Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў (Беразьвечча)

**Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Глыбокім. Знаходзіцца ў прадмесьці Беразьвеччы (гістарычным мястэчку), паміж азёрамі Падлазным і Вялікім. Твор архітэктуры віленскага барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Беразьвецкі базылянскі манастыр быў адным з найлепшых узораў, шэдэўрам віленскага барока. Комплекс складаўся з царквы, цёплай капліцы, манастырскага корпуса, школы, гаспадарчых пабудоваў і саду, аточаных мурам з брамамі. У 1939 годзе савецкія ўлады разьмясьцілі ў манастыры турму НКУС, а ў 1949—1958 гадох зруйнавалі царкву (захаваліся падмуркі). 

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
У 1643 годзе ў мястэчку Беразьвеччы з фундацыі ваяводы і старосты амсьціслаўскага Язэпа Корсака збудавалі драўляны манастыр базылянаў. Пры манастыры дзеяла школа, у якой выкладаліся прыродазнаўчыя навукі і замежныя мовы.

У 1756—1763 гадох паводле праекту архітэктара Яна Глаўбіца на месцы драўляных збудавалі мураваныя царкву і манастырскі корпус. У 1766—1776 гадох да царквы прыбудавалі цёплую капліцу.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Беразьвечча апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, манастыр працягваў дзеяць як уніяцкі. Па гвалтоўнай ліквідацыі Берасьцейскай уніі расейскія ўлады адабралі манастырскія будынкі ў Сьвятога Пасаду і ў 1847 годзе перадалі іх мужчынскаму манастыру Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы), які існаваў да 1874 году.

З 1901 году тут разьмясьціўся жаночы манастыр. У гэты час загінулі каштоўныя дакумэнты і бібліятэка.

### Найноўшы час

Па заняцьці Глыбокага польскімі войскамі ў 1919 годзе царкву перадалі рыма-каталікам, а ў манастырскім будынку разьмясьціўся Корпус Аховы Памежжа. У 1930-я гады праводзілася рэстаўрацыя помніка архітэктуры, а таксама яго абмеры і фотафіксацыя. Актыўны ўдзел у гэтым бралі Ф. Рушчыц, Я. Булгак, Ю. Клос, А. Ромер і іншыя.

Па далучэньні Глыбокага да БССР з канца 1939 году да ліпеня 1941 году ў манастырскім мурах разьмяшчаўся сталінскі лягер НКВД, а па Другой сусьветнай вайне — турма строгага рэжыму, цяпер — папраўчая калёнія №13. 11 красавіка 1949 году савецкія ўлады пастанавілі зруйнаваць царкву, што паступова зьдзейсьнілі за наступныя 10 гадоў.

## Архітэктура
### Царква
Царква — 3-нэфавая базыліка з трансэптам і 2-вежавым галоўным фасадам. Будынак меў нетрадыцыйную арыентацыю на поўнач, што дазваляла з дапамогай сонечнага асьвятленьня падкрэсьліць хвалістую плястычнасьць галоўнага фасаду. Шырокі цэнтральны нэф з паўкруглым алтарным завяршэньнем пасярэдзіне перасякаўся роўным зь ім вышынёй трансэптам з закругленымі тарцамі. Плян царквы ў верхнім сечыве адпавядаў форме роўнаканцовага грэцкага крыжа, што было данінай усходнехрысьціянскай традыцыі. 2-схільны дах на закругленых тарцах завяршаўся пукатымі франтонамі з плястычным 3-пялёсткавым абрысам. Галоўны паўднёвы фасад меў выгляд хвалістай, струменістай, шматплянавай тэатральнай кулісы, што закрывала ад гледача агульную тэктоніку сьвятыні. Канструкцыйна структура фасаду адпавядала нартэксу, роўнаму шырынёй чацьверыкам вежаў, сымэтрычна разьмешчаных з бакоў. Калёны і пілястры разгортваліся восямі пад кутом 45 градусаў да роўніцы фасаду, што надавала яму ілюзорную прасторавую пуката-ўвагнутую будову. 3-ярусныя вежы мелі тэлескапічную структуру, асаблівую стройнасьць і ўзьнёсласьць. На царкоўнай вежы быў вялікі гадзіньнік, які званіў праз кожныя 15 хвілін і праз гадзіну. Надзвычайная ўвага надавался вытанчанаму малюнку франтонаў, завяршэньням вежаў, валют, капітэляў.

У інтэр’еры маленькія бакавыя нэфы кампазыцыйна падпарадкоўваліся кароткаму, але шырокаму цэнтральнаму нэфу, які завяршаўся мураванай алтарнай перагародкай. Перагародка складалася з двух ярусаў дынамічна згрупаваных калён, злучаных падзеленым антаблемэнтам. Існавалі сем стукавых алтароў, фрэскі.

### Манастыр
Манастырскі корпус — 2-павярховы будынак, злучаны з двума царкоўнымі будынкамі.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (XIX).jpg|XIX ст.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (XIX) (2).jpg|XIX ст.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (XIX) (3).jpg|XIX ст.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (XIX) (4).jpg|XIX ст.


Hłybokaje, Bieraźviečča. Глыбокае, Беразьвечча (1896) (2).jpg|1896 г.
Hłybokaje, Padłaznaje-Bieraźviečča. Глыбокае, Падлазнае-Беразьвечча (1896).jpg|1896 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča. Глыбокае, Беразьвечча (1908).jpg|1908 г.
Беразвецкі манастыр. 1926.jpg|Я. Драздовіч, 1926 г.


### Гістарычныя здымкі

Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1900).jpg|каля 1900 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1910).jpg|1910 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1910) (2).jpg|1910 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1910) (3).jpg|1910 г.


Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1901-17) (9).jpg|да 1918 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1915-17).jpg|1915—1917 гг. 
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1915-18).jpg|1915—1918 гг. 
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (J. Račynski, 1916).jpg|Ю. Рачынскі, 1916 г. 


Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (J. Račynski, 1916) (2).jpg|Ю. Рачынскі, 1916 г. 
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (J. Račynski, 1916) (3).jpg|Ю. Рачынскі, 1916 г. 
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (J. Račynski, 1916) (5).jpg|Ю. Рачынскі, 1916 г. 
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (J. Račynski, 1916) (6).jpg|Ю. Рачынскі, 1916 г.  


Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (J. Račynski, 1916) (7).jpg|Ю. Рачынскі, 1916 г. 
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (J. Račynski, 1916) (8).jpg|Ю. Рачынскі, 1916 г. 
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (J. Račynski, 1916) (9).jpg|Ю. Рачынскі, 1916 г. 
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1917).jpg|1917 г. 


Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1917) (2).jpg|1917 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1917) (4).jpg|1917 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1917) (5).jpg|1917 г. 
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1901-17).jpg|да 1918 г.


Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1901-17) (2).jpg|да 1918 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1901-17) (3).jpg|да 1918 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1901-17) (4).jpg|да 1918 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1901-17) (5).jpg|да 1918 г.


Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1901-17) (6).jpg|да 1918 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1901-17) (7).jpg|да 1918 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1901-17) (8).jpg|да 1918 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1919-21).jpg|1919—1921 гг.  


Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1923).jpg|1923 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1923-24).jpg|1923—1924 гг.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1923-24) (2).jpg|1923—1924 гг.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1923-24) (3).jpg|1923—1924 гг.


Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1923-24) (4).jpg|1923—1924 гг.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1923-24) (25).jpg|1923—1924 гг.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1923-24) (26).jpg|1923—1924 гг.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1928).jpg|1928 г.

 
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (A. Visłocki, 1923).jpg|А. Віслоцкі, 1923 г.  
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (A. Visłocki, 1923) (2).jpg|А. Віслоцкі, 1923 г. 
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (A. Visłocki, 1923) (3).jpg|А. Віслоцкі, 1923 г. 
Hłybokaje, Padłaznaje-Bieraźviečča. Глыбокае, Падлазнае-Беразьвечча (J. Dulevič, 1930).jpg|Я. Дулевіч, 1930 г. 


Hłybokaje, Padłaznaje-Bieraźviečča. Глыбокае, Падлазнае-Беразьвечча (J. Dulevič, 1930) (2).jpg|Я. Дулевіч, 1930 г. 
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (A. Visłocki, 1930).jpg|А. Віслоцкі, 1930 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (J. Kłos, 1930).jpg|Ю. Клос, 1930 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (J. Dulevič, 1934).jpg|Я. Дулевіч, 1934 г.


Hłybokaje, Padłaznaje-Bieraźviečča. Глыбокае, Падлазнае-Беразьвечча (1935).jpg|1935 г. 
Hłybokaje, Padłaznaje-Bieraźviečča. Глыбокае, Падлазнае-Беразьвечча (J. Bułhak, 1938).jpg|Я. Булгак, 1938 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (A. Bochnak, 1901-39) (2).jpg|А. Бохнак, да 1939 г. 
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (A. Bochnak, 1901-39).jpg|А. Бохнак, да 1939 г. 


Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1901-39).jpg|да 1939 г. 
Hłybokaje, Padłaznaje-Bieraźviečča. Глыбокае, Падлазнае-Беразьвечча (1919-39).jpg|да 1939 г. 
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1930-39).jpg|да 1939 г.
Hłybokaje, Bieraźviečča, Bazylanski. Глыбокае, Беразьвечча, Базылянскі (1919-39) (2).jpg|да 1939 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла і манастыр базылянаў у Беразьвеччы, Глёбус Беларусі

Катэгорыя:Глыбокае
Катэгорыя:Грэка-каталіцкія храмы Беларусі
Катэгорыя:Базыляны