Ł

Літара выкарыстоўваецца ў польскай, кашубскай, лужыцкіх мовах, у беларускім лацінскім альфабэце й некаторых праектах украінскае лацінкі, а зь неславянскіх моваў&nbsp;— у вэнэцскай, вілямаўскай мове, у мовах наваха, інупіяк, дэнэ сулінэ, догрыб.

У славянскіх мовах **Ł** пазначае гук, што ўзыходзіць да праславянскага непаляталізаванага [].

## Гісторыя
Упершыню пазначэньне цьвёрдага і паляталізаванага польскіх гукаў [] / [] рознымі літарамі сустракаецца ў артаграфічным трактаце Якуба Пакашовіца, напісаным каля 1440 году (захаваўся ў сьпісах 1460—1470-х): для паляталізаванага гуку ён прапанаваў літару ў выглядзе рукапіснага \ \ell, а для цьвёрдага&nbsp;— **l** з рыскай, што ідзе налева дагары (нешта падобнае да **[[Ч]]**); зрэшты, прыкладаў ужываньня такое артаграфіі не захавалася.

Пазначаць паляталізаваны гук літарай **L**, а цьвёрды&nbsp;— перакрэсьленай **Ł** упершыню прапанаваў Станіслаў Забароўскі, які ў 1514—1515 надрукаваў у Кракаве кнігу «*Orthographia seu modus recte scribendi et legendi Polonicum idioma quam ultissimus*»; ён жа лічыцца «бацькам» польскае літары **[[Ż]]**, астатнія ж прапанаваныя ім напісаньні не прыжыліся, хоць сама ідэя выкарыстаньня для польскага пісьменства дыякрытычных знакаў замест зьмены формы ўласна літар таксама належыць яму. Першапачаткова Ł абазначала вэлярызаваны (цьвёрды) гук [], і такое вымаўленьне захавалася і ў цяперашні час на ўсходзе Польшчы і ў мове польскай меншасьці ў Летуве, Беларусі, Украіне. Вымаўленьне гэтага гуку падобнае да вымаўленьня беларускага цьвёрдага **[[Л]]** (тым ня менш, беларускае цьвёрдае [л] ёсьць іншай фанэмай і ў міжнародным фанэтычным альфабэце пазначаецца іншым сымбалем&nbsp;— []). Да сярэдзіны XX стагодзьдзя вымаўленьне цьвёрдага **Ł** зьяўлялася абавязковым для работнікаў радыё і тэлебачаньня, а таксама ў сцэнічнай мове, з-за чаго атрымала назву «ł aktorskie». У сучаснасьці ж польскае **Ł** пераважна пазначае гук //, блізкі да беларускага **[[Ў]]** або ангельскага **[[W]]**. Гэтак *ładny* («прыгожы, ладны») вымаўляецца як /ˈўадны/, *słowo* («слова»)&nbsp;— /ˈсўова/, і *ciało* («цела»)&nbsp;— /ˈч'аўа/. Разам з тым, старое вымаўленьне літары Ł у Польшчы зьяўляецца цалкам зразумелым, але ў большасьці рэгіёнаў лічыцца штучным.

Пры пісьме ад рукі перакрэсьліваньне літары **Ł**/**ł** замяняецца тыльдай над літарай.

## У розных мовах
У беларускай лацінцы літара **Ł** замяняе звычайную кірылічную **Л**. Выкарыстоўваецца для пазначэньня звычайнага, цьвёрдага , у той час як літара **L** пазначае моцна паляталізаваны [], які сваім вымаўленьнем крыху адрозьніваецца ад польскага [], пазначанага гэтай жа літарай.

У мове наваха **Ł** выкарыстоўваецца для пазначэньня альвэалярнага лятэральнага фрыкатыўнага гуку [], падобнага да гуку валійскае мовы, які пазначаецца **L l**.

У вэнэцкай **Ł** пазначае слабое (пераходзіць у [] і нават цалкам выпадае ў вымаўленьні) інтэрвакальнае []. Напрыклад, *la gondoła* можа вымаўляцца як ,  ці .

Літару **Ł** ужываюць таксама для запісу некаторых скандынаўскіх дыялектаў.

Аналягі літары ёсьць і ў кірыліцы, выкарыстоўваюцца галоўным чынам для пазначэньня спэцыфічных гукаў шэрагу моваў Далёкага Ўсходу Расеі.

## Кампутарны ўжытак
Паводле Юнікоду,  адпавядае U+0142, &nbsp;— U+0141. У сыстэме  уводзіцца камандай \l.

## Крыніцы

## Літаратура
* Wiesław Wydra, Wojciech Ryszard Rzepka, *Chrestomatia staropolska: Teksty do roku 1543*. Wrocław&nbsp;— Warszawa&nbsp;— Kraków&nbsp;— Gdańsk&nbsp;— Łódź: Zakład narodowy im. Ossolińskich, 1984, стар. 298—300 і 315—317, здымак 38.

Катэгорыя:Літары пашыранай лацініцы
Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Польская мова