Зыгмунт Серакоўскі

**Зы́гмунт Серако́ўскі** (; , с. Лісавое, Луцкі павет, Валынская губэрня (цяпер Маневіцкі раён Валынская вобласьць, Украіна) — , Вільня; псэўданім *Далэнга*) — капітан расейскага Генштабу, супрацоўнік часопісаў «Колокол» ды «Современник», адзін з кіраўнікоў паўстаньня 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія
З 1845 па 1848 навучаўся ў Санкт-Пецярбурскім унівэрсытэце, дзе ўзначальваў таемнае таварыства Саюз літоўскай моладзі. У 1848 быў западозраны ў тым, што плянуе выехаць ў Аўстра-Вугоршчыну, арыштаваны і адпраўлены шарагоўцам у Арэнбурскі лінейны полк Арэнбурскага асобнага корпуса, дзе пазнаёміўся з Тарасам Шаўчэнкам, Браніславам Залескім і іншымі ссыльнымі. У сакавіку 1856 быў узьведзены ў чын прапаршчыка і пераведзены ў 7-мы батальён Берасьцейскага пяхотнага палка. Вярнуўшыся ў Пецярбург, паступіў ў Акадэмію Генштаба, якую пасьпяхова скончыў (1859) у чыне капітана. Яшчэ падчас вучобы адпраўлены за мяжу дасьледваць і назіраць турмы Заходняй Эўропы. Выступаў за адмену цялесных пакараньняў у войску. Пазьней служыў у дэпартамэнце Генштаба і займаўся ваенна-крымінальнай статыстыкай. У Эўропе пазнаёміўся з Аляксандрам Герцэнам і Джузэпэ Гарыбальдзі. Супрацоўнічаў з часопісамі «Колокол» ды «Современник». У чэрвені 1860 разам зь Ігарам Вярнадзкім удзельнічаў у працы 4-га Міжнароднага статыстычнага кангрэсу ў Лёндане.

## Удзел у паўстаньні
У 1863 пасьля пачатку Студзеньскага паўстаньня ў Варшаве атрымаў 2-х тыднёвы адпачынак на службе дзеля выезду за мяжу. Выехаў на Літву, дзе стаў адным зь лідэраў паўстанцаў. Абвясьціў сябе генэралам Літоўскім і Ковенскім пад імём Далэнга. За кароткі тэрмін сабраў паўстанцкі аддзел колькасьцю 5 тыс. чалавек. Ягоны аддзел 23/24 красавіка быў разьбіты расейскімі войскамі, але частка аддзелу ацалела і працягнула змаганьне. У наступнай бітве ля мястэчка Біржы яны былі канчаткова разьбітыя. Сам Серакоўскі быў паранены ў грудзі навылет, патрапіў у палон. Перад ваенна-палявым судом прамаўляць адмовіўся, патрабуючы суду галоснага ды прысяжнага. Судовы вырак быў: павешаньне. Прысуд выкананы ў Вільні на Лукіскай плошчы, дзе крыху пазьней будзе павешаны і Кастусь Каліноўскі.

## Сям’я
Ягоны бацька быў безьзямельным шляхціцам, які загінуў у шэрагах паўстанцаў 1830—1831 г..

Зыгмунт быў жанаты з Апалёніяй Далеўскай (1841 — пасьля 1915), сястрою Тытуса Далеўскага, якую пасьля паўстаньня 1863—1864 выслалі ў Ноўгарад. З 1867 жыла ў Варшаве. Аўтарка ўспамінаў пра паўстаньне.

## Крыніцы

## Літаратура
* Вопрос польский. Рукопись Сигизмунда Сераковского, казнённаго в Вильне в мае 1863 года // Русская старина. — 1884. — Т.41. — с.48—60 (перадрукавана з зборніку:Русско-польские революционные связи. — Т. 1, М., 1963, с. 230-40).
* Дьяков В. А., Материалы к биографии С. Сераковского. // Восстание 1863 г. и рус.-польские революц. связи 60-х гг., М., 1960
* Дьяков В. А. Сигизмунд Сераковский. — М, 1959.
* Извлечение из писем о военно-уголовных законодательствах и о военных учреждениях главнейших европейских государств.// «Морской сборник». — 1862. — т. 57. — No 1—4;
* Кісялёў Г. Серакоўскі Зыгмунт // Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі у 6 тт. Т.6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. ISBN 985-11-0214-8. — с.291
* Новые материалы для биографии З. Сераковского. // К столетию героич. борьбы «за нашу и вашу свободу», М., 1964
* Смирнов А. Ф. Сигизмунд Сераковский. — М, 1959.
* Цылов Н. Сигизмунд Сераковский и его казнь. — Вильна, 1867
* Marciniak Z., Z. Sierakowski, Warszawa, 1956

## Вонкавыя спасылкі
* *Метельский Г. В.* Доленго: Повесть о Сигизмунде Сераковском. — М.: Политиздат. Пламенные революционеры, 1972. — 462 с, ил.
* Біяграфія Зыгмунта Серакоўскага на сайце «Сьвіслацкія аркушы».
* Дьяков В. А. Сераковский Зыгмунт. // Советская историческая энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия . Под ред. Е. М. Жукова. 1973—1982.
* Дьяков В. А. Сераковский Зыгмунт. //Большая советская энциклопедия. — М.: Советская энциклопедия. 1969—1978.
* Сераковский Сигизмунд // Энциклопедический словарь Ф. А. Брокгауза и И. А. Ефрона. — С.-Пб.: Брокгауз-Ефрон. 1890—1907.
* Сераковский Зыгмунт //Большой Энциклопедический словарь. — М.: Большая Российская энциклопедия, СПб.: «Норит», 2000. — 1456 с.

Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў