Няроднасьць

**Няро́днасьць**, таксама **жу́даснае**, **жу́дасьць** () — псыхалягічны тэрмін, паводле якога, жудасьць уласьціва не чамусьці чужароднаму, а таму, з чым мы добра знаёмыя. Гэты тэрмін выкарыстоўваецца для апісаньня выпадкаў, калі знаёмая рэч ці падзея сустракаюцца ў трывожным, жудасным альбо табуяваным кантэксьце.

Першым канцэпцыю няроднасьці выклаў Эрнст Ентш. Тэрмін быў разгорнуты аўстрыйскім псыхааналітыкам Зыгмундам Фройдам ў артыкуле *«Unheimlichkeit»* (1919 год), у якім ён дасьледуе жудаснасьць лялек і васковых фігур. Для Фройда няроднае знаходзіцца ў незвычайнасьці звычайнага. Пашыраючы гэтую ідэю, псыхааналітычны тэарэтык Жак Лякан пісаў, што жудаснае ставіць нас  што прыводзіць да неаслабнай трывогі, якая паказвае на Рэальнае. З тых часоў канцэпцыя была падхоплена рознымі мысьлярамі й тэарэтыкамі, такімі як робататэхнік Масахіра Мора й Юліяй Крысьцевай.

## Гісторыя

### Нямецкі ідэалізм
Філёзаф Ф. В. Ё. Шэлінг падняў пытаньне аб жудасным у сваёй позьняй «*Філязофіі міталёгіі*» 1837 году, пастулюючы, што гамэраўская яснасьць была пабудавана на папярэднім падаўленьні жудаснага.

У рукапісе «Воля да ўлады» нямецкі філёзаф Фрыдрых Ніцшэ называе нігілізм «самым жудасным з усіх гасьцяў», а раней у «*Аб генэалёгіі маралі*» ён сьцьвярджае, што менавіта «воля да праўды» разбурыла мэтафізыку, якая ляжыць у аснове каштоўнасьці заходняй культуры. Такім чынам, ён выдумляе фразу «эўрапейскі нігілізм», каб апісаць стан, які пакутуе ад тых ідэалаў Асьветніцтва, якія, здавалася б, маюць моцныя каштоўнасьці, але самі сябе падрываюць.

### Эрнст Ентш
Упершыню псыхалягічна жудаснае дасьледаваў Эрнст Ентш у эсэ «*Пра псыхалёгію жудаснага*» 1906 году. Ентш вызначае жудаснае як: прадукт «…інтэлектуальнай нявызначанасьці; так што жудаснае заўсёды будзе, так бы мовіць, чымсьці, да чаго чалавек не ведае дарогі. Чым лепш чалавек арыентуецца ў сваім асяродзьдзі, тым зь меншай гатоўнасьцю ён атрымае ўражаньне чагосьці дзіўнага ў дачыненьні да абʼектаў і падзеяў у ім…». Ён пашырае яго выкарыстаньне ў мастацкай літаратуры: 

### Зыгмунд Фройд
Пазьней канцэпцыя няроднасьці была распрацавана й разьвіта Зыгмундам Фройдам у ягонам эсэ 1919 году «*Das Unheimliche*», якое таксама абапіраецца на працы Гофмана (якога Фройд называе «непераўзыдзеным майстрам няроднасьці ў літаратуры»). Тым ня менш, ён крытыкуе веру Ентша ў тое, што Алімпія зьяўляецца цэнтральным жудасным элемэнтам у гісторыі («*Der Sandmann*»): 

Замест гэтага Фройд абапіраецца на зусім іншы элемэнт гісторыі, а менавіта на «ідэю быць пазбаўленым вачэй», як на «больш яркім прыкладзе жудаснасьці» ў казцы. Ён засяроджваецца на вачох і іхнім падабенстве з трывогай мужчынскай кастрацыі ў астатняй частцы свайго эсэ й на тым, як гэтая трывога можа прывесьці да таго, што мужчынская аўдыторыя адчуе жудаснае пачуцьцё з-за таго, што іх пазбаўляюць мужнасьці, што ілюструецца Фройдам як цэнтральная прычыная мужчынскага страху.

У астатняй частцы эсэ Фройд вызначае жудасныя эфэкты, якія ўзьнікаюць у выніку выпадкаў «паўтарэньня аднаго й таго ж», зьвязваючы гэтую канцэпцыю з паняцьцем прымусу да паўтарэньня. Ён уключае выпадкі, калі чалавек губляецца й выпадкова вяртаецца па сваім шляху, а таксама выпадкі, калі выпадковыя лічбы паўтараюцца, здавалася б, са значным сэнсам (тут можна сказаць, што Фройд прадвызначае канцэпцыю, якую Юнг пазьней назаве сынхроннасьцю). Ён таксама абмяркоўвае жудасную прыроду канцэпцыі «двайніка» Ота Ранка.

## Сэнс паняцьця
Паняцьце «няроднае» стаіць на скрыжаваньні псыхааналізу й эстэтыкі. У сваёй працы Фройд адзначае, што эстэтыка з больш вялікім жаданьнем займаецца развагамі аб велічным і прыгожым, чым аб злавесным і агідным. Відавочна, што Фройд выпусьціў з поля зроку кантаўскае паняцьце «ўзьнёслае», якое калі й не зьяўляецца прамым аналягам фройдаўскага «няроднага», то, прынамсі, знаходзіцца зь ім у дыялектычных адносінах.

У сваім артыкуле Фройд прыводзіць цытату Фрыдрыха Шэлінга: 

## Няроднасьць паводле Фройда
Жывое мае прыкметы нежывога ці наадварот. Галоўнае — мы ня можам сьцьвярджаць дакладна. 

Ненаўмыснае паўтарэньне 

Прадчуваньне, якое збываецца, збольшага самавыканальнае прароцтва, элемэнты магічнага мысьленьня, усё гэта Фройд называе: 

Звыклы парадак рэчаў, які ідзе ня так, як заведзена. 

## Этымалёгія
Перакласьці нямецкае *Unheimlichkeit* на беларускую мову даволі складана. Яно складаецца з:
* адмоўнага *un*;
* кораня *heim* (корань слова, які азначае блізкае, роднае);
* суфіксу *keit*.
З гэтых частак можна скласьці слова, якое абазначае штосьці ня блізкае, ня роднае, пры тым гэтае слова павінна быць назоўнікам (з-за суфіксу *keit*).

Найбольш дакладны пераклад — *няроднасьць*. Таксама ўжываецца слова жудасьць, аднак яно не перадае канцэпцыю чагосьці «роднага» з адмаўленьнем.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фройдава псыхалёгія
Катэгорыя:Эстэтыка
Катэгорыя:Тэрміналёгія псыхааналізу
Катэгорыя:Страх