open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Малодшая Эда

«**Малодшая Эда»**, «**Празаічная** **Эда**», альбо «**Эда Сноры**» — твор сярэднявечнага ісьляндзкага пісьменьніка Сноры Стурлусана. Быў напісаны ў 1222—1225 гадах, і задуманы як падручнік па скальдычнай паэзіі. Утрымоўвае багаты матэрыял па германа-скандынаўскай міталёгіі.

У 2021 годзе зьявіўся поўны беларускамоўны пераклад зборніка, зьдзейсьнены беларускім філёлягам Яўгенам Папакулем.

## Беларускія пераклады

* Эда Сноры Стурлусана / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. - Мінск : Галіяфы, 2021. - 298 с.

## Глядзіце таксама
* Старэйшая Эда

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Скандынаўская міталёгія
Катэгорыя:Сярэднявечная літаратура
Катэгорыя:Паэзія скальдаў
Сноры Стурлюсан

**Сно́ры Сту́рлусан** (; 1178, Хвам — 23 верасьня 1241, Рэйк’яхольт) — ісьляндзкі скальд, празаік, гісторыёграф і палітык. Сноры больш за ўсё вядомы як аўтар Малодшай Эды, як складаецца з «Мрояў Гюльві» (*Gylfaginning*), дзе апавядаюцца сюжэты скандынаўскай міфалёгіі, «Мовы паэзіі» () і «Сьпісу памераў» ().

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Асобы Ісьляндыі
Катэгорыя:Ісьляндзкія літаратары
Катэгорыя:Ісьляндзкія гістарыёграфы
Катэгорыя:Ісьляндзкія палітыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1178 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ісьляндыі
Катэгорыя:Памерлі 23 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1241 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Ісьляндыі
Грынгур Ёганэсан

**Хрынгур Ёхансан** (, (21 сьнежня 1932 — 17 ліпеня 1996) — ісьляндзкі мастак.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія

Катэгорыя:Асобы Ісьляндыі
Катэгорыя:Ісьляндзкія мастакі
Катэгорыя:Нарадзіліся 21 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 17 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1996 годзе
Ёгана Валя Ёўнсдотыр

**Ёхана Вала Ёўнсдоцір** (}, нар. 1986, Рэйк'явік, Ісьляндыя) — Міс Ісьляндыя 2007, рэпрэзентавала сваю краіну ў гэтым жа годзе на конкурсе Міс Сусьвету 2007, у горадзе Саня, Кітай.

## Вонкавыя спасылкі
* Ungfru Island homepage

Катэгорыя:Асобы Ісьляндыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1986 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэйк’явіку
Ягана Гудрун Ёўнсдотыр

**Ягана Гудрун Ёўнсдотыр** (;  16 кастрычніка 1990 году, Капэнгаген, Данія) — ісьляндзкая соўл-сьпявачка.

Ва ўзросьце двух гадоў пераехала разам з бацькамі ў Ісьляндыю — спачатку ў Рэйкявік. Калі ёй было восем гадоў, сям’я пераехала ў Хавнарф’ёрдур.

## [[Конкурс песьні Эўрабачаньне-2009|Эўрабачаньне-2009]]
Ягана прадстаўляла Ісьляндыю на «Эўрабачаньні-2009» зь песьняй «Is It True?». У фінале набрала 218 балаў і заняла другое месца.

## Дыскаграфія

### Альбомы
* *Jóhanna Guðrún* (2000)
* *Ég Sjálf* (2001)
* *Jól með Jóhönnu* (2003)
* *Butterflies and Elvis* (2008)

### Сынглы
* *Funnything Is (SD)* (2008)
* *Spending My Time* (2021, разам з DJ Muscleboy)

### Відэакліпы
* «Lose Myself» (2008)
* «I Miss You» (2009)
* «Is It True?» (2009)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Асобы Ісьляндыі
Катэгорыя:Ісьляндзкія сьпявачкі
Аляксандра Іварсдотыр

**Аляксандра Гэльга Іварсдотыр** (, нар. 1989, Рэйк’явік) — ісьляндзкая фотамадэль, Міс Ісьляндыя — 2008, рэпрэзэнтавала Ісьляндыю на конкурсе Міс Сусьвету 2008 году ў Яганэсбургу, ПАР, дзе заваявала тытул Міс Спорт Сусьвету, увайшоўшы у лік 15 фіналістак.

## Вонкавыя спасылкі
* Photos of Alexandra in Miss World 2008
* Miss Iceland 2008

Катэгорыя:Асобы Ісьляндыі
Катэгорыя:Ісьляндзкія мадэлі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэйк’явіку
Інгальфсф’яль

**Інгольфсф’ял** () — гара ў Ісьляндыі.

## Гісторыя
Сваю назву гара атрымала ад імя ісьляндзкага першапасяленца Інгальфа Арнарсана, які таксама першым узьняўся на вяршыню гары, разьбіў ля яе схілу зімні лягер і, згодна з паданьнем, быў пахаваны на яе вяршыні.

Катэгорыя:Горы Ісьляндыі
NGC 6909

**NGC 6909** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Тэлескопа.

Бачная зорная велічыня: 11,7. Памер: 2,3’×1,2'. Прамое ўзыходжаньне:20 гадз. 27 хв. 42 сэк. Схіленьне: −47°02’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 6937

**NGC 6937** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Індэйца.
Бачная зорная велічыня: 12,9.
Памер: 3,0'.
Простае ўзьняцьцё: 20 гадз. 38 хв. 42 сэк.
Схіленьне: −52°10’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 6942

**NGC 6942** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Індзейца.
Бачная зорная велічыня: 11,8.
Памер: 2,6’x1,9'.
Прамое ўзыходжаньне: 20 гадз. 40 хв. 48 сэк.
Схіленьне: −54°20’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Арнальдур Індрыдасан

**Арнальдур Індрыдасан** (, нарадзіўся 28 студзеня 1961, Рэйк'явік) — ісьляндзкі дэтэктыўны пісьменьнік, сын пісьменьніка Індрыдзі Торстэйнсана.

## Прэміі
* «Шкляны ключ» (2002, 2003)
* «Залаты кінжал» (2005)

## Бібліяграфія

### Кнігі з дэтэктывам Эрлендурам

* 1997 Дзеці пылу, ()
* 1998 Моўчкі забіць, ()
* 2000 Дрэнная сьмерць, ()
* 2001 Цішыня магілы, ()
* 2003 Галасы, ()
* 2004 Асушанае возера, ()
* 2005 Арктычны холад, ()
* 2007 Гіпатэрмія, ()
* 2008 

### Іншыя кнігі

* 1999 Апэрацыя «Напалеон» ()
* 2003 
* 2006 Каралеўская кніга, ()

### Калектыўныя працы

* 2000 Рэйк’явіцкія загадкі 2000,  (адна глава)

Катэгорыя:Ісьляндзкія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся 28 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэйк’явіку
NGC 6946

**NGC 6946** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Цэфея.
Бачная зорная велічыня: 8,8.
Бачны памер: 14,0'.
Простае ўзьняцьцё: 20 гадз. 34 хв. 48 сэк.
Схіленьне: +60°09’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7

**NGC 7** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Скульптара.
Бачная зорная велічыня: 13,9.
Бачны памер: 2,5'.
Простае ўзьняцьцё: 0 гадз. 8 хв. 24 сэк.
Схіленьне: −29°55’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7038

**NGC 7038** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Індзейца.
Бачная зорная велічыня: 11,9.
Памер: 3,0’×1,9'.
Простае ўзьняцьцё: 21 гадз. 15 хв. 12 сэк.
Схіленьне: −47°13’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7070

**NGC 7070** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Жураўля.
Бачная зорная велічыня: 12,3.
Размер: 2,1’x1,9'.
Прамое ўзыходжаньне: 21 гадз. 30 хв. 30 сэк.
Схіленьне: −43°06’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Ісьляндзкі пашпарт

**Ісьляндзкі пашпарт** выкарыстоўваецца грамадзянамі Рэспублікі Ісьляндыя для міжнародных падарожжаў.

## Апісаньне Ісьляндзкага пашпарта
Ісьляндзкі пашпарт блакітнага колеру, у верхняй частцы пашпарта ў тры радкі надпіс *ÍSLAND — ICELAND — ISLANDE*, у сярэдняй частцы выява герба Ісьляндыі. Пад гербам у тры радкі надпіс *VEGABRÉF — PASSPORT — PASSEPORT*, далей знак біямэтрычных пашпартоў.

## Старонка Інфармацыі ў пашпарце
Ісьляндзкі пашпарт зьмяшчае наступныя зьвесткі:
* Фатаграфія ўласьніка пашпарта
* Тып (пашпарта)
* Код краіны (ISL)
* Нумар пашпарта
* Прозьвішча
* Імя
* Грамадзянства
* Рост
* Дата нараджэньня
* Пэрсанальны нумар
* Пол
* Месца нараджэньня
* Дата выдачы
* Дата заканчэньня тэрміна дзеяньня
* Стужка машыначытальнай зоны.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ісьляндыя
Катэгорыя:Нацыянальныя грамадзянскія пашпарты
NGC 7097

**NGC 7097** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Жураўля.
Бачная зорная велічыня: 11,7.
Памер: 1,9’x1,3'.
Прамое ўзыходжаньне: 21 гадз. 40 хв. 18 сэк.
Схіленьне: −42°32’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7124

**NGC 7124** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Індзейца.
Бачная зорная велічыня: 12,3.
Памер: 2,7’x1,2'.
Прамое ўзыходжаньне: 21 гадз. 48 хв. 6 сэк.
Схіленьне: −50°34’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7135

**NGC 7135** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Паўднёвай Рыбы.
Бачная зорная велічыня: 11,7.
Памер: 2,8’x2,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 21 гадз. 49 хв. 48 сэк.
Схіленьне: −34°53’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7171

**NGC 7171** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Вадаліва.
Бачная зорная велічыня: 12,2.
Памер: 2,8’×1,7'.
Простае ўзьняцьцё: 22 гадз. 1 хв. 0 сэк.
Схіленьне: −13°16’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Блакітны колер

**Блакітны** (**цыян**, **сіне-зялёны**) — каляровы дыяпазон паміж зялёным і сінім, з даўжынёй хвалі прыкладна ад 485 да 500 нанамэтраў. У беларускай мове традыцыйна блакітным завецца колер, бліжэйшы да сіняга, а таксама разьведзены, бляклы сіні колер. Блакітным або *цыянавым* таксама завуць адзін з трох колераў сыстэмы CMYK ().

## Блакітныя прыродныя фарбавальнікі і пігмэнты
* Біруза (мае зеленавата-блакітныя адценьні)
* Лазурыт служыў у старажытнасьці адным зь нешматлікіх вядомых сініх пігмэнтаў, таму быў вельмі дарагі (асноўная крыніца — Індыя)

## Блакітнае неба і фізыка зроку
* Блакітным выглядае неба. На самай справе неба выпускае (дакладней, расьсейвае) прамяні ўсіх бачных колераў, але ступень расьсейваньня зваротна прапарцыйная даўжыні хвалі у 4-й ступені, г. зн. у бачным дыяпазоне максымальная для фіялетавых, сініх і блакітных прамянёў. Для вока такая сумесь здаецца блакітнай.

## Паліграфія

* У сыстэме CMYK адзін з чатырох асноўных колераў завецца блакітным — хоць у рэчаіснасьці гэты **стандартызаваны** колер варта зваць хутчэй .

## Назвы блакітных адценьняў
* Бірузовы
* Валошкавы
* Нябесны
* Перванш, колер

## У культуры і этнаграфіі

* Блакітны шчанюк

### Іншыя літаратурна-культурныя асацыяцыі
* Блакітны — колер мары і ідэальнасьці. Адгэтуль паняцьці «блакітная мара» (гэта значыць выдатная і цяжкадасягальная).
* Матэрыяльным «увасабленьнем» блакітнага колеру лічыцца камень тапаз.
* Блакітны — гомасэксуальны мужчына на жаргоне.

Катэгорыя:Колеры
NGC 7172

**NGC 7172** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Паўднёвай Рыбы.
Бачная зорная велічыня: 11,9.
Памер: 2,2’×1,3’.
Простае ўзьняцьцё: 22 гадз. 2 хв. 0 сэк.
Схіленьне: −31°52’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7214

**NGC 7214** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Паўднёвай Рыбы.
Бачная зорная велічыня: 12,7.
Памер: 1,9’x1,5'.
Прамое ўзыходжаньне: 22 гадз. 9 хв. 6 сэк.
Схіленьне: −27°49’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7225

**NGC 7225** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Паўднёвай Рыбы.
Бачная зорная велічыня: 12,2.
Памер: 2,0’x1,0’.
Простае ўзьняцьцё: 22 гадз. 14 хв. 12 сэк.
Схіленьне: −26°09’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7232

**NGC 7232** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Жураўля.
Бачная зорная велічыня: 12,0.
Памер: 3,0’x0,9'.
Прамое ўзыходжаньне: 22 гадз. 15 хв. 42 сэк.
Схіленьне: −45°51’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7233

**NGC 7233** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Жураўля.
Бачная зорная велічыня: 12,5.
Памер: 2,2’×1,3’.
Простае ўзьняцьцё: 22 гадз. 15 хв. 48 сэк.
Схіленьне: −45°51’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7217

**NGC 7217** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Пэгаса.
Бачная зорная велічыня: 10,1.
Бачны памер: 3,8’x3,3'.
Прамое ўзыходжаньне: 22 гадз. 7 хв. 54 сэк.
Схіленьне: +31°22’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Ісьляндзкі сабака

**Ісьля́ндзкі саба́ка** () — парода сабакаў, паходзіць ад сабакаў, якіх прывезьлі ў Ісьляндыю вікінгі.

Пазьней гэтыя сабакі былі прывезеныя зь Ісьляндыі на Брытанскія астравы і паслугавалі для вывядзеньня для такіх парод, як колі і вельш-коргі. Рост самца — каля 45 см.

## Вонкавыя спасылкі

* ISIC — Icelandic Sheepdog — афіцыйая інтэрнэт старонка

Катэгорыя:Ісьляндзкія сабачыя заводы
Катэгорыя:Пастухоўскія сабачыя заводы
NGC 7284

**NGC 7284** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вадаліва.
Бачная зорная велічыня: 11,9.
Памер: 2,1’×1,5'.
Простае ўзьняцьцё: 22 гадз. 28 хв. 36 сэк.
Схіленьне: −24°51’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7252

**NGC 7252** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вадаліва.
Бачная зорная велічыня: 12,1.
Памер: 2,2’×1,8'.
Простае ўзьняцьцё: 22 гадз. 20 хв. 42 сэк.
Схіленьне: −24°41’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7314

**NGC 7314** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Паўднёвай Рыбы.
Бачная зорная велічыня: 11,0.
Памер: 4,6’x2,3'.
Прамое ўзыходжаньне: 22 гадз. 35 хв. 48 сэк.
Схіленьне: −26°03’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7412

**NGC 7412** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Жураўля.
Бачная зорная велічыня: 11,4.
Памер: 4,0’×3,1'.
Простае ўзьняцьцё: 22 гадз. 55 хв. 48 сэк.
Схіленьне: −42°39’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7421

**NGC 7421** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Жураўля.
Бачная зорная велічыня: 11,9.
Памер: 2,2’x1,1'.
Прамое ўзыходжаньне: 22 гадз. 56 хв. 54 сэк.
Схіленьне: −37°21’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7424

**NGC 7424** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Жураўля.
Бачная зорная велічыня: 10,5.
Памер: 7,6’x6,8'.
Прамое ўзыходжаньне: 22 гадз. 57 хв. 18 сэк.
Схіленьне: −41°04’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Ісьляндыі

Існуе некалькі відаў адміністрацыйнага падзелу Ісьляндыі.

## Гістарычны падзел Ісьляндыі

Традыцыйна Ісьляндыя падзялялася на *landsfjórðungar* (адз.лік: *landsfjórðungur*) альбо чвэрці, якія арыентаваліся на бакі сьвету.
Пазьнейшы адміністрацыйны падзел абапіраецца на выбарчыя акругі — *сіслы* (*sýslur*) і грамады. Асабліва пасьля 1874 году, калі ў канстытуцыі былі замацаваны новы падзел. Ранейшы падзел паступова скасаваўся.

Назвы былых чвэрцяў Ісьляндыі:
# **Vestfirðingafjórðungur** (Breiðfirðingafjórðungur)
# **Norðlendingafjórðungur** (Eyfirðingafjórðungur)
# **Austfirðingafjórðungur**
# **Sunnlendingafjórðungur** (Rangæingafjórðungur)

## Цяперашні падзел Ісьляндыі

Ісьляндыя падзяляецца на 8 рэгіёнаў ():
* 7. Ёйстурлянд Austurland (адміністрацыйны цэнтар — г. Эгільсстадыр)
* 4. Вэстфірдыр Vestfirðir (г. Ісаф’ёрдур)
* 3. Вэстурлянд Vesturland (г. Боргарнэс)
* 5. Нордурлянд Вэстра Norðurland Vestra (г. Блёндуоўс)
* 6. Нордурлянд Эйстра Norðurland Eystra (г. Акюрэйры)
* 8. Судурлянд Suðurland (г. Сэльфос)
* 2. Судурнэс Suðurnes (г. Кефлавік)
* 1. Хёвудборгаршвайдыд Höfuðborgarsvæðið (г. Рэйк’явік)
NGC 7361

**NGC 7361** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Паўднёвай Рыбы.
Бачная зорная велічыня: 12,3.
Памер: 3,5’x1,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 22 гадз. 42 хв. 18 сэк.
Схіленьне: −30°03’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Ён Арасан

**Ён Арасан** (; каля 1484, Грыта — 7 лістапада 1550, Скальгольт, Ісьляндыя) — ісьляндзкі царкоўны дзяяч, паэт і пісьменьнік.

Ён Арасан быў каталіцкім эпіскапам у Голяры, дзе заснаваў першую ў Ісьляндыі друкарню, на поўначы Ісьляндыі, з 1524 да 1550 году. Апошні каталіцкі эпіскап Ісьляндыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ісьляндзкія каталіцкія біскупы
Катэгорыя:Ісьляндзкія паэты і паэткі
Катэгорыя:Перакладчыкі Бібліі на ісьляндзкую мову‎
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Катэгорыя:Пакараныя царкоўныя дзеячы‎
Катэгорыя:Мучанікі
NGC 7456

**NGC 7456** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Жураўля.
Бачная зорная велічыня: 11,8.
Памер: 5,9’×1,8’.
Простае ўзьняцьцё: 23 гадз. 2 хв. 6 сэк.
Схіленьне: −39°35’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Шэнгенскае пагадненьне

**Шэ́нгенскае пагадне́ньне** — пагадненьне аб скасаваньні пашпартнага і мытнага кантролю шэрагу дзяржаў «Эўрапейскага Зьвязу», першапачаткова падпісанае 14 чэрвеня 1985 году пяцьцю эўрапейскімі дзяржавамі (Бэльгіяй, Нідэрляндамі, Люксэмбургам, Францыяй, Нямеччынай) у люксэмбурскай вёсцы Шэнген, адкуль і назва. Уступіла ў сілу 26 сакавіка 1995 году.

### Краіны-ўдзельніцы
* 14 чэрвеня 1985 — Бэльгія, Францыя, ФРН, Люксэмбург, Нідэрлянды
* 3 жніўня 1990 — (Аб’яднаньне Нямеччыны уключыла да Шэнгенскай зоны тэрыторыю Заходняй Нямеччыны)
* 27 лістапада 1990 — Італія
* 25 чэрвеня 1992 — Партугалія, Гішпанія
* 6 лістапада 1992 — Грэцыя
* 28 красавіка 1995 — Аўстрыя
* 19 сьнежня 1996 — Данія, Фінляндыя, Ісьляндыя, Нарвэгія, Швэцыя
* 29 траўня 2000 — Ірляндыя, Вялікабрытанія (абедзьве краіны маюць абмежаванае сяброўства)
* 1 траўня 2004 — Чэхія, Эстонія, Вугоршчына, Латвія, Летува, Мальта, Польшча, Славаччына, Славенія
* 12 сьнежня 2008 — Швайцарыя (цалкам — з 29 сакавіка 2009)
* 1 студзеня 2023 — Харватыя

## Крыніцы

Катэгорыя:Дыпляматыя
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1985 годзе
Катэгорыя:Эўрапейскі Зьвяз
Катэгорыя:Шэнгенская зона
Міжнародныя дачыненьні

**Міжнародныя дачыненьні** — лучнасьць эканамічных, палітычных, праўных, ідэалягічных, дыпляматычных, вайсковых, культурных ды іншых сувязяў і ўзаемных дачыненьняў паміж суб’ектамі, дзейнымі на сусьветнай арэне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дыпляматыя
Катэгорыя:Паліталёгія
Ганаровы кансулят Ісьляндыі ў Рэспубліцы Беларусь

**Ганаровы кансулят Ісьляндыі** адкрыўся ў Менску 3 лістапада 2006 году і зьяўляецца адзінай установай у краінах СНД, бо Амбасада Ісьляндыі ў Маскве мае акрэдытацыю па сумяшчальніцтве на ўсе краіны былога СССР. Знаходзіцца па адрасе: г. Мінск, вул. Ракаўская, 16б. Ганаровы консул Ісьляндыі ў Беларусі — Аляксандар Машэнскі. Кансулят займаецца гандлёва-эканамічнымі пытаньнямі.

## Глядзіце таксама
* Амбасада Ісьляндыі ў Маскве

## Вонкавыя спасылкі
* BELARUS Icelandic Embassies and Consulates

Катэгорыя:Дыпляматычныя прадстаўніцтвы ў Менску
Катэгорыя:Замежная палітыка Ісьляндыі
Катэгорыя:Менск
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2006 годзе
Амбасада Ісьляндыі ў Маскве

**Амбасада Ісьляндыі ў Расеі** знаходзіцца ў Маскве на Прэсьні ў Хлебным завулку. Дыпляматычныя адносіны паміж Ісьляндыяй і Савецкім Саюзам былі ўсталяваны ў 1943 годзе. Ісьляндыя адкрыла пасольства ў Маскве ў 1944 годзе.

## Акрэдытацыя
Пасольства прадстаўляе інтарэсы Ісьляндыі ў Расеі, Армэніі, Азэрбайджане, Беларусі, Грузіі, Казахстане, Кыргызстане, Малдове, Таджыкістане, Туркмэністане і Ўзбэкістане.

## Глядзіце таксама
* Ганаровы кансулят Ісьляндыі ў Рэспубліцы Беларусь

## Крыніцы

Катэгорыя:Дыпляматыя
Катэгорыя:Замежная палітыка Ісьляндыі
Катэгорыя:Масква
Гудбрандур Торляксан

**Гудбрандур Торлаксан** (; нар 1541 (?) г. — пам. 20 ліпеня 1627 г.) — ісьляндзкі царкоўны дзяяч, географ і матэматык, гуманіст.

Бацькамі Торлаксана былі Торлак Хадльгрымсан і Хельга Ёнсдоцір. Вучыўся ў эпіскапскай школе ў Холары (Ісьляндыя), пазьней — у Капенгагэнскім унівэрсытэце. Пасьля вучобы вярнуўся на радзіму, зрабіўся рэктарам школы ў Скалхольце. Пазьней быў сьвятаром у Брэйдаболстадуры і, з 8 красавіка 1571 году і да самой сьмерці — эпіскапам Паўночнай Ісьляндыі ў Холары.

Торлаксан у 1584 годзе надрукаваў першы поўны пераклад Бібліі на ісьляндзкую мову (так званая *Гудбрандбіблія*).

