Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў (Вільня)

**Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар францішканаў** — помнік архітэктуры XIV—XVIII стагодзьдзяў у Вільні. Знаходзіцца ў заходняй частцы Старога Места на Пясках, на рагу Троцкай і Францішканскай вуліцаў. Дзее. Твор гатычнай архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, які пазьней набыў рысы барока і клясыцызму. Аб’ект Рэгістру культурных каштоўнасьцяў Летувы.

Комплекс Віленскага францішканскага кляштару займае пляц паміж Троцкай, Францішканскай, Лідзкай і Кейданскай вуліцамі і складаецца з касьцёла, кляштарнага корпуса і капліцы Сузіных. Кляштарную браму-званіцу на Троцкай вуліцы ў 1872 годзе зьнішчылі ўлады Расейскай імпэрыі. Касьцёл лічыцца адным зь першых гатычных кляштарных сакральных будынкаў Вялікага Княства Літоўскага.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Вялікі князь Гедзімін у сваім лісьце-пасланьні да манахаў-францішканаў Саксоніі, датаваным 26 траўнем 1323 году, запрашаў у Вялікае Княства Літоўскае чатырох прапаведнікаў, каб яны маглі апеквацца двума касьцёламі, збудаванымі ў Вільні і Наваградку. Гедзімін ставіў умову і пажаданьне, каб місіянэры абавязкова ведалі польскую, зэмгальскую (у 1289—1290 гадох па паразе паўстаньня супраць Лівонскага ордэну у ВКЛ перасялілася каля 100 тысячаў зэмгалаў) і рускую мовы. У пасланьні таксама дадавалася, што гэтымі мовамі валодалі іншыя місіянэры, якія дагэтуль былі або яшчэ знаходзіліся ў Вялікім Княстве Літоўскім.

У 1390 годзе крыжакі спалілі драўляны касьцёл. У канцы XIV — першай чвэрці XV ст. замест яго збудавалі мураваны.

У XV ст. літоўскія князі і баяры склалі на лацінскай мове шэраг дароўных грамат Віленскаму кляштару францішканаў, дзе з азначэньнем «народны» («гутарковы») падаюцца выняткова беларускія словы і выразы. У дароўнай грамаце віленскага мяшчаніна Мацея Волаха і яго жонкі Дароты ад 1422 году лацінскі выраз «*situm circa fluvium Niemesz*» («*разьмешчаны ля ракі [[Нявежа (Летува)|Нямежы]]*») патлумачылі гутарковым выразам «*на Нямежы*» (*in vulgari comuniter dicendo na Nemeszi*). У грамаце 1436 году дзедзіча Жырмуноў Конрада Кучука (*Cunradus alias Kuczuc*) згадвалася мера мёду, якая па-народнаму называлася «*шацец*» (*vulgariter dictam szathec*). У 1452 годзе Магдалена, удава старосты лідзкага Ягінта, надала кляштару «*пашню*» (*agrum alias pasznia*) зь людзьмі ў Тракелях.

У 1533 годзе згарэў дах касьцёла, па чым яго хутка аднавілі. За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у 1655 годзе кляштар і касьцёл разрабавалі маскоўскія захопнікі, а потым спалілі. Па 1661 годзе кляштарны комплекс аднавілі. За часамі Вялікай Паўночнай вайны ў 1702 годзе кляштар разрабавалі швэдзкія войскі.

У 1708 годзе на кляштарным цьвінтары збудавалі капліцу-пахавальню роду Сузінаў. У 1737 і 1748 гадох комплекс моцна пацярпеў ад пажараў, па чым яго аднавілі ў стылі барока. У 1764 і 1794 гадох па значных рэканструкцыях праводзілася асьвячэньне касьцёла. У 1773—1780 гадох завяршылася фармаваньне кляштару ў клясыцыстычным стылі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Вільня апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. Складзены ў 1797 годзе каталёг кляштарнай бібліятэкі, у якой захоўваўся вялікі збор летувіскіх кнігаў, меў назву: «Каталёг кніг у мовах жамойцкай, рускай, габрэйскай, арабскай, грэцкай і нямецкай» ().

У вайну 1812 году ў кляштары разьмяшчаўся шпіталь. Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1831 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар, з 1837 годзе ў яго будынках разьмясьціўся архіў Віленскай губэрні. Пры здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня ў 1864 годзе расейскія ўлады гвалтоўна зачынілі касьцёл, па чым зьнішчылі фрэскі і скульптуры, а частку памяшканьняў кляштару перарабілі пад турму. У 1872—1876 гадох праводзілася перабудова касьцёла і кляштару паводле праекту расейскага архітэктара Мікалая Чагіна дзеля іх прыстасаваньня пад архіў (унутраную прастору касьцёла падзялілі на пяць паверхаў).

У 1902—1903 гадох з ініцыятывы і на сродкі графа Антонія Тышкевіча на кляштарным пляцы з боку Троцкай вуліцы зрабілі сквэр. У 1904 годзе праводзіўся рамонт капліцы Сузіных.

У 1908 годзе ў кляштарных будынках пачіла працаваць Летувіскае навуковае таварыства і 2-клясная летувіская школа. Тым часам хоць-якія беларускія школы ў Расейскай імпэрыі заставаліся пад забаронай.

### Найноўшы час
У 1919 годзе касьцёл вярнулі каталікам. У 1931 годзе ў кляштарным сквэры адкрылі помнік Юзэфу Монтвілу. У 1934 годзе ў кляштарныя будынкі вярнуліся манахі-францішкане.

Па Другой сусьветнай вайне ў 1948 годзе савецкія ўлады зачынілі касьцёл. У будынках зноў разьмясьціўся архіў, у частцы памяшканьняў — кватэры, інтэрнат, склады і розныя ўстановы. У 1969 годзе праводзілася рэстаўрацыя капліцы Сузіных, па чым у ёй пэўны час працавала сувэнірная крама. У 1986 годзе ў былым кляштары разьмясьціўся Палац навукі і тэхнікі.

15 траўня 1998 году комплекс вярнулі манахам-францішканам, пачалася яго рэстаўрацыя.

## Архітэктура
Касьцёл — помнік гатычнай архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, які пазьней набыў рысы барока. Амаль бязь зьменаў захаваў сваю пачатковую гатычную структуру: гэта 3-нэфная бязьвежавая базыліка, прытым два бакавыя больш вузкія нэфы ніжэйшыя вышынёй, што адрозьнівае яго ад пазьнейшых залявых касьцёлаў ордэну бэрнардынаў у Вільні і Коўне. Моцна выцягнуты прэзьбітэрыюм заканчваецца шматграннай апсыдай, сьцены якой умацоўваюцца контрфорсамі. З бакоў да бімы далучаюцца закрысьція і капліцы. Галоўны фасад праразаецца сьпічастым дзьвярным праёмам і аконнымі праёмамі з паўцыркульным завяршэньнем, падзяляецца пілястрамі і карнізным пасам. У выніку рэканструкцыі другой паловы XVIII ст. атыкавы франтон галоўнага фасаду набыў плаўныя барокавыя лініі і валюты з бакоў. Пры крайніх праслах паўночнага фасаду разьмяшчаюцца цыліндрычная вежа і квадратная ў пляне капліца, вуглы якой ўмацоўваюцца контрфорсамі.

Унутраная прастора перакрываецца крыжовымі скляпеньнямі без папярочных падпружных арак. У капліцы выкарыстоўваюцца гатычныя сотавыя скляпеньні. Усярэдзіне вежы — вітыя ўсходы.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (1834).jpg|1834 г.
Vilnia, Piaski. Вільня, Пяскі (XIX).jpg|XIX ст.
Vilnia, Piaski. Вільня, Пяскі (A. Römer, 1869).jpg|А. Ромэр, 1869 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (1870).jpg|1870 г.


Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (1870) (2).jpg|1870 г.
Vilnia, Piaski. Вільня, Пяскі (1882).jpg|1882 г.
Vilnia, Piaski. Вільня, Пяскі (K. Piastuškievič, 1886).jpg|К. Пястушкевіч, 1886 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (T. Rastvaroŭski, 1890).jpg|Т. Раствароўскі, 1890 г.


### Гістарычныя здымкі

Vilnia, Piaski. Вільня, Пяскі (J. Čachovič, 1869).jpg|Ю. Чаховіч, 1869 г.
Vilnia, Piaski. Вільня, Пяскі (J. Čachovič, 1870-71).jpg|Ю. Чаховіч, 1870—1871 гг.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Čachovič, 1872).jpg|Ю. Чаховіч, 1872 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Čachovič, 1870-79).jpg|Ю. Чаховіч, 1870-я гг.


Vilnia, Piaski, Franciškanski, Kaplica. Вільня, Пяскі, Францішканскі, Капліца (J. Čachovič, 1877-80).jpg|Ю. Чаховіч, 1877—1880 гг.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (1910).jpg|1910 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanskaja. Вільня, Пяскі, Францішканская (J. Bułhak, 1912).jpg|Я. Булгак, 1912 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Bułhak, 1912).jpg|Я. Булгак, 1912 г.


Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Bułhak, 1912) (2).jpg|Я. Булгак, 1912 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Bułhak, 1912) (3).jpg|Я. Булгак, 1912 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Bułhak, 1912) (4).jpg|Я. Булгак, 1912 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Bułhak, 1912) (5).jpg|Я. Булгак, 1912 г.


Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Bułhak, 1915).jpg|Я. Булгак, 1915 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Bułhak, 1915) (6).jpg|Я. Булгак, 1915 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (01-02.1917).jpg|1917 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Bułhak, 1917).jpg|Я. Булгак, 1917 г.


Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Bułhak, 1917) (2).jpg|Я. Булгак, 1917 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Bułhak, 1919).jpg|Я. Булгак, 1919 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Bułhak, 1919) (5).jpg|Я. Булгак, 1919 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (1927).jpg|1927 г.


Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (J. Bułhak, 1930-37).jpg|Я. Булгак, 1930—1937 гг.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (1935).jpg|1935 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (1935) (2).jpg|1935 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (1935) (3).jpg|1935 г.


Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (1935) (4).jpg|1935 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski. Вільня, Пяскі, Францішканскі (1935) (5).jpg|1935 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski, Kaplica. Вільня, Пяскі, Францішканскі, Капліца (1935).jpg|1935 г.
Vilnia, Piaski, Franciškanski, Kaplica. Вільня, Пяскі, Францішканскі, Капліца (1935) (2).jpg|1935 г.


### Сучасныя здымкі

Wniebowziecia-franc2.jpg|Галоўны фасад касьцёла
Interior of Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary in Vilnius.jpg|Інтэр'ер касьцёла
Franc- ornament.jpg|Хоры
Franciszkanie Vilnius fc04.jpg|Абраз


Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary in Vilnius 02.JPG|Кляштар з боку касьцёла
Monastery of Conventual Franciscans in Vilnius01.JPG|Кляштарны корпус
Kaplica-Suzina.jpg|Капліца Сузіна
Park of the Franciscan church (8123236011).jpg|Сквэр


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Марыя
Вільня
Вільня
Вільня
Вільня
Вільня
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1435 годзе