open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вігіліюс (папа рымскі)

**Вігіліюс** (); ? — 7 чэрвеня 555], 59-ы Папа Рымскі (537—555).

## Пантыфікат

Пасьля сьмерці Агапіта Юстыніян паслаў у Рым свайго кандыдата на папскі прастол, асабістага сябра й сакратара Агапіта. У гэты час у Італіі адбывалася вайна між Бізантыяй і Остгоцкім каралеўствам, і стаўленік Бізантыі ня быў даспадобы каралю Тэадагаду, таму яшчэ да прыезду Вігіліюса Папам быў прызначаны Сыльвэрыюс. Пасьля аблогі й заняцьця Рыму бізантыйскімі войскамі й новай аблогі Рыму остгоцкім каралём Вітыгесам Сыльвэрыюс быў скінуты, і генэрал Велізарый прызначыў на папскі прастол Вігіліюса.

Пасьля заняцьця Рыму войскамі остгоцкага караля Тоцілы (546 г.) Вігіліюс мусіў уцякаць з Рыма на Сыцылію, потым 10 гадоў жыў у Канстантынопалі, там ухваліў шэраг мераў на карысьць монафізітаў, якіх да таго папскі Рым лічыў ератыкамі. Потым Вігіліюс зьмяніў пазыцыю, выступіў супраць монафізіцтва. За гэта быў выкрэсьлены Юстыніянам з «дыптыху» (сьпісу асобаў, дастойных асаблівай павагі царквы). Двойчы каяўся перад Юстыніянам, атрымаў ад таго дазвол вярнуцца ў Рым, але ў дарозе памёр.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Louise Ropes Loomis, *The Book of Popes* **([[Liber Pontificalis]])**. Merchantville, NJ: Evolution Publishing. ISBN 1-889758-86-8 (Рэпрынт выданьня 1916 г., пераклад на ангельскую мову з заўвагамі й ілюстрацыямі).
Вільбут

**Вільбут**, **Вілбут** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вілібут або Вілбот (Willebut, Wilbot) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільгерд, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Vilgard, Williheid, Muntwil) паходзіць ад гоцкага wilja 'воля', а аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Сайбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Seiboth) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель'). Такім парадкам, імя Вільбут азначае «корань волі» (тое ж, што і Бутвіл). Адпаведнасьць імя Вільбут германскаму імю Willebut прызнае летувіскі лінгвіст .

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *боярынъ Ковеньского Юрыи Павловичъ Вильбутовича* (14 жніўня 1551 году); *Балтромей Миколаевичъ Вилбутовъ* (1567 год); *Юрю Павловичу Вилбутовичу* (1568 год); *Stanislawowi Wilbutowiczowi* (1587—1591 гады); *Chrystophorus Wilbutowicz Papłłońskj* (17 жніўня 1655 году); *Krzysztoph Wilbutowicz Papłłońskj* (20 кастрычніка 1655 году); *Powiatu Upitskiego: Jarosz Wilbutowicz Papłłońskj* (23 кастрычніка 1655 году); *ur. Krzysztofowi Wilbutowiczowi [s] Papłońskiemu* (4 красавіка 1659 году); *Wilbutowa* (1671—1681 гады); *ród Wilbutów Ibian* (1690 год); *Jan Wilbut, danik* (27 чэрвеня 1692 году); *Władysław Wilbut Stocki* (7 лістапада 1765 году).

## Носьбіты
* Вільбут — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1589—1611 гадох
* Ян Пётар Вільбутовіч Паплонскі ( па 1711) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, стольнік Менскага ваяводзтва; меў сына Адама, палкоўніка Лідзкага павету, абранага ў 1780 годзе дэпутатам Галоўнага Трыбуналу на Рускую кадэнцыю ад шляхты Слонімскага павету
* Уладзіслаў Вільбут Стоцкі — шляхціч Лідзкага павету, які ўпамінаецца ў 1765 годзе

З XVII ст. прыдомкам Вільбутовіч або Вілбутовіч карыстаўся літоўскі шляхецкі род Паплонскіх.

Вільбуты-Стоцкія — літоўскі шляхецкі род.

Вільбутовічы (Wilbutowicz) гербу Стрэмя — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Віла
* Бода

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Явіл

**Яві́л**, **Явіла** (*Авіла*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Авіла, Авіл, Евіл, Явіла або Ювіла, пазьней Эвілі (Avila, Avill, Evil, Jovila, Juwilo, Ewili) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова еў- (аў-) (імёны ліцьвінаў Яўлад, Явільт, Явірт; германскія імёны Ewald, Evilda, Ewert) паходзіць ад гоцкага aiws 'час, эпоха' або стараверхненямецкага ewi, eo 'закон', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'.

Адпаведнасьць імя Явіл германскаму імю Jovila прызнае летувіскі лінгвіст .

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Juwel.

У Прусіі бытавала імя Явіл: *Jowyl* (1426 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Явило* (каля 1341 году); *послаша [[Пскоў|Псковичи]] послове… Явила Полуектовича… Явило* (Наўгародзкі чацьверты летапіс); *[na] Owylath dictam* (7 кастрычніка 1514 году); *о йменя, на ймя Овилы* (19 лютага 1555 году); *з Овилъ* (1567 год); *Явило Кузьмичъ* (27 верасьня 1599 году); *Осипъ а Евило Кузьмичи* (1599 год); *Dmitrok Jawiłowicz z matką Tacianą* (1668 год); *Owile* (1744 год).

## Носьбіты
* Явіл Палуектавіч — пскоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1327 годзе
* Явіла — пскоўскі пісар, які ўпамінаецца каля 1341 году
* Зьмітрок Явілавіч — падданы сяла Бабчы Полацкага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў 1668 годзе

Евелі (Jewel) — літоўскі шляхецкі род зь Лідзкага павету.

Эвілі (Ewil) — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Ава
* Віла

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Карэйва

**Карэйва**, **Карэва** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Coreiko, houptman czu Medeniken*, *Careybo Capitaneus in Medeniken* (12 кастрычніка 1398 году); *Koreyko* (1412 год); *cum Albracht Korewa de Sowgodsko*, *Corewa*, *Corewam* (2 кастрычніка 1413 году); *Iwaschko Korewicz* (15 траўня 1432 году); *Кореиве Воинеиковичу* (1440—1492 гады); *Ego igitur Korewa haeres de [[Гедройцы (мястэчка)|Gedroty]]* (1451 год); *Иван Кореива и съ своим сыном Ортемом… Ортема Кореивинича* (1485—1492 гады); *Anne Bochdana Coryeiowna* (27 сакавіка 1508 году); *Бартош Кореивич* (каля 29 жніўня 1524 году); *Могко Кореивич* (1524 год); *З [[Упіта|Упиты]]… Кореива Миколаевич* (1533—1535 гады); *Янъ Венславовичъ Кореивича* (1565 год).

## Носьбіты
* Альбэрт Карэйва ( па 1413) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста медніцкі і вялёнскі; меў сыноў Івана (Івашку) і Фёдара
* Карэйва Вайнейкавіч — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Карэйва — гедройцкі баярын, які ў 1451 годзе зрабіў наданьне касьцёлу ў Дубінках
* Іван Карэйва — полацкі мешчанін, які ўпамінаецца паміж 1485 і 1492 гадамі; меў сына Арцёма
* Крыштап Дамінік з Дубна Карэйва — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, струкчашы полацкі ў 1702—1714 гадох
* Пётар Антоні з Дубна Карэйва — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, струкчашы полацкі ў 1737—1762 гадох
* Валяр’ян Вінцэнт Карэйва — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, скарбнік амсьціслаўскі ў 1758—1761 гадох

Карэвы (Korewo, Korewa) і Карэйвы (Korejwo, Koreywo) гербу Дэмбна — літоўскія шляхецкія роды.

На 1906 год існавала вёска Карэвы ў Гарадоцкім павеце Віцебскай губэрні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Кінбурнская пярэспа

**Кінбурнская пярэспа** () — паўночна-заходняя частка Кінбурнскага паўвостраву паміж Дняпроўска-Бускім ліманам і Чорным морам.

## Назва
Мясцовыя жыхары «Кінбурнскай пярэспай» часта называюць увесь Кінбурнскі паўвостраў.

Татарская назва Кінбурнскай пярэспы — **Кыл-Бурун**, што азначае «Востры нос».

## Геаграфія
Знаходзіцца ў межах Мікалаеўскай вобласьці. Працягваецца на 10 км у выглядзе вузкага (ад 100 м да 1,5 км) трохвугольніка. Раўнінную паверхню ўскладняюць эолавыя пагоркі вышынёю ад 4-5 да 8-10 м. Складаецца з пяскоў і ракушачніка.

## Гісторыя
Падчас расейска-ўкраінскай вайны, у сакавіку 2022 году, расейскія войскі акупавалі касу, каб заблякаваць рух з партоў Хэрсону і Мікалаева, і вялі абстрэлы Ачакава. У ходзе контрнаступу ВСУ ў лістападзе 2022 году Кінбурнская каса засталася адзінай акупаванай расейцамі часткай Мікалаеўскай вобласьці.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Андріяш О. П.* Кінбурнська коса // Географічна енциклопедія України : [у 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. — К., 1989—1993. ISBN 5-88500-015-8. Т. 2.

Катэгорыя:Пярэспы Чорнага мора
Катэгорыя:Геаграфія Мікалаеўскай вобласьці
Кінбурнскі паўвостраў

**Кінбурнскі паўвостраў** () — нізінны паўвостраў паміж Дняпроўска-Бускім ліманам і Ягарліцкім залівам Чорнага мора, у межах Хэрсонскай і Мікалаеўскай абласьцей Украіны.

## Геаграфія
Даўжыня да 40 км, шырыня 8-10 км. Паўвостраў звужаны ў аснове і мае шырокую галоўную частку, што заканчваецца пярэспамі (у тым ліку Кінбурнская пярэспа на паўночным захадзе). Складаецца з пяскоў, на якіх разьвіваюцца дзярновыя глебы. Шматлікія азёры (каля 400), усходняя частка паўвострава забалочаная. Шмат саланчакоў. Пераважаюць стэпавыя ляндшафты, у паніжэньнях — участкі лясоў (дуб, бяроза, вярба). Месца гнездаваньня і адпачынку пералётных птушак. Частка Кінбурнскага паўвостраву знаходзіцца ў складзе Чарнаморскага біясфэрнага запаведніка.

## Літаратура
* *Андріяш О. П.* Кінбурнський півострів // Географічна енциклопедія України : [у 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. — К., 1989—1993. ISBN 5-88500-015-8. Т. 2.

Катэгорыя:Геаграфія Мікалаеўскай вобласьці
Катэгорыя:Геаграфія Хэрсонскай вобласьці
Катэгорыя:Паўастравы Ўкраіны
Сарман

**Сарман** (*Шараман*, *Сермана*, *Зэрман*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сараман або Сарэман (Saraman, Saremannus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сар- (-сер-) (імёны ліцьвінаў Сарвід, Сарвіла, Саргоўд; германскія імёны Sarvidis, Sarvilo, Saregaud) паходзіць ад гоцкага і германскага sarwa 'зброя', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'. Такім парадкам, імя Сарман азначае «чалавек зброі». 

Адпаведнасьць імя Сарман () германскаму імю Saraman прызнае летувіскі лінгвіст .

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Saramon.

У Чэхіі бытавала імя Šarman.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *мы есмо бояре господара короля его милости Марковского повету, имена ихъ: Сермана зъ братьею своею зъ Мишкомъ, а зъ Мацовтою* (7 чэрвеня 1483 году); *в тивуна жижъморского в Сармана* (27 сакавіка 1486 году); *Sazon Szaraman* (1726 год); *Kazimierz Sarman* (1807 год).

## Носьбіты
* Сарман — жыжмарскі цівун, які ўпамінаецца ў 1486 годзе

Зэрмановічы (Zermanowicz) — літоўскі шляхецкі род з Наваградзкага ваяводзтва.

## Глядзіце таксама
* Сар
* Ман

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рымейка

**Рымейка** (*Рымка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Рыміка (Rimicho) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -рым- (імёны ліцьвінаў Рымель, Рыман, Рымунд; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) паходзіць ад гоцкага rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rymko (Rymka).

У 1639 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Mathias Rimmeck, Marggraboviensis Borussus*, у 1641 годзе — *Matthias Riemek, Margrabova-Borussus *.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *а Римеика*, *Римеику у Колтянех чоловекь [[Бірэйка|Бирнеико]]* (1440—1492 гады); *viginti homines tributarios… sextus Rimeyko* (1461 год); *Римейковича Юшка* (каля 1510 году); *Римъко Марътиновичъ*, *Кгедвилъ Римеиковичъ* (1528 год); *Рымко Янкович… Римко Павлович… Римко Петрашович… Римко Янович… Римейко Юревич* (1537—1538 гады); *Georgius Rimkaw, Lituanus* (1571 год); *до нивы Яна Рымейковича, подданого* (30 траўня 1585 году).; *подданые пана его млсти Петръ Станиславовичъ а Матей Рымейковичы* (7 лістапада 1596 году); *Adam Rymeyko* (1621 год); *Chrysostomus Rymeikiewicz* (1714 год); *Jan Remeyko* (5 студзеня 1763 году).

## Носьбіты
* Рымейка — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Гедзівіл Рымейкавіч — дзірванскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Рымка Янкавіч, Рымка Паўлавіч, Рымка Янавіч, Рымка Пятрашавіч і Рымейка Юр’евіч — жыхары Жамойцкага староства, якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох

Рымейкі — прыгонныя зь мястэчка Майшаголы, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Рымейкі або Рымэйковічы (Rymeyko, Rymeykowicz) гербу Дуброва — літоўскі шляхецкі род.

Рымкевічы (Rymkiewicz) гербаў Божы Дар, Бонча, Любіч, Помян, Прыяцель і Ястрабец — літоўскія шляхецкія роды.

Рымкевічы або Рымковічы (Rymkiewicz, Rymkowicz) гербу Пабог — літоўскі шляхецкі род.

Рымэк (Rymek), Рымэйка (Rymeyko) і Рымкевіч (Rymkiewicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

Вёскі з назвай Рымкі існуюць на гістарычных Аршаншчыне, Ашмяншчыне і Лідчыне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Андраюк

**Андраю́к**&nbsp;— беларускае, польскае і ўкраінскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Алена Андраюк (1958)&nbsp;— савецкая валейбалістка.
* Аляксей Андраюк (1959)&nbsp;— беларускі архітэктар.
* Вячаслаў Андраюк (1945—2010)&nbsp;— савецкі футбаліст.
* Георгі Андраюк (1929—2006)&nbsp;— беларускі гісторык, філёляг.
* Сэрафім Андраюк (1933—2022)&nbsp;— беларускі крытык, літаратуразнаўца.
Беларускі ірэдэнтызм

**Беларускі ірэдэнтызм** — ідэя аб’яднаньня ўсіх тэрыторыяў пражываньня этнічных беларусаў да адзінае беларускае дзяржавы.

## Тэрытарыяльныя прэтэнзіі
Беларускі ірэдэнтызм прадбачвае наступныя тэрыторыі, якія маюць належыць беларускае дзяржаве:
* Падляшша — належыць да Польшчы, уваходзіла ў склад БССР да 1941 году, дэ-юрэ 1944 году;
* Смаленшчына, Браншчына — належыць да Расеі, абвешчаныя у рамках БНР;
* Віленшчына — належыць да Летувы, лічыцца беларускай зямлёй незаконна пераданай да Летувы.

### Смаленшчына, Браншчына

Згодна з Трэцяй Устаўной граматай Рады Беларускай Народнай Рэспублікі ад 25 сакавіка 1918 году, тэрытарыяльныя межы БНР уносілі ў сябе Смаленшчыну і Браншчыну:

1 студзеня 1919 году ў Смаленску была абвешчана Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусь, 8 студзеня ўрад ССРБ пераехаў са Смаленска ў Менск, які да таго часу ўжо быў заняты без бою Чырвонай арміяй падчас савецка-польскай вайны.

На сёньнешні момант Смаленшчына і Браншчына належыць да Расеі

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларусы
Катэгорыя:Ірэдэнтызм
Каталёг гнезьненскіх архібіскупаў

**Каталёг гнезьненскіх архібіскупаў** () — лацінскі манускрыпт працы Яна Длугаша. Выкананы ў тэхніцы ілюмінаваньня.

## Апісаньне
Рукапіс быў напісаны на замову біскупа кракаўскага Пятра Таміцкага. Каталёг створаны паміж 1531 і 1535 гадамі. Арыгінальн твора Длугаша, напісаны ў 1460–1472 гг., не захаваўся. Захавалася копія, выдадзеная амаль адначасова з арыгіналам.

Каталёлог налічвае 145 рукапісных аркушаў, памер якіх складае 31 × 24 см (12,2 × 9,4 цалі).  Каталёг гнезьненскіх архібіскупаў захоўваецца ў зборах Нацыянальнай бібліятэкі Польшчы. У дадатак да каталёгу, Длугаш напісаў таксама сьпіс біскупаў Урацлаўскіх, Улацлаўскіх, Пазнаньскіх, Плоцкіх і Кракаўскіх.

## Галерэя

File:Catalogus archiepiscoporum a.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum b.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum c.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum d.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum e.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum f.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum g.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum h.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum i.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum j.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum k.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum l.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum n.jpg|
File:Catalogus archiepiscoporum o.jpg|


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Catalogus archiepiscoporum Gnesnensium, Długosz, Jan (1415—1480), Polona
* Catalogus archiepiscoporum Gnesnensium / Ioannes Dlugosch - лічбавая вэрсія твору на Polona.pl
* Catalogus archiepiscoporum Gnesnensium. W: Joannis Dlugossii Senioris Canonici Cracoviensis Opera omnia, Vol. 1. - Cracoviae, 1887.

Катэгорыя:Польскія ілюмінаваныя рукапісы
Катэгорыя:Архібіскупы гнезьненскія
Катэгорыя:Кнігі XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Польская літаратура
Катэгорыя:Нацыянальная бібліятэка Польшчы
Катэгорыя:Ян Длугаш
Таўтвід

**Таўтвід** (*Таўдвід*, *Талтвід*, *Таўвід*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Тэўтвіда, Тэўдвіда або Тытвіда (Teutwidis, Teudoidis, Tietwidis, Thiewid) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўтывіл, Таўтвін, Таўтгерд; германскія імёны Theudowills, Teutwin, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'. Такім парадкам, імя Таўтвід азначае «дрэва роду» або «моц роду». Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Teudwit (Teud-wit).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *што в пана Товътвида… У [[Немянчын|Неменъчинъскои]] волости. Товтвиду Немемчинъцу земля* (1440—1492 гады); *Товтвидъ Михайловичъ* (1528 год); *Янъ Матеевичъ Товтвидъ* (1567 год); *pana Towtwida* (19 траўня 1591 году); *пани Катарына Товтъвидовна Янова Беркова Режыцка* (22 траўня 1662 году і 11 чэрвеня 1665 году; *паней Катарыны Товтъвидовны бывшей Стефановой Перхлинской пивничыной Вел. Княз. Лит. а теперешней Яновой Берковой* (18 студзеня 1664 году); *Ławryn Tawtwid* (1667 год); *Krzysztof Towdwid* (1690 год); *Malcher Tawtwid… Piotr Tawtwid… Stanislaw Tawdwid* (24 чэрвеня 1695 году); *Kazimierz Tautwid* (1738 год).

## Носьбіты
* Таўтвід — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Палонія Якубаўна Таўтвідовіч — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1564 годзе
* Ян Мацеевіч Таўтвід (Таўтвідовіч) — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1571—1600 гадох 
* Пётар Рыгоравіч Таўвідавіч (Талвідавіч) — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1581 годзе
* Ян Уладзіслаў з Таўтвіда (Таўдвіда) Барткевіч — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падчашы троцкі ў 1680—1698 гадох, пісар гродзкі вількамірскі ў 1684—1686 гадох, падстароста вількамірскі ў 1687—1698 гадох
* Аляксандар з Таўтвіда Барткевіч — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падчашы вількамірскі ў 1688—1713 гадох
* Юры Матэвуш з Таўтвіда Барткевіч — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падстароста вількамірскі ў 1718—1731 гадох, чашнік вількамірскі
* Мальхер з Таўтвіда (Талтвіда) Барткевіч — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падчашы вількамірскі ў 1732 годзе

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Тытвідышкі.

## Глядзіце таксама
* Тэўта
* Від

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рунь (газэта)

**Рунь** — газэта ў Вільні (Летува). Пачала выходзіць ў 1997 годзе на ініцыятыве першай рэдактаркі Тацяны Шмідт. Фармальным заснавальнікам выступіла Таварыства беларускае культуры  ў Літве. Ад 1997 да 2004 гады мела наклад 1 000 асобнікаў. Пасьля на два гады прыпыніла свой выхад. У 2006 годзе выйшаў адзін нумар з дапамогаю вучняў Эўрапейскага гуманітарнага ўнівэрсытэту. Ад 2008 году пачала выходзіць невялікім накладам прыблізна ад 100 да 500 асобнікаў.

Матэрыялы ў "Руні" друкаваліся як кірыліцай, так і лацінкай.

Газэта ня мае сваёй старонкі ў сеціве.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Рунь у Віленскім беларускім музэі імя Івана Луцкевіча (нумары, якіх няма на Камунікаце)
* Рунь на Камунікаце

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Віленскія газэты
Катэгорыя:Віленскія газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Летувіскія газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:Вільня
Катэгорыя:Беларуская лацінка
Помста жанчыны

***Помста жанчыны*** () — турэцкі фільм 1979 году. Фільм з жорсткаю парнаграфіяю ў турэцкім кіно. 

У сялянскі дом, хаваючыся ад паліцэйскага перасьледу, урываюцца чацвёра бандытаў на чале зь дзікім Кемалем. Пераначаваўшы за кошт дабрадушнага старога-гаспадара, на раніцу Кемаль і іншыя жорстка зь ім распраўляюцца, а яго непаўналетнюю дачку Зэрын гвалцяць. Празь некаторы час у Стамбуле зьяўляецца прыгожая дзяўчына Айсэль, адзінай мэтай у жыцьці якой зьяўляецца помста гвалтаўнікам.

## Глядзіце таксама
* Парнаграфія ў Турэччыне
* Парнаграфія ў Эўропе
* *[[Такая жанчына]]*

## Вонкавыя спасылкі
* Сеціва
* Турэцкае кіно
* csfd.cz

Катэгорыя:Парнаграфічныя фільмы 1970-ых гадоў
Катэгорыя:Фільмы 1979 году
Катэгорыя:Парнаграфічныя фільмы Турэччыны
Катэгорыя:Турэцкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1970-ых гадоў на турэцкай мове
Катэгорыя:Парнаграфічныя фільмы Турэччыны
Гердзіла

**Гердзіла** (*Гірдыла*, *Гердзяла*, *Гердзель*, *Гердуль*, *Гірдзель*), **Гардзела** (*Гардзель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гардзіла, пазьней Гердэле або Гертыль (Gardila, Gerdele, Gertil) — імя германскага пахожаньня. Іменная аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека').

У Польшчы ў XVI—XVIII стагодзьдзях адзначаліся прозьвішчы Gardyła, Gardela, Gardziel, Gardel.

У Прусіі адзначаліся прозьвішчы Gardell і Gerdell. 

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Кердэлевіч (Kierdelewicz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Girdilo* (Хроніка Прускай зямлі); *Ян Кгирдилович* (1538 год); *Girdylo Litwin* (Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі); *Gerdilo* (1592 год); *Stanislaus Gierdul* (XVII ст.); *po zdrajcy ur. Piętrze Girdziele* (18 сакавіка 1658 году); *Kerdel* (10 кастрычніка 1683 году); *dwór Gierdzieliszki* (1782—1783 гады); *Karol Wilhelm Gerdel* (1804 год); *Stefan Gierdziało* (1836 год); *Katarzyna Gardziel* (1840 год).

## Носьбіты
* Гердзіла (Гірдзіла) — баярын з прынёманскай Скаловіі (азначаны Мацеем Стрыйкоўскім як ліцьвін), які ўпамінаецца ў Хроніцы Прускай зямлі пад 1285 годам
* Іван Кірдзель — жыхар мястэчка Капцэвічаў (Полацкае ваяводзтва), які ўпамінаецца ў 1691 годзе
* Міхаіл, Астап і Ян Гардзелі — жыхары вёскі Куксаў (Полацкае ваяводзтва), якія ўпамінаюцца ў 1756 годзе
* Мацей Гардзулевіч — селянін-удзельнік нацыянальна-вызвольнага паўстаньня, забіты ў 1864 годзе расейскімі карнікамі

Гардзелі — парафіяне касьцёла ў Забелі (Полацкі дэканат) на 1798 год.

Гертэлі (Gertel) гербу Газдава — літоўскі шляхецкі род.

Гірдылы (Girdyłło) — літоўскі шляхецкі род.

Гардзела або Гардзеля (Gardziela) і Гардзюлевіч (Gardziulewicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У Сьвянцянскай парафіі існаваў фальварак Гердзілішкі (Gierdziliszki).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ерэванскі ювэлірны завод

**«Ерэванскі ювэлірны завод імя [[Эміль Грыгаран|Эміля Грыгарана]]»** — прадпрыемства Армэніі, заснаванае ў 1950 годзе на аснове арцелі «Сярэбранік».

На 2023 год вырабляў пярсьцёнкі, завушніцы, брошы, кулёны, бранзалеты, каралі з золата пробаў 585, 750 і 958 з устаўкамі з каштоўных камянёў, а таксама памятныя і юбілейныя мэдалі і гадзіньнікі пад таварным знакам «Гноман». Звыш 1000 відаў ювэлірных вырабаў пераважна пастаўлялі ў Расею, ЗША і ААЭ. У Маскве працавала прадстаўніцтва заводу.

У 1965 годзе пераўтвораны ў завод. Меў цэхі ліцьця, прэсаваньня, зборкі, каменяапрацоўкі і паліроўкі, а таксама сетку фірмовых крамаў «Гноман».

## Крыніцы

Катэгорыя:Прамысловыя прадпрыемствы
Катэгорыя:Армянскія арганізацыі
Катэгорыя:Эканоміка Армэніі
Катэгорыя:Ерэван
Катэгорыя:Ювэлірная справа
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1950 годзе
Рунь

Назву **Рунь** маюць:

* «Рунь» — зборнік апавяданьняў Максіма Гарэцкага
* «Рунь» — беларускі штотыднёвы ілюстраваны літаратурна-мастацкі часопіс
* «Рунь» — беларуская газэта ў Вільні
* Рунь — суполка ў месьце Ліда, якая ўзьнікла ў 1985 годзе
Аўстрыйскія авіялініі

**«Аўстрыйскія авіялініі»** () — авіякампанія Аўстрыі, заснаваная ў верасьні 1957 году.

На 2023 год ажыцьцяўляла па 360 палётаў у амаль 130 напрамках, зь якіх каля 40 знаходзіліся ў Сярэдняй і Ўсходняй Эўропе. Паветраны флёт улучаў 63 самалёты сямі мадэляў: 29 «Аэробусаў А320», 17 «Эмбраераў 195», шэсьць «Боінгаў 777», па тры «Боінгі 767», «Аэробусы А321-211» і «Аэробусы А321-111», а таксама два «Аэробусы А320нэо». Прадпрыемства налічвала каля 6000 супрацоўнікаў.

## Мінуўшчына

14 траўня 1923 году «Аўстрыйскія авіялініі» ажыцьцявілі першы палёт зь Вены і Мюнхэн (Нямеччына). У наступныя гады прадпрыемства стала 4-м найбольшым авіяперавозьнікам у Эўропе. У 1938 годзе «Аўстрыйскія авіялініі» спынілі сваю дзейнасьць у сувязі зь нямецкім аншлюсам. У 1955 годзе ўрад Аўстрыі аднавіў дзейнасьць авіяперавозьніка. 30 верасьня 1957 году да «Аўстрыйскіх авіялініяў» далучылі «Паветра Аўстрыі». Статутны капітал прадпрыемства склаў 60 млн шылінгаў. 31 сакавіка 1958 году адбыўся першы палёт зь Вены ў Лёндан (Ангельшчына). На той час лётны парк налічваў чатыры самалёты «Вікерс Віконт 779». У 1960 годзе ўвялі ў дзеяньне першыя шэсьць самалётаў «Вікерс Віконт 837». У 1963-м задзейнічалі першы рэактыўны самалёт «Каравэла IV-Р». У 1969 годзе ажыцьцявілі першы палёт у Нью-Ёрк (ЗША). У 1971 годзе паставілі першы самалёт «ДС-9», пасьля чаго ўсе самалёты замянілі на рэактыўныя. У 1974 годзе на лётнішчы «Вена-Швэхат» адчынілі аўстрыйскую тэхнаверф. У 1988 годзе паі авіякампаніі разьмясьцілі на Венскай біржы.

У 1997 годзе «Аўстрыйскія авіялініі» паглынулі мясцовыя авіялініі «Ляўда». У сакавіку 1998 году набылі «Тырольскія авіялініі», а ў лютым 2001-га — «Райндаліналёт». 20 красавіка 1999 году ўвялі бронь квіткоў празь Сеціва. У 2006 годзе ажыцьцявілі першы палёт у ірацкі Арбіль (Курдыстан) і пачалі перавозкі на «Боінгу 777». У кастрычніку 2007 году галаўную сядзібу з 900 супрацоўнікамі перанесьлі з поўдня Вены на Венскае лётнішча. 3 верасьня 2009 году ўрад Аўстрыі заключыў дамову аб продажы «Аўстрыйскіх авіялініяў» нямецкай «Люфтганзе». У 2012 годзе паветраны парк дапоўнілі самалётамі «Аэробус А320». У студзені 2016 году пачалі палёты на першым зь 17 рэактыўўных самалётаў «Эмбраер 195». У наступным новымі напрамкамі палётаў сталі Адэса (Украіна), Менорка (Гішпанія), Манчэстэр (Ангельшчына), Маямі (ЗША), Каломба (Шры-Ланка), Маўрыцы, Маракеш, Шанхай і Ганконг (Кітай), Ісфаган (Іран) і Куба. У 2019 годзе набылі яшчэ 6 самалётаў «А320». За 2019 год перавезьлі 14,651 млн чалавек. У кастрычніку 2022 году пачалі палёты на чатырох «А320нэо». Таксама асвоілі рэйсы ў Лос-Анджэлес (ЗША).

### Кіраўнікі

* Антон Гэшгль (1969—1993)
* Эрых Мара  (1990—1993)
* Гэрбэрт Бамэр (1993—2001)
* Ван Сорэнсэн (2001—2006)
* Альфрэд Оч (2006—2011)
* Ян Альбрэхт (2011 — 31 траўня 2015)
* Кай Краткі (2015 — лета 2018)
* Алексіс Гёнсброх (лета 2018 — снежань 2021)
* Анэта Ман (ад 1 сакавіка 2022 году)

## Крыніцы

Катэгорыя:Авіякампаніі
Катэгорыя:Аўстрыйскія кампаніі
Катэгорыя:Транспарт у Аўстрыі
Катэгорыя:Арганізацыі Вены
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1957 годзе
Хрыстмэмэльская ўмова

**Хрыстмэмэльская ўмова** — умова, падпісаная 19 чэрвеня 1431 году паміж Вялікім магістрам Тэўтонскага ордэну Паўлам фон Русдорфам і вялікім князем літоўскім Сьвідрыгайлам у Хрыстмэмэлі. 

Сьвідрыгайла рыхтаваўся да вайны з Каралеўствам Польскім, каб абараніць свае прэтэнзіі на літоўскі сталец і шукаў хаўрусьнікаў. Пагадненьне аформіла антыпольскі зьвяз і падштурхнула рыцарства ўварвацца ў Каралеўства Польскае, распачаўшы Польска-тэўтонскую вайну 1431—1435 гадоў. Вялікае Княства Літоўскае аддала Тэўтонскаму ордэну Палангу і тры мілі берагавой лініі на Балтыйскім моры, зьмяніўшы такім спосабам Мельнскі мір 1422 году.

15 траўня 1432 году адбылося пацьверджаньне Хрыстмэмэльскай умовы, якое азначаюць як Другую Хрыстмэмэльскую ўмову.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Вялікага Княства Літоўскага
Польшча — 1863 год

**«Польшча — 1863 год»** () альбо **«Закутая Польшча»** () — адзін з раньніх твораў польскага мастака Яна Матэйкі, створаны ў 1864 годзе.

## Апісаньне
Карціну Ян Матэйка напісаў пад уплывам сьвежых перажываньняў і ўспамінаў мастака часоў Паўстаньня 1863—1864 гадоў, але яна не была завершана. Мацейка не бачыў шанцаў на выстаўленьне карціны і яе публічную прэзэнтацыю. Баючыся за сваю бясьпеку і бясьпеку сваёй сям’і, а таксама за магчымыя расправы, ён вырашыў схаваць палатно за печчу ў хаце, дзе яно праляжала некалькі гадоў. Пазьней карціна трапіла ў рукі сям’і Чартарыйскіх. Зараз экспануецца ў Музэі князёў Чартарыйскіх у Кракаве.

*Polonia* — палатно, вытрыманае ў карычнева-чорных колерах, з эскізнымі рысамі. Польшча — маладая жанчына ў кайданах, апранутая ў чорную сукенку, растрапаную на плячах, а жанчына ў белым, адрываная ад яе гвалтам, — гэта Русь. У лужыне крыві ля ног царскіх афіцэраў ляжыць труп напаўаголенай жанчыны — Літвы. Афіцэр, які стаяў над імі, Міхаіл Мураўёў, вядомы як Шыбіньнік, душыў паўстаньне ў Літве, а генэрал Фёдар Бэрг, які знаходзіцца разам зь ім, зрабіў тое ж самае ў Каралеўстве Польскім.

На сьцяне насупраць — маніфэст, які абвяшчае пачатак паўстаньня ў студзені 1863 году, а над ім — герб Расейскай імпэрыі, на грудзях якога зьмешчаны — герб Царства Польскага. Сцэна разгортваецца ў касьцёле, апаганеным расейскім войскам, якое апранута у літургічныя шаты і п’е віно з келіхаў для Імшы. Закуцьцё ў кайданы Польшчы адбываецца над магільнай плітою ў падлозе, што азначае магілы продкаў.

Справа відаць група людзей пад наглядам узброеных салдат, якія, верагодна, чакаюць высылкі ў Сыбір. У гэтай групе вылучаецца паранены паўстанец з рукой на перавязі, чый злосна сьціснуты кулак лагодным жэстам трымае манах-капуцын. Іншыя дэталі, бачныя на карціне Матэйкі: шабля Мураўёва датыкаецца з трупу жанчыны; салдат б’е прыкладам вінтоўкі некага ў грудзі, а штык ад яе ўтыкаецца ў расьпятага Хрыста; малады чалавек са скрыжаванымі рукамі ў роспачы адварочваецца ад расьпяцьця.

## Крыніцы

Катэгорыя:Карціны Яна Матэйкі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1864 годзе
Катэгорыя:Карціны Музэю Чартарыйскіх у Кракаве
Катэгорыя:Паўстаньне 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Гістарычныя карціны
Некраш Бутвідавіч

**Некраш Бутвідавіч** (? — па 1437) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста васілішкаўскі (1434 год) і маршалак гаспадарскі (1437 год).

Вотчынныя ўладаньні, відаць, знаходзіліся ў Жупранах.

## Імя

Бутвід (Botvid, Bótviðr, мясцовая лацінізаваная форма — Butvidis) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутрык, Вільбут, Сайбут; германскія імёны Butariks, Willebut, Seiboth) паходзіць ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель'), а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) паходзіць ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'. Такім парадкам, імя Бутвід азначае «корань дрэва» (тое ж, што і імя Відбут).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Nekraschii Butwidowicz* (8 верасьня 1431 году); *Nekrasch Butwidowicz* (15 траўня 1432 году); *Nekrassius*, *Nebrasius*, *Некраш*.

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду гербу «Ляліва», сын Бутывіта Ракуцевіча. Меў брата Івана (Івашку), які ў сярэдзіне XV ст. атрымаў наданьне у Вялёнскай воласьці. Быў у сваяцтве з Манівідамі.

Упершыню ўпамінаецца ў акце Чартарыйскай умовы (1431 год). У 1434 годзе быў старостам васілішкаўскім, у 1437 годзе — маршалкам гаспадарскім.

Магчыма, у 1447 годзе як Міхайлу Некраша яго ўпісалі ў каляндар віленскіх францішканаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Бутывідавіч, Некраш
Беларуская друкарня імя Францішка Скарыны

**Белару́ская друка́рня імя́ Франці́шка Скары́ны** — беларуская кніжная друкарня, заснаваная ў Вільні ў траўні 1926 году.

## Гісторыя
Важнай ініцыятывай у выдавецкай галіне было заснаваньне прыватнай друкарні імя Францішка Скарыны ў Вільні.
У сярэдзіне 20-х гг. XX стагодзьдзя ў асяродзьдзі дзеячаў Беларускай хрысьціянскай злучнасьці нарадзілася ідэя арганізаваць беларускую друкарню ў Вільні й назваць яе імем Францішка Скарыны — адзінай беларускай друкарні ў Вільні.

Адбылося гэта ў 400-тыя ўгодкі друкарства ў Вільні, якія сьвяткаваліся ўрачыста ў 1925 г. Ксёндз Адам Станкевіч напісаў з гэтай нагоды кніжку «Доктар Францішак Скарына, першы друкар беларускі 1525—1925», а Людвік Абрамовіч, рэдактар і выдавец часопісу «Przegląd Wileński» — кніжку «Cztery wieki drukarstwa w Wilnie (1525—1925)». Ксёндз Адам Станкевіч, Фабіян Ярэміч, ксёндз Вінцэнт Гадлеўскі й ксёндз Андрэй Цікота сталі ініцыятарамі беларускай друкарні ў Вільні. Было нанятае памяшканьне на вуліцы Людвісарскай дом № 1 () (), закупленыя плоскадрукавальны варштат, шрыфт і стэляж у друкарні «Люкс».

У траўні 1926 г. друкарня пачала дзейнічаць. Кіраўнік — Альбін Стаповіч, а ў чэрвені 1927 г. кіраўніком друкарні стаў Язэп Найдзюк, які быў ад пачатку яе арганізацыі памочнікам кіраўніка. Друкарня дзейнічала ў камэрцыйных умовах. Выдаваліся там амаль усе беларускія часопісы міжваеннага часу. Друкаваліся й газэты «Беларуская Крыніца» і «Сялянская Ніва», розныя друкі для Беларускай Сялянска-Работніцкай Грамады, часопіс «Хрысьціянская Думка» (з 1928 г.), кніжкі і брашуры. Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры карыстаўся друкарняй імя Францішка Скарыны.

З 1936 г. на Завальнай вул. дом № 1. Працаўнікі друкарні імя Францішка Скарыны Язэп Найдзюк і Альфонс Шутовіч арыштаваны польскімі ўладамі ў пачатку вайны ў верасьні 1939 году й зьняволены ў лягеры Бярозе Картускай. Пасьля вяртаньня ў Вільню у кастрычніку 1939 году, у варунках Летувы, Язэп Найдзюк аднавіў зь сябрамі дзейнасьць Беларускай друкарні імя Францішка Скарыны. На працягу 1939 (ад 17 лістапада) — 1941 гг. выдавалася там лацінскім і кірылічным шрыфтамі таксама адноўленая «Krynica».

## Кіраўнікі
* 1926—1927 гг. Альбін Стаповіч.
* 1927—1939 гг. Язэп Найдзюк.
* 1939—1940 гг. Янка Багдановіч.
* 1940—1941 гг. Язэп Найдзюк.
 

## Бібліяграфія
Больш за 160 кніжак на беларускай мове — амаль палавіна беларускай кніжнай прадукцыі міжваеннага часу ў Другой Рэчы Паспалітай — была выдадзена ў друкарні імя Ф. Скарыны .

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Георгі Галенчанка, Валеры Герасімаў. Кнігадрукаваньне. //  — С. 211.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Друкарні
Катэгорыя:Заходняя Беларусь
Катэгорыя:Арганізацыі Вільні
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1926 годзе
Застаўд (імя)

**Застаўд** (*Застальд*, *Зашталд*, *Зашталт*, *Застаўт*), **Жостаўд** (*Жосталт*, *Жажтаўт*), **Шэйстаўт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, іменная аснова -zeiz- (германскія імёны Zeizman, Zeizmunt, Zeizrih) паходзіць ад германскага zeiz- 'прыгожы, прыемны', а аснова -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўтвід, Таўтывіл, Таўтгерд; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis) — ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ'. Такім парадкам, імя Застаўд азначае «прыгожы род».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Saystod* (23 красавіка 1398 году); *Zastold cum [[Прэзгінт|Przezhgindo]] fratre germano* (18 студзеня 1401 году); *Zastold*, *Szastolt* (17 жніўня 1404 году); *Szastoltone de Geydrothy* (24 чэрвеня 1437 году); *а Довкгвиду… Жастовт* (1440—1492 гады); *ad granicies Zastholthowicz, videlicet Joannis Casper* (9 кастрычніка 1486 году); *в [[Радунь|Радунъском]] повете, шесть следов на имя Жостовтишки* (22 траўня 1498 году); *Janusco Zasthawthovycz, Chveczko Zasthawthovycz* (30 ліпеня 1501 году); *Janusko Zasthawthowicz, Chwieczko Zasthawthowicz* (20 траўня 1503 году); *в Богдана, а в Петька Жостовътовичовъ* (27 ліпеня 1503 году); *Жостовтовая удова* (1528 год); *у [[Высокі Двор|Высокодворскомъ]] повете теж дали есмо ему людей… а Юшка Жестовтовича* (16 кастрычніка 1533 году); *Жостовт [[Жыбар|Шиборович]]* (1538 год); *Мартину Жостолтовичу* (25 чэрвеня 1551 году); *Ягнежка Венславовна Шейстовтовича*, *з Жостовтовичъ*, *Матей Янъковичъ Жостовтовичъ* (1567 год); *Petrus Zastold* (15 сакавіка 1584 году); *Войтехъ Жасталтовичъ, Валентый Жасталтовичъ* (16 лістапада 1590 году); *boyarowie Zosztołtowicze* (1597 год); *Mikołaj Zasztowtowicz Brozowski* (14 ліпеня 1606 году); *Jan Zasztowt* (31 ліпеня 1655 году); *Antonius Zasztoftt* (7 студзеня 1715 году); *Bogumiła Zasztołt* (1797 год); *Zasztołd* (1802 год); *Petronela Zostowtt* (1806 год); *Antoni Żaztowt* (1815 год).

## Носьбіты
* Застаўд ( па 1404) — літоўскі баярын
* Застаўд — гедройцкі баярын, які ў 1437 годзе засьведчыў наданьне Даўгайлы віленскім францішканам
* Жостаўтавая ўдава — дзьве баярыні, якія ўпамінаюцца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году: высакадворская і Ковенскага павету
* Мікалай Янавіч Жастаўтовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1593 годзе
* Міхал Андрэй Заштаўтовіч Бразоўскі — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай, стольнік вэндэнскі, падсудак вількамірскі ў 1678—1684 гадох

Заштаўты (Zasztowt) гербу Астоя — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага, Лідзкага і Троцкага паветаў.

Заштаўты (Zasztowt) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Сьвянцянаў.

Заштаўты (Zasztowt) гербу Павала — літоўскі шляхецкі род.

Зашталтовічы-Бразоўскія — літоўскі шляхецкі род.

У XVI ст. існавала сяло Жажтаўты (*Жажтовты*) у Жамойцкім старостве.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бірэйка

**Бірэйка** (*Бірык*, *Бірка*, *Пірыка*, *Пірка*), **Бэрэйка** (*Бярэйка*, *Берыка*, *Берка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Берыка, Бірыка, Пірыка або Пірка, пазьней Бэрэка або Бірка (Berico, Birico, Biriko, Piricho, Pircho, Bereke, Birke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бер- (-бір-) (імёны ліцьвінаў Бірын, Бірыбольд, Бэрвольд; германскія імёны Birin, Beribald, Berwoldus) паходзіць ад гоцкага baira, германскага bero 'мядзьведзь'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Birke.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Niklos Bireiken* (1403 год); *Pirko cliens [[Юры Гедыгольд|Gedigolth]]* (21 верасьня 1416 году); *Яну Биреиковичу 15 копъ* (1509 год); *бояринъ господаръскии, наимя Анъдрушко Бериковичъ* (1518—1522 гады); *Makar s braciam Pirikowiczi* (1563 год); *Wojciech Birko* (1621 год); *Jan Birik na miejscu Piotra Pawłowicza Birika… Augustyn Biryg na miejscu Symona Biryga… Balcer Birikowicz… Marek Birikiewicz* (1667 год); *Byreykowicz* (1671—1681 гады); *Jan Byryk z Rubeżajciów na miejscu P. Piotra Beryka dym*, *Jan Birikowicz*, *Marcin Birikowicz* (1690 год); *Antoni Berejko* (1765 год); *Barbara Bereykowa de Posvol* (1773 год).

## Носьбіты
* Ян Бірэйкавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1509 годзе
* Амбражэй Янавіч Бірык — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1594—1595 гадох
* Антоні Бярэйка — шляхціч Полацкага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў попісе 1765 году
* Кандрат і Карней Беркі — жыхары вёскі Салахвянаў (Полацкае ваяводзтва), якія ўпамінаюцца ў 1779 годзе
* Павал, Максім і Аляксей Беркі — жыхары вёскі Смаленшчыны (Полацкае ваяводзтва), якія ўпамінаюцца ў 1782 годзе

Бірыкі (Бірыковічы) — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці

Берыкевічы гербу Габданк — літоўскі шляхецкі род.

Бэрэйка (Berejko) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Віленшчыне існаваў засьценак Біркі (Birki).

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Бірыкі, на гістарычнай Полаччыне — Беркавічы, на гістарычнай Віцебшчыне — Беркава.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тарантул (імглістасьць)

**NGC 2070** (іншае абазначэньне — **ESO 57-EN6**) — эмісійная імглістасьць у сузор’і Залатая Рыба. Таксама вядома пад назвамі **«Тарантул»** і **30 Залатое Рыбы**.

## Характарыстыкі
Імглістасьць належыць галяктыцы-спадарожніку Млечнага Шляху — Вялікаму Магеланаваму Воблаку. Яна зьяўляецца шырокай вобласьцю іянізаванага вадатвору, дзе адбываюцца працэсы актыўнага фарміраваньня зорак.

Гэты аб’ект уваходзіць у лік пералічаных у арыгінальнай рэдакцыі «Новага агульнага каталёгу».

Велізарныя зоркі імглістасьці зьяўляюцца магутнымі крыніцамі выпраменьваньня, якое выдзімае зь міжзоркавага газу й пылу гіганцкія бурбалкі. Некаторыя з зорак выбухнулі звышновымі, у выніку чаго бурбалкі былі падсьветлены рэнтгенаўскім выпраменьваньнем.

У цэнтры імглістасьці знаходзіцца невялікая колькасьць зорак R136, на стыку трох бурбалак. Гэтыя зоркі — вынік працэсаў зоркаўтварэньня, іх узрост ацэньваецца прыблізна ў два мільёны гадоў. Акрамя таго, імглістасьць зьмяшчае звышмасіўную зорку R136a1 масай 196 сонечных.

Па краі імглістасьці знаходзяцца адносна маладыя шаравыя зорныя навалы, а таксама групоўкі маладых зорак, якія ўваходзяць у склад звышасацыяцыі.

У верасьні 2022 году для вывучэньня імглістасьці астраномы накіравалі на яе тры інфрачырвоныя прыборы касьмічнага тэлескопа НАСА Джэймз Ўэб. У выніку былі заўважаны тысячы маладых і фармавальных зорак, многія зь якіх былі выяўленыя ўпершыню.

## Ілюстрацыі

Файл:Grand star-forming region R136 in NGC 2070 (captured by the Hubble Space Telescope).jpg|alt=|Выява R136, зробленае з дапамогай тэлескопа «Хаббл».
Файл:Runaway star speeding from 30 Doradus.jpg|alt=|«Уцякаючая зорка»
Файл:Close Encounter with the Tarantula.jpg|alt=|Частка навалы, сфатаграфаваная ў высокім дазволе.
Файл:Dorado IAU.svg|alt=|Палажэньне на небе (зялёны квадрат)



Катэгорыя:Аб’екты NGC
Разьвітаньне і прывітаньне паўстанца (карціна Артура Гротгера)

**Разьвітаньне і прывітаньне паўстанца** () — дыптых польскага мастака Артура Гротгера, прысьвечаны Паўстаньню 1863—1864 гадоў, напісаны ў 1865—1866 гг. Карціны знаходзяцца ў калекцыі Нацыянальнага музэя ў Кракаве.

Карціны «Разьвітаньне з паўстанцам» і «Прывітаньне паўстанца» зьяўляюцца часткай польскай школы гістарычнага жывапісу, выдатнымі прадстаўнікамі якой былі таксама Ян Матэйка і Юзэф Хелмоньскі. Тут відавочны мэтад, прыняты Гротгерам для прадстаўленьня гістарычных падзей праз прызму сцэн з рэальнага жыцьця[3]. Як і ў сэрыі малюнкаў «Польшча» або «Літва», Гротгер бярэцца за тэму Паўстаньня 1863-64 гг.

## Апісаньне
Гротгер зрабіў дыптых у 1866 годзе падчас свайго знаходжаньня ў сучасным украінскім мястэчку Сьнятынка, якое тады належала Станіславу Тарноўскаму.

### «Разьвітаньне з паўстанцам»
На першай карціне «Разьвітаньне з паўстанцам» мы бачым сцэну, дзе жонка з пяшчотай разьвітваецца з паўстанцам, які выпраўляецца змагацца за свабоду Польшчы, прышпіліўшы да яго шапкі нацыянальны бант. З чалавекам шляхецкага паходжаньня разьвітваецца жанчына, апранутая ў жалобнае чорнае, гатовая адмовіцца ад асабістага шчасьця дзеля радзімы. Абедзьве постаці глядзяць адзін на аднаго. На заднім пляне відаць атрад Кракусаў. Дзеяньне разгортваецца на парозе шляхецкай сядзібы, сымбалізуючай малую радзіму — мітычнае месца.

### «Прывітаньне паўстанца»
Другая карціна «Прывітаньне паўстанца» паказвае цёмную постаць паўстанца, які крадком вяртаецца дадому, вітаючы сваю жонку. Жанчына апранута ў белую сукенку, якая кантрастуе з адзеньнем мужчыны. На гэты раз героі не глядзяць адзін аднаму ў вочы. Галава жанчыны павернутая на другі бок. Тут радасьць вяртаньня азмрочваецца горыччу прайгранага паўстаньня. Маёнтак зноў зьяўляецца на заднім пляне. Аднак на гэты раз на даляглядзе відаць чорныя злавесныя хмары, якія ўзмацняюць драматызм сцэны.

## Дыптых
16 студзеня 2013 году Нацыянальны банк Польшчы выпусьціў 800 000 асобнікаў памятнай манэты наміналам 2 злотых да 150-годзьдзя паўстаньня. Узор, распрацаваны Эвай Тыц-Карпіньскай і Русанкай Навакоўскай, утрымлівае фрагмэнт карціны Артура Гротгера з дыптыха пад назвай «Разьвітаньне».

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1866 годзе
Катэгорыя:Карціны Кракаўскага нацыянальнага музэю
Катэгорыя:Паўстаньне 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Дыптыхі
Катэгорыя:Карціны Артура Гротгера
Катэгорыя:Гістарычныя карціны
Астраном Капэрнік або размова з Богам

**Астраном Капэрнік або размова з Богам** () — алейная карціна польскага мастака Яна Матэйкі, на якой намаляваны Мікалай Капэрнік, які назірае за небам са сваёй прыватнай вежы на катэдральным пагорку ў Фромбарку. Карціна знаходзіцца ў калекцыі Ягелонскага ўнівэрсытэту.

## Гісторыя
Нагодай для напісаньня карціны стала 400-годдзе з дня нараджэньня астранома ў 1873 годзе. Падрыхтоўчую працу Матэйка вёў з 1871 году, спачатку навучаўся ў Ягелонскай бібліятэцы і Археалягічным кабінэце Ягелонскага ўнівэрсытэту. На гэтым этапе былі створаны два алейныя эцюды: адзін знаходзіцца ў калекцыі Нацыянальнага музэю ў Кракаве, а другі — у калекцыі Барбары Пясецкай-Джонсан у Прынстане, ЗША. Эскіз са збору Нацыянальнага музэю быў намаляваны на кардоне памерам 415 × 520 мм.

Карціну мастак пачаў пісаць летам 1872 году і скончыў у наступным годзе. Для карціны пазаваў нават Генрык Левіту, варшаўскі лекар і натураліст, малодшы брат Караля Левіты, змоўшчыка, які трагічна загінуў у 1841 годзе.

Прэзэнтацыя карціны адбылася 19 лютага 1873 году ў зале гарадзкой рады. У першы дзень прагляд быў бясплатным, на наступны дзень толькі школьнікі мелі права на бясплатны квіток. З 21 па 25 лютага ўваход быў платным, а атрыманыя грошы Матэйка выкарыстоўваў для арганізацыі мастацкіх выстаў.

21 сакавіка штодзённая газэта «Czas», якая выдавалася ў Кракаве, паведаміла пра намер набыць карціну і перадаць яе ў дар Акадэміі мастацтваў і навук. Купляй павінен быў займацца Пётар Машынскі, а Матэйка ацаніў карціну ў 12 000 гульдэнаў. Празь дзень ён абвясьціў, што карціна будзе перададзена Ягелонскаму ўнівэрсытэту "ў гонар самага вядомага студэнта.

У сакавіку 1873 году карціна была вывезена за граніцу, у Варшаву, дзе дэманстравалася ў галерэі Таварыства заахвочваньня прыгожых мастацтваў. Сродкі ад продажу квіткоў у суме 1313 рублёў былі накіраваны на мастацкія стыпэндыі. Прэзэнтацыя карціны завяршылася 8 красавіка пасьля тэлеграмы Матэйкі аб адпраўцы карціны на выставу ў Вену. Там карціна дэманстравалася на агульнай выставе, якая доўжылася з 1 чэрвеня па 31 кастрычніка.

## Крыніцы

## Літаратура
* Janina Mazurkiewicz: *Jan Matejko — astronom Kopernik czyli Rozmowa z Bogiem: wystawa z okazji 522 rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika*, Ratusz Staromiejski, 17 II-17 III 1995, Торунь (Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa)

## Вонкавыя спасылкі
* Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem фільм Музэю Ягелонскага ўнівэрсытэту, 2021

Катэгорыя:Карціны Яна Матэйкі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1873 годзе
Катэгорыя:Гістарычныя карціны
Катэгорыя:Гістарычныя партрэты
Катэгорыя:Мікалай Капэрнік
Фромбарк

**Фромбарк** (, ) — горад у Польшчы на беразе Вісьлінскай затокі, марскі порт і пагранічны пункт пропуску. Уваходзіць у склад Бранеўскага павету Вармінска-Мазурскага ваяводзтва, сядзіба вяскова-гарадзкой гміны Фромбарк. Займае плошчу 7,59 км². Насельніцтва 2415 чалавек (на 2018).

## Гісторыя
Першая летапісная згадка аб паселішчы — 1278 год. Сучасная польская назва горада — гэта фанэтычная перадача нямецкамоўнай назвы «Frauenburg» — «Горад Дзевы (Марыі)», якая паходзіць ад тытулу першага катэдральнага касьцёлу гораду, асьвечанага ў гонар Найсьвяцейшай дзевы Марыі.

Першапачаткова горад быў уласнасьцю біскупаў вармінскіх, з 1320 году адносіўся да Вармінскай капітулы. Па выніках Тарунскага міру 1466 году горад адышоў да Кароны Каралеўства Польскага.

У Фромбарку як вармінскі канонік з 1510 года і амаль бесьперапынна да дня сваёй сьмерці ў 1543 годзе жыў і працаваў Мікалай Капэрнік. З 1772 году горад увайшоў у склад Прусіі.

Напрыканцы ХІХ стагодзьдзя Фромбарк меў такі нізкі статус, што лічыўся невялічкім рыбацкім паселішчам. У 1945 горад горад зноў стаў часткай Польшчы.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка горада

Катэгорыя:Гарады Вармінска-Мазурскага ваяводзтва
Катэгорыя:Мікалай Капэрнік
Таўцімін

**Таўцімін** (*Таўтмін*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Тэўда або Таўт (Teudo, Taut) і Міна (Minno) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўтвід, Таўтывіл, Таўтгерд; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ', а аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць'. Такім парадкам, імя Таўцімін азначае «памяць роду» (тое ж, што і імя Мінтаўт). Адзначалася старажытнае германскае імя Teutman (Teut-man).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *мы посылали Товтимина у [[Дзецкі|децкихъ]]* (1444 год); *чоловековъ Ясвонского повета… а Товтмина* (2 лістапада 1498 году); *Zofia Tautmin* (1662 год).

## Глядзіце таксама
* Тэўта
* Мін

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны