open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чыпсы

**Чыпсы** ( — «стружка») — абсмажаныя ў алеі тонкія скрылікі бульбы. Страва ўзьнікла ў 1853 годзе ў штаце Нью-Ёрку (ЗША). У 1937 годзе ў ЗША стварылі Нацыянальны інстытут бульбяных чыпсаў, які пазьней стаўся Міжнародным. У 2011 годзе на кожнага жыхара ЗША прыпадала па 3 кг чыпсаў, на вытворчасьць якіх пайшло 11% бульбы. На 2013 г. большасьць паўфабрыкатаў-чыпсаў у сьвеце выраблялася з кукурузнай, пшанічнай і рысавай мукі з даданьнем крухмалу і прыправаў. Таксама ў якасьці асноўнай сыравіны выкарыстоўваецца іншая гародніна (баклажан, буракі, кабачкі, морква), садавіна (банан, груша, хурма, яблык) і сыр.

## Віды

* Нарэзаныя (клясычныя). Парэзаная на скрылікі і абсмажаная сьвежая бульба. Абсмажваньне доўжыцца 6—12 хвілінаў. Пераважае ў ЗША і Нямеччыне. Прыгатаваньне 1 кг чыпсаў патрабуе 5 кг бульбы, бо тая зьмяшчае 80% вільгаці.
* Пласьцінкавыя. Пласьцінкі з бульбянога пюрэ.
* Пелетныя. Падсмажаныя пелеты з бульбяных шматкоў, крухмалу, зерневай мукі і солі. Смажаньне доўжыцца 5—15 сэкундаў. Удвая меншая тлустасьць, чым у нарэзаных.

## Стварэньне і распаўсюд

24 жніўня 1853 году ў рэстаране  (, шт. Нью-Ёрк, ЗША) уласьнік   (1794—1877) загадаў афіцыянту вярнуць на кухню смажаную бульбу, бо «тая занадта тоўста парэзаная, таму не падсмажылася, як трэба». Кухар  (1828—1914) у адказ парэзаў бульбу тонкімі скрылікамі (анг. chips) таўшчынёй з паперу, падсмажыў іх у алеі і крута пасаліў. Страва спадабалася К. Вандэрбільту і стала падавацца ў іншых рэстаранах ЗША. У 1890 годзе чыпсы пачалі прадаваць на вуліцы. У 1926 годзе чыпсы сталі ўпакоўваць у вошчаную паперу. У 1932 годзе ў Нэшвіле (шт. Тэнэсі) узьнікла гандлёвая марка чыпсаў «Lay's», пад якой на 2012 г. прадавалася звыш паловы чыпсаў у ЗША.

## Беларусь

У 1987 годзе Навукова-дасьледчы інстытут харчаваньня пры Акадэміі навук БССР атрымаў патэнт на вытворчасьць чыпсаў у выглядзе абсмажанай цеставай стужкі з бульбянога пюрэ і крухмалу. Вынайдзенае вытворчае абсталяваньне пастаўлялася ў межах СССР па больш як 50 установак штогод. Затым на Вузьдзенскі экпэрымэнтальны завод (цяпер завод бульбапрадуктаў; Менская вобласьць) паставілі лінію вытворчасьці бульбяной заедкі зь пелетаў, якія адначасна награвалі і фармавалі з дапамогай вінта ў экструдары. 24 жніўня 2013 году Дзень чыпсаў пачаў адзначацца іх вытворцамі ў Беларусі.

## Глядзіце таксама
* Начас

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Заедкі
Катэгорыя:Кухня ЗША
Катэгорыя:Фаст-фуд
Катэгорыя:Падзеі 1853 году
Струміца (гандбольны клюб)

**ГК «Макс Стру́міца»** () — македонскі гандбольны клюб са Струміцы. Удзельнічае ў нацыянальным чэмпіянаце.

## Мінуўшчына
Клюб быў створаны ў 1954 року. Выступаў у чэмпіянаце і кубку Македоніі, але ў 1976 року надоўга замацаваўся ў Другой лізе. У 1991 трапіў у Першую македонскую лігу, адкуль ізноў вылецеў у 1993.

У 3-м тысячагодзьдзі клюб займеў новага спонсара, пасьля чаго клюб у 2002 року выйшаў у найвышэйшую македонскую лігу. Аднак спонсар спыніў падтрымку «Струміцы», пасьля чаго клюб адразу ж вярнуўся ў другі дывізіён. Да 2011 року клюб балянсаваў на грані выжываньня. Толькі ініцыятыўнасьць спонсара — «Зоми Мак М» — не дазволіла яму зьнікнуць.

У найвышэйшым дывізіёне выступаюць з 2012 року. У першым жа сэзоне «Зомімак М» заняў у рэгулярным чэмпіянаце 1-е месца і трапіў у плэй-оф, па выніках якога фінішаваў трэцім. Акрамя таго, клюб стаў срэбным прызэрам Кубка Македоніі.

З 2015 року генэральным спонсарам стала кампанія «Макс», з-за чаго клюб зьмяніў назву на «Макс Струміца».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* 

Катэгорыя:Паўночнамакедонскія гандбольныя клюбы
Катэгорыя:Спорт у Струміцы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1954 годзе
Чэмпіянат Швэцыі па футболе

**Чэмпіянат Швэцыі па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Швэцыі, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаецца зь дзесяці дывізіёнаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Альсвэнскан.

## Сыстэма
Грамніцы (неадназначнасьць)

Назву **Грамніцы** маюць:

* Грамніцы — зімовае сьвята, якое адзначаецца 2 лютага
* Грамніцы — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
Ціханскае абацтва

**Ці́ханскае аба́цтва** ( [ˈtihɒɲ]) — абацтва на  на возеры Балатон на захадзе Вугоршчыны.

## Гісторыя
Кляштар быў заснаваны ў 1055 годзе каралём Андрашам у якасьці пахавальні чальцоў яго сям’і. Разьмешчаная пад кляштарным касьцёлам крыпта належыць да найстарэйшых захаваных да нашага часу раманскіх пабудоваў рэгіёну. У часы супрацьстаяньня туркам абацтва было перабудаванае ў фартэцыю. У 1752 былі надбудаваныя дзьве вежы, якія дагэтуль зьяўляюцца сымбалем паўвыспы Ціхань. Унутры абацтва знаходзіцца галерэя, у якой у летнія месяцы ладзяцца шматлікія культурныя мерапрыемствы. Насьценныя малюнкі ў касьцёле былі намаляваныя Караем Лоцам.

У 1921, пасьля няўдалай спробы рэстаўрацыі манархіі, апошні вугорскі кароль Карл IV быў на короткі час інтэрнаваны ў Ціханьскім абацтве.

## Галерэя

Abtei Tihany.jpg|Від на Ціханскае абацтва
Tihany abbey interor.JPG|Унутры касьцёлу
TihanyAltar.jpg|Алтар касьцёлу
TihanyOrgel.jpg|Арган 
Tihany1.jpg|Від на абацтва
Andrew_I_Tihany.JPG|Помнік ля Ціханскага абацтва вугорскаму каралю Андрашу I і яго жонцы Анастасіі Яраслаўне (з надпісам па-вугорску й па-ўкраінску)


## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Кляштары Вугоршчыны
Катэгорыя:Вэспрэм (мэд’е)
Ігнацоўка

**Ігнацо́ўка** — вёска ў Качэрыцкім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Любоніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 3 чалавекі
* 1999 год — 9 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Любоніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Качэрыцкага раёну
Ціхань (Вэспрэм)

**Ціхань** () — вёска на захадзе Вугоршчыны, разьмешчаная на аднайменнай паўвысьпе, на паўночным беразе возера Балатону.

## Паўвыспа Ціхань
Ціхань утварылася ў выніку вульканічнай дзейнасьці і на працягу некалькіх стагодзьдзяў была выспай. Цяпер гэта паўвыспа, якая ўзвышаецца над узроўнем возера на 200 м і ўдаецца ў яго на 5 км. Ад крайняга пункту паўвыспы да супрацьлеглага берагу ўсяго 1,5 км — гэта самае вузкае месца на Балатоне.

## Мястэчка Ціхань
Гісторыя мястэчка бярэ пачатак у 1055 годзе, калі кароль Андраш I са сваёй жонкай заснавалі тут абацтва. Паводле легенды, уражаная гэтымі мясьцінамі, кіеўская князёўна ўсклікнула: «*Ах, якая ціхань!*». І ў нашыя дні гэтыя мясьціны вядомы прыгажосьцю сваіх краявідаў, цішынёю і спакоем.

## Галерэя

Tihany4.jpg|Дом папрыкі ў Ціхані
Tihany légifotó1.jpg|Від зьверху (з паветра) на Ціхань
Tihanycivertanlegi1.jpg|Ціханскае абацтва


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Вугоршчыны
Катэгорыя:Вэспрэм (мэд’е)
Катэгорыя:Балатон
Аляксей Кароль

**Аляксе́й Каро́ль** ( 29 траўня 1945, Копысь, Аршанскі раён, Віцебская вобласьць — 12 верасьня 2015, Сынгапур) — беларускі грамадзкі дзеяч, журналіст. Рэдактар беларускамоўнай газэты «Новы час» (2007—2015). Кандыдат гістарычных навук.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 29 траўня 1945 году ў пасёлку Копысь Аршанскага раёну Віцебскай вобласьці. Бацька, родам зь Бярэзінскага раёну, пасьля фронту працаваў партыйным сакратаром і старшынём выканкаму Смаргонскага раёну (Гарадзенская вобласьць), пазьней — кіраўніком піўнога бровара ў Маладэчне (Менская вобласьць). Маці была настаўніцай. Да 7 клясы навучаўся ў Смаргоні. Школу скончыў у Маладэчне. У 1964—1967 гг., пасьля 10 клясаў, цягам 3 гадоў служыў танкістам у савецкім войску, што разьмяшчалася ў Нямецкай Дэмакратычнай Рэспубліцы. У 1971 годзе скончыў гістарычны факультэт Менскі педінстытуту .

Кандыдацкую дысэртацыю абараніў па тэме пасьляваеннай акупацыі Нямеччыны ў 1945—47 гадах. Працаваў у Інстытуце гісторыі Акадэміі Навук БССР, Інстытуце гісторыі партыі пры ЦК КПБ.

Аўтар трох кніг і манаграфій: пра Першую расейскую рэвалюцыю 1905—1907 гадоў, пра Другі зьезд Расейскай сацыял-дэмакратычнай работніцкай партыі і пра Ўсевалада Ігнатоўскага.

У канцы 1980-х пісаў даведачную інфармацыю пра рэабілітацыю Зьмітра Жылуновіча і Ўсевалада Ігнатоўскага, а таксама іншых «нацдэмаў», рэпрэсаваных у 20-30-я гады ХХ стагоддзя.

Адзін з заснавальнікаў Партыі народнай згоды. Некалькі разоў быў ініцыятарам аб’яднаньня сацыял-дэмакратаў. У 2004 годзе балятаваўся ў парлямэнт у Маладэчне. Падчас прэзыдэнцкіх выбараў 2006 году быў даверанай асобай Аляксандра Казуліна.

З 1992 году выдаваў незалежную газэту «Згода», якую закрылі за два дні да выбараў 17 сакавіка 2006 году — за карыкатуры на прарока Мухамеда. Па факце перадрукаваньня гэтых карыкатур была заведзена крымінальная справа, у якой Аляксей Кароль быў сьведкам.

З 1992 г. намесьнік старшыні Партыі народнай згоды. На 2001 г. быў намесьнікам старшыні Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі «Народная Грамада».

З 2007 г. працаваў галоўным рэдактарам газэты «Новы час». 3 чэрвеня 2008 г. перамог у Міжнародным конкурсе журналістаў імя Найта, узнагароду за ўдзел у якім 12 лістапада ўручыў  (Вашынгтон, ЗША). У 2009 атрымаў узнагароду “Вольная прэса ва Усходняй Еўропе ад Фонда Цайт (Нямеччына)  і Фонда Вольнага Слова (Нарвэгія). Узнагарода была ўручана 3 чэрвеня 2009 г. у Нарвэскім Нобэлеўскім Інстытуце ў Осьлё.

У чэрвені 2015 г. выпусьціў дакумэнтальны фільм «1990-я: Як гэта было, і які шлях мы не прайшлі». У 2015 Кароль змагаўся з ракам лёгкіх, але працягваў актыўна ўдзельнічаць у працы рэдакцыі і грамадзкім жыцьці Беларусі. Апошнія тры месяцы жыцьця правёў ў коле сынавай сям’і ў Сынгапуры, дзе праходзіў курс лячэньня. Памёр 12 верасьня 2015 году ў Сынгапуры.

## Бібліяграфія
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* Пайшоў з жыцця гісторык, палітолаг і журналіст Аляксей Кароль, Наша Ніва, 13.09.2015

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Напісанае застаецца. Артыкулы Аляксея Караля // Новы Час, 30 верасьня 2015 г.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Копысі
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Памерлі ў Сынгапуры
Мікалай Улаховіч

**Мікалай Дзьмітрыевіч Улаховіч** (нар. 21 жніўня 1951 г., Менск) — беларускі палітык, лідэр Беларускай патрыятычнай партыі (з 1999 году). Намесьнік кіраўніка Менскага абласнога спажывецкага саюза. Вярхоўны Атаман рэспубліканскага грамадзкага аб’яднаньня «Беларускае казацтва». Кандыдат у Прэзыдэнты Беларусі на выбарах 2015 году. Мае тры вышэйшыя адукацыі — тэхнічную, вайсковую і гуманітарную.

## Біяграфія
Мікалай Улаховіч нарадзіўся 21 жніўня 1951 году ў сям’і інжынэра-будаўніка. Брат Уладзімер таксама інжынэр-будаўнік. Мікалай Улаховіч скончыў Менскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум у 1969 годзе. У 1970 годзе ўступіў у КПСС. Пасьля вучобы трапіў на службу ў ваенна-будаўнічыя войскі. Служыў у Савецкай арміі, жыў у Крыме, у Калузе. Ганаровы будаўнік Байканура. У 1974 годзе скончыў Сімфэропальскую вышэйшую вайсковую вучэльню па спэцыяльнасьці «паліталёгія». У 1982 годзе скончыў гістарычны факультэт Іванаўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, у 1992 годзе скончыў Валгаградзкі інжынэрна-будаўнічы інстытут. Ад пачатку 1990-х палкоўнік у адстаўцы. з 1992 па 1994 год працаваў галоўным інжынэрам жыльлёва-камунальнага аддзела Менскага трактарнага завода. Потым быў прызначаны генэральным дырэктарам дзяржаўнага прадпрыемства па нерухомасьці, дзе адпрацаваў да 1995 году. Ад 1995 да 2002 году працаваў генэральным дырэктарам Рэспубліканскага цэнтру ўліку і рэгістрацыі нерухомасьці, потым — гендырэктарам навукова-вытворчага аб’яднаньня «Жылкамунтэхніка», старшынём упраўленьня ЖКГ Менаблвыканкаму. У 1994 годзе ўдзельнічаў у стварэньні Беларускай патрыятычнай партыі, якая першапачаткова стваралася пад кандыдата ў прэзыдэнты Аляксандра Лукашэнку. Спачатку быў намесьнікам старшыні партыі. Ад 1995 г. узначальвае рэспубліканскае грамадзкае аб’яднаньне «Беларускае казацтва». У 1996—1999 гг. выдаваў інфармацыйна-аналітычную газэту «Личность» (). У 2013—2014 гг. быў галоўным інжынэрам будаўнічага СП «Прамэкс». У 2014—2015 гг. вядучы інжынэр у Менскім абласным спажывецкім саюзе. З чэрвеня 2015 г. — намесьнік старшыні праўленьня гэтага прадпрыемства па пытаньнях будаўніцтва. Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6 скліканьня. Дэпутат Парлямэнцкага Сходу Саюзу Беларусі і Расеі (ад 26 сьнежня 2016-7 ліпеня 2020), сябра Камісіі Парлямэнцкага сходу па пытаньнях экалёгіі, прыродакарыстаньня і ліквідацыі наступстваў аварый. Жонка Раіса Ўлаховіч пэнсіянэрка, двое дзяцей — дачка Анега намесьніца дырэктара Рэспубліканскага цэнтральнага дэпазытарыю каштоўных папер пры Міністэрстве фінансаў. Сын Ільля (нар. 1980) — юрыст.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзыдэнты Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Парлямэнцкага сходу Беларусі і Расеі
Клецак (футбольны клюб)

«**Клецак**» — беларускі футбольны клюб з гораду Клецку. З 2014 году выступае ў Другой лізе чэмпіянату Беларусі.

## Гісторыя
У 1992—1994 клецкі клюб гуляў у Другой лізе пад назвамі «Хімік», «Вікторыя» і «Рада». Пазьней стаў браць удзел у чэмпіянаце Менскай вобласьці пад назвамі «Камунальнік» і «Дарожнік». У 2008 годзе ў Другую лігу быў заяўлены асобны клюб «Клечаск», у той час «Клецак» працягваў выступаць у абласным першынстве. 

У 2014 годзе, ужо пасьля таго як «Клечаск» спыніў існаваньне, «Клецак» перайшоў у Другую лігу. Спачатку каманда камплектавалася пераважна мясцовымі футбалістамі. У сэзоне 2014 году «Клецак» заняў 14-е месца. У сэзоне 2015 году ў склад каманды было запрошана больш іншагародніх гульцоў, у выніку «Клецак» здолеў заняць трэцяе месца ў групе і выйсьці ў фінальны этап, дзе атрымаў шостае выніковае месца.

У 2016 годзе галоўным трэнэрам «Клецку» быў прызначаны Мікалай Бранфілаў, які раней ачольваў сталічнае «Тарпэда» і запрасіў у каманду шэраг былых тарпэдаўцаў. Каманда пасьпяхова пачала сэзон, але пазьней апусьцілася ў сярэдзіну турнірнай табліцы. Тым ня менш, пасьпяховы фініш, у тым ліку перамогі ў двух апошніх турах над беспасярэднымі канкурэнтамі, як то «Асіпавічамі» і «Маладэчна-ДЮСШ-4», дазволіў камандзе заняць выніковае трэцяе месца і атрымаць месца ў Першай лізе. У лютым 2017 году стала вядома, што «Клецак» адмовіўся ад выступу ў Першай лізе. У сакавіку клюб пацьвердзіў свой удзел у Другой лізе ў сэзоне 2017 году. «Клецак» пасьпяхова пачаў новы сэзон, апынуўшыся сярод лідэраў, пазьней доўгі час утрымліваў другі радок, аднак няўдалы фініш адкінуў каманду на чацьвертае месца.

У сэзоне 2018 году каманду ачоліў малады трэнэр Міхаіл Дземянцей. Большу частку сэзону каманда знаходзілася ўнізе турнірнай табліцы, пазьней вынікі сталі паляпшацца, аднак у выніку «Клецак» завяршыў турнір на 12-м радку. У сэзоне 2019 году «Клецак» ужо быў адным з аўтсайдэраў, праз каманду прайшло шмат гульцоў, большасьць зь якіх не затрымлівалася. Некалькі разоў «Клецак» меў намер зьняцца з чэмпіянату, аднак у выніку дагуляў да фінішу, дзе стаў 14-м пры 15 удзельніках.

У пачатку 2020 году «Клецак» адмовіўся ад удзелу ў Другой лізе, правёў сэзон у чэмпіянаце Менскай вобласьці, дзе стаў пераможцам. У 2021 годзе ў выніку аб’яднаньня Другой лігі з чэмпіянатамі абласьцей «Клецак» зноў далучыўся да Другой лігі.

## Статыстыка
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі

## Галоўныя трэнэры
* Яўген Лінёў (да 2015 году)
* Мікалай Бранфілаў (2016)
* Дзьмітры Калечыц (2017)
* Міхаіл Дземянцей (красавік 2018 — травень 2019)
* Аляксей Гурко (травень — сьнежань 2019)
* Дзьмітры Буйвіла (з 2021 году)

## Крыніцы

Катэгорыя:Клецак
Стаі (Барысаўскі раён)

**Ста́і** — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Перасадзкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 135 чалавек
* 1999 год — 56 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Перасадзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Атлянт-М

**«Атлянт-М»** — міжнародны аўтамабільны холдынг, заснаваны ў верасьні 1991 г. у Менску (Беларусь). На 2015 г. меў 21 краму самаходаў: 8 у Беларусі (Менск, Берасьце), 7 у Расеі (Арол, Масква, Санкт-Пецярбург, Смаленск) і 6 ва Ўкраіне (Дняпро, Кіеў, Харкаў). Збыт аўтамабіляў ажыцьцяўляўся пад 14 таварнымі знакамі зь 9 краінаў: Ангельшчына («Лэнд Ровэр», «Ягуар»), ЗША («Кадылак», «Форд»), Карэя («Дэў», «Кіа»), Кітай («Вялікая сьцяна»), Нямеччына («Опэль», «Фольксваген»), Расея («ВАЗ»), Францыя («Рэно»), Чэхія («Шкода»), Японія («Мазда», «Нісан»).

## Мінуўшчына
У верасьні 1991 г. брокер Беларускай таварнай біржы Алег Хусаенаў (нар. 1964; Кустанай, Казаская ССР) заснаваў прадпрыемства «Атлянт-М» для збыту беларускіх самаходаў «МАЗ» і расейскіх легкавікоў маркі «ВАЗ» (Тальяці, Самарская вобласьць). У 1994 г. прадпрыемства занялося збытам нямецкіх легкавых самаходаў «Фольксваген» (Вольфсбург, зямля Ніжняя Саксонія). У 1998 г. у Маскве адчынілі першае замежнае прадстаўніцтва ў Расеі для продажу аўтамабіляў «Фольксваген». У 2002 г. пачаўся збыт амэрыканскіх легкавікоў «Форд» (, штат Мічыган). У Санкт-Пецярбургу (Расея) адчынілася прадстаўніцтва для збыту і рамонту самаходаў «Хамэр» (Дэтройт, шт. Мічыган), «Опэль» (, зямля Гэсэн, Нямеччына),  (, лэн Вэстра Ёталянд, Швэцыя) і  (Дэтройт).

У 2004 г. у Маскве адчынілі 2-ое прадстаўніцтва для збыту чэскіх легкавікоў «Шкода» (, Сярэднечэскі край). На пачатку лютага 2006 г. «Атлянт‑М» падпісаў дамову аб збыце аўтамабіляў «Лэнд Ровэр» (Ковэнтры, графства , Ангельшчына), «Ягуар» (Ковэнтры) і «Кіа» (Сэул, Рэспубліка Карэя). Таксама ў 2006 г. у Пецярбургу адчынілі 2-ое прадстаўніцтва для збыту 4 ранейшых марак аўтамабіляў і амэрыканскай маркі  (Нью-Ёрк). Пры канцы студзеня 2008 г. «Атлянт-М» набыў прадпрыемства «Юкола Мотарс», якому належалі ў Менску 2 крамы аўтамабіляў марак «Нісан» (Ёкагама, прэфэктура Канагава, Японія) і «Форд». У 2008 г. выручка склала $2,27 млрд, прыбытак — $290,3 млн, продажы — 70 012 аўтамабіляў. Ва ўласнасьці «Атлянт-М» знаходзілася 20 крамаў самаходаў у Беларусі, Расеі ды Ўкраіне. 67% акцыяў «Атлянт-М» належалі кіпрскаму ТАА «Вулэр Ворлд Трэйдынг» (Нікасія; ), заснаванаму 13 верасьня 2002 году.

У пачатку сакавіка 2011 г. Алега Хусаенава на пасадзе кіраўніка холдынга замяніў Сяргей Савіцкі, які дагэтуль узначальваў прадстаўніцтва ва Ўкраіне. На верасень «Атлянт-М» меў у Беларусі, Расеі ды Ўкраіне 31 краму аўтамабіляў пад 19 таварнымі знакамі. За 2011 г. продажы ў Беларусі вырасьлі да 13 436 легкавікоў. У 2014 г. агульны збыт у Беларусі, Расеі ды Ўкраіне склаў 26 349 аўтамабіляў. У Беларусі на дзель «Атлянт-М» прыпадала 16% продажаў іншамарак, што рабіла прадпрыемства найбольшым аўтапрадаўцом у краіне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Міжнародны сайт
* 

Катэгорыя:Прадпрыемствы Менску
Катэгорыя:Беларускія кампаніі
Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Рось (рака, Украіна)

**Рось** () — рака ва Ўкраіне ў межах Віньніцкай, Кіеўскай і Чаркаскай абласьцей. Правы прыток Дняпра.

## Гідраграфія, гідралёгія
Даўжыня 346 км. Плошча вадазбору басэйну 12 575 км². Ухіл ракі 0.61 м/км. Шырыня рэчышча ў сярэднім цячэньні складае да 50 мэтраў. Абалона ракі ў шырокіх участках складае 2-2.5 км, у вузкіх — 200—300 м. Для даліны Росі характэрна чаргаваньне звужаных і пашыраных участкаў, яе шырыня зьмяняецца ад некалькіх сотняў мэтраў да 4,5-5 км. Назіраецца асымэтрыя схілаў даліны: правы схіл высокі (да 60-80 м) і круты, левы — нізкі і спадзісты. У месцах скрыжаваньня крышталічных пародаў рака звужаецца да 10-15 м, ёсьць парогі, пэйзаж маляўнічы. Сярэдняя мінэралізацыя вады складае 513 мг/дм³

## Населеныя пункты на рацэ
На рацэ Рось ёсьць наступныя месты і паселішчы:
* Белая Царква
* Паграбішча
* Валадарка
* Багуслаў
* Корсунь-Шаўчэнкаўскі

## Галерэя

Файл:Ros (River)1.JPG |Рось каля вёскі Мэжырыч
Файл: Підвісний міст у селі Чмирівка.jpg‎|Падвесны мост праз Рось
Файл: Корсунь-Шевченківський, серпень 02.jpg|Выгляд зь першага мосту Корсунь-Шаўчэнкаўскага
Файл:Пороги реки Рось. Одна из картинок ландшафта усадьбы.JPG|Парогі на рацэ Рось


## Крыніцы

## Літаратура
* Енциклопедія українознавства : Словникова частина : в 11 т. / Наукове Товариство ім. Шевченка; гол. ред. проф., д-р Володимир Кубійович. — Париж ; Нью-Йорк ; Львів : Молоде життя, 1954—2003.
* Гідроекологічний стан басейну річки Рось / За ред. В. К. Хільчевського. — К.: Ніка-Центр, 2009. — 116 с ISBN 978-966-521-507-3

Катэгорыя:Рэкі Ўкраіны
Катэгорыя:Рэкі Віньніцкай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Кіескай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі Чаркаская вобласьці
Катэгорыя:Прытокі Дняпра
Сінявір

**Сінявір** () — найвялікшае высакагорнае возера ўкраінскіх Карпатаў. Месьціцца ў Міжгорскім раёне Закарпацкай вобласьці, у горным масіве Ўнутраныя Гарганы. Уваходзіць у склад нацыянальнага прыроднага парку «Сінявір».

Сінявір лічыцца самым цікавым аб’ектам Нацыянальнага прыроднага парку «Сінявір» і зьяўляецца адной зь візытных картак Украінскіх Карпат. Яно разьмешчана на вышыні 989 мэтраў над узроўнем мора, мае сярэднюю плошчу 4—5 гектараў, сярэдняя глыбіня складае 8—10 м, максымальная — 24 м. З-за вышыні над узроўнем мора і параўнальнай глыбакаводнасьці нават у самыя цёплыя дні праграваюцца толькі верхнія 1—2 мэтры возера.

Возера ўтварылася ў выніку магутнага апоўзьня, выкліканага землятрусам каля 10 000 рокаў таму. На вышыні 989 м горныя камяністыя пароды сталі на шляху хуткага ручая, утварыўшы дамбу і цалкам перагарадзіўшы вузкую даліну. Катлавіна, якая пры гэтым паўстала, запоўнілася вадою трох горных ручаёў.

У празрыстай вадзе возера добра адчуваюць сябе стронга азёрная, вясёлкавая і ручаёвая.

Пэйзажы адрозьніваюцца надзвычайнай маляўнічасьцю і велічнасьцю. Стромкія схілы пакрытыя гонкімі елкамі, узрост якіх складае 140—160 рокаў. Пасярэдзіне возера ёсьць невялікая выспа плошчай некалькі мэтраў. Дзякуючы гэтай высьпе возера атрымала сваю народную назву — *Марское вока*.

## Галерэя

Vir and Sin'.jpg|Сінь і Вір
Synevyrlake.jpg|Назіральная пляцоўка на беразе
Synevyr-4.jpg|Рак і маляўкі стронгі на дне возера
Synevyr-1.jpg|Зьлева — агорнутая хмараю гара Азёрная (1495 м)
Блакитна вода озера Синевир.jpg|Краявід возера
Синевір. Вид з гори Озірний Верх.jpg|Сінявір. Выгляд з гары Азёрнай


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Горныя азёры
Катэгорыя:Славутасьці Закарпацкай вобласьці
Катэгорыя:Азёры Ўкраіны
Катэгорыя:Рамсарскія надзелы Ўкраіны
Валяр’ян Янушкевіч

**Валяр’ян Язэпавіч Янушкевіч** (16 сьнежня 1962, в. Ракаў) — беларускі скульптар.

Нарадзіўся ў сям’і цырульніка Язэпа Янушкевіча і Марыі-Ірыны Янушкевіч (дз. пр. Грыбоўская). Браты Фэлікс Янушкевіч (мастак), Язэп Янушкевіч (навуковец).
Аўтар твораў на нацыянальную тэму.
Творы:
* скульптура Адама Міцкевіча ў Наваградку
* Ёсіф Гашкевіч (Астравец, 1994)
* мэмарыяльная шыльда на доме, дзе жыў М. К. Агінскі (Флярэнцыя, 1996)
* помнік М. В. Доўнар-Запольскаму (г. Рэчыца, 1997)

Катэгорыя:Беларускія скульптары
Катэгорыя:Нарадзіліся 16 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1962 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ракаве
Голас беларуса (1925)

«**Го́лас белару́са**» — штотыднёвая сялянска-работніцкая газэта, орган беларускай нацыянальнай меншасьці ў Латвіі. Выдавалася ў 1925—1930 гг. у Рызе на беларускай мове. Рэдактар-выдавец Кастусь Езавітаў.

Ставіла за мэту абуджаць нацыянальную сьвядомасьць беларусаў у Латвіі, гуртаваць іх на сацыяльна-эканамічным і нацыянальным грунце, абараняць інтарэсы беларускага сялянства, работнікаў і інтэлігенцыі, разьвіваць культурную і нацыянальную самабытнасьць.

Пісала пра дзейнасьць суполак, таварыстваў, інфармавала пра стан асьветы, школьнай справы, жыцьцё беларусаў у Летуве, Чэхаславаччыне, Сібіры, Савецкай Беларусі. На старонках газэты зьмешчаныя матэрыялы пра стварэньне Беларускага нацыянальнага камітэту ў Латвіі, арышты беларускіх грамадзкіх дзеячаў і дэпутатаў сэйму ў Польшчы, справаздача Езавітава пра Акадэмічную канфэрэнцыю па рэформе беларускага правапісу і азбукі (Менск, 1926), інфармацыя пра кніжныя навінкі ў Менску, вершы Віктара Вальтара, П. Сокала і інш., пераклады на беларускую мову твораў Яніса Райніса. Перадрукоўвала матэрыялы з газэт «Савецкая Беларусь», «Беларуская вёска» і інш.

## Літаратура
* Панізьнік, С., Сакалоўскі, У. «Голас беларуса» //  С. 55—56

Катэгорыя:Латвійскія газэты
Катэгорыя:Латвійскія газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1925 годзе
Сьпісы хрысьціянаў

Гэтая старонка ўтрымлівае **сьпісы асобаў, якія вызнаюць [[хрысьціянства]]**, у тым ліку сьвятароў.

## Сьпісы
* Сьпіс рымскіх папаў
* Сьпіс беларускіх кардыналаў
* Сьпіс навукоўцаў і філёзафаў-хрысьціянаў

Катэгорыя:Хрысьціяне
Хрысьцяіне
Канюкі (гміна Заблудаў)

**Каню́кі** (, па-падляску: *Kaniúki*) — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Заблудаў.

Побач зь вёскай працякае рака Нараў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход сьвсьв. Казьмы й Дзяміяна ў Рыбалах).

## Гісторыя
Канюкі ўпершыню згадваюцца ў 1576 г., калі пасьля валочнай памеры тутэйшыя мужыкі гаспадарылі на 17 валоках зямлі (з чаго 13 былі прадзанчаный для хлебаробаў, а 4 для рыбаловаў) і працавалі ў млыне. Канюкі прыналежалі тады да каралеўскага фальварку ў Сталовачы і былі кіраваныя паўлаўскім войтам. Праўдападобна месьцілася тут таксама парафіяльная царква. У 1784 г. пражывалі тут 347 чалавекі ў 50 хатах. У 19 ст. у вёсцы дзейнічаў вятрак Аляксандра Тамашука, існавала школа з 25 вучнямі. У жніўні 1915 г. усе жыхары вёскі, апрача Лявона Навумюка, падаліся ў бежанства. Пасьля некалькіх гадоў блуканьня больш за палову жыхароў вярнуліся ў свае ваколіцы. У міжваенны пэрыяд Паўлы прыналежалі да гміны Нараў Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 276 жыхароў (усе праваслаўныя беларусы). Паводле парафіяльных хронікаў у 1942 г. у Рыбалах пражывалі ўжо 417 чалавек. У выніку пасьляваенных выездаў беларусаў з Польшчы ў Савецкі Саюз Канюкі пакінулі 5 сем’яў. Пад канец 90-х гадоў 20 ст. мясцовыя жыхары перабудавалі былую краму ў капліцу ў гонар сьв. Кірылы і Мятодага, якая была асьвяшчоная ў 1998 г.

## Ураджэнцы
* Уладзімер Навумюк (нар. 1935) — беларускі разьбяр

## Крыніцы

Катэгорыя:Беластоцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміна Заблудаў
Рэканкіста

**Рэканкі́ста** ( — Адваяваньне) — вызваленьне зь 718 г. па 1492 г. карэнным насельніцтвам Пірэнэйскага паўвострава захопленых у пачатку 8 ст. арабамі і бэрбэрамі земляў. Улетку 718 г. войскі астурыйскага караля Пэлаё (685—737) здабылі першую перамогу над арабскім войскам Амэядзкага халіфату ў бітве пад  (цяпер аўтаномная супольнасьць Астурыя, Гішпанія). Да канца 11 ст. ўзьніклі гішпанскія каралеўствы Навара (824), Леон (910), Арагон (1035) і Кастылія (1065). Вырашальнае змаганьне адбывалася ў 11—13 стагодзьдзях. 25 траўня 1085 г. кастыльскае войска адваявала Таледа (цяпер аўт. суп. Кастылія-Ля-Манча). 16 ліпеня 1212 г. аб’яднаныя войскі гішпанцаў нанесьлі маўрам вызначальную паразу ў  (цяпер аўт. суп. Андалюзія). У 1229—1235 гг. адваявалі Балеарскія астравы (цяпер Гішпанія). У 1236 г. — Кордаву (цяпер аўт. суп. Андалюзія). 28 верасьня 1238 г. — Валенсію (цяпер Гішпанія). У 1248 г. — Сэвільлю (цяпер аўт. суп. Андалюзія). 2 студзеня 1492 г. — Гранаду (цяпер аўт. суп. Андалюзія). Вызваленьне суправаджалася засяленьнем і гаспадарчым асваеньнем спустошаных вайной земляў. Вызначальны ўплыў мела сялянства, якое на пачатку атрымлівала зямлю і асабістую свабоду. Каралі падтрымлівалі ўтварэньне мескіх і сялянскіх грамадаў, якія зазналі найбольшае пашырэньне ў 11—13 стагодзьдзях. Пасьля працягу вызваленьня паўвострава фэадалы распачалі прававы ўціск супраць сялянаў. Найбольш жвавы ўдзел у войнах бралі жыхары местаў, якія атрымлівалі самакіраваньне, і рыцары, лік якіх рос за кошт месьцічаў і сялянаў. Змаганьне пад сьцягам вызваленьня хрысьціянаў ад прыгнёту іншаверцаў абумовіла рост гаспадарчага ўплыву каталіцкай царквы ў Гішпаніі і Партугаліі. Вызваленьне паўвострава суправаджалася ўтварэньнем гішпанскай і партугальскай народнасьцяў. У выніку вызначальнага ўплыву Кастыліі ў вызваленчых войнах кастыльская гаворка стала асновай для гішпанскай літаратурнай мовы. Ход вызваленьня Пірэнэйскага паўвострава атрымаў адлюстраваньне ў народным гераічным эпасе (Сід Кампэадор, ).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Гісторыя арабаў
Зьвяркі

**Зьвяркі́** (, на мясцовай беларускай гаворцы: *Зьверкі́*) — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Заблудаў.

Празь вёску праходзіць краёвая дарога .

## Насельніцтва
Жыхары вёскі каталікі (парафія Апосталаў Пятра і Паўла ў Заблудаве), пераважна польскай нацыянальнай ідэнтыфікацыі і праваслаўныя (прыход Усьпеньня Божай Маці ў Заблудаве) зь беларускай нацыянальнай ідэтыфікацяй.

## Гісторыя
Зьвяркі ўпершыню ўзгадваюцца ў 1744 г., але напэўна існавалі ўжо ў 16 ст. як вёска Бортнікі. Тутэйшыя мужыкі прыналежалі да заблудоўскага графства Радзівілаў і працавалі ў маёнтку ў Камёнцы. Большасьць старых хатаў у Зьвярках не захавалася, так як у 1901 г. амаль уся вёска згарэла. У міжваенны пэрыяд Зьвяркі прыналежалі да гміны Заблудаў Беластоцкага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 203 жыхароў (99 каталікоў і 105 праваслаўных, усе былі пагалоўна запісаныя палякамі). У выніку пасьляваенных выездаў беларусаў з Польшчы ў Савецкі Саюз Зьвяркі пакінулі 5 сем’яў. З 2008 г. у Зьвярках дзейнічае праваслаўны манастыр Нараджэньня Бохай Маці (паводле традыцыі лічыцца ён пераёмнікам манастыру ў Ружанастоку). Манастыр пачаўся будавацца ў 1996 г. як памятка ўраджэнцу вёскі — Гаўрыілу Беластоцкаму.

## Ураджэнцы
* Гаўрыіл Беластоцкі (1684—1690) —  праваслаўны сьвяты мучанік. Кананізаваны ў 1820 Канстантынопальскім патрыярхатам.

## Зноскі

Катэгорыя:Беластоцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміна Заблудаў
Левэнгаўпт

**Левэнгаўпт** () — старажытны швэдзкі арыстакратычны (графскі) род, пад нумарам 2 сярод графаў, найбольш прадстаўнічы ў Швэдзкім рыцарскім доме, пасьля таго, як у 1930 вымерлі графы Брагэ. Род Левэнгаўптаў зьяўляецца адгалінаваньнем аднаго з найбольш старажытных швэдзкіх шляхецкіх родаў — Леёнгувудаў. Дзеці графа Аксэля Стэнсана (Леёнгувуда), у якіх маці была немкай і якія мелі шэраг маёнткаў у Пфальцы й Эльзасе, пісалі сваё прозьвішча на нямецкі лад: *Levenkopff*, *Loewenkopf*, *von Löwenhaupt*, што зьяўляецца перакладам са швэдзкай і азначае па-беларуску «ільвіная галава». «Löwenhaupt» сталі ў Швэцыі вымаўляць і пісаць як «Lewenhaupt». Многія прадстаўнікі роду сталі генэраламі і вызначыліся ў шматлікіх войнах XVII—XVIII стагодзьдзяў.

## Вядомыя прадстаўнікі роду
* Густаў Адольф Левэнгаўпт (1619–1656) — швэдзкі граф, вайсковы дзяяч
* Карл Маўрыц Левэнгаўпт (1620-1666) — швэдзкі граф, вайсковы дзяяч, фэльдмаршал
* Адам Людвіг Левэнгаўпт (1659-1719) — швэдзкі граф, вайсковы дзяяч, генэрал
* Стэн Левэнгаўпт (1882-1969) — швэдзкі граф, дыплямат, архіварыюс
* Густаў Левэнгаўпт (1879-1962) — швэдзкі граф, вайскоўца, каралеўскі прыдворны, спартоўца (пераможца Летніх Алімпійскіх гульняў 1912 году ў Стакгольме ў камандным заліку ў канкуры)

## Глядзіце таксама
* Леёнгувуд

Катэгорыя:Швэдзкія шляхецкія роды
Лонва (неадназначнасьць)

Назву **Лонва** маюць:

* Лонва — рака ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці, левы прыток ракі Вяльлі, басэйн Нёмана
* Лонва — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці
Дом Козінай

**До́м Ко́зінай**, альбо **Буды́нак было́й Аляксе́еўскай прыва́тнай васьмікля́снай з права́мі ўра́давай жано́чай гімна́зіі Е. Д. Рэ́йман** — будынак у Менску, помнік архітэктуры ў стылі эклектыкі, пабудаваны ў канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзя. Месьціцца па вуліцы Кірава, 5.

## Гісторыя

Пабудаваны як даходны дом у 1890-я гады па адрасе *Пецярбурскі завулак, 8* — *рог Пецярбурскага завулку і Міхайлаўскай вуліцы*, даходны дом Козінай Алены Сямёнаўны. У 1905 годзе на гэтым будынку былі разьмешчаныя кулямёты, зь якіх расстрэльвалі ўдзельнікаў дэманстрацыі, якія беглі з Прывакзальнай плошчы (Курлоўскі расстрэл). Не пазьней за 1913 год — ***дом Эйсымонта***. У 1913 годзе ў будынак пераяжджае Аляксееўская прыватная жаночая гімназія Елізаветы Дзьмітрыеўны Рэйман. Быў надбудаваны чацьверты паверх, зьмененая пляніроўка. Тут жа месьцілася ўпраўленьне чацьвертай паліцэйскай часьці гораду. У 1923 годзе ў будынку адкрылася сярэдняя ўзорная чыгуначная школа № 25. Пазьней ёй было прысвоенае імя Аляксандра Чарвякова. Пазьней у будынку быў разьмешчаны камітэт па адукацыі Менгарвыканкаму. Цяпер у доме месьціцца .

## Архітэктура
Будынак уяўляе цагляны трапэцападобны чатырохпавярховы будынак з двума ўваходамі — з боку галоўнага і дваровага фасадаў. Галоўны фасад вылучаны цэнтральным рызалітам і бакавымі зрэзанымі кутамі з трохкутнымі атыкамі, якія маюць паўцыркульныя завяршэньні ў цэнтры. Фасады насычаныя дэкаратыўнымі дэталямі, выкананымі цаглянай муроўкай. Асобныя ляпныя элемэнты, як, напрыклад, руставаныя пілястры, капітэлі, ліштвы вокнаў, карнізы, картушы і інш. былі пакрытыя белай тынкоўкай. Уваход з боку вуліцы Кірава вылучаны трохкутным франтонам са стылізаваным арачным завяршэньнем. Па пэрымэтры будынка, паміж трэцім і чацьвертым паверхамі, праходзіць аркатурны фрыз, які быў размаляваны фрэскамі (не захаваліся).

Будынак ўзьведзены з адкрытай, неатынкаванай цэглы, таму адначасова адносіцца да так званага «цаглянага стылю», дзе кладка выкарыстоўвалася як канструкцыйны і адначасова дэкаратыўны матэрыял. Маляўнічасьць гэтаму будынку надавалі кантрасныя суадносіны колеравай гамы фасадаў: чырвоная цэгла і асобныя ляпныя дэталі, пакрытыя белай тынкоўкай (капітэлі пілястраў, карнізныя паяскі, ляпныя ўстаўкі на франтоне галоўнага ўваходу, акантаванае лісьцё на замкавых камянях акон і інш.).

Нутраная пляніроўка была зьмененая з улікам новага прызначэньня пад гімназічныя клясы. У цэнтры паміж дзьвюма лесьвіцамі знаходзіўся вэстыбюль. Пакоі клясаў месьціліся па пэрымэтры паверхаў дому.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Збудаваньні Менску
Войтава

Назву **Войтава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Войтава — вёска ў Віцебскім раёне
** Войтава — вёска ў Дрысенскім раёне
Войтава (Віцебскі раён)

**Во́йтава** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Вымнянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 150 чалавек
* 1999 год — 201 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Вымнянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
Музэй гораду Прагі

**Музэ́й го́раду Пра́гі** ( — музэй сталіцы Прагі) — чэская музэйная ўстанова, заснаваная ў 1881 року. Галоўны будынак музэю знаходзіцца на Флорэнцы (вул. На Поржычы&nbsp;52, Прага&nbsp;8). У 2013 року аб’екты музэю наведалі больш за 1 мільён чалавек, найбольш наведвальнымі сталі Пэтржынская вежа (480 тыс.) і Люстэркавы лябірынт на Пэтржыне (309 тыс.). Акрамя таго, у склад музэю ўваходзяць Мюльлерава віла, Падскальская мытня на Вітані, замкавы комплекс Цценіцы і&nbsp;некаторыя праскія вежы (Старамеская маставая вежа, Маластранская маставая вежа, Парахавая брама, Сьвята-Міхайлаўская званіца і Навамлынская воданапорная вежа).

## Мінуўшчына
Музэй быў заснаваны ў 1881 року з мэтаю зашкодзіць продажу і вывазу гістарычных каштоўнасьцей за мяжу. Галоўнай задачай музэю стаў пошук і зьбіраньне прадметаў, датычных гісторыі Прагі і побытам даўніх пражанаў.

У 1882 установа набыла *кававы павільён*, у якім праз рок музэй быў адчынены для наведваньня. Гэты будынак месьціцца на захад ад цяперашняй сядзібы музэю; у 1974 року ён быў зруйнаваны пры будаўніцтве Паўднёва-ўсходняй шашы. Аднак яшчэ ў XIX стагодзьдзі пачалася пабудова новага будынку, бо стары меў малую плошчу і непрэзэнтабельны выгляд. У 1896—1898 роках была ўзьведзеная новая сядзіба ў нэарэнэсансным стылі паводле праекту Антаніна Бальшанэка. Будынак занесены ў сьпіс культурнае спадчыны Чэхіі.

## Крыніцы

## Літаратура
* JINDROVÁ, Jarmila. *Muzeum hlavního města Prahy*. Praha : Olympia, 1970.
* LIŠKA, Antonín, FRAUENTERKA, Miroslav, ŠTIKOVÁ, Eva. *Muzeum hlavního města Prahy*. Praha : Sportovní a&nbsp;turistické nakladatelství, 1957.
* MÍKA, Zdeněk. *Muzeum hlavního města Prahy: průvodce*. Praha : Muzeum hlavního města Prahy, 2001. 
* STÁTNÍKOVÁ, Pavla, DVOŘÁK, Tomáš (ed.). *Historia Pragensia. Historický sborník Muzea hlavního města Prahy*. Praha : Muzeum hlavního města Prahy, 2003. 

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Музэі Прагі
Катэгорыя:Нэарэнэсансныя збудаваньні Чэхіі
Катэгорыя:Культурныя помнікі Прагі
Маляшы

**Маляшы́** (, па-падляску: *Malisế*) — вёска ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Вышкі.

Вёска знаходзіцца на заходняй мяжы этнічнай тэрыторыі беларусаў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход сьвятых Пятра і Паўла на месцы). Невялікую частку насельніцтва складаюць палякі-каталікі (парафія Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Марыі Панны ў Лубіне Касьцельным).

## Гісторыя
Маляшы былі заснаваныя ў час валочнай памеры ў бранскім старастве. З самога пачатку былі засляная беларускімі мужыкамі пасярод ранейшых вёскаў, у якіх пражывала польская дробная шляхта. Тутэйшыя мужыкі працавалі ў фальварку ў Буйнове.. Вёска была аддваная бранскімі старастамі ў арэнду акалічнай шляхце. Здаўна існавала тут царква, якой прыналежалі 2 валокі зямлі. Амаль поўнасьцю была зруйнаваная ў час швэдзкіх войнаў паловы 17 ст. (засталіся тут толькі 3 сям'і), але пасьпяхова адбудоўвалася і ў 1740 г. былі тут 41 хаты. У другой палове 19 ст. царскімі ўладамі была заснаваная маляшоўская воласьць, якая праіснавала да 1915 г.. У міжваенны пэрыяд Маляшы прыналежалі да гміны Тапчэва Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут 285 жыхары (76 каталікоў, 195 праваслаўных і 14 юдэяў; палякамі лічыліся 71 жыхар, беларусамі 198, 14 жыдамі і 2 расейцамі. У 1944 г. тутэйшая царква (пабудаваная ў 1870 г.) была зьнішчаная немцамі, новая царква была пабудаваная прыхаджанамі толькі ў 1954 г.. Пасьля вайны кля 20 сем'яў выехала з Маляшоў у Савецкі Саюз.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
МЛ Віцебск

«**Макслайн**» — беларускі футбольны клюб зь Віцебску. Клюб гістарычна павязаны з рагачоўскім «Дняпром» і першы час таксама базаваўся ў Рагачове, аднак у 2023 годзе пераехаў на поўнач краіны. У 2025 годзе клюб дэбютаваў у Найвышэйшай лізе і адразу стаў пераможцам турніру. Здабыцьцё тытула чэмпіёнаў краіны ў першы ж сэзон пасьля прасоўваньні ў найвышэйшы дывізіён раней не ўдавалася аніводнаму беларускаму клюбу.

## Гісторыя
Гісторыя клюбу цесна павязаная з рагачоўскім «Дняпром» і Андрэем Іваненкам, які доўгі час працаваў з рагачоўцамі. У пачатку 2021 году клюб перайшоў у прыватнае валоданьне Іваненкі, які запрасіў спонсараў і зьмяніў назву на «Макслайн» паводле назвы асноўнага спонсару каманды. Яшчэ больш узмацніўшы склад, рагачоўскі клюб у сэзоне 2021 году ўпэўнена перамог у Гомельскім дывізіёне, а ў плэй-оф другой лігі дайшоў да фіналу, дзе ў дадатковы час саступіў «Астраўцу» (1:3). Другое месца дазволіла камандзе выйсьці ў першую лігу.

У сэзоне 2022 году «Макслайн» значна ўзмацніўся, запрасіўшы сярод іншых былога футбаліста зборнай Беларусі Сяргея Балановіча. Галоўным трэнэрам каманды стаў малады Піліп Палякоў, але ўжо ў траўні ён пакінуў клюб, і ягонае месца заняў Леанід Лагун. Рагачоўскі клюб добра пачаў сэзон, але пазьней шэраг няўдачаў адкінуў каманду ў сярэдзіну табліцы. У ліпені Лагун быў звольнены, а галоўным трэнэрам быў прызначаны дасьведчаны Юры Пунтус. Пад ягоным кіраўніцтвам «Макслайн» здолеў вярнуцца ў барацьбу за выхад у найвышэйшую лігу. Разграміўшы ў перадапошнім туры «Астравец» (5:0), рагачоўская каманда забясьпечыла чацьвертае месца і стыкавыя матчы за месца ў найвышэйшай лізе супраць койданаўскага «Арсеналу», дзе перамагла (2:3, 3:1) і выйшла ў элітны дывізіён.

Аднак, 28 лістапада 2022 году на паседжаньні выканкаму АБФФ клюбу было адмоўлена ў допуску да праходжаньня ліцэнзаваньня на ўдзел у найвышэйшай лізе праз тое, што клюб зьяўляецца сябрам фэдэрацыі меней за належныя два гады. 30 лістапада АБФФ выпусьціла афіцыйную заяву наконт адмовы. 19 сьнежня 2022 году арбітраж АБФФ адхіліў апэляцыю «Макслайна» на вырак выканкаму, такім чынам яно стала канчатковым.

У студзені 2023 году на паседжаньні рады фундатараў і спонсараў клюбу было пастаноўлена, што «Макслайн» у сэзоне 2023 году возьме ўдзел у першай лізе, пры гэтым перабазуецца ў іншы горад, якім стаў Віцебск. Каманда пасьпела добра ўзмацніцца перад пачаткам сэзону. Галоўным трэнэрам быў прызначаны Глеб Кулебін, аднак ужо ў траўні 2023 году пасьля шэрагу няўдачаў ён быў звольнены, і неўзабаве «Макслайн» зноў ачоліў Юры Пунтус. У ліпені 2023 году «Макслайн» пакінуў Андрэй Іваненка. Клюб яшчэ спрабаваў змагацца за месца ў Найвышэйшай лізе, але ня здолеў вытрымаць канкурэнцыі з боку магілёўскага «Дняпра» і «Віцебску», у выніку скончыў сэзон на 5-м месцы пры 17 удзельніках.

## Дасягненьні
** [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіянат Беларусі]]**
*  **Чэмпіён**: 2025

## Склад
: *Актуальны на 21 сакавіка 2026 году*

## Статыстыка

## Галоўныя трэнэры
* Уладзімер Сіманенка (да 2016 году)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на football.by

Катэгорыя:Віцебск
Тыльвіцкія Фальваркі

**Тыльві́цкія Фальва́ркі** (, на мясцовай беларускай гаворцы: *По́дваркі Тыльві́цкі*) — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Заблудаў.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі каталікі (парафія Апосталаў Пятра і Паўла ў Заблудаве), пераважна польскай нацыянальнай ідэнтыфікацыі і праваслаўныя (прыход Праабражэньня Гасподняга ў Тапалянах) зь беларускай нацыянальнай ідэтыфікацяй.

## Гісторыя
Тутэйшыя мужыкі прыналежалі да заблудоўскага графства Радзівілаў. Паводле мясцовай легенды ў 17 ст. навакольле Фальваркаў наведала эпідэмія і мясцовыя жыхары хаваліся ў лесе. Над крыніцай пабудавалі невялікую капліцу, што быццам ўратавала іх ад хваробы. На пачатку 18 ст. (праўдападобна ў 1710 г.) у ўрочышчы Пяценка была пабудаваная царква сьв. Параскевы (захавалася па сёньняшні дзень). У міжваенны пэрыяд Тыльвіцкія Фальваркі прыналежалі да гміны Заблудаў Беластоцкага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 324 жыхароў (109 каталікоў і 215 праваслаўных, 114 чалавек лічылася палякамі, 210 беларусамі).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беластоцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Гміна Заблудаў
Божын

**Бо́жын** (афіцыйная назва — *Бо́жына*) — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Багушэвіцкага сельсавету.

## Гісторыя
30 ліпеня 1964 году Божына была перайменаваная ў Прырэчча, а 9 студзеня 1991 году вёсцы вярнулі ранейшую назву.

## Насельніцтва
* 1999 год — 53 чалавекі
* 2010 год — 55 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Багушэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёну
Народнасьць

**Народнасьць** — моўная супольнасьць плямёнаў на аснове сумеснага пражываньня ў адной мясцовасьці, гаспадарчых дачыненьняў і агульнай культуры. Узьнікла пры пераходзе да саслоўнага грамадзтва (рабаўладальніцтва і фэадалізм).

Найбольш старажытныя: грэкі, кітайцы і эгіпцяне. У сярэдзіне IX ст., пасьля распаду Франкіі, пачалі ўтварацца ў Заходняй Эўропе. У IX — пачатку XII ст. у рамках Кіеўскай Русі на ўсходзе Эўропы склаліся русіны.

## Беларусы
Усходне-славянскія плямёны (дрыгавічы, крывічы, радзімічы) засялялі землі сучаснай Беларусі ў VI—VIII стагодзьдзях. У IX ст. княствы перанялі вяршэнства ўлады ў племяннога ўладкаваньня ўсходніх славянаў. У IX—XII ст. на землях Беларусі існавала больш за 10 княстваў, якія траплялі ў залежнасьць ад Кіеўскай Русі. Пасьля здабыцьця незалежнасьці Наваградзкае, Полацкае і Тураўскае княствы ўвайшлі ў Вялікае Княства Літоўскае (ВКЛ). У канцы XIII—XVI ст. пры панаваньні ў ВКЛ адзінай старабеларускай мовы і культуры, пашырэньні фэадальных дачыненьняў згуртаваліся беларусы. Лучнасьці спрыяла самакіраваньне княстваў (Віцебскае, Мсьціслаўскае, Полацкае, Слуцкае і Тураўскае), пашырэньне гандлю ў выніку разьвіцьця промыслаў і рамёстваў у местах, упарадкаваньне агульнадзяржаўнага права. У XVII — сярэдзіне XIX ст. адмоўны ўплыў мелі акаталічваньне і апалячваньне. У выніку далучэньня земляў Беларусі да Расейскай імпэрыі (1772, 1793, 1795 гг.) да шкодных умоваў дадалася русіфікацыя. У 2-й палове XIX ст. пры пераходзе да капіталізму пачалося адражэньне беларусаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Этналёгія
Катэгорыя:Этнаграфія
Катэгорыя:Нацыянальнасьць
Катэгорыя:Ідэнтычнасьць
Катэгорыя:Сацыялінгвістыка
Катэгорыя:Этнічнасьць
Іван Васілёнак

**Іван Васілёнак** (нарадзіўся 17 траўня 1989 году) — колішні беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
Выхаванец прыватнай футбольнай школы Віктара Дарміна ў Смалявічах. Пачынаў дарослую кар’еру ў складзе дубля барысаўскага БАТЭ. Пазьней гуляў за дубль «Дарыды». У 2009—2010 гадах гуляў у Другой лізе за «Гарадзею», разам зь якой выйграў турнір. Пасьля аднаго сэзону ў Першай лізе ў складзе «Клечаска» зноў атрымаў перамогу ў Другой лізе ў складзе клюбу «Смалявічы-СТІ».

У 2014 годзе перайшоў у мазырскую «Славію», якую ачольваў былы трэнэр смалявіцкай каманды Юры Пунтус. Дапамог клюбу прабіцца ў Найвышэйшую лігу. У першай палове сэзону 2015 году выступаў за дубль, пазьней пачаў трапляць на лаўку запасных асноўнай каманды. У Найвышэйшай лізе дэбютаваў 13 верасьня 2015 году ў гасьцявым матчы супраць «Віцебску», правёўшы на полі ўсе 90 хвілінаў. Да сканчэньня сэзону яшчэ 5 разоў згуляў за «Славію» ў элітным дывізіёне, але пасьля гэтага пакінуў клюб.

У першай палове 2016 году згуляў у адным матчы ў Другой лізе за «Нёман-Агра», а ў жніўні зноў стаў гульцом «Смалявічаў-СТІ». Паводле вынікаў сэзону 2017 году дапамог камандзе прасунуцца ў Найвышэйшую лігу. У сьнежні 2017 году падоўжыў кантракт з клюбам, які зьмяніў назву на «Смалявічы». У сэзоне 2018 году зьяўляўся на полі нерэгулярна, часьцей заставаўся на лаўцы запасных. У сьнежні 2018 году падоўжыў кантракт з смалявіцкім клюбам. У сэзоне 2019 году ў якасьці асноўнага абаронцы дапамог камандзе вярнуць месца ў Найвышэйшай лізе. У студзені 2020 году падоўжыў кантракт з «Смалявічамі». Пачатак сэзону 2020 году прапусьціў праз траўмы, з траўня пачаў зьяўляцца ў стартавым складзе. 

У ліпені 2020 году паводле пагадненьня бакоў пакінуў «Смалявічы» і хутка перайшоў у «Крумкачы», дзе гуляў да канца сэзону 2020 году.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гарадзея»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Клечаск» Клецак
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Нёман-Агра» Стоўпцы
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Славія» Мазыр
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Смалявічы»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Крумкачы» Менск
Сярэдняе

Назву **Сярэдняе** маюць:

* Сярэдняе — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Сярэдняе — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці
Прудок (Каленкавіцкі раён)

**Прудо́к** — вёска ў Каленкавіцкім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіць у склад Юравіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 312 чалавек
* 1999 год — 283 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Юравіцкі сельсавет (Каленкавіцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Каленкавіцкага раёну
Маньчжурыя

**Маньчжу́рыя** (Манджу́рыя, , ) — у мінулым краіна і гістарычны рэгіён ва Ўсходняй Азіі. У цяперашні час падзеленая паміж Расеяй і Кітаем. Маньчжурыю месьціцца на тэрыторыі сучасных кітайскіх правінцый Ляонін, Гірын, Хэйлунцзян, на ўсходзе Унутраная Манголія, на поўначы Хэбэй, а таксама Прыморскага і Хабараўскага краёў, Амурскай вобласьці і ўсходніх раёнаў Манголіі. Маньчжурыя зьяўляецца бацькаўшчынай для вялікай колькасьці качэўных народаў Усходняй Азіі, у прыватнасьці чжурчжэняў, якія зь XVII стагодзьдзя называюцца маньчжурамі. Апошнія былі заснавальнікамі наівялікшай азіяцкай імпэрыі XVII—XIX стагодзьдзяў — Цын, а таксама Маньчжурскай дзяржавы ў першай палове XX стагодзьдзя ў 1932—1945 рр. Дзяржава была створаная з дазволу японскай акупацыйнай адміністрацыі і ў будучыні ня мела сапраўднай незалежнасьці, кіравалася японцамі. Маньчжоу-го спыніла сваё існаваньне 19 жніўня 1945 року, калі савецкімі войскамі ў Мукдэні быў захоплены імпэратар Пу І. Пасьля Маньжурыя была падзелена паміж Кітаем і РСФСР. У цяперашні час ўладамі Кітаю не вітаецца ўжываньне слова Маньчжурыя, часьцей сустракаецца словазлучэньне «колішняя Маньчжурыя» або «Паўночна-ўсходні Кітай». Гэтая зьява выкліканая сэпаратысцкімі настроямі, якія прысутнічаюць у рэгіёне.

* **1115 — 1234**: чжурчжэнская дынастыя Цзынь.
* 1234—1271: частка Мангольскай імпэрыі.
* 1271—1368: частка мангольскай дынастыі Юань.
* 1368—1616: частка кітайскай дынастыі Мін.
* **1616—1912**: чжурчжэнская дынастыя Цын.
* 1912—1932: частка Кітайскай рэспублікі.
* **1932—1945**: Маньчжоў-го.
* 1945—1949: частка Кітайскай рэспублікі.
* 1949—: частка КНР


Файл:Flag of the Qing Dynasty (1862-1889).svg|Штандар Цын(1862—1889)
Файл:China Qing Dynasty Flag 1889.svg|Штандар Цын(1889—1912)
Файл:Flag of Manchukuo.svg|Сьцяг Маньчжурыі(1932—1945)
Файл:Manchukuo Coat Of Arms.svg|Герб Маньчжурыі(1932—1945)



Катэгорыя:Гісторыя Кітаю