Валерыя О’Конар-Вілінская

**Валéрыя О’Ко́нар-Вíлінская** (; 9 сьнежня 1866, в. Мікалаіўка, Кабяляцкі павет, Палтаўская губэрня, Расейская імпэрыя — 19 сьнежня 1930, Подэбрады, Чэхаславацкая Рэспубліка) — украінская грамадзкая дзяячка, пісьменьніца, драматургіня, перакладніца.

## Жыцьцяпіс

Бацька Валерыі — А. Дэ Конар — быў багатым землеўладальнікам ірляндзкага паходжаньня. Маці належала да сям’і Лысенкаў. Адукацыю атрымала ў прыватнай гімназіі ў Кіеве. Працавала ў эпархіяльнай навучальні, выдавецкім камітэце Харкаўскага таварыства пісьменьнасці, была супрацоўніцай «Харьковских ведомостей», дзе друкавала артыкулы і тэатральныя агляды. У 1890-я гады разам з мужам, інжынэрам Аляксандрам Вілінскім брала актыўны ўдзел ва ўкраінскім нацыянальна-культурным руху ў Харкаве, пазьней у Кіеве.

З 1905 г. — актыўная чаліца Кіеўскага літаратурна-мастацкага таварыства, Кіеўскага таварыства «Просвіта» імя Тараса Шаўчэнкі, Украінскага клюбу. Разам з Людмілай Старыцкай-Чарняхоўскай і Аляксандрам Алесем яна напісала шэраг аднаактовых п’есаў і атрымала шырокае прызнаньне як драматургіня. У 1913 годзе разам з мужам Аляксандрам Вілінскім увайшла ў рэдакцыю часопіса «Сяйво».

Была адной з заснавальнікаў Украінскай цэнтральнай рады (УЦР); у 1917-18 узначальвала літаратурны адзьдзел пры Міністэрстве культуры УЦР і адзьдзел Генэральнага сакратарыяту асьветы УЦР. У лістападзе 1918 г. разам з мужам, які быў прызначаны Дырэкторыяй УЦР консулам у Цюрых, выехала у Швайцарыю і з таго часу жыла ў эміграцыі ў Вене, потым з 1919 г. — у Чэхаславаччыне.

У Вене ўзначальвала замежную ўкраінскую сэкцыю «Ліги миру і свободи».

Апошнія гады жыцьця працавала ў тэрміналягічнай камісіі Ўкраінскай гаспадарчай акадэміі ў Подэбрадах.

Цяжка перажывала заўчасную сьмерць мужа. Памерла ад самагубства, кінуўшыся пад цягнік 19 сьнежня 1930 г. у м. Подэбрады (Чэхаславацкая Рэспубліка). Пахаваная ў Празе.

## Творчасьць

Аўтарка п’есаў (у суаўтарстве зь Людмілай Старыцкай-Чарняхоўскай і Аляксандрам Алесем) «Сніговий бал», «Візит» (1910); драмаў «Інститутка» (1911), «Сторінки минулого» (1912); аповесьці «Скарб» (1924), рамана-хронікі «На еміграції»; твораў для дзяцей; успамінаў «Лисенки й Старицькі» (1936).

У 2003 годзе ў Нацыянальным інстытуце імя Асалінскіх ва Ўроцлаве быў знойдзены рукапіс рамана «На еміграції» пра жыццё першых украінскіх дыпляматаў і пачатак фармаваньня ўкраінскіх дыпляматычных прадстаўніцтваў у Эўропе. Упершыню раман быў апублікаваны ў львоўскім выдавецтве «Світ».

Перакладала на ўкраінскую мову замежных пісьменьнікаў. Яшчэ знаходзячыся ва Ўкраіне, О’Конар-Вілінская апублікавала некалькі сваіх перакладаў з Бэранжэ і Анатоля Франса, але асноўная частка ейнай перакладніцкай працы адносіцца да пазьнейшага пэрыяду, 1920-х гадоў, калі яна была ў эміграцыі.

Друкавалася ў «Літературно-науковому віснику», «Воля» (Вена), «Нова Україна» (Прага). Ейныя творы друкаваліся таксама ў часопісах «Жіноча доля» (Каламыя), «Світ дитини» (Львоў), «Пчілка» (Ужгарад), «Тризуб» (Парыж).

## Творы

• «Сніговий баль» — п'єса (1910)

• «Візит» — п'єса (1910)

•"Інститутка" — імпресіоністська драма (1911)

• «Сторінка минулого» імпресіоністська драма (1912)

• Валерія О’Коннор-Вілінська. З розгону: водевіль на 1 дію; по Масфельду-Ленському. Вінніпег: 1921. 31 с.

• «Скарб» повість (1924)

• Валерія О’Коннор-Вілінська. Лисенки й Старицькі: спогади. Львів: З друкарні Видавничої спілки «Діло», 1936. 82 с.

• (пасьмяротна) Валерія О’Коннор-Вілінська. На еміграції: роман-хроніка. Львів: Світ, 2005. 232 с — ISBN 966-603-383-6

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія літаратаркі
Катэгорыя:Украінскія драматургі
Катэгорыя:Украінскія перакладчыкі
Катэгорыя:Украінскія грамадзкія дзеячы
Катэгорыя:Украінская цэнтральная рада
Катэгорыя:Самагубцы