Раство ва Ўкраіне

Традыцыйныя ўкраінскія калядныя сьвяты пачынаюцца напярэдадні Вігіліі, якая адзначаюцца з 24 сьнежня па 6 студзеня (Хрышчэньне Гасподняе) па грыгарыянскім і новаюліянскім календарах Праваслаўная царква Ўкраіны, грэка-католікі, , большасьць  і румынскія прыходы Ўкраінскай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхата. Армянская каталіцкая царква ва Ўкраіне традыцыйна для армян сьвяткуе Раство Хрыстова 6 студзеня разам з Вадохрышчам Гасподнім па грыгарыянскім календары.

Украінская праваслаўная царква Маскоўскага патрыярхата, частка пратэстанцкіх цэркваў і некаторыя прыходы Праваслаўнай царквы Ўкраіны сьвяткуюць Каляды па юліянскім календары, таму па грыгарыянскім сьвяты доўжацца з 6 па 19 студзеня.

## Дата сьвяткаваньня

З пачаткам расейска-ўкраінскай вайны й пасьля таго, калі 16 лістапада 2017 году Божае Нараджэньне 25 сьнежня па грыгарыянскім календары стала дзяржаўным выходным ва Ўкраіне, пытаньне пераходу ўкраінскіх цэркваў на грыгарыянскі/наваюліянскі каляндар актывізавалася штогод з набліжэньнем Нараджэньня Хрыстовага.  каляндарнай рэформы востра паўстала пасьля пачатку поўнамаштабнага ўварваньня Расеі ва Ўкраіну ў 2022 годзе, бо, як сьцьвярджаюць некаторыя публіцысты й царкоўнікі, праз выкарыстаньне *[[Юліянскі каляндар|старога стылю]]* разам з Расейскай праваслаўнай царквой Украіна знаходзіцца ў сфэры расейскага сьвету.

1-2 лютага 2023 г. у Львове- Сынод біскупаў УГКЦ пастанавіў, што з 1 верасьня 2023 г. Украінская грэка-каталіцкая царква ва Ўкраіне пераходзіць на новы стыль () для нерухомых сьвятаў з захаваньня Пасхаліі, абвешчанай Вярхоўным Архіэпіскапам  6 лютага 2023.

24 траўня 2023 году на Архіерэйскім Саборы ў Скінскай царкве Кіева-Пячэрскай лаўры Праваслаўная царква Ўкраіны вырашыла перайсьці з 1 верасьня на новаюліянскі каляндар. 27 ліпеня 2023 года Памесны Сабор зацвердзіў пераход.

28 чэрвеня 2023 году Прэзыдэнт Украіны Ўладзімір Зяленскі ўнёс у Вярхоўную Раду Вярхоўную Раду законапраект аб адмене сьвята Раства Хрыстовага па юліянскім календары 7 студзеня й пацьвярджэньні даты 25 сьнежня ў якасьці адзінага дня сьвяткаваньня, адлюстроўваючы зьмены ў календарах ПЦУ і ЎГКЦ. Парлямэнт ухваліў гэты закон 14 ліпеня 2023 года, закон падтрымаў 241 дэпутат. Зяленскі падпісаў закон 28 ліпеня 2023 года.

Паводле дасьледаваньня міжнароднай кампаніі Deloitte у лістападзе 2023 году, пасьля пераходу ўкраінскіх хрысьціянскіх цэркваў на новы стыль большасьць украінцаў (каля 45%) будуць сьвяткаваць Раство 25 сьнежня і толькі 17% — 7 студзеня, а 32% плануюць сьвяткаваць двойчы.

Паводле апытаньня Міжнароднага рэспубліканскага інстытута, у лютым 2024 году 53% украінцаў сьвяткавалі Каляды 25 сьнежня. Каляды 7 студзеня ў 2024 годзе сьвяткавалі 11%, а двойчы — 17%. Сярод тых, хто сьвяткаваў Каляды, 25 сьнежня пераважалі грэка-каталікі (93%), а на другім месцы – вернікі Праваслаўнай царквы Ўкраіны (58%). Каляды 25 сьнежня адзначалі таксама атэісты (33%) і тыя, хто не належыць ні да адной рэлігіі (38%). Найменш распаўсюджанай дата была сярод вернікаў УПЦ (МП) (24%).

## Сьвяты Вечар (Вігілія)

Вігілія ва Ўкраіне называецца ***Сьвяты Вечар*** () альбо ***Сьвятвечар*** () і мае шмат звычаяў і абрадаў, большасьць зь якіх яшчэ да ўвядзеньня хрысьціянства ва Ўкраіне. Традыцыямі зьяўляюцца ўпрыгожваньне хаты й абедзеннага стала адмысловымі атрыбутамі (сымбальічным снопам пшаніцы — , часнаком, сенам і інш.), выкананьнем калядак і інш. Кожны абрад мае свой сэнс і прызначэньне, напрыклад, некалькі пучкоў сена на вышываным абрусе як напамін пра Бэтлеемскія ясьлі. Адным зь вядомых звычаяў ночы зьяўляецца спэцыяльная вячэра, якая называецца Сьвятая Вячэра.

Украінцы посьцяцца на Сьвяты вечар; толькі калі на вячэрнім небе зьявіцца першая зорка, можна пачынаць вячэру. Сям’я зьбіраецца на абед, які звычайна ўключае  (колькасьць можа вар’авацца ад 7-17). Гэтыя  традыцыйна веганскія плюс рыба й не ўтрымліваюць мяса, малака альбо яек. Хаця стравы, якія падаюцца, могуць адрозьнівацца як у розных рэгіёнах, так і ў розных сем’ях, дзьве абавязковыя стравы — узвар і куцьця, якія этнограф  лічыць рэшткамі старажытных рытуалаў, што сягаюць каранямі ў эпоху нэаліту. Куцьця (страва з збожжа, мёду й маку) традыцыйна падаецца першай за трапэзай, пасьля таго, як галава дамачадца выносіць яе на мароз. Лыжку падкідваюць пад столь, а колькасьць прыліплых макавых зярнят прадвесьціць ураджайнасьць палёў і жывёлы ў наступным годзе. У іншы час году яго падаюць рэдка. Узвар — гэта напой, прыгатаваны з вараных сушаных садавіны й ягад. Яе можна зьмяшаць з куцьцёй альбо падаць асобна ў канцы трапэзы. Порцыі абедзьвюх страў таксама адстаўляюцца на ноч на покуцьці, у куце хаты з абразамі, для продкаў.

## Калядкі
У канцы Сьвятой Вечары ў сям’і часта сьпяваюць калядкі. У многіх супольнасьцях старажытную ўкраінскую традыцыю калядаваньня працягваюць групы маладых людзей і членаў арганізацый і цэркваў, якія ходзяць па дамах і зьбіраюць ахвяраваньні. Вядома калядка «», «», «», «», «», «» г.д.

## Дзідух
У вёсках (земляробчых абшчынах) галава гаспадаркі ўносіць сноп збожжа пад назвай «» (яго яшчэ называюць: дзед, каляда, калядоўшчык, сноп, кароль**'), які ўвасабляе значэньне старажытных і багатых ураджаяў пшаніцы Ўкраіны, жыцьцёвы кадар стагодзьдзяў. Даслоўна «дзідух» азначае «дух дзеда», таму ён сымбальізуе продкаў роду. Ва ўкраінскіх гарадзкіх хатах можна набыць дыдух, які часта складаецца з трох лапак, зробленых з плеценага збожжа й сухіх траваў і кветак.

== Шопка (Калядная батлейка) ==
 ([[вяртэп]]) — традыцыйная пераносная батлейка, якая ўвасабляла батлейку і іншыя фігуры ў выглядзе лялек.

== Глядзіце таксама ==

* 
* [[Раство ў Беларусі]]
* 
** 
** 
** 
* 

== Крыніцы ==


== Літаратура ==

* [https://web.archive.org/web/20191114234235/https://sovabooks.com.au/free-recipe-kutia-star-of-the-ukrainian-christmas-supper/ Kutia'', Star of the Ukrainian Christmas Eve Supper'']
* Kylymnyk, Stepan, 1955—1969; ''Ukrainskyi Rik u Narodnykh Zvychayakh v Narodnomu Osvitlenni'' [**Ukrainian Year in Folk Customs from Historical Perspective**], Winnipeg, Toronto
* Tracz, Orysia 2015, [https://web.archive.org/web/20221116043411/http://www.ukrweekly.com/uwwp/ukrainian-christmas-traditions-subject-of-new-book-by-orysia-tracz/ ''First Star I See Tonight''], Mazepa Publications Zhuravli, Winnipeg
* [https://web.archive.org/web/20221129200701/http://www.ukrainiandirectory.org/P_Culture/CultXmasFood.htm ''Ukrainian Christmas Traditions''], **Ukrainian International Directory**
* Voropai, Oleksa 1958, ''Zvychai Nashoho Narodu'' [**Customs of Our People*'], Ukrainske Vydavnytstvo, Munich
* Yakovenko, Svitlana 2016, [https://web.archive.org/web/20170103204019/http://sovabooks.com.au/tradition-on-a-plate-ukrainian-christmas-eve-supper/ *Ukrainian Christmas Eve Supper: Traditional village recipes for Sviata Vecheria''], Sova Books, Sydney


Катэгорыя:Студзеньскія сьвяты
Катэгорыя:Хрысьціянства ва Ўкраіне
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвяты