open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мундыла

**Мундыла** (; ? — па 539) — бізантыйскі афіцэр з Спалета, целаахоўнік Бэлізарыюса падчас вайны ў Італіі. Гісторык Пракопіюс Кесарыйскі ведаў Мундылу і хваліў яго баявыя навыкі, прыводзячы некалькі прыкладаў яго доблесьці.

## Біяграфія
Паходзіў з Спалета, быў унукам Мундылы Орса — гоцкага ваяра, які забіў сэнатара Петроніюса Максымуса, каб адпомсьціць за сьмерць Валентыніяна III.

Падчас аблогі Рыма ў 537 годзе Бэлізарыюс накіраваў Мундылу і Дыягена з 300 целаахоўнікамі ў вылазку супраць готаў, якая мела посьпех. Па зьняцьці аблогі Рыма (сакавік 538 году) узяў удзел у нападзе на готаў, якія адступалі праз Мільвійскі мост.

Увесну 538 году Бэлізарыюс адправіў у Мілян тысячу чалавек пад камандаю Мундылы, аднак у Міляне той мусіў здацца готам з абяцаньнем бясьпекі ўласным войскам.

## Глядзіце таксама
* Мундыла (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Готы
Катэгорыя:Асобы Бізантыі
Гудмунд

**Гудмунд**, **Готмант** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Годмунд, Гудмунд, Готмунд, Гудмунт або Гутмунт, пазьней Гудмонт або Годмант (Godmund, Guðmundr, Gotmundus, Gudmunt, Gutmunt, Goudmont, Godmont, Gudmind) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gudman, Savegot) паходзіць ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Tekla Gotmant* (1811 год); *Adam Gotmont* (1866 год).

## Носьбіты
* Гудмунд (*Guðmundr*) — напаўлегендарны скандынаўскі кароль у Ётунгэйме, які кіраваў зямлёй пад назвай Глезісвэлір, вядомай як рай для ваяроў
* Гудмунд Арасон (*Guðmundur*; 1161—1237) — рымска-каталіцкі біскуп, шанаваны ў Ісьляндыі як сьвяты і цудатворца

На тэрыторыі цяперашняй Летувы адзначаліся прозьвішчы Гудмонт (Гудмант) і Гутмант у летувізаванай форме.

## Глядзіце таксама
* Гуда
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гудмунд Арасон

**Гудмунд Арасон** або **Гудмунд Добры** (; 1161 — ) — біскуп Гоўлару (1203—1237).

## Біяграфія
У 1185 годзе прыняў сьвятарскае пасьвячэньне ў веку 24 гадоў. Па прызначэньні на біскупа ў 1203 годзе прысьвяціў сябе працягу працы папярэднікаў, а менавіта — захаваньню моцнай структуры царквы. Быў шчодрым, дзяліўся зь беднякамі прыбыткам ад царкоўных маёнткаў, і неўзабаве вялікая колькасьць зьбяднелых людзей пасялілася вакол Гоўлара. Яго рэлігійныя погляды абудзілі супраціў мясцовай шляхты, напружаньне ўзрасло, прывёўшы да дыспуту аб юрыдычнай уладзе біскупства.

Па сьмерці біскупа неаднойчы рабіліся спробы дамагчыся ў Папскай курыі яго кананізацыі, але беспасьпяхова. Разам з тым, за біскупам Аўдунам Торбэргсонам (1313—1322) у Гоўлары ўзьнікла мясцовае шанаваньне Гудмунда: яго парэшкі перапахавалі на ганаровым месцы ў цэнтры касьцёла, ля падножжа вялікага крыжа, да магілы сталі зьдзяйсьняцца пілігрымкі, запісваліся цуды. У некалькіх ісьляндзкіх цэрквах былі яго выявы, а ў ісьляндзкіх крыніцах яго нярэдка называлі сьвятым або блажэнным.

## Глядзіце таксама
* Гудмунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія біскупы
Асьвета Берасьцейшчыны

**«Асьвета Берасьцейшчыны імя Тараса Шаўчэнкі»** () — грамадзкая асьветніцкая арганізацыя ўкраінцаў Берасьцейшчыны. Створаная 27 жніўня 1995 года.

Першы старшыня&nbsp;— юрыст Алег Пархач. Сярод найбольш актыўных сяброў арганізацыі — Арсень Цяцярук, Міхаіл Петруковіч, Віра Мурашкевіч (старшыня кобрыньскай «Асьветы»), Валянціна Кашалюк, Ільля Карпук, Уладзімер Замкавец (дацэнт Берасьцейскага ўнівэрсытэта), Зьміцер Лівай (вэтэран польскай «Асьветы»).

У 1999 г. зьнята з уліку Ўправай юстыцыі Берасьцейскага аблвыканкаму.

З таго часу як мінімум двойчы адбываліся ўстаноўчыя сходы новарэфармаванай «Асьветы», але дзяржаўныя ўлады яе больш не рэгіструюць.

## Мэты і задачы
Згодна са Статутам ставіцца задача «захаваньня натуральнай самабытнасьці ўкраінскага этнасу Берасьцейшчыны… фармаваньне і развіцьцё нацыянальнай свядомасьці ўкраінамоўнага насельніцтва Берасьцейшчыны на аснове ведаў пра іх этнагенез і мову».

## Глядзіце таксама
* Украінцы ў Беларусі

Катэгорыя:Украінцы Беларусі
Лютавор (князь)

**Лютавор** — літоўскі князь, бацька Віценя (паводле Раўданскага рукапісу), вялікакняскі намесьнік у Полацку ад 1264 (або 1265) году.

## Імя

Лютвард, Лютверт або Літварт (Liutward, Luitwert, Litwart) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -люд- (-лют-) (імёны ліцьвінаў Людвін, Лютар, Людамонт; германскія імёны Liudwin, Liutar, Ludimunt) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага liuþs, leuda 'люд, людзі', а аснова -вард- (-варт-) (імёны ліцьвінаў Дакварда, Эварт, Явар; германскія імёны Dagward, Ewart, Jovard) — ад германскага ward 'ахоўнік'. Такім парадкам, імя Лютавор азначае «ахоўнік народу».

Таксама чысты адпаведнік сярод германскіх імёнаў мае імя сына Лютавора Віценя (Witin, Wittenus). Яўна германскімі таксама ёсьць імёны бацькі Лютавора Дармунімунда і ўнукаў Гвазэлюта і Войны. Аповед аб дынастыі Лютавора ў Раўданскім рукапісе ёсьць яскравым сьведчаньнем пра германскае паходжаньне літоўскіх князёў і шляхты.

Праз памылку шрыфту ў выданьні хронікі Дусбурга XVII стагодзьдзя імя князя было напісана як *Pucuwerus* (у іншым сьпісе — *Lutuwerus*): у 1291 годзе «*Lutuwerus rex Lethowie*» (Лютувер, гаспадар Літвы) паслаў войска на чале з сваім сынам Віценем на Бжэсьць-Куяўскую зямлю Польшчы. Афіцыйная навука прызнае існаваньне князя «Пукувера» (або, утроп за Юзэфам Пузынам, атаясамлівае «Пукувера» з Будзівідам), хаця Раўданскі рукапіс праясьняе, што сапраўды існаваў князь Лютавор (то бо, напісаньне *Lutuwerus* у сьпісе хронікі Дусбурга слушнае).

## Жыцьцяпіс
Паводле апавяданьня Раўданскага рукапісу, Лютавор быў сынам літоўскага князя Дармунімунда і сядзібаю меў Эйраголу на рацэ Дубісе, адкуль хадзіў у мора (быў «морскім ваяром») і кіраваў сваімі валоданьнямі ў Жамойці. У Эйраголе ў 1232 годзе нарадзіўся сын Лютавора Віцень. Лютавор разбудаваў «старажытную» Эйраголу ў 1262 годзе. На сойме ВКЛ 1264 году літоўскія паны даслалі Лютавора заняць Полацак, дзе ён зрабіўся вялікакняскім намесьнікам. Паводле Тэадора Нарбута, Лютавор памёр у 1291 годзе.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Літоўскія князі
Мяшчанская слабада

**Мяшчанская слабада**  — гістарычны раён Масквы, які быў месцам кампактнага пражываньня беларусаў у другой палове XVІІ — пачатку XVІІІ ст. Назва раёна паходзіць ад вывезеных зь Літвы літоўскіх (г. зн. беларускіх) мяшчанаў.

Утворана ў верасьні 1672 паводле царскага ўказа на тэрыторыі «дварцовай» Напруднай слабады і Троіцкага падвор’я адмыслова для беларускіх рамесьнікаў, вывезеных зь Беларусі ў час вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў. У 1676 годзе ў слабадзе было 565 двароў, у 1684 — 679, у 1695 — 787. Слабадой кіравалі асобыя стольнікі, прызначаныя Пасольскім прыказам. Сюды былі пераведзены тыя беларусы, якія, пасяліўшыся у Маскве, мелі свае двары. Бяздворных і некаторых майстроў, якія працавалі пры царскім двары й жылі ў дварцовых і чорных слабодах і сотнях, у Мяшчанскую слабаду не ўзялі. Каля 200 сем’яў беларусаў з-за недахопу зямлі ў слабадзе, жылі ў іншых слабодах. У 1680-я г. беларусы складалі каля 20 % насельніцтва Масквы, палова зь іх жыла ў Мяшчанскай слабадзе. Паводле перапісу 1676 году, у Мяшчанскай слабадзе жылі рамесьнікі больш як 60 спэцыяльнасьцей. Каля 36 % жыхароў слабады былі пісьменныя, тут працавала школа для дзяцей (трымаў беларус Якаў Якаўлеў) і багадзельня.

Адметную ролю слабада адыграла ў станаўленьні расейскага тэатра: 26 дзяцей жыхароў слабады ў 1675 годзе паставілі спэктакаль «Жалосная камэдыя», пасьля чаго трупа пашырана да 60 чалавек і створана спэцыяльная артыстычная школа, 20 актораў займаліся ў асобнай балетнай школе. У 1676 годзе пастаўлены спэктакль «Пра Давыда й Галіяфа» і «Пра Бахуса й Венус». Аднак пасьля сьмерці цара Аляксея Міхайлавіча ў 1676 годзе трупа распушчана.

Баярскім «прыгаворам» 23 жніўня 1682 году вызначана асобнае становішча Мяшчанскай слабады, паводле якога жыхары яе як іншаземцы атрымалі розныя льготы й прывілеі, што спрыяла пашырэньню гандлёвай дзейнасьці мяшчан, 17 зь якіх былі прыняты ў Гандлёвую сотню.

Мяшчанская слабада зьнікла пасьля пажару 1712 году.

## Віндаўскі вакзал
Галоўная вуліца слабады выходзіла да плошчы Рыскага (Віндаўскага) вакзала. Будынак вакзала прызнаны вельмі прыбраным; пабудаваны ў пэрыяд з 1899 па 1902 год па праекце архітэктара С. А. Бржазоўскага , пры ўдзеле Ю. Ф. Дыдэрыхса і Ф. А. Дварэцкага-Багдановіча .

Адкрыццё вакзала адбылося 14 ліпеня 1902 года.

Катэгорыя:Масква
Катэгорыя:Беларусы ў Маскве
Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расеі фэдэральнага значэньня
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1671 годзе
Крыніца (Пухавіцкі раён)

**Крыні́ца** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Рудзенскага сельсавету.

## Гісторыя
На пачатку ХХ ст. хутар у Пярэжырскай воласьці Ігуменскага павету Менскай губэрні.

У Першую сусьветную вайну ў лютым — сьнежні 1918 году была пад акупацыяй войскаў кайзэраўскай Нямеччыне.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай вёска абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. З 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі вёска ўвайшла ў склад БССР.

У жніўні 1919 — ліпені 1920 вёска знаходзілася пад польскай уладай.

З чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй.

## Насельніцтва
* Пачатак ХХ ст. — 1 двор, 5 жыхароў
* 2002 год — 122 двары, 35 жыхароў
* 2009 год — 330 чалавек

## Славутасьці
* Каля вёскі знаходзіцца курганны могільнік.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рудзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Мундэрых (імя)

**Мундэрых**, **Мондрык** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мундэрых, Мундэрык, Мондэрых, Мондэрык, Мундрык або Мондрых (Munderich, Mundericus, Monderich, Mondericus, Mundric, Mondrich) і Рыхмонт (Richmont) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -рых- (-рык-) (імёны ліцьвінаў Дзітрык, Індрых, Эрык; германскія імёны Hindrich, Ditricus, Erik) — ад гоцкага reiks 'магутны', германскага rikja 'магутны, каралеўскі'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Лавринъ Мондриковичъ* (1566 год); *Ferdynand Mondrykiewicz* (1816 год).

## Носьбіты
* Мундэрых зь Лянгру (каля 540 — каля 580) — францкі біскуп, Сьвяты 
* Мундэрых (каля 500 — 532 або 533) — прынц з дынастыі Мэравінгаў
* Арцём, Іван і Алесь Мондрыкі — жыхары вёскі Забароўя Ніжняга (Віцебскае ваяводзтва), якія ўпамінаюцца ў 1773 годзе

На 1906 год існавала вёска Мандрыкі ў Невельскім павеце Віцебскай губэрні.

На 1909 год існавала ўрочышча Мандрычына ў Менскім павеце Менскай губэрні.

На гістарычнай Меншчыне існуе вёска Мандрыкі.

## Глядзіце таксама
* Мунд
* Рык

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бярозаўка (Пухавіцкі раён)

**Бяро́заўка** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Рудзенскага сельсавету.

## Гісторыя
З чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй.

Да 31 сакавіка 1977 году ўваходзіла ў склад Цітвянскага сельсавету, пасьля перададзена ў адміністрацыйнае падпарадкаваньне Рудзенскага пассавету.

## Насельніцтва
* 2002 год — 16 двароў, 21 жыхар
* 2009 год — 12 чалавек

## Асобы
* Аляксандар Шэлег — беларускі фізык. Доктар фізыка-матэматычных навук (1989).

## Крыніцы

Катэгорыя:Рудзенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Аляксандар Шэлег

**Аляксандар Усьцінавіч Шэ́лег** (, в. Бярозаўка, Пухавіцкі раён, Менская вобласьць) — беларускі фізык. Доктар фізыка-матэматычных навук (1989), прафэсар (1991).

## Жыцьцяпіс
У 1952 годзе скончыў Рудзенскую СШ.

Скончыў у 1957 годзе БДУ. З 1957 году ў Інстытуце фізыкі цьвёрдага цела і паўправаднікоў НАН Беларусі, з 1975 года загадчык лябараторыі.

## Навуковая дзейнасьць
Навуковыя працы па фізыцы крышталёў, хімічных сувязях у іх і фазавых пераходах, дынаміцы крышталічных кратаў. Выявіў несувымерныя фазы, ў шэрагу крышталёў паўправадніковых злучэньняў тыпу A²B5 і дасьледаваў іх уласьцівасьці. Вывучыў характар пераўтварэньняў працягла-пэрыядычных звышструктур у залежнасьці ад тэмпэратуры.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавіцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія фізыкі
Катэгорыя:Дактары фізыка-матэматычных навук
Мундэрых зь Лянгру

**Мундэрых** (; каля 540 — каля 580) — каад’ютар дыяцэзіі Лянгру (539—572), біскуп Арысытума (каля 600), Сьвяты.

## Біяграфія
Сын Ансбэрта, сэнатара, і яго жонкі Блітыльды.

Ад пачатку атрымаў пасьвячэньне ў якасьці каад’ютара біскупа Тэтрыка зь Лянгру, які перанёс інсульт. Меркавалася, што ён будзе служыць протаярэем Тонэру ў дыяцэзіі Лянгру, пакуль не памрэ біскуп Тэтрык. Але ў вайне паміж каралямі Гунтрамам і Сігібэртам Мундэрых падтрымаў Сігібера, таму пазьней мусіў правесьці два гады ў высылцы.

Арцыбіскуп Ніцэт, які быў біскупам Ліёну і мітрапалітам дыяцэзіі Лянгр, стаў на яго абарону і прытуліў у Ліёне на два месяцы. Ня здолеўшы вярнуць сваю ранейшую пасаду, Мундэрых уцёк да караля Сігібэрта. Прыкладна ў 570 гозе Сігібэрт, кароль Аўстразіі, стварыў для Мундэрыха катэдру ў Арысытуме.

## Глядзіце таксама
* Мундэрых (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Франскія біскупы
Шэлег (неадназначнасьць)

Назву **Шэ́лег** маюць:

* Шэлег (зь нямецкай Schilling) — старажытная нямецкая грашовая адзінка (салід), таксама прозвішча.

## Прозьвішча
* Аляксандар  Шэлег — беларускі фізык
* Анатоль Шэлег — беларускі актор
* Валеры Шэлег — беларускі навуковец у галіне матэрыялазнаўства
* Вольга  Шэлег — беларуская мовазнаўца
* Мікалай Шэлег (нар. 1949) — беларускі эканаміст, адмысловец у галіне сусьветнай эканомікі
Мундэрых

**Мундэрых** (каля 500—532 або 533) — прынц з дынастыі Мэравінгаў.

## Біяграфія
Быў багатым зямянінам зь велізарнымі маёнткамі ў рэгіёне вакол Вітры-ле-Бруля (цяпер Вітры-ан-Пэртуа) каля Шалён-ан-Шампань.

У 532 або 533 годзе высунуў прэтэнзіі на каралеўскае паходжаньне як сын Хлёдэрыха Бацьказабойцы і папрасіў у Тэўдэрыха I сваю долю каралеўства Аўстразіі. Меў групу прыхільнікаў, якія яму прысягнулі. Тэўдэрых паспрабаваў выклікаць яго ў суд, каб забіць, але па тым, як Мундэрых адмовіўся, той выслаў супраць Мундэрыха войскі. Разам з сваімі вернымі прыхільнікамі схаваўся ў Вітры. Аўстразійская армія, аднак, ня мела абложных машынаў і не змагла заняць замак. Тэўдэрых у адказ адправіў свайго асабістага прыдворнага Арыгізеля весьці перамовы пра выхад паўстанцаў з замка, што яны і зрабілі. Несумленны пасол загадаў іх неадкладна засекчы.

## Глядзіце таксама
* Мундэрых (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Франкі
Рыхмунда

**Рыхмунда** — жаночае імя.

## Паходжаньне
Рыхмунда — імя германскага паходжаньня, якое паходзіць ад словаў 'абарона' і 'валадар' — як і імя Мундэрых.

## Носьбіты
* Рыхмунда — ігуменьня кляштару ў Айхштэце, Блаславёная
* Рыхмунда Гернрайтэр (1868—1959) — ігуменьня кляштару ў Вальдзассэне (1925—1951)

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Петруковіч

**Петруко́віч** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксей Петруковіч (1903—1981) — беларускі навуковец-чыгуначнік.
* Міхаіл Петруковіч — дзяяч украінскай дыяспары Беларусі.
* Сяргей Петруковіч ( 1973) — беларускі футбаліст.
Лютгарда

**Лютгарда**, **Людгарда** — жаночае імя.

## Паходжаньне

Лютгарда або Людгерда (Leutgardis, Liudgerda) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -люд- (-лют-) (імёны ліцьвінаў Людвін, Лютар, Людамонт; германскія імёны Liudwin, Liutar, Ludimunt) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага liuþs, leuda 'люд, людзі', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека').

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *konsultorka y mistrzynia z. S. B. W. Ludgarda Zegocianka… Ludgardy Zegozianki* (14 чэрвеня 1763 году); *starsza z-u S-o B-o WW. Ludgarda Żegocianka* (6 верасьня 1763 году); *Cornela Ludgarda Euphæmia Karpowiczowa* (11 сакавіка 1788 году); *Przystrom-Mińko Ludgarda z Aduckiewiczów* (3 жніўня 1932 году).

## Носьбіты
* Лютгарда Алеманская (каля 776—800) — апошняя жонка Карла Вялікага
* Лютгарда Саксонская (каля 845—885) — каралева франкаў; жонка Людовіка Малодшага
* Лютгарда Саксонская (каля 932—953) — жонка Конрада I, герцага Лятарынгіі
* Лютгарда Люксэмбурская (каля 965/970 — па 1005) — графіня Заходняй Фрысьляндыі (Галяндыі); жонка Арнульфа, рэгентка пры малалетнім Дырку III
* Лютгарда Зальцвэдэльская (каля 1110—1152) — жонка караля Даніі Эрыка III
* Лютгарда Чэская ( па 1126) — чэская князёўна
* Сьвятая Лютгарда (1182—1246) — флямандзкая Сьвятая, сьляпая манашка ордэна цыстэрцыянаў

## Глядзіце таксама
* Лют
* Герд
* Людгардаўка

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Гайльгарда

**Гайльгарда**, **Гельгарда** — жаночае імя.

## Паходжаньне
Гайльгарда — імя германскага паходжаньня, якое тлумачыцца ад heil 'спор' і gard 'абарона'.

## Носьбіты
* Гельгарда Бруггаўз (1939—2022) — нямецкая радыёакторка
* Гельгарда Мюлер-Ензэн (нар. 1939) — нямецкая галерыстка сучаснага мастацтва
* Інгруна Гельгарда Мёкель (1941—1977) — нямецкая фотамадэль і Міс Эўропа 1961
* Гайльгарда Асмус (нар. 1958) — эвангеліцкая тэалягіня

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Вольга Качан

**Во́льга Кача́н** (, , дзяв. Сьвідэрская; 23 ліпеня, 1928, Пачаеў, Валынь, Украіна — 23 студзеня, 2023, Пэрт, Аўстралія) — украінская і беларуская грамадзкая дзяячка дыяспары ў Аўстраліі, аўстралійская псыхалягіня, псыхалінгвістка, выкладніца Сыднэйскага ўнівэрсытэту.

## Жыцьцяпіс

Вольга нарадзілася на Валыні ва ўкраінскай сям’і. Навучалася ў Варшаве, потым у Чэхаславаччыне. Пасьля Другой сусьветнай вайны ў 1950-м перабралася ў Аўстралію, дзе пабралася шлюбам зь беларусам Аркадзем Качаном (1921—1982), вядомым грамадзкім і вайсковым дзеячом беларусаў Аўстраліі.

Мела выдатныя моўныя здольнасьці: яшчэ ў вайну працавала перакладніцай ва ўстановах ЮНРРА (Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў па дапамозе і аднаўленьні) і ІРО (міжнародная арганізацыя справаў уцекачоў) у Нямеччыне.

У 1966 годзе скончыла Сыднэйскі ўнівэрсытэт (атрымала дыплём бакаляўркі псыхалёгіі з адзнакай першай ступені), а ў 1972 годзе атрымала ступень магістаркі. У 1966 годзе яна пачала працаваць выкладніцай псыхалёгіі, а ў 1988 годзе стала старэйшай выкладніцай катэдры псыхалёгіі ў Сыднэйскім унівэрсытэце ў Аўстраліі.

У траўні 2019 году Вольга Качан была ўзнагароджаная Падзячнай граматай імя Джэйн Арно за ейны ўнёсак у паляпшэньне становішча жанчынаў і служэньне грамадзтву.

Жыла на пэнсіі ў Сыднэі да 2021 году. У 2021 годзе перабралася да сына Джорджа ў Пэрт, дзе памерла ў 2023 годзе. Пахаваная ў Сыднэі.

## Дзейнасьць

Вольга Качан зьяўлялася актыўнай дзяячкай украінскай і беларускай грамадаў Аўстраліі.

Выкладала ў Сыднэйскім унівэрсытэце. Займалася псыхалінгвістыкай, мела акадэмічныя публікацыі на тэму псыхалягічных асноваў, аспэктаў білінгвізму. Асаблівую ўвагу прыцягнуў у 80-ыя гады мінулага стагодзьдзя ейны тэкст «Early Bilingualism: Friend or Foe?» («Раньні білінгвізм: сябар ці вораг?»).

## Вольга Качан і Беларусь

Праз першага беларускага мужа Аркадзя Качана Вольга далучылася і да беларускай справы.

Ліставалася на выдатнай беларускай мове з лёнданскай Скарынаўкай, галоўным чынам з айцом Аляксандрам Надсанам. У Скарынаўцы захоўваюцца як уласна лісты Вольгі Качан, так і супольныя з мужам лісты. Словам і грашыма падтрымлівала беларускую справу: ахвяравала на Скарынаўку і на беларускія газэты Аўстраліі.

Пасьля сьмерці мужа ў 1982 годзе падтрымлівала сувязі з Скарынаўкай, Беларускім Інстытутам Навукі і Мастацтва. Пісала пра беларусаў Аўстраліі па-ангельску, напрыклад, у 1988 годзе ў энцыкляпэдыі «The Australian People: an Encyclopedia of the Nation, its People and their Origins» («Аўстралійскі народ: энцыкляпэдыя нацыі, ейных людзей і іх паходжаньня»).

## Працы
* 1986: «Early Bilingualism: Friend or Foe?» («Раньні білінгвізм: сябар ці вораг?»)
* 1988: тэкст пра беларусаў Аўстраліі ў «The Australian People: an Encyclopedia of the Nation, its People and their Origins» («Аўстралійскі народ: энцыкляпэдыя нацыі, ейных людзей і іх паходжаньня»).

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія грамадзкія дзеячы
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Інгігерда (імя)

**Інгігерда**, **Інгегерда** — жаночае імя.

## Паходжаньне
Інгігерда — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад уласнага імя Інг і фарманту gard 'абарона'.

## Носьбіты
* Інгігерда (1001—1050) — другая жонка вялікага князя кіеўскага Яраслава Мудрага, дачка першага хрысьціянскага караля Швэцыі Оляфа Шатконунга і каралевы Эстрыд (з бодрычаў)
* Інгігерда Кнудсдотэр ( па 1100) — данская прынцэса, маці-заснавальніца роду Фолькунгаў
* Інгегерд Біргерсдотэр (каля 1180 ― каля 1230) ― другая жонка караля Швэцыі Свэркера II

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Вісігарда

**Вісігарда**, **Візігарда** (; каля 510 — каля 540) — каралева франкаў, жонка Тэадэбэрта I (534—548).

## Біяграфія
Дачка караля лянгабардаў Ваха і яго другой жонкі Аўстрыгузы, дачкі караля гепідаў Гелемунда. Мела малодшую сястру Вальдраду.

Стала другой жонкай Тэадэбэрта, гаспадара Аўстразіі з дынастыі Мэравінгаў. Першую жонку Тэадэбэрт пакінуў у 536 годзе па сьмерці дачкі. Тэадэберт заручыўся зь Вісігардай яшчэ да таго, як ажаніўся з Дэйтэрыяй, гэта значыць да 533 году. Відаць, вясельле вызначылі палітычныя прычыны. Памерла неўзабаве па вясельлі.

## Глядзіце таксама
* Вісігерд (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Франкі
Сігегард

**Сігегард**, **Зігегерд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Сігегард (Siggard або Sieghard) — імя германскага паходжаньня, які ўтварылася ад sig 'перамога' і garda 'агароджа' (пераноснае 'бясьпека, абарона'). Другім фармантам таксама можа выступаць hard 'моцны'.

Імя Сігегард (Зігегард) зьмяшчае той жа фармант (-сіг-), што і германскае імя Sigimund (яго літоўская форма — Жыгімонт). Зь іншага боку, другі фармант (-гард-) зьвязвае Сігегарда з германскім імём Годэгард, якое выводзяць ад старажытнага германскага Gud-hard (як і імя Гудзігерд).

## Носьбіты
* Сігегерд ( 709) — кароль Эсэксу
* Сігегард ( 920) — граф Эно і Льежу
* Зігегард з Аквілеі ( 1077) — патрыярх Аквілеі
* Сігегард ( 1166 або 1167) ― абат бэнэдыктынскага кляштару Мюнстэршварцах

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Скіргайла (імя)

**Скіргайла** (*Скірыгайла*, *Скіргал*, *Шыргал*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Скіра (Scira) і Гайла (Gailo) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова скер- (скір-) (імёны ліцьвінаў Скірвін, Скірман, Скірмунт; германскія імёны Scirwine, Scirman, Sciremunt) паходзіць ад гоцкага skeirs 'ясны, чысты', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'. Такім парадкам, імя Скіргайла азначае «чыстая жвавасьць». 

У Прусіі бытавала імя *Schirgal* (1413 год).

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Скіргела (Skirgiełło) і Скіргайла (Skirgajło, Skirgajłło).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Skirgal* (6 ліпеня 1382 году, Мэмарыял Вітаўта); *Skirgallo* (14 чэрвеня 1384 году); *Skirgalone* (14 жніўня 1385 году); *Скиригкаило* (16 верасьня 1386 году); *Скиргайло*, *братъ нашь князь Скиригайло* (1387 год); *Skirgalone Troczensi*, *Skargalone Trocensi* (17 лютага 1387 году); *Skirgalone Trocensi* (22 лютага 1387 году); *княз великом Скирьгайлу* (1387—1392 гады); *Nos Schirgalo Dei gracia dux Lithuanie et dominus Tracensis et Polocensis etc.* (12 лістапада 1388 году); *Skirgalone* (14 траўня 1389 году); *dux Skirgalus* (23 траўня 1390 году); *Skyrgallo* (да 5 жніўня 1392 году); *Schirgal* (Хроніка Віганда); *Schirgail* (да 1416 году); *Скиригайло Олгердовичь* (Наўгародзкі чацьверты летапіс і Сафійскі першы летапіс); *у Перемылскомъ повете Пячыхвосты село, а Скиркгаилово, а Бодачовъ, Смыковъ* (1440—1492 гады); *p. Daniel Skirgayło*, *pp. Wojciech, Samuel, Wojciech, Andrzej Janowicz, Mikołaj, Stanisław, Jan Stanisławowicz i Gabriel Skirgayłowie* (1690 год); *Annae Skirgaylanka* (18 ліпеня 1815 году); *Urszula Skirgayłło* (1840 год).

## Носьбіты
* Скіргайла Альгердавіч (у праваслаўі Іван; каля 1354—1394) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага князь троцкі, полацкі і кіеўскі

Скіргайлы гербу Тапор — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Скіргайлы (Skirgajło, Skirgajłło) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Скіргайлы-Яцэвічы — літоўскі шляхецкі род.

Скіргайла (Skirgajlo) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Глядзіце таксама
* Скера
* Гайла

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гайла

**Гайла** (; ) — біскуп Лянгры (з 880).

## Біяграфія
Сын і цёзка графа Гайлы. Быў абатам Флявіньі ў 866—870 гадох і Турну ў апошнія гады валадараньня Карла Лысага. У 879 годзе каранаваў Бозу Праванскага ў Мантайле; Бозо, сваім парадкам, зрабіў яго біскупам Лянгры.

За час свайго кароткага тэрміну знаходжаньня на біскупскай катэдры значна павялічыў зямельныя ўладаньні і правы дыяцэзіі Лянгра, што стала знакам палітычнай празорлівасьці. Азначаўся як амбіцыйны прэлят, які спрабаваў пашырыць часовую ўладу сваёй катэдры настолькі далёка, наколькі гэта магчыма за валадараньнем слабых Каралінгаў.

## Глядзіце таксама
* Гайла (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя франкаў
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы
Гайльсьвінта

**Гайльсьвінта** (каля 550 — каля 567 або 568) — каралева франкаў, другая жонка Хільпэрыка I (561—584).

## Біяграфія
Старэйшая дачка караля вэстготаў Атанагільда і яго жонкі Гадысьвінты. Мела сястру Брунгільду.

Адразу па заручынах — дзесьці паміж 566 і 567 гадамі — Хільперык падараваў ёй гарады Лімож, Бардо, Каор, Бэарн і Бігор. Аднак з намовы сваёй каханкі Фрэдэгунды, Хільперык неўзабаве забіў сваю жонку.

Праз тры дні па забойстве Гайльсьвінты Хільперык ажаніўся з Фрэдэгундай. Заўчасная сьмерць Гайльсьвінты выклікала варожасьць яе сястры Брунгільды; гэта таксама павярнула брата Хільпэрыка Сігебэрта (мужа Брунгільды) супраць яго і Фрэдэгунды, вынікаў чаго прыкладна саракагадовы канфлікт паміж франконскімі каралеўствамі Аўстразіяй і Нэйстрыяй — сапраўдная грамадзянская вайна Мэравінгаў.

## Глядзіце таксама
* Гайльсьвінта (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Франкі
Гайламір

**Гайламір** (ванд. *Geilamir*, ; каля 480 — па 533) — апошні кароль вандалаў і аланаў, які кіраваў Афрыканскім каралеўствам у 530—534 гадох.

## Біяграфія
Сын Гайлара, быў пляменьнікам Гунтамунда і Тразамунда. Заняў сталец у 530 годзе ў выніку паўстаньня супраць свайго стрыечнага брата Хільдэрыка, які прыхільна ставіўся да каталіцтва. Зрынуў яго з стальцу і зняволіў. 

Аднавіў у дзяржаве традыцыйна прывілеяванае становішча арыянства, прыхільнікамі якога былі пераважна вандалы. Гэта выклікала рэакцыю бізантыйскага імпэратара Юстыніяна, які пад выглядам дапамогі Хільдэрыку і рымска-каталіцкаму насельніцтву накіраваў супраць узурпатара войска на чале з Бэлізарыюсам (533 год). Пачуўшы пра ўварваньне, Гелімер Гайламір свайго стрыечнага брата і яго прыхільнікаў. Разам з сваім братам Цазонам спрабаваў спыніць бізантыйскае нашэсьце. Аднак вандалы пацярпелі паразы ў дзьвюх бітвах. Па другой паразе Гайлімір зьбег у горныя раёны Нумідыі, але неўзабаве яго схапілі і перадалі імпэратарскай арміі бэрбэры. Прывезены ў Канстантынопаль, аднак быў памілаваны, і пераможца Юстыніян падараваў яму маёнтак у Галяцыі.

## Глядзіце таксама
* Гайламір (імя)

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралі вандалаў
Гайламір (імя)

**Гайламір**, **Гайламер** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Гайламір (Geilamir, Geilamer, Geilimir) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты' і meris 'славуты, выбітны'.

## Носьбіты
* Гайламір ( па 533) — апошні кароль вандалаў, пляменьнік Гунтамунда і Тразамунда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гайльсьвінта (імя)

**Гайльсьвінта** — жаночае імя.

## Паходжаньне
Гайльсьвінта (Gailesuinda, Gailswint, Geilswinda, Kaylswinda, Gelesuinta, Galsuinda) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты', а аснова -сьвінд- (-сьвент-, -сьвіт-) (імёны ліцьвінаў Сьвінцейка, Швендэр, Сьвентальд; германскія імёны Schwindtke, Schwender, Switald) — ад гоцкага swinþs 'моцны, магутны'.

## Носьбіты
* Гайльсьвінта ( 567 або 568) — каралева франкаў

## Глядзіце таксама
* Гайла
* Сьвінт

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Гайльрада

**Гайльрада** — жаночае імя.

## Паходжаньне
Гайльрада (Gailrat, Geilrad) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты', а аснова -рад- (-рат-) (імёны ліцьвінаў Радзівіл, Раталт, Конрад; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Konrad) — ад гоцкага *rêþs, германскага rad- 'рада'.

## Носьбіты
* Гайльрада — гэсэнская зямянка, якая разам зь сястрой Элізабэт у 777 і 788 гадох зрабіла наданьне кляштару ў Фульдзе
* Гайльрада — гэсэнская зямянка, якая ў 790 годзе зрабіла наданьне кляштару ў Лёршы

## Глядзіце таксама
* Гайла
* Рад

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Лаўрыш-Рымант

**Лаўрыш-Рымант** — літоўскі князь, сын вялікага князя літоўскага Тройдзеня. Паводле шматлікіх летапісаў Вялікага Княства Літоўскага, выконваў абавязкі вялікага князя ад сьмерці Тройдзеня (1282 год) да паднясеньня на вялікакняскі сталец Віценя (1294 год).

## Імя

Рымісмунд або Рымунд (Rimismund, Rimund) — імя германскага паходжаньня.
Іменная аснова -рым- (імёны ліцьвінаў Рымейка, Рымель, Рыман; германскія імёны Rimicho, Riemel, Rimann) паходзіць ад гоцкага rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Рымонт азначае «непарушная гарлівасьць» (тое ж, што і імя Монтрым).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *czernec Ławrasz, po litowsku zowemy Rymont, a po rusku Wasiley* (Хроніка Быхаўца).

## Жыцьцяпіс
Паводле летапісаў ВКЛ, Рымант быў сынам Тройдзеня ад мазавецкай княжны. Адна з крыніц, ужытых Тэадорам Нарбутам (рукапіс князя Чэрскага), апавядае рамантычную гісторыю пра сустрэчу Тройдзеня і мазавецкай княжны Ганны Земавітаўны падчас захопу ліцьвінамі мазавецкага замку Бабіна: Ганна выйшла насустрач Тройдзеню з дагай у руцэ, каб абараніць хворую маці, і, убачыўшы адзін аднаго, Тройдзень і Ганна адразу закахаліся.

Паводле летапісаў ВКЛ, Рымант быў аддадзены на выхаваньне да галіцкага князя Льва Мсьціславіча, прыняў праваслаўе зь імем Васіля, а потым манаскі пострыг зь імем Лаўрыша. Вернуўшыся да Літвы, Лаўрыш-Рымант заснаваў Лаўрышаўскі манастыр ля Наваградку, у якім жыў. Па сьмерці Тройдзеня (1282 год) пскоўскі князь Даўмонт захапіў Полацак і рушыў на Літву, жадаючы быць вялікім князем літоўскім. Каб абараніць Айчыну, Лаўрыш-Рымант выйшаў з манастыра, сабраў войска і разьбіў Даўмонта ў бітве, па чым вярнуў у склад ВКЛ Полацак (і, паводле «Хронікі літоўскай», Віцебск):

Паводле летапісаў ВКЛ і Раўданскага рукапісу, на сойме ў Кернаве Лаўрыш-Рымант паднёс на вялікае княжаньне Віценя:

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Летапісы і хронікі Беларусі. — Смаленск: «Інбелкульт», 2013. С. 290.

Катэгорыя:Літоўскія князі
Астравец (футбольны клюб)

«**Астравец**» — беларускі футбольны клюб з Астраўца, які ладзіць свае хатнія матчы на Гарадзкім стадыёне.

## Гісторыя
Клюб быў заснаваны ў 2019 годзе і ў першы год выступаў у чэмпіянаце Гарадзенскай вобласьці. У 2020 годзе «Астравец» заявіўся ў Другую лігу, дзе заняў выніковае 9 месца. Падчас сэзону клюб як трэнэр ачоліў гулец Сяргей Крот. У 2021 годзе, значна ўзмацніўшы склад, клюб пастанавіў сабе выйсьці ў Першую лігу. Упэўнена атрымаўшы перамогу ў Гарадзенскім дывізіёне, астравецкая каманда выйшла ў плэй-оф і здолела дайсьці да фіналу, дзе перамагла рагачоўскі «Макслайн» зь лікам 3:1. Нападнік «Астраўца» Аляксей Хадневіч з 59 галамі ўсталяваў рэкорд выніковасьці за сэзон у Другой лізе. Перад стартам у другім дывізіёне клюб склаў дамовы з колішнім гульцом зборнай Беларусі Дзьмітром Алісейкам. Ужо падчас сэзону да каманды далучыўся з койданаўскага «Арсэналу» яшчэ адзін былы футбаліст зборнай Антон Сарока. У сэзоне 2022 году зь Першай лізе «Астравец» доўгі час змагаўся за высокія месцы, аднак у выніку стаў пятым. У 2023 годзе каманда знаходзілася пераважна ў сярэдзіне табліцы і фінішавала на 12-м радку пры 17 удзельніках.

## Склад
: *Актуальны на 26 верасьня 2025 году*

## Статыстыка

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Астравец
Паскевіч

**Паске́віч** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Іван Паскевіч (1782—1856)&nbsp;— расейскі вайсковы дзяяч, генэрал-фэльдмаршал.
* Юры Паскевіч (1931—2007)&nbsp;— кіеўскі архітэктар, маляр.
* Фёдар Паскевіч (1823—1903)&nbsp;— расейскі вайсковы дзяяч, генэрал-лейтэнант.
* Яніс Паскевіч (1900—?)&nbsp;— латыскі бальшавік, навуковец.

## Глядзіце таксама
* Пашкевіч
Тэўда

**Тэўда**, **Тэўдыс** (; 470 — 548) — кароль вэстготаў (531—548).

## Біяграфія
Паходзіў з остготаў, быў сквайрам Тэадорыха Вялікага. Падчас заваяваньня Італіі быў адным з водцаў Тэадорыха і вылучыўся падчас аблогі Равэнны. Па гібелі Алярыха ў 507 годзе стаў апекуном Амалярыха, унука Тэадорыха.

У 531 годзе стаў каралём вэстготаў. У 548 годзе яго забілі супраціўнікі-вэстготы, якія паднесьлі на сталец Тэўдыгізела.

## Глядзіце таксама
* Тэўда (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралі вэстготаў‎
Тэўдыла (імя)

**Тэўдыла**, **Таўціл** (*Тэўціл*, *Тоўтэль*, *Тальціл*), *Тыцель* — мужчынскае і жаночае імя.

## Паходжаньне

Тэўдыла, Тэўтыла або Тытыла (Theudilo, Theutila, Teudila, Teutilo, Titila) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўтвід, Таўтывіл, Таўтгерд; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *пан Товтил(ъ)*, *Товтилу у [[Рудаміна|Рудоминскои]] волости три чоловеки* (1440—1492 гады); *у [[Кернаў|Кернове]] Совириму Тителевичу два чоловеки* (7 лістапада 1442 году); *листъ Урбана Тольтиловича* (3 траўня 1587 году); *Тевтила* (Хроніка літоўская і жамойцкая).

## Носьбіты
* Тэўдыла — манах, сын караля вэстготаў Сісебута
* Тэўдыла — меркаваная жонка караля вэстготаў Сьвінтылы
* Таўціл — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Савірым Тыцелевіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1442 годзе

У XVI ст. існаваў маёнтак Дыўдзілавічы (*Дывдиловичи*) у Жамойцкім старостве.

На гістарычнай Віленшчыне існаваў засьценак Таўтулішкі (Tautuliszki).

У Ашмянскай парафіі існаваў засьценак Тоўтэлі (Towteli).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Катэгорыя:Жаночыя імёны
Тэўдыла

**Тэўдыла**, **Тэадора** () — меркаваная жонка караля вэстготаў Сьвінтылы.

## Біяграфія
Зьвесткі пра Тэўдылу (Тэадору) зьмяшчаюцца ў адным з твораў гішпанскай генэалёгіі Люі дэ Салясара, які жыў у 1658—1734 гадох і карыстаўся страчанымі пазьней гістарычнымі крыніцамі. Паводле дэ Салясара, у 630 годзе Сьвінтыла ажаніўся з Тэадорай, дачкой караля вэстготаў Сысыбута. У гэтым шлюбе нарадзіліся двое дзяцей: сын Рыкімір (альбо Рыхімір) і дачка Любігатона.

Разам з тым, гісторыкі маюць сумневы датычна пэўнасьці зьвестак пра Тэўдылу.

## Глядзіце таксама
* Тэўдыла (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралі вэстготаў
Тэўтабод (імя)

**Тэўтабод**, **Таўбут** (*Табут*, *Цябот*), **Дыбут** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Цебут**.

## Паходжаньне

Тэўтабод, Тэўбод або Цябод (Teutobod, Teubod, Thiabod) і Дзібот (Diebot) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўтвід, Таўтывіл, Таўтгерд; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ', аснова -буд- (-бод-) (імёны ліцьвінаў Будзівід, Будар, Будрых; германскія імёны Bodwidus, Buder, Boderich) — ад бургундзкага buda 'пасол, пасланьнік' або германскага bodo 'гаспадар', аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель') або ад асновы -буд- (-бод-). Такім парадкам, імя Таўбут азначае «камель роду». Апроч таго, адзначалася германскае імя Taboth (Ta-both).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Raczkonis Thabuthovicz* (20 студзеня 1433 году); *Jakub Raczko Tabutowicz* (1433—1440 гады); *[[Крэва|Кревское]] волости и [[Хоўхла|Холхолское]] волости. Станку Тяботовичу чотыри чоловеки* (1440—1492 гады); *у Ошменьском повете… людеи… а Андрея Тябутовича* (15 сьнежня 1517 году); *Бернат Товбутович* (1538 год); *Mika Dybutowicza* (1580 год); *Marek Łększa Janowiczowie Tabatowie* (7 сьнежня 1611 году); *панъ Адамъ Войтеховичъ Яновичъ Товъбутовичъ* (23 чэрвеня 1691 году); *pana Jana Alexieiowicza Tiebuta* (20 траўня 1704 году).

## Носьбіты
* Тэўтабод ( каля 101 да н. э.) — водца тэўтонаў
* Таўбут ( каля 1413) — літоўскі баярын, меў сына Рачку
* Станька Цяботавіч — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Бернат Таўбутавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1538 годзе

На 1906 год існавала вёска Цябуты ў Себескім павеце Віцебскай губэрні.

Назву Цябуты маюць вёскі на гістарычных Ашмяншчыне і Меншчыне.

## Глядзіце таксама
* Тэўда
* Бода
* Бота

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тэўтабод

**Тэўтабод** (; ? — каля 101 да н. э.) — водца тэўтонаў з 125 да н. э. прыкладна да 102 году да н. э.

## Біяграфія
Кіраваў тэўтонамі ў час нашэсьця ў Галію ў 103—102 гадох да н. э. У 102 годзе да н. э. у бітве пад Аквамі Сэкстыевымі яго разьбіў Гаюс Марыюс, па чым трапіў у палён.

Пры трыюмфе Марыюса ў 101 да н. э. палонны Тэўтабод зрабіў велізарнае ўражаньне на рымлянаў сваім гіганцкім ростам. Хутчэй за ўсё, па трыюмфе яго забілі.

## Глядзіце таксама
* Тэўтабод (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Германцы
Тэўтгаўд (імя)

**Тэўтгаўд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Тэўтгаўд — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага theuda 'род, народ' і goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота', або ад гоцкага і бургундзкага auds 'багацьце, спор'

## Носьбіты
* Тэўтгаўд ( 868) — арцыбіскуп Трыру 

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тэўтгаўд

**Тэўтгаўд** (, ; ? — 868, Рым) — арцыбіскуп Трыру (850—867).

## Біяграфія
Быў абатам Мэтляху да свайго абраньня ў 847 годзе на пасаду біскупа замест свайго дзядзькі Гета.

У сярэдзіне чэрвеня 863 году разам з Гюнтэрам, арцыбіскупам Кёльну старшынстваваў на сынодзе біскупаў Лятарынгіі ў Мэцу, які адбываўся на запыт Лётара II з нагоды яго адмовы ад першай жонкі Тэўтбэргі і яго шлюбу з каханкай Вальдрадай. Праз гэтую справу быў адхілены ад пасады ў 867 годзе.

## Глядзіце таксама
* Тэўтгаўд (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя франкаў
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы
Канстантын Скуратовіч

**Канстантын Скуратовіч** (1952 — 4 сакавіка 2023) — беларускі журналіст, філёзаф і сацыёляг. Кандыдат філязоўскіх навук.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Менскую сувораўскую вучэльню ў 1970 годзе, Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт ў 1979 годзе. Кандыдат філязофскіх навук (1988, тэма дысэртацыі — «Буржуазная масавая культура як сродак духоўнага маніпуляваньня асобай»).

Аглядальнік штотыднёвіка «Беларускі рынак» (з 1994 году), пастаянны аўтар шэрагу недзяржаўных выданьняў (усяго — аўтар больш за 1000 публікацый).

Аўтар больш за 50 навуковых прац: "Сусьветная энцыкляпэдыя. Філязофія" (2001, сааўтар і член рэдакцыйнага савета), «Найноўшы філязофскі слоўнік» (2001, сааўтар і сябра рэдакцыйнай рады), «Гісторыя філязофіі» (2002, сааўтар), "Сусьветная энцыкляпэдыя. Філязофія ХХ стагодзьдзя" (2002, сааўтар), «Парушэньне сацыяльна-эканамічных правоў як прычына падзеньня ўзроўню жыцьця насельніцтва ў Беларусі» (1998); "Эканамічная палітыка: альтэрнатывы і пэрспэктывы" (1999, у суаўтарстве); "Хроніка не адбыўшагася часу: дзесяць гадоў у люстэрку «беларускага рынку» (2000, сааўтар); "Беларусь: палітычная гісторыя-анатомія-навакольнае асяродзьдзе« (2001, у суаўтарстве з Я. М. Вежнаўцом -); »Моладзь: дынаміка каштоўнасных арыентацый" (2001, у суаўтарстве з Я. М. Вежнаўцом) і інш.

Адной з апошніх прац Скуратовіча стала кніга, прысьвечаная беларусам, якія бралі ўдзел у «зімняй вайне» — нападзе СССР на Фінляндыю ў 1939—1940 гадах. Ён напісаў яе ў суаўтарстве зь гісторыкам Аляксандрам Куляевым. Кнігу «Востраў Суомі. Ажыцьцёўленая ўтопія» ён напісаў пад узьдзеяньнем вайны Расеі супраць Грузіі.

## Узнагароды
* прэмія Беларускага Фонду Сораса найлепшаму эканамічнаму аглядальніку (1996)
* прэмія Беларускай асацыяцыі журналістаў «за палон да свабоды слова ў Беларусі» (1999)
* прэмія Пасольства Рэспублікі Польшча ў Менску — за лепшае раскрыцьцё тэмы беларуска-польскага супрацоўніцтва (2000, 2001, 2002)
* узнагароджаны журналісцкай прэміяй НІСЭПД у 2002 годзе

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія філёзафы
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія сацыёлягі
Катэгорыя:Кандыдаты філязофскіх навук
Тэўдамер (імя)

**Тэўдамер**, **Тэўтамер**, **Тэадэмір** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Тэўдамер (Theudemer, Theudemar, Theudemir, Teudemar, Teutmar, Teutmer) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага theuda 'род, народ' і гоцкага і бургундзкага meris 'славуты, выбітны'.

## Носьбіты
* Тэўтамер (IV ст.) — франконскі вайсковы водца на службе Рымскай імпэрыі, найдаўнейшы вядомы продак Мэравінгаў
* Тэўдамер ( 427 або 428) — кароль франкаў
* Тэадэмір (469—474) — кароль остготаў
* Тэадэмір ( 569) — кароль свэваў
* Тэадэмір ( 743) — кароль вэстготаў
* Сьвяты Тэадэмір ( 851) — гішпанскі бэнэдыктынскі манах, Сьвяты

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тэўдамер

**Тэўдамер**, **Тэадамір** (? — 427 або 428) — кароль франкаў (420 — 427 або 428).

## Біяграфія
Сын рымскага раманізаванага франка Флавіюса Рыкамера, які ва Ўсходняй Рымскай імпэрыі атрымаў пасаду магістар мілітум, а потым консула. Дзякуючы бацьку зрабіў добрую кар’еру пры двары імпэратараў.

Па вяртаньні на Райн стаў каралём франкаў. Пачаў зьдзяйсьняць напады на Верхнюю Германію і Бэльгіку. У выправе 427 году заняў значную частку Бэльгікі, аднак неўзабаве пацярпеў паразу і трапіў у палон, дзе яго забілі.

Магчыма, быў бацькам Хлядыёна.

## Глядзіце таксама
* Тэўдамер (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя франкаў
Тэўдавальд

**Тэўдавальд**, **Тэадэбальд** (; каля 537 — 555) — кароль франкаў з дынастыі Мэравінгаў.

## Біяграфія
Сын Тэадэбэрта I і Дэатэрыі. Стаў каралём у веку 13 гадоў праз заўчасную сьмерць бацькі. Сьпярша знаходзіўся пад наглядам свайго настаўніка.

Остготы, якія ў той час вялі ў Італіі жорсткае змаганьне зь Бізантыйскай імпэрыяй, разьлічвалі на зьвяз з Тэўдавальдам. Яны адправілі пасольства да валадара франкаў з просьбай пра дапамогу. Остготы падкрэсьлівалі, што Бізантыя па заваяваньні Апэнінаў можа пачаць вайну супраць франкаў, каб адваяваць былыя землі Рымскай імпэрыі. Аднак неваяўнічы Тэўдавальд не пагадзіўся на аднаўленьне франконска-остгоцкага зьвязу, які фактычна існаваў за Тэадэбэртам I. Разам з тым, ён не перашкаджаў дапамозе остготам з боку водцаў алеманаў Леўтарыса і Бутылена, якія пайшлі з войскам у Італію.

Ажаніўся з Вальдрадай, дачкай лянгабардзкага караля Вахона і сястра мачахі Тэўдавальда Вісігарды. Не пакінуў нашчадкаў.

## Глядзіце таксама
* Тэўдавальд (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Мэравінгі
Катэгорыя:Гісторыя франкаў
Тэўдырых I

**Тэўдырых I**, **Тэадорых I** ( 533 або 534) — кароль франкаў (з 511) з дынастыі Мэравінгаў.

## Біяграфія
Па сьмерці Хлёдвіга I у 511 годзе Франконскае каралеўства падзялілі на чатыры часткі паміж яго сынамі: Тэўдырыхам, Хлядамірам, Хільдэбэртам і Хлётарам. Атрымаў каля траціны каралеўства, а астатнія землі падзялілі паміж яго братамі прыкладна пароўну. Абраў сваёй сталіцай Рэймс.

Змагаўся з нашэсьцем варагаў, якія ўварваліся ў краіну. Зь місіяй дзеля складаньня ўмовы з варагамі накіраваў свайго сына ад першага шлюбу Тэадэбэрта I. У абмен на адступленьне варагаў іх водца ажаніўся з дачкой Тэўдырыха — Тэльхідай. 

## Глядзіце таксама
* Тэўдырых

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя франкаў
Тэўдрыг

**Тэўдрыг** (, ) — кароль Гвэнту на мяжы V і VI стагодзьдзяў, Сьвяты.

## Біяграфія
Паводле валійскіх паданьняў, быў сынам Тэўтвальта.

Пра валадараньне Тэўдрыга амаль няма зьвестак. Адмовіўся ад стальцу на карысьць сына Мэйрыга і пайшоў у кляштар Дын-Тэйрын. Разам з сынам здабыў перамогу над англасаксамі ў бітве пад Тынтэрнам. Аднак у наступнай бітве атрымаў цяжкія раненьні, ад якіх памёр каля крыніцы, дзе яго сын пазьней збудаваў касьцёл.

## Глядзіце таксама
* Тэўдырых

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Тэўдавальд (імя)

**Тэўдавальд**, **Тэльтаўт** (*Тывульт*), **Дзівалт**, **Дзевалт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвіча.

## Паходжаньне

Тэўдавалд або Тэўталд, пазьней Дывальд, Дэвальт або Дывальт (Theudovald, Teutald, Diewald, Dewalt, Diwolt) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўтвід, Таўтывіл, Таўтгерд; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Teodaldi (Tedaldi).

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Дзевалтовіч (Dziewałtowicz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Alexander Tywult — czesznik Trocki… Alexander Tywult* (17 ліпеня 1733 году); *Jan Dziwołtt* (4 кастрычніка 1765 году); *Anna Dziewałtowicz* (1804 год); *Johanna Teltowt* (1870 год); *Franciszek Teltowt* (1890 год).

## Носьбіты
* Тэўдавальд (каля 535—555) — кароль франкаў
* Ян Дзівалт — шляхціч Наваградзкага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў 1765 годзе
* Яніна Тэльтаўт (1887—1937) — беларуска з Слуцку, забітая ўладамі СССР
* Юры Тэльтаўт (1890—1937) — беларус з Слуцку, забіты ўладамі СССР

## Глядзіце таксама
* Тэўда
* Валд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Пётар Скуратовіч

**Пётар Скурато́віч** (, , Вялікія Філіпкавічы, Рагачоўскага павету — красавік 1940, Харкаў) — польскі вайсковы дзяяч, генэрал брыгады Войска Польскага (1939).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў вёсцы Вялікія Філіпкавічы Рагачоўскага павета Магілёўскай губэрні (зараз у Рагачоўскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі). У 1909 годзе скончыў Полацкі кадэцкі корпус. У 1909—1911 гадах вучыўся ў Елісаветградзкай кавалерыйскай вучэльні. З 1917 году служыў у 1-м кавалерыйскім палку генэрала Юзафа Доўбар-Мусьніцкага, з 1918 году ў Войску Польскім. Камандаваў шэрагам польскіх кавалерыйскіх злучэньняў, цэнтрам навучаньня кавалерыстаў у горадзе Грудзёндз.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны камандаваў групай «Луцк». Пасьля нападу СССР на Польшчу (17 верасня 1939 г.) быў затрыманы органамі НКУС і перавезены ў Старабельскі лягер. У 1940 годзе быў забіты ва ўправе НКВД у Харкаве.

Пахаваны на польскіх вайсковых могілках у Харкаве.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
*  Скуратович Петр Янович // Офицеры русской императорской армии 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рагачоўскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Верасьнёўскай кампаніі 1939 году
Катэгорыя:Польскія генэралы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Расстраляныя НКУС
Катэгорыя:Памерлі ў Харкаве
Гаўдэрых Вэлетрыйскі

**Гаўдэрых** (; ? — каля 897) — біскуп Вэлетры (850—867).

## Біяграфія
Належаў да інтэлектуальнай эліты Рыму другой паловы IX ст. У 867 годзе разам з Гіманідам і Стэфанам Нэпійскім Гаўдэрыха выгналі з Рыму, але неўзабаве кароль Людовік II пры пасярэдніцтве папы Адрыяна II памілаваў яго. .

У 875 годзе папа Ян VIII накіраваў Гаўдэрыха разам з Фармозам з Порта і Янам з Арэца запрасіць Карла Лысага на імпэратарскую каранацыю ў Рым. 

## Глядзіце таксама
* Гаўдэрых

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія біскупы