open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сэксуальны комплекс

**Сэксуальны комплекс** — гэта прадстаўленьне асобы (пачуцьцё нездаволенасьці, страху, граху), якое мае адмоўнае эмацыйнае тло і зьвязаная з палавымі адносінамі, якія аказваюць істотнае, а часам і вызначальны ўплыў як на палавое жыцьцё, так і ў цэлым на паводзіны. Сэксуальныя комплексы зьяўляюцца разнавіднасьцю псыхалягічных разладаў, не зьвязаных з захворваньнямі. Іх пазбаўленьне ажыцьцяўляецца з выкарыстаньнем мэтадаў душэўнага лячэньня. Вылучаюць комплексы, уласьцівыя мужчынам, жанчынам і абодвум стацям.

## Глядзіце таксама
* Каханьне
* Сэксалёгія
* Сэксуальная ідэнтычнасьць

## Вонкавыя спасылкі
* Плоцевы чын і яго апісаньне

Катэгорыя:Сэкс
Сэксуальная этыка

**Сэксуальная этыка** — катэгорыя этыкі, што вывучае сэксуальныя паводзіны чалавека, сэксуальныя кантакты ў прыватнасьці. У агульных рысах пытаньні сэксуальнай этыкі могуць быць арганізаваны ў праблемах, якія маюць дачыненьне да згоды, установе і аспэктах шлюбу, як, напрыклад, шлюбная вернасьць і дашлюбных і пазашлюбны акт, адрозьненьня палоў, пытаньнях аб тым, як род і ўлада выяўляюцца праз сэксуальнае паводзіны, пытаньнях аб тым, як асоба мае дачыненьне да грамадзтва, і пытаньнях аб індывідуальных клопатах па ахове здароўя, сутыкненьняў з-за сэксуальных паводзінаў. Этычныя дылемы, якія ўключаюць сэкс, могуць часта зьяўляцца там, дзе ўзьнікаюць істотныя адрозьненьні ў моцы і ўлады і прафэсійных адносінах, дзе сэксуальная згода на каханьне зьяўляецца спрэчным пытаньнем. Сэксуальная этыка таксама разглядае пытаньні, якія не зьяўляюцца яе прадметам вывучэньня, напрыклад, пытаньні нараджальнасьці і аховы здароўя.

## Глядзіце таксама
* Каханьне
* Сэксалёгія
* Сэксуальная ідэнтычнасьць
## Вонкавыя спасылкі
* Плоцевы чын і яго апісаньне
Любрыкант

міні|220 px|Любрыканты ў аптэцы
**Любрыкант** () — рабіць гладкім, сьлізкім) — змазка, якая аблягчае трэньне.

Вельмі часта ім пазначаюцца любадзейныя змазкі (або шмаравідла). Звычайна любрыканты — гэта рэчывы штучнага паходжаньня, галоўным чынам розныя сынтэтычныя мазі з нафты. *Любрыканты* таксама абараняюць сьлізістую абалонку ад зьяўленьня трэшчын і раздражненьня, празь якія пранікаюць заразы, здымаюць болевыя адчуваньні і павялічваюць камфорт. Любрыканты ня маюць супрацьпаказаньняў да ўжываньня. У рэдкіх выпадках можа ўзьнікнуць алергічная рэакцыя на некаторыя складнікі прадукту. Алергіі можна пазьбегнуць — досыць правільна падабраць адпаведны сродак з больш за двухсот найменьняў.

## Вонкавыя спасылкі
* Плоцевы чын і яго апісаньне

Катэгорыя:Сэкс
Кам (рака)

**Кам** () — рака ў Вялікабрытаніі, працякае на поўдзен ад места Ілі, зьяўляецца прытокам ракі Грэйт-Уз. На раце стаіць горад Кембрыдж. Раней рака называлася Гранта (). Гэтую назву можна зрэдку пачуць і цяпер.


Файл:ClareCollegeAndKingsChapel.jpg|Рака Кам у Кембрыджы
Файл:Banks of the Cam at Grantchester.jpg|Рака Кам у Гранчэстэры


Катэгорыя:Рэкі Вялікабрытаніі
Асьвенцім (горад)

**Асьве́нцім** (,  — А́ўшвіц) — горад і гарадзкая гміна ў Малапольскім ваяводзтве Польшчы. Адміністрацыйны цэнтар павету; таксама ў ім разьмешчаныя ўлады вясковай гміны Асьвенцім.

Горад разьмешчаны ля вусьця рэк Солы і Віслы, за 60 кілямэтраў ад Кракава.


Катэгорыя:Асьвенцімскі павет
Сухарышкі

Назву **Сухарышкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Сухарышкі — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Сухарышкі — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Сухарава
* Сухарэўшчына
* Сухары
Археалягічныя дасьледаваньні ў Гнесічах і Лаўрышаве

**Археалягічныя дасьледаваньні ў Гнесічах і Лаўрышаве** — навуковыя абсьледаваньні і раскопкі, якія вядуцца пэрыядычна з 1971 году з мэтай выяўленьня і вывучэньня першапачатковага селішча Сьвята-Елісееўскага Лаўрышаўскага мужчынскага манастыра і іншых помнікаў археалёгіі ў вёсках Гнесічы і Лаўрышава і вакол іх (Шчорсаўскі сельскі савет, Наваградзкі раён, Гарадзенская вобласьць).

Паводле Галіцка-Валынскага летапісу, каля 1260 году сын першага вялікага князя Вялікага Княства Літоўскага Міндоўга — Войшалк (вялікі князь літоўскі ў 1264—1267) — заснаваў манастыр *«на рацэ на [[Нёман]]е, паміж [[Літва старажытная |Літвой]] і [[Наваградак|Наваградкам]], і там жыў»*. Згодна царкоўнаму паданьню, манастыр быў заснаваны ў сярэдзіне XIII ст. прападобным ігуменам Елісеем. Лаўрышаўскі манастыр зьяўляўся адным з важнейшых духоўных цэнтраў беларускіх зямель з часу ўтварэньня ВКЛ.

Месцазнаходжаньне манастыра з XVI стагодзьдзя вядома па дакумэнтах. Ён разьмяшчаўся ў в. Лаўрышава, ля р. Валоўка (левы прыток р. Нёман). Каля 1775 г. у манастыры была пабудавана Сьвята-Ўсьпенская царква, якая існуе і ў наш час. У 1836 г. манастыр быў зачынены, а ў 1913—1915 гг. і затым у 2007 г. адноўлены ля суседняй в. Гнесічы. Разам з тым, народнае паданьне зьвязвае і заснаваньне манастыра ў XIII ст. з мясцовасьцю ля Гнесічаў.

Каля Гнесічаў першае абсьледаваньне правёў археоляг М. А. Ткачоў (1971), ён выявіў стаянку каменнага веку; а ў 1988 г. археоляг А. М. Кушнярэвіч знайшоў падмуркі манастырскай царквы пачатку XX стагодзьдзя.

Археалягічныя абсьледаваньні ў Лаўрышаве пачаў у 1990 годзе А. К. Краўцэвіч, які зрабіў выснову: «На падставе здабытага падчас раскопак археалягічнага матэрыялу можна сьцьвярджаць, што мы знайшлі культурны слой Лаўрышаўскага манастыра […]. Нельга выключаць верагоднасьць таго, што старажытны Лаўрышаўскі манастыр з самага пачатку знаходзіўся на гэтым месцы […]. Такому меркаваньню спрыяюць знаходкі XIV—XV стст.»

У 2011—2016 гадох раскопкі ў гэтым жа месцы праводзілі Лаўрышаўскія археалягічныя экспэдыцыі, якія складаліся з добраахвотнікаў, пад навуковым кіраўніцтвам доктара гістарычных навук, прафэсара гісторыі С. Я. Рассадзіна. Па выніках дасьледаваньняў ім была зроблена выснова, што манастыр дзейнічаў на гэтым месцы з часу заснаваньня ў XIII ст.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* *Маслюкоў, Т. В.* На зямлі Войшалка і Елісея // gomelcivil.org [Электронны рэсурс] — 2014. — 31 ліпеня. — Дата доступу: 12.05.2016.
* Загадкі беларускай гісторыі. Лаўрышаўскі манастыр // belsat.eu [Электронны рэсурс] — 2015. — 19 ліпеня. — Дата доступу: 17.11.2015.

Катэгорыя:Лаўрышава
Катэгорыя:Гісторыя Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Рэлігія ў Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Археалёгія ў Беларусі
Катэгорыя:Праваслаўе на Беларусі
Катэгорыя:Рэлігія ў Вялікім Княстве Літоўскім
Рэлігія і сэксуальнасьць

**Рэлігія і сэксуальнасьць** — у многіх культурах сэкс зьвязаны з рэлігіяй — рэлігійнымі наказамі, звычаямі і парадамі. Нароўні з усімі дзеяньнямі, пералічанымі вышэй, некаторыя дзеяньні часта разглядаюцца як неэтычныя з рэлігійных кропак гледжаньня:

* Кніга Выхаду
* Кніга Лічбаў
* Кніга Роду
* Паўтораны Закон
* Сьвятарская кніга
Артур Сарамаха

**Арту́р Сарама́ха** (нарадзіўся 6 чэрвеня 1998 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца сеніцкага клюбу «Ўраджайная».

## Кар’ера
Выхаванец менскага «Дынама», дзе першым трэнэрам гульца быў Генадзь Казючыц. Да асноўнай каманды менчукоў пачаў прыцягвацца ў 2015 годзе. Дэбютаваў у складзе «Дынама» 2 жніўня 2025 году ў матчы Кубка Беларусі супраць «Смалявічаў-СТІ», калі зьявіўся на пляцоўцы на 67-й хвіліне сустрэчы. У гэтым жа матчы адзначыўся голам. У Найвышэйшай лізе ўпершыню згуляў 8 лістапада таго ж году, калі зьявіўся ў матчы супраць «Гомлю».

У ліпені 2018 году аддадзены ў арэнду клюбу «Ашмяны-БДУФК» да канца сэзону. У 2019 годзе прыяднаўся да койданаўскі «Арсэналу», дзе быў важным гульцом каманды ў Другой лізе. Сэзон 2020 году адгуляў за першалігавы «Слонім-2017», хутка замацаваўшыся ў першай адзінаццатцы. У сакавіку 2021 году стаў футбалістам «Маладэчна-2018». Напачатку 2023 году прыяднаўся да сеніцкага клюбу «Ўраджайная».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце менскага «Дынама»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ашмяны»-БДУФК
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Арсэнал» Койданаў
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Слонім-2017»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Маладэчна-2013»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ўраджайная» Сеніца
Белагард

**Белагард** () — места ў Заходнепаморскім ваяводзтве Польшчы. Невялікі прамысловы асяродак. Белагард стаіць на рацэ Парсэнта.

Адлегласьць па прамой паміж местамі Белагард — Менск 758 км, да Варшавы — 395 км.

Насельніцтва — 24 660 жыхароў (2014 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Заходнепаморскага ваяводзтва
Распуста

**Распуста**, **распусныя паводзіны**,  **блуд**&nbsp;— гэта сэксуальныя паводзіны альбо паводзіны, якія лічацца грубіянскімі й абразьлівымі альбо тымі, якія супярэчаць мясцовым маральным ці іншым нормам належных паводзінаў; свавольства, раздуранасьць, адсутнасьць дысцыпліны.

## У заканадаўстве
### Беларусь
Артыкул №&nbsp;169 «Распусныя дзеяньні» Крымінальнага кодэксу Рэспублікі Беларусь вызначае распусныя дзеяньні, учыненыя асобай, якая дасягнула васямнаццацігадовага ўзросту, у дачыненьні да асобы, якая заведама не дасягнула шаснаццацігадовага ўзросту, пры адсутнасьці прыкмет злачынстваў, прадугледжаных артыкуламі 166, 167 і 168 кодэксу злачынствам.

## У рэлігіі
### Хрысьціянства
У хрысьціянстве распуста залічаецца да галоўных грахоў (грахоўных страсьцей). Тлумачыцца ўхіленьнем ад Божага провіду праз ідалапаклонства і нявер’е.

У хрысьціянстве прызнаюцца два спосабы ладу жыцьця чалавека ў любадзействе: шлюб і манаства. Распуста як скажэньне адносін паміж мужчынам і жанчынай і закладзенай у іх Боскай мэце ёсьць грэх, бо прадугледжвае толькі дасягненьне пачуцьцёвай раскошы для сябе або для абодвух. Пры ўвасабленьні ў выглядзе намеру і жарсьці блуд замахваецца на чысьціню і цнатлівасьць чалавека. Да распусіы прылічаюцца таксама прастытуцыя, гомасэксуальныя адносіны і крывезьмяшэньне.

### У Старым Запавеце
У Старым Запавеце 7-я запаведзь Майсеева — «не распусьнічай» (гл. Вых.20: 14; Паўт.5: 18) — не праводзіць выразнай мяжы паміж паняцьцямі пералюбы і распусты, таму гэтая запаведзь ставіцца да ўсіх выпадкаў парушэньня палавой маралі.

### Блуд у Новым Запавеце
У Новым Запавеце прысутнічаюць значна больш строгія паняцьці пра цнатлівасьць, пра стаўленьне да цела, адпаведныя высокаму прызначэньню чалавека — яднаньню з Богам: цела не для распусты, а для Бога, і Бог для цела (1Кар.6: 13). Апостал Павал называе цела храмам які жыве ў хрысьціянах Сьвятога Духа (гл. 1Кар.6: 19) і супрацьпастаўляе лад жыцьця грэшніка (які робіцца адным целам з блудніцай), злучэньню верніка зь Целам Хрыста — Яго Царквой (гл. 1Кар.6: 15-17). Хрыстос зьвяртае ўвагу на тое, што пералюб (як і блуд) зьдзяйсьняецца перш за ўсё ў сэрцы чалавека, г.зн. у думках і пачуцьцях: Хто глядзіць на жанчыну з пажадаю, ужо ўчыніў пералюб зь ёю ў сэрцы сваім (Мф.5: 28). Распуста паказваецца Хрыстом у ліку злых намераў, якія выходзяць з сэрца і апаганьваюць чалавека (гл. Мф.15: 19; Мк.7: 21), цнатлівасьць жа апостал Павал называе Божым асьвячэньнем хрысьціян (гл. 1Сал.4: 3-5). Таму распуста і ўсялякая нечысьць не павінныя нават называцца ў хрысьціян, як прыстойна сьвятым (Еф.5: 3). У сувязі з гэтым вызначаецца лёс блудадзеяў і пералюбцаў, якія Царства Божага не спадкуюць (1Кар.6: 9-10; пар .: Адкр.22: 15), бо блуд разбэшчвае душу і цела, астуджае чалавека ў яго імкненьні да Бога, разлучае з Богам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сэксуальнасьць і грамадзтва
Грэх

**Грэх** — пераклад грэцкага слова ***αμαρτια***, якое літаральна азначае промах або нетрапляньня ў мэту.

Грэх — памылка чалавечай прыроды з прычыны адпадзеньня ад Бога, ўпадзеньне чалавека ў непрыродны стан, беззаконьне як парушэньне нормы (закона, парадку) чалавечага быцьця, вызначанага Богам. «Грэх ёсьць добраахвотнае адступленьне ад таго, што згодна з прыродай, у тое, што супраць прыроды» (сьв. Ян Дамаскін). Грэх ёсьць ўхіленьне ад мэты прызначанай чалавеку па прыродзе (блаж. Феафілакт Баўгарскі).

Грэх і ёсьць неадпаведнасьць чалавека мэты свайго існаваньня, няправільнае ажыцьцяўленьне чалавечай прыроды або ненармальная дзейнасьць. Створанага па вобразу і падабенства Божага чалавек, нададзены разумнай душой, натуральна шукаць Мэты, Прычыны і Крыніцы свайго існаваньня — шукаць Богапазнаньня і зносінаў з Богам, імкнуцца да злучэньня з Богам. Толькі здабыўшы яднаньне з вышэйшым Боскім быцьцём — вечным, неабмежаваным, безумоўным чалавек атрымлівае вышэйшую асалоду й шчасьце. Чалавеку ненатуральна імкнуцца да чаго-небудзь найнізкага і пачуцьцёваму акрамя да вечнага Бога, ненатуральна ставіць на месца вечнага, нязьменнага, бясконцага, неабмежаванага Боскага быцьця абмежаваную, штучна выдуманую рэчаіснасьць. У той жа час чалавек надзелены Богам свабоднай воляй, таму ён можа імкнуцца да яднаньня з Богам добраахвотна, а можа і аддаць перавагу жыцьця бяз Бога. У апошнім выпадку ён эгаістычна замыкаецца ў сваім уласный існасьці, самалюбна адасабляецца ад Бога, што і ёсьць грэх. Па слове сьв. Феафана Затворніка, чалавек зграшыў тым, што перанёс цэнтар свайго жыцьця і дзейнасьці з Бога на самога сябе.

Упадзеньне ў грэх называецца ***грэхападзеньнем***.

Першым грэхападзеньнем падвергліся прабацькі чалавецтва.

Чалавек які жыве па закону грахоў называецца старым чалавекам.

Замацаваныя ў чалавеку грахоўныя навыкі называюцца ***пажадлівасьцю***.
Уладзімер Наркевіч

**Уладзімер Браніслававіч Наркевіч** (нар. 1952; п. Даўгінаў, Вялейскі раён, Менская вобласьць, цяпер Беларусь) — беларускі журналіст. Быў найбольш доўгачасовым галоўным рэдактарам беларускамоўнай дзяржаўнай газэты «Зьвязда» цягам звыш 22 гадоў (1989—2011). Сябар Беларускага саюза журналістаў, у склад управы якога ўваходзіў.

У чэрвені 1974 г. скончыў факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. У 1974—1986 гг. працаваў карэспандэнтам аддзелу навукі, ВНУ і школаў, загаднікам аддзелу навінаў і арганізацыйна-партыйнага аддзелу ў беларускамоўнай дзяржаўнай газэце «Зьвязда». У чэрвені 1987 г. скончыў Менскую вышэйшую партыйную школу пры Цэнтральным камітэце (ЦК) Камуністычнай партыі Беларусі (КПБ). У 1986—1989 гг. быў інструктарам аддзелу культуры, інструктарам і загаднікам сэктара ідэалягічнага аддзелу ЦК КПБ. З 1989 г. да 8 лістапада 2011 г., больш як 22 гады, займаў пасаду галоўнага рэдактара беларускамоўнай дзяржаўнай газэты «Зьвязда» найдаўжэй за ўсіх папярэднікаў. У 2003—2011 гг., на пасадзе рэдактара, уваходзіў у інфармацыйна-прапагандысцкую групу ў Гомельскай вобласьці пры Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь, якая кожны 3-і чацьвер месяца ладзіла для работнікаў дзяржаўных прадпрыемстваў «тлумачэньне ідэалёгіі беларускай дзяржавы» і інфармаваньне аб дзейнасьці А.Лукашэнкі і дзяржаўных установаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялейскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Сэксуальнае здароўе

**Сэксуальнае здароўе** — адзін з прызнаваных мэдыцынай складнікаў стану здароўя чалавека. Сучаснае азначэньне сэксуальнага здароўя было сфармулявана ў рамках тэхнічных кансультацыяў па пытаньнях сэксуальнага здароўя, якія праводзіліся ў 2002 годзе пад эгідай САЗ. Пад сэксуальным здароўем разумеецца ня проста адсутнасьць хваробы, а стан цялеснага, пачуцьцёвага, разумовага і сацыяльнага дабрабыту ў дачыненьні да сэксуальнасьці. Сэксуальнае здароўе мяркуе пазытыўнае і паважлівае стаўленьне да сэксуальнасьці і палавых адносінаў, магчымасьць бясьпечна весьці палавое жыцьцё, якое прыносіць задавальненьне, адсутнасьць прымусу, дыскрымінацыі і гвалту. Дасягненьне і падтрыманьне сэксуальнага здароўя зьвязваецца з рэалізацыяй уласьцівых людзям **сэксуальных правоў**.

## Сэксуальныя правы
На згаданых вышэй тэхнічных кансультацыях быў таксама распрацаваны пералік сэксуальных правоў чалавека, які грунтуюцца на прызнаныя дзяржавамі агульных правах чалавека. У яго ўвайшлі:
* Права на сэксуальнае здароўе, забясьпечванае даступнасьцю медыцынскай сэксалягічнай дапамогі.
* Права на інфармацыю, зьвязаную з сэксуальнасьцю.
* Права на палавую асьвету.
* Права на фізычную недатыкальнасьць.
* Права выбару партнёра.
* Права на самастойнае прыняцьце рашэньня аб пачатку палавога жыцьця.
* Права на добраахвотнасьць палавых і шлюбна-сямейных адносін.
* Права на самастойнае прыняцьце рашэньня аб зачацьці дзіцяці і дзетанараджэньня.
* Права на рэалізацыю сэксуальнага патэнцыялу, вядзеньне бясьпечнай і якая дазваляе дасягнуць задавальненьня палавога жыцьця.

## Глядзіце таксама
* Сэксалёгія
Шарлота Рэмплінг

**Тэсса Шарлота Рэмплінг**, OBE (, нар. 5 лютага 1946, Эсэкс, Вялікабрытанія) — брытанская акторка і мадэль.
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Брытанскія акторкі
Катэгорыя:Брытанскі кінэматограф
Катэгорыя:Фотамадэлі Вялікабрытаніі
Хадановіч

**Хадано́віч** — беларускае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Андрэй Хадановіч ( 1973) — паэт, перакладнік.
* Ігар Хадановіч (1940—1966) — пісьменьнік.

## Крыніцы
Адамовіч

**Адамо́віч** — беларускае й польскае прозьвішча; утворанае ад імя Адам.

## Вядомыя носьбіты
;
* Антон Адамовіч (1909—1998) — беларускі літаратуразнаўца, гісторык, празаік;
* Багуслаў Адамовіч (1870—1944) — пісьменьнік, паэт і мастак;
* Вячаслаў Адамовіч (старэйшы) (1864—1939) — беларускі палітычны й вайсковы дзяяч;
* Вячаслаў Адамовіч (малодшы) (1890—?) — беларускі палітычны й вайсковы дзяяч;
* Славамір Адамовіч ( 1962) — беларускі паэт, грамадзкі дзяяч;
* Язэп Адамовіч (1897—1937) — дзяржаўны дзяяч БССР.

## Крыніцы
Мышыная ліхаманка

**Мышыная ліхаманка** — заражэньне хантавірусам ад мышападобнага грызуна (палявая мыш,  і чырвона-шэрая палёўка, дамавы пацук), якое пашкоджвае ныркі і гемараідальныя вены. Іншыя назовы: гемарагічная ліхаманка з нырачным сындромам (ГЛНС), гемарагічны нэфрозанэфрыт. Ускладненьне хваробы выклікае  лёгкіх,  ва ўнутраныя органы, нырачную недастатковасьць, разрыў ныркі і . Перанесеная хвароба пакідае ўстойлівы імунітэт.

## Папярэджаньне
Ад заражэньня перасьцерагае ахова ад забруджваньня вады і ежы, прадухіленьне дотыку да грызуноў і іх выдзяленьняў. У якасьці засьцерагальных захадаў варта адмовіцца ад ужываньня сырой вады, вады зь невядомых крыніцаў і сапсаванай грызунамі ежы. Падчас працы на агародзе і догляду свойскай жывёлы карысна насіць ахоўнае адзеньне і пальчаткі. Дзеля захаваньня чысьціні варта мыць рукі перад ежай і трымаць харчовыя вырабы ў тары, абароненай ад пранікненьня грызуноў. Таксама карысна забясьпечваць непранікальнасьць  для грызуноў жытла і гаспадарчых будынкаў. У падвале і на дачы варта выкарыстоўваць атручаныя прынады і . Прыбіраньне памяшканьняў, дзе выявілі выдзяленьні грызуноў, варта праводзіць у пальчатках і шматслаёвай марлевай павязцы абеззаражвальным вільготным сродкам. Адзеньне, асабістыя рэчы і пасьцельную бялізну ў такім выпадку прасушваюць на сонцы і затым зь іх выбіваюць пыл. Таксама варта пазьбягаць лову і трыманьня ў руках грызуноў і іх трупаў. Пры знаходжаньні на прыродзе карысна ўнікаць зарасьнікаў травы і захоўваць запас ежы ў недаступным для мышэй месцы. Пры наведваньні лесу варта пазьбягаць начлегу ў стозе сена і закінутым будынку, як і выкарыстаньня для подсьцілу леташняга сена і саломы.

## Чыньнікі
Заражэньню спрыяе дотык да выдзяленьняў (брулі, кал, сьліна) грызуноў, удыханьне пылу з выдзяленьнямі грызуноў і спажываньне забруджанай грызунамі сырой ежы (капуста, морква). Найчасьцей заражэньне адбываецца ўвосень і ўлетку пры наведваньні лесу, зборы грыбоў і ягадаў, паляваньні, рыбалцы, працы ў агародзе і садзе ды зборы ўраджаю. У халодную пару заражэньне становіцца магчымым у месцах захоўваньня ежы і , жылых памяшканьнях у сувязі зь перасяленьнем грызуноў.

## Праявы
Хвароба пачынаецца з павышэньня тэмпэратуры да 39°C—40°С. Адзначаюцца галаўны і цяглічны боль, смага і сухасьць у роце. Часам пагаршаецца зрок. На другі дзень хваробы ўзьнікаюць млоснасьць і ваніты, якія нарастаюць у наступныя дні. Часта ўзьнікае ікаўка. На скуры плечавога пояса і ў падпахавых ямках можа зьяўляцца гемарагічны сып у выглядзе дробных кровазьліцьцяў. Здараюцца кровазьліцьці ў  бялкоў вачэй і павелічэньне ломкасьці капіляраў. Аб адначасным паражэньні нырак сьведчыць боль ў жываце і паясьніцы, рэзкае зьмяншэньне колькасьці брулёў і прысутнасьць у іх крыві. Таксама пашкоджаньне нырак выяўляецца ў азызласьці твару і ацёчнасьці павекаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вірусныя захворваньні
Катэгорыя:Інфэкцыйныя захворваньні
Катэгорыя:Вэтэрынарыя
Катэгорыя:Зброя масавага зьнішчэньня
Вячаслаў Адамовіч

* Вячаслаў Адамовіч (старэйшы)
* Вячаслаў Адамовіч (малодшы)
Култук (Сьлюдзянскі раён)

**Ку́лтук** — пасёлак гарадзкога тыпу на поўдні Іркуцкай вобласці ў Сьлюдзянскім раёне, Расея. Разьмяшчэньне галоўнае ўправы Култуцкага мясцовага кіраваньня.

## Геаграфія
Самы заходні населены пункт на ўзьбярэжжы Байкалу. Разьмешчаны на паўднёва-заходнім ускрайку возера, на беразе заліва Култук, пры ўпадзеньні рэчак Култучная і Мядлянка. Слова «култук» мае цюрцкае паходжаньне, якое пазначае «кут, тупік, заліў, губа», і, верагодна, як геаграфічны тэрмін, прыўнёс рускімі землепраходцаў 17 стагодзьдзя пры засваеньні Сібіры.

## Мінулае
Култук — першае рускае паселішча на поўдні Байкала, заснаванае ў месцы качавога тунгускага роду кумкагіраў восеньню 1647 землепраходцамі Іванам Пахабавым, пры яго прасоўваньні ад вусьця Сэленгі ў Тункінскую даліну, як астрог, хоць дакладнае яго месцазнаходжаньне невядома і зьвесткі пра існаваньне Култуцкага астрога супярэчлівую і бедныя . На карце 1701 Сямёна Рэмезава паселішча пазначана як Култушнае зімоўе, празь якое праходзілі шляху ўздоўж Байкала і ў Тунку. У дакумэнце 1744 Култук згадваецца ўжо як вёска: «у вёсцы Култук пражывала тры жанчыны, тры мужчыны і дзевяць дзяцей».

## Інфраструктура
Сярэдняя агульнаадукацыйная школа, участковая бальніца (маецца фэльчар і два педыятра), Дом культуры, два дзіцячыя садкі, два паштовых аддзяленьня, аддзяленьне Ашчадбанка.

## Насельніцтва
Большасьць расейцы. Насельніцтва памяншаецца. У 2015 годзе жыло 3683 чалавекі.

## Ураджэнцы
Самым вядомым ураджэнцам зьяўляецца Сяргей Зьвераў — мадэльер і сьпявак.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населёныя пункты Іркуцкай вобласьці
Суб’екты Расейскай Фэдэрацыі

**Суб’ект Расейскай Фэдэрацыі ** або скарочана **Суб’ект фэдэрацыі ** — назва тэрытарыяльнай адзінкі верхняга ўзроўню ў Расеі. Згодна з Канстытуцыяй 1993 году Расея зьяўляецца фэдэратыўнай дзяржавай і складаецца з раўнапраўных суб’ектаў Расейскай Фэдэрацыі. Згодна з Канстытуцыяй, Расейская Фэдэрацыя складаецца з 85 суб’ектаў — рэспублік, краёў, абласьцей, гарадоў фэдэральнага значэньня, аўтаномнай вобласьці, аўтаномных акругаў. Суб’екты Расейскай Фэдэрацыі ня маюць права выхаду зь яе складу.

## Крыніцы
Сэнат Рэспублікі Польшча

міні|Паседжаньне Сэнату Польшчы. Лістапад 2015 году.
**Сэнат Рэспублікі Польшча** () — заканадаўчы орган, другая палата (традыцыйна называюць верхняй палатай) парлямэнту Рэспублікі Польшча. Ён складаецца з 100 сэнатараў, абраных на аснове ўсеагульнага, прамога і тайнага галасаваньня ў аднамандатных выбарчых акругах на чатыры гады, пачынаючы і заканчваючы на тэрмін Сойма (калі тэрмін паўнамоцтваў Сойма скарачаецца, таксама скарачаецца тэрмін паўнамоцтваў Сэната). Калі час паўнамоцтваў Сэнату заканчаваецца, то прэзыдэнт Польшчы загадвае правядзеньне выбараў у Сэнат. Могуць быць выбранымі ў Сэнат грамадзяне Польшчы ва ўзросьце ад 30 і больш гадоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве Сэнату Польшчы

Катэгорыя:Сэнат Польшчы
Катэгорыя:Органы дзяржаўнай улады Польшчы
Польшча
Белы Слон (абсэрваторыя)

**Астранамічная і мэтэаралягічная абсэрваторыя «Белы Слон»** — былая абсэрваторыя на гары Поп Іван, найвышэй разьмешчанае збудаваньне ва Ўкраіне, у якой стала жылі і працавалі людзі (2028 м над узроўнем мора). Дзейнічала ў 1938—1941 рр. Знаходзіцца ў Верхавінскім раёне Івана-Франкоўскай вобласьці.

## Ахоўны статус
Абсэрваторыя зьяўляецца помнікам архітэктуры мясцовага значэньня па рашэньні Івана-Франкоўскага аблвыканкама № 144 ад 19 верасьня 1989 року. Ахоўны нумар 474-М (па іншых дадзеных — 110608).

## Галерэя

Файл:Гора Поп Иван. На подходе к обсерватории.JPG|На шляху да абсэрваторыі
Файл:Обсерваторія на Попі Івані.jpg|Абсэрваторыя ў сярэдзіне
Файл:Білий слон.jpg|Абсэрваторыя ўзімку
Файл:Обсерваторія, Гора Піп Іван 1.jpg|Панарама Чарнагорскага хрыбту на падыходзе да абсэрваторыі


## Крыніцы

Катэгорыя:Славутасьці Ўкраіны
Права і справядлівасьць

«**Права й справядлівасьць**» (), скарочана **ПіС** () — польская палітычная партыя, заснаваная на зьезьдзе 29 траўня 2001 году, стала на ўлік 13 чэрвеня 2001 (першы мясцовы камітэт ПіС створаны 22 сакавіка 2001 году). Яна была створана двайнятамі Лехам і Яраславам Качынскімі, на хвалі папулярнасьці, атрыманай Лехам у ажыцьцяўленьні сваіх функцыяў міністра юстыцыі і генэральнага пракурора ва ўрадзе «Салідарнасьці».

## Ідэалёгія
Галоўныя погляды ПіС уяўляюць сабой спалучэньне ўмеркаванага нацыяналізму й каталіцкага клерыкалізму. Што тычыцца замежнай палітыкі, ПіС падтрымлівае атлянтызму і ў меншай ступені падтрымлівае эўрапейскую інтэграцыю ўпараўнаньні з Грамадзянскай плятформай. Партыя трымаецца мяккага эўраскептыцызму і выступае супраць стварэньня фэдэральнай Эўропы і асабліва валюты эўра. У сваіх кампаніях партыя падкрэсьлівае, што Эўрапейскі Зьвяз мусіць прыносіць карысьць Польшчы, а не наадварот. ПіС уваходзіць у антыфэдэралісцкую партыю эўрапейскіх кансэрватараў і рэфарматараў. Не зважаючы на тое, што партыя мае некаторыя элемэнты ад хрысьціянскай дэмакратыі, партыя ня ёсьць хрысьціянска-дэмакратычнай партыі. У палітычным спэктры мае правы ўхіл.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ПіС у сеціве
* ПіС у Сойме

Катэгорыя:Палітычныя партыі Польшчы
Катэгорыя:Кансэрватыўныя партыі Польшчы
Катэгорыя:Нацыяналістычныя партыі Польшчы
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 2001 годзе
Катэгорыя:Травень 2001 году
Катэгорыя:2001 год у Польшчы
Бодрычы

**Бо́дрычы**, або **абадры́ты** — племя палабскіх славянаў, што засяляла ўзьбярэжжа Балтыйскага мора ў ніжняй плыні Лабы (Эльбы). Апроч бодрычаў, да палабскіх славянаў належалі племянныя зьвязы люцічаў (вільцаў або велетаў) і лужычанаў (лужыцкія сэрбы, мільчане або проста сэрбы).

Займаліся земляробствам, рыбалоўствам, рамёствамі ды іншым. Вялікія гарады (Велеград, Старград ды іншыя) гандлявалі зь землямі Русі, Нямеччыны, Скандынавіі.

З VIII ст., паводле паведамленьняў хронік, бодрычы ачольвалі зьвяз плямёнаў, у які, між іншым, уваходзілі вагры, палабы ды іншыя. У VIII—IX ст. бодрычы, у зьвязе з франкамі, ваявалі супраць саксаў і датчанаў. З X ст., па распадзе дзяржавы Каралінгаў, бодрычы змагаліся супраць нямецкіх фэўдалаў. У XI ст. бодрычы ачолілі вялікае аб’яднаньне суседніх славянскіх плямёнаў — Вэндзкую дзяржаву, якая існавала амаль стагодзьдзе. У другой палове XII ст. былі заваяваныя нямецкімі фэўдаламі, пазьней анямечаныя.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гісторыя Нямеччыны
Швэрынскі сабор

**Катэдральны сабор Сьвятой Марыі і Сьвятога Яна** (), або проста **Швэрынскі сабор** () — лютэранскі сабор у горадзе Швэрыне (зямля Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія, Нямеччына).

Сабор, трохнэфавая базыліка, пабудаваны ў 1260—1416 гг. Вядома, што ў 1228 годзе на яго месцы была асьвечана раманская царква, закладзеная яшчэ ў 1172 годзе і ад якой захаваўся парадны партал ля паўднёвага бакавога нэфу. Па сваіх памерах ён лічыцца адным з самых буйных будынкаў, пабудаваных у стылі цаглянай готыкі. Паводле даўжыні свайго галоўнага нэфу, роўнай 100 м ён лічыцца самай буйнай царквой ганзейскага пэрыяду на Балтыцы. Вышыня яго вежы, пабудаванай толькі ў 1889—1892 гадах па праекце Георга Даніэля складае 117,5 м. Сучасны выгляд сабор набыў у 1980-я гг. Побач з саборам разьмешчаны Рыначны пляц і штучнае возера Пфафэнтайх.

У храме знаходзіцца бронзавая эпітафія герцагіні Алены, адлітая ў нюрнбэрскай майстэрні Пэтэра Фішэра ў 1527 годзе.


Файл:Schweriner Dom Orgel1.jpg
Файл:Schweriner Dom und Dachpanorama.JPG
Файл:Schwerin 2009-10-20 013.jpg
Файл:Pfaffenteich.JPG


## Вонкавыя спасылкі

* Herzlich Willkommen auf der Website der Evangelisch-Lutherischen Domgemeinde Schwerin

Катэгорыя:Швэрын‎
Катэгорыя:Катэдры Нямеччыны
Катэгорыя:Цагляная готыка
Катэгорыя:Збудаваньні Нямеччыны ў гатычным стылі
Швэрынская ратуша

**Швэры́нская ратуша** () — ратуша ў горадзе Швэрыне, Нямеччына.

Будынак, разьмешчаны на Рыначным пляцы ў Старым Швэрыне, вядомы з 1338 году. Мяркуецца, што першапачаткова гэта была гатычная пабудова з востраканцовым шпілем. Аднак, ратуша разам з суседнімі пабудовамі моцна была пашкоджана пажарамі 1531 і 1558 гадоў. У выніку, у 1567—1575 гадах новы будынак быў збудаваны ў стылі рэнэсанс. Сучасны выгляд фасад ратушы прыняў у XIX стагодзьдзі па праекце Георга Адольфа Дэмлера.

З 1998 году Гарадзкая рада і мэрыя пераехалі ў новы будынак. У 2000—2001 гадах быў праведзены капітальны рамонт інтэр’еру. Сёньня будынак зьяўляецца офісам кампаніі *Stadtmarketing Gesellschaft Schwerin GmbH*.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ратушы Нямеччыны
Ратуша
Каці Сарк

thumb|«Каці Сарк»
**«Каці Сарк»** () — адзін з найбольш вядомых і адзіны захаваны на дадзены момант чайны кліпер. Быў пабудаваны ў 1869 годзе. У цяперашні час знаходзіцца ў сухім доку ў Грынвічы (Вялікабрытанія).

Судна сур'ёзна пацярпела падчас пажару 21 траўня 2007 году. Паўторнае адкрыцьцё пасьля рэстаўрацыі адбылося ў красавіку 2012 году. 

## Вонкавыя спасылкі

* Хатняя старонка «Каці Сарк»
* Гісторыя «Каці Сарк»
* Від на Каці Сарк на сайце Google Maps

Катэгорыя:Грынвіч
Катэгорыя:Кліперы
Катэгорыя:Караблі-музэі
Швэрынскі замак

**Швэры́нскі замак** () — замак (палац) з тысячагадовай гісторыяй у горадзе Швэрын у Нямеччыне, зямля Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія. Разьмяшчаецца ў цэнтры гораду на Палацавым востраве, які злучаны двума мастамі з горадам і палацавым садам. Працяглы час служыў рэзыдэнцыяй мэкленбурскіх герцагаў, а ў наш час у палацы засядае ляндтаг Мэкленбургу — Пярэдняй Памяраніі.

Раней на месцы палаца на маленькім востраве ў Швэрынскім возеры ў 965 годзе была пабудавана славянская фартэцыя.
Сучасны палац, які эклектычна зьмяшаў некалькі архітэктурных стыляў, пабудаваны ў 1845-1857 гадах па заказе вялікага герцага Мэкленбург-Швэрынскага ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя архітэктарам Георгам Адольфам Дэмлерам.

## Галерэя

Image:Schwerin Castle Aerial View Island Luftbild Schweriner Schloss Insel See.jpg
Выява:Schwerin Schlossgarten 2009.jpg|Від на замак з паўднёвага боку. 2009 год
File:Schweriner Schloss 1.JPG|Замак у траўні 2011 году
File:Замок в Шверине. Вид с юго-востока.jpg|Від з паўднёвага ўсходу
File:15-05-05-Schloß-Schwerin-RalfR-DSCF5191-2.jpg


Катэгорыя:Швэрын‎
Катэгорыя:Замкі Нямеччыны
Грынўіч (Лёндан)

**Грынўіч** () — «марская брама» Лёндану, гістарычныя прадмесьці, а цяпер — бора (адміністрацыйны раён) Лёндану на паўднёвым усходзе брытанскай сталіцы, на правым беразе Тэмзы, здаўна цесна зьвязаны з Брытанскім флётам.

Грынўіч знакаміты тым, што зьяўляецца нулявым пунктам адліку даўгаты і гадзінных паясоў зямнога шару. Нулявы мэрыдыян гістарычна зьвязаны з Грынўіцкай абсэрваторыяй.

Тапонім *Grenewic*, або *Grenevic* мае саксонскае паходжаньне, і літаральна значыць «зялёная вёска».

У 1997 годзе набярэжная частка Грынўіча ў складзе Грынўіцкага шпіталю і Грынўіцкага парку з Кўінс-гаўс увайшла ў сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Глядзіце таксама
* Каці Сарк

Катэгорыя:Лёндан
Украінскі нацыянальны зьвяз

**Украінскі нацыянальны зьвяз** () — украінская ваенізаваная патрыятычная грамадзка-палітычная арганізацыя, што ставіць сваёй мэтай усталяваньне ўкраінскай саборнай самастойнай дзяржавы, яе захаваньне й разьвіцьцё.

## Гісторыя
Украінскі нацыянальны зьвяз (УНЗ) быў створаны 19 сьнежня 2009 году. Першыя аддзяленьні былі створаны ў Харкаве, Люботыне й Палтаве. Да 2012 году кіраўніком арґанізацыі быў Алег Галтвянскі, зь 15 ліпеня 2012 арґанізацыю ўзначальвае Віталь Крывашэеў. З моманту свайго заснаваньня УНЗ зарэкамэндавала сябе як арґанізатар рэгулярных палітычна рэзанансных акцыяў. УНЗ на працягу ўсяго пэрыяду свайго існаваньня вядзе барацьбу зь сіламі, варожымі ўкраінскай дзяржаве, перш за ўсё прарасейскай і сэпаратысцкай накіраванасьці. УНЗ зьяўляецца адным з арґанізатараў «Эўрамайдану». Актывісты арґанізацыі прымаюць удзел у Антытэрарыстычнай апэрацыі на ўсходзе Ўкраіны.

## Глядзіце таксама
* Усеўкраінскае аб’яднаньне «Свабода»
* Грамадзкая арганізацыя Патрыёт Украіны
* УНА-УНСО
* Правы сэктар

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* У twitter
* У facebook
* Украінскі нацыянальны саюз у ВК

Катэгорыя:Нацыяналістычныя арганізацыі
Катэгорыя:Грамадзкія арганізацыі Ўкраіны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2009 годзе
Катэгорыя:Эўрамайдан
Шэран Лэктэр

**Шэран Л. Лэктэр** (; нарадзілася 12 студзеня 1954 году) — амэрыканская бухгальтарка, пісьменьніца, прадпрымальніца, інвэстарка. Шэран Лэктэр таксама заснавальнік і генэральны дырэктарам шэрагу прадпрыемстваў.

## Біяграфія
У студзені 2008 году Лэктэр была прызначана радцам у Раду пры прэзыдэнце ЗША па фінансавай асьвеце, дзе была два гады. Шэран распрацоўвае новыя тэхналёгіі, праграмы і прадукты, каб даць адукацыю дзецям на працягу больш за 20 гадоў. У 1989 годзе яна далучылася да распрацоўкі першай электроннай «гаворачай кнігі» і дапамагла разьвіць вытворчасьць кнігі на міжнародны ўзровень.

З 1992 году яна прысьвяціла сваё прафэсійнае жыцьцё і свае намаганьні ў прадпрымальніцьве і распаўсюджваньні кніг па фінансавай адукацыі, гульням і іншым прадуктам для навучаньня. У 1997 годзе Шэран была суаўтарам міжнароднага бэстсэлера «Багаты тата, бедны тата», разам з 14 іншымі кнігамі сэрыі «Багаты тата» і была генэральным дырэктарам кампаніі «Багаты тата» ўжо больш за 10 гадоў. Яе бэстсэлеры, «Думай і багацей-тры крокі да золата або перахітрыць д’ябла» абодва былі напісаныя ў супрацоўніцтве з Фондам Напалеона Гіла. Самы апошні праект — кніга Шэран «Захаваць мудрасьць, будзьце шчасьлівы», і быў выпушчаны ў супрацоўніцтве з Амэрыканскім інстытутам. Бягучыя праекты ў галіне разьвіцьця з Напалеон Гіл фондам ўключыць кнігу «Падумайце і багацейце (для жанчын)» і «Думай і багацей (для дзяцей)».

Катэгорыя:Літаратары і літаратаркі ЗША
Сойм

**Сойм** — традыцыйная беларуская назва парлямэнту ад часоў Вялікага Княства Літоўскага, якая адпавядае Вярхоўнаму Савету — ужыванаму з савецкіх часоў запазычаньню з расейскай мовы. Рэпрэзэнтацыйныя органы ўлады ніжэйшага ўзроўню традыцыйна называюцца соймікамі (ваяводзкі, павятовы).

Апроч Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай, соймы гістарычна існавалі ў Карпацкай Украіне (1939 год) і Аўстра-Вугоршчыне (краявыя соймы Галічыны і Букавіны). Назва сучасных парлямэнтаў Латвіі і Летувы, ніжняй палаты парлямэнту Польшчы (Сэйм Рэспублікі Польшча).

## Этымалёгія
Беларускае слова сойм выводзіцца ад праславянскага **sъjъmъ* 'сход, збор' і зьвязваецца зь дзеясловам *сыймацца* 'падыймацца'.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае

Сойм у Вялікім Княстве Літоўскім як цэнтральная ўстанова прадстаўнічага і станавага характару існаваў з канца XV ст., канчаткова аформіўся, як прадстаўніцтва шляхецкага стану ў сярэдзіне XVI ст.; яго кампэтэнцыі сутыкаліся з кампэтэнцыямі Паноў-Рады, прытым галоўнай функцыяй сойму былі справы заканадаўства і дзяржаўных падаткаў. Спіс соймаў ВКЛ гл. тут.

### Рэч Паспалітая

Па Люблінскай уніі (1569 год) соймы Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага аб’ядналіся ў агульны сойм усёй Рэчы Паспалітай. Гэта быў найвышэйшы заканадаўчы орган, які складаўся з караля, Сэнату і Палаты паслоў (яна мела вызначальны ўплыў), абраных шляхтай на сойміках. На сойме быў прыняты прынцып аднадумнасьці, даведзены з часам да права аднаго пасла скасаваць сваёй нязгодай (liberum veto) усякія справы сойму. Паводле аднаго зь меркаваньняў, гэтае права прывяло ў XVIII ст. да паралічу дзяржавы і паспрыяла падзелу Рэчы Паспалітай. Звычайна сойм зьбіраўся раз на 2 гады на зьмену ў Варшаве (двойчы) і Горадні (адзін раз). Апроч таго, існавалі яшчэ надзвычайныя (экстраардынарныя) соймы: канвакацыйны (у часе бескаралеўя), элекцыйны дзеля выбараў караля і каранацыйная (у Кракаве). Спіс гл. тут.

### Аўстра-Вугорская імпэрыя
З уводзінамі аўтаноміі ў адзінкавых краях імпэрыі, з 1861 да 1918 году дзейнічалі краявыя соймы ў Галічыне і Букавіне; да іх дзейнасьці належалі справы асьветы, сельскай гаспадаркі і іншыя, якія ім перадаў венскі парлямэнт. Удзел украінскіх амбасадараў у краявых соймах быў абмежаваны.

## Сучасныя соймы
* Латыскі Сойм
* Летувіскі Сойм
* Сэйм Рэспублікі Польшча

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Заканадаўчая ўлада
Катэгорыя:Колішнія заканадаўчыя органы
Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Права Рэчы Паспалітай
Сойм Латвіі

**Сойм Латвіі** — заканадаўчы орган Латвійскай Рэспублікі, быў створаны і атрымаў сваю назву ў выніку першых парлямэнцкіх выбараў у Латвіі.

Дзеючым сьпікерам Сойму зьяўляецца Інара Мурніецэ з партыі Нацыянальнае аб’яднаньне, якая была абраная на гэту пасаду пасьля выбараў у 2014 і 2018 гадоў.

## Апошнія выбары
Па выніках апошніх парлямэнцкіх выбараў месцы ў Сойме вызначыліся наступным чынам:

**Вынікі выбараў у 12-ю Саэйму Латвіі**
|-style="background:#E9E9E9;"
!colspan="2" align="left"|Партыі
!Галасоў
!Месцаў
!+/-
|-
|bgcolor="#EB482C"|
|align="left"|Цэнтар згоды
|209,887 (23%)
|24
|7
|-
|bgcolor="#A6C705"|
|align="left"|Адзінства
|199,535 (21,87%)
|23
|3
|-
|bgcolor="#2C943F"|
|align="left"|Зьвяз зялёных і сялянаў
|178,210 (19,5%)
|21
|8
|-
|bgcolor="#FEC71C"|
|align="left"|Нацыянальнае аб’яднаньне
|151,567 (13,88%)
|17
|3
|-
|bgcolor="#AB4E52"|
|align="left"|Ад сэрца для Латвіі
|62,521 (6,85%)
|7
|
|-
|bgcolor="#1D2951"|
|align="left"|Латвійскае рэгіянальнае зьяднаньне
|60,812 (6,66%)
|8
|
|-
|bgcolor="#2A52BE"|
|align="left"|Латвійскі зьвяз расейцаў
|14,390 (1,58%)
|0
|
|-
|bgcolor="#7851A9"|
|align="left"|Адзіны для Латвіі
|10,788 (1,18%)
|0
|
|-
|bgcolor="Red"|
|align="left"|Латвійскае разьвіцьцё
|8,156 (0,89%)
|0
|
|-
|bgcolor="#192956"|
|align="left"|Новая кансэрватыўная партыя
|6,389 (0,7%)
|0
|
|-
|bgcolor=""|
|align="left"|«Свабода. Свабода ад жаху, ненавісці і гневу»
|1,735 (0,19%)
|0
|
|-
|bgcolor=""|
|align="left"|Узрост
|1,515 (0,17%)
|0
|
|-
|bgcolor=""|
|align="left"|Сувэрэнытэт
|1,033 (0,11%)
|0
|
|-
|}

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* www.saeima.lv

Латвія
Катэгорыя:Органы дзяржаўнай улады Латвіі
Нацыянальнае аб’яднаньне (Латвія)

«**Нацыянальнае аб’яднаньне**» — правая нацыянал-кансэрватыўная палітычная партыя папулісцкая Латвіі, створаная ў 2011 годзе зь дзьвюх партыяў. Паводле палітычнага спэктру лічыцца правай альбо радыкальна правай партыяй. У эканоміцы праводзіць лібэральную палітыку.

## Удзел партыі ў выбарах
### Парлямэнт (''Саэйма'')

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Латвіі
Замошша 1

Назву **Замошша 1** маюць:

## Населеныя пункты

### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Замошша 1 — вёска ў Полацкім раёне
** Замошша 1 — вёска ва Ўшацкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Замошша 1 — хутар у Івейскім раёне

## Глядзіце таксама
* Замошша 2
* Замошша
Замошша 1 (Гарадзенская вобласьць)

**Замо́шша 1** — вёска ў Беларусі. Уваходзіць у склад Бакштаўскага сельсавету Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 38 чалавек
* 2009 год — 13 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бакштаўскі сельсавет (Івейскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Вайнілаўшчына

Назву **Вайнілаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Вайнілаўшчына — хутар у Івейскім раёне

* Менская вобласьць:
** Вайнілаўшчына — вёска ў Валожынскім раёне
** Вайнілаўшчына — вёска ў Стаўпецкім раёне

## Глядзіце таксама
* Вайнілава
* Вайнілавічы
* Вайнілаўцы
* Вайніліха
* Вайнілоўшчына
* Вайнілы
Вайнілаўшчына (Гарадзенская вобласьць)

**Вайні́лаўшчына** — хутар у Беларусі, паміж рэкамі Волкай і Ізьледзю. Уваходзіць у склад Бакштаўскага сельсавету Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Вуйнла (Vuinla) — імя германскага паходжаньня. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, іменная аснова -войн- паходзіць ад старагерманскага wunna, гоцкага wunands 'шчаснасьць, задаволенасьць', ісьляндскага vænn 'прыемны', нямецкага gewohnt 'задаволены'.

## Насельніцтва
* 1999 год — 2 чалавекі
* 2009 год — няма

## Крыніцы

Катэгорыя:Бакштаўскі сельсавет (Івейскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Пустынь

**Пу́стынь** — манаскае пасяленьне ў традыцыі праваслаўя, звычайна аддалены ад асноўнага манастыра скіт, які разьмяшчаўся ў незаселеным людзьмі месцы. Раней пустынямі называлі невялікія мужчынскія манаскія абшчыны, якія мелі звычайна не больш за адзін храм. У далейшым такі манастыр мог значна вырасьці ў памерах, але захаваць у сваім назове слова *пустынь*.

У цяперашні час уваходзіць у склад назвы некаторых манастыроў, напр., Сьвята-Пакроўская Галасееўская пустынь у Кіеве.

У 2015 г. пры археалягічных раскопках на селішчы Сьвята-Елісееўскага Лаўрышаўскага мужчынскага манастыра (в. Лаўрышава, Шчорсаўскі сельсавет, Наваградзкі раён, Гарадзенская вобласьць) выяўлена сярэдневяковая прыкладна́я матрыца пячаткі XIII — XIV стст., надпіс на якой прачытаны як «Сьвятая пу́стынь» у спалучэньні грэцкай і старажытнарускай моў (аднак існуе і меркаваньне, што надпіс зроблены на габрэйскай мове і перадае габрэйскае імя).

## Крыніцы

Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры
Кембрыдж (неадназначнасьць)

**Кембрыдж** ( )

## Населеныя пункты

### [[Вялікабрытанія]]
* Кембрыдж — старадаўняе места ў Вялікабрытаніі, знакамітае сваімі ўнівэрсытэтамі.

### [[ЗША]]
* Кембрыдж — места ў штаце Масачусэтс, унівэрсытэцкі цэнтар.
* Кембрыдж — места ў штаце Мэрылэнд.
* Кембрыдж — места ў штаце Агаё.
* Кембрыдж — места ў штаце Мінэсота.

### [[Канада]]
* Кембрыдж — места ў правінцыі Антарыё.

### [[Новая Зэляндыя]]
* Кембрыдж — места ў рэгіёне Вайката (Новая Зэляндыя)

## Іншае
* Кембрыджшыр — графства, адміністрацыйным цэнтрам якога зьяўляецца места Кембрыдж.
* Кембрыдзкі ўнівэрсытэт — адзін з найстарэйшых унівэрсытэтаў сьвету і Вялікабрытаніі, заснаваны ў 1209 року.
* F.V.401 «Кембрыдж» — ангельскі бронетранспартэр 1953 року.
* Кембрыдж — праліў паміж вастравамі Зямля Аляксандры і Зямля Георга.
Дэвергі

**Дэвергі** — вёска ў Беларусі. Уваходзіць у склад Бакштаўскага сельсавету Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У сярэдзіне XIX стагодзьдзя вёска і засьценак у Бакштаўскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні, адносіліся да Бакштаўскага сельскага таварыства, дзяржаўная ўласнасьць. У 1861 г. у вёсцы 109 рэвіскіх душ, у засьценку 4 рэвіскія душы. Паводле перапісу 1897 г., у вёсцы 38 двароў, 293 жыхары, у засьценку Новыя Дэвергі 11 жыхароў.

У 1905 г. у вёсцы 343 жыхары, 382 дзесяціны зямлі, у засьценку 15 жыхароў, 28 дзесяцін зямлі. У 1909 г. у вёсцы ўжо 58 двароў, 391 жыхар, у засьценку 4 двары, 12 жыхароў.

У 1921—1939 гг. у Бакштаўскай гміне Валожынскага павету Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. у вёсцы 40 двароў, 189 жыхароў, у засьцепку Новыя Дэвергі 3 двары, 9 жыхароў.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (55 двароў, 292 жыхары) і засьценак (8 двароў, 17 жыхароў) у Даўнароўскім сельсавеце Юрацішкаўскага раёну. Уваходзіла ў калгас імя М. С. Хрушчова. 3 20.1.1960 г. у Івейскім раёне, з 25.2.1960 г. у Бакштаўскім сельсавеце. У 1970 г. 127 жыхароў, у 1986 г. 27 двароў, 69 жыхароў. Пасьля ў складзе калгаса «Іскра». Вёска знаходзіцца ў зоне радыяцыйнага кантролю. У 1999 г. 18 двароў, 44 жыхары.

## Інфармацыя для турыстаў
* Капліца сьв. Алены (1993), на поўнач ад вёсцы, на каталіцкіх могілках

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Віртуальная Івейшчына

Катэгорыя:Бакштаўскі сельсавет (Івейскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Радыёспорт

**Радыёспорт** — агульнафізычныя практыкаваньні з выкарыстаньнем радыёапаратуры. Улучае 3 віды гульні: ,  і . Вымагае ад удзельнікаў добрай памяці, музычнага слыху, уважлівасьці, імгненнай рэакцыі і ўменьня выкарыстоўваць . З 1977 году  (Ньюінгтан, акруга Гартфард, штат Канэктыкут, ЗША) праводзіць Першынство сьвету па радыёспорце, што з 1995 па 2011 год ладзілася аднойчы на 2 гады. З 1990 году ладзіцца .

## Беларусь
7 верасьня 1993 году заснавалі . У 2003 годзе ў Менску прайшло Першынство сьвету па хуткаснай тэлеграфіі. На 2011 г. Добраахвотнае таварыства садзейнічаньня арміі, авіяцыі і флёту Рэспублікі Беларусь (ДТСААФ Беларусі) сумесна зь Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь навучала хуткаснай радыётэлеграфіі з 6-гадовага ўзросту ў дамах тэхнічнай творчасьці дзяцей і моладзі. Зборная Беларусі па хуткаснай тэлеграфіі, якую ўтварала ДТСААФ Беларусі, перамагала ў камандным заліку на першынстве сьвету ў 1997, 2003, 2005, 2007, 2009, 2011 і 2012 гадах. У 1997, 2003, 2005, 2007 і 2009 г. пераможцам першынства сьвету ў асабістым заліку станавіўся беларус Андрэй Біндасаў, які за свае дасягненьні трапіў у Кнігу рэкордаў Гінэса. У 2011 і 2012 гг. — беларус Сяргей Швядко.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Беларуская фэдэрацыя радыёаматараў і радыёспартсмэнаў

Катэгорыя:Радыёаматарства
Катэгорыя:Радыёвяшчаньне
Катэгорыя:Віды спорту
Катэгорыя:Тэхнічныя віды спорту
Катэгорыя:Індывідуальныя віды спорту
Аўтамабільныя дарогі Азэрбайджану

**Аўтамабільныя дарогі Азэрбайджану** — сетка аўтамабільных дарог на тэрыторыі Азэрбайджану, якая аб’ядноўвае паміж сабой населеныя пункты і асобныя аб’екты і прызначана для руху транспартных сродкаў, перавозу пасажыраў і грузаў.

## Гісторыя

Сваё разьвіцьцё дарожная сетка ў Азэрбайджане, пачалася зь сярэдзіны XIX стагодзьдзя будаўніцтвам гужавых брукаваных дарог, большая частка дарожнай сеткі была засяроджаная ў межах Бакінскай губэрні, і прызначалася для палягчэньня транспартаваньня нафты і нафтапрадуктаў, перавозілі на арбах, караванным мэтадам. Тады ж, у 1850 годзе была пабудавана першая шашэйная дарога ў Лізаветпольскай губэрні паблізу пасёлку Абдаляр. У 1860 годзе пабудавана шаша Еўлах — Шуша — Нахічавань — Эрывань. Большая частка аўтагужавых дарог на пачатак XX стагодзьдзя былі грунтавымі, толькі 209 км мелі цьвёрдае пакрыцьцё. Асноўным відам перамяшчэньня па конных дарогах былі легкавыя рамізьнікі — фаэтоны.

## У цяперашняе час
Агульная працягласць: 59 141 км. Зь іх 29 210 км зь цьвёрдым пакрыцьцём. Дэпартамэнтам «Yolnəqliyyatservis» Міністэрства транспарту Азэрбайджану, эксплюатуецца і абслугоўваецца 22 134 км магістральных дарог краіны. Зь іх 1684 км складаюць міжнародныя магістралі, 2669 — стратэгічна важныя, 13 тыс. км — мясцовай важнасьці, 1,5 км — на тэрыторыі Баку, 3,3 тыс. км — на тэрыторыі рэгіёнаў. Агульная колькасьць мастоў на тэрыторыі краіны складае 1201.

## Глядзіце таксама
* Транспарт Азэрбайджану
* Індэкс аўтамабільных нумароў Азэрбайджану

Катэгорыя:Транспарт Азэрбайджану
Антанас Вэнцлава

**Антанас Вэнцлава** (; ,  — 28 чэрвеня 1971, Вільня) — летувіскі і савецкі палітычны дзяяч, паэт, журналіст і перакладнік.

## Жыцьцяпіс
Навучаўся ва ўнівэрсытэце Вітаўта Вялікага ў Коўне. У 1936 наведаў Савецкі Саюз, захапіўшыся ягоным дзяржаўным строем і культурай. Да II сусьветнай вайны працаваў настаўнікам і рэдагаваў пракамуністычныя часопісы *Trečias frontas* (Трэці фронт) і *Prošvaistė*.

Пасьля акупацыі Летувы Саветамі ў 1940 Антанас Вэнцлава быў прызначаны міністрам адукацыі Летувіскай ССР. Быў абраны ў «Народны сэйм» і ўваходзіў у склад дэлегацыі, якая ў Маскве дамагалася ўваходу ЛетССР у склад СССР.

Пасьля нямецкага нападу на Савецкі Саюз у 1941 року ён адступіў на ўсход разам з Чырвонай Арміяй і падчас акупацыі заставаўся ў РСФСР, вярнуўшыся на радзіму ў 1944.

У 1947 атрымаў Сталінскую прэмію. Напісаў словы летувіскага гімну і пераклаў на летувіскую мову гімн СССР.

У 1954—1959 быў старшынём Летувіскага саюзу пісьменьнікаў.

## Сям’я
Сын, Томас Вэнцлава — паэт і палітычны дысыдэнт.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міністры адукацыі Летувы
Катэгорыя:Летувіскія камуністы
Катэгорыя:Летувіскія паэты
Катэгорыя:Летувіскамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Пахаваныя на Антокальскіх могілках
Лядцы

Назву **Лядцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Лядцы — хутар у Астравецкім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Лядцы — пасёлак у Гомельскім раёне
** Лядцы — вёска ў Шацілавіцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Лядзец
* Лядцо
Велікодная пісанка

**Веліко́дная піса́нка**, таксама **пісанка**, **велікоднае яйка** — неад’емны атрыбут сьвяткаваньня Вялікадню. Курынае (радзей качынае ці гусінае) яйка, зваранае ўсьмятку і размаляванае ці аздобленае рознымі росьпісамі (пісанкамі). Найбольш распаўсюджаным лічыцца фарбаваньне яек у чырвоны колер. Аднак у розных краінах сьвету існуюць разнастайныя тэхнікі аздабленьня велікодных яек, іх могуць расьпісваць і ўпрыгожваць разнастайнымі арнамэнтамі, ляпнінай і іншым.

На Вялікдзень гэтыя яйкі дораць адзін аднаму дзеля памінаньня Ўваскрасеньня Ісуса Хрыста. Паводле паданьня, першае велікоднае яйка паднесла рымскаму імпэратару Тыбэрыюсу сьвятая Марыя Магдаліна. Калі яна паведаміла пра Ўваскрасеньне Хрыстовае, ён адказаў, што гэта немагчыма, як і тое, што гэтае яйка стане чырвоным. З гэтымі словамі курынае яйка ў ягоных руках зрабілася чырвонага колеру.

Катэгорыя:Велікодныя стравы
Катэгорыя:Фальклёр
Катэгорыя:Яйкі ў культуры