open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Про Ліга чэмпіянату Бэльгіі па футболе 2024—2025 гадоў

**Про Ліга 2024—2025 гадоў** — 122-і розыгрыш найвышэйшага футбольнага дывізіёну Бэльгіі, які праходзіў з 26 ліпеня 2024 году па 29 траўня 2025 году. Першым пасьля рэгулярнага сэзону быў «Генк», аднак па выніках чэмпіёнскага плэй-оф чэмпіёнам стаў «Юніён Сэн-Жыль», які тым самым здабыў свой 12-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне і першы з сэзону 1934—1935 гадоў.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 16 клюбаў, зь якіх 14 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону (у тым ліку і пераможца пераходных матчаў «Кортрэйк»), а два клюбы прасунуліся з Чэленджэр Про Лігі — «Бээрсхат» і «Дэндэр». Гэтыя клюбы замянілі РВДМ і «Ойпэн».

## Рэгулярны сэзон
### Табліца


### Вынікі гульняў

## Плэй-оф

### Чэмпіёнскі плэй-оф

### Плэй-оф за эўракубкі

### Стыкавы матч за Лігу канфэрэнцыяў
Пятая каманда чэмпіёнскага плэй-оф і пераможца плэй-оф за эўракубкі сустрэліся ў матчы, пераможца якога кваліфікаваўся ў другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў.

### Плэй-оф на паніжэньне

### Пераходныя матчы
Клюбы Чэленджэр Про Лігі, якія занялі месцы з трэцяга па пятае і сёмае, трапілі ў плэй-оф на павышэньне. Іх пераможца «Патра Эйсдэн Маасмэхэлен» сустрэўся ў фінальных пераходных матчах з другой камандай плэй-оф на паніжэньне Про Лігі, «Сэркль Бруге». Перамогу па суме дзьвюх сустрэч здабыў «Сэркль Бруге», і клюбы засталіся ў сваіх лігах.

**Першы матч**

**Матч у адказ**

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Про Лігі

Катэгорыя:Чэмпіянат Бэльгіі па футболе
Катэгорыя:2024 год у футболе
Катэгорыя:2025 год у футболе
Бундэсьліга чэмпіянату Аўстрыі па футболе 2024—2025 гадоў

**Бундэсьліга 2024—2025 гадоў** — 113-ы розыгрыш найвышэйшага футбольнага дывізіёну Аўстрыі, які праходзіў з 2 жніўня 2024 году па 1 чэрвеня 2025 году. Чэмпіёнам стаў «Штурм», які тым самым здабыў свой пяты тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 12 клюбаў, зь якіх 11 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а ГАК прасунуўся з Другой лігі, замяніўшы «Аўстрыю» з Люстэнаў.

## Рэгулярны сэзон
### Табліца


### Вынікі гульняў

## Чэмпіёнскі раўнд

## Раўнд на паніжэньне

## Плэй-оф за Лігу канфэрэнцыяў
Пятая каманда чэмпіёнскага раўнда і першыя дзьве каманды раўнда на паніжэньне згулялі ў плэй-оф, пераможца якога кваліфікаваўся ў другі кваліфікацыйны раўнд Лігі канфэрэнцыяў. Матчы праходзілі з 26 траўня па 1 чэрвеня 2025 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Бундэсьлігі

Катэгорыя:Чэмпіянат Аўстрыі па футболе
Катэгорыя:2024 год у футболе
Катэгорыя:2025 год у футболе
Прымэра дывізіё чэмпіянату Андоры па футболе 2024—2025 гадоў

**Прымэра дывізіё 2024—2025 гадоў** — 30-ы розыгрыш Прымэра дывізіё, найвышэйшага футбольнага дывізіёну Андоры, які праходзіў з 14 верасьня 2024 году па 18 траўня 2025 году. Чэмпіёнам стаў «Інтэр», які тым самым здабыў свой чацьвёрты тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел дзесяць клюбаў, зь якіх восем былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся з Сэгона дывізіё — «Ля-Масана» і «Ранжэрс». Гэтыя клюбы замянілі «Карой» і «Атлетык Амэрыка».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Пераходныя матчы
Па заканчэньні сэзону мусілі прайсьці пераходныя матчы паміж «Эспэрансай», якая заняла дзявятае месца ў Прымэра дывізіё, і «Сіці Эскальдэс», які заняў трэцяе месца ў Сэгона дывізіё. Аднак, другі матч адмянілі пасьля таго, як у першым матчы за «Сіці Эскальдэс» на поле выйшаў гулец, які ня меў на тое права; «Эсперансе» прысудзілі перамогу ў супрацьстаяньні, і клюбы засталіся ў сваіх лігах.

**Першы матч**

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Футбольнай фэдэрацыі Андоры

Катэгорыя:Чэмпіянат Андоры па футболе
Катэгорыя:2024 год у футболе
Катэгорыя:2025 год у футболе
Яўшавы

**Я́ўшавы** (; ) — княжацкі і купецкі род казанскіх татараў.

## Гісторыя
Пачынальнікам роду лічыцца казанскі военачальнік Явуш, які ў 1552 годзе ўдзельнічаў у абароне Казані ад войскаў Івана Жахлівага, а потым быў на маскоўскай службе. У 1582 годзе Іван Жахлівы даў князю Багішу Яўшаву зямлю па берагах ракі Іж, дзе пазьней узьнік горад Іжэўск.

У XVII стагодзьдзі Яўшавы зьяўляліся буйнымі землеўладальнікамі ў Паволжжы і «служылымі татарамі».

У 1713 годзе за адмову прыняць праваслаўе Яўшавы былі пазбаўленыя маёмасьці і дваранства, але пазьней некаторым зь іх удалося аднавіць свой дваранскі статус.

### Купецкая дынастыя
У XIX стагодзьдзі адна з галінаў роду Яўшавых утварыла дынастыю купцоў першай гільдыі, якая вяла гандаль паміж Расеяй і Цэнтральнай Азіяй.

У пачатку XX ст. фірма купцоў Яўшавых валодала гандлёвымі пасажамі ў Троіцку, Чалябінску, Ташкенце, сеткаю крамаў, мануфактурамі і сельскагаспадарчымі прадпрыемствамі.

Яўшавы фінансавалі будаўніцтва мячэтаў і навучальных установаў, былі ўдзельнікамі прагрэсіўнага татарска-мусульманскага палітычнага руху джадыдаў, фундатарамі і сузаснавальнікамі першай у Расейскай Імпэрыі мусульманскай палітычнай партыі «Ітыфак».

## Вядомыя нашчадкі
* Фатыха Аітава — заснавальніца першай татарскай жаночай гімназіі ў Казані
* Фарыд Сэйфуль-Мулюкаў — савецкі тэлевізійны журналіст і прапагандыст

## Спасылкі

## Крыніцы
* Первушкин В. В., Думин С. В., Гребельский П. Х. *Князья Яушевы* // Дворянские роды Российской империи. Т. 3. Князья. — М., 1996. — С. 201.
* Мустафина Д. Служилые мурзы Яушевы в XVI—XVII вв. // Гасырлар авазы — Эхо веков. — 2004. — № 1.
* Список с писцовой книги казанского уезду письма и меры Ивана Болтина 7111 году.
* Чайчиц A. *Купцы Яушевы. Семейная история* — Казань: Татарское книжное издательство, 2020.

Катэгорыя:Татары
Катэгорыя:Асобы Чалябінскай вобласьці
Катэгорыя:Асобы Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Гісторыя Сярэдняй Азіі
Катэгорыя:Гісторыя Расеі
Катэгорыя:Гісторыя Татарстану
Катэгорыя:Гісторыя Казанскага ханства
Катэгорыя:Асобы татарскага нацыянальнага руху
Пасол на Сойм Латвіі

**Пасол на Сойм** Латвіі — асоба, якая была выбраная на галасаваньні для выкананьня абавязкаў пасла Сойму Латвіі. Паслом можа быць асоба, якая мае ўзрост 18 гадоў. Выбіраюць толькі грамадзян Латвіі.

Да галасаваньня дапускаюцца наступныя асобы:
# грамадзяне Латвіі
# дасягнулі ўзросту 18 гадоў
# маюць дзеяздольнасьць

Выбары паслоў на Сойм:
* прамыя
* тайныя

## Глядзіце таксама
* Пасол на Сойм Польшчы

## Крыніцы

Катэгорыя:Сойм Латвіі
Пэрыядычная літаратура

**Пэрыядычнвя літаратура** , або **пэрыядычнае выданьне ** — выданьне, якое выдаецца празь некаторы час. Выданьне толькі на лістах, ці паперы. Пэрыядычнаю літаратураю (пэрыядычным выданьнем) можа быць:
* бюлетэнь
* газэта
* даведнік
* часопіс

Модна назваць такія пэрыядычныя выданьні:
* Беларускі настаўнік
* Беларуская школа
* Czasopis
* Ніва
* Пагоня
* Рунь

## Крыніцы

Катэгорыя:Пэрыядычныя выданьні
Прыгажуня

***Прыгажуня*** () — італьянская порнастужка, якую зьняў рэжысэр Сальваторэ Сампэры у 1986 годзе. Стужка была выпушчаная для прагляду 1986 году.

## Зьмест
Галоўныя вобразы стужкі — дзьве маладыя жанчыны: жонка праўніка Джакама па імю Ганна (Флярэнс Гэрэн), служка Анжэла (Трын Міхельсэн.  Падзеі адбываюцца ў Італіі ў месьце Вічэнца ў 1956 годзе. Ганна і Анжэла сядзяць дома і робяць свае работы. Ганна даглядае маці мужа, а Анжэла робіць гразныя работы: праньне, прыбіраньне дому і г.д. Іх адносіны становяцца блізкімі, бо яны ўвесь дзень самі жывуць у доме. Джакама муж Ганны ўсе будныя дні на рабоце. Анжэла гуляюць у гульні. Аднойчы адна зь іх прыводзіць да сьмерці свякрухі.

Анжэла вядзе Ганну ў карчму, дзе да Ганны заляцаецца потны і стары мужчына. Яна выбягае з карчмы, каб схавацца ад мужчыны. На вуліцы да яе чапляецца іншы незнаёмы мужчына. Ганна яго гоніць і звоніць да мужа, каб ён яе забраў на машыне да дому. Джакама ня можа ехаць, бо заняты. Ганна шукае мужчыну, які на вуліцы чапляўся да яе і кахаецца зь ім. Пазьней, мужчына праходзіць у дом Ганны. Ён мацае голае цела Анжэлы, а потым на вачах у Анжэлы мае плоцкае каханьне з мужчынам.

Анжэла пасьля страты дзявоцтва была выгнаная на вуліцу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Прыгажуня'' на БЗФІ
* ''Прыгажуня'' на Народнам аб’яднаньні кінэматаграфіі, гука, відэа і лічбавых вырабаў

Катэгорыя:Эратычныя фільмы
Катэгорыя:Італьянскія фільмы з эротыкай і драмай
Катэгорыя:Італьянскія эратычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра Італію
Катэгорыя:Фільмы 1986 году
Катэгорыя:Італьянскія фільмы
Катэгорыя:Італьянскія фільмы 1986 году
Катэгорыя:Фільмы 1986 году
Катэгорыя:Фільмы на італьянскай мове
Катэгорыя:Фільмы 1980-х італьянскай мовай
Катэгорыя:Фільмы Сальваторэ Сампэры
Катэгорыя:Парнаграфічныя фільмы Італіі
Фільм пра каханьне

[міні|Вокладка рамантычнага фільма [Зьнесеныя ветрам (фільм)|Зьнесеныя ветрам (1939).]]
**Стужка пра каханьне**, або **Рамантычны фільм** — жанр кінамастацтва, сюжэт якога сканцэнтраваны на любоўных адносінах паміж галоўнымі героямі. Часта драматычны эфэкт зьвязаны з рознымі перашкодамі ў іх адносінах: фінансавымі цяжкасьцямі, клясавымі адрозьненьнямі, псыхалягічнымі бар'ерамі, хваробамі і гэтак далей, якія героі павінны пераадолець.

## Паджанры
* Гістарычная рамантыка
* Рамантычная камэдыя
* Рамантычнае дзеяньне

## Глядзі таксама
* Рамантычнае каханьне
* Рамантыка
* Біяграфічны фільм
* Гістарычны фільм

## Крыніцы

Катэгорыя:Жанры кіно
Катэгорыя:Рамантычныя фільмы
БНР 101. Вялікі канцэрт у Горадні

**БНР 101. Вялікі канцэрт у Горадні** — беларускі дакумэнтальны запіс падзеі, якая адбылася 25 сакавіка 2019 году ў Горадні пад час веча. На ім сьвяткавалі Дзень Волі, або 101 год са дня абвяшчэньня незалежнасьці БНР.

У запісе можна слухаць наступныя песьні гуртоў:
* Нізкіз
* Крама
* Зьміцер Вайцюшкевіч
* Лявон Вольскі
* Дзецюкіінш.

## Глядзіце таксама
* Ворша 1991

## Крыніцы

## Літаратура
* Наша слова № 13 (1424), 27 сакавіка 2019 г.

## Вонкавыя спасылкі
* Пра сьвята ў Горадні
* БНР 100
* [101-я ўгодкі Беларускай Народнай Рэспублікі](https://pawet.net/ns/2019/13/%E2%84%96_13_(1424).html) на Павеце
* Запіс канцэрту на Ютубе
* Фільм Ворша 1991
* Фільм Ворша 1992 на старонцы Воршы
* Выстава з-за выпуску фільму Ворша 1991
* Фільм Ворша 1991 на Ютубе

Катэгорыя:Белсат
Катэгорыя:Фільмы беларускіх рэжысэраў
Катэгорыя:Беларускія дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Беларускія музычныя фільмы
Катэгорыя:Музычнае кіно
Катэгорыя:Беларускія гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Дакумэнтальныя гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Незалежныя беларускія фільмы
Катэгорыя:Незалежныя фільмы
Катэгорыя:Беларускія фільмы 2019 году
Катэгорыя:Беларускія фільмы
Катэгорыя:Польскія фільмы
Катэгорыя:Польскія фільмы 2019 году
Катэгорыя:Польскія гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Польскія дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Польскія музычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 2019 году
Катэгорыя:Фільмы, зьнятыя ў Горадні
Катэгорыя:Фільмы, зьнятыя ў Беларусі
Парастранаўт

**Паракасмана́ўт**, **парастрана́ўт** ()​ — чалавек-інвалід, які прайшоў адпаведнае для касманаўтаў навучаньне дзеля падрыхтоўкі да пілятаванага касьмічнага палёту, дзе можа займаць пасады камандзіра альбо шараговага ўдзельніка экіпажу.

Тэрмін «парастранаўт» прыдумала Эўрапейская касьмічная агенцыя. У 2021 року ЭКА адкрыла набор кандыдатаў на падрыхтоўку астранаўтаў, дзе таксама абумовіла прыняцьце і асобаў зь фізычнымі калецтвамі. У выніку ў ліку 17 кандыдатаў быў адабраны бязногі брытанец Джон Макфол, які ў 2025 року атрымаў допуск да палётаў на Міжнародную касьмічную станцыю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Авіяцыйныя прафэсіі
Катэгорыя:Касманаўты
Нацыянальны дывізіён чэмпіянату Люксэмбургу па футболе 2024—2025 гадоў

**Нацыянальны дывізіён 2024—2025 гадоў** — 111-ы розыгрыш найвышэйшага футбольнага дывізіёну Люксэмбургу, які праходзіў з 3 жніўня 2024 году па 25 траўня 2025 году. Чэмпіёнам стаў «Дыфэрданж 03», які тым самым здабыў свой восьмы тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 16 клюбаў, зь якіх 13 былі ўдзельнікамі папярэдняга сэзону, а тры клюбы прасунуліся з Дывізіёну гонару — «Бэтэмбур», «Раданж-91» і «Гоштэрт». Гэтыя клюбы замянілі «Кэр’енг», «Марыску» і «Шыфлянж-95».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Пераходныя матчы
Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы, дзе «Вільц-71» і «Бэтэмбур», якія занялі адпаведна 13-е і 14-е месцы ў Нацыянальным дывізіёне, супрацьстаялі «Бісэну» і «Жэнэсу» Канах, якія занялі адпаведна трэцяе і чацьвёртае месцы ў Дывізіёне гонару. Перамогу здабылі «Бісэн» і «Жэнэс», якія тым самым павысіліся ў Нацыянальны дывізіён. «Вільц-71» і «Бэтэмбур» жа адправіліся ў Дывізіён гонару.



## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Фэдэрацыі футболу Люксэмбургу

Катэгорыя:Чэмпіянат Люксэмбургу па футболе
Катэгорыя:2024 год у футболе
Катэгорыя:2025 год у футболе
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Расеі па футболе 2024—2025 гадоў

**Прэм’ер-ліга 2024—2025 гадоў** — 33-і розыгрыш найвышэйшага футбольнага дывізіёну Расеі, які праходзіў з 20 ліпеня 2024 году па 24 траўня 2025 году. Чэмпіёнам упершыню ў сваёй гісторыі стаў «Краснадар».

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 16 клюбаў, зь якіх 13 былі ўдзельнікамі папярэдняга сэзону, а тры клюбы прасунуліся зь Першай лігі — «Хімкі», махачкалінскае «Дынама» і «Акрон». Гэтыя клюбы замянілі «Урал», «Балтыку» і «Сочы».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Пераходныя матчы
Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы, дзе «Пары Ніжні Ноўгарад» і «Ахмат», якія занялі адпаведна 13-е і 14-е месцы ў Прэм’ер-лізе, супрацьстаялі «Ўралу» і «Сочы», якія занялі адпаведна чацьвёртае і пятае месцы ў Першай лізе. Перамогу па суме дзьвюх сустрэч здабылі «Ахмат», які захаваў месца ў Прэм’ер-лізе, і «Сочы», які павысіўся. «Пары Ніжні Ноўгарад» жа, нягледзячы на паразу, захаваў месца ў Прэм’ер-лізе як замена «Хімкам», якія не атрымалі ліцэнзію на наступны сэзон.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Прэм’ер-лігі

Катэгорыя:Чэмпіянат Расеі па футболе
Катэгорыя:2024 год у футболе
Катэгорыя:2025 год у футболе
Берасьнёўка (Хвойніцкі раён)

**Берасьнёўка** — былая вёска ў Беларусі. Уваходзіла ў склад Велікаборскага сельсавету Хвойніцкага раёну Гомельскай вобласьці.

## Гісторыя

### Расейская імпэрыя

Згодна зь перапісам 1897 году, існавалі фальварак Берасьнёўка (Буда) паноў Аскеркаў з 9 жыхарамі і аднаймённая слабодка, у якой было 5 двароў, 34 жыхары. На 1909 год у маёнтку Берасьнёўка Аўцюцевіцкай воласьці Рэчыцкага павету Менскай губэрні налічвалася 7 двароў з 106 жыхарамі.

### Найноўшы час

9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Нямеччына перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Берасьнёўка, аднак, апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы» гэтмана Паўла Скарападзкага

1 студзеня 1919 году, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Берасьнёўка ўвайшла ў склад Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі, аднак 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі была далучаная да РСФСР. 

У 1920-я гады на землях былога маёнтку створаныя хутары. Усяго 8 гаспадарак з 54 жыхарамі. Пасьля другога ўзбуйненьня БССР, з 8 сьнежня 1926 году хутары належалі да Муціжарскага сельсавету Юравіцкага раёну Рэчыцкай, з 9 чэрвеня 1927 году Мазырскай акругі, з 10 лістапада 1927 году — у Хобненскім сельсавеце тых самых района і акругі. У 1927 годзе ў Берасьнёўцы — 12 двароў, 60 жыхароў. Пасьля скасаваньня акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 году, — у Юравіцкім, з 8 ліпеня 1931 году — у Хвойніцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 году вёска, як і ўвесь раён, апынулася ў Палескай вобласьці з цэнтрам у Мазыры.

Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны ў Берасьнёўцы было 11 двароў з 39 жыхарамі. У чэрвені — ліпені  1943 году акупанты спалілі паселішча і загубілі 5 жыхароў. 

З 8 студзеня 1954 году Берасьнёўка — у Гомельскай вобласьці. Згодна зь перапісам 1959 году, Берасьнёўка з 60 жыхарамі належала да Велікаборскага сельсавету Хвойніцкага раёну Гомельскай вобласьці. У 1970 годзе — 50 жыхароў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Велікаборскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Успаміны Долі Мортан

**Успаміны Долі Мортан, або гісторыя ўдзелу жанчыны ў барацьбе за вызваленьне рабоў, апісаньне пабояў, згвалтаваньеяў і гвалту, якія папярэднічалі Грамадзянскае вайне ў Амэрыцы зь цікавымі антрапалягічнымі назіраньнямі аб радыкальных адрозьненьнях у будове нідняе жаночае часткі цела і тым, як розныя жанчыны церпяць пакараньне** () — парнаграфічны раман, які быў выдадзены ў 1899 годзе ў Вялікабрытаніі ў месьце Лёндан. Яго аўтар невядомы, бо ён не напісаны пад сапраўдным імем. Вядома толькі псэўданім Жан дэ Вільё. У 1904 гозе твор выдалі ў ЗША ў месьце Філадэльфія.

Мастацкі твор апісвае падзеі ў ЗША ў часы 1860-я. Твор апісвае рабства на поўдні ЗША.

## Крыніцы

## Літаратура
* Lisa Z. Sigel, International Exposure: perspectives on modern European pornography, 1800-2000, Rutgers University Press, 2005, ISBN 0-8135-3519-0, p. 86-89, 98
* Donald Serrell Thomas, A Long Time Burning: the history of literary censorship in England, Routledge & Kegan Paul, 1969, p. 314

Катэгорыя:Парнаграфічныя раманы
Катэгорыя:Парнаграфія ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Брытанскія раманы
Катэгорыя:Брытанскія раманы 1899 году
Парнаграфічны раман

[міні|Галоўная старонка кнігі пра [Язэфіна Муцэнбахер, або гісторыя венскае палятухі|Язэфіну Муцэнбахер. 1906 год.]]
**Парнаграфічны раман** — від мастацкае літаратуры блізкі да эратычнае літаратуры. Парнаграфічныя раманы — парнаграфія, таму іх распаўсюджаньне і друкаваньне можа быць караемым у розных краінах. З тае прычыны гэтыя раманы часта ня маюць імя сапраўднага пісьменьніка. Парнаграфічныя раманы падпісваюцца псэўданімамі.

Сярод прыкладаў парнаграфічных раманаў можна пералічыць:
* Тэрэса-філёзаф
* Успаміны Долі Мортан
* Язэфіна Муцэнбахер, або гісторыя венскае палятухі

## Вонкавыя спасылкі
* Язэфіна Муцэнбахер на старонцы Аўстрыйскае бібліятэцы
* Чытаньне твору
* Язэфіна Муцэнбахер у сеціве

Катэгорыя:Раманы паводле жанраў
Катэгорыя:Парнаграфія
Вэнэра ў футрах

**Вэнэра ў футрах** () — эратычны раман, які быў напісаны ў Аўстрыі ў 1870 годзе. Пісьменьнік, які яго напісаў — Леапольд фон Захер-Мазох. Гэты твор вядомы ў нямецкамоўных краінах. Твор пра мазахізм.

## Зьмест
Твор апісывае жаданьне мужчыны знайсьці жанчыну, якая б яго біла й прыніжала. Яму гэта падабаецца біцьцё і прыніжэньне.

## Крыніцы

## Літаратура
* Leopold von Sacher-Masoch, Venus im Pelz. In: Das Vermächtniß Kains – Erster Theil: Die Liebe. Stuttgart: Cotta, 1870, pp. 121–368.
* Leopold von Sacher-Masoch, Venus in Furs. In: Masochism. Zone Books, 1999.
Leopold von Sacher-Masoch, Venus in Furs (Audiobook) released 2021 read by Zachary Johnson and Verla Bond

## Вонкавыя спасылкі

* Чытаньне твору на Задума Гутэнбэрга

Катэгорыя:Парнаграфія ў Аўстрыі
Катэгорыя:Літаратурныя творы
Катэгорыя:Кнігі 1870 году
Катэгорыя:Літаратура на нямецкай мове
Катэгорыя:Літаратурныя творы на нямецкае мове
Катэгорыя:Эратычная літаратура
Катэгорыя:Літаратурныя пэрсанажы
Катэгорыя:Раманы
Катэгорыя:Раманы на нямецкай мове
Катэгорыя:Парнаграфічныя раманы
Катэгорыя:Аўстрыйскія раманы 1870 году
Катэгорыя:Аўстрыйскія эратычныя раманы
Катэгорыя:Любоўныя раманы
Катэгорыя:Раманы XIX стагодзьдзя
Катэгорыя:Раманы 1870 году
Катэгорыя:Экранізаваныя раманы
Катэгорыя:Аўстрыйскія экранізаваныя раманы
Катэгорыя:Цэнзура ў Аўстрыі
Катэгорыя:Цэнзура ў Нямеччыне
Катэгорыя:Цэнзураваныя кнігі
Катэгорыя:Кнігі на нямецкай мове
Катэгорыя:Літаратура пра БДСМ
Васіль Васільевіч Рудзянкоў

**Васіль Васільевіч Рудзянкоў** (3 мая 1931, Жлобін — 2 лістапада 1982) — савецкі метальнік молату, алімпійскі чэмпіён 1960 году, заслужаны майстар спорту СССР.

## Біяграфія
У 1948 годзе скончыў чыгуначна-будаўнічае вучылішча ў Жлобіне. Займаўся лёгкай атлетыкай пад кіраўніцтвам Яўгена Шукевіча. З 1955 году прадстаўляў «Дынама» (Менск), пазьней — «Дынама» (Барысаў), а ў 1957 годзе — «Дынама» (Масква).

У 1959 годзе стаў чэмпіёнам СССР і ўсталяваў эўрапейскі рэкорд — 67,92 м. У 1960 годзе на Алімпіядзе ў Рыме ён стаў алімпійскім чэмпіёнам з рэкордам гульняў — 67,10 м. За перамогу быў узнагароджаны Орденам Трудовага Чырвонага Сцяга.

У 1961 годзе ўсталяваў асабісты рэкорд — 68,94 м, а ў 1962 годзе заняў 6-е месца на чэмпіянаце Эўропы.

Пасьля завяршэньня спартовай кар’еры працаваў трэнэрам. У Жлобіне адна з вуліц носіць яго імя.

## Узнагароды
* Залаты медаль Алімпійскіх гульняў 1960
* Орден Трудовага Чырвонага Сцяга
* Заслужаны майстар спорту СССР

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на Olympic.org
* articles/... Судьба белорусского исполина — Pressball

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1931 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1982 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жлобіне
Катэгорыя:Метальнікі молату СССР
Катэгорыя:Метальнікі молату Беларусі
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны СССР
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Чэмпіёны Алімпійскіх гульняў 1960 года
Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Спартовае таварыства «Дынама»
Катэгорыя:«Дынама» Масква
БРП

* «Беларускае рачное параходзтва»
* Беларуская рэвалюцыйная партыя
* Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я)
Іранскае агнёвае кальцо

**Іра́нскае агняво́е кальцо́** — вайсковая стратэгія дзяржаваў Восі супраціву на чале з Іранам, якая абумоўлівае атачэньне Ізраілю з дапамогай тэрарыстычных арганізацыяў у дзяржавах-«пратэктаратах».

Гэткая стратэгія ёсьць часткай, а, магчыма, нават і ядром ірана-ізраільскага пасярэдніцкага канфлікту.

Мэта «Іранскага агнявога кальца» — аслабіць Ізраіль шляхам лякальных канфліктаў з пасярэдніцкімі ўтварэньнямі ды згоршыць ягоны імідж на глябальнай арэне ў цэлым і вакольнай у прыватнасьці. На Блізкім Усходзе гэта тычыцца антыіранскай кааліцыі, якую складаюць Аб’яднаныя Арабскія Эміраты, Аман, Бахрэйн, Катар, Саудаўская Арабія і Эгіпет; на захадзе гэта найперш Вялікабрытанія, ЗША і Францыя. Іранская дзяржаўная ідэалёгія лічыць гэтыя краіны загрозай гегемоніі Ірана на Блізкім Усходзе і ў міжнароднай сыстэме. Таксама «Іранскае агнявое кальцо» служыць адцягненьнем увагі ад праграмы стварэньня ядзернай зброі, з дапамогай якой Іран плянуе зьмяніць балянс сілаў у рэгіёне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Замежная палітыка Ірану
Катэгорыя:Вось супраціву
Катэгорыя:Двухбаковыя стасункі Ізраілю
Аркадзія (зьніклае паселішча)

**Аркадзія (Аркадыя)** — колішні фальварак, які месьціўся ў межах сучаснага  Хвойніцкага раёну Гомельскай вобласьці Беларусі.

## Гісторыя

Згодна з дакумэнтам, пазначаным  14 днём лютага 1811 году, фальварак Аркадыя з прылегласьцямі ў Рэчыцкім павеце, які належаў пані Людвіцы з князёў Шуйскіх, жонцы абознага Караля, Прозаравай, аддадзены ў 6-гадовую арэнду шляхцічу Паўлу Жукоўскаму за выплату нібыта ў 90, але ў іншым варыянце запісу — у 500 рублёў серабром штогадова. З інвэнтара 1844 году маёнтку Юзафоў, прыналежнага Юзафу, сыну Караля, Прозару, вядома, што да фальварку Аркадыя прыпісаная вёска Ўласы з 17 дварамі.
У мэтрычнай кнізе Астраглядаўскага касьцёлу Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі пад 1850 годам названая таксама і вёска Аркадыя. Іншых зьвестак пра паселішча пакуль няма, хоць на мапах, вытворных ад вышэйзгаданых, яно пазначана і ў пачатку XX ст.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Хвойніцкага раёну
Чамкоў

**Чамкоў** — адселеная вёска ў Стралічаўскім сельсавеце Хвойніцкага раёну Гомельскай вобласьці. Найбліжэйшае да Чарнобыльскай АЭС паселішча Беларусі.

## Гісторыя
### Карона Каралеўства Польскага

Найраней Востраў Чамкоўскі згаданы 1 верасьня 1749 году ў пратэсьце, заяўленым у Оўруцкім гродзкім судзе ўпаўнаважаным князя Ігнацыя Шуйскага, харунжыча берасьцейскага, панам Пятром Загароўскім да ксяндзоў цыстэрцыянаў Кімбараўскага канвэнту. Апошнія нібыта наслалі сваіх малочкаўскіх падданых на ўгодзьдзі вёскі Краснасельле, а тыя забралі ў названым востраве з сотню коп жыта ды ўчынілі іншыя розныя гвалты. Як і Краснасельле з Малочкамі, Чамкоў месьціўся на тэрыторыі Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва Кароны Польскай.

### Пад уладай  Расейскай імпэрыі

Пасьля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Чамкоў мусіў апынуцца ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 году ў складзе ўпарадкаванага Рэчыцкага павету Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 году Менскай губэрні Расейскай імпэрыі.

На тапаграфічнай мапе Менскай губэрні, складзенай са здымкі генэрала-маёра А. К. Фіцінгофа ў 1846 годзе, Чамкоў пазначаны як засьценак. На вайскова-тапаграфічнай мапе Расейскай імпэрыі 1846 — 1863 гг. паказаны хутар Чамкоў.

У парэформавы пэрыяд Чамкоў адміністрацыйна належаў жа Дзёрнавіцкай воласьці Рэчыцкага павету. На 1876 год маёнткам Чамкоў у 100 дзесяцін угодзьдзяў валодаў пан Юзаф, сын Рафала, Васілеўскі. У 1889 годзе ўласьнікам 85 дз. зямлі ў Чамкове названы сялянін Рыгор Гарбуноў. Ёсьць у сьпісе чамкоўскіх землеўладальнікаў імёны братоў Трафіма і Івана Навумавых, але без указаньня колькасьці дзесяцін. У 1911 (1913) годзе 450 дз. зямлі меў у Чамкове Мікалай Каліноўскі.

### Найноўшы час

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Нямеччына перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Чамкоў у складзе Рэчыцкага павету, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзейнічала «варта Украінскай Дзяржавы» гэтмана Паўла Скарападзкага.

1 студзеня 1919, згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі, але 16 студзеня разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да РСФСР.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
*
Баія Салвадор

«**Баі́я**» () — бразыльскі футбольны клюб з гораду Салвадор. Каманда мае мянушку «Стальная дружына». У сьнежні 2022 года было абвешчана, што «Сіці Футбол Груп», то бок даччыная кампанія «Абу-Дабі Юнайтэд Груп», набыла кантрольны пакет акцыяў «Баіі» пасьля таго, як паглынаньне было ўхваленае на галасаваньні паміж сябрамі клюбу. Набыцьцё было завершанае ў траўні 2023 году, калі афіцыйна было набыта 90% акцыяў клюбу. Хатняя форма клюбу складаецца зь белых кашуляў зь сінімі шортамі і чырвонымі шкарпэткамі. Галоўным супернікам каманды зважаецца «Віторыя», а іхняе супрацьстаяньне вядомае як «Ба-Ві».

## Гісторыя
Спартовы клюб Баіі быў заснаваны ў новы год 1931 году, калі гульцы двух асобных клюбаў пастанавілі аб’яднацца. Даволі хутка «Баія» стаў адным з самых папулярных клюбаў на паўночным усходзе Бразыліі. У першы год існаваньня «Баія» здабыла перамогу турніру Інісію і чэмпіянат штату Баія.

Паміж 1959 і 1963 гадамі, а таксама ў 1968 годзе клюб быў прадстаўніком штату ў Кубку Бразыліі, які быў папярэднікам чэмпіянату Бразыліі. У 1959 годзе каманда была наймацнейшай у гэтым турніры, а ў 1961 і 1963 гадах футбалісты дружыны былі другімі. 1980-я гады былі найлепшымі ў гісторыі «Баіі». Каманда ў другі раз стала нацыянальным чэмпіёнам у 1988 годзе. Чэмпіёнства дало «Баіі» права згуляць у Кубку Лібэртадорэс у трэці раз. У 1990 годзе каманда спынілася на чацьвертым радку айчыннага першынства. У 1997 годзе «Баія» ўпершыню ў сваёй гісторыі вылецела ў Сэрыю Б пасьля нічыі 0:0 супраць «Жувэнтудзі» на ўласным стадыёне. У 1999 годзе каманда была блізкая да таго, каб зноў вярнуцца ў Сэрыю А. «Баія» згуляла вельмі добры сэзон, але заняла толькі 3-е месца, чаго было недастаткова дзеля павышэньня. У 2000 годзе праз скандалы з хабарніцтвам, павязаных з такімі клюбамі, як то «Сан-Паўлу» і «Інтэрнасьёнал», каманда вярнулася ў найвышэйшы дывізіён. Разам з «Баіяй» у галоўны дывізіён вярнуўся «Флумінэнсі».

У 2002 годзе банк, які спансаваў каманду, збанкрутаваў, і «Баія» пачала спускацца ўніз у бразыльскай футбольнай пірамідзе. Пасьля перамогі ў Кубку Паўночнага Ўсходу ў 2001 і 2002 гадах «Баія» дрэнна выступіла ў 2003 годзе і ў другі раз у гісторыі клюбу страціла месца ў Сэрыі А. У 2004 годзе каманда была блізкая да таго, каб зноў прабіцца ў Сэрыю A, заняўшы толькі 4-ы радок. Паводле вынікаў сэзону 2005 году клюб нават вылецеў у Сэрыю С.

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Бразыліі па футболе|Чэмпіён Бразыліі]]**: 2
:: 1959, 1988

* **[[Ліга Баяну|Чэмпіён штату Баія]]**: 52
:: 1931, 1933, 1934, 1936, 1938 (I), 1940, 1944, 1945, 1947, 1948,
:: 1949, 1950, 1952, 1954, 1956, 1958, 1959, 1960, 1961, 1962,
:: 1967, 1970, 1971, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1979,
:: 1981, 1982, 1983, 1984, 1986, 1987, 1988, 1991, 1993, 1994,
:: 1998, 1999, 2001, 2012, 2014, 2015, 2018, 2019, 2020, 2023,
:: 2025, 2026

## Склад
: *Актуальны на 23 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1931 годзе
Звадкаваны вуглевадародны газ

**Звадкаваны вуглевадародны газ** (ЗВГ) — сумесь прапану і бутану.

Атрымліваецца ў выніку нафтаперапрацоўкі, а таксама са спадарожнага нафтавага газу пры здабычы нафты. Цяжэйшы за паветра, таму назапашваецца ў прыямках. Мяжа выбуховасьці складае ад 2,1 да 9,4 % ад абсягу ў паветры. Узгараньне адбываецца пры нагрэве ад +360 да +450 °C у залежнасьці ад суадносінаў прапану і бутану. Выдатак ЗВГ у якасьці рухавіковага паліва на 5—15 % вышэйшы, чым пры выкарыстаньні звадкаванага прыроднага газу (ЗПГ), які пераважна складаецца з мэтану.

Ня мае адценьня, смаку і паху. Дзейнічае задушліва і дурманліва на чалавека. Можа захоўвацца ў балёне для побытавага карыстаньня. Трапляньне вадкіх рэштак ЗВГ на адкрытую скуру прыводзіць да абмаражэньня, якое нагадвае апёк. Празь цяжэйшасьць за паветра засяроджваецца ўнізе памяшканьняў і назапашваецца ў падвале і нізінах, выветрываньне адкуль патрабуе прадзьмуваньня.

## Выкарыстаньне
Звадкаваны вуглевадародны газ служыць у якасьці пячнога або самаходнага паліва ў залежнасьці ад складу.
* *Аўтамабільны прапан-бутан* (ПБА). Служыў у якасьці паліва для самаходаў. Меў актанавы лік 89 паводле рухавіковага спосабу вызначэньня, які даваў ніжэйшы лік за намінальны паводле дасьледчага спосабу. Зьмяшчаў ад 40 да 60 % прапану.
* *Сумесь тэхнічных прапану і бутану* (СПБТ). Доля бутану і бутылену меншая за 60 %. Выкарыстоўвалася як побытавае і прамысловае паліва.
* *Тэхнічны бутан* (БТ). Сумесь з больш як 60 % бутану і бутылену. Служыў у якасьці побытавага і прамысловага паліва.
* *Звадкаваны нафтавы газ* (ЗНГ). Служыў палівам для рухавікоў унутранага згараньня. Зьмяшчаў прынамсі 20 % прапану.
* *Аўтамабільны прапан* (ПА). Утрымліваў ад 75 да 95 % прапану. Меў актанавы лік 89 паводле рухавіковага спосабу.
* *Тэхнічны прапан* (ПТ). Зьмяшчаў 75 % прапану і прапілену.

## Беларусь
«Беларуснафта» вырабляла з нафты ўласнай здабычы 5 відаў звадкаванага вуглевадароднага газу (ЗВГ), якія прадавала праз уласную сетку аўтазаправачных станцыяў у Беларусі: аўтамабільны і тэхнічны прапан, аўтамабільны прапан-бутан (ПБА), сумесь тэхнічных прапану і бутану (СПБТ), а таксама тэхнічны бутан. «Нафтан» выпускаў 3 віды ЗВГ з замежнай нафты паводле стандарту СТБ 2262-2012: аўтамабільны і тэхнічны прапан, а таксама аўтамабільны прапан-бутан. «Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод» вырабляў 4 віды ЗВГ: аўтамабільны прапан-бутан, СПБТ, тэхнічны бутан і звадкаваны нафтавы газ (ЗНГ).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нафтапрадукты
Катэгорыя:Выкапнёвае паліва
Катэгорыя:Прамысловыя газы
Катэгорыя:Хімічныя сумесі
Катэгорыя:Нафтаздабыча
Катэгорыя:Вадкасныя тэхналёгіі
Часлаў Ханяўка

**Часлаў Ханяўка** ( 26 траўня 1909, Рыга —  2 ліпеня 1988,  Саўт-Рывер) — беларускі палітычны й грамадзкі дзеяч.
 
## Біяграфія
Нарадзіўся 26 траўня 1909 году ў Рызе ў Казімера Іванавіча Ханяўкі й яго жонкі Алены, народжанай Каранько. Сямʼя паходзіла з Будслава. 7 чэрвеня таго ж году быў ахрышчаны ў Рыскім парафіяльным касьцёле кс. Довгялловичам. Хроснымі сталі Эдвард Будзька і Аляксандра Гульбінская. Стрыечны брат Вінцэнта Жук-Грышкевіча.

Скончыў Віленскую беларускую гімназію і агранамічны факультэт Віленскага ўнівэрсытэту. Пад час вучобы ва ўнівэрсытэце быў сябрам Беларускага студэнцкага саюзу й закладнікам студэнцкай карпарацыі Скарынія, дзе абіраўся сакратаром праўленьня ў 1931 годзе й намесьнікам старшыні ў 1933 годзе.

У Другую сусьветную вайну ў 1939 годзе ў Вільні разам зь іншымі беларускімі дзеячамі заснаваў Беларускую незалежніцкую партыю, паводле Вацлава Пануцэвіча, быў адным зь ініцыятараў заснаваньня партыі. У 1940 годзе разам з Вінцэнтам Гадлеўскім, перабіраецца ў Варшаву. Падчас нямецкай акупацыі дзейнічаў у Беларускім камітэце ў Беластоку і Беларускім камітэце ў Варшаве.

З пачатку 1950-х жыў у ЗША ў Саўт-Рыверы. Актыўна дзейнічаў у беларускім асяродзьдзі. 16 сьнежня 1951 году ўдзельнічаў у першым паседжаньні ініцыятыўнай групы па стварэньні Беларускага інстытуту навукі й мастацтва ў Нью-Ёрку.

Зьяўляўся адным з кіраўнікоў арганізацыі «Беларуска-амэрыканская дапамога» ў Нью-Ёрку, створанай з ініцыятывы Беларуска-амэрыканскага задзіночаньня. У 1962 годзе цяжка захварэў, пра гэта прэзыдэнт Рады БНР Вінцэнт Жук-Грышкевіч пісаў так: «Шкада, што Чэсь пісаць ня можа, бо пісаць ён мог і мае аб чым...».

З жонкай Марыяй (1910—2005) — арганізатар і ўдзельніца беларускіх сустрэч і мерапрыемстваў у Амэрыцы. Пахаваная побач з мужам на беларускіх могільніках Жыровіцкай Божай Маці ў Іст-Брансьвіку (ЗША) — меў дачку Рагнеду.

Памёр 2 ліпеня 1988 году ў Саўт-Рыверы ЗША. Пахаваны на беларускіх могілках Жыровіцкай Божай Маці ў Іст-Брансьвіку (ЗША).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

 

Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Выпускнікі ўнівэрсытэту Стэфана Баторыя
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Іст-Брансўіку
Катэгорыя:Сябры Беларускай незалежніцкай партыі
Два полі

**«Два полі»** — беларуская патрыятычная песьня, запісаная ў 1983 годзе ансамблем «Сябры» на Ўсесаюзным радыё.

Верш да песьні напісаў паэт Анатоль Вярцінскі ў 1976 годзе, а музыку — кампазытар Эдуард Ханок. У 1984 годзе песьня выйшла на грампласьцінцы ў міні-складанцы «Завіруха», што зьмяшчала мэлёдыі кампазытара Эдуарда Ханка. У 1985 годзе ўвайшла ў музычны альбом «Я ўдзячны лёсу» гурта «Сябры».

У песьні сьцісла малюецца перамога ў Другой сусьветнай вайне, якая высьпявала на палях Беларусі. У 2014 годзе 1-ы галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова» (1987—2006) Міхась Шавыркін адзначыў, што аўтары песьні стварылі вобраз поля як быліннай прасторы, якая набывае акварэльнае аблічча. У маленстве яно паўстае казачнай нівай, дзе забавы і дзівосныя ўяўленьні расквечваюць навакольле. З гадамі поле пераўтвараецца ў працоўныя палеткі. Калі навала дакоціцца да яго квітнеючых межаў, яно становіцца ратным месцам мужнасьці. Шавыркін заўважыў у песьні вобраз «Поля Жыцьця», дзе людзі працуюць, ахвяруюць і змагаюцца дзеля шчасьлівай будучыні. У прыпеве яднаюцца пачуцьцёвыя ўспаміны маленства і сталасьці пра адзіны нязгасны вобраз Поля Жыцьця, якое ўвесь час ёсьць самым блізкім і дарагім. Урэшце, апяваецца жыцьцядайнасьць поля праз вольнасьць і заможнасьць, велічнасьць і творчасьць.

## Выканаўцы
У 1984 годзе ансамбаль «Сябры» на чале з Анатолем Ярмоленкам выканаў песьню «Два полі» на Беларускім тэлебачаньні для тэлеканцэрта «Салют Перамогі». У 1984 годзе кампазытар Эдуард Ханок выпусьціў міні-альбом «Завіруха» з 3-х напісаных ім мэлёдыяў, сярод якіх 2-й была песьня «Два полі» ў выкананьні «Сяброў». Запіс папярэдне ў 1983 годзе зрабілі на Ўсесаюзным радыё, а саму грампласьцінку накладам 30 000 асобнікаў у 1984 годзе выдала маскоўская студыя грамзапісу «Мэлёдыя» (Расейская СФСР).

У 1985 годзе «Сябры» выступілі зь песьняй акапэльна на 15-м тэлефэстывалі «Песьня-85», які паказвала Цэнтральнае тэлебачаньне СССР. У 1985 годзе гурт выпусьціў вінілавую грампласьцінку з сольным альбомам «Я ўдзячны лёсу», у складзе якога песьня «Два полі» была 2-й па ліку зь 9 мэлёдыяў. Альбом выйшаў на маскоўскай студцыі «Мэлёдыя» па выніках савецкага фэсту «Песьня-85». Музычным кіраўніком альбому выступіў Мікалай Сацура, а мастацкім — Анатоль Ярмоленка.

У 2008 годзе сьпеўны гурт 5-й брыгады спэцпрызначэньня выканаў песьню «Два полі» на 11-м тэлефэстывалі армейскай песьні «Зорка», які вёў палкоўнік Сяргей Макей.

5 траўня 2016 году сьпявачка Тацяна Матафонава выканала песьню «Два полі» на прэзэнтацыі зборніка «Галасы паэтаў», якая прайшла ў грамадзкай залі сабору Кірылы Тураўскага ў Новым Ёрку. 13 траўня 2022 году песьню выканаў «Усіхсьвяцкі» мужчынскі хор пад дырыгенцтвам Зьмітра Такмакова.

## Верш

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія патрыятычныя песьні
Катэгорыя:Беларускамоўныя песьні
Катэгорыя:Музычныя творы 1983 году
Катэгорыя:Самотнікі 1984 году
Катэгорыя:Вакальныя музычныя творы
Катэгорыя:Сябры (гурт)
Захад-2025

**«За́хад-2025»** — супольныя стратэгічныя вучэньні ўзброеных сілаў Беларусі і Расеі, заплянаваныя на верасень 2025 року. Акрамя «Захаду», у верасьні ў Беларусі дадаткова пройдуць вучэньні «Ўзаемадзеяньне-2025» з  і «Пошук-2025».

Колькасьць вайскоўцаў — да 13 тысячаў чалавек. У траўні 2025 року Беларусь паведаміла пра намер зьменшыць колькасьць вайскоўцаў у вучэньнях удвая, што паводле ўмоваў  дазваляе надалей не паведамляць пра зьмяненьне парамэтраў вучэньняў. Замежныя вайсковыя экспэрты і выведныя службы лічаць нават першапачатковую лічбу заніжанай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вайсковыя вучэньні Беларусі
Катэгорыя:Вайсковыя вучэньні Расеі
Катэгорыя:2025 год у Беларусі
Катэгорыя:2025 год у Расеі
Катэгорыя:Беларуска-расейскія стасункі
2025
Катэгорыя:Верасень 2025 году
Супэрліга чэмпіянату Турэччыны па футболе 2024—2025 гадоў

**Супэрліга 2024—2025 гадоў** — 67-ы розыгрыш Супэрлігі, найвышэйшага футбольнага дывізіёну Турэччыны, які праходзіў з 9 жніўня 2024 году па 1 чэрвеня 2025 году. Чэмпіёнам стаў «Галатасарай», які тым самым здабыў свой 25-ы тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 19 клюбаў, зь якіх 16 былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а тры клюбы прасунуліся зь Першай лігі — «Эюпспор», «Гёзтэпэ» і «Бодрум». Гэтыя клюбы замянілі «Анкарагюджу», «Фатых Карагюмрук», «Пэндыкспор» і «Істанбулспор».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Турэцкай футбольнай фэдэрацыі

Катэгорыя:Чэмпіянат Турэччыны па футболе
Катэгорыя:2024 год у футболе
Катэгорыя:2025 год у футболе
Першая ліга чэмпіянату Чарнагорыі па футболе 2024—2025 гадоў

**Першая ліга 2024—2025 гадоў** — 19-ы розыгрыш Першай лігі, найвышэйшага футбольнага дывізіёну Чарнагорыі, які праходзіў з 4 жніўня 2024 году па 24 траўня 2025 году. Чэмпіёнам стала «Будучнаст», якая тым самым здабыла свой сёмы тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел дзесяць клюбаў, зь якіх восем былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся з Другой лігі — «Бокель» і «Отрант-Алімпік». Гэтыя клюбы замянілі «Младаст» і «Рудар».

## Табліца


## Вынікі гульняў

## Пераходныя матчы
Па заканчэньні сэзону прайшлі пераходныя матчы, дзе «Арсэнал» і «Езера», якія занялі адпаведна восьмае і дзявятае месцы ў Першай лізе, супрацьстаялі «Рудару» і «Лоўчэну», якія занялі адпаведна другое і трэцяе месцы ў Другой лізе. Перамогу па суме дзьвюх сустрэч здабылі «Арсэнал» і «Езера», і ўсе клюбы засталіся ў сваіх лігах.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Футбольнага зьвязу Чарнагорыі

Катэгорыя:Чэмпіянат Чарнагорыі па футболе
Катэгорыя:2024 год у футболе
Катэгорыя:2025 год у футболе
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Босьніі і Герцагавіны па футболе 2024—2025 гадоў

**Прэм’ер-ліга 2024—2025 гадоў** — 25-ы розыгрыш Прэм’ер-лігі, найвышэйшага футбольнага дывізіёну Босьніі і Герцагавіны, які праходзіў з 3 жніўня 2024 году па 31 траўня 2025 году. Чэмпіёнам стаў «Зрынскі», які тым самым здабыў свой дзявяты тытул у найвышэйшым дывізіёне.

## Клюбы
У турніры бралі ўдзел 12 клюбаў, зь якіх дзесяць былі найлепшымі паводле вынікаў папярэдняга сэзону, а два клюбы прасунуліся зь лігаў другога дывізіёну — «Слабада» (зь Першай лігі Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны) і «Раднік» (зь Першай лігі Рэспублікі Сэрбскай). Гэтыя клюбы замянілі «Тузла Сіці» і «Зьвіезду 09».

## Табліца


## Вынікі гульняў
### 1—22 туры

### 23—33 туры

## Пераходныя матчы
Па заканчэньні сэзону мусілі прайсьці пераходныя матчы паміж «Посуш’ем», якое заняла дзявятае месца ў Прэм’ер-лізе, і «Ступчаніцай», якая заняла першае месца ў Першай лізе Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны. Матчы, спачатку прызначаныя на 18 і 21 чэрвеня 2025 году, перанесьлі на 22 і 25 чэрвеня з-за таго, што «Ступчаніца» не атрымала ліцэнзію на ўдзел у Прэм’ер-лізе. 19 чэрвеня пераходныя матчы скасавалі пасьля таго, як адхілілі апэляцыю «Ступчаніцы» на неатрыманьне ліцэнзіі, клюбы засталіся ў сваіх лігах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Футбольнага зьвязу Босьніі і Герцагавіны

Катэгорыя:Чэмпіянат Босьніі і Герцагавіны па футболе
Катэгорыя:2024 год у футболе
Катэгорыя:2025 год у футболе
Куманы

**Куманы** (таксама вядомыя як **полаўцы,** **кыпчакі**, паводле вугорскіх крыніц — **[[Куны]]**) — качавы народ цюрскага паходжаньня, які ў X–XІІІ стагодзьдзях насяляў велізарныя тэрыторыі ад Урала да Дуная.

Куманы выйшлі зь цюрцкіх стэпаў Цэнтральнай Азыі й паступова засялілі Прычарнамор’е й Паволжа. У XІ стагодзьдзі яны сталі дамінуючай сілай у эўраазіяйскіх стэпах. Яны адыгралі важную ролю ў гісторыі Ўсходняй Эўропы, Цэнтральнай Азыі й Каўказа, узаемадзейнічаючы з Кіеўскай Русьсю, Полацкім княсьствам, Бізантыяй, Вугоршчынай і іншымі дзяржавамі.  

Куманы былі часткай больш шырокай групы кыпчакаў**,** якія склалі аснову Залатой Арды.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны
Катэгорыя:Гісторыя Казахстану
Катэгорыя:Цюрскія народы Азіі
Тэгак

**Тэгак** (**Тегак**, **Тэйгак**, **Тігітак**) — хан Белай Куманіі з дынастыі Тэртэровічаў. Сын альбо блізкі сваяк хана Кацяна, швагэр караля Данілы Галіцкага. Вядомы перасяленьнем сваей арды на сучасныя беларускія землі.

## Жыцьцё
Паходжаньне Тэгака дагэтуль застаецца прадметам дыскусый сярод гісторыкаў, але большасьць крыніц сьцьвярджае, што ён належаў да роду Тэртэра-оба, адной з уплывовых куманскіх дынастый, якая мела сувязі з ханам Кацянам. Пасьля мангольскага нашэсьця ў 1239 годзе Тэгак разам з Коцянам міграваў у Вугоршчыну, але пасьля забойства апошняга ў 1241 годзе ўступіў у канфлікт з вугорскімі феадаламі й пакінуў краіну. 

Каля 1245 году ён знайшоў прытулак пры двары галіцка-валынскага князя Данілы Раманавіча, дзе хутка стаў адным з ключавых ваеначальнікаў. Яго ваенны талент асабліва выявіўся ў бітве пад Яраславам у 1245 годзе, дзе аб’яднаныя сілы Данілы й яго брата Васілька разграмілі вугорска-польскае войска.   

Зьвяз з Данілам быў умацаваны дынастычным шлюбам: дачка Тэгака выйшла замуж за Мсьціслава Данілавіча, сына князя, што зрабіла яго ня толькі ваенным зьвязьнікам, але й сваяком. У знак прызнаньня яго заслуг Даніла выдзеліў Тэгаку й яго воінам землі на Берасьцейшчыне, дзе яны заснавалі сетку паселішчаў, прызначаных для абароны паўночных рубяжоў княства ад набегаў яцьвягаў і літоўцаў. Гэтыя паселішчы, якія ў XVІ стагодзьдзі яшчэ захоўвалі сваю этнічную самабытнасьць, пазьней цалкам асыміляваліся зь мясцовым насельніцтвам, пакінуўшы сьлед у тапаніміцы й антрапаніміцы.  

У 1254–1255 гадах Тэгак удзельнічаў у баях супраць мангольскага ваяводы Курумсы, але патрабаваньні Залатой Арды вымусілі Данілу адправіць куманаў на радзіму. Апошнія згадкі пра Тэгака адносяцца да 1256 году, калі ён падтрымаў баўгарскага цара Расьціслава Міхайлавіча ў вайне супраць Бізантыі й праардынскіх кіпчакаў на чале з Клепам. У адной зь бітваў ён атрымаў сьмяротнае раненьне ў галаву. Археёлагі Віталь Атрошчанка й Юрый Расамакін выказалі здагадку, што менавіта Тэгак пахаваны ў Чынгульскім кургане ў Запароскай вобласьці, дзе быў знойдзены багаты комплекс зброі й прыладзьдзя, характэрных для куманскай знаці XІІІ стагодзьдзя.  

## Гл. таксама

* Найман-бэг

## Крыніцы

Катэгорыя:Асобы
Катэгорыя:Куманскія ханы
БМВ 321

**«БМВ 321»** — нямецкі легкавік, які выпускалі ў 1938—1941 і 1945—1950 гадох у Айзэнаху (зямля Турынгія).

Меў на 10 см скарочанае шасі ад «БМВ 326», ад якога перанялі верхнекляпанны рухавік з 2-ма карбюратарамі. Магутнасьць рухавіка складала 45 конскіх сілаў (33 кіляваты) пры 3750 абаротах на хвіліну. Разганяўся да 100 км за 35,5 сэкундаў. Хадавая частка мела пашыраны на 11 см кузаў параўнальна з «БМВ 320». Гідраўлічны тормаз меў поўны прывад. Цэльнамэталічны 2-дзьверны кузаў вырабляў бэрлінскі завод «АМБІ-Бад». Да 1941 году выпусьцілі 3814 самаходаў, зь іх 2078 сэданаў цаной па 4800 дзяржаўных марак і 1551 кабрыялет па 5650 марак.

Пасьля вайны вырабілі 8996 самаходаў у Савецкай зоне акупацыі Нямеччына, бо на складзе застаўся запас гатовых дэталяў і запчастак, а на бэрлінскім заводзе штампы і зварачныя кандуктары для выпуску кузавоў. Большасьць паставілі ў Савецкі Саюз, дзе сярод замоўнікаў быў галоўны камандзір Групы савецкіх акупацыйных войскаў у Нямеччыне Георгі Жукаў. Асобныя самаходы паставілі ў Швайцарыю па цане 10 300 франкаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аўтамабілі БМВ
Катэгорыя:Кабрыялеты
Катэгорыя:Кампактныя бізнэс-аўтамабілі
Катэгорыя:Заднепрыводныя аўтамабілі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:Аўтамабілі 1940-х
Катэгорыя:Турынгія
Катэгорыя:Зьніклі ў 1950 годзе
Дом марыянаў

**Дом марыянаў** ( — трансьліт. «Марыян-Хаўз», часам Марыян-Гаўс; інш. назва Марыйны дом)  — гістарычны будынак у графстве Вялікі Лёндан у прадмесьці Паўночны Фінчлі, зьвязаны зь беларускай дыяспарай у Вялікабрытаніі.

Сядзіба Беларускага рэлігійнага і культурнага цэнтра імя сьвятога Кірылы Тураўскага, у мінулым сядзіба Беларускай каталіцкай місіі.

## Гісторыя

Будынак пабудаваны ў канцы XIX стагодзьдзя.

У 1948 годзе рэктар Беларускай каталiцкай мiсii ўсходняга абраду айцец Часлаў Сіповіч заснаваў у Лёндане Беларускі рэлігійна-культурны цэнтр, сядзібай якога стаў «Марыян-Хаўз» у раёне Паўночны Фінчлі. У наступныя дзесяцігодзьдзі «Марыян-Хаўз» стаў адным з цэнтраў беларускага жыцьця ў Вялікай Брытаніі. У будынку ладзіліся беларускія імпрэзы, месьцілася капліца.

У «Марыян-Хаўз» дзейнічалі беларускія хрысьціянскія арганізацыі, як Беларускае хрысьціянскае акадэміцкае аб’еднаньне «Жыцьцё» і Беларускае акадэміцкае каталіцкае аб’яднаньне «Рунь». 13 чэрвеня 1948 г. у «Марыян-Хаўз» адбылося паседжаньне па заснаваньні лёнданскага аддзелу ЗБВБ.

У доме, які служыў у тым ліку кляштарам беларускіх марыянаў, у розныя часы пражывалі а. Язэп Германовіч, а. Аляксандар Надсан, а. Леў Гарошка, Янка Садоўскі, Станіслаў Баговіч, а. Тамаш Падзява, а. Фэлікс Журня, а. Робэрт Тамушанскі.

Сярод найбольш значных гасьцёў у «Марыян-Хаўз» былі біскуп Баляслаў Слосканс, князь Базыль Сьвятаполк-Мірскі, апостальскі дэлегат у Вялікай Брытаніі арцыбіскуп Вільям Годфрэй, сакратар апостальскай дэлегацыі ў Лёндане Бруна Тарпільяні, апостальскі дэлегат арцыбіскуп Дамініка Энрычы і шмат іншых. У 1970 г. «Марыян-Хаўз» наведаў украінскі мітрапаліт Ёсіф Сьліпы. 12 траўня 1970 г. у капліцы Сьв. Пятра і Паўла ён служыў сьв. літургію разам з украінскімі біскупамі Аўгустынам Гарняком і Валадзімірам Маланчуком.

«Марыян-Хаўз» быў першым месцам захоўваньня калекцыі кнігаў і музэйных экспанатаў, якія ўтварылі Беларускую бібліятэку і музэй імя Скарыны. Бібліятэка пазьней разьмясьцілася ў набытым беларусамі суседнім будынку, дзе знаходзіцца і цяпер.

Паміж 2009 і 2012 гг. «Марыян-Хаўз» прайшоў рэканструкцыю. Каб прафінансаваць рамонт, Беларускай каталiцкай мiсii прыйшлося прадаць частку прылеглай да дома зямлі. У 2012 годзе дом быў урачыста адчынены пасьля рэстаўрацыі, асьвячаны Кардыналам Леанарда Сандры, Прэфэктам Кангрэгацыі Усходніх Цэркваў у прысутнасьці апостальскага нунцыя ў Вялікай Брытаніі Антоніё Мэніні, экзарха для ўкраінскіх грэка-католікаў у Вялікай Брытаніі Глеба Ланчыны, апостальскана візытатара для беларускіх грэка-католікаў у Беларусі архімандрыта Сяргея Гаека.

У 2016 годзе пры «Марыян-Хаўз» адчынілася Царква Сьвятога Кірылы Тураўскага і ўсіх сьвятых заступнікаў беларускага народу.

## Глядзіце таксама
* Беларуская бібліятэка і музэй імя Францішка Скарыны
* Царква Сьвятога Кірылы Тураўскага і ўсіх сьвятых заступнікаў беларускага народу
* Згуртаваньне беларусаў у Вялікай Брытаніі

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Грэка-каталіцкія храмы
Катэгорыя:Архітэктура Лёндану