open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сынагога Зальцмана (Менск)

**Сынаго́га Зальцмана** — колішняя жыдоўская бажніца, якая месьціцца ў Менску на вуліцы Ракаўскай.

## Гісторыя
Сынагога была пабудаваная ў 1864 годзе на грошы купца Зальцмана для бедных жыдоў зь Менску на Ракаўскім прадмесьці, перабудаваная ў пачатку XX ст. Падчас Другой сусьветнай вайны была закінутая. Пасьля сканчэньня вайны была перабудаваная для разьмяшчэньня там спартовага клюбу. Цяпер там разьмяшчаецца шахматны цэнтар — спэцыялізаваная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзэрву (СДЮШАР-11).

## Архітэктура
Двухпавярховы са складаным плянам цагляны будынак. Галоўны фасад асымэтрычнай кампазыцыі, цэнтральная частка вылучаная рызалітам, завершаным фігурным атыкам. Вокны 1-га паверху паўцыркульныя, высокія, бязь ліштваў, другога — прастакутныя. У кутнім (у паўднёва-ўсходняй частцы) неглыбокім рызаліце прарэзанае вузкае высокае акно, якое асьвятляе лесьвічны вузел.

## Літаратура
*

## Вонкавыя спасылкі

* Здымкі будынка сынагогі на сайце Radzima.org

Зальцмана
660-я

**660-я**

Стагодзьдзі: VI стагодзьдзе - VII стагодзьдзе - XIII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
610-я
620-я
630-я
640-я
650-я
**660-я**
670-я
680-я
690-я
700-я
710-я


Гады: 
660, 661, 662, 663, 664, 665, 666, 667, 668, 669

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
Смаленскі раён

**Смале́нскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (муніцыпальнае ўтварэньне) у заходняй частцы Смаленскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Смаленск.

## Геаграфія
Плошча раёну складае 1,473 тыс. км².

Тэрытарыяльна раён мяжуе: на поўначы з Парэцкім, на ўсходзе — з Духаўшчынскім і Кардымаўскім, на паўднёвым усходзе — з Пачынкаўскім, Манастыршчанскім, на паўднёвым захадзе — з Красьнянскім і Руднянскім раёнамі Смаленскай вобласьці.

Рэкі: Дняпро, Сож, Нагаць, Стабна. Азёры: Купрынскае.

## Гісторыя
Смаленскі раён утвораны ў 1929.

## Дэмаграфія
Колькасьць насельніцтва — 13 198 чалавек (2005).

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У складзе раёну маецца 19 сельскіх паселішчаў:
# Валакоўскае сельскае паселішча
# Вязгінскае сельскае паселішча
# Гнёздаўскае сельскае паселішча
# Дзівасаўскае сельскае паселішча
# Карахоткінскае сельскае паселішча
# Касплянскае сельскае паселішча
# Катынскае сельскае паселішча
# Козінскае сельскае паселішча
# Кошчынскае сельскае паселішча
# Лоінскае сельскае паселішча
# Міхноўскае сельскае паселішча
# Навасельскае сельскае паселішча
# Піянэрскае сельскае паселішча
# Прыгорскае сельскае паселішча
# Пячорскае сельскае паселішча
# Стабенскае сельскае паселішча
# Сьмятанінскае сельскае паселішча
# Талашкінскае сельскае паселішча
# Хохлаўскае сельскае паселішча

## Вонкавыя спасылкі
* 


Катэгорыя:Раёны Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1929 годзе
Яя

Назву **Я́я** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Яя — вёска ў Браслаўскім раёне 

### [[Расея]]
* Яя — пасёлак у Кемераўскай вобласьці

## Рэкі
### [[Расея]]
* Яя — рака ў Кемераўскай вобласьці

## Іншае
* Яя — пэрсанаж фільма «Краіна глухіх» у выкананьні Дзіны Корзун.
Замак Радзівілаў. Нясьвіж (манэта)

**Памятная манэта «Замак Радзівілаў. Нясьвіж»** — беларускія юбілейныя манэты Нацыянальнага банку Беларусі ўведзеныя ў абарачэньне 16 лістапада 2004 году. Манэты выбіта са срэбра — наміналам 20 рублёў і медна-нікелевая — 1 рубель. 

Манэта ўваходзіць у сэрыю Помнікі архітэктуры Беларусі. У гэтай самай сэрыі выбіта яшчэ адна манэта прысьвечаная Нясьвіжу — Фарны касьцёл.

## Наміналы
### Срэбраная
* проба срэбра: 925
* намінал: 20 рублёў
* вага манэты: 33.63 г
* вага чыстага срэбра: 31.1 г
* дыямэтар: 38.61 мм
* якасьць: «пруф»
* наклад: 2000 асобнікаў
* кошт продажу ў НББ — 61 400 руб. бяз футляру

### Медна-нікелевая
* намінал: 1 рубель
* вага манэты: 13.16 г
* дыямэтар: 32 мм
* якасьць: «пруф-лайк»
* наклад: 2000 асобнікаў
* кошт продажу ў НББ — 6 510 руб. бяз футляру

## Апісаньне
Манэта мае выгляд круга, рант манэты мае рыфленьне.
* **[[Авэрс]]**: у коле, з геамэтрычным арнамэнтам, — выява дзяржаўнага гербу Беларусі, долу зьмешчаны год біцьця, для срэбра — чыстая вага каштоўнага мэталю і проба; па колу — надпісы: з гары — «РЭСПУБЛІКА БЕЛАРУСЬ», долу — «ДВАЦЦАЦЬ РУБЛЁЎ» на срэбранай і «АД3ІН РУБЕЛЬ» — на медна-нікелевай.
* **[[Рэвэрс (нумізматыка)|Рэвэрс]]**: па цэнтру — выява Замку Радзівілаў; з гары — надпіс у тры радкі: «ПОМНІКІ АРХІТЭКТУРЫ БЕЛАРУСІ» і ў выглядзе старажытнай пячаткі зьмешчана дата: ХVI–XVII; долу надпісы: «НЯСВІЖ», «ЗАМАК РАДЗІВІЛАЎ».

## Дызайн
* Сьвятлана Заскевіч 

## Мынца
* АТ «Мынца Польская» (Варшава).

## Крыніцы
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусі

Катэгорыя:Беларускія манэты
Палацава-замкавы комплекс (манэта)
Студэнцкая Думка

Часопіс беларускага студэнцтва:

* Студэнцкая Думка — выдаваўся ў 1924-1935 
* Студэнцкая Думка — часопіс, які выдаваўся пры падтрымцы ЗБС з 1998 году
Янукі

**Янукі́** — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласьці, за 6 км на поўнач ад Ваўкалаты. Янукі ўваходзяць у склад Ваўкалацкага сельсавету.

## Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Ваўкалата Дзісенскага павета Віленскага ваяводства.

У 1949 годзе янукоўцаў далучылі да калектывізацыі. Вёска трапіла ў заняпад.

## Насельніцтва
* напачатку ХХ стагодзьдзя — каля 20 двароў, 135 жыхароў
* 1921 — 26 двароў, 136 жыхароў
*1931 — 29 двароў, 131 жыхароў
* 1999 — 9 жыхароў
* 2004 — 6 жыхароў
* 2007 — 5 жыхароў
* 2010 — 4 жыхары

## Вядомыя выхадцы
Адсюль паходзіць род Януковічаў. Тут жыў дзед чацьвертага прэзыдэнта Ўкраіны Віктара Януковіча Ўладзімер, які падчас Першай сусьветнай вайны накіраваўся ў Данбас на заробкі. Бацька Віктара нарадзіўся ўжо на Данеччыне. Віктар Януковіч двойчы наведваў гістарычную радзіму: у 2003 г., калі быў прэм’ер-міністрам Украіны, і ў 2006-м.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Беларуская вёска Янукі — гістарычная радзіма прэм’ер-міністра Ўкраіны Віктара Януковіча // Ягор Маёрчык, Радыё Свабода. 19.10.2004, arch. 29 May 2007 13:37:29, saved 15 Jan 2014 19:02:37
* Усе ў Янукі! — эсэры-Піначэт — блакітны Андэрсан
* Янукі зноў чакаюць Януковіча

Катэгорыя:Ваўкалацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёну
Студэнцкая думка (Вільня)

**Студэ́нская ду́мка** — грамадзка-палітычны, навуковы і літаратурны часопіс Беларускага студэнцкага саюзу. Выходзіў у Вільні ў 1924—1926, 1928—1931 і 1935 роках. Пабачыла сьвет 15 нумароў, зь якіх №2(3) сканфіскаваны польскімі ўладамі. Сярэдні аб’ём выданьня — 30 старонак.

Рэдактары-выдаўцы: А. Зянюк, І. Гагалінскі, Я. Шутовіч, М. Шкялёнак, С. Станкевіч, М. Якімец. Часопіс імкнуўся прадстаўляць «агульны ідэйны кірунак адраджэнскай беларускай моладзі». Зьмяшчаў хроніку найважнейшых падзей грамадзка-палітычнага і нацыянальна-культурнага жыцьця ў Заходняй Беларусі, БССР, Чэхаславаччыне, Латвіі, падрабязна асьвятляў дзейнасьць саюзу, зьмяшчаў паведамленьні аб працы Таварыства прыяцеляў беларусаведы, пра ўдзел вучняў Віленскай беларускай гімназіі ў нацыянальна-вызваленчай барацьбе. Шмат увагі аддаваў Аб’яднаньню беларускіх студэнцкіх арганізацый у Празе, гісторыі беларускага студэнцкага руху, зьберажэньню і папулярызацыі гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі. Узьнімаў праблемы філязофіі, культуралёгіі і паліталёгіі, нацыянальна-культурнага адраджэньня, псыхалёгіі. Зьмяшчаў літаратуразнаўчыя і навуковыя працы, лекцыі, успаміны, паэтычныя творы, запісы вуснай народнай творчасьці, апавяданьні, рэпрадукцыі карцін.

## Крыніцы

## Літаратура
* Вабішчэвіч, А. М. «Студэнцкая думка» //  — С. 221.
* Вабішчэвіч, А. М. «Студэнцкая думка» //  — С. 436.

## Вонкавыя спасылкі
* «Студэнцкая думка» (1924—1935) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()
* «Студэнцкая Думка» 1928-га году: «хоць зарэж — вучыцца немагчыма!»

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Беларускі студэнцкі саюз
Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Зьніклі ў 1935 годзе
Януковіч

**Януко́віч** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандар Януковіч ( 1973)&nbsp;— украінскі прадпрымальнік;
* Ванда Януковіч ( 1948)&nbsp;— беларуская дзяржаўная дзяячка;
* 
* Людміла Януковіч ( 1949)&nbsp;— жонка Віктара Януковіча.

## Глядзіце таксама
* Янукевіч
669

## Падзеі
* Юстыніян ІІ, бізантыйскі імпэратар

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Адольф Зянюк

**Адольф Зянюк** (1895, в. Сухаволя, Сакольскі павет — 23 верасьня 1937, Сандамір, Польшча) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, адвакат.

Нарадзіўся пад Горадняй у в. Сухаволя Сакольскага павету. Скончыў гімназію ў Горадні. Далучыўся да беларускага руху, будучы ў 3-й клясе гімназіі. Нацыянальную сьвядомасьць вынес з роднай хаты.

Адзін з заснавальнікаў Гарадзенскага гуртка беларускай моладзі. У гуртку прыймаў актыўны ўдзел ва ўсіх яго працах. Удзельнічаў у спэктаклях гуртка. Уваходзіў у склад рэдкалегіі часопісу «Колас беларускай нівы». Пісаў мастацкія апавяданьні. Паводле ўспамінаў Зоські Верас меў вельмі прыгожы почырк і ўласна ён перапісаў матэрыялы для часопісу-аднаднёўкі «Колас беларускай нівы», які ў колькасьці 50 ас. быў надрукаваны на шапірографе. З восені 1913 — апошні кіраўнік гуртка.

Паступіў на юрыдычны факультэт Пецярбурскага ўнівэрсытэту. Дбаючы аб агульным разьвіцьці, хадзіў на лекцыі хіміі і філязофіі. Прымаў сталы ўдзел у дзейнасьці беларускіх студэнцкіх арганізацыяў у Пецярбургу, а таксама ў грамадзкім беларускім руху. Як сталы сябра сустрэчаў у праф. Браніслава Эпімах-Шыпілы, быў у курсе ўсіх беларускіх падзеяў у Пецярбургу, і таму, паводле сьведчаньня Зоські Верас, зьяўляўся сваеасаблівым сувязным паміж Пецярбургам і Менскам. Яго лісты да Зоські Верас адлюстроўвалі ўсё жыцьцё беларускага руху ў Пецярбургу, і таму іх чыталі супольна з усімі менскімі беларусамі, якія зьбіраліся ў Беларускай хатцы (Захараўская, 18), а лісты Зоські Верас пра беларускую дзейнасьць у Менску чыталі на сходах у прафэсара Б. Эпімах-Шыпілы. 16 сьнежня 1914 году на вечарыне ў Эпімах-Шыпілы прачытаў рэфэрат «*Стасунак беларусаў да іх суседзяў*».

У 1916 годзе мабілізаваны ў войска. Скончыў вайсковую вучэльню ў Кіеве, пасьля чаго юнкерам пападае ў Перм.

У 1920-я гады навучаўся ў Віленскім унівэрсытэце. Сябра ўправы Беларускага студэнцкага саюзу. У 1925 выдавец-рэдактар часопісу «Студэнцкая думка». Скончыў Віленскі ўнівэсытэт Стэфана Баторыя у 1927 годзе. У 1928 годзе прызначаны кіраўніком беларускага аддзелу на Віленскім радыё, дзе кожны тыдзень чытаў беларускія лекцыі. Верагодна, дзякуючы  ягоным клопатам, у 1930-я гады на радыё, якое трансьлявалася на ўсю Польшчу, часта выступаў хор БСС пад кіраўніцтвам Рыгора Шырмы.

Працаваў судзьдзёй у Вільні, на Палесьсі. 8 лістапада 1930 году Адольф Зянюк, асэсар судовы ў акрузе апэляцыйнага суду ў Вільні, быў прызначаны судзьдзём павятовага суду ў Століне ў Пінскай акрузе акруговага суду. Вядома, што ў 1932-1933 г. быў кіраўніком гарадзкога апэляцыйнага суду ў Сандаміры.

Маючы ўсяго трохі за сорак гадоў, заўчасна памёр на пасадзе гарадзкога судзьдзі ў Сандаміры 29 верасьня 1937 году.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1895 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Падляскім ваяводзтве
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Сябры Беларускага студэнцкага саюзу
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Навучаліся ў Віленскім унівэрсытэце
Катэгорыя:Памерлі ў 1938 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Цытавяны

**Цытавя́ны** () — горад у цэнтральнай Летуве. Уваходзіць у склад Кельменскага раёну Шавельскага павету. Колькасьць насельніцтва складае 2,8 тыс. чалавек. Горад адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць. У Цытавянах знаходзіцца вядомы помнік архітэктуры — манастыр бэрнардынцаў. У навакольлі вядзецца здабыча торфу.

## Гісторыя
Першыя гістарычныя згадкі аб Цытавянах адносяцца да 1500 году. У XVII стагодзьдзі паселішча належала Андрэю Валовічу, і ўваходзіла ў склад Жмудзкага староства Вялікага Княства Літоўскага. На ягоны загад у 1633 годзе быў пабудаваны касьцёл і кляштар у які былі запрошаны бэрнардынцы з Вільні. У XVIII стагодзьдзі касьцёл і кляштар былі перабудаваны, у іх архітэктуру былі даданы элемэнты барока.


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі
Шутовіч

**Шуто́віч** — беларускае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Альфонс Шутовіч
* Віктар Шутовіч — беларускі каталіцкі сьвятар, публіцыст
* Янка Шутовіч — беларускі літаратуразнавец, выдавец, грамадзкі і культурны дзяяч

## Глядзіце таксама
* Шутава
* Шутавічы
* Шутаў
* Шутаўка
* Шуты
Шутавічы

**Шу́тавічы** — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Шутавічы ўваходзяць у склад Залескага сельсавету.

## Вядомыя выхадцы
* Віктар Шутовіч
* Янка Шутовіч
 
## Вонкавыя спасылкі
* Прагноз надвор'я ў п. Шутавічы

Катэгорыя:Залескі сельсавет (Смаргонскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Вуліца Кастуся Кірэенкі (Менск)

**Ву́ліца імя́ Кастуся́ Кірэ́енкі** — вуліца ў Менску. Названая ў гонар Кастуся Кірэенкі (1918—1988) — беларускага пісьменьніка, ляўрэата Дзяржаўнай прэміі БССР.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Вуліца Льва Выгоцкага (Менск)

**Вуліца імя Льва Выгоцкага** — вуліца ў Менску, у мікрараёне Навінкі. 

Названая ў адпаведнасьці з рашэньнем мескіх уладаў ад 30 ліпеня 2004 у гонар Льва Выгоцкага (1896—1934) — беларускага навукоўца-псыхоляга. Папярэдняя назва — вуліца Юбілейная.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Вуліца акадэміка Вышалескага (Менск)

**Ву́ліца імя́ акадэ́міка Сярге́я Вышале́скага** — вуліца ў Менску, у мікрараёне Красны Бор.

Названая ў гонар Сяргея Вышалескага (1874—1958) — беларускага эпізаатоляга (вэтэрынарнага доктара), акадэміка.

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Вуліца Акадэміка Жэбрака (Менск)

**Вуліца імя Акадэміка Антона Жэбрака** — вуліца ў Менску, у мікрараёне Красны Бор.

Названая ў адпаведнасьці з рашэньнем мескіх уладаў ад 30 ліпеня 2004 у гонар Антона Жэбрака (1901—1965) — сусьветна знакамітага навукоўца, пачынальніка беларускай генэтыкі і сэлекцыі, прэзыдэнта Акадэміі навук БССР. Папярэдняя назва — вул. Садовая.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Вуліца Лесі Ўкраінкі (Менск)

**Вуліца імя Лесі Ўкраінкі** — вуліца ў Менску, у мікрараёне Вясьнянка. 

Названая ў гонар Лесі Ўкраінкі (1871—1913) — вядомай украінскай пісьменьніцы.

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Вуліца Ёдкаўская (Менск)

**Вуліца Ёдкаўская** — вуліца ў Менску, у мікрараёне Цна (раён індывідуальнай малапавярховай забудовы).

Названая ў адпаведнасьці з рашэньнем мескіх уладаў ад 30 ліпеня 2004 году ў гонар вёскі, вядомай з XVI ст., што калісьці належала беларускаму шляхецкаму роду Ёдкаў. Папярэдняя назва — вуліца Рабочая.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Вуліца Курапацкая (Менск)

**Ву́ліца Вінагра́дная** — вуліца ў Менску, у мікрараёне Цна (раён індывідуальнай малапавярховай забудовы). Папярэднія назвы — вуліца Бэзавая, вуліца Курапацкая.

У адпаведнасьці з рашэньнем мескіх уладаў ад 30 ліпеня 2004 году вуліца Бэзавая была перайменавана ў вуліцу Курапацкую ў гонар навакольных вёсак і ўрочышчаў (побач з Цной знаходзіцца ўрочышча Курапаты — месца масавых расстрэлаў ахвяраў сталінізму). Аднак у адпаведнасьці з рашэньнем мескіх уладаў ад 23 сьнежня 2004 году вуліца Курапацкая была перайменавана ў вуліцу Вінаградную.

## Крыніцы

Курапацкая
Бульвар Уладзімера Мулявіна (Менск)

**[[Бульвар]] імя Ўладзімера Мулявіна** — вуліца ў Менску.

Названая ў адпаведнасьці з рашэньнем мескіх уладаў ад 30 ліпеня 2004 у гонар Уладзімера Мулявіна (1941—2003) — народнага артыста СССР і Беларусі. Папярэдняя назва — бульвар Луначарскага.

## Ацэнкі перайменаваньня
Віталь Маціеўскі, франтмэн гурта «Open Space», у 2018 годзе даў такую ацэнку рэбрэндынгу: *«Мне падабаецца, што з’яўляюцца такія назвы. Пара адыходзіць ад савецкіх і рэвалюцыйных назваў. Было б цікава, калі б называлі вуліцы ў гонар вядомых людзей прыжыцьцёва»*. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Катэгорыя:Бульвары
Вуліца Сухараўская (Менск)

**Вуліца Сухараўская** — вуліца ў Менску. Назву атрымала ад мікрараёна Сухарава, празь які яна праходзіць.

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Вуліца Акадэміка Фёдарава (Менск)

**Ву́ліца імя́ Акадэ́міка Фёдара Фёдарава** — вуліца ў Менску, у мікрараёне Сухарава.

Названая ў гонар Фёдара Фёдарава (1911—1994) — беларускага фізыка-тэарэтыка, акадэміка.

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Вуліца Зьмітрака Бядулі (Менск)

**Вуліца імя Зьмітрака Бядулі** — вуліца ў Менску. 

Названая ў 1956 у гонар Зьмітрака Бядулі (Самуіла Плаўніка) (1886—1941) — беларускага паэта, пісьменьніка, публіцыста, літаратурнага крытыка. Першапачатковая назва вуліцы — Галянтарэйная.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Вуліца Кузьмы Чорнага (Менск)

**Вуліца Кузьмы Чорнага** — вуліца ў Менску. 

Названая ў 1956 у гонар Кузьмы Чорнага (Мікалая Раманоўскага) (1900—1944) — беларускага празаіка, драматурга, публіцыста. Першапачатковая назва вуліцы — Пераносная.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Лань

Назву **Лань** маюць:

* Лані — род парнакапытных сямейства аленевых
* Лань — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці
* Лань — рака ў Менскай і Берасьцейскай абласьцях Беларусі, левы прыток ракі Прыпяць (басэйн Дняпра)
Вуліца Максіма Танка (Менск)

**Вуліца імя Максіма Танка** — вуліца ў Менску. Першапачаткова — Новая вуліца.

Названая ў 1998 у гонар Максіма Танка (Яўгена Скурко) (1912—1995) — народнага пісьменьніка Беларусі.

Апроч гістарычнай, у розныя часы мела наступныя назвы: Навакрасная вуліца; Танкавая вуліца (1928—1998).

## Крыніцы

Катэгорыя:Вуліцы Менску
668

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Канстанс ІІ, бізантыйскі імпэратар (забіты)

## Вонкавыя спасылкі
Тадэвуш Касьцялкоўскі

**Тадэвуш Касьцялкоўскі** () гербу Сыракомля (нар. каля 1750 г.) — пасол Чатырохгадовага Сойма, паэт.

Паходзіў зь Вількамірскага павету. Бацька — Францішак, падкаморы вількамірскі, маці — Ганна зь Міткевічаў. У Ашмянскім павеце бацькі мелі чатырскае староства.

Вучыўся ў Collegium Nobilium у Вільні.

1776 г. — пасол на Сойм ад Вількамірскага павету.

1781 г. — атрымаў ордэн сьв. Станіслава.

1788 г. — абраны паслом Чатырохгадовага Сойма ад Вількамірскага павету. Быў прыхільнікам каралеўскай партыі. Бараніў ад апазыцыі Пастаянную Раду, шмат разоў выступаў супраць ліквідацыі старостваў (3 сакавіка 1789 г.), а таксама бараніў духавенства ад падатку 20% (12 сакавіка 1789 г.). Заўсёды выступаў у абарону каралеўскіх прэрагатываў і прывілеяў (18, 28 верасьня 1789 г., 2 верасьня 1789 г.).

Канстытуцыю 3 траўня падтрымаў, стаўшы сябрам Згуртаваньня прыхільнікаў урадавай канстытуцыі.

Пра далейшы лёс інфармацыі няма.

Быў жанаты з Ганнай з Агінскіх Аскерцы, удаве мядзельскага старосты Юзафа Аскеркі.

## Літаратура
* Krakowski Bernard. Kościałkowski Tadeusz // Polski Słownik Biograficzny. Tom XIV Wrocław-W-wa-Kraków 1968—1969, c. 397

## Вонкавыя спасылкі
* Генэалёгія Касьцялкоўскіх

Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Сьвятога Станіслава
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойму 1788—1792
Катэгорыя:Сябры Згуртаваньня прыхільнікаў урадавай канстытуцыі
Плошча Якуба Коласа

**Плошча Якуба Коласа** — плошча ў Менску, знаходзіцца паміж вуліцай Якуба Коласа і праспэктам Незалежнасьці на перасячэньні з вуліцай Веры Харужай.

Названая ў 1956 у гонар Якуба Коласа (Канстанціна Міцкевіча) (1882—1956) — клясыка беларускае літаратуры, грамадзкага дзеяча, перакладніка, пэдагога, аднаго з заснавальнікаў сучаснае беларускае літаратуры й беларускае літаратурнае мовы. Гістарычная назва плошчы — Камароўская.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Плошчы Менску
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Якуба Коласа
Катэгорыя:Першамайскі раён (Менск)
Касьцялкоўскі

**Касьцялко́ўскі** — беларускае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Станіслаў Касьцялкоўскі — беларускі гісторык
* Тадэвуш Касьцялкоўскі — пасол Чатырохгадовага Сойму, паэт
Селішчы

Назву **Се́лішчы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Селішчы — вёска ў Сьцяпанкаўскім сельсавеце Жабінкаўскага раёну
** Селішчы — вёска ў Хмелеўскім сельсавеце Жабінкаўскага раёну

* Гарадзенская вобласьць:
** Селішчы — вёска ў Астравецкім раёне 

* Гомельская вобласьць:
** Селішчы — вёска ў Баравікоўскім сельсавеце Шацілавіцкага раёну
** Селішчы — вёска ў Парыцкім сельсавеце Шацілавіцкага раёну

* Магілёўская вобласьць:
** Селішчы — вёска ў Амсьціслаўскім раёне 

* Менская вобласьць:
** Селішчы — вёска ў Валожынскім раёне
** Селішчы — вёска ў Менскім раёне

## Падвойныя назвы
* Вадаўскія Селішчы

## Глядзіце таксама
* Селішча
Шакуны

**Шакуны́** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці, за 8 км на паўднёвы захад ад Пружанаў, на ўсход ад шашы . Шакуны ўваходзяць у склад Шаняўскога сельсавету.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Міхайлаўскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні.

За польскім часам — у гміне Шані Пружанскага павету Палескага ваяводзтва.

## Насельніцтва
* 1999 год — 24 жыхары
* 2007 год — 13 жыхароў
* 2010 год — 14 жыхароў

## Транспарт
Аўтамабільныя дарогі  Пружаны — Відамля і  Шані — Кацёлкі — Шакуны.

## Турыстычная інфармацыя
* Дом Рыгора Шырмы.
* Сядзіба Аляксандра Янушкевіча «Трусавіца». На тэрыторыі плошчай 1,5 га разьмешчаныя хата з трыма двухмеснымі гасьцявымі нумарамі, лазьня, музэй сялянскае працы, банкетная заля. Сядзіба прапануе пешаходныя і роварныя вандроўкі, круглагадовыя конныя прагулкі (калёсы, сані), збор ягад, грыбоў і зёлак, арганізацыю карпаратыўных мерапрыемстваў.

## Асобы
* Рыгор Шырма — беларускі харавы дырыгент, фальклярыст, грамадзкі й музычны дзяяч, публіцыст, літаратуразнаўца

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Надвор’е ў Шакунах

Катэгорыя:Шаняўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Тадэвуш Корзан

**Тадэ́вуш Сільве́стар Ко́рзан** (; 28 кастрычніка 1839, Менск — 8 сакавіка 1918, Варшава) — польскі гісторык і публіцыст.

### Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Менску ў 1839 г. Навучаўся ў менскай гімназіі.
* 1855—1859 гг. вучыўся ў Маскоўскім унівэрсытэце на юрыдычным факультэце. Ужо тады зьвярнуў на сябе ўвагу, апублікаваўшы ў 1859 г. артыкул «Параўнаньне карных працэдураў: францускай і ангельскай». Меў прапановы застацца ў Маскве, ва ўнівэрсытэце, але адмовіўся і зьехаў у Коўна.
* 1859—1861 — выкладае гісторыю ў Ковенскай гімназіі.
* 1863 г. — бярэ ўдзел у паўстаньні. Быў высланы ў цэнтральную Расею.
* 1863—1867 гг. — жыве спачатку ва Ўфе, а пасьля ў Арэнбургу.
* 1867 г. — пераяжджае ў Пётркаў (Лодзкае ваяводзтва, Польшча).
* 1869 г. — зьяжджае ў Варшаву. Адразу набывае аўтарытэт, як сур’ёзны гісторык і востры публіцыст, друкуючыся ў розных польскіх выданьнях таго часу. Працягвае выкладаць.
* 1897 г. — пераходзіць на пасаду бібліятэкара ў бібліятэцы Замойскіх.

Тадэвуш Корзан — адзін з выбітнейшых гісторыкаў Польшчы канца ХІХ — пач. ХХ ст. Ён першы, хто ў сваіх працах зьвярнуў увагу і прааналізаваў адміністрацыйныя, эканамічныя, дэмаграфічныя ўмовы ў якіх разьвіваўся народ у мінулым.

## Творы
* *Kurs historyi wieków średnich* (Варшава, 1871),
* *Nowe dzieje starożytnej Mezopotamii i Iranu* (1872),
* *Historycy pozytywiści* i *Poranek filozofii greckiej* (Bibl. Warszawska),
* *Ludzie prehistoryczni* (Tygodn. Illustrow.),
* *Historyja starożytna* (Warszawa, 1876),
* *Stan ekonomiczny Polski w latach 1782—1792* (Ateneum, 1877),
* *O życiu umysłowym Grecyi* (Tygodn. Illustrow.),
* *Historyk wobec swego narodu i wobec ludzkości* (1878)
* *Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta, 1764—94, badania historyczne ze stanowiska ekonomicznego i administracyjnego* (Kraków, tom I, 1882; tom II, 1883; tom III, 1884; tom IV, część 1., 1885; tom IV, część 2. i zamknięcie, 1886; wydanie drugie w 7 tomach z zamknięciem, Warszawa, 1897—1899),
* «Grunwald, ustęp z dziejów wojennych Polski» (Warszawa, 1910)
* «Dzieje wojen i wojskowości w Polsce» (Kraków 1912)
* «Kościuszko. Bibliografia z dokumentów wysnuta»(Kraków 1894)
* «Mój pamiętnik przedhistoryczny» (Kraków 1912).

Найважнейшая праца Корзана — «Унутраная гісторыя Польшчы пры Станіславе Аўгусьце» («Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława-Augusta, 1764—1794») (1882—1886). У ёй гісторык дэталёва прааналізаваў эканамічныя і статыстычныя фактары разьвіцьця Рэчы Паспалітай перад яе зьнікненьнем.

## Успраміны пра Менск
У 1908 г. Тадэвуш Корзан апублікаваў невялікую брашуру «Mińsk w połowie XIX wieku : ze wspomnień osobistych» у якой апісаў свае дзіцячыя ўспаміны зь Менску.

## Крыніцы

## Літаратура
* КОРЗАН Тадэвуш Сільвестр // 
* Віталь Макарэвіч. Тадэвуш Корзан і яго Мінск у сярэдзіне ХІХ ст. — частка 1, частка 2, частка 3 // ARCHE №3, 2010 г.

Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Стары Дзедзін

**Стары́ Дзе́дзін** — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці, на правым беразе ракі Асьцёр, за 4 км на поўнач ад шашы . Стары Дзедзін уваходзіць у склад Кісялёвабудзкага сельсавету.

## Гісторыя
У 1926 годзе жыхар вёскі Трафім Гуткоў адкапаў на ўласным полі гарлач з манэтамі. Скарб аказаўся найкаштоўнейшай знаходкай грошай на тэрыторыі Беларусі ўсіх часоў. Паводле дасьледаваньня, час закапаньня быў ацэнены прыблізна ў прамежку 980—985 гадоў. Гэты час лічыцца прыкладнай датай заснаваньня Старога Дзедзіну.

У 2010 годзе на беразе ракі Асьцёр адбыліся археалягічныя раскопкі, падчас якіх былі знойдзеныя аскепкі керамічных вырабаў. Паводле ацэнак навукоўцаў, людзі жылі ў гэтых мясьцінах ужо 7 тысячаў гадоў таму, што робіць паселішча на месцы цяперашняга Старога Дзедзіну адным з найстаражытных на тэрыторыі Беларусі нароўні зь Юравічамі і Бердыжам.

## Насельніцтва
* 2010 год — 184 чалавекі
* 1999 год — 234 чалавекі

## Вядомыя выхадцы
* Алесь Пруднікаў — беларускі паэт
* Павал Пруднікаў — беларускі пісьменьнік

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Кісялёвабудзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клімавіцкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў X стагодзьдзі
Алесь Пруднікаў

**Але́сь Пру́днікаў** (14 красавіка 1910, вёска Стары Дзедзін Клімавіцкага павету Магілёўскай губэрні, цяпер Клімавіцкі раён Магілёўскай вобласьці — 5 жніўня 1941, вёска Утукі Кандапоскага раёну Карэла-Фінскай ССР) — беларускі паэт. Стрыечны брат пісьменьніка Паўла Пруднікава.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Бацька Трафім быў прызваны на фронт падчас Першай сусьветнай вайны, цяжка паранены і памёр. Празь нестабільную сытуацыю доўга ня мог знайсьці сталае месца вучобы. У 1924—1930 вучыўся ў сямірочнай школе ў суседняй вёсцы Мілаславіцы. У 1930 працаваў на будаўніцтве чыгункі Асіпавічы — Магілёў — Рослаў, потым на новабудоўлях Менску, з 1931 — на рэспубліканскай кніжнай базе, у Дзяржаўным выдавецтве Беларусі, у БелТА. Вучыўся на творчым аддзяленьні Менскага пэдагагічнага інстытуту (1932—1933). У сакавіку 1933 быў арыштаваны, але праз восем месяцаў вызвалены зь вязьніцы і адразу ж прызваны ў шэрагі Чырвонай Арміі, дзе праслужыў да 1935. У 1935—1936 быў супрацоўнікам Клімавіцкай раённай газэты «Камуна». Скончыў Ленінградзкі настаўніцкі інстытут (1938). Працаваў настаўнікам, інспэктарам Пятроўскага (цяпер Кандапоскага) раёну Карэльскай АССР (у 1940—1956 — Карэла-Фінская ССР), адначасова вучыўся завочна на філялягічным факультэце Карэльскага ўнівэрсытэту. Зь першых дзён Вялікай Айчыннай вайны быў на фронце выведнікам. Загінуў 5 жніўня 1941 каля вёскі Ўтукі Кандапоскага раёну. Рэабілітаваны ў 1956.

## Творчасьць

Творчую дзейнасьць пачаў як школьны паэт у 1926 разам з Паўлам Пруднікавым. У час навучаньня ў школе ў БССР разгарнуўся працэс беларусізацыі, і гэта паспрыяла таму, што творы ён пісаў на беларускай мове. Паралельна быў пазаштатным карэспандэнтам некаторых газэт. Так, у прыватнасьці, калі быў знойдзены скарб старажытных манэтаў ля вёскі Стары Дзедзін, ён з Паўлам напісаў пра гэта рэпартаж. Першыя вершы зьявіліся ў друку ў 1930. У 1932 асобным выданьнем выйшла паэма «Зямныя зоры», дзе распавядалася пра ўдарныя будоўлі першай пяцігодкі. Падборка вершаў зьмешчана ў зборніку «Крывёю сэрца» (1967).

## Выданьні твораў

* Пруднікаў, А. Зямныя зоры / Алесь Пруднікаў. — Мн., Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1932.
* Крывёю сэрца / укладальнік А. Вялюгін. — Мн., Беларусь, 1967. С. 116—122.

## Глядзіце таксама
* Павал Пруднікаў

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  — С. 441—442.
*  — С. 159—160.
*  — С. 624.
* Пруднікаў П. *Далёкае, але не забытае: Успаміны.* — Мн., Маст. літ., 1988. — 175 с — С. 149—154.

## Вонкавыя спасылкі
* Алесь Пруднікаў. Біяграфія
* ''Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991''. Том II. ПРУДНІКАЎ Алесь

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Фёдараўка

Назву **Фёдараўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Фёдараўка — былая вёска ў Віцебскім раёне
** Фёдараўка — вёска ў Полацкім раёне
** Фёдараўка — былая вёска ў Чашніцкім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Фёдараўка — вёска ў Веткаўскім раёне
** Фёдараўка — вёска ў Рагачоўскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Фёдараўка — былая вёска ў Клімавіцкім раёне
** Фёдараўка — вёска ў Краснапольскім раёне

* Менская вобласьць:
** Фёдараўка — вёска ў Любанскім раёне
Лоскі замак

**Лоскі замак**, мясцовая назва **Замчышча**, **Замак** — помнік гісторыі і архітэктуры ў Лоску. Знаходзіцца ў паўднёвай частцы колішняга мястэчка, паміж рэкамі Казлоўкай і Верасоўкай (прытокі Бярэзіны). Існаваў у XIV—XVIII стагодзьзях. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
Драўляны замак у Лоску збудавалі ў XIV ст. 

У 1956 годзе замак дасьледаваў Леанід Аляксееў, у 1985 годзе — Яраслаў Зьвяруга, раскопкі праводзілі ў 1987 годзе Зянон Пазьняк і Міхась Чарняўскі, у 1988—1989 гадох Зянон Пазьняк і Генадзь Сагановіч, у 1990 годзе Генадзь Сагановіч і Юры Бохан, у 1991 годзе Юры Бохан.

## Архітэктура
Меў драўляныя фартыфікацыі ў выглядзе зрубных сьценаў-гародняў і баявых вежаў, якія стаялі на кальцавым земляным вале. Паводле інвэнтару за 1621 год, было 10 3-ярусных вежаў і 2-ярусная вежа-брама, што зачынялася варотамі і кратай-герсай. Гародні мелі зьверху баявыя галерэі з байніцамі і абламамі, накрытыя 2-схільнай гонтавай страхой. На дзядзінцы стаялі два 2-павярховыя палацы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Бохан Ю. Мястэчкі і працэсы ўрбанізацыі на землях Беларусі ў XV—XVIII стст. / Ю. Бохан; уклад. М. Волкаў. — : Беларуская навука, 2018. — 292 с : іл., 2-е выд. Мінск: Беларуская навука, 2020.
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Лоск
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Лоск

**Лоск** — вёска ў Беларусі, каля ракі Бярэзіны. Уваходзіць у склад Гародзькаўскага сельсавету Валожынскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 192 чалавекі. Знаходзіцца за 25 км на поўнач ад Валожына, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Валожын.

Лоск — даўняе мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны), старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Паводле археалягічных дасьледаваньняў, паселішча існавала ўжо ў XI—XIII стагодзьдзях. Аднак упершыню Лоск (пад назвай *Лошаск*) упамінаецца ў «Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх» у канцы XIV ст. У XIV—XVIII стагодзьдзях тут існаваў драўляны замак. У першай палове XV ст. паселішчам валодалі Карыбутавічы. У 1480 годзе ў Лоску заснавалі касьцёл. З канца XV ст. маёнтак знаходзіўся ў валоданьні П. Мантыгердавіча, з пачатку XVI — Кішкаў, за якімі тут дзеяў кальвінскі збор. У 1574 годзе Ян Кішка заснаваў Лоскую друкарню. У канцы XVI ст. паселішча атрымала статус мястэчка.

На 1620 год у Лоску было 83 двары. У 1630-я гады С. Кішка перадаў мястэчка Віленскай капітуле (валодала ім да XIX ст.)

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Лоск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Забрэскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. У 1880-я гады ў Лоску было 65 будынкаў, 2 царквы, касьцёл. У пачатку XX ст. дзеяла школа.

За часамі Першай сусьветнай вайны Лоск занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Лоск абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Лоск апынуўся ў складзе міжваенннай Польскай Рэспублікі, у Забрэскай гміне Валожынскага павету Наваградзкага ваяводзтва.

У 1939 годзе Лоск увайшоў у Беларускай ССР, у Валожынскі раён Баранавіцкай, з 1944 году — Маладэчанскай, з 1960 году — Менскай вобласьці. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1972 год тут было 242 двары, на 1997 год — 192, на 1999 год — 187.


Łosk, Juraŭskaja. Лоск, Юраўская (1900).jpg|Царква-мураўёўка, каля 1900 г.
Łosk, Serca Jezusa. Лоск, Сэрца Езуса (1930-39).jpg|Касьцёл
Łosk, Serca Jezusa. Лоск, Сэрца Езуса (1930-39) (2).jpg|Касьцёл


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1869 год — 506 чал.; 1884 год — 592 чал., зь іх 433 праваслаўныя, 57 каталікоў, 102 юдэі
* **XX стагодзьдзе**: 1901 год — 600 чал.; 1972 год — 820 чал.; 1997 год — 346 чал.; 1999 год — 400 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 192 чал.

### Інфраструктура
У Лоску працуе пошта.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Гарадзішча
* Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса (1930)
* Царква Сьвятога Юрыя (1856; мураўёўка)

### Страчаная спадчына
* Замак (XIV ст.)
* Касьцёл (XV ст.)
 
## Галерэя

Лоск. Царква (02).jpg|Царква
Лоск. Царква (03).jpg|Царква з боку апсыды
Лоск касцёл.jpg|Касьцёл


## Асобы
* Беняш Будны (другая палова XVI ст., Лоск? — першая палова XVII ст.) — пісьменьнік, перакладнік і камэнтатар твораў антычных аўтараў

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Лоск, Radzima.org
Гародзькаўскі сельсавет

**Гаро́дзькаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Валожынскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Гародзькі.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Валожынскага раёну Баранавіцкай вобласьці. 25 сьнежня 1962 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Маладэчанскага раёну. 6 студзеня 1965 году сельсавет перададзены адноўленаму Валожынскаму раёну.

30 кастрычніка 2009 году ў склад сельсавету перададзеныя ўсе населеныя пункты — Алешчаняты, Барташы, Дзямідавічы, Долевічы, Жомайдзь, Забрэзьзе, Кабыльчыцы, Калдыкі, Куцяняты, Малая Дайноўка, Пагарэльшчына, Пісьлякоўшчына, Роўкавічы, Славенск, Строкава Рэчка, Сьцюдзянец, Філіпіняты, Харытоны, Цьвіраўшчына — ліквідаванага Забрэскага сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 5

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 335, 336
*  С. 176


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Валожынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Гарадзенскі Сойм (1793)

**Гарадзе́нскі Сойм 1793 году** — апошні вальны сканфэдэраваны сойм Рэчы Паспалітае, які праходзіў з 17 чэрвеня па 23 лістапада 1793 году ў Горадні, у Новым замку. Таксама вядомы як «нямы сойм» з прычыны прымусовых дзеяньняў расейскіх войскаў у дачыненьні да паслоў.

## Перадумовы

На працягу 1788—1792 гадоў у Рэчы Паспалітай былі праведзеныя шматлікія палітычныя й эканамічныя рэформы, што выклікала вялікае незадаволеньне ў кансэрватыўна настроенае магнатэрыі й Расейскае ймпэрыі. Вынікам гэтага стала стварэньне Таргавіцкае канфэдэрацыі ў 1792 годзе й ўвод расейскіх войскаў на тэрыторыю Рэчы Паспалітай. Неўзабаве польска-літоўскія войскі былі разьбітыя, а кароль далучыўся да Таргавіцкае канфэдэрацыі.

## Ход падзеяў
Арганізацыяй сойму займаўся расейскі пасол Якуб Сіверс. У Горадні разьмясьцілася вялікая колькасьць расейскіх войскаў. Паслоў, што прыбылі на сойм, актыўна запужвалі ці прапаноўвалі хабар. Паводле задумы Кацярыны II гэты сойм мусіў прызнаць тэрытарыяльныя прэтэнзіі Прусіі й Расеі, і такім парадкам замацаваць другі падзел Рэчы Паспалітае. Таксама яна прапанавала заключыць саюзную дамову паміж Расейскай імпэрыяй і Рэччу Паспалітай.

15 верасьня сойм быў завязаны ў канфэдэрацыю. Нягледзячы на ціск Сіверса, паслы доўгі час адмаўляліся падтрымаць патрабаваньні Расеі.

23 верасьня адбылося гэтак званае «нямое паседжаньне». На чарговы зварот Сіверса, прыняць прапанову Кацярыны ІІ, паслы маўчалі. Гэта працягвалася некалькі гадзінаў. Урэшце кракаўскі пасол Ёсіф Анквіц сказаў, што маўчаньне азначае згоду. Дамова была прынятая.

## Вынікі сойму
* Расейская імпэрыя ізноў станавілася пратэктарам Рэчы Паспалітае.
* Ліквідавалася Канстытуцыя 3 траўня, замест яе была прынятая новая канстытуцыя.
* аднаўлялася Пастаянная Рада й кардынальныя правы.
* Войска Рэчы Паспалітае зьмяншалася да 15 тысячаў чалавек.
* Замацоўваліся правы мяшчанаў.
* Ліквідавалася Таргавіцкая канфэдэрацыя.
* Замацоўваўся другі падзел Рэчы Паспалітай.

## Гарадзенскі Сойм у літаратуры
Падзеі Сойму апісаныя ў рамане Ўладыслава Рэйманта «Апошні Сойм Рэчы Паспалітай» ().

## Крыніцы

## Літаратура
* Howard Lord, Robert. Drugi rozbiór Polski. — Warszawa: PAX, 1984. — 411 stron. 
* Соловьёв С. М. История падения Польши // Соч.. — М.: 1995.

## Вонкавыя спасылкі
* Дыярыюш Гарадзенскага Сойма
Анатоль Сівак

**Анато́ль Алякса́ндравіч Сіва́к** ( у 1962 годзе ў вёсцы Завайць у Нараўлянскім раёне Гомельскай вобласьці) — беларускі палітык, віцэ-прэм’ер Беларусі (ад 2020).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Беларускі інстытут інжынэраў чыгуначнага транспарту (1986) ды Акадэмію кіраваньня пры Прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь (1998). 20 гадоў працаваў на чыгунцы. З 2002 да 2006 году займаў пасаду намесьніка начальніка Беларускай чыгункі. З 2006 году займаў пасаду памочніка прэзыдэнта — галоўнага інспэктара па Менску. Ад 5 чэрвеня 2009 году да 2012 году быў начальнікам Беларускай чыгункі. Загадам Прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад 31 ліпеня 2012 году № 338 прызначаны Міністрам транспарту і камунікацыяў Рэспублікі Беларусь. 24 лістапада 2018 року пераведзены на пасаду старшыні Менскага гарвыканкаму. 3 верасьня 2020 року пераведзены на пасаду намесьніка прэм’ер-міністар Беларусі.

17 сьнежня 2020 году яго ўнёс у свой санкцыйны сьпіс Эўразьвяз, 18 лютага 2021 году — Вялікабрытанія, 22 сакавіка — Швайцарыя. 26 студзеня 2021 году да сьнежаньскага пакету санкцый ЭЗ далучыліся Альбанія, Ісьляндыя, Ліхтэнштайн, Нарвэгія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя.

## Узнагароды
Узнагароджаны адзнакай «Заслужаны чыгуначнік».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная біяграфія на старонцы Беларускай чыгункі 
* Профіль на праекце «Хто ёсьць хто ў РБ» 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1962 годзе
Катэгорыя:Начальнікі Беларускай чыгункі
Катэгорыя:Міністры транспарту і камунікацыяў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Катэгорыя:Памочнікі прэзыдэнта Беларусі
Катэгорыя:Намесьнікі прэм’ер-міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Старшыні Менскага гарвыканкаму
Хутар (неадназначнасьць)

Назву **Ху́тар** маюць:

* Хутар — від сельскага паселішча, гаспадаркі з прыналежнай да яго зямлёй; малое вясковае, часьцяком аднадваровае адасобленае паселішча па-за межамі больш буйных вёсак або сёлаў.

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Хутар Дзедзіна — вёска ў Мёрскім раёне 

* Гарадзенская вобласьць:
** Хутар Праважа — хутар у Вярэнаўскім раёне 
** Хутар Збляны — вёска ў Лідзкім раёне 

* Гомельская вобласьць:
** Хутар — вёска ў Гомельскім раёне
** Хутар — вёска ў Добрускім раёне
** Хутар-Лес (нежыл.) — хутар у Нараўлянскім раёне 
** Хутар Сяргееў (нежыл.) — вёска ў Нараўлянскім раёне 
** Хутар Бабічы — хутар у Рэчыцкім раёне
** Хутар — вёска ў Шацілавіцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Хутар — вёска ў Быхаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Хутар — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Хутар — вёска ў Лядзкім сельсавеце Ігуменскага раёну
** Хутар — вёска ў Раваніцкім сельсавеце Ігуменскага раёну
** Хутар-Барок — вёска ў Стаўпецкім раёне

## Падвойныя назвы
* Вечны Хутар
* Воўкаў Хутар
* Чырвоны Хутар

## Глядзіце таксама
* Хутаранка 
* Хутары
Віктар Рахманько

**Віктар Рыгоравіч Рахманько** (нар. 24 верасьня 1953 году ў Наваградку) — беларускі чыгуначны дзеяч і палітык.

## Кар'ера
Скончыў Беларускі інстытут інжынэраў чыгуначнага транспарту (1980). Пасьля службы ў савецкай арміі працаваў на розных пасадах у менскім і баранавіцкім аддзяленьнях Беларускай чыгункі. З 1986 да 1994 году быў дэпутатам Баранавіцкага гарадзкога савету. У 1996 году стаў дэпутатам Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га скліканьня; быў абраны туды паўторна ў 2000 годзе.

10 кастрычніка 1998 году быў прызначаны Начальнікам беларускай чыгункі .

28 кастрычніка 1998 году ўзнагароджаны быў адзнакай «Заслужаны работнік транспорту Рэспублікі Беларусь» . 26 чэрвеня 2000 году ўзнагароджаны быў Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь  .

## «Справа Рахманька»
У канца 2001 году кар’ера Рахманькі перарвалася. 21 лістапада 2001 году генэральны пракурор узбудзіў крымінальную справу супраць Рахманька. Ўжо ў наступны дзень, 22 лістапада 2001 году ён быў адстаўлены зь пасады Начальніка Беларускай чыгункі . 5 сьнежня 2001 году яму выставілі абвінавачаньне ў злоўжываньні службовымі паўнамоцтвамі ды крадзяжы маёмасьці ў асабліва вялікіх памерах. Гэткія абвінавачаньні былі ўпершыню прад’яўленыя сэнатару .

22 жніўня 2003 году пастанаўленьнем Савету Рэспублікі фармальна страціў мандат дэпутата Савету Рэспублікі .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на праекце «Хто ёсьць хто ў РБ» 

Катэгорыя:Нарадзіліся 24 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1953 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наваградку
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага інстытуту інжынэраў чыгуначнага транспарту
Катэгорыя:Асобы Баранавічаў
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Начальнікі Беларускай чыгункі
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га скліканьня
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га скліканьня
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь
Яўген Валадзько

**Яўген Іванавіч Валадзько** — беларускі чыгуначны дзеяч.

18 сакавіка 1993 году прызначаны быў Начальнікам Беларускай чыгункі .  З 27 кастрычніка 1994 году да 24 ліпеня 1996 году гэтая пасада зьвязана была з займаньнем пасады намесьніка Міністра транспарту і камунікацыяў Рэспублікі Беларусь .

27 лістапада 1996 году ўзнагароджаны быў адзнакай «Заслужаны работнік транспорту Рэспублікі Беларусь» .

## Крыніцы

Катэгорыя:Начальнікі Беларускай чыгункі
Катэгорыя:Намесьнікі міністраў Рэспублікі Беларусь
Валадзько

**Валадзько́**:

* Аляксандар Валадзько (нар. у 1986 г.) — беларускі футбаліст,
* Леанід Валадзько (1928—1978) — фізык, акадэмік НАН Беларусі,
* Максім Валадзько (нар. у 1992 г.) — беларускі футбаліст,
* Яўген Валадзько (1941—1998) — беларускі чыгуначны дзеяч.
Міхал Андрасюк

**Мі́хал Андрасю́к** (нарадзіўся 2 сьнежня 1959 году, Гайнаўка, Падляскае ваяводзтва, Польшча) — пісьменьнік, журналіст, дзяяч беларускай меншасьці ў Польшчы. Вядучы «Белсату».

## Біяграфія
Нарадзіўся 2 сьнежня 1959 году ў Гайнаўцы Падляскага ваяводзтва Польшчы.

У цяперашні час працуе журналістам у беластоцкай рэдакцыі Радыё Рацыя.

Сябра Беларускага літаратурнага аб’яднаньня «Белавежа».

## Творчасьць
Дэбютаваў у «Ніве» (1979) вершамі. Аўтар кніг прозы «Фірма» (2000), «Мясцовая гравітацыя» (2004), «Белы конь» (2006), «Вуліца добрай надзеі» (2010). Асноўная тэма твораў ― прыгоды местачковых жыхароў польска-беларускага памежжа. Кніга «Вагон другога кляса» (Wagon drugiej klasy, 2010), якая выйшла па-польску, таксама знаёміць чытачоў зь мінулым і сёньняшнім днём герояў белавескіх вёсак і мястэчак.

## Узнагароды
* 2010 — прэмія «Залаты апостраф»

## Крыніцы

## Літаратура
* Па прызванні і абавязку: літаратурна-крытычныя артыкулы / Ян Чыквін; граф. Марэк Авечка, — Беласток, — Беластоцкі ўнівэрсытэт, — 2005, — ст. 236, — ISBN 83-7431-034-0.

## Вонкавыя спасылкі
* М. Андрасюк. «З пэрспэктывы Брна мы бачым беларускія праблемы інакш…» // Радыё Свабода, 28 ліпеня 2007
* Міхал Андрасюк. Вагон другога класа

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гайнаўцы
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Польскія беларусы
Катэгорыя:Сябры Беларускага літаратурнага аб’яднаньня «Белавежа»
Альгерд Невяроўскі

**Альгерд Невяроўскі** (; 19 жніўня 1969 году, Менск — 1 кастрычніка 2009 году, Беласток) — беларускі журналіст.

Журналіст Радыё Рацыя. Працаваў на службу ВВС і газэту «Камэрсант». Жыў у Беластоку.
Адзін з заснавальнікаў фанацкага руху ў Беларусі.
## Вонкавыя спасылкі
* Радыё Рацыя, Альгерд Невяроўскі: Супярэчлівае рашэнне Еўрасаюза
* КХП-БНФ, Альгерд Невяроўскі: Прэзэнтацыя кнігі Сяргея Навумчыка
* Гарадзенская філія АГП, Альгерд Невяроўскі: Выбар
* Радыё Рацыя, Альгерд Невяроўскі: Вынікі году
* Радыё Рацыя, Альгерд Невяроўскі, Дзень Перамогі ў кожнага свой

Катэгорыя:Нарадзіліся 19 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Памерлі 1 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 2009 годзе
Зьміцер Кісель (малодшы)

**Зьмі́цер Кісе́ль** ( 3 студзеня 1990 году, Пінск) — журналіст, грамадзкі дзяяч, краязнаўца Пінскага Палесься.

## Біяграфія
Грамадзкая дзейнасьць пачалася з напісаньня працы па жыцьці Р. Скірмунта на моладзевую гістарычную канфэрэнцыю, якую ладзіў Палескі дзяржаўны ўнівэрсітэт (ПалесДУ) ды ўсталяваньня мэмарыяльнай шыльды на магіле Рамана Скірмунта, што ў вёсцы Парэчча Пінскага раёну. 

Зь верасьня 2014 па травень 2017 году ачольваў Інфармацыйна-асьветніцкую ўстанову «Інстытуцыйнага разьвіцьця», якая дзейнічала на тэрыторыі Берасьцейскай вобласьці. Ініцыятар ушанаваньня памяці ў Беларусі амэрыканкі Люізы Арнэр Бойд. Аўтар фотаальбому «Палесьсе Луізы Бойд» і сцэнару да дакумэнтальнай стужкі «Палесьсе Луізы Бойд». Зь траўня 2017 году па лістапад 2021 году старшыня берасьцейскага абласнога гуманітарна-асьветніцкага грамадзкага аб’яднаньня «Садружнасьць Палесься».

Ініцыяваў добраўпарадкаваньне і папулярызацыю крыніц Пінскага раёна, як важныя аб'екты экатурызму. У 2017-2018 гадах аўтар і каардынатар праекта «Захаваем крыніцы Пінскага Палесься».   

Гістарычныя артыкулы Зьмітра Кісяля друкуюцца на рэгіянальных Інтэрнэт-рэсурсах Берасьцейшчыны.

## Глядзіце таксама
* Уладзімер Кісель
* Зьміцер Кісель

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гуманітарна-асьветніцкае грамадзкае аб’яднаньне «Садружнасьць Палесься»
* Дакумэнтальная стужка «Палесьсе Луізы Бойд»
* Фотаальбом «Палесьсе Луізы Бойд»
* Сюжэт ТРК «Пінск» па праекту Луізы Арнэр Бойд
* Сюжэт ТРК «Пінск» па краязнаўчай тэме Пінскага Палесься

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пінску
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Польскія беларусы
Войцех Мяцельскі

**Войцех Мяцельскі** (; нарадзіўся ў 1785, в. Янава, у навакольлі Ломжы, Польшча — пасьля 1822) — польскі й францускі вайсковы дзеяч.

З шляхецкага роду Мяцельскіх гербу Астоя. Сын Антонія й Францішка. У 1809 годзе ўступіў у польска-францускі гвардзейскі полк. Удзельнік паходу Напалеона ў Расею ў 1812 годзе, ваяваў пад Віцебскам, Смаленскам, Мажайскам, Масквой. У 1813 годзе ваяваў у Нямеччыне, узьведзены ў ранг падпаручніка. Ад 1814 году ў Францыі. У 1815 годзе ў другі полк уланаў. У 1822 годзе ўзьведзены ў ранг паручніка.

## Літаратура
* Mietelski h. Ostoja // Seweryn Uruski (hr.) Herbarz Szlachty Polskiej. Warszawa 1904—1931.

Катэгорыя:Мяцельскія гербу Астоя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1785 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Падляскім ваяводзтве
Катэгорыя:Польскія вайскоўцы
Катэгорыя:Удзельнікі франка-расейскай вайны 1812 году