Габрыеле Пяткевічайце-Біце

**Габрыéле Пяткевіча́йце-Бíце** (), псэўданім Bitė (зь лет. *[[Пчала]]*; 18 сакавіка 1861, Пузынішкі каля Панявежу, Расейская імпэрыя ― 14 чэрвеня 1943, Панявеж, Летува) ― летувіская пісьменьніца, публіцыстка, драматургіня, літаратурная крытыца, грамадзка-палітычная дзяячка, пэдагогіца.

## Жыцьцяпіс

Габрыеле Пяткевічайце паходзіць з шляхты Ковенскай губэрні. Дачка лекара, дырэктара бальніцы ў Янішкеле. Ейная маці памерла ад тыфу, калі Габрыеле было дзевяць год, Габрыеле і ейныя пяць братоў засталіся сіротамі. Зь дзяцінства Габрыеле была інвалідкай (дэфармаваны хрыбэтнік). Таму атрымала хатнюю адукацыю. Сярод ейных настаўнікаў быў Лаўрынас Івінскіс. Потым у 1878 годзе скончыла жаночую гімназію ў Елгаве.

Пазьней разам з бацькам працавала ў аптэцы і прыватна вывучала, удасканальвала летувіскую мову.

У пачатку 1890-х гадоў пачала займацца культурнай, грамадзкай і творчай дзейнасьцю.

Наведвала курсы пчалярства.

У 1893 г. яна ініцыявала стварэньне Таварыства дапамогі актыўным студэнтам. У 1907 г. была адной з арганізатарак і старшынём першага Летувіскага жаночага кангрэсу, сузаснавальніцай Таварыства летувіскіх жанчынаў (1908). Пасьля сьмерці бацькі ў 1909 г. жыла ў Вільні, працавала ў газэце «Lietuvos žinios».

Падчас Першай сусьветнай вайны Габрыеле Пяткевічайце вярнулася на малую радзіму. У 1917 годзе кончыла фэльчарскія курсы, дапамагала хворым. Падчас вайны вяла дзёньнік, апублікаваны ў 1925 і 1933 гадах. У 1919 годзе пачала выкладаць у Панявескай гімназіі. Яна была адной з распрацоўнікаў школьнай формы для дзяўчынак, якая неўзабаве была прынятая на рэспубліканскім узроўні і праіснавала да пачатку 1990-х гадоў.

Памерла 14 чэрвеня 1943 году ў Панявежы. Пахаваная на панявескіх могілках.

## Творчасьць

Асноўныя творы: дэбютны зборнік апавяданьняў «Krislai» (Дробязі, 1905), аповесьці «Vilkienė» (Вілкене), «Homo sapiens»,  раман «Ad Astra», успаміны. Выступала як літаратурная крытыца ў абарону рэалізму ў летувіскай літаратуры.

Разам зь пісьменьніцай Жэмайце напісала некалькі рэалістычных сацыяльных драмаў і камэдыяў пад агульным псэўданімам *Dvi Moteri* (Дзьве жанчыны). У гэтых п’есах паказана барацьба з царызмам («Літваманы», 1905), забабонамі, за асьвету народу («Чорт у пастцы», 1899, «Прададзенае шчасьце», 1900 і інш.).

## Грамадзка-палітычная дзейнасьць

Яна таксама займалася палітычнай дзейнасьцю. Габрыеле Пяткевічайце зьяўлялася чаліцай Летувіскай хрысьціянска-дэмакратычнай партыі.

У 1920 г. яна была абраная ва Ўстаноўчы сход Летувы і, як найстарэйшая сябра Сходу, кіравала ягонай першай сэсіяй, тады і была абраная старшынём.

У 1924 годзе па стане здароўя звольнілася з настаўніцкай пасады. Потым адышла ад грамадзкага жыцьця, але працягвала пісаць.

## Фэмінізм

Г. Пяткевічайце-Біце была актыўнай удзельніцай руху за роўныя правы ў Летуве, пачынальніцай жаночага руху. Яна змагалася за выбарчыя правы жанчынаў, была адной з галоўных летувіскіх суфражыстак і лідэркай лібэральнага жаночага руху.

Летувіскі з 1912 году сталі ўдзельнічаць у міжнародным жаночым руху. У тым жа годзе Г. Пяткевічайце ўдзельнічала ў шостым міжнародным жаночым кангрэсе ў Стакгольме. Яна таксама прадстаўляла Летуву на Міжнародным кангрэсе Жаночага выбарчага саюзу ў Жэнэве ў 1920 годзе. У апошні дзень зьезду Г. Пяткевічайце распавяла пра барацьбу Летувы за нацыянальную мову і падкрэсьліла, што жанчыны змагаліся разам з мужчынамі, таму пасьля аднаўленьня дзяржавы яны атрымалі палітычныя і грамадзянскія правы.

Пісьменьніца ўзначаліла часовы прэзыдыюм Устаноўчага сойму, а сакратаркай выбралі настаўніцу Ону Мурашкайце-Рацюкайцене. Гэта была значная перамога жаночага руху.

## Творы
* Krislai, зборнік апавяданьняў, 1905.
* Ad astra, раман, 1933.
* Karo meto dienoraštis, публіцыстыка, 1925-1931.
* Iš mūsų vargų ir kovų, успаміны, 1927.
* Raštai, Kn. 1-6, 1966-1968.
* Pedagogė Petkevičaitė-Bitė, 1988
* Karo meto dienoraštis III tomas, дзёньнікі, 2008.
* Karo meto dienoraštis 1-2 tomai, дзёньнікі, 2010-2011.
* Gabrielė sielos, ne luomo bajorė, 2014.
* Metai Tamsčiuko atokaitoj, 2014.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія літаратаркі
Катэгорыя:Летувіскія публіцысты
Катэгорыя:Летувіскія драматургі
Катэгорыя:Летувіскія грамадзкія дзеячы
Катэгорыя:Фэміністкі