Іван Шамякін

**Іва́н Пятро́віч Шамя́кін** (30 студзеня 1921 — 14 кастрычніка 2004) — беларускі пісьменьнік. Сябра Саюзу пісьменьнікаў Беларусі з 1947 году, Народны пісьменьнік Беларусі (1972), акадэмік АН Беларусі (1994).

## Біяграфія
Іван Шамякін нарадзіўся ў вёсцы Карме Добрускага раёну (цяпер Гомельская вобласьць). 

Скончыў Гомельскі тэхнікум будаўнічых матэрыялаў (1940 год). У 1940—1945 гадах служыў у Чырвонай Арміі — браў удзел у баях пад Мурманскам, у вызваленьні Польшчы, у баях на рацэ Одра.

У 1945—1948 гадах працаваў настаўнікам у вёсцы Пракопаўка Церахоўскага раёну (цяпер Чарацянскі сельсавет Гомельскага раёну). З 1946 году навучаўся на завочным аддзяленьні Гомельскага пэдагагічнага інстытуту. Працаваў старшым рэдактарам Беларускага дзяржаўнага выдавецтва, галоўным рэдактарам альманаху «Советская Отчизна». З 1954 году — намесьнік старшыні, з 1966 году — сакратар, з 1968 году — другі сакратар, з 1971 году — першы намесьнік старшыні, у 1976—1980 гадах — першы сакратар управы Саюзу пісьменьнікаў БССР.

У 1958 годзе разам з шэрагам іншых літаратараў Беларусі выступіў з асуджэньнем «*здрадніцкіх паводзінаў*» Барыса Пастарнака, ухваліўшы пастанову аб пазбаўленьні аўтара раману «Доктар Жывага» «*званьня савецкага пісьменьніка*». У 1991 годзе прызнаўся: «*Я ня ведаў Пастарнака асабіста… „Доктора Живаго“ я, канешне, не чытаў… ішоў за ўсімі, я верыў ім, старым і мудрым*».

З 1980 і да вясны 1992 году — галоўны рэдактар выдавецтва «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя». Дэпутат Вярхоўнага Савету БССР (1963—1985) і СССР (1980—1989). Старшыня Вярхоўнага Савету БССР (1971—1985). З 1987 году старшыня Беларускага камітэту абароны міру.

У 1963 годзе як сябра дэлегацыі браў удзел у працы 28-й сэсіі Генэральнай Асамблеі ААН у Новым-Ёрку. Потым пісаў ва ўспамінах пра сваю работу ў ААН: «*Пры галасаваньні нярэдка трэба было бегчы праз усю залю, пад уедлівыя ўсьмешкі дэлегатаў іншых краін, да савецкай дэлегацыі — як галасаваць? За, супраць, устрымацца? Далёкаму ад дыпляматыі няпроста было разабрацца. А ўявіце, што на другі дзень газэты расьпісалі, што беларуская дэлегацыя прагаласавала супраць саюзнай. Што было б!*»

[значак|250пкс|Вокладкі кніг Шамякіна ў Бібліятэцы імя Шамякіна. [Магілёў, 2022 г.]]

Герой Сацыялістычнай Працы (1981). Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, трыма ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сьцяга, ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Айчыннай вайны ІІ ступені, «Знак Пашаны», мэдалём Францішка Скарыны ды іншымі мэдалямі.

Памёр у 2004 годзе. Пахаваны на Ўсходніх могілках у Менску.

## Творчасьць
Шамякін пачаў пісаць мастацкія творы на роднай мове яшчэ да вайны. Будучы на фронце, друкаваў замалёўкі і вершы ў армейскай газэце на расейскай мове. У 1945 годзе апублікаваў сваю першую аповесьць «Помста» (часопіс «Полымя»).

Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1951) за раман «Глыбокая плынь», Літаратурнай прэміі імя Якуба Коласа (1957) за раман «Крыніцы», Дзяржаўнай прэміі імя Якуба Коласа (1967) за раман «Сэрца на далоні» і пэнталёгію «Трывожнае шчасце», Літаратурнай прэміі Міністэрства абароны СССР (1978) за кнігу «Гандлярка і паэт. Шлюбная ноч», Дзяржаўнай прэміі БССР у галіне тэатральнага мастацтва, кінэматаграфіі, радыё і тэлебачаньня (1982) за кінафільм «Вазьму твой боль».

## Дзеці
Дачка Тацяна — мовазнаўца.

## Галерэя

Файл:2022-01-08 Здымкі Шамякіна ў Бібліятэцы імя Шамякіна (Магілёў).jpg|Здымкі Шамякіна ў Бібліятэцы імя Шамякіна (Магілёў, 2022 год).
Файл:2022-01-08 Гадзіньнік з партрэтам Шамякіна ў Бібліятэцы імя Шамякіна (Магілёў).jpg|Гадзіньнік з партрэтам Шамякіна ў Бібліятэцы імя Шамякіна.


## Бібліяграфія

### Раманы
* «Глыбокая плынь» (1949, інсцэніраваны ў 1956)
* «У добры час» (1953)
* «Крыніцы» (1957, інсцэніраваны ў 1961)
* «Сэрца на далоні» (1964, інсцэніраваны ў 1965)
* «Сьнежныя зімы» (1970)
* «Атлянты і карыятыды» (1974, аднайменны кінафільм Беларускага тэлебачаньня, 1980)
* «Вазьму твой боль» (1979, экранізаваны ў 1981)
* «Петраград — Брэст» (1983)
* «Зэніт» (1987)
* «Злая зорка» (1993)
* «Вялікая княгіня» (1997)
* Цыкл зь пяці аповесьцяў («Непаўторная вясна», 1957; «Начныя зарніцы», 1958; «Агонь і сьнег» і «Пошукі і сустрэчы», 1959; «Мост», 1965) аб’яднаны ў пэнталёгію «Трывожнае шчасьце».

### Зборы апавяданьняў і аповесьці

* «Помста» (1945)
* «На знаёмых шляхах» (1949)
* «Дзьве сілы» (1951)
* «Апавяданьні» (1952)
* «Першае спатканьне» (1956)
* «Матчыны рукі» (1961)
* «Вячэрні сэанс» (1968)
* «Лёс майго земляка» (1970)
* «Бацька і дзеці» (1971)
* «Сцягі над штыкамі» (1976)
* «Гандлярка і паэт. Шлюбная ноч» (1976, экранізаваны адпаведна ў 1978 і 1980)
* «У роднай сям’і» (1986)
* «Драма» (1990)
* «Аповесьці Івана Андрэевіча» (1993)
* дзёньнік «Дзе сцежкі тыя…» (1993)
* «Падзеньне» (1994)
* «Сатанінскі тур» (1995)

### П’есы

* «Ня верце цішыні» (1958)
* «Выгнаньне блудніцы» (1961)

### Публіцыстыка
* «Размова з чытачом» (1973)
* «Карэньні і галіны» (1986).
* «Роздум на апошнім перагоне: Дзёньнікі 1980—1995 гадоў» (1998).

## Памяць

У гонар Івана Шамякіна названая адна з вуліц Менску.

У 2015 годзе ў Магілёве імем Івана Шамякіна назвалі бібліятэку № 2 па вуліцы Якубоўскага, д. 23.

25 траўня 2021 году Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь выпусьціў у абарачэньне памятныя манэты «Іван Шамякін. 100 гадоў». Срэбраныя манэты мелі намінал 20 рублёў, а медна-нікелевыя па рублі. На рэвэрсе быў адлюстраваны партрэт Івана Шамякіна. Чаканку ажыцьцявіў «Летувіскі манэтны двор».

3 верасьня 2022 году на праспэкце Міру ў Добрушы (Гомельская вобласьць) адкрылі бронзавы помнік Івану Шамякіну да Дня беларускага пісьменства. Творцамі помніка сталі скульптары Ўладзімер Піпін і Канстанцін Касьцючэнка. У яго адкрыцьці ўзяла ўдзел дачка пісьменьніка Алеся Шамякіна.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Скурко А. Іван Шамякін: багатае жыццё. // Наша гісторыя, №3, 2018, с.4-12. ISBN 2617-2305

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на Slounik.org
* Творы на «Беларускай Палічцы»
* Памёр Іван Шамякін
* Іван Шамякін пахаваны на менскіх Усходніх могілках
* «А які гэта цуд — армянскія марачныя каньякі!» Ён ненавідзеў капіталізм, а жыў у раскошы. Іван Шамякін: багатае жыццё

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Добрускім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Народныя пісьменьнікі БССР
Катэгорыя:Старшыні Вярхоўнага Савету БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету БССР
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Пахаваныя на Ўсходніх могілках Менску
Катэгорыя:Ляўрэаты Літаратурнай прэміі імя Якуба Коласа