Ільля Рэпін

**Ільля́ Рэ́пін** (; 5 жніўня 1844, Чугуеў, Расейская імпэрыя — 29 верасьня 1930, Куокала, Фінляндыя) — украінскі і расейскі жывапісец і графік, пэдагог. Навучаўся ў Малявальнай школе таварыства заахвочваньня мастакоў у Крамскога (1863), Пецярбурскай акадэміі мастацтваў (1864—1871). Чалец таварыства перасоўных мастацкіх выставаў з 1878 году. Выкладаў у Вышэйшым мастацкім вучылішчы пры Акадэміі мастацтваў (1894—1907).

У творчасьці Рэпіна ўвасоблены найлепшыя дасягненьні дэмакратычнага мастацтва таго часу. У жанравых палотнах адлюстраваў супярэчнасьці грамадзкага жыцьця пасьлярэформеннай Расеі, паказаў сілу, веліч і чалавечую годнасьць абяздоленага народа, раскрыў мужнасьць і высакароднасьць рэвалюцыянэраў («Бурлакі на Волзе», 1870—1873), «Хрэсны ход у Курскай губэрні», 1880—1883, «Адмова ад споведзі», 1879—1885, «Не чакалі», 1884—1888). У шматлікіх партрэтах стварыў глыбока псыхалягічныя вобразы прадстаўнікоў розных пластоў расейскага грамадзтва («Мужычок з баязьлівых», «Протадыякан», абодва 1877). У гістарычных карцінах імкнуўся паказаць трагічныя перапляценьні чалавечых пачуцьцяў, моцныя драматычныя характары («Царэўна Соф’я», 1879, «Іван Жахлівы й ягоны сын Іван», 1885), раскрыць вольналюбівы дух народа («Запарожцы пішуць пісьмо турэцкаму султану», 1878—1891).

У 1892—1900 гады жыў наездамі й працаваў ва ўласным маёнтку Здраўнёва на беразе Дзьвіны (цяпер Віцебскі раён). Тут былі створаны карціны «Беларус», «Асеньні букет», «Паляўнічы з ружжом», «На Заходняй Дзьвіне. Усход сонца» (эцюд; усе 1892), «Сьвяточнае гуляньне ў Здраўнёве» (1893), «Касец-літвін» (1894), «Дуэль», «Месячная ноч. Здраўнёва», «Партрэт сына Юрыя на тэрасе здраўнёўскага дома» (усе 1896), абразы «Хрыстос» (1894) і «Маці Божая» (1896) для царквы суседняй вёсцы Слабада. У Здраўнёве Рэпіна часьцяком наведвалі вядомыя людзі Віцебску й навакольляў: гісторык Сапуноў, краязнавец і грамадзкі дзяяч Стукаліч, фатограф Юркоўскі й іншыя. Пад уплывам Стукаліча Рэпін зьбіраўся напісаць гістарычную карціну пра Віцебскае паўстаньне 1623 году, ад якога зрабіў толькі эскіз «Пропаведзь Кунцэвіча ў Віцебску», (1893).

## Галерэя

Byelorussian by Repin.jpg|Беларус, 1892
REPIN Ivan Terrible&Ivan.jpg|*[[Іван Жахлівы]] й ягоны сын Іван пятніцаю, 16 лістапада 1581 году*, 1870—1873 (Трацьцякоўская галерэя, Масква)
Ilia Efimovich Repin (1844-1930) - Volga Boatmen (1870-1873).jpg|*[[Асначы на Волзе]]*, 1870—1873 (Дзяржаўны расейскі музэй, Санкт-Пецярбург)
Ilya Efimovich Repin (1844-1930) - Portrait of Leo Tolstoy (1887).jpg|Партрэт Льва Талстога, 1887
Repin state council2.jpg|Цырыманіяльнае паседжаньне Дзяржаўнай Думы, 1900
Repin 17October.jpg|«Маніфэстацыя 17 кастрычніка 1905 году» (1907—1911)
Nicolas II of Russia by Iliya Repin.jpg|Імпэратар Мікалай II


Творам Рэпіна ўласьцівы глыбіня зьместу, энэргія й плястыка жывапіснай формы, цэльнасьць кампазыцыі, выразнасьць колеру й малюнка, майстэрства ў перадачы сьвятло-паветранага асяродзьдзя. Дзейнасьць Рэпіна зрабіла вялікі ўплыў на творчасьць беларускіх партрэтыстаў канца XIX — пачатку XX стагодзьдзяў. У 1989 годзе быў адчынены музэй-сядзіба Рэпіна «Здраўнёва». У Нацыянальным мастацкім музэі Рэспублікі Беларусь захоўваюцца 13 жывапісных палотнаў Рэпіна, сярод іх: «Украінка ля плятня» (1876), «Запарожцы» (эскіз да карціны, 1880-я), партрэты Ценішавай (1893), Андрэевай (1905).

## Рэпін і Украіна
Рэпін нарадзіўся ва Ўкраіне, этнічна напалову ўкраінец, сябраваў з украінскімі патрыётамі.
 
Нарадзіўся ў Чугуеве (цяпер Харкаўскай вобласьці), у сям’і ваеннага пасяляніна-каляніста Яфіма Рэпіна. Як быў перакананы сам Ільля, адбываўся ён з казацкага роду, насіў прозьвішча Рэпа, якое пасьля расеізавалі. У дзяцінстве Ільля даведаўся ўвесь груз жабрацкай жыцьця, сацыяльнае становішча вайскоўцаў пасялян у Расейскай імпэрыі быў толькі трохі лепш ад становішча прыгонных. На працягу амаль чатырох гадоў працаваў у іканапіснай арцелі Бунакова, расьпісваў і аднаўляў царквы на Слабажаншчыны, такім чынам атрымаў элемэнтарную мастацкую адукацыю.

Аднак з Украінай Ільля Рэпін быў зьвязаны ня толькі паходжаньнем, але і пачуцьцёва. Ён быў закаханы ў ўкраінскую прыроду, чалавека, фальклёр і вылучаў праблему ўкраінскага стылю ў мастацтве. Да сяброў Ільі Рэпіна належалі ўкраінскія дзеячы: М. Крапіўніцкі, М. Мурашка, Д. Яварніцкі, Яўген Чыкалэнка і многія іншыя. Паміж вучнямі былі Н. Пімонэнка, А. Мурашка, І. Макушэнка Ф. Красіцкага, С. Прохараў, І. Шульга, Ф. Чупрінэнка і іншыя. Як пэдагог і крытык напісаў кнігу «Далёкае блізкае» (1953). Пасьля рэвалюцыі Ільля Рэпін не жадаў жыць у савецкай Расеі і застаўся ў сваім маёнтку «Пенаты» ў Куоккала (Фінляндыя), дзе і памёр. У 1982 году «Пенаты» адноўлена і адкрыта як «Музэй-сядзіба І. Ю. Рэпіна».

Стварыў шматлікія партрэты дзеячаў украінскай культуры: С. Любіцкое, М. Мурашка (1877), В. Тарноўскага (1880, «Гетьман») і С. Тарноўскай Т. Шаўчэнка (1888) Д. Багалій (1906) чатыры эскізы праекту помніка Шаўчэнкі ў Кіеве (на конкурс 1910—1914). Рабіў ілюстрацыі да твораў М. Гогаля «Тарас Бульба» і «Сарочынскі кірмаш» (1872&nbsp;— 82), кнігі Д. Яварніцкага «Запарожжа ў рэштках даўніны і паданьнях народа» (1887), а таксама малюнкі з славутасьцяў ўкраінскай архітэктуры, украінскіх народных тыпаў і таму падобнае.


Репин. Украинка у плетня.jpg|«Украінка ля плятня», 1876
Zaporoj kazaki-14.jpg|Запарожцы пішуць ліст турэцкаму султану, 1880—1891, фрагмэнт «Пісар» — партрэт гісторыка і этнографа Дзьмітрыя Яварніцкага
Kostomarov by Repin.jpg|Мікалай Кастамараў перад сьмерцю, 1885
RepinSelfPortrait.jpg|Аўтапартрэт, 1887, Трацьцякоўская галерэя
Ілля Рєпін. Портрет Тараса Шевченка.jpeg|Партрэт Тараса Шаўчэнкі, 1888
1878Две крестьянки. Этюд к Проводам новобранца.JPG|Дзьве сялянкі. Эцюд да «провадаў навабранца»


Рєпін пісаў патрыятычныя карціны і карціны, прысьвечаныя Украіне, такія як:
«Украінка ля плятня» (1876),
«Запарожцы пішуць ліст турэцкаму султану» (1880-91, адзін варыянт у Санкт-Пецярбургу (Рускі музэй), другі — у Харкаўскім Дзяржаўным Музэі выяўленчага мастацтва);
«Вячэрніцы» (1881),
«Гайдамакі» (1902),
«Чарнаморская вольніца» (1903),
«Гапак» (1930, не закончаны),
«Эцюд акадэмічнай натуршчыцы»,
«Солоха і дзяк».


Repin Cossacks.jpg|«Запарожцы пішуць ліст турэцкаму султану» (1880)
Ilja Jefimowitsch Repin 001.jpg|«Вячоркі», 1881
Ilya Repin Unexpected visitors.jpg|«Ня чакалі», 1884—1888
1877Деревня Мохначи близ Чугуева.JPG|«Сяло Мохначі каля Чугуева», 1877


Рэпін быў чальцом журы камісіі, мэтай якой было стварэньне помніка Т. Шаўчэнкі да 100-годзьдзя з дня нараджэньня паэта і мастака. Як і некаторыя іншыя ўкраінскія мастакі, Рэпін выйшаў з журы, паколькі быў незадаволены канчатковым выбарам камісіі. Ільля Яфімавіч называў Шаўчэнкі «апосталам свабоды» і ўласнаручна выканаў некалькі эскізаў для праекту помніка. В. К. Развадоўскі меў намер стварыць паштоўку, грошы ад продажу якой накіраваць на будаўніцтва помніка. Для гэтага І. Рэпін намаляваў акварэльлю «Праметэя» з паэмы Шаўчэнкі «Каўказ». Рэпін стаў чальцом-заснавальнікам Саюза абароны помнікаў Т. Шаўчэнкі, статут якой не было зацьверджана ўладамі.

Дапамагаў камітэта пры Саюзе выяўленчых мастацтваў ім. В. Верашчагіна ў г Мікалаеве, быў паважаным чальцом Кіеўскай літаратурна-артыстычнай саюза, Кіеўскага саюза даўніны і мастацтва.

## Вучні Рэпіна
* Валянцін Аляксандравіч Сяроў
* Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў

## Ушанаваньне

### Беларусь
* Вуліца Рэпіна — у Менску
* Вуліца Рэпіна — у Гомелі

### Украіна
* Вуліца Рэпіна — Львоў
* Вуліца Рэпіна — у Кіеве
* Вуліца Рэпіна — Віньніца
* Вуліца Рэпіна — Эўпаторыя
* Вуліца Рэпіна — Івана-Франкоўск
* Вуліца Рэпіна — Крамянчук
* Вуліца Рэпіна — Лісічанск
* Вуліца Рэпіна — Луцак
* Вуліца Рэпіна — Севастопаль
* Вуліца Рэпіна — Сімфэропаль
* Вуліца Рэпіна — Харкаў
* Вуліца Рэпіна — Чаркасы

### Расея
* Вуліца Рэпіна — Бранск
* Вуліца Рэпіна — Валгаград
* Вуліца Рэпіна — Екацярынбург
* Вуліца Рэпіна — Калінінград
* Вуліца Рэпіна — Ліпецк
* Вуліца Рэпіна — Масква
* Вуліца Рэпіна — Перм
* У Санкт-Пецярбургу:
** Вуліца Рэпіна — Васільеўскі востраў
** Вуліца Рэпіна — Ламаносаў
* Вуліца Рэпіна — Стаўрапаль
* Вуліца Рэпіна — Цьвер
* Вуліца Рэпіна — Чэбаксары

### Казахстан
* Вуліца Рэпіна — Алматы.

## Глядзіце таксама
* 2468 Рэпін — астэроід, названы ў гонар мастака

## Крыніцы

## Літаратура

* *Сухарукаў А., Шышанаў В.*, Рэпіна І. Я. Музэй-сядзіба «Здраўнёва» // Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі: У 6 т., Т.6. Кн.1. : БелЭн, 2001. — С.174.
* *Сухарукаў А., Шышанаў В.*, Музэй-сядзіба І. Я. Рэпіна «Здраўнёва» як цэнтар разьвіцьця беларуска-рускіх культурных сувязяў // Нацыянальныя меншасьці Беларусі. Кн.3. Брэст-, 1996. — С.18-19.
* *Шышанаў В.*, Беларусь і беларусы вачыма Ільлі Рэпіна // Гісторыя, культуралогія, мастацтвазнаўства: Матэрыялы III Міжнар. кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў дыялёгу цывілізацый» (Менск, 21-25 мая, 4-7 сьнеж. 2000 г.). : «Беларускі кнігазбор», 2001. (Беларусіка = Albaruthenica; Кн. 21). — С.311-316.
* *Шышанаў В.*, Невядомае Здраўнёва // Віцебскі сшытак. 2000. № 4. — С.90-115.
* *Велічко Ю.*, Україна в творчості І.&nbsp;Є. Репіна. , 1963. 
* Рєпін Ілля //  — Т.7. С.2499. — 
* *Шишанов В.*,  Здравнёво. Исторический облик и музеефикация усадьбы // Матэрыялы II Міжнароднай канфэрэнцыі па праблемах музеефікацыі ўнікальных гістарычных тэрыторыяў. Полацк, 1996. — С.38-44. 
* *Шишанов В.*, Репин в Белоруссии // Служба спасения 01, , 2000. № 5. — С.54-57.
* *Шишанов В. А.*, Здравнёво: после октября 1917 // Репинские чтения: Материалы чтений в Музее-усадьбе И. Е. Репина «Пенаты» (2003—2004). : «ИП Комплекс», 2004. — С.80—89.
* *Шишанов В. А.*, К истории коллекции работ Репина в Витебском областном краеведческом музее // Репинские чтения: Материалы чтений в Музее-усадьбе И. Е. Репина «Пенаты» (2003—2004). : «ИП Комплекс», 2004. — С.90-97. 
* *Шишанов В. А.*, Материалы Государственного архива Витебской области о школе в усадьбе «Здравнево» / В. А. Шишанов // Адукацыя на Віцебшчыне: гісторыя й сучаснасьць: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., Віцебск, 30-31 сакавіка 2010 г., Віц. дзярж. ун-т, рэдкал.: В. У. Акуневіч (адк. рэд.) [і інш.] — Віцебск: УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2010. — С.128-132.
* *Шишанов В.*, Здравнёво. Исторический облик и музеефикация усадьбы // Матэрыялы II Міжнароднай канферэнцыі па праблемах музеефікацыі унікальных гістарычных тэрыторый. Полацк, 1996. — С.38-44.
* *Москвинов В.*, Репин на Харковщине. X. 1959; Репин и Украина. , 1962; 
* Репин и Здравнёво. Библиографический указатель. 1995—2001 / Сост. Шишанов В.&nbsp;А.&nbsp;Витебск: Витебский областной краеведческий музей, 2001. — 20 с 

## Вонкавыя спасылкі

* Карціна Рэпіна «Здраўнёва»
* Илья Репин. Картины и биография
* Шишанов В. А. Репин и Беларусь
* 
* Ilya Repin at Olga’s Gallery
* Penaty, currently a museum 
* Рэпін Ільля. Кароткая біяграфія
* Рэпін Ільля. Карціны
* Все, что вы хотели знать о Репине, но боялись спросить. Энциклопедия Репина 
* Биография Ильи Репина 

Катэгорыя:Украінскія мастакі
Катэгорыя:Мастакі Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Выпускнікі Імпэратарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Акадэмікі Імпэратарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Правадзейныя сябры Імпэратарскай Акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Перасоўнікі
Катэгорыя:Мастакі-рэалісты
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёну

Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід