open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пурытанства

**Пурытанства** — значная групоўка ангельскіх пратэстантаў ў XVI і XVII стагодзьдзях, якія ўключалі ангельскіх кальвіністаў, але не абмяжоўваліся імі. Пурытанства ў гэтым сэнсе было заснавана некаторымі выгнаньнікамі духавенства падчас панаваньня Марыі, неўзабаве пасьля ўзыходжаньня Лізаветы I на ангельскі сталец у 1558 годзе, у якасьці актывістаў руху ў Царкве Ангельшчыны. Пазначэньне «пурытанскі» часьцяком няправільна выкарыстоўваецца, у прыватнасьці, заснаванае на дапушчэньні, што геданізм і пурытанства зьяўляюцца антонімамі. Гістарычна гэтае слова выкарыстоўваецца прыніжальна, каб ахарактарызаваць групу пратэстанцкіх экстрэмістаў, падобных на катараў у Францыі, і ў адпаведнасьці з Томасам Фалерам у сваёй «Царкоўнай гісторыі» адносіцца да 1564 году, калі арцыбіскуп Мэт’ю Паркер упершыню выкарыстаў яго.

Дзейнасьць пурытанаў была строга абмежавана ў Ангельшчыне законамі, якія кантралявалі рэлігійную практыку, але іхныя погляды былі прынятыя суполкамі ў Нідэрляндах, а затым у Новай Ангельшчыне, эвангельскім духавенствам у Ірляндыі, а затым ва Ўэйлзе. З часам погляды пурытанаў былі шырока распаўсюджаны сярод грамадзтва пропаведзямі й як частка сыстэмы адукацыі, у прыватнасьці, празь некаторыя з каледжаў Кембрыдзкага ўнівэрсытэта.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Pupitans
Сабілэ

**Сабілэ** () — места Талсінскага краю ў Латвіі. Плошча 4,34 км². Насельніцтва 1642 чал. (2016).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Сабілэ
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.07.2010

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Сігулда

**Сігулда** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Сігулдзкага краю. Плошча 18,2 км². Насельніцтва 11 619 чалавек (2019 год). Сігулда знаходзіцца за 50 км на паўночны ўсход ад Рыгі. Знаходзіцца ў даліне ракі Гаўя. З-за радовішчаў чырвонага камню Сігулда мае мянушку «Швайцарыі ў Відзэмэ». 

У Сігулдзе кожнае лета праходзіць фэстываль опэры пад адкрытым небам. Фэстываль гораду адзначаецца ў траўні падчас квіценьня вішні. Паміж замкамі Сігулды і Турайды разьмешчаная пячора Гутманя. Гэта самая вялікая пячора ў Прыбалтыцы: вышыня складае 10 м, глыбіня — 19 м, шырыня — 12 м. У пячоры цячэ цалебны ручай.

## Гісторыя
Датай заснаваньня гораду лічыцца 1207 год, калі Ордэнам Мечаносцаў быў заснаваны замак Зэгевольд, або Зы́гвальд ( — «Лес перамогі»). У выніку Лівонскай вайны ў 1561 годзе ўвайшла ў склад будучай Рэчы Паспалітай. У пачатку XVII перайшла да Швэцыі, а ў 1721 годзе трапіла пад уладу Расеі. Падчас савецкай акупацыі была адміністрацыйным цэнтрам раёну.

## Славутасьці
* Сігулдзкі замак
* Сігулдзкі сярэднявечны замак
* Турайдзкі замак
* г.зв. «Швайцарскі дом»
* Пячора Гутманя
* Канатная дарога
* Нацыянальны парк Гаўя (непадалёк ад гораду)

## Галерэя

Turaidafromtower.JPG|Турайдзкі замак
Sigulda_Castle_front.jpg|Новы Сігулдзкі замак з паркам
Sigulda_Totale.jpg|Руіны Сігулдзкага сярэднявечнага замку
Gutmana_Cave-_Sigulda_-_panoramio.jpg|Уваход у пячору Гутманю
Sigulda,_Šveices_māja_2008-10-18.jpg|«Швайцарскі дом»


## Гарады-сябры
* Альтэа, 
* Бад Кёцтынг, 
* Бэляджыё,  
* Бандаран, 
* Гранвіль,  
* Гольстэбра,  

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Сігулды
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Сігулда
Саласьпілс

**Саласьпілс** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Саласьпілскага краю. Плошча 12 км². Насельніцтва 17 621 чал. (2016).

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Саласьпілсу
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Салацгрыва

**Салацгрыва** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Салацгрыўскага краю. Плошча 12,57 км². Насельніцтва 3010 чал. (2016).

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Салацгрывы
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2011

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Саўлкрасты

**Саўлкрасты** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Саўлкрасцкага краю. Плошча 4,8 км². Насельніцтва 3280 чал. (2016).

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Саўлкрастаў
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.07.2010

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Субатэ

**Субатэ** () — места Ілуксцкага краю ў Латвіі. Плошча 5 км². Насельніцтва 684 чал. (2016).

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Субатэ
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.07.2011.

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Броцэнскі край

**Броцэнскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Латвіі, у рэгіёне Курляндыя. Край складаецца з чатырох воласьцяў і гораду Броцэні, які зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 7068 чалавек. Плошча краю займае 498,5 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Раскіданае гняздо (спэктакль, Нацыянальны тэатар імя Янкі Купалы)

**«Раскіданае гняздо»** — спэктаклі, пастаўленыя ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы па аднайменнай п'есе Янкі Купалы. 

## Пастаноўка 1921 году
Прэм'ера «Раскіданага гнязда» ў Беларускім дзяржаўным тэатры адбылася ў Менску ў 14 красавіка 1921 году. Спэктакль быў перанесены заснавальнікам тэатру Ф. Ждановічам зь Першага беларускага таварыства драмы і камэдыі ў сваёй пераважна побытавай трактоўцы.

## Пастаноўка 1972 году
Прэм'ера другой пастаноўкі драмы Я. Купалы ў галоўным тэатры краіны адбылася 25 чэрвеня 1972 году і была прымеркаваная да 90-годзьдзя з дня нараджэньня беларускага літаратурнага клясыка. Пастаноўкай спэктаклю яго рэжысэр Барыс Луцэнка распачаў асабістую распрацоўку купалаўскае тэмы, якую потым працягнуў у 1980-х гг. аднайменнай мастацкай стужкай («Беларусьфільм») і ў 1997 годзе спэктаклям «Раскіданае гняздо» ў Нацыянальным тэатры імя Максіма Горкага.

У спэктакль былі ўведзеныя русалкі і пантамімісты. У тэксьце п'есы былі зробленыя некаторыя скарачэньні, перакампанаваныя асобныя эпізоды. У спэктакль увайшоў шэраг вершаў Я. Купалы, перад пачаткам спэктаклю ў залі гучалі народныя песьні. Пастаноўка вызначался паэтычнасьцю, рамантычнай прыўзьнятасьцю. Спэктакль пакінуў прыкметны сьлед у гісторыі тэатру і паказваўся ў Маскве і іншых гарадох СССР.

### Акторы
*  Павал Кармунін — *Лявон*
*  Стэфанія Станюта — *Марыля*
*  Валянцін Белахвосьцік — *Сымон*
*  Ала Ельяшэвіч, Сьвятлана Некіпелава — *Зоська*
*  Генадзь Гарбук, Аляксандар Падабед — *Незнаёмы*
*  Леанід Рахленка — *Стары*

### Водгукі

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Салдускі край

**Са́лдускі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Латвіі, у рэгіёне Курляндыя. Край складаецца з 15 воласьцяў, і гораду Салдус, які зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 28 705 чалавек. Плошча краю займае 1683,3 км².

## Крыніцы
Ілуксцкі край

**Ілуксцкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Латвіі, у рэгіёне Курляндыя. Край складаецца з 5 воласьцяў, гораду Субатэ і гораду Ілукстэ, які зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 9062 чалавекі. Плошча краю займае 648,4 км².

1 ліпеня 2021 году, пасьля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы, быў створаны Аўгшдаўгаўскі край, які аб'яднаў Дзьвінскі і Ілуксцкі краі.

## Крыніцы
Віесіцкі край

**Віесіцкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Латвіі, у рэгіёне Сэлія. Край складаецца з 3 воласьцяў, і гораду Віесітэ, які зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 4 614 чалавек. Плошча краю займае 650,5 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Добэльскі край

**До́бэльскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Латвіі, у рэгіёне Зэмгалэ. Край складаецца з 10 воласьцяў і гораду Добэле, які зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 24 390 чалавек. Плошча краю займае 889,7 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Рундальскі край

**Рундальскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Латвіі, у Зэмгаліі. Край складаецца з 3 воласьцяў. Вёска Пілсрундале зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 4259 чалавек. Плошча краю займае 231,1 км².
Цыблскі край

**Цыблскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Латвіі, у рэгіёне Латгалія. Край складаецца з 5 воласьцяў. Вёска Блонці зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 3309 чалавек. Плошча краю займае 509,4 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Павал III (папа рымскі)

**Па́вал III** (), сьвецкае імя **Алясандра Фарнэзэ** (; 29 лютага 1468 — 10 лістапада 1549) — папа рымскі з 13 кастрычніка 1534 году па 10 лістапада 1549 году. Наведваў лекцыі гуманіста Пампоніюса Лета. Ва ўзросьце 25 гадоў, ня маючы духоўнага сану, быў прызначаны папам Аляксандрам VI кардыналам і эпіскапам адразу трох дыяцэзіяў. Сваёй кар’ерай ён быў абавязаны сястры, Джуліі Фарнэзэ, якая была палюбоўніцай папы Аляксандра VI. Юліюс II ўзнагародзіў Алясандра чацьвёртым, а Клімэнт VII — пятым эпіскапствам. У 1534 годзе быў абраны папам рымскім.

Кардыналы разьлічвалі, што дасьведчаны ў палітычных справах Фарнэзэ зможа ўмела манэўраваць паміж Францыяй і Габсбургамі. Пачатак ягонага пантыфікату не паказваў на тое, што ён мае намер правесьці рэформу звычаяў папскай курыі.

У першай палове XVI стагодзьдзя папства ў шэрагу заходнеэўрапейскіх дзяржаваў пацярпела шэраг паразаў. Нават у асяродзьдзі італьянскага духавенства, у прыватнасьці ў папскіх колах, заўважалася трывога. У сувязі з ростам лютэранскіх ідэяў у Італіі папа Павал III у 1536 выдаў булу, якая пагражала адлучэньнем ад царквы за ўсялякую апэляцыю да сабора. У 1542 Павал III вырашыў выкарыстаць досьвед гішпанскай інквізыцыі й булай «Licet ab initio» заснаваў у Рыме цэнтральны інквізыцыйны трыбунал з неабмежаванымі правамі.

У 1540 Павал III булай «Regiminis militantis ecclesiae» зацьвердзіў езуіцкі ордэн зь пералікам першых дзесяці ягоных чальцоў-заснавальнікаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Павал III. Catholic Encyclopedia.

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 лютага
Валцкі край

**Валцкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Латвіі, у рэгіёне Відзэмэ. Край складаецца з 5 воласьцяў і гораду Валка, які зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 10 513 чалавек. Плошча краю займае 908 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
590-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 595 да н. э. — Псамэтых II стаў каралём Эгіпту

-001410
1
Басідж

**Басідж** (; даслоўна «збор»; таксама **Басідж-і Мостазафін**, даслоўна «збор прыгнечаных»; поўная назва ва ўрадовых лістах — **Ніроуе Мокавэмат-і Басідж**, даслоўна перакладаецца «збор сілаў супраціву») — іранскае вайсковае паспалітае рушэньне з добраахвотнікаў, заснаванае ў час ісламскага перавароту прыхільнікамі аяталы Рухала Мусаві Хамэйні ў лістападзе 1979 году.

## Герархія
Басідж, падпарадкаваны Старажам ісламскага перавароту, таксама падпарадкаваныя Рахбару аяталу Алі Хамэнэі. Шмат хто за межамі Ірану сьцьвярджае, што Басідж уяўляе сабой адасобленыя адзін ад аднаго аддзелы падпарадкаваныя мясцовым уладам.

Для паспалітага жыхара Ірану Басідж важны крок у кар’ерным росьце. Басідж акрамя дапаможнай ролі пры войску, таксама зьдзяйсьняе дабрачынную дзейнасьць, ажыцьцяўляе верніцкія абрады, пільнуе спраўленьне простымі іранцамі шыіцкіх законаў.

Катэгорыя:Удзельнікі Іранскай рэвалюцыі
Катэгорыя:Іранскія ваенізаваныя арганізацыі
Катэгорыя:Добраахвотніцкія арганізацыі
Катэгорыя:Рэлігійныя ваенізаваныя арганізацыі
Катэгорыя:Правы чалавека ў Іране
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1980 годзе
Катэгорыя:Азіяцкія рушэньні
Катэгорыя:Моладзевыя вайсковыя групоўкі
Катэгорыя:Тэрарыстычныя арганізацыі
Сядзіба Ададурава

**Сядзі́ба Ададу́рава**, **Бе́лая да́ча** — гарадзкая сядзіба, якая месьціцца ў Менску ў мікрараёне Курасоўшчына. Зьяўляецца помнікам архітэктуры сядзібна-паркавай архітэктуры нэаклясыцызму. 

## Гісторыя
Сядзіба была пабудаваная ў другой палове XIX стагодзьдзя начальнікам Лібава-Роменскай чыгункі, інжынэрам Мікалаем Ададуравым. Вакол дачы паступова ўтварылася невялікае селішча — Засьценак Ададурава, у якім напачатку XX стагодзьдзя пражывалі 70 чалавек.

Падчас расейска-японскай вайны  1904—1905 гг. дом Ададурава быў асьвячоны пад шпіталь для хворых і параненых, якія паступалі з поля бою.

Пасьля другой сусьветнай вайны ў сядзібным доме была спартовая база футбольнага клюбу «Дынама». У 1980-я гады дом рэстаўрыраваны паводле праекту Менскіх навукова-рэстаўрацыйных майстэраняў. 

З 1990 году ў будынку знаходзіўся цэнтар беларускага фальклёру. На сёньняшні дзень далейшы лёс будынка ня вырашаны.


Дубова-ліпавы масіў Белай дачы.jpg|Дубова-ліпавы масіў Белай дачы (15 чэрвеня 2021 году)
Дубова-ліпавы масіў Белай дачы-2.jpg|Тамсама


## Літаратура
* Чарняўская Т.І., Етчык Я.Л. Памяць. Мінск, кніга 2 — Мн., Белта, 2002

## Крыніцы й заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Збудаваньні Менску
Мараўскае маркграфства

**Мара́ўскае маркгра́фства** або **Мараўская ма́рка** (, ) — дзяржаўнае ўтварэньне на тэрыторыі сучаснай Маравіі ў 1182—1918 роках. У розны час была дэ-факта незалежнай дзяржавай, у складзе княства Багемія, пазьней у каралеўстве Багемія.

## Мінуўшчына
Маркграфства паўстала з аб’яднаньня трох мараўскіх удзелаў (Брненскае, Зноемскае, Оламаўцкае княствы) з волі імпэратара Фрыдрыха I Барбаросы ў 1182 року. Першым маркграфам стаў Конрад III Ота Зноемскі, будучы чэскі князь Конрад II Ота. Па ягоным узыходзе на праскі сталец пасада маркграфа пэўны час была вакантнай, пакуль у 1197 яе не заняў Уладыслаў Індржых, які саступіў свайму брату Пжэмысьлю Отакару I вярхоўную ўладу ў Празе. Пасьля зьнікненьня дынастыі Пржэмысьлідаў Маравіяй разам з Багеміяй кіравалі прадстаўнікі роду Люксэмбургаў. У часы гусіцкіх войнаў мараўская шляхта захоўвала адданасьць імпэратару Жыгімонту.

У 1469 року Маравію акупавалі войскі вугорскага караля Мацея Корвіна, які заручыўся падтрымкай каталіцкай шляхты супраць Іржы з Падэбрадаў і самаабвясьціўся ў Оламаўцы антыкаралём Багеміі. У 1479 у Оламаўцы было заключанае замірэньне з Уладыславам II, паводле якога Корвін, хоць і пазбаўляўся манаршага тытулу, аднак заставаўся фактычным валадаром мараўскіх земляў.

Пасьля гібелі караля Людовіка II у бітве пад Мохачам 1526 року маркграфства разам зь землямі багемскай кароны адышло ў склад Габсбурскай манархіі. З 1611 пасаду маркграфа аўтаматычна займаў кароль Чэхіі. З пачатку XIX стагодзьдзя Маравія была каронным краем Аўстрыйскай імпэрыі, а з 1867 — цысьлейтанскай Аўстрыі.

У 1918 року па Першай сусьветнай вайне была ўтвораная незалежная Чэхаславаччына.

## Геаграфія
Мараўская марка ляжала на ўсход ад Багеміі і мела ўдвая меншую за яе плошчу. На поўначы па Судэцкіх гарах усутыч да Мараўскай Брамы межавала з княствам Сылезія; на ўсходзе і паўднёвым усходзе па заходніх Карпатах — з сучаснай Славаччынай; на поўдні — з Аўстрыяй па рацэ Дые.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

У сярэдзіне XIV стагодзьдзя сьвяты рымскі імпэратар, кароль Багеміі і маркграф Маравіі Карл IV утварыў падзел на краі:
# *Брненскі*
# *Іглаўскі*
# *Зноемскі*
# *Оламаўцкі*
# *Пржэраўскі*
# *Градзішцкі*

У 1714 року краі, якія фактычна існавалі, былі зацьверджаныя адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай Карла VI.

У 1850—1855 замест іх існавалі два краі (Брненскі і Оламаўцкі) з падзелам на 25 раённых гетманстваў. У 1855—1868 ізноў існавалі 6 краёў і 76 раёнаў. Пазьней краі былі скасаваныя, і Маравія дзялілася толькі на гетманствы.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс валадароў Маравіі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Мінуўшчына Мараўскага маркграфства ў датах
* Маркграфы мараўскія

Катэгорыя:Маравія
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Чэхіі
Катэгорыя:Дзяржавы Сьвятой Рымскай імпэрыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1182 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Літаратурны музэй Максіма Багдановіча

**Літарату́рны музэ́й Максі́ма Багдано́віча** — музэй, прысьвечаны жыцьцю і творчасьці клясыка беларускай літаратуры Максіма Багдановіча, месьціцца ў двухпавярховым будынку №7а па вул. М. Багдановіча ў Траецкім прадмесьці. Недалёка ад гэтага месца знаходзіўся дом (не захаваўся), у якім нарадзіўся клясык беларускі літаратуры Максім Багдановіч.

Пастанова аб стварэньні Літаратурнага музэю Максіма Багдановіча прынятая 19 верасьня 1980 году. Створаны 1 красавіка 1981 году, адкрыты для наведвальнікаў 8 сьнежня 1991 году да 100-годзьдзя з дня нараджэньня Максіма Багдановіча. У доме, які пазбаўлены мэмарыяльнасьці, з дапамогай экспанатаў і мастацкіх прыёмаў, узноўлены непаўторны паэтычны сьвет паэта і яго жыцьцёвы шлях.

Мастацкае афармленьне экспазыцыі стылізаванае пад характэрны для мастацтва канца XIX — пачатку XX стагодзьдзя мадэрн. Яго элемэнты прысутнічаюць у афармленьні столі, экспазыцыйных нішаў, вітражоў, у складаным плястычным малюнку твораў з саломкі.

Кожная зь пяці заляў экспазыцыі адлюстроўвае пэўны пэрыяд жыцьця паэта, так першая экспазыцыйная заля знаёміць з тэмай дзяцінства і раньняй юнацкасьці пісьменьніка, матэрыялы другой залі адлюстроўваюць працэс станаўленьня творчай індывідуальнасьці, трэцяя заля экспазыцыі прысьвечаная тэме росквіту творчага таленту М. Багдановіча, апошняя заля «Мадоны» — адрозьніваецца ад іншых заляў экспазыцыі сваім афармленьнем і ўвядзеньнем адмысловых прыёмаў падачы экспанатаў.

На пачатак 2006 году ў фондах Літаратурнага музэю М. Багдановіча знаходзілася каля 16 946 адзінак захоўваньня музэйных прадметаў асноўнага і навукова-дапаможнага фондаў.

## Літаратура
* Багдановіча Максіма літаратурны музей / / Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Мн., 1993. — Т. 1. — С. 272—273.
* Архіўныя матэрыялы да жыцця і творчасці Максіма Багдановіча / Літ. музей М.Багдановіча; [Рэд. А.Бяляцкі]. — Мн., 1996. Сш. 1. — [129] с.
* Архіўныя матэрыялы да жыцця і творчасці Максіма Багдановіча / Літ. музей М.Багдановіча. — Мн., 1997. Сш. 2. — [139] с.
* Літаратурны музей Максіма Багдановіча — The literature museum of Maksim Bagdanovich / В.Мікута, П.Качаткова, Т.Шубіна. — Мн.: Музей М.Багдановіча, 1996. — [79] с.
* Каханоўскі Г. А. У родным краі / Беларус. добраахвотнае т-ва аховы помнікаў гісторыі і культуры. — Мн.: Полымя, 1983. — [16] с.
* Бяляўская В. Угодкі Максіма Багдановіча / / Звязда. — 1996. — 30 мая.
* Бяляцкі А. З жыцця Максіма Багдановіча / / ЛіМ. — 1997. — 11 крас.
* Бяляцкі А. «Рупіцца аб эстэтыцы, „красе“ таго, што ідзе да людзей…» / / ЛіМ. — 1994. — 9 снеж.
* В венок поэту / / Знамя юности. — 1991. — 10 дек. Жданко В. Музей паэта / / Звязда. — 1991. — 7 снеж.
* Здесь витает дух поэта / / Советская Белоруссия. — 1991. — 10 дек. Качаткова П., Мікута В.
* Вянок экспазіцыі: З вопыту пабудовы Літ. музея М.Багдановіча / / Мастацтва. — 1992. — № 12. — С. 63-67.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка на сайце Museum.by

Катэгорыя:Музэі Менску
Катэгорыя:Максім Багдановіч
Стасевіч

**Стасе́віч** — беларускае прозьвішча; утвораная ад імя *[[Станіслаў|Стась]].*

Вядомыя носьбіты:
* Ігар Стасевіч (нар. 1985) — беларускі футбаліст
* Лявонці Стасевіч (1884—1972) — праваслаўны сьвятар
* Сяргей Стасевіч (нар. 1978) — грэка-каталіцкі сьвятар

## Крыніцы
Ёзэфінізм

**Ёзэфіні́зм** — тэрмін, ужываны для азначэньня ўнутранай палітыкі, ладжанай імпэратарам Сьвятой Рымскай імпэрыі Ёзэфам II у дачыненьні да Рыма-каталіцкай царквы і ейнага ўплыву ў аўстра-вугорскім грамадзтве. Ёзэф II, праводзячы пэўныя рэформы, выдаваў адмысловыя заканадаўчыя акты, якія падпарадкоўвалі Рыма-каталіцкую царкву сьвецкім уладам і вызначалі царкоўную структуру Каталіцкай царквы як адзін з элемэнтаў дзяржавы. Паводле гэтых законаў каталіцкія сьвятары рабіліся дзяржаўнымі службоўцамі і былі абавязаныя цалкам падпарадкоўвацца заканадаўству дзяржавы.

## Глядзіце таксама
* Талеранцыйны патэнт

## Літаратура
* Йозеф Лортц, История Церкви, т. II, изд. Христианская Россия, М., 2000, 

Катэгорыя:Каталіцтва ў Аўстрыі
Катэгорыя:Ёзэф II (імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі)
Катэгорыя:XVIII стагодзьдзе ў Аўстрыі
Катэгорыя:Хрысьціянства ў XVIII стагодзьдзі
Катэгорыя:Гісторыя каталіцтва ў Эўропе
Катэгорыя:Палітычныя ідэалёгіі-эпанімы
Катэгорыя:Асьветніцкі абсалютызм
Сілічы (неадназначнасьць)

Назву **Сілічы** маюць:

* Сілічы — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Сілічы — вёска ў Касьцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласьці
* Сілічы — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці
* Сілічы — горналыжны цэнтар у Лагойскім раёне Менскай вобласьці
Рак скуры

**Рак скуры** — утварэньне ракавай пухліны на скуры.

## Папярэджаньне
Прадухіленьню хваробы спрыяе пазьбяганьне знаходжаньня на сонцы і ў салярыях, нашэньне адзеньня з доўгімі рукавамі, галаўнога ўбору (брыль) і нагавіцаў, нанясеньне ахоўнага крэма ад сонечных апёкаў і ўльтрафіялетавага абпраменьваньня.

## Чыньнікі
Узьнікненьню хваробы спрыяюць сонечныя апёкі, узьдзеяньне вугалю, дзёгцю, смалы, крэазоту, злучэньняў аршэньніку і раду.

## Праявы
Хвароба выяўляецца праз шчыльную шышку, вузельчык і паражэньне на скуры, цёмныя паражэньні на далонях, падэшвах і канцах пальцаў рук і ног, бліскучае, васкавіднае, пэрлямутравае ўшчыльненьне на твары, вушах і шыі, шчыльны чырвоны вузельчык і плоскае паражэньне з паверхняй, якая лупіцца і пакрылася коркай, зьмяненьне радзімкі і раскеліна на скуры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Анкалёгія
580-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 589 да н. э. — Апрыс стаў каралём Эгіпту

-001420
2
Рак ныркі

**Рак ныркі** — утварэньне ракавай пухліны ў нырках. Найчасьцей сустракаецца ў мужчынаў.

## Папярэджаньне
Хвароба прадухіляецца праз ужываньне 1,5 літра вадкасьці ў суткі, гародніны, малака і садавіны, уніканьне паленьня і сьпіртовых напояў, занятасьці ў дубільнай, лакафарбавай і нафтаперапрацоўчай вытворчасьці, ужываньня анальгетыкаў, што зьмяшчаюць анальгін, ацэцілсаліцылавую кісьлю (асьпірын), кадэін і фенацэцін, як і гіпатэнзіўных сродкаў, што зьмяшчаюць рэзэрпін.

## Чыньнікі
Узьнікненьню хваробы найбольш спрыяе паленьне, узьдзеяньне азбэсту, цыклічных вуглевадародаў, нафтапрадуктаў і нітразлучэньняў на дубільнай, лакафарбавай і нафтаперапрацоўчай вытворчасьцях, працяглы прыём анальгетыкаў зь фэнацэцінам і атлусьценьне.

## Праявы
Разьвіцьцё хваробы суправаджаецца зьяўленьнем крыві ў брулях, болю ў жываце і паясьніцы, аб’ёмнага ўтварэньня ў вобласьці жывата. Адзначаецца млявасьць, пахудзеньне, страта апэтыту, павышэньне тэмпэратуры, малакроўе і гіпэртанія, як і дыхавіца, кашаль і боль у касьцях.

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Анкалёгія
Маргарын

**Маргары́н** ( — «пэрлямутар») — эмульсія рапсавага, сланечнікавага і соевага алеяў з уводам вады, жывёльных тлушчаў, тлушчаў рыбы і марскіх сысуноў, як і даданьнем малака і вітамінаў. Прынамсі 20% масы складае тлушч. Да 40% саламаса з гідраванага алея прыпадае на ракатворныя трансізамеры тлустых кісьляў (транс-тлушчы).

## Віды
Паводле кансыстэнцыі падзяляецца на вадкі, мяккі і цьвёрды.

## Крыніцы

Катэгорыя:Намазкі
Катэгорыя:Харчовыя тлушчы
Катэгорыя:Францускія вынаходніцтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1869 годзе
Пурпурнае сэрца

**Пурпурнае сэрца** () — вайсковая ўзнагарода ЗША, якая ўручаецца ўсім амэрыканскім вайскоўцам, якія загінулі або былі параненыя ў выніку дзяньняў праціўніка.

За гады існаваньня ўзнагароды Пурпурнае сэрца было ўручана:
* Першая сусьветная вайна — 320 518
* Другая сусьветная вайна — 1 076 245
* Карэйская вайна — 118 650
* Вайна ў Віетнаме — 351 794
* Вайна ў Пэрсыдзкім заліве — 607
* Вайна ў Аўганістане — 7027 (на 5 чэрвеня 2010)
* Ірацкая вайна — 35 321 (на 5 чэрвеня 2010)
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Узнагароды ЗША
Катэгорыя:Узнагароды, якія зьявіліся ў 1932 годзе
570-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 579 да н. э. — Сэрвіюс Туліюс стаў царом Рыму

-001430
3
Вішанькі

Назву **Вішанькі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Вішанькі — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Вішанькі — вёска ў Ельскім раёне Гомельскай вобласьці
* Вішанькі — вёска ў Касьцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласьці
* Вішанькі — пасёлак у Любанскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Вішанька
Выру (этнас)

**Вы́ру** (, ) — народ у гістарычнай вобласьці Вырумаа ў паўднёва-ўсходняй Эстоніі (сучасныя паветы Пыльва і Выру), якія размаўляюць на вырускім дыялекце.

Колькасьць народу складае каля 75 000 чалавек.

## Глядзіце таксама
* Вырускі інстытут

## Вонкавыя спасылкі

* Эўраменшасьці

Катэгорыя:Народы Эстоніі
Катэгорыя:Фіна-вугорскія народнасьці
Кальяо (горад)

**Калья́о** () — горад у Пэру. Насельніцтва складае 888 798 жыхароў.

Катэгорыя:Гарады Пэру
Хаджат аль іслам

**Хаджат аль іслам** (паходзіць ад  *Худжату ль Іслам*; таксама **Хаджат аль эслам**) — ганаровае званьне, якое даецца сьвятарам у джафарыцкай плыні ісламу. Слова ў перакладзе азначае — «Сьвяты ісламу».

Назву «Худжату ль іслам ва ль Муслімін» («Сьвятыя ісламу й для мусульман») даецца сярэднім па значэньні сьвятарам.

## Навука
Хаўза — месца, дзе вучні запамінаюць ісламскае права — фікх, калам, хадзіт, тафзір, багаслоўе і арабскае пісьмо. Пасьля вывучэньня гэтых прадметаў чалавек можа атрымаць назву «хаджат аль іслам». Потым можа быць названы — мучтахід.

Катэгорыя:Іслам
Выру (неадназначнасьць)

**[[Выру]]** — места ў Эстоніі. Іншыя значэньні:

* Выру — этнічная група ў Эстоніі
* Выру — павет у Эстоніі
* Выруская мова — мова балцка-фінскай галіны фіна-вугорскай моўнай сям’і
* Інстытут выру — урадавая арганізацыя вырускай мовы
Аятала

**Аятала́** ( паходзіць ад  [аят аль ілах] — «Сьцяг Алага») — найвышэйшае духоўнае званьне, якое даецца сьвятарам джафарыцкай плыні ісламу. Тыя, хто мае гэтае званьне, зьяўляюцца знаўцамі ісламскага права, багаслоўя й зьяўляюцца настаўнікамі ў Хазьве — ісламскіх сэмінарыях. Ніжэйшым за аяталу зьяўляюцца хаджат аль іслам.

## Службовая лесьвіца
Назва «Аятала» азначае найвышэйшую духоўную ступень у герархіі шыізму — мучтахіт. Гэтая ступень дае права чалавеку, які зьяўляецца аяталом, настаўнічаць у Хазьве, даваць абавязковыя фэтвы для выкананьня простымі вернікамі. Гэтыя фэтвы занаваны на веданьні запаведаў Алаху. Аятала можа ня толькі выдаваць загады, але й судзіць і караць за не выкананьне Карану. Гэта адрозьнівае Аяталу ад сьвятароў іншых вераў.

## Вялікія аятолы — [[марджа]]
Толькі некалькі з аятолаў атрымалі назву «Вялікі аятала» («Аятола узма»). Гэта адбываецца пры жаданьні вялікай колькасьці вернікаў. Вялікі аятала выдае сваю кнігу, дзе піша свае думкі й дзе можна знайсьці адказы на мноства пытаньняў, якія паўстаюць перад вернікамі ў іх асабістым жыцьці. Кнігі называюць — Рэзала. Гэтыя кнігі зьяўляюцца вольным пераказам кнігі «Аль Урваці Ль Вутка», дзе выказваньні вядомых старажытных сьвятых прыстасоўваюць да сучаснага жыцьця.

Цяпер жыве каля 70 Вялікіх аятолаў. Да іх адносіцца Алі Хамэнэі. Каля 7 вялікіх аятолаў жыве ў Іраку ў месьце Наджаф — важным скапленьні шыізму.

Катэгорыя:Ісламскія дзеячы
Катэгорыя:Шарыят
Катэгорыя:Ісламскія багасловы
Катэгорыя:Хаўза
Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Слуцкае Эвангельле

**Слу́цкае Эва́нгельле** — уласнаручна перапісанае ў 1580—1582 гадах на царкоўнаславянскай мове слуцкім князем Юрыем Юр’евічам Алелькавічам Дабравесьце. Рукапіс зьмяшчаецца на 263 старонках у 2 калёнкі па 20 радкоў карычневым чарнілам з выкарыстаньнем  і золата. Застаўкі і многія літары ўпрыгожаныя геамэтрычным і расьлінным арнамэнтам. У 2009 г. выйшла факсімільнае выданьне рукапіса накладам 500 асобнікаў.

## Месцазнаходжаньне
У 1582 годзе князь перадаў свой рукапіс разам з настаяцельскім посахам і срэбраным пацірам слуцкаму Сьвята-Троіцкаму манастыру, дзе той знаходзіўся ў рызьніцы да 1920-х гадоў. Калі манастыр зачынілі, рукапіс перадалі на захаваньне ў Слуцкі краязнаўчы музэй. Затым рукапіс перавезьлі дзяржаўны музэй у Менск, у 1929 г. яго перадалі ў Магілёўскі дзяржаўны музэй. У пачатку Нямецка-савецкай вайны ён зьнік з браняванага пакоя музэю разам з Крыжам Эўфрасіньні Полацкай. 12 чэрвеня 2003 г. экзарх Беларусі Філарэт абвясьціў, што менская прыхаджанка перадала атрыманы ў спадчыну рукапіс сьвятару за адпяваньне сваяка. Цяпер кніжны помнік захоўваецца ў дамавым храме ў гонар Сабора беларускіх сьвятых.

У 2008 годзе па выніках праведзенага на працягу некалькіх год навуковага дасьледаваньня Нацыянальная бібліятэка Беларусі выпусьціла электроннае выданьне, якое ўключала лічбавую копію і ўзноўлены тэкст рукапісу, а таксама матэрыялы гістарычнага, кодэка-палеаграфічнага і лінгвістычнага аналізу Слуцкага Эвангельля. У 2009 годзе Беларускі экзархат пры ўдзеле Нацыянальнай бібліятэкі выдаў названыя матэрыялы ў выглядзе факсымільнага выданьня.



## Крыніцы

Катэгорыя:Рукапісы Эвангельляў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1582 годзе
Катэгорыя:Беларускае мастацтва
Катэгорыя:Слуцак
Катэгорыя:Алелькавічы
Катэгорыя:Праваслаўе на Беларусі
Катэгорыя:Хрысьціянства ў XVI стагодзьдзі
Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Стараславянская мова
Юры Юр’евіч Алелькавіч

**Юры Юр’евіч Алелькавіч** (1531—1578) — слуцкі князь і палкаводзец Вялікага Княства Літоўскага.

Сябра Рады Вялікага Княства Літоўскага (1542—1569).

## Жыцьцяпіс
Як старэйшы сын Юрыя Сямёнавіча Алелькавіча стаў слуцкім князем. Таксама яму належалі маёнткі Ванева ў Падляскім ваяводзтве Вялікага Княства Літоўскага, Весічы ў Гарадзенскім павеце і Тонава ў Менскім павеце ВКЛ. У траўні 1558 году ажаніўся з 14-гадовай Кацярынай Тэнчынскай, якая была дачкой сандамірскага ваяводы Станіслава Тэнчынскага. Атрымаў у пасаг Сямяцічы і Орлю ў Падляскім ваяводзтве Вялікага Княства Літоўскага, а таксама Батаж і Красьнік у Люблінскім ваяводзтве Польскага каралеўства. Набыў настолькі значнае багацьце, што пазычаў вялікаму князю літоўскаму Жыгімонту Аўгусту пад заклад буйных зямельных уладаньняў. У 1559 годзе пазычыў 7000 копаў літоўскіх грошай пад заклад Пінскага княства. У 1561 годзе ўзяў Бабруйскае староства за пазыку ў 12 000 копаў літоўскіх грошай. У 1564 і 1567 гадох браў удзел у Інфлянцкай вайне на чале ўласнага атраду з 4000 ваяроў. У 1560-я гады даў прытулак маскоўскаму вальнадумцу Арцемію і ягоным вучням.

У Маладэчне ў складзе 18 паноў Рады Вялікага Княства Літоўскага, якія склалі адказ падканцлеру вялікаму кароннаму Пятру Мішкоўскаму наконт уніі з Польскім каралеўствам. Пасьля Люблінскай уніі 1569 году страціў месца ў Радзе Вялікага Княства Літоўскага, якое займалі слуцкія князі. Меў пры двары бібліятэку, якой у 1576—1578 гадох карыстаўся гісторык Мацей Стрыйкоўскі для напісаньня «Хронікі польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсёй Русі».

Пахаваны ў Кіева-Пячэрскай лаўры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Катэгорыя:Алелькавічы
Катэгорыя:Слуцкія князі
Катэгорыя:Удзельнікі Інфлянцкай вайны (бок Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага)
Катэгорыя:Памерлі ў Слуцку
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кіеве
560-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 8 красавіка 563 да н. э.: Сыдхартха Гаўтама, індыйскі прынц, пасьля пераўвасабленьня Буда

-001440
4
Мэшхэд

**Мэшхэд** () — другое места ў Іране пасьля Тэгерану паводле колькасьці насельніцтва. Яно знаходзіцца на ўсход за 850 кілямэтраў ад сталіцы Ірану места Тэгеран у цэнтры астану Харасан Рэзаві. Мэшхэд знаходзіцца блізка ад мяжы з Аўганістанам і Туркмэністанам. Мэшхэд мае мэтро й лётнішча.

## Насельніцтва
Мэшхэт мае 2 772 287 насельнікаў (зьвесткі 2011 году). Мэшхэд — сталіца аднайменнага шаграстану й бакшу. Само места дзеліцца на 13 праўных частак. Каля 95 % насельніцтва — пэрсы. Астатнія гэта як правіла туркмэны, аўганцы й курды. Штогод каля 20 000 000 чалавек прыяжджае ў места ў якасьці паломнікаў.

## Здымкі Мэшхэду

PromaSC.jpg|Сучасная крама ў Мэшхэдзе
SaffMHD.jpg|Мэшхэд — важны асяродак гандлю ў Іране
Shandiz.jpg|Дробязі, якія прадаюцца ў Мэшхэдзе
IranianHandicrafts.JPG|Дробязі, якія прадаюцца ў Мэшхэдзе
Ferdowsi_tomb_01.jpg|Магіла Фэрдоўсі
Tomb of Ferdowsi - Front facade.jpg|Пярэдняя сьцяна магілы Фэрдоўсі
Haruniyeh.JPG|Дом Харуні
Malekshouse.jpg|Дом Малека
Stmesropchurch.jpg|Армянская царква ў Мэшхэдзе
TousMuseum2.jpg|Музэй збаноў
Homa_mashhad_2.jpg|Гасьцініца Гома
Mashhadcountryside.jpg|Ваколіца Мэшхэду


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Ірану
Тэбрыз

**Тэбры́з** (, ) — места з насельніцтвам 1,4 мільёна чалавек, якое знаходзіцца на паўночным захадзе Ірану. Паводле колькасьці насельніцтва Тэбрыз чацьверты ў Іране. Каля места знаходзіцца возера Урмія. Тэбрыз сталіца астану Ўсходні Азэрбайджан. У месьце пражываюць азэрбайджанцы (большасьць у месьце), таксама жывуць яшчэ пэрсы, туркі, курды, армяне й іншыя. Насельніцтва валодае пэрсыдзкай і азэрбайджанскай мовамі.
Крупня

Назву **Крупня** маюць:

* Крупня — рака ў Клімавіцкім і Касьцюковіцкім раёнах Магілёўскай вобласьці, левы прыток ракі Жадунька, басэйн Дняпра
* Крупня — вёска ў Касьцюковіцкім раёне Магілёўскай вобласьці
* Крупня — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці
Наджаф

**Наджаф** () — места на поўдні Іраку, якое знаходзіцца за 160 км на поўдзень ад места Багдад. Насельніцтва складае каля 900 600 чалавек (зьвесткі на 2008 год). Места разьмешчана на правым беразе ракі Эўфрат. Важны асяродак перавозак з Іраку ў Саудаўскую Арабію. Найбуйнейшы асяродак шыізму ў сьвеце. Месца для паломніцтва ўсіх шыітаў сьвету. Тут знаходзіцца магіла імама Алі, зяця Мухамада.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 791 годзе
Катэгорыя:Гарады Іраку
Катэгорыя:Сьвятыя месцы
Атака Менск

«**Атака**» — былы беларускі футбольны клюб зь Менску. У 1995—1997 гадах клюб выступаў у вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі па футболе.

## Гісторыя
Клюб быў заснаваны ў 1986 годзе пад назвай «Атака-407». З 1992 году выступаў у другой лізе чэмпіянату Беларусі. У 1993 годзе перайменаваны ў «Атаку-Аўру». У сэзоне 1994—1995 гадоў клюб заняў другое месца ў першай лізе і выйшаў у вышэйшую лігу, дзе правёў тры сэзоны. Найлепшае дасягненьне ў вышэйшай лізе — 4 месца (1995). У 1997 годзе каманда мела назву «Атака» і пасьля сэзону была расфармаваная. Яшчэ адзін сэзон праіснавала каманда дублёраў пад назвай «Атака-Спорт».

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка каманды ў эўракубках

Катэгорыя:Спорт у Менску
550-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 559 да н. э. — Кір II стаў каралём Пэрсіі

-001450
5
Цяжкі форвард

**Цяжкі форвард** () ці **чацьвёрты нумар** — пазыцыя гульца ў баскетбольнай камандзе.

Галоўнаю мэтаю 4-га нумару зьяўляецца падбор мяча падчас нападу і абароны. Таму магутныя форварды павінны быць трывалымі і моцнымі фізычна. Сярэдні рост іх каля 200—210 см. Гульцы гэтага тыпу лёгка закідаюць мяч у кошык, але робяць яны гэта ня так, як менш высокія гульцы накшталт атакуючыя абаронцы.

Зь цягам часу стыль гульні на пазыцыі цяжкага форварда зьмяняўся, і можна сустрэць гульцоў якія набіраюць па 20—25 ачкоў за матч, і яшчэ пасьпяваюць гуляць у абароне: (Кевін Гарнэт, Тым Данкан, Дырк Навіцкі), але і такіх, што цалкам займаюцца абаронаю і мала калі скончваюць атакі каманды: (Дэніс Родман, Бэн Ўолес).

Сярод сучасных гульцоў НБА можна адзначыць наступных:
*  Кевін Гарнэт — *(#5 [[Бостан Сэлтыкс]])*
*  Тым Данкан — *(#21 [[Сан-Антоніё Спэрз]])*
*  Дырк Навіцкі — *(#41 [[Далас Мэвэрыкс]])*
*  Блэйк Грыфін — *(#32 [[Лос-Анджэлес Кліпэрз]])*
*  Сэрж Ібака — *(#9 [[Аклагома-Сіці Тандэр]])*
*  Крыс Бош — *(#1 [[Маямі Гіт]])*
*  Кевін Лаў — *(#42 [[Мінэсота Тымбэрўулвз]])*
*  Амарэ Стадэмайр — *(#1 [[Нью-Ёрк Нікс]])*
*  Ламар Одам — *(#7 [[Лос-Анджэлес Кліпэрз]])*
*  Антуан Джэймісан — *(#4 [[Лос-Анджэлес Лэйкерз]])*
*  Пол Мілсэп — *(#24 [[Юта Джаз]])*

## Крыніцы

Катэгорыя:Пазыцыі ў баскетболе
TVP Polonia

**ПТБ-Палёнія** () — польскае тэлебачаньне. Галоўны ўласьнік — польская дзяржава. Вяшчае на ўсю Польшчу і па-за яе межамі. Усе перадачы на польскае мове. Вяшчае мастацкія карціны, забавы, навіны. Тэлебачаньне было створанае для перадач па-за межамі Польшчы, для палякаў меншасьцяў. Асноўнае вяшчаньне вядзецца ў наступных краінах:
* Летува
* ЗША

## Даходы
ПТБ-Палёнія мае грашовую падтрымку ад польскае дзяржавы. Асаблівасьць ПТБ-Палёнія — адсутнасьць платнае рэклямы, бо аснова даходаў грошы са скарбу краіны.

## Глядзіце таксама
* Старонка ў сеціве.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ПТБ старонка ў сеціве
* TVP Polonia at LyngSat Address

Катэгорыя:Тэлебачаньне польскай мовай
Катэгорыя:Дзяржаўныя каналы ў Польшчы
Вязавец

Назву **Вязавец** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Магілёўская вобласьць:
** Вязавец — вёска ў Касьцюковіцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Вязавец — адна з назваў вёскі Вязаўца (Вялейскі раён)
** Вязавец — вёска ў Маладэчанскім раёне
** Вязавец — вёска ў Стаўпецкім раёне

## Глядзіце таксама
* Вяз
* Вязавая
* Вязавіца
* Вязанка
* Вязань
* Вязаў
* Вязаўка
* Вязаўкі
* Вязаўніца
* Вязаўцы
* Вязаўшчына
* Вязкі
* Вязовец
* Вязок
* Вязынка
* Вязынь
* Вязычын
* Вязычыно
* Вязычынь
* Вязьзе
* Завязьзе
Барэліёз

**Барэліёз** (*хвароба [[Лайм (Канэктыкут)|Лайма]]*) — заражэньне бактэрыямі роду барэлія праз укуз кляшча. У Беларусі хваробу ўпершыню выявілі ў 1993 годзе. У 2010 г. узбуджальнік хваробы выявілі на 92% земляў Беларусі.

## Папярэджаньне
Хвароба прадухіляецца праз нашэньне ў лесе кашулі з доўгімі і замацаванымі ў запясьці гумкай рукавамі, запраўленьне кашулі ў нагавіцы, канцы апошніх — у шкарпэткі і боты, закрыцьцё галавы і шыі хусткай, вакцынацыю.

## Праявы
Пры першай ступені хваробы заўважаюцца ліхаманка, галаўны боль, слабасьць, боль у цягліцах і суставах, тэмпэратура цела да +40 °С, эрытэма (перамяшчальнае кольцападобнае пачырваненьне). На другой ступені абмяжоўваецца рухомасьць. На трэцяй парушаецца сон.

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Інфэкцыйныя захворваньні
Варшаўская канфэдэрацыя

**Варшаўская канфэдэрацыя**, ***Варшаўская канфэрэнцыя*** — акт стварэньня канфэдэрацыі 28 студзеня 1573 году на першым канвакацыйным сойме ў Варшаве. Канфэдэрацыя тычылася забесьпячэньня свабоды вызнаньня і вызначыла асновы рэлігійнай памяркоўнасьці шляхты і вольных людзей у  Польскім каралеўстве і Вялікім Княстве Літоўскім. Лічыцца пачаткам узаконенай рэлігійнай свабоды ў Рэчы Паспалітай.

## Падпісаньне
У канфэдэрацыі ўзялі ўдзел прадстаўнікі Вялікай і Малой Польшчы, Вялікага Княства Літоўскага, Кіева, Валыні, Падляшша, земляў Рускай, Прускай, Паморскай, Жамойцкай, Ліфляндзкай і кароннага места.
 
Варшаўская канфэдэрацыя мела на мэце пераадолець праблемы, якія паўсталі па заключэньні Люблінскай уніі, паводле якой стваралася новая дзяржава — Рэч Паспалітая, якая мела адзінага караля, сойм, грошы, падаткі і адзіную зьнешнюю палітыку, але ня мела агульнай царквы, шмат сэнатараў перайшлі ў пратэстантызм, але ня мелі гарантыяў свайго статусу. Пасьля Барталямэеўскай ночы ў Францыі і спаленьня кракаўскага сабору ў 1572 годзе існавала пагроза новых рэлігійных пагромаў, прычым ня толькі каталіцкіх, але пратэстанцкіх і праваслаўных (разнаверцаў).

Варшаўская канфэдэрацыя адыграла актыўную ролю ў абароне рэлігійных свабодаў у Рэчы Паспалітай, яе ўдзельнікі абавязаліся быць узаемна талерантнымі, захоўваць гэтую талерантнасьць у наступных пакаленьнях, быць салідарнымі ў барацьбе за свабоду веры пры любым урадзе, які перасьледваў бы любую канфэсію. Каталіцкія біскупы не падпісаліся пад артыкуламі Варшаўскай канфэдэрацыі, заявіўшы, што яна «абражае веліч Бога, разбурае асновы польскай дзяржаўнасьці, бо абвяшчае свабоду ўсім іншаверцам, магамэтанам, юдэям (жыдам), пратэстантам і іншым схізматыкам».
 
У 2003 годзе тэкст канфэдэрацыі быў унесены ў сьпіс Памяць сьвету ЮНЭСКО.

## Значэньне
Важная падзея ў гісторыі Польшчы і Вялікага Княства Літоўскага. Акт варшаўскай канфэрэнцыі зьяўляецца першым падобным дакумэнтам у Эўропе. Хоць пастанова і не прадухіліла ўсіх канфліктаў на аснове рэлігіі, але зрабіла дзяржаву больш бясьпечным і больш талерантным месцам, чымся вялікая частка Эўропы, асабліва ў час Трыццацігадовай вайны.

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэлігійнае права
Катэгорыя:Падзеі 1573 году
Катэгорыя:Гісторыя Варшавы
Катэгорыя:Сьпіс «Памяці сьвету»
Катэгорыя:Рэлігія ў Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Рэфармацыя
Варшаўская канфэдэрацыя (неадназначнасьць)

**Варшаўская канфэдэрацыя**:
* Варшаўская канфэдэрацыя 1573 року
* Варшаўская канфэдэрацыя 1704 року
Варшаўская канфэдэрацыя (1704)

**Варша́ўская канфэдэра́цыя** — канфэдэрацыя Рэчы Паспалітай, створаная 16 лютага 1704 року пры падтрымцы Швэцыі супернікамі Аўгуста ІІ Фрыдрыха і ягонай прамаскоўскай палітыкі падчас Вялікай Паўночнай вайны.

Канфэдэрацыя паўстала з ранейшай . Канфэдэраты пазбавілі ўлады Аўгуста II і абвясьцілі бескаралеўе. 12 ліпеня 1704 у Варшаве бяз выбараў каралём быў абвешчаны швэдзкі кандыдат — познанскі ваявода Станіслаў Ляшчынскі. Антышвэдзкі лягер у супрацьвагу 20 траўня ўтварыў Сандомірскую канфэдэрацыю.

Аўгуст II з прыхільнікамі зьвярнуліся па дапамогу да Масковіі і 30 жніўня падпісалі Нараўскую дамову, паводле якой Рэч Паспалітая ўступала ў вайну са Швэцыяй на баку Масковіі, а маскоўскія войскі атрымалі права дзейнічаць на тэрыторыі Рэчы Паспалітай супраць швэдаў ды іхніх хаўрусьнікаў. Вайсковае процістаяньне варшаўскіх і сандомірскіх канфэдэратаў працягвалася да восені 1706 року і атрымала назву грамадзянскае вайны.

## Глядзіце таксама
* Бітва пад Калішам
* Альтранштадзкі мір

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Konfederacya Generalna Stanów Koronnych y W. X. Litt: na Ziezdzie Walnym, pod Sandomirzem postanowiona

Катэгорыя:Падзеі 1704 году
Катэгорыя:Гісторыя Варшавы
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Вялікай Паўночнай вайны
Катэгорыя:Польска-швэдзкія стасункі
540-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 546 да н. э. — памёр Анаксымандар, мілецкі натурфілёзаф

-001460
6
Чарга (гульня)

«**Чарга́**» () — настольная гульня, выдадзеная Інстытутам нацыянальнай памяці Польшчы ў 2011—2012 роках у 3 выданьнях польскіх і адной міжнароднай вэрсіі (па-ангельску, польску, нямецку, японску, расейску і гішпанску). Агульны наклад гульні перасягнуў 40 тыс. асобнікаў. У 2012 «Чарга» атрымала званьне «Гульні року» ў Польшчы.

Гульня прызначаная для 2—5 гульцоў (з дадаткам «Аганёк» — да 6) і цягнецца адну гадзіну. Мэтаю гульні ёсьць здабыцьцё вызначанай колькасьці тавараў з крамаў, разьмешчаных на гульнявым полі. На пачатку гульні фішкі (па 5 фішак на кожнага) выстаўляюцца ў чаргу ў крамах. У канцы чаргі становіцца спэкулянт. У пачатку кожнага туру адбываецца «дастаўка», то бок у крамы прыбываюць тавары, вызначаныя карткамі дастаўкі. Па дастаўцы адбываюцца «целарухі чаргі», якія заключаюцца ў перамяшчэньні фішак на дошцы згодна зь інструкцыямі, апісанымі на картках чаргі. Пасьля фішкі «забіраюць» тавары дадому, пасьля чаго вяртаюцца стаяць у чаргу. Пасьля пяці тураў чэргі ствараюцца наноў, а з дошкі прымаюць выкарыстаныя карткі чаргі, якія вяртаюцца гульцам. Перамагае гулец, які сабраў усе віды тавараў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка гульні на бачыне Інстытуту нацыянальнай памяці

Катэгорыя:Гульні на дошцы
Куруцы

**Куруцы** (, , ад лац. слова «crux» — «крыж») — тэрмін, які выкарыстоўваўся для абазначэньня ўдзельнікаў антыгабсбурскіх паўстаньняў у Вугоршчыне ў пэрыяд з 1671 па 1711 рокі, найперш падчас паўстаньня Тэкэлі (1672) і паўстаньня Ракацы (1703—1711). Збольшага куруцамі былі этнічныя вугорцы, дакладней мадзяры і сэкэі, але ўдзельнічалі таксама славакі і русіны.

## Глядзіце таксама
* Лябанцы

Катэгорыя:Каралеўства Вугоршчына
Катэгорыя:Паўстанцы
Паўстаньне Тэкэлі

**Паўста́ньне Тэкэ́лі** — адно з вугорскіх паўстаньняў куруцаў, якое мела месца ў 1678—1686 роках падчас змаганьня вугорцаў з дамінаваньнем Габсбургаў.

## Хада паўстаньня
У 1678 року пачалося антыімпэратарскае паўстаньне, на чале якога стаў Эмэрык Тэкэлі, малады вугорскі шляхціц з Кежмарку. У жніўні 1678 паўстанцы занялі ўсходнюю Славаччыну, перайшлі ў шахтарскі рэгіён і ў Верхнюю Нітру, пасьля чаго была абвешчаная незалежная ад Сяміградзьдзя дзяржава са сталіцай у Кошыцах.

Пад ціскам посьпехаў куруцкага паўстаньня імпэратар Леапольд I склікаў у Шопране сойм (1681), на якім зьмяніў вугорскую канстытуцыю, атрымаўшы яшчэ большую ўладу. Пастановы сойму датычна веравызнаньня не задаволілі Эмэрыка Тэкэлі, які зноў распачаў узброенае змаганьне. У 1682 князь абвясьціў сябе каралём «Верхняй Вугоршчыны» і прызнаў вяршэнства Турэччыны, зь якой склаў хаўрус супраць імпэрыі.

У часе выправы асманаў на Вену Тэкэлі пашырыў свае ўладаньні на ўсходзе амаль на ўсю тэрыторыю сучаснай Славаччыны, аднак параза туркаў пад Венай у 1683 азначала хуткі канец ягонай улады. У 1685 року ў выніку здрады туркі арыштавалі Імрэ Тэкэлі, з-за чаго на бок імпэратара перайшлі 17&nbsp;000 куруцаў. Пасьля вызваленьня князь Тэкэлі ня быў здольны пачаць новае змаганьне, і ўвесь край занялі Габсбургі.

## Глядзіце таксама
* Куруцы

## Літаратура
* Zygmunt Ryniewicz: Leksykon bitew świata, Wyd. Almapress. Warszawa 2004.
* Zbigniew Wójcik, *Historia powszechna XVI—XVII wieku*, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1968, str. 460

Тэкэлі
Катэгорыя:Падзеі 1678 году
Ала (Гомельская вобласьць)

**Ала** — былая вёска Шацілавіцкага раёну Гомельскай вобласьці на аднайменнай рацэ, спаленая нямецкім войскам разам з 1758 жыхарамі (100 мужчынаў, 508 жанчынаў, 200 старых, 950 дзяцей) 14 студзеня 1944 г. у Другую Сусьветную вайну. Да вайны налічвала 34 двары і 168 жыхароў. У лютым 1943 г. у Алу, што знаходзілася ў глухім лесе, перасяліліся жыхары навакольных вёсак. Уратавацца ўдалося 8 жыхарам. Кандрат Зыкун з дачкой і Аляксандар Зыкун схаваліся ў лесе. Вырваліся з агню Андрэй Зыкун, Тарас Колесьнеў, Вольга Курловіч з сынам, Арцём Усьціменка. У 2013 г., праз 69 год пасьля спаленьня, на месцы вёскі паставілі паклонны крыж і помнік. З 2017 году зьбіраюцца грошы каб пабудаваць мэмарыял на месцы вёскі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Шацілавіцкага раёну
Катэгорыя:Зьніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны
Мікалай Раманюк

**Мікала́й Раманю́к** ( 2 чэрвеня 1984 году) — колішні беларускі футбаліст, брамнік.

## Кар’ера
Пачаў кар’еру ў Мазыры, а потым гуляў за рэчыцкі «Ведрыч-97». У 2008 годзе перайшоў у наваполацкі «Нафтан», дзе зь цягам часу стаў асноўным брамнікам. У 2012 годзе добрай гульнёй у сэрыі пэнальці дапамог наваполацкаму клюбу здабыць Кубак Беларусі. У сярэдзіне 2012 году праз траўму не гуляў і саступіў месца асноўнага брамніка Ігару Даўгялу. У сэзоне 2013 году спачатку быў другім брамнікам пасьля Даўгялы, а ў траўні 2013 году заняў месца ў асноўным складзе. У чэрвені 2013 году праз чарговае пашкоджаньне выбыў да верасьня, а пасьля вяртаньня ўжо не зьяўляўся ў асноўным складзе.

У сьнежні 2013 году перайшоў у «Гомель». Пасьля няўдалай гульні Андрэя Клімовіча ў матчы супраць магілёўскага «Дняпра» ў Кубку Беларусі 22 сакавіка 2014 году Раманюк заняў месца асноўнага брамніка ў пачатку чэмпіянату, але пазьней быў выцесьнены Клімовічам. Улетку 2014 году быў выстаўлены «Гомлем» на трансфэр. Гэтак і ня здолеўшы вярнуцца ў склад, у сьнежні 2014 году пакінуў гомельскі клюб па заканчэньні кантракту.

У студзені 2015 году трапіў у склад мазырскай «Славіі», зь якой у сакавіку 2015 году ўзгодніў кантракт. У складзе «Славіі» чаргаваўся ў браме з Уладзімерам Гаевым. У сэзоне 2016 году ўжо па завяршэньні кар’еры Гаева, стаў асноўным брамнікам і капітанам каманды, цалкам адгуляўшы ўсе 30 матчаў чэмпіянату. У студзені 2017 году далучыўся да «Гарадзеі». Пачынаў сэзон 2017 году асноўным брамнікам, а пазьней пачаў чаргавацца ў складзе з Уладзіславам Васілючкам. У першай палове сэзону 2018 году быў асноўным брамнікам каманды, пазьней саступіў месца ў складзе Ігару Даўгялу. У лістападзе 2018 году падоўжыў кантракт з «Гарадзеяй» на сэзон 2019 году. У сэзоне 2019 году выступаў у якасьці другога ці нават трэцяга брамніка, на поле за асноўную каманду не выходзіў. У сьнежні 2019 году па заканчэньні кантракту пакінуў «Гарадзею».

У студзені 2020 году трэнаваўся з «Славіяй» і ў лютым склаў працоўную ўгоду з клюбам. Зьяўляўся на полі нячаста, у сэзоне 2022 году не згуляў аніводнага матчу. У студзені 2023 году завяршыў прафэсійную кар’еру, пасьля чаго адправіўся працаваць сьвідроўнікам у Ямала-Ненецкую аўтаномную акругу.

## Дасягненьні
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2009, 2012

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Гомелю»
* Статыстка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты