open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Віленская канфэрэнцыя

**Ві́ленская канфэрэ́нцыя** () — сход летувіскіх дэлегатаў у Вільні 18—22 верасьня 1917 року, на якім быў пакладзены пачатак стварэньню летувіскай дзяржавы. Сход абраў Раду Летувы лікам 20 чалавек.

## Арганізацыя канфэрэнцыі
13 траўня 1917 року нямецкі генэрал Эрых Людэндорф даў дазвол на стварэньне летувіскае рады, аднак не акрэсьліў ейных паўнамоцтваў. Дзеля стварэньня рады акупацыйныя ўлады дазволілі правядзеньне выбарчае канфэрэнцыі ў Вільні, аднак не пагадзіліся з арганізацыяй выбараў на ўдзел у ёй. Таму абіраць удзельнікаў канфэрэнцыі было даручана арганізацыйнаму камітэту, які складаўся з 5 віленскіх дзеячоў і 16 прадстаўнікоў правінцыі. На сходзе камітэту, які адбываўся 1-4 жніўня, быў таксама абраны Выканаўчы камітэт сходу ў складзе:
* Міколас Біржышка
* Пятрас Клімас
* Мацеюс Станкявічус
* Антанас Сьмятона
* Юргіс Шаўліс.

Аргкамітэт імкнуўся ўключыць прадстаўнікоў розных слаёў і палітычных поглядаў, па 5-8 чалавек ад кожнага павету. Былі ўзгодненыя ўмовы, якім мусілі адпавядаць дэлегаты на канфэрэнцыі: узрост — большы за 25 гадоў, адпаведны інтэлектуальны ўзровень і прыхільнасьць да ідэі адбудовы незалежнай Летувы, затое не патрабавалася ведаць летувіскую мову.

## Канфэрэнцыя
Канфэрэнцыя працягвалася з 18 да 23 верасьня 1917 року. З запрошаных 264 дэлегатаў у сходзе ўзялі ўдзел 214 чалавек. Старшынём канфэрэнцыі быў абраны Ёнас Басанавічус. Праграма паседжаньняў ахоплівала чатыры найважнейшыя пытаньні:
* палітычная будучыня Летувы;
* летувіска-нямецкія стасункі;
* пытаньні нацыянальных меншасьцей;
* выбар Летувіскай Рады.

Дэлегаты ў аднагалосна прынятай рэзалюцыі выступілі за пабудову незалежнай дэмакратычнай дзяржавы ў этнаграфічных межах зь невялікімі папраўкамі, якія ўлічвалі эканамічны фактар. Нацыянальным меншасьцям гарантаваліся культурныя правы. Юрыдычныя падставы дзяржавы і дачыненьні зь іншымі дзяржавамі мусіў вызначыць скліканы ў Вільні Ўстаноўчы сход. У нямецкім пытаньні была выказаная згода на цесны палітычна-эканамічны зьвяз пры ўмове прызнаньня Нямеччынай незалежнасьці Летувы яшчэ да скліканьня мірнай канфэрэнцыі.

Таксама зь ліку ўдзельнікаў сходу 21 верасьня была абраная 20-асабовая Літоўская Рада. Удзельнікі канфэрэнцыі паслалі тэлеграму галоўнакамандуючаму нямецкіх войскаў на ўсходзе з паведамленьнем пра стварэньне Летувіскай Рады.

## Памяць

17 верасьня 2007 року на будынку былога тэатру на Пагулянцы (цяпер Расейскі драматычны тэатар Летувы) на вуліцы Басанавічуса ў Вільні пры ўдзеле прэзыдэнта Валдаса Адамкуса была адкрытая мэмарыяльная таблічка з тэкстам па-летувіску.

## Крыніцы

## Літаратура
* Lietuva vokiečių okupacijoje pirmojo pasaulinio karo metais 1915—1918. Lietuvos nepriklausomos valstybės genezė / Sud. E.Gimžauskas. — Vilnius, 2006.

Катэгорыя:Гісторыя Летувы (1795—1918)
Катэгорыя:Падзеі ў Вільні
Вапрус Пярну

«**Вапрус**» () — эстонскі футбольны клюб з гораду Пярну. Заснаваны ў 1922 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Пярну
Зэта Галубоўцы

«**Зэта**» — чарнагорскі футбольны клюб з гораду Галубоўцаў. Заснаваны ў 1927 годзе. Чэмпіён Чарнагорыі (2007).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Галубоўцы‎
Курчы

**Курчы** (**Kurčy**; ) — шляхецкі род гербаў «Радван» і «Курч», прадстаўнікі якога займалі дзяржаўныя і вайсковыя пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Валодалі маёнткамі на тэрыторыі сучаснай Беларусі (Сянно, Валеўка, Уснач, Бераставіца, Вусьце)

## Паходжаньне
Першы вядомы прадстаўнік роду — каралеўскі шляхціц Даніла Сямёнавіч Курч (XVI ст.)

## Найбольш вядомыя прадстаўнікі
* Марцін Курч (? — 1602) — ваявода дорпацкі, меў шлюб з Соф’яй Сапегай, сястрой канцлера Льва Сапегі
* Яўстах Курч (? — 1647) — кашталян віцебскі
* Стэфан Курч (? — 1702) — ваявода берасьцейскі, маршалак Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага, меў шлюб зь Янай Петранэлай Сапегай, дачкой віленскага кашталяна Мікалая Сапегі
* Станіслаў Курч (? — 1702) —  кашталян берасьцейскі
* Стэфан Курч (1850—1906) — генэрал-маёр, вайсковы цэнзар Віленскай вайсковай акругі, камандуючы 50-й пяхотнай брыгадай

## Крыніцы
Skylė

**Skylė** («дзірка/прорва») — летувіскі гурт зь Вільні, створаны ў 1991 року. Стыль гурту характарызуецца як гард-рок з элемэнтамі нэафолку, сьпеўнай паэзіі, панк- і арт-року ды іншых стыляў.

## Мінуўшчына
«Skylė» быў утвораны ўвосені 1991 року студэнтамі, якія гралі рознабаковую музыку ад панк-року да фолк- і арт-року.

З 1995 «Skylė» пачаў супрацоўніцтва з тэатрам лялек, вагню і музыкі «Miraklis», для двух выступаў якога яны запісалі музычнае суправаджэньне. У 1997 року да гурту далучылася таленавітая сьпявачка Айстэ Сьмілгевічутэ, якая прадстаўляла Летуву на Эўрабачаньні-1999. Зь ейным прыходам музыка і тэксты «Skylė» набылі выразны балтыйскі ўхіл.

Запісаны ў 2000 року альбом «Babilonas» стаў адным з самых пасьпяховых у гісторыі «Skylė».

У першай палове 2000-х Рокас Радзявічус заняўся рознымі пэрсанальнымі праектамі і прадстаўленьнямі, таму гурт мала канцэртаваў. Увосені 2005 року абноўлены склад «Skylė» прадставіў новую канцэртную праграму і пачаў падрыхтоўку новага альбому «Povandeninės kronikos» (), выдадзенага ў 2007 року.

## Удзельнікі
* Рокас Радзявічус — акустычная гітара, сьпеў
* Мантвідас Кодыс — акардэон
* Кястутыс Драздаўскас — флейта
* Айстэ Радзевічэне — сьпеў
* Гедымінас Жыліс — бас-гітара, канклес
* Салвіюс Жайміс — ударныя

## Дыскаграфія
* «Žydinčių moterų džiaugsmas» (1993, кампакт-касэта)
* «Periklių giesmės» (1994, кампакт-касэта)
* «Kubatūrinė radiacija» (1994, кампакт-касэта)
* «1 + 1 = 1» (1995, кампакт-касэта)
* «Šv. Stepono 7» (1996, кампакт-касэта)
* «Saulės kelionė» (1996, кампакт-касэта)
* «Lukiškių pieva» (1996, кампакт-касэта)
* «Geriausios dainos 1991—1997» (1998, CD)
* «Žmogus ir Aušrinė» (1999, кампакт-касэта і CD)
* «Babilonas» (2000, кампакт-касэта і CD)
* «Vilniaus Legendos» (2001, CD)
* «Jūratė ir Kastytis» (2002, CD/DVD)
* «Povandeninės kronikos» (2007, CD/DVD)
* «Lukiškių pieva» (2008, CD) — перавыданьне альбому 1996 року
* «Koncertas Šv. Kotrynos bažnyčioje» (2009, DVD) — відэазапіс з канцэрту ў віленскім 
* Дэманстрацыйная вэрсія зь дзьвюх песень (2009, CD) — самотнік перад выхадам поўнага альбому «Broliai»
* «Sapnų trofėjai» (2009, CD)
* «Broliai» (2010, CD)
* «Broliai» (2011, DVD)
* «Vilko Vartai» (2015, CD)
* «Dūšelės» (2016, 2CD)

## Прэміі і ўзнагароды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* 
* 
* Skylė на YouTube

Катэгорыя:Летувіскія рок-гурты
Катэгорыя:Летувіскія фолк-музыкі
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Культура Вільні
Курылавічы

Назву **Курылавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Курылавічы — вёска ў Мёрскім раёне
** Курылавічы — вёска ў Валкоўскім сельсавеце Пастаўскага раёну
** Курылавічы — вёска ў Юнькаўскім сельсавеце Пастаўскага раёну
** Курылавічы — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Курылавічы — вёска ў Мастоўскім раёне

## Глядзіце таксама
* Курылава
* Курылаўцы
* Курылаўшчына
Алёхаўка (неадназначнасьць)

Назву **Алёхаўка** маюць:

* Алёхаўка — рака ў Койданаўскім і Ўзьдзенскім раёнах Менскай вобласьці, левы прыток ракі Ўзьдзянкі, басэйн Нёману
* Алёхаўка — вёска ва Ўзьдзенскім раёне Менскай вобласьці
Аляксандар Чыж

**Аляксандар Чыж** ( 10 лютага 1997 году) — беларускі футбаліст, абаронца кыргыскага клюбу «Кыргызалтын».

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец ДЮСШ гораду Бярозы. З 2014 году пачаў выступаць за дубль менскага «Дынама», дзе пазьней замацаваўся ў асноўным складзе. У студзені 2017 году склаў новы доўгатэрміновы кантракт з «Дынама». Да сэзону 2017 году рыхтаваўся поруч з асноўнай камандай, але пачаў яго ў дублюючым складзе. У траўні трэнэрам галоўнай каманды быў прызначаны Сяргей Гурэнка, які раней кіраваў рэзэрвовым складам. Пасьля гэтага Чыж пачаў прыцягвацца да асноўнага складу. 10 траўня 2017 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, адгуляўшы ўвесь матч супраць «Менску» (2:0) на пазыцыі цэнтральнага абаронцы.

У ліпені 2017 году быў аддадзены ў арэнду наваполацкаму «Нафтану» да сканчэньня сэзону 2017 году. У складзе «Нафтана» здолеў замацавацца ў асноўным складзе ў цэнтры абароны. У студзені 2018 году вярнуўся ў «Дынама». У сэзоне 2018 году чаргаваў выступы ў дублі і ў першай камандзе, у кастрычніку не гуляў праз траўмы. У 2019—2020 гадах гуляў пераважна за дубль, часам зьяўляўся ў асноўнай камандзе, пры гэтым шмат прапускаў матчаў праз пашкоджаньні.

У сакавіку 2021 году быў аддадзены ў арэнду дэбютанту казаскай Прэм’ер-лігі «Турану». Спачатку пераважна заставаўся на лаўцы запасных, а пачынаючы зь лета замацаваўся ў першай адзінаццатцы. У сьнежні 2021 году па заканчэньні працоўнае дамовы зышоў з «Дынама». У студзені 2022 году склаў кантракт з жодзінскім «Тарпэда-БелАЗ». У студзені 2023 году падоўжыў кантракт з клюбам. У студзені 2024 году пакінуў Жодзін і неўзабаве стаў гульцом мазырскай «Славіі». У ліпені 2024 году, пакінуўшы мазырскі клюб, перайшоў у койданаўскі «Арсэнал».

Пасьля сэзону 2024 году прыяднаўся да кыргыскага клюбу «Кыргызалтын», дэбютаваўшы ў складзе новай камандзе 5 сакавіка 2025 году ў матчы супраць клюбу «Азіягол».

### Міжнародная
У 2015 годзе гуляў за зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыі чэмпіянату Эўропы. 25 сакавіка 2017 году дэбютаваў у складзе зборнай Беларусі (да 21 году), адгуляўшы ўсе 90 хвілінаў у таварыскім матчы супраць зборнай Летувы (2:1).

## Дасягненьні
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2018, 2023
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2023

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Ігнаці Сідар

**Ігна́ці Сі́дар** ( 21 жніўня 1998 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца «Слуцку».

## Кар’ера
Выхаванец жодзінскага «Тарпэда-БелАЗу». Дэбютаваў за галоўную каманду клюбу ў Найвышэйшай лізе ў траўні 2017 году ў матчы супраць «Крумкачоў», выйшаўшы на замену. У жніўні 2018 году аддадзены ў арэнду мікашэвіцкаму «Граніту» да канца сэзону. У Першай лізе дэбютаваў у жніўні 2018 году ў матчы супраць ЮАСу.

У сакавіку 2019 году аддадзены ў арэнду клюбу «Ліда». У 2020 годзе стаў гульцом «Смаргоні». У сакавіку 2021 году падпісаў кантракт з клюбам «Крумкачы». У студзені 2022 году быў аб’яўлены гульцом таджыцкага «Худжанду». Пачатак сэзону прапусьціў праз траўму пахвіны. Дэбютаваў за клюб 8 траўня 2022 году ў матчы супраць «Істыклолу» за Супэркубак Таджыкістану. У чэмпіянаце дэбютаваў 18 траўня 2022 году, калі выйшаў на апошняй хвіліне аднаго з матчу таджыцкага першынства. У ліпені 2022 году зышоў з клюбу.

У жніўні 2022 году далучыўся да наваполацкага «Нафтану». Дэбютаваў за клюб 13 жніўня 2022 году ў матчы супраць петрыкаўскага «Шахцёра», выйшаўшы ў пачатковым складзе і адыграўшы ўвесь матч. Дэбютны гол за клюб здабыў 22 кастрычніка 2022 году ў матчы супраць пінскай «Хвалі». Разам з клюбам стаў чэмпіёнам Першай лігі. У лютым 2023 году працягнуў кантракт з наваполацкім клюбам, працягнуўшы ўжо ў наймацнейшым дывізіёне быць часткай асноўнага складу. Аднак, у наступным сэзоне выбыў праз траўму пятавай сухажылы ўжо 4 траўня ў матчы супраць «Гомля». У выніку гульцу зрабілі апэрацыю ў Менску. У 2025 годзе гуляў крыху больш, але асноўным абаронцам у складзе навапалачанаў ня стаў. У студзені 2026 году прыяднаўся да першалігавага «Слуцку».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Эдуар Філіп

**Эдуа́р Філі́п** (; нарадзіўся 28 лістапада 1970 году, Руан) — францускі палітык. Колішні прэм’ер-міністар Францыі, афіцэр. Дваццаць другі прэм’ер-міністар Пятай рэспублікі, прызначаны на гэтую пасаду 15 траўня 2017 году (Эманюэль Макрон, які яго прызначыў, стаў прэзыдэнтам Рэспублікі 14 траўня 2017 году). Сябра Саюзу за народны рух (да 2015) і Рэспубліканцы (2015—2017), ён стаў мэрам Гаўру ў 2010 годзе і старшынём Гаўрскае камуны, затым намесьнікам 7-е акругі дэпартамэнту Прыморская Сэна ў 2012 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на Нацыянальнай Асамблеі.

Катэгорыя:Францускія палітыкі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Францыі
Урал-батыр

**«Ура́л-баты́р»** () — башкірскі эпас (кубаір), помнік башкірскага пісьменства.

«*Урал-батыр*» увабраў у сябе найстаражытнейшую міталёгію, якая існавала шмат тысячагодзьдзяў таму. У ім прадстаўлены шырокі спэктар старажытных перакананьняў, якія сыходзяць сваімі каранямі ў нетры першабытнаграмадзкага ладу.

Некаторыя матывы і вобразы «*Урал-Батыра*» сустракаюцца і ў іншых башкірскіх эпасах («*[[Заятуляк і Хыўхылу]]*», «*[[Кунгыр-буга]]*», «*[[Алпамыша]]*», «*[[Кузыйкурпяс і Маянхылу]]*»), а эпасы «*[[Акбузат (эпас)|Акбузат]]*» і «*[[Бабсак і Кусэк]]*», працягваючы сюжэтную лінію «*Урал-Батыра*», утвараюць адзіны цыкл башкірскіх эпічных паданьняў.

Эпас складаецца з 4576 паэтычных і 19 празаічных радкоў. Кампазыцыйна вылучаюць 3 часткі.

Сюжэт эпасу вельмі складаны і пабудаваны на апісаньні барацьбы Ўрал-батыра за шчасьце людзей, са злымі сіламі — цмокамі (аждаха), дэвамі, зьмеямі і г. д.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нацыянальныя эпасы
Катэгорыя:Башкірскі эпас
Заятуляк і Хыўхылу

**«Заятуля́к і Хыўхылу́»** () — башкірскі эпас (кубаір). Адзін з раньніх помнікаў эпічнай творчасьці башкірскага народу.

У эпасе «*Заятуляк і Хыўхылу*» апавядаецца пра каханьне волата Заятуляка і Хыўхылу, дачкі марскіх уладароў. Як і ў старажытных эпасах «*[[Урал-батыр]]*» і «*Акбузат*», дзеяньне разгортваюцца ня толькі на зямлі, але і ў фантастычным падводным сьвеце. Падзеі ў паданьні разгортваюцца ў эпічна-казачным пляне.

Дасюль існуе ў вуснай творчасьці народу ў мноства розных варыянтаў.

У 1843 годзе быў упершыню надрукаваны на расейскай мове ў часопісе «Москвитянин» Уладзімерам Далем пад назвай «Башкірская русалка».

Катэгорыя:Башкірскі эпас
Равіль Сыртланаў

**Равіль Шахайдаравіч Сыртланаў** (; 1877—1916, в. Скробава, цяпер Баранавіцкі раён) — генэрал-маёр Генэральнага штабу расейскай арміі. Адзін з заснавальнікаў агентурнай выведкі ў Пэрсіі, Аўганістане і Ўсходнім Туркестане, камандзір 166-го пяхотнага Ровенскага палка.

## Жыцьцяпіс
паходзіў з башкірскага дваранскага роду Сыртланавых.

Вучыўся ў 2-м Арэнбурскім кадэцкім корпусе. У 1898 годзе скончыў Міхайлаўскую артылерыйскую вучэльню, служыў у чыне падпаручніка гвардыі ў лэйб-гвардыі 3-й артылерыйскай брыгады.

У 1902 годзе атрымаў званьне паручніка. У 1903 годзе паступіў у Мікалаеўсую акадэмію Генэральнага штабу. Удзельнічаў у расейска-японской вайне. У 1905 годзе скончыў акадэмію.

У 1905—1907 гг. камандаваў ротай у 1-м Ташкенцкім рэзэрвовым батальёне.

З 1907 году служыў обэр-афіцэрам пры штабе 1-га Туркестанскага армейскага корпусу. З 4 траўня 1912 году — выконваў абавязкі старэйшага ад’ютанта штабу Туркестанскай вайсковай акругі. Быў адным з арганізатараў агентурнай расейскай выведкі ў Пэрсіі, Аўганістане і Усходнім Туркестане.

З 11 верасьня 1912 году — выкладчык Аляксееўскай вайсковай вучэльні. Атрымаў чын падпалкоўніка.

Удзельнічаў у Першай сусьветнай вайне. 6 сьнежня 1914 году атрымаў чын палкоўніка. У кастрычніку 1915 году прызначаны в. а. начальніка штабу 22-й пяхотнай дывізіі, а ў студзені 1916 году — камандзірам 166-го пяхотнага Ровенскага полка.

20 чэрвеня 1916 году падчас Баранавіцкай апэрацыі, каля вёскі Скробава, пайшоў разам са сваім палком у атаку, са сьцягам у руках першым ўскочыў на бруйствер нямецкага акопу, быў забіты.

За адвагу пасьмяротна атрымаў чын генэрал-маёра і вышэйшую вайсковую ўзнагароду расейскай імпэрыі — ордэн Сьвятога Георгія 4-й ступені. Пахаваны на радзіме ў сваім маёнтку ў Белябееўскім уезьдзе, Уфімскай губэрні.

## Узнагароды
* Ордэн Сьвятой Ганны IV ступені (1905);
* Ордэн Сьвятога Станіслава III ступені (1912);
* Ордэн Сьвятой Ганны III ступені (1913);
* Ордэн Сьвятога Георгія IV ступені (пасьмяротна, 27.01.1917).

## Крыніцы

## Літаратура
* Д. М. Усманова. Сыртланов Шахайдар Шахгарданович.//Дзяржаўная Дума Расейскай імпэрыі: 1906—1917: Энциклопедия.. — М.: Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2008. — С. 600. — 735 с — ISBN 978-5-8243-1031-3.

Катэгорыя:Удзельнікі расейска-японскай вайны
Катэгорыя:Загінулі ў баях Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Памерлі ў Баранавіцкім раёне
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Пэтанж (футбольны клюб)

«**Пэтанж**» () — былы люксэмбурскі футбольны клюб з камуны Пэтанжу. Заснаваны ў 1910 годзе. Уладальнік Кубка Люксэмбургу (2005).

У 2015 годзе аб’яднаўся з клюбам «Тытус», утварыўшы новы клюб «Уніён Тытус Пэтанж».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Пэтанж‎
Землятрус у Армэніі (1988)

**Землятрус у Армэніі**, таксама вядомы як **Сьпітацкі землятрус** () адбыўся на поўначы Армянскай ССР 7 сьнежня 1988 року аб 11:41 паводле мясцовага часу. Магутнасьць склала 6,8 балаў па шкале магнітуды паверхневай хвалі і найбольшай адчувальнай сілы X (*разбуральная*) паводле шкалы Мядзьведзева — Шпангоера — Карніка. Цалкам разбураныя ў выніку землятрусу былі места Сьпітак і 58 вёсак, значныя разбурэньні закранулі Ленінакан, Кіравакан, Сьцепанаван і яшчэ больш за 300 населеных пунктаў. Загінулі ня менш як 25 000 асобаў, яшчэ больш за 100 000 сталі інвалідамі. 514 тысячаў чалавек апынуліся бяз даху над галавою. У выніку землятрусу каля 40% прамысловага патэнцыялу Армэніі было выведзена са строю, эканамічны ўрон перавысіў 13 млрд даляраў ЗША.

Сьпітацкі землятрус нароўні з Чарнобыльскаю трагедыяй стаў найстрашнейшай катастрофай апошніх гадоў існаваньня СССР. Упершыню пасьля Другой сусьветнай вайны Савецкі Саюз зьвярнуўся да ЗША па гуманітарную дапамогу пацярпелым ад землятрусу. Агулам дапамога паступала ад 113 дзяржаваў, аднак вялізную частку склалі й ахвяраваньні і дапамога ад недзяржаўных арганізацыяў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Землятрусы 1988 году‎
Катэгорыя:Землятрусы ў Армэніі
Катэгорыя:Землятрусы ў СССР
Катэгорыя:1988 год у Армэніі
Катэгорыя:1988 год у СССР
Катэгорыя:Армянская ССР
Тоўсьцікі

Назву **Тоўсьцікі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Тоўсьцікі — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Тоўсьцікі — вёска ў Мастоўскім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Тоўсьцік
Буковічы

Назву **Буковічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Буковічы — вёска ва Ўзьдзенскім раёне
** Буковічы — пасёлак ва Ўзьдзенскім раёне

## Глядзіце таксама
* Бук
* Букава
* Букаўшчына
* Букі
Дэў (армянская міталёгія)

**Дэў** () — у армянскай міталёгіі добры ці злы дух. Апісваецца ў мітах, легендах і казках як волат зь вялізарнай галавой на плячах і вачамі памерам з гліняныя збаны ці талеркі (некаторыя дэвы — аднавокія), што спалучалі часам у сваім вобразе і рысы жывёл. Дэў можа быць як добрым, так і злым — усе дэвы падзяляюцца на белых і чорных, прытым колер не заўсёды адпавядае характару (г. зн. белы можа быць і злым, а чорны — добрым). У легендах чараўнікі былі здольныя прымусіць дэва ўсяліцца ў цела чалавека.

З добрых дэваў вядомыя аралезы і ўрваканы, са злых — алы, айсы, чывалы і вішапы. Такія духі, як хадж, ставяцца да людзей нэўтральна ў міталёгіі. Аблічча кожнага дэва адрозьніваецца — напрыклад, пэ́рыкі прымаюць аблічча як прыгожых жанчын, так і асьліх, якія жывуць у руінах.

У казцы Аванэса Туманяна «Райская кветка» дэў зьяўляецца вартавым райскай кветкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Knaurs Lexikon der Mythologie. Droemer Knaur, Augsburg 2001, , S. 118 f.

Катэгорыя:Азэрбайджанская міталёгія
Катэгорыя:Армянская міталёгія
Катэгорыя:Пэрсыдзкая міталёгія
Катэгорыя:Злыя боствы
Катэгорыя:Огры
Міхр

**Міхр, Мгер, Мхер** ( ад пэрсыдзкай *Mihr* «Мітра») — у старажытнаармянскай міталёгіі бог Сонца, нябеснага сьвятла і справядлівасьці. Сын Арамазда, брат Анаіт і Нанэ.

## Апісаньне
У армянскім эпасе «Сасна црэр» («Давід Сасунскі») ёсьць два пэрсанажы з такім імем — Мгер (Міхр) Старэйшы і Міхр Малодшы (унук папярэдняга, сын Давіда Сасунскага). Згодна армянскай міталягічнай традыцыі Міхр зьдзяйсьняе шэраг учынкаў, ваюе з ільвом, які забівае мірных жыхароў, ратуе ад паводкі горад Джазіру, скідаючы ў раку скалу, якая дзеліць яе на рукавы і змагаецца зь несправядлівасьцю ў сьвеце. Міхр Малодшы, сустракаючыся са сваім бацькам Давідам, ваюе зь ім, ня ведаючы, што гэта яго бацька, і перамагае яго. Зьняважаны Давід кляне Міхра, выракаючы яго на бязьдзетнасьць і няшчасьце. Міхру, такім чынам, не ўдаецца перамагчы несправядлівасьць, зямля перастае трымаць яго і яго каня, і ён гразьне ў зямлі.

Параіўшыся з магіламі сваіх бацькоў, Міхр чуе іх запавет чакаць наступу справядлівасьці ў скале. Міхр б’е па скале мячом, яна расступаецца, упускаючы Міхра і яго каня. Далей, з рознай пэрыядычнасьцю ў залежнасьці ад вэрсіі (2 разы ў год ці штосуботу) Міхр выходзіць са скалы і правярае, ці наступіў справядлівы мір. Калі гэта здарыцца, то Міхр зможа пакінуць скалу назаўжды.

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Міхр // Міталягічная энцыкляпэдыя

Катэгорыя:Армянская міталёгія
Аралезы

**Аралезы** () — у армянскай міталёгіі духі, што зьяўляліся ў выглядзе крылатых істот, якія спускаліся зь неба, каб уваскрэсіць палеглых у бітвах, залізваючы іх раны.

## Выгляд
Звонку Аралезы больш за ўсё былі падобныя на абарыгенных сабак Армянскага нагор’я — армянскіх ваўкадаваў — гампраў, якія, магчыма, і сталі правобразам Аралезаў.

## Адлюстраваньне ў міталёгіі
Адно зь першых апісаньняў аралезов і іх функцый зрабіў армянскі гісторык канца IV—V стагодзьдзеў Фаўстас Бузанд.

Таксама, згодна адной зь легендаў, запісанай гісторыкам V стагодзьдзя Маўсесам Харэнацы, аралезы ўваскрэсілі Ара Выдатнага, які быў сьмяротна паранены ў крывавай бітве з войскам асырыйскай царыцы Шамірам (Сэміраміды). Адсюль і адзін са спосабаў трактоўкі слова «ара лез». З імя «Ара» і слова «лізэл» — лізаць. Атрымліваецца — «Якія ліжуць Ара».

## Паходжаньне назвы
Этымалёгія слова «аралез», як піша Езьнік, цалкам вызначае ролю гэтых духаў. Яно складаецца з каранёў «іяр» — «няспынна» і «лез-ум» — лізаць.

## Крыніцы

## Літаратура
* «Мифы народов мира», том 1
* Исследования и статьи Н. О. Эмина по армянской мифологии, археологии, истории и истории литературы за 1858—1884 гг., Москва 1896 год

Катэгорыя:Армянская міталёгія
Кубак Паўночнай Ірляндыі па футболе

**Кубак Паўночнай Ірляндыі па футболе** — штогадовы кубак Паўночнай Ірляндыі, які праходзіць у фармаце алімпійскай сыстэмы. Заснаваны ў 1881 годзе як Кубак Ірляндыі, сёньня турнір уважаецца за чацьвертае найстарэйшае нацыянальнае кубкавае спаборніцтва ў сьвеце. Да выхаду з Ірляндзкай футбольнай асацыяцыі клюбаў з той часткі вострава, якая пазьней абвесьціла аб стварэньні Ірляндзкай Вольнай дзяржавы, у 1921 годзе Кубак Ірляндыі быў нацыянальным кубкавым спаборніцтвам для ўсяго вострава. Найбольш пасьпяховым клюбам уважаецца «Лінфілд», які выйграваў спаборніцтва 43 разы.

## Пераможцы
* Лінфілд — 44 разы
* Глентаран — 23
* Лісбэрн Дыстылеры — 12
* Кліфтанвіл — 9
* Бэлфаст Сэлтык — 8
* Гленавон — 7
* Колрэйн, Крузэйдэрз — 6
* Балімэна Юнайтэд — 5
* Ардс — 4
* Портадаўн, Дэры Сіці, Шэлбурн — 3
* Багэміян, Балімэна, Бангар, Карык Рэйнджарз, Ольстэр, Ўілаўфілд, Дандэла, Гордан Гайлэндэрз, Маёла Парк, Куінз Айлэнд (1881), Куінз Айлэнд (1920), Дангэнан Сўіфтс — 1

Катэгорыя:Паўночнаірляндзкі футбол
Паўночная Ірляндыя
Голас беларуса (1948)

**«Го́лас белару́са»** — беларускі двухтыднёвік, які выдаваўся ў  (цяпер у ) ў 1948—1949 гг. Выйшла 7 нумароў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія газэты ў Нямеччыне
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1949 годзе
Мазі ў Гондалэндзе

**«Мазі ў Гондалэндзе»** (), часта проста **«Мазі»** () — брытанскі анімацыйны фільм 1986 року, створаны тэлекампаніяй BBC як дапаможнік па вывучэньні ангельскай мовы як замежнай. У 1989 року выйшаў працяг пад назовам «Мазі вяртаецца».

## Сюжэт
У першай частцы фільму проста адбываецца знаёмства з галоўным героем Мазі — пухкім зялёнавата-сінім іншаплянэцянінам, каралём Гондалэнду Найджэлам і каралевай Эрзай, іхняй дачкой прынцэсай Сыльвіяй, садоўнікам Бобам і злым навукоўцам Корваксам, а таксама іншымі пэрсанажамі. Пасьля гэтага пачынаецца дзеяньне.

## Пэрсанажы
* Мазі — пухкі зялёнавата-сіні іншаплянэцянін
* кароль Найджэл — леў
* каралева Эрза — пацук
* прынцэса Сыльвія — пацук
* Боб — мыш
* Корвакс — зялёны гоблін
* Норман — чалавек
* Кот
* Мэры — чалавек
* гандляр — кенгуру
* паліцыянт — мыш
* афіцыянт — чалавек
* рэпартэрка — чалавек
* камэнтатар 1
* камэнтатар 2
* раварыст 1 — чалавек з Францыі
* раварыст 2 — чалавек зь Вялікабрытаніі
* раварыст 3 — чалавек зь Нямеччыны
* раварыст 4 — чалавек зь Італіі
* раварыст 5 — чалавек з Грэцыі
* раварыст 6 — чалавек зь Японіі
* пацыент 1 — чалавек
* пацыент 2 — чалавек
* пацыент 3 — чалавек
* пацыент 4 — чалавек
* хлопчык — чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Фільмы 1986 году
Катэгорыя:Фільмы BBC Films
Катэгорыя:Брытанскія тэлефільмы
Катэгорыя:Брытанскія мультфільмы
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Sonika

**Sonika** — беларускі рок-гурт. Заснаваны ў 2010 годзе. У 2012 годзе выйшаў дэбютны альбом «Новы дзень», названы паводле песьні гурта, якая ўвайшла ў гукавую дарожку фільму «Вышэй за неба».

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія рок-гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 2010 годзе
Катэгорыя:Культура Менску
Аляксей Навальны

**Аляксей Анатолевіч Навальны** (; 4 чэрвеня 1976, Бутынь, Адзінцоўскі раён, Маскоўская вобласьць, РСФСР, СССР&nbsp;— 16 лютага 2024, папраўчая калёнія №&nbsp;3, Харп, Ямала-Ненецкая аўтаномная акруга, Цюменская вобласьць, Расея) — расейскі дзяржаўны й грамадзкі дзеяч, прадпрымальнік. Стваральнік «Фонду змаганьня з карупцыяй», які аб’ядноўвае зьвязаныя з сабою праекты, скаваныя, як абвяшчаецца стваральнікамі, супраць карупцыі й дзяржаўнай прапаганды («Расьпілоўваньне», «Рос Яма», «Рос Выбары», «Добрая машына праўды», «РосЖКХ»). Вядомы сваімі расьсьледаваньнямі пра карупцыю ў Расеі. Аўтар аднаго з самых рэйтынгавых грамадзка-палітычных блогаў у «Жывым Часопісе». Былы раднік рады дырэктараў кампаніі «Аэрафлёт».

## Адукацыя
У 1998 годзе Аляксей Навальны скончыў юрфак РУДН, папоўніўшы касту маладых расійскіх юрыстаў. Пасля атрымання першай вышэйшай адукацыі ён адразу паступіў у фінансавую акадэмію пры ўрадзе РФ, якую скончыў у 2001 годзе.

У 2010 годзе Навальны зноў сеў на студэнцкую лаву. На гэты раз прадметам вывучэння стала праграма «Yale World Fellows» знакамітага амерыканскага Ельскага ўніверсітэта. Гэтая праграма накіравана на навучанне лідараў новай фармацыі, якія ўмеюць і жадаюць весці міжнародны дыялог. Можна выказаць здагадку, што менавіта там і вырашылася яго далейшы лёс.

Заняў другое месца на выбарах мэра Масквы 2013 году, атрымаў 27,24% галасоў выбарцаў, саступіўшы Сяргею Сабяніну. З 17 лістапада 2013 году да 19 траўня 2018 году ўзначальваў Цэнтральны савет палітычнай партыі «Партыя прагрэсу». У сьнежні 2016 году заявіў пра намер браць удзел у выбарах прэзыдэнта Расеі, якія адбыліся ў сакавіку 2018 году.

З пачатку 2010-х гадоў праходзіць абвінавачаным, адказчыкам і сьведкам па шэрагу крымінальных, адміністрацыйных, грамадзянскіх і арбітражных справаў. Найболей гучнымі зь іх зьяўляюцца «Справа Кіраўлесу» і «Справа Іў Рашэ». У ліпені 2013 году быў асуджаны Кіраўскім абласным судом па «справе Кіраўлесу» на 5 гадоў умоўна, у 2016 годзе Вярхоўны суд РФ скасаваў гэты прысуд, у лютым 2017 году Кіраўскім аблсудом прысуджаны паўторна да 5 гадоў пазбаўленьня волі ўмоўна, прысуд уступіў у законную сілу. Па справе «Іў Рашэ» 30 сьнежня 2014 году Навальны прысуджаны да 3,5 году пазбаўленьня волі ўмоўна (прысуд уступіў у законную сілу).

## Узнагароды
* Прэмія імя Андрэя Сахарава (2021)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* https://forum-msk.info/threads/kto-takoj-aleksej-navalnyj.4546/
* http://www.youtube.com/channel/UCsAw3WynQJMm7tMy093y37A
* http://www.youtube.com/channel/UCgxTPTFbIbCWfTR9I2-5SeQ

Катэгорыя:Расейскія палітыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі імя Сахарава
Янава (футбольны клюб)

«**Янава**» () — летувіскі футбольны клюб з гораду Янава. Заснаваны ў 1991 годзе.

## Сэзоны

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* alyga.lt

Катэгорыя:Янава
Суткі (неадназначнасьць)

Назву **Суткі** маюць:

* Суткі — адна з адзінак вымярэньня часу

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Суткі — вёска ў Дарагічынскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Суткі — вёска ва Ўзьдзенскім раёне Менскай вобласьці
Тух Манук

**Тух Манук** ( — «*Цёмны падлетак*») — адзін зь відаў армянскіх народных сьвяцілішчаў. Маюць дахрысьціянскае паходжаньне. Злучаны з адным з пэрсанажаў армянскай міталёгіі. У наш час Тух Манук таксама зьяўляюцца часткай традыцый Армянскай апостальскай царквы.

Паводле крыніц XIX стагодзьдзя, сьвяцілішчы Тух Манук былі шырока пашыраны на тэрыторыі гістарычнай Армэніі. У некаторых селішчах існавалі некалькі такіх сьвяцілішчаў.

Па сваім выглядзе сьвяцілішча Тух Манук могуць моцна адрозьнівацца адзін ад аднаго: гэта можа быць царква, капліца, хатка са спадзістым дахам, купа камянёў, хачкар, скала з крыжам, дальмэн, мэнгір, невялікія могілкі і да т. п. Адметных прыкмет, апроч назвы «Тух Манук» дадзеныя сьвяцілішчы ня маюць.

Сьвяцілішчы могуць знаходзіцца на вяршынях узгоркаў, каля крыніц, на могільніках, у дарог, або проста па-за населенымі пунктамі. Яны зьяўляюцца аб’ектамі паломніцтва: некаторыя сьвяцілішчы наведваюць падчас хрысьціянскіх сьвят, іншыя — у свае вызначаныя дні. Паломнікі вераць, што наведваньне сьвяцілішча можа вылекаваць хваробу. Часта побач са сьвяцілішчам растуць дрэвы, якія лічацца сьвятымі. На іх галіны паломнікі завязваюць лапікі матэрыі — лічыцца, што так яны пакідаюць там свае хваробы. Крыніцы каля сьвяцілішчаў таксама лічацца сьвятымі, а іх вада — гаючай.

Нягледзячы на наяўнасьць цэркваў Тух Манук, такога сьвятога не існавала ў хрысьціянстве. Легенды пра Тух Манука моцна адрозьніваюцца. Гэты пэрсанаж можа апісвацца як дзіцё, юнак, барадаты мужчына сярэдніх гадоў, стары ці ж кабета. У некаторых легендах Тух Манук — гэта маленькі Ісус Хрыстос. Лічыцца, што Тух Манк можа дапамагчы, абараніць, папярэдзіць пра небясьпеку ці нешта параіць.

## Крыніцы

Катэгорыя:Армянская міталёгія
Катэгорыя:Рэлігійныя збудаваньні Армэніі
Арэвахач

**Арэвахач** (сымбалі «֍» або «֎» ; , гэта значыць «Сонечны крыж») таксама **Патэразмахач** (, «Крыж вайны»), **Кер хач** (, «Крывы крыж»), у некаторых крыніцах таксама згадваецца як **Армянскі сымбаль вечнасьці** () — адзін з традыцыйных старажытных армянскіх знакаў, своеасаблівы від свастыкі. Цяпер арэвахач зьяўляецца неад’емнай часткай таксама армянскай хрысьціянскай культуры, паступова перайшоўшы ў яе з прыняцьцем хрысьціянства ў Армэніі.

## Гісторыя
Самыя раньнія выявы свастыкі ў Армэніі адносяцца да нэаліту (прыблізна 7000-5000 да н. э.). Галоўным значэньнем арэвахача зьяўляецца Сонца, а адсюль і сьвятло, рух жыцьця (вечнасьці), дабрабыту, радасьці, вечнасьці і ўдачы.

Арэвахач ў Старажытнай Армэніі наносіўся на зброю, прадметы паўсядзённага побыту, адзеньне, сьцягі і гербы, выкарыстоўваўся пры афармленьні цэркваў.

Вельмі часта арэвахач сустракаецца ў каменнай разьбе Армянскага нагор’я.

## Глядзіце таксама
* Армянскі крыж
* Армянскае язычніцтва
* Свастыка

## Літаратура
* Abraham Shahinyan. Armenian khatchkars and it’s endgraving (9-13 cent.) — Yerevan, 1970. (арм.)
* Artak Movsisyan. Armenia at 3rd millennium BC — Yerevan: Jason publishing house, 2005 (арм.)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Свастыка
Катэгорыя:Армянскія сымбалі
Катэгорыя:Армянская міталёгія
Катэгорыя:Армянскае язычніцтва
Катэгорыя:Армянская культура
Сэмбэрыя

**Сэмбэрыя** () — геаграфічны рэгіён на паўночным усходзе Босьніі і Герцагавіны. Галоўным горадам рэгіёна зьяўляецца Біеліна. Сэмбэрыя разьмешчана паміж рэкамі Дрына, Сава і горамі Маевіца. Асноўная частка рэгіёну належыць Рэспубліцы Сэрбскай. Першы ўспамін пра Сэмбэрыю датуецца 1533 годам, часам Асманскага валадарства.

## Галерэя

Файл:Pribojska crkva.jpg|Храм у Лопары
Файл:Srednja skola Mihailo Petrovic Alas Ugljevik.jpg|Школа ва Ўглевіку


## Вонкавыя спасылкі
* SKUD Semberija Bijeljina
* Semberija folk fest: Ritam Evrope

Катэгорыя:Геаграфія Босьніі і Герцагавіны
Ганна Нятрэбка

**Ганна Нятрэбка** ( 18 верасьня 1971 году, Краснадар, СССР) — опэрная сьпявачка (сапрана).

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія сьпевакі і сьпявачкі
Логнавічы

Назву **Логнавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Логнавічы — вёска ў Мастоўскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Логнавічы — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці
Гзіра Юнайтэд

«**Гзыра Юнайтэд**» () — мальтыйскі футбольны клюб з гораду Гзыры. Заснаваны ў 1947 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Гзіра‎
Стэрлітамак

**Стэрлітамак** (, )&nbsp;— горад (з 1781 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Стэрлітамацкага раёну Башкартастану. Насельніцтва на 2025 год&nbsp;— 277 400 чалавекі. Заснаваны ў 1735 годзе.

Горад знаходзіцца на левым беразе ракі Белай (прыток Камы), за 130 км ад Уфы.

Буйны цэнтар хімічнай прамысловасьці і машынабудаваньня. Эканамічны патэнцыял гораду шмат у чым вызначаюць буйныя хімічныя і нафтахімічныя прадпрыемствы, такія як «Башкірская содавая кампанія», «Сынтэз-Каўчук», «Нафтахімічны завод». Менавіта гэтыя чатыры градаўтваральныя гіганты замацавалі за Стэрлітамакам званьне «гораду вялікай хіміі». Машынабудаўнічая і станкабудаўнічая галіны вытворчасьці ў горадзе прадстаўленыя буйнымі акцыянэрнымі таварыствамі: «Стэрлітамаскі станкабудаўнічы завод», «Чырвоны пралетарый», «Вагонарамонтны завод», «Завод Будмаш», Канцэрн «Інмаш». Акрамя таго, у горадзе працуюць магутныя прадпрыемствы будіндустрыі і будматэрыялаў.

## Інфраструктура
Стэрлітамак&nbsp;— разьвітае прамысловае места з паўнавартаснай інфраструктурай і наладжанай транспартнай сыстэмай. Будаўніцтва рухаецца вялікімі тэмпамі, пашыраюцца новыя мікрараёны (Паўднёва-Заходні, Сонечны, ВТС). Вядзецца забудова заходняга раёну места, у прыватнасьці мікрараёны Сонечны, Блакітны, Заходні. Плянуецца пабудова асобнага жылога квартала на беразе ракі Альхоўка для работнікаў «Башкірскай содавай кампаніі», аднаго з найбуйнейшых прадпрыемстваў места.

## Асобы
* Ігар Палівода, беларускі кампазытар, піяніст.

## Глядзіце таксама
* Беларуская вуліца

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Раённыя цэнтры Расеі
Катэгорыя:Населеныя пункты Башкартастану
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1735 годзе
Салават

**Салава́т** (, ) — горад (з 1954 году) у Расеі, у складзе Башкартастану. Насельніцтва на 2016 год — 153 973 чалавекі. Заснаваны ў 1948 годзе.

Горад знаходзіцца на поўдні Башкартастану, на левым беразе ракі Белай (прыток Камы), за 178 км на поўдзень ад Уфы. Чыгуначная станцыя.

Буйны цэнтар нафтаперапрацоўчай і нафтахімічнай прамысловасьці (ААТ «Салаватнефтеоргсинтез», выпускае вадкае паліва, сьпірты бутылавыя, поліэтылен высокага ціску, азотныя ўгнаеньні і г. д.), перапрацоўчая магутнасьць комплексу — 11,7 млн тон нафты ў год. Нафтаперапрацоўчы комплекс шэрагам трубаправодаў зьвязаны з нафтапромысламі Ішымбая, Шкапава, Арлана, з радовішчамі газу (Каргалінскае Арэнбурская вобласьць), газакандэнсату (Карачаганаскае, Казахстан), а таксама з хімічнымі прадпрыемствамі Стэрлітамаку. Таксама ў горадзе працуюць заводы «Салаватнефтемаш», аўтарамонтны і вопытна-экспэрымэнтальны па выпуску мэталяканструкцыяў. Апроч гэтага, функцыянуе буйны шклозавод (ААТ «Салаватстекло»), заводы жалезабэтонных і мінэраляватных вырабаў, швейная фабрыка, фабрыкі паляўнічага рыштунку і трыкатажных вырабаў. Харчовыя прадпрыемствы. Электраэнэргетыка ў горадзе прадстаўленая Салавацкай (264 МВт) і Новасалавацкай ЦЭЦ (530 МВт).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Башкартастан
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1948 годзе
Талін (Армэнія)

**Талі́н** () — горад у Армэніі, за 66 км на паўночны захад ад Ерэвану. Насельніцтва 5733 чалавек (2012 год).

## Гісторыя
У II-м стагодзьдзі згадваецца грэцкім географам Пталемэям. У даарабскі час быў цэнтрам княства, якім кіравала дынастыя Камсараканаў.

## Гарады-сябры
* Бур-ле-Валянс, Францыя

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Армэніі
Фаўна Азэрбайджану

**Фаўна Азэрбайджану** — мноства ўсіх відаў жывёлаў, якія насяляюць сухапутную і водную тэрыторыю Азэрбайджану.

Першыя апісаньні багацьця і разнастайнасьці жывёльнага сьвету Азэрбайджану сустракаюцца ў падарожных нататках усходніх вандроўнікаў. Да нашай пары захаваліся выявы жывёлаў на архітэктурных помніках, скалах і камянёх. Першыя зьвесткі пры царства жывёлаў у Азэрбайджане былі забраныя экспэдыцыямі натуралістаў у XVII стагодзьдзі.

Сымбалем азэрбайджанскай фаўны служыць карабаскі конь () — горна-стэпавы скакавы від, які сустракаецца толькі ў Азэрбайджане. Гэты завод быў выведзены ў V стагодзьдзі ў Карабаскім рэгіёне, адкуль і атрымаў сваю назву.

Прыродныя арэалы пражываньня розных відаў жывёлаў Азэрбайджану вельмі адрозьніваюцца. Некаторыя жывёлы насяляюць ахоўныя зоны (азёры, горныя вобласьці), іншыя (напрыклад, вераб’і) распаўсюджаныя па ўсёй краіне. Сярод сысуноў джэйранавыя газэлі насяляюць раўніны, каўкаскія казлы — каўкаскі рэгіён, большасьць птушак пражываюць у лясох, некаторыя — у водных басэйнах.

Дзеля аховы мехавых і капытных жывёлаў у Азэрбайджане створаныя прыродныя запаведнікі і ўведзеныя правілы паляваньня.

### Сысуны
У Азэрбайджане занатавана 107 відаў сысуноў, тры зь якіх — унікальныя. Распаўсюджанымі ёсьць каўкаскія казлы і заходне-каўкаскія муфлоны; джэйранавыя газэлі — найрадзейшы від, які сустракаецца толькі ў трох рэгіёнах.

### Рыбы
Прэснаводныя басэйны краіны і Касьпійскае мора налічваюць 97 відаў рыб. Большасьць зь іх можна сустрэць у рацэ Куры, бліжніх азёрах і Мінгечэвірскім вадасховішчы. Большасьць відаў анадромныя: маладняк гадуецца ў салёнай вадзе і мігруе ў прэсныя воды дзеля размнажэньня. Высока цэняцца асятровае мяса й ікра, у Касьпійскім моры здабываецца селядзец. Збудаваньне гідратэхнічных пабудоваў на Куры пасьля 1959 року і забруджваньне вады Касьпію прывяло да значнага зьмяншэньня каштоўных відаў рыбаў. Дзеля аднаўленьня ейнай папуляцыі і мэліярацыі земляў былі створаныя тры гадавальнікі.

### Птушкі
У Азэрбайджане налічана 363 віды птушак з 60 сямействаў. Каля 40% відаў гняздуюць у краіне, 27% тут зімуюць, 10% мігруюць празь ягоную тэрыторыю. Адна з найбольш вядомых птушак — арол-маркут, якога можна сустрэць на некалькіх марках і паштоўках Азэрбайджану. Ён пражывае пераважна ў горных раёнах.

### Іншыя
У Азэрбайджане сустракаюцца 10 відаў амфібіяў 5 сямействаў, 52 віды рэптыліяў.

## Запаведнікі
Дзеля захаваньня фаўны, флёры й экасыстэмаў у Азэрбайджане створаныя запаведнікі:
* Басутчайскі запаведнік
* Гарагельскі запаведнік
* Гараяскі запаведнік
* Гёйгёльскі нацыянальны парк
* Закатальскі запаведнік
* Ілісуінскі запаведнік
* Ісмаілінскі запаведнік
* Казылагадзкі запаведнік
* Піргулінскі запаведнік
* Турыянчайскі запаведнік
* Шахбускі запаведнік
* Шырванскі запаведнік
* Эльдарская сасна

## Вонкавыя спасылкі
Кардыф Мэтраполітан Юнівэрсыці (футбольны клюб)

«**Кардыф Мэтраполітан Юнівэрсыці**» — ўэйлскі футбольны клюб з гораду Кардыфу. Заснаваны ў 2000 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кардыф
Талін (неадназначнасьць)

Назву **Талін** маюць:

## Населеныя пункты
* Та́лін — горад, сталіца Эстоніі
* Талі́н — горад у Армэніі 
* Талін — вёска ў Армэніі
* Талін — вёска ў Іране
* Талін — вёска ў Сырыі

## Іншае
* Талін (бялок) — арганічнае рэчыва
Міжнародныя рэйтынгі Беларусі

**Пералік пазыцыяў [[Беларусь|Беларусі]] ў розных рэйтынгах краінаў**.

## Насельніцтва

* 100-е месца ў сьвеце паводле колькасьці насельніцтва (2023)
*  105-е месца ў сьвеце паводле працягласьці жыцьця (Група сусьветнага банка, 2023)
* 165-е месца ў сьвеце паводле шчыльнасьці насельніцтва
*  52-е месца ў сьвеце паводле мэдыяннага ўзросту (2017)
*  212-е месца ў сьвеце паводле прыросту насельніцтва (2017)
*  191-е месца ў сьвеце паводле нараджальнасьці (2017)
*  199-е месца ў сьвеце паводле агульнай нараджальнасьці (2017)
*  12-е месца ў сьвеце паводле сьмяротнасьці (2017)
*  176-е месца ў сьвеце паводле мацярынскай сьмяротнасьці (2015)
*  200-е месца ў сьвеце паводле дзіцячай сьмяротнасьці (2017)
*  61-е месца ў сьвеце паводле міграцыйнага сальда (2017)

## Геаграфія

*  87-е месца ў сьвеце паводле плошчы

## Эканоміка

*  72-е месца ў сьвеце паводле валавага ўнутранага прадукту (парытэт пакупніцкай здольнасьці, 2017)
*  191-е месца ў сьвеце паводле тэмпаў росту валавага ўнутранага прадукту (2017)
*  95-е месца ў сьвеце паводле валавага ўнутранага прадукту на душу насельніцтва (2017)
*  95-е месца ў сьвеце паводле валавага нацыянальнага даходу (2017)
*  84-е месца ў сьвеце паводле тэмпаў разьвіцьця вытворчасьці (2017)
*  90-е месца ў сьвеце паводле рабочай сілы (2016)
*  7-е месца ў сьвеце паводле ўзроўню беспрацоўя (2017)
*  114-е месца ў сьвеце паводле аб’ёму дзяржаўнага доўгу (2017)
*  75-е месца ў сьвеце паводле аб’ёму зьнешняга доўгу (2017)
*  198-е месца ў сьвеце паводле ўзроўню інфляцыі (2017)
*  67-е месца ў сьвеце паводле аб’ёму экспарту (2017)
*  67-е месца ў сьвеце паводле аб’ёму імпарту (2017)
*  104-е месца ў сьвеце у рэйтынгу вядзеньня бізнэсу (2019)
* 73-е месца ў сьвеце ў індэксе дабрабыту (2019)

## Грамадзтва

* 153-е месца ў сьвеце паводле індэксу свабоды прэсы (2019)
* 103-е месца ў сьвеце паводле Глябальнага індэксу міру (2017)
* «Несвабодная краіна» паводле ступені грамадзянскіх і палітычных свабодаў (2019)
* 70-е месца ў сьвеце паводле Індэксу ўспрыняцьця карупцыі (2018)
*  99-е месца ў сьвеце паводле недзеяздольнасьці краіны (2019)
* 114-е месца ў сьвеце паводле індэксу бясьпекі (2021)

## Адукацыя
* 71-е месца ў сьвеце паводле выдаткаў на адукацыю
* 47-е месца ў сьвеце паводле  (2019)

## Здароўе
*  117-е месца ў сьвеце паводле выдаткаў на ахову здароўя (2014)
*  76-е месца ў сьвеце паводле распаўсюджанасьці ВІЧ/СНІД (2016)
*  80-е месца ў сьвеце паводле колькасьці хворых на ВІЧ/СНІД (2016)
* 67-е месца ў сьвеце паводле сьмяротнасьці ад ВІЧ/СНІД (2014)
*  58-е месца ў сьвеце паводле атлусьценьня (2008)

## Турызм
* 158-е месца з 188 паводле колькасьці наведваньняў краіны (2014)
* 58-е месца з 94-х паводле рэйтынгу сілы пашпартоў (2017)

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьпісы:Беларусь
Беларусь
Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Босьніі і Герцагавіне

У сьпісе **[[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]** ў **[[Босьнія і Герцагавіна|Босьніі і Герцагавіне]]** значыцца 2 найменьні (на 2014 год), што складае 0,2% ад агульнай колькасьці (1052 на 2016 год). Абодва аб’екты ўключаны ў сьпіс па культурных крытэрыях. Акрамя гэтага, станам на 2014 год, 8 аб’ектаў на тэрыторыі Босьніі і Герцагавіны знаходзяцца сярод кандыдатаў на ўключэньне ў сьпіс Сусьветнай спадчыны. Босьнія і Герцагавіна ратыфікавала Канвэнцыю аб ахове сусьветнай культурнай і прыроднай спадчыны 12 ліпеня 1993 году. Першы аб’ект, разьмешчаны на тэрыторыі Босьніі і Герцагавіны, быў занесены ў сьпіс у 2005 годзе на 29-й сэсіі Камітэту сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Сьпіс
У табліцы аб’екты разьмешчаны ў парадку іх даданьня ў сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Папярэдні сьпіс
У табліцы аб’екты разьмешчаны ў парадку іх даданьня ў папярэдні сьпіс. У гэтым сьпісе прыведзены аб’екты, прапанаваныя ўрадам Босьніі і Герцагавіны ў якасьці кандыдатаў на ўнясеньне ў сьпіс сусьветнай спадчыны.

## Глядзіце таксама
* Сусьветная спадчына
* ЮНЭСКО

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Босьніі і Герцагавіне


Босьнія і Герцагавіна
Стары мост (Мостар)

**Стары мост** () — мост праз Нэрэтву ў горадзе Мостар.

Мост быў пабудаваны ў 1560-х гг. падчас атаманскай акупацыі. Больш за 420 гадоў мост прастаяў, але падчас югаслаўскага канфлікту 1990-х быў разбураны, да 2004 году адноўлены. Рэканструяваны Стары мост лічыцца сымбалям прымірэньня, незалежна ад культуры, нацыянальнай прыналежнасьці і веравызнаньня насельніцтва.
 
Раён маста ў 2005 годзе быў уключаны ў Сусьветную спадчыну ЮНЭСКО.

## Галерэя

File:Mostar Stari Most 2008 2.jpg
File:Stari Most22.jpg
File:Mostar_-_Stari Most.jpg
File:Stari Most. 01.jpg


## Глядзіце таксама
* Месяцовы мост

## Крыніцы

Катэгорыя:Сусьветная спадчына ў Босьніі і Герцагавіне
Катэгорыя:Масты Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Басьнійская культура
Катэгорыя:Аркавыя масты
Катэгорыя:Каменныя масты
Капачы

Назву **Капачы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Капачы — вёска ў Мастоўскім раёне
** Капачы — вёска ў Смаргонскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Капачы — вёска ў Амсьціслаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Капачы — вёска ў Маладэчанскім раёне
Слабадзкі сельсавет (Узьдзенскі раён)

**Слабадзкі́ сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ўзьдзенскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Слабада.

## Гісторыя
28 траўня 2013 году створаны Слабадзкі сельсавет у складзе Ўзьдзенскага раёну з цэнтрам у вёсцы Слабада, у яго склад увайшлі ўсе населеныя пункты — вёскі Адрынішчы, Ануфрова, Варацішчы, Віркова, Войкава, Гарадок, Глінкі, Жачкава, Камяное, Мрочкі, Навасады, Паледзі, Рачыца, Слабадзкі Чашын, Смаляры, Старыя Маргі, Суткі, Чамярычнае, Чашын і хутары Канапелькі, Ляскі — ліквідаванага Камянкоўскага сельсавету, а таксама ўсе населеныя пункты — вёскі Антанова, Баравыя, Бярэвіца, Верхнёман, Госьбішчы, Гурбаны, Гушчына, Даўгінава, Загоршчына, Заранкова, Іванаў Бор, Казённыя Боркі, Калінінск, Касьцюкі, Краснае, Крастынтэрн, Крывялі, Лоша, Навасёлкі, Паўлаўшчына, Петухоўка, Пырашава, Румок, Сенажаткі, Слабада, Смалінец, Хароміцкія, Ясень і пасёлак Вясёлае — ліквідаванага Лашанскага сельсавету.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Узьдзенскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
07 Вэстур (футбольны клюб)

«**07 Вэстур**» () — фарэрскі футбольны клюб з гарадоў Сандавоавуру і Сёрвоавуру на востраве Вагары. Заснаваны ў 2007 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Сандавоавур
Мэгрэлія

**Мэгрэ́лія**, **Мінгрэ́лія** (, Самэгрэло, па-мэгрэльску სამარგალო, Самаргальо) — гістарычная вобласьць у Грузіі, населеная мэгрэламі. Разьмешчаная ў паўночна-заходняй частцы Калхідзкай нізіны, на поўначы мяжуе са Сванэціяй, на ўсходзе і поўдні з Імэрэціяй і Гурыяй, на паўночным захадзе з Абхазіяй. Адміністрацыйны цэнтар — места Зугдзідзі.

## Мінуўшчына

З канца XV — пачатку XVI стагодзьдзя мэгрэлы мелі незалежнае фэўдальнае княства, якое ўтварылася пасьля распаду Грузінскага царства. У XVI стагодзьдзі тэрыторыя Мэгрэльскага княства ахоплівала частку сучаснай Абхазіі да ракі Кадоры, кіравалі князі з дынастыі Дадыяні.

У першай палове XVII стагодзьдзя Мэгрэльскае княства заўважна ўзмацнілася, аднак міжусобныя войны зь іншымі грузінскімі княствамі паступова аслабілі яго і прывялі ў залежнасьць ад суседняй Асманскай імпэрыі. Пасьля сканчэньня расейска-турэцкай вайны 1768—1774 рокаў паводле ўмоваў Кючук-Кайнарджыйскай мірнай дамовы княства пазбавілася ад асманскай залежнасьці, але з 1803 знаходзілася пад пратэктаратам Расеі.

Пасьля Мэгрэльскага сялянскага паўстаньня 1857 року ў Мэгрэліі ўведзенае расейскае кіраваньне, а ў 1867 княства скасаванае і ўвайшло ў склад Кутаіскай губэрні.

За савецкім часам і пасьля здабыцьця незалежнасьці Мэгрэлія ўваходзіла ў склад Грузіі. Пад час грузіна-абхаскага канфлікту 1993 року з Абхазіі была выгнаная значная колькасьць мэгрэлаў.

Пасьля расейска-грузінскай вайны 2008 року Галскі раён Абхазіі — частка гістарычнай Мэгрэліі — перайшоў пад кантроль сэпаратысцкага ўраду, прызнанага Расеяй.

## Вонкавыя спасылкі
* Княства Самэгрэла
Мазанава

Назву **Мазанава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Мазанава — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
* Мазанава — вёска ў Мастоўскім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Мазан
* Мазанаў
* Мазанаўка
* Мазанаўцы
Адзінцоўскі раён

**Адзінцоўскі раён** () — муніцыпальная адзінка на захадзе Маскоўскае вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Адзінцова.

## Геаграфія
Плошча раёну складае 1289 км². Раён мяжуе на паўночным усходзе з Масквой, на ўсходзе — зь Істрынскім, Рускім, Нарафамінскім і Чырванагорскім раёнамі.

Клімат — умерана кантынэнтальны. Раён уваходзіць у зону дастатковага ўвільгатненьня. Пераважаюць паўднёва-заходнія вятры. Па складзе расьліннасьці адносіцца да падзоны зьмяшаных лясоў, якія займаюць да 40% усяе яго плошчы.

## Гісторыя
Раён створаны 13 студзеня 1965 году з часткі Зьвянігарадзкага раёну.

## Дэмаграфія
Насельніцтва раёну — 320 781 чалавек (2017 год). Насельніцтва зьніжаецца. Мяшчан — 211 543 чал. (66,8%), сялянаў — 105 079 чал. (33,2%).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Раёны Маскоўскай вобласьці
Бутынь

**Буты́нь** () — вёска ў цэнтральнай частцы Маскоўскай вобласьці Расеі ў Адзінцоўскім раёне. Насельніцтыва вёскі 11 чалавек (2006 год).

## Геаграфія
Бутынь знаходзіцца на левым беразе ракі Бутынкі, на 49-м кілямэтры дарогі Масква — Менск.

## Мінулае
Бутынь — вёска, вядомая з 18 стагодзьдзя. 

## Насельніцтва
Насельніцтва памяншаецца. У 2006 годзе жыло 11 чалавек.

## Ураджэнцы
* Аляксей Навальны — грамадзкі й дзяржаўны дзяяч Расеі

Катэгорыя:Населеныя пункты Адзінцоўскага раёну