open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Унівэрсытэты ў Польшчы

**Унівэрсытэтам** ў Польшчы ў адпаведнасьці з польскім *Законам аб вышэйшай адукацыі* ад 27 ліпеня 2005 году могуць зьяўляцца наступныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Польшчы:

* Вучэльня можа называцца *ўнівэрсытэтам* у тым выпадку, калі ейныя арганізацыйныя падразьдзяленьні маюць права надаваньня навуковай ступені доктара навук прынамсі ў дванаццаці дысцыплінах, у тым ліку ў найменей двух дысцыплінах у галінах гуманітарных, грамадзкіх альбо тэалягічных, матэматычных, фізычных альбо тэхнічных, прыродазнаўчых і юрыдычных альбо эканамічных навук;
* Вучэльня можа называцца *тэхнічным унівэрсытэтам*, калі ейныя арганізацыйныя падразьдзяленьні маюць права надаваньня навуковай ступені доктара навук прынамсі ў дванаццаці дысцыплінах, у тым ліку ў найменей васьмі дысцыплінах у галінах тэхнічных навук (існуе таксама катэгорыя вучэльняў, якія называюцца *палітэхнікамі*, якія маюць рэйтынг ніжэйшы, чым тэхнічны ўнівэрсытэт);
* Слова *ўнівэрсытэт* можа ўжывацца зь іншым прыметнікам альбо прыметнікамі для пазначэньня профілю ў назьве вучэльні ў тым выпадку, калі ейныя арганізацыйныя падразьдзяленьні маюць права надаваньня ступень доктара навук у прынамсі шасьці галінах, у тым ліку ў найменей чатырох, якія ахопліваюцца профілем вучэльні.

На ліпень 2008 году ў Польшчы існуюць 33 вучэльні, якія маюць статус унівэрсытэту. Гэта:
* 18 унівэрсытэтаў;
* 15 прадметных унівэрсытэтаў;
* (тэхнічныя ўнівэрсытэты адсутнічаюць).

Сярод іх:
* 32 дзяржаўныя ўнівэрсытэты;
* 1 прыватны ўнівэрсытэт — каталіцкі.

Польскія ўнівэрсытэты існуюць у 17 гарадох:
* па 4 унівэрсытэты ў Любліне і ў Варшаве
* па 3 унівэрсытэты ў Кракаве, Познані і Ўроцлаве
* па 2 унівэрсытэты ў Беластоку, Быдгашчы, Катавіцах і Лодзі
* па 1 унівэрсытэце ў Гданьску, Кельцах, Ольштыне, Аполі, Шчэціне, Торуні і Зялёнай Гуры.
Вышэйшыя навучальныя ўстановы Польшчы

## Назвы навучальных установаў
Паводле польскага *Закону аб вышэйшай адукацыі* ад 27 ліпеня 2005 году, вышэйшыя навучальныя ўстановы Польшчы маюць права ўжываць у сваіх назвах наступныя выразы ў залежнасьці ад іхных паўнамоцтваў:

* **[[Унівэрсытэты ў Польшчы|унівэрсытэт]]** — калі ўстанова мае права надаваньня ступені доктара навук у прынамсі 12 дысцыплінах, у тым ліку ня менш, чым у дзьвюх дысцыплінах у кожнай з наступных галінаў навук:
** гуманітарных навуках;
** грамадзкіх альбо тэалягічных навуках;
** матэматычных навуках;
** фізычных альбо тэхнічных навуках;
** прыродазнаўчых навуках;
** юрыдычных альбо эканамічных навуках;
* **тэхнічны ўнівэрсытэт** — калі ўстанова мае права надаваньня ступені доктара навук у прынамсі 12 дысцыплінах, у тым ліку 8 зь якіх належаць да тэхнічных навук;
* словазлучэньне **унівэрсытэт** з далучаным да яго прыметнікам, які вызначае ягоны профіль — калі ўстанова мае права надаваньня ступені доктара навук у прынамсі 6 дысцыплінах, у тым ліку найменей 4 зь якіх знаходзяцца ў межах профілю навучальнай установы;
* **палітэхніка** — калі ўстанова мае права надаваньня ступені доктара навук у прынамсі 6 дысцыплінах, у тым ліку найменей 4 зь якіх належаць да тэхнічных навук;
* **акадэмія** — калі ўстанова мае права надаваць ступень доктара навук у прынамсі 2 дысцыплінах.
1200-я

**1200-я**

Стагодзьдзі: XII стагодзьдзе — XIII стагодзьдзе — XIV стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1150-я
1160-я
1170-я
1180-я
1190-я
**1200-я**
1210-я
1220-я
1230-я
1240-я
1250-я


Гады: 
1200, 1201, 1202, 1203, 1204, 1205, 1206, 1207, 1208, 1209

----

## Асноўныя падзеі
* Рыга заснаваная біскупам Альбэртам Рыскім
* Канстантынопаль зруйнаваны крыжакамі
* Заснаваны Кембрыдзкі ўнівэрсытэт

Катэгорыя:1200-я
Шкуды

**Шку́ды** () — горад у Летуве, на рацэ Бартуве. Адміністрацыйны цэнтар Шкудзкага раёну Клайпедзкага павету. Насельніцтва на 2017 год — 5610 чалавек. Знаходзяцца за 80 км ад Клайпеды, за 2 км ад граніцы з Латвіяй. Чыгуначная станцыя на лініі Крэтынга — Прэкуле.

Шкуды — магдэбурскае места гістарычнай Жамойці.

## Назва
Паводле францускага лінгвіста-германіста Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, назва Шкуды ўтварылася ад германскага імя Scot або Scatto, Scuzo.

## Гісторыя
Упершыню ўзгадваецца ў 1259 годзе ў ордэнскіх хроніках як жамойцкае паселішча. У 1568 годзе Шукуды былі падараваны Жыгімонтам Аўгустам Хадкевічам. У 1572 годзе паселішча атрымала магдэбурскае права і ўласны герб. Пасьля сьмерці Хадкевіча ў 1621 годзе Шкуды перайшлі ва ўласнасьць Казімера Сапегі.

Пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай горад трапіў у склад Расейскай імпэрыі. У 1919 годзе апынуўся ў складзе Летувіскай Рэспублікі. З 1940 году — у складзе СССР. З 1950 году Шкуды сталі раённым цэнтрам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Летувы
Катэгорыя:Гарады Клайпедзкага павету
Катэгорыя:Мясьціны Галакосту ў Летуве
Падзелы Рэчы Паспалітай

**Падзе́лы Рэ́чы Паспалі́тай** — шэраг геапалітычных падзеяў канца ХVІІІ стагодзьдзя, у выніку якіх Рэч Паспалітая Абодвух Народаў зьнікла з мапы Эўропы як дзяржаўнае ўтварэньне.

## Першы падзел

Першы падзел Рэчы Паспалітае адбыўся ў 1772 годзе. Перад ім Расея разьвязала пытаньне аб дысыдэнтах, але Сойм адхіліў ейныя прапановы. Тады Расея й Прусія пайшлі на стварэньне канфэдэрацыяў у Слуцку й Торуні, якія дабіліся прыняцьця закону аб раўнапраўі, а таксама пацьвердзілі шляхецкія правы. Тады ўжо паўстала каталіцкая шляхта (гл. Барская канфэдэрацыя). Але канфэдэраты прайгралі вайну з Расеяй, і Аўстрыя, Прусія й Расея падзялілі Рэч Паспалітую. Аўстрыя й Прусія анэксавалі частку земляў Польшчы, Расея — Усходнюю Беларусь й Інфлянты. Перадумовамі падзелу былі поўная палітычная анархія ў Рэчы Паспалітай і няздольнасьць магнатаў пераадолець рознагалосьсі.

## Другі падзел

Пасьля Першага падзелу Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, кароль Рэчы Паспалітае, стаў на чале памяркоўных рэфарматараў. Была створаная Адукацыйная камісія, абмежаванае права liberum veto. Вяршыняй рэформаў стаў Вялікі Сойм 1788—1792 гадох. Сойм павялічыў войска да ста тысячаў, забараніў усялякія канфэдэрацыі. 3 траўня 1791 году Сойм зацьвердзіў Канстытуцыю Рэчы Паспалітае. Але Расея адразу зрэагавала: была створаная Таргавіцкая канфэдэрацыя ворагаў рэформаў, і тыя папрасілі ў Расеі падтрымку. Вайна 1792 скончылася поўнай паразай Рэчы Паспалітае й новым падзелам, які замацаваў гарадзенскі сойм 1793 году.

## Трэці падзел

Пасьля гэтых падзеяў патрыятычныя колы грамадзтва пачалі рыхтавацца да паўстаньня, якое пачалося 24 сакавіка 1794 году. Але паўстанцы былі разьбітыя ў тым жа годзе, а ў пачатку 1795 году Рэч Паспалітая зьнікла з мапы Эўропы.

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1569—1795)
Катэгорыя:Гісторыя Аўстрыі
Катэгорыя:Гісторыя Расеі
Праўнік (часопіс)

**Праўнік** — юрыдычны часопіс, які задзіночвае беларускамоўных студэнтаў-праўнікаў і практыкуючых юрыстаў і тэарэтыкаў права, што імкнуцца спрыяць паўставаньню нацыянальнае школы права ў Беларусі. Часопіс мае сваёй мэтай запачаткаваць і працягнуць традыцыю беларускамоўнае юрыдычнае аналітыкі, асабліва ў тых галінах, дзе выкарыстаньне беларускае мовы да гэтага часу было фрагмэнтарным (цывілістыка, гаспадарчае, працоўнае права й д.п.).

*Праўнік* зьмяшчае артыкулы як беларускіх праўнікаў і палітолягаў, так і перакладзеныя праўныя артыкулы выбітных прадстаўнікоў замежных праўных сыстэм. Праз актыўнае абмеркаваньне ды стварэньне арыгінальнага аўтарскага Інтэрнэтавага слоўніка паступова распрацоўваецца й папулярызоўваецца сучасная беларуская юрыдычная й паліталягічная тэрміналёгія.

## Гісторыя стварэньня

Юрыдычны часопіс «Праўнік» первясткова паўстаў як on-line праект у лістападзе 2004 году зь ініцыятывы шэрагу студэнтаў, магістрантаў ды асьпірантаў права Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, што імкнуліся такім чынам хаця б неяк запоўніць нястачу якаснай праўнай інфармацыі на дзяржаўнай беларускай мове. Аднак ужо праз паўгады функцыянаваньня ўэб-бачынкі часопіса выявілася відавочнай неабходнасьць пашырэньня праекту коштам выпуску друкаванага выданьня, першы нумар якога зьявіўся ў лістападзе 2005 году. Пасьля 1995 году назіралася ўстойлівая тэндэнцыя скарачэньня колькасьці праўных курсаў у дзяржаўных і прыватных ВНУ, што чытаюцца па-беларуску. Працэс распрацоўкі ўласнае юрыдычнае тэрміналёгіі быў замаруджаны, цягам апошніх 10-і год не было выдадзена ніводнага беларускамоўнага юрыдычнага слоўніка.

Другая прычына — імкненьне пераадолець скалянізаванае мысьленьне вялікае часткі сваіх старэйшых калегаў. Генэрацыя праўнікаў, заангажаваных у працу над гэтым часопісам, мысьліць сябе нашчадкамі й прадаўжальнікамі «ліцьвінска-беларускае» праўніцкае традыцыі.

Удзельнікі часопіса прытрымліваюцца думкі, што традыцыя гэта ёсьць эўрапейскай каранямі (кантынэнтальнае права, рымскі цывілістычны фундамэнт, ідэі канстытуцыяналізму) ды нацыянальнай па форме (беларуская мова й кшталтаваньне ўласных праўных дактрынаў, закліканых спрыяць пасьпяховай дэмакратызацыі дзесяцімільённага эўрапейскага народу). Стваральнікі часопіса не падзяляюць падыходаў, што атаясамліваюць «тэарэтыкаў савецкага права» з «айчыннай школай», а таксама не вітаюць «інтэграцыі» беларускага й расейскага заканадаўстваў.

## Вонкавыя спасылкі
* Часопіс «Праўнік»

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
1190-я

**1190-я**

Стагодзьдзі: XI стагодзьдзе - XII стагодзьдзе - XIІІ стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1140-я
1150-я
1160-я
1170-я
1180-я
**1190-я**
1200-я
1210-я
1220-я
1230-я
1240-я


Гады: 
1190, 1191, 1192, 1193, 1194, 1195, 1196, 1197, 1198, 1199

----

## Асноўныя падзеі
*

Катэгорыя:1190-я
Вітаўт Руднік

**Вітаўт Руднік** (нарадзіўся 26 жніўня 1969) — гарадзенскі журналіст, грамадзкі дзеяч і трэнэр.

## Біяграфія
Нарадзіўся 26 жніўня 1969 году ў вёсцы Малі Астравецкага раёну Беларусі. Закончыў гістарычны факультэт Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Займаўся дасьледаваньнем гісторыі беларускай журналістыкі пачатку ХХ стагодзьдзя.

З пачатку 1990-х актыўна займаецца журналістыкай. Працаваў у якасьці пазаштатнага карэспандэнта газэт «Прессбол» і «Футбол Беларусі», камэнтаваў футбольныя матчы з удзелам гарадзенскага «Нёмана» на гарадзенскім тэлебачаньні, дзе таксама быў вядучым выпускаў спартыўных навінаў.

З 1995 году карэспандэнт гарадзенскай грамадзка-палітычнай газэты «Пагоня».

У 1997 годзе быў адным з заснавальнікаў грамадзкага аб’яднаньня «Цэнтар інфармацыйнай падтрымкі грамадзкіх ініцыятываў «Трэці сэктар».

З другой паловы 1990-х — адзін з найбольш вядомых беларускіх трэнэраў для грамадзкіх актывістаў і журналістаў. Працуе ў пытаньнях мэнэджмэнту няўрадавых грамадзкіх аб’яднаньняў, сувязі з грамадзкасьцю, грамадзянскім удзеле, разьвіцьці мясцовай супольнасьці. Адзін з заснавальнікаў і кіраўнікоў гарадзенскай «Школы маладога журналіста». Рэдактар часопісу «Трэці сэктар». Старшыня праўлення ГА «Цэнтар „Трэці сэктар“» (1997-2017),  сябра праўлення (з 2017) арганізацыі.

Жанаты. Мае дачку.

## Бібліяграфія
* Руднік В. Чэмпіёны свету па футболе. 1930—2006. Беласток., 2006. 109 с.

Катэгорыя:Нарадзіліся 26 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Юльян Саковіч

**Юлья́н Сако́віч** (24 жніўня 1906, ф. Баўдыры — 13 чэрвеня 1943, Васілішкі) — беларускі грамадзкі й палітычны дзяяч.

## Біяграфія
Паходзіў з фальварка Баўдыры Ашмянскага павету. Нарадзіўся ў заможнай сялянскай сям’і. Скончыў Віленскую беларускую гімназію, вучыўся на агранамічным факультэце Віленскага ўнівэрсытэту. Быў зьвязаны з камуністычным падпольным рухам, за што выключаны польскімі ўладамі з унівэрсытэту. У 1928 быў выключаны з БСС разам зь іншымі сябрамі студэнтамі-камсамольцамі, што хацелі падпарадкаваць арганізацыю пад камуністычную дзейнасьць. Далучыўся да КПЗБ.

У 1929 выдаваў у Вільні разам з Г. Вялецкім часопіс «Вольная думка» — орган беларускага студэнцтва. Арыштаваны ў 1933 годзе і на працэсе над кіраўніцтвам ТБШ прыгавораны да 3 гадоў турмы. Наконадні вайны арыштаваны і зьняволены ў Бярозе-Картускай.

Пасьля ўзьяднаньня Беларусі ў 1939 годзе быў вызвалены, вярнуўся на Віленшчыну, дзе арыштаваны органамі НКУС, але цудам застаўся жывы. Радыкальна зьмяніў свае погляды, далучыўся да падпольнай Беларускай незалежніцкай партыі, кіраваў Менскім акруговым камітэтам БНП. Быў начальнікам менскай паліцыі, працаваў у Беларускай Народнай Самапомачы, з чэрвеня 1943 — акруговы старшыня БНС у Лідзе. Неаднаразова пратэставаў перад нямецкімі акупацыйнымі ўладамі супраць зьнішчэньня мірнага жыхарства і паленьня вёсак.

Забіты польскімі забойцамі ў Васілішках 13 чэрвеня 1943 году, пахаваны на праваслаўных могілках Ліды.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Імёны Свабоды. Юльян Саковіч //Радыё «Свабода»
* С. Ёрш — Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі

Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Сябры Беларускай незалежніцкай партыі
Катэгорыя:Сябры Беларускага студэнцкага саюзу
Катэгорыя:Сябры Таварыства беларускай школы
Катэгорыя:Сябры Беларускай народнай самапомачы
Катэгорыя:Памерлі ў Шчучынскім раёне
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Лідзе
Катэгорыя:Сябры Беларускай народнай грамады (1941)
Катэгорыя:Нарадзіліся 24 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:Памерлі 13 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1943 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ашмянскім павеце
Катэгорыя:Беларускія калябаранты з нацысцкай Нямеччынай
Шакі

**Ша́кі** () — горад у паўднёвай Летуве за 65 на захад ад Коўна. Недалёка ад гораду цячэ рака Шэшупа. Насельніцтва налічвае каля 6,6 тыс. чалавек. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Шацкага раёну Мар’ямпальскага павету. Шакі адносяцца да этнаграфічнага рэгіёну Судовія.

## Гісторыя
Упершыню Шакі ўзгадваюцца ў 1599 годзе. У 1719 годзе тут быў пабудаваны касьцёл, а ў 1805 годзе — пратэстанцкая кірха. Магдэбурскае права Шакі атрымалі ў 1776 годзе. У выніку падзелаў Рэчы Паспалітай Шакі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі. Пасьля 1919 году Шакі ўвайшлі ў склад Летувіскай рэспублікі, а ў 1940 годзе ў склад СССР. Практычна ўвесь горад быў зруйнаваны падчас Другой сусьветнай вайны.

Катэгорыя:Гарады Летувы
Бантустан

**Бантуста́н** (вытворная ад *Bantu* — назову вялікае групы афрыканскіх моваў ды *Stan*, што ў большасьці моваў індаэўрапэйскага й цюрскага паходжаньня азначае «краіна», «дзяржава») — тэрыторыя, вылучаная для чорных жыхароў Паўднёвае й Паўднёва-Заходняе Афрыкі (цяпер — Намібія) белым урадам ПАР за часам апартэіду.

## Гісторыя
У Паўднёва-Афрыканскай рэспубліцы й Намібіі (якая натымчас знаходзілася пад кіраваньнем паўднёва-афрыканскага ўраду) было створана па 10 падобных тэрыторыяў. Бантустаны паўсталі ў мэтах перасяленьня туды людзей аднае этнічнае групы, стварэньня монанацыянальнае тэрыторыі ды ў рэшце рэшт — стварэньня на гэтых тэрыторыях аўтаномных дзяржаваў для розных чорных этнічных групаў Афрыкі.

Прысутнічаў таксама й палітычны падтэкст: урад Паўднёвае Афрыкі, знаходзячыся пад сталым ціскам сусьветнае супольнасьці, якая вымагала ад яго адмовіцца ад палітыкі апартэіду ды дапусьціць чорную бальшыню да кіраваньня дзяржавай і надаць ёй усе правы, якімі валодалі прадстаўнікі белае меншыні, падаваў створаныя бантустаны ў якасьці прыкладу самаарганізацыі чорнага насельніцтва, аргумэнтуючы такім чынам, што апошняе мела ўсе грамадзянскія правы на гэтых тэрыторыях. Дзеля гэтага ўрад Паўднёвае Афрыкі вызнаў «незалежнасьць» некаторых бантустанаў (а менавіта Транскэй, Вэнда, Бопутґатсвана ды Цыскей), у той час як астатнія заставаліся ў статусе «частковых аўтаноміяў». Нягледзячы на заклікі белага ўраду ПАР, ніводная іншая краіна ня вызнала незалежнасьці бантустанаў.

Пасьля перамогі на выбарах Афрыканскага Нацыянальнага Кангрэса (АНК) на чале з Нэльсанам Мандэлай, тэрыторыі бантустанаў былі паступова інкарпараваныя ў новую сыстэму правінцыяў ПАР.

## Сучаснае выкарыстаньне тэрміну
Вызначэньне «Бантустан» вярнулася ў сусьветную палітыку ў 2008 годзе, калі пасьля грузіна-расейскае вайны, якая пратрывала пяць дзён (ад 8-га да 15-га жніўня 2008), 26 жніўня 2008 году юрыдычны прэзыдэнт Расейскае Фэдэрацыі Дзьмітры Мядзьведзеў ухваліў зварот абодвух палатаў расейскага парлямэнта што да вызнаньня незалежнасьці Паўднёвай Асэтыі і Абхазіі.

Хутчэй за ўсё, такім жа ж самым тэрмінам будуць вызначацца любыя спрэчныя тэрыторыі, па чыей незалежнасьці не было сягнута кансэнсусу міжнароднае супольнасьці.

Катэгорыя:Апартэід у ПАР
Катэгорыя:Апартэід у ПЗА
Катэгорыя:Паўднёваафрыканскі варыянт ангельскай мовы
Катэгорыя:Зьніклі ў 1994 годзе
Катэгорыя:Рэзэрвацыі карэнных народаў
Катэгорыя:Колішнія дзяржавы Афрыкі
Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Намібіі
Last.fm

**Last.fm** — інтэрнэт-праект музычнай тэматыкі, асноўным сэрвісам якога зьяўляецца збор інфармацыі аб музыцы, якую слухае карыстач, і яе каталягізацыя ў індывідуальных і агульных чартах.

## Гісторыя Last.fm
Чатыры мэляманы з Аўстрыі і Нямеччыны — Фэлікс Мілер (*Felix Miller*), Мартын Стыксэль (*Martin Stiksel*), Міхаэль Брайдэнбрукер (*Michael Breidenbruecker*) і Томас Віляміцэр (*Thomas Willomitzer*) — у 2002 годзе заснавалі інтэрнэт-радыё і сацыяльны сайт Last.fm.

Да пачатку 2003 году праекты Audioscrobbler і Last.fm аб’ядналіся і пачалі працаваць разам.

30 траўня 2007 году амэрыканская кампанія CBS Interactive набыла Last.fm за $280 млн. Гэтае пагадненьне стала найбуйнейшым у гісторыі набыцьцём брытанскага Web 2.0 сэрвісу. Новыя ўладальнікі плянуюць захаваць пераемнасьць каманды і пакінуць ранейшы мэнэджмэнт, узмацніўшы яго новымі кадрамі, пераважна ў вобласьці фінансавага аналізу і плянаваньня.

Пасьля продажу сайту ягоная палітыка зьмянілася ў бок манэтызацыі, прычым адбылося гэта ня шляхам увядзеньня больш прывабных прапановаў для платных падпісак на сэрвіс, а скарачэньнем бясплатнага функцыяналу. З 22 красавіка 2009 году набылі моц зьмены ў функцыянаваньні сайту, якія патрабуюць падпіску ў памеры $3 у месяц з карыстальнікаў, якія хочуць слухаць радыё (бясплатна можна праслухаць 30 песень), за выключэньнем карыстальнікаў, якія знаходзяцца ў ЗША, Нямеччыне або Вялікабрытаніі.

Сёньня лік карыстачоў Last.fm дасягае 20 мільёнаў чалавек з больш чым 240 краінаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка 

Катэгорыя:Вэб-сайты
Вадзім Сідаровіч

**Вадзім Яўгенавіч Сідаровіч** (нарадзіўся 23 чэрвеня 1962, Менск) — беларускі навуковец у галіне заалёгіі й экалёгіі. Доктар біялягічных навук (1997).

## Біяграфія
У 1985 годзе скончыў БДУ. Ад 1985 працуе ў Інстытуце заалёгіі НАН Беларусі. Навуковыя працы па тэрыялёгіі, эвалюцыйнай экалёгіі й папуляцыйнай біялёгіі жывёлаў, заканамернасьцях эвалюцыйнага станаўленьня й функцыянаваньня ў сучасных экасыстэмах згуртаваньня пазваночных драпежнікаў і іх ахвяраў у ляндшафтах Паазерскага зьледзяненьня.

## Літаратура
* 

## Працы
* Норки, выдра, ласка и другие куньи. Мн., 1995;
* Куньи в Беларуси: Эволюционная биология, демография и биоценотические связи. Мн., 1997.

Катэгорыя:Беларускія біёлягі
Катэгорыя:Нарадзіліся 23 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1962 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Дактары біялягічных навук
Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Яўген Мечыслававіч Сідаровіч

**Яўген Мечыслававіч Сідаровіч** ( 24 жніўня 1939, Менск) — беларускі навуковец у галіне будаўнічае мэханікі. Доктар тэхнічных навук (2001). Скончыў Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт (1962), дзе й працуе (ад 2001 прафэсар). У 1966 годзе абараніў дысэртацыю на атрыманьне навуковай ступені кандыдата тэхнічных навук. Навуковыя працы па тэорыі нелінейна дафармуемых сыстэмаў, статычнай і дынамічнай устойлівасьці збудаваньняў.

## Працы
*  
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Сідаравічы (Магілёўская вобласьць)

**Сі́даравічы** — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці, каля аўтадарогі Магілёў — Гомель. Цэнтар сельсавету й калгасу. За 24 км на поўдзень ад Магілёва. Насельніцтва на 2010 год — 419 чал. У вёсцы 2 дрэваапрацоўчыя цэхі, сярэдняя школа, клюб, бібліятэка, амбуляторыя, аддзяленьне сувязі.

## Гісторыя
У часы ВКЛ вёска ўваходзіла ў склад Быхаўскага староства, была ўладаньнем Сапегаў. У 1740 годзе сяляне вёскі аб’ядналіся зь сялянамі навакольных вёсак, стварылі ўзброены атрад (200 чалавек) і выступілі супраць М. Сапегі. Узначалілі выступленьне сялян В. Ярашэнка, Г. Бушня, М. Козел і В. Гетман. На заглушэньне хваляваньняў з Быхаўскага гарнізона 27 красавіка 1740 году пасланы вайсковы аддзел на чале з намесьнікам Д. Стахоўскім. Каля Сідаравічаў сяляне зрабілі засаду, атакавалі карнікаў і разьбілі іх. У траўні 1740 году выступленьне было задушанае, удзельнікі жорстка пакараныя.

За Расейскай імпэрыяй у складзе Быхаўскага павету. У 1861—1865 гадах у вёсцы была збудаваная царква (зруйнаваная), прыкладна ў той самы час паштовая станцыя XIX стагодзьдзя. За савецкім часам — брацкая магіла савецкіх жаўнераў, помнікі савецкім жаўнерам і землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Насельніцтва
* 2010 год — 419 жыхароў
* 2001 год — 554 жыхары, 215 двароў
* 1999 год — 562 жыхары

## Асобы
* Фёдар Вольфсан (нар. 1907), геоляг

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Быхаўшчына ў Рэчы Паспалітай
* Сідаравічы на radzima.org

Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёну
Катэгорыя:Сідаравіцкі сельсавет
Дыплямат

**Дыпляма́т** — службовая асоба дзяржаўнага органа вонкавых зносін (замежнапалітычнага ведамства), упаўнаважанае урадам для зносін або перамоў з прадстаўнікамі замежных дзяржаваў.

## Глядзіце таксама
* Дыпляматыя


Катэгорыя:Прафэсіі
Дыплямат (неадназначнасьць)

Слова «**дыплямат**» мае некалькі значэньняў:
* Дыплямат — у міжнародным праве службовая асоба Міністэрства замежных справаў, упаўнаважанае ажыцьцяўляць афіцыйныя адносіны з замежнымі дзяржавамі або іх прадстаўнікамі. (гл. дыпляматыя, беларускія дыпляматы).
* Дыплямат (у пераносным сэнсе) — той, хто дамагаецца сваёй мэты, выяўляючы мастацтва і тонкасьць у адносінах зь людзьмі.
* Дыплямат (адзежа) — паліто адмысловага крою.
* Дыплямат (кайстра) — невялікая плоская валізка.
Яўген Антонавіч Сідаровіч

**Яўген Антонавіч Сідаровіч** (нарадзіўся 10 сакавіка 1928, Бярэзань, Менская вобласьць) — беларускі навуковец у галіне фізіялёгіі, экалёгіі, інтрадукцыі расьлінаў і ахове навакольнага асяродзьдзя. Член-карэспандэнт НАН Беларусі (1989), доктар біялягічных навук (1985), прафэсар (1986). Заслужаны дзяяч навук Беларусі (1978).

Скончыў Менскі тэхналягічны інстытут (1952). Ад 1965 году ў Цэнтральным батанічным садзе НАН Беларусі (ад 1971 намесьнік дырэктара, ад 1976 дырэктар, ад 1997 загадчык лябараторыі). Навуковыя працы па тэарэтычных асновах эколяга-фізіялягічнага маніторынгу расьлінаў і аптымізацыі тэхнагеннага асяродзьдзя буйных прамысловых цэнтраў Беларусі сродкамі азеляненьня. Выявіў адаптацыйныя магчымасьці й фітаіндыкацыйную значнасьць расьлінных комплексаў у прамыслова разьвітых раёнах Беларусі. Распрацаваў матэматычную мадэль прадукцыйнага працэсу хвойных экасыстэмаў.

## Узнагароды
*Дзяржаўная прэмія Беларусі (1978)

## Творы
* Функционирование лесных фитоценозов в условиях антропогенных нагрузок. Мн., 1985 (разам з Ж.А.Рупасавай, Я.Р.Бусько); 
* Экологический мониторинг лесных ландшафтов Белорусси. Мн., 1988;
* Техногенное загрязнение лесных экосистем Беларуси. Мн., 1995 (у супрацы);
* Радиционно-тепловой режим лесов Беларуси в условиях техногенной среды. Мн., 1997 (разам з Ж.А.Рупасавай, Я.Р.Бусько).

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія біёлягі
Катэгорыя:Нарадзіліся 10 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1928 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярэзані
Катэгорыя:Дактары біялягічных навук
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Акадэміі навук Беларусі
Атамная дыпляматыя

**Атамная дыпляматыя** — тэрмін, што зьявіўся падчас Другое сусьветнае вайны й пазначае дыпляматыю, дзе аргумэнтам аднаго або некалькіх бакоў зьяўляецца пагроза ўжыцьця ядзернае зброі дзеля дасягненьня сваіх мэтаў.

## Гісторыя
Тэрмін «атамная дыпляматыя» паўстаў падчас Другое сусьветнае вайны, калі Злучаныя Штаты Амэрыкі, намагаючыся вывесьці Японію з бою ды прымусіць яе да міру, скінулі дзьве першыя атамныя бомбы ў гісторыі чалавецтва на японскія мэтрапольныя месты Хірасіма (6 жніўня 1945) й Нагасакі (9 жніўня). Ад тэрмічна-выбуховага ўдару ды прамянёвае хваробы толькі да канца 1945 году загінула — у Хірасіме 140 000, у Нагасакі — 80 000 чалавек.

## Глядзіце таксама
* Дыпляматыя

Катэгорыя:Дыпляматыя
Цэнт

**Цэнт** (ад  — «сто») — вытворная грашовая адзінка і разьменная манэта вартасьцю ў адну сотую базіснай грашовай адзінкі ў шэрагу краін. У эмігранцкіх выданьнях да 1930-х гадоў назва ўжывалася ў форме **сэнт**. У Злучаных Штатах і Канадзе аднацэнтавую манэту звычайна завуць **пэні** (па ўзоры ангельскага пэні).

Умоўнае пазначэньне цэнтаў — знак «'''¢'''».

## Цэнты ў валютах краінаў сьвету
Прыклады грашовых адзінак (цяперашніх або існавалых у нядаўнім мінулым), якія дзеляцца на цэнты, сэнты і да т. п.:
* першым чынам даляры розных краін: аўстралійскія, усходне-карыбскія, гаянскія, ганконскія, зымбабвійскія, канадзкія, лібэрыйскія, новазэляндзкія, сынгапурскія, Саламонавых астравоў, ЗША, Трынідаду і Табага, фіджыйскія, ямайскія і іншыя, але таксама:
* Арубанскі флорын,
* Галяндзкі гульдэн (ён жа флорын),
* Эўра (эўрацэнт),
* Інданэзійская рупія (сэн),
* Камбаджыйскі рыель (сэн),
* Кіпрскі фунт,
* Летувіскі літ,
* Маўрыцыйская рупія,
* Малайзійскі рынггіт (сэн),
* Мальтыйская ліра,
* Сўазілэндзкі лілангэні,
* Сэйшэльская рупія,
* Самалійскі шылінг,
* Сьера-леонійскі леонэ,
* Танзанійскі шылінг,
* Тонганская паанга (сэніці),
* Угандзіскі шылінг,
* Шры-ланкіская рупія,
* Эстонская крона (сэнт),
* Этыёпскі быр,
* Паўднёваафрыканскі ранд.

Аналягічнага паходжаньня назва манэт сантым, сэнтава, сэнтэсіма, сэнтыма, чэнтэзіма і іншыя.

Катэгорыя:Разьменныя манэты
Эўрацэнт

**Эўрацэ́нт** — грашовая адзінка краін Эўрапейскай супольнасьці (Эўразьвязу). 1 эўра = 100 эўрацэнтам. Выпускаюцца манэты ў 1, 2, 5, 10, 20 і 50 эўрацэнтаў, прычым авэрсы манэт аднолькавага наміналу аднолькавыя, а рэвэрсы розныя ў залежнасьці ад краіны, якая выпусьціла манэту.

## Глядзіце таксама
* Цэнт

Катэгорыя:Эўрапейскія валюты
Дарослы

**Даро́слы** — чалавек, які дасягнуў пэўнага ўзросту, і ў дачыненьні якога ёсьць падставы меркаваць, што ён валодае цялеснай і мэнтальнай сталасьцю. Дарослы індывід мае тыя неабходныя веды і ўменьні, якія дазваляюць яму прымаць рашэньні, важныя на яго жыцьцёвым шляху.

У параўнаньні з падлеткамі, дарослыя надзеленыя большымі правамі і большай адказнасьцю. Як правіла, дарослыя ў стане самі сябе забясьпечваць. Уваходжаньне ў дарослы век, у залежнасьці ад мясцовага заканадаўства, суправаджаецца атрыманьнем такіх правоў, як кіраваньне аўтамабіля, ужываньне алькаголю, паленьне, самастойны выезд за мяжу, удзел у палітычным жыцьці (атрыманьне правоў абіраць і быць абраным), палавыя адносіны і шлюб.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Біялёгія
Немаўля

**Немаўля́** — нованароджанае чалавечае дзіця. Дзіця ва ўзросьце да году. Таксама, проста, вельмі юнае дзіця.

## Беларусь
У 2010 г. сьмяротнасьць немаўлятаў склала 4‰ (4/1000).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Беларускі сайт пра немаўлятак і дзетак

Катэгорыя:Чалавек
Катэгорыя:Дзяцінства
Катэгорыя:Узрост
Рышард Язьвінскі

**Рышард Юліянавіч Язьвінскі** (; 1870, Бабруйск — 1922, Тыфліс) — расейскі гаспадарчы дзеяч. З шляхоцкаму роду Язьвінскіх гербу Помян. Сапраўдны стацкі дараднік. Дырэктар Расейскага Ашчаднага Банка у Грузіі. Удзельнік студэнцкіх хваляваньняў у Пецярбургу  ў 1890. Быў жанаты з князёўнай Кетэван Міхайлаўнай Паўленішвілі. Меў трох дочак, сярод якіх — вядомая савецкая арфістка Алена Язьвінская.

Рышард
Катэгорыя:Расейскія гаспадарчыя дзеячы
Катэгорыя:Беларусы ў Грузіі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1870 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйску
Катэгорыя:Памерлі ў 1922 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Тбілісі
Анатоль Галуза

**Анато́ль Пятро́віч Галу́за** (нарадзіўся 26 верасьня 1957, Бабруйск) — беларускі савецкі гандбаліст. Брамнік. Заслужаны майстар спорту СССР (1989).

## Кар’ера
* СКА, Менск 1975—1990
* «Анова» Эмэн, Нідэрлянды (ад 1991).
Трэнэры: Л. М. Рабіновіч, У. П. Касінскі, С. П. Мірановіч.

## Дасягненьні
* Чэмпіён сьвету сярод юніёраў (1977, Швэцыя).
* Уладальнік кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў (1987, 1989, 1990), Кубку Кубкаў (1983,1988), Супэркубку (1989) у складзе каманды СКА
* Чэмпіён Нідэрляндаў (1996), бронзавы прызэр чэмпіянату Нідэрляндаў (1994).
* Працуе ў Нідэрляндах дзіцячым трэнэрам.

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрвію з А. П. Галузам

Катэгорыя:Нарадзіліся 26 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1957 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйску
Катэгорыя:Беларускія гандбалісты
Катэгорыя:Савецкія гандбалісты
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Мір

**Мір** — стан спакою і гармоніі, пэрыяд між войнамі. Ужываецца як у значэньні міру ў душы чалавека, так і між групамі людзей, народамі і дзяржавамі. У апошнім выпадку мір абазначае не адсутнасьць канфліктаў, а згоду вырашаць канфлікты без прыбяганьня да гвалту. Мір грунтуецца на неваеннай зьнешняй палітыцы паміж дзяржавамі, уліку нацыянальных інтарэсаў кожнай з бакоў, а таксама на дамовах, альбо іншых дакумэнтах, заключаных паміж бакамі. Нярэдка мір перарываецца вайной. Без мір няма ні грамадзкай, ні асабістай бясьпекі. Паводле некаторых дадзеных, пасьля 1945 году на плянэце было ўсяго толькі 26 мірных дзён.

Зьвязаныя зь мірам тэрміны пацыфізм, пацыфікація паходзяць ад рымскага бога міру Пакса ().

## Тэрыторыі — захавальнікі міру
На Зямлі існуюць такія тэрыторыі, у якіх мір доўжыўся вельмі доўгія гады.

На тэрыторыі Заходняй Эўропы мір доўжыцца ўжо 60 гадоў, з моманту заканчэньня Другой сусьветнай вайны. Гэта самы доўгі пэрыяд міру ў Эўропе. Але нават тут дзейнічаюць сэпаратысцкія тэрарыстычныя арганізацыі, як то ЭТА й ІРА. Таксама вайскрвыя кантынгенты многіх заходнеэўрапейскіх краінаў, як і наогул эўрапейскіх, удзельнічаюць у войнах у іншых рэгіёнах.

## Глядзіце таксама
* Пацыфізм
* Нобэлеўская прэмія міру

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Пацыфізм
Катэгорыя:Палітычная філязофія
Алена Язьвінская

**Алена Рышардаўна Язьвінская** (; 1900, Тыфліс — 1990, Ленінград) — савецкая арфістка і музыказнаўца. Дачка Рышарда Язьвінскага й Кетэван Паўленішвілі. Вучаніца Мікалая Амосава.

Аўтар кнігі «Арфа» (М.: «Музыка», 1968), артыкулаў «Да сцэнічнае гісторыі опэры А.Г.Рубінштэйна „Купец Калашнікаў“» *("К сценической истории оперы А. Г. Рубинштейна „Купец Калашников“"*; у штогодніку «Памятники культуры» на 1979), «Музычны альбом пачатку XIX стагодзьдзя» (*"Музыкальный альбом начала XIX века"*; тамсама на 1989) і іншых прац.

Алена
Катэгорыя:Расейцы беларускага паходжаньня
Катэгорыя:Расейскія арфісты
Катэгорыя:Расейскія музыказнаўцы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1900 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тбілісі
Катэгорыя:Памерлі ў 1990 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Шлюб

**Шлюб** — грамадзкае становішча, саюз паміж мужчынам і жанчынаю з мэтаю сумеснага жыцьця й выхаваньня дзяцей. У залежнасьці ад краіны, шлюб можа рэгулявацца дзяржаваю, рэлігійнымі інстытутамі альбо мясцовымі звычаямі. Мужчына ў шлюбе завецца мужам, а жанчына — жонкаю.

## Погляды філёзафаў на шчасьце ў шлюбе
На думку брытанскага філёзафа, матэматыка й пацыфіста Бэртрана Расэла цывілізаваныя мужчына й жанчына могуць быць шчасьлівыя ў шлюбе, аднак дзеля гэтага яны павінны прытрымлівацца наступных умоваў:
* павінна быць адчуваньне поўнай роўнасьці з абодвух бакоў;
* не павінна быць ніякага ўмяшаньня ў свабоду адзін аднаго;
* павінна быць самая цесная фізычная й духоўная блізкасьць;
* павінна быць вызначаная блізкасьць у адносінах каштоўнасных стандартаў.

## [[Беларусь]]
1 верасьня 1999 году набыў моц Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб шлюбе і сям’і, які замяніў сабой Кодэкс Беларускай ССР аб шлюбе і сям’і ад 13 чэрвеня 1969 году. На 4 студзеня 2007 году ў Беларусі чвэрць шлюбных параў былі бясплоднымі празь перанесеныя раней плоцевыя інфэкцыі. Паводле перапісу насельніцтва Беларусі 2009 г., сярод 3 699 982 мужчынаў ва ўзросьце звыш 15 гадоў налічылі 2 281 602 жанатых (61,7%). Абсалютную большасьць сярод аднагодкаў жанатыя мужчыны складалі з 26-гадовага ўзросту. Сярод 4 403 047 жанчынаў ва ўзросьце звыш 15 гадоў налічылі 2 305 364 замужніх (52,4%). Абсалютную большасьць сярод аднагодак замужнія жанчыны складалі з 24-гадовага па 64-гадовы ўзрост. Перавышэньне ліку замужніх жанчынаў над жанатымі мужчынамі на 23 762 асобы (1% замужніх жанчынаў) сьведчыла аб шматжэнстве. У 2011 г. дзяржаўныя ўстановы Беларусі для запісу актаў грамадзянскага стану ўлічылі 352 тыс. шлюбаў, абсалютную меншасьць (каля 45%) якіх паставілі на ўлік урачыста.

## Крыніцы


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Андрэй Міхневіч

**Андрэй Анатолевіч Міхневіч** (нарадзіўся 12 ліпеня 1976, Бабруйск) — беларускі лёгкаатлет (штурханьне ядра). Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2006). Рост — 201 см, вага — 130 кг.

## Дасягненьні

Удзельнік Алімпійскіх гульняў 2012 году ў штурханьні ядра, у адборачных спаборніцтвах заняў 17-е месца і ня трапіў у паўфінал.

## Сям’я
Жанаты з Натальляй Міхневіч (Харанекай), таксама прызэркай Алімпіяды ў Пэкіне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Профіль спартоўца на сайце IAAF
* Сайт Беларусь Метательская
* Сайт Андрэя і Натальлі Міхневіч

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1976 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 12 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйску
Катэгорыя:Беларускія штурхальнікі ядра
Катэгорыя:Беларускія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па лёгкай атлетыцы
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту Беларусі
Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 году
Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 году
Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году
Бізнэс

**Бізнэс** ( — «занятасьць») — прадпрыемніцкая, камэрцыйная або будзь-якая іншая дзейнасьць, якая не супярэчыць закону і накіраваная на атрыманьне прыбытку ці іншай выгады. Адзін з асноўных заняткаў ва ўмовах рынкавай эканомікі. Ахоплівае шырокую сфэру дзейнасьці: вытворчую, фінансавую, камэрцыйную, кансультацыйную і іншыя. Займаюцца бізнэсам ня толькі ўласьнікі прадпрыемстваў, а і нанятыя служачыя ў сфэры мэнэджмэнту, маркетынгу, фінансаў і г. д. Паводле колькасьці работнікаў, аб’ёме вытворчасьці прадукцыі і ўмовах дзейнасьці вылучаюць малы, сярэдні і буйны бізнэс. Малы бізнэс — самы масавы: як правіла, невялікія прадпрыемствы, што выпускаюць аднародную прадукцыю і займаюць невялікую ўдзельную вагу на рынку, задавальняюць шырокі паўсядзённы попыт насельніцтва. Таму ў некаторых краінах такому бізнэсу аказваецца дзяржаўная падтрымка: мэтавае бюджэтнае фінансаваньне, сыстэма крэдытных гарантыяў і страхаваньня, падатковыя ільготы для стымуляваньня пэўных відаў дзейнасьці. У разьвітых краінах высока каціруюцца маральна-этычныя прынцыпы бізнэсу: захаваньне дзелавой этыкі, сумленных мэтадаў канкурэнтнай барацьбы, выкананьне абавязальніцтваў і інш. Грамадзкі статус бізэсмэна залежыць ня толькі ад росту яго прыбытку, а і ад удзелу ў вырашэньні сацыяльных праблем — стварэньні рабочых месцаў, добраўпарадкаваньні населеных пунктаў, дапамозе маламаёмным і г. д.

## Глядзіце таксама
* Прадпрымальніцтва

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Сэльва

**Сэ́льва** (,  — лес) — геаграфічны тэрмін, які ўжываецца для пазначэньня вільготных трапічных лясоў (джунгляў) такіх краін, як Бразылія, Калюмбія і т. п. Сэльва ўтворыцца на шырокіх нізінных участках сушы ва ўмовах сталага прэснаводнага ўвільгатненьня, з прычыны чаго глеба сэльвы вельмі бедная мінэральнымі рэчывамі, якія вымываюцца трапічнымі дажджамі. У сэльве часта мае месца моцная забалочаннасьць. Расьлінны і жывёльны сьвет адрозьнівае буянства фарбаў і разнастайнасьць відаў расьлін, птушак і сысуноў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Паўднёвая Амэрыка
Аляксандар Блох

**Аляксандр Юльевіч Блох** (; 7 сьнежня 1878, Бабруйск, Менская губэрня — ?) — расейскі юрыст, публіцыст.

Нарадзіўся ў сям'і вайсковага лекара Ю.І.Блоха, унук пісьменьніка І.Блоха. Вучыўся ў імпэратарскім Санкт-Пецярбурскім унівэрсытэце, але быў выключаны на год за ўдзел у студэнцкіх хваляваньнях у 1899. Адбываў пакараньне ў Дзьвінскай крэпасьці (з У.А.Мякоціным і А.У.Пашахонскім). Працаваў прысяжным павераным у Санкт-Пецярбургу. Сакратар рэдакцыі "Вестника партии народной свободы". Друкаваўся ў "Вестнике партии народной свободы", "Праве", "Городском деле" і іншых.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1878 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 7 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйску
Катэгорыя:Расейскія публіцысты
Сьмяротная кара

**Сьмяро́тная ка́ра** (сьмяротнае пакараньне) — дазволенае законам пазбаўленьне чалавека жыцьця ў якасьці пакараньня за злачынства, звычайна за асабліва цяжкае (забойства).

На 2018 год заканадаўства 92 краінаў сьвету, у якіх пражывала большасьць насельніцтва Зямлі, у тым ліку 4-х найбольшых па насельніцтве краінаў (Кітай, Індыя, ЗША і Інданэзія), прадугледжвала вынясеньне сьмяротнага выраку судом за цяжкія злачынствы. Пагатоў 103 дзяржавы пазбавілі свае суды такіх паўнамоцтваў, у тым ліку ўсе дзяржавы Эўропы за выключэньнем Беларусі. Найбольшую колькасьць сьмяротных выракаў за год выконвалі ў Кітаі, у тым ліку за карупцыю. Найчасьцей яго выконвалі ў выглядзе расстрэлу. Меншае распаўсюджваньне мелі сьмяротная іньекцыя, электрычнае крэсла, павешаньне, адсячэньне галавы й пабіваньне камянямі.

У савецкай юрыдычнай практыцы для абазначэньня сьмяротнага пакараньня ў розны час выкарыстоўваліся эўфэмізмы «вышэйшая мера сацыяльнай абароны», «вышэйшая мера пакараньня» і «выключная мера пакараньня», бо афіцыйна лічылася, што сьмяротнае пакараньне ў СССР ужывалася ў выглядзе выключэньня як пакараньне за асабліва цяжкія агульнакрымінальныя й дзяржаўныя злачынствы. 

## Беларусь
Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь 1999 году зьмяшчае артыкул 59 «Сьмяротная кара», паводле якога «дапускаецца прымяненьне сьмяротнай кары — расстрэлу за некаторыя асабліва цяжкія злачынствы, спалучаныя з наўмысным пазбаўленьнем жыцьця чалавека пры абцяжарвальных акалічнасьцях». Пагатоў згодна з 2-м пунктам 59-га артыкула «Сьмяротная кара ня можа прызначацца: 1) асобам, якія ўчынілі злачынствы ва ўзросьце да 18 гадоў; 2) жанчынам; 3) мужчынам, якія дасягнулі да дня пастановы прысуду 65 гадоў». Паводле 3-га пункту 59-га артыкула, «Сьмяротная кара ў парадку памілаваньня можа замяняцца на пажыцьцёвае зьняволеньне». У 1990-я гады суды Беларусі штогод выносілі сьмяротны вырак больш як 20 асобам. У 2007 годзе ў Беларусі выканалі 4 сьмяротныя пакараньні. У 2008—2010 гадах выконвалі па 2 сьмяротныя пакараньні штогод. У 2011 годзе выканалі 3 сьмяротныя прысуды, у тым ліку 2-м асобам за тэрарыстычны акт у менскім мэтро 11 красавіка 2011 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 1000+ Death Penalty links all in one place 
* Updates on the death penalty generally and capital punishment law specifically 


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Мабільны тэлефон

**Мабільны тэлефон** — мабільнае камунікацыйная прылада, прызначанае пераважна для галасавых зносінаў. Тэхналягічную аснову мабільнай сувязі складае радыёсувязь. У цяперашні час сотавая сувязь самая распаўсюджаная з усіх выглядаў мабільнай сувязі, таму звычайна мабільным тэлефонам завуць сотавы тэлефон,
хоць мабільнымі тэлефонамі акрамя сотавых зьяўляюцца таксама спадарожнікавыя тэлефоны, радыётэлефоны і апараты магістральнай сувязі.

## Гісторыя мабільнай сувязі
8 красавіка 1973 г. канструктар прадпрыемства «Матарола» (вёска , акруга , штат Іліной, ЗША) Мартын Купэр (нар. 1928, Чыкага) ажыцьцявіў першы ў сьвеце званок з мабільніка на вуліцы Нью-Ёрка. Тэлефанаваньне адбылося з далькажыка  (, дзе Total Area Coverage — *а*гульны *а*бсяг *п*акрыцьця) да адпаведнага распрацоўніка прадпрыемства  (, акруга , штат Нью-Джэрзі)  (нар. 1936, Нью-Ёрк) і пачалося словамі: «Адгадай, адкуль я тэлефаную? Я тэлефаную табе з сотавага тэлефона». На той час тэлефон важыў 1,15 кг і меў даўжыню каля 30 см і 10 см у шырыню. Сотавы тэлефон сабралі з 2 тыс. дэталяў. Яго зарадка займала 10 гадзінаў. Зарад трымаўся каля 20 хвілінаў. На 1975 г. у сьвеце існавала 5 тыс. карыстальнікаў сотавай сувязі.

* 6 сакавіка 1983 — Кампанія Motorola выпусьціла першы ў сьвеце камэрцыйны партатыўны сотавы тэлефон. Апарат DynaTAC 8000X, на які было выдаткавана больш $100 млн, распрацоўваўся 15 гадоў. Тэлефон важыў 794 грама і меў памеры 33 x 4,4 x 8,9 см. Зарада акумулятараў хапала на 8 гадзінаў працы ў рэжыме чаканьня або на адну гадзіну ў рэжыме гутаркі. У розьніцу тэлефон каштаваў 3995 даляраў ЗША.
* У 1984 годзе карыстачоў мабільнай сувязі было каля 300 тысячаў чалавек, у 2003 ужо больш за 1,2 млрд.

На 2012 г. мабільнымі тэлефонамі карысталіся 3,6 млрд чалавек (51% насельніцтва Зямлі), у тым ліку 2,6 млрд чалавек мелі смартфоны (72% карыстальнікаў мабільнікаў, 37% жыхароў Зямлі).

Падрабязьней аб датах гл. артыкул Гісторыя сотавага тэлефона.

### Гісторыя мабільнай сувязі ў Беларусі

## Выгляды мабільных тэлефонаў
* Сотавы тэлефон
* Спадарожнікавы тэлефон
* Апарат транкавай сувязі
* Аўтамабільны радыётэлефон 
* Радыётэлефон далёкага дзеяньня 
* Радыётэлефон блізкага дзеяньня 

## Глядзіце таксама
* Неструктураваныя зьвесткі дадатковага абслугоўваньня
* Гайдфон
* Ўокі-токі
* Пэйджар
* Мабільнік (2006) — кніга Стывэна Кінга
* SAR
* Multisync
* Мабільны кантэнт
* Мабільны этыкет
* Радыёвыпраменьваньне

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 


Катэгорыя:Радыёсувязь
Арон Гайстэр

**Арон Ізра́ілевіч Га́йстэр ** (6 студзеня 1899, Бабруйск — 30 кастрычніка 1937) — савецкі дзяржаўны дзеяч, эканаміст—аграрнік. Акадэмік УАСГНІЛ.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і рамесьніка-гарбара. Ад 1919 году сябар ВКП(б). Скончыў Інстытут чырвонай прафэсуры. У 1930—1932 сябар Прэзыдыюму Дзяржпляну СССР, у 1932—1934 намесьнік Старшыні Дзяржпляну СССР, курыраваў сельскую гаспадарку, у 1934—1937 намесьнік Народнага Камісара Земляробства СССР. Вёў выкладчыцкую працу ў ВНУ.

## Сям'я
Жонка — Рахіль Ізраілеўна Каплан (1897-?). Зь ёй меў дачок Іну (1925-), Натальлю (1930-), Валеру (1936-).

## Арышт і абвінавачваньні
26 чэрвеня 1937 году арыштаваны. 29 кастрычніка 1937 году Вайсковай калегіяй Вярхоўнага суду СССР асуджаны да вышэйшай меры крымінальнага пакараньня — расстрэлу з канфіскацыяй асабіста яму прыналежнае маёмасьці. «Прысуд канчатковы, абскарджаньню не падлягае і на падставе закона ад 1 сьнежня 1934 году прыводзіцца ў выкананьне неадкладна». 30 кастрычніка 1937 году расстраляны.

Вінаваціўся ў тым, што «*зьяўляючыся трацкістым з 1923 году, у 1931 годзе ўступіў у контррэвал. арганізацыю правых у Дзяржпляне СССР, у 1935 годзе ўсталяваў сувязь з антысавецкай тэрарыстычнай арганізацыяй правых у НКЗ СССР, зьяўляючыся ў наступстве адным зь яе кіраўнікоў, праводзіў шкодніцтва ў галіне сельскае гаспадаркі, як у ДЗЯРЖПЛЯНЕ СССР, так і ў НКЗ СССР*».

12 траўня 1956 году рэабілітаваны Вайсковай калегіяй Вярхоўнага суду СССР.

## Спасылкі
* Біяграфія на сайце «МЭМАРЫЯЛ»
* Успаміны Шыхеевай-Гайстэр І. А. на Сайце «Музэю й грамадзкага цэнтра імя Андрэя Сахарава»

Катэгорыя:Расейскія эканамісты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1899 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 6 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйску
Катэгорыя:Памерлі ў 1938 годзе
Катэгорыя:Памерлі 30 кастрычніка
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Беларускія жыды
Катэгорыя:Расстраляныя
Самагон

**Самагон**, **самагонка** — моцны сьпіртовы напой самаробнай вытворчасьці, выраблены шляхам перагонкі праз самаробныя агрэгаты сьпіртаўтрымліваючай масы (брагі), атрыманай у выніку закісаньня зерневых прадуктаў, цукру, бульбы, буракоў, садавіны і іншых прадуктаў, якія зьмяшчаюць крухмальныя рэчывы.

У шматлікіх краінах сьвету вырабленьне самагону забаронена дзяржавай.

У якасьці сыравіны для вытворчасьці самагону можа быць выкарыстаная практычна любая садавіна, што зьмяшчае цукар, або сам цукар у чыстым выглядзе. Асноўным этапам працэсу падрыхтоўкі самагону зьяўляецца выраб брагі шляхам закісаньня. Ад таго, як адбываецца зброджваньне, залежыць якасьць гатовага прадукту і яго выхад.

Пасьля заканчэньня зброджваньня робяць перагонку атрыманай брагі пры дапамозе перагоннага куба.

## Вонкавыя спасылкі
* Под Минском обнаружен самодвижущийся самогонный аппарат 

Катэгорыя:Алькагольныя напоі
Джон Ўэйн

**Джон Ўэйн** (, сапраўднае імя — *Marion Robert Morrison*; 26 траўня 1907 — 11 чэрвеня 1979) — амэрыканскі актор, празваны каралём вэстэрну. Здымаючыся штогод прыкладна ў пяці фільмах, ён быў ледзь не найбольш запатрабаваным галівудзкім акторам эпохі гукавога кіно.

## Біяграфія
Выхадзец з штату Аёва, Ўэйн пачынаў у нямых фільмах свайго прыяцеля Джона Форда. Пасьля, калі Форд стаў адным з кіроўных рэжысэраў Амэрыкі, рэдкі яго фільм абыходзіўся без удзелу Ўэйна. Для амэрыканцаў трыццатых гадоў Ўэйн быў увасабленьнем мужнасьці і індывідуалізму. Пачынальна з каўбойскай сагі «Вялікая сьцежка» (1930), адмысловы посьпех спадарожнічаў актору ў «баявіках» з бойкамі і пагонямі, часьцяком вельмі малабюджэтных.

У 1939 г. Ўэйн выканаў самую яркую сваю ролю — у маштабным вэстэрне «Дыліжанс», які з посьпехам быў паказаны і ў савецкіх кінатэатрах. 

Падчас Другой сусьветнай вайны здымаўся ў шматлікіх пастаноўках на ваенныя тэмы. 

Па канчатку вайны разам з сынамі заснаваў адмысловую студыю, якая спэцыялізавалася на вытворчасьці вэстэрнаў.

Сярод яго фільмаў тых гадоў асабліва вылучаецца «Форт Алама» (1960), які ён сам жа і паставіў. 

Апошні буйны праект Ўэйна — «Самы трапны» — выйшаў на экраны ЗША ў 1976 годзе.

Ўэйн заўсёды быў прыхільнікам Рэспубліканскай партыі, а ў 1960-я гг. апынуўся ў цэнтры ўвагі як рупар кансэрватыўных кругоў Амэрыкі, бо ён жорстка адстойваў неабходнасьць працягу вайны ў Віетнаме і здымаўся ў агітацыйных фільмах адпаведнае тэматыкі.

## Абраная фільмаграфія
* 1930 — «Вялікая сьцежка»
* 1939 — «Дыліжанс»
* 1957 — «Крылы арлоў»
* 1959 — «Кавалерысты»
* 1960 — «Форт Алама»
* 1968 — «Зялёныя берэты»
* 1970 — «Рыё Лоба»
* 1971 — «Каўбоі»
* 1976 — «Самы трапны»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аёве
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Акторы вэстэрнаў
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю
Катэгорыя:Памерлі ў Лос-Анджэлесе
Шырвінты

**Шырвінты** () — места ў Летуве, на рацэ Шырвінце. Адміністрацыйны цэнтар Шырвінцкага раёну Віленскага павету. Насельніцтва на 2018 год — 5692 чалавекі. Знаходзяцца за 50 км ад Вільні.

Шырвінты — даўняе мястэчка гістарычнай Віленшчыны. Да нашага часу тут захаваўся касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла, помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя.

## Назва
Тапонім Шырвінты ўтварыўся ад назвы ракі Шырвінты.

Паводле францускага лінгвіста-германіста Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, назва Шырвінты ўтварылася ад гоцкага імя Hariobinda або Gyroind.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Шырвінты датуецца 1475 годам, калі тут збудаваі першы касьцёл.

У 1644 годзе мястэчка ўваходзіла ў склад Мусьніцкай воласьці Віленскага павету Віленскага ваяводзтва.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Шырвінты апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Віленскім павеце Віленскай губэрні. Па тым, як праз Шырвінты прайшоў паштовы тракт Вільня — Вількамір, у 1879 годзе тут заснавалі паштовую станцыю. У 2-й палове XIX ст. у мястэчку было 89 будынкаў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Шырвінты занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
У сьнежні 1920 году ў ваколіцах Шырвінтаў адбыліся баі паміж летувіскім і польскім войскамі. Па чым мястэчка знаходзілася ў нэўтральнай зоне паміж Летувой і міжваеннай Польскай Рэспублікай, але потым увайшло ў склад Летувы.

У 1950 годзе Шырвінты атрымалі статус места і сталі цэнтрам раёну.

## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: ~1892 год — 778 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2018 год — 5692 чал.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла (1855—1860)
* Могілкі старыя каталіцкія, капліца (XIX ст.)

### Страчаная спадчына
* Сынагога
* Царква (1860-я; мураўёўка)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Шырвінты, Radzima.org

Катэгорыя:Гарады Летувы
1180-я

**1180-я**

Стагодзьдзі: XI стагодзьдзе - XII стагодзьдзе - XIІІ стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1130-я
1140-я
1150-я
1160-я
1170-я
**1180-я**
1190-я
1200-я
1210-я
1220-я
1230-я


Гады: 
1180, 1181, 1182, 1183, 1184, 1185, 1186, 1187, 1188, 1189

----

## Асноўныя падзеі
* Рычард Львінае Сэрца стаў каралём Ангельшчыны

Катэгорыя:1180-я
Nokia N70

**Nokia N70** — чатырохдыяпазонны смартфон фірмы Nokia.

Мадыфікацыя **[[Nokia N70 Music Edition]]** адрозьніваецца толькі абноўленым праграмным забесьпячэньнем, чорным колерам корпуса і камплектам пастаўкі.



## Вонкавыя спасылкі
* Апісаньне на сайце Nokia
* Апісаньне на сайце onliner.by

Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны Nokia
Катэгорыя:Смартфоны