open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Янэз Крэк

**Янэз Крэк Эвангеліст** (; 17 лістапада 1865, Сьвеці Грэгар — 8 кастрычніка 1917, Шэнцянж) — славенскі сацыёляг, літаратар, палітычны і прафсаюзны дзяяч, каапэратар, капэлянам. Прыхільнік украінскага нацыянальнага руху ў Аўстра-Вугоршчына, адаратар паэта Тараса Шаўчэнкі. Адзін з раньніх ідэолягаў дзяржавы паўднёвых славян — Югаславіі.

## Жыцьцяпіс
Янез Крэк нарадзіўся ў сялянскай сям’і, рана застаўся без бацькі. У 1884 у Любляне скончыў першую нацыянальную гімназію. Там жа паступіў у сэмінарыю. У 1888 годзе пасьвечаны ў сьвятары. Пасьля біскупскіх асьвячэньняў, адпраўлены на багаслоўскія студыі ў Вену. Тут удзельнічае ў хрысьціянскім моладзевым руху, паляпшае веданьне замежных моў.

Некаторы час працаваў капэлянам, у жніўні таго ж году ён стаў вікарыем сабора сьв. Мікалая ў Любляне і з 1892 году выкладаў філязофію як свабодны выкладчык у каталіцкай сэмінарыі ў Любляне. З 1895 году узначальвае зноў створаную катэдру фундамэнтальнай тэалёгіі і філязофіі, якую ён займаў да сваёй адстаўкі ў 1916 годзе.

Сябрам парлямэнту ўпершыню абраны 1897 ад Кансэрватыўнай славенскай народнай партыі. Працай у Венскім парлямэнце не быў задаволены, таму ў кастрычніку 1900 году адмовіўся ад мандату. У 1901 годзе абраны ў Земскі сабор, сябрам якога ён заставаўся пасьля яго пераабраньня ў 1908 і 1913 гадах аж да яго сьмерці.

## Творчасьць
Пісаў сацыяльныя апавяданьні (зборнік «Чорны буквар сялянскай навукі», 1895).

Добра ведаў украінскую мову, фальклёр і літаратуру, захапляўся творчасьцю Тараса Шаўчэнкі. Выступаў на Шаўчэнкаўскіх вечарах у Вене, пра што было згадана ў львоўскім часопісе «Зоря» (1897, ч.10). Папулярызаваў ўкраінскую народную творчасьць сярод моладзі. Любоў да ўкраінскага слову прышчапіў паэтам Ёсіпу Абраму, А.Жупанчычу, А.Эравцу, А.Мэрхару і іншым, даваў ім чытаць у арыгінале ўкраінскія песьні, вершы Шаўчэнкі.

Ёсіп Абрам прысьвяціў Крэку свой пераклад на славенскую мову «Кабзара» Тараса Шаўчэнкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Славенскія паэты і паэткі
Катэгорыя:Славенскія перакладчыкі
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Славенскія палітыкі
Катэгорыя:Славенскія літаратары
Дагейка

**Дагейка**, **Дакейка** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Дагіка або Дайка, пазьней Дагека (Dagiko, Daiko, Dageke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даг- (-дак-, -таг-) (імёны ліцьвінаў Дакіла, Шыдаг, Ядаг; германскія імёны Dacilo, Sidag, Adago) паходзіць ад германскага daga 'палымяны, зіхатлівы, яркі, бліскучы'.

У Прусіі бытавала імя *Tayko* (1401 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *бояръ господарыни королевое ее милости [[Абольцы|оболецъкихъ]], наймя… Пашка Докгейковича* (6 чэрвеня 1532 году); *Степан Дакейко* (1655 год).

## Носьбіты
* Пашка Дагейкавіч — абалецкі баярын, які ўпамінаецца ў 1532 годзе

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Землятрус у Індрыі (1511)

**Землятрус у Індрыі 1511 году** — адзін з самых магутных вядомых на сёньня землятрусам у раёне сучаснай Славеніі. Па шкале Мэркалі землятрус меў ступень X (Экстрэмальная) з магнітудай 6,5. Эпіцэнтар землятрусуя (26 сакавіка 1511 г. у 14:00) знаходзіўся ў раёне Чавідале — Джэмона — Індрыя. землятрус таксама закранулі Швайцарыю, Харватыю, Вугоршчыну, Багемію і Славаччыну.

## Наступствы
Найбольш землятрус пашкодзіў мястэчка Ідрыя, якое было амаль цалкам разбуранае. Землятрус разбурыла пагорак паміж Індрыяй і Сподняй Індрыяй, апоўзень перакрыў раку і рака затапіла Індрыю. Лічыцца, што загінула ад 12 да 15 тысяч чалавек. Шэраг замкаў і цэркваў быў разбураны на тэрыторыі ад паўночна-ўсходняй Італіі да заходняй Харватыі. Сярод разбураных будынкаў былі Ліхтэнбэркскі замак, Удзінскі замак і Шкафянскі замак, кляштар тэўтонскіх рыцараў у Любляне; сур’ёзна пашкоджана была Загрэбская катэдра.

Землятрус выклікаў разбурэньні ў Чывідале-дэль-Фрыўлі, Федзісе, Венцоне, Тарчэнта, Тальміна і многіх іншых мястэчках. Улічваючы мэтад будаўніцтва ў тыя часы, верагодна, было таксама шмат пашкоджаньняў цагляных шматкватэрных дамоў. Драўляныя хаціны, характэрныя для месцаў у Заходняй Славеніі, верагодна, перажылі землятрус без сур’ёзных пашкоджаньняў. Наступствы землятрусу ў Шкофя Лока вельмі добра апісаныя. Нават сёньня можна ўбачыць памятныя дошкі, дзьве на замку і трэцяя на старым збожжасховішчы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Землятрусы ў Славеніі
Катэгорыя:Падзеі 1511 году
Шкала Мэркалі

**Шкала інтэнсіўнасьці** землятрусаў Мэркалі выкарыстоўваецца для вымярэньня інтэнсіўнасьці землятрусаў па зьнешніх прыкметах, на аснове дадзеных аб разбурэньнях. Яе выкарыстоўваюць для ацэнкі землятрусу, калі адсутнічаюць прамыя дадзеныя аб сіле падземных штуршкоў (напрыклад, калі адсутнічае адпаведнае абсталяваньне). У шкале Мэркалі для вызначэньня ступені інтэнсіўнасьці землятрусу выкарыстоўваюцца рымскія лічбы.

## Гісторыя зьяўленьне
Шкала названа ў гонар італьянскага вульканоляга Джузэпэ Мэркалы, які заклаў асновы яе выкарыстаньня ў пэрыяд з 1883 па 1902 год. У далейшым Чарльз Рыхтэр правёў пэўныя зьмены ў школу, пасьля чаго яе сталі называць мадыфікаванай шкалой Мэркаі (ММ). Шкала Мэркалі ў цяперашні час выкарыстоўваецца ў асноўным у ЗША.

## Сучасны выгляд шкалы Мэркалі

## Крыніцы

Катэгорыя:Сэйсмалёгія
Катэгорыя:Шкалы
Драўлянае кола зь Люблянскіх балот

**Драўлянае кола з Люблянскіх балот** — драўлянае кола з восьсю, якое было знойдзена ў 2002 годзе за 20 км на поўдзень ад Любляны і захоўваецца ў гарадзкім музэі Любляны.

Радыевугляродны аналіз, выкананы Венскай лябараторыяй VERA (*Vienna Environmental Research Accelerator*), усталяваў, што яму 5150 гадоў, што робіць яго самым старым з калі-небудзь знойдзеных драўляных колаў. Выяўленае камандай археолягаў Інстытуту археалёгіі ў Славеніі акадэміі навук і мастацтваў пад кіраўніцтвам Антона Велушчка (Anton Velušček).

Кола мае дыямэтар рам 72 см. Выраблена з ясеню, а даўжыня восі — 124 см — з дубу. Вось мацавалася да кола дубовымі клінамі і круцілася колам.

## Вонкавыя спасылкі
* Gasser, Aleksander (March 2003).  «World’s Oldest Wheel Found in Slovenia» Government Communication Office of the Republic of Slovenia.

Катэгорыя:Эўропа меднага веку
Катэгорыя:Кола
Катэгорыя:Археалягічныя артэфакты
Катэгорыя:Гісторыя Славеніі
Нарывойша

**Нарывойша** (*Нарвойш*, *Нарвэйша*, *Нарвэйш*, *Норвэйш*, *Нарвош*, *Нарвуш*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вайснэр (Wießner) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нар- (-нор-) (імёны ліцьвінаў Нарэла, Нарвід, Нарымунт; германскія імёны Narelo, Norvid, Normunt) паходзіць ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць', стараверхненямецкага -neri 'уратаваньне, утрыманьне', а аснова -войш- (-вайш-) (імёны ліцьвінаў Вайшыла, Вайсар, Войшнар; германскія імёны Weisel, Weiser, Wießner) — ад гоцкага і бургундзкага waiþs 'паляваньне', гоцкага waiþja 'паляўнічы' або ад асновы -віс- (-віз-, -веш-) (пазьнейшай -вайс-). Такім парадкам, імя Нарывойша азначае «захаваны на паляваньні» (тое ж, што і імя Войшнар).

У Прусіі бытавала імя *Narwais* (1386 год).

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Норвайш (Norwaisz, Norwoisz, Norwojsz), Норвіш (Norwisz), Нарвайш (Narwajsz, Narwoisz, Narwojsz), Нарвіш (Narwisz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *homines… Nariwos* (14 студзеня 1459 году); *lyudzi… Narwosch* (1454—1466 гады); *бояре медницкие Нецко и Бернатъ Нарвоишевичы* (25 траўня 1495 году); *а Норивоиша Тешатовича* (5 ліпеня 1507 году); *Петрашъ Наривошевичъ*, *Нарвоишъ Котиевичъ*, *Якубовая Нарвоишовича*, *Нарвоишъ Доркгужевичъ*, *Якубъ Нарвоишевич*, *Петрашъ Нарвишевичъ* (1528 год); *Нарвоиш Петкович… Нарвоиш Янович* (1537—1538 гады); *пять служобъ людеи именья eе Понемоньского на имя… а Мартина [[Ганус (імя)|Ганусовича]], а Балтруша Нарвоишевича… а Балтруша Нарвушовича* (28 чэрвеня 1541 году); *земяне господарские земли Жомоитскои Амброжеи Мартинович Нарвоишович* (13 студзеня 1600 году); *dominus Petrus Narwosz, negotiator* (1687 год); *Petri Narwosz consularis caunensis* (XVIII ст.); *Narwosz* (1 чэрвеня 1739 году); *Alexander Władysław z Milkonta Narwysz* (25 жніўня 1740 году); *Narwoszany… Narwoysze* (1744 год); *Piotr Narwejsza* (1745 год); *Regina Narwejsz* (1747 год); *Alexander Milkont Narwoysz — ziemski powiatu Grodzieńskiego* (22 жніўня 1754 году); *Franciszka Norweysz* (1832 год).

## Носьбіты
* Нецька і Бэрнат Нарвойшавічы — медніцкія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1495 годзе
* Нарвойш Пецькавіч і Нарвойш Янавіч — жыхары Жамойцкага староства, якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох
* Мацей і Павал Балтрамеевічы, Сьцяпап і Рыгор Пятровічы Нарвайшовічы — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1586 годзе
* Міхал Нарвайш Дышлевіч — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, войскі смаленскі ў 1730 годзе
* Аляксандар Уладзіслаў Антоні Міліконт Нарвайш — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падчашы старадубскі ў 1736—1765 гадох
* Людвік Міліконт Нарвайш — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, падчашы старадубскі ў 1769—1780 гадох
* Адам Нарвойш Дышлевіч — шляхціч Менскага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў 1787 годзе

Нарвойшы (Narwojsz) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Нарвойшы-Дышлевічы, Нарвойшы-Некрашы, Нарвойшы-Пашкевічы і Мільканты-Нарвойшы — літоўскія шляхецкія роды.

Нарвайш (Narwojsz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Глядзіце таксама
* Нор
* Войша

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Жардан Пэрэ

**Жарда́н Пэрэ́** (;  1 красавіка 1999 году) — францускі хакеіст, нападнік чэскага клюбу «Маўнтфілд» і нацыянальнай зборнай Францыі. Пачаў кар’еру ў Грэноблі, гуляючы за клюб «Брулё дэ Лю». Яшчэ сэзон правёў у складзе «Драгону», перш чым выправіцца ў Чэхію. Улетку 2017 году далучыўся да пардубіцкага «Дынама» поруч зь іншым земляком Сашам Трэем. Пасьля трох сэзонаў перайшоў да іншага чэскага клюбу «Маўнтфілд».

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Францускія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Францыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Брулё дэ Лю» Грэнобль
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Драгон» Руан
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Дынама» Пардубіцы
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Маўнтфілд» Градэц Кралавэ
Галадаморы ў Беларусі

**Галадамо́ры ў Белару́сі** — масавы голад, наўмысна арганізаваны савецкімі ўладамі на тэрыторыі БССР ў 1932—1934 гадах. Тэрмін «галадамор» зьявіўся 17 жніўня 1933 года ў чэскім часопісе «Večernı́k P.L.», які разьмясьціў інфармацыю — «Hladomor v SSSR», а ў навейшай гісторыі найперш выкарыстоўваўся для апісаньня масавага, наўмысна арганізаванага голаду ва Украіне ў 1932—1933 гады. Тэматыка галадамору ў Беларусі мала даследаваная ў беларускай гістарыяграфіі і слаба прадстаўленая ў СМІ.

## Галадамор 1932—1934 гадоў
Галадамор у Беларусі 1932—1934 — масавы, наўмысна зарганізаваны савецкай уладаю голад 1932—1934 гадоў, які прывёў да сотняў тысяч людзкіх страт (уключаючы памерлых ад голаду і рэпрэсаваных уладай у сувязі з голадам) на тэрыторыі БССР.

## Крыніцы

Беларусь
Катэгорыя:Калектывізацыя
Катэгорыя:Камуністычныя злачынствы ў Беларусі
Катэгорыя:1930-я ў Беларусі
Манейка

**Манейка**, **Маніка** (*Манік*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Маніка або Манека (Manniko, Mannecho, Maneca) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) паходзіць ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

У Прусіі бытавала імя Маніка (Манека, Манка): *Maneke* (1340 год), *Manike* (1344 год), *Manke* (1344 і 1451 гады). На захад ад Караляўцу шырока бытавала прозьвішча Manneck. 

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Манэка (Maneke) і Маніка (Manicke).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Манігерд|Моникгирду]] Монеико а Сибир*, *Монику семъица*, *три чоловеки подле его у Ятвезкомъ, на имя: Тоа, Свирпля а Монеика* (1440—1492 гады); *homines… primus Moniko* (1492 год); *в [[Гарадзенскі павет|Городенъском повете]] далъ ему землицу пустовъскую жъ, на имя Монеикову* (22 кастрычніка 1503 году); *Borysz Manykowicz… Kuszma Manykowycz… Jakym Manyeyko* (1552—1555 гады); *село Маниковичи* (1554 год); *Woytko Moniko* (2 траўня 1558 году); *Моники… Собехъ Монико* (1567 год); *sioło Koniuchy… Moneiko Nowosed* (18 жніўня 1574 году); *Antoni Manikiewicz* (10 лютага 1791 году).

## Носьбіты
* Манік (Монік) — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Дамінік Манейка — васіліскі мешчанін, які ўпамінаецца ў 1765 годзе

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Пагоня Руская

**Паго́ня Ру́ская** () — шляхецкі герб усходнеславянскага (рускага) паходжаньня, які насілі князі-нашчадкі Рурыкавічаў.

## Гісторыя
Пагоня Руская — герб кіеўскіх князёў. Яраслаў Мудры меў хрысьціянскае імя — Юры (Георгі) у гонар сьвятога Юрыя Зьмееборца. На Пагоні рускай разьмешчаны менавіта Сьв. Юры (Георгі), які забівае зьмея. Гэты герб насілі рускія князі, а таксама такія месты, як Кіеў, Камянец-Падольскі, Уладзімер, Збараж, Нежын.

Барташ Папроцкі падае, што Кіеў мае за герб малюнак Сьвятога Юрыя, які быў прадастаўлены месту князямі рускімі. Гэты ж гэрб мела й места Камянец на Падоле.

Герб быў здаўна радавым гербам Астроскіх, аднак пазьней яны зьмянілі выяву Сьвятога Юрыя на іншыя гербы. Патронам бізантыйскіх імпэратараў таксама быў Сьвяты Юры. Вялікія князі кіеўскія, калі прынялі хрысьціянства, таксама абралі сабе за заступніка сьв. Юрыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гербы з каронамі
Катэгорыя:Сьвяты Юры перамагае зьмея
Катэгорыя:Сьвяты Юры на гербах
Катэгорыя:Шуйскія
Руская
Макензі Ўігер

**Маке́нзі Ўі́гер** (;  7 студзеня 1994 году) — канадзкі хакеіст, абаронца клюбу «Юта Мамат» з Нацыянальнае хакейнае лігі.

## Кар’ера
Пачынаў сваю кар’еру Ўігер у Квэбэцкае галоўнае юніёрскае хакейнае лізе. Праз год у 2014 годзе на драфце НХЛ быў абраны ў сёмым раўндзе клюбам «Флорыда Пантэрз» пад агульным нумарам 206. Пасьля невялікага турніру навакоў далучыўся да фарм-клюбу «Сан-Антоніё Рэмпэйдж» з Амэрыканскае хакейнае лігі, але пачатак сэзону прапусьціў праз пашкоджаньне. Дэбют гульца адбыўся ў кастрычніку, а першую шайбу у прафэсійнае кар’еры закінуў 12 сьнежня ў матчы супраць «Аёвы Ўайлд». У студзені хакеіст перайшоў у «Цынцынаці Сайкланз», а потым зьмяніў яшчэ шэраг клюбаў, як то «Портлэнд Пайрэтс», «Спрынгфілд Тандэрбэрдс». За часам выступаў у апошнім з памянёных клюбаў Ўігер браў удзел у матчы ўсіх зорак АХЛ.

Нарэшце, 3 красавіка 2017 году абаронца быў выкліканы ў «Флорыду Пантэрз», каб замяніць выбылага Аарана Экблада. Дэбют прыпаў на матч супраць «Манрэалю Канадыенз», які скончыўся паразай для амэрыканцаў. Ўігер вярнуўся ў «Спрынгфілд Тандэрбэрдс», але наступны сэзон 2017—2018 гадоў ён ужо паўнавартасна правёў у складзе клюбу НХЛ. 20 кастрычніка 2017 году гулец закінуў сваю першую шайбу за клюб у браму «Пітсбург Пінгвінз». Па сканчэньні сэзону канадзец падоўжыў пагадненьне, склаўшы дамову з «пантэрамі» яшчэ на адзін год. Наступным годам Ўігер палепшыў сваю гульні, атрымаўшы больш часу на лёдзе. Звычайна гуляў у пары з расейскім абаронцам Багданам Кісялевічам, але з сэзону 2019—2020 гадоў быў пераведзены ў першую пару абаронцаў, гуляючы поруч з Экбладам. Улетку 2022 году быў абменены ў «Калгары Флэймз». У пачатку сакавіка 2026 году апынуўся ў складзе клюбу «Юта Мамат».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Канадзкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Канады
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сан-Антоніё Рэмпэйдж»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Цынцынаці Сайкланз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Портлэнд Пайрэтс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Спрынгфілд Тандэрбэрдс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Флорыда Пантэрз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Калгары Флэймз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Юта Мамат»
Пэр Ліндгальм

**Пэр Лі́ндгальм** (;  5 кастрычніка 1991 году) — швэдзкі хакеіст, цэнтральны нападнік клюбу «Шэлефтэо АІК».

## Кар’ера
Кар’еру запачаткаваў на радзіме ў клюбе «Шэлефтэо АІК», выхаванцам якога і быў. У 2010 годзе далучыўся да клюбу «Сундсваль» з другога швэдзкага дывізіёну. Наступныя гады правёў у «Пітэо» і «Карльскруне», павярнуўшыся ў элітны дывізіён у «Шэлефтэо АІК» у сэзоне 2014—2015 гадоў. З таго часу замацаваўся ў складзе, а ў сэзоне 2017—2018 гадоў нават стаўся галоўным цэнтравым у Швэдзкай хакейнай лізе. Такі посьпех прыцягнуў увагу з НХЛ, у выніку чаго «Таронта Мэйпл Ліфс» запрапанавала хакеісту кантракт тэрмінам на адзін год. Дэбют гульца за акіянам адбыўся 3 кастрычніка 2018 году ў матчы супраць «Манрэалю Канадыенз». 13 кастрычніка гулец закінуў першую шайбу ў браму «Вашынгтону Кэпіталз». 25 лютага 2019 году швэд быў абменены на Ніка Пэтана ў «Вініпэг Джэтс», а па сканчэньні сэзону як вольны агент склаў пагадненьне з «Бостанам Бруінз» тэрмінам на 2 гады. Паводле дамовы гулец мусіў зарабіць 850 тысяч даляраў. Праз пандэмію каранавіруса сэзон 2020—2021 гадоў быў прыпынены, таму нападнік вярнуўся ў родны «Шэлефтэо АІК». Сэзон 2021—2022 гадоў правёў у складзе расейскага «Ак Барсу», але ў траўні 2022 году зноўку склаў дамову з «Шэлефтэо АІК».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Швэдзкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Швэцыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Шэлефтэо АІК»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сундсваль»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Пітэо»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Карльскруна»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Таронта Мэйпл Ліфс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Вініпэг Джэтс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Бостан Бруінз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ак Барс» Казань
Дру О’Конар

**Дру О’Ко́нар** (;  9 чэрвеня 1998 году) — амэрыканскі хакеіст, левы нападнік клюбу «Ванкувэр Кэнакс» з Нацыянальнай хакейнай лігі.

## Кар’ера
Пасьля аматарскага і каледжаўскага часу кар’еру ў 2020 годзе падпісаў двухгадовы кантракт зь «Пітсбург Пінгвінз». Акрамя гэтага клюбу яшчэ шэраг камандаў НХЛ прагнулі атрымаць гульца. Праз каранавірусную паўзу ў НХЛ О’Конар некаторы час гуляў у Нарвэгіі за клюб «Манглеруд Стар». Па вяртаньні на радзіму нападнік выступаў у НХЛ альбо пераходзіў у фарм-клюб «Ўілкс-Барэ-Скрэнтан Пінгвінз». 31 студзеня 2025 году О’Конар быў абменены ў «Ванкувэр Кэнакс» разам з абаронцам Маркусам Пэтэрсанам, а шэраг гульцоў паехалі ў адваротным кірунку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Хакеісты ЗША
Катэгорыя:Хакеісты зборнай ЗША
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Манглеруд Стар» Осьлё
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Пітсбург Пінгвінз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ўілкс-Барэ-Скрэнтан Пінгвінз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ванкувэр Кэнакс»
Жыдзейка

**Жыдзейка** (*Жыдык*), **Сідзейка** (*Сыдыка*, *Сідзіка*, *Сядзейка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сідзіка, пазьней Зыдэка або Зыдэк (Sidicho, Sieddicke, Siddeke, Siedeck) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сід- (сіт-, зыд-) (імёны ліцьвінаў Сіціла, Жыдавін, Сыдэр; германскія імёны Sitil, Sidewine, Sidierius) паходзіць ад гоцкага sidus 'звычай, нораў'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *людеи власныхъ [[Гальтаўт|кголтовътовъскихъ]] чотыры служъбы, Седеика зъ детьми* (каля 1480 году); *мосту Седеиковича* (26 лістапада 1516 году); *мосту Седеиковичъ* (1517 год); *у Сидейкишкахъ* (15 сакавіка 1546 году); *з ыменья своего з Сидиковщины* (1567 год); *Iwan Sedeykowicz* (1641 год); *Marianna Sydykiewicz* (1802 год).

## Носьбіты
* Язафат Жыдзейка — пералайскі сьвятар, які ўпамінаецца ў 1796 годзе

Жыдыковічы (Żydykowicz) гербу Сас — літоўскі шляхецкі род.

У XVI ст. існаваў маёнтак Жыдыкі (*Жидыки*) у Жамойцкім старостве.

На гістарычнай Ваўкавышчыне існуе вёска Сядзейкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мэт’ю Караната

**Мэ́т’ю Карана́та** (;  14 лістапада 2002 году) — амэрыканскі хакеіст, нападнік клюбу «Калгары Флэймз» з Нацыянальнай хакейнай лігі. Цікавасьць да хакею ў хлопца зьявілася пасьля наведваньня хатніх матчаў клюбу «Нью-Ёрк Айлэндэрз». Займаўся хакеем як у родным штаце Нью-Ёрк, гэтак у Нью-Джэрзі, Канэктыкуце ды іншых мясьцінах. У 2021 годзе на драфце НХЛ быў абраны клюбам «Калгары Флэймз» у першым раўндзе пад агульным нумарам 13. Пасьля браў удзел у каледжавых спаборніцтвах. 26 сакавіка 2023 году склаў з калгарцамі паўнавартасны трохгадовы кантракт. Дэбютаваў у лізе 13 красавіка ў матчы супраць «Сан-Хасэ Шаркс». У сэзоне 2024—2025 гадоў гульня Караната значна палепшылася. Ён зарабіў 24 галы і набраў 47 пунктаў у сваім першым паўнавартасным сэзоне ў НХЛ. Па заканчэньні сэзону 3 траўня 2025 году амэрыканец падпісаў сямігадовы кантракт на 45,5 мільёнаў даляраў з «Калгары Флэймз».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Хакеісты ЗША
Катэгорыя:Хакеісты зборнай ЗША
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Калгары Флэймз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Калгары Ранглерз»
Мікіта Міхайліс

**Мікі́та Міха́йліс** (;  18 чэрвеня 1995 году) — казаскі хакеіст, нападнік магнітагорскага клюбу «Мэталюрг» з Кантынэнтальнае хакейнае лігі. Пачаў кар’еру ў астанінскім клюбе «Номад» у айчынным чэмпіянаце. У 2012 годзе далучыўся да «Сьнежных Барсаў», які ёсьць фарм-клюбам «Барыса» ў Моладзевай хакейнай лізе. Пасьля некалькіх сэзонаў быў выкліканы ў асноўную дружыну, дзе дэбютаваў у КХЛ 6 верасьня 2014 году ў матчы супраць «Амура».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Казахстанскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Казахстану
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Номад» Астана
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сьнежныя Барсы» Астана
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Барыс» Астана
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Тарпэда» Аскемен
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мэталюрг» Магнітагорск
Карліс Чукстэ

**Ка́рліс Чу́кстэ** (;  17 чэрвеня 1997 году) — колішні латвійскі хакеіст, абаронца. Выхаванец хакейнай школы хакейнага клюбу «Рыга», зь якім запачаткаваў кар’еру ў 2014 годзе ў Моладзевай хакейнай лізе. Пасьля сэзону ў 2015 годзе на драфце НХЛ быў абраны клюбам «Сан-Хасэ Шаркс» у пятым раўндзе пад агульным нумарам 130. Гулец накіраваўся ў Паўночную Амэрыку, але спачатку браў удзел ва ўнівэрсытэцкіх спаборніцтвах, а потым яшчэ ў некалькі гульняў правёў у складзе фарм-клюбу «Сан-Хасэ Баракуда». Праз пандэмію каранавіруса і прыпыненьне спаборніцтваў вярнуўся на радзіму, дзе пэўны час выступаў за «Мога» ў латвіскім першынстве. У сэзоне 2021—2022 гадоў узяў удзел у розыгрышу КХЛ у складзе рыскага «Дынама». Надалей празь фінскі «Лахці Пэліканз» далуўчыся да чэскага чэмпіёна «Ацэларжы», зь якім і сам стаў чэмпіёнам Чэхіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Латвійскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Латвіі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Рыга»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Чыкага Стыл»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сан-Хасэ Баракуда»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мога» Рыга
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Дынама» Рыга
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лахці Пэліканз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ацэларжы» Тршынец
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Брунэс» Еўле
Дабейка

**Дабейка** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Дабіка (Dabicho) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова даб- (імя ліцьвінаў Дабела; германскае імя Dabila) паходзіць ад гоцкага (ga)daban 'ісьці добра', стараісьляндзкага dafna 'набіраць сілу'.

У Прусіі бытавала імя Дабека: *Dobeke* (1400 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *в людей наших, в бортевъ, на имя… а в [[Біль|Пиля]], и в [[Грода|Родя]] Добеиковичовъ* (25 ліпеня 1503 году); *в [[Анікшты|Оникъштеньскои]] волости — одинадцать служобъ людеи на имя Мартина Добеиковича* (30 кастрычніка 1536 году); *села Добейковичовъ… село Добейковичи* (1554 год); *Symon Debeykiewicz Rayca Kieydanski* (1705 год).

## Носьбіты
* Берташ і Мацей Дабейкавічы — жыхары Жамойцкага староства, якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналася сяло Дабейкі ў Вількамірскім павеце.

На памежжы гістарычных Віленшчыны і Вількаміршчыны існуе вёска Дабейкі.

## Глядзіце таксама
* Дабела

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сымпліцый з Ольбіі

**Сымпліцый** (III стагодзьдзе — , Ольбія) — італьянскі біскуп, першы меркаваны біскупам Ольбіі. Каталіцкім касьцёлам ён шануецца як сьвяты. Ппакутнік. Дзень памяці — 15 траўня.

Яго гістарычнае існаваньне не выклікае сумненьня, улічваючы тое, што пра яго згадваюць усе мартыралёгі; узьнікаюць сумневы наконт яго тытулаў: некаторыя ўспамінаюць яго як біскупа, іншыя як прэсьвітэра, а некаторыя не згадваюць пра пакутніцтва. Passio 12-га стагодзьдзя, напісанае манахамі Вітарыні з Марсэлю, прадстаўляе яго біскупам і пакутнікам пры Дыяклетыяне.

Сымпліцыя закатавалі 15 траўня 304 г. у часы праўленьня вышэйзгаданага імпэратара. Паводле мясцовай легенды, частка яго цела была выкінутае ў мора каля востраву Таволара, дзе рыбакам здалося, што яны ўбачылі бесьперапыннае бурленьне вады.

Чывіта (пазьней Ольбія), Галура абралі Сымпліцыя сваім заступнікам. На месцы забойства ў 9 стагодзьдзі узьведзены храм, які Ян Павал II узьвёў яго ў ранг малой базылікі.

Сымпліцый заўсёды малюецца з мітрай, ліхтаром і пастырскім посахам: такім ён прадстаўлены разам з Вітарэ на фрэсцы канца XII стагодзьдзя, якую да гэтага часу можна ўбачыць у царкве.

Мошчы, якія, як мяркуюць, належаць сьвятому Сымпліцыю былі перанесеныя туды ў 1840-43 гадах са старажытнага сабору *extra muros*. Яны захоўваюцца пад алтаром у рэлікварыі сьвятога ў выглядзе бюста з паліхромнага дрэва, у якім у футарале знаходзіцца ступня пакутніка, якую атрымалі ў 1630 годзе.

Катэгорыя:Італьянскія сьвятыя
Катэгорыя:Хрысьціянскія сьвятыя IV стагодзьдзя
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Балаж Шэбёк

**Бала́ж Шэ́бёк** (;  14 сьнежня 1994 году) — вугорскі хакеіст, нападнік фінскага клюбу «Эсят». Яшчэ юнаком трапіў у Фінляндыю, дзе займаўся хакеем у акадэміі «Кярпята». Тым ня менш, дэбютаваў гулец у складзе клюбу «Хокі». Пасьля першага сэзону далучыўся да клюбу зь фінскай Лійгі «Калпы», зь якой здабыў срэбныя мэдалі фінскага першынства ў 2017 годзе. У 2021 годзе стаў хакеістам клюбу «Ільвэс», зь якім у першым жа сэзоне здабыў бронзавыя мэдалі. Сэзон 2023—2024 гадоў гуляў у складзе нямецкага клюбу «Ізэрлён Рустэрз», пасьля чаго вярнуўся на радзіму, узгадніўшы кантракт з клюбам «Фэхэрвар-АВ19».

Вольна валодае фінскай мовай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Вугорскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Вугоршчыны
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Хокі» Каяані
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Калпа» Куопіё
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ільвэс» Тампэрэ
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ізэрлён Рустэрз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Фэхэрвар-АВ19» Сэкешфэхэрвар
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Эсят» Поры
Эйка

**Эйка** (*Айка*), **Эйх** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Айка, Эйка або Эйх (Aico, Eicho, Eyco, Eike, Eich) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова эйх- (айк-) / -эй- (-ай-) паходзіць ад гоцкага aigan 'мець, валодаць' або адпавядае аснове ег- (аг-, ек-) (утварылася ў выніку пераходу g' > j) і паходзіць ад гоцкага agi 'лязо, булат, меч'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Эйкель, Эйгант, Эйбар, Эйбарт (Эбарт, Эберт), Эварт, Эйвід, Эйвільд (Эвільд, Эвільт), Эвінт, Эйгаўд, Эйгела (Эгела, Эйгала), Эйгіл, Эйгер (Эгер), Эйгерд (Эйгард, Эгерд), Эйгін, Эйгінт (Эйгент, Эгінт), Эйгот, Эйкар, Эйруд, Эйман (Эйхман), Эймант (Эймунд, Эймунт, Эмант), Эймут, Эйнар (Айнар), Эрык (Эйрых, Ірык, Арык), Ботэй. Адзначаліся германскія імёны Eichele, Eigant, Eyber, Eibert (Ebart), Ewart, Övid, Evilda, Evind (Eivind), Eygautr (Øygautr), Eigel, Eigil, Eygeirr (ØygæiRR), Eygerd (Eigardus), Eigina, Eigint, Eygoti (Øyguti), Eckher, Eirodus, Eimann (Eichmann), Eymunt (Eymundus), Eimuth, Einar (Ainar), Erich (Eurich, Erik, Yric, Orikus), Bótey.
 
Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Eiko.

У Прусіі бытавалі імёны *Aycke* (1446 і 1448 гады), *Eykel* (1409 год), *Eygayle / Egel / Eigel* (1331, 1419 і 1425 гады), *Eychune* (1399 год), *Eyman* (1387 год), *Eymant* (1392, 1399 і 1409 гады), *Eynothe* (1406 год), *Eryke* (1401 год), *Esutte / Eisutte* (1394 і 1395 гады), *Eywan* (1387 год). У 1638 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Hieronymus Eich, Regiomontanus Borussus*.

У Польшчы ў 1531 годзе адзначалася прозьвішча Eich.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *обдержащу Кыевъ Ярославу бояриномъ своимъ Еиковичемь Дмитромъ* (Галіцка-Валынскі летапіс); *людеи наших шести служебъ, на имя… а Станка, а [[Рымша|Римша]], а Михна Еиковичовъ* (25 ліпеня 1503 году); *nobiles… Gregorius Heyko cum fratribus Bartholomeo et Matia* (6 сьнежня 1522 году); *Петко Еиковичъ… Ян Еиковичъ… Еико Янович* (XVI ст.); *wielebnemu oycu Oykowiczowi, swieszczennikowi Ostromeczowskiemu* (17 ліпеня 1738 году); *Franciszek Ejkiewicz* (1797 год).

## Носьбіты
* Зьміцер Эйкавіч — кіеўскі баярын, які ўпамінаецца пад 1245 годам
* Эйка — малапольскі рыцар з Галковіцаў, яго сын Мікалай упамінаецца ў 1391 годзе
* Станіслаў Эйкавіч — вучань Віленскай гімназіі, удзельнік нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў

Айкевіч (Aikiewicz), Айк (Ayk), Эйк (Ejk) і Эйковіч (Ejkowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тытаны

**Тыта́ны** () — у старажытнагрэцкай міталёгіі боствы першага пакаленьня, 6 братоў (Акіян, Кей, Крыюс, Гіпэрыён, Япэт, Кронас) і 6 сясьцёр-тытанід (Тэфіда, Фэба, Мнэмазіна, Тэя, Тэміда, Рэя), народжаных Уранам і Геяй. Яны ўвасабляюць стыхійныя сілы прыроды.

Паводле мітаў, Кронас вылегчыў Урана й стаў вярхоўным богам. У сваю чаргу сын Кронаса й Рэі Зэўс — правадыр новага пакаленьня багоў-алімпійцаў — адабраў вярхоўную ўладу ў Кронаса. У 10-гадовай вайне з алімпійцамі тытаны (акрамя Акіяна) пацярпелі паражэньне й былі скінуты ў Тартар.

Тытаніды сталі жонкамі сваіх братоў і нарадзілі новае пакаленьне багоў: Праметэя, Эас, Геліёса, Муз, Лето, Гестыю, Гэру.

У пазьнейшых мітах тытаны атаясамліваліся з гігантамі. Часам у мітах і літаратуры тытанамі называюць і тытанідаў — дзяцей і ўнукаў уласна тытанаў (напр, Праметэя, сына Япэта).

У пераносным сэнсе тытанамі называюць выключна таленавітых людзей.
Пэтэр Цагларык

**Пэтэ́р Цагла́рык** (;  2 жніўня 1995 году) — славацкі хакеіст, нападнік швэдзкага клюбу «Лександ». Уладальнік бронзавага мэдаля Алімпійскіх гульняў 2022 году ў складзе нацыянальнай зборнай Славаччыны.

## Кар’ера
Цагларык займаўся хакеем у роднай Славаччыне, але рана зьехаў у Швэцыю дзеля працягу навучаньня. Запачаткаваў кар’еру ў клюбе «Люлеа». Поруч з клюбам браў удзел у розыгрышы Лігі чэмпіёнаў у сэзоне 2014—2015 гадоў. Яшчэ ў 2013 годзе на драфце НХЛ быў абраны клюбам «Бостан Бруінз» у трэцім раўндзе пад агульным 90 нумарам. Улетку 2016 году склаў трохгадовую дамову з клюбам, за які дэбютаваў 11 лютага 2017 году ў матчы супраць «Ванкувэр Кэнакс». Тым ня менш у чатырох сэзонах славак з большага гуляў у шэрагах фарм-клюбе «Провідэнс Бруінз». Па вяртаньні ў Эўропу ў 2020 годзе нападнік зноўку абараняў колеры «Лександу». Адзін сэзон Цагларык правёў у КХЛ, выступаючы за «Авангард», але 24 траўня 2022 году склаў двухгадовы кантракт з швайцарскім «Цугам». У складзе швайцарскай дружыны правёў толькі год.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славацкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Славаччыны
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Люлеа»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Бостан Бруінз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Провідэнс Бруінз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лександ»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Авангард» Омск
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Цуг»
Віцейка

**Віцейка** (*Вітка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Віціка, пазьней Вітэка або Вітка (Witicha, Witteke, Wittke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віт- (імёны ліцьвінаў Віцень, Віталт, Вітарт; германскія імёны Wittenus, Witolt, Witard) паходзіць ад гоцкага wit 'веда, розум, закон', старасаксонскага witan 'ведаць' або ад асновы -від-.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Wittich (Witych).

У Прусіі бытавала імя Вітэка: *Witeche* (1349 год). У 1645 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Ambrosius Witteck, Sensburgensis Borussus*, у 1649 годзе — *Fridericus Wittich, Angerburgensis Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *а инъшых люди у [[Высокі Двор|Высокодворскомъ]] повете на имя… а Сымона и Берната Витеиковичовъ* (12 траўня 1511 году); *тяглыхъ людеи у Высокодворъскомъ жо повете на имя Сымона а [[Бэрнат|Беръната]] Витеиковичовъ* (29 траўня 1511 году); *тяглых людеи у Высокодворскомъ жо повете на имя Симана, а Берната Витеиковичов* (10 чэрвеня 1511 году).

## Носьбіты
* Казімер Габрыель Віцейка — адміністратар маёнтку Брашэвічаў, які ўпамінаецца ў 1670 годзе

Вітэйкі — літоўскі шляхецкі род.

Віткевічы (Witkiewicz) — літоўскі шляхецкі род.

Вітыкі (Wittyk) гербу Штэрнбэрг — шляхецкі род Рэчы Паспалітай.

Віткевіч (Witkiewicz), Вітка (Witko) і Вітковіч (Witkowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналіся маёнтак Віцейкі або Нендры ў Вількамірскім павеце і сяло Віцейкішкі каля Гедройцаў.

На гістарычнай Вількаміршчыне існуе вёска Віцейкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Босна

**Босна** () — рака ў Босьніі і Герцагавіне. Правы прыток Савы, басэйн Дунаю.

Даўжыня — 308 км, плошча басэйну — 10,5 тыс. км². Працякае па Дынарскім сугор’і і Сярэднедунайскай нізіне. Сярэдні расход вады — 142 м³/с. Асноўнымі прытокамі Босны з’яўляюцца рэкі: Жалезьніца, Міляцка, Фойнічка, Лашва, Крывая, Усора і Спрэча.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Босьніі і Герцагавіны
Расмус Сандын

**Ра́смус Санды́н** (;  7 сакавіка 2000 году) — швэдзкі хакеіст, абаронца клюбу «Вашынгтон Кэпіталз» з Нацыянальнае хакейнае лігі. Быў абраны на драфце НХЛ у 2018 годзе клюбам «Таронта Мэйпл Ліфс» у першым раўндзе пад агульным нумарам 29.

## Кар’ера
Юнаком дэбютаваў на радзіме ў клюбе «Рэгле», але доўга ў клюбе не затрымаўся, бо накіраваўся за акіян. 22 чэрвеня 2018 году Сандын быў абраны клюбам «Таронта Мэйпл Ліфс» у першым раўндзе пад агульным нумарам 29. У выніку швэд склаў трохгадовы кантракт з клюбам. Падчас падрыхтоўчага лягеру быў пераведзены ў фарм-клюб «Таронта Марліс», які выступае ў Амэрыканскае хакейнае лізе. У 44 гульнях рэгулярнага сэзону Сандын скончыў сэзон 2018—2019 гадоў з шасьцю галамі і 28 пунктамі. 2 кастрычніка 2019 году гулец дэбютаваў ў асноўнай дружыне НХЛ, зьявіўшыся ў матчы супраць «Атавы Сэнатарз». У гэтай сустрэчы абаронца зарабіў галявую перадачу. 27 студзеня 2020 году хакеіст закінуў дэбютную шайбу ў НХЛ, улучыўшы яе ў браму «Нэшвіл Прэдатарз». Цягам сэзону 2022—2023 гадоў быў абменены ў «Вашынгтон Кэпіталз» на свайго земляка Эрыка Густафсана, а таксама выбар у першым раўндзе драфта ў 2023 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Швэдзкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Швэцыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Рэгле» Энгельгольм
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Таронта Марліс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Таронта Мэйпл Ліфс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Вашынгтон Кэпіталз»
Бальтрут

**Бальтрут** (*Балтрот*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бальтруда або Бальдруд (Baltrudis, Baldrud) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -балд- (-болд-, -болт-) (імёны ліцьвінаў Бірыбольд, Румбольд, Рыбалт; германскія імёны Beribald, Rumbold, Ribald) паходзіць ад гоцкага *balth, стараверхненямецкага bald 'сьмелы, адважны', а аснова -друд- (-трут-, -трот-) (імёны ліцьвінаў Гаўдрут, Гендрута, Кондрут; германскія імёны Gautrude, Genedrudis, Cundrud) — ад гоцкага і германскага þruþs 'мажнасьць, веліч'. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *люди приставенства ламенского кгекгужинских… Болтрут Богданович… [[Мусьнікі|Мусницки]] двор… Балтрут Юцевич* (1 ліпеня 1542 году); *Anna Baltrutowiczowna* (19 лістапада 1786 году); *Thaddeus Baltrutowicz* (11 кастрычніка 1788 году); *Annam Baltrotowna* (24 студзеня 1811 году).

## Глядзіце таксама
* Бальд
* Труда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Грачаніца

**Грачаніца** () — горад у Босьніі і Герцагавіне. Зьяўляецца часткаю Тузланскага кантону Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны. Праз горад цячэ рака Спрэча, уздоўж дарогі Тузла — Добай. Згодна перапісу 2013 году, у горадзе жыло 45,220 чалавек.

## Гісторыя
Першыя згадкіы пра Грачаніцу былі знойдзены ў турэцкіх архівах ад 1528 году, у якіх Грачаніца была вядомая сваёй жалезнай шахтай. Прыкладна ў 4 км (2,5 мілі) ад гораду знаходзілася сярэднявечная крэпасьць Сокал. Грачаніца атрымала статус гораду ў 1548 годзе. Яна павялічылася ў 17 стагодзьдзі з дапамогай Ахмэд-пашы Будымліі, які пабудаваў Белую мячэць, грамадзкую лазьню і вежу з гадзіньнікам. У часы Аўстра-Вугорскай імпэрыі Грачаніца перажыла вялікае эканамічнае, гарадзкое і культурнае развіцьцё. З 1929 па 1941 год Грачаніца ўваходзіла ў Врбаскую банавіну Каралеўства Югаславія.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Гарады Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны
Матыяс Лясэн

**Маты́яс Ля́сэн** (;  15 сакавіка 1996 году) — дацкі хакеіст, абаронца нямецкага клюбу «Ізэрлён Рустэрз» і нацыяльнай зборнай Даніі. Упершыню ў Швэцыі дэбютаваў за клюб «Лександ», які на той час выступаў у другой паводле моцы лізе ў краю. Пазьней ажно восем сэзонаў бараніў колеры швэдзкага клюбу «Мальмё Рэдгокс», пасьля чаго 16 ліпеня 2025 году ўзгодніў аднагадовы кантракт з клюбам «Ізэрлён Рустэрз».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Дацкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Даніі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Рэдаўрэ Майці Булз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лександ»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мура»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мальмё Рэдгокс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Пантэрн» Мальмё
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ізэрлён Рустэрз»
Гелейка

**Гелейка** (*Галейка*, *Гайліка*, *Галік*, *Галка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Геліка, Гелека, Галека, Гайлка або Галка (Gelico, Geleko, Geleca, Gelike, Galleke, Geilke, Galke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Галімунт, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Geilmundus, Ingeila, Montigel) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'.

У Прусіі бытавала імя Гайліка: *Gaylicke* (1436 год). У 1636 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Petrus Gelcke, Insterburgensis Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *пустовщины… а Кгелеикову* (12 красавіка 1512 году); *дворъ свои [[Жодзішкі|Жодишки]], в котором же дворе збудовал город на реце на [[Вяльля|Вели]]… з бояры, и с челядю неволною, и людми служебными и тяглыми на имя… а Миколая Кголеиковича* (24 сакавіка 1516 году); *земль пустовъскихъ в повете [[Майшагола|Моiшакгольскомъ]] на имя… а Кгелеиковъщины* (19 лістапада 1529 году); *Кгриц Колейкович* (1537—1538 гады); *стрельцы [[Бірштаны|бирштаньские]]… Миколаю Кгелейковичу* (1557—1558 гады).

## Носьбіты
Галкевічы (Gołkiewicz) гербу Стрэмя — літоўскі шляхецкі род.

Галік (Galik) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У 1524 годзе ўпаміналася пустаўшчына Гайлікоўшчына ў Наваградзкім павеце.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Хварская культура

**Хварская культура** — (3900-3300 да н. э.) — археалягічная культура позьняга нэаліту — меднага веку, спадчыньнік данільскай культуры.

Клясычная хварская культура разьвівалася на ўсходнім узьбярэжжы Адрыятычнага мора на сярэднядалматынскім ўзьбярэжжы — Корчула, Хвар, Пелешац. Першыя знаходкі зроблены ў гораду Хвар — пячора Грапчава (рэшткі лодкі зь ветразем), аднак сустракаюцца па ўсім узьбярэжжы. Людзі гэтай культуры жылі на адкрытай прасторы, аднак у той жа час часта жылі і ў пячорах.

Выкарыстоўвалі шырокія нізкія міскі і яйцападобныя пасудзіны з канічным горлам без арнамэнту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Эўропа меднага веку
Катэгорыя:Археалягічныя культуры Эўропы
Катэгорыя:Археалёгія ў Харватыі
Катэгорыя:Археалёгія ў Босьніі і Герцагавіне
Катэгорыя:Археалягічныя культуры Харватыі
Катэгорыя:Археалягічныя культуры Босьніі і Герцагавіны
Карона Званіміра

**Каро́на Званімі́ра** () — рэліквія, якая належала харвацкаму кіраўніку Званіміру, які кіраваў у 1076—1089 гадах, пазьней страчаная.

## Гісторыя
Дзьмітар Званімір атрымаў карону ад папы рымскага Грыгорыюса VII разам са скіпэтрам..

Каранацыя дазволіла Званіміру тытулявацца больш высокім тытулам *rex* замест ранейшага *dux*. Але ў той жа час яго адносіны з папам рымскім у выніку атрыманьня кароны сталі блізкія да васальных. Няясна, наколькі вялікія былі правы Званіміра на харвацкі трон паводле паходжаньня, таму ён мог мець патрэбу ў дадатковым ўмацаваньні ўлады.

Сярэднявечная карона зьнікла падчас бунтаў, што ўзьняліся пасьля сьмерці Званіміра. Пасьля пачатку асабістай уніі Вугоршчыны і Харватыі ролю харвацкай кароны выконвала Карона Сьвятога Іштвана.

У XIX стагодзьдзі ідэя асобнай харвацкай кароны стала папулярнай сярод прыхільнікаў сувэрэнітэту Харватыі, напрыклад, у ідэалістычных творах Франьё Рачкі. Выявы кароны Званіміра (або Таміслава, як яе часьцей называлі) падмацоўвалі памяць аб гераічным мінулым. Гэта стала асабліва актуальна ў 1925 годзе, калі сьвяткаваўся юбілей харвацкай дзяржаўнасьці. Са стварэньнем незалежнай дзяржавы Харватыі была спраектаваная новая «карона Званіміра», непадобная на свой прататып. Таксама былі выпушчаныя аднайменныя ордэн і мэдаль. Аднак кароль Таміслаў II каранаваны гэтай каронай так і ня быў.

## Выявы кароны

Файл:Crown of Zvonimir (Croatia).svg|міні|Выява кароны на рэльефе XI ст. у Спліце
Файл:Crown of Zvonimir (Croatia).svg|міні|Сучасная геральдычная выява кароны


## Крыніцы

Званімір
Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Шон Фарэл

**Шон Фа́рэл** (;  2 лістапада 2001 году) — амэрыканскі хакеіст, левы нападнік клюбу «Ляваль Рокет» з Амэрыканскае хакейнае лігі. У 2020 годзе быў абраны на драфце НХЛ клюбам «Манрэаль Канадыенз» у чацьвертым раўндзе пад агульным 124 нумарам. Прафэсійны кантракт з клюбам, аднак, склаў толькі 26 сакавіка 2023 году. Ужо праз два дні Фарэл запачаткаваў кар’еру ў лізе, зьявіўшыся ў паядынку супраць «Філадэлфіі Флаерз».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Хакеісты ЗША
Катэгорыя:Хакеісты зборнай ЗША
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Манрэаль Канадыенз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ляваль Рокет»
Юнатан Пудас

**Ю́натан Пу́дас** (;  26 красавіка 1993 году) — швэдзкі хакеіст, абаронца клюбу «Шэлефтэо АІК». Бацькі гульца паходзяць зь Фінляндыі, але сам Пудас не размаўляе па-фінску.

## Кар’ера
Дэбютаваў у прафэсійным хакеі ў 2012 годзе ў клюбе «Карльскруна» з другога швэдзкага дывізіёну. У 2015 годзе далучыўся да клюбу «Брунэс» з элітнай Швэдзкай хакейнай лігі. У сэзоне 2016—2017 гадоў хакеіст з клюбам здабыў срэбныя мэдалі, пасьля чаго быў запрошаны ў «Шэлефтэо АІК». У 2020 годзе пасьля ўдалага сэзону Пудас сышоў з клюбу, склаўшы як вольны агент двухгадовы кантракт зь фінскім «Ёкерытам» з Кантынэнтальнай хакейнай лігі. Тым ня менш, у новым клюбе правёў толькі год, павярнуўшыся ў «Шэлефтэо АІК».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Швэдзкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Швэцыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Карльскруна»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Брунэс» Еўле
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Шэлефтэо АІК»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ёкерыт» Хэльсынкі
Жывініцы

**Жыві́ніцы** () — горад у Босьніі і Герцагавіне. Зьяўляецца часткаю Тузланскага кантону Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны.

Паводле апошняга югаслаўскага перапісу 1991 году, у горадзе пражывала 11 956 чалавек, паводле басьнійскага перапісу 2013 году, насельніцтва гораду складала 17 495 чалавек. 

## Насельніцтва

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Гарады Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны
Юнатан Бэрггрэн

**Ю́натан Бэ́рггрэн** (;  16 ліпеня 2000 году) — швэдзкі хакеіст, правы нападнік клюбу «Сэнт-Луіс Блюз» з Нацыянальнае хакейнае лігі. У 2018 годзе быў абраны на драфце НХЛ клюбам «Дэтройт Рэд Ўінгс» у другім раўндзе пад агульным 33 нумарам.

## Кар’ера
Берггрэн дэбютаваў у Швэдзкай хакейнай лізе, абараняючы колеры клюбу «Шэлефтэо АІК» падчас сэзону 2017—2018 гадоў. Наступны сэзон Бэрггрэн амаль цалкам прапусьціў праз пашкоджаньне сьпіны. Сапраўды ўдалым атрымаўся чацьверты сэзон хакеіста ў клюбе, калі гулец зарабіў 45 пунктаў у 49 гульнях. З такім паказьнікам ён заняў шосты радок у сьпісе найлепшых бамбардзіраў лігі. Прыкметна, што на той час гульца ўжо як некалькі гадоў як задрафтаваў клюб НХЛ «Дэтройт Рэд Ўінгс». У выніку па заканчэньню першынства нападнік далучыўся да клюбу «Гранд Рэпідс Грыфінз» з Амэрыканскае хакейнае лігі. 21 траўня 2021 году Бэрггрэн склаў трохгадовы кантракт пачаткоўца з «Дэтройт Рэд Ўінгс». 10 лістапада 2022 году дэбютаваў у НХЛ у матчы супраць «Нью-Ёрк Рэйнджарз». Першую шайбу швэд закінуў 15 лістапада 2022 году ў паядынку супраць «Анагайм Дакс», рэалізаваўшы большасьць.

16 верасьня 2024 году Бэрггрэн падпісаў новы аднагадовы кантракт на 825 тысяч даляраў з клюбам. Пасьля няўдалых стартаў сэзону 2025—2026 гадоў «Рэд Ўінгс» адмовіліся ад швэда 16 сьнежня 2025 году, але ўжо на наступны дзень ён далучыўся да «Сэнт-Луіс Блюз».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Швэдзкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Швэцыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Шэлефтэо АІК»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Гранд Рэпідс Грыфінз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Дэтройт Рэд Ўінгс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу Сэнт-Луіс Блюз»
Тры волаты і марскі цар

«**Тры волаты і марскі цар**» — расейскі поўнаметражны мультыплікацыйны фільм студыі «Млын».

Сёмы мультфільм па франшызе «Тры волаты». Прэм'ера адбылася 24 сьнежня 2016 году. Тэлевізійная прэм'ера мультфільма адбылася 9 траўня 2017 году на канале «РЭН ТБ». У сакавіку 2022 году было абвешчана, што мультфільм выпусьцяць у паўторны пракат у Расеі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мультфільмы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2016 годзе
Градзімонт

**Градзімонт**, **Радмонт** (*Рочмант*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гродмунт, Радэмунд, Родмунд або Рудмунт, пазьней Радамонтэ (Hrodmunt, Rodemund, Rodmundus, Rodhmund, Ruodmunt, Rodomonte) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -грод- (-род-, -руд-) (імёны ліцьвінаў Рудалт, Рутгер, Эйруд; германскія імёны Rudolt, Rutger, Eirodus) паходзіць ад гоцкага hroþ 'слава, перамога', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя *Gradamundus і германскае імя Grjotmund.

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *пустовъщины… а Родмонтову* (12 кастрычніка 1509 году); *Jakub Szymkowicz Grodzimont* (1648 год паводле выданьня 1737 году); *дворянъ Кипріяна и Лиліи урожденнной Рочмонтъ [[Бутвіл|Бутвиловскихъ]]* (1875 год).

## Носьбіты
* Гродмунд (*Grodmundus*) — арцыбіскуп Каталіцкай Царквы ў XI ст. паводле кракаўскага выданьня 1757 году
* Якуб Шымковіч Градзімонт — шляхціч Віленскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага, які ў 1648 годзе падпісаў элекцыю караля і вялікага князя Яна Казімера

## Глядзіце таксама
* Грода
* Мунд

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Плаўні

**Плаўні**:

* Месцы, якія працягла падтапляюць поймы рэк і азёр, і дэльты, пакрытыя зарасьнікамі кустоўя, трысьнягу, мячэўніку або асакі. Расьліны пры характэрным водным рэжыме — амфіфіты (карані знаходзяцца пад вадой, а сьцёблы ўзвышаюцца над воднай роўнядзьдзю);
* Самі зараснікі трысьнягу, мячэўніку, асакі, вербаў і іншых расьлін на затапляных поймах рэк і азёр і ў дэльтах рэк.

## Апісаньне
Адрозьніваюцца багатай флёрай і фаўнай. У плаўнях звычайна жыве вялікая колькасьць птушак. Значныя плошчы плаўні займаюць у дэльтах Амудар'і, Волгі, Прута, Днястра, Дуная, Дняпра, Дона, Кубані. У выніку мэліярацыйных работ плаўні асушваюць і выкарыстоўваюцца для вырошчвання сельскагаспадарчых культур. У сувязі з будаўніцтвам вадасховішчаў і памяншэньнем паводкавых вод плошчы плаўняў прыкметна скарацілася. Водны рэжым: амфібіяльны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прырода
Зыбкія пяскі

**Зы́бкія пяскі́** — пяскі, перанасычаныя паветрам (газам ці гарачымі парамі, у пустэльні), вільгацьцю ўзыходных крыніцаў і здольныя з прычыны гэтага засмоктваць углыб прадметы, якія патрапяць у іх; разнастайныя па сваёй прыродзе, але заўсёды пазбаўленыя драбназёмістага дамешку. Дзякуючы выпарэньню ці тонкай плёўцы вады, ахінальнай пясчынкі, счапленьне паміж імі малое.

## Уласьцівасьці
Зыбкі пясок — неньютанаўская вадкасьць. Калі ён знаходзіцца ў стане супакою, ён здаецца цьвёрдым, але невялікія (менш чым 1 %) зьмены ў мэханічнай напрузе на яго паверхні прыводзяць да істотнага зьмяншэньня яго грузкасьці. Каб выбрацца з зыбкага пяску, трэба прыкласьці велізарныя высілкі. Сіла, патрэбная для таго, каб выцягнуць нагу з зыбкага пяску з хуткасьцю 1 см/з, эквівалентная сіле, якая запатрабуецца для таго, каб падняць легкавую машыну сярэдніх памераў.