Прыстаўкі эспэранта

**[[Эспэранта]] / [[Граматыка эспэранта|граматыка]] / [[Словаўтварэньне ў эспэранта|словаўтварэньне]] / прыстаўкі эспэранта** 
----
**Прыстаўкі** ў эспэранта служаць пашырэньню слоўніка. Напрыклад, амаль усе антонімы створаны пры дапамозе прыстаўкі **mal-**, а не з выкарыстаньнем новых каранёў. 

## bo
Прыстаўка **bo-** паказвае на роднасьць праз шлюб. 
: patrino = маці — **bopatrino** = цешча, сьвякруха
: boedziĝi = брацца шлюбам з жонкай брата, які сканаў не пакінуўшы дзяцей

## ĉef
Прыстаўка **ĉef-** абазначае *найгалоўнейшы, найважнейшы*. 
: episkopo = біскуп — **ĉefepiskopo** = арцыбіскуп
: urbo = горад — **ĉefurbo** = сталіца, urbestro = галава горада, бурмістр
: **ĉefo** = шэф, начальнік, галава

## dis
Прыстаўка **dis-** паказвае на разьдзяленьне ці раз'яднаньне.
: doni = даваць — **disdoni** = раздаваць
: haki = рубіць — **dishaki** = разрубіць
: volvi = згортваць, абгортваць — **disvolvi** = разгортваць, разьвіваць
: **disigi** = раз'яднаць

## ek
Прыстаўка **ek-** паказвае на пачатак, вокамгненасьць ці аднаразовасьць дзеяньня. 
: paroli = гаварыць — **ekparoli** = загаварыць
: krii = крычаць — **ekkrii** = ускрыкнуць
: vidi = бачыць — **ekvidi** = убачыць
: **ek!** = ну до! давай! (заклік да пачатку дзеяньня ці працы)

## eks
Прыстаўка **eks-** азначае *экс-, былы, у адстаўцы*. 
: ministro = міністар — **eksministro** = эксміністар
: oficiro = афіцэр — **eksoficiro** = афіцэр у адстаўцы
: edzo = муж — **eksedzo** = былы муж
: porko = сьвіньня, парсюк — **eksporko** = бораў, кастрыраваны вяпрук
: **eksa** = былы

## ge
Прыстаўка **ge-** ўжываецца для паказу асоб абодвух палоў (і таму назоўнікі з гэтай прыстаўкай звычайна стаяць у множным ліку). 
: mastro = гаспадар — **gemastroj** = гаспадары (гаспадар і гаспадыня)
: filo = дзіцё — **gefiloj** = дзеці (сын і дачка ці сыны і дачкі)
: kolego = калега — **gekolegoj** = калегі
: **gepatra** = бацькоўскі

## mal
Прыстаўка **mal-** ўтварае антонім, слова з процілеглым значэньнем. 
: bona = добры — **malbona** = дрэнны
: fermi = зачыняць — **malfermi** = адчыняць
: amiko = сябра — **malamiko** = вораг
: frue = рана — **malfrue** = позна
: **mala** = супрацьлеглы

## mis
Прыстаўка **mis-** паказвае на памылковасьць, хібнасьць. 
: skribi = пісаць — **misskribo** = апіска, абдрук
: gluti = глытаць — **misgluti** = удавіцца, папярхнуцца
: trafi = пацэліць — **mistrafi** = прамахнуцца
: **misa** = памылковы

## pra
Прыстаўка **pra-** паказвае на аддаленасьць у часе або па роднасьці. 
: avo = дзед — **praavo** = прадзед
: knalo = выбух — **la Praknalo** = "Вялікі выбух" (падзея, зь якой пачалося існаваньне нашага Сусьвету)
: homo = чалавек — **prahomo** = першабытны чалавек
: **praa** = першабытны, дагістарычны

## re
Прыстаўка **re-** абазначае паўторнае дзеяньне. 
: veni = прыходзіць — **reveni** = вяртацца
: legi = чытаць — **relegi** = перачытваць 
: naskiĝo = народзіны — **renaskiĝo** = уваскрашэньне
: **ree** = зноў

## псэўда-прыстаўкі
Некаторыя словы часам ужываюцца ў якасьці прыставак. 

### fi
Выклічнік **fi** ужываецца для абазначэньня суб'ектыўнай непрыхільнасьці. (Гл. -aĉ-)
: fiŝerco = непрыстойны жарт
: fiherbo = пустазельле

### fin
Слова **fino** (канец) ужываецца для абазначэньня закончанага дзеяньня. 
: finlabori = дарабіць 
: finvenko = канчатковая перамога

### kelk
Слова **kelke** (некалькі) ужываецца зь лічэбнікамі для абазначэньня неадзачанага мноства. 
: kelkdek = колькідзесят (некалькі дзясяткаў)
: dekkelk = наццаць (ад 11 да 19)

### mem
Займеньнік **mem** (сам) у якасьці прыстаўкі абазначае *самастойна, без дапамогі* і *сябе, для сябе* (Гл. sin-). 
: memlerninto = самавук
: memkompreneble = само сабой зразумела
: memofero = самаахваря
: memmortigo = самазабойства

### ne
Слова **ne** (не) абазначае недастатковасьць, адсутнасьць. 
: negranda = невялікі (malgranda = дробны)
: nejudo = гой, чалавек, які ня ёсьць жыд 

### sin
Займеньнік **sin** (сябе) абазначае *сябе самога* (Гл. mem-).  
: sindefendo = (абараняць сябе) самаабарона
: singarda = (берагчы сябе) асьцярожны

### vic
Слова **vico** (чарга, шэраг) ужываецца для абазначэньня намесьніка, ці сваяцтва праз паўторны шлюб. 
: vicprezidento = віцэ-прэзідэнт
: vicpatrino = мачаха

### vir
Слова **viro** (мужчына) ужываецца для абазначэньня самца, мужчынскую асобу ці жывёлу. (Гл. -in-)
: virbovo = бык
: virprezidanto = прэзыдэнт (не прэзыдэнтка)

### Прыназоўнікі
Многія прыназоўнікі таксама могуць ужывацца ў якасьці прыставак. 
: aldoni = дадаць
: antaŭpago = перадаплата
: enhavo = зьмест
: interŝanĝi = абменьвацца
: kromedzino = каханка
: subaĉeti = падкупіць (фігуральны сэнс)
: supersigno = дыякрытычны знак (над літарай)
: transdoni = перадаць

Прыназоўнік **el** у якасьці прыстаўкі акрамя свайго нармальнага сэнсу (з, знутры: elkuri = выбегчы) можа азначаць і *да канца, да гатоўнасьці*. 
: ellerni = вывучыць
: elkreski = вырасьці
: elpensi = выдумаць
Прыстаўкі *el-* і *fin-* — спроба перадаць закончанае трываньне дзеясловаў. 

У якасьці прыстаўкі прыназоўнік **pri** пазначае дзеяньне, неяк зьвязанае з асноўным сэнсам дзяслова. Звычайна перакладаецца прыстаўкаю **аб-**: 
: prilumi = асьвятляць
: prirabi = абрабаваць
: priserĉi = абшукаць

Катэгорыя:Эспэранта