open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Магіла невядомага салдата

**Магіла невядомага салдата** — помнік, прысьвечаны загінулым воінам. Магіла можа быць як сымбалічным (кенатаф), так і сапраўдным пахаваньнем.

Разьвіцьцё нацыяналізму ў 19 стагодзьдзі і зьяўленьне масавых армій прывялі да ваенных канфліктаў небывалага раней размаху. Прычым у адрозьненьне ад войнаў мінулага цяпер ваявалі не адносна нешматлікія прафэсіяналы або прымусовыя рэкруты, а мабілізаваныя грамадзяне і салдаты тэрміновай службы, гэта значыць «узброены народ». Вялізныя страты новых войнаў, якія закраналі самыя шырокія пласты грамадзтва, з аднаго боку рабілі немагчымым індывідуальнае грамадзкае ўвекавечаньне загінулых, а зь іншага боку патрабавалі тлумачэньні і апраўданьні. Загінулых было зашмат, каб згадваць усіх, а дэмакратызацыя не дазваляла абмяжоўвацца імёнамі асобных военачальнікаў або герояў. Магілы невядомага салдата — гэта сьвядомыя помнікі не каму-небудзь канкрэтнаму, а ўсім сваім загінуўшым. Гэта ўвасабленьне патрыятычнай памяці аб ваенных канфліктах. Менавіта таму падобныя помнікі ва ўсім сьвеце шануюцца на дзяржаўным (грамадзкім) узроўні, а іх наведваньне і ўшаноўваньне нярэдка аб’ядноўвае нават супрацьлеглыя палітычныя сілы.

## Вонкавыя спасылкі
* Помнік-мэмарыял адкрыты на Варнянскіх могілках

Катэгорыя:Ваенныя помнікі
Чурапча

**Чурапча** (, ) — сяло ў Расейскай Фэдэрацыі, адміністрацыйны цэнтар Чурапчынскага ўлусу (раёну) Рэспублікі Саха (Якутыя). Аэрапорт. Насельніцтва 7526 чал. (2002). Разьмешчанае на беразе возера Чурапча, ад Якуцку на адлегласьці: наземным шляхам 177 км, паветраным 180 км.

## Літаратура
* Чурапча. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 91.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Вусьць-Нера

**Вусьць-Нера** (; ) — пасёлак гарадзкога тыпу ў Расейскай Фэдэрацыі, адміністрацыйны цэнтар Аймяконскага ўлусу (раёну) Рэспублікі Саха (Якутыя). Аэрапорт. Насельніцтва: 8385 чал. (2010). Разьмешчаны на рацэ Індзігірка, пры ўпадзеньні ейнага прытоку ракі Нэра. Заснаваны як аплот Дальбуду на радовішчах золата ды вальфраму. З 1950 г. рабочы пасёлак, ад 3 чэрвеня 1954 г. цэнтар Аймяконскага раёну ЯАССР.

## Літаратура
* Усть-Нера. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 43-44. 
* Личное дело № 13644 (12563) ссыльно-поселенца: Новик Сергей Михайлович. Койданава. 1910.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Вусьць-Мая

**Вусьць-Мая** (; ) — пасёлак гарадзкога тыпу ў Расейскай Фэдэрацыі, адміністрацыйны цэнтар Вусьць-Майскага ўлусу (раёну) Рэспублікі Саха (Якутыя). Насельніцтва — 2949 (2010). Разьмешчаны на левым беразе ракі Алдан пры ўпадзеньні у яе ракі Мая. Ад Якуцку: наземным шляхам 390 км, паветраным 310 км, водным 1035 км. З 1957 г. рабочы пасёлак.

## Крыніцы

## Літаратура
* Усть-Мая. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 43.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Падкаморы вялікі літоўскі

**Падкамо́ры вялі́кі літо́ўскі** () — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім. Адказваў за парадак і ўбранства ў пакоях вялікага князя, быў яго дарадцам і ўваходзіў у склад Рады ВКЛ. Прызначаўся з буйных фэадалаў.

Падкаморыямі вялікімі літоўскімі былі:
* Юры Страміла (1428—1430)
* Пётар Рымкоў (падкаморы Вялікага князя Казімера)
* Пётар Яновіч (1493)
* Пётар Радзівіловіч (1496—1499)
* Пётар Нарбутовіч (1506)
* Андрэй Якубовіч Давойнавіч (Давойна; 23.6.1506 — 1527)

* Мікалай Пац (Пацавіч; 6.8.1527 — 1544)
* Рыгор Аляксандравіч Хадкевіч (1544 — 16.10.1559)
Урад вакантны 1559—1633
* князь Януш Радзівіл (10.2.1633 — 18.4.1646)
* Фэлікс Ян Пац (28.4.1646 — 1698)
* Ян Крыштап Пац (2.2.1698 — 1702)
* Багуслаў Эрнэст Дэнгаф (27.6.1702 — 3.1734)

* Ігнаці Завіша (7.1734 — 1.1.1736)
*  (1.1.1736 — 20.5.1742)
*  (21.5.1742 — 19.9.1759)
* князь Станіслаў Радзівіл (20.9.1759 — 17.10.1779)
* князь Геранім Вінцэнт Радзівіл (20.11.1779 — 18.9.1786)
* князь Мацей Радзівіл (16.11.1786 — 23.12.1790)
* Станіслаў Солтан (24.12.1790 — 19.5.1791)
* граф Людвік Сымон Гутакоўскі (19.5.1791 —)

## Глядзіце таксама
* Падкаморы

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Хвалава (Берасьцейская вобласьць)

**Хва́лава** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сухопальскага сельсавету.

## Мінуўшчына
У 1941 року ля вёскі разьмяшчаўся аэрадром.

## Насельніцтва
* 2010 год — 204 чалавекі
* 1999 год — 365 чалавек

## Транспарт
Аўтадарога  Хвалава — Роўбіцк — Белы Лясок.

## Асобы
* Уладзімер Крываблоцкі — беларускі мастак-манумэнталіст, жывапісец
* Леанід Лукша — доктар тэхнічных навук, Заслужаны дзяяч навукі Рэспублікі Беларусь
* Васіль Харук — намесьнік дырэктара Завочнага мэталюргічнага інстытуту, рэпрэсаваны

## Крыніцы

Катэгорыя:Сухопальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Роўбіцк

**Ро́ўбіцк** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сухопальскага сельсавету.

## Мінуўшчына
Вёска згадваецца пад 1559 рокам у «Рэвізіі пушчаў і зьвярыных пераходаў», дзе запісана, што «Роўбіцкі жрэбій быў аддадзены Жыгімонтам II Аўгустам для пражываньня 10 сем’яў стралкоў лясной варты, якія ахоўвалі пушчу і займаліся падрыхтоўкай каралеўскіх паляваньняў».

Да 7 верасьня 2006 вёска зьяўлялася цэнтрам Роўбіцкага сельсавету. Рашэньнем Берасьцейскага абласнога савету дэпутатаў №261 7 верасьня 2006 сельсавет скасаваны, яго вёскі ўлучаныя ў склад Сухопальскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 551 чалавек
* 1999 год — 729 чалавек
*1921 год — 757 чалавек

## Транспарт
Аўтадарогі  Роўбіцк — Прыкалесь — Папялёва і  Хвалава — Роўбіцк — Белы Лясок.

## Турыстычная інфармацыя
* Царква Георгія Пераможцы (XIX стагодзьдзе)
* Братэрская магіла (1941—1944)

## Асобы
* Аляксандар Баран — загінуў падчас службы ў Аўганістане

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*  

Катэгорыя:Сухопальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Рудзенскі раён

**Ру́дзенскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у лютым — ліпені 1935 году і 1938—1960 гадах. Цэнтар — Рудзенск. Утвораны 12 лютага 1935 году, падзелены на 13 сельсаветаў: Азярычынскі, Вузьлянскі (з 8 красавіка 1957 году — Навапольскі), Гарэлецкі, Голацкі, Дрычынскі, Дудзіцкі, Дукорскі, Пудзецкаслабодзкі, Пярэжырскі, Рудзенскі, Сяргеевіцкі, Цытвянскі, Шацкі. 6 ліпеня 1935 году перайменаваны ў Сьмілавіцкі, які з 11 лютага 1938 году атрымаў ранейшую назву. З 1938 году ў Менскай вобласьці. 20 студзеня 1960 году раён скасаваны, Сьмілавіцкі сельсавет перададзены Ігуменскаму, Навапольскі, Шацкі — Узьдзенскаму, Голацкі, Дрычынскі, Дукорскі, Пярэжырскі, Сяргеевіцкі, Цытвянскі і г. п. Рудзенск — Пухавіцкаму раёнам.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел БССР
Дуды

**Ду́ды** — вёска ў Беларусі, каля ракі Дудлянкі. Уваходзяць у склад Івейскага сельсавету Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 88 чалавек.

Дуды — даўняе мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны). Да нашага часу тут захаваўся касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі, помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры XVIII стагодзьдзя.

## Назва
Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Dudy* (3 чэрвеня 1511 году).

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Дуды ўпамінаюцца ў XVI ст. як сяло, цэнтар староства Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва. Рэзыдэнцыя старосты знаходзілася ў вёсцы Лугамавічах. У 1608 годзе ў Дудах існаваў касьцёл, адрамантаваны на сродкі ўладальнікаў маёнтку Хадкевічаў.

У 1653 годзе Дудзкае староства трымаў Т. Дэнгаф. З 1665 году маёнтак перайшоў да Яна Казімера Гарбачэўскага, стольніка рэчыцкага, пазьней — да ягонага сына Самуэля Міхала. На 1690 год у сяле было 14 дымоў.

З 1709 году Дуды знаходзіліся ў валоданьні М. Валовіча, маршалка вялікага, потым Замойскіх, Пацаў, з 1725 году Буйніцкіх, пазьней Гераніма і Варвары Зяньковічаў. У 1772 годзе ў Дудах збудавалі новы драўляны касьцёл. У 1789 годзе паселішча атрымала статус мястэчка.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Дуды апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Ашмянскім павеце Віленскай губэрні. У 1803 годзе мястэчка перайшло ў валоданьне Коршакаў. У 1861 годзе Дуды часткова належалі да маёнтку Лугамавічаў Корвін-Мілеўскіх, часткова — да дзяржаўнага скарбу. На 1866 год у мястэчку было 12 двароў. У 1885 годзе тут працавалі багадзельня, кузьня і 2 карчмы, праводзіўся таржок. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у Дудах было 39 двароў. У гэты ж час адбыўся пажар, які ўшчэнт зьнішчыў паселішча.

За часамі Першай сусьветнай вайны Дуды занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Дуды абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Дуды апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Івейскай гміне Валожынскага (з 1926 году Лідзкага) павету Наваградзкага ваяводзтва. У гэты час тут быў 41 двор.

У 1939 годзе Дуды ўвайшлі ў БССР, з 12 кастрычніка 1940 году ў Старчаняцкім сельсавеце Івейскага раёну. На 1970 год у вёсцы было 260 двароў, на 1999 год — 46 двароў. 18 красавіка 2017 году ў зьвязку зь ліквідацыяй Морынскага сельсавету Дуды перадалі ў склад Івейскага сельсавету.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1861 год — 30 рэвіскіх душ; 1866 год — 80 чал., зь іх 68 каталікоў і 12 юдэяў; 1897 год — 251 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1905 год — 252 чал.; 1970 год — 166 чал.; 1999 год — 109 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 88 чал.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі (1772)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Дуды, Radzima.org
Кысыл-Сыр (Намскі ўлус)

**Кысыл-Сыр** (, ) — сяло ў Намскім улусе Рэспублікі Саха (Якутыя) у Расейскай Фэдэрацыі. Разьмешчанае на левым беразе ракі Лена, за 22 км ад п. Намцы. Насельніцтва 1392 чал. (2007).
    
## Літаратура
* Кысыл-Сыр. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 62.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Сяргей Давідовіч

**Сярге́й Фёдаравіч Давідо́віч** (, Карпілаўка) — беларускі паэт і мастак-жывапісец.

## Біяграфія
Зь юнацкіх гадоў пераехаў у Менск. Працаваў у праваахоўных органах: прайшоў шлях ад сяржанта да палкоўніка. Скончыў Менскую Вышэйшую школу МУС (1982). Быў дэпутатам Вярхоўнага Савету Беларусі 12-га скліканьня, старшынём камісіі Вярхоўнага Савету па пытаньнях галоснасьці, сродкаў масавай інфармацыі і правоў чалавека, сябрам Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету.

Сябра Саюзу беларускіх пісьменнікаў (з 1994) і Беларускага саюзу мастакоў (з 1995).

## Творчасьць
У 1990-х выдаў зборнікі вершаў «Спасьцігнуў я тайну», «Люстэрка лёсу», паэтычна-празаічныя кнігі «Нясу свой крыж», «Горкая кропля», напісаў больш за 30 паэм, сярод якіх «Зона», «Адкрыты ліст», «Маналёг», «Лёс лесу». Паводле М. Шавыркінай, паэзія Сяргей Давідовіча ўяўляе сабой «філязофскі роздум над нашым учора і сёньня, над лёсам народа, гэта балючыя пытаньні пра будучыню Бацькаўшчыны…». Асобныя вершы паэта пакладзеныя на музыку Яўгенам Глебавым, Ігарам Лучанком, Валерыем Івановым, Леанідам Захлеўным. Паводле ўласнай вершаванай паэмы напісаў сцэнар для беларускамоўнага фільма «Сьвежына з салютам» 2001 году.

Як мастак-жывапісец працуе ў жанры тэматычнай карціны-пэйзажа («Вясна», «Курапаты», «Лагойшчына», «Карпілаўка»), карціны грамадзянскай тэматыкі («Трэба выжыць, Беларусь», «Мама-выратавальніца», «Чарнобыльская пастка», «Першамай-86», «Чарнобыльскі гулівэр» і інш.)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Сяргей Фёдаравіч Давідовіч на сайце Віртуальнага музэю гораду Лагойска

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Карпілаўцы (Лагойскі раён)
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Беларускія вайскоўцы
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня
Алена Кобец-Філімонава

**Але́на Ко́бец-Філімо́нава** (13 кастрычніка 1932, Круглае, Магілёўская вобласьць) — дзіцячая пісьменьніца, перакладніца, дасьледніца беларускага кінамастацтва.

## Біяграфія
Нарадзілася ў сям’і тэатральнага драматурга і сцэнарыста Рыгора Кобеца. Пасьля вызваленьня Беларусі жыла ў Менску, вучылася ў музычнай школе-дзесяцігодцы імя Л. Александроўскай. У 1954—1955 займалася ў музычнай вучэльні пры кансэрваторыі ў Ленінградзе. Працавала выкладніцай у музычных школах. З 1964—1966, у сувязі з камандзіроўкай мужа, жыла ў Грэцыі, вучылася ў Атэнскай кансэрваторыі, брала платныя ўрокі. Сябра Саюзу пісьменьнікаў ССССР з 1965.

У 1969 закончыла аддзяленьне Беларускай дзяржкансэрваторыі па клясе фартэпіяна, у 1971 — Вышэйшыя літаратурныя курсы пры літаратурным інстытуце імя М. Горкага ў Маскве. Працавала рэдактарам на кінастудыі «Беларусьфільм», у выдавецтве «Юнацтва».

У 2002 працавала над дакумэнтальнымі аповедамі пра кінадраматургію свайго бацькі «Беларускія шванкі».

## Творчасьць
Пачынала пісаць на беларускай і расейскай мовах. Выйшлі зборнікі вершаў «Казка пра месяц» (1963), «Залаты ручнік» (1972), «Лясной барабан» (1970), а таксама аповесьць «Жаваранкі над Хатыньню» (1977, рас. выданьне 1973), зборнікі казак «Читайка и Гуляйка» (1963), «Семь художников» (1965), «Сказки старого Яниса» (1969), «Вянок дзівосаў» (1986), раман «Агні за перавалам» (1987).

У 1973 на сцэнар пісьменьніцы пастаўлены мультфільм «Вася Бусьлік і яго сябры». Укладальніца (у сааўтарстве) зборніка беларускай паэзіі «Земля с лазурными очами». У тым жа годзе выйшла кніга перакладаў навагрэцкай паэзіі Яніса Рыцаса «Макронікас». Напісала кнігу нарысаў пра Грэцыю «В королевстве... но не сказочном» (1968).

У 1978 па матывах аповесьці «Блакітны экспрэс» пастаўлены аднайменны спэктакль. У 2001 на старонках часопіса «Полымя» былі надрукаваныя ўспаміны пісьменьніцы пра маленства — «На беразе Друці».

У 2005 годзе выдала дакумэнтальную аповесьць «Распятая Хатынь».

Творы пісьменьніцы перакладаліся на кіргіскую, летувіскую, нямецкую, расейскую, татарскую і ўкраінскую мовы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Кобец-Філімонава Алена Рыгораўна на сайце Магілёўскай абласной бібліятэкі
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Круглянскім раёне
Катэгорыя:Мэмуарысты
Катэгорыя:Беларускія дзіцячыя літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Царскі тракт

**Ца́рскі тракт**, ***Царскі гасьці́нец*** (, па-падляску: *Carśki hostineć*) — дарога празь Белавескую пушчу, якая злучала Бельск і Пружану. Набыла асаблівае значэньне ў XIX стагодзьдзі пасьля таго, як была адбудаваная і пачала выкарыстоўвацца чальцамі царскае сям’і і расейскай арыстакратыяй для паездак на паляваньне.

## Мінуўшчына
У 1903 року ў гонар цара Мікалая II, які ў гэтую пару праяжджаў з сям’ёй у Белавежу, на мастках уздоўж гасьцінцу былі пастаўленыя чыгунныя парэнчы з дзьвюхгаловымі арламі — герб Расейскай імпэрыі. Зьнятыя ў час Першай сусьветнай вайны.

Гасьцінец страціў сваё значэньне з пабудовай чыгункі Бельск — Белавежа — Пружаны ў 1908 року.

## Беларуская частка
У 2005 року арлы вернутыя на тры масткі зь беларускага боку пушчы.

У наш час па Царскім тракце зладжаны турысцкі раварысцкі маршрут: памежны пераход Перароў — мост праз раку Перароўніца — вёска Перароў — уезд у Віскулі — Белы Лясок.

## Польская частка

Гасьцінец, выходзячы зь Бельску, ішоў празь Відава, Агароднікі, Ужыкі, а таксама праз Ракавічы. Жыхары вёсак, празь якія пралягаў тракт, былі абавязаныя пры праезьдзе картэжу запальваць загадзя падрыхтаваныя паходні. Дагэтуль у памяці мяшканцаў Ракавічаў захаваліся розныя гісторыі, зьвязаныя з праездам царскае сям’і. Напрыклад, ня маючы магчымасьці зьвярнуцца з прашэньнем да цара ўласна, вяскоўцы запісвалі свае прашэньні на ілбах, спадзеючыся на іхняе зьдзяйсьненьне.

У сярэдзіне 2000-х рокаў паўстаў праект па аднаўленьні гасьцінцу на шляху зь Бельску-Падляскага да Гайнаўкі (граніца зь Беларусяй), фінансаваны Фундацыяй дапамогі вёсцы. У працах бралі ўдзел сябры падляскага Зьвязу беларускай моладзі, Клюбу польска-беларускіх справаў школы ў Бельску-Падляскім, а таксама вучні школы ў Чыжах. Імі быў створаны турыстычны маршрут ад «Музэю малой радзімы» ў Студзіводах (дзяльніца Бельску-Падляскага) празь Бельск-Падляскі, Відава, Ужыкі, Локніцу, Падрачаны, Чыжы, Асоўку, Койлы, Новаберазова, Чыжыкі да Гайнаўкі. Ва ўсіх вёсках былі ўсталяваныя інфармацыйныя дошкі на беларускай, польскай і ангельскай мовах, па выніках працы выдадзеная брашура. На дошках знаходзяцца легенды пра ўзьнікненьне мясцовасьцей і зьвесткі пра найважнейшыя гістарычныя падзеі ў навакольлі.

Акрамя таго, цікавасьць выклікаюць таксама суседнія з трактам вёскі Шчыты, Лянева, Ляды, могілкі і гарадзішча «Акопы» каля Грабняку (паміж Чыжамі і Збучам).

## Глядзіце таксама
* Чыгунка ў Белавескай пушчы
* Каралеўскі тракт

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Царскі гасьцінец» — карта шляху (шэрым колерам) на сайце шляху «Дрэва ды сакрум»

Катэгорыя:Белавеская пушча
Катэгорыя:Дарогі Пружанскага раёну
Катэгорыя:Гістарычныя дарогі і шляхі
Тамбоўская вобласьць

**Тамбо́ўская во́бласьць** () — вобласьць у эўрапейскай частцы Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Тамбоў. Вобласьць уваходзіць у Цэнтральную фэдэральную акругу, мяжуе з Разанскай, Пензенскай, Саратаўскай, Ліпецкай, Варонескай абласьцямі. Створана як вобласьць РСФСР 27 верасьня 1937 году.

## Геаграфія
Тамбоўская вобласьць ляжыць у паўднёвай частцы Ўсходне-Эўрапейскай раўніны, у цэнтральнай частцы Окаўска-Данской раўніны.

### Карысныя выкапні
Вобласьць багата на ільмэнітавыя, рутылавыя, цырконіевыя пяскі з 4% утрыманьнем мэталаў і магчыма прамысловым утрыманьнем золата. Таксама ў вобласьць ёсьць фасфарыты, будаўнічыя матэрыялы, мінэральныя фарбы, торф.

### Гідраграфія
Па тэрыторыі вобласьці працякае каля 1400 рэкаў, рэчак і ручаёў. Найбольш значныя рэкі — Цна (басэйн Волгі), Варона, Біцюг, Варонеж і Савала (басэйн Дону). Водныя рэсурсы ўключаюць таксама каля 900 сажалак і вадасховішчаў з агульным аб’ёмам вады ў 534,5 млн м³.

## Гісторыя
Найстаражытным насельніцтвам Тамбоўшчыны была мардва-мокша, якая сфармавалася як народнасьць зь мясцовых этнічных групаў з VI стагодзьдзя нашай эры. Першыя расейскія перасяленцы зьявіліся тут яшчэ ў дамангольскі час, але канчатковае засяленьне адбылося ў XVII стагодзьдзі. Для абароны рубяжоў поўдня Расеі ад набегаў татараў і далейшага асваеньня Чарназем’я, расейскі ўрад будаваў гарады-крэпасьці, як то Казлоў у 1635 годзе й Тамбоў у 1636 годзе. Яны надзейна перакрывалі асноўныя шляхі набегаў качэўнікаў на расейскія землі й адкрылі магчымасьць для хуткага засяленьня краю.

## Насельніцтва
Згодна з Усерасейскім перапісам насельніцтва 2010 году ў вобласьці пражываюць 1 092 396 чалавек. Большасьць насельніцтва складаюць расейцы (97,0%). Другой паводле колькасьці нацыянальнай групай зьяўляюцца ўкраінцы (0,7%).

## Эканоміка
### Прамысловасьць
У вобласьці разьвіты машынабудаваньне, вытворчасьць хімічнага абсталяваньня, камплектуючых дэталяў і запасных частак да аўтамабіляў і трактароў, абсталяваньне для тэкстыльнай прамысловасьці, прыборабудаваньне, хімічная, лёгкая, харчовая прамысловасьць.

### Сельская гаспадарка
Асноўныя культуры сельскай гаспадаркі складаюць збожжавыя культуры, цукровыя буракі, сланечнік, кармавыя культуры, бульба. Добра разьвіта садоўніцтва. На базе перапрацоўкі збожжа й бульбы вырабляюць сьпірт, крухмал і патаку. Жывёлагадоўля вобласьці спэцыялізуецца на гадоўлі буйной рагатай жывёлы малочна-мяснога напрамку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Адміністрацыя Кіраўскай вобласьці
* Гісторыя населеных пунктаў Тамбоўскай вобласьці
* Фонд садзейнічаньню разьвіцьцю расейскай культуры
* Тамбоўскі лес: птушкі й сысуны
Блакітны сьвін

**Блакітны сьвін** — літаратурная прэмія, заснаваная суполкай «Літаратурнае прадмесьце» ў 2006 годзе. Як абвяшчаюць арганізатары, прэмія надаецца за «нонканфармізм і здольнасьць захаваць творчую „самасьць“».

## Ляўрэаты
* 2006 — Аксана Спрынчан
* 2007 — Віктар Ываноў
* 2008 — Мікола Кандратаў
* 2009 — Маргарыта Аляшкевіч
* 2010 — Віка Трэнас за прамоцыю беларускай літаратуры і Пятро Васючэнка — ганаровы «Блакітны сьвін» за стварэньне новае беларускае міталёгіі

## Вонкавыя спасылкі
* Блакітны Свін — 5
* 

Катэгорыя:Беларускія літаратурныя прэміі
Дняпроўска-Бужанскі канал

**Дняпроўска-Бужанскі канал** (раней — *Каралеўскі канал*) — канал у Беларусі, які злучае раку Мухавец (басэйн Заходняга Бугу) з ракой Пінай (басэйн Прыпяці). Будаваўся ў 1846—1848 гадох. Агульная даўжыня 196 км, штучная частка шляху (ад Кобрыню да вёскі Дубае на Піне) 110 км.

На канале стаіць мястэчка Антопаль і гістарычнае мястэчка Гарадзец.

## Агульныя зьвесткі
Пралягае ў Берасьцейскім, Жабінкаўскім, Кобрынскім, Дарагічынскім, Янаўскім, Пінскім раёнах. 

Вытокам канала ўмоўна лічыцца водападзельная лінія каля вёскі Селішча (у вусьці Белаазёрскага канала), дзе вада цячэ ў 2 кірункам — на захад і ўсход. Канал складаецца з 2 частак: адна належыць да Заходняга Буга (даўжыня 52 км), другая — да Прыпяці (даўжыня 58 км). Праходзіць роўнай, забалочанай раўнінай, перасечанай старымі рэчышчамі і асушальнымі канавамі. Асноўная крыніца падачы вады — яе перакід з Прыпяці праз азёры Валянскае, Белае і Белаазерскі канал.

Ёсьць 10 гідравузлоў, 14 вадаспускаў, 5 земляных плацінаў і 3 перапады. Канал не выходзіць да ракі Заходняга Бугу (у вусьці Мухаўца ёсьць плаціна дзеля павышэньня ўзроўню вады). Выкарыстоўваецца дзеля перавозкі на баржах мінэральнай сыравіны і будаўнічых матэрыялаў.

## Гітсорыя
У XX стагодзьдзі асноўны аб’ём перавозак па канале прыходзіўся на жалезную руду, якую перавозілі з крывароскіх радовішчаў да Берасьця і далей, па чыгунцы, да мэталюргічных камбінатаў Нямецкай Дэмакратычнай Рэспублікі. Па аб’яднаньні Нямеччыны грузаабарот па канале скараціўся больш як у 15 разоў.

## Літаратура
*
Сымон Рупартовіч

**Сымо́н Рупарто́віч**, **Сімяон Рупартовіч** (; (? — 1655?, Берасьце-Літоўскі) — уніяцкі сьвятар, манах-базылянін, мучанік за вернасьць Уніі, бязьвінна забіты падчас нападу ўкраінскіх казакаў Хмяльніцкага на Берасьце.

## Літаратура
* Ignacy Stebelski. Chronologia, albo porządne według lat zebranie znacznieyszych w Koronie Polskiey y Wielkim Xięstwie Litewskim, a mianowicie na Białej Rusi w Połocku dziejow y rewolucyi… — Wilno, 1782. S. 285.

## Вонкавыя спасылкі
* Zabici przez kozaków i rosjan w XVII w.

Катэгорыя:Базыляны
Катэгорыя:Памерлі ў 1655 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Берасьці
Катэгорыя:Беларускія ўніяцкія дзеячы
Катэгорыя:Перасьледы каталіцтва ў Беларусі
Пензенская вобласьць

**Пе́нзенская во́бласьць** () — вобласьць у цэнтры эўрапейскай частцы Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Пенза. Вобласьць уваходзіць у Прыволскую фэдэральную акругу, мяжуе з Ульянаўскай, Саратаўскай, Тамбоўскай, Разанскай абласьцямі й рэспублікай Мардовія. Створана як вобласьць РСФСР 4 лютага 1939 году.

## Геаграфія
Рэльеф паверхні — раўнінны, зьлёгку ўзгорысты. Шырокую частку тэрыторыі займаюць заходнія схілы Прыволскага ўзвышша. Узвышша Сурская Шышка зьяўляецца самым высокім узвышшам вобласьці. Крайні захад вобласьці належыць да ўсходняй ускраіны Оцка-Данской раўніны.

### Карысныя выкапні
Мінэральна-сыравінная база вобласьці складаецца, у большай частцы з сыравіны для будаўнічай індустрыі. На тэрыторыі рэгіёну разьмешчаны радовішчы гліны, гіпсу, шкляных пяскоў, мэргелю й крэйды, а таксама невялікія навалы фасфарытаў, прыдатныя для размолу ў фасфарытавую муку.

### Гідраграфія
У вобласьці налічваецца больш за 3 тысячы рэк і ручаёў агульнай працягласьцю 15 458 км. Рачны сьцёк арыентавана ацэньваецца ў 5—5,5 км³. Найбольш буйныя з рэк вобласьці ёсьць Сура, Мокша, Хапёр і Варона. Адно з унікальных прыродных зьяваў Пензенскай вобласьці — вытокі ракі Хапёр, якія бяруць свой ​​пачатак з найчыстых крыніцаў. Частка азёраў узятая пад ахову як помнік прыроды. На тэрыторыі вобласьці налічваецца каля 1500—2000 крыніцаў.

## Гісторыя
Абласны цэнтар горад Пенза быў заснаваны ў 1663 годзе як расейская крэпасьць на мяжы Дзікага поля. Маюцца таксама зьвесткі пра прысутнасьць на тэрыторыі сучаснага гораду больш старажытных паселішчаў. У 1718 годзе была ўтворана Пензенская правінцыя ў складзе Казанскай губэрні. 15 верасьня 1780 году ўтворана Пензенская губэрня. 5 сакавіка 1797 году губэрня была скасавана, а Пенза сталася павятовым цэнтрам Саратаўскай губэрні. 9 верасьня 1801 году Пензенская губэрня была адноўленая.

У 1928 годзе губэрня была зноў ліквідаваная, Пенза сталася цэнтрам Пензенскай акругі Сярэдняволскага краю, Куйбышаўскага краю, а затым з 1937 году раённым цэнтрам Тамбоўскай вобласьці. 4 лютага 1939 году Ўказам Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета СССР была ўтворана Пензенская вобласьць.

## Насельніцтва
Паводле перапісу насельніцтва 2010 году колькасьць жыхароў у вобласьці складае 1 386 178 чалавек. Большасьць насельніцтва складаюць расейцы (86,8%). Другой па велічыні нацыянальнай групай зьяўляюцца татары (6,4%), потым мардва (4,1%). Беларусы зьўяляюцца сёмай па колькасьці нацыянальнай групай налічваючы на 2002 год 2579 чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Урад Пензенскай вобласьці
* Заканадаўства Пензенскай вобласьці
* Мапа Пензенскай вобласьці
* Пензенская вобласьць у даведніку-каталёгу «Ўся Расея»
Вісконці

**Віско́нці** () — прозьвішча дзьвюх славутых шляхецкіх дынастыяў у сярэднявечнай Італіі. Першая зь іх паўстала ў Пізе ў сярэдзіне XII стагодзьдзя, пазьней зрабіўшыся ўладарамі Гальлюры на Сардыніі. Іншая дынастыя была ўладарамі Міляну ў 1277—1447 роках. Пэўных роднасных сувязяў між дынастыямі ня выяўлена.

## Пізанска-сардынскія Вісконці
* Лямбэрта Вісконці (1207—1225)
* Убальда Гальлюрскі (1225—1238)
* Джаваньні Вісконці Гальлюрскі (1238—1275)
* Ніна Вісконці (1275—1298)
* Джавана Гальлюрская (1298—1308), зводная сястра Ацонэ Вісконці

## Мілянскія Вісконці

* Атонэ Вісконці (1277—1294), мілянскі арцыбіскуп
* Матэа I Вісконці (1294—1302; 1311—1322)
* Галеаца I Вісконці (1322—1327)
* Ацонэ Вісконці (1329—1339)
* Люкіна I Вісконці (1339—1349)
* Джаваньні Вісконці (1349—1354), мілянскі арцыбіскуп
* Бэрнаба Вісконці (1354—1385)
* Галеаца II Вісконці (1354—1378)
* Матэа II Вісконці (1354—1355)
* Джан Галеаца Вісконці (1378—1402)
* Джаваньні Марыя Вісконці (1402—1412)
* Філіпа Марыя Вісконці (1412—1447)
** Б’янка Марыя Вісконці (пашлюбілася з Франчэскам I Сфорцам)

## Славутыя прадстаўнікі
* Рыгор X (1210—1276) — рымскі папа, пры нараджэньні Тэабальда Вісконці.
* Люкіна Вісконці (1906—1976) — рэжысэр тэатру і кіно.

## Глядзіце таксама
* Сфорца
* Сьпіс уладароў Міляну
* Герб Пружанаў

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Шляхецкія роды
Катэгорыя:Герцагі Міляну
Густаў III

**Густаў III** (; 24 студзеня 1746 — 29 сакавіка 1792) — кароль Швэцыі (з 12 лютага 1771 году).

## Жыцьцяпіс
Густаў III нарадзіўся ў сям’і караля Адольфа Фрэдрыка і Люізы Ўльрыкі, народжанай прынцэсы Прускай.

Адукацыяй Густава займаліся лепшыя людзі Швэцыі таго часу. Сярод іх былі два выбітныя палітычныя дзеячы, Карл Густаў Тэсін і Карл Шэфэр, аднак больш за ўсё прынц любіў паэта і гісторыка Ўляфа фон Даліна. Густаў быў надзвычай начытаным і меў талент, які дазволіў пакінуць прыкметны сьлед у швэдзкай літаратуры.

Густаў пачаў удзельнічаць у палітычным жыцьці яшчэ пры валадараньні бацькі. Падчас крызісу 1768 году ён настаяў на скліканьні нечарговай сэсіі парлямэнту, разьлічваючы правесьці канстытуцыйную рэформу, але прадстаўнікі партыі «шапак» адмовіліся выконваць абяцанкі, дадзеныя напярэдадні выбараў.

У лютым — сакавіку 1771 году Густаў наведаў Парыж, дзе зрабіў сапраўдны фурор. Там ён пазнаёміўся з паэтамі і філёзафамі, з многімі зь якіх пасьля працягваў перапісвацца. Аднак яго візыт у сталіцу Францыі насіў ня столькі забаўляльны, колькі дыпляматычны характар. Францыя, стомленая анархіяй у Швэцыі, была зацікаўлена ў арганізацыі манархічнага перавароту, і абяцала Густаву штогадовую субсыдыю ў памеры 1 500 000 ліўраў.

Быў забіты ў сакавіку 1792 году групай дваранаў у часе маскараду ў Стакгольмскай опэры.

У гонар Густава III названы горад Густавія.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Густаў III на сайце «Усе манархі сьвету».

Катэгорыя:Каралі Швэцыі
Вячаслаў Тычын

**Вячаслаў Васілевіч Тычын** (8 кастрычніка 1909, Нова-Аляксандраўск /цяпер Зарасай/, Ковенская губэрня, Расейская Імпэрыя — 2 сакавіка 1994, Падмаскоўе) — пісьменьнік, чалец Саюза пісьменьнікаў з 1952 г.

Нарадзіўся ў сям’і агранома і настаўніцы, з 18 гадоў пачаў працаваць: Данбас, Паўночны Каўказ. У 1937 г. трапіў пад рэпрэсіі. Быў на Калыме. У 1944 г. рэдактар мясцовага радыёвяшчаньня на Аўтабазе № 1 «Дальбуда». У 1945 г. працаваў карэспандэнтам магаданскіх газэт «Советская Колыма» ды «Стахановец Заполярья». Затым пераехаў у Іркуцкую вобласьць. З 1964 г. у Курску, адказны сакратар Курскай пісьменьніцкай арганізацыі (1964—1966). Затым жыў у Падмаскоўі.

## Творы
* Большая Сибирь. Роман. Иркутск. 1952. 328 с.
* Год жизни. Роман. Иркутск. 1958. 507 с.
* Отважные мальчишки. Рассказы. Иркутск. 1961. 44 с.
* Трое из океана. Приключенческая повесть. Иркутск. 1963. 216 с.
* Птичий перевал. Москва. 1964. — 18 с.
* Снежная Россия. Роман. Москва. 1964. 336 с.
* Год жизни. Роман. Москва. 1965. 454 с.
* Трое из океана. Приключенческая повесть. Воронеж. 1966. 207 с.
* Желтая операция. Рассказы. Воронеж. 1967. 167 с.
* Снежная Россия. Роман. Воронеж. 1968. 314 с.
* Невидимая рука. Рассказы. Воронеж. 1972. 84 с.
* Год жизни. Роман. Москва. 1981. 432 с.
* Каникулы на колесах. Повесть. Киев. 1988. 270 с.
* Время бросать камни. Роман. Москва. 1991. 414 с.

## Літаратура
* Тычин Вячеслав Васильевич. // Писатели Восточной Сибири (Краткий библиографический указатель). Новосибирск.1956. С. 261.

Катэгорыя:Нарадзіліся 8 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1909 годзе
Катэгорыя:Літаратары
Катэгорыя:Памерлі 2 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1994 годзе
Украінская дыяспара

**Украі́нская дыя́спара** — зборнае азначэньне ўкраінскай нацыянальнай згуртаванасьці за межамі ўкраінскіх зямель, якая адчувае духоўную повязь з Радзімай.

На 2004 год за межамі Ўкраіны пражывае ад 10 да 15 млн украінцаў і іх нашчадкаў, гэта значыць каля чвэрці ўкраінскага народу. Згодна з артыкулам 12 Канстытуцыі Ўкраіны (254к/96-ВР) дзяржава клапоціцца аб задавальненьні нацыянальна-культурных і моўных патрэбаў замежных украінцаў.

## Глядзіце таксама
* Украінскі Дом

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Украінцы
Чэрскі

**Чэ́рскі** (, ) — пасёлак гарадзкога тыпу ў Расейскай Фэдэрацыі, адміністрацыйны цэнтар Ніжнекалымскага ўлуса (раёна) Рэспублікі Саха (Якутыя). Разьмешчаны за Паўночным палярным колам, на правым беразе ракі Калыма, на адлегласьці ад Якуцка: наземным шляхам 3189 км, паветраным 1920 км, водным 3421 км. Аэрапорт, марскі порт Зялёны мыс.
    
Насельніцтва 3006 чалавек (2010). Дэмонімы — чэрчанін, чэрчанка, чэрчане.
    
Узьнік на месцы рыбацкага паселішча у XVII ст. Ад 1931 г. меў назву Ніжнія Крыжы (), 1963 г. атрымаў статус рабочага пасёлка і назву ў гонар Яна Чэрскага.

## Крыніцы

## Літаратура
* Черский. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 44.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, названыя ў гонар асобаў
Катэгорыя:Ян Чэрскі
Уладзімер Ухцінскі

**Уладзімер Ухцінскі** (18 сакавіка 1960, Ніжнія Крыжы, Ніжнекалымскі раён, Якуцкая АССР, РСФСР, СССР) — беларускі эстрадны сьпявак і кампазытар.

## Біяграфія
У пяць гадоў разам з бацькамі пераехаў у Гомель. Пасьля васьмі клясаў пайшоў працаваць на Гомельскі завод пускавых рухавікоў, сьпяваў у завадзкім ансамблі.

У 1981—1984 гадах працаваў у Маскве бас-гітарыстам у калектыве Ігара Талькова. У 1984 годзе вярнуўся ў Гомель дзе супрацоўнічаў з групай «Граніт». З 1986 па 1991 гады — ў гурце «Сябры». З 1993 году заняўся сольнай кар’ерай. У 1993 годзе заняў першае месца ў фінале на фэстывалі «Песьня года» (Масква). Узнагароджаны мэдалём Жукава за актыўны дзел у канцэртнай дзейнасьці па вайсковых частках і мэдалём за актыўную творчую працу па патрыятычнаму выхаваньню моладзі.
	
## Літаратура
* Каштанова И. «Многорукий Шива». Певец Владимир Ухтинский и его верные друзья. // Во Славу Родины. Минск. 1 февраля 2001. С. 4.
* 

Катэгорыя:Беларускія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 18 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1960 годзе
Ытык-Кюёль

**Ытык-Кюёль** (, ) — сяло ў Расейскай Фэдэрацыі, адміністрацыйны цэнтар Татцінскага ўлусу (раёну) Рэспублікі Саха (Якутыя). Разьмешчанае на рацэ Тата. У цэнтры сяла возера Ытык-Кюёль (Сьвяшчэннае возера). Насельніцтва 7023 чал. (2010). Ад Якуцку знаходзіцца: наземным шляхам 256 км, паветраным 255 км. У сяле дзьве сярэднія, музычная, спартовая школы, гімназія імя А. Е. Мардзінава, Літаратурна-мастацкі музэй-запаведнік «Таатта», народны тэатар, дзейнічае тэлестудыя «Таатта», выпускаецца газэта «Таатта», маюцца помнікі Э. Пякарскаму ды Х. Ахлопкаву.

## Літаратура
* Ытык-Кюель. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 92.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Крыж-Хальджай

**Крыж-Хальджай** (, ) — сяло ў Тампонскім улусе Рэспублікі Саха (Якутыя) у Расейскай Фэдэрацыі. Цэнтар Баягантайскага насьлега. Рачная прыстань. Насельніцтва: 1713 (2007). Разьмешчаны на правым беразе ракі Алдан, за 90 км ніжэй за п. Хандыга.

## Крыніцы

## Літаратура
* Крест-Хальджай. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 60.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Pro Evolution Soccer

**Pro Evolution Soccer** — першая гульня футбольнай сэрыі гульняў Pro Evolution Soccer. Гульня была выпушчаная 23 лістапада 2001 году ў Эўропе.

## Геймплэй
Анімацыя гульцоў (у параўнаньні з папярэднімі вэрсіямі) была ўдасканалена, на новым рухавіку працуюць падзеньні і дрыблінг. Стадыёны і натоўп былі перапрацаваныя для большага рэалізму. Некаторыя кампанэнты, такія як стадыён, цені і стомленасьць гульцоў упершыню зьявіліся ў сэрыі.

Брамнікі сталі значна разумнейшымі. Ва ўмовах здымкі і перадачы, мала што зьмянілася. Гульцы сталі больш разумна працаваць зь мячом, чым раней. Сам мяч стаў рэагаваць больш непрадказальным чынам пры ўдарах гульцоў і рыкашэтах ад абаронцаў.

Падтрымка да васьмі гульцоў зрабіла гэтую гульню папулярнай сярод спартовых фанатаў.

## Каманды
У гульню былі ўключаны 50 нацыянальных зборных і 32 клюбы. Гульня ня мае афіцыйнай ліцэнзіі на каманды, таму ўсе склады, якія падобныя на рэальныя, ня маюць эмблемаў.

### Нацыянальныя зборныя

### Клюбы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кампутарныя гульні з трохмернай графікай
Катэгорыя:Кампутарныя гульні пра футбол
Катэгорыя:Гульні Konami
Катэгорыя:Гульні для PlayStation
Катэгорыя:Гульні для PlayStation 2
Хандыга

**Хандыга** (, ) — пасёлак гарадзкога тыпу ў Расейскай Фэдэрацыі, адміністрацыйны цэнтар Тампонскага ўлусу (раёну) Рэспублікі Саха (Якутыя). Аэрапорт, рачная прыстань. Насельніцтва: 4049 (1970), 6703 (1970), 7176 (1979), 9536 (1989), 7025 (2002), 6700 (2007), 6457 (2010). Разьмешчаны на правым беразе ракі Алдан, пры ўпадзеньні ў яе ракі Хандыга, на адлегласьці ад Якуцку: наземным шляхам 449 км, паветраным 370 км, водным 642 км.

Узьнік у 1938 г. як прыстань ды разьмеркавальны пункт ГУЛягу. З 1939 г. пасёлак пачаў павялічвацца ў сувязі з будаўніцтвам трасы да Аймякону на Магадан. У 1941—1943 гг. Алданскі ІТЛ Дальбуда, у 1951—1954 гг. упраўленьне Янбудлягу, Хандыгскі ІТЛ УПУІТЛа. З 1957 г. рабочы пасёлак.

## Літаратура
* Хандыга. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 44.

Катэгорыя:Населеныя пункты Якутыі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1938 годзе
Зборная Тунісу па футболе

**Зборная Тунісу па футболе** () — прадстаўляе Туніс на міжнародных матчах і турнірах па футболе. Таксама вядомая па мянушцы «*Les Aigles de Carthage*» («Арлы Картагену»). Кантралюецца Фэдэрацыяй футболу Тунісу.

## Дасягненьні
* 5-разовы ўдзельнік чэмпіянату сьвету: (1978, 1998, 2002, 2006, 2018)
* Уладальнік Кубка афрыканскіх нацыяў: 2004
* Віцэ-чэмпіён Кубка афрыканскіх нацыяў: 1965, 1996
* 3-е месца на Кубку афрыканскіх нацыяў: 1962

## Вонкавыя спасылкі
* Футбольная фэдэрацыя Тунісу
* Зборная Тунісу на сайце ФІФА
Манцы

**Манцы́** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Шарашэўскага сельсавету. Знаходзіцца за 19 км на захад ад Пружанаў, 31 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Шарашоўскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні. На пачатку XX стагодзьдзя 120 жыхароў.

За міжваеннай Польшчай — у гміне Шарашоў Пружанскага павету Палескага ваяводзтва.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 у Шарашоўскім, з 17 сьнежня 1956 — у Пружанскім раёнах Берасьцейскай вобласьці. 29 траўня 2015 году Шарашэўскі пасялковы савет, у які ўваходзіла вёска, ператвораны ў сельсавет.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1970 год — 38 жыхароў (перапіс); 1999 год — 15 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2003 год — 9 жыхароў, 6 гаспадарак; 2005 год — 10 жыхароў, 6 двароў; 2010 год — 12 жыхароў

## Транспарт
Аўтамабільная дарога  Купічы — Шарашоў — Вялікае Сяло.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Шарашэўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Гент (футбольны клюб)

«**Гент**» () — бэльгійскі футбольны клюб з гораду Генту. Заснаваны ў 1864 годзе першапачаткова як лёгкаатлетычны клюб з сэкцыяй па хакеі на траве. Футбольная сэкцыя зьявілася ў 1900 годзе. Чэмпіён Бэльгіі і трохразовы ўладальнік Кубка Бэльгіі. Свае хатнія матчы клюб ладзіць на стадыёне Гэлямка Арэна, на якім гуляе з 2013 году. Да гэтага амаль 100 гадоў хатняй пляцоўкай быў стадыён імя Жуля Атэна. Традыцыйныя колеры «Генту» — сіні і белы. Сучасная назва на нідэрляндзкай мове была прынятая ў 1971 годзе, да гэтага афіцыйным назовам быў «Гантуаз» на францускай мове. У франкамоўнай частцы Бэльгіі дасюль выкарыстоўваецца былы францускі назоў. Мянушка клюбу Бафала ўзыходзіць да візыту Біфала Біла і ягонага цырка Дзікага Захаду ў Гент на пачатку XX стагоддзе.

## Гісторыя

Клюб быў закладзены ў 1864 годзе як гімнастычнае таварыства Генту () з мэтай прасоўваньня гімнастыкі. Некаторыя філіі таварыства хутка сталі незалежнымі, а ў 1891 годзе каманда аб’ядналася з атлетычнай асацыяцыяй гораду, якая сама па сабе была зьліцьцём розных клюбаў, як то бегавога клюбу. Новы клюб атрымаў назву Атлетычная асацыяцыя Генту (). Акрамя гімнастыкі клюб на той час меў сэкцыі лёгкай атлетыкі, боксу, крыкету, роварнага спорту, фэхтаваньня, хакею на траве, плаваньня і тэнісу.

У апошняе дзесяцігодзьдзе XIX стагодзьдзя ў Генце пачалі зьяўляцца футбольныя суполкі. Празь нейкі час 1 красавіка 1899 году некалькі такіх суполак аб’ядналіся ў клюб «Расінг», які на працягу наступных гадоў быў асноўным супернікам «Генту». У самім атлетычным клюбе футбольная сэкцыя зьявілася толькі ў 1900 годзе, дзякуючы высілкам студэнтаў Мэльле. Першым прэзыдэнтам каманды стаўся лекар Гэктар Прыем. Першапачаткова колерамі клюбу былі абраныя чорны і белы, але да 31 кастрычніка 1900 году, калі каманда стала афіцыйным чальцом клюбу, колеры былі зьмененыя на сіні і белы. Першым матчам 15 лістапада 1900 году была гульня супраць клюбу «Омніюм». У студзені 1901 году каманда правяла матч супраць клюбу «Расінг», які на той час быў мацнейшым за «Гент». Сустрэча скончылася зь лікам 10:0 на карысьць «Расінгу». У 1901 годзе клюб дэбютаваў ў бэльгійскай сыстэме ліг.

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гент
Малайскі архіпэляг

**Малайскі архіпэляг** () — найвялікшы архіпэляг у сьвеце. Уключае Вялікія Зондзкія, Малыя Зондзкія, Малуцкія, Філіпінскія і шмат дробных астравоў (за выняткам Новае Гвінэі, якая адносіцца да Акіяніі). Найбуйнейшыя астравы — Калімантан і Суматра. Найбольш населены востраў — Ява.

На астравах больш за 330 вульканаў, каля 100 зь якіх — дзейныя. Найбольш вядомы — Кракатаў.

На Малайскім архіпэлягу разьмяшчаюцца дзяржавы Інданэзія (амаль цалкам), Малайзія (часткова), Брунэй, Усходні Тымор і Філіпіны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паўднёва-Ўсходняя Азія
Усевалад Гарачка

**Усевалад Міхайлавіч Гарачка** (, в. Юцкі, Койданаўскі раён, Менская вобласьць, БССР, СССР) — пісьменьнік.

У 1986 г. скончыў Дзямідавіцкую сярэднюю школу ў Койданаўскім раёне, у 1992 г. фізычны факультэт БДУ. Працуе на ВНА «Інтэграл». Жыве ў г. Фаніпаль.

Вершы піша з 1992 г., з 1993 году выступае ў пэрыядычным друку, адзін са стваральнікаў літаратурнага руху «Бум-Бам-Літ» (вясна 1994), з 2005 году сябра Беларускага ПЭН-цэнтру, з 2006 году — Саюза беларускіх пісьменьнікаў.

## Творы
* Пралетарскія песні. Менск. 2004.
* Даты. Мінск. 2004.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Курская вобласьць

**Ку́рская во́бласьць** () — вобласьць у эўрапейскай частцы Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Курск. Вобласьць уваходзіць у Цэнтральную фэдэральную акругу, мяжуе з Бранскай, Арлоўскай, Ліпецкай, Варонескай і Белгародзкай абласьцямі. Мае вонкавую мяжу з Украінай на захадзе. Вобласьць утворана 13 чэрвеня 1934 году.

## Геаграфія
Тэрыторыя Курскай вобласьці разьмешчана на паўднёва-заходніх схілах Сярэднярускага ўзвышша. Характарызуецца наяўнасьцю старажытных і сучасных формаў лінейнай эрозіі — густыя сеткі складана-разгалінаваных рачных далінаў і яраў, якія падзяляюць межавыя паверхні, што вызначае зьлёгку ўзгорысты раўнінны рэльеф. Рэльеф мае складаны характар ​вэртыкальнага й гарызантальнага разьдзяленьня, характарызуецца наяўнасьцю разнастайных вышынных ярусаў.

### Клімат
Клімат Курскай вобласьці ёсьць умерана кантынэнтальным, з умерана халоднай зімой і цёплым летам. Кантынэнтальнасьць узмацняецца з захаду на ўсход.

### Гідраграфія
Курская вобласьць не разьмяшчае значнымі воднымі рэсурсамі, нягледзячы на тое, што мае густую рачную сетку (0,17 км/км²), з аб’ёмам гадавога сьцёку 3,38 км³. Рэкі заходняй і цэнтральнай частцы вобласьці (79% тэрыторыі) належаць да басэйна Дняпра, а ўсходняй (21% тэрыторыі) — да басэйна Дону. Колькасьць усіх рэк вобласьці даўжынёю больш за 10 км — 188, а іхняя агульная даўжыня — амаль 5160 км.

## Гісторыя
У 1708 годзе пры падзеле Расейскай імпэрыі на 8 губэрняў Курскі край увайшоў у склад Кіеўскай губэрні. У 1719 годзе Кіеўская губэрня была падзелена на 4 правінцыі: Кіеўскую, Белгародзкую, Сеўскую й Арлоўскую. Тэрыторыя сучаснай Курскай вобласьці была падзелена паміж Белгародзкай і Сеўскай правінцыямі. У 1727 годзе было створана Белгародзкае намесьніцтва ў складзе Белгародзкай, Сеўскай і Арлоўскай правінцыямі. У 1749 годзе яно было пераўтворана ў Белгародзкую губэрню.

## Насельніцтва
Насельніцтва вобласьці паводле вынікаў Усерасейскага перапісу насельніцтва 2010 году складае 1 126 504 чалавека. Шчыльнасьць насельніцтва — 37,6 чал/км². Найбольшай паводле колькасьці нацыянальнай групай зьяўляюцца расейцы (96,5%), другой паводле колькасьці ёсьць украінцы (1,3%).

## Эканоміка
Эканоміка вобласьці заснавана на выкарыстаньні двух асноўных відаў прыродных рэсурсаў: урадлівых сельскагаспадарчых зямель і жалезных рудаў Курскай магнітнай анамаліі, якія здабываюцца ў Міхайлаўскім кар’еры. У Расейскай Фэдэрацыі Курская вобласьць вылучаецца прадукцыяй сельскай гаспадаркі, здабычай жалезнай руды, вытворчасьцю цукру й выпрацоўкай электраэнэргіі (Курская АЭС), прадукцыяй лёгкай прамысловасьці.

### Сельская гаспадарка
Сельскагаспадарчыя ўгодзьдзі ў гаспадарках усіх катэгорыяў складаюць 2146 тыс. га, або 72% усіх зямель вобласьці, ральля складае 1628 тыс. га, або 54%. У вобласьці вырошчваюць збожжавыя, тэхнічныя, кармавыя культуры. Разводзяць буйную рагатую жывёлу мясамалочнага напрамку, сьвіней, птушку.

## Асобы
* Вячаслаў Клыкаў — скульптар

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт адміністрацыі Курскай вобласьці
* Сайт губэрнатара Курскай вобласьці
* Партал дзяржаўных і муніцыпальных паслугаў вобласьці
* Курская вобласьць у даведніку-каталёгу Ўся Расея
* Гістарычныя зьвесткі вобласьці
Калуская вобласьць

**Калу́ская во́бласьць** () — вобласьць у эўрапейскай частцы Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Калуга, якое знаходзіцца за 188 км ад Масквы. Вобласьць уваходзіць у Цэнтральную фэдэральную акругу, мяжуе з Маскоўскай, Тульскай, Бранскай, Смаленскай і Арлоўскай абласьцямі. Вобласьць утворана 5 ліпеня 1944 году.

## Геаграфія
Вобласьць разьмешчана ў цэнтральнай частцы Ўсходне-эўрапейскай раўніны. На захадзе й паўночным захадзе вобласьці разьмешчана Смаленскае ўзвышша з вышынёй да 279 м, на ўсходзе — Сярэднярускае ўзвышша. Рэльеф вобласьці ўяўляе сабой узгорыста-ўвалістую, месцамі плоскую раўніну, густа разьдзеленая далінамі рэкаў і лагчынамі. З поўначы на ​​поўдзень вобласьць працягнулася больш за 220 км, з захаду на ўсход — на 220 км, плошча тэрыторыі складае 29,9 тысяч км².

### Клімат
Клімат Калускай вобласьці ўмерана-кантынэнтальны з рэзка выяўленымі сэзонамі году: умерана гарачым і вільготным летам і ўмерана халоднай зімой з устойлівым сьнежным покрывам. Сярэдняя тэмпэратура ліпеня складае +18&nbsp;°C, студзеня -9&nbsp;°C. Цёплы пэрыяд з станоўчай сярэднясутачнай тэмпэратурай доўжыцца 215—220 дзён.

### Гідраграфія
У вобласьці працякае 2 043 ракі агульнай працягласьцю 11 670 км. Зь іх 280 рэк маюць даўжыню больш за 10 км, агульнай працягласьцю 7 455 км, а рэкаў і вельмі малых вадацёкаў даўжынёй менш за 10 км на тэрыторыі вобласьці налічваецца 1 763.

## Насельніцтва
Паводле вынікаў перапісу насельніцтва 2010 году колькасць насельніцтва складае 1 011 608 чалавек.

Найбольшай нацыянальнай групай зьяўляюцца расейцы (86,8%). Другой паводле колькасьці групай ёсьць украінцы (1,7%), трэцяй — армяне (1,0%). Беларусы маюцца ў вобласьці ў колькасьці 4 557 чалавек, зьяўляючыся чацьвёртай паводле колькасьці нацыянальнай групай у рэгіёне.

## Эканоміка
Структура эканомікі ў цэлым характэрная для цэнтральнага раёну. У прамысловасьці фармуецца каля 36% ВРП (2008), зь іх 32,1% у апрацоўчай вытворчасьці (перш за ўсё машынабудаваньні й харчовая прамысловасьць), 3,2% — у энэргетыцы. У аграпрамысловым комплексе ствараецца 8,2% ВРП (2008), у будаўніцтве — 10,6%.

### Прамысловасьць
Вядучае месца ў структуры гаспадарчага комплексу Калускай вобласьці займае прамысловая вытворчасьць. Паводле вынікаў 2010 году рэгіён займае першае месца ў Расеі паводле індэксу прамысловай вытворчасьці, які склаў 144,7%. Калуская вобласьць зьяўляецца яскравым прыкладам прамысловага рэгіёну з дамінуючым становішчам апрацоўчай вытворчасьці. Найбольшую долю ў аб’ёме прамысловай вытворчасьці займаюць машынабудаваньне й мэталаапрацоўка (67%), харчовая прамысловасьць (14%), лесапрамысловы комплекс (4,5%), энэргетыка (4,5%).

### Сельская гаспадарка
На долю аграпрамысловага комплексу прыходзіцца да 12% ВРП (2010). У сельскай і лясной гаспадарцы занята 11% працоўнага насельніцтва.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт адміністрацыі Калускай вобласьці
* Заканадаўства Калускай вобласьці
* Герб і сьцяг Калускай вобласьці
* Курская вобласьць у даведніку-каталёгу Ўся Расея
* Помнікі архітэктуры вобласьці
Казлы (Берасьцейская вобласьць)

**Казлы́** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мокраўскага сельсавету.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Рудніцкай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні, фальварак Забаб’е ў складзе маёнтку Сялец, уласнасьць Голчаў. У вёсцы 57 дымоў, 671 мяшканец, 1333 дзесяціны зямлі, у фальварку 987 дзесяцінаў.

За польскім часам — у гміне Руднікі Пружанскага павету Палескага ваяводзтва.

## Насельніцтва
* 2010 год — 106 чалавек
* 1999 год — 113 чалавек

## Інфраструктура
Вёскі Казлы і Мокрае разам складаюць аграгарадок Жураўліны.

Дом культуры, аддзяленьне банку, пошта, дзіцячы садок, школа, кавярня.

## Транспарт
Аўтамабільныя дарогі  Калядзічы — Ражковічы — Ляжайка і  Пружаны — Казлы.

## Турыстычная інфармацыя
* Магіла ахвяраў нацызму на месцы расстрэлу 17 ліпеня 1942 року жыхароў вёсак Казлы, Краснае, Кушлі, Ліхачы, Нямковічы, Пасталова, Сілічы.

## Асобы
* Пётар Пракаповіч, старшыня Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь у 1998—2011

## Крыніцы

Катэгорыя:Мокраўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну