open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ігуменскі раён

**Ігу́менскі раён** (афіцыйная назва — *Чэ́рвеньскі раён*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Менскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 1,6 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 31 870 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Ігумен.

## Геаграфічнае становішча
Мяжуе з Барысаўскім, Бярэзінскім, Менскім, Пухавіцкім, Смалявіцкім раёнамі Менскай вобласьці і Асіпавіцкім раёнам Магілёўскай вобласьці.

## Рэльеф і карысныя выкапні
Тэрыторыя раёну разьмяшчаецца ў межах Цэнтральнабярэзінскай раўніны. Пераважаюць вышыні 180—200 м, максымальная 209 м (на поўнач ад в. Валевачы).

Карысныя выкапні: некалькі радовішчаў будаўнічага пяску, гліны, бузаў, торфу.

## Клімат і расьліннасьць
Клімат умерана кантынэнтальны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня −6,9 °С, ліпеня 17,8 °С. Ападкаў 630 мм Вэгетацыйны пэрыяд — 187 дзён.

Лясы (39% тэрыторыі раёну) пераважна хваёвыя, бярозавыя, яловыя, чорнаалешнікавыя.

## Гідраграфія
Галоўныя рэкі — Волма, Вуса, Вуша. Найбуйнейшыя азёры — Пясковае, Дзікае, Лукова.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 33 383 чалавекі (перапіс); 2016 год — 31 980 чалавек; 2017 год — 31 977 чалавек; 2018 год — 31 870 чалавек

## Гаспадарчая дзейнасьць
Сельская гаспадарка спэцыялізуецца на мяса-малочнай жывёлагадоўлі, сьвінагадоўлі, птушкагадоўлі. Вырошчваюць зерневыя і кармавыя культуры, рапс, лён, бульбу. Прадпрыемствы дрэваапрацоўчай, харчовай, гарбарнай прамысловасьці. Рыбная гаспадарка «Волма».

Па тэрыторыі раёну праходзяць аўтамабільныя дарогі Менск — Ігумен — Магілёў, Мар’іна Горка — Ігумен — Смалявічы і інш.

## Турыстычная інфармацыя
Захаваліся помнікі архітэктуры: палацава-паркавы ансамбль і касьцёл сьвятога Антонія (канец XVIII — пачатак XIX стст.) у в. Раванічы, палацавы комплекс і Сьвята-Траецкая царква (1668) у мястэчку Сьмілавічы.

## Асобы

* У былым фальварку Убель (побач з сучасным пасёлкам Азёрны) нарадзіўся беларускі і польскі кампазытар Станіслаў Манюшка (1819—1872). На тэрыторыі санаторна-прафілякторнага комплексу «Волма» яму стаіць помнік.

* Ібрагім Канапацкі (1949, Сьмілавічы — 2005) — беларускі грамадзка-палітычны, культурны й рэлігійны дзеяч, гісторык, адзін зь лідэраў татарскага адраджэньня на Беларусі.
* Вячаслаў Шыдлоўскі (1913, в. Карзуны  —1997) — мемуарыст, геолаг, мастак. 

## Крыніцы

## Літаратура
* Червенский район // 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* Афіцыйны сайт
Безназванае

**Безназва́нае** — былая вёска ў Беларусі, у міжрэччы Друйкі і яе прытоку Плесавіцы. Уваходзіла ў склад Друеўскага сельсавету Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
24 чэрвеня 2011 году ліквідаваная пастановай Браслаўскага раённага Савету дэпутатаў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Браслаўскага раёну
Сьвіслацкі раён

**Сьві́слацкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе Гарадзенскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 1,4 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 15 205 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Сьвіслач.

## Геаграфічнае становішча
Сьвіслацкі раён мяжуе зь Бераставіцкім і Ваўкавыскім раёнамі Гарадзенскай вобласьці і Пружанскім раёнам Берасьцейскай вобласьці.

## Рэльеф і карысныя выкапні
Тэрыторыя раёну знаходзіцца ў межах Прыбускай раўніны, на паўночным усходзе — Ваўкавыскага ўзвышша. Цэнтральная частка раёну — водападзел паміж басэйнамі рэчак Нёман і Нараў. Пераважныя вышыні 160—200 м (95%), найвышэйшы пункт 242 м (за 5 км на захад ад мястэчка Поразаў).

Карысныя выкапні: буйназярністыя пяскі, будаўнічыя пяскі, гліна і суглінкі, торф.

## Клімат і расьліннасьць
Клімат умерана кантынэнтальны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня −5 °C, ліпеня 18 °C. Сярэднярочная колькасьць ападкаў складае 585 мм. Працягласьць вэгетацыйнага пэрыяду 199 дзён.

Пад лясамі занятыя 48,8% тэрыторыі раёну, пераважаюць хвойнікі. Балоты займаюць 6,2% тэрыторыі. На тэрыторыі раёну знаходзіцца значная частка Нацыянальнага парку Белавеская пушча, гідралягічны заказьнік дзяржаўнага значэньня «Дзікае».

## Гідраграфія
Найбольшыя рэкі: Нараў з Калонкай і Рудаўкай, Рось з Харужанкай, Сьвіслач, Зальвянка.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 19 539 чал. (перапіс); 2016 год — 16 002 чал.; 2017 год — 15 562 чал.; 2018 год — 15 205 чал.

## Гаспадарчая дзейнасьць
Пад сельскагаспадарчымі землямі 40,9% тэрыторыі. Глебы дзярнова-падзолістыя (68,3%), дзярнова-падзолістыя забалочаныя (14,5%). Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі — мяса-малочная жывёлагадоўля, вырошчваюць збожжавыя і кармавыя культуры, бульбу, лён.
 
Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасьці, па вытворчасьці мэблі з лазы.

Па тэрыторыі раёну праходзіць чыгунка Гайнаўка (Польшча) — Сьвіслач — Ваўкавыск; Аўтамабільныя дарогі зьвязваюць Сьвіслач з Горадняй, Поразавам, Ваўкавыскам. У раёне знаходзіцца пункт пропуску празь дзяржаўную мяжу Беларусі Сьвіслач — Сямёнаўка.

## Турыстычная інфармацыя
Захаваліся помнікі архітэктуры: фрагмэнты сядзібнага дома ў в. Гарнастаевічы, касьцёл у в. Грыневічы, Сьвята-Ўсьпенская царква ў в. Дабраволя, касьцёл сьвятога Міхала Арханёла, Сьвята-Траецкая царква і сядзіба ў мястэчку Поразаў, Сьвята-Параскева-Пятніцкая царква ў в. Сьвенціца.

## Асобы
* Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч (1731—1826) — беларускі навуковец, царкоўны дзяяч
* Вінцэнт Гадлеўскі (1888, в Шурычы — 1942) — каталіцкі сьвятар, грамадзкі дзяяч, публіцыст, закатаваны ў Трасьцянцы

## Крыніцы

## Літаратура
* Свислочский район // 

## Вонкавыя спасылкі
* Раённы выканаўчы камітэт
* 
*
Дзеі данаў

**Дзеі данаў** () — праца па гісторыі народу данаў у 16 кнігах, складзеная ў 12 стагодзьдзі Саксонам Граматыкам.

## Гісторыя пра Амлета

Найбольшую вядомасьць «Дзеям данаў» прынесла гісторыя пра Амлета, якая легла ў аснову знакамітай трагедыі Шэксьпіра «Гамлет». Лічыцца, што Шэксьпір не чытаў саму працу Саксона Граматыка, а ўзяў сюжэт зь нейкай прамежкавай крыніцы.

Катэгорыя:Дацкая літаратура
Грымур Ёнсан Торкэлін

**Гры́мур Ёнсан То́ркэлін** (; 8 кастрычніка 1752 — 4 сакавіка 1829) — ісьляндзкі навуковец. Прафэсар антычнасьці Капэнгагенскага ўнівэрсытэту.

Найбольш вядомы тым, што зрабіў копіі з адзінага рукапісу «Бэавульфа», якія сёньня, калі сам манускрыпт пашкоджаны больш, чым у часы Торкэліна, зьяўляюцца важнаю дадатковаю крыніцаю тэксту эпасу. Таксама Торкэлін ажыцьцявіў першае друкаванае выданьне «Бэавульфа», якое ўключала зроблены ім пераклад паэмы на лацінскую мову.

## Крыніцы

## Літаратура
* Kiernan, Kevin (2011):''Electronic Beowulf'' Third Edition, «Thorkelin Transcripts.»
* Altick, Richard D. (1987): ''The Scholar Adventurers''. Columbus: Ohio State University Press. ISBN 0-8142-0435-X, pp. 211-15.
* Fjalldal, Magnus (2008):To Fall by Ambition: Grímur Thorkelín and his Beowulf Edition *Neophilologus* 92:321-332.

## Вонкавыя спасылкі
* Лацінскі пераклад Бэавульфа (html фармат)

Ісьляндзкія навукоўцы
Саксон Граматык

**Саксо́н Грама́тык** (, каля 1150 — 1220) — дацкі гісторык, аўтар грунтоўнае працы «Дзеі данаў» у шаснаццаці кнігах.

«Дзеі данаў» зьяўляюцца адначасова і адзінаю бясспрэчнаю крыніцаю ведаў пра самога Саксона. Адтуль мы даведваемся, што дзед і бацька гісторыка былі воінамі караля Вальдэмара I. Зь іншых крыніцаў таго часу, дзеўзгадваюцца асобы зь іменем Саксон (*Saxo*), толькі адна лічыцца (без упэўненасьці) датычнай да Саксона Граматыка — адпіс Капэнгагенскага арцыбіскупа Абсалёна, дзе нейкаму Саксону даруецца доўг у дзьве з паловаю маркі. Верагодна, Саксон працаваў у адміністрацыі Абсалёна. Выдатнае валоданьне лацінскаю моваю вымушае дасьледчыкаў думаць, што адукацыю Саксон атрымаў за межамі Даніі, магчыма ў Францыі.

Празваньне «Граматык» яму даў аўтар «Хронікі ютаў», складзенай каля 1342 году, выражаючы захапленьне ягонаю моваю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дацкія гісторыкі
Дэар

**«Дэ́ар»**, альбо **«Плач Дэ́ара»** (па-ангельску: *Deor*, *The Lament of Deor*) — стараангельская элегія, складзеная, верагодна, у 10 стагодзьдзі. Адзіны рукапіс гэтага вершу даўжынёю ў 42 радкі утрымоўваецца ў Эксэтэрскай кнізе.

Тэма вершу — разважаньні лірычнага героя, песьняра Дэара, які страціў месца прыдворнага паэта, саступіўшы больш удачліваму суперніку, і вымушаны вандраваць у пошуках новага дому. Каб суцешыцца, ён прыгадвае нягоды герояў германскай гісторыі і міталёгіі (напрыклад, Вёлунда), паўтараючы: «*Þæs ofereode, þisses swa mæg!*» («тое пераадолелі, можна пераадолець і гэтае»).

Катэгорыя:Стараангельская паэзія
Маладзечна-2007

«**Маладзе́чна-2007**» — дзявяты фэстываль беларускай песьні і паэзіі, які прайшлоў у горадзе Маладэчна 15—16 чэрвеня 2007 году. У гэтым годзе ён быў прысьвечаны 125-годзьдзю са дня нараджэньня Якуба Коласа і Янкі Купалы. У праграме фэстываля былі канцэрты і сустрэчы зь пісьменьнікамі. Акрамя таго, на цэнтральнай плошчы гораду быў арганізаваны кірмаш. У гэтым годзе быў конкурс маладых выканаўцаў (чаго не было на мінулым фэстывалі), аднак канцэрт-закрыцьцё фэстывалю 16 чэрвеня быў згорнуты прыкладна за 2 гадзіны да заплянаванага канца, што была матывавана неабходнасьцю забясьпечыць бясьпеку глядачоў, бо ў той час у Маладэчна быў дождж.

## Арганізацыя
Арганізатарамі фэстываля выступілі Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія, Нацыянальны аркестар сымфанічнай і эстраднай музыкі, Менскі аблвыканкам, Маладэчанскі райвыканкам і Палац рэспублікі.

У гэтым годзе фэстываль быў сумешчаны з акцыяй «За незалежную Беларусь», што дазволіла зэканоміць частку сродкаў мясцовага бюджэту. Аднак гэта ж абумовіла нядоўгую працягласьць фэстывалю: 2 дні (у той час як VIII фэстываль працягваўся тры дні).

## Мерапрыемствы
У фэстывальнай праграме былі канцэрты, якія праводзіліся на Цэнтральнай плошчы гораду і ў залі Палаца культуры, сярод якіх быў канцэрт джазавай музыкі «Джаз у начы» (прыкладна ад 23 гадзін 15 чэрвеня да 2 гадзін 16 чэрвеня). У парку быў праведзены канцэрт, на якім выступалі дзіцячыя калектывы Маладэчанскага і сумежных раёнаў, а таксама была арганізавана сустрэча зь беларускімі пісьменьнікамі. На кірмашы былі прадстаўлены разнастайныя рамесныя работы і памятныя сувэніры. У разьмешчаным у Маладэчне абласным краязнаўчым музэі была арганізавана экспазыцыя, прысьвечаная 125-годзьдзю са дня нараджэньня Якуба Коласа і Янкі Купалы. А ў абласным драматычным тэатры была пастаноўка «На другі дзень Сёмухі» па п’есе Янкі Купалы «Прымакі».

## Конкурс маладых выканаўцаў
У гэтым годзе ў рамках фэстывалю праводзіўся конкурс маладых выканаўцаў, у адрозьненьне ад мінулага фэстывалю.

Гран-пры атрымала канкурсантка з Маладэчна Алеся Кульша. Першае месца была прысуджана Анастасіі Пагаржэльскай з Бабруйску, другое — Ірыне Вярковіч з Фаніпалю, трэцяе — Паўлу Перавошчыкаву з Гомелю. Акрамя таго, Уладзімер Ткачэнка, заслужаны артыст Беларусі, артыст Нацыянальнага аркестру сымфанічнай і эстраднай музыкі, гітарыст і аранжыроўшсык, атрымаў спэцыяльны прыз.

Катэгорыя:Беларускія музычныя фэстывалі
Катэгорыя:Маладэчна
Гана Андранікава

**Га́на А́ндранікава** (; 9 верасьня 1967 — 20 сьнежня 2011) — чэская пісьменьніца.

## Біяграфія
Пасьля заканчэньня гімназіі ў Зьліне і філязофскага факультэту Карлавага ўнівэрсытэту (англістыка — багемістыка) працавала ў чэскіх і замежных фірмах. З 1999 году займалася літаратурнай дзейнасьцю.

Памерла ад раку 20 сьнежня 2011 году.

## Узнагароды
За дэбютны раман «Гук сонечнага гадзіньніка» (*Zvuk slunečních hodin*) у 2001 годзе атрымала Літаратурную прэмію чэскага «Кніжнага клюбу», а ў 2002 годзе — прэмію *Magnesia Litera*.

## Бібліяграфія
* *Zvuk slunečních hodin*, 2001 («Гук сонечнага гадзіньніка»: беларускі пераклад — у 2005 годзе ў выдавецтве «Логвінаў»)
* *Srdce na udici* («Сэрца на вудзе», 2002)
* *Nebe nemá dno* («Неба ня мае дна», 2010)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 9 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1967 годзе
Катэгорыя:Чэскія літаратары
Аўтабіяграфія (песьня)

**Аўтабіяграфія** (па-польску: *Autobiografia*) — песьня польскага гурта Perfect, напісаная ў 1982 годзе на музыку Зьбігнева Голдыса (Zbigniew Hołdys) і словы Богдана Алевіча (Bogdan Olewicz).

У 2006 годзе песьня была перакладзеная на беларускую мову Міхалам Анемпадыставым і была выкананая на публіцы 12 сакавіка 2006 году ў часе канцэрту «Салідарныя зь Беларусьсю» ў Варшаве. Песьню выконвалі Лявон Вольскі і Ігар Варашкевіч.

Пазьней у тым жа годзе жывы запіс з гэтага канцэрту быў выдадзены на складанцы *[[Прэм'ер Тузін 2006]]*. На «Рок-каранацыі-2006» сьпеў «Аўтабіяграфія» атрымаў узнагароду «Хіт году».
## Вонкавыя спасылкі
* Відэа: «Аўтабіяграфія» на канцэрце «Салідарныя зь Беларусьсю» 12 сакавіка 2006 году

Катэгорыя:Польскія песьні
Катэгорыя:Беларускія песьні
Легенды Вялікага Княства

***Леге́нды Вялі́кага Кня́ства***&nbsp;— супольны музычны праект, прысьвечаны музыцы Сярэднявечча й Рэнэсансу. Запісаны ў 1999 годзе.

## Зьмест
# «Бегла старожа» (Сімаковіч) 2:02
# «А дзе ж тыя ваяры?» (Латушкін, Ліхашапка, Сілівончык) 1:48
# «Танец» (Віленская музыка 16—17 ст.) 0:32
# «Валы» (Латушкін, Ліхашапка, Сілівончык) 2:28
# «Вайтоўна» (Стары Ольса) 2:06
# «Юр’я й цмок» (Пузыня) 2:26
# «А мой дзядзька дуднік быў» (Жура) 4:03
# «Малітва» (Галіч) 1:38
# «Бітва пад Воршай» (Унія) 2:14
# «Танцы» (Стары Ольса) 3:29
# «Кракавяк» (Жура) 3:03
# »Гой-гой» (Стары Ольса) 2:21
# «Застольны кант» (Хор Мацыхова) 1:30
# «Легенда» (Стары Ольса) 2:33
# «Танец Баторы» (Кубліцкі, Длугарай) 1:49
# «Трэцяя алегорыя Яе Вялікасьці Панны» (Сімаковіч, Жанчак) 2:22
# «Куранта» (Contredanse) 2:04
# «Сьвіцязь» (Вялікае Княства) 2:10
# «Танец» (Contredanse) 1:21
# «Каралеўна» (Вялікае Княства) 2:53
# «Арыяварта» (Паланскі, Кубліцкі, Маркіна) 2:51
# «Танец» (Кубліцкі, Ісачэнка, Бакфарк) 1:08
# «Кант» (Кубліцкі, Маркіна) 1:38
# «Багародзіца» (Унія) 2:50
# «Танец» (Contredanse) 2:00

Катэгорыя:Музычныя складанкі 1999 году
Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
Вісла

**Вісла** () — галоўная і найвялікшая рака Польшчы. Таксама зьяўляецца найдаўжэйшай ракой басэйна Балтыйскага мора. Даўжыня Віслы складае 1047 км. Крыніцы ракі, Бяла Вісэлка () і першапачатковая (галоўная) крыніца Чарна Вісэлка (*Czarna Wisełka*), бяруць пачатак на вышыні 1106 м над узроўнем мора, на заходнім адхоне Баранінай Гары () у Сылескім Бэскідзе (*Beskid Śląski*; Заходнія Карпаты). Вісла ўпадае ў Гданьскі заліў () у 15 км на ўсход ад Гданьска. Плошча басэйну  км², зь якіх  км² плошча ў межах Польшчы. Астатнія часткі басэйну знаходзяцца ў межах Беларусі, Украіны і Славаччыны. Сама рака разьдзяляе Польшчу на дзьве часткі. Караблі ходзяць да Быдгашчу. У другой палове 20 стагодзьдзя ў сувязі з навукова-тэхнічнай рэвалюцыяй істотна пашырыўся партовы комплекс у эстуарыі Віслы. У Гданьску ўздоўж Мёртвай Віслы і партовага канала разьмешчаны ўнутраны порт.

## Выток
Вісла пачынаецца на поўдні Сылескім ваяводзтве Польшчы пры зьліцьці ракі Чорная Віселка (па-польску: *Czarna Wisełka*) на вышыні 1107 м і ракі Белая Віселка (па-польску: *Biała Wisełka*) на вышыні 1080 м на заходнім схіле Баранінай Гары, якая зьяўляецца часткай Сылезкага Бэскіду. Абедзьве ракі выцякаюць з Чорнага возера ().

## Марфалёгія
Верхняя тэраса Віслы адносіцца да цокальных тэрас. Субшыротныя адрэзкі Віслы і некаторых яе прытокаў заёмаюць прадаліны, утвараючы шырокія зандрава-алювіяльныя раўніны. у іх разьмешчаны горад Торунь і інш.

## Населеныя пункты
* Бжэшчэ
* Асьвенцім
* Кракаў
* Новэ Бжэска
* Казімеж-Дольны
* Бахатніца
* Пулавы
* Варшава
* Плоцк
* Чэрвінск над Віслай
* Торунь
* Быдгашч
* Мальбарк

## Этымалёгія
Упершыню назва «Вісла» згадваецца ў працы «Прыродазнаўства» старажытнарымскага гісторыка Плініюса Старэйшага ў 77 годзе. Ён выкарыстаў жаночы варыянт «Vistula» і мужчынскі варыянт назвы «Vistillus». Слова «Vistula» мае індаэўрапейскі корань «u̯eis», які абазначае «павольна цячы».

## Крыніцы
Вісла (басэйн Дняпра)

**Ві́сла** — рака ў Шацілавіцкім раёне Беларусі, правы прыток ракі Вішы (басэйн Дняпра). Даўжыня 7,5 км. Пачынаецца за 2,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Ўюнішчы, вусьце за 0,7 км на паўднёвы захад ад вёскі Віша. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.

## Літаратура
*  С. 97

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Шацілавіцкага раёну
Чачэрскі раён

**Чачэ́рскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскай вобласьці Беларусі. Чачэрскі раён мяжуе з Буда-Кашалёўскім, Веткаўскім, Кармянскім, Рагачоўскім раёнамі Гомельскай вобласьці і Расеяй на ўсходзе.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 15 790 чалавек (перапіс); 2016 год — 14 468 чалавек; 2017 год — 14 356 чалавек; 2018 год — 14 308 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Чачэрскі раённы выканаўчы камітэт
*
Буда-Кашалёўскі раён

**Бу́да-Кашалёўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскай вобласьці Беларусі. Буда-Кашалёўскі раён мяжуе з Рагачоўскім, Чачэрскім, Жлобінскім, Рэчыцкім, Гомельскім і Веткаўскім раёнамі Гомельскай вобласьці.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Раён падзяляецца на 15 сельскіх саветаў:  Губіцкі, Гусявіцкі, Камунараўскі, Кашалёўскі, Крыўскі, Ліпініцкі, Марозавіцкі, Мікалаеўскі, Папоўскі, Патапаўскі, Рагінскі, Уваравіцкі, Узоўскі, Чабатовіцкі і Шырокаўскі сельсаветы.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 35 738 чалавек; 2016 год — 30 347 чалавек; 2017 год — 29 729 чалавек; 2018 год — 29 530 чалавек

Нацыянальны склад паводле перапісу 2009 году: беларусы — 94,5%, расейцы — 3,8%, украінцы — 1%, іншыя — 0,7%.

## Вядомыя асобы

* Вера Бартуль (1930 - 2006) — дзеячка беларускай эміграцыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Буда-Кашалёўскі раённы выканаўчы камітэт
Добрускі раён

**До́брускі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскай вобласьці Беларусі. Добрускі раён мяжуе зь Веткаўскім і Гомельскім раёнамі Гомельскай вобласьці, Расеяй на ўсходзе, Украінай на поўдні.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 40 632 чалавекі (перапіс); 2016 год — 36 864 чалавекі; 2017 год — 36 774 чалавекі; 2018 год — 36 110 чалавек

## Вядомыя асобы

* Цімох Вострыкаў (1922—2007) - дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву 1950-х гадоў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Добрускі раённы выканкам
Ельскі раён

**Е́льскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскай вобласьці Беларусі. Ельскі раён мяжуе з Мазырскім, Лельчыцкім, Нараўлянскім раёнамі і з Украінай на поўдні.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1999 год — 21 500 чалавек
* XXI стагодзьдзе: 2006 год — 18 700 чалавек; 2009 год — 17 839 чалавек (перапіс); 2016 год — 15 570 чалавек; 2017 год — 15 263 чалавекі; 2018 год — 15 128 чалавек

## Вядомыя асобы

* Станіслаў Шабунеўскі (1866/1868, с. Скароднае— 1937) — архітэктар, аўтар значнай часткі забудовы Гомлю пачатку XX ст.і ахвяра савецкіх рэпрэсіяў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Старонка адміністрацыі Ельскага раёну
Атраднае (Віцебская вобласьць)

**Атра́днае** — вёска ў Беларусі, на беразе возера Густаты. Уваходзіць у склад Цяцеркаўскага сельсавету Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Ёды Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 75 чалавек
* 1931 год — 99 чалавек
* 1999 год — 5 чалавек
* 2010 год — 1 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёну
Катэгорыя:Цяцеркаўскі сельсавет
Рудабельскі раён

**Рудабе́льскі раён** (афіцыйная назва — *Акця́барскі раён*) — раён у складзе Гомельскай вобласьці Беларусі. Рудабельскі раён мяжуе з Каленкавіцкім, Петрыкаўскім, Шацілавіцкім раёнамі Гомельскай вобласьці і Бабруйскім і Глускім раёнамі Магілёўскай вобласьці.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Раён падзяляецца на 8 сельсаветаў: Валосавіцкі, Германаваслабадзкі, Ламавіцкі, Любанскі, Ляскавіцкі, Парэцкі, Пратасаўскі, Рудабельскі. У раёне налічваецца 79 населеных пунктаў, зь іх 1 мястэчка, 4 пасёлкі і 74 вёскі.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 2000 год — 20 200 чалавек
* XXI стагодзьдзе: 2006 год — 17 500 чалавек; 2009 год — 15 989 чалавек (перапіс); 2016 год — 13 927 чалавек; 2017 год — 13 548 чалавек; 2018 год — 13 414 чалавек

## Прырода
На 2021 год у раёне месьцілася 2 рэспубліканскія заказьнікі — Бабінец плошчай звыш 8 кв.км	і Рудабельскі плошчай звыш 40 кв.км.

## Ураджэнцы
* Мікалай Паўлавіч Круцько (нар. 1949) — беларускі хімік-вынаходнік і акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2009).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Рудабельскага раёну
* Неафіцыйны сайт Рудабельскага раёну
*
Жлобінскі раён

**Жло́бінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскай вобласьці Беларусі. Жлобінскі раён мяжуе з Буда-Кашалёўскім, Рагачоўскім, Рэчыцкім, Шацілавіцкім раёнамі Гомельскай вобласьці і Бабруйскім раёнам Магілёўскай вобласьці.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1999 год — 35,8 тыс. чалавек (бяз Жлобіну)
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 107,1 тыс. чалавек; 2006 год — 105,0 тыс. чалавек; 2009 год — 104 871 чалавек (перапіс); 2016 год — 102 247 чалавек; 2017 год — 102 159 чалавек; 2018 год — 102 017 чал.

## Ураджэнцы
* Васіль Рагаўцоў (1952—2016) — беларускі мовазнаўца і паэт, аўтар «Расейска-беларускага слоўніка па машынабудаваньні» (1998)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Сайт адміністрацыі Жлобінскага раёну
Каленкавіцкі раён

**Кале́нкавіцкі раён** (прыблізна з 1930-х гадоў — *Калі́нкавіцкі раён*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскай вобласьці Беларусі.

Мяжуе з Мазырскім, Петрыкаўскім, Рудабельскім, Рэчыцкім, Хвойніцкім і Шацілавіцкім раёнамі Гомельскай вобласьці.

Найбуйнейшая веска: Дудзічы.

## Прырода
На 2021 год у раёне часткова месьціўся Стрэльскі заказьнік плошчай звыш 121 кв.км (большая частка ў Мазырскім раёне).

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 64 055 чалавек (перапіс); 2016 год — 60 034 чалавекі; 2017 год — 59 758 чалавек; 2018 год — 59 308 чал.

## Ураджэнцы
* Сяржук Цімохаў (1960—2012) — беларускі мастак, намесьнік старшыні Беларускага саюзу мастакоў (з 1999 году)

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Сайт адміністрацыі Каленкавіцкага раёну
Вісла (неадназначнасьць)

Назву **Вісла** маюць:

* Вісла — найбунейшая рака ў Польшчы
* Вісла — рака басэйна Дняпра ў Шацілавіцкім раёне Беларусі
Кармянскі раён

**Кармя́нскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскай вобласьці Беларусі. Кармянскі раён мяжуе з Рагачоўскім і Чачэрскім раёнамі Гомельскай вобласьці і Краснапольскім і Прапойскім раёнамі Магілёўскай вобласьці.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 15 456 чалавек (перапіс); 2016 год — 13 624 чалавекі; 2017 год — 13 378 чалавек; 2018 год — 13 213 чалавек

## Вядомыя асобы

* Уладзімер Кулажанка (1926, в. Косель— 2013) — беларускі вучоны-эканаміст

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Сайт адміністрацыі Кармянскага раёну
Стараангельская мова

**Стараангельская** ці **англа-саксонская мова** (па-ангельску: *Old English*, *Anglo-Saxon*) — раньняя форма ангельскай мовы, што ўжывалася зь сярэдзіны 5 па сярэдзіну 12 стагодзьдзя. Адносіцца да заходнегерманскіх моваў. Найанейшым вядомым аўтарам на стараангельскай мове зьяўляецца паэт Кэдман (7 стагодзьдзе). Да літаратурных твораў на стараагнельскай мове адносіцца паэма Бэўвульф, Кэдманавы кодэкс, Вальдэрэ, Дэар (10 ст), Саламон і Сатурн.

## Прыклад тэксту
Ойча наш

Стараанґельская:
Fæder ūre, ðu ðe eart on heofenum,
sīe ðin nama ġehālgod.
Tōbecume ðīn rīċe.
Ġeweorðe ðīn willa on eorðan
swā-swā on heofenum.
Ūrne ġedæġhwāmlican hlāf sele ūs tōdæġ.
And forġyf ūs ūre gyltas,
swā-swā wē forġiefað ūrum gyltendum.
And ne ġelǣd ðū ūs on costnunge,
ac ālīes ūs of yfele.
Sóþlice.

Беларуская:
Ойча наш, каторы ёсьць на небе!
Сьвяціся Імя Тваё.
Прыйдзі Валадарства Тваё.
Будзь воля Твая
Як у небе, так і на зямлі.
Хлеба нашага штодзённага дай нам сёньня.
І адпусьці нам грахі нашы,
як і мы адпускаем вінаватым нашым.
І ня ўводзь нас у спакусу,
але збаў нас ад злога.
Амэн.

## Глядзіце таксама
* Стараангельская літаратура

## Вонкавыя спасылкі
Шэйх Мансур

**Шэйх Мансу́р** (сапраўднае імя — Ушурма; 1765, паводле іншых зьвестак 1760, Алды, Чачэнія — 13 красавіка 1794) — вайсковы, рэлігійны й палітычны лідэр каўкаскіх горцаў у канцы XVIII стагодзьдзя. Удзельнік Каўкаскае вайны 1785—1791 гадоў. Нацыянальны герой чачэнскага народу.

## Дзяцінства й юнацтва
Належыў да тэйпу Элістанжхой. Бацька Шаабаз быў родам зь сяла Элістанжы. Некаторы час сям’я жыла ў сяле Хатуні, затым — у сяле Алды. У дзяцінстве вывучаў Кур'ан у дагестанскага мулы.

## Кіраўнік антырасейскага паўстаньня
У канцы XVIII стагодзьдзя пачаў прапаведаваць сваё рэлігійнае вучэньне сярод чачэнцаў і падбухторыў іх супраць Расеі. Аддзел колькасьцю ў 2000 чалавек з 2 гарматамі на чале з палкоўнікам Дэ П’еры, пасланы для захопу Мансура й яго аднадумцаў, быў разьбіты 6 ліпеня 1785 году ля паселішча Алды. Сам П’еры загінуў. У ліку палонных апынуўся ад’ютант Пётр Багратыён.

Посьпех у гэтай бітве заахвоціў Мансура распачаць шэраг наступальных дзеяньняў супраць расейскіх умацаваньняў і станіцаў Каўкаскае лініі. Гарнізоны, што займалі ўмацаваньні ад Маздоку да Ўладзікаўказу, не былі ў стане засьцерагчы дарогу ў Грузію ад нападаў з боку чачэнцаў. З прычыны гэтага ў 1786 годзе толькі што збудаваныя ўмацаваньні (Пацёмкіна, Грыгарыпаль, Уладзікаўказ) былі пакінутыя й гарнізоны выведзеныя на лінію.

Асноўнымі сваімі мэтамі Мансур ставіў змаганьне з рабствам, фэўдаламі, кроўнай помстай, і ў цэлым, замену горскіх адатаў на мусульманскія законы шарыяту.

Рух Мансура, які распаўсюдзіўся сярод кабардынцаў і закубанцаў, хутка ахапіў увесь Паўночны Каўказ. Змаганьне з Мансурам і туркамі, якія зьявіліся да яго на дапамогу, падчас вайны 1787—1791 гадоў запатрабавала вялікіх высілкаў і каштавала Расеі шматлікіх ахвяраў.

Пасьля некалькіх удалых паходаў, а галоўнае — пасьля перамогі 30 верасьня 1790 году генэрала Германа над турэцка-горскім аддзелам турэцкага ары Батал-бэя на беразе Кубані, сілы Мансура былі зьнясіленыя й ён з апошнімі аддзеламі адышоў у занятую туркамі Анапу. 22 чэрвеня 1791 году, падчас штурму й узяцьця расейскімі войскамі Анапы, Мансур быў паранены й трапіў у палон.

Памёр у ссылцы ў Шлісэльбурскай крэпасьці (паводле іншых зьвестак — у Салавецкім манастыры).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Асобы Чачэніі
Лоеўскі раён

**Ло́еўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскай вобласьці Беларусі. Лоеўскі раён мяжуе з Брагінскім, Гомельскім, Рэчыцкім і Хвойніцкім раёнамі Гомельскай вобласьці і з Украінай на паўднёвым усходзе.

## Геаграфія
Лоеўскі раён разьмешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы Гомельскай вобласьці й мяжуе з Брагінскім, Гомельскім, Рэчыцкім і Хвойніцкім раёнамі. А таксама на ўсходзе па Дняпры і часткова па ніжнім бегу ракі Сож мяжуе з Чарнігаўскай вобласьцю Ўкраіны.

Тэрыторыя раёну складае 104 553 га, дзе: 42 423 га належаць да гаспадарчых земляў (у тым ліку: ворная зямля — 22 110 га, лугі — 20 041 га), лясы — 43 078 га.

Праз раён бягуць рака Дняпро з прытокамі Сожам, Брагінкай, Пясочанкай, таксама на тэрыторыі раёну знаходзіцца Дняпроўска-Брагінскае вадасховішча.

Адміністратыўны цэнтар раёну знаходзіцца на правым беразе ракі Дняпро ў адлегласьці 98 км ад цэнтру Гомельскай вобласьці й 60 км ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі м. Рэчыца.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1999 год — 18 000 чалавек
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 17 300 чалавек; 2006 год — 15 800 чалавек; 2009 год — 14 346 чалавек (перапіс); 2010 год — 14 242 чалавекі; 2016 год — 12 258 чалавек; 2017 год — 12 024 чалавекі; 2018 год — 11 799 чалавек

## Ураджэнцы

* Яўсей Канчар (1882, вёска Сяўкі — 1979) — беларускі палітычны дзеяч, гісторык, публіцыст, навуковец 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Сайт адміністрацыі Лоеўскага раёну
Мазырскі раён

**Мазы́рскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскай вобласьці Беларусі.

Мазырскі раён мяжуе з Ельскім, Каленкавіцкім, Лельчыцкім, Нараўлянскім, Петрыкаўскім і Хвойніцкім раёнамі Гомельскай вобласьці.

## Гаспадарка
«Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод» месьціўся на поўдні Мазырскага раёну, дзе знаходзіўся на ўсходзе Міхалкаўскага сельсавету на поўдзень ад вёскі Міцькі.

13 сьнежня 2021 году ў Мазырскім раёне запусьцілі прыватную сонечную электрастанцыю магутнасьцю 2,5 мэгаваты і плошчай 5,5 гектары. На яе будоўлю пазычыў «Белінвэстбанк».

## Прырода
На 2021 год у раёне месьцілася 2 заказьнікі: Мазырскія яры плошчай звыш 10 кв.км і Стрэльскі заказьнік плошчай звыш 121 кв.км (частка ў Каленкавіцкім раёне).

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1999 год — 21 400 чалавек
* XXI стагодзьдзе: 2006 год — 20 500 чалавек; 2009 год — 128 817 чалавек (перапіс); 2016 год — 132 944 чалавекі; 2017 год — 133 404 чалавекі; 2018 год — 133 437 чалавек

## Ураджэнцы

* Мікалай Пятрэнка (1919, мяст. Барбароў — 1997) — беларускі дзяяч самадзейнага мастацтва, кампазітар, педагог

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Сайт адміністрацыі Мазырскага раёну
Хвойніцкі раён

**Хво́йніцкі раён** (афіцыйная назва — *Хо́йніцкі раён*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскай вобласьці Беларусі. Хвойніцкі раён мяжуе з Брагінскім, Каленкавіцкім, Лоеўскім, Мазырскім, Нараўлянскім і Рэчыцкім раёнамі Гомельскай вобласьці, з Іванкаўскім (да 1988 г. Чарнобыльскім) раёнам Кіеўскай вобласьці Ўкраіны.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1999 год — 26 300 чал.
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 25 400 чал.; 2006 год — 23 200 чал.; 2009 год — 22 412 чал. (перапіс); 2016 год — 19 539 чал.; 2017 год — 19 191 чал.; 2018 год — 19 043 чал.

## Асобы
* Караль Прозар (1759—1841) — маршалак Галоўнага Трыбуналу ВКЛ 1787 году, вялікі абозны ВКЛ, адзін з арганізатараў паўстаньня 1794 году, сябра Патрыятычнага таварыства
* Ян Ксенафонт Мікалай Ястржэмбскі (1808—1874) — інжынэр-палкоўнік, вучоны і выкладчык, укладальнік першага расейскамоўнага дапаможніка па практычнай мэханіцы, ляўрэат палавіннай Дзямідаўскай прэміі РАН, аўтар праектаў мастоў праз Дняпро і Заходнюю Дзьвіну, літаратурны містыфікатар
* Язэп Гашкевіч (1814—1875) — першы консул Расейскай імпэрыі ў Японіі, укладальнік першага «Японска-расейскага слоўніку», ляўрэат Дзямідаўскай прэміі РАН
* Аляксандар Аскерка (1830—1911) — аўтар праекту стварэньня Літоўскага земскага крэдытнага таварыства — правобраза будучага ўраду, адзін з кіраўнікоў паўстаньня 1863—1864 гадоў, паўстанцкі начальнік Вільні (1863)
* Хведар Стравінскі (1843—1902) — знакаміты опэрны бас, артыст Марыінскага тэатру ў Пецярбургу, бацька сусьветнавядомага кампазытара Ігара Стравінскага
* Часлаў Пяткевіч (1856—1936) — аўтар найкаштоўнага этнаграфічнага твору «Рэчыцкае Палесьсе» ў трох кнігах: «Матэрыяльная культура», «Духоўная культура», «Грамадзкая культура»
* Кіпрыян Ярмольчык (1871 — пам. перад ВАВ) — дэпутат ІІІ Дзяржаўнай думы Расейскай імпэрыі (1907—1912) ад Рэчыцкага павету Менскай губэрні па сялянскай курыі; трымаў пазыцыю фракцыі трудавікоў
* Іван Мележ (1921—1976) — беларускі празаік, драматург, публіцыст
* Барыс Сачанка (1936—1995) — беларускі пісьменьнік, перакладнік і выдавец
* Алесь Лагвінец (нар. 1972) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, перакладчык, выкладчык
* Васіль Равяка (1948—2024) — сябра Савету Рэспублікі 4 скліканьня, Герой Беларусі

## Старшыні райвыканкаму
* Іван Беразьняцкі (1949—1958)
* Анатоль Козел (1975—1979)
* Уладзімер Варажбітаў (1979—1984)
* Аляксандар Абухоў (1984—1990)
* Алег Акушко (1990—1997)
* Мікалай Садчанка (1997—2007)
* Аляксандар Бічан (2008—2011)
* Аляксандар Ціток (2011—2016)
* Анатоль Бандарэнка (15 мая 2017 — 2025)
* Дзьмітрый Шпігановіч (ад 30 чэрвеня 2025)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Сайт адміністрацыі раёну

Хвойніцкі раёнКатэгорыя:Населеныя пункты Хвойніцкага раёнуХвойніцкі раён
Газы-Магамэд

**Ґазы́-Мухама́д Гімрынскі (Газы-Магамэд, Казі-Мула)** (1795, авул Гімры, унутраны Дагестан — 17 кастрычніка 1832, авул Гімры, унутраны Дагестан) — мула, мусульманскі навуковец-багаслоў, пераемнік Мулы-Магамэта Ярагі, заснавальніка й распаўсюдніка на ўсходнім Каўказе вучэньня мюрыдызму. Першы імам Паўночна-каўкаскага імамату ў 1829—1832 гадах.

## Біяграфія
Паводле паходжаньня аварац. Спачатку быў мулом у сваім авуле, затым стаў прапаведаваць іслам і заклікаць да шарыяту ў горных авулах Дагестану. Да 1829 значна распаўсюдзіў свае погляды на тэрыторыі сучаснае Чачэніі й Дагестану. Марыў пра стварэньне ўсемусульманскага халіфату. Абвясьціў сябе імамам Каўказу й абвясьціў газават Расейскай імпэрыі. У 1831 няўдала спрабаваў захапіць аварскую сталіцу Хунжу, а ў 1832 зьдзейсьніў паход на Дагестан.

Быў забіты падчас штурму расейскімі войскамі авула Гімры. Пры ўзяцьці авула баронам Розэнам, замкнуўся ў вежы з 15-ю найбольш набліжанымі, сярод якіх быў будучы імам Шаміль, спрабаваў прабіцца з боем, але быў забіты. Паводле легенды, з усіх 15-і выпадкова выжыў толькі Шаміль.

## Глядзіце таксама
* Байсангур Бэнойскі

## Крыніцы

Катэгорыя:Імамы Каўказу
Катэгорыя:Аварцы
Катэгорыя:Ісламскія дзеячы
Катэгорыя:Удзельнікі Каўкаскай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гімрах
Катэгорыя:Памерлі ў Гімрах
Катэгорыя:Дагестанскія багасловы
Катэгорыя:Дагестанскія палітыкі
Катэгорыя:Муджадыды
Катэгорыя:Паўночнакаўкаскія дзеячы нацыянальна-вызвольнага руху
Кармэліты

**Ордэн Братоў Найсьвяцейшае [[Багародзіца|Панны Марыі]] з гары [[Кармэль]]** () — манаскі ордэн у Каталіцкай Царкве, заснаваны ў 12 стагодзьдзі як пустэльніцкі. Законная Рэґула, нададзеная сьвятым Альбэртам, Лацінскім Патрыярхам Ерусаліму. Пасьля міграцыі эрэмітаў у Эўропу, зьвязанай з захопам Палестыны туркамі, Рэґула была прыстасаваная да эўрапейскіх умоваў жыцьця, і ордэн быў залічаны да жабрачых.

## Кляштары Ордэн Братоў Панны Марыі з гары Кармэль на тэрыторыі Беларусі

* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў (Амсьціслаў)
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў (Бялынічы)
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў (Глыбокае)
* Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа і кляштар кармэлітаў (Горадня)
* Касьцёл Адведзінаў Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў (Гудагай)

* Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў (Ліда)
* Касьцёл Сьвятога Станіслава і кляштар кармэлітаў (Магілёў)
* Касьцёл Сьвятой Марыі Магдалены і кляштар кармэлітаў (Менск)
* Касьцёл Маці Божай Шкаплернай і кляштар кармэлітаў (Мядзел)
* Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і кляштар кармэлітаў (Чавусы)

## Бібліяграфія
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Пералік спасылак на Інтэрнэт-рэсурсы кармэлітаў

Катэгорыя:Каталіцкія манаскія супольнасьці
Асіпавіцкі раён

**Асі́павіцкі раён** (афіцыйная назва — *Асіпо́віцкі раён*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласьці Беларусі. Асіпавіцкі раён мяжуе з Бабруйскім, Глускім, Клічаўскім раёнамі Магілёўскай вобласьці і з Пухавіцкім, Старадароскім і Ігуменскім раёнамі Менскай вобласьці.

## Гісторыя
Раён утвораны 17 ліпеня 1924 году.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1988 год — 61,7 тыс. чалавек; 1999 год — 59,0 тыс. чалавек
* XXI стагодзьдзе: 2006 год — 52,9 тыс. чалавек; 2009 год — 52 447 чалавек (перапіс); 2016 год — 48 291 чалавек; 2017 год — 47 847 чалавек; 2018 год — 47 347 чалавек

## Прырода
Знаходзіцца на Цэнтральнабярэзінскай раўніне з абсалютнай вышынёй 150 м над узроўнем мора. 57% плошчы займае лес. Працякаюць рэкі Сьвіслач, Ботча, Ваўчанка.

## Асобы
* Іван Стальмашонак — беларускі хірург

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Асіпавіцкі раённы выканаўчы камітэт


Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1924 годзе
Бялыніцкі раён

**Бялы́ніцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласьці Беларусі. Бялыніцкі раён мяжуе з Клічаўскім, Круглянскім, Магілёўскім, Шклоўскім раёнамі Магілёўскай вобласьці і Бярэзінскім раёнам Менскай вобласьці.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 21 839 чалавек (перапіс); 2016 год — 19 156 чалавек; 2017 год — 18 798 чалавек; 2018 год — 18 459 чалавек

## Былыя населеныя пункты
Выключаныя з уліковых зьвестак: в. Краснае Балотца, фальварак Шылавічы. Вёска Савецкая да 1964 году мела назву Гараватка.

## Вядомыя асобы

* Вітольд Бялыніцкі-Біруля (1872, в. Крынкі — 1957) — беларускі жывапісец-пэйзажыст
* Рыгор Кастусёў  (1957, в. Цяхцін) — беларускі палітык
*Казімер Чарноўскі (1791, маёнтак (цяпер в.) Карытніца - 1847), удзельнік нацыянальна-вызвольнага руху першай паловы XIX ст, адзін з вынаходнікаў падводнага карабля

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Афіцыйны сайт Бялыніцкага раённага выканкаму
Глускі раён

**Глу́скі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласьці Беларусі. Знаходзіцца на паўднёвым захадзе вобласьці. Глускі раён мяжуе з Асіпавіцкім і Бабруйскім раёнамі Магілёўскай вобласьці, Любанскім, Старадароскім раёнамі Менскай вобласьці і Рудабельскім раёнам Гомельскай вобласьці.

Плошча — 1336,26 км². Насельніцтва на 2018 год — 13 341 жыхар.

## Гісторыя
Утвораны 17 ліпеня 1924 году.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 16 457 чалавек (перапіс); 2016 год — 13 994 чалавекі; 2017 год — 13 610 чалавек; 2018 год — 13 341 чалавек

## Паселішчы
104 населеныя пункты, 8 сельскіх саветаў: Бярозаўскі, Завалочыцкі, Казловіцкі, Калаціцкі, Каткаўскі, Клятнянскі, Слаўкавіцкі, Хваставіцкі сельсавет, былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Кіраўскі сельсавет.

## Вядомыя асобы
* Альгерд Абуховіч (1840, Калацічы — 1898) — беларускі паэт, перакладчык
* Янка Бобрык (1905, Глуск —1942) — беларускі паэт
* Леанід Булавін (1959, Жалвінец) — аграэколяг і доктар сельскагаспадарчых навук (2003)
* Сяргей Грахоўскі (1913, Глуск —2002) — беларускі паэт
* Яўхім Кіпель (1896, в. Байлюкі — 1969) — беларускі грамадзкі дзяяч
* Яўген Лугін (1935, в. Барбарова — 2006) — кіраўнік Беларускай сялянскай партыі, адзін са стваральнікаў Беларускага Народнага Фронту «Адраджэньне» й Партыі БНФ
* Аляксандар Тарасевіч (XVIІ, Глуск — пач. XVIІІ стагодзьдзя) — гравёр і мастак
* Фёдар Янкоўскі (1918, Клетнае —1989) — беларускі мовазнавец і пісьменьнік, доктар філялягічных навук, прафэсар

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* Глускі райвыканкам
Дрыбінскі раён

**Дры́бінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласьці Беларусі. Дрыбінскі раён мяжуе з Амсьціслаўскім, Горацкім, Магілёўскім, Чавускім і Шклоўскім раёнамі Магілёўскай вобласьці.

## Паселішчы
Раён уключае 5 сельскіх саветаў: Гасподаўскі, Кароўчынскі, Міхееўскі, Расьненскі, Чэрнеўскі і 102 населеныя пункты.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 12 253 чалавекі (перапіс); 2016 год — 10 132 чалавекі; 2017 год — 9871 чалавек; 2018 год — 9661 чалавек

## Асобы
Цэлястын Цеханоўскі (1835, маёнтак Горлава - 1906), удзельнік паўстаньня 1863 - 1864 гадоў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Афіцыйны сайт Дрыбінскага райвыканкаму
* Характарыстыка раёну
Горацкі раён

**Го́рацкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласьці Беларусі. Горацкі раён мяжуе з Амсьціслаўскім, Дрыбінскім, Шклоўскім раёнамі Магілёўскай вобласьці, Аршанскім і Дубровенскім раёнамі Віцебскай вобласьці і на ўсходзе з Расеяй.

## Гісторыя
Горацкі раён створаны 17 ліпеня 1924 году.

## Геаграфія
На тэрыторыі раёну працякаюць рэкі Проня з прытокамі Парасіцай, Быстрай, Вярбоўкай, Гольшай; Бася з прытокамі Паўнай і Галубінай; Рамясьцьвянка, Лебедзёўка, Дняпрэц, Мярэя, Гарадок. Карысныя выкапні: торф, пяскі, гліны.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 47 800 чал. (перапіс), у тым ліку ў Горках — 32 777 чал., у сельскай мясцовасьці — 15 023 чалавекі; 2016 год — 46 293 чалавекі; 2017 год — 46 710 чалавек; 2018 год — 45 887 чал.

## Адміністрацыйны падзел
У сучасны Горацкі раён уваходзяць 172 населеныя пункты. У межах раёну разьмешчаны горад Горкі.

Паводле зьвестак статупраўленьня на 1 студзеня 2002 году раён падзяляецца на 11 сельскіх саветаў: Аўсянкаўскі, Горскі, Добраўскі, Копцеўскі, Ленінскі, Маслакоўскі, Паршынскі, Рудкаўшчынскі, Рэкцянскі, Саўскі, Ходараўскі.

За час існаваньня Горацкага раёну былі выключаны з уліковых зьвестак па розных прычынах наступныя населеныя пункты:

* вёскі: Арлоўшчына, Бася, Буда, Верашчакі, Дыбаўскія, Цяплухі, Швэды.
* пасёлкі: Антропенкі, Глінішча, Грабянёўка, Гразіна, Дуброва, Запаложжа, Засьценкі, Зялезны, Круты, Казіміраўскі, Мікалаеўскі, Павінскі, Паўдзённы, Рагавы, Ржаўскі, Сябрацкі, Тормаль, Траецкі, Цёплае, Цьвяткоў, Эмігрант,
* хутары: Барэц, Выдрыца, Выжары, Высоцкія, Добры Двор, Дубінец, Закамчынскія, Зарэчча, Іванькава, Кангрэс, Кастрычнік, Мяжэвічы, Навасёлкі, Новыя Душкі, Пасек, Ракіта, Раўкі, Рудня, Сушчак, Таўкачы, Чайкі, Шупілава, Шыманоўка.

## Прамысловасьць
Прамысловасьць раёну прэзэнтаваная вытворцамі прадуктаў харчаваньня, будаўнічых матэрыялаў, прадпрыемствамі лёгкай прамысловасьці. Асноўныя галіны сельскай гаспадаркі: мясамалочная жывёлагадоўля, ільнаводзтва. Вырошчваюцца зерневыя, кармавыя культуры, бульба.

## Адукацыя і мэдыцына
На тэрыторыі раёну дзейнічае Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія і пэдагагічная вучэльня, 12 сярэдніх, 6 базавых і 10 пачатковых школ, 2 музычныя школы, 16 дашкольных установаў, 25 клюбаў, 27 бібліятэкаў, 6 бальніцаў, 21 фэльдшарска-акушэрскі пункт.

## Транспарт
Па Горацкім раёне праходзяць чыгуначная дарога Ворша — Крычаў, аўтадарогі з Горак у Воршу, Магілёў, Амсьціслаў.

## Інфармацыя для турыстаў
Мэмарыяльны комплекс і музэй савецка-польскай баявой садружнасьці ў вёсцы Леніна.

## Літаратура
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Сайт штодзённых навінаў Горацкага рэгіёну
Качэрыцкі раён

**Качэ́рыцкі раён** (афіцыйная назва — *Кі́раўскі раён*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласьці Беларусі. Качэрыцкі раён мяжуе з Бабруйскім, Клічаўскім, Быхаўскім раёнамі Магілёўскай вобласьці і Рагачоўскім раёнам Гомельскай вобласьці.

## Гісторыя
15 чэрвеня 1942 году нямецкія захопнікі спалілі 1800 жыхароў вёсак Боркі, Клюева, Любча, Рабцова і Янава.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 22 352 чалавекі (перапіс); 2015 год — 20 012 чалавек; 2016 год — 19 718 чалавек; 2017 год — 19 494 чалавекі; 2018 год — 19 106 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Кіраўскага раённага выканаўчага камітэту
*
Клімавіцкі раён

**Клі́мавіцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласьці Беларусі. Клімавіцкі раён мяжуе з Хоцімскім, Касьцюковіцкім, Краснапольскім, Чэрыкаўскім, Крычаўскім раёнамі Магілёўскай вобласьці і Расеяй на ўсходзе.

## Гісторыя
Клімавіцкі раён створаны ў 1924 годзе. У 1938 годзе ён увайшоў у склад Магілёўскай вобласьці. У сучасных межах з 1962 году.

Клімавіцкі раён у 1986 годзе пацярпеў ад Чарнобыльскай катастрофы. Радыеактыўнаму забруджваньню падвергліся 4 сельсаветы: Высокаўскі, Гусаркаўскі, Лабжанскі, Савініцкі, 29 населеных пунктаў раёну, у каторых пражывала 3376 чалавек і горад Клімавічы з насельніцтвам 16,3 тысячы чалавек.

## Паселішчы
161 сельскі населены пункт.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1999 год — 34,0 тыс. чал.
* XXI стагодзьдзе: 2004 год — 31,2 тыс. чал., 50,7% гарадзкое; 2006 год — 29,0 тыс. чал.; 2009 год — 28 523 чал. (перапіс); 2016 год — 25 280 чал.; 2017 год — 24 871 чал.; 2018 год — 24 497 чал.

## Асобы
* Аляксандар Ігнаценка — беларускі гісторык
* Леанід Ліпінскі — беларускі гісторык

## Глядзіце таксама
* Суполка партыі БНФ

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Сайт Клімавіцкага раённага выканаўчага камітэту
* Характарыстыка — «Автоматизированные технологии туризма»


Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1924 годзе
Альбінаўшчына

**Альбі́наўшчына** (на мапе генэрала Шубэрта 1865—1867 гадоў — *Альмінаўшчына*) — вёска ў Беларусі, каля ракі Плоды. Уваходзіць у склад Друеўскага сельсавету Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Назва

Альмін або Альмен (Almin, Almen) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ал- (імёны ліцьвінаў Альбут, Алігут, Аламунт; германскія імёны Albot, Algut, Alamunt) паходзіць ад гоцкага alls 'увесь, кожны', а аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць'.

## Гісторыя
Да 8 красавіка 2004 году вёска ўваходзіла ў склад Друеўскага пасялковага савету.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёну
Катэгорыя:Друеўскі сельсавет
Краснапольскі раён

**Краснапо́льскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласьці Беларусі. Краснапольскі раён мяжуе з Касьцюковіцкім, Клімавіцкім, Прапойскім, Чэрыкаўскім раёнамі Магілёўскай вобласьці і Кармянскім і Чачэрскім раёнамі Гомельскай вобласьці.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 11 176 чал. (перапіс); 2016 год — 9713 чал.; 2017 год — 9520 чал.; 2018 год — 9363 чал.

## Вядомыя асобы
* Юры Пятровіч Астроўскі (нар. 1952) — 1-ы беларускі хірург, які правёў перасадку сэрца.
* Андрэй Мрый (1893—1943) — беларускі празаік, журналіст, ахвяра камуністычных рэпрэсій.
* Вера Церлюкевіч (1941—2000) — беларуская грамадзкая дзяячка і прафсаюзная лідарка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Краснапольскага райннага выканаўчага камітэту
*
Круглянскі раён

**Кругля́нскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласьці Беларусі. Круглянскі раён мяжуе са Шклоўскім і Бялыніцкі раёнамі Магілёўскай вобласьці, Крупскім раёнам Менскай вобласьці і Талачынскім раёнам Віцебскай вобласьці. Цэнтар — м. Круглае. Тэрыторыя — 881,81 км².

## Гісторыя

17 ліпеня 1924 году ўтвораны Круглянскі раён.

8 ліпеня 1931 году раён скасаваны. Да Талачынскага раёну далучаны Круглянскі, Кручанскі, Лясьнянскі, Новапалескі, Паўлавіцкі, Скуратоўскі сельскія саветы; да Шклоўскага раёну — Загаранкаўскі і Комсеніцкі; да Бялыніцкага раёну — Стаінскі і Цяцерынскі.
 
12 лютага 1935 году раён адноўлены. У яго складзе 13 сельскіх саветаў: Загаранкаўскі, Комсеніцкі, Круглянскі, Кручанскі, Лясьнянскі, Мархлеўскі, Палескі, Паўлавіцкі, Сіманавіцкі, Скуратоўскі, Стаінскі, Цяцерынскі і Шапялевіцкі.
 
16 верасьня 1959 году раён скасаваны. Тэрыторыя адышла ў склад Бялыніцкага раёну Магілёўскай вобласьці.
 
30 ліпеня 1966 году раён адноўлены. У яго складзе Комсеніцкі, Круглянскі, Кручанскі, Лясьнянскі, Паўлавіцкі, Цяцерынскі, Шапялевіцкі сельскія саветы.

## Адміністрацыйны падзел
На 1 студзеня 2002 году ў складзе Круглянскага раёну было 7 сельскіх саветаў: Комсеніцкі (14 населеных пунктаў), Круглянскі (40), Кручанскі (17), Лясьнянскі (18), Рубескі (15), Цяцерынскі (24) і Шапялевіцкі (14).

### Паселішчы
142 населеныя пункты.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 15 761 чалавек (перапіс); 2016 год — 14 208 чалавек; 2017 год — 13 988 чалавек; 2018 год — 13 827 чалавек

## Русіфікацыя
На пачатку чэрвеня 2017 году ў вёсцы Лыскаўшчына быў усталяваны помнік расейскаму генэралу, рэдактару пецярбурскай газэты «Русскій мір» Міхаілу Чарняеву. Па сваіх поглядах ён быў імпэрцам і адэптам ідэі, што Расея павінная «сабраць» вакол сябе землі ўсіх славянаў і падпарадкаваць славянскія народы. Расейскі генэрал заклікаў да падаўленьня паўстаньня 1863—1864 гадоў. Помнік расейскаму асадніку ўсталяваны на дзяржаўныя сродкі арганізацыяй «Круглянская перасоўная мэханізаваная калёна №266».

## Асобы
### Ураджэнцы
* Міхась Баразна (нарадзіўся ў 1962, в. Ліхінічы) — беларускі мастацтвазнаўца, фотамастак. Кандыдат мастацтвазнаўства. З 2010 году рэктар Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. Ляўрэат спэцыяльнай прэміі Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь у галіне крытыкі і мастацтвазнаўства. Сябра Беларускай акадэміі выяўленчага мастацтва.
* Яўген Кантылёў (нарадзіўся ў 1938, в. Елькаўшчына) — беларускі пісьменьнік-празаік.
* Ніна Шыдлоўская (нар. 1970-я) — старшыня Рады Згуртаваньня беларусаў сьвету «Бацькаўшчына» (зь 2009 году).

### Жыхары
* Уладзімер Саўчанка — беларускі палітычны дзеяч, старшыня Гарадзенскага аблвыканкаму (2001—2010). Кіраваў калгасам у Круглянскім раёне, пазьней быў кіраўніком Круглянскага райвыканкаму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Круглянскі райвыканкам


Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1924 годзе