Станіслаў Манюшка

**Стані́слаў Маню́шка** (, в. Убель, цяпер Ігуменскі раён, Менская вобласьць, Беларусь — 4 чэрвеня 1872, Варшава, цяпер Польшча) — беларуска-польскі кампазытар, дырыгент, пэдагог. Стваральнік нацыянальнай клясычнай опэры, клясык беларускай і польскай вакальнай лірыкі.

Аўтар першай беларускамоўнай опэры «Сялянка». Вытокі музаў Станіслава Манюшкі ў беларускім і польскім фальклёры.

## Біяграфія

Прадстаўнік старажытнага беларускага шляхецкага роду Манюшкаў гербу «Крыўда», сын Часлава і Альжбеты з Маджарскіх. Пачатковую адукацыю атрымаў дома. Першыя ўрокі музыкі атрымаў ад маці, якая была піяністкай. Пазьней навучаўся ў Менскай музычнай школе Дамініка Стафановіча, які быў дырыгентам Менскага сымфанічнага аркестра. Затым — у Бэрлінскай пеўчай акадэміі (Прускае каралеўства, Нямецкая імпэрыя).

26 жніўня 1840 року ажаніўся з Аляксандрай Мюлер. Пасяліліся ў Вільні, дзе Станіслаў 18 гадоў (да 1858) працаваў арганістам і дырыгентам; з 1858 і да канца жыцьця — дырыгент опэрнага тэатру ў Варшаве, з 1864 таксама прафэсар Музычнага інстытуту.

## Творчасьць

Стварэньне першых вадэвіляў, музычных камэдыяў і камічных опэраў С. Манюшкі праходзіла ў зьвязку зь Беларусьсю: у 1834 менскія аматары паставілі адзін зь першых ягоных музычных твораў «Канторскія службоўцы» (у 1841 — у Горадні), а ў 1843 у Менску адбыўся паказ аднаактовага жарту «Лятарэя» (лібрэта Корвін-Мілеўскага). На лібрэта В. Дунін-Марцінкевіча С. Манюшка напісаў «Рэкруцкі набор» (з К. Кжыжаноўскім; пастаноўка ў 1841 у Менску), «Спаборніцтва музыкаў», «Чарадзейная вада» (спэктакль у Менску ставіўся 21 раз), «Ідылія» («Сялянка», з К. Кжыжаноўскім; пастаноўка ў 1852 у Менску; у 1853—1855 ставілася ў Бабруйску, Слуцку, Нясьвіжы, Глуску і інш.). Прэм’ера камічнай опэры «Ідылія» адбылася 9 лютага 1852 у Менскім гарадзкім тэатры.

Дзякуючы выкарыстаньню ў лібрэта беларускай мовы (побач з польскаю) і апоры на беларускі фальклёр гэтая падзея мела вялікае значэньне ў гісторыі беларускай музычнай культуры. Упершыню зь беларускай тэатральнай сцэны гучалі нацыянальныя мэлёдыі, прымаўкі і прыказкі. Гэта была ня проста творчая сьмеласьць драматурга і кампазытара, які адважыўся ва ўмовах зьнявагі да ўсяго беларускага адкрыта заявіць пра свае сымпатыі, а глыбока прадуманая і сьвядомая акцыя, што адлюстроўвала творчыя, грамадзянскія і ідэйныя пазыцыі аўтараў. Трэба было мець немалую мужнасьць, каб у часы Мікалая І так гаварыць пра прыгоньніцтва, як у «Ідыліі» В. Дунін-Марцінкевіча і С. Манюшкі. Іхныя погляды не заўсёды падтрымлівалі і блізкія сябры. Нават Уладзіслаў Сыракомля, які хваліў В. Дунін-Марцінкевіча за тое, што ён «*першы адважыўся стварыць вялікі твор на нашай народнай гаворцы*», лічыў яго творы «*залішне вострымі*», а вядомы варшаўскі музычны крытык Ю. Сікорскі неаднойчы дакараў С. Манюшку за сацыяльна завостраныя сюжэты, якія надавалі музыцы «*непажаданы характар*».

Сьветапогляд С. Манюшкі сфармаваўся ўжо ў юнацкія гады, што прайшлі на Беларусі. З малых гадоў будучы кампазытар адчуў хараство і прывабнасьць беларускага фальклёру, асабліва беларускай песьні. Таму беларускі калярыт дамінуе амаль ва ўсіх яго творах, асабліва раньніх. У прадмове да 1-га выпуску «Хатняга сьпеўніка» (1844) С. Манюшка паведамляў, што зьмясьціў у ім «*песьні прынёманскіх вёсак… у гэтых паэтычных творах найярчэй праявіўся нацыянальны характар і мясцовы калярыт*», а «*тое, што ёсьць у ёй народнага, нацыянальнага, мясцовага, што зьяўляецца водгаласам нашых дзіцячых успамінаў, ніколі не перастае падабацца жыхаром той зямлі, на якой яны нарадзіліся і вырасьлі*». У больш позьнія гады С. Манюшка шчодра чэрпаў з крыніцы беларускай народнай творчасьці. Так, у опэры «Фліс» («Плытагоны», 1858) Р. Шырма адзначыў «*такое багацьце песенных і танцавальных народных інтанацыяў, што часам ствараецца ўражаньне, што ты дзесьці пад Слуцкам ці каля Менску прысутнічаеш на народным сьвяце*».

На працягу ўсяго жыцьця С. Манюшка падтрымліваў цесныя зьвязкі зь беларускімі музыкантамі, надаваў ім разнастайную падтрымку ў творчай дзейнасьці. Ён сам быў настаўнікам ігры на фартэпіяна менскай піяністкі І. Горват, дасылаў розным выдаўцам, у тым ліку Францу Лісту, творы Ф. Міладоўскага, пісаў артыкулы пра сваіх суайчыньнікаў — менскага фартэпіяннага і арганнага майстра І. Бяляўскага, гарадзенскую скрыпачку Т. Юзафовіч, рэцэнзаваў іх працы, у прыватнасьці кнігу Напалеона Орды «Граматыка музыкі», дапамагаў набыць музычную адукацыю Каміле Марцінкевіч, скрыпачцы Б. Крыгер, наладжваў іх канцэрты. С. Манюшка рэгулярна дасылаў у Менск Д. Стафановічу і Ф. Міладоўскаму экзэмпляры сваіх твораў.

Са сталых ягоных опэраў найбольш папулярныя «Галка» (1847 (пастаноўка ў 1854, 2-я рэдакцыя — у 1859), адметная вастрынёй сацыяльна-крытычнага кірунку. У Менску яе ўпершыню паставілі ў 1856; а праз 120 гадоў (1975) адбылася другая пастаноўка на сцэне Дзяржаўнага тэатра опэры і балету Беларусі. У ліку найбольш значных яго опэраў: «Графіня» (1859), «Вэрбум нобіле» («Слова гонару», 1860), «Парыя» (1869), «Страшны двор» (1865). Апошнюю опэру ў 1952 паставіў Дзяржаўны тэатар опэры і балету Беларусі ў перакладзе на беларускую мову Максіма Танка.

Апроч таго, С. Манюшка — аўтар больш як 300 сольных песень (у тым ліку «Паходнай песьні літвінаў» на словы Ўладзіслава Сыракомлі), што ўвайшлі ў 12 «Хатніх сьпеўнікаў», у іх ліку 12 песень, напісаных на вершы Я. Чачота; кантаты «Крымскія санэты» на словы А. Міцкевіча.

## Галерэя

Stanisłaŭ Maniuška. Станіслаў Манюшка (J. Lafosse, 1852).jpg|Ж. Ляфос, 1848 г.
Stanisłaŭ Maniuška. Станіслаў Манюшка (1857).jpg|Г. Сахновіч, 1857 г.
Stanisłaŭ Maniuška. Станіслаў Манюшка (J. Mieczkowski, 1865).jpg|Я. Мячкоўскі, каля 1865 г.
Stanisłaŭ Maniuška. Станіслаў Манюшка (M. Andriolli, 1885).jpg|М. Э. Андрыёлі, 1885 г.


## Памяць
Пры канцы 1980-х гадоў у Азёрным адчынілі першы і пакуль адзіны ў сьвеце музэй Станіслава Манюшкі (кіраўнік Васіль Несьцяровіч). На 2012 г. квіток каштаваў 1000 рублёў (12 цэнтаў).

З 1999 году, з 180-годзьдзя Манюшкі ў Ігумене праводзіцца фэстываль «Убельская ластаўка» імя Станіслава Манюшкі, у рамках якога заснавалі аднайменны конкурс маладых вакалістаў.

Дом ў Менску, дзе прайшлі дзіцячыя гады С. Манюшкі, упрыгожвае мэмарыяльная шыльда. Апроч таго, у гонар славутага кампазытар сваю назву атрымала адна з вуліцаў Менску.

У 2017 годзе ў мястэчку Сьмілавічах адкрылася «Музыкальная гасьцёўня Станіслава Манюшкі».


Файл:Moniushko bust.jpg|Вільня
Файл:1642011 DSC0042.JPG|Варшава
Файл:Katowice - Moniuszko.JPG|Катавіцы
Файл:Park Moniuszki w Łodzi - pomnik.jpg|Лодзь
Dunin momiuszko.jpg|Менск


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на ангельскай мове і сьпіс твораў

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ігуменскім раёне

Катэгорыя:Беларускія кампазытары
Катэгорыя:Польскія опэрныя кампазытары
Катэгорыя:Польскія арганісты
Катэгорыя:Польскія дырыгенты
Катэгорыя:Балетныя кампазытары
Катэгорыя:Рамантычныя кампазытары
Катэгорыя:Выпускнікі Менскай губэрнскай гімназіі
Катэгорыя:Выкладчыкі Музычнага ўнівэрсытэту Фрыдэрыка Шапэна
Катэгорыя:Асобы на банкнотах