open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Герэйка

**Герэйка** (*Герыка*, *Герка*), **Гірэйка**, **Кірэйка** (*Кірык*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Герыка або Керыка, пазьней Герке або Кірэк (Gerico, Gericho, Gerecke, Gereke, Kerico, Kericho, Gierke, Kiereck) — імя германскага паходжаньня.  Іменная аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Geric (Gerich) і Gierko (Girko).

У Прусіі бытавала імя Герэка (Герка): *Gerko* (1355 год), *Gereke* (1419 год).
У 1581 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Martinus Gerick, Bartenstenensis Borussus*, у 1624 годзе — *David Gericke, Regiomontanus Borussus*, у 1628 годзе — *Johannes Gericke, Regiomontanus Borussus*, у 1649 годзе — *Christianus Gercke, Regiomontanus Borussus*. Апроч таго, у Прусіі адзначалася прозьвішча Gericke.

Германскае імя Gerke бытавала ў XV ст. у Рызе.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Герэйкевіч (Gierejkiewicz) і Герэйка (Gierejko).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Gerke von Labiow* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *Gerike Wintberg* (1412 год); *ludmi… Pawła Kiryka* (1514 год, 1782—1783 гады); *Родъ Кгерковъ*, *Серникъ Полюховичъ Керыкъ* (1567 год); *з роду Кгерковъ* (15 верасьня 1568 году); *земянинъ господарьский повету Ковенского Марко Андрушковичъ Кгерковича* (18 чэрвеня 1582 году); *Stanislawowi Giereykowi* (1625 год); *Gierke / Kierke* (1636 год); *Gireykowa wdowa* (1671—1681 гады); *Gierkiewicz Andrzej* (1689 і 1691 гады); *domek Wojciecha Gerekiewicza* (1690 год); *honestis Joanne Gieryk* (1742 год); *honestis Georgio Gieryk* (1743 год); *wieś Jawtakie… Antoni Gieryk, ogulnik… wieś Kalniany… Jakub Gieryk* (24 студзеня 1770 году).

## Носьбіты
Кірэйкі (Kirejko) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Лынтупаў.

Герке (*Gehrke*) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

На 1903 год сяліба Герыкі і маёнтак Герыкішкі існавалі ў Шавельскім павеце Ковенскай губэрні.

На 1904 год існавала вёска Кірыкава (Кірыкова) у Смаленскім павеце Смаленскай губэрні.

На гістарычнай Слонімшчыне існуе вёска Гірыкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Нед

**Нед** (*Нідзь*), **Нет** (*Нець*), **Ніт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ніта, Нід або Ніт (Nito, Nid, Nieth) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нед- (-нет-, -ніт-) паходзіць ад гоцкага neiþa 'злосьць, варожасьць'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Ніціла, Нігайла (Нігал), Нітар, Нітарт, Нетымер, Гінет. Адзначаліся германскія імёны Nitilo, Negele (Niegel), Nieter (Nither), Nitart, Nitimerus, Genet.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Netar, Nitart (Nitert, Nietart).

У Прусіі бытавалі імёны: *Nyde* (1360 год), *Nydecke* (1396 год), *Nygayl* (1400 год). У 1637 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Michaël Nidricius, Marieburgensis Prussus*, у 1640 годзе — *Jacobus Nidricius, Mariaeburgensis Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Олехну Нетевичю чотыри чоловеки*, *Нетеви 20 чоловека* (1440—1492 гады); *Олехну Нетевичу жеребъца… в тивуна [[Неманойці|немоноитского]] и [[Аліта|олитъского]] у Олехна Нетевича* (27 сакавіка 1486 году); *боярин наш Ивашко Нетевич* (2 лістапада 1498 году); *пустовъщины… а Нетеву* (12 кастрычніка 1509 году); *конюхов наших [[Астрына|остринских]]… Тараса Храпочевич, а брата его Нидя* (11 красавіка 1514 году); *люди… Римъка Нетевича* (19 красавіка 1516 году); *людеи… [[Ятаўт|Ятовъта]] а [[Вештарт|Вешъторъта]] Нетовичовъ* (8 сьнежня 1522 году); *Михалъко а [[Кандрат|Конъдратъ]] Нитовичи, Микита а Сенецъ Нитовичи, которыи жъ светъки вси сумежники тое земли* (17 красавіка 1532 году); *Elżbieta Net* (1744 год); *zaścianek Paszkiszki… Andrzey Nied* (23 жніўня 1777 году).

## Носьбіты
* Нець і Алехна Нецевіч — літоўскія баяры, якія атрымалі наданьні ад вялікага князя Казімера

Неці (Nieć) — прыгонныя зь вёскі Калолішкаў (каля Камаяў), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ніціла

**Нітыла** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Нітыла або Нідыла, пазьней Нітэль (*Nitilo, Nidilo, Nittel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нед- (-нет-, -ніт-) (імёны ліцьвінаў Нітар, Нетымер, Гінет; германскія імёны Nieter, Nitimerus, Genet) паходзіць ад гоцкага neiþa 'злосьць, варожасьць'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *люди блудовъские… Каръпь Нитиловичъ* (18 сьнежня 1541 году).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Аляксандар Шпак

**Аляксандар Пятровіч Шпак** ( 1948, Чапаеўка, цяпер Вышгарадзкі раён, Кіеўская вобласьць, Украіна — 2022) — беларускі эканаміст.

Аўтар навуковых працаў пра ўкладаньні ў сельскую гаспадарку. У 1994 годзе распрацаваў канцэпцыю, што лягла ў аснову дзяржаўнай праграмы рэфармаваньня сельскай гаспадаркі Беларусі шляхам пераходу да рынкавага гаспадараньня. Доктар эканамічных навук (1999) і прафэсар. 7-ы кіраўнік «Інстытуту сыстэмных дасьледаваньняў у АПК» (2012—2018).

## Жыцьцяпіс
У 1971 годзе скончыў Украінскую сельскагаспадарчую акадэмію і працаўладкаваўся навуковым супрацоўнікам у Беларускі навукова-дасьледчы інстытут сельскагаспадарчай вытворчасьці, дзе ў 1973—1976 гадох праходзіў падрыхтоўку ў асьпірантуры. У 1994 годзе стаў намесьнікам кіраўніка БелНДІ эканомікі і інфармацыі АПК. У 2006—2008 гадох узначальваў прадпрыемства «БелНДІ ўкараненьня новых формаў гаспадараньня ў АПК» Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі да яго ўлучэньня ў склад «Інстытут сыстэмных дасьледаваньняў у АПК», дзе заняў пасаду намесьніка кіраўніка. У 2012—2018 гадох узначальваў «Інстытут сыстэмных дасьледаваньняў у АПК». Зь 2019 году працаваў тамсама загаднікам аддзелу эканамічнага рэгуляваньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеўскай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія эканамісты
Катэгорыя:Дактары эканамічных навук
Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Шпак (неадназначнасьць)

**[[Шпак]]** — род сьпеўных птушак.

## Людзі
* Аляксандар Шпак (1948—2022) — беларускі эканаміст-распрацоўнік рынкавай аграрнай рэформы.
Крымскі мост

**Крымскі мост** — аўтамабільна-чыгуначны мост празь Керчанскую пратоку, адчынены ў траўні 2018 году.

Злучыў акупаваны Расеяй украінскі Крым і Краснадарскі край Расеі. Яго працягласьць склала 19 км. Будаўніцтва доўжылася зь лютага 2016 году. Налічваў па 2 паласы руху аўтатранспарту на 595 апорах. У сьнежні 2019 году скончылі будоўлю чыгуначнай часткі моста.

8 кастрычніка 2022 году адбыўся выбух, які абарваў 2 паўсэкцыі аўтамабільнага моста. 17 ліпеня 2023 году адбыўся паўторны падрыў, у выніку якога абвалілася дарожнае палатно каля 145-й апоры з боку Краснадарскага краю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фермавыя масты
Катэгорыя:Расейская акупацыя Крыму
Катэгорыя:Масты Эўропы
Катэгорыя:Масты Расеі
Катэгорыя:Масты Ўкраіны
Катэгорыя:Краснадарскі край
Катэгорыя:Азоўскае мора
Катэгорыя:Чорнае мора
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2018 годзе
Лодар

**Лодар**, **Лотар** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Лодар, Лодара або Лотар, пазьней Лёдэр (Hlodar, Lodhari, Lodara, Lotar, Loder) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова хлод- (лод-, лот-) (імёны ліцьвінаў Лодальд, Лодвік, Лодвін; германскія імёны Lodoald, Lodwich, Lodwin) паходзіць ад германскага hluþa, hluda 'слаўны', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Luder.

У Польшчы ў 1647 годзе і ў XVIII ст. адзначалася прозьвішча Loder.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *в ыменичу его [[Майшагола|Мойшакгольском]]… подданных служба, то есть: Ян Амброжеевичъ Лодарович зъ жоною, зъ сынми двема — Мисем а Павломъ, а дочкою [[Ядвіга|Едвигою]], пол служ’бы. А Юр’и [[Мат (імя)|Матовичъ]] Лодаровичъ ковал зъ жоною и братя его Станислав, Адам Матовичы и четверты брат их Янъ Матович* (15 лістапада 1603 году); *людей служба одна, на которой мешкают Ян Амброжеевич Лодарович з братанками Юр’ем ковалем, Стасем а Адамом Матовичами и з жонами их, а брат их Янъ Лодорович Матович* (2 чэрвеня 1605 году); *Jadwiga Łotarewicz* (1840 год); *Antonina Łotarowicz* (1844 год); *Antonina Łotorewicz* (1847 год).

## Носьбіты
Латарэвічы (Łatarewicz) — прыгонныя зь вёскі Сьціганяў (Ашмянскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

## Глядзіце таксама
* Лода
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Дыдэла

**Дыдэла** (*Дзідзель*), **Дэдэла** (*Дзедзель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Дэдыла, Дэдэла або Дэтула (Dedila, Dedela, Detula) — імя германскага паходжаньня.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Dedel.

У Ноўгарадзе бытавалі імёны Дзедзіла (*Дедила*) і Дзедзеня (*Деденя*).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у шесть служобъ в [[Раготна|Роготнои]]… Петка Деделя* (16 ліпеня 1505 году); *Матеевая Диделевича* (1528 год); *Я Дорота Матеевая Диделевича* (30 кастрычніка 1538 году); *Ян Диделовичъ*, *Андрей Яновичъ Деделевичъ* (1567 год); *Jan Dedela* (20 лістапада 1604 году); *Detelowicz* (1636 год); *Didełowicz* (1671—1681 гады); *Catharina Dziedełowa* (1689 год); *Andrzej Dedełło* (1739 год); *Jerzy Dedeło… Stanisław Dedeło… Józef Dedeło… Jakub Dedeło* (сакавік 1798 году).

## Носьбіты
* Ян Дыдэлавіч — віленскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1567 году
* Шчасны Дыдэл — жыхар вёскі Вішнеўкі (Гарадзенскі павет), які ўпамінаецца ў 1770 годзе

Дэдэлы (Dedeło) — прыгонныя зь вёсак Велюцянаў і Жвірбляў (Віленскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Дыдзюлі (Dydziul) гербу Гіпацэнтаўр — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

На 1910 год існаваў фальварак Дзядзілава (Дзедзілова) у Сеньненскім павеце Магілёўскай губэрні.

На гістарычнай Меншчыне існуе вёска Дзедзілавічы.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Варволь

**Варво́ль**, **ворва́ль** — тоўсты слой звадкаванага тлушчу ў скуры марскіх сысуноў (кітоў, цюленяў, пінгвінаў, сырэнаў), а таксама белага мядзьведзя і рыбаў. Асноўныя складнікі — складаныя этэры гліцэрыны і тлустых кісьляў.

## Апісаньне
Ліпіданасычаная, калягенавая валокнавая падскурная тканка жоўтага або бурага колеру зь непрыемным пахам. Пах зьнікае пры награваньні варволю да 200 °C. Пакрывае ўсё цела жывёлы, акрамя частак канцавінаў. Трывала мацуецца да цягліцаў і шкілету высокаарганізаванымі, веерападобнымі сеткамі сухажылаў і , у пэўны момант жыцьця асобных марскіх сысуноў можа складаць да 50% масы іхняга цела. Таўшчыня вагаецца ад 5 см у дэльфінаў і малых кітоў да больш як 30 см у большых кітоў, такіх як  ці грэнляндзкі.

## Значэньне
Варволь — асноўнае сховішча тлушчу водных сысуноў, асабліва важнае для відаў, якія харчуюцца і размнажаюцца ў розных частках акіяну. Віды, якія ўчыняюць далёкія міграцыі (напрыклад, гарбаты кіт), пад час качаваньняў жывуць на запасах падскурнага тлушчу.

Адрозьніваецца ад іншых формаў  сваёй большай таўшчынёй, якае дадае дадатковую . Падскурны тлушчавы слой выконвае як функцыю , так і падвышае плывучасьць і абцякальнасьць абрысаў цела. Ён больш васкулярызаваны — багацейшы на крывяносныя сасуды — чым іншыя тлушчавыя тканкі.

У параўнаньні з футрам ворваль зьберагае менш цеплыні, аднак у футры пад ціскам вады паветраныя мяшкі сьціскаюцца і губляюць сваю цеплазьберагальнасьць, чаго не здараецца ў ворвалі. Дзякуючы гэтай рысе некаторыя кіты могуць выжываць пры тэмпэратурах да 4 °C.

## Чалавечае карыстаньне
Дзякуючы сваёй высокай энэргетычнай вартасьці і даступнасьці варволь — істотная частка традыцыйнай ежы інуітаў ды іншых паўночных плямёнаў. Адным з прадуктаў кітабойства ёсьць ягоная здабыча дзеля перапрацоўкі на тлушч. Ужываўся таксама ў гарбарстве, шавецтве і рымарстве для тлушчэньня скур і ботаў. З цела аднаго блакітнага кіта можна здабыць да 50 тонаў варволю.

У кітовым і цюленевым варволі зьмешчаныя амэга-3 тлушчавыя кісьлі і вітамін D.

У XXI стагодзьдзі праз  акіяну ў ворвалі марскіх сысуноў сталі выяўляць  — канцэрагены, якія шкодзяць нэрвовай, імуннай і рэпрадукцыйнай сыстэмам чалавека.

## Глядзіце таксама
* Глобстар
* Кітовае мяса
* Рыбін тлушч

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Кітовыя прадукты
Катэгорыя:Рыбныя прадукты
Катэгорыя:Жывёльныя тлушчы
Катэгорыя:Марскія сысуны
Катэгорыя:Гарбарства
Азьвін

**Азьвін** (*Ясьвін*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Асквін, Асьвін або Ашвін (Ascwin, Assuin, Asvin, Aschwin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова аск- (эш-, эс-) (імёны ліцьвінаў Яскольд, Есьман, Яшмант; германскія імёны Askold, Esmann, Eschmunt) паходзіць ад германскага askiz 'ясень, ясеневая дзіда', а аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'.

Адпаведнасьць імя Ясвойна германскаму імю Assuin (Oswin) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Ясьвін (Jaswin).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *ziemie Jaźwiny miedzy rzeką Jabłonką liezącą* (6 сьнежня 1527 году); *до ручая прозываемого Ясвина, и тамъ дей надъ тымъ ручаемъ Ясвиномъ* (4 лютага 1585 году); *[[Ягайла (імя)|Jugielowa]], wdowa Azwina* (20 лістапада 1604 году).

## Носьбіты
* Азьвін — кейданскі мешчанін, які ўпамінаецца ў 1604 годзе
* Баляслаў, Юзэф, Станіслаў і Ігнаці Ясьвіны (*Jaswin*) — уладальнікі гаспадарак у Кальноце каля Падбярэзьзя на 1937 год

Асьвіновічы (Oświnowicz) — шляхецкі род Рэчы Паспалітай з Кіеўскага ваяводзтва.

У інвэнтары 1775 году ўпаміналася мясцовасьць Азьвіны (Озвины) каля Вільні.

На 1906 год існавалі вёскі Вялікія і Малыя Язьвіны і Сяліба Язьвіны ў Себескім павеце Віцебскай губэорні.

Назву Язьвіны маюць вёскі на гістарычных Меншчыне, Піншчыне і Случчыне. На гістарычнай Піншчыне існуе вёска Язьвінкі, у гістарычнай Прусіі — возера Осьвін.

## Глядзіце таксама
* Аск
* Аса
* Віна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Твэрк

**Твэрк** () або **Твэ́ркінг** (), часам таксама буты-дэнс або буты-шэйк () — танец, у рухах якога выкарыстоўваюцца работа задніцы і ног. Выкарыстоўваецца для павелічэньня пажадлівасьці мужчын да жанчын. Танец непрыстойны.

Зарадзіўся ў Афрыцы, ў чорнага насельніцтва Афрыкі. Насельнікі Афрыкі завезьлм твэрк у ЗША, ў мест Новы Арлеан. У 1990-ыя гады пачаў распаўсюджвацца па ўсім ЗША, як народны танец чорных насельнікаў ЗША. Потым яго перанесьлі ў Эўропу і Беларусь.

## Расея
22 чэрвеня 2014 году наўгародзкі гурт танцаваў твэрк каля помніку Дню Перамогі над фашысцкаю Нямеччынаю, што прывяло да скандалу.

У красавіку 2015 году ў Арэнбургу гурт са школы танцаваў «Пчолкі і Віні-Пух», дзе быў танец твэрк. Грамадзкасьць была ашаломленая танцамі школьнікаў, бо яны былі непрыстойныя. Дзіва з выступам глядзелі міліёны асоб праз сеціва. Клясу, дзе вучылі танец твэрк закрылі.

## Глядзіце таксама
* Вольга Лета
* Танец жывата

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Выкладчыца твёрка зьняла правакацыйны ролік на цэнтральнай вуліцы Горадні.
* Скандальная «каралева тверку» з Гродна станцавала на ўкраінскім шоу талентаў.

Катэгорыя:Сучасныя танцы
Ы (рака)

**Ы** (; , *Мыктос*) — рака на захадзе Рэспублікі Комі і Архангельскай вобласьці Расеі. Даўжыня каля 35 км.

Рэчышча зьвілістае, рака цячэ пераважна ва ўсходнім прасьцінку. Бярэ пачатак у балоцістай мясцовасьці Верхнятоемскага раёна Архангельскай вобласьці на вададзеле рэк Пінегі й Мязені, упадае ў раку Вашка (прыток Мезені). Найбуйнейшыя прытокі — Рочвож, Сотчэмпеленьель, Мыкетэсьель, Мытэс.

Назва меркавана паходзіць ад ненецкага *и’(д)*  «вода».

Катэгорыя:Рэкі Рэспублікі Комі
Катэгорыя:Рэкі Расеі
Скірыла

**Скірыла** (*Скерэль*, *Скірэль*, *Скерла*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Скірыла, Скірэла або Скерыла (Scirilo, Skīrela, Skerilo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова скер- (скір-) (імёны ліцьвінаў Скірвін, Скірман, Скірмунт; германскія імёны Scirwine, Scirman, Sciremunt) паходзіць ад гоцкага skeirs 'ясны, чысты'.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Скірэль (Skirel) і Шкірэль (Szkirel)

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Лавринъ Юръевичъ Скерелевича* (1567 год); *з роду [[Дзірмант|Дирментовъ]] з Моишакголки… Лаврину Скерелевичу* (15 верасьня 1568 году); *dom Piotra Skoruły* (1596 год); *sioło Boczarniky, dannicy… Stanisław Skierel* (7 красавіка 1610 году); *Skirele* (1744 год); *Parafia [[Задзеўе|zadziewska]]… Skirele* (1784 год); *Maryanna Skirelewicz* (1805 год); *Marianna Skiryło* (1808 год); *ze wsi Bobrownik małych Michał Jana syn Skierło* (1816 год); *Tomasz Skirel* (1840 год).

## Носьбіты
* Валянтын Скерэль — парабак ва Ўпіцкім павеце, які ўпамінаецца ў 1594 годзе
* Пэтранэля і Эва Скірэлёвы (*Skirelowa*) — уладальніцы гаспадарак ў Міргішках каля Лынтупаў на 1933 год

Скерэль (Skierel) і Скірэль (Skirel) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Скірэлішкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Валейка

**Валейка** (*Валіка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Валіка або Валейка (Walica, Waleicho) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -вал- (імёны ліцьвінаў Валін, Валант, Гервала; германскія імёны Walin, Waland, Gerwala) паходзіць ад гоцкага *wala 'тыя, хто выдужаў на полі бітвы', walisa 'праўдзівы, лю́бы', waljan 'выбраць' або германскага wala < *wal(a)ha- 'чужы, валійскі'. 

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Welke.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Валэйка (Wołejko, Wołłejko) і Валэйковіч (Wołejkowicz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *подданые… Амброжей Волейко* (31 траўня 1593 году); *въ томъ селе Видюнскахъ поступленыхъ волокъ… Якубъ Волейковичъ* (13 студзеня 1594 году); *poddani do tego folwarku… Marcin Wałeyko… Krzysztoph Wałeyko* (4 сакавіка 1667 году); *poddani do tego folwarku nalezący…. Augustyn Wołeyko… Krzysztoph Wołeyko* (23 верасьня 1668 году); *słuzba Meyzelow… Krzysztoph Waleyko przychozy* (24 чэрвеня 1695 году); *we wsi Stybirach… Maciey Wołeyko… we wsi Wiburach… Jakubowa Wałeykowa… Stanisław y Piotr Wałeykowie… Mikołay Wałeyko* (23 красавіка 1698 году); *Kazimierz Zyk z pasynkiem Dawidem […] Wałeyko* (8 чэрвеня 1698 году); *Mihael Wałeyka* (1703 год); *Baltromeus Wałeyka* (1721 год).

## Носьбіты
Валэйкі (Wołejko) — прыгонныя зь мястэчка Мураванай Ашмянкі, вёскі Слабады (Ашмянскі павет) і ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Валэйкі (Wałejko) — прыгонныя зь вёскі Багуславішкаў (Віленскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Валэйковічы (Wołejkowicz) — прыгонныя зь вёскі Вашканцаў (Віленскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Валікевічы (Walikiewicz) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні і Віленскага павету.

Валэйкі (Wołejko) — літоўскія шляхецкія роды з ваколіцаў Сьвянцянаў і Троцкага павету.

Валейка (Walejko, Wolejko) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуюць вёскі Валэйкавічы і Валейкаўка, на гістарычнай Полаччыне — Валейкава, на гістарычнай Віленшчыне — Валэйкішкі і Валейкуны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мартын

Назву **Ма́ртын** маюць:

* Мартын — мужчынскае імя
* Мартын Дэмічэліс — аргентынскі футбаліст
* Мартын Шульц — нямецкі дзяржаўны дзяяч
* Мартын Лютэр — нямецкі манах
* Мартын Фрымэн — ангельскі актор
* Мартын Скарсэзэ — амэрыканскі кінарэжысэр, прадусар і сцэнарыст
* Мартын Ван Бюрэн — 8-ы прэзыдэнт ЗША
* Мартын Гарнік — аўстрыйскі футбаліст
* Мартын Ульсан — швэдзкі футбаліст
* Мартын Льюіс Пэрл — амэрыканскі фізык
* Мартын Лютэр Кінг — баптысцкі пастар
* Мартын Гор — ангельскі кампазытар, аўтар песень, сьпявак, гітарыст і клявішнік
Бубела

**Бубела** (*Бубель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бубіла, пазьней Бобель (Bubilo, Bobel) — імя германскага паходжаньня, вытворнае ад германскага імя Bubo (Bobo). Іменная аснова буб- (боб-) паходзіць ад старагерманскага bube 'хлопчык, пахолак'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *wies Staszuny… Samuel Bubelo* (23 красавіка 1693 году); *słuzba Kayrelow… Walenty Bubela… słuzba Samalow… Jan Bubela… słuzba Bubelow… Eliasz Bubela… Jan Bubela… słuzba Kurmiow… Abram Bubela* (24 чэрвеня 1695 году); *Bubiełą* (13 верасьня 1721 году); *Bubel* (1800—1812 гады).

## Носьбіты
* Стэфан Бубель — жыхар сяла Чарапоўшчыны (Менскае ваяводзтва), які ўпамінаецца ў 1646 годзе

У канцы XVIII ст. на гістарычнай Аршаншчыне існавала шляхецкая ваколіца Бубелі.

Бубелі, Бубелі-Яроцкія і Бублевічы — літоўскія шляхецкія роды.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Буцейка

**Буцейка** (*Буціка*, *Бутыка*), **Боцейка** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Буцека або Ботык, пазьней Бутэка або Бутке (Butecho, Botic, Butecke, Buttke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) паходзіць ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель').

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Botko.

У Прусіі бытавала імя Бутэка: *Buteko* (1451 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *homines… Bvtheyko* (8—13 сакавіка 1462 году і 6 сакавіка 1498 году); *homines… Butheyko* (15 красавіка 1475 году); *в [[Немянчын|Неменчинъскои]] волости Виленского повета… земль пустовских конокормъских… Бутеикишокъ… Бутеикишки* (1 жніўня 1496 году); *людей… Бутейка Перевойневича и брата его Милоша* (29 сьнежня 1518 году); *людеи… Бутеика а [[Бэйнар|Беинара]] Яновичов* (8 сьнежня 1522 году); *люди тяглыи… Бутейка Онисимовича* (1528 год); *Лаврин Бутеикович* (1538 год); *люди его двора [[Сьвір (мястэчка)|Свирского]]: Павелъ а Юшко Бутейковичи* (27 жніўня 1547 году); *czeladz dworna… Alzbieta Butikowna… Anna Butikowna* (14 студзеня 1632 году); *Демянъ Бутека, Васко Бутека* (1649 год); *we wsi Stybirach… Adam Boteyko… Janowa Boteykowa* (23 красавіка 1698 году); *Benedictus Butykowicz* (19 кастрычніка 1777 году).

## Носьбіты
* Андрэй Бутыка — жыхар вёскі Задвор’я (Наваградзкае ваяводзтва), які ўпамінаецца ў 1726 годзе
* Мацьвей Казімеравіч Бацейка (*Ботейко*) — селянін з ваколіцаў Вількаў, які меў у валоданьні зямлю на 1882 год

Бутыковічы (Butykowicz) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Бутыкі, на гістарычнай Вількаміршчыне — Буцейкі, у ваколіцах Сарнаў — Бутэйкі (упамінаецца ў 1609 годзе).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Эжва

**Э́жва** (), або **Вы́чагда** () — рака ў Архангельскай вобласьці Расеі і Рэспубліцы Комі, правая і найбуйнейшая прытока Двіны.Даўжыня — 1130 км, плошча вадазборнага басэйна — 121 тыс. км². Сярэдні расход вады 1160 м³/с. Выток ракі знаходзіцца на паўднёвым ускрайку Ціманскага кража. Упадае ў Двіну каля горада Котлас.

Рэльеф басэйна ракі склаўся ў выніку неаднаразовых абледзяненьняў і асабліва апошняй трансгрэсіі Паўночнага мора. Паверхня раўнінная зь сярэдняй вышынёй 120—150 м. Рачныя даліны шырокія, алювіяльныя даліны вузкія, без тэрас. Жыўленьне сьнегавое (43—48 %), вялікая доля падземнага (да 35—40 %). У пойме ракі вялікая колькасьць праток і старыц. Замярзае ў лістападзе, вызваляецца да лёду ў красавіку. Суднаходная на 935 км ад вусьця.

Асноўны прытокі: Вішара, Вым, Ярэнга, Нем, Паўночная Кельтма, Локчым, Сыктыў. Сярод прытокаў: Ікса, Старая Эжва, Вялікая Ватса, Віледзь, Чакула, Чулега, Вуктыль, Віль, Кензан, Пузла і інш.

Каля ракі гарады Сыктыўкар, Сальвычагодзк, Котлас.

## Крыніцы

Катэгорыя:Геаграфія Комі
Катэгорыя:Геаграфія Расеі
Мэгрэлы

**Мэгрэ́лы** (&nbsp;— , &nbsp;— )&nbsp;— народнасьць картвэльскае моўнае сям’і. Зьяўляюцца субэтнічнай групай грузінаў. Традыцыйнае насельніцтва гістарычнае вобласьці Мэгрэлія.

Гавораць на мэгрэльскай мове, якая ўваходзіць у картвэльскую моўную сям’ю. Да перапісу 1926 року вылучаліся асобнай народнасьцю.

Катэгорыя:Народы Грузіі
Катэгорыя:Мінгрэлія
Люты (неадназначнасьць)

**[[Люты]]** — другі месяц року ў грыгарыянскім каляндары. Іншыя значэньні:

## Асобы
* Анатоль Люты (1951—2020) — савецкі і беларускі гісторык.
* Уладзімер Люты ( 1962) — савецкі ўкраінскі футбаліст, трэнэр.
* Орэст Люты ( 1968) — украінскі актор тэатру і кіно, телевядоўца, сьпявак, пісьменьнік.

## Глядзіце таксама
* Люта
Радэзійскі фронт

**Радэзі́йскі Фронт**,  ()*&nbsp;—* кансэрватыўная партыя радэзійскіх нацыяналістаў. Увесь пэрыяд існаваньня Радэзіі знаходзілася ва ўладзе.

Радэзійскі Фронт падтрымліваў інтарэсы эўрапеоіднае расы. Таксама вёў вайну зь левым паўстанчым афрыканскім рухам. У 1992 годзе быў скасаваны.

Катэгорыя:Апартэід
Марціла

**Марціла** (*Мартэла*, *Марцель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Марціла (Martilo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -мард- (-март-) (імёны ліцьвінаў Мардвін, Мардвіл; германскія імёны Martoin, Martoaldus) паходзіць ад лацінскага імя Марцін або хрысьціянскага імя Мардас

У ваколіцах Мэмэлю адзначалася прозьвішча Martell. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *пристав [[Лейпуны|лепунскии]] Щепан Мартилович* (1 ліпеня 1542 году); *Catharina Marcilowa* (24 сакавіка 1784 году); *Paulus Martela* (26 лістапада 1797 году).

## Носьбіты
У XVI ст. існавала пустаўская зямля Марцелеўшчына (*Мартелевщизна*) у Жамойцкім старостве.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сіла нацыянальнага яднаньня

**Сіла нацыянальнага яднаньня** () — радэзійскіая лібэральная партыя белых жыхароў, якая існавала ў 1977—1978 гадох. Зьяўлялася апазыцыйнай Радэзійскаму Фронту. Выступала супроць кіраваньня белай меншасьці й узброенай барацьбы з афрыканскім паўстанчым рухам. Патрабавала мірнага вырашэньня канфлікту. Пасьля паразы на выбарах, самаскасавалася. Нягледзячы на фактычнае дасягненьне сваёй мэты, у Зымбабвэ ня была адноўлена.
Валендам (футбольны клюб)

«**Валендам**» () — нідэрляндзкі футбольны клюб з Валендаму. Заснаваны ў 1997 годзе, калі з клюбу была вылучана прафэсійная каманда. Свае хатнія матчы «Валендам» ладзіць на стадыён Крас.

## Гісторыя

Клюб быў закладзены 1 чэрвеня 1920 году пад назвай «Вікторыя» мясцовымі рыбакамі. Да 1923 году каманда была перайменаваная ў «Валендам», таксама клюбныя колеры былі зьмененыя на аранжавы. З улікам таго, што вёска была пераважна каталіцкай, дружына далучылася да Каталіцкай футбольнай асацыяцыі Нідэрляндаў, дзе і браў удзел у спаборніцтвах. За часам нямецкае акупацыі «Валендам» пад ціскам быў вымушаны перайсьці да Каралеўскага нідэрляндзкага футбольнага зьвязу. Па Другой сусьветнай вайне клюб доўга спаборнічаў у другім дывізіёне, але некалькі разоў быў блізкі да прасоўваньня да эліты.

У 1955 годзе «Валендам» набыў прафэсійны статус, дзякуючы эмісіі аблігацыяў. У 1958 годзе вясковы клюб дасягнуў фіналу Кубка Нідэрляндаў, але прагуляў ратэрдамскай «Спарце» зь лікам 4:3. Клюб досыць хутка прасунуўся да Эрэдывізіі, але адразу ж у дэбютным сэзоне 1959—1960 гадоў страціў сваё месца ў лізе. У хуткім часе клюб здабыў рэпутацыю ліфту, бо шмат разоў перасоўваўся паміж дзьвюма найвышэйшымі лігамі. У сэзоне 1961—1962 гадоў выбітны нападнік «Валендаму» Дык Толь з 27 галамі стаў найлепшым бамбардзірам Эрэдывізіі. У сьнежні 1971 году да складу клюбу далучыўся першы ў гісторыі каманды замежнік, то бок гульцом аранжавых стаў партугалец Валтэр Фэрэйра. «Валендам» ня здолеў вярнуцца ў Эрэдывізію, бо яго ў найвышэйшы дывізіён не пусьціў «Дэ Граафсхап». Партугалец з 11 галамі быў найлепшым бамбрадзірам клюбу. У 1977 годзе прафэсійная каманда вылучылася з клюбнае арганізацыі, пакінуўшы ў першапачатковым клюбе аматарскую дружына. Гэта год цяпер лічыцца часам заснаваньня «Валендаму». На працягу многіх гадоў клюб спарадзіў шмат таленавітых гульцоў, як то Вім Ёнк, Эдвін Зутэбір, браты Арнольд і Геры Мюрэны. У клюбе была дасканалая скаўцкая сыстэма і моладзевая школа.

У сэзонах 1989—1990 і 1992—1993 клюб фінішаваў на шостым месцы ў Эрэдывізіі. У 1995 годзе валендамцы дасягнулі фіналу кубка краіны, дзе на стадыёне Дэ Кёйп гулялі з ратэрдамскім «Фэеноордам». Як і некалькі дзесяцігодзьдзяў раней клюб ня здолеў здабыць трафэй. Амаль усе 1990-я клюб спаборнічаў выключна ў найвышэйшым дывізіёне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу

Катэгорыя:Валендам
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1977 годзе
Радэзійская партыя дзеяньня

**Радэзі́йская па́ртыя дзе́яньня** () — радэзійская партыя радыкальных нацыяналістаў, якая існавала ў 1977—1979 гадох. Правая апазыцыя Радэзійскага фронту. Падтрымлівала кіраўніцтва белай меншасьці. Партыя была супраць саступкаў афрыканскім палітычным рухам. Пасьля паразы на выбарах, у сьнежні 1979 года была скасавана.

Катэгорыя:Радэзія
Вінела

**Вінела** (*Вінель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вініла або Вінэла, пазьней Вінэля (Winilo, Winela, Vinele) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) паходзіць ад гоцкага wins 'сябар'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *ко Винилу* (XII ст.); *poddany… Stanisław Winiełła* (27 ліпеня 1553 году).

## Носьбіты
* Вініл (*Винилъ*) — жыхар Ноўгараду, які ўпамінаецца ў XII стагодзьдзі

Вінелевіч (Winelewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Віленская вобласьць

**Ві́ленская во́бласьць** — малачасная адміністрацыйная адзінка Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі ў складзе СССР, створаная пасьля далучэньня да яе Заходняй Беларусі.

У верасьні 1939 году Чырвоная Армія падчас паходу Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Ўкраіну заняла Вільню, і горад быў улучаны ў склад БССР. У месьце адкрылася газэта *[[Віленская праўда (1939)|«Віленская праўда»]]*, а ў партыйных кіраўнікоў БССР нават зьяўлялася ідэя аб пераносе сталіцы БССР зь Менску ў Вільню. Віленская вобласьць была створаная на тэрыторыі калішняга Віленскага ваяводзтва міжваеннай Польскай Рэспублікі. Праіснавала яна не доўга (два тыдні), бо 10 кастрычніка была падпісаная дамова зь Летувой аб перадачы ёй сталіцы вобласьці, а яе адміністрацыйны цэнтар быў перанесены ў Вялейку, і яна ператварылася ў Вялейскую вобласьць, тым часам паўднёвая частка вобласьці была перададзеная ў Баранавіцкую вобласьць.

## Апісаньне
Утвораная на тэрыторыі Віленскага ваяводзтва. Дзялілася на тыя ж паветы, што і ваяводзтва, але імі кіравалі або камісары, або акупацыйныя войскі Чырвонай Арміі, бо грамадзянскую адміністрацыю ўсюды арганізаваць не атрымалася. Вобласьць ня мела вярхоўнай улады (абласнога савета і іншых ворганаў), бо яна меркавалася як часовая ваенна-грамадзянская адміністрацыя, улада ў якой дэ-факта належала Чырвонай Арміі. Стварэньне вобласьці не было пацьверджана Вярхоўным саветам СССР, і пасьля падпісаньня дамовы аб перадачы Вільні Летуве яна была ліквідаваная.

Катэгорыя:Былыя вобласьці Беларусі
Палешук і чорт

«**Палешук і чорт**» — палеская народная казка ў беларускай літаратуры, выдадзеная Аляксандрам Сержпутоўскім у зборніку «Сказки и разсказы бѣлоруссовъ-полѣшуковъ» у Санкт-Пецярбургу у 1911 годзе.

## Бібліяграфія
* 

Катэгорыя:Беларускія казкі
Катэгорыя:Народныя казкі
Катэгорыя:Казкі 1911 году
Мерула

**Мерула** (*Мерла*), **Марэла** (*Марэль*), **Мірэла** (*Мірэль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мерыла, Мерула, Марыла, Марэл або Мерэла, пазьней Мірэла, Мэрла або Мэрэль (Merila, Merula, Marilo, Marellus, Merelo, Mirella, Merlo, Mehrell) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -мер- (-мар-, -мір-) (імёны ліцьвінаў Маргела, Валадзімер, Нетымер; германскія імёны Mergell, Waldmer, Nitimerus) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага meris 'славуты, выбітны'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Marel.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *siolo Mineyszewskie… z Staniulem Mierulowiczem* (27 ліпеня 1553 году); *Merlo Jocewicz* (1561 год); *Юри Мерла* (1563 год); *Иванъ Мириленко* (1649 год); *Mireło… Mirelewicz… Mirełowicz* (1671—1681 гады); *Marcin Marieła* (6 студзеня 1700 году); *Maciey Karol Merło Januszkiewisz* (15 лютага 1718 году); *Szczepan Józef Merlo* (17 ліпеня 1733 году); *Merłowiczowna* (1776 год); *Bernardus Merłło, pater conventus [[Гальшаны|Holsanensis]]* (31 сакавіка 1784 году); *Józefa Marel… Kazimierz Marel* (1840 год).

## Носьбіты
* Юры Мерла — геранёнскі баярын, які ўпамінаецца ў 1563 годзе

Мерлы (Merło) і Мерлы-Янушэвічы (Merło-Januszewicz) гербу Страла — літоўскія шляхецкія роды з Ашмянскага павету.

На 1904 год існавала сяло Мерліна ў Красьнянскім павеце Смаленскай губэрні.

На гістарычнай Віленшчыне існуе вёска Мерлішкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Маміла

**Маміла** (*Мамель*, *Мамуль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Маміла (Mamila) — імя германскага паходжаньня.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *obadwa zascianki trzymał [[Гінібут|Gybut]] Momulewicz* (27 ліпеня 1553 году); *люди нашы Порешцы [[Віленскае ваяводзтва|воеводства Виленского]], псарцы… а Стася Мамелевича* (1558 год); *Fiedor Mamiłowicz* (1563 год); *Stefan Mamulewicz* (1688 год); *Wawrzyniec Mamul… Piotr Mamul* (6 студзеня 1700 году); *Michał Mamiłowicz* (1815 год).

## Носьбіты
* Ян і Стэфан Мамулі — жыхары вёскі Талочкаў (Барцянскае староства), якія ўпамінаюцца ў 1765 годзе

Мамулевіч (Mamulewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Мамулі.

## Глядзіце таксама
* Мамейка

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мінай (футбольны клюб)

**«Міна́й»** () — украінскі футбольны клюб зь вёскі Мінай блізу Вужгараду ў Закарпацкае вобласьці. Свае хатнія матчы ладзіць на Мінай-Арэне, а таксама часам гуляе на стадыёнах «Аўтамабіліст» і «Авангард» ва Ужгарадзе.

## Гісторыя
Клюб быў закладзены ў 2015 годзе і спачатку меў аматарскі статус. «Мінай» браў удзел у чэмпіянатах Ужгараду і Закарпацкае вобласьці. Бясспрэчныя посьпехі ў рэгіянальных турнірах заахвоцілі ўладальнікаў клюбу і гульцоў выпрабаваць сябе і каманду ў больш прадстаўнічым турніры. Такім турнірам апынуўся аматарскі чэмпіянат Украіны. У сваім дэбюце футбольны клюб «Мінай» набываў перамогі за перамогай, узвысіўшыся ў верхнюю частку табліцы. На фінішы сэзону 2017—2018 гадоў камадна спынілася за некалькі крокаў да здабыцьця трафэю, саступіўшы камандзе аматараў з Запарожжа.

На чацьвертым годзе свайго існаваньня ў 2018 годзе кіраўнікі клюбу вырашылі далучыцца да чэмпіянату Ўкраіны. Кіраўніцтва «Мінаю» падало заяўку на ўдзел ў Другой лізе. Свой дэбютны матч у прафэсійным статусе клюб згуляў у рамках 1/32 Кубка Ўкраіны. Перамога над «Верасам» у гасьцёх дала мажлівасьць пачаткоўцам пракрочыць далей у другі тур розыгрышу кубка. У выніку «Мінай» дасягнуў 1/8 фіналу, але у ім быў пераможаны кіеўскім «Дынама» зь лікам 1:3. У Другой лізе дружына адразу ж перамагла ў групе А. Не зважаючы на тое, што клюб саступіў у фінале Другой лігі, каманда ўсё ж такі атрымала права на прасоўваньне да Першай лігі.

У сэзоне 2019—2020 гадоў, маючы ў складзе Васіля Кобіна, «Мінай» сэнсацыйна здабыў перамогу ў Першай лізе, прасунуўшыся ў Прэм’ер-лігу. Сваю першую гульню ў найвышэйшым дывізіёне «Мінай» правёў 13 верасьня 2020 году супраць «Александрыі» і скончыў матч перамогай зь лікам 1:0. Надалей мінайцы змагаліся за выжываньне, і, ня даўшы рады, клюб мусіў апусьціцца назад у Першую лігу, бо каманда заняла апошні радок. На шчасьце для клюбу з турніру зьняўся данецкі «Алімпік», таму «Мінай» захаваў сваё месца ў элітным дывізіёне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Эрман

**Эрман**, **Ерман**, **Эрмэн** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Эрман або Ерман, Эрмен або Ермен (Erman, Ermen) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова эрман- паходзіць ад германскага ermana 'вялікі, усеабдымны'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Erman.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Иванъ Козловичъ браты у него два, Ерманъ, Семенъ* (3 жніўня 1545 году); *село Друсеиканы… Эрман [[Нор (імя)|Норевич]]* (3 сакавіка 1587 году); *Marianna Ermenowicz* (1690 год); *Erman Spungianowa* (1738 год); *Parafia [[Ракішкі|rakiska]]… Ermanie* (1784 год); *Vincentius Erman* (12 лютага 1786 году); *Ignatius Erman* (28 ліпеня 1787 году); *Carolus Erman… Laurentius Erman* (7 кастрычніка 1787 году); *Josephus Erman* (10 ліпеня 1792 году); *Katarzyna Ermanowicz* (1800 год); *Sawelij Jermanowicz* (1808 год); *Stanisław Jerman* (1822 год).

## Носьбіты
Эрманы (Erman) — прыгонныя зь вёсак Концінентаў і Яневічаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Эрманы — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Сьвянцянаў.

У 1690 годзе ўпаміналася мясцовасьць Эрманішкі Даўкшышкі ў Жамойцкім старостве.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Фамалікан Віла-Нова-дзі-Фамалікан

«**Фамаліка́н**» () — партугальскі футбольны клюб з гораду Віла-Нова-дзі-Фамалікану. Заснаваны 21 жніўня 1931 году. Свае хатнія матчы ладзіць на Муніцыпальным стадыёне 22 чэрвеня, які здольны зьмясьціць крыху больш за 5 тысячаў гледачоў.

## Гісторыя
Клюб «Фамалікан» паўстаў 21 жніўня 1931 году, дзякуючы шасьці сябрам. Першы свой матч клюб зладзіў на сваім стадыёне Кампу да Бэрбэрыя супраць клюбу «Порту» ў 1932 годзе. Першапачаткова каманда гуляла ў зялёна-белых колерах, але дзеля ўсталяваньня партнэрскіх стасункаў з «Порту» клюбныя колеры былі зьмененыя на сіні і белы. Ад пачатку «Фамалікан» пачаў браць удзел у рэгіянальных спаборніцтвах. У сэзоне 1945—1946 гадоў, ачоленая вугорскім трэнэрам Янашам Саба, каманда дасягнула паўфіналу Кубка Партугаліі, дзе саступіла з буйным лікам 11:0 лісабонскаму «Спортынгу». У наступным сэзоне 1946—1947 гадоў «Фамалікан» браў удзел у найвышэйшым дывізіёне чэмпіянату Партугаліі, але ўтрымацца ня атрымалася. Наступнае ўзвышэньне да элітнага першынства адбылося на сэзон 1978—1979 гадоў, але клюб зноў ня даў рады ў першым жа розыгрышы. Даволі пасьпяховым можна лічыць пачатак 1990-х, калі «Фамалікан» зрэшты чатыры сэзоны спаборнічаў у Прымэйра-Лізе, але кожным разам фінішаваў у ніжняй частцы табліцы ля зоны вылету.

У 2000-х гадах «Фамалікан» прыйшоў у заняпад. Клюб апусьціўся ажно да рэгіянальных чэмпіянатаў, беручы ўдзел у першынстве футбольнае асацыяцыі Брагі ў 2008 годзе. Вяртаньне ў Другую лігу адбылося толькі праз 19 гадоў у траўні 2015 году. Росквіт клюбу пачаўся з набыцьцём на пачатку 2018—2019 гадоў 51% акцыяў клюбу ізраільскім бізнэсоўцам Айданам Афэрам, якому таксама належыць доля мадрыдзкага «Атлетыка». Клюб адразу жа прасунуўся ў Прымэйры. У студзені 2020 году «Фамалікан» пасьля гасьцявой перамогі над «Пасуш дзі Фэрэйра» зь лікам 1:0, другі раз з 1946 году прасунуўся да паўфіналу Кубка Партугаліі. У лютым клюб у першым матчы паўфіналу прагуляў «Бэнфіцы» зь лікам 3:2, пры гэтым пераможны гол лісабонцаў быў здабыты на апошніх хвілінах. Матчы ў адказ скончыўся ўнічыю зь лікам 1:1, дзякуючы чаму «Бэнфіка» рушыла ў фінал.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Віла-Нова-дзі-Фамалікан
Расьсеяная зорная скупнасьць

**Расьсе́яная зо́рная ску́пнасьць** (**ско́пішча**; )&nbsp;— зорная скупнасьць, у якой, у адрозьненьне ад шаравой, утрымліваецца параўнальна ня шмат зорак (да некалькіх тысяч), і якая часта мае няправільную форму. У нашай і падобных ёй галяктыках, расьсеяныя скупнасьці зьяўляюцца калектыўнымі чальцамі і ўваходзяць у плоскую падсыстэму.

У нашай Галяктыцы адкрыта больш за 1100 расьсеяных скупнасьцяў, але мяркуецца, што іх *значна* больш.

Найбольш буйныя скупнасьці (як, напрыклад, Плеяды) былі вядомыя з найстаражытнейшых часоў. Іншыя былі вядомыя як невыразныя імглістыя плямы й толькі з вынаходзтвам тэлескопа атрымалася падзяліць іх на складальныя іх зоркі.

## Характарыстыка
У маладых расьсеяных скупнасьцяў, якія асацыююцца зь сьпіральнымі рукавамі галяктыкі, характэрны склад:
* у іх рэдка сустракаюцца чырвоныя і жоўтыя гіганты;
* зусім няма чырвоных і жоўтых звышгігантаў. 

У той жа час белыя і блакітныя гіганты, якія самі па сабе зьяўляюцца рэдкімі відамі зорак, у расьсеяных скупнасьцях сустракаюцца значна часьцей. Таксама, у расьсеяных скупнасьцях часьцей, чым у іншых месцах Галяктыкі, можна сустрэць і яшчэ больш рэдкія зоркі — белыя і блакітныя звышгіганты, гэта значыць, зоркі надзвычай высокай сьвяцільнасьці і тэмпэратуры, якія выпраменьваюць у сотні тысяч і нават мільёны разоў больш, чым наша Сонца.

Як правіла, толькі каля 10&nbsp;% масы газавага воблака пасьпявае ўтварыць зоркі, перш чым астатні газ будзе разьвеяны ціскам сьвятла.

## Глядзіце таксама
* Кратная зорка
* Зорныя асацыяцыі
* Шаравая зорная скупнасьць

## Крыніцы

Катэгорыя:Касмалёгія
Катэгорыя:Расьсеяныя скупнасьці
Кібар

**Кібар** (*Кібір*), **Гібар** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гібар, Гібер або Кебер, пазьней Кебэр або Кібэр (Gibahari, Giberi, Kebehere, Keber, Kiber) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гіб- (-кіб-) (імёны ліцьвінаў Гібік, Гібель, Кібарт; германскія імёны Gibico, Giebel, Kibart) паходзіць ад гоцкага giba 'дарунак', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Keber.

У Прусіі бытавала імя Кібар: *Kibar* (1539 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *землю Киборишку* (1537 год); *ymienie Szowkow, w [[Вількамірскі павет|powiecie wilkomirskim]] lezçce, a przy nim poddani… Kibir z dwiema synami — z Yakubem y s Pawłem* (11 кастрычніка 1597 году); *poddane tego jmienia Ilgow… [[Юцень|Juten]] Pawłowicz Kibor* (30 чэрвеня 1598 году); *Остапь Киборенко* (1649 год); *Gibary* (1744 год); *Jan Piotr Gibar* (1816 год).

## Носьбіты
* Амбражэй Янавіч Кібар — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1593 годзе

Кібары — літоўскі шляхецкі род.

На 1901 год існавала вёска Кібіршчына ў Сураскім павеце Чарнігаўскай губэрні.

## Глядзіце таксама
* Гіба
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Юцень

**Юцень** (*Юцінь*), **Юдзін** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Юдзін або Юдын, пазьней Ютэн (Judin, Jutten) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -ют- (-юд-, -ят-) (імёны ліцьвінаў Ютэль, Даўят, Карыят; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto) паходзіць ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'.

У Прусіі бытавала імя Юдэн: *Jvdenne* (1388, 1398 і 1399 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jutten… son den littowen* (1372 год); *Ходку Малому у Рылску Березники а Вороновские землици Ченничо а чоловека Юдина* (1440—1492 гады); *Трухонъ Юдиничъ* (13 сьнежня 1588 году); *poddane tego jmienia Ilgow… Juten Pawłowicz [[Кібар|Kibor]]* (30 чэрвеня 1598 году); *Stanisława Judynowicza* (1721 год); *jks. Judynowicz* (1784 год); *Jutinewicz* (1786—1788 гады).

## Носьбіты
Юдыновічы (Judynowicz) — літоўскі шляхецкі род зь Лідзкага павету.

Юдыновічы, Юдынічы або Юдэнічы (Judynowicz, Judynicz, Judenicz) — літоўскі шляхецкі род з Полацкага і Віленскага ваяводзтваў.

На 1901 год існавала сяло Юдзінава ў Старадубскім павеце Чарнігаўскай губэрні.

## Глядзіце таксама
* Юдзенічы

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Варнела

**Варнела** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Варынела (Warinela) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -варн- (-верн-) (імя ліцьвінаў Вярнат; германскае імя Warnad) паходзіць ад стараверхненямецкага warnōn 'сьцерагчыся' або ёсьць пашыранай суфіксам -н- (-n-) асновай -вер- (-вар-). 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *wies Piliany Mnieysze…. Wojciech Worneła, syn jego Mikołay* (30 сьнежня 1598 году); *Warnelowa* (1655 год).

## Носьбіты
* Франц, Матрона, Мацей, Тэрэза, Міхаіл, Канстанцыя, Юры, Станіслаў, Элеанора, Дамінік, Казімер, Юстыніяна, Насьця, Крыштоф, Соф’я, Андрэй, Марыя і Крыстына Варнелі — жыхары вёсак Варнеляў і Судавойнішак (Браслаўскі павет), якія ўпамінаюцца ў 1775 годзе

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Зыбела

**Зыбела** (*Сыбель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сібіла або Зібіла (Sibilo) — імя германскага паходжаньня, вытворнае ад старажытнага германскага імя Sibo. Іменная аснова сіб- паходзіць ад гоцкага sibja 'сваяцтва'. Адзначаліся старажытныя германскія імёны Sibico, Sibtrud (Sib-trud), Sibigelt (Sibi-gelt), Siboald (Sibo-ald).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *sioło Wielkie… Adam Zybeła s Kalaminem* (30 сьнежня 1598 году); *Antoni Zybełowicz* (9 лютага 1785 году).

## Носьбіты
Сабінскія-Сыбялевічы — літоўскі шляхецкі род.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вярэйка

**Вярэйка** (*Верыка*), **Варэйка** (*Варыка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Верыка або Варака (Wericho, Werica, Waraco) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -вер- (-вар-, -вір-) (імёны ліцьвінаў Вірбольт, Вірконт, Вірмонт; германскія імёны Virboldus, Werecundus, Vermunt) паходзіць ад германскага *war(j)a-, war(i)n 'абарона'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Wierko (Wierka, Wierek).

У Прусіі бытавала імя Варыка (Вірыка): *Wyrike* (1390 год), *Wariko* (1394 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *служобъ людеи… Юреи Вереиковичъ* (23 траўня 1539 году); *село Ворейково* (1554 год); *Ian Wierykowicz* (12 кастрычніка 1561 году); *село Сычи… Труць Верейковичъ* (1566 год); *Iacobus Wareyko… Anna Woreykowna* (1697 год); *Katarzyna Wereyko* (1758 год); *do jm. p. Werejki skarbnika wendeńskiego* (1782—1784 гады); *Dominik Waryko* (9 лютага 1791 году).

## Носьбіты
* Андрэй, Людвік і Ян Вярэйкі (Верайкі) — жыхары вёскі Караліна (Гарадзенскі павет), якія ўпамінаюцца ў 1782 годзе

Вэрыкі (Weryk) — прыгонныя зь вёсак Мартышунаў, Біюнаў і Жаўгедаў (Віленскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Вярэйкі (Werejko) і Верыковічы (Wierzykowicz) — літоўскія шляхецкія роды зь Віленскага павету.

Вэрыкі (Weryka) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Барысава.

Вярэйка (Werejko, Wierejko) і Верка (Wierka) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На 1904 год існавала вёска Верэйка (Вярэйка) у Смаленскім павеце Смаленскай губэрні.

На 1906 год існавала вёска Варэйкі ў Люцынскім павеце Віцебскай губэрні.

На гістарычнай Ваўкавышчыне існуе вёска Вярэйкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Больцель

**Больцель**, **Баўдзель**, **Балціла** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Бальдзіла або Бальдэль (Baldilo, *Baldellus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -балд- (-болд-, -болт-) (імёны ліцьвінаў Бірыбольд, Румбольд, Рыбалт; германскія імёны Beribald, Rumbold, Ribald) паходзіць ад гоцкага *balth, стараверхненямецкага bald 'сьмелы, адважны'.

У Прусіі бытавала імя Баўдзіл (Баўтэль): *Bavdil* (1342 год), *Peter Bawtel* (1394 год), *Bawdil* (1397 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Stasz a Thomass Bowdzieliowiczy* (1558 год); *poddani… Bolciel Goigal* (2 жніўня 1597 году).

## Носьбіты
На 1904 год існавала вёска Балцілава (Болцілава) у Смаленскім павеце Смаленскай губэрні.

На гістарычнай Наваградчыне існуе вёска Боўдзілаўцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны