open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксій II

**Патрыя́рх Аляксі́й II** (сапр. імя — **Аляксей Міхайлавіч Рыдыгер**; 23 лютага 1929, Талін, Эстонія — 5 сьнежня 2008, Нова-Перадзелкіна, Масква) — біскуп Расейскай Праваслаўнай Царквы (РПЦ Масквы); Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Расеі, прадстаяцель РПЦ з 10 чэрвеня 1990 году па 5 сьнежня 2008 году.

Сапраўдны чалец (акадэмік) Расейскай акадэміі адукацыі.

## Глядзіце таксама
* Расейская царква ў патрыярства Аляксія II

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 23 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1929 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Таліне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Эстоніі
Катэгорыя:Біскупы Расейскай праваслаўнай царквы
Катэгорыя:Патрыярхі Маскоўскія
Катэгорыя:Расейскія праваслаўныя дзеячы
Катэгорыя:Эстонскія рэлігійныя дзеячы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Масквы
Катэгорыя:Мітрапаліты Санкт-Пецярбурскія
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ сьвятога апостала Андрэя Першазваннага з алмазнай зоркай
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ «Славы і Гонару»
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ сьвятога роўнаапостальнага вялікага князя Ўладзімера
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ сьвяціцеля Алексія мітрапаліта Маскоўскага і ўсея Русі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ сьвятога вернага князя Данііла Маскоўскага
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ сьвяціцеля Інакенція мітрапаліта Маскоўскага і Каломенскага
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ вялебнага Сергія Раданескага
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ сьвяціцеля Макарыя мітрапаліта Маскоўскага і ўсея Русі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ Сьвятога Дзьмітрыя Данскога
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Трох Зорак
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём А.М. Гарчакова
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Слава» (Азэрбайджан)
Катэгорыя:Памерлі 5 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 2008 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Біл Гейтс

**Ўільям Гэнры Ґейтс ІІІ** (, нар. 28 кастрычніка 1955 году ў Сіетле) — амэрыканскі прадпрымальнік, адзін з кіраўнікоў *Фонда Біла і Мэлінды Ґейтс*. З 1996 да 2007 году быў самым багатым чалавекам на Зямлі па вэрсіі часопіса «Форбс». У наш час яго багацьце складае прыкладна 58 млрд даляраў ЗША.

Разам з Полам Аленам зьяўляецца заснавальнікам карпарацыі «Майкрасофт», пасаду прэзыдэнта якой Ґейтс пакінуў у чэрвені 2008 году.

## Біяграфія
Біл Ґейтс нарадзіўся ў Сіетле (ЗША), у сям’і адваката Ўільяма Гэнры Ґейтса ІІ і ўдзельніка савету дырэктараў First Interstate Bank, Pacific Northwest Bell і нацыянальнага савета United Way Мэры Максвэл Ґейтс.

Ґейтс вучыўся ў прывілеяванай школе Сіетлу, дзе атрымаў магчымасьць навучыцца праграмаваньню на мінікампутары, па астатніх прадметах Ґейтс меў невысокія адзнакі. У канцы навучаньня ў пачатковай школе дрэнныя паводзіны Ґейтса ўсхвалявалі бацькоў і настаўнікаў так моцна, што яму давялося наведаць псыхіятра.

У 1973 годзе ён паступіў у Гарвардзкі ўнівэрсытэт, але быў выключаны праз два гады. Пасьля гэтага Ґейтс пачаў займацца выключна стварэньнем праграмнага забесьпячэньня. У гэтым жа годзе сумесна з Аленам Ґейтс заснаваў кампутарную кампанію Micro-Soft, якая потым пачала называцца Карпарацыя «Майкрасофт».

1 студзеня 1994 году Ґейтс ажаніўся з Мэліндай Фрэнч. Яны маюць трох дзяцей — Джэніфэр Катрын, Роры Джона і Фібі Адэль.

У 1998 годзе Біл Ґейтс падаў у адстаўку з пасады прэзыдэнта карпарацыі «Майкрасофт», у 2000 годзе і з пасады галоўнага выканаўчага дырэктара.

2 красавіка 2005 году Міністэрства замежных справаў Вялікабрытаніі абвясьціла аб узнагародзе Ґейтса тытулам Рыцара-Камандора Ордэна Брытанскай імпэрыі за яго ўнёсак у разьвіцьцё брытанскіх прадпрыемстваў і за яго высілкі па зьмяншэньні жабрацтва ў сьвеце.

У 2005 годзе Біл Ґейтс і яго жонка Мэлінда Ґейтс былі абвешчаны людзьмі году амэрыканскім часопісам Time.

З 7 чэрвеня 2007 году Ґейтс атрымаў пасьведчаньне аб сканчэньні Гарвардзкага ўнівэрсытэту.

7 студзеня 2008 году Біл Ґейтс абвясьціў аб сваім намеры сысьці з пасады кіраўніка карпарацыі «Майкрасофт» у ліпені 2008 году, заняўшыся выключна дабрачыннасьцю. Сышоўшы з пасады 27 чэрвеня 2008 году Ґейтс застаўся найбуйнейшым акцыянэрам «Майкрасофт» (8,7% акцыяў).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сіетле
Катэгорыя:Праграмісты ЗША
Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША
Катэгорыя:Мільярдэры ЗША
7-Zip

**7-Zip** — архіватар файлаў з высокай ступеньню сьцісканьня. Выкарыстоўвае фармат сьцісканьня LZMA. Праграма вольна распаўсюджваецца на ўмовах ліцэнзыі GNU LGPL.

* Фарматы, якія падтрымліваюцца архіватарам 7-Zip:
** Цалкам: 7z, ZIP (акрамя WinZip 11 вэрсіі), gzip, bzip2, TAR.
** Часткова (толькі распакоўка і прагляд): CAB, RAR, ARJ, cpio, MSI, NSIS, RPM, deb, Z, UDF, WIM, XAR, DMG, HFS, ISO, CHM, LZH, Compiled HTMLHelp, SPLIT.
* Вельмі высокі адсотак сьцісканьня ў новым фармаце 7z дзякуючы выкарыстаньню мадэрнізаванага альгарытму LZMA.
* Для фарматаў ZIP и GZIP ступень сьцісканьня на 2—10% вышэй, чым у PKZip и WinZip.
* Магчымасьць стварэньня архіваў фармату 7z, якія распакоўваюцца самі.
* У фармаце 7z магчыма ствараць шматтэчкавыя архівы (на сёньня акрамя архіваў, якія распакоўваюцца самі).
* Магчымасьць шыфраваньня архіваў з дапамогай альгарытму AES-256 (для фарматаў 7z ды ZIP).
* Інтэграцыя ў абалонку Microsoft Windows і Windows NT.
* Плагін для праграм FAR Manager, Total Commander ды Unreal Commander.
* Графічны інтэрфэйс вэрсіі для Windows на 74-х мовах (у тым ліку, беларускамоўны) з функцыямі двухваконнага файловага мэнэджара.
* Магутная вэрсія для команднага радка.
* Існуе вэрсія для 32-разрадных і 64-разрадных сыстэм.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Форум распрацоўшчыкаў 7-Zip на партале SOURCEFORGE.NET
* Вэрсія 7-Zip для мабільных плятформ

Катэгорыя:Архіватары
Катэгорыя:Кросплятформавыя вольныя праграмы
Катэгорыя:Беларусіфікаваныя праграмы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1999 годзе
Катэгорыя:Вольныя файлавыя мэнэджэры
Катэгорыя:Вольныя шматмоўныя праграмы
Катэгорыя:Вольныя праграмы на C
Катэгорыя:Вольныя праграмы на C++
Катэгорыя:Партатыўныя праграмы
1000-я

**1000-я**

Стагодзьдзі: X стагодзьдзе — XI стагодзьдзе — XIІ стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі:
950-я
960-я
970-я
980-я
990-я
**1000-я**
1010-я
1020-я
1030-я
1040-я
1050-я


Гады:
1000, 1001, 1002, 1003, 1004, 1005, 1006, 1007, 1008, 1009

----

## Асноўныя падзеі
* Лэйф Эрыксан высадзіўся зь вікінгамі ў Паўночнай Амэрыцы, назваўшы новую зямлю *Вінланд*
Дэканат Горадня-Захад

**Дэканат Горадня-Захад** — дэканат Гарадзенскай дыяцэзіі Рымска-каталіцкага касьцёлу Беларусі.

У выглядзе дзьвюх асобных тэрыторыяў разьмешчаны ў паўночнай (Гоская парафія) і паўднёва-заходняй частцы Гарадзенскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Структура
Дэканат аб’ядноўвае адзінаццаць парафіяў і чатыры прыпісныя храмы:

**[[Парафія|Парафіі]] [[Горадня|Горадні]]:**
* Адшуканьня Сьв. Крыжа (Пабернардынскі)
* Найсьвяцейшай Панны Марыі Вострабрамскай Маці Міласэрнасьці (Аўгустовак)
* Зьвеставаньня Найсьвяцейшай Панны Марыі (Пабрыгідзкі)
* Божай Міласэрнасьці (Вішнявец)
* Маці Божай Анёльскай (Францішканскі)
* Беззаганнага Пачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (мікрараён Паўднёвы)

**[[Парафія|Парафіі]] [[Гарадзенскі раён|Гарадзенскага раёну]]:**
* Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Адэльск)
** Маці Божай Міласэрнасьці (Падліпкі) (прыпісны)
* Сьв. апосталаў Пятра і Паўла (Гожа)
** Імя Марыі і сьв. Юрыя (Пералом) (прыпісны)
* Найсьвяцейшай Тройцы (Індура)
** Сьв. Ганны (Глебавічы) (прыпісны)
** Маці Божай Міласэрнасьці (Плябанаўцы) (прыпісны)
* Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Капцёўка)
* Беззаганнага Пачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Квасоўка)

## Цэнтар
Сядзіба дэкана — касьцёл Беззаганнага Пачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі ў мікрараёне Паўднёвы.

Катэгорыя:Гарадзенскі раён
Горадня-Захад
Шабтай Цьві

**Шабтай Цьві** (; па іншай транскрыпцыі — Сабацей Цэві, Сабатай Цьві; 1626 — 1676) — кабаліст, адзін з самых вядомых габрэйскіх ілжэмэсій; лідэр масавага руху XVII стагодзьдзя, які ахапіў амаль усе габрэйскія абшчыны; мэсіянскі рух амаль спыніўся, калі ён нечакана прыняў іслам. Лічыцца, што Шабтай Цьві нарадзіўся і памёр у адзін дзень — 9 ава — дзень скрухі з нагоды разбурэньня Храма.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рабіны
Катэгорыя:Кабалісты
Катэгорыя:Габрэі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1626 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1676 годзе
1008

## Падзеі
* кароль Баграт ІІІ Грузінскі стаў каралём Грузіі

## Нараджэньні
* 4 траўня — Генры І Францускі

## Сьмерці
*
1007

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Ісак I Комнін, Бізантыйскі імпэратар

## Сьмерці
*
1006

## Падзеі
* 1 траўня — назіралася самая магутная за ўсю гісторыю назіраньняў ўспышла звышновай зоркі ў сузорьі Ваўка

## Нараджэньні
* Канстантын Х, бізантыйскі імпэратар

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Румянцаў

**Румянцаў** — расейскае прозьвішча.

## Носьбіты

### Расейскі дваранскі род XVII—XVIII стагодзьдзяў
* Пётар Румянцаў-Задунайскі — генэрал-фэльдмаршал, граф, генэрал-губэрнатар Маларасеі
* Аляксандар Іванавіч Румянцаў — паплечнік Пятра I, бацька П. А. Румянцава-Задунайскага
* Мікалай Румянцаў — расейскі дзяржаўны дзяяч, мэцэнат, калекцыянэр, сын П. А. Румянцава-Задунайскага
* Сяргей Румянцаў — граф, сын П. А. Румянцава-Задунайскага

### Іншыя носьбіты
* Аляксандар Юр’евіч Румянцаў — фізык
* Аляксей Румянцаў — эканаміст, сацыёляг
* Валянцін Румянцаў — мэханік, акадэмік РАН
* Георгі Румянцаў — легендарны расейскі радыёаматар, сямнаццаціразовы чэмпіён СССР па радыёсувязі тэлеграфам і тэлефонам. Чэмпіён Эўропы па «Паляваньні на лісаў». Ягоны пазыўны — **UA1DZ**.
* Леанід Румянцаў — футбаліст
* Міхаіл Румянцаў — цыркавы блазан, вядомы пад псэўданімам «Карандаш»
* Алег Румянцаў — расейскі юрыст, палітычны і дзяржаўны дзяяч
* Пётар Румянцаў — дзяяч РСДРП

### Жанчыны
* Любоў Румянцава — савецкая і беларуская акторка тэатра і кіно
* Надзея Румянцава — савецкая і расейская акторка тэатра і кіно

## Населеныя пункты
* Румянцава — вёска ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
Лейф Эрыксан

**Лэйф Э́рыксан**, **Лэйф Шчасьлівы** (, , нар. каля 975 году — памёр каля 1020 году) — вікінг, сын Эрыка Рудога, ісьляндзкага першаадкрывальніка і заснавальніка нарманскіх калёніяў у Грэнляндыі.

Лэйф прыняў хрысьціянства ў Нарвэгіі, пад час масавага хрышчэньня нарманаў. Калі ён вярнуўся ў Грэнляндыю, пачуў чуткі аб невядомых землях на захадзе, адкрытых *Б’ёрні Герольфсанам*.

Грэнляндзкая сага распавядае аб тым, што прыкладна ў 1002 годзе Лейф з камандай у 35 чалавек паплыў на захад шляхам Б’ёрні. Першай зямлёй, якую спаткаў Лейф, быў пакрыты вялікімі камянямі (па-ісьляндзку: *hellur*) востраў, які ён назваў *Helluland*, навукоўцы лічаць, што гэта быў востраў Бафінава Зямля. Потым ён даплыў да лясістай зямлі зь белымі пляжамі, якую назваў *Markland* (*лясная краіна*). Гэта, хутчэй за ўсё, быў паўвостраў Лабрадор.

Калі дасьледнік адкрыў чарговую зямлю, ён высадзіўся разам са сваімі людзьмі і пабудаваў некалькі хатаў. Месца было ўдалае, у рэках было шмат ласосяў, клімат быў умераны. Падарожнікі правялі там усю зіму.

Сагі ўзгадваюць, што чалавек з імем *Тыркір*, немец, знайшоў у новай зямлі вінаград, пасьля чаго Лэйф назваў гэтую зямлю *Vinland* (*вінаградная зямля*). Лічыцца, што новая зямля была застаўлена пасьля некалькіх сутычак зь мясцовымі жыхарамі.

Па дарозе дамоў Лэйф выратаваў некалькі нармандзкіх маракоў, якія назвалі яго *Лэйф Шчасьлівы*.

Цяпер ідуць спрэчкі пра тое, якая менавіта зямля была тым самым Вінляндам. Большасьць дасьледчыкаў лічаць, што Лэйф быў першым эўрапейцам, які высадзіўся ў Амэрыцы.

Акрамя гэтага Лэйф і яго жонка лічацца хрысьціцелямі Грэнляндыі.

У наш час назву *Leifur Eiríksson* носіць ісьляндзкі аэрапорт у Кефлявіку. У 1887 годзе ў Бостане быў усталяваны помнік Лэйфу Эрыксану. У ЗША 9 кастрычніка названы «*Днём Эрыксана*».

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 975 годзе
Катэгорыя:Вікінгі
Катэгорыя:Ісьляндзкія падарожнікі
Катэгорыя:Памерлі ў 1020 годзе
Катэгорыя:Асобы на манэтах
Герасімовіч

**Герасімо́віч** — беларускае прозьвішча, а таксама імя па бацьку.

* Барыс Герасімовіч (1889—1937) — савецкі астраном
* Восіп Герасімовіч (1884—?) — беларускі грамадзкі дзяяч
* Зьміцер Герасімовіч — беларускі мастак
* Кузьма Герасімовіч-Герасімаў (1891—?) — беларускі грамадзкі дзяяч
* Леанід Герасімовіч — акадэмік НАН Беларусі
* Маргарыта Герасімовіч (псэўданім: ***[[Дакота (сьпявачка)|Дакота]]***) — беларуская сьпявачка
* Мікалай Герасімовіч (1912—?) — беларускі грамадзкі дзяяч
* Наста Герасімовіч — беларуская журналістка
* Пётра Герасімовіч — беларускі грамадзкі дзяяч
* Уладзімер Герасімовіч — беларускі палітык і дыплямат.
* Эдуард Герасімовіч — дырэктар Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Горкага
* Эльвіра Герасімовіч — заслужаны дзяяч мастацтваў БССР, заслужаны дзяяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь, кандыдат мастацтвазнаўства, прафэсар

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Канструктывізм (мастацтва)

**Канструктывізм** — кірунак у мастацтве й архітэктуры першай паловы ХХ стагодзьдзя.

## Канструктывізм у архітэктуры
Прадстаўнікі канструктывізму ў дойлідзтве імкнуліся да абсалютызацыі тэхнічных сродкаў падобна функцыяналістам, аднак у адрозьненьне ад апошніх абапіраліся на якасьці матэрыялаў і гармонію канструкцыі (падобна да готыкі).

На тэрыторыі Беларусі, як усходняй так і заходняй канструктывізм набыў распаўсюджаньне ў міжваенны пэрыяд.

## Вонкавыя спасылкі

* Сяргей Харэўскі. Іосіф Лянгбард. Менская Опэра

Катэгорыя:Архітэктурныя стылі
Функцыяналізм (архітэктура)

**Функцыяналізм** - напрамак у архітэктуры першай паловы ХХ стагодзьдзя, адно з адгалінаваньняў рацыянальнага руху ў архітэктуры падобна канструктывізму. Канцэпцыi функцыяналiстаў вынiкалi выключна з меркаваньняў функцыянальнае мэтазгоднасьцi: ва ўтылiтарнай плянiроўке, кампазыцыі, фунцыянальных дэталя. 

Радыкальны iдэалiзм нарматыўнага ўспрыманьня iснасьцi быў сфармуляваны клясыкам функцыяналiзму Лё Карбюзье: «Дом — машына для жыцьця». Функцыяналiсты выступiлi з разгорнутай праграмай, што сацыялягiзавала ўсе сфэры жыцьця.

У Беларусі, як і ва ўсім СССР функцыяналізм набыў распаўсюджаньне ў міжваенны пэрыяд.

## Вонкавыя спасылкі
* Сяргей Харэўскі. Iосiф Лянгбард. Менская Опэра

Катэгорыя:Функцыяналізм
Катэгорыя:Архітэктурныя стылі
Георгі Лаўроў

**Георгі Лаўроў** — беларускі савецкі архітэктар міжваеннага пэрыяду, прадстаўнік функцыяналізму. Род Лаўрова паходзіць са Смаленшчыны. Скончыў Вышэйшыя мастацка-тэхнічныя майстэрні ў Маскве. У 1928 годзе перабіраецца на Беларусь, дзе да 1933 году разгарнуў плённую дзейнасьць.

Сярод найбольш вядомых праектаў Лаўрова наступныя:
* Ансамбль Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
* Політэхнічны інстытут
* Бібліятэка імя У. Леніна
* Лябараторыі і друкарні АН БССР
* Клінічны гарадок у Менску
* Інтэрнаты і карпусы Горацкай акадэміі
* Кінатэатар у Воршы
* Праект тэатру опэры і балету ў Менску (1930) (перапрацаваны і рэалізаваны Ё. Лянгбардам)

## Вонкавыя спасылкі

* Iосiф Лянгбард. Менская Опэра «Наша Ніва»

Катэгорыя:Нарадзіліся 10 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1896 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Савецкія архітэктары
Катэгорыя:Памерлі 24 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1967 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Антаблемэнт

**Антаблемэнт** ( ад *table* — «стол», «дошка») — бэлечнае перакрыцьцё пралёту альбо завяршэньне сьцяны. Зьяўляецца гарызантальнай часткаю антычнага ордэра.

Антаблемэнт складаецца з архітраву, фрыза і карніза.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Анфіляда

**Анфіляда** альбо **анфілядная кампазыцыя** — тып разьмяшчэньня сумежных пакояў у інтэр’еры, калі міжпакаёвыя дзьверныя праёмы знаходзяцца па адной прамой лініі і ўтвараюць скразны праход. Прыкладам такой пляніроўкі можа быць Вэрсальскі палац.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Архітраў

**Архітраў** — ніжняя з трох гарызантальных частак антаблемэнта (іншыя: фрыз, карніз). Звычайна знаходзіўся на капітэлях калён.

## Глядзіце таксама
* Антаблемэнт
* Фрыз
* Карніз

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Карніз

**Карні́з**, альбо **Гзымс** — гарызантальны выступ, які завяршае сьцяну будынка, ваконныя або дзьвярныя праёмы. У сыстэме антычнага ордэра — верхняя частка антаблемэнта, разьмешчаная над фрызам.

У беларускамоўнай тэрміналёгіі для абазначэньня гарызантальных элемэнтаў фасаду, тоесных карнізу, ужываецца таксама тэрмін **гзымс** нямецкага паходжаньня.

## Глядзіце таксама
* Антаблемэнт
* Архітраў
* Фрыз

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Фрыз (архітэктура)

**Фрыз** — сярэдняя частка антаблемэнта, разьмешчаная паміж архітравам і карнізам. Часта фрыз ўпрыгожваўся арнамэнтам і гарэльефам.

## Глядзіце таксама
* Антаблемэнт
* Архітраў
* Карніз

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Атык

**Атык** ( — «гарышча») — сьценка над верхнім карнізам, якая завяршае фасад збудаваньня.

Атык асабліва характэрны быў для архітэктуры рэнэсансу. У Беларусі меў распаўсюджаньне з XVI ст.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Базыліка

**Базылі́ка** — выцягнутае прастакутнае збудаваньне культавага або грамадзкага прызначэньня. Апорнымі слупамі, аркадамі ці калёнамі базыліка падзялялася ўздоўж на асобныя нэфы, прычым цэнтральны зь іх быў звычайна вышэйшы за бакавыя. Нэфаў можа быць тры, пяць, ці (радзей) сем, прычым цэнтральны высокі нэф мае асобныя вокны для асьвятленьня, разьмешчаныя вышэй бакавых нэфаў.

Сёньня слова «базыліка» разумеецца ў двох сэнсах: архітэктурным і царкоўным.

## Рымская базыліка
У Старадаўніх Грэцыі й Рыме гэта быў грамадзкі будынак для суду, гандлю і г. д. Найпершая зь вядомых базылікаў датуецца 2 стагодзьдзем да н. э. (у Пампэях, Італія).

## Базылікальны храм
Калі Рымская імпэрыя сталася афіцыйна хрысьціянскай, «базылікай» сталі таксама пазначаць значную каталіцкую бажніцу, якой быў нададзены гэты статус папам рымскім.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Хрысьціянская архітэктура
Падвал

**Падва́л**, **сутарэ́ньне** ці **склеп** — ніжняя, звычайная падземная частка збудаваньня. Служыць для размяшчэння рознага абсталявання, харчоў. Характарызуецца стабільнасьцю тэмпэратураў цягам содняў і году за кошт цеплаізалюючых уласьцівасьцяў зямлі і адсутнасьці натуральнага сонечнага асьвятленьня.

Вышыня падвалаў большых за два мэтры, пры меншай вышыні прастору называюць тэхнічным падпольлем, якое фактычна ўжо ня лічыцца памяшканьнем. У высотных будынках падвалы звычайна большыя дзеля ўстойлівасьці будынка і часам нават улучаюць некалькі паверхаў. У малапавярховых будынках часьцей мае невялікую глыбіню. У апошняй траціне XX стагодзьдзя колькасьць жылых будынкаў з падвалам стала скарачацца ў сувязі з распаўсюдам цэнтральнага цеплазабесьпячэньня і з заканчэньнем практыкі абсталяваньня ў іх бамбасховішчаў. Пры ўзьвядзеньні будынкаў без падвалаў значна памяншаецца кошт падземнай часткі. Вонкавыя падвальныя сьцены разьлічваюць на ўспрыняцьцё актыўнага ціску грунту, а таксама на часовыя нагрузкі, як то дадатковы ціск ад вежавых кранаў і грузавых аўтамашынаў, які перадакцца на сьцены праз грунт. Каб пазьбегнуць затапленьня падвалаў пры будаўніцтве пракладваецца дрэнажная сыстэма, вырабляецца гідраізаляцыя вонкавых сьценаў і падлогі, а дзеля зьмяншэньня вільготнасьці паветра ўладкоўваецца вэнтыляцыя.

Невялікія падвалы звычайна выкарыстоўваюцца дзеля гаспадарчых патрэбаў і разьмяшчэньня часткі абсталяваньня і камунікацыяў будынка, у больш прасторных часта разьмяшчаюцца склады, невялікія офісы, невялікія вытворчасьці і крамы, у вялікіх комплексах падвалы часта выкарыстоўваюцца дзеля разьмяшчэньня месцаў падземнага аўтамабільнага паркаваньня. Падвалы і гарышчы, якія не выкарыстоўваюцца, часта становяцца прытулкам валацугаў.

## Глядзіце таксама
* Склеп

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Бэльвэдэр

**Бэльвэдэр** ( — «*прыгожы від*») — асобнае збудаваньне ў парку на высокай тэрасе ці ўзвышшы альбо невялікая вежа прызначаныя для агляду навакольля.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Валюта (архітэктура)

**Валюта** ( — «завіток», «сьпіраль») — плястычнае аздабленьне ў выглядзе сьпіральнага завітка. Як элемэнт архітэктурнага ордэра звычайна выкарыстоўваўся ў аздабленьні капітэляў калён.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Рэльеф (скульптура)

**Рэлье́ф** — від выяўленчага мастацтва, адзін з асноўных відаў скульптуры, у якім выява ствараецца з дапамогаю аб’ёмаў выступаючых над плашчыняю фону.

Віды рэльефу:

* Барэльеф ( — нізкі рэльеф) — скульптурны альбо арнамэнтны рэльеф, выява якога выступае над плашчыняю фону як правіла ня болей чым на палову.
* Гарэльеф ( — высокі рэльеф)— скульптурны альбо арнамэнтны рэльеф, выява якога выступае над плашчыняю фону больш чым напалову свайго аб’ёму.
* Контрарэльеф ( — супраць) — від паглыбленага рэльефу, своеасаблівы «нэгатыў» барэльефу.
Барэльеф

**Барэлье́ф** (, ад *bas*&nbsp;— «нізкі» і *relief*)&nbsp;— адзін зь відаў мастацкага рэльефу, скульптурная кампазыцыя, выкананая на на паверхні каменя, дрэва, мэталу і пад. Барэльефам называюць рэльеф, які выступае з плашчыні ня больш як на палову аб’ёму скульптуры. Гэтым барэльеф адрозьніваецца ад высокага рэльефу, або гарэльефу, які выступае больш чым напаловуу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Скульптурныя рэльефы
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Тэхнікі скульптуры
Дамінанта

Тэрмін **дамінанта** (ад  — пануючы) мае розныя значэньні:
* Дамінанта (архітэктура)
Дамінанта (архітэктура)

**Дамінанта** ў архітэктуры — асноўная (дамінуючая) кампазыцыйная частка складанай пабудовы, комплексу ці гарадзкой забудовы.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Капітэль

**Капітэль** — верхняя частка вэртыкальнай апоры (калёны ці слупа), якая ўспрымала гарызантальную нагрузку (бэлька, архітраў).

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Картуш (архітэктура)

**Картуш** — скульптурнае або ляпное ўпрыгожаньне ў выглядзе шчыта, не да канца разгорнутага скрутка, харугвы. У архітэктуры і скульптуры картуш меў высокую сымбалічную ролю і зьмяшчаў эмблемы, надпісы, знакі, арнамэнт і іншыя аздобы.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Скульптура
Пандус

**Па́ндус** ( — палогі схіл) — прастакутная або крывалінейная нахіленая пляцоўка для пад’езду брычак, карэт, аўтамабіляў да параднага ўваходу. Часам пандус выдзяляўся калянадай, балюстрадай ці бардзюрам.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Ластаўкі

Назву **Ластаўкі** альбо **Ластаўка** маюць:

* Ластаўка — род птушак зь сям’і ластаўкавых
* Ластаўкі (Кобрынскі раён) — вёска ў складзе Тэвельскага сельсавету Кобрынскага раёну Берасьцейскай вобласьці
Peace Will Come

«**Peace Will Come**» () — песьня, зь якой 22 траўня 2008 году Дыяна Гурцкая прадставіла Грузію на міжнародным конкурсе песень «Эўрабачаньне-2008». Аўтары песьні: Карэн Кавалерыян і Кім Брэйтбург. Песьня заняла 11 месца з 83 баламі ў фінале, а ў другім паўфінале конкурсу — 5 месца з 107 баламі.

## Глядзіце таксама
* Грузія на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня

Катэгорыя:Песьні конкурсу песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Грузія на конкурсе песьні Эўрабачаньне
Даніель Кон-Бэндыт

**Даніэль Кон-Бэндыт** (*Daniel Cohn-Bendit*; нарадзіўся 4 красавіка 1945, Мантабан, Францыя) — адзін з лідэраў студэнцкага руху падчас Травеньскіх падзеяў у Францыі 1968 году, нямецкі палiтычны дзяяч, адзін з кiраўнікоў групы «Зялёных» у Эўрапалямэнце.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мантабане
Катэгорыя:Францускія палітыкі
Катэгорыя:Нямецкія палітыкі
Pe-o margine de lume

«**Pe-o margine de lume**» () — песьня, зь якой 20 траўня 2008 году Ніка і Ўлад Мірыта прадставілі Румынію на міжнародным конкурсе песень «Эўрабачаньне-2008». Аўтары песьні: Андрэй Тудор, Андрыя Андрэй і Адына Шутэў. Песьня заняла 20 месца з 45 баламі ў фінале, а ў першым паўфінале конкурсу — 7 месца з 94 баламі. Куплеты выкананыя на румынскай і італьянскай мовах.

## Глядзіце таксама
* Румынія на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня

Катэгорыя:Песьні конкурсу песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Румынія на конкурсе песьні Эўрабачаньне
Pokušaj

«**Pokušaj**» () — песьня, зь якой 20 траўня 2008 году Лака прадставіў Босьнію і Герцагавіну на міжнародным конкурсе песень «Эўрабачаньне-2008». Аўтар песьні: Эльвір «Лака» Лакавіч. Песьня заняла 10 месца з 110 баламі ў фінале, а ў першым паўфінале конкурсу — 9 месца з 72 баламі.

## Глядзіце таксама
* Босьнія і Герцагавіна на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня

Катэгорыя:Песьні конкурсу песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Босьнія і Герцагавіна на конкурсе песьні Эўрабачаньне
Romanca

«**Romanca**» () — песьня, зь якой 22 траўня 2008 году Kraljevi Ulice & 75 Cents прадставілі Харватыю на міжнародным конкурсе песень «Эўрабачаньне-2008». Аўтар песьні: Міран Хаджы Вялікавіч. Песьня заняла 21 месца з 44 баламі ў фінале, а ў другім паўфінале конкурсу — 4 месца з 112 баламі.

## Глядзіце таксама
* Харватыя на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня

Катэгорыя:Песьні конкурсу песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Харватыя на конкурсе песьні Эўрабачаньне
Таўроскі раён

**Таўро́скі раён** () – адміністрацыйная адзінка на захадзе Летувы, знаходзіцца ў складзе Таўроскага павету. Раён адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Паселішчы
У раёне знаходзяцца наступныя паселішчы:
* 2 гарады — Таўрогі і Скаўдвілі
* 4 мястэчкі — Батакі, Гауры, Паграманты і Жыгайчы
* 320 вёсак

Колькасьць насельніцтва:
* Таўрогі — 29 124 чал;
* Скаўдвілі — 2140 чал;
* Таўры — 1891 чал;
* Лаўксаргі — 700 чал;
* Жыгайчы — 643 чал;
* Адакавы — 617 чал;
* Мажоны — 577 чал;
* Паграманты — 564 чал;
* Буткелі — 498 чал;
* Ейчы — 475 чал.

## Староствы
У складзе Таўроскага раёну знаходзяцца 8 старостваў:

* *Батацкае* (па-летувіску: *Batakių seniūnija*)
* *Гаурскае* (па-летувіску: *Gaurės seniūnija*)
* *Лаўксарскае* (па-летувіску: *Lauksargių seniūnija*)
* *Мажонскае* (па-летувіску: *Mažonų seniūnija*)
* *Скаўдвільскае* (па-летувіску: *Skaudvilės seniūnija*)
* *Тауроскае* (па-летувіску: *Tauragės seniūnija*)
* *Тауроскае гарадзкое* (па-летувіску: *Tauragės miesto seniūnija*)
* *Жыгайцкае* (па-летувіску: *Žygaičių seniūnija*)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Таўроскі павет
Катэгорыя:Жамойць
Катэгорыя:Раёны Летувы
Мэры Шэлі

**Мэры Ўолстанкрафт Шэлі** (; 30 жніўня 1797, Лёндан — 1 лютага 1851) — ангельская паэтка і пісьменьніца рамантычнага жанру.

Яе бацькі — *Ўільям Гудвін* (лібэральны філёзаф, журналіст-анархіст і атэіст) і *Мэры Ўолстканкрафт* (вядомая фэміністка, настаўніца і пісьменьніца). Маці памёрла пад час родаў і бацька гадаваў Мэры, разам зь яе сястрой, самастойна. Сама Мэры стала надзвычайна інтэлігентнай, начытанай асобай, цікавілася апошнімі дасягненьнямі навукі асабліва ў галінах хіміі і фізыялёгіі.

У 1814 годзе, ва ўзросьце 17 гадоў, яна пазнаёмілася з выбітным ангельскім паэтам Пэрсі Шэлі, які ў той час быў жанаты і меў двух дачок. Хутка, пад ціскам грамадзкага меркаваньня, яны вырашылі пераехаць у кантынэнтальную Эўропу. Там Мэры пазнаёмілася зь іншым ангельскім паэтам *Лордам Байранам*.

Першай аповесьцю, якую напісала Мэры Шэлі была аповесьць «*Франкенштэйн, альбо сучасны Прамэтэй*» (1818 год), натхненьнем для якой былі навуковыя дасьледаваньні ў галіне рэгенэрацыі мёртвай матэрыі.

Акрамя гэтага Мэры Шэлі напісала і іншыя творы:

* *Пераўтварэньне* (*Transformation*, 1831)
* *Апошні чалавек* (*The Last Man*, 1826)
* *Вальпегра* (1823)

Памерла Мэры Шэлі ад пухліны мозга 1 лютага 1851 году.

## Беларускія пераклады
«Франкенштайн» на беларускую пераклала Марына Дзергачова (Мн.: «Кнігазбор», 2016).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* «Франкенштэйн, альбо Сучасны Праметэй» (урывак) на prajdzisvet.org

Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Катэгорыя:Брытанскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Катэгорыя:Літаратары рамантызму
Катэгорыя:Літаратаркі XIX стагодзьдзя
Янка Семашкевіч

**Янка Семашкевіч** (пс. *Янка Быліна*, *Я. Б.*; 30 кастрычніка 1883, в. Лакцяны, Сьвянцянскі павет — 18 лютага 1956, Бомбля, Польшча) — беларускі каталіцкі сьвятар, грамадзкі дзяяч, паэт.

## Біяграфія
Скончыў Віленскую духоўную каталіцкую сэмінарыю і пасьвячоны ў сьвятары ў 1907 годзе. З 1910 — адміністратар у парафіі Дварэц Слонімскага дэканата. Аўтар двух зборнікаў паэзіі і некалькіх рэлігійных кнігаў. Супрацоўнічаў з выданьнямі БХД. У 1925 годзе пробашч у Лаварышках. Адзін з аўтараў «Мэмарандуму» 19 траўня 1925 году ксяндзоў-беларусаў на агульнапольскую канфэрэнцыю біскупаў у 1925. Ягоная кніга вершаў «*На покуці*», выдадзеная ў 1934 годзе, была канфіскаваная ўладамі міжваеннай Польшчы. Быў рэпрэсаваны савецкімі ўладамі. На пачатку 1950-х гадоў зьехаў у Польшчу. Працаваў душпастырам абавязкі ў мясцовасьці Міхалова-Нязбудная на Беласточчыне. Пахаваны каля касьцёла ў Бомблі.

## Творы
* Na pryźbe, 56 ст.,1924, Беларускае Выдавецкае Таварыства, друкарня Бекера
* Vybary staršyni, 24 ст., 1926, выдавецтва «Беларуская Крыніца», друкарня «Скарына»
* Ružaniec Najśviaciejšaj Dzievy Maryi, 35 ст., 1928, выдавецтва «Хрысьціянская Думка», друкарня «Скарына»
* Pieśni žalby, 1929
* Daroga Kryža — nabaženstva na Vialiki Post, 32 ст., 1930, выдавецтва «Хрысьціянская Думка», друкарня «Скарына», 1000 асобнікаў
* Na pokuci. Bajki i roznyja vieršy, 72 ст., 1934, Выдавецтва БІГіК, друкарня «Скарына», 1000 асобнікаў — *трапіла пад канфіскацыю*.
* Vybary staršyni, 16 ст., 1938, друкарня «Скарына», 1000 асобнікаў

## Вонкавыя спасылкі
* Слоўнік.орг

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1883 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 30 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі 18 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 1956 годзе
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Памерлі ў Падляскім ваяводзтве
Катэгорыя:Пахаваныя ў Польшчы
Літвак

**Літва́к** — прозьвішча.

## Носьбіты
* Аляксандар Літвак — акадэмік РАН, дырэктар ІПФ РАН (Ніжні Ноўгарад)
* Анатоль Літвак — рэжысэр і прадусар
* Міхаіл Літвак — кінапрадусар
* Міхаіл Літвак — псыхатэрапэўт і пісьменьнік
* Сьвета Літвак — літаратар-пэрфармансіст

## Глядзіце таксама
* Літвакоў
* Літвакі/Літвякі
* Літвін
* Літвяк
Ліцьвінаў

**Ліцьві́наў** (таксама — *Літві́наў*) — беларускае прозьвішча, утворанае ад прозьвішча *[[Ліцьвін|Ліцьві́н]]* (*выхадзец зь [[ВКЛ|Літвы]]*). Галоўным парадкам пашыранае на тэрыторыі Беларусі, а таксама ў Расеі і ва Ўкраіне.

## Вядомыя носьбіты
* Аляксандар Ліцьвінаў — беларускі шахматыст, першаразраднік
* Аляксандар Анатольевіч Літвінаў (нар. 1980) — расейскі паэт
* Аляксандар Аркадзевіч Літвінаў (нар. 1962) — мастак
* Аляксандар Іванавіч Літвінаў (1853—1932) — расейскі генэрал ад кавалерыі
* Аляксандар Міхайлавіч Літвінаў — больш вядомы як Веня Д’ркін — расейскі паэт, музыка, рок-бард
* Барыс Літвінаў — акадэмік РАН, адмысловец у вобласьці атамнай навукі і тэхнікі, дасьледаваньняў фізыкі выбуху і высокіх шчыльнасьцяў энэргіі, адзін з стваральнікаў ядзерных зарадаў і ядзерных выбухных прыладаў
* Віктар Літвінаў (нар. 1938) — расейскі філёляг, лінгвіст, гермэнэўт
* Дзьмітры Літвінаў (1854—1929) — расейскі батанік, флярыст і батаніка-географ
* Іван Літвінаў — герой Савецкага Саюзу
* Леў Літвінаў (1899 — ?) — беларускі рэжысэр 
* Максім Літвінаў — расейскі габрэйскі рэвалюцыянэр, савецкі партыйны і дзяржаўны дзяяч, народны камісар па замежных справах СССР, аўтар шматлікіх прац па пытаньнях зьнешняй палітыкі СССР
* Мікалай Літвінаў — беларускі журналіст
* Мікалай Паўлавіч Літвінаў (1865—1937) — журналіст, выдавец, грамадзкі дзяяч
* Мікалай Уладзімеравіч Літвінаў — «радыёчараўнік», вядучы «Радыёняні»
* Мікалай Яхімавіч Літвінаў — герой Савецкага Саюзу
* Павел Літвінаў — праваабаронца
* Павел Сямёнавіч Літвінаў — герой Савецкага Саюзу
* Пётар Літвінаў — герой Савецкага Саюзу
* Пракоп Літвінаў — герой Савецкага Саюзу
* Рыгор Літвінаў (1899 — ?) — царкоўнаслужыцель. Рэпрэсаваны
* Сяргей Літвінаў — расейскага трэнэра, у яго трэніруецца беларускі атлет Іван Ціхан
* Уладзімер Ліцьвінаў — герой Савецкага Саюзу
* Уладзімер Ліцьвінаў — беларускі шахматыст, майстар

### Глядзіце таксама
* Літвак
* Літвін
* Ліцьвінава
* Літвіненка
* Літвінка
* Літвіновіч
* Літвіноўскі
* Літвінскі
* Літвінчук
* Літвінюк
* Літоўчанка

## Населеныя пункты, якія маюць аснову «Літвінаў»/«Ліцьвінаў»
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Ліцьвінкі — вёска ў Кобрынскім раёне

### [[Расея]]
* Ліцьвінаў — былы хутар у Почапскім раёне Бранскай вобласьці

### [[Украіна]]
* Ліцьвінаў — вёска ў Падгаецкім раёне Тарнопальскай вобласьці
* Стары Ліцьвінаў — вёска ў Падгаецкім раёне Тарнопальскай вобласьці

### [[Чэхія]]
* Літвінаў — горад у Чэхіі

### Глядзіце таксама
* Літва
* Літвінаўка
* Ліцьвінкава
* Літвінкі
* Літвіновічы
* Населеныя пункты, якія маюць аснову «Ліцьвін»/«Літвін»

## Іншае
* Скарбы літвінаў — альбом гурта Стары Ольса

## Заўвагі

## Крыніцы
Княжыч

Назву **Княжыч** маюць:

* Княжыч — гэта падзьвінскае найменьне маладога месяца, які расьце.
* Княжыч — гісторыка-культурніцкі клюб.
Пілястра

**Пілястра** ці **пілястр** — вэртыкальны элемэнт упрыгожваньня фасаду ці інтэр’еру будынка ў выглядзе выступа ў сьцяне ў форме чатырохкантовага слупа, апрацаванага ў форме ордэрнай калёны: мае базу (аснову), ствол, капітэль (завяршэньне).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Плябанія

**Пляба́нія** () — двор сьвятара каталіцкай, рэфарматарскай або ўніяцкай царквы ў Польшчы і Беларусі ў XVI—XX стст.

Звычайна разьмяшчаўся каля храма, уключаў жылы дом і гаспадарчыя пабудовы. Драўляная жылая забудова вырашалася пераважна ў традыцыях народнага дойлідзтва. Пляніроўка дома звычайна 3-камэрная, у XIX — пачатку XX ст. больш складанай структуры.

Катэгорыя:Хрысьціянскія збудаваньні
Караль Левіту

**Караль Левіту** (; 1820, Кумелск каля Кольна, Падляшша — 7 ліпеня 1841, Варшава) — польскі студэнт, арганізатар таемных арганізацый.

У 1839 годзе зарганізаваў у Лукаве гурток студэнтаў, якія займаліся самаадукацыяй. Арыштаваны ў 1841 годзе, быў вязьнем Х Павільёна Варшаўскае цытадэлі. Катаваны, пабойваўся, што падчас допыту выдасьць сваіх таварышаў, таму ён сканчае жыцьцё самагубствам праз самазгарэньне (пачаў ад запаленьня сваяго ложка каганцом).

У ягоны гонар названая ўнутраная вуліца ў Варшаўскай цытадэлі.

## Літаратура
* *Kronika powstań polskich 1794—1944*, Wydawnictwo Kronika, Warszawa, ISBN 83-86079-02-9, с. 150 
* Stefan Król, *Cytadela Warszawska*, Książka i Wiedza, Warszawa 1978, сс. 46, 65, 
* Levittoux Karol (w:) Internetowa encyklopedia PWN 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1820 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Падляскім ваяводзтве
Катэгорыя:Асобы Польшчы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Вязьні Варшаўскай цытадэлі
Катэгорыя:Памерлі 7 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1841 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Самагубцы
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Портык

**Портык** — навес звычайна перад уваходам, які падтрымліваецца калянадай або слупамі, утвараючы такім чынам адкрытую галерэю, завершаны франтонам або атыкам. Портыкам таксама называецца паркавы павільён з калянадай. Меў месца ў архітэктуры антычнасьці, быў адроджаны ў эўрапейскай архітэктуры ў часы Эпохі Асьветы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Ліцьвінкі

**Ліцьвінкі** — назва ў форме множнага ліку жаночага роду, вытворная ад назвы *[[Ліцьвіны]]* — гістарычная саманазва беларусаў. Сынонім — Літоўкі.

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Ліцьвінкі — вёска ў Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Ліцьвінкі — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Ліцьвінкі — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Ліцьвінкі — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці

### [[Польшча]]
* Ліцьвінкі — вёска ў гміне Нідзіца Нідзіцкага павету Вармінска-Мазурскага ваяводзтва
* Ліцьвінкі — вёска ў гміне Кузьніца Сакольскага павету Падляскага ваяводзтва 

### [[Расея|Расеі]]
* Ніжагародзкая вобласьць:
** Вялікія Ліцьвінкі — вёска ў Ліндоўскім сельсавеце Борскага раёну
** Малыя Ліцьвінкі — вёска ў Ліндоўскім сельсавеце Борскага раёну 

## Іншае
* Ліцьвінкі — чыгуначных плятформа ў Цьвярскай вобласьці

### Глядзіце таксама
* Літва
* Населеныя пункты, якія маюць аснову «Ліцьвін»/«Літвін»
* Ліцьвінавічы
* Ліцьвінаў
* Ліцьвінава
* Ліцьвінка/Літоўка

## Заўвагі
Панявескі раён

**Паняве́скі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў цэнтральнай Летуве, знаходзіцца ў складзе Панявескага павету. Адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

## Паселішчы
У раёне знаходзяцца наступныя паселішчы:
* 2 гарады — Панявеж, *Рамігола*
* 8 мястэчак — *Гележы*, *Крэкенава*, *Мяжышкі*, *Наўместы*, *Рагува*, *Сьмілгі*, *Шылы*, *Вадоклы*.
* 752 вёскі

## Колькасьць насельніцтва
* *Дэмбава* – 2397 чал;
* *Крэкенава* – 2003 чал;
* *Рамігола* – 1733 чал;
* *Велжы* – 1417 чал;
* *Пінява* – 1158 чал;
* *Пажагены* – 962 чал;
* *Ятайны* – 885 чал;
* *Наўместы* – 832 чал;
* *Людзіны* – 762 чал;
* *Вайводы* – 752 чал

## Староствы
У складзе Панявескага раёну знаходзяцца 11 старостаў:

* *Карсакіскае* (па-летувіску: *Karsakiškio seniūnija*)
* *Крэкенаўскае* (па-летувіску: *Krekenavos seniūnija*)
* *Межышкаўскае* (па-летувіску: *Miežiškių seniūnija*)
* *Наўмесцкае* (па-летувіску: *Naujamiesčio seniūnija*)
* *Панявескае* (па-летувіску: *Panevėžio seniūnija*)
* *Рагуўскае* (па-летувіску: *Raguvos seniūnija*)
* *Рамігольскае* (па-летувіску: *Ramygalos seniūnija*)
* *Сьмільгійскае* (па-летувіску: *Smilgių seniūnija*)
* *Упіцкае* (па-летувіску: *Upytės seniūnija*)
* *Вадоклаўскае* (па-летувіску: *Vadoklių seniūnija*)
* *Велскае* (па-летувіску: *Velžio seniūnija*)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Панявескі павет
Катэгорыя:Аўкштота
Катэгорыя:Раёны Летувы
990-я

**990-я**

Стагодзьдзі: IX стагодзьдзе — X стагодзьдзе — XІ стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
940-я
950-я
960-я
970-я
980-я
**990-я**
1000-я
1010-я
1020-я
1030-я
1040-я


Гады: 
990, 991, 992, 993, 994, 995, 996, 997, 998, 999

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
Уладзіслаў

**Уладзісла́ў** (**Uładzisłaŭ**) — мужчынскае імя.

Гэтае імя мае старажытнаславянскае паходжаньне; вельмі распаўсюджанае ў Польшчы. **Уладзіслаў** абазначае «ўладальнік славы». 

У розных краінах імя **Ўладзіслаў** мае свае адпаведнікі: ; ; па-харвацку й чэску: *Vladislav*; па-вугорску: *László*; . 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Клайпедзкі раён

**Клайпедзкі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў заходняй Летуве ў Клайпедзкім павеце. Клайпедзкі раён адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць.

## Паселішчы
У раёне знаходзяцца наступныя населеныя пункты:
* 2 гарады — Горжды і Прэкулі;
* 7 мястэчак — *Давілы*, *Андрэявы*, *Ядрэны*, *Крэтынгалы*, *Плікі*, *Вэвіржэны* і *Вэжайчы*;
* 303 вёскі

## Колькасьць насельніцтва
* *Горжды* – 15 212 чал;
* *Вэжайчы* – 1749 чал;
* *Прэкулі* – 1725 чал;
* *Давілы* – 1231 чал;
* *Крэтынгалы* – 977 чал;
* *Вэвіржэны* – 964 чал;
* *Андрэявы* – 718 чал;
* *Аглунены* – 653 чал;
* *Дэрцэклы* – 641 чал;
* *Дрэвэрны* – 617 чал.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Жамойць
998

## Падзеі
* Неф базылікі Нотр-Дам-дэ-ла-Бас-Эвр (Бове, Францыя).

* 998 (па «Каралеўскіх аналы») - Олав Харальдссан ахрышчаны Олавам Трюггвасонам.

* Тата Рыгор V скасаваў шлюб Роберта II з Бэртай.

* Мяцеж у Вугоршчыне паганцаў супраць караля. Перамога Стэфана I над паўстанцамі пры Веспрэме.

* Захоп баўгарамі Чарнагорыі

* Махмуд Газнэві становіцца султанам дзяржавы Газневідаў.

* Выгнанне нестарыян з кітайскай мяжы ў стэп.

## Нараджэньні
* Георгі І Грузінскі

## Сьмерці
* Абдул Уафа, пэрсыдзкі матэматык
Ліцьвінавічы

**Ліцьві́навічы** — распаўсюджаная назва населеных пунктаў, якая паходзіць ад гістарычнай саманазвы беларусаў — *[[ліцьвіны]]*.

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Ліцьвінавічы — вёска ў Кармянскім раёне Гомельскай вобласьці
* Ліцьвінавічы — былая вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці

### [[Польшча]]
* Ліцьвінавічы — вёска ў Сямяціцкім павеце Падляскага ваяводзтва

### [[Расея]]
* Ліцьвінавічы — вёска ў Маскоўскай вобласьці

### [[Украіна]]
* Ліцьвінавічы — вёска ў Кралявецкім раёне Сумской вобласьці

### Падвойныя назвы
* Вялікія Ліцьвінавічы
* Малыя Ліцьвінавічы

## Глядзіце таксама
* Літва
* Населеныя пункты, якія маюць аснову «Ліцьвін»/«Літвін»
* Ліцьвінаў
* Ліцьвінава
* Ліцьвінкі

## Заўвагі

## Крыніцы
Парагенэратар

**Парагенэратар** — апарат для вытворчасьці вадзяной пары. Пара можа атрымлівацца за кошт спальваньня арганічнага паліва (тады парагенератар называецца паравым катлом), за кошт выкарыстоўваньня электраэнэргіі (электракацёл), выкарыстоўваньня атамнай энэргіі і іншымі спосабамі.

## Парагенэратары атамных электрастанцый
У залежнасьці ад схемы атамнай электрастанцыі (адна-, дзвух- ці трохконтурная) ролю парагенэратара на ёй могуць адыгрываць розныя прыстасаваньні.
На аднаконтурных станцыях (вода падаецца ў рэактар, пераўтвараецца там у пару, і гэтая ж пара ідзе ў паравую турбіну) парагенэратарам будзе непасрэдна рэактар.
На дзьвюхконтуных парагенэратарам зьяўляецца спэцыяльны цеплаабменьнік, у якім пара ўтвараецца за кошт цяпла гарачай вады пад ціскам (або іншай вадкасьці), газа ці расплаўленага мэталу, якія ў сваю чаргу наргэваюцца ў рэактары (першы контур), а вырабленная пара ідзе ў турбіну (другі контур).
Таксама існуюць трохконтурныя рэктары (у першых двух контурах цыркулююць расплаўленны мэтал, трэці контур — паравадзяны). Тут парагенэратарам зьяўляецца цеплаабменнік паміж другім і трэцім контурам.

Катэгорыя:Энэргетыка
Ліцьвінчук

**Літвінчук** або **Ліцьвінчук** — беларускае прозьвішча, утворанае ад прозьвішча *[[Ліцьвін|Ліцьві́н]]* (*выхадзец зь [[ВКЛ|Літвы]]*). У асноўнай меры распаўсюджанае на тэрыторыі Беларусі, а таксама ў Расеі і ва Ўкраіне.

## Вядомыя носьбіты
* Артур Ліцьвінчук — беларускі байдарачнік, чэмпіён Летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году.
* Барыс Ліцьвінчук — герой Савецкага Саюза.
* Пётар Ліцьвінчук — беларускі стралок, удзельнік Летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году.

## Глядзіце таксама
*Літвак
*Літвінаў
*Літвіненка
*Літвінюк
*Літоўчанка

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Ліцьвінюк

**Ліцьвіню́к** (таксама — *Літвіню́к*) — беларускае прозьвішча, утворанае ад прозьвішча *[[Ліцьвін|Ліцьві́н]]* (*выхадзец зь [[ВКЛ|Літвы]]*). У асноўнай меры распаўсюджанае на тэрыторыі Беларусі, а таксама ў Расеі і ва Ўкраіне.

## Вядомыя носьбіты
* Георгі Літвінюк ( 1961) — беларускі географ;
* Зыгмунт Станіслаў Ліцьвінюк — польскі палітык, глава гміны Тучна;
* Міхаіл Ліцьвінюк — украінскі журналіст;
* Хведар Ліцьвінюк — герой Савецкага Саюза.

## Глядзіце таксама
* Літвак
* Літоўчанка
* Ліцьвінаў
* Ліцьвіненка
* Ліцьвінчук

## Заўвагі

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Літоўчанка

**Літоўчанка** — беларускае прозьвішча. У асноўнай меры распаўсюджанае на тэрыторыі Беларусі, а таксама ў Расеі і ва Ўкраіне.

## Вядомыя носьбіты
* Аляксандар Літоўчанка (1835—1890) — расейскі і ўкраінскі мастак гістарычнага жанру.
* Генадзь Літоўчанка (нар. 1963) — савецкі і ўкраінскі футбаліст, трэнэр.
* Максім Літоўчанка (нар. 1969) — расейскі актор тэатра і кіно.
* Мікалай Літоўчанка — герой Савецкага Саюза
* Павел Літоўчанка (нар. 1952) — савецкі лёгкаатлет, заслужаны трэнэр СССР.
* Сьцяпан Літоўчанка — герой Савецкага Саюза

## Глядзіце таксама
*Літвак
*Літвін
*Літвінаў
*Літвіненка
*Літвінка
*Літвіновіч
*Літвіноўскі
*Літвінскі
*Літвінчук
*Літвінюк

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Ліцьвіноўскі

Назву **Літвіно́ўскі** або **Ліцьвіно́ўскі** маюць:

## Прозьвішчы
**Ліцьвіно́ўскі** — беларускае прозьвішча, утворанае ад прозьвішча *[[Ліцьвін|Ліцьві́наў]]*. У асноўнай меры распаўсюджанае на тэрыторыі Беларусі, а таксама ў Расеі і ва Ўкраіне.

### Вядомыя носьбіты
* Аляксандар Ліцьвіноўскі — беларускі кампазытар
* Віктар «Bon» Ліцьвіноўскі — беларускі музыка, былы ўдзельнік гурту «žygimont VAZA»

## Населеныя пункты
* Ліцьвінаўскі — пасёлак у Ленінск-Кузьнецкім раёне Кемераўскай вобласьці

## Іншае
* Ліцьвінаўскі раён — былы раён у Каменскай вобласьці

## Глядзіце таксама
*Літвак
*Літвін
*Літвінаў
*Літвіненка
*Літвінскі
*Літвінчук
*Літвінюк
*Літоўчанка

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Уладзімер Літвін

**Уладзі́мер Міха́йлавіч Літві́н** (; нарадзіўся 28 красавіка 1956 году) — украінскі палітык, лідэр Блёку Літвіна, былы кіраўнік Вярхоўнай Рады Ўкраіны з 28 траўня 2002 году па 26 красавіка 2006, і з 9 сьнежня 2008 году па 12 сьнежня 2012 году.

## Біяграфія
### Вынікі на выбарах

## Вонкавыя спасылкі

* Амуніцыя і амбіцыі Літвіна Артыкул ва «Украінскім тыдні»

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жытомірскай вобласьці
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 4-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 6-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 7-га скліканьня
Катэгорыя:Старшыні Вярхоўнай рады Ўкраіны
Катэгорыя:Украінскія гісторыкі
Катэгорыя:Украінскія палітыкі
Катэгорыя:Героі Ўкраіны
Катэгорыя:Акадэмікі НАН Украіны
Ліцьвінскі

**Літві́нскі** або **Ліцьві́нскі** — беларускае прозьвішча, утворанае ад прозьвішча *[[Ліцьвін|Ліцьві́н]]*. У асноўнай меры распаўсюджанае на тэрыторыі Беларусі, а таксама ў Расеі і ва Ўкраіне.

## Вядомыя носьбіты
* Барыс Ліцьвінскі (нар. 1923) — заснавальнік навуковай школы археалёгіі ў Таджыкістане, доктар гістарычных навук, акадэмік акадэміі навук Таджыкістана.
* Пётар Ліцьвінскі — прафэсар
* Ёсіф Ліцьвінскі — падпалкоўнік, кавалер ордэна Сьвятога Георгія IV кляса 

## Іншае
* Ліцьвінскі хмель — беларускі гурт

## Глядзіце таксама
*Літвак
*Літвінаў
*Літвіненка
*Літвіноўскі
*Літвінчук
*Літвінюк
*Літоўчанка

Катэгорыя:Беларускія прозьвішчы
Станіслаў Сойка

**Станіслаў Сойка** (; нар. 26 красавіка 1956 году ў Жорах – 21 жніўня 2025) — польскі музыка, кампазытар і вакаліст. Музыка Сойкі злучае разныя музычныя жанры: джаз, блюз й клясычнаю музыку.

Скончыў Акадэмію музыкі ў Катавіцах. Дэбютаваў ў 1978 годзе. Да зімы 2008 году выдаў 25 альбомаў. Ляўрэат польскіх музычных прэмій Фрыдэрык: у 1994 годзе ў катэгорыі вакалістаў і 2003 годзе (альбом — песенка паэтыцкая). 30 сакавіка 2008 году ўдзельнічаў ў трэцім канцэрце Салідарныя зь Беларусьсю ў Варшаве .

## Крыніцы

## Літаратура
* Sojka Stanisław (w:) Internetowa encyklopedia PWN 

## Вонкавыя спасылкі
* Stanisław Soyka & Janusz "Yanina" Iwański - Tolerancja (1991) 
* Stanisław Soyka & Grzegorz Turnau - Soplicowo (відэакліп зь філму Пан Тадэўш) (1999) 

Катэгорыя:Нарадзіліся 26 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сылескім ваяводзтве
Катэгорыя:Польскія музыкі
Senhora do Mar

**Senhora do Mar** (**Negras Águas**; ) — песьня, зь якой 22 траўня 2008 году Ваня Фэрнандэш прадставіла Партугалію на міжнародным конкурсе песень «Эўрабачаньне-2008». Аўтары песьні: Карлас Коелха і Андрэй Бабіч. Песьня заняла 13 месца з 69 баламі ў фінале, а ў другім паўфінале конкурсу — 2 месца з 120 баламі.

## Глядзіце таксама
* Партугалія на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня

Катэгорыя:Песьні конкурсу песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Партугалія на конкурсе песьні Эўрабачаньне
The Fire in Your Eyes

**The Fire in Your Eyes** (**Ke’ilu kan**, ; пераклад з іўрыту: *Як быццам тут*; пераклад з ангельскай: *Агонь у тваіх вачах*) — песьня, зь якой 24 траўня 2008 году Боаз Мауда прадставіў Ізраіль на міжнародным конкурсе песьні «Эўрабачаньне-2008». Аўтары песьні: Дана Інтэрнэйшэнл і Шэй Кэрэм.

Песьня заняла 9 месца з 124 баламі ў фінале, а ў першым паўфінале конкурсу — 5 месца з 104 баламі. Куплеты выкананыя на іўрыце, а прыпеў на ангельскай мове.

## Глядзіце таксама
* Ізраіль на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2008

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня
* Афіцыйны сайт сьпевака 

Катэгорыя:Песьні конкурсу песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Ізраіль на конкурсе песьні Эўрабачаньне
Селюкі

**Селюкі́** — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Селюкі ўваходзяць у склад Абухаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 15 чалавек
* 1999 год — 30 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Абухаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Александрова (Гарадзенская вобласьць)

**Александро́ва** — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Александрова ўваходзіць у склад Абухаўскага сельсавету.

## Гісторыя
10 траўня 2007 году да вёскі далучаны хутар Мар’янаўка.

## Насельніцтва
* 1999 год — 97 чалавек
* 2010 год — 53 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Абухаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну