open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сэратанін

**Сэратанін**, 5-гідраксітрыптамін, 5-НТ — адзін з асноўных нэўрамэдыятараў. Паводле хімічнай будовы сэратанін адносіцца да біягенных амінаў, клясы трыптамінаў.

Катэгорыя:Алькалёіды

Катэгорыя:Трыптаміны
Кена (горад)

**Кена** — адміністрацыйны цэнтар і найбуйнейшы горад мухафазы Кена ў Рэспубліцы Эгіпет. Насельніцтва 206831 жыхар (2006). Разьмешчаны ў даліне ракі Ніл, прыкладна за 70 км на поўнач ад Луксора. У грэка-рымскі пэрыяд горад вядомы як *Каін* або Каінэполіс. Гістарычны горад Дэндэра разьмешчаны на процілеглым баку Ніла.

## Вонкавыя спасылкі
* Фатаграфіі Кены

Катэгорыя:Гарады Эгіпту
Нуклійныя кісьлі

**Нуклі́йныя кі́сьлі** (ад &nbsp;— «ядро»​​)&nbsp;— высокамалекулярныя арганічныя злучэньні, біяпалімэры (полінуклеатыды), утвораныя рэшткамі нуклеатыдаў. Нуклійныя кісьлі ДНК і РНК прысутнічаюць ува ўсіх вузах жывых арганізмаў і выконваюць найважнейшыя функцыі па захоўваньні, перадачы і рэалізацыі спадчыннай інфармацыі.

## Глядзіце таксама
* Дэзоксырыбануклійная кісьля
* Рыбануклійная кісьля

*
Катэгорыя:Біяпалімэры
Рыбануклійныя кісьлі

**Рыбануклійныя кісьлі (РНК)** — нуклійныя кісьлі, палімэры нуклеатыдаў, у склад якіх уваходзіць рэшта артафосфарнай кісьлі, рыбоза (у адрозьненьне ад ДНК, якая зьмяшчае дэзоксырыбозу) і азотавыя асновы — адэнін, цытазын, гуанін і ўрацыл (у адрозьненьне ад ДНК, якая зьмяшчае замест урацыла тымін). Гэтыя малекулы ўтрымліваюцца ўва ўсіх вузах жывых арганізмаў, а таксама ў некаторых вірусах.

## Крыніцы

## Літаратура
*
Амінакісьлі

**Амінакісьлі** (*амінакарбонавыя кісьлі*) — арганічныя злучэньні, у малекуле якіх адначасова ўтрымліваюцца карбаксыльныя і амінныя групы.

Амінакісьлі могуць разглядацца як вытворныя карбонавых кісьляў, у якіх адзін або некалькі атамаў вадароду замененыя на амінныя групы.

## Пералік пратэінагенных амінакісьляў

## Крыніцы
Нараўская (станцыя мэтро)

«**Нараўская**» — станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну. Адкрытая ў 1955 годзе. Разьмешчаная на Кіраўска-Выбарскай лініі, паміж станцымі «Балтыйская» і «Кіраўскі завод».

## Выхад у горад
Выхад у горад на плошчу Стачак.

## Перасадка на грамадзкі транспарт
* Аўтобусы: 2, 6, 35, 35А, 66, 66А, 73.
* Тралейбусы: 20.

## Архітэктура
Нараўская — пілённая станцыя глыбокага залажэньня (глыбіня 52 м).

Катэгорыя:Пецярбурскі мэтрапалітэн
Машчоны

Назву **Машчо́ны** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Машчоны — вёска ў Сеньненскім раёне 
** Машчоны — вёска ва Ўшацкім раёне

### [[Расея]]
* Машчоны — вёска ў Бялёўскім раёне Тульскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Машчоная — вёска ў Ковельскім раёне Валынскай вобласьці
Асуан

**Асуан** (, , ) — горад у Эгіпце, адміністрацыйны цэнтар мугафазы Асуан. У старажытнасьці называўся **Сіенэ** або **Сіена**. Насельніцтва на 2006 год — 266 013 жыхароў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Эгіпту
Машчоная

**Машчоная** — вёска ў Ковельскім раёне Валынскай вобласьці Ўкраіны. Насельніцтва складае 602 чалавека. Заснаваная ў 1543 годзе.

Катэгорыя:Вёскі Ўкраіны
Катэгорыя:Населеныя пункты Валынскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Wilki

**Wilki** (даслоўна — ваўкі) — польскі рок-гурт, ўтвораны ў 1990 годзе ў Варшаве. Гурт была вельмі папулярны ў першай палове 90-х гадоў XX стагодзьдзя. Песьня «*Son of the blue sky*» зь першага альбому «*Wilki*» сталася першай польскай песьняй, якая зьявілася на MTV. Гэты альбом вельмі добра прадаўся. У 1995 годзе ансамбль прыпыніў дзейнасьць.

У 2000 годзе гурт аднавіў творчасьць. Ён даў шмат канцэртаў, у тым ліку быў на падагрэве ў Reamonn. У 2002 годзе ансамбль выдаў першы пасьля васьмі гадоў альбом «*4*». Гурт заставаўся вельмі папулярны, альбом добра прадаваўся, але характар ​​ансамбля зьмяніўся: першы самотнік «*Baśka*», падобны на ўвесь альбом, быў запісаны ў жанры поп-рок. Пасьля гэтага ансамбль выпусьціў з камэрцыйным посьпехам яшчэ два альбомы. Wilki — шматразовы ляўрэат прэміі «Fryderyk».

## Удзельнікі
* Робэрт Гаўлінскі — вакал, рытм-гітара.
* Мікіс Цупас — гітара.
* Мацей Гладыш — гітара.
* Станіслаў Урубель — бас-гітара.
* Анжэй Смолік — клявішныя 
* Губэрт Гасюль — барабаны.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Польскія музычныя гурты
Катэгорыя:Рок
Катэгорыя:Поп-рок
Юры Малышэўскі

**Ю́ры Малышэ́ўскі** ( 10 студзеня 1956, Ніжняудзінск Іркуцкай вобласьці, Расея) — беларускі выціншчык. Народны майстар Рэспублікі Беларусь (1989), сябра Саюзу майстроў народнай творчасьці (з 1997).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў 1956 годзе ў г. Ніжняудзінск Іркуцкай вобласьці (Расея) ў сям’і вайскоўца. Праз тры гады сям’я пераехала ў Ружаны, на радзіму бацькі. Юры Малышэўскі скончыў ружанскую дзесяцігодку (1973), адначасова займаўся ў гуртку пад кіраўніцтвам вядомага цяпер плякатыста і журналіста Ўладзімера Крукоўскага.

Адслужыў у войску (1974—1976), у 1986 скончыў Маскоўскі завочны народны ўнівэрсытэт мастацтваў імя Н. Крупскай (факультэт жывапісу і графікі).

З 1987 працуе ў мастацкай майстэрні аддзелу культуры Пружанскага райвыканкаму. Кіруе дзіцячай студыяй народнай творчасьці па мастацтве выцінанкі і разьбы па дрэве.

## Творчасьць
Натхніў яго на стварэньне выцінанак на пачатку 70-х рокаў XX ст. прыклад мясцовага ксяндза, пробашча касьцёлу Сьв. Тройцы Міхася Варанецкага, які займаўся выразаньнем традыцыйных сурвэтак і карцінак-пано арнамэнтальнага і расьліннага характару. Юры Малышэўскі ў творах адлюстроўвае тры тэмы: жыцьцё лесу і яго насельнікаў, гісторыя роднага мястэчка, дзейнасьць паўстанцаў Кастуся Каліноўскага.

Акрамя выцінанкі, працуе таксама ў жывапісе, графіцы, рэстаўрацыі. Цікавіцца гісторыяй Ружанаў, зьбірае ўсё зьвязанае з родным мястэчкам.

Пэрсанальныя выставы праходзілі ў Менску, Пружанах (музэй «Пружанскі палацык»), Кобрыні, Пінску, Берасьці.

## Прэміі і ўзнагароды
1987 — мэдаль ляўрэата выставы народнае творчасьці на ВДНГ у Маскве.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Алена Зялевіч. Сьвет выцінанкі Юрыя Малышэўскага можна ўбачыць у Палацыку // TUT.BY
* Раіса Зінчук. «Папяровыя шэдэўры» ў «Пружанскім палацыку»
* 

Катэгорыя:Народныя майстры Беларусі
Катэгорыя:Беларускія выціншчыкі
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Беларускія графікі
Катэгорыя:Беларускія рэстаўратары
Катэгорыя:Асобы Ружанаў
Дарога Р83 (Беларусь)

**Даро́га Р83** () — шаша Берасьце — Каменюкі.

Р83
Катэгорыя:Берасьцейскі раён
Р83
Дарога Р7 (Беларусь)

**Даро́га Р7** () — шаша Камянец — Жабінка.

Р7
Р7
Катэгорыя:Жабінкаўскі раён
Дарога Р102 (Беларусь)

Дарога **Р102** () — шаша Высокае — Кобрынь. *Маршрут:* Кобрынь — Тэўлі — Рэчыца — Камянец — Войская — Абяроўшчына — Высокае.

У 2017 годзе рэмонтам дарогі займалася дарожна-эксплюатацыйнае упраўленьне (ДЭУ) № 25. Яны адрэмантавалі 2,55 км дарогі (ад 53,88 да 55,63 і ад 57,3 да 59  км).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* BELNETMON - Net Monitor in Belarus - Нумерация автомобильных дорог РБ 25.12.2005
* 
* 
* 

Р102
Катэгорыя:Дарогі Камянецкага раёну
Раён (Нямеччына)

**Раён** (, у Паўночным Райне-Вэстфаліі і Шлезьвіг-Гальштайне) або **зямельны раён** (, ва ўсіх астатніх землях) у Нямеччыне — адзінка адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу, якая падзяляецца на гміны (). Раён валодае органамі мясцовага самакіраваньня. Вышэйшым органам заканадаўчай улады ў межах дадзенага раёну зьяўляецца абіраны мясцовы сход крайстаг ().


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
Машчоны (Сеньненскі раён)

**Машчоны** — вёска ў Сеньненскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у Ходцаўскі сельсавет. Разьмешчана за 10 км ад раённага цэнтру горада Сянно. Сярэдняя вышыня — 148 м.

## Гісторыя
Першыя згадкі пра вёску датуюцца XVI стагодзьдзем, у пачатку XX стагодзьдзя была цэнтрам Машчонскага праваслаўнага прыходу.

У вёсцы дзейнічае Машчонская дзяржаўная сярэдняя школа зь бібліятэкаю і філія аддзяленьня біятлёну Сеньненскай дзіцяча-моладзевай школы алімпійскага рэзэрву.

## Насельніцтва
* 2010 год — 62 чалавекі
* 1999 год — 79 чалавек

## Апісаньне
### Млын
Напрыканцы ХVІІІ стагодзьдзя Машчоны належалі пану Сандрагайлу, стацкаму саветніку, які і задумаў паставіць у вёсцы млын. Будаўніцтва ажыцьцяўлялася пад кіраваньнем буйнога спэцыяліста архітэктара Шрэдэра з дапамогаю мясцовых сялянаў. Кацёл быў прывезены зь Нямеччыны. Малоць муку млын пачатку ў канцы XIX стагодзьдзя і дзейнічаў, паводле ўспамінаў сялян, да 1940-х гадоў. Збожжа сюды дастаўлялі за 10 км, часам — з раённага цэнтру Сянно. Пры млыне былі піларама і сукнавальная машына.

На прылеглым пагорку калісьці стаяла панская сядзіба, акружаная ліпавым паркам з арабінами з бакоў. Некалькі гектараў займаў сад. Гаспадар меў адрыны, кароўнікі, стайні, кузьню. Па сьмерці пана Сандрыйгайлы, ягоны сын беспасьпяхова прасіў у бальшавіцкага ўраду пакінуць маёмасьць за ім. Пазьней ён узычыў правы на карыстаньне зямлёю ўраду і зьехаў у Віцебск.

Большасьць панскіх пабудоваў да нашых дзён не захавалася, акрамя рэшткаў гаспадарчага млына.

### Брацкая магіла
У баку ад сярэдняй школы знаходзіцца брацкая магіла савецкіх салдат. Тут у ліпені 1944 году загінулі ўсе байцы 919-га сапёрнага палка 251-й стралковай дывізіі. Побач з помнікам героям знаходзіцца колішні склеп пана Сандрыгайла.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ходцаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Сеньненскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Дарога Р16 (Беларусь)

Дарога **Р16** () — шаша Берасьце — Высокае. Працягласьць дарогі — 47 км, пакрыцьцё асфальтабэтоннае. 

## Маршрут
* **[[Берасьцейская вобласьць]]**
** Цюхінічы 
** Малыя Матыкалы
** Вялікія Матыкалы
* **[[Камянецкі раён]]**
**  Высокае  
** Абяроўшчына  
** Ваўковічы
** Пагранічная
**   граніца Рэспублікі Польшча

## Глядзіце таксама
*Аўтамабільныя дарогі Беларусі

## Вонкавыя спасылкі
* Дэпартамэнт БЕЛАЎТАДОР

## Крыніцы

Р16
Мікалаеўскі сельсавет (Камянецкі раён)

**Мікала́еўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці за часам БССР. Цэнтрам сельсавету была вёска Мікалаева. У склад сельсавету уваходзілі 13 паселішчаў (460 двароў, 2206 жыхароў), а плошча яго тэрыторыі складала 45 км².

## Гісторыя
Сельсавет быў утвораны 12 кастрычніка 1940 году неўзабаве пасьля ўваходу тэрыторыі Заходняй Беларусі ў склад БССР і ўтварэньня Берасьцейскай вобласьці, як вынік падпісаньня пакту Молатава — Рыбэнтропа. Скасаваны 16 ліпеня 1954 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Камянецкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1954 годзе
Амонія Нікасія

«**Амо́нія**» () — кіпрскі футбольны клюб з гораду Нікасіі. Заснаваны ў 1948 годзе, клюб далучыўся да Кіпрскай футбольнай асацыяцыі ў 1953 годзе. А 14 чэрвеня 2018 году «Амонія» стала прыватнай кампаніяй, упершыню ў сваёй гісторыі. 21-разовы чэмпіён Кіпру, 16-разовы ўладальнік Кубка Кіпру. Клюб утрымлівае рэкорд, займаючы 1 ці 2 месца запар з 1972 па 1987 гады. У гэты пэрыяд 13 разоў клюб станавіўся чэмпіёнам краіны. З 1980 па 1983 гады «Амонія» чатыры разы запар кожны год здабывала кубак Кіпру. Акрамя футбольнай дружыны, клюб мае таксама прадстаўніцтвы ў баскетболе, валейболе, роварным спорце і футзале. Апошні зь іх ёсьць асабліва пасьпяховым, дамогшыся перамогі ў лізе і кубку тры гады запар з 2011 году.

## Заўзятары

Гістарычна склалася, што «Амонія» адна з самых папулярных камандаў на Кіпры з часу стварэньня клюбу. Дасьледаваньне 2022 году, праведзенае Нікасійскім унівэрсытэтам, выявіла, што «Амонія» ёсьць самай папулярнай камандай на востраве на сёньняшні дзень, то бок каля 30,7% з прыблізна 1500 апытаных людзей завілі аб сваёй прыхільнасьці да клюбу.

«Амонія» трымае рэкорд па колькасьці рэалізаваных білетаў у лізе сярод кіпрскіх камандаў за адзін сэзон. Гэта адбылося ў сэзоне 2009—2010 гадоў, калі было прададзена  квіткой. Клюб таксама ўсталяваў рэкорд на самую высокую сярэднюю наведвальнасьць, калі ў сэзоне 2003—2004 гадоў у сярэднім хатнія матчы наведвалі  аматараў футболу.

Прыхільнікі «Амоніі» вядомыя сваім левымі сацыялістычнымі поглядамі. Многія зь іх заяўлялі, што яны зьвязаныя з Прагрэсіўнай партыяй працоўнага народу. «Амонія» таксама традыцыйна разглядаецца як народны клюб ці клюб кіпрскай працоўнай клясы. Шмат хто з прыхільнікаў «Амоніі» на матчах каманды размахваюць сьцягамі з выявамі Чэ Гевары.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нікасія
Займішча

Назву **Займішча** маюць:

* Займішча — вёска ў Мастоўскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Займішча — вёска ў Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці
* Займішча — вёска ў Круглянскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Займішча — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці
Зорны шлях: Арыгінальны сэрыял

**«Зо́рны шлях»** () — амэрыканскі сэрыял у жанры навуковай фантастыкі, створаны Джынам Родэнбэры, які выходзіў у паказ на тэлесетцы NBC з 8 верасьня 1966 году да 3 чэрвеня 1969 году. У будучыні назьве сэрыялу быў прысвоены рэтронім *Зорны шлях: Арыґінальны сэрыял*, каб ідэнтыфікаваць шоў асобна ад франчайзу. Нягледзячы на тое, што ў будучыні сэрыял стаў культавым, ягоны рэйтынґ быў нізкі ў час дэбютовага паказу, і таму пасьля трох сэзонаў выпуск быў скасаваны.

«Стар Трэк» распавядае пра прыгоды зоркалёта «Энтэрпрайз NCC-1701» і ягонай каманды: капітана Джэймза Тыбэрыюса Кэрка, афіцэра па навуцы містэра Спока, начальніка мэдыцыны Леанарда МакКоя — у 23 стагодзьдзі. Кожная сэрыя пачыналася з пазакадравай прамовы Ўільяма Шэтнэра, у якой гаварылася пра мэты спадарожжаў зоркалёта:
Космас — апошні рубеж. Гэта падарожжы зоркалёта «Энтэрпрайз». Ягоная пяцігадовая місія — дасьледваць новыя дзіўныя сьветы, шукаць новае жыцьці й цывілізацыі, адважна ісьці туды, куды ніколі не ступала нага чалавека.

## Галоўныя пэрсанажы

## Вонкавыя спасылкі
Хірургія

**Хірургі́я** (, ад  — рука і  — дзеяньне, праца) — разьдзел мэдыцыны, які вывучае вострыя і хранічныя захворваньні, якія лечацца пры дапамозе апэратыўнага (хірургічнага) мэтаду.

## Разьдзелы хірургіі
* Нэўрахірургія

## Хірургічныя прылады
* Кюрэтка
* Скальпэль
* Пінцэт
* Тупфэр

## Глядзіце таксама

* Эктамія
* Абсцэс
* Хірургічныя пальчаткі
* Апэндыцыт
Кюрэтка

**Кюрэтка** — хірургічная прылада з рабочым органам у выглядзе вострай або тупой мэталічнай пятлі.
Ужываецца пры выдаленьні адэноідаў і пры гінэкалягічных апэрацыях. Рабочая частка кюрэткі выкананая ў форме лыжачкі альбо колца з вострымі бакамі. З дапамогай кюрэтак выскабліваюць паразную касьцявую тканку і выдаляюць грануляцыі з лунак выдаленых зубоў, парадантальных кішэняў. У гінэкалёгіі ўжываецца для абразіі (выскабліваньня) ўнутранай высьцілкі маткі (эндамэтрыя), выдаленьня паліпаў, для ўзяцьця тканак на аналіз, выдаленьня фрагмэнтаў пляцэнты і г. д..

Катэгорыя:Хірургічныя прылады
Мэдычнае абсталяваньне

**Мэды́чнае абсталява́ньне** — шырокі спэктар вырабаў мэдычнае тэхнікі, прызначаных для забесьпячэньня аптымальных умоваў хворым і мэдычнаму пэрсаналу пры правядзеньні лячэбна-дыягнастычных мерапрыемстваў, а таксама догляду за хворымі.
Хірургічныя пальчаткі

**Хірургі́чныя пальча́ткі** — аднаразовыя пальчаткі, якія зьяўляюцца мэдычнаю прыналежнасьцю для забесьпячэньня бясьпекі пэрсаналу і пацыента. Яны забясьпечваюць санітарыю ў лякарных умовах, абмяжоўваюць ўзьдзеяньне на пацыентаў інфэкцыйных рэчываў. Пальчаткі таксама служаць для абароны мэдычных работнікаў ад захворваньняў у выпадку кантакту з вадкасьцямі арганізма.

Катэгорыя:Мэдычныя прылады
Катэгорыя:Мэдычная гігіена
Катэгорыя:Першая дапамога
Катэгорыя:Пальчаткі
Катэгорыя:Сродкі індывідуальнай абароны
Апэндыцыт

**Апэндыцы́т** (кабылянец; ) — запаленьне чэрвепадобнага адростка сьляпой кішкі (апэндыкса). Адно з найбольш частых, якія патрабуюць хірургічнага лекаваньня, захворваньняў чэраўнай паражніны.

## Чыньнікі
Да разьвіцьця апэндыцыту вядзе зьменлівы расклад харчаваньня, заражэньні, парушэньні кровазабесьпячэньня чэрвепадобнага адростка, запаленьне кішачніка, глісная хвароба.

## Праявы
Нядужасьць выяўляецца праз боль у верхняй палове жывата з наступным перамяшчэньнем управа і ўніз, пачуцьцё цяжару, млоснасьць, павышэньне тэмпэратуры, ваніты, аднаразовае вадкае спаражненьне і зьнікненьне апэтыту. Боль у правым падрабрыньні аддае ў сьпіну і задні праход.

## Крыніцы

Катэгорыя:Неадкладныя станы
Катэгорыя:Агульная хірургія
Катэгорыя:Востры боль
Катэгорыя:Захворваньні апэндыксу
Катэгорыя:Запаленьні
Тэрмахімія

**Тэрмахімія** — разьдзел хіміі, што вывучае цеплавыя эфэкты хімічных рэакцыяў.

Прыклады:

CaO (s) + H2O (l) → T = 298.15 K, P = 101.325 kPa Ca(OH)2 (s) & ΔH = −63.7 kJ / mol of Ca(OH)2

N2 (g) + O2 (g) → T = 298.15 K, P = 101.325 kPa 2 NO (g) & ΔH = +180.8 kJ / 2 mol of NO

Катэгорыя:Фізычная хімія
Уніяцтва

**Унія́цтва**, **Уніяцкія Цэрквы** (ад  — саюз, аб’яднаньне) — хрысьціянскія супольнасьці, якія сфармаваліся ў выніку царкоўнай уніі розных хрысьціянскіх Цэркваў з рыма-каталіцкай на ўмовах прызнаньня першымі вяршэнства папы рымскага і каталіцкай дагматыкі пры захаваньні традыцыяў рэлігійнага культу і выкарыстаньня традыцыйнай сакральнай ці народнай мовы ў богаслужэньні.

Да ўніяцкіх належаць Цэрквы грэцкага (былыя праваслаўныя), армянскага, копцкага (у Эгіпце), мараніцкага (у Лібане і Сырыі) і інш. абрадаў.

У вузкім сэнсе тэрмін ужываецца да каталіцкіх Цэркваў, у якіх богаслужэньне адбываецца па бізантыйскім абрадзе на грэцкай мове:

* Грэцкая каталіцкая царква (заснавана ў 1829)
* Італа-альбанская каталіцкая царква
* Мелькіцкая каталіцкая царква (1726)

У больш шырокім сэнсе — таксама і да іншых Усходніх Каталіцкіх Цэркваў бізантыйскай традыцыі, богаслужэньні ў якіх адбываюцца на іншых мовах:

* Альбанская грэка-каталіцкая царква (1628)
* Баўгарская грэка-каталіцкая царква (1861)
* Беларуская грэка-каталіцкая царква (1596)
* Вугорская грэка-каталіцкая царква (1646)
* Македонская грэка-каталіцкая царква (1918)
* Расейская грэка-каталіцкая царква (1905)
* Румынская грэка-каталіцкая царква (1697)
* Русінская грэка-каталіцкая царква (1646)
* Славацкая грэка-каталіцкая царква (1646)
* Украінская грэка-каталіцкая царква (1596)
* Харвацкая грэка-каталіцкая царква (Крыжэвіцкая япархія) (1611).

У Рэчы Паспалітай уніяцтва ўзьнікла пасьля заключэньня Берасьцейскай царкоўнай уніі (1596). Яшчэ ў 1577 годзе рэктар Полацкага калегіюма Пётар Скарга выдаў кнігу «Аб еднасьці царквы Божай», дзе прапанаваў плян уніі каталіцкай і праваслаўнай Цэркваў. Уніяцкая Царква вызнавала вяршэнства Біскупа Рыму, але захоўвала свае традыцыйныя грэцкія абрады. У 1595 годзе Папа Рымскі Клімэнт ІІ аб’явіў аб заключэньні уніі з Кіеўскай мітраполіяй, а праз год на Берасьцейскім царкоўным саборы яна была ўрачыста абвешчана. Пад канец 18 ст. каля трох чвэрцяў насельніцтва Беларусі былі ўніятамі.

## Глядзіце таксама
* Берасьцейская унія
* Беларуская грэка-каталіцкая царква

## Крыніцы

## Літаратура
* Гісторыя Беларусі. Ад старажытнасці да 21 ст. — Мінск, 2000 г.
* 


Катэгорыя:Усходнія Каталіцкія Цэрквы
Катэгорыя:Царкоўныя уніі
Лінза

**Лінза** (, ад  — сачавіца) — дэталь з аптычна празрыстага аднастайнага матэрыялу, абмежаваная двума паліраванымі пераламляльнымі паверхнямі кручэньня, напрыклад, сфэрычнымі або плоскай і сфэрычнай. У цяперашні час усё часьцей прымяняюцца і «асфэрычныя лінзы», форма паверхні якіх адрозьніваецца ад сфэры. У якасьці матэрыялу лінзаў звычайна выкарыстоўваюцца аптычныя матэрыялы, такія як шкло, аптычнае шкло, аптычна празрыстыя плястмасы і іншыя матэрыялы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Оптыка
Катэгорыя:Фатаграфія
Катэгорыя:Лінзы
Ліманад

**Ліманад** — салодкі безалькагольны напой, часьцей газаваны. Валодае ахаладжальнай уласьцівасьцю. Падрыхтоўваецца выключна з пладоў лімона, ёсьць памылковае меркаваньне, што любы халодны напой ёсьць ліманадам.

У ліманад маглі дадаваць травы і ягады, а таксама рабіць яго бяз цукру. Адпаведна дадатку атрымлівалі: абляпіхавы і агурковы ліманад, базылікавы і імбірны, згушчонкавы і кававы, малінавы і маракуйны, мятны і рамонкавы, а таксама тархун.

## Крыніцы

Катэгорыя:Напоі
Тупфэр

**Тупфэр** — уяўляе сабой стэрыльны зонд-тампон. Складаецца з марлі, ваты або іншага порыстага матэрыялу, актыўна прымяняецца ў хірургіі з мэтай асушэньня апэрацыйнае раны, паражніны, напоўненай фрагмэнтамі, ці тупога расслаіваньня тканак. Дадзены выраб можа таксама выкарыстоўвацца для ўзяцьця пробаў якіх-небудзь біялягічных матэрыялаў і іх наступнага транспартаваньня. У гэтым выпадку тупфэр пакуецца ў прабірку.

## Глядзіце таксама
* Стэтаскоп

Катэгорыя:Хірургічныя прылады
Стрэмсгадсэт Драмэн

«**Стрэмсгадсэт**» () — нарвэскі футбольны клюб з гораду Драмэну. Заснаваны ў 1907 годзе. Двухразовы чэмпіён Нарвэгіі (1970, 2013), пяціразовы ўладальнік Кубка Нарвэгіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Пошасьць

**По́шасьць**, таксама **памо́рак**, радзей — **эпідэ́мія** ( — павальная хвароба, ад *ἐπι* — на, сярод і *δῆμος* — народ) — шырокае распаўсюджаньне якога-колечы інфэкцыйнага захворваньня (чума, воспа, тыф, халера, грып, сьвіны грып і г. д.) на пэўнай тэрыторыі.

У залежнасьці ад шляху перадачы інфэкцыі вылучаюць водныя, харчовыя, кантактна-бытавыя, паветрана-кропельныя й іншыя эпідэміі, паводле пашыранасьці сярод прафэсійных групаў насельніцтва — прамысловыя, сельска-гаспадарчыя й іншыя, паводле асаблівасьцяў дынамікі працэсу — выбухованебясьпечныя (аднамомантнае заражэньне людзей) і вялыя (павольны шлях перадачы інфэкцыі). На разьвіцьцё эпідэміі значна ўплываюць сацыяльна-эканамічныя ўмовы працы й побыту, узровень сацыяльнай культуры насельніцтва, стан імуннай сыстэмы й інш. Эпідэмія, якая ахоплівае вялікую колькасьць краінаў, завецца глябальнай эпідэміяй, або пандэміяй. Часам тэрмінам «эпідэмія» часам абазначаюць масавыя захворваньні неінфэкцыйнымі хваробамі (анкалягічныя захворваньні, алькагалізм).

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Эпідэміялёгія
* Пандэмія
Эпідэміялёгія

**Эпідэміялёгія** (грэц. epi — на; грэц. Demos — народ; грэц. Logos — навука) — агульмэдычная навука, якая вывучае заканамернасьці ўзьнікненьня і распаўсюджваньня захворваньняў рознай этыялёгіі з мэтай распрацоўкі прафіляктычных мерапрыемстваў (прэмарбідная, першасная, другасныя і троесная прафіляктыка). Прадметам вывучэньня эпідэміялёгіі зьяўляецца захворвальнасьць — сукупнасьць выпадкаў хваробы на пэўнай тэрыторыі ў пэўны час сярод пэўнай групы насельніцтва.

## Глядзі таксама
* Пошасьць
Чэхі

**Чэхі** — заходнеславянскі народ, асноўнае насельніцтва Чэхіі. Агульная колькасьць каля 11 млн. Мова — чэская.

Значныя абшчыны чэхаў жывуць у Францыі, Вялікабрытаніі, ЗША, Славаччыне, Харватыі, Аўстрыі і Польшчы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Славяне
Катэгорыя:Этнасы Эўропы
Дарога Р99 (Беларусь)

Дарога **Р99** () — шаша Баранавічы — Горадня. *Маршрут:* Баранавічы — Ваўкавыск — Пагранічны — Горадня / пад’езды да граніцы Рэспублікі Польшча (Брузгі, Бераставіца). *Пакрыцьцё:* асфальт.

Р99
Ігар Сікорскі

**І́гар Іва́навіч Сікорскі** (; 25 траўня 1889, Кіеў, Расейская імпэрыя — 26 кастрычніка 1972, Істан, Канэктыкут, ЗША) — украінскі і амэрыканскі авіяканструктар, навуковец, вынаходнік, філёзаф.

Стваральнік першых у сьвеце: чатырохматорнага самалёта «Расейскі віцязь» (1913 год), пасажырскага самалёта «Ільля Мурамец» (1914 год), трансатлянтычнага гідрапляна, сэрыйнага верталёта аднавінтавой схемы (ЗША, 1942 год).

У 1914 годзе праводзіў палёты самалёта «Ільля Мурамец» зь лідзкага аэрадрому (Віленская губэрня).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеве
Катэгорыя:Памерлі ў ЗША
Дарога

**Дарога** (шлях) — паласа зямлі, прызначаная для руху; шлях зносінаў. У шырэйшым сэнсе — месца, прастора, у якой адбываецца перасоўваньне, маюць месца зносіны.

## Глядзіце таксама
* Гасьцінец
* Аўтамагістраль
* Шаша
* Кулгрында
* Шлях з варагаў у грэкі
Датчане

**Датчане** () — народ Паўночнай Эўропы, асноўнае насельніцтва Даніі, бліжэй за ўсё стаіць да скандынаваў (нарвэжцаў і швэдаў). Мова — дацкая, уваходзіць у германскую групу. Пануючая рэлігія — лютэранства.

Катэгорыя:Этнасы Эўропы
Швэды

**Швэ́ды** () — народ, які размаўляе па-швэдзку, асноўнае насельніцтва Каралеўства Швэцыі. Колькасьць — 8 577 900 чалавек. У самой Швэцыі жыве каля 7 975 000 чал, у Фінляндыі — 290 000 чалавек, у Эстоніі — 300 чалавек. Значная швэдзкая меншасьць жыве ў Гішпаніі (65 000), ЗША (56 000), Нарвэгіі (28 730), Вялікабрытаніі (22 000), Нямеччыне (17 000), Аўстраліі (8170), Канадзе (7000), Аргентыне (800), у іншых краінах — 100 000. Нязначная колькасьць швэдзкіх нашчадкаў пражываюць таксама ў Расеі, ва Ўкраіне, на Беларусі. Паводле перапісу насельніцтва 2009 году ў Беларусі налічвалася 17 швэдаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Дафамін

**Дафамі́н** (*дапамін*, *DA*) — нэўрамэдыятар, а таксама гармон, які выпрацоўвае мазгавое рэчыва наднырачнікаў і іншыя тканкі (напрыклад, ныркі).

Паводле хімічнае структуры дафамін адносіцца да біягенных амінаў, канкрэтна да катэхалямінаў. Дафамін зьяўляецца папярэднікам норадрэналіну (і, адпаведна, адрэналіну) у яго біясынтэзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Schizophrenia Research Forum
* Methylphenidate facilitates learning-induced amygdala plasticity — вынікі дасьледаваньня, зьвязанага з мэханізмамі D1 і D2 — рэцэптараў дафаміна

Катэгорыя:Алькалёіды
Катэгорыя:Гармоны мозгу надныркавіцы
Катэгорыя:Нэўрамэдыятары
Катэгорыя:Катэхаляміны
Нырка

**Нырка** (лац. ren) — парны орган мочавыдзяляльнай сыстэмы ў хрыбетных жывёлаў, у тым ліку чалавека.

## Тапаграфія

У чалавека ныркі разьмешчаныя ў зачэраўнай прасторы з абодвух бакоў ад хрыбетніка на ўзроўні паясьніцы ў праекцыі Th12 — L3 (12-га груднога — 3. паясьнічнага пазванкоў), прычым правая нырка ў норме разьмешчаная крыху ніжэй, бо зьверху яна мяжуе зь печаньню (у дарослага верхні полюс правай ныркі звычайна дасягае ўзроўню 12-га міжрэбер’я, верхні полюс левай — узровень 11-га рэбра).

## Функцыі
* Экскрэторная (выдзяляльная)
* Осмарэгулявальная
* Іёнарэгулявальная
* Інкрэторная (унутрасэкраторная)

## Хваробы
* Мачакаменная хвароба
* Рак ныркі

## Глядзіце таксама
* Нэфралёгія
* Гемадыяліз

Катэгорыя:Анатомія
Катэгорыя:Органы
Зьміцер Новік

**Дзьмі́тры Но́вік** ( 16 верасьня 1981, Баранавічы) — беларускі палітычны актывіст, асуджаны за ўдзел у дэманстрацыі пратэста супраць вынікаў прэзыдэнцкіх выбараў навечар 19 сьнежня 2010 г.

Скончыў школу № 13, потым навучаўся ў Менску ў Акадэміі фізычнай культуры, служыў у войску. Працаваў у ахове: спачатку ахоўнікам у рэстаране, потым — у службе бясьпекі амбасады Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў. Сур’ёзна займаецца спортам.

2 сакавіка 2011 асуджаны Фрунзенскім судом Менску на 3 гады 6 месяцаў зьняволеньня ў калёніі ўзмоцненага рэжыму. Адбываў пакараньне ў Шклоўскай калёніі.

Памілаваны Лукашэнкам 14 верасьня 2011 году, разам з «адзінаццацьцю» іншымі ўдзельнікамі падзеяў на Плошчы, якія не пісалі прашэньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дзьмітрый Новік. Партрэт на фоне кратаў Радыё Свабода, 07.06.2011

Катэгорыя:Фігуранты справы аб масавых беспарадках 19 сьнежня 2010 году
Крывячышчаньне

**Крывячы́шчаньне**, таксама **крывяцэ́джаньне** або **гемадыяліз** (ад &nbsp;— кроў і &nbsp;— «расклад», «аддзяленьне») — мэтад пазанырачнага ачышчэньня крыві пры вострай і хранічнай нырачнай няздатнасьці. У часе крывячышчаньня адбываецца выдаленьне з арганізму таксычных прадуктаў абмену рэчываў, нармалізацыя парушэньняў воднага і электралітнага балянсаў.

Варта адрозьніваць крывячышчаньне (пры якім ачышчэньне крыві ажыцьцяўляецца праз штучную мэмбрану з ужываньнем апарата «штучная нырка») ад пэрытанэальнага чышчаньня (пры якім ачышчэньне крыві ажыцьцяўляецца за кошт зьмены адмысловых рашчынаў у чэраўнай паражніне, а ў якасьці мэмбраны выступае брухавіна пацыента) і кішачнага чышчаньня (прамываньне сьлізьневай абалонкі кішачніка умерана гіпэртанічнымі рошчынамі).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Таксыкалёгія
Катэгорыя:Мэдычныя працэдуры
Джо Ганс

**Джо Ганс** (; 25 лістапада 1874 — 10 жніўня 1910) — амэрыканскі баксэр.

Заснавальнік папулярнага часопіса аб боксе «The Ring» Нэт Флэйшэр паставіў Ганса на першае месца ў сваім рэйтынгу лепшых лёгкавагавікоў ў гісторыі. У 1902 годзе Джо заваяваў тытул чэмпіёна сьвету ў лёгкай вазе, адправіў накаўтам Фрэнка Эрнэ ў 1-м раўндзе. Свой тытул ён страціў у 1908 годзе, прайграўшы накаўтам Оскару Бэтлінг Нэльсану. У 1910 годзе Ганс памёр ад сухотаў.

Джо Ганс быў прыняты ў Міжнародную Залу баксэрскай Славы ў 1990 годзе.

Катэгорыя:Баксэры ЗША
Бокс

**Бокс** (ад , даслоўна скрынка) — кантактны від спорту, адзінаборства, у якім спартсмэны наносяць адзін аднаму ўдары кулакамі ў адмысловых пальчатках. Рэфэры кантралюе бой, які доўжыцца ад 3 да 12 раўндаў. Перамога прысвойваецца ў выпадку, калі супраціўнік зьбіты з ног і ня можа падняцца на працягу дзесяці сэкундаў (накаўт) або калі ён атрымаў траўму, якая не дазваляе працягваць бой (тэхнічны накаўт). Калі пасьля ўстаноўленай колькасьці раўндаў паядынак ня быў спынены, то пераможца вызначаецца ацэнкамі судзьдзяў.

## Выбітныя баксэры
* Махамад Алі
* Мікалай Валуеў
* Джо Ганс
* Джэймз Джэй Джэфрыс
* Віталь Клічко
* Уладзімер Клічко
* Жан-Марк Мармэк
* Майк Тайсан
* Джордж Форман
* Джо Фрэйзэр
* Марвін Гарт
* Дэйвід Гэй

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускае грамадзкае аб’яднаньне прафэсійнага боксу. Зарэгістравана Міністэрствам юстыцыі Рэспублікі Беларусь (24.05.1993). Афіцыйны сайт
* РГА «Беларуская Фэдэрацыя Прафэсійнага Боксу». Заснаваная 14.01.1993
* vRINGe.com — Інтэрнэт-часопіс пра бокс (навіны, відэа і аналітыка)
* Знакамітыя баксэры
Гэльсынгборг (футбольны клюб)

«**Гэльсынгборг**» () — швэдзкі футбольны клюб з гораду Гэльсынгборгу. Заснаваны ў 1907 годзе. Пяціразовы чэмпіён Швэцыі, пяціразовы ўладальнік Кубка Швэцыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гэльсынгборг
Махамад Алі

**Махамад Алі** (; народжаны **Касіюс Маркелус Клэй**, ; (17 студзеня 1942 — 3 чэрвеня 2016, Фінікс, ЗША) — амэрыканскі баксэр. Чэмпіён Алімпійскіх гульняў 1960 году ў паўцяжкай вазе. Шматразовы чэмпіён сьвету сярод прафэсіяналаў (у 1964—1978) у цяжкай вазе. «Рукі працуюць, бачаць вочы. Пырхай як матылёк, джаль як пчала» — гэтая тактычная схема, прыдуманая Алі, была пазьней узятая на ўзбраеньне многімі баксэрамі ва ўсім сьвеце. У 1999 годзе Sports Illustrated і the BBC назвалі Алі «спартоўцам стагодзьдзя».

Катэгорыя:Баксэры ЗША
Катэгорыя:Баксэры ЗША на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Баксэры на летніх Алімпійскіх гульнях 1960 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1960 году
Мікалай Валуеў

**Мікала́й Сярге́евіч Валу́еў** ( 21 жніўня 1973, Ленінград, СССР) — расейскі баксэр-прафэсіянал, які выступае ў супэрцяжкай вагавой катэгорыі.

Чэмпіён Расеі па боксе 1999 году. Чэмпіён сьвету паводле вэрсіі Паназіяцкай баксэрскай асацыяцыі (2000 год), чэмпіён сьвету паводле вэрсіі Сусьветнай баксэрскай асацыяцыі (СБА (WBA) (17 сьнежня 2005 г. — 14 красавіка 2007 і з 27 ліпеня да 7 лістапада 2009 году), часовы чэмпіён сьвету паводле вэрсіі WBA (30 жніўня 2008 — 27 ліпеня 2009).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Расейскія баксэры
Катэгорыя:Баксэры цяжкой вагавой катэгорыі
Катэгорыя:Чэмпіёны Сусьветнай баксэрскай асацыяцыі
Віталь Клічко

**Віта́ль Уладзі́меравіч Клічко́** (,  19 ліпеня 1971, сяло Белаводзк, Кіргіская ССР) — украінскі баксэр-прафэсіянал, які выступае ў цяжкой вагавой катэгорыі, кікбаксэр. Украінскі палітык, грамадзкі дзяяч. Кандыдат філязофскіх навук. Герой Украіны (2006).

Чэмпіён сьвету па боксе сярод прафэсіяналаў паводле вэрсіяў WBO (1999—2000) і WBC (2004—2005, 2008-с.ч.).
Шасьціразовы ўладальнік тытулаў чэмпіёна сьвету па кікбоксінгу паводле вэрсіяў розных арганізацыяў (чатыры разы сярод прафэсіяналаў і двойчы сярод аматараў).
Трохразовы чэмпіён Украіны па боксе сярод аматараў.

Старэйшы брат прафэсійнага баксэра Ўладзімера Клічко, уладальніка тытулаў чэмпіёна сьвету па боксе ў звышцяжкой вазе паводле вэрсіяў IBF і WBO.

У 2014 годзе абраны на пасаду галавы мескай дзяржаўнай адміністрацыі Кіеву.

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія баксэры
Катэгорыя:Баксэры цяжкой вагавой катэгорыі
Катэгорыя:Украінскія палітыкі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 7-га скліканьня
Катэгорыя:Героі Ўкраіны
Катэгорыя:Кандыдаты філязофскіх навук
Катэгорыя:Удзельнікі Аранжавай рэвалюцыі
Уладзімер Клічко

**Уладзімер Уладзімеравіч Клічко** (; , Сяміпалацінск, Казаская ССР) — украінскі баксэр-прафэсіянал, які выступае ў цяжкой вагавой катэгорыі.
Алімпійскі чэмпіён 1996 году ў супэрцяжкай вагавой катэгорыі (звыш 91 кг).
Чэмпіён сьвету па боксе сярод прафэсіяналаў паводле вэрсіяў WBO (2000—2003, 2008-н.в.), IBF (2006-ч.ч.), IBO (2006-с.ч.), IBC (2009-с.ч.).

Малодшы брат прафэсійнага баксэра Віталя Клічко.

Катэгорыя:Баксэры цяжкой вагавой катэгорыі
Катэгорыя:Украінскія баксэры
Джэймз Джэй Джэфрыс

**Джэймз Джэксан Джэфрыс** (; , Кэрал, Агаё, ЗША — , Бэрбанк, Каліфорнія, ЗША) — амэрыканскі баксэр-прафэсіянал, чэмпіён сьвету ў супэрцяжкай вазе.

У 1899 годзе зь яго ўдзелам быў зьняты першы поўнамэтражны нямы фільм — «Матч Джэфрыс-Шарко».

Катэгорыя:Баксэры ЗША
Катэгорыя:Баксэры цяжкой вагавой катэгорыі
Джордж Форман

**Джордж Форман** (; нар. 10 студзеня 1949, Маршал, Тэхас, ЗША) — амэрыканскі баксэр-прафэсіянал, які выступаў у цяжкой вагавой катэгорыі. Алімпійскі чэмпіён 1968 году. Чэмпіён сьвету цяжкой (вэрсія WBC, 1973—1974; вэрсія WBA, 1973—1974 і 1994; вэрсія IBF, 1994—1995) вагавой катэгорыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Баксэры ЗША
Катэгорыя:Баксэры цяжкой вагавой катэгорыі
Марвін Гарт

**Марвін Гарт** (англ.: Marvin Hart, 16 верасьня 1876, Ферн-Крык, Кентукі, ЗША — 17 верасьня 1931) — амэрыканскі баксэр-прафэсіянал, чэмпіён сьвету ў супэрцяжкай вазе.

Катэгорыя:Баксэры ЗША
Катэгорыя:Баксэры цяжкой вагавой катэгорыі
Джо Фрэйзэр

**Джозэф **Джо** Ўільям Фрэйзэр** (англ.: Joseph William "Joe" Frazier;  12 студзеня 1944, Б’юфорт, Паўднёвая Караліна, ЗША — 7 кастрычніка 2011 Філядэльвія Пэнсільванія, ЗША) — таксама вядомы як Чадны Джо (англ.:**Smokin' Joe**), быў амэрыканскім прафісіянальным баксэрам, алімпійскім чэмпіёнам і Абсалютным чэмпіёнам сьвету. Яго прафісійная кар’ера бярэ пачатак у 1965 і скончваецца ў 1976. У 1981 Джо спрабаваў вярнуцца, але пасьля цяжкага паедынку скончыў заняткі боксам канчаткова.

На сваім шляху да чэмпіёнства Фрэйзэр перамог шмат апанэнтаў, у тым ліку Джэры Куарэ, Оскара Бонавэна, Бастэра Матыса, Джымі Эліса — празь перамогу над якім ён атрым тытул Абсалютнага Чэмпіёна Сьвету па боксе. У якасьці чэмпіёна сьвету ён абараняў свой тытул 8 разоў, улічваючы вядомую Бойку стагодьдзя супраць Махамада Алі 8 красавіка 1971 году ў Ковэн Гардэне. Фрэйзэр пермог Алі па ачках, накіраваўшы суперніка ў апошнім 15 раўндзе ў накдаўн.

Праз два гады Фрэйзэр страціў статус Абсалютнага Чэмпіёну Сьвету прайграўшы ў двух раўнадах Джоржу Форману. Форман накіраваў Фрэйзэра ў накдаўн 6 разоў, але кожны раз Чадны Джо ўздымаўся на ногі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Баксэры ЗША
Катэгорыя:Баксэры цяжкой вагавой катэгорыі
Дэйвід Гэй

**Дэйвід Гэй** (; нарадзіўся 13 кастрычніка 1980 году, Лёндан, Ангельшчына, Вялікабрытанія) — брытанскі баксэр-прафэсіянал, які выступае ў 1-й цяжкой вагавой катэгорыі. Чэмпіён сьвету ў 1-й цяжкой (вэрсія WBC, 2007—2008; вэрсія WBA, 2007—2008; вэрсія WBO, 2008) вагавай катэгорыі. А гэтак жа чэмпіён сьвету ў супэрцяжкай вазе паводле вэрсіі WBA (2009—2011).

## Кар’ера
У сьнежні 2002 году Дэйвід выйшаў на бой супраць Тоні Бута, дэбютаваўшы на прафэсійным рынгу. Гэй дамінаваў у 1-м і 2-м раўндах. У перапынку паміж 2-м і 3-м раўндамі кут Бута адмовіўся ад працягу бою. Гэй перамог тэхнічным накаўтам у сваім першым боі.

У студзені 2003 году Гэй сустрэўся з французам Сабэрам Заіра. У канцы 3-га раўнду Гэй правёў правы крос у галаву праціўніка, і той апынуўся ў накдаўне, ледзь ня вылецеўшы за межы рынга. Адразу ж прагучаў гонг. Заіра падняўся на лік 2. У 4-м раўндзе твар француза стаў сыходзіць крывёй, а напачатку 4-га раўнду Гэй правёў некалькі пасьпяховых удараў, і рэфэры спыніў бой. Заіра быў незадаволены гэтым рашэньнем.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Статыстыка на сайце BoxRec

Катэгорыя:Нарадзіліся 13 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1980 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Ангельцы афрыканскага паходжаньня
Катэгорыя:Брытанскія баксэры
Катэгорыя:Баксэры першай цяжкой вагавой катэгорыі
Эктамія

**Эктамія** ( — выразаньне, ўсячэньне) — **рэзэкцыя** ( — ўсячэньне), **эксцызія** ( — выразаньне, высячэньне) або **экстырпацыя** ( — вырываньие з коранем), г.зн., як правіла, поўнае выдаленьне органа або выразна пэўнай анатамічнай часткі цела.

Катэгорыя:Хірургічныя ўмяшаньні
Кемніц

**Ке́мніц** ( , ) — горад у Нямеччыне, у фэдэральнай зямлі Саксонія.

## Паходжаньне назвы
Горад быў названы паводле найменьня невялікай рэчкі Кемніц, прытоку ракі Цьвікаўэр-Мульдэ (*Zwickauer Mulde*). Самое слова «chemnitz» паходзіць з мовы лужыцкіх сэрбаў і азначае «камяністы ручай». У чэскай мове горад вядомы як Saská Kamenice, што перакладаецца як «Саксонскі Камянец».

## Прамысловасьць
У горадзе працаваў машынабудаўнічы завод Гартмана (Sächsische Maschinenfabrik), які выпускаў розныя сэрыі паравозаў, у прыватнасьці XII H2.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Пілётка

**Пілётка** (ад слова «пілёт») — галаўны ўбор у выглядзе пляскатага з бакоў лёгкага капялюшыку.
Пілотка можа быць элемэнтам вайсковага формавага адзеньня (у прыватнасьці, УС СССР), рознай уніформы (да прыкладу, галаўны ўбор піянэраў), або вынаходзтвам дызайнэраў жаночае моды. Вырабляецца звычайна з тканіны.

Мае назву ў Польшчы — furażerka («фуражырка»), у ЗША — garrison cap, у Канадзе — wedge cap, у Ангельшчыне — forage cap.

Катэгорыя:Галаўныя ўборы
Катэгорыя:Вайсковыя капелюшы
Піндар

**Піндар** (522 да н. э., Тэбы — 438 да н. э.) — старажытнагрэцкі паэт.

Быў вядомы як аўтар пераможных гімнаў на гонар атлетаў, якія пасьпяхова выступалі на Алімпійскіх і Дэльфійскіх гульнях. Вершы характарызуюцца як архаічна-кансэрватыўныя і цяжкавагавыя. На знак павагі да паэта, яго дом адзіны быў пакінуты цэлым, калі Аляксандар разбурыў Тэбы.

Сын Дыфанта (або Скапэліна) і Клеодыкі. Існуюць шматлікія скульптурныя выявы, якія атаясамліваюцца зь Піндарам, але дастатковай пэўнасьці ў аніводным выпадку няма.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія паэты
Катэгорыя:Дзевяць лірыкаў
Агародніцкі сельсавет (1940—1962)

**Агаро́дніцкі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Цэнтрам сельсавету была вёска Агароднікі. У пэрыяд 1962—1964 гадоў існаваў пад назвай 1-ы Агародніцкі.

## Гісторыя
Сельсавет быў утвораны 12 кастрычніка 1940 году. На момант утварэньня ў склад сельсавету ўваходзілі 9 паселішчаў (361 двор, 2004 жыхары), на яго тэрыторыі працавалі 4 пачатковыя школы, 7 ветраных млыноў. 17 красавіка 1962 году, калі да Камянецкага раёну быў далучаны Агародніцкі сельсавет скасаванага Высокаўскага раёну, перайменаваны ў 1-ы Агародніцкі сельсавет. 14 красавіка 1964 году сельсавет скасаваны, а яго тэрыторыя далучаная да Дзьмітравіцкага сельсавету.

## Літаратура
*  С. 7, 14.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Камянецкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1964 годзе
Газавы факел

**Газавы факел** — кіраванае альбо аварыйнае спальваньне спадарожнага газу пры здабычы альбо перапрацоўцы нафты на нафтаперапрацоўчых і хімічных заводах. Кіраванае спальваньне газу дазваляе павысіць бясьпечнасьць нафтасховішчаў і трубаправодаў у выпадку незаплянаванага скачку ціску. Каб паменьшыць фармаваньне чорнага дыму ў газавым факеле ў полымя падмешваюць вадзяную пару. Гэтая мера ў нейкай ступені зьніжае забруджваньне атмасфэры, але ўзмацняе шум ад газавага факелу. У атмасфэру пры спальваньні газу выкідваецца вялікая колькасьць парніковых газаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нафтаздабыча
Катэгорыя:Прыродны газ
Тэбы (Эгіпет)

**Тэбы** () — адзін з найбуйнейшых гарадоў, палітычны, рэлігійны і культурны цэнтар Старажытнага Эгіпта.

Вядомы з ІІІ тыс. да н. э. У ХХІІ-ХХ — Х-V ст. да н.э. сталіца Эгіпту, потым рэлігійны цэнтар. Каля 730 да н. э. захоплены царствам Куш, у 663 да н. э. разбураны царом Асырыі Ашурбаніпалам, у 88 да н. э. — Пталямэем IX Сатэрам. Паступова Тэбы ператварыліся ў правінцыйны горад.

3 пач. ХІХ ст. н. э. вядуцца археалягічныя раскопкі, у тым ліку рэстаўрацыйныя работы ў храмах. На тэрыторыі Тэбаў знаходзяцца грандыёзныя храмавыя ансамблі (на ўсходнім беразе Ніла ў Карнаку, Люксоры). На заходнім беразе захаваліся нэкропалі і руіны памінальных храмаў фараонаў. Каля Тэбаў знаходзіцца старажытнаэгіпецкі комплекс Дэйр эль-Бахры.

## Крыніцы

## Літаратура
* Gauthier, Henri. 1925–1931. *Dictionnaire des noms géographiques contenus dans les textes hiéroglyphiques*. Vol. 3 of 7 vols. Cairo: Imprimerie de l’Institut français d’archéologie orientale du Caire. (Reprinted Osnabrück: Otto Zeller Verlag, 1975). 75, 76.
* Polz, Daniel C. 2001. "Thebes". In *The Oxford Encyclopedia of ancient Egypt*, edited by Donald Bruce Redford. Vol. 3 of  3 vols. Oxford, New York, and Cairo: Oxford University Press and The American University in Cairo Press. 384–388.
* Redford, Donald Bruce. 1992. "Thebes". In *The Anchor Bible Dictionary*, edited by David Noel Freedman. Vol. 6 of 6 vols. New York: Doubleday. 442–443. ISBN 0-385-42583-X (6-volume set)
* Strudwick, Nigel C., & Strudwick, Helen, *Thebes in Egypt: A Guide to the Tombs and Temples of Ancient Luxor*. London: British Museum Press, 1999, ISBN 0-8014-3693-1

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытны Эгіпет
Катэгорыя:Старажытныя гарады
Грэта Гарбу

**Грэта Гарбу** (; , Стакгольм — , Нью-Ёрк), народжаная **Грэта Лювіса Густафсан** () — швэдзкая й галівудзкая акторка. Паводле Амэраканскага Інстытуту фільмаў лічыцца пятай найпапулярнейшай акторкай усіх часоў і народаў. 

## Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стакгольме
Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Швэдзкія акторкі
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Акторы нямога кіно
Катэгорыя:Памерлі ад пнэўманіі
Катэгорыя:Галівудзкая алея славы
Катэгорыя:Ляўрэаты ганаровай прэміі «Оскар»
Інгвар Кампрад

**Фэ́адар І́нгвар Ка́мпрад** (; 30 сакавіка 1926, в. П’етэруд, камуна Эльмгульт, лэн Крунубэрг, Швэцыя — 27 студзеня 2018, в. Ліяторп, камуна Эльмгульт) — швэдзкі прадпрымальнік, заснавальнік мэблевага канцэрну IKEA.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў швэдзкай вёсцы П’етэруд (цяпер камуна Эльмгульт). Дзед па мячы быў родам зь Нямеччыны, адкуль перавёз сям’ю. Дзяцінства правёў на хутары Эльмтаруд (камуна Юнгбю, лэн Крунубэрг).

У дзіцячым узросьце пачаў гуртам закупаць запалкі ў сталіцы (Стакгольм) і прыбыткова збываць іх у раздроб з ровара суседзям (парафія ). Пасьля ў продаж пайшлі рыба, калядныя ўпрыгожаньні, насеньне, шарыкавыя асадкі і алоўкі. У падлеткавым узросьце (16—18 гадоў), у 1942—1945 гг., пад уплывам бацькі і бабулі з Судэтаў зьбіраў грошы для  грамадзкага аб’яднаньня , і прыцягваў у яго новых удзельнікаў. Адначасна быў чальцом партыі , якая адмовілася прызнаць ажыцьцяўленьне Халакосту ў Нямеччыне.

За посьпехі ў навучаньні, 17-гадовым юнаком атрымаў ад бацькі ў падарунак грошы. На атрыманую ўзнагароду ў 1943 годзе заснаваў у вёсцы Агунаруд, дзе жыў яго дзядзька Эрнст, прадпрыемства «IKEA» (акронім ад *І*нгвар *К*ампрад, *Э*льмтаруд, *А*гунаруд) для рассылкі замоўленых тавараў поштай.  У 1953 годзе пашырыў дзейнасьць прадпрыемства на вытворчасьць і збыт унівэрсальна-зборнай мэблі. У 1961 годзе перавёў вытворчасьць мэблі ў Польскую Народную Рэспубліку для скарачэньня выдаткаў на заробкі супрацоўнікаў. У 1976 годзе выдаў кнігу «Запавет гандляра мэбляй» (швэдз. En möbelhandlares testamente). Тады ж пераехаў у Швайцарыю (, Лязанская акруга, кантон Во), дзе на 2009 год быў найбагацейшым жыхаром краіны.

У 1982 годзе заснаваў у Нідэрляндах (Лейдэн, правінцыя Паўднёвая Галяндыя) фонд  (; ад *Інг*вар *Ка*мпрад) для кіраваньня праз аднайменны холдынг (Лейдэн) крамамі «ІКЕА». 29 сакавіка 1989 г. заснаваў у Ліхтэнштайне (Вадуц) сямейны фонд  () для кіраваньня «Інтэр ІКЕА» (нід. Inter IKEA; Дэльфт, прав. Паўднёвая Галяндыя), што валодае таварным знакам «ІКЕА». У чэрвені 2013 г. сышоў з кіраўніцтва «ІКЕА», старшынём якога стаў яго малодшы сын Матыяс. Вярнуўся на радзіму ў сакавіку 2014 году. Памёр 27 студзеня 2018 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Запавет гандляра мэбляй

Катэгорыя:Швэдзкія прадпрымальнікі
Катэгорыя:Асобы Ёталянду
Катэгорыя:Мільярдэры
Катэгорыя:Нямецкая дыяспара
Біе

**Біе** () — адна з васемнаццаці правінцыяў Анголы, якая месьціцца ў цэнтры краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Куіта. Плошча — 70 314 км², насельніцтва 1 794 387 (на 2006 год).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Бэнга

**Бэнга** () — адна з васямнаццаці правінцыяў Анголы, якая месьціцца на паўночным захадзе краіны й мае выхад да Атлянтычнага акіяна. Адміністрацыйны цэнтар — Кашыта. Плошча — 33 016 км², насельніцтва 450 000.
Nouvelle Vague

**Nouvelle Vague** *(Нувэль Ваґ)* — францускі музычны калектыў пад кіраўніцтвам Марка Калена і Аліўе Лібо. Назва гурта зьяўляецца гульнёй словаў, якая адлюстроўвае стаўленне калектыву як да стылю боса-нова (партугальскі пераклад назвы, азначае «новая тэндэнцыя»), так і да францускага мастацтва (гаворка ідзе пра новую хвалю ў францускім кіно 1960-х гадоў).

Песьні гурта — гэта кавэр-вэрсіі папулярных панк-рок, постпанк і нью-ўэйв кампазыцый, аранжыраваныя ў стылі боса-нова. Для выкананьня песень запрашаюць розных сьпявачак.
Сьпявачкі, якія супрацоўнічаюць з гуртом (Anaïs Croze, Camille Dalmais, Phoebe Killdeer, Mélanie Pain, Marina Céleste), у цяперашні час вядомыя сваімі сольнымі праектамі, якія фарміруюць новы напрамак у сучаснай францускай музыцы — «Renouveau de la chanson française» («Абнаўленьне францускага шансона»).

## Дыскаграфія
;Альбомы
* *Nouvelle Vague* (2004)
* *Bande à Part* (2006)
* *3* (2009)
* *The Best of* (2010)
* *Couleurs Sur Paris*

;Сынглы
* *Eisbaer* (2006)

;Іншае
* *Late Night Tales: Nouvelle Vague* (2007)
* *Acoustic 05* (2005)
* *Chillout Sessions 9* (2006)
* *Acoustic 07* (2007)

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка
* Nouvelle Vague на MySpace

Катэгорыя:Францускія музычныя гурты
ERepublik

**eRepublik** — вольная шматкарыстальніцкая он-лайн гульня, распрацаваная кампаніяй «еRepublik Labs», запушчаная 21 кастрычніка 2008 году і даступная праз Інтэрнэт. Дзеяньне гульні разгортваецца ў сьвеце, падобным на сапраўдны (так званы Новы Сьвет), дзе гульцы, якіх называюць грамадзянамі, могуць удзельнічаць у нацыянальнай палітыцы, дапамагаць фармаваньню нацыянальнай эканамічнай і сацыяльнай палітыкы краіны, грамадзянамі якой зьяўляюцца, а таксама распачынаць вайну са сваімі суседзямі, ці выбраць шлях разьвіцьця эканамічнага боку гульні. Грамадзяне маюць права ўдзельнічаць у выбарах кіраўнікоў партыяў, сябрамі якіх яны зьяўляюцца, у выбарах у Кангрэс краіны, ці у выбарах прэзыдэнта.

Гульня была распрацаваная *Алексісам Бонтэ* і *Джорджам Лемнару*. eRepublik распраграмаваная ў PHP з выкарыстаньнем фрэймворку Symfony, і працуе на большасьці сучасных браўзэраў.

З 27 кастрычніка 2010 году ў гульні зьявілася і еБеларусь. З 20 красавіка 2013 году зьявілася беларускамоўная вэрсія гульні.
 
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гульні
* Афіцыйны вікі-сайт гульні
* Афіцыйны блог гульні

Катэгорыя:Відэагульні
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2008 годзе
Ражкоўскі сельсавет

**Ражко́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці за часам БССР. Цэнтрам сельсавету была вёска Ражкоўка.

## Гісторыя
Бялоўскі сельсавет з цэнтрам у вёсцы Белая быў утвораны 12 кастрычніка 1940 году неўзабаве пасьля ўваходу тэрыторыі Заходняй Беларусі ў склад БССР і ўтварэньня Берасьцейскай вобласьці, як вынік падпісаньня пакту Молатава — Рыбэнтропа. У 1944 годзе пасьля ўваходу часткі Гайнаўскага раёну ў склад Польшчы сельсавет перададзены ў склад Камянецкага раёну. 16 ліпеня 1954 году да сельсавету былі далучаны новыя тэрыторыі, у тым ліку і вёска Ражкоўка, якая стала цэнтрам сельсавету, які ў сваю чаргу адначасова быў перайменаваны ў *Ражкоўскі*. Скасаваны 17 лістапада 1959 году.

## Літаратура
*  С. 7, 8, 20, 79, 80.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Камянецкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1954 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1959 годзе
Гэле Торнінг-Шміт

**Гэ́ле То́рнінг-Шміт** (; нарадзілася 14 сьнежня 1966 году ў горадзе Rødovre, Данія) — дацкі палітык, старшыня Сацыяльна-дэмакратычнай партыі Даніі. З 16 верасьня 2011 году зьяўляецца прэм’ер-міністрам Даніі (першай жанчынай на гэтай пасадзе ў гэтай краіне).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Хатняя старонка Гэле Торнінг-Шміт

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1966 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 14 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Даніі
Катэгорыя:Дацкія палітыкі
Бэнгела (правінцыя)

**Бэнгела** () — адна з васемнаццаці правінцыяў Анголы, якая месьціцца на захадзе краіны й мае выхад да Атлянтычнага акіяна. Адміністрацыйны цэнтар — Бэнгела. Плошча — 31 788 км², насельніцтва складае каля 600 000 чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі