Львоў

**Львоў** () — горад абласнога падпарадкаваньня на захадзе Ўкраіны, на рацэ Полтва, адміністрацыйны цэнтар Львоўскай вобласьці, нацыянальна-культурны і адукацыйна-навуковы асяродак краіны, буйны прамысловы цэнтар і транспартны вузел, лічыцца сталіцай Галічыны і Заходняй Украіны. Па колькасьці насельніцтва — 4 горад краіны.

Львоў заснаваны каралём  у сярэдзіне XIII стагодзьдзя. Каля 1272 году горад стаў сталіцай Галіцка-Валынскага княства. У эпоху Сярэднявечча Львоў быў важным гандлёвым цэнтрам. За аўстрыйскім панаваньнем горад становіцца цэнтрам украінскага і польскага нацыянальна-вызваленчых рухаў. Пасьля распаду Аўстра-Вугоршчыны быў сталіцай Заходнеўкраінскай народнай рэспублікі. Да Другой сусьветнай вайны належаў Польшчы, паводле Пакта Молатава-Рыбэнтропа прыяднаны да Ўкраінскай ССР.

Гістарычны цэнтар Львова занесены ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. У горадзе знаходзіцца найбольшая колькасьць помнікаў архітэктуры ва Ўкраіне. У 2009 годзе Львову прысвоена званьне Культурнай сталіцы Ўкраіны. Горад пэрыядычна займае лідарныя месцы ў рэйтынгах турыстычнай і інвэстыцыйнай прывабнасьці.

У 2012 годзе быў адным з чатырох гарадоў Украіны, якія прымалі чэмпіянат Эўропы па футболе.

## Назва
Назву «Львоў» горад атрымаў у гонар князя Льва Данілавіча, сына заснавальніка Львова Данілы Галіцкага. На працягу сваёй гісторыі Львоў ні разу не мяняў назвы. На мовах народаў, пакінуўшых заўважны культурны сьлед у жыцьці гораду, Львоў гучыць так: украінскаю — *Львів*, польскаю — *Lwów*, расейскаю — *Львов*, нямецкаю — *Lemberg*, ідыш — לעמבערג (*Лембэрґ*), лацінаю — *Leopolis*, армянскаю — Լվով (*Львов*), крымскататарскаю — *İlbav* (*Ільбав*).

Адносна Львова традыцыйна ўжываецца шмат эпітэтаў. Распаўсюджанай зьяўляецца назва «Горад Лева» ці як «Горад львоў», «Горад сьпячых львоў», «Каралеўскі горад», «Сталіца Галічыны», «Пэрліна кароны Эўропы», «Горад-музэй», «Украінскі П’емонт», «Маленькі Парыж», «Маленькая Вена», «Бандэрштад», «Культурная сталіца Ўкраіны» і іншыя.

## Сымболіка

Афіцыйна зацьверджаным сымбалямі Львова зьяўляецца герб, вялікі герб, харугва Львоўскай гарадзкой рады і лягатып. Статут Львова сымбалямі гораду таксама вызначае назвы або выявы архітэктурных і гістарычных помнікаў.

Асновай гербу Львова зьяўляецца пячатка галіцка-валынскіх князёў — каменная брама з трыма вежамі, празь якія крочыць залаты леў. Вялікі герб Львова — гэта шчыт з гербам гораду, увянчаны срэбнай каронай з трыма вежкамі, які трымаюць леў з аднаго боку і сярэднявечны ваяр зь іншага. Сьцягам Львову зьяўляецца сіняе квадратнае палотнішча з выявай гарадзкога гербу, абрамленая ліштвой, якая складаецца з жоўтага і сіняга роўнабаковага трыкутніка па краях. Лягатыпам Львову зьяўляецца выява пяці рознакаляровых вежаў (зьлева — направа): званіцы Армянскай царквы, вежы Карнякта, гарадзкой ратушы, вежы Лацінскай катэдры, званіцы кляштару бэрнардынаў і надпіс (дэ-факта дэвіз гораду) «Львоў адкрыты для сьвету» пад імі. Да 1939 году афіцыйным дэвізам было лацінскае выслоўе «Semper fidelis» (*Заўсёды верны*), аднак пасьля Другой сусьветнай вайны Гэты дэвіз не знайшоў афіцыйнага зацьверджаньня.

З XVII стагодзьдзя патронам Львова лічыўся сьвяты Ян з Дуклі. Сёньня заступнікам гораду зьяўляецца сьвяты Юры (Георгі Пераможац). Да дня яго памяці, у першую нядзелю траўня, адзначаецца як Дзень гораду. Сярод паважаных львавянамі гарадзкіх сьвятаў таксама Дзень сьцяга (3 красавіка, на памяць пра 3 красавіка 1990 году, калі за 16 месяцаў да абвяшчэньня незалежнасьці Ўкраіны на львоўскай ратушы быў узьняты сіня-жоўты сьцяг)і Дзень лістападаўскага чыну (1 лістапада; у памяць аб лістападаўскім перавароце, калі ў ноч на 1 лістапада 1918 году Львоў быў абвешчаны сталіцай Заходне-ўкраінскай Народнай Рэспублікі). 27 ліпеня ў Львове дзень жалобы па ахвярам Скнілаўскай авіякатастрофы.

Горад Львоў зьяўляецца кавалерам ордэна Virtuti Militari, высокай ваеннай узнагароды Польшчы, і Ордэна Леніна, адной з вышэйшых узнагарод Савецкага Саюзу.

## Транспарт
Асноўным відам грамадзкага транспарту ёсьць вузкакалейны трамвай.

## Геаграфія
Знаходзіцца прыкладна за 80 км ад мяжы з Польшчай і за 469 км на захад ад Кіева.

## Гісторыя

### Сярэднявечча

Мяркуецца, што Львоў быў заснаваны князем Данілам Галіцкім у гонар свайго сына Льва Данілавіча. Першая пісьмовая згадка пра горад датуецца 1256 годам. Яна ўтрымліваецца ў Галіцка-Валынскім летапісе.

Пасьля сьмерці Даніла, князь Леў перанёс у Львоў сталіцу Галіцка-Валынскай дзяржавы. Пасьля 1303 году, Львоўская япархія была ператвораная ў асобную мітраполію Канстантынопальскага патрыярхату. У 1340 годзе Львоў быў заваяваны Каралеўствам Польскім, аднак мясцовыя баяры зрынулі польскія ўлады і ўтварылі незалежную баярскую рэспубліку. У 1349 годзе польскі кароль Казімер III Вялікі зноў усталёўвае ўладу над Львовам, даўшы гораду статус сталіцы Рускага каралеўства — аўтаномнай адміністрацыйнай адзінкі Польшчы. У 1356 годзе гораду было падараванае Магдэбурскае права. У 1378 годзе Львоў разам з усёй Галічынай перайшоў пад уладу Вугоршчыны. Вугорскае панаваньне доўжылася 9 гадоў, пасьля чаго польскія войска пад кіраўніцтвам каралевы Ядзьвігі зноў захапілі горад, які стаў адміністрацыйным цэнтрам Рускага ваяводзтва.

### Новы час

У Новы час Львоў застаецца апорай праваслаўя — тут дзейнічае праваслаўнае брацтва і грэка-славянская школа. У 1661 годзе ў горадзе была заснаваная калегія езуітаў — прататып Львоўскага ўнівэрсытэту. У першай палове XVIII стагодзьдзя Львоў становіцца найбуйнейшым горадам Украіны (з насельніцтвам 25-30 тыс. чалавек).

У гэты пэрыяд Львоў перажыў аблогу Багдана Хмяльніцкага, адкупіўся ад турак у 1672 годзе і быў узяты толькі раз — швэдзкімі войскамі. Для наладжваньня сумесных дзеяньняў супраць Карла XII у 1707 годзе ў Львоў прыяжджаў цар Пётар I.

У 1772 годзе Львоў адышоў у склад Аўстрыйскай імпэрыі, стаўшы сталіцай кароннай зямлі — Каралеўства Галіцыі і Ладамэрыі. Аўстрыйская ўлада зьнесла гарадзкія сьцены, чым заахвоціла горад да разьвіцьця і разрастаньня. Горад адначасова быў цэнтрам украінскага і польскага вызваленчых рухаў.

### Паміж дзьвюма сусьветнымі войнамі
Падчас Першай сусьветнай вайны Львоў быў акупаваны Расейскай імпэрыяй. У ноч з 31 кастрычніка на 1 лістапада 1918 году ў горадзе адбыўся Лістападаўскі чын, які прывёў да ўтварэньня Заходне-ўкраінскай Народнай Рэспублікі са сталіцай у Львове. Зь першых дзён існаваньня новаўтвораная Польская дзяржава абвясьціла вайну ЗУНР: Львоў быў захоплены польскімі войскамі ўжо 21 лістапада, горад стаў адміністрацыйным цэнтрам Львоўскага ваяводзтва.

У 1939 годзе паводле пакту Молатава-Рыбэнтропа Львоў увайшоў у склад Савецкага Саюзу, а менавіта, Украінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. Горад стаў адміністрацыйным цэнтрам Львоўскай вобласьці. У чэрвені 1941 году Львоў быў акупаваны нацысцкімі войскамі Гітлера. 30 чэрвеня Арганізацыя Ўкраінскіх Нацыяналістаў абвясьціла ў Львове Акт аднаўленьня Ўкраінскай дзяржавы, аднак гэтая ініцыятыва наткнулася на незадаволенасьць нямецкай адміністрацыі і яе ініцыятары былі арыштаваныя. 27 ліпеня 1944 году Чырвоная Армія заняла Львоў.

### Савецкі пэрыяд
Пры савецкім пэрыядзе ў горадзе і ваколіцах дзейнічаў магутны нацыянальна-вызваленчы супраціў. Таму 27 сьнежня 1946 году Камітэт дзяржаўнай бясьпекі заснаваў Львоўскую школу падрыхтоўкі апэратыўных працаўнікоў.

### Сучаснасьць
У 1991 годзе Львоў увайшоў у склад незалежнай Украіны.

## Гістарычны цэнтар

Ансамбль гістарычнага цэнтру Львова займае цэнтральную тэрыторыю гораду, якая занесеная ў Сусьветную спадчыну ЮНЭСКО.

На 22-й канфэрэнцыі Камітэту Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО, які праходзіў у Кіёта (Японія) з 30 лістапада па 5 сьнежня 1998 году, Львоў быў прыняты ў Сусьветную спадчыну.

Тэрыторыя ансамблю гістарычнага цэнтру складаецца з 120 га старажытнарускай і сярэднявечнай часткі гораду, а таксама тэрыторыі сабора Сьвятога Юра на Сьвятаюрскай гары. Буфэрная зона Ансамблю гістарычнага цэнтру вызначана межамі гістарычнага арэалу і складае каля 3000 га.


Файл:Opera-lviv-2012.JPG|Львоўскі нацыянальны акадэмічны тэатар опэры і балету імя Саламіі Крушэльніцкай
Файл:Lviv Railway station.JPG|Галоўны чыгуначны вакзал
Файл:St.Olha and Elizabeth Church Lviv.JPG|Царква сьвятых Вольгі і Лізаветы (Касьцёл Сьвятой Эльжбеты)
Файл:Lwów - Ratusz.jpg|Львоўская ратуша
Файл:Lviv - Palace of Potocki family.jpg|Палац Патоцкіх
Файл:Дворец Сапег.jpg|Палац Сапегаў
Файл:University Lviv 2009 1.JPG|Львоўскі нацыянальны ўнівэрсытэт імя Івана Франко
Файл:Polytechnic Lwow 20091.JPG|Нацыянальны ўнівэрсытэт «Львоўская палітэхніка»
Файл:Львів площа Ринок 003.jpg|Плошча Рынак
Файл:Lviv - Cathedral of Saint George 01.JPG|Сабор сьвятога Юра
Файл:Lviv - Bernardyny - 01.jpg|Бэрнардзінскі касьцёл і манастыр
Файл:Lwów - Cerkiew Uspieńska.jpg|Усьпенская царква
Файл:Lwów - k. Dominikan.JPG|Дамініканскі касьцёл
Файл:Overlooking Latin Cathedral in Lviv.jpg|Лацінскі катэдральны сабор
Файл:Vysokyj zamok.jpg|Замкавая гара (гара «Высокі Замак»)
Файл:Jesuit_church_in_Lviv.jpg|Касьцёл езуітаў

## Насельніцтва

### Колькасьць насельніцтва

### Мова

## Гарады-партнэры
Гарадамі-пабрацімамі афіцыйна зьяўляюцца:

* Баня-Лука, Босьнія і Герцагавіна
* Будапэшт, Вугоршчына
* Рочдэйл, Вялікабрытанія
* Фрайбург, Нямеччына
* Кутаісі, Грузія
* Рышон-ле-Цыён, Ізраіль
* Вініпэг, Канада
* Жэшаў, Польшча
* Кракаў, Польшча
* Лодзь, Польшча
* Люблін, Польшча
* Перамышль, Польшча
* Уроцлаў, Польшча
* Санкт-Пецярбург, Расея
* Нові-Сад, Сэрбія
* Самарканд, Узбэкістан


## Ураджэнцы і жыхары
* Андрэй Садовы
* Рыгор Аракеловіч
* Рыгор Пірамовіч
* Станіслаў Лем
* Раман Вікцюк
* Раман Шухевіч
* Леапольд фон Захэр-Мазах
* Станіслаў Ежы Лец
* Пол Муні
* Альфрэд Рэдль
* Марцін Шміглецкі

## Глядзіце таксама
* Радыё «Люкс ФМ»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* Львоў — гайд ад 34mag
* Розподіл населення за національністю та рідною мовою 


Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Віртуці Мілітары