open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вялікія Лукі (Менская вобласьць)

**Вялі́кія Лу́кі** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Пухавіцкага сельсавету.

## Гісторыя
У 1858 годзе згадваецца вёска Слабодка ў Ігуменскім павеце Менскай губэрні Расейскай імпэрыі. У 1879 годзе вёска Вялікая Лука ўпамінаецца пры перапісе населеных пунктаў Турынскага праваслаўнага прыходу Пухавіцкай воласьці Ігуменскага павету. 

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

З чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй У красавіку 1943 году вёска была спалена і забіта 4 жыхары. 

## Насельніцтва
* 1897 год — 32 двары, 192 жыхары
* 1909 год — 41 двор, 253 жыхары
* 1917 год — 43 двор, 196 жыхары
* 2002 год — 2 двары, 2 жыхары
* 2009 год — 0 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Пухавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны
Балачанка (гарадзішча)

**Балачанка** — археалягічны помнік, гарадзішча пачатак 1-га тысячагодзьдзя н. э. каля в. Балачанкі Пухавіцкага раёну Менскай вобласьці.

## Апісаньне
Мясцовая назва — Акопы Кацярыны.

За 2,5 км на паўднёвы усход ад вёскі Балачанка, на правым беразе ракі Балачанка за 2 км ад яе ўпадзеньня ў раку Сьвіслач, у лесе, ва ўрочышчы Дубы.
 
Вышыня над летнім межанным узроўням вады ў рацэ 8—10 м. Пляцоўка амаль прамавугольная, памерам 64 х 35 м, выцягнутая з паўночы на поўдзень. Умацавана 3 валамі і равамі. Унутраны вал з паўночнага боку вышынёй да 1 м, з паўднёвага — 0,5 м, сярэдні адпаведна 3 і 2 м, вонкавы — 2 і 0,5 м. Глыбіня равоў 0,5—3,5 м. З паўднёвага боку прасочаны ўваход шырынёй 2 м. Пляцоўка, равы і валы пашкоджаны траншэямі і зямлянкамі часоў 2-й сусьветнай вайны, гарадзішча і яго схілы парасьлі хмызьняком і дрэвамі.

## Дасьледаваньні
Адкрыў і абсьледаваў ў 1965 годзе Леанід Побаль, таксама абсьледавала ў 1985 годзе Тацьцяна Бубенька.

Культурны пласт каля 0,35 м. Знойдзены шлак, ляпная гладкасьценная кераміка, рэшткі штрыхаванага посуду. Матэрыялы абсьледаваньня захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

## Літаратура
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Катэгорыя:Балачанка (вёска)
Катэгорыя:Гарадзішчы Пухавіцкага раёну
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасьці Рэспублікі Беларусь
Восава (Пухавіцкі раён)

**Во́сава** (таксама сустракаецца *О́сава, н.*) — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Пухавіцкага сельсавету.

## Гісторыя
У канцы XVIII стагодзьдзя вёска ў Ігуменскім павеце Менскай губэрні Расейскай імпэрыі, шляхецкая ўласнасьць. У пачатку XX стагодзьдзя згадваецца як урочышча Пухавіцкай воласці Ігуменскага павета.

 У пачатку XX стагодзьдзя згадваецца як урочышча ў Пухавіцкай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні.

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

З чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй.

## Насельніцтва
* 1800 год — 2 двары, 6 жыхароў
* 1897 год — 6 двароў, 35 жыхароў
* 1908 год — 7 двароў, 43 жыхары
* 1917 год — 10 двароў, 64 жыхары
* 1926 год — 15 двароў, 82 жыхары
* 1960 год — 63 жыхары
* 2002 год — 9 гаспадарак, 11 жыхароў
* 2009 год — 9 чалавек
* 2012 год — 3 гаспадаркі, 3 жыхары

## Асобы
* Іван Размысловіч (1915—2006) — беларускі навуковец ў галіне сельскагаспадарчага машынабудаваньня

## Крыніцы

Катэгорыя:Пухавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Міжрэчча (гарадзішча)

**Міжрэчча** — археалягічны помнік, гарадзішча III—V стагодзьдзi каля в. Міжрэчча Пухавіцкага раёну Менскай вобласьці.

## Апісаньне
Мясцовая назва — Гарадок.

На паўночна-заходняй ускраіне вёскі, на левым беразе ракі Волма, за 0,1 км ад упадзеньня яе ў р. Сьвіслач.

Вышыня над летнім межанным узроўням вады ў рацэ 5-6 м. Пляцоўка амаль круглая, памерам 58 х 54 м, некалькі выцягнутая з усходу на захад. З паўднёвага і паўночна-ўсходняга бакоў умацавана 2 валамі падковападобнай формы. Вышыня вонкавага валу 5-6 м, унутранага 2,5 м. Шырыня аснове 15 м.

## Дасьледаваньні
Адкрыў і абсьледаваў ў 1967 годзе Аляксей Мітрафанаў, у 1985 годзе абсьледавала Тацьцяна Бубенька. У аснове вонкавага валу прасочаны рэшткі абарончай сьцяны: 7 абпаленых бярвеньнаў. У культурным пласьце знойдзены рэшткі штрыхаванай керамікі.

Датуецца III—V стст., адносіцца да культуры штрыхаванай керамікі.

Матэрыялы абсьледаваньня захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

## Літаратура
* Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Катэгорыя:Міжрэчча (Пухавіцкі раён)
Катэгорыя:Гарадзішчы Пухавіцкага раёну
Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасьці Рэспублікі Беларусь
Міжрэчча (Пухавіцкі раён)

**Міжрэ́чча** (таксама сустракаецца *Міжарэ́чча*) — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Пухавіцкага сельсавету.

За 16 км на паўночны захад ад раённага цэнтру Мар’іна Горка і чыгуначнага прыпыначнага пункту Пухавічы (станцыя) на лініі Менск—Асіповічы, на р. Волма, пры ўпадзеньні яе ў р. Сьвіслач.

## Гісторыя
Пасьля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793 г.) — у складзе Расейскай імпэрыі. На пачатку ХХ ст. маёнтак у Пухавіцкай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні. У 1816 годзе згадваецца маёнтак Міжрэчча, знаходзілася паблізу вёскі.

У 1913 годзе адкрыта школа царкоўнай граматы.

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

Пасьля рэвалюцыі працавала школа 1-ай ступені, у 1922 годзе ў якой працавала 2 настаўніка, займалася каля 70 хлопчыкаў і дзяўчынак.

На 1933 год былі калгасы «Бальшавік» і « Кастрычнік», працавалі смалярны завод (пабудаваны ў 1925 годзе), кравецкая і шавецкая майстэрні, арцель, мэблевая майстэрня, вадзяны млын, 2 кузьні.

З чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй. Вёску 6 разоў палілі, у траўні 1942 году было забіта 6 жыхароў.

## Насельніцтва
* 1816 год — 7 двароў, каля 50 жыхароў. Маёнтак 9 двароў, каля 90 жыхароў
* 1917 год — 81 двор, 508 жыхароў. Маёнтак 7 двароў, 66 жыхароў
* 1940 год — 110 гаспадарак, 330 жыхароў
* 2002 год — 46 двароў, 69 жыхароў
* 2009 год — 38 чалавек

## Славутасьці
* Гарадзішча (III—V стагодзьдзі). Знаходзіцца на паўночна-заходняй ускраіне на левым беразе р. Волма і 100 м ад яе ўпадзеньня ў р. Сьвіслач.
* Брацкая магіла (1941—1944 гады).
* Каталіцкая капліца сьв. Міхала Арханёла. У 1920-х гадах капліца была перанесена на мясцовыя могілкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Пухавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Міжрэчча (Пухавіцкі раён)
Раўнапольле

**Раўнапо́льле** (таксама сустракаецца *Раўнапо́ле, Слабада́, ж.*) — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Пярэжырскага сельсавету.

У вёсцы знаходзіцца прыпыначны пункт Раўнапольле.

## Гісторыя
На пачатку ХХ ст. сяло ў Дукорскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні. 

У 1897 годзе дзейнічалі школа царкоўнай граматы, пітны дом, хлебазапасны магазын. У 1904 годзе створана народная вучэльня. 

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І з’езду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

Пасьля рэвалюцыі дзейнічала працоўная школа 1-ай ступені. У 1939 годзе створаны калгас «Савецкая Беларусь», працавала кузьня. 

З чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй. 

## Насельніцтва
* 1816 год — 18 двары, 120 жыхароў
* 1880 год — 30 двароў, 414 жыхароў
* 1897 год — 108 двары, 666 жыхароў
* 2002 год — 132 двары, 304 жыхары
* 2009 год — 301 чалавек

## Аобы
* Аляксей Крайко (1911—1943) — Герой Савецкага Саюзу.
* Расьціслаў Шылай — беларускі архітэктар
* Пётар Казлоў — беларускі дзяржаўны дзеяч
* Захар Бірала — беларускі паэт, сатырык
* Георгі Меркуль — спэцыяліст у галіне лесазнаўства і лесаводзтва. Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1974), дацэнт (1988)
* Пятрусь Капчык — кіраўнік суполкі беларускай культуры «Зорка Венэра», прадстаўнік беларускай дыяспары Украіны

## Страчаная спадчына
* Царква (узгадваецца ў 1880 г.).
* Капліца (узгадваецца ў 1897 г.).

## Крыніцы

Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Пётар Казлоў

**Пётар Апана́савіч Казло́ў** ( 4 верасьня 1948, в. Раўнапольле, Пухавіцкі раён, Менская вобласьць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, колішні міністар гандлю Беларусі (1995—2001).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Інстытут народнай гаспадаркі, Акадэмію народнай гаспадаркі пры Савеце Міністраў СССР.

Працаваць пачаў у 1970 рабочым складу Менскага ўнівэрмагу «Белунівэрмаг».

З 1970 па 1983 гады працаваў у Дзяржаўным унівэрсальным магазыне (ГУМе) г. Менску, займаў пасады ад малодшага прадаўца да намесьніка дырэктара па кадрах і выхаваўчай працы.

У 1983—1987 гадах — намесьнік дырэктара Беларускага Рэспубліканскага торгу «Белювэліргандаль».

З 5 красавіка 1995 па 30 ліпеня 2001 году быў міністрам гандлю Рэспублікі Беларусь.

Намесьнік Старшыні Рэспубліканскага грамадзкага аб’яднаньня вэтэранаў гандлю, Старшыня Асацыяцыі вытворцаў вінаградных і пеністых він, дзяржаўны службоўца 1 клясы. Сябра Прэзыдыюму Грамадзкай Палаты Саюзнай дзяржавы 2017—2020 гг. скліканьня.

## Узнагароды
* Ганаровая грамата Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
* Ляўрэат Грамадзкай Прэміі Саюзнай дзяржавы — 2018 у намінацыі «За ўзмацненьне эканамічных сувязей».
* Мэдаль «За грамадзкае служэньне Саюзнай дзяржаве»,
* Мэдаль «У гонар перадачы праваслаўнай сьвятыні Саюзнай дзяржавы ў Храм-помнік 23.06.2019».

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавіцкім раёне
Катэгорыя:Міністры гандлю Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Міністры гандлю Рэспублікі Беларусь
Аляксей Багданаў

**Аляксей Ігаравіч Багданаў** (нар. , Менск) — беларускі дзяржаўны дзеяч, міністар гандлю Беларусі (з 2021).

## Жыцьцяпіс
У 1995 годзе скончыў Акадэмію фізычнага выхаваньня і спорту Рэспублікі Беларусь. У 2008 годзе скончыў Міжнародны гуманітарна-эканамічны інстытут. У 2018 і 2019 годзе атрымаў дыплём Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь.

З 1995 па 2000 год працаваў трэнерам-выкладчыкам Беларускай фэдэрацыі традыцыйнага каратэ. На працягу 1996 году служыў ва Узброеных Сілах Рэспублікі Беларусь.

З 2000 па 2003 год — выкладчык катэдры фізвыхаваньня і спорту Гуманітарна-эканамічнага недзяржаўнага інстытуту.

У 2003—2008 гадах — выкладчык катэдры спартова-баявых мастацтваў і спецрыхтоўкі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэта фізычнай культуры.

У 2008—2011 гадах — начальнік аддзелу зьнешнеэканамічнай дзейнасьці ААТ «Агракамбінат „Дзяржынскі“» Дзяржынскага раёну Менскай вобласьці. З 2011 па 2013 год — намесьнік генэральнага дырэктара па перапрацоўцы і гандлю ААТ «Агракамбінат „Дзяржынскі“».

У 2013—2014 гадах — намесьнік генэральнага дырэктара ЗАТ «Мяса-малочная кампанія».

У 2014—2021 гадах — начальнік галоўнага ўпраўленьня зьнешнеэканамічнай дзейнасьці Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчаваньня Рэспублікі Беларусь. З 5 красавіка 2021 па 21 сьнежня 2021 году займаў пасаду намесьніка міністра сельскай гаспадаркі і харчаваньня Рэспублікі Беларусь.

21 сьнежня 2021 году прызначаны міністрам антыманапольнага рэгуляваньня і гандлю. Займаў гэтую пасаду да 14 студзеня 2025 году, калі быў прызначаны амбасадарам Беларусі ў Казахстане.

## Узнагароды
* 2016 — Ганаровая грамата Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Аляксей Ігаравіч Багданаў. Інфармацыя на сайце Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчаваньня Рэспублікі Беларусь 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Міністры гандлю Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Сябры Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намесьнікі міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Казахстане
Седча

**Се́дча** (таксама сустракаецца *Се́дча, м. (за Се́дчам), Се́чча*) — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Пярэжырскага сельсавету.

У вёсцы знаходзіцца прыпыначны пункт Седча.

## Гісторыя
У 1966 г. далучана в. Міханавічы і Пасёлак торфапрадпрыемства «Міханавічы». 28.09.1967 г. да Седчы была далучаны пасёлак Новы. У 1939 г. да пасёлка Новы былі далучаны пасёлкі Рог і Дубраўка, а ў 1941 г. — пасёлкі Іванаўка і Ячанка.

## Насельніцтва
* 2002 год — 249 двароў, 620 жыхароў
* 2009 год — 589 чалавек

## Аобы
* Натальля Зубчонак (нар. 1971) — беларускі філёляг. Кандыдат філялягічных навук (2001), дацэнт (2005)

## Крыніцы

Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Жыгімонт I Сьвяты

**Жыгімонт I Сьвяты** (; ? — 524) — кароль бургундаў (з 516), каталіцкі Сьвяты.

## Біяграфія
Сын Гундабада, караля бургундаў. Меў брата Гадамара.

Быў арыянінам, але па 501 годзе перайшоў у каталіцтва. Знакам навяртаньня стала фундацыя ў 515 годзе кляштару Сьвятога Маўрыкія ў Агаўне. Па сьмерці бацькі ў 516 годзе стаў каралём бургундаў.

Меў канфлікт зь біскупамі праз парушэньне правілаў шлюбу з боку ўласнага скарбніка, але цяжкая хвароба прымусіла яго да замірэньня. Пазьней ачуняў.

Ажаніўся з дачкой караля остготаў Тэадарыха. У шлюбе нарадзіўся сын Сігерык (*Sigericus*). Аўдавеўшы, ажаніўся другі раз, але другая жонка «*пасынка свайго зьневажала і крыўдзіла*» (калі ў сьвяточны дзень у 517 годзе Сігерык убачыў сваю мачаху, апранутую ў цырыманіяльнае адзеньне яго нябожчыцы-маці, то заявіў, што мачыха нявартая насіць гэта адзеньне). Падбутораны жонкай, якая сьцьвярджала, што Сігерык плянаваў забіць бацьку і захапіць сталец, загадаў схапіць юнака п’яным і ўтапіць у студні. Потым, ахоплены раскаяньнем, пэўны час правёў у заснаваным ім кляштары.

Калі ў 523 годзе Бургундзкае каралеўства захапілі чатыры францкія каралі, Хлядамэр, Хільдэбэрт I, Клётэр I і Тэўдэрык I, дзеці францкага караля Хлёдвіга I, разам з братам ачоліў абарону Бургундыі, але прайграў бітву. Апрануў манаскую рызу і схаваўся ў кельлі каля свайго кляштару. Схопленага Хлядамэрам, яго абезгаловілі, а цела кінулі ў студню.

## Памяць
У 535 годзе парэшткі Жыгімонта вынялі з студні і пахавалі ў кляштары ў Агаўне. Пазьней яго кананізавалі. 

У 1366 годзе Карл IV, імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі, перанёс мошчы Жыгімонта ў Прагу, таму ён стаў заступнікам Каралеўства Багеміі, цяпер Чэхіі. Імя сьвятога Карл IV надаў свайму сыну Жыгімонту Люксэмбурскаму, пазьнейшаму каралю вугорскаму, які ў 1424 годзе збудаваў касьцёл Сьвятога Жыгімонта ў Будзе. Таго ж году Жыгімонт забраў з Прагі мошчы Сьвятога Жыгімонта і адправіў у вугорскае места Варад, каб абараніць іх ад гусітаў.

## Глядзіце таксама
* Жыгімонт

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвяты Жыгімонт
Камандас

**Камандас** — тып лёгкаўзброенага вайскоўца, які існуе ў войску спэцыяльнага прызначэньня.

Яны прызначаюцца для выкананьня менш самастойных задачаў.

У беларускіх СМІ гэты тэрмін таксама выкарыстоўваецца як сынонім салдатаў і паляўнічых спэцпрызначэньня.

## Крыніцы
Бабруйскі міжгарнізонны суд

**Бабруйскі міжгарнізонны суд** — орган дзяржаўнай ўлады, які існаваў з 16 студзеня 1992 года да 31 чэрвеня 2014 году. Бабруйскі міжгарнізонны суд быў створаны пастановаю Вярхоўнага Савета Беларусі ад 16 студзеня 1992 году. Суд быў заснаваны на асабовым складзе Вайсковага суду Беларускае вайсковае акругі войска СССР. Міжгарнізонны суд назіраў за дзейнасьцю ніжэйстаячых судоў.

Суд меў наступныя пасады:
* старшыня суда,
* судзьдзя.

Увесь асабовы склад прызначаўся і звальняўся Прэзыдэнтам Беларусі.

## Паўнамоцтвы

У адпаведнасьці з правам Беларусі міжгарнізонны суд мог спраўляць наступныя дзеяньні:
* разглядаць грамадзянскія, крымінальныя справы і справы аб адміністрацыйных правапарушэньнях (ў межах сваёй кампэтэнцыі ў якасьці суда першай інстанцыі, па новых абставінах);
* вывучаць і абагульняць судовую практыку;
* весьці і аналізаваць судовую статыстыку;
* мог спраўляць іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасьці з заканадаўствам Беларусі.

### Разгляд спраў
Міжгарнізонны суд мог разглядаць любую грамадзянскую і карную справу, якую прыняў для разгляду.

### Сьпіс заканадаўчай базы
Суд дзейнічаў у адпаведнасьці з наступнымі кодэксамі Рэспублікі Беларусь:
* Грамадзянска-працэсуальны кодэкс Рэспублікі Беларусь,
* Гаспадарчы працэсуальны кодэкс Рэспублікі Беларусь,
* Крымінальна-працэсуальны кодэкс Рэспублікі Беларусь,
* Працэсуальна-выканаўчы кодэкс Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэньнях.

## Пошліна
Дзяржаўную пошліну плацяць на рахунак Галоўнай ўправы Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь па Магілёўскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бабруйск
Катэгорыя:Суды Магілёўскай вобласьці
Катэгорыя:Вайсковыя суды Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2014 годзе
ВАІ

**ВАІ**:

* Вайсковая аўтамабільная інспэкцыя Ўзброеных сілаў Беларусі
* Вайсковая аўтамабільная інспэкцыя СССР
* Вайсковая аўтамабільная інспэкцыя Расеі
Міжгарнізонны суд (Беларусь)

**Міжгарнізонны суд** — дзяржаўны орган, які існаваў з 16 студзеня 1992 году да 31 чэрвеня 2014 году. Яны былі заснаваныя пасьля распаду СССР ў 1992 годзе. Беларускі вайсковы суд быў створаны пастановаю Вярхоўнага Савета Беларусі ад 16 студзеня 1992 году. Суд быў заснаваны на асабовым складзе Вайсковага суду Беларускае вайсковае акругі войска СССР. Беларускі вайсковы суд назіраў за дзейнасьцю ніжэйстаячых судоў:
* Бабруйскі міжгарнізонны суд
* Барысаўскі міжгарнізонны суд
* Берасьцейскі міжгарнізонны суд
* Віцебскі міжгарнізонны суд
* Гарадзенскі міжгарнізонны суд
* Менскі міжгарнізонны суд

### Сьпіс законаў
Суд дзейнічае ў адпаведнасьці з наступнымі законамі:
* Грамадзянска-працэсуальны кодэкс Рэспублікі Беларусь,
* Гаспадарча-працэсуальны кодэкс Рэспублікі Беларусь,
* Крымінальна-працэсуальны кодэкс Рэспублікі Беларусь,
* Працэсуальна-выканаўчы кодэкс Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэньнях.

## Пошліна
Дзяржаўную пошліну плацяць на рахунак: Галоўная ўправа Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь па месьце Менск.

## Глядзі таксама
* Судовая ўлада Беларусі
* Судовая ўлада места Менск
* Выканаўчая ўлада Беларусі
* Выканаўчая ўлада места Менск
* Міліцыя Беларусі
* Міліцыя места Менск

## Літаратура
* Конституция Республики Беларусь 1994 года (с изменениями и дополнениями, принятыми на республиканских референдумах 24 ноября 1996 г. и 17 октября 2004 г.), Минск ; Амалфея, 2005, 48 с.
* Декрет от 24 ноября 1999 г. №41 «О военных судах Республики Беларусь и Военной коллегии Верховного Суда»
* Указ от 19 февраля 1996 г. №81 «О реорганизации военных судов Республики Беларусь»
* Указ от 25 января 1999 г. №54 «О некоторых вопросах деятельности Верховного Суда»
* Постановление министерства юстиции Республики Беларусь,30 июня 2005 г. № 32 (Национальный реестр правовых актов Республики Беларусь, 18.07.2005, № 109, от 08.07.2005)
* Бибило, В. Н. «Судоустройство в РБ» , Минск, 2008 г.
* Бондаренко, Е. И. учебное пособие «Судоустройство и прокурорский надзор» Минск; 1998 г.
* Василевич, Г. А. Конституционный контроль и практика правоприменения в Республике Беларусь, «Журнал российского права» , № 1, январь 2001 г.
* Данилевич, А. Н. , И. И. Мартинович, учебник «Судоустройство» Минск; Амалфея, 2010 г.
* Максимов, Л. Г. , Л. П. Максимова, практическое пособие «Судоустройство Республики Беларусь» Минск, ОО «МНО», 2006. — 134 с.
* Судовы Веснiк, Минск, 2009. — № 3 с 59 — 61.

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве. Дэкрэт Прэзыдэнта № 6 ад 29 лістапада 2013
* У Беларусі ліквідаваны ваенныя пракуратуры
* Ваенныя суды ліквідуюцца ў Беларусі з 1 ліпеня

## Крыніцы

Катэгорыя:Менск
Катэгорыя:Вайсковыя суды места Менск
Катэгорыя:Суды Менску
Катэгорыя:Вайсковыя суды Беларусі
Катэгорыя:Беларускія суды
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2014 годзе
Прэзыдэнцкія выбары ў Расеі 2024 году

**Вы́бары [[Прэзыдэнт Расейскай Фэдэрацыі|прэзыдэ́нта Расе́і]] адбыліся з 15 па 17 сакавіка 2024 року**. Прэзыдэнт абіраецца на тэрмін 6 гадоў. Калі ў першым туры пераможца ня быў бы вызначаны, другі тур меў адбыцца 7 красавіка 2024.

Урачыстае зацьвярджэньне Ул. Пуціна на пасаду Прэзыдэнта Расеі 7 траўня 2024 году.

## Кандыдаты
Палітычныя партыі, прадстаўленыя ў Дзярждуме ці/або заканадаўчых органаў ня менш як траціны суб’ектаў фэдэрацыі, могуць вылучаць кандыдатаў бяз збору подпісаў. Такімі партыямі ёсьць «Адзіная Расея», КПРФ, «Справядлівая Расея»  і «Яблыка».

### Палітычны кантэкст і «Праблема 2024»
«Праблема 2024» звязаная з магчымым пераходам улады ў Расеі пасля заканчэньня прэзыдэнцкіх паўнамоцтваў Уладзімера Пуціна. Паводле Кацярыны Шульман, ідзе шырокі пошук элітарнага пакту, альтэрнатыва — вайна ўсіх супраць усіх. На думку Алега Чарназуба, расейская эліта можа знайсьці шляхі вырашэньня гэтай бяды, напрыклад, Валеры Зоркін прапанаваў зьмяніць канстытуцыю, Вячаслаў Валодзін прапанаваў пашырыць паўнамоцтвы парляманта.

## Да выбараў
Да выбараў права Расеі дазваляла заклікаць галасаваць за кандыдатаў на пасаду  Прэзыдэнта Расеі. Угаворваць насельнікаў Расеі можна было зь 27 лютага па 14 сакавіка 2024 году. Усе падзеі адбываліся ў час вайны з Украінаю.

## Галасаваньне
Галасаваньне адбывалася на земяхлях Расеі і па-за яе межамі:
* на землях захопленых у Ўкраіны
* у дыпляматычных прадстаўніцтвах Расеі ва ўсіх краінах, дзе яны маюцца

## Вынікі галасаваньня
Цэнтральная выбарчая камісія Расеі абвясьціла пасьля закрыцьця выбарчых участкаў. Галава ЦВК Расеі Эла Памфілава заявіла, што канчатковыя вынікі будуць абвешчаныя 21 сакавіка 2024 году. Пасьля падлічэньня 99,76 % галасоў можна зрабіць вывады аб перамозе Уладзімера Пуціна. Колькасьць галасоў за кожнага ўдзельніка выбараў:
* Уладзімер Пуцін — 87,29 %
* Мікалай Харытонаў — 4,3 %
* Уладзіслаў Даванкаў — 3,84 %
* Леанід Слуцкі — 3,21 %

Вынікі галасаваньня папярэднія, але ўжо не паўплываюць вынікі галасаваньня яшчэ не падлічаныя пратаколы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выбары ў Расеі
Катэгорыя:Выбары 2024 году
Эканамічны суд СНД

**Эканамічны суд СНД** - судовы орган Садружнасьці Незалежных Дзяржаў, створаны для забеспячэньня выкананьня дзяржавамі-ўдзельніцамі сваіх эканамічных абавязацельстваў. Суд упаўнаважаны на разгляд спрэчак пры выкананьні эканамічных абавязацельстваў па міжнародных дагаворах у рамках СНД, іншых спрэчак па пагадненьні дзяржаў-удзельніц, тлумачэньне міжнародных дагавораў і актаў органаў СНД. Суд разьмяшчаецца ў Менску, Рэспубліка Беларусь.

Сядзіба: Беларусь, Менск, вул. Кірава, 17.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:Урады СНД
Вайсковая аўтамабільная інспэкцыя Ўзброеных сілаў Беларусі

**Вайсковая аўтамабільная інспэкцыя Ўзброеных сілаў Беларусі** — дзяржаўнае ведамства Беларусі, якое назірае за дарожным рухам возаў Міністэрства абароны Беларусі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве аб ВАі
* Палажэньне аб ВАІ
* Военной автоинспекции — 80 лет!
* Правіла дарожнага руху

Катэгорыя:Менск
Катэгорыя:Выканаўча ўлада Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Нераст

**Нераст** — адкладаньне рыбамі і кругларотымі сьпелых ікры і малака з далейшым апладненьнем.

Адбываецца для кожнага віду пры пэўных пары, тэмпэратуры, салёнасьці вады, глыбіні, хуткасьці цячэньня і субстраце. Можа мець месца адным або некалькімі заходамі. Субстратам для літафільнай рыбы (асётр, галавень, жэрах і ласось) служыць камяніста-галечнікавы грунт, псамафільных (галец і пячкур) — пясок і карэньчыкі расьлінаў, расьліналюбных (карп, лешч, плотка, сазан і шчупак) — расьліны. Астракафільныя рыбы (гарчак) адкладаюць ікру ў мантыйную поласьць малюскаў і пад панцыр крабаў, пэлягафільныя (белы амур, камбала, таўсталобік і чахонь) — у тоўшчу вады. У трапічнай і субтрапічнай рыбы расьцягнутая і слаба выяўленая пара адкладкі, а высьпяваньне ікры часта парцыйнае раз на некалькі месяцаў. Большасьць рыбы халодных і ўмераных шыротаў нерастуе раз на год. Некаторыя прахадныя рыбы — да пары разоў за жыцьцё. У многіх рыбаў падчас нерасту разьвіваецца шлюбны ўбор.

## Беларусь
Ад 1 красавіка па 30 траўня ў Беларусі дзейнічае забарона на здабычу ўсіх відаў рыбы ў сувязі зь іх веснавым нерастам. Выняткам служыла аматарскае рыбалоўства ў сьветлы час содняў зь берага адной вудай з адным кручком або адным сьпінінгам, аснашчаным штучнай прынадай з трайным кручком памера да №10.

## Крыніцы

Катэгорыя:Біялёгія разьвіцьця
Катэгорыя:Іхтыялёгія
Катэгорыя:Размнажэньне жывёлаў
Бутвід

**Бутвід** (*Буцьвід*), **Ботвід** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бутвід або Бутвіда (Botvid, Bótviðr, Butvid, Butvidis) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутрык, Вільбут, Сайбут; германскія імёны Butariks, Willebut, Seiboth) паходзіць ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель'), а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) паходзіць ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'. Такім парадкам, імя Бутвід азначае «корань дрэва» (тое ж, што і імя Відбут).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Nekraschy Butwydowycz* (1 верасьня 1431 году); *Nekrasch Butwidowicz* (15 траўня 1432 году); *Бутвиду земля… У [[Вялёна|Веленьском]] волости. Ивашку Бутвидовичу чоловекъ* (1440—1492 гады); *Buthwid… Butwid* (1451 год); *Daumunt Butwidowicz* (31 кастрычніка 1484 году); *Бартошъ Бутвидовичъ*, *Павел Бутвидовичъ* (1528 год); *Станко Бутвидович… Бутвид [[Войнар|Воинарович]]… Януш Бутвидович* (1537—1538 гады); *Jerzy Butwid* (20 красавіка 1775 году); *Jakub Botwid* (1797 год).

## Носьбіты
* Сьвяты Бутвід (  1120) — хрысьціянскі місіянэр у Швэцыі, Сьвяты
* Бутвід ( па 1227) — готляндзкі дойлід, меў сына Ляфранса Бутвідсона
* Бутвід — гедройцкі баярын, які ўпамінаецца ў наданьні свайго брата Карэйвы касьцёлу ў Дубінках, зробленым у 1451 годзе
* Бутвід Талютавіч — гедройцкі баярын, які ўпамінаецца ў 1451 годзе
* Даўмонт Бутвідавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1484 годзе
* Рыгор Багданавіч Бутвідавіч — літоўскі князь, які ўпамінаецца ў 1522 годзе
* Барташ Бутвідавіч — пянянскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Павал Бутвідавіч — расенскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Бутвід Сунэсон ( па 1562) — біскуп Стрэнгнэсу
* Бутвід Нэрыке ( па 1574) — швэдзкі гуманіст
* Кацярына Мацееўна, Мацей Марцінавіч, Рыгор і Ян Марцінавічы, Амбражэй і Андрэй Рыгоравічы Бутвідовічы — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1591 годзе
* Ёсіф Бутвід — пробашч Траўпенскага касьцёла на 1897 год

Бутвідовічы гербу Ліс VI — літоўскі шляхецкі род.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Буцьвіданцы.

## Глядзіце таксама
* Бота
* Від

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Каленік Каленікавіч

**Каленік Каленікавіч** (памёр па 1488) — літоўскі баярын.

Вотчынныя ўладаньні знаходзіліся ў Жытомірскім і Оўруцкім паветах.

## Імя

Каленік — імя грэцкага паходжаньня, таксама можа разглядацца як форма славянскага імя Калінег.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *я, пан Каленик* (1470 год).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын кіеўскага баярына Каленіка Мішкавіча. Меў братоў Сеньку, Федзьку, Дашку і Івашку.

Упершыню ўпамінаецца пад 1457 або 1458 годам. Апошні раз — у 1488 годзе.

Меў сыноў Дзебра, Акушку, Тышку і Гетаўта, а таксама дачку (магчыма, Яўхімію).

## Крыніцы

## Літаратура
* Статкевіч-Чагабанаў А. Геталты і Тышкевічы з роду Каленікавічаў герба «Ляліва» // Роднае слова. № 7, 2011. С. 81—84.

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Яўнут (імя)

**Яўнут** (*Яўнуць*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Еўнат (Eunat) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова аўн- (еўн-) ёсьць пашыранай суфіксам з элемэнтам -н- (-n-) асновай еў- (аў-), якая паходзіць ад гоцкага aiws 'час, эпоха' або стараверхненямецкага ewi, eo 'закон'. 

З апавяданьня Раўданскага рукапісу можна зразумець, што князь Яўнут быў названы ад імя сваёй маці Еўны Полацкай, як і Альгерд — ад імя сваёй маці Вольгі.

У Прусіі бытавала імя *Jawnoto / Jawnotho*. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *оже я князь Еоунутий, и [[Кейстут|Кистютии]], и * (1352 год); *ducis Jawnutonis* (14 жніўня 1358 году); *княз Михайло Евнутевич* (1387—1392 гады); *ducis Michailo Geunutouicz* (1387—1394 гады); *vnd treib Jawnuten dorvs* (*Jawnut*; Мэмарыял Вітаўта, 1390 год); *Iwenynti*, *Jewynthi* або *Евнутіи* (Летапісец вялікіх князёў літоўскіх); *Mychal Janotten son* (23 красавіка 1398 году); *Symeonis filii Jawnuth* (1 лютага 1411 году); *Iawny Wolimuntowycz*, *cum stirpe et genelogia Jawni palatini Trocensis*, *Jawnus palatinus Trocensis*, *Jawnum palatinum Trocensem* (2 кастрычніка 1413 году); *Johannes alias Jawnis palatinus Trocensis* (27 верасьня 1422 году); *Johanne alias Jawnus palatino Trocensi* (31 сьнежня 1425 году); *Johannis dicti Jawnus* (1427—1428 гады); *wir hettin gerne den woyewod von Tracken Jawnuten gesandt* (20 чэрвеня 1430 году); *Jawnus Troczensis palatinus* (29 лістапада 1430 году); *Jawnis* (22 чэрвеня 1431 году); *Евни воевода Троцкий* (27 верасьня 1432 году); *Johannes alias Jownus palatinus Troczensis* (15 кастрычніка 1432 году); *Iwan Wolimuntowicz*; *Jauwned* (4 лістапада 1432 году); *Jounys* або *Jaunes* (7 лістапада 1432 году); *palatinus Trocensis Jawnyus decollatus interiit* (13 лістапада 1432 году); *Евнутій* (Наўгародзкі чацьверты летапіс); *Евнутей* (Сафійскі першы летапіс); *Евнутей Гедимановичь* (Ніканаўскі летапіс); *Евнут* (Хроніка літоўская і жамойцкая).

## Носьбіты
* Яўнут (у праваслаўі Іван; 1301 — па 1366) — вялікі князь літоўскі (1341—1345); меў сыноў Сямёна і Міхайлу, пачынальнік роду князёў Заслаўскіх
* Яўнут Валімонтавіч (у каталіцтве Ян; каля 1380—1432) — ваявода троцкі (з 1413)
* Янушка Яўнуцевіч — падданы ва Ўпіцкім павеце, які ўпамінаецца ў 1586 годзе

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Арцём Шуманскі

**Арцём Алегавіч Шуманскі** ( 25 лістапада 2004 году) — беларускі футбаліст, нападнік расейскага клюбу ЦСКА і зборнай Беларусі.

## Кар’ера
Пачынаў займацца футболам у родным Віцебску, а вясной 2019 году далучыўся да барысаўскага БАТЭ, з 2020 году пачаў выступаць за дубль, дзе замацаваўся на наступны год, а таксама стаў прыцягвацца да асноўнай каманды. Дэбютаваў у асноўнай камандзе БАТЭ 22 чэрвеня 2021 году ў матчы Кубка Беларусі супраць «Баранавічаў» (6:1), дзе адгуляў першы тайм. 22 кастрычніка 2021 году ўпершыню згуляў у найвышэйшай лізе, зьявіўшыся на замену ў канцы сустрэчы з гарадзенскім «Нёманам» (2:0). У сэзоне 2022 году рэгулярна зьяўляўся ў асноўнай камандзе, пераважна выходзячы на замену.

У сьнежні 2022 году абвесьціў аб тым, што пакідае БАТЭ, і ў студзені 2023 году падпісаў кантракт з кіпрскім «Арысам». 18 чэрвеня 2024 году «Арыс» абвесьціў аб пераходзе нападніка ў расейскі ЦСКА, паводле зьвестак БАТЭ на гэтым трансфэры зарабіў блізу 200 тысяч эўра. Дэбютаваў за клюб 24 жніўня, зьявіўшыся на замену ў хатнім матчы шостага тура супраць тальяцінскага «Акрону». 24 траўня 2025 году адзначыўся першым голам за ЦСКА, пацэліўшы мяч на 90-й хвіліне сустрэчы ў браму «Пары».

## Дасягненьні
**«Арыс»**:
* Чэмпіён Кіпру: 2023

**ЦСКА**:
* Уладальнік Кубка Расеі: 2025
* Уладальнік Супэркубка Расеі: 2025

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Гердвіл

**Гердвіл** (*Гердвіль*, *Гертвіл*, *Кірдвіл*), **Гірдзівіл** (*Гірдвіл*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вільгерд (Vilgerd, Vilgerðr) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'), а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'. Такім парадкам, імя Гердзівіл азначае «ахова волі» (тое ж, што і імя Вільгерд).

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Гердвіла (Gierdwiło).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Ерьдивилъ* (умова 1219 году); *Шимъко Кгирдивиловичъ*, *Щепанъ Кгирдвиловичъ… Томашъ Кгирдвиловичъ* (1528 год); *Матъфеи Киръдвиловичъ* (3 кастрычніка 1542 году); *Янъ Кгирдвилъ* (1567 год); *Гаврило Кгертвилъ, подписокъ* (7 ліпеня 1595 году); *X. Jana Gierdwiłowicza… X. Jan Gierdwiłowicz* (чэрвень 1614 году); *X. Jan Gierdwił* (чэрвень 1616 году, чэрвень 1617 году, 1623 і 1625 гады); *Ławryn Gierdwił* (1624 год); *Piotr Girdwił* (20 кастрычніка 1655 году); *przeciwko ur. Piotrowi Gierdwiłowi* (26 траўня 1657 году); *Jan Girdwiłł* (1690 год); *Christophorus Girdwił* (1698 год); *Parafia szatska… Gierdwiłły*, *wieś Gierdwiły* (1784 год); *Tomasz Gierdwiłło* (1804 год); *Marcjanna Gierdwił* (1837 год).

## Носьбіты
* Гердзівіл — літоўскі князь, які ў мірнай умове 1219 году разам зь Вікінтам называецца «жамойцкім князем»
* Шымка Гірдзівілавіч — курклеўскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Сьцяпан і Тамаш Гірдвілавічы — вялёнскія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Берташ Кірдвілавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1538 годзе
* Матфей Кірдвілавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1542 годзе
* Гендрута Марцінаўна Гірдвіловіч — вількійская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1582 годзе
* Гаўрыла Гертвіл — падпісак кіеўскага гродзкага суду, які ўпамінаецца ў 1595 годзе

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Гірдвілішкі ў Ашмянскім павеце.

На памежжы гістарычных Вількаміршчыны і Ўпіччыны існуе вёска Гердзьвілы.

## Глядзіце таксама
* Герд
* Віла

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мантыгерд (імя)

**Мантыгерд** (*Мунтыгерд*, *Мундыгерд*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мундгерд (Mundgerd, Mundgærðr, Mundgerdr) і Гардмунд або Гертмунд (Gardmund, Gertmund) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Валімонт, Жыгімонт, Скірмунт; германскія імёны Walmont, Sigimunt, Sciremunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Вісігерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Wisgeard, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'). Такім парадкам, імя Мантыгерд азначае «гарлівасьць аховы» (тое ж, што і імя Гердымонт).

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Mantegirdendorfe… Mantegirden dorffe… Mantegirdin dorffe* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *от намесника от полочького от Монтигирда* (1394—1396 гады); *Muntighert* (1396 або 1397 год); *unser hawptman Muntigirde* (23 студзеня 1397 году); *mit unserm namezdnyken Muntigirden* (30 студзеня 1397 году); *Montegherden of ghesad unde is nene namestnek mer* (1399 год); *Hannus Montigerdonis* (18 студзеня 1401 году); *Olechno filius olim Montigerdi* (16 лютага 1410 году); *cum Petro Mondigerd*, *Petrus Mondiger*, *Petrum Mondygerd* (2 кастрычніка 1413 году); *Petrasio Montigerdowicz* (26 студзеня 1416 году); *панъ Петрашъ Монътикгирдовичъ* (*Петраш Монтикгирдович*; 15 чэрвеня 1424 году, 1440—1492 гады); *Petraschius Montegardowicz* (22 чэрвеня 1431 году); *Petrasy Montigerdowicz*, *Petrassy Montigerdowicz* (1 верасьня 1431 году); *пе[ча]т[ь] Петьрашова Мондкірдовича* (27 лютага 1434 году); *Монътикгирду в [[Беліца|Белици]] два чоловеки* (1440—1492 гады); *Petraschio Montigerdowitcz terre Lithwanie suppremo marschalco* (28 чэрвеня 1436 году); *Montigerd, patri praefati Petri* (14 студзеня 1447 году); *od ziem panow Mongierdowiczow* (27 ліпеня 1553 году); *ręką mą podpisał Rafał Mundygierd Łoyba* (28 сакавіка 1669 году); *Andrzey Mondygierd Loyba* (10 ліпеня і 9 жніўня 1670 году); *Andrzey Michał Mondygierd Łoyba* (30 жніўня 1680 году); *Kazimierz Michał Montygierd Łoyba* (8 чэрвеня 1698 году); *Marianna Montgard* (1827 год).

## Носьбіты
* Мантыгерд ( да 1410) — намесьнік полацкі, меў сыноў Гануса, Алехну і Пятра; пачынальнік роду Мантыгердавічаў
* Мантыгерд — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў перапісу харугваў 1421 году

Мантыгерды (Montygierd) гербу Вадвіч — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Мантыгерды-Лойбы — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Мунд
* Герд

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Крук

**Крук** — беларускае, украінскае і польскае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Аркадзь Крук — беларускі вучоны ў галіне траўматалёгіі і артапэдыі
* Галіна Крук — украінская паэтэса і перакладчыца
* Дзьмітры Крук — беларускі эканаміст
* Іван Фёдаравіч Крук (1909—1992) — беларускі навуковец у галіне таваразнаўства харчовых прадуктаў
* Іван Крук (нар. 1944) — беларускі грамадзкі актывіст, палітвязень Беларусі
* Мікалай Крук (нар. 1967) — беларускі фізык-оптык
* Павал Крук — беларускі футбаліст
* Сьвятлана Крук — беларуская фотамадэль, пераможца першага нацыянальнага конкурсу прыгажосьці Міс Беларусь—1998
* Уладзімер Крук (нар. 1957) — беларускі палітык
* Янка Крук — беларускі фальклярыст

## Біялёгія
* Крук (птушка)
Забалацьце (Пухавіцкі раён)

**За́балацьце** (таксама сустракаецца *Забало́цьце, Лу́цішчы, мн.*) — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Пярэжырскага сельсавету.

Знаходзіцца за 36 км на паўднёвы захад ад раённага цэнтру, за 14 км ад чыгуначнай станцыі Талька на лініі Менск-Асіповічы.

## Гісторыя
У канцы XVIII стагодзьдзя Забалацьце ўяўляла сабою сяло. У 1858 годзе вёска знаходзілася ў валоданьні Іскрыцкага. Школа граматы была адкрыта тут у 1884 годзе. 

На пачатку ХХ ст. сяло ў Пярэжыцкай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні, уласнасьць Ашторпаў. 

Паводле перапісу 1897 году, вёска Забалацьце мела другую назву Луцішча, і на мясцовых могілках была капліца. У 1912 у вёсцы адкрыта народная вучэльня. 

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

У 1925 г. пабудаваны цагельны завод. На 1933 годзе быў калгас "Чырвоны транспартнік".

З чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй. 

## Насельніцтва
* 1816 год — 19 гаспадарак
* 1858 год — 157 жыхароў
* 1870 год — 170 жыхароў
* 1897 год — 378 чал., 56 двароў
* пачатак XX ст.— 61 двор, 469 жыхароў
* 1917 год — 442 чалавек, 78 двоў (вёска); 6 чалавек (чыгуначная станцыя)
* 1960 год — 289 чалавек
* 2002 год — 38 двароў, 60 жыхароў
* 2009 год — 87 чалавек
* 2012 год — 70 чалавек, 34 двары

## Асобы
* Іван Крук — беларускі навуковец ў галіне таваразнаўства.
* Міхаіл Рудовіч (1900—1920) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў бальшавіцкага партызанскага руху на тэрыторыі Пухавіцкага раёну падчас знаходжаньня там польскага войска
* Міхаіл Каўнацкі — ваяр-інтэрнацыяналіст

## Страчаная спадчына
* Царква (узгадваецца ў 1880 г.).
* Капліца (узгадваецца ў 1897 г.).

## Крыніцы

Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Іван Фёдаравіч Крук

**Іван Фёдаравіч Крук** (, Забалацьце, цяпер Пухавіцкі раён — ) — беларускі навуковец у галіне таваразнаўства харчовых прадуктаў. Доктар тэхнічных навук, прафэсар (1971).

## Жыцьцяпіс
Выпускнік Пярэжырскай сярэдняй школы. У 1932 годзе скончыў Беларускі таваразнаўчы інстытут. У 1944—1967 гадах працаваў у Беларускім інстытуце народнай гаспадаркі (з 1962 года загадчык катэдры).

## Навуковая дзейнасьць
Беларускі адмысловец у галіне таваразнаўства харчовых прадуктаў. Аўтар шматлікіх навуковых прац па дасьледаваньні таваразнаўчых, біяхімічных і тэхналягічных уласьцівасьцяў збожжа і прадуктаў іх перапрацоўкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 8. — Мінск, 1999.
* Республика Беларусь : энциклопедия. [В 7 т.] Т. 4. — Минск, 2007.
* Вітаміны і іх захаванне ў харчовых прадуктах / І. Ф. Крук. — Мінск, 1946.
* Минская область : энциклопедия. [В 2 т.] Т. 2. — Минск, 2007.

## Вонкавыя спасылкі
* Іван Фёдаравіч

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавіцкім раёне
Катэгорыя:Асобы БДЭУ
Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Асьвета на Палесьсі

**Украінскае таварыства «Асьвета» на Палесьсі** (1923 — 1939, )&nbsp;— украінская культурна-асьветная арганізацыя Палескага ваяводзтва. Вярхоўны орган — Агульныя сходы арганізацыі. Зарэгістравана высновай Палескага ваяводзкага кіраваньня №&nbsp;161. Мела шчыльныя сувязі з львоўскай «Асьветай» і таварыствам «Родная школа». Прычынай стварэньня асобнай асьветніцкай арганізацыі былі перашкоды ў распаўсюдзе ўкраінскіх арганізацыяў ад Галічыне на Валынь і Палесьсе.

## Арганізацыйная структура
Узьнікла на базе берасьцейскай і кобрынскай гарадскіх Асьветаў. У пэрыяд найбольшага росквіту мела 127 чытальняў і 1754 члены ў Берасьцейскім, Кобрынскім, Пружанскім, Драгічынскім, Пінскім і Столінскім паветах Палескага ваяводзтва. Найбольш шматлікай была Берасьцейская чытальня.

## Асветніцкая дзейнасьць
Удзельнічала ў школьных плебісцытных акцыях. Арганізавала адукацыйныя курсы. Уладальнік «Украінскай прыватнай 7-класнай пачатковай школы імя Аляксея Старажэнка ў Брэсце». Спрыяла папулярызацыі нацыянальнага тэатра і росту сеціва ўкраінскіх бібліятэкаў.

13 студзеня 1924 г., на Стары Новы год, у рэзідэнцыі Берасцейскай “Асветы” адбывалася ёлка для дзяцей. Ялінка была добра арганізавана дзякуючы намаганьням жаночай сэкцыі. Удзельнічалі 50 украінскіх дзяцей, 20 з якіх чыталі вершы, сьпявалі калядкі і песьні, танцавалі. Рада таварыства паклапацілася пра падарункі, і кожнае дзіця атрымала пакецік з цукеркамі і кнігі, якія асабіста ўручыў пасол на Сойм Васіль Дзмітрюк.

19 студзеня 1924 г. на Вадохрышча ў гарадскім тэатры намаганнямі «Асветы» быў наладжаны вечар, на якім ішла п'еса «На Каляды» і ўкраінскія песні і танцы.

20 студзеня 1924 года ў памяшканьні Берасьцейскай Асьветы было прадстаўлена маладым супрацоўнікам культурна-адукацыйнай сэкцыі А. Крыжанівскім рэфэрат на тэму: Гетман Багдан Хмяльніцкі, які ўсебакова ахарактарызаваў эпоху Хмельнеччыны ().

## Ліквідацыя
Прычынай узмацненьня рэпрэсіяў супраць «Асьветы» на Палесьсі стала забойства міністра ўнутраных справаў Браніслава Перацкага. У 1934 годзе кіраўніка арганізацыі Паўла Арцемюка адправілі ў лагер у Бярозе. У 1934 г. ліквідавана школа ім. Аляксея Старажэнка. Рашэннем польскага ваяводы Костэк-Бернацкага знята з рэгістрацыі. Фармальна арганізацыя праіснавала да поўнай ліквідацыі ў лютым 1939 года.

## Кіраўнікі
* Васіль Дзмітрыюк
* Уладзімір Крыніцкі
* Паўло Арцемюк

## Наступствы
Памяць пра дзейнасьць “Асветы на Палесьсі” паспрыяла адраджэньню асьветніцкага руху на Кобрыньшчыне і Маларыце ў 90-я гады ХХ стагодзьдзя. Спадчыньнікам лічыла сябе таварыства «Асьвета Берасьцейшчыны».

## Крыніцы
* Леонюк В., Словник Берестейщини.&nbsp;— Львів: Афіша, 1996&nbsp;— с.57-59.
* Брест. Энциклопедический справочник&nbsp;— Мн.: Белорусская энциклопедия им. П. Бровки, 1987.&nbsp;— с.312-313.
* З діяльності Берестейської Просвіти. Тижневик "Наше Життя". Холм, 3 лютого 1924 року.

Катэгорыя:Навучальныя ўстановы
Ратаўт

**Ратаўт** (*Раталт*, *Раталд*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Раталд або Раталт, пазьней Радэльт або Ратаўд (Ratold, Ratald, Ratolt, Rattolt, Ratolth, Radelt, Ratault, Rataud, Rattaud) і Валтрат (Waltrat) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -рад- (-рат-) (імёны ліцьвінаў Радзівіл, Радавін, Конрад; германскія імёны Ratwilius, Radowin, Konrad) паходзіць ад гоцкага *rêþs, германскага rad- 'рада', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае ўсходнегерманскую этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, імя Ратаўт складаецца з асноваў -рад- (-рат-) і -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўтвід, Таўтывіл, Таўтгерд; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis), якая паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ'. Такім парадкам, імя Ратаўт азначае «рада роду». Адзначалася старажытнае германскае імя Teudrad (Teud-rad).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Ratołt.

У Прусіі бытавала імя *Redaŭt* (1540 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *а Ратовту* (1440—1492 гады); *Ратовт Петровичъ* (1528 год); *землю Ратовтишки* (1538 год); *Юръи Ратовтовичъ* (1567 год); *Mik Ratowtowicz* (14 ліпеня 1578 году); *Theodor Ratold Zadarnowski* (7 жніўня 1661 году); *Michał Ratowtt*, *Jan Ratowtt* (1690 год); *Stephan Ratołt Zadarnowski* (11 студзеня 1697 году, 5 чэрвеня 1699 году); *Stefan Ratolt Zadarnowski* (10 красавіка 1693 году, 21 траўня 1701 году); *Kazimierz Ratold Zadarnowski* (30 жніўня 1702 году); *Kazimierz Ratold Zadernowski* (24 ліпеня 1703 году); *Symon Ratold Zadarnowski* (18 сьнежня 1732 году); *Jan Ratold Zadarnowski* (18 красавіка 1764 году); *Antoni Ratolt Zadarnowski — mieczny woiewództwa Brzeskiego* (26 жніўня 1766 году).

## Носьбіты
* Ратаўт — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Ратаўт Пятровіч — пянянскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Кацярына Юр’еўна Ратаўтовіч — вількамірская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1604 годзе
* Антоні Ратольт Задарноўскі ( 1771) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, чашнік і мечнік берасьцейскі

Ратаўты (Ratowt) гербу Бонча (першыя зьвесткі паходзяць з гербоўнікаў канца XVII ст., калі выхадзец з роду сярод наваградзкай шляхты браў удзел у элекцыі манарха Рэчы Паспалітай) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Ратаўты (Ratowt) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Сьвянцянаў.

Раталды-Задарноўскія — літоўскі шляхецкі род.

Ратальды (Ratold) гербу Ратулт, Ратолды (Ratołd) гербу Шэліга і Ратульды або Ратулты (Ratuld, Ratułt) гербаў Дзялоша, Калабок і ўласнага — шляхецкія роды Рэчы Паспалітай.

На гістарычнай Віленшчыне існуе вёска Ратаўты, на гістарычнай Вількаміршчыне — Ратаўтышкі.

## Глядзіце таксама
* Рада
* Вальда

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ратольд

**Ратольд**, **Ратальд** — мужчынскае імя, зьвязанае зь літоўскім (беларускім) імём Ратаўт.

## Паходжаньне
Імя Ратольд (Rattolt, Ratolt, Ratold, Rathold, Ratald) мае германскае паходжаньне. 

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, імя Ратальт (як і Ратаўт) складаецца з фармантаў -рат- (германскія імёны Radobod, Radmund, Ratgaud), які паходзіць ад германскага rad- 'рада', і -таўт- (усходнегерманскія імёны Teutgerdis, Theudemir, Theudila, Witolt), які паходзіць ад гоцкага theuda 'род, народ'. Такім парадкам, імя Ратальт (Ратаўт) азначае «рада роду».

## Носьбіты
* Ратольд Вэронскі (770 — паміж 840 і 858) — біскуп Вэроны
* Ратольд Страсбурскі ( 874) — біскуп Страсбургу
* Ратольд з Айблінгу (X ст.) — пустэльнік, залічаны да блаславёных

## Глядзіце таксама
* Румбольд
* Гедыгольд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны