Сялец (Брагінскі раён)

**Сялец** — вёска ў Малейкаўскім сельсавеце Брагінскага раёну Гомельскай вобласьці Беларусі.

## Гісторыя

### Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай

У пісьмовых крыніцах паселішча ці не ўпершыню згаданае ў 1574 годзе пры разьдзеле Брагінскага маёнтку паміж князямі-братамі Аляксандрам Аляксандравічам і Міхаілам Аляксандравічам Вішнявецкімі. Тады «*Село Селце з людми отчизными, куничниками, з даню грошовою и медовою, з лесы, дубровами, чертежами, полями, сеножатми и з гоны бобровыми и ловы зверинными*» дасталося князю Аляксандру. На 1581 год, калі маёнткам валодала яго ўдава княгіня Аляксандра (з роду Капустаў) Вішнявецкая, у Сяльцы налічвалася 22 дымы асадных сялянаў (×6 — прыблізна 132 чалавекі), зь якіх выбіралася па 15 грошаў, і 8 агароднікаў (каля 48 чалавек), зь якіх, у залежнасьці ад акалічнасьцяў, — па 4 альбо па 6 грошаў падатку. 29 чэрвеня 1609 году спадчыньнікі часткі Брагінскіх добраў князя Аляксандра яго сын князь Адам і княгіня Аляксандра з Хадкевічаў Вішнявецкія фундавалі ў Сяльцы царкву Сьвятога Спаса і мужчынскі манастыр, якому надалі сяло «*Защовъбъе... зо всими доходами и пожытками*». Заснаваны таксама манастыр жаночы з царквой Дабравешчаньня Найсьвяцейшай Багародзіцы, на ўтрыманьне якога адпісана трэцяя частка прыбыткаў мужчынскага манастыра. 19 жніўня 1613 году ў Кіеўскім гродзкім судзе быў складзены зыск аб нявыплаце Адаму і Аляксандры Хадкевічаўне Вішнявецкім, іх дачцэ Крысьціне панам Янам Юндзілам сумы, запісанай на добрах Зашчоб'е, Мікулічы, частцы мястэчка Брагін, на Сяльцы і Высокім. 

З тэксту ліста ўдавы Крысьціны, княгіні Вішнявецкай, Мікалаевай Малінскай, датаванага 24 днём лютага 1632 году, вынікае, што абодва манастыры «*на тот час суть спустошалые*». І «*ку лепшому чынечи розмноженю хвалы Бжои*» княгіня аддала іх ігуменьні Кіеўскага Ўзьнясенскага Пячэрскага манастыра Алімпіядзе з дому Рагозаў Сілічавай, яе дачцэ Марыне «*и иншим законницом при них мешкаючым и напотом будучым*», а таксама пацьвердзіла бацькоўскае наданьне на: *Село Защовбе с поддаными и зо всякими ихъ повинностями и послушенством, пожитками и приналежностями... А меновите теж и въ Селцу подданых трох з их кгрунтами, и з деревом бортным, ово зо всякими здавна приналежностями и звычаиными пожитками. Зособна теж до самого манастыра поля робочые и неробочые, сеножати, млынъ и з его вымелками на реце Щовби, также на тои реце волное рыб ловене на язах и иншими посудками, водле старых прыналежностеи звычаев и уживаня до тых манастыровъ належачих. Ничого на себе и на потомки свое тых добръ не имуючы и не зоставуючы...*

20 ліпеня 1641 году пані Крысьціна з князёў Вішнявецкіх, на той час жонка Пятра Даніловіча, крайчага кароннага, саступіла князю Ярэмію Вішнявецкаму сваю палову замку і места Брагін зь сёламі, у ліку якіх быў і Сялец.

На 7 сакавіка 1650 году дзяржаўцам Брагіна і той часткі воласьці, якая да 1641 г. належала пані Крысьціне Даніловічавай, названы пан Даніэль Сіліч. Тады ў частцы Сяльца, Веляціне, Мікулічах, Лісьцьвіне разам налічвалася 130 дымоў (≈780 жыхароў).  

16 жніўня 1673 году кароль Міхал Карыбут Вішнявецкі пацьвердзіў даўні фундуш манастырам у Сяльцы, што быў у складзе Брагінскага графства, як запісана ў загалоўку граматы, альбо Брагінскага ключа — як у самым тэксьце. Згодна з люстрацыяй падымнага падатку Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва ад 25 студзеня 1683 году, 3 дымы ў вёсцы Сялец трымаў пан Ясінскі, а з 6 дымоў (у другі пабор — з 3-х) вёскі Зашчоб’е (wsi Zaszczeblów) «*czerniczek Brahińskich*» выплачваліся 3 злотыя .

28 чэрвеня 1687 году Сялец названы ў справе Оўруцкага гродзкага суда сярод паселішчаў часткі Брагінскага маёнтку ваяводзіча бэлзскага, каралеўскага палкоўніка Яна Канецпольскага, зруйнаваных працяглым (ад лістападу 1686 года да самых ) пастоем рэестравых казакоў запарозскага палкоўніка Паўла Апостала Шчуроўскага. У 20 яго дварах (каля 120 жыхароў) казакі, у адрозьненьне ад іншых месцаў, самі не стаялі, разьмясьцілі толькі трох коней на пакорм. Але вяскоўцаў прымусілі справіць ажно 7 вазоў, кожны з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума  дзёгцю; зь іх выбралі здору, гарэлкі, за порах, 20 пар хустаў палатна на ўладкаваньне паходных шатроў агулам на 969 злотых,  44 вядры, аўса 67 вёдраў, 21 кабана (wieprzow), 58 падсьвінкаў, 143 кур, 9 баранаў; палкоўніку Шчуроўскаму і сотніку Русановічу далі адпаведна 24 і 6 злотых, каляды — 30 злотых.

26 траўня 1696 году ў Оўруцкім гродзкім судзе актыкаваная скарга, пададзеная ад імя пана Аляксандра Сіліча на яго стрыя Самуэля Сіліча, лоўчага ноўгарад-северскага, зяця Юрыя Гасоўскага і родных братоў Антонія і Паўла Сілічаў. У кастрычніку 1695 году Ю. Гасоўскі, падбухтораны панам лоўчым, раней маючым канфлікт зь нябожчыкам панам Рыгорам Сілічам, братам падаўца скаргі, наехаў на двор у Сяльцы, дзе без усялякай нагоды зьбіў пані гаспадыню. Пазьней ён, А. і П. Сілічы наехалі на тамтэйшы жаночы манастыр ritus Graeci, манахіню Софію зьбілі кіямі, да перадсьмяротнага стану давёўшы. І надалей Ю. Гасоўскі учыняў розныя гвалты, як тое — вокны ў карчме, сярод ночы наехаўшы, павыцінаў, зьбіў брагінсага арандатара Рушмана Давідовіча і яго сына. У красавіку 1696 году ізноў наехаў на манастыр, уварваўся ў царкву, адарваў са сьцяны партрэт нябожчыка Рыгора Сіліча, а манахіню, якая спрабавала супрацівіцца таму, словамі жорстка зьняважыў. Усяляк перашкаджаў завяршэньню сялецкімі падданымі збудаваньняў для лоўлі рыбы на рацэ Брагінцы (маўляў, усё спаліць), жадаючы той промысел узурпаваць. І з астатняга. Калі пан Казімер Янішэўскі, возны, зьявіўся па гэтай справе да двара Лісьцьвінскага, пры ўваходзе яму ў галаву патрапіла міска; магчыма, дайшло б і да большага, як бы не ўмяшаўся ксёндз, вікары астраглядаўскі, ды хоць часова супакоіў свавольнага.

У кастрычніку 1698 году складзены інвэнтар мужчынскага манастыра ў Сяльцы, які ўзначальваў ігумэн Феадосій Ханкевіч. Згодна зь ім, на манастырскіх землях жылі і працавалі альбо служылі 9 падданых зь сем'ямі: Грышка Стары (меў трох коней), Нічыпар Бондар (меў каня), Хведар Сьляпы (меў вала), Іван Вульскі, Андрэй Паўлоўскі, Васіль Вульскі, брат Васіля, Лукаш Козуман, Хвілька Баярын. 8 гаспадароў трымалі па 1 валоцы зямлі, зь якіх адпрацоўвалі паншчыну па 2 дні хлопскіх (мужчынскіх) і па 2 белагаловых (жаночых) на тыдзень. Баярын, як звычайна, быў на службе, на зямлі не працаваў, павіннасьцямі не абцяжараны.  

Пасля сьмерці ў 1719 годзе апошняга спадчыннага ўладальніка пана серадзкага ваяводы Яна Канецпольскага і шматгадовага знаходжаньня (яшчэ і пры жыцьці нябожчыка) ў заставе ў паноў Сілічаў, прыкладна ад 1733 году Сялец стаў уласнасьцю князя Міхала Сэрвацыя са старэйшай галіны роду Вішнявецкіх, які менавіта ў тым годзе ці не ўпершыню падпісаўся «графам на Брагіне». Лістом ад 14 чэрвеня 1742 году ваявода віленскі, вялікі гетман ВКЛ князь Міхал Сэрвацы і княгіня Тэкля з Радзівілаў Вішнявецкія пацьвердзілі фундуш Сялецкаму манастыру. Гэтым разам — айцам базыльянам.

Паводле зьвестак на 1748 год ксяндза Караля Непамуцэна Арлоўскага, Сялец быў сярод паселішчаў, частка жыхароў якіх (зь ліку шляхты) належала да Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі. У 1754 годзе з 32 двароў (каля 192 жыхароў) вёскі Сялец Брагінскага маёнтку «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачваліся 5 злотых, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 20 злотых. З 5 двароў (≈30 чалавек) у Сяльцы айцоў базыльянаў адпаведна — 22 з паловай грошы і 3 злотыя. У тым жа годзе маёнтак быў куплены ў княгіні Эльжбэты Вішнявецкай Міхалавай Замойскай панам Францішкам Антоніем Ракіцкім.

Паводле перапісаў габрэйскага насельніцтва 1765, 1778 і 1784 гадоў у вёсцы Сялец (Sielce) пражывалі адпаведна 6, 3 і 3 чалавекі (głowy), плацельшчыкі пагалоўшчыны, якія належалі да Брагінскага кагалу. Пэўна, на зьмяншэньне колькасьці габрэяў не магла не паўплываць Каліеўшчына 1768 году, што была апошнім і наймацнейшым уздымам гайдамацкага руху ва Украіне.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Сялец апынуўся ў межах Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага Рэчыцкага павету Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году Менскай губэрні Расейскай імпэрыі.  З крыніцы, заснаванай на матэрыялах рэвізіі 1795 году, вядома, што вёскі Вуглы, Каманоў, сяло Сялец, хутар Малейкі, якія належалі панам Людвіку і Алаізію Ракіцкім, у «оренду поступлено капитану Сандеру»..

Згодна з энцыкляпэдыяй «Гарады і вёскі Беларусі», на 1850 год паселішча мела 41 двор. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 138 жыхароў Сяльца абодвух полаў належалі да прыходу Праабражэнскай царквы.

У парэформавы пэрыяд Сялец належаў да Брагінскай воласьці. У сьпісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павету) Менскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Праабражэнскай царквы ў Сяльцы названыя настаяцель а. Андрэй Пяцельчыц, в. а. штатнага псаломшчыка Раман Тучкевіч і звышштатны Аляксандар Мігай. У складзе прыходу, акрамя Сяльца, — вёскі Гарадзішча, Малейкі, Катловіца, Зарэчча, Сьцяжарнае, Цюцькі, Крыўча, Пераносы, Юркавічы, Углы, Каманоў, Міхнаўка, Рудня Жураўлёвая, Лубенікі. На 1879 год прыход складалі 1196 мужчынскага і 1119 жаночага полу верных. У 1886 годзе паселішча налічвала 33 двары, 195 жыхароў, дзейнічалі царква і капліца. 31 траўня 1890 году, на запрашэньне а. Андрэя Пяцельчыца, прыходзкую школу ў Сяльцы наведаў інспэктар зь Менску протаіерэй Павал Афонскі, які застаўся задаволены ведамі вучняў. 

Паводле перапісу 1897 года ў Сяльцы было 44 двары з 283 жыхарамі, існавалі царкоўна-прыходзкая школа, царква, капліца, вятрак. На 1909 год — 57 двароў, 340 жыхароў.

### Найноўшы час

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Нямеччына перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана была часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Сялец і Брагін, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губэрнатарам) гэтман Украінскай Дзяржавы Павал Скарападзкі прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча, галаву Рэчыцкай павятовай управы П. А. Патона. Ад 18 траўня тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы».

1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Брагінская воласьць увайшла ў склад Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі, аднак 16 студзеня Масква далучыла яе разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі да РСФСР.

З 8 сьнежня 1926 да 30 сьнежня 1927 году Сялец — цэнтар Сялецкага сельсавету ў Брагінскім раёне Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 году Гомельскай акругі. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Новы беларус», працавалі 2 ветракі, конная крупарушка, 2 гамарні, воўначоска. З 20 лютага 1938 году — у складзе Палескай вобласьці з цэнтрам у Мазыры.

Падчас Другой сусьветнай вайны на франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 66 мясцовых жыхароў. У памяць пра загінулых у 1965 годзе ў скверы ўсталявана скульптура салдата.

З 8 студзеня 1954 году Сялец адміністрацыйна належыць да Гомельскай вобласьці. Паводле перапісу 1959 году у вёсцы — 661 жыхар. Цэнтар калгасу імя Э. Тэльмана. Працавалі клуб, пачатковая школа, бібліятэка, дзіцячы садок.

## Геаграфія
За 9 км на паўночны ўсход ад Брагіна, 35 км ад чыгуначнай станцыі Хвойнікі (на галінцы Васілевічы — Хвойнікі ад лініі Каленкавічы — Гомель), 122 км ад Гомля.

### Гідраграфія
Рака Брагінка, на ўсходзе сетка мэліярацыйных каналаў.

## Транспартная сетка
Побач аўтадарога, якая злучае Брагін з дарогай Лоеў — Рэчыца.

## Насельніцтва
* 2004 год — 101 гаспадарка, 261 жыхар.

## Забудова
Складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, да якой на ўсходзе далучаецца просталінейная вуліца. Забудова двухбаковая, драўляная, сядзібнага тыпу.

### Страчаная спадчына

## Асобы
* А. І. Шаўчэнка — камісар партызанскай брыгады імя К. Я. Варашылава, якая дзейнічала на Вілейшчыне падчас Вялікай Айчыннай вайны.
* У. П. Чапега — беларускі перакладчык.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Малейкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёну