Ніл Гілевіч

**Ні́л Гіле́віч** (нар. 30 верасьня 1931, вёска Слабада, Лагойскі раён, Менская вобласьць, Беларусь — пам. 29 сакавіка 2016, Менск) — беларускі паэт і грамадзкі дзяяч, народны паэт Беларусі (1991).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Першыя гады пасьля нямецка-савецкай вайны працаваў паштальёнам у калгасе. У 1951 годзе скончыў Менскае пэдагагічнае вучылішча. Апошні год навучаньня (1955—1956) спалучаў з працай настаўніка ў адной са школаў Менску. У 1956 годзе скончыў філялягічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (спэцыяльнасьць: «*беларуская і расейская мова і літаратура*»), а пасьля асьпірантуру пры ім. Сябра Саюзу пісьменьнікаў БССР з 1954 году. Кандыдат філялягічных навук, прафэсар (у 1963 годзе ў Менску абараніў кандыдацкую дысэртацыю па тэме «*Паэзія „Маладняка“*»). У 1958—1963 гадах працаваў літаратурным кансультантам газэты «Зьвязда». У 1960—1986 — супрацоўнік катэдры беларускае літаратуры БДУ. У 1980—1989 — першы сакратар праўленьня Саюзу пісьменьнікаў БССР. З 1989 — старшыня рэспубліканскага Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны. Галоўны рэдактар газэты-бюлетэня ТБМ «Наша слова». З чэрвеня 1990 — старшыня пастаяннае Камісіі Вярхоўнага Савету БССР па адукацыі, культуры й захаваньні гістарычнае спадчыны. Дэпутат Вярхоўнага Савету БССР (1985—1990). У 1990 годзе быў абраны народным дэпутатам БССР. Сябра Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету БССР.

Як народны дэпутат БССР і Сябра Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету БССР выступаў супраць пляну закону аб дзьвюхмоўі (аб наданьні расейскай мове статусу дзяржаўнай) А. Р. Лукашэнкі (тады яшчэ таксама народнага дэпутата БССР). Удзельнічаў у апазыцыйных мітынгах.

Падчас перадвыбарчай кампаніі 2006 году ўваходзіў у выбарчы штаб Аляксандра Казуліна. У гэтым самым годзе выдавецтва «*Мастацкая літаратура*» адмовіла ў выданьні ягонай кнігі «*Выбранае*».

Памёр 29 сакавіка 2016 году ў Менску. Пахаваны на Кальварыйскіх могілках.

## Узнагароды і ганаровыя званьні
Ордэн *Працоўнага Чырвонага Сьцяга*, ордэн *Сяброўства народаў*, ордэн *Кірыла і Мяфодзія I ступені* (Баўгарыя), ордэн *Югаслаўскай зоркі са стужкай*, мэдаль Францішка Скарыны (1990). У 2006 годзе ўзнагароджаны ордэнам *князя Яраслава Мудрага 2-й ступені* (украінскай дзяржаўнай узнагародай) за «*важкі асабісты ўклад у разьвіцьцё міжнароднага супрацоўніцтва, умацаваньне аўтарытэту й станоўчага іміджу Ўкраіны ў сьвеце, папулярызацыю яе гістарычных і сучасных дасягненьняў*».

Заслужаны дзеяч навукі БССР (1980). Народны паэт Беларусі (1991).

Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Янкі Купалы (1980), Міжнароднай прэміі імя Х. Боцева (1986).

## Творчасьць
Пачаў друкавацца ў 1946 годзе.

**Кнігі паэзіі**: *«Песьня ў дарогу»* (1957), *«Прадвесьне йдзе па зямлі»* (1959), *«Неспакой»* (1961), *«Бальшак»* (1965), *«Перазовы»* (1967), *«Лісьце трыпутніку»* (1968), *«А дзе ж тая крынічанька»* (1972), *«Запаветнае»* (1975), *«Актавы»* (1976), *«Святлынь»* (1984), раман у вершах *«Родныя дзеці»* (1985), *«Повязь»* (1987), *«Як дрэва карэньнем»* (1986), *«Жыта, сосны й валуны»* 1990), *«Талісман»* (1994), *«На высокім алтары»* (1994), *«Вечны матыў»* (1994), *Маладое, бестурботнае, ад рэдактараў свабоднае: Вершаваныя гратэскі, 1950-1951 гг.* (1997), *Лесам песня ішла* (2001), *Паланэз Агінскага* (2002), *«…І плямы на табе няма»* (2003), *«На флейце самоты»* (2004), *Сказ пра залатое пёрка* (2005), *Мой тэстамэнт* (2006), *У ноч на Пакровы* (2008), *Замова ад страху* (2009), *Пацеркі Божай Маці* (2011), *Эпіграмы, 1958―2012* (2014).

**Зборнікі сатыры й гумару:** *«Званковы валет»* (1961), * «Да новых венікаў»* (1963), *«Ці грэх, ці два»* (1970), *«Як я вучыўся жыць»* (1974), *«Русалка на Нарачы»* (1974), *«У добрай згодзе»* (1979), *«Кантора»* (1989), *«Дыялёг на хаду»* (1990), *«Сказ пра Лысую гару»* (2003).

**Зборнікі вершаў і паэм для дзяцей:** *«Сьцяжок на мачце»* (1959), *«Сіні домік, сіні дом»* (1961), *«Зялёны востраў»* (1963), «Дождж-грыбасей» (1966), «Загадкі» (1971), «Калі рана ўстанеш» (1984), *«Добры чалавек»* (1987), *«Мой белы дзень»* (1992), *«Шчасьлівыя хвіліны»* (2001), *Я ― беларус* (2008).

**Літаратуразнаўства й фальклярыстыка:** *«Акрыленая рэвалюцыяй» (Паэзія «Маладняка»)* (1962), *«Наша родная песьня»* (1968), *«З клопатам пра песьні народа»* (1970), *«Паэтыка беларускае народнае лірыкі»* (1975), *«Паэтыка беларускіх загадак»* (1976), *«Верная вялікім запаветам: Сучасная баўгарская паэзыя. 1956—1976»* (1977), *«Вусная народная творчасьць і сучасная лірычная паэзія ўсходніх і паўднёвых славян»* (1978).

**Публіцыстыка:** *«У гэта веру»* (1978), *«Удзячнасьць і абавязак»* (1982), *«Покліч жыцьця й часу»* (1983), *«Годнасьць, сумленнасьць, мужнасьць»* (1988), *«Вяртаньне й працяг»* (1990), *«Выбар»* (1993), *«Як не спыніць узыходу сонца…»* (1993), *Толькі мы самі* (2006), *У віры быцця: Новая кніга эсэістыкі* (2015).

**Фальклёрныя зборнікі:** *«Песьні сямі вёсак»* (1973), *«Песьні народных сьвятаў і абрадаў»* (1974), *«Лірычныя песьні»* (1976), *«Лірыка беларускага вясельля»* (1979), *«Народныя казкі, байкі, апавяданьні й мудраслоўі»* (1983), *«Лесам песьня йшла»* (2001).

**Пераклады:** *з [[баўгарская мова|баўгарскае мовы]]:* аповесьць П. Вежынава *«Сьляды застаюцца»* (1960), раман С.Даскалова *«Свая зямля»* (1961) й яго ж зборнік апавяданьняў *«Любча-безьбілетнік»* (1959), зборнік *«Баўгарскія народныя песьні»* (1961), анталёгія сучаснае паэзіі *«Ад стром балканскіх»* (1965), кніга вершаў для дзяцей *«Чарадзейны ліхтарык»* (1968), анталёгія клясычнае паэзіі *«Хай зорыць дзень!»* (з А. Разанавым, 1973), анталёгія аднаго верша *«Сто гадоў. Сто паэтаў. Сто песень»*. (1978), кніга лірыкі Н.Вапцарава *«Песьня пра чалавека»* (1982), Хр. Радзеўскага *«Цьвіціце, зёлкі, травы, дрэвы»* (1985), Г.Джагарава «Зямля — як чалавечая далонь» (1984), Л.Леўчава *«Мелёдыя для флейты»* (1990). Выйшлі выбраныя старонкі славенскае паэзыі XIX—XX ст. *«Маці мая, Славенія»* (1978), — казкі народаў Югаславіі *«Ці страшны страх»* (1970), зборнік югаслаўскай паэзыі *«Па камянях, як па зорах»* (1980), кніга лірыкі О.Жупанчыча *«У вечным дазоры»* (1985). Пераклаў шматлікія творы Х.Боцева, І. Вазава, П.Яварава, Н.Вылчава, А.Германава, І. Давыдкава, Д.Методзіева, А.Стаянава і інш. Перакладаў таксама з расейскай, украінскай, польскай, сэрбскахарвацкай і іншых моваў.

Выйшлі «*Выбраныя творы*» ў двух тамах (1981), зборнік п’ес *«Начлег на бусьлянцы»* (1980), аповесьць *«Перажыўшы вайну»* (1988), *Разумная дзевачка* (2005).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Цытаты Ніла Гілевіча 
* Ніл Гілевіч
* Пераклады паэзіі
* «Між роспаччу і надзеяй» (з часопіса «Дзеяслоў»)
* Вершы Ніла Гілевіча

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагойскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія раманісты
Катэгорыя:Народныя паэты Беларусі
Катэгорыя:Купалазнаўцы
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня
Катэгорыя:Пахаваныя на Кальварыйскіх могілках
Катэгорыя:Ляўрэаты Літаратурнай прэміі імя Якуба Коласа