Юкагірскія мовы

**Юкагі́рскія мовы** — сям’я чатырох роднасных моваў, дзьве зь якіх зьяўляюцца мёртвымі, астатнія дзьве — распаўсюдажныя сярод невялікае колькасьці носьбітаў народу юкагіраў на Далёкім Усходзе Расеі (паўночны ўсход Якутыі). Колькасьць носьбітаў сучасных юкагірскіх моваў заўважна хістаецца: перапіс насельніцтва Расеі 2002 году засьведчыў 604 носьбіты ўсіх юкагірскіх моваў, але адпаведныя дасьледаваньні адлюстроўваюць зьвесткі пра наяўнасьць толькі 60—80 носьбітаў. Перапіс насельніцтва Расеі засьведчыў наяўнасьць 370 асобаў, для якіх юкагірскія мовы зьяўляюцца роднымі.

Усе жывыя мовы сям’і разглядаюцца як загрожаныя.

## Клясыфікацыя, лінгвагеаграфія
Дачыненьне моваў юкагірскае сям’і да іншых моўных сем’яў не ўсталяванае, праз што гэтая сям’я моваў у лінгвістычнай літаратуры звычайна лічыцца асобнай сям’ёй моваў. Нягледзячы на гэта, існуюць гіпотэзы, згодна зь якімі юкагірскія мовы роднасныя з уральскімі і, такім чынам, утвараюць уральска-юкагірскую надсям’ю. Ставіліся спробы зьвязаць юкагірскія мовы з індаэўрапейскімі. Пераважна ў расейскай літаратуры юкагірскія мовы ўключаюцца ў паняцьце *[[палеаазіяцкія мовы]]*, аднак гэты тэрмін аб’ядноўвае няроднасныя мовы і зьяўляецца выключна тэрытарыяльна-гістарычным аб’яднаньнем.

Гістарычны арэал юкагірскіх моваў ахопліваў амаль усю поўнач сучаснага расейскага Далёкага Ўсходу і ўключаў у сябе тэрыторыі ад ракі Анадыр на ўсходзе да ракі Лена на захадзе. На цяперашні час вядома пра існаваньне чатырох моваў юкагірскай сям’і: паўднёваюкагірскай, паўночнаюкагірскай, амоцкай ды чуванскай, зь якіх жывымі засталіся толькі паўночна- і паўднёваюкагірская мовы. Кіруючыся ранейшымі сьведчаньнямі, высоўваюцца меркаваньні пра ўтварэньне ўсімі мовамі сям’і дыялектнага кантынуўму, у якім найбольш аддаленымі мовамі зьяўляюцца паўночнаюкагірская й паўднёваюкагірская мовы.

## Асноўныя рысы
Паўночнаюкагірская й паўднёваюкагірская мовы маюць між сабою адносна невялікую колькасьць агульнае лексыкі і не зьяўляюцца ўзаемназразумелымі.

У граматыцы адзначаецца пэўны набор агульных падабенстваў: маюцца рэшткі гармоніі галосных, фанатактыка зычных, шырока выражаная аглютынацыйная марфалёгія, асаблівыя схемы будовы сказаў, практычна адсутнічае фінітнае падпарадкаваньне. Найбольш адметная асаблівасьць — супрацьпастаўленьне паводле актыўнасьці або інактыўнасьці ў адрозьненьне ад, напрыклад, беларускае мовы, дзе замест гэтага супрацьпастаўленьня дзейнічае супрацьпастаўленьне суб’екту ды аб’екту.

## Склад
У склад юкагірскае сям’і залічваюць чатыры мовы, дзьве зь якіх зьяўляюцца мёртвымі. Іншыя маюць параўнальна маленькую колькасьць носьбітаў.

* Амоцкая — вымерла прыблізна ў XVIII ст., аднак сучасьнікі здолелі ажыцьцявіць пісьмовыя сьведчаньні пра носьбітаў мовы, амокаў. Арэал мовы ў цэлым быў блізкі сучасным юкагірскім мовам;
* Паўднёваюкагірская — колькасьць носьбітаў паводле зьвестак на 1989 рок складала каля 30—150 чалавек, лінгвістычны партал Ethnologue, спасылаючыся на зьвесткі перапісу насельніцтва Расеі 2010 року, дае лічбу ў 370 чалавек. Носьбіты пражываюць у раёне ніжняга цячэньня Індыгіркі, гістарычна шырылася да ракі Лена;
* Паўночнаюкагірская — колькасьць носьбітаў паводле зьвестак 2009 року налічвае ўсяго ад 5 да 10 чалавек, партал Ethnologue, спасылаючыся на зьвесткі перапісу насельніцтва Расеі 2010 року, дае лічбу ў 370 носьбітаў. Носьбіты пражываюць у раёне верхняй Калымы, на мяжы Якутыі ды Магаданскае вобласьці;
* Чуванская — вымерла прыблізна ў XVIII ст., захаваліся сьведчаньні фразаў і словаў. Была распаўсюджаная на ніжнім Анадыры, што на паўднёвым усходзе Чукоцкай аўтаномнай акругі. Носьбіты перайшлі на няроднасныя чукоцкую й расейскую мовы.

У расейскай літаратуры паўднёваюкагірская ды паўночнаюкагірская мовы могуць лічыцца як калымскі ды тундравы дыялекты адзінай юкагірскай мовы, а юкагірская сям’я мець найменьне *юкагіра-чуванскай*.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Yukaghir — MultiTree
* Online Documentation of Kolyma Yukaghir

Катэгорыя:Палеаазіяцкія мовы