open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рыбін тлушч

**Ры́бін тлушч** альбо **тук** (, , , ) — жывёльны тлушч, які атрымліваецца зь вялікай, вагай у 1,3&nbsp;—2,2 кг трохлопаснай тлушчавай печані траскі.

Праз згаданую ўласьцівасьць рыбы роду  яе часам называюць «тлушчоўкай».

## Склад і ўласьцівасьці

Рыбін тлушч ўяўляе сабой адносна глейкую вадкасьць сьветла-жоўтага або чырвонага колеру, па кансістэнцыі якая нагадвае расьлінныя алею, але адрозную характэрным больш ці менш моцным рыбным пахам, абумоўленым клупанадонавай кісьлю. Шчыльнасьць рыбінага тлушчу складае ў сярэднім каля 0,925 гсм³. У астатнім фізычныя ўласьцівасьці супадаюць з такімі ў большасьці алеяў расьліннага паходжаньня.

Паводле хімічнага складу рыбін тлушч ўяўляе сумесь гліцэрыдаў, галоўным чынам алеінавай кісьлі (больш за 40), затым пальмітынавая (каля 25), поліненасычаных тоўстых кісьляў групы Амэга-6 (лінолевай парадку 2, арахідонавай 2—3) і амэга-3 (эйказапэнтаенавай 6-10, доказагэксаенавай 10—15, доказапэнтаенавай 2—5), малых колькасьцяў стэарынавай c18h36o2 (парадку 1—2) і зусім нязначных&nbsp;— воцатнай, алейнай, валяр’янавай, капрынавай і некаторых іншых. Акрамя таго, у рыбіным тлушчы зьмяшчаецца прыкладна 0,3—0,6 халестэрыну ліпахромы, якія пад дзеяньнем раствору серчанай кісьлі дае характэрнае чырвонае афарбоўваньне. Таксама ў рыбіным тлушчы могуць утрымлівацца такія элемэнты як ёд (0,002—0,04), бром, Фосфар (да 0,02) і серка ў выглядзе арганічных злучэньняў. У рыбіным тлушчы абавязкова прысутнічаюць у невялікіх колькасьцях арганічныя і неарганічныя вытворныя азоту: аміяк, трымэтылямін, бутылямін, птамаіны, якія надаюць тлушчу горкі густ і непрыемны пах.

У залежнасьці ад складу, рыбін тлушч валодае наступнымі характэрнымі ўласьцівасьцямі: пры зьмешванбні некалькіх ягоных кропель з кропляй серчанай кісьлі, утвараюцца кольцы, афарбаваныя ў сіні колер, які пераходзіць у фіялетавы, чырвоны і, нарэшце, буры; гэтая рэакцыя характэрная для рыбінага тлушчу і залежыць ад прысутнасьці халестэрыну і ліпахрому; элаідынавая проба дае адмоўны вынік, што дазваляе адкрыць падмешку расьлінных алеяў, якія ня сохнуць; ёдный лік рыбінага тлушчу складае прыкладна 130 адзінак, што дазваляе адкрыць падмешку расьлінных алеяў, якія высыхаюць. Акрамя таго, рыбін тлушч лёгка паддаецца затляненьню тленам паветра і лёгка эмульгуецца.

## Глядзіце таксама
* Варволь

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Жывёльныя тлушчы
Лебедзі

**Ле́бедзі** () — род птушак з атраду гусепадобных сямейства качыных.

## Зьнешні выгляд

Пер’е лебядзёў бывае або чыста белага, або шэрага ці чорнага колераў. Ад гусей іх адрозьнівае больш доўгая шыя, якая дазваляе на большай глыбіні абшукваць дно ў пошуках ежы, а таксама іхняя велічына — яны зьяўляюцца самымі буйнымі воднымі птушкамі.

Размах крылаў дасягае двух мэтраў, а маса можа перавышаць 15&nbsp;кг. Лапы даволі кароткія, з-за чаго на зямлі яны выглядаюць даволі няўклюднымі. Затое лятальная мускулатура вельмі разьвітая і дазваляе пераадольваць тысячы кілямэтраў пры штогадовых пералётах у вырай і назад.

Кодлай апекуюцца абодва бацькі цягам году пасьля нараджэньня. Пара лебядзёў трымаецца разам да канца жыцьця. Калі адзін зь іх памірае, то іншы чалец сям’і больш не шукае сабе пару.

## Клясыфікацыя
Існуе сем відаў:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Часам за лебедзя прымаюць каскаробу, аднак гэтая птушка адносіцца да роду *Coscoroba* і, хоць па сваіх памерах больш за гуся, усё ж бліжэй да качак, чым да лебядзёў.

## У філятэліі


Файл:Md481.jpg|Марка Малдовы
Файл:Swan-1956.jpg|Марка Фінляндыі


## У геральдыцы

Файл:Хар губ Лебедин 1781 из Винклера.jpg|Герб Лебядыну
Файл:Herb Łabędź 1.svg|Герб «Лебедзь»


## Крыніцы і заўвагі


Катэгорыя:Роды птушак
Пыхцікі

**Пыхцікі** () — маленькія выступы, якія вытаркаюцца са сьлізьневай абалонкі тонкай кішкі. Галоўная функцыя пыхцікаў — павялічэньне ўсмоктвальнай паверхні сьлізьневай абалонкі, за кошт якіх яна павялічваецца ў 8—10 разоў.

Пыхцік мае грэбнепадобную ці лісьцепадобную форму і складаецца з рыхлай злучальнай тканкі і крывяносных і лімфатычных судзінаў і нэрваў. У сярэдзіне пыхціка знаходзіцца лімфатычны капіляр, які злучаецца зь лімфатычнымі судзінамі падсьлізьневай абалонкі кішачніка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сыстэма страваваньня
Dassault Aviation

**Dassault Aviation** — француская авіякасьмічная кампанія, вытворца вайсковых, рэгіянальных і бізнэс-самалётаў.

Кампанія была заснаваная ў 1930 годзе Марсэлем Блёкам, як *Société des Avions Marcel Bloch* або «*MB*». Пасьля Другой сусьветнай вайны Марсэль Блёк зьмяніў імя на Марсэль Дасо, і кампанія была пераназваная 20 снежня 1947 году ў *Avions Marcel Dassault*. У 1971 годзе, пасьля набыцьця кампаніі *Breguet*, была сфармаваная *Avions Marcel Dassault-Breguet Aviation* (*AMD-BA*). У 1990 годзе кампанія была пераназваная ў *Dassault Aviation*.

## Мадэлі самалётаў

### Вайсковыя

* MD 315 Flamant — з 1947 году
* MD 450 Ouragan — з 1951 году
* MD 452 Myste`re II — з 1952 году
* MD 453 Myste`re III — з 1952 году
* Myste`re IV — з 1952 году
* MD 550 Mirage — з 1955 году
* Super Myste`re — з 1955 году
* Mirage III — з 1956 году
* E’tendard II — з 1956 году
* E’tendard IV — з 1956 году
* MD 410 Spirale — з 1960 году
* Mirage IV — з 1960 году
* Balzac — з 1962 году
* Atlantique (ATL 1, першапачаткова прадукт Breguet) — з 1965 году
* Mirage F-1 — з 1966 году
* Mirage V — з 1967 году
* Mirage G — з 1967 году
* Milan — з 1968 году
* Mirage G-4/G-8 — з 1971 году
* Alpha Jet — з 1973 году
* Jaguar- з 1973 году
* Super E’tendard- з 1974 году
* Falcon Guardian 01- з 1977 году
* Mirage 2000 — з 1978 году
* Mirage 4000 — з 1979 году
* Mirage III — з 1979 году
* Falcon Guardian — з 1981 году
* Atlantique 2 (ATL 2) — з 1982 году
* Mirage III NG — з 1982 году
* Rafale — з 1986 году
* nEUROn — з 2010 году

### Грамадзянскія

* Falcon
** Falcon 10 (Falcon 100)
** Falcon 20 (Falcon 200)
** Falcon 30
** Falcon 50
** Falcon 900
** Falcon 2000
** Falcon 7X
* Hirondelle
* Mercure

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт кампаніі
Польскае каралеўства

**Каралеўства Польскае** можа азначаць:

* Польскае каралеўства (1025—1385) — польская дзяржава дынастыі Пястаў
** Аб’яднанае Польскае каралеўства — назва Польскага каралеўства ў 1320—1385 роках
* Польскае Каралеўства (1385—1569) пад кіраваньнем дынастыі Ягайлавічаў
* Карона Каралеўства Польскага — польскія землі ў складзе Рэчы Паспалітае абодвух народаў ад заключэньня уніі 1569 року зь Вялікім Княствам Літоўскім да III падзелу Рэчы Паспалітае ў 1795
* Польскае каралеўства (кангрэсавае) — аўтаномія ў складзе Расейскай імпэрыі (1815—1832)
* Каралеўства Польскае (1916—1918) — марыянэткавая дзяржава, залежная ад Нямеччыны і Аўстрыйскай імпэрыі.

## Глядзіце таксама

* Польшча
Вера Баркоўская

**Вера Язэпаўна Баркоўская** (, в. Курганы, Бабруйская акруга, БССР) — калгасьніца, перадавік сельскагаспадарчай вытворчасьці, Герой Сацыялістычнай Працы (1966), Чалец КПСС з 1966 г. Працоўную дзейнасьць пачала ў 1946 г. у калгасе «Радзіма» Качэрыцкага раёну Магілёўскай вобласьці. У 1961—1966 гг. зьвеньнявая, з 1966 г. брыгадзір паляводчаскай брыгады калгасу.

## Вонкавыя спасылкі
* Знаменитые земляки — Кировский районный исполнительный комитет

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Асобы Беларускай ССР
Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Качэрыцкім раёне
Сямён Баркоўскі

**Сямён Дзямідавіч Баркоўскі** (, в. Курганы, Бабруйскі павет, Менская губэрня, Расейская імпэрыя — 2 лютага 1977, Бабруйск, Магілёўская вобласьць, БССР) — вайсковец, гаспадарнік.

## Біяграфія
Зь сялянаў. У 1933—1936 гадах працаваў у калгасе «Чырвоныя Курганы» мэханізатарам, потым старшынём. З 1937 г. у РСЧА. Скончыў Віленскую пяхотную вучэльню (чэрвень 1941). Са жніўня 1941 г. камандзір партызанскай групы ў Віцебскай вобласьці, з траўня 1942 г. камандзір выведкі, памочнік камандзіра партызанскага атрада № 537, чалец КПСС з 1943, у кастрычніку 1943 — чэрвень 1944 камандзір партызанскага палка № 537 у Магілёўскай вобласьці. У 1944—1976 гг. на гаспадарчай рабоце.

Жыў ў г. Бабруйску. Узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сьцяга, мэдалямі.

## Літаратура
* Баркоўскі Сямён Дзямідавіч // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. Т. ІІ. Менск. 1970. С. 152.
* Баркоўскі Сямён Дзямідавіч // Беларусь у Вялікай Айчыннай Вайне 1941-1945. Энцыклапедыя. Менск. 1990. С. 63.

Катэгорыя:Беларускія вайскоўцы
Анатоль Кажушкоў

**Анатоль Іосіфавіч Кажушкоў** (27 лютага 1921, Койданаў, БССР — 11 ліпеня 1992, Менск) — гісторык, кандыдат гістарычных навук (1962). Удзельнік нямецка-савецкай вайны. Закончыў БДУ (1956). У 1971—1978 гг. загадчык падрыхтоўчага аддзяленьня БДУ. Вывучаў праблемы разьвіцьця капіталізму на Беларусі.

## Творы
* Развитие капитализма в сельском хозяйстве Белоруссии во второй половине ХІХ века. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата исторических наук. Минск 1963. 21 с.
* Белорусский государственный университет имени В. И. Ленина в годы великой Отечественной войны. Методические разработки для преподавателей. Минск. 1984. 19 с.
* Белорусский университет. Хроника событий (1919—1989). Минск. 1990. 238 с.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Аляксандар Кулікоўскі

**Аляксандар Антонавіч Кулікоўскі** (20 траўня 1906, Койданаў, Менскі павет, Менская губэрня, Расейская імпэрыя) — вучоны ў галіне мэханізацыі торфаздабычы, кандыдат тэхнічных навук (1983).

## Біяграфія
Закончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1947). У 1940—1941 гг. старшы інжынэр Інстытута торфу АН БССР. 1 ліпеня 1941 г. мабілізаваны ў Чырвоную армію, служыў памочнікам камандзіра роты 7-га асобнага аўтабата Заходняга фронту. 15 ліпеня 1941 г. у баях пад Смаленскам быў цяжка паранены, у жніўні 1942 г. дэмабілізаваны з арміі. Са жніўня 1943 г. старшы інжынэр, вучоны сакратар Інстытута торфу АН БССР. Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, мэдалямі.

## Творы
* Исследование процесса получения гранулированных торфо-минеральных удобрений. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата технических наук. Минск. 1954. 12 с.
* Торф в народном хозяйстве Белорусской ССР. Минск. 1956. 19 с.
* Совершенствование перспективного планирования роста производительности труда. На примере промышленности БССР. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата экономических наук. Минск. 1983. 24 с.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Кандыдаты навук
Катэгорыя:Кандыдаты тэхнічных навук
Яўген Нічыпаравіч Баркоўскі

**Яўген Нічыпаравіч Баркоўскі** (9 верасьня 1910, Вільня, Расейская імпэрыя — 13 траўня 1999, Масква) — вайсковец. Генэрал-лейтэнант інжынэрна-тэхнічнай службы (1968). Заслужаны будаўнік РСФСР (1970).

## Біяграфія
Нарадзіўся 9 верасьня 1910 году ў Вільні. З рабочых. З 1928 г. працаваў у Гомелі сьлюсарам паравозарамонтнага завода. Чалец КПСС з 1931 г. Са сьнежня 1932 г. у Ваенна-марскім флёце. Скончыў Ваенна-транспартную акадэмію (1939). У Другую ўсясьветную вайну на Чарнаморскім і Паўночным флётах, начальнік інжынэрнай службы ваенна-марской базы. Удзельнік абароны Севастопалю, Запаляр’я. Служыў да 1972 году ў ВМФ. Узнагароджаны 5 ордэнамі, мэдалямі. Ленінская прэмія ў галіне навукі і тэхнікі 1984 году.

## Літаратура
* Баркоўскі Яўген Нічыпаравіч. // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. Т. ІІ. Мінск. 1970. С. 152.
* Баркоўскі Яўген Нічыпаравіч. // Беларусь у Вялікай Айчыннай Вайне 1941-1945. Энцыклапедыя. Мінск. 1990. С.63.
* Баркоўскі Яўген Нічыпаравіч. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 1. Мінск. 1993. С. 308.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1910 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Савецкія генэралы
Катэгорыя:Заслужаныя будаўнікі РСФСР
Катэгорыя:Ваенныя інжынэры
Адапазары

**Адапаза́ры** () — горад у паўночна-заходняй Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Сакар’я.

У горадзе разьмешчаны вялікі аўтазавод кампаніі Toyota. Разьвітая тэкстыльная прамысловасьць (шоўк і лён).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Адыяман

**Адыяман** () — горад у паўднёва-ўсходняй частцы Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Адыяман. Насельніцтва горада імкліва павялічваецца, як то за два дзесяцігодзьдзі яно вырасла ўдвая, з 100 тысяч жыхароў у 1990 да 198,4 тысяч у 2009 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Адана

**Ада́на** () — горад у Турэччыне, які месьціцца ў Чарнаморскім рэгіёне. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам правінцыі Адана. Буйны сельскагаспадарчы і гандлёвы цэнтар краіны і рэгіёну. Насельніцтва складае больш за 1,7 млн жыхароў (6-ы па колькасьці насельніцтва горад Турэччыны). Адана ляжыць у самым цэнтры Кілікіі, асобнага геакультурнага рэгіёну, які ў свой час быў адным з найважнейшых рэгіёнаў клясычнага сьвету, знаходзячыся на скрыжаваньні рэлігіяў і цывілізацыяў. Кілікія ёсьць адной з самых густанаселеных рэгіёнаў на Блізкім Усходзе, а таксама сельскагаспадарчай вытворчай зонай дзякуючы сваёй вялікай урадлівай раўніне Чукурава. Улючаючы буйныя населеныя пункты, якія атачаюць Кілікію, амаль 10 мільёнаў чалавек пражываюць у двух гадзінах язды ад цэнтру гораду Адана. Эканамічны заняпад, выкліканы нацыянальнай палітыкай і дэіндустрыялізацыяй у пачатку 1990-х гадоў, зьмяніўся на рост, што адбіваўся на пашырэньне правядзеньня кірмашоў, фэстываляў і забаўляльнага жыцьця.

## Глядзіце таксама
* Сабанджы

## Крыніцы
Аксарай

**А́ксарай** () — горад у цэнтральнай частцы Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Аксарай.

У старажытнасьці важны перавалачны пункт на Вялікім шоўкавым шляху. Далучаны да Асманскай імпэрыі ў 1470 годзе, многія жыхары пераселеныя ў Стамбул, дзе раён іх кампактнага пасяленьня атрымаў назву гораду паходжаньня — Аксарай.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Акхісар

**Акхісар** () — горад у Турэччыне, у правінцыі Маніса (Эгейскі рэгіён). 99,5 тыс. жыхароў (2009).

Археолягі датуюць першае пасяленьне на месцы Акхісара прыкладна 3 тысячагодзьдзем да н. э. У старажытнасьці і сярэднявеччы — гэта істотны горад на перакрыжаваньні гандлёвых шляхоў. Акхісар упамінаецца ў Бібліі. Як рэгіянальны гандлёвы цэнтар ён захоўвае сваё значэньне на працягу 600 год існаваньня Асманскай імпэрыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Антак’я

**Анта́к’я** () — горад у Турэччыне, раней вядомы як Антыёхія, цяпер адміністрацыйны цэнтар паўднёвай турэцкай правінцыі Хатай і акругі Антак’і. Заснавы быў яшчэ ў IV стагодзьдзі да н. э. імпэрыяй Сэлеўкідаў. Пазьней Антыёхія стала адным з найбуйнейшых гарадоў Рымскай імпэрыі і сталіцай правінцыі Сырыі. Ён таксама быў уплывовым цэнтрам раньняга хрысьціянства і набыў значнае царкоўнае значэньне ў Бізантыйскае імпэрыі. У VII стагодзьдзі быў захоплены Умарам ібн аль-Хатабам. Наступнымі стагодзьдзямі пераходзіў у склад розных дзяржаваў, у тым ліку Хатай, пакуль у 1939 годзе не далучыўся да Турэччыны.

## Вонкавыя спасылкі
* Фатаздымкі Антак’і.
Орду

**Орду** () — горад у паўночнай Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Орду, порт на Чорным моры. 147 тыс. жыхароў (2012).

«Орду» па-турэцку азначае «армія» (адсюль: *арда* ў беларускай мове, *horde* — у ангельскай) і паходзіць ад таго ж цюркскага кораня, што і урду (першапачаткова *Zaban-e-Urdu-e-Mualla* — «мова ўзьнёслай арміі» — афіцыйная мова Пакістана). Такое імя горад атрымаў у 15 стагодзьдзі з-за таго, што быў штаб-кватэрай арміі Асманскай імпэрыі.

Сучасны Орду — эканамічна разьвіты горад, цэнтар прамысловасьці па перапрацоўцы ляснога арэха.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Асманіе

**Асманіе** () — горад на паўднёвым усходзе Турэччыны, у гістарычнай вобласьці Кілікія (). Адміністрацыйны цэнтар правінцыі Асманіе. Сучасны горад — істотны цэнтар сельскагаспадарчай вытворчасьці.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Аф’ён-Карахісар

**Аф’ён**, **Аф’ёнкарахісар** () — горад у Эгейскім рэгіёне Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Аф’ёнкарахісар. Да 2004 году горад называўся проста Аф’ён (*опіюм*), афіцыйна перайменаваны ў Аф’ёнкарахісар. Тэрыторыя заселеная з часоў хетаў (вядомая як *Hapanuwa*). Сучасны Аф’ён — цэнтар сельскагаспадарчага рэгіёну.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Ізьміт

**І́зьміт** () — горад у Мармуроваморскім рэгіёне Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Каджаэлі. Разьмешчаны на беразе Ізьміцкага заліва Мармуровага мора прыкладна ў 100 км на ўсход ад Стамбула ў паўночна-заходняй частцы Анатоліі. 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Ізьнік

**Ізьнік**, колішняя ***[[Нікея (Бітынія)|Нікея]]*** — старажытны і сярэдневяковы горад Малой Азіі, разьмешчаны ў паўднёва-заходняй частцы сучаснай Турэччыны.

## Назва
Назва **Ізьнік** паходзіць ад старой назвы горада *Нікея*. Згодна з агульным правілам пераўтварэньня ў той пэрыяд, назва *Isnikea* перайшла ў турэцкае *Iznik* шляхам даданьня суфікса да грэцкай назвы, яка азначае «ўнутры сьцяны».

## Гісторыя
*Больш падрабязна пра гісторыю горада ў даасманскія часы гл. у артыкуле* Нікея (Бітынія)
У 1331 годзе Архан I захапіў горад, і на кароткі час ён стаў сталіцай Асманскага эмірата, які пашыраўся. Вялікі храм Сьвятой Сафіі ў цэнтры горада быў ператвораны ў мячэт і стаў называцца Арханскай мячэцьцю. Побач былі пабудаваны мэдрэсэ (духоўная школа) і хамам (лазьня). У 1334 г. Архан пабудаваў яшчэ адну мячэць і імарэт (суповую кухню) каля брамы Yenіşeh Kapısı на паўднёвым баку горада.

Арабскі падарожнік Ібн Батута наведаў горад у 1331 годзе, неўзабаве пасьля захопу горада Арханам І. Паводле іншых зьвестак, ён быў у горадзе паміж 1334 і 1339 гг. Паводле яго, горад быў у руінах, населены невялікай колькасьцю людзей, якія знаходзіліся на службе ў султана. Каля гарадзкіх сьцен былі сады, кожны дом быў акружаны садам. У горадзе вырошчвалі садавіну, грэцкія арэхі, каштаны й салодкі вінаград.

Перапіс 1520 г. зафіксаваў 379 мусульманскіх і 23 хрысьціянскія сем’і, у той час як у 1624 г. зафіксавана 351 мусульманская й толькі 10 хрысьціянскіх сем’яў. Зыходзячы зь пяці членаў кожнай сям’і, гэтыя лічбы паказваюць, што насельніцтва складала каля 2000 чалавек.

У XVIII—XIX стагодзьдзях колькасьць жыхароў была амаль аднолькавай. Увогуле, калі бізантыйскі горад, паводле ацэнак, налічваў 20-30 тысячаў насельніцтва, то ў часы Асманскай імпэрыі горад ніколі ня быў квітнеючым. Падарожнікі апісвалі горад несуцяшальна. Так, італьянскі археолаг Даменіка Сесьціні пасьля свайго візыту ў **Ізьнік** у 1779 годзе пісаў пра Ізьнік як пра закінуты горад без жыцьця, без шуму й без руху. У 1797 годзе Джэймс Далауэй апісаў Ізьнік як «няшчасную вёску».

Значная частка горада была разбурана ў 1921 годзе падчас грэка-турэцкай вайны (1919—1922), большасьць насельніцтва стала бежанцамі. Шмат гістарычных будынкаў было пашкоджана альбо разбурана.

У 1930 годзе горад быў далучаны да правінцыі Бурса.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак TUІK на 2020 год, насельніцтва муніцыпалітэта складае  чалавекі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
*  Упершыню апублікаваны ў 1986 г., ІSBN 0-520-05771-6
*
Інэгёл

**Інэгёл** () — горад у Турэччыне, у правінцыі Бурса. Адміністрацыйны цэнтар раёну Інэгёл. Адзін з цэнтраў турэцкай мэблевай прамысловасьці.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Іскендэрун

**Іскендэрун** () — горад у правінцыі Хатай на міжземнаморскім узьбярэжжы Турэччыны ў геаграфічным, эканамічным і культурным рэгіёне Чукурава (Кілікія).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Балу

**Балу** () — горад у Турэччыне, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Балу. 120 тыс. жыхароў (2009). Разьмешчаны на старой дарозе са Стамбула ў Анкару (новая праходзіць праз тунэль, ніжэй горада). Старажытны горад, уваходзіў у Хецкае царства прыкладна з 2000 да н.э., а прыкладна з 500 да н.э. — адзін з галоўных гарадоў хецкай дзяржавы. 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Балыкесір

**Балы́кесір** () — горад у Мармуроваморскім рэгіёне Турэччыне, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Балыкесір. Маецца разнастайная прамысловасьць (харчовая, машынабудаўніцтва, вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Бандырма

**Банды́рма** () — горад у правінцыі Балыкесір у паўночна-заходняй Турэччыне. Порт горада зьяўляецца транзытным пунктам на гандлёвым шляху паміж Стамбулам і Ізьмірам.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Ізьмір

**Ізьмі́р** () — трэці паводле колькасьці насельніцтва горад у Турэччыне і другі паводле велічыні порт краіны (пасьля Стамбулу), адміністрацыйны цэнтар правінцыі Ізьміру.

Ізьмір — адзін з найстаражытнейшых гарадоў Міжземнаморскага басэйну. Паселішча на месцы гораду існавала за 3000 гадоў да н. э. Ізьмір (Сьмірна) — меркаваная радзіма Гамэра. Нягледзячы на пастаянную зьмену правіцеляў, асабліва ў сярэднія вякі, горад захоўваў свой пераважна эліністычны (грэцкі) характар на працягу тысячагодзьдзяў, застаючыся важным хрысьціянскім цэнтрам Малой Азіі.

## Гісторыя

Паселішча на тэрыторыі сучаснага Ізьміру існавала яшчэ за 3 тысячы гадоў да н.э. У IX стагодзьдзі да н.э. эалійскія грэкі заснавалі тут фартэцыю, якая ўжо ў наступным стагодзьдзі дасталася іянійцам, перабудаваўшым фартэцыю ў поліс. На VIII—VII стагодзьдзі да н.э. прыпадае першы пэрыяд росквіту Старой Сьмірны, сярод жыхароў якой быў у той час і Гамэр.

Але каля 600 году да н.э. лідыйскі кароль Аліят II зьнішчыў Старую Сьмірну, якая на 3 стагодзьдзі становіцца невялічкім паселішчам. У канцы IV стагодзьдзя да н.э. Антыгон I Аднавокі заснаваў за 3,5 км на паўднёвы захад ад Старой Сьмірны новы горад, а закладзены ім порт паклаў пачатак росквіту Сьмірны, якая неўзабаве стала адным з найважнейшых гандлёвых гарадоў Азіі і сябрам Іянійскага Зьвязу. 

З 189 году Сьмірна падтрымлівае ў войнах Рым і ў 133 годзе ўваходзіць у склад рэспублікі. Пасьля землятрусаў 178 і 180 гадоў горад быў адбудаваны наноў.

Ад пачатку хрысьціянства Сьмірна становіцца адным з найвайжнейшых яго цэнтраў. У 395 годзе горад уваходзіць у склад Бізантыйскай імпэрыі. У 654 і 672/673 гадох цярпеў ад нападаў арабаў, а ў 1076 годзе быў заваяваны сэльджукамі. Ужо ў 1092 годзе бізантыйскі імпэратар Алексій I Камнін здолеў адваяваць частку Малой Азіі разам зь Сьмірнай, аднак паводле дамовы зь генуэзцамі, тыя атрымалі гандлёвыя правы і кантроль над горадам. У 1317 годзе туркі спачатку заваявалі частку гораду, а ў 1329 годзе і порт.

У 1402 годзе Сьмірну захапіла войска хана Тымура. Мір у горад вярнуўся толькі ў 1422 годзе пры Мурадзе II. У 1472 годзе горад быў спалены вэнэцыянцамі, пасьля чаго на некалькі стагодзьдзяў увайшоў у склад Асманскай імпэрыі. У гэты час, акрамя турак, тут ужо жылі грэкі і габрэі, а з 1605 году пасяліліся армяне, якія сталі кантраляваць гандаль. Кожная этнічная група жыла ў асобным квартале гораду. 

У другой палове XIX стагодзьдзя Сьмірна становіцца адміністрацыйным цэнтрам віляету Айдын. Горад заставаўся шматнацыянальным да пачатку XX стагодзьдзя, аднак пасьля прыходу да ўлады ў 1909 годзе младатуркаў пачалася туркізацыя і дэпартацыя часткі армянскага і грэцкага насельніцтва. А пасьля грэка-турэцкага абмену насельніцтвам 1923 г., Сьмірна становіцца амаль цалкам мусульманскай і турэцкай.

У нашыя дні Ізьмір — важны культурны, навуковы і прамысловы цэнтар. Горад лічыцца самым лібэральным у Турэччыне.

## Славутасьці

* рымская агара
* фартэцыя Кадыфэкале
* базар Кемэральты зь мячэтам Хісар
* Гадзіньнікавая вежа
* Асансёр (вежа зь ліфтам)
* Этнаграфічны музэй

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Батман

**Батман** () — горад у Турэччыне, у Паўднёва-Ўсходняй Анатоліі, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Батман.

Гістарычна горад насяляўся пераважна сырыйскімі хрысьціянамі. З 19 стагодзьдзя, калі Батман адышоў да Асманскай імпэрыі, іх доля ў насельніцтве горада пачала зьмяншацца. Да 1950-х Батман — невялікае мястэчка, да росту якога спрычынілася адкрыцьцё нафтавых радовішчаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Бурса

**Бурса** () — горад на паўночным захадзе Анатоліі, чацьверты паводле велічыні ў Турэччыне пасьля Стамбулу, Анкары і Ізьміру, адміністрацыйны цэнтар аднаіменнай правінцыі. Бурса — адзін з найбольш разьвітых прамысловых і культурных цэнтраў краіны. Разьмешчаны на паўночна-заходнім схіле гары Ўлудаг. Насельніцтва — 1 854 285 чалавек (2015 год).

## Гісторыя
Першапачаткова горад быў вядомы пад назвай Кіёс. У 202 годзе Філіп V Македонскі падараваў горад каралю Бітыніі Прусію I за тое, што той падтрымаў яго ў вайне з Пэргамам і Гэраклеяй Пантыйскай. З таго часу горад стаў называцца Прусай (Алімпійскай).

З 395 па 1326 гг. горад належаў Бізантыйскай імпэрыі. У 1326 годзе, пасьля разгрому бізантыйцаў і пасьпяховай асады гораду, Бурса пераходзіць Асманскай імпэрыі. У 1326—1365 гадох — сталіца маладой Асманскай дзяржавы. 

Горад моцна пацярпеў ад пажару 1801 году і землятрусу 1855 г. Падчас другой грэка-турэцкай вайны 1919—1922 гадоў горад быў улетку 1920 акупаваны грэцкімі войскамі, вернуты Турэччыне ў канцы 1922 году, з гэтага часу ў складзе Турэцкай рэспублікі.

## Эканоміка
Сучасная Бурса — цэнтар турэцкай аўтамабільнай прамысловасьці. У горадзе працуюць заводы FIAT і «Рэно», шэраг прадпрыемстваў па выпуску аўтамабільных дэталяў (Bosch і інш.). Высокаразьвітыя лёгкая і харчовая галіны прамысловасьці. Традыцыйна Бурса славілася як галоўны вузел гандлю шоўкам у Бізантыі і пазьней Асманскай імпэрыі, пакуль існаваў Вялікі шоўкавы шлях. Горад застаецца значным цэнтрам вытворчасьці і гандлю тэкстылем. Бурса славілася багатымі глебамі і разьвітой сельскай гаспадаркай, якая аднак у апошнія гады знаходзіцца ў заняпадзе з-за моцнай індустрыялізацыі гораду. Бурса таксама зьяўляецца значным турыстычным цэнтрам (гарналыжныя курорты, тэрмальныя крыніцы).

## Славутасьці

* Зялёны мячэт
* Зялёны маўзалей, у якім пахаваны султан Мэхмэд I
* Мячэт Улу-Джамі
* Францускі касьцёл
* Фартэцыя
* Шоўкавы базар
* Вежавы гадзіньнік
* Гара Ўлудаг
* Тэрмальныя крыніцы
* Археалягічны музэй
* Этнаграфічны музэй
* Музэй традыцыйгана асманскага адзеньня і ўпрыгожваньняў
* Музэй аўтамабіляў
* Музэй Ататурка

## Гарады-сябры

## Галерэя

Bursa_Kalesi.JPG|Фартэцыя
Bursa_Turkey_2013_1.jpg|Фартэцыя
Bursa_Koza_Han_(Silk_Bazaar).jpg|Шоўкавы базар
Bursapnc1.JPG|Маленькі базарны мячэт
Clock_Tower,_Bursa.jpg|Вежавы гадзіньнік у квартале Тафан
Uludag_range.JPG|Гара Ўлудаг


## Вонкавыя спасылкі
Ван

**Ван** () — горад ва ўсходняй Турэччыне, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Ван. Разьмешчаны на ўсходнім беразе возера Ван. Назва горада паходзіць ад армянскага *ван* — сяло, паселішча. 360 тыс. жыхароў (2008).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Газыянтэп

**Газы́янтэп** () — горад у Турэччыне, у рэгіёне Паўднёва-Ўсходняя Анатолія, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Газыянтэп. На 2019 год колькасьць насельніцтва складала  жыхароў, што робіць горад пятым паводле колькасьці насельніцтва горадам краіны і найбуйнейшым горадам рэгіёну. За прыкладна 185 кілямэтраў на ўсход месьціцца горад Адана, яшчэ адзін буйны горад Турэччыны. А ў 97 кілямэтрах на поўдзень месьціцца сырыйскі горад Алепа.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Гебзэ

**Ге́бзе** () — горад у Мармуроваморскім рэгіёне Турэччыны, у правінцыі Каджаэлі, за 30 км ад Стамбула.

У 183 да н. э. у гэтым партовым горадзе (тады — Лібіса), каб ня трапіць у рымскі палон, зьдзейсніў самагубства Ганібал Барка.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Гёльджук

**Гёльджук** () — горад у правінцыі Каджаэлі Мармуроваморскага рэгіёна Турэччыны. 130 тыс. жыхароў (2008). 

Горад — асноўная вайскова-марская база турэцкага ВМФ.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Дарыджа

**Дарыджа** () — партовы горад у правінцыі Каджаэлі Мармуроваморскага рэгіёна Турэччыны. 110 тыс. жыхароў (2008). Батанічны парк.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Лешэк Дунін-Баркоўскі

**Алякса́ндар (Ле́шэк) Фэрдынанд Ду́нін-Барко́ўскі** гербу Лебедзь (, 11 студзеня 1811, вёска , цяпер Залешчыцкі раён, Тарнопальская вобласьць — 30 лістапада 1896, Львоў) — польскі публіцыст, палітычны дзяяч.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў багатай шляхецкай сям’і. Атрымаў хатняе выхаваньне. Пазьней разам са старэйшым братам Юзэфам навучаўся ў львоўскай гімназіі.

Даведаўшыся пра пачатак паўстаньня 1830—1831, браты накіраваліся ў Польшчу. Лешэк прымаў удзел у паўстаньні ў чыне падпаручніка, быў ад’ютантам генэрала Яна Крукавецкага. У бітве пад Радамам быў паранены.

Пасьля сканчэньня паўстаньня пражываў у Караляўцы, дзе вывучаў санскрыт. Вярнуўшыся ў Львоў, распачаў актыўную літаратурную дзейнасьць.

Падчас вясны народаў у 1848 року — адзін з кіраўнікоў львоўскага , рэдактар ліста імпэратару Фэрдынанду I, у якім былі выкладзеныя патрабаваньні палякаў. Па сканчэньні рэвалюцыі нейкі час пражываў у Дрэздэне і Познані.

З 1850 року зноў у Галіччыне, але цягам дзесяці гадоў не праяўляў грамадзкае актыўнасьці. Пасьля прызнаньня  вярнуўся да публіцыстычнай і палітычнай дзейнасьці. Дэпутат  (1861—1872). Ініцыятар стварэньня і прэзыдэнт (1867—1884) Кракаўскага таварыства заахвочваньня мастакоў.

## Творчасьць
Пісаў аповесьці, публіцыстычныя артыкулы, перакладаў зь некалькіх моваў.

Найлепшай з працаў стала нізка сатырычных фэльетонаў «Parafiańszczyzna», першы зь якіх апублікаваны 1 сакавіка 1843 ў . У 1843 року выдаў ва Ўроцлаве I том «Parafiańszczyzny», у 1849 року ў Познані выйшаў II том. Кніга асуджала найвышэйшыя слаі галіцыйскага грамадзтва. Ужо пасьля выхаду першага тому ў Галіччыне выбухнуў вялізны літаратурны скандал. Рэакцыя каталіцкага духавенства была настолькі рэзкаю, што ў другім томе Баркоўскі больш не закранаў «набожную» тэматыку.

Сярод іншых твораў: «Kozak», «Orły z Herburtów» (1838), «Niepowieści i nierozprawy» (1846), «Cymbalada» (1845, 1848).

Увайшоў у гісторыю польска-ўкраінскіх і польска-расейкіх стасункаў сваім афарызмам (1861): «***Niema Rusi — jest Moskwa i Polska!***». Гэты афарызм ляканічна выказаў погляды тае (даволі значнай) часткі эўрапейскай і асабліва польскай інтэлігенцыі, якая «прымала як нешта цьвёрда ўсталяванае» тэорыю Францыска Духінскага і падзяляла ягоныя погляды на неабходнасьць адзінства «арыйскіх» Польшчы й Русі (Украіны) супраць «туранскай» Масквы (Масковіі).

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* ''Parafiańszczyzna'' Т. I на бачыне Польскай інтэрнэт-бібліятэкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1811 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 11 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тарнопальскай вобласьці
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Памерлі ў 1896 годзе
Катэгорыя:Памерлі 30 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў Львове
Катэгорыя:Польскія літаратары
Дзюзджэ

**Дзюзджэ **() — горад у Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Дзюзджэ. 125 тысяч жыхароў (2009). Знаходзіцца ў 240 км на захад ад Анкары і за 228 км на ўсход ад Стамбула. Моцна пацярпеў ад землятрусаў 1999. 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Джэйхан

**Джэйхан** () — горад у Турэччыне, у правінцыі Адана. 108 тыс. жыхароў (2010). Важны транспартны цэнтар. Порт Джэйхану — канчатковы пункт нафтаправода Баку — Тбілісі — Джэйхан і нафтаправода Кіркук — Джэйхан.

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Дыярбакыр

**Дыярбакыр** () — горад на паўднёвым усходзе Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Дыярбакыр. Горад населены пераважна курдамі і лічыцца неафіцыйнай сталіцай турэцкага Курдыстана.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Дэрынджэ

**Дэрынджэ** () — горад у Турэччыне, адміністрацыйны цэнтар раёна Дэрынджэ ў правінцыі Каджаэлі. 125 тыс. жыхароў (2007). 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Зангулдак

**Зангу́лдак** () — горад у Чарнаморскім рэгіёне Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Зангулдак. Звыш 100 тыс. жыхароў. Важны порт на Чорным моры. Таксама славуты сваімі вугальнымі шахтамі (распрацоўкі мясцовых радовішчаў вядуцца зь сярэдзіны 19 стагодзьдзя).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Кайсэры

**Ка́йсеры** (, ) — горад у Турэччыне, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Кайсэры.

У старажытнасьці вядомы як Кесарэя Кападакійская. Быў рэзыдэнцыяй кападоцкіх правіцеляў, цэнтрам распаўсюджваньня хрысьціянства. Пасьля пераўтварэньня Кападокіі ў рымскую правінцыю перайменавана Тыбэрыюсам у Кесарыю і служыла месцам чэканкі рымскіх манэтаў у Азіі. У IV стагодзьдзі мясцовую катэдру займаў сьвяціцель Базыль Вялікі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Карабюк

**Карабюк** () — горад на поўначы Турцыі, у Чарнаморскім рэгіёне, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Карабюк. 100 тыс. жыхароў (2000). Адзін з асноўных мэталюргічных цэнтраў краіны. У горадзе разьмешчаны футбольны клюб Карабюкспор Карабюк.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Караман

**Караман** () — горад у паўднёвай Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Караман у рэгіёне Цэнтральная Анатолія. 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Айдын

**Айды́н** () — горад у Эгейскім рэгіёне Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Айдын. Горад разьмешчаны ў пладародным рэгіёне ў даліне ракі Бююк Мендэрэс (вядомая са старажытнасьці рака Мэандр). Паводле стану на 2021 год насельніцтва гораду складала блізу 1,13 млн чалавек.

У 47 км на захад ад гораду разьмешчаны горад Назылі — эканамічны, гандлёвы і культурны цэнтар правінцыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Дэнізьлі

**Дэнізьлі** () — горад у Эгейскім рэгіёне Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Дэнізьлі. Сучасны прамысловы горад з паўмільённым насельніцтвам Дэнізьлі вядомы са старажытнасьці, быў, верагодна, заснаваны лікійцамі. Уваходзіў у склад Рымскай імпэрыі, дзяржаваў сэльджукаў, асманаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Конья

**Конья** () — горад у Турэччыне, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Конья ў рэгіёне Цэнтральнай Анатоліі. Каля 1 млн. жыхароў (2008). Горад славуты сваёй старажытнай гісторыяй і мае вялікае культурнае значэньне.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Кызылтэпэ

**Кызылтэпэ** () — горад у Турэччыне, у правінцыі Мардзін. 130 тысяч жыхароў (2009). 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Кыршэхір

**Кыршэхір** () — горад у Турэччыне, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Кыршэхір (Цэнтральная Анатолія). 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Кёрфэз

**Кёрфэз** () — горад у правінцыі Каджаэлі Мармуроваморскага рэгіёна Турэччыны. Насельніцтва гораду складе 106 тысяч жыхароў паводле стану на 2008 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Люлебургаз

**Люле́бургаз** () — горад у Турэччыне, буйнейшы горад правінцыі Кыркларэлі (Мармуроваморскі рэгіён). Звыш 100 тыс. жыхароў (2010). Разьвітая прамысловасьць.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Катэгорыя:Люлебургаз (раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты правінцыі Кыркларэлі
Малат’я

**Малат’я** () — горад на ўсходзе Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Малат’я. Заснаваны хэтамі пад назвай Мэлід, сучасны горад забудоўваецца па суседзтву з гістарычным паселішчам з 1838. 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Мэрсін

**Мэрсін** () — горад у Міжземнаморскім рэгіёне Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Мэрсін. 

Міжземнаморскае ўзьбярэжжа ў раёне Мэрсіна заселенае з 9 тыс. да н.э. Раскопкі паказваюць існаваньне да 23 культурных слаёў эпох хетаў, асырыйцаў, пэрсаў і г.д. Выдатная натуральная бухта спрыяла стварэньню ў гэтым месцы ажыўленага порта і горада. Мустафа Кемаль Ататурк называў Мэрсін найбольш важным вузлом гандлю паміж Турцыяй і ўсім сьветам.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Назылі

**Назылі** () — другі па велічыні горад правінцыі Айдын у Эгейскім рэгіёне на захадзе Турэччыны. Разьмешчаны ў 47 км на ўсход ад гораду Айдын на шляху ў горад Дэнізьлі. Значны эканамічны, гандлёвы і культурны цэнтар правінцыі. 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Самсун

**Самсун** () — горад у Чарнаморскім рэгіёне Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Самсун. Істотны порт Турэччыны на Чорным моры. Насельніцтва на 2012 год — 538 106 чалавек.

## Гарады-сябры
* Норт-Літл-Рок, ЗША
* Кіль, Нямеччына
* Новарасейск, Расея
* Дар-эс-Салам, Танзанія
* Бардо, Францыя
* Кальмар, Швэцыя

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Сафранбалу

**Сафранбалу** () — горад у правінцыі Карабюк у Чарнаморскім рэгіёне Турэччыны. Знаходзіцца прыкладна за 200 км ад Анкары і 100 км ад узьбярэжжа Чорнага мора. Насельніцтва  чал. (2012). 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Сывярэк

**Сывярэк** () — горад у Турэччыне, у правінцыі Шанлыюрфа (рэгіён Паўднёва-Ўсходняя Анатолія), непадалёку ад гораду Дыярбакыр. 105 тыс. жыхароў (2008).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Сыліўры

**Сыліўры** () — горад у Турэччыне, у эўрапейскай частцы правінцыі Стамбул. 112 тыс. жыхароў (2008) (разам з прыгарадамі). За 9 км ад горада разьмешчаны буйнейшы ў Эўропе турэмны комплекс. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Тарбалы

**Тарбалы** () — горад у Турэччыне, цэнтр аднаіменнага раёна ў правінцыі Ізьмір у Эгейскім рэгіёне краіны. 110 тысяч жыхароў (2008). Маюцца рэшткі старажытнага іянійскага гораду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Тарсус

**Тарсус** () — старажытны горад у Чарнаморскім рэгіёне Турэччыны, у правінцыі Мэрсін. Належыць да аглямэрацыі Адана-Мэрсін з сукупным насельніцтвам каля 3 млн чалавек.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Трабзон

**Трабзон** () — горад на чарнаморскім узьбярэжжы паўночна-ўсходняй Турэччыне. Адміністрацыйны цэнтар правінцыі Трабзон.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Тургутлу

**Тургутлу** () — горад у правінцыі Маніса Эгейскага рэгіёна Турэччыны. Назва паходзіць ад цюркскага кляна *Тургут*, чальцы якога аселі на гэтых землях пры султане Мурадзе ІІ. Іншае імя горада (распаўсюджанае з 19 стагодзьдзя і вядомае ў заходніх крыніцах) — Касаба (варыянты напісаньня: *Kasaba*, *Casaba*, *Cassaba*), што значыць *«горад»*, а насельнікі дагэтуль называюцца *касабалы*.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Тэкірдаг

**Тэкірда́г** () — горад у Мармуроваморскім рэгіёне Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Тэкірдаг. Разьмешчаны за 135 км на захад ад Стамбула. 140,5 тыс. жыхароў (2009).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Ушак

**У́шак** () — горад у Эгейскім рэгіёне Турэччыны за 210 км ад Ізьміру. Адміністрацыйны цэнтар правінцыі Ушак.

Прамысловы цэнтар краіны са старымі індустрыяльнымі традыцыямі: першая ў краіне гарадзкая электрычная сетка, першае калектыўнае працоўнае пагадненьне ў Асманскай імпэрыі, першая фабрыка ў рэспубліканскай Турэччыны і г.д.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Такат

**Така́т** () — горад у Чарнаморскім рэгіёне Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Такат. Насельніцтва: 130 тыс. чалавек (2009). Асманская цытадэль з 28 вежамі. Мячэты: Гарыплер (XII ст.) і Алі Пашы (XVI ст.). Унівэрсытэт (3 1992).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Сыірт

**Сыірт** () — горад у паўднёва-ўсходняй Турэччыне, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Сыірт. 129 тыс. жыхароў (2009), пераважна туркі і арабы. Адзін з найбяднейшых гарадоў краіны, тым ня менш мае нямала сучасных будынкаў, а таксама гістарычныя помнікі XII ст.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Чорлу

**Чорлу** () — горад на паўночным захадзе Турэччыны, ва Ўсходняй Тракіі, у правіцыі Тэкірдаг. Прамысловы горад, хутка разьвіваецца і ўжо пераўзышоў па колькасьці насельніцтва адміністрацыйны цэнтар правінцыі — горад Тэкірдаг. Спэцыялізацыя — лёгкая прамысловасьць (*[[Levi's]]*, *[[Mavi Jeans]]*), харчовая прамысловасьць (*[[Coca-Cola]]*, *[[Unilever]]*). З 2009 году *[[Hewlett-Packard]]* і *[[Foxconn Group]]* будуюць вялікі сумесны завод.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Чорум

**Чорум** () — горад у Чарнаморскім рэгіёне Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Чорум. Разьмяшчаецца ў паўночнай Анатоліі, прыкладна за 245 км ад Анкары і 610 км ад Стамбула.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Шанлыюрфа

**Шанлыю́рфа** () — горад у паўднёва-ўсходняй Турэччыне, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Шанлыюрфа. Да 1984 — Урфа, прыстаўка «шанлы-» (літ.: слаўны, дастойны) дададзеная турэцкім парлямэнтам у знак прызнаньня подзьвігу гараджан падчас вайны за незалежнасьць.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Эдырнэ

**Эды́рнэ** () — горад на крайнім захадзе Турэччыны, каля граніцы з Грэцыяй і Баўгарыяй. Адміністрацыйны цэнтар правінцыі Эдырнэ. Сталіца Асманскай імпэрыі ў 1365—1457 гады.

Назва горада — турэцкая адаптацыя гістарычнай назвы Адрыянопаліс (*Hadrianopolis*) (аналягічна, баўг.: *Одрин*, сербск.: *Једрене*).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Элязыг

**Элязыг** () — горад ва Ўсходнеанаталійскім рэгіёне Турэччыны, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Элязыг. Пабудаваны першымі армянскімі царамі пад назвай Харпут (літар.: горная крэпасьць). 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Эрзурум

**Эрзурум** () — горад у Турэччыне, у рэгіёне Усходняя Анатолія, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Эрзурум, найбуйнейшай правінцыі регіёну. 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Эскішэхір

**Эскішэхір** (, літар.: *Стары горад*) — горад у цэнтральнай Турэччыне, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Эскішэхір. Заснаваны фрыгійцамі каля I тыс. да н. э. Горад месьціцца на беразе ракі Парсук і знаходзіцца за 233 км на захад ад Анкары і за 330 км на паўднёвы ўсход ад Стамбула. Вядомы як унівэрсытэцкі горад, бо ў месьце маецца Эскішэхірскі тэхнічны ўнівэрсытэт, Эскішэхірскі ўнівэрсытэт Асмангазі і Ўнівэрсытэт Анадолу.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Сьпіс 33 беларуска-летувіскіх дзеячоў, высланых зь Вільні 19 студзеня 1922 году

**Сьпіс 33 беларуска-летувіскіх дзеячоў, высланых зь Вільні 19 студзеня 1922 году**

Каб вырашыць пытаньне па далучэньні Вільні і Сярэдняй Літвы да Рэчы Паспалітай, польскія ўлады пастанавілі склікаць Віленскі Сойм. З-за ўзмоцненай агітацыі супраць выбараў у Віленскі Сойм ў ночы з 19 на 20 студзеня 1922 году польскія ўлады арыштавалі 33 беларускіх і летувіскіх актывістаў. Частка арыштаваных была адразу вывезена да летувіскай мяжы і дэпартаваная. Іншыя знаходзіліся пэўны час у вязьніцах і дзякуючы ціску Летувіскай дзяржавы праз пэўны час перададзеныя Коўну.

Сярод 33 высланых было 13 беларусаў.

## Беларусы
* Улас Дубіна
* Максім Гарэцкі
* Андрэй Якубецкі
* Аляксандар Карабач
* Іван Краскоўскі
* Зінаіда Купчык
* Вінцэнт Лемеш
* Уладзімер Міхалевіч
* Цімафей Мяшочак
* Палікарп Невядомскі
* Аляксей Палікша
* Уладзімер Пракулевіч
* Сяргей Рогач

## Летувісы
* Пранас Аўгустайціс
* Ёнас Аўгевічус
* Міколас Біржышка
* Вікторас Біржышка
* Юозаф Дыша
* Юозаф Грабаўскас
* Пятрас Інсода
* Юозапас Кукта
* Чэсловас Ландсбэргіс
* Марыя Марцішаўскайтэ
* Андрус Міцюнас
* Піюс Мічуліс
* Юргіс Мілерыс
* Юозаф Равідзіс
* Андрус Рандаманскіс
* Ёнас Сямшка
* Баляславас Садзэвічус
* Ёнас Шумас
* Тадас Шулцас
* Станіславас Яцкевічус

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня — Варшава, 31 студзеня 1928 // ARCHE 11-2007

Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
33 віленскіх актывіста
Катэгорыя:Сярэдняя Літва
Катэгорыя:Сьпісы асобаў
Ыспарта

**Ыспарта** () — горад на захадзе Турэччыны, у Міжземнаморскім рэгіёне. Адміністрацыйны цэнтар правінцыі Ыспарта. Мясцовая прамысловасьць. Маецца ўнівэрсытэт.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Крашэўскі

**Крашэ́ўскі** — польскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Антоні Крашэўскі (1797—1870) — польскі палітык, пасол на познаньнскі правінцыйны сойм і прускі парлямант
* Каэтан Крашэўскі (1827—1896) — польскі пісьменьнік
* Люцыян Крашэўскі (1820—1892) — беларускі і польскі мастак, фатограф
* Чарльз С. Крашэўскі (нар. 1962) — амэрыканскі славіст, перакладнік
* **[[Юзэф Ігнацы Крашэўскі]]** (1812—1887) — польскі пісьменьнік, публіцыст, выдавец, аўтар кніг па гісторыі і этнаграфіі
* Язэп Даніл Антоні Крашэўскі (? — 1758) — віцебскі абат і гісторык
* Ян Канёва-Крашэўскі (1789 — 1864) — шляхціч, бацька Каэтана, Люцыяна і Язэпа

## Глядзіце таксама
* Крашэўскія — польскі шляхецкі род
* Крашэўскі (карабель)
Уладзімер Пракулевіч

**Уладзімер Пракулевіч** (сьнежань 1887, в. Красналукі Барысаўскі павет, Менская губэрня — , Сьвярдлоўская вобласьць, РСФСР) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, публіцыст, журналіст, юрыст.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сьнежні 1887 году ў в. Красналукі Барысаўскага павету Менскай губэрні (цяпер Чашніцкі раён Віцебскай вобласьці). Скончыў Смаленскую гімназію. У 1912 годзе скончыў юрыдычны факультэт Маскоўскага ўнівэрсытэту. Падчас вучобы быў сакратаром марксісцкага часопісу «Возрождение», загадчыкам аддзела хронікі ў газэце «Копейка». Прымаў удзел у працы РСДРП і Бунду. З 1912 працаваў у Менскай казённай палаце, з 1914 у Менскім акруговым судзе.

Пад час Першай сусьветнай вайны зьехаў у Маскву. Рахункавод у структуры Ўсерасейскага камітэту земскіх і гарадзкіх саюзаў па забесьпячэньні войска. Вярнуўся ў Менск у ліпені 1917. У 1918 абраны старшынём Слуцкага зьезда міравых судзьдзяў. У 1919—1920 гадах — міравы судьдзя мястэчка Вызна (цяпер Чырвоная Слабада). Прыхільнік Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянэраў. З прыходам савецкай улады — судзьдзя ў Слуцку.

На зьезьдзе Случчыны абраны старшынём Беларускай рады Случчыны. Адзін з кіраўнікоў Слуцкага збройнага чыну 1920. У 1921 годзе пераехаў у Вільню. Уваходзіў у склад Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні. З-за ўзмоцненай агітацыі супраць выбараў у Віленскі Сойм ў ночы з 19 на 20 студзеня 1922 году арыштаваны польскімі ўладамі ў ліку 33 беларускіх і летувіскіх актывістаў. Знаходзіўся ў вязьніцы. Дзякуючы ціску Летувы ў лютым 1922 году перададзены летувіскаму боку.

Пасьля дэпартацыі жыў у Коўне. Са жніўня 1923 году — дзяржаўны сакратар урада БНР на чале з Аляксандрам Цьвікевічам, разам зь якім пераехаў у Прагу. На Бэрлінскай беларускай канфэрэнцыі адзін з падпісантаў рэзалюцыі аб ліквідацыі незалежніцкага ўраду.

З траўня 1926 году — у БССР. Працаваў у Дзяржаўнай бібліятэцы БССР сакратаром бібліяграфічнай камісіі Інбелкульта і БелАН. Арыштаваны ДПУ БССР 19 ліпеня 1930 году па справе «Саюза вызваленьня Беларусі». Пастановай Калегіі АДПУ СССР ад 10 красавіка 1932 году сасланы на 5 гадоў у Перм. Зноў арыштаваны УНКВД у Сьвярдлоўскай вобласьці 9 студзеня 1938 году і 10 ліпеня 1938 году асуджаны да расстрэлу. Расстраляны 20 жніўня 1938 году.

Па першым прысудзе рэабілітаваны 10 чэрвеня 1988 году, па другім — 26 красавіка 1989 году.

## Крыніцы

## Літаратура
* Мікалай Ількевіч. Апошняя справа паўстанца Пракулевіча, ARCHE №3 2009

## Вонкавыя спасылкі
* Уладзімер Пракулевіч у слоўніку Маракова

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1887 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чашніцкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія юрысты
Катэгорыя:Удзельнікі Слуцкага паўстаньня
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Беларусы ў Летуве
Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Расстраляныя беларускія дзяржаўныя дзеячы
Катэгорыя:Асуджаныя па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі»