

## Праявы
Хвароба выяўляецца празь пякотку, боль у страўніку пасьля ежы, кіслы прысмак у роце і ваніты. Пры гэтым скура бляднее, выступае халодны пот, пульс замаруджваецца, дыханьне становіцца павярхоўным.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Захворваньні страваводу, страўніку і дванасткі
Катэгорыя:Болі ў жываце
Віктар Каліноўскі

**Ві́ктар О́тан Каліно́ўскі** (, в. Мастаўляны, цяпер у Польшчы — , ф. Якушоўка) — гісторык, археограф, бібліяфіл, удзельнік нацыянальна-вызвольнага руху 1860-х г. Старэйшы брат Кастуся Каліноўскага.

## Жыцьцяпіс
Сярэднюю адукацыю атрымаў у Сьвіслацкай і Гарадзенскай гімназіях. У 1852 паступіў на мэдычны факультэт Маскоўскага ўнівэрсытэту. З 1856 у Пецярбургу. На даручэньне Віленскай археалягічнай камісіі працаваў у Імпэратарскай публічнай бібліятэцы, адшукваў старадаўнія рукапісы па гісторыі Літвы і Беларусі.

У 1858—1862 адзін з кіраўнікоў нелегальнай рэвалюцыйнай арганізацыі, якую складалі выхадцы зь Беларусі, Летувы, Польшчы, Украіны ў Пецярбургу. Распаўсюджваў сярод сябраў арганізацыі гістарычную літаратуру, займаўся вярбоўкай новых чальцоў, наладжваў сувязі з рэвалюцыйнымі арганізацыямі Кіева і Масквы.

3 1857 падтрымліваў навуковыя сувязі зь бібліятэкай Асалінскіх у Львове, зь ейным супрацоўнікам, а пасьля дырэктарам А. Бялеўскім, дапамагаў яму ў выданьні спадчыны гетмана Станіслава Жалкеўскага, навуковай працы «Monumenta Poloniae Historica». Падчас працы ў Публічнай бібліятэцы складаў генэалягічныя даведкі для прыватных асобаў, дасьледаваў гісторыю ВКЛ, антыпрыгоньніцкіх сялянскіх рухаў на Беларусі і Ўкраіне. Падрыхтаваў да друку на расейскай мове манаграфію «Уманскі гвалт» пра паўстаньне 1768 украінскіх сялянаў у месьце Умань (цяпер Чаркаская вобласьць, зь невядомых прычынаў праца ня ўбачыла сьвет). Складальнік «Каталёгу калекцыі Жэготы Анацэвіча» (СПб., 1859), дзе апісаў першакрыніцы і ў камэнтарыях выказаў свае погляды па пытаньнях беларускай і польскай гісторыі.

Сабраў унікальную бібліятэку, якая налічвала больш за 5000 рукапісаў і кніг, прысьвечаных галоўным чынам гісторыі ВКЛ. Супрацоўнічаў са штодзённай польскамоўнай газэтай «Słowo» («Слова»), якую выдаваў у 1859 у Пецярбургу І. Агрызка.

Увосень 1862 захварэў на сухоты, выехаў да бацькі ў фальварак Якушоўка Ваўкавыскага павету Гарадзенскай губэрні, дзе і памёр.

## Крыніцы

## Літаратура
* Календарыюм // «Czasopis» № 04/2003;
* Кісялёў Г. Героі і музы: Гіст.-літ. нарысы. Мн., 1982;
* Лушчыцкі І. Нарысы па гісторыі грамадска-палітычнай і філасофскай думкі ў Беларусі ў другой палавіне XIX в. Мн., 1958;
* Нікалаеў М. Браты Каліноўскія і Публічная бібліятэка // Шляхам гадоў: Гіст.-літ. зб. Мн., 1990. [Вып. 1];
* Шалькевич В. Кастусь Калиновский: Страницы биогр. Мн., 1988;
* Шалькевіч В. Бібліятэка Віктара Каліноўскага // Голас Радзімы. 1992. 5 і 12 сак.;
* Szalkiewicz W. Z kontaktów naukowych Wiktora Kalinowskiego z Augustem Bielowskim w latach 1857—1861 // Ze skarbca kultury. 1988. Z. 47.

Катэгорыя:Навучэнцы Сьвіслацкай гімназіі
Катэгорыя:Нарадзіліся 21 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1833 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Падляскім ваяводзтве
Катэгорыя:Памерлі ад сухотаў
Катэгорыя:Памерлі ў Сьвіслацкім раёне
Джыў-джыцу

**Джыў-джыцу** ( — мяккае майстэрства) — баявое мастацтва на аснове болевых прыёмаў, ударнай тэхнікі і , заснаванае самураямі сярэднявечнай Японіі.

## Беларусь
У Беларусі ўзьнікла ў 1985 годзе высілкамі Аляксандра Іванавіча Козарава, які ўзначальваў Беларускае аб’яднаньне джыў-джыцу і самаабароны да верасьня 2009 году. Выкарыстоўваецца для падрыхтоўкі супрацоўнікаў сілавых ведамстваў краіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Адзінаборства
Катэгорыя:Баявыя мастацтвы
Катэгорыя:Японскі спорт
Катэгорыя:Самураі
610-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 610 да н. э. — нарадзіўся Анаксымандар, грэцкі філёзаф
* 610 да н. э. — памёр Псамэтых I, цар Эгіпту

-001390
9
Польскае мэсіянства

**По́льскае мэсія́нства**, ***Хрысто́с Эўро́пы*** () — мэсіянская дактрына ў польскай філязофіі, заснаваная на Новым Запавеце. Пачаткова была папулярызаваная сярод розных эўрапейскіх нацыяў рэфармацкімі цэрквамі ў XVI—XVIII стагодзьдзях. У часы польскага рамантызму была перанятая палякамі, якія мелі думку, што Польшча выконвае сярод эўрапейскіх дзяржаваў ролю Хрыста, зьяўляючыся ўкрыжаванай падчас трох падзелаў Рэчы Паспалітае.

Паводле канцэпцыі, адпакутаваная Польшча аднойчы вернецца ў славе, як гэта зрабіў Ісус Хрыстос. Дактрына перажыла ўзнаўленьне і разьвіцьцё падчас перабываньня Адама Міцкевіча ў парыскай эміграцыі. Менавіта ён увёў дактрыну Польшчы як «Хрыста народаў» ва ўласнай драме «Дзяды», праз бачаньне сьвятара па імі Пётар (III частка). На думку паэта, перасьлед і пакуты палякаў мелі прынесьці збавеньне іншым прыгнечаным нацыям, падобна як сьмерць Хрыстовая — укрыжаванага ўласнымі суседзямі — прынесла ўратаваньне чалавецтву. Адсюль і пайшоў выраз «Polska Chrystusem narodów» ().

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* The suffering, chosenness and mission of the polish nation
* The Shadows of Another Time

Катэгорыя:Гісторыя культуры Польшчы
Катэгорыя:Польская філязофія
Катэгорыя:Філязофія 19 стагодзьдзя
Кошыцкія мучанікі

**Ко́шыцкія [[мучанік]]і** (Марэк Крыжын, Штэфан Понграц, Мэльхіёр Градзецкі) — тры каталіцкія місіянэры, замардаваныя 7 верасьня 1619 року ў Кошыцах падчас антыгабсбурскага паўстаньня Габрыеля Бэтлена.

## Мінуўшчына
У часе антыгабсбурскіх паўстаньняў у Вугоршчыне ў Кошыцах дзейнічалі тры місіянэры з намерам рэкаталізаваць места, якое ў выніку Рэфармацыі было пераважна пратэстанцкім.

Штэфан Понграц і Мэльхіёр Градзецкі былі езуітамі, і Марэк Крыжын быў эстэргомскім канонікам, пасланым арцыбіскупам у Красную над Горнадам (цяпер у складзе Кошыцаў), каб там загадваць уласнасьцю былога бэнэдыктынскага абацтва.

У пэрыяд антыгабсбурскіх паўстаньняў (1604—1711) каралеўскія месты часта пераходзілі на бок паўстанцаў. Калі ўвосень 1619 року паўстанцкія войскі аблажылі Кошыцы, у месьце распачаўся перасьлед каталікоў. Уночы з 6 на 7 верасьня 1619 траіх кошыцкіх місіянэраў схапілі і асудзілі на сьмерць. Каноніка замардавалі адразу, езуітаў вырашылі катаваньнем змусіць выракчыся каталіцкае веры. Пасьля таго, як абодва адмовіліся зрабіць гэта, ім адрубілі галовы. Іхнія мёртвыя целы дзеля застрашэньня астатніх каталікоў у месьце кінулі ў сьцёкавы канал.

Такі ўчынак абурыў нават мясцовых пратэстантаў. Нарэшце мясцовы кат уночы таемна пахаваў мёртвых сьвятароў. На месцы забойства кошыцкіх мучанікаў цяпер знаходзіцца касьцёл прэманстрантаў, пабудаваны ў іх гонар езуітамі.

У 1620 року жонка вугорскага палатына Пальфа, Катарына Форгачава, выявіла рэшткі мучанікаў. Іх перапахавалі сьпярша ў ейных уладаньнях у Ніжняй Шэбаставай (цяпер у складзе Прэшава) і ў Гертніку. У 1635 на запыт кардынала Пэтра Пазманя іх перавезьлі ў Трнаву, дзе паклалі ў касьцёле кларысак. У цяперашні час іхнія парэшткі падзялілі між уршулінскім касьцёлам сьв. Ганны і езуіцкім касьцёла Найсьвяцейшай Тройцы.

Працэс бэатыфікацыі кошыцкіх мучанікаў распачаўся неўзабаве па іхняй гібелі, урэшце гэта зьдзейсьніў Папа рымскі Пій X 15 студзеня 1905. 2 ліпеня 1995 Папа Ян Павал II абвясьціў траіх кошыцкіх мучанікаў сьвятымі. Успамін паводле календара рыма-каталіцкай царквы — 7 верасьня.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Славацкія сьвятыя
Катэгорыя:Памерлі ў Кошыцах
Катэгорыя:Каталіцкія мучанікі
Катэгорыя:Перасьледы каталіцтва
Кірыл Алексіян

**Кірыл Алексіян** (нарадзіўся 22 студзеня 1991 году, Менск, БССР) — колішні беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец менскай школы «Зьмена». Пасьля трапіў у БАТЭ, дзе гуляў за дубль. Пачынаючы з 2009 году пачаў трапляць у асноўную каманду. У 2011 годзе згуляў у хатнім матчы Лігі чэмпіёнаў супраць «Барсэлёны», выйшаўшы на замену на 60-й хвіліне. Другую палову 2012 году правёў у арэндзе ў клюбе «Берасьце», а ў лютым 2013 году быў аддадзены ў арэнду «Гомлю» да сканчэньня сэзону. У клюбе з поўдня краіны ня даў рады. Ужо ў жніўні арэнда была скасаваная і Алексіян быў аддадзены ў новую арэнду ў клюб «Граніт». У сакавіку 2014 году стаў гульцом «Граніта» ўжо на трывалай аснове. Замацаваўся ў асноўным складзе мікашэвіцкага клюба і дапамог яму прабіцца ў Найвышэйшую лігу.

У студзені 2015 году пакінуў «Граніт» па заканчэньні кантракту і выправіўся на прагляд у харвацкі клюб «Істра-1961». У выніку падпісаў кантракт зь іншым харвацкім клюбам «Хрвацкі Драгаволяц», склаўшы дамову на тры месяцы. Улетку 2015 году, аднак, пакінуў Харватыю, гэтак і не дамовіўшыся аб пераходзе ў «Істру-1961».

Увосень 2015 году вярнуўся ў Беларусь, стаўшы гульцом клюбу Першай лігі «Смалявічы-СТІ», але ўжо ў студзені 2016 году пакінуў яго. У сакавіку 2016 знаходзіўся на праглядзе ў «Граніце», але ўмовіцца не давялося. У выніку, у красавіку ўзмацніў склад менскага «Тарпэда». У сьнежні 2016 году па заканчэньні кантракта пакінуў сталічны клюб.

У лютым 2017 году праходзіў прагляд у гарадзенскім «Нёмане», аднак у выніку падпісаў кантракт зь летувіскім клюбам «Янава». У жніўні 2017 году вярнуўся ў Беларусь, стаўшы гульцом сталічных «Крумкачоў». У складзе «Крумкачоў» стаў асноўным левым абаронцам, аднак у кастрычніку 2017 году выбыў праз траўмы. Застаўся ў камандзе і на сэзон 2018 году, калі яна не была дапушчаная да ўдзелу ў Найвышэйшай лізе і заявілася ў Другую лігу. Паводле вынікаў сэзону 2018 году дапамог «Крумкачам» прасунуцца ў Першую лігу.

У лютым 2019 году падоўжыў кантракт з сталічным клюбам, які зьмяніў афіцыйную назву на НФК. У сэзоне 2019 году заставаўся гульцом першай адзінаццатцы, з чэрвеня па жнівень не гуляў праз траўмы, але пасьля вярнуўся ў склад. У лютым 2020 году пакінуў сталічны клюб. У сакавіку 2020 году прыяднаўся да пінскай «Хвалі», дзе гуляў да лета. У пачатку 2021 году далучыўся да «Воршы», дзе гуляў да жніўня.

### Міжнародная
У 2012 годзе згуляў два матчы за моладзевую зборную Беларусі.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Гомелю»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу БАТЭ Барысаў
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Берасьце
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гомель»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Граніт» Мікашэвічы
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Хрвацкі Драгаволяц» Заграб
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Смалявічы»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Янава»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Крумкачы» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Хваля» Пінск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ворша»
Ягор Рыбакоў

**Ягор Рыбакоў** — беларускі журналіст расейскага паходжаньня, які на пасадзе старшыні русіфікаваў вяшчаньне Белтэлерадыёкампаніі (БТРК) цягам 2001—2003 гадоў.

## Раньнія гады
Ва ўзросьце 5 гадоў зь сям’ёй пераехаў у Магілёў, куды бацькоў запрасілі працаваць на аўтазавод імя Кірава. Скончыў Магілёўскі дзяржаўны пэдагагічны інстытут (1994), дзе меў вольнае наведваньне заняткаў, па спэцыяльнасьці выкладнік беларускай мовы і літаратуры.

## Праца
З 18 гадоў паўтара году працаваў вядучым ранішняй радыёперадачы. Працаваў рэдактарам Магілёўскага абласнога камітэта па тэлебачаньні і радыёвяшчаньню (1991), адмысловым карэспандэнтам, загаднікам аддзела рэдакцыі абласной газэты «Магілёўскія ведамасці» (1991—1994), вядучым адмыслоўцам управы грамадзка-палітычнай інфармацыі Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь (1994), старшынём Магілёўскага абласнога тэлерадыёаб’яднаньня (1994—2000), першым намесьнікам старшыні Белтэлерадыёкампаніі (ліпень 2000—2001), старшынём Белтэлерадыёкампаніі (19 кастрычніка 2001—2004). 12 ліпеня 2003 г. перадаў ФМ-частасьці беларускамоўнай радыёстанцыі «Сталіца» з ахопам звыш 80% насельніцтва краіны навастворанай ім расейскамоўнай «Радыюс-ФМ».

## Хабарніцтва
13 лютага 2004 г. Генэральная пракуратура Рэспублікі Беларусь выклікала яго на допыт, пасьля якога яго затрымалі і ўзбудзілі супраць яго крымінальную справу па фактах злоўжываньняў службовымі паўнамоцтвамі, крадзяжоў і атрыманьня хабараў ад кіраўнікоў прадпрыемстваў за ўхваленьне дамоваў. Камітэт дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь зьмясьціў яго ў свой сьледчы ізалятар. 11 лютага 2005 г. Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь вырак яго на 11 гадоў пазбаўленьня волі з адбываньнем у папраўча-працоўнай калёніі ўзмоцненага рэжыму, канфіскацыяй маёмасьці і пазбаўленьнем права займаць адказныя пасады на працягу 5 гадоў за атрыманьне хабару ў асабліва буйных памерах, злоўжываньне службовымі паўнамоцтвамі і «адмываньне» злачынных даходаў, як і пастанавіў спагнаць на карысьць БТРК 212 933 тыс. беларускіх рублёў ($98 183). Увесну 2006 г. тэрмін скарацілі на год паводле амністыі. 20 чэрвеня А. Лукашэнка скараціў тэрмін сваім указам яшчэ на 2 гады. 29 сакавіка 2010 г. яго вызвалілі ўмоўна датэрмінова.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Кіраўнікі Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новасібірску
Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Скандалы
600-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* каля 600 да н. э. — кельты заснавалі Мілян

-001400
10
0
Акадэмія сцэнічнага майстэрства (Прага)

**Акадэ́мія сцэні́чнага майстэ́рства** (, **AMU**) — вышэйшая навучальная ўстанова ў Празе (Чэхія), заснаваная ў 1945 року.

Факультэты:
* Тэатральны (DAMU)
* Фільмавы і тэлевізійны (FAMU)
* Музычна-танцавальны (HAMU)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Чэскі музычны слоўнік асобаў і ўстановаў 


Катэгорыя:Кінашколы
Рак лёгкіх

**Рак лёгкіх** — утварэньне ракавай пухліны на эпітэлі сьлізьніцы лёгкага.

У 2012 годзе ад хваробы памерла 1,2 млн чалавек у сьвеце. Паводле Сусьветнай арганізацыі здароўя (Жэнэва, Швайцарыя), за 2012 год 223 000 сьмерцяў у выніку хваробы адбылося праз забруджваньне паветра. Зь іх звыш 50 % сьмерцяў прыпала на Кітай і краіны Паўднёва-Ўсходняй Азіі. У прыватнасьці ў Кітаі да сьмяротнасьці прывёў смог у сталіцы і іншых мэгаполісах у выніку імклівай індустрыялізацыі.

## Чыньнікі
Хваробе спрыяе тытунепаленьне, у тым ліку пасіўнае, узьдзеяньне азбэсту, аршэньніку і радону, абпраменьваньне і сухоты.

## Праявы
Хвароба выяўляецца праз пастаянны кашаль, кроў у макроцьці, бранхіт, боль у грудзях і зваротную пнэўманію.

## Беларусь
За 2011 г. на рак лёгкага захварэлі 4460 жыхароў Беларусі. Сьмяротнасьць ад хваробы склала 71% ад ліку захварэлых. 

## Глядзіце таксама
* Індэкс якасьці паветра

## Крыніцы


Катэгорыя:Анкалёгія
Бяроза-2010 (футбольны клюб)

«**Бяроза-2010**» — былы беларускі футбольны клюб з гораду Бяроза. Існаваў у 1989—2015 гадах. Найлепшае дасягненьне — 4 месца ў першай лізе ў сэзоне 1997 году.

## Гісторыя
Клюб выступаў пад назвамі:
* «Будаўнік» (1989—1995)
* «Бяроза» (1996—1998, 2002—2009)
* «Керамік» (1999—2001)
* «Бяроза-2010» (2010—2015)

Пасьля сэзону 2015 году клюб быў расфармаваны.

## Статыстыка

### [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат]]

### [[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]]

## Галоўныя трэнэры
* Андрэй Лаўрык (ліпень — сьнежань 2015 году)
* Сяргей Ясковіч (студзень — ліпень 2015 году)
* Валянцін Міхееў (жнівень 2013 году — сьнежань 2014 году)
* Ігар Гурыновіч (студзень — жнівень 2013 году)
* Аляксандар Лухвіч (2012)

## Крыніцы

Катэгорыя:Бяроза (горад)
Лявонці Стасевіч

**Ляво́нці (Стасе́віч)**, сьвецкае імя **Леў Фаміч Стасевіч** (20 сакавіка 1884, Тарноград Белгарайскага павету Люблінскай губэрні, Царства Польскае — 9 лютага 1972, Міхайлаўскае Фурманаўскага раёну Іванаўскай вобласьці, РСФСР) — праваслаўны сьвятар.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў зь сялянскай сям’і. Скончыў царкоўна-прыходзкую школу, працаваў пісарам у Тарноградзкім судзе (1899—1909).

У 1910 прыняты і ў 1911 пастрыжаны ў манахі Яблачынскага Сьвята-Ануфрыеўскага праваслаўнага манастыра (Бельскі павет Седлецкай губэрні) пад імем Лявонція.

У часе Першай сусьветнай вайны эвакуяваны ў маскоўскі Богаяўленскі манастыр. Скончыў духоўную вучэльню, быў рукапакладзены ў ерадыякана, пасьля ў ераманаха.

У 1919 скончыў духоўную сэмінарыю. У 1922 атрымаў сан архімандрыта і прызначэньне намесьнікам Суздальскага Спаса-Яфім’еўскага манастыра. Пасьля закрыцьця манастыра ўладамі пераведзены ў храм Смаленскай іконы Божай Маці, а пазьней у храм Яна Златавуснага ў Суздалі.

3 лютага 1930 арыштаваны за выкарыстаньне званоў, якія былі забароненыя ў 1929. Сасланы ў Комі АССР, працаваў фэльчарам. У 1933 вызвалены, пасяліўся ў вёсцы Барадзіно Іванаўскай вобласьці РСФСР.

19 кастрычніка 1935 арыштаваны ў Гаўрылавым Пасадзе, прыгавораны да трох гадоў выпраўленчых працаў. Сасланы ў Караганду, працаваў печніком.

Вызваліўшыся ў 1938 року, пераехаў у Суздаль. Выконваў службы па хатах. 23 чэрвеня 1947 року прызначаны настаяцелем храма Жывапачынальнай Тройцы ў вёсцы Варанцова Пучэскага раёну.

2 траўня 1950 арыштаваны трэцім разам. Па абвінавачаньні ў «антысавецкай агітацыі» сасланы ў Комі на 10 гадоў. 30 красавіка 1955 вызвалены па амністыі, вярнуўся ў Іванаўскую вобласьць. 20 ліпеня прызначаны настаяцелем храма Міхаіла Арханёла ў вёсцы Міхайлаўскае (цяпер у Фурманаўскім раёне).

Памёр у 1972 року, пахаваны на могілках Міхайлаўскага. У 1999 кананізаваны, у жніўні 2000 року прызнаны сьвятым.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына пра Ўладзімер і Ўладзімерскую вобласьць

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1884 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тарноградзе
Катэгорыя:Памерлі 9 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 1972 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Іванаўскай вобласьці
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў РСФСР
Катэгорыя:Высланыя
Катэгорыя:Манахі Расейскай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя