open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Герб Сан-Тамэ і Прынсыпі

У 1935 годзе разам з гербамі іншых партугальскіх калёній быў зацьверджаны герб калёніі Сан-Тамэ і Прынсыпі. Правая і ніжняя часткі трохчасткавага шчыта былі аднолькавымі для ўсіх партугальскіх калёній і ўяўлялі сабой малюнак у срэбным полі пяці блакітных (сініх) шчытоў з 5-цю срэбнымі цьвікамі кожны (старажытны герб Партугаліі), у ніжняй частцы маляваліся зялёныя і сярэбраныя хвалістыя палосы. Левая траціна шчыта сымбалізавала сабой уласна эмблему калёніі. Для Сан-Тамэ і Прынсыпі гэта быў малюнак на чырвоным полі залатога вадзяное кола зь сінімі кроплямі вады. Шчыт быў увенчаны прыгоннай каронай з выявамі армілярнай сфэры з герба Партугаліі і сярэбраных шчытоў з крыжом Ордэна Хрыста. Пад шчытом разьмяшчалася стужка з надпісам «Партугальская калёнія Сан-Тамэ і Прынсыпі».

## Гл. таксама
* Гімн Сан-Тамэ і Прынсыпі
* Сьцяг Сан-Тамэ і Прынсыпі

Сан-Тамэ і Прынсыпі
Катэгорыя:Гербы з птушкамі
Сьцяг Сан-Тамэ і Прынсыпі

**Дзяржаўны сьцяг Дэмакратычнай Рэспублікі [[Сан-Тамэ і Прынсыпі]]** быў прыняты 5 лістапада 1975 году.

Чырвоны трохкутнік сымбалізуе барацьбу за незалежнасьць, дзьве чорныя зоркі ўвасабляюць прыналежнасць краіны да Афрыцы і прадстаўляюць два найбуйнейшыя востравы дзяржавы — востраў Сан-Тамэ і востраў Прынсэп. Шырокая жоўтая паласа сымбалізуе экватар, на якім разьмешчана астраўная дзяржава, зялёныя палосы ўвасабляюць воды Гвінэйскага заліва і расьлінныя рэсурсы краіны. Жоўты колер таксама сымбалізуе багацьце, якое прыносяць краіне плянтацыі какавы.

Сан-Тамэ і Прынсыпі
Катэгорыя:Сан-Тамэ і Прынсыпі
Гімн Эсўатыні

«**О Гасподзь, які дорыць асалоду сваці**» (на сваці: Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati) — дзяржаўны гімн Эсўатыні, напісаны і зацьверджаны пасьля атрыманьня незалежнасьці ў 1968 годзе.

## Тэкст гімну на сваці
: Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati;
: Siyatibonga tonkhe tinhlanhla;
: Sibonga iNgwenyama yetfu.
: Live netintsaba nemifula.

: Busisa tiphatsimandla takaNgwane;
: Nguwe wedvwa Somandla wetfu;
: Sinike kuhlakanipha lokungenabucili
: Simise usicinise, Simakadze.

## Ангельская вэрсія тэксту
: O Lord our God, bestower of the blessings of the Swazi;
: We give Thee thanks for all our good fortune;
: We offer thanks and praise for our King
: And for our fair land, its hills and rivers.

: Thy blessings be on all rulers of our Country;
: Thine alone is our Lord;
: We pray Thee to grant us wisdom without deceit or malice.
: Establish and fortify us, Lord Eternal.

## Глядзіце таксама
* Герб Эсўатыні
* Сьцяг Эсўатыні

Эсўатыні
Катэгорыя:Эсўатыні
Герб Свазілэнду

**Герб [[Свазілэнд]]у** — герб, які паказвае розныя сымбалы для традыцыйнай культуры Свазілэнду. Леў ўяўляе Караля, і слон уяўляе Каралеву — Маці. Яны падтрымліваюць традыцыйны шчыт Нгуні, які ўяўляе «абарону». Вышэй шчыта Лідлабе караля, ці карона з пёраў, якія звычайна носяць падчас Нцавала (фэстываль ураджаю). У самым нізе шчыта нацыянальны дэвіз Свазілэнду, «Siyinqaba», што значэньне: «Мы — крэпасьць».

## Глядзіце таксама
* Гімн Свазілэнду
* Сьцяг Свазілэнду

Свазілэнд
Сьцяг Свазілэнду

**Дзяржаўны сьцяг [[Свазілэнд]]у** быў прыняты 30 кастрычніка 1967 г.. Уяўляе сабой палотнішча з пяццю гарызантальнымі палосамі; па парадку зьверху, блакітнай, жоўтай, чырвонай, жоўтай і блакітнай. На цэнтральнай, чырвонай паласе намаляваныя дзьве дзіды і посах, па-над імі афрыканскі шчыт. Кій і шчыт ўпрыгожаны injobo — дэкаратыўнымі пэндзлікамі; намаляваныя на сьцягу injobo з птушыных пёраў абазначаюць караля.

Кожны з колераў сьцягу мае вызначанае значэньне. Чырвоны сымбалізуе былыя бітвы і барацьбу, блакітны — мір і стабільнасьць, жоўты — прыродныя рэсурсы краіны. Чорна-белая размалёўка шчыта сымбалізуе мірнае суіснаваньне чорнай і белай расы.

Катэгорыя:Сьцягі дзяржаваў
Гімн Сэйшэлаў

«**Уздымемся разам, усе сэйшэльцы**» (сэйш. *Koste Seselwa*, ) — дзяржаўны гімн Сэйшэлаў, прыняты 18 чэрвеня 1996 году.

## Тэкст гімну на сэйшэльскай крэольскай мове
: Sesel ou menm nou sel patri.
: Kot nou viv dan larmoni.
: Lazwa, lanmour ek lape.
: Nou remersye Bondye.

: Preserv labote nou pei.
: Larises nou losean.
: En leritaz byen presye.
: Pour boner nou zanfan.

: Reste touzour dan linite.
: Fer monte nou paviyon.
: Ansanm pou tou leternite.
: Koste Seselwa.

## Ангельская вэрсія тэксту
: Seychelles our only fatherland
: Where we live in harmony
: Happiness, love and peace
: We give thanks to God.

: Preserve the beauty of our country
: The riches of our oceans
: A precious heritage
: For the happiness of our children.

: Live forever in unity
: Raise our flag
: Together for all eternity
: Join together all Seychellois.

## Глядзіце таксама
* Герб Сэйшэлаў
* Сьцяг Сэйшэлаў

Сэйшэлы
Катэгорыя:Сэйшэлы
Гімн Сэнэгалу

**Згуляйце на сваіх кора, біце ў балафоны** (), іншая назва **Чырвоны леў** () — дзяржаўны гімн Сэнэгалу, напісаны з атрыманьнем незалежнасьці ў 1960 кампазітарам Эрбэрам Пэпэрам (таксама напісаў гімн Цэнтральнаафрыканскай Рэспублікі) на словы першага прэзыдэнта краіны Леапольда Сэдара Сэнгора.

## Францускі тэкст гімна

Pincez tous vos koras, frappez les balafons. 
Le lion rouge a rugi. 
Le dompteur de la brousse 
D’un bond s’est élancé, 
Dissipant les ténèbres. 
Soleil sur nos terreurs, soleil sur notre espoir. 
Debout, frères, voici l’Afrique rassemblée 

**Прыпеў:** 
Fibres de mon cœur vert.
Épaule contre épaule, mes plus que frères,
O Sénégalais, debout !
Unissons la mer et les sources, unissons la steppe et la forêt !
Salut Afrique mère, salut Afrique mère.

Sénégal toi le fils de l'écume du lion,
Toi surgi de la nuit au galop des chevaux,
Rend-nous, oh ! rends-nous l’honneur de nos ancêtres,
Splendides comme ébène et forts comme le muscle
Nous disons droits — l'épée n’a pas une bavure.

*Прыпеў*
Sénégal, nous faisons nôtre ton grand dessein :
Rassembler les poussins à l’abri des milans
Pour en faire, de l’est à l’ouest, du nord au sud,
Dressé, un même peuple, un peuple sans couture
Mais un peuple tourné vers tous les vents du monde.

*Прыпеў*
Sénégal, comme toi, comme tous nos héros,
Nous serons durs sans haine et des deux bras ouverts.
L'épée, nous la mettrons dans la paix du fourreau,
Car le travail sera notre arme et la parole.
Le Bantou est un frère, et l’Arabe et le Blanc.

*Прыпеў*
Mais que si l’ennemi incendie nos frontières
Nous serons tous dressés et les armes au poing :
Un peuple dans sa foi défiant tous les malheurs,
Les jeunes et les vieux, les hommes et les femmes.
La mort, oui! Nous disons la mort, mais pas la honte.

*Прыпеў*

## Глядзіце таксама
* Герб Сэнэгалу
* Сьцяг Сэнэгалу

Катэгорыя:Афрыканскія гімны
Катэгорыя:Нацыянальныя гімны
Катэгорыя:Сэнэгальскія песьні
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Сэнэгалу
Герб Сэнэгалу

**Герб [[Сэнэгал]]у** быў прыняты ў 1960-х гадах. На ім на францускай мове: Un Peuple Un But Une Foi - Адзін Народ, Адна Мэта, Адна Вера. Ён мае панафрыканския колеры і зялёную зорку ад Сьцягу Сэнэгалу.

## Гл.таксама
* Гімн Сэнэгалу
* Сьцяг Сэнэгалу

Сэнэгал
Сьцяг Сэнэгалу

**Дзяржаўны сьцяг Сэнэгалу**&nbsp;— дзяржаўны сымбаль Рэспублікі Сэнэгал. Сьцяг прыняты 20 жніўня 1960 году. У каляровым афармленьні выкарыстаны панафрыканскія колеры.

## Апісаньне
Дзяржаўны сьцяг Сэнэгалу ўяўляе сабой прамавугольнае палотнішча з трыма вэртыкальнымі роўнавялікімі палосамі зялёнага, жоўтага й чырвонага колераў. У сярэдзіне сьцяга&nbsp;— зялёная пяціканцовая зорка. Суадносіны бакоў сьцяга&nbsp;— 3:2.

Чырвоны колер зьяўляецца знакам пралітай крыві ў барацьбе за незалежнасьць часоў каляніяльнай эпохі й сымбалізуе афрыканскі сацыялізм. Жоўты&nbsp;— колер золата і багацьце, азначае дабрабыт, які прынясе калектыўная праца. Зялёны выказвае надзею на добрую будучыню і прагрэс.

Сэнэгал
Намака (спадарожнік)

**Намака** - меншы з двух спадарожнікаў Хаўмеа. Быў адкрыты ў 2005 годзе ў групай астраномаў з абсерваторыі Кек. Першапачаткова быў названы **Блітцан** па імені аднаго з аленяў Санта-Клаўса.

Катэгорыя:Спадарожнікі карлікавых плянэт Сонечнай сыстэмы
Самаабарона Літвы і Беларусі

**Самаабарона Летувы і Беларусі** () — дабраахвотныя вайсковыя фармаваньні (міліцыя) на тэрыторыі Беларусі й Летувы, акупаванай у Першую сусьветную вайну нямецкімі войскамі. Складаліся пераважна з палякаў, ствараліся з мэтай абароны інтарэсаў мясцовага польскага насельніцтва, а таксама як авангард Польскага войска.

## Утварэньне
Арганізацыя органаў самаабароны Летувы і Беларусі пачалася летам — восеньню 1918 году афіцэрамі былога 1-га польскага корпусу генэрала Ю. Доўбар-Мусьніцкага пры падтрымцы мясцовых польскіх палітычных колаў. Галоўнымі цэнтрамі самаабароны сталі Менск, Вільня, Ліда, Горадня; яе часткі дзейнічалі ў Шчучыне, Сьвіры, Вялейцы, Ашмянах, Радуні, Эйшышках.

## Дзейнасьць
У сьнежні 1918 году ў Менску фармаваньні аховы ў колькасьці прыблізна 1500 палякаў і беларусаў пад сьцягам Самаабароны ўдзельнічалі ў баёх з надыходзячымі бальшавіцкімі войскамі. Аднак з прычыны значнае перавагі ворага, а таксама адсутнасьці дапамогі з боку Беларускай Народнай Рэспублікі група адступіла ў глыб Польшчы, яе часткі фармальна ўвайшлі ў склад польскай арміі. Замест самаабароны як органа кіраўніцтва польскімі вайсковымі фармаваньнямі на акупаванай немцамі тэрыторыі створана Генэральная акруга Летувы і Беларусі на чале з генэралам .

Неўзабаве самаабарона з 2500 чалавек была ўтвораная ў Вільні. Пасьля няўдалай спробы 1—5 студзеня 1919 абараніць места Віленская самаабарона інтэрнаваная нямецкімі войскамі і адпраўлена на ст. Лапы, дзе ўлілася ў Беларуска-літоўскую дывізію Войска польскага, астатняя яе частка (каля 500 чал.) накіравалася ў Горадню. Каб засьцерагчы сябе ад сумеснага выступу польскіх вайсковых фармаваньняў, нямецкае камандаваньне Гарадзенскай крэпасьці ў ноч на 16 студзеня 1919 раззброіла атрад Гарадзенскай самаабароны, які, аднак, ня быў расфармаваны.

14 студзеня 1919 віленскі атрад польскіх войскаў аб’яднаўся з часткамі Лідзкай і Шчучынскай самаабароны і 26 студзеня рушыў празь Белавескую пушчу да Берасьця. 27 студзеня палякі занялі Дзярэчын, 29 — Ружаны, 30 — Пружаны, дзе заключылі зь нямецкім камандаваньнем дамову пра польска-нямецка-ўкраінскую дэмаркацыйную лініі. Аднак 8 лютага часткі самаабароны ўвайшлі ў Жабінку, а 9 лютага атакавалі Берасьце. 10 лютага 1919 віленскі атрад польскіх войскаў аб’яднаўся ў Берасьці з групай генэрала А. Лістоўскага. У канцы лютага 1919 апошнім у склад польскага войска ўвайшоў атрад Гарадзенскай самаабароны, які працягваў кантраляваць тэрыторыю на поўнач ад Ваўкавыску ў раёне Лунны, Волі, Алекшыцаў, Крынак, Саколкі.

## Глядзіце таксама
* 1-я беларуска-літоўская дывізія

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Гісторыя Летувы
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Вэрсаль

Назву **Вэрсаль** маюць:

* Вэрсаль — горад і муніцыпалітэт у Францыі
* Вэрсальскі палац — палацава-паркавы ансамбль у Францыі, былая рэзыдэнцыя францускіх каралёў
Сьцяг Сэйшэлаў

**Дзяржаўны Сьцяг [[Сэйшэлы|Сэйшэлаў]]** — прыняты 18 чэрвеня 1996 году. Блакітны колер на сьцягу адлюстроўвае неба і мора, якія атачаюць Сейшэльскія астравы, жоўты — сонца, якое надае лёгкасць быцця, чырвоны колер адлюстроўвае ў сымбалічнай форме адзінства людзей і іх імкненне працаваць дзеля міру, адзінства і любові, белы ўяўляе вяршэнства права, зялёны — зямлю і навакольную жывую прыроду.

Катэгорыя:Сьцягі дзяржаваў
Герб Сэйшэлаў

**Герб [[Сэйшэлы|Сэйшэлаў]]** — шчыт, у нізе якога чарапаха стаіць на зялёнай зямлі. Пасярэдзіне какосавае дрэва. Ззаду: сіняе мора з двума выспамі і караблём. Над шчытом сярэбраны шалом, над якім пралятае трапічная чайка. Апраўляецца шчыт двума белымі меч-рыбамі. Ніжэй шчыта: дэвіз Сэйшэльскіх выспаў: латынь. «Finis Coronat Opus».

## Глядзіце таксама
* Гімн Сэйшэлаў
* Сьцяг Сэйшэлаў

Сэйшэлы
Катэгорыя:Гербы з птушкамі
Такійская тэлевежа

**Тэлевізійная вежа Токіё** — тэле-і радыёкамунікацыйная вежа, разьмешчаная ў такійскім парку Сыбал. Вышыня вежы — 332,6 м, што на момант пабудовы зрабіла яе найвышэйшым сталёвым будынкам у сьвеце і да гэтага часу самым высокім архітэктурным будынкам Японіі. Мае крацістую структуру і ў адпаведнасьці з нормамі авіяцыйнай бясьпекі пафарбаваная ў інтэрнацыянальны аранжавы і белы колеры. Вежа ўваходзіць у сьпіс 29 самых высокіх аб’ектаў Сусьветнай фэдэрацыі вышынных вежаў і займае сярод іх 13-е месца (аднак займае толькі 22-е месца сярод найвысокіх тэлевежаў сьвету).

Пабудаваная ў 1958 годзе.

Катэгорыя:Токіё
Катэгорыя:Тэлевежы
Такійская фондавая біржа

**[[Токіё|Такійская]] фондавая біржа** () была заснаваная ў 1878 годзе. Такійская біржа зьяўляецца беспрыбытковай членскай арганізацыяй, якая зьяўляецца юрыдычнай асобай і валодае шырокімі правамі ў галіне самакіраваньня.

Біржа ўваходзіць у Фэдэрацыю фондавых біржаў Азіі і Акіяніі.
Мэксыканская кухня

**Мэксыканская кухня** — кухня, што паходзіць з Мэксыкі. Атрымала вядомасьць у сьвеце з-за мнагастайнасьці яе водараў, маляўнічага ўпрыгожваньня, і вялікай колькасьці спэцыяў і інгрэдыентаў, шматлікія зь якіх родныя для краіны. Уяўляе сабой сынтэз ацтэцкіх і гішпанскіх кулінарных традыцыяў.

## Тыповыя стравы
* Бурыта
* Гуакамоле
* Начас
* Піка-дэ-галья
* Така
* Тартылья
* Тэкіла
* Чылі

## Вонкавыя спасылкі
Такт

**Такт** — прамежак паміж дзьвюма суседнімі моцнымі дзелямі. У нотным запісе **такт** — сукупнасьць нот, складзеная паміж дзьвюма тактавымі рысамі — вэртыкальнымі лініямі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Тэорыя музыкі
Катэгорыя:Музычная тэрміналёгія
Астанкінская тэлевежа

**Астанкінская тэлевежа** — тэлевізійная і радыёвяшчальная вежа, разьмешчаная ў Маскве. Вышыня — 540 м, чацвёрты ў сьвеце па вышыні будынак пасьля хмарачоса Бурдж Халіфа (Дубай), тэлевежы Гуанчжоў (Гуанчжоў) і тэлевежы Сі-Эн Таўэр (Таронта).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Масква
Катэгорыя:Тэлевежы
Гуанчжоў

**Гуанчжо́ў** (Кантон) — горад субправінцыйнага значэньня Кітайскай Народнай Рэспублікі, сталіца правінцыі Гуандун, палітычны, эканамічны, навукова-тэхнічны, адукацыйны, культурны і транспартны цэнтар паўднёвага Кітаю. Гуанчжоў з насельніцтвам каля 10 млн чалавек зьяўляецца трэцім паводле насельніцтва горадам Кітаю, саступаючы толькі Пэкіну і Шанхаю. Плошча гораду 7434,4 км² на сушы і 744 км² на моры.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Кітаю
Робэрт Лерой Джонсан

**Робэрт Лерой Джонсан** (; 8 траўня 1911, Гэйзэлгёрст, Місысыпі — 16 жніўня 1938, Грынвуд) — амэрыканскі музыка і аўтар песень, адзін з самых выбітных блюзмэнаў XX стагодзьдзя.

## Жыцьцяпіс
Пасьля знаёмства ў 1930 годзе з блюзмэнамі Сонам Хаўзам і Вілі Браўнам, Робэрт спрабуе навучыцца граць на гітары ў стылі блюз, каб выступаць разам з таварышамі. Але гэтая навука давалася яму цяжка. На нейкі час ён кідае сяброў і зьнікае. У 1931 годзе ён зьяўляецца ізноў, выдатна валодаючы гітарай.

Тады зьявіўся знакаміты міт. Ашалелыя ад посьпехаў сябра, Брашн і Хаўз спыталі: «Як так? Дзе ты навучыўся гэтаму?»

Джонсан распавядаў байку пра тое, што існуе магічнае скрыжаваньне, дзе ён падпісаў дамову з д’яблам — прадаў душу за ўменьне граць блюз.

У самых вядомых сваіх песьнях («Me and the Devil Blues», «Hellhound on My Trail», «Crossroad Blues») ён пра гэта згадвае. Ён напісаў толькі 29 песень. Правёўшы тры сэсіі гуказапісу, ён гіне, згодна афіцыйнай вэрсіі, ад раўнівага мужа сваёй каханкі.

Яго песьні выконваюць шматлікія выканаўцы: Эрык Клэптан, Led Zeppelin, Рай Кудэр, The Rolling Stones, The Doors, Боб Дылан, Grateful Dead, John Mayall, Пітэр Грын, Luther Allison, Red Hot Chili Peppers, The White Stripes, Паці Сьміт і іншыя.

## Вонкавыя спасылкі
* Робэрт Джонсан. Фаўст з Дэльты

Катэгорыя:Музыкі ЗША
Тэлевежа Гуанчжоў

**Тэлевежа Гуанчжоў** — самая высокая тэлевежа ў сьвеце. Пабудавана ў 2005—2009 гадах кампаніяй *ARUP* да Азіяцкіх Гульняў 2010 года. Вышыня тэлевежы складае 610 метраў. Да вышыні 450 метраў вежа ўзведзена ў выглядзе камбінацыі гіпэрбалёіднай апорнай сэткавай абалонкі і цэнтральнага ядра. Сеткавая абалонка вежы выканана са стальных труб вялікага дыямэтру. Вежу завяршае стальны шпіль вышынёй 160 мэтраў. Вежа прызначана для трансьляцыі ТБ-і радыё-сыгналаў, а таксама для агляду панарамы Гуанчжоў і разьлічана на прыём 10 000 турыстаў у дзень.

Катэгорыя:Кітай
Гуанчжоў
Сі-Эн Таўэр

**Сі-Эн Таўэр** (анг: CN Tower) — самы высокі будынак у сьвеце з 1976 па 2007 год. Яго вышыня складае 553,33 мэтра. Разьмешчана ў Таронта (Канада, Антарыё) і зьяўляецца сымбалем гэтага горада. Штогод Сі-Эн Таўэр наведваюць звыш 2 мільёнаў чалавек.

Першапачаткова абрэвіятура СN расшыфроўваўся як Canadian National (бо будынак належыў кампаніі Canadian National Railway Company), аднак, у 1995 годзе вежу набыла кампанія Canada Lands Company (CLC). Жыхары Таронта пажадалі захаваць ранейшую назву тэлевежы, таму цяпер абрэвіятура CN афіцыйна расшыфроўваецца як Canada’s National.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктура
Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Канады
Бакінская тэлевежа

**Бакінская тэлевежа** () — збудаваньне вышынёй 310 м у Баку, сталіцы Азэрбайджану.

Комплекс быў спраектаваны на падставе пастановы Савету Міністраў СССР і па замове Міністэрства сувязі Азэрбайджанскай Рэспублікі Дзяржаўным праектным інстытутам Міністэрства сувязі СССР.

Будаўнічыя работы пачаліся ў 1979 годзе. Згодна з праектам будаўніцтва павінна было быць завершанае ў 1985 годзе. Аднак зь некаторых прычынаў будаўнічыя работы на комплексе былі прыпыненыя. Пасьля вяртаньня Гейдара Аліева да ўлады ў 1993 годзе будаўніцтва тэлевежы было працягнутае, і ў 1996 годзе пры яго ўдзеле адбылася цырымонія афіцыйнага адкрыцьця комплексу. У 2008 годзе на тэлевежы былі зробленыя рэканструкцыйныя работы, на вышыні 175 мэтраў (62 паверхі) быў адкрыты рэстаран зь відам на места.

Катэгорыя:Тэлевежы
Катэгорыя:Збудаваньні Баку
Бэрлінская тэлевежа

**Бэрлінская тэлевежа** вышынёй у 368 м зьяўляецца самым высокім будынкам Нямеччыне і пасьля Астанкінскай тэлевежы ў Маскве (540 м), Кіеўскай тэлевежы і Рыскай тэлевежы чацьвёртай па вышыні тэлевежы Эўропы. Не варта блытаць Бэрлінскую тэлевежу зь вежай Функтурм ў заходняй частцы горада.

Катэгорыя:Мітэ (раён)
Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Бэрліну
Катэгорыя:Тэлевежы
Рыская тэлевежа

**Рыская тэлевежа** (Rīgas radio un televīzijas tornis) — тэле- і радыёвяшчальная вежа ў Рызе (Латвія), пабудаваная ў пэрыяд з 1979 па 1986. Вышыня тэлевежы складае 368,5 мэтраў, што робіць яе самым высокім будынкам у Прыбалтыцы, трэцім па вышыні будынкам у Эўропе пасьля Астанкінскай і Кіеўскай тэлевежаў і 31-м у сьвеце (на 2006 год). 
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Рыгі
Катэгорыя:Тэлевежы
Така

**Та́ка** () — традыцыйная страва мэксыканскай кухні, папулярная таксама ў Злучаных Штатах (некаторыя гатункі така нарадзіліся ў Тэхасе) і Канадзе: тартылья — плоская ляпёшка з кукурузнай ці пшанічнай мукі, згорнутая ці складзеная, з накрыпкай унутры. Накрыпка можа зьмяшчаць розныя складнікі, у тым ліку зь ялавічыны, курыцы, рыбы, разнастайнай гародніны, сыру. Прынята спажываць рукамі, без выкарыстаньня нажу і відэльца. Традыцыйна падаецца з салатнымі лісьцем, авакада ці гуакамоле, памідорамі, цыбуляй і прыпраўляецца вострым соўсам.

Катэгорыя:Мэксыканская кухня
Талінская тэлевежа

**Талінская тэлевежа** () знаходзіцца ў сталіцы Эстоніі, горадзе Талін. Дасягае ў вышыню 314 мэтраў і зьяўляецца самым высокім будынкам Эстоніі. У яснае надвор’е бачнасьць да берагоў Фінляндыі. На 170 мэтры некалі знаходзіўся рэстаран. Доступ для наведвальнікаў быў зачынены 27 лістапада 2007 г. з-за неадпаведнасьці правілаў супрацьпажарнай бясьпекі.

Катэгорыя:Талін
Катэгорыя:Тэлевежы
Усходняя жамчужына

Тэлевежа **«Усходняя жамчужына»** — самая высокая тэлевежа ў Азіі (вышыня 468 мэтраў), чацьвёртая па вышыні ў сьвеце, галоўная славутасьць раёна Пудун у Шанхаі. Сфэра, што вянчае вежу, мае дыямэтр 45 мэтраў і знаходзіцца на вышыні 263 мэтры над зямлёй.

Побач разьмешчаны 88-павярховы хмарачос «Цзінь Мао», пяты па велічыні ў сьвеце. Тэлевежа вельмі прыгожа выглядае ўначы, з падсьветкай.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Шанхай
Катэгорыя:Тэлевежы
Талмуд

**Талму́д** (, «навучаньне») — збор дагматычных, рэлігійна-этычных і прававых законапалажэньняў юдаізму, якія склаліся на працягу 4 ст. да н.э. — 5 ст. н.э. часткова на старажытнагабрэйскай мове, а часткова на арамейскіх дыялектах.

## Глядзіце таксама
* Агада
Тальвэг

**Тальвэг** — лінія найвялікіх глыбінь. У больш шырокім сэнсе тальвег азначае дно даліны.

Катэгорыя:Геаграфія
Тамаза Альбіноні

**Тама́за Альбіно́ні** (; 8 чэрвеня 1671 — 17 сьнежня 1750) — італьянскі кампазытар і скрыпач-віртуоз. Ён сёньня вядомы дзякуючы пераважна Ё. С. Баху, які ўжываў яго тэмы ў трох папулярных кампазыцыях. Ён нарадзіўся ў заможнай сям’і і таму яму не была патрэбна вонкавая грашовая падтрымка, і адзіным яго прызначэньнем была пасада камэрнага музыкі князя м. Мантуя. Стылістычна, яго музыка ўяўляе зь сябе пераход паміж Арканджэлё Карэльлі і Антоніё Вівальдзі і ўяўляе новы «ветлівы» стыль клясычнай эры. Папулярная «Адажыё для аборкі» зьяўляецца сапраўды пасьмяротным канцэнтратам заснаваным на адной зь няскончаных тэмаў Альбіноні.

## Бібліяграфія
* Selfridge-Field, Eleanor, Instrumental Music from Gabrielli to Vivaldi (1975);
* Stoeving, Paul, The Violin: Its Famous Makers and Players (1970)

## Крыніцы

Катэгорыя:Італьянскія кампазытары
Арканджэлё Карэльлі

**Арканджэлё Карэльлі** (; 17 лютага 1653 — 8 сьнежня 1713) — вядомы італьянскі скрыпач і кампазытар музыкі барока.

З 13 год ён вучыўся на скрыпку ў м. Балёньня, і ў пачатку 1670-х пераехаў у Рым, дзе ён нанімаўся як скрыпач да найбольш выбітных патронаў музыкі. Ад 1690 па сваю сьмерць, ён як скрыпач-віртуоз займаў пасаду дырэктара музыкі ў найбольш актыўнага рымскага патрона Кардынала П’етра Атабіні. У 1700, Карэлі стаў лідэрам музычнай сэкцыі знакамітага музычнага таварыства Акадэміі Санта Сэчылія (Academia di Santa Cecilia).

Карэлі быў найбольш вядомым кампазытарам свайго часу ў жанрах трыа санаты і канчэрта гроса. Ён добра вядомы за сваі 48 трыё санаты для дзьвюх скрыпак і басо кантынуа опэра 1-4 (1681—1694), яго 12 сольных скрыпічных санаты, опус 5 (1700), і яго 12 канчэрці гросі, опус 6 (створаны перад 1700, апублікаваныя ў 1714).

## Глядзіце таксама

* Джузэпэ Тарэльлі

## Бібліяграфія
* Boyden, David B., The History of Violin Playing (1965);
* Newman, William S., The Sonata in the Baroque Era, 4th ed. (1983);
* Pincherle, Marc, Corelli: His Life and Work (1956; repr. 1979).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Італьянскія кампазытары
Памяшканьне

**Памяшканьне** — замкнутая прастора ўнутры пабудовы (будынка, збудаваньня), якая мае пэўнае функцыянальнае прызначэньне, абмежаваная будаўнічымі канструкцыямі і архітэктурна-мастацкім афармленьнем.

## Глядзіце таксама

* Тамбур

*
Джузэпэ Тарэльлі

**Джузэ́пэ Тарэ́льлі** (; 22 красавіка 1658 — 8 лютага 1709) — італьянскі скрыпач і кампазытар. Быў дасьледчыкам і вынаходнікам «канчэрта гроса» («concerto grosso») і, мажліва, стваральнікам жанру сольнага канцэрту скрыпкі. Ён працаваў у г. Балёньня (1686-1695, 1701—1709), г. Ансбах (1697—1699) і г. Вена (1699—1701). Яго concerti grossi (публікаваныя ў 1709), разам з творамі Арканджэлё Карэльлі, зьяўляюць бяланс і высакароднасьць клясычнага ідэалу ў музычнай форме. Яго іншыя працы гэта сымфоніі, трыё-санаты, а таксама камэрная музыка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Італьянскія кампазытары
Тамбур

**Тамбур** — прахадное памяшканьне, якое служыць для абароны ад пранікненьня халоднага паветра, дыму і пахаў пры ўваходзе ў будынак, кватэру і іншыя памяшканьні.
**Тамбур-шлюз** — тамбур, абсталяваны спэцыяльнымі прыладамі, якія ліквідуюць магчымасьць трапленьня агню, газаў, пароў, пылу і іншых шкодных рэчываў з аднаго памяшканьні ў іншае, а таксама для падтрыманьня зададзеных парамэтраў паветранага асяродзьдзя ў памяшканьнях.

Катэгорыя:Архітэктура
Тадэвуш Тышкевіч

**Тадэ́вуш Тышке́віч** ( — , Парыж) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага і Расейскай імпэрыі.

## Біяграфія

Прадстаўнік лагойскай лініі роду Тышкевічаў гербу «Ляліва», сын Станіслава Антонія і Эвы Ганны зь Белазораў. Меў братоў Юрыя і Януша. Успадкаваў ад бацькоў тытул графа на Лагойску і Бярдычаве і маёнтак Балверышкі ў Мар’ямпальскім павеце.

Скончыў Віленскую школу-пансіён, навучаўся ў Варшаўскім піярскім калегіюме. 3 1790 году ў конным гвардзейскім Мірскім палку, з 1792 харунжы Пінскай пяцігорскай (легкаконнай) брыгады войска Вялікага Княства Літоўскага. Удзельнічаў у вайне Расеі з Рэччу Паспалітай (1792).

У часе Паўстаньня Т. Касьцюшкі (1794) быў ад’ютантам Якуба Ясінскага, які даручыў яму ўзначаліць адзін з паўстанцкіх атрадаў у Вільні. Удзельчаў у абароне Прагі (прадмесьце Варшавы), потым эміграваў у Галіччыну.

Ад 1801 жыў у Парыжы, дзе скончыў вайсковую школу інжынэраў і артылерыстаў. У 1805 пераехаў у Варшаву, у 1806 сфармаваў тамака конны аддзел. Удзельнічаў у аўстра-францускай вайне (1809), за што атрымаў ордэн Virtuti Militari.

У француска-расейскую вайну (1812) ваяваў супраць Расейскай імпэрыі, быў генэралам кавалерыйскай брыгады 5-га корпуса Ю. Панятоўскага, удзельнічаў у баях пад Мірам, Смаленскам, у Барадзінскай бітве. Пад Мядыньню расейцы паланілі параненага Т. Тышкевіча і вывезьлі яго ў Астрахань. У 1814 вярнуўся ў Варшаву.

10 сьнежня 1813 атрымаў у спадчыну Сьвіслацкае графства ў Ваўкавыскім павеце. Жыў у Сьвіслачы, быў ініцыятарам будаваньня Сьвіслацкай гімназіі.

3 1820 сэнатар Царства Польскага, увайшоў у склад соймавага суду, які ў 1828 праводзіў сьледзтва над сябрамі Патрыятычнага таварыства.

У часе вызвольнага паўстаньня (1830—1831) быў старшынём часовага цэнтральнага ўрада Літвы, створанага пры ягоным штабе. Па здушэньні паўстаньня з Прусіі выехаў у Дрэздэн, а ў пачатку 1832 — у Парыж, дзе і памёр.

У шлюбе зь Юзэфай Салагуб (1815) меў дачок Марыю (выйшла замуж за Ігнація Лемпіцкага), і Юзэфу (жонка Караля Вадзінскага).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Патоцкі Л. Успаміны пра Тышкевічаву Сьвіслач, Дзярэчын і Ружану. — Менск: «Полымя», 1997.

## Вонкавыя спасылкі

* 

Тадэвуш
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1794 году
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Міхал Ян Пац

**Міхал Ян Пац** (1730 — кастрычнік 1787) — вайсковы і дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Генэрал-маёр літоўскага войска (1764), генэрал-лейтэнант (1766 або 1767).

Трымаў Зёлаўскае староства.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Пацаў гербу «Газдава», сын Юзэфа, кашталяна жамойцкага, і Алены зь Белазораў.

Набліжаны да Караля Станіслава Радзівіла «Пане Каханку», браў удзел у Радамскай канфэдэрацыі. Увосень 1768 зладзіў у Наваградку Генэральную канфэдэрацыю Вялікага Княства Літоўскага як частку Барскай канфэдэрацыі, удзельнічаў у баях канфэдэратаў з расейскімі і каралеўскімі войскамі.

Па паразе канфэдэрацыі жыў за мяжой (Славаччына, Сылезія), памёр у Страсбургу.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1730 годзе
Міхал Ян
Катэгорыя:Памерлі ў 1787 годзе
Юры Станкевіч

**Ю́ры Станке́віч** (сапраўднае імя — **Гео́ргі Васі́левіч Харытано́віч**; 21 студзеня 1945, Барысаў, Менская вобласьць — 22 кастрычніка 2021) — беларускі празаік, драматург, сцэнарыст.

## Біяграфія
Нарадзіўся 21 студзеня 1945 году ў Барысаве. Бацька пісьменьніка ў 1946 годзе быў рэпрэсаваны па 58-м артыкуле Крымінальнага кодэксу і накіраваны ў Карагандзінскі выпраўленча-працоўны лягер. Юры рана пакінуў школу і пачаў працаваць. Пасьля заканчэньня факультэту журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту пасьля заканчэньня якога працаваў у «Барысаўскай аб’яднанай газэце». Неўзабаве пераехаў у Менск. Быў літаратурным супрацоўнікам, загадчыкам аддзелу часопісу «Маладосьць», загадчыкам аддзелу часопісу «Крыніца». З 1990 году — сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў.

Памёр 22 кастрычніка 2021 году ў сябе дома. Як паведаміў Леанід Галубовіч, пісьменьнік заразіўся COVID-19, яго разам з жонкай забірала хуткая ў бальніцу, але ён адмовіўся ехаць у шпіталь.

## Творчасьць
Увайшоў у літаратуру ў 1988 годзе. Напісаў некалькі раманаў, шмат аповесьцяў і апавяданьняў, а таксама каля дзясятка п’ес і кінасцэнараў.

Найважнейшымі кнігамі зьяўляюцца «Любіць ноч — права пацукоў» (1998), «Апладненьне ёлупа» (2005), «Мільярд удараў» (2008), «П’яўка» (2010).

Быў двойчы намінаваны на літаратурную прэмію «Гліняны Вялес» за раман «Мільярд удараў» (2008) і раман «П’яўка» (2010).

У большасьці сваіх твораў маляваў апакаліптычную карціну рэчаіснасьці, што чакае чалавецтва ў недалёкай будучыні. У сваёй творчасьці таксама закранае нацыянальную тэматыку. Літаратурны крытык Ірына Шаўлякова адзначае, што:

Трагічнае сьветаадчуваньне, уласьцівае мастацтву fin de siecle, для беларускага літаратара ўзмацняецца стратаю нацыянальнай самасьці. Сытуацыя «нацыянальнага чаканьня» (зьнікненьня, заняпаду, распаду і г. д.), якая абмяркоўваецца ўжо бяз колішняга імпэту, у значнай ступені спрыяе пашырэньню амаль кафкіянскай мадэлі мастацкага асэнсаваньня рэчаіснасьці. Найбольш поўнае і пасьлядоўнае ўвасабленьне гэтая мадэль набывае ў творчасьці Юры Станкевіча.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт пісьменьніка
* Юры Станкевіч на Беларускай Палічцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія сцэнарысты
Катэгорыя:Беларускія драматургі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфэкцыі COVID-19
Tenhi

**Tenhi** — музычны гурт зь Фінляндыі, які грае ў стылі дарк-фольк.

## Дыскаграфія

* 1998: *[[Hallavedet]]* (EP)
* 1999: *[[Kauan]]*
* 2000: **' (EP)
* 2002: ''[[Väre]]''
* 2006: ''[[Maaäet]]''
* 2006: **'
* 2007: *[[Folk Aesthetic 1996–2006]]*

## Live склад гурта
* Тыко Saarikko: вакал, гітара, фартэпіяна
* Iлмары Issakainen: бэк-вакал, гітара, фартэпіяна, барабаны, бас
* Tuukka Tolvanen: бэк-вакал, гітара
* Яака Hilppö: бэк-вакал, бас
* Паўла Rantamäki: скрыпка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гурта
* MySpace гурта

Катэгорыя:Фінскія музычныя гурты
Пётар Павал Сапега

**Пётар Павал Сапега** (, Дрэздэн — , Жылін) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Стольнік вялікі літоўскі (1732—1744), ваявода смаленскі (з 1744).

Валодаў Ляхавічамі, Косавам, Старым Зьдзітавам, маёнткамі ў Польшчы. Быў старостам зьдзітаўскім (з 1730).

## Біяграфія
З магнацкага роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Яна Казімера і Людвікі з Апалінскіх.

У 1726 з дапамогай расейскай імпэратрыцы Кацярыны I заручыўся з дачкой А. Меншыкава Марыяй, стаў царскім камэргерам; пазьней ажаніўся з пляменьніцай імпэратрыцы Соф’яй Скаўронскай (з былых прыгонных Сапегаў у Беларусі).

У 1728 выехаў у Рэч Паспалітую, дзе стаў адным з найбагацейшых магнатаў. Падтрымліваў Станіслава Ляшчынскага ад абраньня каралём і вялікім князем да самай абдыкацыі (1736). Далучыўся да Барскай канфэдэрацыі, якой перадаў сваю надворную харугву. У 1770 выехаў у Славаччыну, дзе знаходзіўся эміграцыйны асяродак канфэдэрацыі, тамака і памёр.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Пётар Павал
Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія
Міжнародны жаночы дзень

**Міжнародны жаночы дзень** — сьвята, якое адзначаецца ў шэрагу краін як «жаночы дзень». Сэнс, які ўкладаецца ў гэтае вызначэньне, вар’іруецца ад дня барацьбы жанчын за грамадзянскія і сацыяльныя правы да дня шанаваньня жанчын (што некаторымі ўспрымаецца як праява сэксызму).

## Гісторыя
### Забастоўка тэкстыльніцаў
Шырокі распаўсюд атрымала вэрсія, згодна зь якой традыцыя адзначаць Міжнародны жаночы дзень 8 сакавіка была пачатая «маршам пустых рондаляў», які правялі ў гэты дзень 1857 году работніцы тэкстыльнай прамысловасьці і пашывальных фабрык у Нью-Ёрку ў знак пратэсту супраць непрымальных умоваў працы і нізкай заробнай платы. Яны патрабавалі скарачэньня працоўнага дню, паляпшэньня ўмоваў працы, роўную з мужчынамі заробную плату. Жанчыны ў той час працавалі да 16 гадзін на содні, а іх праца была вельмі нізкааплочваная. Ліліана Кандэл і Франсуаза Пік у сваім артыкуле паказалі, што дадзены факт ня мае пацьвярджэньня, а легенда, імаверна, была прыдуманая ў 1955 годзе, каб аддзяліць традыцыю сьвята ад камуністычнай ідэалёгіі, што было важна для змагароў за правы жанчын у Заходняй Эўропе і ЗША ў гады Халоднай вайны.

## У культуры
7 сакавіка 2018 году комік Вадзім Галыгін выпусьціў відэакліп «8 сакавіка» да Міжнароднага жаночага дня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сьвяты Беларусі
Катэгорыя:Фэмінізм
Ян Юры Флемінг

**Ян Юры Дэтлаў Флемінг** ( — ) — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай. Генэрал артылерыі Вялікага Княства Літоўскага (1738—1746), падскарбі вялікі літоўскі (1746—1764), ваявода паморскі (з 1766).

Быў старостам шарашоўскім і берасьцейскім (1752—1759). Кавалер ордэнаў Белага Арла і Сьвятога Станіслава (1765).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Флемінгаў гербу ўласнага, сын Генрыха Гайна, прускага фэльдмаршала, і Даратэі Соф’і. Меў стрыечнага брата Якуба Генрыка, першага міністра Саксоніі.

З 1724 году жыў у Рэчы Паспалітай, камандаваў каралеўскім палком. Падтрымліваў абраньне каралём і вялікім князем Аўгуста Саса. У 1738 годзе стаў генэралам літоўскай артылерыі. Выконваў дыпляматычныя даручэньні ў Саксоніі і Расеі. У 1746 годзе атрымаў урад падскарбія вялікага літоўскага, у 1766 годзе — ваяводы паморскага.

Быў фінансава ўплывовай асобай у Рэспубліцы. Меў зьвязкі з Чартарыйскімі, арыентаваўся на Расею, варагаваў з Каралем Станіславам Радзівілам «Пане Каханку».

3 абраньнем на сталец Станіслава Аўгуста Панятоўскага дачыненьні з дваром пагоршыліся, а стварэньне Скарбовай камісіі Вялікага Княства Літоўскага ў 1764 годзе паклала канец ягонай гаспадарчай усемагутнасьці.

Увесну 1764 году разам з Масальскімі і Агінскімі зладзіў у Вільні антырадзівілаўскую канфэдэрацыю. Варожа ставіўся да Барскай канфэдэрацыі.

У мястэчку Балоткаве каля Берасьця, якое перайменаваў у гонар жонкі ў Цярэспаль, уладкаваў галоўную рэзыдэнцыю з палацам.

13 лютага 1744 годe ажаніўся з князёўнай Антанінай (1728—1746), старэйшай дачкой канцлера вялікага літоўскага Міхала Фрыдэрыка Чартарыйскага (1699—1775) і графіні Элеаноры Монікі Вальдштайн (1710—1792). У 1747 годзе другі раз ажаніўся з князёўнай Канстанцыяй (1729—1749), другой дачкой Міхала Фрыдэрыка Чартарыйскага. У гэтым шлюбе нарадзілася дачка Ізабэла (1746—1835), жонка з 1761 году генэральнага старосты падольскага князя Адама Казімера Чартарыйскага (1734—1823). У трэці раз ажаніўся з Кацярынай дэ Сэгрыс дэ Бількен, у шлюбе зь якой ня меў дзяцей.

## Галерэя

Jan Jury Fleming. Ян Юры Флемінг (XVIII).jpg|Невядомы мастак, XVIII ст.
Jan Jury Fleming. Ян Юры Флемінг (A. Pesne, XVIII).jpg|A. Pesne, XVIII ст.
Jan Jury Fleming. Ян Юры Флемінг (1760).jpg|Страчаны партрэт. Невядомы мастак, 1760-я


У картцы да артыкула прыводзіцца партрэт-мініятура пэндзля невядомага мастака, створаны па 1800 годзе.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Ян Юры
Катэгорыя:Генэралы артылерыі літоўскай
Катэгорыя:Старосты шарашоўскія
Ленінскі раён (Берасьцейская вобласьць)

**Ле́нінскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе БССР у 1940—1960 роках.

Утвораны 15 студзеня 1940 року ў Пінскай вобласьці. Цэнтар — вёска Ленін, з 8 чэрвеня 1950 року — гарадзкі пасёлак Мікашэвічы. 1 кастрычніка 1940 року падзелены на 12 сельсаветаў. З 8 студзеня 1954 року ў складзе Берасьцейскай вобласьці. 20 студзеня 1960 року скасаваны, сельсаветы перададзены Жыткавіцкаму раёну Гомельскай вобласьці, Старобінскаму раёну Менскай вобласьці, Лунінецкаму раёну Берасьцейскай вобласьці.

Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1960 годзе
Жабчыцкі раён

**Жабчыцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР. Утворана 15 студзеня 1940 року ў Пінскай вобласьці. Цэнтар — вёска Жабчыцы. 12 кастрычніка 1940 року падзелены на 12 сельсаветаў. З 8 студзеня 1954 року ў Берасьцейскай вобласьці. 30 траўня 1955 року цэнтар раёну перанесены ў вёску Малоткавічы. 14 кастрычніка 1957 року Жабчыцкі раён скасаваны, 2 сельсаветы перададзены Іванаўскаму, 1 — Лагішынскаму, 6 — Пінскаму раёнам.

Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Лагішынскі раён

**Лагішынскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1962 роках. Утвораны 15 студзеня 1940 року ў складзе Пінскай вобласьці. Цэнтар — гарадзкі пасёлак Лагішын. Падзелены на 11 сельсаветаў. Плошча раёну 1,1 тыс. км² (1941 р.). З 8 студзеня 1954 року ў складзе Берасьцейскай вобласьці. 25 сьнежня 1962 року Лагішынскі раён скасаваны, тэрыторыя далучана да Пінскага раёну.

Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе
Мазырскі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт

**Мазы́рскі дзяржа́ўны пэдагагі́чны ўнівэрсытэ́т імя І. П. Шамя́кіна** — вышэйшая навучальная ўстанова ў Мазыры (Гомельская вобласьць, Беларусь). Заснаваны ў 1944 годзе, як Мазырскі настаўніцкі інстытут. У 1952 годзе рэарганізаваны ў Мазырскі пэдагагічны інстытут. У 1964 годзе інстытуту прысвоена імя Н. К. Крупскай. У 2002 годзе інстытут быў рэарганізаваны ў Мазырскі дзяржаўны пэдагагічны ўнівэрсытэт, якому ў 2006 годзе ўказам Прэзыдэнта было прысвоена імя народнага пісьменьніка Беларусі Івана Шамякіна.

У складзе МДПУ 9 факультэтаў:

* біялягічны
* давузаўскай падрыхтоўкі
* дашкольнай і пачатковай адукацыі
* інжынэрна-пэдагагічны
* замежных моваў
* тэхналёгіі
* фізыка-матэматычны
* фізычнай культуры
* філялягічны

Унівэрсытэт рыхтуе спэцыялістаў па 15 спэцыяльнасьцях, 6 напрамках, 2 спэцыялізацыях і 16 дадатковым спэцыяльнасьцях. На пачатак 2006—2007 навучальнага году ва ўнівэрсытэце навучалася 8392 студэнта (у тым ліку 3902 на дзённай і 4490 на завочнай форме навучаньня).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1944 годзе
Катэгорыя:Збудаваньні Мазыру
Каталёг

**Каталёг** ( — сьпіс) — сыстэматычны пералік прадметаў, падабраных па пэўнай прыкмеце; сьпіс прадметаў, складзены па парадку, што палягчае іх знаходжаньне (напрыклад, бібліятэчны каталёг).

Акрамя таго, каталёгам называецца даведачнае выданьне навукова-тэхнічнага ці культурна-асьветніцкага прызначэньня, у якім сыстэматызаваны пералік наяўных прадметаў (напрыклад, каталёг мастацкіх твораў, каталёг паштовых марак і іншае).
Марцін Залескі

**Ма́рцін Зале́скі** (; 1796, Кракаў — 1877, Варшава) — польскі мастак.

Быў самавукам, працаваў памочнікам дэкаратара ў тэатры і пасьля працы капіяваў карціны. Вучыўся ў Нямеччыне, Францыі, Італіі. З 1830 году пражываў у Варшаве. Быў відавочцам Лістападаўскага паўстаньня, якое адлюстраваў у сваіх карцінах (але на першым пляне заўсёды была архітэктура). З 1846 году быў прафэсарам у Варшаўскай Акадэміі мастацтва.

Займаўся галоўным чынам відамі Варшавы, Кракава і Вільні, таксама партрэтамі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1796 годзе
Катэгорыя:Польскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Памерлі ў 1877 годзе
Тадэвуш Кручкоўскі

**Тадэвуш Кручкоўскі** (; нарадзіўся 5 студзеня 1961 году ў Яскольдах каля Вялікай Бераставіцы) — польскі гісторык і грамадзкі дзяяч на Беларусі, старшыня Саюзу палякаў на Беларусі ў 2000—2005 гадах, выкладчык Гарадзенскага ўнівэрсытэту.

## Біяграфія
Вучыўся ў пэдагагічным тэхнікуме ў Ваўкавыску (1976—1980), навучаўся на гістарычным факультэце Гарадзенскага ўнівэрсытэту (1983—1988). Пасьля яго заканчэньня некалькі месяцаў выкладаў гісторыю ва ўнівэрсытэце, пасьля чаго паступіў у асьпірантуру Інстытуту славяназнаўства і балканістыкі Расейскай акадэміі навук. У 1993 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Польскае пытаньне ў расейскай гістарыяграфіі II паловы XIX стагодзьдзя». Вярнуўшыся на Беларусь працаваў на катэдры ўсеагульнай гісторыі Гарадзенскага ўнівэрсытэту.

## Бібляіграфія
* Kruczkowski Tadeusz, «Polacy na Białorusi na tle historii i współczesności», Słonim, 2003

## Вонкавыя спасылікі
* | МИД: Польская сторона делит белорусских поляков на угодных и неугодных — Заява МЗС Беларусі па справе Т. Кручкоўскага. 2005-10-07
* Piekło nad Niemnem — Размова з Казімерам Павэлкем, сенатарам Рэспублікі Польшча. 2005-12-08

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1961 годзе
Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ
Катэгорыя:Сябры Саюзу палякаў на Беларусі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Яфрэм Пружанскі

**Яфрэ́м Аўра́мавіч Пружа́нскі** (6 траўня 1930, Кіеў — 21 лістапада 1995, Кіеў) — украінскі савецкі рэжысэр, мультыплікатар.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся ў сям’і службоўцы.

Скончыў Кіеўскі інжынэрна-будаўнічы інстытут (1955). Працаваў архітэктарам, мастаком, рэжысэрам Творчага аб’яднаньня мастацкай мультыплікацыі студыі «Кіеўнавукфільм».

Быў чальцом Суполкі кінэматаграфістаў Украіны.

## Фільмаграфія

### Рэжысэрскія працы
* 1972 — «Стварэньне мікрасьвету»
* 1975 — «Яблынька»
* 1975 — «Найдаражэйшы малюнак»
* 1981 — «Аліса ў краіне цудаў»
* 1982 — «Аліса ў Залюстрэччы»
* 1984 — «Пра ўсіх на сьвеце»
* 1986 — «Працалюбная бабулька»
* 1987 — «Пясочны гадзіньнік»
* 1985 — «Сампа па Ляпляндыі»
* 1988 — «Дзе ты, мой конь»
* 1989 — «Тры панічы»
* 1990 — «Тры панічы гаспадараць»
* 1991 — «Три панічы на кірмашы»

### Праца ў якасьці сцэнарыста
* 1987 — «Пясочны гадзіньнік (мультфільм)»

### Працы ў якасьці мастака-мультыплікатара
* 1966 — «Аскепкі»
* 1967 — «Песенька ў лесе»
* 1967 — «Цяў і Гаў»
* 1968 — «Восеньская рыбалка»
* 1973 — «Тайна краіны суніцаў»
* 1973 — «Парасолька на паляваньні»
* 1973 — «Парасолька на рыбалцы»
* 1976 — «Парасолька станае дружыньнікам»

## Літаратура

* Спілка кінематографістів України. К., 1985.&nbsp;— СІ29.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кіеве
Катэгорыя:Украінскія рэжысэры
Катэгорыя:Украінскія мультыплікатары
Катэгорыя:Савецкія мультыплікатары
Катэгорыя:Памерлі ў Кіеве
Тадэвуш Гавін

**Тадэвуш Гавін** (нар. 3 ліпеня 1951 у Ласосьне ля Горадні) — публіцыст і польскі грамадскі дзяяч на Беларусі, адзін з заснавальнікаў і першы старшыня Саюзу Палякаў на Беларусі (1990—2000). Цяперака ганаровы старшыня СПБ і дзяяч дэмакратычнай апазыцыі на Беларусі.

## Публікацыі
* «Zwycięstwa i porażki. Odrodzenie polskości na Białorusi w latach 1987—2000»
* «Związek Polaków na Białorusi. Historia niszczenia niezależności. 1988—2005»
* «Związek Polaków na Białorusi. 1988—2005. Historia działalności»

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1951 годзе
Катэгорыя:Сябры Саюзу палякаў на Беларусі
Анжаліка Борыс

**Анжаліка Борыс** ( 14 кастрычніка 1973) — настаўніца і польская грамадзкая дзяячка Беларусі. Дэмакратычным шляхам абрана кіраўніком Саюзу палякаў на Беларусі (2005, 2009), які не прызнаецца ўрадам Аляксандра Лукашэнкі (зарэгістраваны СПБ у верасьні 2009 узначаліў Станіслаў Сямашка).

У сьнежні 2016 года Борыс зноў узначаліла аб’яднаньне.

Анжаліка Борыс была затрымана 23 сакавіка 2021 года і асуджана на 15 сутак. 25 сакавіка 2021 года Генеральная пракуратура Беларусі паведаміла, што распачала крымінальную справу ў дачыненьні да старшыні незарэгістраванага Cаюзу палякаў Анжалікі Борыс і іншых асоб па частцы 3 артыкула 130 КК Рэспублікі Беларусь (распальваньне варожасьці). Борыс і іншых абвінавачваюць у правядзеньні масавых мерапрыемстваў, падчас якіх нібыта ўшаноўваліся ўдзельнікі антысавецкіх бандфармаваньняў, а іх дзеяньні нібыта перасьледвалі мэты рэабілітацыі нацызму, апраўданьня генацыду беларускага народа.

Анжаліку Борыс ў сакавіку 2022 году выпусьцілі з-пад варты пад падпіску аб нявыезьдзе і абавязку зьяўляцца на допыты. У 2023 годдзе абвінавачаньні зьнялі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Charter97: «Милиция проверяет главу Союза поляков Анжелику Борис»
* Біаграфія на старонцы СПБ
* Біяграфія на старонцы часопіса «Wprost»
* Старонка Анжалікі Борыс на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе
Катэгорыя:Сябры Саюзу палякаў на Беларусі
Катэгорыя:Вязьні сумленьня паводле ПЦ „Вясна“
Гунб’ёрн Ульфсан

**Гунб’ёрн Ульфсан** (, каля X стагодзьдзя) — нарвэскі мараплавец, першы эўрапеец, які бачыў берагі Амэрыкі.

## «Адкрыцьцё» Амэрыкі
Гунб’ёрн рушыў з Нарвэгіі ў Ісьляндыю, аднак з-за шторма ягоны карабель адкінула да захаду, у выніку камандзе адкрыўся выгляд на Грэнляндыю. Дакладная дата гэтай падзеі не вядома. Розныя крыніцы датуюць яе ад 876 да 932 году.

Першай экспэдыцыяй па слядох Ульфсана зьяўляецца падарожжа Снэб’ёрна Галці, якое праходзіла каля [978 году. Неўзабаве пасьля гэтага ў экспэдыцыю рушыў Эрык Торвальдсан, які арганізаваў паселішча ў адкрытай ім Грэнляндыі. Галці й Эрык добра ведалі месцазнаходжаньне, пра якое казаў Гунб’ёрн.

## Крыніцы

Катэгорыя:Падарожнікі Нарвэгіі
Катэгорыя:Падарожнікі Ісьляндыі
Катэгорыя:Вікінгі
Юзэф Лучнік

**Ю́зэф Лу́чнік** (30 лістапада 1936, Асочнікі Аўгустоўскага павету — 10 сьнежня 2015) — настаўнік, польскі дзяяч на Беларусі, адзін з заснавальнікаў Саюзу палякаў, з 2005 году па 2009 год старшыня прызнанага ўладамі Беларусі СПБ.

## Бібліяграфія
* "Polak w świecie. Leksykon Polonii i Polaków za granicą", Polska Agencja Informacyjna, Warszawa 2001, ISBN 83-223-2693-9

Катэгорыя:Сябры Саюзу палякаў на Беларусі
Тайм-аўт

**Тайм-аўт** — кароткі, звычайна на адну хвіліну, перапынак у спартыўнай гульні з мэтай нарады і выпрацоўкі стратэгіі гульні.

Катэгорыя:Спартовая тэрміналёгія
Тампліеры

**Тампліеры**, **храмоўнікі** (, ад *temple* — храм) — чальцы сярэднявечнага каталіцкага духоўна-рыцарскага ордэна, заснаванага ў Ерусаліме пасьля Першага крыжовага паходу (каля 1118 або 1119) францускімі рыцарамі для абароны паломнікаў, умацаваньня і пашырэньня дзяржаваў крыжакоў у Палестыне і Сырыі.

Катэгорыя:Каталіцкія ордэны
Тан Швэ

Генэралісімус **Тан Швэ** (2 лютага 1933, К’яўксе, акруга Мандалай, М’янма) — ваенны дыктатар Бірмы з 23 верасьня 1992. Старшыня ваеннай хунты, якая з 15 лістапада 1997 г. носіць назву Дзяржаўны савет міру і разьвіцьця (SPDC). Займае пасаду Старшыні дзяржсавету.

Тан Швэ нарадзіўся ў беднай сям’і, працаваў на пошце. У 1953 па наборы для барацьбы з паўстанцамі і сэпаратыстамі ён паступіў у школу падрыхтоўкі афіцэраў, якую скончыў у 1954.

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры М’янмы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў М’янме
Катэгорыя:Нарадзіліся 2 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1933 годзе
Танец жывата

thumb|Танцорка выконвае танец жывата
**Танец жывата** — эўрапейская назва адмысловай танцавальнай тэхнікі, распаўсюджанай на Блізкім Усходзе і ў большасьці арабскіх краінаў. Назва «танец жывата» зьявілася ў канцы 19 стагодзьдзя ў Францыі, арабы жа завуць танец жывата *Raqs Sharqi*, гэта значыць *«усходні танец»*.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Танцы
Таранакі

**Таранакі** — вулькан з правільнай конусападобнай формай на захадзе Паўночнай выспы Новай Зэляндыі вышынёй 2518 мэтраў. Знаходзіцца на тэрыторыі аднайменнага рэгіёну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вульканы
Катэгорыя:Геаграфія Новай Зэляндыі
Паўночны востраў (Новая Зэляндыя)

**Паўно́чны во́страў** — адзін з двух галоўных астравоў Новай Зэляндыі, аддзелены ад Паўднёвага вострава пралівам Кука шырынёй 35 кілямэтраў. На Паўночным востраве пражывае большая частка насельніцтва Новай Зэляндыі, тут жа знаходзіцца самы буйны горад краіны — Оклэнд (1,3 мільёну жыхароў) і сталіца Вэлінгтан (300 000 жыхароў). Плошча вострава складае 114 597 км². На востраве шмат актыўных вулканаў і гейзэраў. Самым высокай гарой зьяўляецца вулькан Руапэху (вышыня 2794 мэтры).
Тарас Бульба-Баравец

**Тарас Дзьмітрыевіч Баравец** (*псэўданімы:* Тарас Бульба, Чуб, Гонта; 9 сакавіка 1908, Быстрычы, Расейская імпэрыя — 15 траўня 1981, Таронта, Канада) — дзяяч украінскага паўстанцкага руху часоў Другой сусьветнай вайны.

Катэгорыя:Нарадзіліся 9 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1908 годзе
Катэгорыя:Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Памерлі 15 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1981 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Таронта
Тарка

**Та́рка** — кухонная прылада для драбненьня прадуктаў (напрыклад, сыру, гародніны).

Паверхня таркі звычайна мае мноства адтулінаў з прылеглымі да іх зубцамі. Зубцы выконваюць функцыю разцоў, а скрозь адтуліны праходзіць здробнены прадукт. Некаторыя выгляды тарак ня маюць адтулінаў, у іх ёсьць толькі зубцы.

Катэгорыя:Кухенныя прылады