Менскі павет

**Ме́нскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віленскага, пазьней Менскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Плошча 20,8 тыс. км². Сталіца — места Менск.

## Гісторыя

Утварыўся ў XIV ст. на тэрыторыі Менскага княства, уваходзіў у склад Віленскага ваяводзтва. Асноўны абшар павету займалі ўладаньні баяраў, што выходзілі на вайну ў складзе Менскай харугвы. У 1528 годзе, паводле попісу войска Вялікага Княства Літоўскага, на Меншчыне было 30 баяраў і 4 баярскія ўдавы, якія разам выстаўлялі 79 коньнікаў.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў увайшоў у склад Менскага ваяводзтва. Тэрыторыя павету значна пашырылася коштам колішніх Заслаўскага і Лагойскага княстваў, дзяржаўнай воласьці Краснае Сяло, а таксама Барысаўскай, Любашанскай і Сьвіслацкай воласьцяў на правым беразе ракі Бярэзіна.

З 1599 году у Менску праз рок, паводле чаргі з Наваградкам, пачалі праводзіцца вясновыя сэсіі Галоўнага Трыбуналу. Кожная зь іх цягнулася 22 тыдні, пачынаючы ад панядзелку па Трох Каралях. У 1662 годзе Барысаўская воласьць перайшла ў склад Аршанскага павету Віцебскага ваяводзтва.

Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Менскага павету ліцьвінамі: «*…ехал из [[Менск]]а литвин Корсак*» (1601—1602 гады), «*литвин из Минска пан Ян Сухопаров*», «*литвин Менского повету Ондрей*» (абодва 1609—1610 гады), «*Степанка Борисов… в роспросе сказал: родом де он литвин, родился в [[Белая Русь|Белой Руси]] в [[Барысаў|Борисове]] городе… а отец де у него жив в Литве*» (1621 год), «*…выходец литвин Остафей Каменский в роспросе сказал: отец де ево бывал Минского повету шляхтич*» (1629 год), «*Крутновский Мартын… литвин, родом из Менского повета*» (1632 год), «*…из Менска торговой человек литвин Тимофей Менченин*» (1651 год). У прывілеі 1622 году кароль і вялікі князь Уладзіслаў Ваза азначыў «*літвой*» праваслаўных жыхароў Менску. У матрыкуле Каралявецкага ўнівэрсытэту пад 1631 годам значыцца *Alexander Stybalcovius, Minscensis Lithuanus*, пад 1774 годам — *Reczynski Boguslaus Jac., [[Койданаў|Coydanav.]] Lituan.* У запісах мэтрыкі папскай сэмінарыі ў Оламаўцу значыцца *Felicianus Zablocky Litvanus Minscensis* (1732—1736 гады). Апроч таго, у 1743 годзе сярод вернікаў парафіі ў Камені ўпамінаецца старалітва, якую крыніцы зьвязваюць з русінамі.

За часамі Вялікай Паўночнай вайны ў 1708 годзе войскі караля Швэцыі Карла XII учынілі на Меншчыне значныя разбурэньні. 20 сьнежня 1793 году ў выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай павет спыніў сваё існаваньне.

## Сымболіка
Павятовая харугва была чырвонага («гвазьдзіковага») колеру з выяваю Пагоні ў цэнтры.

Мескія гербы атрымалі Барысаў, Менск і Радашкавічы.

## Геаграфія

На поўначы межаваў з Полацкім ваяводзтвам, на ўсходзе — з Аршанскім паветам Віцебскага ваяводзтва, на поўдні — з Рэчыцкім паветам Менскага ваяводзтва і Слуцкім княствам Наваградзкага ваяводзтва, на захадзе — з Ашмянскім паветам Віленскага ваяводзтва і Наваградзкім паветам.

У склад Менскага павету ўваходзіла тэрыторыя Менскага гродавага, Гайненскага, Краснасельскага і Радашкаўскага старостваў (дзяржаўных воласьцяў) і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі.

Найбольш значныя месты і мястэчкі: Барысаў (да 1662 году), Бярэзань Любашанская, Гайна, Докшыцы, Заслаўе, Ігумен, Койданаў, Лагойск, Маладэчна, Радашкавічы, Ракаў, Смалявічы, Сьвіслач. На тэрыторыі павету таксама знаходзіліся месты і мястэчкі Акалова, Багушэвічы, Бягомель, Бярэзань Горная, Волма, Вузьляны, Вязынь, Гарадок, Гарадок Астрашыцкі, Гарадок Сёмкаў, Дзераўная, Дудзічы, Дукора, Жодзін, Зэмбін, Івянец, Ільля, Камень, Камень Харэцкі, Крайск, Краснае, Лоша, Ляды, Магільна, Мікалаеўшчына, Мсьціж, Налібакі, Плешчаніцы, Пухавічы, Пясочнае, Раванічы, Рубяжэвічы, Самахвалавічы, Станькаў, Стоўпцы, Сьмілавічы, Узда, Хатляны, Хатаевічы, Холы, Хоўхла, Шацак, Шклянцы. Магдэбурскае права мелі Барысаў (1563), Койданаў (XVI ст.), Менск (14.03.1499), Мікалаеўшчына (XVII ст.), Радашкавічы (1569), Ракаў (XVII ст.), Стоўпцы (1729).

## Дэмаграфія

На сярэдзіну XVII стагодзьдзя налічваў 25 892 дымоў (прыкладна каля 175 тыс. чал.). Паводле сучасных падлікаў, да вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) колькасьць насельніцтва складала каля 181 тыс. чал., па вайне яно скарацілася да 67 тыс. чал. (10,4 тыс. дымоў).

Паводле люстрацыі 1775 году павет налічваў 23 133 дымоў. Колькасьць насельніцтва ў 3-й чвэрці XVIII ст. складала каля 200—225 тыс. чал.

## Ураднікі

Павятовы соймік праходзіў у Менску, тамака ж месьціліся падкаморскі, земскі і гродзкі суды. Менская шляхта абірала двух паслоў на Вальны сойм і двух дэпутатаў на Галоўны Трыбунал.

## Архітэктура
### Драўляная
На тэрыторыі Меншчыны склалася даўняя традыцыя драўлянага дойлідзтва.


Vołma, Pakroŭskaja. Волма, Пакроўская (1900).jpg|Волма
Haruciški, Pietrapaŭłaŭskaja. Гаруцішкі, Петрапаўлаўская (1900).jpg|Гаруцішкі
Dudzičy. Дудзічы (1909).jpg|Дудзічы
Kapłancy. Капланцы (M. Mahilnianski, 1902).jpg|Капланцы


Turec. Турэц (I. Sierbaŭ, 1911).jpg|Турэц
Upirevičy, Trajeckaja. Упірэвічы, Траецкая (I. Sierbaŭ, 1911).jpg|Упірэвічы
Šklancy. Шклянцы (XX).jpg|Шклянцы
Jurjeva, Juraŭskaja. Юр’ева, Юраўская (1900).jpg|Юр’ева


Anopal, Śviatoj Hanny. Анопаль, Сьвятой Ганны (J. Čakierski, 1909).jpg|Анопаль
Biarezań. Бярэзань (1910).jpg|Бярэзань Горная
Vialejka, Spaskaja. Вялейка, Спаская (1900).jpg|Вялейка
Kamień. Камень (1900).jpg|Камень


Kojdanaŭ, Plabanskaja, Śviatoj Hanny. Койданаў, Плябанская, Сьвятой Ганны (1900).jpg|Койданаў
Nalibaki, Śviatoha Bartałamieja. Налібакі, Сьвятога Барталамея (B. Tamaševič, 1900).jpg|Налібакі
Śvisłač. Сьвіслач (1914).jpg|Сьвіслач
Church in Choŭchlava.jpg|Хоўхла


### Мураваная
У XVII ст. у мураваную архітэктуру Меншчыны прыйшла стылістыка барока, у XVIII ст. — віленскага барока і клясыцызму.


Дзераўная. Былы кальвінскі збор. Бакавы фасад і апсіда.jpg|Касьцёл Унебаўзяцьця, Дзераўная
Zasłaŭje, Zamkavaja. Заслаўе, Замкавая (1901-17) (2).jpg|Замкавая брама і збор, Заслаўе
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1900).jpg|Замак і збор, Койданаў
Первамайск (Кухцічы). Збор (02).jpg|Збор, Кухцічы


Łahojski zamak. Лагойскі замак (M. Januševič, 1850).jpg|Богаяўленская царква, Лагойск
Ляданский Свято-Благовещенский монастырь 01.jpg|Царква Зьвеставаньня Багародзіцы, Малыя Ляды
Miensk, Vysoki Rynak-Daminikanskaja. Менск, Высокі Рынак-Дамініканская (1843) (6).jpg|Царква Сьвятога Духа, Менск
Miensk, Niamiha-Rakaŭskaja. Менск, Няміга-Ракаўская (D. Strukov, 1864-67).jpg|Царква Сьвятых Пятра і Паўла, Менск


Hajna. Гайна (1900).jpg|Касьцёл Унебаўзяцьця, Гайна
Church of St. Michael the Archangel in Ivianiec.jpg|Касьцёл францішканаў, Івянец
Miensk, Zboravaja. Менск, Зборавая (1871).jpg|Касьцёл бэнэдыктынак, Менск


Katedralny sabor śv. Ducha - 1.jpg|Касьцёл бэрнардынак, Менск
Касьцёл Сьвятога Язэпа.jpg|Касьцёл бэрнардынаў, Менск
Śmiłavičy. Сьмілавічы (1917) (2).jpg|Касьцёл місіянэраў, Сьмілавічы


Miensk, Łošyca. Менск, Лошыца (J. Pieška, 1800).jpg|Сядзіба, Лошыца
Miensk, Vałoki Połackija. Менск, Валокі Полацкія (J. Pieška, 1800).jpg|Сядзіба Ваньковічаў, Менск
Miensk, Radzivił. Менск, Радзівіл (1800).jpg|Палац Радзівілаў, Менск
Miensk, Sapieha. Менск, Сапега (K. Biske, 1918).jpg|Палац Сапегаў, Менск


Miensk - Ratuša.jpg|Ратуша, Менск
Muravany Dvor. Мураваны Двор (1927).jpg|Палац, Мураваны Двор
Siomkaŭ Sałamiarecki, Chmara. Сёмкаў Саламярэцкі, Хмара (J. Pieška, 1800).jpg|Сядзіба, Сёмкаў Саламярэцкі
Śmiłavičy. Сьмілавічы (J. Pieška, 1800).jpg|Сядзіба, Сьмілавічы


## Глядзіце таксама
* Менскі павет (Менская губэрня)

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Менскай вобласьці
Катэгорыя:Менскае ваяводзтва
Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага