open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ачакаўскі раён

**Ача́каўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Мікалаеўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Ачакаў. Плошча — 1490 км², насельніцтва — 15,5 тыс. чал. (2016).

Заснаваны ў 1923 року. Знаходзіўся ў паўднёвай частцы вобласьці. Ліквідаваны 19 ліпеня 2020 року ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы.

## Геаграфія
Тэрыторыя раёну знаходзіцца на Прычарнаморскай нізіне на ўзьбярэжжы Чорнага мора. Абсалютныя вышыні — да 70&nbsp;м. На поўдні і ўсходзе знаходзіцца Дняпроўска-Бужанскі ліман, на захадзе — Бэразанскі ліман.

Раён ляжыць у мерным кліматычным поясе. Сярэднія тэмпэратуры студзеня −2,5…3,0°C; ліпеня +22,5…23,0&nbsp;°C. Сярэднегадавая сума атмасфэрных ападкаў 300—350&nbsp;мм. Сьнежны полаг узімку няўстойлівы. Дзён з тэмпэратурай вышэй за +10&nbsp;°C 182 на год.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У складзе раёну 30 населеных пунктаў, 1 меская, 1 раённая ды 11 сельскіх радаў.

## Эканоміка
За савецкім часам на тэрыторыі раёну склалася высокаінтэнсіўная сельская гаспадарка з спэцыялізацыяй расьлінаводзтва на збожжавых і тэхнічных культурах (азімая пшаніца, кукуруза, ячмень), вінаградарстве, садоўніцтве і агародніцтве; жывёлагадоўля&nbsp;— мяса-малочнага напрамку (жывёлагадоўля, авечкагадоўля, сьвінагадоўля). Дзейнічалі перапрацоўчыя прадпрыемствы харчовай прамысловасьці: досьледны мідыйна-вустрычны рыбакансэрвавы (Ачакаў), вінна-сокавы (вёска Парутына), хлеба- і малаказаводы, харча-смакавая фабрыка. У Ачакаве дзейнічала швейная фабрыка.

Дзякуючы спрыяльным кліматычным умовам быў створаны шэраг рэкрэацыйных установаў, базаў адпачынку: турбаза «Ачакаў», санаторыі «Сонечны» і «Залаты колас».

## Транспарт
Агульная працягласьць аўтадарог у раёне 150&nbsp;км, зь якіх 141&nbsp;км з цьвёрдым пакрыцьцём, праходзіць аўташлях .

У месьце Ачакаве дзейнічае марскі порт.

## Культура
Дзейнічае шэраг музэяў
* Гісторыка-археалягічны запаведнік «Ольвія» на месцы антычнага поселішча Ольвія ў вёсцы Парутыне.
* Вайскова-гістарычны музэй імя Аляксандра Суворава ў месьце Ачакаве.
* Музэй лейтэнанта П.&nbsp;Шміта.
* Музэй марыністычнага малярства Р.&nbsp;&nbsp;Судакоўскага.
* Літаратурны музэй места Ачакава.
* Музэй сельгасу «Ўкраіна» ў вёсцы Камянцы.
* Музэй сельгасу «Сонечны» ў вёсцы Іванаўцы.

На дзяржаўным уліку знаходзяцца 2 архітэктурныя славутасьці, 42&nbsp;— гістарычныя і адна&nbsp;— манумэнтальнага мастацтва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія раёны Мікалаеўскай вобласьці
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2020 годзе
Першамайскі раён (Мікалаеўская вобласьць)

**Першама́йскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Мікалаеўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Першамайск. 

## Геаграфія
Асноўныя рэкі — Паўднёвы Буг і Сінюха. На тэрыторыі раёну месьціцца рэгіянальны ляндшафтавы парк «Гранітна-Стэпавае Пабужжа».

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У складзе раёну 51 населены пункт, 11 сельскіх ды 1 меская рада.

## Сёлы
* Брод
Сьнегіроўскі раён

**Сьнегіро́ўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Мікалаеўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Сьнегіроўка.

Асноўная рака — Інгулец. 

Раён утвораны ў 1923 року

Катэгорыя:Раёны Мікалаеўскай вобласьці
Аранжавая Свабодная дзяржава

**Аранжавая Свабодная дзяржава**, або **Аранжавая Рэспубліка** () — незалежная дзяржава, пазьней правінцыя ў складзе Паўднёва-Афрыканскага Зьвязу і Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, непасрэдны папярэднік цяперашняй правінцыі Свабодная дзяржава.

Разьмешчаная паміж рэкамі Вааль і Аранжавая. Засяленьне гэтай вобласьці эўрапейцамі пачалося ў 1830-я гады, калі галяндзкія каляністы-буры зьбеглі ўглыб краіны ад ангельскага валадарства, які ўсталяваўся ў Капскай калёніі, падчас так званага Вялікага трэка. Да гэтага тут насялялі ў асноўным плямёны сота (басота, басута).

У 1846 годзе Генры Дуглас Ўардэн, брытанскі рэзыдэнт сярод плямёнаў, прабывалых за Аранжавай, набыў фэрму Блюмфантэйн, вакол якой хутка вырас горад, які стаў сталіцай гэтага рэгіёну. У 1848 годзе Брытанія далучыла гэтую тэрыторыю пад назвай «Калёнія Аранжавай ракі» (). 17 лютага 1854 году Брытанія прызнала незалежнасьць рэспублікі, а 23 лютага таго ж году была падпісаная Канвэнцыя Аранжавай ракі, або Блюмфантэйнская, паводле якой новая дзяржава стала звацца Аранжавай Свабоднай дзяржавай (Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка, або Трансвааль, стала незалежная двума гадамі раней).

З адкрыцьцём пакладаў золата і дыямэнтаў у Аранжавую Свабодную дзяржаву, як і ў Трансвааль, узмацніўся прыток замежнікаў-ойтландэраў, чые правы былі сур’ёзна абмежаваныя законам. У 1899 годзе ў Блюмфантэйне прайшла канфэрэнцыя з удзелам прэзыдэнта Аранжавай Рэспублікі Мартынуса Стэйна, лідэра Трансваалю Паўля Кругера і губэрнатара Капскай калёніі сэра Альфрэда Мілнэра, аднак яна не змагла разрадзіць напругу, якая ўсё больш узрастала, і ў тым жа годзе Аранжавая Рэспубліка ўслед за Трансваалем абвясьціла вайну Ангельшчыне. 13 сакавіка 1900 году ангельцы ўвайшлі ў Блюмфантэйн. У 1902 годзе ў Фэрэнігінгу была падпісаная дамова, паводле якой Аранжавая Свабодная дзяржава ўвайшла ў Брытанскую імпэрыю як Калёнія Аранжавай ракі, аднак Брытанія абяцала ў будучыні падаць ёй самакіраваньне, захоўвала магчымасьць выкладаньня ў школах нідэрляндзкай мовы і падавала іншыя некаторыя прывілеі.

У 1910 годзе Аранжавая Свабодная дзяржава ўвайшла ў склад Паўднёва-Афрыканскага Зьвязу, судовай сталіцай якога стаў Блюмфантэйн. У сьцяг ПАЗ быў уключаны сьцяг Аранжавай Свабоднай дзяржавы (белыя і памяранцавыя палосы зь сьцягам Нідэрляндаў у кантоне). У эпоху апартэіда на тэрыторыі правінцыі быў створаны невялікі бантустан Кваква. З 1994 году правінцыя носіць назву Свабодная дзяржава.

Катэгорыя:Былыя правінцыі ПАР
Катэгорыя:Гісторыя ПАР
Ачакаў

**Ача́каў** () — места ў Мікалаеўскай вобласьці, на ўзьбярэжжы Чорнага мора, побач з утокай Дняпра. Адміністрацыйны цэнтар Ачакаўскага раёну.

Знаходзіцца за 69 км на паўднёвы захад ад Мікалаева і найбліжэйшай чыгуначнай станцыі. Марскі порт.

## Гісторыя

### Дашаў

У 1396 року вялікі князь літоўскі Вітаўт заснаваў на месцы сучаснага Ачакава новае места-фартэцыю.

Места Дашаў упершыню згадваецца ў дамове, складзенай паміж вялікім князем літоўскім Сьвідрыгайлам і каралём польскім Ягайлам у 1431 року. У 1480-я рокі Дашаў захапілі крымскія татары.

### Ачы-Кале
У 1492 року крымскі хан Мэнглі-Гірэй пабудаваў на месцы зруйнавага вялікалітоўскага Дашава фартэцыю Кара-Кэрмэн, якая неўзабаве перайшла да Турэччыны і атрымала назву Ачы-Кале. Пазьней фартэцыю пераўтварылі ў вайскова-марскую базу — апору турэцкага панаваньня ў Паўночным Прычарнамор’і.

Падчас расейска-турэцкай вайны 1735—1739 рокаў расейскія войскі 2 ліпеня 1737 року занялі, аднак паводле Бэлградзкага замірэньня 1739 року места засталося за Турэччынай. Падчас расейска-турэцкай вайны 1787—1791 рокаў падчас аблогі Ачы-Кале расейскі флёт нанёс паразу турэцкаму флёту ў лімане, а расейскае войска пад камандаваньнем Р. Пацёмкіна 6 сьнежня 1788 року штурмам авалодала цьвердзю.

### Ачакаў
Згодна зь Яскай мірнай дамовай 1791 року места адышло да Расейскай імпэрыі, дзе было ўлучана ў Хэрсонскую губэрню. Турэцкую назву адапатавалі да расейскай мовы праз суфікс -ов.

У 1795 року Ачакаў увайшоў у склад Вазьнясенскага намесьніцтва, а ў наступным року — у Наварасейскую, з 1802 году — Мікалаеўскую губэрню (у 1803 року пераназваная ў Хэрсонскую). З 1803 року Ачакаў — пазаштатнае мястэчка, з 1825 року — цэнтар Ачакаўскага павету. У 1855 року Ачакаў захапілі англа-францускія войскамі, але затым места вярнулі Расеі.

У савецкі час у месьце знаходзіліся вайскова-марская і вайсковая гэлікоптэрная база.

З 1991 року ў складзе незалежнай Украіны, курорт і вайскова-марская база.

## Насельніцтва
* 2-я пал. XIX ст. — 5347 чал.
* 1974 год — 14,2 тыс. чал.
* 1991 год — 19,7 тыс. чал.
* 2025 год — 7,5 тыс. чал.

## Турыстычная інфармацыя

У Ачакаве знаходзіцца музэй марыністычнага жывапісу імя мастака Р. Судкоўскага (філія Мікалаеўскай мастацкай галерэі).

У наш час на Ачакаўскім узьбярэжжы месьціцца больш за чатыры дзясяткі санаторыяў, дзе шторок адпачывае каля 100 тысячаў чалавек.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Мікалаеўскай вобласьці
Вазьнясенск

**Вазьнясе́нск** () — места абласнога значэньня ў Мікалаеўскай вобласьці, па абодва берагі рэчкі Мэртваводу, у месцы яе сутокаў з Паўднёвым Бугам. Адміністрацыйны цэнтар Вазьнясенскага раёну.

Знаходзіцца за 91 км на поўнач ад Мікалаева. Чыгуначная станцыя на лініі Коласаўка — Памошная, прыстань на рацэ Паўднёвы Буг.

## Гісторыя
### Саколец

На мяжы XIV і XV стагодзьдзяў на месцы цяперашняга Вязьнясенску вялікі князь літоўскі Вітаўт заснаваў места-фартэцыю Саколец. Упершыню места згадваецца ў сьпісе замкаў, складзеным па сьмерці вялікага князя ў 1430 року.

У пазьнейшы час фартэцыя пераўтварылася ў паўднёвы фарпост Рэчы Паспалітай, аднак урэшце ёй авалодалі запароскія казакі. Новыя гаспадары ў дачыненьні да места ўжывалі назву Сокалы.

### Вазьнясенск
27 студзеня 1795 року выдадзены царскі ўказ пра ўтварэньне Вазьнясенскага намесьніцтва і будаўніцтва ягонага цэнтру — Вазьнясенску. У 1796 року Вазьнясенскае намесьніцтва было пераўтворанае ў губэрню, якую неўзабаве ліквідавалі.

Падчас Другой сусьветнай вайны з 6 жніўня 1941 па 24 сакавіка 1944 року Вазьнясенск знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

З 1991 року ў складзе незалежнай Украіны, адзін з найбольш вялікіх прамысловых, культурных і гістарычных цэнтраў Мікалаеўскай вобласьці.

## Геаграфія
Вазьнясенск знаходзіцца ў паўднёвай частцы Ўкраіны, у цэнтры Мікалаеўскай вобласьці. Клімат — кантынэнтальны.

Па тэрыторыі места цячэ рака Паўднёвы Буг з прытокам Мэртваводам, якія зьяўляюцца важнымі транспартнымі артэрыямі, а таксама крыніцамі пітной вады. Пад местам знаходзяцца ўнікальныя вялікія прэсныя азёры пітной вады, зь якіх з дапамогай 30 сьвірдлавінаў зьдзяйсьняецца водазабесьпячэньне, таксама распрацаваныя дзьве сьвірдлавіны, зь якіх здабываецца мінэральная вада.

## Насельніцтва
* 1817 год — 7,8 тыс. чал.
* 1897 год — 15 748 чал.
* 1970 год — 36 тыс. чал.
* 1991 год — 44,4 тыс. чал.

## Эканоміка
У Вазьнясенску разьмешчаныя 18 вялікіх прамысловых прадпрыемстваў, зь іх 72% лёгкай прамысловасьці (выраб скуры і скурсыравіны, пашыў верхняга адзеньня, вытворчасьць мэблі, пашыў абутку) ды 18% харчовай прамысловасьці (вытворчасьць мяса — каўбасных вырабаў, сыроў, малочнай прадукцыі, вытворчасьць кансэрваванай гародніны й садавіны, хлебабулачных і кандытарскіх вырабаў).

## Месты-сябры
* Хэсэкуа, ПАР (2005)
* Радомска, Польшча (24 жніўня 2004)

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Мікалаеўскай вобласьці
Паўднёваўкраінск

**Паўднёваўкраі́нск** () — места абласнога значэньня ў Мікалаеўскай вобласьці.

Паўднёваўкраінск — места-сатэліт Паўднёва-Ўкраінскай АЭС. На яго тэрыторыі знаходзіцца чыгуначная станцыя Южнаўкраінская Адэскай чыгункі. Места мае разьвітую сетку аўташляхоў зь цьвёрдым пакрыцьцём.

Жытловы фонд складае 14 400 кватэраў агульнай плошчы 770 988 м². Меская газэта «Кантакт» выходзіць з 1990 року. Футбольная каманда «Энэргія» гуляе ў другой лізе чэмпіянату Ўкраіны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Мікалаеўскай вобласьці
Севастопаль (неадназначнасьць)

**Севастопаль:**
* Севастопаль — горад-порт у Крыму, Украіна.
* Севастопаль — браняносец, які ўдзельнічаў у Расейска-японскай вайне 1905 году.
* Севастопаль — лінкар, удзельнік Першай і Другой сусьветных войн.
* Севастопаль — футбольны клюб горада.
Трансвааль

**Трансвааль** (*Transvaal*, даслоўна «за Ваалем») — былая правінцыя ПАР, дагэтуль часам выкарыстоўваецца як агульная назва для ўсяго рэгіёну, разьмешчанага паміж Ваалем і Лімпапо, гэта значыць паўночнага ўсходу краіны. Плошча 283,9 тыс. км². У цяперашні час тэрыторыя Трансваалю падзеленая паміж правінцыямі Мпумаланга, Лімпапо і Гаўтэнг, а таксама часткова Паўночным Захадам.

## Гісторыя
Засяленьне Трансваалю эўрапейцамі адбылося ў выніку так званага Вялікага Трэку — перасяленьні сялян-бураў з захопленай ангельцамі Капскай калёніі. Пасьля сутыкненьняў з Мзіліказі, правадыром племя ндэбэле былі заснаваныя першыя селішчы пад кіраўніцтвам Андрыса Генрыка Потгітэра. У 1848 годзе паўднёвую частку Трансваалю занялі пасяленцы Андрыса Прэторыюса. 17 студзеня 1852 году ангельцы прызналі незалежнасьць заснаванай Прэторыюсам Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі.

У 1877 годзе Брытанія далучыла Паўднёва-Афрыканскую Рэспубліку на падставе «абароны» белых бураў ад нэграў — зулусаў; заадно дзяржава, па сьцьвярджэньнях ангельцаў, была выратаваная ад фінансавага краху. Пасьля Першай ангельска-бурскай вайны 1881 году Трансвааль ізноў стаў незалежны. У 1885 годзе на Вітватэрсрандзе былі адкрытыя велізарныя паклады золата, што прывяло да хуткага росту такіх гарадоў, як Яганэсбург, а таксама прытоку шукальнікаў золата з-за мяжы.

Правы гэтых людзей, вядомых як ойтландэры, былі сур’ёзна абмежаваныя законамі Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі; менавіта гэта паслужыла падставай аб’явы Брытаніяй Ангельска-бурскай вайны 1899—1902 гадоў. Пасьля шэрагу пасьпяховых для бураў баёў брытанскія войскі атрымалі перамогу, прэзыдэнт Трансваалю П. Кругер схаваўся за мяжой.

У 1900 годзе Трансвааль стаў часткай Брытанскай імпэрыі, у 1910 годзе ўвайшоў у склад Паўднёва-Афрыканскага Зьвязу.

Пасьля ўтварэньня Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі і ўводзіны апартэіда на тэрыторыі Трансваалю былі ўтвораныя некалькі бантустанаў, гэта значыць тэрыторыяў, прызначаных для пражываньня чорнага насельніцтва. У Трансваалі знаходзіліся бантустаны Лебоўа, Вэнда, Газанкулу, Кангване, Квандэбэле і збольшага Бопутатсвана. Вэнда і Бопутатствана былі абвешчаныя незалежнымі, што, аднак, не было прызнана ні адным урадам, акрамя ўласнага паўднёва-афрыканскага.

У Трансваалі знаходзілася Прэторыя, адна з сталіц ПАР; яна жа і была цэнтрам правінцыі. Эканамічны раён Прэторыя-Вітватэрсранд-Фэрэнігінг быў і застаецца галоўным цэнтрам паўднёваафрыканскай эканомікі.

Пасьля рэарганізацыі адміністрацыйнага складу краіны ў 1994 годзе правінцыя Трансвааль спыніла існаваньне, аднак гэтае імя дагэтуль шырока распаўсюджанае (так, Вярхоўны Суд ПАР дагэтуль апэруе гэтым паняцьцем).

Катэгорыя:Былыя правінцыі ПАР
Катэгорыя:Гісторыя ПАР
Трансвааль (неадназначнасьць)

**Трансвааль**:
* **[[Трансвааль]]** — былая правінцыя ПАР
* **[[Трансвааль-парк]]** — аквапарк у Маскве
* **[[Трансвааль (футбольны клюб)]]** — футбольны клюб з Парамарыба
Свабодная дзяржава (ПАР)

**Свабодная дзяржава**, **Вольная дзяржава** — адна з правінцыяў Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі. Тэрыторыя цалкам супадае з тэрыторыяй старой правінцыі Аранжавая Свабодная дзяржава, а новая назва — распаўсюджанае скарачэньне старой. Правінцыя вырабляе да 70% паўднёваафрыканскага збожжа, акрамя таго, тамака разьмешчаныя багатыя радовішчы золата і дыямэнтаў.

Асноўнае насельніцтва цэнтру і ўсходу правінцыі складае народ сота, які пражывае таксама ў прылеглай да правінцыі дзяржаве Лесота. На паўднёвым захадзе пераважаюць белыя, якія размаўляюць на афрыкаанс. На крайнім захадзе правінцыі распаўсюджаная мова тсвана, на ўсходзе — зулу.

Цэнтар правінцыі — горад Блумфантэйн, які зьяўляецца таксама судовай сталіцай ПАР. У Блумфантэйне нарадзіўся ангельскі пісьменьнік Дж. Р. Р. Толкін, а таксама лідэр гранж-групы Seether — Шон Морган Ўілгімоэд. Іншыя буйныя гарады — Кроанстад, Вэлкам. Вольная дзяржава мяжуе з Усходняй і Паўночнай Капскай правінцыямі, з Паўночна-Заходняй правінцыяй, з правінцыямі Квазулу-Натал, Гаўтэнг, Мпумаланга, а таксама зь дзяржавай Лесота. Правінцыя падзеленая на пяць акругаў: Карыеп, Леджвэлепутсва, Матэа, Таба-Мофутсаньяне і Паўночная Свабодная дзяржава.

## Славутасьці
* У Ледыбрандзе, зьмешчаным на самой мяжы зь Лесота, разьмешчаная ўнікальная царква, разьмешчаная ў пячоры і створаная англіканскім Таварыствам cьвятога Аўгустына ў 1869 годзе. Цяпер пры царкве жыве толькі адзін чалавек. Ён захоўвае ключы ад уваходу і сочыць за зьдзірванелымі старымі доламі з крыжамі, якія пакрывіліся.
* Гара Кваква, назва якой у перакладзе з адной з кайсанскіх моваў азначае «бялей за белае» і была дадзена ёй за беласьць пяшчаных гор. Яшчэ адна славутасьць — Сэнтынэл — велізарны базальтавы слуп да захаду ад горнага Амфітэатру.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі ПАР
Квазулу-Натал

**Квазулу-Натал** () — правінцыя ПАР. Утвораная ў 1994 годзе шляхам аб’яднаньня правінцыі Натал (старая партугальская назва — «Калядная») і былога бантустану Квазулу. Найбуйнейшы горад — Дурбан.

## Крыніцы
Лімпопа (правінцыя)

**Лімпопа** — адна з правінцыяў Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі. Існуе з 1994 году, калі была вылучаная з Трансваалю пад назвай **Паўночны Трансвааль**. З 1995 да 2003 гады звалася проста **Паўночная правінцыя**, затым атрымала цяперашную назву. Правінцыя знаходзіцца на поўначы ПАР, мяжуе з Паўночна-Заходняй правінцыяй, правінцыямі Гаўтэнг і Мпумаланга, а таксама з Батсванай, Зымбабвэ і Мазамбікам. Па тэрыторыі Лімпопы праходзіць аўтамабільная траса N1, адна з самых ажыўленых у Афрыцы, празь яе таксама праходзяць дарогі з глыбіні кантынэнту да важных партоў у Дурбане, Рычардс-Бэй, Мапуту.

Цэнтар правінцыі — горад Палакванэ (раней зваўся Пітэрсбург). Правінцыя падзеленая на шэсьць муніцыпальных акруг: Бахлабэла, Ватэрбэрг, Вхэмбэ, Мопані, Сэкукхуна і акруга Казярога.

Катэгорыя:Правінцыі ПАР
Лімпопа

**Лімпо́па** (*Limpopo*, *Uri*, *Bembe*, *Juhampura*, інакш званая Кракадзілавая) — рака ў Паўднёвай Афрыцы.

Выцякае да поўдня ад Прэторыі з гор Вітватэрсранд (1800 м), у сваім верхнім цячэньні, перасякае горы Магалі і, злучаецца з Марыка. Мінуючы 1600 км і прыняўшы ў сябе мноства прытокаў, упадае ў Індыйскі акіян да поўначы ад заліва Дэлагоа. 

Лімпопа суднаходная з таго пункта, дзе яна пад 32° у.д., злучаецца з Нуанэцы.

У савецкай дзіцячай літаратуры Лімпопа часта выступае знакам далёкага месца, населенага небясьпечнымі жывёламі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Афрыкі
Катэгорыя:Памежныя рэкі
Лімпопа (неадназначнасьць)

Назва **«Лімпопа»** можа пазначаць:
* Рака Лімпопа ў паўднёвай частцы Афрыкі
* Правінцыя Лімпопа ў ПАР
Мэртвавод

**Мэртвавод** () — рака ў Кіраваградзкай і Мікалаеўскай абласьцях Украіны, левы прыток Паўднёвага Бугу. Мае правы прыток — Арбузінку. У сярэдняй і ніжняй плыні Мэртвавод цячэ па вузкім маляўнічым каньёне. Даліна ракі Мэртвавод уваходзіць у склад рэгіянальнага ляншафтнага парку «Гранітна-Стэпавае Пабужжа».

Катэгорыя:Рэкі Ўкраіны
Катэгорыя:Рэкі Мікалаеўскай вобласьці
Уладзімер Здановіч

**Уладзімер Мацьвеевіч Здановіч** (нарадзіўся 15 сакавіка 1959 году ў вёсцы Застаўе) — кіраўнік пастаяннай камісіі ПП НС РБ па адукацыі, культуры, навуцы і навучна-тэхнічным прагрэсе. Адукацыя вышэйшая — скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт, радыёфізык; Акадэмію кіраваньня пры Прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь, мэнэджар сацыяльнай сфэры. Заслужаны настаўнік Рэспублікі Беларусь. Магістар пэдагогікі.

## Біяграфія
Працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам, інжынэрам Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, выхавальнікам Бязьдзескай сярэдняй школы, намесьнікам дырэктара Крэмноўскай васьмігадовай школы, настаўнікам Ліпніскай васьмігадовай школы, Дарагічынскай сярэдняй школы, дырэктарам гімназіі ў горадзе Дарагічыне Берасьцейскай вобласьці.

Зьяўляўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога скліканьня, быў намесьнікам старшыні Пастаяннай камісіі па адукацыі, культуры, навуцы і навукова-тэхнічным прагрэсе. 16 лістапада 2004 году прызначаны старшынём Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па адукацыі, культуры, навуцы і навукова-тэхнічныму прагрэсе.

Жанаты, мае сына і дзьвюх дачок.

Узнагароджаны знакам «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дарагічынскім раёне
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га скліканьня
Кадыма (рака)

**Кадыма** () — рака ў Адэскай і Мікалаеўскай абласьцях Украіны, правы прыток Паўднёвага Бугу.

## Геаграфия
На рацэ знаходзяцца месты Балта і Кадыма, вёска Бобрык Першы Любашаўскага раёну, мяст. Крывое Возера Мікалаеўскай вобласьці.

## Гісторыя
У 1693 годзе казацкі кіраўнік Палій разьбіў на Кадыме нагайскіх татараў, якія ішлі на Кіеў.

11 ліпеня 1738 году турэцка-татарскія войскі пацярпелі на Кадыме абсалютную паразу ад арміі фэльдмаршала Мініха.

У 1764—1767 гг. на беразе ракі ўжо існавалі вёскі Голта (30 будынкаў), Крывое Возера (40 будынкаў), Ясінава (20 будынкаў), Гольма (300 будынкаў)

У XIX стагодзьдзі рака была мяжой паміж Падольскай і Хэрсонскай губэрніямі.

Катэгорыя:Рэкі Ўкраіны
Катэгорыя:Рэкі Мікалаеўскай вобласьці
Інгулец

**Інгулец** (, таксама вядомая як Малы Інгул) — рака на поўдні Ўкраіны, правы прыток Дняпра.

Хуткасьць плыні ракі на плесах нязначная, на перакатах 0,2—0,5 м/с.

Судаходная на працягу 109 км. Выкарыстоўваецца для вадазабесьпячэньня места Крывы Рог, арашэньня.

Выток ракі знаходзіцца на Прыдняпроўскім узвышшы каля в. Цыбулева на Кіраваградчыне. Ніжэй за в. Тарасаўка Інгулец утварае ліман шырынёй да 1 км і ўпадае ў Дняпро некалькімі рукавамі, праз 40 км ад Хэрсону.

Катэгорыя:Рэкі Ўкраіны
Катэгорыя:Рэкі Хэрсонскай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Мікалаеўскай вобласьці
Прыдняпроўскае ўзвышша

**Прыдняпроўскае ўзвышша** — узвышша на паўднёвым ўсходзе Эўрапейскай раўніны. Займає міжрэчча сярэдняй плыні Дняпра й Паўднёвага Буга, у межах Жытомірскай, Кіеўскай, Віньніцкай, Чаркаскай, Кіраваградзкай, Мікалаеўскай і Днепрапятроўскай абласьцей.

На поўначы ўзвышша невысокім уступам пераходзіць у Палескую нізіну, на захадзе мяжуе з Валынска-Падольскім узвышшам, на поўдні прылягае да Прычарнаморскай нізіны. Усходняя мяжа ўзвышша з Прыдняпроўкай нізінай праходзіць па стромкаму праваму схілу даліны Дняпра.
Прыдняпроўскае ўзвышша ляжыць у межах распаўсюджваньня крышталічных пародаў Украінскага крышталічнага шчыта й праціраецца з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход.

Катэгорыя:Геаграфія Ўкраіны
Прычарнаморская нізіна

**Прычарнамо́рская нізі́на** — нізіна на поўдні Ўкраіны й Малдовы ў межах Адэскай, Мікалаеўскай, Херсонскай, Запароскай, Данецкай абласьцей ды Аўтаномнай Рэспублікі Крым. Яна зьяўляецца часткай Прычарнаморскай западзіны. 

Уяўляе зь сябе плоскую, трохі нахіленую на поўдзень раўніну, якая прылягае да Чорнага й Азоўскага мораў. Разьмешчана паміж дэльтай Дуная на захадзе й ракой Калыміюс на ўсходзе. Вышыня ад -5 (каля Куяльніцкага ліману) да 1502 м, у сярэднім 90-150 м

Катэгорыя:Геаграфія Ўкраіны
Цэнтральныя дзяржавы

**Цэнтра́льныя дзяржа́вы** — ваенна-палітычны блёк дзяржаваў у Першай сусьветнай вайне, што супрацьстаялі Антанце.

Назва паходзіць ад дзяржаваў (Нямеччына і Аўстра-Вугоршчына), якія знаходзіліся ў цэнтры Эўропы і былі з усіх бакоў аточаныя краінамі Антанты.

У яго ўваходзілі:
* Нямецкая імпэрыя
* Аўстра-Вугоршчына (Аўстра-Вугорская імпэрыя)
* Італія (Італійскае Каралеўства) да 1915 году
* Турэччына (Асманская імпэрыя) з 1914 году.
* Баўгарыя (Баўгарскае Царства) з 1915 году.

Перадваенны саюз Германскай імпэрыі, Аўстра-Вугорскай імпэрыі і Італійскага Каралеўства называўся Трайным Саюзам. Немцы падпісалі яго з аўстра-вугорцамі ў 1879 годзе, а з італьянцамі ў 1882 годзе. Асманская імпэрыя (Турэччына) увайшла ў хаўрус 2 жніўня 1914 году, а Баўгарыя — 14 кастрычніка 1915 году.

Цэнтральныя дзяржавы прайгралі вайну і капітулявалі ў 1918 годзе:

* 29 верасьня — Баўгарыя
* 30 кастрычніка — Асманская Імпэрыя (Турэччына)
* 4 лістапада — Аўстра-Вугоршчына
* 11 лістапада — Нямеччына.

Катэгорыя:Вайсковыя блёкі
Катэгорыя:Першая сусьветная вайна
Катэгорыя:Гісторыя Нямеччыны
Катэгорыя:Гісторыя Аўстра-Вугоршчыны
Катэгорыя:Гісторыя Баўгарыі
Катэгорыя:Гісторыя Асманскай імпэрыі
Кахоўка

**Кахо́ўка** (, у мінулым *Іслам-Кермэн*) — места абласнога значэньня ў Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны, адміністрацыйны цэнтар Кахоўскага раёну.

## Геаграфія
Разьмяшчаецца на левым беразе Дняпра, за 90 кілямэтраў ад абласнога цэнтру й 10 кілямэтраў ад аднайменнай чыгуначнай станцыі на маршруце Хэрсон — Нававэсэла Запароскай вобласьці.

## Гісторыя
Заснаваная ў 1492 року крымскім ханам Мэнглі I Гірэем як фартэцыя Іслам-Кермэн (İslâm Kirmân). Гэтая назва перакладаецца як ісламская фартэцыя.

У 1791 року з удзелам палкоўніка Л. М. Кулікоўскага ўзьнікла сучасная Кахоўка, яна была названая ў гонар вядомых расейскіх вайсковых братоў Мікалая ды Васіля Кахоўскіх. Яны ператварылі паселішча ў гандлёвае мястэчка, чаму вельмі спрыяла ягонае выгаднае геаграфічне становішча на перакрыжаваньні гандлёвых шляхоў, каля колішняга Гаванскага перавозу праз Дняпро.

## Эканоміка
Кахоўка сёньня — адзін з прамысловых цэнтраў Хэрсоншчыны. Лідэрам прамысловай вытворчасьці зьяўляецца акцыянэрнае таварыства «Кахоўскі завод электразварнага абсталяваньня». Завод вырабляе сучасную электразварную тэхніку, якая пастаўляецца ў амаль 80 краінаў сьвету. Сярод прадукцыі заводу асабліва вялікім попытам карыстаюцца электрамасьляныя абагравальнікі.

## Культура
З 1992 року Кахоўка зьяўляецца сталіцай міжнароднага музычнага фэстывалю «Таўрыйскія гульні». Крэда імрэзы — жывы гук ды найлепшая сцэна. За 12 рокаў на ёй выступілі 170 выканаўцаў з 16 краінаў сьвету.

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Хэрсонскай вобласьці
Мпумаланга

**Мпумала́нга** () — адна з правінцыяў Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі. Да 24 жніўня 1995 году звалася *Ўсходні Трансвааль*. Да 1994 году ўваходзіла ў склад правінцыі Трансвааль. Назва правінцыі ў перакладзе з мовы зулу азначае «месца, дзе ўзыходзіць сонца». Мпумаланга знаходзіцца на ўсходзе ПАР, мяжуе з правінцыямі Гаўтэнг, Лімпапо, Квазулу-Натал і Свабоднай дзяржавай, а таксама са Сўазілэндам і Мазамбікам.

Сталіца правінцыі — г. Нэлспрэйт. Правінцыя падзеленая на тры акруговыя муніцыпалітэты — Гэрт-Сыбандэ, Нкангала і Эхланзэні — якія, у сваю чаргу, падпадзяляюцца на 17 мясцовых муніцыпалітэтаў.

На тэрыторыі правінцыі Мпумаланга знаходзіцца нацыянальны парк Кругер.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі ПАР
Ханіяра

**Ханіяра** () — сталіца Саламонавых астравоў, адначасова зьяўляецца сталіцай правінцыі Гўадалканал. Колькасьць насельніцтва складае 54,6 тыс. чалавек. Сталічны статус горад атрымаў у 1976 годзе, калі Саламонавы астравы атрымалі аўтаномію, а ў 1978 годзе горад стаў сталіцай незалежнай краіны.

Ханіяра зьяўляецца партовым горадам, які знаходзіцца на ўзьбярэжжы вострава Гўадалканал, на якім акрамя шырокай узьбярэжнай нізіны, знаходзіцца самы высокі пункт Саламонавых астравоў — гара Маракамбуру (2330 м).

Клімат у горадзе субэкватарыяльны, сьпякотны і вільготны. Тэмпэратура на працягу году амаль не зьмяняецца і вагаецца вакол +25 °C. Сьпякотны і вільготны сэзон цягнецца са студзеня да красавіка, калі на Саламонавых астравах пануюць паўночна-заходнія мусоны. З красавіка да лістапада надвор’е сухое і больш прахалоднае, дзякуючы паўднёва-ўсходнім пасатам. Ападкаў выпадае каля 2250 мм у год.

Насельніцтва гораду складаецца ў асноўным з мэлянэзійцаў. Афіцыйнай мовай зьяўляецца ангельская, але жыхары размаўляюць на піджын інгліш — мясцовым дыялекце ангельскай мовы.

Катэгорыя:Гарады Саламонавых астравоў
Катэгорыя:Сталіцы Акіяніі
Новая Кахоўка

**Но́вая Кахо́ўка** () — места абласнога значэньня ў Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны, разьмешчанае на беразе Кахоўскага вадасховішча на рацэ Дняпро. Адміністрацыйна да Новай Кахоўкі належаць места Таўрыйск, мястэчка Дняпраны і шэраг вёсак.

Адлегласьць да места Кахоўка — 15 кілямэтраў.

## Геаграфія
Разьмяшчаецца на беразе Кахоўскага вадасховішча на рацэ Дняпро. Праз Новую Кахоўку праходзяць аўтамагістраль Адэса — Растоў-на-Доне і чыгуначная лінія Сьнегіроўка — Федароўка.

## Гісторыя
Места заснаванае 28 лютага 1952 року на месцы вёскі Ключавое, закладзенай у 1891 року. Места будавалася адначасова з Кахоўскай ГЭС як мястэчка будаўнікоў.

## Эканоміка
Местаўтваральнае прадпрыемства — Кахоўская гідраэлектрастанцыя.

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Галерэя

Market in Nova Kakhovka.jpg|Гандлёвы дом у Новай Кахоўцы
Nova Kakhovka administrative centr.jpg|Адміралтэйства ў Новай Кахоўцы


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Хэрсонскай вобласьці
Белазэрскі раён

**Белазэ́рскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Белазэрка.

## Геграфія
З поўдня і ўсходу раён амываюць воды Дняпроўска-Бускага ліману й Дняпра, на паўночным усходзе — Інгулец, які ўпадае тут жа ў Дняпро. На захадзе распасьціраецца стэп. Выгаднае геаграфічнае становішча дае зручнае выйсьце воднымі й сухапутнымі шляхамі да абласных цэнтраў Мікалаеў, Адэса і іншых местаў Украіны.

## Эканоміка
Асноўнай галіной зьяўляецца сельская гаспадарка, у прыватнасьці — вінаградарства й вінаробства.

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Бэрыслаўскі раён

**Бэрысла́ўскі раё́н** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Бэрыслаў.

## Геграфія
Знаходзіцца ў межах Прычарнаморскай нізіны, на правым беразе Дняпра ды Кахоўскага вадасховішча.

## Эканоміка
У эканамічным пляне раён зьяўляецца аграрна-індустрыяльным і спэцыялізуецца на сельскагаспадарчай вытворчасьці ды пераробцы прадукцыі. Прамысловы патэнцыял складаюць такія галіны, як: машынабудаваньне, выраб будаўнічых матэрыялаў ды харчовая.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У складзе раёну 43 населеныя пункты, 21 сельская, 1 местачковая ды 1 меская рада.

## Рэгіёны-сябры
*  Жыткавіцкі раён, Гомельская вобласьць (2011)

## Крыніцы

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Верхнерагачыцкі раён

**Верхнерага́чыцкі раё́н** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Верхні Рагачык.

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Высакапольскі раён

**Высакапо́льскі раё́н** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Высакапольле.

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Галапрыстанскі раён

**Галапры́станскі раё́н** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Голая Прыстань.

## Геграфія
З поўдня раён амываюць воды Чорнага мора. Разьмяшчаецца ў зоне стэпу. Па тэрыторыі райну цякуць 2 ракі: Дняпро і Конка. 

Клімат кантынэнтальны, вельмі сухі (каэфіцыент увільгатненьня тэрыторыі найменшы ўва Ўкраіне < 0,8). Сярэдняя тэмпэратура паветра трох летніх месяцаў складае + 28ºС, тэмпэратура вады сягае ад +19ºС да +22ºС.

## Эканоміка
Асноўнай галіной зьяўляецца сельская гаспадарка. Вылучаецца лесагаспадарка, якая была створаная ў 1948—1949 роках на Ніжнедняпроўскіх пясках. Лясы пераважна хваёвыя й мяшаныя.

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Гарнастаеўскі раён

**Гарнаста́еўскі раё́н** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Гарнастаеўка.

Сваю назву раён атрымаў ад перасяленцаў зь вёскі Гарнастаеўка на Кіеўшчыне. 

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Генічаскі раён

**Гені́часкі раё́н** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Генічаск.

## Геграфія
Раён разьмяшчаецца ў зоне стэпу.

## Эканоміка
Асноўнай галіной зьяўляецца сельская гаспадарка.

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Рычы Блэкмар

**Ры́чы Блэ́кмар** (, поўнае імя , нарадзіўся 14 красавіка 1945 году, Ўэстан-супэр-Мэр, Ангельшчына) — гітарыст і аўтар песьняў, адзін з заснавальнікаў такіх гуртоў, як то Deep Purple ды Rainbow. Цяпер грае ў праекце Blackmore’s Night, заснаваным ім разам з жонкай Кэндыс. Блэкмор плённа стварае гітарныя партыі і часта адзначаецца сваімі сола з клясычным уплывам.

Лічыцца адным з найбольш вядомых ды паважаных гітарыстаў. У 2003 годзе быў прызнаны 55 з 100 найлепшых гітарыстаў усіх часоў. У якасьці чальца Deep Purple Блэкмар быў уключаны ў Залю славы рок-н-ролу ў красавіку 2016 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Рычы Блэкмар на AllMusic.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ўэстан-супэр-Мэры
Катэгорыя:Брытанскія музыкі
Каланчацкі раён

**Каланча́цкі раё́н** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Каланчак.

## Геграфія
На поўдні раён амываецца водамі Джарылгацкай і Каркініцкай затокаў Чорнага мора.

## Эканоміка
Мясцовыя прыродныя ўмовы спрыяльныя для арганізацыі летняга адпачынку. На 35 кілямэтрах берагавой лініі разьмяшчаюцца чарнаморскія пляжы з гаючым паветрам, настояным на іёнах брому й ёду.

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Вялікааляксандраўскі раён

**Вялікаалякса́ндраўскі раё́н** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Вялікая Аляксандраўка.

## Геграфія
Раён характарызуецца пагорыстым рэльефам і даволі прываблівы ў кожную часіну року.

## Эканоміка
Асноўнай галіной зьяўляецца сельская гаспадаркаа.

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Кахоўскі раён

**Кахо́ўскі раё́н** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Кахоўка.

## Геграфія
Раён разьмяшчаецца на перакрыжаваньні важных шляхоў. Ягоную тэрыторыю крыжуюць чыгуначны шлях Хэрсон — Кахоўка — Нававэсэла й аўтамагістраль міжнароднага значэньня Растоў-на-Доне — Адэса — Рэні з выйсьцем у Румынію.

## Эканоміка
На тэрыторыі раёну функцыянуюць 101 прадпрыемства, зь іх 10 абслугоўваюць сельскую гаспадарку. Вядучае прадпрыемтва — кампанія ЗАТ «Чумак».

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Новаваранцоўскі раён

**Новаваранцо́ўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Новаваранцоўка.

Раён разьмешчаны ў зоне стэпу. Глебы чарназёмныя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Скадоўскі раён

**Скадо́ўскі раё́н** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Скадоўск.

## Геграфія
Раён асацыюецца з цэнтрам курортнай зоны Хэрсоншчыны. Сам адміністрацыйны цэнтар разьмяшчаецца на беразе Джарылгачскай затокі, воды якой спрыяльныя для аздараўленьня дзяцей.

Улетку тысячы дзяцей з усёй Украіны і з-за мяжы адпачываюць на курорце. Апошнім часам зрабіўся папулярным Агульнаўкраінскі дзіцячы дабрачынны фэстываль «Чарнаморскія гульні», на якім выяўляюцца новыя маладыя таленты.

## Эканоміка
Асноўнай галіной зьяўляецца сельская гаспадарка. Вырошчваньню стабільных ураджаяў спрыяе Чырвоназнаменскі канал - адгалінаваньне Паўночна-Крымскага канала.

Важным транспартным цэнтрам зьяўляецца Скадоўскі марскі гандлёвы порт, які мае паромную пераправу з турэцкім местам Зангулдак.

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Алёшкаўскі раён

**Алёшкаўскі раён** () — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Алёшкі.

Праз раён праходзіць важны чыгуначны шлях Хэрсон — Крым, агульнадзяржаўныя аўтамабільныя дарогі, аўтамагістралі Малдова — Адэса, Крым — Крывы Рог, Данбас — Растоў-На-Доне.

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Чаплынскі раён

**Ча́плынскі раё́н** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Чаплынка.

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Даляр Саламонавых астравоў

**Даляр Саламонавых астравоў** (код ISO 4217: *SBD*) — афіцыйная валюта Саламонавых астравоў з 1977 году. Даляр дзеліцца на 100 цэнтаў. Звычайна скарачаецца да «*$*» ці «*SI$*» каб адрозьніць ад іншых доларавых валют.

## Гісторыя
Даляр саламонавых астравоў быў уведзены ў 1977 годзе, каб вывесьці з абарачэньня аўстралійскі даляр пасьля атрыманьня незалежнасьці. Да 1979 дзьве валюты ўжываліся паралельна. Наступныя пяць месяцаў абменны курс даляра Саламонавых астравоў да аўстралійскага даляра быў: SI$1.05 = AU$1, але ў наступныя 28 гадоў, і асабліва пад час грамадзянскай вайны 2000—2003 гадоў, інфляцыя дасягнула значных памераў і цяпер адзін даляр Саламонавых астравоў каштуе прыкладна 20 аўстралійскіх цэнтаў.

## Манэты
У 1977 годзе былі ўведзеныя манэты вартасьцю 1, 2, 5, 10 і 20 цэнтаў і 1 даляр. Цэнтавыя манэты мелі адзіны памер, выгляд і былі вельмі падобныя на аўстралійскія цэнты. Усе манэты былі вырабленыя зь медна-нікелевага сплаву. У 1985 годзе быў зьменены склад манэтаў вартасьцю 1 і 2 цэнты, а ў 1990 годзе манэты 10 і 20 цэнтаў. У 1990 годзе быў зьменены зьнешні выгляд 50-цэнтавай манэты. У нашыя дні манэты 1 і 2 цэнты выведзеныя з абарачэньня.

На ўсіх манэтах Саламонавых астравоў маецца выява афіцыйнага кіраўніка дзяржавы каралевы Лізаветы ІІ.

## Банкноты
У 1977 годзе былі ўведзеныя ў абарачэньне банкноты вартасьцю 2, 5 і 10 даляраў, 20-даляравая банкнота была ўведзеная ў 1981 годзе, 50-даляравая ў 1986 годзе, 100-даляравая ў 2006 годзе. З 2001 году для вытворчасьці банкнотаў пачалі выкарыстоўваць палімэрныя матэрыялы.

Катэгорыя:Саламонавы астравы
Катэгорыя:Валюты
Ніжнесерагозкі раён

**Ніжнесераго́зкі раё́н** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Ніжнія Серагозы.

Асноўнай галіной зьяўляецца перапрацоўчая прамысловасьць.

Катэгорыя:Раёны Хэрсонскай вобласьці
Ізьбіца

**Ізьбіца** — зрубная надбудова над замкавай вежай, завершаная шатром, крыху выступала за пэрымэтар муроў вежы і была абсталявана байніцамі тыпу машыкуляў або падсябіцьцяў; зруб, які ставіўся перад брамай ў рове для ўкладаньня на ім насьцілу для моста.

Вядома ў драўляным дойлідзтве Беларусі, Польшчы і Ўкраіны ў XVI—XVII стагодзьдзях.

## Глядзі таксама
* Гародня (фартыфікацыя)
* Тараса

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Кардэгарда

**Кардэгарда** (франц. *corps de garde*) — збудаваньне ў фартэцыях і замках XVI—XVIII стагодзьдзяў для разьмяшчэньня каравула.

Кардэгарды будаваліся з цэглы, каменю, часам у тэхніцы прускага мура, але для ВКЛ і Беларусі найбольш характэрнымі былі *кардэгарды* з дрэва. Прыкладам у пачатку ХІХ стагодзьдзя ў Слуцкай фартэцыі ўсе чатыры *кардэгарды* ля брамаў былі драўлянымі.

Звычайна будавалася ў комплексе з брамаю. Унутры месьціліся памяшканьні для варты і афіцэраў. Часам *кардэгарды* аб’ядноўваліся з астрогам-мытняй.

## Літаратура
* *Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік.* Мінск, 1993. ISBN 5-85700-078-5

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Прасла

**Прасла** — **1)** частка сьцяны каркаснай канструкцыі або плоту з пакладзеных гарызантальна бярвеньняў, брусоў, жэрдак між двума вэртыкальнымі слупамі (шуламі); **2)** частка сьцяны між дзьвюма абарончымі вежамі, бастэямі або бастыёнамі.

З асобных драўляных праслаў будавалі пераважна гаспадарчыя збудаваньні — хлявы, гумны і інш, у г. зв. закідной тэхніцы.

## Літаратура
* *Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік.* Мінск, 1993. ISBN 5-85700-078-5

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Круглік

**Круглік** — васьмігранная ў пляне драўляная абарончая вежа, вядомая ў ВКЛ ў XVI—XVII стагодзьдзях.

*Круглікі* звычайна мелі васьмігранную форму, часам васьміграньнік мог ставіцца на адна- ці двухпавярховы чацьвярык. Зьверху накрываліся шатровым дахам. У Віцебскіх замках XVII стагодзьдзя былі Валконскі, Духаўскі, Шарамецеў, Бабарыкін і Мяшчанскі вежы-*круглікі*.

## Літаратура
* *Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік.* Мінск, 1993. ISBN 5-85700-078-5

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Дом-крэпасьць

**Дом-крэпасьць** — від жылога дома Новага часу ў Вялікім княстве Літоўскім. Для ВКЛ быў даволі рэдкай зьявай.

Вядомы ў ВКЛ з XVII стагодзьдзя. Меў выгляд кампактнай пабудовы з чатырма невялікімі нарожнымі вежачкамі абарончага і дэкаратыўнага прызначэньня. Архітэктура збудаваньняў гэтага тыпу склалася пад уплывам традыцыі францускіх данжонаў, якая прыйшла на землі ВКЛ і канкрэтна Беларусі разам зь нямецкімі архітэктарамі ў XV і галяндзкімі ў XVI-XVII стагодзьдзях. 

Найлепшым прыкладам дома-крэпасьці зьяўляецца гмах у Гайцюнішках, збудаваны ў 1613 годзе галяндзкім архітэктарам П.Нонхартам. Чатыры дэкратыўныя нарожныя вежачкі мелі таксама палац Вітаўта ў горным замку ў Вільні і палац ў Нясьвіскім замку Радзівілаў. 

## Літаратура
* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. Мінск, 1993. ISBN 5-85700-078-5

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Равэлін

**Равэлін** (, ) — дадатковае абарончае ўмацаваньне фартэцыі перад курцінай у прамежку між бастыёнамі ці перад брамай.

Выкарыстоўваўся для абароны прасла сьцяны ва ўмовах прамой атакі, а таксама для разьмяшчэньня артылерыі, якая магла флянкаваць сумежныя бастыёны. Профіль равэліна быў ніжэйшы за галоўныя курціны і бастыёны, што дазваляла зь іх весьці агонь па ворагу перад равэлінам. Было распрацавана ў новаітальянскай школе, пазьней у межах галяндзкай школы равэлін стаў адным з галоўных элемэнтаў паглыбленьня абароны.

## Літаратура
* *Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік.* Мінск, 1993.  ISBN 5-85700-078-5

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Рандэль (фартыфікацыя)

**Рандэль** () — магутная мураваная вежа, прыстасаваная для ўжываньня вагняпальнай зброі, часьцей за ўсё круглай ці паўкруглай формы.

Рандэль лічыцца пераходнай формай ад вежы да бастыёна. У ВКЛ мураваныя рандэлі будаваліся досыць рэдка (вядомыя ў Геранёнскім замку). Больш пашыраным было будаваньне мураваных або драўляных артылерыйскіх вежаў (артылерыйскія вежы і рандэлі, аднак, часам цяжка адрозьніць). У далейшым *рандэлі* стаступаюць месца бастэям і бастыёнам.

## Літаратура
* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. Мінск, 1993. ISBN 5-85700-078-5

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Тараса

**Тараса** — сьцяна абарончага збудаваньня з двух шэрагаў бярвеньняў ці брусоў, прамежкі паміж якімі часам запаўняліся зямлёй ці каменьнем.

Вядома ў славянаў з досыць раньняга часу. У адрозьненьне ад сьцяны складзенай з гародняў (асобных зрубаў) канструкцыя з тарасаў уяўляла сабою суцэльны зруб, падзелены папярочнымі сьценкамі на шэраг адсекаў. У апошніх маглі знаходзіцца гаспадарчыя або жылыя памяшканьні, маглі рабіцца таксама агнявыя пазыцыі для гармат. Зьверху насьцілаўся мост для баявой галерэі, якая магла мець абламы і накрывацца двухсхільным дахам.

У параўнаньні з гароднямі былі распаўсюджаны менш.

## Глядзі таксама
*Гародня
*Ізьбіца

## Літаратура
**Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік.* Мінск, 1993.  ISBN 5-85700-078-5

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Рандэль

Слова **рандэль** у беларускай мове мае некалькі значэньняў:
* Рандэль (паэзія) — адна зь цьвёрдых формаў вершаскладаньня.
* Рандэль (фартыфікацыя) — абарончае збудаваньне ў выглядзе паніжанай магутнай вежы.
Сьпіс гуртоў і асобных выканаўцаў прагрэсіўнага року

## [[Псыхадэлічны рок|Псыхадэліка]] і прата-прагрэсіў
* Iron Butterfly
* The Nice
* The Moody Blues
* Pink Floyd 
* Procol Harum
* Raw Material
* Vanilla Fudge
* Soft Machine
* Spooky Tooth
* Grateful Dead
* Traffic
* Peanut Butter Conspiracy
* Фрэнк Запа
* Tea and Symphony
* Spirit

## [[Клясычны прагрэсіў]]
* Alan Parsons Project
* Argent
* Atomic Rooster
* Deep Purple 
* Dixie Dregs
* Family
* Fruupp
* Genesis
* Gentle Giant
* Jethro Tull
* King Crimson
* Queen
* Rare Bird
* Rush
* Strawbs
* UK
* Van der Graaf Generator
* Yes

## [[Спэйс-рок]]
* Gong
* Hawkwind
* Pink Floyd
* Eloy
* Nektar
* Ozric Tentacles
* Ship Of Fools
* Solaris

## [[Кентэрбэры (музыка)|Кентэрбэры]]
* Wilde Flowers
* Caravan
* Egg
* Gong
* Hatfield and the North
* High Tide
* National Health
* Pierre Moerlen's Gong
* Robert Wyatt & Matching Mole
* Khan
* Gilgamesh

## [[Сымфа-рок]]
* Emerson, Lake & Palmer
* Camel
* The Nice
* Kansas
* Sky
* Майк Олдфілд
* Flamborough Head
* Renaissance
* Рык Уэйкман
* Trans-Siberian Orchestra
* The Enid (Вялікабрытанія)
* The Moody Blues

## Эўрапейскія каманды
* Premiata Forneria Marconi
* Focus
* Banco del Mutuo Soccorso
* Le Orme
* Ange
* Earth and Fire
* Magma
* Pulsar
* Rousseau
* Terpandre
* Paatos
* Drama
* Project Creation
* New Trolls
* Omega
* Novalis
* Чэслаў Немэн
* Kin Ping Meh
* A.C.T.
* Kayak
* Kaipa
* Locomotiv GT
* Triumvirat
* Anekdoten
* SBB
* After Crying
* Amon Duul
* Analogy

## [[Краўт-рок]]
* Can
* Mythos

## Поп-арт
* Aphrodite's Child
* Barclay James Harvest
* Electric Light Orchestra
* Roxy Music
* Manfred Mann's Earth Band
* Supertramp

## Нэа-прагрэсіў
* Akineton Retard
* Asia
* Marillion
* Fish
* Arena
* IQ
* Pendragon
* Saga
* Кейт Буш
* Pallas
* Knight Area

## 90-я
* After Crying
* Porcupine Tree
* Spock's Beard
* The Flower Kings
* The Smashing Pumpkins
* Magellan

## [[Прагрэсіў-мэтал]]
* Dream Theater
* Fates Warning
* Opeth
* Tool
* Pain of Salvation
* Mastodon
* Queensrÿche
* Symphony X
* Savatage
* Angra
* Royal Hunt
* Shaman
* Zero Hour
* Vanden Plas
* Wolverine
* Circus Maximus
* Conception
* Kamelot
* Kong
* Moahni Moahna
* Artension
* Pagan's Mind
* Tad Morose
* Aghora
* Amorphis

## Праг
* Nationalteatern (Швэцыя)

## Сучасныя
* Alquilbencil
* Mostly Autumn
* RPWL
* The Mars Volta
* Brighteye Brison

## Глядзіце таксама
* Прагрэсіў-рок

Катэгорыя:Прагрэсіў-рок
Катэгорыя:Культурныя сьпісы
Палтаўская вобласьць

**Палта́ўская во́бласьць** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ва Ўкраіне. Плошча вобласьці скаладае 28,748 тыс. км². Насельніцтва — 1,554 млн чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтар — места Палтава.

## Геаграфічныя зьвесткі
### Месцазнаходжаньне
Разьмешчаная ў сярэдняй частцы Левабярэжнай Украіны.

На поўначы мяжуе з Чарнігаўскай ды Сумской, на ўсходзе з Харкаўскай, на поўдні з Днепрапятроўскай ды Кіраваградзкай, на захадзе з Кіеўскай ды Чаркаскай абласьцямі Ўкраіны.

Працягласьць тэрыторыі з поўначы на поўдзень 213,5 км, а з захаду на ўсход 245 км.

### Клімат
Вобласьць знаходзіцца ў зоне лесастэпу. Клімат умерана кантынэнтальны. Сярэдняя тэмпэратура ліпеня +21&nbsp;°C, студзеня –6,5&nbsp;°C. Ападкі бываюць пераважна ўлетку ў выглядзе дажджоў.

### Рэльеф
Большая частка вобласьці ляжыць у межах Прыдняпроўскай нізіны. Асноўны тып глебаў — сярэдне-гумусавыя чарназёмы.

### Водныя аб'екты
Па тэрыторыі вобласьці цякуць 146 рэчак агульнай даўжыні 5101 км. Рэкі вобласьці належаць да басэйну Дняпра: левыя прытокі — Сула, Псэл, Ворскла, Ворэль. На поўдні ды паўднёвым захадзе вобласьць амываюць воды Крамянчуцкага ды Днепрадзяржынскага вадасховішчаў.

## Гісторыя
Вобласьць была ўтвораная 22 верасьня 1937 року.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Вобласьць налічвае 25 адміністрацыйных раёнаў, 15 местаў, зь якіх 5 — абласнога значэньня, 21 мястэчка, 43 пасёлкі, 1783 вёскі.
Гоца

**Гоца** (**Гоза**) — выспа ў Міжземным моры, якая ўваходзіць у Мальтыйскі архіпэляг і якая зьяўляецца тэрыторыяй дзяржавы Мальта. Плошча 67 км², колькасьць насельніцтва каля 30&nbsp;000 чал. Намінальная сталіца — горад Вікторыя  (да 1887 году — Рабат), насельніцтва каля 6&nbsp;000 чал.

Характэрныя рысы ляндшафту — груды з плоскімі вяршынямі. Рэк на высьпе няма, захаваліся толькі глыбокія рэчышчы.

Гоца — другая па велічыні выспа Мальтыйскага архіпэляга (пасьля выспы Мальта). Адлегласьць паміж двума найбуйнейшымі выспамі — 6 км. Сувязь ажыцьцяўляецца пасродкам парамнай пераправы, якая перавозіць як пасажыраў, так і аўтамабілі. Судны курсуюць паміж газытанскім портам Мджар і мальтыйскімі Чыркэва (30 хвілін) і Са-Мэйсан (1 гадзіна 15 хвілін).

На Гоца мноства турыстычных аб’ектаў. 12 гасьцініц (ад 2 да 5 зорак). Галоўныя курорты — Шлендзі, Марсалфорн, Мджар.

На поўначы разьмешчаныя пяшчаныя пляжы — Рамла, Сан Блас, Хонда ір-Румін.

Сувэнірная прадукцыя — карункі.

Катэгорыя:Астравы Міжземнага мора
Катэгорыя:Астравы Мальты
Катэгорыя:Гоца
Мальтыйскі архіпэляг

**Мальтыйскі архіпэляг** — архіпэляг у Міжземным моры. 

Складаецца з 3-х буйных выспаў:
* Мальта
* Гоца
* Каміно

Акрамя гэтага ў склад архіпэляга ўваходзіць шэраг дробных незаселеных выспаў: 
* Камінато
* Дэлімара
* Філфла
* Выспы Сьвятога Паўла
* Маноэль
* Каўра (Аўра)
* Грыбная скала ()

Катэгорыя:Астравы Міжземнага мора
Катэгорыя:Астравы Мальты
Украінская нацыянал-працоўная партыя

**Украінская нацыянал-працоўная партыя** () — палытічная партыя сучаснай Украіны. Партыя не зарэгістраваная міністэрствам юстыцыі Ўкраіны. Выдае газэту «Народны назіральнік».

## Ідэалёгія
Нацыянал-сацыялізм.

## Крытыка партыі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт партыі
* Форум партыі

Катэгорыя:Палітычныя партыі Ўкраіны
Катэгорыя:Нацыяналістычныя партыі
Катэгорыя:Украінскі нацыяналізм