open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мальтыйскі крыж

**Мальтыйскі крыж**, таксама **крыж Амальфі** — ідэнтыфікаваны як сымбаль ордэну хрысьціянскіх вояў, вядомых як *[[Ордэн гаспітальераў]]* або *Мальтыйскія рыцары*, з-за чаго пазьней атрымаў повязь зь міжземнаморскім востравам Мальтай і зрабіўся адным зь дзяржаўных сымбаляў Мальты. Мальтыйскі крыж быў адбіты на дзьвюх мілях у старой валюце Мальты, а ў цяперашні час б’ецца на рэвэрсе манэтаў наміналам адзін і два эўра, уведзеных у абарачэньне ў студзені 2008 году.

Першая выява сымбалю, цяпер вядомага як «мальтыйскі крыж», сустракаецца на мядзяных манэтах наміналам 2 і 4 Tari, датаванымі 1567 годам.

Ягоны дызайн заснаваны на крыжах, якія выкарыстоўваліся з часоў першага крыжовага паходу. Ён таксама ёсьць сучасным сымбалем Амальфі, колішняе маленькае італьянскае рэспублікі XI стагодзьдзя.

## Сымболіка
Ордэн Сьвятога Яна павучае, што восем канцоў крыжу рэпрэзэнтуюць восем запаветаў, выкладзеных Хрыстом у Нагорнай пропаведзі. На іх падставе галоўная абслуговая арганізацыя ордэна, шпіталь ордэна Сьвятога Яна, сфармавала сэкулярнае тлумачэньне, якім мусіць быць той чалавек, хто аказвае першую дапамогу:

* Уважлівым
* Тактоўным
* Вынаходлівым
* Кемлівым
* Шчырым
* Праніклівым
* Настойлівым
* Спачувальным

## Выкарыстаньне
### Авіяцыя
Мальтыйскі крыж прымяняецца для ідэнтыфікацыі кантрольнага пункту канцавога этапу заходу на пасадку пры пасадцы па прыборах.

## Глядзіце таксама
* Мальтыйскі ордэн
* Мальтыйскі мэханізм

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Гісторыя мальтыйскага крыжу
* Гісторыя крыжу пажарнікаў
* Просты спосаб намаляваць мальтыйскі крыж
* Ордэн Сьвятога Джона

Катэгорыя:Крыжы
Катэгорыя:Сымболіка хрысьціянства
Катэгорыя:Васьміканцовыя крыжы
Аляксандар Радзевіч

**Алякса́ндар Міха́йлавіч Радзе́віч** (нарадзіўся ў 1957 годзе, Смаргонскі раён Гарадзенскай вобласьці БССР) — беларускі дзяржаўны дзяяч, міністар прамысловасьці Рэспублікі Беларусь (2009—2011).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці ў 1957 годзе.

Скончыў Менскі радыётэхнічны інстытут па спэцыяльнасьці «канструяваньне і вытворчасьць радыёапаратуры» ў 1979 годзе.

1979—1981 — інжынэр вытворчага аб’яднаньня «Інтэграл».

1981—2002 — на розных пасадах на Смаргонскім заводзе аптычнага станкабудаваньня, з 1998 году — кіраўнік заводу.

2002—2005 — намесьнік старшыні Гарадзенскага абласнога выканаўчага камітэту.

З 1 сьнежня 2005 году — генэральны дырэктар ААТ «Горадня Азот».

26 чэрвеня 2009 — 4 лютага 2011 міністар прамысловасьці Беларусі.

Чалец Назіральнае рады ААТ «Белпрамбудбанк».

## Узнагароды і прэміі
25 траўня 2007 году ўзнагароджаны Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь «за шматгадовую плённую працу, значны асабiсты ўклад у разьвiцьцё хiмiчнай i нафтахiмiчнай прамысловасьцi рэспублiкi».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на бачыне Беларускага тэлеграфнага агенцтва
* Старонка на праекце «Хто ёсьць хто ў Рэспубліцы Беларусь»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргонскім раёне
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Міністры прамысловасьці Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту інфарматыкі і радыёэлектронікі
Халмы (Віцебская вобласьць)

**Халмы́** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 23 км на паўночны ўсход ад Воршы і за 7 км на паўночны ўсход ад Арэхаўску. Халмы ўваходзяць у склад Арэхаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1857 год — 52 чалавекі 
* 1926 год — 340 чалавек
* 1941 год — 311 чалавек
* 1999 год — 24 чалавекі
* 2010 год — 7 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Люцыян Хвецька

**Люцыян Хвецька** (*пс. Л. Малышэвіч*; 22 лістапада 1889, Дуброва Беластоцкая — 28 красавіка 1944, Стоўпцы) — сьвятар, дзяяч беларускага хрысьціянскага руху.

## Біяграфія
Скончыў гарадзкую 3-клясную вучэльню ў Саколцы (1904), Духоўную каталіцкую сэмінарыю ў Пецярбургу (1911), Духоўную каталіцкую акадэмію ў Пецярбургу (1915) са ступеньню магістра тэалёгіі. 31 траўня 1914 быў высьвячаны на сьвятара.

Стаў адным з заснавальнікаў «Хрысьціянскай дэмакратычнай злучнасьці» і беларускай каталіцкай газэты «Krynica». Супрацоўнічаў зь віленскім каталіцкім штотыднёвікам «Biełarus» (1913—1914) і петраградзкім часопісам «Сьветач», у якіх пад псэўданімам *Л. Малышэвіч* зьмяшчаў свае папулярныя артыкулы. Служыў у Пецярбургу, дзе таксама выкладаў у духоўнай каталіцкай сэмінарыі.

У 1921 — езьдзіў служыць у Гатчыну, Колпіна і Пскоў. 5 сьнежня 1922 — арыштаваны «за супраціў падчас закрыцьця касьцёлу», але хутка вызвалены.

10 сакавіка 1923 арыштаваны савецкімі ўладамі. У маскоўскім працэсе арцыбіскупа Яна Цепляка і групы петраградзкіх сьвятароў асуджаны на 10 гадоў турэмнага зьняволеньня арт. 40, 68, 69-1, 119 і 121 УК РСФСР. Адасланы ў Сакольніцкую турьму. 1 лютага 1925 у рамках абмену палітвязьнямі прыехаў у Польшчу.  У 1926 — 1931 гг. працаваў рэктарам Місіянэрскага інстытуту ў Любліне. Займаўся ўнійнай працай сярод праваслаўных. Пасьля пераведзены ў Пінскую рыма-каталіцкую дыяцэзію.

Спачатку служыў пробашчам у парафіях у Шчытніках і Ставах пад Берасьцем. З 1933 г. працаваў у дыяцэзіяльнай курыі і Пінскай каталіцкай духоўнай сэмінарыі, у якой выкладаў пастаральную тэалёгію, чытаў лекцыі па беларускай і расейскай мовах. Скарбнік дыяцэзіяльнай курыі і віцэ-старшыня дыяцэзіяльнай рады.

У верасьні 1939 г. ён прыехаў працаваць у Хатаву.

Польская паліцыя сачыла за сьвятаром Люцыянам Хвецькам. У справаздачы ад 28 траўня 1938 згадваецца, што той ад пачатку працы ў Пінскай рыма-каталіцкай сэмінарыі распачаў прапаганду «беларуска-ўкраінскага апартунізму», пачаў насычаць сэмінарыю беларускай і ўкраінскай рэлігійнай літаратурай, апекаваўся беларускімі сэмінарыстамі, дрэнна ставіўся да польскіх. Перашкаджаў працы харцэрскай арганізацыі ў сэмінарыі.

Зь верасьня 1939 па 1944 служыў пробашчам у рыма-каталіцкай парафіі ў Хатаве ў Налібоцкай пушчы. У лютым 1944 падчас нападу партызанаў ксёндзь Люцыян Хвецька ўцёк басанож і ў адной бялізьне зь плябаніі, моцна прастудзіўся, захварэў і 28 красавіка 1944 памёр у стаўпецкім шпіталі.
Паводле іншых зьвестак зьбіты нямецкай паліцыяй.

Пахаваны пры касьцёле ў Хатаве.

## Крыніцы

## Літаратура
* ХВЕЦЬКА Люцыян // 
* Хвецька Люцыян // 

Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1889 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Падляскім ваяводзтве
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Памерлі 28 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1944 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Стоўпцах
Юрэвіч

**Юрэ́віч**&nbsp;— беларускае і ўкраінскае прозьвішча. Паходзіць ад імені «Юры».

## Вядомыя носьбіты
* Аляксандар Юрэвіч ( 1979)&nbsp;— беларускі футбаліст
* Анатоль Юрэвіч ( 1957)&nbsp;— беларускі футбольны трэнэр
* Лявон Юрэвіч ( 1965)&nbsp;— беларускі літаратуразнаўца
* Уладзімер Юрэвіч (1916—2005)&nbsp;— беларускі пісьменьнік

## Крыніцы
Марыяна Шчоткіна

**Марыя́на Акіндзі́наўна Шчо́ткіна** (нарадзілася 20 лістапада 1958 году, востраў Кільдзін Мурманскай вобласьці РСФСР) — беларуская дзяржаўная дзяячка расейскага паходжаньня, міністар працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь (2009—2016).

## Біяграфія
Марыяна Шчоткіна нарадзілася 20 лістапада 1958 году на востраве Кільдзін Тэрыберскага раёну Мурманскай вобласьці РСФСР.

У 1982 годзе скончыла Ленінградзкі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя А. А. Жданава па спэцыяльнасьці «фізыка», у 2007 годзе — Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь па спэцыяльнасьці «дзяржаўнае кіраваньне сацыяльнай сфэрай».

1982—1986 — інжынэр вытворчага аб’яднаньня «Інтэграл», інжынэр Паўночнае філіі Акустычнага інстытуту імя М. Андрэева ў Севераморску.

1986—2003 — настаўніца фізыкі, намесьніца дырэктара школы, дырэктарка школы, начальніца ўправы адукацыі адміністрацыі Фрунзэнскага раёну г. Менску.

2003—2005 — намесьніца кіраўніка адміністрацыі Ленінскага раёну г. Менску.

2005—2007 — старшыня камітэту па працы, занятасьці і сацыяльнай абароне Менскага гарадзкога выканаўчага камітэту.

З 2007 году намесьніца, першая намесьніца міністра працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь.

З 4 сьнежня 2009 па 15 сьнежня 2016 году — міністар працы і сацыяльнай абароны Беларусі.

23 чэрвеня 2010 году абраная старшынёй Рады па сацыяльнай палітыцы пры Інтэграцыйным камітэце ЭўрАзЭС. 15 жніўня 2015 году абраная старшынёй Беларускага саюзу жанчын. 24 лютага 2016 году абараніла дысэртацыю на атрыманьне навуковай ступені кандыдата сацыялягічных навук па тэме "Дзяржаўны сацыяльны заказ у арганізацыі сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва Беларусі: сацыялягічны падыход" (навуковы кіраўнік Сьвятлана Лапіна). 12 кастрычніка 2016 году абраная намесьніцай старшыні Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі. 25 мая 2017 году прызначаная Нацыянальным каардынатарам па дасягненьні мэтаў устойлівага разьвіцьця. 13 лютага 2020 году вызваленая ад пасады Нацыянальнага каардынатара па дасягненьні мэтаў устойлівага разьвіцьця.

Замужам, мае сына.

## Узнагароды
* Падзяка Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь
* Дыплём аб прысваеньні ганаровага званьня "Заслужаны работнік сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь" (5 сьнежня 2019 году).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на бачыне «Ахова працы ў Беларусі»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мурманскай вобласьці
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га скліканьня
Катэгорыя:Кандыдаты сацыялягічных навук
Радзевіч

**Радзевіч** ― беларускае прозьвішча.

Носьбіты:
* Аляксандар Радзевіч ( 1957) — дзяржаўны дзяяч Беларусі;
* Марыя Радзевіч (1863―1944) ― польская пісьменьніца родам зь Беларусі.
Клюкаўка

**Клю́каўка** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 21 км на поўнач ад Воршы і за 1 км на захад ад міжнароднай аўтамагістралі Санкт-Пецярбург — Адэса (у межах Беларусі — магістраль ). Празь вёску праходзіць рэспубліканская аўтамабільная дарога Віцебск — Ворша (), а таксама працякае рака Чорная. Уваходзіць у склад Высокаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 10 кастрычніка 2013 году — цэнтар Клюкаўскага сельсавету. 10 кастрычніка 2013 году Клюкаўскі сельсавет ліквідаваны, вёска перададзеная ў склад Высокаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 209 чалавек
* 1999 год — 289 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Высокаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Арашкі

**Арашкі́** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 22 км на поўнач ад Воршы і за 2 км на ўсход ад міжнароднай аўтамагістралі Санкт-Пецярбург — Адэса (у межах Беларусі — магістраль ). Арашкі ўваходзяць у Арэхаўскі сельсавет.

## Гісторыя
10 кастрычніка 2013 году Клюкаўскі сельсавет ліквідаваны, вёска перададзеная ў склад Арэхаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 13 чалавек
* 1999 год — 31 чалавек

## Асобы
* Пётар Шарыпа (*11.04.1942 — †3.11.2013, Менск) — беларускі мастак, настаўнік.
## Крыніцы

Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Міністэрства жыльлёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь

**Міністэ́рства жыльлё́ва-камуна́льнай гаспада́ркі Рэспу́блікі Белару́сь** (***Мінжылкамга́с Белару́сі***) — ведамства ўраду Беларусі, упаўнаважанае ажыцьцяўляць парадкаваньне карыстаньня жытлом. Міністар жыльлёва-камунальнай гаспадаркі прызначаецца й здымаецца з пасады прэзыдэнтам. З 28 ліпеня 2023 году пасаду міністра займае Генадзь Трубіла.

## Склад
* Цэнтральны апарат — 5 управаў, 3 аддзелы;
* Прадпрыемствы «Белжылпраект», «Белінкамаш», «Белкамунпраект», «Белліфт», «Белліфтмантаж», «Белліфтпраект», «Белтэхналіфт», «Жылкамунтэхніка», «Камунальнік», «Ліфтсэрвіс», «Слонімскі вадаканал»;
* Вучэльня кадраў жыльлёва-камунальнай гаспадаркі.

## Задачы
* парадкаваньне жыльлёва-камунальнай гаспадаркі ды абыходжаньня з камунальнымі адкідамі;
* парадкаваньне будаўніцтва, перабудовы, выкарыстаньня, утрыманьня ды рамонту вуліцаў паселішчаў;
* аказаньне жыльлёва-камунальных паслугаў;
* стварэньне ўмоваў для пашырэньня аказаньня паслугаў падпарадкаванымі прадпрыемствамі;
* падача прапановаў аб зьмене разьлікаў за карыстаньне жытлом ды камунальныя паслугі;
* прыцягненьне вонкавых пазыкаў;
* разьвіцьцё вонкавагаспадарчых сувязяў.

## Паўнамоцтвы
* правядзеньне нарадаў аб жытле;
* заказ навуковых дасьледаваньняў;
* запыт зьвестак ва ўстановах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Міністэрства жыльлёва-камунальнай гаспадаркі Беларусі

ЖКГ
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Сэрбія і Чарнагорыя на конкурсе песьні Эўрабачаньне

**[[Сэрбія і Чарнагорыя]]** на конкурсе песні «Эўрабачаньне» прымала ўдзел двойчы — у 2004 і 2005 гадах. Раней да распаду краіны ў конкурсе прымала ўдзел Югаславія (да 1992 году), з 2007 году Сэрбія і Чарнагорыя сьпяваюць асобна.

## Удзельнікі

Катэгорыя:Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне
Марока на конкурсе песьні Эўрабачаньне

**[[Марока]]** ўпершыню прыняло ўдзел у конкурсе песьні «Эўрабачаньне» ў 1980 годзе.

Дэбют апынуўся няўдалым. Выканаўца Саміра Бэнсаід, набраўшы 7 балаў, заняла перадапошняе месца. З 1980 году Марока не прымае ўдзел у «Эўрабачаньні», спасылаючыся на ўдзел у конкурсе Ізраілю.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня

Катэгорыя:Краіны на конкурсе песьні Эўрабачаньне
Конкурс песьні Эўрабачаньне-2011

**Конкурс песьні «Эўрабачаньне-2011»** — 56-ы штогадовы конкурс песьні «Эўрабачаньне», які адбыўся 10—14 траўня 2011 году ў Нямеччыне. Перамогу атрымала песьня «Running Scared» дуэту Элі і Нікі з Азэрбайджану.

## Удзельнікі
* Азэрбайджан — Элі і Нікі
* Беларусь — Анастасія Віньнікава
* Летува — Эвеліна Сашэнка
* Нарвэгія — Стэла Мвангі
* Польшча — Магдалена Тул
* Сан-Марына — Senit
* Украіна — Міка Ньютан
* Францыя — Амары Васілі

## Глядзіце таксама
* Лейла Ісмаілава

2011
Катэгорыя:2011 год у музыцы
Nisei Week

**Nisei Week** (тыдзень Nisei) — штогадовы фэстываль у гонар культуры японскіх амэрыканцаў. Праходзіць у Малым Токіё (Лос-Анджэлес). На японскай мове азначае «другое пакаленьне», гэта значыць першае пакаленьне дзяцей, якія нарадзіліся ў эмігрантаў зь Японіі ў ЗША, для якіх першапачаткова і быў прызначаны сямідзённы фэстываль. Хоць названы паводле імені пакаленьня Nisei, Тыдзень Nisei больш не прызначаны толькі для *Nisei*, і пры гэтым фэстываль усё яшчэ не зьмяшчаецца ў тыдзень. Прэзыдэнт Фонду *Nisei Week/Тыдня Nisei* на 2006, Мішэль Судзукі, апісаў фэстываль як «магчымасьць для людзей з любой спадчынай акунуцца ў японскую спадчыну і культуру».

## Вонкавыя спасылкі
* Гранд майстар Сокэ Кубота Такаюкі на «Nisei Week Parade»

Катэгорыя:Культура ЗША
Вязьма

**Вя́зьма** — места ў Смаленскай вобласьці Расеі, на рацэ Вязьме. Адміністрацыйны цэнтар Вяземскага раёну. Насельніцтва на 2009 год — 54 874 чал. Знаходзіцца за 165 км на ўсход ад Смаленску; чыгуначны вузел з кірункамі на Бранск, Смаленск, Маскву, Таржок. Катайконімы(be): вязьмі́ч, вязьмі́чка, вязьмічы́.

## Гісторыя
* 1239: першы ўспамін пра Вязьму ў зьвязку з выхадам са Смаленскага княства і ўтварэньнем удзельнага Вяземскага княства.
* XIII—XIV стст.: важны гандлёвы і стратэгічны цэнтар у Волга-Днепра-Оцкім міжрэччы.
* кан. XIV ст.: на Вязьму пашырыўся ўплыў Смаленскага княства.
* 1403: у складзе Вялікага Княства Літоўскага; захавала статус цэнтру ўдзельнага княства, аднак у вайсковых адносінах падпарадкоўвалася Смаленску.
* 1406, 1408, 1445: няўдалыя напады на места маскоўскіх войскаў.
* 1492/93: маскоўскія войскі захапілі Вязьму.
* 1611—1613, 1617 і 1634: места займалі войскі Рэчы Паспалітай.
* 1-я пал. ХVІІ ст.: засталася ў складзе Маскоўскай дзяржавы.
* 1632: на загад маскоўскага цара Міхаіла Фёдаравіча ў Вязьме збудавалі ўмацаваны Вялікі ніжні горад.
* 21 кастрычніка 1654 — 10 лютага 1655: часовая рэзыдэнцыя маскоўскага цара.
* 1708: цэнтар павету Смаленскай губэрні.
* 22 кастрычніка 1812: у расейска-францускую вайну каля Вязьмы армія Напалеона атрымала паразу ад расейцаў.
* сяр. ХІХ ст.: буйны гандлёвы цэнтар.
* 7 кастрычніка 1941 — 12 сакавіка 1943: знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

## Насельніцтва

* XIX стагодзьдзе: 1860 год — 10 381 чал.; 1897 год — 15,7 тыс. чал.
* XX стагодзьдзе: 1926 год — 20,8 тыс. чал.; 1959 год — 34,1 тыс. чал.; 1970 год — 44 тыс. чал.; 1992 год — 59,9 тыс. чал.
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 54 874 чал.

## Эканоміка
У Вязьме працуюць заводы — машынабудаўнічы, гарбарны, графітавых вырабаў, а таксама льнокамбінат, касмэтычны цэх «Лавісаль», плястык-цэнтар, горна-ўзбагачальны камбінат.

## Славутасьці
У месьце дзейнічае Вяземскі гістарычна-краязнаўчы музэй.

* Багародзіцкая царква
* Іаана-Прадцечанскі манастыр (XVII ст.)
* Спаская вежа Вяземскай крэпасьці (XVII ст.)
* Царква Сьв. Тройцы (XVII ст.)
* Царква Сьв. Спаса (1783)
* Увядзенская царква

## Галерэя

Neitsyt Marian esittelyn kirkko Vjazmassa.jpg|Увядзенская царква
Johannes Kastajan luostari Vjazmassa.jpg|Іаана-Прадцечанскі манастыр
Pyhän Kolminaisuuden kirkko.jpg|Царква Сьв. Тройцы
Kristuksen syntymän kirkko.jpg|Багародзіцкая царква


## Асобы
* Анатоль Папанаў (1922—1987) — савецкі актор
* Мікалай Плотнікаў (1897—1979) — савецкі актор, рэжысэр, пэдагог
* Аляксандар Ружанцоў (1893—1966) — беларускі вайсковы дзяяч, пісьменьнік, бібліёграф
* Юры Янаў (1931—1966) — савецкі лётнік

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Wiaźma //  S. 273—274

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт места Вязьма


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIII стагодзьдзі
Сусьветны бег гармоніі

«**Сусьветны бег гармоніі**» () — самая працяглая ў сьвеце эстафэта, у якой перадаецца паходня як сымбаль імкненьня чалавецтва да больш гарманічнага і шчасьлівага жыцьця.

## Гісторыя
Ініцыятарам «Сусьветнага бегу гармоніі» ёсьць Шры Чынмой. Першы прабег адбыўся ў 1987 годзе. Цяпер амаль штогоду праходзіць у Эўропе, Азіі, Афрыцы, Аўстраліі і Амэрыцы. Па ўмовах эстафеты да яе можна далучыцца ў любым месцы маршруту.

Традыцыйна агульны старт прабегу даецца ад штаб-кватэры ААН у Нью-Ёрку.

«Сусьветны бег гармоніі» ў розныя часы падтрымалі маці Тэрэза, Ян Павал II, прынцэса Дыяна, Нэльсан Мандэла, Міхаіл Гарбачоў, каралева Вялікабрытаніі Лізавета II, Пол Макартні, Барыс Грабеншчыкоў, Далай-лама і многія іншыя.

## 2008
У 2008 годзе Паходня сяброўства пабывала на Паўночным полюсе.

## 2010
У 2010 годзе эстафэта пачалася цырымоніяй ля вулькану Пакая непадалёк ад гораду Гватэмала, дзе была запаленая паходня эстафэты.

Эўрапейская частка прабегу пачалася 26 лютага ў Дубліне. У Беларусь, дзе мерапрыемства праходзіць пад назвай «Бег сяброўства», удзельнікі эстафэты прыбылі 16 верасьня зь Летувы. 22 верасьня адсюль яны накіруюцца на тэрыторыю Расеі, дзе эстафэта скончыцца 27 верасьня па прыбыцьці ў Маскву эўрапейскае і азіяцкае часткі прабегу.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Бег
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1987 годзе
Аквэдук

**Аквэду́к** (ад  — «вада» і  — «весьці») — вадавод (канал, труба) для падачы вады да населеных пунктаў, арашальных і гідраэнэргетычных сыстэмаў з разьмешчаных вышэй ад іх крыніцаў.

Аквэдукам у больш вузкім значэньні называюць частку вадавода ў выглядзе моста над ярам, ракой, дарогай. Дастатковыя па шырыні аквэдукі маглі таксама выкарыстоўвацца суднамі (водны мост). Аквэдук па сваёй структуры аналягічны віядуку, з тым адрозьненьнем, што яго выкарыстоўваюць для пераносу вады замест арганізацыі дарогі або чыгункі.

## Глядзіце таксама
* Мост
* Шляхаправод
* Эстакада
* Віядук
* Водны мост

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Транспартныя шляхі

Катэгорыя:Транспартныя збудаваньні‎
Эстакада

**Эстакада** () — інжынэрнае збудаваньне ў форме моста з мноствам калёнаў, прызначанае для забесьпячэньня руху транспарту і пешаходаў вышэй за ўзровень зямлі ў мэтах павелічэньня прапускной здольнасьці, забесьпячэньня бясьпекі, эканоміі плошчы.

Найчасьцей эстакады зьяўляюцца часткамі іншых збудаваньняў.

## Глядзіце таксама

* Мост
* Шляхаправод
* Віядук
* Акведук
* Водны мост

Катэгорыя:Дарожныя збудаваньні
Катэгорыя:Тыпы вуліц
Катэгорыя:Масты
Катэгорыя:Эстакады
Гёльчтальбруке

**Гёльчтальбруке** () — самы вялікі ў сьвеце цагляны віядук. Знаходзіцца на ўсходзе Нямеччыны, у фэдэральнай зямлі Саксонія. Гэты чыгуначны мост быў пабудаваны паміж 1846 і 1851 гг. Пры яго будаўніцтве была выкарыстана больш за 26 мільёнаў цаглінаў.

Вышыня мосту 78 мэтраў, даўжыня — 574 мэтры, шырыня ў аснове — 23 мэтры. Мост чатырохпавярховы, мае 29 пралётаў.

У цяперашні час мост зьяўляецца часткай хуткаснай магістралі Дрэздэн—Нюрнбэрг.

Мост праходзіць па даліне ракі Гёльч паміж гарадамі Міляў і Нэчкаў, за 4 км на захад ад гораду Райхэнбах-ім-Фогтлянд (Саксонія), недалёка ад мяжы паміж фэдэральнымі землямі Турынгія і Саксонія, каля гораду Грайцу.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Цагляныя масты
Катэгорыя:Аркавыя масты
Катэгорыя:Чыгуначныя масты Нямеччыны
Катэгорыя:Каменныя масты Нямеччыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1851 годзе
Катэгорыя:Збудаваньні Саксоніі
Катэгорыя:Фогтлянд
Катэгорыя:Віядукі Нямеччыны
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Віядук

**Віядук** (ад  — *шлях* і  — *вяду*) — інжынэрнае збудаваньне ў форме моста, якое злучае месцы з аднолькавай вышынёй. У адрозьненьне ад моста, узровень дарогі на віядуку не зьмяняецца. Звычайна віядукі праходзяць праз цясьніны або рэкі для транспарту, які патрабуе роўную паверхню (чыгунка або аўтамабільны транспарт).

Тэрмін «віядук» узьнік ад старажытнарымскіх мастоў, якія прадстаўлялі сабой аркавыя канструкцыі. Калі віядук быў высокі, гэта канструкцыя складалася зь некалькіх ярусаў.

## Самыя вядомыя віядукі

* Віядук Міё
* Гёльчтальбруке

## Глядзіце таксама
* Мост
* Шляхаправод
* Эстакада
* Акведук
* Водны мост

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Масты паводле канструкцыі
Фабіян Шантыр

**Фабія́н Гіля́равіч Шантыр** (пс. *Н.Светлов; А.Хмара; крыптанімы: Ф. Ш.; Ф.Ш-р; Фабіян Шан-р; Ш. Ф.;* (, Слуцак — 29 траўня 1920, Навазыбкаў) — беларускі публіцыст, празаік, паэт, перакладчык, грамадзкі і дзяржаўны дзяяч.

## Жыцьцяпіс
За ўдзел у рэвалюцыйных падзеях зьняволены ў Слуцкай турме ў 1905—1907 гадох. У 1909 жыў у Слуцку; з 1910 у Капылі. Працаваў мулярам, адвакатам, настаўнікам.

Пачаў друкавацца ў газэце «Наша ніва», дзе ў 1909—1912 зьмяшчаў празаічныя абразкі-імпрэсіі; там жа апублікаваў некалькі паэтычных твораў. У 1914 мабілізаваны ў расейскае войска, служыў наглядчыкам палявога шпіталю ў Бабруйску. У 1916—1917 удзельнічаў у рабоце клюбу «Беларуская хатка», куды прыяжджаў з Бабруйску. Пазнаёміўся тамака з Зоськай Верас, зь якой пасьля ажаніўся. У 1919 мелі сына Антона.

У 1917 стаў адным зь лідэраў левага крыла Беларускай сацыялістычнай грамады. На Зьезьдзе беларускіх нацыянальных арганізацыяў (Менск, 25—27 сакавіка 1917) абраны ў БНК; у ліпені 1917 — у Цэнтральную раду беларускіх арганізацыяў і партыяў.

Удзельнічаў у 1-м Усебеларускім зьезьдзе у сьнежні 1917. Тады, кіруючы левай фракцыяй, шукаў парытэтнага хаўрусу з бальшавікамі. У 1918 супрацоўнік Слуцкага павятовага вайсковага камісарыяту, загадчык Смаленскага аддзяленьня Белнацкаму. Адзін з аўтараў зборніку «*Зажынкі*» (Масква, 1918).

Напачатку 1919 камісар па нацыянальных справах Часовага ўраду БССР. У той год арыштаваны зь іншымі чальцамі ўраду. Пасьля — супрацоўнік Менскага губэрнскага ваеннага камісарыяту і Асобай харчовай камісіі Заходняга фронту.

Удзельнічаў у выданьні газэты «Савецкая Беларусь». У лютым 1920 мабілізаваны ў Чырвоную Армію. 17 красавіка 1920 арыштаваны асобным аддзелам 16-ай арміі і 26 красавіка прыгавораны да НМП. Расстраляны 29 траўня ў горадзе Навазыбкаў.

Стаўся першаю ахвяраю бальшавіцкага тэрору як у беларускай палітыцы, так і ў беларускай літаратуры.

## Творы
Напісаў апавяданьні «Захар», «Ноч» і «Пад шум лесу».

* * Патрэбнасьць нацыянальнага жыцьця для беларусаў і самаадзначэньня народу. Слуцк, 1918;
* У час барацьбы: [Верш у прозе] // Крыніца. 1988, № 11.

## Крыніцы

## Літаратура
* ШАНТЫР Фабіян Гіляравіч // 

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Удзельнікі Першага ўсебеларускага кангрэсу
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Савецкай Расеі
Катэгорыя:Памерлі ў Навазыбкаве
Катэгорыя:Расстраляныя беларускія культурныя дзеячы
Катэгорыя:Расстраляныя беларускія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцку
Часовы рабоча-сялянскі ўрад ССРБ

**Часовы рабоча-сялянскі ўрад ССРБ** — першы беларускі савецкі ўрад.

1 студзеня 1919 быў абнародаваны Маніфэст Часовага Рабоча-Сялянскага Ўраду Савецкай Беларусі пра ўтварэньне Савецкае Сацыялістычнае Рэспублікі Беларусі, пра стварэньне мясцовых нацыянальных органаў самакіраваньня, пра фармаваньне беларускіх вайсковых адзінак. Гучалі нават прапановы аб неадкладным стварэньні беларускага ўраду, але яны былі адхіленыя з боязі «перасаліць» у такой рызыкоўнай задуме і сапсаваць усю справу. 7 студзеня Часовы рабоча-сялянскі ўрад ССРБ пераехаў у Менск.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя БССР
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Ціхвін

**Ці́хвін** () — горад у Ленінградзкай вобласьці Расеі, разьмешчаны каля ракі Ціхвінка. Адміністрацыйны цэнтар Ціхвінскага раёну. Насельніцтва 59 881 чал. (2010). Знаходзіцца за 218 (па аўтатрасе) км ад Санкт-Пецярбургу. Горад зьяўляецца дастаткова буйным прамысловым і культурным цэнтрам, транспартным вузлом.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Населеныя пункты Ленінградзкай вобласьці
Ухвала

**Ухвала** — прынятая на сойміку пастанова, якая мела дачыненьне да ўсёй шляхты дадзенага павету Вялікага Княства Літоўскага.

Ухвалы зьяўляліся крыніцай права для шляхты, асновай для дзейнасьці зборцаў падаткаў, ротмістраў. Яны мелі як інфармацыйны (паведамлялі пра выбары дэпутатаў скарбовых судзьдзяў, ротмістраў), так і пастанаўляльны характар (вызначалі парадак збору падаткаў, разьлікаў з паборцамі, залучэньня жаўнераў, правядзеньня попісаў, люстрацыяў і іншае).

## Крыніцы

Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага
Павал

Назву **Павал** маюць:
* Павал — апостал.

* Павал — мужчынскае імя
* Павал Брожак — польскі футбаліст, нападнік
* Павал Калаур — беларускі эканаміст
* Павал Стэфан Сапега — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Павал Орсаг Гвездаслаў — славацкі паэт, драматург, пісьменьнік, перакладнік, юрыст, сябра Рэвалюцыйнага народнага сходу ЧСР (1918)
* Павал Францішак Сапега — рэлігійны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Павал Касьцюкевіч — беларускі пісьменьнік, перакладчык ізраільскай і амэрыканскай літаратуры
* Павал Ян Грабоўскі — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Павал Аляксюк — беларускі палітычны дзяяч
* Павал Пруднікаў — беларускі пісьменьнік
* Павал Караль Сангушка — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Павал Урбан — беларускі гісторык, актыўны дзяяч
Валеры Шаблюк

**Валеры Ўладзімеравіч Шаблюк** (3 жніўня 1953, Узда — 2 траўня 1997) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1991).

## Біяграфія
У 1975 годзе скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, пасьля чаго выкладаў гісторыю ў вучэльні і школе ў Менску. З 1980 году — навуковы супрацоўнік Інстытуту гісторыі Акадэміі навук Беларусі.

Дасьледаваньні прысьвечаны сярэднявечным паселішчам і мястэчкам, што зьявілася новым кірункам у археалёгіі Беларусі. У 1991 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю на тэму: «Сельскія паселішчы Верхняга Панямоньня XIV—XVIII стст.», якая ў 1996 годзе была апублікавана як манаграфія выдавецтвам «Беларуская навука». У 1995 годзе ў выдавецтве «Полымя» выйшла ў сьвет ягоная кніга «Двор у Туганавічах», прысьвечаная дасьледаваньню месца вялікага каханьня Адама Міцкевіча і яго музы — Марылі Верашчакі. На Койданаўшчыне дасьледваў археалягічныя помнікі ў вёсках Вялікія Навасёлкі, Клыпаўшчына, Машчонае, Павусьсе.

Аўтар шматлікіх публікацыяў па гісторыі і археалёгіі Беларусі. Аўтар каля сотні артыкулаў у Энцыкляпэдыі гісторыі Беларусі.

Зьяўляўся старшынём першачаснай арганізацыі Беларускага свабоднага прафсаюзу пэдагогаў Інстытуту гісторыі Акадэміі навук Рэспублікі Беларусь.

У 1994 годзе — генэральны сакратар Беларускай хрысьціянска-дэмакратычнай партыі. У 1995 годзе — кандыдат у дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь па Ўсходняй выбарчай акрузе №246 г. Менску.

## Сьмерць
Трагічна загінуў 2 траўня 1997 году пад коламі службовай машыны генэральнага пракурора. У сям’і Валерыя засталіся дзьве дачкі — Вераніка і Анастасія.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўзьдзе
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Алапаеўск

**Алапаеўск** () — горад (з 1781) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Алапаеўскага раёна Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 43,3 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1639 годзе.

Разьмешчаны на ўсходнім схіле Сярэдняга Ўрала, на рацэ Нейва (басэйн Обі), пры ўпадзеньні ў яе ракі Алапаіха, у цэнтры Сьвярдлоўскай вобласьці, за 180 км на паўднёвы ўсход ад Екацерынбурга, за 1847 км ад Масквы.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Араміль

**Араміль** () — горад (з 1966) у Расеі, у Сысерцкім раёне Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 15,1 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1675 годзе.

Разьмешчаны на ўсходнім схіле Сярэдняга Ўрала, ў месцы ўпадзеньня ў раку Ісець рэкі Арамілкі (басэйн Обі), за 5 км ад чыгуначнай станцыі Араміль (на лініі Екацерынбург — Курган), за 15 км на паўночны ўсход ад Екацерынбурга.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Арцёмаўскі

**Арцёмаўскі** () — горад (з 1938) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Арцёмаўскага раёну Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 33,7 тыс. чал. (2007), плошча 47 км². Заснаваны ў 1864 годзе.

Разьмешчаны на ўсходнім схіле Сярэдняга Ўрала, на рацэ Баброўка. У горадзе разьвітыя вугальная прамысловасьць, электраэнэргетыка, машынабудаваньне, лесахімія.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Багдановіч

**Багдано́віч** () — горад у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Багдановіцкага раёну Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 29,8 тыс. чал. (2023). Горад разьмешчаны на рацэ Кунара (правы прыток Пышмы), за 99 км на ўсход ад Екацерынбургу.

## Гісторыя
Заснаваны ў 1885 годзе як станцыя другой клясы Ўральскай чыгункі. Назву атрымаў у гонар генерал-лейтэнанта Яўгена Багдановіча. Мае статус гораду з 1947 году.

## Эканоміка
Чыгуначны вузел на Екацерынбург, Цюмень, Чэлябінск, Сяроў. У горадзе дзейнічаюць завод вогнетрывалых вырабаў, шпалапрапітачны завод, мясакамбінат, малочны завод, камбікормавы завод і камбінат будаўнічых матэрыялаў.

## Асобы, зьвязаныя з горадам
* Сьцяпан Шчыпачоў — расейскі савецкі паэт, ляўрэат Сталінскіх прэмій (1949, 1951).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Верхні Тагіл

**Верхні Тагіл** () — горад (з 1966) ў Расеі, у Сьвярдлоўскай вобласьці, у складзе гарадзкой акругі «Горад Кіраваград». Насельніцтва 12,4 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1716 годзе, як пасёлак пры будаўніцтве Верхнетагільскага чыгуналіцейнага і жалезаробчага заводу.

Горад разьмешчаны на рацэ Тагіл, вышэй па цячэньні, чым Ніжні Тагіл.

Верхнетагільская ГРЭС, камбінат будаўнічых канструкціыяў.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Верхняя Пышма

**Верхняя Пышма** () — горад (з 1946) ў Расеі, у Сьвярдлоўскай вобласьці, горад-спадарожнік Екацерынбурга. Насельніцтва 57,7 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1660 годзе.

Разьмешчаны за 15 км на поўнач ад Екацерынбурга ў вусьці ракі Пышма. Валодае разьвітой прамысловасьцю, базавы горад Уральскай горана-мэталюргічнай кампаніі.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Верхняя Салда

**Верхняя Салда** () — горад (з 1938) ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Верхнесалдзінскага раёна Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 40 тыс. чал. Заснаваны ў 1778 годзе.

Разьмешчаны на рацэ Салда, за 195 км ад Екацярынбурга. Вытворчасьць вырабаў з тытана і яго сплаваў, чыгуналіцейны завод.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Верхняя Тура

**Ве́рхняя Тура** () — горад (з 1941) у Расеі, у складзе гарадзкой акругі «Горад Кушва» Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 10,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1737 годзе.

Горад разьмешчаны на рацэ Тура (басэйн Обі), за 187 км ад Екацерынбургу, за 8 км ад Кушвы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Расеі
Верхатур’е

**Верхатур’е** () — горад (з 1597 году) ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Верхатурскага раёну Сьвярдлоўскай вобласьці.

Насельніцтва 7,6 тысяч чалавек (2005). Заснаваны ў 1597 годзе. Горад разьмешчаны на левым беразе ракі Тура (прыток Табола, баэйн Обі), за 306 км на поўнач ад Екацярынбурга. Чыгуначная станцыя. Ёсьць дрэваапрацоўчая прамысловасьць і турысцкая галіна.

## Вонкавыя спасылкі
* Верхатур’е ў энцыкляпэдыі «Мой город».

Катэгорыя:Гарады Расеі
Бярозаўскі (Сьвярдлоўская вобласьць)

**Бярозаўскі** () — горад (з 1938) у Расеі, у Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 47,0 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1752 годзе.

Горад разьмешчаны на рацэ Бярозаўка (прыток Пышмы), за 13 км ад Екацерынбурга.

Здабыча золата. Заводы — прэцызійных сплаваў, будаўнічых канструкцыяў, жалезабэтонных вырабаў. Мэблевая, дыванова-ткацкая, швейная фабрыкі.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Ваўчанск (Сьвярдлоўская вобласьць)

**Ваўчанск** () — горад (з 1956) ў Расеі, гарадзкога падпарадкавання гораду Карпінск Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 10,6 тыс. чал. (2005).

Горад разьмешчаны на рацэ Ваўчанка (басэйн Обі) за 452 км ад Екацерынбургу.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Дзягцярск

**Дзягцярск** () — горад (з 1914 году) у Расеі, у Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва на 2005 год — 15,3 тыс. чал.

Горад разьмешчаны на рацэ Вязаўцы. Здабыча і ўзбагачэньне меднай руды.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Сьвярдлоўская вобласьць
Екацярынбург

**Екацярынбург** (з 1924 да 1991 — **Сьвярдло́ўск**) — горад у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Сьвярдлоўскае вобласьці, чацьверты паводле колькасьці насельніцтва (пасьля Масквы, Санкт-Пецярбургу й Новасібірску) горад у Расеі. Транспартна-лягістычны вузел на Трансьсібірскае магістралі, буйны прамысловы цэнтар.

## Гісторыя
Увесну 1723 году на загад імпэратара Пятра I на берагах ракі Ісець разгарнулася будаўніцтва найбуйнейшага ў Расеі мэталюргічнага заводу. Датай утварэньня гораду лічыцца 7 (18) лістапада 1723 году, калі ў цахах заводу быў зьдзейсьнены першы пробны пуск баявых молатаў. Назву горад атрымаў у гонар імпэратрыцы Кацярыны I.

Будаўніцтва гораду ажыцьцяўлялася паводле генэральнага пляну, распрацаванага выхаванцам артылерыйскай акадэміі Тацішчавым і ваенным інжынэрам дэ Геніным. Першы генэральны плян тагачаснага заводу-крэпасьці сьведчыць аб тым, што забудова гораду на Ісеці ажыцьцяўлялася ў традыцыі найвыдатныйшых фартыфікацыйных пабудоваў Нямеччыны, Нідэрляндаў і Францыі. Эўрапейскі характар гораду ўвасобіўся ня толькі ў яго назьве (ням. «бург» у перакладзе на бел. «горад»), але і ў пляніроўцы.

## Транспарт
* Екацярынбурскі трамвай
* Екацярынбурскі мэтрапалітэн

## Ураджэнцы
* Аляксей Хвасьценка — расейскі паэт і музыка
* Уладзімер Мулявін — беларускі музыка, кампазытар, заснавальнік і мастацкі кіраўнік беларускага вакальна-інструмэнтальнага ансамбля «Песьняры»
** Ігар Алтушкин — прадпрымальнік, заснавальнік і старшыня савета дырэктараў «рускай меднай кампаніі». Мецэнат і грамадскі дзеяч

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Зарэчны (Сьвярдлоўская вобласьць)

**Зарэчны** () — горад (з 1992) ў Расеі, у Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 27,6 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1957 годзе.

Горад разьмешчаны на рацэ Пышма за 50 км ад Екацерынбурга. Белаярская АЭС, інстытут рэактарных матэрыялаў.

## Крыніца

Катэгорыя:Гарады Расеі
Іўдзель

**Іўдзель** () — горад (з 1943) у Расеі, у Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 17,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1831 годзе.

Горад разьмешчаны на рацэ Іўдзель за 535 км ад Екацярынбургу. Дрэваапрацоўчы камбінат, прадпрыемства па эксплуатацыі магістральных газаправодаў, упраўленьне лесанарыхтоўчых апэрацыяў, лясгас.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Сьвярдлоўскай вобласьці
Ірбіт

**Ірбіт** () — горад (з 1775) ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Ірбіцкага раёна Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 42,5 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1631 годзе.

Горад разьмешчаны на рацэ Ніцца. Машынабудаванне, фармацэўтычная і харчовая прамысловасьць.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Камышлоў

**Камышлоў** () — горад (з 1781) ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Камышлоўскага раёну Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 28,6 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1668 годзе.

Горад разьмешчаны на сутоках рэк Пышмы і Камышлоўкі.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Карпінск

**Карпінск** () — горад (з 1941) ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Камышлоўскага раёна Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 30,4 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1769 годзе.

Горад разьмешчаны на рацэ Тур’я (басэйна Обі) за 436 км ад Екацерынбургу.

Завод горнага абсталяваньня, машынабудаўнічы завод, электрамашынабудаўнічы завод, фабрыка прадзіва, лясгас, хлебакамбінат, мясакамбінат.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Качканар

**Качканар** () — горад (з 1968) ў Расеі, у Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 44,1 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1957 годзе.

Горад разьмешчаны ў міжрэччы рэк Іс і Выі (басэйн Обі) за 205 км ад Екацерынбурга. Горна-узбагачальны камбінат, завод жалезабэтонных вырабаў, завод па рамонту горнага абсталяваньня.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Кіраўград

**Кіраўград** () — горад (з 1932) ў Расеі, у Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 22,7 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1661 годзе.

Вытворчасьць полімэталаў, цьвердых сплаваў.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Краснатур’інск

**Краснатур'інск** () — горад (з 1944) ў Расеі, у Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 61,3 тыс. чал. (2009). Заснаваны ў 1758 годзе.

Горад разьмешчаны на рацэ Тур'я (басэйн Обі) за 426 км ад Екацерынбургу. Багаслоўскі алюміневы завод.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Краснаўральск

**Краснаўральск** () — горад (з 1932) ў Расеі, у Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 28,1 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1925 годзе.

Горад разьмешчаны на рацэ Кушайка (басэйн Обі) за 224 км ад Екацерынбургу. 

Катэгорыя:Гарады Расеі
Асбест

**Асбест** () — горад (з 1933) у Расеі, у Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 73,8 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1889 годзе.

Горад разьмешчаны на ўсходняй ускраіне Сярэдняга Ўрала, на рацэ Вялікі Рэфт, за 86 км на паўночны ўсход ад Екацерынбурга. Найбуйнейшыя прадпрыемствы: ААТ «Ураласбест» (дабыча асбеста кар’ерным спосабам); ААТ «УралАТИ» (вытворчасьць асбэстатэхнічных вырабаў); ААТ «Заречный» (вытворчасьць будаўнічага каменя і хрустальных вырабаў).

Катэгорыя:Гарады Расеі
Краснаўфімск

**Краснаўфімск** () — горад (з 1781) ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Краснаўфімскага раёна Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 40,9 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1736 годзе.

Горад разьмешчаны на рацэ Ўфа (прыток Камы) за 224 км ад Екацерынбургу. 

Катэгорыя:Гарады Расеі
Кушва

**Кушва** — горад (з 1925) у Расеі, у Сьвярдлоўскай вобласьці.

Насельніцтва 34,3 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1735 годзе. Горад разьмешчаны на рацэ Кушва за 186 км ад Екацярынбургу. У склад гарадзкой акругі Кушва ўваходзіць таксама горад Верхняя Тура.

Асноўныя адгалінаваньні прамысловасьці:

* Здабыча і ўзбагачэньне жалезнае руды (Гораблагадацкае рудаўпраўленьне) 
* Чорная мэталюргія (Кушвінскі завод пракатных валкоў) 
* Машынабудаваньне і дрэваапрацоўчая прамысловасьць (заводы — пракатных валкоў, электрамэханічны, чыгуначнага абсталяваньня, дрэваапрацоўчых станкоў, керамзітавага жвіру, завод па рамонце транспартнага абсталяваньня).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Дзевіна (вёска, Беларусь)

**Дзе́віна** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 23 км на поўнач ад Воршы. Усходняй сваёй мяжой выходзіць да рэспубліканскай аўтамабільнай дарогі Віцебск — Ворша (). Месьціцца на беразе аднайменнага возера. Дзевіна ўваходзіць у Высокаўскі сельсавет.

## Гісторыя
У 1670 годзе згадваецца як вёска Дзівін у Аршанскім павеце ВКЛ.

10 кастрычніка 2013 году Клюкаўскі сельсавет ліквідаваны, вёска перададзеная ў склад Высокаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 89 чалавек
* 1999 год — 136 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Высокаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Дзевіна (неадназначнасьць)

Назву **Дзе́віна** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Дзевіна — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці

### [[Баўгарыя]]
* Дзевіна — вёска в Тырговиштской области;

### [[Расея]]
* Дзевіна — вёска ў Медынскім раёне Калускай вобласьці;
* Дзевіна — населены пункт аднайменнага разьезду ў Тагучынскім раёне Новасыбірскай вобласьці;
* Дзевіна — вёска ў Смаленскай вобласьці.

## Азёры
### [[Беларусь]]
* Дзевіна — возера ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці
Цябе я апяваю (кніга)

**«Цябе я апяваю: ліст маім дочкам»** () — зборнік дзіцячых апавяданьняў прэзыдэнта Злучаных Штатаў Амэрыкі Барака Абамы з ілюстрацыямі Лорэна Лонга. Кніга характаразавалася сваім выдаўцом як «даніна трынаццаці рэвалюцыйным амэрыканцам і ідэалам, якія сфармавалі нашу нацыю». Усе адлічэньні ад продажу кнігі, якія належаць аўтару, будуць скіраваныя ў Фонд дапамогі дзецям загінулых і параненых амэрыканскіх вайскоўцаў. 

Першы наклад 40-старонкавага выданьня складзе 500 тысяч асобнікаў. «Цябе я апяваю», па папярэднім заказам, меней чым за два дні трапіла ў топ-25 продажаў сайтаў Amazon.com і Barnes & Noble.com.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кнігі 2010 году
Катэгорыя:Кнігі Барака Абамы
Каменск-Уральскі

**Каменск-Уральскі** () — горад (з 1935) у Расеі, у Сьвярдлоўскай вобласьці. Насельніцтва 182,5 тыс. чал. (2005). Заснаваны ў 1701 годзе.

Горад разьмешчаны на сутоках рэкаў Каменка і Ісець за 100 кілямэтраў на паўднёвы ўсход ад Екацерынбургу. Каляровая і чорная мэталюргія, машынабудаваньне і іншае.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Інфармацыйны партал гораду Каменск-Уральскі

Катэгорыя:Гарады Расеі
Эстэглал Тэгеран

«**Эстэглал**» — іранскі футбольны клюб, які месьціцца ў Тэгеране. Каманда ўдзельнічае ў чэмпіянаце Ірану па футболе. 10-разовы чэмпіён Ірану, 8-разовы ўладальнік Кубка Ірану. «Эстэглал» мае больш за ўсё прыхільнікаў у Іране і лічыцца самай папулярнай камандай у Іране.

## Вядомыя гульцы
* Тарлан Ахмэдаў
* Саша Іліч

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка клюбу

Катэгорыя:Тэгеран
Крыўлянскі сельсавет

**Крыўля́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жабінкаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Крыўляны.

## Гісторыя
8 жніўня 1959 году да Камянецкага раёну далучаны Крыўлянскі сельсавет скасаванага Жабінкаўскага раёну.

11 траўня 2012 году ў склад сельсавету перададзеныя вёскі Агароднікі, Барзьдзілы, Вандалін, Вежкі, Малыя Якаўчыцы, Мацясы, Стаўпы, Сьвішчы, якія ўваходзілі ў склад ліквідаванага Якаўчыцкага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 7


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Жабінкаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Лісоўскія (вёска)

**Лісо́ўскія** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 22 км на паўночны ўсход ад Воршы і за 4 км на ўсход ад міжнароднай аўтамагістралі Санкт-Пецярбург — Адэса (у межах Беларусі — магістраль ). Лісоўскія ўваходзяць у Арэхаўскі сельсавет.

## Гісторыя
10 кастрычніка 2013 году Клюкаўскі сельсавет ліквідаваны, вёска перададзеная ў склад Арэхаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 9 чалавек
* 1999 год — 19 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Рамальдава

**Рама́льдава** — вёска ў Беларусі, каля Арэхаўскага возера. Уваходзіць у склад Арэхаўскага сельсавету Аршанскага раёну Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 23 км на паўночны ўсход ад Воршы. Празь вёску праходзіць аўтамабільная дарога Лёзна — Арэхаўск ().

## Назва

Ромвальд, Ромвальт або Ромальд (Romuald, Romualt, Romald) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова рум- (ром-) (імёны ліцьвінаў Румель, Румш, Румбольд; германскія імёны Rummel, Rumsch, Rumbold) паходзіць ад гоцкага *hrôms, германскага hruom 'слава, славутасьць', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рынгвальд; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Ringolt) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'. Такім парадкам, імя Рамвольт азначае «слаўны ўладаю». Больш пашыраная ў славянскіх мовах форма адпаведнага германскага імя — Рамуальд.

## Гісторыя
10 кастрычніка 2013 году Клюкаўскі сельсавет ліквідавалі, вёску перадалі ў склад Арэхаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 86 чалавек
* 2010 год — 42 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Уладзімер Цалко

**Уладзі́мер Рыго́равіч Цалко́** ( ў 1952 годзе, в. Скалодзіна Мазырскага раёну, Гомельская вобласьць БССР) — беларускі дзяржаўны дзяяч, міністар прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Рэспублікі Беларусь (2009—2014).

## Біяграфія

Уладзімер Цалко нарадзіўся ў 1952 годзе ў вёсцы Скалодзіна Мазырскага раёну Гомельскай вобласьці.

У 1972 годзе скончыў Мазырскі палітэхнікум.

1974—1975 — майстар заводу «Мазыркабель».

1975—1986 — на розных пасадах у сыстэме «Мазырсельбуду».

У 1981 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава.

1986—1989 — кіраўнік Мазырскага райвыканкаму.

1993—2000 — намесьнік старшыні Гомельскага аблвыканкаму.

2000—2007 — старшыня Камітэту па праблемах наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС (Дзяржкамчарнобыль).

2007—2009 — намесьнік міністра па надзвычайных сытуацыях.

26 чэрвеня 2009 году прызначаны міністрам прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Беларусі. Адстаўлены 27 сьнежня 2014.

Узнагароджаны ордэнам Пашаны і мэдалём «За працоўныя заслугі».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на праекце «Хто ёсьць хто ў Рэспубліцы Беларусь»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазырскім раёне
Катэгорыя:Міністры прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Рэспублікі Беларусь
Старына (Аршанскі раён)

**Старына́** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 25 км на паўночны ўсход ад Воршы. Празь вёску праходзіць рэспубліканская аўтадарога Лёзна — Арэхаўск (), а таксама каля яе бярэ пачатак рака Узьменка. Старына ўваходзіць у Арэхаўскі сельсавет. 

## Гісторыя
10 кастрычніка 2013 году Клюкаўскі сельсавет ліквідаваны, вёска перададзеная ў склад Арэхаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 4 чалавекі
* 1999 год — 9 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Тацьцяна Баўкалава

**Тацьцяна Леанідаўна Баўкалава** (нар. 3 сьнежня 1959, Масты) — беларуская акторка, артыстка тэатру і кіно.

Скончыла ў 1980 Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут.

Працуе ў Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры ім. М.Горкага

Выконвае галоўныяі эпізадычныя ролі.

## Ролі

### Тэатар
* «Сунічная паляна» (Інгмар Бэргман) — *Ева*
* «Сьняданак на траве» (Алена Папова) — *Люся*
* «Амфітрыён» (па матывам Плаўта, Мальера і інш.)- *Ноч*
* «Тэрмінова патрабуецца… самазабойца» (Мікалай Эрдман) — *Клеапатра*
* «Дзева і Сьмерць» (Кшыштаф Занусі)

### Кіно
* 2003 — Дунечка
* 2003 — Бальная сукенка (Беларусь)
* 1998 — Кантракт са сьмерцю (Беларусь)
* 1997 — Зібіць ліцэдзея (Расея)
* 1995 — Пэйзаж з трыма купальшчыцамі (Беларусь)
* 1985 — Куды ідзеш, салдат?

## Крыніцы

* Кіна-тэатр.ру

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1959 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мастах
Катэгорыя:Беларускія акторкі
Сафіёўка

**Сафіёўка** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 25 км на поўнач ад Воршы. Заходняй сваёй мяжой выходзіць да рэспубліканскай аўтамабільнай дарогі Віцебск — Ворша (). Сафіёўка ўваходзіць у Высокаўскі сельсавет.

## Гісторыя
10 кастрычніка 2013 году Клюкаўскі сельсавет ліквідаваны, вёска перададзеная ў склад Высокаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 83 чалавекі
* 1999 год — 141 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Высокаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну