open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анатоль Плескачэўскі

**Анато́ль Плескачэ́ўскі** (28 лютага 1911, Глыбокае, Дзісенскі павет, Віленская губэрня, Расейскай імпэрыя — 31 сакавіка 1980, Лексынгтан, Нью-Ёрк, ЗША) — беларускі грамадзкі і вайсковы дзяяч. Ад’ютант прэзыдэнта БЦР Радаслава Астроўскага. Брат беларускага дзеяча Барыса Плескачэўскага.

## Жыцьцяпіс
Скончыў глыбоцкую гімназію. У 1932 годзе скончыў сельскагаспадарчую школу ў Грудзёндзе з дыплёмам жывёлавода-агранома. У 1932—1939 гадах працаваў жывёлаводам-аграномам Віленска-Троцкага павету.

У 1940—1942 гадах жыў на тэрыторыі Летувы. Стаў працаўніком Беларускай народнай самапомачы. З 1944 году афіцэр Беларускай краёвай абароны, займаў розныя пасады ў штабе БКА, ад’ютант прэзыдэнта БЦР Радаслава Астроўскага. Сябра Беларускай цэнтральнай рады. Ад штабу БКА знаходзіўся ў 1-й беларускай дывізіі.

Зь лета 1944 г. на эміграцыі. Працаваў у сакратарыяце БЦР у Бэрліне. Узімку 1944 году знаходзіўся ў Вене. Дапамог знайсьці грошы Алесю Змагару і іншым беларускім дзеячам, у якіх бракавала сродкаў на дарогу, каб выехаць зь места перад наступам савецкіх войскаў. 9 траўня 1948 г. удзельнічаў у XII Пленуме БЦР у Эльвангене, на якім Беларуская цэнтральная рада была абвешчаная «*выканаўчым і прадстаўнічым на эміграцыі органам незалежнай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]*». Вучыўся ва ўнівэрсытэце ЮНРРА ў Мюнхэне, а потым — ва Ўкраінскім тэхнічна-сельскагаспадарчым інстытуце на адмысловасьці «вэтэрынарыя».

У 1949 годзе выехаў у ЗША. Паводле ўспамінаў Леаніда Галяка, ён плыў туды разам зь ім тым караблём зь нямецкага Брэмэргафэну. Жыў у штаце Нью-Джэрсі, працаваў на хіміка-фармацэўтычных фабрыках, а потым — у аддзеле антыбіётыкаў фірмы Pinick (Ньюарк, Нью-Джэрзі). Стаў віцэ-прэзыдэнтам Беларускага кангрэсавага камітэту Амэрыкі. 29 кастрычніка 1955 г. у Нью-Ёрку разам зь іншымі заснаваў Камітэт незалежнай Беларусі, які стаў адной са спробаў аб’яднаць беларускую эміграцыю ў ЗША. Стаў сябром Антыбальшавіцкага блёку народаў — быў віцэ-прэзыдэнтам групы Беларускіх сяброў АБН. Далучыўся да Беларускага вызвольнага фронту. Быў прыхаджанінам царквы Сьвятой Эфрасіньні Полацкай у Саўт-Рывэры

Памёр 31 сакавіка 1980 году ў Ленсінгтане, Нью-Ёрк, ЗША. Пахаваны на могілках у Баўнд-Бруку, Нью-Джэрсі, ЗША. У Саўт-Рывэры захаваўся архіў Анатоля Плескачэўскага.

## Годнасьці

* 15 сакавіка 1944 — лейтэнант БКА.
* 4 ліпеня 1944 — старшы лейтэнант БКА.

## Крыніцы

## Літаратура

* 
* Алесь Змагар. Мой жыцьцяпіс // Беларуская мэмуарыстыка на эміграцыі. Нью-Ёрк, 1999. С. 201—213.
* Алег Гардзіенка. Беларуская дыяспара: Нямеччына і ЗША
* Архіў Анатоля Плескачэўскага (Саўт-Рывер, ЗША)

## Вонкавыя спасылкі

* Анатоль Плескачэўскі. Людзі БКА
* 

Катэгорыя:Сябры Беларускай народнай самапомачы
Катэгорыя:Надлейтэнанты Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Сябры Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Сябры Антыбальшавіцкага блёку народаў
Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Беларусы ў Летуве
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Сябры 30-й грэнадэрскай дывізіі СС
Black Myth: Wukong

**Black Myth: Wukong** () — гэта ролевая гульня кітайскага інды-распрацоўніка Game Science, заснаваная на клясічным кітайскім рамане «Падарожжа на Захад» XVI стагодзьдзя.

Гульня была апісана як больш падобная да Dark Souls. Гулец кіруе Сунь Уконгам (таксама вядомым як Кароль малпаў), са здольнасьцямі ператварыцца ў лятучых насякомых і гіганцкага монстра, каб змагацца з мноствам ворагаў.

20 жніўня 2020 г. распрацоўнік загрузіў 13-хвіліннае відэа да альфа-гульні. На працягу аднаго дня відэа мела амаль 2 мільёны праглядаў на YouTube і 10 мільёнаў праглядаў на bilibili. 8 лютага 2021 г., на сьвяткаваньні надыходзячага году Быка, Game Science выпусьціла 3-хвілінны трэйлер гульнявога працэсу, у якім былі паказаны ворагі, босы, вобласьці і загаворы.

У інтэрвію IGN China за 2020 год Game Science заявіла, што плянуе выпусьціць Black Myth: Wukong да 2023 году. Распрацоўшчык імкнецца выпусьціць гульню для ПК, а таксама асноўных кансоляў. Гульня будзе прадавацца як аднаразовая пакупка з магчымымі DLC.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Pre-alpha gameplay video
* Official website of Black Myth: Wukong
* Official website of Game Science studio

Катэгорыя:Гульні пад Windows
Катэгорыя:Кампутарныя гульні ў жанры фэнтэзі
Катэгорыя:Ролевыя баевікі
Unreal Engine

**Unreal Engine** — гульнявы рухавік, які распрацоўваецца і падтрымліваецца кампаніяй Epic Games. Першай гульнёй на гэтым рухавіку быў шутэр ад першайbabji
выпушчаны ў 1998 годзе. Хоць рухавік першапачаткова быў прызначаны для распрацоўкі шутэраў ад першай асобы, яго наступныя вэрсіі пасьпяхова ўжываліся ў гульнях самых розных жанраў, у тым ліку стэлс-гульнях, ваенных і масавых шматкарыстальніцкіх ролевых гульнях. У мінулым рухавік распаўсюджваўся на ўмовах аплаты штомесячнай падпіскі; з 2015 году Unreal Engine бясплатны, але распрацоўшчыкі выкарыстоўваюць яго прыкладаньняў абавязаны пералічваць 5% рояльці ад агульнасусьветнага даходу зь некаторымі ўмовамі.

Катэгорыя:Гульнявыя рухавікі
Рэд Бул Рэйсінг

**Red Bull Racing**, таксама вядомая як **Рэд Бул Рэйсінг Хонда** (red bull у перакладзе з анг. — «чырвоны бык») — аўстрыйская аўтагоначная каманда, якая ўдзельнічае ў чэмпіянаце «Формулы-1». Уладальнік кубка канструктараў у 2010, 2011, 2012, 2013 гадах. Была заснавана кіраўніком канцэрна па вытворчасьці энэргетычных напояў Red Bull Дытрыхам Матэшыцам. База каманды разьмешчана ў Мілтан-Кінзе, Вялікабрытанія, але каманда выступае пад аўстрыйскай ліцэнзіяй. Кіруе камандай Крыстыян Горнэр — уладальнік каманды Arden International.

## Кіроўцы
На дадзены момант каманда мае двух пілётаў: Макс Фэрстапэн і Юкі Цунода.

## Гісторыя

### Зьяўленьне
Кампанія Ford Motor заявіла аб выхадзе каманды, якая належала ёй — Jaguar Racing — з чэмпіянату Формулы-1 у верасьні 2004 году. Савет дырэктараў амэрыканскай кампаніі страціў цікавасьць да формульнай праграмы пад гандлёвай маркай Jaguar, так як яна практычна не ўплывала на продажы кампаніі ў Злучаных Штатах. Па словах члена савета дырэктараў Ford, шэф-дырэктара Jaguar Рычарда Пэры-Джонза, тых грошай, якія аўтавытворца траціў на формульную каманду, не хапала для падтрымання каманды на канкурэнтаздольным узроўні, і з прычыны адсутнасьці добрых вынікаў у гонках Гран-пры ў Ford прынялі рашэньне закрыць каманду і ўкладваць грошы ў павелічэньне аб'ёмаў продажаў дарожных машын. Таксама Ford выставіў на продаж кампанію Cosworth, якая забясьпечвала маторамі ў сезоне 2004 году каманды Jaguar, Jordan і Minardi.

Red Bull, вытворца энэргетычных напояў, пацьвердзіў куплю Jaguar Racing ў апошні дзень падачы заявак на ўдзел у сезоне-2005 — 15 лістапада 2004 году. BBC Sport паведаміла аб тым, што Ford прадаў каманду за сімвалічны адзін даляр у абмен на абяцаньне інвеставаць у каманду 400 мільёнаў даляраў на працягу наступных трох сезонаў. Каманда працягнула выкарыстаньне матораў Cosworth, спаслаўшыся на тое, што занадта мала часу, каб шукаць іншыя варыянты.

Стварэньне ўласнай каманды азначала заканчэньне доўгатэрміновага супрацоўніцтва паміж Red Bull і Sauber. У вытворцы энергетычных напояў таксама ёсьць свая праграма падтрымкі маладых пілотаў-Red Bull Junior Team, з дапамогай якой Red Bull спансіруе маладых гоншчыкаў. Пілотамі гэтай праграмы, якія атрымалі падтрымку, зьяўляюцца: Энрыке Бэрнольдзі, Крыстыян Клін, Патрык Фрызахэр, Вітантоніё Льюццы, Сэбастыян Фэтэль, і інш. У дадзены момант каманда падтрымлівае Макса Фэрстапэна Ліяма Лоўсана.

Red Bull Racing — адна з чатырох каманд (разам з Ferrari, McLaren і Williams), якія падпісалі дамову згоды, якая пачала дзейнічаць з 2008 году і патрабуе гарантыю шматгадовага ўдзелу ў Формуле-1.

Катэгорыя:Канструктары Формулы-1
Катэгорыя:Каманды Рэд Бул
Янка Кудрук

**Я́нка Кудру́к** (14 красавіка 1914 — 20 траўня 1984; Мэльбурн, Аўстралія) — беларускі грамадзкі дзяяч, капітан БКА.

## Дзейнасьць
У 1949 годзе пераехаў зь Нямеччыны ў Аўстралію. У Мэльбурне стаў актыўным удзельнікам грамадскага жыцьця беларусаў. Адзін з заснавальнікаў і першы кіраўнік Беларускага аб’яднаньня ў Вікторыі. Удзельнік стварэньня ў Мэльбурне Беларускага вызвольнага руху ў 1953 годзе.

З канца 1950-х гадоў адыйшоў ад актыўнага ўдзелу ў беларускім эмігранцкім жыцьці, з-за непрыманьня міжсуполкавай барацьбы. Пахаваны ў Мэльбурне на беларускай дзялянцы Фокнэрскіх могілак ().

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Катэгорыя:Капітаны Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Памерлі ў Мэльбурне
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Фокнэр
Падсады (заказьнік)

**«Падса́ды»** — рэспубліканскі біялягічны заказьнік Беларусі, абвешчаны ў сакавіку 1999 году на захадзе Менскага раёну.

Месьціцца ў Гаранскім сельсавеце на поўнач ад вёскі Падсады. Зьмяшчае каштоўныя для адпачынку прыродныя краявіды з рэдкімі відамі жывёлаў і расьлінаў. Меў узгорысты рэльеф. Лясы былі прасякнутыя мноствам крыніцаў, ручаёў і вісячых балотаў у месцах выкліньваньня грунтавых водаў. Пашырэньне мелі хваёвыя і яловыя (па 34 %), бярозавыя (20 %) і асінавыя (7 %) сярэдне- і высокаўзроставыя лясы з дамешкамі дуба, клёна, і ліпы. Сустракалася мноства лекавых, харчовых і кветкава-дэкаратыўных расьлінаў, у тым ліку такія занесеныя ў Чырвоную кнігу Беларусі, як баранец, гібрыдны белакапытнік, шыракалісты званочак, горны купальнік, эўрапейская пярэсна, сьмярдзюх і кучаравы спарасіс. Жывёльны сьвет налічваў 17 відаў сысуноў і 82 віды птушак, сярод якіх былі занесеныя ў Чырвоную кнігу чорны бусел, зялёны дзяцел, зімародак і пустальга.

## Крыніцы

Катэгорыя:Біялягічныя заказьнікі рэспубліканскага значэньня Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Менскага раёну
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе
Катэгорыя:Гаранскі сельсавет (Менскі раён)
Мікалай Мінкевіч

**Мікалай Мінкевіч** (8 красавіка 1909, Лунінец — 29 красавіка 1980, ЗША) — грамадзкі дзяяч, лекар. Зяць Радаслава Астроўскага.

## Жыцьцяпіс
Мікалай Мінкевіч паходзіў зь сям’і праваслаўнага сьвятара. Скончыў Віленскую беларускую гімназію. Вучыўся на мэдыцынскім факультэце Віленскага ўнівэрсытэту. У 1942 годзе скончыў унівэрсытэт у Коўне. Ажаніўся з дачкой Астроўскага.

У 1942—1944 гадах працаваў лекарам у Баранавічах, дырэктарам Баранавіцкай мэдыцынскай школы, а з сакавіка 1944 году стаў галоўным лекарам БКА. Дэлегат Другога Ўсебеларускага зьезду. Ад лета 1944 году — на эміграцыі.

Працаваў лекарам пры ЮНРРА І ІРО ў брытанскай зоне акупацыі Нямеччыны, браў удзел у грамадзкім жыцьці беларусаў у лягеры ДП у Ватэнштэце. У 1949 годзе выехаў зь сям’ёй у Аргентыну, дзе працаваў галоўным лекарам пры шпіталі ў Сан-Луісе. У студзені 1955 году пераехаў у ЗША. Працаваў у шпіталях штатаў Ілінойсу, Агаё, Мізуры, Індыяны, Мічыгану. У 1976 годзе па выхадзе на пэнсію пераехаў у Флорыду. У 1977 годзе на XVIII Пленуме БЦР быў абраны віцэ-прэзыдэнтам БЦР. У 1970-х уваходзіў ва ўправу Беларускага кангрэсавага камітэту Амэрыкі.

Архіў Мікалая Мінкевіча захоўваецца ў зборах пры царкве Сьвятой Эфрасіньні Полацкай у Саўт-Рывэры.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларускія мэдыкі
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лунінцы
Катэгорыя:Памерлі ў ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Удзельнікі Другога ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Лекары Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Сябры Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Сябры Беларускага кангрэсавага камітэту Амэрыкі
Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў Аргентыне
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Мікола Шапарэнка

**Міко́ла Ўладзімеравіч Шапарэ́нка** (;  4 кастрычніка 1998 году) — украінскі футбаліст, паўабаронца кіеўскага «Дынама» і нацыянальнай зборнай Украіны. Ёсьць гадаванцам клюбу «Марыюпаль», за які дэбютаваў 5 красавіка 2015 году ў матчы супраць «Шахтару». У чэрвені 2015 году Шапарэнка падпісаў кантракт з кіеўскім «Дынама», за які, аднак, дэбютаваў толькі 18 лістапада 2017 году.

## Дасягненьні
**«Дынама»**:
* Чэмпіён Украіны: 2021, 2025
* Уладальнік Кубка Ўкраіны: 2020, 2021
* Уладальнік Супэркубка Ўкраіны: 2018, 2019, 2020

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Украінскія футбалісты
Ігар Зелянкевіч

**І́гар Бары́савіч Зелянке́віч** ( 1952, Менск, БССР) — беларускі дзяржаўны дзяяч, міністар аховы здароўя Беларусі (1997—2001).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў 1952 року ў Менску.

У 1976 року скончыў Менскі мэдінстытут.

У 1976—1977 — лекар-інтэрн 4-й Менскай гарадзкой клінічнай больніцы, у 1977—1978 — лекар-уроляг гэтай больніцы.

У 1978—1980 — лекар вайсковай часткі № 2133 у Кінгісэпе Эстонскай ССР.

У 1980 року вярнуўся ў Менск, працаваў у Менскай гарадзкой клінічнай больніцы спачатку на пасадзе лекара-ўроляга, а затым намесьнікам галоўнага лекара (1984—1986).

У 1986—1990 — загадчык аддзелу, начальнік управы аховы здароўя Менскага выканаўчага камітэту.

У 1990-1996 — намесьнік старшыні Менскага выканаўчага камітэту, старшыня Камітэту аховы здароўя і сацыяльнай абароны насельніцтва Менску.

У 1996—1997 — намесьнік старшыні Менскага выканаўчага камітэту.

У 1997—2001 — міністар аховы здароўя Рэспублікі Беларусі.

У цяперашні час працуе ў Выканаўчым камітэце СНД намесьнікам начальніка аналітычнага аддзелу; займаецца грамадзкай і пэдагагічнай дзейнасьцю.

Кандыдат сацыялягічных навук. Тэма дысэртацыі — «Сацыяльныя рэсурсы здароўя ў сыстэме павышэньня якасьці жыцьця насельніцтва як аб’ект сацыяльнага кіраваньня: На матэрыялах Рэспублікі Беларусь».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс  на бачыне БДМУ

Катэгорыя:Міністры аховы здароўя Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія мэдыкі
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь
Усевалад Родзевіч

**Усе́валад Ро́дзевіч** (11 верасьня 1916, Піншчына — 17 ліпеня 1998, Сыднэй, Аўстралія) — беларускі грамадзкі дзеяч, лейтэнант БКА.

## Жыцьцяпіс
Усевалад Родзевіч нарадзіўся ў сям’і праваслаўнага вайсковага сьвятара. Вучыўся ў польскай гімназіі ў Пінску, пазьней — у Гандлёвай акадэміі ў Львове. Мабілізаваны ў польскае войска ў 1939 годзе, трапіў у нямецкі палон. Па вызваленьні з палону з падачы Гестапа трапіў у канцэнтрацыйны лягер ў Трыры. Адтуль здолеў вярнуцца ў Беларусь і стаў ад’ютантам Прэзыдэнта БЦР Радаслава Астроўскага, лейтэнантам БКА. Удзельнічаў у Другім Усебеларускім кангрэсе.

Па вайне некаторы час жыў у Мюнхэне, а з 1949 году разам зь сям’ёй выехаў у Аўстралію, дзе пасяліўся ў Сыднэі. Быў сябром Беларускага аб’яднаньня ў Аўстраліі. Пазьней удзельнічаў у нацыянальных дзеях, ладжаных Беларускім культурна-грамадзкім клюбам. Меў намер напісаць успаміны, але не пасьпеў.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Сябры Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Лейтэнанты Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Удзельнікі Другога ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Соневыя

**Соневыя** (Gliridae) — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 9 сучасных родаў і 31 сучасны від. Соневыя жывуць у Афрыцы на поўдзень ад Сахары, у Эўропе і Азіі. Яны насяляюць ўмераныя, субтрапічныя і трапічныя лясы, а таксама хмызьнякі, саваны, берагі рэк і ручаёў, камяністыя агаленьня, сады і сельскагаспадарчыя тэрыторыі; адзіны від роду *Selevinia* жыве ў пустэльні. Выкапныя рэшткі вядомыя ад раньняга міяцэну Эўропы і Азіі.

Даўжыня ад носа да хваста складае да 325 мм, у большасьці жывёл пухнаты хвост. Канечнасьці і пальцы (чатыры — на пярэдніх і пяць — на задніх лапах) кароткія, кіпцюры кароткія і вострыя. Валасяны полаг шчыльны і мяккі. Зубная формула: 1/1, 0/0, 0–1/0–1, 3/3 = 16 ці 20 зубоў.

Большасьць відаў жывуць на дрэвах, некаторыя — зьяўляюцца наземнымі. Прадстаўнікі сямейства ўсяедныя (ядуць арэхі, садавіну, бесхрыбетных, птушак і іх яйкі, а часам і грызуноў); від роду *Selevinia* галоўным чынам спажывае вусякоў і павукоў. Соневыя будуюць характэрныя шарападобныя гнёзды з расьлінных матэрыялаў на дрэвах, хмызьняках, камянях, нарах іншых жывёл, а часам нават у памяшканьнях чалавека. Гэта начныя і змрочныя жывёлы. Яны маюць вострыя зрок, слых, абаняньня і асязаньня. Ва ўмераных шыротах жывёлы ўпадаюць у сьпячку. Соневыя валодаюць здольнасьцю адкідаць скуру хваста або хвост, калі яго зловіць драпежнік.

## Сыстэматыка
Сямейства **соневыя** (Gliridae)
* падсямейства Graphiurinae
** род *Graphiurus*
* падсямейства Leithiinae
** роды: *Chaetocauda*, *Dryomys*, *Eliomys*, *Muscardinus*, *Myomimus*, *Selevinia*, †*Hypnomys*, †*Leithia*
* падсямейства Glirinae
** роды: *Glirulus*, *[[Соня-палчок|Glis]]*
* падсямейства †Bransatoglirinae
** роды: †*Bransatoglis*, †*Oligodyromys*

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Chevrolet Special Deluxe

**Chevrolet Special Deluxe** — легкавы аўтамабіль амэрыканскай кампаніі Chevrolet, які выпускаўся ў 1940—1942 роках.

## Мадэлі

### Special Deluxe KA (1940)

У 1940 року Chevrolet прадставіў даражэйшую вэрсію Master Deluxe — *Special Deluxe KA*, якая вылучалася вонкавымі дэталямі аздабленьня зь нержавеючай сталі. Рашотка радыятара, як і ў мадэлях ніжэйшых клясаў, складалася з цэнтральнай выгнутай наперад сэкцыі і гарызантальных храміраваных кратаў, па абодвух баках якой разьмяшчаліся сэкцыі меншай вышыні. Фары зьліваліся зь пярэднімі крыламі, зь якіх таксама выглядалі габарытныя вагні.

Для Special Deluxe было даступна шэсьць розных кузаваў: два віды купэ, 2-хдзьверны кабрыялет, 2-х або 4-хдзьверныя сэданы і 5-дзьверны ўнівэрсал на 8 месцаў.

Special Deluxe стала самай папулярнай мадэльлю Chevrolet ў гэтым годзе з колькасьцю замоваў 431 199 штук.

### Special Deluxe AH і BH (1941—1942)

У 1941 галоўнай мадэльлю клясы заставалася *Special Deluxe AH*. Колавая база пашырылася да 2946 мм, а фары былі цалкам убудаваныя ў пярэднія крылы. Рашотка радыятара займала цяпер амаль усю шырыню аўтамабіля. Варыянты кузаваў былі такія ж, як і ў папярэдняга варыянту.

Вэрсія 1942 року (BH) адрозьнівалася ад леташняй толькі крыху цяжэйшымі храміраванай кратамі радыятара.

#### Fleetline (1941—1942)

Увесну 1941 року быў прадстаўлены 4-дзьверны варыянт сэдану *Fleetline*. У адрозьненьне ад звычайнага Special Deluxe, машына ня мела бакавых паветразаборнікаў на капоце, а за пярэднімі і заднімі аркамі колаў знаходзіліся тры гарызантальныя дэкаратыўныя плянкі.

У 1942 року гэтаму варыянту было дадзенае дадатковае пазначэньне *Sport Master*, а новы 2-дзьверны сэдан хэтчбэк атрымаў назву *Aerosedan*.

#### Fleetmaster (1942)
„Звычайныя“ мадэлі сэрыі Special Deluxe 1942 року атрымалі дадатковае пазначэньне *Fleetmaster*.

За гэтыя два гады было сабрана 775 502 адзінак Special Deluxe, 110 547 зь якіх былі мадэлямі Fleetline. Пасьля Другой сусьветнай вайны на замену Special Deluxe прыйшоў Fleetmaster.

## Літаратура
* Beverly Rae Kimes, Henry Austin Clark, Jr.: *Standard Catalog of American Cars, 1805—1942.* Krause Publications, Iola WI 1985, ISBN 0-87341-045-9.

Катэгорыя:Аўтамабілі 1940-х
Special Deluxe
Катэгорыя:Аўтамабілі, прадстаўленыя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Аўтамабілі сярэдняй клясы
Катэгорыя:Кабрыялеты
Катэгорыя:Купэ
Катэгорыя:Лімузіны
Катэгорыя:Унівэрсалы
Віктар Чабатарэвіч

**Віктар Чабатарэвіч**, або **Чэбатарэвіч** (1906 — ) — беларускі грамадзкі і вайсковы дзяяч, настаўнік. Капітан БКА, сябар БНП, БНС а потым — Беларускага кангрэсавага камітэту Амэрыкі

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў 1906 г. у в. Новым Сьвержані Менскага павету ў Менскай губэрні Расейскай імпэрыі (цяпер Стаўпецскі раён). Скончыў Нясьвіскую настаўніцкую сэмінарыю, школу падхарунжых Войска Польскага. Да 1939 г. працаваў настаўнікам на Віленшчыне, за нацыянальную дзейнасьць сярод вучняў быў пераведзены на працу ў цэнтральную Польшчу. Дасылаў свае карэспандэнцыі ў віленскія выданьні «Беларуская крыніца» і «Шлях моладзі».

У пачатку Другое сусьветнае вайны падтрымліваў сувязь зь беларускімі нацыяналістычнымі арганізацыямі ў Варшаве, у прыватнасьці, зь Міколам Шчорсам. У 1939—1941 гг. працаваў настаўнікам у Стоўпцах. Летам 1941-га з польскага даносу арыштоўваўся немцамі. У 1941—1942 гг. працаваў у Галоўным школьным інспэктараце, сакратаром Цэнтралі Беларускай народнай самапомачы. Разам зь Вінцэнтам Гадлеўскім удзельнічаў у антынямецкім падпольлі ў межах Беларускай незалежніцкай партыі. У 1943 годзе — афіцэр-прапагадыст у 13-м беларускім паліцыйным батальёне пры SD, потым перакладнік у менскім SD. У 1944 годзе атрымаў годнасьць капітана Беларускай краёвай абароны, стаў камандоўцам афіцэрскае школы БКА ў Менску. Належаў да галоўнай вайсковай камісіі БЦР.

Удзельнічаў у Другім Усебеларускім кангрэсе. У час яго капітан Віктар Чабатарэвіч прамовіў правітальную прамову ад беларускага войска (Беларускай краёвай абароны)  да ўдзельнікаў падзеі.

Ад лета 1944 г. быў на эміграцыі, спачатку жыў Нямеччыне. У 1948 г. выехаў у ЗША. Актыўна працаваў на кірунку Беларускай цэнтральнай рады. Уваходзіў у склад Беларускага кангрэсавага камітэту Амэрыкі, быў яго віцэ-старшынём. Быў карэктарам газэты «Беларуская трыбуна». Рэпрэзэнтаваў беларускую эміграцыю ў сусьветных антыкамуністычных арганізацыях.

Памёр 7 кастрычніка 1963 г. у Нью-Ёрку, ЗША.

## Крыніцы

## Літаратура
* Календарыюм // «Czasopis» № 10/2003
* Літ.: М.Ш. [Мікола Шчорс]. Над святою магілаю // Беларуская думка. 1964, № 6;
* Другі Усебеларускі Кангрэс. Выданьне Беларускай Цэнтральнай Рады, 1954;
* Язэп Малецкі. Пад знакам Пагоні. Таронта, Пагоня, 1976.

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія Віктара Чабатарэвіча, здымкі дзе Чабатарэвіч у вайсковай форме прымае прысягу ў беларускіх жаўнераў
* Біяграфія Віктара Чабатарэвіча на старонцы Леаніда Маракова
* Біяграфія Віктара Чабатарэвіча ў кнізе Беларускі нацыяналізм. Даведнік

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новым Сьвержані
Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Выпускнікі Нясьвіскай настаўніцкай сэмінарыі
Катэгорыя:Сябры Беларускай незалежніцкай партыі
Катэгорыя:Сябры Беларускай народнай самапомачы
Катэгорыя:Сябры Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Капітаны Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Польскія вайскоўцы
Катэгорыя:Удзельнікі Другога ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Афіцэрскія курсы Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Сябры 13-га Беларускага батальёну СД
Аплядонтыевыя

**Аплядонтыевыя** (Aplodontiidae) — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 1 сучасных род і 1 сучасны від, які жыве на паўночным захадзе Паўночнай Амэрыкі ад цэнтральнай Каліфорніі да паўднёвай Брытанскай Калумбіі. Выкапныя рэшткі вядомыя ад позьняга эацэна Паўночнай Амэрыкі. Аплядонтыевыя пазьней распаўсюдзіліся ў Эўропе і Азіі, але цяпер засталіся толькі на вільготным лясным узьбярэжжы Ціхага акіяна Паўночнай Амэрыкі.

Вага складае каля 1,5 кг. Цела цяжкаватае, вочы і вушы маленькія. Канечнасьці (па пяць пальцаў на кожнай) і хвост кароткія; кіпцюры на пярэдніх лапах адносна доўгія. Валасяны полаг чырванаваты альбо шаравата-карычневы. Зубная формула: 1/1, 0/0, 2/1, 3/3 = 22 зубоў.

Аплядонтыевыя жывуць невялікімі калёніямі, займаючы тэрыторыі з багатай зялёнай расьліннасьцю і покрывам. Фактычна гэтыя калёніі могуць быць канцэнтрацыямі з-за абмежаванага асяродзьдзя пражываньня. Сілкуюцца расьлінным матэрыялам. Яны капаюць складаныя норы з мноствам адтулін.

## Сыстэматыка
Сямейства **аплядонтыевыя** (Aplodontiidae)
* род *Aplodontia*
* выкапныя роды: †*Altasciurus*, †*Ameniscomys*, †*Ansomys*, †*Dakotallomys*, †*Disallomys*, †*Ephemeromys*, †*Haplomys*, †*Leptoromys*, †*Liodontia*, †*Meniscomys*, †*Niglarodon*, †*Ninamys*, †*Oligopetes*, †*Paracitellus*, †*Paransomys*, †*Proansomys*, †*Prosciurus*, †*Pseudaplodon*, †*Sciurodon*, †*Selenomys*, †*Sewelleladon*, †*Tardontia*, †*Trigonomys*

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Аляксей Мікуліч

**Аляксе́й Ігна́тавіч Міку́ліч** (19 сьнежня 1934, вёска Жарабковічы Ляхавіцкага раёну Берасьцейскай вобласьці — 12 студзеня 2021) — беларускі антраполяг. Доктар біялягічных навук (1991). Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1998).

## Біяграфія
Скончыў Менскі мэдычны інстытут (1963). У 1963—1966 гадох працаваў у Міністэрстве сацыяльнага забесьпячэньня БССР, з 1969 году ў Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру НАН Беларусі.

У 2009 годзе ўвайшоў у грамадзкі арганізацыйны камітэт «Міленіюм Літвы». У звароце арганізацыйнага камітэту паведамлялася, што назва Літва датычыцца старажытнай тэрыторыі Беларусі, а цяперашнія беларусы да пачатку XX стагодзьдзя называлі сябе ліцьвінамі.

Вывучаў заканамернасьць зьменлівасьці генэтычна-антрапалягічных і адаптыўных тыпаў, генадэмаграфічных працэсаў сярод насельніцтва Беларусі і сумежных тэрыторыяў.

## Працы
Адзін з аўтараў працаў «Нарысы па антрапалёгіі Беларусі» (1976), «Антрапалёгія Беларускага Палесься» (1978), «Біялягічнае і сацыяльнае ў фармаваньні антрапалягічных асаблівасьцяў» (1981), «Спадчынныя і сацыяльна-гігіенічныя фактары даўгалецьця» (1986).

* Фармаванне генафонду беларускага этнасу на яго памежжах па звестках антрапалогіі і генагеаграфіі // Беларусіка=Albaruthenica. Кн. 3. Мінск, 1994. С. 90.
* Беларусы ў генетычнай прасторы. Антрапалогія этнасу. — Менск: Тэхналогія, 2005. — 138 с.

## Крыніцы

## Літаратура
* Аляксею Ігнатавічу Мікулічу — 80 гадоў! // Актуальные вопросы антропологии. Сборник научных трудов. Вып. 10 — Мн. Беларуская навука, 2015. — С. 578—581.
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія антраполягі
Катэгорыя:Дактары біялягічных навук
Алесь Астроўскі

**Але́сь Алякса́ндравіч Астро́ўскі** (19 сакавіка 1957, Горадня) — беларускі марфоляг і грамадзка-палітычны дзяяч.

Доктар мэдычных навук (1993), прафэсар (1994).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў беларускай работніцкай сям’і.

У 1980 годзе з адзнакай скончыў Гарадзенскі мэдычны інстытут (1980), дзе стаў выкладаць на катэдры мэдычнай біялёгіі і генэтыкі. У 1985 годзе атрымаў навуковую ступеню кандыдата біялягічных навук. У 1986 годзе ўступіў ў гарадзенскую грамадзкую суполку «Паходня». У 1989 годзе стаў сябрам грамадзага аб’яднаньня «Беларускі народны фронт «Адраджэньне». У 1993 годзе атрымаў навуковую ступеню доктара мэдычных навук і ўступіў у Партыю Беларускага народнага фронту. У 1994 годзе атрымаў навуковае званьне прафэсара. У 2004 годзе выйшаў са складу БНФ  «Адраджэньне» і Партыі БНФ.

3 красавіка 2006 году заснаваў грамадазнаўчы сайт «Беларусь - наша зямля». 4 красавіка пачаў напаўненьне сайту сьветаглядным артыкулам «Наша галоўная праблема – этнацыд, наша мэта – беларуская дзяржава».

У 2009 годзе ўвайшоў у грамадзкі арганізацыйны камітэт «Міленіюм Літвы». У звароце арганізацыйнага камітэту паведамлялася, што назва Літва датычыцца старажытнай тэрыторыі Беларусі, а цяперашнія беларусы да пачатку XX стагодзьдзя называлі сябе ліцьвінамі.

Мае навуковыя працы з марфалягічнага аналізу рэгенэратыўнага патэнцыялу эпідэрмісу, разьвіцьця вытворных эпідэрмісу ў розных відах скурных трансплянтатаў і выяўленьня іх рэпаратыўных уласьцівасьцівасьцяў у сысуноў, распрацоўкі мінімальна траўматычных спосабаў атрыманьня скурных трансплянтантаў.

Зьяўляецца адным з аўтараў гульні "Беларускія шахматы".

Жанаты, мае 6 дзяцей.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія марфолягі
Катэгорыя:Дактары мэдычных навук
Вераніка Цапкала

**Верані́ка Вале́р’еўна Цапка́ла** — беларуская грамадзкая актывістка, палітык, якая набыла вядомасьць падчас прэзыдэнцкіх выбараў у 2020 годзе.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Магілёве. Маці — Яўгенія Шасьцерыкова, сястра — Натальля Леанюк, дзед — пісьменьнік Пётар Шасьцерыкоў, муж — Валер Цапкала.

Скончыла факультэт міжнародных адносін БДУ, навучалася ў Вышэйшай школе кіраваньня й бізнэсу БДЭУ, таксама вывучала пытаньні бізнэс-мэнэджмэнту ў Нацыянальным інстытуце мікра-, малога й сярэдняга бізнэсу ў Хайдарабадзе (Індыя). Працавала ў кампаніі velcom (А1), цяпер працуе старшым мэнэджэрам па разьвіцьці бізнэсу ў краінах СНД й Чорнага мора ў кампаніі «Майкрасофт».

На фоне рэпрэсіяў, якія адбываліся пасьля прэзыдэнцкіх выбараў у Беларусі (2020), з мужам і дзецьмі пакінула Беларусь; пад канец году сям’я пераехала ў Латвію.

У 2024 годзе беларускія ўлады завочна прыгаварылі Вераніку Цапкала да 12 гадоў пазбаўленьня волі.

## Грамадзкая дзейнасьць
Брала актыўны ўдзел у прэзыдэнцкай кампаніі 2020 году: спачатку разам з мужам — Валерам Цапкалам — падчас паездак па гарадох Беларусі, збору подпісаў, а пасьля адмовы ў рэгістрацыі Валеру Цапкалу ўзначаліла штаб экс-прэтэндэнта ў кандыдаты.

16 ліпеня 2020 году адбылося аб’яднаньне штабоў Сьвятланы Ціханоўскай, Віктара Бабарыкі й Валера Цапкалы. «Трыюмвірат» ці «тры грацыі» — трыё, якое атрымалася ў выніку аб’яднаньня штабоў — Сьвятлана Ціханоўская, Марыя Калесьнікава, Вераніка Цапкала — разам зрабілі вялікі тур па краіне, дзе іх сустракалі тысячы жыхароў: Койданаў (некалькі сотняў чалавекаў), Менск (больш за 7 тысячаў), Барысаў (больш за тысячу), Глыбокае (каля тысячы), Наваполацак (каля 3 тысячаў), Віцебск (каля 8 тысячаў), Ворша (больш за тысячу), Магілёў (каля 4 тысячаў), Бабруйск (каля 6 тысячаў), Жлобін (больш за тысячу), Рэчыца (каля тысячы), Гомель (каля 10 тысячаў), Менск (каля 60 тысячаў), Смаргонь (некалькі сотняў), Маладэчна (каля 3 тысячаў), Ліда (каля 2 тысячаў), Горадня (7-10 тысячаў), Ваўкавыск (каля 3 тысячаў), Слонім (каля 2 тысячаў), Баранавічы (каля 7 тысячаў), Берасьце (каля 18 тысячаў). Таксама плянаваліся агітацыйныя сустрэчы ў Бярозе, Слуцку й Салігорску, але з-за рызыкі правакацыяў і іншых незалежных ад аб’яднанага штабу прычынаў яны не адбыліся.

Галоўныя тэзісы паводле выступаў:
* Правядзеньне сумленных выбараў у Беларусі
* Вызваленьне палітвязьняў
* Бясьпека дзяцей
* Эміграцыя моладзі
* Належны ўзровень пэнсіі

## Сям’я
* Муж — Валер Цапкала, беларускі палітык і дыплямат.
* Мае двух сыноў, Пятра й Андрэя.

## Узнагароды
* Прэмія імя Андрэя Сахарава (2020)
* Прэмія імя Марціна Лютэра «Бясстрашнае слова» (2020)
*  за мір і правы чалавека (2021)
* Прэмія імя  (2021)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вероника Цепкало с семьей уже полгода живет в Риге. Узнали, чем она занимается сейчас и где учатся дети

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі імя Льва Копелева
Катэгорыя:Завочна асуджаныя
Уладзімер Мяньшоў

**Уладзі́мер Валянці́навіч Мяньшо́ў** (; 17 верасьня 1939, Баку — 5 ліпеня 2021) — савецкі і расейскі актор тэатру, кіно і тэлебачаньня, кінарэжысэр, сцэнарыст, прадусар, тэлевядучы. Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1984), народны артыст РСФСР (1989), ляўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1981) і прэміі «Оскар» у намінацыі «Найлепшы фільм замежнай мовай» за фільм «Масква сьлязам ня верыць».

## Жыцьцяпіс
У 1961 годзе стаў студэнтам акторскага факультэту Школы-студыі ММАТ. У 1965 годзе скончыў Школу-студыю ім. Неміровіча-Данчанкі пры ММАТ, у 1970 годзе — асьпірантуру пры катэдры рэжысуры ва УДІК (майстэрня Міхаіла Рома). Для творчасьці ўласьціва імкненьне да раскрыцьця асобы ў востраканфліктных сытуацыях, у якіх адначасова надае сюжэту і героям лірычную і гумарыстычную афарбоўку. Паставіў фільмы «Розыгрыш» (1977), «Масква сьлязам не верыць» (1980, прэмія «Оскар» 1981), «Каханьне і галубы» (1984), «Шырлі-мырлі» (1995), «Царэвіч Аляксей» (1997).

Зьняўся ў фільмах «Чалавек на сваім месцы» (1973), «Апошняя сустрэча» (1974), «Асабістае меркаваньне» (1977), «Пасьля разводу», «Прыезд» (абодва 1982), «У пошуках зорак», «Магістраль» (абодва 1983), «Дарагі Эдысан», «Перахоп» (абодва 1986), «Дзе знаходзіцца „нофелэт“?» (1987), «Горад Зьро» (1988), «Ойча наш» (1989) і інш.

Памер 5 ліпеня 2021 году пасьля заражэньня каранавіруснай інфэкцыяй.

## Палітычныя погляды
Быў прыхільнікам Уладзімера Пуціна.

Падтрымаў анэксію Крыму Расеяй і выказваўся за далучэньне да РФ Данбасу, пералічыў сэпаратыстам Данбасу 1 мільён рублёў. У 2016 годзу Служба бясьпекі Ўкраіны забараніла мяншову ўезд у краіну на 5 год.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар»
Катэгорыя:Савецкія акторы
Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Савецкія рэжысэры
Катэгорыя:Расейскія рэжысэры
Катэгорыя:Савецкія сцэнарысты
Катэгорыя:Расейскія сцэнарысты
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфэкцыі COVID-19
Антон Булаўскі

**Антон Булаўскі** (, каля Бабруйску — 1994?, Сыднэй, Аўстралія) — беларускі грамадзкі й вайсковы дзеяч.

## Жыцьцяпіс
Быў ахвіцэрам Чырвонай Арміі. Падчас Нямецка-савецкае вайны камандаваў ротай БСА, быў ахвіцэрам БКА. Зь лета 1944 году знаходзіўся ў Нямеччыне, а з 1948 году жыў у Аўстраліі, дзе пасяліўся ў Сыднэі.

У 1950-х актыўна ўдзельнічаў у беларускім грамадзкім жыцьці. Быў сябром Беларускага аб’яднаньня ў Аўстраліі (прыхільнікаў БЦР). У 1955—1957 гадах быў начальнікам Краёвага штабу Беларускага вызвольнага фронту ў Аўстраліі. Пазьней быў сябром Беларускага культурна-грамадзкага клюбу ў Сыднэі.

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйскім павеце
Катэгорыя:Памерлі ў 1994 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Сыднэі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйскім раёне
Катэгорыя:Сябры Беларускага корпусу самааховы
Катэгорыя:Сябры Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Траскоўшчына (заказьнік)

**«Траско́ўшчына»** — рэспубліканскі краявідны заказьнік Беларусі, абвешчаны ў сакавіку 2001 году на захадзе Менскага раёну.

Месьціцца на поўдні Гаранскага сельсавету на паўднёвы ўсход ад аднайменнага пасёлка Траскоўшчына. Акаляе вёску Іслач. Зьмяшчае хваёвыя лясы з рэдкімі расьлінамі. Мае буйнаўзгорыста-градавы і ўзгоорыста-ўвалісты рэльеф з камавымі пагоркамі і глыбокімі далінамі ракі Іслач і 3-х ручаёў. Сустракаюцца дзярнова-падзолістыя сугліністыя і супяшчаныя, а таксама дзярновыя забалочаныя і тарфяна-балотныя глебы. Лясы займалі 55 % плошчы. Пераважалі ельнікі і бярэзьнікі. Расьлінны сьвет налічваў 475 відаў судзінкавых расьлінаў. Сярод іх у Чырвонай кнізе Беларусі былі баранец, шыракалісты званочак і даўгалісты пылкагалоўнік, а таксама грыб-сьмярдзюх. Сустракалася шмат лекавых, кармавых, харчовых, меданосных і тэхнічных расьлінаў. Заказьнік знаходзіўся на землях Навасельскага лясьніцтва «Менскай лясной гаспадаркі», дзе займаў 557 гектараў ляснога фонду і 240,5 гектараў сельскагаспадарчых земляў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Заказьнікі рэспубліканскага значэньня Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Менскага раёну
Катэгорыя:Гаранскі сельсавет (Менскі раён)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2001 годзе
Хамяковыя

**Хамяковыя** (Cricetidae) — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 144 сучасныя роды і 808 сучасных відаў. Яны насяляюць Паўночную Амэрыку, Паўднёвую Амэрыку, Эўропу і большую частку Азіі з поўдня Кітая далей на поўнач. Яны займаюць шырокі спэктр асяродзьдзяў пражываньня, які ахоплівае сухі, вільготны, цёплы і халодны клімат — лугі, сельскагаспадарчыя і гарадзкія ляндшафты, лясы, камяністыя горныя ляндшафты, пустэльні, пляжы, азёры, ручаі, балоты… Хамяковыя ўпершыню зьявіліся ў Старым Сьвеце падчас раньняга алігацэну.

Хамяковыя ў асноўным маюць мышападобны альбо пацукападобны выгляд — невялікія, некалькі выцягнутыя, шэрыя ці карычневыя целы з доўгімі хвастамі, вялікімі вачыма і віднымі вушамі і вусамі. Аднак формы цела ў гэтай разнастайнай групе адрозьніваюцца. Валасяны полаг можа быць ад мяккага да калючага. Хвост можа быць пучкова альбо добра апушаным альбо амаль голым. Плоцевы дымарфізм вар’іруецца ў залежнасьці ад віда. У гэтай групе ёсьць розныя спэцыялізацыі для розных стыляў жыцьця, напрыклад, доўгія, магутныя кіпцюры для капаньня (*Geoxus*), альбо часткова перапончатыя заднія лапы андатры для плаваньня. Вага складае ад 8 г (*Baiomys*) да амаль 2 кг (*Ondatra zibethicus*). Зубная формула: 1/1, 0/0, 0/0, 3/3 = 16 зубоў.

Хамяковыя разнастайныя ў сваіх паводзінах. Некаторыя віды жывуць на дрэвах, іншыя рэдка пакідаюць зямлю, некаторыя праводзяць большую частку часу, рыючыся пад ёй, а некаторыя прыстасаваныя для воднага ладу жыцьця. Большасьць, але ня ўсе, ночныя. Многія будуюць гнёзды ці норы. Некаторыя віды адзінкавыя і вельмі тэрытарыяльныя, а іншыя жывуць у невялікіх сацыяльных групах альбо ў вялікіх калёніях. Хамяковыя могуць быць драпежнымі, усяеднымі альбо траваеднымі.

## Сыстэматыка
Сямейства **хамяковыя** (Cricetidae)
* падсямейства Arvicolinae
* падсямейства Cricetinae
* падсямейства Neotominae
* падсямейства Sigmodontinae
* падсямейства Tylomyinae
* выкапныя падсямействы †Baranomyinae, †Cricetodontinae, †Democricetodontinae, †Eucricetodontinae, †Eumyinae

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Арагві

**Ара́гві** () — рака ва ўсходняй Грузіі, левая прытока Куры.

## Назва
*Арагві* перакладаецца з грузінскай мовы «*хуткая*», «*незапозьненая*». У абхаскай мове *аракуа* азначае «галіну», у пераносным значэньні — «прытоку».

## Апісаньне
Арагві бярэ пачатак на падўнёвых схілах Галоўнага Каўкаскага хрыбта. Сьпярша рака называецца Белай (Мтыульскай) Арагві. Яна цячэ па гліністых лупняках і вапняках, якія надаюць вадзе бялясае адценьне. Ля мястэчка Пасанауры Белая Арагві зьліваецца з Чорнай Арагві, якая цячэ па чорных лупняках, ад якіх вада мае цёмнае адценьне. Пасьля зьліцьця вада ў рацэ пэўны час утварае раўналежныя палосы — сьветлую і цёмную. Далей рака называецца проста Арагві. Ля селішча Жынвалі ў Арагві ўпадае Пшаўская Арагві, якая сьцякае з заходніх схілаў гары Вялікі Барбала і мае паўночную прытоку Хэўсурскую Арагві. Ля места Мцхэта — старажытнай сталіцы Грузіі — Ібэрыі — Арагві ўпадае ў Куру.

У 1974—1985 роках пасьля зьліцьця чатырох Арагві створанае Жынвальскае вадасховішча і ГЭС, якія забясьпечваюць вадой і электрычнасьцю грузінскую сталіцу. На заходнім беразе вадасховішча ўзвышаецца крэпасьць Анануры.

Сілкаваньне ракі зьмяшанае, але пераважна ледавіковае. Па Арагвійскай даліне праходзіць Ваенна-Грузінская дарога.

## Легенда
Жылі высока ў горах дзьве сястры — бляндынка і брунэтка. Яны любілі адна адну, і абедзьве пакахалі аднаго юнака. Той ажаніўся зь бляндынкай. Брунэтка не стрывала тугі — кінулася ў прорву, і ў цясьніне нарадзілася рака з чорнай, як ейныя косы, вадой — Чорная Арагві. Даведаўшыся пра сьмерць любімай сястры, кінулася ў прорву і бляндынка — нарадзілася ў цясьніне рака зь белай, як ейныя валасы, вадой — Белая Арагві. Даведаўся пра сьмерць маладой жонкі хлопец і таксама кінуўся ў прадоньне — нарадзілася ў цясьніне рака Пшаўская Арагві.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прытокі Куры
Катэгорыя:Рэкі Грузіі
Дубровенскі замак

**Дубровенскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Дуброўне. Знаходзіўся пры ўтоку ракі Задубровенкі ў Дняпро. Існаваў у XVI—XVIII стагодзьдзях. Складаўся зь Верхняга і Ніжняга замкаў.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
У 1593 годзе праз Дуброўну праязджаў амбасадар аўстрыйскага імпэратара Мікалай Варкач, які пакінуў сьціслае апісаньне «*Дуброўна — места і ў гэтым месцы апошні памежны замак супраць маскавітаў. Места ляжыць на Дняпры, а па другі бок замка працякае рака Дуброўніца. Гэты замак шырокі ў акружыне, толькі ўвесь драўляны*».

У 1654 годзе за часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай па працяглай аблозе (чэрвень—кастрычнік) Дуброўну акупавалі маскоўскія войскі. Яшчэ да захопу места маскоўскі гаспадар Аляксей Міхайлавіч даваў інструкцыі ваяводзе князю Чаркаскаму: «*Как город Дубровно здастца, и… шляхты лучших людей выбрав, прислать к государю,… а остальную шляхту велеть послать на Тулу, а мещан и уездных людей раздать ратным людям семьями, а город Дубровно выжечь*». Гэты загад быў выкананы: 17 кастрычніка замак спалілі, палонных шляхціцаў з складу залогі, а таксама 30 сем’яў найлепшых мяшчанаў вывезьлі ў гаспадарскую стаўку ў Смаленск.

У XVII ст. збудавалі стары палац, у 1720-я гады — новы палац.

У 1731 годзе, паводле інвэнтару, Верхні і Ніжні замкі амаль страцілі абарончае значэньне, хоць іх і аднавілі па Вялікай Паўночнай вайне.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год) замак спыніў сваё існаваньне

## Архітэктура
Неаднаразова перабудоўваўся. У першай палове XVІІІ ст. драўляны замкава-палацавы комплекс стаяў у атачэньні вадзянога рова і ўмацоўваўся земляным валам, на якім 6ылі драўляныя абарончыя сьцены. Завершаная гонтавым шатром 2-ярусная брама з мостам цераз роў злучала замак зь местам. У яе ніжнім ярусе з бакоў ад праезду разьмяшчаліся вязьніца і кардэгарда, у верхнім — заля з галерэяй. У цэнтры замка стаялі стары і новы палацы, злучаныя дарожкай з брусоў зь невялікім мостам цераз сажалку (у цэнтры моста была відавая пляцоўка ў форме балькончыка, агароджанага ажурным парапэтам з точанымі балясамі).

Стары палац — 1-павярховы прастакутны ў пляне будынак, накрыты гонтавым дахам. Абапал разьмешчанай у яго цэнтры прыхожай групаваліся чатыры жылыя пакоі і два алькежы. Фасад з боку Дняпра афармляла галерэя з балюстрадай.

Новы палац — 2-павярховы прастакутны ў пляне будынак, які складаўся з цэнтральнай часткі з прыхожай на першым паверсе і вялікай заляй на другім, завершанай самастойным гонтавым дахам, і двух бакавых крылаў (у правым — чатыры жылыя пакоі і кабінэт, у левым — ядальня і два жылыя пакоі). Быў накрыты складаным гонтавым дахам з шасьцю люкарнамі. Плян анфілядны. У пакоях стаялі грубкі зь белай і зялёнай паліванай кафлі. Вокны ў алавяных пераплётах.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* Ткачоў, Міхась. Дубровенскі замак //  С. 607.
* Ткачоў, Міхась. Дубровенскі замак //  С. 307, 308.

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Дубровенская мануфактура

**Дубровенская мануфактура** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Дуброўне. Знаходзіцца на рагу Заводзкай і Фабрычнай вуліцаў.

## Гісторыя

У 1780—1861 гадох у Дуброўне працавалі тры мануфактуры (уладальнікі: князі Любамірскія, Евельсон, Гінзбург) і суконная фабрыка графа Пацёмкіна, якія выраблялі тканіну. На мануфактурах у 1814—1819 гадох было 12—31 ткацкіх станкоў і 100—260 вольнанаёмных работнікаў. На фабрыцы Пацёмкіна працавалі 300 прыгонных.

## Галерэя

Dubroŭna, Dniaproŭskaja manufaktura. Дуброўна, Дняпроўская мануфактура (1902).jpg|1902 г.
Dubroŭna, Dniaproŭskaja manufaktura. Дуброўна, Дняпроўская мануфактура (1922).jpg|1922 г.
Dubroŭna, Dniaproŭskaja manufaktura. Дуброўна, Дняпроўская мануфактура (1922) (2).jpg|1922 г.
Dubroŭna, Dniaproŭskaja manufaktura. Дуброўна, Дняпроўская мануфактура (I. Pulner, 1930).jpg|1930 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Мануфактура
Сядзіба Сьвяцкіх (Крупкі)

**Сядзіба Сьвяцкіх** — помнік архітэктуры пачатку XX ст. у Крупках. Знаходзіцца на беразе ракі Бабра, на гістарычнай Паштовай вуліцы. Твор архітэктуры мадэрну. Вакол сядзібы захаваліся рэшткі парку.

## Гісторыя
Мураваны будынак сядзібы Сьвяцкіх у Крупках збудавалі ў пачатку XX стагодзьдзя.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры стылю мадэрн. 2-павярховы будынак пад вальмавым дахам мае складаную асымэтрычную аб’ёмна-прасторавую кампазыцыя з выкарыстаньнем вежаў у якасьці архітэктурных дамінантаў. Цэнтральная частка бакавога левага фасаду вылучаецца вежай, завершанай купалам складанай формы на 8-гранным сьветлавым барабане. Сьцены падзяляюцца пасамі русту. Аконныя праёмы разнастайныя паводле формы (прастакутныя, круглыя, квадратныя, авальныя, лучковыя), аздабляюцца ліштвамі. Цэнтральны ўваход з боку галоўнага фасаду вылучаецца неглыбокім рызалітам, завершаным атыкам. З бакоў уваходнай часткі бакавога правага фасаду ўзвышаюцца 2 невялікія вежы.

Плян мяшаны. Паверхі злучаюць 3 розныя паводле афармленьня лесьвічныя вузлы. Балясіны цэнтральных сходаў (чыгуннае ліцьцё) аздабляе геамэтрычны арнамэнт.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Krupki, Bobr. Крупкі, Бобр (1910).jpg|1910 г.
Krupki, Śviacki. Крупкі, Сьвяцкі (1910) (2).jpg|1910 г.
Krupki, Śviacki. Крупкі, Сьвяцкі (1910) (3).jpg|1910 г.
Krupki, Bobr. Крупкі, Бобр (1915).jpg|1915 г.


### Сучасныя здымкі

Крупкі. Сядзібны дом (03).jpg|2006 г.
Крупкі. Сядзіба (04).jpg|2016 г.
Крупкі. Сядзіба (02).jpg|2016 г.
Крупкі. Сядзіба (03).jpg|2016 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Крупкі
Лукомскі замак

**Лукомскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Лукомлі. Знаходзіўся каля правага берага ракі Лукомкі. Існаваў у XIV—XVI стагодзьдзях.

## Гісторыя
Паводле Сьпісу рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх, у XІV ст. Лукомаль лічыўся местам з магутным і добра ўмацаваным замкам.

У 1386 годзе злучаныя войскі прускіх і інфлянцкіх рыцараў аблажылі замак. Залога мужна і доўга абаранялася, загінула шмат крыжакоў, аднак у ходзе працяглай аблогі і штурму яны захапілі замак.

У час Інфлянцкай вайны 1588—1583 гадоў у 1563 годзе Лукомаль і замак захапіла і зьнішчыла маскоўскае войска Івана ІV Тырана. Замак больш не аднаўляўся. Рэшткі вялікіх валоў аглядваў у 1573 годзе гісторык Мацей Стрыйкоўскі, які адзначыў, што на гэтым месцы быў некалі вялікі замак. З XVІІ ст. дакумэнты ўпамінаюць толькі вёску Лукомаль.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (Чавусы)

**Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі** — помнік архітэктуры пачатку XX стагодзьдзя ў Чавусах. Знаходзіўся на Чырвонай вуліцы пры Конным пляцы. Твор архітэктуры нэаготыкі.

На мяжы 1950—1960-х гадоў савецкія ўлады зьнішчылі касьцёл.

## Гісторыя
Новы касьцёл у Чавусах збудавалі ў 1913 годзе.

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі касьцёл. Па Другой сусьветнай вайны ў канцы 1950-х — пачатку 1960-х гадоў яны разабралі будынак на цэглу.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры нэаготыкі. Гэта была 3-нэфавая бязьвежавая базыліка з 3-граннай апсыдай.

Унутраная прастора перакрывалася стрэльчатымі скляпеньнямі на гранёных слупах. Барокавы алтар меў выгляд дзьвюх калёнаў зь фігурным франтонам. На левай сьцяне прэзьбітэрыюму знаходзіўся кансольны амбон. На хорах быў арган.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Чавусы
Катэгорыя:Зьнішчаныя касьцёлы Беларусі
Царква Сьвятога Аляксея (Смаляны)

**Царква Сьвятога Аляксея** — помнік гісторыі другой паловы XIX стагодзьдзя (мураўёўка) у Смалянах. Знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы гістарычнага мястэчка, на вуліцы Слабадзе. Лічыцца прыпісной да Спаскай царквы. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя
Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Смалянах збудавалі ў 1864 годзе.

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Мае 4-часткавую кампазыцыю: званіца, трапезная, малітоўная заля, гранёная апсыда. Сылюэт вылучаецца дзьвюма вэртыкальнымі дамінантамі — 2-яруснай 4-граннай шатровай званіцай і сфэрычным купалам на 8-гранным сьветлавым барабане над 4-схільным дахам цэнтральнага кубападобнага аб’ёму. Фасады падзяляюцца высокімі аркавымі аконнымі праёмамі і кутнімі лапаткамі.

У інтэр’ер раскрываецца сьветлавы барабан, падтрыманы чатырма 4-граннымі пілёнамі і перакінутымі празь іх аркамі, скляпеньнямі-ветразямі. Трапезная і прыдзелы перакрываюцца цыліндрычнымі скляпеньнямі на распалубках.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Смаляны
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Сьвятога Аляксея
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Смаляны
Сьпіна

**Сьпі́на** () — тыльная зона чалавечага цела ад крумянак да шыі, процілеглая да грудзей і жывата. Утвараецца хрыбетнікам, заднімі часткамі рэбраў і разьмешчанымі на іх мяккімі тканкамі.

Угары сьпіна сканчаецца плячамі, унізе — тазам. Скура на сьпіне таўшчэйшая і мае менш нэрвовых канчаткаў, чым скура ў будзь-якім іншым месцы тулава. Звычайна на ёй таксама менш валасоў.

Хрыбетнік трымае чалавечае тулава і галаву, цягліцы сьпіны дазваляюць згінацца і рухацца. Празь сьпіну магчыма праслухаць лёгкія, якія прылягаюць да задняй сьценкі грудной клеткі. Ніжэй грудной клеткі знаходзяцца ныркі, лёгка злучаныя з брухавінай.

Катэгорыя:Тулава
Яцкава-Канчане

**Я́цкава-Канча́не** — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавету.

Да 1976 году вёска ўваходзіла ў склад Белакорацкага сельсавету, да 30 кастрычніка 2009 году вёска ўваходзіла ў склад Бабровіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2019 — 8 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Тушканчыкавыя

**Тушканчыкавыя** (Dipodidae) — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 14 сучасныя роды і 38 сучасных відаў. Яны насяляюць пустэльныя раёны Паўночнай Афрыкі, крайняга паўднёвага ўсходу Эўропы, Заходняй, Цэнтральнай і Цэнтральна-ўсходняй Азіі.

Маюць вельмі доўгія заднія канечнасьці (па меншай меры ў чатыры разы даўжэйшыя за пярэднія) і рухаюцца альбо скачучы, альбо хадзячы на задніх лапах; вельмі доўгі хвост дапамагае ўраўнаважацца. Часта наканечнік хвоста чорна-белы. Валасяны полаг мяккі, шаўкавісты і звычайна бледнага колеру.

Гняздуюцца ў складаных норах з бакавымі камэрамі для захоўваньня ежы. Актыўныя ўначы. Сілкуюцца вусякамі, насеньнем і сакавітай расьліннасьцю.

## Сыстэматыка
Сямейства **тушканчыкавыя** (Dipodidae)
* падсямейства Allactaginae
** роды: *Allactaga*, *Allactodipus*, *Orientallactaga*, *Pygeretmus*, *Scarturus*
* падсямейства Cardiocraniinae
** роды: *Cardiocranius*, *Salpingotus*
* падсямейства Dipodinae
** роды: *Dipus*, *Chimaerodipus*, *Eremodipus*, *Jaculus*, *Paradipus*, *Stylodipus*
* падсямейства Euchoreutinae
** род *Euchoreutes*

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў