open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Фёдар Еўлашоўскі

**Фёдар Міха́йлавіч Еўлашо́ўскі**, альбо *Хвёдар Еўлашэ́ўскі* (1546, Ляхавічы — па 1616) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, аўтар аднаго зь першых узораў старабеларускае мэмуарнае літаратуры — «Дзёньніку» (1603—1604). Падсудак наваградзкага земскага суду (з 1592).

Аўтар азначэньня «*[[Залаты век беларускай гісторыі|Залаты век]]*», якое адносіў, пераважна, да трэцяй чвэрці XVI стагодзьдзя.

## Біяграфія
З праваслаўнай шляхецкай сям’і. Веды ў матэматыцы, справаводзтве і юрыспрудэнцыі здабыў шляхам самаадукацыі, але быў пасьпяховым юрыстам, і вёў судовыя справы з даручэньня буйных магнатаў (М. Радзівіл, Я. Хадкевіч, К. Астроскі).

У 1576 годзе абіраўся паслом ад шляхты Наваградзкага павету на Варшаўскі вальны сойм. У 1592 годзе атрымаў урад падсудку наваградзкага земскага суду.

## Дзёньнік
Дзёньнік быў пачаты ў 1603 годзе і завершаны ў 1604 годзе. Магчыма, што на яго складаньне паўплываў дыярыюш Мікалая Крыштапа Радзівіла Сіроткі «Паломніцтва да сьвятой зямлі».

Мэмуары носяць аўтабіяграфічны характар, факты ў іх пададзены ў строгай храналягічнай пасьлядоўнасьці. Пераважна аўтар запісваў зьвесткі пра сваё жыцьцё, пра асабістыя ўражаньні. Між іншым, падаюцца зьвесткі пра асобныя гістарычныя падзеі XVI—XVII стагодзьдзяў: асобныя бітвы Лівонскай вайны (1558—1583), прыёмы манархамі Рэчы Паспалітай замежных паслоў, складаньне Люблінскай уніі (1569), выбары каралёў; падрабязна апісваецца паўстаньне Налівайкі (1595—1596). Але буйнейшыя пытаньні палітыкі не закранаюцца, бо аўтар лічыў гэта прэрагатывай магнатаў.

Мэмуары сьведчаць пра памяркоўны лібэралізм аўтара, рэлігійную верацярпімасьць, ягоны мясцовы патрыятызм. Еўлашоўскі ганарыўся ВКЛ і крытычна ставіўся да Польшчы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  — С. 56—57.
* 
* 
* Саверчанка І. Фёдар Еўлашоўскі — класік мемуарыстыкі: [пра пісьменніка і дзяржаўнага дзеяча XVI—XVII стст.] // Літаратура і мастацтва. — 2006. — 23 чэрв. (№ 25). — С. 14.
* Свяжынскі У. М. «Гістарычныя запіскі» Ф. Еўлашоўскага / АН БССР, Ін-т мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — 121, [2] с.
* Свяжынскі У. Дыярыуш і Еўлашоўскі: [пра грамадскага дзеяча і пісьменніка эпохі Вялікага княства Літоўскага Фёдара Еўлашоўскага] // Краязнаўчая газета. — 2006. — Сак. (№ 12).
* Таранеўскі В. У. Штрыхі да «Успамінаў» Ф. Еўлашоўскага і «Реестра списань…» Ф. Кміты-Чарнабыльскага: [прысвечана мемуарнай літаратуры Беларусі другой паловы XVI — пачатку XVII ст.] // Ученые записки УО «ВГУ им. П. М. Машерова»: сборник научных статей / Министерство образования Республики Беларусь, Витебский государственный университет им. П. М. Машерова; редколлегия: А. В. Русецкий (главный редактор) и др. — Т. 6. — С. 177—190.
* 
* 
* Nadson A. The Memoirs of Theodore Jeŭłašeŭski, Assessor of Navahrudak (1546—1604) // The Journal of Byelorussian Studies 1968. Vol I, No 4 — Year IV.
* Pamiętnik Teodora Jewłaszewskiego nowogrodzkiego podsędka. 1546 1604. Wydał T.X.L. Warszawa 1860. Пераклад на польскую мову.
* 

Катэгорыя:Літаратары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Падсудкі наваградзкія
Катэгорыя:Беларускія мэмуарысты
Катэгорыя:Аўтары дзёньнікаў
Бутрым Няміра

«**Бутрым Няміра**» — двухактавая п'еса Францішка Аляхновіча, напісаная ў 1906 годзе паводле легенды Вацлава Ластоўскага «Каменная труна».

## Сюжэт
Ф. Аляхновіч даволі свабодна выкарыстаў сюжэт легенды. У варыянце Ластоўскага асноўны ўпор рабіўся на традыцыйны любоўны трохкутнік, куды ўваходзілі Бутрым Няміра, яго жонка Мара і баярыч Стаўра Рамашковіч. У Аляхновіча забойства Рамашковіча і сьмерці Мары зьведзена да невялічкага эпізоду: аб расправе з падданым і сьмерці жонкі апавядаў сам Няміра. Значна больш увагі драматург удзяліў уласнаствораным пэрсанажам, якія ў сюжэце легенды не фігуравалі. 

Як адзначае У. Ковель, асноўны маральна-рэлігійны матыў «Каменнай труны» — ідэя абавязковага пакараньня за грахоўнасьць і нераскаяньне была злучана з зусім іншай пабудовай мастацкага вобраза.

## Ацэнкі
Максім Гарэцкі ў сваёй «Гісторыі беларускае літэратуры» адзначыў наступныя якасьці п'есы:

Яна маець высокія літэратурныя і сцэнічныя вартасьці. Як твор літэратурны, п'еса выдаецца сваёй стылізаванасьцю, прыгажством мовы (хоць і не старыннай), пеўнасьцю псыхолёгічных абрысовак, стульнасьцю і адзінствам у разьвіцьці падзей. Як твор сцэнічны, яна азначаецца дасканаласьцю тэхнікі і колькімі харошымі з мастацкага боку эфектамі. Апрача таго, п'еса «Бутрым Няміра», быць можа, паміма сьвядомага жаданьня яе аўтора, — дужа ясная і сакавітая ілюстрацыя соцыяльных злыдняў. Яна сьведчыць што корнем усялякіх ліхадзействаў у вадносінах людзей ёсьць благі соцыяльны парадак, які ствараець Бутрыма Няміру (прототып Івана Грознага).

## Бібліяграфія
*  
* 
* 
### Крытыка, рэцэнзіі
* 
* 
* 
* 
*  

## Крыніцы

Катэгорыя:П’есы Францішка Аляхновіча

Катэгорыя:Творы 1916 году
Базылішак (п’еса)

«**Базылішк**» — трохактавая п’еса Францішка Аляхновіча, напісаная ў 1917 годзе.

Галоўны герой — юнак Янка, які дзякуючы сваёй мужнасьці, чысьціні намераў і кемлівасьці перамагае зьмея, дабіваецца рукі князёўны і сам становіцца князем.

## Крыніцы
Базылішак — гэта мітычная істота, зь якою быццам сустракаўся ў часе сваіх паходаў Аляксандар Македонскі. Праз кнігу вусна-паэтычных паданьняў аб ім — «Гісторыя Аляксандра Вялікага» — апавяданьне аб базылішку распаўсюдзілася па краінах сьвету і лякалізавалася на мясцовай глебе ў самыя розныя легенды.

## Ацэнкі
Максім Гарэцкі ў сваёй «Гісторыі беларускае літэратуры» ахарактарызаваў п'есу наступным чынам: «гэта надта поэтычны, мастацкі твор Аляхновіча трэба разглядаць, як другую за «Бутрымам Няміраю» спробу драматычнай творчасьці з абстаноўкай нашай далёкай мінуўшчыны».. 

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
* 
*  
### Крытыка, рэцэнзіі
* 
*  
* 
*  

## Крыніцы

Катэгорыя:П’есы Францішка Аляхновіча
Катэгорыя:Творы 1917 году
Алушцінскі тралейбус

**Алушцінскі тралейбус** — тралейбусная сыстэма ў Крыме.

## Маршруты

### Унутрыгарадзкія маршруты
* **2** Тралейбусная станцыя — Прафесарскі куток

### Прыгарадныя маршруты
* **1** Тралейбусная станцыя — Верхняя Кутузаўка
* **59** Тралейбусная станцыя — Запруднае

### Міжгароднія маршруты
* **51** — Сімфэропаль — Алушта
* **52** — Сімфэропаль — Алушта — Ялта
* **53** — Алушта — Ялта

Катэгорыя:Алушта
Рыгор Засім

**Рыго́р Іва́навіч За́сім** (1894, Плябанцы Пружанскага павету, Расейская імпэрыя — 1971) — удзельнік барацьбы за ўстанаўленьне Савецкай улады на тэрыторыі Беларусі.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў 1894 року ў вёсцы Плябанцы Пружанскага павету Расейскай імпэрыі.

Узначаліў падпольны рэўкам на Пружаншчыне з моманту яго стварэньня ў красавіку 1920 року. Рэўкам займаўся выданьнем і распаўсюджаньнем нелегальнай літаратуры, правядзеньнем дывэрсыйных актаў, усталяваў сувязь з падпольнымі бальшавіцкімі арганізацыямі Берасьця, Горадні, Кобрыню, Беластоку. У траўні 1920 року быў арганізаваны партызанскі атрад, які змагаўся разам з Чырвонай арміяй супраць польскіх войскаў. З 28 ліпеня 1920 року — старшыня Пружанскага павятовага рэўкаму.

Пасьля адыходу тэрыторыі Пружанскага павету да Польшчы ў 1921 року жыў і працаваў у м. Горлаўка на Данбасе.

Памёр у 1971 року.

## Памяць
Імем Рыгора Засіма названая вуліца ў Пружанах Берасьцейскай вобласьці.

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1894 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:Палітыкі БССР
Катэгорыя:Памерлі ў 1971 годзе
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Засім

**За́сім** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:
* Мікола Засім (1908—1957) — беларускі паэт
* Рыгор Засім (1894—1971) — удзельнік барацьбы за ўстанаўленьне Савецкай улады на Пружаншчыне

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Глентаран Бэлфаст

«**Глентаран**» () — паўночнаірляндзкі футбольны клюб з гораду Бэлфасту. Заснаваны ў 1882 годзе. 23-разовы чэмпіён Паўночнай Ірляндыі, 23-разовы ўладальнік Кубка Паўночнай Ірляндыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бэлфаст
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1882 годзе
Верхнеалбянскі сельсавет

**Верхнеалбянскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жлобінскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Верхняя Алба.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Жлобінскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Мікалай Шакура

**Мікалай Іванавіч Шакура** (нарадзіўся  году, в. Данілоўка, Парыцкі раён, БССР) — савецкі і расейскі астрафізык, доктар фізыка-матэматычных навук (1988), прафэсар, заслужаны навуковы супрацоўнік Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (2008), Ганаровы працаўнік вышэйшай прафэсійнай адукацыі Расейскай Фэдэрацыі, ляўрэат 2-й ступені прэміі імя М. В. Ламаносава (2003), срэбнага мэдалю Выставы дасягненьняў народнай гаспадаркі (1985), сябра Міжнароднага астранамічнага зьвязу і Эўрапейскага астранамічнага таварыства, «eminent scientist» інстытуту RIKEN Японіі (1995). Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі РФ (2016) (суместна з Рашыдам Сюняевым за артыкул 1973).

## Біяграфія
Бацька — Шакура Іван Мацеевіч, лейтэнант Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, быў дэмабілізаваны па раненьні і працаваў бухгальтарам у калгасе вёскі Данілоўка. Маці — Шакура (Сідарава) Серафіма Сьцяпанаўна — ураджэнка Рэспублікі Татарстан. У сям’і акрамя Мікалая было яшчэ 3 сыны.

Пачатковую адукацыю атрымаў у роднай вёсцы Данілоўка, сямігодку ў вёсцы Коўчыцы 2, 8—11 клясы ў Парыцкай сярэдняй школе (1963, залаты мэдаль). У 1969 годзе скончыў фізычны факультэт МДУ імя М. В. Ламаносава па спэцыяльнасьці «астраномія», у 1972 годзе — асьпірантуру МДУ імя М. В. Ламаносава. Абараніў кандыдатскую дысэртацыю па тэме «Фізычныя працэсы ў навакольлі нэўтронных зорак і застылых зорак» (1972), затым доктарскую — «Тэорыя дыскавай акрэцыі ды яе некаторыя астрафізычныя дадаткі» (1988). З 1972 году працуе ў Дзяржаўным астранамічным інстытуце імя Паўла Карлавіча Штэрнбэрга (ДАІШ) МДУ імя М. В. Ламаносава. З 1995 году загадчык аддзелу рэлятывісцкай астафізыкі ДАІШ. Сябра навуковай рады ДАІШ МДУ імя М. В. Ламаносава, сябра Савету па абароне кандыдатскіх ды доктарскіх дысэртацыі па спэцыяльнасьці «астрафізыка ды звёздная астраномія» (шыфр: 01.03.02).

Сфэра навуковых інтарэсаў — тэарэтычная астафізыка, рэнтгенаўская астраномія, ядзерная астрафізыка.

## Малая плянэта
У 2005 годзе на прапанову калег з Крымскай астрафізычнай абсэрваторыі Нацыянальнай Акадэміі навук Украіны, Камісія Міжнароднага астранамічнага зьвязу надала імя «Shakurа» малой плянэце №14322 у Сонечнай сыстэме.

## Навуковыя працы
* New solution to viscous evolution of accretion disks in binary Systems// Astron.and Astrophys. (A&A), 2000, v.356, pp.&nbsp;363–372 (соавт.- Липунова Г. В.);
* О геодезических в метрике Керра// Письма в Астрономический журнал, (ПАЖ), 1987, т.13, сс.245-254,;
* Физические основы строения и эволюции звезд, изд-во МГУ, 1981, 160 с (соавт. - Зельдович Я. Б. и Блинников С. А.)
* Нейтронные звезды и черные дыры в двойных звездных системах М.: «Знание», 1976, 64 с;
* Black Holes in Binary Systems. Observational Appearance // A&A, 1973, v. 24, pp.&nbsp;337–355, (соавт.- Сюняев Р. А.)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ляўрэаты прэміі імя М. В. Ламаносава за навуковую працу
* Біяграфія навукоўца на сайце Маскоўскага ўнівэрсытэту

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шацілавіцкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дактары фізыка-матэматычных навук
Катэгорыя:Савецкія астрафізыкі
Катэгорыя:Расейскія астрафізыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі Расеі
Ганна Кабраль

**Га́нна Кабра́ль**, у дзявоцтве **Га́ўра** (нарадзілася 29 траўня 1987) — беларуская вясьлярка, чэмпіёнка Эўропы 2010 року ў складзе жаночае чацьверкі без стырнавое.

## Жыцьцяпіс
Займацца лёгкай атлетыкай пачала ў Пружанскай ДЮСШ №1, пасьля — у Берасьцейскай вучэльні алімпійскага рэзэрву (2002—2006).

Цяпер вучыцца на факультэце масавых відаў спорту Беларускага ўнівэрсытэта фізычнай культуры, спорту і турызму (2009—2014).

## Галоўныя дасягненьні

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль у базе зьвестак World Rowing
* Ганна Гаўра ў Facebook

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 29 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Беларускія весьляры і вясьляркі акадэмічнага стылю
Парасьляны

**Парасьля́ны** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пружанскага сельсавету. Знаходзіцца за 7 км на поўнач ад Пружанаў, 23 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Мінуўшчына
Паводле рэвізіі 1563 року ў Якаўчыцкім войтаўстве, уласнасьць Дабучынскага двару Кобрынскае эканоміі.

За расейскім часам — у Дабучынскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні. Паводле перапісу 1897 року ў вёсцы 688 жыхароў, 98 двароў, хлебазапасная крама, кузьня.

За міжваеннай Польшчай — у гміне Дабучын Пружанскага павету Палескага ваяводзтва. У 1921 року 520 жыхароў, 112 двароў.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 у Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1970 год — 860 жыхароў (перапіс); 1999 год — 208 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 185 жыхароў, 93 двары; 2010 год — 132 жыхары

## Транспарт
Аўтамабільныя дарогі  Пружаны — Клепачы — Котра і  Белавусаўшчына — Парасьляны.

## Турыстычная інфармацыя
* Братэрская магіла (1941—1944) 61 савецкіх жаўнераў і партызанаў

## Асобы
* Аляксандар Ражко — расейскі мастак, заслужаны працаўнік культуры Расеі
* Уладзімер Ракіцкі — беларускі мастак-рэстаўратар

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Фатаздымкі з Расейскага дзяржаўнага архіву кінафотадакумэнтаў
* Надвор’е ў Парасьлянах

Катэгорыя:Пружанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Аляксандар Сьвяргун

**Алякса́ндар Рыго́равіч Сьвяргу́н** (30 сьнежня 1903, Гічыцы — 31 жніўня 1971) — дзяяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 30 сьнежня 1903 року ў вёсцы Гічыцы (цяпер у Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці).

Ад 1923 року арганізатар і сакратар партячэйкі ў Гічыцах. У 1925—1927 — чалец Косаўскага раённага, Слонімскага акруговага камітэтаў КПЗБ і КСМЗБ на Слонімшчыне. Вёў прапагандысцкую працу, быў адным з арганізатараў выступу працоўных Косава ў абарону Беларускай сялянска-рабочай грамады. У 1927 арыштаваны польскімі ўладамі, у 1929 прыгавораны да 10 рокаў турмы за рэвалюцыйную дзейнасьць.

Падчас нападу СССР на Заходнюю Беларусь у верасьні 1939 року — адзін з арганізатараў узброенага атраду і стварэньня часовага рэвалюцыйнага камітэту ў Івацэвічах. Абраны дэпутатам Народнага сходу Заходняй Беларусі. У 1940 — на савецкай працы ў Берасьцейскай вобласьці.

З пачаткам вайны зь Нямеччынай — у Чырвонай арміі, ад 1943 удзельнік партызанскага руху на Берасьцейшчыне. З 1944 на савецкай працы ў Берасьці, пасьля старшыня Пружанскага гарвыканкаму. Дэпутат Вярхоўнага Савету БССР (1940—1947).

Аўтар успамінаў пра рэвалюцыйны рух у Заходняй Беларусі, выдадзеных у калектыўным зборніку «У суровыя гады падпольля» (1958).

Памёр 31 жніўня 1971 року.

## Памяць
У Пружанах Берасьцейскай вобласьці імем Аляксандра Сьвергуна названая вуліца, а таксама ўсталяваная мэмарыяльная дошка на алеі «Іх імёнамі названыя вуліцы гораду».

## Літаратура
* Свяргун Аляксандр Рыгоравіч //  — С. 272
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс

Катэгорыя:Нарадзіліся 30 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1903 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івацэвіцкім раёне
Катэгорыя:Сябры Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Мэмуарысты
Катэгорыя:Памерлі 31 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1971 годзе
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Антоніё Сальеры

**Антоніё Сальеры** (, 18 жніўня 1750, Леньяга, Вэнэцыянская рэспубліка — 7 траўня 1825, Вена) — італьянскі кампазытар, дырыгент і пэдагог. З 16 гадоў жыў і працаваў у Вене. 

Вучныямі Сальеры былі Бэтговэн, Шубэрт, Ліст, Чэрні, Мээрбэр, Гумэль, Франц Ксавэр Вольфганг Моцарт і іншыя вядомыя кампазытары пачатку XIX стагодзьдзя.

Катэгорыя:Італьянскія кампазытары
Катэгорыя:Італьянскія дырыгенты
Катэгорыя:Аўстрыйскія кампазытары
Катэгорыя:Аўстрыйскія дырыгенты
Катэгорыя:Венская клясычная школа
Катэгорыя:Кампазытары клясычнай эпохі
Катэгорыя:Опэрныя кампазытары
Малгажата з Зэмбаціна

**Малгажата з Зэмбаціна** () — апэрэта Яна Чачота, упершыню прачытаная 18 сьнежня 1819 на паседжаньні філяматаў.

Ян Чачот расказвае пра эпізод вяртаньня з вайны рыцара Мікалая якраз у той момант, калі яго адданая жонка Малгажата можа стаць ахвяраю інтрыгаў спакусьніка Шчэпана і яе служанкі Эвы. Адам Міцкевіч лічыў гэтае лібрэта творчай удачай сябра. У сваёй рэцэнзіі на твор, напісанай 29 сьнежня 1819 ён даваў высокую ацэнку музычнасьці верша ў пачатковых арыях, але адзначыў, што цяжка зразумець да якога тыпу опэры належыць твор.

## Крыніцы

Катэгорыя:Творы Яна Чачота
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1819 годзе
Карл Чэрні

**Карл Чэ́рні** (, , Вена — , Вена) — аўстрыйскі піяніст і кампазытар чэскага паходжаньня; лічыўся ў Вене адным зь лепшых выкладчыкаў ігры на фартэпіяна. Знакаміты стварэньнем вялікае колькасьці этудаў для фартэпіяна.

Сярод яго вучняў былі Леапольд дэ Мээр і Фэрэнц Ліст. Чэрні напісаў больш за 800 твораў для фартэпіяна; зь іх сусьветнай вядомасьцю карыстаюцца яго этуды. Яму належыць таксама кніга: «Umriss der ganzen Musikgeschichte» (Майнц).

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вене
Катэгорыя:Памерлі ў Вене
Катэгорыя:Аўстрыйскія кампазытары
Катэгорыя:Рамантычныя кампазытары
Франчэска Лебрэн

**Франчэска Лебрэн** (, уласна , , Мангайм — , Бэрлін) — нямецкая сьпявачка (сапрана), піяністка і кампазытар італьянскага паходжаньня.

Катэгорыя:Памерлі ў Бэрліне
Катэгорыя:Нямецкія сьпевакі і сьпявачкі
Ля Скаля

**Ля Ска́ля** () — адзін з найбольш прэстыжных опэрных дамоў сьвету, які знаходзіцца ў Міляне, Італія. Пачынаючы з XVIII стагодзьдзя, калі 3 жніўня 1778, на загад імпэратрыцы Аўстрыі Марыі Тэрэзіі, быў пабудаваны новы будынак на месца колішняга спаленага раней.

Тэатар атрымаў такую назву праз тое, што быў узьведзены на месцы касьцёла XIV стагодзьдзя, Santa Maria alla Scala. Бомбавыя налёты ў 1945 годзе ў часе Другой Сусьветнай вайны спрычыніліся да разбурэньня тэатру, але ён быў адбудаваны пасьля вайны ў 1946. Цяпер тэатар умяшчае 3600 гледачоў.

## Бібліяграфія
* Jacob, Naomi E., and Robertson, James C., Opera in Italy (1948; repr. 1970)

Катэгорыя:Культура Міляну
Катэгорыя:Опэрныя тэатры Італіі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1778 годзе
Катэгорыя:1778 год у Італіі
Катэгорыя:Нэаклясычныя збудаваньні Лямбардыі
Катэгорыя:Тэатры Міляну
Франц Ксавэр Вольфганг Моцарт

**Франц Ксавэр Вольфганг Моцарт** (; , Вена — , Карлавы Вары) — аўстрыйскі кампазытар, піяніст, музычны пэдагог. Малодшы з шасьці народжаных і двух выжылых дзяцей Вольфганга Амадэя Моцарта і яго жонкі Канстанцы. Атрымаў імя ў гонар бліжэйшага сябра і вучня свайго бацькі, Франца Ксавэра Зюсмаера.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вене
Катэгорыя:Аўстрыйскія кампазытары
Ёган Нэпамук Гумэль

**Ёган Нэпамук Гумэль** () (, Браціслава — , Ваймар) — аўстрыйскі кампазытар і піяніст-віртуоз (чэх па нацыянальнасьці).

## Біяграфія
Гумэль нарадзіўся 14 лістапада 1778 г у Прэсбургу (цяпер Браціслава). Ужо ў тры гады ў будучага кампазытара выявіліся музычныя здольнасьці, а ў пяць у падарунак ад бацькі ён атрымаў сваё першае маленькае фартэпіяна, якое захоўваў да самай сьмерці.

У 1786-88 Гумэль — вучань В. А. Моцарта.

З 1793 па 1816 жыве ў Вене. Бярэ ўрокі кантрапункта ў Ёгана Георга Альбрэхтсбэргера — аднаго з настаўнікаў Бэтговэна, займаецца сьпевамі ў Антоніё Сальеры.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браціславе
Катэгорыя:Аўстрыйскія кампазытары
Катэгорыя:Опэрныя кампазытары
Більярд

**Більярд** (, ад  — «*шар*» ці  — «*палка*») — абагульняльная назва некалькіх настольных гульняў з падобнымі, характэрнымі правіламі. Адметнай асаблівасьцю ўсіх гульняў у більярд зьяўляецца наяўнасьць шароў на стале і кія, з дапамогай якога гульцы перамяшчаюць гэтыя шары. Асноўнаю мэтаю амаль што ўсіх відаў більярду зьяўляецца неабходнасьць забіцьця шароў у лузы.

## Крыніцы
Вэнсэн

**Вэнсэн** () — усходні прыгарад Парыжу, разьмешчаны за 7 км ад цэнтру гораду, на ўскраіне Вэнсэнскага лесу, дзе знаходзіцца Вэнсэнскі заапарк. З Парыжу да Вэнсэну можна даехаць на мэтро. Насельніцтва складае 49 695 чалавек (2013).

Вэнсэн вядомы ў першую чаргу як месцазнаходжаньне каралеўскай рэзыдэнцыі, Вэнсэнскага замку, у якім памерла пяць каралёў (Людовік X, Філіп V, Карл IV, Карл IX, Генрых V), а таксама кардынал Мазарыні.

## Асобы
* П’ер Мэсмэр, прэм’ер-міністар Францыі ў 1972—1974 гадах

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мясцовага самакіраваньня

Катэгорыя:Гарады Францыі
Булёнскі лес

**Булёнскі лес** () займае плошчу 846 га, знаходзіцца ў 16-й акрузе на захадзе Парыжу. Так званае «лёгкае» францускай сталіцы (другое «лёгкае» — Вэнсэнскі лес на ўсходзе горада). У 2,5 разы больш Цэнтральнага парку ў Нью-Ёрку, у 3,3 разы больш Гайд-парку ў Лёндане. Знаходзіцца на тэрыторыі старадаўняга лесу Руўрэ; пасярэдзіне лесу абсталяваны парк Багатэль.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Парыж
Марыя Антуанэта

**Марыя Антуанэта** (, пры нараджэньні: **Марыя Антонія Ёзэфа Ёгана Габсбурская-Латарынская**, , ; 2 лістапада 1755, Вена, Аўстрыя — 16 кастрычніка 1793, Парыж, Францыя) — каралева Францыі, малодшая дачка імпэратара Франца I і Марыі Тэрэзіі. Жонка караля Францыі Людовіка XVI.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вене
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Каралевы і імпэратрыцы Францыі
Катэгорыя:Габсбургі
Катэгорыя:Бурбоны
Катэгорыя:Пакараныя манархі
Катэгорыя:Пакараныя на гільяціне
Франц I Стэфан

**Франц I Стэфан** (, ; , Нансі — , Інсбрук) — герцаг Лятарынгіі з 27 сакавіка 1729 году (пад імем **Францыск III**), вялікі герцаг Тасканы з 9 ліпеня 1737 г. (пад імем **Франчэска II**), імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі нямецкай нацыі з 13 верасьня 1745 г. Прадстаўнік герцага Лятарынгіі, дома і заснавальнік герцага Лятарынгіі, галіны нямецкіх Габсбургаў (валадарылі ў Аўстрыі ў 1745—1918 гадох).

## Крыніцы

Катэгорыя:Імпэратары Сьвятой Рымскай імпэрыі
Людовік XVI

**Людо́вік XVI** (;  — ) — кароль Францыі з дынастыі Бурбонаў, сын дафіна Людовіка Фэрдынанда. Пры ім пасьля скліканьня Генэральных штатаў ў 1789 пачалася Вялікая Француская рэвалюцыя. Людовік спачатку прыняў канстытуцыю 1791 году, адмовіўся ад абсалютызму і стаў канстытуцыйным манархам, аднак неўзабаве пачаў нерашуча процідзейнічаць радыкальным захадам рэвалюцыянэраў і нават паспрабаваў бегчы з краіны. 21 верасьня 1792 году скінуты, аддадзены суду Канвэнта і пакараны на гільяціне.

Пасьля зьвяржэньня рэспубліканскія ўлады пазбавілі Людовіка XVI тытула караля і далі яму прозьвішча Капэт (), ад імя яго продка Гуга Капэта, заснавальніка дынастыі Капэтынгаў (галіной якой зьяўляецца дынастыя Бурбонаў).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Каралі Францыі
Катэгорыя:Бурбоны
Катэгорыя:Пакараныя манархі
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Катэгорыя:Пакараныя на гільяціне
Гуга Капэт

**Гуга Капэт** (, 938 — ) — граф Парыжа (956—996), герцаг заходніх франкаў (956—996), кароль заходніх франкаў, кіраваў у 987—996 гг. Заснавальнік каралеўскай дынастыі Капэтынгаў. Сын герцага Гуга Вялікага і Эдвігі Саксонскай.

Сэнс мянушкі Капэт быў ужо ў XIII стагодзьдзі згублены, верагодна, яна выклікана было якой-небудзь асаблівасьцю ва ўбраньні Гуга (найбольш верагодны галаўны ўбор). У крыніцах сустракаюцца формы: *Capito*, *Caputius*, *Capetus*, *Capatus*, у XII стагоддзі — *Huon Chaped*, а ў францускім эпасе (chanson de geste) — *Huon Chapet*.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 938 годзе
Катэгорыя:Каралі Францыі
Багатэль

**Парк Багатэль** () знаходзіцца на тэрыторыі Булёнскага леса ў Парыжы. Зьяўляецца часткай парыскага Батанічнага саду, нароўні з ацёйскімі цяпліцамі ў тым жа Булёнскім лесе, кветкавым паркам і дэндрарыем школы Брой у Вэнсэнскім лесе.

Парк носіць назву невялікага палаца на сваёй тэрыторыі, пабудаванага ў 1775 г. братам Людовіка XVI на пары са сваёй нявесткай Марыяй-Антуанэтай: — Пабудаваць палац за 2 месяцы? — Што за дробязь! (*Une bagatelle!*). Заклад ён выйграў за кошт 900 задзейнічаных рабочых, якія працавалі днём і ноччу. Гарадзкі муніцыпалітэт набыў палац Багатэль у 1904 г.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Парыж
Вэнсэнскі лес

**Вэнсэнскі лес** () — парк плошчай 995 га ў 12-й акрузе на ўсходзе Парыжу. Гэта найбуйнейшы зялёны масіў у Парыжы, адно з двух так званых «лёгкіх» Парыжу (другое — Булёнскі лес).

Першапачаткова — месца паляваньня францускіх каралёў. Пасьля Вялікай францускай рэвалюцыі ператвораны ў вайсковы палігон. Пры Напалеоне III у час Вялікай перабудовы Парыжу лес становіцца сапраўдным паркам. Вялікая колькасьць спаборніцтваў Летніх Алімпійскіх гульняў 1900 году прайшла ў Вэнсэнскім лесе.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Парыж
Людовік X (кароль Францыі)

**Людовік X Сварлівы** (;  — ) — кароль Францыі ў 1314—1316 гадох. Сын Філіпа IV Прыгожага, Людовік атрымаў у спадчыну ад сваёй маці, Яаны Наварскай, Шампань і Навару (1305). Ён дазволіў прыгонным сялянам выкупіць асабістую свабоду, што сталася першым крокам да адмены прыгоннага права, адмяніў рабства і абвесьціў рэадмісію францускіх габрэяў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралі Францыі
Джуліё Мазарыні

Яго Эмінэнцыя кардынал **Джуліё Мазарыні**, народжаны Джуліё Райманд Мадзарына або Мацарына (, **Жуль Мазарэн**, ,  — ) — царкоўны і палітычны дзяяч і першы міністар Францыі (1642—1650, 1651—1661). Заступіў на пасаду, па пратэкцыі каралевы Ганны, пасьля сьмерці кардынала Рышэльё.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
П’ер Мэсмэр

**П’ер-Жазэф-Агюст Мэсмэр** (; , Вэнсэн, Францыя — , Валь-дэ-Грас, Парыж, Францыя) — прэм’ер-міністар Францыі ў 1972—1974 гадах, пры прэзыдэнце рэспублікі Жоржы Пампіду (і ў пераходны пэрыяд пасьля яго сьмерці).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Дэпутаты Эўрапарлямэнту з Францыі‎
Дарога Р101 (Беларусь)

**Аўтамабільная дарога**  — дарога, якая злучае Пружаны і Бярозу. Мяжа Пружанскага і Бярозаўскага раёнаў знаходзіцца на 13,017 км.

Р101
Р101
Катэгорыя:Бярозаўскі раён
Імунітэт

**Імунітэт** — адзін з базавых паняткаў мэдыцыны, фізыялёгіі і наагул біялёгіі. Пад імунітэтам разумеюць неўспрымальнасьць, слабаўспрымальнасьць, супраціў арганізму да інфэкцыяў і інвазіі чужародных арганізмаў (у тым ліку — хваробатворных мікраарганізмаў) і адносная ўстойлівасьць да шкодных рэчываў. У больш шырокім сэнсе гэта — здольнасьць арганізму супрацьстаяць зьмене яго нармальнага функцыянаваньня пад узьдзеяньнем зьнешніх фактараў.

## Глядзіце таксама
* Імунная сыстэма
* Імуналёгія

Катэгорыя:Фізыялёгія
Катэгорыя:Імуналёгія
Амонім

**Амо́німы**, таксама — **гамонімы**, **аднагу́чнікі** ( — аднолькавы + ὄνομα — імя) — розныя па значэньні, але аднолькавыя па напісаньні адзінкі мовы (словы, марфэмы і інш.). Тэрмін уведзены Арыстотэлем. Ня варта блытаць з амафонамі і паронімамі.

## Прыклады
* Каса (фрызура)
* Каса (інструмэнт)

## Тыпы амонімаў
* **Лексычныя амонімы** — словы, аднолькавыя па гучаньні і напісаньні ва ўсіх (ці большасьці) формах, гэта словы адной часьціны мовы (*бабка — старая жанчына, бабка — страва з дранай бульбы*).
* **Марфалягічныя амонімы** (амаформы) — словы, што супадаюць гучаньнем і напісаньнем толькі ў асобных граматычных формах. Як правіла, гэта словы розных часьцінаў мовы (*паўтары тоны — паўтары верш*).
* **Фанэтычныя амонімы** (амафоны) — словы з аднолькавым гучаньнем, але розныя па напісаньні і значэньні. Яны выступаюць як амонімы толькі ў вуснай мове (*грып — грыб, плод — плот*).
* **Амографы** — словы, якія аднолькава пішуцца, але адрозьніваюцца значэньнем і гучаньнем (*мука́ — му́ка*).

## Узьнікненьне амонімаў
Амонімы ўзьнікаюць у мове рознымі шляхамі:
# у выніку распаду мнагазначнасьці (полісэміі) і адрыву слова ад яго першапачатковага значэньня.
# пры супадзеньні гучаньня і напісаньня спрадвечнабеларускіх і іншамоўных словаў.
# пры супадзеньні гучаньня і напісаньня словаў, запазычаных з розных моваў.
# пры гукавым супадзеньні словаў, запазычаных з адной мовы, дзе яны ўжо былі аманімічнымі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Неадназначнасьць
Катэгорыя:Тыпы словаў
Амафон

**Амафоны** — фанэтычная двухсэнсоўнасьць, фанэтычныя амонімы (грэц. ὁμός — аднолькавы + φωνή — гук) — словы, якія гучаць аднолькава, але пішуцца па-рознаму і маюць рознае значэньне.

Прыклады: ро**д**-ро**т**, гры**б**-гры**п**, ко**д**-ко**т**

## Літаратура
* БЭ ў 18 тамах. Т.1, Мн., 1996, С.308

## Глядзіце таксама
* Амонім
* Паронім

Катэгорыя:Фанэтыка
Катэгорыя:Пісьменства
Уржум

**Уржум** () — горад (з 1796 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Уржумскага раёну Кіраўскай вобласьці. Насельніцтва 11,5 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1584 годзе. 

Горад разьмешчаны на левым беразе ракі Ўржумкі, якая за 10 км ніжэй па цячэньню ўпадае ў Вятку, у паўднёва-ўсходняй частцы вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Імуналёгія

**Імуналёгія** — навука аб імунітэце жывых арганізмаў, якая вывучае біялягічныя мэханізмы самаабароны арганізму ад любога чужароднага рэчыва. Уважаецца за навуку аб будове і заканамернасьцях функцыянаваньня імуннай сыстэмы, яе захворваньнях і спосабах імунатэрапіі. У рамках імуналёгіі адбываецца догляд і дыягностыка імуннай сыстэмы як у здаровых людзей, гэтак і пры пэўных хваробах і парушэньнях функцыянаваньня імуннай сыстэмы, а таксама вывучаюцца фізычныя, хімічныя і фізыялягічныя характарыстыкі кампанэнтаў імуннай сыстэмы. Імуналёгія мае прыкладны характар у шматлікіх галінах мэдыцыны, асабліва ў трансплянтацыі органаў, анкалёгіі, рэўматалёгіі, вірусалёгіі, бактэрыялёгіі, паразыталёгіі, псыхіятрыі і дэрматалёгіі.

Тэрмін быў прапанаваны біёлягам Ільлём Мечнікавым, які рабіў дасьледаваньні ў галіне імуннай сыстэмы і быў уганараваны Нобэлеўскай прэміяй за сваю працу ў 1908 годзе разам з Паўлем Эрліхам. Ён уторкнуў невялікія калючкі ў лярвы марскіх зорак і заўважыў незвычайныя вузы, якія зьявіліся неўзабаве вакол калючак. Такім чынам ён стаў сьведкам актыўнай рэакцыі арганізма, які спрабаваў захаваць сваю цэласьць. Гэтую зьяву ён назвай фагацытозам, пры якім арганізм абараняе сябе ад іншароднага цела. Эрліх прывучыў мышэй да атрутных рыцыну і абрыну. Па кармленьні іх невялікімі, але ўсё большымі дозамі рыцыну ён пераканаўся, што мышы зрабіліся «рыцынаўстойлівымі». Эрліх інтэрпрэтаваў гэта як імунізацыю і заўважыў, што яна пачыналася ўжо празь некалькі дзён і доўжылася яшчэ некалькі месяцаў.

Важнымі лімфоіднымі органамі імуннай сыстэмы ёсьць вілаватая залоза, шпік і асноўныя лімфатычныя тканінкі, як то каса, мігдаліны, лімфатычныя судзіны, лімфатычныя вузлы, адэноіды і печань. Аднак многія кампанэнты імуннай сыстэмы маюць вузную прыроду і не павязаныя з пэўнымі органамі, а хутчэй убудаваныя або цыркулююць у розных тканінках, разьмешчаных ва ўсім целе.

## Крыніцы
Вінец (Беларусь)

**Ві́нец** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Лінаўскага сельсавету.

## Мінуўшчына
За польскім часам — вёска ў гміне Мікітычы Пружанскага павету Палескага ваяводзтва.

## Насельніцтва
* 2010 год — 46 чалавек
* 1999 год — 103 чалавекі

## Транспарт
Празь вёску праходзяць аўтадарогі  Пружаны — Бяроза і  Аранчыцы — Бакуны — Вінец.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор’е ў Вінцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Лінаўскі сельсавет
Біркіркара (футбольны клюб)

«**Біркіркара**» — мальтыйскі футбольны клюб з гораду Біркіркары. Заснаваны ў 1950 годзе. Чатырохразовы чэмпіён Мальты (2000, 2006, 2010, 2013), шасьціразовы ўладальнік Кубка Мальты (2002, 2003, 2005, 2008, 2015, 2023).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Біркіркара
Вінец (неадназначнасьць)

**Вінец**:

## Гідронімы
* **[[Вінец]]** — мэліярацыйны канал у Беларусі, прытока Ясельды
* Вінец — балота ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Вінец — возера ў Польшчы

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Вінец — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці

### [[Польшча]]
* Вінец — вёска ў Аструдзкім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва
* Вінец — асада ў Бартошыцкім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва

### [[Славенія]]
* Вінец — населены пункт у муніцыпалітэце Рогашка Сьлятына

### [[Чэхія]]
* Вінец — грамада ў Сярэднечэскім краі

## Іншае
* «Вінец» — ансамбль народнай песьні зь вёскі Равяцічы Бярозаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці
Кабанаўскі сельсавет

**Каба́наўскі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жлобінскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Кабанаўка.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Жлобінскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Заходні Бэрлін

**Заходні Бэрлін** (, , ) — асаблівае палітычнае ўтварэньне, якое існавала з 1949 па 1990 год на тэрыторыі амэрыканскага, францускага і брытанскага сэктараў акупацыі Бэрліну. Заходні Бэрлін быў анклявам, з усіх бакоў аколены тэрыторыяй НДР, якая ўключала ў сябе савецкую зону акупацыі уласна Нямеччыны плюс савецкі сэктар у Бэрліне (Усходні Бэрлін).

Плошча 480 км², Быў падзелены на 12 гарадзкіх раёнаў. Насельніцтва 1,9 млн чал. (1987). Утвораны пасьля Другой сусьветнай вайны.

## Глядзіце таксама
* Усходні Бэрлін

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Нямеччыны
Катэгорыя:Бэрлін
Катэгорыя:Падзеленыя гарады
Брытанскі музэй

**Брыта́нскі музэ́й** () — галоўны гісторыка-археалягічны музэй Брытанскай імпэрыі (цяпер — Вялікабрытаніі) і адзін з найбуйнейшых музэяў сьвету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Музэі Лёндану
Катэгорыя:Археалягічныя музэі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Музэі, заснаваныя ў 1759 годзе
Катэгорыя:Мастацкія музэі і галерэі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Навагрэцкая архітэктура Вялікабрытаніі
Бэрлінскі мур

**Бэрлінскі мур** — былая частка мяжы паміж Заходнім Бэрлінам і Нямецкай Дэмакратычнай Рэспублікай ад 13 жніўня 1961 году па 9 лістапада 1989 году. Стала адным з самых вядомых сымбаляў Халоднай вайны. Пералезьці праз мур нелегальна ўдалося каля 5000 людзей. За 28 гадоў існаваньня муру памежнікі застрэлілі ў Бэрліне 136 грамадзян НДР.

## Гісторыя
У ноч з 12 на 13 жніўня 1961 году ў Бэрлін увайшлі 40 тысячаў узброеных памежнікаў. Мур узьвялі адначасна з устанаўленьнем памежнага нагляду на загад ураду НДР са згоды СССР дзеля спыненьня выезду жыхароў. За 1945—1961 гады ў Заходні Бэрлін зьехала каля 3 млн чалавек. З боку НДР стварылі памежную паласу з сабакамі і дазорнымі вышкамі, якая праіснавала да разбурэньня муру жыхарамі Бэрліна і ваколіцаў у 1989 годзе.

### Культурны аспэкт
Калі «ўсходні» бок Бэрлінскага муру ад самага пачатку да канца заставаўся жахлівым напамінам адчужэньня, то «заходні» становіцца месцам для працы шматлікіх мастакоў, як прафэсіяналаў так і аматараў. У 1989 годзе кілямэтры Бэрлінскага муру становяцца «выставай» графіці. Пасьля разбурэньня муру яе фрагмэнты хутка ператварыліся ў аб’ект гандлю. Шматлікія яго фрагмэнты былі закупленыя ў ЗША, напрыклад, у карпарацыю «Майкрасофт», у штаб-кватэру ЦРУ і інш.

## Будова
Мур складаўся з бэтону і калючага дроту. Даўжыня ў жылых кварталах гораду складала каля 40 кілямэтраў, па ўсім пэрымэтры Заходняга Бэрліну — каля 150 км. Вышыня збудаваньняў вагалася ад 3,4 да 4,2 мэтру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Берлінскі мур — фатаздымкі
* www.wall-berlin.org

Катэгорыя:Гісторыя Бэрліну
Катэгорыя:Гісторыя Нямеччыны
Катэгорыя:Халодная вайна
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1961 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1989 годзе
Брытанскія астравы

**Брытанскія астравы** — архіпэляг на паўночным захадзе Эўропы, паміж Паўночным морам і Атлянтычным акіянам. На Брытанскіх астравах разьмешчаныя дзяржавы Вялікабрытанія і Ірляндыя, а таксама тэрыторыі пад уладай брытанскай кароны.

Плошча астравоў каля 325 тыс. км2. Ад матэрыковай часткі Эўропы аддзеленыя пралівамі Па-дэ-Кале і Ля-Манш, Паўночным морам.

## Вонкавыя спасылкі
Па-дэ-Кале

**Па-дэ-Кале** ( , у ангельскамоўных краінах завецца Дуўрская пратока, ) — пратока паміж востравам Вялікабрытанія і матэрыковай часткай Эўропы, самая вузкая частка Ля-Манша. Даўжыня — 37 км, найменшая шырыня — 32 км, найменшая глыбіня — 21 м. Парты: Дуўр, Кале, Дункерк. Пад дном Па-дэ-Кале праходзіць Эўратунэль.

Катэгорыя:Пратокі Атлянтычнага акіяна
Катэгорыя:Геаграфія Эўропы
Рыксдаг

**Рыксдаг** — аднапалатны парлямэнт Швэцыі, які складаецца з 349 чальцоў, што абіраюцца па прапарцыйнай сыстэме тэрмінам на чатыры гады. Рыксдаг узначальваецца сьпікерам — тальманам. Зьяўляецца вышэйшым прадстаўнічым і заканадаўчым органам Швэцыі. Будынак рыксдагу знаходзіцца ў цэнтры Стакгольму на востраве Гэльгеандсгольмэн.

## Глядзіце таксама
* Райхстаг

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Швэцыя
Катэгорыя:Швэцыя
А. М. Вінаградаў

**А. М. Вінагра́даў** (? — ?) — удзельнік барацьбы за ўсталяваньне Савецкай улады на Пружаншчыне.

12 жніўня 1920 року накіраваны Ваенна-рэвалюцыйным камітэтам у Пружанскі павет для аказаньня дапамогі ў станаўленьні Савецкай улады. Старшыня павятовага рэўкаму (замяніў на гэтай пасадзе Рыгора Засіма). У мандаце, выдадзеным Вінаградаву Менскім ваенна-рэвалюцыйным камітэтам, гаварылася: «Тав. Вінаградаву надаецца права… арганізоўваць і ажыцьцяўляць на тэрыторыі Пружанскага павету Савецкую ўладу, выкарыстоўваючы для гэтага ўзброеныя сілы, сродкі перамяшчэньня… а таксама сродкі зносін — пісьмова, па тэлефонных правадах, тэлеграфам і інш.»

Пад ягоным кіраўніцтвам у павеце ўсталяваны рэвалюцыйны парадак, канфіскаваная і перададзеная сялянам памешчыцкая зямля, адчыненыя школы на роднай мове, арганізаванае працаўладкаваньне насельніцтва, дапамога фронту, вялася барацьба з контаррэвалюцыяй.

## Памяць
Імя Вінаградава носіць вуліца ў Пружанах Берасьцейскае вобласьці.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:Палітыкі БССР
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Крыстыян Гольм

**Крыстыян Гольм** (; нарадзіўся 22 ліпеня 1976 году, лэн Вэрмлянд, Швэцыя) — швэдзкі палітык, сябра Рыксдагу ад партыі Ўмераных кансэрватараў (Moderaterna) з 2006 году.

## Дзейнасьць
На 5 сьнежня 2011 году Крыстыян Гольм выконваў наступныя абавязкі ў Рыксдагу: звычайны сябра Рыксдагу; сябра Камісіі па міжнародных справах; сябра місіі АБСЭ. Таксама ўваходзіў у раду Фундацыі Ярла Яльмарсана, якая між іншым, займаецца праблемамі дэмакратыі ў Беларусі.

## Крыстыян Гольм і Беларусь
Крыстыян Гольм мае трывалыя стасункі з апазыцыйнымі партыямі і структурамі Беларусі, неаднарозова бываў у краіне. Пасьля жорсткіх выказваньняў пра вынікі і наступствы прэзідэнцкіх выбараў 2010 году трапіў у неафіцыйны ліст замежнікаў, якім быў забаронены ўезд на тэрыторыю краіны (як мінімум двойчы было адмоўлена ў беларускай візе).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Riksdagen: Christian Holm (m)

Катэгорыя:Дэпутаты Рыксдагу
Магас

**Мага́с** — горад у Расеі, на Паўночным Каўказе, сталіца Рэспублікі Інгушэтыя. Горад быў заснаваны ў 1995 годзе з мэтай замяніць ранейшую сталіцу — Назрань. Сталічныя функцыі Магас пераняў у 2000 годзе.

Паводле насельніцтва Магас зьяўляецца наймалейшай сталіцай фэдэральнага суб’екту Расеі: ў 2010 годзе гарадзкое насельніцтва склала 2505 чалавек (у 2002-м — 275 чал.)

Горад разьмешчаны за 4 км на паўднёвы ўсход ад Назрані, на беразе ракі Сунжа.

Катэгорыя:Населеныя пункты Інгушэтыі
Катэгорыя:Гарады Расеі
Уладзіслаў Гамулка

**Уладзіслаў Гамулка**, пс. *Фэлікс Дуняк*, *Вэслаў* (, 6 лютага 1905, Белабжэгі Францішканскія — 1 верасьня 1982, Канстанцін-Ёзёрня) — польскі палітык, камуністычны дзяяч, I сакратар ЦК ПРП (1943—1948), I сакратар ЦК ПАРП (1956—1970), пасол на Ўстаночы Сойм, а таксама на Сойм ПНР II, III, IV і V скліканьня.

## Жыцьцяпіс

### Сьнежань 1970
У сьнежні 1970 году на яго загад жорстка здушаны (некалькі дзясяткаў загінулых) выступ працоўных на Ўзьбярэжжы. 20 сьнежня пад ціскам прыхільнікаў Эдварда Герэка вымушаны быў сысьці ў адстаўку з пасады першага сакратара і ў 1971 годзе адпраўлены на пэнсію. У 1974 і 1979 годзе абіраўся на кангрэсах ZBoWiD ў Вышэйшую раду арганізацыі.

Аўтар мэмуараў якія былі выдадзены ў 1994 годзе. Памёр ад раку лёгкіх у Канстанціне.

## Літаратура

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Падкарпацкім ваяводзтве
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём «За Варшаву 1939—1945»
Катэгорыя:Памерлі ў Мазавецкім ваяводзтве
Катэгорыя:Сябры Камуністычнае партыі Польшчы
Катэгорыя:Сябры КПСС
Катэгорыя:Сябры Польскай аб’яднанай рабочай партыі
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Крыжа Грунвальду
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам будаўнікоў Народнай Польшчы
Катэгорыя:Узнагароджаныя Вялікім крыжам ордэна Адраджэньня Польшчы
Катэгорыя:Узнагароджаныя Партызанскім крыжам
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам штандару Працы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Польскай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Чальцы Фронту еднасьці народу
Катэгорыя:Пахаваныя на вайсковых могілках Павонзкі
Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2011—2012 гадоў

**[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА]] 2011—2012 гадоў** — 57-ы розыгрыш прыза з часоў Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў і 20-ы розыгрыш пад назвай Ліга чэмпіёнаў УЭФА. Фінал прайшоў на «Альянц Арэне» ў Мюнхэне 19 траўня 2012 году.

## Кваліфікацыйныя раўнды
### Першы кваліфікацыйны раўнд

### Другі кваліфікацыйны раўнд

### Трэці кваліфікацыйны раўнд

## Раўнд плэй-оф

## Групавы этап

### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

### Група E

### Група F

### Група G

### Група H

## 1/8 фіналу

## 1/4 фіналу

## 1/2 фіналу

## Фінал

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

2011
Катэгорыя:2011 год у футболе
Катэгорыя:2012 год у футболе
Вінец

**Віне́ц** — мэлярацыйны канал у Пружанскім і Бярозаўскім ранах Берасьцейскай вобласьці Беларусі, правы прыток Ясельды.

## Літаратура
*  С. 97

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Пружанскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Бярозаўскага раёну
Сьпіс Сўодэша для падляскай, беларускай і ўкраінскай моваў

**Сьпіс Сўодэша** — прапанаваная амэрыканскім лінгвістам Морысам Сўодэшам прылада для ацэнкі ступені сваяцтва паміж рознымі мовамі па такой прыкмеце, як падабенства найболей устойлівага базавага слоўніка. Уяўляе сабой стандартызаваны пералік базавых лексэмаў дадзенай мовы, прыблізна (але не дакладна) упарадкаваны па зьмяншэньні іхняй «базавасьці» або гістарычнай устойлівасьці.

Мінімальны набор найважнейшай («ядзернай») лексыкі ўтрымоўваецца ў 100-слоўным сьпісе Сўодэша. У Вікіпэдыі прынята выкарыстаньне больш састарэлых і меней сэмантычна ўстойлівых, але затое больш падрабязных 200- і 207-слоўных сьпісаў.

У гэтым артыкуле прапанаваная параўнальная характарыстыка падляскіх дыялектаў зь беларускай мовай і ўкраінскай, як мовай, зь якой падляскія дыялекты маюць некаторыя агульныя рысы:

## Падляская абэцэда

Тлумачэньне:

* **Ć** — [ць];  **Č** — [ч]; **Ď** — [дь]; **Ê** — [е], **Iê** — [іе]; **Ch** — [х]; **Ł** — [л]; **Ń** — [нь]; **Ô** — [ӱ] (агубленае *«і»* ці як нямецкае *«ü»*); **Ś** — [сь]; **Š** — [ш]; **Ť** — [ть]; **V** — [в]/[ў]; **Ź** — [зь]; **Ž** — [ж];

Літары **q**, **w**, **x** сустракаюцца толькі ў замежных назвах *(Quebec, Quentin, Wellington, Winston, Xanadu, Matrix*), а дыграф **dź** выкарыстоўвецца для запісу геаграфічных назваў з польскай ці беларускай моў.

## Сьпіс

## Глядзіце таксама
* Сьпіс Сўодэша (славянскія мовы)

Катэгорыя:Мовазнаўства
Катэгорыя:Славянскія мовы
Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Украінская мова
Губэрт Самлін

**Губэрт Самлін** ( 16 лістапада 1931 — 4 сьнежня 2011) — амэрыканскі блюзавы сьпявак і гітарыст, найбольш вядомы па гурту Howlin' Wolf. Знаходзіўся на 43-й пазыцыі ў сьпісе 100 лепшых гітарыстаў усіх часоў часопіса Rolling Stone. Для параўнаньня за ім ідуць такія асобы як Эрык Клэптан, Кіт Рычардс, Stevie Ray Vaughan, Джымі Пэйдж і Джымі Гэндрыкс.

У 2003 годзе заняў 43-е месца ў сьпісе 100 лепшых гітарыстаў усіх часоў паводле часопіса Rolling Stone.

## Дыскаграфія
* Hubert’s «American» Blues! (1969)
* Kings of Chicago Blues, Vol. 2 (1971)
* My Guitar & Me (1975)
* Groove (1976)
* Gamblin Woman (1980)
* Hubert Sumlin’s Blues Party (1987)
* Heart & Soul (1989)
* Healing Feeling (1990)
* Blues Anytime! (1994)
* Blues Guitar Boss (1994)
* I Know You (1998)
* Chicago Blues Session, Vol. 22 (1998)
* Wake Up Call (1998)
* About Them Shoes (2004)

## Відэа
* 2005 — The Blues Guitar of Hubert Sumlin, Homespun Tapes, SUMGT21, US, VHS & DVD

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьпевакі ЗША
Янушкавічы (Лагойскі раён)

**Яну́шкавічы** — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам Янушкавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 437 чалавек
* 1999 год — 578 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Янушкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну
Белаўтадар

**Дэпарта́мэнт «Белаўтада́р» Міністэ́рства тра́нспарту і камуніка́цыяў**, скарочана **«Белаўтадар»** — дэпартамэнт Міністэрства транспарту і камунікацыяў з правамі юрыдычнай асобы, які ажыцьцяўляе выканаўчыя, кантрольныя і іншыя функцыі ў дарожнай гаспадарцы.

Адрас: 220073, Беларусь, г. Менск, вул. Кальварыйская, 37.

## Кіраўнік
Выканаўца абавязкаў дырэктара Дэпартамэнту «Белаўтадар» — Масюк Юры Станіслававіч.

## Асноўныя задачы
* распрацоўка і рэалізацыя дарожнай палітыкі, накіраванай на рацыянальнае разьвіцьцё і паляпшэньне тэхнічнага стану сеткі аўтамабільных дарог агульнага карыстаньня, задавальненьне запатрабаваньняў эканомікі і насельніцтва рэспублікі ў аўтатранспартных паслугах, стварэньне ўмоваў для разьвіцьця сацыяльнай сфэры;
* правядзеньне эканамічнай і навукова-тэхнічнай палітыкі ў вобласьці дарожнай гаспадаркі;
* кіраваньне рэспубліканскімі аўтамабільнымі дарогамі.

## Структурныя падразьдзяленьні
* РУП «Брэстаўтадар»
* РУП «Віцебскаўтадар»
* РУП «Гомельаўтадар»
* РУП «Гроднааўтадар»
* РУП «Мінскаўтадар-цэнтр»
* РУП «Магілёўаўтадар»

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Транспарт у Беларусі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі
Катэгорыя:2001 год у Беларусі
Катэгорыя:Верасень 2001 году
Катэгорыя:Прадпрыемствы, заснаваныя ў 2001
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2001 годзе
Какоўчына

**Како́ўчына** — вёска ў Сеньненскім раёне Віцебскай вобласьці, разьмешчаная за 56 км на паўднёвы ўсход ад г. Сенна, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Смальяны на лініі Ворша — Лепель, за 62 км ад Віцебску. Зьяўляецца цэнтрам Какоўчынскага сельсавету.

На тэрыторыі сучаснай вёскі ў канцы XIX стагодзьдзя месьціўся маёнтак Кахачын, дзе разам зь сям’ёй пражыў апошнія гады свайго жыцьця ўдзельнік вызвольнага руху, дасьледнік прыроды, літаратар, філямат і філярэт Тамаш Зан.

## Гісторыя
У канцы XVIII стагодзьдзя вёска ў Сеньнескім павеце Магілёўскай губэрні. З 1796 — у Беларускай, з 1802 зноўку ў Магілёўскай. З 1861 — цэнтар воласьці. У пачатку XX стагодзьдзя налічвала 20 хат. З 26 красавіка 1919 у Гомельскай губэрні РСФСР. З 15 лютага 1923 у Аршанскім павеце. З сакавіка 1924 у БССР. З 20 жніўня 1924 да 26 ліпеня 1930 у Багушэўскім раёне Аршанскай акругі, з 8 ліпеня 1931 у Аршанскім, з 12 сакавіка 1935 у Багушэўскім раёнах, з 20 лютага 1938 у Віцебскай вобласьці. У Вялікую Айчынную вайну зь ліпеня 1941 па канец чэрвеня 1944 акупаваная нямецкімі войскамі. З 20 студзеня 1960 году цэнтар сельсавету ў Сеньненскім раёне. З 2010 — абсталяваная як аграгарадок.

## Насельніцтва
* 2010 год — 281 чалавек
* 1999 год — 356 чалавек

## Сядзіба Занаў

У 1997 навуковы супрацоўнік музэю гісторыі і культуры г. Ворша В. Лютынскі з дапамогай мясцовых старажылаў устанавіў, што побач зь вёскай Какоўчына месьціўся фальварак Занаў, якіх мяцовыя жыхары называлі «Зэнамі». На месцы фальварка, які знаходзіўся за паўкілямэтры на паўднёвы ўсход ад вёскі, у 30-я гг. была сядзіба калгаса імя Варашылава.

Да цяперашняга часу захавалася Занава гара — узвышша на паўднёвым захадзе ад вёскі.

Мясцовыя старажылы сьцьвярджаюць, што драўляныя, з чарапічнымі дахамі гаспадарчыя пабудовы (сьвіран, сараі і інш.), існавала яшчэ да 1941. Са словаў сваіх бацькоў старажылы добра адзываліся аб апошнім уладальніку фальварка (на думку В. Лютынскага, імаверна, гэта быў адзін з унукаў Тамаша Зана).

Да пачатку XX стагодзьдзя гаспадаркаю маёнтку кіравала жонка Тамаша Зана Брыгіда са Сьвентаржэцкіх. Паводле ўсіх успамінаў, у прылеглай да маёнтку тэрыторыі знаходзілася цудоўная сажалка з маляўнічым мастком з рознымі поручнямі.

## Інфраструктура
Дзейнічае лясьніцтва, дзіцячы садок, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, комплексна-прыёмны пункт, ФАП, аддзел сувязі «Беларусбанка», дзьве крамы.

## Вядомыя жыхары
* Тамаш Зан (1796—1855) — удзельнік вызвольнага руху, дасьледнік прыроды, літаратар, філямат, філярэт, сябра Адама Міцкевіча.

## Крыніцы

## Літаратура
* Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. Т. 2. Витебская область. В 2 кн. Кн. 1 / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред) [и др.]. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — С. 502—536 с.
* 

Катэгорыя:Какоўчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Сеньненскага раёну