Стэфанія Станюта

**Стэфа́нія Міха́йлаўна Станю́та** (13 траўня 1905 — 6 лістапада 2000) — выбітная беларуская акторка, легенда сцэны, артыстка Нацыянальнага акадэмічнага тэатру імя Янкі Купалы. Народная артыстка Беларусі (1957), народная артыстка СССР (1988), ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1982).

## Біяграфія
Нарадзілася 13 траўня 1905 году ў Менску ў сям’і менскага мастака Міхася Станюты. Маці — хатняя гаспадыня, зь сялянаў. Вучылася ў царкоўна-прыходзкай школе, затым у Менскай жаночай урадавай гімназіі.

З 1918 году працавала статысткай, харысткай і танцоркай у Першым таварыстве беларускай драмы й камэдыі Фларыяна Ждановіча, на аснове творчага калектыву якога ў 1920 годзе быў утвораны 1-ы Беларускі дзяржаўны тэатар, дзе працягвала граць. Першую ролю *Хімкі* сыграла ў 16 гадоў у п’есе «Ганка» Ўладзіслава Галубка.

У 1926 годзе скончыла Беларускую драматычную студыю ў пры Маскоўскім Мастацкім тэатры (кляса Валянціна Смышляева й Соф’і Гіацынтавай). На базе гэтага выпуску ў Віцебску ў 1926 годзе быў створаны Другі беларускі дзяржаўны драматычны тэатар, у якім Стэфанія Станюта грала да 1931 году.

З 1931 — ізноў у БДТ-1 (сучасны Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы), дзе яна працуе да канца жыцьця.

Другая сусьветная вайна засьпела трупу тэатру ў Адэсе. У Менску ў Стэфаніі Станюты засталася сям’я, але тэатар яшчэ доўга знаходзіўся ў Адэсе, дзе акторка была начальнікам групы самаабароны. Пасьля пераезду трупы ў Томск, вяла ў шпіталі тэатральны кружок са зьмешчанымі там байцамі.

У кіно пачала здымацца ў 1958 годзе.

Стэфанія Станюта памерла 6 лістапада 2000 году. Пахаваная на Ўсходніх могілках Менску.

## Творчасьць
Адметныя рысы творчасьці Стэфаніі Станюты — шырыня дыяпазону, валоданьне разнастайнымі сродкамі сцэнічнай выразнасьці, яркі плястычны малюнак роляў, эмацыйнасьць, выразнасьць слова, жэста, мімікі, уменьне карыстацца іроніяй, гратэскам.

Стварыла шэраг народных характараў, дзе выявіла ў сваіх гераінь мудрасьць, жыцьцядзейнасьць, шчодрасьць і чалавечнасьць, сувязь з роднай зямлёй: Марыля і Паланея («Раскіданае гняздо» і «Прымакі» Я. Купалы), Алена («Салавей» З. Бядулі), Ганна Пятроўна («Простая дзяўчына» К. Губарэвіча), Рыпіна («Плач перапёлкі» І. Чыгрынава), бабуля Вера («Маладая гвардыя» паводле А. Фадзеева), Бабуля («Я, бабуля, Іліко і Іларыён» Н. Думбадзэ і Р. Лордкіпанідзэ), цёця Моця («Машачка» А. Афінагенава), Карміліца («Рамэо і Джульета» Ў. Шэксьпіра), Дуэнья («Дзень цудоўных падманаў» Р. Шэрыдана). Яркую камэдыйнасьць, вострую сатырычнасьць спалучала з высокім драматызмам, паглыбленьнем у псыхалёгію шматграннага жаночага характару: Зёлкіна («Хто сьмяецца апошнім» К. Крапівы), пані Вашамірская («Салавей»), Куліна Чарнушка («Людзі на балоце» паводле І. Мележа), Арына Радзівонаўна («Верачка» А. Макаёнка), Каргота («Тры Іваны — тры браты» А. Вольскага), Жабрачка («Крамлёўскія куранты» М. Пагодзіна), Глафіра, Міхееўна («Ваўкі і авечкі», «Апошняя ахвяра» А. Астроўскага), Шарлота («Вішнёвы сад» А. Чэхава), Эліза («Скупы» Мальера), Дыяна («Дурная для іншых, разумная для сябе» Лёпэ дэ Вэгі), Гіза («Гульня з кошкай» І. Эркеня) і інш.

## Фільмаграфія

# 1958 — Чырвонае лісьце — *эпізод*
# 1958 — Шчасьце трэба берагчы — *жонка Мікіты*
# 1958 — Гадзіньнік спыніўся апоўначы — *настаўніца*
# 1959 — Строгая жанчына — *Кацярына*
# 1961 — Першыя выпрабаваньні — *Ганна*
# 1962 — Зорка на спражцы (кінаальманах «Маленькія летуценьнікі») — *жанчына ў чорным*
# 1964 — Лісты да жывых
# 1966 — Іду шукаць — *эпізод*
# 1967 — Хата і гаспадар — *маці Ягора*
# 1969 — Я, Францыск Скарына… — *Абаціса*
# 1970 — Пяцёрка адважных — *бабуля Кешкі*
# 1971 — Запыт (кароткамэтражны) — *Фенька*
# 1971 — Магіла льва — *маці Фёдара*
# 1973 — І сьмех, і бяда (кароткамэтражны) — *Агрыпіна*
# 1973 — Цешча — *цётка Маша*
# 1974 — Вялікае супрацьстаяньне — * Агеіха*
# 1974 — Мы — хлопцы жывучыя — *Матрона Яўсееўна*
# 1974 — Прыгода ў горадзе, якога няма — *цётка Польлі*
# 1976 — Нядзельная ноч — *старая*
# 1976 — Памяць зямлі — *баба Паля*
# 1976 — Трывожны месяц верасень — *Сэрафіма*
# 1976—1978 — Час абраў нас — *Варанецкая*
# 1977 — Успамін… — *бабуля Пчолка*
# 1977 — Пра Чырвоны Капялюшык — *Першая злая старая*
# 1978 — Пагаворым, брат… — *Дар’я*
# 1978 — Гандлярка і паэт — *Марыля*
# 1979 — Родная справа — *маці*
# 1980 — Атлянты й карыятыды — *маці Максіма*
# 1980 — Вазьму твой боль — *жонка Шышковіча*
# 1980 — Паводка — *Сьцяпанаўна*
# 1980 — Трэцяга ня дадзена — *эпізод*
# 1981 — Адзіны мужчына — *Неаніла Сьцяпанаўна*
# 1981 — Зацішша — *Вера Пятроўна*
# 1981 — Аленевае паляваньне — *сялянка*
# 1981 — Пра цябе — *Ксенія Аляксандраўна*
# 1981 — Людзі на балоце — *шаптуха*
# 1981 — Разьвітаньне — *Дар’я*
# 1981 — Крыніца — *Эўфрасіньня Ільлінічна*
# 1982 — Жывая вясёлка — *бабуля Міхася*
# 1982 — Чужая вотчына — *Мондрыха*
# 1983 — Сад — *старая, якая прытуліла Машу*
# 1983 — Белыя росы — *Кіселіха*
# 1983 — Плыві, караблік… — *Ганна Мікалаеўна Палуніна*
# 1984 — Невядомы салдат — *Антаніна Васільеўна Бокарава*
# 1984 — Атрад — *старая*
# 1984 — Радаўніца — *Хрысьціна*
# 1984 — Што ў Сенькі было — *бабка Вера*
# 1985 — Мама, я жывы — *Домна Піліпаўна*
# 1985 — Пакланіся да зямлі — *Марыя*
# 1985 — Не хадзіце, дзеўкі, замуж — *Міхееўна*
# 1985 — Халады напачатку вясны (кароткамэтражны) — *бабуля Віктара*
# 1985 — Экзамэн на дырэктара — *Клаўдзія Пятроўна*
# 1986 — Не забудзьцеся выключыць тэлевізар — *Калерыя Паўлаўна*
# 1986 — Першацьвет — *бабуля*
# 1987 — Нецярпеньне душы — *маці Лепяшынскага*
# 1988 — Генэральная рэпэтыцыя — *Няня*
# 1988 — Гэтыя… Тры дакладныя карты… — * графіня *
# 1988 — Мудрамер — *Кацярына Антонаўна Загменная*
# 1989 — Жадаю зрабіць прызнаньне — *Ганна Шкурко*
# 1990 — Мудрамер (фільм-спэктакль) — *Загменная Кацярына Антонаўна*
# 1990 — Небыліцы пра Івана — *старая*
# 1990 — Увайдзі ў кожную хату — *эпізод*
# 1990 — Плач перапёлкі — *эпізод*
# 1990 — Жарсьці па Аўдзею (фільм-спэктакль) — *маці Зуйка*
# 1991 — Цар Іван Грозны — *Ануфрыеўна*
# 1991 — Ізгой — *Ганка*
# 1992 — Кошт галавы — *жабрачка*
# 1993 — Вытокі
# 1993 — Сылюэт у акне насупраць — *цешча*
# 1993 — Чортавы лялькі — *бабулька з намібійскімі*
# 1994 — Поры году
# 1994 — Лета каханьня — *Стэфанія*
# 1995 — Гульня ўяўленьня — *старая ў капелюшы*
# 2001 — Курортны раман — *эпізод*


## Узнагароды і прэміі
* Народная артыстка БССР (1957)
* Народная артыстка СССР (1988)
* два ордэны Працоўнага Чырвонага Сьцяга
* Ордэн «Знак Пашаны»
* Ордэн Сяброўства народаў
* Дзяржаўная прэмія БССР (1982) — за тэатральную працу
* Мэдаль Францішка Скарыны (1995)
* Акадэмік Міжнароднай акадэміі тэатру.

## Памяць
*Сын Стэфаніі Станюты Аляксандар выдаў кнігу ўспамінаў пра маці. Першая выйшла на беларускай мове ў 1994 годзе, а дапоўнены варыянт — «Жыцьцё акторкі» — на расейскай мове — у 2001 годзе.
*Да 105-годзьдзя зь дня народзінаў нараджэньня акторкі быў выдадзены раман «Гарадзкія сны», напісаны сынам акторкі. Раман заснаваны на асабістых лістах каханым мужчынам: актору і супрацоўніку НКУС. Лёс абодвух апынуўся трагічным: яны былі расстраляныя.
*У памяць пра акторку 27 сакавіка 2003 году на доме № 19 па праспэкце Скарыны (цяпер Незалежнасьці) у Менску была ўсталяваная мэмарыяльная дошка ў гонар Стэфаніі Станюты.
*У Купалаўскім тэатры арганізуюцца вечары памяці Стэфаніі Станюты. У Дзяржаўным музэі гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі ёсьць пакой, прысьвечаны Стэфаніі Станюце.
*Міністэрства сувязі й інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь 13 траўня 2005 году ўвяло ў паштовы зварот марку «100 гадоў зь дня нараджэньня С. М. Станюты».
*У 2014 годзе было прынятае рашэньне аб наданьні новай вуліцы ў Менску імя Стэфаніі Станюты.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Жыцьцяпіс Стэфаніі Станюты
* Жыцьцяпіс Стэфаніі Станюты на бачыне «Кіноэкспэрт»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія акторкі
Катэгорыя:Савецкія акторкі
Катэгорыя:Беларускія тэатральныя дзеячы
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Дружбы Народаў»
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Пахаваныя на Ўсходніх могілках Менску
Катэгорыя:Асобы на марках