open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Марыя Захарэвіч

**Мары́я Захарэ́віч** (нарадзілася 21 лістапада 1936 году, в. Навасёлкі, Мядзельскі раён) — народная артыстка Беларусі, ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь, прыма Нацыянальнага акадэмічнага тэатру імя Янкі Купалы. Ганаровая ўдзельніца вечарын Паэтычнага тэатру «Арт. С». Ганаровы грамадзянін Менскай вобласьці (2012).

У 2007 годзе рэжысэр Сяргей Лук’янчыкаў зьняў пра Захарэвіч дакумэнтальны фільм «Аб чым баліць душа».

## Ролі

### Праца ў тэатры
* Апошні шанц — *Паліна Іванаўна*
* Аптымістычная камэдыя — *камісар*
* Безыменная зорка — *незнаёмая*
* Вольга — *Вольга*
* Дзеці сонца — *Алена*
* Залатая карэта — *Дашачка*
* І змоўклі птушкі — *Натальля Фадзееўна*
* Лес — *Гурмыжская*
* Людзі на балоце — *Ганна*
* Навальніца — *Варвара*
* На дне — *Ганна*
* Пагарэльцы — *Наталля Мікалаеўна*
* Пакуль вы маладыя — *Галя Жураўка*
* Памяць сэрца — *Кацярына Міхайлаўна*
* Паўлінка — *Альжбэта, вядучая*
* Перад вячэрай — *Верачка*
* Плач перапёлкі — *Ганна*
* Праўду! Нічога, акрамя праўды!!! — *Браент*
* Страсьці па Аўдзею — *Варвара*
* Сэрца на далоні — *Зося Савіч*
* Сьвятая сьвятых — *Марыя*
* Традыцыйны збор — *Ліза Хрэнава*
* Тутэйшыя — *Гануля Зношчыха*
* У ноч зацьменьня месяца — *Танкабіке*
* Успаміны — *Люба*
* Характары — *жонка Яўхіма П’яных*
* Эшалон — *Маша*
* Я не пакіну цябе… *Нэці* + *рэжысура*

## Праца ў кіно
* 1967: Жыцьцё і ўзьнясеньне Юрася Братчыка
* 1967: І ніхто іншы
* 1969: Сыны сыходзяць у бой
* 1970: Руіны страляюць — *Марыся*
* 1971: Дзень маіх сыноў — *эпізод*
* 1972: Зімарадак — *маці Зоі*
* 1973: Тартак
* 1974: Ясь і Яніна — *Клара Іванаўна*
* 1977: Чорная бяроза — *эпізод*
* 1978: Час абраў нас
* 1980: Палаводзьдзе
* 1981: Кантрольная па спэцыяльнасьці — *эпізод*
* 1981: Людзі на балоце
* 1983: Подых навальніцы
* 1984: Прабач нас, першае каханьне
* 1988: Наш бранецягнік — *эпізод*
* 1990: Франка — жонка Хама
* 1993: У папа быў сабака…
* 1993—1997: Справа Лахоўскага — Марфа Ільінічна, гаспадыня дому, дзе спыняўся Вася-Лох
* 2006: Спакуса — *старая*
* 2010: Помста

## Узнагароды
* Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь

## Дата нараджэньня
Афіцыйна дзень народзінаў запісаны 28 лістапада, калі Марыю ахрысьцілі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на Арм. С
* Купалаўскі тэатар
* Кінатэатар.ру

Катэгорыя:Беларускія акторкі
Катэгорыя:Савецкія акторкі
Катэгорыя:Народныя артысты Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Ева

**Ева** ці **Эва**; **Евга** ()&nbsp;— у рэлігійнай міталёгіі першая жанчыны на Зямлі, імя якой у перакладзе азначае жыцьцё. Паводле біблейскай міталёгіі, жонка Адама, створаная зь яго рабра ў раі Богам. У юдзейскай, хрысьціянскай і мусульманскай міталёгіях яна разглядаецца як крыніца жыцьця, як пачынальніца ўсяго чалавечага роду. За тое, што Ева першая парушыла забарону Бога і пакаштавала плод з дрэва пазнаньня дабра і ліха, а потым яшчэ і спакусіла на гэта Адама, Бог пракляў іх абодвух, выгнаўшы з раю, а іх грэх перанёсшы на ўсё чалавецтва як пажыцьцёвае пакараньне (першародны грэх). У гностыкаў існавала «Эвангельле ад Евы».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Энц. словарь Брокгауза и Ефрона в 82 тт. и 4 доп. тт.&nbsp;— М.: Терра, 2001 г.&nbsp;— 40726 с.

Катэгорыя:Жанчыны Старога Запавету
Культура Сэрбіі

**Сэрбская культура** — культура Сэрбіі і сэрбаў, якая разьвівалася пад моцным уплывам Бізантыйскай імпэрыі і праваслаўя.

## Пісьменнасьць
Разьвіцьцё пісьменнасьці ў Сэрбіі зьвязанае з асьветніцкай дзейнасьцю вучняў Кірылы і Мэтодыя, якія прапаведвалі і адпраўлялі богаслужэньне на славянскай мове. Неабходна адзначыць, што сэрбы даволі доўга ўжывалі глаголіцу нароўні з кірыліцай. Глагалічная традыцыя падсілкоўвалася на сэрбскіх землях дзякуючы паступленьню глагалічнай пісьменнасьці з Харватыі, дзе аселі некаторыя пасьлядоўнікі Кірылы і Мэтодыя. Распаўсюджваньне атрымала і лацінская пісьменнасьць. Адмысловы моцны ўплыў зыходзіў з такіх буйных раманскіх гарадоў на Адрыятыцы, як Дуброўнік і Бар. Характэрнай асаблівасьцю функцыянаваньня пісьменнасьці на сэрбскіх землях у IX—XII стагодзьдзях было тое, што славянскія глаголіца, кірыліца і помнікі на лацінскай мове ўжываліся ня ў нейкіх кампактных зонах з выразна акрэсьленымі межамі, а ўперамешку ў адных і тых жа абласьцях. Ад таго пэрыяду пісьмовых помнікаў не засталося.

У 20 стагодзьдзі самым вядомым пісьменьнікам Сэрбіі быў Іва Андрыч.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сэрбская культура
Антарктычная цыркумпалярная плынь

**Антаркты́чная цыркумпаля́рная плынь** (АЦП, таксама **плынь Заходніх Вятроў**) — марская плынь, якая пралягае з захаду на ўсход вакол Антарктыды. У Паўднёвым акіяне АЦП зьяўляецца галоўным фактарам разьмеркаваньня водных мас па акіяну і, з аб’ёмам прыкладна 125 Sv, зьяўляецца наймагутнейшай марской плыньню. Ён разьмяжоўвае цёплыя воды з Антарктыдай, што дазваляе ёй захоўваць масіўны ледзяны шчыт.
## Крыніцы

Катэгорыя:Марскія плыні
Катэгорыя:Паўднёвы акіян
Катэгорыя:Геаграфія Антарктыды
НХЛ 1999—2000 гадоў

**НХЛ у сэзоне 1999—2000 гадоў** — 83-і рэгулярны сэзон Нацыянальнай хакейнай лігі. Кожная з 28 камандаў згуляла па 82 матчы. У фінале Кубка Стэнлі «Нью-Джэрзі Дэвілз» перамаглі «Далас Старз», і выйгралі свой другі кубак у гісторыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка сэзону на сайце hockeydb.com

1999—2000
Гміна Дарава

**Дараўская гміна** () — некалішняя вясковая гміна, што існавала ў Міжваеннай Польшчы. Уваходзіла ў склад Баранавіцкага павету, Наваградзкага ваяводзтва. Сядзібай гміны было вёска Дарава (*15* жыхароў у Дараве і *9064* — у гміне на 1921 год).

23 красавіка 1930 году частка гміны зь вёскаю Кавалі былі далучаны да гміны Ляхавічы.

Пасьля далучэньня Заходняй Беларусі да БССР падзелена паміж Баранавіцкім і Ляхавіцкім раёнамі.

## Крныіцы

Дарава
Юрацішкаўская гміна

**Юрацішкаўская гміна** () — колішняя вясковая гміна, што існавала ў Міжваеннай Польшчы. Уваходзіла ў склад Валожынскага павету Наваградзкага ваяводзтва. Сядзібай гміны было мястэчка Юрацішкі (*203* жыхароў у Юрацішках і *6762* — у гміне на 1921 год).

Пасьля далучэньня Заходняй Беларусі да БССР гміна ператворана ў Юрацішкаўскі раён.

## Крныіцы

Катэгорыя:Юрацішкаўская гміна
Катэгорыя:Валожынскі павет (1919—1939)
Фунафуці

**Фунафуці** () — атол, які зьяўляецца сталіцай і самым населеным атолам Тувалу. Насельніцтва складае 4492 чалавекі (2002).

## Крыніцы

Катэгорыя:Тувалу
Катэгорыя:Сталіцы Акіяніі
Мата Уту

**Мата-Уту** () — сталіца і найбуйнейшы горад астравоў Ўоліс і Футуна. Насельніцтва складае 1191 чалавек (2003).

Катэгорыя:Астравы Ўоліс і Футуна
Катэгорыя:Сталіцы Акіяніі
Саколка

Назву **Саколка** маюць:

* Саколка — трыкатажная кашуля без рукавоў і каўняра
* Саколка — горад у Польшчы, у складзе Падляскага ваяводзтва
* Саколка — сельска-гарадзкая гміна ў Сакольскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы
Саколка (адзеньне)

**Сако́лка** — трыкатажная майка без рукавоў і каўняра.

## Глядзіце таксама
* Кашуля

## Крыніцы

Катэгорыя:Сподняя бялізна
Катэгорыя:Кашулі
НХЛ 1998—1999 гадоў

**НХЛ у сэзоне 1998—1999 гадоў** — 82-і рэгулярны сэзон Нацыянальнай хакейнай лігі. Кожная з 27 камандаў згуляла па 82 матчы. «Далас Старз» фінішавалі першымі ў рэгулярным сэзоне, а ў фінале Кубка Стэнлі яны перамаглі «Бафала Сэйбрз».

## Рэгулярны сэзон
### Заходняя канфэрэнцыя

### Усходняя канфэрэнцыя

## Плэй-оф

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка сэзону на сайце hockeydb.com

1998—1999
Стандартная бібліятэка C

**Стандартная бібліятэка C** — частка стандарту ANSI C і ISO C, якая стварае першапачатковае плятформанезалежнае асяродзьдзе праграмы. Гэта не канкрэтная бібліятэка, а ўсяго набор патрабаваньняў для плятформаў, на якіх працуюць праграмы, напісаныя на C. Існуюць некалькі рэалізацыяў Стандартнай бібліятэкі C, у шэрагу якіх GNU C Library (glibc), BSD libc, klibc і іншыя.

## Гісторыя
Да сваёй стандартызацыі Сі ня меў убудаванай функцыянальнасьці для працы з уводам-вывадам. Празь некаторы час супольнасьць праграмістаў выказала сваі ідэі і гатовыя рэалізацыі таго, што цяпер завецца стандартнай бібліятэкай. Большасьць тых ідэяў былі ўключаныя ў стандарт C.

Як C, гэтак і Unix былі створаныя ў Bell Labs на мяжы 60-70-х гадоў. За адно дзесяцігодзьдзе мова праграмаваньня C набрала вялікую папулярнасьць сярод распрацоўнікаў. Розныя ўнівэрсытэты і арганізацыі пачалі далейшае разьвіцьцё мовы, але ў 1980-х гадах несумяшчальнасьць паміж рознымі варыянтамі мовы стала відавочнай. У 1983 годзе Амэрыканскі нацыянальны інстытут стандартаў стварыў камітэт па стварэньню стандарту мовы, вядомага цяпер як ANSI C. У выніку быў створаны асобны стандарт C89, складзены ў 1989 годзе. Частка стандарту была выдадзеная ў якасьці бібліятэк, вядомых як стандартная бібліятэка ANSI C.

## Літаратура
* Браян Кэрніган, Дэніс Рычы. *Язык программирования С*, 2-е выданьне. Выдавецкі дом «Вільямс», 2009. — 304 ст. ISBN 978-5-8459-0891-9 ; ISBN 0-13-110362-8 

## Вонкавыя спасылкі
* C Standard Library. Падрабязнае апісаньне загаловачных файлаў. 

Катэгорыя:C (мова праграмаваньня)
235

## Падзеі
* Максымін Трак стаў рымскім імпэратарам

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Аляксандар Северус, рымскі імпэратар
Гміна Новая Мыш

**Навамыская гміна** () — некалішняя вясковая гміна, што існавала ў Міжваеннай Польшчы. Уваходзіла ў склад Баранавіцкага павету, Наваградзкага ваяводзтва. Сядзібай гміны была вёска Новая Мыш (*1815* жыхароў у Дараве і *10.131* — у гміне на 1921 год).

Пасьля далучэньня Заходняй Беларусі да БССР ператвораная ў Навамыскі раён.

## Крыніцы

Новая Мыш
Гміна Мядзьведзічы

**Мядзьведзіцкая гміна** (, спачатку *gmina Niedźwiedzica*) — некалішняя вясковая гміна, што існавала ў Міжваеннай Польшчы. Уваходзіла ў склад Баранавіцкага павету, Наваградзкага ваяводзтва. Сядзібай гміны было вёска Мядзьведзічы (*949* жыхароў у Дараве і *8894* — у гміне на 1921 год).

23 красавіка 1930 году частка гміны зь вёскамі Вадзяціна, Пад'язаўле, Петухоўшчына, Гасьцілавічы ды маёнткі Дзенісоўшчына і Холдавічы былі далучаны да гміны Ляхавічы.

Пасьля далучэньня Заходняй Беларусі да БССР гміна далучана да Ляхавіцкага раёну.

## Крныіцы

Мядзьведзічы
Валеры Пазднякоў

**Валеры Сямёнавіч Пазднякоў** (нар. 6 лютага 1963, места Вялейка) — беларускі археоляг, гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1991).

## Біяграфія

Скончыў БДУ (1985). Навучаўся ў асьпірантуре Інстытуту гісторыі АН БССР (1985—1988), працаваў тамака малодшым навуковым супрацоўнікам (1988—1993), навуковым супрацоўнікам (1993—1994). З 1994 у выдавецтве «Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі», навуковы рэдактар, з 1997 вядучы навуковы рэдактар.

Праводзіў археалягічныя раскопкі фэўдальнага Клецку (1986—1990), абсьледаваньні помнікаў Клецкага (1986, 1991) і Нясьвіскага (1991—1992) раёнаў, абсьледаваньні і нагляд за землянымі работамі ў Пінску (1992—1993). Удзельнічаў у раскопках Менску, Віцебску, Турава, Наваградку і інш.

## Навуковая дзейнасьць

Сфэра навуковых інтарэсаў — гісторыя матэрыяльнай культуры фэўдальнай Беларусі, праблемы этнічнай гісторыі, генэалёгіі, гістарычнай геаграфіі.
* «Клецк X—XVIII стст. (Гісторыя матэрыяльнай культуры беларускага феадальнага горада)», кандыдацкая дысертацыя (1991).

## Вонкавыя спасылкі
* Вялейскі гісторык на Vilejka.org

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археолягі
НХЛ 1997—1998 гадоў

**НХЛ у сэзоне 1997—1998 гадоў** — 81-ы рэгулярны сэзон Нацыянальнай хакейнай лігі. Кожная з 26 камандаў згуляла па 82 матчы. У фінале Кубка Стэнлі «Дэтройт Рэд Ўінгс» у чатырох гульнях перамог «Вашынгтон Кэпіталз».

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка сэзону на сайце hockeydb.com

1997—1998
Exegi monumentum

**Exegi monumentum** () — ода Гарацыюса, апошняя ў трэцяй кнізе «Одаў» (Carm. III, 30). Вядома таксама пад назвай «Да Мэльпамэны» (): Мэльпамэна традыцыйна лічыцца музай трагедыі, але першапачаткова ўспрымалася як муза песьні наогул.

Найбольш вядомым беларускім перакладам оды зьяўляецца пераклад Максіма Багдановіча.

## Тэкст

Катэгорыя:Вершы Гарацыюса
Катэгорыя:Оды
Катэгорыя:Лацінскія словы і выразы
Colt SSP

**Colt SSP** (Stainless Steel Pistol) — пісталет, распрацаваны напрыканцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў фірмай Colt’s Manufacturing Company, першы прататып якога меў пазначэньне Colt M1971 Double Action pistol. Аднак затым усе працы па гэтым пісталеце былі спыненыя і пра яго ўзгадалі толькі ў 1977 годзе, калі ВПС ЗША пачалі першы конкурс на новы 9 мм пісталет для Ўзброеных Сілаў ЗША. Тады фірма Colt і прадставіла на конкурс 9 мм пісталет Colt SSP (Stainless Steel Pistol), які зьяўляўся разьвіцьцём сыстэмы М1971.

Пісталет Colt SSP удзельнічаў у некалькіх этапах конкурсу ХМ9 (выйгранага ў 1985 году італьянскім пісталетам Beretta 92F), аднак ён паказаў сябе не з самага лепшага боку, так што ў выніку кампанія Colt добраахвотна зьняла SSP з выпрабаваньняў. Цікавым фактам зьяўялецца тое, што фірма Colt так і не паспрабавала вывесьці пісталет SSP на камэрцыйны рынак — у сярэдзіне 1970-х гадоў у такога пісталета мусіла быць далёкасяжная пэрспэктыва. Зрэшты, гэта была далёка не адзіная з памылак кіраўніцтва фірмы Colt, якая ледзь не прывяла гэтую калісьці легендарную кампанію да банкруцтва ў канцы 1990-х.

Пісталет Colt SSP меў канструкцыю амаль цалкам выкананую зь нержавеючай сталі. Аўтаматыка выкарыстоўвала схему з кароткім ходам ствала і цьвёрдым замыканьнем па тыпу Browning High Power. Ударна-спускавы мэханізм куркавы, самаўзводны, выкананы ў выглядзе адзінага модуля, які вымаецца з рамкі пры разборцы. Ручныя засьцерагальнікі разьмешчаныя на абедзьвюх баках засаўкі. Крамы двухрадковыя, ёмістасьцю 15 патронаў.

Катэгорыя:Пісталеты
Катэгорыя:Colt
Colt’s Manufacturing Company

**Colt’s Manufacturing Company (CMC)** — кампанія вытворца пальнай зброі, разьмешчаная ў Гартфардзе (штат Канэктыкут, ЗША). Заснаваная С. Колтам у 1842 годзе.

## Гісторыя
У 1890—1900-я гады Дж. М. Браўнінг падаў патэнтную заяўку на пісталеты новай канструкцыі. Празь некалькі гадоў фірмай Colt былі створаны пісталеты на аснове гэтай новай канструкцыі, такія як M1902 (калібра .38) і M1905 (калібра .45). У выніку пасьпяховай работы фірмы, быў створаны пісталет які здолеў канкураваць зь пісталетамі іншых амэрыканскіх вытворцаў. Новы пісталет атрымаў назву Colt M1911.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Colt
.45 ACP

**.45 ACP** ( — аўтаматычны пісталет Кольта калібру .45,  11.43x23 мм) — пісталетны ўнітарны патрон, распрацаваны Джонам Браўнінгам у 1905 годзе. З тых часоў зьяўляецца папулярным патронам для самаабароны (асабліва ў ЗША). Зьяўляецца бясфлянцавай (гэта значыць без закраіны, якая выступае) вэрсіяй старога рэвальвэрнага патрона .45 Colt з дыямэтрам закраіны, роўным дыямэтру стандартнага вінтовачнага патрона. Пад гэты патрон быў створаны пісталет Colt M1911, а пасьля шэраг амэрыканскіх пісталетаў-кулямётаў (Томсан, М3 і інш., нават нямецкі HK UMP). Патрон мае нізкую пачатковую хуткасьць кулі і таму ён часта выкарыстоўваецца для стварэньня «бясшумных» варыянтаў зброі з глушыцелямі. Падчас Першай сусьветнай вайны гэты патрон таксама выкарыстоўваўся ў рэвальвэрах Кольт М1917 і, будучы бясфлянцавым, патрабаваў паўкруглую абойму для экстракцыі з барабана.

## Прымяненьне
**Пісталеты**
* Colt M1911

**Пісталет-кулямёты:**
* HK UMP

## Вонкавыя спасылкі

.45 ACP
Калібр

**Калібр** — дыямэтральны памер канала ствала (па яго палях), адзін з асноўных паказчыкаў для пальнай зброі і артылерыі, таксама як і для патронаў, снарадаў, тарпэд і бомбаў.

## Глядзіце таксама

* Сьпіс набояў для пальнай зброі

Катэгорыя:Збройная тэорыя
MG-34

Кулямёт **MG-34** быў распрацаваны нямецкай кампаніяй Rheinmetall AG па замове Вэрмахту. Распрацоўкай кулямёта кіраваў Луіс Штанзе, аднак пры стварэньні кулямёта выкарыстоўваліся распрацоўкі не толькі кампаніі Rheinmetall але і іншых фірмаў, такіх як Маўзер-Верцы, напрыклад. Кулямёт быў афіцыйна прыняты на ўзбраеньне вэрмахта ў 1934 годзе і да 1942 году афіцыйна зьяўляўся асноўным кулямётам не толькі пяхоты, але і танкавых войскаў Нямеччыны. У 1942 годзе замест MG-34 на ўзбраеньне быў прыняты больш дасканалы кулямёт MG-42, аднак вытворчасьць MG-34 не спынілася да канца Другой сусьветнай вайны, бо ён працягваў выкарыстоўвацца ў ролі танкавага кулямёта ў сілу большай прыстасаванасьці да гэтага ў параўнаньні з MG-42.

MG-34 стаў першым адзіным кулямётам прынятым на ўзбраеньне. У ім увасобілася выпрацаваная Вэрмахтам на досьведзе Першай Сусьветнай вайны канцэпцыя ўнівэрсальнага кулямёта, здольнага выконваць ролю як лёгкага ручнога кулямёта, так і станкавага, так і танкавага. Падобная ўніфікацыя спрашчала забесьпячэньне і навучаньне войскаў, забясьпечвала высокую тактычную гнуткасьць.

Катэгорыя:Кулямёты
Пісталет Colt M1900

**Colt M1900** — пісталет распрацаваны амэрыканцам Дж. М. Браўнінгам напрыканцы 19 стагодзьдзя. Вытворчасьць працягвалася да пачатку 1920-х гадоў.

Colt M1900
Пісталет-кулямёт

**Пісталет-кулямёт** — тып пальнай зброі, у якой у якасьці баявога прыпасу выкарыстоўваецца пісталетны патрон.

## Плюсы і мінусы

**Вартасьці:**
* выкарыстаньне пісталетных патронаў прывяло да памяншэньня габарытаў
* лёгкасьць выкарыстаньня
* прастата канструкцыі
* больш высокі тэмп стрэльбы, чым у аўтаматаў, пры гэтым зь меншай аддачай

**Недахопы:**
* з-за малой магутнасьці пісталетных патронаў прыцэльная стральба амаль немагчымая на дыстанцыях больш за 200—300 м.

## Вонкавыя спасылкі
Затвор

**Затвор** або **засаўка** (у артылерыі — **замок**) — прылада ў пальнай зброі, прызначаная для дасыланьня патрона (артылерыйскага снараду) у патроньнік (камору), замыканьня ствала, выкананьня стрэлу і выкідваньня стрэлянай набойніцы. Вельмі часта затвор выкананы як састаўная частка затворнай рамы.

Затвор — мэханізм фотаапарата, які аўтаматычна рэгулюе працягласьць экспанаваньня.

## Глядзіце таксама

* Вольны затвор

## Вонкавыя спасылкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Састаўныя часткі пальнай зброі
Вольны затвор

**Вольны затвор** (вольная засаўка) — прынцып працы аўтаматыкі зброі, заснаваны на паглынаньні затворам энэргіі аддачы. Пры гэтым затвор пачынае рухацца назад пад ціскам парахавых газаў. Энэргіі «задняга ходу» затвору хапае на работу аўтаматыкі, а менавіта на экстрагаваньне стрэлянай набойніцы, узвод баявой спружыны і падачы новага патрона ў ствол.

Вольная засаўка канструцыйна прасьцей за любы іншы тып працы аўтаматыкі, аднак павялічвае вагу зброі, а таксама хістаньні пры стральбе за кошт свайго хуткага зваротна-паступальнага руху і саўдарэньня затвора аб ствольную скрынку.

## Вонкавыя спасылкі

* Апісаньне працы вольнай засаўкі

Катэгорыя:Збройная тэорыя
Аўтамат (зброя)

**Аўтамат** (аўтаматычны карабін, штурмавая вінтоўка) — аўтаматычная пальная зброя, якая выкарыстоўвае прамежкавы патрон, асноўная індывідуальная зброя жаўнераў большасьці сучасных арміяў. Першую скарочанную вінтоўку пад прамежкавы патрон распрацаваў Уладзімер Фёдараў у 1916 годзе. Масава пачалі распрацоўвацца і выкарыстоўвацца напрыканцы Другой сусьветнай вайны, калі Х. Шмаэсэр распрацаваў газаадводную трубку, тым самым палепшыўшы якасьці аўтаматаў (аўтамат StG-44).

Сучасныя аўтаматы звычайна маюць калібр 5,45—7,62 мм, умяшчальнасьць магазыну 20—35 патронаў. Мэханізмы большасьці зь іх працуюць за кошт адводу часткі парахавых газаў са ствала.

## Вонкавыя спасылкі
Вінтоўка

**Вінтоўка** — індывідуальная даўгастволая пальная зброя зь вінтавымі нарэзамі ў канале ствала. Вінтавыя нарэзы забясьпечваюць вярчэньне кулі ў палёце, што забясьпечвае больш устойлівую траекторыю і, адпаведна, большую дальнасьць і дакладнасьць стральбы ў параўнаньні з гладкаствольнымі стрэльбамі.

У якасьці асноўнае вайсковае зброі ўжывалася ў канцы XIX — першай палове XX ст. У наш час саступілі месца аўтаматам, выкарыстоўваюцца ў асноўным у якасьці снайпэрскае зброі.

## Клясыфікацыя
Вінтоўкі падзяляюць на:

* Аўтаматычныя вінтоўкі
* Карабіны — укарочаныя і палегчаныя вінтоўкі (самазарадныя ці з ручным перазараджаньнем), а таксама некаторыя тыпы стрэльбаў
* Самазарадныя вінтоўкі
* Снайпэрскія вінтоўкі

Па спосабе перазараджаньня:

* Аўтаматычныя
* Не аўтаматычная

У некаторых выпадках пад тэрмінам **штурмавыя вінтоўкі** абазначаюць аўтамат.

## Вонкавыя спасылкі
Лінчэпінг

**Лінчэпінг** () — горад у Швэцыі, прыкладна за 200 км на паўднёвы захад ад Стакгольму. Галоўны горад ляндскапу Эстэр’ётлянду, адміністрацыйны цэнтар аднайменнага лэну й камуны Лінчэпінгу. Насельніцтва на 2015 год — 106 502 чалавекі. Асяродак авіяцыйнай і тэлекамунікацыйнай прамысловасьці.

## Гісторыя

Горад быў заснаваны ў XII стагодзьдзі як найважнейшы царкоўны цэнтар на паўднёвым усходзе Швэцыі. Напрыканцы XII стагодзьдзя каля Лінчэпінгу быў заснаваны найстарэйшы ў Швэцыі кляштар — Врэта, а з 1230-х гадоў распачалося будаўніцтва катэдры, у якой ужо ў 1251 годзе быў каранаваны малады сын ярля Біргера — Вальдэмар Біргерсан. У 1232 годзе пры катэдры была таксама адчыненая Катэдральная школа, імаверна, першая ў Швэцыі. У 1598 годзе тут адбылася Бітва пры Стонгебру паміж будучым каралём Карлам IX і яго пляменьнікам Жыгімонтам Вазам, у якой перамог першы, што прывяло да вайны Рэчы Паспалітай са Швэцыяй. 29 студзеня 1700 году горад моцна пацярпеў ад пажару. З часоў Другой сусьветнай вайны Лінчэпінг пачынае значна расьці. Напрыканцы 1960-х тут была заснаваная Вышэйшая школа, якая ў 1975 годзе была пераўтворана ва ўнівэрсытэт. У XXI стагодзьдзі Лінчэпінг, разам з суседнім Нарчэпінгам утварае чацьверты паводле колькасьці насельніцтва й эканамічнай значнасьці Рэгіён Вялікіх гарадоў Швэцыі, пасьля рэгіёнаў Вялікікага Стакгольму, Вялікага Гётэборгу й Вялікага Мальмё (то бок аглямэрацыяў вышэйназваных гарадоў).

## Славутасьці

* Катэдра (XII ст.)
* Царква Сьв. Лаўрэнтыя (Лярса, *Sankt Larskyrka*)
* Замак XIII ст. 
* Вялікі пляц (*Stora torget*) з фантанам Фолькунгаў, работы Карла Мілеса. 
* Музэй пад адкрытым небам Стары Лінчэпінг, дзе сабраны тыповыя для мясцовасьці драўляныя пабудовы й пануе атмасфэра XIX — пачатку XX стагодзьдзяў  
* Музэй авіяцыі
* Музэй лэну Эстэр’ётлянд, у якім ня толькі прадстаўлена гісторыя краю, але й творы знакамітых мастакоў (Альбрэхт Дурэр, Пэр Гёрбэрг і іншыя).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Швэцыі
Міжнародная гідраграфічная арганізацыя

**Міжнаро́дная гідраграфі́чная арганіза́цыя** (, ), падчас заснаваньня — **Міжнаро́днае гідраграфі́чнае бюро́** (, IHB) — міжнародная арганізацыя, заснаваная ў 1921 годзе, якая займаецца каардынацыяй працы гідраграфічных установаў краін-чальцоў арганізацыі, разгладаньнем пытаньняў, датычных гідраграфіі і дастасоўных навук. МГА фармулюе гідраграфічныя стандарты, якія потым ідуць на абмеркаваньне і ўхваленьне краінамі-чальцамі арганізацыі. Арганізацыя ўвесь час робіць стандарты болей унівэрсальнымі, каб гідраграфічная інфармацыя была даступнай кожнай краіне. З часу заснаваньня было праведзена шмат працы над уніфікацыяй стандаратаў.

## Краіны-чальцы арганізацыі
Наступныя краіны зьяўляюцца чальцамі МГА:

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* International Hydrographic Organization 

Катэгорыя:Гідраграфія
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1921 годзе
Зарын

**Зарын** — ізапрапілавы этэр метылфосфарнай кісьлі, вадкасьць бяз колеру і паху, зьмешваецца ва ўсіх адносінах з вадой і арганічнымі рашчынальнікамі.

## Адкрыцьцё
Зарын быў адкрыты ў 1938 годзе ў Рурскай даліне Нямеччыны двума нямецкімі навукоўцамі, якія спрабавалі атрымаць больш магутныя пэстыцыды. Зарын зьяўляецца другім па таксычнасьці пасьля заману з чатырох атрутных рэчываў G-сэрыі, створаных у Нямеччыне. G-сэрыя — першае і самае старое сямейства баявых атрутных рэчываў нэрвова-паралітычнага дзеяньня: GA (табун), GB (зарын), GD (заман) і GF (цыклязарын). Зарын, адкрыцьцё якога адбылося ўслед за табунам, назвалі ў гонар яго дасьледнікаў: **S**chrader, **A**mbros, **R**itter і von der L**in**de.

## Фізыялягічнае ўзьдзеяньне
Зарын — атрутнае рэчыва, якое валодае нэрвова-паралітычным дзеяньнем. Выклікае паражэньне пры любым відзе ўзьдзеяньня, асабліва хутка — пры інгаляцыі. Першыя прыкметы пашкоджаньня (міёз і цяжкасьць дыханьня) зьяўляюцца ў целе чалавека пры канцэнтрацыі зарыну ў паветры 0,0005 мг/л (праз 2 хвіліны). Сярэднесмяротная канцэнтрацыя — 0,075 мг/л — дасягаецца пры дзеяньні зарыну на органы дыханьня цягам адной хвіліны, канцэнтрацыя ў 0,12 мг/л — пры дзеяньні праз скуру. Паўлятальнай дозай зьяўляецца 24 мг/кг вагі, пры якой гіне 50% асобаў пры трапляньні на адчыненую скуру. Паўлетальнай дозай пры пэраральным (праз рот) увядзеньні зьяўляецца 0,14 мг/кг вагі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Хімічная зброя
Баявое атрутнае рэчыва

**Атрутныя рэчывы** (АР) — таксычныя хімічныя злучэньні, прызначаныя для паражэньня жывой сілы супэрніка. 

АР могуць узьдзейнічаць на арганізм праз органы дыханьня, скураныя пакровы і стрававальны гасьцінец. Баявыя ўласьцівасьці (баявая эфэктыўнасьць) АР вызначаюцца іхняй таксычнасьцю (абумоўленай здольнасьцю інгібіраваць фэрмэнты або ўзаемадзейнічаць з рэцэптарамі), фізыка-хімічнымі ўласьцівасцямі (лятучасьць, расчынальнасьць, устойлівасьць да гідролізу і г.д.), здольнасьцю пранікаць праз біябар'еры цеплакроўных і пераадольваць сродкі абароны.

Баявыя атрутныя рэчывы зьяўляюцца асноўным пашкоджваючым элемэнтам хімічнае зброі.

## Клясыфікацыя
Найболей распаўсюджаныя тактычныя і фізыялягічныя клясыфікацыі АР.

**Тактычная клясыфікацыя**
* Па пругкасьці насычаных пароў (лятучасьць) на:
# няўстойлівыя (фасген, сынільная кісьля);
# устойлівыя (іпрыт, люізіт, VX);
# атрутнадымныя (адамсіт, хлёрацэтафэнон).
* Па характары ўзьдзеяньня на жывую сілу на:
# сьмяротныя (зарын, Іпрыт);
# часова выводзячыя асабісты склад са строю (хлёрацэтафэнон, хінуклідыл-3-бэнзылат);
# раздражняльныя: (адамсіт, Cs, Cr, хлёрацэтафэнон);
# вучэбныя: (хлёрпікрын);
* Па хуткасьці наступленьня шкоднага эфэкту:
# хуткадзейныя – ня маюць пэрыяду ўтоенага дзеяньня (Зарын, заман, VX, AC, Ch, Cs, CR);
# павольна дзейсныя – валодаюць пэрыядам утоенага дзеяньня (Іпрыт, Фасген, BZ, люізіт, Адамсіт);

**Фізыялягічная клясыфікацыя**
Паводле фізыялягічнай клясыфікацыі падразьдзяляюцца на:
# нэрвова-паралітычныя АР (фосфарарганічныя злучэньні): Зарын, заман, Табун, VX;
# агульнаатрутныя АР: сынільная кісьля; хлёрцыян;
# скурана-нарыўные АР: Іпрыт, Азотысты іпрыт, люізіт;
# АР, якія раздражняюць верхнія дыхальныя шляхі або сцерніты: адамсіт, дыфэнілхлярарсін, дыфэнілцыанарсін;
# задушлівыя АР: фасген, дыфасген;
# АР, якія раздражняюць абалёнку вачэй або лякрыматоры: хлёрпікрын, хлёрацэтафэнон, дыбэнзаксазэпін, хлёрбэнзальмаляндынітрыл, бромбэнзылцыанід;
# псыхахімічныя АР: хінуклідыл-3-бэнзылат.

Катэгорыя:Хімічная зброя
Хімічная зброя

**Хімічная зброя** — зброя масавага паражэньня, дзеяньне якога заснаванае на таксычных уласьцівасьцях атрутных рэчываў, і на сродках іх ужываньня: снарады, ракеты, міны, авіяцыйныя бомбы, вапы (выліўные авіяцыйныя прыборы). Нароўні зь ядзернай і біялягічнай зброяй ставіцца да зброі масавага паражэньня (ЗМП).
Ужываньне хімічнае зброі неаднойчы забаранялася рознымі міжнароднымі дамоўленасьцямі.

## Глядзіце таксама

* Баявое атрутнае рэчыва
Абэрдын (футбольны клюб)

«**Абэрдын**» () ― шатляндзкі прафэсійны футбольны клюб з гораду Абэрдына. Клюб выступае ў шатляндзкай Прэм’ер-лізе й зьяўляецца адным з самых пасьпяховых клюбаў у краіне, чатыры разы станавіўся чэмпіёнам Шатляндыі й сем разоў перамагаў у кубку краіны.

Клюб быў заснаваны ў 1903 годзе ў выніку аб’яднаньня трох клюбаў з Абэрдына. Але ажно да 1950-х гадоў клюб ня меў ніводнага тытулу, пакуль не дабіўся посьпеху ў 1947 годзе пад кіраўніцтвам трэнэра Дэйва Галідэя. Але найбольшых посьпехаў клюб займеў падчас працы Алекса Фэргюсана ў 1980-х гадох, на пасадзе галоўнага трэнэра, калі абэрдынцы тры разы станавіліся чэмпіёнамі Шатляндыі, чатыры разы перамагалі ў Кубку Шатляндыі й аднойчы ў Кубку лігі. На міжнароднай арэне Фэргюсан прывёў клюб да двух тытулаў: уладальнікаў Кубка ўладальнікаў кубкаў і Супэркубку УЭФА ў 1983 годзе. «Абэрдын» таксама зьяўляецца апошнім на гэты час клюбам ня з Глазга, які перамагаў у чэмпіянаце Шатляндыі.

Хатнія гульні клюб праводзіць на стадыёне «Пітадры» з часоў свайго заснаваньня. Арэна месьціць 22 199 гледачоў, усе месцы знаходзяцца пад дахам. «Пітадры» зьяўляецца першым стадыёнам у сьвеце, дзе была ўпершыню ўжыта тэхнічная зона, якая была распрацавана Дональдам Колманам. Клюбнымі колерамі зьяўляюцца чырвоны й белы з 1939 году, дагэтуль клюб выкарыстоўваў чорны й залацісты колеры.

## Дасягненьні
* **[[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Чэмпіён Шатляндыі]]**: 4
** 1955, 1980, 1984, 1985

* **Уладальнікі [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубка Шатляндыі]]**: 8
** 1947, 1970, 1982, 1983, 1984, 1986, 1990, 2025

* **Уладальнікі [[Кубак лігі Шатляндыі па футболе|Кубка лігі Шатляндыі]]**: 6
** 1955, 1976, 1985, 1989, 1995, 2014

* **Уладальнікі [[Кубак уладальнікаў кубкаў УЭФА|Кубка ўладальнікаў кубкаў]]**: 1
** 1983

* **Уладальнікі [[Супэркубак УЭФА|Супэркубка УЭФА]]**: 1
** 1983

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Aberdeen Афіцыйны сайт
* Gothenburg Greats
* Сайт заўзятараў Абэрдына зь Інвэрнэсу
* Aberdeen FC Supporters Trust

Катэгорыя:Абэрдын
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1903 годзе
Гамільтан Акадэмікал

«**Гамільтан Акадэмікал**» () — шатляндзкі футбольны клюб з гораду Гамільтану, Паўднёвы Ланкашыр. Быў заснаваны ў 1874 годзе са школьнай футбольнай каманды з Акадэміі Гамільтану. Клюб зьяўляецца адзіным прафэсійным футбольным клюбам у Брытніі, які паўстаў са школьнай каманды.

За апошнія 10 гадоў клюб змог падняцца па герархічнай лесьвіцы з трэцяга дывызіёну (у герархіі чацьверты) у Прэм’ер-лігу. Хатнія гульні праводзіць на стадыёне «Нью-Даглас Парк» з 2001 году, да гэтага хатняй арэнай быў стадыён «Даглас Парк». Варта бачыць розьніцу паміж клюбамі «Гамільтан Акадэмікал» і футбольным клюбам «Гамільтан» (1874—1878), апошні зь якіх быў далучаны да крыкетнага клюбу «Гамільтан», але прымаў удзел у некалькіх розыгрышах Кубка Шатляндыі.

## Гісторыя
«Гамільтан Акадэмікал» быў сфармаваны напрыканцы 1874 году дырэктарам і вучнямі адной са школаў гораду.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Гамільтан Акадэмікал
* Гамільтан Акадэмікал
* Старонка на BBC Sport
* Гамільтан Акадэмікал – гісторыя клюбнай формы

Катэгорыя:Гамільтан
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1874 годзе
Дандзі Юнайтэд

«**Дандзі Юнайтэд**» () ― шатляндзкі прафэсійны футбольны клюб з гораду Дандзі. Быў заснаваны ў 1909 годзе, як *Dundee Hibernian*, зьмяніў свой назоў на сучасны ў 1923 годзе. Мае мянушкі «тэроры» () і «арабы» ().

Клюб гуляе ў кашулях аранжавага колеру з 1960-х гадоў на стадыёне «Тэнадайс Парк», які быў пабудаваны ў 1909 годзе. Стадыён месьціць 14 209 гледачоў, але ў сэзоне 2008―2009 гадоў сярэдняя наведавальнасьць складала 8654 гледачы, што зьяўлялася шостай у лізе ў тым сэзоне.

Клюб станавіўся чэмпіёнам краіны толькі аднойчы ў 1983 годзе, двойчы перамагаў у кубку краіны й столькі ж разоў у Кубку лігі Шатляндыі. У эўрапейскіх спаборніцтвах клюб удзельнічае з 1965 году, пры гэтым клюб дахадзіў да паўфіналу Лігі чэмпіёнаў і да фіналу Кубка УЭФА.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Шатляндыі: 1983
* Уладальнікі Кубка Шатляндыі: 1994, 2010
* Уладальнікі Кубка лігі Шатляндыі: 1980, 1981

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* ArabTRUST
* Сайт маладых заўзятараў
* Аб’яднаньне заўзятараў «Дандзі Юнайтэд»
* Старонка клюбу на BBC
* Неафіцыйны сайт

Катэгорыя:Дандзі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1903 годзе
Інвэрнэс Каледоніян Тыстл

«**Інвэрнэс Каледоніян Тыстл**» () ― шатляндзкі футбольны клюб з гораду Інвэрнэсу. Клюб быў заснаваны ў 1994 годзе пасьля аб’яднаньня двух клюбаў. Гуляюць у сініх кашулях з вэртыкальнымі чырвонымі палосамі. Хатні стадыён «Талах Каледоніян» месьціць 7819 гледачоў і знаходзіцца ля самага заліву Морэй.

## Гісторыя
Клюб упершыню атрымаў нацыянальную вядомасьць пасьля сваіх перамогаў у Кубку Шатляндыі супраць «Сэлтыку» ў 2000 і 2003 гадох. Спачатку, у 2000 годзе, клюб атрымаў перамогу зь лікам 3:1 на «Сэлтык Парку», пасьля гэтай перамогі газэта The Sun апублікавала артыкул пра гульню. У 2003 годзе «Інвэрнэс Каледоніян Тысл» быў мацней за глазгаўскі клюб зь лікам 1:0. Клюб таксама выбіў з кубкавых спаборніцтваў яшчэ некалькі клюбаў шатляндзкай Прэм’ер-лігі, у тым ліку «Матэрўэл» і «Гартс». За першыя дзесяць гадоў свайго існаваньня «Інвэрнэс» атрымаў у агульнай складанасьці 12 сэнсацыйных вынікаў, за што быў узнагароджаны рэпутацыяй як «забойца гігантаў». 25 лютага 2007 году «Інвэрнэс» у рамках Кубку зноўку атрымаў перамогу над «Сэлтыкам», забіўшы два галы ў апошнія дзьве хвіліны ў матчы пятага раўнда на стадыёне «Каледоніян».

Значнай падзеяй у гісторыі клюбу стала падпісаньне гульца зборнай Румыніі нападніка Марыюса Нікулаэ. Нікулаэ прыняў удзел у матчах клюбу сэзону 2007—2008 гадоў, а таксама гуляў за зборную на чэмпіянаце Эўропы 2008 году, перад тым як зьехаў у бухарэсцкае «Дынама». Пазьней ён стаў уцягнутым у спрэчку з клюбам з-за долі трансфэрнага кошту, якая не была выплачана Марыюсу, калі ён сышоў. У выніку ФІФА пастанаваіла «Інвэрнэсу Каледонія Тысл» заплаціць гульцу 133 тысячы фунтаў стэрлінгаў. Клюб абскардзіў гэтае рашэньне ў арбітражным судзе па спорце й у лістападзе 2011 году «Інвэрнэс» атрымаў перамогу па гэтай справе.

## Дасягненьні
* Уладальнік Кубка Шатляндыі: 2015
* Уладальнік Чэлендж-кубка Шатляндыі: 2004

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* «CaleyThistleOnline» — незалежны сайт заўзятараў
* Сайт заўзятараў клюбу
* Старонка клюбу на BBC

Катэгорыя:Інвэрнэс
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Кілмарнок (футбольны клюб)

«**Кілмарнок**» () ― шатляндзкі футбольны клюб з аднайменнага мястэчка, графства Эйршыр. Быў заснаваны ў 1869 годзе, «Кілі» зьяўляюцца найстарэйшым з сучасных клюбаў Прэм’ер-лігі. Хатнія гульні праводзіць на стадыёне «Рэгбі Парк». Клюб згуляў першую афіцыйную гульню ў футбольнай гісторыі Шатляндыі зь цяпер неіснуючым клюбам «Рэнтанам» у 1873 годзе.

## Гісторыя
Заснаваньне клюбу адсылае да часоў, калі футбол у Шатляндыі толькі зьяўляўся. У 1869 годзе гульцы ў крыкет шукалі для сябе занятак пасьля сканчэньня крыкетнага сэзону й сфармавалі футбольны клюб. Першапачаткова клюб выкарыстоўваў рэгбійныя правілы, але з-за розных праблемаў было вырашына перайсьці на футбольныя правілы. Рэгбійнае мінулае адлюстравана ў назьве хатняга стадыёну ― «Рэгбі Парк».

У 1873 годзе клюб уступіў у Шатляндзкую футбольную асацыяцыю, каб прыняць удзел у першым розыгрышы кубку Шатляндыі. Так здарылася, што клюб прыняў удзел у першым матчы турніру 18 кастрычніка 1873 году, які быў першай афіцыйнай футбольнай гульнёй Шатляндыі. Але клюб атрымаў у дэбюце паразу зь лікам 0:2 ад «Рэнтану».

З 1895 году клюб гуляе ў турнірах шатляндзкіх лігаў. А ў 1899 годзе ўпершыню згуляў у найвышэйшым дывізіёне чэмпіянату Шатляндыі. Клюб за сваю гісторыю восем разоў выходзіў у фінал Кубка Шатляндыі, дзе тройчы перамагаў. У фінал Кубка лігі Шатляндыі клюб выходзіў пяць разоў, але гэты трафэй так і не ўвайшоў у сьпіс дасягненьняў «Кілі».

Найвышэйшага посьпеху клюб дасягнуў у 1965 годзе, калі на пасту галоўнага трэнэра стаяў Ўілі Ўодэл. Для перамогі ў чэмпіянаце Шатляндыі «Кілмарноку» не хапала толькі перамогі ў гасьцёх у гульні супраць «Гартсу» й клюб яе дамогся. Перамога зь лікам 2:0 прынесла «Кілі» пакуль адзінае званьне чэмпіёну Шатляндыі.

У 1980-х гадох прасьледваў спад, падчас якога клюб вылецеў з найвышэйшай лігі. Але ў 1993 годзе клюб зноўку вярнуўся ў найвышэйшы сьвет. А ў 1997 годзе здабыў яшчэ адзін, трэці па колькасьці тытул уладальніка Кубка Шатляндыі, калі ў фінале перамог «Фалкірк» зь лікам 1:0.

## Дасягненьні
* **[[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Чэмпіён Шатляндыі]]**: 1
** 1965

* **Уладальнікі [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубка Шатляндыі]]**: 3
** 1920, 1929, 1997

* **Уладальнікі [[Кубак лігі Шатляндыі па футболе|Кубка лігі Шатляндыі]]**: 1
** 2012

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Неафіцыйны сайт. Kilmarnock-mad.co.uk
* Неафіцыйны сайт. Killiefc.com
* Старонка клюбу на BBC

Катэгорыя:Кілмарнок
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1869 годзе
Сэнт-Джонстан Пэрт

«**Сэнт-Джонстан**» () ― прафэсійны шатляндзкі футбольны клюб з гораду Пэрту. Нягледзячы на тое, што клюб быў заснаваны ў 1884 годзе, першую гульню футбалісты згулялі ў лютым 1885 году. Хатнія гульні з 1889 году праводзіць на стадыёне «Макдыярмід Парк».

З сэзону 2009―2010 гадоў клюб зноўку прымае ўдзел у розыгрышы шатляндзкай Прэм’ер-лігі, пасьля таго як сем сэзонаў каманда праводзіла ў ніжэйшых лігах. Клюб гістарычна дастаткова часта хістаецца па першых двух дывізіёнах, то вылятаючы, то зноўку вяртаючыся ў найвышэйшую лігу. З-за гэтага клюб атрымаў мянушку Ё-Ё Клюб. Традыцыйна галоўнымі супернікамі зьяўляюцца два клюбы з Дандзі: «Дандзі» й «Дандзі Юнайтэд». Матчы «Сэнт-Джонстану» з абодвума клюбамі Дандзі маюць назоў ― дэрбі Тайсайду, але асабліва матчы з «Дандзі» зьяўляюцца больш прынцыповымі.

За сваю больш чым стогадовую гісторыю клюб ніводнага разу не перамагаў у значных спаборніцтвах. Клюб двойчы дабіраўся да фіналу Кубка лігі Шатляндыі, але двойчы саступаў абодвум клюбам Старой Фірмы.

## Дасягненьні
* **Уладальнік [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубка Шатляндыі]]**: 2014
* **Уладальнік [[Чэлендж кубак Шатляндыі|Чэлендж кубка Шатляндыі]]**: 2008

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Старонка на BBC Sport
* Старонка клюбу на ''The Perthshire Advertiser''

Катэгорыя:Пэрт (Шатляндыя)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1903 годзе
Сэнт-Мірэн Пэйсьлі

«**Сэнт-Мірэн**» () ― шатляндзкі футбольны клюб з гораду Пэйсьлі. У сэзоне 2005―2006 гадоў прабіўся ў найвышэйшы дывізіён і адтуль не вылятаў да сэзону 2014—2015 гадоў.

Клюб тройчы станавіўся ўладальнікам Кубку Шатляндыі (1926, 1959, 1987) і аднойчы атрымліваў перамогу ў розыгрышы Кубка лігі Шатляндыі (2013). Чатыры разы прымаў удзел у эўракубках: аднойчы ў Кубку ўладальнікаў кубкаў і тройчы ў Кубку УЭФА). Хатнія матчы праводзіць на стадыёне «Нью-Сэнт-Мірэн Парк», які з 2009 году зьмяшчае 8023 гледачы й месьціцца па вуліцы Грынгіл Роўд.

## Гісторыя
«Сэнт-Мірэн» быў створаны напрыканцы XIX стагодзьдзя як джэнтэльмэнскі клюб, які ўключаў у сабе спартовыя сэкцыі па крыкеце й рэгбі. З ростам папулярнасьці футболу ў 1877 годзе было створана й футбольнае аддзяленьне.

## Дасягненьні
* **Уладальнік [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубка Шатляндыі]]**: 3
** 1926, 1959, 1987

* **Уладальнікі [[Кубак лігі Шатляндыі па футболе|Кубка лігі Шатляндыі]]**: 1
** 2013

* **Уладальнік [[Чэлендж кубак Шатляндыі|Чэлендж кубка Шатляндыі]]**: 1
** 2005

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* «Гістарычная база» Сэнт-Мірэну
* Чорна-белае войска. Неафіцыйны сайт
* Mirren Mad
* Старонка клюбу на BBC

Катэгорыя:Пэйсьлі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1877 годзе
Дандзі (футбольны клюб)

«**Дандзі**» () ― шатляндзкі футбольны клюб з аднайменнага гораду. Заснаваны ў 1893 годзе. Хатнія гульні праводзяць на стадыёне «Дэнз Парк», што месьціць 12 000 гледачоў. Клюб быў адным з заснавальнікаў шатляндзкай Прэм’ер-лігі ў 1997 годзе, але ў сэзону 2004―2005 вылецеў з найвышэйшай лігі шатляндзкага футболу.

У горадзе Дандзі існуюць дзьве каманды: «Дандзі» й «Дандзі Юнайтэд», стадыёны абодвух клюбаў месьцяцца за некалькі ярдаў адзін ад аднаго, што зьяўляецца сусьветным рэкордам.

## Дасягненьні
* **[[Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе|Чэмпіён Шатляндыі]]**: 1962
* **Уладальнікі [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубка Шатляндыі]]**: 1910
* **Уладальнікі [[Кубак лігі Шатляндыі па футболе|Кубка лігі Шатляндыі]]**: 1952, 1953, 1974
* **Уладальнікі [[Чэлендж кубак Шатляндыі|Чэлендж кубка]]**: 1991, 2010

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Фота «Дэнз Парку» з космасу
* Клюбная старонка на BBC

Катэгорыя:Дандзі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1893 годзе
Данфэрмлін Атлетык

«**Данфэрмлін Атлетык**» () ― шатляндзкі футбольны клюб з гораду Данфэрмліну, Файф. Звычайна клюб называюць проста «Данфэрмлін». Заснаваны ў 1885 годзе. Хатнія гульні праводзіць на стадыёне «Іст Энд Парк», які зьмяшчае 11 380 гледачоў.

## Дасягненьні
* Уладальнік Кубка Шатляндыі: 1961, 1968

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Сайт аматараў клюбу
* Старонка клюбу на BBC

Катэгорыя:Данфэрмлін
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1885 годзе
Кўін оф Саўт Дамфрыс

«**Кўін оф Саўт**» () ― шатляндзкі прафэсійны футбольны клюб з гораду Дамфрысу. Клюб быў заснаваны ў 1919 годзе. Хатнія гульні праводзіць на стадыёне «Пальмэрстан Парк», які зьмяшчае 6412 гледачоў, зь іх 3509 маюць месцы для сядзеньня.

## Дасягненьні
* **Уладальнікі [[Чэлендж кубак Шатляндыі|Чэлендж кубка]]**: 2003

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Дамфрыс
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Партык Тыстл Глазга

«**Партык Тыстл**» () ― шатляндзкі прафэсійны футбольны клюб з гораду Глазга. Нягледзячы на назву, клюб базуецца ў раёне Мэрыгіле й не гуляе ў раёне Партыку з 1908 году. У сэзоне 2008―2009 клюб заняў 2-е месца й амаль што прабіўся ў Прэм’ер-лігу.

Хатнія гульні клюб праводзіць на стадыёне «Фэргіл Стэдыюм», які зьмяшчае да 13 079 гледачоў, зь іх 10 887 маюць месцы для сядзеньня.

## Дасягненьні
* **Уладальнікі [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубка Шатляндыі]]**: 1921
* **Уладальнікі [[Кубак лігі Шатляндыі па футболе|Кубка лігі Шатляндыі]]**: 1972

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* PTFC.net вэб-сайт
* «Партык Тыстл», раньнія гады
* Partick Thistle Online Store

Катэгорыя:Глазга
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1876 годзе
Рос Каўнці Дынгўол

«**Рос Каўнці**» () ― шатляндзкі прафэсійны футбольны клюб зь мястэчка Дынгўолу, Рос і Кромарці. Заснаваны ў 1929 годзе, выступае ў шатляндзкай Прэм’ер-лізе. Хатнія гульні праводзіць на стадыёне «Вікторыя Парк». Да 1994 году каманда гуляла ў футбольнай ліге Гайлэнду, у якой каманда перамагала тры разы. Таксама па адным разе клюб перамагаў у трэцяй і другой лігах Шатляндыі й у Чэлендж кубку.

У 2010 годзе каманда дайшла да фіналу Кубка Шатляндыі, абыграйшы ў чвэрцьфінале «Гібэрніян», а ў паўфінале ― «Сэлтык», але саступіла ў вырашальнай гульні «Дандзі Юнайтэд».

## Дасягненьні
* **Уладальнікі [[Чэлендж кубак Шатляндыі|Чэлендж кубка]]**: 2007, 2011

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Неафіцыйны сайт заўзятараў клюбу

Катэгорыя:Дынгўол
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1929 годзе
Катэгорыя:1929 год у Шатляндыі
Фалкірк (футбольны клюб)

«**Фалкірк**» () ― шатляндзкі футбольны клюб з гораду Фалкірку. Хатнія матчы праводзіць на стадыёне «Фалкірк», што зьмяшчае 9200 гледачоў.

З сэзону 2010―2011 гадоў клюб выступае ў першым дывізіёне, пасьля таго як вылецеў з Прэм’ер-лігі ў 2010 годзе, заняўшы апошняе 12 места. Дагэтуль клюб два разы запар займаў 7 месца й аднойчы 10.

У 2009 годзе клюб дайшоў да фіналу Кубка Шатляндыі й у гэтым жа годзе дабраўся да паўфіналу Кубка лігі.

## Дасягненьні
* **Уладальнік [[Кубак Шатляндыі па футболе|Кубка Шатляндыі]]** (2): 
**1913, 1957

* **Уладальнік [[Чэлендж кубак Шатляндыі|Чэлендж кубка]]** (4):
** 1993, 1997, 2004, 2012

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Падарожнічаючы Бэйрн
* Старонка клюбу на BBC
* Адзіны ''Ф'' у Фалкірку

Катэгорыя:Фалкірк
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1876 годзе
Glock 26

**Glock 26** — субкампактны пісталет сямейства Glock. Распрацаваны ў 1995 годзе, у першую чаргу прызначаны для асабістага выкарыстаньня. Адрозьніваецца ад базавага Glock 17 карацейшай і вузкай рамай, якая палягчае ўтоенае нашэньне. Выкарыстоўвае баявы прыпас калібру 9 мм. У сілу маленькіх памераў ня вельмі зручны для стральбы (што не так важна ў выпадку выкарыстаньня для самаабароны). Мае шырокі дыяпазон магазынаў з падаўжальнікамі дзяржаньня, самы вялікі зь якіх робіць дзяржаньне і баявы запас практычна ідэнтычнымі 17-й мадэлі.

## Характарыстыкі

* Маса: 	0,56 кг
* Даўжыня: 	160 мм
* Даўжыня ствала: 	88
* Нарэзка ствала: 	правая гексаганальная
* Калібр: 	9 мм
* Патроны: 	9×19 мм Парабэлум
* УСМ: 	з самаўзводам
* Боязабясьпячэньне: 	магазын на 10 патронаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пісталеты
Катэгорыя:Glock
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе

**Прэм’ер-ліга** (, яшчэ вядомая як *Ladbrokes Premiership*) ― прафэсійная найвышэйшая футбольная ліга Шатляндыі, па ейных выніках вызначаецца чэмпіён Шатляндыі. Да 1997 году спаборніцтва мела назоў Шатляндзкая футбольная ліга й праводзілася з 1890 году.

На сакавік 2010 году Прэм’ер-ліга займала 16-е месца ў рэйтынгу УЭФА сярод эўрапейскіх лігаў. З 1998 году 18 клюбаў прымала ўдзел у розыгрышы Прэм’ер-лігі, але толькі дзьве каманды перамагалі ў спаборніцтве: «Рэйнджарз» і «Сэлтык».

У спаборніцтве прымаюць удзел 12 клюбаў, якія на першым этапе гуляюць паміж сабой у тры колы. А потым на другім этапе найлепшыя шэсьць клюбаў выяўляюць пераможцу, астатнія разьмяркоўваюць паміж сабой месцы з 7 па 12 (набраныя пункты на першым этапе захоўваюцца клюбам на другім). Клюб, які заняў апошняе месца, перамяшчаецца ў Чэмпіянат прафэсійнай лігі, пераможца якога займае месца таго, хто прайграў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Шатляндыі па футболе
Першы дывізіён чэмпіянату Шатляндыі па футболе

**Шатляндзкі першы дывізіён** (Scottish Football League First Division) — былы дывізіён у шатляндзкай футбольный лізе й другі ў герархіі футбольных ліг Шатляндыі.

Дывізіён быў створаны ў 1975 годзе замест старой Футбольнай лігі другога дывізіёну (Scottish Football League Division Two). У лізе гулялі 10 клюбаў і кожны сэзон пераможца лігі трапляў у Прэм’ер-Лігу. Клюб, які заняў апошняе месца аўтаматычна пераходзіў у Другі дывізіён на паніжэньне. Клюб, які заняў перадапошняе месца гуляў матчы плэй-оф разам з другой, трэцяй і чацьвертай камандамі Другога дывізіёну за права гуляць на наступны сэзон у першым дывізіёне.

Каманды ў лізе гулялі паміж сабой чатыры разы (у чатыры колы). З сэзону 2013—2014 гадоў ліга была заменена на Шатляндзкі Чэмпіянат (), падобна да той футбольнай сыстэмы, якая існуе ў Ангельшчыне.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Чэмпіянат Шатляндыі па футболе
Чэмпіянат Шатляндыі па футболе

**Чэмпіянат [[Шатляндыя|Шатляндыі]] па футболе** — адно з найстарэйшых футбольных спаборніцтваў у сьвеце. Шатляндзкая клюбная сыстэма дастаткова складаная й заблытаная, яна ўключае дзьве абсалютна асобныя сыстэмы. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца прэм’ер-ліга.

## Сыстэма
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2009—2010 гадоў

**Прэм’ер-ліга 2009—2010 гадоў** стала дванаццатым па ліку розыгрышам шатляндзкай прэм’ер-лігі. «Рэйнджарз» змог абараніць свой тытул, выйграўшы свой 53 чэмпіянат Шатляндыі. Здарылася гэта яшчэ за тры туры да канца чэмпіянату ў гульні супраць «Гібэрніяну», дзе «рэйнджары» аказаліся мацней.

Турнір уключаў у сабе 38 тураў і праходзіў з 15 жніўня 2009 году па 9 траўня 2010.

## Хто вылецеў, хто зьявіўся
### Зьявіўся ў лізе перад сэзонам
* Сэнт-Джонстан
### Вылецеў зь лігі перад сэзонам
* Інвэрнэс Каледоніян Тыстл

## Выніковая табліца

## Бамбардыры

* Крыніца: BBC Sport, SPL

### Хэт-трыкі

* Удакладненьне: Крыс Бойд у гульні супраць Матэрўэла забіў пяць мячоў

## Узнагароды

* Удакладненьне: узнагарода «Вяртаньне да сям’і чэмпіёнаў» прызначаецца клюбу, што быў чэмпіёнам Шатляндыі, але доўгі час адсутнічаў у элітным дывізіёне краіны.
* Источник: www.cbfootball.co.uk

## Крыніцы

2009
Катэгорыя:2009 год у футболе
Катэгорыя:2010 год у футболе
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Шатляндыі па футболе 2010—2011 гадоў

**Прэм’ер-ліга 2010—2011 гадоў** — трынадцаты па ліку розыгрыш шатляндзкай Прэм’ер-Лігі. Папярэдні чэмпіён лігі «Рэйнджарз» абараніў свой тытул. Сярод удзельнікаў зьявіўся «Інвэрнэс», як пераможца Першага дывізіёну. Турнір уключаў 38 тураў і прайшоў з 14 жніўня 2010 году па 15 траўня 2011 году.

## Хто вылецеў, хто ўляцеў
### Зьявіўся ў лізе перад сэзонам
* Інвэрнэс Каледоніян Тыстл
### Вылецеў зь лігі перад сэзонам
* Фалкірк

## Выніковая табліца

2010
Катэгорыя:2010 год у футболе
Катэгорыя:2011 год у футболе
НХЛ 1996—1997 гадоў

**НХЛ у сэзоне 1996—1997 гадоў** — 80-ы рэгулярны сэзон Нацыянальнай хакейнай лігі. Кожная з 26 камандаў згуляла па 82 матчы. У фінале Кубка Стэнлі «Дэтройт Рэд Ўінгс» у чатырох гульнях перамог «Філадэлфію Флаерз».

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка сэзону на сайце hockeydb.com

1996—1997
233

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* Парфірый, неаплятаністычны філёзаў

## Сьмерці
*