У 1590 годзе стварыў першую навуковую мапу Ісьляндыі.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагодзьдзі
Катэгорыя:Асобы Ісьляндыі
Катэгорыя:Ісьляндзкія царкоўныя дзеячы
Катэгорыя:Ісьляндзкія географы
Катэгорыя:Ісьляндзкія матэматыкі
Катэгорыя:Ісьляндзкія гуманісты
Катэгорыя:Памерлі 20 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1627 годзе
Дэціфос

**Дэціфос** () — вадаспад на рацэ Ёкульсаў-аў-Ф'ёдлум у паўночна-усходняй Ісьляндыі, самы моцны ў Эўропе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вадаспады Ісьляндыі
Вадаспад

**Вадаспа́д** — падзеньне вады ў рацэ з уступа, які перасякае рачное рэчышча. Самы высокі вадаспад ў сьвеце — Анхель (*Angel*) вышынёй 979 м, што знаходзіцца ў Паўднёвай Амэрыцы (Вэнэсуэла).

## Літаратура
*Арсеев Г.Т.* Водопады. — Москва: Мысль, 1987. — 128 с. — 80 000 экз. — IBSN отсутствует.

*Barton, Rita M.* Waterfalls of the World. 
— Truro, 1974.

*Rashleigh, Edvard C.* Among the Waterfalls of the World. — London, 1935.
Ёкульсаў-аў-Ф’ёдлюм

**Ёкульсаў-аў-Ф'ёдлум** () — другая паводле працягласьці рака (пасьля Цьёўрсаў) у Ісьляндыі. Выцякае зь ледавіка Ватнаёкуль і цячэ на поўнач, упадае каля горада Скоўгар у заліў Ск'яўльфандзі Нарвэскага мора (Паўночны Ледавіты акіян). На рацэ маюцца два вадаспады Сэлфос і Дэціфос, яе воды працякаюць праз каньён у нацыянальным парку Ёёкульсаўрглювур. Максымум рачнога стока прыпадае на лета.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Ісьляндыі
Нарвэскае мора

**Нарвэскае мора** — мора Арктычнага акіяна, паміж Скандынаўскім паўвостравам, Ісьляндыяй і выспай Ян Маен. Плошча 1,4 млн км², глыбіня да 3970 м (сярэднія глыбіні — 1600—1750 м), вышыня прыліваў — да 3,3 м, салёнасьць — каля 35‰.

Разьвітыя рыбалоўства і здабыча нафты. Найважнейшыя порты — нарвэскія Тронгэйм, Трумсё і Нарвік.

## Геаграфія
Міжнародная гідраграфічная арганізацыя вызначае межы Нарвэскага мора наступным чынам:
: *На паўночным усходзе.* Лінія, якая злучае самы паўднёвы пункт Заходняга Шпіцбэргену да Паўночнага мысу выспы Мядзьведжай, праз гэтую выспу да мысу Бык, затым да Нордкапу ў Нарвэгіі (27°45’E).
: *На паўднёвым усходзе.* Заходняе ўзьбярэжжа Нарвэгіі паміж Нордкапам і мысам Стад ().
: *На поўдні.* Ад пункту на заходнім узьбярэжжы Нарвэгіі па 61-й паўночнай паралелі да 0°53' з. д. і да Фуглоя (), затым да ўсходняй кропкі Гэрпір () у Ісьляндыі.
: *На захадзе.* Паўднёва-заходняя мяжа Грэнляндзкага мора.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Моры
Катэгорыя:Арктычны акіян
Трумсё

**Трумсё** (; с.-саамск.: *Romsa*) — горад і муніцыпалітэт у Нарвэгіі, адміністрацыйны цэнтар фюльке Тромс.

Муніцыпалітэт Трумсё займае вялікую тэрыторыю за межамі гораду. Трумсё — восьмы па колькасьці жыхароў горад Нарвэгіі. Цэнтар гораду знаходзіцца на невялічкай высьпе, амаль на 400 км на поўнач ад палярнага кола. Тут знаходзяцца самыя паўночныя ў сьвеце ўнівэрсытэт (Унівэрсытэт Трумсё), батанічны сад, бровар і плянэтарый.

## Вонкавыя спасылкі
NGC 7531

**NGC 7531** — галяактыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Жураўля.
Бачная зорная велічыня: 11,3.
Памер: 3,5’x1,5'.
Прамое ўзыходжаньне: 23 гадз. 14 хв. 48 сэк.
Схіленьне: −43°36’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 753

**NGC 753** – галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Андрамэды. 
Бачная зорная велічыня: 12,3. 
Бачны памер: 3,3'x2,1'. 
Прамое ўзыходжаньне: 1 гадз. 57 хв. 48 сэк. 
Схіленьне: +35°54'00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Андрамэда (сузор’е)
NGC 7552

**NGC 7552** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Жураўля.
Бачная зорная велічыня: 10,6.
Памер: 3,5’×2,5'.
Прамое ўзыходжаньне: 23 гадз. 16 хв. 18 сэк.
Схіленьне: −42°37’00".

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7573

**NGC 7573** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Вадаліва.
Бачная зорная велічыня: 14,0.
Памер: 1,3’×1,1’.
Простае ўзьняцьцё: 23 гадз. 16 хв. 18 сэк.
Схіленьне: −22°10’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7582

**NGC 7582** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў Сузор’і Жураўля.
Бачная зорная велічыня: 10,6.
Памер: 4,6’x2,2'.
Прамое ўзыходжаньне: 23 гадз. 18 хв. 24 сэк.
Схіленьне: −42°22’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7689

**NGC 7689** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Фэнікса.
Бачная зорная велічыня: 11,5.
Памер: 2,8’×2,0’.
Простае ўзьняцьцё: 23 гадз. 32 хв. 42 сэк.
Схіленьне: −54°05’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 7793

**NGC 7793** — галяктыка каталога NGC, знаходзіцца ў сузор’і Скульптара.
Бачная зорная велічыня: 9,1.
Памер: 9,1’x6,6'.
Прамое ўзыходжаньне: 23 гадз. 57 хв. 48 сэк.
Схіленьне: −32°35’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 87

**NGC 87** — галяктыка каталёгу NGC.
Бачная зорная велічыня: 14,3.
Бачны памер: 54,0"×42,0".
Простае ўзьняцьцё: 0 гадз. 21 хв. 12 сэк.
Схіленьне: −48°38’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 891

**NGC 891** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Андрамэды.
Бачная зорная велічыня: 9,9.
Бачны памер: 14,0’x3,0'.
Прамое ўзыходжаньне: 2 гадз. 22 хв. 36 сэк.
Схіленьне: +42°21’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
Катэгорыя:Андрамэда (сузор’е)
NGC 922

**NGC 922** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Печы.
Бачная зорная велічыня: 12,1.
Бачны памер: 1,9’×1,8'.
Прамое ўзыходжаньне: 2 гадз. 25 хв. 6 сэк.
Схіленьне: −24°47’00".

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 858

**NGC 858** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Кіта.
Бачная зорная велічыня: 13,7.
Бачны памер: 1,6’x1,4'.
Прамое ўзыходжаньне: 2 гадз. 12 хв. 36 сэк.
Схіленьне: −22°27’00".

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 864

**NGC 864** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Кіта.
Бачная зорная велічыня: 10,9.
Бачны памер: 4,8’x3,5'.
Простае ўзьняцьцё: 2 гадз. 15 хв. 24 сэк.
Схіленьне: +06°00’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 925

**NGC 925** — сьпіральная галяктыка зь перамычкай каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Трыкутніку. Марфалягічны тып SAB(s)d. Упершыню зарэгістраваная Ўільямам Гэршэлем 13 верасьня 1784.

## Абазначэньні
* Агульны Каталёг Туманнасьцяў і Скупнасьцяў GC 542.
* Каталёг Джона Гэршэля 1833 году — h 222.
* Каталёг Ўільяма Гэршэля H 3.177.
* Марфалягічны каталёг галяктык MCG+05-06-045.
* Асноўны каталёг галяктык PGC 9332.
* Агульны каталёг галяктык Упсала UGC 1913.

## Парамэтры
* Бачная зорная велічыня: 10,1.
* Абсалютная зорная велічыня: −20,6
* Бачны памер: 13,0’×8,0'.
* Простае ўзьняцьцё: 2 гадз. 27 хв. 18 сэк.
* Схіленьне: +33°35’00".
* Стасунак масы да сьвяцільнасьці: 0.36 (маса H I), 5,0 (поўная маса).

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьпіральныя галяктыкі зь перамычкай
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 979

**NGC 979** — галяктыка каталёга NGC, знаходзіцца ў сузор’і Эрыдана.
Бачная зорная велічыня: 12,8.
Бачны памер: 1,2’x1,0'.
Простае ўзьняцьцё: 2 гадз. 31 хв. 30 сэк.
Схіленьне: −44°31’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
NGC 991

**NGC 991** — галяктыка каталёгу NGC, знаходзіцца ў сузор’і Кіта.
Бачная зорная велічыня: 11,7.
Бачны памер: 2,7’×2,5'.
Простае ўзьняцьцё: 2 гадз. 35 хв. 36 сэк.
Схіленьне: −07°08’00".

## Крыніцы

Катэгорыя:Галяктыкі
Катэгорыя:Аб’екты NGC
UTC-12

**UTC-12** — часавы пас, які выкарыстоўваецца ў навігацыі і разьмяшчаецца паміж 180° і 172°30′ заходняй шыраты. У дадзеным часавым пасе няма заселеных тэрыторыяў, яго выкарыстоўваюць толькі караблі.

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-10

**UTC-10** — часавы пас для:
* Францускай палінэзіі
* ЗША
* выспы Кука

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC-10

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-9:30

**UTC-9:30** — часавы пас для  выспаў Фпанцускай палінэзіі

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC-9:30

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-9

**UTC-9** — часавы пас для Францускай палінэзіі і для некаторых рэгіёнаў ЗША.

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC-9

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-11

**UTC-11**- часавы пас, выкарыстоўваецца ў Амэрыканскім Самоа, Мідуэе, Ніуэ, Самоа, Такелаў

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-10:30

**UTC-10:30** — часавы пас. Выкарыстоўваўся на Гаваях з 1900 да 1947.

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-8:30

**UTC-8:30** — часавы пояс. Выкарыстоўваўся на астравах Піткэрн да 26 красавіка 1996 году.

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-5

UTC-5 — часавы пас для:
* Паўночнаамэрыканскі ўсходні час
* Кубы
* Панамы

і шэраг іншых краінаў карыбскага мора

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC-5

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-4:30

**UTC-4:30** — часавы пас, выкарыстоўваецца ў Вэнэсуэле з 27 сьнежня 2007 году, вядомы таксама як **VST** (). Раней Вэнэсуэлай выкарыстоўваўся час UTC-4.

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC-4:30

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-3:30

**UTC-3:30** — часавы пас, выкарыстоўваецца ў Канадзе. Вядомы таксама як **NST** (**Newfoundland Standard Time**).

* Канада (NST) — Ньюфаўндленд і Лабрадор

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-3

Сьпіс дзяржаў, якія выкарыстоўваюць **UTC-3** (мінус тры гадзіны ад нулявога мэрыдыяна):

## Дзяржавы ў гэтай зоне, якія не выкарыстоўваюць пераход на летні час
* Сурынам

## Дзяржавы ў гэтай зоне, якія выкарыстоўваюць пераход на летні час
* Аргентына, Уругвай

## Шматзонныя краіны
* Бразылія — афіцыйны час
* Грэнляндыя
* Заморскія валадарствы Францыі
** Француская Гвіана
** Сьвяты П’ер і Мікелон

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-8

**UTC-8** — часавы пас для часткі тэрыторыі ЗША, Канады і Мэксыкі і заакіянскіх тэрыторыяў Францыі і Вялікабрытаніі.

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC-8

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-7

**UTC-7** — часавы пас для часткі тэрыторыі ЗША, Канады і Мэксыкі.

* Горны час (ЗША і Канада)
* Мэксыка (Паўднёвая Ніжняя Каліфорнія, Чыўаўа, Наярыт, Мацатлан, Сыналёа)

## Вонкавыя спасылкіі
* Гарады ў UTC-7

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-2:30

**UTC–2:30** — часавы пас, які выкарыстоўваецца як летні час пасу UTC-3:30.

* Канада — Ньюфаўндлэнд і Лябрадор (летні час).

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-2

Часавы пояс **UTC-2** выкарыстоўваецца ў:
* Бразыліі — акіянічныя выспы
** Фэрнанду-ды-Наронья, і іншыя
* Паўднёвай Георгіі і Паўднёвых Сандвічэвых выспах

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-1

UTC-1 — часавы пас для:
* Партугаліі
* Каба-Вэрдэ

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC-1

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-0:44

**UTC-0:44** — часавы пас, выкарыстоўваўся ў Лібэрыі да 1 траўня 1972 году. Заменены на UTC+0.

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC-0:25

**UTC-0:25** — часавы пас, які выкарыстоўваўся ў Ірляндыі да 1916 г. З 1916 г. выкарыстоўваецца UTC+0.

## Вонкавыя спасылкі
* http://www.srcf.ucam.org/~jsm28/british-time/ 
* Dunsink and Timekeeping 

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+4:51

**UTC+4:51** — часавы пас, які выкарыстоўваўся ў Бамбэі да 1955 г., калі была ліквідаваная розьніца ў 39 хвілінаў між мясцовым і стандартным індыйскім часам.

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+5

* Пакістанскі стандартны час
* Узбэкістанскі стандартны час
* Заходне-Азіяцкі стандартны час

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC+5

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+5:40

**UTC+5:40** — часавы пас, які выкарыстоўваўся ў Нэпале да 1986 г. Заменены на часавы пас UTC+5:45.

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+5:45

**UTC+5:45** — часавы пас Нэпала з 1986 году. Гэты час прыблізна адпавядае сярэдняму пасаваму часу ў сталіцы Нэпала, Катманду. Да 1986 году ў Непале дзейнічала яшчэ больш дакладнае набліжэньне — UTC+5:40 (дакладны час у Катманду — UTC+5:41:16).

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+6

UTC+6 — часавы пас для:

* Бутан
* Банглядэш
* Звычайны UTC+6 у іншых краінах
* Расея:
** Омскі час*
** Екацярынбурскі летні час
* Цэнтральны і ўсходні Казахстан

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC+6

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+0:30

**[[UTC]]+0:30** — часавы пас, які выкарыстоўваўся ў брытанскай каралеўскай сям’і, і вядомы як  — час. У 1936 годзе яго выкарыстаньне спынілася.

Ён таксама выкарыстоўваўся ў Швайцарыі (бэрнскі час) да пераходу на цэнтральнаэўрапейскі час у 1894 годзе.

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+4:30

**UTC+4:30** — часавы пас, які выкарыстоўваецца ў Аўганістане.

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+6:30

**UTC+6:30** — часавы пас для Аўстраліі, М’янмы і Какосавых выспаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC+6:30

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+7

**[[Унівэрсальны каардынаваны час|UTC]]+7** — часавы пас для:

* Лаос
* Тайлянд
* Камбоджа
* Віетнам
* Інданэзія
* Расея: (Омскі летні час і Краснаярскі час)

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC+7

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+7:30

**UTC+7:30** — былы часавы пас для Сынгапура. UTC+7:30 выкарыстоўваўся ў краіне і як летні час, і як стандартны (пазьней). Паміж 1941 і 1942 гадамі, перад японскай акупацыяй, і ў 1945—1970, Сынгапур выкарыстоўваў яго як летні час, пасьля 1970 краіна абвясціла UTC+7:30 стандартным часам. Зараз у Сынгапуры выкарыстоўваецца UTC+8.

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+8

UTC+8 — часавы пас для:

* Аўстралійскі заходні стандартны час
* Ганконскі час
* Іркуцкі час
* Краснаярскі летні час
* Кітайскі стандартны час
* Малазійскі стандартны час
* Сынгапурскі стандартны час
* Філіпінскі стандартны час

## Краіны
* Аўстралія (AWST — Аўстралійскі заходні стандартны час)
** Заходняя Аўстралія (вялікая частка штата)
* Тайвань
* Брунэй
* КНР, уключаючы матэрыковы Кітай, Ганконг і Макао
* Інданэзія (цэнтральная)
* Малайзія
* Манголія* (вялікая частка краіны)
* Філіпіны
* Расея (Іркуцкі час)
** Бурація*
** Іркуцкая вобласьць*
* Сыінгапур

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC+8

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+9

UTC+9 — часавы пас для:

* Усходні Тымор
* Інданэзія (усходняя)
* Японія (JST — Японскі стандартны час)
* Паўднёвая Карэя (KST — Карэйскі стандартны час)
* Палаў
* Расея
** Якуцкі час:
*** Амурская вобласьць*
*** Забайкальскі бок*
*** Якутыя* (заходняя частка, уключаючы Якуцк)
** Іркуцкі летні час

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC+9

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+9:30

**UTC+9:30** — часавы пас для Аўстраліі.

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC+9:30

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+9:45

**UTC+09:45** — часавы пас. Неафіцыйна выкарыстоўваецца ўлетку тымі аўстралійскімі тэрыторыямі, дзе зімовы час — UTC+8:45. Пазначаецца як «Цэнтральны заходні летні час» (CWST, ).

Катэгорыя:Часавыя пасы
Паўночнае паўшар’е

**Паўночнае паўшар’е** **(паўночная паўкуля)** — частка Зямлі, разьмешчаная на поўнач ад экватару. Лета ў Паўночным паўшар’і доўжыцца з чэрвеня па жнівень, а зіма — са сьнежня па люты. З-за сілы Карыёліса зоны нізкага ціску і ўраганы ў Паўночным паўшар’і круцяцца амаль заўсёды ў левы бок, гэта значыць супраць гадзіньнікавай стрэлкі. У Паўночным паўшар’і засяроджана значна больш сушы, чым у паўднёвым.

## Вонкавыя спасылкі
Паўднёвае паўшар’е

**Паўднёвае паўшар’е** — частка Зямлі, разьмешчаная да поўдзень ад экватара. Лета у Паўднёвым паўшар’і доўжыцца са сьнежня па люты, а зіма — з чэрвеня па жнівень.

У Паўднёвым паўшар’і знаходзяцца пяць кантынэнтаў (Антарктыда, Аўстралія, большая частка Паўднёвай Амэрыкі, часткі Афрыкі і Азіі), а таксама чатыры акіяны (паўднёвая частка Атлянтычнага, Індыйскага, Ціхага акіянаў і ўвесь паўднёвы).
У Паўднёвае паўшар’е ўваходзяць наступныя краіны: Аўстралія, ПАР, Новая Зэляндыя, Пэру, Чылі, Балівія, Аргентына і іншыя.

## Глядзіце таксама
* Поры году
* Тропік Казярога

Катэгорыя:Паўшар’і Зямлі
UTC+8:45

**UTC+8:45** — часавы пас, які неафіцыйна выкарыстоўваецца ў пяці аўстралійскіх паселішчах. На сучасных картах пазначаецца як «Цэнтральны заходні час» (, CWT).

Катэгорыя:Часавыя пасы
UTC+8:30

**UTC+8:30** —  часавы пас для Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка. 

## Вонкавыя спасылкі
* Гарады ў UTC+8:30

Катэгорыя:Часавыя пасы
Лета

**Лета** — адна з чатырох пор году паміж вясною і восеньню. Складаецца з трох месяцаў: у паўночным паўшар’і — чэрвеня, ліпеня і жніўня, у паўднёвым — сьнежня, студзеня і лютага.

Лета — самая гарачая пара году з самымі доўгімі днямі.

У экватарыяльным і трапічным клімаце вылучаюць сухія і вільготныя сэзоны.
Вэрона (уступ)

**Вэро́на** — самая высокая скала ў Сонечнай сыстэме. Разьмешчана на спадарожніку Ўрану Мірандзе, вышыня абрыву каля 20 км. Упершыню была заўважана касьмічным апаратам «Вояджэр-2».

Катэгорыя:Міранда (спадарожнік)
Катэгорыя:Пазазямныя скалы
Катэгорыя:Паверхні спадарожнікаў Урану
Грандж

**Грандж** () — стылістычны кірунак у рок-музыцы (варыянт «new wave grunge metal»), які стаў адным з найболей прыкметных зьваяў альтэрнатыўнага року канца 1980-х — сярэдзіны 1990-х гадоў. Радзімай гранджу стаў горад Сіетл (ЗША, штат Вашынгтон), найболей яркімі прадстаўнікамі — чатыры сіетлаўскія калектывы: Alice in Chains, Nirvana, Pearl Jam і Soundgarden, і гурт з Сан-Дыега Stone Temple Pilots. Сярод беларускіх гуртоў у гэтым кірунку граў гурт Re1ikt, таксама N.R.M., BLAGI MAT!!!.

## Вонкавыя спасылкі
* Грандж на сайце www.allmusic.com
* «Нейл Янг: Хросны бацька гранжу?»
* «Даведнік па гранджы»

Катэгорыя:Жанры рок-музыкі
Катэгорыя:Альтэрнатыўны рок
Графэн

**Графэ́н** (*graphene*) — вуглярод у форме слаёў таўшчынёй у адзін атам, разьмешчаных у выглядзе сота-падобнай краты. Уваходзіць у склад графіту.

## Літаратура
* BSI PAS 71:2005. Vocabulary. Nanoparticles. — BSI. 

Катэгорыя:Хімія
Графіт

**Графіт** — мінэрал, які належыць да самародных элемэнтаў. Найбольш пашыраная і ўстойлівая ў зямной кары мадыфікацыя вугляроду. Характэрна слаістая структура, афарбоўка цёмна-шэрая і чорная, мэталічны бляск. Цьвёрдасьць 1—2, шчыльнасьць 2,2 г/см³. Тлусты навобмацак. Вогнетрывалы, электраправодны, хімічна ўстойлівы.

Карысны выкапень. Трапляецца ў магматычных і мэтамарфічных пародах. Графіт атрымліваюць таксама штучным шляхам — награваньнем антрацыту бяз доступу паветра.

Радовішчы графіту маюць Расея, Украіна, ЗША і іншыя. На Беларусі вядомы рудапраяўленьні графіту ў крышталічным падмурку.

Графіт выкрыстоўваецца ў ліцейнай справе, ядзернай тэхніцы, пры вытворчасці электродаў, алоўкаў, лугавых акумулятараў, элемэнтаў сілкаваньня.

Катэгорыя:Мінэралы
Катэгорыя:Карысныя выкапні
Гарадзенскі гусарскі лейб-гвардыі полк

**Гарадзенскі гусарскі лейб-гвардыі полк** () — вайсковае падразьдзяленьне Расейскай імпэрыі. Створаны на правах маладой гвардыі ў 1824 годзе з палякаў, якія служылі ў 1-й, 2-й і 3-й гусарскіх і Літоўскай уланскай дывізіі.

Ніжнія чыны палка камплектаваліся з брунэтаў зь невялікімі бародкамі. Агульная палкавая масьць коняў — каракавая (у трубачоў бязь метак). Масьці адрозьніваліся па эскадронах: 1-й эскадрон — чыста каракавыя, 2-й эскадрон — каракавыя беланогія, 3-й эскадрон — каракавыя са зорачкай, 4-й эскадрон — тыя, якія не падыходзілі ў іншыя эскадроны, 5-й эскадрон — сьветла-каракавыя, 6-й эскадрон — каракавыя беланогія з зорачкай і меткамі.

За адметнасьць у польскім паходзе 1831 года палку нададзены правы старай гвардыі. З 1864 меў дыслякацыю ў Варшаве. У 1910 перайменаваны ў лейб-гвардыі Гарадзенскі гусарскі Імпэратрыцы Германскай і Каралевы Прускай Аўгусты-Вікторыі полк, у 1914 годзе, пасьля пачатку Першай сусьветнай вайны, вернутая папярэдняя назва. У 1915 годзе перайменаваны ў лейб-гвардыі Гарадзенскі гусарскі Яго Імпэратарскай Вялікасьці Вялікага Князя Паўла Аляксандравіча полк, у 1917 годзе перайменаваны зноў у лейб-гвардыі Гарадзенскі гусарскі полк. У 1918 годзе расфарміраваны.

Полк мае наступныя ўзнагароды:
* георгіеўскі штандарт з надпісам «За адметнасьць у турэцкай вайны 1877-78 гг.»
* срэбныя трубы з надпісам «Л.-гв. гарадзенскі гусарскі полк у 1830 г.».

## Літаратура
* История лейб-гвардии Гродненского гусарского полка. В 2-х тт. / Сост. Ю. Л. Елец. — Репринтное издание 1896 года. — Санкт-Петербург: Альфарет, 2007.

Катэгорыя:Узброеныя сілы Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1824 годзе
Інжынэр-генэрал

**Інжынэр-генэрал** — вышэйшы ваенна-тэхнічны чын і воінскае званьне Расейскай імпэрыі з 1796 па 1917 гады. Поўны генэрал, які служыў па інжынэрнай частцы. У канцы XVIII ст. такія асобы, якія мелі чын генэрала ад інфантэрыі, атрымалі яшчэ адну назву — інжынэр-генэрал (генэрал ад інжынераў), якое з пачатку XIX ст. стала выкарыстоўвацца для пазначэньня спэцыяльнага чыну. Інжынэр-генэрал мог быць генэрал-інспэктарам па інжынэрнай частцы, інспэктарам усяго Інжынэрнага дэпартамэнта, таварышам генэрал-інспэктара па інжынэрнай частцы, дырэктарам Інжынэрнага дэпартамэнта, камандуючым вайсковым атрадам, палявым інспэктарам інжынэрнай частцы пры Штабе Вярхоўнага галоўнакамандуючага, начальнікам інжынэраў фронту, чальцом Інжынэрнага камітэта Вайсковага міністэрства, прафэсарам Мікалаеўскай інжынэрнай акадэміі. Уведзены Паўлам I 29 лістапада 1796 г. Чыну інжынэр-генэрала, які адносіўся да II класу «Табелі аб рангах» 1722 г., з канца XVIII ст. адпавядала формула звароту «Ваша высокаправавсхадзіцельства».

Чын скасаваны 16 (29) сьнежня 1917 г. дэкрэтам СНК «Аб раўнаньні ўсіх вайсковаслужбаўцаў у правах».

Катэгорыя:Вайсковыя званьні Расейскай імпэрыі
Ізмайлаўскі лейб-гвардыі полк

**Ізмайлаўскі лейб-гвардыі полк** () — гвардзейскі полк Расейскай імпэрыі ў складзе 1-й гвардзейскай пяхотнай дывізіі Гвардзейскага корпуса (Санкт-Пецярбурская вайсковая акруга).

Сфармаваны ў Маскве 22 верасьня 1730 году. Палкоўнікам і шэфам новага гвардзейскага палка быў прызначаны генэрал-ад’ютант, обэр-шталмэйсьцер граф Карл Левенвольдэ; яму даручана было набраць афіцэраў зь ліфляндцаў і курляндцаў і іншых іншаземных нацыяў, а таксама з расейцаў.

17 сакавіка 1800 г. полк названы лейб-гвардыі Яго Імпэратарскай Высокасьці Канстанціна Паўлавіча, а 28 траўня таго ж году — лейб-гвардыі Яго Імпэратарскай Высокасьці Мікалая Паўлавіча палком. У 1801 г. яму вернута назва лейб-гвардыі Ізмайлаўскі. Знакі адрозьненьня:

* Палкавы сьцяг — георгіеўскае, з надпісам: «За адрозьненьне пры паразе і выгнаньні непрыяцеля зь межаў Расеі 1812 г.», з андрэеўскай юбілейнай стужкай.
* Дзьве георгіеўскія трубы, з надпісам: «За адрозьненьне ў бітве пры Кульме, 17 жніўня 1813 г.»
* Дзьве срэбныя трубы, падараваныя имп. Аннай Іаанаўнай за ўзяцьце Ачакава, 1737 г.
* Знакі на шапкі з надпісам: «За Горны Дубняк, 12 кастрычніка 1877 г.»

Расфармаваны ў 1918 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Узброеныя сілы Расейскай імпэрыі
Графіці

**Графіці** (, ад  пісаць) — у мінулым адна з формаў першабытнага мастацтва, а таксама фальклёру. У сучасным сэнсе — надпісы або малюнкі на сьценах будынкаў і пераходаў, вагонаў цягнікоў, платах і іншых паверхнях.

## Вонкавыя спасылкі
* Графіці–форум 
* Графіці–арт 
* Першы ўкраінскі інтэрнэт-крама графіці 

Катэгорыя:Субкультуры
Катэгорыя:Маладзёвыя субкультуры
Бамбардзір (вайсковае званьне)

**Бамбардзір** — вайсковае званьне, усталяванае ў 1682 годзе для артылерыстаў «пацешных» войскаў Пятра I. З канца XVIII ст. бамбардзір — шараговы артылерыст, які служыў пры «бамбардзірскіх» арудыях (марціры, гаўбіцы, аднарогі), у далейшым бамбардзір (а таксама бамбардзір-наводчык, бамбардзір-лябаратарыст і бамбардзір-назіральнік) — ніжні чын артылерыйскіх часьцей расейскай арміі (адпавядаў эфрэйтару ў пяхоце).

## Вонкавыя спасылкі
* Вайсковыя званьні 

Катэгорыя:Вайсковыя званьні Расейскай імпэрыі
Беларускі 7-ы гусарскі полк

**Беларускі 7-ы гусарскі імпэратара Аляксандра I полк** — узброенае фармаваньне Расейскай імпэрыі, якое існавала ў 1803—1918 гадах у складзе 7-й кавалерыйскай дывізіі (19 армейскі корпус, Варшаўская ваенная акруга).

Сфармаваны ў 1803 годзе генэрал-маёрам Паўлам Васільевічам Галенішчавым-Кутузавым у мястэчку Екацерынопаль і ў г. Зьвянігародку з двух эскадронаў Альвіёпальскага, двух эскадронаў Элізаветградзкага, двух эскадронаў Паўлаградзкага і двух эскадронаў Александрыйскага гусарскіх палкоў. Першапачатковая назва «Беларускі гусарскі полк».

* З 1816 — гусарскі прынца Аранскага полк;
* з 1864 — 7-ы гусарскі Беларускі полк;
* з 1881 — 21-ы драгунскі Беларускі Яго Імпэратарскай Высокасьці Вялікага Князя Міхаіла Міхайлавіча полк;
* з 1907 — 7-ы гусарскі Беларускі Яго Імпэратарскай Высокасьці Вялікага Князя Міхаіла Міхайлавіча полк
* з 1908 — 7-ы гусарскі Беларускага імпэратара Аляксандра I полк
* у 1918 ліквідаваны

Удзельнічаў у расейска-турэцкай вайне 1806—1812 гадоў, Айчыннай вайне 1812 года, замежных паходах і інш.

## Узнагароды
* 15.09.1813 г. — за дзеяньні пры Кацбаху палку падараваныя знакі на ківера з надпісам «За адрозненьне 14 жніўня 1813 году».
* 3.05.1814 г. — полк узнагароджаны 22 срэбранымі трубамі з надпісам «Беларускаму гусарскаму за выдатную мужнасьць і адвагу ў незабыўную кампанію 1814 г.».
* 22 георгіеўскія трубы за адрозьненьне ў турэцкую вайну 1829 г.
* Георгіеўскі штандар за адрозьненьне ў турэцкую вайну 1877 і 1878 гг.

## Літаратура
* Федотов А. И. История белорусцев. Материалы по истории Белорусского гусарского полка, Т. 1-2, Варшава, 1903.

## Вонкавыя спасылкі
* Марш Беларускага гусарскага палка

Катэгорыя:Узброеныя сілы Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1803 годзе
Ваенныя пасяленьні

**Ваенныя пасяленьні** — асобая арганізацыя войскаў у Расейскай імпэрыі ў 1810—1857 гадах, у якіх вайсковая служба спалучалася з сельскагаспадарчай працай.

Першае ваеннае пасяленьне стварыў міністар А. А. Аракчэеў у 1810 годзе на базе Бабылецкага староства Клімавіцкага павета. Да жніўня 1818 года ваенныя пасяленьні ўзьніклі ў шэрагу губэрнях Расейскай імпэрыі, у тым ліку ў Віцебскай і Магілёўскай. Сялянаў вымушалі здымацца з абжытых месцаў і перасялялі ў Новарасейскій край, а ў іх мясцовасьці разьмяшчалі салдат пяхотных палкоў.

## Літаратура
* *Аммон Ф. Г.* В фаворе у кесаря: Александр I и Аракчеев
* Антонов М. Ф. Военные поселения
* Белявский В. И. Новгородские военные поселения (историко-архитектурный очерк) // Новгородский исторический сборник. Вып. 9. Новгород, 1959.
* Граф Аракчеев и военные поселения (1809—1831). Рассказы очевидцев о бунте военных поселян. Переписка гр. Аракчеева. СПб., 1871.
* Кандаурова Т. Н. Военные поселения в России 1810—1857 гг. (Проекты и их реализация) // Вест. Моск. ун-та. Сер.8. История. 1990. № 1. С. 61—71.
* Кандаурова Т. Н. Социальная организация военных поселений в России // Вест. Моск. ун-та. Сер. 8. История. 1997. № 4. С. 56—71.
* Кандаурова Т. Н., Давыдов Б. Б. Военные поселения в оценке современников // Вест. Моск. ун-та. Сер 8. История. 1992. № 2. С. 44—55.
* Липовская Т. Д. Социально-экономическое положение военных поселян на Украине (1817—1857). Днепропетровск, 1982.
* Федоров В. А. М. М. Сперанский и А. А. Аракчеев. М., 1997.
* Ячменихин К. М. Военные поселения в русской дореволюционной и советской историографии // Вест. Моск. ун-та. Сер. 8. История. 1985. № 3. С. 63—71.
* Ячменихин К. М. Экономический потенциал военных поселений в России // Вопросы истории. 1997. № 8.

Катэгорыя:Узброеныя сілы Расейскай імпэрыі
Генэрал ад артылерыі

**Генэрал ад артылерыі** — вайсковае званьне і чын у Расейскай імпэрыі у 1796—1917 гадах. Найвышэйшы генэральскі чын у артылерыі, як родзе войскаў, прадугледжаны «Табелем аб рангах» 1722 году, але да канца XVIII ст. замяняўся агульным чынам генэрал-аншэфа. Уведзены імпэратарам Паўлам I 29 лістапада 1796 году. Адпавядаў II клясе «Табелі аб рангах» са зваротам «Ваша высокаправасходзіцельства». Генэрал ад артылерыі па пасадзе мог быць генэрал-інспэктарам артылерыі, камандуючым войскамі вайсковай акругі, кіраваць буйнымі воінскімі злучэньнямі (корпусам, войскам, фронтам).

Чын скасаваны 16 (29) сьнежня 1917 г. дэкрэтам СНК «Аб раўнаньні ўсіх вайсковаслужбаўцаў у правах».

Катэгорыя:Вайсковыя званьні Расейскай імпэрыі
Генэрал-ад’ютант

**Генэрал-ад’ютант** — вайсковае, затым толькі сьвіцкае званьне і пасада ў расейскай арміі, упершыню ўведзеная Пятром I для асобаў, якія былі старэйшымі ад’ютантамі пры імпэратары, генэрале-фэльдмаршалы, іх памочнікаў, пры поўных генэралах. Генэрал-ад’ютант пры цары ўзначальваў паходную канцылярыю, а пры генэрале-фэльдмаршалы і яго памочніках выконваў ад’ютанцкія абавязкі і ведаў справаводзтвам пры штабе. З 1808 году званьне генэрал-ад’ютанта стала выкарыстоўвацца як ганаровае званьне вышэйшых чыноў, залічаемых у сьвіту імпэратара. Прысвойвалася яно поўным генэралам і генэрал-лейтэнантам. Гэтага званьня ўдастойваліся таксама і іншыя вышэйшыя вайсковыя чыны за заслугі.

Катэгорыя:Вайсковыя званьні Расейскай імпэрыі
Генэрал-пленіпатэнцыяр-крыгс-камісар

**Генэрал-пленіпатэнцыяр-крыгс-камісар** — пасада начальніка камісарыяцкага ведамства, якая займалася забесьпячэньнем расейскай арміі рэчавым і грашовым (1711—1713), а пасьля і правіянцкім забесьпячэньнем (1713—1716). Уведзеная ўказам Пятра I 31 ліпеня 1711 году.

Першым і адзіным генэрал-пленіпатэнцыяр-крыгс-камісарам быў паплечнік Пятра I князь Я. Ф. Далгарукаў (1639—1720), які атрымаў таксама права прысутнасьці ў Сэнаце. Пасада Я. Ф. Далгарукава адпавядала чыну поўнага генэрала, гэта значыць II клясе будучага «Табеля аб рангах» 1722 году. Па Статуце воінскім ад 30 сакавіка 1716 году пасада начальніка камісарыяцкага ведамства стала звацца генэрал-крыгскамісар і адпавядаць чыну генэрал-лейтэнанта, гэта значыць III клясе «Табелі аб рангах».

Катэгорыя:Вайсковыя званьні Расейскай імпэрыі
Фендрык

**Фендрык** (ад  — сьцяганосец) — вайсковы чын XIV клясу ў пяхоце, артылерыі і інжынэрных войсках у Расеі і XII клясы ў гвардыі. Заменены ў 1730 г. на чын прапаршчыка. Даваў права на нашчадкавае дваранства (у грамадзянскай службе нашчадкавае дваранства набывалася чынам VIII клясу — калескі асэсар, а чын калескага рэгістратара — XIV кляс, даваў права толькі на асабістае дваранства).

Катэгорыя:Вайсковыя званьні Расейскай імпэрыі
Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк

**Сямёнаўскі лейб-гвардыі полк** () — вайсковае фармаваньне Маскоўскай дзяржавы і Расейскай імпэрыі. Сфармаваны ў 1683 годзе ў падмаскоўным сяле Сямёнаўскім, пад назовам пацешных Сямёнаўцаў; з 1687 году яны пачалі менавацца Сямёнаўскім палком, а з 1700 году — лейб-гвардыі Сямёнаўскім.

У 1800 годзе імпэратар Павел I назваў яго лейб-гвардыі Яго Імпэратарскай Высокасьці Аляксандра Паўлавіча палком, але ўжо ў наступным годзе імпэратар Аляксандар I вярнуў палку ранейшае найменьне. Баявыя адрозьненьні:

* Георгіеўскі палкавы сьцяг за бітву пры Кульме ў 1813 г.
* Нагрудныя знакі ў обэр-афіцэраў за бітву пад Нарвай у 1700 г.
* Знакі на шапках з надпісам: «За Правец 10 і 11 лістапада 1877 г.»

Катэгорыя:Узброеныя сілы Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Маскоўская дзяржава
Штабс-ротмістар

**Штабс-ротмістар** — обэр-афіцэрскі чын у кавалерыі расейскай арміі ў 1797—1884 гадах X клясы і ў 1884—1917 гадах IX клясы ў Табелі аб рангах і чын у жандармэрыі і памежнай варце (1884—1917) у Расеі, таксама ў кавалерыі некаторых замежных войскаў. Адпавядаў чыну штабс-капітана ў пяхоце, і пад’есаула ў казачых войсках.

Катэгорыя:Вайсковыя званьні Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Вайсковая гісторыя