Гісторыя Іўя

**[[Іўе]]** — даўняе мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны), колішняя сталіца графства. Да нашага часу тут захаваліся касьцёл Сьвятых апосталаў Пятра і Паўла пры кляштары бэрнардынаў, драўляны татарскі мячэт, мураваныя сынагогі і традыцыйная местачковая забудова. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся кальвінскі збор, зруйнаваны расейскімі ўладамі, і барокавая памятная каплічка на Віленскім гасьцінцы, зьнішчаная савецкімі ўладамі.

## Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню Іўе ўпамінаецца ў XV ст. як вялікакняскі двор. У 1444 вялікі князь Казімер перадаў паселішча маршалку земскаму П. Мантыгердавічу, які заснаваў тут касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла. З 1-й паловы XVІ ст. мясьціна знаходзілася ў валоданьні Забярэзінскіх, у 1558—1654 — Кішкаў.

У сярэдзіне XVІ ст. у Іўі было 4 вуліцы — Віленская, Наваградзкая, Крывая і Новая. Паводле інвэнтару (1563), тут было 123 ўладальнікі дамоў, 23 чалавекі займаліся рамяством. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) паселішча ўвайшло ў склад Ашмянскага павету.

У 2-й пал. XVІ ст. Іўе стала адным з цэнтраў арыянства ў Вялікім Княстве Літоўскім, тут існавала арыянская школа. У 1585—1593 рэктарам школы быў мысьляр-гуманіст і пэдагог Ян Ліцыні Намыслоўскі. На 1598 у паселішчы працавалі 2 карчмы; было 129 сядзібных пляцаў, а таксама 19 пляцаў, адведзеных татарам за межамі паселішча.

З 1610 у Іўі працавала выдавецтва Троцкага брацтва. У 1631 кашталян троцкі і ваявода амсьціслаўскі Мікалай Кішка заснаваў кляштар ордэна бэрнардынаў, якому перадаў Петрапаўлаўскі касьцёл. Пры кляштары дзейнічалі школа, шпіталь і бібліятэка. У гэты ж час у Іўі збудавалі драўляны фарны касьцёл. На 1634 у паселішчы было 180 двароў, 3 вуліцы і Рынак. На 1685 у Іўі было 79 уласьнікаў дамоў і сядзібаў, зь якіх 49 чалавек валодалі ворнымі землямі. У 2-й пал. XVІІ — 1-й пал. XІХ стагодзьдзяў мясьціна знаходзілася ў валоданьні Слушкаў, Глябовічаў, Жыжэмскіх, Агінскіх, Сапегаў, Тызэнгаўзаў. У 1742 Іўе атрымала статус мястэчка.

## Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Іўе апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стала цэнтрам воласьці Ашмянскага павету. Зь сяр. XІХ ст. мястэчка знаходзілася ў валоданьні графаў Замойскіх. У 1861 у Іўі адбылося сялянскае паўстаньне, якое жорстка здушылі расейскія войскі. У 1882 коштам графіні Замойскай у мястэчку збудавалі мячэт, які дзейнічае дагэтуль. Паводле перапісу (1897) у Іўі было 387 двароў, касьцёл, капліца, сынагога, 3 юдэйскія малітоўныя дамы, мячэт, народная вучэльня, аптэка, млын, 17 крамаў, 4 карчмы; штогод праводзілася 5 кірмашоў.

## Найноўшы час
25 сакавіка 1918 згодна з Трэцяй Устаўной граматай Іўе абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 у адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яно ўвайшло ў склад Беларускай ССР. Паводле Рыскай мірнай дамовы (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стала цэнтрам гміны Валожынскага павету Наваградзкага ваяводзтва.

У 1939 Іўе ўвайшло ў БССР, дзе ў 1940 атрымала афіцыйны статус гарадзкога пасёлку і стала цэнтрам раёну. У Другую сусьветную вайну з 29 чэрвеня 1941 да 8 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

12 студзеня 2000 Іўе атрымала статус места.

## Галерэя
### Касьцёл і кляштар бэрнардынаў

Iŭje, Bernardynski. Іўе, Бэрнардынскі (1900).jpg|каля 1900
Iŭje, Iŭjanka, Bernardynski. Іўе, Іўянка, Бэрнардынскі (1916).jpg|З боку Іўянкі, 1916
Iŭje, Bernardynski. Іўе, Бэрнардынскі (1916).jpg|1916
Iŭje, Bernardynski. Іўе, Бэрнардынскі (1918).jpg|1918
Iŭje, Kaścielnaja, Bernardynski. Іўе, Касьцельная, Бэрнардынскі (1919-39).jpg|1930-я


### Вуліца Касьцельная

Iŭje, Kaścielnaja, Bernardynski. Іўе, Касьцельная, Бэрнардынскі (B. Tamaševič, 1898).jpg|1898
Iŭje, Kaścielnaja. Іўе, Касьцельная (B. Tamaševič, 1898).jpg|1898
Iŭje, Kaścielnaja, Bernardynski. Іўе, Касьцельная, Бэрнардынскі (1916).jpg|1916
Iŭje, Kaścielnaja. Іўе, Касьцельная (1916) (3).jpg|1916

Iŭje, Kaścielnaja. Іўе, Касьцельная (1916) (2).jpg|1916
Iŭje, Kaścielnaja. Іўе, Касьцельная (1916).jpg|да 1939
Iŭje, Kaścielnaja. Іўе, Касьцельная (1915-18).jpg|да 1939
Iŭje, Kaścielnaja. Іўе, Касьцельная (1934).jpg|да 1939


### Вуліца Віленская

Iŭje, Vilenskaja. Іўе, Віленская (1916) (2).jpg|1916
Iŭje, Vilenskaja. Іўе, Віленская (1917).jpg|1917
Iŭje, Vilenskaja. Іўе, Віленская (1934).jpg|да 1939
Iŭje, Vilenski, Kaplica. Іўе, Віленскі, Капліца (1930-39).jpg|Каплічка на Віленскім гасьцінцы
Iŭje, Vilenski, Kaplica. Іўе, Віленскі, Капліца (B. Tamaševič, 1898).jpg|Каплічка


### Рынак

Iŭje, Rynak. Іўе, Рынак (1916) .jpg|1916
Iŭje, Rynak. Іўе, Рынак (1916).jpg|1916
Iŭje, Rynak. Іўе, Рынак (1917).jpg|1917
Iŭje, Rynak. Іўе, Рынак (18.05.1917).jpg|1917

Iŭje, Rynak. Іўе, Рынак (1918).jpg|1918
Iŭje, Rynak. Іўе, Рынак (1916) (2).jpg|да 1939
Iŭje, Rynak. Іўе, Рынак (1934).jpg|да 1939
Iŭje, Rynak. Іўе, Рынак (1934) (2).jpg|1930-я

Iŭje, Rynak, Bajarski. Іўе, Рынак, Баярскі (1916).jpg|Камяніца на Рынку
Iŭje, Rynak, Ašaroŭski. Іўе, Рынак, Ашароўскі (1915-18).jpg|Камяніца на Рынку
Iŭje, Rynak, Ašaroŭski. Іўе, Рынак, Ашароўскі (1916).jpg|Камяніца на Рынку
Iŭje, Rynak-Vilenskaja. Іўе, Рынак-Віленская (1915-18).jpg|Рог Рынку і Віленскай


### Вуліца Наваградзкая

Iŭje, Navahradzkaja, Tatarski. Іўе, Наваградзкая, Татарскі (B. Tamaševič, 1898).jpg|1898
Iŭje, Navahradzkaja, Tatarski. Іўе, Наваградзкая, Татарскі (1916).jpg|1916
Iŭje, Navahradzkaja, Tatarski. Іўе, Наваградзкая, Татарскі (1916) (2).jpg|да 1939


### Іншае

Iviejskaja synagoga. Івейская сыгагога (1915-18).jpg|Сынагога
Iŭje, Synagogalny. Іўе, Сынагогальны (1916).jpg|Сынагогальны двор, 1916
Iŭje, Iŭjanka. Іўе, Іўянка (1916).jpg|Млын на Іўянцы, 1916
Iŭje, Konskaja. Іўе, Конская (1915-18).jpg|Вуліца Конская

Iŭje, Rynak. Іўе, Рынак (1915).jpg|Вуліца, 1915
Iŭje. Іўе (1916) (2).jpg|Ускраіна мястэчка, 1916
Iŭje, Rynak. Іўе, Рынак (1917) (2).jpg|Рамонт вуліцы, 1917
Iŭje. Іўе (3.05.1927).jpg|Местачкоўцы, 1927


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
*  S. 324.

Катэгорыя:Іўе
Іўе