open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фэлікс Стацкевіч

**Фэлікс Іванавіч Стацкевіч**, псэўд. *Аганёк* (2 сьнежня 1879, Шчучын — 21 чэрвеня 1967, Вільня) — беларускі грамадзка-культурны дзяяч.

## Біяграфія
Паходзіў зь сям’і інтэлігентаў; маці была настаўніцай, а бацька — каморнікам. Скончыў у 1913 Пецярбурскі ўнівэрсытэт.

З 1903 сябра Беларускай сацыялістычнай грамады. У 1905—1907 вёў рэвалюцыйную прапаганду ў Вільні і Менску. За ўдзел у студэнцкім руху выключаны з унівэрсытэту, арыштаваны і сасланы. Быў блізка знаёмы зь Цёткай, братамі Іваноўскімі, Купалам, Карусём Каганцом, Уладзімерам Самойлам і Алесем Бурбісам. Працаваў у падпольнай друкарні ў Менску. З 1908 сакратар адвакатаў у Ігумене, тэхнік у Вышнім Валачку, Цьвяры.

Пасьля Кастрычніцкага перавароту працаваў у прафсаюзных арганізацыях работнікаў воднага транспарту, літаратурна-выдавецкім аддзеле Наркамасьветы Літоўска-Беларускай ССР.

З восені 1920 у Віленскім беларускім саюзе каапэратараў. Выкладчык лацінскай мовы, дырэктар Радашкавіцкай беларускай гімназіі імя Ф. Скарыны, старшыня Галоўнай управы Таварыства беларускай школы, адзін з заснавальнікаў і рэдактар часопіса «Беларускі летапіс». Арыштоўваўся польскімі ўладамі. У 1939—1941 настаўнік у Вялейцы і Клецкім раёне.

Падчас 2-й сусьветнай вайны працаваў судзьдзём у Смаргоні, у 1944—1949 — у музэі Пушкіна ў Мяркучай (пад Вільняй). У 1949 арыштаваны і зьняволены. Пасьля вызваленьня ў 1950-я гады жыў у Вільні.

Пахаваны на праваслаўных могілках на Ліпаўцы.

## Унёсак
Склаў «Эспэранта-беларускі слоўнік». Пераклаў з польскай мовы на эспэранта кнігу Л. Петражыцкага «Тэорыя права і маральнасьць».

Аўтар успамінаў пра ўдзел у рэвалюцыйным руху (рукапіс у Беларускім дзяржаўным архіве-музэі літаратуры і мастацтва). 

## Бібліяграфія
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* СТАЦКЕВІЧ Фелікс Іванавіч // 

## Вонкавыя спасылкі
* Зьвесткі на праекце Спадчына

Катэгорыя:Нарадзіліся 2 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1879 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчучыне
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Выкладчыкі Радашкавіцкай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Арол (сузор’е)

**Арол** () — сузор’е ў экватарыяльнай частцы зорнага неба. У грэцкай міталёгіі Арол сымбалізаваў птушку, якую паслаў Зэўс для выкраданьня Ганімэда.

Арол ляжыць усяго ў некалькіх градусах на поўнач ад нябеснага экватару. Яго галоўная зорка, Альтаір — вяршыня летня-восеньскага трыкутніка. Лепей усяго сузор’е назіраць улетку, бо яно ляжыць у плоскасьці Млечнага Шляху. З-за такога разьмяшчэньня ў сузор’я бачна шмат розных скупнасьцяў і туманнасьцяў, але яны цьмяныя. Ароч таго, у сузор’і толькі некалькі галяктык.

## Гісторыя

Арол быў адным з 48 сузор’яў, пералічаных Пталемэем у II стагодзьдзі. Да Пталемэя пра Арла ўзгадвалі Эўдокс Кнідзкі (у IV ст. да н. э.) і Арат (у III ст. да н. э.). Цяпер Арол уваходзіць у склад 88 сучасных сузор’яў, вызначаных Міжнародным астранамічным зьвязам. У грэка-рымскай міталёгіі Арол сымбалізаваў арла Зэўса/Юпітэра, які трымаў у капцюрох молніі свайго гаспадара. Акрамя таго, сузор’е асацыюецца з арлом, якога паслаў Зэўс на выкраданьне Ганімэда, каб зрабіць таго чашнікам для багоў.

19 зорак былі зьмешчаныя Пталемэем адразу ў сузор’е Арла і Антыноя (цяпер састарэлае сузор’е, ня ўключанае ў лік 88 дзейсных; было названае за імпэратарам Адрыянам). Часам падобнае разьмеркаваньне прыпісваюць Тыха Брагэ, але апошні аднёс да Арла 12 зорак, а для Антыноя — сем. Ёган Гэвэліюс залічыў у сузор’е Арла 23 зоркі, у сузор’е Антыноя — 19.

Імаверна, што старажытнагрэцкі Арол быў пазычаны ў бабілёнцаў, у якіх Арол знаходзіўся ў тым самым месцы.

## Значныя аб’екты
* Альтаір — α Арла

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Экватарыяльныя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Эдмунд Жалезнабокі

**Эдмунд Жалезнабокі** (; 988/993 — 30 лістапада 1016) — кароль Ангельшчыны з 23 красавіка па 30 лістапада 1016 году, прадстаўнік Ўэсэкскай дынастыі. Празваны «Жалезнабокім» з-за яго намаганьняў у барацьбе супраць вікінскай навалы пад кіраўніцтвам Кнуда Вялікага. Зьяўляўся кіраўніком Ўэсэксу, альбо тэрыторыі на поўдзені ад Тэмзы. Поўнач Ангельшчыны была пад кіраўніцтвам Кнуда, які стаў каралём усёй Ангельшчыны пасьля сьмерці Эдмунда.

## Сям’я
Эдмунд быў другім сынам караля Этэльрэда Неразумнага (яшчэ вядомага як Этэльрэд II) і яго першай жонкі Эльфгіфу Ёрскай. Ён меў траіх братоў, самым старэйшым зь якіх быў Этэльстан, а двое малодшых Эдрэд і Экгбэрг. Яго маці памерла ў 996 годзе й празь нейкі час яго бацька ажаніўся з Эмай Нармандзкай.

## Часы кіраўніцтва
Этэльрэд цяжка захварэў і памёр 23 красавіка 1016 году. Эдмунд успадкаваў трон і ў каралеўства зьявілася надзея на ахову краіны, якую ў той час спрабаваў захапіць Кнуд Вялікі. Пакуль датчане асаджалі Лёндан, Эдмунд каранаваўся ў Ўэсэксу й пачаў зьбіраць войска. Ён нанёс паразу сваім ворагам двойчы, але 18 кастрычніка Кнуд змог нанесьці рашучы ўдар Эдмунду ў бойкі ля Ашынгдана ў Эсэксу. Пасьля бітвы ободва каралі падпісалі дамову, паводле якой Эдмунд захоўваў за сабой Ўэсэкс, а Кнуд набываў землі на поўначы ад Тэмзы. У дадатак яны пагадзіліся, што тэрыторыі таго хто першы стане нябожчыкам адыйдуць пад уладу жывога.

## Сьмерць
30 кастрычніка 1016 году кароль Эдмунд памёр у Оксфардзе ці ў Лёндане. Яго тэрыторыі па дамове адыйшлі да Кнуда, які пасьля гэтага стаў звацца: кароль Ангельшчыны. Прычына сьмерці Эдмунда так ніколі й не была высьветлена. Можна меркаваць што, то была натуральная сьмерць , але некаторыя лічаць, што ён быў забіты вікінгскім кінжалам . Эдмунд быў пахаваны ў Гластанбэрыйскім абацтве ў Самэрсэце. Яго месца пахаваньня згублена на цяперашні час.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Англа-саксонская хроніка 920—1014 гады
* Афіцыйны сайт Брытанскага каралеўства

Катэгорыя:Каралі Ангельшчыны
Катэгорыя:Ўэсэкская дынастыя
Катэгорыя:Памерлі 30 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1016 годзе
Вакцына

**Вакцы́на** (ад  — карова) — мэдычны біялягічны прэпарат для стварэньня імунітэту да інфэкцыйных хваробаў. Вырабляецца з аслабленых альбо забітых мікраарганізмаў, прадуктаў іх жыцьцядзейнасьці, альбо зь іхных антыгенаў, атрыманых геннаінжынэрным альбо хімічным шляхам. Агент узбуджае імунную сыстэму арганізма распазнаваць узбуджальніка пагрозы, зьнішчаць яго й далей распазнаваць і зьнішчаць любы мікраарганізм, зьвязаны з гэтым узбуджальнікам, зь якім ён можа сутыкнуцца ў будучыні. Вакцыны могуць быць прафіляктычнымі (для прадухіленьня або паляпшэньня наступнай інфэкцыі прыродным альбо «дзікім» узбуджальнікам), альбо лячэбнымі (напрыклад, вакцыны супраць рака, якія яшчэ дасьледуюцца).

Працэс увядзеньня вакцыны называецца вакцынацыяй. Вакцынацыя зьяўляецца найбольш эфэктыўным мэтадам прафіляктыкі інфэкцыйных захворваньняў. Пашыраны імунітэт з прычыны вакцынацыі ў значнай ступені абумовіў зьнішчэньне воспы па ўсім сьвеце й значнае абмежаваньне распаўсюду такіх захворваньняў, як то поліяміэліт, адзёр і слупняк на большай частцы сьвету. Эфэктыўнасьць вакцынацыі шырока вывучаная й правераная; напрыклад, вакцыны, якія даказалі сваю эфэктыўнасьць, уключаюць вакцыну супраць грыпу, вакцыну супраць віруса папіломы чалавека, і вакцыну супраць ветранай воспы. Сусьветная арганізацыя аховы здароўя (СААЗ) паведамляе, што ў цяперашні час даступныя ліцэнзаваныя вакцыны супраць дваццаці пяці розных прафіляктычных інфэкцыяў.

Тэрміны «вакцына» й «вакцынацыя» паходзяць ад лацінскае назвы воспы каровы (), тэрмінам, распрацаваным Эдўардам Джэнэрам для абазначэньня каровінай воспы. Джэнэр выкарыстаў тэрмін у 1798 годзе назове сваёй працы «Расьсьледаваньне Variolae vaccinae, вядомай як каровіная воспа» (), дзе ён апісаў ахоўны эфэкт каровінай воспы супраць натуральнай воспы. У 1881 годзе, каб ушанаваць памяць пра Джэнэра, Люі Пастэр прапанаваў пашырыць тэрмін, каб ахапіць новыя ахоўныя прышчэпкі, якія пачалі распрацоўвацца.

У Беларусі праводзіцца плянавая імунапрафіляктыка 9 інфэкцыяў: адзёр,  гепатыт , дыфтэрыя, , , поліяміэліт, слупняк, сухоты й сьвінка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Вакцыны, якія прадухіляюць хваробы й імунізацыя. СААЗ.
* Гісторыя вакцыны. College of Physicians of Philadelphia.

Катэгорыя:Лекі
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Вакцынацыя
Катэгорыя:Вірусалёгія
Катэгорыя:Вынаходніцтвы XVIII стагодзьдзя
Нэгатыўная здольнасьць

**Нэгатыўная здольнасьць** () — тэорыя паэта Джона Кітса, якая апісвае здольнасьць чалавека прыняць няўпэўненасьць і невырашальнае.

## Тэорыя
Тэорыя «нэгатыўнай здольнасьці» была выказаная Кітсам у лісьце да яго брата, датаваным 21 сьнежня 1817:

Кітс быў перакананы ў тым, што вялікія людзі (асабліва паэты) надзелены здольнасьцю прыняць факт невырашальнасьці пэўных зьяваў і ўчынкаў. Кітс, будучы рамантыкам, верыў у тое, што праўда, знойдзеная ва ўяўленьні, мае доступ да боскага аўтарытэту. Такі аўтарытэт ня можа быць зразуметы і вытлумачаны па-іншаму, такім чынам, у сваім лісьце да брата ён піша аб няўпэўненасьцях (). Гэты стан няўпэўненасьці () зьяўялецца месцам паміж зямной, наяўнай рэчаіснасьцю і шматлікімі патэнцыйнымі магчымасьцямі ўсьведамленьня больш глыбока спасьцігнутага быцьця.

Ёсьць верагоднасьць, што Кітс разьвіў гэтую ідэю ў некалькіх сваіх паэмах:
* *[[La Belle Dame sans Merci: Баляда]]* (1819)
* *[[Ода салаўю]]* (1819)
* *[[Падзеньне Гіпэрыёна: Прывід]]* (1819)
* *[[Ода грэцкай вазе]]* (1819)

## Крыніцы

## Літаратура
* Jacob D. Wigod, "Negative Capability and Wise Passiveness," PMLA, vol. 67, no. 4. (June 1952), pp.&nbsp;383–90.

## Вонкавыя спасылкі
* Brief essay by Maureen Roberts on negative capability
* Вордсворт и Китс — против хандры с позиций «эгоцентристского возвышенного» и «негативной способности»

Катэгорыя:Філязофскія канцэпцыі
Конадзень сьвятой Агнэсы

«**Конадзень Сьвятой Агнэсы**» () — паэма Джона Кітса, напісаная ў 1819 і апублікаваная ў 1820 гадах, якая лічыцца адной з найвыдатнейшых яго паэмаў і аказала ўплыў на літаратуру XIX стагодзьдзя.

Назва паэмы ўзыходзіць да дня (або вечару) перад сьвятам сьв. Агнэсы, якая, будучы заступніцай цнатлівіцаў, загінула пакутніцкай сьмерцю ў IV ст. у Рыме. Конадзень прыпадае на 20 студзеня; дзень сьвята — на 21-га.

## Перадгісторыя
У аснову паэмы Кітс паклаў сьвяточную прымху, згодна зь якой дзяўчына, якая зьдзейсьніць адмысловы абрад на конадні сьв. Агнэсы, можа ўбачыць свайго будучага мужа ў сьне; то бок яна павінна легчы ў ложак не павячэраўшы, цалкам распрануцца, ляжаць з рукамі, засунутымі пад падушку, гледзячы ўверх і не абварочваючыся. Затым меркаваны муж мусіць зьявіцца ў сьне, пацалаваць яе і разам зь ёй сьвяткаваць.

У шатляндзкім варыянце абраду прымалі ўдзел маладыя жанчыны, якія зьбіраліся ў конадзень сьв. Агнэсы апоўначы. Адна за адной яны ішлі на аддаленае поле і сыпалі зерне, пасьля чаго яны паўтаралі наступныя рыфмаваныя пацеры сьв. Агнэсе:

«*Agnes sweet, and Agnes fair, Hither, hither, now repair; Bonny Agnes, let me see The lad who is to marry me.*»

У арыгінальнай рэдакцыі паэмы, Кітс акцэнтаваў на сэксуальнасьці абодвух каханых, але ягоныя выдаўцы, якія сьцерагліся публічнае рэакцыі, прымусілі яго зьнізіць тон эратызму.

## Вонкавыя спасылкі

* 'St. Agnes Eve', Text of 'St. Agnes' Eve' by Keats from Bartleby.
* The Theme of "The Eve of St. Agnes" in the Pre-Raphaelite Movement, An analysis of the poem at Victorianweb

Катэгорыя:Паэзія Джона Кітса
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1820 годзе
Гайдук

**Гайдук, гайдукі** — прыгонныя сяляне ў Рэчы Паспалітай у XVIII стагодзьдзі, што знаходзіліся на службе пры панах у якасьці ахоўнікаў. У некаторых месцах гайдукі складалі войска, тады іх называлі «сердзюкамі» альбо «серадзюкамі». Назоў «сердзюк» зьявіўся, мабыць, ад назову адмысловагу пакрою верхняе адзежы, якая на старабеларускай мове звалася «серак». Слова «гайдук» запазычанае з вугорскай мовы. Імёны колішніх гайдукоў захаваліся ў назовах вёсак ды прозьвішчаў іх жыхароў.

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Сердзюк

**Сердзюк** — беларускае прозьвішча. Сердзюкамі былі гайдукі, што складалі войска ў пана.

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Гаральд I (кароль Ангельшчыны)

**Гаральд I Зайчына Лапа** (; каля 1015 – 17 сакавіка 1040) – кароль Ангельшчыны, які ўладарыў у 1035-1040. Сваю мянушку атрымаў за хуткасьць і паляўнічыя ўменьні.

Гаральд быў незаконнанароджаным сынам караля Ангельшчыны, Даніі й Нарвэгіі Кнуда Вялікага й Эльфгіфу Нартгэмптанскай.

Пасьля сьмерці Кнуда Вялікага ў 1035 годзе прастол павінен быў атрымаць у спадчыну адзіны законы сын Кнуда Гардэкнуд, які кіраваў Даніяй напрыканцы жыцьця свайго бацькі. Аднак пагроза з боку караля Нарвэгіі Магнуса I не дала магчымасьці Гардэкнуду прыехаць у Ангельшчыну на каранаваньне. Гэтым скарысталася частка ангельскіх магнатаў на чале з эрлам Леафрыкам і Эльфгіфу Нартгэмптанскай, якія далі параду абраць рэгентам краіны Гаральда. На сходзе ў Оксфардзе напачатку 1036 году прыхільнікі Гаральда й Гардэкнуда прыйшлі да кампрамісу: Гаральд станавіўся рэгентам Ангельшчыны, а каралева-маці Эма Нармандзкая захоўвала свой двор, гвардыю й кантроль над каралеўскай казной. Тым не менш Гаральд напаў на рэзыдэнцыю Эмы ў Ўінчэстэры й захапіў казну. Напрыканцы 1037 году ўсе магнаты Ангельшчыны прызналі Гаральда сваім каралём, а Эма зьбегла з краіны.

Паводле меркаваньня некаторых гісторыкаў, улада ў краіне ў той час практычна знаходзілася ў руках маці Гаральда Эльфгіфу. У 1036 годзе ў Ангельшчыну прыбыў Альфрэд Этэлінг, малодшы сын караля Этельрэда II, які меў правы на ангельскі трон. Асьцерагаючыся, што яго прысутнасьць на выспах справацуе зьвяржэньне Гаральда, прыхільнікі апошняга на чале з эрлам Годвінам арыштавалі Альфрэда. Пасьля гэтага яго асьляпілі й у хуткім часе Альфрэд памёр. Сьмерць Этэлінга абурыла ня толькі Гардэкнуда, які прыходзіўся кроўным братам нябожчыка, але й герцага Нармандыі, пад аховай якога пражываў Альфрэд.

Пазыцыі Гаральда ў Ангельшчыне былі дастаткова трывалымі, невядома аб якіх-небудзь апазыцыйных партый да караля з боку англа-дацкай шляхты. Аднак Гардэкнуд падрыхтаваў атаку на выспы. Дамовіўшыся з Нарвэгіяй на мір у 1039 годзе, Гардэкнуд сабраў вялікі флот і адплыў на адваяваньне Ангельшчыны. Аднак вайны атрымалася пазьбегнуць, бо 17 сакавіка 1040 году Гаральд I нечакана памёр. Гардэкнуд высадзіўся ў Ўэсэксу й у скорым часе быў аб’яўлены каралём Ангельшчыны. Цела Гаральда, якое было вынята з магілы ў Ўэстмінстэрскім абацтве, было кінута ў балота ў берагоў Тэмзы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1015 годзе
Катэгорыя:Каралі Ангельшчыны
Катэгорыя:Памерлі 17 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1040 годзе
Стыпэндыяльная праграма імя Кастуся Каліноўскага

**Стыпэндыя́льная прагра́ма ўра́ду Польскай Рэспу́блікі імя́ Кастуся́ Каліноўскага пад патрана́там прэм’е́р-міні́стра Польшчы** () — праграма дапамогі беларускай моладзі, створаная пры падтрымцы ўраду Польшчы ў сакавіку 2006 году. Створаная з мэтай дапамогі студэнтам, выключаным зь беларускіх навучальных установаў з палітычных прычынаў, зь цягам часу праграма стала даступнай для асобаў, якія ня маюць магчымасьці навучацца ў Беларусі з-за сваіх палітычных поглядаў і ўдзелу ў руху па абароне дэмакратыі і правоў чалавека. Праграма ўяўляе сабой падрыхтоўчыя гадавыя моўныя курсы польскай мовы ўзроўню B2 для далейшага паступлення ў польскія ВНУ (само паступленне праграма не гарантуе, паступленьне адбываецца на роўных з палякамі ўмовах).

## Кіраваньне
* *Каардынатарка* — кіраўніца Камітэту абароны рэпрэсаваных «Салідарнасьць» Іна Кулей.
* *Бюро* — Варшаўскі ўнівэрсытэт.
* *Кіраўнік* — кіраўнік Усходнеэўрапейскага аддзяленьня Варшаўскага ўнівэрсытэту Ян Маліцкі.

## Гісторыя
На 2010 г. у вочным навучаньні студэнтаў бралі ўдзел каля 40 польскіх ВНУ. У 2006 г. стыпэндыятамі сталіся 244 грамадзяне Беларусі, у 2007-м — 71, у 2008-м — 58, у 2009-м — 20, у 2010-м — 65. З залічаных на навучаньне ў 2006-2008 гадох на 2010 г. дыплёмы атрымалі 9 чалавек, 132-х адлічылі, 232 працягвалі навучаньне. 

У 2017 годзе праграма Каліноўскага адноўленая.

## Крытыка
Нярэдка студэнты, якія вучацца ў Польшчы па праграме імя Кастуся Каліноўскага, скардзяцца на затрымкі стыпэндый на месяц, а то і два, што адпаведна цягне і праблемы з аплатай інтэрнату. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Адукацыя Польшчы
Катэгорыя:Адукацыя Беларусі
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Падзеі 2006 году
Гардэкнуд

**Гардэкнуд** (, ;1018 або 1020 — ) — кароль Даніі (з 1035 г.) й Ангельшчыны (з 1040 г.)
 
Гардэкнуд быў адзіным законным сынам Кнуда Вялікага й Эмы Нармандзкай. Кнуд абвесьціў яго сваім спадчыньнікам у абход старэйшых братоў, аднак пасьля яго сьмерці ўладу ў Альгеншчыне захапіў Гаральд. Гардэкнуд у той час знаходзіўся ў Даніі й ня мог нічога зрабіць з-за пагрозы з боку Нарвэгіі. Пасьля таго як Гардэкнуд падпісаў дамову з новым каралём Нарвэгіі Магнусам I Высакародным, што адбылося ў 1038 альбо 1039 годзе, Данія пачала падрыхтоўку да высадцы на Ангельшчыне. Тым часам у сакавіку Гаральд I памёр, а зьявіўшыся на выспах улетку Гардэкнуд, згодна з англасаксонскай хронікай, загадаў вынуць цела нябожчыка й кінуць яго ў балота.
 
Гардэкнуд быў жорсткім і непапулярным кіраўніком, што тычыцца Ангельшчыны. Каб заплаціць вікінгам, што прыйшлі зь ім, ён быў вымушаны падняць падаткі («дацкія грошы»). Гэта прывяло да паўстаньня ва Ўустэры ў 1041 годзе, калі жыхары гораду забілі хускарлаў караля, што прыйшлі за зборам падаткаў. Паўстаньне было жорстка падаўлена, а горад быў амаль што зруйнаваны. Гісторыя лэдзі Гадыве адносіцца менавіта да гэтага часу.
 
У стаўленьні да сваёй сям’і Гардэкнуд, наадварот, дзейнічаў з клопатам і заступніцтвам. Ён пакараў удзельнікаў забойства свайго кроўнага брата Альфрэда Этэлінга, а ў 1041 годзе вярнуў з высылцы ў Нармандыі іншага брата Эдўарда (сына Эмы Нармандзкай і Этэльрэда II), зрабіўшы яго сваім памочнікам у кіраўніцтве й спадчыньнікам.
 
