Эйшышкі

**Эйшы́шкі** () — места ў Летуве, на рацэ Вярсоцы. Уваходзяць у склад Салечніцкага раёну Віленскага павету. Насельніцтва на 2010 год — 3575 чалавек. Знаходзяцца за 33 км ад Салечнікаў, за 70 км на паўднёвы захад ад Вільні, каля беларуска-летувіскай граніцы; на аўтамабільнай дарозе Вільня — Горадня.

Эйшышкі — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Лідчыны (частка Віленшчыны), на этнічнай тэрыторыі беларусаў. Да нашага часу тут захаваўся касьцёл Унебаўзяцьця Панскага, помнік архітэктуры XIX ст.

## Назва

Паводле Хронікі Быхаўца, назва паселішча ўтварылася ад імя яго заснавальніка легендарнага князя Эйкшы (Эйкшыса). Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, зьвяртае ўвагу на тое, што імя Эйкша (Айкша) адпавядае старажытнаму германскаму імю Aiko (Aicus, Eccho, Eigio), якое паходзіць ад гоцкага agi 'лязо, булат'.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва ўсходнегерманскіх мовах быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Wesisken* і *Eykschissken* (1384); *Eyksiskindorfee* (1387); *Eyxyszki* (1492); *Ejszyszki* (1400); *Ейшышки* (1470); *Еишышки* (1553 год).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўспамін пра Эйшышкі датуецца 1384 годам і зьмяшчаецца ў дамове паміж вялікім князем Вітаўтам і Тэўтонскім ордэнам. Тым часам, паводле сьведчаньня гісторыка і этнографа першай паловы XIX ст. Ёсіфа Ярашэвіча, на юдэйскіх могілках мястэчка знаходзіўся надмагільны камень з надпісам «1170». У 1398 годзе ў Эйшышках збудавалі першы касьцёл. З 1524 году дзеяла школа.

За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у 1655 годзе Эйшышкі захапіла і ўшчэнт зруйнавала маскоўскае войска, другі раз мястэчка спалілі швэды ў Вялікую Паўночную вайну.

У XVII стагодзьдзі кароль і вялікі князь Ян Сабескі надаў Эйшышкам Магдэбурскае права і герб (адноўленае Станіславам Аўгустам у 1792 годзе). Празь мястэчка праходзіў важны гандлёвы шлях зь Вільні ў Кракаў. На 1738 тут было 56 будынкаў. У 2-й палове XVIII ст. існавалі школа і ратуша. У 1791 годзе Эйшышкі сталі цэнтрам павету Віленскага ваяводзтва (з 1793 году ў Мерацкім ваяводзтве).

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Эйшышкі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Лідзкім павеце Віленскай губэрні. На 1814 год у мястэчку было 67 будынкаў, на 1829 год — 101 (18 хрысьціянскіх і 83 юдэйскія), на 1863 год — 103. У 1866 годзе працавалі 4 бровары, 2 гарбарні, вадзяны млын. 

У XIX ст. каля Эйшышак дзеяла тэлеграфная станцыя на лініі Варшава — Санкт-Пецярбург. У 1847—1852 гадох паводле праекту Тэадора Нарбута тут збудавалі мураваны касьцёл Ушэсьця Гасподняга. Паводле зьвестак за 1852—1853 гады, у Эйшышках налічвалася 40 цэхавых рамесьнікаў і найбольшая сярод мястэчак Лідчыны колькасьць рамесных спэцыяльнасьцяў.

За часамі Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе Эйшышкі занялі войскі Нямецкай імпэрыі. 

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Эйшышкі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Увосень 1918 году тут сфармавалася самаабарона — польская вайсковая арганізацыя, мэтай якой была абарона мястэчка ад бальшавікоў. Узначаліў яе капітан Казімер Ільцэвіч. 7 чэрвеня 1919 году Эйшышкі разам з усім Лідзкім паветам увайшлі ў склад Віленскай акругі Грамадзянскай Управы Ўсходніх Земляў — часовай польскай адміністрацыйнай адзінкі. У 1920 годзе Эйшышкі апынуліся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны. За польскім часам мястэчка называлі «Віленкім прадмесьцем», бо перакупнікі зь Вільні прыязджалі сюды набываць разнастайныя прадукты.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў верасьні 1939 году Эйшышкі занялі савецкія войскі, неўзабаве тут адбыўся мітынг, ня якім прынялі рэзалюцыю аб далучэньні мястэчка да Беларускай ССР. Аднак у лістападзе таго ж году Эйшышкі перадалі Летуве. У 1941—1944 гадох мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху. 

3 жніўня 1946 году Эйшышкі атрымалі статус места. У 1950 годзе Эйшышкі сталі цэнтрам раёну (з 1972 году ў Салечніцкім раёне). У паваенны час тут працаваў беларускі ксёндз Уладзіслаў Чарняўскі. У 2004 годзе каля Эйшышак пагранічнікі выявілі трубаправод рэкорднай даўжыні — 3 км, прызначаны для кантрабанды сьпірту зь Беларусі ў Летуву.
 

Ejšyški, Rynak. Эйшышкі, Рынак (1914).jpg|Рынак, 1914 г.
Ejšyški, Rynak. Эйшышкі, Рынак (1915-18) (2).jpg|Рынак, 1915—1918 гг.
Ejšyški, Rynak. Эйшышкі, Рынак (1915-18).jpg|Рынак, 1915—1918 гг.
Ejšyški. Эйшышкі (1917).jpg|Вуліца, 1917 г.


Ejšyški, Kaścielnaja. Эйшышкі, Касьцельная (1930).jpg|Касьцёл, 1930 г.
Ejšyški, Kaścielnaja. Эйшышкі, Касьцельная (1919-39).jpg|Званіца касьцёла, да 1939 г.
Ejšyški, Vilenskaja. Эйшышкі, Віленская (1930).jpg|Віленская вуліца, 1930 г.
Ejšyškaŭskaja synagoga. Эйшышкаўская сынагога (1930-39).jpg|Сынагога, да 1939 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:170 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:30 right:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:4000
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15 align:left
  bar:1820 from:0 till:333
  bar:1829 from:0 till:797
  bar:1866 from:0 till:715
  bar:1885 from:0 till:706
  bar:1897 from:0 till:3196
  bar:1905 from:0 till:2448
  bar:1921 from:0 till:2382
  bar:1938 from:0 till:3188
  bar:1959 from:0 till:2532
  bar:1970 from:0 till:3481
  bar:1979 from:0 till:3467
  bar:1989 from:0 till:3789
  bar:2001 from:0 till:3765
  bar:2010 from:0 till:3575
TextData=
  fontsize:10px pos:(40,165)
  text:Дынаміка зьмяненьня колькасьці насельніцтва Эйшышак



* **XIX стагодзьдзе**: 1820 год — 333 чал.; 1829 год — 797 чал., зь іх 75 хрысьціянаў і 722 юдэі; 1863 год — 706 чал.; 1866 год — 715 чал., зь іх 89 каталікоў, 16 праваслаўных, 610 юдэяў; 1869 год — 741 чал.; 1885 год — 706 чал.; 1897 год — 3196 чал., у тым ліку 2376 юдэяў
* **XIX стагодзьдзе**: 1905 год — 2448 чал.; 1921 год — 2382 чал.; 1938 год — 3188 чал.; 1959 год — 2532 чал.; 1970 год — 3481 чал.; 1974 год — 3600 чал.; 1976 год — 3700 чал.; 1979 год — 3467 чал.; 1989 год — 3789 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2001 год — 3765 чал.; 2010 год — 3575 чал.

### Адукацыя
У Эйшышках працуюць 3 сярэднія, музычная і спартовая школы, дашкольныя ўстановы.

### Культура і спорт
Дзеюць бібліятэка, 2 спартовыя залі.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Гарадзішча
* Забудова гістарычная (XIX — пачатак XX стагодзьдзяў; фрагмэнты)
* Касьцёл Унебаўзяцьця Панскага (1847—1852)

### Страчаная спадчына
* Ратуша (XVIII ст.)

## Галерэя

Eišiškės1a.JPG|Гарадзішча
Eišiškėsbažn3.JPG|Касьцёл
Bažnyčia Eišiškėse, interjeras.JPG|Інтэр'ер касьцёла
Eišiškės, Lithuania - panoramio (151).jpg|Рынак. Помнік паўстанцам


## Месты-сябры

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Эйшышкі, Radzima.net
* Міхневіч У. Эйшышкі — на старадаўнім тракце зь Вільні ў Кракаў праз Варшаву, Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё, 10 красавіка 2009 г.

Катэгорыя:Гарады Летувы
Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага павету (Летува)
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі