open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Высакосная сэкунда

**Высако́сная сэку́нда**, або **сэку́нда каардына́цыі** () — аднасэкундная карэкцыя, якая зрэдку прымяняецца да Сусьветнага каардынаванага часу (UTC) для таго, каб утрымліваць працягласьць содняў блізкай да сярэдняга сонечнага часу. Без такой карэкцыі час, які вызначаецца абаротам зямной кулі, пачне паступова адхіляцца ад атамнага часу з прычыны нерэгулярнасьцяў ў хуткасьці кручэньня Зямлі. З тае пары, як такая сыстэма карэкцыі была выкарыстаная ў 1972 року, паводле стану на 2012 рок да Сусьветнага каардынаванага часу было дададзена ўсяго 25 высакосных сэкундаў. Апошняе такое даданьне адбылося 30 чэрвеня 2015 року а 23:59:60 UTC, перад гэтым — 30 чэрвеня 2012.

Стандарт часу UTC, які шырока прымяняецца як міжнародная мера часу, а таксама як аснова для цывільнага часу ў большасьці краінаў, выкарыстоўвае вызначэньне сэкунды паводле міжнароднае сыстэмы адзінак (СІ), на аснове дадзеных атамнага гадзіньніка. Як і ў большасьці стандартаў часу, у аснове UTC палягае аб’яднаньне груп сэкундаў у хвіліны, гадзіны, дні, месяцы і гады. Аднак працягласьць сярэдняга сонечнага дню ёсьць крыху даўжэйшаю за 24 гадзіны (86 400 сэкундаў сыстэмы СІ). Таму, калі вызначаць працягласьць содняў стандарту UTC як роўна 86 400 сэкундаў СІ, тады дзённы час UTC павольна адхіляцьмецца ад таго ж значэньня стандартаў часу, арыентаваных на рух сонца па нябеснай сфэры — такіх, як сярэдні час па Грынвічы (GMT) і ягоны наступнік — Сусьветны час (UT1). Мэтаю ўвядзеньня панятку высакоснай сэкунды ёсьць кампэнсацыя падобнага адхіленьня шляхам вызначэньня трываласьці пэўных UTC-дзён у 86401 або 86 399 сэкундаў сыстэмы СІ.

Катэгорыя:Вымярэньне часу
Касьцёл і кляштар баніфратаў (Наваградак)

**Касьцёл і кляштар баніфратаў** — помнік сакральнай архітэктуры ў Наваградку. Існаваў да пачатку XX стагодзьдзя.

Складаўся з касьцёла, кляштару, шпіталя і афіцынаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Касьцёлы Наваградку
Катэгорыя:Кляштары Беларусі
Міжнародная электратэхнічная камісія

**Міжнаро́дная электратэхні́чная камі́сія** (, ) — некамэрцыйная, няўрадавая міжнародная арганізацыя стандартызацыі, якая падрыхтоўвае і публікуе міжнародныя стандарты па ўсіх электрычных, электронных і сумежных тэхналёгіях — абагульненых назвай «электратэхналёгіі». Стандарты МЭК рэгулююць значны абшар тэхналёгіяў ад вытворчасьці энэргіі, перадачы і дастаўкі яе да бытавых прыбораў і офіснага абсталяваньня, паўправаднікі, валаконную оптыку, батарэйкі, сонечную энэргію, нанатэхналёгіі, марскую энэргію і мноства іншых. МЭК таксама кантралюе тры глябальныя сыстэмы , якія вызначаюць, ці адпавядаюць абсталяваньне, сыстэма або складнікі міжнародным стандартам арганізацыі.

Статус МЭК ахоплівае ўсе электратэхналёгіі ўключна з вытворчасьцю і перадай энэргіі, электроніку, магнэтызм і электрамагнэтызм, электраакустыку, мультымэдыя, тэлекамунікацыі і мэдыцынскія тэхналёгіі, а таксама зьвязаныя агульныя дысцыпліны, такія як тэрміналёгія і сымболіка, электрамагнэтычная сумяшчальнасьць, вымярэньні і прадукцыйнасьць, надзейнасьць, праектаваньне і распрацоўка, бясьпека і вакольнае асяродзьдзе.

## Сяброўства

МЭК складаецца з арганізацыяў-удзельніц, якія называюцца нацыянальнымі камітэтамі, кожны зь якіх прадстаўляе ў МЭК электратэхнічныя інтарэсы сваёй краіны. Пад такімі маюцца на ўвахе вытворцы, пастаўцы паслуг, разьмеркавальнікі і прадаўцы, спажыўцы і карыстальнікі, дзяржаўныя ўстановы ўсіх узроўняў, прафэсійныя аб’яднаньні і саюзы, а таксама распрацоўнікі нацыянальных стандартаў.

Наступныя краіны складаюць МЭК:
* **Поўныя сябры**:

* Альжыр
* Аргентына
* Аўстралія
* Аўстрыя
* Беларусь
* Бэльгія
* Бразылія
* Баўгарыя
* Канада
* Калюмбія
* Чылі
* Кітай
* Харватыя
* Чэхія
* Данія
* Эгіпет
* Фінляндыя
* Францыя
* Нямеччына
* Грэцыя
* Вугоршчына

* Індыя
* Інданэзія
* Іран
* Ірак
* Ірляндыя
* Ізраіль
* Італія
* Японія
* Лібія
* Люксэмбург
* Малайзія
* Мэксіка
* Нідэрлянды
* Новая Зэляндыя
* Нарвэгія
* Аман
* Пакістан
* Філіпіны
* Польшча
* Партугалія
* Катар
* Румынія
* Расея

* Саудаўская Арабія
* Сэрбія
* Сынгапур
* Славаччына
* Славенія
* Паўднёвая Карэя
* Паўднёва-Афрыканская рэспубліка
* Гішпанія
* Швэцыя
* Швайцарыя
* Тайлянд
* Турэччына
* Украіна
* Аб’яднаныя Арабскія Эміраты
* Вялікабрытанія
* ЗША

* **Асацыяваныя сябры (абмежаваныя правы галасаваньня і кіраваньня)**

* Альбанія
* Бахрэйн
* Босьнія і Герцагавіна
* Куба
* Кіпр
* Эстонія
* Грузія
* Ісьляндыя

* Ярданія
* Казахстан
* Кенія
* Латвія
* Летува
* Паўночная Македонія
* Мальта

* Малдова
* Чарнагорыя
* Марока
* Нігерыя
* Шры Ланка
* Туніс
* Віетнам

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына


Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1906 годзе
Алег Сянцоў

**Але́г Гена́дзьевіч Сянцо́ў** (13 ліпеня 1976, Сімфэропаль, Крымская вобласьць, УССР) — украінскі кінарэжысэр, сцэнарыст і пісьменьнік. Стаў знакамітым у 2012 годзе пасьля выхаду дэбютнага фільму «Гамэр», зь якім ён ўдзельнічаў у некалькіх міжнародных кінафэстывалях. Генэральны дырэктар кінакампаніі «Край Кінема».

11 траўня 2014 году ён выйшаў на акцыю пратэсту ў Сімфэропалі супраць далучэньня Крыма да Расеі. У той самы дзень быў затрыманы ФСБ па падазрэньні ў тэрарызьме разам з Аляксандрам Кольчанкам. Празь нейкі час Сянцова перавезьлі ў Маскву, у сьледчы ізалятар ў Ляфортава.

Сутнасьць абвінавачваньняў супраць Алега Сянцова і Аляксандра Кольчанкі, высунутых ФСБ і пракуратурай, складаецца ў тым, што мінулай вясной, пасьля анэксіі Крыму Расеяй, яны арганізавалі падпалы офісаў арганізацыі «Руская абшчына Крыму» і офісу «Адзінай Расеі» (які зьмяніў шыльду мясцовага офісу Партыі рэгіёнаў) у Сімфэропалі. Акрамя таго, ФСБ сьцьвярджае, што Сянцоў з паплечнікамі плянавалі падарваць помнік Леніну.

25 жніўня 2015 году Паўночна-Каўкаскі акруговы вайсковы суд прысудзіў Сянцова да 20 гадоў строгага рэжыму, іншаму фігуранту справы, Аляксандру Кольчанку, далі дзесяць гадоў строгага рэжыму. Алег Сянцоў прызнаны вінаватым у нібыта стварэньні тэрарыстычнай арганізацыі і кіраваньні ёю, двух тэрарыстычных актах і падрыхтоўцы яшчэ аднаго тэракту, спробы набыцьця выбуховых прыладаў, незаконным захоўваньні агнястрэльнай зброі і боепрыпасаў арганізаванай групай.

Беларускі рэжысэр, драматург, сцэнарыст, прадусар Андрэй Курэйчык заявіў, што такі суровы прысуд Сянцову для сусьветнай артыстычнай грамадзкасьці будзе шокам.

Узнагароджаны ўкраінскім ордэнам «За мужнасьць».

25 кастрычніка 2018 году было абвешчана, што Алег Сянцоў стаў ляўрэатам Прэміі «За свабоду думкі» імя Андрэя Сахарава.

Вызвалены 7 верасьня 2019 году падчас абмену "35 на 35" палітвязьнямі паміж Расеяй і Ўкраінай

У лютым 2022 года падчас Расейскага ўварваньня ва Украіну ў 2022 годзе Сянцоў ўступіў ў тэрабарону Украіны.

## Фільмаграфія
* 2008: «Добра ловіцца рыбка-бананка», кароткамэтражны, навучальны
* 2009: «Рог быка»,
* 2011: «Гамэр», паўнамэтражны, дэбют
* 2013: Насарог

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія рэжысэры
Катэгорыя:Украінскія сцэнарысты
Катэгорыя:Украінскія кінарэжысэры
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сімфэропалі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За мужнасьць»
Катэгорыя:Ляўрэаты Нацыянальнай прэміі Ўкраіны імя Тараса Шаўчэнкі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі імя Сахарава
Кастэнка

**Кастэнка** — украінскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:
* Анатоль Кастэнка ( 1940) — беларускі вайсковец, дзяржаўны дзяяч
* Ліна Кастэнка ( 1930) — украінская пісьменьніца
* Юры Кастэнка ( 1951) — украінскі палітык
Анатоль Кастэнка

**Анато́ль Іва́навіч Кастэ́нка** ( 27 студзеня 1940) — беларускі вайсковы дзяяч, трэці міністар абароны Рэспублікі Беларусь. Генэрал-палкоўнік.

## Жыцьцяпіс
Скончыў , Адэскую вышэйшую агульнавайскавую вучэльню, пасьля чаго накіраваны на .

У 1967 паступіў у . Па сканчэньні накіраваны ў Беларускую вайсковую акругу камандзірам 122-га асобнага мотастралковага батальёну. Праз год стаў начальнікам штабу 296-га гвардзейскага мотастралковага палку 3-й гвардзейскай танкавай дывізіі, яшчэ праз два гады — камандзірам 307-га гвардзейскага навучальнага палку 45-й гвардзейскай навучальнай дывізіі, пасьля — начальнікам штабу дывізіі.

Пазьней скончыў . Адмовіўшыся ад прапановы служыць у Генштабе, накіраваны камандзірам 18-й кулямётна-артылерыйскай дывізіі на Курыльскія астравы.

У 1987 пераведзены на пасаду першага намесьніка камандуючага Беларускай вайсковай акругай, з 1989 — камандуючы БВА.

У 1994, пасьля прэзыдэнцкіх выбараў, прызначаны міністрам абароны Рэспублікі Беларусь. Адстаўлены ў 1995 року.

Пасьля працаваў вайсковым аташэ пры амбасадзе Беларусі ў Бэнілюксе, вайсковым прадстаўніком Беларусі ў НАТО.

## Узнагароды
* ордэн Чырвонага Сьцяга
* ордэн Чырвонай Зоркі
* ордэн «За службу Радзіме ва Ўзброеных сілах СССР» 2-й і 3-й ступеняў
* мэдалі

## Сям’я
Жонка — Тамара Васільеўна. Дзеці, Васіль і Яўген, таксама вайскоўцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс  // Вечерний Минск

Катэгорыя:Міністры абароны Рэспублікі Беларусь
Алюнген

**Алюнге́н** ()&nbsp;— муніцыпалітэт у Францыі, у рэгіёне Эльзас, дэпартамэнт Ніжні Райн. Насельніцтва — 1326 асобаў (2011).

Муніцыпалітэт разьмешчаны на адлегласьці каля 400 км на ўсход ад Парыжу, 26 км на поўнач ад Страсбургу.

## Насельніцтва
У 2010 сярод 884 асобаў працаздольнага веку (15—64 гады) 678 былі актыўныя, 206 — неактыўныя (паказьнік актыўнасьці 76,7%, у 1999 року складаў 78,3%). З 678 актыўных мяшканцаў працавалі 657 асобаў (354 мужчыны і 303 жанчыны), беспрацоўнымі была 21 (8 мужчын і 13 жанчын). Сярод 206 неактыўных 66 асобаў былі вучнямі ці студэнтамі, 107 — пэнсыянэрамі, 33 былі неактыўнымі зь іншых прычынаў У 2010 року ў муніцыпалітэце налічвала 497 ападаткаваных хатніх гаспадарак, у якіх пражывалі 1336,5 асобы, мэдыяна даходаў складала 22 385 эўра на аднаго спажывальніка.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мэрыя муніцыпалітэту Алюнген
* Алюнген на бачыне францускага Нацыянальнага інстытуту геаграфіі

Катэгорыя:Камуны Ніжняга Райну
Тосна (футбольны клюб)

«**Тосна**» () — былы расейскі футбольны клюб з гораду Тосна. Заснаваны ў 2013 годзе і расфармаваны ў 2018 годзе. Уладальнік Кубка Расеі (2018).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Тосна‎
Статут Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў

**Стату́т ААН** — міжнароднае пагадненьне, якое засноўвае міжнародную арганізацыю ААН, падпісанае 26 жніўня 1945 року ў Сан-Францыска на заключным паседжаньні канфэрэнцыі Аб’яднаных Нацыяў па стварэньні Міжнароднай Арганізацыі пацідзесяцьцю дзяржавамі і набыла моц 24 кастрычніка 1945, пасьля таго як было ратыфікаванае пастаяннымі чальцамі Рады Бясьпекі ААН.

Усе краіны, якія падпісалі Статут, абавязаныя выконваць яго артыкулы, акрамя таго, іх абавязкі згодна са Статутам ААН пераважаюць над усімі іншымі абавязальніцтвамі, вынікаючымі зь іншых міжнародных дамоваў. Статут быў ратыфікаваны большасьцю краін сьвету; адзінай агульнапрызнанай краінай, якая не ратыфікавала Статут, зьяўляецца Ватыкан, які аддаў перавагу захаваць за сабой статус пастаяннага назіральніка, у сувязі з чым не зьяўляецца бокам, які падпісвае дакумэнты у поўным аб’ёме.

## Гісторыя стварэньня дакумэнту
У 1945 року прадстаўнікі 50 краінаў сабраліся ў Сан-Францыска на Канфэрэнцыі Аб’яднаных Нацыяў па стварэньні міжнароднай арганізацыі, каб распрацаваць Статут ААН. У аснову працы дэлегаты паклалі прапановы, выпрацаваныя прадстаўнікамі Кітаю, Савецкага Саюзу, Вялікабрытаніі й Злучаных Штатаў у Думбартан-Оўксе ў жніўні-кастрычніку 1944 року. Статут быў падпісаны 26 чэрвеня 1945 прадстаўнікамі 50 краінаў. Польшча, не прадстаўленая на Канфэрэнцыі, падпісала яго пазьней і стала пяцьдзясят першай дзяржавай-заснавальніцай.

Да 24 кастрычніка 1945 р. Статут быў ратыфікаваны Кітаем, Францыяй, Савецкім Саюзам, Вялікабрытаніяй, Злучанымі Штатамі й большасьцю іншых краінаў, якія падпісвалі. У 1949 року Генэральная Асамблея ААН абвясьціла 24 кастрычніка днём Аб’яднаных Нацыяў, які прысьвечаны інфармаваньню народаў сьвету пра мэты і дасягненьні Арганізацыі АН.

## Вонкавыя спасылкі
* Статут ААН па-беларуску
* Статут АНН па-ангельску
* Статут ААН на беларускай мове (адноўлены з сайту ААН у Беларусі, які быў выдалены)

Катэгорыя:ААН
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні
ААН
Сабор Уваскрашэньня Хрыстова (Санкт-Пецярбург)

**Сабо́р Уваскрашэ́ньня Хрысто́ва на Крыві́**, ці **Храм Спа́са на Крыві́** ў Санкт-Пецярбургу — праваслаўны мэмарыяльны аднапрастольны храм у імя Ўваскрашэньня Хрыстова; збудаваны ў памяць пра тое, што на гэтым месцы 1 сакавіка 1881 году ў выніку замаху быў сьмяротна паранены імпэратар Аляксандар II (выраз *на крыві* паказвае на кроў цара). Храм быў збудаваны як помнік цару-мучаніку на сродкі, сабраныя па ўсёй Расейскай імпэрыі.

Месьціцца ў гістарычным цэнтры Санкт-Пецярбургу на беразе канала Грыбаедава побач зь Міхайлаўскім садам і Канюшаннай плошчай. Вышыня дзевяціглавага храму 81 м, умяшчальнасьць да 1600 чалавек. Зьяўляецца музэем і помнікам расейскае архітэктуры.

Храм быў узьведзены подле загаду імпэратара Аляксандра III у 1883—1907 гадох подле сумеснага праекту архітэктара Альфрэда Парланда і архімандрыта Ігнація (Малышава), які пазьней ад будаўніцтва адышоў. Праект выкананы ў «расейскім стылі», у некаторай ступені нагадвае маскоўскі сабор Васіля Блажэннага. Будаўніцтва доўжылася 24 гады. 19 жніўня 1907 году сабор быў асьвячоны.

На фасадзе храму зьмешчаная мазаіка гербаў гарадоў і губэрняў, сярод якіх герб Пагоня, які выступаў у якасьці гербу беларускіх губэрняў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1907 годзе
Катэгорыя:Псэўдарускі стыль
Катэгорыя:Збудаваньні Санкт-Пецярбургу
Ўілі Нэльсан

**Ўі́лі Нэ́льсан** (, поўнае імя ; нарадзіўся 29 красавіка 1933 году) — адзін з самых вядомых выканаўцаў музыкі кантры XX стагодзьдзя, уладальнік мноства ўзнагародаў, у тым ліку прэміяў «Грэмі» ў катэгорыях «Музычная легенда» (1990) і «за жыцьцёвыя дасягненьні» (1999).

Аўтар антываеннай баляды «Whatever Happened to Peace on Earth», у часе вайны ў Іраку, пасьля чаго многія амэрыканскія кантры-радыёстанцыі пачалі байкатаваць ягоныя песьні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на All Music Guide
* 

Катэгорыя:Музыкі ў жанры кантры
Катэгорыя:Сьпевакі ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі American Music Awards
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Грэмі»
Ульрых фон Гутэн

**Ульрых фон Гутэн** (;, замак Штэкельбэрг — , востраў Уфэнаў) — нямецкі рыцар-гуманіст, адзін з галоўных аўтараў «Лістоў цёмных людзей».

## Біяграфія
Быў старэйшым сынам у беднай рыцарскай сям’і. З-за слабога здароўя бацька аддаў яго ў 1499 годзе ў бэнэдыктынскі кляштар у Фульдзе, каб той стаў манахам па дасягненьні патрэбнага ўзросту. Але Ульрых улетку 1506 паступіў ва ўнівэрсытэт Эрфурта. Затым ён перайшоў у Ляйпцыскі ўнівэрсытэт.

У Ляйпцыгу ў 1508 заразіўся пранцамі. У 1509 у Ростаку Гутэн выдаў свой п​​ершы твор «Нема». У 1511 годзе ў Вітэнбергу ён выдаў працу пра вершаскладаньне *De Arte Versificandi*, якая стала вядомай як у Нямеччыне, так і за граніцай. Пасьля гэтага наведаў Вену, Вэнэцыю, Павію і Балёньню, у Італіі ён вучыўся юрыспрудэнцыі.

У 1514 Гутэн атрымаў запрашэньне да двара майнцскага арцыбіскупа Альбрэхта. У Майнцы Гутэн пазнаёміўся з Эразмам Ратэрдамскім. Тут ён напісаў другую частку «Лістоў цёмных людзей» з крытыкай праціўнікаў Ёгана Райхліна. У 1522 Гутэн стаў ідэйным правадыром Рыцарскага паўстаньня. Памёр ва ўзросьце 35 гадоў на Цюрыскім возеры ад пранцаў.

Выказваньне Гутэна «Вее паветрам свабоды» зрабілася дэвізам Стэнфардзкага ўнівэрсытэту.

Катэгорыя:Нямецкія літаратары
Катэгорыя:Памерлі ў Швайцарыі
Валянцін Лукша

**Валянці́н Анто́навіч Лу́кша** (16 лістапада 1937, Полацак — 2012, Менск) — беларускі паэт, публіцыст, драматург.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і служачага. Скончыў Полацкі лясны тэхнікум (1956) і Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС (1976). Працаваў памочнікам таксатара Пензенскай аэрафоталесаўпарадчай экспэдыцыі. У 1958 г. — інструктар Полацкага гаркаму камсамолу, камсорг трэсту № 16 «Нафтабуд». З 1961 г. — літсупрацоўнік полацкай газэты «Сцяг камунізма», загадчык аддзелу міжраённай газэты «Ленінская іскра» (Полацак), карэспандэнт Беларускага радыё, загадчык аддзелу літаратуры і мастацтва рэспубліканскай газэты «Чырвоная змена», адказны сакратар штомесячніка «На экранах Беларусі», з 1973 г. — старэйшы рэдактар, з 1975 г. — галоўны рэдактар Галоўнай рэдакцыі літаратурна-драматычнага вяшчаньня Беларускага радыё, у 1980—1998 гг. — дырэктар выдавецтва «Юнацтва». Сябра СП СССР з 1978 г., Сябра Саюзу пісьменьнікаў Беларусі.

## Творчасьць
Літаратурную дзейнасьць пачаў у 1956 г. (апублікаваны верш у «Віцебскім рабочым»). Выйшлі кнігі вершаў «Гарады нараджаюцца сёньня» (1964), «Атава» (1969), «Споведзь» (1973), «Белыя берагі» (паэма-хроніка, 1981), «Радзімыя плямы» (вершы і фэльетоны, 1982), «Сьляды памяці» (вершы і паэма, 1986), «Агонь і попел» (драматычныя паэмы, 1989), кніжкі вершаў, казак для дзяцей «Аркестар» (1972), «Зялёная бальніца» (1974), «Лета — круглы год» (1978), «Крылаты цэх» (1982), «Чароўны камень» (1987). Выдаў кнігі публіцыстыкі «Наша полацкая прафэсія» (1966), «Рамантыкі шасьцідзясятых» (1967), «Дзесяць дарог да чароўнага» (1970), «Полацак» (1973).

Аўтар п’ес, пастаўленых на тэатральнай сцэне, тэлебачаньні і радыё, «Інтэгралы на цэгле» (1974), «Мая радня» (1975), «Свае крылы» (1976), «Вецер веку» (паводле аднайменнага рамана І. Гурскага, 1977), «Калі вяртаюцца буслы» (1982), «Асоль» (паводле твораў А. Грына, 1984), «Пад шыфрам „Зорачка“» (1985), «Чароўны камень» (1985).

Пераклаў п’есы Сяргея Міхалкова «Дарагі хлопчык» (1986), М.Рошчына «Уся Надзея» (1986), Е. Тарахоўскай «Казка пра Ямелю» (1990). Напісаў лібрэта опэры «Барвовы золак» (пастаўленая ў 1979).

## Узнагароды
* Узнагароджаны мэдалём і Ганаровым знакам А. П. Гайдара.
* Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (1996)

## Крыніцы

## Літаратура
* Слоўнік.орг

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Беларускія драматургі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Дзіцячыя літаратары
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацку
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Алег Ляшко

**Але́г Вале́р’евіч Ляшко́ ** (; нарадзіўся 3 сьнежня 1972 году, Чарнігаў, Украінская ССР, СССР) — украінскі дзяржаўны дзяяч, дэпутат Вярхоўнае рады. Кіраўнік Радыкальнае партыі Алега Ляшко.

## Дзяцінства, маладосьць
Нарадзіўся ў месьце Чарнігаве. Вучыўся ў школе-інтэрнаце. Улетку яго забіралі ў вёску Лізаўка, што ў Луганскай вобласьці. У 1998 року закончыў юрыдычны факультэт Харкаўскага настаўніцкага ўнівэрсытэту імя Рыгора Скаварады. З 2 чэрвеня 2018 году жанаты, жану клічуць Расіта. Да вясельля жыў з будучай жонкай 20 год, за гэты час яна нарадзіла яму дачку.

Кандыдат у прэзыдэнты Ўкраіны (2014, 2019).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Асабістая старонка Алега Ляшка
* Старонка Радыкальнай партыі Алега Ляшка
* Алег Ляшко на YouTube
* Блог Алега Ляшка на Корреспондент.нет.
* Алег Ляшко Facebook.
* Твітэр Алега Ляшка
* Алег Ляшко Вконтакті
* Алег Ляшко ў даведніку «Хто є хто в Україні», видавництва «К. І. С»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чарнігаве
Катэгорыя:Выпускнікі Харкаўскага нацыянальнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Украінскія журналісты
Катэгорыя:Украінскія палітыкі
Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзыдэнты Ўкраіны
Радыкальная партыя Алега Ляшко

**Радыка́льная па́ртыя Але́га Ляшко́** (ранейшая назва — *Украі́нская Радыка́льна-Дэмакраты́чная па́ртыя* ) — сучасная партыя ва Ўкраіне, якую ўзначальвае Алег Ляшко.

## Гісторыя
### Украінська Радыкальна-Дэмакратычная партыя

Украінская Радыкальна-Дэмакратычная партыя была створаная на ўстаноўчым зьезьдзе ў месьце Мікалаеў 18 жніўня 2010. Зарэгістраваная ў Міністэрстве юстыцыі Ўкраіны 28 верасьня 2010 року і стала 184-й партыяй, зарэгістраванай ва Ўкраіне.

На час стварэньня партыі яе ўзначальваў Уладзіслаў Цяліпка. Па стане на 1 чэрвеня 2011 року была прадстаўленая ў 24 з 27 абласьцей Украіны.

### Радыкальная партыя Алега Ляшко
8 жніўня 2011 року новым лідэрам партыі стаў народны дэпутат у Вярхоўнай радзе Ўкраіны Алег Ляшко, партыю перайменавалі ў «Радыкальную партыю Алега Ляшко»

Першым намесьнікам кіраўніка стаў Юры Сухін, яшчэ адным намесьнікам прызначылі Ўладзіслава Цяліпку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Афіцыйная бачына Крывароскай мескай арганізацыі

Катэгорыя:Палітычныя партыі Ўкраіны
Боршч

**Боршч**&nbsp;— суп з буракоў і гародніны. Традыцыйная беларуская рэдкая кіслая страва. Вядомая і ў іншых краінах Усходняй і Цэнтральнай Эўропы, асабліва ў кухні жыдоў-ашкеназаў, летувіскай, польскай, румынскай, расейскай і ўкраінскай кухні. У бальшыні традыцыйных рэцэптаў асновай баршчу зьяўляюцца буракі. Часам асновай зьяўляюцца памідоры, а буракі ў гэты час будуць дадатковым інгрэдыентам. Такія баршчы яшчэ завуцца чырвонымі. Існуюць таксама варыянты баршчу без буракоў, напрыклад суп з шчаўя і жур. Яшчэ адным варыянтам зьяўляецца халодны боршч (халаднік). На Заходнім Палесьсі боршч вараць з грыбоў.

Слова «боршч» мае протаславянскае паходжаньне, якое, у сваю чаргу, паходзіць ад протаіндаэўрапейскага. Назва паходзіць ад назвы баршчэўніка, які напэўна першапачаткова быў асновай баршчу. Пасьля ён быў заменены буракамі і іншай гароднінай.

Боршч можа гатавацца як зь мясам, так і безь яго, такім чынам, ён будзе посным блюдам. Акрамя гэтага ў боршчы звычайна дадаюць бульбу, цыбулю, моркву, салодкі баўгарскі перац, востры перац, алей, цукар, воцат, часнок, пятрушку, кроп і соль. Часам у боршч дадаюць хлебны квас, вушкі, аджыку, сала, onopordum acanthium, сьвежую ці квашаную капусту, фасолю ці яйкі.

## Рэцэпт украінскага баршчу
Прыгатаваць мясны булён і працэдзіць яго. Буракі нашынкаваць, пасаліць, пакласьці ў рондаль, папырскаць воцатам, дадаць тлушч, які быў зьняты з булёну, памідор, цукар і тушыць. Нашынкаваную цыбулю, карані пятрушкі і моркву крыху падсмажыць на алеі.

У працэджаны булён пакласьці нарэзаную долькамі бульбу, давесьці да кіпеньня і кіпяціць 5—10 хв., дадаць нарэзаную сьвежую капусту і варыць яшчэ 10—15 хв. Пасьля гэтага пакласьці ў боршч тушаныя буракі, карэньні, цыбулю, нарэзаныя сьвежыя памідоры, горкі і духмяны перац, лаўровы ліст, мучную пасіроўку. Даць пакіпець 5 хв. Потым заправіць салам, таўчоным зь зелянінай пятрушкі і часнаком, давесьці да кіпеньня і даць настаяцца 15—20 хв.

Падаваць на стол з 1—2 кавалкамі варанага мяса ў кожнай талерцы, сьмятанай, зелянінай пятрушкі.

*2 л. булёну, 500 г. капусты, 300 г. буракоў, 250 г. бульбы, 1/2 [[шклянка|шклянкі]] сьмятаны, 1/2 шклянкі памідору, 1 морква, 1 корань пятрушкі, 2 цыбуліны, 20 г. сала, па 2 ст. [[Лыжка|лыжкі]] [[масла]], [[Мука|мукі]], воцату і цукру, 1-2 долькі часнаку, па 2 гарошыны горкага і духмянага [[Перац|перцу]], 1 лаўровы ліст*.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нематэрыяльная культурная спадчына чалавецтва

Катэгорыя:Стравы з буракоў
Катэгорыя:Стравы з капусты
Алютэх

«**Алютэх**» (*Алю*мінавыя *тэх*налёгіі) — беларускі вытворца сэкцыйных варотаў і ралетаў з алюміну, заснаваны ў верасьні 1996 году ў Менску былым інжынэрам самалётаў і рухавікоў Аляксеем Жукавым. У 1997 годзе стаў сумесным беларуска-латвійскім прадпрыемствам. На 2014 г. меў 27 даччыных прадпрыемстваў: 7 вытворчых (4 у Беларусі, па адным у Нямеччыне, Расеі і Ўкраіне) і 20 гандлёва-складзкіх (Аўстрыя, Беларусь, Расея, Украіна). Каля 65% збыту прыпадала на экспарт у Расею. Быў вядучым вытворцам алюмінавага профілю ў Заходняй і Ўсходняй Эўропе, а таксама найбуйнейшым вытворцам ралетаў ва Ўсходняй Эўропе.

## Мінуўшчына
У верасьні 1996 г. былы інжынэр самалётаў і рухавікоў Аляксей Жукаў заснаваў прадпрыемства «Алютэх» для вытворчасьці і ўстаноўкі ралетаў. У 1997 г. адчынілі першае замежнае прадстаўніцтва ў Расеі (Санкт-Пецярбург). У 1998 годзе — у Маскве. У 1999 годзе на прадпрыемстве ўпершыню ва Ўсходняй Эўропе ўвялі ў дзеяньне вытворчасьць ралетаў зь пенным напаўняльнікам і ахоўных корабаў. У 2000 годзе адчынілі прадстаўніцтва ва Ўкраіне (Кіеў). У 2001 годзе пусьцілі вытворчасьць 8-кутняга ралетнага вала і 77-га профіля ролікавай пракаткі. У 2003 годзе пачалі ўласную вытворчасьць сэкцыйных варотаў. У 2004 годзе адчынілі першы ў Беларусі завод (сумеснае ТАА «АлюмінТэхна») для вытворчасьці (45 тыс. т за год), парашковай афарбоўкі (35 тыс. т за год) і  (10 тыс. т за год)  профіляў. Тады ж у Кіеве набылі прадпрыемства «Элан» для вытворчасьці сэкцыйных варотаў (3500 за год). У Расеі адчыніліся яшчэ 3 гандлёвыя прадстаўніцтвы: Екацярынбург (Уральская фэдэральная акруга), Краснадар (Паўднёвая фэдэральная акруга), Самара (Прыволская фэдэральная акруга).

У 2005 годзе адчынілася даччынае ТАА «АлСтронг» ( — «трывалы») для ліцьця пад высокім ціскам і палімэрнай афарбоўкі вырабаў з алюмінавых сплаваў. Таксама адчынілі новае замежнае прадстаўніцтва ў Расеі (Новасыбірск). У 2007 годзе адчыніліся яшчэ 6 гандлёвых прадстаўніцтваў у Расеі (Краснаярск, Ніжні Ноўгарад, Омск, Растоў-на-Доне, Стаўрапаль, Уфа) і 3 — ва Ўкраіне (Адэса, Дняпро, Львоў). У 2008 годзе стварылі даччынае ТАА «Алютэх варотныя сыстэмы» (240 тыс. варотаў за год). Таксама адчынілі яшчэ 2 прадстаўніцтвы ў Расеі: Іркуцк (Сыбірская фэдэральная акруга), Казань (Татарстан). У 2009 годзе на галаўным прадпрыемстве пусьцілі вытворчасьць афарбаванай стужкі (25 тыс. т алюміну, 70 тыс. т сталі за год). У 2010 годзе адчынілі складзкое прадпрыемства ў Чэхіі (, Пльзенскі край, Багемія). 30 верасьня 2013 году «Алютэх» набыў нямецкага вытворцу сэкцыйных і рулённых варотаў «Гюнтэр-Тор» (; ,  раён, зямля Райнлянд-Пфальц), які меў збытавую сетку ў Аўстрыі, Нямеччыне і Францыі.

У 2024 годзе «Бюро» выпусьціла расьсьледаваньне, паводле якога «Алютэх» абыходзіў санкцыі Эўрапейскага Зьвязу, а таксама вёў бізнэс у Крыме і ДНР.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Прадстаўніцтва ў Гомелі
* «Гюнтэр-Тор»

Катэгорыя:Прадпрыемствы Менску
Катэгорыя:Вытворчыя кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Транснацыянальныя карпарацыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1996 годзе
Хэвіз (возера)

**Хэвіз** () — возера на захадзе Вугоршчыны, у аднайменным горадзе, у пяці кілямэтрах ад паўднёва-заходняга краю возера Балатон. Гэта найвялікшае тэрмальнае возера ў Эўропе: тэмпэратура вады дасягае тут 24° узімку й 36° улетку. Разыход вады зьяўляецца вельмі моцным: возера абнаўляецца штодзень. У склад вады ўваходзяць натар, каль, магн, вапень, хлярыд, брамід, фтарыд, сульфат, мэтаборная кісьля і іншыя хімічныя элемэнты, таму Хэвіз зьяўляецца папулярным лекавым курортам. 

## Вонкавыя спасылкі
* Хэвіз

Катэгорыя:Азёры Вугоршчыны
Хэвіз

**Хэвіз** () — горад на захадзе Вугоршчыны, у мэд’е Зала. Насельніцтва на 2014 год — 4685 чалавек. Папулярны лекавы курорт.

## Геаграфія
Хэвіз разьмешчаны за 190 км на паўднёвы захад ад Будапэшту, за 6 км на паўночны захад ад Кэстхэю (што на ўзьбярэжжы возера Балатон), за 180 км ад Вены. Галоўная славутасьць гораду — тэрмальнае возера Хэвіз.

## Галерэя

Hévíz.jpg|Возера Хэвіз
Heviz1.jpg|Купальня на возеры Хэвіз
Pedestrian_street_Hévíz.jpg|У цэнтры гораду
Heart_of_Jesus_Church_Hévíz.jpg|Царква Сэрца Хрыста


## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт гораду

Катэгорыя:Гарады Вугоршчыны
Дэльфінарыюм

**Дэльфінарыюм** — разнавіднасьць акварыюму, дзе трымаюць дэльфінаў для вывучэньня, дрэсіроўкі і паказу. Як правіла, у вялікіх акіянарыюмах паказваюць касатак і афалінаў.

Першы ў Беларусі дэльфінарыюм адкрыўся ў Менскім заапарку 10 сьнежня 2011 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Заапаркі
Эўропа-парк

**Эўропа-парк** () — другі паводле наведвальнасьці парк забаваў у Эўропе пасьля Дыснэйлэнду ў Парыжы. Месьціцца ў мястэчку Руст у фэдэральнай зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг на паўднёвым захадзе Нямеччыны, недалёка ад мяжы з Францыяй. Быў адкрыты ў 1975 годзе, у 2007 годзе яго наведвальнасьць склала 4 мільёны чалавек.

Шматлікія атракцыёны знаходзяцца ў розных тэматычных разьдзелах парку, якія ўяўляюць краіны Эўропы: Нямеччыну, Францыю, Швайцарыю, Італію, Нідэрлянды, Расею, Гішпанію, Грэцыю, Партугалію, Вялікабрытанію і скандынаўскія краіны.

## Глядзіце таксама
* Парк Эўропы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўропа-парку

Катэгорыя:Паркі забаваў у Нямеччыне
Катэгорыя:Бадэн-Вюртэмбэрг
Сынт-Тройдэн (футбольны клюб)

«**Сынт-Тройдэн**» () — бэльгійскі футбольны клюб з гораду Сынт-Тройдэну. Заснаваны ў 1924 годзе.

## Гісторыя

Клюб быў створаны ў 1924 годзе па зьліцьці клюбаў «Юніён» і «Голдстар», якія абодва паходзілі з Сынт-Тройдэну. Клюбнымі колерамі былі абраныя жоўты і сіні, бо яны атаясамляюцца з колерам гораду. Першы матч каманды адбыўся супраць клюбу «Сэркль Тонгерэну». На ім прысутнічалі 9 гледачоў. У канцы 1930-х гадоў сапраўднай зоркай клюбу быў Леапольд Апэльтанс. Ён жа 21 лістапада 1948 году ён стаў першым дзейным футбалістам клюбу, які быў выкліканы да складу нацыянальнай зборнай Бэльгіі. У канцы 1940-х гадоў «Сынт-Тройдэн» кваліфікаваўся ў другі дывізіён чэмпіянату Бэльгіі. У першай палове 1950-х гадоў дружына ўпершыню прасунулася ў элітны бэльгійскі дывізіён. У 1959 годзе каманду ачоліў Раймон Гутальс, зь імём якога зьвязаныя далейшыя посьпехі «Сынт-Тройдэну». Пад ягоным кіраўніцтвам клюб заняў другі радок ў Першым дывізіёне ў 1966 годзе.

У 2001 годзе на пасаду галоўнага трэнэра быў запрошаны колішні брамнік «Сынт-Тройдэну» Джэкі Матэйсэн. Ён ачольваў клюб тры сэзоны, але потым сышоў да «Шарлеруа». Яго замяніў на пасадзе галоўнага трэнэра Марк Вільматс, але гэтага адмыслоўца неўзабаве звольнілі. Каманда скончыла сэзон з трэнэрскім трыё, у якое ўваходзілі Гі Мангельсхотс, Эдзі Раймакерс і Пітэр Вутс. У канцы сэзону 2004–2005 гадоў рада дырэктараў наняла на пасаду трэнэра кіраўніка «Оостэндэ» Гэрмана Вэрмёлена, але 9 лютага 2006 году ён быў звольнены праз дрэнныя паказьнікі, бо «Сынт-Тройдэн» на той момант займаў 17 радок у табліцы.

Зь ліпеня 2008 году каманду ачольваў Гіда Брэпульс. Пасьля дванаццатага месца ў сэзоне 2010—2011 гадоў «Сынт-Тройдэн» працягваў трэнаваць Брэпульс, але супраца з трэнэрам хутка скончылася пасьля няўдалых выступаў. Ягоны наступнік Фрэнкі ван дэр Эльст ня здолеў захаваць клюбу месца ў Першым дывізіёне. Хутка пасьля гэтага і ён быў звольнены, а на ягонае месца вярнуўся Брэпульс. Клюб быў адным зь лідэраў другога дывізіёну, але вярнуўся ў элітны доўгі час не атрымлівалася. Толькі ў сэзоне 2014—2015 гадоў сынттройдэнцы здабылі перамогу ў лізе ў атрымалі квіток да вяртаньня ў Першы дывізіён. Нападнік клюбу Ілер Мамі, які паходзіць з ЦАР, поруч з гульцом з «Антвэрпэну» стаў найлепшым бамбардзірам турніру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Сынт-Тройдэн‎
Ухвала (неадназначнасьць)

**Ухвала** — гэта:

* Ухвала — прынятая на сойміку пастанова, якая мела дачыненьне да ўсёй шляхты дадзенага павету Вялікага Княства Літоўскага
* Ухвала — вёска ў Крупскім раёне Менскай вобласьці
Чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы

**Чэмпіяна́т сьве́ту па лё́гкай атле́тыцы** — спаборніцтва, якія ладзяцца Сусьветнай лёгкай атлетыкай. Нароўні з Алімпійскімі гульнямі, чэмпіянат прадстаўляе найвышэйшы ўзровень міжнародных спаборніцтваў па лёгкай атлетыцы сярод дарослых на адкрытым паветры ва ўсім сьвеце, улучна з маратонскім бегам і спартовай хадзьбою. Асобныя чэмпіянаты сьвету ладзяцца па некаторых іншых відах спорту на адкрытым паветры, у тым ліку па бегу па перасечанай мясцовасьці і паўмаратоне, а таксама па чэмпіянатах у памяшканьнях і ўзроставых групах.

Доўгі час адзіным спаборніцтвам у сьвеце па лёгкай атлетыцы былі летнія Алімпійскія гульні. Да 1980 году алімпійскія чэмпіёны таксама ўважаліся за дзейнымі чэмпіёнамі сьвету. Праходзіў толькі чэмпіянат сьвету па лёгкаатлетычным кросе. Таксама двойчы ў алімпійскія гады праводзіліся чэмпіянаты сьвету па дысцыплінах, якія не ўваходзілі ў алімпійскую праграму, як то ў 1976 годзе па хадзьбе на 50 км сярод мужчынаў і ў 1980 годзе па бегу на 3000 м, бегу на 400 м з бар’ерамі сярод жанчынаў.

Першы чэмпіянат сьвету па лёгкай атлетыцы адбыўся ў 1983 годзе. Напачатку спаборніцтвы праводзіліся раз на 4 гады, а з 1991 году — раз на два гады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Плішчын

**Плі́шчын** — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласьці. Знаходзіцца за 15 км на паўднёвы ўсход ад Жыткавічаў і за 2 км на поўнач ад вусьця ракі Скрыпіцы. Належыць да басэйну Прыпяці, у пойме якой месьціцца. Ляжыць у заходняй частцы нацыянальнага парку Прыпяцкі.

## Апісаньне
Разьмешчана каля ўрочышча Бараўская Дача. Зьяўляецца возерам старычнага тыпу, выцягнутае з захаду на ўсход. Берагі часткова забалочаныя, часткова пад лесам і хмызьняком. На поўначы ад возера знаходзіцца лясны масіў. Ёсьць невялікі востраў у заходняй частцы. На поўдні злучаецца пратокамі з двума безыменнымі азёрамі, таксама злучанае пратокай з возерам Мута.

## Флёра і фаўна
У возеры сустракаюцца шчупакі, ляшчы, язі, карасі, ліні і іншыя віды.

У раёне возера адзначаны від расьлінаў расіца прамежкавая, занесеная ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Азёры Жыткавіцкага раёну
Амбасада Беларусі ва Ўкраіне

**Амбаса́да Рэспу́блікі Белару́сь ва Ўкраі́не** — дыпляматычная місія Рэспублікі Беларусь ва Ўкраіне, знаходзіцца ў Кіеве па адрасе вуліца М. Кацюбінскага, 3.

## Гісторыя дыпляматычных стасункаў
25 сакавіка 1918 году ў Кіеве знаходзілася беларуская дэлегацыя на чале з Аляксандрам Цьвікевічам, якая вяла перамовы аб прызнаньні незалежнасьці Беларусі, але да таго часу ўкраінскі ўрад Усевалада Галубовіча ня змог узгадніць пытаньне дзяржаўных межаў зь Беларускай Народнай Рэспублікай. Толькі 27 сьнежня 1991 году Рэспубліка Беларусь і Ўкраіна прызналі адна адну і ўсталявалі дыпляматычныя адносіны.

## Амбасадары
# Аркадзь Смоліч (1918)
# Аляксандар Цьвікевіч (1919)
# Віталь Курашык (1993—2001)
# Валянцін Вялічка (2001—2016)
# Ігар Сокал (2016—2023)

## Глядзіце таксама
* Амбасада Ўкраіны ў Беларусі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка амбасады

Катэгорыя:Беларуска-ўкраінскія стасункі
Украіна
Беларусь
Бабін Яр

**Ба́бін Яр** () — урочышча на паўночна-заходняй ускраіне Кіева.

Бабін Яр стаў сусьветна вядомым праз масавыя расстрэлы, пераважна габрэяў, у 1941—1943 гадах, учыненыя нямецкім акупацыйным камандаваньнем у часе Вялікай Айчыннай вайны.

У розных публікацыях даюцца розныя лічбы агульнай колькасьці зьнішчаных у Бабіным Яры — прыкладна ад 70 000 да 200 000 чалавек.

## Гісторыя
У часе Вялікай Айчыннай вайны нямецкія войскі, якія занялі Кіеў 19 верасьня 1941 году, выкарыстоўвалі Бабін Яр як месца масавых расстрэлаў.

Першы расстрэл адбыўся 27 верасьня 1941 году — былі расстраляныя 752 пацыенты псыхіятрычнай бальніцы імя Івана Паўлава, якая знаходзілася ў непасрэднай блізкасьці да яра.

За два дні 29 і 30 верасьня 1941 году зондэркаманда «4а» пад камандаваньнем штандартэнфюрэра Паўля Блёбэля (якая ўваходзіла ў склад айнзацгрупы «З» пад камандаваньнем доктара Рашэ) пры ўдзеле частак 6-й арміі вэрмахту і ўкраінскай дапаможнай паліцыі расстралялі ў гэтым яры 33 771 чалавека (гэтая колькасьць не ўключае малалетніх дзяцей да 3-х гадоў, якіх таксама забівалі ў гэтыя два дні). На гэтым расстрэлы не спыніліся.

Масавыя пакараньні працягваліся аж да сыходу немцаў з Кіева. 10 студзеня 1942 году былі расстраляныя каля 100 матросаў Дняпроўскага атраду Пінскай вайсковай флятыліі. Бабін Яр стаў месцам расстрэлу пяці цыганскіх табараў.

Паводле розных падлікаў, у Бабіным Яры ў пэрыяд з 1941 па 1943 гады было расстраляна ад 70 000 да 200 000 чалавек. Габрэі-зьняволеныя, якіх нацысты ў 1943 годзе прымусілі спальваць целы, казалі пра 70—120 тысяч.

У 1950 годзе гарадзкія ўлады пастанавілі заліць Бабін Яр вадкімі адкідамі суседніх цагляных заводаў. Яр быў перагароджаны земляным валам з мэтай незатапленьня жылых раёнаў. 13 сакавіка 1961 году ў выніку бурнага раставаньня сьнегу быў прарваны земляны вал, і селевы паток вышынёй да 14 мэтраў лінуў у бок жылога масіву Куранёўка. Вадкай пульпай была залітая плошча каля 30 га, разбурана звыш 30 будынкаў, практычна цалкам зьнішчанае трамвайнае дэпо імя Красіна. Паводле афіцыйнага паведамленьня Ўрадавай камісіі па расьсьледаваньні прычын аварыі, «у раёне аварыі загінула 145 чалавек». Паводле ацэнак сучасных дасьледчыкаў Куранёўскай катастрофы, рэальная колькасьць ахвяраў склала каля 1,5 тысяч чалавек.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Нацыянальнага гісторыка-мэмарыяльнага запаведніка «Бабін Яр»

Катэгорыя:Славутасьці Кіеву
Катэгорыя:Шаўчэнкаўскі раён (Кіеў)
Катэгорыя:Могілкі Кіеву
Катэгорыя:Мясьціны Галакосту ва Ўкраіне
Залатое кальцо (Ісьляндыя)

**Залато́е кальцо́** — папулярны турыстычны маршрут у паўднёвай Ісьляндыі, пачынаецца ў Рейк’явіку, праходзіць па цэнтральнай Ісьляндыі (дзе знаходзіцца большая частка славутасьцяў) і вяртаецца назад у Рэйк’явік. Арыентыровачная працягласьць экскурсіі — 8 гадзінаў.

Тры галоўныя прыпынкі на маршруце — парк Тынгвелір (), вадаспад Гюдльфос () і даліна гейзэраў Хаўкадалюр ().

Тынгвелір — нацыянальны парк, занесены ў 2004 року ў сьпіс Сусьветнае спадчыны ЮНЭСКО. Тут у 930 року быў заснаваны першы парлямэнт Ісьляндыі — найдаўнейшы ў сьвеце.

Гюдльфос, літаральна «залаты вадаспад», лічыцца ісьляндцамі самым прыгожым вадаспадам краіны. Ледзяная вада ракі Хвітаў абрываецца ў вузкі каньён з вышыні 32 мэтры. У даліне гейзэраў Хаўкадалюр знаходзіцца знакаміты Вялікі гейзэр (, *Гейсыр*), які даў назву ўсім астатнім гарачым крыніцам плянэты. У цяперашні час Вялікі гейзэр страціў ранейшую магутнасьць і прарываецца на паверхню нерэгулярна. Тут жа знаходзіцца значна актыўнейшы гейзэр — Строкюр (), які выкідае слуп пары і гарачай вады на вышыню 20-30 мэтраў кожныя 5-10 хвілінаў.

Крыху меней наведванымі пунктамі маршруту «Залатое кальцо» зьяўляюцца: кратэр вулькану Керыз (), на дне якога ўтварылася возера, вёска Квэрагердзі (), у якой дзякуючы тэрмальным крыніцам у цяпліцах ісьляндцы вырошчваюць экзатычную для гэтай паўночнай краіны садавіну і гародніну, царква ў месьце Скалхольт () і геатэрмальная электрастанцыя Несавэтлір ().

## Крыніцы

Катэгорыя:Славутасьці Ісьляндыі
Гастраэнтэрыт

**Гастраэнтэрыт** ці **інфэкцыйная дыярэя** — запаленчае захворваньне (адпаведны канчатак «-ыт») страўнікава-кішэчнага тракту, якое закранае як страўнік (пра што сьведчыць прыстаўка «гастра-»), так і тонкую кішку (пра што сьведчыць «энтэра-»). Гастраэнтэрыт спалучае панос, млоснасьць, боль у жываце і спазм. У выніку можа наступіць абязвожваньне. Гастраэнтэрыт таксама завецца страўнікавым вірусам. Нягледзячы на тое, што ён ніяк не зьвязаны з грыпам, часам яго завуць страўнікавым грыпам.

У сьвеце большасьць выпадкаў гастраэнтэрыту ў дзяцей выкліканая ротавірусам. У дарослых часьцей сустракаецца норавірус ды Campylobacter. Радзей прычынамі гастраэнтэрыту зьяўляюцца іншыя бактэрыі ці іхнія таксыны і паразыты. Заражэньне можа адбыцца ў выніку спажываньня кепска прыгатаванай ежы, ці забруджанай вады ці ў выніку цеснага кантакту з хворым. У мэтах прафіляктыкі трэба спажываць чыстую ваду, мыць рукі мылам і грудное выкормліваньне замест выкарыстаньня харчовых сумесей. Асабліва гэта важна для антысанітарных умоў ці недахопу гігіены. Дзецям пажадана праводзіць імунізацыю супраць ротавіруса.

Галоўным сродкам лячэньня зьяўляецца спажываньне вялікай колькасьці вадкасьці. Для выпадкаў зь лёгкім і сярэднім цячэньнем звычайна дастаткова прымаць раствор для аднаўленьня страчанай вадкасьці (сумесь вады, солей і цукру). Для дзяцей, якія атрымлівалі грудное выкормліваньне, рэкамэндуецца працяг выкормліваньня. Для больш цяжкіх выпадкаў можа быць паказаная шпіталізацыя з нутрывенным аднаўленьнем вадкасьці. Антыбіётыкі звычайна не рэкамэндуюцца. Часьцей за ўсё гастраэнтэрытам хварэюць дзеці і жыхары краін, якія разьвіваюцца. Штогод у сьвеце рэгіструецца ад трох да пяці мільярдаў выпадкаў гастраэнтэрыту, каля 1,4 млн. чалавек памірае. Паводле сьмяротнасьці вострыя кішэчныя інфэкцыі саступаюць толькі рэсьпіраторным захворваньням.

## Крыніцы

Катэгорыя:Інфэкцыйныя захворваньні
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Нацыянальны батанічны сад Украіны

**Нацыяна́льны батані́чны сад імя́ Міко́лы Грышка́ Нацыяна́льнай акадэ́міі наву́к Украі́ны** () — навукова-досьледная ўстанова для праектаваньня і стварэньня новых батанічных садоў і паркаў, распрацоўкі навуковых асноваў азеляненьня і фітадызайну прадпрыемстваў і арганізацыяў, а таксама іншых напрамкаў тэарэтычнай і прыкладной батанікі.

Батанічны сад уваходзіць у прыродна-запаведны фонд Украіны і ёсьць аб’ектам комплекснай аховы, належыць да земляў прыроднага і гісторыка-культурнага прызначэньня, якія ахоўваюцца як нацыянальны здабытак.

Адной з галоўных задачаў батанічнага саду ёсьць правядзеньне дасьледваньняў у галіне аховы прыроды, стварэньне базы для захаваньня генафонду расьлінаў і ўсяе біялягічнае разнастайнасьці, а таксама асьветніцкая дзейнасьць па пытаньнях экалёгіі ды выкарыстаньня расьлінаў.

Паводле разнастайнасьці калекцыяў жывых расьлінаў, маштабаў тэрыторыі, узроўню навуковых дасьледваньняў займае адно зь вядучых месцаў сярод найбольшых батанічных садоў Эўропы. У склад батанічнага саду ўваходзіць 8 навуковых аддзелаў, унікальны калекцыйны фонд Нацыянальнага батанічнага саду налічвае каля 11180 таксонаў, што адносяцца да 220 сямействаў і 1347 родаў.

Сад месьціцца па адрасе: м.Кіеў, вул. Ціміразеўская, 1. Дырэктарка — Натальля Заіменка, чалец-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, прафэсар, доктар біялягічных навук.

Да тэрыторыі Нацыянальнага батанічнага саду прымыкае тэрыторыя Выдубіцкага манастыра.

## Літаратура

* 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Панорамы Батанічнага саду

Катэгорыя:Паркі Кіеву
Катэгорыя:Славутасьці Кіеву
Катэгорыя:Батанічныя сады Ўкраіны
Катэгорыя:Прыродныя помнікі Ўкраіны
Катэгорыя:Пячэрскі раён
Барыспаль (аэрапорт)

**Міжнаро́дны аэрапо́рт Бары́спаль** () — міжнародны аэрапорт гораду Кіева (Украіна), найбуйнейшы паводле аб’ёмаў перавозак аэрапорт на тэрыторыі Ўкраіны. Афіцыйная назва — **Дзяржаўнае прадпрыемства «Міжнародны аэрапорт Барыспаль»**. Пабудаваны архітэктарамі А. В. Дабравольскім, А. І. Маліноўскім, Д. П. Папенка.
 
Знаходзіцца за 18,5 км на ўсход ад уезду ў Кіеў (Харкаўскай плошчы і станцыі мэтро «Барыспальская»), у горадзе Барыспаль Кіеўскай вобласьці. Абслугоўвае 62% міжнародных авіяперавозак Украіны. За 2011 год аэрапорт абслужыў  пасажыраў. У дзень правядзеньня фінальнага матчу футбольнага чэмпіянату Эўра-2012, 1 ліпеня, міжнародны аэрапорт Барыспаль абслужыў 630 рэйсаў (358 — на прыбыцьцё і 272 — на адлёт). Абсалютны сутачны максымум пасажыраў, якія скарысталіся паслугамі аэрапорта, склаў 39 317 чалавек. З аэрапорта «Барыспаль» 43 міжнародныя і 9 ўкраінскіх авіякампаніяў выконваюць рэгулярныя рэйсы па 95 кірунках (83 міжнародныя і 12 унутрыўкраінскіх).

Аэрадром здольны прымаць любыя тыпы паветраных судоў. Клясыфікацыйныя лікі УПП (PCN): 18п/36л 39/R/C/X/T, 18л/36п 80/R/C/W/T.

## Гісторыя
Заснаваны пастановай Савету Міністраў УССР 22 чэрвеня 1959 году на базе вайсковага аэрадрому.
* 7 ліпеня 1959 пачаліся грузавыя і пасажырскія перавозкі. Першыя рэйсы: Масква — Кіеў — Масква і Ленінград — Кіеў — Ленінград.
* У лістападзе 1960 заснавана паветраная група самалётаў Ту-104 і Ан-10.
* У 1965 годзе быў адкрыты новы Барыспальскі аэравакзал.
* З 1974 году ў складзе паветранай групы 4 флёту турбарэактыўных Ту-104, Ту-134 і Ту-154 і 2 флёту турбавінтавых Іл-18.
* З 1980-х гадоў аэрапорт забясьпечваў некаторыя замежныя перавозкі вышэйшага апарата СССР; шараговыя грамадзяне СССР вылецець за мяжу маглі толькі з маскоўскага аэрапорта Шарамецьева.
* Загадам Міністра транспарту Ўкраіны ад 11 сакавіка 1993 году ў Кіеве створаны Дзяржаўны міжнародны аэрапорт.

## Структура

Аэрапорт мае пяць тэрміналаў:

### Тэрмінал A
Арыентаваўся на авіяпасажыраў, якія падарожнічаюць у межах Украіны (унутраныя рэйсы); З 14 верасьня 2011 году закрыты. Цяпер праводзіцца рэканструкцыя тэрміналу.

### Тэрмінал В
Абслугоўвае ўнутраныя і міжнародныя рэйсы

### Тэрмінал С
Абслугоўваў VIP-пасажыраў да 1 жніўня 2012 г. Пасьля жніўня VIP-пасажыраў абслугоўвае прэм’ер-VIP зала тэрмінала D,

### Тэрмінал D
Арыентаваны на міжнародныя рэйсы і абслугоўваньне VIP-пасажыраў. Плянуецца пашырэньне тэрміналу і перавод на яго ўнутраных рэйсаў.

### Тэрмінал F
Міжнародныя палёты, у асноўным чартарныя і бюджэтныя авіякампаніі. Адкрыты 21 верасьня 2010 году. Абслугоўвае пасажыраў 22 авіякампаніяў: Міжнародні Авіалінії України (міжнародныя рэйсы), UM Air, Utair Україна, Air Baltic, Armavia, Adria Airways, Belavia, Caspian Airlines, «Аўстрыйскія авіялініі» (Аўстрыя), Georgian Airways, Germanwings, Libyan Arab airlines (Лібія), Lufthansa (Нямеччына), Finnair (Фінляндыя), S7 Airlines (Расея) ды іншыя.

### Грузавы тэрмінал «BW»
Заплянавана будаўніцтва хуткаснай чыгуначнай лініі з аэрапорта ў Кіеў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Аэрапорты Ўкраіны
Катэгорыя:Транспарт Кіеву
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1959 годзе
Цераз могілкі

**«Це́раз мо́гілкі»** — савецкі чорна-белы фільм, пастаўлены на кінастудыі «Беларусьфільм» у 1963 року рэжысэрам Віктарам Туравам паводле аднайменнай аповесьці Паўла Ніліна. Прэм’ера адбылася 5 красавіка 1965.

У 1995 годзе фільм «Цераз могілкі» Віктара Турава ўвайшоў 100 найлепшых фільмаў пра вайну паводле Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў па пытаньнях адукацыі, навукі і культуры (ААНАНК).

## Сюжэт

У час бітваў за Сталінград увосені 1942 року группа беларускіх партызанаў бярэ на сябе задачу па падрыве нямецкіх вайсковых эшэлонаў. Застаўшыся без выбухоўкі, партызаны накіроўваюць Міхася і Сазона Іванавіча да мэханіка Бугрэева. У старожцы яны пачынаюць вытопліваць выбухоўку, але іхнія пляны парушае нечаканае зьяўленьне нямецкіх жаўнераў…

## Крыніцы

Катэгорыя:Савецкія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1964 году
Катэгорыя:Фільмы пра Другую сусьветную вайну
Дэ Граафсхап Дутынхэм

«**Дэ Граафсхап**» () — нідэрляндзкі футбольны клюб з гораду Дутынхэму. Заснаваны ў 1954 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Дутынхэм‎
Ігар Кастэнка

**І́гар І́гаравіч Кастэ́нка** (; , Зубрэц — , Кіеў) — украінскі журналіст, студэнт-географ, актывіст Эўрамайдану, украінскі вікіпэдыст. Загінуў падчас супрацьстаяньня на вуліцы Інстытуцкай. Герой Украіны.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў вёсцы Зубрэц Бучацкага раёну Тарнопальскай вобласьці. Бацькі хлопца былі на заробках у Санкт-Пецярбургу, таму хлопец рос з бабуляю і дзядуляю.

### Творчасьць
Працаваў журналістам інтэрнэт-выданьня «Спортаналітика». Быў ініцыятарам стварэньня ўкраінскамоўнага спартовага інтэрнэт-выданьня allsport24.com, зьяўленьне якога затрымалася праз занятасьць Ігара ды іншую яго творчасьць на Эўрамайдане, і які быў цалкам запушчаны ўжо пасьля яго сьмерці.

Быў актыўным рэдактарам украінскай Вікіпэдыі (пісаў пад нікам Ig2000). За два з паловаю гады ўдзелу стварыў больш 280 артыкулаў, зрабіў больш за 1600 рэдагаваньняў. Адзін з напісаных артыкулаў атрымаў статус «добры». Таксама прымаў удзел у прасоўваньні Вікіпэдыі ў сацыяльных сетках, праз якія намагаўся прыцягнуць новых удзельнікаў.

Займаўся спортам, акрамя футболу, быў заўзятарам львоўскіх «Карпат». Марыў пра сям’ю, хацеў заснаваць сваю электрастанцыю.

### На Майдане
Зь першых дзён прымаў актыўны ўдзел ў падзеях Эўрамайдану, неаднаразова езьдзіў у Кіеў. Быў там у ноч на 30 лістапада 2013 году, калі студэнтаў жорстка разагнаў «Бэркут». Апошні раз паехаў на кіеўскую плошчу ўвечары 18 лютага 2014&nbsp;году, і разам зь іншымі пачаў дапамагаць адбудоўваць барыкады.

#### Сьмерць

Ранкам 20 лютага Ігара забілі падчас супрацьстаяньня. Яго цела знайшлі каля Кастрычніцкага палацу на вуліцы Інстытуцкай. У Ігара патрапіла дзьве кулі: адна&nbsp;— у галаву, а другая&nbsp;— у грудзі. Акрамя гэтага ў яго былі пераламаныя ногі.

## Глядзіце таксама
* Нябесная сотня

## Крыніцы

Катэгорыя:Вікіпэдыйцы з Украіны
Катэгорыя:Украінскія журналісты
Катэгорыя:Удзельнікі Эўрамайдану
Катэгорыя:Загінулыя журналісты
Катэгорыя:Памерлі ў Кіеве
Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе

**Супэрліга чэмпіянату Швайцарыі па футболе** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Швайцарыі. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 12 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюб, якія заняў апошняе месца, выбывае ў Чэлендж-лігу, а яго месца займае наймацнейшая каманда другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Базэль».

## Чэмпіёны
* Грасгопэр Цюрых — 27 тытулаў
* Базэль — 21
* Сэрвэт Жэнэва, Янг Бойз Бэрн — 17
* Цюрых — 13
* Лязана — 7
* Ля-Шо-дэ-Фон, Люгана, Вінтэртур, Нэўшатэль Ксамакс, Аараў — 3
* Санкт-Гален, Сіён — 2
* Ангельска-амэрыканскі клюб Цюрыху, Біль-Б’ен, Люцэрн, Бруль Санкт-Гален, Этуаль-Спортынг Ля-Шо-дэ-Фон, Бэлінцона — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Швайцарыі па футболе