Ѵ

**Ѵ**, **ѵ** (**і́жыца**; )&nbsp;— літара стараславянскага альфабэту й старабеларускай мовы. Паходзіць ад грэцкай літары іпсылён . У старабеларускай мове выкарыстоўвалася для абазначэньня галоснага гуку  ў словах грэцкага паходжаньня (мѵро, сѵнодъ).

## Лічбавае значэньне
У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах **Ѵ** мае значэньне лічбы&nbsp;— 400. У глаголіцы мела выгляд  (Ⱛ). Лічбавага значэньня ў глаголіцы ня мела.

## Абхаская мова
Літара **Ѵ** выкарыстоўвалася ў абхаскай мове ў 37-літарным альфабэце 1862 году Петэра фон Услара й у 55-літарным альфабэце 1909 году Андрэя Чотчуа.

## Алеўцкая мова
Гістарычна кірылічная літара іжыца таксама выкарыстоўвалася ў некаторых запазычаных словах у кірылічным варыянце алеўцкага пісьма.

## Асэтынская мова
Андрэас Ёхан Шёгрэн выкарыстаў **Ѵ**, калі ўводзіў свой альфабэт для асэтынскай мовы. Калі быў уведзены лацінскі альфабэт, замест іжыцы выкарыстоўвалася літара Y, якая была заменена на Ы, калі зноў увялі кірыліцу.

## Расейская мова
У расейскай мове ўжываньне іжыцы на працягу XVIII—XIX стагодзьдзяў станавілася ўсё больш рэдкім. У пачатку XX стагодзьдзя адзінымі двума словамі, якія ўсё яшчэ пішуцца зь літарай іжыца, былі *мѵро* (, «міра») і *сѵнодъ* (, «сынод»).

У дакумэнтах рэформы правапісу 1917—1918 гадоў іжыца зусім не згадваецца, хаця сьцьвярджэньне, што яна была адменена ў той час разам зь дзесятковымі я, яцем і тэтай (фітай), ня толькі распаўсюджанае, але й адлюстраванае ў Вялікай савецкай энцыкляпэдыі. Фактычна **Ѵ** выходзіла з ужытку ў грамадзянскім альфабэце паступова, пад уплывам ня толькі агульнага напрамку зьменаў у правапісе расейскай мовы, але й выцясьненьня з грамадзянскага друку словаў і тэкстаў рэлігійнай тэматыкі. У той жа час паравозы клясы Іжыца (Ѵ) выпускаліся да 1931 году й эксплюатаваліся да зьняцьця з эксплюатацыі ў 1950-х гадах.

## Румынская мова
Традыцыйная артаграфія румынскай мовы ўжывала іжыцу гэтак жа, як і царкоўнаславянская, з усімі вышэйназванымі асаблівасьцямі. Гэтая пісьмовая сыстэма выкарыстоўвалася прыкладна да 1860 году ў Румыніі й да 1920 году ў царкоўных кнігах у Бэсарабіі, якая знаходзілася пад уладай Расеі.

## Сэрбская мова
Традыцыйны правапіс сэрбскае мовы быў больш кансэрватыўным; у ім захаваліся ўсе этымалягічна матываваныя іжыцы ў словах грэцкага паходжаньня. Вук Стэфанавіч Караджыч рэфармаваў сэрбскі альфабэт у пачатку XIX стагодзьдзя й ліквідаваў літару, але стары правапіс выкарыстоўваўся ў некаторых месцах аж да 1880-х гадоў.

## Царкоўнаславянская мова
У царкоўнаславянскай мове іжыца выкарыстоўваецца й цяпер. Як і грэцкі іпсылён, яна можа вымаўляцца як /i/ (як і), або як /v/ (як в). Асноўнае правіла адрозьненьня простае: іжыца з націскам іабо прыдыханьнем зьяўляецца галоснай і таму вымаўляецца /i/; іжыца без дыякрытычных знакаў&nbsp;— зычны й вымаўляецца /в/.

Ненаціскныя іжыцы з гучаньнем /i/ абазначаюцца спэцыяльным дыякрытычным знакам, так званай кендэмай або кендзімай (ад грэцкага слова κέντημα ). Форма кендэмы над іжыцай можа быць рознай: у кнігах расейскага паходжаньня яна, як правіла, выглядае як падвойны націск, а часам і як падвойны акут. У старых сэрбскіх кнігах кендэма часьцей за ўсё выглядала як дзьве кропкі (трэма) або нават замянялася сурагатнай камбінацыяй асьпірацыі й акута. Гэтыя адрозьненьні формы (за выключэньнем спалучэньня прыдыханьне&nbsp;— акут) ня маюць артаграфічнага значэньня й павінны разглядацца як разнавіднасьці шрыфту, таму назва ў Юнікодзе «» уводзіць у зман.

## Ѷ

Іжыца з кэндэмай  не зьяўляецца асобнай літарай альфабэту, але можа мець асабістае месца ў кампутарных кадоўках (напрыклад, Юнікод). Гістарычна іжыца з кэндэмай адпавядае грэцкаму іпсылёну з трэмай . У той час як у сучасных выданьнях старажытнагрэцкай і сучаснай грэцкай мовы трэма выкарыстоўваецца толькі для прадухіленьня дыграфа (як  [ev, ef] супраць  [ei]), славянскае выкарыстаньне кендэмы па-ранейшаму працягваецца ў многіх сярэднявечных грэцкіх рукапісах, у якім знак «дыерэзісу» часта выкарыстоўваўся проста для абазначэньня іпсылёну або ёты як такіх, незалежна ад любых іншых галосных (напрыклад, δϊαλϋτϊκά, што не было б правільным паводле сучасных правілаў).

## У школьным асяродзьдзі
У Расеі ў школьным асяродзьдзі ў XVIII стагодзьдзі зьявіўся выраз «прапісаць іжыцу», які пазначае строгае пакараньне за невыкананьне вучнем заданьня ці іншую правіннасьць. Па адной з вэрсіяў, гэта зьявілася ад таго, што гэтую літару было няпроста напісаць, ды й пісалася яна рэдка, словы, у якіх яна ўжывалася, і складаныя правілы яе ўжываньня даводзілася вучыць на памяць. Па іншай, іжыца сваімі напісаньнямі нагадвае пугу, таму й прапісвалася яна за парушэньне дысцыпліны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пашыраныя кірылічныя літары