open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гарадзенскія і смаленскія Рурыкавічы

**Гарадзе́нскія ды смале́нскія Ру́рыкавічы** — дынастыя князёў Гарадзенскіх і Смаленскіх, галіна Рурыкавічаў. Ігар Яраславіч, сын Яраслава Мудрага і пачынальнік дадзенае галіны, атрымаў пасьля сьмерці бацькі Уладзімер-Валынскі. Пасьля сьмерці брата Вячаслава ён быў пераведзены ў Смаленск, але ў хуткім часе памёр. З прычыны, што ён ня быў вялікім князем, ягоныя сыны сталі выгнаньнікамі. Аднак Давыд здолеў замацавацца на Валыні (пасьля ўва Ўладзімеры, потым ён быў вымушаны перайсьці ў Дарагабуж). Ягоны сын — Усеваладка атрымаў пасьля сьмерці бацькі ўва ўдзел горад Горадню. Ягоныя нашчадкі ўладарылі ў Гарадзенскім удзеле, але зьвесткі пра іх вельмі ўрыўкавыя. У 1241 горад быў узяты манголамі на чале з Кайданам, а гарадзенскі князь Юры Глебавіч быў забіты. Магчыма да гэтае галіны належылі князі Глеб Ваўкавыскі й Ізяслаў Сьвіслацкі, але хутчэй за ўсё яны паходзілі з полацкіх Рурыкавічаў. Напэўна ў XIII стагодзьдзі род згас. Існуе вэрсія, згодна зь якой князь Усеваладка Давыдавіч паходзіў з полацкае лініі Рурыкавічаў.

## Радавод
Ігар (Канстантын) Яраславіч (1037—1060),  кн. Уладзімера-Валынскі 1054—1057, кн. Смаленскі з 1057
# Давыд (к. 1058 — 1112), кн. Тмутараканскі 1081—1083, Уладзімера-Валынскі 1087—1099, Дарагабускі (1085, 1099—1112), ж. — ?, д. Уладзіслава I Германа, кар. Польшчы
## Усеваладка (? — 1142) кн. Гарадзенскі з к. 1113; ж. — з 1116 Агаф’я, д. Уладзімера II Манамаха
### Барыс (к. 1117 — 1151/1167), кн. Гарадзенскі з 1142
### Глеб (? — п. 1172), кн. Гарадзенскі з 1151/1167
#### Юры (? — 1241), кн. Гарадзенскі
### Мсьціслаў (? — п. 1183), кн. Гарадзенскі з п. 1172
### ?, м1. — з 1141 Уладзімер Давыдавіч (? — 1151), кн. Чарнігаўскі; 2. з 1151 Башкорд, хан палавецкі
### Ганна (? — 1190) м. — з 1144 Юры Яраславіч (? — 1166), кн. Тураўскі
## Ігар (? — п. 1150), кн. Дарагабускі (?)
# Усевалад (?)
## Мсьціслаў (? — 1113/1116), кн. Смаленскі (1100—1110)

Катэгорыя:Рурыкавічы
Катэгорыя:Дынастыі
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Аганоўскія

**Аганоўскія** (***Ahanoǔskija***; , ) — беларускі шляхоцкі род гербу «Агончык». Прадстаўнікі роду жылі ў Віленскім, Троцкім, Вількамірскім паветах. У XVIII ст. некалькі асобаў прыехала ў Наваградзкі павет, атрымалі ад шляхты пасьведчаньне пра шляхецтва.

## Вонкавыя спасылкі
* АГАНОЎСКІ гэрбу «Агончык»

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Летувіскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Абаленскія-Белыя

**Абале́нскія-Бе́лыя** () — расейскі княскі род, галіна князёў Абаленскіх. У XVI—XVII стст. высокага становішча не займалі, служылі ваяводамі. У XVIII ст. 2 прадстаўнікі роду былі губэрнатарамі Смаленску. Апошнія сьведчаньні пра прадстаўнікоў роду адносяцца да XIX ст.

## Радавод
Васіль Канстанцінавіч Белы, князь Абаленскі. Дзякуючы мянушцы за ягонымі нашчадкамі замацавалася прозьвішча Абаленскіх-Белых
# Глеб (? — 1572) У 1559 у Лівонскім паходзе быў галавой у вартавым палку, у 1563 — ваявода вартавога палку, у 1570—1572 — ваявода ў Полацкім астрозе за Палатай
## Іван
### Іван
#### Нікіфар(? — 1651) у 1647 — ваявода ў Дзядзілаве, у 1651 — другі ваявода ў Галічы
##### Андрэй
###### Барыс
###### Аляксей (1684—1760) 1740—1741 губэрнатар у Смаленску; ж- Ганна (1699—1739), д. Васіля Іванавіча Прыклонскага
####### Мікалай (1731—1797) ж- з 1781 Матрона (1757—1823), д. Сямёна Львовіча Мусіна-Пушкіна
######## Аляксей (1788 — ?)
######### Сяргей (1820 — ?)
######### Мікалай (1820 — ?)
######### Якаў (1823—1867)
######### Аляксей (1823—1867)
######## Мікалай (1792 — ?)
######## Ганна (1782—1841), м- Уладзімер Пятровіч Веневіцінаў (1777—1814)
######### Дзьмітры Веневіцінаў (1805—1827), паэт
##### Канстантын (1641 — )
#### Юрый
#### Сьцяпан
##### Рыгор (?— 1702)
##### Іван
##### Елісей
###### Васіль(? — 1762) у 1753 губэрнатар Смаленску
#### Аляксандар
## Барыс
## Пётр Сіла(Моц)
## Васіль 
## Сямён
# Фёдар (? — 1552)
## Іван Цяліца (? — 1598), сын баярскі, галава, 1581 — ваявода ў Рэжыцы, 1584—1585 — другі ваявода вялікага палку ў Ноўгарадзе
## Сямён Большы
## Сямён Меншы
## Іван
## Уладзімер (? —1578)
## Даніла


Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Рурыкавічы
Катэгорыя:Княскія роды
Генэральная акруга Беларусь

**Генэра́льная акру́га «Белару́сь»** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Райхскамісарыяту «Остлянд», створана нацысцкай Нямеччынай на акупаванай тэрыторыі СССР і заходнебеларускіх земляў, што да верасьня 1939 году знаходзіліся ў складзе Польскай Рэспублікі. Цэнтар месьціўся ў Менску.

Напачатку акруга ўлучала тэрыторыю Наваградзкага ваяводзтва, часткі Віленскага і Палескага ваяводзтваў Польскай Рэспублікі, а таксама тэрыторыю Беларускай ССР і Смаленшчыну. Была падзеленая на чатыры галоўныя вобласьці () з цэнтрамі ў Віцебску, Магілеве, Менску й Смаленску. У 1942 годзе ўлада нямецкае цывільнае адміністрацыі была абмежаваная. Смаленшчына і значная частка Беларускай ССР (акрамя Барысава, Менску і Слуцку) адышлі пад кантроль нямецкіх вайсковых уладаў. Генэральная акруга на той час падзялялася на абласныя камісарыяты () з цэнтрамі ў Баранавічах, Вялейцы, Ганцавічах, Глыбокім, Лідзе, Менску, Наваградку, Слоніме й Слуцку.

У лютым 1944 году ў склад Генэральнай акругі «Беларусь» перадалі Вільню з ваколіцамі, якая была часткай акругі «Летува», а таксама Берасьцейскі, Кобрынскі і Пінскі гебіты, якія раней знаходзіліся ў складзе Генэральнай акругі Валынь-Падольле Райхскамісарыяту Ўкраіна.

## Школа
У 1942—1943 гады ў Генэральнай акрузе Беларусі стварылі 4- і 7-клясныя школы на беларускай мове. Зь іх 600 працавала ў Менскай акрузе і па 400 — у Баранавіцкай, Вялейскай і Глыбоцкай.

## Падпольле
У частцы Генэральнай акругі «Беларусь», створанай з акупаванай тэрыторыі БССР, найбольш моцным падпольлем зьяўлялася савецкая антынямецкая партызанка. У Заходняй Беларусі савецкія партызаны былі нашмат слабейшымі, перш за ўсё з-за недахопу падтрымкі ад мясцовага насельніцтва. Трываў там польска-савецкі канфлікт, які на Наваградчыне ператварыўся ў вайну паміж польскай Арміяй Краёвай і савецкімі партызанамі. Дадатковым фактарам быў беларускі нацыянальны рух. Нямецкая акупацыйная ўлада наўмысна правакавала нацыянальныя канфлікты, у выніку чаго стасункі паміж беларусамі і палякамі пагоршыліся, але не да ступені адкрытага канфлікту.

## Гаўляйтэры
* Вільгельм Кубэ (1 верасьня 1941 — 22 верасьня 1943)
* Курт фон Готбэрг (27 верасьня 1943 — жнівень 1944)

## Глядзіце таксама
* Генэральны камісарыят Беларусь
* Генэральная акруга Валынь-Падольле

## Крыніцы

Катэгорыя:Другая сусьветная вайна на Беларусі
Беларускія мужы даверу

**Белару́скія мужы́ даве́ру** — дарадчы орган пры Генэральным камісарыяце акругі Беларусь з правам і абавязкам ра́дзіць і рабіць прапановы па справах беларускага насельніцтва. Створаны 22 чэрвеня 1942 году на акупаванай гітлераўскай Нямеччынай тэрыторыі Беларусі. Распушчаны ў сувязі з арыштам Івана Ермачэнкі. Замест яго была ўтвораная Беларуская рада даверу.

## Склад
* Галоўны Муж даверу й кіраўнік палітычных справаў — Іван Ермачэнка, кіраўнік БНС
* Муж даверу па справах культуры — інжынэр Іван Касяк, кіраўнік аддзелу культуры БНС
* Муж даверу па справах прапаганды — Антон Адамовіч, рэдактар «Беларускае газэты»
* Муж даверу па справах асьветы — д-р І. Скурат, заступнік школьнага інспэктара

## Літаратура
* 
Катэгорыя:Чэрвень 1942 году
Катэгорыя:1942 год у Беларусі
Катэгорыя:Зьніклі ў 1943 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1942 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі беларускіх калябарантаў
Трпіміравічы

**Трпімі́равічы** () — дынастыя князёў і каралёў Харватыі.

Трпімір I (? — 864) князь Харватыі з 845, кіраваў як васал імпэратара Лётара
# Зьдзеслаў, у 865 быў зьвергнуты сваім братам Дземагай, у 878 зьмяніў Ілійку, сына Дземагі, але ў 879 зноў быў зьвергнуты Бранімірам, князь 864—865 і 878—879
# Муцімір, князь у 892—910
## Таміслаў (? — 928) кароль з 925
## Трпімір II
### Крашымір I, кароль у 935—944
#### Міраслаў, кароль у 944—949, забіты банам Прыбінай
#### Міхайла Крашымір II, кароль у 948-969, ж. — Елена Задарская
##### Сьцепан Држыслаў, кароль Харватыі й Далмацыі
###### Сьвятаслаў Суроня, князь Хаврватыі
####### Сьцепан, ж. — Гічэля Арсэоля, д. вэнэцыянскага дожа П’етра Арсэолё ІІ
######## Дзьмітар Званімір (? — 1089), кароль 1076—1089, ж. — Елена Прыгожая
###### Крашымір III, кароль Харватыі
####### Сьцепан I, кароль Харватыі й Далматыі
######## Петар Крашымір IV (? — 1074), кароль Харватыі й Далмацыі
######### Радаван
######### Нада
######## Часьцімір
######### Сьцепан II (? — 1090), кароль Харватыі й Далмацыі
###### Гойслаў, рэгент у 1000
##### Трпімір III, кароль у 986—995
###### Муцімір, кароль у 995—1000
###### Суроня
# Дземага, князь ад 865
## Ілійка, князь да 878
# Петар (? — каля 879)

Катэгорыя:Дынастыі
Катэгорыя:Харвацкія шляхецкія роды
Даўгоўдавічы

**Даўгоўдавічы**, **Доўгаўды** — княскі род у Вялікім Княстве Літоўскім.

## Прозьвішча

Дагаўд (Dagaud) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгерд, Даўгер, Даўят; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны', а аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) — ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота'.

## Гісторыя
Няма зьвестак пра заснавальніка роду Даўгоўда. Мяркуецца, што ён быў у сваяцкіх дачыненьнях зь вялікім князем літоўскім Гедзімінам, або паходзіў з папярэдняй велікакняскай дынастыі.

* Юры Даўгоўдавіч (? — па 1401), у 1401 годзе прынёс прысягу, што па сьмерці вялікага князя Вітаўта ня будзе мець іншага пана, толькі караля польскага Уладзіслава ІІ (Ягайлу).
** Глеб Даўгоўдавіч (? — па 1450), сын Юрыя Даўгоўдавіча (?). Быў сьведкам пры складаньні ўмовы з крыжакамі (1436 год). Падпісаў як сьведка пацьвярджальны прывілей Вільні (1441 год). Каля 1450 году атрымаў у валоданьне ад вялікага князя Казімера людзей.
** Федзька Даўгоўдавіч (? — да 1451), сын Юрыя Даўгоўдавіча (?). У сярэдзіне XV ст. валодаў маёнткамі на мяжы Слонімскага і Наваградзкага паветаў: Ельна, Жалязьніца, Крутава, а таксама лукомскімі сёламі Халопенічы, Астапкавічы, Ілітовічы. Федзька памёр без нашчадкаў, па чым гэтыя маёнткі перайшлі да вялікага князя Казімера, а той у 1451 годзе перадаў іх у валоданьне канцлеру Міхаілу Кезгайлу.

Зь сярэдзіны XV ст. зьвесткі пра род Даўгоўдавічаў зьнікаюць.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Валеры Пазднякоў, Даўгоўдавічы, Электронная энцыкляпэдыя «Вялікае Княства Літоўскае»

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Княскія роды
Гінрых Лёзэ

**Гінрых Лёзэ** (; 2 верасьня 1896, Мюленбарбэк, Шлезьвіг-Гальштайн, Нямеччына — 25 лютага 1964, Мюленбарбэк) — нямецкі нацыскі палітык, галоўны камісар Райхскамісарыяту «Остлянд», групэнфюрэр SA.

## Біяграфія
У 1903—1912 навучаўся ў народнай школе ў родным горадзе, а пасьля ў вышэйшай гандлёвай школе. У 1913 працаваў на гамбурскай вэрфі Blohm & Voss. Удзельнічаў у Першай сусьветнай вайне ад 23 верасьня 1915 да 30 кастрычніка 1916, калі быў звольнены будучы параненым.

У 1919 уваходзіў у Шлезьвіг-Гальштайнскае сялянскае згуртаваньне, ад 1920 генэральны сакратар Шлезьвіг-Гальштайнскае Дэмакратыі Сялянаў і Работнікаў на Зямлі, неўзабаве перайменаванай у Шлезьвіг-Гальштайнскую Зямельную Партыю. У 1923 уступіў у Нацыскую партыю (НСДАП) і 27 сакавіка 1925 стаў гаўляйтэрам NSDAP на Шлезьвіг-Гальштайне. У 1927 як сябар Народна-Сацыяльнага Блёку ад 1924 стаў адзіным сябрам NSDAP, які быў абраны ў Гарадзкую Прадстаўнічую Калегію ў Альтане. У гэты час завабіў разнастайныя нацыянальна-арыентаваныя сялянскія аб’яднаньні ў паўночнай Нямеччыне, прыкладам Вясковы Народны Рух, у Нацыскую Партыю. У 1928—1929 часова быў гамбурскім гаўляйтэрам.

У 1932 абраны ў Райхстаг. 25 сакавіка 1933 быў прызначаны обэрпрэзыдэнтам правінцыі Шлезьвіг-Гальштайн. У 1933 увайшоў у склад прускае Рады. У 1934 узначаліў Нардычную Грамаду, у тым самым годзе быў прызначаны групэнфюрэрам SA. У 1942, як і ўсе, гаўляйтэры быў прызначаны камісарам Абароны Райху.

Пасьля акупацыі Нямеччынай часткі СССР 17 ліпеня 1941 быў прызначаны Райхскамісарам «Остлянду», адначасова застаючыся кіраўніком Шлезьвіг-Гальштайну й езьдзячы паміж Рыгай і Кілем. Па заняцьці пасады перавёў да сябе сваіх старых сяброў з Шлезьвіг-Гальштайну. Быў райхскамісарам да самых уцёкаў увосень 1944. Вінаваты ў вынішчэньні жыдоў на падуладных землях. Падчас ліквідацыі гетаў прыняў рашэньне пра вынішчэньне ўсіх жыдоў, нават тых, якія працавалі на хвабрыках Вэрмахту. Таксама вінаваты ў рэпрэсыях супраць нежыдоўскага насельніцтва «Остлянду», рабаваньнях, карных апэрацыях, дэпартацыях на працу ў Нямеччыну.

6 траўня 1945, згодна з патрабаваньнямі брытанцаў, быў зьмешчаны райхспрэзыдэнтам Карлам Дзёніцам з пасады обэрпрэзыдэнта Шлезьвіг-Гальштайну. Неўзабаве пасьля гэтага быў арыштаваны брытанцамі. У 1948 быў засуджаны на 10 гадоў пазбаўленьня волі, але ў 1951 быў вызвалены праз хваробу. Згодна з рашэньнем Шлезьвіг-Гальштайнскага Ляндтагу быў пазбаўлены пэнсыі. Апошнія гады свайго правёў у Мюленбарбку.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія палітыкі
Ашэбэргі

**Ашэбэрґі** (, ) — баронскі й графскі род Остзэі, Швэцыі й ВКЛ.

Паводле легенды, род паходзіць з Італіі. Першапачаткова прозьвішча гучала як Ашэлей (*Aschelej*). Пасьля прадстаўнікі роду перабраліся ў Вэстфалію, адкуль у XVI ст. праз Гальштынію й Польшчу эмігравалі ў Курляндыю й Інфлянты. 18 ліпеня 1634 род унесены ў 1-ю клясу рыцарскага матрыкулу Герцагства Курляндыі й Сэмігаліі. У далейшым прадстаўнікі роду атрымалі тытулы: барон фон Ашэбэрґ, барон фон Ашэбэрґ-Кетлер, граф фон Ашэбэрґ-Зофдэборґ унд Яґеруп. Найбольшае велічы прадстаўнікі роду дасягнулі за Швэцыяй. У 1687 яны атрымалі графскі тытул. У 1722 графская галіна па мужчынскай лініі згасла.

## Радавод
Вільгельм, уладар Абгулену, ж. — Маргарэта фон дэр Остэн
# Рутгер (1621—1693), швэдзкі генэрал, граф; ж. — 25 лістапада 1650 Магдалена Элеанора (1632—1690), д. Ёгана Філіпа фон Бусэка й Кляры Сабіны фон Ойнгаўзэн
## Георге Фрэдрык (10 сьнежня 1651 — 22 жніўня 1677)
## Маргарэта Сабіна (25 лістапада 1652 — 4 лютага 1738), м. — 1) Крыстыян Більт (1645—1672); 2) Георг Лільльенгоок (? — 1727). Мела дзьве дачкі
## Людвіг Вольрат (7 ліпеня 1654 — 14 красавіка 1677)
## Ганна Элізабэт (10 траўня 1656 — 2 верасьня 1686), м. — 1679 Арвід Сооп. Мелі 4 дачкі
## Карл Густаф (13 верасьня 1659 — 15 траўня 1660)
## Рутгер (6—15 чэрвеня 1660)
## Густаф Адольф (23 чэрвеня 1661 — 5 лістапада 1691), обэр-лейтэнант, ж. — 4 чэрвеня 1690 Бэата (1667—1691), д. Андэрса Торстэнсана й Крыстыны Стэнбак
## Крыстыян Людвіг (4 чэрвеня 1662 — 1 лютага 1722), ж. — 24 сьнежня 1697 Марыяна Маргарэта (? — 24 ліпеня 1720), д. генэрал-лейтэнанта графа Ёгана Леанарда Вітэнбэрга й графіні Палідоры Крыстыны Ўрангель аф Сальміс
## Элеанора Элізабэт (13 верасьня 1663 — 13 лістапада 1737), м. — 14 верасьня 1679 барон Давід Макелер (? — 10 лістапада 1708), мелі дзьве дачкі
## Сафія Лёвіса (23 жніўня 1664 — 1 жніўня 1720), м. — 30 чэрвеня 1685 адмірал-генэрал, граф Ганс Вахтмэйстэр (1641—1714)
## Ота Вільгельм (5 жніўня 1665 — 2 чэрвеня 1687), капітан
## Маргарэта (9 ліпеня 1671 — 10 кастрычніка 1753), м. — 26 студзеня 1691 К’ель Крыстофэр Барнэкаў (1663—1700). Мелі тры сыны й дзьве дачкі
# Анна Элізабэт (1626—1694), м. — 1) Ёнс Більт (? — 1647); 2) генэрал-маёр, барон Ёган Бэнэдыкт фон Шонлебэн (1613—1706)

## Вонкавыя спасылкі
* Фон Ашэберґ гэрбу ўласнага

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Латыскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Швэдзкія шляхецкія роды
Дамейкі

**Даме́йкі** — беларускі шляхецкі род гербу Дангель.

## Прозьвішча

Домка, Домік або Доміх (Domke, Dommick, Dömich) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -дом- (-тум-) (імёны ліцьвінаў Туміла, Домін, Тумар; германскія імёны Tumila, Domin, Thumer) паходзіць ад гоцкага dōms 'вырак, суд; слава'.

## Радавод
Шымон (каля 1650 — ?)
# Кшыштаф (каля 1695 — ?)
## Ежы (каля 1730 — ?), генэрал у Інфлянтах, ж. — Катажына Княжыцкая
### Казімер Ануфры (1747—1780), генэральны скарбнік у Інфлянтах, ж. — Багуміла Адахоўская (1743—1775), д. Казімежа й Цэцыліі зь Сьвентажэцкіх Адахоўскіх
#### Тадэвуш
##### Аляксандар (1804—1878), ад 1855 году маршалак дваранства Віленскае губэрні, ж. — Зоф’я Брахоцкая (1814—1899)
##### Казімер Францішак (1805—1883), ж. — Анэля Нарушэвіч (1832—1916)
###### Вацлаў (1854—1935), ж. — а) Касьцялкоўская; б) Марыя Звалінская (? — 1944), д. Тэафіліі Нарушэвіч (1827—1911), сястры Анэлі
###### Лявонія (Паплаўская; 1858—1951)
####### Яніна Паплаўская, м. — Альфрэд Эраман
######## ?
######### Марыюш Германовіч (1950—)
#### Антоні Гіпаліт (1764—1809, Мір), валодаў Мядзьведкай, ж. — Караліна з Анцутаў (?, Сачыўкі — 1832)
##### Адам (1799, Мядзьведка — 1836 ці 1837), уладар Мядзьведкі, ж. — Юзэфа са Сьлізьняў
##### Ігнат (1802—1889), навуковец, заснавальнік Чылійскае галіны, ж. — 7 ліпеня 1850 Энрыкета Сатамаёр (1835 — ?)
##### Казімер (1803 — ?), лейтэнант расейскае арміі, ж. — Ідалія Маркевіч
###### Лявон, ж. — лістапад 1877 Ганна Дамейка, д. Ігната Дамейкі
###### Гіпаліт, ж. — ? Сьлізень
###### Аляксандар
##### Антонія (1805 — ?), м. — Альфонс Язерскі
###### Эдуард Язерскі
##### Марыя, м. — Антоні Вяжбоўскі (1796 — ?), уладар вёскі Дальматоўшчына
#### Мацей (1765—1834), падкаморы Віленскі, 3 траўня 1801 набыў Гервяты
#### Ігнат, валодаў Жыбуртоўшчынай, віцэ-маршалак шляхты слонімскага павету ў 1817 годзе, сакратар Трыбуналу ВКЛ
#### Лявон
#### Юзаф, скончыў Віленскі ўнівэрсытэт, вывучаў мінэралёгію ў горнай акадэміі Фрайбэрга
#### Дыянізі
#### Іаана
#### Марыяна

## Чылійская галіна
Ігнат (1802—1889), навуковец, заснавальнік Чылійскае галіны, ж. — 7 ліпеня 1850 Энрыкета Сатамаёр (1835 — ?)
# Ганна (1854—1917), м. — лістапад 1877 Лявон Дамейка
# Генрык
# Эрнан (1859—1931), ксёндз
# Казімер (1863—1932), ж. — Дамінга Алямас Кўадра
## Аніта Дамейка Алямас (1902—2007)
Пас Дамейка Леа-Пласа ж. нар. 1937 праўнучка Ігната Дамейкі

## Крыніцы

## Літаратура
* Сіцька З. Чалавек, які збіраў камяні. — : Тэхналогія, 2005.

## Вонкавыя спасылкі
* Генэалёгія роду Дамейкаў (па-гішпанску)

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага
Квача

**Квача** (код ISO 4217: *MWK*) — афіцыйная валюта Малаві з 1971 году. Квача замяніў Малавійскі фунт па курсе 2 квача = 1 фунт. Квача дзеліцца на 100 тамбала. Сваю назву квача атрымаў ад слова з мовы н’ян’я і бемба «сьвітанак», а тамбала перакладаецца як «певень». Атрымліваецца паэтычны пераклад валюты як: «сто пеўняў робяць сьвітанак».

## Манэты
Манэты ўведзеныя ў 1971 годзе мелі вартасьць 1, 2, 5, 10 і 20 тамбала. У 1986 годзе былі ўведзены ў абарачэньне манэты 50 тамбала і 1 квача. Новыя бімэталічныя манэты вартасьцю 5 і 10 квача былі ўведзены ў студзені 2007 году. Усе ўведзеныя манэты застаюцца ў абарачэньні і ў нашы дні.

## Банкноты
У 1971 годзе былі ўведзены банкноты вартасьцю 50 тамбала, 1, 2 і 10 квача. У 1973 годзе банкнота вартасьцю 2 квача была заменена на 5 квача. Новая банкнота вартасьцю 20 квача была ўведзена ў 1983 годзе, 50 квача ў 1986 годзе. Апошняя банкнота ў 1 квача была надрукаваная ў 1988 годзе. У 1993 годзе была ўведзена банкнота ў 100 квача, у 1995 — 200 квача, у 2001 — 500 квача.

Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Катэгорыя:Малаві
Лілонгвэ

**Лілонгвэ** () — сталіца і адзін з самых вялікіх гарадоў Малаві. Разьмешчаны на паўднёвым захадзе краіны на захад ад ракі Малаві, недалёка ад мяжы з Мазамбікам і Замбіяй. Насельніцтва складае каля 1 млн чалавек.

## Гісторыя
Лілонгвэ пачаў разьвіцьцё з маленькай вёскі на беразе ракі Лілонгвэ, хутка пераўтварыўшыся ў брытанскі каляніяльны адміністрацыйны цэнтар на пачатак ХХ стагодзьдзя. Дзякуючы выгаднаму разьмяшчэньню на асноўных гандлёвых шляхах у Паўночную Радэзію (цяпер Замбію), Лілонгвэ стаў другім па велічыні горадам Малаві. У 1974 годзе ў Лілонгвэ была перанесеная сталіца краіны з гораду Зомба (чацьверты па велічыні горад Малаві). Аднак, нягледзячы на афіцыйны статус сталіцы краіны і хуткі рост з 1974 году, асноўная частка прамысловасьці і камэрцыі краіны сканцэнтравана ў самым вялікім горадзе Малаві — Блантайры.

У нашыя дні, Лілонгвэ застаецца палітычным і адміністрацыйным цэнтрам Малаві, а Блантайр — эканамічным.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Малаві
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Бэнін

**Бэні́н** (, да 1975 году называлася *Дагамэі*) — краіна ў Заходняй Афрыцы, мае выхад да Гвінэйскай затокі. Мяжуе з Буркіна-Фасо, Нігерам, Нігерыяй і Тога.

## Гісторыя
* ХІІ—ХІІІ стагодзьдзі — утварэньне народу фоны ў выніку зьмяшэньня аджа і мясцовых жыхароў.
* XVII стагодзьдзе — стварэньне дзяржавы фонаў — Дагамэі. Зьяўляюцца першыя эўрапейцы, пачынаецца актыўны гандаль рабамі.
* 1800—1850 — пастаянныя ўварваньні войскаў Дагамэі на землі ярубаў (на ўсходзе), для здабычы рабоў.
* 1892—1894 — француска-дагамэйская вайна, Дагамея становіцца францускай калёніяй.
* 1899 — Дагамэя становіцца правінцыяй Францускай Заходняй Афрыкі.
* 1958 — самакіраваньне ў складзе Францускай Супольнасьці.
* 1960 — атрыманьне незалежнасьці.
* 1972 — палкоўнік Мэт’ю Керэку ўзначальвае вайсковы пераварот і пачынае ажыцьцяўляць палітыку «навуковага сацыялізму».
* 1975 — зьмена назвы краіны на Бэнін.
* 1989 — адыход ад ідэяў марскізму-ленінізму і плянавай эканомікі.
* 1990 — аднаўленьне шматпартыйнай палітычнай сыстэмы, прыняцьце новай канстытуцыі.
* 1991 — першыя свабодныя выбары; новы ўрад праводзіць палітыку свабоднай эканомікі.
* 1996 — Мэцьцю Керэку зь мінімальнай перавагай выйграе новыя выбары.
* 2006 — Мэцьцю Керэку ідзе ў адстаўку, прэзыдэнцкія выбары выйграе Яі Боні.

## Палітыка

## Адміністрацыйны падзел
Краіна падзеленая на 12 дэпартамэнтаў. Да 1999 году іх было 6.

## Геаграфія
Геаграфічна краіна падзеленая на пяць абласьцей: узьбярэжная вобласьць, зона плято (*Ла тэрэ дэ барэ*), узвышанае плято зь лясістай саванай на поўначы, узвышаная зона на паўночным захадзе (Атакора) і ўрадлівыя Нігерскія раўніны на паўночным усходзе.

Паўночная частка краіны пакрытая саванай з акацыямі і баабабамі. Цэнтральная частка краіны занятая сухімі лясамі, якія часова скідваюць лісьце. Сустракаюцца ўчасткі вільготных вечназялёных лясоў.

У паўночнай частцы краіны клімат субэкватарыяльны, у паўднёвай — экватарыяльны, з двума сэзонамі дажджоў (з сакавіка да чэрвеня і з канца верасьня да пачатку лістапада). У гэтыя пэрыяды выпадае 800—1300 мм ападкаў вільготнасьць паветра вельмі высокая. Сярэднегадавая тэмпэратура паветра вагаецца ад +24&nbsp;°C да +32&nbsp;°C.

## Эканоміка
Бэнін — гэта краіна ў якой пераважаюць дробныя гаспадаркі і прадпрыемствы. Экспарт краіны складаецца з экспарту пальмавага алею і какавы, якія вырабляюцца ў асноўным у вільготнай, паўднёвай частцы краіны. Горад Катану зьяўляецца асноўным портам, і прамысловым цэнтрам Бэніну.

## Дэмаграфія
Насельніцтва Бэніну складаецца з 60 народнасьцей. Самыя вялікія зь якіх гэта эве (65%), дагамэі, барыба (bariba), сомба, яруба (yoruba). Прыкладна 43% насельніцтва — хрысьціяне, 24% мусульмане, астатнія прытрымліваюцца мясцовых вераў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
3t.ON

**3t.ON** (трытон) — беларускі альтэрнатыўны гурт з Магілёва.

## Біяграфія
Утвораны ў 2002 годзе ўдзельнікамі гурта «Like Suicide» і ўкамплектаваны музыкамі, якія раней гралі ў беларускіх гуртах яшчэ з канца 1980-х — пачатку 1990-х («Бедлам», Aggression, Thrasher, Decomposition, Deep Sorrow, Exumator, «Истерия», «Авангардшкола» і іншыя).

## Дыскаграфія
* *Начало* (demo, 2003)
* *НЕ_13* (Go Records, 2005)
* *Каждому своё* (Go Records, 2006)
* *Куба* (інтэрнэт-сынгл, 2007)
* Terra Incognita (Арзамас 16, 2011)

### Удзел у складанках
*  (2006), трэк «Дай нам знать»

## Склад
* Уладзімер «SWeD» Лбоў — вакал
* Ігар Давыдаў — бас-гітара
* Аляксандар «3t.ON» Клімкоў — бубны, вакал
* Георгі Халадцоў — рытм-гітара

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 3t.ON | Discography | Discogs
* 3t.ON music, videos, stats, and photos | Last.fm
* 3t.ON | Рок-группа | Беларусь | VK
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Юлія Мішчанка

**Ю́лія Мі́шчанка** (; нарадзілася 20 красавіка 1975, Львоў, Украіна) — украінская сьпявачка, фронтвумэн і стваральнік гурта «Таліта Кум».

## Біяграфія
Скончыла школу з залатым мэдалём, пасьля ўкраінскую філялёгію пры ЛДУ.
## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка гурта «Таліта Кум»

Мішчанка, Юлія
Хрысьціна Лялько

**Хрысьціна Лялько** ( 30 сакавіка 1956) — беларуская пісьменьніца, перакладніца і журналістка, галоўны рэдактар каталіцкіх часопісаў «Наша Вера» і «Ave Maria». Пераклала на беларускую асобныя творы Яна Паўла II, Яна Твардоўскага і іншых.

## Біяграфія
Пасьля заканчэньня Тарноўскай сярэдняй школы (1973) працавала бухгалтарам у Радзівонішкаўскім сельсавеце Лідзкага раёну. Скончыла філялягічны факультэт БДУ. Працавала ў Літаратурным музэі Янкі Купалы, штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», часопісе «Беларусь». Галоўны рэдактар каталіцкіх часопісаў «Наша Вера» і «Ave Maria», старшыня журы кінафэстывалю «Magnificat».

## Творчасьць
Першыя вершы апублікавала ў 1971 годзе ў лідзкай газэце «Уперад». Аўтарка кніг прозы «Дарога пад гару», «Сьвітанак над бярозамі» і кнігі паэзіі «На далонях любові». У яе апрацоўцы выйшаў зборнік народных казак «Хітрэй сьвету не будзеш». Пераклала на беларускую мову нарыс Уладзіслава Сыракомлі «Менск», кнігі Папы Яна Паўла II «Пераступіць парог надзеі», «Дар і Таямніца», «Устаньце, хадзем!», «Памяць і самасьвядомасьць», энцыклікі «Fides et ratio»,
«Ecclesia de Eucharistia», Апостальскі ліст пра Ружанец «Rosarium Virginis Mariae», творы Яна Твардоўскага ды іншыя тэалягічныя творы.

## Узнагароды
* 1986 — Прэмія Ленінскага камсамола Беларускай ССР.
* 18 сьнежня 2012 — Мэдаль «Bene merenti» (). За вялікі ўклад у разьвіцьцё Касьцёла ў Беларусі.

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Пераклады
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## [[Відэа]]графія
* 
* 

## [[Аўдыё]]графія
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* Саламевіч, І. У.. Лялько, Хрысціна Аляксееўна. //  — С. 422.

Катэгорыя:Беларускія каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Беларускія паэткі
Аляксей Абаленскі-Белы

**Аляксе́й Абале́нскі-Бе́лы** (1684-1760) - расейскі дзяржаўны дзеяч, князь, сапраўдны стацкі дарадца (1740). З княскага роду Абаленскіх-Белых. У 1727 обэр-крыгс-камісар у чыне падпалкоўніка, з 1728 – палкоўнік, 1740-1741 губэрнатар у Смаленску, з 1741 Архангельскі віцэ-губэрнатар. Быў жанаты з Ганнай Прыклонскай (1699-1739), дачкой Васіля Іванавіча Прыклонскага.
Катэгорыя:Абаленскія-БелыяАбаленскі-Белы, АляксейАбаленскі-Белы, Аляксей
Васіль Абаленскі-Белы

**Васі́ль Абале́нскі-Бе́лы** (?-пасьля 1762) — расейскі дзяржаўны й вайсковы дзеяч, князь, таемны дарадца (1755). З роду князёў Абаленскіх-Белых. У 1742 у чыне брыгадзіра быў камандантам у г. Кізьляр, у 1743 тамсама камандзір мясцовых войскаў, у 1751 прызначаны генэрал-маёрам, у 1753 — губэрнатарам Смаленску, у 1762 — прэзыдэнтам Калегіі эканоміі.

Катэгорыя:Абаленскія-Белыя
Абаленскі-Белы, Васіль
Абаленскі-Белы, Васіль
Порта-Нова

**Порта-Нова** (таксама вядомы як *Hôgbonou* і *Adjatchê*) — сталіца Бэніну, адначасова зьяўляецца сталіцай дэпартамэнту Ўэмэ. Знаходзіцца на ўзьбярэжжы Гвінэйскага заліва. Насельніцтва складае 223,5 тыс. чалавек. Порта-Нова — другі па велічыні пасьля Катану горад краіны. У 1990-х гадах каля гораду былі вынайдзены радовішчы нафты, імпарт якой можа стаць значнай крыніцай грашовых прыбыткаў.

## Гісторыя
Порта-Нова быў заснаваны ў XVI стагодзьдзі каралём Алады Тэ-Агданлінам. Сучасную назву горад атрымаў ад партугальскага «новы порт». Пачаткова тут разьмяшчаўся порт, дзе гандлявалі рабамі.

У 1863 годзе брытанцы, якія ў гэты час ваявалі ў Нігерыі разбурылі горад, які ў той час быў сталіцай каралеўства Порта-Нова, за тое што яно прыняла францускую «пратэкцыю». Суседняе каралеўства Абамэі супраціўлялася францускаму пранікненьню ў рэгіён. Паміж дзьвюма дзяржавамі пачалася вайна. У 1883 годзе Порта-Нова была далучана да францускай калёніі Дагамеі. У 1900 годзе горад стаў яе сталіцай. У 1960 годзе Порта-Нова становіцца сталіцай незалежнага Дагамеі (з 1976 году Бэніну).

Каралі Порта-Нова мелі афіцыйны і неафіцыйны ўплыў на справы гораду, да сьмерці апошняга караля Алахінта Гбефа ў 1976 годзе.

Шмат афра-бразыльцаў пасяліліся ў Порта-Нова, пасьля адмены рабства ў Бразыліі. Бразыльская архітэктура і ежа аказала значны ўплыў на культурнае жыцьцё гораду.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Бэніну
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Лібэрыя

**Лібэ́рыя** () — краіна ў Заходняй Афрыцы. Мяжуе з Гвінэяй, Кот д'Івуарам і Сьера-Леонэ. Мае выхад да Атлянтычнага акіяна.

## Гісторыя
Лібэрыя зьяўляецца самай старой рэспублікай у Афрыцы. Узьнікла ў выніку дамовы паміж мясцовымі жыхарамі і Амэрыканскім Каляніяльным Таварыствам падпісанай ў 1821 годзе. Дзякуючы ёй вызваленыя рабы маглі сяліцца тут і жыць у згодзе з 18 плямёнамі тубыльцаў. 26 ліпеня 1847 году была прынятая канстытуцыя, якая пацьвердзіла незалежнасьць Лібэрыі. Амаль уся гісторыя краіны цесна зьвязаная са Злучанымі Штатамі Амэрыкі, як эканамічна, так і культурна.

У 1980 годзе Самюэль Доэ зьдзейсьніў вайсковы пераварот, забіў існуючага прэзыдэнта і зьверг урад. Усталяваў уласны ўрад, а сябе абвясьціў кіраўніком дзяржавы. У 1989 годзе пачалася грамадзянская вайна, вынікам якой стала забойства Дое, а таксама вывад вайскоўцаў з улады. У 1997 годзе Чарлз Тэйлар, адзін з апанэнтаў Доэ, быў выбраны прэзыдэнтам Лібэрыі. 23 лістапада 2005 году на пасаду прэзыдэнта была выбрана Элен Джонсан Стэрліф.

## Палітыка

## Адміністрацыйны падзел
У адміністрацыйным пляне Лібэрыя дзеліцца на 15 правінцыяў:

## Геаграфія

Краіна знаходзіцца ў Заходняй Афрыцы ў некалькіх сотнях кілямэтраў ад экватару. Палова тэрыторыі пакрытая трапічнымі лясамі. Навакольны выгляд зьмяняецца з аддаленьнем ад марскога ўзьбярэжжа: пачаткова раўніна пераходзіць у пласкагор’е, а потым у невысокія горы ў паўночна-заходняй частцы краіны.

Лібэрыя мяжуе з Гвінэяй (563 км) на поўначы, Сьера-Леонэ (306 км) і Кот д’Івуарам (716 км) — на ўсходзе. Берагавая лінія складае 579 км. Самая высокая кропка краіны — гара Маўнт-Вутэве (1380 м). Лясы займаюць 48% тэрыторыі. Клімат экватарыяльны, сьпякотны, з траўня да кастрычніка цягнуцца трапічныя дажджы. Колькасьць ападкаў складае 5000 мм на ўзьбярэжжы і 1500 мм у глыбіні краіны. Сярэднегадавая тэмпэратура +25&nbsp;°C.

## Эканоміка
Лібэрыя вядомая як краіна «таннага фрахту». Лёгкасьць атрыманьня лібэрыйскага сьцягу для карабля, а таксама адсутнасьць плацяжоў за яго выкарыстаньне прывяло да таго, што гандлёвы флёт, які плавае пад лібэрыйскім сьцягам адзін з самых вялікіх у сьвеце. Іх агульны танаж складае 99 млн тонаў.

## Дэмаграфія

Насельніцтва Лібэрыі складаецца зь некалькіх этнічных груп. Таксама тут жывуць патомкі вызваленых амэрыканскіх і карыбскіх рабоў (каля 5%), якіх называюць *амэрыканалібэрыйцамі*. Яны займаюць вышэйшыя грамадзкія і палітычныя пасады. Астатнія 95% насельніцтва складаюцца зь мясцовых плямёнаў: кпеле, баса, гіё, кру, грэба, мана, крахн, гола, гбандзі, лома, кісі, ваі, дэі, бэла, мандынга і мендэ. Этнічная разнароднасьць пагаршаецца існаваньнем у краіне каля 20 моваў, а таксама распаўсюджанасьцю анімізму.

## Спорт

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Скапіны-Шуйскія

**Скапіны́-Шу́йскія** ці **Скапіны**́ (рас. - *Скопины-Шуйские, Скопины*) - расейскі княскі род, старэйшая галіна князёў Шуйскіх. Нашчадкі Івана Васілевіча Шуйскага па мянушцы Скапа. Найбольш вядомы з роду - Міхаіл Скапін-Шуйскі, расейскі вайсковы дзеяч часоў Смуты. Ён жа быў апошнім прадстаўніком роду.

## Радавод

Іван Большы Скапа(узг.1519), кн. Шуйскі, баярын 1519
# Фёдар(?-1557), баярын з 1549; ж- Марфа
## Васіль(?-1595), баярын з 1577; ж- кнж. Ганна Пятроўна Тацева
### Міхаіл(1587-1610), баярын з 1603; ж- Аляксандра Васільеўна Галавіна
Катэгорыя:РурыкавічыКатэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Генэалёгія
Лібэрыйскі даляр

**Лібэры́йскі даля́р** (код ISO 4217: *LRD*) — афіцыйная валюта Лібэрыі з 1847 да 1907 году і з 1943 году да нашых дзён. Дзеліцца на 100 цэнтаў. Звычайна вызначаецца знакам «$», ці «L$» каб адрозьніць ад іншых даляравых валют.

## Першы даляр
Першы лібэрыйскі даляр быў уведзены ў абарачэньне ў 1847 годзе. Ён замяніў даляр ЗША і знаходзіўся ў абарачэньні да 1907 году, калі быў заменены Брытанскім Заходнеафрыканскім фунтам.

## Другі даляр
Амэрыканская валюта замяніла Брытанскі Заходнеафрыканскі фунт у Лібэрыі ў 1935 годзе. З 1937 году Лібэрыя чаканіла ўласныя манэты, якія існавалі паралельна з амэрыканскім далярам. У 1943 годзе лібэрыйскі даляр быў зноў уведзены ў абарачэньне, стаўшыся нацыянальнай валютай. Пасьля выбараў Чарлза Тэйлара ў 1997 годзе, была выпушчаная новая сэрыя банкнотаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лібэрыя
Манровія

**Манро́вія** () — сталіца і самы вялікі горад Лібэрыі. Знаходзіцца ў вусьці ракі Сэнт-Пол. Насельніцтва налічвае каля 1 млн чалавек.

## Гісторыя
Горад быў заснаваны ў 1822 годзе Амэрыканскім каляніяльным таварыствам пад назвай *Крыстаполіс*, якое пасяліла тут вызваленых рабоў з ЗША і астравоў Карыбскага мора. У 1924 годзе горад быў названы ў гонар аднаго з амэрыканскіх прэзыдэнтаў — Джэймза Манро. Да канца ХІХ стагодзьдзя сюды перасяляліся вызваленыя рабы (у асноўным з ЗША). У 1847 годзе Манровія стала сталіцай незалежнай Лібэрыі.

У 1990-х у Лібэрыі выбухнула грамадзянская вайна, якая нанесла значныя старты гораду.

У наш час Манровія зьяўляецца адміністрацыйным, гандлёвым і фінансавым цэнтрам Лібэрыі. Горад, разьмешчаны на ўзьбярэжжы Атлянтычнага акіяна стаў буйным міжнародным портам. Асноўная частка партовай інфраструктуры была пабудаваная амэрыканцамі падчас Другой сусьветнай вайны. Праз порт зь Лібэрыі вывозяцца ў асноўным латэкс і жалезная руда. На тэрыторыі порта ёсьць цэмэнтны і нафтаперапрацоўчы заводы. Існуюць і буйныя суднарамонтныя прадпрыемствы. Маюцца два міжнародныя аэрапорты.

У Манровіі знаходзяцца асноўныя вышэйшыя навучальныя ўстановы Лібэрыі: Унівэрсытэт Лібэрыі і Катынгтонскі каледж.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Катэгорыя:Гарады Лібэрыі
Роман Дымітар Канстанты Шуйскі

**Роман Дымітар Канстанты Шуйскі** (27 сакавіка 1907, Львоў — 23 чэрвеня 1953, Францыя) — польскі дыплямат. 

З шляхецкага роду Шуйскіх. 1-ы сакратар амбасады Польшчы ў Брусэле ў 1937—1940, у Лісабоне у 1945—1947. Узнагароджаны бэльгійскім Ордэнам Кароны 5-е клясы й Ордэнам Леапольда II 3-е клясы, люксэмбурскім Ордэнам Дубовага Вянку 3-е клясы. Быў жанаты зь Янінай дэ Ноэль.

Роман Дымітар Канстанты
Катэгорыя:Нарадзіліся 27 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1907 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове
Катэгорыя:Польскія дыпляматы
Катэгорыя:Памерлі 23 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1953 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Францыі
Вобласьць

**Во́бласьць** — назва адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі Беларусі (мэханічна перанесеная з часоў савецкай гвалтоўнай русіфікацыі), а таксама Баўгарыі, Казахстану, Кыргыстану, Расеі, Таджыкістану, Узбэкістану і Ўкраіны. Традыцыйная беларуская назва адпаведнай адміністрацына-тэрытарыльянай адзінкі ад часоў Вялікага Княства Літоўскага — ваяводзтва.

## Этымалёгія
Паводле Этымалягічнага слоўніка беларускай мовы НАН Беларусі слова «вобласьць» — запазычаньне з царкоўнаславянскай мовы, аднак сучаснае значэньне гэтага слова («буйная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка») ёсьць сэмантычнай калькай з расейскай мовы.

## Беларусь

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел на вобласьці ў Беларускай ССР увялі ў 1938 годзе ў час кульмінацыі сталінскага тэрору. Сьпярша існавалі Віцебская, Гомельская, Магілёўская, Менская і Палеская вобласьці. Па далучэньні Заходняй Беларусі ўтварыліся Баранавіцкая, Беластоцкая, Берасьцейская, Вялейская (з 1944 году Маладэчанская) і Пінская вобласьці. У 1944 годзе ўлады СССР перадалі большую частку Беластоцкай вобласьці Польшчы, утварыліся Бабруйская, Гарадзенская і Полацкая вобласьці. У зьвязку з узбуйненьнем вобласьцяў у 1954 годзе скасавалі Бабруйскую, Баранавіцкую, Палескую, Пінскую і Полацкую, а ў 1960 годзе — Маладэчанскую вобласьць.

Па аднаўленьні незалежнасьці Беларусі вобласьць засталася трэцім зьвяном адміністрацыйнага ланцугу «вобласьць — раён — сельсавет». Прадстаўнічы орган — абласны Савет дэпутатаў на чале з старшынём Савету. Выканаўча-распарадчы — выканкам на чале з старшынём выканкаму, які ёсьць кіраўніком вобласьці. Старшыня Савету абіраецца на паседжаньні адпаведнага Савету. Старшыня аблвыканкаму прызначаецца прэзыдэнтам краіны з згоды Савету. Па двухразовай адмове ў зацьверджаньні кандыдатуры старшыні выканкаму прэзыдэнт робіць прызначэньне асабіста.

Існуе 6 вобласьцяў: Берасьцейская, Віцебская, Гарадзенская, Гомельская, Магілёўская, Менская. У сваю чаргу гэтыя вобласьці падзяляюцца на 118 раёнаў. Сталіца краіны Менск мае адмысловы статус.

## Расейская імпэрыя
У Расейскай імпэрыі вобласьці як адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі адпавядалі губэрням, але ствараліся толькі ў нацыянальных ускраінах, геаграфічна аддзеленых тэрыторыях або на землях казачых войскаў. Кіраваньне абласьцямі адрозьнівалася ад губэрняў тым, што на іх тэрыторыі заўсёды знаходзіліся войскі, таму абласны начальнік быў адначасна як грамадзянскім, так і вайсковым кіраўніком.

На 1917 год у Расейскай імпэрыі існавала 21 вобласьць: 18 вобласьцяў у Сыбіры і 3 асобныя вобласьці (вобласьць Войска Данскога, Уральская і Тургайская).

## СССР
У СССР вобласьць была асноўнай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкай. На 1987 год існавала 123 вобласьці, у тым ліку 8 аўтаномных.

## Глядзіце таксама
* Вобласьці Беларусі
* Вобласьці Баўгарыі
* Вобласьці Расейскай Фэдэрацыі
* Вобласьці Ўкраіны

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Чайчыц А. Карыснае практыкаваньне ад Зянона Пазьняка, Радыё Свабода, 24 красавіка 2017 г.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі
Люсьен Фэўр

**Люсьен Фэўр** (; 22 ліпеня 1878 — 26 кастрычніка 1956) — францускі гісторык. Разам з Маркам Блёкам спрычыніўся да заснаваньня школы "Аналаў".

## Біяграфія
У 1911 годзе абараніў працу пра Філіпа ІІ і атрымаў пасаду ў Дыжонскім унівэрсытэце. Браў актыўны ўдзел у Першай сусьветнай вайне, пасьля заканчэньня якой у 1919 годзе працаваў у Страсбурскім унівэрсытэце. З 1933 году працаваў у Калеж дэ франс.

У межах гістарычнай школы "Аналаў" Люсьен Фэўр асабліва распрацоўваў панятак „outillage mental“ (духоўная зброя). Сваю мэту бачыў у кантэкстуалізацыі т. зв. высокай культуры і ейных мысьляроў з дапамогаю блізкіх да гісторыі лінгвістыкі і этналёгіі. Гэта інтэрдысцыплінарнае пашырэньне гістарыяграфічнай базы дапамагло ажыцьцявіць аналіз з дапамогаю новых для гісторыі мэтадаў.
 
Важнейшыя працы: «*Лёс Мартына Лютэра*» (1928), «*Арыген і Дэпэр’е, ці загадка “Кімвала сьвету”*» (1942), «*Вакол гептамэрона, каханьне сьвятое і каханьне мірское*» (1944), «*Праблема нявер’я ў XVI ст.: рэлігія Рабле*» (1942)

## Бібліяграфія
* *Les traditions sociales dans les pays de France*, Editions de la Nouvelle France, 1943.
* *Histoire des populations françaises et de leurs attitudes devant la vie depuis le XVIIIe siècle*, Self, 1948.
* *Attitudes devant la vie et devant la mort du XVIIe au XIXe siècle, quelques aspects de leurs variations*, INED, 1949.
* *Sur les origines de la contraception en France*, Extrait de *Population*. No 3, juillet-septembre 1953, pp 465-472.
* *Le Temps de l'histoire*, Éditions du Rocher, 1954.
* *Deux contributions à l'histoire des pratiques contraceptives*, Extrait de *Population*. N ̊ 4, octobre-décembre 1954, pp 683-698.
* *L'enfant et la vie familiale sous l'Ancien régime*, Plon, 1960.
* *Essais sur l'histoire de la mort en Occident : du Moyen Âge à nos jours*, Seuil, 1975.
* *L'Homme devant la mort*, Seuil, 1977.
* *Un Historien du dimanche* (en collaboration avec Michel Winock), Seuil, 1980.
* *Images de l'homme devant la mort*, Seuil, 1983.
* *Histoire de la vie privée*, (dir. avec Georges Duby), 5 tomes: I. De l'Empire romain à l'an mil; II. De l'Europe féodale à la Renaissance; III. De la Renaissance aux Lumières; IV. De la Révolution à la Grande guerre; V. De la Première Guerre mondiale à nos jours, Seuil, 1985-1986-1987. 
* *Essais de mémoire : 1943-1983*, Seuil, 1993.
* *Le présent quotidien, 1955-1966* (Recueil de textes parus dans La Nation française entre 1955 et 1966), Seuil, 1997.
* *Histoire de la vie privée*, (dir. avec Georges Duby), le Grand livre du mois, 2001.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія гісторыкі
Марк Блёк

**Марк Блёк** (; 6 чэрвеня 1886 — 16 чэрвеня 1944 году) — францускі гісторык, заснавальнік школы “Аналаў”.

Працы прысьвечаны заходне-эўрапейскаму фэадалізму, аграрным адносінам у Францыі, агульным праблемам гісторыі мэтадалёгіі. Сумесна з Люсьенам Фэўрам заснаваў часопіс “Аналы” (1929). Удзельнік руху супраціву ў Францыі падчас нямецкай акупацыі. Быў арыштаваны гестапа і растраляны.

## Мэтадалёгія гісторыі
Мэтай сваіх дасьледваньняў Блёк бачыў разгляд мэтадаў, якія ўжываліся ў гістарычных дасьледваньнях, апісаньне гісторыі такой, якой яна, па яго перакананьні, будзе ў далейшым. Прадметам гістарычнага дасьледваньня згодна гісторыку мусіць быць чалавек у часе. На падставе гэтага ён высоўвае і абгрунтоўвае панятак гістарычнага часу, які мусіць служыць для трывалай прывязкай гістарычных падзей у часе.

Другой праблемай, распрацоўваемай Блёкам ёсьць праблема гістарычнага назіраньня. Для яго мінулае – гэта пэўная зададзенасьць, якую нельга зьмяніць і ўспрыняцьцё гэтага мінулага непасрэдна не магчыма. Таму гісторык прапануе і мэтады з дапамогай які найбольш якасна магчыма аналізаваць гістарычныя крыніцы, а таксама мэтады іх больш шырокага аналізу.

Важнейшыя працы: “*Апалёгія гісторыі і рамяство гісторыка*”, “*Фэадальнае грамадзтва*”.

## Бібліяграфія
* *Rois et Serfs*, thèse soutenue en 1920.
* *Les Rois thaumaturges*, 1924.
* *Les Caractères originaux de l'histoire rurale française*, 1931.
* *La Société féodale*, 2 vol., 1939-1940.
* *L'Étrange Défaite|L'Étrange défaite*, 1940. 
* *[https://web.archive.org/web/20110616122507/http://classiques.uqac.ca/classiques/bloch_marc/apologie_histoire/apologie_histoire.html Apologie pour l'histoire ou métier d'historien]* (1941, publié en 1949)

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія гісторыкі
Катэгорыя:Расстраляныя
Фэрнан Брадэль

**Фэрнан Брадэль** (; 24 жніўня 1902 — 27 лістапада 1985) — францускі гісторык, прадстаўнік другой генэрацыі школы «Аналаў».

## Біяграфія
З 1948 году Брадэль кіраваў францускім Цэнтрам гістарычных дасьледваньняў, з 1949 году — прафэсар Калеж дэ Франс, з 1956 — кіраваў 6-й сэкцыяй («Эканамічныя і сацыяльныя навукі») у Практычнай школе вышэйшых дасьледваньняў (Ecole pratique des hautes études). Пэўны час быў рэдактарам часопіса «Аналы».

Зьдзейсьніў рэвалюцыю ў гістарычнай навуцы сваёй прапановай улічваць эканамічныя і геаграфічныя фактары пры аналізе гістарычнага працэсу. Заклаў падмурак сьветава-сыстэмнага падыходу, займаўся дасканалым вывучэньнем гістарычнага фэномэну ў сацыяльных навуках.

Адной з самых значных працаў Брадэля лічыцца ягоны трохтомнік «Матэрыяльная цывілізацыя, эканоміка і капіталізм, XV—XVIII стст.», які выйшаў у 1979 годзе. Гэта шырокамаштабнае дасьледваньне даіндустрыяльнага сьвету. У дробных дэталях праца паказвала функцыянаваньне эканомікі эўрапейскіх краінаў ў дадзены гістарычны пэрыяд. Асабліва ў ім характарызуецца разьвіцьцё гандлю і грашовага звароту, шмат увагі ахвяравана ўплыву геаграфічнага асяродзьдзяна на сацыяльныя працэсы.

## Бібліяграфія
* *La Méditerranée et le Monde Méditerranéen a l'époque de Philippe II*, 1949
* *Ecrits sur l’Histoire*, 1969
* *Civilisation matérielle, économie et capitalisme, XVe-XVIIIe siecle*, 1979 (*Матеріальна цивілізація, економіка і капіталізм XV—XVIII століття*, -К.,"Основи", 1997, т.1-3.)
* *La Dynamique du Capitalisme*, 1985
* *L’Identité de la France*, 1986 (*Что такое Франция?* -М.: Издательство имени Сабашниковых, 1995, т.1-3)
* *Grammaire des civilisations*, 1987
* *Le Modèle Italien*, 1989

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія гісторыкі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пэр-Ляшэз
Жорж Дзюбі

**Жорж Дзюбі** (; 7 кастрычніка 1919 — 3 сьнежня 1996) — францускі гісторык, прадстаўнік школы «Аналаў». Дасьледаваньні скіраваны на вывучэньне Сярэднявечча, асабліва яго эканамічнай і сацыяльнай структуры.

## Біяграфія
1950—1951 — выкладаў ў Бэзансоне, а з 1951 па 1970 год — ва ўнівэрсытэце Марсэлю. Пазьней працаваў у Калеж дэ Франс. Чалец Францускай акадэміі.

Унёсак Дзюбі ў сацыяльную гісторыю палягае ў разглядзе людзей у межах сацыяльнай структуры, што адбівалася на іх дзеяньнях, а часта і вызначала іх. Яго цікавіла разьвіцьцё ў часовай і вельмі расьцягнутай пэрспэктыве, дзе знаходзілі месца асобныя гістарычныя падзеі і пэрсоны.

## Бібліяграфія
* *La Société aux XIe et XIIe siècles dans la région mâconnaise*, Paris, Éditions de l’École des Hautes Études en Sciences Sociales, 1953.
* *Le Dimanche de Bouvines (27 juillet 1214)*, Gallimard (*Trente journées qui ont fait la France*), Paris, 1973 (). Duby y montre qu'un historien des Annales peut aussi, à l'occasion, traiter d'un événement.
* *L'An Mil*, Julliard, Paris, 1974 ()
* *Le Temps des cathédrales. L'Art et la société (980–1420)*, Gallimard, Paris, 1976 (Grand Prix Gobert 1977) ()
* *Les Trois Ordres ou l'imaginaire du féodalisme*, Gallimard, Paris, 1978 ()
* *Le Chevalier, la Femme et le Prêtre. Le Mariage dans la France féodale*, Hachette, Paris, 1981 ()
* *Guillaume le Maréchal ou le meilleur chevalier du monde*, Fayard, Paris, 1984 (). La biographie de Guillaume le Maréchal, qui s'élève dans la hiérarchie féodale par ses dons jusqu'à devenir l'un des hommes plus puissant du royaume d'Angleterre.
* *Histoire de la vie privée*, en co-direction avec Philippe Ariès (5 vol.), Le Seuil, Paris, 1985, 
** T. 1, *De l'Empire romain à l'an mil*, 
** T. 2, *De l'Europe féodale à la Renaissance*, 
** T. 3, *De la Renaissance aux Lumières*, 
** T. 4, *De la Révolution à la Grande Guerre*, 
** T. 5, *De la Première Guerre mondiale à nos jours*, 
* *Atlas historique mondial*, Larousse, Paris, 2000, 350 pages ().
* *L'Histoire continue*, Éditions Odile Jacob, 2001, 
* *Histoire de la France rurale*, en co-direction avec Armand Wallon (4 vol.), Le Seuil, Paris, 1976

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія гісторыкі
Эрнэст Ляброўс

**Эрнэст Ляброўс** (фр. **Ernest Labrousse**) (1895 – 1988) – францускі гісторык, Дасьледваў эканамічную і сацыяльную гісторыю. Цесна зьвязаны са школай "Аналаў", аднак не зьяўляўся яе чальцом.

Увёў квантытатыўны, альбо колькасны мэтад дасьледванняў у гісторыі. Да прыкладу, ён распрацаваў дадзеныя па коштах на хлеб у Парыжы напярэдадні Вялікай францускай рэвалюцыі, і сьцьвердзіў факт, што найвышэйшага ўздыму яны дасягнулі якраз да часу штурму Бастыліі.

## Бібліяграфія

* *Histoire économique et sociale de la France*, Paris, Puf, 1979	
* *Esquisse du mouvement des prix et des revenus au XVIII|e siècle* (1933) 
* *Crise de l’économie française à la veille de la Révolution* (1944)

Ляброўс Эрнэст
Эманюэль Лё Руа Лядзюры

**Эманюэль Лё Руа Лядзюры** (; нарадзіўся 19 ліпеня 1929 году) — францускі гісторык. Сын Жака Лё Руа Лядзюры, міністра сельскай гаспадаркі ва ўрадзе генэрала Пэтэна. Прафэсар Калеж дэ Франс, з 1987 па 1994 год — кіраўнік Нацыянальнай бібліятэкі Францыі.

Вобласьцю дасьледваньняў Лё Руа Ладзюры было жыцьцё простых людзей у Сярэднявеччы і раньнім Новым часе рэгіёну Лянгедок. Кірунак ягонай навуковай працы вызначаўся прыналежнасьцю да школы «Аналаў».

## Бібліяграфія
* *Les Paysans de Languedoc, 1294 à 1324* thèse, SEVPEN, 1966.
* *Histoire du climat depuis l'an mil*, Flammarion, 1967.
* *Le Territoire de l'historien*, Gallimard, 1973 et 1978.
* *Montaillou, village occitan de 1294 à 1324*, Gallimard, 1975.
* *Histoire économique et sociale de la France. I/ De 1450 à 1660. II/ Paysannerie et croissance*, 1976.
* *Le Carnaval de Romans : de la Chandeleur au Mercredi des cendres (1579–1580)*, Gallimard, 1979.
* *L’Argent, l'amour et la mort en pays d'oc*, Le Seuil, 1980.
* *La Sorcière de Jasmin*, Le Seuil, 1980.
* *Inventaire des campagnes* (en collaboration), 1980.
* *Histoire de la France urbaine* (en collaboration), 1981.
* *Paris-Montpellier : PC-PSU, 1945-1963*, Gallimard, 1982.
* *Parmi les historiens*, Le Seuil, 1983 et 1994.
* *Pierre Prion, scribe*, 1987.
* *L’État royal, 1460-1610*, 1987.
* *Le Siècle des Platter. Tome I, Le mendiant et le professeur*, Fayard, 1997.
* *L'Historien, le chiffre et le texte*, Fayard, 1997.
* *Saint-Simon ou Le système de la Cour*, Fayard, 1997 (collaborateur).
* *Histoire du Languedoc*, 2000.
* *Histoire de France des régions*, 2001.
* *Autour de Montaillou, un village occitan : histoire et religiosité d'un village au Moyen Âge*, 2001.
* *Histoire des paysans français : de la peste noire à la Révolution*, 2002.
* *Les Grands Procès politiques*, 2002.
* *La Dîme royale*, 2002.
* *Histoire humaine et comparée du climat, tome 1*, Fayard, 2004.
* *Histoire de France des régions : la périphérie française, des origines à nos jours*, 2005.

Катэгорыя:Нарадзіліся 19 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1929 годзе
Катэгорыя:Францускія гісторыкі