Дубровенскі раён

**Дубро́венскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Віцебскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 1,25 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 14 196 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Дуброўна.

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны Дубровенскі раён ў складзе Аршанскай акругі. У 1926 годзе Дубровенскі раён насялялі 41904-ы чалавека у 181-м населеным пункце й дзейнічалі 7434-ы гаспадаркі  у 13-і сельсаветах: Азёрскі сельсавет, хутар Азёры; Будзкі сельсавет, вёска Буда; Верацейскі сельсавет, хутар Верацея; Дабрынскі сельсавет, вёска Дабрынь; Дубровенскі сельсавет, места Дуброўна; Загвазьдзінскі сельсавет, вёска Загвазьдзіна; Кляноўскі сельсавет, вёска Кляны; Негацінскі сельсавет, вёска Негаціна; Новатухінскі сельсавет, сяло Новая Тухінь; Пірагоўскі сельсавет, вёска Пірагі; Расасенскі сельсавет, мястэчка Расасна; Цілевіцкі сельсавет, вёска Цілевічы; Чарнаруцкі сельсавет, вёска Чарнаручча. У 1926 годзе Ляднянскі раён насялялі 19984-ы чалавека у 85-і населеных пунктах й дзейнічалі 3546-ць гаспадарак у 6-і сельсаветах: Баеўскі сельсавет, мястэчка Баева; Бельскі  сельсавет, вёска Бель; Іскоскі сельсавет, вёска Іскозы; Ляднянскі сельсавет, мястэчка  Ляды; Расткоўскі сельсавет, вёска Расткова; Слатаўшчынскі сельсавет, вёска Слатаўшчына.

З 26 ліпеня 1930 году ў рэспубліканскім падпарадкаваньні, 6 сельсаветаў зьліквідаванага Ляднянскага раёну далучаны да Дубровенскага раёну. З 20 лютага 1938 году ў Віцебскай вобласьці. 

25 сьнежня 1962 году раён скасаваны й далучаны да Аршанскага раёну Віцебскай вобласьці.
6 студзеня 1965 году Дубровенскі раён адноўлены ў складзе Віцебскай вобласьці.

8 красавіка 2004 году Рэдзькаўскі сельсавет ліквідаваны. Усе населеныя пункты перададзеныя Засьценкаўскаму сельсавету.

10 кастрычніка 2013 году ў склад Зарубскага сельсавету перададзеныя ўсе населеныя пункты — Быстрыёўка, Гладкія, Жарнеўка, Кляны, Кулакоўшчына, Ляхаўка, Пячонкі, Хаетчына, Цыбульскія, Чырына — ліквідаванага Кляноўскага сельсавету.

26 верасьня 2017 году Асінторфскі і Засьценкаўскі сельсаветы былі аб'яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — Асінторфскі сельсавет.

## Адміністрацыйны падзел
У раёне налічваецца 148 населеныя пункты; 7 сельсаветаў: Асінторфскі сельсавет, Валяўкоўскі сельсавет, Дабрынскі сельсавет, Зарубскі сельсавет, Малабахаўскі сельсавет, Маласавінскі сельсавет, Пірагоўскі сельсавет

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1927 год — 49 436 чал.; плошча — 945 км²; шчыльнасьць насельніцтва — 52,3 чал./км²; Ляднянскі раён  — 23 651 чал.;  плошча — 371 км²; шчыльнасьць насельніцтва — 63,7 чал./км². 1971 год — 32 100 чал. 1999 год — 22 500 чал.
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 19 500 чал.; 2006 год — 19 100 чал.; 2009 год — 16 974 чал. (перапіс); 2016 год — 14 637 чал.; 2017 год — 14 378 чал.; 2018 год — 14 196 чал.

## Славутасьці

* У цэнтры Дуброўны і за 100 м на ўсход ад упадзеньня ракі Дубровенкі ў Дняпро захаваліся 2 гарадзішчы, якія зьяўляюцца помнікамі археалёгіі.
* Кляштар бэрнардынаў (Дуброўна, XVIII—пач. XIX ст.).
* Царква Сьвятой Тройцы (пач. XIX ст.).
* Царква Покрыва Прасьвятой Багародзіцы — помнік архітэктуры пачатку XX ст. рэтраспэктыўна-расейскага стылю ў вёсцы Ланенка.
* Гарадзішча пэрыяду раньняга жалезнага веку ў вёсцы Баброва.
* Гарадзішча за 1 км на паўночны ўсход ад вёсцы Барадзіно.
* Гарадзішча днепра-дзьвінскай культуры 1-га тыс. да н. э. й калочынскай культуры 3-й чв. 1-га тыс. н. э. ў вёсцы Гарманы.
* Курганны могільнік ў вёсцы Глебава.
* Два гарадзішчы ў ваколіцах вёсцы Карабанавічы.
* Гарадзішча ў ваколіцах вёсцы Малое Бахава.
* Курганны могільнік пэрыяду раньняга сярэднявечча на паўднёвай ускраіне вёсцы Сваташыцы.
* Сядзібна-паркавы ансамбль у вёсцы Станіславова на правым беразе Сьляпчанкі.
* Паселішчы днепра-дзьвінскай культуры пэрыяду мэзаліту й нэаліту ў ваколіцах вёсцы Чыжоўка.
### Страчаная спадчына
* Царква Сьв. Мікалая (Дуброўна, XVIII ст.).
* Касьцёл Сьвятога Юрыя (Дуброўна, XVIII ст.).

* Палац Любамірскіх (Дуброўна, XVIII ст.).
* Сынагога (Дуброўна, XIX ст.).
* Былая ўніяцкая царква Ўзьнясеньня Гасподняга ў былым мястэчку Баева.
* Царква Прачыстай Багародзіцы ў вёсцы Кісялі.
* Былая ўніяцкая царква Покрыву Найсьвяцейшай Багародзіцы ў вёсцы Ланенка.
* Былая ўніяцкая царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла ў вёсцы Ліцьвінава.
* Царква Покрыва Багародзіцы (1745) у былым мястэчку Ляды.
* Царква Сьвятога Апостала Яна Багаслова (1799) у былым мястэчку Ляды.
* Царква Сьвятога Духа (1829) у былым мястэчку Ляды.
* Царква Сьвятых Космы і Даміяна (1840) у былым мястэчку Ляды.
* Сынагога ў былым мястэчку Ляды.
* Каталіцкая капліца — на могілках ў вёсцы Малое Бахава.
* Царква Дабравешчаньня Багародзіцы (XVIII стагодзьдзе) ў вёсцы Малое Савіна.
* Царква Сьвятога Юрыя (XVIII стагодзьдзе) ў вёсцы Мардахі. 
* Былая ўніяцкая Сьвята-Духаўская царква ў вёсцы Міхалінава.
* Былая ўніяцкая Мікалаеўская царква (XVIII стагодзьдзе) ў вёсцы Новая Тухінь.
* Былая ўніяцкая царква Сьвятога Юрыя ў былым мястэчку Расасна.
* Былая ўніяцкая царква Ўзьнясеньня Гасподняга ў вёсцы Сваташыцы.
* Мікалаеўская царква ў вёсцы Холбні.
* Былая ўніяцкая царква Ўзьнясеньня Гасподняга ў вёсцы Хоміна.
* Мікалаеўская царква ў вёсцы Чырвоная Слабада.
* Былая ўніяцкая царква Ўзьнясеньня Гасподняга ў вёсцы Чырына.

## Асобы

Нарадзіліся ў Дубровенскім раёне:
* Казімер Семяновіч (*1600 — † па 1651) — інжынэр і тэарэтык артылерыі, мысьляр-гуманіст, вынаходнік шматступенчатае ракеты.
* Сяргей Заранка, (*24.09.1818, Ляды — †20.12.1871, Масква) — жывапісец-партрэтыст.
* Маркел Савіцкі (*19.06.1898, Расасна — †24.07.1975, Горкі) — доктар сельскагаспадарчых навук.
* Сяргей Ракіта (*15.10.1909, Ліцьвінава — †23.03.1942, ?) — беларускі пісьменьнік.
* Міхаіл Мінковіч (*06.09.1914, Кіраёва — †17.08.1971, Менск) — міністар культуры БССР 1964—1971.
* Самуіл Эйдлін (*23.10.1914, Баева — †31.03.1989, Самара) — габрэйскі паэт, пісьменьнік.
* Іван Авекаў (*19.05.1919, Асінаўка — †17.04.1943, Данкаў, Ліпецкая вобласьць, Расея) — капітан авіяцыі, камандзір авіяэскадрыльлі. Герой Савецкага Саюзу 24 жніўня 1943 году.
* Мікола Гарулёў (*06.11.1919, Баева — †07.05.1980, Менск) — беларускі паэт, пісьменьнік, драматург, перакладчык, сцэнарыст.
* Аляксей Груца (*09.05.1924, Пішчыкі — †27.02.2017, Менск) — беларускі мовазнавец, доктар філялягічных навук, прафэсар.
* Віталь Карпанаў ( 1982) — сьпявак і кампазытар, аўтар песьні «Хата бацькоў» (2021).
* Іван Лепешаў (*23.10.1924, Іскозы — †12.10.2014, Горадня) — беларускі мовазнавец, доктар філялягічных навук, прафэсар.
 
* Васіль Праскураў (*25.08.1926, Негаціна – †22.05.1987, Ганцавічы) – журналіст, пісьменьнік, публіцыст.
* Сяргей Назараў (*14.10.1928, Барадзіно — †11.08.1999 Менск) — акадэмік, доктар тэхнічных навук, прафэсар.
* Віктар Грыбкоўскі (*30.04.1932, Асташкавічы – †26.10.2000, Менск) – доктар фізыка-матэматычных навук, прафэсар.
* Мікола Апіёк (*20.10.1935,  Макараўка) — жывапісец ў жанрах пейзажа, партрэта, тэматычнай карціны, нацюрморта, а таксама ў станковай графіцы і сцэнаграфіі.
* Эрнэст Ялугін (*19.11.1936, Асінаўка — †25 чэрвеня 2022, Менск) — беларускі пісьменьнік.
* Рэгіна Харошка (* 07.05.1938, Асінторф) — беларуская вучоная фізычных і хімічных навук.
* Анатоль Магіленка (*10.08.1938, Карабанавічы — †02.09.1997, Віцебск) — доктар вэтэрынарных навук, прафэсар, рэктар Віцебскай дзяржаўнай акадэмія вэтэрынарнай мэдыцыны.
* Уладзімер Якавенка (*08.10.1938, Чырына) — беларускі фізык.
* Уладзімер Ладысеў (*03.03.1940, Вялікая Дзяцель — 24.05.2017, Менск) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (1989). Прафэсар (1990).
* Аляксей Дудараў (*06.06.1950, Кляны — †27.02.2023)) — беларускі драматург і кінадраматург.
* Васіль Гапееў (*21.01.1951, Волева)  — беларускі чыгуначны дзеяч, палітык і дыплямат.
* Валянціна Абразова (*29.03.1957, Асінторф) — беларуская спартсмэнка-біятляністка.

## Крыніцы

## Літаратура

* Бурак Ф. Ф., Лявіцкая П. І., Рудава Г. П., Янюк М. Ф. Дубровенскі раён.  С. 230 — 231.
* 
* 
* .

*   
* 
* 
* Шаўрова А. А. Дубровенскі раён. //  С. 304, 305.

## Вонкавыя спасылкі

* Краявіды на radzima.org
* 

* 
* Дубровеншчына ў складзе Вялікага княства Літоўскага