open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ЧФР Клуж

**ЧФР** () — румынскі футбольны клюб з гораду Клуж-Напокі. Заснаваны ў 1907 годзе. Васьміразовы чэмпіён Румыніі, пяціразовы ўладальнік Кубка Румыніі. Абрэвіятура ЧФР азначае зь перакладам з румынскае мовы — «румынская чыгунка». Большую частку свайго існаваньня клюб правёў у ніжніх лігах румынскага футболу, пасьля вылету з найвышэйшай лігі ў 1970-х гадох. Пры значнай фінансавай падтрымцы папярэдняга ўладальніка Арпада Пасканы, пачынаючы з 2002 году, клюб у 2004 годзе павярнуўся ў найвышэйшы дывізіён. А потым здабыў перамогу ў чэмпіянаце краіны, пераірваўшы ў сэзоне 2007—2008 гадоў 17-гадовую гегемонію сталічных клюбаў.

Клюб мае супрацьстаяньне з камандай «Унівэрсытаця», якая таксама базуецца ў горадзе Клуж-Напоцы. Матчы паміж двума клюбамі вядомыя як Клужаўскае дэрбі.

## Гісторыя

Клюб быў заснаваны ў 1907 годзе, калі горад Клуж-Напока (тады вядомы як Калажвар) быў часткай Аўстра-Вугоршчыны, пад назвай Калажварскі чыгуначны спартовы клюб (). З 1907 па 1910 гады каманда гуляла ў чэмпіянаце гораду, аднак аніякіх прыкметных дасягненьняў клюбу бракавала. У 1911 годзе клюб стаўся першым чэмпіёнам навастворанага чэмпіянату Трансыльваніі. У пэрыяд з 1911 па 1914 гады клюб стала займаў другі радок у памянёным спаборніцтве, якое пасьля было перапыненае празь Першую сусьветную вайну. Па вайне Трансыльванія адыйшла да Румыніі, і клюб адпаведна зьмяніў назоў на ЧФР Клуж, што ёсьць акронімам з назвы па-румынску дзяржаўнай кампаніі Румынская чыгунка (), захаваўшы, такім чынам, свае сувязі з нацыянальнай чыгуначнай арганізацыяй. Клюб двойчы запар здабыў перамогу ў лякальным чэмпіянаце, пасьля чаго далучыўся да румынскай лігі.

Паміж 1920 і 1934 гадамі ЧФР ня меў прыкметных дасягненьняў. Паміж 1934 і 1936 гадамі клюб на працягу двух сэзонаў знаходзіўся ў Другой лізе, заняўшы шостае месца ў сэзоне 1934—1935 гадоў і восьмае месца ў сэзоне 1935—1936 гадоў. У 1936 годзе клюб быў паніжаны да Трэцяй лігі, але потым падвышаўся да Другой лігі. У такім рэжыме клюб жыў да пачатку сэзону 1947—1948 гадоў, калі аб’яднаўся зь іншым клужаўскім клюбам «Фэрар», удзельнікам Першай лігі. У выніку, ЧФР атрымаў права на ўдзел у найвышэйшым дывізіёне айчыннага першынства. На жаль, у Першай лізе каманда пратрымалася ўсяго два гады, пасьля чаго 20 наступных гадоў знаходзіліся па-за межамі эліты. У 1960 годзе адбылося яшчэ адное зьліцьцё, гэтым разам з «Рапідам», што прывяло да стварэньня клюбу КСМ. У 1964 годзе назва каманды была зьмененая на «Клужана». У тым жа годзе юніёрская дружына клюбу здабыла перамогу ў чэмпіянаце краіны. Праз тры гады назва каманды была павернутая на колішнюю — ЧФР.

## Дасягненьні
: **[[Чэмпіянат Румыніі па футболе|Чэмпіён Румыніі]]**: (8)
:: 2008, 2010, 2012, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022

: **Уладальнік [[Кубак Румыніі па футболе|Кубка Румыніі]]**: (5)
:: 2008, 2009, 2010, 2016, 2025

: **Уладальнік [[Супэркубак Румыніі па футболе|Супэркубка Румыніі]]**: (2)
:: 2009, 2010, 2018, 2020

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Клуж-Напока
Замэнгофаў дзень

**Замэнго́фаў дзень** () — дзень сьвяткаваньня эспэранцкае культуры. Адзначаецца 15 сьнежня ў дзень нараджэньня Людвіка Лазара Замэнгофа, заснавальніка міжнароднае мовы эспэранта. Гэты дзень многія карыстальнікі эспэранта адзначаюць паходамі ў кнігарні і набыцьцём кніг на гэтай мове, сустрэчамі між сабой, дарэньнем падарункаў, у якасьці якіх выступаюць найперш таксама кнігі на эспэранта.

Катэгорыя:Эспэранта
Валкі

**Валкі** () — места ў Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Плошча 13 км². Насельніцтва 8500 чал. (1 студзеня 2024).

## Гісторыя
* 1646: дата заснаваньня.
* 1938: атрымаў статус места.

## Насельніцтва

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гораду Валкі


Катэгорыя:Гарады Ўкраіны
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Ваўчанск

**Ваўча́нск** () — места ў Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Плошча 70 км². Насельніцтва 0 чал. (2024).

## Гісторыя
* 1674: дата заснаваньня.
* 1780: атрымаў статус места.

## Насельніцтва

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Ўкраіны

Катэгорыя:Населеныя пункты Харкаўскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Дэргачы

**Дэргачы** () — места ў Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Плошча 191 км². Насельніцтва 16 000 чал. (1 студзеня 2023).

## Гісторыя
* 1660: дата заснаваньня.
* 1977: атрымаў статус места.

## Насельніцтва

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Ўкраіны

Катэгорыя:Населеныя пункты Харкаўскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Зьмееў

**Зьмееў** () — места ў Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Насельніцтва 15 021 чал. (1 студзеня 2025).

## Гісторыя
* 1604: дата заснаваньня.
* 1797: атрымаў статус места.

## Насельніцтва

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* История Змиевского края
* Электронны навуковы часопіс «Змиевское краеведение»


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Паўднёвае (Харкаўская вобласьць)

**Паўднёвае** () — места ў Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Плошча 16,93 км². Насельніцтва 7880 чал. (1 студзеня 2012).

## Гісторыя
* 1906: дата заснаваньня.
* 1963: атрымаў статус места.

## Насельніцтва

## Крыніцы


Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі
Берасьцін

**Берасьцін** () — места ў Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Насельніцтва 18 543 чал. (1 студзеня 2023).

## Гісторыя
* 1731: дата заснаваньня.
* 1731: атрымаў статус места.

## Насельніцтва

## Крыніцы


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Багарадчанскі раён

**Багарадчанскі раён** () — колішнія адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Івана-Франкоўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Багарадчаны.

## Гісторыя
Раён скасаваны 17 ліпеня 2020 году ў рамках заканчэньня рэформы дэцэнтралізацыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія раёны Івана-Франкоўскай вобласьці
Верхавінскі раён

**Верхавінскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Івана-Франкоўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Верхавіна.

Катэгорыя:Раёны Івана-Франкоўскай вобласьці
Галіцкі раён (Івана-Франкоўская вобласьць)

**Галіцкі раён** () — колішнія адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Івана-Франкоўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Галіч.

## Гісторыя
### Сярэднявечча
Першая згадка пра Галіч сустракаецца ў летапісах (1113 г.), хоць археолагі мяркуюць, што горад узнік у сярэдзіне Х ст. Былы цэнтр гістарычнага Галіча знаходзіцца ў 6 км ад сучаснага горада ў вёсцы Крылас на аднайменнай гары. Найбольшы росквіт Галіча як горада і адміністрацыйнага цэнтра прыпадае на часы княжання Яраслава Асмамысла (1153–1187), пра якога згадваецца ў «Слове аб палку Ігаравым».

У 1241 годзе горад быў разбураны мангольскім нашэсцем, пасля чаго кароль Даніла Галіцкі перанёс сталіцу ў горад Холм. Стары горад заставаўся рэзідэнцыяй біскупа, а пазней пад гарой у вусці Днястра вырас новы горад.

У 1367 г. Галіч атрымаў магдэбургскае права. У гэтым жа годзе быў пабудаваны драўляны замак, а ў XVI ст. - камень, руіны якога відаць і цяпер. На месцы старога Галіча і яго ваколіц нядаўна быў створаны Нацыянальны запаведнік «Старажытны Галіч».

Боўшаў (1153 г.), Дзіцяцін (1424 г.), Медня (1441 г.) адносяцца да самых старажытных паселішчаў раёна.

### Савецкі перыяд

Раён скасаваны 17 ліпеня 2020 году ў рамках заканчэньня рэформы дэцэнтралізацыі.

Катэгорыя:Колішнія раёны Івана-Франкоўскай вобласьці
Расьціслаў (князь)

**Расьцісла́ў** (, , таксама *Rastic, Rasticlao, Rastislaus*; *?, Маравія — † пасьля 870, Баварыя) — другі вялікамараўскі князь. За ягоным валадараньнем на тэрыторыю Вялікае Маравіі прыйшлі зь Бізантыі Кірыл і Мятод, якія заклалі пачаткі славянскае пісьмовасьці. Расьціслаў быў кананізаваны Чахаславацкай праваслаўнай царквой у кастрычніку 1994 року.

## Жыцьцяпіс
Пастаўлены на сталец у 846 року каралём усходніх франкаў Людовікам Нямецкім, які спадзяваўся, што зможа кіраваць ім лягчэй, чым ягоным дзядзькам Моймірам I. Першы час Расьціслаў пашыраў і ўмацоўваў сваю дзяржаву, заключыў хаўрусы з Баўгарскім царствам і Бізантыйскай імпэрыяй. Аднак у 850 року Расьціслаў пазбавіўся ўплыву Людовіка II, адкрыта падтрымаў іхніх ворагаў і выгнаў баварскіх місіянэраў з краіны.

У 855 року войска Людовіка II уварвалася ў Вялікую Маравію і дайшло да самае крэпасьці Расьціслава (імаверна, Дзевін). Тут мараўцы спынілі наступ усходніх франкаў і перасьледавалі іх да берагоў Дунаю, разрабаваўшы памежныя землі Баварыі.

У 858 року Расьціслаў замірыўся з Карламанам, маркграфам Усходняе Маркі і сынам Людовіка Нямецкага. Дзякуючы гэтаму далучыў да тэрыторыі сваёй дзяржавы частку земляў сучаснае Вугоршчыны. У 861 року супольнае войска Карламана і Расьціслава пайшло вайной на Людовікава хаўрусьніка Прыбіну, які быў забіты ў гэтай выправе. Пасьля яго ўладаром Блятэнскага княства стаў сын Прыбіны, які перайшоў на бок Расьціслава.

У 861 року Расьціслаў вырашыў канчаткова парваць з уплывам усходніх франкаў у Вялікамаравіі і зьвярнуўся да Папы рымскага з просьбаю даслаць настаўнікаў, якія б маглі падрыхтаваць мясцовых сьвятароў. Папа не адгукнуўся, а бізантыйскія сьвятары, якія даўно дзейнічалі ў Вялікамаравіі, параілі зьвярнуцца да бізантыйскага імпэратара Міхаіла III. Расьціслаў разам са сваім пляменьнікам Сьвятаполкам, князем удзельнага Нітранскага княства, так і зрабілі, пасьля чаго прыкладна ў 863 року Міхаіл III прыслаў сюды Кірылу і Мятода. Іхняя місіянэрская дзейнасьць мела закладнае значэньне для культурнага разьвіцьця ня толькі Вялікае Маравіі, але і ўсяе Ўсходняе Эўропы. Выявіўшы адсутнасьць у мясцовых жыхароў уласнае пісьмовасьці, Кірыл і Мятод вынайшлі для мараўцаў глаголіцу.

У 868—869 роках як Расьціслаў, так і Сьвятаполк былі змушаныя адбіваць чарговыя напады ўсходніх франкаў. У 870 Сьвятаполк перайшоў на бок ворага і прызнаў уладу ўсходніх франкаў над Нітранскім княствам. Расьціслаў адрэагаваў няўдалай спробай забіць свайго пляменьніка, ды сам быў захоплены Сьвятаполкам. У лістападзе 870 року Сьвятаполк перадаў Расьціслава ў рукі ворага. Ён быў адпраўлены ў Баварыю, дзе й памёр у зьняволеньні.

Па сьмерці Расьціслава ў Вялікай Маравіі пачалася барацьба за ўладу. Прэтэнзіі на сталец вылучыў Сьвятаполк, які ў выніку адолеў іншых кандыдатаў Людовіка, усходнефранскіх маркграфаў Вільгельма II і Энгельшалька I.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мойміравічы
Катэгорыя:Уладары Вялікай Маравіі
Катэгорыя:Праваслаўныя манархі
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Катэгорыя:Славацкія сьвятыя
Катэгорыя:Чэскія сьвятыя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маравіі
Катэгорыя:Памерлі ў Баварыі
Катэгорыя:Памерлі ў IX стагодзьдзі
Косаўскі раён (Івана-Франкоўская вобласьць)

**Косаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Івана-Франкоўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Косаў.


Катэгорыя:Раёны Івана-Франкоўскай вобласьці
Каламыйскі раён

**Каламыйскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Івана-Франкоўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Каламыя.

Катэгорыя:Раёны Івана-Франкоўскай вобласьці
Валачыскі раён

**Валачыскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Хмяльніцкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Валачыск.

Катэгорыя:Раёны Хмяльніцкай вобласьці
Дунаявецкі раён

**Дунаявецкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Хмяльніцкай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Дунаеўцы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Хмяльніцкай вобласьці
Desafinado

**Desafinado** — песьня бразыльскага кампазытара Антоніё Карласа Жабіма () на словы Ньютана Мэндонсы (), напісаная ў 1958 годзе. Першым яе выканаўцам стаў у 1959 годзе Жуау Жыльбэрту ().

Па-партугальску «'desafinado» азначае «міма нотаў», «фальшыва». Песьня стваралася як пародыя, як насьмешка над некаторымі сьпевакамі і музыкамі з бараў Рыё-дэ-Жанэйра, выкананьне якіх часьцяком было даволі няўпэўненым, выканаўцы не траплялі ані ў танальнасьць, ані ў рытм, але стваралі выгляд, што так яно і трэба — *«гэта стыль такі»*.

Зь цягам часу песьня стала адной з самых папулярных мэлёдыяў і візытнай карткай стылю боса-нова, увайшла ў шэраг агульнапрызнаных джазавых стандартаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Jazzstandards.com
* Словы песьні па-ангельску

Катэгорыя:Песьні 1959 году
Катэгорыя:Бразыльскія песьні
Сасноваборскі пасялковы савет

**Сасно́ваборскі пасялковы савет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шацілавіцкага раёну Гомельскай вобласьці. Цэнтар савету — працоўны пасёлак Сасновы Бор.

## Гісторыя
26 верасьня 2006 году ў склад савету перададзеная вёска Асінаўка, якая ўваходзіла ў склад Асташкавіцкага сельсавету.

1 сьнежня 2009 году ў склад савету перададзеныя ўсе населеныя пункты — Асопнае, Жардзянскі, Жэрдзь, Медзьведаў, Печышчы, Стракавічы — ліквідаванага Печышчанскага сельсавету.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Шацілавіцкага раёну
Катэгорыя:Пасялковыя саветы Беларусі
Вэкшэ (камуна)

**Вэкшэ** () — камуна на паўднёвым усходзе Швэцыі, у лэне Крунубэрг, у ляндскапе Смолянд. Насельніцтва 90 899 чалавек (31 верасьня 2017). Плошча 1914,25 км². Галоўны горад — Вэкшэ.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Камуны лэну Крунубэрг
Скупава

**Ску́пава** (, назва ў мясцовай беларускай гаворцы: *Ску́паво*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы, у складзе гміны Нараўка.

## Геаграфія
Знаходзіцца за 2 км на захад ад Нараўкі, 17 км на паўночны ўсход ад Гайнаўкі і за 48 км на паўднёвы ўсход ад Беластоку.

На поўдні і ўсходзе мяжуе зь Белавескай пушчай, на поўначы і захадзе — зь Лядзкай пушчай.

## Мінуўшчына
У сярэдзіне XVI стагодзьдзя кароль польскі і вялікі князь літоўскі Жыгімонт Аўгуст надаў Нараўскую пушчу гарадзенскаму падстаросту Івану Масальскаму. Ягоны сын Фёдар, маршалак гарадзенскі, насяліў гэты абшар беларускімі праваслаўнымі падданымі са сваіх маёнткаў у Бераставіцы і Алекшыцах, а таксама заклаў тут царкву і манастыр. Пасьля пераходу нашчадкаў Фёдара Маскальскага ў каталіцтва манастыр, тым ня меней, застаўся праваслаўным.

Вёска Скупава паўстала на месцы «скупкі і продажу» лесу, то бок каля складоў, дзе адбываўся гандаль драўнінаю з пушчы.

У 1843 року сядзіба ў Скупаве належала Казімеру Буткевічу.

У 1880 року вёску цалкам зьнішчыў пажар, пасьля чаго жыхары пачалі будавацца на новым месцы непадалёк ад згарэлых хат. Гэтае паселішча атрымала назву Скупава Новае; пазьней хаты зьявіліся і на старым месцы, называным Скупавам Старым.

Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 378 жыхароў (49 каталікоў, 324 праваслаўных, 5 габпэяў; палякамі было запісаных 58 чалавек, беларусамі 320).

Перад пачаткам нямецка-савецкай вайны Скупава налічвала каля 800 мяшканцаў. 31 ліпеня 1941 року вёска была спаленая нацыстамі, а насельніцтва вывезеная ў Навасады каля Заблудава.

## Транспарт
Ля вёскі праходзіць ваяводзкая дарога .

За некалькі сотняў мэтраў на ўсход ад асноўных збудаваньняў пралягае нячынны фрагмэнт шырокакалейнай чыгункі №59 з закінутай станцыяй Скупава.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Энцыкляпэдыя Белавескай пушчы
* Фатаздымкі

Катэгорыя:Гміна Нараўка
Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Канстантын Ваншэнкін

**Канстантын Ваншэнкін** (; 17 сьнежня 1925, Масква — 15 сьнежня 2012, Масква) — савецкі й расейскі паэт, аўтар словаў да песьні «Я люблю цябе, жыцьцё».

## Біяграфія
У 1942 годзе пайшоў на фронт. Пасьля нямецка-савецкай вайны ўступіў у геолагаразведачны інстытут, але потым перавёўся ў літаратурны, які скончыў у 1953 годзе.

Аўтар вершаў да папулярных песень «Я люблю цябе, жыцьцё», «Алёша», «Вальс растаньня», «Жэнька», «Як праваджаюць параходы» і іншых. Большасьць песень на вершы паэта напісалі кампазытары Эдуард Калманоўскі і Ян Фрэнкель.

Выпусьціў больш за 30 кнігаў, у тым ліку некалькі зборнікаў аўтабіяграфічнай прозы. У 2001 годзе за зборнік вершаў «Хвалістае шкло» быў удастоены Дзяржаўнай прэміі Расейскай Фэдэрацыі і ўзнагароджаны ордэнам «За заслугі перад Айчынай» IV ступені.

## Вонкавыя спасылкі
* Памёр расейскі паэт Канстанцін Ваншэнкін

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Савецкія літаратары
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Рычард Блэкмар

**Сэр Ры́чард Блэ́кмар** (; 22 студзеня 1654 — 9 кастрычніка 1729) — ангельскі паэт і лекар, вядомы ў асноўным як аб’ект кпінаў і ўзор няўдалага паэту. Тым ня меней, ён быў паважаным лекарам і рэлігійным пісьменьнікам.

## Жыцьцяпіс
Рычард Блэкмар нарадзіўся ў сям’і заможнага юрыста. Кароткі час навучаўся ў Ўэстмінстэрскай школе, у 1669 паступіў у Сэнт-Эдмунд Хол.

У 1674 атрымаў бакаляўра мастацтваў, а ў 1676 — магістра. Пэўны час працаваў выкладчыкам у коледжы, аднак пасьля атрыманьня бацькавае спадчыны паехаў па сьвеце.

Падчас перабываньня ў Падуі атрымаў мэдыцынскую адукацыю ў тамтэйшым унівэрсытэце. Пасьля гэтага заняўся лекарскай практыкай на радзіме.

У 1685 ажаніўся з Мэры Адамс, чые сямейныя сувязі забясьпечылі яму месца ў Каралеўскай лекарскай калегіі.

Рычард Блэкмар вельмі цікавіўся пратэстанцтвам, у 1704 року далучыўся да Таварыства распаўсюджаньня Эвангельля ў Амэрыцы.

Памёр у Бокстэдзе і быў пахаваны ў парафіяльнай царкве.

## Творчасьць
Рычард Блэкмар падтрымаў Славутую рэвалюцыю, і ў 1695 року зьявілася ягоная эпічная паэма «Прынц Артур, гераічная паэма ў X кнігах», прысьвечаная Вільгельму III. Паэма крытыкавалася за ўляганьне да караля, аднак вытрымала тры перавыданьні і зрабіла Блэкмара ляйб-мэдыкам, якім ён заставаўся і за каралевай Ганнай. Таксама ён быў уганараваны залатым мэдалём і ў 1697 року пасьвечаны ў рыцары.

У 1697 року Блэкмар выдаў працяг «Кароль Артур: гераічная паэма ў дванаццаці кнігах». Як і папярэдніца, гэтая кніга таксама трактавала сучасныя падзеі ў пераносе на старажытныя часы, аднак да гэтага выданьня не было значнае цікавасьці.

У 1705 року, ужо падчас караляваньня Ганны, Блэкмар напісаў чарговы эпас, «Эліза: эпічная паэма ў дзесяці кнігах», накіраваны супраць каралевы Лізаветы. Ізноў твор алегарычна спасылаўся на сучасныя падзеі.

У 1711 Блэкмар напісаў «Прыроду чалавека», фізыялягічна-тэалягічную паэму, а ў 1712 — лягічны працяг — паэму «Стварэньне: філязофская паэма», усхваленую Джонам Дэнісам, Джозэфам Адысанам, а пазьней і Сэмюэлам Джонсанам, за ейны мілтанаўскі тон. Гэтая кніга атрымала 16 перавыданьняў і стала найбольш пасьпяховым з усіх эпічных твора Рычарда Блэкмара. Задумкаю паэмы было выкрыцьцё атэізму Лючыльё Ваніні, Томаса Гобза і (меркавана) Бэнэдыкта Сьпінозы, а таксама раскрыцьця інтэлектуальнае філязофіі Джона Лока.

Пасьля невялікага перапынку Блэкмар працягнуў рэлігійную тэматыку эпасам «Збаўленьне» (1722), закліканым супрацьстаяць і абвяргаць арыянства (як ён называў унітарыянаў). У наступным року выйшаў наступны вялікі эпас «Альфрэд», верагодна, пра караля Альфрэда Вялікага, ізноў у стылі ягоны ранейшых артурыянскіх твораў. Паэма прайшла незаўважна.

