open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксандар Астроскі

**Аляксандар Астроскі** (1570, вёска Вявёрка каля Тарнава — , места Тарнопаль) — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай. Ваявода валынскі (з 1593).

Быў старостам пераяслаўскім (з 1594). Валодаў местамі Ратнам (прыкладана з 1590), Дарагабужам, Суражам, Зьвягелем, паловай места Астрогу (усе з 1603).

## Біяграфія

З княскага роду Астроскіх гербу ўласнага, сын Канстантына-Васіля, ваяводы кіеўскага, і Соф’і з Тарноўскіх. Меў братоў Януша, кашталяна кракаўскага, і Канстантына, старосту ўладзімерскага, а таксама сясьцёр Кацярыну і Лізавету.

Дзяцінства правёў у Дубне, выхаваньне і адукацыю спачатку атрымаў у Астрозе, а потым пры двары караля і вялікага князя.

Збудаваў палац у Яраславе, уладаньні жонкі ў Рускім ваяводзтве. У 1593 року разьбіў пад Яраславам татараў.

Разам з бацькам супрацьдзейнічаў правядзеньню царкоўнай уніі, удзельнічаў у праваслаўным саборы 1596 року ў Берасьці, саборы праваслаўных і пратэстантаў 1599 року ў Вільні.

У 1592 року ажаніўся з Ганнай (1575—1635), дачкой кашталяна гданьскага і ваяводы сандамірскага Яна Косткі (1529—1581) і Соф’і Адроваз (1540—1580). У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Соф’я (1595—1622), жонка з 1613 року князя Станіслава Любамірскага (1583—1649);
* Аляксандар (?—1607);
* Адам Канстантын (пам. 1618);
* Крыштап (пам. 1606);
* Януш Павал (?—1619);
* Васіль (пам. 1605);
* Ганна Алаіза (1600—1654), жонка з 1620 року гетмана вялікага літоўскага Яна Караля Хадкевіча (1560-1621)
* Кацярына (1602—1642), жонка з 1620 року ваяводы кіеўскага Томаша Замойскага (1594—1638).

Неспадзявана памёр у 1603 року (магчыма яго атруцілі). Спачыў у Астрозе, у царкве Божага Яўленьня.

## Галерэя

Alaksandar Astroski. Аляксандар Астроскі (1624).jpg|Невядомы мастак, 1624 р.
Alaksandar Astroski. Аляксандар Астроскі (XVII).jpg|Невядомы мастак, XVII ст.
Alaksandar Astroski. Аляксандар Астроскі (XVII, XIX).jpg|Невядомы мастак, копія  з партрэта XVII ст.
Alaksandar Astroski. Аляксандар Астроскі (XIX).jpg|Невядомы мастак, XIX ст.


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Sawczyk B., Sąsiadowicz M., Stańczyk E. Ocalić od zapomnienia… Patroni tarnowskich ulic. Tom 2. — Tarnów, 2004. .
* Бондарчук Я., Бендюк М. Портрети князів Острозьких XVI — першої половини XVII століття // Українська культура: минуле 32 сучасне, шляхи розвитку. Вип. 15, 2009.
* Ворончук І. Володіння князів Острозьких на Східній Волині. — Київ-Старокостянтинів, 2001.

## Вонкавыя спасылкі
* Астрожскі Аляксандр Канстанцінавіч, сын Канстанціна (Васіля) Канстанцінавіча, Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1570 годзе
Аляксандар
Сьнягурка

**Сьнягурка** — фальклёрны пэрсанаж, гераіня славянскіх казак.

З канца 1930-х гг. у СССР Снягурка зьяўляецца на дзіцячых імпрэзах падчас святкаваньня Новага году, поруч зь Дзедам Марозам, як ягоная ўнучка і памочніца. яе дом у Кастраме, выбралі па легендзе побач сяло Берендеево. Некалькі вёсак з такой назвай

Катэгорыя:Міталёгія
Сьмятана

**Сьмята́на** (праслав. **sъmętana* ад **sъmětati* — сымаць, скідаць) — кісламалочны выраб з высокім утрыманьнем тлушчу, які вырабляюць зь верхняга пласту згуслага (скіслага) малака, па сутнасьці ўяўляе сабой вяршкі, якія падвергліся малочнакісламу браджэньню. Пры прамысловай вытворчасьці сьмятаны малако спачатку сэпаруюць (дзеляюць на вяршкі і абястлушчанае малако), затым атрыманыя вяршкі пастэрызуюць з мэтай зьнішчэньня шкодных мікробаў і сквашваюць, уносячы закваску з малочнакіслых мікраарганізмаў.

## Глядзіце таксама
* Ёгурт
* Кефір
* Пражанка
* Сыракваша

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Малочныя прадукты
Советский спорт

**«Советский спорт»** () — штодзённая расейская газэта; самае старое зспартовых пэрыядычных выданьняў у Расеі, якія выходзяць цяпер. Выходзіць з 20 ліпеня 1924 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Расейскія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Савецкія газэты
Салсбэрыйская катэдра

**Салсбэры́йская катэ́дра** () — гатычны храм Дзевы Марыі ў ангельскім горадзе Солсбэры, які, будучы ўзьведзены ў сваёй асноўнай часткі ўсяго за 38 гадоў, лічыцца чыстым узорам ангельскай готыкі. Ён быў закладзены ў 1220 годзе, асьвячоны ў 1258 г. і канчаткова дабудаваны ў пачатку XIV стагодзьдзя.

123-мэтровы шпіль катэдры ў Солсбэры — самы высокі ў Ангельшчыне, а кружганак ёсьць самым працяглым. Катэдральны гадзіньнік, створаны ў 1386 годзе, лічыцца найстарэйшым гадзіньнікавым мэханізмам у сьвеце, які функцыянуе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Англіканскія катэдры Ангельшчыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1258 годзе
Катэгорыя:Солсбэрыйская дыяцэзія
Катэгорыя:Славутасьці Ўілтшыру
Катэгорыя:Гатычная архітэктура Ангельшчыны
Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Солсбэры
Соня Гандзі

**Со́ня Га́ндзі** (; , ІРА: [sonɪjɑ gɑ:n̪d̪ʱi]; па нараджэньні **Эдвіджэ Антонія Альбіна Маіна**, ;   у в. Люзіяна, прав. Вічэнца, Вэнэта, Італія) — індыйскі палітык італьянскага паходжаньня.

Зьяўляецца старшынёю кіроўнага Аб’яднанага прагрэсіўнага альянсу і прэзыдэнтам галоўнай партыі Альянсу — Індыйскага нацыянальнага кангрэсу ад 1998 году. Удава былога прэм’ера Індыі Раджыва Гандзі. У ніжняй Народнай палаце індыйскага парлямэнту Гандзі прадстаўляе Райбарэлі (штат Утар-Прадэш) з 2006.

## Крыніцы

Катэгорыя:Індыйскія палітыкі
Сонечны вецер

**Со́нечны ве́цер** — струмень іянізаваных часьцінак (галоўным чынам геліева-вадароднай плязмы), які мінае з сонечнай кароны з хуткасьцю 300—1200 км/с у навакольную касьмічную прастору.

У 2004 годзе з дапамогай капсулы «Генэзіс» навукоўцы змаглі даставіць на Зямлю часьцінкі сонечнага ветру.

Катэгорыя:Фізыка плязмы
Сьпік

**Сьпік** () — нацыянальная мянушка, якая ўжываецца ў англамоўных краінах у дачыненьні асобаў гішпанскага паходжаньня. «Сьпік» можа ўжывацца як назоўнік («That Spic is loud»), як прыметнік («The Spic music is good this year»), або як дзеяслоў (звыкла ў канструкцыі з «out», падобна на «to spic out», г.зн. паступаць згодна з гішпанападобнай модай.).

Катэгорыя:Ангельская мова
Сьпіннамазгавая вадкасьць

**Сьпіннамазгавая вадкасьць** (цэрэбрасьпінальная вадкасьць, ліквар) — вадкасьць, якая пастаянна цыркулюе ў жалудачку галаўнога мозгу, лікваправодных шляхах, субарахнаідальнай (падпавуціннай) прасторы галаўнога мозгу і млечы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Біялягічныя вадкасьці
Катэгорыя:Галаўны мозаг
Ойрахтас

**Ойрахтас** () — найвышэйшы прадстаўнічы і заканадаўчы орган Ірляндскай рэспублікі. У склад Ойрахтасу ўваходзяць:

Прэзыдэнт Ірляндыі

Дзьве палаты парлямэнту ():
* Дойл Эрэн (ніжняя палата)
* Сэнат Эрэн (верхняя палата)

Рэзыдэнцыя парлямэнту знаходзіцца ў Ленстэр Гаўсе ў Дубліне. Ойрахтас налічвае 226 дэпутатаў, зь якіх 60 — сэнатары, а 156 — «Тахта Дойл» (ірл. Teachta Dála), дэпутаты ніжняй палаты.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэспубліка Ірляндыя
Памукале

**Памукале́** (, літар. «баваўняная крэпасць») — тэрмальныя крыніцы (тэмпэратура каля 30°) у Турэччыне ў правінцыі Дэнізьлі.

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Турэччыне
Пангея

**Панге́я** — назва, дадзеная Альфрэдам Вэгенэрам протакантынэнту, які ўзьнік ў эпоху палеазоя.

У працэсе фармаваньня Пангеі з больш старажытных кантынэнтаў на месцах іх сутыкненьня паўсталі горныя сыстэмы, некаторыя зь іх праіснавалі і да нашага часу, да прыкладу Ўрал або Апалачы. Гэтыя раньнія горы значна старажытнейшыя за такія параўнальна маладыя горныя сыстэмы, як Альпы ў Эўропе, Кардыльеры ў Паўночнай Амэрыцы, Анды ў Паўднёвай Амэрыцы ці Гімалаі ў Азіі. З-за эрозіі, што доўжылася шмат мільёнаў гадоў, Урал і Апалачы — абкатаныя невысокія горы.

Катэгорыя:Кантынэнты
Соня арэшнікавая

**Со́ня арэ́шнікавая** () — сысуновая жывёліна, грызун семейства соневых.

## Апісаньне
Даўжыня цела 7,5—8 см, хваста 5,5—8 см, маса 15—28 г. Афарбоўка вохрыста-бурая, зьнізу з палевым адценьнем.

Вельмі рухавы звярок, спрытна лазіць па дрэвах і кустах. Актыўны пераважна ўначы і на зьмярканьні. З траўня па жнівень прыносіць 2 прыплоды па 2—9 дзіцянятаў, працягласьць цяжарнасьці 21—28 сутак. Корміцца жалудамі, арэхамі, насеньнем і ягадамі лясных расьлінаў, вусякамі, робіць запасы. Пры тэмпэратуры паветра 15 °C і ніжэй упадае ў здранцьвеньне, а пры яе далейшым паніжэньні — у сьпячку. Зімой тэмпэратура цела звярка можа паніжацца да 0,2—0,5°С.

## Вонкавыя спасылкі

* Нацыянальны парк «Белавежская пушча» ўяўляе сабой адзін з найбуйных лясных масіваў раўніннай Еўропы, які захаваўся да нашых дзён у адносна непарушаным стане. Яго тэрыторыя падзелена дзяржаўнай мяжой на дзве часткі — беларускую і польскую.

## Крыніцы

Катэгорыя:Соневыя
Альфрэд Лётар Вэгенэр

**Альфрэд Лётар Вэгенэр** (; 1 лістапада 1880, Бэрлін, Нямецкая імпэрыя — 2 лістапада 1930, Грэнляндыя) — нямецкі геоляг і метэароляг, стваральнік тэорыі дрэйфу матэрыкоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія навукоўцы
Паморская гаворка

**Паморская гаворка** (рус.: *поморская говорь* (*помо́рьска гово́ря*)) — група дыялектаў расейскай мовы (паўночнай вялікарускай гаворкі), распаўсюджаных сярод памораў у былых Архангельскай і паўночных частках Алонецкае і Валагодзкае губэрняў. Сёньня налічваецца менш за 2000 чалавек, якія карыстаюцца паморскай гаворкай.

У паморскай гаворцы адчуваецца моцны ўплыў наўгародзкіх гаворак, маецца значная колькасьць архаізмаў, запазычаньняў зь фіна-вугорскіх і скандынаўскіх моваў.

## Вонкавыя спасылкі
* Поморы — Letopisi.Ru

Катэгорыя:Усходнеславянскія мовы
Паліто

**Паліто** () — від зімовай і/або дэмісэзонныя верхняй вопраткі доўгага крою. Звычайна паліто па даўжыні бываюць да і ніжэй калена.

## Гл.таксама
* Гальштук

Катэгорыя:Адзеньне
Гальштук

**Гальштук, краватка, шыявяз** (, літаральна *шыйная хустка*; ) — палоска тканіны, завязаная вакол шыі. Выкарыстоўваецца як упрыгожваньне, аксэсуар. Часта ёсьць прадметам афіцыйнага гардэроба або офіснага адзеньня, які носяць у дэкаратыўных або сымбалічных мэтах, разьмешчаны пад складзеным каўнерыкам кашулі і звычайна апускаецца на грудзі. У рэдкіх выпадках гальштукі носяць над каўнерыкам кашулі. Звычайна спалучаюць з кашулямі з каўнерыкам пад пінжакамі, але часта сустракаюцца і зь іншымі прадметамі адзеньня, як то спартовыя паліто і швэдары з V-падобным выразам. Гальштукі таксама могуць быць часткай формы, аднак у прафэсіях, дзе прадугледжаная фізычная праца, канец гальштука часта запраўляецца за гузікі кашулі.

## Глядзіце таксама
* Піянэрскі гальштук

Катэгорыя:Адзеньне
Гарсаж

**Гарсаж**, таксама **Карсаж** (ад фр. corsage):

* Шчыльна пасаджаная па целе частка жаночага адзеньня, якая ахоплівае грудзі, сьпіну і бакі.
* Жорсткі пояс спадніцы.
* Цьвёрдая стужка для такога пояса.

## Глядзіце таксама
* Гарсэт

Катэгорыя:Адзеньне
Гарсэт

**Гарсэ́т** () — прадмет, галоўным чынам, жаночага адзеньня ў выглядзе шырокага пояса з ушытымі пругкімі пласьцінкамі, туга ахоплівае ніжнюю частку грудной клеткі і жывот для наданьня постаці неабходнага віду (ганарлівая выправа, стройны стан) і мяккай падтрымкі грудзей. Звычайна з адной або некалькіх бакоў зроблена шнуроўка, нярэдка зь іншага боку робяць зашпількі ці ўстаўляюць маланку.

## Глядзіце таксама
* Гарсаж

## Вонкавыя спасылкі
Гхо

**Гхо** — традыцыйнае нацыянальнае адзеньне мужчынаў Бутану. Гхо быў уведзены ў XVII стагодзьдзі Шабдрунгам Нгавангам Намг’ялам, каб надаць бутанцам большай самабытнасьці. Гхо ўяўляе сабой халат да каленяў, які падпаясваюць поясам з тканіны kera. Па святах гхо апранаюць разам з кабні.

Катэгорыя:Адзеньне
Катэгорыя:Бутан
Джынсы

**Джы́нсы** () — штаны з шчыльнай баваўнянай тканіны, з праклёпанымі стыкамі швоў на кішэнях. Упершыню выраблены ў 1853 г. Леві Страўсам у якасьці рабочага адзеньня для фэрмэраў, так званых Рэд-Нэкаў. Першапачаткова джынсы шылі з канаплянай парусіны італьянскай або францускай вытворчасьці. Менавіта дзякуючы гэтаму матэрыялу джынсы заваявалі славу выключна трывалага адзеньня.

## Кроі
* *Афарбаваны* (анг. colored denim). Малочнага, сіняга і чорнага адценьня.
* *Безусадкавы* (анг. pre-shrunk, sanforized). Крой, які ня сьсядзецца пасьля мыцьця.
* *Ботавы* (анг. boot). Вольны крой з крыху пашыранымі ніжэй за калена нагавіцамі.
* *Бясплоцевы* (анг. unisex). Для людзей усялякай плоці.
* *Грузавы* (анг. cargo). З накладнымі кішэнямі.
* *Замыты* (анг. washable, one wash). Крой, які не ліняе і не выціраецца.
* *Звужаны* (анг. tapered). Завужаны ўнізе крой.
* *Звычайны* (анг. regular). Прамы клясычны крой.
* *Лёгкі* (анг. easy). Аблягальны крой, завужаны да шчыкалаткі.
* *Нагруднікавы* (анг. bib). Грубы рабочы крой з камбінэзонам на шлейках.
* *Прасторны* (анг. loose). Шырокі мешкаваты крой, у якім прахалодна ўлетку і цёпла ўзімку.
* *Расклёшаны* (анг. bell bottom). Вузкі крой у сьцёгнах і расклюшаны ўнізе.
* *Роўны* (анг. straight). Прамы крой па ўсёй даўжыні.
* *Традыцыйны* (анг. traditional). Шчыльна аблягальны крой.
* *Ужываны* (анг. second hand). Састараны.
* *Утульны* (анг. comfort). Шырокі па ўсёй даўжыні.
* *Францускі* (анг. French). Вузкі крой для жанчынаў.

## Вядомыя брэнды
* Levi’s

## Крыніцы
Levi’s

**Levi’s** — брэнд джынсавага адзеньня, які выпускаецца кампаніяй Levi Strauss & Co.. Клясычны стыль традыцыйных вузкіх джынсаў.

У 1990-х гадах пад ціскам канкурэнтаў Levi Strauss & Co. пачаў пераносіць сваю вытворчасць з ЗША і Канады у краіны з ніжэйшымі зарабатнымі платамі: Кітай, Ганконг, Індыя, Банглядэш, Віетнам, Лесота, Калюмбія, Дамініканская Рэспубліка, Мэксыка, Філіпіны.

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20090207141405/http://bruchata.ru/levis

Катэгорыя:Джынсы
Катэгорыя:Гандлёвыя маркі
Шнуркі

**Шнуркі** (ад ) — адрэзкі вяроўкі пэўнай даўжыні, якія прасоўваюць праз спэцыяльныя адтуліны ў абутку і, якія служаць для ўтрыманьня яго на ступні. У разьвязаным стане шнуркі дазваляюць свабодна вымаць нагу з абутку. Пасьля зацягваньня і завязваньня фіксуюць абутак на ступні чалавека.

Шнуркі набылі папулярнасць толькі ў XX стагодзьдзі. Да гэтага ў ходзе быў абутак без шнуркоў альбо з рознымі спражкамі або гузікамі ў якасьці фіксуючых элемэнтаў. 

Сучаснай папулярнай альтэрнатывай шнуркам зьяўляецца зашпілька-ліштва.

## Вонкавыя спасылкі

* Віды шнуровок абутку

Катэгорыя:Абутак
Абісаль

**Абіса́ль**, **абісальная зона** (, *ábyssos* — бяздонны) — зона ложа акіяна, на глыбіні 3—6 км. Характарызуецца адносна слабой рухомасьцю вады, тэмпэратурай яе, блізкай да 0 °C, і нават ніжэй, спэцыфічнасьцю жывёльнага сьвету — жывёлы сьляпыя ці зь вялікімі вачыма, для многіх з іх характэрна біялюмінэсцэнцыя (сьвячэньне).

## Глядзіце таксама
* Бэнталь
* Пэлягіяль

Катэгорыя:Гідралёгія
Бэнталь

**Бэнта́ль** (ад , *bénthos* — глыбіня) — дно вадаёма, заселенае арганізмамі, якія жывуць на грунце або ў яго тоўшчы.

## Глядзіце таксама
* Пэлягіяль
* Абісаль

Катэгорыя:Гідралёгія
Пэляпанэс

**Пэляпанэс** () — паўднёвая паўвыспа Балканскай паўвыспы, злучаная зь ёй Карынцкім пярэсмыкам. Пэляпанэсам завецца таксама адміністрацыйны раён (пэрыфэрыя) Грэцыі (які, аднак, займае толькі частку, хоць і большую, паўвыспы).
Пэлягіяль

**Пэлягія́ль**, **пэлягічная зона** (ад , *pélagos* — адкрытае мора) — тоўшча вады (пераважна ў сэнсе *«заселеная арганізмамі»*).

## Глядзіце таксама
* Бэнталь
* Абісаль

Катэгорыя:Акіянаграфічная тэрміналёгія
Катэгорыя:Водныя біёмы
Пэр Лягерквіст

**Пэр Лягерквіст** (1891 — 1974) — швэдзкі пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры 1951 году за раман 1950 г. «Варава».

## Беларускія пераклады
* Кат: Аповесць; Карлік: Раман / Пер Лагерквіст; Пер., прадм. Г. Шупенькі. — Мн.: Маст. літ., 1986.
* Вызваленне

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
Катэгорыя:Швэдзкія літаратары
Муамар Кадафі

**Муамар бэн Мухамад Абу Мэньяр Абдэль салям бэн Хамід аль-Кадафі** (1942; в. Каср Абу-Хадзі, цяпер акруга Сырт, Лібія — 2011; Сырт, Лібія) — кіраўнік Лібіі з 1 верасьня 1969 да 27 чэрвеня 2011 году. Міжнародны крымінальны суд выдаў санкцыю на арышт Муамара Кадафі паводле абвінавачваньняў у забойствах, незаконных арыштах і заключэньнях пад варту. 20 кастрычніка 2011 г., падчас грамадзянскай вайны, забіты каля гораду Сырт паўстанцамі зь Місураты шляхам згвалтаваньня нажом, якое запісалі на відэа. Пахаваны 25 кастрычніка 2011 г. разам з 4-ым сынам (3-ім у 2-ім шлюбе) Мутасімам.

## Раньнія гады
Нарадзіўся, як лічыцца, 7 чэрвеня 1942 году (паводле іншых зьвестак у 1940 або 1944) у бэдуінскім намёце за 30 км на поўдзень ад гораду Сырт ў бэдуінскай сям’і, якая належыла да племя аль-Кадафі.

## Кіраваньне Лібіяй

15 жніўня 2003 г. у лісьце да старшыні Рады бясьпекі ААН часовы павераны ў справах пастаяннай прадстаўніцтва Лібіі Ахмэд Оўн паведаміў, што «Лібія ў якасьці сувэрэннай дзяржавы паспрыяла прыцягненьню да адказнасьці 2 падазраваных, абвінавачаных у падрыве самалёта Панамэрыканскіх авіялініяў рэйсу 103, і прымае адказнасьць за дзеяньні сваіх службоўцаў … падрыхтавала выплату належнага пакрыцьця». Да красавіка 2005 г. Цэнтральны банк Лібіі выплаціў $2,16 млрд сем’ям 270 ахвяраў падрыва 21 сьнежня 1988 г. Боінга 747 над Локэрбі (вобласьць Дамфрыс і Галоўэй, Шатляндыя). 15 траўня 2006 г. урад ЗША абвясьціў аб аднаўленьні дыпляматычных стасункаў з урадам Лібіі.

## Дачыненьні зь [[Беларусь]]сю
3 лістапада 2000 году ўзнагародзіў Аляксандра Лукашэнку ордэнам рэвалюцыі ў часе яго прыезду ў Лібію.

## Крыніцы


Катэгорыя:Прэм’ер-міністры краінаў
Катэгорыя:Міністры абароны
Катэгорыя:Выпускнікі вайсковых ВНУ
Катэгорыя:Забітыя палітыкі
Катэгорыя:Лібійская палітыка
Катэгорыя:Вайскаводы
Катэгорыя:Рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Бэрбэры
Катэгорыя:Ваенныя злачынцы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Стара Планіна»
Юры Збараскі

**Юры Збараскі** (каля 1573 — 1631) — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай. Крайчы (1612—1619) і падчашы вялікі каронны (з 1619—1620), кашталян кракаўскі (з 1620); староста пінскі (з 1590), сокальскі (з 1607), жарнавецкі (з 1624) і вісьліцкі (1628), дзяржаўца радагоскі (з 1603).

Юры Збараскі — апошні прадстаўнік роду.

## Біяграфія
З княскага роду Збараскіх гербу «Карыбут», сын Януша і Ганны з Чацьвярцінскіх. Меў брата Крыштапа.

Навучаўся ў Нідэрляндах, потым займаў шэраг дзяржаўных пасадаў.

Фундаваў капліцу Збараскіх пры Кракаўскім дамініканскім касьцёле, а таксама касьцёл і кляштар бэрнардынаў у Збаражы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Юры
Катэгорыя:Памерлі ў 1631 годзе
Альбрэхт Адам

**Альбрэхт Адам** (16 красавіка 1786, Нёрдлінген — 28 жніўня 1862, Мюнхэн) — нямецкі мастак.

Сын кандытэра; маючы мэту стаць мастацтвазанаўцам, пасяліўся ў Мюнхэне ў 1807 годзе. Удзельнічаў у паходзе супраць Аўстрыі і служыў у войску віцэ-караля Італіі — Яўгенія. Прымаў удзел у французка-расейскай вайне 1812 году. Пасьля сканчэньня вайны намаляваў альбом на 85 аркушаў, сцэны з перажытага на вайне і вялікія карціны бітваў, у якіх ён удзельнічаў. 

Сярод яго прац шмат зьвязаных з Беларусьсю — «Пераправа праз Нёман у Пілоні. 30 ліпеня 1812 г.», «галоўная кватэра ў Сідараўкі», «Кавалерыя ў Астроўна», «На дарозе Бешанковічы-Астроўна», «Бітва ля Астроўна», «На дарозе ля Віцебска», «Пераправа праз Дзьвіну»...

Пасьля выдаў альбом выдатных літаграфій «Voyage pittoresque militaire». Значную частку яго лепшых твораў 1817—24 набыў кароль баварскі Максім I. У 1829 быў у Штутгарце і маляваў толькі арабскіх каней..

У 1848 і 1849 удзельнічаў у паходзе на Сардынію, разам з сынам Яўгенам, і стварыў альбом успамінаў «Erinnerungen an die Feidzüge der österr. Armee in Italien in den J. 1848 u. 1849» (Мюнхэн, 1850 г.). Яго апошняя і самая вялікая карціна — «Бітва пад Царндорфам» на тэму Царндорфскай бітвы пад час «Сямігадовай вайны».

Яго брат Гэнры і сыны Бена, Яўген і Франц таксама былі мастакамі.

## Вонкавыя спасылкі
* Творы Адама

Катэгорыя:Нямецкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Памерлі ў Мюнхэне
Катэгорыя:Удзельнікі напалеонаўскіх войнаў
Катэгорыя:Мастакі XIX стагодзьдзя
Язэп Трызна

**Язэп Трызна** (? — 1655) — рэлігійны дзяяч Рэчы Паспалітай. Архімандрыт Віленскага Сьвятадухаўскага манастыра (1640—1647), Кіеўска-Пячорскай лаўры (з 1647).

## Біяграфія
З шляхецкага роду Трызнаў гербу Газдава. Атрымаў адукацыю ў Кіеўска-Пячорскай лаўры і Кіеўскай брацкай школе, выхаванец і пасьлядоўнік Пятра Магілы. Прыняў манаства. 

Падтрымаў паўстаньне Багдана Хмяльніцкага. Быў на сойме 1649—1650 гадоў, які ратыфікаваў Збораўскую дамову з казакамі.

Выступаў супраць палітычнай і царкоўнай залежнасьці Ўкраіны ад Масквы. Разам зь мітрапалітам Сільвестрам Косавым адмаўляўся прымушаць кіянаў і манахаў Кіеўска-Пячорскай лаўры прысягаць на вернасьць Пераяслаўскай радзе, якая дэкляравала залежнасьць ад Масквы. Аднак пазьней пайшоў на гэта ў 1654 годзе пад ціскам Хмяльніцкага і казакоў. 

Аўтар прадмовы да «Служэбніка» (Кіеў, 1653 год), дзе адзначыў важнасьць гэтай кнігі. Склаў асобую рэдакцыю «Кіева-Пячорскага пацерыка», куды ўлучыў рэдкія гістарычныя матэрыялы, невядомыя зь іншых сьпісаў (устаўная грамата Тураўскай япіскапіі 1005 году, Тураўскі ўстаўны запіс пра дзесяціну), летапісныя зьвесткі, памінальнік рускіх князёў X—XII стагодзьдзяў.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Язэп
Катэгорыя:Памерлі ў 1655 годзе
Мялеці Храптовіч

**Мялеці Храптовіч** (? — студзень 1593) — рэлігійны дзяяч Рэчы Паспалітай. Архімандрыт Кіева-Пячэрскага манастыра (з 1572 году), япіскап уладзімера-берасьцейскі (з 1580 году).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Храптовічаў гербу «Адравонж», сын Івана.

Удзельнічаў у войнах з Маскоўскай дзяржавай, потым манах Кіева-Пячэрскага манастыра, ягоны архімандрыт. У 1592 годзе дамогся ў канстантынопальскага патрыярха стаўрапігіі.

Па абраньні япіскапам уладзімера-берасьцейскім (1580 год), у 1590 годзе дазволіў мяшчанам Берасьця ўтварыць брацтва пры царкве Сьвятога Міколы і адкрыць школу на ўзор Львоўскай брацкай школы.

Да праекту царкоўнай уніі ставіўся непрыхільна.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Мялеці
Катэгорыя:Памерлі ў 1593 годзе
Катэгорыя:Асобы Рэчы Паспалітай
Мікола Папека

**Міко́ла (Мікала́й Мікала́евіч) Папе́ка** ( 28 сьнежня 1961, в. Турная, Івацэвіцкі раён Берасьцейскай вобласьці) — беларускі паэт, пчаляр, палітычны вязень рэжыму Лукашэнкі.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся 28 сьнежня 1961 року ў вёсцы Турная Івацэвіцкага раёну. Скончыў Алёхнавіцкую сярэднюю школу (1979), Сьмілавіцкі саўгас-тэхнікум (1981, па прафэсіі тэхніка-пчаляра), Украінскую сельскагаспадарчую акадэмію ў Кіеве (1981—1986, па спэцыяльнасьці заатэхніка-пчаляра).

З 1986 року жыве ў вёсцы Лінава Пружанскага раёну. Працаваў пчаляром у лясьніцтве, цяпер — на ўласнай гаспадарцы.

Заснавальнік штогадовай літаратурнай «Мядовай прэміі», пераможца якой штогод атрымоўвае пуд мёду.

Сябра Беларускага ПЭН-цэнтру, Саюзу беларускіх пісьменьнікаў.

Жанаты, з жонкай Сьвятланай (працуе настаўніцай) маюць двух сыноў.

## Палітычны перасьлед
30 лістапада 2020 году затрыманы ў межах крымінальнай справы за ўдзел у пратэстах супраць фальсіфікацыі прэзыдэнцкіх выбараў. 8 чэрвеня 2021 году асуджаны на 2 гады «хіміі» за ўдзел у карагодзе на праезнай частцы ў Берасьці 13 верасьня 2020 году. З 13 верасьня 2021 году адбывае пакараньне ў папраўчай установе адкрытага тыпу № 21 у Мазыры. 16 верасьня 2021 году сумеснаю заяваю пяцьцю арганізацыяў, сярод якіх Вясна, Беларускі ПЭН-цэнтар, быў прызнаны палітычным зьняволеным.

## Творчасьць

Вершы пачаў складаць у школьным узросьце, аднак усе яны былі страчаныя падчас навучаньня ў тэхнікуме. Друкаваўся ў часопісе «Крыніца», штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва», абласной і раённай пэрыёдыцы.

У 1999 року ў сэрыі «Берасьцейскае вогнішча» выйшаў ягоны першы зборнік вершаў «Чарнавікі…» з прадмовай Міколы Купрэева. За выхад кнігі аўтар выказаў падзяку сваім «двукрылым фундатарам» — пчолам. У 2000 року за гэты зборнік Мікола ўзнагароджаны прэміяй «Гліняны вялес-99».

## Бібліяграфія
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Камунікат.орг
* Мікола Купрэеў — пра Міколу Папеку
* Старонка Міколы Папекі на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Берасьцейская літаратурная мядовая прэмія
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Вязьні сумленьня паводле ПЦ „Вясна“
Катэгорыя:Беларускія пчаляры
Самаацэнка

**Самаацэнка** — ацэнкавае самаўспрыманьне, што залежыць ад думак, пачуцьцяў ды схільнасьцяў, скіраваных на ўласныя ўчынкі, выгляд, рысы цела й паводзінаў. Уплывае на выбар спосабу паводзінаў, дзейнасьці й зносінаў. Станоўчая самаацэнка дазваляе ставіцца да іншых людзей з павагаю ды зычлівасьцю, што засьцерагае ад разбурэньня міжасабовых зносінаў.

## Узроўні
Вылучаюць тры ўзроўні самаацэнкі:
# *высокую* (*прыроджаную*) — пры ўпэўненасьці асобы ў сваёй жыцьцяздольнасьці, вартасьці й рацыі;
# *сярэднюю* — пры ваганьнях і нязгоднасьці ў паводзінах;
# *нізкую* — пры няпэўнасьці ў сваіх здольнасьцях і ўчынках.

## Якасныя паказьнікі
Людзі з здароваю самаацэнкаю:
* вераць у ды бароняць ад староньніх пярэчаньняў азначаныя каштоўнасьці й правілы, пры гэтым не адмаўляюцца ад іх зьмены ў сьвятле ўласнага досьведу;
* здольныя дзеіць паводле ўласнага меркаваньня без пачуцьця віны за тое, што іншыя не ўхваляюць іх выбару;
* аддаюць перавагу паўсядзённаму жыцьцю й задумам на будучыню з улікам мінуўшчыны перад турботамі аб мінулых ды мажлівых здарэньнях;
* вераць у сваю здольнасьць пераадольваць цяжкасьці, аднак пры неабходнасьці не саромяцца прасіць аб дапамозе;
* лічаць сябе роўнымі іншым паводле годнасьці ды прымаюць адрозьненьні ў талентах, пашане ды дастатку;
* загадзя мяркуюць, што зьяўляюцца цікавымі й каштоўнымі для сваіх сяброў;
* супрацьдзеяць падштурхоўваньню ды супрацоўнічаюць зь іншымі толькі тады, калі ўяўляецца мэтазгодным ды зручным;
* прызнаюць ды прымаюць станоўчыя ды адмоўныя пачуцьці й пабуджэньні, пры гэтым выяўляюць свае пабуджэньні іншым толькі на іх выбар;
* здольныя займацца разнастайнымі відамі дзейнасьці;
* чулыя да пачуцьцяў ды патрэбаў іншых — шануюць агульнапрызнаныя ў грамадзе правілы ды не дамагаюцца квітнець за кошт іншых.

Адмоўнымі прыкметамі нізкай самаацэнкі зьяўлюцца:
* *самаасуджэньне* — імкненьне зрабіць звыклым стан саманезадаволенасьці;
* *чульлівасьць да неўхваленьня* — адчуваньне заатакаванасьці ды ўстойлівай абуранасьці на асуджальнікаў;
* *сталая нерашучасьць* — перабольшаны страх зрабіць памылку;
* *прыслужлівасьць* — няздольнасьць адмовіць праз страх не дагадзіць просьбіту;
* *дасканальства* — расчараваньне небезпамылковасьцю ажыцьцяўленьня спробаў;
* *самавінавачаньне* — перабольшваньне велічыні ды бясконцыя скаргі на ўласныя памылкі або правіны без дасягненьня поўнага выбачэньня;
* *агульная варожасьць* — выяўленьне раздражненьня праз адчуваньне расчараванасьці й незадаволенасьці;
* *абарончая схільнасьць* — адмоўнае самаўспрыманьне ды адсутнасьць волі да атрыманьня асалоды ад жыцьця.

## Крыніцы

Катэгорыя:Псыхалёгія
Катэгорыя:Успрыманьне
Сеткавае абсталяваньне

**Сеткавае абсталяваньне** — прылады, неабходныя для работы кампутарнай сеткі, напрыклад: маршрутызатар, камутатар, канцэнтратар, патч-панэль і іншыя. Звычайна выдзяляюць актыўнае і пасіўнае сеткавае абсталяваньне.

## Глядзіце таксама
* Channel service unit

## Вонкавыя спасылкі
Максімільян Маркс

**Максімільян Восіпавіч Маркс** (, Віцебск — 1893) — удзельнік паўстаньня Кастуся Каліноўскага, дасьледнік Сыбіры, мэмуарыст.

## Жыцьцяпіс

Скончыў Віцебскую гімназію (1834), вучыўся ў Маскоўскім унівэрсытэце (ня скончыў). Працаваў выкладчыкам.

Арыштаваны па падазрэньні ў сувязях з паўстанцамі. У сьнежні 1863 — лютым 1864 сядзеў у Петрапаўлаўскай крэпасьці. Выпушчаны пад негалосны нагляд. У 1866 року арыштаваны па справе Д. У. Каракозава, які зьдзейсьніў няўдалы замах на расейскага імпэратара Аляксандра II. 24 верасьня 1866 пазбаўлены ўсіх правоў і высланы ў Сыбір.

Жыў у Енісейскай губэрні, з 1869 — у Енісейску. У лютым 1879 року былыя правы вернутыя, у 1880 вызвалены з-пад нагляду, атрымаў права выбару месца пражываньня, за выняткам сталіцаў, сталічных і Таўрыцкай губэрняў.

Памёр у Енісейску.

## Дзейнасьць

У Енісейску заснаваў першую сыбірскую мэтэастанцыю.

Сябра Расейскага геаграфічнага таварыства, за карысныя працы па мэтэаралёгіі і прамер ракі Енісей адзначаны залатым мэдалём (1878).

## Вонкавыя спасылкі

* Віцебская абласная бібліятэка
* Яндэкс-слоўнікі

Катэгорыя:Нарадзіліся 19 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1816 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Памерлі ў 1893 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Енісейску
Князь

**Князь** — галава фэўдальнай манархічнай дзяржавы ці асобнага палітычнага ўтварэньня (удзельны князь) у IX—XVI стагодзьдзе ў славянаў і іншых народаў; прадстаўнік фэўдальнай арыстакратыі; пазьней — вышэйшы шляхецкі тытул, які ў залежнасьці ад важнысьці прыроўніваецца да прынца ці герцага, у Заходняй і Цэнтральнай Эўропе (былой Сьвятой Рымскай імпэрыі) гэты тытул называецца Fürst, а ў Паўночнай — конунг. Тэрмін «князь» выкарыстоўваецца для перадачы заходнеэрапейскіх тытулаў, узыходзячых да princeps і Fürst побач з dux (звычайна — герцаг).

**Вялікі князь** — вышэйшы тытул, які належыў кіраўніку дзяржавы ў Вялікім княстве Літоўскім.

## Глядзіце таксама
* Вялікі князь
* Конунг
* Прынц
Лімбург (Нідэрлянды)

**Лі́мбург** () — самая паўднёвая з 12 правінцыяў Нідэрляндаў. Знаходзіцца на паўднёвым усходзе краіны і мяжуе з Гельдэрляндам на поўначы, Нямеччынай на ўсходзе, Бэльгіяй на поўдні і захадзе, ды з Паўночным Брабантам на захадзе. Адміністрацыйным цэнтрам правінцыі зьяўляецца места Маастрыхт.

## Геаграфія
Плошча тэрыторыі — 2 209,22 км² (11-е месца). У правінцыі месьціцца найвышэйшы пункт краіны — гара Вальсэрбэрг (322 м), якая знаходзіцца на нідэрляндзка-бэльгійска-нямецкім памежжы. Увогуле ляндшафт поўдня правінцыі значна адрозьніваецца ад астатняй тэрыторыі краіны, бо тут шмат пагоркаў і ўзвышшаў. Найвялікшая рака — Маас, якая працякае па тэрыторыі ўсёй правінцыі з поўдня на поўнач. Мясцовы нізінны ляндшафт у значнае ступені сфармаваны наносамі гэтае ракі.

На 2017 год найбуйнейшымі камунамі правінцыі зьяўляюцца: Маастрыхт (121 773 жыхары), Вэнлё (101 155 жыхароў), Сытард-Гелеэн (92 758 жыхароў), і Гээрлен (86 766 жыхароў).

## Клімат
Клімат Лімбургу, як і астатніх правінцыяў Нідэрляндаў, належыць да лагоднага марскога тыпу з рэгулярнымі залівамі на працягу ўсяго году. Аднак праз тое, што правінцыя ня мае вялікіх вадаёмаў і адносна значна аддалёная ад мора, надвор’е часам мае кантынэнтальныя рысы: ледзь цяплейшае за іншыя рэгіёны краіны лета і ледзь халаднейшая зіма. Прыкметна тое, што вясна прыходзіць у Лімбург раней за паўночныя правінцыі Нідэрляндаў.

## Мовы
Правінцыя мае сваю мову — лімбурскую (), якая з 1997 году зьяўляецца афіцыйнай рэгіянальнай мовай Эўразьвязу, і таму атрымала права на ахову паводле Главы 2 Эўрапейскай хартыі рэгіянальных моваў. Аднак лімбурская мова не прызнаная нідэрляндзкім, бэльгійскім і нямецкім урадамі на афіцыйным узроўні.

На гэтай мове размаўляе прыкладна 1,6 млн чалавек у бэльгійскім і нідэрляндзкім Лімбургу, а таксама ў Нямеччыне. Існуе шмат дыялектаў у лімбурскай мове, амаль кожная вёска ці мястэчка мае свае асаблівыя рысы.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Мапа правінцыі з кожнай грамадой і асноўнымі зьвесткамі паводле грамадаў
* Артыкул пра Маастрыхцкую Дамову
Шлезьвіг-Гальштайн

**Шлезьвіг-Гальштайн** (, , па-фрыску: *Slaswik-Holstiinj*, ) — адна з 16 фэдэратыўных земляў Нямеччыны, разьмешчаная на крайнім поўначы краіны. Плошча 15 799 км². Насельніцтва па стане на 31 кастрычніка 2010 складала 2 834 221 чалавек. Мяжуе на поўначы з Даніяй, на поўдні — з Гамбургам і Ніжняй Саксоніяй, на паўднёвым усходзе — Мэкленбургам — Пярэдняй Памяраніяй, на захадзе абмываецца Паўночным морам, а на ўсходзе — Балтыйскім. Сталіца й найбуйнейшы горад — Кіль (238 049 жыхароў). Буйным горадам зьяўляецца таксама Любэк (209 890 жыхароў).

## Гісторыя
У 1500 годзе на тэрыторыі сучаснага Шлезьвіг-Гальштайну адбылася бітва пры Гемінгштэце.

## Населеныя пункты
* Ютэрзэн

## Вонкавыя спасылкі
Сьцяг Канады

Закон аб **дзяржаўным сьцягу Канады** прыняты палатай абшчынаў канадзкага парлямэнту 15 сьнежня 1964 году пасьля працяглых дэбатаў, бо было прадстаўлена больш за 2600 варыянтаў дызайну сьцяга.

Чырвоны кляновы ліст на цэнтральным белым полі, з бакоў якога вэртыкальныя чырвоныя палосы. Сярэдняя белая паласа ўдвая шырэй за кожную чырвоную. Сьцяг мае стаўленьне бакоў 1:2.

Сьцяг сымбалізуе два акіяны, якія абмываюць берагі Канады — Атлянтычны і Ціхі акіян. Кляновы ліст павінен падкрэсьліваць адзінства нацыі. Чырвоны — колер крыжа Сьв. Георгія, сымбалізуе Вялікабрытанію. Белы — колер францускай манархіі.

Нязгоды былі выкліканыя тым, што спрадвечна ліст клёну цукровага (Acer saccharum) быў эмблемай Усходняй Канады, дзе гэта дрэва расьце і дзе зь яго здабываюць кляновы сіроп. На большай частцы канадзкай тэрыторыі гэтае дрэва не сустракаецца.

Паводле адной зь легендаў, кляновы ліст стаў сымбалем Канады пры наступных абставінах. У 1860 годзе прынц Валійскі ўпершыню наведаў Канаду. У Таронта плянавалася сустрэча высокага госьця. Насельніцтва гораду рыхтавалася сустрэць прынца са сваімі нацыянальнымі сымбалямі. Так, ангельскія эмігранты прынесьлі ружы, шатляндзкія — галіны чартапалоху. Аднак для дзяцей эмігрантаў, якія нарадзіліся ў Канадзе, сымбалю не знайшлося, так як адзіным канадзкім сымбалям быў бабёр. Зрэшты, у канцы 1830-х гадоў баптысцкае таварыства Сьв. Яна ў Квэбэку прыняло ў якасьці сымбаля сваёй суполкі кляновы ліст. Суполка прапанавала несьці канадцам на сустрэчы з прынцам Валійскім кляновыя лісты.

Чырвоны і белы сталі афіцыйнымі колерам Канады пасьля іх зацьвярджэньня каралём Георгам V 21 лістапад 1921 году.

Катэгорыя:Сьцягі Канады
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Канады
Кольцы Юпітэра

**Кольцы Юпітэра** — сукупнасць параўнальна дробных каменных часьціц, якія ўтвараюць кольцы, якія апаясваюць плянэту Юпітэр.

## Агульныя зьвесткі
Галоўная частка кольцаў мае радыус 123—129 тысячаў кілямэтраў. Таўшчыня кольцаў — каля 30 кілямэтраў. Да зямнога назіральніка кольцы амаль заўсёды зьвёрнутыя рабром, з-за чаго яны доўгі час заставаліся незаўважанымі.

## Гісторыя адкрыцьця
Упершыню выказаў здагадку пра існаваньне кольцаў вакол Юпітэра савецкі астраном С. К. Усіхсьвяцкі ў 1960 годзе. Гіпотэза аб існаваньні кольцаў Юпітэра, якая абапіраецца на зьвесткі апарата «Піянэр-11», зьявілася ў 1974 годзе. Канчаткова кольцы Юпітэра былі адкрыты «Вояджэрам-1» у сакавіку 1979 году.

Катэгорыя:Юпітэр
Кольцы плянэт

**Ко́лцы плянэ́ты** — сыстэма плоскіх канцэнтрычных утварэньняў з пылу й лёду, круціцца вакол плянэты ў экватарыяльнай плоскасьці. Кольцы выяўлены ва ўсіх газавых гігантаў Сонечнай сыстэмы: Сатурну, Юпітэру, Урану, Нэптуну і, магчыма, у Рэі, спадарожніка Сатурну.

## Гісторыя
Сыстэма кольцаў Сатурну была адкрыта ў 17 стагодзьдзі. Першым яе назіраў хутчэй за ўсё Галілео Галілей у 1610 годзе, аднак з-за нізкай якасьці оптыкі ён бачыў ня кольцы, а толькі «прыдаткі» па абодва бакі Сатурну.

У 1655 годзе Крыстыян Гюйгэнс, выкарыстоўваючы больш дасканалы чым у Галілея тэлескоп, першым убачыў кольцы Сатурну і запісаў: «Колам акружаны тонкім, плоскім, нідзе не дакранайся, да экліптыкі нахіленым».

Больш за 300 гадоў Сатурн лічыўся адзінай плянэтай, акружанай кольцамі. Толькі ў 1977 годзе, пры назіраньні пакрыцьця Ўранам зоркі, у плянэты былі выяўленыя кольцы. Слабыя і тонкія кольцы Юпітэра былі адкрыты ў 1979 годзе касьмічным апаратам «Вояджэр-1». Праз 10 гадоў, у 1989 годзе, «Вояджэр-2» выявіў кольцы Нэптуна. 

Кольцамі можа валодаць таксама спадарожнік Сатурна Рэя. Зьвесткі, перададзеныя ў лістападзе 2005 і ў жніўні 2007 году апаратам «Касіні-Гюйгэнс», паказалі, што пры заходзе ў «цень» Рэі, паток рэгіструюцца ад Сатурну электронаў некалькі разоў анамальна памяншаўся, што можа сьведчыць аб наяўнасьці ў Рэі трох .

## Глядзіце таксама
* Кольцы Юпітэра 
* Кольцы Сатурна 
* Кольцы Ўрана 
* Кольцы Нэптуна 

Катэгорыя:Сонечная сыстэма
Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Канадзе

У **сьпісе аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Канадзе** налічваецца 15 найменьняў (станам на 2010 год).

У дадзенай табліцы аб’екты разьмешчаны ў парадку іх дадаваньня да сьпісу Сусьветнай спадчыны

## Сьпіс

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт ЮНЭСКО. Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны
* Каталёг спасылак па Сусьветнай спадчыне ў Канадзе


Катэгорыя:Сьпісы:Канада
Плянэтоід

Слова **плянэтоіды** азначае «падобны плянэце», але ня мае выкарыстаньня як астранамічны тэрмін.

Можа ўказваць на: 
* Транснэптунавы аб’ект
* Малое цела Сонечнай сыстэмы:
** Астэроід
** Спадарожнік па памеры / масе менш за карлікавую плянэту

Катэгорыя:Астраномія
Гісторыя габрэяў Канады

**[[Канада]]** налічвае чацьвертую па велічыні колькасьць насельніцтва габрэяў у сьвеце. Паводле перапісу насельніцтва 2001 году колькасьць габрэяў у Канадзе склала 348 605 чалавек.

Габрэі сталі прыбываць у Канаду толькі пасьля падпісаньня ў 1763 годзе Парыскай дамовы, паводле якой француская калёнія ў Новым Сьвеце адышла Вялікабрытаніі. Да гэтага часу ў францускай калёніі маглі пражываць толькі каталікі, дадзенае рашэньне было прынятае Людовікам XIV у 1663 годзе.

## Мапы

Файл:Kanada-zide.jpg|Габрэйскае насельніцтва ў Канадзе, 2001
Файл:Kanada-pop.jpg|Пяць найбуйнейшых габрэйскіх камунаў Канады


## Крыніцы
Лімбург-ан-дэр-Лян

**Лі́мбург-ан-дэр-Лян** () — горад на захадзе Нямеччыны, у зямлі Гэсэне. Насельніцтва на 31 сьнежня 2017 году — 34 989 жыхароў. Упершыню ўзгадваецца ў 910 годзе, аднак першая фартэцыя на гэтым месцы была пабудавана яшчэ ў 760 годзе, а першае кельцкае паселішча існавала яшчэ ў VI стагодзьдзі. 

## Славутасьці

Лімбург вядомы перш за ўсё, сваёй катэдрай, будаўніцтва якой пачалося, верагодна, паміж 1175 і 1200 гг. Катэдра ўвабрала ў сябе элемэнты позьнераманскага й нэагатычнага стыляў. Іншымі славутасьцямі гораду зьяўляюцца замак XIII стагодзьдзя й Стары горад, у якім захавалася шмат сярэдневечных фахвэркавых дамоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Гэсэну
Нёрдлінген

**Нёрдлінген** () — горад на поўдні Нямеччыны, на захадзе Баварыi. 18 990 жыхароў (па стане на 31 сьнежня 2009). Упершыню ўзгадваецца ў 898 годзе, аднак яшчэ ў 85 г па Нараджэньні Хрыстовым тут быў заснаваны ўмацаваны рымскі лягер. Зараз горад вядомы сваім добразахаваным сярэдневечным мурам і Старым горадам, ён знаходзіцца на так званым Рамантычным шляху — адным з папулярных турыстычных шляхоў Нямеччыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду

Катэгорыя:Гарады Баварыі
Авэрэйсэль

**Авэрэ́йсэль** (, ) — правінцыя ў цэнтральна-ўсходняй частцы Нідэрляндаў. Адміністрацыйны цэнтар правінцыі — места Зволе, аднак найбуйнейшым местам зьяўляецца Энсхэдэ. Насельніцтва  1 150 025 жыхароў (на 2017 год).

## Геаграфія
Авэрэйсэль мяжуе зь Нямеччынай на ўсходзе, Гельдэрляндам на поўдні, Флеваляндам на захадзе, Фрысьляндам і Дрэнтэ на поўначы. Авэрэйсэль складаецца з трох рэгіёнаў: Коп ван Авэрэйсэль (*Kop van Overijssel*), Салянд (*Salland*) ды Твэнтэ (*Twente*). 

Найвышэйшым пунктам правінцыі зьяўляецца гара Танкенбэрг (*Tankenberg*) — 89&nbsp;м., найніжэйшым — полдэр Мастэнбрук (*Mastenbroek Polder*) —  2&nbsp;м. ніжэй за ўзровень мора. 

Найважнейшыя рэкі: Эйсэль, Звартэ Ватэр, Авэрэйсэльсэ Вэхт.

## Этымалёгія назвы
У 1528 годзе назва Авэрэйсэль упершыню была ўжытая ў дачыненьні да сучаснае правінцыі. Назва паходзіць ад лацінскага *Transysla/Transisalania*, што літаральна значыць "Землі па рацэ Эйсэл", а *Over* значыць «верхні».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына па-ангельску

*
Ль’Анс-о-Мэдаўс

**Ль’А́нс-о-Мэ́даўс** ( ад ) — гісторыка-археалягічны помнік на тэрыторыі правінцыі Ньюфаўндлэнд і Лябрадор (Канада), дзе, па выніках раскопак, існавала першае ў Паўночнай Амэрыцы і Заходнім паўшар’і эўрапейскае паселішча вікінгаў канца XI ст. Гэта было самае заходняе паселішча вікінгаў.

Да таго як паселішча было адкрыта, нарвэскі дасьледчык Хэльзе Маркус Інгстад на працягу многіх гадоў спрабаваў адшукаць зямлю, якая значылася ў сагах як «Вінлянд». Знайсьці гэтае пасяленьне Інгстад чакаў на вялікай адлегласьці — ад Гудзонава праліва на поўначы да заліва Сьвятога Ляўрэнція на поўдні, і нават яшчэ паўднёвей — да нью-ёрскага Лонг-Айлэнду. У рэшце рэшт ў 1960 годзе дасьледчыка чакаў посьпех. Ці зьяўляюцца гэтыя раскопкі паселішчам, заснаваным Лэйфам Эрыксанам прыблізна ў 1003 годзе, да гэтага часу застаецца невядомым.

Ль’Анс-о-Мэдаўс у 1978 годзе была дададзена да аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Раскопкі
У гэтым невялікім рыбацкім пасёлку на высьпе Ньюфаўндлэнд, які ў XVI—XVII стагодзьдзях ізноў абжывалі французы, а пасьля брытанцы, былі праведзеныя археалягічныя раскопкі ў 1960-х гг. міжнароднай камандай на чале з археолягам Ганнай Стын Інгстад (жонка Хэльзэ Маркус Інгстад) і пад кіраўніцтвам ураду Канады ў 1970-х гг. Падчас раскопак было выяўлена 8 рэштак дамоў і кузьня. Самае вялікае збудаваньне было памерам 28,8 на 15,6 м. У ім было некалькі пакояў. Таксама былі знойдзеныя бронзавыя зашпількі, жалезныя заклёпкі і іншыя прадметы, якія былі адправіліся на выставу ў Вашынгтон і Нью-Ёрк пад назваю «Вікінгі: Паўночна-атлянтычная сага». Пасьля кожнага пэрыяду раскопак былі праведзены работы па кансэрвацыі аб’екта.

Хоць Ль’Анс-о-Мэдаўс ня Вінлянд — бо Вінлянд была краіна, а ня месца — гэтая тэрыторыя зьяўляецца «ўваходам» у Вінлянд. Ль’Анс-о-Мэдаўс была базай і зімовай стаянкай для вікінгаў, якія вывучаюць рэгіён далей на поўдзень ад Грэнляндыі.

Паводле здагадак навукоўцаў, вікінгі, якія заснавалі паселішча ў Л’Анс-а-Медоўз, прыбылі з суседняй Грэнляндыі, дзе Эрык Руды незадоўга да гэтага заснаваў калёнію нарманаў у 987 годзе. Паводле ацэнкі, на Ньюфаўндлэндзе жылі ня больш за 50—100 чалавек, якія ўжо празь некалькі гадоў пакінулі выспу. Калёнія скандынаваў на высьпе Грэнляндыі аказалася больш даўгавечнай, праіснаваўшы каля 5 стагодзьдзяў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Канадзе
Катэгорыя:Гісторыя Канады
Катэгорыя:Гісторыя Нарвэгіі
Флегмона

**Флегмона** (ад ст.-грэч. Φλεγμονή — жар, запаленьне) — вострае разьлітае гнойнае запаленьне тлушчавай абалоніны; у адрозьненьне ад абсцэсу ня мае дакладных межаў.

## Гл.таксама
* Абсцэс

Катэгорыя:Хірургія
Флёра

**Флёра** ( — багіня кветак і вясны) — сукупнасьць відаў расьлінаў, якая склалася гістарычна, на дадзенай тэрыторыі.

Флёра Зямлі налічвае каля 375 тыс. відаў расьлінаў. Флёра Беларусі (у сучасных дзяржаўных межах) — 1550 відаў дзікарослых расьлінаў і 230 замежных у сельскагаспадарчай культуры, садах і парках.

Дасьледаваньне флёры — прадмет разьдзела батанікі — флярыстыкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
Флюктуацыя

**Флюктуа́цыі** (ад  — ваганьне) — адхіленьні фізычнай велічыні ад яе сярэдняга значэньня.

Прыкладам тэрмадынамічных флюктуацый зьяўляюцца флюктуацыя шчыльнасьці рэчыва ў навакольлі крытычных кропак, якія прыводзяць, у прыватнасьці, да моцнага расьсейвання сьвятла рэчывам і страты празрыстасьці.

## Літаратура
* Логіка выказванняў: вучэбны дапаможнік / Гарбузаў, Віктар Мікалаевіч; Немец, Уладзімер Сьцяпанавіч; ГрДУ імя Я. Купалы. — Гродна: ГрДУ, 1997. — 44 с.
* Матэматыка: вучэб.-мэтад. дапам. У 2 ч. Ч. 1 — 2-е выд., перапрац. / Баранцэвіч, Канстанцін Зянонавіч; Пакала, Аляксандар Анатольевіч. — Мн., БДПУ, 2005. — 176 с.
* Матэматыка: вучэб.-мэтад. дапам. У 2 ч. Ч. 1. / Баранцэвіч, Канстанцін Зянонавіч; Пакала, Аляксандар Анатольевіч. — Мн., 1996.
* Кантрольная праца па матэматыцы / Баранцэвіч, Канстанцін Зянонавіч; Пакала, Аляксандар Анатольевіч. — Мн., 1993.
* Геаметрыя 7 — 11. / Пагарэлаў А. — Мн., 1991.
* Задачнік-практыкум па матэматыцы / Пакала А. А. — Мн., 1994.
* Асновы пачатковага курса матэматыкі / Стойлава Л. П., Пышкала А. М.— Мн., 1990.

Катэгорыя:Статыстычная мэханіка
Фрэдэрык Пасі

**Фрэдэры́к Пасі́** (; 20 траўня 1822 — 12 чэрвеня 1912) — францускі палітычны дзяяч, міратворца і эканаміст. Заснавальнік і першы кіраўнік «Міжнароднай Лігі сьвету» (1868). Актыўны ўдзельнік стварэньня Міжпарлямэнцкага саюзу (1889). У 1901 сумесна з А. Ж. Дзюнанам стаў першым ляўрэатам Нобэлеўскай прэміі міру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Францускія палітыкі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пэр-Ляшэз
Гары Муліш

**Гары Муліш** (; 29 ліпеня 1927, Гаарлем — 30 кастрычніка 2010, Амстэрдам) — нідэрляндзкі пісьменьнік. Побач зь Вілемам Гэрмансам ды Герардам Рэвэ, ён лічыцца адным зь «вялікай тройкі» пасьляваеннай нідэрляндзкай літаратуры. Ён публікаваў раманы, п’есы, эсэ, вершы і філязофскія разважаньні.

## Працы
* Siegfried (2001, раман) 
* Het Theater, de Brief en de Waarheid (2000, навэля)
* De Procedure (1999, раман) 
* De Ontdekking van de Hemel (Адкрыцьцё нябёсаў, 1992, раман) 
* De Elementen (1988, раман) 
* De Pupil (1987, раман) 
* Hoogste Tijd (1985, раман) 
* De Aanslag (1982, раман) 
* Opus Gran (1982, вершы)
* Oude Lucht (1977, апавяданьні)
* Kind en Kraai (1975, вершы)
* Twee Vrouwen (1975, раман) 
* Tegenlicht (1975, вершы)
* Mijn Getijdenboek (1975, аўтабіяграфія)
* De vogels (1974, вершы)
* Woorden, woorden, woorden (1973, вершы)
* Het seksuele bolwerk, Zin en waanzin van Wilhelm Reich (1973, эсэ) 
* Oidipous Oidipous (1972, п’еса)
* De Verteller (1970, раман)
* Bericht aan de Rattenkoning (1966, эсэ)
* De Zaak 40/61 (1962, рэпартаж пра працэс Эйхмана зь Ерусаліму) 
* Zelfportret met Tulband (1961, аўтабіяграфічны раман) 
* Tanchelijn (1960, п’еса)
* Het Stenen Bruidsbed (1959, раман) 
* Het Zwarte Licht (1956, раман)
* De Sprong der Paarden en de Zoete Zee (1955, навэля)
* De Diamant (1952, раман)
* Archibald Strohalm (1951, раман)
* Die Säulen des Herkules (эсэ) 

## Экранізацыі
* 1977 —  — рэжысэр: 
* 1986 — , паводле раману «Расплата» — рэжысэр: . Ляўрэат «Оскару» за 1987 год як найлепшы замежны фільм.
* 2001 —  — рэжысэр: 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гаарлеме
Катэгорыя:Нідэрляндзкія пісьменьнікі
Катэгорыя:Памерлі ў Амстэрдаме
Мамаевы курган

**Мамаевы курган** — курган вышынёй 102 м, разьмешчаны ў цэнтральнай часцы гораду Валгаграду. Найвышэйшы пункт гораду. Сваю назву курган атрымаў па імі хана Мамая, які меў дачыненьне да гэтых краёў.

За гэты ваенна важны курган, зь якога бачна ўвесь горад, у час Сталінградзкай бітвы, і асабліва ў верасьні 1942 і студзені 1943, адбываліся жорскія баі, у час якіх курган ня раз пераходзіў з рук у рукі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Валгаград
Катэгорыя:Другая сусьветная вайна
Сьпіс лейтэнант-губэрнатараў Альбэрты

Ніжэй пададзены **сьпі́с губэрна́тараў і лейтэна́нт-губэрна́тараў Альбэ́рты**. Пасада лейтэнант-губэрнатара ў Альбэрце зьявілася толькі калі правінцыя ўвайшла ў Канадзкую канфэдэрацыю ў 1905. Раней яе тэрыторыя ўваходзіла ў склад Паўночна-Заходніх тэрыторыяў, на чале якіх таксама стаяў лейтэнант-губэрнатар з 1869 году.

## Лейтэнант-губэрнатары Альбэрты з 1905 па нашыя дні

## Вонкавыя спасылкі
* 

Альбэрта
Катэгорыя:Альбэрта
Сьпіс лейтэнант-губэрнатараў Брытанскай Калюмбіі

Ніжэй пададзены **сьпіс лейтэнант-губэрнатараў [[Брытанская Калюмбія|Брытанскай Калюмбіі]]**. Дарма што пасада лейтэнант-губэрнатара ў Брытанскай Калюмбіі зьявілася, толькі калі правінцыя ўвайшла ў Канадзкую канфэдэрацыю ў 1871, дагэтуль яе тэрыторыя з 1849 году кіравалася губэрнатарам Выспы Ванкувэр.

## Лейтэнант-губэрнатары Брытанскай Калюмбіі з 1871 па нашыя дні

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Сьпісы канадзкіх віцэ-каралёў і губэрнатараў
Сьпіс лейтэнант-губэрнатараў Манітобы

Ніжэй пададзены **сьпіс лейтэнант-губэрнатараў Манітобы**. Дарма што пасада лейтэнант-губэрнатара ў Манітобе зьявілася, толькі калі правінцыя ўвайшла ў Канадзкую канфэдэрацыю ў 1870, дагэтуль яе тэрыторыя ўваходзіла ў склад Паўночна-Заходніх тэрыторыяў.

## Лейтэнант-губэрнатары Манітобы з 1870 па нашыя дні

## Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Сьпісы канадзкіх віцэ-каралёў і губэрнатараў