Першамайск (Мікалаеўская вобласьць)

**Першама́йск** () — места абласнога значэньня ў Мікалаеўскай вобласьці, на сутоках рэчкі Сінюхі і Паўднёвага Бугу. Адміністрацыйны цэнтар Першамайскага раёну.

Знаходзіцца за 180 км ад Мікалаева. Чыгуначная станцыя на ліні Балта — Гайворан.

## Гісторыя
Як сьведчаць розныя гістарычныя крыніцы, у 1420 року каля сучаснага места Першамайску вялікі князь літоўскі Вітаўт збудаваў мураваны аркавы мост і мытню, празь якую праходзіў гандлёвы шлях з Кіеўшчыны і Брацлаўшчыны на Дашаў (Ачакаў) і Качубей (Адэсу).

Асаблівасьць далейшай гісторыі Першамайску крыецца ў тым, што места ўтварылася з трох паселішчаў, якія належылі да трох розных дзяржаваў — Запароскай Сечы (уваходзіла ў склад Царскай Расеі), Турэччыны ды Рэчы Паспалітай. Толькі ў канцы XVIII стагодзьдзя ўсе гэтыя землі зрабіліся тэрыторыяй Расейскай імпэрыі.

Мяжа паміж Запароскай Сеччу й Рэччу Паспалітай праходзіла па рацэ Сінюха. Увясну 1676 року на левым беразе Сінюхі запарозкія казакі абралі месца для ўмацаваньня, якому далі назову Орлік. У 1743 року расейскі ўрад прыняў рашэньне пра перабудову ўмацаваньня ў 6-бастыённую фартэцыю, якую ўмацавалі зброяй ды гарматамі. У 1770 року ўмацаваньне было перайменаванае ў Кацярынеўфорт, у 1772 року — слабаду Орлік залічылі да разраду местаў, у 1781 року паселішча атрымала назву **Альвіёпаль**.

У 1750 року на левым беразе ракі Паўднёвы Буг, дзе праходзіла мяжа паміж Турэччынай ды Сеччу, абшарнік Патоцкі збудаваў карантынную заставу **Багопаль**. У 1762 року казакі й беглыя ўкраінскія прыгонныя на правым беразе Паўднёвага Бугу заснавалі слабаду **Голта** (першая назва цяперашняй часткі Першамайску), якая належыла Турэччыне. Адпаведна паводле Яскай дамовы (1791) Голта была далучана да Расейскай імпэрыі.

Такім чынам былі ўтвораныя тры часткі места — Альвіёпаль, Багопаль ды Голта, якія ў якасьці асобных паселішчаў праіснавалі да 1919 року. Таго ж року на мітынгу 1 траўня было прынятае рашэньне пра аб’яднаньне ўсіх трох частак у адно места, у гонар дня салідарнасьці працоўных яго назвалі Першамайскам.

## Геаграфія
Места Першамайск знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы Мікалаеўскай вобласьці, за 180 км ад Мікалаева, на сутоках рэчак Паўднёвы Буг і Сінюха, у рэгіёне, які разьмяшчаецца на мяжы стэпу ды лесастэпу.

Рэльеф места — гэта хвалістая раўніна, падзеленая далінамі ды ярамі на асобныя вадападзельныя плято. Мясцовасьць рэгіёну мае слабы ўхіл у паўднёва-ўсходнім кірунку. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора 200 м.

Клімат рэгіёну ўмерана-кантынэнтальны. Па колькасьці ападкаў яго можна аднесьці да цёплай умерана-сухой зоны.

Рэгіён у параўнаньні зь іншымі раёнамі Мікалаеўскай вобласьці багаты воднымі рэсурсамі. Па яго тэрыторыі цячэ адна з найбольшых рэчак Украіны — Паўднёвы Буг. Левы прыток Паўднёвага Бугу — Сінюха, левы прыток Сінюхі — Чорны Ташлік і правы прыток Паўднёвага Бугу — рака Кадыма.

Унутраныя воды рэгіёну выкарыстоўваюцца для атрыманьня электраэнэргіі.

## Насельніцтва
* 1939 год — 33 тыс. чал.
* 1959 год — 44 тыс. чал.
* 1970 год — 59 тыс. чал.
* 1974 год — 68,5 тыс. чал.
* 1991 год — 83,8 тыс. чал.

### Адукацыя
* Першамайскі інстытут Адэскага нацыянальнага ўнівэрсытэту ім. І. І. Мечнікава
* Першамайскі політэхнічны інстытут Нацыянальнвга ўнівэрсытэту карабелебудаваньня ім. Адмірала Макарава (першая вышэйшая навучальная ўстанова ў м. Першамайску)
* Першамайскі факультэт Харкаўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту харчаваньня ды гандлю
* Першамайская мэдычная вучэльня

## Эканоміка
У месьце знаходзіцца завод «Фрэгат» — буйное прадпрыемства, якое пачала працаваць у 1969 року і займаецца сельскагаспадарчым машынабудаваньнем, вытворчасьцю абсталяваньня для нафтагазавага комплексу, а таксама выпускам ацынкаваных мэталаканструкцыяў.

«Першамайскдызэльмаш» (да 1993 року — машынабудаўнічы завод імя 25 Кастрычніка) зараз выпускае дызэлі, дызэль-генэратары, газавыя рухавікі й кагенэрацыйныя ўсталёўкі, газавыя пліткі ды іншыя спажывецкія тавары. Прадпрыемтва было заснаванае ў 1875 року.

## Турыстычная інфармацыя
У месьце знаходзіцца філія Цэнтральнага музэю Ўзброеных Сілаў Украіны — Музэй ракетных войскаў стратэгічнага прызначэньня.

## Крыніцы