open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Даўжанка

Назву **Даўжанка** маюць:

* Даўжанка — рака ў Бялыніцкім і Клічаўскім раёнах Магілёўскай вобласьці, правы прыток ракі Друць, басэйн Дняпра
* Даўжанка — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Алімпійскія віды спорту

У праграму сучасных Алімпійскіх гульняў уваходзяць 28 летніх (41 дысцыпліна) і 7 зімовых (15 дысцыплінаў) відаў спорту. Па двух зь іх (гольф і рэгбі) спаборніцтваў у рамках алімпійскіх гульняў на бягучы момант не праводзіцца, і ўпершыню пасьля доўгага перапынку яны будуць прадстаўленыя ў праграме ў 2016 году.

## Летнія алімпійскія віды спорту

*  Бадмінтон
*  Баскетбол
*  Бокс
*  Барацьба (плянуецца да выключэньня)
** Вольная барацьба
** Грэка-рымская барацьба
* Роварны спорт
**  BMX
**  Вэлятрэкавыя гонкі
**  Горны ровар (Маўтынбайк)
**  Шашэйны роварны спорт
* Водныя віды спорту
**  Воднае пола
**  Плаваньне
**  Скачкі ў ваду
**  Сынхроннае плаваньне
*  Валейбол
*  Пляжны валейбол
*  Гандбол
* Гімнастыка
**  Спартовая гімнастыка
**  Мастацкая гімнастыка
**  Скачкі на батуце

* Вясьлярны спорт
**  Акадэмічнае веславаньне
**  Веславаньне на байдарках і каноэ
**  Вясьлярны слалам
*  Дзюдо
*  Конны спорт
** Выездка
** Канкур
** Трохбор’е
*  Лёгкая атлетыка
*  Настольны тэніс
*  Ветразевы спорт
*  Сучаснае пяціборства
*  Стралковы спорт
*  Стральба з лука
*  Тэніс
*  Трыятлён
*  Тэквандо
*  Цяжкая атлетыка
*  Фэхтаваньне
*  Футбол
*  Хакей на траве

## Зімовыя алімпійскія віды спорту

*  Біятлён
*  Кёрлінг
* Каньковыя віды спорту
**  Канькабежны спорт
**  Фігурнае катаньне
**  Шорт-трэк

* Лыжныя віды спорту
**  Гарналыжны спорт
**  Лыжнае дваяборства
**  Лыжныя гонкі
**  Скачкі з трампліну
**  Сноўбордынг
**  Фрыстайл
* Бобслэй
**  Бобслэй
**  Скелетон
*  Санны спорт
*  Хакей

## Вонкавыя спасылкі
Афіцыйны сайт МАК  

Катэгорыя:Алімпійскія віды спорту
Яўза

**Я́ўза** — малая рака ў Маскоўскае вобласьці й Маскве, левы прыток ракі Масквы (найбуйнейшы ў межах сталіцы). Даўжыня — 48 км, працягласьць у межах гораду — 27,6 км. Вусьце Яўзы знаходзіцца ў цэнтры Масквы, ля Вялікага Вусьцінскага масту.

Катэгорыя:Масква
Катэгорыя:Ака
Катэгорыя:Рэкі Маскоўскай вобласьці
Вацлаў Шукевіч

**Вацлаў Шукевіч** (1896, Аліта — ?) — польскі вайсковы дзеяч, заснавальнік і кіраўнік Самаабароны Лідзкай зямлі.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў 1896 г. у м. Аліце. Паходзіў са старой польскай сям’і, якая з 17 стагодзьдзя асела на Віленшчыне. Яго дзед Томаш удзельнічаў у паўстаньні 1863 году ў якасьці сябра паўстанцкага камітэту ў Лідзе, за што расейскім урадам быў асуджаны на выгнаньне. Вацлаў Шукевіч пачаў вучобу ў Вільні, потым скончыў Корпус марскіх кадэтаў у Пецярбургу. Не жадаючы служыць у расейскім войску, у 1914 годзе паступае ў Пецярбурскі політэхнічны інстытут, адкуль, аднак, у 1916 годзе быў прызваны ў расейскую армію, заканчвае афіцэрскую школу артылерыі ў Адэсе і выяжджае на фронт, дзе, удзельнічаючы ў розных бітвах, служыць да бальшавіцкага перавароту. У расейскай арміі атрымлівае званьне падпаручніка.

Пасьля падпісаньня Берасьцейскага міру адзін зь першых нелегальна пехатой прабіраецца зь Менску ў Ліду, дзе ўвосень 1918 г. пачынае работу па арганізацыі лідзкай Самаабароны.

У польскім войску быў першым камандзірам 5-й лідзкай дружыны і лідзкага батальёна стралкоў, у канцы 1919 г. пераходзіць зь пяхоты ў артылерыю, арганізоўвае батарэю коннай артылерыі пры 13-м палку ўланаў, потым служыць на фронце ў якасьці інструктара па францускіх гарматах пры маторным дывізіёне 1 артпалка легіёнаў і камандзірам 1-й батарэі 15 палка палявой артылерыі.

Пасьля заканчэньня польска-расейскай вайны быў узнагароджаны «Кшыжэм Валечных», звальняецца з войска, заканчвае Варшаўскую палітэхніку, спэцыялізуецца як інжынэр-хімік у ваеннай прамысловасьці, праводзячы дасьледаваньні ў краіне і за мяжой для атрыманьня розных новых важных для абароны краіны прадуктаў.

Доўга знаходзіўся ў запасе ў званьні капітана і ў якасьці старшага ад’юнкта Хімічнага дасьледчага інстытуту ў Варшаве зьяўляўся кіраўніком лябараторыі арганічнага аддзела гэтага ж інстытуту.

## Вонкавыя спасылкі
* http://pawet.net/library/history/city_district/war/sobronby/Самаабарона_лідскай_зямлі.html

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Францішак Яноўх

**Франці́шак Яноўх** (, *, Ліса над Лабэм, Чэхія) — чэскі і швэдзкі ядзерны фізык, аўтар папулярных навуковых твораў. Доктар прыродных навук, кандыдат навук, доктар і прафэсар двух украінскіх унівэрсытэтаў. Заснавальнік і старшыня .

## Жыцьцяпіс
Яшчэ падчас навучаньня ў сярэдняй школе ўступіў у 1948 року ў КПЧ.

Вышэйшую адукацыю атрымліваў у СССР, скончыў фізычны факультэт Ленінградзкага ўнівэрсытэту. Пасьля навучаўся ў асьпірантуры, абараніў кандыдацкую дысэртацыю ва ўнівэрсытэце імя Ламаносава ў Маскве.

Вярнуўшыся ў Чэхаславаччыну, быў загадчыкам аддзяленьня тэарэтычнай ядзернай фізыкі Інстытуту ядзернай фізыкі ў Ржэжы, старшынём тамтэйшай арганізацыі КПЧ і дацэнтам матэматычна-фізычнага факультэту Карлавага ўнівэрсытэту ў Празе. Быў адным з заснавальнікам Эўрапейскага фізычнага таварыства і намесьнікам яго выканаўчага сакратара.

У 1970 року па палітычных матывах быў звольнены з працы, і яму было забаронена выкладаць у Карлавым унівэрсытэце. Пасьля шматлікіх міжнародных пратэстаў атрымаў у 1974 дазвол на выезд за мяжу. Працаваў сьпярша ў інстытуце Нільса Бора ў Капэнгагене, пасьля прыняў прапанову Швэдзкай каралеўскай акадэміі навук стаць яе гасьцюючым прафэсарам. Па сканчэньні прафэсуры швэдзкія ўлады прапанавалі яму месца навуковага супрацоўніка ў Стакгольме. Чытаў лекцыі ў дзясятках унівэрсытэтах краінаў Эўропы, ЗША і Азіі; у 1985 стаў прафэсарам і сябрам рады навуковых радаў, а таксама пачаў выкладаць ва ўнівэрсытэце Гётэ ў Франкфурце.

У 1975 року быў пазбаўлены чэскага грамадзянства, ад 1979 року грамадзянін Швэцыі, у 1990 чэскае грамадзянства яму вернутае.

У 1978 у Стакгольме стаў адным з сузаснавальнікаў Фундацыі Хартыі-77, якую ўзначальвае да цяперашняга часу.

У 1992 быў паслом Чэхаславаччыны і кіраўніком чэскай дэлегацыі на Хэльсынскай канфэрэнцыі. У 1996—2000 прадстаўляў Эўрапейскі Зьвяз у Кіеве як эўрапейскі намесьнік кіраўніка праекту «Цэнтар навукі і тэхналёгіяў ва Ўкраіне».

У цяперашні час зьяўляецца старшынём Фундацыі Хартыі-77, абраным сябрам сойму Акадэміі навук Чэхіі, сябрам навуковых радаў шэрагу інстытуцыяў. Выступае на публіцы, камэнтуе і публікуе, між іншага і папулярныя навуковыя артыкулы ў часопісе «Vesmír» (). Апублікаваў каля сотні навуковых працаў і некалькі сотняў навукова-папулярных і палемічных артыкулаў. Аўтар, суаўтар ці рэдактар некалькіх дзясяткаў кніг, апублікаваных у розных краінах.

Дачка Кацярына (*1964) — швэдзкая пісьменьніца, журналістка, жыве ў Стакгольме.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на бачыне *Імігранцкага інстытуту*
* Блог Францішка Яноўха на Aktuálně.cz

Катэгорыя:Чэскія літаратары
Катэгорыя:Чэскія фізыкі
Катэгорыя:Хартыя 77
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём «За заслугі» (Чэхія)
Катэгорыя:Чэскія эмігранты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лісе над Лабэм
Джаба Канкава

**Джа́ба Канка́ва** (;  18 сакавіка 1986 году, Тбілісі, Грузінская ССР) — грузінскі футбаліст, гуляе паўабаронцам за тбіліскі клюб «Дынама» і нацыянальную зборную Грузіі.

## Дасягненьні
**«Дынама»**:
* Чэмпіён Грузіі: 2004

**«Слован»**:
* Чэмпіён Славаччыны: 2022, 2023, 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на National Football Teams
* 
* 
* 

Катэгорыя:Грузінскія футбалісты
Жано Ананідзэ

**Жано́ Анані́дзэ** (;  10 кастрычніка 1992 году, Кабулеці, Грузія) — былы грузінскі футбаліст, які гуляў паўабаронцам за нацыянальную зборную Грузіі. Скончыў кар’еру праз пакуты ад вялікай колькасьці трамваў.

## Дасягненьні
**«Растоў»**:
* Уладальнік Кубка Расеі: 2014

**«Спартак»**:
* Чэмпіён Расеі: 2017
* Уладальнік Супэркубка Расеі: 2017

**«Дынама»**:
* Уладальнік Супэркубка Грузіі: 2022

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Спартак»
* 

Катэгорыя:Грузінскія футбалісты
Бэлуджыстан (Пакістан)

**Бэлуджыста́н** (, ) — правінцыя ў паўднёва-заходняй частцы Пакістану.

## Геаграфія
Правінцыя знаходзіцца на паўднёвым захадзе краіны. На паўднёвым усходзе мяжуе з правінцыяй Сынд, на паўночным усходзе — з правінцыяй Панджаб, правінцыяй Хайбэр-Пахтунхва і Фэдэральна кіраванымі пляменнымі тэрыторыямі, на поўначы праходзіць мяжа з Аўганістанам, на захадзе — з Іранам. На поўдні праходзіць узьбярэжжа Арабскага мора.

Плошча правінцыі складае 347 190 км².

## Адміністрацыйнае ўладкаваньне

У склад правінцыі ўваходзяць раёны (дыстрыкты).

## Дэмаграфія
Колькасьць насельніцтва складае прыкладна 7 914 000 чалавек.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Геаграфія Пакістану
Бэлуджыстан (неадназначнасьць)

**Бэлуджыста́н** (**Балачыста́н**):

* Бэлуджыстан (рэгіён) — рэгіён у Азіі, тэрыторыя якога звычайна акрэсьліваецца ў паўднёвай ці ўсходняй частцы .
* Сыстан і Балучыстан — астан у Іране.
* Бэлуджыстан (Пакістан) — правінцыя ў Пакістане.
Беларуская энцыкляпэдыя

**Белару́ская энцыкляпэ́дыя** (БелЭн; поўная назва — **Унівэрса́льная Беларуская энцыкляпэдыя**) — агульная энцыкляпэдыя, унівэрсальны сыстэматызаваны беларускі даведнік, які зьмяшчае самыя разнастайныя зьвесткі па ўсіх галінах ведаў. «Беларуская энцыкляпэдыя» — першая нацыянальная энцыкляпэдыя незалежнай Беларусі. Галоўным рэдактарам зьяўляецца Генадзь Пашкоў (у 1993—1995 гадох — Барыс Сачанка).

Энцыкляпэдыя выдадзеная ў 18 тамох (том па 100 улікова-выдавецкіх аркушаў), у ёй месьціцца каля 80 тысячаў тэрмінаў. Пэўная перавага аддаецца асьвятленьню падзеяў, фактаў, зьвязаных зь Беларусьсю. Артыкулы энцыкляпэдыі зьмешчаныя ў альфабэтным парадку.

## Бібліяграфія
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 552 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1996. — 480 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 511 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1997. — 480 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — 576 с.: іл. .
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — 576 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — 608 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1999. — 576 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 560 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугараджы / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — 544 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — 560 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2001. — 576 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — 576 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — 512 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — 552 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 576 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2003. — 512 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2004. — 473 с.: іл. 
# Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 2004. — 760 с.: іл. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія энцыкляпэдыі
Катэгорыя:Унівэрсальныя энцыкляпэдыі
Ганцавічы (Камянецкі раён)

**Га́нцавічы** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, уваходзіць у Дзьмітравіцкі сельсавет.

Ганцавічы месьцяцца за 14&nbsp;км на паўночны захад ад Камянцу, за 53&nbsp;км на поўнач ад Берасьця, за 23&nbsp;км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Берасьце&nbsp;—&nbsp;Беласток.

## Гісторыя
* 1857: паводле 10-й рэвізіі ў вёсцы 126 рэвіскіх душ, дзяржаўная ўласнасьць.
* канец XIX ст.: вёска ў Войскай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі. У складзе Ганцэвіцкай сельскай грамады, мелася звыш 280 дзесяцінаў зямлі.
* 1897: паводле перапісу у вёсцы 28 двароў, 179 жыхароў, хлебазапасная крама, 2 ветраныя млыны, кузьня.
* 1905: 185 жыхароў.
* 1921: у выніку польска-савецкай вайны па Рыскай мірнай дамове ў складзе Польшчы, вёска ў Войскай гміне Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва.
* 1923: 22 двары, 98 жыхароў.
* 1928: у Дзьмітравіцкай гміне таго ж павету.
* 1939: у выніку пакту Молатава — Рыбэнтропа ў складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: вёска ў Агародніцкім сельсавеце Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці, 45 двароў, 213 жыхароў. 
* 1950: вяскоўцы арганізаваліся ў калгас «1 Мая».
* 1951: у калгасе «Новы шлях».
* 1960: у вёсцы 149 жыхароў.
* 1962: у саўгасе «Белавескі» (у 1982 годзе перайменаваны ў «Першамайскі», у 1991 годзе рэарганізаваны ў калгас).
* 1964: у Дзьмітравіцкім сельсавеце Камянецкага раёну.
* 1970: 136 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2010 год — 36 жыхароў
* 2005 год — 36 жыхароў, 19 двароў
* 1999 год — 45 жыхароў

## Інфраструктура
У складзе СВК «Хадасы».

## Крыніцы

## Літаратура
*  С.&nbsp;36—37.

Катэгорыя:Дзьмітравіцкі сельсавет (Камянецкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
HTC 8X

**HTC X8** — смартфон, выпушчаны HTC у лістападзе 2012 году. Апэрацыйная сыстэма тэлефона Windows Phone 8 мае беларускамоўны інтэрфэйс.

## Уласьцівасьці
Дотыкавы вадка-крышталічны экран з дыяганальлю 4,3 цалі і абалонкай з загартаванага шкла меў разрозьненьне 720×1280 піксэлаў (342 пкс/цаля). Сховішча складала 16 гігабайтаў, апэратыўная запамінальная прылада — 1024 мэгабайтаў. Камэра дазваляе ствараць высокаразрозьненае відэа ў 1080 паземных лініяў з суадносінамі бакоў 16:9 (1,78:1). Двух’ядравы працэсар MSM8960 мае частасьць 1,5 гігагэрц. Корпус прапаноўваўся ў адным з 4 адценьняў — жоўты, сіні, чорны або чырвоны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Смартфоны
Катэгорыя:Беларусіфікаваныя тэлефоны
Катэгорыя:Мабільныя тэлефоны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2012 годзе
Трнаўскі аўтамабільны завод

**Трна́ўскі аўтамабі́льны заво́д** (, скарочана ***TAZ***) — аўтамабілебудаўнічая кампанія ў Трнаве (Славаччына), якая дзейнічала ў 1968—1999 роках.

## Мінуўшчына
Аўтамабільны завод у чэскім месьце Вэрхлабі створаны ў 1968 року на магутнасьцях сталёвапракатнага заводу, збудаванага яшчэ да Першай сусьветнай вайны. Да выпуску аўтамабіляў TAZ займаўся прадукцыяй аўтазапчастак і бытавое тэхнікі.

Празь пяць гадоў частка магутнасьцяў была пераведзеная ў Трнаву, а да 1981 вытворчасьць перанесеная туды цалкам. TAZ уваходзіў у структуру Škoda-Factories. Пачаткова меў брэнд Škoda, пазьней Škoda TAZ, і толькі з 1993 року — TAZ.

Кампанія выпускала легкавыя аўтамабілі Tatra Agro, грузавыя Škoda 1203, восі для грузавікоў V3S, аўтазапчасткі.

У 1999 року фірма спыніла існаваньне праз праблемы са збытам маральна састарэлых для таго часу аўтамабіляў. Пасьля гэтага правы на вытворчасьць мікрааўтобусу TAZ 1500 набыла чэская кампанія Ocelot Auto.

## Вонкавыя спасылкі

* Ocelot Auto 

Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Славаччыны
Катэгорыя:Прадпрыемствы Чэхаславаччыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1968 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1999 годзе
Катэгорыя:Трнава
Чэхаславацкая сацыялістычная рэспубліка

**Чэхаслава́цкая сацыялісты́чная рэспу́бліка** (, ), скарочана **ЧССР** (*ČSSR*) — былая дзяржава ў Цэнтральнай Эўропе, якая існавала ў 1948—1990 роках. Уваходзіла ў блёк сацыялістычных дзяржаваў.

Абвешчаная ў 1948 року пасьля прыходу да ўлады камуністаў у выніку путчу. Пасьля прыняцьця ў 1960 року новае канстытуцыі традыцыйная назва Чэхаславацкая рэспубліка была замененая на Чэхаславацкую сацыялістычную рэспубліку як сымбаль «канчатковае перамогі сацыялізму» ў дзяржаве. Былі таксама зьмененыя некаторыя іншыя дзяржаўныя сымбалі.

У 1969 ЧССР сталася фэдэратыўнай рэспублікай. У 1990 афіцыйны назоў быў зьменены на Чэхаславацкая фэдэратыўная рэспубліка.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Колішнія дзяржавы Эўропы

Катэгорыя:Фэдэратыўныя дзяржавы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1990 годзе
Дарніца (станцыя мэтро)

**Дарніца** () — станцыя Кіеўскага мэтрапалітэну, разьмешчаная на Сьвятошынска-Броварскай лініі. Адкрытая 5 лістапада 1965 году.

## Галерэя

Файл:Darnytsia Metro Station Kiev 2012 05.jpg
Файл:Darnytsia Metro Station Kiev 2012 06.jpg
Файл:Darnytsia Metro Station Kiev 2012 07.jpg
Файл:Метро Дарниця.jpg


## Глядзіце таксама
* Сьпіс станцыяў Кіеўскага мэтрапалітэну

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка станцыі на афіцыйным сайце Кіеўскага мэтрапалітэну
* Старонка станцыі на неафіцыйным сайце Кіеўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:Сьвятошынска-Броварская лінія мэтрапалітэну
Апэрацыя «Мангуст»

**Апэрацыя «Мангуст»** (), **Кубінскі праект** () — сакрэтная апэрацыя Цэнтральнай выведвальнай управы ЗША (ЦРУ), распрацаваная ў пачатку кіраваньня прэзыдэнта Джона Кенэдзі пасьля правалу апэрацыі ў затоцы Сьвіней. 30 лістапада 1961 агрэсіўныя дзеяньні супраць камуністычнага ўраду Фідэля Кастра на Кубе былі санкцыянаваныя прэзыдэнтам Кенэдзі. Кіраваў апэрацыяй генэрал ВПС ЗША Эдўард Лансдэйл.

Мэтаю апэрацыі «Мангуст» быў тэрарызм супраць Кубы ў спробе адхіліць ад улады камуністаў, што, паводле гарвардзкага гісторыка Хорхе Дамінгеса, было першачарговай задачай адміністрацыі прэзыдэнта Джона Кенэдзі.

## Перадумовы
Пасьля Кубінскай рэвалюцыі і прыходу да ўлады камуністаў на чале зь Фідэлем Кастра ўрад ЗША прыняў рашэньне спыніць пашырэньне сацыялістычнае рэвалюцыі і замяніць кубінскі лад на больш адпаведны філязофіі ЗША. Пасьля правалу ўварваньня ў затоцы Сьвіней з мэтаю пошукаў спосабаў адхіленьня ад улады Фідэля Кастра быў сфармаваны адмысловы камітэт.

## Падрыхтоўка апэрацыі
Кіраваньнем падрыхтоўкі апэрацыі з боку прэзыдэнцкай адміністрацыі займаўся Генэральны пракурор Робэрт Фіцжэральд Кенэдзі. Узначальвалі «Мангуст» Эдўард Лансдэйл з боку Дэпартамэнту абароны і Ўільям Кінг Гарві з ЦРУ. Лансдэйл быў абраны з увагі на ягоны досьвед у  на Філіпінах падчас паўстаньня Хукбалахапу, а таксама пры падтрымцы рэжыму Дзьема ў Віетнаме.

У часе Кубінскага праекту былі прадстаўленыя 33 пляны апэрацыі (паводле колькасьці жывых відаў мангустаў), адрозных эфэктыўнасьцю і намерамі, ад прапаганды да эфэктыўнага падрыву кубінскага ўраду і эканомікі. Некаторыя мелі сродкам выкарыстаньне спэцназу, зьнішчэньне цукровых плянтацыяў, альбо мініраваньне гаваняў.

## Правядзеньне
Плянавалася запусьціць плян у дзеяньне ў кастрычніку 1962 року «адкрытым мяцежом і зрынаньнем камуністычнага рэжыму». Гэта быў пік Карыбскага крызісу, калі ЗША і СССР стаялі на мяжы пачатку ядзернае вайны. У рэшце рэшт 30 кастрычніка апэрацыя была адкладзеная, але на той час 3 з 10 аддзелаў сабатажнікаў па шэсьць чалавек трапілі на Кубу.

## Наступствы
Кубінскі праект, як і ранейшая спроба ўварваньня ў затоцы Сьвіней, прызнаная прыкладам правалу амэрыканскай палітыкі супраць Кубы.

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Уварваньне ў затоцы Сьвіней
* Апэрацыя Анадыр
* Кубінскі крызіс
* Апэрацыя 40
* Амэрыкана-кубінскія стасункі

## Вонкавыя спасылкі
* ''Operation Mongoose: The Cuba Project'', Cuban History Archive, 20 Feb 1962.
* ''The Cuban Missile Crisis, 1962'', The National Security Archive.
* ''Meeting with the Attorney General of the United States Concerning Cuba'', CIA minutes, 19 January 1962.
* ''Justification for US Military Intervention in Cuba'', Joint Chiefs of Staff, 13 March 1962.
* [''Minutes of Meeting of the [NSC 5412/2 Special Group|Special Group] on Operation Mongoose*, 4 October 1962.] 
* [http://www.maryferrell.org/mffweb/archive/viewer/showDoc.do?docId=9983 *CIA Inspector General’s Report on Plots to Assassinate Fidel Castro'', CIA Historical Review Program, 23 May 1967.]  (HTML version)

Катэгорыя:Апэрацыі ЦРУ
Катэгорыя:Гісторыя Кубы
Катэгорыя:Амэрыканска-кубінскія стасункі
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Пакістану

**Адміністрацыйна́-тэрытарыя́льны падзе́л Пакіста́ну** — сукупнасьць падзелу краіны на адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якая прадстаўляе зь сябе чатыры правінцыі, фэдэральную сталічную тэрыторыю, дзьве аўтаномныя тэрыторыі і фэдэральна кіруемыя пляменныя тэрыторыі.

Ніжэйшымі ўзроўнямі (далей у пералічэньні гэтага абзацу — паводле зьмяншэньня) адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу зьяўляюцца:

* Рэгіёны (агульная колькасьць якіх складае дваццаць сем)
** Рэгіёны *зіла́*, альбо дыстрыкты ці раёны (агульная колькасьць якіх складае больш за сто)
*** Тэгсілы (агульная колькасьць якіх налічвае больш за чатырыста)
**** Хаўрусныя рады

## Структура
У склад Пакістану ўваходзяць чатыры правінцыі, сталічная тэрыторыя Ісламабаду, фэдэральна кіруемыя пляменныя тэрыторыі ды тэрыторыі Кашміру. Агульная колькасьць адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак першага ўзроўню складае восем.

## Глядзіце таксама
* Рэгіёны Пакістану
* Зіла
* Тэгсіл
* Хаўрусная рада

## Заўвагі
Эйрбас ЮК Бротан

«**Эйрбас ЮК**» () — ўэйлскі футбольны клюб з гораду Бротану. Заснаваны ў 1946 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бротан
Вясло

**Вясло́** — найстаражытнейшае прыстасаваньне для перасоўваньня вясьлярных суднаў па вадзе. Складовыя часткі вясла: лопасьць, верацяно й дзяржальня. Вёслы адрозьніваюцца па памерах і па форме: адналопасьцевыя для веславаньня з аднаго борту з упорам на ўключынах, вальковыя й расхісныя (па адным або па два вяслы на кожнага весьляра); двухлопасьцевыя для веславаньня напераменку з абодвух бартоў (на байдарках). Невялікія найпрасьцейшыя вёслы называюцца грабкамі. Вёслы вялікіх старадаўніх вясьлярных судоў (галер, трырэм і інш.) дасягалі даўжыні 14—16 м, на кожным вясьле сядзелі да 7 весьляроў. Звычайна вёслы вырабляюць з суцэльнага кавалка драўніны (ясеню, клёну, яліны й інш), з акоўкай па канцах лопасьці. Алюмінавыя вёслы выкарыстоўваюць галоўным чынам на надзіманых лодках.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Веславаньне
Сяргей Герасімец

**Сярге́й Герасіме́ц** (13 кастрычніка 1965 году — 26 верасьня 2021 году) — беларускі футбаліст і футбольны трэнэр, нападнік. Гулец нацыянальнай зборнай Беларусі. Найлепшы футбаліст Беларусі (1993).

## Біяграфія
Нарадзіўся 13 кастрычніка 1965 году ў Кіеве. Пачынаў спартовую кар’еру ў мясцовым «Дынама». Быў таксама гульцом данецкага «Шахтара», менскага «Дынама», «Зэніту», іншых клюбаў. Завяршыў кар’еру футбаліста ў 2002 годзе ў беларускім клюбе «Тарпэда-МАЗ». Далей працаваў трэнэрам у дробных расейскіх футбольных клюбах. 

Па распадзе СССР стаў гульцом зборнай Беларусі, правёўшы ў складзе каманды 25 гульняў, у якіх забіў 7 мячоў. Асабліва запомніўся пераможны гол у гульні супраць зборнай Нідэрляндаў ў адборачным матчы да чэмпіянату Эўропы, забіты ў чэрвені 1995 году.

Памёр 26 верасьня 2021 году.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Беларусі: 1992, 1993, 1994
* Уладальнік Кубка Расеі: 1999

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на sports.ru

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Шахтар» Данецк
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Бнэй Ягуда» Тэль-Авіў
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Балтыка» Калінінград
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Зэніт» Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Коўна»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда» Менск
Адзёр

**Адзёр** — заражэньне дыхальных шляхоў  вірусам ад хворага чалавека пры размове, чханьні і кашлі. Ускладненьне хваробы выклікае паражэньне дыхальных шляхоў, органаў слыху і цэнтральнай нэрвовай сыстэмы, гаймарыт, , , , бранхіт, пнэўманію, сэрозны мэнінгіт, мэнінгаэнцэфаліт, энцэфаляпатыю, полінэўрыт і , што ўяўляе сьмяротную пагрозу.

## Папярэджаньне
Адзіным спосабам прадухіленьня заражэньня ёсьць вакцынаваньне. Насельніцтва Беларусі атрымлівае 2 прышчэпкі ў 1 і 6 гадоў.

## Праявы
Хвароба пачынаецца ўздымам тэмпэратуры да +39°C. Зьяўляецца рэзкі сухі кашаль, закладзенасьць носа, пачырваненьне і разрыхленьне сьлізьніцы задняй сьценкі глоткі. Праз 2 дні ўзмацняецца кашаль, разьвіваецца каньюнктывіт і сьвятлабоязь, на сьлізьніцы шчок зьяўляецца плямістая экзантэма. Першы сып зьяўляецца за вушамі, на пераносьсі. Цягам сутак сып распаўсюджваецца на ўвесь твар, шыю, верхнюю частку грудзіны, на другія суткі — на тулава і рукі, на трэція — на ногі. Сып мае выгляд дробных плямаў і пухіркоў ружовага або чырвонага колеру, якія на працягу некалькіх гадзін павялічваюцца ў памерах і зьліваюцца. Праз 3—4 дні сып пачынае цямнець і зьнікае праз 7—19 дзён, што суправаджаецца вотруб’епадобным лушчэньнем скуры.

## Беларусь
У 2006 годзе аднавіліся выпадкі выяўленьня захворваньня пасьля шматгадовай адсутнасьці, якой дасягнулі шляхам пашыранасьці прышчэпкі ад адру. У 2011 годзе ў Беларусі выявілі 50 выпадкаў адру ў выніку заражэньняў, якія адбыліся за мяжой.

## Крыніцы

Катэгорыя:Інфэкцыйныя захворваньні
Вігвам

**Вігвам** — жытло лясных індзейцаў Паўночнай Амэрыкі — алганкінаў. Увайшло ў літаратуру як назва індзейскага жытла купалападобнай формы, у адрозьненьне ад канічнай — тыпі. Пры пабудове вігваму індзейцы ўтыкаюць у зямлю па крузе або авалу гнуткія ствалы дрэваў, згінаючы іх канцы ў купал. Каркас вігваму пакрываюць галінкамі, карой, цыноўкамі.

Катэгорыя:Жыльлё
Глябальны індэкс міру

**Гляба́льны і́ндэкс мі́ру** (, *GPI*) — спроба вымярэньня адноснай пазыцыі нацыяў і рэгіёнаў на шкале міралюбнасьці. Разьлічваецца Інстытутам эканомікі і міру (IEP) ў супрацоўніцтве зь міжнароднымі экспэртамі інстытутаў міру і аналітычнымі цэнтрамі на падставе зьвестак, сабраных і прааналізаваных Economist Intelligence Unit. Упершыню рэйтынг быў складзены ў траўні 2007 року і з таго часу прадстаўляецца шторок. Па стане на 2013 рок улучае 162 краіны (у 2007 была 121). Сярод фактараў, якія выкарыстоўваюцца пры ацэнцы, такія як узровень злачыннасьці і гвалту ўнутры краіны, а таксама такія чыньнікі зьнешняй палітыкі, як вайсковыя выдаткі і войны.

## Рэйтынгі паводле гадоў

Дзяржавы зь лепшымі паказьнікамі міралюбства маюць меншыя індэксы. Дзяржавы ў зялёнай зоне складаюць 20% найбольш мірных у гэтым годзе; у чырвонай зоне зьмешаныя 20% найменш мірных.


: **Заўвага:** У зьвестак за 2010 рок адбыліся зьмены ў мэтадалёгіі.


## Глядзіце таксама
* Глябальны індэкс тэрарызму

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Інстытут эканомікі і міру

Катэгорыя:Міжнародныя рэйтынгі
Катэгорыя:Мір
Катэгорыя:Сьпісы паводле краінаў
Інфанэт Талін

«**Інфанэт**» () — былы эстонскі футбольны клюб з гораду Таліна. Заснаваны ў 2002 годзе і расфармаваны ў 2017 годзе. Чэмпіён Эстоніі (2016), уладальнік Кубка Эстоніі (2017).

## Гісторыя
Пасьля сэзону 2017 году клюб быў далучаны да «Левадыі».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Талін
Віза

**Ві́за** — дазвольны дакумэнт, які дае права чалавеку на перасячэньне дзяржаўных межаў у пунктах пропуску. Віза — дазвол замежніка на ўезд на тэрыторыю іншай дзяржавы. Аднак існуюць таксама «выязныя» візы, якія даюць права на выезд з краіны.

Візы канкрэтнай краіны выдае як правіла консульства ці амбасада краіны ў іншай краіне. Часам гэтым пытаньнем могуць таксама займацца акрэдытаваныя візавыя цэнтры.

Міграцыйны кантроль, як правіла, паміж краінамі, якія заключылі паміж сабой пагадненьне аб бязьвізавым рэжыме, не адмяняецца. Кантроль адсутнічае толькі паміж краінамі, якія знаходзяцца ў візавых саюзах (напрыклад, Беларусь і Расея або краіны Шэнгенскай зоны). Іміграцыйны кантроль у многіх краінах можа забараніць ўезд ўладальніку сапраўднай візы ў выпадку парушэньня ім умоваў атрыманьня візы, парушэньня заканадаўства краіны, у якую ён заяжджае, або ў выпадку, калі ёсьць сумневы ў мэтах яго паездкі.

## Глядзіце таксама
* Візавая палітыка Беларусі
Дрот

**Дрот** — мэталічная нітка, шнур.

Дрот звычайна круглага, радзей — шасьцівугольнага, квадратнага, трапэцападобнага або авальнага сячэньня са сталі, алюміну, медзі, нікелю, тытану, цынку, іх сплаваў і іншых мэталяў. Выпускаюць таксама бімэталічны й полімэталічны дрот.

Дрот атрымліваецца шляхам працяжкі (валачэньня) праз пасьлядоўна памяншальныя адтуліны. Дрот выпускаецца рознага дыямэтру (да дзясяткаў мілімэтраў). Дрот выкарыстоўваецца для вырабу электрычных правадоў, метызаў, спружынаў, тэрмапараў, электродаў, электронных прыбораў і інш.
Рэсьпіраторная інфэкцыя

**Рэсьпіраторная інфэкцыя** — заражэньне вірусам (адэнавірус, грып, парагрып і рэсьпіраторна-сэнтыцыяльны) і бактэрыяй (пнэўмакок, стафілякок і стрэптакок) паветрана-кропельным шляхам (кашаль і чых).

Выклікае ліхаманку і атручаньне. Паражае верхнія дыхальныя шляхі: нос, глотку, гартань і дырху. У дзяцей падчас эпідэміі ўзьнікае запаленьне дыхнікаў і лёгкіх. Сярод вірусаў вылучаюць вірусы грыпу і парагрыпу, адэнавірусы, каранавірусы, рынавірусы і рэавірусы.

## Папярэджаньне
Заражэньне прадухіляецца праз пазьбяганьне набліжэньня на адлегласьць мэтру да людзей з гарачкай і кашлем, уніканьне дотыкаў да рота і носа, пазьбяганьне шматлюдных месцаў, штодзённае шматразовае мыцьцё рук вадой з мылам, штодзённае праветрываньне жылых памяшканьняў, выкарыстаньне масак пры стасунках з хворымі, працяглы начны сон, устойлівы расклад прыёму багатай на вітаміны ежы і штодзённае разьмінаньне. Таксама карысна пазьбягаць пасіўнага тытунепаленьня і рабіць прышчэпку.

## Чыньнікі
Заражэньню спрыяе набліжэньне да хворых на адлегласьць мэтру і дотык да брудных паверхняў. Таксама шкодзіць наяўнасьць пастаяннага ачага заражэньня ў выглядзе карыесу зубоў, адэноідаў у насаглотцы і танзіліту. Адмоўна ўплывае аслабленая імунная сыстэма ў выніку стрэсу, нястачы вітамінаў і штучнага выкормліваньня ў грудным узросьце.

## Праявы
Хвароба выяўляецца праз высокую тэмпэратуру, чханьне, кашаль, насмарк, дрыжыкі і боль у цягліцах.

## Беларусь
Штогод ад хваробы церпяць каля 1/3 насельніцтва Беларусі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Інфэкцыйныя захворваньні
Прыгоды Несьцеркі

**Прыгоды Несьцеркі** — першы беларускі поўнамэтражны анімацыйны фільм. Зьняты на кінастудыі «Беларусьфільм». Прэм’ера адбылася 25 сакавіка 2013 году ў менскім кінатэатры «Дом кіно». Рэжысэр карціны — Ігар Волчак. Сцэнарыст — Дзьмітры Якутовіч. Гукарэжысэр — Сяргей Чухроў.

## Зьмест
Фільм складаецца з 8 гісторыяў, у якіх герой народных легендаў і паданьняў Несьцерка са сваімі неразлучнымі сябрамі сабакам і катом знаходзяць выхад зь любой сытуацыі. Яны ператвараюць звычайныя гліняныя збаны ў музычны інструмэнт, перамагаюць крыважэрнага Цмока, які выкраў нявесту Несьцеркі, і знаходзяць управу на Ліха, якое пасялілася ў іх доме.

Пачуўшы наказ ад багіні рамёстваў часьцей глядзець пад ногі, бо скарбы часта хаваюцца там, дзе менш за ўсё чакаеш іх убачыць, Несьцерка атрымлівае ў дар талент ганчара й з энтузіязмам бярэцца за справу. Разам са сваім памочнікам і верным сябрам сабакам лепіць гаршчкі й сувэніры з гліны й мае намер прадаць іх на кірмашы. Шлях Несьцеркі да вялікіх грошай перапоўнены рознымі перашкодамі. Аднак пацешны герой дастойна іх пераадольвае й робіць для сябе пэўныя жыцьцёвыя высновы, кожная зь якіх увасабляецца ў прыказках. Напрыклад, «Ня сунь носа ў чужое проса», «Захочаш есьці, навучысься й колы гнуць, і лапці плесьці», «Не пазнаўшы ліха, не пазнаеш і радасьці».

## Гісторыя
У 2003 годзе выйшла першая з 8 сэрыяў, у 2012 годзе завяршылася работа над апошняй часткай. Пасьля чаго ўсе сэрыі зманціравалі, ператварыўшы праект у поўны анімацыйны мэтар на 52 хвіліны.

## Глядзіце таксама
* Марыля. У пошуках дзіўнікаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Прыгоды Несьцеркі на Кінакіпа
* [На сайце кінакампаніі [Беларусьфільм]]
* Прыгоды Несьцеркі на БЗФІ

Катэгорыя:Мультфільмы
Катэгорыя:Мультфільмы 2013 году
Катэгорыя:Беларускія мультфільмы
Катэгорыя:Прыгодніцкія мультфільмы
Катэгорыя:Поўнамэтражныя анімацыйныя фільмы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2013 годзе
Катэгорыя:Сямейнае кіно
Катэгорыя:Беларускія сямейныя фільмы
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы
Катэгорыя:Беларускія прыгодніцкія фільмы
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы 2013 году
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Армэніі па футболе

**Прэм’ер-ліга** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Армэніі. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 10 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюб, які заняў апошняе месца, пераводзіцца ў Першую лігу, а ягонае месца займае пераможца Першай лігі. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Ноа».

## Чэмпіёны
* Пюнік — 16 тытулаў
* Шырак — 4
* Алашкерт — 4
* Аракс, Арарат-Армэнія, Урарту — 2
* Арарат, Ерэван, Ноа, Уліс — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Армэніі па футболе
Турчанка

Назву **Турчанка** маюць:

* Турчанка — рака ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласьці, левы прыток ракі Нясёта, басэйн Дняпра
* Турчанка — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Турэц (неадназначнасьць)

Назву **Турэц** маюць:

* Турэц — вёска ў Карэліцкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Турэц — вёска ў Клічаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Турэц — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці
Музэй гісторыі беларускага кіно

**Музэй гісторыі беларускага кіно** — музэй, прысьвечаны гісторыі беларускага кінамастацтва. Заснаваны па ініцыятыве беларускіх кінэматаграфістаў у Менску ў 1976 годзе (напярэдадні 50-годзьдзя выхаду на экран «першага нацыянальнага фільму «Лясная быль») як ведамасны пры кінастудыі «Беларусьфільм» для збору, сыстэматызацыі й захаваньня матэрыялаў пра нацыянальны кінэматограф, папулярызацыі яго дасягненьняў і кінакультуры наогул. З 1982 па 1988 гг. месьціўся ў Рэспубліканскім Доме кіно (касьцёл сьвятых Сымона й Алены) Саюзу кінэматаграфістаў БССР, з 1988 па 1998 гг. — зноў на кінастудыі, выконваючы ў асноўным архіўную функцыю.

## Першы паверх
Кіназаля на 50 месцаў і відэазаля на 10 месцаў, дзе ў сыстэматызаваным парадку зь верасьня па чэрвень дэманструецца айчынная й замежная кінаклясыка: музэйная кіна(відэа)тэка налічвае ўжо больш за дзьве тысячы помнікаў кінакультуры, значную частку якіх складаюць экранізацыі твораў беларускай і замежнай літаратуры.

## Другі паверх
Экспазыцыйная заля (140 м²), дзе месьціцца пастаянная экспазыцыя «Беларускі кінэматограф як нацыянальная каштоўнасьць», якая зьмяшчае разнастайныя матэрыялы (каля 800 экспанатаў) пра творчасьць кінарэжысэраў Юрыя Тарыча й Уладзімера Корш-Сабліна й лепшыя фільмы нацыянальнай, дзіцячай і ваеннай тэматыкі за 85-гадовую гісторыю існаваньня кінавытворчасьці на тэрыторыі Беларусі (у тым ліку й тыя, што ў 2004 г. ўнесеныя ЮНЭСКО ў сьпіс рэпрэзэнтатыўных твораў сусьветнай кінэматаграфіі).

## Трэці паверх
Выставачная заля (100 м²), дзе ладзяцца пэрсанальныя й калектыўныя мастацкія выставы (жывапіс, графіка, мастацкая фатаграфія й г. д.) беларускіх кінэматаграфістаў (мастакоў-пастаноўшчыкаў, мастакоў па касьцюмах, кінаапэратараў) і іншых дзяячоў айчыннага мастацтва.

## Спасылкі

* Старонка музэю

Катэгорыя:Музэі Менску
Праходы (Берасьцейская вобласьць)

**Прахо́ды** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, уваходзіць у Дзьмітравіцкі сельсавет.

Праходы месьцяцца за 15&nbsp;км на паўночны захад ад Камянцу, за 54&nbsp;км на поўнач ад Берасьця, за 22&nbsp;км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Берасьце&nbsp;—&nbsp;Беласток.

## Гісторыя
* сярэдзіна XIX ст.: маёнтак і вёска ў Берасьцейскім павеце Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі. 
* 1845: паводле інвэнтару маёнтак належаў абшарніку Мацьвею Цярпілоўскаму, 56 дзесяцінаў зямлі, зь іх 25 дзесяцінаў належалі сялянам.
* 1857: паводле 10-й рэвізіі вёска Праходы ў складзе аднайменнага маёнтку (уладаньне Сасноўскага і Янішчэўскага)&nbsp;— 115 рэвіскіх душ; 15 душ&nbsp;— дзяржаўная ўласнасьць.
* 1897: паводле перапісу вёска, 34 двары, 228 жыхароў і фальварак (належаў Элеаноры Прылуцкай) у Войскай воласьці таго ж павету, школа граматы, хлебазапасная крама, 2 ветраныя млыны, 2 кузьні.
* 1905: вёска, 321 жыхар.
* 1921: у выніку польска-савецкай вайны па Рыскай мірнай дамове ў складзе Польшчы, вёска ў Войскай гміне Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва.
* 1923: 41 двор, 194 жыхары.
* 1928: у Дзьмітравіцкай гміне таго ж павету.
* 1939: у выніку пакту Молатава — Рыбэнтропа ў складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: вёска ў Агародніцкім сельсавеце Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці, 70 двароў, 392 жыхары. 
* 1941—1945: цягам Другой сусьветнай вайны на франтах загінулі і прапалі бязь вестак 8 жыхароў вёскі.
* 1950: у вёсцы дзейнічаў калгас «Новы шлях» (аб’ядноўваў 63 двары, 233 жыхары).
* 1960: у вёсцы 272 жыхары.
* 1964: у Дзьмітравіцкім сельсавеце Камянецкага раёну.
* 1970: 204 жыхары, у саўгасе «Белавескі».

## Насельніцтва
* 1999 год — 48 жыхароў;
* 2005 год — 37 жыхароў, 25 двароў;
* 2009 год — 42 жыхары;
* 2019 год — 9 жыхары.

## Інфраструктура
У складзе СВК «Хадасы».

## Крыніцы

## Літаратура
*  С.&nbsp;76—77.

Катэгорыя:Дзьмітравіцкі сельсавет (Камянецкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Рымскі легіён

**Легіён** (лацін. legio, ад слова lego — зьбіраць) — асноўная вайсковая адзінка ў войску Старажытнага Рыма. У легіён уваходзіла ад 4 да 6 тысячаў чалавек (4 — 5 тыс. пяхоты й 300 коньнікаў). На чале легіёну ў пэрыяд Рэспублікі стаяў трыбун, у пэрыяд Імпэрыі — легат.

## Склад легіёну
Пад легіёнам, у часы Рымскіх цароў, малі на ўвазе ўсё войска Рыма, якое складалася з 3 — 4 тыс. ваяроў й 300 коньнікаў зь дзяцей магнатаў.
Спачатку легіён складаўся выключна з грамадзянаў Рыму, але ў часы Імпэрыі ваяроў пачало не выстачаць для аховы мяжы й тылу, у войска пачалі прызываць і жыхароў правінцыяў, якія ня мелі рымскага грамадзянства (па сканчэньні вайсковай службы, ваяры атрымоўвалі грамадзянства й зямлю).

Катэгорыя:Вайсковая гісторыя
Катэгорыя:Рымская імпэрыя
Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні
Дзяржаўны музэй гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь

**Дзяржаўны музэй гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь**. Заснаваны 23 сакавіка 1990 году.

Спачатку музэй месьціўся ў будынку па вуліцы Старавіленская, 14 (сёньня там знаходзіцца адна зь дзьвюх філіяў музэю — «Гасьцёўня Ўладзіслава Галубка»). У 2001 годзе музэй пераехаў у спэцыяльна адрэстаўраваны для яго будынак у Музычным завулку.

Музэй месьціцца ў гістарычным будынку, так званым «Доме масонаў». Рэстаўрацыя будынку працягвалася амаль дзесяць гадоў, у гэты час зьбіралі й экспанаты для будучага музэю.

Акрамя прагляду экспазыцыі ў музэі можна пабачыць лялечны спэктакль у батлейцы, таксама ладзяцца музычныя вечарыны.

## Філіялы
Музэй мае 2 філіі: «Музэй гісторыі беларускага кіно» (вул. Сьвярдлова, 4) і «Гасьцёўня Ўладзіслава Галубка» (вул. Старавіленская, 14).

## Калекцыі
Асноўны фонд музэю на канец 2010 году складаў больш за 25 000 адзінак захоўваньня, навукова-дапаможны — больш за 2500 адзінак. Агульная плошча экспазыцыі складае 362 м². Музэй мае 10 экспазыцыйных і адну выставачную залю.

Усе экспанаты падзяляюцца на калекцыі:

* музычныя інструмэнты
* нотныя рукапісы
* дакумэнтальныя матэрыялы
* фатаздымкі й фотарэпрадукцыі
* афішы й праграмы
* выяўленчыя матэрыялы
* фоназапісы
* відэазапісы
* рэдкія друкаваныя выданьні
* мэмарыяльныя рэчы

## Крыніцы

## Літаратура
* Музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі / / Энцыклапедыя гісторыі Беларусь — Мн., 1999. — Т.5. — С. 234.
* Міхаленя А., Лабовіч А. Будзе новы музей / / Беларусь. — 1994. — № 5. — С. 53-54.
* Міхаленя А., Лабовіч А. «Дом масонаў» у Музычным завулку / / Беларуская мінуўшчына. — 1996. — № 1. — С. 29-32.
* Міхаленя А., Лабовіч А. Талакой лягчэй працаваць / / Голас Радзімы. — 1996. — 15 лют.
* Філіповіч А. Музей без даху над галавой, альбо Незапатрабаваная спадчына / / Культура. — 1998. — 19-25 верас. (№ 36).

## Вонкавыя спасылкі

* Дзяржаўны музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Музэі Менску
Дуброўніцка-Нерэтванская жупанія

**Дуброўніцка-Нерэтванская жупанія** () — адміністрацыйная адзінка на поўдні Харватыі ў паўднёвай Далмацыі. Тэрыторыя жупаніі выцягнутая ўздоўж мора вузкай паласой. Сталіца — горад Дуброўнік.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Жупаніі Харватыі
Крывадача

**Крывадача** (дача або донарства крыві;  — даваць) — добраахвотная здача крыві для пераліваньня хвораму і вырабу лекаў шляхам падзелу на складнікі. Ажыцьцяўляецца пасьля лекарскага агляду і аналізу крыві на ВІЧ (СНІД), вірусы гепатытаў В і С, пранцы. Мужчынам дазваляецца рабіць да 5 крывадачаў на год, жанчынам — да 4. Плязму крыві і трамбацыты дазваляецца здаваць да 24 разоў на год. Бясьпечны памер аднаразовай крывадачы складае 450 мілілітраў, дачы плязмы крыві — 500 мілілітраў. Устойлівае паўторнае ажыцьцяўленьне цягам звыш 5 год выклікае ў давальніка крыві паскарэньне аднаўленьня вузаў.

## Супрацьпаказаньні
На 2011 г. лекары адмаўлялі ў здачы крыві пры наяўнасьці прынамсі адной з 29 хваробаў, сярод якіх былі бранхіяльная астма, заражэньне вірусам імунадэфіцыту (СНІД), гепатыт, гіпэртанія ІІ і ІІІ ступеняў, нарказалежнасьць, пранцы, рак, сухоты, глухата і немата, паражэньні скуры і сэрца. Таксама ў крывадачы адмаўлялі людзям з вагой менш за 55 кг.

## Беларусь
На 2011 г. сярод давальнікаў крыві каля 70% складалі мужчыны. За 2011 год Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтар трансфузіялёгіі і мэдычных біятэхналёгіяў (Менск, Даўгінаўскі тракт, д. 160) перапрацаваў і нарыхтаваў каля 190 000 літраў крыві, зь іх 90 000 літраў плязмы крыві. На чэрвень 2012 году ў Беларусі налічвалася 79 896 давальнікаў крыві (0,8% насельніцтва Беларусі), сярэдні ўзрост якіх складаў 41-50 гадоў. Яшчэ 10 957 жыхароў Беларусі былі давальнікамі плязмы крыві, сярэдні ўзрост якіх быў 31-40 гадоў. Выплата за крывадачу складала 334 000 рублёў ($39,9), за плязмадачу — 468 000 руб. ($55,92), за дачу трамбафэрэзу — 780 000 рублёў ($93,13) і прывязвалася да бюджэту пражытковага мінімуму (БПМ). Сярод давальнікаў крыві 54 500 (68%) былі ганаровымі, бо ажыцьцявілі прынамсі 40 крывадачаў або прынамсі 80 плязмадачаў.

У 2012 г. узровень крывадачаў (да 500 мілілітраў) у Беларусі склаў 39/1000 жыхароў. У 2013 г. у краіне налічвалася 76 тыс. давальнікаў крыві і 10 тыс. давальнікаў плязмы.  Да іх выстаўляліся наступныя патрабаваньні: 1) грамадзянін Беларусі 18-60 гадоў з пашпартам і пастаянным улікам прынамсі 6 месяцаў у мясцовасьці абслугоўваньня ўстановай службы крыві, 2) вядзеньне здаровага ладу жыцьця, 3) прытрымліваньне правілаў асабістай гігіены, 4) паведамленьне лекару аб перанесеных хваробах і выпадковых плоцевых сувязях, 5) адмова ўжыцьця сьпіртовых напояў цягам трох дзён перад крывадачай, 6) адсутнасьць прыкметаў дрэннага самаадчуваньня (боль у горле, галаўны боль, кашаль і насмарк) у дзень крывадачы, 7) адмова прыёму тлустай ежы і паленьня ў дзень мэдычнага абсьледаваньня і крывадачы. Прыём і выпрабаваньне крыві на заразныя хваробы ажыцьцяўлялі Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтар трансфузіялёгіі і мэдычных біятэхналёгіяў, 19 станцыяў і 39 аддзяленьняў пераліваньня крыві, 144 кабінэты трансфузіялягічнай дапамогі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр трансфузіялёгіі і мэдычных біятэхналягіяў

Катэгорыя:Ахова здароўя
Катэгорыя:Дабрачыннасьць
Катэгорыя:Хірургія
Пэдзі Макарці

**Патрык Рычард «Пэдзі» Макарці** (;  31 траўня 1983 году, Дублін, Ірляндыя) — ірляндзкі футбаліст.

## Кар’ера
Макарці далучыўся да «Лэстэр Сіці» ў сакавіку 2005 году, перайшоўшы ў клюб з «Манчэстэр Сіці» за суму ў памеры 100 тысяч фунтаў, падпісаўшы трохгадовы кантракт. Пэдзі ніколі не гуляў за першую каманду «Манчэстэр Сіці», але некаторы час правёў у арэндах у клюбах «Бостан Юнайтэд» і «Нотс Каўнці» ў 2002 і 2003 гадох. «Бостан» нават рабіў прапанову аб выкупе гульца на сталай аснове ў лютым 2003 году.

Макарці стаў улюбёнцам заўзятарамі «Лэстэру», з-за ягонага асабліва дзелавога стылю гульні, а ў ліпені 2006 году Пэдзі быў прызначаны капітанам клюбу. Ягоны сэзон 2006—2007 гадоў быў перарваны, калі ён вывіхнуў плячо ў вучэбнай аварыі ў лютым 2007 году. Тым ня менш, Макарці выказаў жаданьне пакінуць клюб да пачатку наступнага сэзону, нягледзячы на тое, што гульцу быў прапанаваны новы кантракт.

Наступным клюбам гульца стаў «Чарлтан Атлетык», сума трансфэру склала 650 тысяч фунтаў. Ён правёў усяго толькі год у новым клюбе, перайшоўшы ўлетку 2008 году ў склад клюбу «Крыстал Пэлас», стаўшы часткай зьдзелкі, паводле якой у процілеглым кірунку адправіўся Марк Гадсан. З моманту выступаў за «арлоў», Макарці зарэкамэндаваў сябе як моцны й надзейны цэнтральны абаронца. Ён быў занепакоены сэрыяй траўмаў пляча, якія не давалі яму згуляць у большай частцы сэзонаў 2008—2009 і 2009—2010 гадоў, але гэта не перашкодзіла яму стаць капітанам клюбу напярэдадні сэзону 2010—2011 гадоў.

Макарці прапусьціў увесь сэзон 2012—2013 гадоў з-за траўмы пахвіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Крыстал Пэлас»
* Профіль на афіцыйным сайце «Чарлтан Атлетык»
* Профіль на афіцыйным сайце «Лэстэр Сіці»
* Статыстыка на сайце Soccerbase

Катэгорыя:Ірляндзкія футбалісты
Міхалкаў

**Міха́лкаў** — вёска ў Бельскім павеце Люблінскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца на мяжы зь Беларусьсю.

## Гісторыя
З 1975 да 1998 году ўваходзіў у склад Бельскага ваяводзтва.

Катэгорыя:Бельскі павет (Люблінскае ваяводзтва)
Асновы эспэранта

**Асновы эспэранта** (на эспэранта *Fundamento de Esperanto*; як у эспэранта, так і ў іншых мовах побач з гэтай назвай ужываецца таксама скарочаная форма *(la) Fundamento*) — невялікі твор, фіксуючы асноўныя граматычныя і лексычныя асаблівасьці мовы эспэранта.

«Асновы эспэранта» прызнаюцца ўсімі эспэрантыстамі за «недатыкальную аснову» мовы і закліканы выконваць для эспэранта тую ж самую ролю, якую для нацыянальных моваў выконвае моўная традыцыя. Кніга была напісана творцам эспэранта Людвікам Замэнгофам і прызнана абавязковай для ўсіх нормай мовы чацьвертым пунктам Булёнскай дэклярацыі на першым Сусьветным кангрэсе эспэрантыстаў у 1905 годзе.

«Асновы эспэранта» складаюцца з чатырох частак: прадмовы, граматыкі, практыкаваньняў і ўнівэрсальнага слоўніка (у які ўваходзіць каля 2640 каранёў). Граматыка й слоўнік маюць пераклады на францускую, ангельскую, нямецкую, расейскую і польскую мовы. Усе моўныя вэрсіі лічацца аднолькава афіцыйнымі, хоць яны не зьяўляюцца ў поўнай меры аднолькавымі (напрыклад, у розных вэрсіях у адных і тых жа пунктах, Замэнгоф ужывае розныя прыклады).

Аднолькавы статус з Асновамі маюць Афіцыйныя Дапаўненьні Акадэміі эспэранта (, цяпер існуе 9 Афіцыйных дапаўненьняў). Згодна з прадмоваю да «Асноваў…», *«…толькі празь некаторы час, калі большая частка з новых словаў будзе ўжо поўнасьцю сталымі, якаясьці афіцыйная ўстанова ўвядзе іх у афіцыйны слоўнік, як Дапаўненьні да Асноваў»*

## Вонкавыя спасылкі
* «Асновы эспэранта» на старонцы Акадэміі эспэранта
* Аб асновах эспэранта" і Ўнівэрсальным слоўніку.

Катэгорыя:Эспэранта
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1905 годзе
Катэгорыя:Творы Людвіка Замэнгофа
Падагра

**Падагра** ( — нага ў пастцы) — адкладаньне соляў у суставах і тканках празь лішак мачавой кісьлі ад нястачы харчовых фэрмэнтаў для расшчапленьня ежы. Найчасьцей сустракаецца сярод людзей з высокім узроўнем жыцьця і закранае вялікі палец ступні і ныркі. Ускладненьне хваробы выклікае артрыт, пашкоджаньне нырак і вядзе да дэфармацыі суставаў і інваліднасьці.

## Папярэджаньне
Хваробу прадухіляе штодзённае 6-разовае харчаваньне, піцьцё да 2,5 літру вады за суткі, ужыцьцё гароднінных, малочных і садавінных супоў, адвару шыпшыны, квасу, морсаў, сокаў (бярозавік) і лугавой мінэральнай вады, адмаўленьне прыёму алькаголю і ўніканьне ўжываньня солі. Таксама карысна есьці кавуны, суніцы, цытрусавыя і яблыкі ў сырым выглядзе, як і выкарыстоўваць у харчаваньні бульбу, крупы, хлеб і яйкі.

Зь ежы варта выключыць багатыя на пурын стравы (вэнджаная, салёная і тлустая рыба, вяндліна, грыбныя, курыныя, мясныя і рыбныя булёны, ікра, какава, ныркі, мазгі, мясныя і рыбныя кансэрвы, печань, тлустае мяса маладых жывёлаў, шакаляд і язык) і расьлінныя вырабы, што зьмяшчаюць мачавую кісьлю (сьвежыя бабовыя, квяцістая капуста, радыска, спаржа, шпінат і шчаўе). Гарбату дапушчальна піць нямоцнай зь лісьця брусьніцаў, каву — толькі з малаком. Таксама варта выключыць зь ежы здор і лой.

## Чыньнікі
Разьвіцьцю хваробы спрыяе зьменлівы расклад харчаваньня, ужываньне алькаголю (найперш віно і піва, што зьмяшчаюць малібдэн), павышаны крывяны ціск, пашкоджаньне выдзяляльнай сыстэмы, лускаваты лішай, абязводжваньне, атручаньне волавам і кантакт з фарбавальнікамі. Таксама адмоўна ўплываюць цялесныя перагрузкі і хаджэньне ў цесным абутку.

## Праявы
Хвароба выяўляецца праз боль, пачырваненьне і прыпуханьне суставы з наступным лушчэньнем скуры, ліхаманку да +40°С і дрыжыкі. Запаленьне суставы суправаджаецца ўтварэньнем сьвішчоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні