open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бялградзкі ўнівэрсытэт

**Бялгра́дзкі ўнівэрсытэ́т** () — найстарэйшы і найбуйнейшы з унівэрсытэтаў у Сэрбіі. Бярэ вытокі ад Вялікай школы, заснаванай у 1808 сэрбскім асьветнікам Дасітэм Абрадавічам. Праз трыццаць гадоў у горадзе Крагуевац быў заснаваны ліцэй, які быў пераведзены ў Бялград у 1841 годзе. У ліцэі было аддзяленьне філязофіі і адчынілася юрыдычнае аддзяленьне. Напачатку 1905 году кароль Пётар I Карагеоргіевіч падпісаў Акт аб Унівэрсытэтах. Бялградзкі ўнівэрсытэт быў асноўнай установай адукацыі ў Каралеўстве Югаславія. У 1941 годзе падчас акупацыі краіны Нямецкімі войскамі ўнівэрсытэт быў зачынены. Пасьля вызваленьня ў 1945 годзе камуністычны ўрад зноў адчыніў Бялградзкі ўнівэрсытэт. Напачатку 1960-х у Бялградзкім унівэрсытэце навучалася каля  студэнтаў. У 2009/2010 навучальным годзе тут навучалася  студэнтаў. Пры ўнівэрсытэце працуе бібліятэка імя Сьвятазара Маркавіча. Афіцыйна дзень народзінаў унівэрсытэта адзначаецца 13 верасьня. Рэктар унівэрсытэту ад 2012 году Уладзімер Бумбашыравіч.

## Факультэты
Факультэты Бялградзкага ўнівэрсытэту разьдзяляюцца на чатыры групы. Да факультэтаў сацыяльных і гуманітарных навук адносяцца эканамічны, юрыдычны, факультэт праваслаўнага багаслоўя, пэдагагічны, факультэт вывучэньня бясьпекі, факультэт спэцыяльнага навучаньня і рэабілітацыі, факультэт паліталёгіі, спорту і фізычнага выхаваньня, факультэты філязофіі ды філялёгіі. Да факультэтаў мэдычных навук адносяцца школа мэдыцыны, стаматалягічны факультэт, факультэт вэтэрынарнай мэдыцыны ды фармацэўтычны факультэт. Да факультэтаў прыродазнаўчых навук і матэматыкі адносяцца біялягічны, гэаграфічны, матэматычны, факультэт фізычнай хіміі, фізычны факультэт ды хімічны факультэт. Да факультэтаў тэхналёгій і інжынэрных навук адносяцца архітэктурны, будаўнічы факультэт, школа электратэхнікі, мэханіка-тэхнічны факультэт, сельскагаспадарчы, горназдабыўчы і гэалягічны факультэт, факультэт транспарту і дарожнага руху, тэхнічны факультэт у горадзе Бор, факультэт тэхналёгіі і мэталюргіі, факультэт кіраваньня ды факультэт лясной гаспадаркі.

## Вядомыя выкладчыкі
* Мілуцін Міланкавіч
* Аляксандар Пагодзін
* Уладзімер Чоравіч
* Георгі Тасіч ()

## Вядомыя навучэнцы
* Мілуцін Міланкавіч, сэрбскі інжынэр-будаўнік, кліматоляг, геафізык і астраном
* Міларад Павіч, сэрбскі празаік, паэт, гісторык літаратуры, перакладчык
* Ваіслаў Каштуніца, прэзыдэнт Югаславіі ў 2000—2003
* Мірка Цьветкавіч, сэрбскі дзяржаўны дзеяч, старшыня Ўраду Сэрбіі

## Галерэя

Poljoprivredni fakultet 4.JPG|Сельскагаспадарчы факультэт
Univerzitet u Beogradu, Filozofski fakultet.jpg|Філязофскі факультэт
PolSciCUFB.JPG|Факультэт паліталёгіі
FVM UUB.JPG|Факультэт вэтэрынарнай мэдыцыны
Univerzitetska biblioteka, Beograd 01.jpg|Бібліятэка імя Сьвятазара Маркавіча
Botanička bašta Jevremovac, Beograd - staklena bašta i upravna zgrada 02.jpg|Аранжарэя ў Батанічным садзе ўнівэрсытэту


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Бялградзкі ўнівэрсытэт у Facebook
Парлямэнт Сэрбіі

**Парля́мэнт Сэ́рбіі** (, даслоўна «народны сход») — найвышэйшы заканадаўчы і канстытуцыйны орган у Сэрбіі. Ён аднапалатны, складаецца з 250 дэпутатаў (), якія па канстытуцыі абіраюцца вольным і таемным галасаваньнем на 4 гады. Цяпер (ад 23 красавіка 2014 году) Народную Скупшчыну ўзначальвае Мая Гойкавіч (), якая зьяўляецца чальцом Сэрбскае прагрэсіўнае партыі. Першая Народная Скупшчына Сэрбіі ў сучасны пэрыяд (як цалкам незалежнай дзяржавы) была абраная ў 2007 годзе, пасьля афіцыйнай ліквідацыі саюзнае дзяржавы Сэрбія і Чарнагорыя. Зьбіраецца ў Доме Народнай Скупшчыны Сэрбіі ў Бялградзе.

## Паўнамоцтвы
Паводле канстытуцыі, Народны сход Сэрбіі мае наступныя паўнамоцтвы:
* прымае й можа зьмяніць Канстытуцыю Сэрбіі
* надае згоду на прыняцьцё новага Статуту аўтаномнага рэгіёну (Ваяводзіны, Косава й Мэтохіі)
* абвяшчае пра рэфэрэндум
* ратыфікуе міжнародныя дамовы (калі абавязак ратыфікацыі перадугледжаны заканадаўствам)
* зацьвярджае дзяржаўны каштарыс
* прызначае судзьдзяў Вярхоўнага касацыйнага суду й Канстытуцыйнага суду Сэрбіі, пракурораў, старшыняў судоў, судзьдзяў
* вырашае пытаньні вайны й міру
* можа ўвесьці ваеннае становішча
* зацьвярджае вайсковую стратэгію
* зацьвярджае пляны разьвіцьця гаспадаркі
* абірае (прызначае) чальцоў Ураду і кіруе ягонаю працай
* вырашае пытаньні амністыі
* назірае за працаю сэрбскіх спэцслужбаў
* прызначае кіраўніка Нацыянальнага банку Сэрбіі
* прызначае шэраг іншых службовых асобаў і выконвае іншыя абавязкі, перадугледжаныя заканадаўствам.
Усе рашэньні Народнае Скупшчыны, апроч пытаньняў зьмены Канстытуцыі, прымаюцца простаю большасьцю галасоў. Для ўнясеньня зьменаў да сэрбскай канстытуцыі патрэбная згода дзьвюх трэціх ад усіх чальцоў парлямэнту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Сэрбія
Катэгорыя:Сэрбская палітыка
Мірка Цьветкавіч

**Мірка Цьветкавіч** () (нарадзіўся 1950 в Заечаре) — сэрбскі дзяржаўны дзеяч, эканаміст, кандыдат эканамічных навук. Старшыня Ўраду Сэрбіі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 16 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1950 годзе
Катэгорыя:Прэм'ер-міністры Сэрбіі
Катэгорыя:Выпускнікі Бялградзкага ўнівэрсытэту
Відзэмэ

**Ві́дзэмэ** (, , літар.: *сярэдняя зямля*), таксама вядомы як Лівонія — гістарычны і культурны рэгіён Латвіі. Разьмяшчаецца ў паўночна-цэнтральнай частцы краіны на поўнач ад Даўгавы. Галоўны горад — Рыга.
Віёла

**Віёла**, поўнае імя — **Паўлу Сэржыю Роса** (;  1 студзеня 1969 году) — бразыльскі футбаліст, нападнік. Гулец зборнай Бразыліі. Чэмпіён сьвету 1994 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

Катэгорыя:Бразыльскія футбалісты
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па футболе
Візір

**Вэзір** або **візір** — тытул міністраў і вышэйшых саноўнікаў у шматлікіх мусульманскіх дзяржавах, глава ўсёй адміністрацыі, як ваеннай, так і грамадзянскай. У Хазарскім каганаце званьне вэзіра (вазір) насіў камандуючы харэзмійскай гвардыяй Ал-ларысія. У Асманскай імпэрыі вялікі, або вярхоўны, Вэзір (вэзір-і азам, садр-азам) узначальваў урад (Порту); апублікоўваў указы султана (ірадзе), выдаваў ад імя султана ўказы (фэрманы), падпісваў мірныя дамовы; зь ліквідацыяй султанату ў Турцыі (1922) гэтая пасада скасаваная.

Слова «візір» паходзіць ад арабскага значэння «ношчык цяжараў».

Катэгорыя:Кіраўнікі
Катэгорыя:Званьні
Катэгорыя:Тытулы
Вікінг-мэтал

**Ві́кінг-мэ́тал** — разнавіднасьць гэвімэталавай музыкі, якая бярэ свае карані ад выданьня студыйнага дыска *[[Blood Fire Death]]*, швэдзкага гурта Bathory. Амаль адзіная новая форма блэк-мэталу, аб пераходзе яго ў асобны кірунак можна казаць з выданьнем наступных альбомаў Bathory і зьяўленьня новых скандынаўскіх гуртоў, такіх як Enslaved, Hades Almighty, Vintersorg, Einherjer.

Назва кірунка «вікінг» паходзіць з тэкстаў песень Bathory, зьвязаных са скандынаўскай гісторыяй, а менавіта зь вікінгамі. Пазьней да вікінгмэталёвых песень далучаецца тэматыка зьвязаная з германскімі воінамі і балтыйскімі плямёнамі. Музыка кірунку характарызуецца малай скамплектаванасьцю і рытмічнай гульнёй на барабане, а таксама простымі рыфмамі, якія часта бываюць мэлянхалічнымі.

Катэгорыя:Жанры гэві-мэталу
Катэгорыя:Нарвэскія музычныя жанры
Катэгорыя:Скандынаўская міталёгія ў культуры
Тэн-код

**«Тэн-код»** (, фармальная назва ) — слоўны код для радыёабмену, які ўжываецца пераважна ў праваахоўных органах, а таксама ў іншых грамадзкіх службах ЗША. Паведамленьні з загадзя складзенага збору кадуюцца і перадаюцца словамі — парай лікаў, першы зь якіх 10 (англ. «тэн», адсюль назва). Адзінага збору кодаў паведамленьняў для ўсіх адзінак паліцыі ў ЗША не існуе, але некаторыя распаўсюджаныя паведамленьні супадаюць (як «10-4» — зразумела, прынята»).

Патрэба ў падобным кодзе, які б скараціў час, патрэбны для хуткай перадачы істотнай інфармацыі, узьнікла ў 1930-я гг., пры ўвядзеньні ва ўжытак паліцыі кароткахвалевых радыёстанцый, якія тады мелі мала каналаў для радыёабмену. Стварэньне коду адносіцца да 1937 і прыпісваецца Чарльзу Хоперу, начальніку сувязі ў 10-м паліцыйным раёне штату Ілінойс (горад Урбана). Код быў пашыраны ў 1974 Асацыяцыяй чыноўнікаў сувязі для грамадзкай бясьпекі (APCO, Association of Public Safety Communication Officials).  
Зь цягам часу зборы кадаваных паведамленьняў, якія азначаліся тым самым кодам, сталі адрозьнівацца, у залежнасьці ад грамадзкай службы і рэгіёну. Гэта выявілася шкодным і нават небясьпечным у час выратавальных работ пасьля атакі на Сусьветны гандлёвы цэнтар у Нью-Ёрку 11 верасьня 2001 году, калі сабраныя разам прадстаўнікі розных службаў не разумелі варыянтаў тэн-коду іншых службаў. Па гэтым досьведзе ўлады розных узроўняў у ЗША з сяр. 2000-х гг. спрабуюць перавесьці радыёперамовы грамадзкіх службаў на некадаваны радыёабмен («простую мову»), што, аднак, выклікае супраціўленьне супрацоўнікаў з прычынаў бясьпекі, прывычкі і прэстыжу.

## У Сеціве
*  АПКО коды

Катэгорыя:ЗША
Тэлескоп

**Тэлескоп** (ад ) — прыбор, прызначаны для назіраньня нябесных сьвяцілаў.

У прыватнасьці, пад тэлескопам разумеюць аптычную тэлескапічную сыстэму, якую выкарыстоўваюць ня толькі для астранамічных мэтаў.

## Глядзіце таксама
* Тэлескоп (сузор'е)
* Тэлескоп Роса

## Вонкавыя спасылкі
Тэлесфор (папа рымскі)

**Тэлесфо́р** (; ?—136) — біскуп рымскі (125—136).

## Вонкавыя спасылкі
Тэарэма Баеса

**Тэарэ́ма Ба́еса** — адна з асноўных тэарэмаў тэорыі імавернасьцяў, якая вызначае імавернасьць наступленьня падзеі, калі вядомая толькі частковая інфармацыя пра падзею. Названая ў гонар Томаса Баеса.

Формула Баеса:
: P(A|B) = \frac{P(B|A)P(A)}{P(B)},
де
: P(A) — апрыёрная імавернасьць гіпотэзы *A*;
: P(A|B) — імавернасьць гіпотэзы *A* пры наступленьні падзеі *B* (апастэрыёрная імавернасьць);
: P(B|A) — імавернасьць наступленьня падзеі *B* пры сапраўднасьці гіпотэзы *A*;
: P(B) — імавернасьць наступленьня падзеі *B*.

Формула выводзіцца з вызначэньня умоўнай імавернасьці:

:  P(A|B) = \frac{P(AB)}{P(B)} \quad \Rightarrow \quad P(AB) = P(A|B)P(B) = P(B|A)P(A).

Баеса
Катэгорыя:Тэорыя імавернасьцяў
Тэрб

**Тэрб** () **Tb** — хімічны элемэнт, лянтаноід; атамны нумар 65. Гэта серабрыста-белы рэдказямельны мэтал, досыць коўны і плястычны. Дзевяты элемэнт у групе лянтанідаў. Тэрб ёсьць даволі электрададатным мэталам, які рэагуе з вадою, вылучаючы вадарод. Ён аніколі не сустракаецца ў прыродзе ў выглядзе свабоднага элемэнту, але ўтрымліваецца ў многіх мінэралах, у тым ліку ў цэрыце, гадалініце, манацыце, ксэнатыме і эўксэніце. Адкрыцьцё элемэнту адбылося 1843 годзе. Яго выявіў у якасьці прымешкі ў аксыде ітра () швэдзкі хімік Карл Густаў Мосандэр. Ітар і тэрб, а таксама эрб і ітэрб, названыя ў гонар вёскі Ітэрбю ў Швэцыі.

Тэрб выкарыстоўваецца для легіраваньня фтарыду кальца, вальфрамату кальцу і малібдату стронцу ў цьвёрдацельных прыладах, а таксама ў якасьці крыштальнага стабілізатара паліўных элемэнтаў, якія працуюць пры падвышаных тэмпэратурах. Як кампанэнт Тэрфэноль-D, то бок стопку, які пашыраецца і сьціскаецца пад узьдзеяньнем магнітных палёў больш, чым любы іншы стопак, тэрб выкарыстоўваецца ў прывадных мэханізмах, у вайскова-марскіх гідралякатарных сыстэмах і датчыках. Тэрб уважаецца за бясьпечны элемэнт, але ягоная біялягічная роля і таксычнасьць ня былі глыбока дасьледаваныя.

## Прымяненьне
Атрыманьне люмінафорных і лязэрных матэрыялаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Тэрб на WebElements.com.

Катэгорыя:Хімічныя элемэнты
Катэгорыя:Лянтаноіды
Тэрмакарст

**Тэрмакарст** — прасадкі зямной паверхні, якія ўтвараюцца пры пратаіваньні лёдзістых мёрзлых парод і вытаіваньні падземнага лёду. Неабходнай умовай развіцьця тэрмакарста зьяўляецца наяўнасьць падземных ільдоў у выглядзе манамінэральных залежаў або тэкстураўтвараючага лёду ў рыхлых адкладаньнях. Дастатковай умовай для пачатку развіцьця тэрмакарста або чыньнікам узьнікненьня тэрмакарста служыць такая зьмена цеплаабмену на паверхні глебы, пры якім альбо глыбіня сэзоннага адтаіваньня пачынае перавышаць глыбіню заляганьня падземнага лёду або моцналёдзістых шматгадовамёрзлых пародаў, альбо адбываецца зьмена знака сярэднегадавой тэмпэратуры і пачынаецца шматгадовае адтаваньне мерзлых тоўшч.

Катэгорыя:Выветрываньне
Катэгорыя:Геалёгія
Асман I

**Асман I** (асм. ُثمَان ʿUthmān; 1258—1326) — першы турэцкі султан (1281—1326) і заснавальнік Асманскай імпэрыі.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся ў 1258, у тым жа годзе, калі манголы напалі на Багдад. Пасьля сьмерці бацькі Эртагрула, у 1281 г., Асман ва ўзросце 45 гадоў, стаў лідэрам турэцкага племені Кайы. Валадарыў у Сагуце, на мяжы зь Бізантыйскай імпэрыяй, дзе яго бацька насяліў бежанцаў, для стрымліваньня мангольскага ўварваньня.

Неўзабаве ён пачаў зьбіраць наймітаў і рэгулярна рабаваць саслабелую Бізантыйскую імпэрыю. Акрамя таго, вялікая колькасьць уцекачоў, якая ратавалася ад мангольскага палону, зьбіралася ў гэтым раёне і папаўняла армію Асмана, таксама ў армію ўступалі ваяры ісламу, якія змагаліся за распаўсюджаньне і пашырэньне ісламу.

Добрае веданьне ваеннай справы дапамаглі Асману стрымаць набегі татараў, а аб’яднаўшы пад сваім сьцягам вялікую армію прыняўся захопліваць бізантыйскія землі. Адданасьць і прыхільнасьць да турэцкага султана ўзнагароджвалася грошамі або тытуламі. Такім чынам Асман здолеў значна пашырыць свае ўладаньні і ўплыў, таксама ён пачаў чыканіць свае ўласныя грошы і ўтварыў уласны аўтарытэтны суд.

Асман вядомы, як вельмі памяркоўным і справядлівы кіраўнік, з цярпімасьцю да іншых рэлігій, у выніку чаго падатак быў на вельмі нізкім узроўні. Асман памёр у 1326 у Сёгуце, пахаваны ў горадзе Бурса.

## Крыніцы

Катэгорыя:Султаны Асманскай імпэрыі
Архан I

**Архан I** (1281—1362) — султан Асманскай імпэыі ў гадох 1326—1362.

## Жыцьцяпіс
Рэарганізаваў дзяржаўны строй і правёў некалькі ваенных рэформаў. Першым візірам імпэрыі зрабіў свайго брата Алаедына, акрамя таго, ён быў першы ўладальнік званьня паша.

У першай палове свайго кіраваньня з 1326 да 1344 год, Архан пашырыў уплыў асманаў у Малой Азіі і ўзмацніў войска. У той жа час распалася імпэрыя сельджукаў, землі якой у асноўным увайшлі ў склад Асманскай імпэрыі. Архан заваяваў вялікую частку Заходняй Анадоліі і прыняў удзел у палітычным працэсе Бізантыйскай імпэрыі, заключыўшы шлюб з дачкой бізантыйскага імпэратара Яна VI Кантакузіна.

У 1354 сын Архана — Сулейман паша, акупаваў Галіполі (пакінуты грэцкім насельніцтвам перад вялікім землятрусам), т. ч. даўшы Асманскай дзяржаве плацдарм у Эўропе.

У другой палове свайго кіраваньня, з 1344 па 1362, межы Асманскай імпэрыі былі пашыраныя Арханам да Тракіі і Македоніі. Была зробленая спроба захапіць Канстантынопаль, якая, аднак, скончылася цяжкім паражэньнем.

Арханам было заснавана і пабудавана мноства кляштараў, мячэцяў і школаў, памёр Архан у глыбокай старасьці, у 1362 годзе. Бацька султана Мурада I.

Катэгорыя:Султаны Асманскай імпэрыі
Мурад I

**Мурад I**, таксама **Мурад Праведны** (1319 або 1326 — 15 чэрвеня 1389) — султан Асманскай імпэрыі з 1359 па 1389 гады.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ад шлюбу асманскага султана Архана І і бізантыйскай прынцэсы Хірафіры. Ступіў на пасад пасьля сьмерці бацькі ў 1359 годзе. Ён быў першым асманскім заваёўнікам на эўрапейскай зямлі. У 1362 па яго прыказу быў створаны першы корпус янычар (аснова асманскага войска).

Мурад захапіў заходнюю Тракію, усе гарады ў даліне ракі Морыца. Падпарадкаваў усю Малую Азію, акупіраваў Заходнюю Баўгарыю, зрабіў бізантыйскага імпэратара (Ян V Палеолёг) сваім васалам. Каля 1385 году, былі захоплены Сафія і Ніш. У той жа час права на гандаль на турэцкай тэрыторыі атрымліваюць Італьянскія Рэспублікі Генуя і Вэнэцыя, якія склалі з Мурадам гандлёвыя дамовы.

Султан Мурад, са сваімі сынамі, камандаваў войскам у бітве супраць Сэрбскай імпэрыі, на Косавым Полі. Падчас бою, султан Мурад быў забіты, але яго войска атрымала перамогу. Пахаваны, як і папярэднікі Асман I і Архан I у горадзе Бурсе. Падчас кіраваньня Мурада, усе падпарадкаваныя хрысьціяне мелі права захаваць сваю веру, традыцыі і царкоўныя суды.

Наступнікам пасада стаў яго сын Баязід I.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Султаны Асманскай імпэрыі
Баязід I

**Баязід I Маланканосны** (1354 або 1360 — 9 сакавіка 1403) — асманскі султан.

## Жыцьцяпіс
Стаў султанам пасьля сьмерці бацькі Мурада І, пад час бітвы з сэрбамі на Косавым полі ў 1389, перад гэтым аддаў загад забіць свайго канкурэнта на сталец — брата Якуба. Ён завяршыў заваёву Сэрбіі і прыняўся рэгуляваць становішча ў некаторых анаталійскіх правінцыях. Спрабаваў захапіць Канстантынопаль, але аблога, якая цягнулася сем гадоў, скончылася няўдачай.

Атрымаў перамогу, у бітве пад Нікопалем, над аб’яднаным эўрапейскім войскам. У выніку, асманы ўварваліся ў Штырыю (Аўстрыя), Босьнію і на Пэляпанэс.

Азіяцкае ўварваньне пад кіраўніцтвам хана Тымура, у межы краіны, прывяло да бітвы пад Ангорай (1402), у якой Баязід быў пераможаны і ўзяты ў палон. Праз год, Баязід памёр, яго астанкі былі перададзеныя ў Бурсу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Султаны Асманскай імпэрыі
Мэхмэд I

**Мэхмэд I** (1389 — ) — султан Асманскай імпэрыі (1413—1421).

Пасьля паражэньня Асманскай імпэрыі ў бітве пад Анкарой, у якой заваёўнікі з Азіі на чале з Тамэрлянам, ушчэнт разьбілі асманскае войска і ўзялі ў палон тагачаснага султана Баязіда I, які ў сваю чаргу памёр у няволі ў 1403 г., імпэрыя паглынулася ў грамадзянскую вайну, якую вялі яго чатыры сына і якая доўжылася 10 гадоў. Пераможцам з гэтай вайны выйшаў Мэхмэд.

Кіраваньне Мэхмэда адзначылася мірам і спакоем. Ён склаў мірныя пагадненьні з Вэнэцыяй. Меў добрыя адносіны зь бізантыйскім імпэратарам. Меў талерантнасьць і разьвіваў літаратуру і паэзію.

Мэхмэд I памёр у 42 гады, пракіраваўшы імпэрыяй усяго толькі 8 гадоў. Ён быў пахаваны ў Бурсе, у маўзалеі побач з пышнай зялёнай мячэцьцю. Пераемнікам стальца стаў яго сын Мурад.

## Крыніцы

Катэгорыя:Султаны Асманскай імпэрыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1389 годзе
Мурад II

**Мурад II** (1404 — 3 лютага 1451, Эдырнэ) — султан Асманскай імпэрыі (1421—1444 і 1446—1451) паходзіў з дынастыі Асманаў. Сын султана Мэхмэда I, бацька Мэхмэда II Здабыўцы.

Стаў султанам пасьля сьмерці бацькі. У 1427 вярнуў кантроль над гарадамі Ніш і Крагуевац, у 1428 палажыў канец існаваньню караманьскаму эмірату ў Анатоліі.

Узмацніўшы пазыцыі, свабодна ажыцьцяўляў свае дзеяньні на Балканах. У 1430 Мурад захапіў Тэсалёнікі, а ў 1439 уключыў Сэрбію ў склад Асманскай імпэрыі, як асобную правінцыю.

Перамог вугорцаў ў 1442 у бітве пад Яламіцай, заключыў мірны дагавор з вугорскім каралём Уладзіславам Варнэнчыкам, але гэты дагавор пад уплывам папскай дыпляматыі разарваў, што непазьбежна прывяло да вайны. 10 лістапада 1444 у бітве пад Варнай перамог польска-вугорскае войска. Пасьля вялікай страты войска стала непазьбежным бітва з Янушам Хіньядзі, у выніку чаго Мурад II быў вымушаны адступіць ад стальца на карысьць сына. Вярнуўся на імпэратарскі сталец у 1446.

У 1446 перамог Януша Хіньядзі. Ваяваў з альбанцамі, перамог манголаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Султаны Асманскай імпэрыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1404 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1451 годзе
Катэгорыя:Памерлі 3 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў Эдырнэ
Мэхмэд II Заваёўнік

**Мэхмэд II Заваёўнік** (30 сакавіка 1432 — 3 траўня 1481), султан Асманскай імпэрыі (1451-1481).

## Жыцьцё

У самым пачатку свайго кіраваньня, дзеля не ўзьнікненьня прэтэнзіяў на імпэратарскі сталец, зьдзейсніў забойства свайго брата, чым паклаў традыцыю братазабойства ў валадарскай сям'і (амаль кожны наступны султан зьдзяйсняў забойства брата). Падчас яго кіраваньня Асманская імпэрыя значна павялічыла свае памеры. Вялікім дасягненьнем султана зьяўляецца захоп Канстантынопаля, які паслужыў сканчэньнем існаваньня такой дзяржавы, як Бізантыйская імпэрыя. Адразу пасьля захопу горада пачалося будаўніцтва магутнай крэпасьці на Басфоры. Канстантынопаль стаў сталіцай Асманскай імпэрыі.

У 1458-1459 гадах Сэрбія канчаткова патрапіла пад уладу Асманіі. У 1460 паў Марэйскі дэспанат, а 1461 асманы здабылі Трапэзунд і Амасэю. У 1463-1464 была захоплена Босьнія. У 1463 Мэхмэд II пачаў вайну з Вэнэцыяй. Асноўнай арэнай вайны стала Эгейскае мора. 

Пачынаючы з 1470-х султан вядзе войны з вугорцамі і аўстрыйцамі, падпарадкоўвае крымскіх татараў. У 1479 флёт Асманская імпэрыі займае шэраг выспаў Іанічнага мора і некаторыя тэрыторыі Паўднёвай Італіі. 

Памёр Мэхмэд II 3 траўня 1481 ад падагры. Пахаваны ў Канстантынопалі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1432 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 30 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1481 годзе
Катэгорыя:Памерлі 3 траўня
Музэй Суворава (Кобрынь)

**Ко́брынскі вайско́ва-гістары́чны музэ́й імя А. В. Суво́рава** — музэй у г. Кобрынь (Беларусь), прысьвечаны жыцьцю і дзейнасьці расейскага палкаводца.

Заснаваны ў 1946 годзе. Уключае дом-музэй А. В. Суворава, а таксама экспазыцыю «Гісторыя Кобрыншчыны». Зьяўляецца адным з найстарэйшых музэяў Берасьцейскай вобласьці. Каля музэю разьмешчаны помнік Сувораву.

У цяперашні час у Кобрыні ідзе будаўніцтва праваслаўнага храма ў гонар фэльдмаршала. Па пляне гэты праект дасьць магчымасьць стварыць у спалучэньні з ужо існуючым музэем Суворава ваенна-патрыятычны комплекс.

Адрас музэю: 225860, г. Кобрынь, вул. Суворава, д. 16.

## Вонкавыя спасылкі

* Вайскова-гістарычны музей імя Суворава 
* Смирнов Н.И. Белорусский Кобрин в судьбе Александра Суворова // Кадетское братство. - №63

Катэгорыя:Музэі Суворава
Катэгорыя:Збудаваньні Кобрыню
Сувораў, Аляксандар
Музэй эротыкі

**Музэй эратычнага мастацтва** скар. **музэй эротыкі** — музэйная ўстанова, якая спэцыялізуецца на дэманстрацыі твораў мастацтва сэксуальна-эратычнага характару, гісторыі і каранёў сэксуальна-эратычных узаемаадносінаў, асьветы, гігіены і мэдыцынскай пісьменнасьці. Часта таксама завуцца сэкс-музэямі. Сэкс-музэі перацярпелі бум росквіту і былі найболей папулярныя ў Эўропе у пэрыяд з канца 60-х гадоў мінулага стагодзьдзя і да канца 70-х. Гэты гістарычны пэрыяд часу замацаваў за сабой назоў «сэксуальная рэвалюцыя». Пачынальна з 1990-х і да цяперашняга часу сталі звацца музэямі эротыкі або эратычнага мастацтва.

## Глядзіце таксама
* Сэксуальныя цацкі
* Музэй сэксу (Нью-Ёрк)
* Эротыка

## Вонкавыя спасылкі

* У Нью-Ёрку адчыняецца музэй сэксу
* Голая праўда музэяў сьвету
* Музэй сэксу ў Бразыліі
* Музэй сэксу ў Карэі
* Праскі музэй сэксу
* Сэкс-музэй у Галяндыі

Катэгорыя:Эротыка
Катэгорыя:Сэксуальныя цацкі
Катэгорыя:Музэі
Здраўнёва

**Музэй-сядзіба Ільлі Рэпіна «Здраўнёва»** — музэй, заснаваны ў 1970 г., адкрыты ў 1989 г. ва ўрочышчы Здраўнёва Віцебскага раёну, за 16 км на поўнач ад Віцебску на месцы былой сядзібы мастака Ільлі Рэпіна. Зьяўляецца філіялам абласнога краязнаўчага музэю.

## Вонкавыя спасылкі

* Карціна Рэпіна «Здраўнёва»

Катэгорыя:Славутасьці Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Дамы-музэі Беларусі
Мула (каляндар Бхарація)

**Мула** () або **Вічрута** (Moola / Vichruta) — накшатра календара Бхарація ў рашы Дхану. Група з 11 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 42q Зьмеяносца (ў зорных каталёгах: SAO-185320, HD-157056) або 35e Зьмеяносца (араб. Сабік, у зорных каталёгах: SAO-160332, HD-155125).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Бхарані (каляндар Бхарація)

**Бхарані** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Меша. Група з 3 зорак, галоўная зь якіх, верагодна, адпавядае 41 Авэна (у зорных каталёгах: SAO-75596, HD-17573).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Крытыка (каляндар Бхарація)

**Крытыка** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Меша (на ¼) і рашы Врышбха (на ¾). Група з 6 зорак, якая, верагодна, адпавядае скопішчу Плеядаў, а галоўная зь іх, т.ч., 25h Авэна (араб. Альцыёна, у зорных каталёгах: SAO-76199, HD-23630).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Рохіні (каляндар Бхарація)

**Рохіні** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Врышбха. Група з 5 зорак, якая, верагодна, адпавядае скопішчу Гіядаў, а галоўная з іх, т.ч., 87a Цяльца (араб. Альдэбаран, у зорных каталёгах: SAO-94027, HD-29139).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Мрыгашырас (каляндар Бхарація)

**Мрыгашырас** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Врышбха (на ½) і ў рашы Мітхуна (на ½). Група з 3 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 112b Цяльца (араб. Эльнат, у зорных каталёгах: SAO-77168, HD-35497).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Ардхара (каляндар Бхарація)

**Ардхара** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Мітхуна. Адна зорка, якая, верагодна, адпавядае 24 g Блізьняты (араб. Альгена, у зорных каталёгах:  SAO-95912, HD-47105).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Пунарвасу (каляндар Бхарація)

**Пунарвасу** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Мітхуна (на ¾) і ў рашы Каркатака (на ¼). Група з 4 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 78b Блізьнятаў (грэч. Полюкс, у зорных каталёгах: SAO-79666, HD-62509).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Пуш’я (каляндар Бхарація)

**Пуш'я** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Каркатака. Група з 3 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 17b Рака (араб. Альтарф, у зорных каталёгах: SAO-116569, HD-69267).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Асьлеша (каляндар Бхарація)

**Асьлеша** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Каркатака. Група з 3 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 65а Рака (лац. Асэлеюс Аўстраліс (Asseleus Australis), кіт. «Другі Міністар», SAO-98267, HD-76756).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Магха (каляндар Бхарація)

**Магха** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Сімха. Група з 5 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 32a Ільва (Рэгул, у зорных каталёгах: SAO-98967, HD-87901).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Пурва-Фалгуні (каляндар Бхарація)

**Пурва-Фалгуні** або **Пуба** (Poorva Phalguni / Pubba) () — накшатра календара Бхарація ў рашы Сімха. Група з 2 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 70q Ільва (араб. Чорт, у зорных каталёгах:  SAO-99512, HD-97633).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Утара-Фалгуні (каляндар Бхарація)

**Утара-Фалгуні** або **Ўтара** (Uttara Phalguni) () — накшатра календара Бхарація ў рашы Сымха (на ¼) і рашы Кан'я (на ¾). Група з 2 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 94b Ільва (у зорных каталёгах: SAO-119076, HD-102870).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Хаста (каляндар Бхарація)

**Хаста** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Кан'я. Група з 3 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 29g Дзевы (араб. Парыма, у зорных каталёгах: HD-110380).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Чытра (каляндар Бхарація)

**Чытра** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Кан'я (на ½) і рашы Тула (на ½). Адна зорка, якая, амаль пэўна, адпавядае 67a Дзевы (Сьпіка, у зорных каталёгах: SAO-157923, HD-116923).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Сваці (каляндар Бхарація)

**Сваці** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Тула. Адна зорка, якая, верагодна, адпавядае 99i Дзевы (араб. Сымра, у зорных каталёгах: SAO-139824, HD-124850).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Вішака (каляндар Бхарація)

**Вішака** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Тула (на ¾) і рашы Врышчыка (на ¼). Група з 2 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 9a2 Шаляў (араб. Зубэн-Эльгенубі, у зорных каталёгах: SAO-158840, HD-130481).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Анурадха (каляндар Бхарація)

**Анурадха** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Врышчыка. Група з 4 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 7d Скарпіёна (араб. Джуба, у зорных каталёгах: SAO-184014, HD-143275).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Дж’ешта (каляндар Бхарація)

**Дж'ешта** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Врышчыка. Група з 3 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 21a Скарпіёна (Антарэс, у зорных каталёгах: SAO-184415, HD-148478).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Пурвашада (каляндар Бхарація)

**Пурвашада** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Дхану. Група з 2 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 34a Стральца (араб. Нункі, у зорных каталёгах: SAO-187448, HD-175191).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Утарашада (каляндар Бхарація)

**Утарашада** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Дхану (на ¾) і рашы Макара (на ¼). Група з 2 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 3b Казларога (у зорных каталёгах: SAO-163481, HD-193495).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Шравана (каляндар Бхарація)

**Шравана** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Макара. Група з 3 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 49d Казларога (араб. Дэнэб-аль-Гейды, у зорных каталёгах: SAO-164644, HD-207098).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Дханішта (каляндар Бхарація)

**Дханішта** () або **Шравішта** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Макара (на ½) і рашы Кумбха (на ½). Група з 4 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 55z Вадаліва (у зорных каталёгах: SAO-146107, HD-213051).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Шатабхішаджа (каляндар Бхарація)

**Шатабхішаджа** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Кумбха. Група з 100 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 90f Вадалія (у зорных каталёгах: SAO-146585, HD-219215) або адна з зорак з пары SAO-146595/HD-219449 і SAO-146620/HD-219688.

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Пурвабхадра (каляндар Бхарація)

**Пурвабхадра** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Кумбха (на ¾) і рашы Міна (на ¼). Група з 2 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 28w Рыбаў (у зорных каталёгах: SAO-128513, HD-224617).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Рэватхі (каляндар Бхарація)

**Рэватхі** () — накшатра календара Бхарація ў рашы Міна. Група з 36 зорак, галоўная зь іх, верагодна, адпавядае 99h Рыбаў (у зорных каталёгах: SAO-92484, HD-9270).

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Зейская вобласьць

**Зейская вобласьць** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка РСФСР, якая існавала ў 1934—1937 гадах. Цэнтар — горад Рухлава (цяпер Скавародзіна).

Зейская вобласьць была створаная 22 ліпеня 1934 году ў складзе Далёкаўсходняга краю. Уключала 7 раёнаў: Джэлтулацкі, Зейскі, Зейска-Ўчурскі, Магачынскі, Нюкжынскі, Рухлоўскі і Тыгдынскі. 26 верасьня 1937 вобласьць была ліквідаваная і ўключаная ў склад Чыцінскай вобласьці (цяпер гэтая тэрыторыя, большай часткай, адносіцца да Амурскай вобласьці).

Катэгорыя:Гісторыя адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Расеі
Сібірскі край

**Сібірскі край** — адміністрацыйная адзінка ў складзе РСФСР, якая была створаная 25 траўня 1925 году замест губэрняў, якія існавалі раней. Праіснаваў да 30 ліпеня 1930 году, калі быў падзелены на Ўсходне-Сібірскі край і Заходне-Сібірскі край.

Краявы цэнтар — горад Новасібірск. Плошча краю — 4220,9 тыс. км². Край быў падзелены на 19 акругаў (Ачынская, Барабінская, Барнаульская, Бійская, Іркуцкая, Каменская, Канская, Кірэнская, Краснаярская, Кузьнецкая, Мінусінская, Новасібірская, Омская, Рубцоўская, Слаўгарадзкая, Тарская, Томская, Тулуноўская, Хакаская) і Айроцкую аўтаномную вобласьць (цяпер Рэспубліка Алтай).

Катэгорыя:Гісторыя адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Расеі
Катэгорыя:Гісторыя Сібіры
Зэбулёнава пакаленьне

**Зэбулёнава пакаленьне** — паводле Бібліі, вяло сваю радаслоўную ад Зэбулёна, шостага і апошняга з сыноў патрыярха Якава. Пры падзеле Палестыны яно атрымала ад Ісуса Навіна найлепшую частку зямлі на яе паўночным захадзе паміж Галілейскім возерам і Міжземным морам з пладароднай раўнінай і гарадамі Бэтлеем, Назарэт, Кана, Тыбэрыяда і інш. Племя вылучалася ваяўнічасьцю і храбрасьцю.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Пакаленьні Ізраіля
Куцавічы

Назву **Куцавічы** маюць:

* Куцавічы — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Куцавічы — вёска ў Карэліцкім раёне Гарадзенскай вобласьці
Садовая

Назву **Садо́вая** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Садовая — вёска ў Аршанскім раёне 
** Садовая — вёска ў Сеньненскім раёне 

* Гарадзенская вобласьць:
** Садовая — вёска ў Карэліцкім раёне 

* Гомельская вобласьць:
** Садовая — вёска ў Рагачоўскім раёне 

* Менская вобласьць:
** Садовая — вёска ў Клецкім раёне

## Вуліцы
### [[Беларусь]]
* Садовая — вуліца ў Альшанах (Столінскі раён)
* Садовая — вуліца ў Верасьніцы (Жыткавіцкі раён)
* Садовая — вуліца ў Вялікім Малешаве (Столінскі раён)
* Садовая — вуліца ў Жыткавічах (Гомельская вобласьць)

## Глядзіце таксама
* Сад 
* Сады
Затундраныя сяляне

**Затундраныя сяляне** — этнаграфічная група расейскіх старажылаў, якая пражывала ўздоўж рэк Дудзінка і Хатанга на Таймырскай паўвысьпе (Усходняя Сыбір).

У XVI—XVII стагодзьдзях у Пэсіду (як у той пэрыяд называўся Таймыр) дашлі з эўрапейскай часткі Расеі, першыя расейскія пасяленцы. Выхадцы з Цэнтральнага і Ўсходняга Памор’я сталі асновай сталага насельніцтва Таймыра-Туруханскага раёну і ніжняга цячэньня ракі Ангары. Зь цягам часу лад жыцьця нешматлікіх расейскіх жыхароў нутраных раёнаў Таймыру на Хатанзе і Пэсіне набыў рысы рацыянальнага для гэтых месцаў побыту эвэнкаў і якутаў. Затундраныя сяляне знаходзіліся пад моцным уплывам суседзяў, часта ўступалі зь імі ў шлюбы, успрынялі таксама мову якутаў.

У выніку ўзаемадзеяньня эвэнкаў, якутаў і расейцаў затундраных сялянаў у канцы XVIII — першай палове XIX стагодзьдзяў склаўся далганскі этнас. Таму некаторыя дасьледнікі лічаць затундраных сялянаў складовай часткай ці нават асновай далганскага этнасу.

Затундраныя сяляне да канца XX стагодзьдзя практычна цалкам зьліліся з навакольным расейскім насельніцтвам. Па зьвестках Усерасейскага перапісу насельніцтва 2002 году да дадзенай этнаграфічнай групы сябе аднесьлі 8 чалавек.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейцы
Катэгорыя:Усходняя Сібір
Катэгорыя:Народы Сібіры
Заходне-Карэльскае ўзвышша

**Захо́дне-Карэ́льскае ўзвышша** — узвышша на захадзе рэспублікі Карэлія, паміж Сэгозерам і Лексозерам. Даўжыня каля 130 км, вышыня да 417 м. Складзеная гнэйса-гранітамі і кварцытамі, перакрытая разарваным плашчом грубаабломачнай марэны. Заходняя частка складаецца з асобных купалападобных узвышшаў, цэнтральная — з доўгіх высокіх і вузкіх град (асабліва ў паўднёвай частцы) і ўсходняя — узгорыстая, абмежаваная на паўночным усходзе і паўднёвым захадзе забалочанымі раўнінамі. Пакрытая тайговымі яловымі і хваёвымі лясамі.

Катэгорыя:Рэльеф Рэспублікі Карэліі
Катэгорыя:Узвышшы Расеі
Заходні Каўказ

**Заходні Каўказ** — частка горнай сыстэмы Вялікага Каўказа, разьмешчаная на захад ад мэрыдыянальнай лініі, якая праходзіць праз гару Эльбрус. Частка Заходняга Каўказа ад Анапы да гары Фішт характарызуецца нізкагорным і сярэднегорным рэльефам (так званы Паўночна-Заходні Каўказ), далей на ўсход да Эльбруса горная сыстэма набывае тыповае альпійскае аблічча са шматлікімі леднікамі і высакагорнымі формамі рэльефу. 

У вузейшай трактоўцы, якой прытрымваюцца ў альпінісцка-турыстычнай літаратуры, да Заходняга Каўказа адносяць толькі частка Галоўнага Каўказскага хрыбта ад гары Фішт да Эльбруса.

Катэгорыя:Каўказ
Катэгорыя:Геаграфія Расеі
Равіны

Назву **Равіны** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Равіны — вёска ў Дарагічынскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Равіны — вёска ў Малюшыцкім сельсавеце Карэліцкага раёну
** Равіны — вёска ў Райцаўскім сельсавеце Карэліцкага раёну
Вуліца Млондзкая (Варшава)

**Вуліца Млондзкая ў Варшаве** () — лякальная дарога ў варшаўскай Празе Поўдзень, даўжыня 590 м. Пачынаецца з крыжаваньня з вуліцай Бэлжэцкай як працяг вуліцы Лукіскай. Потым, накіроўваючыся на паўночны ўсход, перасякае вуліцы Лукоўская й Сулейкоўская. Ад усходу да яе даходзяць вуліцы Гдэцкая й Пустэльніцкая. Даходзіць да вуліцы Грахоўскай, але не злучаецца зь ёй. Нумерацыя дамоў пачынаецца з 3, заканчваецца 44. Пад адрасамі 3, 3a, 5a, 8, 10, 15, 20, 30, 32, 42 i 44 захаваліся будынкі часоў да Другой сусьветнай вайны.

## Гісторыя

Вуліца Млондзкая гістарычна належыць да раёна Вітолін, аднак сёньня знаходзіцца ў межах раёна Грохаў. Запраэктавана на месцы былой мяжы паміж палямі падчас парцэляцыі сялянскіх маёнткаў, далучаных да Варшавы ў 1916 годзе. Пачаткова вуліца называлася Млонцкая (). Першым насельніцтвам былі людзі, якія прыехалі з ваколіц Варшавы, а таксама рамесьнікі, пісцы, гандляры з іншых раёнаў горада, якіх сюды прыцгнулі нізкія кошты зямлі й карысныя ўмовы крэдытаў. Першымі сталымі дамамі, якія зьявіліся пры вуліцы, былі, між іншым, дом купца Рамуальда Пякарскага пад нумарам 14 і дом Юстыны Кутшык пад нумарам 44. Аднымі з першых, а адначасова й выбітнейшых, жыхароў вуліцы былі браты Камінскія — вытворцы арганаў. Зыгмунт Камінскі меў пад нумарам 15 майстэрню трубак для арганаў. Месца для сваёй вытворчасьці ён абраў з-за таго, што тут не хапала будынкаў, для жыхароў якіх яна магла перашкаджаць. Другі брат Камінскі, які жыў пад нумарам 44, займаўся вытворчасьцю драўляных элементаў арганаў, зробленых з дапамогай разьбяроў. Браты Камінскія рабілі арганы перадусім для невялікіх касьцёлаў. Унесьлі вялікі ўклад ў выпраўленьне й абмен пашкоджаных арганаў у часе Другой сусьветнай вайны і ў пасьляваенным пэрыядзе.

## Назва вуліцы
Назва вуліцы паходзіць ад былой вёскі ў ваколіцах Варшавы, якая называлася Млондз, цяпер гэта раён гораду Отвацк.

## Крыніцы
* Na krańcach Witolina. W: Jerzy Kasprzycki: Korzenie miasta — Warszawskie Pożegnania. Wyd. I. T. III: Praga. Warszawa: Wydawnictwo VEDA, 2004, ss. 274—275. .

Катэгорыя:Варшава
Галоўны Каўкаскі хрыбет

**Гало́ўны Каўка́скі хрыбе́т** — горны ланцуг, які распрасьціраецца на 1200 км з захаду на ўсход Каўкаскага пярэсмыка ад Чорнага мора да Касьпійскага. Каўкаскі хрыбет утварае бесьперапынную вялізную сьцяну шырынёй каля 180 км і натуральна дзеліць Каўкаскі край на дзьве часткі: Прадкаўказьзе, або Паўночны Каўказ, і Закаўказьзе.

Катэгорыя:Каўказ
Прадкаўказьзе

**Прадкаўка́зьзе** — тэрыторыя на поўначы ад Вялікага Каўказу, абмежаваная з поўначы Кума-Маныцкай упадзінай, з захаду Азоўскім морам і Керчанскім пралівам, з усходу Касьпійскім морам.

Катэгорыя:Геаграфія Расеі
Вялікі Каўказ

**Вялікі Каўказ** — горная сыстэма ў Эўразіі паміж Чорным і Касьпійскім морам. Даўжыня 1100 км. Найвыш. пункт — Эльбрус. Разам з горнай сыстэмай Малы Каўказ стварае Каўкаскія горы.

## Вонкавыя спасылкі
* Большой Кавказ. Вялікая расейская энцыкляпэдыя.

Катэгорыя:Горныя сыстэмы Зямлі
Катэгорыя:Горныя сыстэмы Азіі
Катэгорыя:Горныя сыстэмы Эўропы
Катэгорыя:Горныя сыстэмы Расеі
Катэгорыя:Горныя сыстэмы Азэрбайджану
Паўночны Каўказ

**Паўночны Каўказ** — геаграфічная вобласьць, якая ўключае Прадкаўказьзе, паўночную частку схілу Вялікага Каўкаскага хрыбта (выключаючы яго ўсходнюю частку, якая адносіцца да Азэрбайджану), заходнюю частку паўднёвага схілу да ракі Псоу (па якой праходзіць мяжа паміж Расеяй і Абхазіяй).

На Паўночным Каўказе знаходзяцца суб'екты Расейскай Фэдэрацыі: Краснадарскі край, Стаўрапольскі край, Растоўская вобласьць, Калмыкія, Адыгея, Дагестан, Карачаева-Чаркесія, Кабардына-Балкарыя, Паўночная Асэтыя, Інгушэтыя, Чачня.
Заходнеэўрапейскі зьвяз

**Заходнеэўрапейскі зьвяз** (ЗЭЗ, , ) — міжурадавая арганізацыя заходнеэўрапейскіх дзяржаваў у галіне абароны і бясьпекі. Створаны ў траўні 1955 году шляхам рэарганізацыі Заходняга Зьвязу, заснаванага ў 1948 годзе на падставе Брусэльскага дагавора. Большую частку сваёй гісторыі знаходзіўся ў летаргічным стане, адпаведныя функцыі выконваў больш шырокі зьвяз — НАТО. У канцы 1980-х пачалося ажыўленьне, выкліканае інтэнсіфікацыяй эўрапейскай інтэграцыі. У 2000-х асноўныя паўнамоцтвы ЗЭЗ перададзеныя Эўрапейскаму Зьвязу. Поўнага паглынаньня Эўрасаюзам не адбылося, фармальна ЗЭЗ не распушчаны, пэрспэктывы існаваньня дакладна ня вызначаныя. Мяркуецца, што ЗЭЗ будзе ліквідаваны, але Брусэльскі дагавор застанецца ў сіле, каб забясьпечыць ЭЗ падставы для стварэньня агульнай абароны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Заходняя адміністрацыйная акруга

**Заходняя адміністрацыйная акруга** — акруга горада Масквы, якая размешчана на захадзе і складаецца з 13 раёнаў. Плошча 153 км², насельніцтва 1058 тысяч чалавек.

Раёны:

* Унукава
* Драгамілава
* Крылацкае
* Кунцава
* Мажайскі
* Нова-Перадзелкіна
* Ачакава-Мацьвееўскае
* Праспэкт Вярнадзкага
* Раменкі
* Сонцава
* Трапарова-Нікуліна
* Філёўскі Парк
* Філі-Давыдкова

Катэгорыя:Масква
Зваротны працэс

**Зваро́тны працэ́с** — працэс, які можна правесьці ў адваротным напрамку з поўным аднаўленьнем пачатковага стану як самой сыстэмы, так і навакольнага асяродзьдзя.

Зваротнасьць можна разумець у вузкім і шырокім сэнсе. У шырокім сэнсе зваротнасьць азначае магчымасьць вяртаньня сыстэмы ў зыходны стан. Зваротнасьць у вузкім сэнсе патрабуе ня проста вяртаньня першапачатковага стану, але і праходжаньня (у адваротным напрамку) праз усе прамежкавыя станы.

Умовай зваротнасьці тэрмадынамічнага працэсу зьяўляецца яго раўнаважнасьць.

Усе зваротныя працэсы зьяўляюцца ізаэнтрапійнымі.

Паняцьце зваротнага працэсу зьяўляецца ідэалізацыяй. Усе рэальныя працэсы зьяўляюцца незваротнымі.

Калі разглядаць цыклічны працэс, пры якім сыстэма атрымлівае (\delta Q>0) ці аддае (\delta Q) малыя колькасьці цеплыні \delta Q пры абсалютнай тэмпэратуры T, можна сфармуляваць другі закон тэрмадынамікі  у выглядзе няроўнасьці Клаўзіўса \oint \delta T \leqslant 0, дзе інтэграл бярэцца па замкнёным цыкле. Знак роўнасьці адносіцца да зваротных (квазістатычных) працэсаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Незваротны працэс

**Незваро́тны працэ́с** — працэс, пасьля завершаньня якога аднавіць пачатковы стан сыстэмы немагчыма або магчыма толькі шляхам зьмяненьня навакольнага асяродзьдзя (гэта значыць, зьдзяйсненьня дадатковага (кампэнсуючага) працэсу).

Напрыклад, працэс астываньня гарачай вады зьяўляецца незваротным, бо яе можна вярнуць да пачатковай тэмпэратуры толькі праз кампэнсуючы працэс (падаграваньне). Пры гэтым вада атрымае дадатковую энэргію замест той, што была перададзеная ў навакольнае асяродзьдзе. Такім чынам, незваротны працэс заўсёды пакідае «сьлед» у навакольным асяродзьдзі.

Усе незваротныя тэрмадынамічныя працэсы зьяўляюцца нераўнаважнымі.

Незаротным зьяўляецца любы працэс, вынікам якога зьяўляецца павялічэньне энтрапіі сыстэмы. Да незваротных працэсаў адносяцца дыфузія.

Усе рэальныя працэсы зьяўляюцца незваротнымі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Згвалтаваньне

міні|Згвалтаваньне
**Згвалтаваньне**&nbsp;— у агульным сэнсе&nbsp;— зьдзяйсьненьне плоцевага акту з ужываньнем гвалтоўных дзеяньняў у адрас аднаго з партнэраў, у вузка юрыдычным сэнсе&nbsp;— прымус жанчынымужчыны да плоцевага акту з ужываньнем фізычнага або псыхічнага ўзьдзеяньня.

Згвалтаваньне можа быць тэмай адпаведных фільмаў.
Зьнішчальны батальён (СССР, 1941)

**Зьнішчальны батальён** — арганізацыйная форма савецкіх паўвайсковых адзінак у 1941 годзе. Такія батальёны ствараліся ў прыфрантавой паласе ў пэрыяд нямецкага наступленьня 1941 году, дзеля выкананьня дырэктывы УКП(б) (28 чэрвеня 1941) па стварэньні «выпаленай зямлі» для нямецкіх войскаў — зьнішчэньня жыльлёвага фонду, матэрыяльных рэсурсаў і інш. Пачатак арганізацыі такіх батальёнаў быў пакладзены пастановамі ЦК УКП(б) (2 ліпеня 1941) і СНК БССР і ЦК КП(б)Б (6 ліпеня 1941).

Асабовы склад батальёнаў складалі дабраахвотнікі зь ліку тых, хто не падлягаў мабілізацыі. Для ідэйнага ўмацаваньня ў асабовы склад уводзіліся камсамольскія і савецкія, напрыклад, калгасныя дзеячы. На камандаваньне батальёнамі прызначаліся афіцэры НКУС або кіраўнікі структур Камуністычнай партыі на ўзроўні раёну і вышэй.

За ліпень 1941 ва ўсёй прыфрантавой паласе былі створаныя 1755 зьнішчальных батальёнаў (каля 328 тыс. чал.).

У БССР за ліпень — жнівень 1941, галоўным чынам у Віцебскай, Гомельскай, Палескай і Магілёўскай вобласьцях, былі створаныя 78 зьнішчальных батальёнаў (больш за 13 тыс. чал.). Частка іх асабовага складу пазьней увайшла ў склад партызанскіх атрадаў.

## Літаратура
* Гісторыя Беларусі: У 6 т. Т. 5. Беларусь у 1917—1945. — Мн. : Экаперспектыва, 2006. — 613 с.; іл. . С.482.
* Мірановіч Яўген. Найноўшая гісторыя Беларусі. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2003. — 243 с. ; іл. . С.126—130.
* Вялікая Айчынная вайна савецкага народа (у кантэксце Другой сусветнай вайны). — Мн. : Экаперспектыва, 2005. — 279 с. . С.100.

Катэгорыя:Партызанскія рухі
Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР падчас нямецка-савецкай вайны
Кібла

**Кібла** (араб. قبلة) — кірунак у бок Каабы. У мусульманскай рэлігійнай практыцы вернікі павінны быць накіраваныя тварам у гэтым напрамку падчас малітвы. У мячэці для вызначэньня кіблы робіцца асаблівы знак — міхраб.

Варта адзначыць, што мусульмане не пакланяюцца Каабу або яго зьмесціву; Кааба — проста кропка факусіроўкі для вернікаў.

Катэгорыя:Іслам
Кастрычнік (кінатэатар, Менск)

«**Кастрычнік**» — шырокафарматны кінатэатар Менску, разьмешчаны на праспэкце Незалежнасьці, дом 73. Адкрыўся 30 студзеня 1975 году.

## Апісаньне і гісторыя
Будынак кінатэатру пабудаваны па індывідуальным праекце, выкананым у інстытуце «Белдзяржпраект» (арх. В. Малышаў).

Мае глядзельную залю з амфітэатрам на 1344 месцы. Абсталяваны стэрэагукавой сыстэмай DTS Surround System. Ёсьць сыстэма кандыцыянаваньня паветра.

Кінатэатар «Кастрычнік» знаходзіцца ў муніцыпальнай уласнасьці.

У кінатэатры разьмешчаны вэстыбюль, 2 фае, кафэ, а таксама заля расейскага більярду. У вэстыбюлі экзатычныя расьліны і клетка з жывымі папугаямі.

Катэгорыя:Збудаваньні Менску
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1975 годзе
Катэгорыя:Кінатэатры Беларусі
Кінэматограф Югаславіі

**Югасла́ўскае кіно́** вядомае крытыкам сваёй самабытнасьцю. Прызнаныя рэжысэры-майстры кіно зь Югаславіі — Пурыша Джорджэвіч, Душан Макавееў, Эмір Кустурыца.

Прадстаўнікі іншых кінапрафэсіяў практычна невядомыя, за выключэннем галівудзкай акторкі сэрбкі Мілы Ёвавіч і актора Гойка Мітыча, які быў папулярным у СССР.

## Асаблівасьці югаслаўскага кіно
Нягледзячы на тое, што югаслаўскае кіно ня надта папулярна ў шырокай аўдыторыі, у яго ёсьць тое, чаго няма ў шматлікіх знакамітых кінэматаграфічных школах — вядомы стыль. Асноўныя адметныя асаблівасьці югаслаўскага кіно:
* Экспрэсіўнасьць
* Геданізм
* Прыцягненьне да абсурду
* Трагікамічнасьць

Варта заўважыць, што спалучэньне гэтых рыс не заўсёды падабаецца крытыкам і гледачам, і выклікае ў іх прама процілеглыя эмоцыі — ад захапленьня да поўнага непрыманьня.

## Глядзіце таксама
* Маскарад

Катэгорыя:Югаслаўская культура
Кіпрская праваслаўная царква

**Кі́прская правасла́ўная царква́** — памесная праваслаўная царква, якая знаходзіцца на 10-м месцы ў дыптыху праваслаўных цэркваў.

## Дзейнічае
Дзейнічае на Кіпры. Стала аўтакэфальнаю ад Антыяхійскага патрыярхату ў XIX ст. Прычынаю таго стаў увод брытанскіх войскаў на востраў Кіпр пад час Крымскае вайны. Далейшыя зносіны з Антыяхійскай царквою былі немагчымыя, бо яна была пад панаваньнем асманскай краіны.

## Службы
Вярхоўным урадам царквы зьяўляецца сабор (або сынод). Архірэем зьяўляецца архіяпіскап, які мае сядзібу ў сталіцы Кіпру Нікасіі. Маюцца япіскапы.

Заснаваная ў 47 годзе апосталам Барнабам. Першапачаткова зьяўлялася япархіяй Антыяхійскай праваслаўнай царквы. Складаецца з 1 архіепіскапіі і 5 мэтраполіяў. Прадстаяцель: архіяпіскап Новай Юсьцініяны і ўсяго Кіпру Хрызастом II.

Катэгорыя:Праваслаўе на Кіпры
Катэгорыя:Рэлігія ў Нікасіі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 47 годзе
Катэгорыя:Праваслаўныя цэрквы Эўропы
Катэгорыя:Аўтакефальныя праваслаўныя цэрквы
Катэгорыя:Нацыянальныя цэрквы
Катэгорыя:Сябры Сусьветнай рады цэркваў
Катэгорыя:Апостальскія пасады
Кайзэр

**Ка́йзэр** () — старое запазычаньне ў германскіх мовах з латыні, з , цэзар; на старажытнае запазычаньне паказвае захаваньне пачатковага k.

Уласна, па-нямецку гэтае слова значыць «імпэратар» і ўжываецца ў нямецкамоўных краінах да імпэратараў усіх часоў і народаў, але ў іншых эўрапейскіх мовах кайзэрамі звычайна завуць толькі трох імпэратараў Нямецкай імпэрыі (1871—1918): Вільгельма I, Фрыдрыха III і Вільгельма II. Да гэтага пэрыяду прыкладаецца назва «кайзэраўская Нямеччына».

Радзей слова «кайзэр» ужываецца (ня толькі па-нямецку) у дачыненьні да імпэратараў Сьвятой Рымскай і Аўстрыйскай імпэрыяў, дзе дамінантнай мовай таксама была нямецкая. У дарэвалюцыйнай Расеі да імпэратараў Сьвятой Рымскай Імпэрыі звычайна ўжывалася слова «кесар».

Пасьля заняпаду Канстантынопаля турэцкія султаны насілі тытул Кайзэр-і-Рум (Рымскі Кайзэр).

Катэгорыя:Тытулы
*
*
*
Катэгорыя:Гісторыя Нямеччыны