Юры Радзівіл «Геркулес»

**Ю́ры Радзіві́л** (мянушкі *Віктар*, *Пераможца*, *Літоўскі Геркулес*; каля 1480 — красавік 1541) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падчашы вялікі літоўскі (1509—1517), ваявода кіеўскі (1510/1511—1514), гетман польны літоўскі (1520—1523), кашталян троцкі (1522—1527) і віленскі (з 1527), маршалак дворны літоўскі (з 1528), гетман вялікі літоўскі (з 1531). Заснавальнік біржанска-дубінкаўскай (таксама вядомай як пратэстанцкай) лініі роду Радзівілаў. Здабыў шырокую вядомасьць дзякуючы сваім вайсковым дасягненьням (атрымаў перамогу ў 30 бітвах) і мастацтву палітыка.

Быў адным з найбагацейшых магнатаў Вялікае Княства. Валодаў маёнткамі Сьвірам, Міхалішкамі, Жупранамі, Барунамі, Геранёнамі ў Ашмянскім павеце, Індурай, Котрай, Таболай у Гарадзенскім, Жырмунамі, Дакудавым, Сяльцом і Зблянамі ў Лідзкім, Уселюбам і Ліпскам у Наваградзкім, Вязыньню, Налібакамі і Каменем Харэцкім у Менскім паветах, вялікай колькасьцю маёнткаў на тэрыторыі сучаснай Летувы. З 1500-х гадоў быў старостам-намесьнікам вяленскім, майшагольскім, мерацкім, уцянскім, мазырскім (1511—1514), гарадзенскім (з 1514), беліцкім (з 1528), валынскім, лідзкім, скідальскім, крынкаўскім і азёрскім.

## Біяграфія

З шляхецкага роду Радзівілаў гербу «Трубы», сын Мікалая Радзівіла «Старога», ваяводы віленскага і канцлера вялікага літоўскага, і Соф’і з Манівідаў. Меў братоў Мікалая, князя Сьвятой Рымскай імпэрыі на Гонядзях і Мядзелах, ваяводу віленскага і канцлера вялікага літоўскага, Яна, кашталяна троцкага, Войцеха, біскупа віленскага, і сястру Ганну, жонку Конрада III Рудога, апошнюю ўдзельную мазавецкую княгіню.

З 1508 году браў удзел у вайне з Масковіяй. У 1511 годзе з слуцкім князем Юрыем Алелькавічам разьбіў крымскіх татараў ва ўрочышчы Рутцы за 20 міляў ад Кіева. 28 красавіка 1512 году браў удзел у пераможнай бітве з татарамі пад Лапушнай (каля ўкраінскага Вішняўцу). У Аршанскай бітве 1514 году камандаваў лёгкай коньніцай на левым флянзе. У 1517 годзе браў удзел у паходзе пад Пскоў, а ў 1519 годзе — у баёх з маскоўскім войскам каля Крэва. У 1519—1521 годзе браў удзел у вайне супраць Тэўтонскага ордэну. На чале невялікага корпусу ўзяў некалькі ордэнскіх замкаў — Голянд, Квідзын, Мелшак, Любаву, Брандэнбург і іншыя. 27 студзеня 1527 году разам з Канстантынам Астроскім разьбіў татараў у бітве на рацэ Альшаніцы за места Канеў. Камандаваў войскам Вялікага Княства ў вайне супраць Маскоўскай дзяржавы 1534—1537 гадоў. У 1535 годзе войска на чале зь Юрыем Радзівілам і каронным вялікім гетманам Янам Тарноўскім вызваліла Гомель і Старадуб.

За шматлікія перамогі над ворагамі атрымаў мянушку «*Геркулес*», таксама быў называны «*Віктар*» ( — пераможац).

У 1509 годзе атрымаў урад падчашага вялікага літоўскага, у 1510 або 1511 годзе стаў ваяводам кіеўскім. У 1520 годзе атрымаў булаву гетмана польскага літоўскага. У 1522 годзе стаў кашталянам троцкім, у 1527 годзе — віленскім, у 1528 годзе — маршалкам дворным літоўскім. У 1526 годзе, будучы сябрам Рады магнатаў, зьвярнуўся да вялікага князя Жыгімонта Старога з прапановаю аднаўленьня Каралеўства Літвы пад кіраваньнем гаспадарскага сына Жыгімонта Аўгуста. У 1531 годзе атрымаў булаву гетмана вялікага літоўскага. У 1530-х гадох разам з сваім братам Янам амаль цалкам кантраляваў унутраныя справы Літвы.

Першы раз ажаніўся з Барбарай Кішчанкай (пам. 1513), другі — каля 1515 году з Барбарай, дачкой ваяводы падольскага Паўла Колы. У другім шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Мікалай (1512—1584), канцлер і гетман вялікі літоўскі
* Ганна Альжбета (1518—1558), жонка маршалка валынскага Пятра Кішкі і стольніка вялікага літоўскага Сямёна Гальшанскага
* Барбара (1520—1551), каралева польская і вялікая княгіня літоўская, жонка караля і вялікага князя Жыгімонта Аўгуста

У апошнія гады цяжка хварэў, памёр незадоўга да Вялікдня (17 красавіка 1541).

## Галерэя

Jury Radzivił Hierkules. Юры Радзівіл Геркулес (1646-53).jpg|Невядомы мастак, 
Jury Radzivił Hierkules. Юры Радзівіл Геркулес (1733-37).jpg|Зь Нясьвіскай партрэтнай галерэі, 1733—37 гг.
Jury Radzivił Hierkules. Юры Радзівіл Геркулес (1749-56).jpg|Невядомы мастак, 
Jury Radzivił Hierkules. Юры Радзівіл Геркулес (1749-56) (2).jpg|Невядомы мастак, 


Jury Radzivił Hierkules. Юры Радзівіл Геркулес (H. Lajbovič, 1758).jpg|З альбома «Выявы роду Радзівілаў». Г. Ляйбовіч, 1758 г.
Jury Radzivił Hierkules. Юры Радзівіл Геркулес (M. Starkman, 1857).jpg|М. Старкман, 1857 г.
Jury Radzivił Hierkules. Юры Радзівіл Геркулес (W. Gerson, 1860-62).jpg|В. Герсан, 1860—62 гг.
Jury Radzivił Hierkules. Юры Радзівіл Геркулес (R. Žukoŭski, XIX).jpg|Р. Жукоўскі, XIX ст.


У картцы да артыкула прыводзіцца партрэт 1-й паловы XVII ст. пэндзля невядомага мастака зь Нясьвіскай партрэтнай галерэі, які цяпер захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Генэалягічнае дрэва

Юры Геркулес
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Ваяводы кіеўскія (ВКЛ)
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Старосты гарадзенскія
Катэгорыя:Старосты лідзкія
Катэгорыя:Старосты мазырскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1480 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1541 годзе
Катэгорыя:Старосты вялёнскія
Катэгорыя:Старосты майшагольскія
Катэгорыя:Старосты ўцянскія
Катэгорыя:Старосты мерацкія
Катэгорыя:Удзельнікі літоўска-маскоўскай вайны 1507—1508 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў (літоўска-польскі бок)
Катэгорыя:Удзельнікі літоўска-маскоўскай вайны 1534—1537 гадоў