Гардэкнуд ня быў ажанаты й ня меў дзяцей, таму калі ён у чэрвене 1042 году нечакана памёр на адным са сьвяткаваньняў, ангельцы абвесьцілі Эдўарда сваім каралём, у той час калі ў Даніі разгарнулася барацьба паміж Магнусам Нарвэскім й Свэнам II.

Разам з Гардэкнудам скончылася эпоха дацкіх каралёў у Ангельшчыне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Каралі Ангельшчыны
Катэгорыя:Дацкія манархі
250-я

**250-я**

Стагодзьдзі: ІI стагодзьдзе - III стагодзьдзе - IV стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
200-я
210-я
220-я
230-я
240-я
**250-я**
260-я
270-я
280-я
290-я
300-я


Гады: 
250, 251, 252, 253, 254, 255, 256, 257, 258, 259

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
Гаральд II Годвінсан

**Гаральд II Годвінсан** (; 1022 — 14 кастрычніка 1066) — апошні англасаксонскі кароль Ангельшчыны да Нармандзкай заваёвы. Гаральд каранаваўся 5 студзеня 1066 і кіраваў каралеўствам да сваёй сьмерці ў бітве пры Гастынгсе 14 кастрычніка таго ж году, змагаючыся супраць нармандзкіх захопнікаў, пад кіраўніцтвам Вільгельма I Заваёўніка. Гаральд адзін з трох каралёў Ангельшчыны, што былі забіты на поле бойкі, побач з Рычардам I Львінае сэрца й Рычардам III.

Гаральд ня быў прадстаўніком каралеўскай дынастыі, але меў дачыненьне да яе. Яго сястра Эдыт Ўсэцкая была жонкай Эдуарда Спавяданьніка. Таксама Гаральд меў роднасьць з дацкім каралеўскім дворам, ён быў стрыечным братам караля Свэна II.

Гаральд да таго як стаць каралём быў эрлам Ўэсэксу, а потым быў назначаны яшчэ й на пасаду эрла Гэрэфорда. Удзельнічаў у пераможнай ваеннай кампаніі супраць Грыфіда ап Лівэліна Гвінэдзкага — уладара Валіі — у 1062—1963 гадох. Стаў каралём па парадзе Эдуарда Спавяданьніка й па рашэньню Ўітэнагемоту на наступны дзень пасьля сьмерці Эдварда.

Па традыцыі лічыцца, што Гаральд быў забіты стралой у вока падчас бітвы пры Гастынгсе.

## Вонкавыя спасылкі

* Профіль Гаральда Годвінсана
* BBC. Гістарычныя асобы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1022 годзе
Катэгорыя:Каралі Ангельшчыны
Катэгорыя:Манархі, якія загінулі ў баі
Катэгорыя:Памерлі ў Ангельшчыне
Савецкі раён (Гомель)

**Савецкі раён** — раён на захадзе Гомля, заснаваны 28 сьнежня 1973 году.

Насельніцтва болей за 177000 чалавек (1999 год). Асноўныя вуліцы раёна — Багдана Хмяльніцкага, Рэчыцкая шаша, вуліца Барыкіна і праспэкт Кастрычніка.

## Гаспадарка
У Залінейным мікрараёне па вуліцы Хімакова месьціцца «Гомельскі вагонабудаўнічы завод».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Адміністрацыі Савецкага раёна

Катэгорыя:Раёны Гомля
Катэгорыя:Савецкі раён (Гомель)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1973 годзе
Вуліца Багдана Хмяльніцкага (Гомель)

**Вуліца Багдана Хмяльніцкага** — адна з галоўных і найболей працяглых вуліц горада Гомля, разьмешчаная ў Савецкім раёне. Названая ў 1954 годзе ў гонар Багдана Хмяльніцкага, помнік якому ўсталяваны наадварот стадыёна «Лякаматыў».

Вуліца бярэ пачатак ля скрыжаваньня праспэкту Касманаўтаў і Палескай, і сканчаецца ў моста праз раку Сож (5-й мк-рн — Навабеліца). 

## Перасякае вуліцы
* Палескую
* Уладзімерава 
* Горкага
* Тургенева
* Вароўскага
* Яраслаўскую
* Дзяржынскага 
* Пятроўскага 
* Кіеўскую
* Ватуніна 
* Маскоўскую
* Аўэрбаха
* Ракасоўскага
* Бочкіна
* Катоўскага
* Ляшчынскую
* Цыялкоўскага
* Бакуніна 
* Астроўскага
* Барыкіна
* Чкалава завулак
* Беларускую 
* Сьветлагорскую 
* Пінскую 
* Мазырскую
* Быхаўскую
* Клярмон Фяранн
* Жукава
* 60 год СССР 
* Мележа
* Праспэкт Кастрычніка.

Хмяльніцкага Багдана
Катэгорыя:Савецкі раён (Гомель)
Грамовіч

**Грамовіч** — беларускае (літоўскае) прозьвішча. Грамовічы жылі ў вёсцы Лусьцічы.

## Выбітныя носьбіты
* Іван Грамовіч — беларускі літаратар

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Баляслаў Грабінскі

**Балясла́ў Грабі́нскі** (3 жніўня 1899, Урачыншчына, Сакольскі павет — 20 жніўня 1991, Лонгвуд, ЗША) — доктар мэдыцыны (дантыст), беларускі грамадзкі дзяяч. Старшыня партыі Беларуская хрысьціянская дэмакратыя, старшыня Беларускага Нацыянальнага Камітэту ў Заходняй Беларусі.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў зь сялянскай сям’і. У 1910 годзе скончыў трохкляснае прыходзкае вучылішча ў м. Дубровы. У 1911—1914 гадах вучыўся ў Гарадзенскай гімназіі. Сябра Гарадзенскага гуртку беларускай моладзі. У 1918 годзе працягваў вучобу ў Гарадзенскай польскай гімназіі. Пасьля скончыў медыцынскі факультэт Віленскага універсітэту.

У 1922/1923 навучальным годзе абраны ў праўленьне Беларускага студэнцкага саюзу.

Працаваў асыстэнтам катэдры анатоміі мэдычнага факультэту Віленскага ўнівэрсытэту. Трымаў уласную практыку як доктар-дантыст.

Матэрыяльна дапамагаў беларускім арганізацыям, найперш Беларускаму навуковаму таварыству, дзе быў намесьнікам старшыні, Беларускаму Музэю імя І. Луцкевіча, фундаваў беларускія выданьні.

Старшыня партыі Беларуская хрысьціянская дэмакратыя, старшыня Беларускага Нацыянальнага Камітэту ў Заходняй Беларусі. Заснавальнік БІГіК.

У 1943 годзе пасьля эвакуацыі Магілёўскага мэдычнага інстытуту ў Новую Вялейку быў запрошаны на кіраўніка катэдры анатоміі. Старшыня Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні.

6 верасьня 1943 году арыштаваны летувісамі і інтэрнаваны ў лягер Правянішкі.

У кастрычніку 1944 году прызначаны старшым лекарам Першага Кадравага Батальёну БКА.

Пасьля вайны — у ЗША. Працягваў мэдычную практыку, быў актыўны ў жыцьці дыяспары: сябра Рады БНР, сябра Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва, сябра Беларуска-Амэрыканскага Згуртаваньня. Друкаваўся ў спэцыялізаваным часапісе беларускіх мэдыкаў на чужыне «Мэдычная Думка».

Першым заўважыў пад час падарожжа ў Італію «Партрэт Скарыны ў Падуі», зроблены ў 1942 годзе італьянскім мастаком Джакама Форна ў так званай «Залі Сарака» славутага Падуанскага ўнівэрсытэту.

## Творчасьць
* Сакольшчына—Горадня—Вільня успамы //АРХЭ № 5 (10) — 2000
* Робэрт Люі Стывэнсан «Чортава бутэлька». Пераклад з ангельскае Б. Г. (Баляслаў Грабінскі) і В. Т. (Вітаўт Тумаш). Ватэнштэт, 1947.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1899 годзе
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Беларускага студэнцкага саюзу
Катэгорыя:Беларускія лекары
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Памерлі 20 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1991 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў ЗША
Катэгорыя:Лекары Беларускай краёвай абароны
Катэгорыя:Беларускія калябаранты з нацысцкай Нямеччынай
Беларускі сялянскі саюз

**Беларускі сялянскі саюз** (коратка **БСС**) — беларуская партыя ў Заходняй Беларусі парлямэнцкага тыпу, існавала зь лістападу 1925 году і да 1929 году. Заснавалі паслы сойму Васіль Рагуля і Фабіян Ярэміч. Друкаваны орган — газэта «Сялянская Ніва» (выдавалася ад 1926 да 1929 году).

Мела ў сваёй праграме шэраг радыкальных патрабаваньняў. БСС выказаўся за падзел абшарніцкай зямлі паміж малазямельнымі сялянамі ў прыватную ўласнасьць па працоўнай норме, за ліквідацыю асадніцтва. Пасьля 1926 году ў саюз уступіў Яўген Міткевіч. Партыя супрацоўнічала з БХД.

На 2-й канфэрэнцыі БСС у ліпені 1927 году, па зямельным пытаньні ў праграме запісана, што «*ўсе землі: абшарніцкія, дзяржаўныя, касьцёльныя, царкоўныя і іншыя павінны перайсьці ў рукі беларускіх безьзямельных і малазямельных сялян*».

## Літаратура
* Garlicki A., Landau Z., Roszkowski W., Stawecki P., Tomaszewski J. (red. red.) *"Encyklopedia historii II Rzeczypospolitej"*, Warszawa, 1999,
Праспэкт Кастрычніка (Гомель)

**Праспэкт Кастрычніка** — праспэкт у паўднёва-заходняй частцы Гомля (Савецкі раён). Пачынаецца ад скрыжаваньня вуліцы Быхаўскай і вуліцы Багдана Хмяльніцкага, сканчаецца на падыходах да Мэдгарадку. Названы ў 1977 годзе ў адзначэньне 60-годзьдзя Кастрычніка (частка былой Быхаўскай вуліцы).

## Перасякае вуліцы

* Багдана Хмяльніцкага
* Быхаўскую
* Жукава
* Валгаградзкую
* Карбышава
* Братоў Лізюковых

Кастрычніка
Катэгорыя:Савецкі раён (Гомель)
Вуліца Быхаўская (Гомель)

**Быхаўская** — вуліца ў Савецкім раёне Гомля. Названая ў гонар гораду Быхава. Працягласьць 1613 м, ад вуліцы Сьляпнёва да праспэкту Кастрычніка.

## Гісторыя

У 1977 годзе, ад вуліцы аддзялілі кавалак, які знаходзіўся зь іншага боку скрыжаваньня з вуліцай Багдана Хмяльніцкага (аддзелены кавалак быў названы праспэктам Кастрычніка).

## Перасякае вуліцы
* Багдана Хмяльніцкага
* Праспэкт Кастрычніка
* Мазырскую
* Навалюбенскую
* Гомельскую
* Леванеўскага

## Літаратура
* Гомель. Энциклопедический справочник. — Мн.: БелСЭ, 1991. — 527 с.

Быхаўская
Катэгорыя:Савецкі раён (Гомель)
Этэльстан

**Этэльстан** (; 895 — 27 кастрычніка 939) — кароль Ангельшчыны з Ўэсэкскай дынастыі. Быў сынам караля Ангельшчыны Эдўарда Старэйшага й унукам Альфрэда Вялікага. Валадарства Этэльстана часьцей за ўсе недаацэньваюць, але то былі важныя часы ў палітычным пляне ў X стагодзьдзі.

Пасьля сьмерці свайго бацькі Этэльстан стаў каралём Мэрсіі, але каралём Ангельшчыны яго прызнаваць спачатку не жадалі. Яго брат Этэльўірд карыстаўся большай папулярнасьцю чым ён сам. Але Этэльўірд неўзабаве памёр таксама, што дало магчымасьць Этэльстану стаць ангельскім каралём.

Праз год пасьля каранаваньня ён аддаў сваю сястру за вікінскага караля Ёрку, Сытрыка, які стаў нябожчыкам на наступны год. Гэта дало магчымасьць Этэльстану аб’явіць сябе прыемнікам трону Нартумбрыі й сілком яе захапіць. Пашырэньне краіны прывяло да таго, што ўпершыньню за гісторыю ўсе землі Ангельшчыны былі аб’яднаныя пад кіраўніцтвам аднаго ўладара.

Этэльстан памёр у Глостэры 27 кастрычніка 939 году.

## Вонкавыя спасылкі

* BBC. Гістарычныя асобы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 895 годзе
Катэгорыя:Каралі Ангельшчыны
Катэгорыя:Ўэсэкская дынастыя
Катэгорыя:Памерлі 27 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 939 годзе
257

## Падзеі
* рымскае войска перамагло готаў у даліне Дунаю

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Бортнікі 1

**Бо́ртнікі 1** — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласьці. Бортнікі 1 уваходзяць у склад Ульскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 48 чалавек
* 1999 год — 81 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ульскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бешанковіцкага раёну
Ода салаўю

**«Ода салаўю»** () — паэма Джона Кітса, напісаная за адзін дзень у траўні 1819 году  цераз натхненьне ад салаўінае песьні і ўпершыню апублікаваная ў *Аналах прыгожых мастацтваў* сёлета ў ліпені. Неўзабаве гэтая паэма стала адной зь ягоных вялікіх одаў 1819 году. «Ода салаўю» зьяўляецца індывідуальнай паэмай, якая апісвае ўваход паэта ў стан нэгатыўнае здольнасьці. Настрой паэмы адмаўляе аптымістычнае імкненьне да асалоды, якое можна заўважыць у ранейшых вершах Кітса, і разьвівае тэму прыроды, хуткаплыннасьці часу і сьмяротнасьці, апошняя зь якіх была асабліва блізкая Кітсу.

Салавей, які апісваецца праз падзеі паэмы, зьяўляецца ўвасабленьнем сьмерці, які аднак фармальна не памірае, бо птушка будзе мець здольнасьць працягваць жыцьцё праз сваю песьню, што ніколі не надарыцца зь людзьмі. Паэма сканчваецца прыняцьцем таго, што асалода ня можа цягнуцца вечна і што сьмерць зьяўляецца непазьбежнай часткай жыцьця. У паэме Кітс уяўляе зьнікненьне матэрыяльнага сьвету і бачыць сябе памерлым, быццам дзірван, над якім сьпявае салавей. Кантраст паміж неўміручым салаўём і сьмяротным чалавекам, які сядзіць у садзе, паказаны тым болей яскрава праз высілкі паэтычнага ўяўленьня паэта. Шматлікія крытыкі прыхільна ставіліся да Оды салаўю за тэмы, пастаўленыя Кітсам, але некаторыя зьвярталі ўвагу на недасканалую структуру паэмы і яе адыход ад цэнтральнай ідэі.

## Вонкавыя спасылкі

* Audio: Robert Pinsky reads "Ode to a Nightingale" by John Keats (via poemsoutloud.net)
* John Keats' Ode to a Nightingale at the British Library

Катэгорыя:Паэзія Джона Кітса
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1819 годзе
Сокарава

**Со́карава** — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласьці. Сокарава ўваходзіць у склад Ульскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1662 г. згадваецца ў складзе Полацкага ваяводзтва ВКЛ.

## Насельніцтва
* 1999 год — 413 чалавек
* 2010 год — 279 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ульскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бешанковіцкага раёну
Нармандзкае заваяваньне Ангельшчыны

**Нарма́ндзкае заваяваньне Анге́льшчыны** () — уварваньне нарманаў на Брытанскія астравы пад кіраўніцтвам Вільгельма, герцага Нармандыі, і наступнае падпарадкаваньне ангельскага каралеўства. Галоўнымі падзеямі заваёвы сталі: бітва пры Гастынґсе й каранаваньне Вільгельма як караля Ангельшчыны. Падпарадкаваньне Ангельшчыны нармандзкім войскам скончылася ў 1070—1075 гадох. У выніку на тэрыторыю Ангельшчыны былі перанесеныя клясычныя формы фэадалізму й ваенна-ленай сыстэмы, створана цэнтралізаваная дзяржава з моцнай каралеўскай уладай. Узмацнілася арыентацыя краіны на кантынэнтальную Эўропу ды ейная ўцягнутасьць у эўрапейскую палітыку, а традыцыйныя сувязі са Скандынавіяй значна паслабелі. Захоп таксама паўплываў на разьвіцьцё ангельскае мовы й культуры.

## Вонкавыя спасылкі
* Нарманская навала 1066—1072

Катэгорыя:Гісторыя Ангельшчыны
Катэгорыя:Сярэднявечча
Данэлаг

**Данэлаг** (; ) — вобласьць у паўночна-ўсходняй частцы Ангельшчыны, што адрозьнівалася асаблівай прававой сыстэмай і сацыяльнай структурай. Яна была спадкавана ад дацкіх вікінгаў, што захапілі гэтыя землі ў IX стагодзьдзі. Так у Данэлагу штраф за забойства чалавека вызначаўся яго сацыяльным статусам, а не сацыяльным статусам яго сэньёра, як у іншых рэгіёнах краіны. Сфэра правапарушэньняў, што знаходзіліся пад юрысдыкцыяй каралеўскіх судоў, была значна большай. Галоўным адрозьненьнем у сацыяльнай структуры была наяўнасьць клясы вольных сялянаў у той час калі на тэрыторыі астатняй Ангельшчыны сялянства пераважна было прыгоннае.

Пасьля аднаўленьня ўлады англасаксонскіх каралёў над Данэлагам напачатку X стагодзьдзя скандынаўскае права й звычаі былі захаваныя, а шмат зь іх увайшлі ў агульнаангельскую практыку. Спэцыфіка юрыдычнай сыстэмы паўночна-ўсходняй Ангельшчыны перажыла нармандзкую заваёву й працягвала існаваць на працягу ўсяго пэрыяду сярэднявечча.

Геаграфічна Данэлаг падзяляўся на чатыры рэгіёны:
* Нартумбрыя (цэнтар — Ёрк);
* «Вобласьць пяці бургаў» (Зьвяз пяці гарадоў) — Лінкальн, Нотынгэм, Лэстэр, Дэрбі й Стэмфард;
* Усходняя Англія;
* паўднёва-ўсходняя частка Ангельшчыны (Эсэкс, Кэмбрыджшыр, Бэдфардшыр, Бэкінгэмшыр)

Мяжа паміж Данэлагам і англасаксонскай тэрыторыяй прыблізна праходзіла ў паўднёва-заходнім напрамку ад Лёндану да Чэстэру.

## Вонкавыя спасылкі

* Энцыкляпэдыя Брытаніка

Катэгорыя:Сярэднявечча
Катэгорыя:Гісторыя права
Катэгорыя:Гісторыя Ангельшчыны
Катэгорыя:Вікінгі
Ўінчэстэр

**Ўі́нчэстэр** () — адміністрацыйны цэнтар графства Гэмпшыр у паўднёва-заходняй частцы Ангельшчыны. Паводле зьвестак перапісу 2001 году насельніцтва складала 41,420 чалавек.

Ўінчэстэр — старажытная сталіца каралеўства Ўэсэкс і Ангельшчыны. Горад быў пабудаваны на месцы рымскага гораду Вэнта Бэльгарум (Venta Belgarum). Ўінчэстэр знакаміты сваёй катэдрай, якая ёсьць адной з найбуйнейшых у Ангельшчыне. Ейнае будаваньне пачалося яшчэ ў часы Альфрэда Вялікага ў IX стагодзьдзі й было працягнута нарманамі, што захапілі астравы.

На ўскрайку Старога Ўінчэстэра стаяць руіны замку, брама Ўэст Гейт (West Gate) зь Вялікай Заляй (Great Hall), што была пабудаваная ў 1234 годзе. Паводле паданьні, менавіта ў гэтай залі за сталом караля Артура зьбіраліся рыцары круглага стала.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Эрл

**Эрл** (, ) — тытул вышэйшай арыстакратыі англасаксонскай Брытаніі ў XI стагодзьдзі, што зьявіўся пад уплывам дацкай заваёвы. Скандываўская форма эрла гучала як «ярл». Але ў самой Даніі гэтае слова зь цягам часу было выцесьнена словам «гэрцаг» (duke). У самой сярэднявечнае Брытаніі слова замацавалася й выкарыстоўвалася як эквівалент кантынентальнаму графу (у больш ранейшы час яно выкарыстоўвалася як эквівалент гэрцагу).

У цяперашняй Брытаніі эрл зьяўляецца прадстаўніком кляса пэраў, што ў сацыяльнай гэрархіі стаіць на прыступку ніжэй за маркіза й вышэй за віконта. У ангельскай мове ніколі не існавала жаночая форма слова эрл — жонка эрла клічыцца графіняй (як на кантыненьце).

Катэгорыя:Гісторыя Ангельшчыны
Катэгорыя:Тытулы
Ўітэнагемот

**Ўітэнагемот** () — нацыянальны сход у англасаксонскі пэрыяд гісторыі Ангельшчыны. Ўітэнагемот прадстаўляў інтарэсы англасаксонскага панства й духавенства й меў нарадныя функцыі пры каралі. Гэты орган лічыцца папярэднікам ангельскага парлямэнту. Інстытут ўітэнагемоту ўзьнік у VII стагодзьдзі й напрацягу наступных чатырохсот гадоў усе пытаньні аб дзяржаўнай палітыкі вырашаліся каралём толькі пры згодзе сходу.

## Назва й паходжаньне
Назва «Ўітэнагемот» на англасаксонскай мове азначала «сход мудрых людзей». Гэты орган, верагодна, паўстаў са старажытнагерманскага інстытуту племянных народных сходаў, пазьней трансфармаваўся ў сход найбольш уплывовых асобаў краіны (вайскоўства, духавенства й арыстакратыі). Такія сходы існавалі ўва ўсіх англасаксонскіх каралеўствах Брытаніі, а пасьля аб’яднаньня краіны пад уладай ўэсэкскай дынастыі ў IX стагодзьдзі, ўэсэкскі ўітэнагемот набыў агульнаангельскі характар. Тым не менш, рэгіянальныя саветы ў Нартумбрыі й Мэрсіі, відаць, зьбіраліся да 1065 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гісторыя Ангельшчыны
Катэгорыя:Парлямэнт
256

## Падзеі
* Готы ўварваліся ў Малую Азію, якая належала Рымскай імпэрыі
* імпэратар Валерый пачаў перасьлед хрысьціянаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*
Чырвонае лісьце

«**Чырво́нае лі́сьце**» () — мастацкі фільм пра чальцоў КПЗБ.

## Сюжэт
1936 год. Заходняя Беларусь ахоплена рэвалюцыйным уздымам. Малады паўстанец Сяргей Мяцельскі на заданьне камуністычнага падпольля накіроўваецца ў суседні раён, каб папярэдзіць сялянаў аб канцэнтрацыі паліцыі ды пра адмену падрыхтаванай дэманстрацыі…

## Акторы
* Эдуард Павулс — *Сяргей Мяцельскі*
* Ія Арэпіна — *Стася*
* Міхаіл Жараў — *Шыпшынскі*
* Клара Лучко — *Ядзьвіга*
* Яўген Карнаўхаў — *Ярмаловіч*
* Генадзь Мічурын — *пракурор*
* Уладзімер Чобур — *Лемеш*
* Уладзімер Дзядзюшка — *рыбак*
* Расьціслаў Янкоўскі — *Віктар*
* Мікалай Бармін — *Стырны*
* Зьдзіслаў Стома — *Снытка*
* Сьцяпан Бірыла — *ксёндз*
* Канстанцін Адашэўскі — *адвакат*
* Сяргей Карновіч-Валуа — *прэзыдэнт*
* Напалеонас Бернотас

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кінатэатр.ру

Катэгорыя:Фільмы «Беларусьфільму»
Катэгорыя:Фільмы пра Заходнюю Беларусь
Катэгорыя:Савецкія гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Савецкія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1958 году
Вожык

**Звычайны вожык**, ці **эўрапейскі вожык** () — сысуны роду лясных вожыкаў сямейства яжовых. Шырока распаўсюджаны ў Эўропе, Малой Азіі, Заходняй Сыбіры, паўночным-захадзе Казахстану, Амурскай вобласьці, паўночным і паўночна-ўсходнім Кітаі. Лацінская назва звычайнага вожыка — *Erinaceus* — паходзіць ад слова *ericius*, што ў перакладзе азначае «калючы бар’ер».

Звычайны вожык — жывёла невялікіх памераў. Даўжыня яго цела складае 20—30 см, хваста — каля 3 см, маса цела — 700—800 г. Вушы адносна невялікія (звычайна менш 3,5 см). Пыса выцягнутая. Нос у жывёльнага востры і пастаянна вільготны. У звычайных вожыкаў, якія жывуць на Кіпры, вушы больш буйныя. На верхняй сківіцы ў вожыкаў 20 дробных вострых зубоў, а на ніжняй — 16. Верхнія разцы шырока расстаўленыя, пакідаючы месца для прыкусу ніжняга разца. Галава адносна буйная. На верхняй частцы лапаў па 5 пальцаў з вострымі кіпцюрамі. Заднія канечнасьці больш доўгія, чым пярэднія. Іглы ў звычайнага вожыка кароткія, не больш за 3 см. На сьпіне, боках і галаве іголкі дасягаюць у даўжыню 2 см. Унутры яны полыя, напоўненыя паветрам. Растуць іголкі з такой жа хуткасьцю, як і валасы. Паміж іголкамі разьмяшчаюцца тонкія, доўгія, вельмі рэдкія валасы. Галава і чэрава пакрытыя грубавата і звычайна цёмнаафарбаванымі валасамі. У дарослых вожыкаў звычайна 5—6 тысяч іглаў, у больш маладых асобін каля 3 тысяч.

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Карлам Лінэем
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП відаў з найменшай рызыкай
Катэгорыя:Вожыкі
Катэгорыя:Сысуны, апісаныя ў 1758 годзе
Дэрбі

**Дэрбі** (, вымаўляецца «Дэрбі») — горад у Ангельшчыне, у графстве Дэрбішыр, мае статус гораду з 1977 году. Разьмяшчаецца ў рэгіёне Іст-Мідландс на беразе ракі Дэрвэнт.

## Мінуўшчына
Горад мае дачыненьне да пэрыяду панаваньня Рыму, саксонаў і вікінгаў. Быў пабудаваны рымскімі калянізатарамі як форт пад назвай «Derventio», але ёсьць меркаваньні, што горад быў названы ад англасаксонскага «Deoraby» (паселішча аленяў). Уваходзіў у зьвяз пяці гарадоў, зьяўляючыся часткай Данэлагу.

Дэрбі й Дэрбішыр былі цэнтрам брытанскай прамысловай рэвалюцыі. У 1717 годзе тут была пабудавана першая ў Ангельшчыне шоўкавая фабрыка, што выкарыстоўвала гідраэнэргію. Гэта тэхналёгія была здабыта Джонам Ломбам ў П’емонце. Зараз у старым будынку фабрыкі месьціца музэй індустрыі Дэрбі, дзе можна знайсьці экспанаты чыгункавай, авіацыйнай і горназдабываючай галіны прамысловасьці, а таксама керамічных вырабаў і ліцейнае справы.

## Выбітныя мясьціны
Сярод славутасьцяў гораду варта вылучыць катэдральны сабор Дэрбі, які быў пабудаваны ў XIV стагодзьдзі. Ён зьяўляецца цэнтрам англіканскай гіпархіі Дэрбі. Вежа сабору была пабудавана паміж 1510—1530 гадамі ў папулярным у тыя часы гатычным стылі. Але ў 1725 годзе архітэктар Джэймз Гібз перабудаваў сабор у стылі клясыцызму. Вышыня вежы сабора на дадзены момант складае 64,8 мэтру.
* Катэдральны квартал
* Музэй індустрыі Дэрбі (Шоўкавая фабрыка)
* Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
* Прайд-парк (стадыён ФК Дэрбі Каўнці)
* Рака Дэрвэнт

## Прамысловасьць
У сучаснасьці ў Дэрбі знаходзяцца два заводы па зборцы аўтамабіляў кампаніяў Ролз-Ройз і Таёта. Інтэрнэт і тэлэфоны банк Эг («Egg» — яйка) таксама месьцяцца ў горадзе.

## Адукацыя
Унівэрсытэт Дэрбі быў адчынены ў 1993 годзе, на базе коледжу, што вядзе сваю гісторыю з 1851 году. У 2003 годзе ўнівэрсітэт Нотынггэма адчыніў у Дэрбі мэдыковую асьпірынтуру пры гарадзкой бальніцы Дэрбі.

## Транспарт
У 12 кілямэтрах ад гораду знаходзіцца аэрапорт Усходні Мідландс, што абслугоўвае каля 5 мільёнаў чалавек штогод. Акрамя гэтага аэрапорт займаецца перавозкай грузаў і займае другую пазыцыю па колькасьці перавезенага грузу пасьля Гітраў.

## Іншае
Горад даў назву разнавіднасьці скачак, а таксама асабліва прынцыповым футбольным матчам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
Ідзі за мною

**Ідзі за мною** () — паэтычны зборнік Цыпрыяна Каміля Норвіда, які выйшаў ў сьвет у 1865—1866 гадах. Вадэмэкум складаецца са 100 частак, прадмова напісаная прозай, верш «*Ogólniki*» паэт узяў за ўступ, эпілёг уключае ліст «Да Валянціна Паміяна З» (). Аўтар прадстаўляе і рэлізуе ў творах праграму аднаўленьня польскай паэзіі. Крытыкуе пострамантычныя традыцыі, вядзе палеміку з фундатарамі. Праца была выдадзеная пасьмяротна: у Варшаве ў 1947 і 1962 годзе, у Лёндане — 1953.

## Глядзіце таксама
* Фартэпіяна Шапэна

Катэгорыя:Творчасьць Цыпрыяна Каміля Норвіда
Прамэтыдыён

**«Прамэтыдыён. Рэч у двух дыялёгах з эпілёгам»** () — вершаваная паэма, дыдактычны трактат Цыпрыяна Каміля Норвіда. Хутчэй за ўсё зьявілася ў 1848—1849 гадах, дапрацаваная ў 1850 і выдадзеная годам пазьней у Парыжы. Паэт прысьвяціў яе памерламу сябру — Лубеньскаму.

Складаецца з двух частак:
* *Багуміла. Дыялёг, у якім вядзецца размова пра мастацтва і віды мастацтва.*
* *Веслаў. Дыялёг, у якім вядзецца размова пра праўду, аб яе промнях і духу.*

Гэтыя разважаньні адлюстроўваюць разуменьне аўтарам эстэтыкі і мастацтва філязофіі Плятона. У дадзенай працы аўтар сьцвярджае неабходнасьць стварэньня асобнага нацыянальнага мастацтва. Найважнейшай задачай выяўленчага мастацтва, як ён лічыць, зьяўялецца ўвасабленьне ідэалу і распаўсюджаньне прыгажосьці. Гэтыя дзеяньні пераадольваюць адлегласьць паміж аўтарам і грамадзтвам, каб надаць маральны сэнс. Праца дасягнула найвялікшай папулярнасьці ў часы Маладой Польшчы і міжваеннага 20-годзьдзя.

## Вонкавыя спасылкі
* ''Promethidion''

Катэгорыя:Творчасьць Цыпрыяна Каміля Норвіда
Пушча

**Пу́шча** — буйны масіў густога, цяжкапраходнага лесу.

## Назва
Назва ўжываецца пераважна на захадзе Беларусі й у Польшчы — зь ім атаясамліваюць уяўленьне аб старажытным некранутым лесе.

### Паходжаньне назваў
Назвы пушчаў паходзяць ад:

* геаграфічнае становішча адносна помнікаў старажытнасьці (Белавеская пушча)
* населеных пунктаў (Гарадзенская пушча, Ружанская пушча)
* былой прыналежнасьці (Графская пушча)
* асаблівасьці лесу (Старая пушча, Цёмная пушча)

## Глядзіце таксама
* Белавеская пушча
* Налібоцкая пушча
* Гарадзенская пушча
* Аўгустоўская пушча
* Ліпічанская пушча
* Ружанская пушча
* Графская пушча
* Катранская пушча
* Шарашоўская пушча
* Цёмная пушча
* Галубіцкая пушча
* Брыцалавіцкая пушча
* Кобрынская пушча
* Сярэдняя пушча
* Сар’янская пушча
* Старая пушча
* Сьвіслацкая пушча
* Жупранская пушча

## Крыніцы

Катэгорыя:Лясная гаспадарка
Катэгорыя:Лясы Беларусі
Катэгорыя:Пушчы Беларусі
Цэп

**Цэп** — найпрасьцейшая драўляная прылада для малацьбы збожжа.

## Склад
* гладка выструганая палка — **цапільна**
: (даўжыня — 1,25-2 мэтры, дыямэтар — 2,5-4 сантымэтры)
* біч
: (даўжыня — 45-95 сантымэтраў, дыямэтар — 3,5-5 сантымэтраў)

Гэтыя часткі рухома злучаных паміж сабой.

### Цапільна
Цапільна рабілі зь лёкькіх пародаў дрэва (хвоя, ляшчына).

### Біч
Звычайна біч быў круглы (на Поўдні сустракаўся чатырохсьценны) з патаўшчэньнем на канцы.

Біч рабілі з цьвёрдых пародаў дрэў (дуб, граб і йнш.)

## Спосабы мацаваньня
* *гужавы*, альбо *гужыкам* — паўночныя, паўднёва-ўсходнія, усходнія, цэнтральныя, радзей заходнія раёны
* з дапамогай адной ці дзьвюма *капіцамі* — паўднёва-ўсходнія, паўднёва-заходнія й цэнтральныя раёны
* *пятліцавы* — сустракаўся ў Паўднёва-Заходнім Палесьсі
* *хамуцікам* — паўднёва-ўсходнія, цэнтральныя, радзей усходнія раёны

## Прыказкі й прымаўкі

Брахаць - ня цэпам махаць.

Стаміўся, як цэп.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сельская гаспадарка
Конга (рака)

**Ко́нга** – рака ў Цэнтральнай Афрыке, упадае ў Атлянтычны акіян. Рака цячэ праз тэрыторыю Дэмакратычнай Рэспублікі Конга, Рэспубліку Конга і Анголу. Конга зьяўляецца другой, пасьля Нілу, ракой Афрыкі. Басэйн Конга ўключае каля 12% плошчы кантынэнта. Штогадовы вадазьліў складае каля 1260 км³ вады.

## Апісаньне ракі
Конга цячэ празь нізіну Конга, якая практычна поўнасьцю пакрытая вільготнымі трапічнымі лясамі. У пачатку свайго цячэньня рака мае назву Луалаба і цячэ з узгор’я Кундэлунгу ў правінцыі Горная Катанга на поўдні Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (каля мяжы з Замбіяй). У гэтых мясьцінах воды Луалабы кіруюцца на поўнач і працякаюць праз узгор’е Мітумба, зь якога сьцякае праз шматлікія вадаспады і быстрыні якія робяць раку несудаходнай.

Рака становіцца судаходнай пасьля горада *Букама*. Тут Конга ня хутка цячэ праз забалочаную мясцовасьць вакол азёраў *Кісале* і *Упэмба* да горада *Кангола*. Ніжэй па цячэньню знаходзяцца шэраг вадаспадаў, якія называюцца *Варотамі Пекла*. У гэтых мясьцінах рака, зажатая з двух бакоў высокімі скаламі, цячэ вельмі хутка. Гэты складаны несудаходны адрэзак ракі канчаецца каля горада *Кінду*, пасьля якога Конга зноў цячэ павольна да горада *Ўбунду*. Далей, на шляху да буйной агламэрацыі *Кісангані*, рака цячэ праз скальныя парогі, якія ўтвараюць некалькі вадаспадаў, маючых агульную назву *Вадаспады Стэнлі*. Пасьля іх рака афіцыйна зьмяняе назву на Конга.

Пасьля Кісангані пачынаецца чарговы судаходны адрэзак ракі. Русла ракі паступова паварочвае на захад, а потым на поўдзень шырокім паўкругам радыюсам 1600 км. На гэтым адрэзку Конга цячэ павольна і адзінымі перашкодамі для судаходзтва зьяўляюцца невялікія пяшчаныя выспачкі. На гэтым самым вялікім судаходным адрэзку, Конга цячэ праз вялікі горад *Мбандака*, а потым у яе ўпадае рака Убангі, якая зьяўляецца самым буйным прытокам Конга. Русла ракі тут вызначае мяжу паміж Рэспублікай Конга і Дэмакратычнай Рэспублікай Конга да канца судаходнага адрэзка паміж Бразавілем і Кіншасай. Гэтыя гарады ляжаць на розных берагах ракі адзін супраць аднаго і зьяўляюцца сталіцамі двух узгаданых афрыканскіх краінаў. 

За Кіншасай і Бразавілем пачынаецца чарговы несудаходны адрэзак ракі. Тут знаходзяцца вадаспады Лівінгстана. У мінулым гэтыя вадаспады доўга былі значнай перашкодай на шляху эўрапейскіх дасьледчых экспэдыцыяў. Пры ўпадзеньні Конга ў Атлянтычны акіян знаходзіцца самы буйны марскі порт Дэмакратычнай рэспублікі Конга — Матадзі. Рака ўпадае ў акіян праз шырокую дэльту, якая дасягае шырыні 20 км. Тут уздоўж аднаго зь берагоў знаходзіцца мяжа Анголы. Акрамя Матадзі тут знаходзяцца іншыя буйныя парты — Бома, Банана (ДРК) і Сова (Ангола).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт ракі Конга

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Катэгорыя:Рэкі Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Рэкі Рэспублікі Конга
Катэгорыя:Рэкі Анголы
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Беларуская Палічка

«**Беларуская Палічка**» — найстарэйшая й найбольшая (на 2005 год) беларуская электронная бібліятэка, закладзеная ў 1996 годзе беларускім студэнтам з Аўстрыі Андрусём Жвірам коштам уласнай стыпэндыі.

Сталы склад супрацоўнікаў пры заснаваньні налічваў 5 чалавек, у тым ліку дызайнэр, сыстэмны адміністратар ды сканавальнік. На час заснаваньня ўсе супрацоўнікі, акрамя самога Андруся Жвіра, пражывалі ў Беларусі ды займаліся стварэньнем электроннага кнігазбору бясплатна. Першымі разьмешчанымі на сайце кнігамі сталі «100 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі», «Па сьлядах аднаго міфу» Міколы Ермаловіча ды «Невядомая вайна: 1654—1667» Генадзя Сагановіча. Першым выдавецтвам, што дазволіла свае кнігі пераводзіць у электронны фармат быў «Беларускі кнігазбор». Найбольшаю папулярнасьцю нязьменна карыстаюцца пяць кнігаў:
# «Біблія» (выданьне ў перакладзе Васіля Сёмухі)
# «Беларускія летапісы і хронікі». Менск, МФ «Беларускі кнігазбор», 1997. 
# «150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі» // Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. Менск, 1999
# «Дзесяць вякоў беларускай гісторыі» Арлова й Сагановіча. Менск, 1997
# ды ангельскамоўная «Belarusian cuisine» («Беларуская кухня»)

Да лета 2005 году пры сайце дзейнічаў і форум («Гасьцёўня»). З 2001 году «Беларуская Палічка» зьмяніла адрас на knihi.com.

## Глядзіце таксама
* Slounik.org

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка «Беларускай Палічкі»
* Праект «Беларускі кнігазбор»

Катэгорыя:Беларускія вэб-сайты
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:Беларусы ў Аўстрыі
253

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Аэміліянус, рымскі імпэратар
* Трэбаніянус Галус, рымскі імпэратар

## Вонкавыя спасылкі