Марыя Ластоўская

**Марыя Ластоўская** (, пры нараджэньні *Марыя Іваноўская* (Marija Ivanauskaitė), поўнае імя *Марыя Іваноўская-Ластоўская* (*Marija Ivanauskaitė-Lastauskienė*); 15 траўня 1872, Шаўлі, Летува — 19 ліпеня 1957, Коўна, Летува) — летувіская пісьменьніца, больш вядомая пад псэўданімам **Lazdynų Pelėda** (Лазьдзíну Пялéда, то бок *Ляшчынная Сава*).

## Псэўданім
Lazdynų Pelėda — унікальная зьява ў гісторыі летувіскай літаратуры. Дзьве сястры Іваноўскія — Сафія Пшыбіляўскене і Марыя Ластоўская — з канца 19 ст. да 1926 году падпісвалі і публікавалі свае празаічныя творы — апавяданьні, аповесьці, раманы — пад супольнай літаратурнай мянушкай — Лазьдзіну Пяледа. Дакладнае аўтарства некаторых іх твораў дасюль не ўстаноўленае.

## Жыцьцяпіс
Марыя Іваноўская, пазьней Ластоўская нарадзілася ў 1872 годзе. Паходзіла зь шляхецкай сям’і. Жыла з бацькамі і сястрой Сафіяй у маёнтку ў Парагах да 16 гадоў. Пазней вучылася шыцьцю ў Шаўлях, праз тры гады пераехала ў Варшаву, працавала ў майстэрні па вышыўцы. Марыя пражыла ў Варшаве 9 гадоў, а потым паехала шукаць працу ў Санкт-Пецярбург. Там пазнаёмілася і ў 1903 годзе ажанілася з Вацлавам Ластоўскім, студэнтам, будучым беларускім пісьменьнікам і дзяячом. У 1907 пераехала у Вільню, занялася літаратурнай працай. Яна пісала на польскай мове, ейная сястра перакладада творы на летувіскую і выдавалі пад агульнай мянушкай Lazdynų Pelėda. Гэта літаратурнае супрацоўніцтва не было вядома грамадскасьці, яно было выяўлена пісьменьнікам Людасам Гірам у 1930 годзе. Толькі з 1926 году, калі памерла сястра Сафія, М. Ластоўская пачала пісаць па-летувіску і публікаваць іх пад сваім сапраўдным прозьвішчам. У 1938 годзе яна пераехала ў Коўну, дзе актыўна займалася літаратурнай творчасьцю. Памерла у 1957 годзе. Пахаваная ў Коўне.

## Творчасьць
Пісаць пачала ў 17 год. Першыя вершы і апавяданьні пісала па-польску. У сваіх працах пісьменьніца засяродзіла ўвагу на псыхалягічных зьменах вяскоўца, які прыехаў у места, на сацыяльныя прычыны чалавечай жорсткасьці, прастытуцыі і злачынстваў беспрытульных дзяцей (апавяданьні «Vanka» (Ванька, 1911), «Paša» (Паша, 1912), аповесьць «Auka» (Ахвяра, 1907). Самы вядомы твор — аповесьць «Šiaurės sostinėje» (У паўночнай сталіцы), напісаны ў 1928—1930 гг., апублікаваны ў 1955 г.) адлюстроўвае жыцьцё пецярбурскіх працоўных напачатку 20 ст. Марыя Ластоўская лічыцца пачынальніцай фэмінізму Летуве і ў мастацкай літаратуры ў прыватнасьці. Так, у рамане «Šviesuliai ir šešėliai» (Сьвятло і цені) яна першай узьняла ідэал незалежнай, самастойнай, спрычыненай, свабоднай жанчыны, а таксама ідэю вольнага каханьня.

15 траўня 2022 году Летува адзначыла 150-годзьдзе зь дня нараджэньня пісьменьніцы. З гэтай нагоды ўпершыню былі перакладзеныя на беларускую мову некаторыя апавяданьні Марыі Ластаўскене, у прыватнасьці апавяданьне «Дарунак ракі» (у перакладзе Ў. Гарбацкага).

## Марыя Ластоўская і Беларусь
Жыцьцё пісьменьніцы было зьвязана і зь Беларусьсю: пэўны час ейным мужам быў Вацлаў Ластоўскі, адна з дачок пісьменьніцы жыла ў Менску. Пісьменьніца да ўсяго валодала беларускай мовай — у дадатак да летувіскай, польскай ды іншых.

Да ўсяго ў Вільні ў Ластоўскіх да Першай сусьветнай вайны часта зьбіраліся шматлікія беларускія пісьменьнікі і дзеячы. Так, Марыя пазнаёмілася і моцна пасябравала з Янкам Купалам. Пісьменьнікі адразу знайшлі агульную мову: Марыя дзялілася сваімі творчымі плянамі і задумамі, а Янка Купала зачытваў ёй толькі што напісаныя вершы. Пазьней, ужо пасьля Другой сусьветнай вайны, Марыя Ластаўскене прыязджала ў Менск на адну з гадавінаў сьмерці беларускага песьняра.

## Бібліяграфія
* Radybos: apysaka. — Kaunas: Sakalas, 1930. — 163p. — Prieš antr. aut.: Marija Lastauskienė — Lazdynų Pelėda.
* Gyvenimo perlai: apsakymėliai jaunimui. — Kaunas: Sakalas, 1934. — 116p. — Prieš antr. aut.: Marija Lastauskienė.
* Iki mirties: romanas. — Kaunas, 1939. — 354p. — Prieš antr. aut.: Marija Lastauskienė.
* Ir pražuvo kaip sapnas: apysakos. — Kaunas: Valst. grož. lit. l-kla, 1947. — 308p.
* Pirmojo tarnystė: apysakos. — Kaunas: Valst. grož. lit. l-kla, 1947. — 286p.
* Stebuklingoji tošelė: apsakymai. — Vilnius: Vaga, 1972. — 243p.
* Šiaurės sostinėje: apysaka / Marija Lastauskienė. — Vilnius: Vaga, 1972. — 213p.
* Klajūnas: apysakos ir apsakymai. — Vilnius: Vaga, 1977. — 240p.
* Stebuklingoji tošelė: apsakymai. — Vilnius: Vaga, 1982. — 229p.
* Ir pražuvo kaip sapnas: apysaka ir apsakymai. — Kaunas: Šviesa, 1990. — 302p.
* Blūdas, arba, Lietuva buvusios Rosijos revoliucijos mete: romanas; Klaida: romanas / J. Lindė-Dobilas, Lazdynų Pelėda. — Vilnius: Vaga, 1990. — 597p. — (Aukštupiai. Lietuvių romanas).
* Iki mirties: romanas / M. Lastauskienė. — Kaunas: Spindulys, 1995. — 222p.
* Šviesuliai ir šešėliai; Praeities šmėklos: romanai / Lazdynų Pelėda (Marija Lastauskienė). — Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjunga, 1996. — 396p.
* Raštai. T.1. — Vilnius: Strazdas ir Vėgėlė, 1914. — 390p.
* Rinktiniai raštai. — Kaunas: Valst. grož. lit. l-kla, 1950. — 540p.
* Raštai: 7t. — Vilnius: Valst. grož. lit. l-kla, 1954—1955.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія літаратаркі
Катэгорыя:Памерлі ў Коўне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шаўлях
Катэгорыя:Летувіская шляхта
Катэгорыя:Рэалізм
Катэгорыя:Фэміністкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1872 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1957 годзе
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Катэгорыя:Пахаваныя на Пятрашунскіх могілках
Катэгорыя:Нарадзіліся 15 траўня
Катэгорыя:Памерлі 19 ліпеня
Катэгорыя:Асобы Коўна