Варонча

**Варо́нча** — вёска ў Беларусі, на рацэ Карчоўцы. Уваходзіць у склад Райцаўскага сельсавету Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 355 чалавек. Знаходзіцца за 18 км на поўдзень ад Карэлічаў.

Варонча — старажытная вёска гістарычнай Наваградчыны. Да нашага часу тут захаваўся збудаваны ў стылі клясыцызму касьцёл Сьвятой Ганны, помнік архітэктуры XVIII ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся палац Любанскіх (клясыцызм, XVIII ст.), спалены савецкімі партызанамі разам з насельнікамі.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Варонча ўпамінаецца ў XVII ст. як сяло і маёнтак Наваградзкага павету. У 1666 годзе яна перайшла ў валоданьне ваяводы берасьцейскага Стэфана Курча. У гэты час тут існавалі вадзяны і ветраны млыны.

У 2-й палове XVIII ст. у Варончы зьявіўся комплекс будынкаў, у які ўваходзілі два палацы, касьцёл, скарбніца, флігелі, гаспадарчыя пабудовы, невялікі парк.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Варонча апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Цырынскай воласьці Наваградзкага павету. На 1799 год тут было 23 дымы. У розны час маёнтак знаходзіўся ў валоданьні Несялоўскіх, Кабылінскіх, Мерзаеўскіх, Любанскіх. У 1807 годзе ў якасьці намесьніка ўладальніка ў маёнтку знаходзіўся этнограф і фальклярыст Зарыян Даленга-Хадакоўскі.

На 1858 год у маёнтак Варончу уваходзілі двор Варонча, вёскі Літараўшчына, Раманы, Бабонеўка, Плужыны, Равіны, Русацін. Тут спыняліся Адам Міцкевіч, Ян Чачот (6 ліпеня 1796 яго хрысьцілі ў мясцовым касьцёле). У 1898 адзін з палацаў перабудавалі пад бровар. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у вёсцы дзеяў касьцёл Сьвятой Ганны, працавалі хлебазапасны магазын, вінакурны завод, вадзяны млын і карчма.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Варончу занялі войскі Нямецкай імпэрыі.


Varonča, Niesiałoŭski. Варонча, Несялоўскі (N. Orda, 18.07.1876).jpg|Сядзіба Любанскіх. Н. Орда, 18.07.1876 г.
Varonča, Śviatoj Hanny. Варонча, Сьвятой Ганны (1878).jpg|Касьцёл Сьвятой Ганны, 1878 г.
Varonča, Niesiałoŭski. Варонча, Несялоўскі (1878).jpg|Палац, 1878 г.
Varonča, Niesiałoŭski. Варонча, Несялоўскі (1878) (2).jpg|Палац (іншая вэрсія)


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Варонча абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Варонча апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Цырынскай гміне Наваградзкага павету і ваяводзтва. На верасень 1921 тут было 15 двароў.

У 1939 годзе Варонча ўвайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году стала цэнтрам сельсавету Валеўскага, з 25 лістапада 1940 году Карэліцкага раёну Баранавіцкай вобласьці. У вёсцы адкрылася беларуская сямігодка. 

У Другую сусьветную вайну ў 1943 годзе савецкія партызаны спалілі касьцёл, а таксама сядзібу разам з усімі насельнікамі — 3 дарослымі людзьмі і іхнымі малалетнімі дзецьмі (пакінулі жывым толькі сьляпога сына, які ня зьехаў у Польшчу, а жыў у Варончы да 1989 году). Пра гэта ў 2008 годзе Юры Гарулёў на заказ «Белсату» зьняў дакумэнтальны фільм «Край сьветлых мрояў».

У 2000-я гады Варонча атрымала афіцыйны статус «аграгарадку». 4 красавіка 2017 году ў зьвязку зь ліквідацыяй Варанчанскага сельсавету вёску перадалі ў склад Райцаўскага сельсавету.


Varonča, Niesiałoŭski. Варонча, Несялоўскі (T. Boretti, 1900) (2).jpg|Сядзіба. Т. Барэці, каля 1900 г.
Varonča, Śviatoj Hanny. Варонча, Сьвятой Ганны (T. Boretti, 1894).jpg|Касьцёл. Т. Барэці, каля 1900 г.
Varonča, Śviatoj Hanny. Варонча, Сьвятой Ганны (1914).jpg|Касьцёл, 1914 г.
Varonča. Варонча (1915-17).jpg|Царква, 1915—1917 гг.


Varonča, Niesiałoŭski. Варонча, Несялоўскі (A. Visłocki, 15.09.1923) (2).jpg|Сядзіба. А. Віслоцкі, 15.09.1923 г.
Varonča, Niesiałoŭski. Варонча, Несялоўскі (A. Visłocki, 15.09.1923).jpg|Сядзіба. А. Віслоцкі, 15.09.1923 г.
Varonča, Niesiałoŭski. Варонча, Несялоўскі (A. Visłocki, 1925).jpg|Сядзіба. А. Віслоцкі, 1925 г.
Varonča, Niesiałoŭski. Варонча, Несялоўскі (1901-39).jpg|Сядзіба, да 1939 г.


## Насельніцтва
* **XIX стагодзьдзе**: 1897 год — 115 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1921 год — 184 чал.; 1999 год — 427 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 355 чал.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Бровар (1898)
* Касьцёл Сьвятой Ганны (1773) і пахаваньне Булгакаў
* Могілкі каталіцкія
* Парк (XVIII ст.)

### Страчаная спадчына
* Сядзіба Любанскіх (1787)

### Галерэя

Belarus-Varoncha-Church of Anne-5.jpg|Касьцёл Сьвятой Ганны
Belarus-Varoncha-Church of Anne-2.jpg|Касьцёл, бакавы фасад
Belarus-Varoncha-Church of Anne-Genealogy of Nesialowski Family.jpg|Надмагільная пліта кашталяна Несялоўскага на мурах касьцёлу
Belarus-Varoncha-Church of Anne-Graves of Bulhak Family.jpg|Магілы Булгакаў


## У літаратуры
Пра Варончу ў «Зямлі пад белымі крыламі» пісаў Уладзімер Караткевіч, называючы яе вечным музэем

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Варонча, Глёбус Беларусі

Катэгорыя:Райцаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну