Прэзыдэнцкая бібліятэка Рэспублікі Беларусь

**Прэзыдэ́нцкая бібліятэ́ка Рэспу́блікі Белару́сь** — агульнадаступная навуковая бібліятэка Беларусі ў галіне гаспадаркі, грамадзкіх навук, дзяржаўнага кіраваньня, парлямэнтарызму і права, заснаваная ў сакавіку 1933 году ў якасьці Аддзяленьня Дзяржаўнай бібліятэкі Беларусі пры Доме ўраду.

## Чытальня
На 2021 год Прэзыдэнцкая бібліятэка Беларусі абслугоўвала ў чытальні ўсіх чытачак і чытачоў, пераважную большасьць якіх складалі студэнткі і студэнты найвышэйшых і сярэдніх спэцыяльных навучальных установаў Беларусі. Пры плаце за чытацкі білет патрабаваўся пашпарт, службовае пасьведчаньне або студэнцкі білет і фатаграфія 3х4 см. На абанэмэнт, які дазваляў браць кнігі на дом, запісвалі чыноўнікаў з прапіскай у Менску і Менскім раёне. Бібліятэка працавала з панядзелка па пятніцу зь 9-й да 19-ай гадзіны.

## Паслугі
На 2021 год Прэзыдэнцкая бібліятэка Беларусі прапаноўвала бясплатны доступ да Сеціва праз Вай-Фай у інфармацыйна-даведкавай службе (каб. 18). За плату ажыцьцяўлялі: капіяваньне, раздрукоўку і сканаваньне, пераплёт, сеціўную дастаўку, прысваеньне ўнівэрсальнай дзесяцічнай клясыфікацыі (УДК) выданьню, складаньне сьпісу апісаньняў кніжных крыніцаў, выдачу рэдкіх выданьняў для здымкаў і аднаўленьне сапсаванага штрых-коду.

## Задачы
У задачы Прэзыдэнцкай бібліятэкі Беларусі ўваходзілі:
* бібліятэчнае і інфармацыйна-бібліяграфічнае абслугоўваньне карыстальніц і карыстальнікаў, а таксама органаў дзяржаўнай улады Беларусі;
* утварэньне, захаваньне і выкарыстаньне ўсебаковага фонду айчынных і замежных дакумэнтаў пра гаспадарку, дзяржаўнае кіраваньне, навуку, парлямэнтарызм, палітыку і права;
* наданьне ўсім карыстальніцам і карыстальнікам раўнапраўнага доступу да паслугаў і сродкаў бібліятэкі.

## Будова
На 2021 год Прэзыдэнцкая бібліятэка Беларусі ўлучала:
* 12 аддзелаў — 1) абслугоўваньня карыстальнікаў, 2) аўтаматызаваных сыстэмаў, 3) бібліятэчнага маркетынгу, 4) бібліятэчна-інфармацыйных тэхналёгіяў, 5) дакумэнтазахоўваньня, 6) інфармацыйна-аналітычны, 7) інфармацыйных рэсурсаў, 8) капіявальных і пераплётных працаў, 9) каталягізацыі дакумэнтаў, 10) старадрукаў і рэдкіх выданьняў, 11) фармаваньня рэсурсаў, 12) фармаваньня электроннай бібліятэкі;
* сэктар міжбібліятэчнага абанэмэнту і электроннай дастаўкі дакумэнтаў (МБА і ЭДД);
* інфармацыйна-даведкавая служба (каб. 18);
* 2 аддзяленьні ў: 1) Рэзыдэнцыі прэзыдэнта Беларусі (вул. К.Маркса, д. 43), 2) Выканаўчым камітэце СНД (вул. Кірава, д. 17).

На 2014 год аддзел старадрукаў і рэдкіх кніг налічваў 70 000 кніг і 20 старажытных кнігазбораў. Сярод іншага, аддзел зьмяшчаў: 130 кніг з Радзівілаўскай бібліятэкі ў Нясьвіжы, асабістыя кнізазборы Алеся Баркоўскага, Вацлава Ластоўскага, Аркадзя Смоліча і Ўсевалада Ігнатоўскага, а таксама кнігазбор Саюзу беларускіх пісьменьнікаў зь 5000 кніг з подпісамі творцаў (у тым ліку Якуба Коласа, Янкі Купалы і Васіля Быкава), 2-томнік «Архівы Беларускай Народнай Рэспублікі» і старадрук «Хроніка Эўрапейскай Сарматыі», арыгіналы канстытуцыяў Беларусі і архівы даваенных газэтаў.

## Гісторыя

### 1917—1941
Да моманту стварэньня бібліятэкі ўжо існавалі бібліятэкі розных наркаматаў. Так у 1917 г. была створана бібліятэка народнага камісарыята шляхоў зносінаў, у 1918 г. — навуковая бібліятэка цэнтральнага статыстычнага кіраўніцтва.
13 студзеня 1919 г. Савет народнай гаспадаркі ССРБ прымае пастанову аб стварэньні пры ім тэхніка-эканамічнай бібліятэкі.
Пазьней Савет Народных Камісараў (СНК) ЛітБел прымае пастанову аб стварэньні Дзяржаўнага інстытуту па сацыялёгіі й эканоміцы Літвы й Беларусі й Дзяржаўнай сацыялягічнай бібліятэкі пры ім. Ад пачатку 20-х гг. XX ст. працавалі статыстыка-эканамічная бібліятэка Наркамзема, невялікія бібліятэкі Цэнтральнага Выканаўчага Камітэта (ЦВК) і СНК БССР, народных камісарыятаў фінансаў, працы й асьветы, Дзяржпляна, Савета народнай гаспадаркі.

7 лістапада 1933 году ў Менску ўвялі ў строй будынак Дома ўраду, куды пераехалі ЦВК і СНК, наркаматы й іншыя рэспубліканскія арганізацыі. На базе іх даведкавых бібліятэк па пастанове СНК БССР ад 10 сьнежня 1933 г. (№ 1993) было адкрыта «Аддзяленьне Дзяржаўнай бібліятэкі й Бібліяграфічнага інстытуту імя У. І. Леніна пры Доме Ўраду». З гэтага моманту пачалося плянамернае бібліятэчнае абслугоўваньне дзяржаўнага апарату БССР.

Цьвёрдага дакумэнтальнага пацьвярджэньня самастойнасьці бібліятэкі да сакавіка 1938 г. ня знойдзена. У адпаведнасьці з пастановай Прэзыдыюма Цэнтральнага Выканаўчага Камітэта БССР ад 17 сакавіка 1938 г. Урадавай бібліятэцы надаецца імя . Важнай вехай у разьвіцьці бібліятэкі можна лічыць стварэньне Савета бібліятэкі. Старшынём Савета бібліятэкі стаў першы намесьнік Старшыні СНК І. А. Захараў. У склад Савета ўваходзілі прадстаўнікі Прэзыдыюма Вярхоўнага Савета, Дзяржпляна, камісарыятаў лёгкай, харчовай і іншых прамысловасьцей. Фінансаваньне бібліятэкі ажыцьцяўляў Наркамфін БССР, а гаспадарчае забесьпячэньне — кіраўніцтва Дома Ўрада. У гэты пэрыяд чытальная зала й абанэмэнт былі адчынены да 23 гадзін 45 хвілін, уключаючы суботу й нядзелю. Да таго часу чытальная зала па сваім дапаможным фондзе, даведкавым апараце й абсталяваньні была ў ліку лепшых у рэспубліцы. Да 1938 г. бібліятэкай карысталіся 2800 чытачоў. Даваенны фонд бібліятэкі дасягнуў 250 тыс. адзінак захоўваньня, у тым ліку 80 тыс. экзэмпляраў кніжнага фонду.

### 1941—1960
У гады Вялікай Айчыннай вайны фонд бібліятэкі быў разрабаваны й практычна поўнасьцю зьнішчаны. Пытаньне аб аднаўленьні бібліятэкі вырашалася яшчэ да вызваленьня Менску. Савет Народных Камісараў БССР 27 чэрвеня 1944 г. прыняў пастанову «Аб аднаўленьні дзейнасьці бібліятэкі СНК БССР». А 8 ліпеня 1944 г. Саўнаркамам БССР быў зацьверджаны яе пастаянны штат, наладжана атрыманьне абавязковага экзэмпляра літаратуры з Цэнтральнага калектара навуковых бібліятэк. Урадавая бібліятэка  першай сярод навуковых бібліятэк сталіцы ўлетку 1944 г. пачала працу ў вызваленым Менску. На ранейшым месцы была адноўлена чытальная зала на 150 месцаў. Да 1946 г. у бібліятэцы абслугоўвалася 3000 чытачоў.

1944—1952 гг. — час інтэнсіўнага фармаваньня фонду. Колькасьць экзэмпляраў дасягае даваеннага ўзроўню. Кнігі набывалі ў насельніцтва, праз букіністычныя крамы. 15440 выданьняў было адабрана з трафэйных крыніц. Супрацоўнікі бібліятэкі выяжджалі ў Маскву, Ленінград, Ерэван, Тбілісі, Баку з мэтай аднаўленьня фонду Ўрадавай бібліятэкі Беларусі. Туды да вайны накіроўваўся беларускі абавязковы экзэмпляр. Вялікую дапамогу па аднаўленьні кніжнага фонду аказалі , Урадавая бібліятэка Саўміна СССР,  і іншыя бібліятэкі. За першы пасьляваенны год бібліятэкай было зарэгістравана 66634 экзэмпляраў дакумэнтаў. У інвэнтарнай кнізе № 1 14 кастрычніка 1944 г. была запісана кніга пад інвэнтарным нумарам «1»: Чехов А. П. «Водевили» (М., 1944).

У пасьляваенны час бібліятэка ўзнаўляе культурна-масавую й асьветніцкую працу. У сьценах бібліятэкі арганізоўваюцца сустрэчы зь дзеячамі культуры, паэтамі, пісьменьнікамі, сярод якіх былі К. Сіманаў, А. Безыменскі, М. Галодны, С. Маршак, П. Броўка, М. Танк, І. Шамякін, І. Мележ, Я. Брыль і інш.

У пасьляваенныя гады ўзрасьлі інфармацыйныя патрэбнасьці спэцыялістаў савецкіх, партыйных, гаспадарчых органаў, якія працавалі ў галіне аднаўленьня народнай гаспадаркі. Фонд бібліятэкі стаў актыўна папаўняцца навукова-тэхнічнай дакумэнтацыяй. У 1956 г. пры бібліятэцы быў створаны кабінэт новай тэхнікі, які неўзабаве стаў цэнтрам тэхнічнай інфармацыі й бібліяграфіі ў рэспубліцы. Бібліятэка ажыцьцяўляла арганізацыйна-мэтадычнае кіраўніцтва сеткай тэхнічных бібліятэк, яе дзейнасьць у гэтым напрамку курыравалася Дзяржаўным навукова-тэхнічным камітэтам Савета Міністраў БССР.

У 1950—1960 гг. бібліятэка актыўна вядзе навукова-дасьледчую работу ў галіне бібліяграфіі, канцэнтруючыся на падрыхтоўцы бібліяграфічных дапаможнікаў па эканамічнай тэматыцы, грамадзка-палітычных пытаньнях, савецкім будаўніцтве, актуальных пытаньнях навукі й тэхнікі.

### 1960—1994
Да 1960 г. Урадавая бібліятэка імя А. М. Горкага стала адной з найбуйнейшых навуковых бібліятэк рэспублікі. У гэтым жа годзе адчыняецца міжбібліятэчны абанэмэнт (МБА). А ў 1964 г. Урадавая бібліятэка зьявілася ініцыятарам стварэньня «кальцавога» МБА. Паводле «Палажэньня аб адзінай агульнадзяржаўнай сыстэме МБА» «кальцавы» МБА аб’яднаў Дзяржаўную бібліятэку БССР імя У. І. Леніна, Фундамэнтальную бібліятэку АН БССР і Ўрадавую бібліятэку імя А. М. Горкага й стаў асновай стварэньня рэспубліканскай сыстэмы міжбібліятэчнага абслугоўваньня бібліятэк усіх сыстэм і ведамстваў.

У 1970 годзе Ўрадавая бібліятэка мае мільённы фонд дакумэнтаў, разьвітую сыстэму МБА, прафэсійна арганізаваны даведкава-бібліяграфічны апарат. Няўхільна ўдасканальваецца інфармацыйнае абслугоўваньне кіруючых кадраў рэспубліканскага апарату й працаўнікоў Саветаў, спэцыялістаў народнай гаспадаркі. Вядзецца вялікая арганізацыйна-мэтадычная й навукова-бібліяграфічная праца. У 1970 г. Урадавую бібліятэку імя А. М. Горкага адносяць да навуковых бібліятэк першай катэгорыі.

У 70-80-ыя гады мінулага стагодзьдзя Ўрадавая бібліятэка актыўна ўсталёўвае дзелавыя кантакты. Сярод яе партнэраў — , галіновыя навукова-тэхнічныя бібліятэкі краіны, . Урадавая бібліятэка імя А. М. Горкага зьяўлялася актыўным чальцом Занальнага савета тэхнічных бібліятэк Прыбалтыкі, Беларусі й Калінінградзкай вобласьці.

Новы віток у разьвіцьці бібліятэкі зьвязаны з узьнікненьнем сувярэннай беларускай дзяржавы. У адпаведнасьці з распараджэньнем прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі ад 26 верасьня 1994 г. № 17рп Урадавая бібліятэка была перайменавана ў Прэзыдэнцкую бібліятэку Рэспублікі Беларусь. З гэтага часу галоўнай задачай становіцца ўсебаковае бібліятэчна-інфармацыйнае забесьпячэньне дзейнасьці прэзыдэнта й яго адміністрацыі, Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Савету міністраў і яго апарату, Канстытуцыйнага суду Беларусі, Выканаўчага сакратарыяту СНД, міністэрстваў, дзяржаўных камітэтаў, ведамстваў, арганізацыяў і мясцовых органаў кіраваньня. Індывідуальнае інфармаваньне рэгулярна атрымліваюць супрацоўнікі Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь, Савета Рэспублікі і Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Савету міністраў і інфармацыйныя службы гэтых установаў.

## Глядзіце таксама
* Валеры Герасімаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Віртуальная даведка
* 

Катэгорыя:Бібліятэкі Менску
Катэгорыя:Маскоўскі раён (Менск)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1933 годзе