open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Абазначэньне выбітнае мясьціны

**Сымбаль «⌘»**, **знак «Выбітная мясьціна»**, **крыж Сьвятога Яна** — старажытны сымбаль. Цяпер ужываецца для пазначэньня турыстычных аб’ектаў.

## Гісторыя
Сымбаль сустракаецца на некалькіх аб’ектах Паўночнай Эўропы. Ён яскрава вылучаецца на малюнкавым камені з Габлінгбу, Готлянд, Швэцыя, створаным між 400—600&nbsp;да н.э.

Ён таксама падобны да традыцыйнае геральдычнае эмблемы, званай Бовэнаўскім вузлом.

У Фінляндыі сымбаль малявалі або выразалі на хатах, хлявах і прадметах штодзённага ўжытку (напрыклад, посудзе) для абароны іх і іхніх гаспадароў ад злых духаў і няшчасьцяў. Найстарэйшай знаходкай з такой выявай ёсьць пара драўляных лыжаў дахрысьціянскіх часоў.

## Сучаснае выкарыстаньне
У цяперашні час сымбаль ужываецца ў Беларусі, Даніі, Эстоніі, Фінляндыі, Ісьляндыі, Летуве, Нарвэгіі і Швэцыі як паказальнік культурнае мясьціны. Паводле стандартаў Юнікоду ён называецца «Знак выбітнае мясьціны» і запісваецца як U+2318: .

Сымбаль атрымаў міжнародную вядомасьць праз выкарыстаньне на клявіятурах кампутараў Apple Inc. у якасьці клявішы «command» ды займеў мноства мянушак: «канюшынавы лісток», «пляма», «матылёк», «закавыка», «біні», «каляровая капуста», «прапэлер», «сурвэтачка», «шчанячы сьлед» і іншыя.


Файл:Fornsalen – Bildstein mit Schleifenquadrat.jpg|Малюнкавы камень у музэі Вісьбю
Файл:Ranamuseum07.JPG|Сымбаль «⌘» на музэі Рана, Нарвэгія
Файл:Apple key.jpg|Клявіша «Command»
Файл:NationalmonumentEstonia.jpg|Знак на сьцяне хаты ў Эстоніі


## Глядзіце таксама
* Бовэнаўскі вузел
* Command (клявіша)

## Крыніцы

Катэгорыя:Дарожныя знакі
Катэгорыя:Крыжы
Beretta 92

**Beretta 92** (Беретта 92, M9, Beretta M-92) — сямейства паўаўтаматычных пісталетаў, распрацаваных і вырабленых італьянскай кампаніяй Beretta. Гэты пісталет быў распрацаваны ў 1972 годзе, але вытворчасць шматлікіх варыянтаў у розных калібрах працягваецца і цяпер. Гэты пісталет вядомы тым, што ён замяніў пісталет Colt M1911 45-га калібра як стандартны пісталет узброеных сіл ЗША ў 1985 годзе як пісталет **M9**. Мадэлі, мелыя ў пазначэньні літару **F**, прынятыя на ўзбраеньне ў ЗША. Нягледзячы на тое, што ўсяго было выраблена 5000 адзінак першапачатковай мадэлі з 1975 па 1976 гады, цяпер існуе 4 розныя мадыфікацыі (FS, G, D і DS).

## Мадыфікацыі

### 92
Арыгінальная мадэль, было створана каля 5000 адзінак з 1975 па 1976 год.

### 92S
Для таго, каб адпавядаць патрабаваньням некаторых праваахоўных агенцтваў, Beretta мадыфікавала пісталет Beretta 92, дадаўшы ўсталяваны на засовачнай раме засьцерагальнік і рычаг які вяртае курок у пачатковае становішча, замяніўшы, тым самым, ручны ўзвод курка. У выніку мадэль 92S прынялі на ўзбраеньне некаторыя італьянскія праваахоўныя органы, а таксама ўзброеныя сілы. Пасьля зьмены разьмяшчэньня кнопкі выкіду набойніка гэтыя мадэлі (92 і 92S) ня могуць выкарыстоўваць старыя набойнікі.

### 92SB
Мадыфікацыя, у пачатку названая 92S-1, была адмыслова распрацаваная для ВПС ЗША. Пасьля мінаньня серыі тэстаў пісталету афіцыйна было прысвоена пазначэньне **92SB**. Мадыфікацыя ўключала ў сябе ўсе папярэднія зьмены **92S**, таксама з даданьнем засьцерагальніка для ўдарніка, а зашчапка набойніка была перанесеная зь ніжняй часткі на сярэдзіну дзяржальні.

### 92SB Compact
Больш кампактная мадэль 92SB, якая выпускалася ў 1981—1991 гадах, 92SB Compact меў скарочаны ствол і затворную раму. Набойнік мясьціў 13 патронаў. Пазьней быў заменены «**92 Compact L**».

Катэгорыя:Пісталеты
Катэгорыя:Beretta
Ільля Гліньнікаў

**Ільля Ільіч Гліннікаў** (; нарадзіўся 19 верасьня 1984) — расейскі актор. 

## Фільмасьпіс
* 2010 — Інтэрны

## Вонкавыя спасылкі
* kino-teatr.ru

Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 19 верасьня
Міжэвічы

Назву **Міжэвічы** маюць:

* Міжэвічы — вёска ў Бераставіцкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Міжэвічы — вёска ў Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Мікалаеўшчына (неадназначнасьць)

Назву **Мікала́еўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Мікалаеўшчына — вёска ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці, былое мястэчка Нясьвіскай ардынацыі, малая радзіма Якуба Коласа.
* Мікалаеўшчына — вёска ў Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Мікалаеўшчына — рака ў Лагойскім раёне, прыток Чарніцы, басэйн Дняпра

## Глядзіце таксама
* Мікалаева
* Мікалаевічы
* Мікалаеў
* Мікалаеўка
Дзьмітры Шаракоіс

**Дзьмі́тры Ўладзі́меравіч Шарако́іс** (;  15 сьнежня 1986) — расейскі актор.

## Фільмасьпіс
* 2010 — Інтэрны

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны канал на youtube
* Афіцыйны Twitter
* kino-teatr.ru

Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1986 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 15 сьнежня
Мікалай Радзівіл (1470—1521)

**Мікалай Радзівіл** (мянушка «*amor Poloniae*»; каля 1470 — 1521) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Крайчы (1488—1493), падчашы (1493—1505) і маршалак вялікі літоўскі (1505), ваявода троцкі (1505—1510) і віленскі (з 1510), канцлер вялікі літоўскі (з 1510). Заснавальнік гонядзка-мядзельскай лініі роду Радзівілаў.

Меў шматлікія маёнткі на тэрыторыі сучаснай Летувы (Шырвінты, Кейданы, Упнікі, Солы ды іншыя), на Падляшшы (Гонядзь, Райгорад, Кнышын), Хоўхлу і Хаценчыцы каля Маладэчна, трымаў Бабруйскую воласьць. Быў старостам бельскім. Князь Сьвятой Рымскай імпэрыі на Гонядзі і Мядзелі (1518).

## Імя
Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Миколай Миколаевич Радивилович* (19 кастрычніка 1503 году).

## Біяграфія

З шляхецкага роду Радзівілаў гербу Трубы, сын Мікалая «Старога», ваяводы віленскага і канцлера вялікага літоўскага, і Соф’і з Манівідаў. Меў братоў Яна, кашталяна троцкага, Войцеха, біскупа віленскага, Юрыя, гетмана вялікага літоўскага, і сястру Ганну, жонку Конрада III Рудога, апошнюю ўдзельную мазавецкую княгіню.

Браў удзел у маскоўска-літоўскіх войнах 1500—1503, 1507—1508 і 1512—1522 гадоў, у бітве пры Ведрашы 1500 году, Клецкай бітве 1506 году з татарамі.

У 1488 годзе атрымаў урад крайчага, у 1493 годзе — падчашага, у 1505 годзе — маршалка вялікага літоўскага. Таго ж году стаў ваяводам троцкім, з 1510 году — ваяводам віленскім і адначасна канцлерам вялікім літоўскім. У 1515 годзе ўзначальваў пасольства Вялікага Княства Літоўскага на зьезьдзе Ягелонаў і Габсбургаў у Пожані (Браціславе) і Вене. Змагаўся за ўладу з Альбэртам Гаштольдам, быў адным з выдаўцоў першага Статуту Вялікага Княства Літоўскага (1529).

У 1518 годзе атрымаў ад імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі Максіміляна I тытул князя «на Гонядзі і Мядзелі».

Ажаніўся з Альжбетай, дачкой ваяводы троцкага Багдана Саковіча. У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Ян (1492—1542), падчашы вялікі літоўскі і староста генэральны жамойцкі
* Мікалай (каля 1492 — 1529/1530), біскуп жамойцкі
* Станіслаў (пам. 1531)
* Соф’я, жонка Яна Забярэзінскага, намесьніка гарадзенскага і ваўкавыскага 
* Алена, жонка князя Юрыя Алелькавіча 
* Альжбета, жонка князя Януша Гальшанскага-Дубровіцкага, ваяводы троцкага

Памёр у канцы кастрычніка або ў пачатку лістапада 1521 году. Спачыў у Віленскай катэдры.

## Галерэя

Mikałaj Radzivił Amor. Мікалай Радзівіл Амор (1646-53).jpg|Невядомы мастак, 
Mikałaj Radzivił Amor. Мікалай Радзівіл Амор (1733-37).jpg|Зь Нясьвіскай партрэтнай галерэі, 1733—37 гг.
Mikałaj Radzivił Amor. Мікалай Радзівіл Амор (XVIII).jpg|З фрэскі касьцёла Сьвятога Юрыя ў Вільні, XVIII ст.
Mikałaj Radzivił Amor. Мікалай Радзівіл Амор (M. Starkman, 1857).jpg|М. Старкман, 1857 г.


У картцы да артыкула прыводзіцца партрэт XVII ст. пэндзля невядомага мастака, які цяпер захоўваецца ў Летувіскім мастацкім музэі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Крайчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Ваяводы віленскія
Мікалай
Катэгорыя:Памерлі ў 1521 годзе
Павал Стэфан Сапега

**Павал Стэфан Сапега** (1565 — 19 ліпеня 1635, Гальшаны) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Канюшы вялікі літоўскі (1593—1623), падканцлер вялікі літоўскі (з 1623).

## Біяграфія
З коданскай лініі роду Сапегаў гербу «Ліс», сын Багдана і Марыі Капусьцянкі. Меў брата Мікалая Крыштапа.

Навучаўся ў Віленскай акадэміі. У 1593, дзякуючы падтрымцы Льва Сапегі, атрымаў пасаду канюшага вялікага літоўскага. У 1600 зьдзейсьніў паломніцтва ў Рым, дзе яго прыняў папа Клімэнт VIII.

Браў удзел у смаленскай кампаніі 1609—1611. У часе аблогі Смаленску страціў руку. За заслугі перад Айчынай атрымаў у 1611 Гомельскае староства.

14 сакавіка 1623 атрымаў пасаду падканцлера вялікага літоўскага. Быў прыхільнікам зьніжэньня вартасьці талераў і дукатаў дзеля спыненьня іх вывазу за мяжу.

Знаходзіўся пры двары Жыгімонта Вазы няпэрэдадні ягонай сьмерці, браў удзел у таемных нарадах Сэнату пад кіраўніцтвам прымаса Яна Вэнжыка (2—5 траўня 1632), а таксама ў каранаваньні Ўладзіслава Вазы ў лютым 1633.

Упершыню ажаніўся з Рэгінай Дыбоўскай (шлюб у 1599), другі раз — з Альжбетай Вэселены (у 1602)), зь якой меў дачок Ганну Кацярыну, Тэафілію і Крыстыну. Трэці раз пабраўся шлюбам з Кацярынай Гаслаўскай (у 1618), чацьверты — з Соф’яй Даніловіч (у 1630). Пахавалі П. С. Сапегу ў касьцёле францішканаў у Гальшанах, дзе раней вырабілі мармуровае надмагільле для яго і трох жонак

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1565 годзе
Павал Стэфан
Катэгорыя:Канюшыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Памерлі 19 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1635 годзе
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Старосты гомельскія
Ян Казімер Хадкевіч

**Ян Казімер Хадкевіч** (1616 — 13 сакавіка 1660) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Канюшы вялікі літоўскі (1623—1633), кашталян віленскі (з 1646).

## Біяграфія
З магнацкага роду Хадкевічаў гербу ўласнага, сын Крыштапа, ваяводы віленскага, і Альжбеты з Кішкаў.

20 ліпеня 1623 атрымаў пасаду канюшага вялікага літоўскага, а 13 красавіка 1646 — кашталяна віленскага.

31 жніўня 1636 у Вільні пабраўся шлюбам з Соф’яй Пац. Меў сыноў Юрыя Караля, Міхала Канстантына і дачок Тэрэзу і Ганну.

Памёр 13 сакавіка 1660, быў пахаваны ў Бераставіцы Вялікай.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Ян Казімер
Катэгорыя:Канюшыя вялікія літоўскія
Багдановіч (неадназначнасьць)

Назву **Багдановіч** маюць:

## Асобы
* Адам Багдановіч (1862—1940) — беларускі энтограф, фальклярыст
* Вячаслаў Багдановіч (1878—1939) — беларускі рэлігійны і грамадзка-палітычны дзяяч
* Генадзь Багдановіч — рэдактар тыднёвіка Незалежная думка (1920)
* Ірына Багдановіч (1956) — беларуская паэтка і літаратуразнаўца
* Максім Багдановіч (1875—1917) — беларускі паэт
* Янка Багдановіч — беларускі грамадзкі дзяяч, рэдактар часопіса Шлях Моладзі

## Населеныя пункты

### [[Расея]]
* Багдановіч — горад у Сьвярдлоўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Багдановічы
Beretta 950 Jetfire

**Beretta 950 Jetfire** (Beretta B 950) — паўаўтаматычны пісталет з УСМ адзінарнага дзеяньня, вырабляемы кампаніяй Beretta з 1952 году. Канструкцыя заснаваная на раньніх мадэлях кішэнных пісталетаў Бэрэтта, прызначаных для ўтоенага нашэньня і самаабароны.

## Прызначэньне

Beretta 950 Jetfire — малагабарытны пісталет, прызначаны для ўтоенага нашэньня. Гэта зброя для агентаў, якія працуюць пад прыкрыцьцём, або запасная зброя афіцэраў паліцыі.

Катэгорыя:Пісталеты
Катэгорыя:Beretta
Юры Алелькавіч (1559—1586)

**Юры Юр’евіч Алелькавіч** ( — ) — грамадзкі і культурны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага.

За Ю. Алелькавічам княскі двор у Слуцку зрабіўся буйным культурным цэнтрам.

## Біяграфія

Прадстаўнік княскага роду Алелькавічаў, старэйшы сын Юрыя і Кацярыны з Тэньчынскіх. Меў братоў Аляксандра і Яна Сямёна, разам зь якімі падарожнічаў па эўрапейскіх унівэрсытэтах.

У 1582 годзе пры падзеле спадчыны з братамі атрымаў Верхні і Ніжні замкі і Старое Места ў Слуцку, частку Слуцкага княства, Весічы і інш.

Уласнаруч напісаў Слуцкае Эвангельле (1585).

У шлюбе з Барбарай Кішка меў дачку Соф’ю, да якой па ягонай сьмерці адыйшло Слуцкае княства.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Юры Юр’евіч
Перасадка сэрца

**Пераса́дка (трансплянта́цыя) сэ́рца** — хірургічная апэрацыя з мэтай замены сэрца пацыента на сэрца донара, ці на штучнае сэрца. Паказаная пры цяжкіх захворваньнях сэрца. Уласнае сэрца пры гэтым можа быць выдаленае ці спыненае. Першую перасадку сэрца жывёлы чалавеку зьдзейсьніў у 1964 годзе Джэймз Харды; пацыент пражыў палтары гадзіны. Першую пасьпяховую перасадку чалавечага сэрца зьдзейсьніў Крысьціян Барнард 3 сьнежня 1967 году ў ПАР. Апэрацыя была праведзеная ў шпіталі Кейптаўну. Сэрца 25-гадовай Дэнізы Дарваль, якая загінула ў аўтакатастрофе, было перасаджанае 55-гадоваму Льюісу Вашканскаму, які быў хворы на невылечнае сардэчнае захворваньне. Нягледзячы на тое, што апэрацыя была праведзеная бездакорна, Вашканскі пражыў хіба 18 дзён і памёр ад двухбаковай пнэўманіі. Першую перасадку сэрца ў СССР ажыцьцявіў 12 сакавіка 1987 году хірург Валеры Шумакоў. У сучаснай трансплянталёгіі перасадка сэрца — рутынная апэрацыя, пацыенты жывуць болей за 10 гадоў. Сусьветны рэкорд (на 2006 год) па працягласьці жыцьця зь перасаджаным сэрцам утрымлівае Тоні Хьюзман — 28 гадоў, яму цяпер 48 і адчувае ён сябе добра. Асноўнай праблемай пацыентаў зь перасаджаным сэрцам зьяўляецца адтаржэньне трансплянтантаў імуннай сыстэмай. Перасадка штучнага сэрца ці сэрца жывёлы меней пасьпяховай, чым перасадка чалавечага сэрца.

Першая перасадка сэрца ў Беларусі была зьдзейсьненая ў красавіку 2009 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кардыяхірургія
Катэгорыя:Трансплянтацыя органаў
Чартарыйскія

**Чартарыйскія**, *Чартарыскія* — княскі род гербу Пагоня. Асаблівае значэньне ў палітычным жыцьці Рэчы Паспалітай мелі ў XVIII стагодзьдзі, калі ўзначальвалі моцную групоўку магнатаў — «фамілію», якая ў другой чвэрці — другой палове XVIII ст. спрабавала правесьці рэформы дзяржаўнага і эканамічнага ладу Рэчы Паспалітай, арыентавалася на Расею, а па першым падзеле Рэчы Паспалітай узначаліла магнацкую апазыцыю.

Прозьвішча атрымалі ў XV стагодзьдзі ад свайго маёнтку Чартарыйску на рацэ Стыры на Валыні (Луцкі павет Валынскага ваяводзтва). Сьпярша вызнавалі праваслаўе, у канцы XVI стагодзьдзя перайшлі ў каталіцтва. Галоўная рэзыдэнцыя — у месьце Пулавах (Люблінскае ваяводзтва).

## Паходжаньне

Паводле генэалягічнай традыцыі выводзілі свае карані ад князя Канстантына Альгердавіча (?—1390), пры тым спасылаліся на пацьверджаньне каралём польскім Уладыславам III іхнага сваяцтва зь вялікім князем літоўскім Альгердам граматай ад 14 чэрвеня 1442 году. Аднак гісторыкі XIX стагодзьдзя выказвалі сумненьні ў імавернасьці гэтай граматы і схіляліся да вэрсіі пра паходжаньне Чартарыйскіх зь зямель сучаснай Беларусі.

Пачынальнік роду Чартарыйскіх — уладальнік маёнтку Чартарыйску князь Васіль (? — па 1417), сынамі якога былі Іван (? — каля 1460), Аляксандар (? — пасьля 1477) і Міхал (? — да 1489).

Нашчадкі Аляксандра (лагойская галіна роду) у мужчынскім родзе згасла ў XVI стагодзьдзі. Ад унукаў Міхала (валынская галіна) паходзяць 2 асноўныя лініі роду: ад Аляксандра Фёдаравіча (?—1571)— чартарыйская лінія (згасла ў 1606 годзе), ад Івана Фёдаравіча (?—1567) — клеванская лінія. Ад унука Івана Фёдаравіча — Мікалая Юрыя (?—1662) пайшлі 2 новыя галіны роду: старэйшая, клеванская (яе прадстаўнікі ў наш час жывуць у Польшчы і краінах Заходняй Эўропы), і малодшая, карэцкая (згасла ў 1810 годзе).

Княскі тытул Чартарыйскім зацьвердзіў Люблінскі сойм (1569 год).

На Беларусі ў розны час валодалі Лагойскам, Глускам, Карэлічамі, Шкловам ды іншымі.

## Найбольш вядомыя з роду
* Казімер Чартарыйскі (1674—1741) — падканцлер вялікі літоўскі, кашталян віленскі
* Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі (1696—1775) — канцлер вялікі літоўскі, кашталян віленскі
* Адам Казімер Чартарыйскі (1734—1823) — дзяржаўны дзяяч і літаратар
* князь Адам Чартарыйскі (1770—1861) — апякун Віленскага ўнівэрсытэту (1803—1823), таварыш міністар замежных справаў (1802—1804), міністар замежных справаў (1802—1807)

## Галерэя

Файл:Kazimier Čartaryjski. Казімер Чартарыйскі (XVIII).jpg|Казімер Чартарыйскі
Файл:Michał Fryderyk Čartaryjski. Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі (1710-20).jpg|Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі
Файл:Alaksandra Ahinskaja (Čartaryjskaja). Аляксандра Агінская (Чартарыйская).jpg|Аляксандра Агінская (з Чартарыйскіх)
Файл:Alaksandra Tyškievič (Čartaryjskaja). Аляксандра Тышкевіч (Чартарыйская) (1794).jpg|Аляксандра Тышкевіч (з Чартарыйскіх)


## Крыніцы

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Княскія роды
Балты (неадназначнасьць)

Назву **Балты** маюць:

* Балты — дынастыя вэстготаў, якая валадарыла ў 395—591 гадох
* Балты — уведзеная ў 1845 годзе назва народаў індаэўрапейскага паходжаньня, носьбітаў балтыйскіх моваў
* Балты — вёска ў Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці Беларусі
Урач (неадназначнасьць)

**Урач** — гэта:

* Урач — асоба з поўнай вышэйшай мэдычнай адукацыяй, якая прафэсійна займаецца падтрымкай або аднаўленьнем здароўя людзей
* Урач — вёска ў Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці Беларусі
Будслаўская беларуская гімназія

**Бу́дслаўская белару́ская гімна́зія** — колішняя навучальная ўстанова ў мястэчку Будславе.

## Гісторыя
З сакавіка 1917 году ў Будславе дзейнічала беларуская школа. У кастрычніку 1917 году ў Будславе на валасным сходзе было вырашана адчыніць беларускую гімназію. Галоўны арганізатар гімназіі — Эдвард Будзька, адзін з арганізатараў і першы дырэктар — Язэп Васілевіч.

Гімназія пачала працу ў канцы 1917 — пачатку 1918 г. Вучэбны корпус гімназіі разьмяшчаўся ў маёнтку пана Аскеркі. Заняткі праводзіліся ў 2-х падрыхтоўчых і 4-х поўных клясах (1-я ступень гімназіі), у якіх ад пачатку навучалася больш за 300 вучняў. Навучаньне вялося па наступных прадметах: сьпевы, маляваньне, рамёствы і сельскагаспадарчыя навукі, апроч гэтага выкладаў пчаляр-садавод і сьвятары — каталіцкі, праваслаўны і рабін. Гімназія існавала на сродкі заснавальнікаў. Пасьля абвяшчэньня незалежнасьці БНР апекуном гімназіі стаў Народны сакратарыят БНР, пачалі прыходзіць падручнікі зь Вільні і Горадні, дзе былі друкарні па іх выпуску.

Падчас нямецкай акупацыі дзейнасьць гімназіі не перапынялася, немцы адно патрабавалі выкладаньня нямецкай мовы і адсутнасьці сярод супрацоўнікаў гімназіі бальшавікоў. Некаторыя заснавальнікі гімназіі былі часова арыштаваныя з-за нагавору пана Аскеркі, быццам яны бальшавікі і бунтуюць насельніцтва. Канфлікт з Аскеркам пачаўся з-за будынку, дзе месьцілася гімназія. Пан патрабаваў вярнуць страчаную падчас рэвалюцыі ўласнасьць. Народны сакратарыят БНР быў вымушаны 2 кастрычніка 1918 году зьвярнуцца ў штаб 10-й германскай арміі з хадайніцтвам па адтэрміноўку да вясны 1919, каб гімназія не была выселеная ў адміністрацыйным парадку. Да вясны 1919 г. кіраўніцтва гімназіі разьлічвала пабудаваць уласнае памяшканьне, на што было атрымана ад Народнага Сакратарыяту БНР асігнаваньне больш за 60 тыс. марак і асобую Грамату. Гімназія будавалася паводле праекту беларускага архітэктара Лявона Дубейкаўскага.

Пры гімназіі дзейнічаў культурна-асьветніцкі гурток «Вяночак», зь яго дапамогаю ў мястэчку былі заснаваны клюб і бібліятэка, дзейнічаў тэатар, хор і струнны аркестар.

З прыходам Чырвонай арміі і з утварэньнем Літоўска-Беларускай ССР праводзіліся мерапрыемствы па стварэньні агульнаадукацыйных школ 1-й і 2-й ступеняў, але Будслаўская беларуская гімназія працягвала дзейнічаць. У ёй навучаліся каля 400 вучняў.

Падчас савецка-польскае вайны, летам 1919 г. Будслаў быў заняты палякамі, увосень Будслаўская беларуская гімназія была зачыненая польскімі ўладамі. Пратэсты жыхароў воласьці і беларускіх палітычных арганізацыяў былі пакінутыя без увагі. У 1920 годзе Будслаў зноў на кароткі час быў заняты Чырвонай арміяй, неўзабаве сюды вярнуўся былы дырэктар гімназіі Я. І. Васілевіч, які яшчэ ў чэрвені 1920 г. быў прызначаны загадчыкам інфармацыйнага аддзелу ўпраўленьня рэўкомаў Заходняга фронту. У жніўні-кастрычніку 1920 г. Я. І. Васілевіч займаў пасаду дырэктара школы ў Будславе. Аднак у тым жа 1920 г. Будслаў зноў занялі палякі, інспэктар зь Вільні прапанаваў бацькам пасылаць дзяцей у польскую школу.

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
*
Абозны

**Абозны** — ураднік ў войску Рэчы Паспалітай (у тым ліку Вялікім Княстве Літоўскім). Вялікі абозны займаўся пошукам месца для лягера, яго ўмацаваньнем, расквартаваньнем войскаў.

Пасада ўведзеная ў 1633 годзе. На Сойме 1717 году было ўстаноўлена жалаваньне ў памеры 15000 злотых. Калі пасада вялікага абознага стала дыгнітарскай (ганаровай, т.б. намінальнай) яго функцыі пераняў польны (вайсковы) абозны, якіх магло быць некалькі (звычайна два). У XVIII стагодзьдзі пасада абознага польнага таксама стала дыгнітарскай. Абозныя прызначаліся гетманамі, з 1768 году — пажыцьцёва. У XVIII стагодзьдзі існавалі таксама павятовыя абозныя.

## Глядзіце таксама
* Абозны вялікі каронны
* Абозны вялікі літоўскі
* Абозны польны каронны
* Абозны польны літоўскі

## Літаратура
* Валерый Пазднякоў. Абозны //  С. 197.

Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Абозны вялікі літоўскі

**Абозны вялікі літоўскі** () — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім, які займаўся пошукам месца для лягера, яго ўмацаваньнем, расквартаваньнем войскаў.

Урад уведзены ў 1633 годзе. На Сойме 1717 году было ўстаноўлена жалаваньне ў памеры 15000 злотых. Абозныя прызначаліся гетманамі, з 1768 году — пажыцьцёва.

Абознымі вялікімі літоўскімі былі:

* Павал Пётар Трызна (10.3.1633 — 1638)
* Павал Ян Сапега (2.1638 — 29.4.1645)
*  (20.4.1645 — 1648/1649)
*  (1649 — 30.3.1654)
* Самуэль Камароўскі (3.4.1654 — 20.10.1659)
* Крыштап Сапега (1656)
* Міхал Казімер Пац (29.10.1659 — 12.1663)
*  (1664—1675)

* Баніфацы Тэафіл Пац (1.1676 — 1678)
*  (1678—1691)
*  (1692—1707; 4.2.1704 намінаваны Станіслаў Патоцкі, але гэтая намінацыя была адменена)
* Міхал Халецкі (31.10.1709 — 1714)
* Станіслаў Русецкі (1712—1714)
* Антоні Пацей (19.9.1715 — 4.6.1729)
* князь Ігнаці Агінскі (6.6.1729 — 19.9.1744)
* Людвік Пацей (19.9.1744 — 26.11.1748)
* Аляксандар Міхал Сапега (26.11.1748 — 30.9.1750)
* князь Казімер Масальскі (30.9.1750 — 23.10.1752)

*  (23.10.1752 — 7.1.1771)
*  (8.1.1771 — 27.4.1773)
*  (27.4.1773 — 9.3.1774)
* Антоні Гелгуд (3.1774 — 1774)
* Юзэф Юдзіцкі (2.12.1774 — 14.7.1776)
* Міхал Лопат (14.7.1776 — 1781)
*  (12.1.1781 — 1787)
* Казімер Плятэр (13.1.1787; урад не прыняў)
* Караль Прозар (22.1.1787 — 1793)
* Аляксандар Міхал Пацей (1793 —)

## Глядзіце таксама
* Абозны
* Абозны польны літоўскі

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Падрэчча (Берасьцейская вобласьць)

**Падрэ́чча** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Падрэчча ўваходзіць у склад Сьцяпанкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 27 чалавек
* 1999 год — 43 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьцяпанкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Грасгопэр Цюрых

«**Ґрасгопэр**» () ― швайцарскі футбольны клюб з гораду Цюрыху. Клюб зьяўляецца рэкардсмэнам краіны па колькасьці нацыянальных тытулаў.
	
## Дасягненьні
* **[[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэмпіён Швайцарыі]]**: 27
** 1898, 1900, 1901, 1905, 1921, 1927, 1928, 1931, 1937, 1939
** 1942, 1943, 1945, 1952, 1956, 1971, 1978, 1982, 1983, 1984
** 1990, 1991, 1995, 1996, 1998, 2001, 2003

* **Уладальнік [[Кубак Швайцарыі па футболе|Кубка Швайцарыі]]**: 19
** 1926, 1927, 1932, 1934, 1937, 1938, 1940, 1941, 1942, 1943
** 1946, 1952, 1956, 1983, 1988, 1989, 1990, 1994, 2013

* **Уладальнік [[Кубак лігі Швайцарыі па футболе|Кубка лігі Швайцарыі]]**: 2
** 1973, 1975

* **Уладальнік [[Супэркубак Швайцарыі па футболе|Супэркубка Швайцарыі]]**: 1
** 1989

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Старонка клюбу на сайце нацыянальнай футбольнай фэдэрацыі
* GCZone — Нямецкі фан-сайт
* Zone Romande — Францускі фан-сайт

Катэгорыя:Цюрых
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1886 годзе
Цюрых (футбольны клюб)

«**Цю́рых**» () ― швайцарскі футбольны клюб з гораду Цюрыху. Клюб быў заснаваны 1 жніўня 1896 году, празь дзесяць гадоў пасьля стварэньня свайго асноўнага канкурэнта клюбу «Ґрасгопэр», дэрбі зь якім вельмі папулярнае ў Швайцарыі.
	
## Гісторыя

Клюб быў заснаваны 1 жніўня 1896 году былымі чальцамі трох мясцовых клюбаў, «Турыкум», «Вікторыя» і «Эксэльсіёр». Адным з фундатараў клюбу быў Жаан Гампэр, які ў свой час прыкладаў намаганьні па стварэньні гішпанскай «Барсэлёны». У 1902 годзе клюб стаў чэмпіёнам Швайцарыі, аднак да 1924 году больш трафэяў не атрымоўваў. Да 1930-х гадоў у клюб уваходзілі каманды па весьлаваньні, боксе, лёгкай атлетыцы і гандболе, аднак пасьля мэнэджары «Цюрыху» вырашылі сканцэтравацца толькі на футболе.

Паміж 1925 і 1960 гадамі «Цюрых» быў пазбаўлены поьпеху. Клюб змагаўся за захаваньне месца ў найвышэйшым дывізіёне, аднак у 1934 годзе вылецеў з Супэрлігі, гуляючы ў Чэледж-лізе да 1941 году. У 1941 годзе каманда вярнуліся ў элітны дывізіён, дзе заставаліся да 1946 году. У 1948 годзе клюб вярнуўся ў Супэрлігу і заставаўся ў найвышэйшым дывізіёне, пакуль ня быў паніжаны яшчэ раз у 1957 годзе. У 1959 годзе клюб зноўку вярнуўся ў лігу вышэй.

З 1960 году ў «Цюрыху» пачаўся залаты пэрыяд. У гэты час клюбам кіраваў легендарны прэзыдэнт Эдвін Нэгелі, а сярод вядомых гульцоў тых часоў варта вылучыць Якаба Куна, Фрыца Кюнзьлі, Ільлю Каціча і Рэнэ Батэрона. «Цюрых» сем разоў станавіўся чэмпіёнам краіны ў 1963, 1966, 1968, 1974, 1975, 1976 і 1981 гады. Таксама на рахунку клюбу маюцца перамогі ў Кубках Швайцарыі ў той пэрыяд у 1966, 1970, 1972, 1973 і 1976 гадох. У розыгрышу Кубка чэмпіёнаў 1963—1964 гадоў «Цюрых» дайшоў да паўфіналу, дзе атрымаў паразу ад мадрыдзкага «Рэалу». У сэзоне 1976—1977 гадоў клюб паўтарыў сваё дасягненьне на эўрапейскай арэне, але на гэты раз клюб атрымаў паразу ад ангельскага «Лівэрпулу».

## Дасягненьні
* **[[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэмпіён Швайцарыі]]**: 13
** 1902, 1924, 1963, 1966, 1968, 1974, 1975, 1976, 1981, 2006,
** 2007, 2009, 2022

* **Уладальнікі [[Кубак Швайцарыі па футболе|Кубка Швайцарыі]]**: 10
** 1966, 1970, 1972, 1973, 1976, 2000, 2005, 2014, 2016, 2018

* **Уладальнікі [[Кубак лігі Швайцарыі па футболе|Кубка лігі Швайцарыі]]**: 1
** 1981

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Статыстыка клюбу

Катэгорыя:Цюрых
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1896 годзе
Базэль (футбольны клюб)

«**Ба́зэль**» () ― швайцарскі футбольны клюб з аднайменнага гораду, гуляе ў швайцарскай Супэрлізе. Адзін з самых тытулаваных футбольных клюбаў краіны.

## Гісторыя

«Базэль» зьяўляўся лідэрам швайцарскага футболу з канца 1960-х па канец 1970-х гадоў, за гэты час клюб атрымаў 7 чэмпіёнскіх тытулаў, і ў гэтыя гады лідэрам каманды быў атакавалы паўабаронца зборнай Швайцарыі Карл Одэрмат, зь якім каманда выйграла 5 чэмпіянатаў. У сэзоне 1973—1974 гадоў «Базэлю» атрымалася дайсьці да чвэрцьфіналу Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў, дзе швайцарцы саступілі шатляндзкаму «Сэлтыку» зь лікам 5:6 па выніках двух матчаў.

З пачатку 1980-х клюб на 20 гадоў «сышоў у цень» — на працягу больш чым 20 гадоў «чырвона-сінія» не былі здольнымі выйграць ані чэмпіянат (з 1981 па 2000 гады клюб нават ніводнага разу не атрымліваў мэдалі), ані кубак краіны, некалькі сэзонаў запар «Базэль» гуляў у другім швайцарскім дывізіёне. Новы ўздым пачаўся ў 2000-х гадох, калі ў 2002 годзе клюб зрабіў «залаты дубль», пасьля чаго ў 2000-х атрымаў перамогу яшчэ у 4 чэмпіянатах і заваяваўшы 4 кубкі. У 2008 і 2010 гадох «чырвона-сінія» зноўку дамагліся «залатога дублю».

У сэзоне 2005—2006 гадоў «Базэль» дабраўся да чвэрцьфіналу Кубка УЭФА, перайграўшы ў 1/16 і 1/8 фіналу два францускія клюбы — «Манака» й «Страсбург». У чвэрцьфінале швайцарцы сустрэліся з ангельскім «Мідлзбра». У першым матчы, які праходзіў у Швайцарыі, «Базэль» атрымаў перамогу зь лікам 2:0, і ў матчы ў адказ адкрыў лік на 23-й хвіліне. Аднак «Мідлзбра» да перапынку зраўняў лік, а затым у другім тайме забіў яшчэ двойчы. Да 90-й хвіліне лік паводле сумы двух матчаў быў 3:3, і па правілах гасьцявога голу далей праходзіў «Базэль», але ўжо ў кампэнсаваны расейскім арбітрам Юрыем Баскакавым час Масыма Макаронэ забіў 4-ы мяч у браму «Базэлю» і вывеў ангельцаў у паўфінал. У далейшым «Мідлзбра» дабраўся да фіналу, дзе быў разгромлены «Сэвільляй».

## Дасягненьні
* **[[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэмпіён Швайцарыі]]**: 21
** 1953, 1967, 1969, 1970, 1972, 1973, 1977, 1980, 2002, 2004
** 2005, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017
** 2025

* **Уладальнік [[Кубак Швайцарыі па футболе|Кубка Швайцарыі]]**: 14
** 1933, 1947, 1963, 1967, 1975, 2002, 2003, 2007, 2008, 2010
** 2012, 2017, 2019, 2025

* **Уладальнік [[Кубак лігі Швайцарыі па футболе|Кубка лігі Швайцарыі]]**: 1
** 1972

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Сайт фан-клюбу

Катэгорыя:Базэль
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1893 годзе
Люцэрн (футбольны клюб)

«**Люцэ́рн**» (, ) ― швайцарскі футбольны клюб з гораду Люцэрну, гуляе ў швайцарскай Супэрлізе. Клюб мае бела-сінія колеры, якія былі запазычаны з колераў гербу кантону Люцэрн і гораду.

## Гісторыя
Першая вядомая спроба закласьці футбольны клюб у Люцэрне ўзыходзіць да 6 траўня 1897 году, калі ў мясцовай газэце была апублікаваная зацемка наконт сустрэчы дзеля заснаваньня футбольнага клюбу.

У 1901 годзе другая спроба была ініцыяваная сябрамі Адольфам Куленам, Эрнстам Гаагам і Гансам Вальтэрам. Яны сустрэліся 8 ліпеня 1901 году зь іншымі аматарамі футболу ў рэстарацыі ля чыгуначнага вакзала з мэтай стварыць «Люцэрна». Ужо праз чатыры дні 12 ліпеня 1901 году была зладжаная першае трэнаваньне каманды ў паўднёвай частцы гораду. Дата заснаваньня клюбу лічыцца 12 жніўня 1901 году. Першы матч, які скончыўся паразай зь лікам 1:2, наваствораная каманда згуляла з клюбам «Цофінген». У верасьні 1903 году «Люцэрн» далучыўся да Швайцарскай футбольнай асацыяцыі. На той час клюбы маглі самі абіраць у якой лізе яны хочуць спаборнічаць. «Люцэрн» абраў ніжэйшыя дывізіёны, але ў 1909 годзе вырашыў далучыцца да розыгрышу Сэрыі А. Канкурэнцыя апынулася завялікай для люцэрнцаў, у выніку чаго яны скончылі сэзон на апошнім месцы. З новым кіраўніцтвам справы палепшыліся. Клюб правёў шэраг міжнародных матчаў, але ў айчынным першынстве ўсё яшчэ вялікіх посьпехаў клюбу бракавала. У 1913 годзе клюб страціў месца ў Сэрыі А.

Пасьля пяці гадоў у другім дывізіёне «Люцэрн» вярнуўся ў найвышэйшы дывізіён у 1918 годзе пасьля перамогі над «Бадэнам». Дыяніс Шэнэкер, які далучыўся да клюбу зь венскага «Рапіду», стаў першым прафэсійным трэнэрам клюбу ў 1921 годзе. Ягонае прызначэньне мела імгненны плён, бо «Люцэрн» здолеў здабыць перамогу ў сваёй зоне Сэрыі А, атрымаўшы права згуляць у фінальным турніры. Дружына здабыла перамогу над цюрыскім клюбам «Блю Старз» зь лікам 2:1, што азначала, што матч, які меў адбыцца 25 чэрвеня 1922 году ў Базэлі, фактычна стаў матчам за тытул чэмпіёна краіны. Супернікам люцэрнцаў у тым матчы стаў жэнэўскі «Сэрвэт». Жэнэўцы як больш дасьведчаныя гульцы здабылі перамогу зь лікам 2:0. Цікава, што сам матч ня быў згуляны да заканчэньня, бо заўзятары «Сэрвэту» ўварваліся на гульнявую пляцоўку, лічачы, што судзьдзя ўжо даў сыгнал аб заканчэньні сустрэчы. Спробы вывесьці ўсіх заўзятараў з поля ня меў посьпеху, таму гульцы «Люцэрну» пагадзіліся скончыць матч, каб унікнуць інцыдэнтаў.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Швайцарыі: 1989
* Уладальнік Кубка Швайцарыі: 1960, 1992

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Фан-сайт клюбу

Катэгорыя:Люцэрн
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1901 годзе
Вуліца Хатаевіча (Гомель)

**Хатаевіча вуліца** — адна з галоўных вуліцаў гораду Гомля. Разьмешчана ў Цэнтральным раёне. Пачынаецца недалёк ад Унівэрмага Гомель (ля аднаго з будынкаў фабрыкі «Спартак»), сканчаецца ля пачатку вуліцы Мазурава (у пэрспэктыве магчымы працяг вуліцы далей, да так званага «Абкамаўскага» возера). У апошні раз вуліца была пераназваная ў гонар М. М. Хатаевіча (партыйны дзяяч, родам з Гомля).

## Перасякае вуліцы

* Савецкую
* Чэхава
* Падгорную
* Мазурава

## Гісторыя вуліцы

Пачаткова вуліца сканчалася ў раёне перасячэньня з вуліцай Падгорнай. Але павялічылася ў памеры пры пабудове мікрараёна «Мельнікаў Луг». Згодна зь цяперашнім генэральным плянам забудовы Гомля вуліца Хатаевіча павінна стаць адной з галоўных транспартных вуліцаў гэтага раёну, дзеля чаго ў сярэдзіне 2000-х была зьнесеная прыватная 2-павярховая забудова на цотным баку вуліцы.

Хатаевіча
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Гомель)
Вуліца Рэпіна (Гомель)

**Рэпіна** — вуліца ў Навабеліцкім раёне гораду Гомля. Працягласьць — 250 мэтраў.

## Перасякае вуліцы

* Ільліча
* Дзімітрава
* Урыцкага
* Дзекабрыстаў
* Станцыйную

Рэпіна
Катэгорыя:Навабеліцкі раён (Гомель)
Багдан Статкевіч

**Багдан Статкевіч** (?—1651) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, праваслаўны мэцэнат. Кашталян амсьціслаўскі (1644—1646) і наваградзкі (з 1646).

## Біяграфія
З роду Статкевічаў, сын Вільгельма. У 1630—1644 падкаморы амсьціслаўкі.

Актыўна выступаў у абарону праваслаўя. Разам з жонкай Аленай з Саламярэцкіх заснаваў Баркулабаўскі Ўзьнясенскі манастыр, Буйніцкі Сьвятадухаўскі манастыр, Куцеінскі Богаяўленскі манастыр, Куцеінскі Ўсьпенскі манастыр. Фінансаваў дзейнасьць Куцеінскай друкарні.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Багдан
Катэгорыя:Кашталяны амсьціслаўскія
Катэгорыя:Кашталяны наваградзкія
Катэгорыя:Памерлі ў 1651 годзе
Імпэратарскі Царскасельскі ліцэй

**Імпэра́тарскі Царскасе́льскі ліцэ́й** (з 1843 году — **Аляксандраўскі ліцэ́й**) — вышэйшая навучальная ўстанова ў дарэвалюцыйнай Расеі, якая дзейнічала ў Царскім Сяле з 1811 па 1843 гады. У расейскай гісторыі вядомая, у першую чаргу, як школа, якая ўзгадавала Аляксандра Пушкіна і была пазьней ім апетая.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Адукацыя ў Расейскай імпэрыі
Юзэф Зянковіч

**Юзэф Зянковіч** () — шляхціц, удзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў.

Быў земскім уладальнікам з ашмянскага павету. Быў адным з ініцыятараў і ўдзельнікам паўстанчага чыну ў Ашмянах. Арганізаваў і кіраваў конным атрадам ашмянскага апалчэньня, які выставіў сваім коштам граф Караль Пшэздзецкі; атрад адзначаўся мундзірамі, на якіх былі пашытыя белыя рэбры й чарапы. Пасьля далучыўся да рэгулярнай арміі і перайшоў шлях да Варшавы. Быў абраны дэпутатам паўстанчага сойму. Быў узнагароджаны Залатым Крыжам ордэну Віртуці Мілітары.

## Крыніцы

Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Польшчы
Канстанцін Бацюшкаў

**Канстанцін Мікалаевіч Бацюшкаў** (18 (29) траўня 1787, Волагда — 7 (19) ліпеня 1855, там жа) — расейскі паэт. Галава анакрэантычнага кірунку ў расейскай лірыцы («Вясёлая гадзіна», «Мае пенаты», «Вакханка»). Пазьней перажыў духоўны крызіс («Надзея», «Да сябра»); у жанры элегіі матывы непадзеленага каханьня («Расстаньне», «Мой геній»), высокі трагізм («Паміраючы Тас», «Выслоўе Мэльхісэдэка»).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1787 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Волагдзе
Катэгорыя:Памерлі 19 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1855 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Волагдзе
Катэгорыя:Расейскія паэты
Гаўрыіл Дзяржавін

**Гаўрыіл (Гаўры́ла) Рама́навіч Дзяржа́він** (, Казань, Расейская імпэрыя — ) — выбітны расейскі паэт эпохі Асьветніцтва, прадстаўнік клясыцызму ў літаратуры, які значна яго рэфармаваў. У розныя гады займаў вышэйшыя дзяржаўныя пасады: кіраўнік Аланецкага намесьніцтва (1784—1785), губэрнатар Тамбоўскай губэрні (1786—1788), кабінэт-сакратар Кацярыны II (1791—1793), прэзыдэнт Камэрц-калегіі (з 1794), міністар юстыцыі (1802—1803). Сябра Расейскай акадэміі ад моманту яе заснаваньня.

Верш «Правіла жыць» пераклаў Васіль Зуёнак.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Расейскія перакладчыкі
Катэгорыя:Мэмуарысты
Катэгорыя:Сябры Расейскай Акадэміі
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расеі
Бэлінцона (футбольны клюб)

«**Бэлінцона**» () ― швайцарскі футбольны клюб з гораду Бэлінцоны. Клюб месьціцца ў італьянскай частцы Швайцарыі, таму шмат маладых гульцоў з італьянскіх клюбаў тут часьцяком знаходзяцца ў арэндзе.
	
## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бэлінцона
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1904 годзе
Сіён (футбольны клюб)

«**Сіён**» () ― швайцарскі футбольны клюб з гораду Сіёну, гуляе ў швайцарскай супэрлізе. Клюб зьяўляецца двухразовым чэмпіёнам Швайцарыі і 13-разовым уладальнікам Кубка Швайцарыі.

## Дасягненьні
* **[[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэмпіён Швайцарыі]]**: 2
** 1992, 1997

* **Уладальнік [[Кубак Швайцарыі па футболе|Кубка Швайцарыі]]**: 13
** 1965, 1974, 1980, 1982, 1986, 1991, 1995, 1996, 1997, 2006,
** 2009, 2011, 2015

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Сіён (Швайцарыя)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1909 годзе
Іван Айвазоўскі

**Іва́н Канстанты́навіч Айвазо́ўскі** (,  — *Аганэс Гайвазян*,  — 2 траўня 1900) — сусьветна вядомы расейскі мастак-марыніст, калекцыянэр, мэцэнат. Найвыбітнейшы мастак-армянін XIX стагодзьдзя. Брат армянскага гісторыка і сьвятара Габрыела Айвазоўскага.

За сваё жыцьцё стварыў каля шасьці тысячаў карцін. Большасьць зь іх былі напісаны ў Феадосіі і прысьвечаны Чорнаму мору.

## Глядзіце таксама
* Ноч на востраве Родас

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Нарадзіліся ў Феадосіі
Катэгорыя:Памерлі ў Феадосіі
Паўночнамуйскі тунэль

**Паўночнаму́йскі тунэ́ль** () — чыгуначны тунэль у Расеі на Байкала-Амурскай магістралі, адкрыты 5 сьнежня 2003 году. Сваю назву тунэль атрымаў ад назвы Паўночнамуйскага горнага хрыбта ў Буратыі, які ён пранізае наскрозь. Па даўжыні () ён зьяўляецца найбольш доўгім тунэлем у Расеі. Будаўніцтва Паўночнамуйскага тунэлю трывала зь перапынкамі 26 гадоў.

Тэрмін эксплюатацыі тунэля ацэньваецца ў 100 гадоў.

## Паўночнамуйскі абход
Паўночнамуйскі хрыбет зьяўляўся адным з найбольш складаных частак БАМу. Да адкрыцьця Паўночнамуйскага тунэлю цягнікі шлі па абходнай чыгуначнай галіне, пракладзенай праз хрыбет. Першы варыянт абходу адлегласьцю 24,6 км быў пабудаваны ў 1982—1983 гадах; падчас яго будаўніцтва дапускаліся ўхілы да 40 праміле (то бок, да 40 мэтраў уздыму на кілямэтар адлегласьці). Па гэтай прычыне праз гэтую лінію маглі курсаваць толькі грузавыя цягнікі зь некалькімі вагонамі; рух пасажырскіх цягнікоў быў забаронены (празь перацяг людзей перавозілі аўтобусамі).

У 1985—1989 гадах была пабудаваная новая абходная галіна даўжынёй 54 км, якая складалася з шматлічоных крутых сэрпантынаў, высокіх віядукаў і двух петлявых тунэляў (стары абход пазьней быў разабраны). Пэўную вядомасьць атрымаў «Чортавы мост» — віядук з крутым паваротам на ўхіле праз даліну ракі Ітыкыт, які стаіць на двуярусных апорах. Склад быў вымушаны перасоўвацца паміж сопкамі з максымальнай хутнасьцю 20 км/г, рызыкуючы пры гэтым патрапіць пад сьнегазвал. На ўздымах узьнікала патрэба піхаць склады дапаможнымі лякаматывамі. Гэтая частка маршруту патрабавала вялікіх выдаткаў на ўтрыманьне пуцей і забесьпячэньне бясьпечнага руху цягнікоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Байкала-Амурская магістраль
Катэгорыя:Буратыя
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2003 годзе
Пушкін на беразе мора

**«Пушкін на беразе мора»** () — карціна Івана Айвазоўскага, напісаная ў 1887 годзе. Захоўваецца ў Мікалаеўскім мастацкі музэі імя В. В. Верашчагіна.

Катэгорыя:Карціны Івана Айвазоўскага
Аю-Даг

**Аю-Да́г** — гара ў Крыме паміж Артэкам і гарадзкім пасёлкам Партэніт, каля 16 км на паўночны ўсход ад Ялты.

Форма гары падобна на мядзьведзя, які п’е ваду. Вышыня гары — 577 м. Горны масіў зьлёгку выцягнуты ў паўночна-заходнім кірунку на 2400 мэтраў, выступае ў мора на 2—2,5 км. Агульная плошча — каля 4 км². З 1947 году комплекс Аю-Даг, які ўключае ў сябе Мядзьведзь-гару, абвешчаны помнікам прыроды. Сёньня на гары знаходзіцца заказьнік дзяржаўнага значэньня плошчай 527 гектараў.

## Тапаніміка
Сучасная назва комплексу Аю-Даг складаецца з двух крымскататарскіх словаў: *ayuv* — мядзьведзь, *dağ* — гара. Аднак, паводле сьведчаньняў расейскага дасьледніка Крыму Пятра Кёпена, яшчэ на пачатку XIX ст крымскія татары называлі гэтую гару Біюк-Кастэль, што азначае «вялікая фартэцыя». П. Кёпен выказаў меркаваньне пра тое, што ў сярэднія вякі гара магла насіць назву Ая, ад грэцкага слова «Ἁγία» — сьвятая, а потым грэцкае Ая трансфармавалася ў крымскататарскае Аюв.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мядзведзь-гара

Катэгорыя:Геаграфія Крыму
Катэгорыя:Горы Ўкраіны
Юхнавічы

Назву **Юхнавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Юхнавічы — вёска ў Пружанскім раёне
** Юхнавічы — вёска ў Янаўскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Юхнавічы — вёска ў Слонімскім раёне

* Менская вобласьць:
** Юхнавічы — вёска ў Койданаўскім раёне
Нэўшатэль Ксамакс

«**Нэўшатэль Ксамакс**» () ― швайцарскі футбольны клюб з гораду Нэўшатэлю, гуляе ў чэлендж-лізе. Клюб быў створаны 16 чэрвеня 1970 году ў выніку аб’яднаньня клюбаў «Кантональ Нэўшатэль» і «Нэўшатэль Спорт».
	
## Дасягненьні
* **[[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэмпіён Швайцарыі]]**: 2
** 1987, 1988

* **Уладальнікі [[Супэркубак Швайцарыі па футболе|Супэркубка Швайцарыі]]**: 1
** 1987, 1988, 1990

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нэўшатэль
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1970 годзе
Санкт-Гален (футбольны клюб)

«**Санкт-Га́лен**» () ― швайцарскі футбольны клюб з гораду Санкт-Галену, гуляе ў швайцарскай супэрлізе.
	
## Дасягненьні
* **[[Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе|Чэмпіён Швайцарыі]]**: 2
** 1904, 2000

* **Уладальнікі [[Кубак Швайцарыі па футболе|Кубка Швайцарыі]]**: 1
** 1969

* **Уладальнікі [[Кубак лігі Швайцарыі па футболе|Кубка лігі Швайцарыі]]**: 1
** 1978

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Санкт-Гален
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1879 годзе
Тун (футбольны клюб)

«**Тун**» () ― швайцарскі футбольны клюб з гораду Туну. Заснаваны ў 1898 годзе.
	
## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Тун
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1898 годзе
Ганна Керн

**Ганна Пятроўна Керн** (народжаная **Палтарацкая**, па другім мужы **Маркава-Вінаградзкая**; 11 (22) лютага 1800, Арол — 16 (27) траўня 1879, Таржок) — расейская дваранка, у гісторыі больш за ўсё вядомая па ролі, якую яна іграла ў жыцьці Аляксандра Пушкіна. Аўтар мэмуараў.

Ёй Аляксандр Пушкін прысвяціў верш «Я помню чудное мгновение».

Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1800 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Арле
Катэгорыя:Памерлі 27 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1879 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Таржку
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Аляксандрам Пушкіным
Катэгорыя:Музы знакамітых літаратараў
Катэгорыя:Мэмуарысты
Палявая Рэчыца

**Палява́я Рэ́чыца** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Палявая Рэчыца ўваходзіць у склад Сьцяпанкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 26 чалавек
* 1999 год — 51 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьцяпанкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Саід Джара

**Саід Джара** (, ) — пэрсанаж амэрыканскага тэлесэрыялу «Згубленыя». Адзіны з выжылых людзей зь сярэдняй часткі самалёту рэйсу 815.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пэрсанажы сэрыялу «Згубленыя»
Катэгорыя:Пэрсанажы фільмаў
Катэгорыя:Выдуманыя забойцы
Катэгорыя:Выдуманыя жаўнеры
Катэгорыя:Выдуманыя арабы
Катэгорыя:Выдуманыя падарожнікі ў часе
Карцэвічы

**Карцэ́вічы** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Нясьвіскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 28 траўня 2013 году цэнтар Карцэвіцкага сельсавету. 28 траўня 2013 году перададзеная зь ліквідаванага Карцэвіцкага ў Нясьвіскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 291 чалавек
* 1999 год — 263 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Катэгорыя:Нясьвіскі сельсавет
Надзея (вёска)

**Надзе́я** — былая вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіла ў склад Карцэвіцкага сельсавету.

## Гісторыя
23 лютага 2011 году вёска ліквідаваная рашэньнем Нясьвіскага раённага Савету дэпутатаў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Паўстаньне дзекабрыстаў

**Паўста́ньне дзекабры́стаў** () — спроба дзяржаўнага перавароту, якая адбылася ў Санкт-Пецярбургу, сталіцы Расейскай імпэрыі, 14 (26) сьнежня 1825 году.

Паўстаньне было зьдзейсьненае супольнасьцю дваранаў-адзінадумцаў (пры падтрымцы вайсковых часткаў) і ставіла за мэту лібэралізацыю расейскага грамадзка-палітычнага ладу і недапушчэньне ўступленьня на трон Мікалая I. Паўстаньне адрозьнівалася ад змоваў эпохі палацавых пераваротаў сваёй рэвалюцыйнай накіраванасьцю і мела моцны рэзананс у расейскім грамадзтве, які значна паўплываў на грамадзка-палітычнае жыцьцё наступнай за ім Мікалаевай эпохі.

## Дзекабрысты
Расейская назва месяца стала назваю для ўсяго руху &mdash; дзекабрысты.

## Пакараньне паўстанцаў
 году на кронвэрку Петрапаўлаўскай крэпасьці ў Санкт-Пецярбургу павесілі 5 кіраўнікоў паўстаньня: Паўла Пестэля, Кандрата Рылеева, Пятра Кахоўскага ( Смаленскі павет), Міхаіла Бястужава-Руміна і Сяргея Мураўёва-Апостала. Вярхоўны крымінальны суд таксама асудзіў яшчэ 120 паўстанцаў, якіх зьняволілі пераважна ў Бабруйскай крэпасьці, разжалавалі або саслалі на Каўказ у войска ці ў Сібір на пасяленьне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паўстаньні ў Расеі
Сьпіс праектаў Вікімэдыі

Тут прадстаўлены сьпіс праектаў **[[Фундацыя «Вікімэдыя»|Фундацыі «Вікімэдыя»]]**.

## Праект

### Фундацыя «Вікімэдыя»


* Інкубатар
* Лябараторыя
* Паштовыя рассылкі
* Outreach
* Апытаньні
* Toolserver (Сэрвэр інструмэнтаў)
* WikiStat
* WikiTech
* Тэст
* Афіцыйны блог


### Праекты кантэнту

Усе праекты Фундацыі публікуюцца паводле ліцэнзіі Creative Commons Share Alike 3.0 (CC-SA 3.0).

* 
* Wikimedia Commons
* Wikibooks
* Wikinews
* Wikipedia
** Школьная Вікіпэдыя
* Wikiquote
* Wikisource
* Wiktionary
* Wikispecies
* Wikiversity


## Іншыя

*  ()
* Wikimedia
* Сьпіс вікаў





## Прапановы

* 

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына фундацыі «Вікімэдыя»

Катэгорыя:Вікімэдыя
Катэгорыя:Сьпісы
Натальля Ганчарова

**Ната́льля Мікала́еўна Ганчаро́ва** (), у першым шлюбе **Пу́шкіна**, у другім **Ланска́я** (, маёнтак Карыян, Тамбоўская губэрня — , Санкт-Пецярбург) — жонка расейскага паэта Аляксандра Пушкіна з 1831 па 1837 гады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тамбоўскай губэрні
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Музы знакамітых літаратараў
Катэгорыя:Асобы XIX стагодзьдзя
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Аляксандрам Пушкіным
Аляксандар Брулоў

**Аляксандар Паўлавіч Брулоў** (; , Санкт-Пецярбург — ) — расейскі архітэктар, мастак, прафэсар архітэктуры Імпэратарскай Акадэміі мастацтваў. Брат Карла Брулова. Стварыў шэраг акварэльных партрэтаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецябрургу
Катэгорыя:Расейскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Мастакі рамантызму
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Чэмпіянат Францыі па футболе

**Чэмпіянат Францыі па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Францыі й Манака, якія аб’ядноўваюць больш за 600 клюбаў, падзеляецца на герархію лігаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Прафэсійная футбольная ліга, якая складаецца з двух дывізіёнаў — Ліга 1 і Ліга 2. Усе астатнія ніжэйшыя лігі знаходзяцца пад кіраваньнем Фэдэрацыі футболу Францыі (), гэта й паўпрафэсійны Нацыянальны чэмпіянат Францыі (трэці дывізіён), дзьве аматарскія лігі, якія акрамя таго падзяляюцца над падгрупы, і рэгіянальныя спаборніцтвы.

## Сыстэма
Вялікае Болдзіна

**Вялікае Болдзіна** — сяло ў Ніжагародзкай вобласьці, адміністрацыйны цэнтар Вялікаболдзінскага сельсавета і Вялікаболдзінскага раёна.

Упершыню Вялікае Болдзіна згадваецца ў дакумэнтах з XVI стагодзьдзя пад назвай *Забортнікі*, ужо тады яно належала старажытнаму роду Пушкіных. Сам Аляксандар Пушкін бываў у сяле тройчы (1830, 1833, 1834 гадох) і плённа працаваў над сваімі творамі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раённыя цэнтры Ніжагародзкай вобласьці
Катэгорыя:Аляксандар Пушкін
Чэмпіянат Нямеччыны па футболе

**Чэмпіянат Нямеччыны па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Нямеччыны, якія падзяляюцца на герархію лігаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Бундэсьліга й Бундэсьліга 2, якія знаходзяцца пад кіраўніцтвам Нямецкае футбольнае лігі (). Усе астатнія лігі падпарадкоўваюцца Нямецкаму футбольнаму зьвязу ().

## Сыстэма
Чэмпіянат Гішпаніі па футболе

**Чэмпіянат Гішпаніі па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Гішпаніі, якія падзяляюцца на герархію лігаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Ля Ліга. Адразу за ёй разьмяшчаецца Сэгунда й Сэгунда Б (апошняя складаецца з 4 групаў па 20 клюбаў у кожнай). Замыкае нацыянальную чацьверку лігаў Тэрсэра, якая налічвае 18 групаў з 20 клюбамі ў кожнай. Пяць рэгіянальных дывізіёнаў складаюць дывізіёны ў герархіі з 5 па 9 уключна.

## Сыстэма




## Вонкавыя спасылкі
Чэмпіянат Партугаліі па футболе

**Чэмпіянат Партугаліі па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Партугаліі, якія падзеляюцца на герархію лігаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Прымэйра-Ліга. Яшчэ адзін наступны дывізіён мае статус нацыянальнага — Сэгунда ліга. Астатнія лігі — рэгіянальныя.

## Сыстэма