open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Касьцёл езуітаў (Львоў)

**Езуіцкі касьцёл** — помнік архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў у Львове на вуліцы Тэатральнай, 13.

## Гісторыя
Гарнізонны храм апосталаў Пятра і Паўла збудаваны ў стылі барока, у пачатку XVII ст; Ён стаўся адною з найбуйнейшых культавых спаруд Львова і мае памеры 41 м — даўжыня, 22,5 м — шырыня, 26 м — высата.

З 1773 па 1946 гг. храм меў статус гарнізоннага (вайсковага), у ім праводзілісь набажэнствы з нагоды вайсковых сьвятаў, дабраслаўлялі баявыя знамёны.

З надыходам таталітарнага рэжыму 4 чэрвеня 1946 року храм быў зачынены, а сьвятары былі змушаныя выехаць да Польшчы. У 1950 годзье ў ягоных сьценах стварылі кнігасховішча ЛНБ (Львоўскай нацыянальнай бібліятэкі) імя В. Стэфаныка з фондам 2 500 000 асобнікаў кнігаў.

У 2011 годзе храм быў вызвалены ад кніг, якія перанесьлі ў адпаведнае кнігасховішча. З нагоды 20 угодак стварэньня Збройных Сілаў Украіны 6 сьнежня 2011 году храм быў асьвячаны як грэка-каталіцкі, а пры ім разьмясьціўся цэнтар вайсковага капэлянства УГКЦ.

## Літаратура
* 
* *Козицький А.* (редактор). Костел єзуїтів (Костел святих апостолів Петра і Павла). // Енциклопедія Львова.— Львів: «Літопис», 2010. т. 3. стор. 472—477. .

## Вонкавыя спасылкі

* Экскурсіі па Львове на беларускай мове ад Аляксандра Князюка

Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Львова
Катэгорыя:Барочная архітэктура Ўкраіны
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятых апосталаў Пятра і Паўла
Катэгорыя:Езуіцкія храмы
Цецеравец

Назву **Цецеравец** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Цецеравец — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Цецеравец — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці
Каўна Жальгірыс

«**Каўна Жальгірыс**» () — летувіскі футбольны клюб з гораду Коўна. Заснаваны ў 2005 годзе. Чэмпіён Летувы (2025).

## Гісторыя
Клюб быў заснаваны ў 2005 годзе пад назвай «Сьпірыс» (). У 2010 годзе выступаў пад назвай «Аісчай», а з 2011 да 2015 году ізноў пад назвай «Сьпірыс». З 2016 году клюб мае назву «Каўна Жальгірыс».

## Сэзоны (2013—...)

## Галоўныя трэнэры
* Міндаўгас Чэпас (2017—2019)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* toplyga.lt

Катэгорыя:Коўна‎
Апалён-11

**«Апалён-11»** () — пілятаваны касьмічны карабель сэрыі «Апалён», які першым зьдзейсьніў пілятаваную чалавекам пасадку на Месяц 20 ліпеня 1969 року. У 20:17:39 UTC Ніл Армстранг і Баз Олдрын пасадзілі месяцовы модуль карабля ў паўднёва-заходнім раёне Мора спакою. Яны заставаліся на паверхні Месяцу на працягу 21 гадзіны 36 хвілінаў і 21 сэкунды. Увесь гэты час пілёт каманднага модулю Майкл Колінз чакаў іх на калямесяцовай арбіце.

Астранаўты зьдзейсьнілі адзін выхад на паверхню Месяца, якое працягвалася 2 гадзіны 31 хвіліну 40 секундаў. Першым чалавекам, які крочыў па паверхні Месяцу, стаў Ніл Армстранг. Гэта адбылося 21 ліпеня а 02:56:15 UTC. Празь 15 хвілінаў да яго далучыўся Олдрын.

Астранаўты ўсталявалі на месцы пасадкі сьцяг ЗША, разьмясьцілі камплект навуковых прыладаў і ўзялі 21,55 кг узораў месяцовага грунту, якія былі пасьля дастаўлены на Зямлю. Пасьля прызямленьня удзельнікі місіі й узоры грунту прайшлі строгі карантын, які ня выявіў ніякіх чужаземных мікраарганізмаў.

Пасьпяховае выкананьне праграмы палёту «Апалёна-11» азначала дасягненьне нацыянальнай мэты, пастаўленай прэзыдэнтам ЗША Джонам Кенэдзі ў траўні 1961 року — да канца дзесяцігодзьдзя ажыцьцявіць высадку на Месяц.

## Крыніцы

Катэгорыя:Касьмічныя апараты
Катэгорыя:Касьмічныя праграмы «Апалёну»
Мікалай Нагнібяда

**Міко́ла Льво́віч Нагнібяда́** (; , Папоўка, Екацярынаслаўская губэрня, Расейская імпэрыя&nbsp;— 16 верасьня 1985, Кіеў, УССР, СССР)&nbsp;— украінскі савецкі паэт, перакладчык. Ляўрэат Сталінскай прэміі (1952), Заслужаны работнік культуры Беларусі (1974).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў вёсцы Папоўка (цяпер Сьмірнавое Більмацкага раёну Запароскай вобласьці Украіны) у сям’і фэльчара. Скончыў сямігодку і ФЗВ.

У 1929—1931 працаваў сьлесарам Харкаўскага вэлязаводу, пасьля на новабудоўлях «Днепрагэсу». Навучаўся ў Камуністычным інстытуце журналістыкі (Харкаў).

Служыў на Чарнаморскім флёце. Удзельнік Другой сусьветнай вайны у складзе Чырвонае арміі. Журналіст газэтаў «Ленінська зміна», «Харьковский паровозник», «Коммунист». У 1942—1947 роках працаваў на радыёвяшчальнай станцыі імя Тараса Шаўчэнкі ў Саратаве, загадваў сэктарам друкаванай прапаганды ЦК ЛКСМУ, быў сакратаром рэдакцыі «Молодь України», сакратаром рдакцыі часопісу «Дніпро».

У 1946 року скончыў Кіеўскі пэдагагічны інстытут імя Горкага. Жыў у Кіеве. Памёр 16 верасьня 1985 року. Пахаваны на Байкавых могілках.

У роднай вёсцы паэта дзейнічае ягоны музэй.

## Творчасьць
Вершы пачаў пісаць на новабудоўлях «Днепрагэсу». Да пачатку Другой сусветнай вайны выйшлі зборнікі вершаў «Дняпроўская вясна» (1932), «Зерне» (1933), «Днепраград» (1937). Пасьля да 1984 року пабачыў сьвет яшчэ 21 зборнік вершаў, паэмаў, балядаў. Аднак у гісторыю літаратуры увайшоў не арыгінальнаю, а перакладніцкаю творчасьцю. Нагнібяда&nbsp;— адзін з найвыбітнейшых і найпладавіцейшых перакладнікаў беларускай паэзіі, уганараваны званьнем заслужанага дзеяча культуры Беларусі (1974).

Адзін зь нешматлікіх перакладнікаў славацкага паэта Людавіта Штура.

## Прэміі і ўзнагароды
* Сталінская прэмія трэцяй ступені (1952)
* Дзяржаўная прэмія УССР імя Тараса Шаўчэнкі (1970)
* ордэн Леніна
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга
* мэдаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
* Заслужаны работнік культуры БССР

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Більмацкім раёне
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Запарожжа
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту імя Драгаманава
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры БССР
Катэгорыя:Украінскія паэты
Катэгорыя:Савецкія паэты
Катэгорыя:Украінскія перакладчыкі
Катэгорыя:Савецкія перакладчыкі
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Жыхары будынку «Слова»
Катэгорыя:Літаратары сацыялістычнага рэалізму
Катэгорыя:Сябры КПСС
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Памерлі ў Кіеве
Катэгорыя:Пахаваныя на Байкавых могілках
Кубак Латвіі па футболе

**Кубак Латвіі па футболе** () — штогадовы кубак Латвіі, які праходзіць у фармаце алімпійскай сыстэмы. У спаборніцтве прымаюць удзел 49 камандаў. Першы розыгрыш быў праведзены ў 1937 годзе, замяніўшы сабою папярэдні турнір, вядомы як Рыскі футбольны кубак. У часы савецкай акупацыі латвійскія клюбы былі ўлучаныя да розыгрышу Кубка СССР, а ў час нямецкай акупацыі Другой сусьветнай вайны быў кубак быў згуляны толькі аднойчы ў 1943 годзе. Найбольш пасьпяховым клюбам уважаецца «Сконта», які выйграваў спаборніцтва 8 разоў.

## Пераможцы
* Сконта — 8 разоў
* Электрон, АСК, Вэнтсьпілс — 7
* Ліепая — 6
* Елгава — 4
* ВЭФ, Цэлтніекс Рыга, РАФ, Рыская футбольная школа — 3
* Старт, Кімікіс, Рыгас, Даўгава Ліепая, ЛМР, Юрніекс, Рыга, Аўда — 2
* Мэталюрг, Вэнта, Энэргія, Тарпэда, Дынама Рыга, Балтыка, Пілёт, Ліелупэ, Цэлтніекс Дзьвінск, Алімпія, Вілкі, Дынама Ліепая, РЭР, Вулькан, Даўгава Рыга, РФК, Даўгава Дзьвінск — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Латвійскі футбол
Латвія
Мірклішкі

Назву **Мірклішкі** маюць:

* Мірклішкі — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Мірклішкі — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Матывацыя

**Матыва́цыя** ( — «рухаю») — заахвочваньне асобы да жвавай дзейнасьці дзеля задаваленьненьня патрэбы ў даброце і спрыяльных абставінах жыцьця. Спалучае ўнутраныя і зьнешнія ўмовы, што выклікаюць накіраванасьць дзеяньня на азначаны прадмет. Ёсьць асабіста значным пабуджэньнем, што адпавядае глыбіннай патрэбе асобы. Разьвіваецца празь пераўтварэньне і ўзмацненьне прадметнай дзейнасьці. Чыньнікам выступае вытворчасьць даброты. Увасабляе прадметную зацікаўленасьць, ідэал і каштоўнасьць. Залежыць ад валявых якасьцяў, выхаваньня, каштоўнаснай скіраванасьці і будовы маральнай сьвядомасьці асобы. Выяўляе сьветапоглядныя ўстаноўкі і правілы дзейнасьці чалавека. Зьяўляецца асноўным прадметам вывучэньня ў псыхалёгіі асобы.

## Віды
* Паводле герархіі: агульная (адлюстроўвае накіраванасьць разьвіцьця асобы) і сытуатыўная (задавальненьне прыватнай патрэбы).
* Паводле віду дзейнасьці: камунікатыўная, пазнавальная і пераўтваральная.
* Паводле прадмета насычэньня: духоўная і рэчыўная.
* Паводле ўсьведамленьня: адпаведная (мэта), неадпаведная (матываваньне), неўсьвядомленая.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 


Катэгорыя:Псыхалягічныя паняцьці
Катэгорыя:Паводзіны
Катэгорыя:Пазнаньне
Катэгорыя:Эмоцыі
Катэгорыя:Псыхалёгія асабовасьці
Катэгорыя:Кіраваньне пэрсаналам
Коласава (Менская вобласьць)

**Ко́ласава** — пасёлак у Наваколасаўскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Гісторыя
29 чэрвеня 2006 году перададзены з Слабадзкога сельсавету ў склад навастворанага Наваколасаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 237 чалавек
* 1999 год — 239 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Наваколасаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Тарнаполь (гміна)

**Тарнапольская гміна** — былая гміна Ваўкавыскага павету Польскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Лука. Існавала ў 1919 — 1939 гадах.

## Мінуўшчына
Гміна Тарнаполь была створаная на аснове былых маёмасьцяў  з цэнтрамі ў Луцы, Старым Дворы і Тарнаполі. Першапачаткова абхоплівала сабой 38 вёскаў і меншых мясцовасьцяў, а ў 1922 г. была пабольшаная за кошт Ялаўскай гміны (вёскі: Боўтрыкі, Багнюкі, Бандары, Верхняя Таніца, Гарбары, Дольная Таніца, Рудня і Рыбакі). 

Пасьля Другой сусьветнай вайны Тарнапольская гміна была ліквідавана і ў большай частцы ўключаная ў склад Нараўка. 

## Насельніцтва
Паводле вынікаў перапісу 1921 року насельніцтва гміны складала 3305 чалавек, у гміне пражывала 2562 (77,5%) беларусы, 739 (22,4%) палякаў і 4 (0,01%) габрэі (выніку перапісу былі фальсіфікаваныя, каб выказаць магчыма вялікую колькасьць палякаў). 88,9% (2940) жыхароў гміны былі праваслаўнымі, 10,5% (346) каталікамі, 0,6% (18) юдаістамі.

## Глядзіце таксама
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Польскай Рэспублікі (1918—1939)
* Беластоцкае ваяводзтва

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Былыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі Польшчы
Катэгорыя:Беластоцкае ваяводзтва (1919—1939)
Пэмброўк Атлета

«**Пэмброўк Атлета**» () — мальтыйскі футбольны клюб з гораду Пэмброўку. Заснаваны ў 1994 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Пэмброўк‎
Морач (неадназначнасьць)

Назву **Морач** маюць:

* Морач — рака ў Менскай вобласьці, правы прыток ракі Случы, басэйн Дняпра
* Морач — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці
* Морач — вёска ў Салігорскім раёне Менскай вобласьці
Мірклішкі (Гарадзенская вобласьць)

**Мі́рклішкі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Панаркі. Уваходзяць у склад Крэўскага сельсавету Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Мэркіль або Мэркель (Merkil, Merkel) — імя германскага паходжаньня. 

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Насельніцтва
* 1999 год — 32 чалавекі
* 2010 год — 10 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Як у вёсцы, вядомай з часоў Вітаўта, бароны сцерагуць людзей

Катэгорыя:Крэўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёну
Ваўкавыскі павет (1921—1939)

**Ваўкавы́скі паве́т** —  былы павет Беластоцкага ваяводзтва Польскай Рэспублікі. Сядзіба — места Ваўкавыск.

## Мінуўшчына
Створаны на аснове былога Ваўкавыскага павету Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі пад праўленьнем Часовага кіраўніцтва прыфрантавымі і этапавымі тэрыторыямі 7 чэрвеня 1919 году. Ужо 19 лютага 1921 году быў далучаны да Беластоцкага ваяводзтва.

У цяперашні час тэрыторыі павету адносяцца да Ваўкавыскага, Зэльвенскага, Мастоўскага і Сьвіслацкага раёнаў Гарадзенскай вобласьці ды невалікай часткі Пружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці Беларусі ды невялікіх часткаў Беластоцкага і Гайнаўскага паветаў Падляскага ваяводзтва Польшчы.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

### Гміны
* Біскупцы — адміністрацыйны цэнтар Ваўкавыск
* Зэльва — адміністрацыйны цэнтар Зэльва
* Зельзін — адміністрацыйны цэнтар Зельзін (скасаваная ў 1922 г. і падзеленая паміж гмінамі: Падароск і Лыскаў)
* Ізабелін — адміністрацыйны цэнтар Ізабелін
* Крамяніца — адміністрацыйны цэнтар Крамяніца
* Лыскаў — адміністрацыйны цэнтар Лыскаў
* Міжрэчча — адміністрацыйны цэнтар Міжрэчча
* Мсьцібаў — адміністрацыйны цэнтар Мсьцібаў
* Падароск — адміністрацыйны цэнтар Падароск
* Пескі — адміністрацыйны цэнтар Пескі
* Поразаў — адміністрацыйны цэнтар Поразаў
* Рось — адміністрацыйны цэнтар Рось
* Славацічы — адміністрацыйны цэнтар Славацічы (скасаваная ў 1922 г. і далучаная да гміны Міжрэчча)
* Сьвіслач — адміністрацыйны цэнтар Сьвіслач
* Сьвянціца — адміністрацыйны цэнтар Сьвянціца (скасаваная ў 1922 г. і падзеленая паміж гмінамі: Біскупцы, Мсьцібаў, Сьвіслач, Поразаў і Ізабелін)
* Тарнаполь — адміністрацыйны цэнтар Лука
* Цярэшкі — адміністрацыйны цэнтар Вярэйкі
* Шылавічы — адміністрацыйны цэнтар Шылавічы (створаная ў 1922 г. з часткі гміны Мсьцібаў)
* Ялаўка — адміністрацыйны цэнтар Ялаўка

### Мястэчкі
* Ваўкавыск
* Зэльва
* Сьвіслач

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу насельніцтва 1921 г. у павеце пражывала ўсяго 115 261 жыхар, з чаго 23 933 (20,76%) беларусы, 80 198 (69,58%) палякаў (выніку перапісу былі фальсіфікаваныя, каб выказаць магчыма вялікую колькасьць палякаў), 10 704 (4,7%) габрэі, 391 немец, 316 (0,7%) расейцаў, 51 (0,2%) украінец (у перапісе былі запісаныя як русіны), 9 летувісаў, 9 татараў, 2 фіны, 2 латышы, 1 француз, 1 швэд ды 10 чалавек зь непазначанай нацыянальнасьцяй. 46,2% (53 308) жыхароў павету былі каталікамі, 41,6%% (47 954) праваслаўнымі, 11,9% (13 672) юдаістамі, 0,2% (260) пратэстантамі, 31 мусульманамі, 26 уніятамі, для 10 веравызнанье невызначанае.

## Глядзіце таксама
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Польскай Рэспублікі (1918—1939)
* Беластоцкае ваяводзтва

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Былыя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі Беларусі
Катэгорыя:Паветы Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Беластоцкае ваяводзтва (1919—1939)
Катэгорыя:Былыя паветы
Працадзень

**Працадзень** — адзінка ўліку працы ў калгасах, якая вызначала долю калгасьнікаў у прыбытках. Была ўведзеная камуністычнымі ўладамі на тэрыторыі Савецкага Саюзу. Слова *працадзень* прысутнічае толькі ў мовах народаў, якія знаходзіліся ў складзе СССР, слова складана перакладаецца на мовы далёкага замежжа. Слова працадзень знайшло сваё адлюстраваньне ў беларускай тагачаснай сацыялістычнай паэзіі. Пятрусь Броўка напісаў пра гэтую зьяву наступны верш:

Аднак гэты верш хутчэй адлюстроўвае праўладны погляд на дадзеную зьяву, у рэчаіснасьці працадні сталі хіба што не асноўным чыньнікам разбурэньня вёскі, крызісу ў сельскай гаспадарцы і паспрыялі ўцёкам вясковай моладзі ў гарады. У разуменьні сялян *працадзень* стаў асэнсоўвацца з рабствам, прыгонным правам XX стагодзьдзя. Вельмі часта эквівалентам працадня былі нават не крыху збожжа й ня колькі бульбінаў, а ўсяго толькі палачкі ў сшытку калгаснага «ўчотчыка». Каб зьнішчыць пратэсты сялян, савецкія ўлады ўчынялі рэпрэсіі. За падслуханую «сэксотам» размову пра нішчымныя калгасныя працадні можна было атрымаць 10 рокаў сталінскіх лягераў. Сярод калгаснага сялянства нарадзілася прыпеўка:  Скасавалі працадні толькі ў 60-я рокі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Калектывізацыя
Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР
Вільяндзі Тулевік

«**Вільяндзі Тулевік**» () — эстонскі футбольны клюб з гораду Вільяндзі. Заснаваны ў 1912 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вільяндзі‎
Антон Каржанеўскі

**Антон Каржанеўскі** (28 кастрычніка (11 лістапада)1910, м. Валынцы, Дрысенскі павет, Віцебская губэрня, цяпер Дрысенскі раён, Віцебская вобласьць — 19 красавіка 1991) — беларускі мастак. Працаваў пераважна ў галіне жывапіснага пэйзажу.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 11 лістапада 1910 году ў мястэчку Валынцы (Дрысенскі павет Віцебская губэрня) у сялянскай сям’і. Вучыўся ў Віцебскім мастацкім тэхнікуме (1929—1932 гг.). Удзельнік мастацкіх выставак з 1934 году.

Ажаніўся, гадаваў дзіця. У час Вялікай Айчыннай вайны заставаўся на акупаванай тэрыторыі. Падчас акупацыі быў узнагароджаны немцамі «Мэдалём для Ўсходу» за ўдзел у мастацкай выставе. Жонка Каржанеўскага да вайны працавала ў Вярхоўным Савеце БССР, была ў кампартыі і ў часе вайны эвакуявалася. Па вайне ёй прапанавалі выбар — развод з мужам альбо «членства ў КПСС». Яна абрала сям’ю — мужа і сына, які ўсю вайну прабыў з бацькам.

Арыштаваны 16 сьнежня 1944 году ў Менску па адрасе: вул. Крапоткіна, д. 58а, кв. 7. Асуджаны асобай нарадай пры НКВД 28 чэрвеня 1945 году за «супрацоўніцтва з нямецкімі акупантамі» да 3 гадоў папраўча-працоўных лягераў, але ўжо 31 жніўня 1945 году быў вызвалены.

У 1945 годзе стаў сябрам Саюзу мастакоў. Рэабілітаваны пракуратурай БССР 28 верасьня 1990 году. Асабовая справа К. № 31574-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Творчасьць
Сярод твораў, якім уласьціва насычанасьць колеру, выразная мадэліроўка аб’ёмаў, пленэрная непасрэднасьць кампазыцыйнага ладу, лірычныя пэйзажы «Над Сьвіслаччу» (1938), «Сафійскі сабор у Полацку» (1955), «Апошняе лісьце» (1966), «Горад над Дзьвіной» (1973), «Стары Віцебск» (1979), «Тужлівая нотка» (1982), «Восеньскі пэйзаж» (1984), «Богаяўленскі сабор у Полацку» (1988); нацюрморты «Півоні, яблыкі, кавуны» (1953), «Ружы» (1962), «Нацюрморт з лямпай» (1977) і інш.

Яго творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Беларускім саюзе мастакоў, Віцебскім краязнаўчым музэі, мэрыі г. Масквы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускі саюз мастакоў. Энцыклапедычны даведнік. Мн., 1998. С.296.
* Каржанеўскі Антон Станіслававіч // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 1999. — Т. 8. — С. 70.
* Подлипский, А. Певец витебских улиц / А. Подлипский // Народнае слова. — 1996. — 1 лют. — С. 3.
* Соловьева, С. «Жизнь должна быть восхищением» / С. Соловьева // Витебский курьер. — 2004. — 14 сент. — С. 3.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў
Ораўскае вадасховішча

**О́раўскае вадасхо́вішча** () — вадасховішча на поўначы Славаччыны, у аднайменным рэгіёне. Разам з вадасховішчам  складае гідрасыстэму Орава, выбудаваную на сутоку рэкаў Белая і Чорная Орава. Гэта найбольшае вадасховішча ў Славаччыне плошчай 35 км² і максымальнай глыбінёю 38 м.

## Мінуўшчына
Працы на праекце стартавалі ў 1941 року, увод плаціны ў эксплюатацыю адбыўся ў 1954. Дзеля напаўненьня вадой былі затопленыя вёскі Сланіца, Осада, Гамры, Ляўкава, Усьце над Оравай, дольная частка вёскі Бобраў і ²/3 Намэстава зь ягоным гістарычным цэнтрам. Па вёсцы Сланіца над паверхняй вады застаўся пагорак, які ўтварыў Сланіцкую і Птушыную выспы, якія пры нізкім узроўні вады злучаныя вузкім праходам.

Вадасховішча зь ягонымі берагамі і выспамі адносіцца да найістотнейшых месцаў пражываньня вадаплаўных птушак у Славаччыне, ляжыць на міграцыйнай трасе водных і прыводных птушак.

## Турыстычная інфармацыя
Ораўскае вадасховішча ёсьць адным з курортных месцаў, якое шторок наведваюць тысячы турыстаў. Улетку найбольшай папулярнасьцю карыстаецца паўднёвая і заходняя часткі вадасховішча, дзе ёсьць магчымасьць пакатацца на яхтах, водных матацыклах, заняцца веславаньнем ці віндсэрфінгам, іншымі воднымі відамі спорту і гульнямі. Узімку практыкуюцца зімовыя віды спорту ды проста прагулянкі па прыбярэжным лёдзе.

На Сланіцкай высьпе, якая ўтварылася пасьля затапленьня вёскі Сланіца, знаходзіцца рыма-каталіцкі касьцёл Узвіжаньня Сьвятога Крыжа (XVIII стагодзьдзе) і ляпідарыюм. У касьцёле ладзяцца выставы і канцэрты.

З прэснаводных рыб, што насяляюць вадасховішча, — судак, карп, шчупак і , сустракаюцца таксама вугры ды самы.

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыя пра вадасховішча 

Катэгорыя:Орава
Катэгорыя:Намэстава (раён)
Катэгорыя:Твэрдошын (раён)
Ліптаўская Мара

**Ліптаўская Мара** ()&nbsp;— вадасховішча ў паўночнай Славаччыне, побач зь местам Ліптаўскі Мікулаш Жылінскага краю. Уваходзіць у сыстэму вадасховішчаў Васкага каскаду.

Вадасховішча было збудавана ў 1965—1975 роках. Пры гэтым былі затопленыя 13 вёсак

## Апісаньне
Мае плошчу 27&nbsp;км², максымальная глыбіня 45&nbsp;м. Паводле аб’ёму затрыманай вады (360&nbsp;млн&nbsp;м³) ёсьць найбольшым рэзэрвуарам у Славаччыне.

Асноўнае прызначэньне грэблі&nbsp;— барацьба з паводкамі і вырабніцтва электраэнэргіі. Магутнасьць электрастанцыі&nbsp;— 198 МВт. Грэбля мае вышыню 45 мэтраў — другая па вышыні грэбля ў Славаччыне.

## Мінуўшчына
Вадасховішча збудаванае ў 1965—1975 роках. Падчас будаўніцтва было затоплена 13 вёсак, пераселеныя 940 сем’яў, а таксама перанесеныя чыгуначная ветка і шаша.

## Турыстычная інфармацыя
Ліптаўская Мара актыўна выкарыстоўваецца для адпачынку: чоўны, водныя ровары, сэрфінг, скутэры, купаньне, гольф, экстрэмальныя віды спорту. На берагох вадасховішча разьмешчаны адзін з найбольшых ва Ўсходняй Эўропе аквапаркаў&nbsp;— Татраляндыя.

Над грэбляй Ліптаўскае Мары, за 3 км на поўдзень ад вёскі Бобраўніку, на ўсходнім падножжы гары Улажыска (741,7 м н. у. м.) знаходзіцца археалягічны аб’ект Гаўранак — кельцкае ўмацаванае паселішча з друідзкай сьвятынаю I стагодзьдзя да н. э. Тут дзейнічае музэй пад адкрытым небам.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Ліптаўскі Мікулаш (раён)
Катэгорыя:Гідраэлектрастанцыі Славаччыны
Катэгорыя:Басэйн Вагу
Гайрэм Бінггэм

**Га́йрэм Бі́нггэм** (; 19 лістапада 1875 — 6 чэрвеня 1956) — амэрыканскі археоляг і палітык, які абесьсьмяроціў сябе адкрыцьцём «згубленага гораду інкаў» Мачу-Пікчу.

## Біяграфія
Гайрэм Бінггэм нарадзіўся 19 лістапада 1875 року на востраве Ганалулу, Гаваі. Яго бацька і дзед былі хрысьціянскімі місіянэрамі. Бацька Гайрэма навучыў яго асновам альпінізму, якія дазволілі яму зьдзяйсьняць падарожжы ў цяжкадаступныя горныя мясцовасьці. У 1906 року Гайрэм паўтарыў шлях Балівара з Вэнэсуэлы ў Калюмбію, а праз два рокі перасёк Анды на шляху з Буэнас-Айрэсу ў Ліму.

З 1882 па 1892 рокі навучаўся ў каледжы Оаху (). Пасьля яшчэ ў падлеткавым узросьце зьехаў на мацярык, каб працягнуць навучаньне. Паступіў у акадэмію Філіпса ў Андовэры (Масачусэтс), якую скончыў у 1894 року. У Ельскім унівэрсытэце здабыў ступень бакаляўра гуманітарных навук (1898), ступень у Каліфарнійскім унівэрсытэце ў Берклі (1900), а ў 1905 р. — доктара філязофіі ў Гарвардзкім ўнівэрсытэтце. Будучы ў Ельскім унівэрсытэце, стаў удзельнікам Братэрства Акацыі (). Ён вывучаў гісторыю і палітыку ў Гарвардзе і тады ж працаваў выкладчыкам пад кіраўніцтвам Томаса Ўілсана ў Прынстанскім унівэрсытэце. 1907 — Ельскі ўнівэрсытэт прызначыў Бінггэма на пасаду лектара гісторыі Паўднёвай Амэрыкі.

У 1911 року Гайрэм выпраўляецца ў экспэдыцыю, падрыхтаваную Ельскім унівэрсытэтам для пошукаў згубленага гораду інкаў, які ў свой час шукалі, але ня здолелі знайсьці гішпанскія Канкістадоры. Зь пісьмовых крыніц па цывілізацыі інкаў вынікала, што места мае сэнс шукаць у ваколіцах Куска, у краі непрыступных горных вяршыняў. 24 ліпеня 1911 року Гайрэм Бінггэм адкрыў сьвету «згубленае места», цьвердзь Мачу-Пікчу. За свае падарожжы Бінгхэм зрабіў шмат адкрыцьцяў пра цывілізацыю інкаў, якія потым апісаў у кнігах «Зямля інкаў» (1922), «Мачу-Пікчу» (1930), «Згубленае места інкаў» (1948). У 1917 паступіў на службу ў войскі ЗША. Служыў пілётам падчас першай сусьветнай вайны. Пасьля вяртаньня з вайны распачаў кар’еру палітыка. У 1922—1923 выконваў абавязкі віцэ-губэрнатара штату Канэктыкут. У 1924 быў абраны на пасаду губэрнатара штату, але на наступны дзень пасьля ўступу на пасаду сышоў у адстаўку, каб мець магчымасьць абірацца ў сэнат. У 1926 року быў абраны сэнатарам.

Сканаў 6 чэрвеня 1956 року ў Вашынгтоне, пахаваны на Арлінгтонскіх могілках.

## Дадатковыя зьвесткі
* Гайрэма Бінггэма называюць адным з прататыпаў Індыяны Джонса.
* У 2008 року ўрады ЗША і Пэру дамовіліся аб вяртаньні часткі скарбаў, якія Гайрэм вывез за часы сваіх эспэдыцыяў у ЗША, на радзіму.
* У гонар Гайрэма названы адзін зь месяцовых кратэраў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Палітыкі ЗША
Катэгорыя:Археолягі ЗША
Катэгорыя:Навукоўцы ЗША
Слабодка (Наваградзкі раён)

**Слабо́дка** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Слабодка ўваходзіць у склад Ладзеніцкага сельсавету.

## Гісторыя
22 жніўня 2017 году вёска перададзеная з Брольніцкага ў склад Ладзеніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 65 чалавек
* 2010 год — 37 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ладзеніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Люі Блерыё

**Люі́ Блерыё** (; 1 ліпеня 1872, Камбрэ — 2 жніўня 1936, Парыж) — францускі вынаходнік, авіятар і прадпрымальнік, заснавальнік авіяпрадпрыемстваў Blériot-Voisin (разам з Габрыэлем Вуфзэнам) і Blériot Aéronautique. Першы пілёт, які пераляцеў Ля-Манш 25 ліпеня 1909 року, і першы француз, які атрымаў пасьведчаньне пілёта.

## Крыніцы

Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід
Катэгорыя:Францускія вынаходнікі
Катэгорыя:Францускія прадпрымальнікі
Катэгорыя:Францускія лётчыкі
Катэгорыя:Піянэры авіяцыі
Катэгорыя:Нарадзіліся 1 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1872 годзе
Катэгорыя:Памерлі 2 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1936 годзе
Сем камянёў

«**Сем камянёў**» — кніга беларускага аўтара Аляксея Шэіна. Жанр — мастацкая проза, фэнтэзі. Выдадзена ў 2015 годзе выдавецтвам «Пазітыў-цэнтр».

## Сюжэт
Галоўны герой кнігі, хлопец па імі Ясь, апынуўся ў дзівоснай краіне Эфэрыі. Ён імкнецца разгадаць загадку крышталяў, тайна якіх схавана ў вяках, для выратаваньня жыцьця сваёй сяброўкі. Пра прыход героя, якім апынецца сам Ясь, гаворыцца ў старажытных летапісах, якія называюць яго «Дастойным». Толькі ён адзін зможа раскрыць таямніцу Сямі Камянёў.

У чароўнай краіне Эфэрыі хлопцу Ясю даводзіцца змагацца за жыцьцё сваёй невылечна хворай сяброўкі Міркі. Выпадкова хлопец чуе, што ў гэтай краіне калісьці была крыніца жывой вады. Але, каб яе адшукаць, трэба напачатку знайсці сем камянёў, якія і падкажуць, дзе схавана гэта крыніца.

Сама ж краіна знаходзіцца пад прыгнётам самазванца, які захапіў уладу і  несправядліва кіруе народам. І паралельна галоўны герой змагаецца і за вяртаньне свабоды краіне Эфэрыі.

## Зьмест
* Першы дзень
* Другі дзень
* Трэці дзень
* Чацьвёрты дзень
* Пяты дзень
* Шосты дзень
* Сёмы дзень

## Намінацыі
* 2016 год — намінавана на Літаратурную прэмію Цёткі (заснавальнікі прэміі — Беларускі ПЭН-цэнтар, фонд «Вяртаньне», СБП) у намінацыі «Найлепшая кніга для дзяцей і падлеткаў».

## Водгукі на кнігу
Літаратурны крытык Ганна Янкута пра кнігу кажа, што: «*Гэта раман пра цуды, якія, хоць і здараюцца ў дзівосным сьвеце, закліканыя падкрэсьліць, што ў цудзе няма нічога надзвычайнага. А яшчэ — пра прыгоды, перажыць якія таемна марыць ці не кожны захоплены чытач. Падазраю, што ад узросту гэта не залежыць*».

Журналіст і адзін з аўтараў праекту Velvet.by Ганна Севярынец выказалася, што «*Раман — вельмі цікавы. Неспрактыкаваны чытач знойдзе ў ім асаблівы сьвет, захапляльны сюжэт і цікавых герояў, спрактыкаваны — выявіць глыбокую хрысьціянскую падаплёку. Сем частак рамана, сем цудоўных камянёў, сем дзён стварэньня свету, персанажы, у якіх так раптоўна адгадваюцца героі, вядомыя нам паводле зусім іншых гісторыяў» Па-мойму, у беларускай літаратуры нічога падобнага пакуль яшчэ не было. Зусім. І вось зьяўляецца*».

## Крыніцы

Катэгорыя:Творы беларускай літаратуры
Velvet.by

**Velvet.by** — беларускі інфармацыйны вэб-сайт, які сябе пазыцыянуе, як «Беларускі жаночы партал» і модны жаночы інтэрнэт рэсурс. Адзін з самых папулярных і самы буйны жаночы праект Беларусі. Першы ў Байнэце жаночы праект. Колькасьць наведвальнікаў — каля 20 тыс. чал. у суткі.

## Зьмест
На старонках парталу абмяркоўваюцца такія тэмы, як кар’ера, здароўе, прыгажосьць, адносіны, мода, дамаводзтва, дзеці, вандраваньні і вольны час. Ганна Севярынец вядзе па-беларуску  рубрыку «Аксамітавая Беларусь» у разьдзеле «Стыль жыцьця».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Байнэт
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2009 годзе
Воля (псыхалёгія)

**Воля** — сьвядомае самаўпарадкаваньне асобай сваёй дзейнасьці і паводзінаў, якое забясьпечвае пераадоленьне цяжкасьцяў пры дасягненьні мэты. Яе свабода вызначаецца самастойнасьцю і незалежнасьцю ад вонкавай абумоўленасьці. У вучэньні валюнтарызму (, Вільгельм Вунт, І. Ліндворскі) служыць адвечнай і першаснай падставай чалавечай дзейнасьці. У асацыянізьме (Ойген Блёйлер, Ёган Гэрбарт і Гэрман Эбінгаўз) разглядаецца ў якасьці выніку зьяваў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Пазнаньне
Катэгорыя:Матывацыя
Тулэ (авіябаза)

**Тулэ (авіябаза)** (або **Пітуфік** , IATA: *THU*, ICAO: *BGTL*) — самая паўночная авіябаза ЗША, разьмешчаная на поўначы Грэнляндыі (за 1118 км ад Палярнага кола і на 1524 км ад Паўночнага полюса). Знаходзіцца на тэрыторыі камуны Каасуітсуп, аднак не ўваходзіць у яе склад, а належыць да ня ўключаных тэрыторый Грэнляндыі.

На тэрыторыі базы раней былі эскімоскія паселішчы Уумманнак (; ; ) і Пітуфік, насельніцтва якіх перасялілі ў места Каанаак да 1953 року з-за будаўніцтва базы. Па стане на студзень 2009 року пастаяннае насельніцтва авіябазы складае 166 чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гід авіябазы Тулэ

Катэгорыя:Аэрапорты Грэнляндыі
Катэгорыя:Вайсковыя базы ЗША
Катэгорыя:Збудаваньні Грэнляндыі
Катэгорыя:Мора Бафіна
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1953 годзе
Шэльфавы ледавік

**Шэльфавы ледавік** — ледавік, які плавае ці часткова абапіраецца на дно ў межах матэрыковай вобмелі (шэльфу). Сустракаюцца ў асноўным у Антарктыдзе. 

Шэльфавыя ледавікі зьяўляюцца працягам наземных ледавікоў, зрэдку ўтвараюцца намнажэньнем сьнежнага покрыва на марскім лёдзе і злучэньнем сьнега зь лёдам айсбэргаў. Уяўляюць сабой пліты, якія патанчаюцца да краю і скончваюцца абрывам. Таўшчыня ад 30 да 1300 м. Жыўленьне ахоплівае звычайна верхнюю паверхню і прыбярэжную частку ніжняй паверхні. Хуткасьць руху шэльфавых ледавікоў вагаецца ад 300 да 1800 м у рок. У краявой зоне адбываецца раставаньне і адколваньне айсбэргаў. Найбуйнейшы ў сьвеце шэльфавы ледавік — ледавік Роса.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ледавікі
Катэгорыя:Гляцыялёгія
Сьветладарск

**Сьветладарск** ()&nbsp;— места раённага значэньня ў Бахмуцкім раёне Данецкай вобласьці Ўкраіны. Насельніцтва&nbsp;—  чалавекі (2013).

## Геаграфія
Разьмешчанае ва ўсходняй частцы вобласьці, на беразе Сьветладарскага вадасховішча.

Места займае тэрыторыю 24 км², зь іх 6% пад забудоваю. На аднаго жыхара прыпадае 23 м² зялёных насаджэньняў. Сярэдняя тэмпэратура студзеня −7,3°, ліпеня +21,5°. За рок выпадае больш за 500&nbsp;мм ападкаў.

## Насельніцтва
Паводле вынікаў перапісу 2001 року насельніцтва места складала 13 203 асобы, зь якіх 24,62% пазначылі роднай моваю ўкраінскую 75,03%&nbsp;— расейскую, 0,10%&nbsp;— беларускую, па 0,08%&nbsp;— армянскую і грэцкую, па 0,02%&nbsp;— малдоўскую, 0,01%&nbsp;— гагавускую і нямецкую мовы.

## Мінуўшчына
Заснаванае ў 1970 року як паселішча ў сувязі з будаўніцтвам Вуглегорскай ДРЭС. Статус места атрымала ў 1992 року.

29 сакавіка 2013&nbsp;р. на Вуглегорскай электрастанцыі адбыўся пажар. Загінуў 1 чалавек, 11 былі шпіталізаваныя. Пашкоджаныя 4 энэргаблёкі першай чаргі. Станцыя была адключаная ад энэргасыстэмы.

## Гаспадарка
Больш за палову занятых у народнай гаспадарцы працуюць на Вуглягорскай электрастанцыі і зьвязаных зь ёю прадпрыемствах.

## Культура
У месьце функцыянуюць 2 агульнаадукацыйныя школы, музычная школа, палац спорту і палац культуры.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Вуглегірська ТЕС запрацює з грудня

Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты Бахмуцкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў XX стагодзьдзі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1970 годзе
Панышэўшчына

**Панышэ́ўшчына** (таксама *Панішэ́ўшчына, ж.*) — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці, уваходзіць у склад Астрошыцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 — 25 чалавек
* 2010 — 33 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Астрошыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёну
Гіпстэры

**Гі́пстэры** () — тэрмін, які зьявіўся ў ЗША ў 1940-х гадох, утвораны ад жаргоннага «to be hip», што перакладаецца прыблізна як «быць у тэме» (адсюль жа й «гіпі»). Слова першапачаткова азначала прадстаўніка асобай субкультуры, якая сфармавалася ў асяродзьдзі прыхільнікаў джазавай музыкі; цяпер звычайна ўжываецца ў сэнсе «забясьпечаная гарадзкая моладзь, якая цікавіцца элітарнай замежнай культурай і мастацтвам, модай, альтэрнатыўнай музыкай і інды-рокам, арт-гаўзным кіно, сучаснай літаратурай і да т.п.».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Субкультуры
Аракс Арарат

«**Аракс**» — былы армянскі футбольны клюб з гораду Арарат. Заснаваны ў 1960 годзе і расфармаваны ў 2001 годзе. Двухразовы чэмпіён Армэніі (1998, 2000), двухразовы ўладальнік Кубка Армэніі (1998, 1999).

Катэгорыя:Арарат‎ (горад)
Піза

**Пі́за** () — горад у цэнтральнай Італіі, які знаходзіцца ў рэгіёне Таскана. Адміністрацыйны цэнтар правінцыі Піза. Места шырока вядома за кошт сваёй вежы, які нахілена ў бок і здаецца нібыта зьбіраецца паваліцца. У горадзе на 2014 год налічвалася крыху больш за 89 тысяч чалавек, пры гэтым у мэтраполіі пражывала каля 200 тысяч чалавек. У горадзе знаходзяцца больш за 20 цэркваў, шмат мастоў і палацаў.

## Гісторыя

Да прыходу рымлянаў, верагодна, мясцовасьць сучаснага гораду была населеная лігурыйцамі. Пасьля 180 году да н. э. места ўваходзіла ў склад Рымскай рэспублікі і была адной зь ейных вайскова-марскіх базаў. Аб існаваньні Пізанскай эпіскапіі вядома з 313 году. У VII стагодзьдзі праз Пізу адпраўляліся вайсковыя экспэдыцыі да бізантйскай Равэнны. Гэтыя напады зьдзяйсьняліся з дапамогай папы Грыгорыюса I. Піза была адзіным цэнтрам бізантыйскай Тасканы, якая мірна перайшла да ўлады лянгабардаў. Празь некаторы час Піза стала галоўным портам паўночнай часткі Тырэнскага мора і стала галоўным гандлёвым цэнтрам паміж Тасканай, Корсыкай, Сардыніяй і паўднёвымі берагамі Францыі і Гішпаніі.

Пасьля таго як Карл Вялікі разграміў лянгабардаў пад камандаваньнем Дэзыдэрыюса ў 774 годзе, Піза перажывала крызіс, які неўзабаве хутка скончыўся. Палітычна места сталася часткай герцагства Люка. У 860 годзе Піза была захоплена вікінгамі на чале з Б’ёрнам Жалезнабокім. У 930 годзе Піза стала павятовым цэнтрам у межах маркі Тусцыя.

У XII—XIII стагодзьдзях горад вёў вялікае будаўніцтва ў раманскім стылі, то бок над ягоным упрыгожваньнем працавала сямейства таленавітых мастакоў і рамесьнікаў Пізы, у гэты час расквітае Пізанская школа жывапісу. Нягледзячы на ​​тое, што пізанскія грамадзяне заручыліся падтрымкай імпэратараў Сьвятой Рымскай імпэрыі і ўмацавалі свае пазыцыі ў гады крыжовых паходаў, канец залатому веку Пізанскай дзяржаўнасьці паклала параза ад генуэзцаў у бітве пры Мэлёрыі ў 1284 годзе. Прычынай паслабленьня марской моцы гораду сталася заіленаваньне ракі Арна. Зьмена рэчышча ракі канчаткова адрэзала Пізу ад марскога гандлю.

## Архітэктура
У той час як званіца сабору, вядомая як Пізанская вежа, зьяўляецца самым вядомым вобразам гораду. Адным з многіх твораў мастацтва і архітэктуры зьяўляецца гарадзкая плошча П’яцца дэі Міраколі ( — «Плошча цудаў»), якая знаходзіцца на поўначы ад гістарычнага цэнтру места.

## Гарады-сябры
* Сант’яга-дэ-Кампастэля, Гішпанія
* Кольдынг, Данія
* Акала, ЗША
* Корал-Гэйблз, ЗША
* Ака, Ізраіль
* Кальяры, Італія
* Уна, Нямеччына
* Ерыхон, Палестынская аўтаномія
* Анжэ, Францыя

## Вонкавыя спасылкі
* Гарадзкі партал
* Гістарычны партал Пізы
Павал I (папа рымскі)

**Павал I** (; 700 — 28 чэрвеня 767) — папа рымскі з 29 траўня 757 году па 767 год. Спачатку служыў рымскім дыяканам і часьцяком вёў перамовы з каралямі лянгабардаў ад імя свайго брату папы Стэфана II.

Павал і ягоны брат Стэфан атрымалі духоўную адукацыю ў Лятэранскім палацы. Пасьля сьмерці Стэфана 26 красавіка 757 году Павал быў абраны пераемнікам брату большасьцю галасоў. Галоўныя намаганьні Паўла былі накіраваны на ўмацаваньне адносінаў з франкамі і паляпшэньне адносінаў зь лянгабардамі і Канстантынопалем. У 765 годзе папскія прывілеі былі адноўлены ў Бэнэвэнта, Таскане і часткова ў Спалета. Між тым адносіны з Канстантынопалем былі напруджаныя. Памёр 28 чэрвеня 767 году.

## Вонкавыя спасылкі

* Павал I. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 700 годзе
Катэгорыя:Памерлі 28 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 767 годзе
Бэнэдыкт I

**Бэнэдыкт I** (; памёр 30 ліпеня 579) — папа рымскі з 2 чэрвеня 575 году па сваю сьмерць у 579 годзе. Рымлянін.

Не зважаючы на ​​набегі лянгабардаў, з-за якіх сувязь паміж Рымам і Канстантынопалем была ўскладнена, прызначаньне папы бізантыйскім імпэратарам адбылося толькі праз год пасьля сьмерці папярэдніка папы Яна III. Разбуральныя набегі лянгабардаў выклікалі голад у рэгіёне, верагодна папа памёр у той час, калі прыкладаў намаганьні, каб справіцца з гэтымі цяжкасьцямі. Пахаваны ў Рыме, у базыліцы Сьвятога Пятра.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бэнэдыкт I. Каталіцкая энцыкляпэдыя.

Катэгорыя:Памерлі 30 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 579 годзе
Манчакі

**Манчакі**:
* Манчакі — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці Беларусі
* Манчакі — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
Шэльфавы ледавік Роса

**Шэльфавы ледавік Роса** () — найвялікшы шэльфавы ледавік ў Антарктыдзе, разьмешчаны ў зоне Роса, выдаецца ў мора Роса паміж Зямлёй Мэры Бэрд (паўвостраў Эдуарда VII) на захадзе і Зямлёй Вікторыі (востраў Роса) на ўсходзе. Мае плошчу каля 487 000 км². Працягласьць з поўдня на поўнач складае каля 850 км, з усходу на захад — каля 800 км.

Ледавік быў адкрыты Джэймзам Росам у часе сваёй экспэдыцыі ў студзені 1841 року і, паколькі ён не даваў праплысьці караблям дасьледчыкаў далей на поўдзень, яго назвалі *Ледзяны бар’ер Вікторыі* (у гонар ангельскай каралевы), але пасьля яго назва зьмянілася на ***Ледзяны бар’ер Роса*** ў гонар яго першаадкрывальніка.

У паўднёва-ўсходняй частцы ледавіка на глыбіні 800 мэтраў пад лёдам месьціцца возера Ўіланз, якое населена мікраарганізмамі, які выкарыстоўваюць для сваёй жыцьцядзейнасьці вуглякіслы газ.

Жыўленьне ледавіку адбываецца за кошт спаўзаньня ледавіковых мас з прылеглых да мора частак матэрыка і часткова за кошт сьнегу, які выпадае на саму паверхню ледавіка. Сярэдняя хуткасьць руху ўсходняй часткі ледавіка складае 800 м/рок, заходняй — 1500 м/рок (ад 1,5 да 3 м у дзень). З часам лёд на ўскрайку ледавіка адколваецца, ўтвараючы айсбэргі, якія выносяцца потым плынямі ў акіян. Самы вялікі з зарэгістраваных айсбэргаў меў плошчу 31 080 км² (да прыкладу: плошча Бэльгіі складае 30 528 км²)

## Структура
Ледавік мае трохкутную форму, на поўначы абрываецца ў мора Роса стромкай сьцяной, якая расьцягнулася на 600 км і мае вышыню ад 15 да 50 м над паверхняй вады. Таўшчыня лёду складае ад 150—200 м ў вонкавага краю і да 700 м у частцы каля паверхні сушы. Ледавік знаходзіцца на плаву, у выніку чаго ўздымаецца і апускаецца пад узьдзеяньнем прыліваў і адліваў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* British Antarctic Survey

Катэгорыя:Ледавікі Антарктыды
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар асобаў
Chamaenerion

— род шматгадовых расьлінаў сямейства . Налічвае 14 відаў.

## Распаўсюджаньне
Сустракаецца паўсюдна ва ўмераным клімаце Паўночнага паўшар’я. Расьцё на сухіх пясчаных месцах, па лясных узьлесках, кустоўях, на вырубках, папялішчах. На парушанай тэрыторыі зьяўляецца адным зь першых.

Скрыпень шырокалісты расьце ў паўночных раёнах, у тым ліку ў арктычных і субарктычных абласьцёх Паўночнага паўшар’я.

Найбольш вядомы від — , зь якога гатуюць зёлкавы напой.

## Апісаньне

Дасягае ў вышыню 1—2 м. Лісьце нагадвае лісьце вярбы.

Цьвіце з чэрвеня па верасень.

## Таксаномія
Род **Скрыпень** уваходзіць у падсямейства *Onagroideae* сямейства  парадку .

### Віды
Род налічвае 14 відаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ужываньне
Скрыпень ужываюць у якасьці заспакаяльнага сродку, пры гастрыце, язвавай хваробе.

Маладыя каранёвыя парасткі адварваюць. Карэньне ядуць сырым або вараным. Лісьце сушаць і заварваюць.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Скрыпень  на праекце EOL

Катэгорыя:Скрыпнёвыя
Катэгорыя:Флёра Эўразіі
Катэгорыя:Флёра Паўночнай Афрыкі
Катэгорыя:Флёра Паўночнай Амэрыкі
Джэймз Кларк Рос

**Джэймз Кларк Рос** ( 15 красавіка 1800, Лёндан — 3 красавіка 1862, Эйлзбэры) — ангельскі вайсковы марак, палярны дасьледчык, удзельнік Каралеўскага таварыства ().

## Біяграфія
Джэймз Кларк Рос нарадзіўся ў Лёндане 15 красавіка 1800 року.

У флёт трапіў яшчэ ў 12 рокаў, апынуўшыся на караблі свайго дзядзькі — экспэрта па Арктыцы, капітана Джона Роса. У 18 рокаў ён зь дзядзькам на судне «Ізабэла» ў сваё першае падарожжа па Арктыцы — у раён Бафінавай Зямлі, у 1820-х роках браў удзел у экспэдыцыях пад кіраўніцтвам Ўільяма Пары ў дасьледаваньні Паўночна-Заходняга праходу. У 1829—1833 роках ізноў дасьледаваў Арктыку пад кіраўніцтвам свайго дзядзькі. У 1831 року імі быў адкрыты Паўночны магнітны полюс Зямлі.

У 1839—1843 рр. на караблях «Эрэбус» і «Тэрор» зрабіў найвялікшае для таго часу дасьледаваньне Антарктыкі, адкрыўшы мора і самы вялікі шэльфавы ледавік, названыя пасьля ў яго гонар. У 1841 адкрыў антарктычныя вульканы Эрэбус і Тэрор, названыя ў гонар яго караблёў. У 1842 першым зь людзей Рос перасек адзнаку ў 78° паўднёвай шыраты.

За час экспэдыцыі былі дасьледаваныя берагі Зямлі Вікторыі ў Антарктыдзе. Аднак, адкрытыя тэрыторыі Рос лічыў астравамі, а не матэрыком. Акрамя таго, на бераг самой Антарктыды ён не высаджваўся.

Па вяртаньні з Антарктыкі Рос атрымаў рыцарства і тытул «сэр», а ў Францыі быў прадстаўлены да Ордэну Ганаровага легіёну.

У 1847 року напісаў кнігу аб сваіх падарожжах і дасьледаваньнях — *A Voyage of Discovery and Research to Southern and Antarctic Regions*.

У 1848—1849 рр. на судне «Энтэрпрайз» Рос кіраваў экспэдыцыяй па пошуку Джона Франкліна, але яна ня мела посьпеху.

## Вайсковыя чыны
* Лейтэнант (26.12.1822)
* Камандзір (08.11.1827)
* Капітан (28.10.1834)
* Контар-адмірал (01.12.1856)

## Ушанаваньне памяці
Імем Роса, акрамя мора і шэльфавага ледавіку, названыя два вострава ў Антарктыцы (востраў Роса і Востраў Джэймза Роса), карабель, кратэр на Месяцы, места ў Каліфорніі, гара на востраве Кергелен і іншыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Ross, John (explorer)». Appletons' Cyclopædia of American Biography. 1900.

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1800 годзе
Катэгорыя:Памерлі 3 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1862 годзе
Катэгорыя:Ангельскія мораплавацелі
Катэгорыя:Дасьледнікі Антарктыкі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя аб’екты
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя астравы
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы кратэр на Месяцы
Наша Каляіна

**На́ша Каляі́на** — беларуская газэта, якая выдавалася ў Слуцку культурна-асьветным таварыствам «Папараць-Кветка». Галоўны рэдактар — Андрэй Бараноўскі. Газэта фундавалася Часовым Беларускім нацыянальным камітэтам у Менску. Выйшла 2 нумары: №1 ад 27 кастрычніка 1919 году і №2 ад 20 лютага 1920 г.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Слуцкі збройны чын
Мараўская Славаччына

**Мара́ўская Слава́ччына**, **Слава́цка** () — этнаграфічны рэгіён у Маравіі на паўднёвы ўсход ад Брно (Чэхія), паблізу граніцы са Славаччынай. Уключае раёны Годанін, Угерске-Градзішце, часткова Зьлін і Бржэцлаў. Часам у склад Мараўскай Славаччыны ўключаюць і славацкі Голіч.

Жыхары рэгіёну называюць сябе мараўскімі славакамі, размаўляюць на «славацкім» () дыялекце чэскай мовы, пераходным да славацкай (). Рэгіён багатымі фальклёрнымі традыцыямі.

Мараўская Славаччына падзяляецца на этнаграфічны вобласьці:
* Долняцка (Угерске-Градзішце, Стражніцэ, Кыёў, Угерскі Брод)
* Горняцка
* Мораўскі Копаніцы
* Подлужэ

Акрамя таго, ёсьць дзьве пераходныя вобласьці:
* Ганацке Славацка (Бржэцлаў)
* Лугачовіцкае Залесьсе

## Вонкавыя спасылкі

* slovacko.cz
* slovacko.org
* Часопіс «Маляваны Край»
* Славацкі музэй ва Угерске-Градзішце

Катэгорыя:Маравія
Катэгорыя:Чэскі фальклёр
Катэгорыя:Этнаграфія Чэхіі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Чэхіі
Ўіланз (возера)

**Ўіланз ** () — падледавіковае возера ў Антарктыдзе, названае ў гонар выбітнага гляцыёляга Айана Ўіланза, доктара Ўнівэрсытэту штата Агаё.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Lake Whillans, Antarctica
* Life Under Antarctica’s Ice

Катэгорыя:Азёры Антарктыды
Катэгорыя:Падледавіковыя азёры
Цэнтральны (стадыён)

«**Цэнтра́льны**» — футбольны стадыён, разьмешчаны ў Гомлі, Беларусь. Зьяўляецца хатнім стадыёнам футбольнага клюбу «Гомель». Здольны зьмясьціць 14 307 чалавек. Стадыён ня раз прымаў матчы нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Гісторыя
### Раньнія гады
На тэрыторыі сучаснага стадыёну ў канцы XIX стагодзьдзя была пустэча, на месцы якой потым разьмяшчаліся іпадром і стайні. Крыху пазьней на месцы іпадрому быў пабудаваны вэлятрэк, які належыў пажарнаму таварыству Гомелю. Сам жа комплекс уключаў ня толькі трэк, але таксама амфітэатар і плошчу.

У 1920-я гады ў Гомлі зьявілася першая футбольная каманда — «Чыгуначнік». Тады ж таварыства «Дынама» пачало будаўніцтва стадыёну. Стадыён меў шмат назваў, «Школьны», «Спартак», «імя Кірава», «Гомсельмаш».

### Рэканструкцыя
У 1990-х гадох было вырашана правесьці капітальную рэканструкцыю арэны. На той час стадыён быў яшчэ драўляным. У канцы 1990-х былі праведзены апошнія гульні на стадыёне, а ў 1999 годзе ён быў зачынены. Стары стадыён быў поўнасьцю зьнесены, і пачалося будаўніцтва новай арэны.

У 2003 годзе было створана прадпрыемства «Гомельскі цэнтральны спартовы комплекс», якое стала ўладальнікам стадыёну. Праз год была здадзеная ў эксплюатацыю першая чарга стадыёну: паўднёвыя трыбуны і контуры ўсходніх. 2 траўня 2004 году быў праведзены першы матч на новым стадыёне, уваход на які ў першы дзень быў зроблены бясплатным, тады «Гомель» прымаў віцебскі «Лякаматыў». У той час на стадыёне не было заходняй трыбуны, і тэрыторыю будаўніцтва зачынялі флагштокамі. На матчы была сур’ёзная цісканіна, міліцыі даводзілася ўсталёўваць дадатковыя кардоны.

Наступная чарга будаўніцтва скончылася ў 2006 годзе, а канчаткова стадыён быў здадзены ў эксплюатацыю ў лістападзе 2008 году.

### Сучаснасьць
Пасьля рэканстукцыі «Цэнтральны» стаў адной з самых сучасных арэнаў у Беларусі. Да таго ж, гэта быў адзіны акрамя менскай «Дарыды» выключна футбольны стадыён безь бегавых дарожак у Беларусі.

13 кастрычніка 2007 году стадыён прыняў свой першы матч нацыянальнай зборнай Беларусі, у якім Беларусь саступіла зборнай Люксэмбургу зь лікам 0:1. У 2013 годзе, пасьля закрыцьця на рэканструкцыю менскага стадыёну «Дынама», «Цэнтральны» стаў асноўным стадыёнам, дзе зборная праводзіла сустрэчы адборнага турніру да чэмпіянату сьвету 2014 году. З 2014 году асноўнай арэнай зборнай стала новаадчыненая «Барысаў-Арэна».

У 2012 годзе ў рамках трэцяга адборачнага раўнду Лігі Эўропы стадыён прымаў матч «Гомлю» з ангельскім «Лівэрпулам». Для падрыхтоўкі да матчу газон на ўскайках быў тэрмінова заменены на штучны. 29 студзеня 2015 году на пасяджэньні БФФ было вырашана правесьці фінал Кубка Беларусі 2015 году на стадыёне «Цэнтральны».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гомельскі цэнтральны спартовы комплекс

Катэгорыя:Стадыёны Беларусі
Катэгорыя:Спорт у Гомлі
Bluetooth

**Bluetooth** ( — блакітны зуб) — бяздротавая тэхналёгія абмену дадзенымі на кароткай адлегласьці (з выкарыстаньнем кароткахвалевага радыёвыпраменьваньня UHF дыяпазону ISM з частатой ад  да  ГГц) паміж прыладамі, і пабудовы пэрсанальных сетак сувязі (PANs). Вынайдзеная тэлекамунікацыйнай кампаніяй Ericsson у 1994 годзе, першапачаткова ў якасьці бяздротавай замены кабэляў RS-232, яна дазваляе падлучаць адразу некалькі прылад без праблем з сынхранізацыяй.

Bluetooth кіруецца групай кампаній Bluetooth Special Interest Group (SIG), у якую ўваходзяць больш за 25000 кампаній у абласьцях тэлекамунікацый, кампутараў, кампутарных сетак ды спажывецкай электронікі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бяздротавая сувязь
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе