Генрык Гай

**Генрык Юліян Гай** (; 10 студзеня 1875, Варшава — 3 кастрычніка 1936, Варшава) — архітэктар і інжынэр польскага паходжаньня, які ў пачатку XX ст. працаваў у Расейскай імпэрыі, а потым у Польшчы.

Працаваў у стылі нэаклясыцызму. Аўтар праектаў многіх будынкаў у Варшаве, Менску, Кіеве і ў іншых месцах Расейскай імпэрыі. У міжваенны пэрыяд — ваяводзкі архітэктар у Пінску.

## Біяграфія

Нарадзіўся 10 студзеня 1875 году ў Варшаве, у Царстве Польскім, сын Генрыка й Яаны (у дзявоцтве Мюлер (*Müller*)). Паходзіў з польскай шляхты. Ягоны дзед, , быў архітэктарам, спраектаваў, між іншым будынак Банка польскага ў Варшаве. Генрык Гай скончыў Рэальную школу Войцеха Гурскага, вывучаў архітэктуру ў Інстытуце грамадзкіх інжынэраў у Пецярбургу, у 1898 годзе атрымаў дыплём інжынэра. Пазьней працягваў адукацыю ў Парыжы, Вене й Мюнхэне; пэўны час жыў у Італіі, Альжыры, Тунісе й г. д.

Пасьля вяртаньня з-за мяжы пачаў працу ў Варшаве. Паводле парады старэйшых калег у 1906 годзе ён пераехаў у Менск, дзе тым часам не хапала прафэсійных архітэктараў і было лягчэй зрабіць кар’еру самастойнага аўтара. У 1906—1910 гадах кіраваў будаўніча-мантажнымі працамі на будове Касьцёла Сьвятых Сымона і Алены ў Менску. З 1909 году сябра Кола архітэктараў у Варшаве. Перад Першай сусьветнай вайной удзельнічаў у працы дзьвюх архітэктурных майстэрняў. Адна зь іх знаходзілася ў Варшаве і спачатку была ў супольным уладаньні (разам зь Дзержаноўскім і Вайцяхоўскім), а пазьней ва ўладаньні Гая, на . Другая суполка, «Гай, Сьвянціцкі & Co», месьцілася ў Менску, у будынку на рагу сучасных вуліцаў Карла Маркса й Леніна. Пэўны час працаваў у Менску й ягоных ваколіцах, узьвёў нямала твораў сакральнай і грамадзянскай архітэктуры. Удзельнічаў у архітэктурных конкурсах, дзе атрымаў шматлікія адзнакі й узнагароды, між іншым першую прэмію ў конкурсе на праектаваньне  ў Кіеве; да гэтага Гай меў вопыт будаўніцтва крытага рынку ў Варшаве. У 1914 годзе пераехаў у глыб Расеі, пачатак Першай сусьветнай вайны сустрэў ва Ўладзівастоку. Арганізаваў там польскую калёнію й выконваў абавязкі консула. У 1918 годзе выехаў з Расеі. У 1919 годзе прыехаў у Менск, але ў тым жа годзе пакінуў Меншчыну й вярнуўся ў Варшаву. Падчас польска-савецкай вайны ўваходзіў у склад польскай Грамадзянскай варты. Праводзіў лекцыі ў Чыгуначнай школе. У міжваенны пэрыяд працаваў на пасадзе ваяводзкага архітэктара ў Пінску.

## Узнагароды
* першая прэмія — за праект крытага рынку на Віткоўскай плошчы ў Варшаве (1904);
* другая прэмія Варшаўскага Таварыства Мастацтва — за праект двухпавярховага дому ў народным стылі (1902).

## Працы

### Варшава
* Бібліятэка Ардынацыі графаў Красіньскіх, вул. Акульнік 9/9а (разам зь Юліўшам Нагурскім, збуд. 1912—1930);
* Народны дом, вул. Аградовая;
* Дом Эвангелічна-аўсбурскага прыходу, вул. Крэдытовая 4 (праект перабудовы, вык. 1910—1911);
* Прыходзкі дом Эвангелічна-аўсбурскага прыходу, плошча Малахоўскага (праект; збуд. 1911—1912, зьнішчаны падчас Другой сусьветнай вайны;
* Дом чыноўнікаў Дырэкцыі чыгункі каля Віленскага вакзалу;
* Фабрыка Вэдэля;
* Фабрыка Лярдэлі, вул. Польная;
* Фабрыка мэблі Шчарбінскага і Траняроўскага;
* Мужчынская гімназія імя Мікалая Рэя Эвангелічна-аўсбурскай царквы, плошча Малахоўскага 1 (праект перабудовы, вык. 1912, будынак часткова захаваўся);
* Сьвентаерская заля, вул. Сьвентаерская 4/6 (1913—1916, вул. Козьля 5) (разам з Казімерам Гадомскім і А. Фрыдманам; збуд. 1913—1916, зьнішчаная ў 1944);
* Гандлёвыя залі, плошча Казімера Вялікага (Віткоўская) (1905—1908, зьнішчаны ў 1944);
* Бальнічная каса, вул. Маранская;
* Бальнічная каса, вул. Вольская;
* Агульныя школы нумары 34 і 41, ул. Драўняная 6/8 (1906);
* Гарадзкая школа на рагу вул. Добрай і Драўнянай;
* Агульная школа Таварыства мазавецкай школы, вул. Кляновая 16 (1911—1912);
* Гінэкалягічна-радзільны шпіталь Сьв. Сафіі, вул. Жалезная 90 (1912);
* Будынак Касы «Сацыяльнага страхаваньня» № 1, вул. Мар’янская 1 (1924—1925);
* Карная турма, вул. Ракавецкая 37;
* Сьледчая турма, вул. Данілавіцкая;
* Квартал будынкаў паміж вул. Жалезнай, Крахмальнай і Севярынаў;
* Сувораўскі кадэцкі корпус, Уяздоўскія алеі 3 (разам зь Віктарам Юноша-Пятроўскім, каля 1900);
* Морг у Празе;
* Дзяржаўная чыгуначная школа, вул. Хмельная 88;
* Агульныя школы № 49 імя Міхаліны Масьціцкай і № 51 імя кс. эпіскапа Ўладзіслава Бандурскага, вул. Шырокая 17/29 (мадыфікацыя праекту Апалёна Нянеўскага; 1903—1904, зьнішч. 1937);
* Іпатэчныя аддзелы Акруговага суда ў Варшаве, вул. Капуцынская 6 (цяпер Алея «Салідарнасьці» 58) (мадыфікацыя праекту разам з М. Мажджэнскім; 1912—1913).

### Менск
* Дом Уніхоўскага
* Дом менскага земляробчага таварыства ўзаемнага страхаваньня, сучасны будынак Міністэрства ўнутраных справаў (1913)
* Дом Сьвянціцкага, (вул. Карла Маркса, 30.

### Іншыя
* Будынкі ў Канстанціне каля Варшавы;
* Двор Эдварда Рачынскага ў Завадзе каля Дэмбіцы;
* Фабрыка «Матор» на вул. Рацлавіцкай, Маршалкоўскай у Варшаве і ў ;
* Гатэль «Савой» ў Лодзі;
* Палацавая капліца ў Каванічах;
* Касьцёл Сэрца Хрыста й Сьвятой Дзевы Марыі, капліца й гаспадарчая забудова графа Чапскага ў Воўчкавічах каля Менску (праект у красавіку 1902, збудаваны ў 1904; зьнішчаны ў 1950-я);
* Касьцёл у раёне  ў Прушкаве каля Варшавы;
* Пашырэньне касьцёла ў раёне  у  каля Варшавы;
*  у Кіеве (праект; збуд. 1910—1912);
* Турма ў Тыфлісе.

У міжваенны пэрыяд праектаваў будынкі таксама ў Берасьці, Пінску (для дзяржаўных установаў і банкаў) і Баранавічах.


Файл:Miensk Sav 19 01.jpg|Дом № 19 на вул. Савецкай у Менску
Файл:POL Pruszkow zbikow church.jpg|Касьцёл Бездакорнага зачацьця Марыі ў Жвікаве каля Варшавы
Файл:KIev-KhreshchatykStr-BessarabskyiMarket.jpg|Бесарабскі рынак ў Кіеве
Файл:Dwór w Zawadzie.JPG|Двор Эдварда Рачынскага ў Завадзе каля Дэмбіцы
Файл:Church in Wołczkiewicze.jpg|Касьцёл у Воўкавічах каля Менску


## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Польскія архітэктары
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве