open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маанзундзкі архіпэляг

**Маанзундзкі архіпэляг** (ад нямецкай назвы праліву Муху-Вяйн — *Moonsund*), або **Заходні Эстонскі архіпэляг** () — група астравоў ва ўсходняй частцы Балтыйскага мора, належыць Эстоніі.

Агульная плошча — каля 4 тысячаў км². У склад архіпэлягу ўваходзяць чатыры буйныя астравы: Саарэмаа, Хіюмаа, Муху і Вормсі і каля 500 дробных. Ад мацерыка аддзяляецца пралівам Вяйнамэры, які складаецца з праліваў Суўр-Вяйн паміж мацерыком і Муху і Вааз-Вяйн паміж мацерыком і Вормсам. Найбольшая вышыня — 54 м (ўзгорак Раўнамягі на востраве Саарэмаа).
 
Клімат умераны марскі, лагодны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня складае −4&nbsp;°C, ліпеня — 17&nbsp;°C. Ападкаў 550 мм у год. Вялікая колькасьць азёр. Астравы малаўрадлівыя, бо складаюцца галоўным чынам з вапнякоў і марскіх адкладаў антрапагэну. Глебы друзавыя і пясчаныя. Расьліннасьць прадстаўлена лугамі і беднымі хваёвымі лясамі, па берагах сустракаюцца зарасьнікі трысьнягу.
 
На астравах ёсьць запаведнікі Війдумяэ й Вільсандзі. Найбуйнейшыя гарады — Курэсаарэ (Саарэмаа, насельніцтва — 14 тысячаў чалавек) і Кярдла (Хіюмаа, 4 тысячы чалавек).

Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Маанзундзкі архіпэляг
Народная вучэльня

**Наро́дная вучэ́льня** (*народнае вучылішча*; ) — тып адукацыйнай установы Расейскай імпэрыі. Існавалі ў 1783—1918 гадох. 

Пачатковыя народныя вучэльні, створаныя расейскімі ўладамі ў анэксаваным Вялікім Княстве Літоўскім, адзначаліся нізкім узроўнем адукацыі і яе русіфікатарскай скіраванасьцю.

## Гісторыя
Статутам 1786 году арганізоўваліся галоўныя і малыя народныя вучэльні, у 1804 годзе іх рэарганізавалі адпаведна ў гімназіі і павятовыя вучэльні. 

Адкрыцьцё галоўных вучэльняў у местах колішняга Вялікага Княства Літоўскага адбывалася надзвычай урачыста: так, 15 сакавіка 1789 году ў гонар адкрыцьця галоўнай вучэльні ў Магілёве архіяпіскап Георгі Каніскі правёў урачыстую службу і ўзначаліў хрэсны ход з царквы ў вучэльню. На першым часе ў вучэльнях, адкрытых на этнічнай тэрыторыі беларусаў, працавалі толькі прысланыя з цэнтральных расейскіх губэрняў настаўнікі. Знаўца гісторыі адукацыі А. Бялецкі назваў іх «першымі чыста расейскімі вучэльнямі», якія «мелі цалкам такую ж арганізацыю, якую мелі і вучэльні ўнутранай Расеі». На тэрыторыі сучаснай Беларусі галоўныя народныя вучэльні ліквідавалі ў 1809 годзе, малыя — у 1837 годзеў.

У 1863 годзе  на сродкі Віленскай навучальнай акругі вялікім накладам надрукаваў «Рассказы на белорусском наречии» (выдавалася за зборнік ананімных «народных» твораў) — кнігу да чытаньня ў народных вучэльнях, дзе гістарычным ліцьвінам навязваўся ідэалягічны штамп расейскага імпэрыялізму дзеля абгрунтаваньня прынцыпаў іх русіфікацыі і асыміляцыі: у першым творы «Кто булы наши найдавнійшіи диды и якая их була доля до уніи?» аўтар (відаць, Міхаіл Каяловіч) апавядае пра «літоўскую заваёву Беларусі», прытым называючы «літвінамі» летувісаў, у другім творы праводзіцца думка, што «*нашы дзяды былі рускімі, але сталі над імі панаваць літоўцы-жмудзіны і палякі ды прымусілі прыняць унію, каб ператварыць нас у палякаў і католікаў*», трэці твор «Великая помылка наших белорусов» заканчваецца заклікам, што «*Русскими, а не Поляками мы повинны называтца*», у чацьвертым творы прапагандуецца навучаньне дзяцей у расейскіх школах.

У 1864 годзе ўтварыліся пачатковыя народныя вучэльні з статутам прыходзкіх вучэльняў. Існавалі 1-клясныя (3—4 гады навучаньня) і 2-клясныя (5—6 гадоў). Выхаванцамі былі пераважна дзеці сялянаў. 

У 1918 годзе савецкія ўлады замянілі народныя вучэльні працоўнымі школамі.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Вучэльні Расейскай імпэрыі
Гільерма Ляса

**Гілье́рма Ля́са** (), поўнае імя **Гільерма Альбэрта Сант’яга Ляса Мэндоса** (;  17 лістапада 1955 году, Гуаякіль) — эквадорскі палітык левае плыні, папуліст. У 2021 годзе ён быў абраны прэзыдэнтам, набраўшы 52% галасоў выбаршчыкаў. Раней працаваў банкірам і бізнэсоўцам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка.

Катэгорыя:Эквадорскія палітыкі
Вормсі

**Вормсі** (, ) — чацьвёрты па велічыні востраў Эстоніі пасьля Саарэмаа, Хіюмаа і Муху). Зьяўляецца часткай Маанзундзкага архіпэлягу Балтыйскага мора.

Адміністрацыйна ўваходзіць у склад павету Ляэнэмаа. Аддзелены ад вострава Хіюмаа пралівам Муху да 12 км шырынёй. Плошча 93 км². Паверхня нізінная (вышыня да 10 м). Галоўны населены пункт — Хула. Як і суседнія астравы, Вормсі малаўрадлівы, бо ўтвораны галоўным чынам вапнякамі і марскімі адкладамі антрапагэену. Глебы друзавыя і пясчаныя. Ёсьць сасновыя лясы, а па берагах зарасьнікі трысьнягу. Асноўныя галіны — рыбалоўства і рыбаперапрацоўка, земляробства, жывёлагадоўля. Насельніцтва  399 чалавек (2010).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Маанзундзкі архіпэляг
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Кіхну

**Кіхну** () — востраў у Балтыйскім моры. Належыць Эстоніі. Плошча — 16,38 км². Насельніцтва (2010 г.) — 489 чал.

Кіхну — самы вялікі востраў у акваторыі Рыскага заліву і сёмы па велічыні востраў у Эстоніі. Зьяўляецца часткай павету Пярнумаа з цэнтрам у горадзе Пярну. Месьціцца ў 12 км ад мацерыковага ўзьбярэжжа. Востраў нізінны, складзены асадкавымі пародамі.

Насельнікі Кіхну жывуць у 4 вёсках. Адміністрацыйны цэнтар знаходзіцца ў вёсцы Саарэкула. Аб’екты інфраструктуры вострава — школа, касьцёл, пошта, музэй, порт, маяк, мэтэастанцыя. Працуе рыбалоўнае прадпрыемства.

Славутасьці Кіхну — праваслаўная царква (помнік архітэктуры), мэмарыяльны камень у вёсцы Раатсікула.

## Клімат
На востраве клімат пераходны ад марскога да ўмерана-кантынэнтальнага.

* Сярэднегадавая тэмпэратура паветра — 6,5&nbsp;°C
* Сярэдняя хуткасьць ветру — 6,0 м/с
* Адносная вільготнасьць паветра — 83 %

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка вострава
* Кіхну ў Эстоніі

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Пярнумаа
Паска

**Па́ска** ( — Пасха) — сьвяточны дэсэрт з тварагу або мукі, які падаецца на Вялікдзень.

## Склад
Для прыгатаваньня тварожнай паскі бяруць: 500 грамаў тлустага тварагу і 200 грамаў цукровай пудры, па 100 грамаў масла, разынак і цукатаў з апэльсінавай скуркі, 80 грамаў лясных арэхаў, 70 грамаў горкага шакаляду, 50 грамаў цукатаў зь вішні, 4 вараныя жаўткі, 4 сталовыя лыжкі рому і ванільную эсэнцыю.

## Прыгатаваньне

Тварог адціскаюць ад залішняй вільгаці з дапамогай марлі. Разынкі заліваюць кіпнем на 10 хвілінаў, які потым зьліваюць. Гарэхі і цукаты наразаюць дробнымі кавалкамі. Шакаляд цяруць на тарцы. Вараныя жаўткі пераціраюць празь сіта або відэльцам. Разьмякчанае ад цеплыні масла зьмешваюць з цукрам і дадаюць тварагу. Затым дадаюць гарэхі, разынкі, цукаты, шакаляд і жаўткі. Урэшце ў замешаную тварожную масу дадаюць ванільную эсэнцыю і ром. Форму для паскі высьцілаюць марляй, куды выкладаюць тварожную масу. Яе прыціскаюць зьверху грузам і пакідаюць у лядоўні на 12 гадзінаў. Пры гэтым, форму бяз дна ставяць на талерку, куды зьбіраецца сыроватка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэсэрты
Катэгорыя:Славянская кухня
Катэгорыя:Велікодныя стравы
Пярнуская затока

**Пярнуская затока** () — паўночна-ўсходняя частка Рыскай затокі Балтыйскага мора каля берагоў Эстоніі.

## Гэаграфія
Затока ўваходзіць у сушу на 30 км, шырыня ля ўваходу складае 20 км, глыбіня — ад 4 да 10 мэтраў. Як і ў іншых месцах Рыскага заліву, берагі нізінныя, месцамі пясчаныя. Вада летам награваецца да 18°C, зімой яе тэмпэратура складае 0-1°C, са сьнежня па красавік затока скаваная лёдам. Салёнасьць 3-6 праміле.

У затоку ўпадае некалькі рэчак, найбольш буйная зь якіх рака Пярну. На затоцы месьціцца і горад-порт Пярну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Балтыйскае мора
Катэгорыя:Затокі Эстоніі
Катэгорыя:Пярнумаа
Турма №4

**Турма №4** — турма ў Магілёве, вядомая як месца ўтрыманьня шэрагу палітычных вязьняў рэжымам Лукашэнкі.

## Гісторыя, апісаньне
Установа створаная ў 1979 годзе і складаецца з турмы, разьлічанай на 200 чалавек, і СІЗА. Пэрсанал складае мінімум 100 чалавек.

## Парушэньні правоў вязьняў
Сярод іншых фактараў, праваабаронцы скардзіліся на канструкцыю кратаў, якая не прапускае натуральнае сьвятло, што прыводзіць да пагаршэньня зроку вязьняў. У парушэньне закону, адміністрацыя турмы актыўна выкарыстоўвае нефармальную герархію крымінальнікаў для ціску на вязьняў. 

## Вядомыя вязьні
* Яўген Афнагель
* Тацяна Гацура-Яворская, праваабаронца
* Мікалай Дзядок
* Павал Севярынец
* Мікола Статкевіч
* Артур Фінькевіч
* Валадар (Уладзімер) Цурпанаў

## Крыніцы


Катэгорыя:Турмы Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі Магілёву
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)
Вільсандзі (востраў)

**Вільсандзі** () — востраў у Балтыйскім моры. На захадзе Эстоніі, адзін з малых астравоў Маанзундзкага архіпэлягу. Плошча — 8,75 км².

На высьпе знаходзіцца аднайменная вёска, якая ўваходзіць у склад воласьці Саарэмаа, у якой па дадзеных перапісу 2011 году пражывалі 6 чалавек. Востраў зьяўляецца часткай нацыянальнага парку Вільсандзі.

## Галерэя

Vilsandi lighthouse.JPG
Vilsandi lambad.jpg
Vilsandi merepäästejaama paadikuur 2012.jpg
Old farmhouse on Vilsandi.jpg
Õhtune Vilsandi saar.jpg
Tolli talu Vilsandi saarel.JPG


Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Маанзундзкі архіпэляг
Вільсандзі

Назву **Вільсандзі** () маюць:

* Вільсандзі — востраў ў Эстоніі;
* Вільсандзі — вёска ў Эстоніі;
* Вільсандзі — нацыянальны парк у Эстоніі.
Пранглі

**Пранглі** () — востраў на поўдні Фінскай затокі на тэрыторыі павету Хар’юмаа ў Эстоніі. Агульная плошча — 6,62 км². Насельніцтва (2017 г.) — 169 чалавек.

## Геаграфія
Востраў Пранглі месьціцца па поўдні Фінскай затокі за 21 км на паўночны ўсход ад Таліну, сталіцы Эстоніі. Берагі скалістыя на захадзе і пясчаныя з выдмамі на ўсходзе. Пераважаюць гліністыя глебы з украпваньнямі сланцаў. На паверхні часьцяком сустракаюцца валуны. Найбольшыя зь іх маюць свае назвы.

У 1946—1960 гг. на Пранглі здабывалі прыродны газ.

## Прырода
Паверхня Пранглі пакрытая лугамі, мяшанымі лясамі і прыбярэжнымі выдмамі. На востраве сустракаецца каля 40 відаў птушак, у тым ліку траўнік, малая крачка, олушы.

## Гісторыя
У Сярэднявеччы востраў меў значную ролю ў суднаходзтве ў Фінскай затоцы. Яго назва *Vrangö* на скандынаўскіх мовах значыла «заваротак». Зьвесткі пра наяўнасьць паселішча зьявіліся ў 1491 годзе. Першымі насельнікамі былі швэды, якія займаліся рыбалоўствам.

У нашы дні большасьць жыхароў складаюць эстонцы. Насельніцтва сканцэнтравана ў 3 вёсках. Дзейнічае паромная пераправа. Разьвіваецца турызм.

## Вонкавыя спасылкі
* PRANGLI SAARE ARENGUKAVA
* Prangli Turismiühistu

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Хар’юмаа
Осмусаар

**Осмусаар** () — востраў на паўночным захадзе Эстоніі. Уваходзіць у склад павету Ляэнэмаа. Агульная плошча — 4,8 км². Насельніцтва (2013 г.) — 4 чалавекі.

## Геаграфія

Востраў Осмуссар месьціцца на ўсходзе Балтыйскага мора за 77 км на паўднёвы захад ад Таліну, сталіцы Эстоніі. Узьнік 2 тысячы — 3 тысячы гадоў таму ў выніку разбурэньня часткі мацерыковай сушы.

Поўнач і паўночны захад сфармаваны вапнякамі, пакрытымі друзам. Астатняя частка востраву нізкая, тут вылучаюцца забалочаныя месцы, ёсьць некалькі азёр. На Осмусаары налічваецца каля 60 валуноў. Найбольшыя зь іх маюць свае назвы.

## Прырода
Флёра Осмусаару прадстаўлена 607 відамі судзинковых расьлін, 129 відамі імхоў, 127 відамі грыбоў. Для фаўны характэрны лісы, эўрапейскія норкі, бабры, розныя земнаводныя, шматлікія птушкі. На ўзьбярэжжы спыняюцца цюлені.

У 1996 годзе для аховы навукова каштоўных геалягічных аб’ектаў і прыродных супольнасьцящй быў створаны ляндшафтны запаведнік. Ён займае плошчу 486,6 га і ахоплівае некаторыя водныя аб’екты.

## Гісторыя
Востраў вядомы з пісьмовых крыніц з 1250 году. Яго асноўнае насельніцтва складалі швэды, якія займаліся рыбалоўствам, сельскай гаспадаркай і паляваньнем на цюленяў. На шведзкай мове ён называўся **Одэнсгольм** (*Odensholm*) у гонар бога Одзіну. Згодна паданьню, тут існаваў валун Одзіну з паглыбленьнем, падобным на чалавечую ступню. Напярэдадні 1939 году насельніцтва налічвала 125 чалавек.

12 чэрвеня 1940 году тубыльцы былі вымушаны пакінуць востраў. Ён быў пераўтвораны чырвонаармейцамі ў вайсковае ўмацаваньне. Захаваўся мэмарыял савецкім салдатам, загінулым пры абароне Осмусаару ў 1941 годзе.

У нашы дні Осмусаар насяляе 1 эстонская сям’я, што займаецца жывёлагадоўляй. Дзейнічае маяк. Востраў адкрыты для наведваньня турыстамі.


Osmussaare majakas.jpg|Маяк
Chapel of Osmussaar. 01.jpg|Капліца XIX ст. 
Marksi talu rehi (3).JPG|Руіны хутару швэдзкай сям’і Маркс


## Вонкавыя спасылкі
* Odensholm en pärla i Östersjön
* Northwest Estonian Klint
* Osmussaar hiking trail
* Osmussaare Landscape Reserve

Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Ахоўныя прыродныя тэрыторыі Эстоніі
Зямлярыйкавыя

**Зямлярыйкавыя** (Soricidae) — сямейства клясы сысуноў, уключае 26 сучасных родаў і 418 сучасных відаў. Яны жывуць па ўсім сьвеце, за выключэньнем палярных рэгіёнаў, Аўстраліі і паўднёвай Паўднёвай Амэрыкі. Выкапныя зямлярыйкавыя вядомыя ад эацэну Эўропы і Паўночнай Амэрыкі.

Даўжыня ад носа да хваста складае 35–180 мм, даўжыня хваста 9–120 мм, маса 2.5–100 г. Гэта невялікія жывёлы з кароткімі нагамі, лыч доўгі і вузкі, вочы маленькія, а часам схаваныя пад поўсьцю, нюх і слых рэзкія; валасы кароткія, густыя, звычайна адценьняў карычневага або шэрага. Некаторыя зямлярыйкі атрутныя. Зубная формула: 3/1–2, 1/0–1, 1–3/1, 3/3 = 26–32 зубоў.

Здаецца, большасьць відаў аддае перавагу вільготным мікраасяроддзям пражываньня, хоць у пустэльнях сустракаецца некалька відаў. Некалька відаў — водныя, добра прыстасаваныя для плаваньня і лоўлі водных бесхрыбетных і дробных рыб. У іх вельмі хуткі абмен рэчываў, і з-за гэтага яны характарызуюцца прагнасьцю. У асноўным палююць на вусякоў і іншых жывёлаў, але дадаткова ядуць зерне і іншы расьлінны матэрыял. Зямляройкі звычайна адзінкавыя, за выключэньнем сезонаў размнажэньня.

## Сыстэматыка
**Зямлярыйкавыя** (Soricidae)
* падсямейства Crocidurinae
** роды *Crocidura*, *Diplomesodon*, *Feroculus*, *Palawanosorex*, *Paracrocidura*, *Ruwenzorisorex*, *Scutisorex*, *Solisorex*, *Suncus*, *Sylvisorex*
* падсямейства Myosoricinae
** роды *Congosorex*, *Myosorex*, *Surdisorex*
* падсямейства Soricinae
** роды *Anourosorex*, *Blarinella*, *Blarina*, *Cryptotis*, *Chimarrogale*, *Chodsigoa*, *Episoriculus*, *Nectogale*, *Neomys*, †*Nesiotites*, *Soriculus*, *Megasorex*, *Notiosorex*, *Sorex*
* падсямейства †Heterosoricinae
* падсямейства †Limnoecinae

## Крыніцы

Катэгорыя:Мошкаедныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Слабадзкая Ўкраіна

**Слабадзка́я Ўкраі́на** — гістарычная вобласьць на тэрыторыі сучасных Украіны (Харкаўская, часткі Данецкай, Луганскай і Сумской абласьцей) і Расейскай Фэдэрацыі (часткі Варонескай, Курскай і Белгародзкай абласьцей).

## Гісторыя
Пасьля бітвы на Сініх Водах у 1362 годзе землі Слабадзкой Ўкраіны далучаюцца да Вялікага Княства Літоўскага.

З пачатку XVI стагодзьдзя большая частка гэтых земляў, у выніку літоўска-маскоўскай вайны 1500—1503 гадоў, пераходзіць да Маскоўскага княства. Паўднёва-ўсходняя частка ў 1569 годзе пераходзіць пад уладу Каралеўства Польскага.

Пачынаючы з другой паловы XVI стагодзьдзя, на Слабажаншчыне існавалі два патокі калянізацыі: маскоўская калянізацыя з поўначы, зьвязаная з будаўніцтвам вайсковых абарончых збудаваньняў для абароны Маскоўскага княства (з поўдня Крыму і з паўднёвага захаду польска-літоўскай дзяржава); з захаду — украінскі, выкліканы, паводле адных вэрсій, уцёкамі сялянаў ад польскай шляхты, паводле іншых — сілай прамысловых і горназдабыўных інтарэсаў насельніцтва Падняпроўя.

З пачатку XVIII стагодзьдзя ўрад расьсяляў тут вялікія групы выхадцаў з турэцкіх уладаньняў (малдаван, сэрбаў і іншых).

У 1765 на тэрыторыі Слабадзкой Украіны была ўтворана Слабодзка-Ўкраінская губэрня, якая ў 1835 годзе была пераназваная ў Харкаўскую губэрню.

## Літаратура
* Слабадская Украіна //  С. 484.
* Маслійчук В. Л. Слобідська Україна // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2012. — Т. 9 : Прил — С. — С. 628. — 944 с : іл. — ISBN 978-966-00-1290-5.


Катэгорыя:Слабадзкое казацтва
Прызнаньне Галадамору генацыдам

**Прызнаньне Галадамору генацыдам** — гэта дзеяньні пэўнай палітычнай адзінкі (дзяржавы, міжурадавай арганізацыі, рэгіянальнай альбо муніцыпальнай адзінкі ў межах пэўнай дзяржавы), рэлігійнай арганізацыі альбо грамадзкай арганізацыі, якая заяўляе, што Галадамор быў актам генацыду, зьдзейсьнены сталінскім рэжымам.

28 лістапада 2006 году Вярхоўная Рада Ўкраіны прыняла Закон «Аб Галадаморы 1932—1933 гг. ва Украіне», які прызнаў Галадамор генацыдам украінскага народу.

Легальнае азначэньне «генацыд» у адпаведнасьці з Канвэнцыяй ААН «Аб прадухіленьні і пакараньні злачынстваў генацыду» 1948 г. гэта «*…дзеяньні, якія зьдзяйсьняюцца з намерам зьнішчыць, цалкам ці часткова, якую-небудзь нацыянальную, этнічную, расавую ці рэлігійную групу як такую»*. Аўтар тэрміну «гэнацыд» і адзін з ініцыятараў вызначэньня генацыду ў юрыдычным пляне — Рафал Лемкін — лічыў Галадамор генацыдам украінскага народу.

Аднак ня ўсе дасьледчыкі згодныя з клясыфікацыяй Галадамору як генацыду. На іх думку, Галадамор, у адрозьненьне ад Галакосту, не прызначаўся для зьнішчэньня цэлай нацыі, ахвяры не павінны былі асабіста забівацца, а Галадамор плянаваўся і ажыцьцяўляўся на аснове палітычных разьлікаў, а не расавых ці этнічных перакананьняў.

### Прызнаньне генадыду
Галадамор ва Ўкраніне 1932—1933 гадоў афіцыйна прызналі генацыдам украінскага народу 35 дзяржаваў:
*  (2003/2008)
*  (2023)
*  (2023)
*  (2022)
*  (2001, 2003)
*  (2023)
**  Ўэйлз (2023)
*  (2003)
*  (2005)
*  (2023)
*  (2022)
*  (2023)
*  (2017 прынятая рэзалюцыя, 4 жніўня 2018 пацьверджаная Сэнатам, 11 сьнежня 2018 прызнаная палатай прадстаўнікоў).
*  (2007)
*  (2003/2008)
*  (2008)
*  (2005)
*  (2023)
*  (2022)
*  (2008)
*  (2022)
*  (2023)
*  (2007)
*  (2006)
*  (2007)
*  (2017)
*  (2022)
*  Славаччына (2023)
*  Славенія (2023)
*  (2006)
*  (2007)
*  (1993)
*  (2023)
* (2023)
*  (2022)
*  Швайцарыя (2024)
Іншыя палітычныя органы:

*  Эўрапейскі парлямэнт
*  Парлямэнцкая асамблея Рады Эўропы

Царквы, якія прызналі Галадамор генацыдам украінскага народа: Украінская праваслаўная царква Кіеўскага патрыярхату і Украінская аўтакефальная праваслаўная царква (ў 2018 аб’ядналіся ў Праваслаўную царкву Ўкраіны), Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхату, Украінская грэка-каталіцкая царква, Рыма-каталіцкая Царква, Канстантынопальская праваслаўная царква.

## Глядзіце таксама
* Галадамор у Беларусі

## Крыніцы

Катэгорыя:Галадамор
Андрэй Садавы

**Андрэ́й  Іва́навіч Садавы́** () — украінскі палітык, грамадзкі дзяяч і прадпрымальнік. Мэр Львову з 25 красавіка 2006 году і заснавальнік грамадзкай арганізацыі Самапомач, чалец партыі Самапомач. Сузаснавальнік прыватнай кампаніі ТРК Люкс. Садавы быў кандыдатам на выбарах прэзыдэнта Ўкраіны ў 2019 годзе, аднак, пазьней зьняўся з выбараў.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Львове, дзе скончыў школу і паступіў у Львоўскі тэхнікум радыёэлектронікі. Праходзіў вайсковую службу ў савецкім войску. Пасьля скончыў Львоўскую палітэхніку. Празь некалькі гадоў перакваліфікаваўся ў эканаміста і дзяржаўнага службоўца. З 1997 году пачаў займацца грамадзкай дзейнасьцю. Займаў пасаду дэпутата ў львоўскай мясцовай радзе з 1998 па 2002 гады. У 2006 годзе быў абраны на пасаду мэра гораду. 27 лютага 2014 году паведамлялася, што Андрэй Садавы адмовіўся ад пасады віцэ-прэм’ера ва ўрадзе Арсеня Яцанюка. Ён патлумачыў гэта жаданьнем заставацца мэрам Львова. На наступны дзень Андрэй Садавы заявіў, што партыя Самопомач будзе ўдзельнічаць у датэрміновых парлямэнцкіх выбарах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на сайце мясцовай рады.

Катэгорыя:Украінскія палітыкі
Катэгорыя:Мэры Львову
Дачка мясьніка

«**Дачка́ мясьніка́**» (, ) — гістарычная навэла з «адчуваньнем казкі» пра габрэйскую грамаду ў Моталі ў канцы XIX стагодзьдзя, напісаная ізраільскім пісьменьнікам  на іўрыце. Кніга выдадзеная ўпершыню ў Ерусаліме ў 2015 годзе. Перакладзеная на ангельскую мову Орам Шарфам ().

## Прызы і водгукі
*  2021;
* Брытанская газэта The Sunday Times называе навэлу сярод кніг, якія трэба «абавязкова прачытаць»;
* Міжнародны штотыднёвік The Economist далучае навэлу да «найлепшых кніг 2020»;
* Амэрыканскі часопіс Kirkus Reviews адзначае, што «Дачка мясьніка» належыць да «10 кніг, што трэба прачытаць у 2021 годзе». Навэла «праводзіць чытача па калідорах улады, людзей і гісторыі Беларусі XIX стагодзьдзя».

## Сюжэт і гісторыя стварэньня

Ідзе 1894 год, і шмат беларускіх габрэяў эмігруе ў ЗША, Нямеччыну і Палестыну. Гісторыя пачынаецца адным мужам і бацькам, якія пакідаюць сваю сямʼю, хаця толькі і рызыкнуўшы даехаць да Менску.

Мясцовыя жыхары Моталя, «ізаляванага, забытага Богам горада», узрушаныя, калі Фані Кейсман — адданая жонка, маці пецярых дзяцей і знакамітая вытворца сыроў — пакідае свой дом у дзьве гадзіны ночы і зьнікае ўначы. Праўда, мужы Моталя зьнікаюць гадамі, але жонка і маці? Адна з самых вынаходлівых, складаных і вобразных гісторый, убачаных вачыма невялікага беларускага горада.

Кніга цікавая яшчэ і тым, што, калі аўтар пісаў «Дачку мясьніка», ён не хацеў наведваць Беларусь. «Я хацеў намаляваць гэтыя страчаныя сусьветы са свайго ўяўленьня і падтрымаць гісторыю грунтоўнымі гістарычнымі дасьледаваньнямі. Я думаў, што, калі паеду туды, я знайду зусім іншы сьвет, у якім няма габрэяў і штэтлаў, проста звычайную ўсходнеэўрапейскую краіну з адным габрэйскім музэем і бязьлюднай сынагогай.»

Але за месяц да таго, як кніга павінна была быць надрукаваная ў Ізраілі, аўтар вырашыў, што яму «трэба спраўдзіць некалькі фактаў», і паехаў у Моталь.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кнігі 2015 году
Віктар Медзьвядчук

**Віктар Медзьвядчук** (нар. , мястэчка Пачот, Краснаярскі край, Абанскі раён, РСФСР, СССР) — украінскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, кіраўнік палітычнай рады партыі «Апазыцыйная плятформа — За жыцьцё».

Кіраўнік Адміністрацыі прэзыдэнта Ўкраіны ў 2002—2005 гадах, першы віцэ-сьпікер Вярхоўнай Рады Ўкраіны ў 2000—2001 гадах, віцэ-сьпікер Вярхоўнай Рады Ўкраіны ў 1998—2000 гадах, народны дэпутат Украіны II, III, IV, IX скліканьняў.

Заслужаны юрыст Украіны. Украінафоб, русафіл, кум прэзыдэнта Расеі Ўладзімера Пуціна. 19 лютага 2021 году Рада нацыянальнай бясьпекі і абароны Ўкраіны ўвяла санкцыі супраць яго за фінансаваньне тэрарызму.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 2-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 3-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 4-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 9-га скліканьня
Катэгорыя:Кіраўнікі Адміністрацыі прэзыдэнта Ўкраіны
Катэгорыя:Украінскія юрысты
Катэгорыя:Украінскія адвакаты
Тэрытарыяльная камісія

**Тэрытарыяльная камісія** &mdash; часовы ўрад, для правядзеньня выбараў у Беларусі. Яны ствараюцца перад выбарамі і распускаюцца пасьля правядзеньня выбараў. Асабовы склад прызначаецца з надзейных людзей, якія будуць выконваць загады выканаўчых камітэтаў.

## Віды
Выбарчы кодэкс прадугледжвае некалькі відаў тэрытарыяльных камісіяў:
* па выбарам Прэзыдэнта Беларусі
* па выбарам дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў
* па выбарам дэпутатаў мясцовага Савета дэпутатаў
* па правядзеньню галасаваньня аб адкліканьні дэпутата мясцовага Савета дэпутатаў

Усе камісію падпарадкаваныя ЦВК Беларусі. 

### Па выбарах Прэзыдэнта
Тэрытарыяльныя камісіі па выбарах Прэзыдэнта складаюцца з:
* абласныя і Менская гарадзкая
* раённыя (сельскія), гарадзкія (абласнога падпарадкаваньня, акрамя гарадоў з раённым дзяленьнем), раённыя (гарадзкія)

Ім падпарадкаваныя ўчастковыя камісіі.

### Па выбарах дэпутатаў
***Тэрытарыльныя выбарчыя камісіі*** ствараюцца для выбараў дэпутатаў:
* Палаты прадстаўнікоў
* мясцовых Саветаў дэпутатаў

Для правядзеньня выбараў дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў ствараюцца наступныя выбарчыя камісіі::
* тэрытарыяльныя выбарчыя камісіі:
** абласныя 
** Менская гарадзкая

Ім падпарадкаваныя акруговыя выбарчыя камісіі (ў Менску іх задачы выконваюць раённыя выбарчыя камісіі), а ім у сваю чаргу &mdash; ўчастковыя камісіі.

Для правядзеньня выбараў дэпутатаў мясцовых Саветаў дэпутатаў ствараюцца наступныя выбарчыя камісіі:
* тэрытарыяльныя выбарчыя камісіі:
** абласныя 
** Менская гарадзкая
** раённыя (сельскія)
** гарадзкая (у гарадах абласнога і раённага падпарадкаваньня)
** пасялковыя і сельскія

Ім падпарадкаваныя акруговыя выбарчыя камісіі (ў Менску іх задачы выконваюць раённыя выбарчыя камісіі), а ім у сваю чаргу &mdash; ўчастковыя камісіі.

## Стварэньне
Тэрытарыяльныя камісіі ў Беларусі ствараюцца выканаўчымі камітэтамі зь людзей, якія правераныя і верныя ўладзе.

Прэзыдыюм абласнога Савета дэпутатаў разам з абласным выканкамам ствараюць абласныя і акруговыя камісіі на ўсе галасаваньні.

Прэзыдыюм Менскага гарадзкога Савета дэпутатаў Менгарвыкакам ствараюць Менскую гарадзкую і раённыя камісіі.

Раённыя (сельскія) ствараюць Прэзыдыюм раённага Савета дэпутатаў і райвыканкам.

Прэзыдыюм гарадзкога Савета дэпутатаў і гарвыканкам ствараюць гарадзкія (абласнога падпарадкаваньня) камісіі.

Пасялковы, сельскі, гарадзкі (раённага падпарадкаваньня), раён у горадзе стварае пасялковы, сельскі гарадзкі выканкам. 

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Выбарчае права
Камісія па рэфэрэндуме

**Камісія па рэфэрэндуме** &mdash; часовы ўрад, для правядзеньня рэфэрэндума у Беларусі. Яны ствараюцца перад галасаваньнем і распускаюцца пасьля правядзеньня галасаваньня. Асабовы склад прызначаецца з надзейных людзей, якія будуць выконваць загады выканаўчых камітэтаў.

## Віды
Камісіі па рэфэрэндуме дзеляцца на:
* абласныя па рэфэрэндуме, Менская гарадзкая камісіі па рэфэрэндуме
* раённыя (сельскія), гарадзкія (абласнога і раённага падпарадкаваньня), раённыя (гарадзкія) па рэфэрэндуме
* участковыя па рэфэрэндуме.

## Мясцовы рэфэрэндум
Мясцовы рэфэрэндум не праводзіцца на ўсёй Беларусі, а толькі на яе частцы. Для яго правядзеньня ствараюцца часовыя камісіі па рэфэрэндуме.

Для правядзеньня абласных рэфэрэндумаў ствараюцца наступныя камісіі па рэфэрэндуме:
* абласная
* раённыя (сельскія)
* гарадзкія (абласнога і раённага падпарадкаваньня)
* раённыя (гарадзкія)
* пасялковыя
* сельскія
* участковыя

Для правядзеньня Менскага гарадзкога рэфэрэндума ствараюцца наступныя камісіі па рэфэрэндуме:
* Менская гарадзкая
* раённыя (гарадзкія)
* участковыя

Для правядзеньня рэфэрэндумаў у сельскіх раёнах, гарадах абласнога падпарадкаваньня, раёнах у гарадах ствараюцца наступныя камісіі па рэфэрэндуме:
* раённая
* гарадзкая
* раённая ў горадзе
* участковая

Для правядзеньня рэфэрэндума ў горадзе раённага падпарадкаваньня, пасялковага, сельскага ствараюцца наступныя камісіі па рэфэрэндуме:
* гарадзкая (раённага падпарадкаваньня)
* пасялковыя
* сельскія
* участковыя

## Цікавае
За ўвесь час існаваньня незалежнае Беларусі не было створанае камісіі па рэфэрэндуме, бо ўсе рэфэрэндумы сумяшчаліся з выбарамі Прэзыдэнта, або мясцовымі выбарамі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Выбарчае права
Участковая камісія

**Участковая камісія** &mdash; часовы ўрад, для правядзеньня галасаваньня пад час рэфэрэндума, выбараў Прэзыдэнта, выбараў дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў і мясцовых Саветаў дэпутатаў у Беларусі. Яны ствараюцца перад галасаваньнем і распускаюцца пасьля правядзеньня галасаваньня. Асабовы склад прызначаецца з надзейных людзей, якія будуць выконваць загады выканаўчых камітэтаў.

## Віды
Учасковыя камісіі дзеляцца па відах:
* па рэфэрэндуме
* па выбарах Прэзыдэнта Беларусі
* па выбарах дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў
* па выбарах дэпутатаў мясцовых Саветаў дэпутатаў
* па правядзеньню галасаваньня аб адкліканьні дэпутата Палаты прадстаўнікоў
* па правядзеньню галасаваньня аб адкліканьні дэпутата мясцовага Савета дэпутатаў

## Стварэньне
Участковыя камісіі ствараюцца перад галасаваньнем і распускаюцца пасьля падвядзеньня вынікаў галасаваньня. Асабовы склад камісіі прызначаецца у раёнах райвыканкамам, а ў горадзе гарвыканкамам.

Выканкамы прызначаюць асоб, якія будуць надзейна выконваць загады ўлад Беларусі.

Выбарчы кодэкс абавязвае выканкамы прызначаць:
* грамадзян Беларусі
* узростам 18 і болей гадоў
* слуг дзяржаўных урадаў, але ня больш за 1/3 асабовага складу ўчастковае камісіі (па-за межамі Беларусі могуць быць і болей слуг дзяржаўных урадаў)
* прадстаўнікоў грамадзкіх аб'яднаньняў, у тым ліку палітычных партыяў, у памеры ня менш за 1/3 асабовага складу ўчасткове камісіі (за выключэньнем участковых камісіяў ва ўстановах аховы здароўя, бальніцах і г.д.) 

## Дзейнасьць
На першым паседжаньні камісіі выбіраюцца старшыня, намесьнік старшыні і пісар.

Участковая камісія складае сьпіс грамадзян Беларусі, якія будуць галасаваць на выбарчым участку. Правярае сьпіс грамадзян, якія будуць галасаваць на ўчастку. Прымае скаргі грамадзян Беларусі на выключэньне (або ўключэньне) ў сьпіс выбаршчыкаў, якія галасуюць на выбарчым участку. Сьпіс выбаршчыкаў падпісвае старшыня ўчастковае камісіі. Яна ж паведамляе кожнага грамадзяна-выбаршчыка аб месцы знаходжаньня выбарчага ўчастку і час у які можна прагаласаваць.

Участковая камісія мае важныя абавязкі:
* прысутнічае пад час галасаваньня на выбарчым ўчастку
* выдае выбаршчыкам лісты для галасаваньня
* пасьля завяршэньня галасаваньня адкрывае скрыні зь лістамі галасаваньня
* лічыць галасы
* складае пратакол галасаваньня, які паказвае вынікі галасаваньня на выбарчым ўчастку
* перадае вынікі галасаваньня ў вышэйшую тэрытарыяльную камісію

## Роспуск
Участковая камісія пасьля выбараў і падвядзеньня іх вынікаў на выбарчым участку прыпыняе сваю дзейнасьць і распускаецца.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Выбарчае права
Выбарчы ўчастак

**Выбарчы ўчастак**, або **Участак для галасаваньня** &mdash; часовае месца, для правядзеньня галасаваньня пад час рэфэрэндума, выбараў Прэзыдэнта, выбараў дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў і мясцовых Саветаў дэпутатаў у Беларусі. Яны ствараюцца перад галасаваньнем і распускаюцца пасьля правядзеньня галасаваньня. Правядзеньне галасаваньня зьдзяйсьняе ўчастковая камісія.

## Стварэньне
Выбарчыя ўчасткі ствараюцца мясцовымі выканкамамі, а ў гарадзкіх раёнах — мясцовымі адміністрацыямі. Іх стварэньне ўзгадняецца з мясцоваю выбарчаю службаю — тэрытарыяльная камісія.

Выбарчы ўчастак павінен мець ад 20 да 3 000 выбаршчыкаў.

Месца для выбарчага ўчастку выбіраецца выканкамамі ў школах, ВНУ, санаторыях, бальніцах і іншых дзяржаўных установах.

## Роспуск
Пасьля правядзеньня галасаваньня выбарчыя ўчасткі замыкаюцца і праводзіцца лічэньне галасоў. Пасьля падвядзеньня вынікаў галасаваньня выбарчы ўчастак прыпыняе сваю дзейнасьць.

## Глядзі таксама
* Участковая камісія

## Крыніцы

## Заўвагі

Катэгорыя:Выбарчае права
Лёнданскія могілкі Сьвятога Панкрата

**Могілкі Сьвятога Панкрата і Ісьлінгтана** ()  — могілкі ва Ўсходнім Фінчлі, Паўночны Лёндан зьяўляюцца месцам пахаваньня шэрагу вядомых беларускіх грамадзкіх і рэлігійных дзеячаў і месцам памінаньня продкаў беларусамі Брытаніі.

## Могілкі
Могілкі разьмешчаныя ў Лёнданскім раёне Барнэт і зьяўляюцца адным з найвялікшых пахавальных месцаў Вялікабрытаніі. Могілкі прызнаныя гістарычнай адметнасьцю “2й ступені” у Рэестры Ангельскай Гістарычнай Спадчыны. Могілкі былі заснаваныя ў 1854 годзе і сталі першымі ў Лёндане дзяржаўнымі могілкамі.

## Магілы выбітных беларусаў
Сярод іншых на могілках Сьвятога Панкрата пахаваныя:

* Біскуп Часлаў Сіповіч
* а. Аляксандар Надсан
* архімандрыт Леў Гарошка
* а. Язэп Германовіч (Вінцук Адважны)
* Аляксандар Лашук, адзін з заснавальнікаў Згуртаваньня беларусаў у Вялікабрытаніі
* а. Тамаш Падзява
*Дамінік Аніська, публіцыст
*а. Канстантын Маскалік, сьвятар, дыктар Радыё Ватыкана
*а. Францішак Журня, сьвятар
*брат Мікалай Баговіч, манах
* Ян Міхалюк, старшыня Згуртаваньня беларусаў у Вялікай Брытаніі
*Барбара Марцынкевіч, маці Алены Міхалюк
*Павал Навара, адзін з заснавальнікаў Згуртаваньня беларусаў у Вялікай Брытаніі
*Васіль Тур, сябра Згуртаваньня беларусаў у Вялікай Брытаніі
*Надзея Іванова

## Месца памінаньня продкаў
Традыцыйна могілкі Сьвятога Панкрата зьяўляюцца месцам, дзе беларусы Брытаніі зьбіраюцца на Дзяды, дзень памінаньня продкаў, каб “успомніць суродзічаў, якія воляю пакручастага лёсу спачываюць у розных кутках зямной кулі.“

## Галерэя

Файл:Haroska Hiermanovic mahily.jpg|Магіла архімандрыта Льва Гарошкі і а. Язэпа Германовіча
Файл:Bishop sipovic mahila.jpg|Магіла біскупа Чэслава Сіповіча
Файл:МагілаАляксандраНадсана.jpg|Магіла а. Аляксандра Надсана


## Крыніцы

Катэгорыя:Пахаваныя на Лёнданскіх могілках Сьвятога Панкрата
Катэгорыя:Беларускія могілкі ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1854 годзе
Катэгорыя:1854 год у Вялікабрытаніі
Громадське радіо

**Грома́дське ра́діо** (па беларуску: *Грамадзкае радыё*) — украінская недзяржаўная арганізацыя, мэта якой — стварэньне незалежнай радыётрансьляцыі ва Ўкраіне.

Цяпер існуе другая арганізацыя з такой жа назвай. Першае Громадське радіо было створана ў 2002 годзе журналістам Аляксандрам Крывенка. Адно зь першых незалежных мэдыя ва Ўкраіне праіснавала да 2005 году.

У 2013 годзе Громадське радіо аднавіла група прафэсыйных журналістаў. Сёньня радыё вядзе кругласутачны жывы этэр на 16 перадатчыках у шасьці рэгіёнах Украіны, у прыватнасьці ў Данецкай і Луганскай абласьцях. Слухаць інфармацыйную радыёстанцыю можна таксама ў сетцы — на сайце hromadske.radio, на падкаст-плятформах і ў мабільных прыкладаньнях.

10 кастрычніка 2019 году Громадське радіо перамагло ў конкурсе на FM-хвалю ў Кіеве і Кіеўскай вобласьці, атрымаўшы хвалю 99,4 FM.

Катэгорыя:Радыёстанцыі Ўкраіны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2002 годзе
Павал Скарападзкі

**Па́вал Скарапа́дзкі** (; , Вісбадэн — , Баварыя) — украінскі арыстакрат, вайсковы і дзяржаўны дзеяч. Стаў кансэрватыўным лідэрам Украінскай дзяржавы пасьля Расейскай рэвалюцыі 1917 году.

## Жыцьцяпіс
Служыў у царскай арміі, удзельнічаў у расейска-японскай вайне 1904—1905 гг. У 1906 годзе атрымаў званьне палкоўніка, у 1912 г. — генэрал-маёра, у 1916 г. — генэрал-лейтэнанта. Генэральны ад’ютант цара Мікалая II у 1905 годзе.

Падчас Першай сусьветнай вайны камандаваў, у прыватнасьці, І Кавалерыйскай гвардзейскай дывізіяй і 34 Армейскім корпусам арміі Расейскай імпэерыі. 29 красавіка 1918 году пры падтрымцы нямецкай арміі, якая займае Ўкраіну па Берасьцейскай мірнай дамове, захапіў уладу ва Ўкраінскай Народнай Рэспубліцы і абвясьціў сябе гетманам Украіны. Гэта адбылося ўсьлед за пагадненьнем Скарападзкага з камандаваньнем нямецкімі акупацыйнымі войскамі ва Ўкраіне.

У якасьці афіцыйнай назвы сваёй краіны Скарападзкі ўвёў тэрмін «Украінская дзяржава». Дзяржава гэта заставалася пад пратэктаратам нямецкіх і аўстра-вугорскіх войскаў, адначасова абараняючых новую краіну ад агрэсіі з боку Савецкай Расеі і ўварваньня Чырвонай Арміі. Да 14 сьнежня 1918 году ён узначальваў тры ўрадавых кабінэты, якія абапіраліся на кансэрватыўныя колы.

Пасьля паразы Цэнтральных дзяржаў у Першай сусьветнай вайне, перамір’я на Заходнім фронце (11 лістапада 1918 г.) і — як сьледзтва яго ўмоў — пачатку адводу нямецкіх войскаў з усходу, Скарападзкі (вядомы да гэтага часу сваімі манархічнымі поглядамі), зьмяніў сваю тактыку, і выказаўся за неадкладнае аб’яднаньне Ўкраіны з Расейскай дзяржавай. У наступныя дні ён быў скінуты Сымонам Пятлюраю з дапамогай корпусу Сечавых Стральцоў.

У сьнежні 1918 году зьехаў з Кіеву разам з адступаючымі нямецкімі войскамі, выдаючы сябе за нямецкага параненага афіцэра. Потым жыў у эміграцыі ў Нямеччыне, у Бэрліне. Памёр у Баварыі ў 1945 годзе, паранены падчас бамбардзіроўкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія вайскоўцы
Катэгорыя:Украінскія вайскоўцы
Катэгорыя:Расейскія генэралы
Катэгорыя:Удзельнікі расейска-японскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Кіраўнікі Ўкраіны
Катэгорыя:Памерлі ў Баварыі
Катэгорыя:Ахвяры бамбаваньня
Баравая (Фастаўскі раён)

**Баравая** () — мястэчка ў Фастаўскім раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці
Немішаева

**Немішаева** () — мястэчка ў Барадзянскім раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. 

## Галерэя

Train_station_building,_Nemeshaevo.jpg|Вакзал
Sadova street.jpg|Вулица Садовая
Sadova_street_Nemeshaevo.jpg|Вуліца Садовая
Osten_Saken_ruins_panorama.jpg|Руіны сядзібы Остэн Сакэн
Osten-Saken ruins.jpg|Руіны сядзібы Остэн Сакэн
Biochemical plant.jpg|Біяхімічны завод
Birches_near_agrocollege.jpg|Бярозы


## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці
Пяскоўка

**Пяскоўка** () — мястэчка ў Бучанскім раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. Цэнтар Пяскоўскай мястэчкавай тэрытарыяльнай грамады.

## Гісторыя

### Карона Каралеўства Польскага

У 1608 годзе пан Мікалай Макаравіч-Івашэнцавіч, пакінуўшы за сабою Макараў (Варонін), астатнія добры падзяліў паміж сынамі ад першай жонкі Ганны Харлінскай. Крыштаф атрымаў Андрэеўку, Азершчыну, Пяскоўку і Запрудзічы; Аляксандар — Матыжын і Капіеўку; Барадзянка і Забуян-балота дасталіся Андрэю.

Паводле тарыфу падымнага падатку Кіеўскага ваяводзтва 1628 году, з 2 агароднікаў сяла Пяскоўка пана Крыштафа Макаравіча, якое трымаў у заставе пан Аляксандар Алексіч, выбіралася па паўтара злотых.

У 1640 годзе Крыштаф Макаравіч прадаў Барадзянскі маёнтак Андрэю Драгаеўскаму. У транзакцыі вялося пра двор і мястэчка Казятычы альбо Барадзянка з фальваркам, сяло Дружня з дваром і фальваркам, сёлы Загальцы, Качалы, Пяскоўка, Аляксандравая Воля, Новая Грэбля з падданымі  й няцяглымі, з  й путнымі, з агароднікамі й падсуседкамі, з усімі працамі, чыншамі ды інш./.

Згодна з тарыфам падымнага падатку Кіеўскага ваяводзтва, у 1683 годзе з 6 дымоў (×6 — каля 36 жыхароў) сяла Пяскоўка пана Андрэя Драгаеўскага, харунжага люблінскага, выбіралася 3 злотых.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Пасьля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Пяскоўка апынулася ў Расейскай імпэрыі. З 1797 году сяло — у межах Кіеўскага павету Кіеўскай губэрні.

### Найноўшы час

У 1925 годзе сяло Пяскоўка — у Барадзянскім раёне Кіеўскай акругі УССР.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.)

Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці
Кодра (гарадзкі пасёлак)

**Кодра** () — мястэчка ў Макараўскім раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці
Лютэранскі збор (Гайцюнішкі)

**Каплі́ца-пахава́льня Но́нхартаў** — колішні лютэранскі збор у паўднёва-ўсходняй частцы вёскі Гайцюнішкі (Вярэнаўскі раён Гарадзенскай вобласьці Беларусі). Помнік архітэктуры XVII стагодзьдзя. Твор архітэктуры готыкі і рэнэсансу.  Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Мінуўшчына
Будаўніцтва цаглянага збору для лютэранскай парафіі пачаў у 1613 року уладальнік Гайцюнішак Пётар Нонхарт. Пра набажэнствы ў храме вядома прынамсі з 1624 року, калі тут адбылося пахаваньне Альжбэты Нарушэвіч. Дабудаваны фундацыяй сёстраў-дачок Пятра Нонхарта ў 1633 року.

Збор доўгі час меў асобнага пастара, ці скарбніка. У XIX стагодзьдзі быў філіяй Віленскай лютэранскай парафіі.

Стаў сямейнай пахавальняй Нонхартаў, а пазьней Шротэраў ды іншых пратэстанцкіх уладальнікаў Гайцюнішак (Стэцкевічаў, таксама пахаваны Остэн-Сакены).

Разбураны за савецкім часам, калі ў доме-крэпасьці дзейнічала школа мэханізатараў. Пры гэтым гатычная цэгла выкарыстоўвалася на будаўніцтва гаспадарчых пабудоваў. Засталіся руіны, часткі паўночнай і заходняй сьценаў.

## Архітэктура
Прастакутны ў пляне будынак і такая ж алтарная частка. Асноўны аб’ём быў накрыты вальмавым дахам. Сьцены прарэзаныя лучковымі ваконнымі праёмамі, завершаныя шырокімі прафіляванымі карнізамі і ўмацаваныя магутнымі кантрафорсамі, схілы якіх накрыты дахоўкай. Галоўны фасад ня меў шчыту, а над уваходам узвышалася вежачка-сыгнатурка. Тарэц алтарнай апсыды быў завершаны трыкутным франтонам. Дэкор на фасадах амаль адсутнічаў. У інтэр’еры асноўны аб’ём быў перакрыты цыліндрычным скляпеньнем з распалубкамі. У сутарэньнях знаходзіліся труны з муміфікаванымі целамі пахаваных. Высокую каштоўнасьць мелі алтар і казальніца XVII стагодзьдзя.

## Галерэя

Файл:Zbór luterański, Hajciuniški.jpg|Капліца-пахавальня, 1900-я, фота Яна Балзункевіча
Файл:Zbór luterański, Hajciuniški ( Bułhak).jpg|Капліца-пахавальня, 1920-я, фота Яна Булгака
Файл:Hajciuniškaŭski zbor. Гайцюнішкаўскі збор (J. Bułhak, 1929).jpg|Капліца-пахавальня, 1930-я
Файл:Hajciuniški. Гайцюнішкі (J. Bułhak, 1934).jpg|Капліца-пахавальня, 1934


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Сакральныя збудаваньні Вярэнаўскага раёну‎
Катэгорыя:Гайцюнішкі
Катэгорыя:Нонхарты
Катэгорыя:Кірхі Беларусі
Нікаляўс Янцан

**Нікаля́ўс Я́нцан** (, ) альбо **Нікаляўс Е́нцэн** (; 1720 — 1791) — нямецкі , вырабнік барокавых арганаў у Вялікім Княстве Літоўскім.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў, імаверна, з-пад Гамбургу. Вядома, што прыехаў адтуль у Вільню і ў 1746 року ўладкаваўся падмайстрам да . У 1752 разам зь ім працаваў над стварэньнем аргану для мясцовай . У наступным годзе ажаніўся зь ягонай дачкой Ганнай Альжбэтай, у 1761 па сьмерці цесьця прыняў у спадчыну ягоную майстэрню. Стварыў значную колькасьць арганаў на тэрыторыі цяперашніх Беларусі і Летувы.

## Выбраныя творы
Дакладна можна казаць пра тры арганы, створаныя Янцанам: у Будславе, Вільні і Трашкунах. Астатнія вядомыя арганы маглі належаць як яму, так і вучням, якія прытрымліваліся ягонага дызайну.

Захаваліся арганы ў Будславе і Цытавянах, а таксама  ў касьцёлах бэрнардынаў, сьвятога Яна і катэдры ў Вільні.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на бачыне „Арганаў Беларусі“
* Жыцьцяпіс  на бачыне „Арганаў Летувы“

Катэгорыя:Арганныя майстры
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нямеччыне
Катэгорыя:Асобы Вільні
Кацюбінскае

**Кацюбінскае** () — мястэчка ў Бучанскім раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. 

## Гісторыя
Заснаваны ў 1900 годзе. 3 сакавіка 2018 у пасёлку адбыліся грамадзкія слуханьні, на якіх большасьць прысутных прагаласавалі за далучэньне пасёлка ў склад Кіева. Вынікі накіраваны пасялковым галавой у Кіеўскую раду і ў парлямэнт.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці
Эва Фарна

**Эва Фарна** (нар. 12 жніўня 1993 году) — польска-чэская сьпявачка. Яна выпусьціла пяць польскамоўных і чатыры студыйныя альбомы на чэскай мове і атрымала плятынавыя і залатыя сэртыфікаты як у Польшчы, гэтак і ў Чэхіі. Фарна ёсьць самай маладой камэрцыйна пасьпяховая сьпявачкай у Чэхіі. Яна была судзьдзёй чэскага і славацкага шоў SuperStar у 2013 годзе, X Factor у Польшчы ў 2014 годзе, а ў цяперашні час зьяўляецца судзьдзёй Idol у Польшча.

## Крыніцы

Катэгорыя:Чэскія сьпевакі і сьпявачкі
Бучанскі раён

**Бучанскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе Кіеўскай вобласьці Украіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Буча.

Утвораны 19 ліпеня 2020 году ў рамках заканчэньня рэформы дэцэнтралізацыі.

## Адміністрацыйны падзел
* Белагародская сельская грамада
* Барадзянская пасялковая грамада
* Баршчагоўская сельская грамада
* Бучанская гарадзкая грамада
* Вішнёвая гарадзкая грамада
* Гастомельская пасялковая грамада
* Дзьмітраўская сельская грамада
* Ірпенская гарадзкая грамада
* Кацюбінская пасялковая грамада
* Макараўская пасялковая грамада
* Немішаеўская пасялковая грамада
* Пяскіўская пасялковая грамада

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Кіеўскай вобласьці

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2020 годзе
Ворзэль

**Ворзэль** () — мястэчка ў Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. Падпарадкаваны Ірпенскаму гарадзкому савету, зьяўляецца часткай Кіеўскай агламэрацыі. Курортная мясцовасьць

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці
Сафіеўская Баршчагоўка

**Сафіеўская Баршчагоўка** () — вёска ў Бучанскім раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. 

## Гісторыя
Вёска заснавана ў 1497 годзе. Вядома з XVI стагодзьдзя як уласнасьць Сафійскага манастыру; У 1590 годзе кіеўскі мітрапаліт Міхал Рагоза выдаў грамату "*землянину Єфиму Олешковичу*" на "*ленное владение земли со всеми угодьями*", якія належаць Сафійскаму манастыру. У 17-18 стагодзьдзях вёска мела назву *Мількаўшчына* і *Праведніцкая зямля*. З 1937 па 2020 год уваходзіў у склад Кіева-Сьвятошынскага раёну. Цяпер у складзе Бучанскага раёну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці
Дзьмітраўка (Бучанскі раён)

**Дзьмітраўка** () — вёска ў Бучанскім раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны.

## Гісторыя
Тэрыторыя цяперашняй вёскі ў старажытнасьці была лясной і забалочанай. Гэта быў любімы паляўнічы ўчастак кіеўскіх князёў. Яго засяленьне пачалося ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя з будаўніцтвам чыгункі Кіеў-Львоў, якая атрымала назву Варшаўская. Першапачаткова зьявіліся паштовыя аддзяленьні і заезныя двары, а пазьней — і першыя паселішчы, якія паступова ператварыліся ў хутары. Аднак мясцовасьць пачала інтэнсіўна засяляцца толькі пасьля рэвалюцыі 1907–1907 гг., падчас сталыпінскіх рэформаў. Потым нарадзілася вёска Дзьмітраўка.

З 1937 па 2020 год уваходзіў у склад Кіева-Сьвятошынскага раёну. Цяпер у складзе Бучанскага раёну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці
Музэй Янкі Купалы (Пячышчы)

**Музэ́й Я́нкі Купа́лы** (, ) — дзяржаўная ўстанова культуры ў вёсцы Пячышчах Верхняўслонскага раёну Татарстану (Расея), заснаваная ў 1975 року. Адзіны музэй у Расеі, прысьвечаны жыцьцю і творчасьці беларускага паэта Янкі Купалы.

## Мінуўшчына
Янка Купала зь сям’ёй жыў у Пячышчах у эвакуацыі з 13 лістапада 1941 па 18 чэрвеня 1942 року, пасьля чаго быў раптоўна выкліканы ў Маскву, дзе загінуў. Да канца нямецка-савецкай вайны ў кватэры заставалася ягоная жонка Ўладзіслава Францаўна Луцэвіч.

28 траўня 1975 року ў адным з памяшканьняў хлебакамбінату створаны мэмарыяльны пакой, які ў 2003 року стаў музэем-філіяй Нацыянальнага музэю  Татарстану.

У дзейнасьці музэю Купалы бярэ ўдзел арганізацыя беларускай дыяспары ў Казані „Спадчына“.

## Экспазыцыя
Плошча экспазыцыі — 200 м². Аб’ём фондаў — ~700 адзінак захоўваньня.

Адноўлены інтэр’ер працоўнага кабінэту Янкі Купалы. У 4-х экспазыцыйных залях, акрамя жыцьця і творчасьці беларускага паэта, прадстаўленая гісторыя вёскі Пячышчы ад заснаваньня ў 1600 року. Асобная экспазыцыя прадстаўляе гісторыю Гандлёвага дому „Іван Аканішнікаў і сыны“, на тэрыторыі якога цяпер разьмяшчаецца Пячышчынскі камбінат хлебапрадуктаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Музэй Янкі Купалы  на бачыне Верхняўслонскага муніцыпальнага раёну
* Фотагалерэя экспазыцыі музэю 
* 

Катэгорыя:Музэі, заснаваныя ў 1975 годзе
Катэгорыя:Літаратурна-мэмарыяльныя музэі Расеі
Катэгорыя:Верхняўслонскі раён
Катэгорыя:Музэі Татарстану
Катэгорыя:Янка Купала
Белагародка (Бучанскі раён)

**Белагародка** () — сяло ў Бучанскім раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. Разьмешчанае на правым беразе ракі Ірпень, за 22 км ад Кіева, зь якім зьвязана аўтамабільнай дарогай, і за 8 км ад чыгуначнай станцыі Бóярка. Населеныя пункты Белагародка і Шаўчэнкава падпарадкаваны Белагародзкаму сельсавету.

## Гісторыя
Упершыню згадваецца ў летапісе пад 980 годам. У той час места і навакольныя землі знаходзіліся ў асабістым валоданьні вялікага князя кіеўскага Ўладзімера. У 991 годзе ў Белгарадзе была пабудавана крэпасьць, і ён стаў адным з наймацнейшых фарпостаў у абароне Кіеўскай Русі ад качэўнікаў.

З 1937 па 2020 год уваходзіў у склад Кіева-Сьвятошынскага раёну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці
Белагародка

Назву **Белагародка** маюць наступныя населеныя пункты:

## Украіна
### Вёскі
* Белагародка&nbsp;— Кіеўская вобласьць, Бучанскі раён
* Белагародка&nbsp;— Ровенская вобласьць, Дубенскі раён
* Белагародка&nbsp;— Хмяльніцкая вобласьць, Заслаўскі раён

## Глядзіце таксама
* Белгарадка
Вялікая Дымерка

**Вялікая Дымерка** () — мястэчка ў Браварскім раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці
Радыё Свабода (неадназначнасьць)

* Радыё «Свабода» — радыёстанцыя Афрыканскага нацыянальнага кангрэсу ў 1963—1991 гадах падчас апартэіду ў Паўднёвай Афрыцы.
* Радыё «Свабода» і «Свабодная Эўропа» — дзяржаўная радыёстанцыя ЗША, заснаваная ў 1949 годзе для замежнага вяшчаньня.
** Беларуская служба Радыё Свабода — беларускамоўнае падразьдзяленьне Радыё «Свабода» і «Свабодная Эўропа», заснаванае ў 1954 годзе.
* «Радыё Свабоды» — брытанскі фільм 1941 году.