open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ўэйн Руні

**Ўэйн Марк Руні** (;  24 кастрычніка 1985 году, Лівэрпул, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст і трэнэр. Гуляў на пазыцыі нападніка. Выступаў у складзе нацыянальнай зборнай Ангельшчыны. Руні зьяўляўся трэцім самым высокааплатным футбалістам у сьвеце пасьля Ліянэля Мэсі й Крыштыяну Раналду, з гадавым прыбыткам у памеры 20,7 млн эўра, уключаючы спонсарскія кантракты, калі выступаў за «Манчэстэр Юнайтэд».

## Раньнія гады
Ўэйн вырас у Крокстэце, у адным з раёнаў Лівэрпулу, у сям’і пралетарыяў. З 1997 па 2002 год навучаўся ў Дэласальскім гуманітарным коледжы, дзе пазьней таксама навучаліся два ягоныя малодшыя браты Грэм і Джон. Зь дзяцінства Руні быў заўзятарам клюбу «Эвэртан», а ягоным кумірам быў шатляндзкі нападнік Данкан Фэрг’юсан.

## Кар’ера
У малодшым школьным узросьце Ўэйн гуляў за клюбы «Лівэрпул Скулбойз» і «Дынама Браўнінгс». На сваё адзінаццацігодзьдзе перайшоў у футбольную акадэмію «Эвэртану». Усеагульная вядомасьць прыйшла да Руні 19 кастрычніка 2002 году, калі ён ува ўзросьце 16 гадоў і 360 дзён забіў гол у браму дзейнага чэмпіёна «Арсэналу», стаўшы на той момант самым маладым галеадорам Ангельшчыны. У 2004—2017 гадах выступаў за клюб «Манчэстэр Юнайтэд».

## Дасягненьні
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2007, 2008, 2009, 2011, 2013
* Уладальнік Ангельшчыны: 2016
* Уладальнік Кубка футбольный лігі: 2006, 2010, 2017
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны па футболе: 2007, 2010, 2011, 2016
* Пераможца клюбнага чэмпіяната сьвету: 2008
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2008
* Пераможца Лігі Эўропы: 2017

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль футбаліста на сайце *ManUtd.com* 
* Статыстыка выступленьняў за «Манчэстэр Юнайтэд» на сайце *StretfordEnd.co.uk* 
* Статыстыка выступленьняў за зборную Ангельшчыны на сайце *EnglandStats.com* 

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Адамова

Назву **Адамова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Адамова — вёска ў Дарагічынскім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Адамова — вёска ў Браслаўскім раёне
** Адамова — вёска ў Дрысенскім раёне
** Адамова — вёска ў Пастаўскім раёне
** Адамова — вёска ў Полацкім раёне
** Адамова — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Адамова — хутар у Вярэнаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Адамова — вёска ў Валожынскім раёне
** Адамова — вёска ў Слуцкім раёне

### [[Польшча]]
* Адамова — вёска ў Гміне Мельнік Сямяціцкага павету Падляскага ваяводзтва
Ўільям Гант Пэйнтэр

**Ўільям Гант Пэйнтэр** (; 16 ліпеня 1835 — 12 кастрычніка 1910) — ангельскі батанік, які зрабіў значны ўнёсак у дасьледваньне флёры Дэрбішыру. Быў заўзятым зьбіральнікам расьлінных экзэмпляраў і зьяўляўся чальцом «Botanical Exchange Club». У 1889 годзе выдаў першую публікацыю па флёры Дэрбішыру.

## Біяграфія
Ўільям Гант Пэйнтэр нарадзіўся 16 ліпеня 1835 году ў Эстане каля Бірмінггэму. Быў старэйшым сынам зь пяці дзяцей Ўільяма, галянтарэйшчыка, і ягонай жонкі Сары, у дзявоцтве Гакс (*Hawkes*). Перад тым, як далучыцца да ангельскай царквы, пачынаў сваю кар’еру ў банкаўскай справе. У 1861 годзе працаваў у Чэлсі памочнікам мірскога прапаведніка. Пэйнтэр наведваў Ісьлінгтанскі місіянэрскі коледж (*Islington Missionary College*), дзе ён чакаў свайго адпраўленьня за мяжу, аднак, па сканчэньні коледжу, застаўся вікарыем у Барбоне ў Ўэстмарлэндзе. Менавіта тут ён сустрэўся з Робэртам Ўудам, які пазнаёміў яго з батанікай.

У 1865 годзе Пэйнтэр стаў вікарыем у Гай-Ўайкомбе, дзе сустрэў Джэймза Брытэна, які ўжо апублікаваў свой навуковы даклад і працаваў у гербарыюме К’ю Гардэнз. Незважаючы на каталіцкае веравызнаньне Брытэна, абодва шмат шпацыравалі разам, абменьваючыся сваімі цікавасьцямі ў батаніцы. Пэйнтэр ажаніўся з Джэйн Стэмпс у 1871 годзе. У 1881 годзе ён і яго жонка жылі ў Бэдмінстэры, Сомэрсэт, дзе ён быў вікарыем.

Пэйнтэр правёў значную работу па кадыфікацыі флёры Дэрбішыру. У 1881 годзе ён апублікаваў грунтоўную публікацыю з дадатковымі нататкамі ў 1889 годзе. Разам яны сфармавалі аснову навуковай працы «Contributions to the Flora of Derbyshire», якую неўзабаве прарэцэнзаваў брыёлягіст Джэймз Юстэс Бэгнэл. Пэйнтэр апублікаваў чарговы дадатак да сваёй працы ў часопісе «The Naturalist», што ўказвала на жаданьне яе палепшыць. Бэгнэл быў прызнаным аўтарытэтам па моху і апублікаваў падобную на Пэйнтэраву працу па флёры Ўорўікшыру (Flora of Warwickshire).

У 1891 годзе Пэйнтэр быў вікарыем у Бідулфе ў Стэфардшыры. Пасьля ў 1894 годзе ён быў прызначаны прыхадзкім пастарам Стырчлі ў Шорпшыры. За час яго знаходжаньня прыход быў мадэрнізаваны, аднак больш за ўсё Пэйнтэр адзначыўся сваім доглядам за станам царквы і навакольных будынкаў.

Застаючыся ў Фалмуце ўвесну 1898 году, Пэйнтэр узяўся за дасьледваньне моху. Адгэтуль мох стаў ягонай галоўнай сфэрай батанічных інтарэсаў. Падарожнічаючы і мяняючы расьлінныя экзэмпляры ён быў здольны пісаць навуковыя нарысы па імховай флёры Дэрбішыру, Брэкану, Фалмуту і Кардыганшыру. Пэйнтэр заставаўся ў Стырчлі да 1909 году, дзе яго батанічныя і геалягічныя ўзоры былі прадстаўленыя ўва ўнівэрсытэцкім коледжы Абэрыстўіту. Пэйнтэр памёр у наступным годзе і быў пахаваны ў Стырчлі. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бірмінггэме
Катэгорыя:Брытанскія батанікі
Катэгорыя:Памерлі ў Шропшыры
Татур

**Татур** — беларускае шляхецкае ды габрэйскае прозьвішча. Габрэйскае прозьвішча Татур паходзіць ад вёскі Татуры на Случчыне.

## Выбітныя носьбіты
* Генрых Татур — беларускі гісторык, археоляг, краязнавец, калекцыянэр.
Бун Карлайл

**Бун Карлайл** () — пэрсанаж амэрыканскага тэлесэрыялу «Згубленыя». Адзіны з выжылых людзей зь сярэдняй часткі самалёту рэйсу 815.

Браценік іншай гераіні — Шэнан Рутэрфорд. Спрабаваў адразу стацца адным зь лідэраў выжылых, але ў яго не атрымалася, стаў саўдзельнікам Лока. Бун пражыў на высьпе 41 дзень, пасьля чаго сканаў ад пашкоджаньняў атрыманых падчас падзеньня са скалы самалёта наркагандляроў. Ён знаходзіўся ў сярэдзіне і спрабаваў выклікаць ратаўнікоў з цудам ацалелай рацыі. У сапараўднасьці ён здолеў зьвязацца з Бэрнардам, які ляцеў у хвасту рэйсу Oceanic 815, і які знаходзіўся на іншай часцы выспы. Па словах Лока, Бун быў ахвяраю, якую патрабавала выспа.

## Дадатковыя зьвесткі
* Ен Самэрголдэр быў заяўлены як адмыслова запрошаны актор у сэрыях «Закінуты», «Далейшыя ўказаньні», «Выкрыцьцё» і «LA X».
* Бун — першае імя, якое чуюць гледачы сэрыялу. Шэнан крычыць гэтае імя на пляжы адразу пасьля падзеньня.

Катэгорыя:Пэрсанажы сэрыялу «Згубленыя»
Белы трус (Згубленыя)

«**Белы трус**» () — пятая сэрыя першага сэзону амэрыканскага тэлесэрыялу «Згубленыя». Упершыню паказаная 20 кастрычніка 2004 году на тэлеканале ABC. Рэжысэрам быў Кевін Гукс, а сцэнарыстам Крыстыян Тэйлар.

## Сюжэт
Галоўны пэрсанаж сэрыі — Джэк Шэпард.

### Успаміны
Аднойчы ў дзяцінстве Джэк абараніў сябра, якога білі старэйшыя падлеткі, і ў выніку зарабіў сіняк пад вокам. Пасьля бойкі бацька параіў яму пазьбягаць адказнасьці і не рабіць зь сябе героя. Праз гады маці расказала, што бацька Джэка — Крыстыян Шэпард — зьехаў у Аўстралію і настойліва прасіла пачаць яго пошукі. Напачатку Джэк адмовіўся, бо пасварыўся раней з бацькам і шмат часу зь ім не размаўляў. Тады маці выклікала ў ім пачуцьцё віны, мовіўшы, быццам бы ён сам сапсаваў адносіны.

У аўстралійскім гатэлі Джэк даведаўся, што Крыстыян тры дні не начаваў у пакоі, пры гэтым ня браў на пракат машыны і пакінуў на століку бумажнік. Празь нейкі час ён прызнаў цела бацькі ў моргу. Крыстыяна знайшлі на вуліцы — шмат алькаголю прывяло да сардэчнага прыступу. Больш Джэка нічога не трымала ў Аўстраліі, Джэк вырашыў вярнуцца ў ЗША рэйсам 815 авіякампаніі Oceanic Airlines. Ён не пасьпеў вырабіць дакумэнты на перавоз нябожчыка.

### Выспа
Чарлі панікуючы пабудзіў Джэка, і яны выйшлі на бераг, дзе іх чакаў натоўп. Пабачыўшы, што ў акіяне тоне кабета, Джэк неадкладна кінуўся ў ваду. Але да таго як даплысьці да яе, Джэк пабачыў, што Бун, які раней кінуўся ратаваць жанчыну, таксама пачаў тануць. Джэк выртаваў яго, але не пасьпеў вярнуцца да кабеты.

Пазьней, размаўляючы з Кейт, Джэк зноў пабачыў чалавека ў гарнтуры, падобнага да яго бацькі. Пасьля выявілася. што ў лягэры сканчваецца пітная вада. Калі Бун, раззлаваўшыся, што Джэк выратаваў яго, а не кабету, якую звалі Джоан, спытаў, хто дазволіў яму кіраваць, доктар ізноў пабачыў здань і пабег за ёй. Пасьля цяжарнай Клер стала блага ад сьпякоты. Калі Кейт хацела прынесьці ёй папіць, выявілася — нехта скраў рэшту вады, і Лок сышоў у джунглі на пошукі крыніцы.

У гэты час Джэк бег за зданьню ў гарнітуры. Ён ледзь не зваліўся ў прорву, але яго выратваваў Лок. Людзі ў гэты час спрабавалі знайсьці, таго хто забраў ваду. Выявілася, што Джын зьмяняў пляшку вады ў Соера. Саід і Кейт патрбавалі, каб Соер вярнуў ваду, але выявілася, што бутэлька была зь яго асабістых прыпасаў.

Джэк расказаў Локу пра свае галюцынацыі, і той адказаў, што нічога на высьпе не адбываецца проста так. У ночы Джэк ізноў пабачыў бацьку і пабег за ім у джунглі. Прывід прывёў яго да крыніцы пітной вады ў пячорах. Недалёка адтуль Джэк знайшоў труну бацкі, але яна была пустою. Бун даў бутэльку вады Клер. Выявілася, што ён сам схаваў запас вады, каб выкарыстоўваць яе боль ашчадна. Натоўп хацеў зьбіць Буна, але Джэк своечасова спыніў бойку і распавёў, што знайшоў крыніцу зь пітной вадою.

## Дадатковыя зьвесткі
* Здань Крыстыяна Шэпарда, за якой пагнаўся Джэк — хадзіла ў былым абутку, які нагадваў кеды. Калі паразважаць, дык яго павінны былі хаваць у чорных туфлях. Але ў сэрыі «316», Джэк кажа, что што апрануў на бацьку старыя тэнісныя кеды таму, што палічыў яго нягодным нават пары добрага абутку.

Катэгорыя:Першы сэзон «Згубленых»
Фінал Лігі чэмпіёнаў УЭФА 2012 году

**Фінальны матч [[Ліга чэмпіёнаў УЭФА 2011—2012 гадоў|Лігі чэмпіёнаў УЭФА 2012 году]]** прайшоў 19 траўня ў Мюнхэне на стадыёне «Альянц Арэна». Гэта быў 57 фінал у гісторыі Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў і 20 у гісторыі Лігі чэмпіёнаў. Упершыню ў сваёй гісторыі перамогу атрымаў лёнданскі «Чэлсі», які ў выніку перамогі атрымаў права згуляць зь пераможцам Лігі Эўропы 2012 году ў матчы за Супэркубак УЭФА, а таксама стаў паўфіналістам клюбнага чэмпіяната сьвету 2012 году.

## Матч

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фінал Лігі чэмпіёнаў УЭФА 2012 году
* European Cup 2011-12 from RSSSF
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Фіналы Лігі чэмпіёнаў
Катэгорыя:2012 год у футболе
Кракаўскі грош

**Кракаўскі грош** — польская срэбраная манэта, вага 3,2 г. Уведзена ў 1367 годзе каралём Польшчы Казімерам Вялікім.

На авэрсе зьмяшчалася выява кароны і надпіс на лацінскай мове: «KAZIMIRVS PRIMVS DEI GRATIA REX POLONIE». Рэвэрс аздабляў арол, акружаны надпісам: «GROSSI CRACOVIENSSES».

У сучаснасьці вядома менш чым за пяцьдзяcят асобнікаў манэты.

## Глядзіце таксама
* Грош
* Паўгрош
* Паўгрош польскі

## Вонкавыя спасылкі
* Grosz krakowski i kwartnik Kazimierza Wielkiego

Катэгорыя:Нумізматыка  
Катэгорыя:Польскія манэты
Аляксей Лядзяеў

**Аляксе́й Сямё́навіч Лядзя́еў** (нарадзіўся ў 1956, Алма-Ата, Казаская ССР) — хрысьціянскі казаньнік, заснавальнік і старэйшы пастар харызматычнай хрысьціянскай царквы «Новае пакаленьне» ў Рызе, адзін з заснавальнікаў праваабарончай арганізацыі «Вартавыя на мурах», музыка, кампазытар, паэт, публіцыст.

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс Аляксея Лядзяева

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Алма-Аце
Катэгорыя:Харызматы
Катэгорыя:Пастары
Катэгорыя:Пяцідзясятнікі
Катэгорыя:Латвійскія рэлігійныя дзеячы
Катэгорыя:Казаньнікі
Ян Міхал Завіша

**Ян Міха́л Заві́ша** (; 1658 — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста менскі.

## Біяграфія
З роду Завішаў прыдомак Кезгайла гербу «Лебедзь» зьменены (апроч лебедзя на шчыце белая пяціляпёсткавая ружа ў кароне), першы з чатырох сыноў Андрэя Казімера Завішы, пісара вялікага літоўскага, і Гэлены Аляксандры з Агінскіх, каштэлянкі троцкай. Ян Міхал ажаніўся з Розай Валадковіч гербу «Радван», дачкой Стэфана, падсудка менскага, і Розы Сьлізень. Па мячу яна была ўнучкай Марціна Казімера Валадковіча, пісара земскага менскага, і Гэлены Кастравіцкай, а па кудзелі — Стэфана Яна Сьлізьня, рэферэндара вялікага літоўскага і старосты крэўскага, і Зоф’і з Катлоў, дачкі войскага старадубскага. Старасьціч менскі па бацьку, пасьля там жа быў старостам гродавым. Памёр маладым на 27 годзе жыцьця ў Менску. Дзяцей не было. Пахаваны ў капліцы Завішаў у менскім бэрнардынскім касьцёле.

## Літаратура
* Niesiecki K. Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839—1845
* Żychlіńskі T. Złota ksіęga szlachty polskіеj, Poznań, T.1-31. 1879—1908.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1658 годзе
Катэгорыя:Старосты менскія
Ян Міхал
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім

**Грамадзянскія войны ў Вялікім Княстве Літоўскім**:

* Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1249—1253 гадоў Міндоўга супраць Вікінта і Таўцівіла
* Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1263—1264 гадоў па забойстве Міндоўга
* Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1381—1384 гадоў
* Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1389—1392 гадоў
* Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1431—1435 гадоў
* Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1700 году
Міраван

**Міраван, які ўзламвае грабніцу сваіх продкаў** () — карціна Джозэфа Райта, напісаная ў 1772 годзе.

## Апісаньне
Пра гісторыю Міравана Джозэф Райт даведаўся з кнігі «Letters Concerning Taste» Джона Гілбэрта Купэра, якая была апублікаваная ў 1755 годзе. Купэр адзначае, што гісторыя мае пэрсыдзкае паходжаньне, але гэтаму не існуе сапраўдных пацьверджаньняў. Мастацкая тэхніка Райта славілася выкарыстаньнем незвычайных крыніцаў сьвятла, і гэтая карціна спалучае дадзены мэтад са стылем, які называўся нэаготыкай, у якім Райт, да прыкладу, напісаў сваю карціну «Дэмакрыт, які вывучае анатомію» (). Таксама гэтыя дзьве карціны паказваюць абазнанасьць ейных пэрсанажаў у чалавечай анатоміі.

Карціна была названая «Міраван, які ўзламвае грабніцу сваіх продкаў» і паказвае шляхціча, Міравана, які знайшоў грабніцу аднаго з сваіх прашчураў. Кіраваны хцівасьцю, ён загадвае ўзламаць грабніцу пасьля таго, як бачыць на ёй інскрыпцыйны надпіс, які паведамляе пра наяўнасьць «большых багацьцяў за тыя, якімі калі-колечы валодаў Крэз», лідыйскі цар. Карціна паказвае рэзкую зьмену ў постаці Міравана і ягоны гнеў, калі ён даведваецца, што быў ашуканы. Ягоны продак паведамляе яму, што Міраван ужо ніколі не здабудзе вечны спакой праз тое, што ён патрывожыў свайго прашчура.

Падобная гісторыя была апісаная ў Герадота — пра Дарыюса, сына Хіспапсэса, які ўскрыў магілу царыцы Бабілёну Нікотрыс, якая пакінула загад не ўскрываць магілу без крайняй на тое патрэбы. Дарыюс выявіў у грабніцы толькі цела царыцы і надпіс пра тое, што нясквапны і ня хцівы да грошай ніколі б не патрывожыў спачын мёртвай.

## Гісторыя
Карціна была выгравіраваная ў 1772 годзе Валентайнам Грынам і як многія з карцінаў Райта з сваімі выразнымі цёмным і сьветлымі зонамі ідэальна пасавала да мэцца-тынта. Карціна была купленая пры жыцьці Райта містэрам Мілнам (які мог паходзіць з Ўэйкфілду). Карціна была перададзеная Музэю і мастацкай галерэі Дэрбі ў 1935 годзе дзякуючы фінансавай падтрымцы Вялікабрытаніі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Карціны Джозэфа Райта
Катэгорыя:Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
Чалавек, які закопвае норы

**Чалавек, які закопвае норы на берагах Дэрвэнту** () — карціна Джозэфа Райта, напісаная ў 1773 годзе.

## Апісаньне
На карціне паказаны чалавек у чырвонай куртцы, які ўначы пры сьвятле месяцу і ліхтара закопвае лісіныя норы на беразе ракі Дэрвэнт у Дэрбішыры. Норы закопваюцца дзеля таго, каб на наступным лісіным паляваньні можна б было забіць зьвера, не даючы яму магчымасьці схавацца ў нару (імаверна, што закапвальнік і ёсьць паляўнічы; побач зь ім паказваюцца ягоныя сабака і конь). Людзей, якія выконвалі дадзеную функцыю, называлі «Earthstopper». Зьлева ўнізе карціна падпісаная надпісам J Wright P/1773. Імаверна, намаляваная мясцовасьць — Чэрч Рокс (*Church Rocks*), на пощдни Матлаку.

Карціна была напісаная ў «італьянскі» пэрыяд творчасьці Райта; мастак, вядомы сваёй перадачай незвычайнага асьвятленьня, на дадзенай карціне вымаляваў ляндшафт (што раней было неўласьцівым для яго, бо ляндшафт ён выкарыстоўваў раней у якасьці фону для партрэтаў). У гэты пэрыяд тура па Італіі быў намаляваны яшчэ шэраг іншых ляндшафтных карцінаў; за працягам турнэ работа над гэтым жанрам была асабліва адвойстрана ў карцінах на тэматыку вывяржэньне вулькана Вэзувія.

Проціпастаўленьне халоднага сьвятла месяца і цёплага сьвятла ліхтара, што асьвятляе паляну, стварае на карціне асабістую прастору вакол капальніка. Карціна надзвычай дэтальна,  рупліва вымаляваная да заплатны на лапаце, асабліва варта зацеміць вымалёўку рызьзя.

Паводле дасьледніка творчасьці Райта Бэнэдыкта Нікалсана дадзеная карціна натхніла паэта Фрэнсіса Ноэла Кларка Мандзі (Francis Noel Clarke Mundy), які пазьней заказаў у Райта ўласны партрэт, на вершы са зборніка Needwood Forest:

Карціна выстаўлялася ў 1773 годзе і была купленая графам Філіпам Ёркам, чальцом Лёнданскага каралеўскага таварыства і другім графам Гардўіцкім; яны знаходзілася ў сям’я Ёркаў, пакуль яе не прадаў пяты граф Гардўіцкі, Чарлз Ёрк, празваны «Шампанскім Чарлі» і вядомы сваім марнатраўным ладам жыцьця. Карціну ў 1880 годзе набыла сям’я Крысьці (*Christie*), у якой яна знаходзілася да продажу ў 1950 годзе Скулі (*Scully*). У выніку карціна была купленая біёграфам Райта Бэнэдыктам Нікалсанам, які прадаў яе праз Artfond у калекцыю Музэю і мастацкай галерэі Дэрбі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Карціны Джозэфа Райта
Катэгорыя:Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1696—1702)

**Грамадзя́нская вайна́ ў ВКЛ 1700 ро́ку** — выступ літоўскіх магнацкіх родаў Вішнявецкіх, Радзівілаў, Пацаў і Агінскіх пры падтрымцы сярэдняе шляхты супраць дамінуючага ў Вялікім Княстве Літоўскім становішча роду Сапегаў.

Пад канец XVII стагодзьдзя Сапегі акумулявалі ў сваіх руках найістотнейшыя літоўскія кіроўныя пасады: вялікім гетманам быў Казімер Ян Сапега, вялікім маршалкам — Аляксандар Павал Сапега, вялікім падскарбіем — Бэнэдыкт Павал Сапега. Трымаючы фактычную ўладу на Літве, Сапегі адвольна карысталіся гэтым супраць сваіх канкурэнтаў, распараджаючыся на сваю волю на сойміках і трыбуналах, перасьледуючы і зьнішчаючы непажаданых ім асобаў.

Зьняможаныя праз фанабэрыстасьць і прыгнёт Сапегаў, шляхта склала канфэдэрацыю пад кіраўніцтвам кашталяна віцебскага Коцела, які нават абвясьціў паспалітае рушаньне супраць Сапегаў. Абодва бакі бязьлітасна вынішчалі ўладаньні сваіх супернікаў. 18 лістапада 1700 року ў вырашальнай бітве пад Алькенікамі Сапегі атрымалі поўнае паражэньне і былі прысуджаныя да вечнага выгнаньня зь дзяржавы.

Пасьля паразы Сапегаў міжусобіцы іншых магнатаў за іхнія пасады і ўладаньні працягнуліся. Гэта прывяло да аслабленьня ВКЛ у Паўночнай вайне 1700—1721 гадоў, удзел у якой на баку Швэцыі прымалі й Сапегі.
Фрагмэнты (часопіс)

«**Фрагмэнты**», поўны назоў — «Фрагмэнты філязофіі, культуралёгіі, літаратуры: сярэднеэўрапейскі культурны агляд» — беларускі філязофска-культуралягічны часопіс, заснаваны ўвосені 1996 г. І. Бабковым і В. Булгакавым.

## Рэдакцыя
Галоўным рэдактарам часопісу быў беларускі філёзаф і літаратар Ігар Бабкоў. У склад рэдакцыі ў пачатку 1997 г. таксама ўходзілі:
* Валер Булгакаў (Менск, адказны сакратар)
* Алег Дзярновіч (Менск)
* Андрэй Дынько (Менск)
* Мікола Рабчук (Кіеў)
* Кшыштаф Чыжэўскі (Сэйны)
* Ян Максімюк (Варшава-Беласток)
* Сяргей Шупа (Вільня)
* Канстантын Оруш (Сафія-Загрэб)
* Алеш Дэбеляк (Любляна)
* Лявон Юрэвіч (Нью-Ёрк)

## Тэксты
На старонках часопісу друкаваліся ў асноўным беларускія дасьледнікі і мысьляры, аднак няможна не адзначыць і вялікую колькасьць перакладаў (перадусім эўрапейскіх мысьляроў кшталту Р. Барта ці М. Фуко). Вялікая ўвага надавалася гісторыі нацыянальнай ідэі (існавала адмысловая рубрыка — «Архіў нацыянальнай ідэі»).

## Значэньне
Зьяўленьне часопісу было станоўча сустрэта беларускім інтэлектуальным асяродзьдзем. Пазьней В. Акудовіч ацэньваў часопіс як першы буйны беларускі культуралягічны праект.

## Дадатковыя зьвесткі
У нумары 1—2 за 1997 г. І. Бабкоў абвесьціў «сьмерць» беларускага народу, зьвязваючы гэта з рэферэндумам 1996 году.

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускія літаратурныя часопісы
Джордж Гарпур Кру

**Сэр Джордж Гарпур Кру** (;  — ) — ангельскі палітык, які прадстаўляў выбарную акругу паўднёвага Дэрбішыру.

## Біяграфія

Гарпур Кру быў старэйшым сынам сэра Гэнры Гарпура і яго жонкі Эн Гокінс, дачкі Ісака Гокінса. Ягоны бацька атрымаў тытул і герб Кру ўласнаручным подпісам манарха ў 1808 годзе.

Гарпур Кру навучаўся ў Рагбі скул. Стаў пераемнікам свайго бацькі, які памёр 7 лютага 1818 году ў выніку падзеньня з лавы сваёй брычкі. Ува ўзросьце 24 гадоў атрымаў у спадчыну тытул баранэта, сямейны маёнтак у абацтве Колк і шырокія ўладаньні ў Дэрбішыры, Стрэтфардшыры і Лэстэршыры .

Гарпур Кру быў прызначаны шэрыфам графства Дэрбішыр у 1821 годзе і першым яго дзеяньнем стала спроба пакласьці канец Assize Ball. Пасьля некалькіх гадоў клопату пра свае маёнткі ў 1835 годзе яго пераканалі стаць чальцом парлямэнту ад Паўднёвага Дэрбішыру, але ў 1837 годзе быў вернуты назад. Яго здароўе было заўсёды кволым і ён сышоў на пэнсію ў 1841 годзе.

Гарпур Кру быў выбітным філянтропам зь цьвёрдымі хрысьціянскімі прынцыпамі і лічыўся «занадта добрасумленным для чальца парлямэнту». Сям’я Гарпура Кру складалася зь відных калекцыянэраў: сэр Джордж зьбіраў карціны, пудзілы птушкаў і жывёлаў. Гарпэр Кру стаў прэзыдэнтам «Гарадзкога і графскага музэю і прыродазнаўчага таварыства Дэрбі» ў 1836 годзе. Гэтая арганізацыя пазьней стала Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі.

Памёр у сябе дома ў абацтве Колк.

Гарпур Кру ажаніўся ў 1819 годзе з Джэйн Ўітэйкер, дачкой вікарыя Томаса Ўітэйкера. Яны мелі шэсьць дзяцей, і яго спадчына адыйшла ягонаму сыну сэру Джону Гарпуру Кру, 9-му баранэту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі
Катэгорыя:Ангельскія палітыкі
Ягелёнія Беласток

«**Ягелёнія**» () — польскі футбольны клюб з гораду Беластоку. Заснаваны ў 1920 годзе. Чэмпіён Польшчы (2024), уладальнік Кубка Польшчы (2010) і Супэркубка Польшчы (2010). Клюб названы ў гонар караля Польшчы й Вялікага князя літоўскага Ўладыслава Ягайлы. Свае хатнія матчы клюб праводзіць на Гарадзкім стадыёне, які зьведаў рэканструкцыю ў 2014 годзе. Пасьля атрыманьня Кубку Польшчы «Ягелёнія» ўпершыню ў гісторыі ўзяла ўдзел у эўракубках, але каманда ня здолела кваліфікавацца ў Лігу Эўропы, саступіўшы ў трэцім кваліфікацыйным раўндзе грэцкаму клюбу «Арыс». У сэзоне 2018—2019 гадоў беластоцкая дружына зьбірала ў сярэднім 9458 наведвальнікаў на хатнія матчы ў лізе.

## Гісторыя

Клюб быў заснаваны жаўнерамі рэзэрвовага батальёну 42-га стралковага палку 30 траўня 1920 году. У першыя гады ўключна з 1923 годам большасьць матчаў каманды былі таварыскія сустрэчы альбо невялікія турніры ў самім Беластоку. Клюб далучыўся да акруговай лігі ў 1924 годзе, пачынаючы з Клясы Б акругі Вільні. У першы ж сэзон беластокцы атрымалі посьпех і адразу здабылі перамогу ў сваёй групе ў дэбютным сэзоне, атрымаўшы прасоўваньне ў Клясу А акругі Вільні. Праз паўзу ў турнірах матчаў у лігах у 1925 годзе не было. Толькі ў 1926 годзе каманда дэбютавала ў галоўным дывізіёне віленскай акругі. У далейшыя гады каманда пагоршыла свае вынікі. У 1929 годзе беластоцкая каманда ўжо гуляла ў навастворанай Беластоцкай акрузе, а ў 1932 клюб пастанавіў аб’яднацца зь іншым камандай Зьвязу сельскай моладзі Беластоку. Новай назвай была абраная «Ягелёнія», як даніна памяць дынастыі Ягайлавічаў, якая некалькі стагодзьдзяў панавалі ў Рэчы Паспалітай. У той жа час колерамі каманды сталі жоўты і чырвоны.

Напрыканцы 1930-х гадоў празь фінансавыя цяжкасьці клюб быў ліквідаваны. Большасьць гульцоў далучылася да складу беластоцкага клюбу «Сагітарыюс», які таксама спыніў сваё існаваньне праз пачатак Другой сусьветнай вайны. Па вайне «Ягелёнія» адрадзілася дзякуючы намаганьням Караля Кавальчынскага, але адраджэньне было нядоўгім. Ужо 20 чэрвеня 1946 году клюб быў распушчаны. Наўзамен быў створаны клюб «Матор», які няблага вытупаў у рэгіянальных спаборніцтвах. У 1949 годзе паўстаў клюб «Будаўляны», які ў 1951 годзе аб’яднаўся з «Маторам». У 1955 годзе аб’яднаны клюб атрымаў назву «Ягелёнія», а 26 студзеня 1957 году адбылося зьліцьцё «Ягелёніі» і «Спарты». Клюб працягнуў свае выступы ў рэгіянальных спаборніцтвах.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Ягелёнія Беласток Неафіцыйны сайт
* Ягелёнія Беласток на 90minut.pl
* Гарадзкі стадыён

Катэгорыя:Беласток
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1920 годзе
Лыска

**Лыска** () — вадаплаўная птушка сямейства пастушковых, шырока распаўсюджаная на абшарах Эўразіі, Паўночнай Афрыкі і Аўстраліі. Добра пазнавальная па белай дзюбе і белай скураной пляме на ілбе. Большую частку часу праводзіць на вадзе, чым заўважна вылучаецца ў параўнаньні зь іншымі пастушковымі.

## Апісаньне

### Зьнешні выгляд

Птушка велічынёй зь сярэднюю качку — даўжыня 36—38 см, размах крылаў 19,5—23,5 см, вага 500—1000 г. Целасклад мажны; тулава крыху пляскатае з бакоў. Апярэньне галавы, шыі і верхняй часткі тулава цёмна-шэрае ці чорнае, матавае, з шэраватым адлівам на сьпіне. Грудзі і брух сьвятлейшыя — дымчаста-шэрыя. На ілбе добра заўважная скураная пляма. Дзюба таксама белага колеру, невялікая, вострая, пляскатая з бакоў. Вясёлкавая абалонка вачэй ярка-чырвоная. Хвост кароткі, складаецца зь мяккака пер’я. Ногі жаўтаватыя або аранжавыя, з кароткай шэрай плюснаю і доўгімі шэрымі пальцамі. Плавальныя балонкі адсутнічаюць, аднак з бакоў ёсьць фястончатыя лопасьці, дзякуючы якім птушкі ўпэўнена адчуваюць сябе на вадзе. Плоцевы дымарфізм выражаны слаба — самцы выглядаюць крыху буйнейшымі і цямнейшымі, з большай плямай на ілбе. Маладыя птушкі ў цэлым бураватыя, з шэрым брухам і сьветла-шэрым горлам.

### Голас
Дыяпазон гукаў адносна шырокі і заўважна адрозьніваецца ў самцоў і саміцаў. Тым ня меней, у адрозьненьне ад шматлікіх іншых відаў лыскі не выкарыстоўваюць гукавыя сыгналы пры заляцаньнях або пазначэньні гнездавой тэрыторыі. Саміца крычыць гучна і звонка — падобна да «цьек-цьек». Крык самца, як правіла, больш ціхі і глухі, зь пераважаньнем шыпячых гукаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Лыскі
Катэгорыя:Птушкі Эўразіі
Катэгорыя:Птушкі Афрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Сабалі

Назву **Сабалі́** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Сабалі — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Сабалі — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Сабалі — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласьці
* Сабалі — вёска ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці
Буркоўскі сельсавет

**Бурко́ўскі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёну Гомельскай вобласьці. Цэнтар — вёска Буркі.

## Гісторыя
20 жніўня 2008 году ліквідаваныя населеныя пункты Астрагляды, Багушы, Вязок і Хатуча.

1 сьнежня 2009 году ў склад сельсавету перададзеныя населеныя пункты ліквідаванага Мікуліцкага сельсавету — Вялікі Лес, Конанаўшчына, Мікулічы, Рыжкаў, Чырвонае Поле, а таксама вёскі Красная Гара і Сабалі.

## Крыніцы


Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 2005 годзе
1-я брыгада народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага

**1-я брыгада народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага** (вядомая як *Гусарская* ці *Ковенская*) — коннае падразьдзяленьне ў войску Вялікага Княства Літоўскага ў XVIII ст., сфармаванае ў 1776 годзе.

Разьмяшчэньне: Коўна, Менск (1789), Кейданы (1790), Вількамір, Панявеж, Расены, Шаўлі

## Камэнданты
* Казімер Тышкевіч, генэрал-лейтэнант (пам. 1778)
* Тадэвуш Пузына, генэрал-маёр (3 сьнежня 1778)
* Шымон Забела (26 чэрвеня 1788)
* Мікалай Сулістроўскі (1791)
* Франкоўскі (1792)

## Бітвы й сутычкі
Сьвержань (10 чэрвеня 1792), Мір (11 чэрвеня), Янішкеле, Берасьце (23 ліпеня 1794), Шчучын (13 траўня), Панявеж (?) (20 траўня), Шкуды (да 12 ліпеня)

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Брыгады літоўскай народнай кавалерыі
Sasakia charonda

**Sasakia charonda** — дзённы матыль зь сямейства німфалідаў.

## Апісаньне
Узмах крылаў самцоў да 55 мм, самак — да 65 мм. Згары крылы бурыя, зь яскрава-фіялетавым адлівам. Крылы зь вялікімі белымі плямамі акруглай формы разьмешчаныя па цэнтры крылаў, і зь меншымі жоўтымі плямамі па ўскрайках крылаў.

## Распаўсюд
Японія, Карэйская паўвыспа, Кітай, Паўночны Тайвань, Паўночны Віетнам.

## Падвіды
**S. c. charona* — Японія.
**S. c. coreana* — Кітай, Карэя, Віетнам.
**S. c. yunnanensis* — Юньнань, правінцыя ў Паўднёва-Заходнім Кітаі.
**S. c. formosana* — Тайвань.

## Вусені
Вусень зялёны з жоўтымі палосамі і дробнымі жоўтымі кропкамі, на галаве 2 рогі. Кармавыя расьліны: род каркас — *Celtis jessoensis*, *Celtis japonica*.


Файл:Sasakia_charonda_larva_01.JPG|Вусень
Файл:Sasakia_charonda_to_become_a_pupa_just_now_01.JPG|Лялечка


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Німфаліды
Катэгорыя:Вусякі Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1863 годзе
Тадэвуш Пузына

**Тадэвуш Пузына** (; пам. 1788) — князь, брыгадзір літоўскай народнай кавалерыі, староста філіпаўскі, з 1775 году кіраўнік 1-й брыгады народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага.

## Літаратура
* Henryk P. Kosk, Generalicja polska t. II, Pruszków 2001

Катэгорыя:Памерлі ў 1788 годзе
Катэгорыя:Брыгадзіры Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Старосты філіпаўскія
Катэгорыя:Пузыны
2-я брыгада народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага

**2-я брыгада народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага** (таксама звалася *Пяцігорскай* альбо *Пінскай*) — коннае падразьдзяленьне ў войску Вялікага Княства Літоўскага, утворанае ў 1776 годзе зь пяцігорскіх частак. Разьмяшчэньне: Пінск і ваколіцы.

## Камэнданты
* Ксавэры Хамінскі, староста пінскі
* Пётар Антоні Твардоўскі (14 кастрычніка 1790)
* Юзэф Копец (1794)

## Бітвы й сутычкі
Мір (11 чэрвеня 1792), Дубенка (18 траўня 1794), Мікалаеў (23 траўня), абарона Варшавы, Голхаў (9 ліпеня), Воля (27 ліпеня), Вільня (10 жніўня), Швэдзкія батарэі (25 жніўня), Павонзкі (28 ліпеня, 26, 27 жніўня), Блоне (9 верасьня), Мацеёвічы (10 кастрычніка), Прага (4 лістапада).

## Глядзіце таксама
* Пяцігорцы

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Брыгады літоўскай народнай кавалерыі
3-я брыгада народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага

**3-я брыгада народнай кавалерыі войскаў Вялікага Княства Літоўскага** — коннае падразьдзяленьне ў войску Вялікага Княства Літоўскага, утворанае ў 1792 годзе.

Разьмяшчэньне: Расены

Жаўнеры гэтай брыгады прымалі ўдзел у бітве за Вільню 11 жніўня 1794 году.

## Камэнданты
* 

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Брыгады літоўскай народнай кавалерыі
Рэгімэнт пяхотнай гвардыі Вялікага Княства Літоўскага

**Рэгімэнт пяхотнай гвардыі Вялікага Княства Літоўскага** — пяхотнае вайсковае падразьдзяленьне Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай, якое ўваходзіла ў склад гвардыі Вялікага Княства Літоўскага.

Месцазнаходжаньне: Вільня (Варшава?).

### Шэфы
* Гульц (1717)
* Якуб Гэнрык Флемінг, генэрал падскарбі ВКЛ (1759)
* князь Адам Казімер Чартарыскі, генэрал зямель падольскіх (1775)
* князь Станіслаў Павал Ябланоўскі, генэрал-маёр (1784)
* Ігнаці Тызэнгаўз (1793, вывезены ў Расею 15 красавіка 1794)

### Палкоўнікі
* Францішак Шыльдэбах (Schielbach) (22 студзеня 1770)
* Ян Дэскур (20 ліпеня 1774)

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925. 

Катэгорыя:Літоўскія пяхотныя рэгімэнты
1-ы пяхотны рэгімэнт вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага

**1-ы пяхотны рэгімэнт вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага** — пяхотнае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

Зьяўлялася тактычнай адзінкай, якая складалася зь некалькіх аддзелаў пяхоты, што адпавядала пазьнейшаму пяхотнаму палку.

З 1717 названы: «палком інфантэрыі вялікага гетмана Вялікага Княства Літоўскага», каля 1766 «пяхотным рэгімэнтам вялікай булавы  Вялікага Княства Літоўскага», у 1776 «1-ым грэнадзёрскім палком» і ў тым жа годзе «1-ым пяхотным рэгімэнтам вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага».

Разьмяшчэньне: Барысаў (1777), Слонім (1783—1792), Вількамір (сьнежань 1792).

### Шэфы
Вялікія гетманы літоўскія:
* князь Міхал Сэрвацы Вішнявецкі 1735, пам. 1744
* князь Міхал Казімер Радзівіл «Рыбанька», пам. 1762
* князь Міхал Юзэф Масальскі, пам. 1768
* князь Міхал Казімер Агінскі (1768-1793),
* Сымон Марцін Касакоўскі 1793

### Палкоўнікі
* Сокал, генэрал 1717
* князь Радзівіл, палкоўнік, мечнік ВКЛ (1754 — 1759)
* Ржэвускі, генэрал-лейтэнант, харунжы літоўскі (1762)
* Аскерка, палкоўнік (1766)
* Юзэф Пац 18 верасьня 1776
* Ігнаці Рымінскі, 22 ліпеня 1783
* Мараўскі 1790

### Бітвы й сутычкі
Удзельнічаў у расейска-польскай вайне 1792 году, што тычылася абароны наступстваў Канстытуцыі 3 траўня 1791 году.
Мір (11 чэрвеня 1792, Салаты 29 ліпеня 1794, Вільня 11 жніўня.

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Літоўскія пяхотныя рэгімэнты
Катэгорыя:Барысаў
Катэгорыя:Войска ў Слоніме
2-гі пяхотны рэгімэнт вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага

**2-гі пяхотны рэгімэнт вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага** — пяхотнае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

Зьяўлялася тактычнай адзінкай, якая складалася зь некалькіх аддзелаў пяхоты, што адпавядала пазьнейшаму пяхотнаму палку.

Утвораны ў 1775 годзе ў выніку прысьпешваньня коннага рэгімэнту вялікай булавы Вялікага Княства Літоўскага.

Разьмяшчэньне: Горадня, Саколка

### Шэфы
* Міхал Казімер Агінскі, гетман вялікі літоўскі (1775—1793)

### Палкоўнікі
* Ігнаці Мараўскі (4 кастрычніка 1775)
* Грэгаж Волян (9 студзеня 1784)
* Караль Мараўскі (25 траўня 1789)

### Бітвы й сутычкі
Удзельнічаў у расейска-польскай вайне 1792 году, што тычылася абароны наступстваў Канстытуцыі 3 траўня 1791 году. Мір 11 чэрвеня 1792, Бярэсьце 23 ліпеня.

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Літоўскія пяхотныя рэгімэнты
Катэгорыя:Войска ў Горадні
3-ці пяхотны рэгімэнт польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага

**3-ці пяхотны рэгімэнт польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага** — пяхотнае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

Зьяўлялася тактычнай адзінкай, якая складалася зь некалькіх аддзелаў пяхоты, што адпавядала пазьнейшаму пяхотнаму палку. Назва азначае, што на чале вайсковай адзінкі кожны раз быў гетман польны літоўскі.

У 1717 годзе называўся «Полкам інфантэрыі гетмана польнага Вялікага Княства Літоўскага», каля 1759 «Пяхотным рэгімэнтам польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага», каля 1776 «3-ім рэгімэнтам польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага», у 1793 годзе «3-ім рэгімэнтам літоўскім».

Месцазнаходжаньне: Менск (1775), Янішкі (1778), Наваградак, Шарашова (1778—1789), Коўна (1789), Вільня (1790), Коўна (1791), Прэны (сьнежань 1792), Шаты (1794).

### Шэфы
Гетманы польныя Вялікага Княства Літоўскага:
* Станіслаў Дэнгаф, мечнік ВКЛ, пам. 1728
* князь Міхал Казімер Радзівіл «Рыбанька» (1736—1744)
* Міхал Юзэф Масальскі (4 кастрычніка 1744—1762)
* Аляксандар Міхал Сапега (1762)
* Юзэф Сасноўскі, ваявода полацкі (1776 — 1780)
* Людвік Тышкевіч (1780 — 1793)
* Касакоўскі, пісар польны 1794)

### Галерэя

Файл:Michał_Kazimierz_Radziwiłł_Rybeńko.JPG|Міхал Казімер Радзівіл «Рыбанька»
Файл:Michał Józef Massalski 1.jpg|Міхал Юзэф Масальскі, гетман польны літоўскі ў 1744-1762
Файл:Alaksandar Michał Sapieha. Аляксандар Міхал Сапега (XVIII) (3).jpg|Аляксандар Міхал Сапега, гетман польны літоўскі ў 1762—1775


### Палкоўнікі
* Бжастоўскі, староста аршанскі (1754), генэрал-лейтэнант (1755)
* Юзэф Асіпоўскі (13 лютага 1778), падкаморы смаленскі (1778)
* князь Ігнаці Гедройц (1789)
* Павал Ян Грабоўскі (1794)

### Бітвы й сутычкі
Рэгімэнт удзельнічаў у расейска-польскай вайне 1792 году, што тычылася абароны наступстваў Канстытуцыі 3 траўня 1791 году. Гранэ 24 ліпеня 1792, Вільня 11 жніўня 1794, Прага 4 лістапада.

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. — Warszawa, 1925.

Катэгорыя:Літоўскія пяхотныя рэгімэнты
4-ы пяхотны рэгімэнт польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага

**4-ы пяхотны рэгімэнт польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага** — пяхотнае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

Зьяўлялася тактычнай адзінкай, якая складалася зь некалькіх аддзелаў пяхоты, што адпавядала пазьнейшаму пяхотнаму палку. Назва азначае, што на чале вайсковай адзінкі кожны раз быў гетман польны літоўскі.

Утвораны ў 1775 годзе ў выніку прысьпешваньня Коннага рэгімэнта польнай булавы Вялікага Княства Літоўскага.

Разьмяшчэньне: Берасьце, Тэрэспаль (1783), Вільня (1787—1789), Барысаў (1790), Менск (1791), Слуцак (1792), Жыжмары (1794).

### Шэфы
Гетманы польныя ВКЛ:
* Юзэф Сасноўскі, ваявода полацкі 1776—1780
* Людвік Тышкевіч (1780—1792)
* Касакоўскі, пісар польны

### Палкоўнікі
* Адам Паплонскі (3 верасьня 1776—1790)
* Ян Мэйен 30 лістапада 1790

### Бітвы й сутычкі
Рэгімэнт удзельнічаў у расейска-польскай вайне 1792 году, што тычылася абароны наступстваў Канстытуцыі 3 траўня 1791 году. Мір (11 чэрвеня 1792), Вільня (22/23 красавіка 1794), Прага (4 лістапада)

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. — Warszawa, 1925.

Катэгорыя:Літоўскія пяхотныя рэгімэнты
6-ы пяхотны рэгімэнт Вялікага Княства Літоўскага

**6-ы пяхотны рэгімэнт Вялікага Княства Літоўскага** — пяхотнае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай, утворанае 9 сьнежня 1775 году.

Зьяўлялася тактычнай адзінкай, якая складалася зь некалькіх аддзелаў пяхоты, што адпавядала пазьнейшаму пяхотнаму палку.

Разьмяшчэньне: Вільня, Наваградак (1790), Панявеж (1792).

### Шэфы
* князь Ксавэры Масальскі (4 траўня 1775)
* Францішак Ксавэры Несялоўскі, ваявода наваградзкі (1785)

### Пакоўнікі
* Бэлькур Франсуа Тэсьбі (2 сакавіка 1781)
* Казімер Рушчыц (1794)

### Бітвы й сутычкі
Рэгімэнт удзельнічаў у расейска-польскай вайне 1792 году, што тычылася абароны наступстваў Канстытуцыі 3 траўня 1791 году. Мір (11 чэрвеня 1792), Бярэсьце (23 ліпеня), Салаты (29 ліпеня 1794).

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Літоўскія пяхотныя рэгімэнты
7-ы пяхотны рэгімэнт Вялікага Княства Літоўскага

**7-ы пяхотны рэгімэнт Вялікага Княства Літоўскага** — пяхотнае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай, утвораны ў 1790 годзе з 2-га гарадзенскага батальёну ЯКМці і Рэчы Паспалітай.

Зьяўлялася тактычнай адзінкай, якая складалася зь некалькіх аддзелаў пяхоты, што адпавядала пазьнейшаму пяхотнаму палку.

Разьмяшчэньне: Ашмянскае, Вільня (1791), Смаргонь (1791), Ашмяны (1792), Вільня, Смаргонь (1794).

### Шэфы
* Казімер Нестар Сапега, генэрал артылерыі й шэф корпуса інжынэраў ВКЛ
* Людвік Гелгуд, стражнік ВКЛ 1793 — 1794

### Палкоўнікі
* Фэліцыян Гарзенскі
* падпалкоўнік Стэфан Грабоўскі (1793 — 1794)

### Бітвы й сутычкі
Рэгімэнт удзельнічаў у расейска-польскай вайне 1792 году, што тычылася абароны наступстваў Канстытуцыі 3 траўня 1791 году. Бярэсьце (23 ліпеня 1792), Вільня (22/23 красавіка 1794), Солы (25 чэрвеня), Прага (4 лістапада).

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Літоўскія пяхотныя рэгімэнты
5-ы пяхотны рэгімэнт Вялікага Княства Літоўскага

**5-ы пяхотны рэгімэнт Вялікага Княства Літоўскага** — пяхотнае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай.

Зьяўлялася тактычнай адзінкай, якая складалася зь некалькіх аддзелаў пяхоты, што адпавядала пазьнейшаму пяхотнаму палку.

Утвораны 30 красавіка 1775 у выніку перавода ў пяхоту Рэгімэнту драгунаў ЯМці Каралевіча Вялікага Княства Літоўскага.

Разьмяшчэньне: Пінск, Вільня (1778), Мсьцібаў (1779), Вільня (1783), Берасьце Літоўскае (1789).

### Шэфы
* Міхал Грабоўскі, генэрал-ітспэктар (24 красавіка 1775—1783),
* Павал Ежы Грабоўскі 30 сьнежня 1783, палёг 4 красавіка 1794

### Палкоўнікі
* Ежы Грабоўскі (16 сьнежня 1776— 24 кастрычніка 1783))
* Мацей Франкоўскі (30 жніўня 1783),
* Рафал Бэркен (1794).

### Бітвы й сутычкі
Рэгімэнт удзельнічаў у расейска-польскай вайне 1792 году, што тычылася абароны наступстваў Канстытуцыі 3 траўня 1791 году. Мір (11 чэрвеня 1792), Бярэсьце (23 ліпеня), Солы (25 чэрвеня 1797), Прага 4 лістапада.

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Літоўскія пяхотныя рэгімэнты
8-ы пяхотны рэгімэнт Вялікага Княства Літоўскага

**8-ы пяхотны рэгімэнт Вялікага Княства Літоўскага** — пяхотнае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай, утворанае 1 сакавіка 1790 году як *Пяхотны рэгімэнт дому [[Радзівілы|Радзівілаў]]*, распушчанае ў студзені 1794 году і ўзноўленае ў красавіку 1794 году.

Зьяўлялася тактычнай адзінкай, якая складалася зь некалькіх аддзелаў пяхоты, што адпавядала пазьнейшаму пяхотнаму палку. Складаўся з 2 батальёнаў па чатыры роты (астатнія 8 палкоў літоўскай пяхоты мелі толькі па адным батальёне).

Разьмяшчэньне: Нясьвіж, Чарнобыль (1791), Нясьвіж (1792), Плоньск, Стволавічы (1793).

### Шэфы
* князь Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку», ваявода віленскі, генэрал-лейтэнант 17 верасьня 1789, пам. 1790
* Севярын Жэвускі


Файл:Karol_II_Stanisław_Radziwiłł.jpg|Караль Станіслаў Радзівіл, першы шэф рэгімэнту
Файл:Seweryn_Rzewuski.jpg|Севярын Жэвускі, другі шэф рэгімэнту


### Палкоўнікі
* князь Міхал Радзівіл
* падпалкоўнік Севярын Жэвускі (1 сакавіка 1790)
* Дамінік Дэдэрка

### Бітвы й сутычкі

Рэгімэнт удзельнічаў у расейска-польскай вайне 1792 году, што тычылася абароны наступстваў Канстытуцыі 3 траўня 1791 году. Мір (11 чэрвеня 1792), Зэльва (4 ліпеня), Залужэ (11 ліпеня), Бярэсьце (23 ліпеня), Солы (25 чэрвеня 1794).

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Літоўскія пяхотныя рэгімэнты
Вуглоўскі сельсавет (Брагінскі раён)

**Вугло́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёну Гомельскай вобласьці.

Адміністрацыйны цэнтар — вёска Вуглы.

## Гісторыя
1 сьнежня 2009 году ў склад сельсавету перададзеныя вёскі Кавака і Пажаркі.

25 сакавіка 2011 году ліквідаваная вёска Такліноў, яе тэрыторыя ўвайшла ў склад вёскі Вуглы.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Брагінскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Севярын Жавускі (палкоўнік)

**Севярын Жавускі** () — палкоўнік войскаў Вялікага Княства Літоўскага. 

Быў сынам Станіслава Фэрдынанда, харунжага вялікага літоўскага і пляменьнікам таргавічаніна кароннага гетмана польнага Севярына Жавускага.

З 1792 — камандзір 8-ы пяхотны рэгімэнт Вялікага Княства Літоўскага.

Севярын
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойму 1788—1792
Катэгорыя:Палкоўнікі Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Віртуці Мілітары
Станіслаў Фэрдынанд Жавускі

**Станіслаў Фэрдынанд Жавускі** (; 1737, Падгорцы — , Паграбішча) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай. Падстолі (1759—1760) і харунжы вялікі літоўскі (1762—1782); ратмістар панцырны (1755), генэрал-маёр кароннай арміі (1757).

Трымаў Холмінскае староства. Кавалер Ордэна Белага Арла (1760).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Жавускіх гербу «Крыўда» , сын Вацлава Пятра, гетмана вялікага кароннага, і Ганны зь Любамірскіх. Меў братоў Юзэфа і Севярына.

Абіраўся паслом на соймы. Быў фэльдмаршалам аўстрыйскім. 24 верасьня 1759 атрымаў урад падстолія, 30 траўня 1760 — харунжага вялікага літоўскага.

Ажаніўся з Кацярынай Каралінай Радзівіл. У шлюбе меў сыноў Адама і Севярына, а таксама дачок Тэафілію, Ганну, Францішку і Караліну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1737 годзе
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Харунжыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Жавускія
Кляновы ліст

**Кляновы ліст** (, ) — адзін з афіцыйных сымбаляў Канады нароўні з канадзкім бабром.

## Сымбаль Канады
Кляновы ліст, у прыватнасьці, можна ўбачыць на сьцягу Канады (у цэнтры сьцягу ён стаў разьмяшчацца толькі з 1965), на некаторых знаках ваенных званьняў канадзкіх ўзброеных сіл. На сьцягу чырвоны кляновы ліст, як і на стылізаваным малюнку, мае 11 кончыкаў.

Яго выкарыстаньне абавязана наяўнасьці значнай колкасьці клёнаў у Канадзе. Клён спрадвеку ўяўляе сабой значны эканамічны рэсурс. Акрамя паставак вялікай колкасьці лесу, у экспарце рэсурсаў краіны ўдзельнічае і кляновы цукар.

Фальклёрныя песьня «La feuille d'érable» студыі *La Bonne Chanson* распавядае гісторыю зьяўленьня кветкавых эмблем многіх краін, у тым ліку канадзкага кляновага ліста. Гэтая песьня зьяўляецца афіцыйным маршам Каманднага складу інструктараў ваенных вучылішчаў.

Таксама выкарыстоўваецца звычайна ангельскі выраз *Maple Leaf*: напрыклад, у назьве хакейнай каманды «Таронта Мэйпл Ліфс».

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Канады
Паўстанцкія конныя аддзяленьні Вялікага Княства Літоўскага 1794 году

Ніжэй прыводзіцца сьпіс конных вайсковых адзінак Вялікага Княства Літоўскага ў часе паўстаньня Тадэвуша Касьцюшкі:

## Глядзіце таксама
* Паўстанцкія пяхотныя аддзяленьні Вялікага Княства Літоўскага 1794 году
* Паўстаньне Тадэвуша Касьцюшкі

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Войска Вялікага Княства Літоўскага ў Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Паўстаньне 1794 году
Катэгорыя:Сьпісы
Лёвендаальдэр

**Лёвендаальдэр** (фляманд. *Leeuwen Daalder* — ільвіны талер) — талер Галяндзкай рэспублікі, упершыню выбіты ў 1575 годзе. Сыстэматычнае біцьцё распачалося напачатку 1580-х, пасьля аб’яднаньня 7 паўночнанідэрляндзкіх правінцыяў у Рэспубліку злучаных правінцыяў. Эмісія вялася таксама асобнымі гарадамі (Нэймэген, Зютфэн, Зволэ).

На авэрсе — рыцар павернуты ўлева, а галава ўправа, абапіраецца на шчыт. На шчыце выява ільва, які ідзе на задніх лапах улева.

На рэвэрсе — вялікая выява такога самага ільва, як і на шчыце авэрса.

На землях ВКЛ упершыню пісьмова зафіксаваны ў 1578 годзе. Найчасьцей у скарбах на Беларусі сустракаюцца талеры, выбітыя ў 1640-х гадох.

На землях ВКЛ і Польшчы лёвендаальдэр меў таксама назву *лявок*. На ўсходзе лёвендаальдэр называлі «абукельбам» (), бо выява ільва прымалася тамака за сабаку.

## Глядзіце таксама
* Талер

## Вонкавыя спасылкі
* Dutch Colonial — 17th Century Silver Leeuwen Daalder
* Production of the Leeuwendaalder — Coin and Currency Collections
* Лёвендаальдэр Слоўнік нумізмата
* Грашовае абарачэньне на Беларусі ў XVI—XVII ст.

Катэгорыя:Нідэрляндзкія манэты
Катэгорыя:Эўрапейскія гістарычныя валюты
Катэгорыя:Срэбныя манэты
Катэгорыя:Талер
Праскі грош

**Праскі грош** (, , , ) — чэская срэбраная манэта. Уведзена каралём Вацлавам ІІ у 1300 г. Білася да 1547 г.

Праскі грош важыў 3,78 грамаў. Напачатку ўтрымліваў 3,527 г. чыстага срэбра, праз сто гадоў ужо толькі каля 2 г а да XVI ст. толькі 1,255 г.

На авэрсе зьмяшчалася карона і надпіс на лацінскай мове: «DEI GRATIA REX BOEMIE». На рэвэрсе зьмяшчаўся леў на задніх лапах, які быў акружаны надпісам: «GROSSI PRAGENSIS».

## Глядзіце таксама
* Грош
* Туронскі грош
* Кракаўскі грош

Катэгорыя:Нумізматыка
6-ы полк пярэдняй варты Вялікага Княства Літоўскага

**6-ы полк пярэдняй варты Вялікага Княства Літоўскага** — коннае падразьдзяленьне войска Вялікага Княства Літоўскага пэрыяду Рэчы Паспалітай, сфармаваны ў траўні 1792 году з 2-га полку лёгкай коньніцы ЯКМці і Рэчы Паспалітай ці палку каралеўскіх надворных уланаў. Таксама пачаткова з 1776 г.вядомы як «Татарскі полк Якуба Азулевіча» альбо «1-ы татарскі полк». На 1777 г. полк налічваў 269 шабель, У верасні 1792 поўк налічваў  411 ставак, фактычна служыла 407 жаўнераў. На 31 сакавіка 1794 полк налічваў  612 ставак,  фактычна 465 ваяроў. Да 73% асабістага складу палка татары. Падчас Касцюшкоўскага паўстання на іх узбраенні было 286 пісталетаў, 205 шабляў i 95 пікаў.

Разьмяшчэньне: Кобрынь, Ломна (сьнежань 1792).

Жаўнеры палку бралі ўдзел у бітве пад Вільняй 11 жніўня 1794 году.

Якуб Азулевіч загіннуў у бітве за Вільню. Апошні кіраўнік Ахматовіч.

## Палкоўнікі
* Абрахам Скірмант каля 1775
* Якуб Азулевіч (ад 1775 - пам. 11 жніўня 1794)
* Ахматовіч

## Літаратура
* Gembarzewski B. Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831. Warszawa 1925.

Катэгорыя:Конныя палкі Вялікага Княства Літоўскага