Трылёгія Сянкевіча

«**Трылёгія Сянкевіча**» () — цыкл гістарычных раманаў Генрыка Сянкевіча, апублікаваныя у 1884—1888 гадох.

У склад трылёгіі ўваходзяць:
* «**[[Агнём і мячом (раман)|Агнём і мячом]]**» (1884)
* «**[[Патоп (раман)|Патоп]]**» (1886)
* «**[[Пан Валадыёўскі (раман)|Пан Валадыёўскі]]**» (1888)

Падставай для напісаньня Трылёгіі стала вера пісьменьніка ў важнасьць традыцыі для ўмацаваньня нацыянальнай сьвядомасьці. Гэты цыкль паўстаў, калі ў часы, калі Польшча пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай знаходзілася пад уладай іншых дзяржаў, ўсё больш узмацнялі працэсы дэнацыяналізацыі. Аўтар хацеў вярнуць годнасьць нацыі, а таксама напісаць, як ён казаў, «для суцяшэньня сэрцаў», пра часы, калі патрыятызм палякаў ратаваў іх радзіму, якая апынулася пад пагрозай.

## Сюжэт
У сваёй трылёгіі аўтар падае гісторыю Рэчы Паспалітай з 1647 па 1673 гг. Дзеяньне першай часткі адбываецца падчас Паўстаньня Хмяльніцкага (1648—1657), другая частка — гісторыя войнаў са Швэцыяй (1655—1660), і трэцяя частка апісвае пачатак войнаў з Турэччынай (1672—1676) і першую перамогу Яна Сабескага пад Хоцімам. Галоўныя героі — выдуманыя, але маюць далёкія гістарычныя прататыпы з рэальнымі імёнамі: Ян Скжэтускі, Міхал Валадыёўскі, Анджэй Кміціц, Ануфры Заглоба. Сюжэт кожнай часткі быў заснаваны на падобным шаблёне — на тэму каханьня зь перашкодамі. Жанчына, каханая высакародным і праведным польскім афіцэрам, трапляе ў рукі яго суперніка, які таксама зьяўляецца здраднікам радзімы. Аднак кожны раз, пасьля шматлікіх бурных прыгод, закаханыя зноў разам, і ўсё заканчваецца шчасьліва. Гэтыя трохкутнікі выглядаюць так — у «Агнём і мячом»: Скшэтускі, Алена Курцэв і Юрка Богун; у *Патопе*: Кміціц, Аленка Білевічаўна і Багуслаў Радзівіл; у *Пане Валадыёўскім*: *Валадыёўскі*, Бася 1 Азя Тугайбяовіч. Нягледзячы на ​​гэты паўтаральны шаблён, аўтару ўдалося настолькі разнастаіць яго, што кожны раз ён здаваўся новай і прывабнай ідэяй. Дзякуючы сваёй мастацкай фантазыі, асабліва адчувальнай да прыгажосьці сьвету й людзей, Сянкевіч здолеў увасобіць у жыцьцё характары, у рэальнасьць якіх верылася.

Лёс герояў пераплёўся з драматычным лёсам Рэчы Паспалітай XVІІ ст., што дазволіла аўтару, акрамя маральных праблем, закрануць тэму патрыятызму й тагачасных войнаў. Для дасягненьня пажаданага эфэкту Сянкевіч сьвядома выбіраў гістарычныя падзеі найбольш драматычнага характару. У амаль безнадзейнай сытуацыі, калі лёс радзімы, здаецца, ужо вырашаны, патрыятычна настроеныя, стройныя польскія войскі разьбіваюць магутную армію ворагаў. Галоўны герой, які апынуўся ў лягеры абаронцаў радзімы, пакрывае сябе славай і здабывае руку каханай, а здраднік прыніжаны й пераможаны. Такім чынам Сянкевіч, ідэалізуючы гістарычную праўду, пашырае культ гераічнай ахвярнасьці радзіме.

## Крытыка
Трылёгія зьяўляецца пераломным момантам у творчасьці Генрыка Сянкевіча, які здабыў яму як энтузыястаў, так і праціўнікаў. Апанэнты таму, што пазытывісты ўспрынялі вяртаньне да мінулага як здраду сваім ідэалам. Цікавасьць да гісторыі не ўпісвалася ні ў каноны пазытывіскага рэалізму, ні ў адукацыйную праграму літаратуры, якая фармулявалася ў цеснай сувязі з назіраньнем і аналізам сучаснасьці. Акрамя таго, публікацыю Трылёгіі ў кансэрватыўным «Słowo» многія палічылі разрывам з прагрэсыўным лагерам.

Ня дзіўна, што трылёгія, асабліва яе першая частка «Агнём і мячом», выклікала шмат крытыкі. Балеслаў Прус абвінаваціў яе ў нацыяналістычным і нерэалістычным падыходзе да ўкраінскіх справаў, неўліку гістарычнага тла й псыхалягічна ненадзейных профілях герояў. Пазьней з крытыкай выступілі, у тым ліку, Станіслаў Бжазоўскі за ўцёкі ад сучасных праблем і Альгерд Гурка за гістарычныя памылкі.

Нягледзячы на ​​гэтыя крытычныя ацэнкі, «Трылёгія» стала самай папулярнай сэрыяй польскіх раманаў у гісторыі. Наступныя выданьні хутка разышліся, а прыгодамі яе герояў захапляліся чытачы розных сацыяльных слаёў і клясаў. Трылёгія была перакладзена амаль на 20 моваў і замацавала пазыцыі Сянкевіча ў польскай літаратурнай супольнасьці. У 1953 годзе Вітальд Гамбровіч іранічна напісаў у сваім Дзёньніку: «Я чытаў Сянкевіча. Пакутлівае чытаньне. Мы кажам: гэта вельмі дрэнна, і працягваем чытаць. Мы кажам: танна — і ня можам адарвацца».