Слуцкае княства

**Слуцкае княства** (*Слуцка-Капыльскае княства*) — удзельнае княства Тураўскай зямлі, пазьней адміністрацыйна-тэратарыяльная адзінка ў Вялікім Княстве Літоўскім. Уваходзіла ў склад Наваградзкага павету Наваградзкага ваяводзтва (у 1791 годзе стала асобным паветам). Ад сярэдзіны XV ст. сталіца — места Слуцак.

## Гісторыя

Утварылася ў 1160-я гады як удзельнае княства Тураўскай зямлі, цалкам адасобілася ад якой у 1190-я гады. Пачынаючы з 1162 году слуцкімі князямі былі нашчадкі тураўскага князя Юрыя Яраславіча.

Па згасаньні гэтай лініі Рурыкавічаў, новымі ўладарамі сталі Алелькавічы, у 1395 годзе, калі вялікі князь Вітаўт адабраў у князя кіеўскага Ўладзімера Альгердавіча Кіеўскае княства і перадаў яму як кампэнсацыю Слуцак і Капыль з навакольнымі землямі ў якасьці ўдзельнага княства. Князі Алелькавічы валодалі княствам да 1612 году.

У 1507 годзе ўвайшло ў склад Наваградзкага павету, але адначасна захоўвала ў адміністрацыйнай, судовай і вайсковай структурах свае асобныя ўстановы, якія падпарадкоўваліся князю слуцкаму.

У 1582 годзе тры сыны Юрыя Алелькавіча падзялілі паміж сабою места і княства на 3 часткі (з сваёй адміністрацыяй у кожнай). Князямі слуцкімі ў гэты час былі Юры (1578—1586), Ян Сямён (1578—1592) і Аляксандар (1578—1591); два апошнія не пакінулі нашчадкаў. Частку Юрыя атрымала ягоная дачка Соф’я (1586—1612). Па сьмерці Аляксандра ягоную частку атрымаў брат Ян Сямён, па сьмерці якога ўсё княства зноў аб’ядналася як уладаньне Соф’і.

Па сьмерці князёўны Соф’і Случчына перайшла да яе мужа Януша Радзівіла і заставалася ў родзе Радзівілаў, зь перапынкам у 1695—1744 гадох, калі знаходзілася ў жаночых нашчадкаў Радзівілаў слуцка-біржанскай лініі. У 1744 годзе княства вярнулася да Радзівілаў нясьвіскай лініі.

Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Слуцкага княства ліцьвінамі: «*показывал… тот литвин Федька [Яковлев слутчанин] проезжею память, писана [[ліцьвіны#Літоўская мова|по-литовски]]*» (1621 год), «*старец Мелетий (литвин Слуцкого уезда)*» (1624 год), «*…литвину слутчанину Василью Павлову <…> литвину слутчанину Илье Павлову*» (1675 год), «*…сказался Мартинко родом литвин города Слутца*» (1684—1685 гады). У матрыкуле Марбурскага ўнівэрсытэту пад 1682 годам значыцца *Florianus [[Сьвінт|Svida]] Lithuanus Sluccensis*, у матрыкуле Франкфурцкага ўнівэрсытэту пад 1695 годам — *Daniel Borźimowski, Slucensis Litwanus*, у матрыкуле Гданьскага ўнівэрсытэту пад 1700 годам — *Vladislaus et Boguslaus Kopiewicz, Slucensis, Lithvani*, у матрыкуле Гальскага ўнівэрсытэту пад 1707 годам — *Petr. Wolck, Slucko-Litvanus*, у матрыкуле Каралявецкага ўнівэрсытэту пад 1711 годам — *Myslick Joh., Schluzka-Litthuan. <…> Chomontowski Mich., Schluzka-Litthuan.*, таксама пад 1717 годам — *[[Есьман|Joschmannus]] Joh., Sluzko-Lithvan.* А ў 1732 годзе адзін з жыхароў Капылю — Якаў Кісель — азначаецца як «стараліцьвін».

Да канца XVIII стагодзьдзя заставалася ўнікальнай адміністрацыйна-тэратарыяльнай адзінкай Вялікага Княства Літоўскага. У 1791 годзе на аснове княства ўтварыўся Случарэцкі павет.

Этнограф і фальклярыст Аляксандар Сержпутоўскі засьведчыў бытаваньне на Случчыне ў канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзяў саманазвы «ліцьвіны». Бытаваньне ў гэты час саманазвы «ліцьвіны» таксама засьведчыў беларускі паэт Аляксандар Яцэвіч (Алесь Змагар), удзельнік Слуцкага збройнага чыну і кіраўнік эмігранцкай арганізацыі «Беларускі вызвольны рух»: «*Што датычыцца майго дзеда па мацеры, то… ён быў таленавіты красамоўца — баечнік. Апавядаў ён вельмі цікавыя байкі, часта пераплятаючы з гістарычнымі слаўнымі падзеямі Вялікага Княства Літоўскага. „Ведайце, дзеткі, — казаў ён, — што мы ня рускія. Мы й не беларусы. Мы — ліцьвіны. Наша слаўнае калісь магутнае Вялікае Княства Літоўскае заваявалі маскалі, назвалі сябе рускімі, а нам далі назоў „беларусы“ дзеля падабенства з рускімі. Не забудзьце гэтага, як вырасьцеце. Любеце волю“*»

## Сымболіка
Мескія гербы мелі Капыль і Слуцак.

## Геаграфія

На поўначы межавала зь Менскім паветам Менскага ваяводзтва, на ўсходзе — з Рэчыцкім паветам Менскага ваяводзтва, на поўдні — з Мазырскім паветам Менскага ваяводзтва, на захадзе — з Наваградзкім паветам Наваградзкага ваяводзтва. Займала тэрыторыю да Нёмана на поўначы, Лані на захадзе, Пцічы на ўсходзе і Прыпяці на поўдні.

На тэрыторыі княства знаходзіліся месты і мястэчкі: Вызна, Глуск Дубровіцкі, Глуск Пагарэлы, Грозаў, Грэск, Дарогі, Капыль, Ленін, Любань, Пагост, Пясочнае, Раманаў, Старобін, Семежаў, Урэчча, Цімкавічы, у XVI стагодзьдзі — Петрыкаў. Магдэбурскае права атрымалі Капыль (27.08.1652) і Слуцак (1441).

## Ураднікі

Да XVI ст. знаходзілася ў васальнай залежнасьці ад улады вялікіх князёў. Кіраваньне ажыцьцяўляў удзельны князь з дапамогай баярскай рады. У князя слуцкага былі свае васалы — князі, баяры і путныя слугі, якія атрымлівалі за службу (вайсковую і адміністрацыйную) невялікія маёнткі. У валасьцях кіравалі намесьнікі князя.

У XVI ст. паступова пераўтварылася ў вялікую фэадальную вотчыну, але захавала рысы ўдзельнага княства.

## Архітэктура
### Драўляная
На Случчыне сфармавалася самабытная лякальная школа дойлідзтва. Яе адметасьцю было выкарыстаньне складаных ярусных аб’ёмаў.


Anufravičy, Trajeckaja. Ануфравічы, Траецкая (1920-41).jpg|Траецкая царква, Ануфравічы
Bubnaŭka, Pietrapaŭłaŭskaja. Бубнаўка, Петрапаўлаўская (D. Strukov, 1864-67).jpg|Царква Сьвятых Пятра і Паўла, Бубнаўка
Załužža, Juraŭskaja. Залужжа, Юраўская (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|Юраўская царква, Залужжа
Lenin, Słuč. Ленін, Случ (07.1928).jpg|Царква Раства Багародзіцы, Ленін


Laŭki. Ляўкі (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|Царква, Ляўкі
Ramanaŭ, Rynak, Juraŭskaja. Раманаў, Рынак, Юраўская (D. Strukov, 1864-67).jpg|Юраўская царква, Раманаў
Savičy, Trajeckaja. Савічы, Траецкая (1916).jpg|Траецкая царква, Савічы
Słucak, Vostraŭ. Слуцак, Востраў (1944-49).jpg|Міхайлаўская царква, Слуцак


Słucak, Vostraŭskaja. Слуцак, Востраўская (1901-17) (3).jpg|Царква Наражэньня Хрыстова, Слуцак
Słucak, Padzamčyšča, Barbarynskaja. Слуцак, Падзамчышча, Барбарынская (1901-17).jpg|Царква Сьвятой Барбары, Слуцак
Tal, Trajeckaja. Таль, Траецкая (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|Траецкая царква, Таль
Ščytkavičy. Шчыткавічы (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|Царква, Шчыткавічы


### Мураваная
У XVII ст. у мураваную архітэктуру Случчыны прыйшла стылістыка барока.


Hłusk, Bernardynski. Глуск, Бэрнардынскі (1833) (2).jpg|Касьцёл і кляштар бэрнардынаў, Глуск
Słucak, Trajčany. Слуцак, Трайчаны (N. Orda, 1864-76).jpg|Трайчанскі манастыр, Слуцак
Słucak, Uścinaŭskaja, Bernardynski. Слуцак, Усьцінаўская, Бэрнардынскі (1901-17) (2).jpg|Касьцёл бэрнардынаў, Слуцак
Słucak, Senatarskaja, Library of the Jesuit College. Слуцак, Сэнатарская, Бібліятэка езуіцкага калегіюма (1914).jpg|Бібліятэка езуіцкага калегіюму, Слуцак


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Наваградзкае ваяводзтва
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1395 годзе
Катэгорыя:Удзельныя княствы ў складзе Вялікага Княства Літоўскага