Карма (Кармянскі раён)

**Карма́** — мястэчка ў Беларусі, на рацэ Сажы пры ўтоку ў яго ракі Кармянкі. Адміністрацыйны цэнтар Кармянскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 7624 чалавекі. Знаходзіцца за 110 км на поўнач ад Гомелю, за 55 км ад чыгуначнай станцыі Рагачоў (лінія Магілёў — Жлобін). Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з Чачэрскам і з аўтамабільнымі шляхамі Бабруйск — Крычаў і Гомель — Магілёў.

Карма — даўняе мястэчка гістарычнай Рэчыччыны (Панізоўя). Да нашага часу тут захавалася шляхецкая сядзіба і царква Сьвятога Мікалая, помнікі архітэктуры XIX стагодзьдзя, якія з савецкага часу знаходзяцца ў занядбаным стане.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Археалягічныя знаходкі на месцы сучаснага мястэчка датуюцца 26 тысячагодзьдзем да нашай эры. Тым часам у пісьмовых крыніцах Карма ўпершыню ўпамінаецца ў 1665 годзе як мястэчка Рэчыцкага павету Менскага ваяводзтва, шляхецкае ўладаньне. Пад 1696 годам яна значыцца ў каптуровай кнізе Рэчыцкага павету ў зьвязку зь перадачай у вечнае карыстаньне рэчыцкаму мескаму пісару Паўлу Квялчэўскаму. Пад 1726 годам Карма ўпамінаецца ў інвэнтары Чачэрскага староства.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Карма апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стала цэнтрам воласьці Рагачоўскага павету Магілёўскай губэрні. У гэты час маёнткам валодалі Быкоўскія; тут працавала цагельня.

На 1847 год у склад Кармянскай воласьці ўваходзіла 58 навакольных вёсак; празь мястэчка праходзіў Чарнігаўскі тракт, працавалі паштовая станцыя і расейская народная вучэльня. На 1880 год у Карме было 149 будынкаў, дзеялі царква і 3 сынагогі, працавалі 36 крамаў і вадзяны млын. На 1886 год — школа, 3 юдэйскія малітоўныя дамы, 30 крамаў, штогод праводзіліся 3 кірмашы. У канцы ХІХ стагодзьдзя ў мястэчку было 200 двароў.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Карма абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. 25 лютага 1919 году тут выбухнула сялянскае антыбальшавіцкае паўстаньне, у выніку якога паўстанцы занялі Карму. Аднак 26 лютага 1919 году бальшавікі здушылі выступленьне. У 1924 годзе Карму вярнулі БССР, дзе яна стала цэнтрам раёну. 27 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У Другую сусьветную вайну з 15 жніўня 1941 да 26 лістапада 1943 году Карма знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху. У 1962—1965 гадох мястэчка ўваходзіла ў склад Рагачоўскага раёну, у 1965—1966 гадох — Чачэрскага.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:7700
ScaleMajor = unit:year increment:2500 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1826 from:0 till:926
  bar:1897 from:0 till:2649
  bar:1923 from:0 till:1500
  bar:1971 from:0 till:4100
  bar:1997 from:0 till:5100
  bar:2004 from:0 till:6200
  bar:2009 from:0 till:7448
  bar:2018 from:0 till:7624
TextData=
  fontsize:10px pos:(10,195)
  text:



* **XIX стагодзьдзе**: 1826 год — 926 чал.; 1897 год — 2649 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1923 год — 1,5 тыс. чал.; 1971 год — 4,1 тыс. чал.; 1997 год — 5,1 тыс. чал.; 1998 год — 4,8 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2004 год — 6,2 тыс. чал.; 2006 год — 6,2 тыс. чал.; 2008 год — 7,5 тыс. чал.; 2009 год — 7448 чал. (перапіс); 2016 год — 7610 чал.; 2017 год — 7583 чал.; 2018 год — 7624 чал.

### Адукацыя
У Карме працуюць 2 сярэднія, музычная і спартовая школы.

### Мэдыцына
Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляе местачковая лякарня.

### Культура
Дзеюць цэнтар культуры, 2 бібліятэкі.

### Мас-мэдыя
У мястэчку выдаецца раённая газэта «Сьвітанак над Сожам».

## Забудова
Карма разьвіваецца ў адпаведнасьці з генэральным плянам (1976). У паўднёвай частцы мястэчка захаваўся гістарычны цэнтар з Рынкам. Забудова галоўных вуліцаў — 2—5-павярховыя жылыя дамы. Утварыўся мікрараён з 5-павярховымі будынкамі. У цэлым пераважае драўляная забудова сядзібнага тыпу. Прамысловая зона разьмяшчаецца ў паўночнай частцы мястэчка.

## Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай, лёгкай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасьці.

## Турыстычная інфармацыя
### Інфраструктура
Спыніцца можна ў гасьцініцы «Карма».

### Славутасьці
* Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты);
* Могілкі юдэйскія;
* Сядзіба Дорыя-Дзерналовічаў «Стэфанава» (XIX ст.);
* Царква Сьвятога Мікалая (1832).

## Галерэя

Карма. Руіны царквы.jpg|Руіны царквы
Карма. Сядзіба. Гаспадарчая пабудова (02).jpg|Гаспадарчая пабудова пры сядзібе
Карма. Крухмальны завод.jpg|Крухмальны завод
Карма. Цэнтр.jpg|Адміністрацыйны будынак


## Асобы
* Валер Сьмірноў (нар. 1946) — актор, заслужаны артыст Беларусі.

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 75—76.
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Карма, Radzima.org
* Здымкі на globustut.by

Катэгорыя:Населеныя пункты Кармянскага раёну
Катэгорыя:Мястэчкі Гомельскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі