open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джозэф Рабінэт Байдэн

**Джо́зэф Рабінэт «Джо» Ба́йдэн-Малодшы** (, ІРА: ['dʒoʊsɛf rɒbɪ'nɛt 'bаɪdɛn];  20 лістапада 1942, Скрэнтан, Пэнсыльванія) — амэрыканскі палітык. 46-ы прэзыдэнт ЗША, раней 47-мы віцэ-прэзыдэнт краіны.

З 3 студзеня 1973 году па 15 студзеня 2009 году — сэнатар-дэмакрат ад штату Дэлавэр, узначальваў сэнацкія камітэты па судовых справах, па міжнародных адносінах. З 27 жніўня 2008 году афіцыйны кандыдат у віцэ-прэзыдэнты ЗША ад Дэмакратычнай партыі (у пары з Баракам Абамам). Заступіў на пасаду віцэ-прэзыдэнта адначасова з Баракам Абамам 20 студзеня 2009 году.

У пачатку красавіка 2020 году стала вядома, што Джо Байдэн, пасьля выхаду з гонкі яго супэрніка — сэнатара Бэрні Сандэрсу, стаў адзіным кандыдатам Дэмакратычнай партыі на чарговых прэзыдэнцкіх выбарах у пары з Камалай Харыс як кандыдаткай на пасаду віцэ-прэзыдэнта.

Паводле стану на 7 лістапада 2020 году Байдэн набраў патрэбную для перамогі колькасьць галасоў выбаршчыкаў, перамогшы ў штаце Пэнсыльванія.

Інаўгурацыя 46-га Прэзыдэнта ЗША адбылася 20 студзеня 2021 году. Джо Байдэн зьмяніў на гэтай пасадзе Дональда Трампа.

## Прэзыдэнцтва
20 студзеня 2021 году прэзыдэнт ЗША Джозэф Байдэн падпісаў 15 указаў, у тым ліку: 1) «Аб увядзеньні 100-дзённага рэжыму нашэньня масак і забесьпячэньні абавязковага нашэньня масак у дзяржаўных установах», 2) «Аб падаўжэньні мараторыю на высяленьне грамадзянаў, якія апынуліся бяз сродкаў у выніку выкліканага каронавірусам крызісу», 3) «Аб працягу замарозкі выплатаў па адукацыйных крэдытах», 4) «Аб спыненьні будаўніцтва нафтаправода Кістоўн на мяжы з Канадай», 5) «Аб увядзеньні мараторыю на здачу ў арэнду тэрыторыяў арктычнай зоны для здабычы нафты і прыроднага газу». Замежнай палітыкі тычыліся ўказы: 1) «Аб адмене рашэньня аб выхадзе ЗША з СААЗ»; 2) «Аб вяртаньні ЗША да абавязкаў у рамках Парыскага пагадненьня па клімаце; 3) «Аб адмене надзвычайнага становішча на амэрыкана-мэксыканскай мяжы і фэдэральнага фінансавання будаўніцтва агароджаў на мяжы з Мэксыкай»; 4) «Аб адмене забароны на ўезд на тэрыторыю ЗША грамадзянаў некаторых мусульманскіх краінаў»; 5) «Аб умацаваньні праграмы абароны дзяцей мігрантаў АДПД, што дае часовае вызваленьне ад дэпартацыі маладым людзям, якіх прывезьлі ў ЗША дзецьмі»; 6) «Аб грамадзянстве для мігрантаў».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны жыцьцяпіс


Катэгорыя:Адвакаты ЗША
Катэгорыя:Мэмуарысты ЗША
Катэгорыя:Сіяністы ЗША
Катэгорыя:Рыма-каталіцкія дзеячы ЗША
Катэгорыя:Сябры Дэмакратычнай партыі ЗША
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Летарэ
Катэгорыя:Узнагароджаныя Паўмесяцам Пакістану
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 клясы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Перамогі імя сьвятога Георгія
Катэгорыя:Узнагароджаныя Прэзыдэнцкім мэдалём Ізраілю
Катэгорыя:Выпускнікі Юрыдычнага коледжу Сырак’юскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Людзі году часопісу «Time»
Катэгорыя:Выпускнікі Дэлавэрскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Пэнсыльванскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Асобы з разладзьдзем мовы
Катэгорыя:Інваліды ЗША
Катэгорыя:Сэнатары ЗША ад Дэлавэру
Аліяніст

«**Аліяні́ст**» () — амэрыканскі тэлесэрыял у жанры псыхалягічнага трылеру, на аснове раману амэрыканскага пісьменьніка Калеба Кара. Прэм’ера 10-сярыйнага сэрыялу адбылася 22 студзеня 2018 году. 17 жніўня 2018 кіраўніцтва тэлесэрыялу TNT замовіла працяг, які атрымаў назву «Аліяніст: Анёл цемры» (таксама на падставе раману). Прэм’ера другога сэзону адбылася 18 ліпеня 2020 году.

## Сюжэт
1896 год. Газэтны мастак Джон Мур (Люк Эванз) разам з аліяністам (псыхіятрам) доктарам Ласла Крайцлерам (Даніель Бруль) і першай жанчынай, якую ўзялі на службу ў паліцыю, Сарай Говард (Дакота Фэннінг) разьвязваюць справу шэрагу жорсткіх забойстваў дзяцей з бардэляў Нью-Ёрку.

## У ролях
* Даніель Бруль — доктар Ласла Крайцлер
* Люк Эванз — Джон Мур
* Браян Гэраці — Тэадор Рузьвельт
* Робэрт Ўіздам — Сайрус Мантроўз
* Дуглас Сьміт — Маркус Айзэксан
* Мэт’ю Шыр — Люцыюс Айзэксан
* К’Арыянка Кілчар — Мэры Палмэр
* Мэт Лінз — Стыў Тагэрт
* Дакота Фэнінг — Сара Говард

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэлесэрыялы ЗША
Катэгорыя:Телесэрыялы Paramount Television
Катэгорыя:Фільмы паводле раманаў ЗША
Катэгорыя:Гістарычныя тэлесэрыялы
Катэгорыя:Крымінальныя тэлесэрыялы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2018 годзе
Катэгорыя:Тэлесэрыялы 2018 году
Валун

**Валуны** — круглаватыя камяні памерамі ад 10 см да 10 м.

Пашыраны ў абласьцях старажытнага антрапагеннага зьледзяненьня. Уваходзяць у склад марэны. Валуны, перанесеныя на вялікія адлегласьці, называюць эратычнымі (вандроўнымі).

Выкарыстоўваюцца для падмуркаў, як брук, для атрыманьня шчэбеню.

## Глядзіце таксама
* Музэй валуноў
* Клін-валун
* Каралёваслабодзкі камень з крыжам

## Літаратура
* «Культавыя і гістарычныя валуны Беларусі» // Карабанаў А. К., і інш., Нацыянальная акадэмія навук Беларусі. Інстытут прыродакарыстаньня, выд. Беларуская навука, 2011, ISBN 9850812958, ISBN 9789850812957, с. 234
* 
* *Галай І., Сідор С.* Геаграфічны слоўнік школьніка / пад рэд. В. Жучкевіча. — Мн., 1986.

## Вонкавыя спасылкі
* Культавыя камяні і геалягічныя помнікі прыроды, на сайце Гісторыя Беларусі

Катэгорыя:Абломкавыя горныя пароды
Каменныя валы Сьцеберацкія

**«Каменныя валы Сьцеберацкія»** — група зь пяці вэртыкальна пастаўленых невялікіх валуноў у лясным урочышчы Сівіха непадалёк ад вёскі Сьцеберакі Вялейскага раёну, геалягічны помнік прыроды рэспубліканскага значэньня.

Па легендзе каменьні былі валамі і аратымі, якія скамянелі за працу на Вялікдзень. Але навукоўцы лічаць, што камяні каля вёскі Сьцеберакі ёсьць найстаражытнейшым культавым помнікам, які ўшаноўваўся найменш як тысячагодзьдзе таму.

Сьцебярацкія камяні ўнікальныя яшчэ й тым, што разьмешчаны адзін за адным па лініі поўдзень-поўнач, і на кожным зь іх выявы рога-рытона і стрыжня з трохкутнікам ці паўколам на яго вяршыні. Старажытны помнік мог быць паганскім капішчам. На карысьць гэтага сьведчаць выявы рога-рытона, у іншых старажытных культурах падобныя знакі характэрныя для язычніцкіх храмаў або капішчаў, перад імі зьдзяйсьняліся абрады, прыносіліся ахвяры. Менавіта ў такім выглядзе, як на камянях вёскі Сьцебяракі, рог-рытон сустракаецца на скульптурных выявах язычніцкіх ідалаў Эўразіі, у тым ліку і на Збруцкім ідале.

Таксама гэтая група камянёў можа быць зьвязана з салярнымі культамі, бо той самы рог-рытон сымбалізуе салярныя боствы і ёсьць дэтальлю манумэнтальнай скульптуры скіфаў, славянаў, прусаў, чаркэсаў, кельтаў, цюркаў і сымбалізуе культ урадлівасьці і дабрабыту.

Да таго ж, адзін і той жа набор знакаў на кожным камяні можа суадносіцца з пэўным сузор’ем, а зьмена кампазыцый дае магчымасьць сьцьвярджаць, што на камянях выяўлена нябесная сфэра ў розныя поры году. З гэтага вынікае, што каменны комплекс мог быць прымеркаваны да пэўнага гадавога цыкла, калі зоркі на небе займалі адпаведнае становішча. Такой думкі прытрымліваецца дасьледнік гэтых камянёў, гісторык А. Прохараў. На яго думку, арыентацыя камянёў мае дачыненьне да Палярнай зоркі, якая зьвязана з выявай стрыжня-слупа. Менавіта слуп добра відочны на ўсіх сьцеберацкіх камянёх, а прымацаваны да слупа трохкутнік ці паўкола займаюць на выявах цэнтральнае месца і сымбалізуюць сабою зорны купал неба. Тады рог-рытон — сымбаль дабрабыту і стрыжань-слуп на камянёх павінны сымбалізаваць сабою пэўныя сузор’і.

Нарэшце, дадзены аб’ект можна ўспрымаць і як пахавальны комплекс. Іншымі словамі, сьцеберацкія камяні могуць быць надмагільлямі старажытнага пахаваньня.

## Літаратура
* *Дучыц Л., Клімковіч І.* Таямніцы каменных валуноў // Полымя. №10. 2007.

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэньня Менскай вобласьці
Катэгорыя:Геалёгія Вялейскага раёну
Катэгорыя:Славутасьці Вялейскага раёну
Катэгорыя:Паганства ў Беларусі
Anacardiaceae

**Anacardiaceae** — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае каля 83 роды і 860 відаў.

## Апісаньне
Прадстаўнікі гэтага сямейства — дрэвы, хмызьнякі, радзей ліяны альбо шматгадовыя травы. Лісьце чарговае, вельмі рэдка супротыўнае, простае або складанае; прылісткі адсутнічаюць, вельмі рэдка прысутнічаюць. Кветкі ў суквецьці, рэдка адзінкавыя; чашалісьцікаў (3)4–5; пялёсткаў (3)4–5(8), рэдка адсутнічаюць; тычачак (1)5–10. Плод — касьцяніца або крылатка (рэдка ягадападобны або арэхападобны). Насеньне 1–5.

## Арэал
Распаўсюджаныя ў трапічных, субтрапічных і ўмераных рэгіёнах. У Беларусі ёсьць у вырошчваньні або інтрадукцыі: *Rhus glabra*, *Rhus typhina*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сапіндакветныя
Астапенка

**Астапенка** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Алесь Астапенка (1920—1970) — беларускі паэт, перакладнік
* Анатоль Астапенка ( 1947) — беларускі пісьменьнік, фізык, палітык
* Вадзім Астапенка (1924—1989) — беларускі хірург
* Зьмітрок Астапенка (1910—1944) — беларускі паэт, перакладнік
* Павал Астапенка (1918—) — беларускі савецкі дыплямат
* Раман Астапенка ( 1980) — беларускі футбаліст
* Уладзімер Астапенка ( 1962) — беларускі дзяржаўны дзяяч, дыплямат
* Уладзіслаў Астапенка (1949—2018) — беларускі лекар, дзяржаўны дзяяч
* Юры Астапенка ( 1990) — беларускі лыжнік
Лемеш

**Ле́меш** — прозьвішча.

Носьбіты:
* Валеры Лемеш (нар. 1938) — беларускі навуковец-вэтэрынар;
* Вінцэнт Лемеш (1890-я — ХХ ст.) — беларускі настаўнік і рэдактар.
Кулябакі

**Кулябакі** () — места ў Ніжагародзкай вобласьці Расеі, адміністрацыйны цэнтар гарадзкой акругі гораду Кулябакі.

## Географія

Кулябакі разьмешчаны ў Мурамскіх лясах, за 188 км на паўднёвы захад ад Ніжняга Ноўгарада, на аўтамабільнай дарозе Уладзімер — Мурам — Арзамас.

У горадзе знаходзіцца аднайменная чыгуначная станцыя — канцавы пункт галіны (29 км) ад станцыі Навашына на магістральнай лініі Мурам — Арзамас.

## Гісторыя
Кулябакі заснаваныя ў канцы 17 стагодзьдзя.

## Эканоміка
У горадзе зьмяшчаецца мэталюргічны завод, завод мэталаканструкцыяў, швейная фабрыка, малочны завод, хлебазавод, мясакамбінат і інш.

## Насельніцтва

## Фотаздымкі

Government of the Kulebaki (view2) - panoramio.jpg|Гарадзкая адміністрацыя
A sports complex - panoramio.jpg|Спартовы комплекс
Кулебаки, ул. Воровского.jpg|Вуліца ў месьце
The Bank of industry - panoramio.jpg|

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады Ніжагародзкай вобласьці
Какістакратыя

**Какістакратыя** (ад  — найгоршы) — сыстэма кіраваньня, якая знаходзіцца ў руках найгоршых, найменш кваліфікаваных і/або найбольш несумленных грамадзянаў.

## Этымалёгія
Слова ўтворанае ад двух грэцкіх словаў: *какістас* ( — найгоршы) і *кратас* ( — урад), што літаральна азначае «ўрад найгоршых».

## Мінуўшчына
Першае ўжываньне слова сустракаецца ў казані Пола Госнальда, датаванай 1644 рокам.

У сваім рамане 1829 року «Няўдачы Эльфіна» ангельскі аўтар Томас Лаў Пікак тлумачыць какістакратыю як антонім да арыстакратыі, паколькі па-грэцку *aristos* (ἄριστος) азначае «выдатны». У сваіх «Успамінах пра рабства» 1838 року сэнатар ЗША Ўільям Гарпэр параўнаў какістакратыю з анархіяй.

## Глядзіце таксама
* Ахлякратыя
* Карпаратакратыя
* Клептакратыя
* Хакістакратыя

## Крыніцы

Катэгорыя:Формы дзяржаўнага кіраваньня
Катэгорыя:Палітычная карупцыя
Катэгорыя:Палітычныя тэрміны
Шуша

**Шу́ша** () / **Шушы** () — горад у Нагорным Карабаху, цэнтар Шушанскага раёну Азэрбайджану. Разьмешчаны ў перадгор’ях Карабаскага сьцягу, на вышыні 1400—1600 м над узроўнем мора, на аўтадарозе Сьцепанакерт — Гарыс, за 11 км на поўдзень ад Сьцепанакерту.

Горад заснаваны ў XVIII стагодзьдзі на месцы сярэднявечнай армянскай крэпасьці і аднаго з галоўных армянскіх местаў Закаўказьзя. Да 1822 року ўваходзіў у склад Карабаскага ханства, пасьля чаго быў заваяваны Расеяй. У 1823 року тут пражывалі пераважна азэрбайджанцы і армяне, прычым колькасьць апошніх стала ўзрастала ўсутыч да разаніны армянскага насельніцтва азэрбайджанскімі войскамі ў 1920 року.

У выніку бітвы Нагорна-Карабаскай вайны ў 1992 року места было заваяванае армянскім войскам, азэрбайджанскае насельніцтва было выразанае. Да 2020 року Шуша знаходзілася пад кантролем самаабвешчанай Рэспублікі Арцаху. 8 лістапада 2020 захопленая Азэрбайджанам.

Шуша лічыцца калыскай азэрбайджанскай музыкі і паэзіі і адным з цэнтраў азэрбайджанскай культуры. Таксама тут разьмешчаныя важныя рэлігійныя славутасьці армянаў: Сабор Хрыста Збавіцеля, царква Яна Хрысьціцеля (Шуша), жаночы манастыр ды іншыя цэрквы.

## Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
* Рубэн Аванесаў, савецкі мовазнавец
* Сьцяпан Агаджанян, савецкі мастак
* Аракел Бабаханян, армянскі гісторык, пісьменьнік, публіцыст
* Мірза Джэвашыр, азэрбайджанскі гісторык
* Армен Тахтаджан, армянскі біёляг-эвалюцыяніст
* Юсіф Чэменземінлі, азэрбайджанскі пісьменьнік

## Крыніцы

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Гарады Нагорна-Карабаскай Рэспублікі
Карабаскі горны сьцяг

**Карабаскі горны сьцяг** ці **Арцаскі горны сьцяг** (, ) — горны сьцяг Малога Каўказу, які працягнуўся ад ракі Тэртэр да даліны ракі Аракс.

Карабаскі сьцяг цягнецца дугой з поўначы на ​​паўднёвы ўсход, зьяўляецца водападзелам басэйнаў правых прытокаў Куры — Тэртэр на паўночным захадзе, Хачэн і Каркар на ўсходзе і левых прытокаў Аракса — Акер на захадзе і Кендэланчая на паўднёвым усходзе. Рака Акер аддзяляе горны сьцяг ад Карабаскага нагор'я. Самай высокай кропкай зьяўляецца гара Вялікі Кірс (2725 м).

Асноўнымі пародамі Карабаскага горнага сьцягу зьяўляюцца сланец, мэргель і магматычныя горныя пароды. Дольная частка акружана далінамі, дзе растуць дуб і граб. Верхняя частка травяністая, але без дрэў.

## Літаратура
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.38

Катэгорыя:Горныя сыстэмы
Катэгорыя:Нагорны Карабах
Катэгорыя:Горныя сьцягі
Агароднікі (Стаўпецкі раён)

**Агаро́днікі** — вёска ў Дзераўнянскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Гісторыя
З 12 кастрычніка 1940 году да 24 сьнежня 2011 году вёска ўваходзіла ў склад Хатаўскога сельсавету, які быў перайменаваны ў Дзераўнянскі.

## Насельніцтва
* 2013 год — 93 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзераўнянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Катэгорыя:Вёскі Менскай вобласьці
Аляксандар Стажараў

**Алякса́ндар Мікала́евіч Стажа́раў** (1946, Ташкент, цяпер Узбэкістан) — беларускі біяхімік.

Доктар біялягічных навук (1987) і прафэсар (1990). Даказаў існаваньне бялку, падобнага да актыну ў мітахондрыях нецяглічных вузаў.

## Жыцьцяпіс
У 1971 годзе скончыў Менскі мэдычны інстытут. У 1987 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю. У 1990 годзе атрымаў званьне прафэсара. У 1990—1993 гадах працаваў загаднікам катэдры ў Менскім мэдычным інстытуце. У 1993—1996 гадаў узначальваў Навукова-дасьледчы інстытут радыяцыйнай мэдыцыны Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь. У 1996 годзе вярнуўся да кіраваньня катэдрай у Менскім мэдычным інстытуце.

## Дасьледаваньні
Правёў дасьледаваньні ў галіне радыяцыйнай і экалягічнай мэдыцыны. Аўтар навуковых працаў наконт рэгуляратных мэханізмаў энэргетычнага абмену ў вузах, малекулярных асноваў і мэдычных наступстваў узьдзеяньня малых дозаў радыяцыі. Даказаў існаваньне бялку, падобнага да актыну цягліцаў у мітахондрыях нецяглічных вузаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ташкенце
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Біяхімікі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДМУ
Катэгорыя:Дактары біялягічных навук
Катэгорыя:Радыялёгія
Сьпіс загінулых падчас акцыяў пратэсту ў Беларусі (2020—2021)

**Сьпіс загінулых падчас акцыяў пратэсту ў Беларусі** — пералік загінулых пры нявысьветленых абставінах або забітых прыхільнікамі рэжыму Лукашэнкі падчас акцыяў пратэсту ў Беларусі супраць фальсыфікацыі прэзыдэнцкіх выбараў 2020 году, гвалту і беззаконьня. Пры гэтым улады й кіраўніцтва МУС Беларусі ні разу не прызналі, што людзі загінулі ад рук супрацоўнікаў сілавых структураў рэжыму Лукашэнкі. Гэтыя людзі на сёньня лічацца ахвярамі пратэстаў.

## Ушанаваньне памяці
* На месцы гібелі Аляксандра Тарайкоўскага ўзьнік народны мэмарыял, які ўлады рэгулярна зьнішчаюць, а людзі аднаўляюць наноў.

## Рэакцыя
17 верасьня 2020 году Эўрапейскі парлямэнт у сваёй рэзалюцыі, ухваленай абсалютнай большасьцю дэпутатаў, заклікаў да правядзеньня «незалежнага і эфэктыўнага расьследаваньня» звязаных з пратэстамі сьмерцяў Аляксандара Тарайкоўскага, Аляксандара Віхора, Арцёма Парукава, Генадзя Шутава й Канстантына Шышмакова.

26 лістапада 2020 году Эўрапейскі парлямэнт у сваёй рэзалюцыі, ухваленай абсалютнай большасьцю дэпутатаў, заклікаў да «хуткага, дбайнага, бесстароньняга й незалежнага расьследаваньня» забойстваў падчас пратэстаў у Беларусі.

## Глядзіце таксама
* Пратэсты ў Беларусі (2020—2022)
* Дзьмітры Дудойць
* Алесь Пушкін

## Крыніцы

Катэгорыя:Загінулыя на акцыях пратэсту ў Беларусі ў 2020 годзе
Катэгорыя:Сьпіс памерлых
Бакунькі

**Ба́кунькі** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Людвіноўскага сельсавету.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Сьцешыцкага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Ганна Севярынец

**Га́нна Канстанці́наўна Севяры́нец** (нар. 23 кастрычніка 1975, Менск) — беларуская пісьменьніца, настаўніца і літаратуразнаўца.

## Біяграфія
Нарадзілася ў сям’і беларускага журналіста Канстанціна Севярынца. Скончыла Філялягічны факультэт БДУ, асьпірантуру на катэдры расейскай літаратуры. Жыве ў Смалявічах.

Працавала ў школах і гімназіях Менску, пэўны час — у камэрцыйнай сфэры. Потым выкладала беларускую і расейскую мову і літаратуру ў Смалявіцкай раённай гімназіі. У 2019 годзе стала Настаўнікам году Смалявіцкага раёну. Улетку 2020 году ў яе скончыўся 5-гадовы працоўны кантракт, які адміністрацыя не працягнула. Гэтаму папярэднічала публікацыя верша «А я за вас не галасавала ніколі» на сайце Радыё Свабода як рэакцыі на ваяўнічыя заявы кіраўніка Беларусі Аляксандра Лукашэнкі, дзе той згадаў расстрэл тысячы чалавек у Андыжане кіраўніком Узбэкістану Ісламам Карымавам дзеля здушэньня путчу.

Пасьля звальненьня працавала ў прыватнай гімназыі.

Уваходзіла ў Каардынацыйную раду.

Замужам, трое дзяцей.

## Прэміі
* 2014 год — «Эксьлібрыс», за эсэ «Беларуская мова: онтагенэз».
* 2017 год — «Гліняны Вялес», за кнігу «Дзень Святога Патрыка».
* 2018 год — доўгі сьпіс Літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройца, за кнігу «Дзень Святога Патрыка».
* 2018 год — «Празрысты Эол», за вызначэньне дакладнай даты напісаньня верша Алеся Дудара «Пасеклі край наш папалам».
* 2019 год — «Чалавек году» (паводле вэрсіі газэты Наша Ніва), за асьветніцкую працу.
* 2020 год — кароткі сьпіс Літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройца за кнігу «Гасцініца „Бельгія“».

## Бібліяграфія

### Проза
* «Дзень Святога Патрыка» (2017 г., выд. «Рэгістр»)
* «Гасцініца „Бельгія“» (2019 г., выд. «Рэгістр»)
* «Мая школа» (2021 г., выд. «Лімарыус»)

### Публіцыстыка
* «Уладзімір Дубоўка: ён і пра яго». Дакументальная біяграфія. (2017 г., выд. «Лімарыус»)
* Алесь Дудар. Выбраныя творы. Укладанне, прадмова, каментары Г. Севярынец (2017 г., выд. «Лімарыус»)
* «Вакол Пятра Глебкі» (2019 г., выд. «Лімарыус»)
* «Янка Купала. Выбраныя творы». Укладанне, прадмова, каментары Г. Севярынец (2020 г., выд. «Лімарыус»)
* «Тры Анегіны: Пушкін, Дудар, Куляшоў». Укладанне, прадмова, каментары Г. Севярынец (2020 г., выд. «Рэгістр»)

### Паэзія
* «Тое, што сказалася вершам» (2023 г., выд. «Hochroth», Візенбург/Марк, Германія)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Я чалавек вуліцы». ​Ганна Севярынец пра штурм Курапатаў, паламаны лёс Колі і законы мурашніку, Радыё Свабода, 3 лістапада 2020 г.
* 

Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары Радыё «Свабода»
Кумельшчына

**Куме́льшчына** — вёска ў Беларусі, на рацэ Вяльлі. Уваходзіць у склад Людвіноўскага сельсавету Вялейскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Комела або Гуміла (Comela, Gumila) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Даўгінава Вялейскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Сьцешыцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1866 год — 125 чалавек
* 1931 год — 229 чалавек
* 1921 год — 212 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Палімэразная ланцуговая рэакцыя

**Палімэра́зная ланцуговая рэа́кцыя** (**ПЛР**) — заснаваны на прынцыпе рэплікацыі нуклійных кісьляў мэтад малекулярнай біялёгіі, які дазваляе хутка дабіцца значнага павелічэньня канцэнтрацыі пэўных фрагмэнтаў ДНК у біялягічным матэрыяле (пробе). ПЛР прымяняецца для атрыманьня мільёнаў і нават мільярдаў дакладных копій узорнага фрагмэнту ДНК максымальнай даўжынёй да 10 тысячаў нуклеатыдаў, што дазваляе атрымаць аналіз ДНК зь вельмі невялікай пробы. Мэтад вынайшаў у 1983 року амэрыканскі біяхімік Кэры Муліс.

Найчасьцей для сынтэзу новага ланцужку ДНК прымяняецца тэрмаўстойлівая ДНК-палімэраза бактэрыі , якая атрымала назву Taq-палімэраза. ПЛР праводзіцца ў прыладзе пад назвай тэрмацыклер, здольнай на працягу некалькіх сэкундаў павышаць ці паніжаць тэмпэратуру на некалькі дзясяткаў градусаў Цэльсія. Фрагмэнты ДНК, якія падлягаюць ампліфікацыі, мусяць быць абмежаваныя ў пачатку і ў канцы гэтак званымі праймэрамі (кароткімі алігануклеатыдамі ДНК). На першым этапе ПЛР дзьве ніткі двайной сьпіралі ДНК фізычна разьдзяляюцца пры высокай тэмпэратуры (дэнатурацыя нуклійнай кісьлі). На другім этапе тэмпэратура зьніжаецца, і праймэры прывязваюцца да камплемэнтарнай пасьлядоўнасьці ДНК. Пасьля гэтага дзьве ніткі ДНК становяцца шаблёнамі для ДНК-палімэразы, якая фэрмэнтацыйным шляхам зьбірае новыя ніткі ДНК з свабодных нуклеатыдаў. У ходзе рэакцыі створаныя фрагмэнты ДНК самі становяцца шаблёнамі для рэплікацыі, запускаючы ланцуговую рэакцыю, у якой узорны ДНК павялічваецца экспанэнтна.

Цяпер ПЛР стала звычайнай і часта незаменнай тэхнікай дасьледаваньняў у мэдычных лябараторыях, дазваляючы рабіць, апрача ампліфікацыі ДНК, мноства іншых маніпуляцыяў з нукляінавымі кісьлямі (увядзеньне мутацыяў, зрошчваньне фрагмэнтаў ДНК). Мэтад выкарыстоўваецца ня толькі ў навуковых патрэбах, але, напрыклад, і дзеля дыягнаставаньня захворваньняў (спадчынных, інфэкцыйных), дзеля высьвятленьня бацькоўства, дзеля клянаваньня генаў, выдзяленьня новых генаў, выяўленьня ў прадуктах генэтычна мадыфікаваных арганізмаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Біяхімічныя мэтады
Катэгорыя:Мэтады малекулярнай біялёгіі
Катэгорыя:Мэтады аналізу ДНК
Катэгорыя:Біятэхналёгія
Катэгорыя:Вынаходніцтвы ЗША
Задвор’е (Вялейскі раён)

**Задво́р’е** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Людвіноўскага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі, у гміне Касьцяневічы.

## Насельніцтва

* 1931 год — 75 чалавек
* 1921 год — 73 чалавекі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Бхімраа Рамджы Амбедкар

**Бхімраа Рамджы Амбедкар** (;  (14 красавіка 1891 — 6 сьнежня 1956), таксама вядомы як * 'Dr. Бабасаэб Амбедкар *, індыйскі юрыст, эканаміст, палітык і сацыяльны рэфарматар. Ён натхніў будысцкі рух даліт і вёў агітацыю супраць сацыяльнай дыскрымінацыі ў адносінах да недатыкальных. Ён таксама падтрымаў правы жанчын і працу. Ён быў першым незалежным міністрам закона і юстыцыі Індыі, архітэктарам Канстытуцыі Індыі і бацькам-заснавальнікам Індыйскай Рэспублікі.

У 1956 г. ён ініцыяваў масавае навяртаньне далітаў, перайшоўшы ў будызм з 600 000 прыхільнікаў. Ён адрадзіў будызм у Індыі. Амбедкар лічыцца бодхісаттвай, а Майтрэя — сярод навадыйскіх будыстаў.

У 1990 г. Амбедкару была ўручана вышэйшая грамадзянская ўзнагарода Індыі "Бхарат Ратна". Спадчына Амбедкара ўключае шматлікія мэмарыялы і выявы ў папулярнай культуры. Спадчына Амбедкара як сацыяльна-палітычнага рэфарматара моцна паўплывала на сучасную Індыю.
Апытаньне, арганізаванае гісторыяй TV18 і CNN IBN, у 2012 годзе было абрана "самым вялікім індыйцам" (The greatest Indian).

Амбедкар Джаянці (дзень нараджэньня Амбедкара) — штогадовы фэстываль, які адзначаецца 14 красавіка і адзначаецца ня толькі ў Індыі, але і ва ўсім сьвеце. Амбедкар Джаянці адзначаецца як афіцыйнае дзяржаўнае сьвята па ўсёй Індыі. Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў адзначала Амбедкара Джаянці ў 2016, 2017 і 2018 гадах.

## Крыніцы

Катэгорыя:Індыйскія палітыкі
Падбярэзьзе (Вялейскі раён)

**Падбярэ́зьзе** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Людвіноўскага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскaга паветa, у гміны Касьцяневічы .

## Насельніцтва

* 1931 год — 112 чалавекi
* 1921 год — 129 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Цярэшкі (Менская вобласьць)

**Цярэ́шкі** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Людвіноўскага сельсавету.

## Гісторыя
З 1793 году пасьля другога падзелу Рэчы Паспалітай Цярэшкі, як і ўся Воўкаўшчына, уваходзіла ў склад Расейскай імпэрыі, быў утвораны Вялейскі павет у складзе спачатку Менскай, а з 1843 году — Віленскай губэрні. Уваходзіла ў склад Вялейскага павету Расейскай імпэрыі. У міжваенны час знаходзілася ў складзе Вялейскага павету, Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі, у гміне Крывічы.

Да 27 сьнежня 1962 году вёска знаходзілася ў складзе Крывіцкага пассавету.

## Насельніцтва

* 1931 год — 225 чалавек
* 1921 год — 294 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Гедзевічы

**Ге́дзевічы** — вёска ў Беларусі, на рацэ Сэрвачы. Уваходзяць у склад Людвіноўскага сельсавету Вялейскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Геда або Гета (Geda, Geto) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У міжваенны час Гедзевічы знаходзіліся ў складзе гміны Касьцяневічы Вялейскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

Да 4 красавіка 1973 году вёска ўваходзіла ў склад Жарскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1921 год — 256 чалавек
* 1931 год — 274 чалавекi

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Глыбоцкі край

**Глыбоцкі край** — гісторыка-этнаграфічны рэгіён Паазер’я, які больш-менш адпавядае межам Глыбоцкага раёну. Тэрмін ахоплівае таксама некаторыя абшары суседніх раёнаў Шаркоўшчыны, Пастаўшчыны і Докшыччыны.

З Глыбоцкага краю выводзяцца многія беларускія пісьменьнікі, мастакі і інш. вядомыя дзеячы краіны. У тым ліку Вацлаў Ластоўскі, Янка Пачопка, Ігнат Буйніцкі, Адам Шульга і інш.

Глыбоцкі край радзіма многіх аб’ектаў матэрыяльнай і нематэрыяльнай спадчыны, такіх як Тэхналёгія прыгатаваньня традыцыйнай стравы «Масьляны баран», Традыцыйная тэхналёгія выпечкі жытняга хлеба, Абрад «Насіць намётку», Традыцыйнае мастацтва маляваных дываноў Віцебскага Паазер’я, Тэхналёгія прыгатаваньня традыцыйнай стравы «Клёцкі з душамі» і інш.

## Ужываньне тэрміну
Назва Глыбоцкі край актыўна выкарыстоўваецца таксама афіцыйнымі ўстановамі і мясцовымі СМІ. На старонцы Глыбоцкага выканкаму чытаем: «*Наша маленькая радзіма, паважаныя сябры, — мілы сэрцу Глыбоцкі край*.»

На Глыбоцкі край спасылаецца Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музэй у апісаньні сваіх збораў, калекцыяў і экспазыцыяў.

Глыбоцкі край выкарыстоўваецца ў адносінах да глыбоцкага раёну й тэрыторыяў сумежных раёнаў у кнігах: В. Воранава «*Дудары Глыбоцкага краю*» і «*Дударская Глыбоччына*» Глыбокае, 2019 і 2017.- 76 с, іл. Тэрмін ужываецца таксама ў кнізе Памяць [Текст]: гісторыка-дакумэнтальная хроніка Глыбоцкага раёна / Беларус. энцыкл. : Б. І. Сачанка (гал.рэд.) і інш.; Маст. А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995.- 454 с, іл. і іншых выданьнях: Скрабатун, Ул. Глыбокае на старых паштоўках [Текст] / Уладзімер Скрабатун.- Менск-Глыбокае: БГАКЦ, 1998.- 136 с, фота., Край мой Глубокский / фота А. В. Адедежи [и др.]. — Минск : Издательский дом «Звязда», 2013. — 24 с.

Назва Глыбоцкі край сустракаецца і актыўна выкарыстоўваецца аўтарамі рэгіянальна-краязнаўчага часопіса «Паазер’е».

Не Глыбоцкі край спасылаюцца таксама агульнаджяржаўныя мэдыі: «*Глыбокае называюць вішнёвай сталіцай нашай дзяржавы, настолькі і сам горад, і Глыбоцкі край наогул багатыя гэтай смачнай, сакавітай ягадай*.»

Больш за тое, тэрмін выкарыстоўваецца ў навуковых працах. У 2020 годзе ў Глыбокім праходзіла канфэрэнцыя пад назвай: «*[[Беларусь]], Глыбоцкі край і [[Эдвард Вайніловіч]]*».

## Дударская традыцыя
На сёньняшні дзень, паводле розных крыніцаў, вядома пра некалькіх дудароў зьвязаных з Глыбоцкім краем, сярод якіх найбольш вылучаецца дудар з акторскай трупы Ігната Буйніцкага — Адам Шульга, а таксама знакаміты дудар Пётар Бурэц зь вёскі Асінаўкі. З вёскі Верацеі выводзіцца «Глыбоцкая дуда» — найстарэйшая захаваная беларуская дуда. З Глыбоцкім краем звязаная таксама так званая, дуда Ігната Буйніцкага, падораная ім Людаміру Міхалу Рагоўскаму, а пасьля ахвяраваная дырыжорам у фонд калекцыі Івана Луцкевіча, якая пазьней стала часткай фонду Беларускага музэю ў Вільні. Таксама на гонар дударскае традыцыі рэгіёну праводзіцца фэст «Дударскі рэй».

## У літаратуры
Паэт Тамаш Ляшонак пісаў пра свой край:*Глыбоцкі край! Маіх дзядоў калыска,*

*Радзіма сінявокая мая!*

*Твой лёс заўжды мне быў да болю блізкім,*

*З гадамі стаў бліжэйшым удвая.*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Паазер’е
Катэгорыя:Глыбоцкі раён
Ільля Ясінскі

**Ільля Ясінскі** ( 26 верасьня 1984, Жодзіна) — беларускі актор тэатру і кіно.

## Жыцьцяпіс
Вучыўся ў Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце культуры і мастацтваў (курс В. Д. Анісенкі), у Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (курс У. А. Мішчанчука). З 2012 году працуе ў Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі

Затрыманы падчас маршу 11 кастрычніка, на наступны дзень быў вызвалены. 15 лістапада 2020 году затрыманы і зьбіты міліцыянтамі. Увечары яго перавезьлі ў шпіталь.

## Ролі

### Тэатар
* «Бэтон» (аўтар і рэжысэр Я.Карняг)
* «Кар’ера доктара Рауса» В. Марціновіча (пастаноўка А.Гарцуева) — *Біскуп*
* «Кругі раю» С. Навуменка (пастаноўка С. Навуменка) — *Сымон, чырвонаармеец*
* «Мудрамер» М. Матукоўскага (пастаноўка А.Гарцуева) — *Міралюбаў*
* «Профіт» па матывах «Даходнага месца» А.Астроўскага (пастаноўка Аляксандра Гарцуева) — *Мыкін*
* «Сірожа» Ю.Чарняўскай (рэжысэр А.Гарцуеў) — *Фарцоўшчык*
* «Тры Жызэлі» А. Курэйчыка (пастаноўка А. Гарцуева) — *Франсуа*
* «Шлюб з ветрам» К.Аверкавай і Я.Карняга (рэжысэр Я.Карняг)
* «А мне не сорамна!…» Л. Усьцінава (пастаноўка К. Аверкавай) — *Вожык*
* «Гісторыя двух сабак» Я. Конева (пастаноўка С. Навуменка) — *Дзяніс Сяргеевіч*
* «Два чароўныя парасоны» Г. Х. Андэрсена (пастаноўка С. Навуменка) — *Салдацік*
* «Таямніца чароўнага календара» М.Варфаламеева (рэжысэр С.Навуменка) — *Парсючок Кнок*

### Кіно
* 2006 — Франц + Паліна, *эпізод*
* 2011 — Каманда Восем, *Жындзяй*
* 2011 — Шчасьце ёсьць, *эпізод*
* 2012 — Сэрца не камень, *студэнт*
* 2014 — Добрае імя, 3 сэрыя, *эпізод*
* 2015 — Адваротны бок Месяца 2, *эпізод*
* 2016 — Куба, *эпізод*
* 2016 — Мухтар. Новы сьлед, 11 сэрыя *Капылоўд*
* 2017 — Сапрамат, кароткамэтражны фільм, Беларусь
* 2018 — Вакальна-крымінальны ансамбль, *Валера'
* 2018 — Не гульня (Беларусь), *Старэйшы лейтэнант Цішкевіч*
* 2019 — Народныя мсьціўцы, (Беларусь-Расея), галоўная роля *Дубчык, алкаголік*
* 2020 — Алёша, *эпізод*
* 2020 — Дзед Марозаў, *Валодзька Дзергачоў*
* 2020 — Купала, *Ластоўскі''

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ясінскі на сайце РТБД
* Ясінскі на кіна-тэатар.ру

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жодзіна
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Беларускія акторы
Арэхавыя

**Арэхавыя** (Juglandaceae) — сямейства кветкавых расьлінаў, якое зьмяшчае 9 родоў і каля 50 відаў.

## Апісаньне
Прадстаўнікі гэтага сямейства — дрэвы, альбо рэдка хмызьнякі, вечназялёныя, паўвечназялёныя або лісьцеападныя, аднадомныя альбо рэдка двухдомныя. Лісьце чарговае (альбо супротыўнае); складанае, рэдка простае; дробна зубчастае, рэдка суцэльнае; прылісткі адсутнічаюць. Кветкі ў суквецьцях, пялёсткі адсутнічаюць, чашалісьцікаў 0–4. Плод — арэх. Насеньне адно на плод.

## Арэал
Распаўсюджаныя ў паўночных ўмераных і субтрапічных рэгіёнах, таксама ў  і Андах. У Беларусі ёсьць у вырошчваньні або інтрадукцыі: *Carya ovata*, *Carya tomentosa*, *Juglans nigra*, *Pterocarya fraxinifolia*.

## Крыніцы


Катэгорыя:Букакветныя
Беламошша

**Беламошша** — вёска ў Дзераўнянскім сельсавеце Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці.

## Геаграфічнае становішча
Знаходзіцца ў 23 км на поўнач ад места Стоўбцы і ў 6.5 км на ўсход ад цэнтру сельсавету вёскі Дзераўная. Мяжуе з вёскамі Барок, Забродзьдзе, Падляскоўе, Хатоўка Дзераўнянскага сельсавету, Дружная, Астравы Шашкоўскага сельсавету і Вялікія Навікі, Малыя Навікі Рубяжэвіцкага сельсавету Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці..

## Клімат
Клімат умерана кантынэнтальны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня -6,3 °С, ліпеня +17,8 °С. Сярэдняя колькасьць ападкаў складае 628 мм.

## Гісторыя
Беламошша згадваецца ў пергамэнтных дакумэнтах пэрыяду Вялікага княства Літоўскага з фондаў Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі (1391–1566 гг.).

З 12 кастрычніка 1940 году да 24 сьнежня 2011 году вёска ўваходзіла ў склад Хатаўскога сельсавету, які быў перайменаваны ў Дзераўнянскі.

## Насельніцтва
* 2013 год — 5 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Беламошша'' Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага 

Катэгорыя:Дзераўнянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Катэгорыя:Вёскі Менскай вобласьці
Мо Янь

**Мо Янь** (莫言; , Шаньдун, КНР) — сучасны кітайскі пісьменьнік, ганаровы доктар філялёгіі Адкрытага ўнівэрсытэту Ганконга. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры (2012) за «яго галюцынаторны рэалізм, які аб'ядноўвае народныя казкі з гісторыяй і сучаснасьцю». За межамі Кітая найбольш вядомы як аўтар аповесьці, па якой быў зьняты фільм «Чырвоны гаалян».

## Біяграфія
Мо Янь — гэта псэўданім, у перакладзе з кітайскага азначае «маўчы». Сапраўднае імя — Гуань Мо-е.

У 11 гадоў быў вымушаны пакінуць школу з-за «культурнай рэвалюцыі». У 1976 годзе, пасьля некалькіх адмоў, змог ўступіць у войска, дзе стаў кадравым палітпрацаўніком. У войску ён працягнуў адукацыю, у 1984 годзе стаў слухачом Акадэміі мастацтваў, пазьней — асьпірантам Літаратурнага інстытуту імя Лу Сіня.

Прыняты ў Саюз кітайскіх пісьменьнікаў у 1986 годзе. Выйшаў у адстаўку з шэрагаў узброеных сілаў у 1997 годзе і стаў рэдактарам газэты.

У цяперашні час Мо Янь займае пасаду намесьніка старшыні Саюза кітайскіх пісьменьнікаў.

## Творчасьць
Кітайская крытыка адносіць яго творчасьць да «літаратуры пошуку каранёў» (сюньгэнь вэньсюэ) і «магічнага рэалізму». Лі Хуа-ін называе яго «несумненна адным з самых крэатыўных і найбольш плённых сёньняшніх кітайскіх пісьменьнікаў», сакрэт посьпеху якога — у ператварэньні грубага і зямнога ў нешта вытанчанае для дасягненьня лірычнай радасьці, якой прасякнуты яго творы. Х. Голдблат сьцьвярджае, што яго імя ведае кожны пісьменны кітаец, і параўноўвае малую радзіму Мо Яня Гаомі з фолкнэраўскай Ёкнапатафай, паказваючы, што пісьменьнік распачаў амбіцыйны праект летапісаньня кітайскай гісторыі XX стагодзьдзя ў сваіх бэстсэлерах.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Li-Hua Ying*. Historical Dictionary of Modern Chinese Literature. The Scarecrow Press, 2010. P. 140—142.
* *Megan M. Ferry*. Mo Yan. // Encyclopedia of Contemporary Chinese Culture. Routledge, 2005. P. 558.
* *Howard Goldblatt*. Mo Yan. // Encyclopedia of Modern China. In 4 vol. Gale, 2009. Vol. 2. P. 617—618.

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
Катэгорыя:Кітайскія літаратары
Квэма-Сабісі

**Квэма-Сабісі** () — вёска ва Ўсходняй Грузіі, у Гарыйскім муніцыпалітэце Шыда Картлійскага краю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Гарыйскага муніцыпалітэту
Луіза Глюк

**Луіза Глюк** (; 22 красавіка 1943, Нью-Ёрк — 13 кастрычніка 2023, Кембрыдж, Масачусэтс) — амэрыканская паэтка. З 2004 году працавала ў Ельскім унівэрсытэце, ад’юнкт-прафэсар. Сяброўка Амэрыканскага філязофскага таварыства (2014). Ляўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры 2020 году за «паэтычны голас, які сваёй строгай прыгажосцю робіць індывідуальнае існаванне ўніверсальным».

## Крыніцы

Катэгорыя:Паэткі ЗША
Катэгорыя:Эсэісты
Поль Элюар

**Поль Элюар** (, уласна ; , Сен-Дэні — , Парыж) — францускі паэт, які выпусьціў больш за сотню паэтычных зборнікаў.

## Жыццё і творчасць
У 1912 у юнага Элюара былі дыягнаставаны сухоты, ён быў вымушаны перапыніць сваю вучобу ў Парыжы і зьехаць лячыцца ў Швайцарыю. Там у санаторыі ён пазнаёміўся з Аленай Дзьяканавай, якую называў Гала. Яна стала яго музай, менавіта тады ён пачаў пісаць вершы. У 1917 годзе Поль Элюар і Гала ажаніліся, праз год у іх нарадзілася дачка Сэсыль. Паэт удзельнічаў у Першай сусьветнай вайне як санітар у шпіталі, на фронце ён напісаў зборнік вершаў, упершыню падпісаўшыся імем Поль Элюар. У 1918 яго «адкрыў» Жан Палян, ён жа пазнаёміў яго з Брэтонам, Арагонам, Максам Эрнстам. Разам зь імі Элюар стаў адным з заснавальнікаў дадаізму, а затым сюррэалізму. У 1923 парваў з дадаізмам, пасварыўшыся з Трыстанам Тцара.

## Беларускія пераклады
* З табой: Выбранае / Пер.з фр. Э. Агняцьвет. — Мн. : Мастац.літ., 1980. — 128с.,4л.іл. — (Паэзія народаў свету).
* Каханне паэзія. — 2024.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Свабода (пераклад Макса Шчура)
* Nusch, portrait d’une muse du Surréalisme French biography of Nusch Éluard

Катэгорыя:Францускія паэты
Славамір Антановіч

**Славамір Антано́віч** (, Піляўсі, Шчучынскі раён — , Шчучынскі раён) — беларускі палітычны і грамадзкі дзяяч, пісьменьнік, журналіст. Сябар кіраўніцтва Беларускага Фонду міру. Заслужаны журналіст (2010). Аўтара прыкладна 300 артыкулаў, 15 кніг.

Славамір Антановіч будаваў сабе кар’еру па партыйнай і камсамольскай лініі. Быў галоўным інжынэрам Шчучынскага масласырзаводу. Непрацяглы час быў дарадцам прэм’ер-міністру Генадзя Навіцкага.

Сярод ягоных літаратурных прац найбольш вядомая — гістарычны раман «Пятро Машэраў». У 2019 годзе Антановіча выключылі з шэрагаў праўладнага Саюзу пісьменьнікаў, у яго быў даўні канфлікт зь яго старшынём Мікалаем Чаргінцом.

## Творчасьць
* 2001 «Приговоренные к расстрелу» (*дакумэнтальная кніга*)
* 2005 «Призраки Можейковской крепости»
* 2006 «Жизнь вне закона» (*дакумэнтальная кніга*)
* 2008 «В августе девяносто первого…» 
* 2010 «Ушедшие в бессмертие» (*дакумэнтальная кніга*)
* 2011 «Судьба до востребования» (*дакумэнтальная кніга*)
* 2012 «Черный омут Немана»
* 2012 «Вяртанне ў юнацтва» (поэзии и прозы)
* 2013 «Узники Пищаллова замка» (*дакумэнтальная кніга*)
* 2017 «Диверсант Сталина»

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчучынскім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Памерлі ў Шчучынскім раёне
Субачы (Менская вобласьць)

**Су́бачы** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Людвіноўскага сельсавету.

## Гісторыя
З 1793 году пасьля другога падзелу Рэчы Паспалітай Субачы, як і ўся Воўкаўшчына, уваходзіла ў склад Расейскай імпэрыі, быў утвораны Вялейскі павет у складзе спачатку Менскай, а з 1843 году — Віленскай губэрні. Уваходзіла ў склад Вялейскага павету Расейскай імпэрыі. У міжваенны час знаходзілася ў складзе Вялейскага павету, Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі, у гміне Крывічы.

Да 27 сьнежня 1962 году вёска знаходзілася ў складзе Крывіцкага пассавету.

## Насельніцтва

* 1921 год — 159 жыхароў, 26 двароў.
* 1931 год — 222 жыхары, 38 двароў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Людвінова (Вялейскі раён)

**Людвіно́ва** — вёска ў Беларусі, на рацэ Сэрвачы. Цэнтар сельсавету Вялейскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Людвін або Лютвін (Liuduin, Liutwin) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
На 1794 год гэта была вёска ў Ашмянскім павеце, у складзе маёнтку Ільля Міхала Агінскага. На 1897 год тут упамінаецца старожка, што ўваходзіла ў Даўгінаўскую воласьць Вялейскага павету, дзе пражывала 9 жыхароў. На пачатак 20 стагодзьдзя ў фальварку Людвінова налічвалася 3 дзесяціны зямлі.

У 1923 годзе — гэта фальварак Касьцяневіцкай гміны Вялейскага павету. На 1931 год Людвінова ўзгадваецца, як маёнтак сына Юзэфа Козел-Паклеўскага Вінцэнта Козел-Паклеўскага ў Вялейскім павеце Віленскага ваяводзтва, дзе мелася 2 двары і пражывала 14 чалавек. У гэты ж час многія дакумэнты ўзгадваюць пад агульнай назвай Сэрвач 3 паселішчы — Сэрвач Вялікая (маёнтак: 5 двароў, 62 жыхары), Сэрвач Малая (пад агульнай назвай: маёнтак — 2 двары, 21 жыхар і калёнія — 10 двароў, 52 жыхары) і непасрэдна маёнтак Людвінова.

Маёнткі Кастыкі і Людвінова выдзяліліся зь вялікага спадчыннага маёнтку Сэрвач, пры падзеле якога гаспадыня маёнтку Юлія Козел-Паклеўская вылучыла старэйшаму сыну Юзафу Вялікую Сэрвач са спадчынным сядзібным домам і броварам, Вінцэнту — толькі пабудаваны фальварак Людвінова з закладзенай у ім фэрмай серабрыстых ліс, а малодшаму Тадэвушу — Кастыкі, у якіх быў вадзяны млын.

Вінцэнт прывёз у Людвінова на развод паўсотні норак І чарнабурак. Пабудаваў на тэрыторыі свайго маёнткуа фэрму для разьвядзеньня дзікіх зьвяркоў і наняў нямецкага вэтэрынара, які разам зь вясковымі людзьмі даглядалі лісаў і норак. Неўзабаве на шырокай паляне сярод леса ўсё было забудавана вальерамі, якіх налічвалася каля 300. Вальеры Быў пранумараваны, на побач віселі шыльды з нумарамі і імем гадаванца.

У газэце «Slowo» у № 201 за 1938 год, пісалі пра лісіную фэрму ў Людвінова: «*Гаспадар фэрмы срэбных ліс Вінцэнт Козел-Паклеўскі, закладваючы зьверагадоўлю, марыў, каб кожная кабета ў сьвеце мела ў сваім гардэробе футру зь яго фэрмы*». Сама фэрма ў Людвінова паўстала зь невялікага капіталу, але на 1930-я гады была адной з найбуйнейшых фэрмаў такога кшталту. Футра зь людвіноўскага маёнтку займала 50% усяго рынку футраў тагачаснай Польшча.

27 чэрвеня 2013 году цэнтар сельсавету перанесьлі зь вёскі Касьцяневічы ў вёску Людвінова.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* У Людвінова была звераферма яшчэ пры Польшчы, Шлях Перамогі, 2 лістапада 2018 г.
* 

Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Малышкі

**Малы́шкі** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Людвіноўскага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскaга паветa, у гміны Касьцяневічы .

Да 4 красавіка 1973 году вёска ўваходзіла ў склад Жарскага сельсавету.

## Насельніцтва

* 1931 год — 271 чалавекi
* 1921 год — 268 чалавек

## Славутасьці
* Старыя каталіцкія могілкі
* Драўляны крыж на могілках

Малышкі. Рака Сэрвач.jpg|Рака Сэрвач каля вёскі
Малышкі. Старыя каталіцкія могілкі.jpg|Старыя каталіцкія могілкі
Малышкі. Старыя каталіцкія могілкі. Крыж.jpg|Драўляны крыж на могілках


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Сэрвач (Менская вобласьць)

**Сэрвач** (да 2003 году — **Вялі́кая Сэ́рвач**) — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Людвіноўскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1664 г. згадваецца ў складзе Ашмянскага павету ВКЛ.

Маёнткі Кастыкі і Людвінова выдзяляліся зь вялікага спадчыннага маёнтку Сэрвач, пры падзеле якога гаспадыня маёнтку Юлія Козел-Паклеўская вылучыла старэйшаму сыну Юзафу Вялікую Сэрвач са спадчынным сядзібным домам і броварам, Вінцэнту — толькі пабудаваны фальварак Людвінова з закладзенай у ім фэрмай серабрыстых ліс, а малодшаму Тадэвушу — Кастыкі, у якіх быў вадзяны млын.

## Славутасьці
* Сядзіба Козел-Паклеўскіх (XIX ст.)
* Капліца-пахавальня Козел-Паклеўскіх

### Страчаная спадчына
* Драўляны касьцёл (1852) у 1950-х гг. быў перавезены ў суседнюю вёску Давыдкі і перабудаваны там пад клюб, у 2012 годзе разабраны.
* Прыдарожная капліца, разбурана ў 2012 годзе.

## Вядомыя асобы
* Вінцэнт Козел-Паклеўскі (1837—1863) — кіраўнік паўстаньня 1863—1864 гадоў на Вялейшчыне і Маладзечаншчыне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Катэгорыя:Козел-Паклеўскія
Амід Абтагі

**Амід Абтагі** (, ;  12 ліпеня 1979, Тэгеран, Іран) — іранскі і амэрыканскі актор.

## Фільмаграфія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Іранскія акторы
Катэгорыя:Кінаакторы ЗША
Кастыкі

**Касты́кі** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Людвіноўскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1664 г. згадваецца ў складзе Ашмянскага павету ВКЛ.

Маёнткі Кастыкі і Людвінова выдзяляліся зь вялікага спадчыннага маёнтку Сэрвач, пры падзеле якога гаспадыня маёнтку Юлія Козел-Паклеўская вылучыла старэйшаму сыну Юзафу Вялікую Сэрвач са спадчынным сядзібным домам і броварам, Вінцэнту — толькі пабудаваны фальварак Людвінова з закладзенай у ім фэрмай серабрыстых ліс, а малодшаму Тадэвушу — Кастыкі, у якіх быў вадзяны млын.

У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскaга паветa, у гміны Касьцяневічы .

## Насельніцтва
* 1866 год — 165 чалавек
* 1921 год — 277 чалавек
* 1931 год — 361 чалавекi

## Славутасьці
* Царква ў імя Сарака Сэвастыйскіх пакутнікаў (XIX стагодзьдзе), на паўночна-заходняй ускраіне вёскі — 

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Касьцяневічы

**Касьцяне́вічы** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Людвіноўскага сельсавету. Вёска знаходзіцца за 24 км у напрамку на паўночны ўсход ад гораду Вялейка, за 95 км ад Менску, на аўтамабільнай дарозе .

У 1940—2013 гадах цэнтар Касьцяневіцкага сельсавету.

## Гісторыя
У 1664 г. згадваецца ў складзе Ашмянскага павету ВКЛ.

## Насельніцтва
* 1998 год — 237 жыхароў, 109 двароў.

## Славутасьці

* Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі з брамай і агароджай (1763) — 

## Вядомыя асобы
* Антон Гараднічы — удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Расеі, чалец «Паўночнага саюзу расейскіх рабочых».

## Літаратура
*  — С. 166.
* 
* Ліст карты N-35-55. Выданьне 1987 г. Стан мясцовасьці на 1984 г.
*Скурко, А. Нашчадкі чараўніка: як жыве вёска, дзе ў XVII стагоддзі адбыўся адзін з апошніх вядзьмарскіх працэсаў // Наша гісторыя, №5, 2018, с. 50-52. ISBN 2617-2305

## Крыніцы

Катэгорыя:Людвіноўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Навальнічны перавал (фільм, 1939)

**«Навальні́чны перава́л»** () — амэрыканскі мастацкі фільм 1939 году рэжысэра Ўільяма Ўайлера, экранізацыя раману Эмілі Брантэ «Навальнічны перавал». Прэм’ера адбылася 24 сакавіка 1939 году. 

## У ролях

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы 1939 году
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы ЗША
Анатоль Маркевіч

**Анато́ль Мечысла́вавіч Марке́віч** ( 1971, Грамкі, Шчучынскі раён), беларускі палітык, Міністар культуры (2020—2025).

## Жыцьцяпіс
У 1994 годзе скончыў Берасьцейскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя А. С. Пушкіна, а ў 2006-м — Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Беларусі.

З 1993 году працаваў настаўнікам, з 1995 году — дырэктарам Прудзянскай базавай школы Шчучынскага раёну. У 1998-2002 гадах кіраваў рознымі школамі ў Гарадзенскай вобласьці. У 2002 годзе прызначаны намесьнікам старшыні Карэліцкага райвыканкаму. У 2010-2011 гадах узначальваў Карэліцкі раённы Савет дэпутатаў, працаваў старшынём Наваградзкага райвыканкаму (2011-2019). З 2019 па 2020 гады — памочнік прэзыдэнта — інспэктар па Берасьцейскай вобласьці.

19 лістапада 2020 году прызначаны міністрам культуры.

У сакавіку 2022 года трапіў пад санкцыі Канады.

Вызвалены ад пасады міністра культуры 2 сьнежня 2024 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шчучынскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Берасьцейскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі
Катэгорыя:Старшыні раённых выканаўчых камітэтаў Беларусі
Катэгорыя:Памочнікі прэзыдэнта Беларусі
Катэгорыя:Міністры культуры Рэспублікі Беларусь
Прыгоды Робін Гуда (фільм)

**«Прыго́ды Ро́бін Гу́да»** () — амэрыканская кінастужка 1938 году рэжысэра Майкла Кэртыца, з  і Алівіяй дэ Гэвілэнд у галоўных ролях. Прэм’ера адбылася 12 траўня 1938 году.

У 1995 годзе фільм быў прызнаны Бібліятэкай Кангрэсу ЗША «культурна, гістарычна, або эстэтычна значным» і адабраны для захаваньня Нацыянальным рэестрам фільмаў.

## Сюжэт
Кінастужка пра жыцьцё і прыгоды Робіна Гуда, абаронцы слабых і прыгнечаных, які разам з сваім гуртом пасьлядоўнікаў жыў у Шэрўудзкім лесе.

## У ролях

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Фільмы 1938 году
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы Warner Bros.
Маркевіч

**Марке́віч** — прозьвішча.

Носьбіты:
* Анатоль Маркевіч (нар. 1971) — дзяржаўны дзяяч Беларусі;
* Антон Маркевіч (1925—2009) — беларускі грамадзкі дзяяч у Канадзе;
* Матрона Маркевіч (1886—1957) — беларуская сялянка;
* .
Алан Гейл

**Алан Гейл** (, *народжаны*: **Руфус Эдвард Макаган**, *Rufus Edward MacKahan*; 10 лютага 1892, Вашынгтон, акруга Калюмбія, ЗША — 22 студзеня 1950, Галівуд, Каліфорнія, ЗША) — амэрыканскі кінаактор і рэжысэр.

## Фільмаграфія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Кінаакторы ЗША