Інстытут біяфізыкі і вузнай інжынэрыі

**Інстытут біяфізыкі і вузнай інжынэрыі** — дасьледчая ўстанова Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (НАНБ), заснаваная ў студзені 1973 году ў якасьці Інстытуту фотабіялёгіі.

На 2022 году ўваходзіў у склад Аддзяленьня біялягічных навук НАНБ і падпарадкоўваўся дзяржаўнаму навукова-вытворчаму аб’яднаньню «Хімічны сынтэз і біятэхналёгіі».

## Будова
На 2022 год Інстытут біяфізыкі і вузнай інжынэрыі ўлучаў:
* 2 сэктары — 1) суправаджэньня праграмаў, 2) навукова-вытворчы;
* 2 аддзелы — 1) біятэхналёгіі фотатрофных арганізмаў з 2-ма лябараторыямі: дастасоўнай біяфізыкі і біяхіміі, біяфізыкі і біяхіміі расьліннай вузы, 2) мэдычнай нанабіяфізыкі з 2-ма лябараторыямі: нанабіятэхналёгіяў, мэдычнай біяфізыкі;
* аддзяленьне вузнай тэрапіі;
* 3 самастойныя лябараторыі — 1) вірусалёгіі і біятэхналёгіяў, 2) імуналёгіі і вузнай біяфізыкі, 3) малекулярнай біялёгіі вузы;
* 2 Рады — 1) Навуковую, 2) абароны дысэртацыяў;
* філію катэдры біяфізыкі фізычнага факультэту БДУ.

## Вырабы і паслугі
На 2022 год Інстытут біяфізыкі і вузнай інжынэрыі ажыцьцяўляў:
* імунатэрапію раку вузавымі лекамі;
* вузавую тэрапію аўтаімунных хваробаў, хваробаў суставаў і хранічных ранаў;
* імуналягічную дыягностыку ў выглядзе імунаграмы і ацэнкі адмысловага імунітэту, дыягностыкі лекавай алергіі і вызначэньня зьместу цыркулявальных пухлінных вузаў;
* хірургічныя ўнутрысустаўныя ўвядзеньні сінавіяльнай вадкасьці і выдаленьне новаўтварэньняў скуры скальпэлем;
* ўльтрагукавую дыягностыку;
* лекаваньне зубоў;
* аналіз біяматэрыялаў і вады, лекаў і ежы на атрутныя і эсэнцыйныя рэчывы.

У Інстытуце выраблялі:
* 6 відаў вузных лекаў — дэндрытныя і мэзэнхімальныя ствалавыя, у тым ліку пуляваныя, ды фібраблясты скуры і тканкавыя адпаведнікі скуры, а таксама эпітэльныя ствалавыя зь лімба рагавіцы;
* завісі водарасьцяў у якасьці кармавога дадатку;
* сродкі для расьлінаводзтва, у тым ліку імунамадэлявальнікі «Імунакт», ахоўныя стымулятары для насеньня і плёнкаўтваральнікі для ўкараненьня чаранкоў;
* вузны матэрыял сіне-зялёных водарасьцяў і багавіньня, найвышэйшых расьлінаў і жывёлаў, а таксама чалавека.

## Падрыхтоўка дасьледнікаў
На 2022 год Інстытут біяфізыкі і вузнай інжынэрыі набіраў у асьпірантуру на 4 спэцыяльнасьці: 1) біяфізыка, 2) біяхімія, 3) фізыялёгія і біяхімія расьлінаў, 4) вузная біялёгія, цыталёгія і гісталёгія. Адукацыйная праграма асьпірантуры забясьпечвала атрыманьня навуковай кваліфікацыі дасьледнік у 3-х формах: вочнай (дзённай) — за 3 гады, завочнай — за 4 гады і сушукальніцтва — за 5 гадоў. На пачатак 2020 году налічвался 12 асьпірантаў, зь 9 вочнікаў і 3 сушукальнікі. У Інстытуце дзейнічала Рада абароны дысэртацыяў па спэцыяльнасьці біяфізыка.

## Мінуўшчына
29 сьнежня 1972 году Савет міністраў Беларускай ССР ухваліў Пастанову № 369, паводле якой 4 студзеня 1973 году Прэзыдыюм Акадэміі навук БССР зацьвердзіў Загад аб стварэньні Інстытуту фотабіялёгіі на аснове лябараторыі біяфізыкі і ізатопаў, закладзенай у 1957 годзе. Першым кіраўніком Інстытуту стаў прафэсар Аляксандар Шлык, які быў сябрам-карэспандэнтам Акадэміі навук СССР. 18 сьнежня 1975 году старшыня Найвышэйшай атэстацыйнай камісіі СССР падпісаў Загад № 298, паводле якога ў 1976 годзе ў Інстытуце фотабіялёгіі стварылі Раду абароны дысэртацыяў паводле спэцыяльнасьці біяфізыка. У 1992 годзе Аддзяленьне біялягічных навук Акадэміі навук Беларусі ўвяла ў Інстытуце штокрасавік Годнеўскія чытаньні, на якіх сталі заслухоўваць па 2 даклады вядучых навукоўцаў сьвету ў галіне фотабіялёгіі і фотасынтэзу. У 1992 годзе навукоўцы Інстытуту атрымалі Дзяржаўную прэмію Беларусі за раскрыцьцё прыроды люмінісцэнцыі бялкоў і стварэньне люмінісцэнтных спосабаў аналізу. У 1995 годзе зацьвердзілі Раду абароны доктарскіх дысэртацыяў.

