open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аргуля фон Грумбах

**Аргуля фон Грумбах** (), у дзявоцтве **фон Штаўф** (; 1492 —  1554) — баварская шляхцянка, дзяячка Пратэстанцкай Рэфармацыі ў Нямеччыне. Першая пратэстанцкая жанчына-пісьменьніца. Вядомая ў першую чаргу за выклік на дэбаты кіраўніцтва Інгальштацкага ўнівэрсытэту, якое забараняла распаўсюд рэфармацыйных ідэяў сярод студэнтаў.

## Жыцьцяпіс
Аргуля фон Штаўф нарадзілася пад Рэгенсбургам (Баварыя). Сям’я жыла ў Эрэнфэльскім замку, дзе знаходзілася іхняя баронская сядзіба. Фон Штаўфы былі фрайгэрамі, падсправаздачнымі толькі імпэратару.

Аргуля гадавалася ў глыбока рэлігійным і палітычным атачэньні. У 10-гадовым узросьце бацька падараваў ёй нямецкамоўную Біблію Кобэргера, і яна вывучыла яе ці не на памяць. У 16-гадовым узросьце Аргуля трапіла на Мюнхэнскі двор, дзе служыла фрэйлінай каралевы Кунігунды, дачкі імпэратара Фрыдрыха III.

У 1509 року абодва ейныя бацькі загінулі ад эпідэміі чумы, і апекавацца ёй узяўся стрый Геранімус, значная фігура пры каралеўскім двары. Аднак ён апынуўся замяшаным у палітычным скандале і ў 1516 року быў пакараны сьмерцю.

У гэтым жа годзе Аргуля выйшла за Фрыдрыха фон Грумбаха, які займаў чынавенскую пасаду ў Дытфурце і валодаў землямі ў Баварыі. Зь ім мелі чатырох дзяцей, а ў 1530 року ён сканаў меркавана ад слабога здароўя. У 1533 Аргуля зноў выйшла замуж за графа фон Шліка, аднак і ён сканаў праз два гады.

## Дзейнасьць
Пасьля выхаду першых твораў Марціна Лютэра і Філіпа Мэлянхтона Аргуля фон Грумбах стала іхняй пасьлядоўніцай ды пачала ліставаньнем зь Лютэрам і ягонымі аднадумцамі.

У 1523 року колішні студэнт Інгальштацкага ўнівэрсытэту, а цяпер настаўнік Арзацыюс Зэегофэр быў арыштаваны за пратэстанцкія погляды, паколькі ў Баварыі была ўведзеная забарона на прыняцьце лютэравых ідэяў. У адказ на гэта Аргуля фон Грумбах склала сваё найбольш вядомае пасланьне — ліст выкладчыкам унівэрсытэту супраць арышту і высылкі Зэегофэра. У ім яна заклікала ўнівэрсытэт трымацца Пісаньня, а ня рыма-каталіцкіх традыцыяў.

Ейны ліст быў распаўсюджаны ўлёткамі і выклікаў вялізны рэзананс. За два месяцы ліст перавыдаваўся 14 разоў і стаў бэстсэлерам. Копіі гэтага ліста, а таксама іншыя пасланьні Аргуля адаслала й іншым значным фігурам, у тым ліку герцагу Вільгельму.

Аднак ейныя выклікі да ўнівэрсытэту былі збольшага праігнараваныя. Аргуля працягнула складаць памфлеты, а таксама выправілася ў самастойнае падарожжа ў Нюрнбэрг — нечуванае для жанчыны ў той час — каб заахвоціць нямецкіх князёў прымаць прынцыпы Рэфармацыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* "Argula von Grumbach: Courageous Debater, Theologian, Female Voice in the Reformation ... A Woman on the Family Tree"
* "You Wouldn't Want to Argue with Argula" article at Glimpses of Christian History
* "A Hundred Women Would Emerge To Write"
* Argula Von Grumbach: A Woman's Voice in the Reformation

Катэгорыя:Памерлі ў 1550-я гады
Гоштэрт (футбольны клюб)

«**Гоштэрт**» () — люксэмбурскі футбольны клюб з гораду Нідэранвэну. Заснаваны ў 1946 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гоштэрт
Сундбюбэрг (камуна)

**Сундбюбэрг** () — камуна ў Швэцыі, у лэне Стакгольм. Мяжуе з камунамі Стакгольм, Сольна й Салянтуна. Разьмешчана ў ляндскапе Ўплянд. Уваходзіць у склад Вялікага Стакгольму. Плошча 8,79 км² — найменшая паводле плошчы камуна Швэцыі (290 месца зь 290). Насельніцтва 49 018 чалавек (30 верасьня 2017).

## Крыніцы

Катэгорыя:Камуны лэну Стакгольм
Бушоўка

**Бушо́ўка** — вёска ў Беларусі, на правым беразе ракі Вабічу. Уваходзіць у склад Комсеніцкага сельсавету Круглянскага раёну Магілёўскай вобласьці.

## Назва

Буса, пазьней Буc або Буш (Buoso, Boos, Busch) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1910 год — 141 чалавек у вёсцы Бушоўцы і 12 чалавек у фальварку Бушоўцы
* 1999 год — 42 чалавекі
* 2010 год — 36 чалавек
* 2023 год — 33 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Комсеніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Круглянскага раёну
Чырвоны Партызан

Назву **Чырвоны Партызан** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Чырвоны Партызан — вёска ў Добрускім раёне Гомельскай вобласьці
* Чырвоны Партызан — вёска ў Капыльскім раёне Менскай вобласьці

### [[Украіна]]
* Чырвоны Партызан — былая назва пасёлку Бэтманава (Ясінавацкі раён, Данецкая вобласьць)

## Глядзіце таксама
* Партызан
* Чырвоны
Ганчары (Івейскі сельсавет)

**Ганчары́** — вёска ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Івейскага сельсавету. 

Каля вёскі праходзіць дарога Р-5.

## Насельніцтва

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Івейскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Гуршчына

**Гуршчы́на** — вёска ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Івейскага сельсавету. 

## Гісторыя
У XVII ст. вёска маёнтку Іўе ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводзтва. У 1634 г. разам з в. Родзевічы мелі 27 дымоў, 10 валок зямлі. 

У 2-й палове XIX — пачатку XX ст. вёска ў Івейскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. У 1897 г. 21 двор, 131 жыхар. У 1905 г. 153 жыхары, 93 дзесяціны зямлі. У 1909 г. 22 двары, 168 жыхароў.

У 1921-1939 гг. у Івейскай гміне Валожынскага, з 1926 г. Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У верасьні 1921 г. 21 двор, 95 жыхароў. 

У 1939 г. пачалі працаваць хата-чытальня, гурток па ліквідацыі непісьменнасьці. 3 12.10.1940 г. вёска (22 двары, 107 жыхароў) у Дайлідзкім сельсавеце Івейскага раёну. 3 25.6.1941 г. да 7.7.1944 г. пад нямецкай акупацыяй. У сьнежні 1951 г. арганізаваны калгас імя Я.Купалы. 3 лютага 1954 г. у калгасе «Новае жыцьцё» (цяпер калгас «Дайліды»). 3 1959 г. у Івейскім пасялковым, з 1962 г. сельскім Савеце. 

## Насельніцтва
* 2009 год — 39 чалавек
* 1999 год — 60 чалавек, 29 двароў
* 1970 год — 117 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Івейскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Ганаўшчына

**Га́наўшчына** — вёска ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Івейскага сельсавету. 

## Гісторыя
У XIX — пачатку XX ст. вёска ў Івейскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. У 1861 г. 14 рэвіскіх душ. Адносілася да маёнтка Іўе графіні Замойскай. У 1866 г. 6 двароў, 33 жыхары. Паводле перапісу 1897 г., 8 двароў, 58 жыхароў, у Лукашынскім сельскім таварыстве. У 1905 г. 58 жыхароў, 76 дзесяцін зямлі. У 1909 г. 11 двароў, 57 жыхароў. 

У 1921-1939 гг. у Івейскай гміне Валожынскага, з 1926 г. Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У верасьні 1921 г. 21 двор, 95 жыхароў. 

3 12.10.1940 г. вёска (4 двары, 11 жыхароў) у Івейскім сельсавеце Івейскага раёну. Са студзеня 1952 г. у калгасе «17 Верасьня», затым «Шлях Леніна». У 1970 г. 41 жыхар. Потым у складзе калгаса «Іўе».

## Насельніцтва
* 2009 год — 7 чалавек
* 1999 год — 26 чалавек, 9 двароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Івейскі сельсавет
Дзяманты

**Дзя́манты** — вёска ў Беларусі, каля ракі Гаўі. Уваходзяць у склад Івейскага сельсавету Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Дамунд або Дамонд (Damundus, Damondus) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
На пачатку XVII ст. вёска маёнтку Іўе ў Івейскай воласьці Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва. У 1634 г. 20 аселых гаспадарак, больш за 8 валок зямлі. Уласнасьць Кішкаў. У 2-й палове XVIII ст. вёска маёнтка Гаўя.

У XIX — пачатку XX ст. у Івейскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. У 1861 г. 91 рэвіская душа, вёска адносілася да маёнтка Багмаполь памешчыка А.Брахоцкага. У 1897 г. 55 двароў, 376 жыхароў. У 1909 г. 66 двароў, 298 жыхароў, 346 дзесяцін зямлі.

У 1921-1939 гг. у Івейскай гміне Валожынскага, з 1926 г. Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 54 двары, 261 жыхар.

3 12.10.1940 г. вёска (76 двароў, 301 жыхар) у Івейскім сельсавеце Івейскага раёну. У лютым 1952 г. арганізаваны калгас «Герой працы», з сакавіка 1953 г. у калгасе «Шлях Леніна». 3 1954 г. у Лукашынскім, з 1959 г. у Івейскім сельсаветах. Пасьля ў складзе калгасу «Іўе».

## Насельніцтва
* 1970 год — 143 чалавекі
* 1999 год — 24 чалавекі, 12 двароў
* 2009 год — 11 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Івейскі сельсавет
Анатоль Салаўяненка

**Анатоль Салаўяненка** (25 верасьня 1932 — 29 ліпеня 1999) — опэрны сьпявак (тэнар). Народны артыст СССР (1975). Герой Украіны (2008).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Украінскія опэрныя сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Тэнары
Катэгорыя:Героі Ўкраіны
Малое Кашо

**Мало́е Кашо́** — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Вайханскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 10 чалавек
* 1999 год — 19 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Вайханскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёну
Чырвоны Кастрычнік

Назву **Чырвоны Кастрычнік** маюць:

* Чырвоны Кастрычнік — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласьці
* Чырвоны Кастрычнік — пасёлак у Добрускім раёне Гомельскай вобласьці
* Чырвоны Кастрычнік — пасёлак у Рэчыцкім раёне Гомельскай вобласьці
* Чырвоны Кастрычнік — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Красны Акцябар
Велікапольле (Менская вобласьць)

**Велікапо́льле** (таксама *Велікапо́ле, Ве́лькае По́ле*) — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Лядзкага сельсавету.

Да 27 лістапада 1989 году — у складзе Калодзескага сельсавету.

## Геаграфічныя дадзеныя
Вёска размяшчаецца ў 13 кілямэтрах ад раённага цэнтру — Ігумену, у 78 кілямэтрах ад Менску, за 20 кілямэтраў ад чыгуначнай станцыі Градзянка.

У вёсцы маецца тры вуліцы — вул. Цэнтральная, вул. Школьная, вул. Старае Сяло.

## Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядома з XVII стаг. у складзе маёнтку Іванаўск ва ўласнасьці роду Шэвічаў. Аднак грунтуючыся на гадоніме "Старае Сяло" і яе вулічнай планіроўкі, можна меркаваць а узьнікненьні тут населенага пункта пасьля праводжаньня валочнай памеры, якая праводзілася з др. пал. XVI стаг. па пач. XVII стаг. Аргументаваць гэтую вэрсію мажліва і наяўнасьцю ў навакольлі маёнткаў і засьценкаў (Іванаўск, Харомкі).  

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) вёска апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі.Згодна дадзеным імпэрскага перапісу насельніцтва ад 1897 г., мейсцавалася ў Юравіцкай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні. 

Падчас Паўстаньня 1863-1864 г.г. за 20 кілямэтраў ад Велікапольля, у в. Юравічы, 21-23 траўня адбыўся жорсткі бой паміж атрадамі Станіслава Ляскоўскага і імпэрскіх акупантаў, у якім паўстанцы атрымалі тактычную перамогу.  

У 1909 г. у Вялікапольлі запрацавала земская народная вучэльня, на базе якой у 1917 г. была створана працоўная школа 1 ступ., дзе станам на 1922 г. навучалася 62 вучні.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Велікапольле абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 годзе ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад Беларускай ССР.

Ахвярамі сталінскага тэрору сталі 5 ураджэнцаў Велікапольля - земляробы й сяляне-аднавасобнікі.

Падчас Другой Сусьветнай Вайны вёска была акупавана з ліпеня 1941 г. па ліпеннь 1944 г., падчас нацысцкай акупацыі ў навакольлі вёсцы дзейнічала камуністычная партызанская брыгада "Чырвоны сьцяг". Сярод вяскоўцаў падчас вайны загінулі і памерлі зь ліку вайсковаслужбоўцаў ад ран 8 чалавек, столькі ж прапалі бязь вестак, зь ліку партызанаў і асобаў, што судзейнічалі ім 6 чалавек.

Станам на 2023 г. у вёсцы працуе Інтэрнат, аддзяленьне Белпошты, СГК "Велікапольле". 

## Вытворчасьць
У карыстаньні СГК ”Велікапольле” знаходзіцца 3544 га сельгасугодзьдзяў, зь іх ральлі - 2818 га. Бал сельгасугодзьдзяў - 28,0, ральлі - 30. Асноўнымі відамі дзейнасьці СГК ”Велікапольле” зьяўляюцца вытворчасьць малака, збожжавых і зернебабовых, рапсу, кукурузы на зерне й на сілас, вытворчасьць травяных кармоў. Колькасьць працаўнікоў цяпер - 115 чалавек.

## Насельніцтва
* 1897 год — 49 двароў, 342 чалавекі
* пач. ХХ стаг. — 56 двароў, 521 чалавек
* 1997 год —  101 двор, 311 жыхароў
* 1999 год — 239 чалавек
* 2010 год — 113 двароў, 159 чалавек

## Славутасьці
У 1971 г. у вёсцы ўсталяваны помнік аднавяскоўцам, загінулым у гады Другой Сусьветнай вайны. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Лядзкі сельсавет (Ігуменскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Ігуменскага раёну
Касары

Назву **Касары** маюць:

## Беларусь
* Касары — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Касары — вёска ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці

## Эстонія
* Касары —  востраў на захадзе Эстоніі
Касары (Ушацкі раён)

**Касары́** — вёска ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Велікадолецкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 308 чалавек
* 1999 год — 434 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Велікадолецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ўшацкага раёну
Сала (неадназначнасьць)

**[[Сала]]** — жывёльны падскурны тлушч.

Назву **Сала** таксама маюць:

## Тапонімы
* Сала — горад у Швэцыі
* Сала — камуна ў Швэцыі
* Сала — горад у Фінляндыі
* Сала — вёска ў Ленінградзкай вобласьці Расеі
* Сала — вёска ў Латвіі

## Глядзіце таксама
* Саля (неадназначнасьць)
* Салё
Тэгеранскі мэтрапалітэн

**Тэгера́нскі мэтрапалітэ́н** (, Metro-ye Tehrān) — адзін зь відаў гарадзкога транспарту ў Тэгеране. Сыстэма налічвае 7 лініяў мэтро і 1 лінію прыгараднага цягніку, з плянамі па будаваньню яшчэ трох лініяў да 2020 году.  
## Агульныя зьвесткі
Ва ўсі дні тыдню мэтро працуе ад 05:30 да 23:00. 
Праезд каштуе 1000 рыялаў (40¢ USD).

Праезд у першым, другім ды апошнім вагонах дазволены толькі жанчынам і забаронены для мужчын, аднак жанчыны часта езьдзяць у любых вагонах.

## Гісторыя

Першапачатковыя пляны будаўніцтва мэтро зьявіліся на пачатку 1970-х, да Ісламскае рэвалюцыі ў Іране, аднак у 1982 годзе праз эканамічны крызіс і Ірана-іракскую вайну праект быў афіцыйна прыпынены. 
Толькі ў 1999 годзе першая лінія мэтро ў Тэгеране была ўведзеная ў эксплюатацыю. Тэгеранскі мэтрапалітэн стаў першым у Іране. Па стане на 2017 год у краіне дзейнічаюць 5 сыстэм мэтро.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка Тэгеранскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:Мэтрапалітэны
Мэтрапалітэн
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе
Белбакалея

**«Белбакалея»** — дзяржаўнае аптовае прадпрыемства Беларусі, заснаванае ў лістападзе 1954 году ў Менску.

На 2017 год прадпрыемства мела 9 дробнааптовых крамаў у сталіцы (2) і 7 буйных гарадах у 4-х абласьцях Беларусі: Ворша, Глыбокае і Полацак у Віцебскай вобласьці, Жлобін у Гомельскай, Бабруйск у Магілёўскай, Барысаў і Маладэчна ў Менскай. У Менску таксама працавалі 3 розьнічныя крамы: 1) вул. Брылеўская, д. 3; 2) вул. Харужай, д. 8; 3) вул. Вэлязаводзкая, д. 8.

## Мінуўшчына
У лістападзе 1954 году ў Менску (Беларуская ССР) стварылі бакалейную базу плошчай 6200 м² на аснове складоў па Абутковым завулку, Заходняй, Трасьцянецкай і Перадавой вуліцах. У 1964 годзе заклалі 2 карпусы плошчай 13 000 м² па Магілёўскай шашы. У 1973 г. Міністэрства гандлю Беларускай ССР зацьвердзіла Рашэньне аб стварэньні канторы «Белбакалея». 19 лютага 2002 г. арэнднае прадпрыемства «Белбакалея» пераўтварылі ў адкрытае акцыянэрнае таварыства.

За 2011 год 82% продажаў ААТ «Белбакалея» склалі айчынныя тавары, якія паступілі ад блізу 200 айчынных пастаўнікоў. Збыт ажыцьцявілі ў больш як 4000 установаў розьнічнага гандлю, у тым ліку большасьць крамаў сталіцы. На 2012 год ААТ «Белбакалея» валодала найбольшым у Беларусі гандлёвым домам зь сеткай дробнааптовых і 3-х розьнічных крамаў агульнай плошчай звыш 40 000 м². Пад гандлёвым знакам «Белбакалея» фасавалі крупы (гарох, грэчка, проса, рыс і ячныя крупы) і цукар. 17 дробнааптовых крамаў месьціліся ў Менску, Барысаве і Маладэчне (Менская вобласьць), Бабруйску (Магілёўская вобласьць) і Воршы (Віцебская вобласьць). Прадпрыемства налічвала каля 600 супрацоўнікаў.

### Кіраўнікі
* Валянцін Чаканаў (жнівень 2003 — 9 студзеня 2009)
* Анатоль Ткачоў (2010—2016)
* Андрэй Улезла (з 2016-га)

## Крыніцы

Катэгорыя:Прадпрыемствы Менску
Катэгорыя:Беларускія кампаніі
Катэгорыя:Заводзкі раён (Менск)
Катэгорыя:Гандлёвыя дамы
Катэгорыя:Гандлёвыя маркі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1954 годзе
Сала (Швэцыя)

**Са́ла** () — горад у Швэцыі, у лэне Вэстманлянд. Цэнтар аднайменнай камуны. Знаходзіцца пераважна ў ляндскапе Вэстманлянд, але невялічкая частка на ўсход ад ракі Сагану разьмешчана ва Ўпляндзе. Насельніцтва на 2015 год — 13 087 чалавек.

## Гісторыя

Сала ўзьнікла ў XVI стагодзьдзі, у сувязі з заснаваньнем у гэтых мясьцінах срэбнага рудніку. У 1624 годзе кароль Густаў II Адольф надаў Сале гарадзкія прывілеі. У 1710 годзе, падчас панаваньня ў Стакгольме эпідэміі чумы, у Салу пераехалі чальцы каралеўскай сям’і (сам кароль быў у той час на вайне). У 1736 і 1880 гадох горад цярпеў ад пажараў. У 1930-я гады жах на жыхароў гораду наводзіла г. зв. Сальская ліга — банда, якая складалася зь пяцёх злачынцаў.

## Славутасьці
* Срэбны руднік
* Каралеўская сядзіба Вэсьбю
* Музэй мастака Івана Агўэлі

## Асобы
* Іван Агўэлі — швэдзкі мастак
* Эрык Валенбэрг — вынаходнік Тэтра Паку
* Лена Ельм-Вален — швэдзкі палітык
* Эрык Эрсбэрг — швэдзкі хакеіст

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Швэцыі
Лазіца

Назву **Лазіца** маюць:

* Лазіца — вёска ў Маларыцкім раёне Берасьцейскай вобласьці Беларусі
* Лазіца — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы
Лясковічы (неадназначнасьць)

**Ляско́вічы** — тапонім. Назву Лясковічы маюць:

* Лясковічы — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці
* Вялікія Лясковічы — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Малыя Лясковічы — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Лескавічы
* Ляскавічы
* Ляскова
* Ляскоўка
Сала (камуна)

**Са́ла** () — камуна на ўсходзе Швэцыі, у лэне Вэстманлянд, у ляндскапах Вэстманлянд і Ўплянд. Насельніцтва 22 620 чалавек (30.09.2017). Плошча 1 204,37 км². Адміністрацыйны цэнтар — Сала.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Камуны лэну Вэстманлянд
Бары Таўн Юнайтэд

«**Бары Таўн Юнайтэд**» — уэйлскі футбольны клюб з гораду Бары. Заснаваны ў 1912 годзе. Сямразовы чэмпіён Ўэйлзу, шасьціразовы ўладальнік Кубка Ўэйлзу.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бары (Ўэйлз)
А

**А**, **а** ()&nbsp;— першая літара ўсіх альфабэтаў на кірылічнай аснове. У стараславянскім альфабэце носіць назву «азъ», якая адпавядае сучаснаму беларускаму займеньніку «я».

Літара ўзыходзіць да  (альфа), а тая ў сваю чаргу — да  «Алэф». Прыстаўка «а» (перад галоснымі — «ан») у запазычаных словах пазначае адсутнасьць прыкметы, выяўленага асноўнай часткай слова. Адпавядае беларускаму «без» і «не». Напрыклад: «А-морфны» — бясформенны, «а-сімэтрычны» — несімэтрычны.

## Характарыстыка

## Гісторыя
Узыходзіць да грэцкай Α α «альфа», а тая — да фінікійскай  «алеф», якой пазначаўся гартанны зычны [?]; найбольш распаўсюджаная вэрсія ўзводзіць напісаньне алефа да выявы галавы быка. Па-стараславянску й па-царкоўнаславянску літара называецца «азъ», што перакладаецца на беларускую займеньнікам «я». У кірыліцы выглядае як , у глаголіцы — як  (часта выбар такога напісаньня для першай літары альфабэту тлумачаць сувязьзю з крыжам як хрысьціянскім знакам).

## Лічбавае значэньне
У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах А мае значэньне лічбы — 1.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Катэгорыя:Кірылічныя літары
В

**В**, **в** (**вэ**; ) — трэцяя літара ўсіх альфабэтаў на кірылічнай аснове. Паходзіць з кірыліцкай В («вѣдѣ»). Славянскае й грэцкае В вымаўляюцца па-рознаму. У сучаснай беларускай мове абазначае звонкія губна-зубныя гукі («в») і («в’»), а таксама на канцы словаў пераходзіць ва «ў» («траўка», «любоў»). Ужываецца ў пісьмовых скаротах — ВНУ. Пры клясіфікацыі мае значэньне «трэці» (група «в»).

## Характарыстыка

## Лічбавае значэньне
У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах В мае значэньне лічбы — 2. Сёньня пры клясыфікацыі мае значэньне «трэці» (група «в»), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэньне для разьмежаваньня прадметаў пад адным нумарам (шыфр № 2 в).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Катэгорыя:Кірылічныя літары
Д

**Д**, **д** (**дэ**; ) — пятая літара беларускага альфабэту. Мае кірылічнае паходжаньне на аснове грэцкага пісьма. Мела лічбавае значэньне «чатыры». У сучаснай беларускай мове абазначае шумны звонкі выбухны пярэднеязычны зычны гук «д» («дарога, дуброва»), а перад глухімі зычнымі й на канцы словаў — парны да яго звонкасьці й глухасьці гук «т» («кладка» — «клатка», «сад» — «сат»).

## Лічбавае значэньне

У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах Д мае значэньне лічбы — 4.

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Катэгорыя:Кірылічныя літары
Б

**Б**, **б** (**бэ**; ) — другая літара ўсіх альфабэтаў на кірылічнай аснове.

## Характарыстыка

## Гісторыя
Літара паходзіць з кірылічнай Б («Букі»), утворанай графічным відазьмяненьнем В («вѣдѣ»), што ўзьнікла на аснове грэцкай устаўнай В («бэта»). У старабеларускую графіку перайшла з старажытнарускага пісьменства. Абазначала зычныя гукі «б», «б’», пры аглушэньні «п» («бубенъ», «хлебъ»). Ня мела лічбавага значэньня, бо лічбавае значэньне «два», уласьцівае грэцкай «бэце», перайшло на кірылічную літару В. У рукапісах XIV—XVII стагодзьдзяў у сувязі з функцыянаваньнем розных пісьмовых школ і выкарыстаньнем розных тыпаў пісьма (устаў, паўустаў, скорапіс) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія дапамагаюць вызначыць час і месца напісаньня помнікаў. У XVI ст., дзякуючы выдавецкай дзейнасьці Ф. Скарыны, акрамя рукапіснай, набыла й друкаваную форму, стала адрозьнівацца малая й вялікая, хоць ужываньне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і пачатку сказаў было яшчэ непасьлядоўным. У сучаснай беларускай мове абазначае шумныя звонкія выбухныя зычныя гукі «б», «б’», а пры аглушэньні «п» («барва», «белы», «грыб»). Бывае вялікая й малая, мае рукапісную й друкаваную форму. Выкарыстоўваецца ў афіцыйных абрэвіятурах (БССР, ТБМ). Пры клясіфікацыйным падзеле мае значэньне «другі» (пункт «Б»), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэньне для разьмежаваньня прадметаў пад адным нумарам (квадрат № 6 б).

## Лічбавае значэньне
У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах ня мае лічбавага значэньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Катэгорыя:Кірылічныя літары
Таліца

**Та́ліца** — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Вясейскага сельсавету.

## Геаграфія
19 кілямэтраў да места Слуцку. 116 кілямэтраў да места Менску.

У вёсцы адна Г-падобная вуліца — Таліцкая.

Рэльеф роўны. Таліца знаходзіцца ў кутку леса. У канцы вёскі, за апошняй хатай, знаходзяцца Таліцкія могілкі.

## Мінуўшчына

У 1852 годзе Таліца пазначалася як хутар у складзе казённага маёнтку Выбранецкае Слуцкага павету Менскай губэрні Расейскай імпэрыі.

У 1854 годзе Таліца пазначалася як засьценак у мэтрычных кнігах Бабруйскага павету.

У 1893 годзе і амаль да 1919 году Таліца пазначалася як засьценак і знаходзілася ў складзе Слуцкай воласьці Слуцкага павету Менскай губэрні Расейскай імпэрыі.

З 1919 году Таліца знаходзілася ў складзе Слуцкага раёну Менскай вобласьці БССР.

З 20.09.1944 па 08.01.1954 вёска Таліца знаходзілася ў складзе Слуцкага раёну Бабруйскай вобласьці БССР.

У вёсцы Таліца была кузьня з кавалём.

У вёсцы Таліца быў клюб. Клюб выкарыстоўваўся як крама. Клюб стаяў зьлева ад дарогі пры самым заезьдзе ў вёску Таліца, калі ехаць па дарозе зь вёскі Боркі.

19.11.1928 жыхары вёскі Таліца напісалі заяву на адкрыцьцё дагаворнай школы ў адной з хат у вёсцы. Заява была ўхваленая. Школа ўтрымлівалася на ўласныя сродкі жыхароў вёскі. У школе працаваў настаўнік, якому жыхары прапанавалі хату і грошы ў памеры 55 рублёй. У школе навучаліся 13—15 вучняў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 9 чалавек
* 2010 год — 1 чалавек

## Вядомыя асобы
* Алег Румо (нар. 1941) — беларускі лекар і палітык.

## Крыніцы

## Літаратура
* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Том 8, кн. 4, стар. 405. Мінская вобласць / Рэдкалегія: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2013. — 528 с.: іл. ISBN 978-985-11-0735-9.
* Города Минской Губернии 1909 год, стр. 198
* Газета «Слуцкі край», 06.11.2003. Артыкул «Таліца», М. Тычына, Фота А. Жоглы
* Минские епархиальные ведомости, 1876 № 11. Стр. в pdf 16. Стр в книге 479. Пункт 4.

Катэгорыя:Вясейскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Слуцкага раёну
Васілёўка

Назву **Васілёўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Васілёўка — пасёлак у Добрускім раёне
** Васілёўка — вёска ў Шацілавіцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Васілёўка — вёска ў Касьцюковіцкім раёне
** Васілёўка — вёска ў Клімавіцкім раёне
** Васілёўка 1 — вёска ў Хоцімскім раёне
** Васілёўка 2 — вёска ў Хоцімскім раёне
** Васілёўка — былая вёска ў Шклоўскім раёне

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Васілёўка — рака ў Бялыніцкім і Шклоўскім раёнах Магілёўскай вобласьці

## Урочышчы
### [[Беларусь]]
* Магілёўская вобласьць:
** Васілёўка — урочышча ў Клімавіцкім раёне
** Васілёўка — урочышча ў Шклоўскім раёне

## Глядзіце таксама
* Васілева
* Васілевічы
* Васілеўшчына
* Васілёва
* Васілёў
* Васілёўскае
* Васілёўская
* Васілёўскі
* Васілёўшчына
* Васілінкі
* Васіліны
* Васілішкі
* Васільева
* Васільевы
* Васільеў
* Васільеўка
* Васільеўскае
* Васільеўскі
* Васількава
* Васількі
* Васількішкі
* Васількова
* Васількоў
* Васількоўка
* Васільпольле
* Васільчыцы
* Новавасільеўск
Г

**Г**, **г** (**гэ**, таксама **ґэ**; ) — чацьвертая літара беларускага альфабэту. Паходзіць з кірылічнай Г («глаголь»), утворанай відазьмяненьнем грэцкай літары Γ, γ («гама»). У старабеларускім пісьме абазначала гукі [г] і [г’] і інш. Мела таксама лікавае значэньне «тры». У сучаснай беларускай мове абазначае й «беларускія» заднеязычныя [г] і [г’] («[г]алава», «пра[г]ін»), і выбуховыя [ґ] і [ґ’] («[ґ]узік», «[[Ґ]ібраальтар](https://be_x_old.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%96%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B0%D1%80)») гукі.

Яны рэалізуюцца па-рознаму ў залежнасьці ад якасьці суседніх гукаў альбо пазыцыі ў слове (канцавой ці неканцавой).

## Характарыстыка

## Лічбавае значэньне
У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах Г мае значэньне лічбы — 3.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Катэгорыя:Кірылічныя літары
Менскжалезабэтон

**«Менскжалезабэтон»** — дзяржаўнае прадпрыемства будаўнічых матэрыялаў Беларусі, заснаванае ў красавіку 1975 году ў Менску.

Улучае 3 адасобленыя падразьдзяленьні: Завод пустотных вырабаў (Менск, вул. Сацыялістычная, д. 24), Завод будаўнічых канструкцыяў (Менск, вул. Сяліцкага, д. 29) і сельскагаспадарчую вытворчую філію «Аграбуд» (вёска Грабёнка, Ігуменскі раён, Менская вобласьць).

## Мінуўшчына
У красавіку 1975 году камбінат «Менскбуд» утварыў вытворчае аб’яднаньне «Менскжалезабэтон» у выніку зьліцьця заводаў зборнага жалезабэтону № 5 і № 8. У кастрычніку 1990 году прадпрыемства пераўтварылі ў арэнднае паводле дамовы арэнды з Галоўбудам Менску. У студзені 1998 году «Менскжалезабэтон» стаў адкрытым акцыянэрным таварыствам. У 1999 г. прадпрыемства пачало выраб керамзітабэтонных блёкаў, якія з 2007 году сталі выпускаць на лініі высокай дакладнасьці па памерах. У жніўні 2004 году ААТ «Менскжалезабэтон» перадалі маёмасьць стратнага сельскагаспадарчага каапэратыва «Сьветач» (в. Грабёнка, Ігуменскі раён), на аснове якой стварылі ў філію «Аграбуд». У сьнежні 2004 году пусьцілі лінію вібрапрэсаваньня бэтонных вырабаў RH-2000, на якой сталі вырабляць керамзітабэтонныя блёкі, ходнікавую плітку і сьценавыя матэрыялы. У 2007 г. «Менскжалезабэтон» атрымаў пасьведчаньне на адпаведнасьць сваіх вырабаў Дырэктыве Рады Эўрапейскай эканамічнай супольнасьці ад 21 сьнежня 1988 году № 89/106/EEC «Аб збліжэньні законаў, правілаў і адміністратыўных умоваў дзяржаваў-удзельніцаў датычна будаўнічых вырабаў». За 2005—2009 гады на прадпрыемстве асвоілі вытворчасьць 13 відаў сьценавых керамзітабэтонных камянёў.

У 2011 годзе ААТ «Менскжалезабэтон» паставіў жалезабэтонныя канструкцыі, сьценавыя матэрыялы, таварны бэтон і рашчыны на большасьць буйных будоўляў сталіцы, сярод якіх былі: Парк перамогі, Музэй Вялікай Айчыннай вайны, аквапарк, квартал «Маяк Менску», Тэатар імя Янкі Купалы, Дзяржаўны цырк, сярэднія школы ў мікрараёнах Масюкоўшчына, Каменная Горка, Сухарава і Лошыца, жылых мікрараёнаў Дружба, Сокал, Брылевічы, Міхалова і Сьцяпянка. Звыш 99% вырабаў збылі ў Беларусі. На 2012 год ААТ «Менскжалезабэтон» выпускала жалезабэтонныя і бэтонныя канструкцыі, будаўнічыя сумесі (бэтон і рашчыны), таварную арматуру і мэталаканструкцыі, ходнікавую плітку, сьценавыя матэрыялы для аздабленьня фасадаў, драўляныя паддоны і пілапаматэрыялы. У 2012 годзе пачалі выраб керамзітабэтонных вырабаў павышанай трываласьці (М35 і М50), якія прайшлі выпрабаваньні ў УП «Беларускі навукова-дасьледчы інстытут будаўніцтва».

## Крыніцы

Катэгорыя:Прадпрыемствы Менску
Катэгорыя:Вытворчыя кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Заводзкі раён (Менск)
Катэгорыя:Прамысловасьць Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1975 годзе
У

* Царства У

## Літары
* У — літара кірыліцы
* У — літара бірманскага альфабэту
* У — літара альфабэту джуінь

## Іншае
* У — сэрыя расейскіх пасажырскіх паравозаў.
У (кірыліца)

**У**, **у** () — 21-я літара беларускага кірылічнага альфабэту. Выкарыстоўваецца таксама ў пісьменнасьцях некаторых неславянскіх народаў. 

Знак «оукъ» (ук) пішацца ў сярэдзіне ці канцы слова, а знак «оник» пішацца ў пачатку слова. У стара- і царкоўнаславянскім альфабэтах носіць назву «укъ», што азначае «навука, вучэньне, навучэньне». У кірыліцы звычайна лічыцца 21-й паводле парадку, лікавага значэньня ня мае, у глаголіцы паводле ліку 22-я, мае лікавае значэньне 400. Паходжаньне літары ў абодвух альфабэтах — лігатура літараў «он» (О) і «іжыца» (Ѵ, ѵ).

Напісаньне ѹ ў стараславянскіх і старажытнарускіх помніках нярэдка правакуе непрафэсыйных аўтараў на сьцьверджаньне, што гэтая літара гучала ў старажытнасьці, як злучаны гук (дыфтонг) [оу], і выкарыстаньне гэтай тэзы для няправільных роздумаў (напрыклад вымова слова: Радоуніца, а правільна Радуніца). Ніякіх навуковых падстаў да такога сьцьверджаньня сучаснай навуцы невядома.

## Лічбавае значэньне

Пры клясіфікацыйным падзеле мае значэньне «трынаццаты» (група «М»), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэньне для разьмежаваньня прадметаў пад адным нумарам (шыфр № 9 у).

У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах У ня мае лічбавага значэньня.

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Катэгорыя:Кірылічныя літары
Р

**Р**, **р** (**эр**; ) — 18-я літара беларускага кірылічнага альфабэту. Выкарыстоўваецца таксама ў пісьменнасьцях некаторых неславянскіх народаў. У стара- і царкоўнаславянскім альфабэтах носіць назву «рьци» (ст.-сл.) ці «рцы» (ц.-сл.), што азначае «Рэчэ, кажы» (загадны лад ад дзеяслова «рещи»).

У кірыліцы звычайна лічыцца 18-ай паводле ліку і выглядае як ; у глаголіцы паводле ліку 19-я, мае выгляд .

Паходжаньне кірылічнай літары — грэцкая ро (Ρ, ρ).

У стараславянскай мове Р магла быць і цьвёрдай, і мяккай. Асобнай літары для мяккага Р не існавала. У некаторых выпадках Р было складаўтваральным: тръгъ, врьхъ. Складовы характар гуку р старажытныя пісцы перадавалі спалучэньнямі ръ, рь. Пры чытаньні стараславянскіх пісьмаў варта разумець, што вышэйзгаданыя спалучэньні вымаўляюцца як адзіны складовы гук р толькі ў тым выпадку, калі ў беларускай мове ім адпавядаюць спалучэньні -ор-, -ер- : торг, верх. У адваротным выпадку спалучэньня ръ, лъ, пазначаюць гук р і адпаведны кароткі галосны.

У беларускай літаратурнай мове зычны [р] заўсёды цьвёрды й ня мае адпаведнага мяккага.

## Лічбавае значэньне

Пры клясіфікацыйным падзеле мае значэньне «трынаццаты» (група «М»), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэньне для разьмежаваньня прадметаў пад адным нумарам (шыфр № 9 р).

У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах Р мае значэньне лічбы — 100.

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Катэгорыя:Кірылічныя літары
Ю

**Ю**, **ю** () — 31-я літара беларускага кірылічнага альфабэту. Выкарыстоўваецца таксама ў іншых славянскіх кірылічных альфабэтах і пісьменнасьцях некаторых неславянскіх моваў.

У стараславянскай кірыліцы звычайна лічыцца 33-яй літарай паводле парадку (), у глаголіцы паводле ліку 34-я літара (). Лікавага значэньня ня мае. Назва ў славянскай азбуцы супадае з сучаснаю — «ю».

## Лічбавае значэньне
Пры клясіфікацыйным падзеле мае значэньне «трынаццаты» (група «М»), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэньне для разьмежаваньня прадметаў пад адным нумарам (шыфр № 9 ю).

У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах Ю ня мае лічбавага значэньня.

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
М (кірыліца)

**М**, **м** (**эм**; )&nbsp;— чатырнаццатая літара беларускага кірылічнага альфабэту. 

Літара паходзіць з кірылічнай М («мысьлеце»), што ўзьнікла на аснове грэцкай устаўнай М («мі»). Абазначала зычныя гукі «м», «м’» («масло», «мір»). Мела таксама лічбавае значэньне «сорак». 

У рукапісах XIV—XVII стагодзьдзяў у старабеларускім пісьме выкарыстоўваліся розныя выгляды (устаў, паўустаў, скорапіс) літары, якія дапамагаюць вызначыць час і месца напісаньня пэўнага помніка. У XVI ст. літара, апроч рукапіснага, набыла друкаваны выгляд. Пачынаючы з Францішка Скарыны, стала адрозьнівацца літара як малая й вялікая, хоць ужываньне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і ў пачатку сказаў не было яшчэ пасьлядоўным. У сучаснай беларускай мове абазначае санорныя змычна-праходныя вусныя зычныя гукі «м», «м’» («мара», «мядунка—м’адунка»). Літара бывае вялікай й малай, мае рукапісны й друкаваны выгляд. Ужываецца ў афіцыйных абрэвіятурах («МАЗ»), як умоўнае скарачэньне словаў «мэтр» (30 м), «мора» (Балтыйскае м.).

## Лічбавае значэньне
Пры клясыфікацыйным падзеле мае значэньне «трынаццаты» (група «М»), пры лічбавай нумарацыі&nbsp;— дадатковае значэньне для разьмежаваньня прадметаў пад адным нумарам (шыфр № 9 м).

У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах М мае значэньне лічбы&nbsp;— 40.

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Катэгорыя:Кірылічныя літары
Л

**Л**, **л** ці **Ʌ**, **ʌ** (**эл**; )&nbsp;— трынаццатая літара беларускага кірылічнага альфабэту. Паходзіць з кірылічнай «л» («люді») што ўзьнікла на аснове грэцкай устаўной Λ, λ («ля́мбда»). У старабеларускім пісьме выкарыстоўваліся розныя выгляды (устаў, паўустаў, скорапіс) літары, якія дапамагаюць вызначаць час і месца напісаньня помнікаў. Абазначала гукі «л», «л’» («лавра», «лилия», «львица»). Мела лікавае значэньне «трыццаць». У XVI стагодзьдзі, апроч рукапіснага, літара набыла друкаваны выгляд.

У сучаснай беларускай мове абазначае змычна-праходныя ротавыя пярэднеязычныя зычныя гукі «л», «л’» («волат», «ільгота»&nbsp;— «йіл’гота», «хваля&nbsp;— «хвал’я»). Літара бывае вялікая й малая, мае рукапісны й друкаваны выгляд.

## Лічбавае значэньне
Пры клясіфікацыйным падзеле мае значэньне «дванаццаты» (група «л»), пры лічбавай нумарацыі&nbsp;— дадатковае значэньне для разьмежаваньня прадметаў пад адным нумарам (шыфр № 8 Л).

У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах Л мае значэньне лічбы&nbsp;— 30.

## Мадыфікацыі

### Л҄

Л҄, л҄ (таксама *л̑*, «л кароткая») — архаічная літара кірыліцы. У стараславянскай мове пазанчала гук  (паляталізаваны [л]), напрыклад: «пол҄ѥ».

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Катэгорыя:Кірылічныя літары
Ж

**Ж**, **ж** (**жэ**; ) — восьмая літара беларускага кірылічнага альфабэту. Лікавага значэньня ня мела. У сучаснай беларускай мове абазначае шумны звонкі зацьвярдзелы шчылінны пярэднеязычны зычны гук «ж» («жыта»), а перад глухімі зычнымі і на канцы словаў «аглушаецца» на «ш». Мае ўласьцівасьць на спалучэньне «дж» («дажджы»).

## Лічбавае значэньне
У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах Ж ня мае лічбавага значэньня.

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Катэгорыя:Кірылічныя літары
К

**К**, **к** (**ка**; )&nbsp;— дванаццатая літара беларускага кірылічнага альфабэту. Паходзіць з кірылічнай К («ка́ка»), якая ўзьнікла на аснове грэцкай устаўной К («ка́па»). У старабеларускім пісьме выкарыстоўваліся розныя выгляды (устаў, паўустаў, скорапіс) літары, якія дапамагаюць вызначыць час і месца напісаньня пэўнага помніка. Абазначала гукі «к», «к’» («камень», «кислый»). Мела лікавае значэньне «дваццаць». У XVI ст. літара, апроч рукапіснага выгляду, набыла друкаваны.

У сучаснай беларускай мове абазначае шумныя глухія выбухныя заднеязычныя зычныя гукі «к», «к’». Літара бывае вялікая й малая, мае рукапісны й друкаваны выгляд.

## Лічбавае значэньне

Пры клясіфікацыйным падзеле мае значэньне «адзінаццаты» (група «к»), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэньне для разьмежаваньня прадметаў пад адным нумарам (шрыфт № 8к).

У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах К мае значэньне лічбы — 20.

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Катэгорыя:Кірылічныя літары
Ё

**Ё**, **ё** (**йо**; ) — сёмая літара беларускага кірылічнага альфабэту. Утворана спалучэньнем літары «е» зь дзьвюма коскамі, якія над літарай. У старабеларускай пісьменнасьці гук «о» пасьля мяккіх зычных абазначаўся літарай «е» («медъ»), спалучэньнем «іо» («ліосъ»), а часам нават знакам «о» («всо»). У сучаснай беларускай мове абазначае галосны гук «о» задняга раду сярэдняга пад’ёму і мяккасьць папярэдняга зычнага («вёска» — «в’оска»), а ў пачатку слова, пасьля галосных, «еў» і «ы» і апострафа — спалучэньнем гукаў «йо» («ёрш» — «йорш»). Літара «ё» бывае вялікай і малой, мае адпаведны рукапісны й друкаваны выгляд.

## Лічбавае значэньне
Пры клясіфікацыйным падзеле мае значэньне «сёмы» (група «ё»), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэньне для адрозьніваньня прадметаў пад адным абазначэньнем.

У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах Ё адсутнічае й адпаведна ня мае лічбавага значэньня.

## Цікавыя факты
* У беларускай мове літару ⟨Ё⟩ не мажліва замяніць на літару ⟨Е⟩ (як гэта можна рабіць у расейскай мове), гэта лічыцца *памылкай*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Катэгорыя:Кірылічныя літары
Е

**Е**, **е** (**йэ**; ) — шостая літара беларускага кірылічнага альфабэту. Паходзіць з стараславянскага альфабэту, дзе мае назву «ѥстъ». На працягу доўгага часу ўжываецца ў розных функцыянальных (моўных, лічбавых і інш.) значэньнях.

## Лічбавае значэньне

У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах Е мае значэньне лічбы — 5.

Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Катэгорыя:Кірылічныя літары
І

**І**, **і** (**і дзесяцяры́чнае**, **і з кро́пкай зьве́рху**; ) — дзясятая літара беларускага кірылічнага альфабэту. Можа быць малой і вялікай. Мае рукапісны й друкаваны выгляд.

## Характарыстыка

## Гісторыя
**І** паходзіць з кірылічнай  (*І дзесяцярычнае*), што ўзьнікла на аснове грэцкай літары  (*[[ёта]]*).

У старабеларускае пісьмо перайшла з старажытнарускага, дзе абазначала гук [*і*] і мела лікавае значэньне *10*.

У рукапісах XIV—XVII стагодзьдзяў у сувязі з функцыянаваньнем розных пісьмовых школ і выкарыстаньнем розных тыпаў пісьма (устаў, паўустаў, скорапіс) ужывалася ў некалькіх выглядах, якія дапамагаюць вызначаць час і месца напісаньня.

## Гук
У беларускай мове, паводле клясычнага правапісу, літара **і** часам пазначае гук [ji] ([йі]):**§4.16.** Спалучэньне гукаў [**йі**] (выступае на пачатку слова пад націскам, у сярэдзіне й на канцы слова пасьля галоснага ды разьдзяляльных знакаў, на марфэмным сутыку пасьля ў) абазначаецца адною літараю **і**: *[*'йі**]дал, [**йі**]мпарт, [**йі**]скра, [**йі**]снасьць, [**йі**]х, кра[**йі**]на, Укра[**йі**]на, у Сар’[**йі**]; выслоў[**йі**], паў[**йі**]мбрыка, салаў[**йі*']* й інш.

У беларускай лацінцы гэты гук пазначае дыграф ji : *krajina, jichny, jinšy* і інш.

## Лічбавае значэньне
У стараславянскай і царкоўнаславянскай мовах І мае значэньне лічбы — 10.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кірылічныя літары
Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Ѧ

**Ѧ**, **ѧ** (**малы юс**; )&nbsp;— літара старажытнае кірыліцы й глаголіцы, цяпер выкарыстоўваецца толькі ў царкоўнаславянскай мове. У стараславянскім глагалічнім альфабэце мае выгляд  і лічыцца 35-ай паводле ліку, у кірыліцы выглядае як  і займае 36-е месца паводле ліку.

## Лічбавае значэньне
Лічбавага значэньня ў глаголіцы й позьняй кірыліцы ня мае, але даўней у кірыліцы мела лікавае значэньне 900.

Юсы
Пацава

Назву **Пацава** маюць:

* Пацава — вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці
* Пацава — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці
Дарога Р1 (Беларусь)

**Дарога**  — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэньня ў Беларусі, якая злучае Менск і Койданаў. Працягласьць — 25 км. Праходзіць па тэрыторыі Менскага і Койданаўскага раёнаў Менскай вобласьці.

## Маршрут

## Глядзіце таксама
* Аўтамабільныя дарогі Беларусі

## Вонкавыя спасылкі
* Дэпартамэнт БЕЛАЎТАДОР

Р1
Дарога Р5 (Беларусь)

**Дарога**  — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэньня ў Беларусі, якая злучае горад Баранавічы і Іўе. Працягласьць — 94 км.

Праходзіць па тэрыторыі Баранавіцкага раёну Берасьцейскай вобласьці, Наваградзкага і Івейскага раёнаў Гарадзенскай вобласьці.

## Населеныя пункты
* **[[Берасьцейская вобласьць]]**, **[[Баранавіцкі раён]]**
**  Баранавічы 
**  
**   
** Кастрычніцкі
** Сталовічы
** Арабаўшчына
** Калдычэва
**  Гарадзішча
** Вялікае Сяло
**  Гарадзішча
** Канюшоўшчына
** Зялёная
** Мікулічы
* **[[Гарадзенская вобласьць]]**, **[[Наваградзкі раён]]**
** Валеўка
** Нёўда
**  , 
**  Наваградак,  
* **[[Іўеўскі раён]]**
**   
** Дындылішкі
** Ганчары
**  
**  Іўе

## Глядзіце таксама
*Аўтамабільныя дарогі Беларусі

## Вонкавыя спасылкі
* Дэпартамэнт БЕЛАЎТАДАР

## Крыніцы

Р5
Дарога Р2 (Беларусь)

**Дарога**  — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэньня ў Беларусі, якая злучае Стоўпцы і Кобрынь. Працягласьць — 227 км.

Праходзіць па тэрыторыі Стаўпецкага і Нясьвіскага раёнаў Менскай вобласьці. Баранавіцкага, Івацэвіцкага, Бярозаўскага, Кобрынскага раёнаў Берасьцейскай вобласьці.

## Маршрут
* **[[Менская вобласьць]]**, **[[Стаўпецкі раён]]**
**  , 
**  Стоўпцы  
**  
*  **[[Нясьвіскі раён]]**
**  
* **[[Берасьцейская вобласьць]]**, **[[Баранавіцкі раён]]**
** Чэрніхава
** Дуброўна
**  
** Муцькавічы  
**  
**  , 
**  
*  **[[Івацэвіцкі раён]]**
**  
**  , 
** Любішчыцы
**  Івацэвічы  , 
** Няхачава
*  **[[Бярозаўскі раён]]**
**  
**  Бяроза  , 
** Галіцы
** Мінкі
*  **[[Кобрынскі раён]]**
** Запруды
** Жухаўцы
** Астромічы
** Луцэвічы
**  , , 
**  Кобрынь

## Глядзіце таксама
* Аўтамабільныя дарогі Беларусі

## Вонкавыя спасылкі
* Дэпартамэнт БЕЛАЎТАДОР

Р2
Сьветлы Гай

**Сьве́тлы Гай** (*Сьве́тлая Ро́шча*) — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Прыгараднага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 136 чалавек
* 1999 год — 159 чалавек

## Турыстычная інфармацыя
* Капліца ў гонар палеглых на Брылеўскім полі ў 1812 року

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Прыгарадны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Боркі (Петрыкаўскі раён)

**Бо́ркі** — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Камаровіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 33 чалавекі
* 1999 год — 68 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Камаровіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Петрыкаўскага раёну
Мар’іна

Назву **Мар’іна** маюць:

* Мар’іна — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Мар’іна — вёска ў Добрускім раёне Гомельскай вобласьці
* Мар’іна — пасёлак у Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці
Пацава (Лёзьненскі раён)

**Па́цава** — вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Яськаўшчынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 9 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Яськаўшчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лёзьненскага раёну
Высакапольле (неадназначнасьць)

Назву **Высакапольле** маюць:

* Высакапольле — пасёлак у Добрускім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі
* Высакапольле — мястэчка ў Хэрсонскай вобласьці Ўкраіны
Лагішынскі пасялковы савет

**Лагі́шынскі пасялко́вы саве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Пінскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Лагішын.

## Гісторыя
22 сьнежня 1959 году Лагішын атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У сувязі з гэтым Лагішынскі сельсавет рэарганізаваны ў пасялковы савет у складзе Лагішынскага (з 25 сьнежня 1962 году — Пінскага) раёну Берасьцейскай вобласьці.

25 лістапада 2014 году пасялковы савет рэарганізаваны ў сельсавет.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1986 году — 6

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 424

Катэгорыя:Былыя пасялковыя саветы Пінскага раёну
Катэгорыя:Пасялковыя саветы, створаныя ў 1959 годзе
Катэгорыя:Пасялковыя саветы, скасаваныя ў 2014 годзе
Дарога Р3 (Беларусь)

**Дарога**  — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэньня ў Беларусі, якая злучае Лагойск і мяжу Беларусі з Латвіяй. Працягласьць — 223 км.

Праходзіць па тэрыторыі Лагойскага і Барысаўскага раёнаў Менскай вобласьці, Докшыцкага, Глыбоцкага, Шаркоўшчынскага і Браслаўскага раёнаў Віцебскай вобласьці.

## Маршрут
***[[Менская вобласьць]]**, **[[Лагойскі раён]]**
**  Лагойск 
** Юркавічы
** Ганявічы
** Кісялёўка
***[[Барысаўскі раён]]**
** Зэмбін  
** Іканы 
** Мсьціж
** Ніўкі
***[[Віцебская вобласьць]]**, **[[Докшыцкі раён]]**
** Ваўча
**  Бягомель  
** Пруднікі
**  Докшыцы  , 
** Барсукі
** Масловічы
** Порплішча
***[[Глыбоцкі раён]]**
** Прыпернае
**  
**  Глыбокае  
** Мярэцкія 
***[[Шаркоўшчынскі раён]]**
** Радзюкі
**  Шаркоўшчына  
** Буеўшчына
** Ёды
***[[Браслаўскі раён]]**
** Закор’е
** Ахрэмаўцы
** Азяраўцы
**  
**  Браслаў
**  
** Урбаны
**  мяжа Латвійскай Рэспублікі (Урбаны)

## Вонкавыя спасылкі
* Дороги предприятия  Минскавтодор-Центр 2008

Р3
Дарога Р4 (Беларусь)

**Дарога**  — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэньня ў Беларусі, якая злучае Баранавічы і дарогу . Працягласьць — 30 км.

Праходзіць па тэрыторыі Баранавіцкага і Ляхавіцкага раёнаў Берасьцейскай вобласьці.

## Маршрут
***[[Баранавіцкі раён]]**
**  Баранавічы 
**  
***[[Ляхавіцкі раён]]**
** Дарава
**  Ляхавічы  
** Русінавічы
**  

## Глядзіце таксама
* Аўтамабільныя дарогі Беларусі

## Вонкавыя спасылкі
* Дэпартамэнт БЕЛАЎТАДОР

Р4
Макродар

**«Макродар»** — дзяржаўны асфальтабэтонны завод Беларусі, заснаваны ў 1946 годзе ў Менску.

Мінарытарным акцыянэрам зьяўляецца ТДА «Сынтэз-Інвэст Груп» (Менск, вул. Я.Коласа, д. 59/1), якое здае ў арэнду прадпрыемству мадыфікатар бітуму «CРА 15/30 L» (30 тонаў за гадзіну) вытворчасьці нямецкага прадпрыемства «Бэнінгофэн» (Мюльгайм-на-Мозэлі, зямля Райнлянд-Пфальц), які дазваляе зьмешваць нафтавы дарожны бітум (БД і БНД 90/130 і 60/90) з плястыфікатарам і атрымліваць БМА 50/70 і 70/100. На 2017 год ААТ «Макродар» мела: 1) 2 лініі вытворчасьці гарачых асфальтабэтонных сумесяў агульнай магутнасьцю 520 тонаў за гадзіну; 2) кубавідны драбільнік гранітнага друзу магутнасьцю 140 тонаў за гадзіну, які выкарыстоўваюць пры вырабе асфальту. «Макродар» вырабляў асфальт 5-і відаў: 1) пясчаны для верхніх слаёў пакрыцьця; 2) дробназярністы шчыльны для верхніх слаёў пакрыцьця; 3) дробназярністы порысты для ніжніх слаёў пакрыцьцяў; 4) буйназярністы порысты; 5) буйназярністы высокапорысты. Таксама прадпрыемства выпускала: 1) літыя бітумамінэральныя сумесі; 2) асфальтабэтонныя сярэднезярністыя і пясчаныя сумесі; 3) цёплыя асфальтабэтонныя сумесі (дробна- і буйназярністыя); 4) загартаваны пясок; 5) нафтабітум; 6) мадыфікаваны бітум; 7) кубавідны друз.

## Мінуўшчына
У 1946 годзе Савет міністраў Беларускай ССР зацьвердзіў Распараджэньне аб стварэньні ў Менску асфальтабэтоннага заводу ў складзе трэста «Будмэханізацыя». У 1974 г. прадпрыемства падпарадкавалі камбінату «Менскбуд». 30 сьнежня 1996 г. Менскі гарадзкі камітэт па кіраваньні дзяржмаёмасьцю і прыватызацыі зацьвердзіў Загад № 636, якім пераўтварыў завод у адкрытае акцыянэрнае таварыства «Макродар» (*ма*тэрыялы для *кро*ўлі і *дар*ог). У 2000 г. выканкам Менску зацьвердзіў Рашэньне аб вылучэньні ААТ «Макродар» зямельнай дзялянкі ў мікрараёне Шабаны. У верасьні 2001 г. прадпрыемства стала рэзыдэнтам свабоднай эканамічнай зоны «Менск». У 2006 г. на складзе запаўняльнікаў змантавалі драбільна-прасейвальную ўстаноўку для ўзбагачэньня гранітнага друзу (магутнасьць 140 тонаў за гадзіну). За 2011 год ААТ «Макродар» паставіла звыш 60% вырабаў УП «Гаррамаўтадар» і прадпрыемствам ДВА «Менскбуд». На 2012 год ААТ «Макродар» было асноўным вытворцам асфальтабэтонных сумесяў у Менску і адзіным у сталіцы іх круглагоднім пастаўніком. Асноўнымі спажыўцамі былі буйныя дарожна-будаўнічыя прадпрыемствы і прыватныя прадпрыемствы, якія займаюцца добраўпарадкаваньнем двароў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Анлайн-заказ

Катэгорыя:Прадпрыемствы Менску
Катэгорыя:Вытворчыя кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Заводзкі раён (Менск)
Катэгорыя:Прамысловасьць Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1946 годзе
Сінябрухі

**Сінябру́хі** (з 1964 году — **Беразьнякі́**) — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Вайханскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 104 чалавекі
* 1999 год — 182 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Вайханскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёну
Усая

**Уса́я** — вёска ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Вяркудзкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 17 чалавек
* 1999 год — 37 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Вяркудзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ўшацкага раёну
Астравіты

Назву **Астравіты** маюць:

* Астравіты — былая вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Астравіты — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці