Восіп Бадзянскі

**Во́сіп Максі́мавіч Бадзя́нскі** (, ; 12 лістапада (31 кастрычніка) 1808 (паводле іншых зьвестак 3 лістапада 1808), м. Варва, Лохвіцкі павет, Палтаўская губэрня, Расейская імпэрыя — 18 (6) верасня 1877, Масква, Расейская імпэрыя) — расейскі і ўкраінскі навуковец: філёляг, гісторык, археограф, адзін зь першых славістаў у Расеі, пісьменьнік, перакладчык, рэдактар​​, выдавец старажытнаславянскіх літаратурных і гістарычных помнікаў, фальклярыст, украінскі паэт-рамантык.

## Маладосьць
Восіп Бадзянскі нарадзіўся 12 лістапада 1808 году ў сям’і сельскага сьвятара.

Сярэднюю адукацыю Восіп атрымаў у Палтаўскай сэмінарыі, якая знаходзілася ў Пераяславе, дзе асвоіў сучасныя і стараславянскую мовы, вывучыў сэрбскую мову. Вялікае ўражаньне на юнака зрабіў зборнік сэрбскіх песень Вука Караджыча, пад уплывам якога ён пачаў зьбіраць украінскія песьні. Пад час вучобы выявіў у кніжні Пераяслаўскага сабора літаратурны помнік XVI стагодзьдзя — «Перасопніцкае евангельле» (1556—1561 гадоў), якое перадаў у сэмінарскую кніжню. Пазьней яго набыла бібліятэка Палтаўскага гістарычнага музея (цяпер захоўваецца ў аддзеле рукапісаў Нацыянальнае кніжні Ўкраіны імя У. Вярнадскага ў Кіеве). У цяперашні час, на гэтым Эвангельлі, разам з Канстытуцыяй, прымаюць прысягу прэзыдэнты Ўкраіны.

Па заканчэньні сэмінарскага курсу ў 1831 годзе й пасьля звальненьня з духоўнага ведамства паступіў у Маскоўскі ўнівэрсытэт, дзе скончыў курс па славеснаму аддзяленьню філязофскага факультэту.

Ва ўнівэрсытэце Бадзянскі збліжаецца з Мікалаем Станкевічам, удзельнічае ў філязофска-літаратурным гуртку, заснаваным Станкевічам.

Працуе пад кіраўніцтвам прафэсараў Міхаіла Качаноўскага і Мікалая Надзеждзіна. Пад уплывам Міхаіла Максімовіча працягвае займацца зборам і дасьледаваньнем украінскіх песень.

У кастрычніку 1832 году Бадзянскі знаёміцца ​​зь Мікалаем Гогалем. Між іх завязваюцца блізкія сяброўскія адносіны, якія падтрымліваюцца да самай сьмерці Мікалая Васільевіча. У 1833 годзе ў часопісе «Молва» Надзеждзіна апублікаваныя ягоныя раньнія вершы на ўкраінскай мове. Яны не адрозьніваліся паэтычнай дасканаласьцю й не прынесьлі асаблівае славы Бадзянскаму.

На працягу 1835—1837 гадоў Бадзянскі выкладае лаціну й гісторыю у 2-й Маскоўскай гімназіяй.

## Навуковая дзейнасьць
У часопісе «Московский наблюдатель» у 1831 годзе (у № 15—16) зьяўляюцца першыя друкаваныя працы Бадзянскага.

Пад кіраўніцтвам Качаноўскага публікуе сваю першую навуковую працу — «*О мнениях касательно происхождения [[Русь|Руси]]*», у якой аспрэчвае гіпотэзу нармандзкага паходжаньня Русі, за якую атрымаў ступень кандыдата славесных навук па заканчэньні ўнівэрсытэту ў 1834 годзе (у 1835 годзе гэта праца друкуецца ў «Сыне отечества и северном архиве»).

У гэтым жа годзе ім апублікаваныя дзвье рэцэнзіі ў часопісе «Телескоп» і артыкул пра творы Р. Ф. Квіткі-Аснаўяненкі у складзе «Учёных записок Московского университета».

У 1835 годзе Бадзянскі публікуе два зборнікі, прысьвечаныя ўкраінскаму фальклёру: «Малороссийские вирши» (пад псэўданімам Бода-Варвынец) і зборнік украінскіх народных казак ва ўласным паэтычнай перакладаньні «Наськы украиньскы казкы» (пад псэўданімам Запорозьця Иська Матырынки).

У гэтым жа годзе Бадзянскі пакідае заняткі мастацкай літаратурай і канцэнтруецца выключна на навуковых працах.

Абараніўшы ў 1837 г. магістарскую дысэртацыю «О народной поэзии славянских племён», ён стаў першым у Расеі магістрам славесных навук (славянскіх гаворак). Дысэртацыя была перакладзеная на чэскую, сэрбскую, нямецкую і італьянскую мовы.

Пасьля гэтага Бадзянскі адправіўся ў навуковую камандзіроўку за мяжу для падрыхтоўкі да прафэсарскага званьня і правёў з 1837—1842 г. ў асноўным на славянскіх тэрыторыях тагачасных Прусіі, Аўстрыі, а таксама ў Італіі, шмат часу працаваў у Вене, Будапешце і Празе.

У 1855 годзе выйшла яго доктарская дысэртацыя «О времени происхождения славянских письмён», якая да гэтага часу захавала значэньне як даведачне выданьне.

Пад час выдавецкай дзейнасьці, выдаў шмат матэрыялаў і дасьледаваньняў па гісторыі Русі, напрыклад, «*Жыціе Барыса і Глеба*», «*Жыціе [[Феадосій Пячэрскі|Феадосія Пячэрскага]]*», матэрыялы пра дзейнасьць Кірыла і Мяфода, «Собрание великорусских песен» І. В. Кірэеўскага.

Бадзянскі займаўся зборам і выданьнем помнікаў славянскай пісьменнасьці («*Кирилл и Мефодий. Собрание памятников, до деятельности святых первоучителей и просветителей славянских племен относящихся*», т. 1—2, 1863—66; «*Паннонское житие Кирилла. Списки 13—16*», 1873; і іншыя).

У гэты час займаўся дасьледаваньнямі як у сьвецкіх, так і ў манастырскіх зборах. Усталёўвае асабістыя кантакты з тагачаснымі дзеячамі славянскай навукі і культуры (Людэвітам Гаем, Вацлавам Ганкам, Вукам Караджычам, Ернеем Копітарам, Янам Коларам, Юнгман і іншымі).

За мяжой, у Празе, па рэкамэндацыі М. П. Пагодзіна, Бадзянскі знаёміцца з П. І. Шафарыкам, працуе пад яго кіраўніцтвам. Вярнуўшыся ў Расею, публікуе творы Шафарыка ва ўласным перакладзе на расейскую мову.

Справаздача пра замежную паездку была аформленая ў «*Донесении г. министру народного просвещения магистра Московского университета Иосифа Бодянского из Праги*» (Журнал министерства народного просвещения, 1838. Т. 18. С. 392—404), а таксама знайшла адлюстраваньне ў артыкуле «*О древнейшем свидетельстве, что [[Царкоўнаславянская мова|церковно-книжный язык]] есть славяно-булгарский*» (Там жа. 1843. Т. 38. С. 130—168), дадатак якога ўтрымліваў знойдзены Бадзянскім у Ўроцлаве сьпіс XVI ст. Паданьня Храбра Чарнарызца.

Пад час знаходжаньня за мяжой Бадзянскі сабраў значную бібліятэку выданьняў XIII—XIX стагодзьдзяў, якая налічвала амаль 3 тысячы кніг. У прыватнасьці яна ўтрымоўвала працы чэскага навукоўца Ёсефа Даброўскага, славацкага філёлага Антона Бэрналака, сэрбскага лінгвіста Вука Караджыча, а таксама слоўнікі, хрэстаматыі, лемантары славянскіх моваў, зборнікі, пэрыядычныя выданьні, так і творы па гісторыі, геаграфіі і славянаграфіі. У 1843 годзе частка гэтае бібліятэкі была набытая Маскоўскім унівэрсытэтам і ў цяперашні час захоўваецца ў ягоных фондах. Выдадзены каталёг гэтае калекцыі — Славянская учебная библиотека О. М. Бодянского: Кат./ Сост. Л. Ю. Аристова. М.: Издательство МГУ, 2000. 336 с.

У 23-х кнігах «Чытаньня», выдадзеных ім з 1846 па 1848 гады, Бадзянскі апублікаваў шмат старажытных помнікаў рускай і славянскай пісьмовасьці, гэта «*Прение митрополита Даниила с Максимом Греком*», «*Прение Даниила со старцем Вассианом*», «*Грамматическое исследование [[Расейская мова|русского языка]]*» Юрыя Крыжаніча, «*Летопись Пустынского монастыря*», а таксама шмат сваіх арыгінальных і перакладных артыкулаў.

У чэрвеньскай кнізе «Чытаньняў» 1848 году Бадзянскі надрукаваў пераклад сачыненьня ангельскага пасла ў Маскве Джыльса Флэтчэра «*О [[Маскоўская дзяржава|государстве русском]]*» (1591), у якім распавядалася пра Расею канца XVI стагодзьдзя часоў Івана IV Жахлівага.

Імпэратар Мікалай I угледзеў у гэтай кнізе «*абразьлівыя для Расеі, расейскіх манархаў і [[Расейская праваслаўная царква|расейскай царквы]] водгукі*», за што ён распарадзіўся адхіліць Бадзянскага ад сакратарскіх абавязкаў. Навуковец павінен быў зьехаць з Масквы і выправіцца выкладаць у Казанскі ўнівэрсытэт (1848). Выданьне «Чытаньняў» было таксама спыненае. Але Бадзянскі адмовіўся ад пераезду ў Казань, яго нежаданьне заняць гэта месца стала прычынай звальненьня яго ў адстаўку 2 студзеня 1849 году.

## Уклад ва ўкраінскае мовазнаўства
Бадзянскі зьяўляецца заснавальнікам параўнальнага вывучэньня ўкраінскай і іншых славянскіх моваў. У ягоных творах прыводзіцца абгрунтаваньне самабытнасьці ўкраінскае мовы, дасьледуецца ейная гісторыя, фанэтыка і граматыка. Бадзянскі адстойваў фанэтычныя прынцыпы пабудовы ўкраінскага правапісу, выступаў за нармалізацыю ўкраінскай літаратурнай мовы на аснове палтаўскага дыялекту.

## Уклад у беларускае мовазнаўства
Зьбіраў беларускія народныя песьні, дасьледаваў мову «Бібліі» Ф. Скарыны, беларускую ананімную паэму «Энэіда навыварат».

## Творы

### Аўтар

* 1833 год — Малороссийские вирши. Москва.
* 1835 год — Наськы украинськы казки. Москва.
* 1835 год — О мнениях касательно происхождения Руси.// «Сын отечества». № 37-39
* 1835 год — Рассмотрение различных мнений о древнем языке северных и южных руссов. Москва.
* 1837 год — О народной поэзии славянских племён. Москва.
* 1855 год — О времени происхождения СЛАВЯНСКИХ ПИСЬМЕН. Сочинение О. Бодянского. Москва, В университетской типографии. Перавыдана ў 2007 годзе.
* 1856 год — Новые открытия в области глаголицы. Москва.
* 1857 год — Кирилл и Мефодий. Москва.
* 1891 год — Выдержки из дневника О. М. Бодянского // Сб. ОЛРС. Москва.
* 1897 год — Мои воспоминания. Москва.
* 1905 год — Письма к Вячеславу Ганке из славянских земель. Варшава.
* 1905 год — Из бумаг О. М. Бодянского // ЧОИДР. № 2.
* 2006 год — О. М. Бодянский. Дневник 1852—1857.

### Перакладчык

* 1837 год — «Славянские древности» Павел Шафарык. // М., 1837—1848. 2 т.
* 1843 год — «Славянское народонаселение» Павел Шафарык. // Москвитянин. 1843. № 1, 3, 5; ряд статей
* 1845 год — «Критико-историческая повесть временных лет Червонной или Галицкой Руси» Зубржицкий.

### Выдавец

* 1846 год — ИСТОРИЯ РУСОВ ИЛИ МАЛОЙ РОССИИ. Сочинение Георгия Конисского, архиепископа Белоруского. Москва, в университетской типографии.
* 1858 год — Источники малороссийской истории, собранные Д. Н. Бантышем-Каменским, и изданные О. Бодянским. Москва, в университетской типографии.
* 1863—1866 годы — Кирилл и Мефодий. Собрание памятников, до деятельности святых первоучителей и просветителей славянских племен относящихся", т. 1—2.
* 1873 год — Паннонское житие Кирилла. Списки 13—16.
* Житие Бориса и Глеба
* Житие Феодосия Печерского

## Крыніцы

## Літаратура
* Бодянский Осип Максимович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.) . — СПб., 1890—1907.
* «О мнениях касательно происхождения Руси» (Сын отечества, 1835);
* «О народной поэзии славянских племён» (1837)
* «Дневник 1852—1857», Русскій міръ, 2006 г.
* *П. Й. Шафарик*, «Славянские древности», Т. I, Т. II., М., 1837 — 1848 гг., перевод с чешского;
* *П. Й. Шафарик*, «Славянское народоописание» (Москвитянин, 1843 год), перевод с чешского;
* *П. Й. Шафарик*, «О Свароге», перевод с чешского;
* *П. Й. Шафарик*, «О древнеславянских кирилловских типографиях в южнославянских и соседних землях», перевод с чешского;
* *П. Й. Шафарик*, «Расцвет славянской письменности в Болгарии», перевод с чешского;
* *Зубржицкий*, «Критико-историческая повесть временных лет Червонной или Галицкой Руси» (М., 1845), перевод с польского;
* Биографический словарь профессоров Московского университета, М., 1855;
* *Аксаков К. С.* (День, 1862 г., № 39—40);
* С. А. Венгеров(руск.) бел., Критико-биографический словарь, статья Н. Ф. Сумцова;
* *Срезневский И. И.* На память о Бодянском, Григоровиче (руск.) бел. и Прейсе (руск.) бел., СПб., 1878;
* О происхождении славянских племён.
* Бодянский, Осип Максимович // *Русский биографический словарь* — СПб.: 1908. — Т. 3. — С. 161–166
* Бодянский, Осип Максимович // *Энциклопедический словарь* / под ред. И. Е. Андреевский — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1891. — Т. IV. — С. 223–224

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1808 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лохвіцкім павеце
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Расейскія фальклярысты
Катэгорыя:Украінскія фальклярысты
Катэгорыя:Украінскія рамантысты
Катэгорыя:Расейскія рамантысты
Катэгорыя:Расейскія славісты
Катэгорыя:Украінскія літаратары
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Памерлі 18 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1877 годзе