Канкляў

**Канкля́ў** (з  — «пад ключом») — сход Калегіі кардыналаў для выбараў папы рымскага. Канкляў адбываецца адпаведна апостальскай канстытуцыі *Universi Dominici gregis* («Ўся паства Гасподняя»), выдадзенай пантыфікам Янам Паўлам ІІ 22 лютага 1996 году.

Адпаведна гэтаму дакумэнту (артыкул 37), тэрмін скліканьня сходу вызначаецца не раней за 15 і не пазьней за 20 дзён пасьля сьмерці папы.

## Агульныя правілы
Выбары папы рымскага адбываюцца ў адпаведнасьці з царкоўнымі законамі і традыцыямі. Актыўнае выбарчае права распаўсюджваецца пачынаючы з 1059 году толькі на кардыналаў. Дагэтуль у выбары папы рымскага ўдзельнічалі прадстаўнікі царквы і акламацыйна таксама жыхары Рыму. Права на зьмену існуючых правіл канклява мае толькі папа рымскі. У яго кампэтэнцыю таксама ўваходзіць наданьне кардынальскага тытулу, і таму папа мае некаторы ўплыў на выбар свайго пасьлядоўніка. Права ўласна вызначаць свайго пасьлядоўніка папа рымскі ня мае.

Да канца існаваньня Папскай дзяржавы ў 1870 годзе канкляў адбываўся ў рымскім палацы Квірынталь, а пасьля гэтага быў перанесены ў Сыкстынскую капэлю ў Ватыкан. Да выбару новага папы рымскага ў 1978 годзе кардыналы ня мелі права адлучацца з памяшканьня ўвесь час правядзеньня канкляву, таму ў Сыкстынскай капэлі і прылягаючых да яе памяшканьнях для кардыналаў неабходна было ўсталяваць невялікія спальныя кельі. Згодна новаму рэглямэнту, які быў прыняты папам Янам Паўлам II, кардыналы маюць цяпер права жыць у новым гасьцінным доме Домус Санктэ Мартэ (*Domus Sanctae Marthae*) у час правядзеньня канкляву. Але і сёньня кардыналы ня маюць права на якія-небудзь кантакты са зьнешнім сьветам. Усе астатнія жыхары гасьціннага дома павінны на гэты час яго пакінуць. Тэлефон, тэлебачаньне, радыё, пошта, газэты і іншыя друкаваныя сродкі масавай інфармацыі не дазваляююца. Гэты рэглямэнт быў упершыню ўжыты ў 2005 годзе пасьля сьмерці папы Яна Паўла II.

Жорскі рэглямэнт абмежаваньня кардыналаў ад зьнешняга сьвету ставіў раней сваёй мэтай вымушэньне кардыналаў да прыняцьця рашэньня ў магчыма кароткі тэрмін. Сёньняшняя мэта абмежаваньня — максымальнае адлучэньне выбаршчыкаў ад усялякага зьнешняга ўплыву.

## Выбарчы працэс
Канкляў пачынаецца не раней чым на 15-ы і не пазьней чым на 20-ы дзень сэдысвакансіі з мэсы ў Саборы Сьвятога Пятра і наступным пераходам кардыналаў з правам выбару у Сыкстынскую капэлу. Пасьля прысягі кардыналаў, папскі цырыманіяльны майстар прамовай «*Extra omnes*» («усе наружу») прымушае ўсіх тых, хто не належыць да капэлы, пакінуць памяшканьне, Сыкстынскую капэлу пасьля гэтага зачыняюць.

Туры выбараў праходзяць у адпаведнасці з дэтальна выпрацаваным цырыманіялам: у першы дзень адбываецца толькі адзін тур выбару, у наступныя дні — звычайна два туры да апоўдня, і два пасьля. Сьпісы кандыдатаў пры гэтым не існуюць. Кожны кардынал павінен максымальна непазнавальным шрыфтам і пры гэтым дастаткова чытэльнымі літарамі занатаваць на невялічкім лісьце паперы імя таго кандыдата, якому ён аддае перавагу. Згорнутыя напапалам, запіскі кардыналаў маюць велічыню ня большую за 2×2 сантымэтры. На кожным выбарчым «бюлетні» напісана «*Eligo in Summum Pontificem*» (*Я выбіраю найвышэшым пантыфікам/біскупам, што значыць Папу*). Кожны кардынал узыходзіць да алтару ў пасьлядоўнасьці рангавага парадку, уздымае выбарчы бюлетэнь над сабой, так каб ён быў бачны ўсім, апускаецца на калені для кароткай малітвы і клянецца: «Я прашу Хрыста, які будзе маім судзьдзём, быць сьведкам таго, што той, каго я абраў, гэта той, каго я лічу быць абраным па волі божай.» Пасьля таго як выбарчыя бюлетні апускаюцца ў вурну (велічыня праёму практычна выключае магчымасьць праціснуць туды две паперкі адразу), скрынку з галасамі закрывае адзін з трох выбарчых памочнікаў і трасе, каб зьмяшаць бюлетні. Кожны з трох выбарчых памочнікаў натуе імя выбранага кандыдата пры падліку галасоў на асобным лісьце. Выбары прызнаюцца легітымным толькі ў тым выпадку, калі колькасьць лістоў з галасамі адпавядае колькасьці кардыналаў, якія ўдзельнічаюць у выбарах, пры гэтым неабходнай умовай зьяўляюцца таксама аднолькавыя вынікі індывідуальнага падліку кожнага з трох выбарчых памочнікаў.

Тэарэтычна кожны каталік, які па царкоўным праве можа стаць біскупам, гэта значыць ва ўзросьце ня меншым за 35 гадоў і нежанаты мужчына, таксама мае права быць Папам. Каб выбары былі прызнаныя сапраўднымі, кандыдат павінен набраць две трэці галасоў. Пасьля трыццаці беспасьпяховых тураў кардыналы могуць пагадніцца на тым, што пачынаючы з гэтага моманту большасьці галасоў хапае, каб абраць Папу. Таксама магчымым зьяўляецца ў гэтым выпадку выбар аднаго з двух кандыдатаў-пераможцаў па турах. У 20 стагодзьдзі больш чым 15 тураў па выбары Папы не было.

Выбарчыя лісты беспасьпяховага туру выбараў па даўняй традыцыі спальваюць, дадаўшы некаторую колькасць мокрай саломы і масла, якія надаюць дыму чорны колер і зьяўляюцца для назіральнікаў знакам таго, што канчатковага выніку пакуль няма. Пры пасьпяховым туры выбараў выбарчыя лісты паляць з сухой саломай, над Сыкстынскай капэлай уздымаецца белы дым і сыгналізуе чакаючым аб тым, што новы Папа нарэшце абраны. Пакольку дым не заўсёды быў такога колеру, які адпавядаў бы адпаведнаму выніку туру, сёньня ў касьцёр дабаўляюць хемікаліі, якія надаюць дыму адпаведна чорны ці белы колер. Пасьля гэтага Сыкстынсую капэлу адчыняюць, а ў Саборы Сьвятога Пятра пачынаецца калакольны звон. Затым формулай «Annuntio vobis gaudium magnum, habemus Papam!» («Я абвяшчаю вам зь вялікай радасьцю, у нас ёсьць новы Папа!») старэйшы па ранзе першы кардынал-д’якан сьвяточна называе імя абранага. Галасы і імёны кандыдатаў не абвяшчаюцца і застаюцца патаемнымі.

Права выбіраць у канкляве мае кожны кардынал рымска-каталіцкай царквы, узрост якога ў дзень наступленьня седысвакансіі не перавышае 80 гадоў. Колькасьць кардыналаў не павінна быць большай чым 120 чалавек. Кожны з кардыналаў павінен прымаць удзел у выбарах, выключэньнем з правіла можа зьяўляцца хвароба альбо іншая важкая прычына. Але і ў тым выпадку, калі кардынал не зьяўляецца на цырымонію, канкляў адбываецца і безь яго.

Традыцыйна існуюць тры розныя варыянты выбарчага працэсу Папы:
* Выбары per scrutinium — тайнае галасаваньне пры дапамозе выбачых лістоў, практыкуецца да сёньняшняга дня
* Выбары per compromissum адбываюцца тады, калі кардынальны калегіюм ня можа пагадзіцца па выбары адзінага кандыдата пасьля шматлікіх тураў. У гэтым выпадку вынікі апошняга легітымнага туру дэлегуюць невялікай групе кардыналаў.
* Выбары quasi ex inspiratione/per acclamationem seu inspirationem адываецца ў тым выпадку, калі кардынал прапанаваў імя аднаго кандыдата, а астатнія спантанна падтрымалі яго ў акламацыйным парадку.

## Месца правядзеньня канклява
Месцам, дзе пачынаючы з 14 стагодзьдзя праходзілі канклявы, быў за невялікімі выключэньнямі Рым. Але толькі пасьля дакумэнту Яна Паўла II з назвай «Universi dominici gregis» у 1996 годзе Ватыкан быў канчаткова вызначаны месцам правядзеньня канклява. Канкляў павінен заўсёды і нязьменна адбывацца ў Сыкстынскай капэле.