open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ISO 4217

**ISO 4217** — міжнародны стандарт, які ўтрымлівае трохлітарныя коды і назвы валют, прынятыя Міжнароднай арганізацыяй па стандартызацыі (ISO).

Першыя дзьве літары коду — гэта код ISO 3166-1 alpha-2 (аналягічныя дамэнам верхняга ўзроўню краіны), трэцяя — звычайна ініцыял уласнай назвы валюты. Ужываньне кодаў ISO&nbsp;4217 зьнімае праблему, выкліканую карыстаньнем рознымі краінамі такіх назваў як *даляр*, *франк* ці *фунт* для азначэньня сваёй валюты. Акрамя таго, кожнай краіне супастаўлены ўнікальны трохсымбальны лічбавы код, які, як правіла, супадае з кодам па ISO&nbsp;3166. Аднак у выпадку зь Беларусьсю коды валюты і краіны — адпаведна 112 ды 974.

Стандарт вызначае таксама і падзел галоўнай адзінкі валюты. Звычайна яна дзеліцца на 100 меншых адзінак, але сустракаецца і падзел ў адносінах 1/10 ці 1/1000. Існуюць і валюты, якія ня дзеляцца на меншыя адзінкі (беларускі рубель).

ISO 4217 месьціць і кадыфікацыю каштоўных мэталаў (напр. золата — *XAU*, плятына — *XPT*), якія вымяраюцца ў тройскіх унцыях ці іншых адзінках, ужываных на міжнародных фінансавых рынках. Існуюць таксама спэцыяльныя коды для тэставых мэтаў (*XTS*) і тыя, што азначаюць адсутнасьць валюты (*XXX*). Усе спэцыяльныя коды пачынаюцца на літару Х, як і міжнародных валют (напр. усходнекарыбскі даляр — *XCD*), выключэньнем зьяўляецца эўра (*EUR*), хоць папярэднік гэтай валюты, ЭКЮ, менаваўся згодна стандартаў: *XEU*.

## Табліца кодаў
Гэта сьпіс існых кодаў ISO 4217 з назвамі валют.

## Бяз коду валюты
Некаторыя валюты ня маюць уласнага коду ISO 4217, бо не ўжываюцца.
* Фарэрская крона (прывязаная да Дацкай кроны 1:1)

Наступныя коды не зацьверджаныя ISO, але часам выкарыстоўваюцца ў камэрцыі.

## Гістарычныя коды валют

## Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* 


Катэгорыя:Фінансы
Прэм’ер-міністар

**Прэм’е́р-міні́стар** (ад  — «першы», ад  — «першы») — у большасьці краінаў кіраўнік ураду. У некаторых краінах пасада называецца па-іншаму: у Вялікабрытаніі — *Prime Minister*, у Нямеччыне і Аўстрыі — *канцлер*.

У Беларусі абавязкі прэм’ер-міністра выконвае Раман Галоўчанка.
Тумбэс (дэпартамэнт)

**Тумбэс** (, на кечуа: *Tumpis suyu*) — адзін з 24-х дэпартамэнтаў Пэру. Адміністрацыйны цэнтар — Тумбэс.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дэпартамэнты Пэру
Укаялі (рэгіён)

**Укая́лі** (, на кечуа: *Ukayali suyu*) — адзін з 24-х дэпартамэнтаў Пэру. Адміністрацыйны цэнтар — Пукальпа.

Катэгорыя:Дэпартамэнты Пэру
Вільгэльм Він

**Вільгэльм Він** (; 13 студзеня 1864 — 30 жніўня 1928) — нямецкі фізык, брат Макса Віна.
У 1893 годзе на падставе тэорыяў электрамагнетызму і цяпла вывеў формулу зруху, якая пазьней атрымала ягонае імя. Яна зьвязвае выпрамяненьне абсалютна чорнага цела зь ягонай тэмпэратурай.
T*\lambda_{m}=b
Паводле Макса фон Лаўэ, Він абяссьмерціў сваё імя тым, што «падвёў нас да самых варот квантавай фізікі». Сябра Бэрлінскай АН.

У асноўным вядомы дзякуючы сваёй працы ў галіне фізыкі абсалютна чорнага цела, за якую атрымаў Нобэлеўскую прэмію ў галіне фізыкі ў 1911 годзе.

У гонар Віна названы кратар на Марсе.

## Жыцьцяпіс
Він нарадзіўся ў маёнтку Гафкен каля мястэчка Фішгаўсэн ва Ўсходняй Прусыі (сёньня адпаведна в. Парусная каля г. Прыморск, Калінінградзкая вобласьць, Расея) у сям’і землеўладальніка Карла Віна. У 1866 годзе сям’я пераехала ў Драхштайн (сёньня в. Смокава, Вармінска-Мазурскае ваяводзтва ў Польшчы) каля Растэнбургу (Кентшын).

У 1875—1879 годзе Він вучыўся ў Растэнбурскай гімназіі, а з 1880 да 1882 году наведваў гарадзкую гімназію ў Каралеўцу. У 1882 годзе вучыўся ва Ўнівэрсытэтах Гётынгена і Бэрліна.
З 1883 да 1885 працаваў у лябараторыі Германа Гэльмгольца, абараніў кандыдацкую дысэртацыю ў 1896 па тэме дыфракцыі сьвятла ў матэрыялах і ўплыву розных матэрыялаў на колер адбітага сьвятла. З 1896 да 1899 Він чытаў лекцыі ў тэхнічным універсітэце Аахэна. У 1900 перайшоў ва Ўнівэрсытэт Вюрцбургу, дзе замяніў Вільгэльма Конрада Рэнгена.

### Працы Віна
У 1896 годзе Він прапанаваў закон разьмеркаваньня выпрамяненьня, які пазьней атрымаў ягонае імя.
Макс Плянк, які быў супрацоўнікам Віна ў гэты час, пазьней, у 1900 годзе з дапамогай формулы Віна атрымаў сваю знакамітую формулу, якая аднолькава добра апісвала выпрамяненьне абсалютна чорнага цела як у кароткахвалевым дыяпазоне, так і ў радыёдыяпазоне.

Падчас вывучэньня пучкоў іянізаванага газу ў 1898 годзе выявіў, што стасунак зараду да масы атама вадароду (г.зн. пратона) дадатны. Гэтай працай Він даў пачатак мас-спэктраскапіі. У 1913 годзе Дж. Дж. Томсан палепшыў тэхніку экспэрымэнта Віна і працягнуў дасьледваньні. Пасьля працы Эрнста Рэзэрфорда 1919 году, якая пацьвердзіла дасьледваньні Віна, ядро вадароду было названа пратонам.

Він атрымаў Нобэлеўскую прэмію ў 1911 «за адкрыццё законаў выпрамянення цяпла».

У 1913 годзе быў запрошаны чытаць лекцыі па тэарэтычнай фізыцы ў Калюмбійскі ўнівэрсытэт.

## Кнігі Віна
*Падручнік па тэрмадынаміцы*(1900) у арыгінале *Lehrbuch der Hydrodynamik*

*Пра жыццё і працу некаторых фізікаў*(1930) у арыгінале *Aus dem Leben und Wirken eines Physikers*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нямецкія навукоўцы
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі
Катэгорыя:Фізыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Калінінградзкай вобласьці
Катэгорыя:Памерлі ў Мюнхэне
Вальтэр Шоткі

**Вальтэр Герман Шоткі** () (23 ліпеня 1886, Цюрых, Швайцарыя — 4 сакавіка 1976, Прэцфэльд, Баварыя) — нямецкі фізык, і электратэхнік, вынаходнік тэтроду — электроннай лямпы з сеткай-экранам (1915—1919). Вальтэр Шоткі — сын нямецкага матэматыка Фрыдрыха Шоткі (1851—1935).

У 1904 годзе Шоткі паступіў ува ўнівэрсытэт Гумбальту ў Бэрліне, дзе навучаўся фізыцы. У 1912 атрымаў доктарскую ступень. Пасьля атрыманьня доктарскай ступені Вальтэр Шоткі пераехаў у Ену, дзе працаваў пад кіраўніцтвам Макса Віна.

Пасьля некалькіх гадоў сумеснай працы зь Вінам, Шоткі далучыўся да навукова-дасьледчых лябараторый Siemens & Halske у Бэрліне, дзе працаваў да 1919 году. Падчас працы ў Siemens Шоткі й вынайшаў электронную лямпу з сеткай-экранам у 1915, тэтрод у 1919 і прынцыпы супергэтэрадыну, якія былі распрацаваныя Вальтэрам у 1918 годзе незалежна ад Эдвіну Армстронгу, якому звычайна прыпісваецца гэтае адкрыцьцё.

У 1920 Вальтэр вярнуўся ўва ўнівэрсытэт і пачаў працаваць пад кіраўніцтвам Вільгельма Віна ў Вурцбургу. У 1923 годзе Шоткі стаў прафэсарам тэарэтычнай фізыкі, пасьля, у 1927, вярнуўся ў Siemens, працаваў унавукова-дасьледчых лябараторыях у Бэрліне і Прэцфэльдзе ў галінах электронікі і фізыкі паўправаднікоў.

Вальтеру Шоткі належаць адкрыцьці эфэкту Шоткі, дыёду Шоткі, бар’еру Шоткі, дэфэкту Шоткі і раўнаньня Шоткі.

Катэгорыя:Нямецкія навукоўцы
Катэгорыя:Фізыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Швайцарыі
Катэгорыя:Памерлі ў Баварыі
Канцэртгебаў

**Канцэртгеба́ў** (, літаральна — «збудаваньне для канцэртаў») — буйная канцэртная заля ў Амстэрдаме, Нідэрлянды. Вядомая сваёй цудоўнай акустыкай, дзякуючы якой зьяўляецца адной з трох найлепшых заляў у сьвеце для сымфанічнай музыкі (іншыя дзьве — *Symphonic Hall* у Бостане, ЗША і *Musikvereinsaal* у Вене, Аўстрыя). Ужываецца пераважна для канцэртаў клясычнай музыкі, зрэдку — таксама для джазавых і фальклёрных выступаў. Залі з назвай «канцэртгебаў» ёсьць таксама ў іншых гарадах Нідэрляндаў і Бэльгіі, напрыклад — у Харлеме (Нідэрлянды), Бруге (Бэльгія).

## Гісторыя
Канцэртгебаў быў пабудаваны ў 1888 годзе на праект архітэктара Адольфа Леанарда ван Гента. Падчас узьвядзеньня будынак знаходзіўся па-за межамі места, сёньня — у цэнтры гораду, побач з Музэем Ван Гога, Дзяржаўным мастацкім музэем (*Rijksmuseum*) і Музэем Стэдэляйк (*Stedelijkmuseum*). У 1980-я й 1990-я гады будынак быў у небясьпечным стане і зазнаў рэстаўрацыю, тады ж да яго была зробленая новая прыбудова з шкла й мэталу.

У гэтым будынку ўвесь час знаходзіцца сядзіба Каралеўскага аркестру Канцэртгебаў (*Koninklijk Concertgebouworkest*). За ўвесь час існаваньня аркестру толькі 6 асобаў былі ягонымі галоўнымі дырыжорамі:
# Вілем Кес (1888—1895)
# Вілем Мэнгельбэрг (1895—1945)
# Эдуард ван Байнум (1945—1959)
# Бэрнард Хайтынк (1959—1985)
# Рыкарда Шайі (1985—2004)
# Марыс Янсанс (ад 2004)

## Сучаснасьць
У цяперашні час Канцэртгебаў інтэграваны ў канцэртнае жыцьцё Нідэрляндаў і сьвету. Акрамя ўласнага аркестру тут стала адбываюцца канцэрты Нідэрляндзкага філярманічнага аркестру. Зь беларускіх музыкантаў у апошнія некалькі гадоў тут выступалі: дырыжоры Аляксандар Анісімаў і Леў Лях, піяністкі Ганна Шыбаева і Ксенія Кузьменка, флейтыстка Даша Бельцюкова, віялянчэлісты Аляксей Кісялёў і Ўладзімер Сінькевіч.

### Конкурс
Штогод у сакавіку ў Канцэртгебаў адбываецца нацыянальны конкурс выканаўцаў (*Vriendenkrans concours*). У ім могуць браць удзел ансамблі і салісты, якія йграюць на любых інструмэнтах, але не старэйшыя за 27 гадоў. Конкурс адбываецца ў 3 туры. Пераможцы, акрамя грашовай прэміі, атрымліваюць права на выступ у Канцэртгебаў у наступным пасьля конкурсу сэзоне.

## Канцэртнае жыцьцё
Канцэрты адбываюцца амаль штодзённа, звычайна — некалькі разоў за дзень, у дзьвюх залях: Вялікая заля (*Grote Zaal*), зьмяшчальнасьць — 1974 месцаў, і Малая заля (*Kleine Zaal*), зьмяшчальнасьць — 438 месцаў. Найчасьцей канцэрты пачынаюцца а 20.15. Таксама выступы могуць пачынацца а 10.15, 12.30, 14.15, 16.15, 19.00. Цэны на квіткі вагаюцца ад €7,50 да €150.

### Лянч-канцэрты
Штосераду ў адной з заляў Канцэртгебаў адбываецца бясплатны лянч-канцэрт. Яго працягласьць заўсёды паўгадзіны, пачатак — а 12.30.

### Спрынт-квіткі
За 45 хвілінаў да пачатку любога канцэрту, пры наяўнасьці вольных месцаў, распачынаецца продаж спрынт-квіткоў (*sprint-tickets*), якія маюць права набыць асобы, маладзейшыя за 27 гадоў. У сэзоне 2007—2008 іх кошт складе €7,50.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Канцэртгебаў 

Катэгорыя:Канцэртныя залі
Катэгорыя:Амстэрдам
Сьцяг Гішпаніі

**Дзяржаўны сьцяг [[Гішпанія|Гішпаніі]]** складаецца з трох гарызантальных палос — верхняй і ніжняй чырвонага колеру, сярэдняй жоўтага колеру, шырыня якой у два разы большая за чырвоную. На жоўтай паласе, бліжэй да тронка зьмешчаная выява герба Гішпаніі.
      
Сымбалічнае значэньне колераў гэтага сьцяга легенда зьвязвае зь ягоным паходжаньнем. Паводле падданьня, адзін з каралёў Арагону пажадаў мець свой сьцяг. Аглядаючы розныя праекты сьцягоў, ён спыніўся на адным з гладкім залатым полем. Затым ён загадаў падаць кубак сьвежай крыві жывёл і, акунуўшы ў яго два пальца, манарх правёў імі па жоўтаму палотнішчу, на якім атрымаліся дзьве чырвоныя палосы. 

Сьцяг Гішпаніі ў сучасным выглядзе існуе з 1785 г., калі кароль Карлас III Бурбон загадаў гішпанскім ваенным караблям выкарыстоўваць знакі, якія дазваляюць адрозьніваць іх ад караблёў іншых дзяржаваў — белы марскі штандар Гішпаніі, упрыгожаны гербам дома Бурбонаў, лёгка было зблытаць са штандарамі суднаў іншых краін. З тых часоў чырвоны і жоўты колеры традыцыйна асацыююцца з Гішпаніяй, хоць як дзяржаўныя яны былі прынятыя толькі ў 1927 г.

У 1931 г. была абвешчаная рэспубліка і прыняты новы сьцяг у форме гарызантальнага трыкалора з чырвонай, жоўтай і пурпуровай палосамі аднолькавай шырыні. Аднак у 1936 г. ваенны мяцеж генэрала Франсіска Франка пакончыў з рэспублікай і аднавіў жоўта-чырвоны сьцяг.

Сьцяг з малюнкам сучаснага варыянту герба быў афіцыйна ўведзены 19 сьнежня 1981.

## Вонкавыя спасылкі

Гішпанія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Гішпаніі
Віктар Ганчар

**Віктар Ёсіфавіч Ганчар** (7 верасьня 1958, пас. Радзічава, Менская вобласьць — 16 верасьня 1999 (?)) — беларускі палітык, бязь сьледу зьніклы ў 1999 годзе разам з Анатолем Красоўскім. Кандыдат юрыдычных навук.

## Біяграфія
У 1984 г. абараніў дысэртацыю на званьне кандыдата юрыдычных навук. Дацэнт Беларускага дзяржаўнага інстытуту народнай гаспадаркі ім. В. У. Куйбышава (цяпер БДЭУ). Кандыдат у сябры КПСС. Абраны дэпутатам Вярхоўнага Савету БССР 12-га скліканьня па Васьняцоўскай выбарчай акрузе № 6 г. Менску.
На прэзыдэнцкіх выбарах 1994 году Віктар Ганчар быў адным з кіраўнікоў выбарчага штабу Аляксандра Лукашэнкі. З 1994 году Ганчар быў намесьнікам старшыні ўраду Беларусі.

З 1995 г. — дэпутат Вярхоўнага Савету Беларусі, намесьнік старшыні.

Напярэдадні рэфэрэндуму 1996 г. і ў 1998 г. — старшыня Цэнтральнае выбарчае камісіі.

Віктар Ганчар браў актыўны ўдзел у працы Вярхоўнага Савету падчас канстытуцыйнага крызісу 1996 году, быў адным з найбольш актыўных ініцыятараў працэсу імпічмэнту А. Лукашэнку.

У траўні 1999 году Віктар Ганчар арганізаваў кампанію па выбарах прэзыдэнта Беларусі, якая была сарваная ўладамі.

Дзейнасьць самога Вярхоўнага Савету была дэзарганізаваная ад’ездам ягонага старшыні Сямёна Шарэцкага ў Летуву. Выконваць абавязкі старшыні ўзяўся Віктар Ганчар.

16 верасьня 1999 году Віктар Ганчар разам са сваім сябрам бізнэсоўцам Анатолем Красоўскім зьніклі бязь зьвестак. Пазьней на месцы, дзе па меркаваньнях адбылося выкраданьне, былі знойдзеныя аскепкі шкла аўтамабіля і сьляды крыві.

У снежні 2019 году «Нямецкая хваля» апублікавала дакумэнтальны фільм, у якім Юры Гараўскі, былы супрацоўнік спэцпадразьдзяленьня МУС Беларусі, пацьвердзіў, што менавіта яго падразьдзяленьне арыштавала, зьвезла й забіла Юрыя Захаранку, і што пазьней яно зрабіла тое ж самае зь Віктарам Ганчаром і Анатолем Красоўскім.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на сайце грамадзкай ініцыятывы «Мы памятаем»
* Інфармацыя на сайце «Хартыя’97»
* Олег Алкаев: существует видеозапись убийств Захаренко, Гончара и Красовского
*  — 2015, Белсат 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менскай вобласьці
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Кандыдаты юрыдычных навук
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету БССР
Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня
Катэгорыя:Зьніклыя бязь вестак
Катэгорыя:Сябры Аб’яднанай грамадзянскай партыі
Катэгорыя:Чальцы Цэнтральнай выбарчай камісіі Рэспублікі Беларусь
Юры Захаранка

**Юры Мікалаевіч Захаранка** (4 студзеня 1952 — 7 траўня 1999 (?)) — палкоўнік, былы міністар унутраных справаў Беларусі й апазыцыйны палітык, зьнік у 1999 годзе.

## Біяграфія

Юры Захаранка нарадзіўся ў мястэчку Васілевічы Рэчыцкага раёну. З 1977 году — сьледчы ў Шацілавічах, Гомелі, начальнік сьледчага аддзела.

У момант, калі Беларусь атрымала незалежнасьць, Захаранка быў намесьнікам старшыні міжрэгіянальнага аддзелу па барацьбе з арганізаванай злачыннасьцю МУС СССР. 28 ліпеня 1994 году ўказам прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі №11 прызначаны Міністрам унутраных справаў Беларусі. 5 жніўня 1994 году ўказам прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі №22 нададзена званьне генэрал-маёр. 16 кастрычніка 1995 году ўказам прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі №424 звольнены з пасады Міністра ўнутраных справаў Беларусі. 16 красавіка 1996 году ўказам прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі №149 зьніжаны ў званьні да палкоўніка й звольнены зь Міністэрства ўнутраных справаў.

Захаранка далучыўся да апазыцыі й быў абраны ў склад кіраўніцтва Аб’яднанай грамадзянскай партыі. Маючы падтрымку й аўтарытэт сярод вайскоўцаў і сілавых структураў, Захаранка быў небясьпечным праціўнікам для прэзыдэнта А. Лукашэнкі.

Юры Захаранка быў скрадзены ўвечары 7 траўня 1999 году. Паводле словаў палітычнага эмігранта й былога начальніка СІЗА №1 Алега Алкаева, Юры Захаранка быў выкрадзены, а пасьля гэтага расстраляны паводле загадаў людзей, набліжаных да Аляксандра Лукашэнкі.

Сям’я Юрыя Захаранка — жонка, дзьве дачкі й унукі — ад 2000 году жывуць у Нямеччыне, дзе атрымалі палітычны прытулак. Маці Ўльяна Рыгораўна памерла ў 2018 на 95-м годзе жыцьця.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Інфармацыя на сайце грамадзкай ініцыятывы «Мы памятаем»
* Олег Алкаев: существует видеозапись убийств Захаренко, Гончара и Красовского
* Указ Президента Республики Беларусь от 16 апреля 1996 г. №149 «О понижении в специальном звании бывшего Министра внутренних дел Республики Беларусь Захаренко Ю. Н. за грубое финансовое нарушение и упущения в работе»
* 
*  — 2015, Белсат 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэчыцкім раёне
Катэгорыя:Асобы Шацілавічаў
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія генэралы
Катэгорыя:Сябры Аб’яднанай грамадзянскай партыі
Катэгорыя:Зьніклыя бязь вестак
Хавіер Бардэм

**Хавіе́р-А́нхэль Бардэ́м-Энсі́нас** (;  1 сакавіка 1969 году, Ляс-Пальмас, Гішпанія) — гішпанскі кінаактор, які зьняўся ў больш як дваццаці гішпанскіх кінафільмах. Ляўрэат міжнародных кінапрэміяў, у тым ліку ўзнагароды Амэрыканскай кінаакадэміі ды BAFTA «За найлепшую мужчынскую ролю другога пляну» ў фільме *«[[Старым тут ня месца (фільм)|Старым тут ня месца]]»* (2007). Таксама атрымаў «Залаты Глёбус» у намінацыі «Найлепшая мужчынская роля — драма» за гэтую ролю.

## Біяграфія
Хавіер Бардэм нарадзіўся 1 сакавіка 1969 году ў горадзе Ляс-Пальмас, на гішпанскай высьпе Гран-Канарыя, якая ўваходзіць у Канарскі архіпэляг. Ягоная маці Піляр Бардэм зьяўляецца нашчадкам роду Бардэмаў, прадстаўнікі якога пачалі працаваць у кіно як толькі яно зьявілася ў Гішпаніі. Старэйшы брат Хавіера Карляс ды сястра Моніка таксама акторы. Кінадэбют Хавіера Бардэма адбыўся, калі яму было шэсьць гадоў. Яшчэ хлопчыкам ён зьняўся ў шэрагу тэлевізійных сэрыялаў, але потым заняўся жывапісам ды спортам. Перш чым стаць прафэсійным акторам, Хавіер Бардэм нават увайшоў у склад моладзевай зборнай Гішпаніі па рэгбі.

## Кар’ера
У 1992 годзе Хавіер Бардэм зьявіўся ў стужцы *«[[Хамон, хамон]]»*, у якой таксама здымалася Пэнэлёпа Крус. Гэтая стужка была першай стужкай з удзелам Бардэма, паказанай за межамі Гішпаніі. Вялікім посьпехам для яго стаў фільм *«[[Пакуль не надыйдзе ноч]]»* (2000), у якім ён сыграў ролю кубінскага паэта Рэйнальда Арэнаса. За гэтую ролю яго намінавалі на Оскара «За найлепшую мужчынскую ролю». Гэта была першая намінацыя актора з Гішпаніі на гэтую прэмію. Таксама гэтая роля была першай, у якой Бардэм размаўляў па-ангельску. У 2002 годзе Бардэм сыграў галоўную ролю ў рэжысэрскім дэбюце Джона Малкавіча *«[[Танцорка наверсе]]»*. У 2004 годзе на экраны выйшаў фільм *«Мора ўнутры»*, за ролю ў якім Хавіер Бардэм быў узнагароджаны кубкам Вольпі на Вэнэцыянскім кінафэстывалі. У гэтым жа годзе Бардэм сыграў эпізадычную ролю ў галівудзкай крымінальнай драме *«[[Супольнiк (фільм)|Супольнiк]]»*. 2007 год прынёс гэтаму актору міжнародную славу. Ён сыграў, па-першае, у экранізацыі раману Габрыеля Гарсіі Маркеса *«[[Каханьне падчас халеры]]»*, па-другое, ролю другога пляну ў стужцы *«[[Старым тут ня месца (фільм)|Старым тут ня месца]]»* братоў Коэнаў, за якую ён атрымаў «Оскар», «Залаты Глёбус», Сатурн, узнагароду BAFTA і шэраг іншых прэміяў. У 2008 годзе Бардэм разам з Пэнэлёпай Крус і Скарлет Ёгансан сыграў у фільме *«[[Вікі Крыстына Барсэлёна]]»* рэжысэра Ўудзі Алена. За ролю ў гэтым фільме намінаваны на «Залаты Глёбус».

## Сям’я
Жанаты з акторкай Пэнэлёпай Крус, маюць сына Лео (нарадзіўся ў 2011 годзе).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Гішпанскія акторы
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Вікіпэдыя на мове гіндзі

**Вікіпэдыя на мове гіндзі** — разьдзел Вікіпэдыі на мове гіндзі. 

Гэта 60-ы па велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце, заснаваны 11 чэрвеня 2003 году. Зьмяшчае больш за 10 411 артыкулаў (на 1 траўня 2007 году). 

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка Вікіпэдыі на мове гіндзі

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Вілем Мэнгельбэрг

**Ві́лем Мэ́нгельбэрг** (*Willem/Joseph Wilhelm Mengelberg*; 28 сакавіка 1871 — 22 сакавіка 1951) — нідэрляндзкі дырыгент.

## Біяграфія
Нарадзіўся ўва Утрэхце (Нідэрлянды), быў чацьвертым з 16 дзяцей у бацькоў нямецкага паходжаньня. Навучаўся ў Кёльнскай кансэрваторыі.
 
Мэнгельбэрг здабыў сусьветную вядомасьць як галоўны дырыгент Каралеўскага аркестру Канцэртгебаў у пэрыяд ад 1895 да 1945 году. У 1902 годзе ён пазнаёміўся з Малерам, быў ягоным добрым сябрам і прапагандаваў ягоныя творы ў Нідэрляндах. Малер часта бываў у Галяндыі на прэм’ерах сваіх твораў і нават уносіў зьмяненьні ў некаторыя зь іх, каб прыстасаваць сваю музыку да акустыкі Канцэртгебаў. У 1920 годзе, сьвяткуючы 25-годзьдзе ўзначальваньня Аркестру Канцэртгебаў, Мэнгельбэрг арганізаваў Фэстываль музыкі Малера (*Mahlerfeest*) у Амстэрдаме. Гэта была ўнікальная падзея сусьветнага маштабу, калі на працягу 10 дзён у адным горадзе, адным аркестрам і адным дырыжорам былі выкананыя ўсе сымфанічныя творы Малера.

Мэнгельбэрг вядомы таксама як цудоўны інтэрпрэтатар твораў Рыхарда Штраўса, Бэтговэна, Брамса, Чайкоўскага. Ягоны стыль вызначаўся надзвычайнай экспрэсіўнасьцю і тэмпавай вольнасьцю, насычаным гучаньнем аркестру. У працэсе работы над тым ці іншым творам ён дазваляў сабе ўносіць зьмяненьні ў арыгінальныя тэксты кампазытараў.

Праз тое, што Мэнгельбэрг працягваў сваю працу ў час Другой cусьветнай вайны, супрацоўнічаючы з акупацыйным рэжымам, у 1945 годзе яму была забароненая дырыжорская дзейнасьць у Нідэрляндах. Апошнія 6 гадоў жыцьця правёў у Швайцарыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кароткая біяграфія з фатаздымкамі
* Дыскаграфія

Катэгорыя:Нідэрляндзкія дырыгенты
Карл Фрыдрых фон Вайцзэкер

**Карл Фрыдрых фон Вайцзэкер** (; 28 чэрвеня 1912 — 28 красавіка 2007) — нямецкі фізык і філёзаф. Быў у камандзе фізыкаў, якія спрабавалі, але ня здолелі стварыць ядзерную зброю ў Нямеччыне падчас Другой сусьветнай вайны.

## Жыцьцяпіс
Вайцзэкер нарадзіўся ў горадзе Кіль, Нямеччына, у сям’і нямецкага дыплямата Эрнста фон Вайцзэкера. Старэйшы брат былога прэзыдэнта Нямеччыны Рыхарда фон Вайцзэкера, бацька фізыка і дасьледчыка навакольнага асяродзьдзя Ульрыха фон Вайцзэкера і цесьць былога генэральнага сакратара Сусьветнага Царкоўнага сабору Конрада Райзэра.

З 1929 па 1933 Вайцзэкер вывучаў фізыку, матэматыку і астраномію ў Бэрліне, Гётынгене і Ляйпцыгу спачатку як вучань, потым у супрацоўніцтве з Вэрнэрам Гайзэнбэргам і Нільсам Борам. Кансультантам ягонай доктарскай дысэртацыі быў Фрыдрых Хунд.

Тытуляваны барон (*Freiherr*).

## Дзейнасьць
Сярод навуковых інтарэсаў гэтага навукоўцы былі дасьледаваньне энэргіі сувязі атамнага ядра і ядравыя працэсы ў зорках. У супрацоўніцтве з Гансам Бэтэ вывеў формулу, якая апісвала ядравыя працэсы ў зорках і атрымала назву формулы Бэтэ-Вайцзэкера, а таксама апісаў цыклічныя працэсы сынтэзу ў зорках (працэс Бэтэ-Вайцзэкера, 1937).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кілі
Катэгорыя:Нямецкія фізыкі
Катэгорыя:Нямецкія філёзафы
Катэгорыя:Філёзафы XX стагодзьдзя
Эдуард ван Бэйнум

**Эдуард ван Бэйнум** (*Eduard van Beinum*) (3 верасьня 1900, Арнэм, Нідэрлянды — 13 красавіка 1959, Амстэрдам) — нідэрляндзкі дырыгент. Вядомы як папулярызатар музыкі Антона Брукнэра.

Быў дырыгентам-самавукам. Ад 1927 да 1931 г. кіраваў аркестрам Гаарлемскага аркестравага таварыства. У 1931 годзе заняў пазыцыю другога дырыгента Каралеўскага аркестру Канцэртгебаў (асыстэнта Вілема Мэнгельбэрга). Ад 1938 году ўжо падзяляў пасаду галоўнага дырыгента з Мэнгельбэргам. У 1945-м годзе, па заканчэньні Другой сусьветнай вайны, ван Бэйнум стаўся аднаасобным галоўным дырыгентам Каралеўскага аркестру Канцэртгебаў (тады як Мэнгельбэргу было забаронена займацца дырыгентскай дзейнасьцю ў Нідэрляндах празь ягонае супрацоўніцтва з акупацыйным рэжымам). Наступнікам ван Бэйнума ад 1959 году быў Бэрнард Гайтынк.

У 1947-1949 гадох ван Бэйнум быў таксама галоўным дырыгентам Лёнданскага філярманічнага аркестру. У 1956 быў галоўным дырыгентам Лёс-Анжелескага філярманічнага аркестру.

Памёр ад вострага сардэчнага прыступу падчас рэпэтыцыі на сцэне Канцэртгебаў, працуючы над 1-й Сымфоніяй Брамса.

У цяперашні час існуе Фундацыя імя Эдуарда ван Бэйнума (*Eduard van Beinum Stichting*), якая падтрымлівае маладых таленавітых артыстаў.
 
## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія й дыскаграфія

Катэгорыя:Нідэрляндзкія дырыгенты
Інданэзійская рупія

**Інданэзі́йская ру́пія** () — афіцыйная грашовая адзінка Інданэзіі. Сымбаль для вызначэньня — *Rp*. Неафіцыйная назва рупіі «*perak*» («срэбра» на інданэзійскай мове).

## Гісторыя

### Першая рупія (1945—1965)
Першая рупія была ўведзена ў 1945 годзе, але на працягу інданэзійскай вайны за Незалежнасьць (1945—1949), рупія абарачалася паралельна зь нідэрляндзкім гульдэнам і рупіяй Японскіх акупацыйных уладаў. Да 1949 году інданэзійская рупія выцесьніла астатнія валюты.

Астравы Рыяў і інданэзійская палова Новай Гвінэі мелі ўласныя варыянты рупіі, але яны былі адменены ў 1964 і 1971 гг. адпаведна.

### Другая рупія (1965)
Вялікая інфляцыя выклікала неабходнасьць правесьці дэнамінацыю нацыянальнай валюты. 13 сьнежня 1965 году была ўведзена новая рупія, якую мянялі па курсе 1000 старых да адной новай рупіі.

Азіяцкі фінансавы крызіс 1997—1998 гадоў абрушыў курс рупіі на 35% і быў галоўным фактарам зьвяржэньня ўраду прэзыдэнта Сухарты. Курс рупіі быў у межах 2000—3000 за 1 даляр ЗША, але зьнізіўся да 16 800 рупіяў за даляр да чэрвеня 1998 году.

## Банкноты і манэты
Дробныя манэты (сэнаты) былі адменены ў выніку інфляцыі.

Інданэзійскія банкноты — тыповыя папяровыя купюры, але былі выпускі і палімэрных банкнотаў. У 1993 годзе пяць мільёнаў купюраў з палімэра наміналам 50 000 рупіяў былі выпушчаныя ў абарачэньне, прысьвечаныя «20 гадоў эканамічнага разьвіцьця». На ёй выяўлены прэзыдэнт Сухарта, на адваротным баку аэрапорт Саэкарна-Хата ў Джакарце з уздымаючымся самалётам, які сымбалізуе разьвіцьцё Інданэзіі. У 1999 годзе былі выпушчаны ў абарачэньне 100 000 купюраў з палімэра, з-за таго што Банк Інданэзіі палічыў, што іх будзе складаней падрабіць і яны будуць меней зношвацца. Аднак у лічыльных машынах у банках былі праблемы з гэтымі купюрамі, таму Банк Інданэзіі вярнуўся да папяровых банкнотаў.

У абарачэньні знаходзяцца манэты дзьвюх сэрыяў: манэты з мэталічнага сплаву, вырабленыя ў 1995—1997 гг. і алюміневыя манэты 2002—2005 гг.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Інданэзія
Катэгорыя:Валюты
Рыжаўшчына (Браслаўскі раён)

**Ры́жаўшчына** — хутар у Беларусі, каля ракі Плоды. Уваходзіць у склад Друеўскага сельсавету Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
У 1921—1939 гадох фальварак у складзе гміны Друя Дзісенскага павету (з 1926 году Браслаўскага павету) Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

Да 8 красавіка 2004 году хутар уваходзіў у склад Друеўскага пасялковага савету.

## Насельніцтва
* 1921 год — 25 чалавекі
* 1931 год — 23 чалавекі
* 1999 год — 3 чалавекі
* 2010 год — 2 чалавекі
## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёну
Катэгорыя:Друеўскі сельсавет
Рэйманд Карвэр

**Рэйманд Кліў Карвэр, Дж.** () (25 траўня 1938, Клэтскэн, штат Арэгон – 2 жніўня 1988, Порт Энджэлес, штат Вашынгтон) — амэрыканскі празаік і паэт, аўтар кароткіх апавяданьняў.

## Беларускія пераклады
* Бамбіза // Бабілёнская бібліятэка. Мн., 2007.

## Крыніцы

Карвэр, Рэйманд
Сусіла Бамбанг Юдхаёна

**Сусіла Бамбанг Юдхаёна** (нарадзіўся 9 верасьня 1949 году ў Інданэзіі) — інданэзійскі палітык, генэрал, выбраны прэзыдэнтам Інданэзіі ў 2004 годзе.

## Біяграфія
Сын афіцэра, у 1973 годзе скончыў Інданэзійскую вайсковую акадэмію. Прымаў удзел у апэрацыі акупацыі Інданэзіяй Усходняга Тымору (1975). У 1980-х гадах праходзіў падрыхтоўку ў ЗША. З 1995 па 1996 год быў кіраўніком інданэзійскай назіральнай місіі ў Босьніі і Герцагавіне, потым кіраваў вайсковай акругай Джакарты і ў паўднёвай Суматры. У 1997 годзе стаў кіраўніком аддзелу справаў палітычных і грамадзкіх Генэральнага штабу. 1 траўня 2000 году падаў у адстаўку.

У 2000 годзе папярэдні прэзыдэнт Абдурахман Вахід даверыў яму кіраўніцтва міністэрства здабычы, а ў хуткім часе і міністэрства бясьпекі. Як кіраўнік гэтага ключавога міністэрства Юдхаёна атрымаў заданьне дэпалітызацыі войска. У 2001 годзе Вахід, пад пагрозай адстаўкі зьвярнуўся да Юдхаёна з загадам увядзеньня вайсковага становішча, што дазволіла б прэзыдэнту распусьціць парлямэнт і застацца пры ўладзе. Пасьля адмовы Юдхаёна быў зьняты са свайго паста, але вярнуўся пры новым прэзыдэнце краіны Мэгаваці Сукарнапутры, якая заняла пасаду прэзыдэнта пасьля імпічмэнту Вахіда.

Пасьля тэракту на Балі (2002) праводзіў актыўныя дзеяньні супраць тэрарыстаў і стаў адным зь нешматлікіх інданэзійскіх палітыкаў, якія вялі вайну з тэрарызмам.

У сакавіку 2004 году генэрал Юдхаёна падаў у адстаўку з пасады міністра бясьпекі і сканцэнтраваўся на прэзыдэнцкай кампаніі. 20 верасьня 2004 году перамог у другім туры спадарыню Сукарнапутры і быў выбраны прэзыдэнтам Інданэзіі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Інданэзійскія палітыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Інданэзіі
Бэрнард Гайтынк

**Бэ́рнард Ё́ган Гэ́рман Га́йтынк** (; 4 сакавіка 1929, Амстэрдам — 21 кастрычніка 2021) — нідэрлядзкі дырыгент.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Амстэрдаме, навучаўся ў Амстэрдамскай кансэрваторыі. У 1954 і 1955 гадох браў курсы дырыгаваньня ў Фэрдынанда Ляйтнэра.

Гайтынк быў прызначаны другім дырыгентам Аркестру нідэрляндзкага радыёзьвязу ў 1955 годзе. У 1957 годзе заняў пазыцыю галоўнага дырыгента Нідэрляндзкага філярманічнага аркестру радыё. Ягоны дырыгентскі дэбют з Каралеўскім аркестрам Канцэртгебаў адбыўся 7 лістапада 1957 году, калі ён замяніў на канцэрце Карла Марыя Джуліні. Па раптоўнай сьмерці Эдуарда ван Бэйнума ў 1959 годзе Гайтынк стаўся галоўным дырыгентам Аркестру Канцэртгебаў. У пэрыяд з 1961 да 1964 году падзяляў гэтую пазыцыю з Эўжэнам Ёхумам. Затым Гайтынк заставаўся аднаасобным галоўным дырыгентам да 1988 году, ягоным наступнікам стаўся Рыкарда Шаі. Ад 1999 году Гайтынк — ганаровы дырыгент Каралеўскага аркестру Канцэртгебаў.

За межамі Нідэрляндаў Гайтынк узначальваў Лёнданскі філярманічны аркестар, у пэрыяд з 1967 да 1979 году. Быў таксама музычным кіраўніком Гліндбурнскага опэрнага тэатру, Вялікабрытанія, з 1978 да 198 году. Займаў такую ж пазыцыю ў Каралеўскім опэрным тэатры Ковэнт Гардэн у Лёндане з 1987 да 2002 году. У пэрыяд 2002—2004 гг. быў галоўным дырыгентам Дрэздэнскай опэры. У розны час кіраваў таксама Бостанскім сымфанічным аркестрам, Нацыянальным аркестрам Францыі, Венскім філярманічным аркестрам, Бэрлінскім філярманічным аркестрам. У цяперашні час ёсьць галоўным дырыгентам Чыкагскага сымфанічнага аркестру.

Гайтынк мае вялікі разнастайны рэпэртуар, уключаючы ўсе сымфоніі Людвіга ван Бэтговэна, Ёганэса Брамса, Робэрта Шумана, Пятра Чайкоўскага, Антона Брукнэра, Густава Малера, Дзьмітрыя Шастаковіча, Ралфа Ўогана Ўільямза. Знаны як цудоўны інтэрпрэтатар францускіх кампазытараў Марыса Равэля й Клёда Дэбюсі. Выбітнымі ёсьць ягоныя запісы ўсіх фартэпіянных канцэртаў Бэтговэна й Брамса з Кляўдыё Араў.

У 1977 годзе Бэрнард Гайтынк быў узнагароджаны брытанскай каралевай Лізаветай II Ордэнам Брытанскай імпэрыі, a ў 2002 годзе — Ордэнам Кавалераў Славы.

7 лістапада 2006 году ў Канцэртгебаў адбыўся гала-канцэрт з нагоды 50-гадовага юбілею ягонага першага дырыгаваньня Аркестрам Канцэртгебаў (*Goud voor Haitink*). У праграме былі Чацьвертая Сымфонія і *Das Lied von der Erde* Густава Малера.

У 2008 годзе адчынены новы будынак Амстэрдамскай Кансэрваторыі. Вялікая канцэртная заля ў гэтым будынку названая ў гонар Бэрнарда Гайтынка (*Bernard Haitinkzaal*).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на сайце Кацэртгебаў

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1929 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Амстэрдаме
Катэгорыя:Нідэрляндзкія дырыгенты
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Брытанскай Імпэрыі
Рагалёва

**Рагалёва** — былая вёска ў Беларусі, каля возера Альхоўкі. Уваходзіла ў склад Друеўскага сельсавету Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
Да 8 красавіка 2004 году вёска ўваходзіла ў склад Друеўскага пасялковага савету.

26 кастрычніка 2007 году вёска ліквідаваная пастановай Браслаўскага раённага Савету дэпутатаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Браслаўскага раёну
Пажардзе

**Пажа́рдзе** — вёска ў Беларусі, у міжрэччы Густаткі і яе прытоку Белай. Уваходзіць у склад Цяцеркаўскага сельсавету Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Ёды Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 42 чалавекі
* 1931 год — 44 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёну
Катэгорыя:Цяцеркаўскі сельсавет
Кармэль

**Кармэ́ль**, альбо **Гара́ Кармэ́ль** (, *Хар Ха-Кармэль*; , *Эль-Карміль*, або , *Джабал Мар Эльяс*, літ. гара сьвяты Ільля) — невялікі горны хрыбет на паўночным захадзе Ізраілю уздоўж Міжземнага мора. Біясфэрны запаведнік ЮНЭСКО.

## Геаграфія
Хрыбет Кармэлі мае ад 6,5 да 8 км у шырыню. На паўночным усходзе ляжыць Ізрэельская даліна. Гара ўтвораная зьмяшаньнем вапняку і крэменю, мае шмат пячораў і некалькі вульканічных скалаў. Пахілісты бок зарослы бухматай расьліннасьцю: дубамі, хвойнымі, аліўкавымі ды ляўравымі дрэвамі.

На гары разьмешчаныя некалькі местаў, у тым ліку трэцяе паводле велічыні ў Ізраілі — Хайфа, а таксама Нэшэр і Тырат-Кармэль.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Горныя сыстэмы Ізраілю
Катэгорыя:Сьвятыя горы
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Ізраілі
Катэгорыя:Археалягічныя аб’екты ў Ізраілі
Катэгорыя:Біясфэрныя запаведнікі Ізраілю
Катэгорыя:Кармэліты
Катэгорыя:Біблійная геаграфія
06 (альбом)

***06*** (*Nul šeść*) — шосты альбом беларускага рок-гурта N.R.M., запісаны ў 2007 годзе.

## Зьмест

## Удзельнікі
* Алезіс Дземідовіч: бубны, сьпеў, дадатковы сьпеў, разьюшаны крык
* Юрась Ляўкоў: бас-гітара, сьпеў, дадатковы сьпеў
* Піт Паўлаў: гітара, мандаліна, дадатковы сьпеў
* Лявон Вольскі: сьпеў, гітара, клявішы, бубны
* Юлія Глушыцкая: віялянчэль
* Кастусь Карповіч: пузон
* Адэля Вольская, Яна Ляўкова, Ян-Вінцэнт Луцэвіч, Паўліна Дземідовіч: харавы сьпеў

## Выданьне
* «PRO-2-Studio» (Менск, лета-зіма 2006): запіс, міксаваньне
* Гянадзь Сыракваш: саўндпрадусар
* Генрык Ліп (Vintage Mastering, Гётэборг, Швэцыя): майстраваньне
* Алезіс Дземідовіч: дызайн вокладкі, крыжоў і мэдалю
* Дзяніс Трусіла: кампутарная графіка
* Ігар Назаранка, Ігар Віркоўскі: паліграфія
* Stowarzyszenie Młodych Twórców — «Ku Teatrowi»: прадусаваньне

## Дадатковыя зьвесткі
Шосты студыйны альбом N.R.M. быў запісаны, па словах лідэра гурта Лявона Вольскага, пад уплывам палітычных падзей вясны 2006 году. Гэта, а таксама нумар альбому, і стала нагодай, каб назваць яго менавіта лічбай *06*. На плытцы зьмешчана 14 рознастылёвых песьняў: ад тыповага «нрмаўскага» гард-року да джаз-блюзу. Упершыню адну зь песьняў выканаў не Лявон Вольскі, а бубнач Алезіс Дземідовіч. А ў песьні «Hadziučnik» кожны з удзельнікаў гурта сьпявае па некалькі радкоў песьні. Акрамя таго, на апошняй песьні «Mama, tata, heta ja» прысутнічае хор зь дзяцей удзельнікаў гурта. Таксама ўпершыню, акрамя звычайнай гітары, бас-гітары і бубноў, у запісе песьняў выкарыстоўваліся іншыя інструмэнты — віялянчэль, мандаліна, клявішы.

Плытка мае незвычайны буклет з тэкстамі песьняў і выявамі ўзнагародаў — крыжоў і мэдалю — зробленых па тыпу вайсковых рэгаліяў. Як пазначана на старонках буклета, *«усе крыжы і мэдаль зацьверджаныя на адмысловым паседжаньні Кабінету Міністраў N.R.M. ад 25 сьнежня 2006 году»*.

Альбом запісваўся ў Менску на студыі «PRO-2-Studio», а майстэрынгам займаўся швэдзкі спэцыяліст Генрык Ліп з студыі Vintage Mastering у Гётэборгу. Да рэлізу альбому была прысьвечаная акцыя «Слухай! Прыдумляй! Выйгравай!» «Эўрапейскага Радыё для Беларусі». Першы наклад дыскаў трапіў у рукі прыхільнікаў 19 траўня 2007 году.

Песьня «Svabody hłytok» ў 2009 годзе трапіла й на складанку Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

### Артыкулы
* «Выходзіць альбом ''06'' N.R.M.»
* Новы альбом N.R.M. ''06'' з’явіцца ў крамах праз тыдзень
* «Hadziučnik» — лепшая песьня году
* N.R.M. пачалі запіс новага альбому!

### Сайты
* Афіцыйная хатняя старонка N.R.M.
* Польскі сайт N.R.M.
* Афіцыйны фан-клюб N.R.M.

### Відэа
* Miensk i Minsk
* Hadziučnik

Катэгорыя:Альбомы N.R.M.
Фатыма

**Фа́тыма** () — мястэчка ў Партугаліі, за 123 км на поўнач ад Лісабону й 187 км на поўдзень ад Порту, сусьветнавядомы каталіцкі цэнтар паломніцтва. Насельніцтва на 2001 год — 10 302 жыхары.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Партугаліі
Сытуацыйная камэдыя

**Сытуацыйная камэдыя**, у скароце **сытка́м**, — гэта тып камэдыі, які паўстаў на радыё. Сёньня сыткамы сустракаюцца ў асноўным на тэлебачаньні. У сыткамах звыкла гуляюць адны і тыя ж героі, якія выступаюць у адным і тым жа асяродзьдзі, як, напрыклад, дом ці праца. У адрозьненьне ад скетч-камэдыяў, дзе ў кожным скетчы прадстаўленыя розныя пэрсанажы і месцы дзеі, сыткамы звычайна захоўваюць бесьперапыннасьць сюжэту цягам усіх эпізодаў. Гэтая бесьперапыннасьць дазваляе разьвіваць сюжэтныя лініі і пэрсанажаў зь цягам часу, спрыяючы ўцягваньню гледачоў і іхняй цікавасьці да жыцьця і стасункаў герояў. Для тэлевізійных сыткамаў характэрны пэўны часавы фармат. Часта працягласьць сэрыі трывае 20—30 хвілінаў, улічваючы тытры і рэкляму. Першыя сыткамы здымаліся ў студыі перад гледачамі, таму для іх характэрны закадравы сьмех.

Катэгорыя:Тэлебачаньне
Катэгорыя:Тэлевізійныя жанры
Рэклямны шчыт

**Рэкля́мны шчыт** (інакш: *Шчыт* ці *Білборд* ад ангельскага слова *Billboard*) — вялікі шчыт, разьмешчаны на будынках альбо на адмысловых, прыстасаваных дзеля гэтага слупах. На ім разьмяшчаюцца рэклямы. Рэклямныя шчыты часта абсталяваныя асьвятленьнем.

## Беларусь
У 2012 годзе УП «Менскрэкляма» было адзіным у сталіцы выдаўцом пашпартоў вонкавай рэклямы паводле Палажэньня, зацьверджанага Пастановай Савета міністраў Беларусі, і аформіла за год звыш 7000 такіх пашпартоў. На 2013 год у Менску налічвалася звыш 20 000 рэклямных палёў, на якіх працавала звыш 40 прадпрыемстваў вонкавай рэклямы.

## Крыніцы

Шчыты
Катэгорыя:Маркетынгавая камунікацыя і прасоўваньне
Шчыты
Катэгорыя:Вулічнае абсталяваньне
The Best albo Belarusian Disco

**The Best albo Belarusian Disco** — складанка лепшых песьняў беларускага гурту «Крамбамбуля» выдадзеная ў 2007 годзе. Кружэлка ўтрымлівае 15 лепшых песень за 5 гадоў, сярод якіх эксклюзіўны трэк «Край гарачых добрых сонцаў». Дыск мае мультымэдыйную сэкцыю, якая зьмяшчае тры відэакліпы, чатыры дадатковыя песьні ў mp3, фатаздымкі, а таксама тэксты і акорды ўсіх песень.

## Зьмест
# «Госьці»
# «Турысты»
# «Мама дарагая»
# «Край гарачых добрых сонцаў»
# «Суседзі»
# «Прадай гітару, купі каня»
# «Баляда пра Шэйна-Джэка О’Конэлі і ягоны сіні нос»
# «Абсэнт»
# «Старыя хіпаны»
# «Куфаль піва, келіх віскі»
# «Марскі чалавек»
# «Тэкіла»
# «Дзень нараджэньня»
# «Люблю»
# «Турысты-рэмікс»

Катэгорыя:Альбомы 2007 году
Катэгорыя:Альбомы Крамбамбулі
Тыха Брагэ

**Туге Одэсэн Брагэ** (, ), больш вядомы пад латынізаваным імем **Ты́ха Бра́гэ** (; 14 сьнежня 1546 — 24 кастрычніка 1601) — дацкі шляхціч, астраном. Сёньня найбольш вядомы як адзін зь першых астраномаў у Эўропе. Быў таксама астролягам і альхімікам. Вызнаваў пратэстантызм.

Тыха Брагэ паходзіў са Сконэ (цяпер — тэрыторыя Швэцыі), валодаў маёнткам на востраве Вен, дзе пабудаваў адзін з самых раньніх дасьледчыцкіх інстытутаў — Ураніборг. Назва Ўраніборг пайшла ад музы астраноміі — Ураніі. Каля Ўраніборгу была пабудаваная падземная абсэрваторыя Шэрнэборг зь некалькімі буйнымі астранамічнымі інструмэнтамі. Там ён правёў шэраг дакладных вымярэньняў. Успрыняў геамэтрычныя ідэі сыстэмы Каперніка і філязофію сыстэмы Пталемэя і сфармуляваў сваю ўласную мадэль Сусьвету — Тыханічную мадэль. Ягоная сыстэма была ўспрынятая нямецкім астраномам Атанасыюсам Кірхэрам. Напрыканцы жыцьця Тыха Брагэ працаваў у Празе па запрашэньні імпэратара Рудольфа II Габсбурга. Ад 1600 і да сьмерці Тыха ў 1601 годзе яму дапамагаў Ёган Кеплер. Гэты ня менш выбітны навукоўца ў далейшым з дапамогай вынікаў назіраньняў Брагэ распрацаваў сваю ўласную астранамічную тэорыю. Спрабаваў вымяраць кутавыя памеры зорак.

Тыха Брагэ лічыцца адным з самых дбайных астраномаў-практыкаў свайго часу. Ягоныя назіраньні былі настолькі дакладнымі, што Кеплер здолеў з дапамогай вынікаў гэтых назіраньняў сфармуляваць законы руху плянэтаў. Тыха склаў адзін зь першых зорных каталёгаў. У канечным выніку з дапамогай назіраньняў Тыха Брагэ было выяўлена, якая ж тэорыя мае права лічыцца праўдзівай — Капэрніканская ці тэорыя Пталемэя.

Тыха Брагэ пахаваны ў Тынскім храме ў Празе (Чэхія).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Даніі
Катэгорыя:Дацкія астраномы
Катэгорыя:Астролягі
Катэгорыя:Альхімікі
Катэгорыя:Памерлі ў Празе
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід
Мая краіна

***Мая краіна*** — альбом беларускага рок-гурта Новае Неба, запісаны ў 1996 годзе.

## Сьпіс кампазыцыяў
# Мая краіна
# Падводнае гета
# Калыханка для дарослых
# Неба мяняе колер
# Болек і Лёлек
# Радыё Сталін
# Чаканьне Калядаў
# Ліст да сястры&sup1;
# На нашай вуліцы
# Здаецца...
# Мая краіна

Усе тэксты — Міхал Анемпадыстаў, апроч &sup1; (словы Лявона Вольскага).

## Удзельнікі
* Кася Камоцкая: сьпеў
* Лявон Вольскі: клявішныя, дадатковы сьпеў
* Вячаслаў Корань: гітара
* Юрась Ляўкоў: бас-гітара
* Юлія Глушыцкая: віялянчэль

## Выдаўцы
* Novaje Nieba
* «Ковчег», Менск
* Марэк Зюлкоўскі: фота
* Вячаслаў Корань: гукарэжысэр

Катэгорыя:Альбомы 1996 году
Катэгорыя:Альбомы Новага Неба
Катэгорыя:Альбомы на беларускай мове
Падарожжа (альбом)

***Падарожжа*** — альбом беларускага рок-гурта ULIS, запісаны ў 1999 годзе.

## Зьмест
# «Сьпявай разам з намі»
# «Падарожжа»
# «Але ты заўжды тут»
# «Ня ведаў, калі зьніч»
# «Пажаданьне „старэйшага“ брата»
# «Першы сьнег»
# «У шыхце стаяў»
# «Жыві так»
# «Другія прыйдуць»
# «Дзівак»
# «Чаму?»
# «Калядная» (беларуская народная)
Бонус-трэкі:
# «Краіна ў кратах»
# «Краіна доўгай белай хмары»

## Удзельнікі
* Вячаслаў Корань: гітара, сьпеў
* Віктар Самарукаў: бас-гітара
* Аляксандар Быкаў: бубны

## Выдаўцы
* ULIS
* «Ковчег», Менск
* Вячаслаў Корань: гукапрадусар, укладальнік альбому

Катэгорыя:Альбомы ULIS
Аляксандар Грэм Бэл

**Алякса́ндар Грэм Бэл** (, 3 сакавіка 1847, Эдынбург, Шатляндыя — 2 жніўня 1922, Бадэк, правінцыя Новая Шатляндыя, Канада) — амэрыканскі навуковец і вынаходнік.

Нарадзіўся і вырас у Эдынбургу, Шатляндыя. Ва ўзросьце 11 гадоў паступіў у Каралеўскую вышэйшую школу ў Эдынбургу. У 1865 годзе паступіў ва Унівэрсытэцкі коледж Лёндану. Зьехаў у Канаду (г. Брэнтфард, правінцыя Антарыё) ў 1870 годзе, потым у ЗША (Бостан) ў 1871 годзе. У Бостане Бэл выкладаў у навучальнай ўстанове для глухіх. Адначасова займаўся дасьледаваньнямі з шматканальным тэлеграфам. Пад час распрацоўкі адначасовай перадачы некалькіх паведамленьняў па адным тэлеграфным дроце прыйшоў да вынаходніцтва прататыпу сучаснага тэлефона ў 1875 годзе. Бэл атрымаў патэнт ЗША на вынаходніцтва тэлефона ў 1876 годзе. Першы тэлефон быў пабудаваны ячшэ ў 1860 годзе немецкім настаўнікам Філіпам Рэйсам, але ён не атрымаў шырокага распаўсюджваньня. Бэл лічыцца вынаходнікам тэлефона, таму што ён упершыню выкарыстоўваў у сваім апараце індукцыйныя токі. Нягледзячы на тое, што іншыя вынаходнікі, сярод якіх быў і Антоніё Мэўчы, аспрэчвалі першынство вынаходніцтва, патэнт Бэла застаўся ў сіле. У 1877 годзе разам з партнэрамі заснаваў кампанію «Бэлл тэлефон». Грамадзянін ЗША з 1882 году. У 1890-я заняўся распрацоўкай праектаў у галіне авіяцыі.
Адыграў значную ролю ў існаваньні Нацыянальнага геаграфічнага таварыства ЗША. У гонар Аляксандра Грэма Бэла названая адзінка вымярэньня магутнасьці гуку бэл (гл. дэцыбэл).

## Крыніцы

## Літаратура
* Electrotechnische Zeitschrift, Band 43, Berlin, 1922. s. 213.

## Вонкавыя спасылкі
*  (25 мая 2022)
* 

Катэгорыя:Навукоўцы ЗША
Лук’янцы

**Лук’я́нцы** — вёска ў Беларусі, на левым беразе ракі Друйкі. Уваходзяць у склад Друеўскага сельсавету Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 8 чалавек
* 2010 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёну
Катэгорыя:Друеўскі сельсавет
Лявонкавічы

**Ляво́нкавічы** — вёска ў Беларусі, каля возера Уклі. Уваходзяць у склад Цяцеркаўскага сельсавету Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Перабродзьдзе Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 64 чалавекі
* 1931 год — 78 чалавек
* 1999 год — 8 чалавек
* 2010 год — 1 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёну
Катэгорыя:Цяцеркаўскі сельсавет
Карл Бэнц

**Карл Фрыдрых Бэнц** (; 25 лістапада, 1844, Мульбург, цяпер прадмесьце Карльсруэ — 4 красавіка, 1929, Лядэнбург, Ваймарская рэспубліка) — нямецкі канструктар рухавікоў і аўтамабіляў, якому традыцыйна надаецца першынства ў стварэньні бэнзінавага аўтамабіля. Іншыя сучасьнікі Бэнца, Готліб Даймлер і Вільгельм Майбах, працавалі незалежна ад яго над тымі ж самымі задачамі, але Бэнц першым запатэнтаваў свае вынаходніцтвы, якія былі зьвязаныя з усімі працэсамі пры ўнутраным згараньні ў рухавіку аўтамабіля. У 1886 годзе Карл Бэнц атрымаў патэнт на сваю першую мадэль рухавіка, якую ён зрабіў у 1878 годзе.

У 1885 годзе Бэнц сканструяваў *Motorwagen*, першы камэрцыйны аўтамабіль з чатырохтактавым бензінавым рухавіком адмысловай канструкцыі. Гэта быў трохкалёсны аўтамабіль з прывадам на пярэдняе кола, у якім пасажыры і рухавік разьмяшчаліся з задняга боку. Цяпер такі аўтамабіль завецца *Tri-Car*.

Таксама Бэнц распрацаваў сыстэму кантролю хуткасьці — паскаральнік, сыстэму іскравога запальваньня ад гальванічнага элемэнту, сьвечку запальваньня, сыстэму счапленьня, каробку перадач, сыстэму вадкаснага ахаладжэньня, карбюратар.

У 1893 годзе Карл Бэнц прапанаваў новую мадэль каробкі перадач у мадэлі «Вікторыя». Гэтая мадэль была распрацаваная для двух пасажыраў і прадавалася па зьніжаным кошце, каб дапамагчы запуску масавай вытворчасьці аўтамабіляў.

У 1896 годзе Карл Бэнц распрацаваў і запатэнтаваў першы Рухавік унутранага згараньня з гарызантальным разьмяшчэньнем поршняў. Гэтая распрацоўка па сёньняшні дзень ужываецца ў некаторых рухавіках вялікай магутнасьці (для гоначных аўтамабіляў).

Бэнц заснаваў кампанію *Benz Company*, якая была папярэдніцай кампаніяў *[[Daimler-Benz]]*, *[[Mercedes-Benz]]*, і *[[DaimlerChrysler]]*. Перад сьмерцю гэты чалавек застаў пераварот у вытворчасьці аўтамабіляў у 1920-я гады, які фактычна адбыўся дзякуючы ягоным вынаходніцтвам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Automuseum Dr. Carl Benz, Ladenburg/Germany
* https://web.archive.org/web/20060813185343/http://www.rasscass.com/templ/te_bio.php?PID=82&RID=1
* Мэмарыяльная дарога Бэрты Бэнц

Катэгорыя:Нямецкія вынаходнікі
Вашынгтон Ірвінг

**Вашынгтон Ірвінг** (; 3 красавіка 1783 — 28 лістапада 1859) — амэрыканскі пісьменьнік пачатку 19 стагодзьдзя. Найбольш вядомы сваімі апавяданьнямі «*[[Легенда Слыпі Холаў]]*» і «*[[Рып Ван Вінкль]]*» (якія былі выдадзеныя пад адной вокладкай кніжкі «*[[Кніга нарысаў Джофры Крэяна]]*»), таксама быў выдатным эсэістам, жыцьцяпісцам і гісторыкам.

## Беларускія пераклады
* Легенда Соннай Лагчыны. — Гутэнбэрг, 2024. — 112 с.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Літаратары ЗША
Катэгорыя:Літаратары рамантызму
Славэнка Дракуліч

**Славэ́нка Дра́куліч** (;  у 1949 годзе ў Рыецы) — вядомая харвацкая пісьменьніца і публіцыстка, якая жыве ў Швэцыі.

Нарадзілася ў 1949 годзе ў колішняй Югаславіі. Вывучала параўнальнае літаратуразнаўства і сацыялёгію ва Ўнівэрсытэце ў Заграбе. У 1982—1992 гадах займалася журналістыкай у харвацкіх выданьнях, дзе пісала пераважна на фэміністычныя тэмы.

На пачатку 90-х гадоў эмігравала з Харватыі з палітычных прычынаў. Друкавалася ў розных эўрапейскіх газэтах.

## Бібліяграфія
* *Mramorna koža* («Мармурная скура», 1995)
* *Okus čovjeka* («Смак чалавека», 1997)
* *Deadly Sins of Feminism* (1984)
* *Kako smo preživjeli komunizam i čak se smijali* («Як мы перажылі камунізм і нават сьмеючыся», 1991)
* *Balkan Express: Fragmenti s druge stane rata* («Балканскі Экспрэс: Фрагмэнты з другога боку вайны», 1992)
* *Cafe Europa: Život nakon komunizma* («Кавярня „Эўропа“: Жыцьцё пасьля камунізму», 1996)
* *Kao da nisam tamo* («Нібыта мяне там няма», 2000)
* *S.: A Novel about the Balkans* (2001)
* *Pizza u Varšavi, torta u Pragu* («Піца ў Варшаве, торт у Празе»)
* *Ne bi ni mrava zgazili: ratni zločinci na sudu u Hagu* («Яны б ні мурашкі не пакрыўдзілі: ваенныя злачынцы ў судзе ў Гаазе», 2005)
* *Frida ili o boli* («Фрыда, альбо пра боль», 2007)

## Крыніцы

Катэгорыя:Харвацкія літаратары і літаратаркі
Краснагорка (Друеўскі сельсавет)

**Краснаго́рка** — хутар у Беларусі, каля возера Кяпсьняў. Уваходзіць у склад Друеўскага сельсавету Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
У 1921—1939 гадох вёска, пазьней засьценак, у складзе гміны Друя, пазьней у складзе гміны Перабродзьдзе Дзісенскaга павету (з 1926 году — Браслаўскaга павету) Віленскага ваяводзтва.

## Насельніцтва
* 1921 год — 13 чалавек
* 1931 год — 6 чалавек
* 1999 год — 7 чалавек
* 2010 год — 3 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Друеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёну