Przegląd Wileński

**«Przegląd Wileński»** () — часопіс выдаваўся з 12 студзеня 1912 году да 6 кастрычніка 1938 году ў Вільні на польскай мове зь перапынкам з 11 верасьня 1915 г. да 1 лістапада 1921 году. Была пэрыядычным штотыднёвым або двутыднёвым выданьнем краёўцаў-дэмакратаў.

## У 1911—1915 гг
Тэматыка публікацыяў была разнастайная: дачыненьні паміж польскай, летувіскай і беларускай супольнасьцямі, габрэйскае пытаньне, сацыяльна-эканамічныя працэсы ў жыцьці краю, дзейнасьць польскіх дэпутатаў у Дзяржаўнай Думе Расеі, польскае палітычнае і культурнае жыцьцё. Ідэалёгія выданьня грунтавалася на памкненьні абараніць інтарэсы ўсяго грамадзтва й краёвасьці як прызнаньні літоўска-беларускіх зямель за асобны край са сваімі адметнымі інтарэсамі. У 1913—1914 гг. газэта пачала падтрымліваць ідэю незалежнасьці Польшчы. На пачатку Першай сусьветнай вайны «Przegląd Wileński» падзяляў незалежніцкія пазыцыі Юзэфа Пілсудзкага.

Рэдакцыяй кіравалі: Людвік Абрамовіч, Вітольд Абрамовіч, Ян Баеўскі, Зоф’я Астахевіч, Станіслава Студніцкая.

## У 1921—1938 гг.
Зь 1 лістапада 1921 г., калі Вільня была сталіцай «Сярэдняй Літвы», Абрамовіч аднавіў выданьне польскамоўнай газэты «Przegląd Wileński», стаў яе рэдактарам і стала працягваў даваенныя традыцыі краёўцаў-дэмакратаў, не зважаючы ўвагу на дамінаваньне на Віленшчыне этнічных нацыяналізмаў у культурных і палітычных працэсах. Ён зьбіраўся яднаць вакол рэдакцыі людзей, якія ставілі агульныя інтарэсы «краю» вышэй за нацыянальны эгаізм. Нявызначанасьць лёсу Віленшчыны дазваляла спадзявацца на аднаўленьне ідэяў «краёўцаў» аб талерантнасьці й роўнасьці, у чым Людвік Абрамовіч ускладаў надзеі на Юзэфа Пілсудзкага, які напачатку аб’яўляў прынцыпы фэдэралізму пры ўладкаваньні Другой Рэчы Паспалітай. Менавіта словы Юзэфа Пілсудзкага «*вольныя з вольнымі, роўныя з роўнымі*», агучаныя ў вызваленай ад бальшавікоў Горадне, сталі своеасаблівым дэвізам газэты «Przegląd Wileński». На старонках газэты Людвік Абрамовіч канстатаваў, што на зьмену расейскаму вялікадзяржаўнаму шавінізму, які панаваў у часы Расейскай імпэрыі, прыйшоў польскі нацыяналізм, а сытуацыя ў «Сярэдняй Літве», дзе быў моцным уплыў польскіх «эндэкаў», ахарактарызавалася як зьдзек з ідэалаў свабоды, роўнасьці і братэрства.

Пасьля прызнаньня Лігай народаў усходніх межаў Польскай Рэспублікі ў сакавіку 1923 г., Людвік Абрамовіч канстатаваў у лістападзе 1923 г., што асноўнай задачай яго газэты стала «*змаганьне супраць нацыяналізму, які ператварае наш Край у пляцоўку для цэнтралістычных і ўніфікацыйных экспэрымэнтаў*». Рэдакцыя газэты «Dziennik Wileński» лічыла краёвасьць выклікам польскасьці й здрадай нацыянальных інтарэсаў і пастаянна абвінавачвала Людвіка Абрамовіча і ягоную газэту ў «антыпольскасьці». На старонках газэты рэгулярна выступалі прадстаўнікі няпольскіх этнічных групаў, маючы ўнікальную мажлівасьць праз польскамоўнае пэрыядычнае выданьне знаёміць грамадзкасьць з праблемамі міжэтнічных і міжкультурных дачыненьняў у паўночна-ўсходніх ваяводзтвах дзяржавы не ў пераказе варшаўскіх выданьняў, а праз паведамленьні і публіцыстыку дзеячаў мясцовых этнапалітычных і этнакультурных рухаў (польскага, беларускага, летувіскага і габрэйскага). Закраналіся вострыя праблемы беларускай і літоўскамоўнай школы; крытыкавалася палітыка каталіцкага празелітызму і пашырэньне ўжываньня польскай мовы ў касьцёле ў беларускамоўных мясцовасьцях; асуджаліся праявы антысэмітызму ў грамадзкім і палітычным жыцьці; выказваўся пратэст супраць беспадстаўных абвінавачваньняў беларускіх дабрачынных, культурніцкіх і нават рэлігійных арганізацыяў у вядзеньні прасавецкай прапаганды; асуджаўся эканамічны ціск мясцовых уладаў супраць беларускіх і літоўскіх гаспадарчых арганізацый.

Беларускую праблематыку прадстаўлялі на старонках выданьня дзеячы беларускага руху (за выключэньнем камуністаў і пракамуністычных групаў) і актыўна супрацоўнічалі зь ім. Яе пастаяннымі аўтарамі былі Францішак Аляхновіч, Канстанцыя Скірмунт, ксёндз Канстанцін Стаповіч, Альбін Стаповіч,,Радаслаў Астроўскі, ксёндз Вінцэнт Гадлеўскі, ксёндз Язэп Германовіч, Францішак Грышкевіч, ксёндз Адам Станкевіч, Станіслаў Станкевіч, Ян Пазьняк, а ў асаблівасьці — ксёндз Уладзіслаў Талочка (у першай палове 1920-х гг.) і Антон Луцкевіч (у 1930-ыя гг.), у публікацыях якіх было шмат як аналізаў актуальных падзей, так і мінулых. Напрыклад, ксёндз Уладзіслаў Талочка ў сваіх артыкулах пісаў пра Ядвігіна Ш., Казімера Шафнагеля, Вацлава Ластоўскага, былы расейскі ўрад і беларускую мову, а Антон Луцкевіч — пра Эдварда Вайніловіча, Фэрдынанда Рушчыца, абмен Браніслава Тарашкевіча на Францішка Аляхновіча, Баляслаў Пачопка — успаміны пра рэдагаваньне газэты «Biełarus» і г. д. У міжваенны пэрыяд (1918—1939) «краёвая ідэя» пастаянна прысутнічала ў беларускім руху Віленшчыны як альтэрнатыва даміноўным нацыянальным канцэпцыям. Нават прыхільнікі беларускай незалежнай дзяржавы мелі пэўную прывязанасьць да ідэі сувэрэнітэту «былога Вялікага Княства Літоўскага».

У 1920—1930-я гг. галоўнымі апанэнтамі адносна поглядаў, якія прапагандавала кола журналістаў і аўтараў газэты «Przegląd Wileński», сталі публіцысты віленскіх газэт «Słowo» (1922—1939) і «Kurier Wileński» (1923—1940).

У 1927 годзе газэта «Przegląd Wileński» стала ўласнасьцю суполкі акцыянэраў, у выдавецкі камітэт увайшлі Ян Крыўка, доктар Вітальд Лягейка, доктар Вітальд Славінскі, Яўсебі Лапацінскі, Канстанцыя Скірмунт і Віктар Талочка, але рэдактарам застаўся Людвік Абрамовіч.

У кастрычніку 1938 г. друк газэты быў спынены з-за хваробы рэдактара Людвіка Абрамовіча, што выклікала ў Вільні моцны розгалас і шкадаваньні нават з боку апанэнтаў. Людвік Абрамовіч памёр 9 сакавіка 1939 году й віленскія газэты надрукавалі пра яго нэкралёгі.

## Падтытулы
* 1911(1912) № 1 — штотыднёвік палітычны, грамадзкі й літаратурны ().
* 1915 № 74 — часопіс штодзённы, прысьвечаны рэчам нацыянальным і грамадзкім ().
* 1921 № 1 — штотыднёвік палітычны, грамадзкі й літаратурны ().
* 1923 № 1 — часопіс прысьвечаны рэчам краёвым ().

## Рэдактары, выдаўцы
* 1912 № 1 — 1938 № 4/5. Людвік Абрамовіч — кіраўнік выдання ().
* 1912 № 1 — 1912 № 38. Вітольд Абрамовіч — адказны рэдактар, выдавец ().
* 1912 № 39/40 — 1915, 11 верасьня 1915 № 76. Вітольд Абрамовіч — выдавец ().
* 1912 № 39/40 — 1912 № 50/52. Ян Баеўскі — адказны рэдактар ().
* 1913 № 1 — 1915 № 73. Зоф'''’'''я Астахевіч — адказны рэдактар ().
* 1915 № 74 — 1915 № 76. Станіслава Студніцкая — адказны рэдактар ().
* 1921, 1 listopada № 1 — 1938, 6 października № 4/5. Людвік Абрамовіч — адказны рэдактар, выдавец ().

## Крыніцы

 

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* [«Przegląd Wileński»: tygodnik polityczny, społeczny i literacki; pismo poświęcone sprawom krajowym; wydawca i redaktor odpowiedzialny Witold Abramowicz.](https://polona.pl/search/?filters=contributor:%22Abramowicz,_Witold_(1874--194)_Red%22,public:1,hasTextContent:0&sort=date%20asc) [Народная бібліятэка ў [Варшава|Варшаве]. ()]
* Przegląd Wileński, 1911—1915. [Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх у [Вільня|Вільне]. ()]
* Przegląd Wileński, 1921—1925. [Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх у [Вільня|Вільне]. ()]
* Przegląd Wileński, 1926—1930. [Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх у [Вільня|Вільне]. ()]
* Przegląd Wileński, 1931—1938. [Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх у [Вільня|Вільне]. ()]

Катэгорыя:Часопісы на польскай мове
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Часопісы ў Польшчы (1918—1939)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1912 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1938 годзе
Катэгорыя:Краёўцы