Сьвіслач (Магілёўская вобласьць)

**Сьві́слач** — вёска ў Беларусі, пры ўтоку ракі Сьвіслачы ў Бярэзіну. Цэнтар сельсавету Асіпавіцкага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 678 чалавек. Знаходзіцца за 25 км на паўночны ўсход ад Асіпавічаў, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Ялізава; на скрыжаваньні аўтамабільных дарог Асіпавічы — Клічаў і Градзянка — Сычкова. Рачная прыстань.

Сьвіслач — даўняе мястэчка гістарычнай Меншчыны, колішняя сталіца княства, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся драўляны касьцёл у стылі барока, помнік архітэктуры XVIII ст., зруйнаваны савецкімі ўладамі.

## Назва
Тапонім Сьвіслач, з усяго відаць, утварыўся ад назвы ракі.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
На мяжы XI—XIII стагодзьдзяў на месцы цяперашняй вёскі існавала паселішча замкавага тыпу, умацаванае ровам і валам. У XIV ст. Сьвіслач стала цэнтрам княства, пазьней — староства. У Сьпісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх (канец XIV ст.) Сьвіслач значыцца сярод «літоўскіх» замкаў. У 1506 годзе мястэчка зруйнавалі татары, а ў 1535 годзе — маскоўскія захопнікі.

У сярэдзіне XVI ст. Сьвіслач перайшла ў валоданьні Гарабурдаў. Каля мястэчка існаваў замак. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў паселішча ўвайшло ў склад Менскага павету Менскага ваяводзтва. У 1648 годзе Сьвіслач захапіў казацкі загон Г. Бута, у вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у верасьні 1654 году — загон І. Залатарэнкі. У 1705 годзе ў мястэчку заснавалі кляштар францішканаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Сьвіслач апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стала цэнтрам воласьці Бабруйскага павету Менскай губэрні. На 1886 год у Сьвіслачы было 46 двароў, дзеялі 2 царквы і касьцёл, працавалі 2 школы, валасная ўправа, пошта і 40 крамаў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Сьвіслач занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

 
Śvisłač. Сьвіслач (1650).jpg|Плян мястэчка, каля 1650 г.
Śvisłacki zamak. Сьвіслацкі замак (1650) (2).jpg|Плян замка, каля 1650 г.
Śvisłač. Сьвіслач (1900).jpg|Агульны выгляд, каля 
Śvisłač. Сьвіслач (1901).jpg|Касьцёл. Праект прыбудовы закрысьціі, 1901 г.

 
Śvisłač. Сьвіслач (1901-17) (2).jpg|Праект рэканструкцыі моста, да 1918 г.
Śvisłacki zamak. Сьвіслацкі замак (1927).jpg|Плян замка, 1927 г.
Śvisłacki zamak. Сьвіслацкі замак (V. Kłasinski, 1928).jpg|Замчышча, 1928 г.
Śvisłač, Škoła. Сьвіслач, Школа (1928).jpg|Школа, 1928 г.


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Сьвіслач абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У сьнежні 1918 — 1920 гадох мястэчка займалі польскія войскі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Сьвіслач увайшла ў склад Беларускай ССР, дзе ў 1924 годзе стала цэнтрам раёну (з 1931 году цэнтар сельсавету).

У 2000-я гады Сьвіслач атрымала афіцыйны статус «аграгарадку». На 2001 год тут было 277 двароў, на 2007 год — 314.

 
Śvisłač. Сьвіслач (1914).jpg|Касьцёл, 1914 г.
Śvisłač, Jacko. Сьвіслач, Яцко (1901-17).jpg|Дом Яцко, да 1918 г.
Śvisłacki zamak. Сьвіслацкі замак (1946).jpg|Замчышча, 1946 г.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1886 год — 420 чал.; 1890 год — 1 тыс. чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1999 год — 852 чал.
* **XIX стагодзьдзе**: 2001 год — 820 чал.; 2007 год — 760 чал.; 2010 год — 678 чал.

### Інфраструктура
У Сьвіслачы працуюць сярэдняя і базавая школы, дашкольная ўстанова, лякарня, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Забудова
### Вуліцы і пляцы

З урбананімічнай спадчыны Сьвіслачы да нашага часу гістарычныя назвы захавалі вуліцы Бярэзінская і Замкавая.

## Турыстычная інфармацыя
### Інфраструктура
Дзее дзіцячая санаторыя «Сьвіслач».

### Славутасьці
* Замчышча (на паўночнай ускраіне вёскі)
* Могілкі юдэйскія

### Страчаная спадчына
* Замак
* Касьцёл і кляштар францішканаў
* Сынагога
* Сядзіба
* Царква

## Галерэя

Гарадзішча ранняга жалезнага веку, а пазней замчышча ў Свіслачы.jpg|Агульны выгляд
На гарадзішчы-замчышчы размешчаны руіны пабудовы ХІХ ст..jpg|Руіны гаспадарчай пабудовы
Śvisłač. Сьвіслач (07.2007).jpg|Руіны, фрагмэнт
Śvisłač. Сьвіслач (2007).jpg|Фрагмэнт


## Асобы
* Анатоль Кунцэвіч (1934—2002) — навуковец у галіне арганічнай і прыкладной хіміі, генэрал-лейтэнант, акадэмік АН СССР
* Стэфан Кучынскі (1875—1955) — сьвятар, які атрымаў годнасьць Праведніка народаў сьвету ад мэмарыяльнай арганізацыі Яд ва-Шэм за ратаваньне габрэяў у час Галакосту

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
*