open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эдвард Зайкоўскі

**Э́двард Міха́йлавіч Зайко́ўскі** (18 лістапада 1952, вёска Дубашы Валожынскага раёну Менскай вобласьці — 22 ліпеня 2025, г. Мінск) — беларускі археоляг. Кандыдат гістарычных навук (1985).

## Біяграфія
У 1975 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. 3 1980 году працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. Удзельнічаў у грамадзкім аб’яднаньні «Беларуская Майстроўня» (1979—1984).

У 2009 годзе ўвайшоў у грамадзкі арганізацыйны камітэт «Міленіюм Літвы». У звароце арганізацыйнага камітэту паведамлялася, што назва Літва датычыцца старажытнай тэрыторыі Беларусі, а цяперашнія беларусы да пачатку XX стагодзьдзя называлі сябе ліцьвінамі.

Дасьледуе помнікі нэаліту і бронзавага веку, паганскія вераваньні і першабытнае мастацтва на тэрыторыі Беларусі, старажытную кулінарыю.

## Працы
Аўтар навукова-папулярных працаў з пытаньняў старажытнага мастацтва, у тым ліку брашуры «Першабытныя помнікі Паўночнай Беларусі» (1990) і кнігі «Старажытная беларуская кухня» (у суаўтарстве, 1995), а таксама шматлікіх артыкулаў.

* Адкрыта новае паселішча // За передовую науку. — 1981. — №. — 26 июня. — С. 6: ил.
* Исследование памятников неолита и бронзы Северной Белоруссии // Археологические открытия 1981 года. — М.: Наука, 1983. — С. 347—348.
* Исследование памятников Подвинья // Археологические открытия 1978 года. — М.: Наука, 1979. — С. 434.
* Исследования в Белорусском Поозерье // Археологические открытия 1979 года. — М.: Наука, 1980. — С. 361—362.
* Исследования в Подвинье // Археологические открытия 1980 года. — М.: Наука, 1981. — С. 334.
* Новае паселішча паўночнабеларускай культуры // Весці Акадэміі навук БССР. Серыя грамадскіх навук. — 1982. — № 5. — С. 82 — 88.
* Паселішча на Крывінскім тарфяніку // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1980. — № 1. — С. 29: іл.
* Сучаснікі егіпецкіх пірамід // Голас Радзімы. — 1982. — №. — 27 мая. — С. 8: іл.
* Літва гістарычная // Наша Слова. № 26 (917), 1 ліпеня 2009 г.; № 27 (918), 8 ліпеня 2009 г.
* Лета-літоўскія плямёны // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — : Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 13—14. — .

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 18 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валожынскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Сябры Беларускай сьпеўна-драматычнай майстроўні
Юры Заяц

**Ю́ры Апана́савіч За́яц** (12 студзеня 1951, места Ліда — 3 красавіка 2011) — беларускі археоляг і гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1989).

У 1977 скончыў Менскі пэдагагічны інстытут, працаваў у Дзяржаўным музэі Беларусі, з 1978 — у сэктары старажытнай беларускай культуры Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру НАН Беларусі, з 1979 супрацоўнік Інстытуту гісторыі НАН Беларусі.

Дасьледаваў праблемы археалёгіі і гісторыі Цэнтральнай Беларусі пэрыяду фэадалізму. У тым ліку археалягічныя помнікі на тэрыторыі Менску і Заслаўя, Асіпавіцкага, Барысаўскага, Койданаўскага (вёскі Баравікі, Васілеўшчына, Грычына, Каменка, Курганы, Леніна, Лукашына, Машніца, Навасады, Павусьсе, Перацяткі, Путчына, Пярхурава, Радзіма, Ружампаль, Сквацы, Слабодка, Цяўлава, Чэрнікаўшчына, Шпількі, Шыкатавічы ды м. Койданава) і Менскага раёнаў.

Аўтар манаграфіяў: «Заслаўе X—XVIII стагодзьдзяў» (1987); «Заслаўская кафля» (1990); «Заслаўе ў эпоху фэадалізму» (1995); «Абарончыя эбудаваньні Менску XI—XIII ст.» (1996), шэрагу артыкулаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1951 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідзе
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Памерлі 3 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2011 годзе
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Радзім

**Радзі́м** — паводле «Аповесьці мінулых гадоў», легендарны родапачынальнік (князь), першапродак славянскага племя (племяннога зьвязу) радзімічаў. Разам са сваім братам Вяткам жыў «на ляхах». Адтуль яны прыйшлі са сваімі родамі й аселі: першы пасяліўся на рацэ Сож, другі — на рацэ Ака. Ад іх пайшлі радзімічы й вяцічы. На думку некаторых дасьледчыкаў, імя Радзім — скарочаная форма ад *Радзімір* або *Радзімер*. Дасьледнік А. Папоў лічыў, што назоў «радзімічы» належаў першапачаткова дынастычнаму роду, а потым пашырыўся на племянныя групы й землі, якія яны займалі.

## Іншыя значэньні
* Радзім Гарэцкі (1928—2025) — беларускі навуковец і грамадзкі дзяяч.

## Глядзіце таксама
* Радзімічы
* Радзім (імя)
* Вятка

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Славянскія князі
Катэгорыя:Радзімічы
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Аляксандар Ігнаценка

**Алякса́ндар Пятро́віч Ігнаце́нка** (10 лютага 1932, вёска Студзянец Клімавіцкага раёну Магілёўскай вобласьці) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1978), прафэсар (1980).

У 1955 скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Працаваў выкдаднікам, намесьнікам дэкана завочнага і гістарычнага факультэтаў з 1966 да 1978, загаднікам катэдры гісторыі Беларусі з 1990 да 1994, прафэсар БДУ.

Распрацоўвае пытаньні сярэдневечнай гісторыі Беларусі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 10 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клімавіцкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Руф Ігнацьеў

**Руф Гаўрылавіч Ігнацьеў** (19 верасьня 1829, Масква — 14 студзеня 1886) — гісторык, археоляг, этнограф, музыказнавец, сын Гаўрылы Ігнацьева.

Скончыў Лазараўскі інстытут усходніх моваў у Маскве, кансэрваторыю ў Парыжы. Быў чальцом таварыстваў: Маскоўскага археалягічнага, аматараў прыродазнаўства, антрапалёгіі і этнаграфіі, Вольнага эканамічнага, гісторыі, этнаграфіі і археалёгіі пры Казанскім унівэрсытэце.

Калі ў 1877—1880 працаваў рэдактарам неафіцыйнага аддзелу газэты «Минские губернские ведомости» і чальцом Менскага губэрнскага статыстычнага камітэту, дасьледаваў курганы на Меншчыне, склаў мапу археалягічных помнікаў Менскага павету, дасьледаваў археалягічныя помнікі в. Чэрнікаўшчына на Койданаўшчыне, зьбіраў музычны фальклёр. Матэрыялы раскопак, запісы народных песень і апісаньне народных інструмэнтаў экспанаваў на Антрапалягічнай выставе ў Маскве (1879), дзе выступіў з дакладамі «Пра помнікі народнай творчасьці ў Менскай губэрні» і «Пра помнікі старажытнасьцяў у Менскай губэрні».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 19 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1829 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія музыказнаўцы
Катэгорыя:Памерлі 14 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1886 годзе
Уладзімер Ісаенка

**Уладзі́мер Фё́даравіч Іса́енка** (15 сьнежня 1928, места Горкі, Магілёўская вобласьць, БССР — 30 чэрвеня 2010) — беларускі археоляг. Кандыдат гістарычных навук (1974).

## Біяграфія

У 1932 годзе сям’я пераехала ў Менск. Увесну 1944 году быў вывезены разам з маці і бабуляй на прымусовыя працы ў паўднёвую Нямеччыну. Працаваў на ваенным заводзе. Пасьля сканчэньня Другой сусьветнай вайны вярнуўся ў Беларусь.

Скончыў у Гомелі школу, а ў 1947 годзе паступіў у Гомельскі пэдагагічны інстытут на фізыка-матэматычны факультэт (скончыў у 1951). Працаваў настаўнікам матэматыкі ў Шыіцкай, пасьля ў Юравіцкай школах Калінкавіцкага раёну. Пазьней дырэктарам Юравіцкай школы, стварыў у ёй археалягічны музэй.

У 1961 годзе паступіў у асьпірантуру Інстытуту гісторыі Акадэміі навук і пачаў працу над кандыдацкай дысэртацыяй «Нэаліт Прыпяцкага Палесься» (абараніў у 1973 годзе). 3 1964 у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, з 1974 — старэйшы навуковы супрацоўнік.

У другой палове 1990‑ых — пачатку 2000‑ых працаваў на пасадзе археоляга‑кансультанта ў спэцыялізаваным пошукавым батальёне, падрыхтаваў для камандзіраў падразьдзяленьня дапаможнік па мэтодыцы правядзеньня палявых прац, закладаючы тым самым тэарытычную і практычную аснову беларускай ваеннай археалёгіі.

Памёр 30 чэрвеня 2010 году пасьля цяжкой хваробы. Пахаваны 1 ліпеня на могілках у Калодзішчах.

## Дасьледчая дзейнасьць

Вывучаў дняпроўска-данецкую, нёманскую, сьвідэрскую і іншыя культуры, гісторыю першабытна-абшчыннага ладу. Адкрыў на тэрыторыі Палесься больш за 300 помнікаў каменнага і бронзавага вякоў. Дасьледаваў 14 стаянак.

Адзін з аўтараў «Нарысаў па археалёгіі Беларусі» (ч. 1, 1970), «Гісторыі Беларускай ССР» (т. I, 1972), «Нарысаў гісторыі Беларусі» (ч. 1, 1994), кнігі «Беларуская археалёгія» (1987), «Летапіс Юравічаў» (часткова надрукаваная ў 2000), больш за 400 артыкулаў для энцыкляпэдыяў.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
* Мікола Крывальцэвіч. «Адкрывальнік старажытнага Палесся». «Наша Ніва» №25 (670) 7 ліпеня 2010.

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1928 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горках
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Памерлі 30 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Канстантын Кабашнікаў

**Канстантын Паўлавіч Кабашнікаў** (24 ліпеня 1927, места Гомель) — беларускі фальклярыст. Доктар філялягічных навук (1971), прафэсар (1980).

У 1951 скончыў Гомельскі пэдагагічны інстытут. 3 1954 працуе ў НАН Беларусі, дзе прайшоў шлях ад малодшага навуковага супрацоўніка да загадніка аддзела славістыкі.

Апублікаваў больш за 200 навуковых працаў, сярод якіх манаграфіі «Ад традыцыйнага фальклёру да рэвалюцыйнай паэзіі», «Беларускі фальклёр у параўнальным асьвятленьні», вучэбныя дапаможнікі «Нарысы па беларускаму фальклёру», «Беларуская народная вусна-паэтычная творчасьць» і іншыя, а таксама артыкулы.

Сабраў шматлікія запісы казак, паданьняў, народнай драмы. Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі 1968 року за ўдзел у выданьні шматтомнага збору «Беларуская народная творчасьць». Чалец бюро камісіі па славянскім фальклёры пры Міжнародным камітэце славістаў і Міжнароднай асацыяцыі па вывучэньні і распаўсюджваньні славянскіх культураў.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 24 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Беларускія славісты
Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР

**Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга** (першапачаткова таксама пісаўся ў назоўным склоне: **ордэн «Працоўны Чырвоны Сьцяг»**) заснаваны Пастановай ЦВК і СНК СССР ад 7 верасьня 1928 г.

## Глядзіце таксама

* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга БССР

Працоўнага Чырвонага Сьцяга
Леанід Калядзінскі

**Леанід Уладзімеравіч Калядзінскі** (17 лютага 1952, Менск) — беларускі археоляг, кандыдат гістарычных навук (1991), дацэнт (1995).

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт (1977). 3 1974 працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, з 1992 — старэйшы навуковы супрацоўнік. 3 1995 дацэнт Беларускага пэдагагічнага ўнівэрсытэту імя Максіма Танка.

Вывучае матэрыяльную культуру сярэднечных беларускіх местаў; Бярэсьця, Віцебска, Слуцка, Капыля. Удзельнічаў у раскопках, абсьледаваў помнікі археалёгіі. У 1980—1981 браў удзел у падземных дасьледаваньнях Менскага Замчышча, у 1995 дасьледаваў курганы ў прадмесьці Сухарава (Менск). Аўтар шматлікіх навуковых і навукова-папулярных артыкулаў па археалёгіі і гісторыі Беларусі, у тым ліку па старажытнасьцях Менску.

Быў адным з навуковых кансультантаў пры здымках кінадрамы «Анастасія Слуцкая» (2003).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Мсьціслаў Камінскі

**Мсьціслаў Адамавіч Камінскі** (28 красавіка 1839, фальварак Радзецк Вількамірскага павету Віленскай губэрні — 12 лістапада 1868) — беларускі этнограф, фальклярыст і публіцыст.

У 1860—1862 навучаўся ў Варшаўскай мэдыка-хірургічнай акадэміі. Супрацоўнічаў у газэце «Вілейскі весьнік», часопісах «Iлюстраваны штотыднёвік», «Калосьсе», «Варшаўская бібліятэка». Дасьледаваў матэрыяльную і духоўную культуру беларускага, летувіскага і польскага народаў. У артыкулах «Дзяды», «Некалькі словаў пра звычаі народу ў Менскай губэрні» падаў цікавыя зьвесткі пра побыт, абрады, звычаі, адзеньне і фальклёр беларусаў.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1839 годзе
Катэгорыя:Беларускія славісты
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Памерлі 12 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1868 годзе
Залман Капыскі

**Залман Юдавіч Капыскі (Зінові Юльевіч)** (19 студзеня 1916, Віцебск — 14 сьнежня 1996) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1968). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

У 1939 скончыў Менскі інстытут народнай гаспадаркі. Працаваў у Менскім аблплянаддзеле, Інстытуце эканомікі АН БССР. У 1950—1990 навуковы супрацоўнік Інстытуту гісторыі АН Беларусі. Дасьледаваў гісторыю беларускага фэадальнага места, крыніцазнаўства, гістарыяграфію гісторыі Беларусі фэадальнай эпохі. Адзін з аўтараў «Гісторыі Менску» (1957), «Гісторыі Беларускай ССР» (т. 1, 1961, на расейскай мове), «Гісторыі Беларускай ССР» (т. 1, 1972) і інш.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 19 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1916 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Памерлі 14 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1996 годзе
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Мікалай Карамзін

**Мікала́й Міха́йлавіч Карамзі́н** (12 сьнежня 1766, в. Міхайлаўка, Бузлукскі павет, Казанская губэрня (паводле іншых дадзеных — вёска Знаменскае, Сымбірскі павет, Казанская губэрня) — 3 чэрвеня 1826, Санкт-Пецярбург) — расейскі гісторык, пісьменьнік, публіцыст.

У 1783—1784 на вайсковай службе. Выдаваў альманахі, часопісы. Яскравы прадстаўнік расейскага сэнтымэнталізму. У гістарычных працах адмаўляў дэспатыю, прыхільнік рэспубліканскага ладу. Абапіраючыся на старажытныя крыніцы, творы В. Тацішчава і М. Шчарбатава напісаў «Гісторыю дзяржавы Расейскай» (т. 1—12, 1816—1829).

Гісторыю Беларусі разглядаў у кантэксце расейскай дзяржаўнасьці. Даў адметныя характарыстыкі старажытных дзяржаўных дзеячаў (Усяслава Чарадзея, Гедыміна, Альгерда і інш.). у «Дадатках» да «Гісторыі…» выкарыстаў шмат выпісак са страчаных пазьней пісьмовых крыніцаў.

## Літаратура
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Расейскія гісторыкі
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Расейскія публіцысты
Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Сябры Расейскай Акадэміі
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Расейскія манархісты
Тацяна Каробушкіна

**Таця́на Мікала́еўна Каро́бушкіна** (20 ліпеня 1934, вёска Кубышка Нялідаўскага раёну Цьвярской вобласьці) — беларускі археоляг. Кандыдат гістарычных навук (1977).

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт (1958). У 1977 годзе абараніла кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Земляробства на тэрыторыі Беларусі ў 10-13 стст.»: (Віленскі інстытут гісторыі). Працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

Брала ўдзел у дасьледаваньнях Менску і іншых беларускіх местаў, абсьледавала шматлікія помнікі Менскай і іншых вобласьцяў. Вывучала земляробства на тэрыторыі Беларусі, гісторыю насельніцтва Беларускага Пабужжа X—XIII стст., дала характарыстыку сельскагаспадарчых прыладаў працы, высьвятліла час увядзеньня ў культуру збожжавых і іншых расьлінаў.

Аўтар кніжак «Земляробства на тэрыторыі Беларусі X—XIII стст.» (1979), «Археалёгія Беларусі. Бібліяграфічны паказальнік (1932—1975)» (1988), дзе прыводзяцца археялагічныя помнікі Койданаўшчыны, калі і кім яны дасьледаваліся; «Курганы Беларускага Пабужжа X—XIII ст.» (Пад рэд. Э. М. Загарульскага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1993. — 133 с.), шматлікіх артыкулаў, а таксама адна з аўтараў «Гісторыі Менску» (1967), «Нарысаў па археалёгіі Беларусі». (ч. 2, 1972), «Беларускай археалёгіі» (1987).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1934 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Ордэн Пашаны (Беларусь)

**Ордэн Пашаны** — беларуская дзяржаўная ўзнагарода, ордэн.


Катэгорыя:Узнагароды, якія зьявіліся ў 1995 годзе
Альбэрт Каяловіч

**Альбэрт (Войцех) Каяловіч (Віюк-Каяловіч)** (1609, Ковенскі павет — 6 кастрычніка 1677) — пісьменьнік і гісторык Вялікага Княства Літоўскага. Доктар тэалёгіі (1645).

## Біяграфія
У 1627 годзе ўступіў у ордэн езуітаў. У 1628—1632 гадох навучаўся ў Віленскім і Нясьвіскім калегіюмах, а ў 1634—1638 гадох — на тэалягічным факультэце ў Віленскай акадэміі, дзе ў 1645 годзе атрымаў ступень доктара тэалёгіі і да 1658 году выкладаў тут схаластычную тэалёгію.

У 1654—1655 гадох рэктар Віленскай акадэміі, у 1662—1666 гадох прэпазыт (настаяцель) дома манахаў у Вільні.

## Творчасьць
Палемічныя творы маюць скіраванасьць супраць кальвіністаў. Аўтар багаслоўскіх трактатаў, біяграфіяў езуітаў, твораў з гісторыі Літвы (Беларусі). Галоўныя зь іх: «Гісторыя Літвы», першая частка якой выйшла ў Гданьску⁣ ў 1650 годзе, другая — у Антвэрпэне ў 1669 годзе на лацінскай мове; «Летапіс Радзівілаў», выйшаў у Вільні ў 1653 годзе на лацінскай мове. У сваіх працах зьмясьціў шмат зьвестак пра Менск. 

## Бібліяграфія
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Літаратары-палемісты Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Ордэн Дружбы народаў (Беларусь)

**Ордэн Дружбы народаў** Рэспублікі Беларусь — дзяржаўная ўзнагарода сучаснай Беларусі.

Катэгорыя:Узнагароды, якія зьявіліся ў 2002 годзе
Яфрэм Карпачоў

**Яфрэм (Афроім) Майсеевіч Карпачоў** (10 ліпеня 1914, места Трубчэўск Бранскай вобласьці — 18 жніўня 1988) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1970). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

У 1937 скончыў Варонескі пэдынстытут. Працаваў дырэктарам Цэнтральнага дзяржаўнага архіву Летувіскай ССР, з 1946 — дырэктар Цэнтральнага дзяржаўнага архіву Кастрычніцкай рэвалюцыі БССР. 3 1953 навуковы супрацоўнік, загаднік сэктару, навуковы кансультант Інстытуту гісторыі АН БССР.

Вывучаў сацыяльна-эканамічнае разьвіццё беларускіх местаў XVII—XVIII стст. Адзін з аўтараў «Гісторыі Беларускай ССР» (т. 1, 1961, на расейскай мове; т. 1, 1972), «Гісторыі Менску» (1967).

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 10 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1914 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Трубчэўску
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Памерлі 18 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1988 годзе
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Вятка (князь)

**Вя́тка** — паводле «Аповесьці мінулых гадоў», легендарны родапачынальнік (князь), першапродак славянскага племя (племяннога зьвязу) вяцічаў. Разам са сваім братам Радзімам выйшаў «зь ляхаў»; пасяліўся «з родам сваім на Ацэ».

Шэраг аўтараў зьвязваюць зь імем Вяткі ня толькі племянное імя вяцічаў, але і гідронім Вятка, і, апасродкавана, назоў горада Вятка (цяпер — Кіраў). Зрэшты, большасьць дасьледнікаў аспрэчваюць такую магчымасьць, паказваючы на значную аддаленасьць басэйну Вяткі ад тэрыторыі гістарычнага пасяленьня вяцічаў — рэгіёну ў верхняй і сярэдняй плыні Акі.

## Глядзіце таксама
* Вяцічы
* Радзім

Катэгорыя:Славянскія князі
Катэгорыя:Вяцічы
Катэгорыя:Гісторыя Расеі
Лужыцкая народная партыя

**Сорбская народная партыя, СНП** (па-сорбску: *Serbska ludowa strona*, ) — рэгіянальная палітычная партыя сорбаў у Нямеччыне. Створаная 26 сакавіка 2005 году ў Хацэбузе з мэтай рэпрэзэнтацыі й абароны этнічных і моўных правоў сорбскае мяншыні ў Лужыцкім раёне ў нямецкіх фэдэральных землях Саксонія й Брандэнбург. Лічыцца пераемніцай Лужыцкае народнае партыі, заснаванае ў 1919 (у 1924 пераназваная ў Сорбскую народную партыю) і разагнанае нацыстамі.

СНП крытыкуецца шматлікімі сорбамі, у т. л. Дамовінай, якая лічыць, што інтарэсы сорбаў могуць лепш прадстаўляць дзейсныя нямецкія партыі. У 2007 годзе партыя ўдзельнічала ў муніцыпальных выбарах, у 2008 у рэгіянальных выбарах у Брандэнбургу.

Катэгорыя:Лужычане
Катэгорыя:Палітычныя партыі ФРН
Верхнялужыцкая мова

**Верхнялу́жыцкая мо́ва** () — мова лужыцкіх сэрбаў і адна з афіцыйных моваў Нямеччыны.

Адносіцца да славянскае групы моваў. Агульны лік носьбітаў&nbsp;— каля 40&nbsp;000 чалавек, яны жывуць у Саксоніі. Лік носьбітаў мовы ў штодзённым жыцьці значна ніжэйшы. Агульны лік лужыцкіх сэрбаў у Горнай Лужыцы — 40&nbsp;000, аднак актыўна карыстаюцца мовай — 13&nbsp;000. Агульны лік лужычан у Дольнай Лужыцы — 20&nbsp;000, аднак актыўна карыстаюцца мовай — 7000. У адрозьненьне ад дольналужыцкай мовы горналужыцкая мова не знаходзіцца на мяжы выміраньня. Усяго ж пражываюць у Лужыцы прыкладна 600&nbsp;000 чалавек — лужычанаў і нялужычанаў (немцаў). Цэнтрам горналужыцкай культуры зьяўляецца горад Баўцэн у Саксоніі.

## Асаблівасьці
Націск заўсёды падае на першы склад. Шэраг фанэтычных асаблівасьцяў збліжае горнасэрбскую мову зь беларускай: наяўнасьць фрыкатыўнага /h/, зьмякчэньне гукаў /d/, /t/ адпаведна да /dź/, /ć/, наяўнасьць прыстаўнога /в/.

## Прыклад тэксту


«Naša wjeska»

To je naša wjeska. Blisko wjeski je lěs. Tam widźiš našu chěžu. Wokolo chěže je zahroda. W zahrodźe je naša wowca. Naša kruva tam njeje. Tu je dróha do města. Widźiš tam šulu? Tam je naš wučer. Wučer ma psyka. Blisko zahrody je naš susod. Susod ma awto a jědźe do města. Maš doma tež awto? Blisko dwora je štom. Wokoło štoma je trawa. Što hišće widźiš?



«Нашая вёска»

Гэта наша вёска. Паблізу вёскі ё лес. Там бачыш нашу хату. Вакол хаты агароджа. У агароджы нашая авечка. Нашая карова там ня есь. Вось дарога у места. Бачыш там школу? Там наш настаўнік. Настаўнік мае сабаку. Паблізу агароджы наш сусед. Сусед мае аўтамабіль ды езьдзіць у места. А ты маеш дома аўтамабіль? Паблізу двара ё дрэва. Вакол дрэва трава. Што яшчэ ты бачыш?


## Верхнялужыцкі альфабэт

**Зацемка:** У новай вэрсіі «ć» знаходзіцца пасьля «č». Да 2005 у альфабэце можна сустрэць «ć» пасьля «t».

## Падручнікі

* Падручнік, слоўнік, карысныя матэрыялы
* Дапаможнік горналужыцкай мовы на чэскай ([пераклад пачатку чэскага падручніка на расейскую).
* http://luzicane.narod.ru/slovar01.txt Лужыцка-нямецкі слоўнік

Катэгорыя:Лужыцкія мовы
Катэгорыя:Мовы Нямеччыны
Рычана-Дрысьвяцкія азёры

**Рычана-Дрысьвяцкія азёры** (**Рычана-Дрысьвяцкая група азёр**, **Багінскія азёры**) — група азёр Беларусі, разьмешчаных у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі.

У склад найбольш значных азёраў Рычана-Дрысьвяцкай групы ўваходзяць наступныя:

* Аболе
* Багінскае
* Высокае
* Доўгае
* Дрысьвяты
* Загорнае
* Муйса
* Рычы
* Сіта


Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёну
Муйса

**Муйса** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 18 км на захад ад Браслава каля вёскі Мінкавічы, на адлегласьці ў 5 км ад мяжы зь Летувай. Належыць да групы Рычана-Дрысьвяцкіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Рычанкі, якая цячэ праз возера. Плошча Муйсы складае 1,6 км². Найбольшая глыбіня возера — 3,9 м. Даўжыня возера — 2,01 км, найбольшая шырыня — 1,27 км. Даўжыня берагавой лініі — 6 км. Аб’ём вады ў возеры складае 4,16 млн м³, плошча вадазбору возера — 177 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню да 6 м, разараныя. Берагі вадаёма нізкія, забалочаныя. На поўначы і поўдні берагі зьліваюцца з схіламі.

Пойма мае шырыню да 350 м, знаходзіцца пад лугам. Дно Муйсы плоскае. Прыбярэжная зона вузкая, высланая пяском і глеем, на большых глыбінях дно сапрапэлістае.

Возера моцна зарастае. Шырыня паласы прыбярэжнай надводнай расьліннасьці складае да 250 м.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рычана-Дрысьвяцкія азёры
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёну
Доўгае

Назву **До́ўгае** мае шэраг геаграфічных аб’ектаў:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Доўгае — вёска ў Быценскім сельсавеце Івацэвіцкага раёну
** Доўгае — вёска ў Сьвятавольскім сельсавеце Івацэвіцкага раёну
** Доўгае — вёска ў Лінаўскім сельсавеце Пружанскага раёну
** Доўгае — вёска ў Шарашэўскім сельсавеце Пружанскага раёну
** Доўгае — частка вёскі Рубель (Столінскі раён)
* Віцебская вобласьць:
** Доўгае — вёска ў Астровенскім сельсавеце Бешанковіцкага раёну
** Доўгае — вёска ў Бешанковіцкім сельсавеце Бешанковіцкага раёну
** Доўгае — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Доўгае — вёска ў Дрысенскім раёне
** Доўгае — вёска ў Лепельскім раёне
* Гомельская вобласьць:
** Доўгае — былы хутар у Жыткавіцкім раёне
* Магілёўская вобласьць:
** Доўгае — вёска ў Быхаўскім раёне 
** Доўгае — вёска ў Клічаўскім раёне 
** Доўгае — вёска ў Чэрыкаўскім раёне
* Менская вобласьць:
** Доўгае — былая вёска, цяпер зьяўляецца часткай Навасёлак (Барысаўскі раён)   
** Доўгае — вёска ў Вялейскім раёне 
** Доўгае — вёска ў Капыльскім раёне 
** Доўгае — вёска ў Крупскім раёне 
** Доўгае — вёска ў Доўгаўскім сельсавеце Салігорскага раёну
** Доўгае — пасёлак у Старчыцкім сельсавеце Салігорскага раёну

### [[Расея]]
* Арлоўская вобласьць:
** Доўгае — пасёлак у Даўжанскім раёне
** Доўгае — пасёлак у Залягашчанскім раёне
* Доўгае — вёска ў Прыморскім раёне Архангельскай вобласьці
* Доўгае — пасёлак у Калускай вобласьці
* Доўгае — пасёлак у Пскоўскай вобласьці

## Ахоўныя тэрыторыі
* Доўгае — гідралягічны заказьнік у межах Сьвянцянскіх градаў

## Глядзіце таксама
* Даўгабор’е
* Даўгалескі
* Даўгалесьсе
* Даўганы
* Даўгаполічы
* Даўгапольле
* Даўгінава
* Даўгінаўскі
* Доўгавіцкі
* Доўгавічы
* Доўгаўскі
* Доўгая
* Доўгі
* Доўгія
Загорнае возера

**Заго́рнае** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 27 км на паўднёвы захад ад Браслава каля вёскі Хвасты. Належыць да групы Рычана-Дрысьвяцкіх азёраў.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Дрысьвяты, якая зьвязаная з возерам ручаём. Плошча возера Загорнае складае 0,36 км². Найбольшая глыбіня возера — 6,7 м. Даўжыня возера — 1,49 км, найбольшая шырыня — 0,4 км. Даўжыня берагавой лініі — 4,1 км. Аб’ём вады ў возеры складае 4,1 млн м³, плошча вадазбору возера — 2,9 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 3—5 м, разараныя. Берагі вадаёма невысокія, не перавышаюць 0,1—0,3 м, пяшчаныя, знаходзяцца пад хмызьняком. 

Мелкаводзьдзе возера вузкае, стромкае, пяшчанае. На большых глыбінях дно глеістае. 

Возера зарастае падводнай расьліннасьцю да глыбіні 3 м.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рычана-Дрысьвяцкія азёры
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёну
Высокае возера (Браслаўскі раён)

**Высо́кае** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 26 км на паўднёвы захад ад Браслава каля вёскі Богіна. Належыць да групы Рычана-Дрысьвяцкіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Дрысьвяты, якая працякае праз возера. Плошча возера Высокае складае 1,42 км². Найбольшая глыбіня возера — 8,9 м. Даўжыня возера — 3,52 км, найбольшая шырыня — 0,6 км. Даўжыня берагавой лініі — 9,45 км. Аб’ём вады ў возеры складае 5,18 млн м³, плошча вадазбору возера — 845 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 9—15 м, разараныя. У ніжняй частцы схілы парослыя хмызьняком. Берагі вадаёма нізкія, вышынёй да 0,1 м, знаходзяцца пад хмызьняком. На ўсходзе берагі зьліваюцца з схіламі.

Дно возера мае складаную будову: упадзічы чаргуюцца зь мелямі. Дно высланае пяском, глеем, глінай.

Возера мае 3 выспы, агульная плошча якіх складае 0,03 км². 

Шырыня паласы прыбярэжнай расьліннасьці складае 5—30 м, возера зарастае да глыбіні 3 м.

## Літаратура
*  С. 110

Катэгорыя:Рычана-Дрысьвяцкія азёры
Катэгорыя:Азёры басэйну Дзьвіны
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёну
Бірафілія

**Бірафілі́я** — калекцыянаваньне рэчаў, зьвязаных зь півам — бутэлек, бляшанак і бочачак з-пад піва, куфляў, коркаў, адкаркачоў і бірдэкеляў.

Для аматараў гэтага хобі выходзіць часопіс «Калпіватр».

## Літаратура
* Пробковое дерево. Альманах бирофилов. М., 1998-2001. 
* Пивовары как художники // Всемирный коллекционер. 1998. с.3 (23). 
* Давтян К. Бирофил Сергей Александров: "Это у меня наследственное:" // Всемирный коллекционер. 1997. с.11-12 (19-20). 
* Зайцев К. Пиво и Рубенс // Петербургский коллекционер. 2000. с.1 (7). 
* Небытов С. История в лицах // Лавка коллекционера (Самара).2000. с.4. 
* Репин Л. Как я сдавал пивные бутылки // Комсомольская правда. 1995. 17 февраля. 

## Вонкавыя спасылкі
* У. Скрабатун Пастаўскія калекцыянеры збіраюцца штонядзелі
Лужыцкія мовы

**Лу́жыцкія мовы** (, ) — мовы сорбаў, аднае з нацыянальных меншасьцяў у Нямеччыне.

Адносяцца да славянскай групы моваў індаэўрапейскае моўнае сям'і. Агульны лік носьбітаў — каля 60 000 чалавек, зь іх каля 40 000 жыве ў Саксоніі і каля 20 000 у Брандэнбургу (Лужыца). У рэгіёне распаўсюджаньня лужыцкіх моваў табліцы з назовамі гарадоў і вуліцаў часта дзьвюхмоўныя.

Адрозьніваюць дзьве пісьмовыя мовы, якія ў сваю чаргу складаюцца зь некалькіх дыялектаў:

* **[[Верхнелужыцкая мова]]** (у Горнай Лужыцы, цэнтар — Баўцэн)
* **[[Ніжнелужыцкая мова]]** (у Дольнай Лужыцы, цэнтар — Котбус).

Лік ужывальнікаў лужыцкіх моваў у штодзённым жыцьці значна ніжэйшы за вышэйпрыведзеныя лічбы. У адрозьненьне ад досыць стабільнае верхнелужыцкае мовы ніжнелужыцкая мова знаходзіцца на мяжы выміраньня.

На лужыцкай мове таксама размаўляюць у месьце Сэрбін у штаце Тэксас (ЗША). Мясцовы варыянт мовы знаходзіцца пад значным уплывам нямецкае й ангельскае моваў. Да нядаўняга часу на ім выдаваліся газэты. Старанямецкі назоў «вэнды» тут лічыцца зьняважлівым.


Катэгорыя:Заходнеславянскія мовы
Катэгорыя:Мовы Нямеччыны
Шматнацыянальная дзяржава

**Шматнацыянальная дзяржава** — дзяржава, на тэрыторыі якой пражываюць розныя народы. Гэтае паняьцце антанімічна паняцьцю «монаэтнічная дзяржава». У прынцыпе пераважная большасьць сучасных дзяржаваў адносяцца да шматнацыянальных — гаворка ідзе аб тым, наколькі вялікія дзелі розных этнасаў, ці засяляюць розныя этнасы выразна вызначаныя геаграфічныя рэгіёны і наколькі далёка зайшоў працэс зьмешваньня этнасаў у адзіную нацыю (амэрыканцы, бразыльцы, аўстралійцы).

## Прыклады шматнацыянальных дзяржаваў
* Расея
* Кітай («Кітайская Народная Рэспубліка зьяўляецца ўнітарнай шматнацыянальнай дзяржавай, створанай сумесна ўсімі народамі, якія насяляюць краіну»)
* шматлікія краіны Афрыкі
* Бразылія
* Канада
* Індыя
* Іран (Напрыклад)
* Інданэзія
* Швэйцарыя
* ЗША

З-за актыўнай міграцыі ў Эўропу, краіны заходняй Эўропы паступова ператвараюцца ў шматнацыянальныя дзяржавы.

## Шматнацыянальныя дзяржавы ў мінулым
* Аўстра-Вугоршчына
* Бізантыйская імпэрыя
* Асманская імпэрыя
* Рымская імпэрыя
* Савецкі Саюз
* Чэхаславаччына
* Югаславія

Катэгорыя:Формы дзяржавы
Сіта

**Сіта** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 16 км захад ад Браслава каля вёскі Крывасельле, на мяжы з Латвіяй. Належыць да групы Рычана-Дрысьвяцкіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Друйка. Плошча Сіта складае 1,88 км². Найбольшая глыбіня возера — 28,5 м. Даўжыня возера — 3,8 км, найбольшая шырыня — 0,79 км. Даўжыня берагавой лініі — 9,8 км. Аб’ём вады ў возеры складае 14,4 млн м³, плошча вадазбору возера — 9,45 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню 10—12 м, на поўдні і захадзе вышыня схілаў складае 5—6 м. Схілы парослыя лесам і хмызьняком, участкамі знаходзяцца пад лугам. Берагі возера знаходзяцца пад хмызьняком, на поўдні — забалочаныя.

Пойма мае шырыню шырынёй 4—12 м. Возера мае выспу, плошча якой складае 0,023 км².

Дно высланае пяском на глыбіні 7—9 м, глыбей — сапрапэлем.

Шырыня паласы прыбярэжнай расьліннасьці складае 6—10 м, у паўночнай і паўднёвай затоках шырыня паласы расьліннасьці павялічваецца да 40-50 м. Падводная расьліннасьць пашыраная да глыбіні 6—6,5 м.

У возеры жыве рэлікт ледавіковага пэрыяду — рачок лімнакалянус.

З на поўдні вадаёма зь Сіта выцякае ручай у возера бяз назвы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Азёры басэйну Друйкі
Катэгорыя:Рычана-Дрысьвяцкія азёры
Аболе

**Або́ле** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 22 км на паўднёвы захад ад Браслава, каля вёсак Дварышча, Валейнішкі, Абаляны (Опсаўскі сельсавет). Належыць да групы Рычана-Дрысьвяцкіх азёраў.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Прорвы (Дзьвіна), якая працякае праз возера. Плошча Аболе складае 4,67&nbsp;км². Найбольшая глыбіня возера&nbsp;— 9,2&nbsp;м. Даўжыня возера&nbsp;— 6,55&nbsp;км, найбольшая шырыня&nbsp;— 1,43&nbsp;км. Даўжыня берагавой лініі&nbsp;— 17,6&nbsp;км. Аб’ём вады ў возеры складае 14,2&nbsp;млн&nbsp;м³.

Вадазбор (744&nbsp;км²) сярэднеўзгорысты і спадзістахвалісты, пераважна разараны, каля 14&nbsp;% пад лесам.

На поўначы праз раку Прорва злучана з возерам Ставок і далей з возерам Дрысьвяты. На захадзе вузкай пратокай злучана з возерам Думбля (балота Вялікая Думбля). Упадае 6 ручаёў і адзін канал. На возеры ёсьць 2 выспы, агульная плошча якіх складае 1,6 га (0,016 км²). 

## Будова
Возера эўтрофнае, праточнае. Катлавіна лагчыннага тыпу, выцягнутая. Схілы стромкія, вышынёй да 15&nbsp;м. Берагавая лінія слабазьвілістае. Берагі вышынёй 0,3—0,5&nbsp;м, пясчаныя, на паўднёвым захадзе забалочаныя (мяжуе з балотам Вялікая Думбля), парасьлі хмызьняком.

Падводная частка катлавіны ўтварае 2 плёсы: паўночны невялікі мелкаводны і паўднёвы глыбокі. Найбольшыя глыбіні знаходзяцца ля ўсходняга берагу цэнтральнай частцы паўднёвага плёсу. Дно да 1&nbsp;м займае 17&nbsp;% плошчы і выслана пяском, глыбей высокапопельны гліністы іл. 

## Флёра
Надводная расьліннасьць утварае паласу шырынёй 30—600&nbsp;м

## Фаўна
Водзяцца лешч, шчупак, судак, сом, сазан, лін, акунь, плотка, карась, краснапёрка. Ёсьць вугор.

## Крыніцы

## Літаратура
* . С. 29.
* . С. 19.
* . С. 199.

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрнэт-энцыкляпэдыя «Все озера Беларуси», т.4

Катэгорыя:Рычана-Дрысьвяцкія азёры
Катэгорыя:Азёры басэйну Дзьвіны
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёну
Чарніцы (неадназначнасьць)

Назву **Чарніцы** маюць:

* Чарніцы — від шматгадовых хмызьнячкоў
* Чарніцы — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Чарніцы — вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Чарніца
* Чарніцкі
* Чарнічка
* Чарнічнае
* Чарнічны
* Чарнішкі
Доўгае возера (Браслаўскі раён)

**Доўгае** (**Длуге**) — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 24 км на паўднёвы захад ад Браслава каля вёскі Хвасты. Належыць да групы Рычана-Дрысьвяцкіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Дрысьвяты, якая працякае праз возера. Плошча возера Доўгае складае 1,87 км². Вадаём адносіцца да ліку глыбокіх азёр, найбольшая глыбіня складае 31,0 м. Даўжыня возера — 3,53 км, найбольшая шырыня — 1,25 км. Аб’ём вады ў возеры складае 10,33 млн м³.

Возера мае 6 выспаў, агульная плошча якіх складае 0,063 км².

Празрыстасьць вады ў возеры знаходзіцца ў межах 2 м.

Катэгорыя:Рычана-Дрысьвяцкія азёры
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёну
Дрысьвяты

**Дрысьвя́ты** () — возера ў Беларусі і Летуве, у басэйне ракі Дрысьвяты. Знаходзіцца на мяжы Браслаўскага раёну Віцебскай вобласьці і Езяроскага раёну Ўцянскага павету, за 22 км на захад ад Браслава. Належыць да групы Рычана-Дрысьвяцкіх азёр. Плошча паверхні возера 44,5 км² (зь іх каля 34 км² на летувіскім баку, каля 10 км² — на беларускім). Даўжыня 13 км, найбольшая шырыня 5,8 км. Найбольшая глыбіня дасягае 33,3 м, сярэдняя складае 7 м. Аб’ём вады 313 млн м³. Даўжыня берагавой лініі 60,3 км.

На паўднёва-ўсходнім беразе возера стаіць гістарычнае мястэчка Дрысьвяты.

## Апісаньне
Катлавіна выгнутай формы, выцягнутая на захад і поўдзень. Схілы — узгоркі і грады вышынёй да 15 м, месцамі спадзістыя, забалочаныя, на ўсходзе і паўднёвым захадзе разараныя, астатнія аблесеныя. У час руху ледавікоў утварыліся дзьве пэрпэндыкулярныя западзіны выцягнутай формы, якія працягнуліся з поўначы на поўдзень і з захаду на ўсход.

Берагавая лінія зьвілістая, у выніку чаго возера мае мноства затокаў, асабліва ў паўднёвай частцы. На берагох вадаёма шмат валуноў. Рэльеф дна ўзгорысты. Да глыбіні 5 м дно пясковае, цэнтральная частка высьцілаецца глеем.

Мае 8 выспаў, найбольшым зь іх — выспа Замак, плошча якой складае 0,26 км². Возера эўтрофнае. Зарастае каля 10% плошчы паверхні возера. На паўднёва-ўсходнім беразе возера знаходзіцца Дрысьвяцкі парк.

Упадаюць рэкі Апівардка, Рычанка. Выцякае рака Прорва, якая праз возера Аболе і раку Дрысьвяту злучае возера Дрысьвяты з ракой Дзісной (прытокам Дзьвіны). Празрыстасьць вады дасягае 4&nbsp;м.

Да закрыцьця Ігналінскай АЭС возера выкарыстоўвалася як вадаём-ахаладжальнік.

## Флёра і фаўна
У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, язь, сазан, судак, плотка, лінь, верхаводка, мянтуз, рапушка, сустракаецца вугор. 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Рычана-Дрысьвяцкія азёры
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёну
Катэгорыя:Азёры Езяроскага раёну
Катэгорыя:Пагранічныя азёры
Катэгорыя:Басэйн Дзісны
Катэгорыя:Ледавіковыя азёры Беларусі
Дрысьвяты (неадназначнасьць)

Назву **Дрысьвяты** маюць:

* Дрысьвяты — возера ў Браслаўскім раёне з Рычана-Дрысьвяцкай групы азёр
* Дрысьвяты — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Дрысьвята — рака ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці, левы прыток ракі Дзісна (басэйн Дзьвіны).
Мішэль Тор

**Мішэль Тор** (; нар. 7 красавіка 1947 ў Пэртўі) — француская сьпявачка.

Удзельнічала ў музычным конкурсе Эўрабачаньне ў 1966 годзе ў якасьці рэпрэзэнтанта Люксэмбургу (заняла 10 месца), а таксама, у 1977 годзе, калі была рэпрэзэнтанткай Манака (заняла 4 месца). Да восені 2008 году выдала 30 вінілавых альбомаў, 26 кампакт-дыскаў, 10 самотнікаў; запісала 434 песьні.

Выдала дзьве кнігі: ў 1999 годе з рэцэптамі сваей маці й у 2005 — аўтабіяграфію.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Michèle Torr, J’aime, 1977 

Катэгорыя:Нарадзіліся 7 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Францыі
Катэгорыя:Францускія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песьні Эўрабачаньне
Богінскае возера

**Бо́гінскае**, **Бо́гіна** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 28 км на паўднёвы захад ад Браслава каля вёскі Богіна. Належыць да групы Рычана-Дрысьвяцкіх азёр.

Возера знаходзіцца ў басэйне ракі Дзісны. Плошча Богінскага возера складае 13,2 км². Найбольшая глыбіня возера — 15 м, сярэдняя — 4,7 м. Даўжыня возера — 9,1 км, найбольшая шырыня — 2,9 км. Даўжыня берагавой лініі — 32,2 км. Аб’ём вады ў возеры складае 64,4 млн м³, плошча вадазбору возера — 914 км².

Схілы катлавіны возера маюць вышыню да 6 м, параважна спадзістыя. На поўначы вышыня схілаў складае да 12 м, схілы стромкія і разараныя. Да ўсходняга берага возера прымыкае лясны масіў. Берагі возера нізкія. На поўдні і паўднёвым захадзе берагі забалочаныя, на поўначы і паўночным захадзе — зьліваюцца з схіламі.

Мелкаводзьдзе возера да глыбіні 2 м пяшчанае і пяшчана-жвіровае.

Возера мае 8 выспаў, агульная плошча якіх складае 32,5 га (0,325 км²), зь якіх 2 — Гарадзішча і Церанцейка — зьяўляюцца помнікамі прыроды.

Каля берагоў і выспаў возера зарастае аерам, хвашчом, трысьнягом, чаротам, гарлачыкамі.

Праз возера працякае рака Дрысьвята, пры ўпадзеньні якой у вадаём пабудаваная ГЭС. На ўсходнім беразе возера разьмяшчаецца сажалкавая гаспадарка, якая спэцыялізуецца на разьвядзеньні малявак сазанаў, карпаў, белых амураў, таўсталобікаў.

Возера Богінскае зьяўляецца папулярным месцам адпачынку, рыбалкі і турызму.

На сажалках каля вёскі Чарніцы (вёска) паблізу возера адзначанае гнездаваньне рэдкай для Беларусі птушкі — паганкі малой.

## Літаратура
*  С. 69—70

Катэгорыя:Рычана-Дрысьвяцкія азёры
Катэгорыя:Азёры басэйну Дзьвіны
Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёну
Жалезьнікі

Назву **Жале́зьнікі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Жалезьнікі — вёска ў Расонскім раёне Віцебскай вобласьці
* Жалезьнікі — вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Жалезьнікі — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Жалезная Баравінка
* Жалезьніца
* Жалезьнякі
Кадыш

**Кады́ш** — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці на рацэ Чорная Ганча. Кадыш уваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавету.

## Мінуўшчына
21 траўня 1863 году ля вёскі адбыўся бой паўстанцаў з атраду Кастуся Каліноўскага з царскім войскам. Магілы загіблых у баі паўстанцаў знаходзяцца ля дарогі на Сонічы за 2 км ад Аўгустоўскага канала. У 2010 годзе Сяргей Зылькоў за ўласныя сродкі ўстанавіў ля магілы гранітную пліту з надпісам на беларускай мове: «Паўстанцам Кастуся Каліноўскага. „За нашу і вашу волю!“ У памяць ад нашчадкаў».

## Насельніцтва
* 2010 год — 47 чалавек
* 1999 год — 66 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Калеты

**Кале́ты** — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці на рацэ Шляміцы. Калеты ўваходзяць у склад Сапоцкінскага сельсавету. У вёсцы дзейнічае філіяльны касьцёл (парафія Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Сапоцкіне).

## Гісторыя
Калеты — месца масавай згубы. Тут 22 верасьня 1939 году было расстраляна больш за 3000 палонных польскіх афіцэраў. Праз 50 гадоў, 15 верасьня 1989 году, на месцы трагедыі ўсталяваны памятны знак. Вёска апынулася ў складзе БССР у 1945 годзе ў выніку вызначэньня новае граніцы Савецка-польскім дагаворам.

## Насельніцтва
* 2010 год — 50 чалавек
* 1999 год — 70 чалавек

## Глядзіце таксама
* Кодзі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* в. Калеты на Radzima.org

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Сінявічы (Гарадзенскі раён)

**Сіняві́чы** — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці на левым беразе Нёману. Сінявічы ўваходзяць у склад Сапоцкінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 2 чалавекі
* 1999 год — 10 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Пралейкі

**Прале́йкі** — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Пралейкі ўваходзяць у склад Сапоцкінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 31 чалавек
* 1999 год — 49 чалавек

## Асобы
16 жніўня 1894 году ў вёсцы нарадзілася Эмілія Ёсіфаўна Дадура — адна з найстарэйшых жыхарак Горадні (у студзені 2009 году яна мела 114 гадоў).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жительница Гродно Эмилия Иосифовна Дадуро одна из старейших жительниц Гродно

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Рынкаўцы (Гарадзенскі раён)

**Ры́нкаўцы** — вёска ў Беларусі, на рацэ Чорнай Ганчы. Уваходзяць у склад Сапоцкінскага сельсавету Гарадзенскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Рынка, пазьней Рынк (Rinco, Ringk) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1999 год — 43 чалавекі
* 2010 год — 24 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Анатоль Кірпічнікаў

**Анатоль Мікалаевіч Кірпічнікаў** (25 чэрвеня 1929, Ленінград, РСФСР, СССР) — расейскі археоляг і гісторык. Доктар гістарычных навук (1975), прафэсар (1991). Заслужаны дзяяч культуры Расейскай Федэрацыі (1990).

У 1953 скончыў Ленінградзкі ўнівэрсытэт. Працаваў навуковым супрацоўнікам Вайскова-гістарычнага музэю артылерыі, ракетных войскаў і войскаў сувязі ў Ленінградзе, у Ленінградзкім аддзяленьні Інстытуту археалёгіі АН СССР, дзе з 1986 загадвае аддзелам славяна-фінскай археалёгіі.

Дасьледуе ўзбраеньне, ваенную справу і фартыфікадыю Русі 9 — 15 ст., а таксама пытаньні археалёгіі, гісторыі і культуры Старажытнай Русі. У вывучэньні ўзбраеньня, асаднай тэхнікі і вайсковага майстэрства шырока выкарыстоўвае археалягічныя матэрыялы з усёй тэрыторыі Беларусі. У 1950—1960-я ў складзе архітэктурна-археалягічнай экспэдыцыі М. К. Каргера браў удзел у раскопках помнікаў архітэктуры 12 ст. у Полацку і Наваградку.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Расейскія гісторыкі
Катэгорыя:Расейскія археолягі
Леў Клейн

**Леў Самуілавіч Клейн** (1 ліпеня 1927, Віцебск — 7 лістапада 2019) — савецкі і расейскі археоляг, дасьледчык Верхняга Панямоньня.

## Жыцьцяпіс
У 1951 скончыў Ленінградзкі ўнівэрсытэт, у якім у 1960—1981 працаваў на катэдры археалёгіі. У 1990—1992 чытаў лекцыі ў замежных унівэрсытэтах.

Дасьледаваў пытаньні паходжаньня славянаў і іншых народаў, славянскую паганскую рэлігію, праблемы тэарэтычнай археалёгіі. У 1948 удзельнічаў у раскопках Менску, у 1955—1956, 1958 абсьледаваў стаянкі каменнага веку заходняй часткі Верхняга Панямоньня.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 1 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Расейскія археолягі
Аляксандар Коршунаў

**Алякса́ндар Фамі́ч Ко́ршунаў** (4 сакавіка 1924, вёска Палішына, Горацкі раён — 12 ліпеня 1991) — беларусі літаратуразнавец. Інвалід Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія
У 1950 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. З 1954 году працаваў у Інстытуце літаратуры АН Беларусі.

Дасьледаваў беларускую старажытную літаратуру, вывучаў творчасьць Францішка Скарыны, Сымона Буднага, Васіля Цяпінскага, царкоўна-палемічную і мэмуарную літаратуру XVI—XVII стагодзьдзяў. Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі імя Якуба Коласа 1980 року за ўдзел у двухтомным дасьледаваньні «Гісторыя беларускай дакастрычніцкай літаратуры» і «Гісторыя беларускай савецкай літаратуры».

## Бібліяграфія
* 

## Літаратура
* 
* Ліўшыц Уладзімір. Ён лёгка адчуваў сябе сярод стагоддзяў // Раскопкі вакол горацкага «Парнаса». Літаратуразнаўчыя нарысы — Горкі: аддзел культуры Горацкага райвыканкама, 2001. — С. 179—183. 
* Памяць. Гіст.-дакум. хроніка. Горацкі раён. — Мн.: 1996. С. 556.

## Вонкавыя спасылкі
* Пісьменьнікі — ураджэнцы краю. Край Магілёўскі

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горацкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Памерлі 12 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1991 годзе
Рыгор Кулжынскі

**Рыгор Іванавіч Кулжынскі** (1838—1896) — беларускі этнограф і фальклярыст.

Скончыў Нежынскі ліцэй. 3 1869 працаваў інспэктарам народных вучэльняў Менскай губэрні. Выступаў у абарону царызму і расейскага праваслаўя. Друкаваўся ў газэтах «Миские губернские ведомости» і «Гродненские губернские ведомости». Склаў рукапісны зборнік «Песьні, казкі і прыказкі Паўночна-Заходняга краю», куды ўвайшло больш за 500 твораў у тым ліку зь Менскай губэрні, зборнік «Прастанародныя беларускія песьні, запісаныя ў Менскай губерні» (16 тэкстаў з нотамі).

## Кнігапіс

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Зьвязанае

* 

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1838 годзе
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія славісты
Катэгорыя:Памерлі ў 1896 годзе
Аляксандар Лакотка

**Алякса́ндар Іва́навіч Лако́тка** (нарадзіўся 25 студзеня 1955 году, вёска Кузьмічы, Зьдзецельскі раён) — беларускі архітэктар, этнограф. Доктар гістарычных навук (1993), доктар архітэктуры (2001), акадэмік НАН РБ (2014, чалец-карэспандэнт НАН РБ ад 2004), сябра Саюзу архітэктараў Беларусі.

У 1977 годзе скончыў архітэктурны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытуту. Працаваў архітэктарам у праектавым і рэстаўрацыйна-праектавым інстытутах, намесьнікам дырэктара Беларускага музэю народнай архітэктуры і побыту, з 1985 году ў Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі: начальнік аддзелу архітэктуры, з 1997 году намесьнік дырэктара па навуковай рабоце.

Дасьледуе драўлянае дойлідзтва. Аўтар кніжак «Беларускае народнае дойлідства» (1991), «Сілуэты старых прадмесцяў: Нарысы драўлянай архітэктуры» (1991), «Бераг вандраванняў: Адкуль у Беларусі мячэці» (1994), «Сцежкамі дзядоў» (1986, у сааўтарстве), шматлікіх нарысаў, артыкулаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылы
* Афіцыйная біяграфія сайт Нацыянальнай акадэміі навук РБ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зьдзецельскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія архітэктары
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Дактары архітэктуры
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі