open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Помнік беларускім лётчыкам у Малэнчыне

**Помнік беларускім лётчыкам у Малэнчыне** — памятны камень, устаноўлены 11 красавіка 2010 году ў польскай вёсцы Малэнчын ля Радаму беларускім лётчыкам Аляксандру Марфіцкаму і Аляксандру Жураўлевічу, што трагічна загінулі на міжнародным авіяшоў ў 2009 годзе .

## Гісторыя

Ініцыятарамі ўшанаваньня памяці афіцэраў выступілі настаяцель мясцовага прыходу і жыхары Малэнчына, іх ідэю падтрымалі камандаваньне Ваенна-паветраных сілаў Польшчы і мясцовыя ўлады. 28 верасьня 2009 году Рада гміны Гузд прыняла ўхвалу аб будаўніцтве помніка лётчыкам, які меў ушанаваць *трагічную й гераічную сьмерць лётчыкаў беларускага Су—27* . За часам цырымоніі войт гміны Гузд Адам Яблоньскі й шэф штабу, намесьнік кіраўніка паветраных сіл Польшчы генэрал дывізіі Кшыштаф Залэнскі выказалі меркаваньні, што лётчыкі адмыслова не катапультаваліся, каб адвесьці самалёт ад населенага пункту.

У цырымоніі адкрыцьця прыняла ўдзел таксама дэлегацыя войскаў Беларусі з Ігарам Азаронкам , прадстаўнікі дыпляматычнага корпусу, члены сем’яў загінулых , радамскія палітыкі мясцовага самакіраваньня ды тлумна жыхары навакольных вёсак . У цырымоніі ўдзельнічалі таксама: рэпрэзэнтацыйная кампанія Войска Польскага ды вайсковы аркестар з Дэмбліна, а таксама польская акрабатычная авіягрупа . Памятнік асьвяціў каталіцкі біскуп радамскі Генрык Тамасік супольна з намесьнікам праваслаўнага ардынарыюша Войска Польскага біскупам палкоўнікам Міхалам Дудічам. У цырымоніі мелі ўдзельнічаць кіраўнік паветраных войскаў Польшчы Анджэй Бласік ды праваслаўны ардынарыюш біскуп Мірон Хадакоўскі, але яны днём раней загінулі ў смаленскай авіякатастрофе.

Удзельнікі цырымоніі хвілінай цішы ўшанавалі памяць загінулых у смаленскай авіякатастрофе.

## Агульныя зьвесткі

Помнік, праектантам якога зьяўляецца радамянка Анна Рудніцкая, устаноўлены на месцы падзеньня самалёта. Гранітная аснова нагадвае контур Су-27 з двума крыжамі — праваслаўным і каталіцкім. Хрысьціянскія сымбалі зробленыя з мэталу рухавіка пацярпелага крушэньне самалёта. Вышыня помніка — больш за 2 м, на п’едэстале — надпісы на беларускай і польскай мовах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Здымкі з цырымоніі адкрыцьця помніка 

## Глядзіце таксама
* Помнік лётчыкам Пагранічнай варты Польшчы

Катэгорыя:Помнікі Польшчы
Катэгорыя:Мазавецкае ваяводзтва
Катэгорыя:Авіяцыя Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2010 годзе
Катэгорыя:Беларуска-польскія стасункі
Лёджыя

**Лёджыя** — перакрытая і агароджаная вонкавая пляцоўка, якая больш за палову сваёй плошчы заключаная ў межах вонкавых муроў будынка (сумежных зь ёй) і адкрытая вонкі як мінімум, з аднаго боку. У сучасным будаўніцтве прадстаўляе сабой мадыфікаваны гаўбец са сьценкамі з правага і левага бакоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Будаўнічыя канструкцыі
Катэгорыя:Італьянскія словы і выразы
Катэгорыя:Садова-паркавыя збудаваньні
W

**W** — 23-я літара лацінскага альфабэту.

Зьявілася ў Сярэднявеччы. Паўстала з падвойнай V, якая азначала гук /u/. Адсюль прынятая шэрагам моваў Эўропы назва *double [[U (літара)|U]]* або *double v* (апошняе вынікае зь першапачатковага прымяненьня знаку *v* як для [v], так і для [u] ў лаціне). Аднак першапачаткова выкарыстоўвалася замест сэквэнцыі *VV*, якая азначала сылябу «wu», што засталося ў польскай мове для назвы літары. Выкарыстоўваецца таксама ў сучасных сыстэмах лацінізацыі беларускай мовы для літары **[[Ў]]**, напрыклад у брытанскай і BGN / PCGN сістэмах, у адрозьненьне ад літары Ŭ, якая выкарыстоўваецца ў Інструкцыі па трансьлітарацыі геаграфічных назваў Рэспублікі Беларусь літарамі лацінскага альфабэту.

Ужываецца для абазначэньня хімічнага элемэнту вальфрам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Літары лацінскага альфабэту
232

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Каа Чжы, кітайскі паэт
Уладзімер Дамашэвіч

**Уладзімер Дамашэвіч** (сапр. — **Уладзімер Максімавіч Дамашэвіч**; 17 лютага 1928 — 30 красавіка 2014) — беларускі пісьменьнік, празаік, нарысіст. Заслужаны работнік культуры Беларусі, ляўрэат літаратурнай прэміі імя І.Мележа. Сябра Саюза пісьменьнікаў СССР.

## Біяграфія
Нарадзіўся 17 лютага 1928 у в. Вадзяціна (Ляхавіцкі раён, Берасьцейская вобласьць), у сялянскай сям’і.

Навучаўся на філялягічным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, які скончыў ў 1953 г.

Працаваў у выдавецтвах:
* «Народная асьвета», «Беларусь» (з 1953 па 1967),
* на Беларускім радыё (1965),
* у часопісе «Полымя» літработнікам (з 1967 па 1972),
* загадчыкам аддзела прозы часопіса «Маладосьць» (з 1973 па 1977),
* рэдактарам выдавецтва «Мастацкая літаратура» (1977),
* загадваў аддзелам прозы часопіса «Маладосьць» (з 1978 па 1988).

Сябра Саюза Пісьменьнікаў СССР з 1962 г.

Загадам Прэзыдыюму ВС Рэспублікі Беларусь ад 2 верасьня 1992, атрымаў ганаровае званьне «Заслужаны работнік культуры Рэспублікі Беларусь».

Памёр 30 красавіка 2014 году ў Менску .

## Творчасьць
У 1958 годзе надрукаваў першае апавяданьне, аповесьць «Трэці лішні», у часопісе «Маладосьць».

Выданыя кнігі:
* «Заклінаю ад кулі» (1960),
* «Між двух агнёў» (1963),
* «Абуджэньне» (1968),
* «Порахам пахла зямля» (аповесьць-хроніка) (1975),
* «Выбранае» (1977),
* «У лябірынце вуліц» (1979),
* «Каб радзіла зямля» (нарыс) (1972),
* «Кожны чацьвёрты» (аповесьць) (часопісны варыянт у «Маладосьці», 1983),
* «Першым заўсёды цяжка» (дакумэнтальная аповесьць, з У.Сазановічам,) (1986),
* Выбраныя творы (1988),
* «Камень з гары» (раман) (1990).

## Сям’я
Жонка — Мендзялеева. Яе першы муж — праўнук Д.І. Мендзялеева, вядомага расейскага вучонага-хіміка. Яе ўнучка, Хрысьціна Мендзялеева — «Рок-князёўна '97», былая вакалістка беларускага рок-гурту «Hasta La Fillsta»; сёньня жыве ў Бэльгіі, займаецца кінэматографам, і ўжо зьняла дэбютны фільм.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Указ Президиума о присвоении Домашевичу В. М. почётного звания «Заслуженный работник культуры Республики Беларусь»;
*  Выстава, прысьвечаная 80-годзьдзю Уладзімера Максімавіча Дамашэвіча;
* Біяграфія, Дамашэвіч.
* Творы на «Беларускай Палічцы»

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ляхавіцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры БССР
Віні Джонз

**Ві́ні Джонз** (; нарадзіўся 5 студзеня 1965 году, Ўотфард) — былы брытанскі футбаліст (граў за зборную Ўэйлзу), цяпер актор.

## Жыцьцяпіс
Джонз нарадзіўся ў горадзе Ўотфардзе, у сям’і Пітэра і Гленды Джонзаў. Футбольшую кар’еру ён пачаў у 1984 годзе ў Нацыянальнай канфэрэнцыі, на той час найвышэйшы дывізіён футбольнай канфэрэнцыі Ангельшчыны, за клюб *«Ўіялдстоўн»*. Ён граў адзін сэзон за клюб другой швэдзкай лігі *«[[Гольмсунд (футбольны клюб)|Гольмсунд]]»* у 1986 годзе і дапамог яму заняць першае месца ў лізе.

Пад час футбольнай кар’еры Віні Джонз граў за такія клюбы ангельскай лігі, як «Ўімбэлдан», «Лідс Юнайтэд», «Шэфілд Юнайтэд», «Чэлсі» і «Кўінз Парк Рэйнджарз». Быў вядомы з-за вострага, часта грубага стылю гульні, па прычыне чаго яго часта выдалялі з поля. Разам з клюбам «Ўімбэлдан», у 1988 годзе здабыў Кубак Ангельшчыны. За зборную Ўэйлзу, Віні Джонз, народжаны ў Ангельшчыне, змог гуляць дзякуючы паходжаньню продкаў. Нягледзячы на тое, што за зборную Ўэйлзу ён гуляў усяго некалькі матчаў, быў выбраны яе капітанам.

Як актор, Віні Джонз дэбютаваў у фільме Гая Рытчы *«[[Зёлы, грошы, два ружжы]]»* ў 1998 годзе, дзе граў ролю лёнданскага бандыта Вялікага Крыса. Пасьля гэтага ён пасьпеў зьняцца ў некалькіх дзясятках фільмаў, звычайна ў роля бандытаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Катэгорыя:Брытанскія акторы
Плектар

**Пле́ктар** ( — прылада для ігры на ліры; таксама **мэдыя́тар**) — прылада, вырабленая з косткі, мэталу, плястыку ці ў форме пярсьцёнка з кіпцюром, прызначаная для гуказдабываньня ў струнных інструмэнтах. У адных інструмэнтаў плектар знаходзіцца непасрэдна ў руцэ выканаўцы. У клявэсынах і іншых клявішных інструмэнтах падчас націску на клявішу пяро-плектар б’е па струнах.

## Гітарныя плектры
Для электрагітар, акустычных гітар, бас-гітар і мандалін звычайна выкарыстоўваюцца плектры (часьцей *мэдыятары*) у выглядзе трохкутніка з ссурочанымі кутамі. Самым вострым кутом зьдзяйсьцняецца гуказдабываньне. Мэдыятары бываюць розных памераў, таўшчыні і матэрыялу: часьцей за ўсё вырабляюцца з плястыку (нэйлон) ці мэталу. Некаторыя выканаўцы замест сапраўдных мэдыятараў выкарыстоўваюць манэты, старыя плястыкавыя банкаўскія карткі, CD-дыскі і іншыя слушныя займеньнікі.

## Клявэсыны
У клявэсынах кожная струна мае свой асабісты плектар. Плектры ў клявэсыне маленькія: часьцей каля сантымэтру даўжынёй, 1,5 мілімэтры шырынёй і мілімэтар таўшчынёй. Плектры завостраныя, на канцы яны зусім вузкія. У XVIII—XIX стагодзьдзях майстры выкарыстоўвалі стрыжні крумкачынага пер’я. У Італіі некаторыя майстры (у прыватнасьці, Барталямэа Крыстафоры) выкарыстоўвалі стрыжні пер’я грыфаў. Іншыя італьянскія майстры зьвярталіся да сьвінца. Францускі клявэсынавы майстар Паскаль Таскен для стварэньня далікатнейшага піянісіма выкарыстоўваў скуру зубраў. У цяперашнія часы плектры для клявэсынаў вырабляюцца з болей стойкіх поліфармальдэгідных матэрыялаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Канструкцыя музычных інструмэнтаў
Катэгорыя:Клявэсын
Валянціна Церашкова

**Валянці́на Ўладзі́мераўна Церашко́ва** () ( 6 сакавіка 1937 году) — савецкі касманаўт беларускага паходжаньня, першая жанчына ў космасе. Сярод некалькіх соцень кандыдатаў была абраная пілётам касьмічнага карабля Усход-6, які падняў яе ў космас 16 чэрвеня 1963 году. Церашкова стала першым цывільным у космасе: яе, і іншых жанчын-кандыдатаў прынялі ў паветраныя войскі толькі з-за патрабаваньняў адбору.

Бацька быў родам зь вёскі Выйлава (Бялыніцкі раён, Магілёўская вобласьць), маці — зь вёскі Ерамееўшчына (Дубровенскі раён, Віцебская вобласьць). У дзяцінстве размаўляла па-беларуску. У 1977 годзе абараніла дысэртацыю на атрыманьне навуковай ступені кандыдата тэхнічных навук.

## Грамадзкая дзейнасьць
У 2011 годзе абрана дэпутатам Дзяржаўнай думы Расіі ад партыі «Адзіная Расія» па яраслаўскім рэгіянальным спісе. Церашкова разам з Аленай Мізулінай, Ірынай Яровай і Андрэем Скочам  уваходзіць у міжфракцыйную дэпутацкую групу па абароне хрысціянскіх каштоўнасцяў; у гэтай якасці яна падтрымлівала ўнясенне змен у Канстытуцыю Расіі, паводле якіх, «праваслаўе з’яўляецца асновай нацыянальнай і культурнай самабытнасці Расіі». Намеснік старшыні камітэта Дзярждумы па федэратыўнай прыладзе і пытаннях мясцовага самакіравання з 21 снежня 2011 года, у дзярждуме 7 скліканьня старшыня камісіі па пытаньнях дэпутацкай этыкі і сябра камітэту па міжнародных справах.

## Крыніцы

Катэгорыя:Савецкія касманаўты
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету СССР
Катэгорыя:Кандыдаты тэхнічных навук
Клявэсын

**Клявэсы́н** () — клявішны струнна-шчыпковы музычны інструмэнт. Гуказдабываньне адбываецца націсканьнем на клявішу, пасьля чаго асыгнаваны плектар чапляе струну, гук ваганьняў якой узмацьняецца ў корпусе інструмэнту. Клявэсынавая музыка была распаўсюджаная ў часы эпохі Рэнэсансу і барока. У XVIII стагодзьдзі клявэсын саступіў месца на музычнай сцэне свайму прамому нашчадку — фартэпіяна. У XX стагодзьдзі клявэсын зноў пачаў зьяўляцца на канцэртах клясычнай музыкі, а таксама ў новых (сучасных па стылі) творах і ў масавай культуры.

## Гісторыя
Найболей верагодна, што клявэсын быў вынайдзены пад канец Сярэднявечча. У XVI стагодзьдзі італьянскія клявэсынныя майстры рабілі лёгкія інструмэнты са слабым нацяжэньнем. У канцы стагодзьдзя галяндзкая сям’я Рукерс пачала выкарыстоўваць іншую тэхніку: іх клявэсыны мелі цяжэйшую будову, але і гук іх быў болей дынамічны. Яны таксама прапанавалі першы клявэсын зь дзьвюмя клявіятурамі: другая выкарыстоўвалася падчас транспазыцыі ў творы.

Напрыканцы XVIII стагодзьдзя фартэпіяна пачало набіраць моц і клявэсын канчаткова зьнік. Выключэньне склала опэра: клявэсын выкарыстоўвалася для акампанаваньня рэчытатыву, але нават тут яго падмяняла фартэпіяна.

## Вонкавыя спасылкі
Black Holes and Revelations

***Black Holes & Revelations*** — чацьверты студыйны альбом брытанскага рок-гурта Muse, выдадзены 3 ліпеня 2006 году. Запіс альбома быў зроблены ў Нью-Ёрку і Францыі. Альбом адлюстраваў зьмены ў музычным стылі гурта, на яго паўплывалі Queen, Millionaire, Sly and the Family Stone, Depeche Mode, Franz Ferdinand і музыка паўднёвай Італіі.

Лірыка альбома ўвабрала ў сябе пэўны палітычны падтэкст, навукова-фантастычныя тэмы, кансьпіратыўныя тэорыі, тэму ўварваньня прышэльцаў, а таксама болей звычайныя тэксты на тэму каханьня.

Альбом быў зьмешчаны на 34-ю пазыцыю чытачамі часопісу Q Magazine у намінацыі *Лепшага гурта Вялікабрытаніі ўсіх часоў* у лютым 2008 году. За першы тыдзень продажаў у Вялікабрытаніі было прададзена  копіі альбома, што было болей, чым для папярэдняга альбома *[[Absolution]]*. Альбом стаў двойчы плятынавым, быў намінаваны на Mercury Prize.

У Вялікабрытаніі было выдадзена 5 самотнікаў, зь якіх 3 былі выдадзеныя дадаткова ў ЗША. Было праведзенае сусьветнае турнэ, падчас якога гурт выступіў у Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе, Аўстраліі і большасьці краінаў Эўропы і Азіі.

## Зьмест
Усе словы, акрамя «Assassin» (Muse), напісаныя Мэт’ю Бэламі. Уся музыка, акрамя «Map of the Problematique» (Мэт’ю Бэламі), напісаная Muse.

«Take a Bow» прагучала ў перадачы Top Gear падчас тэставаньня Noble M15 Рычардам Гэмандам. Таксама яна трапіла ў другі афіцыйны трэйлер да фільму «Хавальнікі».

### Песьні, якія трапілі на абмежаванае выданьне DVD
* «Supermassive Black Hole» (відэа)
* «Starlight» (відэа)
* «Knights of Cydonia» (відэа)
* «Supermassive Black Hole» (выступ у Парыжы)
* «Starlight» (выступ у Капэнгагене на MTV Awards)
* «Knights of Cydonia» (выступ у Лёндане)

Даўжэйшая і цяжэйшая вэрсія «Assassin» (з пазнакай *Grand Omega Bosses Version*) была запісаная дадаткова і ёсьць на EP Knights of Cydonia.

## Крыніцы

Катэгорыя:Альбомы Muse
Віктар Грамыка

**Віктар Аляксандравіч Грамыка** (, в. Гасьцілавічы Горацкага раёну Магі́лёўскай вобласьці — ) — беларускі мастак, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР. Народны мастак Беларусі (1991).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Hasta La Fillsta

**Hasta La Fillsta** — беларускі гурт, які выконвае музыку кірунку альтэрнатыўны рок. Заснаваны ў 1996 годзе. Першапачаткова выконвалі песьні на ангельскай мове, потым на беларускай, расейскай.

## Гісторыя

### Зьяўленьне (1996)
Гурт узьнік у 1996 годзе. Першапачатковы калектыў складаўся з трох хлопцаў і адной дзяўчынкі: гітарыст, басіст, барабаншчык і вакалістка — Сяргей Канановіч, Кастусь Калесьнікаў, Зьміцер Харытановіч і Хрысьціна Мендзялеева. Гурт заявіў пра сябе ўжо празь месяц пасьля стварэньня стаўшы ляўрэатам фэстывалю альтэрнатыўнай музыкі «Уступи дорогу», які праводзіўся фондам Сораса. У гэтым складзе гурт перамог на рок-фэсьце «Басовішча’97».

У 1997 годзе, вакалістка гурту, Хрысьціна Мендзялеева, на Рок-каранацыі, атрымала званьне «Рок-князёўна’97», абышоўшы Вераніку Круглову.

Зь лістапада 1998 году па 1999 год у гурце граў басіст Улад Плюшчаў.

У 1999 годзе вакалістка гурту, Хрысьціна Мендзялеева, зьехала вучыцца ў Бэльгію, і гурт на доўгі час распаўся — вакалістка засталася ў Бэльгіі, пасьля вучобы, заняўшыся кінэматаграфіяй, а хлопцы гралі па іншых гуртах.

### Адраджэньне (2009)
Празь дзесяць гадоў пасьля распаду асноўны склад гурту вырашыў ізноў сабрацца, у канцы 2009 году, заявіўшы аб гэтым на «Еўрарадыё». Для першых пяці песень запрасілі 3 новых вакалістаў — Аляксандра Памідорава, Сашу Ракаўца, ды Вольгу Васмусік, кожны зь іх выканаў розныя песьні.

У складзе гурту вакалісткай засталася Вольга Самусік, якая раней сьпявала ў гуртах «Tarpach» і «žygimont VAZA». Вольга Самусік таксама атрымала тытул «Рок-князёўна» ў 2007 годзе.

Першы прэзэнтацыйны трэк з каляднага інтэрнэт-рэлізу — «Праўда», на словы Францішка Багушэвіча (вакалісты Саша Ракавец і Аляксандар Памідораў).

Першы канцэрт пасьля ўзьяднаньня, які гурт падрыхтаваў да «Сьвята герояў», гурт даў 23 лютага 2010 году. Гурт выканаў новыя песьні, якія ўвайшлі ў інтэрнэт-рэліз, а таксама некалькі гітоў гурта. Канцэрт адбыўся ў «Jolly Roger Café», Менск. У чэрвені 2010 году гурт прыняў удзел у праграме «Зорны рынг», тэлеканала СТБ.

## Склад гурту

### Першапачатковы
# Хрысьціна Мендзялеева — вакал
# Кастусь Калесьнікаў — бас (з 1996 г. па кастрычнік 1998 г.)
# Сяргей Канановіч — гітара
# Улад Плюшчаў — бас (з лістапада 1998 г. па 1999 г.)
# Зьміцер Харытановіч — барабаны

### Сёньняшні
# Сяргей Канановіч — гітара (таксама і ў «Крамбамбуля», «Zet»; бас у «Pomidor/OFF»)
# Улад Плюшчаў — бас (таксама і ў «Крамбамбуля», «Zet», «IQ48»)
# Зьміцер Харытановіч — барабаны (таксама і ў «Rainstorm» (ААЭ), «Dr. Jack» (Беларусь — ААЭ), «Pomidor/OFF»).

## Літаратура
* 
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гурту «Hasta La Fillsta»
* «Hasta La Fillsta»: «Усё-такі за 10 гадоў мы сталі граць лепш»
* Hasta La Fillsta сьпела на словы першага айчыннага рэпэра
* «Свята герояў»: IQ48, ZM99 (Зьмяя) і Hasta La Fillsta
* Hasta la fillsta вяртаецца на сцэну адразу з чатырма вядомымі вакалістамі
* Сайт СТВ

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Катэгорыя:Рок-гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1996 годзе
220-я

**220-я**

Стагодзьдзі: ІI стагодзьдзе - III стагодзьдзе - IV стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
170-я
180-я
190-я
200-я
210-я
**220-я**
230-я
240-я
250-я
260-я
270-я


Гады: 
220, 221, 222, 223, 224, 225, 226, 227, 228, 229

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
Сант’яга Бэрнабэў (стадыён)

**Стадыён Сант’яга Бэрнабэў** () — футбольны стадыён, разьмешчаны ў горадзе Мадрыд, Гішпанія. Зьяўляецца хатняй арэнай футбольнага клюбу Рэал Мадрыд, таксама на ім праводзяцца матчы зборнай Гішпаніі па футболе.

Названы ў гонар прэзыдэнта «Рэала» Сант'яга Бэрнабэў.

Катэгорыя:Спорт у Мадрыдзе
Катэгорыя:Стадыёны Гішпаніі
Усход-1

**Усход-1** («Усход») — касьмічны карабель з серыі «Усход», першы касьмічны апарат, які падняў чалавека на калязямную арбіту.

На караблі «Ўсход» 12 красавіка 1961 году лётчык-касманаўт СССР Юры Гагарын зьдзейсніў першы ў сьвеце палёт у касьмічную прастору. Старт карабля адбыўся з касмадрома Байканур у 9 гадзін 7 хвілін маскоўскага часу (06:07:00 UTC). Карабель выканаў адзін віток вакол Зямлі і зьдзейсніў пасадку ў 10 гадзін 55 хвілін (07:55:00 UTC) у раёне вёскі Сьмелаўка Саратаўскай вобласці.

## Экіпаж

* Камандыр — Юры Гагарын
* Дублёр — Герман Цітоў
* Рэзэрвовы склад — Грыгорый Нялюбаў

Катэгорыя:Пілятаваныя касьмічныя апараты
Усход (касьмічныя караблі)

**«Усход»** — сэрыя савецкіх касьмічных караблёў, прызначаных для палётаў па калязямной арбіце. Ствараліся пад кіраўніцтвам канструктара Сяргея Паўлавіча Каралева з 1958 па 1963 год.

Першы пілятаваны «Ўсход», запуск якога адбыўся 12 красавіка 1961 году («Усход-1»), стаў адначасова і першым у сьвеце касьмічным апаратам, які падняў чалавека ў касьмічную прастору. Сёньня гэты дзень (12 красавіка) адзначаецца ў Беларусі, Расеі і ў іншых краінах сьвету як Сусьветны дзень авіяцыі і касманаўтыкі.

Калі першы «Ўсход», пілятаваны Юрыем Гагарыным, зьдзейсьніў толькі адзін віток вакол Зямлі, абляцеўшы плянэту за 108 хвілін, то палёт карабля «Ўсход-5» з касманаўтам Валерам Быкоўскім працягваўся ўжо каля 5 сутак. За гэты час карабель і касманаўт 81 раз абмінулі Зямлю.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пілятаваныя касьмічныя апараты
Сэм’юэл Морзэ

**Сэ́м’юэл Фі́нлі Брыз Мо́рзэ** (; 27 красавіка 1791 — 2 красавіка 1872) — адзін з вынаходнікаў аднадротавага электрычнага тэлеграфу, адзін са стваральнікаў азбукі Морзэ, мастак.

## Дзяцінства і адукацыя
Сэм’юэл Морзэ нарадзіўся ў Чарльзтаўне, Масачусэтс у географа і пастара Джэдзідая Морзэ і Элізабэт Эн Фінлі Брыз. Бацька Сэм’юэла быў прапаведнікам кальвінізму і прыхільнікам Фэдэралісцкай партыі ЗША. Сэм’юэл Морзэ быў выхаваны ў кальвінісцкіх традыцыях, чаму вельмі паспрыяў Джэдзідай, які верыў, што выхаваньне мусіла весьціся на фэдэралісцкай глебе, якая захоўвала блізкія да пурытанскіх традыцыі.

Пасьля Акадэміі Філіпса (Эндовэр, Масачусэтс) Сэм’юэл Морзэ паступіў у Ельскі каледж для атрыманьня дадатковых ведаў у рэлігійнай філязофіі, матэматыцы і конегадоўлі. У каледжы ён наведваў лекцыі па электрычнасьці, якія праводзілі Бэнджамін Сылмэн і Джэрэмі Дэй. Сябе Морзэ забясьпечваў сам — карцінамі. Пасьля выпуску зь Ельскага каледжу быў прыняты ў ганаровае таварыства Фі Бэта Капа.

## Тэлеграф
Хоць Морзэ ў першую чаргу зьвязваюць са стварэньнем коду Морзэ, але ён зрабіў вялікі ўнёсак у вынаходніцтва электрычнага тэлеграфу як сродку сувязі на вялікіх дыстанцыях.

У 1825 годзе нью-ёрскія ўлады далі ўзнагароджаньне памерам $1000 на напісаньне партрэту Мары-Жозэфа Ляфаета ў Вашынгтоне. Падчас напісаньня партрэту Морзэ атрымаў ліст ад бацькі і, прачытаўшы толькі радок «Твая любая жонка ачуньвае», адправіўся дамой у Нью-Гэван, так і ня скончыўшы замову. Але пакуль ён прыехаў, жонка была пахаваная. Засмучаны тым, што ўвесь час ён ня ведаў пра пагаршэньне стану жонкі, ён вырашыў зьмяніць сваё дзейнасьці з мастацтва на стварэньне спосабу хуткай перадачы зьвестак на вялікай адлегласьці.

Падчас марской вандроўкі дадому ў 1832 годзе пазнаёміўся з Чарлзам Томасам Джэксанам, які быў знаёмы з электрамагнэтызмам. Назіраючы за экспэрымэнтамі Джэксана з электрамагнітам, Морзэ распрацаваў прынцыпы аднадротавага тэлеграфу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Публікацыі Сэм’юэла Морзэ і пра яго 
* Прамова Морзэ ў Нацыянальнай Акадэміі Дызайну (ЗША) наконт дагератыпаў, 1840 год

Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША
Катэгорыя:Мастакі і мастачкі ЗША
Хрысьціна Мендзялеева

**Хрысьціна Мендзялеева** — беларуская англамоўная сьпявачка, былая вакалістка рок-гурту Hasta La Fillsta (з 1996 па 1999 гг.), рок-князёўна’97.

## Біяграфія
Паходзіць з інтэлігентнай сям’і — яе бабуля першым шлюбам была за праўнукам Д. І. Мендзялеева (вядомага расейскага вучонага-хіміка), другім шлюбам за Уладзімерам Дамашэвічам (беларускі пісьменьнік, празаік). Бацька яе — дырэктар будаўнічай фірмы.

Сваю музычную кар’еру пачала, яшчэ навучаючыся ў Менскім дзяржаўным архітэктурна-будаўнічым каледжы, дзе зь першага курса была вакалісткай каледжнага гурту.

У 1996 стала вакалісткай новага арганізаванага рок-гурту «Hasta La Fillsta», які выступаў ў музычным напрамку альтэрнатыўны рок. Зь ёй гурт перамог на рок-фэсьце «Басовішча’97».

У 1997 годзе, на «Рок-каранацыі», Хрысьціна атрымала званьне «Рок-князёўна’97».

У 1999 Хрысьціна Мендзялеева зьехала ў Бэльгію вучыцца кінэматаграфіі, чым і працягнула займацца ў Бэльгіі, і ўжо зьняла свой дэбютны фільм. Хрысьціна не выключае магчымасьці яшчэ што-небудзь выканаць альбо запісаць разам з гуртом.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гурту «Hasta La Fillsta»
* «Hasta La Fillsta»: «Усё-такі за 10 гадоў мы сталі граць лепш»
* Муз.газета, «Семь дней истории белорусского рок-н-ролла, 16 августа» 

Катэгорыя:Нарадзіліся 16 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1977 годзе
Катэгорыя:Рок-музыкі
Яганэсбург

**Яганэсбург** () — самы буйны па колькасьці жыхароў горад у Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы. Насельніцтва на 2007 год складала 3 888 180 чалавек.

## Спорт
У 2010 годзе на стадыёнах «Сокер Сіці» і «Эліс Парк» праходзіў чэмпіянат сьвету па футболе.

## Асобы
### Жыхары
* Гэрман Чарлз Босман — паэт-афрыканэр, атрымаў тут сярэднюю адукацыю

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі
Парк Грутас

**Парк Грутас** () — скульптурны сад помнікаў савецкай эпохі і выстава іншых савецкіх сымбаляў часоў Летувіскай ССР. Парк заснаваны ў 15 км. ад летувіскіх Друскенікаў у 2001 годзе бізнэсоўцам Вілюмасам Малінаўскасам.

## Гісторыя
Пасьля абвяшчэньня Летувой незалежнасьці ў 1990 годзе тыя помнікі, якія асацыяваліся з савецкай акупацыяй, былі дэмантаваныя і вывезеныя з тых месцаў, дзе яны стаялі. Малінаўскас зьвярнуўся да ўладаў з просьбай аддаць яму ў маёмасьць некаторыя помнікі для стварэньня прыватнага музэю. Музэй быў створаны ў Дзукійскім нацыянальным парку. Частка музэю нагадвае Гулаг: драўляныя сьцежкі, вартавыя вежы, агароджа з дротам, вузкакалейны вагон для перавозкі вязьняў. Кавярня мае меню ў савецкім стылі (салёныя агуркі, сала з чорным хлебам, гарэлка ў гранёных пляшках). З 2001 году тут дзейнічае невялікі заапарк.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт парку 

Катэгорыя:Музэі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2001 годзе
Катэгорыя:Аліцкі павет
Дэзоксырыбануклійная кісьля

**Дэзо́ксырыбануклійная кі́сьля** (**ДНК**) — нуклійная кісьля, якая зьяўляецца носьбітам генэтычнай інфармацыі пра разьвіцьцё і функцыянаваньне ўсіх жывых арганізмаў і часткі ДНК-зьмяшчальных вірусаў. Галоўнай роляй ДНК ў вузах зьяўляецца захаваньне інфармацыі пра структуру РНК і бялкоў.

У вузах эўкарыётаў, як то жывёлаў, расьлінаў або грыбоў, ДНК знаходзіцца ў ядры вузы ў складзе храмасомаў, а таксама ў некаторых вузавых арганэлах, як то мітахондрыях і плястыдах. У вузах пракарыётаў, як то бактэрыяў і археяў, колцавая або лінейная малекула ДНК, гэтак званы нуклеоід, знаходзіцца ў цытаплязьме і прымацаваны знутры да вузавай мэмбраны. У іх і ў ніжэйшых эўкарыётаў, як то дрожджаў, сустракаюцца таксама невялікія аўтаномныя колцавыя малекулы ДНК, званыя плязьмідамі. Акрамя таго, адно- або двухланцуговыя малекулы ДНК могуць утвараць геном ДНК-вірусаў.

З хімічнага пункту гледжаньня, ДНК зьяўляецца доўгай палімернай малекулай, якая складаецца з паўтаральных блёкаў — нуклеатыдаў. Кожны нуклеатыд складаецца з азотавых асноваў, цукру (дэзоксырыбозы) і фасфатнай групы (або гамалягічнай арсэнойднай). Сувязі паміж нуклеатыдамі ў ланцугі ўтвараюцца за кошт дэзоксырыбозы і фасфатнай групы. У пераважнай большасьці выпадкаў (акрамя некаторых вірусаў, якія зьмяшчаюць адналанцуговую ДНК) макрамалекула ДНК складаецца з двух ланцугоў, арыентаваных азотавымі асновамі адзін да аднаго. Гэтая двухланцуговая малекула ўтварае сьпіраль. У цэлым структура малекулы ДНК атрымала назву «падвоенай сьпіралі».

У ДНК сустракаецца чатыры віды азотавых асноваў (адэнін, гуанін, тымін і цытазін), аднак выключэньне складаюць выпадкі пазьнейшых мадыфікацыяў нуклеатыдаў, як то мэтылаваньня). Азотавыя асновы адной з ланцугоў злучаныя з азотавымі асновамі іншага ланцуга вадароднымі сувязямі згодна з прынцыпам камплемэнтарнасьці, то бок адэнін злучаецца толькі з тымінам, гуанін — толькі з цытазінам. Пасьлядоўнасьць нуклеатыдаў дазваляе «кадаваць» інфармацыю аб розных тыпах РНК, найбольш важнымі зь якіх зьяўляюцца інфармацыйныя, або матрычныя (мРНК), рыбасамальныя (рРНК) і транспартныя (тРНК). Усе гэтыя тыпы РНК сынтэзуюцца на матрыцы ДНК (гэта значыць, за кошт капіяваньня пасьлядоўнасьці ДНК у пасьлядоўнасьць макрамалекулы, якая сынтэзуецца) у працэсе транскрыпцыі і ўдзельнічаюць у біясынтэзе бялкоў, то бок працэсах сплайсінгу і трансьляцыі). Акрамя кадаваньня пасьлядоўнасьцяў, ДНК вузы ўтрымлівае пасьлядоўнасьці, якія выконваюць рэгулятарныя і структурныя функцыі. Участкі кадавальнай пасьлядоўнасьці разам з рэгулятарнымі вучасткамі называюцца генамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Практычная малекулярная біялёгія
* Рэплікацыя ДНК

Катэгорыя:Біяхімія

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Прастора вольнага гандлю

**Прастора вольнага гандлю** (ПВГ) — прастора бязмытнага гандлю вырабленымі ў яе межах таварамі.

## Глядзіце таксама
* Пецярбурская дамова аб зоне вольнага гандлю

## Крыніцы

Катэгорыя:Эканоміка
Катэгорыя:Гандаль
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
ЗВГ

* Звадкаваны вуглевадародны газ
* Прастора вольнага гандлю як зона вольнага гандлю
Мытны зьвяз

**Мытны зьвяз** — прастора вольнага гандлю, на ўсіх мытнях якой ужываюцца аднолькавыя мыты.

## Глядзіце таксама
* Мытны зьвяз Беларусі, Казахстана і Расеі

## Крыніцы

Катэгорыя:Эканоміка
Катэгорыя:Гандаль
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Скот Браўн

**Скот Браўн** (;  25 чэрвеня 1985 году, Данфэрмлін) — былы шатляндзкі футбаліст, паўабаронца. Сваю прафэсійную кар’еру Скот распачаў у эдынбурскім «Гібэрніяне», падчас выступленьня ў якім выклікаўся да нацыянальнай зборнай.

## Кар’ера
### Клюбная
У раньнія гады Скот выступаў у юнацкай лізе сваёй роднай вобласьці Файф за такія каманды, як то «Інвэркітынг Юнайтэд» з аднайменнага мястэчка й «Фолфард Роял» з Каўдэнбіту. Прафэсійная кар’ера Браўна пачалася ў 2002 годзе, калі ён падпісаў кантракт з клюбам «Гібэрніян». Дэбют Браўна за «гібз» адбыўся 3 траўня 2003 году ў хатнім матчы сваёй каманды супраць «Абэрдына».

16 траўня 2007 году, нягледзячы на ўпартыя чуткі аб хуткім пераходзе Скота ў табар «Рэйнджарз», аб падпісаньні футбаліста заявіў іхны самы люты вораг — «Сэлтык». 15 ліпеня 2007 году Браўн забіў першы гол за «Сэлтык». Адбылося гэта ў матчы ў рамках перадсэзоннага збору «кельтаў» супраць клюбу «Кўінз Парк Рэйнджарз». Скот адразу ж заваяваў месца ў асноўным складзе глазгаўскай каманды, пачаўшы гуляць важную ролю ў тактычных схемах трэнэра «бела-зялёных», Гордана Стрэчана.

### Міжнародная
Дэбют Браўна ў стартавым складзе зборнай Шатляндыі адбыўся 28 сакавіка 2007 году ў сустрэчы супраць зборнай Італіі. З тых часоў Скот Браўн стаў рэгулярным гульцом асноўнага складу зборнай.

## Дасягненьні
**«Гібэрніян»**:
* Уладальнік Кубка шатляндзкай лігі: 2007

**«Сэлтык»**:
* Чэмпіён Шатляндыі: 2008, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020
* Уладальнік Кубка Шатляндыі: 2011, 2013, 2017, 2018, 2019
* Уладальнік Кубка шатляндзкай лігі: 2009, 2015, 2017, 2018, 2019, 2020

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Сэлтык»
* Статыстыка на National Football Teams

Катэгорыя:Шатляндзкія футбалісты
Усход-6

«**Усхо́д-6**» — шосты й апошні пілятаваны касьмічны карабель з сэрыі «Усход». Першы ў сьвеце касьмічны карабель, пілятаваны жанчынай.

## Апісаньне палёту
Адначасова з «Усходам-6» у космасе знаходзіўся касьмічны карабель «Усход-5», які пілятаваў касманаўт Валер Быкоўскі. У гэтым сумесным вылеце вырашаліся задачы мэдыцынскага, тэхнічнага й палітычнага характару. Вывучаўся ўплыў касьмічнага палёту на арганізмы мужчыны й жанчыны, у прыватнасьці, у гэтым палёце была канчаткова вырашаная праблема харчаваньня касманаўтаў. Касманаўты мелі чатырохразовае харчаваньне, якое складаецца з розных натуральных прадуктаў, і стала ясна, што касманаўт можа нармалёва харчавацца самай рознай зямною ежаю.

Адмыслова для палёту Церашковай была распрацаваная канструкцыя скафандра, прыстасаваная для жаночага арганізму, некаторыя элемэнты карабля таксама былі зьмененыя пад магчымасьці жанчыны.

Больш за ўсё часу занялі экспэрымэнты па радыёсувязі. Касманаўты выходзілі на сувязь зь Зямлёю на кароткіх і ультракароткіх хвалях, а таксама вёўся радыёабмен непасрэдна паміж караблямі, каардынуючы свае дзеяньні й параўноўваючы вынікі назіраньняў.

Гэты палёт таксама выкарыстоўваўся для прапаганды дасягненьняў сацыялізму. Па-першае, дэманстравалася, што жанчыны маюць у СССР тыя ж магчымасьці, што й мужчыны, а па-другое, палёт даказваў надзейнасьць савецкай касьмічнай тэхнікі, што павінна было сымбалізаваць надзейнасьць усяго савецкага ладу.

## Экіпаж
* Экіпаж карабля — Валянціна Церашкова
* Дублёр — Ірына Салаўёва
* Рэзэрвовы экіпаж — Валянціна Панамарова

Катэгорыя:Пілятаваныя касьмічныя апараты
Луна-2

«**Луна-2**» — першая савецкая аўтаматычная міжплянэтная станцыя (АМС), першы ў сьвеце апарат, дасягнуўшы паверхні Месяца. Гэта другі з апаратаў савецкай касьмічнай праграмы «Луна».

6 верасьня 1959 году зьдзейсьнена спроба запуску аўтаматычнай станцыі «Луна-2» у бок Месяца. Але спрацаваўшая аўтаматыка спыніла падрыхтоўку ракета-носьбіту Ўсход-Л да запуску. Ракета-носьбіт быў зьняты са стартавага стала й адпраўлены на тэхнічную пазыцыю. 12 верасьня 1959 году быў зроблены пасьпяховы пуск ракета-носьбіту «Усход-Л», які вывеў на траекторыю палёту да Месяца АМС «Луна-2». 14 верасьня 1959 году станцыя «Луна-2» упершыню ў сьвеце дасягнула паверхні Месяца ў раёне Мора Выразнасьці каля кратэраў Арыстыд, Архімэд і Аўталік. На паверхню Месяца дастаўлены вымпел з выявай герба СССР.

Апарат ня меў уласнай рухальнай устаноўкі. З навуковага абсталяваньня на ім былі зьмешчаны сцынтыляцыйныя лічыльнікі, лічыльнікі Гейгера, магнітамэтры, дэтэктары мікрамэтэарытаў. Адным з асноўных навуковых дасягненьняў місіі было прамое вымярэньне сонечнага ветру.

Катэгорыя:Касьмічныя апараты
Катэгорыя:Савецкая касманаўтыка
Ёргас Самарас

**Ёргас Самарас** (;  21 лютага 1985 году, Іракліён, Грэцыя) — грэцкі футбаліст, нападнік нацыянальнай зборнай Грэцыі.

## Кар’ера
### Клюбная
Самарас пераехаў у Нідэрлянды разам са сваім бацькам, Ёанісам Самарасам, былым прафэсійным футбалістам, ва ўзросьце 16 гадоў, падпісаўшы кантракт з «Гээрэнвээнам». Упершыню дэбютаваў у сэзоне 2003—2004 гадоў, выступаў у дзесяці матчах. За гэтым рушылі ўсьлед два пасьпяховых сэзоны ў чэмпіянаце Нідэрляндаў, пасьля чаго на нападніка зьвярнулі ўвагу скаўты некаторых клюбаў ангельскай Прэм’ер-Лігі. Пасьля цікавасьці з боку «Арсэналу», Ёргас усё ж стаў гульцом «Манчэстэр Сіці» за 6 мільёнаў фунтаў.

Ягоны дэбют у «Манчэстэр Сіці» адбыўся, калі ён выйшаў на замену ў матчы супраць «Ньюкасл Юнайтэд», і адкрыў лік галам у сэзоне 2005—2006 гадоў ангельскай Прэм’ер-Лігі 12 лютага 2006 году супраць «Чарлтана», у якім яго каманда сьвяткавала перамогу зь лікам 3:2. Але ангельскія часы выступаў Самарас нельга лічыць удалымі, амаль адразу рушыў спад у гульні грэцкага футбаліста.

28 студзеня 2008 году нападнік быў аддадзены ў арэнду «Сэлтыку» да канца сэзону. Адна з прычынаў таго, чыму ён прыняў прапанову «Сэлтыка» была магчымасьць быць зайграным, каб лепш падрыхтавацца да выступленьня нацыянальнай зборнай Грэцыі на чэмпіянаце Эўропы 2008 году. Самарас забіў у сваім дэбютным матчы за «кельтаў», а ягоная новая каманда перамагла «Кілмарнок» у матчы Кубка Шатляндыі зь лікам 5:1.

22 жніўня 2014 году Самарас на правах вольнага агента перайшоў у клюб «Ўэст Бромўіч Альбіён», падпісаўшы кантракт на два гады. Аднак ужо праз паўсэзону напачатку 2015 году зьехаў у саудаўскі клюб «Аль-Гіляль».

### Міжнародная
Самарас мог гуляць за зборную Аўстраліі, бо ягоны бацька Ёаніса Самарас нарадзіўся ў Мэльбурне, але затым пераехаў у Грэцыю ва ўзросьце 13 гадоў і пасьпяхова выступаў за «Панатынаікос» і нацыянальную каманду. Ягоны дзед, таксама Ёргас, быў адным з заснавальнікаў футбольнага клюбу «Саўт Мэльбурн».

Аднак Самарас абраў зборную Грэцыі. Дэбютаваў у складзе нацыянальнай каманды ўсяго празь сем дзён пасьля свайго 21 дня нараджэньня 28 лютага 2006 году ў таварыскай гульні супраць зборнай Беларусі і забіў адзіны гол у матчы.

## Дасягненьні
**Сэлтык**:
* Чэмпіён Шатляндыі (4): 2008, 2012, 2013, 2014
* Уладальнік Кубка Шатляндыі (2): 2011, 2013
* Уладальнік Кубка Лігі Шатляндыі: 2009

## Галы за зборную

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Статыстыка на National Football Teams
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Грэцкія футбалісты
Вуліца Барыкіна

**Вуліца Барыкіна** — вуліца ў паўднёва-заходняй частцы Гомля (Савецкі раён), зьяўляецца адной з галоўных вуліц гораду. Пачынаецца ад скрыжаваньня вуліцы Інтэрнацыянальнай (Новы Кавальскі пуцеправод) і вуліцы Фрунзэ, сканчаецца ў Аб’язной дарогі. Працягласьць каля 7800 м. Як вуліца пачала фармавацца да 1880 году. Названая ў 1957 годзе ў гонар Я. Барыкіна.

## Перасякае вуліцы
* Аб’яздную
* Базавую
* Індустрыяльны праезд
* Барысенкі
* Транспартны праезд
* Геяфізыкаў праезд
* Касьмічную
* Сасновую
* Уладзімерава
* Талбухіна
* Чарнаморскую
* Амурскую
* Талалахіна
* Безыменную
* Багдана Хмяльніцкага
* Рэчыцкую шашу
* Кастрычніцкій праезд
* 30 год БССР
* Гомельскую
* Лермантава
* Украінскую

## На вуліцы разьмешчаныя
* аддзяленьні сувязі
* кінатэатар «Кастрычнік»
* аўтобусны парк № 1
* кавярня «Ежа»
* бюст Тараса Шаўчэнкі
* СШ № 3
* завод «Централіт»
* тралейбуснае дэпо №2

Барыкіна
Катэгорыя:Савецкі раён (Гомель)
Рэчыцкая шаша (Гомель)

**Рэчыцкая шаша** — адна з галоўных вуліц гораду Гомля. Разьмешчаная ў Савецкім раёне. Пачынаецца ад скрыжаваньня вуліц Багдана Хмяльніцкага і Барыкіна, сканчаецца ў гарадзкой рысы ў раёне аб’язной дарогі. Вуліца была названая «Рэчыцкая шаша», бо яна плаўна перацякае ў шашэйную дарогу да гораду Рэчыца.

22 траўня 2013 року стала ведама, што вуліца з «Рэчыцкай шашы» хутка будзе перайменаваная ў «Рэчыцкі праспэкт».

## Перасякае вуліцы

* Аб’яздную
* Косарава
* Студэнцкі праезд
* Міжгароднюю
* Касьмічную
* Сасновую
* Брэсцкую
* Ваўгаградзкую
* Крайнюю
* Жукава
* Клярмон Фяран
* Барыкіна

## Крыніца

Катэгорыя:Вуліцы Гомля
Мушка

**Мушка** — частка прыцэльнай прылады стралковай зброі. Знаходзіцца на супрацьлеглым баку так званай прыцэльнай лініі адносна цэліка, і звычайна знаходзіцца з дульнай часткі ствала. Таксама разам з цэлікам утварае «адкрыты прыцэл».
Мушка можа мець розную канструкцыю — адчыненую, зачыненую — складзеную ў кольца альбо ў паўкола. Кольца засьцерагае мушку ад мэханічных пашкоджаньняў, а таксама зацяняючы яе, робяць яе больш адрознай пры прыцэльваньні. Асноўным патрабаваньнем зьяўляецца вэртыкальнасьць і недапушчэньне блікаваньня.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Састаўныя часткі пальнай зброі
Heckler & Koch MP5

**HK MP5** (Maschinenpistole 5 — пісталет-кулямёт 5) — адзін з найбольш папулярных пісталетаў-кулямётаў пасьляваеннага часу. Пачаў паступаць на ўзбраеньне Бундэсвэру і праваахоўных органаў Нямеччыны ў 1961 годзе, хутка здабыўшы сусьветную папулярнасьць. Знаходзіўся на ўзбраеньні шматлікіх краінаў, у тым ліку ЗША.

У адрозьненьне ад большасьці канкурэнтаў, мае мэханічную структуру з напаўвольным затворам і парай ролікаў яго запавольваючых (як у штурмавой вінтоўцы HK G3). Рэжымы агню — адзінкавы і аўтаматычны, некаторыя мадэфікацыі дазваляюць весьці агонь чэргамі па 3-ы патроны. Агонь вядзецца з зачыненага затвора, што забясьпечвае добрую кучнасьць стральбы. Прыцэл дыяптрычны, магчымая ўсталёўка аптычных і каліматарных прыцэлаў, ЛМУ, тактычных ліхтароў. У пісталетаў-кулямётаў раньняга выпуску цаўё было мэталічнае, рыфлёнае, з пэрфарацыяй; у новых выпусках цаўё плястыкавае, гладкае. Першапачаткова магазыны былі ражковыя прамыя, пазьней сталі ўжываць ражковыя выгнутыя магазыны (забясьпечваюць больш надзейную падачу патронаў).

## Вартасьці
* Высокія дульная энэргія, спыняючае і прабіўное дзеяньне кулі.
* Дзяржальня мае ўдалыя нахіл і форму, дазваляючы надзейна ўтрымліваць ПК. Размяшчэньне сьцяжка засьцерагальніка і рэжыму агню зблізку яе, дазваляе зручна яго перамыкаць, не саслабляючы хватку рукаяці.
* Магчымасьць выкарыстаньня прыцэлаў розных тыпаў, глушыцеля і баявога ліхтара пашырае магчымасці ПК
* Фасфатырваннае пакрыццё дэталяў робіць зброю ўстойлівай да неспрыяльных вонкавых умоваў.
* ПК лёгка разбіраецца для чысткі і змазкі.
* Высокая надзейнасць.

## Недахопы
* Адносна высокі тэмп стральбы, што вядзе да расьсейваньня куль пры стральбе зь няўстойлівых становішчаў.
* Малая ўдаратрываласьць. Пры выпадковым падзеньні магчыма пашкоджаньне барабаннага прыцэла.
* Адчувальнасьць да забруджваньня.
* Меней пераважная для пісталетаў-кулямётаў стральба зь пярэдняга шаптала, што вядзе да дваяцэнтрыю трапленьняў пры аўтаматычным агні.

## Мадэфікацыі

* МР5А1 — без прыклада;
* МР5А2 — са сталым прыкладам з плястыка;
* МР5А3 — з рассоўным мэталічным прыкладам;
* MP5SD1, SD2 і SD3 — мадэлі з інтэграваным глушыцелем і прыкладамі аналягічна мадэлям А1-А3;
* MP5N — варыянт для ВМС ЗША з двухбаковым засьцерагальнікам-перакладнікам рэжымаў агню і дадатковым рэжымам стральбы з адсечкай па 3 патрона;
* MP5/10 — варыянт пад патрон 10 мм Auto (вонкава адрозьніваецца прамым магазынам з празрыстага плястыка), выпушчаны абмежаванай сэрыяй для ФБР ЗША;
* МР5/40 — пад патрон .40 S&W (10мм), магазын вонкава аналягічны магазынам ад МР5/10.

У цяперашні час выпуск мадэляў 5/10 і 5/40 спынены ў сувязі з выпускам новага пісталет-кулямёта UMP калібра .40SW і .45ACP (HK UMP)

## HK MP5 у кампутарных гульнях
* Counter Strike
* S.T.A.L.K.E.R.

## Вонкавыя спасылкі

* ''www.gewehr.ru''

Катэгорыя:Пісталет-кулямёты
Катэгорыя:Heckler & Koch
Сокер Сіці

**Сокер Сіці** (), таксама вядомы пад назвай **FNB Stadium** — футбольны стадыён у горадзе Яганэсбург умяшчальнасьцю 94 700 гледачоў.
Буйнейшы стадыён на тэрыторыі Афрыкі. На стадыёне праходзіў фінал Чэмпіянату сьвету па футболе 2010 году.

## Гісторыя
Будаўніцтва стадыёну пачалася ў 1986 годзе, і ў 1989 годзе Сокер Сіці быў адкрыты. У 2009 годзе, у рамках падрыхтоўкі да фінальнай стадыі Чэмпіянату сьвету па футболе 2010 году, быў кардынальна мадэрнізаваны.

Сокер Сіці разьмешчаны на паўднёва-заходняй ускраіне Яганэсбургу — Саўэта.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт стадыёну

Катэгорыя:Стадыёны ПАР
Вялікае Княства Літоўскае (энцыкляпэдыя)

«**Вялікае Княства Літоўскае**» — фундамэнтальная трохтомная энцыкляпэдыя на беларускай мове, прысьвечаная гісторыі і культуры Вялікага Княства Літоўскага.

У стварэньні даведніка ўдзельнічалі навукоўцы Інстытуту гісторыі і Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру Акадэміі навук Беларусі, а таксама ўсіх беларускіх ВНУ. Апрача беларускіх аўтараў, для энцыкляпэдыі пісалі свае артыкулы летувіскія, польскія, расейскія і ўкраінскія навукоўцы.

У альфабэтных энцыкляпэдычных артыкулах зьмяшчаецца інфармацыя пра найбольш значныя гістарычныя і міжнародныя зьявы, якія паўплывалі на становішча Вялікага Княства Літоўскага, а таксама прававыя акты, цэнтральныя і мясцовыя органы ўлады. Вялікая ўвага ў энцыкляпэдыі надаецца дзяржаўным, рэлігійным і культурным дзеячам, а таксама прадстаўнікам княжацкіх і шляхецкіх родаў, шырока асьвятляецца грашовая і фінансавая палітыка. Значная частка артыкулаў прысьвячаецца помнікам архітэктуры, а таксама найбольш значным друкаваным і рукапісным кнігам, пэрыядычным выданьням. У энцыкляпэдыі таксама зьмяшчаюцца біяграфіі навукоўцаў ХІХ—ХХ стагодзьдзяў, якія зрабілі найбольш важкі ўнёсак у дасьледаваньне гісторыі і культуры Вялікага Княства Літоўскага.

Выданьне мае шмат ілюстрацыяў — каляровых і чорна‑белых фатаздымкаў, малюнкаў, мапаў і плянаў.

## Бібліяграфія
* Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл.  (другое выданьне 2007 году — )
* Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл.  (другое выданьне 2007 году — )
* Т. 3: Дадатак А — Я. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — 690 с.: іл.  (файл)

## Ацэнкі
Беларускі гісторык Аляксандар Краўцэвіч станоўча ацэньвае факт зьяўленьня энцыкляпэдыі і характарызуе яе як *«вялікі прарыў у дасьледаваньні Вялікага Княства Літоўскага, дзяржавы, якая стварыла беларускі народ»*. У той жа час дасьледнік крытыкуе пэўныя моманты: падачу пачатковай гісторыі Вялікага Княства Літоўскага згодна з г. зв. «канцэпцыяй Вячаслава Насевіча» (скарэктаванай вэрсіяй летувіскай гістарыяграфіі, якая ня мае дастатковага абгрунтаваньня ў гістарычных крыніцах), занадта нэўтральныя артыкулы пра адназначна нэгатыўных постацяў у беларускай гісторыі (гэтак, артыкул пра А. Суворава даручылі напісаць ягонай заўзятай прыхільніцы, эмігрантцы з Расеі, якая ня мае навуковай ступені), а таксама пэўныя факталягічныя недакладнасьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія энцыкляпэдыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2005 годзе
Кубак Шатляндыі па футболе

**Кубак Шатляндыі па футболе** ( альбо проста ) — штогадовае спаборніцтва сярод шатляндзкіх клюбаў, якое праводзіцца Шатляндзкай футбольнай асацыяцыяй. Спаборніцтвы ўпершыню былі арганізаваныя ў 1873–1874 гадах. Удзел у іх могуць бяруць усе 122 клюбы, якія ёсьць паўнапраўнымі сябрамі Шатляндзкай футбольнай асацыяцыі, а таксама да васьмі іншых клюбаў, якія маюць статус асацыяваных сябраў. З улікам таго, што гэта другі найстарэйшы ў сьвеце футбольны турнір пасьля Кубка Ангельшчыны, трафэй кубка пачаў уручацца раней за Ангельшчыну. Першым уладальнікам гэтага прыза стаў «Кўінз Парк» у сакавіку 1874 году.

## Фармат
Спаборніцтва складаецца з 8 ці 9 раўндаў па сыстэме выбываньня. На кожнай ступені пераможца высьвятляецца па выніках аднаго матча, які праводзіцца на полі адной з камандаў. Калі ж гульня сканчваецца ў нічыю, тады праводзіцца яшчэ адзін матч, але ўжо на поле другога клюбу з пары. Паўфіналы і фінал праходзяць на нэўтральным полі (звычайна «Гэмпдэн Парк» у Глазга). Калі ў гэтых матчах пераможца ня можа быць выяўлены, то прызначаюцца дадковыя 30 хвілін і пры неабходнасьці сэрыя пэнальці.

Клюбы трэцяга дывізіёну ўключаюцца ў барацьбу ў другім раўндзе. Клюбы другога дывізіёну й 6 клюбаў першага дывізіёну пачынаюць удзел з трэцяга раўнду. Клюбы Прэм’ер-лігі й 4 клюбы першага дывізіёну (тыя, што занялі месцы з 2 па 4 у мінулым сэзоне й той, што выбыў з Прэм’ер-лігі) пачынаюць барацьбу са стадыі 1/16 фіналу (4 раўнд).

Пераможца атрымоўваў права на ўдзел у Кубку ўладальнікаў кубкаў, а пасьля яго зьнікненьня ў 1999 годзе — у Кубку УЭФА (цяпер Ліга Эўропы).

## Пераможцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Шатляндзкі футбол
Шатляндыя
Час Unix

**Час Unix**, ці **час POSIX** — сыстэма вызначэньня часу, прынятая ў UNIX і POSIX-сумяшчальных апэрацыйных сыстэмах. Час лічыцца ад пачатку гэтак званай «эры Unix» () — 1 студзеня 1970 году, і строга прымацаваны да ўнівэрсальнага каардынаванага часу, за выняткам высакосных сэкундаў. Час Unix не зьяўляецца ні лінейным эквівалентам часу, ні эквівалентам унівэрсальнага каардынаванага часу (з-за высакосных сэкундаў, напрыклад, 31 сьнежня 1998 году, 23:59:60). На большасьці Unix-падобных сыстэмаў атрымаць бягучы час Unix можна камандай `date +%s`. У некаторых мовах праграмаваньня ёсьць свае сродкі для атрыманьня часу Unix.

9 верасьня 2001 году, роўна ў 01:46:40 (UTC), у дзесятковым прадстаўленьні час Unix быў роўны , што было адсьвяткавана некаторымі юзэр-групамі. 13 лютага 2009 году, роўна ў 23:31:30 (UTC), у дзесятковым прадстаўленьні час Unix быў роўны . Гэтая падзея была шырока адсьвяткаваная па ўсім сьвеце групамі тэхнічных спэцыялістаў.

## Праблема 2038 году

Час Unix перадаецца і захоўваецца ў знакавым 32-бітным цэлым, а паколькі адлік ідзе ад чацьвера ў 00:00:00 UTC 1 студзеня 1970 году, то з-за абмежаваньня максымальнае значэньне дасягае , што эквівалентна аўторку ў 03:14:07 UTC 19 студзеня 2038. З-за знакавасьці зьменнай пасьля дасягненьня верхняга ліміту зьлічэньне часу «пераскочыць» у адмоўную частку дыяпазону: , што змусіць праграмы лічыць 2038 год фактычна 1901-м.

## Крыніцы

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня часу
Катэгорыя:Юнікс
Яромінскі сельсавет

**Яро́мінскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Яроміна.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Гомельскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Сэлтык Парк

**Сэлтык Парк** — футбольны стадыён у Глазга (раён Паркгэд), Шатляндыя. Хатняя арэна футбольнага клюбу Сэлтык. Умяшчае 60 837 чалавек, дзе ўсе месцы прызначаны для сядзеньня. Сярод аматараў клюбу даволі часта завецца як «Рай».

Гэта другая спартовая арэна ў Шатляндыі па умяшчальнасьці пасьля Мюрэйфілд у Эдынбургу й першая сярод футбольных стадыёнаў. Таксама шостая па ўмяшчальнасьці арэна ў Вялікабрытаніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сэлтык Парк у нацыянальным футбольным архіве Шатляндыі
* Выгляд са спадарожніка

Катэгорыя:Глазга
Катэгорыя:Стадыёны Шатляндыі
Delphi (асяродзьдзе распрацоўкі)

**Embarcadero Delphi** — інтэграванае асяродзьдзе распрацоўкі ПЗ для Microsoft Windows на мове Delphi, якая створана першапачаткова фірмай Borland і на дадзены момант належыць і распрацоўваецца Embarcadero Technologies. 

## Вэрсіі
### Delphi 1
Delphi 1 - першая вэрсія Delphi, адзіная 16-разрадная вэрсія (інакш кажучы на ей магчыма ствараць праграмы для Windows 3.11). 

### Delphi 2
Delphi 2 - першая 32-разрадная вэрсія Delphi.

### Delphi 3
Першая вэрсія Delphi арыентаваная на распрацоўку кліент-сэрвэрных прылажэньняў.

### Delphi 4

### Delphi 5

### Delphi 6

### Delphi 7
Delphi 7 - самая вядомая вэрсія Delphi.
Сваёй вядомасьцю абавязана ў першую чаргу таму, што наступныя некалькі вэрсій Delphi аказаліся правальнымі, з-за чаго Delphi 7 заставалася лепшай вэрсіяй на працягу некалькіх год.
Шмат хто з карыстальнікаў да цяперашняга часц лічаць яе лепшай (мабыць з-за клясычнага інтэрфэйса).
Гэтай вэрсіяй скончваецца першая - «клясычная эпоха» Delphi.
Наступныя ж вэрсіі Delphi ужо ўваходзяць у RAD Studio і маюць новый інтэрфэйс Galileo.

### Delphi 8
Delphi 8 - першая **.NET** вэрсія Delphi.
Па меркаваньню шматлікіх карыстальнікаў лічыцца самай правальнай і нестабільнай вэрсіяй за ўсю гісторыю.

## Спасылкі
* Гісторыя вэрсій Delphi

Катэгорыя:Мовы праграмаваньня