open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аміран-Дарэджаніяні

***Аміран-Дарэджаніяні*** (, у перакладзе «Гісторыя Амірана, сына Дарэджан») — сярэднявечны грузінскі раман XII стагодзьдзя. Пасьля стагодзьдзяў пераважна рэлігійнай традыцыі гэта адзін з такіх літаратурных твораў, якія заклалі пачатак айчыннай сьвецкай літаратуры. Гэта аповед у прозе ў дванаццаці частках пра барацьбу рыцараў, аўтарства прыпісваецца Майсэю з Хоні (Масэ Ханэлі; მოსე ხონელი). Гэтае аўтарства згаданае ў эпілёгу *Вэпхіс-ткаасані*, эпасу Шаты Руставэлі, найвялікшага клясыка сярэднявечнай грузынскай літаратуры, і больш нідзе невядомае. Згодна з традыцыяй Майсэй прыйшоў з гораду Хоні ў заходняй Грузіі, і як і Руставэлі, служыў пры двары царыцы Тамары (1184-1213) ў часы грузінскага «Залатога веку».

*«Аміран-Дарэджаніяні»* ўпершыню апублікаваны самавучным грузінскім літаратурным крытыкам і кнігалюбам Закарыям Чычынадзэ ў 1896 годзе, пасьля некалькі крытычных выданьняў выпушчаныя ў XX стагодзьдзі.

Катэгорыя:Творы на грузінскай мове
Ізубрыца

**Ізубрыца** — вёска ў Дрысенскім раёне Віцебскае вобласьці Беларусі. Разьмяшчаецца каля аднайменнага возера.

Насельніцтва на 2009 год — 9 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Асьвейскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дрысенскага раёну
Амудар’я

**Амудар’я́** (*раней* Аму-Дар’я) (, , , , , ад  *Аму* — назва гістарычнага гораду Амуль і  *дар’я* — «рака», «мора»; , , ) — другая па даўжыні (пасьля Сырдар’і) і найвялікшая па паўнаводнасьці рака ў Сярэдняй Азіі.

Даўжыня 1415 км (2620 км — ад вытоку Пянджу з ракой Вахандар'я). Плошча басэйну (вышэй гораду Керкі, 1045 км ад вусьця) 309 тысяч км2 (без басэйнаў рэк Зэраўшан і Кашкадар'я, сьцёк якіх практычна не паступае ў Амудар’ю), сьцёк вады ажыцьцяўляецца з 227 тыс. км².

Утвараецца зьліццём рэк Пяндж і Вахш, упадае ў Аральскае мора, утвараючы дэльту. У сярэднім цячэньні ў Амудар’ю ўпадаюць тры буйныя правыя прытокі (Кафірніган, Сурхандар'я, Шэрабад) і адзін левы прыток (Кундуз). Далей да Аральскага мора яна не атрымлівае ніводнага прытоку.

Напаўненьне ракі ў асноўным складаецца з адталых сьнегавых і ледавіковыя вод, таму максымальныя ўздымы назіраюцца летам, а найменшыя — у студзені — лютым. Працякаючы па раўніне, ад Керкі да Нукусу, Амудар’я губляе большую частку свайго сьцёку на выпарэньнях, інфільтрацыі і арашэньні. Па мутнасьці Амудар’я займае першае месца ў Цэнтральнай Азіі і адно з першых месцаў у сьвеце. Асноўны сьцёк Амудар’і фарміруецца на тэрыторыі Таджыкістану (80%) і часткова ў Паўночным Аўганістане. Потым рака працякае ўздоўж граніцы Аўганістану з Узбэкістанам, перасякае Туркммэністан, далей цячэ ўздоўж туркмэнска-узбэкскай граніцы, зноў вяртаецца ва Ўзбэкістан і ўпадае ў Аральскае мора. У цяперашні час вады ракі даходзяць да Аральскага мора толькі ў пэрыяд найбольш моцных вясновых паводак, так як выкарыстоўваюцца на абрашэньне.

Сярэдні расход вады каля горада Керкі каля 2000 м3/с. Вада Амудар’і выкарыстоўваецца для арашэньня. Найбуйнейшыя каналы: Каракумскі, Аму-Бухарскі і іншыя. У пачатку 1950-х гадоў плянавалася таксама пабудаваць галоўны Туркмэнскі канал, які пачынаўся б у Нукусу і выкарыстаў рэчышча Узбоя, але плян не ажыцьцявілі.

## Глядзіце таксама
* Сундуклі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Аўганістану
Катэгорыя:Рэкі Таджыкістану
Катэгорыя:Рэкі Ўзбэкістану
Катэгорыя:Рэкі Туркмэністану

Катэгорыя:Памежныя рэкі
Новая Дуброва (Менская вобласьць)

**Но́вая Дубро́ва** — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Рачэнскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 136 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Рачэнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Акрам Афіф

**Акрам Афіф** (;  18 лістапада 1996 году) — катарскі футбаліст, нападнік клюбу «Аль-Сад» і нацыянальнай зборнай Катару. У пачатку сваёй кар’еры лічыўся адным з самых пэрспэктыўных гульцоў, якія прайшлі праз катарскую падрыхтоўку. У 2019 годзе быў абраны футбалістам году ў Азіі. Акрам Афіф нарадзіўся ў Досе ў сям’і танзанійца емэнскага паходзаньня з племені Яфа і емэнкі.

## Кар’ера
### Клюбная
Футбаліст выхоўваўся ў моладзевых клюбах «Аль-Мархія» і «Аль-Сад». У час падтрыхтоўкі ў акадэміі Эспайр паводле праграмы абмену стажыраваўся ў Гішпаніі, гуляючы ў юнацкіх камандах «Сэвільлі» і «Вільярэалу». У 2013 годзе на адным зь міжнародных спаборніцтваў, выступаючы за юнацкую дружыну «Сэвільлі», Афіф двойчы ўлучыў мяч у браму супернікаў і зарабіў асыстэнцкі пункт. Цікава, што супернікам у тым матчы была каманда акадэміі Эспайр.

У студзені 2015 году футбаліст далучыўся да бэльгійскага «Ойпэна». Нападнік адзначыўся ў сваім дэбютным матчы супраць «Ээндрахта» 19 студзеня. 24 студзеня ў наступным матчы супраць «Мэхэлена» катарац зрабіў адну з галявых перадач сваёй каманды. 18 сакавіка 2016 году ён учыніў дубль у хатнім пераможным матчы супраць «Русэлярэ» (4:0).

8 траўня 2016 году было пацьверджана, што Афіф павярнецца да «Вільярэалу», гэтым разам склаўшы сталую ўгоду. Робячы гэта, Афіф стаў першым катарцам у гісторыі Ля Лігі. 4 жніўня на правах арэнды нападнік перайшоў у склад хіхонскага «Спортынгу», які таксама быў прадстаўніком найвышэйшага дывізіёну. Дэбют спартоўца прыпаў на 21 жніўня 2016 году, калі Афіф зьявіўся на полі ў хатнім пераможным матчы супраць басконскага «Атлетыка» (2:1). Пасьля дзевяці матчаў лігі нападнік павярнуўся ў «Ойпэн». У студзені 2018 году далучыўся да складу «Аль-Саду», правёўшы вельмі пасьпяховы сэзон.

### Міжнародная
У верасьні 2015 году нападнік быў упершыню выкліканы ў нацыянальную зборную Катару, якая на той час была ачоленая Даніелем Карэньнё. 3 верасьня 2015 году Афіф здабыў адзін з галоў сваёй каманды ў кваліфікацыйным матчы да чэмпіянату сьвету 2018 году супраць зборнай Бутану, які скончыўся зь лікам 15:0. За часам розыгрышу Кубка Азіі 2019 году Афіф згуляў ключовую ролю, дзякуючы чаму Катар упершыню ў гісторыі здабыў перамогу ў міжнародным турніры.

## Дасягненьні
**«Аль-Сад»**:
* Чэмпіён Катару: 2019, 2021, 2022, 2024, 2025
* Уладальнік Кубка Катару: 2020, 2021
* Уладальнік Кубка эміра Катару: 2020, 2021, 2024
* Уладальнік Супэркубка Катару: 2019

**Катар**:
* Уладальнік Кубка Азіі: 2019, 2023

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Катарскія футбалісты
Мікаэль Эстрада

**Мікаэль Эстрада** (;  7 красавіка 1996 году) — эквадорскі футбаліст, нападнік клюбу ЛДУ і нацыянальнай зборнай Эквадору.

## Дасягненьні
**ЛДУ**:
* Чэмпіён Эквадору: 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Эквадорскія футбалісты
Аэробіка

**Аэробіка** ( — «паветра» і  — «жыцьцё») — гімнастыка, якая складаецца з рухаў чалавечага цела пад бодрую музыку, бо яна дапамагае сьлядзіць за адпаведнымі рухамі і часам пры выкананьні рухаў цела.

## Глядзіце таксама
* Голая ёга

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аэробіка
Гімнастыка

**Гімнастыка** — сыстэма асобна падабраных рухаў чалавечага цела, пастаянна паўтараных рухаў, якія выкарыстоўваюцца для ўмацаваньня здароўя, рознабаковага цялеснага разьвіцьця і ўдасканаленьня рухальных здольнасьцяў чалавека, сілы, спрыту, хуткасьці рухаў, трываласьці і інш. Аб’ём рухаў дазваляе ўзьдзейнічаць на ўсё цела ў цэлым і разьвіваць асобныя групы цягліц і часткаў цела, даваць нагрузку з улікам полу, узросту, узроўню цялеснае падрыхтоўкі.

Да спартыўных відаў гімнастыкі адносяцца:
* спартыўная гімнастыка
* мастацкая гімнастыка
* акрабатычная.

## Глядзіце таксама
* Аэробіка
* Голая ёга

## Вонкавыя спасылкі
* Міжнародная фэдэрацыя гімнастыкі
* Беларуская асацыяцыя гімнастыкі
* Беларуская фэдэрацыя агульнааздараўляльнай гімнастыкі
Каценін

**Каце́нін** (таксама *Каці́нава, н.*) — былы хутар Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіў у склад Рачэнскага сельсавету.

Ліквідаваны ў 2018 годзе.

## Насельніцтва
* 2009 год — 0 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Рачэнскі сельсавет
Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Любанскага раёну
Бычкі (Менская вобласьць)

**Бычкі́** (з 1969 году — *Атра́днае*) — вёска ў Беларусі, каля каналу Вілаў. Уваходзяць у склад Рачэнскага сельсавету Любанскага раёну Менскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 2009 год — 520 чалавек

## Асобы
* Павал Трубчык ( 1978) — беларускі гісторык

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Рачэнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Каліду Кулібалі

**Каліду́ Кулібалі́** (;  20 чэрвеня 1991 году) — сэнэгальскі футбаліст, цэнтральны абаронца саудаўскага клюбу «Аль-Гіляль» і нацыянальнай зборнай Сэнэгалу.

Кулібалі пачаў сваю прафэсійную клюбную кар’еру з францускім клюбам «Мэц» у 2010 годзе, перш чым перайсьці ў бэльгійскі клюб «Генк» у 2012 годзе, здабыўшы Кубак Бэльгіі ў першым жа сэзоне выступаў. Ён далучыўся да італьянскага клюбу «Напалі» ў 2014 годзе, дзе здабыў Супэркубак Італіі, а пазьней і Кубак Італіі ў 2020 годзе.

## Дасягненьні
**«Генк»**:
* Уладальнік Кубка Бэльгіі: 2013

**«Напалі»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2020
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2014

**«Аль-Гіляль»**:
* Чэмпіён Саудаўскай Арабіі: 2024
* Уладальнік Кубка Саудаўскай Арабіі: 2024
* Уладальнік Супэркубка Саудаўскай Арабіі: 2023

**Сэнэгал**:
* Уладальнік Кубка афрыканскіх нацыяў: 2021, 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сэнэгальскія футбалісты
Юрась Зянковіч

**Юрый Леанідавіч Зянковіч** або **Юрась Зянковіч** (нар. 31 кастрычніка 1977, Менск, Беларуская ССР) — беларускі палітык, грамадзкі дзеяч, адвакат. Сябра Партыі БНФ.

Быў затрыманы спэцслужбамі 12 красавіка 2021 году ў Маскве. 5 верасьня 2022 году судом Мінскага раёну Зянковіч быў прысуджаны да 11 гадоў пазбаўленьня волі па справе аб спробе захопу ўлады, ягоны тэрмін быў павялічаны ў сьнежні 2022 і ў жніўні 2024 году. Беларускія праваабарончыя арганізацыі прызналі Зянковіча палітычным зьняволеным. Быў вызвалены ў красавіку 2025 году, выехаў зь Беларусі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сябры Партыі Беларускага народнага фронту
Катэгорыя:Беларускія юрысты
Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Вязьні сумленьня паводле ПЦ „Вясна“
Барок (пасёлак, Любанскі раён)

**Баро́к** — пасёлак у Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Рачэнскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 22 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Рачэнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Крукава

**Крукава** — шматзначны тэрмін.

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Крукава — пасёлак у Любанскім раёне Менскай вобласьці

### [[Расея]]
* Крукава (Красьнінскі раён)
* Крукава (Сафонаўскі раён)
* Крукава (Холм-Жыркоўскі раён)

## Вядомыя асобы
* Ніла Крукава — украінская актрыса

## Глядзіце таксама
* Крукавічы
* Крукаўшчына
* Крукі
* Крукін
* Крукова
* Крукоўка
* Крукоўшчына
Весялоўскі

**Весяло́ўскі** — прозьвішча. Жаночая форма — Весялоўская.

## Вядомыя носьбіты
* Аляксандар Весялоўскі (1838—1906) — расейскі філёляг, гісторык літаратуры.
* Андрэй Весялоўскі ( 1951) — украінскі дыплямат.
* Багдан Весялоўскі (1915—1971) — украінскі сьпявак, кампазытар, музыка.
* Іван Весялоўскі (1795—1867) — расейскі навуковец-фізык, доктар мэдыцыны.
* Крыштап Весялоўскі (?—1637) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага.
* Мікалай Весялоўскі (?—1634) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага.
* Мікалай Весялоўскі (1848—1918) — расейскі археоляг, усходазнавец.
* Пётар Весялоўскі (? — 1621) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага.
* Яраслаў Весялоўскі (1881—1917) — украінскі паэт, празаік, перакладнік.

## Тапонімы

### Беларусь
* Весялоўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці.
* Весялоўскі — прыпынак Беларускай чыгункі.

### Расея
* Весялоўскі — вёска ў Ясьненскім раёне Арэнбурскай вобласьці.
* Весялоўскі — вёска ў Чарткоўскім раёне Растоўскай вобласьці.

## Глядзіце таксама
* Весялоўская
* Весялоўскія
* Весалоўскі
* Вэсэлаўскі
* Вясёлаўскі
Пташыцкі

**Пташы́цкі**, жаночая форма **Пташы́цкая** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Станіслаў Пташыцкі (1853—1933) — польскі гісторык, выдавец, архівіст.
* Ян Пташыцкі (1854—1912) — польска-расейскі матэматык.
Сьнег (раман)

**«Сьнег»** () — раман турэцкага пісьменьніка Архана Памука. Упершыню апублікаваны на турэцкай мове ў 2002 годзе.

## Апісаньне
Паводле аўтара, уся кніга зьяўляецца сумесьсю трагедыі і фарсу, іроніі і драмы, сьмеху і сьлёз. Дзеяньне раману адбываецца ў 1990-х гадах. Спачатку гісторыя распавядаецца пераважна ад трэцяй асобы з пункту гледжаньня Ка, галоўнага героя. Нягледзячы на гэта, часам дае аб сабе ведаць і апавядальнік, які ўсё ведае. Ён прадстаўляецца сябрам Ка, што распавядае яго гісторыю на аснове дзёньнікаў і перапіскі Ка. Гэты апавядальнік часам дае чытачу інфармацыю, якую Ка на той момант яшчэ ня ведае, ці прадвяшчае наступныя падзеі гісторыі. Пазьней мы даведваемся, што апавядальніка клічуць Архан і ён зьяўляецца пісьменьнікам. У канцы раману апавядальнік сам становіцца дзеючай асобай.

Месцам дзеяньня абраны горад  (у адрозьненьне ад большасьці раманаў Памука, якія разгортваюцца ў Стамбуле). Гэты горад не падобны да іншых турэцкіх гарадоў, бо пасьля  Расейскай імпэрыі ён захаваў унікальную для Турэччыны архітэктуру.

На турэцкай мове мянушка галоўнага героя Ка (утворана ад ініцыялаў яго поўнага імя, Керым Алакушоглу), горад Карс і назва раману () сугучныя.

## Зьмест
Ка — паэт, які вяртаецца ў Турэччыну пасьля 12 гадоў палітычнага выгнаньня ў Германіі. Ён адправіўся ў Карс па некалькіх прычынах: па-першае, як журналіст, па просьбе стамбульскага знаёмага журналіста для расьсьледаваньня серыі самагубстваў юных дзяўчат; па-другое, у надзеі сустрэць жанчыну, якую ён ведаў. Цяжкі сьнег прыкладна на тры дні адразае Карс ад зьнешняга сьвету. За гэтыя тры дні Ка гутарыць з такімі людзьмі, як былы камуніст, прыхільнік сьвецкай улады, фашысцкі нацыяналіст, верагодны ісламскі экстрэміст, умераныя ісламскія дзеячы, маладыя курды, , супрацоўнікі сакрэтнай службы ды паліцыі, актор-рэвалюцыянер. Падчас вымушанай ізаляцыі гораду ў Карсе адбываецца вайсковы пераварот.

Асноўнай тэмай кнігі зьяўляецца ўзаемадзеяньне секулярызму ды рэлігіі, але ў рамане ёсьць і адсылкі да ўсёй гісторыі Турэччыны дваццатага стагодзьдзя. Паводле выказваньня аўтара, галоўны герой апынуўся заціснутым паміж эўрапейскімі ідэаламі і рэаліямі Турэччыны.

## Узнагароды і прэміі
* 2005 —  за лепшы замежны твор
* 2005 — кароткі сьпіс 
* 2006 —  за лепшы замежны твор

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Урывак за раману ў перакладзе Сяргея Богдана на беларускую мову 
* Старонка пра раман на афіцыйным сайце Памука
* Карта падзей раману 

Катэгорыя:Кнігі 2002 году
Катэгорыя:Творы турэцкай мовай
Катэгорыя:Раманы турэцкай мовай
Суднік

**Су́днік** — беларускае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Андрэй Суднік ( 1967) — савецкі і беларускі лёгкаатлет.
* Міхаіл Суднік (1910—1995) — беларускі мовазнавец.
* Станіслаў Суднік ( 1954) — беларускі пісьменьнік, журналіст.
* Тамара Суднік (1939—2021) — расейская мовазнаўка.

## Глядзіце таксама
* Суднікі
Тамара Суднік

**Тама́ра Міха́йлаўна Су́днік-Казако́ва** (17 студзеня 1939, Віцебск, БССР — 5 сакавіка 2021, Масква, Расея) — расейская лінгвістка, спэцыялістка ў галіне балта-славянскіх дасьледаваньняў. Кандыдатка філялягічных навук (1971).

## Жыцьцяпіс
Скончыла Маскоўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Вучаніца Вячаслава Іванова і Ўладзімера Тапарова.

З 1961 року працавала ў  Расейскай Акадэміі навук (Масква). У 1974—1981 — рэдактарка часопісу «Балто-славянские исследования».

Жонка савецкага навэліста Юрыя Казакова. Мелі сына Аляксея (1967).

Апошнія гады жыцьця працавала ў выдавецтве Сьвята-Траецкай Сергіевай лаўры. Пахаваная на Ваганькаўскіх могілках Масквы.

## Дзейнасьць
Аўтарка публікацыяў пра ўзаемаадносіны балцкіх і славянскіх моваў, балцкай міталёгіі. Напісала манаграфію «Дыялекты летувіска-славянскага памежжа» (1975).

## Бібліяграфія
* Диалекты литовско-славянского пограничья : очерки фонологических систем (1975)

## Прэміі і ўзнагароды
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Творы на „Беларускай палічцы“

Катэгорыя:Расейскія мовазнаўцы
Горбач

**Го́рбач** (таксама *Гарба́ч (за Гарбачо́м)*) — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Сароцкага сельсавету.

Да 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Ляхаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сароцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Рачэнь

**Рачэ́нь** — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Цэнтар Рачэнскага сельсавету.

## Геаграфія
Знаходзіцца за 15 км да паўднёвага захаду ад Любані, за 40 км ад чыгуначнай станцыі Урэчча на лініі Асіповічы—Баранавічы, за 167 км ад Менску, на аўтадарозе Любань—Старобін.

## Гісторыя
Вядома з 1566 году як сяло ў Слуцкім княстве Алелькавічаў у маёнтку Ярэмічы, 46 валок зямлі. З 1589 году ўласнасьць купцоў Тышэвічаў, з 1621 — Радзівілаў.

З 1795 году вёска **Рэчын** у Забалоцкай воласьці Бабруйскага павету, карчма. У 1834 годзе вёска ў маёнтку Засмужжа, уласнасьць князя Л. П. Вітгенштэйна. У 1846 годзе 213 моргаў зямлі. У сярэдзіне ХІХ ст. дзяржаўная ўласнасьць. У 1883 годзе 52 двары. Паводле перапісу 1897 году, 114 двароў, хлебазапасны магазын, піцейны дом, школа (станам на 1890 год навучалася 8 хлопчыкаў і 3 дзяўчынкі). У 1908 годзе 176 двароў, земскае народная вучэльня (з 1911).

З 20.08.1924 году цэнтар сельсавету Любанскага раёну Слуцкай акругі, школа (2 арэндныя будынкі, 2 настаўнікі, 116 вучняў).

У 1931 годзе мелася тэлефонная сувязь, дзейнічалі хата-чытальня, гурток ваенных ведаў. У 1932 г. створаны калгас «Пралетарый», які ў 1935 годзе меў паравы млын, ваўначоску, кузьню.

У Вялікую Айчынную вайну з 28.06.1941 году вёска акупаваная нямецка-фашыскімі захопнікамі. З лістапада 1941 году ўваходзіла ў Акцябрска-Любанскую партызанскую зону, працаваў сельсавет. Вызвалена 30.06.1944 г.

У 1960 годзе вёска, цэнтар калгасу Суворава. У 1980-я гады калгас меў 3959 га сельгасугодзьдзяў, 43 трактары, 25 аўтамашын, 14 камбайнаў. Працавалі сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, бальніца, вэтэрынарны ўчастак, аптэка, комплексны прыёмны пункт, сталовая, 2 крамы, аддзяленьне сувязі.

З 2008 году — аграгарадок.

У 2009 годзе — цэнтар СВК «Рачэнь». Працуюць агульнаадукацыйная сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, амбуляторыя, комплексны прыёмны пункт, адзьдзяленьне сувязі і «Беларусбанку», сталовая, 4 крамы.

## Насельніцтва
* 1566 год — 46 валок
* 1795 год — 192 чалавекі
* 1816 год — 96 душ
* 1834 год — 49 рэвіскіх душ
* 1844 год — 180 рэвіскіх душ
* 1846 год — 44 двары, 123 чалавекі
* 1870 год — 52 двары
* 1897 год — 114 двароў, 889 чалавек
* 1908 год — 176 двароў, 1141 чалавек
* 1924 год — 213 двароў, 1145 чалавек
* 1960 год — 789 чалавек
* 1997 год — 300 гаспадарак, 861 чалавек
* 2001 год — 780 жыхароў, 289 двароў.
* 2009 год — 729 чалавек

## Асобы
* Леанід Кукраш (1938—2023) — беларускі навуковец у галіне расьлінаводзтва і сэлекцыі
* Сямён Шапіра (нар. 1961) — міністар сельскай гаспадаркі і харчаваньня Рэспублікі Беларусь (2008—2010), старшыня Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэту (з 2010)

## Славутасьці
* Каля вёскі знаходзяцца археалягічныя помнікі — гарадзішча і курганны могільнік, якія сьведчаць пра засяленьне гэтай тэрыторыі ў далёкім мінулым. — 
* Помнік савецкім воінам і партызанам, загінулым у Вялікай Айчыннай вайне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рачэнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Горбач (неадназначнасьць)

Назву **Го́рбач** маюць:

## Населеныя пункты
* Горбач — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі

## Прозьвішча
* Андрэй Горбач (нар. 1985) — беларускі футбаліст.
* Максім Горбач (нар. 1983) — беларускі футбаліст.
* Ніна Горбач (нар. 1925) — вучоны, ліхэноляг.
* Павал Горбач (нар. 2000) — беларускі футбаліст.
* Піліп Горбач (нар. 1929) — Герой Сацыялістычнай Працы, Заслужаны мэліяратар БССР.
* Уладзіслаў Горбач (нар. 1997) — беларускі плывец.
Раманоўскі

**Рамано́ўскі**, жаночая форма Раманоўская — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандар Раманоўскі (1915—1955) — беларускі і аўстралійскі маляр.
* Аляксандар Раманоўскі ( 1984) — украінскі піяніст.
* Аляксандар Раманоўскі ( 1987) — расейскі хакеіст.
* Біл Раманоўскі ( 1966) — амэрыканскі футбаліст ЗША.
* Баляслаў Раманоўскі (1919—1968) — польскі вайсковец-падводнік.
* Восіп Раманоўскі ( 1941) — беларускі біяарганік, пэдагог.
* Дзьмітры Раманоўскі (1861—1921) — расейскі лекар-тэрапэўт.
* Іван Раманоўскі (1877—1920) — расейскі вайскавод, удзельнік Белага руху.
* Мечыслаў Раманоўскі (1833—1863) — польскі рамантычны паэт.
* 
* Пётар Раманоўскі (1892—1964) — савецкі шахіст.
* Пётар Раманоўскі (1919—1977) — беларускі маляр.
* Рыхард Раманоўскі (1883—1968) — аўстрыйскі актор.
* Эдвард Раманоўскі (1944—2007) — польскі спрынтэр.
* Янка Раманоўскі (1928—1974) — беларускі маляр, пляменьнік Якуба Коласа.

## Глядзіце таксама
* Раманоўская
* Раманоўскія
* Раманаўскі
* Рамановіч
Раманоўская

**Рамано́ўская** — жаночая форма прозьвішча **[[Раманоўскі]]**. Вядомыя носьбіткі:

* Альжбэта Раманоўская ( 1983) — польская акторка тэатру і кіно.
* Аляксандра Раманоўская ( 1996) — беларуская фрыстайлістка.
* Вольга Раманоўская (1951—2013) — беларуская малярка.
* Вольга Раманоўская ( 1986) — украінская сьпявачка, мадэлька.
* Ганна Раманоўская ( 1979) — беларуская малярка.
* Гэлена Раманоўская (1908—1980) — беларуская пісьменьніца.
* Леакадзія Раманоўская (1890—1970) — купалазнаўка, сястра Янкі Купалы.
* Ядвіга Раманоўская (1920—2011) — купалазнаўка, пляменьніца Янкі Купалы.

## Глядзіце таксама
* Раманоўскі
Слуцкая мануфактура шаўковых паясоў

**Слуцкая пэрсыярня**, або **Слуцкая мануфактура шаўковых паясоў**  — мануфактура, якая дзейнічала ў 1740—1846 гадах у Слуцку.

## Дзеяпіс
Слуцкая пэрсыярня пачала існаваць з 1730-х гадоў з ткальняў, закладзеных Геранімам Флярыянам Радзівілам. На мануфактуру быў запрошаны з г. Станіслава (цяпер Івана-Франкоўск, Украіна) майстар Ян Маджарскі.

У 1760-х гадах да Слуцкае пэрсыярні далучана Нясьвіская пэрсыярня, што існавала з 1740-х гадоў у Нясьвіскім прыгарадзе Альба.

У 1793 годзе рабіла 60 работнікаў, было 28 станкоў. Выраблялі слуцкія паясы, а таксама шаўковыя пакрывалы і махры, залатыя і сярэбраныя галуны, падвязкі, стужкі, габэлены, дываны.

У час росквіту пэрсыярні на ёй выраблялася каля 200 паясоў штогод.

З пачатку XIX стагодзьдзя выпускала пераважна тканіны для літургічнага ужытку.

У вайну 1812 году мануфактура была разрабавана, яе будынкі пашкоджаны, а работнікі распушчаны ці зьбеглі. Аднаўленьне адбылося ў 1814 годзе і работа працягвалася без вялікага посьпеху да 1846 года, пакуль тагачасны гаспадар горада В. Радзівіл не зачыніў яе назаўсёды.

## Работнікі
У пачатку тут рабілі турэцкія прыхадні, якіх запрасілі ўзамен за добрую плату. Зь цягам часу падрыхтаваны беларускія работнікі ручнога шаўкаткацтва М. Барановіч, І. Барсук, Ян Гадоўскі, Капчыла, Дойка, Тамаш Хаецкі і інш.

Трэба адзначыць, што на Слуцкае пэрсыярні ад першых да апошніх гадоў яе існаваньня рабілі толькі мясцовыя людзі — галоўным чынам мяшчане і шляхціцы са Слуцка і ваколіц, з Нясьвіжа, Урэчча, Сьвержня. Аднак у некаторых лістах згадваюцца асобы з больш далёкіх краёў Вялікага Княства Літоўскага.

## Глядзіце таксама
* Слуцкае ткацтва

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* *[[Афроім Майсеевіч Карпачоў|Карпачоў Я. М.]]* Узнікненне і развіццё Слуцкай вотчыннай мануфактуры шаўковых паясоў // Весці АН БССР. Сер. грамад, навук. 1982. № 3.

Катэгорыя:Гісторыя Слуцку
Катэгорыя:Прадпрыемствы Слуцку
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1740 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1844 годзе
Катэгорыя:Мануфактуры Беларусі
Рамановіч

**Рамано́віч** — прозьвішча, утворанае ад імені Раман.

## Вядомыя носьбіты
* Аляксандар Рамановіч (1871—1933) — польскі вайсковец.
* Анатоль Рамановіч ( 1979) — расейскі футбаліст.
* Барбара Рамановіч ( 1950) — польская геафізык.
* Валянцін Рамановіч (1911-1945) – польска-беларускі мастак.
* Зоф’я Рамановіч (1922—2010) — польская пісьменьніца, перакладніца.
* Марыя Рамановіч (Дзямковіч) (1930—2023) — беларуская доктарка, дзяячка дыяспары.
* Тадэвуш Рамановіч (1843—1904) — польскі палітык, паўстанец.
* Тацяна Рамановіч ( 2000) — беларуская лёгкаатлетка.
* Тэафіля Рамановіч (1842—1924) — украінская тэатральная акторка.
* Яўген Рамановіч (1905—1979) — беларускі савецкі драматург, празаік, перакладнік.

## Глядзіце таксама
* Раман
* Раманаў
* Раманоўскі
Азярное

**Азярно́е** (таксама *Азёрнае, Азе́рнае*) — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Сароцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 86 чалавек

## Славутасьці
За 0,7 км на захад, і за 0,8—1 км на паўднёвы захад ад вёскі знаходзяцца паселішчы каменнага, бронзавага і жалезнага вякоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сароцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Сарачы

**Сарачы́** (таксама *Саро́чые*) — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Цэнтар Сароцкага сельсавету з 1974 году.

## Геаграфія
Знаходзіцца за 2 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Любань, за 154 км ад Менску, за 27 км ад чыгуначнай станцыі Урэчча, каля ад аўтамабільнай дарогі . На захад аграгарадку знаходзіцца Сарачынскі канал.

## Насельніцтва
* 2001 год — 1432 жыхары, 486 двароў
* 2009 год — 1385 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сароцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Жывунь

**Жы́вунь** (таксама *Жыву́нь (за Жывунём)*) — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Соснаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 24 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Соснаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Нацыянальны стадыён (Лусаіль)

**Нацыянальны стадыён** — футбольны стадыён у катарскім горадзе Лусаіль. Адметны тым, што на стадыёне пройдзе фінальная гульня чэмпіянату сьвету 2022 году. Стадыён, які належыць Катарскай футбольнай асацыяцыі, ёсьць найбуйнейшым стадыёнам у Катары, і адным з васьмі стадыёнаў, на якім ладзяцца матчы чэмпіянату сьвету 2022 году. Стадыён знаходзіцца за 20 км на поўнач ад Дохі. Стадыён быў адкрыты 22 лістапада 2021 году матчам Саудаўска-эгіпецкага кубка, калі саудаўскі чэмпіён «Аль-Гіляль» згуляў супраць пераможца эгіпецкага першынства «Замалека».

## Будаўніцтва
Працэс плянаваньня стадыёну пачаўся ў 2014 годзе. Будаўніцтвам стадыёну займаліся сумеснае прадпрыемства катарскай кампаніі HBK Contract і Кітайскай чыгуначнай будаўнічай карпарацыі. Праект стадыёну быў распрацаваны брытанскай фірмай Фостэр і партнэры і архітэктурным бюро з ЗША кампаніяй Posulous. Як і іншыя стадыёны, заплянаваныя да чэмпіянату сьвету 2022 году, Нацыянальны стадыён мае тэхналёгію астуджанэньня з дапамогай сонечнай энэргіі з нулявым выкідам вугляроду.

Будаўніцтва пачалося 11 красавіка 2017 году. Першапачаткова завяршэньне будаўніцтва стадыёну было запланаванае на 2020 год. Пасьля чэмпіянату сьвету, як чакаецца, арэна будзе перабудаваная да умяшчальнасьці 40 тысяч месцаў. Залішнія сядзеньні будуць выдаленыя, а іншыя часткі будынку пераробленыя ў зоны з крамамі, кавярнямі, спартовымі і адукацыйнымі аб’ектамі, а таксама установы аховы здароўя. Як і іншыя стадыёны, падрыхтаваныя да чэмпіянату сьвету, 16 жніўня 2022 году стадыён атрымаў пяць зорак.

## Крыніцы

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Катару
Стадыён 974

**Стадыён 974** — часовы футбольны стадыён у катарскай сталіцы Досе. Быў адкрыты 30 лістапада 2021 году, выраблены з 974 перапрацаваных грузавых кантэйнэраў. На спартовай пляцоўцы ладзяцца матчы чэмпіянату сьвету 2022 году, пасьля чаго будзе дэмантаваны. Стадыён ён першым у гісторыі часовым аб’ектам. Першапачаткова плянавалася даць назоў Рас-Абу-Абуд, паводле раёну катарскае сталіцы, але ў выніку была абраная назва, якая падкрэсьлівае адметнасьць стадыёну, пабудаваны з кантэйнэраў. Мяркуецца, што калі гаспадарамі чэмпіянату сьвету 2030 году будзе абраны Ўругвай, часткі стадыёну будуць накіраваная ва ўругвайскі Мальданада, дзе стадыён перабудуюць.

## Крыніцы

Катэгорыя:Доха
Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Катару
Даніеле Арсата

**Даніе́ле Арса́та** (; 23 лістапада 1975 году) — італьянскі футбольны арбітар. Абслугоўвае матчы італьянскай Сэрыі А, а арбітрам ФІФА ёсьць з 2010 году. Прыцягваўся да абслугоўваньня матчаў як Лігі чэмпіёнаў ды іншых спаборніцтваў УЭФА і ФІФА. Браў удзел у чэмпіянаце Эўропы 2020 году, а да гэтага прыцягваўся да фіналу Лігі чэмпіёнаў 2020 году. Таксама ўзяў удзел у чэмпіянаце сьвету 2022 году, на якім папрацаваў на матчы адкрыцьці чэмпіянату, дзе зборная Катару атрымала паразу ад зборнай Эквадору.

## Крыніцы

Катэгорыя:Італьянскія футбольныя арбітры
Хэнань

**Хэна́нь** (, піньінь:*Hénán*) — правінцыя ва ўсходняй частцы цэнтральнага Кітаю. Сталіца і самы буйны горад — Чжэнчжоў. Самая вялікая правінцыя Кітаю паводле колькасьці насельніцтва, паводле перапісу 2020 году ў Хэнані пражывала 99,365 млн чалавек.

На тэрыторыі правінцыі знаходзяцца дзьве гістарычныя сталіцы імпэратарскага Кітаю, Лаян і Кайфэн. У 1954 годзе сталіцу Хэнані перанесьлі са старога культурнага цэнтру Кайфэн у індустрыяльны горад Чжэнчжоў.

## Геаграфія
Займае плошчу 166 310 км² (18-е месца).

## Адміністрацыйны падзел
Да 2014 году правінцыя дзялілася на 17 гарадзкіх акругаў і адзін горад субакруговага ўзроўню (гарадзкі павет, падпарадкоўваюцца наўпрост уладам правінцыі). З 1 студзеня 2014 году ў прамое падпарадкаваньне ўладам правінцыі перайшлі яшчэ 6 паветаў і 4 гарадзкіх павета. У 2019 годзе павет Чан’ань стаў гарадзкім паветам, і таму цяпер правінцыя дзеліцца на 17 гарадзкіх акругаў, 6 гарадоў субакруговага ўзроўню і 5 паветаў правінцыйнага падпарадкаваньня.

## Славутасьці
Тут знаходзяцца манастыр Шаалінь і пячорныя храмы Лунмэнь. Каля Лаяну знаходзіцца самы старажытны будыйскі храм Кітая — Баймасы (Храм Белага Каня). Другім старажытным храмам зьяўляецца манастыр Фавансы, які знаходзіцца паблізу Дэнфэну.

Хэнаньская опэра зьяўляецца адным з традыцыйных жанраў кітайскага тэатру.

## Вядомыя асобы

* Лю Фанпін

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт кіраўніцтва Хэнань
Аньхой

**Аньхой** (, піньінь:*Ānhuī Shěng*) — правінцыя на ўсходзе Кітаю. Сталіца і самы буйны горад — Хэфэйў. Самая вялікая правінцыя Кітаю паводле колькасьці насельніцтва, паводле перапісу 2020 году ў Аньхоі пражывала 61,027 млн чалавек.

## Геаграфія
Займае плошчу 140 455 км². Аньхой вельмі разнастайны тапаграфічна. Поўнач правінцыі зьяўляецца часткай Паўночна-Кітайскай раўніны, а паўночна-цэнтральныя раёны зьяўляюцца часткай водападзелу ракі Хуай. Абодва гэтых рэгіёну вельмі плоскія і густанаселеныя. Далей на поўдзень зямля становіцца больш няроўнай: горы Дабе займаюць большую частку паўднёва-заходняга Аньхою, а шэраг пагоркаў і хрыбтоў перасякаюць паўднёвы ўсход правінцыі. Рака Янцзы працякае праз Паўднёвы Аньхой паміж гэтымі двума горнымі раёнамі.

## Адміністрацыйная адзінка
Правінцыя дзеліцца на 16 гарадзкіх акругаў.

## Славутасьці
Аб’ектамі Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО на тэрыторыі правінцыі Аньхой зьяўляюцца гара Хуаншань, старадаўнія вёскі на поўдні правінцыі Аньхой — Сідзі і Хунцунь і адрэзак Тунцзіцюй Вялікага каналу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт кіраўніцтва Аньхой

Катэгорыя:Правінцыі Кітаю
Паўночна-Кітайская раўніна

**Паўно́чна-Кіта́йская раўні́на** ці **Вялі́кая Кітайская раўніна** (, піньінь: Huáběi Píngyuán) — адна з найбуйнейшых раўнін на ўсходзе Азіі, у Кітаі. На ўсходзе абмываецца Жоўтым морам, на поўначы абмежавана гарамі Яньшань, на захадзе хрыбтом Тайханшань, усходнія схілы якога абрываюцца ў бок раўніны стромкімі ўступамі вышынёй да 1000 м, на паўднёвым захадзе — хрыбты Тунбашань і Дабешань, на поўдні зьліваецца з раўнінай па ніжнім цячэньні ракі Янцзы.

Плошча каля 325 тыс. км². У заходняй падгорнай паласе, складзенай старажытнымі конусамі вынасу, раўніна мае вышыню каля 100 м. У бок мора яна паніжаецца да 50 м і менш. Гэтая частка раўніны цалкам плоская, з нязначнымі ўхіламі, мае шмат неглыбокіх паніжэньняў. Многія паніжэньні забалочаныя і занятыя дробнымі азёрамі. Ва ўсходняй частцы ў межах раўніны разьмешчаны Шаньдунскія горы.

Акрамя Хуанхэ, буйнымі зьяўляюцца рэкі Хайхэ, Хуайхэ, Луаньхэ.

## Літаратура
* Фортыгина Е. А., Чичагов В. П.  // Большая российская энциклопедия. Электронная версия (2016); Дата обращения: 05.04.2020
*
Рэўт

**[[Рэўт (рака)|Рэўт]]** — рака ў Малдове.

Асобы:
* Вячаслаў Рэўт ( 1959) — дзяржаўны дзяяч Беларусі;
* Яўген Рэўт (1899—1922) — афіцэр-удзельнік Слуцкага Збройнага чыну.
Бельцкі стэп

**Бельцкі стэп** (па-румынску: *Stepa Bălților*)— прыродная паласа ўмеркаванага кліматычнага паса на поўначы Малдовы, якая характарызуецца амаль паўсюдным распаўсюджваньнем травяністай, пераважна злакавай расьліннасьці на чарназёмных глебах, штучных насаджэньнях і лесапалосах уздоўж вадаёмаў (Днестр, Рэўт).

Паўночная частка Малдовы характэрызуецца адносна нявысокім узроўнем Бельцкага стэпу (150-200 мэтраў над узроўнем мора), які займае каля 440 000 гэктараў. Бельцкі стэп адрозьніваецца сваім тыпам глебы - адным з самых багатых чарназёмаў у Малдове.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мерныя мурагі, саванны і скрэбы
Катэгорыя:Геаграфія Малдовы
Пракуратура Беларусі

**Пракуратура Беларусі** складаецца зь некалькі дзяржаўных установаў. Яе ўзначальвае Генэральная пракуратура Рэспублікі Беларусь. Яна мае ў сваім падпарадкаваньні некалькі абласных пракуратураў:
* Пракуратура Берасьцейскае вобласьці
* Пракуратура Віцебскае вобласьці
* Пракуратура Гарадзенскае вобласьці
* Пракуратура Гомельскае вобласьці
* Пракуратура Магілеўскае вобласьці
* Пракуратура Менскае вобласьці
* Пракуратура места Менск

Існуе Навукова-практычны цэнтар праблемаў умацаваньня законнасьці і правапарадку (НПЦ ПУЗП).

## Мінуўшчына
26 сакавіка 2014 году А. Лукашэнка падпісаў Указ № 137, паводле якога 1 верасьня 2014 году скасавалі Беларускую вайсковую пракуратуру і 11 міжгарнізонных вайсковых пракуратураў. Іх паўнамоцтвы ўсклалі на Генэральную пракуратуру Беларусі і тэрытарыяльныя пракуратуры.

## Глядзіце таксама
* Раённая пракуратура
* Гарадзкая пракуратура
* Транспартная пракуратура

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка Генэральнае пракуратуры Беларусі
* Дзеяпіс пракуратуры

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Сосны 2

**Сосны 2**, да 2013 — **Сосны** — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Цэнтар Соснаўскага сельсавету.

Знаходзіцца на аўтамабільнай дарозе Любань — Камаровічы, за 25 км на паўднёвы ўсход ад гораду Любань, за 177 км ад Менску, за 50 км ад чыгуначнай станцыі Урэчча. За 1,6 км на поўнач ад вёскі знаходзіцца возера Баяніцкае.

## Гісторыя
Падчас нямецкай акупацыі ў гады Вялікай Айчыннай вайны, у вёсцы быў разьмешчаны ахоўны пункт. 10 студзеня 1943 году ў вёсцы, дзе дыслякавалася 6-я рота 608-га ахоўнага палку, савецкія партызаны ў колькасьці 700—800 чалалавек зьдзейсьнілі атаку ў якой загінула 100 чалавек і яшчэ 80 былі паранены. Нямецкая 6-я рота панесла страты ў колькасьці 2 забітых і 9 параненых. Па словах мясцовага насельніцтва забітых і параненых партызаны павезьлі з сабой.

У 2013 годзе пасёлак Сосны быў перайменаваны ў **Сосны 2** і атрымаў статус аграгарадку.

## Насельніцтва
* 2009 год — 687 чалавек
* 2019 год — 588 чалавек

## Інфраструктура
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Бібліятэка
* Бальніца
* Амбуляторыя
* Аптэка
* Аддзяленьне сувязі

## Славутасьці
Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Соснаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Жалы

**Жа́лы** — пасёлак у Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Соснаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 233 чалавекі
* 2019 год — 138 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Соснаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Шэньсі

**Шэньсі́** (, піньінь:*Shǎnxī*) — правінцыя ў цэнтральным Кітаі, у басэйне сярэдняга цячэньня ракі Хуанхэ. Сталіца і самы буйны горад — Сіянь. Самая вялікая правінцыя Кітаю паводле колькасьці насельніцтва, паводле перапісу 2020 году ў Шэньсі пражывала 39,529 млн чалавек.

## Геаграфія
Плошча 205 тыс. км². Паўночная частка правінцыі ў межах Лёсавага плято, на поўдні хрыбет Цыньлін, у цэнтры раўніна ракі Вэйхэ.

Клімат умераны мусонны, на поўдні субтрапічны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня ад −8 °C на поўначы да 4 °C на поўдні, ліпеня адпаведна 23 і 27 °C. Ападкаў ад 300 мм на паўночным захадзе да 1000 мм на паўднёвым усходзе.

Галоўныя рэкі: Хуанхэ (з прытокам Вэйхэ) і Ханьшуй (прыток ракі Янцзы).

Расьліннасьць на плято стэпавая і паўпустынная, у гарах — лясы.

## Эканоміка
Шэньсі — старажытны земляробчы рэгіён Кітаю. Вырошчваюць пшаніцу, рыс, проса, бавоўну, алейныя культуры. Гадуюць авечак, коз, буйную рагатую жывёлу, аслоў.

Прамысловасьць: чорная мэталюргія, машынабудаваньне (станкі, прылады, трактары, аўтамашыны), нафтаперапрацоўчая, хімічная, фармацэўтычная, папяровая, тэкстыльная, керамічная.

Вядзецца здабыча каменнага вугалю, нафты, жалезнай руды.

Асноўныя прамысловыя цэнтры — Сіянь, Баацзі, Яньань.

Суднаходства па рэках Хуанхэ і Ханьшуй.

## Адміністрацыйны падзел
Правінцыя Шэньсі дзеліцца на 11 гарадзкіх акругаў і адзін горад субправінцыйнага значэньня.

## Славутасьці

У раёне Ліньтун гораду Сіань пры маўзалеі Цынь Шыхуандзі месьціцца Тэракотавая армія — аб’ект Сусьветнай спадчыны ЮНЕСКО,

## Крыніцы

## Літаратура
* Шэньсі //  С. 31.

## Спасылкі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт кіраўніцтва Шэньсі

Катэгорыя:Правінцыі Кітаю
Эль-Вакра

**Эль-Вакра** () — горад у Катары, які месьціцца ў аднайменнай акрузе. Усходняя частка гораду выходзіць да берагоў Пэрсыдзкай затокі, а сталіца краіны горад Доха месьціцца беспасярэдне на поўначы ад Эль-Вакры. На сёньня лічыцца другім паводле велічыні горадам Катару. Хуткае разьвіцьцё атрымаў на пачатку XXI стагодзьдзя. У 2019 годзе быў адкрыты стадыён Эль-Джануб, які прыняў матчы чэмпіянату сьвету па футболе 2022 году. Мае злучэньне з сталіцай праз мэтрапалітэн.

## Крыніцы
Эль-Байт

**Эль-Байт** () — футбольны стадыён з высоўным дахам у катарскім горадзе Эль-Хаўр. Плянаваўся дзеля таго, каб зладзіць на ім матчы чэмпіянату сьвету па футболе 2022 году. Тым ня менш, пасьля сканчэньня мундыялю выкарыстоўваць стадыён будуць зборная Катару і клюб «Эль-Хаўр». Кантракт на будаўніцтва стадыёну здабылі італьянскія кампаніі Webuild і Cimolai у 2015 годзе. У студзені 2020 году стадыён атрымаў сэртыфікацыю ФІФА, атрымаўшы ўсе патрэбныя дазволы. Месьціцца прыблізна за 35 км ад Дохі. Першым матчам, які ладзіўся на стадыёне, быў матч-адкрыцьця Арабскага кубка 30 лістапада 2021 году, калі зборная Катару прымала зборную Бахрэйну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Футбольныя стадыёны Катару
Букаё Сака

**Букаё Сака** (;  5 верасьня 2001 году) — ангельскі футбаліст, паўабаронца клюбу «Арсэнал» і нацыянальнай зборнай Ангельшчыны. Акрамя пазыцыі ў паўабароне здольны згуляць ўінгера і абаронцы. Вылучаецца нападніцкімі здольнасьцямі і творчасьцю, дзякуючы чаму лічыцца адным з найлепшых маладых футбалістаў у сьвеце. Паходзіць зь нігерыйскай сям’і.

## Кар’ера
Сака рыхтаваўся быў у моладзевай акадэміі «Ўотфард», першы чым далучыўся да акадэміі «Арсэналу». На сваё 17-годзьдзе склаў прафэсійны кантракт з клюбам, далучыўшыся да каманды клюбу да 23 гадоў. У асноўнай дружыне клюбу дэбютаваў 29 лістапада 2018 году ў матчы Лігі Эўропы супраць украінскага клюбу «Ворскла», калі зьявіўся на пляцоўцы на 69-й хвіліне сустрэчы. 13 сьнежня згуляў у тым жы турніры ўжо супраць азэрбайджанскага «Карабаху». У матчы Прэм’ер-лігі дэбютаваў 1 студзеня 2019 году ў матчы супраць «Фулгэму», замяніўшы Алекса Івобі на 83-й хвіліне. Футбаліст, такім чынам, стаўся першым гульцом XXI стагодзьдзя ў матчах галоўнага ангельскага першынства. Стабільна пачаў прыцягвацца да матчаў «кананіраў» з сэзону 2019—2020 гадоў. У ліпені 2020 году паўабаронца склаў новую доўгатэрміновую дамову з клюбам. 4 кастрычніка 2020 году адзначыўся голам у матчы супраць «Шэфілд Юнайтэд» на Эмірэйтс, дзякуючы чаму лёнданцы здабылі перамогу зь лікам 2:1. 26 сьнежня ўлучыў мяч у браму «Чэлсі» ў пераможнай гульні на хатняй арэне зь лікам 3:1. У сьнежні і студзені спартовец стаў найлепшым футбалістам клюбу. Сэзон 2021—2022 гадоў стаў вельмі пасьпяховым для футбаліста, бо ён забіў 11 галоў у 38 матчах Прэм’ер-лігі.

## Дасягненьні
**«Арсэнал»**:
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2020
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2020, 2023

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Квяткоўская

**Квятко́ўская** — жаночая форма прозьвішча Квяткоўскі. Вядомыя носьбіткі:

* Аніта Квяткоўская ( 1985) — польская валейбалістка.
* Барбара Квяткоўская-Ляс (1940—1995) — польская акторка.
* Галіна Квяткоўская (1921—2020) — польская акторка, пісьменьніца.
* Ірэна Квяткоўская (1912—2011) — польская акторка.
* Марта Квяткоўская ( 1957) — польская інфарматык.
* Мар’яна Квяткоўская ( 1987) — украінская барчыха вольнага стылю.
* Палома Квяткоўская ( 1994) — канадзкая акторка тэатру і кіно.
* Фаіна Квяткоўская (1914—1991) — польская і савецкая кампазытарка.

## Глядзіце таксама
* Квяткоўскі
Квяткоўскі

**Квятко́ўскі** (жаночая форма Квяткоўская) — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандар Квяткоўскі (1852—1880) — расейскі рэвалюцыянэр.
* Андрэй Квяткоўскі ( 1990) — украінскі барэц вольнага стылю.
* Браніслаў Квяткоўскі (1950—2010) — польскі вайскавод.
* Гайнц Квяткоўскі (1926—2008) — нямецкі футбольны брамнік.
* Генрык дэ Квяткоўскі (1924—2003) — аэракасьмічны інжынэр польскага паходжаньня.
* Давід Квяткоўскі ( 1996) — польскі сьпявак, аўтар тэкстаў, кампазытар.
* Дарыюш Квяткоўскі (1952—2016) — польскі баскетбаліст.
* Джоэл Квяткоўскі ( 1977) — канадзкі хакейны абаронца.
* Зьбігнеў Квяткоўскі ( 1985) — польскі гандбаліст.
* Кшыфташ Квяткоўскі ( 1971) — польскі юрыст, палітык.
* Лукаш Квяткоўскі (1982—2018) — польскі вэлягоначнік.
* Марцін Квяткоўскі (?—1585) — польскі пісьменьнік, перакладнік, географ.
* Міхал Квяткоўскі ( 1983) — польскі сьпявак, кампазытар, прадусар.
* Міхал Квяткоўскі ( 1990) — польскі вэлягоначнік.
* Оскар Квяткоўскі ( 1996) — польскі сноўбардыст.
* Севярын Квяткоўскі ( 1973) — беларускі пісьменьнік.
* Тай-Сон Квяткоўскі ( 1995) — тэнісіст ЗША віетнамскага паходжаньня.
* Тэафіль Квяткоўскі (1809—1891) — польскі маляр
* Эўгеніюш Квяткоўскі (1888—1974) — польскі палітык, эканаміст.

## Іншае
* 7789 Квяткоўскі — астэроід галоўнага поясу

## Глядзіце таксама
* Квяткоўская
Выдма

**Вы́дма**, часам **дзюна** () — форма рэльефу пяскоў, утвораныя ветравой акумуляцыяй. Трапляюцца на ўзьбярэжжах мораў, азёр, на рачных тэрасах, зандравых раўнінах, напрыклад, на ўзьбярэжжах Балтыйскага, Белага, Аральскага, Каспійскага мораў, на берагах Балхаша і інш.

У адрозьненьні ад барханаў «рогі» выдмы накіраваныя супраць ветру. Наветраны схіл доўгі і спусьцісты, падветраны — стромкі і пукаты. Вышыня да 30 мэтраў, зрэдку да 100 мэтраў. Не замацаваныя расьліннасьцю выдмы могуць перамяшчацца ў напрамку пануючых вятроў са скорасьцю 1—20 мэтраў за год. Адрозьніваюць папярочныя, падоўжаныя і парабалічныя выдмы.

У Беларусі старажытная выдмы трапляюцца на Палесьсі, Полацкай, Нарачанска-Вялейскай і Нёманскай нізінах.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выдмы
Катэгорыя:Узьбярэжная геаграфія
Катэгорыя:Сэдымэнталёгія
Крэпэн Дыята

**Крэпэ́н Дыята́** (;  25 лютага 1999 году) — сэнэгальскі футбаліст, паўабаронца клюбу «Манака» і нацыянальнай зборнай Сэнэгалу.

## Кар’ера
### Клюбная
Прафэсійную кар’еру пачаў у Нарвэгіі, дзе скончыў Осьляўскую футбольную акадэмію. Першым клюбам стаў клюб «Сарпсборг 08», зьявіўшыся на пляцоўцы 4 красавіка 2017 году ў матчы супраць «Согндалю». 26 красавіка забіў свой першы гол у матчы Кубка Нарвэгіі. У розыгрышу Элітэсэрыен здабыў першы гол 13 жніўня ў матчы супраць «Крыстыянсуна».

3 студзеня 2018 году перайшоў да шэрагаў бэльгійскага «Бруге», але дэбютаваў за новы клюб толькі 8 красавіка, калі ў другой палове сустрэчы зьявіўся на полі ў матчы супраць «Генту». Замацавацца ў складзе сэнэгалец здолеў толькі ў сэзоне 2019—2020 гадоў, але наступны сэзон стаў самым пасьпяховым у бэльгійскім этапе кар’еры. Гэтак з 14 верасьня па 6 кастрычніка Дыята адзначаўся ўлучаным мячом у брамы супернікам у чатырох матчах запар. Пацярпелі ад дзеяў паўабаронцы «Сэркль Бруге», «Андэрлехт», «Мэхэлен» і «Гент».

21 студзеня 2021 году Дыята далучыўся да клюбу «Манака» з францускай Лігі 1 паводле пагадненьня тэрмінам да 2025 году. Свой першы гол забіў у матчы Лігі Эўропы супраць аўстрыйскага «Штурма». 19 лістапада 2021 году ўлучыў мяч у браму «Лілю» ў матчы францускага першынства. Падчас матчу ён атрымаў траўму пярэдняга крыжападобнага вязу левага калену.

### Міжнародная
Прыцягваўся да матчаў моладзевай зборнай Сэнэгалу. Дэбютаваў за нацыянальную зборную Сэнэгалу 23 сакавіка 2019 году ў матчы супраць зборнай Мадагаскару, падамогшы здабыць перамогу зь лікам 2:0.

## Дасягненьні
**«Бруге»**:
* Чэмпіён Бэльгіі: 2018, 2020
* Уладальнік Супэркубка Бэльгіі: 2018

**Сэнэгал**:
* Уладальнік Кубка афрыканскіх нацыяў: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сэнэгальскія футбалісты
Гісторыя пра Атылу

**«Гісто́рыя пра Аты́лу»** — помнік перакладной літаратуры Беларусі 2-й паловы XVI стагодзьдзя, беларускі пераклад гістарычнай аповесьці вугорскага пісьменьніка-гуманіста Міклаша Олага, зроблены ў асяродзьдзі шляхты з польскага друкаванага выданьня 1574 року. Зьбераглася ў адзіным сьпісе, т. зв. Пазнанскім зборніку (каля 1580 року), які паходзіць з Наваградчыны. У творы падаюцца падзеі V стагодзьдзя, эпохі «вялікага перасяленьня народаў», апісваюцца ваенныя паходы гунскіх плямён пад кіраўніцтвам «біча Божага» Атылы ў Італію і Францыю, асады гарадоў, славутая бітва на Каталаўскіх палёх і інш., раскрываецца гераізм эўрапейскіх народаў у барацьбе супраць нашэсьця барбараў. Атыла паказаны як выдатны палкаводзец, правадыр гунаў, якія атаясамліваюцца з вуграмі (вугорцамі), як станоўчы герой эўрапейскай гісторыі. У творы адлюстраваныя погляды перадавых вугорскіх колаў эпохі Адраджэньня, якія перад тварам турэцкай небясьпекі марылі пра мудрага і магутнага правадыра нацыі, лічылі гунаў сваімі продкамі, у патрыятычна-асьветніцкіх мэтах імкнуліся ўзнавіць гераічныя старонкі далёкай мінуўшчыны свайго народа. Пераклад гэтай гістарычнай аповесьці на беларускую мову сьведчыць пра вялікую цікавасьць на Беларусі ў XVI стагодзьдзі да твораў гісторыка-гераічнай тэматыкі, да гісторыі іншых краін і народаў. Беларускі пераклад выкананы сьвецкім стылем старабеларускай мовы, вольным ад архаічных стараславянскіх элемэнтаў.

## Літаратура
* Веселовский, А. Н. Из истории романа и повести. Вып. 2. — СПб., 1888.
* 
* Zoltán, A. Oláh Miklós Athila című munkájának XVI. századi lengyel és fehérorosz fordítása / András Zoltán. — Nyíregyháza: Nyíregyházi Főisk. Ukrán és Ruszin Filológiai Tansz.; [Veszprém]: VE Tanárképző Kara; [Budapest]: ELTE Ukrán Filológiai Tansz., 2004. — (Dimensiones culturales et urbariales Regni Hungariae; 6).

Катэгорыя:Творы 1574 году
Катэгорыя:Атыла Гун
Катэгорыя:Беларуская перакладная літаратура
Катэгорыя:Пазнанскі зборнік
Палярны мак

**Палярны мак** (лац. *Papaver radicatum*), таксама **Канцавосны мак** — шматгадовая травяністая расьліна, від роду мак (*Papaver*) сямейства макавых. Этымалёгія: лац. radicatus - «укаранёны».

## Батанічнае апісаньне
Расьліна вышынёй 8-15 сантымэтраў. Утварае невялікія падушкі. Лісьце проста-пёрыстае, дробныя, на кароткіх шырокіх ножках, сэгмэнт суцэльны, ланцэтны або даўгаваты, 1,5-3 см даўжынёй, 1-2 см шырынёй, завостраныя, радзей двойчы-надрэзаныя, зьбежныя.

Паросткі невысокія, прастастоячые, даўжынёй 8-15 см. Пупышкі круглява-авальныя, густа-цёмна-карычневыя, пакрытыя шчацінкамі. Тычачка дыямэтрам 2,5-4 см, з шырокімі ярка-жоўтымі пялёсткамі, якія звычайна застаюцца са скрыначкай. Тычачак адносна мала, ледзь перавышаюць завязь; пылавікі круглявыя, кароткія. Квітнее ў чэрвені - ліпені.

Плод - даволі шырокая перавернута яйкападобная скрыначка даўжынёй 10-12 мм з тоўстымі цёмна-чырвонымі ўціснутымі або аддаленымі шчацінкамі.

## Пашырэньне
Арэал ахоплівае арктычны пояс Паўночнага паўшар'я — Нарвэгію, Швэцыю, Ісьляндыю, Фарэрскія астравы, Расею, Аляску, Канаду. Расьце на камяністых і пяшчаных месцах, на галькавы берагах рэк.

## Крыніцы

Катэгорыя:Казяльцовакветныя
Катэгорыя:Флёра Арктыкі
Вежанка (Менская вобласьць)

**Ве́жанка** — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Тальскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 45 чалавек
* 2019 год — 37 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Тальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну