Роза Аўслэндэр

**Роза Аўслэндэр** ( , народжаная **Разалі Беатрыс Шэрцэр**; 11 траўня 1901, Чарнаўцы, Украіна, тады Аўстра-Вугоршичына&nbsp;— 3 студзеня 1988, Дусэльдорф, ФРН)&nbsp;— нямецка-аўстрыйская паэтка габрэйскага паходжаньня, якая пісала на нямецкай і ангельскай мовах.

## Біяграфія
Роза Аўслэндэр нарадзілася 11 траўня 1901 году ў Чарнаўцах на Букавіне, у нямецкамоўнай габрэйскай сям’і. У той час Чарнаўцы і Букавіна ўваходзілі ў склад Аўстра-Вугорскай імпэрыі. Яе бацька, Зыґмунд (Зюсі) Шэрцэр (1871—1920), паходзіў зь невялікага мястэчка Садгара каля Чарнаўцоў,  а маці, Каці Эці Рыфке Біндэр (1873—1947), нарадзілася ў Чарнаўцах у нямецкамоўнай сям’і. 

Дзяцінства правяла на Букавіне, якая пазьней стала матывам яе паэтычнай лірыкі. У 1919—1920 гадах студыявала філязофію ў *Этычным сэмінары* Фрыдрыха Кетнэра ў Чарнаўцах, потым у Вене. У 1921 годзе разам са сваім будучым мужам Ігнацам Аўслэндэрам пераехала ў ЗША. Выдавала ґазэту “Westlicher Herold”, працавала рэдактаркай, публікавала артыкулы і эсэ ў нямецкамоўных часопісах Амэрыкі. У 1926 годзе набыла амэрыканскае грамадзянства. Свае першыя вершы апублікавала ў Нью-Ёрку ў 1928 годзе. У 1931 годзе вярнулася ў Чарнаўцы, каб даглядаць хворую маці, і жыла там да 1936, страціўшы грамадзянства ЗША. У 1939 годзе пры падтрымцы свайго земляка, знакамітага паэта Альфрэда Марґул-Шпэрбэра, выдала ў Чарнаўцах сваю першую кнігу вершаў “Вясёлка” (“Der Regenbogen”), але значная частка накладу была страчаная падчас акупацыі гораду нямецкімі войскамі.

У 1941—1944 гадах знаходзілася ў Чарнавіцкім ґета, дзе пазнаёмілася з Паўлям Цэлянам (яшчэ адзін, і апошні раз, яны пабачыліся ў 1957 годзе ў Парыжы). Яна хавалася ад немцаў год да 1944. У 1946 вярнулася ў ЗША і зноў атрымала амэрыканскае грамадзянства ў 1948. Да 1956 не пісала вершаў па-нямецку, перайшоўшы на ангельскую. У 1965 годзе выдана яе другая кніга вершаў «Сьляпое лета». У 1967 вярнулася ў Нямеччыну.

Зборнікі яе вершаў атрымалі шматлікія прэміі, узнагароды і адзнакі.

Пасьля 1978 году яна пакутавала ад цяжкага артрыту, не магла пісаць самастойна і дыктавала свае вершы. Яна памерла ў пансіянаце для састарэлых габрэйскай грамады ў Дусэльдорфе.

## Творчасьць
Выразістая і адначасова ляпідарная паэзія Розы Аўслэндэр блізкая паэтыцы Паўля Цэлана і Нэлі Сакс. Яе спадчына складаецца з больш чым дваццаці кнігаў паэзіі, якія былі перакладзены на большасьць эўрапейскіх моваў.

## Прызнаньне
Узнагароджаная прэміямі Гайнэ (1966), прэміяй Анэттэ фон Дростэ-Гюльсгоф (1967) і Вялікім крыжам ордэна “За заслугі перад Фэдэратыўнай Рэспублікай Нямеччынай” (1987).

“Тры песьні” на словы Розы Аўслэндэр належаць амэрыканскай кампазытарцы Элізабэт Алэксандэр, чатыры п’есы для хору&nbsp;– нямецкаму кампазытару Герману Ґросэ-Шварэ.

## Ушанаваньне памяці
У горадзе Чарнаўцы ёсьць вуліца імя Розы Аўслэндэр, помнік і шыльда на будынку, у якім яна нарадзілася.

## Галерэя

Файл:Чернівці_історичні_(1587).jpg|alt=Будинок по вул. Петра Сагайдачного, 57 у Чернівцях де народилася Роза Ауслендер| Будынак па вул. Пятра Сагайдачнага, 57 у Чарнаўцах, дзе нарадзілася Роза Аўслэндэр


## Выданьні

* Gesammelte Werke in 8 Bänden/Hrsg. v. Helmut Braun.Frankfurt/M.: S. Fischer Verlag, 1984-1990.
* Ich zähle die Sterne meiner Worte. Gedichte. Frankfurt/Main: Fischer-TB.-Verlag, 1989.
* The Forbidden Tree. Englische Gedichte/Hrsg. v. Helmut Braun. Frankfurt/M.: Fischer Taschenbuch Verlag 1995.
* Die Nacht hat zahllose Augen. Prosa/Hrsg. v. Helmut Braun. Frankfurt/M.: Fischer Taschenbuch Verlag 1995.
* Gedichte. Manderscheid: Kultur- und Literaturzentrum Rose Ausländer, 2004.

## Крыніцы

* Матійчук&nbsp;О.&nbsp;М. Поезія Р. Ауслендер “LE CHAIM”: вічна мандрівка Агасфера // Питання літературознавства: наук. збірник.&nbsp;– Чернівці: Рута, 2004.&nbsp;– Вип. 11 (68).&nbsp;– С. 161-166.
* Матійчук&nbsp;О.&nbsp;М. Спроба реконструкції творчого процесу Р. Ауслендер на прикладі двох поезій і листування з Петером Йокострою // Питання літературознавства: наук. збірник.&nbsp;– Чернівці: Рута, 2005.&nbsp;– Вип. 12 (69).&nbsp;– С. 216—225.
* Матійчук&nbsp;О.&nbsp;М. Вплив хасидизму і Кабали на поезію Р. Ауслендер // Питання літературознавства: наук. збірник.&nbsp;– Чернівці: Рута, 2006.&nbsp;– Вип. 72.&nbsp;– С. 56-64.
* Матійчук&nbsp;О.&nbsp;М. Пережити, щоб пам'ятати й нагадувати: поезія Р. Ауслендер «Dennoch Rosen» // Вікно у світ. Зарубіжна література: наукові досягнення, історія, методика викладання.&nbsp;– Київ, 2007.&nbsp;– №&nbsp;1 (21).&nbsp;– С. 90-99.
* Матійчук&nbsp;О.&nbsp;М. Рукописи як культурний об'єкт та їх дослідження. Основні види текстово-генетичних документів поетичної спадщини Р. Ауслендер // Питання літературознавства: наук. збірник.&nbsp;— Чернівці: Рута, 2008.&nbsp;– Вип. 75.&nbsp;– С. 336-342.
* Матійчук&nbsp;О.&nbsp;М. До питання генетичної історії поезії Р. Ауслендер “Біографічна нотатка” // Вікно у світ. Зарубіжна література: наукові досягнення, історія, методика викладання.&nbsp;– Київ, 2008.&nbsp;–— №&nbsp;1 (22).&nbsp;– С. 50-57.
* Матійчук&nbsp;О.&nbsp;М. Прочитання поезії Р. Ауслендер «Криниця ІІІ» в аспекті її текстово-генетичної історії // Гуманітарний вісник. Серія: Іноземна філологія: всеукр. зб. наук. праць.&nbsp;– Число 13.&nbsp;– Черкаси: ЧДТУ, 2009.&nbsp;– С. 42-47.
* Рихло&nbsp;П.&nbsp;В. Рецепція німецького експресіонізму в поетичній творчості Рози Ауслендер // Експресіонізм: зб. наук. праць / упоряд. Тимофій Гаврилів.&nbsp;– Львів, 2005.&nbsp;– С. 116—130.
* Рихло&nbsp;П.&nbsp;В. Єврейські аспекти поезії Рози Ауслендер // Питання літературознавства: наук. збірник.&nbsp;– Чернівці, 2008.&nbsp;– Вип. 75.&nbsp;– С. 207-230

* Braun H. Ich bin fünftausend Jahre jung. Rose Ausländer. Zu ihrer Biographie. Stuttgart: Radius-Verlag 1999.
* Hainz M.A.Entgöttertes Leid. Zur Lyrik Rose Ausländers unter Berücksichtigung der Poetologien von Theodor W. Adorno, Peter Szondi und Jacques Derrida. Wien: Dissertation 2000.
* Hainz M.A. Ein Résumé&nbsp;– zu Rose Ausländers unrundem Geburtstag// Stundenwechsel. Neue Lektüren zu Rose Ausländer, Paul Celan, Alfred Margul-Sperber und Immanuel Weißglas/Hrsg. v. Andrei Corbea-Hoisie, George Gutu u. Martin A. Hainz. Iaşi, Konstanz, Bukarest: Editura Universitatii “Al. I. Cuza”, Hartung-Gorre Verlag, Editura Paideia, 2002
* Silbermann E. Erinnerungen an Rose Ausländer. Zum 100. Geburtstag der Dichterin am 11. Mai 2001// Zwischenwelt. Zeitschrift für Kultur des Exils und des Widerstands, Wien, 18. Jg., Nr. 2 (Doppelheft), August 2001, S. 6-10.
* Румер-Зараев М. Из Холокоста в поэзию // Новое время, 2004, №44.

## Вонкавыя спасылкі
* Роза Аўслэндэр. Успаміны пра горад. Вершы // Ї, №9, 1997  
* Роза Аўслэндэр: кветка Букавіны, якая перамагла НКВД і ґестапа // Друг читача  
* Вершы   
* Сайт Таварыства Розы Аўслэндэр 
* Біяграфія, тэксты 
* Жыцьцё і творчасьць Розы Аўслендэр 
* Біяграфія, вершы, фотапартрэты 
* Біяграфія

Катэгорыя:Нямецкія літаратаркі
Катэгорыя:Выпускнікі Чарнавецкага ўнівэрсытэту