open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чыгунка ў Белавескай пушчы

**Чыгу́нка ў Белаве́скай пу́шчы** была збудаваная ў 1916—1957 роках. Яе будаўніцтва пачалося немцамі падчас I сусьветнай вайны. У цяперашні час выкарыстоўваецца для экскурсіяў.

## Мінуўшчына

Вузкакалейка была пабудаваная ў часе кайзэраўскай акупацыі з мэтай прамысловай эксплюатацыі лясоў і дастаўкі сьпілаваных дрэваў на тартакі. Для яе пабудовы выкарыстоўваліся ваеннапалонныя. У Белавежы і вакольных мясцовасьцях былі ўзьведзеныя тартакі і сталярні, а ў Гайнаўцы — фабрыка хімічных паўфабрыкатаў з драўніны. Да сканчэньня I сусьветнай вайны працягласьць чыгункі склала 85 км (на трасах Гайнаўка-Масева, Гайнаўка-Старына, Гайнаўка-Старая Белавежа, Белавежа-Чола і адгалінаваньні), а таксама пераносныя чыгункі агульнай працягласьцю 180—200 км.

За палякамі (1920—1939) будоўля шляхоў і канечнай інфраструктуры працягвалася, і да выбуху II сусьветнай вайны агульная працягласьць трасаў складала каля 360 км, а вузкакалейка мела 24 паравозы. Шторок з пушчы вывозілася каля 1 млн м³ драўніны.

Падчас вайны чыгунка выкарыстоўвалася для вырубкі лясоў ужо немцамі. За час акупацыі нацысты вывезьлі з пушчы каля 5 млн м³ драўніны.

Па сканчэньні вайны чыгунка на тэрыторыі Польшчы працягласьцю 180 км была адбудаваная наноў. У 1974 12 паравозаў былі замененыя 8 сучаснымі цеплавозамі V10C усходненямецкай вытворчасьці магутнасьцю 100 к. с. Прамысловая эксплюатацыя чыгункі скончылася ў 1991—1992 роках.

На 75-ю гадавіну заснаваньня чыгункі адчыненая турыстычная траса Гайнаўка—Тапіла. Дзеля гэтай нагоды на трасу вярнуўся стары паравоз. У 1996 року адчыненая другая траса Гайнаўка—Пасталова.

## Глядзіце таксама
* Пружанская чыгунка
* Царскі гасьцінец

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя пра вузкакалейную чыгунку ў Белавескай пушчы
* Траса чыгункі на спадарожнікавай мапе

Катэгорыя:Чыгункі Беларусі
Катэгорыя:Нямецкая чыгунка
Катэгорыя:Польская чыгунка
Катэгорыя:Чыгуначныя лініі
Катэгорыя:Белавеская пушча
Катэгорыя:Падляскае ваяводзтва
Люцыя Лявіцкая

**Люцыя Аляксандраўна Лявіцкая** (народжаная **Гнатоўская**; 1874, Вільня — , Нежын) — жонка беларускага літаратара Антона Лявіцкага (Ядвігіна Ш.).

## Біяграфія

Нарадзілася ў Вільні. Паводле сьведчаньняў Ванды Лявіцкай, Люцыя была маладзейшая за свайго мужа на пяць гадоў. Зь дзяцінства — сірата. Пасьля сьмерці бацькоў яе выхаваньнем займаўся старэйшы брат з жонкаю. Скончыла ў Вільні школу крою і шыцьця.

У васемнаццацігадовым узросьце брат заснаваў для яе маленькую майстэрню на тры швачкі. Шытвом займалася ў Радашкавічах. Пазнаёмілася з Антонам Лявіцкім у Вільні і выйшла за яго ў 1894 годзе. Нарадзіла чатырох дзяцей: Ванду, Лявона, Ваціка і Казімера. Гаспадарыла ў Карпілаўцы ў 1897—1903 гадох.

У 1930 перабралася ў Менск да Язэпа і Ванды Лёсікаў. Вызнавала каталіцтва. Ведала польскую, францускую, беларускую, расейскую мовы і чытала па-нямецку.

Пра Люцыю Лявіцкую згадвала Палута Бадунова: «цікая, як анёл, з чулым сэрцам і разьвітым розумам»; рупілася «безь ядынага папроку» пра свайго мужа, калі быў хворы, «не адыходзіла ад яго, па тры разы на дзень рабіла яму ванны, цягала з надворку вялізныя чыгуны з гарачай вадой…»

Памерла  году. Пахаваная ў Нежыне.

## Літаратура
* *Дышлевіч, А. А.* На пераломе стагоддзяў. Жыццё і творчасць Ядвігіна Ш. // Роднае слова. — Мн.: 1994. — № 1. — С. 10.
*  
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1874 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя зь Ядвігіным Ш.
Лявон Лявіцкі

**Лявон Антонавіч Лявіцкі** — сын беларускага літаратара Ядвігіна Ш; жаўнер Польскага Войска.

## Біяграфія
Даты жыцьця невядомыя. Сын Антона Лявіцкага і Люцыі з Гнатоўскіх. Паводле словаў Алесі Лёсік, малодшай унучкі Ядвігіна Ш., Лявон нарадзіўся празь сем-восем гадоў пасьля Ванды. Паводле Зоські Верас, у 1916 г. Лявону было «гадоў шаснаццаць». Пэўны час на яго плячох ляжала гаспадарка ў Карпілаўцы. У 1919 г. Зоська Верас напаткала яго ў Менску. Пасьля быў заўважаны ў Варшаве. Прыняў польскае падданства, працаваў бухгалтарам альбо касірам. У 1922 г. паводле некаторых зьвестак, прыязджаў з Варшавы ў Вільню на пахаваньне Ядвігіна Ш. Будучы жаўнерам Войска Польскага, сустракаўся ў Варшавае зь Янкам Купалам і Ўладзіславай Луцэвіч. Пра яго пражываньне ў Варшаве сьведчыў і Рамуальд Зямкевіч у лісьце ад 27 сьнежня 1922 г. да Вацлава Ластоўскага: «Нататкі нябожчыка Ядвігіна Ш., каторы ішоў з арміяй, я перапісаў у сына, што жыве ў Варшаве».

Мяркуецца, што Лявон Лявіцкі загінуў у часе Другой сусьветнай вайны.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя зь Ядвігіным Ш.
Катэгорыя:Польскія вайскоўцы
Вацлаў Лявіцкі

**Вацлаў (Вацік) Антонавіч Лявіцкі**  — сярэдні сын беларускага літаратара Ядвігіна Ш.

## Біяграфія
Даты жыцьця невядомыя. Сын Антона Лявіцкага і Люцыі з Гнатоўскіх. Паводле Зоські Верас, Вацлаву ў 1916 было «гадоў дзесяць-адзінаццаць». З трынаццаці гадоў гаспадарыў у Карпілаўцы. Быў высокі, меў зялёныя вочы. Доўгі час заставаўся непісьменным, а чытаць і пісаць навучыўся дома. 

Пэўны час служыў у войску, аднак з службы быў адкліканы і як сын фальваркоўца высланы на Поўнач — у Архангельшчыну, на Паўночную Дзьвіну. Пасьля адбыцьця высылкі вярнуцца на радзіму не дазволілі. Працаваў у лясной прамысловай гаспадарцы паблізу Томска, на лесапавале страціў вока і быў пасьля конюхам. Тут жа і загінуў, пра што паведаміў сям'і Язэпа Лёсіка Вацлаваў таварыш.

Ведала сярэдняга сына Ядвігіна Ш. і пляменьніца Янкі Купалы Ядвіга Раманоўская, якая бывала ў Карпілаўскай школе.

## Літаратура
* Содаль, У. Вугельчыкі з попелу: Малавядомыя старонкі з біяграфіі Ядвігіна Ш. // Роднае слова. — Мн.: 1999. — № 12. — С. 186—187.

Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя зь Ядвігіным Ш.
Флямуртары Влёра

«**Флямуртары**» () — альбанскі футбольны клюб з гораду Влёры. Заснаваны ў 1923 годзе. Чэмпіён Альбаніі (1991), чатырохразовы ўладальнік Кубка Альбаніі (1985, 1988, 2009, 2014).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Влёра
Іглу

**І́глу** (, ) — зімовая купалападобная хаціна з прамакутных і трапецыяпадобных пліт сьнегу альбо лёда ў эскімосаў, дыямэтрам 3-4 мэтры і вышынёю каля двух мэтраў. Унутраная тэмпэратура награваецца да хатняй, сьцены аплаўляюцца, але канструкцыя не растае, празь сьнег, які выводзіць залішняе цяпло на вонкавы бок хаціны, на мароз. Складаецца хаціна ў выглядзе «смоўжа». Назва перакладаецца зь інуктытуту (мовы інуітаў, альбо эскімосаў) як «хата».

Катэгорыя:Ледзяныя або сьнежныя збудаваньні
Катэгорыя:Аўтахтонная архітэктура
Катэгорыя:Тыпы дамоў
Катэгорыя:Збудаваньні Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Грэнляндзкая культура
Катэгорыя:Купалы
Катэгорыя:Хаціны
Ключ (маёнтак)

**Ключ** (маёнтак земскі) — сукупнасьць уладаньняў аднаго ўласьніка, найчасьцей згрупаваных у адным месцы, злучаных у адзіную гаспадарку, кіраваных самім уласьнікам або аканомам. Адзін або некалькі ключоў у выпадку павелічэньня іхняе плошчы альбо колькасьці маглі быць аб’яднаныя ў родавую ардынацыю.

## Глядзіце таксама
* Лен
* Фэод

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Сярэднявечнае права
Катэгорыя:Гісторыя эканомікі
Катэгорыя:Фэадалізм
Унебаўзяцьце Найсьвяцейшай Панны Марыі

**Унебаўзяцьце Найсьвяцейшай Панны Марыі** — догмат у Каталіцкім Касьцёле, які сьцьвярджае аб тым, што Панна Марыя напрыканцы жыцьця з душой і целам была ўзята ў рай. Гэтае старажытнае хрысьціянскае перакананьне было абвешчана ў якасьці дагмату папам рымскім Піюсам ХІІ у 1950 г. 

У праваслаўі гэтае пераканьне не аформілася ў дагмат, але многія праваслаўныя лічаць, што Дзева Марыя ў канцы жыцьця «заснула» («усьпеньне») і была ўзята ў рай. Узяцьце Марыі на неба адзначаецца як асобнае сьвята 15 жніўня па новым стылі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Хрысьціянскія сьвяты
Старавысокаўскі сельсавет

**Старавысо́каўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ельскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Старое Высокае.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Ельскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Влазьнія Шкодэр

«**Влазьнія**» () — альбанскі футбольны клюб з гораду Шкодэру. Заснаваны ў 1919 годзе. Дзевяціразовы чэмпіён Альбаніі, васьміразовы ўладальнік Кубка Альбаніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Шкодэр
Горна-Алтайск

**Го́рна-Алта́йск** (па-горнаалтайску - *Туулу Алтай*) — горад на поўдні Заходняе Сібіры, адміністрацыйны цэнтар Рэспублікі Алтай, Расея. Насельніцтва — 56,0 тыс. чал. (2010), плошча гораду — 95,5 км².

Горна-Алтайск разьмешчаны ў прыгор’ях Алтаю, на рацэ Майма, ля яе ўпаданьня ў раку Катунь. Горад з усіх бакоў аточаны невысокімі паўночнымі адгор'ямі храбту Іялга. Адлегласьць ад Горна-Алтайску да Менску — каля 4400 км, да бліжэйшае чыгуначнае станцыі Бійск — 100 км, аднак плянуецца будаўніцтва чыгункі непасрэдна да адміністрацыйнага цэнтру.

## Крыніцы


Катэгорыя:Гарады Расеі
Урарту Ерэван

«**Ура́рту**» () — армянскі футбольны клюб з гораду Ерэвану. Заснаваны ў 1992 годзе. Двухразовы чэмпіён Армэніі (2014, 2023) і чатырохразовы ўладальнік Кубка Армэніі (1992, 2007, 2016, 2023). Раней меў назву «Бананц».

## Гісторыя
Клюб быў заснаваны пад імем «Бананц» Саркісам Ісраелянам 21 студзеня 1992 году ў горадзе Абавян, прадстаўляючы рэгіён Катайк. Першая назва была абраная на знак ушанаваньня назвы роднай вёскі прадпрымальніка цяпер вядомай як Баян. Паміж 1992 і 1995 гадамі клюб называўся «Бананц». У сэзоне 1992 году каманда здабыла першы Кубак Армэніі. У канцы пераходнага сэзону 1995 году «Бананц» перажыў фінансавы крызіс. Уладальнікі клюбу пастанавілі, што было бы лепш аб’яднаць клюб з «Катайкам» замест таго, каб закрываць праект. У 2001 годзе «Бананц» выйшаў з складу «Катайку» і з Абавяна перабраўся ў сталіцу Ерэван.

У пачатку 2003 году «Бананц» аб’яднаўся з сталічным «Спартаком», але здолеў захаваць сваю назву. Фактычна «Спартак» стаў моладзевай акадэміяй «Бананцу», а пазьней зьмяніў назву на «Бананц-2». Справы ўзьяднанай каманды былі былі скіраваныя на сур’ёзны лад, што адбілася на высокіх пазыцыях у турнірнай табліцы. Клюб стаў уладальнікам Кубка Армэніі ў 2007 годзе. У сэзонах 2008 і 2009 гадоў досьвед саступіў месца моладзі. Разам з двума ўкраінскімі гульцамі быў падпісаны кантракт з угандыйскім футбалістам зборнай Ноа Касуле.

У сьнежні 2009 году ў Ерэван дзеля перамоваў з кіраўніцтвам клюбу прыбыў Стэвіца Кузманоўскі. У студзені 2010 году Кузманоўскі падпісаў кантракт зь ерэванскім клюбам і з 11 чысла пачаў кіраваць камандай. У пляны клюбу ўвайшлі заваёва кубка і здабыцьцё залатых мэдалёў чэмпіянату Армэніі. Аднак «Бананц» у апошнім кроку ў абодвух выпадках ня даў рады, застаўшыся ў баку ад залатых мэдалёў. «Бананц» прабіўся ў фінал кубка, дзе зазнаў паразу чэмпіёну «Пюніку» зь лікам 0:4. Дзейнаму чэмпіёну «Бананц» саступіў у Супэркубку, а ў чэмпіянаце Армэніі, пасьля доўгага лідэрства, за некалькі тураў да заканчэньня чэмпіянату прагуляў у вочнай барацьбе таму ж «Пюніку» зь лікам 0:1, прычым адзіны мяч быў праведзены ў даданы час на 92-й хвіліне. У 2011 годзе Кузманоўскі быў звольнены з пасады, а ў сэзоне 2013—2014 гадоў клюб упершыню стаў чэмпіёнам краіны. У 2022 годзе каманду ачоліў расейскі адмысловец Дзьмітры Гунько. Сэзон 2022—2023 гадоў аказаўся трыюмфальным, бо каманда стала чэмпіёнам краіны, а таксама ўзяла Кубак Армэніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Ерэване
Нью-Сэйнтс Освэстры

«**Нью-Сэйнтс**» — ўэйлскі футбольны клюб з гораду Освэстры (Ангельшчына). Заснаваны ў 1959 годзе.

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Ўэйлзу па футболе|Чэмпіён Ўэйлзу]]: 17** 
** 2000, 2005, 2006, 2007, 2010, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 
** 2017, 2018, 2019, 2022, 2023, 2024, 2025

* **Уладальнік [[Кубак Ўэйлзу па футболе|Кубка Ўэйлзу]]: 10**
** 1996, 2005, 2012, 2014, 2015, 2016, 2019, 2022, 2023, 2025

* **Уладальнік [[Кубак футбольнай лігі Ўэйлзу|Кубка ўэйлскай лігі]]: 11**
** 1995, 2006, 2009, 2010, 2011, 2015, 2016, 2017, 2018, 2024, 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Освэстры
Люіс Суарэс

**Люі́с Альбэ́рта Суа́рэс Ды́яс** (;  24 студзеня 1987 году, Сальта, Уругвай) — уругвайскі футбаліст, нападнік маямскага клюбу «Інтэр» і нацыянальнай зборнай Уругваю. Выхаванец «Насьёналю» з Мантэвідэо, у складзе якога стаў чэмпіёнам Уругваю ў 2006 годзе. У складзе зборнай Уругваю Люіс станавіўся ўладальнікам Кубка Амэрыкі 2011 году, найлепшы гулец гэтага турніру, паўфіналіст чэмпіянату сьвету 2010 году. Суарэс шырока вядомы як адзін з найлепшых нападнікаў сьвету, аднак пры гэтым і сваімі пакусамі іншых гульцоў. За апошні такі інцыдэнт на чэмпіянаце сьвету 2014 году, калі гулец укусіў Джорджа К’еліні, ён быў дыскваліфікаваны на чатыры месяцы. 23 чэрвеня 2013 году, забіўшы 2 галы ў браму зборнай Таіці, Суарэс выйшаў на першае месца сярод найлепшых бамбардзіраў у гісторыі зборнай Уругваю.

Улетку 2014 году Суарэс перайшоў у гішпанскую «Барсэлёну» за 81 мільён эўра. У 2020 годзе апынуўся незапатрабаваным новым галоўным трэнэрам «Барсэлёны» Рональдам Куманам. Суарэс спрабаваў уладкавацца ў італьянскі «Ювэнтус», аднак, не атрымаўшы дазвол на італьянскае жыхарства быў вымушаны скласьці ўгоду з мадрыдзкім «Атлетыка».

## Дасягненьні
**«Насьяналь»**:
* Чэмпіён Уругваю: 2006, 2022

**«Аякс»**:
* Чэмпіён Нідэрляндаў: 2011
* Уладальнік Кубка Нідэрляндаў: 2010
* Уладальнік Супэркубка Нідэрляндаў: 2007

**«Лівэрпул»**:
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2012

**«Барсэлёна»**:
* Чэмпіён Гішпаніі: 2015, 2016, 2018, 2019
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2015, 2016, 2017, 2018
* Уладальнік Супэркубка Гішпаніі: 2016, 2018
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2015
* Уладальнік Супэркубка Эўропы: 2015
* Пераможца клюбнага чэмпіянату сьвету: 2015

**«Атлетыка»**:
* Чэмпіён Гішпаніі: 2021

**«Грэмію»**:
* Чэмпіён штату Рыю-Грандзі-ду-Сул: 2023
* Пераможца Рэкопы Гаушу: 2023

**«Інтэр»**:
* Уладальнік Кубка МЛС: 2025
* Пераможца Сапортэрз Шылдс: 2024

**Уругвай**:
* Уладальнік Кубка Амэрыкі: 2011

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце Прэм’ер-лігі

Катэгорыя:Уругвайскія футбалісты
Катэгорыя:Уругвайскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Газавыя законы

**Га́завыя зако́ны** — шэраг фізычных законаў, якія дазваляюць вызначаць тэрмадынамічныя парамэтры ідэальнага газу ў тэрмадынамічных працэсах сыстэм зь нязьменнай колькасьцью рэчыва і адным з тэрмадынамічных парамэтраў.

Газавыя законы былі атрыманыя экспэрымэнтальным шляхам і атрымалі тэарэтычнае абгрунтаваньне на аснове малекулярнай будовы рэчыва — хаця для іх тлумачэньня малекулярная тэорыя не зьяўляецца абавязковай.

Да газавых законаў адносяцца:

* закон Бойля-Марыёта
* закон Гей-Люсака
* закон Шарля

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Эндзі Кэрал

**Эндру Томас «Эндзі» Кэрал** (;  6 студзеня 1989 году, Гейтсгэд, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, нападнік клюбу «Дагенгэм энд Рэдбрыдж». Былы гулец нацыянальнай зборнай Ангельшчыны. Эндру на момант свайго пераходу ў «Лівэрпул» зьяўляўся самым дарагім ангельскім футбалістам пасьля таго, як быў набыты лівэрпулаўскай камандай у «Ньюкасл Юнайтэд» за £35 млн 31 студзеня 2011 году. Кэрал зьяўляўся васьмым самым дарагім футбалістам у гісторыі, а таксама другім самым дарагім гульцом у брытанскім футболе пасьля Фэрнанда Торэса, які пераехаў зь «Лівэрпулу» ў «Чэлсі» за 50 мільёнаў фунтаў стэрлінгаў у той жа дзень калі Кэрал падпісаў кантракт зь «Лівэрпулам».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Ньюкасл Юнайтэд»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Паблё Сабалета

**Па́блё Хавіе́р Сабале́та** (;  16 студзеня 1985 году, Буэнас-Айрэс, Аргентына) — былы аргентынскі футбаліст, які выступаў у свой час ня толькі на радзіме, але таксама ў Ангельшчыне, дзе ў першую чаргу вядомы як гулец «Манчэстэр Сіці». Асноўнай была пазыцыя правага абаронцы й цэнтральнага паўабаронцы. З 2005 году выступаў за нацыянальную зборную Аргентыны. Алімпійскі чэмпіён 2008 году.

## Дасягненьні
**«Сан-Лярэнса»**:
* Уладальнік Паўднёваамэрыканскага кубка: 2002

**«Эспанёл»**:
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2006

**«Манчэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2012, 2014
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2011
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2014, 2016
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2012

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Манчэстэр Сіці»

Катэгорыя:Аргентынскія футбалісты
Катэгорыя:Аргентынскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году
Пружанская другаклясная школа

**Пружа́нская другакля́сная шко́ла** — пэдагагічная навучальная ўстанова ў Пружане за часам Расейскае імпэрыі. Будынак захаваўся, цяпер у ім знаходзіцца навучальна-вытворчы камбінат і аўташкола.

## Мінуўшчына
Адчыненая 2 кастрычніка 1899 року. Адносілася да другога (вышэйшага) тыпу настаўніцкіх школаў, якія вылучаліся пашыранай калегіяльнасьцю ў прыняцьці рашэньняў і дэмакратычным самакіраваньнем. Першым загаднікам стаў айцец Іяан Катовіч. З 1900—1901 навучальнага року пачало дзейнічаць другое аддзяленьне, з 1901—1902 — трэцяе. Выкладаньне вялося па-расейску. На 8 настаўнікаў прыходзілася 164 выхаванцы. Заробак настаўнікаў складаў 600—800 рублёў на рок, што прыкладна адпавядала сярэдняму заробку маёра ці падпалкоўніка.

Паступаць у школу маглі навучэнцы ва ўзросьце ад 13 да 17 рокаў. Больш сталыя ці маладзейшыя маглі паступіць толькі з дазволу Гарадзенскай эпархіяльнай навучальнай рады. Мелася свая ўніформа: штаны, кашуля, шынэль і фуражка чорнага колеру. Улетку фуражка замянялася на сінюю. На ёй, а таксама на скураным чорным поясе насіліся вэнзалі.

Вучні атрымоўвалі ўсебаковую адукацыю, вывучаючы расейскую, францускую, нямецкую, славянскую мовы, геаграфію, гісторыю, закон Божы, чыстапісаньне, арытмэтыку, геамэтрыю, крэсьленьне, фізыку, альгебру, гімнастыку, маляваньне, музыку, сьпевы й ігру на скрыпцы — агулам 36 гадзін на тыдзень. Пры школе існавала бібліятэка зь вялікай колькасьцю падручнікаў, дапаможнікаў, кніг і наглядных матэрыялаў па прадметах. Школа мела ўласны прысядзібны ўчастак, сад, збожжавае поле і пчальнік. Некалькі рокаў вялося навучаньне сталярнаму рамяству. Навучэнцы і выкладчыкі прымалі актыўны ўдзел у зборы этнаграфічных, гістарычных, археалягічных матэрыялаў.

Вынікам дзейнасьці вучэльні стала тое, што ўжо ў 1907 року большасьць настаўнікаў народных вучэльняў складалі мясцовыя жыхары.

Па Першай сусьветнай вайне на базе школы створаная настаўніцкая сэмінарыя.

## Вучні
* Рыгор Шырма — дырыгент, фальклярыст, заслужаны дзяяч мастацтваў Беларусі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Дваранская вучэльня
Катэгорыя:Адукацыя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1899 годзе
Другаклясная школа
Катэгорыя:Пружанскія навучальныя ўстановы
Нёман (1945)

**«Нёман»** — літаратурна-мастацкі й грамадзка-палітычны беларускі часопіс, які выдаецца на расейскай мове.

## Гісторыя
Выдаецца ў Менску з 1945 году на расейскай мове. Спачатку выходзіў 6 разоў на год як альманах расейскае сэкцыі Саюзу пісьменьнікаў Беларусі «Отчизна». З 1947 году — «Советская отчизна». З 1960 году — пад сучаснай назвай. Наклад у савецкі час перавышаў 100 000 асобнікаў (1974).

Прадстаўляў беларускую літаратуру на абшарах былога СССР.

## Сучаснасьць
У цяперашні час заснавальнікамі выданьня зьяўляюцца Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь, ГА Саюз пісьменьнікаў Беларусі, РВУ «Выдавецкі дом „Звязда“». Уваходзіць у склад апошняе ўстановы.
Наклад каля 1,6 тысячы асобнікаў (2016). Падпісны індэкс у каталёгах «Белпошты» — 74968.

Часопіс публікуе творы на расейскай мове і пераклады зь беларускае мовы ў наступных рубрыках: проза, паэзія, публіцыстыка, гісторыя, культура, нацыя, літаратурная крытыка, успаміны, дакумэнты. Пасьля ліквідацыі часопіса «Всемирная литература» часопіс «Нёман» мае рубрыку з гэткай жа назвай, у якой друкуюцца пераклады на расейскую мову творы замежных нерасейскамоўных аўтараў.
 
У 2003 годзе заключаная дамова пра творчае супрацоўніцтва з расейскім часопісам «Наш современник».

## Галоўныя рэдактары
* Іван Шамякін (1952—1953)
* Міхась Калачынскі (1953—1954)
* Пімен Панчанка (1954—1958)
* Яўген Васілёнак (1958—1966)
* Андрэй Макаёнак (1966—1977)
* Анатоль Кудравец (1978—1997)
* Алесь Жук (1997—2002)
* Ніна Чайка (2002—2008)
* Міхась Пазьнякоў (2008—2009)
* Алесь Бадак (2009—2014)
* Алексей Чарота (2014 — сёньняшні час)

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1945 годзе
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на расейскай мове
Катэгорыя:Беларускія літаратурныя часопісы
Джо Гарт

**Чарлз Джозэф Джон «Джо» Гарт** (;  19 красавіка 1987 году, Шрусбэры, Ангельшчына) — колішні ангельскі футбольны брамнік. У складзе нацыянальнай зборнай Ангельшчыны правёў больш за 70 матчаў. Зьявіўшыся ў складзе зборнай у верасьні 2010 году, Гарт доўгіч час зважаўся першым брамнікам Ангельшчыны. Гарт быў намінаваны на ПФА Малады гулец году ў 2010 годзе, але прайграў Джэймзу Мілнэру, але быў прызнаны найлепшым брамнікам Прэм’ер-Лігі сэзону 2009—2010 гадоў у знак прызнаньня ягонага выступу за «Бірмінггэм Сіці».

## Клюбная кар’ера
### «Шрусбэры Таўн»
Яшчэ навучаючыся ў школе Джо далучыўся да першай каманды свайго роднага клюбу, «Шрусбэры Таўн». 1 лютага 2003 году ён быў заяўлены на матч супраць «Эксэтэр Сіці», але на поле не зьявіўся. На наступны год клюбы вылецеў у Канфэрэнцыю й толькі тады Гарт дэбютаваў у складзе клюбу 20 красавіка 2004 году, на наступны дзень пасьля свайго 17-годзьдзя. З пачатку сэзону 2005—2006 гадоў малады брамнік стала атрымаў месца ў асноўным складзе клюбу.

### «Манчэстэр Сіці»
Падчас таго, як Джо рыхтаваўся да гульні юнацкай зборнай Ангельшчыны ў Бэльгіі, было абвешчана, што ягоны пераход у «Манчэстэр Сіці» быў завершаны. Першапачаткова было паведамлена, што «Сіці» заплаціць за Гарта спачатку 600 тысяч фунтаў і гэтая сума можа павялічыцца да 1,5 млн фунтаў, але гэтыя ўмовы не былі публічна раскрытымі. Свой першы матч за клюб гулец правёў 14 кастрычніка 2006 году пасьля таго, як з-за пашкоджаньняў да гульні супраць «Шэфілд Юнайтэд» ня здолелі падрыхавацца Андрэас Ісаксан і Нікі Ўівэр. Джо ў гэтым супрацьстаяньні не прапусьціў ніводнага мячу.

Пасьля некаторы час брамнік правёў у арэндах у клюбах «Транмэр Ровэрз», «Блэкпул» і «Бірмінггэм Сіці», у апошнім зь якіх правёў фантастычны сэзон 2009—2010 гадоў, пасьля чаго быў вернуты ў клюб. Пасьля гэтага Джо стаўся асноўным брамнікам манчэстэрскага клюбу, разам зь якім стаўся пераможцам чэмпіянату Ангельшчыны 2012 году.

## Міжнарожная кар’ера
Зьяўляючыся асноўным брамнікам моладзевай зборнай Ангельшчыны Гарт у 2008 годзе быў запрошаны Фабіё Капэльлё ў нацыянальную каманду на таварыскія гульні супраць зборных ЗША й Трынідаду і Табага. Правёўшы ўвесь матч супраць зборнай ЗША на лаўцы, у наступнай гульні Джо выйшаў на поле на другі тайм замест Дэйвіда Джэймза. У 2010 годзе разам са зборнай браў удзел у чэмпіянаце сьвету, а ў 2012 годзе на чэмпіянаце Эўропы ўжо быў асноўным брамнікам сваёй нацыянальнай каманды.

## Дасягненьні
**«Манчэстэр Сіці»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2012, 2014
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2011
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2014
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2012

**«Сэлтык»**:
* Чэмпіён Шатляндыі: 2022, 2023, 2024
* Уладальнік Кубка Шатляндыі: 2023, 2024
* Уладальнік Кубка шатляндзкай лігі: 2022, 2023

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Манчэстэр Сіці»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Храмы Пружанаў

## Касьцёлы

## Малітоўныя дамы

## Сынагогі

## Цэрквы

Катэгорыя:Сьпісы месцаў
Фёдар Мачалаў

**Фё́дар Іларыё́навіч Мача́лаў** (1915, в. Лозы Сожнаўскага раёну Курскай вобласьці, Расейская імпэрыя — 29 сьнежня 1941, каля Таржку Цьвярской вобласьці, РСФСР, СССР) — савецкі пілёт-зьнішчальнік, удзельнік баёў на тэрыторыі Беларусі ў гады Другой сусьветнай вайны.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў 1915 року ў вёсцы Лозы Сожнаўскага раёну Курскай вобласьці (паводле іншых зьвестак у вёсцы Верхнія Лозы Белгарадзкай вобласьці).

Скончыў адэскую вучэльню лётчыкаў (1939).

22 чэрвеня 1941, у першы дзень нямецкага ўварваньня ў Беларусь, намесьнік камандзіра эскадрыльлі 33-га авіяцыйнага палку Фёдар Мачалаў адным зь першых зьбіў варожы самалёт-выведнік. Са жніўня 1941 — капітан, камандзір зьвяна ў складзе 129-га зьнішчальнага авіяцыйнага палку (пазьней пераўтвораны ў 5-ы гвардзейскі зьнішчальны авіяцыйны полк). У выніку штурмавых дзеяньняў з удзелам Мачалава было зьнішчана 15 самалётаў, 7 цыстэрнаў з палівам, 10 агнявых пунктаў, 12 аўтамашын з грузам і 700 вайскоўцаў.

Загінуў 29 сьнежня (або 26 сьнежня) 1941 у раёне Таржку пры спробе пасадзіць ЛаГГ-3, у якога спыніўся матор. Пахаваны ў вёсцы Залазіна Новакарэльскага раёну Калінінскай вобласьці, перазахаваны ў братэрскую магілу ля вёскі Талмачы Ліхаслаўскага раёну Цьвярской вобласьці. Загадам №102 ад 28 сакавіка 1942 узнагароджаны ордэнам Леніна (пасьмяротна).

## Памяць
Імя Фёдара Мачалава носіць вуліца ў Пружанах Берасьцейскай вобласьці, дзе ён служыў на пачатку вайны.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Фёдар Мачалаў на праекце «Авіятары Другой сусьветнай»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1915 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Курскай вобласьці
Катэгорыя:Савецкія лётчыкі
Катэгорыя:Савецкія вайскоўцы
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Капітаны
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Катэгорыя:Памерлі ў Таржку
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Францішак Ляхоцкі

**Франці́шак Ляхо́цкі** (; 1899, Пружаны, Расейская імпэрыя — 13 верасьня 1988, Пэнсыльванія, ЗША) — польскі паэт-эмігрант беларускага паходжаньня.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Пружане ў сям’і мясцовага шляхціца Міхаіла. Унук Ксавэрыя Ляхоцкага, маршалка пружанскай шляхты напрыканцы XIX стагодзьдзя. Дзяцінства правёў у маёнтку сям’і ў вёсцы Росахі. У 1915 сям’я эвакуяваная ў глыб Расеі.

Па вяртаньні ў Пружану жыў на вуліцы Замкавай, працаваў школьным інспэктарам, пасьля ў фінаддзеле.

Арыштаваны 24 сакавіка 1940 з прыходам у Заходнюю Беларусь Саветаў. 21 жніўня асуджаны на 8 рокаў у папраўча-працоўным лягеры ва Ўхце, а ягоная сям’я дэпартаваная ў Казахстан. 8 верасьня 1941 амніставаны і разам з сынамі далучыўся да фармаванай Арміі генэрала Андэрса. У 1942 разам з арміяй пакінуў СССР, ваяваў у I корпусе ў Шатляндыі.

Па вайне асеў у Вялікабрытаніі, дзе скончыў курсы садаводзтва і агародніцтва, працаваў па спэцыяльнасьці. З 1950 — у ЗША, места Блюмфілд. Некаторы час вёў ліставаньне з настаўніцай з Пружанаў Варварай Шпакоўскай.

Памёр 13 верасьня 1988 року. Пахаваны ў  (Пэнсыльванія). Рэабілітаваны 12 ліпеня 1989 року.

## Творчасьць
Паэтычныя зборнікі «Ластаўчыны гнёзды» (1970), «Дом зь лістоўніцы» (1971), «На бярозавай кары» (1980), «За карункавыя вечары» (1984), «Над Мухаўцам» і «Палесьсе» (1987), у якіх апяваў роднае Палесьсе.

Апавяданьне «Споведзь».

Па сьмерці Францішка Ляхоцкага ягоныя кнігі перадаў польскаму аддзелу бібліятэкі ў Нью-Брытэне (Канэктыкут, ЗША) Ян Вуйцік.

### Пераклады на беларускую мову
*  (пераклад Віктар Швед). 9 кастрычніка 2010 року гэты пераклад быў прэзэнтаваны ў «Пружанскім палацыку».

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Кароткі жыцьцяпіс на Камунікаце
* Franciszek Lachocki // Echa Polesia

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1899 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанах
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Польскія паэты
Катэгорыя:Імігранты ЗША
Катэгорыя:Жаўнеры арміі Андэрса
Катэгорыя:Памерлі ў Пэнсыльваніі
Алушта

**Алушта** (, ) — горад ва Ўкраіне, у Крыме. Знаходзіцца на беразе Чорнага мора. З 2014 году пад расейскай акупацыяй.

## Гісторыя
Першыя згадкі аб горадзе былі ў 5 стагодзьдзі нашай эры. Тады горад называўся Луста, пазьней Алустон.

## Дэмаграфія
Па стане на 2011 год насельніцтва гораду склала каля 40 тысяч чалавек. Так як Алушта знаходзіцца ў Крыме, то ў горадзе жывуць крымскія татары.

## Транспарт
У горадзе дзейнічаюць тралейбусныя і аўтобусныя маршруты.

## Галерэя

Файл:AlushtaFortress.jpeg
Файл:Алушта1 AYVOZOVSKI.jpg


## Крыніцы
Сафія Эсаідзі

**Сафія Эсаідзі** (; нарадзілася 6 жніўня 1984 году; Касаблянка, Марока) — мараканская сьпявачка. 

## Кар’ера
Нарадзілася ў мараканска-францускай сям'і. З 30 жніўня па 13 сьнежня 2003 году Сафія прымала ўдзел у трэцім сэзоне шоў Star Academy France, стаўшы паўфіналістам. У канчатковым выніку яна заняла другое месца, а пераможцай стала сьпявачка Элядзі Фрэгэ. З 12 сакавіка па 7 жніўня 2004 году яна прыняла ўдзел у туры «Зорнай Акадэміі», падчас якога наведала Марока, Папээтэ й Таіці, дзе яна адсьвяткавала сваё дваццацігодзьдзе. Сафія выпусьціла свой першы альбом пад назвай *[[Mon cabaret]]*. Пазьней яна зьнялася ў м’юзыкле пад назвай «*[[Cléopâtre, la dernière reine d'Égypte]]*», які паставіў харэограф Камэль Ўалі. М’юзыкал упершыню быў прадстаўлены грамадзкасьці ў парыскім Палацы спорту 29 студзеня 2009 году. У нядаўнім мінулым яна зьнялася ў францускай вэрсіі перадачы «Танцы з зоркамі», дзе выступала разам з партнэрам Максімам Дэрэмі.

## Дыскаграфія
### Альбомы


### Самотнікі
* «Roxanne» (2004)
* «Mon cabaret» (2005)
* «Après l'amour» (2005)
* «Femme d'aujourd'hui» (2008)
* «Une autre vie» (2008)
* «L'accord» (2009)
* «Bien après l'au-delà» (2009)
* «J'croque la vie» (2010)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Сафіі Эсаідзі

Катэгорыя:Нарадзіліся 6 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касаблянцы
Катэгорыя:Мараканскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Французы арабскага паходжаньня
Катэгорыя:Францускія сьпевакі і сьпявачкі
Будучнаст Падгорыца

«**Будучнаст**» — чарнагорскі футбольны клюб з гораду Падгорыцы. Заснаваны ў 1925 годзе. Сяміразовы чэмпіён Чарнагорыі (2008, 2012, 2017, 2020, 2021, 2023, 2025), пяціразовы ўладальнік Кубка Чарнагорыі (2013, 2019, 2021, 2022, 2024).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Падгорыца
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1925 годзе
Канстантынопаль

**Канстантыно́паль** — гістарычная назва Стамбулу. Горад заснаваны рымскім імпэратарам Канстантынам Вялікім 8 лістапада 324 году на месцы старажытнага грэцкага гораду Бізантый, на эўрапейскім беразе Мармуровага мора, каля заліву Залаты Рог. Імпэратар уласнаручна пазначыў дзідай на зямлі межы будучага гораду. Нанова пабудаваны горад быў асьвячоны 11 траўня 330 году, і з тых часоў гэтая дата сьвяткавалася як Дзень гораду. Першапачаткова названы Новым Рымам (*Nova Roma*), горад быў неўзабаве пераназваны ў гонар заснавальніка, але канстантынопальцы звалі яго часьцей за ўсё проста Горад (*Polis*). Для большага падабенства з Рымам на тэрыторыі гораду было знойдзена сем узгоркаў, а сам горад быў падзелены на чатырнаццаць частак (*regiones*). Дванаццаць рэгіёнаў разьмяшчаліся ўнутры гарадзкіх сьцен, трынаццатым лічыліся Сікі, прадмесьце на паўночным баку бухты Залаты Рог, а чатырнаццатым рэгіёнам былі Блахэрны на паўднёвым баку Залатога рогу, аддзеленыя ад сьценаў Канстантына значнай прасторай. Канстантынопаль стаў сымбалем і цэнтрам дзяржаўнае ўлады Усходняй Рымскай імпэрыі — сталіцай, найбуйнейшым эканамічным, навуковым і культурным цэнтрам краіны. У рускіх летапісах менаваўся Царградам. Захоп Канстантынопалю туркамі 29 траўня 1453 году пазначыў канец бізантыйскае гісторыі.

## Асманская імпэрыя
У сьнежні 1873 году ў Канстантынопалі (Асманская імпэрыя) заснавалі «Дэрсадэцкую біржу каштоўных папераў».

## Галерэя

Schedel konstantinopel.jpg
Constantinople mediaeval map.jpg
Theodosius colum, Istanbul.jpg
Istanbull - palasset - 13.jpg
Byzantinischer Mosaizist des 9. Jahrhunderts 001.jpg
Haghia Sophia virgin irene john2.jpg
Hagia Eirene inside.jpg
Pilgrims in Constantinople BnF Fr2810 fol144.jpg
Constantinopolis coin.jpg
Hagia Eirene.jpg


## Асобы
* Рыгор Паляма
* Мар’ян Лангевіч

## Аблогі Канстантынопалю
* Аблога Канстантынопалю (674—678)
* Аблога Канстантынопалю (717—718)
* Аблога Канстантынопалю (813)
* Аблога Канстантынопалю (821—823)
* Аблога Канстантынопалю (1394—1402)
* Аблога Канстантынопалю (1422)

Катэгорыя:Бізантыйская імпэрыя
Катэгорыя:Стамбул
Бізантый

**Біза́нтый** (, ) — старажытны горад, заснаваны каляністамі з грэцкага горада Мэгары ў 661 да н. э. на эўрапейскім беразе паўднёвага канца праліва Басфор, насупраць Халкідона, калёніі мэгарцаў на азіяцкім беразе. Назву горад атрымаў ад імя Біза, кіраўніка мэгарскіх пасяленцаў.

Дзякуючы выгаднаму становішчу горад пасьпяхова разьвіваўся, але ў канцы 2 ст. Бізантый быў цалкам разбураны імпэратарам Сэптыміем Сэвэрам (193—211) за падтрымку няўдалага суперніка Сэптымія, Песцэнія Нігера.

Да 4 ст. Бізантый так і ня здолеў аднавіцца і быў нязначным паселішчам. Пасьля сваёй перамогі над імпэратарам Усходу Ліцыніям і абьяднаньня краіны, імпэратар Канстантын Вялікі 8 лістапада 324 заснаваў на месцы Бізантыя новую сталіцу Рымскай імпэрыі — Канстантынопаль.

Катэгорыя:Гарады Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Стамбул
Рыгор Паляма

**Рыгор Паляма** (; 1296, Канстантынопаль — , Салёнікі) — бізантыйскі багаслоў і царкоўны дзяяч, прылічаны да сьвятых праваслаўнай царквой (1368).

Рыгор Паляма быў прыхільнікам і сыстэматызатарам містычнага вучэньня ісыхазму, якому даў філязофскае афармленьне. У палеміцы з прадстаўнікамі тэалягічнага рацыяналізму (Варлам Калабрыйскі, Рыгор Акіндзін, Нікіфар Грыгара) адстойваў тэзу, паводле якой аскет-ісыхаст у стане экстазу непасрэдна ўспрымае нятворанае і нярэчыўнае выпраменьваньне Бога (г.зв. «Фаворскае сьвятло», якое, паводле Эвангельля, бачылі апосталы на гары Фавор). Адмяжоўваючыся ад пантэізму, разьвіў у духу ідэалістычнай дыялектыкі Арыстотэля вучэньне пра адрозьненьне сутнасьці Бога і яго «энэргіяў», або самапраяўленьняў:

Пасьля доўгай барацьбы гэтае вучэньне было ў 1351 г. прызнана афіцыйнай дактрынай бізантыйскае царквы. Антрапалёгія Рыгора Паламы, падпарадкаваная практычным мэтам аскетычнай працы над сабою, уключае складаныя псыхалягічныя назіраньні. Ідэал Рыгора Паламы — такое «прасьвятленьне» духу, якое распаўсюдзілася бы й на цела: паводле яго поглядаў, *чалавечы дух богападобны менавіта ў сілу сваёй здольнасьці «жыватварыць» цела, у адрозненьне ад бесьцялеснага духу анёлаў*. Рыгор Паляма аказаў моцны ўплыў на традыцыю позьнебізантыйскае містыкі.

## Бібліяграфія
* Patrologia cursus completas, series graeca, accur. J. P. Migne. t. 150, P., 1865 (руск.пер.: Три творения. Новгород, 1895);
* Памятники византийской литературы 9—14 вв., М., 1969. С. 366—374.

## Літаратура
* Меуendorff J. Saint Grégoire Palamas et la mystique orthodoxe, P., 1959;
* Кривошеин В. Аскетическое и богословское учение св. Григория Паламы // Seminarium Kondakovianum VIII. Praha, 1936, s. 99—154.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1296 годзе
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Зімою

**«Зімою»** — паэма Янкі Купалы, напісаная 1 лютага 1906 году і ўпершыню апублікаваная ў часопісе «Беларусь» 10 студзеня 1920 году.

Паэма належыць да раньняй творчасьці аўтара і расказвае пра жыцьцёвыя дарогі і лёс тыповага беларускага селяніна. На думку Алега Лойкі, у паэме «ўжываюцца характэрныя для польскага, так званага школьнага, рамантызму вобразы прывідаў-страхаў, надаючы твору ў цэлым, асабліва канцоўцы, рамантычна-балядны характар».

У аснове твора — трагічны выпадак: сялянская дзяўчына Гануля ў панскім двары, куды пайшла «на службу для хлеба куска», сярод парабкаў напаткала сумленнага і прыгожага хлопца Цімоха. Але неўзабаве іх каханьне абарвалася: Цімоха пагналі ў салдаты, а Ганна зь дзіцём на руках аказалася лішняй на службе. У завірушную калядную ноч, прытуліўшы малое да грудзей, яна вяртаецца да бацькоў, але, зьбіўшыся з дарогі, зьняможаная, разам зь дзіцём замярзае.

Паэма перакладалася на расейскую (М. Камісарава, С. Родаў), туркмэнскую (А. Ніязаў) і ўкраінскую (І. Муратаў) мовы. Ілюстравалі паэму Я.Раманоўскі і В.Шаранговіч.
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Петрушкевіч Ала. Біблейскія матывы ў ранніх паэмах Янкі Купалы/ Беларуская інтэрнет-бібліятэка kamunikat.org 

## Літаратура
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Зімою» / Аўтар — М.М.Арочка. — C. 251.

Катэгорыя:Паэмы Янкі Купалы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1906 годзе
Бязьлюдаўка

**Бязьлюдаўка** () — пасёлак гарадзкога тыпу ў Харкаўскім раёне Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Разьмешчаны на левым беразе ракі Ўды.

## крыніцы
* мясцовы тэлеканал

Катэгорыя:Населеныя пункты Харкаўскай вобласьці
Канстанцін Вішнявецкі

**Канстанці́н Рыго́равіч Вішняве́цкі** (8 чэрвеня 1914, хутар Салдацкі Хэрсонскай губэрні Расеі, цяпер вёска Дзьмітраўка Казанкаўскага раёну Мікалаеўскай вобласьці, Украіна — 30 ліпеня 1944, Львоў, УССР) — савецкі ваенны лётчык.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў 1914 року ў сям’і працоўнага, украінец. Скончыў сярэднюю школу і фабрычна-заводзкую вучэльню, працаваў токарам.

У Чырвонай арміі ад 1935 року. У 1937 року скончыў Адэскую ваенную авіяцыйную школу пілётаў.

У 1939 року ўдзельнічаў у выправе савецкіх войскаў у Заходнюю Беларусь. У 1940 року прыбыў для праходжаньня службы ў 33-і зьнішчальны авіяполк пад Пружаны, дзе сустрэў пачатак вайны.

Пасьля ўдзельнічаў у баёх у складзе сфармаваных на базе 33-га авіяпалку 129-га і 298-га зьнішчальных авіяцыйных палкоў. Падчас Сталінградзкай бітвы быў у складзе эскадрыльлі, якая абараняла паветраную прастору Сталінграду. Увесну 1943 року прымаў удзел у баёх на Кубані. Увосень 1943 цяжка паранены, лячыўся ў шпіталі ў Маскве. Па аздараўленьні прызначаны начальнікам паветрана-стралковай службы дывізіі.

Зьдзейсьніў 123 баявыя вылеты, у 39 паветраных баёх зьбіў асабіста 10 і ў складзе групы яшчэ 13 самалётаў праціўніка.

30 ліпеня 1944 року трагічна загінуў у аўтакатастрофе на франтавой пераправе (паводле іншых зьвестак — ад трапляньня бомбы). Пахаваны на Пагорку Славы ў Львове.

## Узнагароды
* Герой Савецкага Саюзу (24 жніўня 1943)
* Ордэн Леніна
* 3 ордэны Баявога Чырвонага Сьцягу
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені

## Сям’я
Ажаніўся да Другой сусьветнай вайны: у 1940 року прыбыў у склад 33-га зьнішчальнага авіяполку з жонкай і сынам. Яны пражывалі ў Маскве, у 1984 року наведвалі Пружаны, дзе служыў Канстанцін Вішнявецкі.

## Памяць
У мястэчку Казанка Мікалаеўскай вобласьці Ўкраіны ў гонар Канстанціна Вішнявецкага ўсталяваны абэліск, а ў Львове — помнік на .

Імя Канстанціна Вішнявецкага носіць вуліца ў Пружанах Берасьцейскай вобласьці.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Канстанцін Вішнявецкі на бачыне «Герои страны»
* «Хто є хто на Миколаївщині. Видатні земляки 2005»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1914 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мікалаеўскай вобласьці
Катэгорыя:Савецкія лётчыкі
Катэгорыя:Лётчыкі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі савецкага ўварваньня ў Польшчу
Катэгорыя:Памерлі ў Львове
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Рунавік (футбольны клюб)

«**Рунавік**» () — фарэрскі футбольны клюб з гораду Рунавіку. Заснаваны ў 1957 годзе. Чэмпіён Фарэрскіх астравоў (2007), трохразовы ўладальнік Кубка Фарэрскіх астравоў (1986, 2002, 2017).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Рунавік
Грамафон

**Грамафо́н** ( — запіс, φωνή — гук) — прылада для запісваньня і прайграваньня гука з грамафоннай кружэлкі.

Грамафон зьяўляецца перайначваньнем фанографу, незалежна вынайдзенага ў 1877 годзе Шарлем Кро і Томасам Эдысанам. Эміль Бэрлінэр, азнаёміўшыся з працамі Кро, вырашыў замест цыліндраў для запісваньня і прайграваньня гукаў выкарыстоўваць дыскі. Новае вынаходніцтва, названае грамафонам, было запатэнтаванае Бэрлінэрам 26 верасьня 1887 году.

Грамафонныя кружэлкі першапачаткова вырабляліся з эбаніту, затым з шэляку. Першая ў сьвеце грамафонная кружэлка была цынкавай. Разец прымацоўваўся праз ланцужок да мэмбраны, якая ўспрымала гукі і вібравала. Потым разец наносіў на лякавым дыску (першапачаткова — на пласьце сажы, затым воску) мадуляваны сьпіральны сьлед, які пры тыражаваньні пераносіўся на кружэлку. Пры кручэньні кружэлкі з дапамогай спружыннага мэханізму грамафону грамафонная іголка рухалася па сьпіралі дыску і выклікала адпаведныя ваганьні вібруючай кружэлкі.

Асноўная перавага грамафону над фанографам — папярочны запіс, які забясьпечвае зьніжэньне скажэньняў у дзясяткі разоў, а таксама больш гучны гук (ужо ў першых мадэлях — у 16 разоў, або на 24 дб). Разам зь лёгкасьцю тыражаваньня запісаў гэта забясьпечыла хуткую перамогу грамафону.

У 1940—1960-х удасканаленьне грамафону дазволіла дасягнуць досыць чыстай перадачы музычнага гучаньня п'есаў, як вакальных, так і інструмэнтальных. Выраб грамафонаў зрабіўся магутнай самастойнай галіной у ЗША і Эўропе. У 1907 г. фірма «Патэ» прадстаўляе патэфон, у 1925 г. Бэрлінэр сумесна з RCA стварае першы сэрыйны электрафон. Выраб кружэлак (дыскаў) разнастайнага рэпэртуару (п'есы ў выкананьні музычных віртуозаў і выдатных сьпевакоў) выдзеліўся ў адмысловую галіну прамысловасьці.

Пазней грамафоны саступілі месца электрафонам і прайгравальнікам (электрапрайгравальная прылада) у складзе аўдыёсыстэмаў.

## Глядзіце таксама
* Патэфон

Катэгорыя:Гукапрайгравальная апаратура
Грамафонная іголка

**Грамафонная іголка** (іголка гуказдымальніка) — іголка, з дапамогай якой прайграваецца гук з грамафонных кружэлак.

## Апісаньне

Памеры іголкі для прайграваньня зь любых доўгайграючых (мона, стэрэа або квадра) кружэлак аднолькавыя: радыюс закругленьня канічнай часткі іголкі 18 ± 5 мкм, дыяметр іголкі 0,35 мм. Для лепшага абмінаньня зьвілін канаўкі іголкай і больш поўнай адпаведнасьці ваганьняў іголкі ваганьням разца пры запісе пачынаюць ужываць іголкі з эліптычным перасекам (вялікая вось эліпса арыентавана папярок канаўкі грамкружэлкі).

Іголка мацуецца ў іголкатрымальніке, памеры і форма якога вызначаюцца канструкцыяй галоўкі гуказдымальніка. Матэрыялы іголкі - алмаз або сапфір, тэрмін службы іголкі каля 500 гадзін; калі крышталічная рашотка дыямента арыентавана ўздоўж восі іголкі (як напрыклад, у галоўцы гуказдымальніка ГЗМ 043), тэрмін службы даходзіць да 1000 гадзін. Так як тэрмін службы іголкі значна менш тэрміну службы галоўцы гуказдымальніка, канструкцыя большасьці галовак дазваляе замену іголкі разам зь іголкатрымальнікам.

Дзеля захаваньня іголкі яе трэба засьцерагаць ад удараў, недапушчальна спрабаваць прайграваць старыя шэллачныя кружэлкі, так як пры ўдарах аб часьціцы напаўняльніка (шыфер) іголка можа раскрышыцца. Неабходна своечасова замяняць зношаныя або пашкоджаныя іголкі, так як выкарыстаньне такіх іголак прыводзіць да рэзкага пагаршэньня якасьці гукаўзнаўленьня і немінучага пашкоджаньня грамкружэлак.

## Крыніцы
* Краткая энциклопедия домашнего хозяйства (КЭДХ) 1994.

Катэгорыя:Гукапрайгравальная апаратура
Яфрэм Смаленскі

**Яфрэм Смаленскі** (? — пасьля 1238) — старажытнабеларускі пісьменьнік, праваслаўны сьвятар, манах, цудатворца, вялебны, вучань Аўрамія Смаленскага.

## Біяграфія

Нардзіўся і жыў у Смаленску. Праславіўся тым, што напісаў «Жыцьцё Аўрамія Смаленскага» (каля 1240), дзе паказаў Аўрамія як чалавека, які пераносіў пакуты і зьдзекі, пакуль да яго не прыйшло сапраўднае прызнаньне. Адрозьніваўся пакорнасьцю і любоўю да блізкіх, зьяўляючыся старанным пераймальнікам свайго духоўнага айца. Памяць яго сьвяткуецца 21 жніўня ў дзень памяці вялебнага Аўрамія Смаленскага і ў тыдзень перад днём сьвяткаваньня Смаленскай іконы Божай Маці (28 ліпеня).

## Згадваньні

Паводле «Аповесьці аб перамогах маскоўскае дзяржавы» (сярэдзіна XVII ст.),у якой апісываюцца падзеі Смуты пачатку XVII ст. ў Расеі (якая была цераз 350 год пасьля сьмерці Яфрэма Смаленскага), разам з Аўраміям Смаленскім Яфрэм Смаленскі маліўся за перамогу смалян над паўстанцамі: 

## Вонкавыя спасылкі
* http://navoprosotveta.net/ephrem-smolenskij.html
* http://drevo-info.ru/articles/13622.html
* http://www.sedmitza.ru/text/437579.html
* http://www.vostlit.info/Texts/rus6/Pobed/frametext.htm

Беларускія праваслаўныя дзеячы
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катастрофа Мі-24 пад Пружанамі

**Катастро́фа Мі-24 пад Пружа́намі** — авіякатастрофа, якая адбылася 29 лістапада 2011 году ў раёне вёскі Новыя Засімавічы на Пружаншчыне.

## Хада падзеяў
Катастрофа адбылася падчас плянавага навучальна-трэніравальнага палёту гелікаптэру 181-й баявой шрубалётнай базы ВПС і войскаў СПА Узброеных сілаў Беларусі. Гелікаптэр ударыўся аб зямлю пры заходзе на пасадку прыкладна за паўтара кілямэтры ад аэрадрому. У найноўшай гісторыі Беларусі гэта першае здарэньне з «Мі-24», якое прывяло да чалавечых ахвяраў.

## Расьсьледваньне
Расьсьледаваньне ладзіцца камісіяй Міністэрства абароны. Сярод магчымых прычынаў Генэральны штаб Узброеных сілаў назваў кепскі тэхнічны стан шрубалёту ці чалавечы фактар. Берасьцейская міжгарнізонная ваенная пракуратура ўзбудзіла справу на падставе ч. 2 артыкулу 465 КК РБ (парушэньне правілаў палётаў або падрыхтоўкі да іх або іншых правілаў эксплюатацыі ваенных лятальных апаратаў, у выніку чаго мела месца па неасьцярожнасьці сьмерць дзьвюх і больш асобаў).

Да высьвятленьня абставінаў палёты «Мі-24» былі прыпыненыя паводле загаду міністра абароны Юрыя Жадобіна. 15 студзеня 2012 палёты адноўленыя, сьледзтва працягваецца.

## Ахвяры
* ***Алег Кахно***, маёр, камандзір экіпажу (38 гадоў)
* ***Валер Бабко***, капітан, бартавы тэхнік (43 гады)
* ***Дзяніс Глушчанка***, лётчык-штурман (32 гады)

У дзень іхняга пахаваньня 2 сьнежня на Пружаншчыне абвешчаная жалоба. Пасьля жалобнай паніхіды ў пружанскім саборы Аляксандра Неўскага і грамадзянскай цырымоніі разьвітаньня ў Доме культуры лётчыкі пахаваныя на Парасьлянскіх могілках ля Новых Засімавічаў.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Пад Пружанамі разьбіўся вайсковы гэлікоптэр // Радыё «Свабода»

Мі-24
Мі-24
Катэгорыя:Падзеі 29 лістапада
Катэгорыя:Войска ў Пружанскім раёне
Аляксей Касьцякоў

**Аляксе́й Мікала́евіч Касьцяко́ў** (, Серпухаў, цяпер у Маскоўскай вобласьці — 30 жніўня 1957, Масква, РСФСР) — савецкі навуковец, чалец-карэспандэнт Акадэміі навук СССР (1933), акадэмік  (1935). Заснавальнік савецкай мэліярацыйнай навукі. Доктар тэхнічных і сельскагаспадарчых навук, прафэсар.

## Жыцьцяпіс
У 1912 скончыў Маскоўскі сельскагаспадарчы інстытут. У 1912—1919 роках упершыню ў Расеі зладзіў правядзеньне досьледна-мэліярацыйных гідрамодульных дасьледаваньняў.

Дзякуючы ягоным намаганьням пры Пятроўскай сельскагаспадарчай акадэміі, Маскоўскім інстытуце інжынэраў воднай гаспадаркі ствараліся катэдры мэліярацыі. Заснавальнік і дырэктар (1923—1929) Інстытута сельскагаспадарчай мэліярацыі.

## Дзейнасьць
Распрацаваў спосабы і мэтады плянаваньня, праектаваньня і будаўніцтва мэліярацыных сыстэмаў ва ўмовах сацыялістычнай сельскай гаспадаркі. Распрацаваў вучэньне пра рэжымы арашэньня і тэхніку паліву сельскагаспадарчых культураў, мэтады барацьбы са стратамі вады і інш.

## Асноўныя працы
* Избранные труды, т. 1—2, М., 1961
* Основы мелиораций, 6 изд., М., 1960

## Узнагароды
* Сталінская прэмія (1951, 1952)
* Два ордэны Леніна (1949, 1950)
* Тры ордэны Працоўнага Чырвонага Сьцягу (1940, 1945, 1945)
* Залатыя мэдалі УСГВ

## Памяць
Імя Касьцякова ад 1958 року мае Ўсесаюзны навукова-дасьледчы інстытут гідратэхнікі і мэліярацыі.

У 1958 імем Касьцякова названая вуліца ў Маскве. Ягонае імя носіць таксама вуліца ў Пружанах Берасьцейскай вобласьці.

## Крыніцы

## Літаратура
* Касцякоў Аляксей Мікалаевіч //  — С. 165.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфічная энцыкляпэдыя РАСГН, УАСГНІЛ
* Вялікая савецкая энцыкляпэдыя
* Профіль на бачыне РАН

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскоўскай вобласьці
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Катэгорыя:Дактары сельскагаспадарчых навук
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Акадэміі навук СССР
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Сычоўка

**Сычоўка** () — горад (з 1776 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Сычоўскага раёну Смаленскай вобласьці. Насельніцтва 8,3 тыс. чалавек (2007). Заснаваны ў 1488 годзе. Горад разьмешчаны на левым беразе ракі Вазуза (прыток Волгі), за 234 км ад Смаленску. Электродны завод, леспрамгас.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласьці