Англа-фрыскія мовы

**А́нгла-фры́скія мовы** — адна з падгрупаў моваў у складзе заходнегерманскае групы германскае галіны індаэўрапейскае сям’і моваў, складаецца з стараангельскай, старажытнафрыскай моваў, а таксама моваў, што зьяўляюцца іх нашчадкамі.

Аангла-фрыскія мовы ад астатніх заходнегерманскіх адрозьніваюць перш за ўсё шэраг гістарычных фанэтычных працэсаў, а менавіта інгвэонскі закон насавых сьпірантаў, зьмены ў вымаўленьні старажытнага *ā*, паляталізацыя прагерманскага **k* у пярэднеязычныя афрыкаты перад галоснымі пярэдняга шэрагу (напрыклад, анг. *cheese*, зах.-фрыск. *tsiis*, але нід. *kaas*, ніжн.-ням. *Kees*, ням. *Käse*; анг. *church*, зах.-фрыск. *tsjerke*, нід. *kerk*, ніжн-ням. *Kerk*, *Kark*, ням. *Kirche*).

Старажытныя носьбіты англа-фрыскіх і старажытнасаксонскіх дыялектаў пражывалі досыць блізка адзін ад аднаго, што спрычынілася да ўтварэньня моўнага зьвязу і набыцьця ўсімі гэтымі мовамі агульных рысаў. Тым ня менш, галіны абедзьвюх падгрупаў зазналі ўплыў іншых моваў (старажытнаскандынаўскай і францускай — на ангельскую, галяндзкай і ніжненямецкай — на фрыскія), што паспрыяла разыходжаньню англа-фрыскіх моваў. У выніку гэтага фрыскія мовы атрымалі вялікую колькасьць галяндзкіх і ніжненямецкіх рысаў, трапіўшы ў заходнегерманскі дыялектны кантынуўм, у той час як ангельскія мовы зьведалі вялікі паўночнагерманскі й не-германскі ўплыў, аддаліўшыся ад германскіх кантынэнтальных моваў.

## Склад
Ніжэй прыведзеная прыблізная схема ўнутранае клясыфікацыі моваў англа-фрыскае падгрупы. Сымбалем крыжа пазначаныя вымерлыя мовы.

* Англа-фрыскія мовы:
** Ангельскія мовы (усе наступныя мовы могуць разглядацца ў якасьці дыялектаў ангельскай мовы):
*** Ангельская мова
*** Ёла †
*** Шатляндзкая германская мова
*** Фінгальскі дыялект/мова †
** Фрыскія мовы:
*** Заходнефрыская мова
*** Паўночнафрыская мова
*** Усходнефрыская мова

## Асноўныя рысы
Ніжэй прыведзены агульны пералік асноўных гукавых зьменаў у храналягічным парадку, што адбыліся ў англа-фрыскіх мовах:

* Пераход заходнегерманскага *ā̆* ў насавы галосны задняга шэрагу ў пазыцыях перад насавымі зычнымі;
* Страта *n* перад сьпірантамі ў выніку падаўжэньня й назалізацыі папярэдняга галоснага;
* Прывядзеньне множных формаў цяперашняга часу ды прэтэрыту ў адзіную форму;
* Пераход заходнегерманскага ā̆  ў галосную пярэдняга шэрагу ǣ, у тым ліку ў дыфтонгах *ai*, *au*;
* Паляталізацыя (без фанэмізацыі палятальных);
* Пераход *ǣ* ў *ā* пад уплывам суседніх зычных;
* Пераход *ǣ* ў *ē* ў стараангельскай (за выключэньнем заходнесаксонскага дыялекту) і фрыскіх мовах;
* Аднаўленьне *a* перад галоснымі задняга шэрагу ў наступным складзе;
* Дыфтангізацыя палятальных зычных у заходнесаксонскім дыялекце;
* Г.зв. *i*-мутацыя перад сынкопай;
* Фанэмізацыя палятальных і асыбіляцыя, з наступным пераходам *ǣ* ў *ē* на захадзе Ангельшчыны ля Ўэйлзу (Заходняя Мэрцыя);
* Зьліцьцё суседніх галосных і наступная за гэтым мутацыя галосных.

### Параўнаньне лексыкі
Ніжэй прыведзенае кароткае лексычнае параўнаньне англа-фрыскіх моваў на ўзоры лічэбнікаў ад аднаго да дзесяці.

*  *Ae* (/eː/, /jeː/) — прыметнікавая форма, ужываная да назоўнікаў.

Параўнаньне ангельскай і заходнефрыскай моваў зь некаторымі іншымі заходнегерманскімі мовамі.

## Альтэрнатыўная клясыфікацыя
Шэраг лінгвістаў пастулюе існаваньне ў складзе заходнегерманскае групы моваў інгвэонскае падгрупы, што складаецца з старажытнафрыскай, старажытнасаксонскай і стараангельскай моваў. Часам у склад інгвэонскае падгрупы ўключаюць заходнефлямандзкія дыялекты — германскія дыялекты Заходняй Флямандыі. Гіпотэза інгвэонскіх моваў разглядае ўсе інгвэонскія мовы як мовы, якія ня мелі агульнае мовы-продку, замест якой існавала група дыялектаў з агульнымі арэальнымі рысамі, якія ўспадкаваліся ўсімі інгвэонскімі мовамі. Гэтая гіпотэза была прапанаваная ў 1942 годзе нямецкім дасьледчыкам Ф. Маўэрам у якасьці альтэрнатывы дрэвавіднай мадэлі моўнае клясыфікацыі паводле А. Шляйхера, якой прадугледжвалася існаваньне англа-фрыскае падгрупы.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*