open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вайшыла

**Вайшыла** (*Войшыл*, *Войшэль*, *Вэйшэль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вайсэль (Weisel) і Вошэль (Woschel) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -войш- (-вайш-) (імёны ліцьвінаў Войшка, Вайсар, Войшнар; германскія імёны Weiske, Weiser, Wießner) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы' або ад асновы -віс- (-віз-, -веш-) (пазьнейшай -вайс-).

У Прусіі бытавала імя *Waisil / Waysel / Wosil / Waissel / Waysil* (1289, 1329, 1347, 1381 і 1398 гады).

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Вайсель (Wajsiel) і Вайшэль (Wajszel).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Васілішкі|Wayselisken]]* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *domini Voychil* (1449 год); *в Дорсунишском повете шестьдесят чоловеков… а Воишила Кучевича* (26 студзеня 1516 году); *Woysziel Poczuyko*, *na [[Індрых|Hyndrykowcziznye]] y na Wayszielyowcziznye obapul drogy s Klieczka do Szuchlyscz* (1552—1555 гады); *села Войшили… село Войшили* (1554 год); *et Ioanni Woiszyło, ex comitiva dni Telephuss* (5 лістапада 1612 году); *Antoni Wojszel* (1782 год); *Andrzej Weyszel* (1829 год); *Paulina Wojszyłowicz* (1883 год); *Władysława Wojszył* (1908 год).

## Носьбіты
* Войшэль Пачуйка — пінскі мешчанін, які ўпамінаецца паміж 1552 і 1555 гадамі
* Ячка Вайшалевіч — сьвятар Саборнай царквы ў Пінску ў другой палове XVI стагодзьдзя

Вайшылы — літоўскі шляхецкі род.

Войсял або Войсяль (Wojsial) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Аўстралазія (неадназначнасьць)

**Аўстрала́зія** гэта:
* '''рэґіён''', які ўключае ў сябе Аўстралію, Новую Зэляндыю й сумежныя зь імі астравы Ціхага акіяна;
* '''біягеаграфічны рэґіён''', які амаль супадае з геаграфічным рэгіёнам Аўстралазія, але адрозьніваецца зь ім у вызначэньні.
----
Эйбарт

**Эйбарт** (*Эбарт*, *Эберт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Эйбэрт або Эбарт (Eibert, Ebart) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова  -эйх- (-эй-) (імёны ліцьвінаў Эйгерд, Эйман, Эймунт; германскія імёны Eygerd, Eimann, Eymunt) паходзіць ад гоцкага agi 'лязо, булат, меч', а аснова -берт- (-бэрт-, -барт-) (імёны ліцьвінаў Зыбарт, Кібарт, Любарт; германскія імёны Siebart, Kibart, Lubert) — ад германскага berhta 'яркі'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Ebart.

У 1648 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Michaël Ebertus, Borussus*.

## Носьбіты
* Міць Эбартавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1538 годзе

Эйбарты (Eybart) — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці.

Эберты — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Эйх
* Бэрт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Эйдрыг

**Эйдрыг**, **Эйдрык** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гайдрых або Гейдэрык, пазьней Гайтрыг або Айдрых (Haidrich, Heidericus, Heitrig, Eidrich) і Рыхгейд (Rihheid) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гейд- (-гайд-, -гейт-) (імёны ліцьвінаў Гайдэла, Гейдмант, Вільгейда; германскія імёны Heidilo, Heidmund, Williheid) паходзіць ад гоцкага haidus 'від, вобраз' або haithi 'поле', а аснова -рых- (-рык-) (імёны ліцьвінаў Дзітрык, Індрых, Эрык; германскія імёны Hindrich, Ditricus, Erik) — ад гоцкага reiks 'магутны', германскага rikja 'магутны, каралеўскі'.

Ад нямецкага імя Eidrich паходзіць літоўскае шляхецкае прозьвішча Эйдрыгевіч.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Mikołaj Adamowicz Eydrygiewicz* (1667 год); *Mikołaj Eydrzykiewicz [Eydrykiewicz]* (1690 год).

## Носьбіты
Эйдрыгевічы (Эйдрыкевічы) — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці.

## Глядзіце таксама
* Гайда
* Рых

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Каралінскі інстытут

**Каралінскі інстытут** (, , Каралеўскі Каралінскі інстытут, Швэцыя) — адзін з найбуйнейшых у Эўропе мэдыцынскіх унівэрсытэтаў. Заснаваны ў 1810 годзе, яго галоўны кампус разьмешчаны ў муніцыпалітэце Сольна, побач са Стакгольмам, а другі кампус — у Флемінгсбэрґу (муніцыпалітэт Худынгэ) на поўдзень ад Стакгольма.

## Гісторыя
Каралінскі інстытут быў заснаваны паміж 1810 і 1811 гадамі, пасьля фінскай вайны, як цэнтар падрыхтоўкі армейскіх хірургаў. Першапачатковая назва была «Мэдыка-хірургічны інстытут». У 1817 годзе прыстаўка «Каралінская» была дададзена ў якасьці спасылкі на швэдзкага караля Карла XIII (Карл, па-швэдзку), стаўшы «Kongliga Carolinska Medico Chirurgiska Institutet». У 1968 годзе ён быў перайменаваны ў «Каралінскі інстытут».

Сярод яго заснавальнікаў вылучаецца Ёнс Якаб Бэрцэліюс, прафэсар хіміі і фармацыі, адзін з заснавальнікаў сучаснай хіміі. У 1861 годзе, дзякуючы прызнаньню, гэты інстытут атрымаў статус унівэрсытэту. У цяперашні час гэта адзіны ў Швэцыі ўнівэрсытэт мэдыцыны і іншых сумежных навук, такіх як стаматалёгія, таксікалёгія і фізыятэрапія.

Нобэлеўская асамблея Каралінскага інстытуту штогод вызначае ляўрэата Нобэлеўскай прэміі па фізыялёгіі і мэдыцыне.

## Агульныя зьвесткі
Камітэт інстытуту прызначае ляўрэатаў Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыялёгіі і мэдыцыны. Бальніцы Каралінскага ўнівэрсытэту, разьмешчаныя ў Сольна і Худынгэ, зьвязаныя з унівэрсытэтам як дасьледчая і адукацыйная ўстанова. Разам яны ўтвараюць акадэмічны навуковы цэнтар здароўя. Гэта адзін з найбуйнейшых цэнтраў у Швэцыі для падрыхтоўкі кадраў і правядзеньня дасьледаваньняў, на якія прыходзіцца 30 працэнтаў ад кошту мэдыцынскай падрыхтоўкі і 40 працэнтаў мэдыцынскіх акадэмічных дасьледаваньняў, праведзеных па ўсёй краіне. Хоць большасьць з мэдыцынскіх праґрам выкладаюцца на швэдзкай мове, частка праектаў для дактароў філязофіі праводзяцца на анґельскай мове.

Інстытут зьяўляецца сябрам Лігі эўрапейскіх навуковых унівэрсытэтаў. Па зьвестак Акадэмічнага рэйтынгу ўнівэрсытэтаў сьвету за 2008 год, інстытут займае 51 месца сярод лепшых навукова-дасьледчых унівэрсытэтаў у сьвеце, 11 — у Эўропе, і 1 месца — у Швэцыі.

Ён займае 18-е месца ў сьвеце ў галіне біялагічных і сельскагаспадарчых навук і 9 — у галіне клінічнай мэдыцыны й фармацыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Швэдзкія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Мэдычныя ўнівэрсытэты
Гаўдык

**Гаўдык** (*Галдык*, *Гальдык*, *Калдык*), **Гаўдзейка** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гаўдэк, Гаўдыг або Гаўдых (Gaudeck, Gaudig, Gaudich) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) паходзіць ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота'.

У Прусіі бытавала імя Гаўдык (Гаўдэк): *Gaudike* (1335, 1345 і 1400 гады); *Gaudeke* (1363 год); *Gaudiko* (1394 год); *Gawdeke* (1406 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Gawdikke czu Kalthyneiten* (9 лютага 1419 году); *просилъ у насъ [[Гівін|Кгивино]] земли пустое Кговдиковое* (21 сьнежня 1445 году); *Моствил Кговдиковичъ* (1528 год); *Andrzej Gawdyk, na którego miejscu został spisany Kazimierz Jurewicz Juszkiewicz z Gawdyków* (1667 год); *Galdik* (1670 год); *na miejscu Andrzeja Audyka z Gałdyków* (1690 год); *miasto Szwekzny… Mathyasz Galdyk… Jerzy Galdyk… Adam Galdyk… słuzba Styrpeykow… Michał Galdyk* (24 чэрвеня 1695 году); *Georgio Galdik de [[Цельшы|Telsensi]]* (1800—1812 гады).

## Носьбіты
* Гаўдык — літоўскі баярын з Калтыняняў, які ўпамінаецца ў 1419 годзе
* Калдык — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох
* Галена Амбражэеўна Галдыкоўна — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1592 годзе
* Габрыяла Станіславаўна Гаўдзіковіча — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1592 годзе

Гаўдыкі — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці.

У XVI ст. існаваў маёнтак Гаўдзейкішкі (*Гавдейкишки*) у Жамойцкім старостве.

Гаўдыкен (*Gaudiken* у 1429 годзе) — вёска каля Каранова ў Прусіі.

## Глядзіце таксама
* Гаўдыкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Спарасіс

****** або **лясна́я капу́ста** — род паразытычных і  грыбоў, адметны ўнікальнай формай і выглядам. Ягоны выгляд можна параўнаць з марскімі губкамі, мозгам ці качанам каляровай капусты, адкуль і паходзіць народная назва.

У Карэі, Японіі, ЗША і Аўстраліі вырошчваецца ў прамысловых маштабах.

## Віды

Да роду *Sparassis* адносяцца такія віды грыбоў:
* *[[Sparassis americana]]* R.H. Petersen
* *[[Sparassis brevipes]]* Krombh.
* *[[Sparassis crispa]]* (Wulfen) Fr.
* *[[Sparassis cystidiosa]]* Desjardin & Zheng Wang
* *[[Sparassis foliacea]]* St.-Amans
* *[[Sparassis herbstii]]* Peck
* *[[Sparassis kazachstanica]]* Shvartsman
* *[[Sparassis laminosa]]* Fries
* *[[Sparassis latifolia]]* Y.C. Dai & Zheng Wang
* *[[Sparassis miniensis]]* Blanco-Dios & Z. Wang
* *[[Sparassis minoensis]]* Blanco-Dios & Z. Wang
* *[[Sparassis nemecii]]* Pilát & Veselý
* *Sparassis radicata* Weir
* *[[Sparassis simplex]]* D.A. Reid
* *[[Sparassis spathulata]]* (Schwein.) Fr.
* *[[Sparassis subalpina]]* Q. Zhao, Zhu L. Yang & Y.C. Dai
* *[[Sparassis tremelloides]]* Berkeley

Найбольш вядомымі і распаўсюджанымі відамі ёсьць *S.&nbsp;crispa* (расьце ў Эўропе ды на ўсходзе Паўночнай Амэрыкі) і *S.&nbsp;radicata* (расьце на захадзе Паўночнай Амэрыкі), падобныя адзін да аднаго. Іхнія колеры вагаюцца ад сьветла-карычнева-жоўтага да жоўта-шэрага ці крэмава-белага колеру капусты. Звычайна вышынёй ад 10 да 25&nbsp;см, але могуць вырастаць і вышэй: вядомыя ўзоры больш за 50 см вышынёй і масай 14&nbsp;кг. Дзякуючы ўнікальнаму выгляду і памеру іх цяжка зблытаць зь якімі-кольвек атрутнымі/неядомымі грыбамі. Спарасісы растуць як паразыты або сапрабіёнты на каранях ці асновах разнастайных відаў , найперш дубовых ды хвойных: ельніцы, хвоі, елкі.

## Пажыўнасьць
*Спарасіс кучаравы* мае добры смак, але патрабуе перад ужываньнем дбайнай апрацоўкі. Між складак можа трапляцца бруд ды іншыя рэчывы. Прыдатны для засушваньня, пры якім захоўвае сваю храсткападобную структуру і пасуе для супоў.

Таксама ядомыя *S. radicata* і *S. spathulata*, падобны да **.

Дзякуючы ўтрыманьню актыўных фармакалягічных інгрэдыентаў *S. crispa* таксама шырока выкарыстоўваецца ў традыцыйнай кітайскай мэдыцыне. У сухой масе  выяўлена да 43,6% , ухваленага ў Японіі для лекаваньня раку, а з пандэміі COVID-19 рэкамэндавана пацыентам для спыненьня запаленьня.

## Крыніцы

## Літаратура
* Burdsall HH, Jr. 1988. Type studies and nomenclatural considerations in the genus ''Sparassis''. *Mycotaxon* 31:199-206.
* Wang Z, Binder M, Dai Y-C, Hibbett DS. 2004. Phylogenetic relationships of ''Sparassis'' inferred from nuclear and mitochondrial ribosomal DNA and a protein-coding gene (rpb2). *Mycologia* 96:1013-1027.
* Kiyasko AA, Zmitrovich IV. 2013. Red Book of Kabardino-Balkaria *Cherkessk*:210.

Катэгорыя:Культываваныя грыбы
Катэгорыя:Таксоны, апісаныя ў 1819 годзе
Катэгорыя:Роды поліпаральных
Катэгорыя:Грыбковыя захворваньні дрэваў
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Эліясам Магнусам Фрысам
Грыфала

****** — род грыбоў сямейства Meripilaceae. Уключае такія ядомыя грыбы, як *[[Grifola frondosa]]*, папросту **грыб-баран**. Род акрэсьліў Сэм’юэл Фрэдэрык Грэй у 1821 року.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Meripilaceae
Катэгорыя:Роды поліпаральных
Катэгорыя:Грыбы, апісаныя ў 1821 годзе
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Сэм’юэлам Фрэдэрыкам Грэем
Кібель

**Кібель**, **Гібэль**, **Гебель** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Кібэль, Гібэль або Гебэль (Kiebel, Giebel, Gebel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гіб- (-кіб-) (імёны ліцьвінаў Гібік, Кібар, Кібарт; германскія імёны Gibico, Kiber, Kibart) паходзіць ад гоцкага giba 'дарунак'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Gibel.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *сельце Кибели… Дем’янъ Кибелевич… в него сын Павлючокъ* (11 студзеня 1569 году); *Johannes Gibell, Wilna-Lithuanus* (1631 год); *Johannes Gibel Lituanus Vilnensis* (1633 год); *Gibel* (1636 год); *Joannes Gibel, nobilis Grodnensis… Jacobus Gibel Kaufmann… Thomas Gibel nobilis Nowogrodensis* (сакавік — красавік 1656 году); *po Tomaszu Giblu, mieszczaninie wileńskim… pomieniony Gibel* (15 кастрычніка 1657 году); *szl. Tomasz Gibel* (30 жніўня 1658 году).

## Носьбіты
* Дзям’ян Кібелевіч — жыхар вёскі Гануты (Ашмянскі павет), які ўпамінаецца ў 1569 годзе

Гібулі (Gibul) — літоўскі шляхецкі род з Аршанскага павету.

Ґебель — літоўскі шляхецкі род.

Гібаля (Gibala) і Гібэль (Gibel) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На 1910 год існавала вёска Гібалы ў Чэрыкаўскім павеце Магілёўскай губэрні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Жыгаўд

**Жыгаўд** (*Шыгаўдзь*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сігаўд або Зігаўд (Sigaud) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сіг- (зыг-, зег-) (імёны ліцьвінаў Зігібут, Зыгел, Жыгімонт; германскія імёны Sigibot, Sigel, Sigimunt) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага sigus 'перамога', а аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) — ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота'.

Адпаведнасьць імя Сігаўдзь германскаму імю Sigaud сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

У ваколіцах Мэмэлю бытавала прозьвішча Sziegaud (Zygaut). 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *słuzba Styrpeykow… Marcin Szygowdz* (24 чэрвеня 1695 году).

## Носьбіты
Жыгаўд (*Sziegaud*, *Sƶiegaud*) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

## Глядзіце таксама
* Зіга
* Гаўд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гірык

**Гірык** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гірыка (Hierica) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) паходзіць ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Heryk.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Januk Hiryk… Piotr Hiryk… Józef Hiryk* (10 траўня 1785 году).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гедзейка

**Гедзейка** (*Гедыка*, *Гедык*, *Гедка*), **Гадзейка** (*Гадыка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гедыка або Гедэка (Gedicke, Gädicke, Gädecke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гед- (-гад-, -гід-) (імёны ліцьвінаў Гедзень, Гедвін, Гедмонт; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', ісьляндзкага geð 'нораў, тэмпэрамэнт' або гоцкага gadiliggs 'сваяк, родзіч'. 

Імя Гедэка (Гедыка, Гетэка, Гедка) гістарычна бытавала ў Польшчы: *Dominus Gethko… Cracouiensis episcopus… predictus episcopus Gedeco* (1198 год), *testis… Gedco, subcarnerarius ducis* (1220 год), *Hereditaria Sassini, patris Geteconis… filio suo Geteconi… Geteco* (1238—1247 гады), *Gedico, episcopus Lubucensis* (каля 1265 году), *Geteconi de Cobilino* (1409 год).

Германскае паходжаньне імя Гадзейка (Гедзіка) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

У Прусіі бытавала імя Гедыка (Гедзека, Гедзейка, Гадыка): *Gedike* (1335, 1349 і 1353 гады), *Gedeyke* (1382 год); *Gedeke* (1396 год), *Gadike*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Lukotte Gadeyken zoen* (23 студзеня 1406 году); *Кгедъко Мартиновичъ*, *Кгидко Янович* (1528 год); *poddanego iego królewskiey mosci na imie [[Гедзівіл|Giedwilia]] Gadeyka* (13 студзеня 1571 году); *подданому моему именья и двора моего лежачого в [[Упіцкі павет|повете Упитскомъ]]… Балтромею Кгедейковичу… Кгедейковича* (30 траўня 1585 году); *z utsciwemi Antonim y Mariane Giedeykami małząkami* (1768 год); *Stanisław Gedeyko* (1774 год); *Maciey Giedeyko* (1785 год); *Uczciwa Helena Giedeykowa wdowa Obyw(atelka) <…> Bartłomieja Giadeyki Męża* (1798 год); *Maciej Kiedyka* (1814 год); *Klemens Gadyka* (1822 год); *Maryanna Giedyka* (1839 год).

## Носьбіты
* Лукот Гадзейкавіч — літоўскі баярын зь Відуклі, які ўпамінаецца ў 1406 годзе
* Гедка Марцінавіч — ваўкавыскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Гідка Янавіч — цельшаўскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году

Ґедэйкі і Ґедыкі — літоўскія шляхецкія роды.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся фальварак Гедзейкі ў Ашмянскім павеце.

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Гедыкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гало

**Гало́** ( — «круг», «дыск») — аптычная зьява ў атмасфэры. Выглядае як сьвятлівыя (белыя або вясёлкавыя) фігуры ў небе — кольцы, дугі, плямы і інш.

## Тлумачэньне зьявы
Гало зьяўляецца вынікам адлюстраваньня і пераламленьня сьветлавых прамянёў ледзянымі крышталямі, якія ўтвараюць некаторыя тыпы аблокаў і арыентаваныя аднолькава або амаль аднолькава адносна вертыкалі.

Гало звычайна зьяўляецца вакол Сонца або Месяца, часам вакол іншых моцных крыніц сьвятла, такіх як вулічныя агні. Існуе процьма тыпаў гало, але выкліканыя яны пераважна ледзянымі крышталямі ў пёрыстых аблоках на вышыні 5-10 км у верхніх пластах трапасфэры. Выгляд гало залежыць ад формы і мешчаньня крышталёў. Адлюстраванае і пераломленае ледзянымі крышталямі святло нярэдка раскладаецца ў спэктар, што робіць гало падобным да вясёлкі, аднак гало ва ўмовах слабой асветленасьці мае малую каляровасьць, што зьвязана з асаблівасцямі зроку ў прыцемках. Часам у марознае надвор’е гало ўтвараецца крышталямі вельмі блізка да зямной паверхні. У гэтым выпадку крышталі нагадваюць зіхатлівыя каштоўныя камяні.

## У культуры

У даўнейшыя часы гало, як і іншым нябесным зьявам, прыпісвалася містычнае значэнне знакаў (як правіла — благіх, асабліва калі гало прымала крыжападобную форму, якая тлумачылася як крыж або меч, або зьяўляліся блізьняты сьвяціла), гэта адлюстравана ў мностве летапісных сведчанняў. Тады, калі не існавала навуковай мэтэаралёгіі, гало і падобныя аптычныя зьявы выкарыстоўваліся для прадказаньня надвор’я. Напрыклад, расейскія народныя прыкметы кажуць, што зьяўленьне вакол альбо каля Месяца падобных сьветлых кольцаў, дуг, плям, слупоў — да дажджу.

## Вонкавыя спасылкі
* Праект гало
* Сьвятлавы слуп у небе над Ратамкай ФОТА

Катэгорыя:Атмасфэрныя аптычныя зьявы
Медзел

**Медзел** (*Маціль*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Мадзела, Медула або Медзіл, пазьней Мэдэль (Madelo, Medulo, Meddil, Mädel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова мад- (мед-, мат-) (імёны ліцьвінаў Матывік, Медвін, Матар; германскія імёны Mathwig, Medwinus, Matter) паходзіць ад гоцкага maþa 'добры, пачэсны'.

Германскае паходжаньне імя Медзіла сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Medelo castrum* (2 чэрвеня 1325 году); *слуги Молоховъского путя панъсырныи… Гридиных сыновъ пять — Иванъ, Тимошъко, Гридко, Медел, Кисель* (каля 1492 году).

## Носьбіты
* Медзел — літоўскі баярын, які ўпамінаецца каля 1492 году

Мацілевічы — літоўскі шляхецкі род.

У 1523 годзе ўпаміналася пустаўская зямля Медзялеўшчына (*Меделевщина*) каля Эйшышкаў.

На 1906 год існавалі маёнткі Вялікае і Малое Мядзіліна, а таксама пагост Мядзілінскі ў Віцебскім павеце Віцебскай губэрні (яшчэ ліст 1565 году ўпамінае пад Віцебскам «*землю, называючую Меделено… на тыхъ земляхъ дедовской а Мяделене*»).

На гістарычнай Віленшчыне існуе вёска Медзялішкі, на гістарычнай Ашмяншчыне — места Мядзел.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Хаао Грымальда

**Хаао Грымальда** (;  20 лютага 2003 году) — пэруанскі футбаліст, нападнік чэскага клюбу «Спарта» і нацыянальнай зборнай Пэру.

## Дасягненьні
**«Спортынг Крысталь»**:
* Чэмпіён Пэру: 2020
* Уладальнік Кубка Пэру: 2021

**«Рыга»**:
* Чэмпіён Латвіі: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Пэруанскія футбалісты
Раёны Летувы

**Сьпіс раёнаў Летувы**, адсартаваны ў альфабэтным парадку паводле беларускай назвы:

!
Русьцейка

**Русьцейка** (*Русьцік*, *Рушцейка*), **Росьцейка** (*Ростэк*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ростэк (Rosteck) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова руст- (рост-) (імёны ліцьвінаў Расьціла, Рустэн, Ростаўт; германскія імёны Rustil, Rusten, Rostoldus) паходзіць ад стараверхненямецкага rustjan 'падрыхтаваць, узброіць', rusti 'рыштунак, амуніцыя'.

У Прусіі бытавала імя Русьцейка: *Rusteyko* (1339 і 1340 гады). У 1616 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Paulus Rosteck, Angerburgensis Borussus*, у 1638 годзе — *Matthias Rosteck, Reinensis Borussus*, у 1642 годзе — *Matthias Rosteck, Reinensis Prussus*, у 1649 год — *Raphael Rosteck, Reinensis Borussus*. Увогуле, у Прусіі шырока бытавала прозьвішча Rostek, у тым ліку ў ваколіцах Мэмэлю.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Rosteyke Schipen zoen* (23 студзеня 1406 году); *Rusteyke* (1407 год); *Михно Рустеиковичъ, хоружии… Вокдатъ Рустеиковичъ… Барътошь Рустеиковичъ* (1528 год); *[[Сысымунд|Ширмунта]] Рустейковича* (1540—1543 гады); *Андрей Ростекъ*, *Миколай Рустейковичъ* (1567 год); *пана Флорияна Рустеиковича* (8 лістапада 1591 году); *Адамъ Рустейковичъ, писаръ земскій Жомоитской* (2 сьнежня 1592 году); *пана Миколам Еронимовича Рустеика* (11 кастрычніка 1597 году); *Rustikowna* (1671—1681 гады); *Stanisław Ruszteyko* (1690 год); *Wasko y Paweł Rostok* (29 студзеня 1730 году); *Rusteykie* (1744 год); *Jozafata Rósteyko* (1834 год); *Rostejko* (1913 год).

## Носьбіты
* Росьцейка Шыпенавіч — літоўскі баярын зь Відуклі, які ўпамінаецца ў 1406 годзе
* Міхна, Вокдат і Барташ Русьцейкавічы — вялёнскія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

Ростэкі, Рустэйкі і Руштэйкі — літоўскія шляхецкія роды.

Ростэкі або Рустэйкі (Rostek, Rosteck, Rustejko) гербу Трубы — літоўскі шляхецкі род (а таксама на Валыні, Сылезіі і Прусіі).

Ростка або Рустка (Rostke, Rustke) гербу ўласнага — шляхецкі род Рэчы Паспалітай з Паморскага ваяводзтва.

Ростэк (Rostek) і Рустэйка (Rustejko) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У XVI ст. існавалі маёнтак Русьцейкавічы (*Рустейковичи*) і «пустаўская зямля» Русьцейкаўшчына (*Рустейковщина*) у Жамойцкім старостве.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Хачу дамоў

***«Хачу дамоў»*** — музычны альбом гурта «Дразды» 2023 году.

Стаў першым беларускамоўным альбомам гурта. Словы і музыку да ўсіх 9 песьняў напісаў сьпявак Віталь Карпанаў. Музыку выконвалі: Ільля Нямыцька (баян), Сяргей Кісялёў (бас-гітара), Андрэй Маўрын (ударныя), Раман Гарбацкі (электрагітара) і Фёдар Шахлевіч (пэркусія). У прадмове адзначалася: «Мы вырасьлі і адчулі, што нам катастрафічна не хапае свайго, беларускага, роднага! Нашыя дзеці і нашыя пастарэлыя бацькі натхнілі нас на стварэньне першага беларускамоўнага альбома».

Альбом выйшаў на 4-х музычных парталах ЗША («Амазон», «Спотыфай», «Эпл» і «Ютуб»), на 4-х — у Расеі («Звук», «Мабільныя тэлесыстэмы», «У кантакце» і «Яндэкс») і на адным — у Францыі («Дызэр»). Папярэдне, зь 2017-га па 2021 год, 6 зь 9 песьняў выйшлі асобнымі самотнікамі ў выглядзе відэакліпаў, кожны зь якіх набраў сотні тысячаў праглядаў. 17 ліпеня 2013 году песьню «Каханая дзяўчына» ўпершыню выканалі на фэстывалі «Славянскі базар у Віцебску» падчас канцэрту «Начны гіт». Для вокладкі музычнага альбому скарысталі кадр зь відэакліпа на песьню «Вясковы лавелас».

## Відэакліпы
12 верасьня 2017 году гурт «Дразды» выпусьціў музычны кліп «Вёска», які да 2023 году сабраў 449 тыс. праглядаў.

28 кастрычніка 2020 году на кінастудыі «Крок» выдалі відэакліп «Еду я дадому», які да 2023 году набраў 201 тыс. праглядаў. 26 лістапада 2020 году выйшаў кліп «Вясковы лавелас», што сабраў да 2023 году 355 тыс. праглядаў. У здымках бралі ўдзел Аліса Асмалоўская, Кацярына Падгайская і Надзея Воўкава. 30 сьнежня 2020 году выдалі відэакліп на песьню «Зіма, зіма, каляды», які набраў да 2023 году 116 тыс. праглядаў. У яго здымках у Беларускім дзяржаўным музэі народнай архітэктуры і побыту ў Строчыцы зноў узялі ўдзел тры акторкі з папярэдняга кліпа.

26 сакавіка 2021 году выпусьцілі кліп «Будзе добра», які здымалі ў Беларускім дзяржаўным музэі народнай архітэктуры і побыту і да 2023 году займеў 262 тыс. праглядаў. 5 кастрычніка 2021 году выйшаў кліп на песьню «Хата бацькоў», які да 2023 году набраў звыш 2 млн праглядаў.

## Песьні

## Крыніцы

Катэгорыя:Альбомы электроннай музыкі
Катэгорыя:Беларускія альбомы
Катэгорыя:Альбомы на беларускай мове
Інавацыя

**Наватарства, новаўвядзеньне, інавацыя** — гэта практычная рэалізацыя ідэяў, якая забясьпечвае якасны рост эфэктыўнасьці працэсаў або прадукцыі, запатрабаванае рынкам. Зьяўляецца канчатковым вынікам інтэлектуальнай дзейнасьці чалавека, ягонай фантазіі, творчага працэсу, адкрыцьцяў, вынаходак і рацыяналізацыі. Прыкладам інавацыі зьяўляецца вывядзеньне на рынак прадукцыі (тавараў і паслуг) з новымі спажывецкімі ўласьцівасьцямі або якасным павышэньнем эфэктыўнасьці вытворчых сыстэм.

## Этымалёгія
Тэрмін «інавацыя» паходзіць ад лацінскага *novatio*, што азначае «абнаўленьне» (ці «зьмена»), і прыстаўкі *in*, якая перакладаецца з лацінскай як «у напрамак», калі перакладаць даслоўна *innovatio* — «у напрамку зьмяненьняў». Само паняцьце *innovation* упершыню зьявілася ў навуковых дасьледаваньнях XIX стагодзьдзя. Новае жыцьцё паняцьце «інавацыя» атрымала ў пачатку XX стагодзьдзя ў навуковых працах аўстрыйскага і амэрыканскага эканаміста І. Шумпетэра ў выніку аналізу «інавацыйных камбінацыяў», зьмяненьняў у разьвіцьці эканамічных сыстэм. Менавіта Шумпетэрам дадзены тэрмін быў упершыню ўведзены ў эканоміцы.

## Агульныя зьвесткі
З гістарычнага пункту гледжаньня былі пэрыяды, калі новыя распрацоўкі зьяўляліся хвалямі. Відаць, таму, што пэўныя сацыяльныя ўмовы спрыяюць узьнікненьню інавацыяў («неабходнасьць прыносіць вынаходлівасьць»). Тэрмін інавацыя адносіцца да той зьмены, якая ўводзіць адну або некалькі навінак. Калі хтосьці робіць інавацыі, ён прымяняе новыя ідэі, прадукты, канцэпцыі, паслугі і практыкі для пэўнай праблемы, дзейнасьці або бізнэсу, з намерам быць карыснымі для павышэньня прадукцыйнасьці. Істотнай умовай інавацыі зьяўляецца яе пасьпяховае прымяненьне на пэўным камэрцыйным або ўтылітарным узроўні. Варта ня толькі вынайсьці што-небудзь або зрабіць інавацыю ў нечым, але й укараніцца здавальняюча і з уплывам на рынак і грамадзтва, для яе распаўсюджваньня й прымяненьне.


Катэгорыя:Дызайн
Катэгорыя:Мэнэджмэнт прадукцыі
Катэгорыя:Антрапалёгія тэхналёгіяў
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Кіраваньне ведамі
Дэфіцыт

**Дэфіцыт** — гэта недахоп асноўных рэсурсаў, такіх як вада, ежа, энэрґія, жыльлё і г.д. Яны лічацца фундамэнтальнымі для задавальненьня выжываньня або неасноўнымі рэсурсамі, якія задавальняюць розныя патрэбы ў чалавечых грамадзтвах у розных аспэктах.

Звычайна асобнае грамадзтва ня мае дастатковых рэсурсаў, каб належным чынам забясьпечыць патрэбы свайго насельніцтва, таму неабходны абмен і гандаль таварамі й паслугамі. Дэфіцыт ежы прымушае нас ставіць у прыярытэт патрэбы і мэты грамадзтва.

## Дэфіцыт у эканоміцы
У эканоміцы мы гаворым пра дэфіцыт рэсурсаў у параўнаньні зь неабмежаванымі патрэбамі. Праз дэфіцыт, разуменьне таго, што не мала, а магчымасьці выкарыстаньня гэтага абмежаваныя; гэта патрабуе часу, намаганьняў, арґанізацыі, капіталу, сярод іншага ў гэтым сэнсе мы можам гаварыць пра эканамічныя даброты толькі ў кантэксьце дэфіцыту.

Такім чынам, дэфіцыт зьвязаны не з тэхналёгіямі, а зь неадпаведнасьцю паміж жаданьнямі або патрэбамі людзей і сродкамі, даступнымі для іх задавальненьня (неабмежаваныя чалавечыя патрэбы абмежаваныя эканамічныя рэсурсы).

Што ж, часткай яго прыроды зьяўляецца прадастаўленьне членам супольнасьці як тавараў, якія дапамагаюць задаволіць, так і прадуктаў і паслуг, якія дапамагаюць задаволіць іх індывідуальныя і калектыўныя патрэбы.
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Патрэбнасьць

**Патрэ́бнасьць**, таксама **патрэ́ба**&nbsp;— унутраны стан псыхалягічнага ці функцыянальнага адчуваньня недастатковасьці чаго-небудзь, які выяўляецца ў залежнасьці ад сытуацыйных фактараў.

Яскравым прыкладам можа служыць смага&nbsp;— вострае адчуваньне патрэбнасьці ў вадзе, якое ўзьнікае пры зьбядненьні ёю арґанізму жывёлы ці пры перавышэньні ў крыві звычайнай канцэнтрацыі мінэральных і арганічных рэчываў. Фізыялягічны ж мэханізм гэтага пачуцьця&nbsp;— узьдзеяньне падвышанага агульнага й асматычнага ціску, зьмена канцэнтрацыі іёнаў натру, адбываецца ўзбуджэньне пітнага цэнтра ў галаўным мозгу, якое выклікае нэрвова-гумаральныя рэакцыі захаваньня вады ў арґанізьме, пошук вады асобінай.

Патрэбнасьць&nbsp;— від функцыянальнай ці псыхалягічнай патрэбы ці недахопу якога-небудзь абʼекта, субʼекта, індывіда, сацыяльнай групы, грамадзтва. Зьяўляючыся ўнутранымі ўзбуджальнікамі актыўнасьці, патрэбнасьці выяўляюцца па-рознаму ў залежнасьці ад сытуацыі.

Наяўнасьць нездаволеных патрэбнасьцяў у чалавека злучаюць з напругай і дыскамфортам, неадпаведнасьцю ўнутранага (жаданага) і зьнешняга (рэальнага), якія зьяўляюцца стымуламі й матывацыяй актыўнасьці. Наяўнасьць нездаволеных жыцьцёва важных, вітальных патрэбнасьцяў можа прывесьці да сьмерці. Патрэбнасьць можа разумецца як нейкая гіпатэтычная пераменная, якая, пры розных акалічнасьцях, выяўляецца то ў выглядзе матыву, то ў выглядзе рысы. У апошнім выпадку патрэбнасьці стабільныя і становяцца якасьцямі характару.

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Гейдар

**Гейдар** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гайдэр, Гайтар або Гейтэр (Gaidheri, Gaitari, Geiter) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайд- (-гайт-, -гейт-) (імёны ліцьвінаў Гайдэль, Гейтарт, Гайдэман; германскія імёны Gaidel, Gaiterda, Geidemann) паходзіць ад германскага gaid 'рагаціна, дзіда', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

## Носьбіты
Гейдаровічы (Giejdarowicz) — прыгонныя з Ашмянскага павету, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

На 1906 год існаваў фальварак Гейдарына ў Лепельскім павеце Віцебскай губэрні.

## Глядзіце таксама
* Гайд
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ор

**Ор** можа азначаць:

## Тапонімы

### Беларусь
* Ор&nbsp;— хутар у Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці

### ЗША
* Ор ()&nbsp;— места ў графстве Сэнт-Люіс Мінэсоты

### Ізраіль
* Ор ()&nbsp;— гара, згаданая ў Бібліі

### Расея
* Ор (, )&nbsp;— рака ў Казахстане і Расеі, прытока Ўралу

### Францыя
* Ор ()&nbsp;— грамада ў дэпартамэнце Ардэны
* Ор ()&nbsp;— грамада ў дэпартамэнце Верхняя Гарона
* Ор ()&nbsp;— грамада ў дэпартамэнце Нор

* Ор ()&nbsp;— рака ў Францыі, прытока Віру

## Асобы
* Ор (Хур)&nbsp;— старазапаветны пэрсанаж, паплечнік Майсея й Аарона
* Амір Ор ( 1956)&nbsp;— ізраільскі паэт, эсэіст
* Антуан Карт’ё д’Ор (1799—1863)&nbsp;— францускі кавалерыст
* Бобі Ор ( 1948)&nbsp;— канадзкі хакеіст
* Брэдлі Ор ( 1982)&nbsp;— ангельскі футбаліст
* Бэнджамін Ор (1947—2000)&nbsp;— сьпявак, гітарыст ЗША
* Вікі Ор ( 1967)&nbsp;— баскетбалістка ЗША
* Джон Бойд Ор (1880—1971)&nbsp;— пэдагог, лекар ЗША
* Джымі Ор (1935—2020)&nbsp;— амэрыканскі футбаліст ЗША
* Джэймз Ор ( 1953)&nbsp;— канадзкі кінарэжысэр, прадусар, сцэнарыст
* Джэймз Лоўрэнс Ор (1822—1873)&nbsp;— дыплямат, палітык ЗША
* Дэйвід Ор ( 1944)&nbsp;— палітык ЗША
* Колтан Ор ( 1982)&nbsp;— канадзкі хакеіст
* Леанард Ор (1937—2019)&nbsp;— пісьменьнік ЗША
* Луіс Ор (1958—2022)&nbsp;— баскетбаліст, трэнэр ЗША
* Піт Ор ( 1979)&nbsp;— бэйсбаліст ЗША
* Робін Ор (1909—2006)&nbsp;— шатляндзкі арганіст, кампазытар
* Тым Ор ( 1968)&nbsp;— кінаапэратар ЗША
* Ўільям Макфадэн Ор (1866—1934)&nbsp;— паўночнаірляндзкі і брытанскі матэматык

## Глядзіце таксама
* Ора
* Ору
* Оры
* Гор
* Хор
* Or
Гета ў Воўпе

**Гета ў Воўпе** (лета 1941 — 2 лістапада 1942) — габрэйскае гета, месца прымусовага перасяленьня габрэяў вёскі Воўпа Ваўкавыскага раёну Гарадзенскае вобласьці і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе перасьледу і зьнішчэньня габрэяў падчас Другой сусьветнай вайны.

## Акупацыя Воўпы і стварэнне гета

Вёска Воўпа была захоплена нямецкімі войскамі 1 ліпеня 1941 года.

Адразу пасьля акупацыі габрэі былі пастаўленыя па-за законам і ім забаранялася выходзіць без нашытых на грудзях і на сьпіне жоўтых шасьціканцовых зорак.

Для кантролю за выкананьнем нямецкіх загадаў габрэям загадалі стварыць юдэнрат (габрэйскую раду), на чале якой паставілі Шлому Баярскага, якога пасьля зьмяніў Фішэль Робінсан.

Рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэньня жыдоў, немцы арганізавалі ў мястэчку гета. Гета ў Воўпе было т.з. «адкрытага» тыпу — усіх габрэяў перасялілі на адну вуліцу, але тэрыторыя гета не ахоўвалася і не была агароджаная.

## Знішчэньне гета

На досьвітку 2 лістапада 1942 года немцы ачапілі вёску і сталі зганяць габрэяў у цэнтр на рыначную плошчу. Двое маладых хлопцаў паспрабавалі ўцячы, але немцы заявілі, што за кожнага ўцекача будуць расстраляныя 15 габрэяў, і юдэнрат угаварыў іх застацца. Старых — ад 60 да 66 чалавек — адзьдзялілі і схлусілі, што іх адправяць у дом састарэлых. Калі астатніх прыкладна 900 габрэяў выбудавалі ў калону і павялі, то старых і нямоглых вывелі на ўскраіну вёскі і расстралялі на габрэйскіх могілках. Магілу немцы прымусілі выкапаць мясцовых беларусаў. Пасля гэтай «акцыі» (такім эўфемізмам нацысты называлі арганізаваныя імі масавыя забойствы) паліцэйскія (сярод якіх асаблівым садызмам з самага пачатку акупацыі адрозьніваліся Літвіновіч і Макей) абрабавалі габрэйскія дамы, і ўся прыдатная да выкарыстаньня маёмасьць была адпраўлена ў краму для продажу.

## Памяць

Паводле зьвестак камісіі ЧГК, былі забітыя 962 габрэя з Воўпы, у тым ліку 300 мужчын, 322 жанчыны і 340 дзяцей.

Няпоўныя сьпісы загінуўшых валпянскіх габрэяў маюцца ў архіве.

У сярэдзіне 1960-х гадоў была спроба ўсталяваць помнік ахвярам генацыду габрэяў у Воўпе на габрэйскіх могілках, але з-за разрыву дыпламатычных адносін паміж Ізраілем і СССР у сувязі з Шасьцідзённай вайной абеліск застаўся няскончаным. У 2011 годзе помнік быў адноўлены намаганьнямі сярэдняй школы і сельсавета Воўпы з надпісам на беларускай мове: «*Тут пахаваныя 60 габрэяў з Воўпы, якія загінулі ад рук нацыстаў*» з зоркай Давіда.

Катэгорыя:Воўпа
Воўпа
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1942 годзе
Павал Стасевіч

**Павел Сцяпанавіч Стасевіч** (нар. 19 лістапада 1957 г. у в. Моталь Янаўскага раёна Берасьцейскай вобласьці) — беларускі журналіст, краязнаўца. Сконьчыў мотальскую сярэднюю школу № 2. Служыў у Савецкай арміі. У 1982 г. закончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя У. І. Леніна.

Працаваў у «Сельской газэце», з 1991 г. — у «Народнай газэце».

З 2000 г. — галоўны рэдактар штомесячнага навукова-практычнага часопіса «Изобретатель». Часопіс распаўсюджваўся ў Беларусі, Расеі, Украіне, Казахстане, Нямеччыне, Летуве, Латвіі, Балгарыі, Малдове. Да сярэдзіны 2019 г. выйшла 234 нумары, а потым «Изобретатель» стаў выходзіць у электронным выглядзе на сайце.

У 1991 г. выдаў кнігу пра гісторыю і людзей роднага Моталя — гістарычна-краязнаўчы нарыс *«Вёска над Ясельдай»*.

Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Крытычнае мысьленьне

**Крыты́чнае мысьле́ньне** — аналіз даступных фактаў, доказаў, назіраньняў і аргумэнтаў з мэтай фармаваньня меркаваньня шляхам рацыянальнай, скептычнай і неперадузятай ацэнкі. Прымяненьне крытычнага мысьленьня ўлучае самакіраваньне, самадысцыпліну і самакантроль. Крытычнае мысьленьне носіць індывідуальны характар і імкнецца да абгрунтаванай аргумэнтацыі. Крытычнае мысьленьне прадугледжвае на строгія стандарты дасканаласьці і ўважлівае кіраваньне іхнім выкарыстаньнем для эфэктыўнай камунікацыі ў вырашэньні праблем, а таксама імкнецца пераадолець эгацэнтрызм і этнацэнтрызм.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Псыхалёгія
Катэгорыя:Псыхіка
Катэгорыя:Індывідуалізм
Мэркава

**Мэркава** (,  — «калясьніца») — сэрыя асноўных баявых танкаў Арміі абароны Ізраілю (ААІ), аснова бранятанкавага корпусу ААІ. Распрацоўка танкаў пачалася ў 1970 року, і прадстаўнік першага пакаленьня —  — паступіў на ўзбраеньне ў 1979 року.  рок найноўшай вэрсіяй ёсьць  (таксама празваны Мэркава Марк V). Упершыню танкі сэрыі паўдзельнічалі ў баявых дзеяньнях ў Лібанскай вайне 1982 року.

Танк распрацаваны з мэтай максымальнай абароны экіпажу. Дзеля гэтага пярэдняя браня дадаткова ўмацаваная, рухавік разьмешчаны сьпераду ў адрозьненьне ад большасьці іншых танкаў, вежа ссунутая назад яшчэ далей. Пярэдняя частка з рухавіком абараняе кіроўцу ад знарадаў, а ў задняй частцы вызваляецца больш месца для захоўваньня боекамплекту; там жа разьмешчаны люк, які дазваляе выйсьці ці выратаваць з танку экіпаж пад варожым абстрэлам.

## Стварэньне
У канцы 1960-х ізраільская армія ўдзельнічала ў распрацоўцы брытанскага танку Чыфтэйн з намерам пачаць ягоную вытворчасьць у сябе. Ізраіль атрымаў два прататыпы ў арэнду на чатыры гады. Аднак пазьней Вялікабрытанія адмовілася прадаваць Ізраілю «Чыфтэйну», бо пастаўлялі іх арабам. Тады Ізраіль заняўся распрацоўкай уласнай праграмы.

Ісраэль Таль, які пасьля Суэцкага крызісу стаў брыгадным камандзірам, пры ўзнаўленьні танкавай праграмы ўлічыў досьвед вайны Суднага дня 1973 року, дзе ізраільскія войскі аказаліся ў меншасьці ў параўнаньні з арабскімі сіламі.

Да 1974 року былі створаныя першыя прататыпы. Пасьля іхніх выпрабаваньняў пачалася праца па пераабсталяваньні артылерыйска-тэхнічнага складу Тэль Ха-Шамэр пад канструктарскае бюро, дзе адбывалася і зборка. У 1977 року зьявіліся першыя здымкі танкаў, а ў сьнежні 1979 Мэркава афіцыйна паступіла на ўзбраеньне ААІ.

## Агульныя характарыстыкі

### Вогнепальнасьць
Мэркава Марк I і II былі ўзброеныя 105-мм гарматай IMI M64, ліцэнзаваны варыянт M68. Марк III, Марк III *Дор Далет БАЗ касаг* і Марк IV узброеныя 120-мм гладкаствольнай гарматай, якая можа страляць амаль усімі відамі заходніх 120-мм гладкаствольных танкавых знарадаў, а таксама процітанкавымі ракетамі з лазэрным саманавядзеньнем .

На даху танкаў кожнага пакаленьня Мэркавы ўсталяваныя 7,62-мм кулямёты для камандзіра і зараджальніка; яшчэ адзін усталяваны па адной восі з гарматай. Дадаткова прысутнічае 60-мм мартыра, якую з другога пакаленьня можна зараджаць і страляць знутры танка.

Ва ўсіх пакаленьнях усталяваныя цяжкія кулямёты M2 Browning калібру .50, дыстанцыйна кіраваныя зь вежы.

### Рухомасьць
Дызэльны рухавік магутнасьцю 1500 конскіх сілаў дазваляе танку Марк IV дасягаць максымальнай хуткасьці 64&nbsp;км/г.

## Варыянты

### Мэркава Марк I

### Мэркава Марк II

### Мэркава Марк III

### Мэркава Марк IV

### Мэркава Марк V «Барак»

### Спэцыфікацыі

## Карыстальнікі
; 
* Сухапутныя войскі Ізраілю

; 
* Армія Філіпінаў

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ізраільскія вынаходніцтвы
Катэгорыя:Асноўныя баявыя танкі Ізраілю
Merkava Mark 1 2
Катэгорыя:Асноўныя баявыя танкі пасьля Халоднай вайны
Катэгорыя:Вайсковыя машыны 1970-х
Гайд

**Гайд** (*Гайдзь*, *Гайць*), **Гайда**, **Гейда** (*Кейда*, *Кейт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гайд або Гайда, пазьней Гайда або Гейда, Гайт або Гейт, Кайт або Кейт (Gaidus, Gaido, Geide, Geith, Keith) — імя германскага паходжаньня. Вытворныя германскія імёны — Gaike, Gaitse. Іменная аснова -гайд- (-гайт-, -гейт-) паходзіць ад германскага gaid 'рагаціна, дзіда'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Гайдэль (Гейтыла), Гейдзен (Гайцен), Гейдар, Гейтарт, Гайдэман. Адзначаліся германскія імёны Gaidel (Geitel), Gaidene (Gaidinus), Gaidheri (Geiter), Gaiterda, Geidemann.

Адпаведнасьць імя Гейд германскаму імю Gaido сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Kejd, Gejtan (Gejton).

У Прусіі бытавалі імёны: *Geidel / Geydil* (1407 год), *Geidute* (1261/1300 год), *Geydebuth* (1349 год). У 1617 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Johannes Geyke… Morungenses Borussi*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Iwaskonis Goyczovicz Nowogrodensis [tenutariorum] [sigilla]* (20 студзеня 1433 году); *просилъ в [[Рудаміна|Рудомине]] панъ Иванъ Кгоицев*, *[[Даўгерд (імя)|Докгирдовнамъ]] корол дал: пани Юшковой Кгоицевича Анънушъце, а Петковои [[Вольга|Олюшъце]] — [[Лынтупы|Лынътупи]] а [[Сьвіраны (Віленскі раён)|Свираны]], а [[Трокенікі 1|Трокиники]]*, *Юшку Кгоицевичу село [[Гошчава|Гощово]], што за [[Герда|Кгардомъ]] было* (1440—1492 гады); *Я, Коици Ярославич Строчевича* (10 ліпеня 1492 году); *наместникь витебский, naн Иван Кгойцевичъ* (23 жніўня 1528 году); *Якубъ Кгаикъ самъ. Братъ его Мартинъ самъ* (1528 год); *светковъ… Гришко Кгойдевичъ* (20 студзеня 1540 году); *Piothr a Stasz Goidziewiczy, Biel a Jurzi Goydziewici, Romassko Goidziewic synem Jociem, Andrzei Goidziewic* (1558 год); *Marczin Kieytowicz* (20 чэрвеня 1597 году); *Gaydowicz* (1602—1604 гады); *Марко Кгайда* (1649 год); *Krzysztof Gaydowicz* (2 сакавіка 1758 году); *Katarzyna Giejdo* (1834 год).

## Носьбіты
* Іван Гайцевіч (Івашка;  па 1452) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста наваградзкі, намесьнік полацкі і віцебскі
* Якуб і Марці Гайкі — бельскія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году 

Кейты — літоўскі шляхецкі род.

Кейды (Kiejda) — прыгонныя з Мардасаў і Крайванцаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Гайда (Gajda) і Гайдзевіч (Gajdziewicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

Гайдэн (*Gaiden*) — былая вёска каля Інстэрбургу ў Прусіі.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Гайдзі, у гістарычнай Прусіі — Гайдаў.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вільгейда

**Вільгейда** — жаночае імя. Мужчынскае імя — **Вілейт**.

## Паходжаньне

Вілігейд, Вілігейт або Вілгайда, пазьней Вілет (Williheid, Williheit, Wilhaidis, Willet) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгерд, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Vilgard, Muntwil) паходзіць ад гоцкага wilja 'воля', а аснова -гейд- (-гайд-, -гейт-) (імёны ліцьвінаў Гайдэла, Гейдмант, Эйдрыг; германскія імёны Heidilo, Heidmund, Heitrig) — ад гоцкага haidus 'від, вобраз' або haithi 'поле'. Такім парадкам, імя Вільгейда азначае «вобраз волі».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *duxit uxorem Wilheydam* (Хроніка ); *Пашко Вилеитовичъ* (1528 год); *Wilheida Catharine* (1828 год); *parafii [[Гадуцішкі|hoduciskiej]]… Wilejty, wioska* (1784 год).

## Носьбіты
* Вільгейда (*Wilheida*; у каталіцтве Кацярына) — дачка вялікага князя літоўскага Альгерда, з 1388 году жонка будучага мэкленбурска-штаргардзкага герцага Ёгана II
* Пашка Вілейтавіч — жалудоцкі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

## Глядзіце таксама
* Віла
* Гайда
* Альдона
* Гаўдымунда (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Аген

**Аге́н** (*Агін*, *Ягін*, *Якін*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Аген, Еген, Агін, Егіна або Екіна (Agenus, Egen, Agin, Egino, Ekino) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ег- (аг-, ек-) (імёны ліцьвінаў Ягвін, Ягінт, Ягоўд; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад гоцкага agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Вялікі Ноўгарад|Новогородець]]… Внезда Ягинича* (Цьвярскі летапіс); *двора Жорославъки в [[Гарадзенскі павет|Городеньскомъ повете]], што перед тымъ з данины нашое Иванъ Кобяковъ держалъ, з людми из землями, и с челядю невольною… [[Аліхвер|Олифер]] Лошинчичъ а [[Гарбут|Харъбута]] а Окген служъба* (17 лістапада 1529 году); *подле земль бояръ Упійскихъ Оагиновъ* (1554 год); *з Окгинъ* (1567 год); *Dominik Jakin Swolkień* (7 лютага 1780 году); *Parafia popielska… Ogieniszki dwór* (1784 год).

## Носьбіты
Агініч (Oginicz) — літоўскі шляхецкі род.

У XVI ст. існавала сяло Ягінішкі (*Ягинишки*) у Жамойцкім старостве.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Дудзік

**Ду́дзік** — беларускае і славацкае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Арцём Дудзік ( 1997) — украінскі футбаліст;
* Бэда Дудзік (1815—1890) — аўстра-вугорскі бэнэдыктынец, гісторык касьцёлу;
* Дзьмітры Дудзік ( 1977) — беларускі хакеіст, трэнэр.

## Глядзіце таксама
* Дудзюк
Генела

**Генела** (*Генуль*, *Генель*, *Гінела*, *Гінель*, *Кінель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Геніла, Генель або Гінола (Genilo, Genilli, Gennilo, Genellus, Ginolo) — імя германскага паходжаньня, утворнае ад імя Ginno з дапамогай суфіксу l. Іменная аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць').

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Kinel.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Кинел Петрович… Кинел Мацкович… Кгинел Петрович* (1537—1538 гады); *пустыхъ земль… Кгенеловъщина* (1542 год); *Щепуть Матеевич Кгенелъ, у него дочка Ганна* (17 сакавіка 1578 году); *Jerzy Gienul* (1667 год); *Giniełowa* (1671—1681 гады); *dom Jendrzeia Ginielewicza* (1688 год); *p. Franciszek Ginielewicz* (20 кастрычніка 1701 году); *Michał Gienielewicz* (1710 год); *Ginielewicz Stanisław* (28 чэрвеня 1758 год).

## Носьбіты
* Кінель (Гінель) Пятровіч і Кінель Мацькавіч — жыхары Жамойцкага староства, якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох

Генулі — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці.

Гінялевічы (Ginielewicz) гербу Касьцеша — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага ваяводзтва.

Гінель (Giniel) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Гінэлі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Дразды (гурт)

**«Дразды»** — беларускі гурт, які вядомы сваёй песьняй «Хата бацькоў».

## Мінуўшчына
Заснаваны ў 2005 року студэнтамі Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі Віталём Карпанавым і Ільлём Нямыткам. У тым жа року ў Кіеве выйшаў дэбютны альбом «Прилетели» (). Пачыналі з выключна расейскамоўнай творчасьці. У 2013 року выканалі першую беларускую песьню «Каханая дзяўчына», напісаную яшчэ ў школьныя часы для гурта Віталя Карпанава «ГБС» (Героі будучага стагодзьдзя).

Шмат гастралюе па беларускіх мястэчках, выконвае патрыятычныя сьпевы, падтрымлівае дзейную ўладу.

## Склад
* Віталь Карпанаў (сьпеў, балалайка)
* Ільля Нямыцька (баян)
* Андрэй Маўрын (бубны)
* Сяргей Храмцоў (бас-гітара)

### Былыя ўдзельнікі
* Хведар Гурвіч (пэркусія)
* Алег Івановіч (гітара)
* Максім Восіпаў (гітара)

## Дыскаграфія
* „Прилетели“ (2005)
* „Любовник-герой“ (2008)
* „Три рубля“ (2012)
* „Счастье“ (2014)
* „Не танцую“ (2020)
* „Всё будет ОК! Новогодние песни“ (2020)
* „Концерт в Друзьях“ (2021)
* „Хачу дамоў“ (2023)
* „Беларусь, ты — мая!“ (2023)
* „Маё дзяцінства“ (2024)

## Прэміі і ўзнагароды
* 3-е месца і прыз глядацкіх сымпатый музычнага конкурсу «5 звёзд» (2005, Сочы, Расея)
* Прэмія ўраду Рэспублікі Беларусі за песьню і кліп «Увезу в деревню» (2015)

## Глядзіце таксама
* Хата бацькоў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Гурт „Дразды“ УКантакце
* Гурт «Дразды» у Аднакласьнікі
* [Лідар гурта «Дразды»  — пра сакрэт шалёнай папулярнасьці, малую радзіму і сёньняшні запыт на беларускасьць // Полымя, 25 лютага 2023
* «Дразды» далі вагню ў Докшыцах // «Родныя вытокі», 30 студзеня 2023

Катэгорыя:Беларускія поп-гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 2005 годзе
Катэгорыя:Гурты Менскай вобласьці
Габрэйскія могілкі (Івянец)

**Габрэйскія могілкі** ў Івянцы Валожынскага раёну Менскае вобласьці, хутчэй за ўсё, былі заснаваныя у XIX стагодзьдзі.

Перад Другой сусьветнай вайной габрэі складалі каля палавіны ўсяго насельніцтва мястэчка. Пасьля прыходу немцаў івянецкіх габрэяў сагналі ў Івянецкае гета. Падчас вайны былі забітыя амаль усе габрэі Івянца.

Могілкі знаходзяцца ў заходняй частцы мястэчка, па вуліцы Кастрычніцкай. Дагэтуль захавалася каля 400 надмагільляў. Па перыметру — 250 метраў. Найстарэйшае надмагільле адносіцца да 1828 года, астатняе — перад прыходам немцаў у 1941 годзе.