open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Падатак на прыбытак

**Падатак на прыбытак** — адзін з асноўных відаў прамых падаткаў.

Займае асноўнае месца па ўдзельнай вазе ў фармаваньні даходаў дзяржаўнага бюджэту. Аб’ектам абкладаньня зьяўляецца сукупны прыбытак арганізацыі, паменшаны ці павялічаны ў адпаведным парадку. Плацельшчыкамі падатку зьяўляюцца ўсе камэрцыйныя прадпрыемствы, а таксама некамэрцыйныя арганізацыі, якія займаюцца прадпрымальніцтвам. Падатак узымаецца паводле падатковае дэклярацыі па прапарцыйных альбо (радзей) прагрэсіўных стаўках.

## Беларусь
Паводле агульнай часткі Падатковага кодэксу Рэспублікі Беларусь 2002 году, падатак на прыбытак ёсьць рэспубліканскім (артыкул 8). Асаблівая частка Падатковага кодэксу Беларусі 2009 году зьмяшчала главу 14 «Падатак на прыбытак», якая ўлучала артыкулы з 125-га па 144-ы. Паводле 125-га артыкула, «Плацежнікамі падатку на прыбытак прызнаюцца арганізацыі». Згодна са 126-м артыкулам «Аб’ектам падаткаабкладаньня падаткам на прыбытак прызнаюцца валавы прыбытак, а таксама дывідэнды і прыраўнаваныя да іх даходы..., налічаныя беларускімі арганізацыямі».

27 студзеня 2023 году міністар па падатках і зборах Беларусі Сяргей Налівайка паведаміў, што за 2022 год падатак на прыбытак забясьпечыў 15,1 % (звыш 5,5 млрд) з 36,5 млрд рублёў даходу кансалідаванага бюджэту Беларусі.

### Стаўкі
Паводле 142-га артыкула асаблівай часткі Падатковага кодэксу Беларусі 2009 году, «Стаўка падатку на прыбытак усталёўвалася ў памеры:
* 18 %» — ва ўсіх агульных выпадках;
* 12 % — «па дывідэндах..., а таксама па даходах заснавальнікаў (удзельнікаў, акцыянэраў) у выглядзе курсавых розьніцаў, што ўзьнікаюць пры пераацэнцы дэбіторскай запазычанасьці па разьліках з замежнымі арганізацыямі па належных ад іх дывідэндах»;
* 10 % — «ад збыту тавараў уласнай вытворчасьці, улучаных у пералік высокатэхналягічных тавараў», што таксама сплочваюць «навукова-тэхналягічныя паркі, цэнтры странсфэру тэхналёгіяў, рэзыдэнты навукова-тэхналягічных паркаў»;
* 25 % — «банкі і страхавыя арганізацыі».

У 2023 годзе стаўку падатку на прыбытак павысілі з 18 да 20 %.

## Крыніцы

Катэгорыя:Падаткі
Падатак на даход

**Пада́так на дахо́д** (падахо́дны падатак) — просты падатак, якім абкладаецца сукупны даход грамадзяніна ў грашовым вымярэньні. Часта маецца пэўны неабкладаны падаткам памер даходу, у такім выпадку абкладаецца толькі перавышаючая мінімум сума.

Падатак на даход належыць да прагрэсіўных падаткаў. Яго стаўка звычайна адрозьніваецца ў залежнасьці ад памеру даходу грамадзяніна: чым вышэй даход, тым вышэй стаўка.

## Беларусь
Асаблівая частка Падатковага кодэксу Беларусі 2009 году ў 214-м артыкуле вызначала стаўку падаходнага падатку ў памеры 13 %. 27 студзеня 2023 году міністар па падатках і зборах Беларусі Сяргей Налівайка паведаміў, што за 2022 год падаходны падатак забясьпечыў 25,4 % (звыш 9,28 млрд) з 36,5 млрд рублёў даходу кансалідаванага бюджэту Беларусі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Падаткі
Акцыйнае таварыства

**Акцы́йнае тавары́ства** (акцыянэ́рнае тавары́ства, АТ) — арганізацыйна-прававая форма прадпрыемства, аб’яднаньне грамадзянаў і юрыдычных асобаў для сумеснае гаспадарчае дзейнасьці.

Як і статутны капітал таварыства з абмежаванай адказнасьцю, статутны капітал АТ падзелены на пэўную колькасьць акцый. Удзельнікі акцыянэрнага таварыства (акцыянэры) не адказваюць па яго абавязальніцтвах і нясуць рызыку стратаў, зьвязаных зь дзейнасьцю АТ, толькі ў рамках вартасьці належачых ім акцый.

У статуце АТ фіксуюцца мэты таварыства, памер капіталу, парадак кіраваньня, структура кіруючых органаў і іншае.

## Глядзіце таксама

* Адкрытае акцыйнае таварыства
* Закрытае акцыйнае таварыства

## Крыніцы
Маркетынг

**Маркетынг** ( ад  — рынак) — агульная праца з рынкам дзеля ажыцьцяўленьня абменаў з мэтай задавальненьня яго патрэбаў. Аснову маркетынга складае распрацоўка тавару, дасьледаваньне рынку, наладжваньне камунікацыяў, арганізацыя распаўсюду, усталяваньне цэнаў, разгортваньне службы сэрвісу.

Асноўныя рабочыя паняцьці маркетынгу — *патрэба*, *запыт*, *тавар*, *абмен*, *гешэфт*, *рынак*.

Адрозьніваюць розныя тыпы маркетынгу:

* **дыфэрэнцыянаваны** маркетынг — выступленьне ў некалькіх сэгмэнтах рынку з распрацоўкаю асобнае праграмы для кожнага зь іх
* **канцэнтраваны** маркетынг — канцэнтрацыя высілкаў на вялікай долі аднаго або некалькіх сэгмэнтаў
* **масавы** маркетынг — выступленьне з адным таварам для ўсіх пакупнікоў
* **мэтавы** маркетынг — распрацоўка тавараў і комплексаў маркетынгу ў разьліку на кожны з адабраных сэгмэнтаў рынку.

Кіраваньне маркетынгам — гэта аналіз, плянаваньне, рэалізацыя і кантроль за праведзеньнем мерапрыемстваў, што ўзьдзейнічаюць на ўзровень, час і характар попыту з мэтай атрыманьня прыбытку, росту аб’ёму збыту, павялічэньня долі рынку.

Мэта маркетынгу — мінімізаваць высілкі па збыце тавару. Першапачатковай мэтай маркетынгу было атрыманьне прыбытку ад павелічэньня аб’ёму продажу.

Ацэнка працы маркетынгу завецца апэрацыйным аўдытам.

Радзімай сучаснага маркетынгу лічацца ЗША, а час яго нараджэньня — пачатак 20 ст.

## Крыніцы

## Літаратура
* Шаліма, П. У. Маркетынг і знешнеэканамічная дзейнасць : вучэб. дапам. для студэнтаў спецыяльнасці 1-75 01 01 «Лясная гасп-ка» / П.Ул. Шаліма; Установа адукацыі «Беларус. дзярж. тэхнал. ун-т». — Мн. : БДТУ, 2004. — 86 с ISBN 985-434-397-9.
Тэзаўрацыя

**Тэзаўрацыя** (ад грэц. *thesauros* — скарб) — неарганізаванае назапашваньне крэдытных грошай насельніцтвам, выняцьце грошай з абарачэньня шляхам скупкі каштоўных мэталаў, мастацкіх твораў і інш. 

У больш шырокім сэньсе тэзаўрацыя разумее пад сабою стварэньне залатога запасу цэнтральным банкамі і дзяржаўнымі фондамі краіны, альбо назапашваньне каштоўных мэталаў у якасьці скарбу.

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Катэгорыя:Грошы
Горад анёлаў

**Го́рад анёлаў** () — амэрыканская мэлядрама 1998 году рэжысэра Брэда Сылбэрлінга, рэмэйк нямецкай кінастужкі Віма Вэндэрса *«[[Неба над Бэрлінам]]»*. Фільм распавядае гісторыю анёла, які закахаўся ў зямную жанчыну і павінен вырашыць дылему, ці варта пазбаўляцца ўласнай неўміручасьці дзеля таго, каб быць з каханкай. Галоўныя ролі выканалі Нікалас Кейдж і Мэг Раян. Канцэпцыя фільму была знойдзеная прадусаркай Дон Стыл і ейным мужам Чарлзам Ровэнам. Пасьля некалькіх гадоў затрымкі яны знайшлі падтрымку з боку Warner Bros. і прыцягнулі рэжысэра Сылбэрлінга да працы, далучыўшы да працы сцэнарыстку Дэну Стывэнз дзеля выкананьня праекта. У сюжэт былі пакладзеная асноўная лінія зьместу намецкага арыгіналу, аднак канцоўка была зьмененая дзеля наданьня трагічнасьці фільму. Здымкі адбываліся ў Каліфорніі, а твор у выніку быў прысьвечаны Дон, якая сканала да прэм’еры. Фільм меў фінансавы посьпех, але адзнакі былі неадназначныя, а некаторыя крытыкі нават лічылі твор жахлівай адаптацыяй арыгіналу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы ЗША 1998 году
Катэгорыя:Рамантычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы Брэда Сылбэрлінга
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Юрась Братчык

**Юрась Братчык** — рачоны Хрыстос, галоўны герой рамана Ўладзімера Караткевіча «Хрыстос прызямліўся ў Гародні», былы шкаляр, ліцадзей, «махляр і валацуга». Постаць Юрася Братчыка стаіць у адным шэрагу літаратурных пэрсанажаў, якія ўвасабляюць нацыянальны дух. Для Беларусі ён усё адно, што Тыль Уленшпігель для Фляндрыі. У Братчыку адлюстраваны вобраз сярэдневяковага чалавека, актыўнага, неспакойнага, вясёлага й гарэзьлівага, які адыйшоў ад царкоўных догмаў і засвойваў духоўныя набыткі надыходзячых новых часоў.

Катэгорыя:Персанажы беларускай літаратуры
Катэгорыя:Творы Ўладзімера Караткевіча
Катэгорыя:Пэрсанажы раманаў
10 ліпеня

## Падзеі
* 1919 — у Гародні польскі ўлады забаранілі газэту Родны край, а рэдактара Тамаша Грыба арыштавалі
* 1972 — у вёсцы Вязынка Маладэчанскага раёну адкрыты Купалаўскі мэмарыяльны запаведнік «Вязынка»
* 1980 — у Менску заснаваны Дзяржаўны літаратурны музэй Петруся Броўкі
* 1992 — урад Беларусі стаў чальцом Міжнароднага валютнага фонду
* 1993 — скончыўся I зьезд беларусаў сьвету
* 1994 — другі тур Прэзыдэнцкіх выбараў у Беларусі 1994 году
* 1999 — у Менску ўсталяваны помнік Аляксандру Пушкіну
* 2016 — у Францыі скончыўся Чэмпіянат Эўропы па футболе.

## Нараджэньні
* 1509 — Жан Кальвін, францускі рэлігійны рэфарматар
* 1775 — Пятро Пракаповіч, навуковец-пчаляр, які першым у сьвеце вынайшаў паўразборны рамовы вулей
* 1781 — Антон Марціноўскі, беларускі выдавец і публіцыст
* 1856 — Нікола Тэсла, сэрбска-амэрыканскі фізык, вынаходнік, аўтар больш за 300 патэнтаў у розных галінах інжынэрнай тэхнікі
* 1871 — Марсэль Пруст, францускі пісьменьнік
* 1871 — Пётра Сергіевіч, беларускі жывапісец і графік, мастак-манумэнталіст.
* 1895 — Нахум Гольдман, грамадзкі дзеяч, адзін зь лідэраў сіянісцкага руху, заснавальнік і прэзыдэнт Сусьветнага жыдоўскага кангрэсу
* 1902 — Нікалас Ґільлен, кубінскі паэт
* 1905 — Іван Тур савецкі партыйны дзеяч
* 1906 — Хорхэ Ікаса, эквадорскі пісьменьнік
* 1914 — Яфрэм Карпачоў, беларускі гісторык
* 1931 — Эліс Мунро, канадзкая навэлістка, ляўрэат Букераўскай прэміі, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры.
* 1942:
** Віктар Бялевіч, беларукі баскетбольны трэнэр
** Пятро Клімук, беларускі савецкі касманаўт
** Роні Джэймз Дыё, амэрыканскі гэві-мэтал-вакаліст і аўтар песень
* 1947 — Пётар Русаў, беларускі археоляг
* 1976 — Людавік Жулі, францускі футбаліст
* 1977 — Віктар Ганчарэнка, футбаліст, галоўны трэнэр футбольнага клюбу БАТЭ

## Сьмерці
* 1559 — Генрых II, кароль Францыі
* 1944 — Язэп Урбановіч, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў антыфашысцкага падпольля і партызанскага руху на Берасьцейшчыне
* 2009 — Іван Коўкель, гісторык
* 2018 — Мікалай Дземянцей, беларускі савецкі палітычны дзяяч

## Сьвяты
*
14 траўня

## Падзеі
* 1607 — брытанскі капітан Джон Сьміт заснаваў першае сталае ангельскае паселішча на тэрыторыі ЗША
* 1795 — улады Расейскае імпэрыі скасавалі Магдэбурскае права для Менску
* 1796 — ангельскі лекар Эдвард Джэнэр упершыню ўжыў вакцыну супраць чорнае воспы
* 1831 — адбылася бітва пад Дашавам
* 1869 — у Менску запушчаны першы фантан, упрыгожаны скульптурнай кампазыцыяй «Хлопчык зь лебедзем»
* 1918 — Рада БНР даручыла Раману Скірмунту фарміраваньне новага ўраду Беларускай Народнай Рэспублікі
* 1948 — лідэр габрэйскага руху Давід Бэн-Гурыён абвясьціў утварэньне дзяржавы Ізраіль
* 1955 — падпісаньне Варшаўскае дамовы
* 1973 — адбыўся запуск амэрыканскае арбітальнае станцыі Skylab
* 1995 — у Беларусі прайшоў рэфэрэндум пра афіцыйныя сымбалі і наданьне расейскай мове статусу дзяржаўнае
* 2011 – асуджаны на 5 гадоў турмы былы кандыдат у прэзыдэнты Андрэй Саньнікаў

## Нараджэньні
* 1769 — Эдуард Джэнер, ангельскі лекар, заснавальнік прышчэпліваньня воспы
* 1806 — Эдвард Ян Ромэр, грамадзкі дзяяч, літаратар, перакладчык і мастак
* 1814 — Каэтан Касовіч, беларускі і расейскі навуковец-усходазнаўца, першы вучоны санскрытоляг у Расеі
* 1869 — Янкель Кругер, беларускі жывапісец і пэдагог, заслужаны дзяяч мастацтваў Беларусі
* 1899 — Тодар Куніцкі, лекар, адзін з заснавальнікаў Беларускага Студэнцкага Саюзу ў Вільні і Беларускага Сялянскага Саюзу
* 1907 — Язэп Жыновіч, музыка-цымбаліст, дырыгент, кампазытар і пэдагог, народны артыст БССР і СССР, прафэсар, ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР
* 1929 — Зінаіда Шарко, расейская актрыса
* 1933 — Анатоль Малафееў, беларускі палітык
* 1944 — Джордж Лукас, амэрыканскі кінарэжысэр, сцэнарыст і прадусар, аўтар «Зорных войн» і «Індыяны Джонса»
* 1945 — Уладзіслаў Ардзінба, абхаскі дзяржаўны і палітычны дзяяч, вядомы савецкі гісторык-усходазнавец, адзін з найбуйных савецкіх хетолягаў, першы прэзыдэнт самаабвешчанай Рэспублікі Абхазія
* 1967 — Сяргей Парсюкевіч, беларускі прадпрымальнік, асуджаны на 2,5 году зьняволеньня агульнага рэжыму і выплату 1,1 млн рублёў кампэнсацыі маральных пакут
* 1973 — Наталі Касьцюшка-Марызэ, францускі палітык
* 1975 — Сьвятаслаў Вакарчук, музыка, кампазытар, лідэр гурту «Океан Ельзи»
* 1993 — Раман Ялётнаў, беларускі біятляніст

## Сьмерці
* 1610 — Генры IV, кароль Францыі
* 1873 — Міхаіл Дзьмітрыеў, дырэктар Наваградзкай гімназіі.
* 1939 — Павал Жаўрыд, дзяяч нацыянальна-вызваленчага руху, адзін з кіраўнікоў Слуцкага паўстаньня.
* 1998 — Фрэнк Сінатра, амэрыканскі сьпявак, актор і шоўмэн.

## Сьвяты
* 

## Вонкавыя спасылкі
Арык Круп

**Арон Якаўлевіч Круп** (; 30 кастрычніка 1937 — 25 сакавіка 1971) — савецкі бард.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Даўгаўпілсе (Латвія) ў габрэйскай сям’і. Падчас вайны яго сям’я жыла ў эвакуацыі ў Алма-Аце, потым у Ліепаі. Ён скончыў Ленінградзкі інстытут кінаінжынэраў (1964), па разьмеркаваньні паехаў у Менск, працаваў інжынэрам на заводзе Н. І. Вавілава. Быў здольным інжынэрам-выпрабавальнікам, атрымаў два аўтарскія пасьведчаньні на вынаходкі.

Пачаў пісаць песьні на свае вершы з 1959 году. Ляўрэат конкурсу турысцкай песьні I і II Усесаюзных паходаў моладзі ў Берасьці ў 1965 годзе і ў Маскве ў 1966 годзе. Быў старшынёю першага менскага КСП (клюбу самадзейнай песьні) «Сьвіцязь».

Захапляўся горным турызмам і альпінізмам, удзельнічаў у складаных паходах па Саянах, Кольскай паўвысьпе, Прыпалярным Урале. Арык Круп і 8 яго сяброў загінулі пад лявінай падчас паходу ва Ўсходніх Саянах. Манумэнт загінуўшым усталяваны на Чыжоўскіх могілках у Менску.

## Вонкавыя спасылкі
* Аўдыёархіў і тэксты песень Арыка Крупа

Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:Савецкія музыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзьвінску
Катэгорыя:Нарадзіліся 30 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1937 годзе
Катэгорыя:Памерлі 25 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1971 годзе
Катэгорыя:Асобы Берасьця
Катэгорыя:Пахаваныя на Чыжоўскіх могілках
Уладзімер Ярэц

**Уладзі́мер Аляксе́евіч Ярэц** (5 траўня 1941, в. Каравацічы, Рэчыцкі раён, Гомельская вобласьць — 9 сьнежня 2021) — беларускі падарожнік.

Меў намер трапіць у Кнігу рэкордаў Гінэса, як адзіны ў сьвеце глуханямы чалавек, што ажыцьцявіў падарожжа вакол усёй Зямлі на матацыкле.

Памер 9 сьнежня 2021.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Архіў сайта Ўладзімера Ярца 
* „Я — круты, хоць і глухі!“

Катэгорыя:Беларускія падарожнікі
Катэгорыя:Мотацыклісты і мотацыклісткі
Крыніца (газэта)

«**Крыні́ца**» — газэта Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі ў 1917—1940 гадах. З 20 верасьня 1925 да 15 красавіка 1937 году мела назву «Беларуская крыніца».

Ад жніўня 1919 да верасьня 1922 году галоўным рэдактарам і выдаўцом быў Адам Станкевіч. Пасьля — А. Васілеўскі, В. Грыневіч (з 15 траўня 1921 году), Уладзіслаў Знамяроўскі (з 30 кастрычніка 1921 году), Браніслаў Туронак (з 10 сьнежня 1923 году), Тамаш Вайцяховіч (з 20 верасьня 1925 году), Павал Каруза (увесь 1926 год і да 6 сакавіка 1928 году), затым Янка Пазьняк, Адам Дасюкевіч (з 27 верасьня 1936 году).

17 жніўня 1925 году быў арыштаваны і пасаджаны на Лукішкі Браніслаў Туронак. Аб яго арышце стала вядома толькі праз 2 тыдні. Камісар ураду Вільні паведаміў рэдакцыі, што па парадзе судзьдзі выданьне газэты «Крыніца» прыпыняецца да разгляду справы. 23 жніўня 1925 году выйшаў апошні нумар «Крыніцы». Рэдакцыя аднавіла выданьне газэты з 20 верасьня 1925 году пад назвай «Беларуская крыніца». Рэдактарам стаў Тамаш Вайцяховіч.

15 красавіка 1937 году газэта «Беларуская крыніца» закрытая рашэньнем Віленскага акруговага суду.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* Вабішчэвіч, Аляксандар. «Крывіч» //  — С. 270.   
* Вабішчэвіч, Аляксандар. «Крывіч»  //  — С. 497.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* «Крыніца» (газэта)  // Беларуская Палічка
* Архіў «Крыніцы». Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Камунікат.org
* «Крыні́ца» (1917—1940) // Бібліятэка Акадэміі навук Летувы імя Ўрублеўскіх (

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Выданьні на беларускай мове лацінкай
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Рэнтабэльнасьць

**Рэнтабэльнасьць** (ад  — даходны) — адзін з асноўных коштавых якасных паказчыкаў эфэктыўнасьці вытворчасьці на прадпрыемстве, аб’яднаньні, у галіне цалкам, які характарызуе узровень аддачы затратаў і ступень выкарыстаньня сродкаў у працэсе вырабніцтва і рэалізацыі прадукцыі.

Катэгорыя:Фінансавыя каэфіцыенты
Катэгорыя:Фінансавыя рынкі
Катэгорыя:Фінансавыя тэорыі
Катэгорыя:Інвэстыцыйныя паказьнікі
Катэгорыя:Фінансавая матэматыка
Космас-1

**Космас-1** (, ) — экспэрымэнтальны «сонечны ветразь», першы ў гісторыі чалавецтва касьмічны апарат, які разганяецца з дапамогай фатонаў з Сонца.

Запуск адбыўся 21 чэрвеня 2005 году з расейскай субмарыны тыпу «Кальмар» у Баранцавым моры, з дапамогай расейскай ракеты «Волна» (перароблены ў межах канвэрсіі варыянт балістычнай ракеты SS-N-18). Ракетаносьбіт даставіць «Космас-1» на арбіту вышынёй 800 кілямэтраў, дзе адбудзецца раскрыцьцё сонечнага ветразя. Плошча раскладзенага ветразя будзе складаць каля 600 квадратных мэтраў. Далей «Космас-1» будзе паціху разганяцца пад ціскам фатонаў з Сонца і выходзіць на вышэйшую арбіту (спадарожнік мусіць падняцца на 50—80 кілямэтраў за 30 дзён).

Зь Зямлі апарат можна ўбачыць у начным небе няўзброеным вокам, з шыротаў большых за 80°. Цэнтар кіраваньня знаходзіцца ў Маскве, у КБ Лавачкіна.

Бюджэт праекту складае 4 мільёны даляраў.

## Вонкавыя спасылкі
* На арбіту будзе запушчаны касьмічны карабель, дапаможны рухавік якога працуе на энэргіі сонечных фатонаў

Катэгорыя:Штучныя спадарожнікі Зямлі
Бяроза

Назву **Бяро́за** маюць:

* Бяроза () — род дрэваў зь сямейства *[[Бярозавыя|Betulaceae]]*

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Бяроза — вёска ў Кобрынскім раёне 
** Бяроза — горад, цэнтар Бярозаўскага раёну

* Гомельская вобласьць:
** Бяроза — былы пасёлак у Рэчыцкім раёне 

### [[Расея]]
* Бяроза — пасёлак гарадзкога тыпу, падпарадкаваны адміністрацыі гораду Самара

## Рэкі
* Бяроза — рака ў Гарадзенскай вобласьці, левая прытока Шчары

## Іншае
* Бяроза-2010 — беларускі футбольны клюб

## Падвойныя назвы
* Касьцінская Бяроза
* Крывая Бяроза

## Глядзіце таксама
* Беразавец
* Беразавіца
* Беразіна
* Беразьнікі
* Беразьніца
* Беразьнякі
* Беразьнянка
* Бярозава
* Бярозавае
* Бярозавая Гара
* Бярозавічы
* Бярозавы
* Бярозавы Гай
* Бярозаўка
* Бярозаўцы
* Бярозаўшчына
* Бярозка
* Бярозкі
* Бярозы
* Бярэзань
* Бярэзьнікі
* Бярэзьніца
Лукомскае возера

**Луко́мскае во́зера** — адно з найбольшых азёраў Беларусі пасьля Нарачы, Асьвейскага і Князя-возера. Плошча — 3642 га. Належыць да басэйну ракі Вулы. Возера знаходзіцца ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі.

Ад 1969 году возера зьяўляецца вадаёмам-ахаладжальнікам для Лукомскай ДРЭС. Мае багатую іхтыяфаўну каля 20 відаў рыб, сярод якіх — судак, шчупак, акунь, платва, сом, вугор, таўсталобік, вукляя.

Катэгорыя:Азёры Чашніцкага раёну
Катэгорыя:Басэйн Вулы
ДРЭС

**ДРЭС** (**дзяржа́ўная раённая эле́ктраста́нцыя**) — гістарычная назва найбольш магутных цеплавых электрастанцыяў на арганічным паліве, якія выпрацоўваюць толькі электрычную энэргію. Назва выкарыстоўваецца ў краінах былога СССР. ДРЭС вапрацоўваюць таксама й цеплавую энэргію для населенага пункту, у якім яна знаходзіцца, але яе доля ў параўнаньні з усёй энэргіяй, што выпрацоўвае ДРЭС, невялікая. Да нядаўняга часу ДРЭС зьяўляліся кандэнсацыйнымі электрастанцыямі, але цяпер звычайна новыя ДРЭС будуюць (або перабудоўваюць старыя) з парагазатурбіннымі ўстаноўкамі.

## Беларускія ДРЭС
Адметнасьць беларускай энэргасыстэмы — высокі ўзровень цеплафікацыі: большасьць электраэнэргіі выпрацоўваецца на цеплаэлектрацэнтралях (ЦЭЦ). Цеплавыя электрастанцыі, якія выпрацоўваюць толькі электраэнэргію (у тым ліку і ДРЭС), выкарыстоўваюцца калі магутнасьцей ЦЭЦ недастаткова альбо калі спажываньне цеплавой энэргіі скарачаецца, бо выкарыстоўваньне ЦЭЦ толькі для адтрымоўкі электраэнэргіі не эканамічна.

### Сьпіс беларускіх ДРЭС
* Беларуская ДРЭС
* Бярозаўская ДРЭС
* Лукомальская ДРЭС

Катэгорыя:Энэргетыка
Ліквіднасьць

**Лікві́днасьць** ( ад  — вадкі) — здольнасьць рынку паглынуць разумную колькасьць каштоўных папераў пры разумнай зьмене цаны на іх.

Таксама *ліквіднасьць* — здольнасьць элемэнтаў асноўнага ці абаротнага капіталу кампаніі хутка і лёгка быць прададзенымі.

Ліквіднасць банка — здольнасьць банка адказваць па сваіх абавязальніцтвах перад укладальнікамі і крэдыторамі.

Ліквіднасьць актываў банка — мажлівасьць трансфармацыі актываў у грашовыя сродкі.

Катэгорыя:Фінансавыя рынкі
Радыёстанцыя

**Радыёстанцыя** — арганізацыя, кампанія, сэрвіс, які забясьпечвае перадачу гуку праз радыёхвалі (форма электрамагнітнага выпраменьнваньня).

Праграмы прымаюцца з дапамогай радыёпрыймачоў (прыёмнікаў). На сёньняшні дзень пераважная большасьць сусьветных радыёстанцыяў перадаюць праграмы праз FM-дыяпазон, спадарожнік, а таксама праз інтэрнэт. Традыцыйна радыйныя праграмы перадаваліся на кароткіх, сярэдніх і даўгіх хвалях.

## Беларусь
16 студзеня 1950 г. першае ўстойлівае радыёвяшчаньне на Беларусь з замежжа пачало Ватыканскае радыё.

## Беларускамоўныя радыёстанцыі

* Ватыканскае радыё
* Радыё «Культура»
* Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё
* Радыё «Марыя»
* Польскае радыё
* Радыё «Рацыя»
* Радыё «Рэлакс»
* Радыё «Свабода»
* Радыё «Сталіца»
* Эўрарадыё

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ватыканскае радыё
* Радыё «Культура»
* Першае нацыянальнае радыё
* Польскае радыё
* Радыё «Рацыя»
* Радыё «Рэлакс»
* Радыё «Свабода»
* Радыё «Сталіца»
* Эўрарадыё


Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі
Грамадзкі Голас

**Грама́дзкі Го́лас** — газэта Беларускае часовае рады, якая гуртавала прадстаўнікоў гэтак званае «палянафільскае арыентацыі» ў нацыянальным руху Заходняе Беларусі, за часамі міжваеннае Польшчы. Выдавалася з 22 чэрвеня 1924 году да 28 студзеня 1926 году ў Вільні на беларускай мове.

Публікавала літаратурныя творы Казімера Сваяка, Францішка Аляхновіча, Макара Краўцова і іншых, пераклады з францускай, гішпанскай, расейскай і польскай літаратураў.

Рэдактарам газэты быў Язэп Салавей. Прычынай перапыненьня выхаду выданьня была раптоўная сьмерць адказнага рэдактара ў студзені 1926 году. Ад гэтага часу замест «Грамадзкага Голасу» выдавалася газэта «Беларускае слова».

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* «Грамадзкі Голас» (1924—1926) // Беларуская Палічка
* «Грама́дзкі Го́лас» (1924—1926) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Беларуская Часовая Рада
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Браслаўскі раён

**Бра́слаўскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Віцебскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 2,27 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 25 508 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Браслаў.

## Геаграфія
Раён мае даволі густую рачную сетку. Рэкі Браслаўшчыны адносяцца да Заходне-Дзьвінскага гідралягічнага раёну. Найбуйнейшай ракой зьяўляецца Дзьвіна (яе працягласьць на тэрыторыі раёну каля 10 км). Сярод іншых рэк Дзісна, па якой праходзіць мяжа зь Летувой і Пастаўскім раёнам; Друйка, якая дрэніруе асноўныя азёры Браслаўскай групы і злучае іх зь Дзьвіной; таксама Дрысьвята, Янка, Рычанка, Дружнянка, Акунёўка, Акмяніца, Усьвіца, Прорва, Плесавіца, Абабіца.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 29 175 чал. (перапіс); 2016 год — 26 324 чал.; 2017 год — 25 946 чал.; 2018 год — 25 508 чал.

## Вядомыя асобы
* Тамаш Ваўжэцкі (1753, маёнтак Мейшты — 1816) — адзін з кіраўнікоў Паўстаньня 1794 году
* Мікола Канаш (1926, в. Азярава — 2006) — беларускі грамадзкі дзяяч. Сябра Саюзу беларускай моладзі ў Другую сусьветную вайну, вязень ГУЛяга, сулягернік Ларысы Геніюш і публікатар яе вершаў
* Алеся Фурс, дзяячка беларускага нацыянальнага супраціву
* Пётра Сергіевіч (1900, в. Стаўрова — 1984) — беларускі жывапісец і графік, мастак-манумэнталіст

## СМІ
У Браславе выдаецца раённая газэта «Браслаўская звязда».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
*
Язэп Адамовіч

**Язэ́п Алякса́ндравіч Адамо́віч** (7 студзеня 1897 — 22 красавіка 1937) — дзяржаўны дзяяч Беларускай ССР.

## Жыцьцяпіс
Удзельнік Першай сусьветнай вайны, з 1917 году бальшавік. У 1918—1920 гады вызначыўся ў падаўленьні сялянскіх выступленьняў у Гомельскай, Віцебскай і Смаленскай губэрнях, у тым ліку Стракапытаўскага мецяжу ў Гомелі. У 1920 годзе ўвайшоў у склад Ваенна-рэвалюцыйнага камітэту і Рэўваенсавету ССРБ, наркам па ваенных справах, начальнік Менскага гарнізону. У 1922 годзе ўдзельнічаў у падрыхтоўцы і падпісаньні Дагавору аб стварэньні СССР. Старшыня Саўнаркаму БССР у 1924—1927 гадах. У 1924 годзе пад яго кіраўніцтвам адбылося вяртаньне ў склад БССР Віцебскай губерні, перададзенай РСФСР амаль адразу па абвяшчэнні БССР.

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітыкі БССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Дрысенскі раён

**Дры́сенскі раён** (з 1962 году — *Верхнядзьві́нскі раён*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Віцебскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 2,1 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 21 302 чалавекі. Адміністрацыйны цэнтар — места Дрыса.

## Гісторыя
Раён утвораны ў 1924 годзе. 28 лютага 2011 году ўказам прэзыдэнта «Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных единиц Витебской области» зацьверджаны сьцяг раёну.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 24 675 чал. (перапіс); 2016 год — 21 876 чал.; 2017 год — 21 573 чал.; 2018 год — 21 302 чал.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

Адміністрацыйна падзяляецца на 9 сельскіх саветаў: Асьвейскі, Бігосаўскі, Боркавіцкі, Бялькоўшчынскі, Валынецкі, Дзёрнавіцкі, Каханавіцкі, Сар’янскі, Шайтараўскі; маюцца 262 населеныя пункты, у тым ліку г. Дрыса і гарадзкі пасёлак Асьвея. Буйныя населеныя пункты раёну: г. п. Асьвея, Бігосава, Боркавічы, Валынцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт раённага выканаўчага камітэту
* 
* 
* 


Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1924 годзе
Глыбоцкі раён

**Глыбо́цкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Віцебскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 1,8 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 36 975 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Глыбокае.

## Геаграфія
Па тэрыторыі раёну часткова праходзіць водападзел паміж рэкамі Балтыйскага і Чорнага мораў — Дзьвіной і Дняпром. Найбольшыя рэкі — Бярозаўка з Дабрылаўкай, Мнюта, Авута (правыя прытокі Дзісны), Шоша з Чысьцянкай, Сьвіліца з Агурнёўкай. Азёры — Алаізьберг, Белае, Доўгае, Шо і іншыя.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 41 043 чал. (перапіс); 2016 год — 37 712 чал.; 2017 год — 37 282 чал.; 2018 год — 36 975 чал.

## Асобы

* Ігнат Буйніцкі (1861, фальварк Палівачы  — 1917) — беларускі актор, рэжысэр, тэатральны дзяяч, пачынальнік беларускага нацыянальнага прафэсійнага тэатру 
*Язэп Драздовіч (1888, засьценак Пунькі — 1954) — беларускі мастак, археоляг, пісьменьнік, этнограф і фальклярыст 
*Вацлаў Ластоўскі (1883, засьценак Калесьнікі — 1938) — рэпрэсаваны беларускі пісьменьнік, гісторык, літаратуразнавец, публіцыст і палітычны дзяяч, адзін з пачынальнікаў нацыянальнага адраджэньня
*Лявон Савёнак (1897, в. Вялец — 1974) — беларускі літаратар

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Краявіды на radzima.org
* 
* Глыбоцкі раённы выканаўчы камітэт
Полацкі раён

**По́лацкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Віцебскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 3,1 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 107 480 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Полацак.

## Гісторыя
Заснаваны 17 ліпеня 1924 году. У сучасных межах з 1960 году.

## Геаграфія
На тэрыторыі раёну месьцяцца азёры: Белае, Гомель, Зашчаты, Суя, Туроўля, Янова і іншыя.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2004 год — 30 тыс. чалавек (без уліку гарадоў); 2009 год — 27 263 чал. (перапіс, без уліку Полацку); 2016 год — 108 389 чал.; 2017 год — 108 207 чал.; 2018 год — 107 480 чал.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
8 красавіка 2004 году былі скасаваныя Нацкі, Трудаўскі і Шпакоўшчынскі сельсаветы.

### Паселішчы
Акрамя самога Полацку ў раёне месьціцца таксама мястэчка Ветрына і 405 вёсак.

## Транспарт
Па тэрыторыі раёну праходзяць чыгункі Невель — Полацак — Маладэчна, Віцебск — Полацак — Дзьвінск. Аўтадарогамі зьвязаны з гарадамі Віцебск, Рыга, Лепель, Глыбокае, Мёры, Верхнядзьвінск, Асьвея, Расоны.

## Асобы

* Мікалай Ільніцкі (1949, в. Баранава — 2006) — беларускі палітык і дзяржаўны дзяяч

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Здымкі на Radzima.org
*
Расонскі раён

**Расо́нскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Віцебскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 1,9 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 9180 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Расоны.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1999 год — 15 200 чал.
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 12 600 чал.; 2006 год — 12 100 чал.; 2009 год — 11 514 чал. (перапіс); 2016 год — 9517 чал.; 2017 год — 9351 чал.; 2018 год — 9180 чал.

## Асобы
* Ян Баршчэўскі (1790 або 1796, в. Мурагі — 1851) — беларускі і польскі пісьменьнік, адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры
* Генадзь Бураўкін (1936, вёска Шуляціна— 2014) — беларускі паэт, журналіст і дыплямат
* Мікалай Матукоўскі (1929, в. Калюціна — 2001) — беларускі драматург
* Мікалай Карцель (1937—2001) — беларускі генэтык-вынаходнік трансгеннай бульбы і акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
* Аляксандар Шлюбскі (1897, вёска Межава— 1941) — рэпрэсаваны беларускі этнограф, фальклярыст і бібліёграф

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Расонскага раённага выканаўчага камітэту
* 
*
Сеньненскі раён

**Се́ньненскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Віцебскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 2 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 21 128 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Сянно.

## Адміністрацыйны падзел
8 красавіка 2004 году былі скасаваныя Алексініцкі, Обальскі, Расьненскі і Ульянавіцкі сельсаветы.

У раёне налічваецца 334 сельскія населеныя пункты. Мясцовае самакіраваньне прадстаўлена 8 сельсаветамі: Багданаўскі, Багушэўскі, Беліцкі, Какоўчынскі, Машканскі, Нямойтаўскі, Студзёнкаўскі і Ходцаўскі.

6 красавіка 2017 году пасёлкі Дружба і Труд перададзеныя з раённага падпарадкаваньня ў склад Нямойтаўскага сельсавету. 31 жніўня 2017 году ліквідаваны пасёлак Школа-Інтэрнат.

## Насельніцтва
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 26 307 чалавек (перапіс); 2016 год — 22 065 чалавек; 2017 год — 21 592 чалавекі; 2018 год — 21 128 чалавек

## Асобы
* Тадэвуш Лада-Заблоцкі (27.08.1811, Лугінавічы — ?.08.1847, Кульпы, Каўказ) — беларускі паэт і перакладчык
* Заір Азгур (15.01.1908, Маўчаны — 18.02.1995, Менск) — беларускі скульптар
* Леанід Антымонаў (16.12.1934 Куляшы — 16.02.2012, Віцебск) — беларускі мастак-графік
* Пётар Машэраў (26.02.1918, Шыркі — 04.10.1980,  Менск) — першы сакратар ЦК КПБ ад 1964 да 1980 году
*Лявон Рыдлеўскі (1903 - 1953) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, удзельнік Слуцкага Паўстаньня
* Анатоль Вялюгін (27.12.1923 Машканы — 24.10.1994) — беларускі паэт, празаік
* Лілія Тамашова (25.6.1924, Цеплякі — 18.05.2016, Менск) — літаратуразнаўца, пэдагог, аўтар мэтадычных дапаможнікаў.
* Генадзь Лавіцкі (28.08.1942, Новая Беліца — 18.09.2013) — беларускі вайсковец і дыплямат
* Захар Шыбека (нарадзіўся 30.07.1948 году, Асінаўка) —  беларускі гісторык 

## Крыніцы

## Літаратура
* Ф. Ф. Бурак, М. С. Кічкіна, Г. П. Рудава, М. Ф. Янюк. «Сеньненскі раён».  С. 487—488.
* 
* 
*   
* 
* .

## Вонкавыя спасылкі
* Краявіды на radzima.org
* 
* Сеньненскі раённы выканаўчы камітэт
Эмэрык Чапскі

**Граф Эмэрык Захары Мікалай Севярын фон Гутэн-Чапскі** (17 лістапада 1828 — 4 студзеня 1897) — дзяржаўны дзяяч, калекцыянэр, нумізмат.

## Паходжаньне
Нарадзіўся ў вёсцы Станькава Стаўпецкага павету (цяпер Койданаўскі раён) у сям’і Караля Чапскага і Фабіяны Абуховіч. Род Чапскіх гербу «Ляліва» паходзіў з г. зв. Каралеўскай Прусіі. У выніку шлюбу апошняга хелмінскага ваяводы Францішка Станіслава Косткі Чапскага і Веранікі Радзівіл Чапскія атрымалі частку земляў Радзівілаў у Беларусі і на Валыні. Так адна з галінаў Чапскіх, стаўшая найбагацейшай у родзе апынулася ў Беларусі.

У Расейскай імпэрыі права карыстацца прыдомкам Гутэн і графскім тытулам (нададзеным у Каралеўскай Прусіі) Эмэрык Чапскі дамогся толькі ў 1874 годзе.

## Біяграфія
Скончыў Віленскую гімназію, Маскоўскі ўнівэрсытэт.

Удзельнік Крымскай вайны (1853—1856). З 1863 году віцэ-губэрнатар Ноўгараду, з 1865 году — віцэ-губэрнатар Пецярбурскай губэрні, з 1875 году — дырэктар Ляснога дэпартамэнту Міністэрства дзяржаўнай маёмасьці Расеі.

У 1879—1894 гадах жыў у радавым маёнтку Станькава, дзе заснаваў музэй, сабраў калекцыі — нумізматычную, археалягічную, іконаграфічную, мастацкіх карцін, малюнкаў, гравюр, зброі, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. У яго бібліятэцы (каля 20 тысяч тамоў) былі рэдкія кнігі (Берасьцейская Біблія 1563 году, кнігі з аўтографамі Адама Міцкевіча, Яўстаха Тышкевіча, Аляксандра Ельскага), калекцыі рукапісаў (аўтографы Станіслава Манюшкі, Юльяна Нямцэвіча, Антонія Адынца). У 1894 годзе частка калекцыі была перавезеная ў Кракаў, дзе склала аснову музэю імя Чапскага.

Памёр у Кракаве, дзе і быў пахаваны на Ракавіцкіх могілках. Аляксандар Ельскі прысьвяціў Чапскаму брашуру-нэкралёг (1896).

## Бібліяграфія
* *Удельные, великокняжеские и царские деньги Древней России*, Ст. Петербург, 1875
* *Catalogue de la collection des médailles et monnaies polonaises*, tom 1 — 5, Kraków 1871—1916 (2-е выд., 1957)
* *Spis rycin przedstawiających portrety przeważnie polskich osobistości*, Kraków 1901
* *Przewodnik po Muzeum hrabiego Emeryka Hutten-Czapskiego*, Kraków 1902

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя Беларусі. Асобы. Эмэрык Чапскі
* Рэдкія манэты ВКЛ у беларускіх калекцыях
* Ад прыватнай калекцыі да народнага музэю — артыкул пра Эмэрыка Чапскага

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія нумізматы
Катэгорыя:Польскія нумізматы
Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве
Катэгорыя:Пахаваныя на Ракавіцкіх могілках у Кракаве
Ісмаіль Кадарэ

**Ісмаі́ль Кадарэ́** (па-альбанску: *Ismail Kadare*; 28 студзеня 1936 — 1 ліпеня 2024) — вядомы альбанскі паэт і пісьменьнік.

Нарадзіўся ў Гіракастры, паўночная Альбанія. Вывучаў гісторыю і філялёгію ў Тыранскім унівэрсытэце і Інстытуце імя Горкага ў Маскве (Расея). У кастрычніку 1990 году Ісмаіль Кадарэ папрасіў палітычнага прытулку ў Францыі. У 1999 годзе зноў вярнуўся ў Альбанію, але рэгулярна наведвае Францыю. Кадарэ атрымаў цэлы шэраг прэстыжных літаратурных прэмій. У 2005 годзе ён атрымаў Міжнародную прэмію Букера.

## Частковая бібліяграфія
* Маё стагодзьдзя (*Shekulli Im*) 1961
* Генэрал мёртвай арміі (*Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur*) 1963
* Пра што думаюць гэтыя горы (*Përse Mendohen Këto Male*) 1964
* Вясельле (*Dasma*) 1968
* Замак (*Kështjella*) 1970
* Кроніка ў камяні (*Kronikë në gurë*) 1971
* Вялікая зіма (*Dimri i Madh*) 1977
* Мост з трыма аркамі (*Ura Me Tri Harqe*) 1978
* Зламаны красавік (*Prilli i Thyer*) 1980
* Тэчка H (*Dosja H*) 1981
* Канцэрт у канцы зімы (*Koncert në Fund të Dimrit*) 1988
* Піраміда (*Piramida*) 1992
* Палац мараў (*Pallati i ëndërrave*) 1996
* Элегія для Косава 2000
* Жыцьцё, гульня і сьмерць Луля Мазрэку (*Jeta, loja dhe vdekja e Lul Mazrekut*) 2002

## Беларускія пераклады
* Кадарэ, Ісмаіл. Плач па Косаве // ARCHE. № 2 (3) — 1999. С. 255—270. Пер. з албанскай Андрэй Дынько і Юсуф Вроні паводле: Tri kenge zie per Kosoven. Tirana, 1998.
* Хроніка ў камені / Перакл. з альбанскай Максім Мудроў. — Мн.: Выдавец А. М. Янушкевіч, 2017.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрвію Ісмаэля Кадарэ для Радыё Свабода з нагоды атрыманьня прэміі Букера
* Пераклад апавяданьня «Плач па Косаве» на беларускую мову, надрукаванае ў часопісе АRCHE

Катэгорыя:Альбанскія літаратары
Слоўнік

**Сло́ўнік** — сьпіс словаў (або знакаў, як у японскай ці кітайскай мовах) разам зь іхнымі дэфініцыямі альбо перакладамі-адпаведнікамі на іншыя мовы. Разьдзел мовазнаўства, які вывучае тэорыю і практыку складаньня слоўнікаў, мае назву лексыкаграфія.

## Тыпы слоўнікаў

* Энцыкляпэдычныя
** Унівэрсальныя
** Галіновыя
* Лінгвістычныя
** Перакладныя
*** Двухмоўныя
*** Шматмоўныя
** Аднамоўныя
*** Тлумачальныя
*** Артаграфічныя
*** Гістарычныя
*** Дыялектныя
*** Этымалягічныя
*** Словаўтваральныя
*** Марфэмныя
*** Слоўнікі сынонімаў
*** Слоўнікі антонімаў
*** Слоўнікі амонімаў
*** Фразэалягічныя
*** Парэміялягічныя
і г.д.

## Вонкавыя спасылкі
* slounik.org — Вялікая калекцыя беларускіх слоўнікаў у электронным выглядзе
* wiktionary.org — Вікі-слоўнік на дзясятках моваў сьвету

Катэгорыя:Філялёгія
1839

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 19 студзеня — Поль Сэзан, францускі мастак
* 9 лютага — Аляксандар Акінчыц, доктар мэдыцыны, мэмуарыст, удзельнік паўстаньня 1863 року
* 12 красавіка — Мікалай Пржавальскі, расейскі географ і вандроўнік беларускага паходжаньня

## Сьмерці
* 11 сакавіка — Сымон Канарскі, удзельнік паўстаньня 1830—1831 гадоў, дзяяч вызвольнага руху
1 лістапада

## Падзеі
* 1512 — Мікелянджэлё завяршыў росьпіс столі Сыкстынскае капэлы
* 1566 — вялікі князь Жыгімонт Аўгуст надаў Мілейчыцам (Падляшша) мескі герб
* 1611 — у Лёндане адбылася прэм’ера п’есы Ўільяма Шэксьпіра «Бура»
* 1632 — заснаваная Магілёўская япархія.
* 1755 — у выніку наймацнейшага землятрусу загінула 100 000 партугальцаў, а Лісабон ператварыўся на руіны
* 1897 — заснаваньне італьянскага футбольнага клюбу «Ювэнтус»
* 1923 — кіраўніцтва БНР пераяжджае ў Прагу 
* 1937 — у Менску бальшавікі расстралялі сьвятароў Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы
* 1980 — адкрыцьцё Гарадзенскага абласнога тэатра лялек
* 1986 — адкрыўся Ўзьдзенскі гістарычна-краязнаўчы музэй
* 1988: 
**у Купалаўскім сквэры ў Менску прайшло адзначэньне Дзядоў, дзе ўпершыню шырока заявілі пра рэпрэсіі ў БССР
** у выстаўной залі аб’яднаньня беларускіх музэяў у Траецкім прадмесьці прайшла выстава «Кастусь Каліноўскі і студзеньскае паўстаньне 1863 году ў Беларусі» з калекцыі А. Белага
* 1992 — у Менску адбыўся ўстаноўчы сойм Згуртаваньня Беларускае Шляхты

## Нараджэньні
* 1822 — Зыгмунт Фялінскі, каталіцкі сьвяты, біскуп
* 1868 — Дзьмітры Даўгяла, беларускі археограф і гісторык
* 1873 — Іван Замоцін, беларускі літаратуразнавец
* 1888 — Міхал Сапоцька, каталіцкі сьвятар, заснавальнік Кангрэгацыі Сясьцёр Міласэрнасьці Езуса Хрыста
* 1895 — Уладзімер Крыловіч, беларускі актор
* 1903 — Кузьма Кісялёў, савецкі дзяржаўны дзяяч і дыплямат Беларусі
* 1912 — Янка Золак, беларускі паэт, грамадзкі дзяяч, выдавец на эміграцыі ў ЗША
* 1915 — Міхась Кавыль, беларускі паэт, пэдагог, грамадзкі дзяяч у замежжы
* 1933 — Вячаслаў Адамчык, беларускі пісьменьнік
* 1959 — Сюзана Кларк, брытанская пісьменьніца

## Сьмерці
* 1888 — Мікалай Пржавальскі, расейскі географ і вандроўнік беларускага паходжаньня
* 1893 — Ян Матэйка, польскі мастак
* 1894 — Аляксандар III, расейскі імпэратар
* 1903 — Тэадор Момзэн, нямецкі гісторык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
* 1937 — Філарэт (Фёдар Раменскі), беларускі праваслаўны дзяяч
* 1943 — Адам Дасюкевіч, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, журналіст і пэдагог
* 1984 — Пётра Сергіевіч, беларускі мастак
* 2021 — Віктар Какарэка, беларускі нумізмат

## Сьвяты
* Каталікі — Дзень Усіх Сьвятых
*  Міжнародны дзень вэгана
*  Сусьветны дзень мужчынаў
Мануэль Нар’ега

**Мануэ́ль-Анто́ніё Нар’е́ґа-Марэ́на** (; 11 лютага 1934 — 29 траўня 2017) — панамскі вайсковец і палітык, былы прэзыдэнт Панамы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Палітыкі Панамы
Юрка Віцьбіч

**Ю́рка Ві́цьбіч** (таксама **Юрка Стукаліч**, **Алесь Крыжаніч**; сапраўднае імя — **Серафім Шчарбакоў**;  — 6 студзеня 1975) — беларускі пісьменьнік, публіцыст, краязнаўца, папулярызатар гісторыі Беларусі і дзяяч эміграцыі ў Амэрыцы.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў Вяліжы Віцебскай губэрні. Яго бацька быў праваслаўным сьвятаром, маці — настаўніцай. Скончыў пэдтэхнікум, год служыў у Чырвонай Арміі. У 1920-х гг. будучы пісьменьнік скіраваўся ў Маскву, дзе працаваў на будоўлі, а ў 1922—1933 гг. — на хімічных заводах. Першае апавяданьне выйшла ў 1929 г. на старонках «Узвышша». У 1932 г. выйшла кніга прозы «Сьмерць Ірмы Лаймінг». У 1937 г. выйшла другая кніга прозы «Формула супраціўленьня касьцей».

Падчас нямецкай акупацыі браў удзел у культурным жыцьці Беларусі, у 1943 годзе перавёз зь Віцебску ў Полацак парэшткі Эўфрасіньні Полацкай. У 1944 годзе Юрка Віцьбіч разам зь Беларускай цэнтральнай радай выехаў у Нямеччыну. Выступаў на Радыё Свабода. 5 студзеня 1945 году заснаваў літаратурную суполку «Шыпшына», друкаваў аднайменны часопіс (выйшла 10 нумароў, апошні — у 1950). Арганізаваў выданьне часапісу «Зьвіняць званы Сьвятой Сафіі», рэдагаваў «Беларускі голас». У 1956 г. у Мюнхэне Юрка Віцьбіч выдаў кнігу-нарыс «Плыве з-пад Сьвятое гары Нёман».

Юрка Віцьбіч друкаваўся ў расейскамоўнай газэце «Новое русское слово», быў яе шматгадовым аўтарам. Віцьбіч быў адным зь першых, хто знаёміў чытачоў «Нового русского слова» зь беларускай нацыянальнай ідэяй, таксама бараніў погляды беларусаў, якія імкнуліся аднавіць незалежнасьць Беларусі. У 1975 г., пасьля сьмерці пісьменьніка, у Нью-Ёрку Фонд імя Пётры Крэчэўскага выдаў кнігу «Мы дойдзем!». У кнігу ўвайшлі і публікацыі з «Нового русского слова».

Беларускі паэт-эмігрант Алесь Салавей пісаў: 

Пахаваны на беларускіх могілках у Саўт-Рывэры.

## Бібліяграфія
* Сьмерць Ірмы Лаймінг, 1932
* Формула супраціўленьня касьцей, 1937
* Плыве з-пад Сьвятое гары Нёман, 1956
* Мы дойдзем!, 1975, ЗША (на расейскай мове)
* Антыбальшавіцкія паўстаньні ў Беларусі, 1996, ЗША

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Юрка Віцьбіч. Плыве з-пад Сьвятое Гары Нёман (Палічка)
* На 100-гадовы юбілей Юрка Віцьбіч быў уганараваны адно толькі ганкам (Радыё Свабода)
* Творы на «Беларускай Палічцы»

Катэгорыя:Нарадзіліся 2 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1905 годзе
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Дзеячы беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Ўзвышша»
Катэгорыя:Памерлі 6 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1975 годзе
1814

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 18 красавіка — Яўстах Тышкевіч, беларускі археоляг
* 7 лістапада — Станіслаў Мікуцкі, расейскі філёляг-славіст

## Сьмерці
* 27 лютага — Жан-Люі-Эбэнэзэр Рэнье, францускі дывізійны генэрал, удзельнік Напалеонаўскіх войнаў

## Вонкавыя спасылкі
Вера Рыч

**Ве́ра Рыч** (; 24 красавіка 1936 — 22 сьнежня 2009) — ангельская паэтка, перакладчыца, журналістка і гісторыца.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Лёндане. Атрымала адукацыю ў Лёнданскім і Оксфардзкім унівэрсытэтах. Перакладчыцкую дзейнасьць пачала з украінскіх перакладаў, але пад уплывам Часлава Сіповіча пачала перакладаць беларускія вершы. Яе першы пераклад зь беларускай мовы — верш Янкі Купалы «На чужыне», надрукаваны ў часопісе «Бацькаўшчына».

Вера Рыч зьяўляецца аўтаркай зборніку «Як вада, як агонь» («*Like Water, Like Fire*») — першай у сьвеце анталёгіі перакладаў вершаў беларускіх паэтаў на заходнеэўрапейскую мову (ангельскую), які быў забаронены ў СССР у 1972 годзе, і зборніку «*The Images Swarm Free*» — падборкі перакладаў Алеся Гаруна, Максіма Багдановіча і Зьмітрака Бядулі. Дасьледавала праблематыку яўрэйска-беларускіх адносінаў, гісторыі царквы на Беларусі, прапагандавала беларускую культуру на Захадзе. Пераклады зь беларускай мовы вызначаюцца дакладнасьцю і веданьнем кантэксту. Пісала вершы на беларускую гістарычную тэматыку («На ўгодкі Слуцкага паўстаньня», «Рэцэпт цуда» і іншыя). З 1993 году намесьнік галоўнага рэдактара квартальніка «*The Ukrainian Review*» («Украінскі агляд»), які зь яе прыходам стаў удзяляць значную ўвагу ўкраінска-беларускім культурным і гістарычным сувязям. Часта выступала з артыкуламі ў беларускім друку. Працавала над ангельскім перакладам «Новай зямлі» Якуба Коласа.

## Творы
* «Ellisif Jarizleifsdottir» (Elizaveta Jaroslavna) in the Northern Sources. London, 1964
* Like Water, Like Fire. Translated by Vera Rich. L., 1972
* The Images Swarm Free. Translated by Vera Rich. L., 1982
* Jewish themes and characters in Belorussian texts // Blum, J. and Rich, V. The Image of the Jew in Soviet Literature — the Post-Stalin Period. New York, 1984
* Poems on Liberty. Reflections for Belarus. Translated by Vera Rich. Praha, 2004.
* «Ellisif Jarizleifsdottir» у нарманскіх крыніцах. Жыхары Скандынавіі і Кіеўская Русь. Пераклад з ангельскай мовы І. Сташкевіча. Менск. 1997.
* 

## Галерэя

Файл:Vera Rich.jpg|21 мая 2006 г.
Файл:Vera Rich Belarus flag.jpg|На могілках сьв. Панкрата ў Лёндане, 2008 г.
Файл:Like Water, Like Fire.jpg|Два выданьні анталёгіі «Як вада, як агонь»
Файл:Vera Rich Memorial London Church.jpg|Мэмарыял на месцы пахаваньня Веры Рыч у беларускай царкве ў Лёндане
Файл:VeraRichLikeWaterLikeFire2.jpg|Чытае з кнігі ўласных перакладаў "Як вада, як агонь" падчас сьвяткаваньня Купальля ў Лёндне, 2009


## Крыніцы

## Літаратура
* Алесь Белы // 

## Вонкавыя спасылкі
* Сяргей Дубавец. Беларуская Вера ў Лёндане — інтэрвію на мове анёлаў
* Вера Рыч. Арыгінальны артыкул Алеся Белага
* Старонка на Belarus-misc.org
* Біяграфія на Slounik.org
* Аляксандра Макавік. ''Дарагая Вера: гісторыя аднаго перакладу''
* 

Катэгорыя:Брытанскія літаратаркі
Катэгорыя:Брытанскія гісторыкі
Катэгорыя:Брытанскія журналісты
Катэгорыя:Перакладчыкі зь беларускай мовы
Аб’яднаныя левыя

назоў палітычных партыяў і кааліцый у шэрагу краінаў

* Аб'яднаныя левыя (Аргентына) () — партыя, якая аб’ядноўвала камуністычную партыю Аргентыны і Сацыялістычны рух рабочых
* Аб'яднаныя левыя (Венесуэла)
* Аб'яднаныя левыя (Гішпанія)
* Аб'яднаныя левыя (Італія)
* Аб'яднаныя левыя (Парагвай)
* Аб'яднаныя левыя (Пэру)
* Аб'яднаныя левыя (Чылі)
* Аб'яднаныя левыя (Шатляндыя)
18 сьнежня

## Падзеі
* 1865 — у ЗША прынялі Трынаццатую папраўку да Канстытуцыі, якая скасавала рабства
* 1890 — у Лёндане адкрылася першая ў сьвеце падземная электрыфікаваная чыгунка (мэтрапалітэн)
* 1917 — у Менску распачаўся I Усебеларускі кангрэс
* 1917 — РСФСР вызнаў незалежнасьць Фінляндыі
* 1940 — у Трэцім Райху зацьвердзілі дырэктыву №21 («Плян Барбароса» — кодавая назва пляну нападу Нямеччыны на СССР)
* 1973 — Пётар Клімук зрабіўся першым беларусам, які паляцеў у космас

## Нараджэньні
*Гл. таксама: *':Катэгорыя:Нарадзіліся 18 сьнежня***
* [[1892]] — [[Мікола Куліш]], украінскі пісьменьнік, рэжысэр, драматург
* [[1968]] — [[Аляхандра Санс]], гішпанскі сьпявак
* [[1971]] — [[Аранча Санчэс]], гішпанская тэнісістка

== Сьмерці ==
''Гл. таксама: '''[[:Катэгорыя:Памерлі 18 сьнежня]]***
* 1969 — Пятро Глебка, беларускі паэт, драматург, перакладчык, навуковец, грамадзкі дзяяч
* 1970 — Леакадзія Раманоўская, сястра Я.Купалы, купалазнаўца
* 1971 — Аляксандар Твардоўскі, савецкі пісьменьнік і паэт
* 2011 — Вацлаў Гавэл, чэскі драматург і палітык

## Сьвяты
* Міжнародны дзень мігранта
Яўген Ціхановіч

**Яўген Ціхановіч** (25 лістапада 1911 — 5 ліпеня 2005) — беларускі мастак.

## Біяграфія
Нарадзіўся на станцыі Джусалы (цяпер Казахстан). Скончыў Віцебскі мастацкі тэхнікум (1932). Ажаніўся з дачкой драматурга Ўладзіслава Галубка — Людмілай.

Браў удзел у мастацкіх выставах з 1932 году. Больш як за 70 гадоў творчай дзейнасьці Яўген Ціхановіч стварыў дзясяткі жывапісных палотнаў, сотні графічных твораў. Аднак творчасьць мастака не выходзіла за рамкі сацрэалізму. Плённа працаваў галіне эстампа (у асноўным лінагравюры), майстар эксьлібрысу. Стварыў эксьлібрыс для кнігазбору паэта Пятра Глебкі. Удзельнічаў у сусьветнай выставе «ЭКСПО-70» у Японіі. Узнагароджаны дзьвюмя Ганаровымі граматамі і Граматай Вярхоўнага Савету БССР.

Ягоны старэйшы брат Валянцін Ціхановіч быў славутым мастаком-графікам, яго сын Генрых Ціхановіч і ўнук Ян Ціхановіч таксама былі вядомымі мастакамі.

## Беларускія нацыянальныя сымбалі

У кнізе ўспамінаў «Партрэт стагодзьдзя вачыма мастака» падкрэсьліваў:

## Бібліяграфія
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
1985

## Падзеі
* 21 красавіка — адбыўся бой у Мараварскай цясьніне
* 17 траўня — апублікаваная пастанова ЦК КПСС «Аб мерах па пераадоленьні п’янства і алькагалізму», якой распачалася антыалькагольная кампанія ў СССР
* 8 сьнежня — заснаванае Паўднёваазіяцкае аб’яднаньне рэгіянальнай супрацы

## Нараджэньні
* 26 сакавіка — Кіра Найтлі, кінаакторка зь Вялікабрытаніі
* 4 чэрвеня — Пэтра Праўлікава, славацкая хакеістка
* 11 чэрвеня — Дзьмітры Калдун, беларускі сьпявак

## Сьмерці
* 17 сакавіка — Мікалай Гусараў, кіраўнік ЦК КПБ з 1947 да 1950 году
* 28 сакавіка — Марк Шагал, беларускі і францускі мастак
* 19 красавіка — Павал Батаў, савецкі вайсковец, двойчы Герой Савецкага Саюзу
* 10 кастрычніка — Орсан Ўэлс, амэрыканскі кінарэжысэр, актор, сцэнарыст