Ліст 28-мі

**Ліст 28-мі** — адкрыты ліст беларускіх культурніцкіх і навуковых дзеячоў да Міхаіла Гарбачова, савецкага кіраўніка, падпісаны 15 сьнежня 1986 року.

Ідэя зьявілася ў Зьмітра Санько і Яўгена Куліка ўвосені 1986 року ў сувязі з здушэньнем беларускімі ўладамі ўсялякіх праяваў нацыянальнага адраджэньня. Пасьля складаньня першапачатковага тэксту пачаўся таемны збор подпісаў з дапамогай сябраў аб’яднаньня „Паддашак“.

Ліст быў трэцім з шэрагу сьнежаньскіх зваротаў на адрас Міхаіла Гарбачова. 13 сьнежня да яго зьвярнуліся ўдзельнікі Рэспубліканскай нарады маладых пісьменьнікаў, 14-га — сябры Саюзу пісьменьнікаў. Самым вядомым стаў трэці, падпісаны 28-ю прадстаўнікамі творчай інтэлігенцыі Беларусі (адсюль і назва).

20 сьнежня 1986 Віктар Маркавец перадаў ліст адрасату праз прыймальню ЦК КПСС у Маскве. У ім было асьветленае катастрафічнае абмежаваньне магчымасьцей ужываць беларускую мову ў асьвеце, культуры і штодзённым жыцьці. Пратэстуючы проці дыскрымінацыі, аўтары высунулі праграму нацыянальнага Адраджэньня — «паляпшэньня стану роднай мовы, культуры і патрыятычнага выхаваньня» на Беларусі.

12 студзеня 1987 року у Менск прыехала камісія з ЦК КПСС, прадстаўнікі якой правялі гутаркі па нацыянальным пытаньні ў творчых саюзах БССР. Камісія выклікала на гутарку ў ЦК КПБ і падпісантаў ліста.

У лютым 1987 року Міхаіл Гарбачоў перавёў 1-га сакратара ЦК КП(б)Б Мікалая Сьлюнькова ў Маскву і прызначыў замест яго Яфрэма Сакалова, які заявіў, што ў БССР існуе поўная свабода разьвіцьця беларускай мовы. Пасьля гэтага да Міхаіла Гарбачова быў напісаны шырэйшы зварот, вядомы пад назвай „Ліст 134-х“.

У 1987 року Юры Туронак вывез тэкст „Ліста 28-мі“ ў Заходнюю Эўропу. Пасьля перакладу на ангельскую мову ліст быў апублікаваны ў выданьні Згуртаваньня беларусаў Вялікай Брытаніі „Лісты да Гарбачова“ накладам 200 асобнікаў. У траўні-чэрвені ліст быў апублікаваны беларусамі ЗША ў газэце „Беларус“. У Беларусі ўпершыню апублікаваны ў 2005 року.

## Падпісанты
* Эдуард Агуновіч, сябра Саюзу мастакоў СССР, заслужаны работнік культуры БССР
* Вячаслаў Адамчык, сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР, ляўрэат Літаратурнай прэміі імя Івана Мележа
* Мікола Арочка, доктар філялягічных навук, вядучы спэцыяліст Інстытуту літаратуры АН БССР, сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР
* Рыгор Барадулін, сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР, ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Янкі Купалы і прэміі Ленінскага камсамолу Беларусі
* Янка Брыль, народны пісьменьнік БССР, ляўрэат Дзяржаўных прэміяў СССР і БССР, ляўрэат Літаратурнай прэміі імя Якуба Коласа
* Васіль Быкаў, народны пісьменьнік БССР, ляўрэат Ленінскай прэміі
* Васіль Вітка, сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР, заслужаны дзяяч культуры БССР, ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР, ляўрэат міжнароднай прэміі Г.-К. Андэрсэна
* Вячаслаў Вярэніч, кандыдат філялягічных навук
* Аляксей Дудараў, сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР, сябра Саюзу тэатральных дзеячоў СССР, ляўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР, ляўрэат прэміі Ленінскага камсамолу
* Эдвард Зайкоўскі, кандыдат гістарычных навук
* Генадзь Каханоўскі, кандыдат гістарычных навук, сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР
* Уладзімер Конан, доктар філязофскіх навук, вядучы супрацоўнік Інстытуту філязофіі і права АН БССР, сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР
* Анатоль Кудравец, сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР, галоўны рэдактар часопісу „Нёман“
* Яўген Кулік, сябра Саюзу мастакоў СССР
* Яўген Лаўрэль, старэйшы навуковы супрацоўнік Навукова-дасьледчага інстытуту пэдагогікі Міністэрства асьветы БССР
* Яўген Лецка, кандыдат філялягічных навук, сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР
* Максім Лужанін, сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР, заслужаны дзяяч мастацтваў БССР, ляўрэат Літаратурнай прэміі імя Якуба Коласа
* Леанід Лыч, кандыдат гістарычных навук
* Віктар Маркавец, сябра Саюзу мастакоў СССР, ляўрэат прэміі Ленінскага камсамолу Беларусі
* Леў Мірачыцкі, кандыдат гістарычных навук
* Пімен Панчанка, народны паэт БССР, ляўрэат Дзяржаўных прэміяў СССР і БССР
* Валянціна Пархоменка, заслужаная артыстка БССР, ляўрэатка Ўсесаюзнага конкурсу артыстаў эстрады, дыплямантка Сусьветнага фэстывалю моладзі і студэнтаў
* Алесь Разанаў, сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР
* Алесь Рашчынскі, сябра Саюзу кампазытараў СССР
* Уладзімер Содаль, сябра Саюзу журналістаў СССР, рэдактар тэлечасопісу „Роднае слова“ Дзяржтэлерадыё БССР
* Стэфанія Станюта, народная артыстка БССР, ляўрэатка Дзяржаўнай прэміі БССР
* Васіль Талстой, кандыдат гістарычных навук
* Леанід Шчамялёў, народны мастак БССР, ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* TUT.BY. „Патрабуюцца рашучыя дзеяньні для яе ратаваньня“. 30 гадоў таму беларуская мова стала дзяржаўнай // Hrodna.life, 26 студзеня 2020

Катэгорыя:Адкрытыя лісты
Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Падзеі 15 сьнежня
Катэгорыя:1986 год у Беларусі
Катэгорыя:Сьнежань 1986 году