Рыхард Рэці

**Ры́хард Рэ́ці** (; 28 траўня 1889, Пэзінак пад Браціславай — 6 чэрвеня 1929, Прага) — чэхаславацкі шахматыст, гросмайстар, шахматны кампазытар і тэарэтык, журналіст.

## Жыцьцяпіс
Рыхард Рэці нарадзіўся ў мястэчку Пэзінак непадалёк ад Прэсбургу, на тэрыторыі Аўстра-Вугоршчыны, якая пасьля Трыянонскае дамовы адышла да Чэхаславаччыны. Ягоны брат Рудольф (1885—1957) — музыказнаўца і піяніст.

Сярэднюю і вышэйшую адукацыю атрымаў у Вене, тамсама ў 1908 року дэбютаваў на міжнародным шахматным турніры, дзе выступіў няўдала, заняўшы апошняе месца, аднак у тым жа годзе пераканаўча выйграў Трэбіч-турнір. У 1909—1914 заваяваў шэраг прызавых месцаў на турнірах у Аббацыі, Вене, Будапэшце, Мангайме, а сапраўдны творчы росквіт Рэці надышоў па Першай сусьветнай вайне: з 1918 па 1929 ён узяў удзел у некалькіх дзясятках турніраў, у дзевяці зь якіх займаў першыя месцы. На першай у гісторыі шахматнай алімпіядзе ў 1927 року Рэці ачоліў каманду Чэхаславаччыны, якая заняла пятае месца.

Рэці вёў актыўную шахматна-прафэсійную дзейнасьць, удзельнічаў у турнірах і матчах, неаднакроць даваў сэансы адначасовае гульні (у тым ліку ўсьляпую — 7 лютага 1925 року ў Сан-Паўлу згуляў адначасна 29 партыяў, нягледзячы на дошку; +20 −2 =7), паставіўшы сусьветны рэкорд.

Ён таксама мае вялікі тэарэтычны ўнёсак, ёсьць адным з заснавальнікаў ідэяў гіпэрмадэрнізму, вынаходнік **[[Дэбют Рэці|дэбюту Рэці]]** (1. Вкf3 d5 2.с4). Значная ягоная спадчына ў галіне шахматнай кампазыцыі — шэраг твораў, сярод якіх вылучаецца знакаміты этюд, у якім быў скарыстаны манэўр, што атрымаў пасьля імя кампазытара і неаднаразова быў выкарыстаны эцюдыстамі наступных пакаленьняў.

У 40 гадоў Рэці захварэў на шкарлятыну ў цяжкай форме і сканаў. Пахаваны ў Вене. З 1949 року ў Чэхаславаччыне ладзіліся турніры ягонай памяці.

## Выбітныя партыі

**1.e4 c6 2.d4 d5 3.Вкс3 de 4.Вк:e4 Вкf6 5.Вd3 e5 6.de Вa5+ 7.Аd2 В:е5 8.0-0-0 Вк:е4** (гл. дыяграму) **9.Вd8+!! К:d8 10.Аg5++! Кс7 11.Аd8#**

## Абраныя эцюды

Гэта адзін з самых вядомых шахматных эцюдаў. На першы погляд, заданьне невыканальнае: дагнаць чорнага латніка белым каралём не ўяўляецца магчымым (1. Кh7 h4 2. Кh6 h3 і да т. п.); чорны ж кароль можац лёгка затрымаць белага латніка, асьлі тая рушыць наперад.

Аднак белы кароль зьдзяйсьняе вельмі епрадказальны і парадаксальны манэўр: **1. Кg7! h4 2. Кf6 Кb6** (пасьля 2…h3 3. Кe7 h2 4. c7 Кb7 5. Кd7 латнікі станавяцца візырамі адначасна) **3. Кe5!** Цяпер пасьля **3…К:c6 4. Кf4** белы кароль трапляе ў квадрат латніка і затрымлівае яго, а калі **3…h3**, дык пасьля **4. Кd6** зноў латнікі адначасна праходзяць у візыры, у абодвух выпадках — нічыя. Гэты эцюд зрабіў вялізны ўплыў на сучасьнікаў, а зьдзейсьнены ў ім манэўр караля атрымаў назву «манэўр Рэці» і пазьней неаднакроць ужываўся іншымі аўтарамі.

Упершыню эцюд апублікаваны ў «Deutsch-Oesterreichische Tageszeitung» 11 верасьня 1921.

1.Лd1? d4! 2.Кd7 Кd5 3.Кc7 Кc5, і ўзаемны цугцванг на карысьць чорных. Слабое і 2.Кf7? Кe4 3.Кe6 d3 або 2.Лd2? Кe4 3.Кd6 Кe3 4.Лd1 d3.
**1.Лd2(d3)! d4 2.Лd1! Кd5 3.Кd7**, і ў цугцванг трапляюць чорныя. **3. … Кe5** (3. … Кc5 4.Кe6, 3. … Кe4 4.Кd6) **4.Кc6 Кe4 5.Кc5±




Разьвязаньне:<br />
**1. Аf5+ Кd8!**<br />
**2. Лd4+ Кe7**<br />
**3. Лe4+ Кd8!**<br />
**4. Аd7!!** (4. Л:e3? e1В 5. Л:e1 вядзе да пату) **e1В
**5. Аb5!!**, і мат непазьбежны.

## Вынікі

### Турніры

### Матчі

## Творы
* *Réti, Richard.* Die neuen Ideen im Schachspiel. (Новыя ідэі ў шахматах, 1922).
* *Réti, Richard.* Die Meister des Schachbretts. (Майстры шахматнай дошкі, 1930).

## Літаратура
* *Бондаренко Ф. С.* Развитие шахматного этюда. Киев: Здоров’я, 1982. 232 с.
* *Владимиров Я. Г.* 1000 шедевров шахматной композиции. М.: АСТ, 2005, 542 с .
* *Голомбек, Гарри.* Лучшие партии Рихарда Рети. М.: RUSSIAN CHESS HOUSE, 2002 . (Великие шахматисты мира)
* *Туров Б. И.* Жемчужины шахматного творчества. — Ростов-на-Дону: Феникс, 2000. 

## Вонкавыя спасылкі

* Профіль на ChessGames
* Профіль на 365chess
* Профіль у OlimpBase
* Браты Рэці

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пэзінаку
Катэгорыя:Чэхаславацкія шахматысты
Катэгорыя:Шахматныя гросмайстры
Катэгорыя:Удзельнікі шахматных алімпіядаў
Катэгорыя:Шахматныя кампазытары
Катэгорыя:Шахматныя тэарэтыкі
Катэгорыя:Славацкія жыды
Катэгорыя:Памерлі ў Празе
Катэгорыя:Пахаваныя на Цэнтральных могілках Вены