На 1998 год у Інстытуце фотабіялёгіі дзейнічала 6 лябараторыяў: 1) біяфізыкі і біяхіміі фотасынтэтычнага апарату, 2) фізыялёгіі фотасынтэтычнага апарату, 3) фотарэгуляцыі вузных працэсаў, 4) біяфізыкі і фотабіялёгіі мэмбранаў, 5) фізыка-хіміі біялягічных мэмбранаў, 6) фатонікі бялкоў. Асноўнымі кірункамі дасьледаваньняў былі: малекулярна-мэмбранная біяфізыка і біяхімія фотабіялягічных і рэгулятарных працэсаў у жывёлаў і расьлінаў; будова, функцыяваньне і паходжаньне фотасынтэтычнага апарату4; фізыялёгія і генэтыка фотасынтэзу; фотарэцэптарныя працэсы ў жывёлах і расьлінах; зьмяненьні будовы і напружаныя мэтаўстойлівыя станы бялкоў і біялягічных мэмбранаў у рэакцыях экспрэс-рэгуляцыі, прыстасаваньня і вузнага імунітэту; малекулярныя паталёгія біялягічных мэмбранаў; вольнарадыкальныя працэсы ў мэмбранах і фотапашкоджаньні вузаў. У выніку дасьледаваньняў атрымалі зьвесткі пра: будову і функцыяваньне фотасынтэзу хлярафілу; утварэньне фотасынтэтычнага апарату на розных узроўнях арганізацыі і малекулярна-мэмбранных мэханізмаў фотарэгуляцыі ў расьлінах; значэньне зьменлівасьці будовы біялягічных мэмбранаў пры пераўтварэньні энэргіі і рэгуляцыі іённага пераносу ў вузах. Распрацавалі экспрэс-спосабы фотадыягностыкі хваробаў. У Інстытуце фотабіялёгіі працавалі акадэмік Сяргей Конеў і 8 дактароў навук.

15 чэрвеня 2004 году Прэзыдыюм Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (НАНБ) ўхваліў Пастанову № 42, якой перайменаваў Інстытут фотабіялёгіі ў Інстытут біяфізыкі і вузнай інжынэрыі (ІБВІ). У 2004 годзе НАНБ і Аддзел фундамэнтальных і інжынэрных навук ААНАНК заключылі кантракт № 4500015650, паводле якога пры ІБВІ стварылі Беларускі сатэлітны цэнтар Інстытуту мікрааналізу ААНАНК. 16 сакавіка 2007 году Дзяржаўны камітэт па навуцы і тэхналёгіях Беларусі ухваліў Загад № 28 аб прызначэньні ІБВІ ўдзельнікам 7-й рамачнай праграмы Эўразьвязу паводле кірунку «Здароўе». 25 лістапада 2014 году Бюро Прэзыдыюму НАНБ зацьвердзіла Пастанову № 432 аб стварэньні Рэспубліканскага навукова-мэдычнага цэнтру вузных тэхналёгіяў пры ІБВІ. 21 кастрычніка 2015 году Бюро Прэзыдыюму НАНБ зацьвердзіла Пастанову № 453 аб стварэньні Рэспубліканскага цэнтру альгалёгіі пры ІБВІ.

За 2012—2022 гады Інстытут біяфізыкі і вузнай інжынэрыі выканаў 8 міжнародных дамоваў паводле Рамачных праграмаў Эўразьвязу і такіх навуковых таварыстваў, як Міжнароднае таварыства нэўрахіміі і Навуковая фундацыя Такеда (Японія), Таварыства Карпіё-Ляндаў і Швайцарскі нацыянальны навуковы фонд (Бэрн), Унівэрсытэт Усходняй Фінляндыі (Ёэнсуў) і Сусьветны саюз навукоўцаў у падтрымку дасьледаваньняў. Супольнікамі ІБВІ ў міжнародных навуковых дасьледаваньнях былі ўстановы з 20 краінаў, у тым ліку з ЗША і 7 краінаў Азіі — Азэрбайджану і Віетнаму, Ірану і Карэі, Турэччыны і Ўзбэкістану ды Японіі, а таксама 12 краінаў Эўропы — усіх суседніх Латвіі і Летувы, Польшы і Расеі ды Ўкраіны, а таксама Вялікабрытаніі і Італіі, Малдовы і Нарвэгіі, Нямеччыны і Францыі, а таксама Швэцыі.

### Кіраўнікі
* Аляксандар Шлык (1973—1984)
* Ігар Валатоўскі (1984—2010)
* Людміла Дубоўская (2010—2018)
* Андрэй Ганчароў (зь 2018 году)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Навіны, прэміі і ўзнагароды, найважнейшыя вынікі за апошнія 5 гадоў

Катэгорыя:Інстытуты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Першамайскі раён (Менск)
Катэгорыя:Біяфізыка
Катэгорыя:Біяінжынэрыя
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1973 годзе