open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Выру

**Вы́ру** (, ) — горад у Эстоніі, адміністрацыйны цэнтар павету Вырумаа.

## Гісторыя
Выру быў заснаваны 21 жніўня 1784 году на загад расейскай імпэратрыцы Екацярыны II генэрал-губэрнатарам Юрыем Броўнам.

## Геаграфія
Горад разьмешчаны на рацэ Тамуле.

## Культура
Штогод у горадзе праводзіцца Вырускі фэстываль фолку.

Фрыдрых Райнгольд Крэйцвальд — аўтар эстонскага нацыянальнага эпасу Калевіпаэг, жыў у Выру з 1833 па 1877 год.


Võru pritsumaja.jpg
Võru city centre at night.jpg
Roosisaare rippsild 2011 10.jpg
Võru I Põhikool.JPG


## Асобы
* Эркі Пэхк — эстонскі дырыгент

## Гарады-сябры

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка Выру
* Вырускі фолкавы фэстываль
* Вырускі інстытут
Тартумаа

**Акруга Тарту**, таксама **Тартумаа** () — адна з 15 акругаў Эстонскай Рэспублікі. Адміністрацыйны цэнтар — горад Тарту (насельніцтва 100 000). Плошча 2993 км², насельніцтва — 149 605 (2009). Складаецца з 22 мясцовых самакіраваньняў (3 гарады, 19 воласьцяў).

## Геграфія
Праз Тартускую акругу працякае рака Эмайыгі, якая злучае Чудзкае возера і возера Выртс'ярв і дзеліць акругу на дзьве часткі. Для прыроды Тартумаа характэрныя балоцістыя нізіны і ўзгоркавыя раўніны, якія перасякаюцца далінамі. Запаведнікі (забалочаныя землі і некранутыя лясы) займаюць больш за 10% часткі тэрыторыі акругі.

## Прамысловасьць
Тыповая прадукцыя Тартускай акругі — харчовыя прадукты, мэбля, адзеньне, вырабы з плястмасы й будаўнічыя матэрыялы.

## Насельніцтва
Для акругі, як і ў цэлым для Эстоніі, характэрнае натуральнае змяншэньне насельніцтва. На 2009 год у ёй пражывалі 149 605 чалавек. У акрузе пераважае эстонскае насельніцтва. Эстонцы тут складаюць 82,7% насельніцтва (у тым ліку ў горадзе Тарту — 79%), расейцы — 13,8%, украінцы — 1%, фіны — 1%, і іншыя — 4,2% (беларусы, немцы, татары, армяне і іншыя). Гэта трэці па колькасьці насельніцтва рэгіён Эстоніі пасьля Іда-Вірумаа і сталічнай акругі.


Alatskivi mõisa peahoone.jpg|
Saadjärve mõisa peahoone.jpg|
Tammistu mõisa peahoone.jpg|
Elva raudteejaama peahoone.jpg|


## Вонкавыя спасылкі
Уладзіслаў Знамяроўскі

**Уладзіслаў Знамяроўскі**  (1888  - пасьля 1946) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, рэдактар і выдавец.

Паходзіў з Латагаліі. Скончыў у Вільні гандлёвую школу.

У 1920—1930-х меў у Вільні прыватнае выдавецтва. Выдаваў беларускую арыгінальную і перакладніцкую літаратуру, падручнікі, слоўнікі. Агулам выдаў 21 беларускамоўную кнігу. Рэдагаваў шэраг беларускіх віленскіх газэт:

У 1919 ён выступіў як адзін з рэдактараў газэты «Беларуская думка» (28 красавіка — 27 ліпеня забаронена палякамі). У 1920-м з №3 — рэдактар-выдавец адноленай «Нашай Нівы». У 1920 — выдавец газэты «Незалежная думка» (забаронена палякамі). Быў рэдактарам Крыніцы з 30 кастрычніка 1921 году да сьнежня 1923), за што прыцягваўся да судовай адказнасьці. У 1923 рэдактар-выдавец газэты «Воля народу» (21—25 кастрычніка; выйшла 2 нумары).

У 1922 годзе ахвяраваў на часопіс «Новы Шлях» Беларускага Студэнцкага Саюзу — 10 000 польскіх марак

У 1928 годзе прыцягнуты да суду за «Беларускага дэкламатара» за перадрук некаторых вершаў Купалы і Цёткі.

Паводле некаторых зьвестак пасьля Другой сусьветнай вайны зьехаў у Польшчу.

## Выдадзенае
* «Беларускі каляндар на 1920 г.»
* «Дудка беларуская» Францішак Багушэвіч, 1921
* «Сцэнічныя творы» Л. Родзевіча 1921
* «Дзед Завала» Ядвігіна Ш.
* «Расейска-беларускі слоўнік» М. і Г. Гарэцкіх, 1921
* «Кароткі нарыс гісторыі Беларусі» У. Ігнатоўскага, 1921
* «Кароткі нарыс гісторыі Беларусі» Усевалад Ігнатоўскі, 1927
* «Снапок» Паўловіч А. 1921
* творы Г. Леўчыка.
* «Стася» Дзядзька Пранук, 1922
* П’есы, 1922
* Сцэнічныя творы для дзіцячага тэатру 1923
* Куды і як эміграваць? 1926
* «Дзед Завала» Ядвігін Ш. 1927
* «Казкі» А. К. 1928
* «Сон Гаўрыл і розныя вершы» Ініцкі У. 1928
* «Беларускі дэкламатар» С. С. 1928
* «Ці шмат чалавеку трэба зямлі і другія апавяданьні» Леў Талстой 1928
* «Клім з бабаю і іншыя жарты» Ініцкі У. 1929
* «Снапок» Паўловіч А. 1929
* «Ад чаго зло на сьвеце» Леў Талстой 1929
* Курс нядзельнай школы 1930
* Jak žyvecca sialanstvu pad kamunistyčnaj uladaj? Альхоўскі І. 1932
* Puty kachańnia Казлоўскі У. 1932
* Правакацыя беларускага народу Акінчыц Ф. 1933
* Čamu ciapier ciažka žyvecca ziemlarobam? Баброўскі А. 1933
* «Kamsamol» i jachonyja mety Баркоўскі С. 1933
* Što robić urad u baraćbie z kryzisam Навіцкі А. 1933
* Баўтручок — беларускі народны твор 1934
* Апавяданьні, Улад-Ініцкі 1934
* Bosyja na liedzie Айер А. 1938

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія рэдактары
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары «Нашай Нівы»
Катэгорыя:Асобы Вільні
Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
Катэгорыя:Беларускія выдаўцы
Беларуска-эстонскае згуртаваньне

**Беларуска-эстонскае згуртаваньне** (коратка **БЭЗ**) ў месьце Йыхві ў Эстоніі — грамадзка-культурная арганізацыя беларусаў у Эстоніі. Заснаваная ў 1989 годзе. Асноўная мэта: спрыяць кансалідацыі беларусаў на падставе духоўнай, культурнай, рэлігійнай агульнасьці, разьвіваць сувязь з замежнымі суайчыньнікамі, прапагандаваць гістарычную і культурную спадчыну Беларусі.

Праводзіць культурна-асьветніцкую работу, адзначае нацыянальныя беларускія і эстонскія сьвяты, беларускія гістарычныя ўгодкі, удзельнічае ў выставах аб’яднаньня беларускіх мастакоў краінаў Балтыі «Маю гонар» і штогодніх у Саўт-Рывэры (ЗША), арганізоўвае экскурсіі па Беларусі, Эстоніі, Расеі, прэзэнтацыі літаратурных твораў беларускіх аўтараў. Працуе бібліятэка, з 1992 году намаганьнямі згуртаваньня дзейнічае беларуская праграма на эстонскім радыё. Удзельнік 1-га зьезду беларусаў сьвету (1993 год), сходаў беларусаў блізкага замежжа (1992, 1995 гады), зьезду беларусаў краінаў Балтыі (1994 год), 1-й сустрэчы беларускай моладзі сьвету (1994 год).

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Беларусы ў Эстоніі // Беларускае замежжа. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2010. — С. 217—229.

## Вонкавыя спасылкі
*  Беларуска-эстонскае згуртаваньне на Хвэйсбуку
* Беларускія дэмакраты Балтыі вырашылі аб'яднацца ў 2004 годзе на Радыё Свабода
* Беларускія таленты ў замежжы: незваротныя страты ці гонар на Радыё Свабода

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Беларусы ў Эстоніі
Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Эстоніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1989 годзе
Йыхві

**Йы́хві** (; ) — горад у паўночна-ўсходняй Эстоніі, сталіца павету Іда-Вірумаа і адміністрацыйны цэнтар воласьці Йыхві. Знаходзіцца за 50 км ад расейскай граніцы.

Этнічныя эстонцы зьяўляюцца нацыянальнай меншасьцю ў Йыхві, бо 58% гарадзкога насельніцтва ўяўляюць сабой альбо этнічных расейскіх эмігрантаў, якія прыбылі ў Эстонію цягам пэрыяду савецкай улады ў Эстоніі (1944—1991), альбо іх нашчадкаў.

## Гісторыя
Упершыню Йыхві згадваецца як вёска ў 1241 годзе ў «Liber Census Daniæ», калі тая была пад уладай Даніі. Гістарычнымі назвамі Йыхві былі Геві і Еві. У XIII ст. тут была пабудаваная царква і Йыхві стаў цэнтрам царкоўнага прыходу.

1 траўня 1938 году Канстантын Пятс надаў мястэчку статус гораду разам з амаль усімі эстонскімі мястэчкамі. У 2005 годзе Йыхві быў аб’яднаны з воласьцю Йыхві.

## Дачыненьні зь Беларусьсю
У горадзе дзейнічае Беларуска-эстонскае згуртаваньне.

## Вонкавыя спасылкі

* Воласьць Йыхві

Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Хлоя (фільм)

**«Хлоя»** () — псыхалягічная драма канадзкага рэжысэра армянскага паходжаньня Атома Эгаяна, якая выйшла на экраны ў 2010 годзе. Карціна зьяўляецца рэмэйкам францускага фільма «Наталі», зьнятага Эн Фантэн у 2003 годзе.

## Апісаньне
У Кэтрын і Дэвіда Сцьюартаў прэстыжная работа, цудоўны дом у Таронта і таленавіты 17-гадовы сын Майкл. У свой дзень нараджэньня Дэвід не прылятае дамой зь Нью-Ёрка. Кэтрын выкрывае мужа ў тым, што ён правёў час у кампаніі сваёй студэнткі. Каб упэўніцца, што Дэвід ёй здраджвае, яна нанімае дзяўчыну па імені Хлоя, якая займаецца элітнай прастытуцыяй. Кэтрын просіць яе спакусіць Дэвіда і затым распавесьці аб тым, што адбылося. Размаўляючы з Хлояй, Кэтрын сама не заўважае, як паміж ёй і дзяўчынай па выкліку ўзьнікае ўзаемная прыхільнасьць, якая амаль не разбурае сям’ю Ст’юартаў і ў выніку прыводзіць да трагічнай разьвязкі.

## У ралях
* Джуліян Мур — Кэтрын Ст’юарт
* Ліям Нісан — Дэвид Ст’юарт
* Аманда Сэйфрыд — Хлоя
* Ніна Добрэў — Анна
* Макс Т’ерыё — Майкл Ст’юарт

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Хлоя на сайце Internet Movie Database 
* Хлоя на сайце allmovie 
* Хлоя на сайце Rotten Tomatoes 

Катэгорыя:Фільмы 2009 году
Катэгорыя:Фільмы Атома Эгаяна
Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША
Катэгорыя:Фільмы-драмы Канады
Катэгорыя:Канадзкія фільмы-трылеры
Катэгорыя:Францускія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Эратычныя фільмы-трылеры
Катэгорыя:Фільмы рэмэйкі
Зыгмунт Вольскі

**Зыгмунт Вольскі** () (1862–1931) — лясьнічы, першы рэдактар газэты «Наша Ніва».

## Біяграфія
Зыгмунд Вольскі быў лясьнічым, зьнятым з пасады расейскімі ўладамі за вызнаньне каталіцкае веры і праз гэта моцна пакрыўджаны на ўладу. Ім кіравала жаданьне закласьці даходнае прадпрыемства, а з тае прычыны, што забароненая «Наша Доля» мела вялікую папулярнасьць, Вольскі згадзіўся выдаваць беларускую газэту. Але хутка зразумеў, што не атрымае прыбытку ад «нявыгаднага прадпрыемства».

Напачатку ў перадавіцы «Нашай Нівы» было напісана, што «*мы будзем служыць усяму беларускаму працоўнаму народу*». Але супраць гэтага выступілі Кучэўскі і Вольскі. Голас адказнага рэдактара і ўласьніка выдавецтва, пераважыў: перадавіцу перапарвілі, і слова «*працоўнаму*» зьмянілі на «*скрыўджанаму*». Маўляў, трэба паказаць уладзе, што газэта стаіць не на клясавым грунце, а на агульнанацыянальным.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары «Нашай Нівы»
Незалежная думка

Назву **Незалежная думка** мелі:

* Незалежная думка (1920) — заходнебеларуская гэзэта, забароненая палякамі
* Незалежная думка (1990) — грамадзка-палітычная аднадзёнка, выдадзеная ў лютым 1990
Незалежная думка (1920)

**Незалежная думка** (9 чэрвеня — 11 ліпеня 1920) — беларускі тыднёвік, выдаваўся ў Вільні. Забаронены польскімі ўладамі.

Рэдактар Генадзь Багдановіч, выдавец Уладзіслаў Знамяроўскі.

## Вонкавыя спасылкі
* «Незалежная думка» (1920) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()

## Літаратура
* Анатоль Сідарэвіч. Нашаніўцы ў 1920 годзе // Наша Ніва № 6 (268), 8 лютага 2001 г.

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Дзьмітры Шастаковіч

**Дзьмі́тры Дзьмі́трыевіч Шастако́віч** (; 12 (25) верасьня 1906, Санкт-Пецярбург, Расейская імпэрыя — , Масква, СССР) — беларускі савецкі кампазытар, піяніст, пэдагог і грамадзкі дзяяч. Адзін з найбуйнейшых кампазытараў XX стагодзьдзя, які зрабіў вялізны ўплыў на разьвіцьцё сусьветнай музычнай культуры.

Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 25 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Савецкія кампазытары
Катэгорыя:Расейскія кампазытары
Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР
Катэгорыя:Ляўрэаты Ленінскай прэміі
Катэгорыя:Народныя артысты РСФСР
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Сябры КПСС
Катэгорыя:Памерлі 9 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1975 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Катэгорыя:Расейцы беларускага паходжаньня
Беларуская думка (1919)

**«Беларуская думка»** (28 красавіка 1919 — 27 ліпеня 1919) — беларуская грамадзка-палітычная газэта. Выходзіла на беларускай мове, 3 разы на тыдзень, у Вільні.

Выйшла 56 нумароў. Рэдактары І. Вайцяховіч, Уладзіслаў Знамяроўскі, Э. Падгайскі. Забаронена польскімі вайсковымі ўладамі, рэдактары і супрацоўнікі арыштаваныя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Беларуская думка» (1919) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх  (

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
0-я

**0-я**

Стагодзьдзі: І да н. э. — I стагодзьдзе — II стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
40-я да н. э.
30-я да н. э.
20-я да н. э.
10-я да н. э.
0-я да н. э.
**0-я**
10-я
20-я
30-я
40-я
50-я


Гады: 
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9

----

## Асноўныя падзеі
* нараджэньне Ісуса Хрыста
Андрэй Скурко

**Андрэй Скурко** (нар. 1978, Крывічы Мядзельскі раён) — рэдактар газэты «Наша Ніва», палітычны вязень рэжыму Лукашэнкі.
## Біяграфія
Скончыў філялягічны факультэт БДУ па спэцыяльнасьці «Беларуская філялёгія». Аўтар «Нашай Нівы» з 1998 году, з 2000 году намесьнік галоўнага рэдактара. У 2006 годзе абраны намесьнікам старшыні Беларускага ПЭН-цэнтру. Выйшаў зь яго ў 2019 годзе.

Зь 1 сьнежня 2006 году да 2017 году галоўны рэдактар тыднёвіка «Наша Ніва». Пасьля перадачы паўнамоцтваў Ягору Марціновічу стаў кіраўніком аддзелу рэклямы й маркэтынгу «Нашай Нівы» й сцэнарыстам дзіцячага часопісу «Асцярожна: дзеці!» выданьня.

8 ліпеня 2021 году разам з іншымі журналістамі «Нашай Нівы» быў арыштаваны нібыта за арганізацыю пратэстаў. 12 ліпеня 2021 году сумеснай заяваю дзесяці арганізацыяў, у тым ліку «Вясны», Беларускай асацыяцыі журналістаў, Беларускага Хэльсынскага камітэту, Беларускага ПЕН-цэнтру, быў прызнаны палітычным вязьнем.

Па заканчэньні трох сутак арышту абвінавачваньне за падрыхтоўку пратэстаў не было высунутае, але затрыманьне было працягнутае паводле ч. 2 арт. 216 КК («Нанясеньне маёмаснай шкоды без прыкметаў раскраданьня»). «Вясна» паведаміла, што рэдактараў «Нашай Нівы» трымаюць за кратамі за нібыта нявыплату камунальных паслугаў на суму 3500 BYN. Увесь час зьняволеньня ў ізалятары на Акрэсьціна рэдактары «Нашай Нівы», як і іншыя палітычныя вязьні, сядзелі бяз зьменнай бялізны, перадачаў. Ім не выдавалі матрацы й пасьцельную бялізну, яны спалі на падлозе ці голых мэталічных ложках.

21 ліпеня 2021 году пераведзены ў СІЗА-1 Менску. Скурко, які хварэе на дыябэт, 13 дзён не атрымліваў неабходнага, у яго была дыягнаставана пнэўманія.

15 сакавіка 2022 году Андрэй Скурко і Ягор Марціновіч атрымалі па два з паловай гады калёніі за нявыплату камунальных паслугаў.

## Сям’я
Жанаты на Паўліне Скурко. У шлюбе гадуе сына.

## Бібліяграфія
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка Андрэя Скурко на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары «Нашай Нівы»
Катэгорыя:Вязьні сумленьня паводле ПЦ „Вясна“
Чэслаў Найдзюк

**Чэ́слаў Найдзюк** (28 жніўня 1915, в. Бойдаты Ваўкавыскага павету — 28 сакавіка 1995, Пасадэн, Каліфорнія, ЗША) — беларускі грамадзкі дзяяч.

## Біяграфія
Брат Язэпа Найдзюка.

Вучыўся ў Віленскай беларускай гімназіі (1927—1935). Скончыў юрыдычны факультэт Унівэрсытэту Стэфана Баторыя (1940), чалец Беларускага студэнцкага саюзу ў Вільні. Паводле палітычных перакананьняў быў хадэкам.

У час Другой сусьветнай вайны старшыня акруговага міравога суду ў Вялейцы.

У 1949 годзе эміграваў у ЗША, арганізоўваў беларускае жыцьцё ў Каліфорніі, супрацоўнічаў з газэтай «Беларус».

Жанаты зь Юзэфай Брэчкай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1915 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Беларускага студэнцкага саюзу
Катэгорыя:Сябры Беларускай цэнтральнай рады
Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Памерлі 28 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1995 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў ЗША
Вільяндзі

**Ві́льяндзі** (), да 1919 году — **Фэ́лін** () — ганзейскі горад у Эстоніі. Адлегласьць ад Таліна 161 км, ад Тарту 81 км, ад Пярну 97 км. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам павету Вільяндзімаа ў паўднёва-ўсходняй Эстоніі.

## Слатувасьці
Замак Вільяндзі пабудаваны ў пачатку XVI стагодзьдзя. Замак функцыянальна быў падзелены на паўночную, паўднёвую і ўсходнюю часткі. У замку знаходзілася заля для сходаў (капітула), двухнэфавая вежа, памяшканьне архіва, спальня і жылыя памяшканьні камандора, трапезная, кухня, галерэя, стайні, жыльлё для служак, складзкія памяшканьні. Калодзеж глыбінёй 26 мэтраў. Дагэтуль захаваўся часткова.

## Гарады-пабрацімы
* , ЗША
* Валміера, Латвія
* Крэтынга, Летува
* Арэнсбург, Нямеччына
* Тарнопаль, Украіна
* Порваа, Фінляндыя
* Хэрнёсанд, Швэцыя
* Эсьлёв, Швэцыя


Viljandi ordulinnuse varemed.jpg|
Viljandi Jaani kirik1.jpg|
Viljandi Pauluse kirik 31-08-2012.jpg|
Elamu Viljandis Tallinna 16.jpg|
Elamu Viljandis Pikk 4.jpg|


## Вонкавыя спаслыкі
* Афіцыйная старонка Вільяндзі
Вільяндзімаа

**Вільяндзі** ( або *Viljandi maakond*) — павет у Эстоніі, разьмешчаны ў паўднёвай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар Вільяндзі. Павет складаецца з трох гарадоў і 12 воласьцяў. Цэнтральная і заходняя частка павета разьмешчаныя ў межах хвалістага ўзвышша Сака. У межах паўночна-заходняй часткі разьмяшчаецца шэраг балотных масіваў, аб’яднаных ў нацыянальны парк Саомаа (370 км²).

Павет Вільяндзі ў сярэднявеччы быў важным гандлёвым і палітычным цэнтрам, у якім захаваліся руіны некалькіх замкаў.

Урад павета узначальваецца старэйшынамі, якіх прызначае ўрад Эстоніі тэрмінам на пяць гадоў. У цяперашні час старэйшынам Вільяндзі зьяўляецца Кале Кюціс.

## Крыніцы


Arussaare õigeusu kirik.jpg|
Suure-Kõpu mõisa peahoone 2012.jpg|
Heimtali mõisa viinaköök1.jpg|
Pärsti mõisa peahoone 2012.jpg|
Õisu järv.jpg|
Viljandi ordulinnuse varemed.jpg|


## Вонкавыя спасылкі
* Viljandimaa — Афіцыйная старонка
Пыльвамаа

**Пы́львамаа** ( або *Põlva maakond*) — павет на паўднёвым усходзе Эстоніі. Мяжуе з Расеяй на ўсходзе, а таксама з паветамі Выру, Валга і Тарту. Адміністрацыйны цэнтар — Пыльва. Павет у адміністрацыйным дачыненьні дзеліцца на 2 горада (Пыльва і Рапіна) і 3 воласьцяў.

На захадзе павета разьмешчана Атэпяскае ўзвышша, для гэтага рэгіёну характэрная вялікая колькасьць азёраў (усяго ў павеце іх каля 130). Цэнтральная частка занятая далінамі рэк (Ах’я, Піуза, Выханду і інш.). Усходняя частка забалочаная.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
Харку (возера)

**Возера Харку** () — возера, якое знаходзіцца на захадзе Таліна, у раёне Хааберсьці, за 3 км ад мора. Плошча возера — 1,638 км², глыбіня да 2,5 мэтраў.

Да нашай эры на месцы возера Харку было Балтыйскае мора, але ў сувязі з пад’ёмам зямной паверхні мора адступіла і ўтварылася возера. Вада ў возеры багатая кіслародам, на дне возера двух-трохмэтровы слой глею. Возера Харку прыцягвае рыбакоў, бо ў возеры водзяцца лешч, плотка, акунь, шчупак, лінь і іншыя віды рыб. Возера таксама прыцягвае аматараў купаньня і заняцьця водным спортам. Калі возера пакрытае тоўстым слоем лёду, людзі прыходзяць сюды катацца на каньках ці лавіць рыбу.

## Вонкавыя спасылкі
* Апісаньне возера Харку
* Пляж возера Харку кішыць зьмеямі
* На пляжы возера Харку берагавая ахова адлавіла 15 зьмей

Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Катэгорыя:Талін
Катэгорыя:Хар’юмаа
Выртс’ярв

**Выртс’ярв** () — прэснаводнае возера на поўдні Эстоніі, на мяжы паветаў Тарту і Вільяндзі. Плошча складае каля 266 км², гэта найбуйнейшае возера Эстоніі пасьля Чудзкога возера і самы вялікі нутраны вадаём Эстоніі. Вышыня над узроўнем мора 33,7 м. Сярэдняя глыбіня 2,8 м, найбольшая — 6 м.

У возеры Выртс’ярв бярэ пачатак Эмайыгі, якая ўпадае ў Чудзкое возера.

Зьяўляецца месцам разьвядзеньня вугра і іншых дэлікатэсных пародаў рыбы. У год вылоўліваюць да 250 тон рыбы. На беразе возера — лімналягічная станцыя.

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя пра возера Выртс’ярв

Катэгорыя:Азёры Эстоніі
Катэгорыя:Тартумаа
Катэгорыя:Вільяндзімаа
Катэгорыя:Валгамаа
Іда-Вірускі павет

**Іда-Вірускі павет** (— Іду-Віруская зямля) — найбуйнейшы павет на паўночным усходзе Эстоніі, межы якога распасьціраюцца да Фінскага заліва на поўначы, да ракі Нарвы на ўсходзе і на поўдні — да Чудзкага возера. На захадзе і паўднёвым захадзе павету мяжа цягнецца празь лясы і балоты, уздоўж тэрыторыі паветаў Ляэнэ-Віру і Йыгева. Плошча Іда-Віру — 3364,05 км², што складае 7,4% ад плошчы ўсёй краіны. У цэнтры павету, за 165 км ад Таліна, знаходзіцца адміністрацыйны, фінансавы і культурны цэнтар Іда-Віру — Йыхві. Буйныя гарады Нарва, Пюсі.

## Дадатковыя зьвесткі
* У цэнтры павету — горадзе Йыхві дзейнічае Беларуска-эстонскае згуртаваньне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Іда-Вірумаа он-лайн
Пярнумаа

**Пярнумаа** ( або *Pärnu maakond*) — самы буйны па плошчы павет у Эстоніі, разьмешчаны ў паўднёва-заходняй частцы краіны на ўзьбярэжжы Рыскага заліву. Мяжуе з паветамі Ляэнэмаа і Рапламаа на поўначы і паветамі Ярвамаа і Вільяндзімаа на ўсходзе. Адміністрацыйны цэнтар — Пярну. Павет у адміністрацыйным дачыненьні дзеліцца на 2 гарады і 19 воласьцяў.

Амаль палова тэрыторыі пакрытая лесам. Працякае рака Пярну. У склад павету ўваходзяць выспы Кіхну і Манілайд. Разьмешчана частка тэрыторыі нацыянальнага парку Саомаа, а таксама Нігуласкі запаведнік. На тэрыторыі павету знойдзена стаянка старажытнага чалавека (каменны век).

Павет зьяўляецца папулярным месцам адпачынку замежных турыстаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Павет Пярнумаа — афіцыйная старонка
Пярну

**Пя́рну** (, ) — партовы горад на паўднёвым захадзе Эстоніі, цэнтар павету Пярнумаа. Насельніцтва 44 083 жыхары (2009).

Пярну зьяўляецца галоўным портам Эстоніі на ўзьбярэжжы Балтыйскага мора. Знаходзіцца на аднайменнай рацэ, на шляху з Рыгі ў Талін.

## Гісторыя
Горад быў заснаваны ў 1241 годзе рыцарамі Тэўтонскага Ордэну. У 1562 захоплены швэдамі, у 1565 годзе на кароткі час быў заняты нямецкімі рыцарамі, у 1575 захоплены расейцамі. Да 1617 году Пярну неаднойчы пераходзіў ад адных захопнікаў да другіх, пакуль ня стаў амаль на сто гадоў швэдзкім. Аднак падчас Вялікай Паўночнай вайны, у 1710 годзе быў зноў захоплены расейцамі і заставаўся ў складзе Расеі да 1920. З 1699 да 1710 году ў Пярну часова знаходзіўся Тартускі ўнівэрсытэт.

## Гарады-сябры
*  Вааса (Фінляндыя)
*  Елгава (Латвія)
*  Юрмала (Латвія)
*  Шаўлі (Летува)
*  Паланга (Летува)
*  Оскарсгамн (Швэцыя)
*  Сочы (Расея)
*  Вялікі Ноўгарад (Расея)
*  Драмэн (Нарвэгія)
*  Портсмут (Ангельшчына)
*  Оўшэн-Сіці (ЗША)
*  Ялта (Украіна)


Катэгорыя:Порты Балтыйскага мора
Катэгорыя:Курорты Эстоніі
Пярну (рака)

**Пя́рну** — рака ў Эстоніі. Даўжыня 144 км, плошча басэйна 6920 км². Упадае ў Пярнускую затоку Рыскай затокі Балтыйскага мора. На рацэ Пярну знаходзіцца аднайменны горад.

## Гідраграфія
Сілкаваньне зьмяшанае, у вярхоўях зь перавагай падземнага, у нізавых — дажджавое. Сярэднегадавы сьцёк вады — 64,4 м³/сэк. Замярзае не штогод (звычайна ў сярэдзіне сьнежня, ускрываюць у канцы сакавіка). У прывусьцевай частцы суднаходная. На Пярну маецца 11 плацінаў і малыя ГЭС.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Эстоніі
Катэгорыя:Пярнумаа
Катэгорыя:Ярвамаа
Саарэмаа (павет)

**Саарэмаа** ( або *Saare maakond*) — павет у Эстоніі, тэрыторыя якога складаецца з астравоў Саарэмаа, Муху, Абрука, Вілсандзі, Рухну і іншых больш дробных. Цэнтар — Курэсаарэ.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт павету Саарэмаа
* Пра Саарэмаа для турыстаў і падарожнікаў. Аповеды і фатаграфіі
Муху

**Муху** (; па-эстонску часам завецца *Muhumaa*) — трэцяя па велічыні выспа Эстоніі пасьля Саарэмаа (выспа) і Хіюмаа агульнай плошчай 198 км². Зьяўляецца часткай Маандзунскага архіпэляга Балтыйскага мора.

Як і суседнія выспы, Муху малаўрадлівы, бо складзены галоўным чынам вапнякамі і марскімі адкладаньнямі антрапагена. Глебы друзавыя і пясчаныя. Маюцца хваёвыя лясы, а па берагах зарасьнікі трысьнёга.

Асноўныя гаспадарчыя галіны — рыбалоўства і рыбаперапрацоўка, земляробства, жывёлагадоўля.

Насельніцтва выспы — 1822 чалавекі (2004).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* Турыстычная асацыяцыя Муху
* Выспа Муху ў Top10 «Jetsetter»
* Фатаздымкі Муху

Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Саарэмаа
Катэгорыя:Маанзундзкі архіпэляг
Катэгорыя:Астравы Эстоніі
Юзэфа Найдзюк

**Юзэ́фа Найдзю́к (Брэчка)** (1 лютага 1927, в. Мазуркі, Ляхавіцкі павет — 19 лістапада 2004, Пасадэна, ЗША) — беларуская грамадзка-палітычная дзяячка.

## Біяграфія
Падчас вайны начылася ў Баранавіцкай сярэдняй гандлёва-адміністрацыйнай школе, была актывісткай СБМ. Летам 1944 году зьехала зь Беларусі на эміграцыю. У 1944—1945 гадах служыла ў беларускім батальёне парашутыстаў «Дальвіц» у Нямеччыне і Чэхаславаччыне. Летам 1945 перабралася з савецкай зоны акупацыі на Захад. Спачатку жыла ў Заходняй Нямеччыне, дзе скончыла беларускую гімназію імя Янкі Купалы ў Міхэльсдорфе, была актыўная ў скаўтынгу, у беларускім грамадзкім жыцьці. Дапамагала ў адміністрацыі газэты «Бацькаўшчына» й часапісу «Наперад!». Працавала ў тэхнічным аддзеле радыё «Вызваленьне». Брала актыўны ўдзел у беларускім культурным жыцьці.

У верасьні 1956 — у ЗША, выйшла замуж за брата Язэпа Найдзюка Чэслава, нарадзіла дзьвюх дачок: Ядзю, Карнэлю — і сына Віктара.

Да апошніх дзён сачыла за падзеямі на Беларусі, на свае грошы падпісвала беларускія школы на незалежныя выданьні.

Пахавана каля мужа на могільніку Forest Lawn Cemetery, Hollywood Hills, Пасадэна, Каліфорнія.

## Дадатковыя зьвесткі
Яшчэ пры жыцьці пра яе хадзіла шмат легендаў. У адной беларускай кніжцы, не называючы прозьвішча, аўтар распавядаў, як яна, радыстка дэсантнай групы, была параненая, але здолела вярнуцца з БССР на Захад. Аднак яна сама сьцьвярджала, што не была на Беларусі ад лета 1944 г., і ніколі не ляцела туды з дэсантам. Праўда, яна ведала многіх з тых дэсантнікаў (хлопцаў і дзяўчатаў), што вярнуліся ў Беларусь, каб змагацца за яе незалежнасьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Успаміны Юзэфы Найдзюк на радыё Свабода
* Юзэфа Найдзюк Імёны Свабоды, Радыё Свабода

Катэгорыя:Нарадзіліся 1 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ляхавіцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія вайскоўцы
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускай моладзі
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Памерлі 19 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 2004 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў ЗША
Пітэр Сэрафіновіч

**Пі́тэр Сымо́н Сэрафіно́віч** (;  10 ліпеня 1972) — брытанскі актор і шоў-мэн беларускага паходжаньня. Дзед Пітэра Сэрафіновіча — Сымон Серафіновіч (паводле іншых зьвестак — Серафімовіч), ураджэнец Беларусі.

## Юнацтва
Пітэр Сэрафіновіч нарадзіўся ў Лівэрпулі, дзе наведваў каталіцкую пачатковую школу.

## Кар’ера

У 1993 Сэрафіновіч дэбютаваў у этэры на радыё BBC Radio 1, у шоў *The Knowledge*. У 1998 ён упершыню зьявіўся на тэлевізіі ў шоў *Comedy Nation* і *You are Here*. З таго часу ён граў шмат роляў рознага пляну ў тэлесэрыялах на брытанскай і амэрыканскай тэлевізіі.

Таксама Пітэр Сэрафіновіч вядомы ў якасьці актора агучаньня, у рэкляме, дубляжы. Найбольш вядомая яго праца ў агучаньні — Дарт Маўл у фільме Зорныя войны. Эпізод I: Цьмяная пагроза.

## Сям’я
Дзед Пітэра Сэрафіновіча, Сымон Серафіновіч, абвінавачваўся ў злачынствах, зьдзейсьненых у Беларусі ў часы Другой сусьветнай вайны, але ня быў асуджаны з-за стану здароўя. Паводле зьвестак, Серафіновіч, былы капрал Войска Польскага, кіраваў паліцыянтамі ў родным Міры і быў датычны да зьнішчэньня мясцовага габрэйскага насельніцтва ў 1941 г. Пасьля вайны Серафіновіч асеў у Вялікай Брытаніі, дзе быў сябрам палітычна-вайсковай арганізацыі Беларускі Вызвольны Рух.

Пітэр Сэрафіновіч жанаты з акторкай Сарай Александэр, ад якой мае сына.

Ягоны брат Джэймз Сэрафіновіч — сцэнарыст і рэжысэр, сястра Гэлэн — замужам за сцэнарыстам Грэгэмам Лінэганам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Брытанскія акторы
Валгамаа

**Валгамаа** ( або *Valga maakond*) — павет у Эстоніі, разьмешчаны ў паўднёвай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Валга, разьмешчаны на эстонска-латвійскай мяжы і ўтвараюць з латвійскім горадам Валка па сутнасьці адзіны горад, падзелены мяжой. Павет складаецца з 3 гарадоў (Валга, Отэпяя і Тырва) і 3 воласьцяў. Да 2017 году  воласьцяў  было 11 .

Рэльеф узгоркавы. На тэрыторыі павету разьмешчана больш за 200 азёраў. Разьвітая турыстычная індустрыя, асабліва зімовыя віды спорту. У павеце знаходзіцца частка Каруласкага нацыянальнага парку.

## Галерэя

Taagepera mõisa peahoone2.jpg|
Taagepera kirik.jpg|
Holdre mõisa peahoone.jpg|
Sangaste mõisa peahoone1.jpg|
Kuigatsi mõisa tuuleveski.jpg|
Hummuli mõisa peahoone 2012.jpg|


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Валгамаа
Вырумаа

**Вырумаа** ( або *Võru maakond*) — павет у Эстоніі, разьмешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны. Мяжуе з Расеяй, Латвіяй, паветамі Валгамаа і Пылвамаа. Адміністрацыйны цэнтар — Выру. Павет у адміністрацыйным дачыненьні дзеліцца на 1 горад і 12 воласьцяў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Вырумаа
Йыгевамаа

**Йыгевамаа** ( або *Jõgeva maakond*) — павет у Эстоніі, разьмешчаны ва ўсходняй частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Йыгева. Павет у адміністрацыйным дачыненьні дзеліцца на 3 гарады і 10 воласьцяў.

Цэнтар і захад павету разьмешчаны ў межах Сярэдне-Эстонскай раўніны. На ўсходзе вышыня тэрыторыі падае да базыса эрозіі — узроўню Чудзкага возера, абмывае ўсходнія межы павету на працягу 30 км.

На тэрыторыі павету разьмешчана частка тэрыторыі Эндляскага і Алам-Пед’яскага запаведніка, а таксама Эліствэрэскі парк.


Kuremaa mõisa peahoone.jpg
Kuremaa mõisa tuuleveski.jpg
Torma kirik1.jpg
Kaiu järv 26-05-2012.JPG


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Йыгевамаа — афіцыйная старонка (па-эстонску)
Ігрушка

**Ігру́шка** — вёска, цэнтар Ігрушкаўскага сельсавету ў Крупскім раёне Менскай вобласьці.

## Этымалёгія
Назва паходзіць ад грушы, ля якое, паводле паданьня, тры браты — Ціт, Макар і Сяргей — заснавалі паселішча.

## Гісторыя
У 1653 годзе згадваецца ў інвэнтары як вёска Грушка ў складзе маёнтка Крупка (інакш — Сангушкаў).

## Насельніцтва

* 2010 год — 330 чалавек
* 1999 год — 430 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ігрушкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Аршанская бітва (фэст)

**Фэст «Арша́нская бі́тва»** — штогадовы бардаўскі фэст на вольным паветры. Ладзіцца на беразе ракі Крапівенка каля вёскі Гацькаўшчына Аршанскага раёну, на месцы аднайменнае бітвы, у якой войскі Вялікага Княства Літоўскага на чале з гетманам Канстантынам Астроскім атрымалі перамогу над утрая большым маскоўскім войскам.

## Гісторыя
Першы фэст беларускай аўтарскай песьні «Аршанская бітва» адбыўся 30 жніўня 1991 году па ініцыятыве вядомага барда Андрэя Мельнікава і арганізацыйнай падтрымкі журналіста і гісторыка Юркі Копціка. «Аршанская бітва-92» адбылася 4 верасьня 1992 году. З таго часу фэст штогод праходзіў у азначаны час і на азначаным месцы, за выключэньнем 1994, 1996—1998 гг. Сам фэст пачынаецца ўвечары й сканчваецца на наступны дзень у раніцы. Выступы адбываюцца амаль на працягу ўсёй ночы.

Праграма фэсту не абмяжоўвалася толькі традыцыйным канцэртам, ў розныя гады яна ўключала ў сябе паказальныя выступы рыцарскіх клюбаў, разнастайныя фаер-шоў і нават аднойчы перформанс Алеся Пушкіна «Абуджэньне».

У розны час на фэсьце выступалі: гурт «Gods Tower», гурт «Камэлот», гурт «Evthanazia», гурт «Avalon house», гурт «Sarcastic green», гурт «Хосьпіс» , Андрэй Мельнікаў, Андрэй Хадановіч, Зьміцер Сідаровіч, Віктар Шалкевіч, Зьміцер Бартосік, Лера Сом, Тацяна Беланогая, Алег Грушэцкі, Вольга Акуліч, Ігар Мухін, Лана Медзіч, Анатоль Кудласевіч, Алесь Камоцкі, Алесь Наркевіч, Сяржук Мінскевіч, Аляксей Галіч, Зьміцер Абразцоў, Зьміцер Захарэвіч, Зьміцер Сасноўскі (лідар гурта «Стары Ольса»), Сяржук Доўгушаў (Vuraj), Алег Мізула, Сяргей Шляхтаў, Мікола Рудакоўскі, Ігар Палынскі  й іншыя.

Удзел у сьвяткаваньні бралі сябры мастацкай суполкі «Пагоня», а таксама палітыкі і грамадзкія дзеячы Зянон Пазьняк, Мікола Статкевіч, Павал Севярынец, Зьміцер Дашкевіч і іншыя.

### 2010

У 2010 годзе фэст адбыўся 11 верасьня.

### 2011
Дата правядзеньня: 10 верасьня, субота, 2011 году.

### 2012
Дата правядзеньня: 8 верасьня, субота, 2012 году.

## Барды-ўдзельнікі фэсту розных гадоў
* Зьміцер Бартосік
* Тацяна Беланогая
* Алег Грушэцкі
* Андрэй Мельнікаў
* Зьміцер Сідаровіч
* Лера Сом
* Віктар Шалкевіч
* Андрэй Хадановіч

## Літаратура
* 

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Навіны фэсту «Аршанская бітва» ў «Жывым дзёньніку»
* 

Катэгорыя:Фэст Аршанская бітва
Йыгева

**Йыгева** () — горад на ўсходзе Эстоніі, адміністрацыйны цэнтар павета Йыгевамаа. Насельніцтва больш за 6 тысяч чалавек. Упершыню згаданы ў польскіх крыніцах ў 1599 годзе пад назвай «Ягіва». Нямецкая назва — «Лайсхольм». Да 1876 году, калі празь Йыгеву прайшла чыгунка Талін—Тарту, ён заставаўся маленькім пасёлкам, затым пачаў разьвівацца і ў 1938 годзе атрымаў статус горада.

## Культура
У гонар вядомых дзеячаў культуры, тых, хто нарадзіўся ў горадзе праводзяцца моладзевыя фэстывалі: прысьвечаныя Бэці Альвэр восеньскія дні паэзіі «Зорны час» і прысьвечаныя Ало Матыйзэну вясновыя дні музыкі.
 
## Клімат
У горадзе быў адзначаны рэкорд холаду для Эстоніі −43.5 ° C.

## Вядомыя гараджане
* Бэці Альвэр

## Гарады-пабрацімы
Йыгева паяднаны з:
*  Янава, Летува
*  Кеўруу, Фінляндыя
*  Карлстад, Швэцыя
*  Каарыён, Фінляндыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Катэгорыя:Йыгевамаа
Англасаксонская кроніка

**Англасаксо́нская кро́ніка** () — старажытны летапіс Ангельшчыны, які ахоплівае пэрыяд з раньніх часоў саксонскіх пасяленцаў у 495 годзе й да 1154 году. Ейнае складаньне пачалося напрыканцы IX стагодзьдзя пры каралі Альфрэдзе Вялікам на аснове твору Бэды Вялебнага «Гісторыя», а таксама захаваўшыхся ўрыўкаў мэрсійскіх і ўэсэкскіх кронік і вусных паданьняў. Захавалася дзевяць рукапісаў кронік на англа-саксонскай мове й часткова на лацінскай.

На цяперашні час сем зь дзевяці манускрыптаў кронікі знаходзяцца ў Брытанскай бібліятэцы, адна ў Бадлейскай бібліятэцы ў Оксфардзе й яшчэ адна ў Паркерскай бібліятэцы ў Кембрыджы.

## Склад
Раньняя частка кронікі, якая ахоплівае пэрыяд да 731 году, абапіраецца на сачыненьні Бэды, але зьмяшчае шмат дапаўненьняў, што тычацца гісторыі Паўднёвай Ангельшчыны (асабліва Ўэсэксу). Да падзеяў 891 году ўсе кронікі сыходзяцца паміж сабой, што дае падставу лічыць, што яны маюць адзіную крыніцу й складзены ў Ўэсэксе ў пэрыяд панаваньня Альфрэда. Пасьля 891 году розныя варыянты кронік пачынаюць разыходзіцца паміж сабой у апісаньні падзеяў, і чым больш пазьнейшы пэрыяд яны асьвятляюць, тым большымі становяцца гэтыя разыходы.

## Варыянты кронік
* Ўінчэстэрская (Паркерская) кроніка
* Эбінгданская кроніка I
* Эбінгданская кроніка II
* Ўорчэтэрская кроніка
* Пітэрбораўская кроніка
* Дзьвюхмоўная Кэнтэрбэрыйская кроніка
* Котанаў фрагмэнт (копія Ўінчэстэрскай кронікі)
* Котанаў фрагмэнт
* Кроніка Вялікдзёнага стала

## Літаратура
* Жанэт Бэталі (1986). *The Anglo-Saxon Chronicle: A Collaborative Edition*. выданьне трэцяе. Кембрыдж: D.S. Brewer. .
* Джэймз Кэмпбэл, Эрык Джон й Патрык Ўормэлд (1991). *The Anglo-Saxons*. Нью-Ёрк: Penguin Books. . 
* Эйлерт Экўол (1947). *The Concise Oxford Dictionary of English Place-Names*. Оксфард: Clarendon Press. OCLC 3821873. 
* Пітэр Гантэр Блэйр (1960). *An Introduction to Anglo-Saxon England* (3rd ed. ed.). Кембрыдж: Cambridge University Press. (выданьне 2003 году: )
* Пітэр Гантэр Блэйр (1966). *Roman Britain and Early England: 55 B.C. - A.D. 871*. Нью-Ёрк: W.W. Norton & Company. . 
* Сымон Кэйнз, Майкл Лэйпідж (2004). *Alfred the Great: Asser's Life of King Alfred and other contemporary sources*. Нью-Ёрк: Penguin Classics. . 
* Майкл Лэйпідж (1999). *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England*. Оксфард: Blackwell Publishing. . 
* Ані Сэйвэдж (1997). *The Anglo-Saxon Chronicles*. Гадалмінг: CLB. . 
* Майкл Сўонтан (1996). *The Anglo-Saxon Chronicle*. Нью-Ёрк: Routledge. .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* The Anglo-Saxon Chronicle на праекце Гутэнбэрг
* The Anglo-Saxon Chronicle
* The Anglo-Saxon Chronicle. Арыгінальны тэкст.
* The Anglo-Saxon Chronicle з «Кембрыдзкай Гісторыі Ангельскай і Амэрыканскай літаратуры». Выданьне першае (1907—1921).

Катэгорыя:Гістарычныя хронікі
Катэгорыя:Ангельскія хронікі
Катэгорыя:Котанаўская бібліятэка
Катэгорыя:Старажытнаангельская літаратура
Ляэнэ-Вірумаа

**Ляэнэ-Вірумаа** ( або *Lääne-Viru maakond*) — павет у Эстоніі, разьмешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы краіны. З поўначы амываецца водамі Фінскага заліва. Мяжуе з паветамі Іда-Вірумаа на ўсходзе, Йыгевамаа на поўдні і Хар’юмаа і Ярвамаа на захадзе. Адміністрацыйны цэнтар — горад Раквэрэ. Павет у адміністрацыйным дачыненьні дзеліцца на 2 гарады і 13 воласьцяў. Паўднёвая частка павету знаходзіцца ў межах Пандыверэскага ўзвышша. Там разьмяшчаецца шырокая карставая зона, адкуль бяруць пачатак многія рэкі.

У павеце знаходзіцца найстарэйшы ў Эстоніі Лахемааскі нацыянальны парк.


Sagadi mõisa peahoone pargipoolne külg.jpg
Mõdriku mõisa peahoone.jpg
Vihula mõisa peahoone 2012.jpg
Muuga mõisa tuuleveski.jpg


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Урад Ляэнэ-Вірумаа — афіцыйная старонка
Раквэрэ

**Раквэрэ** (,  ці *Wesenbergh*) — горад на поўначы Эстоніі, адміністрацыйны цэнтар павету Ляэнэ-Вірумаа. Разьмешчаны на рацэ Кіюла. Упершыню згаданы ў XIII стагодзьдзі, заснаваны паблізу фэадальнага замка. У 1347—1558 гадах горадам валодаў Лівонскі ордэн. Горадам затым валодалі Расея, Рэч Паспалітая і Швэцыя. Падчас Паўночнай вайны ў 1710 годзе перайшоў да Расеі. У 1919—1940 і з 1991 году — у складзе незалежнай Эстоніі.

## Гарады-пабрацімы

*  Цэсіс, Латвія
*  Куопіё, Фінляндыя
*  Лапээнранта, Фінляндыя
*  Лапуа, Фінляндыя
*  Лютэнбург, Нямеччына
*  Панявеж, Летува
*  Сэнакі, Грузія
*  Сыгтуна, Швэцыя
*  Сольнак, Вугоршчына


Rakvere linnuse varemed vallikraaviga1.jpg|
Rakvere linnuse varemed vallikraaviga2.jpg|
Rakvere kirik 05-06-2012.jpg|
Rakvere mõisa park.jpg|
Vallimäe tuuleveski.jpg|
Rakvere mõisa peahoone ja teatrihoone.jpg|


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* Начныя фатаздымкі Раквэрэ аўтара Kaiko Lipsmäe
* Насельніцтва Раквэрэ паводле роднай мовы ў 1897
* Цьвердзь Раквэрэ галерэя выяваў на Remains.se

Катэгорыя:Гарады Эстоніі
Катэгорыя:Ляэнэ-Вірумаа
Катэгорыя:Замкі Лівонскага ордэну
Абшарнік

**Абшарнік** (**памешчык**) — землеўладальнік у кан. XV — пач. XX стагодзьдзяў, звычайна належаў да шляхецкага (дваранскага) стану.

Абшарнік, які карыстаўся прыгонным правам (меў прыгонных сялянаў) зваўся **прыгоньнікам**.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларусь у складзе Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Катэгорыі насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага
Балеслаў II Сьмелы

**Балеслаў II Сьмелы** (, 1042 — 2 красавіка 1081) — княжа Польшчы з 1058 году, кароль Польшчы з 1076 году. Прадстаўнік дынастыі Пястаў, быў сынам княжы польскага Казімера I Аднавіцеля й Дабранегі, сястры Яраслава Ўладзімеравіча, вялікага княжы кіеўскага.

Балеслаў праводзіў вонкавую палытыку ў традыцыях свайго прадзеда, Балеслава I Храбрага. Княжа неаднойчы ўмешваўся ўва ўнутраную палітыку суседзяў, як то Вугоршчыны, калі ён аказваў ваенную падтрымку герцагу Бэле супраць караля Андрэ I у 1057 годзе, а пазьней, у 1074 годзе, дапамог Гезу ськінуць са стальца караля Шаламона. Абапіраючыся на зьвяз з Вугоршчынай і Кіеўскай Русьсю, Балеслаў II у 1061 годзе ўмяшаўся ў міжусобіцу ў Чэхіі, але пацярпеў паразу. Пасьля выгнаньня ў 1068 годзе з Кіева вялікага княжы Ізяслава, сябра Польшчы, Балеслаў на наступны год зьдзейсьніў паход на Кіеў і жорстка расправіўся з ворагамі Ізяслава.

Узмацненьню міжнароднага прэстыжу польскай дзяржавы спрыяла таксама ўмяшаньне Балеслава ў барацьбу за інвэстытуру паміж імпэратарам Генрыкам IV і папам Рымскім Рыгорам VII. Балеслаў выступіў на баку апошняга: у 1072 годзе адмовіўся плаціць даніну імпэратару й аб'явіў аб незалежнасьці Польшчы, а ў 1074 годзе прызнаў польскую дзяржаву ленам папскага стальца. За гэта на наступны год Балеслаў атрымаў карону ад папы й стаў такім чынам каралём польскім.

Напрыканцы 1070-х гадох абвастрыліся ўнутраныя й зьнешнія праблемы Польшчы. Спробы Балеслава вярнуць да каралеўства Заходняе Памор'е посьпехам ня скончыліся. У 1077 годзе Балеслаў зноў рушыў на Кіеў, бо яго сябра Ізяслаў страціў там уладу. Горад быў узяты, а Ізяслаў зноў стаў княжам кіеўскім. Аднак як толькі польскія войскі вярнуліся дахаты, супраць Ізяслава выступілі ворагі й забілі яго. Асноўная праблема была ва ўзмацненьні незалежнасьці польскай арыстакратыі, якую падтрымлівалі Чэхія й Сьвяшчэнная Рымская імпэрыя. Пасьля катаванньня Балеславам эпіскапа кракаўскага Станіслава, якога абвінавачвалі ў здрадзе, у краіне пачаўся мяцеж магнатаў. На чале паўстаньня стаў малодшы брат караля Ўладзіслаў I Герман. У 1079 годзе Балеслаў быў скінуты з трону й выгнаны з Польшчы. Свой прытулак ён знайшоў у Вугоршчыне, дзе памёр праз два гады.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1042 годзе
Катэгорыя:Пясты
Катэгорыя:Памерлі 2 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1081 годзе
Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь

**Міністэрства сувязі й інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь** (Мінсувязі Беларусі) — ведамства ўраду Беларусі, упаўнаважанае ажыцьцяўляць парадкаваньне сувязі.
Міністар сувязі й інфарматызацыі прызначаецца й здымаецца з пасады прэзыдэнтам. З 3 сакавіка 2025 году пасаду міністра займае Кірыл Залескі.

## Склад
# Цэнтральны апарат — 6 управаў, 5 аддзелаў, 3 сэктары й адна група;
# Прадпрыемствы «Белтэлекам», «Белпошта»,  «Беларускі радыётэлевізійны перадавальны цэнтар», «БелДІЭ» (Беларуская дзяржаўная інспэкцыя электрасувязі), «Дзіпрасувязь», «Інстытут прыкладных праґрамных сыстэмаў», «Прамсувязь», «Менсктелекамбуд», «Белсувязьбуд» і «Белрамбудсувязь»;
# Вышэйшы дзяржаўны каледж сувязі.

## Задачы
# парадкаваньне сувязі;
# разьвіцьцё сувязі ў дзяржаве;
# стварэньне сетак апрацоўкі й перадачы зьвестак;
# разьмеркаваньне выкарыстаньня радыёчастотаў цывільнымі радыёэлектроннымі сродкамі.

## Паўнамоцтвы
# ухваленьне ведамасных пастановаў;
# заключэньне міжнародных дамоваў аб сувязі;
# стварэньне нарадаў;
# хадайніцтва аб дзяржаўных узнагародах працаўнікам за разьвіцьцё сувязі;
# запыт зьвестак ва ўстановах.

## Мінуўшчына
Пасьля здабыцьця Беларусьсю незалежнасьці 25 жніўня 1991 году *Міністэрства сувязі й інфарматыкі* больш як 5 год працягвала кіравацца Пастановаю Вярхоўнага Савету БССР ад 16 ліпеня 1990 г. № 129. Указам ад 11 студзеня 1997 г. № 30 прэзыдэнт пераўтварыў яго ў *Міністэрства сувязі*, а ўказам ад 12 лютага 2004 г. № 66 надаў яму новую ўставу ды сучасную назву — *Міністэрства сувязі й інфарматызацыі*.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Міністэрства сувязі й інфарматызацыі Беларусі

Сувязь
Катэгорыя:Сувязь у Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Янотападобны сабака

**Янотападобны сабака**, **янот** () — драпежны сысун з атраду драпежных, сямейства сабачых.

Даўжыня цела ад 50 да 70 см, даўжыня хваста 13-20 см. Вага 5,5 — 9 кг. Поўсьць неаднастайная па колеры: шэрая — зь пераходам у рудую, або сівое футра зь цёмнай рыскай на сьпіне. На сківіцах адстаючыя бакенбарды.

Жыве галоўным чынам у лясах, ды меншых згуртаваньнях дрэваў, звычайна недалёка ад вады. Першапачаткова жыў на Далёкім Усходзе ад паўночнага Індакітаю па Карэю ды Японію. Ад 1927 да 1957 году 10 тыс. янотападобных сабакаў былі выпушчаная ў заходніх абласьцях СССР, а адсюль яны распаўсюдзіліся па сярэдняй й часткова заходняй Эўропе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Драпежныя
Крапіўна (Віцебская вобласьць)

**Крапі́ўна** () — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 8 кілямэтраў на ўсход ад Воршы, паўночнай сваёй мяжой выходзіць да аўтадарогі Ворша — Дуброўна —  (). Вёска месьціцца на абодвух берагах ракі Крапівенкі непадалёк ад упадзеньня яе ў Дняпро. Цэнтар Крапівенскага сельсавету.

## Гісторыя
На полі блізу Крапіўна, на ўчастку паміж рэкамі Крапівенка і Дняпро, у 1514 годзе адбылася бітва паміж войскамі ВКЛ і Маскоўскага княства. Канстантын Астроскі камандаваў войскамі ВКЛ, каторыя здабылі пераканаўчую перамогу над войскамі Маскоўскага княства.

## Насельніцтва
* 2010 год — 647 чалавек
* 1999 год — 767 чалавек
* 1857 год — 254 чалавек (сяло і вёска)

## Асобы
* Леанід Засьценскі — беларускі вучоны ў галіне лясной гаспадаркі, доктар сельскагаспадарчых навук

## Славутасьці
* Царква Сьвятога Аляксандра Неўскага (другая палова XIX ст)

## Страчаная спадчына
* Царква Нараджэньня Божай Маці

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Крапівенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе 1888—1889 гадоў

**[[Чэмпіянат Ангельшчыны па футболе]] 1888—1889 гадоў** — першы сэзон у гісторыі Футбольнай лігі Ангельшчыны. Спаборніцтвы праходзілі з 8 верасьня 1888 году па 20 красавіка 1889 году. У першы дзень адбыліся пяць гульняў. «Прэстан Норт Энд» стаў першым чэмпіёнам Ангельшчыны й у гэтым жа сэзоне перамог у Кубку Ангельшчыны.

## Становішча камандаў
  №  Каманда                  І    В    Н    П     Р/М       Аб
 ——————————————————————————————————————————————————————————————
  1. Прэстан Норт Энд        22   18    4    0   74 - 15    40
  2. Астан Віла              22   12    5    5   61 - 43    29
  3. Ўулвэргэмптан Ўандэрэрз 22   12    4    6   50 - 37    28
  4. Блэкбэрн Ровэрз         22   10    6    6   66 - 45    26
  5. Болтан Ўандэрэрз        22   10    2   10   63 - 59    22
  6. Ўэст Бромвіч            22   10    2   10   40 - 46    22
  7. Акрынгтан               22    6    8    8   48 - 48    20
  8. Эвэртан                 22    9    2   11   35 - 46    20
  9. Бэрнлі                  22    7    3   12   42 - 62    17
 10. Дэрбі Каўнці            22    7    2   13   41 - 61    16
 11. Нотс Каўнці             22    5    2   15   40 - 73    12
 12. Сток Сіці               22    4    4   14   26 - 51    12

## Найлепшыя бамбардзіры

## Вонкавыя спасылкі
* Футбольная ліга сэзону 1888—1889 на RSSSF.com

1888-1889
Катэгорыя:1888 год у футболе
Катэгорыя:1889 год у футболе
Лекар

**Ле́кар** (урач) — асоба з поўнай вышэйшай мэдычнай адукацыяй, якая прафэсійна займаецца падтрымкай або аднаўленьнем здароўя людзей праз пазьбяганьне (прафіляктыку), распазнаньне (дыягностыку) ды лекаваньне захворваньняў і траўмаў.

Першая прафэсійная клятва лекара — клятва Гіпакрата.

## Беларусь
На 2021 год у Беларусі налічвалася 41 700 практыкаваўшых лекараў. Забясьпечанасьць насельніцтва Беларусі лекарамі складала 45,1 на 10 000 жыхароў. За 2021 год лекары Беларусі правялі 111,4 млн амбуляторных прыёмаў і наведваньняў хворых дома.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прафэсіі
Катэгорыя:Мэдыцына
Шчырае прызнаньне

**Шчырае прызнаньне** () — француская псыхааналітычная драма 2004 году рэжысэра Патрыса Леконта. Прэм’ера адбылася на Бэрлінскім міжнародным кінафэстывалі. У галоўных ролях выступілі Сандрын Банэр і Фабрыс Лукіні. Фільм зьяўляецца экранізацыяй аднайменнага апавяданьня Жэрома Танэра.

## Сюжэт
Анна перажывае сур’ёзныя сямейныя праблемы. Дамаўляецца аб спатканьні зь вядомым псыхааналітыкам, але будучы настолькі ўзрушанай, няўмысна трапляе ў суседні пакой, у якім знаходзіцца кантора бухгальтара Вільляма. Спачатку ніхто зь іх не заўважае памылкі. Вільям вітае яе як чарговую кліентку і не зьдзіўляецца, калі замест просьбы аб дапамозе ў бухгальтарскіх справах, выслухоўвае інтымныя прызнаньні. Праз імгненьне Анна знаходзіць сваю памылку, але вырашае працягнуць навязанае бухгальтарам знаёмства. Па-ранейшаму наведвае яго й распавядае пра свае праблемы, якія вымушаюць яго ўвайсьці ў ролю псыхатэрапэўта-аматара.

## Асноўныя ролі
* Сандрын Банэр — Анна
* Фабрыс Лукіні — Вільям
* Мішэль Дюшосуа — Д-р. Маньер
* Ан Брашэ — Жанна
* Жыльбэр Мелкі — Марк
* Ляран Гамелон — Люк
* Элен Сюржэр — Мадам Мюлон

## Вонкавыя спасылкі
* Intimate Strangers на Internet Movie Database

Катэгорыя:Францускія фільмы
Катэгорыя:Фільмы 2004 году
Катэгорыя:Фільмы Патрыса Леконта