Млечны Шлях

Галяктыка **Мле́чны Шлях** (**Птушыная дарога**), якая завецца таксама проста **Галяктыка** (зь вялікай літары) — гіганцкая зорная сыстэма, у якой знаходзіцца, сярод іншых, Сонца, усе бачныя няўзброеным вокам асобныя зоркі, а таксама велізарная колькасьць зорак, якія зьліваюцца разам і назіраных у выглядзе млечнага шляху. Наша Галяктыка зьяўляецца адной з шматлікіх іншых галяктык.

Млечны Шлях зьяўляецца сьпіральнай галяктыкай зь перамычкай тыпу SBbc па клясыфікацыі Хабла, і разам з галяктыкай Андрамэды M31 і галяктыкай Трыкутніка (М33), а таксама некалькімі невялікімі галяктыкамі-спадарожнікамі ўтварае Мясцовую групу, якая, у сваю чаргу, уваходзіць у Звышскапленьне Дзевы.

## Этымалёгія
Назва «Галяктыка» (адначасова «Млечны шлях») паходзіць ад грэцкага Γαλαξίας, вытворнага ад слова γάλα — «малако». Паводле старажытнагрэцкай легенды, Зэўс вырашыў зрабіць свайго сына Геракла, народжнага ад сьмяротнай жанчыны, несьмяротным, і для гэтага падклаў яго сваёй жонцы Геры, якая ў той момант спала, каб Геракл выпіў боскага малака. Гера, прачнуўшыся, убачыла, што сілкуе не сваё дзіця, і адштурхнула яго ад сябе. Струя малака, якая пырскнула з грудзей багіні, ператварылася ў Млечны Шлях.

## Структура Галяктыкі
Наша Галяктыка складае ў папярочніку каля 30 тысяч парсэк і ўтрымлівае каля 100 мільярдаў зорак. Асноўная маса зорак разьмешчаная ў форме плоскай кружэлкі.

Млечны шлях мае выпуклую форму — як, напрыклад, талерка або капялюш з палямі. Больш таго, галяктыка ня толькі выгінаецца, але і вібруе, нібы барабанная перапонка.

### Спадарожнікі
Навукоўцы з Каліфарнійскага ўнівэрсытэту пры дасьледаваньні на прадмет распаўсюджанасьці вадароду ў абласьцях, якія падвяргаюцца скажэньню, выявілі, што гэтыя дэфармацыі цесна зьвязаныя з становішчам арбіт дзьвюх галяктык-спадарожнікаў Млечнага Шляху — Вялікага і Малога Магеланавых аблокаў, якія рэгулярна праходзяць скрозь навакольную яго цёмную матэрыю. Маюцца й іншыя, яшчэ меней блізкія да Млечнага Шляху галяктыкі, аднак іх роля пакуль што незразумелая.

### Рукавы
Галяктыка належыць да клясы сьпіральных галяктык, што азначае, што ў Галяктыцы ёсьць сьпіральныя *рукавы*, якія разьмешчаныя ў плоскасьці кружэлкі.

Кружэлка пагружаная ў *[[гало]]* сфэрычнай формы, а вакол яго разьмяшчаецца сфэрычная ж *карона*. Сонечная сыстэма знаходзіцца на адлегласьці 8,5 тысяч парсэкаў ад галяктычнага цэнтру, зблізку плоскасьці Галяктыкі (адлешласьць да Паўночнага канцавосься Галяктыкі складае ўсяго 10 парсэк), на ўнутраным баку рукава, які носіць назву *[[рукаў Арыёна]]*. Такое наша разьмяшчэньне не дае магчымасьці назіраць форму рукавоў візуальна.

### Ядро
У сярэдняй частцы Галяктыкі знаходзіцца патаўшчэньне, якое завецца *[[балдж]]ам* і складае каля 8 тысяч парсэкаў у папярочніку. У цэнтры Галяктыкі знаходзіцца невялікая вобласьць зь незвычайнымі ўласьцівасьцямі, дзе, па ўсёй бачнасьці, разьмяшчаецца звышмасіўная чорная дыра.

Цэнтар ядра галяктыкі праецыюецца на сузор’е Стральца (α = 265°, δ = −29°). Адлегласьць ад цэнтру Галяктыкі 8,5 кіляпарсэк (2,62 • 1022 см, або 27 700 сьветлавых гадоў).

## Млечны Шлях як нябесны аб’ект

Млечны Шлях бачны на небе ў якасьці слабой дыфузнай паласы, якая праходзіць прыблізна па вялікім крузе нябеснай сфэры. У паўночным паўшар’і Млечны Шлях перасякае сузор’і Арла, Стралы, Лісічкі, Лебедзя, Цэфэя, Касіяпэі, Пэрсэя, Возьніка, Цяльца і Блізьнятаў; у паўднёвым — Адзінарога, Кармы, Ветразяў, Паўднёвага Крыжа, Цыркуля, Паўднёвага Трыкутніка, Скарпіёна і Стральца. У Стральцу знаходзіцца галяктычны цэнтар.

## Гісторыя адкрыцьця Галяктыкі
Большасьць нябесных цел аб’ядноўваюцца ў розныя сыстэмы, якія верцяцца. Так, Месяц круціцца вакол Зямлі, спадарожнікі плянэты-гіганты утвараюць свае дастаткова складаныя сыстэмы. На больш высокім узроўні, Зямля і астатнія плянэты круцяцца вакол Сонца. Узьнікае пытаньне, ці не ўваходзіць і Сонца ў нейкую сыстэму яшчэ большага памеру?

Першае сыстэматычнае дасьледаваньне гэтага пытаньня выканаў у 18 ст. ангельскі астраном Ўільям Гершэль. Ён падлічваў колькасьць зорак у розных абласьцях неба і выявіў, што на небе прысутнічае вялікі круг, які пасьля быў названы *галяктычным экватарам*, які дзеліць неба на дзьве роўныя часткі і на якім колькасьць зорак апыняецца найбольшай. Акрамя таго, зорак тым больш, чым бліжэй участак неба разьмешчаны да гэтага круга. І менавіта на гэтым крузе разьмяшчаецца млечны шлях. Дзякуючы гэтаму Гершэль здагадаўся, што ўсё намі зоркі, якія мы бачым, ўтвараюць гіганцкую зорную сыстэму, якая сканцэнтраваная ў галяктычным экватары.

І усё ж, існаваньне Галяктыкі заставалася пад пытаньнем, пакуль не былі выяўленыя аб’екты, якія выходзяць за межы нашай зорнай сыстэмы, у прыватнасьці, іншыя галяктыкі.

## Эвалюцыя ды будучыня Галяктыкі
Гісторыя ўзьнікненьня галяктык пакуль што высьветленая недастаткова.
Першапачаткова, Млечны Шлях меў нашмат больш міжзоркавага рэчыва (у асноўным у выглядзе вадароду і гелію) чым зараз, якое было выдаткавана, і працягвае ісьці на стварэньне зорак.

Няма падстаў лічыць, што гэтая тэндэнцыя зьменіцца так, што праз мільярды гадоў варта чакаць наступнага згасаньня натуральнага зоркаўтварэньня. Зараз зоркі ўтворацца ў асноўным у рукавах.

Магчымыя таксама сутыкненьні Млечнага Шляху зь іншымі галяктыкамі, у тым ліку з такой буйнай як галяктыка Андрамэды, аднак пэўныя прадказаньні пакуль немагчымыя з прычыны няведаньня папярочнай хуткасьці пазагаляктычных аб’ектаў.

У любым выпадку, ніякая навуковая мадэль эвалюцыі Галяктыкі ня зможа апісаць разнастайныя наступствы разьвіцьця разумнага жыцьця, і таму лёс Галяктыкі не ўяўляецца добрым прыкладам.

## Крыніцы

## Літаратура
* Кніга «Млечны шлях», ISBN 5-85099-156-5

## Вонкавыя спасылкі
* Млечны Шлях — фатаграфіі


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы