Любяшоў

**Любяшоў** () — мястэчка ва Ўкраіне, на рацэ Стаходзе. Адміністрацыйны цэнтар Любяшоўскага раёну Валынскай вобласьці. Насельніцтва — 5627 чалавек. Знаходзіцца за 138 км ад Луцку, за 50—60 км ад чыгуначных станцыяў Маневічы і Камень-Кашырскі. Празь мястэчка праходзіць аўтамабільны шлях , якім можна дабрацца да міжнароднага пункту пропуску Дольску на беларуска-ўкраінскай граніцы.

Любяшоў — магдэбурскае мястэчка гістарычнай Піншчыны (частка Берасьцейшчыны, на захадзе Палесься), колішняя сталіца графства, на этнічнай тэрыторыі беларусаў. Да нашага часу тут захаваліся збудаваныя ў стылі барока брама сядзібы Чарнецкіх, комплекс касьцёла Сьвятога Францішка з кляштарам капуцынаў і калегіюм піяраў, у якім навучаўся Тадэвуш Касьцюшка, помнікі архітэктуры XVIII ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся касьцёл піяраў (барока, XVIII ст.), зруйнаваны савецкімі ўладамі.

## Назва

Любіш (Lubisch) — імя германскага паходжаньня.

Паводле народнага паданьня, заснавальнікам першага паселішча на тэрыторыі цяперашняга мястэчка быў паляўнічы Любаш, які жыў у XV ст. Любаш служыў пры двары тураўскага шляхціча Верлі. Верля меў дачку Ядвігу, якую хацеў выдаць за сына князя Сапегі. Але Ядвіга, незважаючы на волю бацькоў, закахалася ў паляўнічага Любаша, таму ім давялося ўцякаць далёка ад дому і пасяліцца на беразе невялікай рэчкі, аточанай лясамі і балотамі.

У часы валоданьня Дольскіх мястэчка часьцей звалі *Новым Дольскам* (Стары Дольск знаходзіцца цяпер каля граніцы зь Беларусяй).

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра маёнтак Любяшоў зьмяшчаецца ў Літоўскай мэтрыцы і датуецца 18 верасьня 1484 году. Пад 1516 годам паселішча значыцца ў судовым дакумэнце «Пастанова па скаргах княгіні Пятрухны Глінскай і яе сястры Варвары Станковіч на іх зяця Юрыя Рачка, судзьдзю Бельскага, які ўхіляецца ад падзелу Любяшова і іншых маёнткаў, што засталіся па іх маці». Гэта хіба што першы ўпамін пра род Глінскіх, які ўвайшоў у беларускую літаратуру дзякуючы Вінцэнту Дуніну-Марцінкевічу й ягонаму гумарыстычнаму твору «Пінская шляхта». У 1547 годзе Любяшоў перайшоў у валоданьне Льва Абразцова. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў ён увайшоў у склад Пінскага павету Берасьцейскага ваяводзтва. У 1653 годзе мястэчка спалілі татары.

У 1686 годзе Ян Караль Дольскі заснаваў у Любяшове калегіюм айцоў піяраў, які стаў значным адукацыйным цэнтрам у эпоху асьветніцва (у 1788 годзе тут навучаліся 75 юнакоў), здабываючы славу важнай эўрапейскай вучэльні. Калегіюм прымаў у свае лавы ня толькі шляхецкіх дзяцей, але й звычайных сялянаў, навучаліся тут каталікі побач з праваслаўнымі, пратэстантамі і юдэямі, у сьценах вучэльні ня мела месца дыскрымінацыя ані паводле рэлігійнай, ані паводле нацыянальнай прыналежнасьці. У 1693 годзе кароль і вялікі князь Ян Сабескі надаў мястэчку Магдэбурскае права.

У 1753—1758 гадох у Любяшоўскім піярскім калегіюме навучаўся Тадэвуш Касьцюшка. У 1756 годзе ўладальнікам мястэчка стаў Ян Антоні Чарнецкі, які разам з сваёй жонкай Фэліцыянай заснаваў тут кляштар капуцынаў. 5 траўня таго ж году ў мястэчка прыбылі першыя манахі.


Lubiašoŭ, Rynak-Klaštarnaja. Любяшоў, Рынак-Кляштарная (XVIII).jpg|Касьцёл піяраў, абмеры
Lubiašoŭ, Pijarski. Любяшоў, Піярскі (1873).jpg|Інтэр'ер касьцёла піяраў, 1873 г.
Lubiašoŭ, Kapucynski. Любяшоў, Капуцынскі (XIX).jpg|Касьцёл і кляштар капуцынаў, абмеры
Lubiašoŭ, Čarniecki. Любяшоў, Чарнецкі (1873).jpg|Брама сядзібы Чарнецкіх, 1873 г.


Lubiašoŭ. Любяшоў (W. Partke, 02.1916).jpg|Панарама, люты 1916 г.
Lubiašoŭ, Stachod. Любяшоў, Стаход (W. Partke, 02.1916).jpg|Рака Стаход, люты 1916 г.
Lubiašoŭ, Zamkavaja, Kapucynski. Любяшоў, Замкавая, Капуцынскі (W. Partke, 25.11.1915).jpg|Касьцёл і кляштар капуцынаў, 25.11.1915 г.
Lubiašoŭ, Zamkavaja, Kapucynski. Любяшоў, Замкавая, Капуцынскі (1927).jpg|Касьцёл і кляштар капуцынаў, 1927 г. 


### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Любяшоў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стаў цэнтрам воласьці Пінскага павету Менскай губэрні. У 1817 годзе кляштар капуцынаў моцна пацярпеў ад пажару. У 1826 годзе расейскія ўлады ператварылі піярскі калегіюм у павятовую вучэльню. У 1832 годзе па здушэньні вызвольнага паўстаньня яны гвалтоўна зачынілі кляштар капуцынаў. У XIX ст. Любяшове штогод праводзілася 3 кірмашы, пазьней — 4. На 1859 год у мястэчку быў 531 двор.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Любяшоў занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
20 лістапада 1917 году абвяшчалася Ўкраінская Народная Рэспубліка з прэтэнзіяй на Пінскі павет, у тым ліку на Любяшоў. 25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай гэтая тэрыторыя абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары ваколіцаў мястэчка (Марочанская воласьць) атрымалі Пасьведчаньні Народнага Сакратарыяту БНР. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Любяшоў увайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году ён апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Пінскага павету Палескага ваяводзтва. У 1935 годзе ў мястэчку пачаў дзеяць кляштар капуцынаў усходняга (славянскага) абраду, які разьмясьціўся ў колішніх піярскіх мурах.

У 1939 годзе ўлады СССР перадалі Любяшоў у склад УССР, дзе з 1940 году ён стаў цэнтрам раёну. У Другую сусьветную вайну з 29 чэрвеня 1941 да 5 сакавіка 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.


Lubiašoŭ, Rynak-Zamkavaja. Любяшоў, Рынак-Замкавая (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|Рынак. І. Сербаў, 1912 г.
Lubiašoŭ, Rynak-Klaštarnaja. Любяшоў, Рынак-Кляштарная (1915-18).jpg|Касьцёл і калегіюм піяраў, 1915—18 гг.
Lubiašoŭ, Rynak, Pijarski. Любяшоў, Рынак, Піярскі (1917).jpg|Галоўны алтар, 1917 г.
Lubiašoŭ, Zamkavaja. Любяшоў, Замкавая (1917).jpg|Замкавая вуліца, 1917 г.


Lubiašoŭ, Klaštarnaja. Любяшоў, Кляштарная (1915-18).jpg|Кляштарная вуліца, 1915—18 гг.
Lubiašoŭskaja synagoga. Любяшоўская сынагога (1916).jpg|Сынагога (направа), 1916 г.
Lubiašoŭ, Čarniecki. Любяшоў, Чарнецкі (1917).jpg|Брама сядзібы Чарнецкіх, 1917 г.
Lubiašoŭ, Rynak, Spaskaja. Любяшоў, Рынак, Спаская (1920-39).jpg|Царква, да 1939 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1884 год — 2 тыс. чал., зь іх 332 каталікі; 1898 год — 2739 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1909 год — 978 чал. у *мястэчку Любяшове*, 822 чал. у *сяле Любяшове* і 6 чал. у *маёнтку Любяшове*; 1990 год — 5,1 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2001 год — 5,6 тыс. чал.; 1 студзеня 2011 году — 5627 чал.

### Адукацыя
У Любяшове працуе Навучальна-выхаваўчы комплекс, музычная школа, тэхнічны каледж Луцкага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту. 

### Культура
Дзее Любяшоўская раённая друкарня.

## Забудова
### Вуліцы і пляцы

З урбананімічнай спадчыны Любяшова да нашага часу гістарычную назву захавала вуліца Берасьцейская. Гістарычны Рынак цяпер ня мае афіцыйнай назвы.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Калегіюм піяраў (1753—1758)
* Касьцёл Сьвятога Францішка і кляштар капуцынаў (1756—1758)
* Сядзіба Чарнецкіх, брама (XVIII ст.)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Сьвятога Яна Эвангеліста (XVIII ст.)
* Царква Сьвятога Спаса (XIX ст.)

## Галерэя

Liubeshiv Volynska-entrance arch of the manor-view from street-2.jpg|Сядзіба Чарнецкіх
Костьол св. Кирила і Мефодія др. пол. XVIII ст..jpg|Касьцёл і кляштар капуцынаў
Внутрішній дворик (клуатр) кляштору оо. піарів у Любешові. Тут вчився Косьцюшко..jpg|Калегіюм піяраў 
Liubeshiv Volynska-cells of the monastery of Piarists-central entrance.jpg|Кляштар піяраў. Шыльда ў памяць Т. Касьцюшкі


## Асобы

### Ураджэнцы
* Тарас Міхалік (нар. 1983) — футбаліст
* Вячаслаў Наўроцкі (нар. 1956) — праўнік

### Жыхары
* Уладзіслаў Борзабагаты (1831—1886) — рэвалюцыянэр-дэмакрат, мэмуарыст
* Тадэвуш Касьцюшка (1746—1817) — палітычны і вайсковы дзяяч Рэчы Паспалітай, кіраўнік паўстаньня (1794) і ўдзельнік вайны за незалежнасьць ЗША; нацыянальны герой Беларусі, Польшчы і ЗША
* Нікан Наўмовіч (1903—1983) — беларускі сьвятар, рэпрэсаваны

## Дадатковыя зьвесткі
* Мэтрычныя кнігі тутэйшай царквы Сьвятога Спаса за 1840—1859 гады захоўваюцца ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* Бущик П. Любешівщина. Історично-краєзнавчий нарис. — Луцьк, ВОРВП «Надстир’я», 1996. ISBN 966—517-075-9.
* Кравчук П. Книга рекордів Волині. — Любешів: «Ерудит», 2005. ISBN 966—361-079-4.

## Вонкавыя спасылкі
* Любяшоў, Radzima.net