Дэпартацыя жыдоў са Славаччыны

**Дэпарта́цыя жыдо́ў са Слава́ччыны** — дэпартацыя славацкіх жыдоў са Славаччыны ў канцлягеры Нямеччыны, праведзеная цягам 1942—1945 гадоў.

## Напярэдадні
21 студзеня 1941 году Войцех Тука агалосіў чатырнаццаць пунктаў славацкага нацыянал-сацыялізму. У апошнім пункце гаворылася пра разьвязаньне жыдоўскага пытаньня. 9 верасьня 1941 году быў выдадзены Жыдоўскі кодэкс, адзін з самых жорсткіх антысэміцкіх законаў Эўропы.

## Хада дэпартацыі
Славаччына была першай (дэ-юрэ) незалежнай дзяржавай, якая дэпартавала значную частку сваіх габрэяў. Тагачасныя славацкія ўлады канфіскавалі маёмасьць на 38% тагачаснага дзяржаўнага бюджэту ў больш чым 10 000 жыдоў-прадпрымальнікаў. Першапачаткова жыды былі дэпартаваныя ў славацкія канцлягеры, разьмешчаныя ў вёсках Выгнах, Сэрэдзі й Новаках. У сакавіку 1942 году Славаччына падпісала пагадненьне зь Нямеччынай аб дэпартацыі жыдоў. Напрыканцы чэрвеня 1942 року ўрад Славаччыны накіраваў у нацысцкія лягеры сьмерці 52 000 славацкіх жыдоў, а да кастрычніка агулам 58 000. Большая частка зь іх была накіраваная ў Асьвенцім-Біркенаў, дзе быў адмыслова створаны новы крэматорый. Усяго з тэрыторыі Першае Славацкае Рэспублікі ў нацысцкія канцлягеры было накіравана больш за 70 000 чалавек: жыды, цыганы і камуністы, 67 000 зь якіх былі славацкімі жыдамі. Славацкая дзяржава плаціла Трэцяму Райху 500 марак за кожнага грамадзяніна-жыда, дэпартаванага ў лягер з тэрыторыі Славацкай Рэспублікі. Гэта была г. зв. плата за перасяленьне і прафэсійнае навучаньне.

Дэпартацыі спыніў прэзыдэнт Ёзэф Ціса восеньню 1942 году пасьля ўмяшаньня папскага прадстаўніка ў Славаччыне ксяндза Джузэпэ Бурцыё, які паведаміў славацкім уладам, што дэпартаваных жыдоў адпраўляюць у лягеры сьмерці. На той момант у Славаччыне заставалася 24 000 жыдоў.

Другая хваля дэпартацыі адбылася ў другой палове 1944 року, калі нямецкія войскі ўвайшлі ў Славаччыну з мэтаю задушэньня Славацкага нацыянальнага паўстаньня. 

## Вынікі
Паводле перапісу 1939 году, на тэрыторыі Першай Славацкай Рэспублікі пражывала 136 000 габрэяў. Каля 30 000 зь іх перажылі Галакост, бальшыня зь якіх зьехала ў Ізраіль пасьля вайны. У цяперашні час у Славаччыне жыве жыдоўская мяншыня з трох тысячаў чалавек.

## Па вайне
Пасьля вайны тэма ўдзелу Славаччыны ў Галакосьце была табу. У 2002 годзе Дзяржаўны музэй Асьвенцім-Біркенаў у Асьвенціме арганізаваў выставу, прысьвечаную ваеннаму лёсу славацкіх жыдоў, якіх немцы прывезьлі ў лягер.

## Крыніцы

## Літаратура

* Praca zbiorowa, „The Tragedy of Jews of Slovakia” pol. „Tragedia Żydów słowackich”, 1992
* MLYNÁRIK, Ján. Dějiny Židů na Slovensku. Praha: Academia, 2005. 376 s. .
* LIPSCHER, Ladislav. Židia v slovenskom štáte 1939–1945. Banská Bystrica: Print-servis, 1992. 254 s. .
* KAMENEC, Ivan. Po stopách tragédie. Bratislava: Archa, 1991. 285 s. .
* Jan Koszycki, „Słowacki kłopot”, Polityka nr 38, 2009.
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Жыды ў Славаччыне http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/slovakia.html
* „Nuremberg Trial Proceedings Volume 4" Kwestia słowackich Żydów poruszona podczas procesów norymberskich

Катэгорыя:Сакавік 1942 году
Катэгорыя:Падзеі 1942 году
Катэгорыя:1942 год у Славаччыне
Катэгорыя:Першая Славацкая Рэспубліка
Катэгорыя:Галакост у Славаччыне
Катэгорыя:Дэпартацыі народаў
Катэгорыя:Асьвенцім
Катэгорыя:Славацкія жыды