open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жан I (герцаг Лятарынгіі)

**Жан I** (; люты 1346 году — 23 верасьня 1390 году) — герцаг Лятарынгіі з 1346 году, сын Рауля I і Марыі дэ Шатыён.

## Біяграфія
Жану было шэсьць месяцаў, калі ягоны бацька загінуў у бітве пры Крэсі. Да 1353 году рэгентамі пры ім былі ягоная маці і граф Эбэргард II Вюртэмбэрскі. У сьнежні 1353 году падчас знаходжаньня ў Лятарынгіі імпэратара Карла IV Люксэмбурскага Жан прынёс яму амаж за герцагства, а той прызначыў яго «генэральным лейтэнантам імпэрыі ў Мозэльскім рэгіёне».

У 1356 і 1365 гадах Жан разам з рыцарамі Тэўтонскага ордэна ўдзельнічаў у крыжовых паходах супраць балтаў. На боку францускага караля ўдзельнічаў у бітве пры Пуат’е (1356), дапамагаў дафіну Карлу здушыць паўстаньне парыжанаў.

У 1364 годзе выправіўся ў Брэтань дапамагчы свайму дзядзьку Карлу дэ Блюа ў ягонай барацьбе з Жанам IV дэ Манфорам. Вайна за брэтонскую спадчыну скончылася бітвай пры Арэ 29 верасьня 1364 году. У выніку Карл дэ Блюа быў забіты, а Жан Лятарынскі і Бэртран Дзюгеклен патрапілі ў палон. Пазьней удзельнічаў у вайне за вызваленьне францускіх тэрыторый, захопленых ангельцамі.

У канцы свайго панаваньня зблізіўся з герцагам Бургундыі Філіпам Сьмелым.

## Сям’я
Жан Лятарынскі ў 1361 годзе ажаніўся з Сафіяй Вюртэмбэрскай (1343—1369), дачкой графа Эбэргарда II і Элізаветы фон Гэнэбэрг. Дзеці:
* Карл II (1364—1431), герцаг Лятарынгіі
* Фрэдэрык (1371—1415), граф Вадэмон
* Ізабэла, з 1381 году ў шлюбе з Ангеранам VII, сэрам дэ Кусі (памёр 1397)

## Крыніцы

## Літаратура
* Henry Bogdan, La Lorraine des ducs, sept siècles d’histoire, Perrin,‎ 2005 [détail des éditions]. — ISBN 2-262-02113-9.

Катэгорыя:Кіраўнікі Эўропы XIV стагодзьдзя
Катэгорыя:Герцагі лятарынскія
Сяргей Выскварка

**Сяргей Выскварка** (нар. ; в. Пласток, Любанскі раён) — зьбіральнік, дасьледнік і папулярызатар беларускай народнай танцавальнай культуры, этнахарэограф, этнапэдагог.

## Жыцьцяпіс
Сяргей Выскварка нарадзіўся ў вёсцы Пласток Любанскага раёна ў вялікай сям’і. Ужо з дзяцінства цікавіўся традыцыйнай культурай і танцамі, з якімі знаёміла родная бабуля. Скончыў Пластокскую сярэднюю школу. З 1991 года працаваў у дамах культуры Любаншчыны. З 1999 года спэцыяліст па фальклоры і этнаграфіі Любанскага раённага цэнтру культуры, мастацкі кіраўнік Любанскага ўзорнага фальклорнага танцавальнага калектыву «Верабейкі» (створаны ў 1993 годзе). У 2004 годзе завочна скончыў факультэт Традыцыйнай беларускай культуры і сучаснага мастацтва Беларускага ўнівэрсытэту культуры (сучасны Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт культуры і мастацтваў). Працуе загадчыкам арганізацыйна-творчага аддзела Любанскага раённага цэнтр3 культуры.

### На ніве фальклору
Дасьледуе традыцыйную народную культуру Любаншчыны: запісаў звыш за 400 народных песень, 95 традыцыйных мясцовых танцаў (сярод якіх такія рэдкія творы, як «Войра карагодам», «Каваля» «Кадрыля на пяць штоф»), больш за 15 карагодаў і народных гульняў. Рэканструяваў традыцыйныя «Гасьцявыя кірмашы», абрад «Спальваньне русалкі». Аўтар шматлікіх публікацый, прысьвечаных традыцыйным танцам і фальклору. На працягу многіх гадоў праводзіць майстар-клясы традыцыйных танцаў. Зьяўляецца куратарам летняй школы традыцыйных танцаў «Пятровіца» (арг. Н. Кухарэнка).

Вядучы шматлікіх сьвят, у тым ліку «Фальклорная вандроўка» (1993, 1998, 2003), «Гліняны звон» (1996), Рэспубліканскі кірмаш «Вясна — 2000» (горад Салігорск), Рэспубліканскае сьвята гумару «Капыльскія пацехі» (1999, 2002) і інш.

### Сям’я
Жанаты з Валянцінай Бубіч. Мае сына Арцёма (1998 г.н.) і дачку Арыну (2005 г.н.).

## Бібліяграфія
* «Танцавальны фальклор у традыцыйным вяселлі Любаншчыны» (2001)
* «Спецыфіка танцавальнага фальклору Любаншчыны» (2003)
* «Да пытання захавання і развіцця рэгіянальнай мастацкай культуры» (2003)
* «Комплекснае даследванне фальклорна-этнаграфічных традыцый Любаншчыны» (2003)
* «Беларускі танцавальны фальклор. Методыка працы з дзіцячым факльклорным калектывам» (Мн.: Зміцер Колас, 2015)

## Глядзіце таксама
* Любанскія музыкі

## Крыніцы

## Літаратура
* Старонка С. Г. Выскваркі ў «Вконтакте»
* Вечная маладосьць «русалкі»
* Сяргей ВЫСКВАРКА: «Калі мы беларусы, у прыярытэце павінна быць свая культура»
* Выскварка пра беларускі танец (відэа)
* фільм «Старадаўнія танцы»
* Беларускі танец: майстар-кляс (відэа)
* «Краіна». Яшчэ скача песня наша (+фота, відэа)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Любанскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту культуры і мастацтваў
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія фальклярысты
Выскварка

**Вы́скварка** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Арсень Выскварка (1924—1989) — беларускі калгасьнік, Герой Сацыялістычнай працы.
* Сяргей Выскварка ( 1971) — беларускі танцор, харэограф, пэдагог.
Рыльскі

**Ры́льскі** (, ), жаночая форма **Ры́льская** (, )&nbsp;— польскае і ўкраінскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Браніслаў Рыльскі&nbsp;— польскі шляхціч, паўстанец 1863—1864 гадоў.
* Дзяніс Рыльскі ( 1989)&nbsp;— украінскі футбольны брамнік.
* Іван Рыльскі (876—946)&nbsp;— баўгарскі сьвяты, заступнік баўгарскага народу.
* Максім Рыльскі (1895—1964)&nbsp;— украінскі паэт, перакладнік, паэт, грамадзкі дзяяч.
* Якаў Рыльскі (1928—1999)&nbsp;— савецкі шабліст.
* Яўстах Рыльскі ( 1944)&nbsp;— польскі празаік, драматург, сцэнарыст.

* Аляксандар Сьцібар-Рыльскі (1928—1983)&nbsp;— польскі пісьменьнік, рэжысэр, сцэнарыст.
* Зьбігнеў Сьцібар-Рыльскі (1917—2018)&nbsp;— польскі лётчык, вайсковец, удзельнік Варшаўскага паўстаньня.

## Іншае
* Рыльскі манастыр&nbsp;— найбольшы стаўрапігіяльны мужчынскі манастыр Баўгарскай праваслаўнай царквы.
* Рыльскі раён&nbsp;— раён Курскай вобласьці Расеі.

## Глядзіце таксама
* Рыльск
Даўжэнка

**Даўжэ́нка** ()&nbsp;— украінскае прозьвішча, утворанае ад слова *Доўгі*. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандар Даўжэнка (1894—1956)&nbsp;— украінскі савецкі пісьменьнік, кінарэжысэр, драматург, маляр.
* Аляксандар Даўжэнка (1918—1995)&nbsp;— украінскі лекар-нарколяг.
* Віктар Даўжэнка (1920—1945)&nbsp;— савецкі вайсковец, Герой Савецкага Саюзу.
* Ганна Даўжэнка (1928—2007)&nbsp;— украінская калгасьніца, Гераіня Сацыялістычнай працы.
* Рыгор Даўжэнка (1899—1980)&nbsp;— украінскі маляр-манумэнталіст.
* Сяргей Даўжэнка ( 1972)&nbsp;— украінскі сэрыйны забойца.
* Тацяна Даўжэнка ( 2002)&nbsp;— украінская гімнастка.

## Глядзіце таксама
* Даўжанка
Сыман

**Сы́ман** () — беларускае і польскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандар Сыман ( 1977) — беларускі біятляніст.
* Францішак Сыман (1841—1918) — польскі ксёндз.
Сымон

**Сымо́н** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Андрэ Сымон (1920—2012) — францускі аўтагоначнік.
* Антуан Сымон (1736—1794) — францускі кравец, рэвалюцыянэр.
* Афрык Сымон ( 1956) — мазамбіцкі сьпявак.
* Вінісыюс Сымон ( 1986) — бразыльскі футбаліст.
* Вэнсан Сымон ( 1983) — таіцянскі футбаліст.
* Жак Сымон (1941—2017) — францускі футбаліст.
* Жуль Сымон (1814—1896) — францускі філёзаф, палітычны і дзяржаўны дзяяч.
* Жулья Сымон ( 1996) — француская біятляністка.
* Жыль Сымон ( 1958) — францускі інжынэр-канструктар.
* Жыль Сымон ( 1984) — францускі тэнісіст.
* Жэром Сымон ( 1960) — францускі вэлягоначнік.
* Клёд Сымон (1913—2005) — францускі пісьменьнік.
* Лейс Сымон (1935—2014) — бэльгійскі пісьменьнік, перакладнік.
* Люсьен Сымон (1861—1945) — францускі маляр, пэдагог.
* Мазэс Сымон ( 1995) — нігерыйскі футбаліст.
* Мішэль Сымон (1895—1975) — швайцарскі актор.
* Паскаль Сымон ( 1956) — францускі вэлягоначнік.
* Рышар Сымон (1638—1712) — францускі каталіцкі сьвятар, арыенталіст.
* Рэжыс Сымон ( 1958) — францускі вэлягоначнік.
* Рэнэ Сымон (1898—1971) — францускі актор.
* Сыманэ Сымон (1910—2005) — француская акторка.
* Тэадор Сымон (1873—1961) — францускі псыхоляг.
* Унаі Сымон ( 1997) — гішпанскі футбаліст.
* Франсуа Сымон ( 1968) — францускі вэлягоначнік.
* Франсуа Антуан Сымон (1843—1923) — прэзыдэнт Гаіці.
* Фэрнанда Сымон ( 1963) — гішпанскі эпідэміёляг.
* Шарль-Матыяс Сымон (1802—1874) — люксэмбурскі палітычны і дзяржаўны дзяяч.
* Эжэн Сымон (1848—1924) — францускі натураліст.
* Эмілі Сымон ( 1978) — француская сьпявачка, аўтарка песень, кампазытарка.
Ахрамовіч

**Ахрамо́віч** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

## Вядомыя носьбіты
* Аўгустын Ахрамовіч (1882—1976) — сябра Мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падпольля.
* Вітольд Ахрамовіч (1882—1930) — савецкі літаратар, кінэматаграфіст, дзяржаўны дзяяч.
* Ганна Ахрамовіч (1890—1977) — сяброўка Мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падпольля.
* Генадзь Ахрамовіч (1965—2021) — беларускі вайсковец, дыплямат.
* Зянон Ахрамовіч ( 1932) — сябра Мядзельска-смаргонскага антыкамуністычнага падпольля.
* Раман Ахрамовіч (1923—1989) — беларускі савецкі гісторык-усходазнаўца.

## Глядзіце таксама
* Абрамовіч
Белы Ніл

**Белы Ніл** (Бахр-эль-Аб’яд ад араб. Бахр — «рака» і аб’яд — «белы») — рака ў Судане, утварае пры зьліцьці з Блакітным Нілам раку Ніл. Фактычна гэта адзін з участкаў сярэдняга цячэньня ракі Ніл, ад утоку ў яго правага прытоку (рака Собат) да вусьця Блакітнага Ніла. Даўжыня ракі — 957 км.

Катэгорыя:Рэкі Судану
Катэгорыя:Рэкі Паўднёвага Судану
Катэгорыя:Рэкі Ўганды
Катэгорыя:Найніжэйшыя пункты краінаў
Катэгорыя:Басэйн Нілу
Катэгорыя:Міжнародныя рэкі Афрыкі
Кангусу

**Кангу́су** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Рыю-Грандзі-ду-Сул. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 56 тысяч чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Сьвятоўскі сельсавет

Назву **Сьвятоўскі [[сельсавет]]** маюць:

* Сьвятоўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жлобінскага раёну Гомельскай вобласьці
* Сьвятоўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёну Гомельскай акругі
Трубяціна

**Трубя́ціна** (таксама *Трубя́ціны.мн.*) — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Асавецкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 36 чалавек
* 2019 год — 28 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Асавецкі сельсавет (Любанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Блакітны Ніл

**Блакітны Ніл** (*Аб́ай*;  ) — рака ў Этыёпіі і Судане, правая прытока Ніла. Даўжыня 1600 кілямэтраў.

Бярэ пачатак з возера Тана (Этыёпскае нагор’е) на вышыні 1830 мэтраў. Сьцёк з возера зарэгуляваны грэбляй з гідраэлектрастанцыяй. Блакітны Ніл суднаходны на 580 км ад вусьця. На працягу 500 кілямэтраў цячэ ў каньёне глыбінёй 900—1200 м. У Этыёпіі лічыцца сьвятой ракой, якая цячэ з Эдэма. У гэтай сувязі ёй прыносяць дары ў выглядзе хлеба і іншых прадуктаў.

На тэрыторыі Судана рака носіць назву **Бахр-эль-Азрак** (ад араб. Бахр — «мора» і азрак — «блакітны»). На суданскай тэрыторыі збудавана буйное вадасховішча каля горада Расейрэс.

Край горада Хартум Блакітны Ніл зьліваецца зь Белым Нілам, утвараючы раку Ніл.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Судану
Катэгорыя:Рэкі Этыёпіі
Катэгорыя:Басэйн Нілу
Асавец (Асавецкі сельсавет, Любанскі раён)

**Асаве́ц** — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Цэнтар Асавецкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 871 чалавек

## Славутасьці
* Царква
* Новы дуб на месцы шматвекавога папярэдніка
* Могілкі на старажытным курганным могільніку

Асавец. Новая царква (01).jpg|Новая царква
Асавец. Новы дуб вырас са свайго шматвекавога папярэдніка.jpg|Новы дуб і рэшткі старога
Асавец. Могілкі на старажытным курганным могільніку (03).jpg|Могілкі на старажытным курганным могільніку


## Крыніцы

Катэгорыя:Асавецкі сельсавет (Любанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Забярэзінец

**Забярэ́зінец** (таксама *Бярэ́зінец*) — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Камунараўскага сельсавету.

Да 16 ліпеня 1954 году ўваходзіла ў склад Даманавіцкага сельсавету Старобінскага раёну.

## Насельніцтва
* 2009 год — 12 чалавек
* 2019 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Любанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Кузьмічы (Любанскі раён)

**Кузьмічы́** — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Камунараўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 800 чалавек
* 2019 год — 613 чалавек

## Славутасьці
За 2—2,5 км на паўночны захад ад вёскі знаходзіцца паселішча нэаліту і бронзавага веку.

## Крыніцы

Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Любанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Сафіян Амрабат

**Сафія́н Амра́бат** (;  21 жніўня 1996 году) — мараканскі футбаліст, паўабаронца гішпанскага клюбу «Бэтыс» (у арэндзе з турэцкага клюбу «Фэнэрбахчэ») і нацыянальнай зборнай Марока. Мае роднага брата Нардын Амрабат, які таксама ёсьць прафэсійным футбалістам і мае на сваім рахунку матчы ў складзе нацыянальнай дружыны. Нарадзіўся і выхоўваўся ў Нідэрляндах, дзе і дэбютаваў у складзе «Утрэхту». Потым замацаваўся ў «Фэеноордзе», а потым пераехаў у бэльгійскі «Бруге».

## Дасягненьні
**«Фэеноорд»**:
* Уладальнік Кубка Нідэрляндаў: 2018
* Уладальнік Супэркубка Нідэрляндаў: 2017, 2018

**«Бруге»**:
* Чэмпіён Бэльгіі: 2020

**«Манчэстэр Юнайтэд»**:
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мараканскія футбалісты
Кузьмічы (археалягічны помнік)

**Кузьмічы** — археалягічны помнік: паселішча нэаліту і бронзавага веку за 2—2,5 км на паўночны захад ад в. Кузьмічы (Любанскі раён, Менская вобласьць). Адкрыў Мікалай Крывальцэвіч у 1981 годзе. Сьляды паселішча знойдзены на пясчаным усходнім і паўднёва-ўсходнім берагах возера Кузьміцкае (паселішча-1А). Насупраць узвышшаў паўднёва-ўсходняга берагу, на дне возера знаходзіцца культурны пласт нэалітычнага часу (паселішча-1Б). У межах верхняга паселішча-1А напрыканцы 1980—1990-х г. Крывальцэвічам праводзіліся паверхневыя зборы.

Знойдзены фрагмэнты керамікі і крамянёвыя вырабы днепра-данецкай культуры, кола культуры шнуравой керамікі. На паселішчы-1Б у 1999—2002 гг. дасьледавана 130 м². Культурныя рэшткі былі перакрыты гумусаванымі алювіяльнымі адкладамі і залягалі ў донным аргана-мінэральным, чорнага колеру пласьце з глыбінёй 0,15—0,2 м ад паверхні дна. Культурныя рэшткі прасочваліся да глыбіні 0,4—0,45 м, да таго ўзроўню, дзе пачынаўся торф бурага колеру. Культурны пласт насычаны драўлянымі рэшткамі, у тым ліку са сьлядамі выкарыстаньня і апрацоўкі. Многія з іх захаваліся ў асмаленым выглядзе. На асобных участках раскопаў прасочвалася сыстэмнасьць у іх разьмяшчэньні: адзначалася нагрувашчваньне бярвёнаў і кіёў, якія маглі бьць рэшткамі пабудовы. Знойдзена каля 4 тысяч фрагмэнтаў нэалітычнага посуду 3-га ці 4-га этапу ўсходне-палескага варыянту днепра-данецкай культуры. Таксама вылучаецца невялікая колькасьць танкасьценнай керамікі з шамотавымі дамешкамі і сьлядамі заціраньня паверхні, традыцыі кола культуры шнуравой керамікі. Да нэалітычнага комплексу належаць таксама вырабы з косьці і рога: запаліраваная падвеска акруглай формы з адтулінай для падвешваньня, амулет з ікла дзіка, рог туру з папярочнымі надрэзамі і прабітай адтулінай, абломкі востраканечнікаў і інш. Выяўлена няшмат вырабаў з крэмню. Астэалягічны матэрыял дасьледаваўся А. Разлуцкай (млекакормячыя), В. Бахаравым (чарапаха), Э. Ляшкевіч (рыбы), Е. Курачкіным і Н. Зелянковым (птушкі). Суадносіны дзікіх і хатніх жывёл адпаведна 78 % і 22 %.

Культурны пласт помніка паселішча-1Б фарміраваўся ў нэаліце з 2-й паловы IV-га да канца III-га тыс. да н. э. На месцы верхняга паселішча-1А расьсяленьне працягвалася ў II-м тыс. да н. э. Верагодна, што Кузьмічы былі месцам лякалізацыі часовых паселішчаў.

## Літаратура
* Кривальцевич, Н. Н., Разлуцкая, А. А., Бахарев, В. А. Некоторые результаты археозоологических исследований на неолитическом поселении Кузьмичи 1 (Предполесье Беларуси) // Человек, адаптация, культура. — М.: Изд-во РАН, 2008. — С. 147—161.
* Крывальцэвіч, М. М. Даследаванне помнікаў неаліту і эпохі бронзы на Палессі / М. М. Крывальцэвіч // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 2003. — № 18. — С. 259—260
* Крывальцэвіч, М. М. Кузьмічы / М. М. Крывальцэвіч // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 479—481. — ISBN 978-985-11-0353-5.

Катэгорыя:Паселішчы Любанскага раёну
Катэгорыя:Кузьмічы (Любанскі раён)
Чыквін

**Чы́квін**, жаночая форма **Чыквіна** — польскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Эльжбэта Чыквін ( 1958) — польская сацыёляг.
* Ян Чыквін (1940—2022) — беларускі паэт у Польшчы.
* Яўген Чыквін ( 1949) — польскі палітык.
Зайцы (неадназначнасьць)

Назву **Зайцы** маюць:

* Зайцы — род сысуноў сямейства зайцавых

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Зайцы — былая вёска ў Барысаўскім раёне
** Зайцы — вёска ў Ігуменскім раёне

## Глядзіце таксама
* Зайцаў
* Зайцава
* Зайчанка
* Заяц (неадназначнасьць)
Абоз

Назву **Абоз** маюць:

* Абоз — чарада фурманак, падвод з людзьмі ці паклажай у дарозе.
* Абоз — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі

## Крыніцы
Чырвоная Паляна (Любанскі раён)

**Чырво́ная Паляна** (раней  	
**Богуслаўка**) — пасёлак у Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Камунараўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 115 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Любанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі
Сосны (Камунараўскі сельсавет)

**Со́сны** (таксама *Дзесяціле́цце, н.*) — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Камунараўскага сельсавету.

З 13 сакавіка 2008 году цэнтар сельсавету Камунараўскі сельсавет (Любанскі раён)|Камунараўскага сельсавету]].

## Насельніцтва
* 2009 год — 1147 чалавек
* 2019 год — 879 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Камунараўскі сельсавет (Любанскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Марджары Ўордрап

**Марджары Скот Ўодрап** (; 11 лістапада 1869 — 7 сьнежня 1909) — ангельская дасьледніца і перакладніца грузінскай літаратуры. Была сястрой брытанскага дыплямата і дасьледчыка Грузіі, сэра Олівэра Ўордрапа.

Валодала сям’ю замежнымі мовамі, вывучыла яшчэ грузінскую і паехала ў Грузію (тады частку Расейскай імпэрыі) ў 1894 і 1896. Пераклала і выдала *«Грузінскія народныя казкі»* (Лёндан, 1894), *«Пустэльнік»* Ільлі Чаўчавадзэ (Лёндан, 1895), *«Жыцьцё Сьвятой Ніны»* (Оксфард, 1900), і інш. Таксама яна стварыла першы празаічны пераклад *«Рыцара ў тыгрынай скуры»*, сярэднявечный грузінскай паэмы Шаты Руставэлі (Лёндан, 1912). Пасьля ейнай сьмерці сэр Олівэр заклаў Фонд Марджары Ўордрап у Оксфардзкім унівэрсытэце «дзеля заахвочваньня вывучэньня мовы, літаратуры і гісторыі Грузіі у Закаўказьзі».

18 кастрычніка 2015 статуя Марджары і Олівэра была адкрытая ў часе фэстывалю Тбілісоба на тбіліскай плошчы Олівэра Ўордрапа, створанай на Тбілісобе ў 2014 року. Іхнія імёны таксама носіць аўдыторыя Нацыянальнай бібліятэкі Грузіі.

## Крыніцы

## Літаратура
# Mikaberidze, Alexander (ed., 2007), Wardrop, Oliver and Marjory Scott. *Dictionary of Georgian National Biography*. Retrieved on May 8, 2007.
# "Batumi to Baku". *Great Continental Railway Journeys*. Series 6. Episode 2. 15 March 2018. BBC Television. Retrieved 15 March 2018.

## Вонкавыя спасылкі
* Marjory Wardrop. *Oxford Dictionary of National Biography*.
* Works by Marjory Wardrop на Project Gutenberg.
* Works by or about Marjory Wardrop на Internet Archive.
* Works by Marjory Wardrop на LibriVox.
* Georgian Folk Tales працы Марджары Ўордрап [1894] на *sacred-texts.com*.
* [The Knight in the Panther’s Skin.[ працы Марджары Ўордрап 1978 edition на *National Parliamentary Library of Georgia*.
Апалён (неадназначнасьць)

**[[Апалён]]** — боства старажытнагрэцкай і рымскай міталёгіяў. Іншыя значэньні:

## Літаратура і мастацтва
* «Апалён» — балет Ігара Стравінскага
* Апалён Бэльвэдэрскі — статуя ў Бэльвэдэры
* Апалён Кірэнскі — статуя зь лібійскіх Кірэнаў
* Апалён — скульптура Мікелянджэлё
* Апалён Пірэйскі — статуя ў Археалягічным музэі Пірэю (Атэны)
* «Апалён» — тэатар у Патры (Грэцыя)
* «Апалён» — расейскі часопіс (1909—1917)
* «Апалён на калядаваньні» — п’еса Яна Чачота

## Мясьціны
* Апалён — кратэр на цёмным баку Месяца
* 1862 Апалён — калязямны астэроід
* Апалёны — група калязямных астэроідаў

## Навука
* Апалён — касьмічная праграма ЗША па высадцы на Месяц
* Апалён — сэрыя касьмічных караблёў праграмы «Апалён»

## Прырода
* Апалён — матылёк

## Спорт
* «Апалён» — кіпрскі футбольны клюб зь Лімасолу
* «Апалён Понтус» — грэцкі футбольны клюб з Калямарыі
* «Апалён Сьмірніс» — грэцкі футбольны клюб з Атэнаў

## Тэхніка
* Апалён — мост цераз Дунай у Браціславе (Славаччына)

## Глядзіце таксама
* Apollo
Лабуры

**Лабуры**, таксама **Лабары** — прафэсійныя зборшчыкі ахвяраваньняў для цэркваў. Лабурамі называлі мужчын, жыхароў мястэчка Янава (сучаснае Янаў Берасьцейскае вобласьці), якія збіралі грошы на пабудову й рэстаўрацыю цэркваў. Многія сьвятары карысталіся іх паслугамі.

## Паходжаньне
З даўніх часоў мястэчка Янава належыла каралям Рэчы Паспалітае, і гэта давала яго жыхарам некаторыя ільготы. Сяляне, што адбывалі так званую «мілевую павіннасьць» (гэта значыць, пастаўлялі па патрабаваньню каралеўскай адміністрацыі некаторую колькасьць падводаў), былі свабодныя ад іншых павіннасьцяў. так здарылася, што вольнага часу янаўцы мелі шмат, а вось зямлі — не так ужо многа. І яны знайшлі шлях ператварыць лішку часу ў грошы. Пасьля далучэньня беларускіх земляў да Расейскае імпэрыі дзейнасьць лабураў не спынілася. Болей таго, яны адчулі заступніцтва з боку новых уладаў, якія таксама прытрымліваліся праваслаўя. 

## Вопратка й звычаі
Ад жыхароў суседніх вёскаў лабуры адрозьніваліся нават вопраткай. Традыцыйныя беларускія «магеркі» саступілі месца шапкам з казырком. Лапцёў лабуры не насілі прынцыпова, абувалі боты з высокаю халявай. У халоднае надвор’е насілі расшытыя паўшубкі. Шмат лабуроў і іх жонак былі пісьменныя.

## Месца і час дзейнасьці
Арэал дзейнасьці лабураў быў вельмі шырокім: ад Украіны да Прыбалтыкі, ад Малдовы да Цэнтральнае Расеі. Не грэбавалі лабары ніякай ахвярай: грошы, палатно, пяньку, лён, воўну, — усё прымалі. І значная частка сабраных сродкаў сапраўды ішла на будаўніцтва і рэстаўрацыю цэркваў.

Некаторыя дасьледчыкі лічаць, што з дапамогаю лабураў захаваліся да нашых дзён дзьве драўляныя царквы 18 стагоддзя: Мікалаеўская царква ў в. Дружылавічы і Петрапаўлаўская ў в. Махро. Лабурскі занятак існаваў у Янава да пачатку 1940-ых гадоў, калі мястэчка, як і ўся Заходняя Беларусь, увайшло ў склад СССР. Сёньня янаўская інтэлігенцыя мае на мэце паставіць у горадзе помнік лабару.

## Мова

За гады вандроўніцтваў для пазбаўленьня ў дарозе ад чужых вушэй у лабураў сфарміраваўся свой асаблівы дыялект, многія словы з якога беззваротна страчаныя. Але супрацоўнікі янаўскае раённае бібліятэкі стварылі «Дыялектычны слоўнік лабарскай гаворкі», які ўключае ў сябе 299 словаў. Самі лабуры называлі сваю гаворку «ліберская гаврідня».

Этноляг Таццяна Луцэвіч, якая прысьвяціла свае навуковыя працы лабурам, лічыць, што штучная мова — гэта збор слоў з самых розных моў і дыялектаў. Многія словы былі запазычаны з грэцкае, лацінскае, нямецкае і іншых замежных моў, другія зьяўляліся вузкалакальнымі і сустракаліся толькі ў якой-небудзь адной мясцовасьці. Былі і проста скажоныя словы і новаўтварэньні. Жанчыны гэтай гаворкі не ведалі, бо не мелі патрэбы ў таямнічых гаворках, а вось усіх хлопчыкаў абавязкова вучылі мясцоваму дыялекту зь сямі гадоў.

## Літаратура
* С. В. Максімаў «Бродячая Русь Христа-ради», канец 1890-ых, Санкт-Пецярбург.
* Т. Луцэвіч (Мікуліч). Янаўскія лабары: гісторыка-этнаграфічны нарыс // Беларуская мінуўшчына. −1994. — № 4 — С. 58 — 60.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Беларусы
Катэгорыя:Палешукі
Капрэзэ-Мікелянджэлё

**Капрэзэ-Мікелянджэля** () —  вёска ў Італіі, разьмяшчаецца ў вобласьці Таскана, падпарадкоўваецца ўправе вобласьці Арэца.

Насельніцтва складае 1622 чалавек (2008 г.), шчыльнасьць насельніцтва складае 24 чал./км². Займае плошчу 67 км². Паштовы індэкс — 52033. Тэлефонны код — 0575.

Заступнікам населенага пункта лічыцца Сьвяты Ян Хрысьціцель.

## Насельніцтва
Дынаміка насельніцтва:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:3500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 2050
  bar:1871 from:0 till: 2306
  bar:1881 from:0 till: 2324
  bar:1901 from:0 till: 2685
  bar:1911 from:0 till: 3010
  bar:1921 from:0 till: 3103
  bar:1931 from:0 till: 3195
  bar:1936 from:0 till: 3121
  bar:1951 from:0 till: 3216
  bar:1961 from:0 till: 2680
  bar:1971 from:0 till: 2031
  bar:1981 from:0 till: 1846
  bar:1991 from:0 till: 1701
  bar:2001 from:0 till: 1626
PlotData=
  bar:1861 at: 2050 fontsize:S text: 2.050 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 2306 fontsize:S text: 2.306 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 2324 fontsize:S text: 2.324 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 2685 fontsize:S text: 2.685 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 3010 fontsize:S text: 3.010 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 3103 fontsize:S text: 3.103 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 3195 fontsize:S text: 3.195 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 3121 fontsize:S text: 3.121 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 3216 fontsize:S text: 3.216 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 2680 fontsize:S text: 2.680 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 2031 fontsize:S text: 2.031 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 1846 fontsize:S text: 1.846 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1701 fontsize:S text: 1.701 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1626 fontsize:S text: 1.626 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных  ISTAT


## Управа вёскі
* Тэлефон: 0575 793912
* Электронная пошта: невядома
* Сеціва: http://www.capresemichelangelo.net/

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка вёскі
* Нацыянальны Інстытут Статыстыкі

Катэгорыя:Камуны Тасканы
Лабурская гаворка

**Лабурская гаворка** *(ліберская гаврідня)* — мёртвая штучная мова Янаўскага раёну для лабурскіх вандраваньняў по розных краінах. Носьбіты гаворкі — лабуры.

## Дасьледаваньні
Этноляг Тацьцяна Луцэвіч, якая прысьвяціла свае навуковыя працы лабурам, лічыць, што многія словы былі запазычаны з грэцкае, лацінскае, нямецкае і іншых замежных моў, другія зьяўляліся вузкалакальнымі і сустракаліся толькі ў якой-небудзь адной мясцовасьці. Былі і проста скажоныя словы і новаўтварэньні. Жанчыны гэтай гаворкі не ведалі, бо не мелі патрэбы ў таямнічых гаворках, а вось усіх хлопчыкаў абавязкова вучылі мясцоваму дыялекту зь сямі гадоў.

## Прыклады
Назвы гарадоў:
* Пінск – Лобуньск
* Янаў – Шуяново

## Спасылкі
* Дыялектычны слоўнік лабарскай гаворкі

Катэгорыя:Мовы Беларусі
Катэгорыя:Штучныя мовы
БГКТ

**БГКТ** — скарот, які мае некалькі значэньняў:
* Беларускае грамадзка-культурнае таварыства ў Польшчы,
* Беларускае грамадзка-культурнае таварыства (Санкт-Пецярбург).
Вялікія Гарадзяцічы

**Вялі́кія Гарадзя́цічы** — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Малагарадзяціцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 180 чалавек
* 2019 год — 105 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Малагарадзяціцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Малыя Гарадзяцічы

**Малы́я Гарадзя́цічы** — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Цэнтар Малагарадзяціцкага сельсавету.

Знаходзіцца за 42 км на паўднёвы ўсход ад гораду Любань, за 194 км ад Менску, каля ракі Арэса.

## Насельніцтва
* 1999 год — 798 жыхароў у 321 двары.
* 2009 год — 601 чалавекі
* 2019 год — 493 чалавекі

## Славутасьці
* Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну.
* Царква Сьвятога Мікалая.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Малагарадзяціцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Палічын

**Палі́чын** — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Малагарадзяціцкага сельсавету.

Знаходзіцца за 33 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад гораду Любань, за 185 км ад Менску, каля ракі Арэса.

## Насельніцтва
* 2000 год — 587 жыхароў у 206 дварах.
* 2009 год — 443 чалавекі
* 2019 год — 381 чалавек

## Славутасьці
* Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Малагарадзяціцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Тырычмір

**Тырычмір**  — гара ў горнай сыстэме Гіндукуш. Вышыня 7708 м. Найвышэйшы пункт Гіндукушу. Вышэйшая кропка сьвету за межамі горных сыстэм Гімалаі-Каракарум.

Размешчана ў 240 км на паўночны захад ад гары Нанга-Парбат і каля 300 км ад Кабулу і Пешавару. Яго адгор’і адыходзяць ва ўсе бакі і злучаюць яго з суседнімі пікамі. Паміж імі разьмешчаны буйныя ледавікі.

Першае ўзыходжаньне было зьдзейсьнена ў 1950 годзе нарвэскай экспэдыцыяй, якую ён узначальваў Арнэ Нэс.

## Крыніцы

Катэгорыя:Горы Пакістану
Катэгорыя:Гіндукуш
Філіп Косьціч

**Фі́ліп Ко́сьціч** (;  1 лістапада 1992 году) — сэрбскі футбаліст, паўабаронца італьянскага клюбу «Ювэнтус» і нацыянальнай зборнай Сэрбіі.

## Кар’ера
### Клюбная
Косьціч ёсьць выхаванцам крагуевацкага клюбу «Раднічкі», за які і дэбютаваў у чэмпіянаце Сэрбіі. Дзякуючы сваім выступам прыцягнуў увагу эўрапейскіх клюбаў. У выніку перайшоў у нідрляндзкі «Гронінген», склаўшы кантракт 4 красавіка 2012 году. Дэбют прыпаў на 21 кастрычніка 2012 году, але сапраўды выкрыў свой талент у сэзоне 2013—2014 гадоў. Выдатнымі сталі матчы супраць НЭКу і «Гоў Эгэд Іглз». 20 кастрычніка 2013 году паўабаронца адзначыўся голам у браму ПСВ, які стаў адзіным у матчы. 9 жніўня 2014 году Косьціч перабраўся ў Нямеччыну, далучыўшыся да «Штутгарту». Немцы выдаткавалі за набыцьцё футбаліста 6 млн эўра і дадатковы бонус 1 млн эўра. Пасьля таго як «Штутгарт» пазбавіўся месца ў Бундэсьлізе, Косьціч перайшоў у «Гамбург», але і адтуль сышоў пасьля страты клюбам месца ў эліце. Сэрб працягнуў свае выступы ў Нямеччыне, гэтым разам за франкфурцкі «Айнтрахт». 14 красавіка 2022 году Косьціч двойчы ўлучыў мяч у браму «Барсэлёну» на Камп Ноў, чым здабыў перамогу зь лікам 2:3. «Айнтрахт» здабыў перамогу ў Лізе Эўропы, а Косьціч быў абвешчаны гульцам сэзону, а таксама стаў найлепшым асыстэнтам. 12 жніўня 2022 году «Ювэнтус» аб’явіў аб падпісаньні дамовы з Косьцічам тэрмінам на 4 гады.

Улетку 2024 году з улікам перабудовы клюбу і новым трэнэрам Т’ягу Мотам апынуўся непатрэбным камандзе. У выніку быў выпраўлены ў арэнду ў турэцкі Фэнэрбахчэ.

### Міжнародная
7 чэрвеня 2015 году Косьціч дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Сэрбіі ў матчы супраць зборнай Азэрбайджану ў таварыскай перамозе.

## Дасягненьні
**«Айнтрахт»**:
* Пераможца Лігі Эўропы: 2022

**«Ювэнтус»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сэрбскія футбалісты
Песчанец 1

**Песчане́ц 1** (таксама *Пе́ршы Пешчане́ц, Васьмо́е, н.*) — вёска ў Любанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Рачэнскага сельсавету.

Да 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Ляхаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 9 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Рачэнскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Любанскага раёну
Асавецкае

**Асавецкае** — возера ў Любанскім раёне Менскай вобласьці, за 29 км на паўднёвы ўсход ад Салігорску, за 0,6 км на паўднёвы захад ад вёскі Асавец. Адносіцца да басэйну ракі Арэсы.

Возера знаходзіцца на ўскраіне асушанага балотнага масіву. З-за мэліярацыйных работ значна зьмялела, істотна зарасло і пераўтварылася ў балота.

## Вонкавыя спасылкі
* Ліст карты N-35-128 

Катэгорыя:Азёры Любанскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Пцічы
Жораўка

Назву **Жо́раўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць
** Жораўка — вёска ў Любанскім раёне
** Жораўка — вёска ў Пухавіцкім раёне
Нікала Міленкавіч

**Ні́кала Міле́нкавіч** (;  12 кастрычніка 1997 году) — сэрбскі футбаліст, цэнтральны абаронца ангельскага клюбу «Нотынггэм Форэст» і нацыянальнай зборнай Сэрбіі.

## Дасягненьні
**«Партызан»**:
* Чэмпіён Сэрбіі: 2017
* Уладальнік Кубка Сэрбіі: 2016, 2017

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сэрбскія футбалісты
Сант’ягу (Бразылія)

**Сант’я́гу** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Рыю-Грандзі-ду-Сул. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 49 тысяч чалавек.

## Гісторыя
Прыблізна ў 1860 годзе пачалася калянізацыя рэгіёну. Першымі жыхарамі паселішча былі 350 немцаў, 14 бэльгійцаў, 5 французаў і 4 швайцарцаў. У 1880-я гады прыбыла хваля італьянскіх мігрантаў, а пазьней крыху палякаў. На сёньня пераважная колькасьць насельніцтва мае эўрапейскае паходжаньне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Сант’ягу

Назву **Сант’ягу** маюць наступныя геаграфічныя пункты і аб’екты:

## Бразылія
* Сант’ягу — горад у штаце Рыю-Грандзі-ду-Сул

## Каба-Вэрдэ
* Сант’ягу — самы вялікі востраў краіны

## Партугалія
* Сант’ягу — парафія ў Лісабоне
* Сант’ягу — парафія ў Тавіры
* Сант’ягу-дзі-Піяйнш — парафія ў Сынфайншы
* Сант’ягу-ду-Касэн — горад у акрузе Сэтубал
Андрэй Кудравец

**Андрэ́й Кудраве́ц** ( 2 верасьня 2003 году) — беларускі футбаліст, брамнік расейскага «Дынама» і зборнай Беларусі.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец ДЮСШ-2 гораду Барысава, з канца 2019 году пачаў выступаць за дубль барысаўскага БАТЭ. Да сэзону 2020 году ўжо рыхтаваўся разам з асноўнай камандай, трывала прыцягваўся да складу ў якасьці рэзэрвовага брамніка, гуляў таксама за дубль. Дэбютаваў у асноўнай камандзе БАТЭ 29 жніўня 2020 году ў матчы Кубка Беларусі супраць мікашэвіцкага «Граніту» (5:0), калі выйшаў на замену ў другім тайме.

Сэзон 2021 году распачаў рэзэрвовым брамнікам барысаўчан, а 17 красавіка 2021 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе пасьля таго, як на разьмінцы перад сустрэчай з «Энэргетыкам-БДУ» (2:1) траўму атрымаў асноўны брамнік БАТЭ Антон Чычкан.

У красавіку 2023 году падоўжыў пагадненьне з барысаўскім клюбам да канца 2024 году. У жніўні 2023 году перайшоў у маскавіцкае «Дынама», склаўшы пяцігадовы кантракт, але пры гэтым застаўся ў БАТЭ да канца сзону 2023 году ў якасьці арэндаванага гульца. У сьнежні 2023 году пакінуў БАТЭ.

### Міжнародная
Гулец прыцягваўся да выступаў за юнацкія і юніёрскія зборныя Беларусі. 21 верасьня 2022 году дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, адгуляўшы ўсе 90 хвілінаў у таварыскім матчы супраць зборнай Расеі (1:6). У складзе нацыянальнай зборнай дэбютаваў 17 лістапада 2022 году ў таварыскім матчы супраць зборнай Сырыі, пакінуўшы браму без прапушчаных галоў.

## Дасягненьні
**БАТЭ**:
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2021
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2022

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Футбалісты клюбу БАТЭ Барысаў
Дон-Пэдрыту

**Дон-Пэдры́ту** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Рыю-Грандзі-ду-Сул. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 38 тысяч чалавек.

## Гісторыя
Паселішча ўзьнікла, дзякуючы перасяленцам з Бажэ. Вядома, што гішпанец Пэдра Ансуатэгі, вядомы як дон Пэдрыту, ладзіў тут кантрабанду. Горам тройчы пацярпеў, першым разам ад вайны Фарапус, а потым ад рэвалюцыяў 1893 і 1923 гадоў. Пасьля апошняй рэвалюцыі разьвіцьцё гораду імкліва прысьпешылася. Асабліва павялічыўся сэктар сельскай гаспадаркі, як то жывёлагадоўля і вырошчваньне пшаніцы. У XXI стагодзьдзі разьвіцьцё атрымала вінаробства і садавінаводзтва.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Разарыю-ду-Сул

**Раза́рыю-ду-Сул** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Рыю-Грандзі-ду-Сул. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 39 тысяч чалавек. Горад знаходзіцца за 385 км на захад ад Порту-Алегры. Разарыю-ду-Сул мае турыстычны патэнцыял, штогод прымаючы турыстаў з Аргентыны і Ўругваю. Першапачаткова меў назоў Разарыю, але каб унікнуць блытаніны з аргентынскім местам Расарыё, быў дададзены традыцыйны для гарадоў штату канчатак ду-Сул. У 1865 годзе паселішча наведаў імпэратар Пэдру II.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Латгальскае ўзвышша

**Латгальскае ўзвышша** (лат. *Latgales augstiene*; латг. *Latgolys augstaine*) — узвышша на поўначы Літвы (Беларусі) і ў паўднёва-ўсходняй частцы Латвіі, у басейне рэк Дзьвіна, Дубна, Малта, Рэжыца і Дрыса. Максымальная вышыня — 289 м (гара Ліелайс-Ліепукалнс).

У падставе ўзвышша складзена галоўным чынам мергелямі і далямітамі дэвонскага ўзросту; на паверхні разьвіты прахонныя марэнна-гліністыя, старажытнаазёрныя і флювіягляцыйныя адклады. Рэльеф марэнна-ўзгорысты: узгоркі, старажытныя даліны сьцёку, азёрныя катлавіны. На Латгальскім узвышшы налічваецца звыш 600 азёр (Асьвейскае, Рушону, Разна, Сывэрс, Эжа, Дрыдзіс). Паверхня пакрыта хваёвымі і зьмешанымі лясамі, у якіх сустракаюцца елка, хвоя, дуб, клён і іншыя дрэвы.

Маляўнічыя азёры з выспамі, гістарычныя і архэалягічныя помнікі на тэрыторыі ўзвышша прыцягваюць турыстаў. Акрамя таго, Латгальскае ўзвышша — адзін з важных ільнаводчых раёнаў Беларусі і Латвіі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Геаграфія Латвіі
Гамбажаб​​ ​Цыбікаў

**Гамбажаб​ ​Цэбекавіч​ ​Цыбікаў**​ (па-бурацку: ​*Сэбэгэй​ ​Гомбожаб*​, ; 20 красавіка (?) 1873, ​Урда​-Ага, Забайкальская вобласьць — 20 верасьня 1930, ​Агінскае​, Бурата-Мангольская АССР, цяпер ​Забайкальскі край) — расейскі падарожнік-дасьледчык, этнограф, усходазнавец, як то тыбэтоляг​ і ​мангаліст​, ​будоляг​, дзяржаўны дзяяч і дзяяч у сфэры адукацыі Расейскай імпэрыі, ​ДУР​, СССР і ​МНР​, перакладчык, прафэсар шэрагу ўнівэрсытэтаў. 

Стаў вядомы  як першы вядомы фатограф Лгасы і Цэнтральнага ​Тыбэту​, і як аўтар апісаньня вандроўкі ў ​Тыбэт​ (1899—1902), перакладзенага на шэраг моваў сьвету.

## Крыніцы
Ашраф Гакімі

**Ашра́ф Гакі́мі** (;  4 лістапада 1998 году) — мараканскі футбаліст, абаронца францускага клюбу «Пары Сэн-Жэрмэн» і нацыянальнай зборнай Марока. Звычайна гуляе як правы абаронца, але час ад часу далучаецца да атакуючых дзеяў. Вылучаецца хуткасьцю, выніковымі забегамі на флянгу і галявымі здольнасьцямі, дзякуючы чаму лічыцца адным з найлепшых правых абаронцаў у сусьветным футболе.

## Кар’ера
Гакімі прайшоў праз моладзевую акадэмію мадрыдзкага «Рэал» з роднага гораду. У 2016 годзе пачаў прыцягвацца да рэзэрвовай каманды мадрыдцаў, а наступным годам быў пераведзены ў асноўны склад. Ты ня менш, замацавацца ў складзе «сьметанковых» у футбаліста не атрымалася. На гады ён перабраўся ў Нямеччыну, дзе гуляў за дортмундзкую «Барусію», зь якой здабыў Супэркубак Нямеччыны 2019 году. Па вяртаньні з арэнлы за 40 млн эўра быў набыты італьянскім «Інтэрнацыянале». Гакімі правёў шыкоўны сэзон, зьявіўшыся амаль ва ўсіх матчах клюбу, прапусьціўшы толькі хатнюю гульню з «Джэноа» праз дыскваліфікацыю. Гулец зарабіў 7 галоў і 10 асыстэнцкіх пунктаў, а клюб упершыню за адзінаццаць сэзонаў здабыў скудэта. Ягоныя выступы выклікалі цікавасьць некалькіх эўрапейскіх клюбаў, але гульца перахапіў «Пары Сэн-Жэрмэн», які выклаў за мараканца 60 млн эўра.

## Дасягненьні
**«Рэал»**:
* Уладальнік Супэркубка Гішпаніі: 2017
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2028
* Уладальнік Супэркубка Эўропы: 2017
* Пераможца клюбнага чэмпіянату сьвету: 2017

**«Барусія»**:
* Уладальнік Супэркубка Нямеччыны: 2019

**«Інтэрнацыянале»**:
* Чэмпіён Італіі: 2021

**«Пары Сэн-Жэрмэн»**:
* Чэмпіён Францыі: 2022, 2023, 2024, 2025
* Уладальнік Кубка Францыі: 2024, 2025
* Уладальнік Супэркубка Францыі: 2022, 2023, 2024
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2025
* Уладальнік Супэркубка Эўропы: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Мараканскія футбалісты
Катэгорыя:Мараканскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2024 году
Падбярэскі

**Падбярэ́скі**, жаночая форма **Падбярэская** — беларускае і польскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Зьміцер Падбярэскі ( 1952) — беларускі журналіст.
* Рамуальд Падбярэскі (1812—1856) — беларускі выдавец, літаратуразнавец, публіцыст, фальклярыст.
* Рыгор Падбярэскі (1513 — пасьля 1585) — падкаморы і маршалак земскі аршанскі.
* Ян Падбярэскі (XVI—XVII стст.) — судзьдзя і пісар земскі браслаўскі.

## Глядзіце таксама
* Падбярэскія
* Друцкі-Падбярэскі
Майсэс Кайсэда

**Майсэ́с Іса́ак Кайсэ́да Каро́са** (;  2 лістапада 2001 году) — эквадорскі футбаліст, паўабаронца ангельскага клюбу «Чэлсі» і нацыянальнай зборнай Эквадору. У складзе «Брайтану» здолеў замацавацца не адразу, у выніку нейкі час правёў у арэндзе ў бэльгійскім «Бээрсхоце». З сэзону 2022—2023 гадоў стаў сталым гульцом асноўнага складу ангельцаў.

## Дасягненьні
**«Чэлсі»**:
* Пераможца Лігі канфэрэнцыяў: 2025
* Пераможца клюбнага чэмпіянату сьвету: 2025

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Эквадорскія футбалісты
Каляда

**Каляда́** можа азначаць:

## Этнаграфія
* **[[Першая Каляда|Каляда]]** або Каляды&nbsp;— дахрысьціянскае славянскае сьвята, зьвязанае з пэрыядам зімовага сонцастаяньня.
* **[[Каляда (міталёгія)|Каляда]]**&nbsp;— славянскі міталягічны пэрсанаж.

## Прозьвішча
* Аксана Каляда ( 1980) — украінская вайскоўка, дзяржаўная дзяячка.
* Андрэй Аляксеевіч Каляда ( 1946) — беларускі інфарматык.
* Андрэй Андрэевіч Каляда (1940—2022) — беларускі літаратура- і тэатразнавец, пэдагог.
* Бэла Каляда (1928—2003) — савецкая опэрная сьпявачка.
* Васіль Іванавіч Каляда (1914—1995) — беларускі лекар, краязнавец, калекцыянэр.
* Васіль Аляксеевіч Каляда (1920—1953) — савецкі вайсковец, Герой Савецкага Саюзу.
* Геа Каляда (1904—1941) — украінскі савецкі паэт.
* Ігар Каляда ( 1978) — беларускі плывец.
* Мікалай Каляда ( 1957) — савецкі і расейскі драматург, актор, рэжысэр.
* Міхаіл Каляда ( 1995) — расейскі фігурыст.
* Павал Горын-Каляда (1900—1938) — беларускі савецкі гісторык.
* Сяргей Каляда (1907—1996) — расейскі савецкі маляр.
* Уладзімер Каляда ( 1947) — украінскі тэатральны і кінаактор.
* Югася Каляда ( 1981) — беларуская пісьменьніца.

## Іншае
* „Каляда“ — беларуская газэта.
* „Каляда“ — літоўскі і польскі шляхецкі герб.

## Глядзіце таксама
* Каляды
* Каляднае
Домінік Лівакавіч

**До́мінік Ліва́кавіч** (;  9 студзеня 1995 году) — харвацкі футбаліст, брамнік клюбу «Дынама» (у арэндзе з турэцкага клюбу «Фэнэрбахчэ») і нацыянальнай зборнай Харватыі.

## Дасягненьні
**«Дынама»**:
* Чэмпіён Харватыі: 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023
* Уладальнік Кубка Харватыі: 2018, 2021
* Уладальнік Супэркубка Харватыі: 2019, 2022, 2023

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Харвацкія футбалісты
Яанэ Шаўтэлі

**Яанэ Шаўтэлі** (па-грузінску: იოანე შავთელი) — грузінскі паэт канца XII і пачатку XIII стагодзьдзяў, вядомы панэгірычнымі паэмамі, а таксама *Абдулмэсіані* (აბდულმესიანი), т. б. "Раб Мэсіі" (ад арабскага عبد المسيح, Абдул Мэсіх).

Згадка пра Шаўтэлі і ягоны твор прыведзены ў пастскрыптуме *«Рыцара ў тыгрынай скуры»* (ვეფხისტყაოსანი) Шаты Руставэлі, адкуль і вядомая недарэчная назва паэмы. Шаўтэлева ода фактычна зьяўляецца ўслаўленьнем двух найвялікшых манархаў сярэднявечнай Грузіі, Давіда «Будаўніка» (1089—1125) і сучасьніцы паэта Царыцы Тамары (1184—1213). Пра жыцьцё самаго паэта вядома мала. «Шаўтэлі» падобна да тэрытарыяльнай мянушкі, што азначае "ад/з Шаўшэці (цяпер Шаўшат, Турэччына). Шаўтэлеў стыль уключае моцныя патрыятычныя словы, а мова ягоных твораў даволі штучная і архаічна кніжная. Ён мог быць клерыкам, у сярэднявечных хроніках яго называюць славутым паэтам і філёзафам, які спадарожнічаў Тамары ў некаторых ейных прыгодах ды вайсковых кампаніях.

Шаўтэлеў панэгірык засяроджваецца на ўсхваленьні хрысьціянскіх цнотаў Давіда і Тамары, аднак ня згадвае іхнія імёны. Намёкі на Тамару зашыфраваныя ўсхваленьнем яе прыгажосьці, любові да «рабленьня дабра ў таямніцы», падобныя фразы выкарыстоўваў і царскі храніст, а таксама два паэты-сучасьнікі — Руставэлі і Чахрухадзэ. Давіда можна апазнаць з алюзыяў на ягонага біблійнага цёзку (ад якога сьцьвярджала паходжаньне грузінская дынастыя Багратыёні), а таксама з упляценьня словаў і фразаў рэлігійнай лірыкі самога цара, *«Гімнаў каяцьця»* (გალობანი სინანულისანი).

## Літаратура
* Kveselava, M. (2002), *Anthology of Georgian Poetry*, pp. 16-17. The Minerva Group, Inc., ISBN 0-89875-672-3.
* Rayfield, Donald (2000), *The Literature of Georgia: A History*, pp. 84-86. Routledge, ISBN 0-7007-1163-5.

Катэгорыя:Грузінскія паэты
Арэльен Чуамэні

**Арэлье́н Чуамэні́** (;  27 студзеня 2000 году) — францускі футбаліст, абарончы паўабаронца гішпанскага клюбу «Рэал» і нацыянальнай зборнай Францыі.

## Кар’ера
### Клюбная
Чуамэні дэбютаваў 26 ліпеня 2018 году ў складзе клюбу «Бардо», акадэмію якога скончыў, у гасьцявых матчы другога кваліфікацыйнага раўнду Лігі Эўропы супраць латвійскага «Вэнтсьпілсу» зь лікам 1:0. Паўабаронца пачаў матч у асноўным складзе і быў зьменены толькі на 89 хвіліне. 9 жніўня ён забіў свой першы гол у кар’еры, усталяваўшы канчатковы лік 3:1 у выязным матчы Лігі Эўропы супраць украінскага «Марыюпалю».

29 студзеня 2020 году француз падпісаў кантракт з «Манака», які быў разьлічаны на чатыры з паловай гады. Прыкладна праз год, Чуамэні, нарэшце, адзначыўся голам у складзе новага клюбу, улучыўшы мяч у браму марсэльскага «Алімпіка» зь лікам 3:1. Гэтая падзея адбылася 23 студзеня 2021 году, а гол паўабронцы стаў другім голам ягонай дружыны. 14 траўня 2022 году ён зрабіў выніковую перадачу на капітана Вісама Бэн Едэра і, такім чынам, паўдзельнічаў у 9-й перамозе запар.

11 чэрвеня 2022 году было абвешчана, што з 1 ліпеня 2022 году Чуамэні будзе выступаць за гішпанскі «Рэал», падпісаўшы шасьцігадовы кантракт з клюбам. Паведамлялася, што за пераход гульца мадрыдцы выклалі 80 млн эўра, але сума можа вырасьці да 100 млн эўра праз дадатковыя паказчыкі.

### Міжнародная
Праз сваё камэрунскае паходжаньне гулец меў мажлівасьць гуляць у складзе нацыянальнай зборнай Камэруну, але Чуамэні абраў Францыю. 26 жніўня 2021 году паўабаронца быў выкліканы да шэрагай нацыянальнай зборнай Францыі. 1 верасьня адбыўся дэбют гульца ў матчы кваліфікацыі да чэмпіянату сьвету 2022 году супраць зборнай Босьніі і Герцагавіны, замяніўшы на 46-й хвіліне Тама Лемара.

## Дасягненьні
**«Рэал»**:
* Чэмпіён Гішпаніі: 2024
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2023
* Уладальнік Супэркубка Гішпаніі: 2024
* Уладальнік Супэркубка Эўропы: 2022, 2024
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2024
* Пераможца клюбнага чэмпіянату сьвету: 2022

**Францыя**:
* Пераможца Лігі нацыяў: 2021

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Мізар

**Мізар** — назва мусульманскіх могілак на тэыторыі былой Рэчы Паспалітай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Могілкі
Катэгорыя:Ісламскае мастацтва
Татарскія могілкі (Капыль)

**Татарскія могілкі** — могілкі ў Капылі, найстарэйшыя пахаваньні якіх адносяцца да другой паловы XIX стагодзьдзя.

## Гісторыя
Татары аселі ў Капылі ў пачатку XVI ст. Пасьля паразы крымскага ханства ў бітве пад Клецкам 5 жніўня 1506 года невялікія групы татараў сталі адступаць ад месца бітвы. У Капылі ваяры Анастасіі Слуцкай узялі іх у палон.

*«Настасься, княгіня Слуцкая, сваіх баяр паслала перахапіць палахлівых татар. Шмат іх пад Капылём было забіта і горлам ля Пятровіч заплаціла мыта»* (Мацей Стрыйкоўскі, XVI ст).

Менавіта з палонных татараў стала складацца першае татарскае насельніцтва Капыля. Палонныя татары ахвотна прысягалі мясцовым князям Алелькавічам, атрымлівалі зямельныя надзелы з абавязкам несьці вайсковую службу ў ВКЛ. Яны здолелі перайсьці на мірны лад жыцьця, зрабіць добры ўнёсак у прамысловасьць мястэчка. Гэтаму паспрыяла гарбарства — рамяство па вырабе скур для пашыву абутку.

Мясцовасьць у Капылі, дзе жылі татары, звалася Татарскі Лог. Ён знаходзіўся побач з гарадзкім замшчышчам, на беразе ракі Мажы. Напрыканцы XIX стагодзьдзя, на момант росквіту Капыля, колькасьць татараў у мястэчку налічвала каля сотні чалавек. У 1880-я для татараў быў закладзены мячэт і мізар. Паводле даных аб татарскай супольнасьці Капыля, сабраных у 1931 годзе, у мястэчку было 29 татарскіх сем’яў, у якіх пражывала 117 чалавек. На жаль, мячэт, які разьмяшчаўся ў горадзе, да нашага часу не захаваўся. На месцы колішняй татарскай слабады зараз знаходзяцца дзіцячы садок і лазьня. На дадзены момант мізар — адзіны помнік даўняй татарскай абшчыны ў Капылі.

## Найноўшы час
У цяперашні час мізар недагледжаны. Могілкі не ахоўваюцца як гісторыка-культурная каштоўнасьць, толькі нешматлікія пахаваньні маюць агароджу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія татары
Катэгорыя:Могілкі Беларусі
Катэгорыя:Капыль