## Літаратура
* Matthew, H.C.G. and Brian Harrison, eds. *The Oxford Dictionary of National Biography.* vol. 6, 1-3. London: Oxford UP, 2004.
* Encyclopædia Britannica

## Вонкавыя спасылкі

* Праект «Гутэнбэрг»
* «Жыцьці паэтаў» Сэм’юэла Джонсана

Катэгорыя:Ангельскія паэты
Катэгорыя:Ангельскія мэдыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ўілтшыры
Марк Бэрнэс

**Марк Бэрнэ́с** ( — ) — савецкі ўкраінскі актор і выканаўца песень. Ляўрэат Сталінскай прэміі першай ступені (1951), Народны артыст РСФСР (1965).

Адзін з найбольш любімых артыстаў савецкай эстрады, выбітны расейскі шансанье.

Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Творчасьць
Нарадзіўся ў месце Нежын (цяпер Чарнігаўская вобласьць Украіны).

З 1935 году здымаўся ў кіно. Стаў асабліва папулярным пасьля выкананьня роляў Кахужарава ў фільме «Зьнішчальнікі», дзе выканаў песьню «Любімы горад» (муз. М. Багаслоўскага на сл. Я. Далматоўскага) і Дзюбіна ў фільме «Два байцы», у якім зь дзіўнай задушэўнасьцю і прастатой выконваў песьні «Цёмная ноч» (муз. М. Багаслоўскага на сл. В. Агатава), а таксама характэрную, стылізаваную пад адэскую «Шаланды». Іншыя вядомыя песьні ягонага рэпэртуару: «Жураўлі» (муз. Я. Фрэнкеля на сл. Р. Гамзатава), «Я люблю цябе, жыцьцё» (муз. Э. Калманоўскага на сл. К. Ваншэнкіна), «Хмары над горадам ўсталі» (муз. і сл. П. Арманда), «Масквічы» (муз. А. Эшпая на сл. Я. Вінакурава), «З чаго пачынаецца Радзіма» (муз. В. Басьнера на сл. М. Матусоўскага), «Калі б хлопцы ўсёй зямлі» (муз. В. Салаўёва-Сядога на сл. Я. Далматоўскага).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Савецкія акторы
Катэгорыя:Савецкія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Украінскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Ярыла

**Яры́ла** — ва ўсходнеславянскай міталёгіі бог сонца, вясны, урадлівасьці й пачуцьцёвага каханьня.

Малады, прыгожы юнак, які разьяжджае на белым кані й у белым плашчы, на галаве ў яго вянок, у руках каласы, ногі босыя. У Юр’еў дзень Ярыла на загад маці адмыкае вароты неба й на белым кані прыяжджае на зямлю, а зь яго ўзьнікненьнем пачынаецца сапраўдная вясна. У гэты ж дзень упершыню выпускаюць скаціну ў поле. І ў наступныя дні, да канца красавіка, беларусы ўшаноўваюць Ярылу. Яшчэ нядаўна сьвяткаваньне яго суправаджалася карагодам, песьнямі, потым папойкаю.

Паданьне малявала Ярылу як апекуна пачуцьцёвага каханьня. Таму не лічылася злачынствам пад яго покрывам і саграшыць у каханьні. Дзяўчаты выбіраюць самую прыгожую, прыбіраюць яе Ярылам і садзяць на белага каня. Ярылу акружаюць ня толькі дзяўчаты, а ўсе жыхары паселішча, старыя кіруюць карагодам, а ў кожнага з прысутных вянок са сьвежых кветак. Ярыла едзе па засеяных нівах, а карагод сьпявае песьні, дзе паказана, як народ разумее Ярылу, як той спрыяе ўрадлівасьці зямлі й нараджэньню дзяцей.

## Крыніцы

## Літаратура
* Міфы Бацькаўшчыны: Літаратурна-мастацкае выданьне. Укладальнік: Уладзімір Васілевіч. - Мн.: БелЭн, 1994. ISBN 5-85700-162-5
* Ярила, Ярило, Ярыло // Мифологический словарь 

Катэгорыя:Мітычныя істоты
Катэгорыя:Славянскія багі
Катэгорыя:Вярхоўныя багі
Лясун

**Лясун, лесавік, лешы, лясны дзед** — мітычная істота, дух, які жыве ў лясных гушчарах.

Абсяг дзейнасьці лесуна — уся лясная плошча ад узьлеску да ўзьлеску, за выключэньнем вадаёмаў, дзе гаспадарыць вадзянік. У глыбіні гэтай тэрыторыі знаходзіцца дом лесавіка, дзе жывуць яго жонкі й дзеці. Сам жа ён дома не сядзіць — больш вандруе, адпачывае й начуе ў выпадковых мясьцінах: на вершалінах высокіх дрэваў, у дуплах, густых зарасьніках, у ламаччы, бураломах, у лагчынах і прадоньнях. Хаця Лясун здольны прымаць розныя абліччы, ператварацца ў любыя прадметы свайго абсягу, але часьцей за ўсё паўстае ў вобразе старога зь белым, як бяроста ці як воск, ніколі не загарэлым тварам, зь вялізнымі цьмянымі вачыма сьвінцова-сіняга колеру, якія нерухомыя й ніколі не закрываюцца. Лясун здольны перадаваць галасы жыхароў свайго краю — ад мядзьведжага рыку да піску камара.

Лясуна можна падмануць, калі назавеш пры ўваходзе ў лес няправільны кірунак меркаванага шляху ці апрануць на ўзьлеску адзеньне навыварат. Калі гэта ня зроблена — лясун адразу падступаецца да ахвяры й зласьліва цешыцца зь яе пакутаў, зьбіўшы з належнага кірунку. Ён прымушае чалавека кружыць па лесе некалькі гадзінаў, праходзіць па адным і тым жа месцы некалькі разоў, заводзіць у глыбіню лесу, у самы гушчар; калі ж ахвяра даходзіць да адчаю, Лясун злосна рагоча, і яго рогат разносіцца па акрузе. Часам па пяпярэдняй дамоўленасьці з вадзяніком ці балотнікам ён прыводзіць сваю ахвяру да іх, нягледзячы на тое, што іншым разам лешыя й вадзянікі — непрымірымыя ворагі.

## Вонкавыя спасылкі

* Міты Бацькаўшчыны на slounik.org

Катэгорыя:Мітычныя істоты
Катэгорыя:Беларуская народная дэманалёгія
Даждзьбог

**Дажбог** або **Даждзьбог** — бог сонечнага сьвятла, сын Сварога.
Дажбог быў у славянаў богам Сонца. Імя яго не ад слова «дождж», як іншы раз памылкова думаюць, яно азначае — «Бог, які дае». Славяне верылі, што Дажбог езьдзіць па небу ў чудоўнай  калясьніцы, запражонай чацьвёркай белых вогнегрывых коней з залатымі крыламі. А сонечнае сьвятло зыходзіць ад вогненнага шчыту, які Дажбог возіць з сабой. Двойчы ў суткі — раніцай і ўвечары — ён перасякае Акіян-мора на ладзьдзе, якую цягнуць гусі, качкі й лебедзі. Таму славяне прыпісвалі асобую  моц абярэгам-талісманам у выглядзе качкі з галавой каня. 

Катэгорыя:Мітычныя істоты
Катэгорыя:Славянскія багі
Катэгорыя:Вярхоўныя багі
Божыч

**Бо́жыч** — адзін з багоў язычніцкай міталёгіі паўднёвых славянаў, сын вярхоўнага бога — творцы бліскавіцы. Быў увасабленьнем сонца, штогод паміраў і нараджаўся наноў. Культ Божыча паўплываў на ўяўленьні славянаў пра Ісуса Хрыста. Сьвята Нараджэньня Хрыстова ў сэрбаў, харватаў, славенцаў называецца Божыч, у балгараў — Божык.

## Літаратура
Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 6. Ч. 1. / пад рэд. Пашкова (і інш.). — Мінск : Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2001. — 592 с. — С. 16.

Катэгорыя:Мітычныя істоты
Катэгорыя:Славянскія багі
Сьпіс сузор’яў

У гэтым артыкуле пералічаныя **88 сучасных сузор’яў** паводле вызначэньня Міжнароднага астранамічнага зьвязу.

Большасьць сучасных сузор’яў, кавалкаў зорнага неба, асабліва ў паўночным паўшар’і, былі прыдуманыя яшчэ бабілёнцамі і грэкамі. Калі эўрапейцы дасканала авалодалі мараходзтвам і адкрылі сабе дзьверы ў паўднёвыя моры, паступова былі прыдуманыя сузор’і і ў паўднёвым паўшар’і. Ня ўсе такія прыдумкі былі ўхваленыя, але ў 1922 годзе Міжнародны астранамічны зьвяз зацьвердзіў сьпіс з 88 сучасных сузор’яў, які базуецца на грунтоўнай працы Пталемэя, Лякайля, Гэвэліюса і іншых астраномаў мінуўшчыны. Эжэн Жазэф Дэльпорт вызначыў дакладныя граніцы паміж сузор’ямі, каб гэтым чынам адзін пункт на зорным небе адназначна належыў толькі аднаму астранамічнаму сузор’ю.

## Сучасныя сузор’і

## Скасаваныя сузор’і

Да вызначэньня IAU былі і іншыя сузор’і, якія цяпер можна знайсьці ў старых атлясах і ў спасылках. Найбольш адметным зьяўляецца Карабель Арго, адно з 48 сузор’яў Пталемэя.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс сузор’яў паводле плошчы
* Сьпісы зорак паводле сузор’я
* Галяктычны квадрант
* Задыяк

## Крыніцы і заўвагі

;Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Кароткі тлумачальнік астранамічных тэрмінаў // *Аструм 8*

*
Катэгорыя:Сьпісы сузор’яў
Джордж Гэрбэрт

**Джордж Гэрбэрт** (, 3 красавіка 1593, Мантгомэры, Ўэльс — 1 сакавіка 1633, Бэмэртан, Ўілтшыр) — выбітны ангельскі паэт-мэтафізык, аўтар духоўнае лірыкі, англіканскі сьвятар.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў багатай арыстакратычнай сям’і. Маці Магдалена была сяброўкай і апякункай Джона Дона, старэйшы брат Эдвард — буйным паэтам і філёзафам-дэістам. Бацька памёр, калі Джорджу было тры гады, пакінуўшы ўдаву зь дзесяцьцю дзецьмі.

Джордж навучаўся ў Вэстмінстарскай школе, пасьля ў кембрыдзкім Коледжы Тройцы (1609—1613). З 1618 выкладаў рыторыку ў Кембрыдзкім унівэрсытэце, у 1620—1628 быў грамадзкім аратарам унівэрсытэту. З 1624 — дэпутат парлямэнту. Ягонай кар’ерай апекаваўся Якаў I, пакуль не памёр. У 1627 памерла маці Гэрбэрта.

У 1630 Гэрбэрт стаў вясковым сьвятаром у парафіі Бэмэртану, за 75 міляў ад Лёндану, дзе правёў рэшту жыцьця. У 1633 скончыў кнігу вершаў «Храм». Ужо цяжка хворы, склаў таксама практычнае кіраўніцтва для сьвятароў. Памёр ад сухотаў, адпісаўшы рукапіс кнігі *Храм* Нікаласу Фэрэру, заснавальніку англіканскай рэлігійнай грамады ў Літл Гідынгу (Хантынгданшыр). Пасьля ягонай сьмерці кніга вытрымала 8 выданьняў.

Гэрбэрт пісаў таксама вершы на грэцкай і лацінскай мовах.

## Памяць
Залічаны да ліку сьвятых англіканскае царквы, дзень памяці адзначаецца 27 лютага. Эвангельская лютаранская царква ў Амэрыцы адзначае ягоны дзень згодна з Календаром сьвятых 1 сакавіка.

## Беларускія пераклады
Верш «Адкупленьне» на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* Английская лирика первой половины XVII века / Под ред. А. Н. Горбунова. М.: Издательство Московского ун-та, 1989.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Брытанскія паэты і паэткі
Катэгорыя:Англіканскія сьвятыя
Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўэйлзе
Катэгорыя:Памерлі ў Ўілтшыры
Катэгорыя:Памерлі ад сухотаў
Катэгорыя:Літаратары барока
Катэгорыя:Шматмоўныя літаратары
Катэгорыя:Хрысьціянскія містыкі
Сварог

**Сваро́г** — у славянскай міталёгіі бог неба, нябеснага агню. У старажытнагрэцкай міталёгіі яму адпавядаў бог Гефэст. У паганскім пантэоне Сварог займаў другаснае месца. Паводле старажытнага міту, Сварог злучыў неба й зямлю, навучыў людзей каваць жалеза. Яму прыпісвалася ўвядзеньне манагамнага шлюбу й кары за парушэньне гэтага звычаю (парушальнікаў быццам бы кідаў у вогненую печ).

## Літаратура
* 
* Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6 Укладальнік: Эдуард Дубянецкі

Катэгорыя:Славянскія багі
Стрыбог

**Стрыбог** — старажытнаславянскі бог ветраў, якія наганялі дажджавыя хмары.

Паводле «Аповесьці мінулых гадоў», ідал Стрыбога быў устаноўлены ў Кіеве ў 980 годзе князем Уладзімерам у ліку іншых галоўных багоў. Стрыбог — *(дзядзька, брат бацькі)*, стары бог, дзед вятроў, згадаюць у «Слове пра паход Ігараў» («Се ветри, Стрибожи внуци, веют с моря стрелами на храбрыя полкы Игоревы»), што, верагодна, указвае на атмасфэрныя функцыі Стрыбога. Стрыбог згадваецца таксама ў старажытнарускіх павучаньнях супраць паганства.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Славянскія багі
Катэгорыя:Вярхоўныя багі
Заглембе Любін

«**Загле́мбе**» () — польскі футбольны клюб з гораду Любіна. Заснаваны ў 1945 годзе. Двухразовы чэмпіён Польшчы (1991, 2007).

## Гісторыя
Гісторыя клюб пачалася ў жніўні 1945 году, калі былы нямецкі горад Любэн стаў польскім Любінам. У групе этнічных палякаў, якія былі вымушаныя пакінуць свае дамы ў былой частцы Ўсходняй Польшчы, было некалькі аматараў футболу, у тым ліку гульцы і дзеячы львоўскай «Погані». Некаторыя зь іх былі чальцамі яшчэ даваеннай Моладзевай арганізацыі асацыяцыі працоўных унівэрсытэтаў (). У жніўні 1945 году гэтая купка стварыла футбольную дружыну пад назвай OMTUR, якая праводзіла свае гульні на былым нямецкім полі, разьмешчаным на вуліцы Касьцюшкі. Гульні ОМТУРу карысталіся вялікай папулярнасьцю, прыцягваючы натоўп людзей. Сярод зацятых супернікаў клюбу была каманда мясцовага гарнізону Чырвонай арміі, якія ўпершыню згулялі паміж сабой увосень 1945 году.

У сакавіку 1946 году на грунце ОМТУР быў сфарміраваны спартовы клюб «Завіша» паводле імя сярэднявечнага рыцара Завішы Чорнага. Сярод гульцоў клюбу вылучаліся Эміль Чыжоўскі, які раней гуляў за львоўскую «Погань», Тадэвуш Рэля з тарнаўскай «Тарновіі» і Станіслаў Лясьнеўскі, які непрацяглы час абараняў колеры кіеўскага «Дынама». У 1949 годзе «Завіша» зьмяніла назву спачатку на «Гвардыю», а ў 1951 годзе клюбу надалі назоў «Спойня». У 1953 годзе каманда вярнулася да сваёй першапачатковай назвы «Завіша». У 1957 годзе ля Любіна былі выяўленыя багатыя радовішчы медзі. З будаўніцтвам шахты каманда атрымала сталае фінансаваньне. У 1961 годзе назва клюбу зноўку была зьмененая, але гэтым разам на «Гурнік». Нарэшце, у 1966 годзе ягоны назоў канчаткова быў зьменены «Заглембе». У 1968 годзе любінцы прасунуліся да трэцяга дывізіёну.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Любін
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1945 годзе
Нява

**Нява́** () — рака ў Расеі, якая працякае па тэрыторыі Ленінградзкае вобласьці ды Санкт-Пецярбургу й злучае Ладаскае возера зь Неўскае губой Фінскае затокі Балтыйскага мора. Даўжыня ракі — 74 км, плошча ўласнага басэйну — 5 тыс. км². Нява — гэта адзіная рака, якая выцякае з Ладаскага возера. Па берагах Нявы разьмешчаныя чатыры месты: Шлісэльбург, Кіраўск, Атраднае, Санкт-Пецярбург — ды колькі дзясяткаў іншых паселішчаў. Рака суднаходная на ўсім працягу, зьяўляецца часткаю Волга-Балтыйскага воднага шляху ды Беламорска-Балтыйскага каналу.

## Паходжаньне назвы
* ад фінскага слова «нева» (, ад  — балота);
* ад швэдзкага слова «ню» ( — новы). Шырока распаўсюджанае слова ва ўсіх індаэўрапейскіх мовах.
Існуе яшчэ колькі малаімаверных вэрсіяў паходжаньня назвы ракі. У старажытнарускае традыцыі назва *Нява* да ракі ўпершыню падаецца ў «Аповесьці пра жыцьцё Аляксандра Неўскага» (XIII ст). Да гэтага назва ў старажытнарускай мове «Нево» ўжывалася ў дачыненьні да Ладаскага возера.

## Глядзіце таксама
* Развадны мост
* Ліцейны мост

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Расеі
Павал Вайцяхоўскі

**Павал Вайцяхоўскі** (;  24 красавіка 1990 году, Уроцлаў, Польшча) — польскі футбаліст, нападнік. Часьцяком гуляе на пазыцыі крайняга паўабаронцы, мае выдатныя хуткасныя паказчыкі.

## Кар’ера
### «Гээрэнвээн»
У 17 гадоў дэбютаваў у асноўным складзе нідэрляндзкага клюбу «Гээрэнвээн» у матчы супраць АЗ. За свой першы сэзон згуляў 9 матчаў, у якіх забіў 2 галы. За два сэзоны Павал ня здолеў стаць гульцом асноўнага складу клюбу.

### «Вілем II»
Пасьля сэзону 2009—2010 гадоў перайшоў у менш моцны клюб «Вілем II» за больш істотнай гульнявой практыкай, пасьля першых некалькіх праведзеных матчаў Вайцяхоўскі вылецеў амаль на год з-за траўмы разрыву крыжападобных зьвязкаў. Пасьля вяртаньня працягваў выступаць за клюб. Пасьля сканчэньня кантракту зь нідэрляндзкім клюбам знаходзіўся на праглядзе ў польскіх клюбах «Лехія» й «Краковія», аднак у абодвух выпадках гульцу не спадабаліся іхныя ўмовы.

### «Менск»
У жніўні 2012 году перабраўся ў футбольны клюб «Менск», дэбютаваўшы ў матчы супраць бабруйскай «Белшыны». У менскім клюбе адразу стаў сталым гульцом асноўнага складу, і, правёўшы ўсяго толькі дванаццаць матчаў у чэмпіянаце Беларусі, стаўся адным з найлепшых легіянэраў нацыянальнага спаборніцтва. 30 сакавіка 2013 году ў матчы першага туру супраць клюбу «Тарпэда-БелАЗ» ужо на 8 хвіліне атрымаў цяжкую траўму ў проціборстве з Анры Хагушам. Паводле абсьледваньня выявілася, што былі пашкоджаны пярэднія крыжападобныя зьвязкі, а таксама частковае пашкоджаньне сярпка сустаўнога. Паводле першапачатковага прагнозу польскі легіянэр з такім пашкоджаньнем выбыў на месяц, аднак траўма аказалася больш сур’ёзнай таму Павал был вымушаны прапусьціць увесь сэзон.

### «Завіша»
8 студзеня 2014 году стаў гульцом быдгаскай «Завішы». Правёў за «Завішу» 6 гульняў і ў жніўні 2014 году перайшоў у салігорскі «Шахцёр». У красавіку 2015 году пакінуў «Шахцёр» па ўзаемнай згодзе бакоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Менск»
* Профіль на сайце transfermarkt.de
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Польскія футбалісты
Раскіданае гняздо (спэктакль, Берасьцейскі акадэмічны тэатар драмы)

«**Раскі́данае гняздо́**» — спэктакль, пастаўлены рэжысэрам Уладзімерам Савіцкім у Берасьцейскім акадэмічным тэатры драмы па аднайменнай п’есе Янкі Купалы. Прэм’ера адбылася ў верасьні 2011 году.

## Акторы
* Мікалай Маршын — *Лявон*
* Тамара Ляўчук — *Марыля*
* Аксана Лойдава — *Зося*
* Сяргей Пяткевіч — *Стары*
* Міхаіл Мятліцкі — *Незнаёмы*
* Аляксей Шчарбакоў — *Паніч*
* Анатоль Бараньнік
* Кацярына Яцкавец
* Багдан Хомік
* Ала Омесь
* Вячаслаў Цыцкоўскі
* Наталля Вераб’ёва
* Ліза Шчарбакова
* Жэня Багамолаў

## Водгукі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка спэктаклю на сайце Берасьцейскага акадэмічнага тэатру драмы

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2011 годзе
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Codemasters

**The Codemasters Software Company Limited** або **Codemasters** (; ранейшая назва **Code Masters**) — брытанскі распрацоўнік кампутарных гульняў, заснаваны братамі Дэйвідам і Рычардам Дарлінгамі ў 1986 року. Codemasters — адна з найстарэйшых брытанскіх гульнявых студыяў. У 2005 часопіс «Develop» назваў яе найлепшай незалежнай распрацоўніцай гульняў.

## Мінуўшчына
Заснаваная ў 1986 Рычардам і Дэйвідам Дарлінгамі (апошні меў ужо досьвед працы ў Mastertronic). Кампанія занялася выданьнем гульняў для плятформы ZX Spectrum, якая ў той час актыўна заваёўвала рынкі. Гульні выходзілі таксама для Commodore 64, Commodore 16, BBC Micro, Acorn Electron, Amstrad CPC, Atari 8-bit, Commodore Amiga і Atari ST.

Вялікую дзелю гульняў на ZX Spectrum складалі экшэны, якія патрабавалі ад гульца разьвязаньня ламанінаў шляхам камбінаваньня разнастайных прадметаў. Прыкладам пасьпяховае сэрыі такіх гульняў служыць «Dizzy». Codemasters таксама вядомыя выданьнем вялікае сэрыі сымулятараў, найбольш спартовых.

Пасьля таго, як рынак 8-бітных кампутараў пачаў занепадаць, Codemasters занялася распрацоўкай для 8-бітных і 16-бітных кансоляў, адначасна адмаўляючыся ад продажу малабюджэтных гульняў на карысьць гульняў па поўным кошце. Так, у 1993 пабачыла сьвет апошняя гульня сэрыі «Dizzy» па нізкім кошце — «Crystal Kingdom Dizzy». Наступная гульня, «Fantastic Dizzy», выйшла ўжо па поўным кошце.

Вялікі посьпех на кансолі Sega Mega Drive мелі сэрыі гульняў «Micro Machines» і «Pete Sampras Tennis».

У 1999 Codemasters зрабілі спробу замацавацца на амэрыканскім рынку, адкрыўшы новую студыю ў Оўкхэрсьце ў былых памяшканьнях Sierra і наняўшы туды звольненых супрацоўнікаў Yosemite Entertainment.

На плятформах пазьнейшых пакаленьняў Codemasters працягнулі выпуск вядомых сэрыяў гульняў, такіх як «TOCA Touring Car», «Colin McRae Rally», «Brian Lara Cricket» і «Operation Flashpoint».

У 2007 Codemasters запусьцілі ў Эўропе масавую шматасобавую он-лайнавую ролевую гульню «The Lord of the Rings Online: Shadows of Angmar». У чэрвені таго ж року кампанія была прададзеная венчурнай групе Balderton Capital, пасьля чаго лягатып быў зьменены на счэпленыя мэталічныя літары C і M.

25 красавіка 2008 Codemasters набылі студыю Sega Racing Studio. 5 красавіка 2010 50% акцыяў Codemasters набыла індыйская кампанія Reliance Big Entertainment.

Пазьней у тым самым року Codemasters запусьціла бясплатную вэрсію «Lord of the Rings Online».

## Студыі
* **Codemasters Southam**, асноўная студыя і штаб-кватэра кампаніі.
* **[[Sega Racing Studio]]**, набытая ў SEGA.
* **Codemasters Birmingham**, набытая ў Swordfish Studios у лістападзе 2008.
* **Codemasters Studio Sdn Bhd** у Куала Лумпур (Маляйзія), заснаваная ў верасьні 2006.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Codemasters на Open Directory Project
* Codemasters на World of Spectrum

Катэгорыя:Распрацоўнікі кампутарных гульняў
Катэгорыя:Брытанскія кампаніі
Самалілэнд

**Самалілэнд** — часткова прызнаная дзяржава ў паўночнай частцы афрыканскага паўвострава Самалі на тэрыторыі былой калёніі Брытанскае Самалі. Прызнаецца міжнароднай супольнасьцю часткай фактычна неіснуючай дзяржавы Самалі. Сталіца — Харгэйса.

## Крыніцы

Катэгорыя:Непрызнаныя дзяржавы
Мольча

Назву **Мольча** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Мольча — вёска ў Шацілавіцкім раёне
** Мольча — пасёлак у Шацілавіцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Молча
Максім Вітус

**Максім Вітус** ( 11 лютага 1989 году, Ваўкавыск, БССР) — колішні беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
### Клюбная
Футболам пачаў займацца зь веку 15 гадоў. Выхаванец ваўкавыскай раёнай комплекснай ДЮСШ. Сваю прафэсійную кар’еру распачаў у 2007 годзе ў менскім клюбе МТЗ-РІПА, падчас выступаў за які праходзіў стажыроўку ў шатляндзкім «Гартсе».

2 лютага 2012 году пасьля расфармаваньня менскага клюбу падпісаў двухгадовую дамову з гарадзенскім клюбам «Нёман». У сэзоне 2013 году некаторы час выкарыстоўваўся як флянгавы паўабаронца, але пазьней вярнуўся на звыклую пазыцыю левага абаронцы. У кастрычніку 2014 году быў на праглядзе ў казаскім «Кайсары», але пазьней вярнуўся ў Горадню. У сьнежні 2014 году быў на праглядзе ў польскай «Завішы», але не падышоў клюбу.

У сакавіку 2015 году падпісаў кантракт зь менскім «Дынама». У складзе дынамаўцаў здолеў замацавацца на пазыцыі левага абаронцы. У студзені 2016 году перайшоў у харвацкі клюб «Спліт», зь якім падпісаў кантракт на 2,5 году. У лістападзе 2016 году на ўзаемную згоду скасаваў кантракт з «Сплітам». Пасьля зыходу Вітусам цікавіўся шэраг беларускіх і замежных клюбаў.

У лютым 2017 году перайшоў у берасьцейскае «Дынама». У складзе берасьцейскай каманды быў асноўным левым абаронцам. У сьнежні 2017 году падоўжыў кантракт зь берасьцейцамі да канца 2020 году. У сэзоне 2019 году заставаўся гульцом асноўнага складу, у чэрвені і ліпені не гуляў праз траўму. У сьнежні 2019 году пакінуў берасьцейскі клюб, аднак у студзені 2020 году вярнуўся і падпісаў новы кантракт з дынамаўцамі на адзін год. У сэзоне 2020 году зьяўляўся на полі нерэгулярна, нярэдка заставаўся на лаўцы запасных. У сьнежні 2020 году разам з большасьцю асноўнага складу пакінуў берасьцейскі клюб. Пазьней, завяршыўшы кар’еру ў футболе, і пааў працаваць у сфэры IT.

### Міжнародная
Мае на сваім рахунку выступы за юнацкую зборную Беларусі, у складзе якой станавіўся пераможцам мэмарыялу Гранаткіна ў 2007 годзе. Быў заяўлены ў якасьці гульца зборнай краіны на Алімпійскія гульні ў Лёндане, аднак з прычыны траўмы на футбольным спаборніцтве не выступаў. На турніры ў заяўцы яго замяніў Максім Скавыш.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Беларусі: 2019
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2017, 2018
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2018, 2019, 2020
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2015

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце transfermarkt.de
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ваўкавыску
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Мікалайчыкі

**Мікала́йчыкі** () — ласункі, традыцыйная страва на «зімовага Міколу» ў славянаў, у прыватнасьці ва Ўкраіне. Гатуюць гэтае печыва зь мядовага цеста са спэцыямі. Найчасьцей выразаюць печыва ў форме Сьвятога Мікалая, сярод іншых варыянтаў — Сонца, зоркі, Месяц, ялінкі, птушкі, анёлы, казакі і да т. п. Пасьля выпяканьня магчыма пакрыцьцё цукровай ці шакаляднай глязурай.

Падобныя стравы сустракаюцца таксама ў Люксэмбургу (*боксэманэрхэр*), Нямеччыне (*вэкман, штутэнкерль*), Францыі (*маналя, манэле, Жан Баном*), Швайцарыі (*грыцьцібэнц*).

## Рэцэпт прыгатаваньня
Цукар расчыніць у невялікай колькасьці вады, пакласьці мяту і на воднай лазьні прыгатаваць сіроп. Мяту выняць.

Калі сіроп ахалоне, дадаць мёд, соду і ўзьбіваць усё разам да аднароднае масы, дадаючы маргарын, прасеяную муку, спэцыі, гарэлку, соль. Вымешваць да мяккасьці, пасьля паставіць на 20—30 хвілін у халоднае месца, накрыўшы сурвэткаю.

Цеста падзяліць на кавалкі, кожны раскачаць таўшчынёю 0,5—1 см, выразаць фігуркі. Выкласьці на бляху, пасыпаную мукой, выпякаць да гатоўнасьці.

Печыва можна ўпрыгожыць каляровай палівай або цукровай пудраю. Для прыгатаваньня палівы трэба зварыць цукар у вадзе (2:1), пакуль сіроп ня будзе цягнуцца з лыжкі, як тоўстая нітка. У атрыманы сіроп можна дадаць трохі ваніліну ці карыцы.

### Складнікі
* Мёд — 250 г
* цукар — 100 г
* мука — 500 г
* сода — 1 ч. лыжка
* маргарын — 100 г
* гарэлка — 50 г
* карыца, каляндра, імбір
* соль
* колькі лісточкаў мяты

## Глядзіце таксама
* 

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Фатаздымкі

Катэгорыя:Ласункі
Катэгорыя:Украінская кухня
Катэгорыя:Калядная ежа
Мікалай Лапіцкі

**Мікала́й Лапі́цкі** (, в. Грэлікі, Вялейскі павет — 8 жніўня 1976, Беларускі адпачынкавы цэнтар «Бэлэр-Менск», штат Нью-Ёрк, ЗША) — беларускі царкоўны дзяяч.

## Жыцьцяпіс
Пад час першай сусьветнай вайны — з бацькамі ў бежанстве. Па вяртаньні ў 1918 годзе распачаў вучобу ў расейскай прыватнай гімназіі ў Вялейцы. Пасьля двух гадоў навукі перайшоў у пятую клясу Віленскай духоўнай праваслаўнай сэмінарыі. У часе вучобы ў сэмінарыі захапіўся творчасьцю Зьмітрака Бядулі, асобныя творы якога, як напрыклад, апавяданьне «Малітва малога Габрусіка», ведаў на памяць.

У траўні 1930 году скончыў Віленскую духоўную сэмінарыю. Далейшую навуку прадоўжыў на факультэце праваслаўнага багаслоўя Варшаўскага ўнівэрсытэту. У ліпені 1934-га, атрымаўшы дыплём, ён быў рукапакладзены ў сьвятарскі сан і прызначаны на прыход у павятовыя Ашмяны. Бліскуча абараніў магістарскую працу на тэму «*Праваслаўе ў Вялікім Княстве Літоўскім з часоў панаваньня Ўладыслава Ягайлы*».

12 ліпеня 1932 году ажаніўся з Валянцінай Трафімюк, дачкой багатага землеўладальніка зь Беласточчыны.

За беларускую мову і патрыятычныя казаньні быў пераведзены ў глухую вёску Сьцяфанпольле на Дзісеншчыне.

У гады Другой сусьветнай вайны займаецца пошукам і вызваленьнем з канцлягераў ваеннапалонных беларусаў, сам трапляе ў рукі нямецкай Службы Бясьпекі, а вярнуўшыся на волю, пераязджае ў Менск.

Удзельнік усебеларускага царкоўнага сабору ў 1942 годзе на якім было абвешчана стварэньне Беларускай Аўтакефальнай Царквы. Прызначаны настаяцелем менскай Чыгуначнай царквы.

З 1944 г. у эміграцыі. У 1946-м разам зь Беларускім царкоўным камітэтам склікаў у Рэгенсбургу зьезд духавенства і вернікаў з заходніх акупацыйных зонаў Нямеччыны. Зьезд катэгарычна выступіў супроць уваходу беларускіх япіскапаў у склад Расейскай зарубежнай царквы.

Пасьля пераезду ў ЗША — настаяцель прыходу сьв. Эўфрасіньні Полацкай у Саўт-Рывэры, штат Нью-Джэрзі. Стварае пры царкве школу беларусазнаўства, выдае часопіс «Царкоўны Сьветач»..

Цягам некалькіх гадоў у дзень абвяшчэньня незалежнасьці БНР чытаў у Кангрэсе ЗША прысьвечаную гэтай падзеі малітву.

Раптоўна памёр 8 жніўня 1976 году ў Беларускім адпачынкавым цэнтры «Бэлэр-Менск» каля мясцовасьці Глен Спэй у штаце Нью-Ёрк. Пахаваны на беларускіх могілках у Саўт-Рывэры (Нью-Джэрзі).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*  Мікалай Лапіцкі. У служэньні Богу й Беларусі
* Імёны Свабоды: Мікалай Лапіцкі
* ПРАДМОВА (А. МІКАЛАЙ ЛАПІЦКІ), Юры Гарбінскі

Катэгорыя:Нарадзіліся 13 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1907 годзе
Катэгорыя:Беларускія праваслаўныя сьвятары
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія рэлігійныя дзеячы
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Памерлі ў ЗША
Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Саўт-Рывэры
Катэгорыя:Сябры Беларускай цэнтральнай рады
Уранамэтрыя

**«Уранамэтрыя»** () — атляс зорнага неба, складзены Ёганам Баерам. Ён быў упершыню апублікаваны ў Аўгсбургу (Нямеччына) ў 1603 годзе з поўнай назвай  (прыкладна, ). Само слова «Ўранамэтрыя» паходзіла ад Ураніі, музы астраноміі, а таксама грэцкага слова , якое азначала неба або нябёсы. Літаральна «Ўранамэтрыя» перакладаецца як «вымярэньне неба» (параўнайце з «геамэтрыяй» — «вымярэньне зямлі»).

Уранамэтрыя была першым атлясам, які апісваў усю нябесную сфэру. Арыгінальнае выданьне ўтрымлівала 51 старонку: яны былі выкананыя гравіроўкай на медзяных пласьцінах. На першых 48 старонках былі выяўленыя 48 сузор’яў Пталемэя, на 49-й — 12 новых сузор’яў на далёкім поўдні, пра якія Пталемэй ня мог ведаць. Апошнія дзьве старонкі зьмяшчалі плянісфэры пад загалоўкамі  і  («Агляд паўночнага паўшар’я» і «Агляд паўднёвага паўшар’я»).

Ва «Ўранамэтрыі» ўпершыню былі прынятыя абазначэньні паводле літараў грэцкага альфабэту. Гэтыя абазначэньні, вядомыя як абазначэньні Баера, выкарыстоўваюцца і сёньня. Баерам былі прапанаваныя і новыя сузор’і, якія ўваходзяць у склад 88 сучасных сузор’яў.

## Глядзіце таксама
* Каталёг зорнага неба

## Вонкавыя спасылкі
* ''Uranometria'', 1603 — поўнае лічбавае факсыміле, Linda Hall Library

Катэгорыя:Атлясы зорнага неба
Катэгорыя:Творы 1603 году
Раскіданае гняздо (спэктакль, Нацыянальны тэатар імя Максіма Горкага)

**«Раскіданае гняздо»** — спэктакль, пастаўлены рэжысэрам Барысам Луцэнкам ў Нацыянальным тэатры імя Максіма Горкага па аднайменнай п’есе Янкі Купалы. Спэктакль пастаўлены ў 1997 годзе як першая частка тэатральнае дылёгіі Барыса Луцэнкі «Крык чалавечы». Спэктакль лягічна працягваў распрацоўку тэмы, якую Барыс Луцэнка распачаў у 1970-х гадох спэктаклем «Раскіданае гняздо» ў Нацыянальным тэатры імя Янкі Купалы і працягнуў у 1980-х гг. аднайменнай мастацкай стужкай («Беларусьфільм»).

## Акторы
* Аляксандар Ткачэнка — *Лявон*
* Вольга Клебановіч — *Марыля*
* Аляксей Шадзько — *Сымон*
* Аксана Лясная, Ана Пінкевіч — *Зоська*
* Валянцін Серада — *Данілка*
* Віталь Быкаў — *Стары*
* Аляксандар Ткачонак — *Незнаёмы*
* Сяргэй Чэкерэс — *Паніч*

## Водгукі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка спэктаклю на сайце Аксаны Лясной
* Відэазапіс спэктаклю на сайце ARCHE-Відэа

Катэгорыя:Беларускія спэктаклі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:Спэктаклі на беларускай мове
Парлямэнцкая рэспубліка

**Парлямэнцкая рэспубліка** — разнавіднасьць рэспублікі зь перавагай паўнамоцтваў на карысьць парлямэнту. У парлямэнцкай рэспубліцы ўрад адказвае толькі перад парлямэнтам, а не перад прэзыдэнтам.

Пры такой форме кіраваньня ўрад фармуецца з дэпутатаў партый, якія валодаюць большасьцю галасоў у парлямэнце. Урад застаецца ва ўладзе да таго часу, пакуль мае падтрымку парлямэнцкага большасьці. У выпадку страты даверу большасьці парлямэнту ўрад альбо сыходзіць у адстаўку, альбо дамагаецца праз кіраўніка дзяржавы роспуску парлямэнта й прызначэньня новых выбараў. Такая форма праўленьня існуе ў краінах, якія адрозьніваюцца разьвітай, у значнай меры самарэгуляванай эканомікай (Італія, Турцыя, Нямеччына, Грэцыя, Ізраіль і інш.) Выбары пры такой сыстэме дэмакратыі звычайна праводзяцца па партыйных сьпісах, гэта значыць выбаршчыкі галасуюць не за кандыдата, а за тую ці іншую партыю.

Катэгорыя:Формы дзяржавы