Італьянская сацыяльная рэспубліка

**Італья́нская сацыя́льная рэспу́бліка** (), неафіцыйна вядомая па назьве сваёй сталіцы як **Рэспу́бліка Салё** () — дзяржава на акупаванай нацыскаю Нямеччынаю тэрыторыі паўночнае Італіі. Праіснавала з 1943 году па 1945 год.

## Перадгісторыя
Пасьля таго, як войска саюзьнікаў уварвалася на Сыцылію, Вялікая фашыская рада ў ліпені 1943 году пад старшынствам Дына Гранды пры падтрымцы караля Віктара Эмануіла III зрынула і арыштавала Бэніта Мусаліні. Новы ўрад маршала П’етра Бадолья пачаў перамовы з уладамі саюзных дзяржаваў.

У падзеі хутка ўмяшалася Нямеччына, якая акупавала поўнач Італіі. Мусаліні быў вызвалены нямецкімі парашутнікамі пад кіраўніцтвам Ота Скарцэні і дастаўленыя ў зону акупацыі. 23 верасьня 1943 году Мусаліні абвясьціў, што пераварот, накіраваны супраць яго, патрываў няўдачу, і што яго рэжым працягваецца ўжо ў выглядзе рэспублікі.

## Італьянская сацыяльная рэспубліка
Афіцыйнаю сталіцаю рэспублікі быў Рым, неўзабаве пасьля абвяшчэньня рэспублікі ўзяты войскамі саюзьнікаў. Звычайна фактычнаю сталіцаю рэспублікі завуць Салё, маленькае мястэчка ў Лямбардыі (правінцыя Брэшыя) на возеры Гарда, аднак гэта не зусім дакладна, паколькі штаб-кватэры і філіялы міністэрстваў, кіраваньняў узброенымі сіламі, дзяржаўных СМІ і іншых істытуцыянальных органаў былі разьмешчаны па ўсёй Паўночнай Італіі. Так, у Вэнэцыі была разьмешчана Палата фасцыяў і карпарацыяў і італьянская дзяржаўная радыёвяшчальная карпарацыя EIAR, у Вэроне Міністэрства камунікацыяў, у Крэмоне Міністэрства юстыцыі і гэтак далей. У самім Салё знаходзілася Міністэрства замежных справаў, Міністэрства народнае культуры, Цэнтральнае тэлеграфнае прэс-аґенцтва і журналісцкі пул, штаб-кватэры Нацыянальнае рэспубліканскае гвардыі, Рэспубліканскае паліцыі, Аўтаномнага мабільнага легіёна імя Эторэ Муці, Дзясятае флятыліі MAS і гарнізон Чорных брыгадаў. Рада міністраў знаходзіўся ў Гарньяна, а рэзыдэнцыя Дучэ ў Міляне. Мусаліні сфармаваў урад, які ўключаў некаторых чальцоў яго апошняга кабінэта пры каралі (у прыватнасьці, вайсковага міністра маршала Грацыяні). 

Неўзабаве пасьля стварэньня, новая дзяржава была змушана, фактычна, саступіць Трыест, Істрыю і паўднёвы Тыроль (гэта значыць італьянскія тэрыторыі, да 1918 году якія ўваходзілі ў Аўстра-Вугоршчыну) немцам (яны былі раней уключаны ў альпійскую і адрыятычную «апэрацыйныя зоны» Трэцяга райху і толькі фармальна належалі Італіі).

Пасьля таго, як саюзьнікі і байцы Супрацівы выцеснілі немцаў з Італіі, рэспубліка Салё спыніла існаваньне, а дучэ быў расстраляны партызанамі пад Мілянам; асобна ад яго былі пакараны два дзясяткі іншых дзеячаў фашыскага рэжыму (Стараче, Буфарыні-Гвіды, Фарыначы і іншыя).

## Галерэя
 
War flag of the Italian Social Republic (1943-1944).png|Сьцяг узброеных сілаў Італьянскае сацыяльнае рэспублікі з 1 сьнежня 1943 г. па 5 траўня 1944 г.
Flag of RSI.svg|Сьцяг узброеных сілаў Італьянскае сацыяльнае рэспублікі з 6 траўня 1944 г. па 3 траўня 1945 г.


## Кіраваньне рэспублікаю

**Часовы кіраўнік дзяржавы** — 09.1943-1945 Мусаліні

**Кіраўнік ўраду і міністар замежных справаў** — 09.1943-1945 — Мусаліні

**Унтар-сакратар ведамства прэзыдэнта** — 1943—1945 Франчэска Марыя Бараку

**Унтар-сакратар па замежных справах** — 1943—1945 граф Сэрафіма Мацаліні

**Міністр Унутраных справаў** — 1943-12.02.1945 Гвіда Буфарыні Гвіды;
1945 Валерыя Цэрбінэ

**Міністар абароны (з 1944 г. міністар узброеных сілаў)** — 1943—1945 маршал Грацыяні

**Унтар-сакратар МО (кам. сухапутных войскаў)** — 1944—1945 Карла Эмануэле Базыле

**Унтар-сакратар МО (кам. ВМФ)** — 1943 Антоніа Леньяні;
1943—1944 Фэруча Фэрыні;
1944—1945 Джузэпэ Спарцані;
1945 Бруна Гэмэлі

**Унтар-сакратар МО (кам. ВПС)** — 1943—1944 Эрнэста Бота;
1944 Ариыжа Тжсары; 1944 Маніла Мольфэзэ; 1944—1945 Руджэра Баномі

**Міністар юстыцыі і ўзнагародаў (з 1943 — міністар юстыцыі)** — 1943 Антоніа Трынгалі-Казанова;
02.11.1943-1945 Пьетра Пізэнты

**Міністар  гандлю і валюты (з 1943 — міністар фінансаў)** — 1943—1945 Дамэніка Пэлегрыні

**Міністар карпаратыўнае эканомікі (з 1945 — міністар прамысловай вытворчасьці)** — 1943-1.1.1945 Сільвіа Ган;
2.1.1945-1945 Анджэла Тарчы

**Міністар грамадзкіх працаў** — 1943—1945 Ружэра Рамана

**Міністар транспарту** — 1943—1945 Аўгуста Лівэрані

**Міністар працы** — 1945 Джузэпэ Спынэлі

**Міністар нацыянальнай адукацыі** — 1943—1945 Карла Альберта Бэгіні

**Міністар народнае культуры** — 1943—1945 Фэрнанда Мэцасома

**Міністар сельскай гаспадаркі** — 1943—1945 Эдуарда Мароні

## [[Рэспубліканская фашыская партыя]]

**[[Генэральны сакратар]]**

15.09.1943-28.04.1945 Алесандра Паваліні

**Начальнік штабу Нацыянальнае рэспубліканскае гвардыі**

10.10.1943-1944 ген. Рэната Рычы

**Нацыянальнае рэспубліканскае войска**

1943—1945 ген. Гастонэ Гамбара

## Літаратура
* Чиано Галеаццо, Дневник фашиста. 1939—1943. М.: Издательство «Плацъ», Серия «Первоисточники новейшей истории», 2010, 676 с. 

## Выяўленьне часу ў мастацтве
Рэспубліка Салё вядомая як месца дзеяньня скандальнага мастацкага фільму П’ера Паўла Пазаліні «Салё, ці 120 дзён Садома» (1975).

## Крыніцы

## Дакумэнты
* Italia, Repubblica Sociale — Progetto di Costituzione — праект Канстытуцыі Італьянскае сацыяльнае рэспублікі
* Справаздачы пра стан італьянскае прэсы, пра культурныя каштоўнасці, пра «масонскія ложы», «габрэйскіх дзеячах», псіхалагічныя характарыстыкі італьянскага народа. Нямецкія дакумэнты Апэратыўнага штаба райхсьляйтэра Розэнбэрга

## Вонкавыя спасылкі
* А.Г. Несьцераў Італьянская Сацыяльная Рэспубліка і Ватыкан: рэспубліканскі фашызм і каталіцкая царква
* А.Г. Несьцераў Краіны Цэнтральнае Еўропы ў вонкавай палітыцы Італьянскае Сацыяльнае Рэспублікі (верасень 1943 — красавік 1945 г.)

Катэгорыя:Гісторыя Італіі
Катэгорыя:Былыя дзяржавы