open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Марыя Віславух

**Мары́я Віславу́х** () з дому **Боўфалаў** (1858 — 20 сакавіка 1905, Львоў) — польская настаўніца, грамадзкая дзяячка, выдавец.

## Жыцьцяпіс
Паходзіла са зьбяднелай шляхецкай сям’і, пазбаўленай маёнтку за ўдзел бацькі ў паўстаньне 1863—1864 гадоў. Па сьмерці бацькі сям’і пераехала ў Віцебск, а стуль у Пскоў. Марыя навучалася ў Пецярбургу на вышэйшых курсаў для жанчын, па сканчэньні якіх працавала настаўніцай у Варшаве.

Выйшаўшы за Баляслава Віславуха, пераехала ў Львоў, дзе разам з мужам пасьвяцілася стварэньню незалежніцкай сялянскай партыі. Ад 1889 разам выдавалі двухтыднёвік «Przyjaciel Ludu». 21 траўня 1890 Віславухі стварылі Таварыства сябраў асьветы, якое займалася арганізацыяй вясковых чытальняў, лекцый і гутарак. У 1882—1899 роках стварылі ў вёсках каля 300 бібліятэка і 100 чытальняў.

Адначасна Марыя ўдзельнічала і ў эмансыпацыйным руху: адкрывала жаночыя чытэльні, таварыствы асьветы, змагалася за роўныя правы працы і заробкі для жанчын. Была адной з ініцыятарак жаночага зьезду 15 жніўня 1899 року ў Закапаным. Выдавала часопісы для сялянак.

## Крыніцы

## Літаратура
* Encyklopedia Popularna PWN, Warszawa 1987.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Публікацыі Марыі Віславух у бібліятэцы Polona

Катэгорыя:Польскія настаўніцы
Катэгорыя:Польскія фэміністкі і фэміністы
Катэгорыя:Польскія рэдактары
Дольвін

**Дольвін** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Тулвін або Толвін, пазьней Тольвін або Дольвін (Tulwine, Tolwins, Toluin, Dolwin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова тул- (тол-, дол-) (імёны ліцьвінаў Тульгаўд, Дульмант; германскія імёны Dolcaudus, Tolmunt) паходзіць ад гоцкага thulan 'цярпеньне' або стараверхненямецкага tuld 'сьвята', а аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *nobili domino Miszko Dolwinowycz cum filio suo Adam* (22 лістапада 1497 году).

## Носьбіты
На 1904 год існавала вёска Толвіна ў Рослаўскім павеце Смаленскай губэрні.

На 1906 год існаваў фальварак Толвіншчына (Талвіншчына) у Лепельскім павеце Віцебскай губэрні.

На гістарычным Падляшшы існуе вёска Толвін.

## Глядзіце таксама
* Тола
* Віна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сабіна

**Сабіна**, **Сабін** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сабін (Sabine, Sabinus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова саб- (імёны ліцьвінаў Сабіла, Шабэр; германскія імёны Sabilo, Sabherus), магчыма, паходзіць ад асновы саў- (імёны ліцьвінаў Савіла, Савігайла, Саўгут; германскія імёны Savilo, Savigello, Savegodo).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Шыланы князя Сабины* (1553 год); *панъ Станиславъ Сабина, войтъ Виленский* (10 чэрвеня 1587 году); *пан Абрам Сабина… пан Сабина*; *умоцованому своему пану Абраму Сабине* (7 сьнежня 1622 году).

## Носьбіты
Сабінічы (Sabinicz) — прыгонныя з Рускага Сяла, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Сабіны (Sabina) — прыгонныя з Троцкага павету, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Барконт

**Барконт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Паргунт (Pargunt), Беркунт або Бэргонда (Bercunt, Bergondo), Гундабар (Gundabari) і Гундэбер (Gundeber) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -бар- (-бор-) (імёны ліцьвінаў Барвід, Барвін, Вісбар; германскія імёны Barvid, Barwin, Wisbar) паходзіць ад гоцкага bara, baur 'чалавек, дзіця' (літаральна — «народжаны»), а аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) паходзіць ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'.

У Памор’і бытавала прозьвішча Bergunde.

У Прусіі адзначалася імя *Pyrkant*. У ваколіцах Мэмэлю бытавала прозьвішча Bierkandt. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *homines… Owsiey Borkontowicz* (13 чэрвеня 1456 году); *две земли пустовскихъ тамъ же у-в [[Ашмяны|Ошменьскомъ]] повете Конюшъскую землю Борконтишъку* (сьнежань 1534 году).

## Глядзіце таксама
* Бара
* Гунт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Кантрыт

**Кантры́т** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гундырыт або Гунтарыт (Gundirit, Guntarith) і Рыдгунт (Riidgunt) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) паходзіць ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва', а аснова -рыд- (-рыт-) (імёны ліцьвінаў Рыдэль, Рытаўт, Зэгрыда; германскія імёны Riedel, Ritoldus, Segrida) — ад бургундзкага rîdan, стараісьляндзкага ridha, стараангельскага rīdan 'езьдзіць конна'. Апроч таго, бытавала старажытнае германскае імя *Ganderedus.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Мацко Контритович* (1537—1538 гады).

## Носьбіты
* Мацька Кантрытавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох

## Глядзіце таксама
* Гунт
* Рыда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ятмонт

**Ятмонт**, **Адамонт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Э́тмант**.

## Паходжаньне

Етмунт або Ятмунд, Адземунт або Адзімонд (Etmunt, Jatmund, Ademunt, Adimondus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гад- (-ад-, -ат-) (імёны ліцьвінаў Ядвіга, Гатман, Бернат; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Bernat) паходзіць ад гоцкага *haþus, германскага hathu 'бой', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'.

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *в Бурвех три человеки… Адамонта* (1 сакавіка 1491 году); *приставицства Бернатова Етмонтовича* (1538 год); *Helena Etmant* (1813 год).

## Носьбіты
* Бэрнат Ятмонтавіч — прыстаў трышкаўскі ў Жамойцкім старостве, які ўпамінаецца ў 1538 годзе

## Глядзіце таксама
* Гата
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вісман

**Вісман** (*Вішман*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вісман (Wisman) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віс- (-віз-, -веш-) (імёны ліцьвінаў Вісігерд, Вісімунт, Вішымут; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад гоцкага wis 'мудры, абазнаны', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

У ваколіцах Русі (Прусія) адзначалася прозьвішча Wissmann.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у Висманех… людеи висманских* (25 красавіка 1513 году); *Ян Висмонович* (1538 год); *Wiszmance* (1744 год).

## Носьбіты
* Ян Вісманавіч (Вісьмінавіч) — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Весмен у летувізаванай форме.

## Глядзіце таксама
* Віс
* Ман

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рапш

**Рапш** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Рапш (Rapsch) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -рабан- (-рапан-, -рап-) (імя ліцьвінаў Рапа; германскае імя Rappo) паходзіць ад стараверхненямецкага hraban 'крумкач'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *земли пустовъских в [[Немянчын|Неменчинскои]] волости… Ропъшишки* (7 ліпеня 1518 году); *Miasteczko. Poddani kościelni… Marcin Rapszewicz* (1675—1677 гады); *u Samuela Rapszy* (6 студзеня 1700 году); *za plebana ś. p. jks. Rapszy*, *ks. Kazimierz Rapszewicz* (1784 год).

## Носьбіты
* Юры Рапшэвіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох

На гістарычнай Вількаміршчыне існуе вёска Рапшаны.

## Глядзіце таксама
* Рабан

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бугар

**Бугар** (*Букар*, *Букер*), **Богар** (*Бага́р*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Богер або Бугер (Boger, Buger) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -буг- (-бук-) (імёны ліцьвінаў Букель, Бугень; германскія імёны Bukilo, Bugen) ёсьць скарочанай формай (гіпакарыстыкам) асновы -бург- (-борг-), а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) паходзіць ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Anna Bukier* (1797 год).

## Носьбіты
* Браніслаў Вікенцевіч Бугарэвіч — каталік-мешчанін з ваколіцаў Коўны, які меў у валоданьні зямлю на 1889 год

Букар (Bukar) гербу Юноша — літоўскі шляхецкі род.

Багарэвічы (Bagarewicz) гербу Ляліва — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

Багарэвічы (Bogarewicz) гербу Магіла — літоўскі шляхецкі род, вядомы на Віленшчыне.

Багрэвічы (Bagrewicz) — літоўскі шляхецкі род з Ашмянскага павету. 

Букер (Buker) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На 1904 год існавала сядзіба Букараўшчына (Букарэўшчына) у Смаленскім павеце Смаленскай губэрні.

На 1910 год існавала ваколіца Букарава (Букарэва) у Аршанскім павеце Магілёўскай губэрні.

На гістарычнай Случчыне існуе вёска Богараўшчына.

## Глядзіце таксама
* Буга
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вейдман

**Вейдман**, **Вейдэман** (*Вэйдыман*), **Вайдман** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вейдземан або Вейдман, пазьней Вайдман (Weideman, Weidman, Weidmann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова вайд- (вейд-) (імёны ліцьвінаў Вайдзіла, Войдаўт, Вэйдэр; германскія імёны Weidel, Weidelt, Weidher) паходзіць ад гоцкага waida 'поле, паша' або ад асновы -від- (-вайд-), а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Weidyman* (1670 год).

## Носьбіты
* Баніфацы і Яна Вейдманы — сяляне з ваколіцаў Цельшаў, якія мелі ў валоданьні зямлю на 1889 год
* Пётар Хрысьціянавіч Вейдэман — мешчанін з ваколіцаў Шаўляў, які меў у валоданьні зямлю на 1889 год

Вэйдманы (Weidman) гербу Сас — літоўскі шляхецкі род

Сьпільтын-Вейдманы — літоўскі шляхецкі род.

Вайдманы і Салетыні-Вайдманы — літоўскія шляхецкія роды.

## Глядзіце таксама
* Вайда
* Ман

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Аўтаномны будынак

**Аўтаномны будынак** — будынак, прызначаны для выкарыстаньня незалежна ад дапаможнай інфраструктуры, такой як электрасетка і газаправод, вадаправод паселішча і сетка ачысткі сьцёкавых водаў, ліўневая каналізацыя і сетка сувязі.

Патрабуе выкарыстаньня аднаўляльнай энэргіі зь незалежных крыніцаў сілкаваньня, стварэньне якіх аблягчае індывідуальная забудова. Часта самазабясьпечанасьць электраэнэргіяй дасягаецца за кошт усталяваньня сонечных панэляў на даху, пераважна на яго паўднёвым баку. Для ўстойлівасьці электрасілкаваньня пры гэтым прыбягаюць да выкарыстаньня электраакумулятараў, каб накапляць вырабленую ўдзень электраэнэргію для выкарыстаньня ў цёмную частку содняў.

Асноўную частку самадастатковасьці будынка часта забясьпечвае геатэрмальная энэргія, якую выкарыстоўваюць для нагрэву вады і ацяпленьня ў халодную пару. Пры гэтым цеплавая помпа здабывае расьсеянную цеплыню з грунту. Ён накапляе сонечную энэргію і круглы год падаграецца ад ядра Зямлі. Пагатоў, грунт аддае цяпло незалежна ад надвор’я. Гэтак ва ўмовах Беларусі тэмпэратура грунту на глыбіні 5–7 мэтраў амаль цягам усяго году складае ад +5 да +8 °С. Гэтага якраз дастаткова для працы геатэрмальнай помпы з мэтай ацяпленьня сядзібы. Устойлівасьць працы таксама дасягаецца за кошт таго, што на глыбіні некалькіх мэтраў найменшая тэмпэратура дасягаецца на пару месяцаў пазьней за пік маразоў. Тым часам, патрэба ў інтэнсіўным абагрэве спадае.

## Ацяпленьне і ахалоджваньне
Пры выкарыстаньні ў аўтаномным доме геатэрмальнай помпы заглыблены ў зямлю цеплаабменьнік зьбірае энэргію і назапашвае яе ў носьбіце, які затым помпай падаецца ў выпарнік і вяртаецца за новай порцыяй цяпла. Улетку геатэрмальная помпа дазваляе ахалоджваць будынак без кандыцыянэра. Пры гэтым падчас стварэньня прахалоды цеплыня скідваецца на нагрэў вады. Пасіўнае астуджэньне ажыцьцяўляецца праз даданьне пласьціністага цеплаабменьніка (ПЦА), празь які энэргія з будынка перацякае ў грунтавыя зонды і гліколевую сыстэму. Для перакіданьня струменяў цепланосьбіта на ПЦА выкарыстоўваюць набор запорнай арматуры. Для яго абыходу таксама магчыма скарыстаць набор кранаў або 3-хадавыя кляпаны з сэрвапрывадамі, адзін зь якіх для ацяпленьня, а другі — для гліколевай сыстэмы. Сярод іншага, у цёплую пару сонечныя калектары дапамагаюць забясьпечваць аўтаномны будынак гарачай вадой, асьвятленьнем і электраэнэргіяй для гатаваньня ежы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Збудаваньні
Катэгорыя:Самадастатковасьць
Катэгорыя:Экалягічная архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурная інжынэрыя
Катэгорыя:Жылыя будынкі
Катэгорыя:Нізкаэнэргетычнае будаўніцтва
Алсмунт

**Алсмунт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Эльcмунд (Elsmund) і Аўсмунд або Аўсамунд (Ausmunds, Ausomundo) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова алс- (элс-) (імя ліцьвінаў Эльзман; германскае імя Elsmann) паходзіць ад гоцкага alja 'іншы', аснова аўс- узыходзіць да індаэўрапейскага aues 'зьзяць', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. 

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

## Носьбіты
* Чыж Алсмунтавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох

## Глядзіце таксама
* Эльзман

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бэрнар

**Бэрнар** (*Бернар*, *Барнар*, *Бэрнэр*, *Пернар*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бернар або Пернар (Bernar, Bernhari, Pernhari) і Эрберн (Erbern) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова берн- (бэрн-) (імёны ліцьвінаў Бэрніка, Бернат, Бэрнард; германскія імёны Bernico, Bernat, Bernard) паходзіць ад германскага beran 'мядзьведзь', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

У Прусіі бытавалі прозьвішчы Berner і Perner.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Щасная Бернаровича Дорота* (1565 год); *Stefan Bernarowicz* (10 лютага 1791 году); *Christine Berner* (1915 год).

## Носьбіты
* Грозьдзел Бернаравіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох
* Шчасная Бернаравіча Дарота — наваградзкая баярыня, якая ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1565 году

Бэрнэр (Berner) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

Барнаровіч — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

У XVI ст. існаваў маёнтак Пернарава (*Пернарово*) у Жамойцкім старостве.

У акце Вялікага Княства Літоўскага ўпамінался Пернараўскія (Пернаровские) сёлы і Пернараўскае войтаўства.

## Глядзіце таксама
* Берн
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вільгет

**Вільгет** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вільгіт або Вільгат (Wilgyth, Wilgat) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) паходзіць ад гоцкага wilja 'воля', а аснова -гед- (-гад-, -гід-) (імёны ліцьвінаў Гедзень, Гедвін, Гедмонт; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) — ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', ісьляндзкага geð 'нораў, тэмпэрамэнт' або гоцкага gadiliggs 'сваяк, родзіч'. Такім парадкам, імя Вільгет азначае «пыхлівая воля» (тое ж, што і Гедзівіл).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Миколай Вилкгетович* (1537—1538 гады).

## Носьбіты
* Мікалай Вільгетавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох

## Глядзіце таксама
* Віла
* Геда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вірконт

**Вірконт** (*Вярконт*, *Варакунць*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Верыкунд, Веркунд, Вергунт або Варыгунда (Werecundus, Wercund, Wergund, Warigundis) і Гунтывера (Gunthivera) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -вер- (-вар-, -вір-) (імёны ліцьвінаў Вірбольт, Вербут, Вірмонт; германскія імёны Virboldus, Warboto, Vermunt) паходзіць ад германскага *war(j)a-, war(i)n 'абарона', а аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Гаўгонт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Gavigunt) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *на боярына господарского [[Ашмяны|Ошменьского]] повета Стася Янушковича Ворокунътевича* (6 кастрычніка 1528 году); *xiędzu Jakubowi Verecundusowi, plebanowi [[Юрбург|jurborskiemu]]* (18 лістапада 1596 году); *Wirkontowna* (4 траўня 1755 году).

## Носьбіты
* Юры Вірконтавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1538 годзе

У XVI ст. існавала «зямля» Вярконцішка (*Верконтишка*) у Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Вера
* Гунт

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Відбут

**Відбут** (*Вібут*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вібота (Wiboto), Відбод (Widbod) і Бутвід (Botvid, Butvidis) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) паходзіць ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва', а аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутрык, Вільбут, Сайбут; германскія імёны Butariks, Willebut, Seiboth) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель') або ад асновы -буд- (-бод-). Такім парадкам, імя Відбут азначае «корань дрэва» (тое ж, што і Бутвід).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *з Юхном Вибутовичом* (1556 год).

## Носьбіты
* Мікалай Відбутавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537 годзе

Ібянскія зь Вібута — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Від
* Бота

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Жалудоўка

**Жалудо́ўка**, ***жалудо́вая ка́ва*** — старажытны напой з жалудоў.

## Прыгатаваньне
Сабраць увосені здаровыя, не пашкоджаныя казуркамі жалуды. Прамыць,  лісьцевых дрэваў (напрыклад, дубу). Вымачваць да тае пары, пакуль вада не перастане карычнявець (ня меней за 24 гадзіны). Ачысьціць ад шкарлупіньня, здрабніць у кавамолцы і абсмажыць на патэльні.

Запарыць як звычайную каву. Для прыгатаваньня аднаго кубку дастаткова адной-дзьвюх гарбатных лыжак жалудовага парашку. На смак жалудоўка досыць горкая, мае насычаны карычневы колер.

## Пажыўнасьць
Жалуды — крыніца вітамінаў групы B, мінэралаў (каль, магн, манган, медзь, фосфар). Напой з жалудоў дапамагае адолець бранхіт і цыстыт, зьніжае ўтрыманьне цукру ў крыві, павышае імунітэт, станоўча ўплывае на нэрвовую сыстэму. У адрозьненьне ад звычайнай кавы, жалудоўка не вымывае з арганізму магн, а павялічвае ягонае ўтрыманьне. Адсутнасьць кафэіну дазваляе спажываць жалудоўку цяжарным жанчынам, дзецям, асобам з падвышаным ціскам.

## Мінуўшчына
Запіскі пра пажыўныя якасьці жалудовай кавы сустракаюцца ўжо ў XIX стагодзьдзі. У часе Другой сусьветнай вайны яна здабыла папулярнасьць у адсутнасьць традыцыйнай кавы і нават атрымала назву «партызанскай кавы».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*  

Катэгорыя:Кававыя напоі
Катэгорыя:Жалуды
Ірвіл

**Ірвіл** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Ірвіл (Irvil, Iruil) і Вілеры (Wilheri, Wileri) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) паходзіць ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'.

## Носьбіты
* Мас Ірвілавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох

## Глядзіце таксама
* Геры
* Віла

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Лянтэла

**Лянтэла** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ландзіла, пазьней Ляндэль або Лендэль (*Landilo, Landel, Lendel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -ланд- (-лант-) (імёны ліцьвінаў Ландзіна, Лямпарт; германскія імёны Landina, Lampert) паходзіць ад германскага landa 'зямля'.

## Носьбіты
* Мацей Лянтэла — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Mak.by

**«Mak.by»** — беларуская сетка рэстаранаў хуткага харчаваньня, створаная на базе сеткі McDonald’s пасьля ейнага закрыцьця ў Беларусі ў 2022 годзе.

## Гісторыя
Амэрыканская сетка рэстаранаў прыйшла ў Беларусь 10 сьнежня 1996 году, тады быў адкрыт першы рэстаран McDonald’s у Менску. У лістападзе 2022 году было абвешчана, што брэнд сыходзіць з краіны 22 лістапада й на яго месца павінна была прыйсьці расейская сетка хуткага харчаваньня «Смачна — і кропка», але гэтага не адбылося, і жыцьцё McDonald’s была працягнутая да 27 лістапада 2022 году, з таго моманту рэстараны працавалі пад шыльдаю «Мы открыты!» ().

У пачатку красавіка 2023 году кампанія «КСБ Віктары Рэстараны» (кіравала McDonald’s у краіне) падала заяўку на рэгістрацыю назовы й таварнага знаку «Mak.by» 

18 красавіка 2023 году сетка рэстаранаў была перайменавана ў «Mak.by». У гэты ж дзень пачаў працаваць мабільны дадатак «МойMak.by».

18 кастрычніка 2023 году кампанія прадставіла новы дызайн пакаваньня бульбы фры, бургераў ды іншых прадуктаў. Дызайн распрацавала беларуская брэндынгавая агенцыя «Fabula Branding».

## Абноўленыя назовы
* «Гэпі Міл» атрымаў назву «Кідс Міл»;
* «Біг Тэйсьці» атрымаў назву «Біг Бургер»;
* «Біг Тэйсьці з курыцай» атрымаў назву «Біг Бургер з курыцай»;
* «МакЧыкен» атрымаў назву «Чыкен Клясік»;
* «Макфлуры» атрымаў назву «Марозіва Дэ Люкс»;
* «Філе-о-Фіш» атрымаў назву «Фіш Бургер»;
* «Роял» атрымаў назву «Гранд Чызбургер»;
* «Біг Мак» вярнулі ў меню пад назвай «Мак Бургер»;
* «Цэзар Рол» вярнулі ў меню;
* «Біг Тэйсьці Рол» вярнулі ў меню пад назвай «Біф Тэйсьці Рол»;
* «МакТост з сырам» атрымаў назву «Тост з сырам».
* Акно «McDrive» атрымала назву «Mak.Drive»
* Канцэпцыя кавярняў «McCafe» пераўтварылася ў «Mak.Cafe»
* Дастаўка «McDelivery» атрымала назву «Mak.Delivery»

## Зьмены ў рэцэптуры
Пасьля рэбрэндынгу рэстараны Mak.by пачалі пераход на беларускіх пастаўшчыкоў

Соусы Heinz замянілі на айчынныя «КАМАКА».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* mak.by — афіцыйны сайт «Mak.by».

Катэгорыя:Фаст-фуд
Катэгорыя:Рэстараны
Катэгорыя:McDonald’s
Генконт

**Генконт** (*Кінконт*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Генгунда або Генегонда (Gengundis, Genegondis) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'), а аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Гедзівіл|Кгедвил]] Кгенконтович* (1537 год); *паном Даниелем Петровичом Генконтомъ Бержанским* (10 студзеня 1648 году)

## Носьбіты
* Ян і Марцін (Марціш) Кінконтавічы — жыхары Жамойцкага староства, якія ўпамінаюцца ў 1537 годзе

## Глядзіце таксама
* Гіна
* Гунт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Масьцін

**Масьцін** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Масьцін (Mastin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова маст- (імя ліцьвінаў Масьціла; германскае імя Mastilo) паходзіць ад гоцкага maists 'найбольшы' або стараверхненямецкага mast 'доўгая жэрдка'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Ян Мостинович* (1537 год).

## Носьбіты
* Ян Масьцінавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537 годзе

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Маста

**Маста** (*Масьць*, *Машт*, *Мешт*), **Мост** (*Мосьць*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Маста (Masto) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова маст- паходзіць ад гоцкага maists 'найбольшы' або стараверхненямецкага mast 'доўгая жэрдка'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Масьціла (Масталь), Масьцін. Адзначаліся германскія імёны Mastilo (Mastal), Mastin.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Maszt і Miszt.

У Прусіі бытавала прозьвішча Mast.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Mosztiszky* (9 траўня 1397 году); *[[Пералая|перелаичане]] на имя [[Ямант|Ямонтъ]] Мостевичъ* (22 красавіка 1496 году); *чоловеки у Лынкгъменех… а Мостя* (23 чэрвеня 1498 году); *чоловеки в Троцкомъ повете у в [[Аліта|Олитскои]] волости на имя [[Рак (імя)|Рачка]] а [[Бота|Бутя]] а Мостухна [[Мантрым (імя)|Монтримовичовъ]]* (11 верасьня 1504 году); *Анъдрея Мостовичъ* (1528 год); *Юръи Олехновичъ з Мештовичъ* (1567 год); *Stefan Mostowicz* (1621 год); *Matiasz Mosztowicz* (1690 год); *Mesztowicze* (1744 год); *Katarzyna Mastowicz* (1776 год); *Franciszek Masta* (1801 год).

## Носьбіты
* Андрэй Моставіч (Мастовіч) — ясвойнаўскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Буцька Мосьцевіч (Масьцевіч) і Юры Моставіч (Мастовіч) — жыхары Жамойцкага староства, якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох
* Стэфан Мастовіч — шляхціч Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1621 годзе

Мастовічы (Mostowicz) гербу Даленга — літоўскі шляхецкі род.

Мяштовічы — літоўскі шляхецкі род.

Мэйштовіч (Meysztowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У гістарычнай Прусіі існуе вёска Машты, на гістарычнай Слонімшчыне — Мештавічы.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Моціка

**Моціка**, **Моцейка** або **Маце́йка**, **Муцейка** (*Мудзейка*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Мотыка або Модыка, пазьней Мутэка (Motico, Modiko, Muteke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -мод- (-мот-, -мут-) (імёны ліцьвінаў Мотар, Мутаўт, Эймут; германскія імёны Motar, Muotolt, Eimuot) паходзіць ад гоцкага moþs '(баявы) дух, лютасьць, адвага'.

У Прусіі шырока бытавала прозьвішча Mudek. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *князи [[Яцьвягі|Ятвяжьсціи]], Мудейко* (Галіцка-Валынскі летапіс); *Muteykowa* (1671—1681 гады); *Abram Motka, pryhonnik… Jwanus Motko, pryhonnik. Syny: Wasko, Teroch, Apanas, Maxim. Wnuki: Hryszko, Sciepan… Chwiedos Motka, bojarzyn. Syn Karp… Ausiuk Motka, pryhonnik. Syny: Apanas, Chodor; wnuki: Sachon, Jakusz* (1722 год).

## Носьбіты
* Пётар Мацейкавіч (Моцейкавіч) і Амброс Моцікавіч — жыхары Жамойцкага староства, якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох

На 1906 год існавала вёска Модзекі (Мадзекі) у Дрысенскім павеце Віцебскай губэрні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ютша

**Ютша** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Ютша (Jutsche) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -ют- (-юд-, -ят-) (імёны ліцьвінаў Ютэль, Даўят, Карыят; германскія імёны Jutilo, Dowyatt, Cariatto) паходзіць ад гоцкага iuþa, старагерманскага joþ 'дзіцё, народзінец, нашчадак'.

## Носьбіты
* Павал Ютшавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сундаўт

**Сундаўт** (*Сунтаўт*, *Сонтаўт*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Сундвальд або Сундальт (Sunduald, Sundolt) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сунд- (сунт-) (імя ліцьвінаў Сундар; германскае імя Sunder) паходзіць ад стараверхненямецкага sundar 'поўдзень', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Адпаведнасьць імя Сунтаўт германскаму імю Sundolt сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *в Дорсунишском повете шестьдесят чоловеков… а Сунтовта [[Гін|Гиневича]]* (26 студзеня 1516 году); *люди Сонтовтовичы… [[Пералом|Переломского]] повета* (12 чэрвеня 1516 году); *две земли пустых тяглыхъ у Городеиском повете на имя Малеевщина а Сонтовтовщина* (2 верасьня 1516 году); *Сонтовт Якубович… Сунтовт Якубович… Мац Сунтовтович… Ятеико Сунтовтович… Бертош Сундовтович* (1537—1538 гады); *село Сунтовтовичи* (1554 год).

## Носьбіты
* Сунтаўт (Сонтаўт) Якубавіч, Маць і Яцейка Сунтаўтавічы і Берташ Сундаўтавіч — жыхары Жамойцкага староства, якія ўпамінаюцца ў 1537—1538 гадох

## Глядзіце таксама
* Сунда
* Валд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Янвін

**Янвін** (*Анвін*, *Янавін*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Анвін або Энвін (Anoin, Anwin, Eanwine) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ан- (эн-) (імёны ліцьвінаў Энель, Ангот, Улеб; германскія імёны Enilo, Angodus, Uleifr) паходзіць ад гоцкага *ana, стараверхненямецкага ano 'дзед, продак', а аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Петр Янвинович* (1538 год); *Jan Janowyn* (21 жніўня 1780 году); *Mateusz Anwin* (1817 год).

## Носьбіты
* Пётар Янвінавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1538 годзе

## Глядзіце таксама
* Ана
* Віна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мікола Бутома

**Мікола Бутома** (9 траўня 1905, Гомель — 26 кастрычніка 1983) — беларускі кампазытар і аўтар твораў рэлігійнай музыкі.

## Жыцьцяпіс
Мікалай Бутома нарадзіўся ў сям’і сьвятара гомельскай царквы. Ён атрымаў адукацыю ў мясцовай гімназіі, дзе падчас вучобы пачаў рабіць і першыя крокі ў царкоўнай музыцы. У царкве Бутома сьпяваў, чытаў на клірасе, потым самастойна кіраваў хорам, тут жа прагучалі яго першыя музычныя творы. Маладога кампазытара падтрымлівала княгіня і мэцэнатка Ірына Паскевіч, якая большую частку жыцьця правяла ў Гомлі.

Пазьней Бутома паступіў у чыгуначны тэхнікум, але правучыўся нядоўга — яго выключылі, калі даведаліся пра бацьку-сьвятара. Потым паспрабаваў атрымаць вышэйшую адукацыю ў гандлёвым інстытуце, аднак перашкодзіла другая сусьветная вайна. Бутоме прыйшлося ўладкавацца рабочым, потым бухгальтарам на чыгунку, аднак ён працягвай займацца музыкай да канца жыцьця.

## Творчасьць
Свае першыя значныя музычныя творы Бутома напісаў у 1925 г. У вольны ад асноўнай працы час ён да 1965 г. выконваў абавязкі дырыжора (рэгента) царкоўнага хору ў Гомельскім саборы Сьвятога Пятра і Паўла і ў храме Сьвяціцеля Мікалая. Ён шмат пісаў і працаваў са сваім настаўнікам Аляксеем Туранковым, ствараў богаслужбовую музыку для свайго хору, а таксама па просьбе рэгентаў іншых храмаў.

Больш за 300 яго твораў для царкоўнай службы сьпяваюць зараз у храмах Беларусі і за мяжой, а таксама аматарскія і прафэсійныя калектывы. Сьцьвярджаецца, што Бутома склаў свой абыход царкоўнага сьпяваньня: некалькі літургіяў і ўсяночных, песьнясьпевы для ўсіх вялікіх сьвятаў, да архірэйскай службы і вянчаньня, ірмасы, трапары, і кандакі, больш за 20 харавых канцэртаў.

## Крыніцы

## Літаратура

* Боская Літургія (Выбраныя Творы). Мікола Бутома (1905—1983). Гомель 1995
Віславух

**[[Віславухі]]** — старажытны шляхецкі род. Вядомыя носьбіты:

* Баляслаў Віславух (1855—1937) — польскі грамадзкі дзяяч, публіцыст, палітык;
* Віктар Віславух (1767—1840) — маршалак павятовы пружанскі;
* Зянон Казімер Віславух (1727—1805) — падкаморы берасьцейскі;
* Марыя Віславух (1858—1905) — польская настаўніца, грамадзкая дзяячка, выдавец;
* Севярын Віславух (1900—1968) — польскі гісторык, юрыст;
* Севярына Віславух (1869—1918) — польская грамадзкая дзяячка, пісьменьніца, малярка;
* Севярына Віславух ( 1940) — польская літаратуразнаўка;
* Францішак Віславух (1896—1978) — польскі вайсковец, маляр, пісьменьнік.
Права на волю

**«Пра́ва на во́лю»** — беларускае праваабарончае выданьне арганізацыі Праваабарончы цэнтар „Вясна“, якое публікавалася ў 1998—2012 роках.

Выдавалася ангельскай, беларускай і расейскай мовамі. Адпачатку друкавалася на паперы, а з 2000 року і ў электронным выглядзе.

## Зьмест
Выданьне асьвятляла праблемы, зьвязаныя з парушэньнем правоў чалавека ў Беларусі — палітвязьні, сьмяротнае пакараньне, пазасудовыя пакараньні, зьнікненьне палітычных апанэнтаў (Юры Захаранка, Віктар Ганчар, Анатоль Красоўскі, Зьміцер Завадзкі).

## Вонкавыя спасылкі
* Архіў нумароў у бібліятэцы «Камунікат»

Катэгорыя:Правы чалавека ў Беларусі
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Беларусі
Катэгорыя:Праваабарончы цэнтар «Вясна»
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Артыкулы з заклікам быць асьцярожнымі пры рэдагаваньні
Кесьцень

**Кесьцень** (*Касьцень*), **Касьцін**, **Гасьцін**, **Гаштын** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гесьцін, Гейсьцін, Касьцін або Кесьцін, пазьней Гастэн, Гастын, Кастэн або Кестэн (Gestin, Geistin, Castinus, Kestin, Gasten, Gastin, Casten, Kesten) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаст- (-каст-, -гест-) (імёны ліцьвінаў Гестар, Каштарт, Гаштольд; германскія імёны Gaster, Kastert, Gastald) паходзіць ад гоцкага і германскага gasts 'госьць, вандроўнік'

У Прусіі адзначалася прозьвішча Kasten, у ваколіцах Мэмэлю — Kasten і Gesten. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *в [[Крожы|Крожех]] на имя Шевлянъ, шестнадцать чоловековъ, куничников… а Кестеня* (1440—1492 гады); *cmetones… Kosten [[Гіль (імя)|Kilicz]]* (да 20 сакавіка 1440 году); *Kescien… Kiescien* (1671—1681 гады).

## Носьбіты
* Шчасны Пятрашавіч Гаштынавіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1590 годзе
* Малгарэта Янаўна Рыгораўна Юр’евіч Гасьціновіч — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1598 годзе

У канцы XVIII ст. на гістарычнай Амсьціслаўшчыне адзначаўся шляхецкі род Касьціновічаў.

Кастэн (*Kasten*) і Касьцін (*Kastin*) — прозьвішчы, гістарычна зафіксаваныя на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

У XVI ст. існавала сяло Гаштына або Гашціны (*Гоштына*, *Гоштины*) у Жамойцкім старостве.

На 1910 год існаваў фальварак Гастынічы ў Сеньнескім павеце Магілёўскай губэрні.

На гістарычнай Аршаншчыне існуе вёска Гастынічы, у былым Жамойцкім старостве — Гасьцінішкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Нястольт

**Нястольт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Ністальд (Nistaldus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова нест- (ніст-) (адзначалася старажытнае германскае імя Nistio) паходзіць ад стараверхненямецкага nest 'гняздо', аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць', аснова -сталд- (-сталт-) (імёны ліцьвінаў Вінстаўт, Гірстолт; германскія імёны Winstalt, Heristalt) — ад гоцкага stalds 'які набывае, прагны'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *панъ Томашъ Нестолтовичъ* (5 лістапада 1529 году).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Контуш

**Контуш**, **Кунтуш** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гондыш (Gondish) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) паходзіць ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Кундыш: *Cundisch* (1427 год). 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Станиславъ Контушовичъ* (1528 год); *Jan Kuntusz* (1843 год).

## Носьбіты
* Станіслаў Контушавіч — эйшыскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гінгіла

**Гінгіла** (*Гінгела*, *Гінгала*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Генгель або Гінгель (Gengel, Gingel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -ганг- (-генг-) паходзіць ад стараверхненямецкага gangan 'ісьці, шлях'.

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Генгель (Giengiel).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Nicolao Gingylowicz magistro coquinae ducis nostrae* (23 чэрвеня 1501 году); *Gingieła* (1804 год); *Gingało* (1805 год); *Jakub, Marta Gingel* (1847 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Піюс XI

**Папа Піюс XI** (), пры нараджэньні **Абмроджыё Дам’яна Акільле Рацьці** ( (; 31&nbsp;траўня 1857&nbsp;— 10&nbsp;лютага 1939) — кіраўнік Каталіцкага касьцёлу з 6 лютага 1922 па 10 лютага 1939. Першы сувэрэн Ватыкану з часоў ягонай незалежнасьці 11 лютага 1929 року. Прыняў папскім дэвізам «Pax Christi in Regno Christi», па-беларуску «Мір Хрыстовы ў Валадарстве Хрыстовым».

Аўтар шэрагу энцыклікаў, сярод якіх *[[Quadragesimo anno]]* на 40-ю гадавіну прагрэсіўнай энцыклікі *[[Rerum novarum]]* Льва XIII; і *[[Quas primas]]*, якой у адказ на антыклерыкалізм заклаў сьвята Хрыста Цара. Дзеля ўмацаваньня пазыцый Касьцёлу ўклаў рэкордную колькасьць канкардатаў, у тым ліку з Трэцім райхам. Ужо праз чатыры гады ён асудзіў парушэньне дамовы ў энцыкліцы *[[Mit brennender Sorge]]* («З палкай занепакоенасьцю»). За ягоным пантыфікатам доўгатэрміновая варажнеча з італьянскімі ўладамі пасьпяхова разьвязалася Лятэранскімі пагадненьнямі 1929 року. Кананізаваў такіх знаных сьвятых, як Томас Мор, Пётар Канізі, Бэрнадэта Люрдзкая, Дон Боска ды Тэрэза зь Лізьё, а Альбэрта Вялікага назваў доктарам Касьцёлу. Напрыканцы пантыфікату Піюс XI выказваўся супраць Гітлера і Мусаліні, абараняў Касьцёл ад вонкавага ўмяшаньня ў ягонае жыцьцё і адукацыю.

Памёр 10 лютага 1939 у Апостальскім палацы, пахаваны ў Папскім гроце базылікі сьвятога Пятра. Падчас капаньня месца для ягонай магілы былі адкрытыя два ўзроўні пахаваньняў з косткамі, якія цяпер шануюцца як рэшткі сьвятога Пятра.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Профіль  на бачыне Ватыкану

Катэгорыя:Крытыкі клясычнага лібэралізму
Катэгорыя:Італьянскія папы рымскія
Катэгорыя:Італьянскія антыкамуністы
Катэгорыя:Італьянскія каталіцкія архібіскупы
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Польшчы
Катэгорыя:Архібіскупы мілянскія
Катэгорыя:Італьянскія бібліятэкары
Катэгорыя:Італьянскія альпіністы
Катэгорыя:Італьянскія антырасісты
Катэгорыя:Пахаваныя ў базыліцы сьвятога Пятра
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Белага арла
Катэгорыя:Дыстрыбутызм
Гедгонт

**Гедгонт**, **Гедконт** (*Геткант*, *Кітконт*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гадагунт або Катагунт (*Gadagunti, *Catagunti) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гед- (-гад-, -гід-) (імёны ліцьвінаў Гедзень, Гедвін, Гедмонт; германскія імёны Gedenus, Gedovin, Gadamundus) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', ісьляндзкага geð 'нораў, тэмпэрамэнт' або гоцкага gadiliggs 'сваяк, родзіч', а аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'.

У Прусіі бытавала імя Гедкант: *Gedekant / Getkant* (1393 год). У 1621 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Fridericus Getkanth, Rangnetensis Borussus*. У Прусіі адзначаліся прозьвішчы Gettkandt і Gedgandt. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Матеи Кгедконтовичъ… Кгедкгонт Коткевичъ* (1528 год); *[[Мілейка|Милейко]] Китконтович* (1537 год); *Thomas Georgius Giedkonti Lituanus* (1550 год).

## Носьбіты
* Мацей Гедконтавіч — вялёнскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Гедгонт Каткевіч — вялёнскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Гедвіл і Мілейка Гедконтавічы — жыхары Жамойцкага староства, якія ўпамінаюцца ў 1538 годзе

Геткант (*Gettkandt*) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

Гедкантовічы (Giedkontowicz) — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Геда
* Гунт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мандывік

**Мандывік** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Мундывік (Mundivicus, Mundivech) і Вікмунд (Wicmund) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -віг- (-вік-) (імёны ліцьвінаў Вігайла, Вігунт, Лодвік; германскія імёны Wigelo, Wigunt, Lodvigus) — ад гоцкага і германскага wigs 'вайна, бойка'. 

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Ławryn Mondywikowicz z synami* (1554 год).

## Глядзіце таксама
* Мунд
* Віга

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Радзімін

**Радзімін** (*Радмін*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Мінрат або Мэнрад (Minrath, Menrad) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -рад- (-рат-) (імёны ліцьвінаў Радзівіл, Раталт, Конрад; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Konrad) паходзіць ад гоцкага *rêþs, германскага rad- 'рада', а аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць'.

У Мазовіі гістарычна адзначалася чаргаваньне Rademan / Radomin у назвах мясцовасьцяў. Тым часам шырокае бытаваньне атрымала старажытнае германскае імя Radman (Redman), пазьнейшае Rademann.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *+ s + henrici de radomino* (2 кастрычніка 1413 году); *великий князь Жикгимонтъ далъ былъ Родимину землю Чабутовщину… Радиминъ* (21 жніўня 1480 году); *прадядъ нашъ Родиминъ* (17 студзеня 1520 году); *Бутко Радиминовичъ з двема браты* (1528 год); *земли у воеводстве Троцкомъ… Радъминовицку* (22 лютага 1537 году); *у повете Ойракгольскомъ, зъ бояры, и зъ слугами путными и зъ людьми тяглыми, на имя Матеемъ Радиминовичемъ и зъ братьею его Воиткомъ а Станкомъ* (29 красавіка 1542 году); *село Радминовичи* (1554 год); *Bartlomiey Radiminowicz* (1554 год); *et Ioannem Radziminowicz, tutores bonorum* (1 красавіка 1579 году); *Stanislaus Radziminowicz* (1592 год); *Bartholomaeus Radziminowicz* (1594 год); *Albertus Radziminowicz* (1596 год); *Paulus Radziminowicz* (1604 год); *et Adm. R.ndum D.num Paulum Radziminowicz* (1630 год); *Radziminowicz Matthias Stanislaus Jacobi* (1632 год); *Radziminowicz* (1671—1681 гады); *pp. Radziminiczowie* (1690 год).

## Носьбіты
* Буцька Радзімінавіч — вількійскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Ян Радзіміновіч — дзяяч Уніяцкай царквы, які ўпамінаецца ў 1777—1798 гадох

Радзіміновічы (Radziminowicz) — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага ваяводзтва.

Радзіміны (Radzimin) гербу Даленга — шляхецкі род Рэчы Паспалітай.

## Глядзіце таксама
* Рад
* Мін

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гестар

**Гестар** (*Гештар*, *Гештэр*, *Гейстар*, *Гейштэр*, *Гейштар*, *Кейстар*, *Кейштэр*), **Гестэра** — мужчынскае і жаночае імёны і вытворнае ад іх прозьвішча.

## Паходжаньне

Гастэр, Гестэр або Кастэр (Gaster, Gester, *Gastharo, Caster) і Герыгаст (Herigast) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаст- (-каст-, -гест-) (імёны ліцьвінаў Гасьціла, Каштарт, Гаштольд; германскія імёны Gastila, Kastert, Gastald) паходзіць ад гоцкага і германскага gasts 'госьць, вандроўнік', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.
 
У Польшчы гістарычна бытавала імя Гестар (Кештар): *Gestaronis* (1412 год), *Stanislaus Kesztoronis de Grochowarsko… Stanislaum Kestorowicz de Grochowarsko… Stanislaum Kestorowicz de Grochowarsko… Stanislaum Kestorowicz de Grochowarsko* (1413 год).

У Прусіі бытавала імя *Geystarre*. Апроч таго, у Прусіі адзначалася прозьвішча Kaster, у ваколіцах Мэмэлю — Gester.

У Польшчы ў 1665 годзе адзначалася прозьвішча Gister.

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Гіштаровіч (Gisztarowicz, Gisztorowicz), Гіштэровіч (Giszterowicz), Гейштар (Giejsztor, Gieysztor), Гейштарэвіч (Giejsztorewicz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *людеи наших дорсуничанъ на имя в Кеистора* (22 ліпеня 1501 году); *стрельцы [[Бірштаны|Бирштаньские]]… Мокуле Кгесторовичу*, *стрелцы [[Аліта|Олитские]]… Щепану Кгесторовичу* (1557—1558 гады); *з ыменья Кгейсторовичъ… з села Кгейсторовичъ*, *Петръ Станиславовичъ з Кгесторовичъ* (1567 год); *з [[Стаклішкі|стоклишского]] круга… Александру Кгеисторовичу* (15 верасьня 1568 году); *Grehorius Geystar* (1619­—1690 гады); *Ludwik Gieszter, czesnik Nowogródzki* (5 чэрвеня 1699 году); *p. Giesztora… Ludwik K. Giesztor m. p. W.* (21 траўня 1701 году); *п. райцы скарб. его мил. п. Владиславу Кгештору, комисару, диспартименъ на войско Литовское в повеце Оршанскимъ чынячому* (1711 год); *Domicela Giejszter* (1754 год); *Wincenty Giesztor* (4 кастрычніка 1765 году); *Józef Gesztor* (1829 год).

## Носьбіты
* Пётар Станіслававіч з Гестаравіч — троцкі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1567 году
* Гестэра Марцінаўна Германовіч — расенская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1585 годзе
* Стэфан Гестар — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1597 годзе

Гештары — літоўскі шляхецкі род.

Гейштары (Gieysztor) гербу ўласнага — літоўскі шляхецкі род з Гарадзенскага павету.

Кейштэр-Дубавіцкія — літоўскі шляхецкі род.

Гейштаровіч (Giejsztorowicz) і Гейштар (Gieysztor) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На 1901 год існавала сяло Кісьцер (Кістэр) у Старадубскім павеце Чарнігаўскай губэрні.

На 1903 год існавала сяліба Каштары ў Цельшаўскім павеце Ковенскай губэрні.

На 1906 год існавала вёска Кесьцеры ў Рэжыцкім павеце Віцебскай губэрні.

## Глядзіце таксама
* Гаст
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ягор Забелаў

**Яго́р Забе́лаў** ( 12 чэрвеня 1981, Жылічы, Кіраўскі раён Магілёўскай вобласьці БССР) — беларускі кампазытар, акардэаніст і баяніст.

## Жыцьцяпіс
Грае на баяне з 7-гадовага веку, музыку піша з 20-гадовага. Мае двух малодшых братоў, якіх таксама вучыў граць на баяне бацька. Пазьней Ягор скончыў музычную школу, вучэльню імя Рымскага-Корсакава ў Магілёве і Беларускую дзяржаўную Акадэмію музыкі.

## Творчасьць
Пісаць музыку пачаў у студэнцкія часы.

У 2005 року разам з Арцёмам Залескім заснаваў гурт «». Граў у складзе гуртоў «Серебряная свадьба» і «Нагуаль». У 2011 року заснаваў «Yegor Zabelov trio». Гастраляваў у Нямеччыне, Партугаліі, Польшчы, Расеі, Славеніі, Ўкраіне, Францыі, Чэхіі.

Аўтар музыкі да спэктакляў Беларускага дзяржаўнага лялечнага тэатру. Напісаў музыку для нямых фільмаў «» (1920) і «» (1926).

Зьняўся ў фільме «ГараШ» Андрэя Курэйчыка.

## Дыскаграфія
* «The Rose Festival» (2017)
* «Niti» (2020)

## Прэміі і ўзнагароды
Ляўрэат міжнароднага конкурсу выканаўцаў на народных інструмэнтах імя Жыновіча (Менск, 2002), ляўрэат расейскай прэміі Сяргея Курохіна ў намінацыі «Этна-мэханіка» (Санкт-Пецярбург, 2010). Стыпэндыят спэцыяльнага фонду прэзыдэнта Беларусі для таленавітай моладзі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ягор Забелаў на «Тузіне гітоў»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія акардэаністы
Катэгорыя:Беларускія баяністы
Асен

**Асен**, **Асін**, **Ясі́н** (*Ясен*), **Ашын** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Асін або Асэн (Asin, Asen) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ас- (ос-) (імёны ліцьвінаў Осман, Асьміна, Ашнар; германскія імёны Osman, Osminna, Asinar) паходзіць ад гоцкага *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *sylva mea Oszynowycza* (9 ліпеня 1489 году); *Adam Asenowicz* (7 і 9 лютага 1785 году); *Карпь Есиновичъ* (1528 год).

## Носьбіты
* Карп Ясінавіч — гарадзенскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Алеська, падданы Асяновічаў — жыхар маёнтку Цімкавічаў, які ўпамінаецца ў 1713 годзе
* Леанард Ясіновіч (*Ясинович*) — шляхціч з ваколіцаў Смолваў, які меў у валоданьні зямлю на 1882 год

Ясенічы (Jasienicz) — літоўскі шляхецкі род з Упіцкага павету.

Ясіновічы (Jasinowicz) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Сьвянцянаў.

Асіновіч (Asinowicz) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе вёска Асінішкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны