open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзіслава Луцэвіч

**Уладзіслава Францаўна Луцэвіч** (25 сьнежня 1891, в. Вішнева, цяпер Валожынскі раён, Менская вобласьць — 25 лютага 1960) — беларуская літаратуразнаўца, стваральніца і першы дырэктар Літаратурнага музэю Янкі Купалы. Заслужаны дзяяч культуры Беларусі (1959). Жонка Янкі Купалы.

## Жыцьцяпіс
Скончыла Віленскую гімназію (1906), пэдагагічныя курсы ў Варшаве (1908). Працавала выхавацелькай дзіцячага прытулку ў Вільні. Вяла прапаганду ў рабочых гуртках (у 1909 і 1911 гадох прыцягвалася да суда). У 1914 годзе арганізоўвала прытулак для дзяцей уцекачоў. Прапагандавала беларускую літаратуру, друкавала вершы ў «Нашай Ніве».

У 1916 годзе выйшла замуж за Янку Купалу. 3 1919 году ў Менску, працавала інспэктарам дашкольных установаў Наркамасьветы БССР, выхавацелькай і пэдагогам-мэтадыстам дзіцячых установаў, на радыё. У 1944—1960 гадох — дырэктар Літаратурнага музэю Янкі Купалы.

## Творчасьць
Складальніца зборнікаў матэрыялаў пра жыцьцё і творчасьць Янкі Купалы «Янка Купала» (1952, з В. Тарасавым), «Любімы паэт беларускага народа» (1960), «Янка Купала ў беларускім мастацтве» (1958), «Бібліяграфія твораў Янкі Купалы» (ч. 1, 1955, з Н. Кудраўцавай). Аўтарка артыкулаў і ўспамінаў пра Я. Купалу, успамінаў пра З. Бядулю, Цётку.

Сабрала і апрацавала «Народныя дзіцячыя песенькі» (1939), склала «Дашкольны сьпеўнік» (1928, з А. Савёнак), «Зборнік вершаў для дашкольных устаноў» і «Для маленькіх» (абодва 1940), апрацоўвала народныя казкі.

## Бібліяграфія
* Янка Купала ў Вільні // Беларусь. 1945. № 6;
* Мае ўспаміны пра Змітрака Бядулю // Беларусь. 1946. № 11-12;
* 3 успамінаў аб Янку Купалу // Янка Купала. Мн., 1955;
* Новыя матэрыялы пра Янку Купалу // ЛіМ. 1959. 30 мая.

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валожынскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1891 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 25 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1960 годзе
Катэгорыя:Памерлі 25 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя зь Янкам Купалам
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Купалазнаўцы
Катэгорыя:Дырэктары Дзяржаўнага літаратурнага музэю Янкі Купалы
Катэгорыя:Мэмуарысты
Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых могілках
Ламаносаўскі раён (Ленінградзкая вобласьць)

**Ламано́саўскі раён** — муніцыпальнае ўтварэньне ў заходняй частцы Ленінградзкай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — Ламаносаў. Ламаносаўскі раён зьяўляецца адзіным муніцыпальным утварэньнем у Ленінградзкай вобласьці, адміністрацыйны цэнтар якога знаходзіцца ў іншым суб’екце Фэдэрацыі, то бок Ламаносаў уваходзіць у склад Петрадварцовага раёну гораду Санкт-Пецярбургу.

## Геаграфія
Ламаносаўскі раён мяжуе з Гатчынскім, Воласаўскім, Кінгісепскім і Кінгісепскім раёнамі, а таксама з гарадамі Сасновы Бор на захадзе і Санкт-Пецярбург на ўсходзе.

## Дэмаграфія
Колькасьць насельніцтва на 1 студзеня 2010 году — 64 642 чалавекі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка.

Катэгорыя:Ламаносаўскі раён (Ленінградзкая вобласьць)
Абдул Салам Арэф

**Абдул Салам Мухамэд Арэф** (1921, Багдад — 13 красавіка 1966) — ірацкі вайсковы, палітычны і дзяржаўны дзяяч; прэзыдэнт Іраку з 1963 па 1966 год. Згуляў вядучую ролю ў зьвяржэньні манархіі і стварэньні адзінага Арабскага саюзу. Маючы падтрымку ў войску і ў партыі Баас, Арэф робіцца прэзыдэнтам краіны пасьля зьвяржэньня Абдэль Керыма Касема. Загінуў у выніку авіякатастрофы на поўдні Іраку. Пасьля гібелі Абдул Салама Арэфа пост прэзыдэнта заняў яго старэйшы брат Абдэль Рахман Арэф.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ірацкія палітыкі
Віктар I (папа рымскі)

**Віктар I** () (? — 199) — біскуп Рыма з 189 па 199.

Нарадзіўся ў Паўночнай Афрыцы, служыў архідыяканам. Пасьля абраньня актыўна ўдзельнічаў у спрэчцы аб часе сьвяткаваньня Вялікадня. У 196 годзе склікаў у Рыме сабор, на якім быў замацаваны заходні звычай сьвяткаваньня Вялікадня — у нядзелю, якая ідзе за Страсной пятніцай. Хрысьціянскія цэрквы ў Малой Азіі не прынялі гэтых новаўвядзеньняў, за што былі адлучаны біскупам Віктарам ад царквы. Гэты крок выклікаў да яго апазыцыю ў заходніх біскупствах, і ў выніку біскуп Віктар вымушаны быў зьняць сваё адлучэньне.

Пераклаў богаслужэньне ў Рыме са старажытнагрэцкай на лацінскую мову. Пазьней быў кананізаваны.

## Вонкавыя спасылкі

* Віктар I. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Памерлі ў 199 годзе
Готлянд (лэн)

**Готлянд** () — лэн, разьмешчаны на высьпе Готлянд у Балтыйскім моры, каля ўсходняга ўзьбярэжжа Швэцыі. Адначасова зьяўляецца ляндскапам. Адміністрацыйны цэнтар — Вісьбю.

## Геаграфія

Межы лэну Готлянд цалкам супадаюць зь межамі ляндскапу Готлянд, у які ўваходзяць астравы Готлянд, Форэ, Стура Карльсё, Ліла Карльсё, Готска Сандэн і шэраг дробных астраўкоў. Гэта адзіны лэн ў Швэцыі, які складаецца ўсяго з адной камуны, а таксама найменшы лэн паводле колькасьці насельніцтва (61 029 чал. па стане на 31.12.2023).

### Найбуйнейшыя населеныя пункты
Адзіным горадам Готлянду зьяўляецца Вісьбю (24 942 чал.), а другім паводле колькасьці насельніцтва — мястэчка Вібле (1 802 чал.).

Катэгорыя:Лэны Швэцыі
Ганорыюс III

**Гано́рыюс III** (, сьвецкае імя — **Чэнчыё Савэльлі**, ; 1148, Рым — 18 сакавіка 1227, там жа) — папа рымскі з 18 ліпеня 1216 году па 18 сакавіка 1227 году.

Ён вядомы, у прыватнасьці, дзякуючы напісаньню значных багаслоўскіх працаў — *Liber censuum Romanae ecclesiae* і *Ordo Romanus*, у прыватнасьці, зьяўляюцца аднымі з найважнейшых і надзейных крыніцаў па некаторых пытаньнях сярэднявечнага царкоўнага жыцьця. Апроч іх, Ганорыюс III вядомы як аўтар жыцьцяпісу Грыгорыюса VII і шэрагу грымуараў. Таксама даў разьвіцьцё жабруючых ордэнаў, зацьвердзіўшы статуты Кармэлітаў і францысканаў, а ў буле Gratium omnium упершыню афіцыйна назваў дамініканаў братамі-прапаведнікамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ганорыюс III на Catholic Encyclopedia.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1148 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Катэгорыя:Памерлі ў 1227 годзе
Катэгорыя:Памерлі 18 сакавіка
Упсала (лэн)

**Упса́ла** () — лэн, разьмешчаны на балтыйскім узьбярэжжы Швэцыі ў ляндскапе Ўплянд (за выключэньнем невялічкага востраву Ёрсён, які знаходзіцца ў Естрыкляндзе). Мяжуе з лэнамі Стакгольм, Сёдэрманлянд, Вэстманлянд і Еўлеборг, а таксама мае невялічкі адрэзак мяжы зь Фінляндыяй (на востраве Мэркет у Стакгольмскіх шхэрах). Адміністрацыйны цэнтар — Упсала.

## Геаграфія

Лэн Упсала разьмешчаны на ўсходзе сярэдняй Швэцыі і падзяляецца на 8 камунаў. Мае выйсьце да возера Мэлярэн і Балтыйскага мора. Насельніцтва лэну складае 404 589 чал. (па стане на 31 сьнежня 2023).

### Найбуйнейшыя гарады
Па стане на 2020 год найбуйнейшымі гарадамі лэну Ўпсала зьяўляюцца Ўпсала (166 698 чал.), Энчэпінг (25 071 чал.), Больста (15 436 чал.).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лэны Швэцыі
Пантыфікат

**Пантыфіка́т** () — пэрыяд кіраваньня папы рымскага. Пачынаецца са дня абраньня новага папы на канклаве, і дня інтранізацыі, якая адбываецца празь некалькі дзён пасьля выбараў. Назва «пантыфікат» паходзіць ад аднаго з тытулаў папы рымскага — вялікі пантыфік ().

Катэгорыя:Каталіцтва
Катэгорыя:Хрысьціянская тэрміналёгія
Эрэбру (лэн)

**Эрэбру́** () — лэн, разьмешчаны ў цэнтральнай Швэцыі, пераважна ў ляндскапе Нэрке, а таксама часткова ў сумежных ляндскапах: Вэстманляндзе, Вэрмляндзе, Вэстэр’ётляндзе, Эстэр’ётляндзе, Далярне. Мяжуе з лэнамі Сёдэрманлянд, Вэстра-Ёталянд, Далярна, Вэрмлянд, Вэстманлянд і Эстэр’ётлянд. Адміністрацыйны цэнтар — Эрэбру.

## Геаграфія

Эрэбру разьмешчаны ў цэнтральнай частцы сярэдняй Швэцыі і падзяляецца на 12 камунаў. Лэн мае выйсьце да двух буйных азёраў: Вэтэрн і Ельмарэн. Насельніцтва лэну складае 308 116 чал. (па стане на 31.12.2023).

### Найбуйнейшыя гарады
Па стане на 2020 год найбуйнейшымі гарадамі лэну Эрэбру зьяўляюцца Эрэбру (126 604 чал.), Карльскуга (27 360 чал.), Кумла (17 264 чал.), Ліндэсбэрг (9 745 чал.).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лэны Швэцыі
Эстэр’ётлянд (лэн)

**Эстэр’ётлянд** () — лэн на ўсходзе Швэцыі. Ахоплівае цалкам ляндскап Эстэр’ётлянд, а таксама невялічкія часткі ляндскапаў Нэрке, Смолянд і Сёдэрманлянд. Мяжуе з лэнамі Кальмар, Ёнчэпінг, Вэстра-Ёталянд, Эрэбру і Сёдэрманлянд. Адміністрацыйны цэнтар — Лінчэпінг.

## Геаграфія

Эстэр’ётлянд разьмешчаны на ўсходзе Швэцыі і з усходу абмываецца Балтыйскім морам. Дзьве найбуйнейшыя камуны лэну — Лінчэпінг і Нарчэпінг — разам утвараюць чацьверты паводле колькасьці насельніцтва эканамічны рэгіён краіны — East Sweden (даслоўна з ангельскай: *Усходняя Швэцыя*). Лэн Эстэр’ётлянд падзяляецца на 13 камунаў. Насельніцтва складае 472 298 чал. (па стане на 31.12.2023).

### Найбуйнейшыя гарады
Па стане на 2020 год найбуйнейшымі гарадамі лэну Эстэр’ётлянд зьяўляюцца Лінчэпінг (115 682 чал.), Нарчэпінг (98 088 чал.), Мутала (31 340 чал.), М’ёльбю (13 959 чал.), Фінспонг (13 261 чал.).
Фрыдрых Лунгерсгаўзен

**Фрыдрых Вільгельмавіч Лунгерсгаўзен** (12 траўня 1884, г.п. Бекава, цяпер Пензенская вобласьць Расеі — 11 траўня 1960) — беларускі геоляг. 

Скончыў Маскоўскі ўнівэрсытэт (1911). Правадзейны чалец Інбелкульта, прафэсар (1923). У 1923-34 загадчык катэдры БСГА. 3 1926 старшыня навуковага таварыства па вывучэньні Беларусі (г. Горкі). Навуковыя працы па праблемах геалёгіі Паволжа, Сярэдняй Расеі і Беларусі (асабліва басэйна Заходняй Дзьвіны), мэтодыцы выкладаньня геалёгіі. Склаў дапаможнік па геалёгіі Беларусі.

## Бібліяграфія
*Нарыс геалагічнай пабудовы Аршаншчыны // Аршаншчына. Ч. 1. Орша, 1926.
*Уступ у геалогію Беларусі // Працы Горы-Горацкага навуковага таварыства БАН. Т. 7. 1930.

Катэгорыя:Беларускія геолягі
Галянд (лэн)

**Га́лянд** () — лэн, разьмешчаны на паўднёва-заходнім узьбярэжжы Швэцыі ўздоўж праліву Катэгат. Мяжуе з лэнамі Вэстра Ёталянд, Ёнчэпінг, Крунубэрг і Сконэ. Адміністрацыйны цэнтар — Гальмстад.

## Геаграфія

У склад лэну Галянд уваходзяць большая частка аднайменнага ляндскапу, а таксама невялічкія часткі ляндскапаў Вэстэр’ётлянд і Смолянд. Лэн Галянд падзяляецца на 6 камунаў. Насельніцтва складае 343 746 чал. (па стане на 31.12.2023). Большая частка насельніцтва пражывае на ўзьбярэжжы. Паўночная частка лэну эканамічна ўсё болей цягнецца да Гётэборгу (камуна Кунгсбака нават афіцыйна ўваходзіць у г. зв. Вялікі Гётэборг).

### Найбуйнейшыя гарады
Па стане на 2020 год найбуйнейшымі гарадамі Галянду зьяўляюцца: Гальмстад (71 422 чал.), Варбэрг (36 327 чал.), Фалькенбэрг (28 747 чал.).

Катэгорыя:Лэны Швэцыі
Еўлеборг (лэн)

**Еўлеборг** () — лэн, разьмешчаны на балтыйскім узьбярэжжы ў цэнтральнай Швэцыі, пераважна ў ляндскапах Естрыклянд і Гэльсынглянд, а таксама часткова ў Далярне. Мяжуе з лэнамі Емтлянд, Упсала, Вэстманлянд, Далярна і Вэстэрнорлянд. Адміністрацыйны цэнтар — Еўле.

## Геаграфія

Лэн Еўлеборг разьмешчаны на ўсходзе сярэдняй Швэцыі і падзяляецца на 10 камунаў. На ўсходзе абмываецца Батнічным морам. Насельніцтва лэну складае 285 642 чал. (па стане на 31 сьнежня 2023).

### Найбуйнейшыя гарады
Па стане на 2020 год найбуйнейшымі гарадамі лэну Еўлеборг зьяўляюцца Еўле (79 004 чал.), Сандвікен (25 344 чал.), Гудыксваль (16 559 чал.), Бальнэс (14 033 чал.), Сёдэргамн (12 213 чал.). 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лэны Швэцыі
Емтлянд (лэн)

**Е́мтлянд** () — лэн, разьмешчаны ў паўночнай Швэцыі, пераважна ў ляндскапах Емтлянд і Гэр’едален і часткова ў Гэльсынгляндзе, Онгерманляндзе, Далярне й Ляпляндзе. Мяжуе з лэнамі Далярна, Еўлеборг, Вэстэрнорлянд і Вэстэрботэн, а на захадзе — з Нарвэгіяй. Адміністрацыйны цэнтар — Эстэрсунд.

## Геаграфія

Лэн Емтлянд разьмешчаны на поўначы Швэцыі, у сэрцы Скандынаўскага паўвостраву і ня мае выйсьця да мора. Заходнюю частку лэну займаюць Скандынаўскія горы, а ў ягоным цэнтры знаходзіцца буйное возера Стуршэн. Лэн падзяляецца на 8 камунаў. Насельніцтва складае амаль 132 572 чал. (па стане на 31 сьнежня 2023).

### Найбуйнейшыя населеныя пункты
Па стане на 2020 год найбуйнейшым населеным пунктам Емтлянду зьяўляецца горад Эстэрсунд (52 980 чал.), а другім паводле колькасьці насельніцтва — мястэчка Стрэмсунд (3 692 чал.).

Катэгорыя:Лэны Швэцыі
Мінас

**Мінас** () — легендарны цар Кноса (на в-пе Крыт), герой шматлікіх старажытнагрэцкіх мітаў, у тым ліку пра Тэсэя і Мінатаўра, Дэдала і Ікара і інш.

Лічыўся сынам Зэўса і Эўропы. Старажытнагрэцкая гістарычная традыцыя прыпісвае яму стварэньне першага на Крыце заканадаўства і магутнай марской дзяржавы, якая ў 17—15 ст. да н. э. панавала на Эгейскім моры. Сучасная гістарыяграфія ўмоўна падзяляе старажытную гісторыю Крыта на 3 мінойскія пэрыяды (ад імя Мінаса).

Катэгорыя:Старажытнагрэцкая міталёгія
Мінатаўр

**Мінатаўр** — у старажытнагрэцкай міталёгіі пачвара-людаед з галавой быка і целам чалавека.

Яго ўласнае імя — Астэрый («Зорны»). Народжаны жонкай крыцкага цара Мінаса (дачюой Геліяса) Пасыфаяй ад сьвяшчэннага быка бога Пасэйдона або ад самога Пасэйдона. Мінас пасяліў Мінатаўра ў падземным лябірынце, куды яму прыносілі ў ахвяру (штогод або некалькі разоў на год) па сем юнакоў і дзяўчат з падуладных Мінасу Афін. Забіты героем Тэсэем.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытнагрэцкая міталёгія
Мэрыл Стрып

**Мэры Луіза «Мэрыл» Стрып** (;  22 чэрвеня 1949 году) — амэрыканская акторка, уладальніца двух «Оскараў». Акрамя гэтага, у яе кар’еры 16 намінацыяў на «Оскар» — больш, чым у любога іншага актора або акторкі ў гісторыі.

Посьпех ёй прынёс фільм *«Паляўнічы на аленяў»*, за які яна была ўпершыню намінаваная на «Оскар». Годам пазьней Стрып атрымала гэтую прэмію за фільм *«[[Крамэр супраць Крамэра]]»*. Усяго ж за больш чым 30-гадовую акторскую кар’еру Стрып атрымала дзьве ўзнагароды «Оскар», сем «Залатых Глёбусаў», дзьве ўзнагароды Гільдыі кінаактораў. Намінавалася на «Грэмі». 22 лютага 2003 году ўзнагароджана Камандорскай ступеньню Ордэна мастацтваў і літаратуры.

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Джэрзі
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Камандоры францускага Ордэна мастацтваў і літаратуры
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога пляну
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Ляўрэаты канскага фэстывалю
Катэгорыя:Галівудзкая алея славы
Максімілян III Габсбург

**Максімілян III Габсбург** (12 кастрычніка 1558, Вінэр-Нойштадт — 2 лістапада 1618, Вена) — эрцгерцаг аўстрыйскі з дынастыі Габсбургаў, трэці сын імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі Максіміляна II і Марыі Гішпанскай.

У 1587 годзе прэтэндэнт на польскую карону; быў абраны адной з партыяў шляхты, пасьля абраньня Жыгімонта Вазы пачаў няўдалую інтэрвэнцыю ў Польшчу; канчаткова быў пераможаны Янам Замойскім пры Бычыне і быў узяты ў палон і зьняволены ў Бэндзінскім замку.

У 1589 годзе адмовіўся ад правоў на польскі трон. З 1590 году быў вялікім магістрам Тэўтонскага ордэну.

## Крыніцы

## Літаратура
* Ekes J., *Maksymilian Habsburg*, (w:) *Encyklopedia historia Polski*, t. 1, Warszawa 1994, s. 409.
* Podhorodecki L., *Sławni hetmani Rzeczypospolitej*, Warszawa 1994, s. 132.
* Sławomir Leśniewski, *Człowiek, który upokorzył Habsburgów*, Polityka Nr 3 (2637), 19 stycznia 2008, ss. 74-77.

Катэгорыя:Вялікія магістры Тэўтонскага Ордэну
Катэгорыя:Габсбургі
Ніколь Кідман

**Ніколь Мэры Кідман** (; нарадзілася 20 чэрвеня 1967 году ў Ганалулу, штат Гаваі, ЗША) — аўстралійская і амэрыканская кінаакторка, адна з самых высокааплатных выканаўцаў Галівуду. Ляўрэатка прэміі «Оскар» 2003 году, трохразовая ўладальніца прэміі «Залаты Глёбус» (1996, 2002, 2003).

Зьнялася ў кіно: «З шырока заплюшчанымі вачыма».

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ганалулу
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Аўстралійскія акторкі
Катэгорыя:Кампаньёны ордэна Аўстраліі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Кавалеры Ордэна Аўстраліі
Далярна (лэн)

**Да́лярна** () — лэн, разьмешчаны ў цэнтральнай Швэцыі, пераважна ў ляндскапе Далярна і часткова ў ляндскапах Гэр’едален і Вэстманлянд. Мяжуе з лэнамі Емтлянд, Еўлеборг, Вэстманлянд, Вэрмлянд і Эрэбру, а таксама з Нарвэгіяй.

Утвораны ў 1647 годзе, да 1 студзеня 1997 г. называўся **Копарбэрг** (). Адміністрацыйны цэнтар — Фалюн.

## Геаграфія

Лэн Далярна разьмешчаны ў сярэдняй Швэцыі і падзяляецца на 15 камунаў. У цэнтры лэну знаходзіцца буйное возера Сыльян. Насельніцтва лэну складае 287 253 чал. (па стане на 31 сьнежня 2023).

### Найбуйнейшыя гарады
Па стане на 2020 год найбуйнейшымі гарадамі лэну Далярна зьяўляюцца Бурлэнге (44 898 чал.), Фалюн (39 492 чал.), Авэста (16 268 чал.), Людвіка (15 614 чал.), Мура (12 854 чал.).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лэны Швэцыі
Сконэ (лэн)

**Ско́нэ** () — лэн, разьмешчаны на паўднёвым узьбярэжжы Швэцыі ў ляндскапе Сконэ. Мяжуе з лэнамі Крунубэрг, Галянд і Блекінге. Адміністрацыйны цэнтар — Мальмё. Кіраўніцтва лэну знаходзіцца ў Мальмё і Крыстыянстадзе, які да 1997 году зьяўляўся цэнтрам асобнага лэну. Ляндсгёўдынгам з кастрычніку 2016 году зьяўляецца Анэлі Гультэн.

## Геаграфія

Межы лэну амаль цалкам супадаюць зь межамі гістарычнага ляндскапу Сконэ, за выключэньнем прыходу Эстра Каруп, які належыць да гістарычнага Галянду.
Лэн Сконэ падзяляецца на 33 камуны. Насельніцтва складае 1 421 781 чал. (па стане на 31.12.2023) — прыкладна 13% ад усяго насельніцтва Швэцыі, гэта больш за насельніцтва ўсяго Норлянду.

### Найбуйнейшыя гарады
 год найбуйнейшымі гарадамі Сконэ зьяўляюцца: Мальмё (325 069 чал.), Гэльсынгборг (113 828 чал.), Люнд (94 393 чал.), Крыстыянстад (41 299 чал.), Ляндскруна (33 466 чал.), Трэлеборг (30 760 чал.), Энгельгольм (28 606 чал.), Істад (20 195 чал.).

## Крыніцы
Вэстра Ёталянд

**Вэ́стра Ё́талянд** () — лэн, разьмешчаны на заходнім узьбярэжжы Швэцыі ўздоўж праліву Скагерак, пераважна ў ляндскапах Вэстэр’ётлянд, Богуслэн і Дальсьлянд, а невялічкія яго часткі — у Вэрмляндзе й Галяндзе. Мяжуе з лэнамі Вэрмлянд, Ёнчэпінг, Эрэбру, Эстэр’ётлянд і Галянд, а на паўночным захадзе — з Нарвэгіяй. Быў утвораны ў 1998 годзе шляхам аб’яднаньня лэнаў Скараборг, Эльфсборг, Гётэборг і Богус. Адміністрацыйны цэнтар — Гётэборг, другі паводле велічыні горад Швэцыі.

## Геаграфія

Вэстра Ёталянд разьмешчаны на захадзе Швэцыі і падзяляецца на 49 камунаў — найбольшая колькасьць камунаў з усіх лэнаў Швэцыі. Насельніцтва складае 1 767 016 чал. (па стане на 31.12.2023). Лэн мае выйсьце да праліву Скагерак, а таксама да двух найбуйнейшых азёраў Швэцыі — Вэнэрну й Вэтэрну.

### Найбуйнейшыя гарады
Па стане на 2020 год найбуйнейшымі гарадамі лэну Вэстра Ёталянд зьяўляюцца: Гётэборг (607 882 чал.), Бурос (74 042 чал.), Тральгэтан (50 502 чал.), Шэўдэ (39 580 чал.), Удэвала (35 916 чал.).

## Вонкавыя спасылкі
Фалюн

**Фа́люн** () — горад у цэнтральнай Швэцыі.

Адміністрацыйны цэнтар аднайменнай камуны і лэну Далярны. Важны прамысловы цэнтар (машынабудаваньне, хімічная прамысловасьць). У мінулым — важны меднарудны цэнтар, у сувязі з чым цяпер, разам з гарой Копарбэрг, уваходзіць у Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 год — 37 000 чалавек.

## Герб гораду
Уяўляе сабой выяву трох знакаў «люстэрка Вэнэры» над выявай гарадзкога муру. Тры знакі Вэнэры сымбалізуюць трох жанчынаў-заснавальніцаў гэтага гораду.

## Гісторыя
Горад вырас вакол меднай шахты і доўгі час залежыў ад здабычы медзі. Дакладна вядома, што медзь тут здабывалі з XI стагодзьдзя, але існуе меркаваньне, што здабываць яе сталі яшчэ з VIII стагодзьдзя. У XV стагодзьдзі на месцы сучаснага Фалюну існавала царква. 7 студзеня 1608 году кароль Карл IX выдаў прывілей на будаўніцтва гораду, але горад заснаваным ня быў, хоць і была пабудавана ратуша. Новыя прывілеі былі выдадзены ў 1624 і 1641 гадох, і новы горад стаў хутка разьвівацца: ужо ў сярэдзіне XVII стагодзьдзя ён становіцца другім паводле колькасьці насельніцтва (6000 чалавек) горадам на тэрыторыі сучаснай Швэцыі, пасьля Стакгольму. У XVIII і да сярэдзіны XIX стагодзьдзя насельніцтва гораду ўвесь час памяншалася, і толькі калі была пракладзеная чыгунка, быў нададзены новы штуршок у разьвіцьці гораду. У сярэдзіне 1950-х гадоў улады зьнішчылі большасьць будынкаў у гістарычным цэнтры гораду, якія, нібыта, не ўяўлялі сабой каштоўнасьці. Гэта, аднак, не адпавядала рэчаіснасьці (у прыватнасьці, была зьнішчана віла, у якой у свой час жыла пісьменьніца Сэльма Лягерлёф).

## Спорт
У 1954, 1974, 1993 і 2015 гадох у горадзе праходзіў чэмпіянат сьвету па лыжным спорце.

## Славутасьці
* Фалюнская мядзяная рудня з Музэем рудні () — аб’ект Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО
* Музэй лэну Далярна
* Сядзіба Свэдэн (XVI—XVIII стагодзьдзі) з хаткай, у якой пабраўся шлюбам Карл Лінэй
* Царква Стура Копарбэргс чурка (XV стагодзьдзе) — самы стары будынак Фалюну
* Царква Сьвятой Крыстыны (XVII стагодзьдзе)

## Асобы
* Тумас Юнсан — хакеіст
* Ян Острэм — сьпявак
* Георг Шэрньельм — паэт («бацька швэдзкай паэзіі»)
* Сэльма Лягерлёф — пісьменьніца, доўгі час жыла ў Фалюне

## Галерэя

Stora_st%C3%B6ten.jpg|Фалюнская мядзяная рудня
Gruvmuseet_Falun.jpg|Музэй рудні
StKbka2.JPG|Царква Стура Копарбэргс чурка
Kristine_kyrka.JPG|Царква Сьв. Крыстыны
Falu%C3%A5n_p%C3%A5_vintern.JPG|Дамы на рацэ Фалюон


## Глядзіце таксама
* Фалюкорв

## Вонкавыя спасылкі
Ёнчэпінг (лэн)

**Ёнчэпінг** () — лэн, разьмешчаны ў цэнтральнай Швэцыі, пераважна ў ляндскапе Смолянд і часткова (на паўночным захадзе) — у Вэстэр’ётляндзе. Мяжуе з лэнамі Галянд, Вэстра-Ёталянд, Эстэр’ётлянд, Кальмар і Крунубэрг. Адміністрацыйны цэнтар — Ёнчэпінг.

## Геаграфія

Ёнчэпінг разьмешчаны ў сярэдняй частцы паўднёвай Швэцыі і зьяўляецца лягістычным і дэмаграфічным цэнтрам Скандынавіі. Гэта самая індустрыялізаваная вобласьць у Скандынавіі і лічыцца найбольш спрыяльнай для камэрцыйнай дзейнасьці часткай Швэцыі, якая часта завецца калыскай прадпрымальніцтва. Лэн Ёнчэпінг падзяляецца на 13 камунаў, большая частка зь якіх знаходзяцца ў ляндскапе Смолянд, і толькі далучаныя да яго ў 1998 г. камуны Габу і Мульшэ — у Вэстэр’ётляндзе. Насельніцтва лэну складае 368 856 чал. (па стане на 31.12.2023).

### Найбуйнейшыя гарады
Па стане на 2020 год найбуйнейшымі гарадамі лэну Ёнчэпінг зьяўляюцца Ёнчэпінг (100 579 чал.), Вэрнаму (19 822 чал.), Нэсшэ (18 479 чал.), Транос (14 789 чал.).

## Вонкавыя спасылкі
Ёнчэпінг

**Ёнчэпінг** () — горад у Швэцыі ў ляндскапе Смоляндзе, цэнтар лэну Ёнчэпінгу і аднайменнай камуны, на паўднёвым канцы возера Вэтэрну. Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году — 93 797 чалавек.

## Гісторыя
Магнус I Лядулёс заснаваў Ёнчэпінг у 1284 годзе. У XV стагодзьдзі гэта быў сярэдні горад з насельніцтвам каля 1000 чалавек. У 1612 годзе горад цалкам згарэў. Зноў адбудаваны Ёнчопінг атрымаў каралеўскія прывілеі ў 1614 і 1620 гадах.

Дзякуючы свайму разьмяшчэньню на скрыжаваньні дарог уздоўж рэк Нісану і Лягану, а таксама дарогі паміж ляндскапамі Эстэр’ётляндам і Вэстэр’ётляндам горад з даўніх часоў зьяўляецца гандлёвым цэнтрам. У XIX стагодзьдзі горад вядомы як «горад лібэралаў і запалак». Акрамя запалкавай, ён мае й папяровую мануфактуру, гавань і суднаходзтва на возеры Вэтэрне. Цяпер у склад Ёнчэпінгу ўваходзіць і былы горад Гускварна, дзе разьмяшчаецца фабрыка *Husqvarna* (вытворчасьць зброі з 1689 г., а цяпер і швейных машынаў, бэнзапілаў, ровараў, матацыклаў, мапэдаў).

## Славутасьці

* Царква Сафіі (1888)
* Дом, у якім нарадзіўся Даг Гамаршэльд
* Музэй запалак
* Музэй птушак
* Музэй радыё

## Асобы
* Агнэта Фэльтскуг — сьпявачка ў гурце ABBA
* Ніна Пэрсан — сьпявачка (The Cardigans, A Camp)
* Даг Гамаршэльд — дыплямат
* Фрэдрык Нэй — заснавальнік The Pirate Bay

Катэгорыя:Гарады Швэцыі
Кальмар (лэн)

**Ка́льмар** () — лэн, разьмешчаны на балтыйскім узьбярэжжы на паўднёвым усходзе Швэцыі. Мяжуе з лэнамі Крунубэрг, Ёнчэпінг, Эстэр’ётлянд і Блекінге. Адміністрацыйны цэнтар — Кальмар.

## Геаграфія

Лэн Кальмар уключае ў сябе ўсходнюю частку ляндскапу Смолянд і ўвесь востраў-ляндскап Элянд. Лэн Кальмар падзяляецца на 12 камунаў. Насельніцтва складае 246 667 чал. (31 сьнежня 2023). Доўгі час лэн Кальмар належаў да тых лэнаў, дзе насельніцтва памяншалася (для параўнаньня: у 1880 годзе яно складала 245 тыс. чал., у 1980 — 241 500, у 2014 — 234 тыс.). Асабліва гэта тычылася паўночнай часткі лэну. І толькі пасьля міграцыйнага крызісу ў Эўропе насельніцтва лэну зноў пачало павялічвацца.

### Найбуйнейшыя гарады
Па стане на 2020 год найбуйнейшымі гарадамі лэну Кальмар зьяўляюцца: Кальмар (41 852 чал.), Вэстэрвік (21 472 чал.), Оскарсгамн (18 921 чал.).

## Вонкавыя спасылкі
Вольга

**Вольга** (*Олюхна*, *Олюшка*) — жаночае імя. Мужчынскае імя — Алег.

Па-за межамі Беларусі імя «Вольга» пашырылася ў Расеі, Чэхіі, Фінляндыі і, у пэўнай ступені, у Нямеччыне; таксама ўпамінаецца ў сярэднявечнай Шатляндыі. У краінах Паўднёвай Амэрыкі, такіх як Бразылія і Аргентына, імя Вольга ў большасьці выпадках ўжываецца хутчэй у вымаўленьні Хельга.

## Паходжаньне

Вольга — усходнеславянская форма германскага (паўночнагерманскага) імя Гэльга (Hélga, Helca, Helcha, Ælga). Іменная аснова -алг- (-алк-, -гэлк-) (імёны ліцьвінаў Альгін, Альгерд, Альгімонт; германскія імёны Heligin, Algardus, Alcmunt) паходзіць ад гоцкага alhs 'бажніца', германскага helig 'сьвяты'.

Імя Вольга (Альга, Гольга) гістарычна бытавала ў Польшчы: *Olga* (1175—1500 гады), *Alga* (XIII—XV стагодзьдзі), *Algam filiam * (XIV ст.), *Holga* (1405 і 1406 гады).

У Раўданскім рукапісе, апублікаваным Тэадорам Нарбутам, імя Альгерд тлумачылася з германскіх моваў як «радасьць Вольгі» (відаць, ад -ольг- + германскае hord 'скарб').

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *domina Oluszkca* (24 чэрвеня 1437 году); *[[Даўгерд (імя)|Докгирдовнамъ]] корол дал: пани Юшковой [[Гайд|Кгоицевича]] Анънушъце, а Петковои Олюшъце — [[Лынтупы|Лынътупи]] а [[Сьвіраны (Віленскі раён)|Свираны]], а [[Трокенікі 1|Трокиники]]* (1440—1492 гады); *Olga* (Раўданскі рукапіс); *[[Зямяне|земянки]] [[Берасьце|берестеиское]] Олюхны Туминъское* (3 кастрычніка 1517 году); *Богданъ тот [[Лянга|Ланковичъ]] зъ жоною и з дочкою своею Олюхною* (14 чэрвеня 1541 году); *за дядкомъ нашымъ Яномъ [[Вісігерд (імя)|Визкгирдовичомъ]]… сестрамъ того мужа своего Яна: Дороте а Олюхъне* (7 сьнежня 1542 году).

## Носьбіты
* Вольга (у хросьце Алена,  969) — вялікая княгіня кіеўская (945—960)
* Вольга Іпатава — беларуская пісьменьніца
* Вольга Корбут — беларуская гімнастка, чатырохразовая алімпійская чэмпіёнка

У XVI ст. існаваў маёнтак Вольгі (*Ольги*) у Жамойцкім старостве.

У канцы XVIII ст. на гістарычнай Віцебшчыне існавала шляхецкая ваколіца Вольгі.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Вольгаўцы.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Крунубэрг (лэн)

**Кру́нубэрг** () — лэн, разьмешчаны ў паўднёвай Швэцыі ў ляндскапе Смолянд. Мяжуе з лэнамі Галянд, Сконэ, Ёнчэпінг, Кальмар і Блекінге. Адміністрацыйны цэнтар — Вэкшэ.

## Геаграфія

Крунубэрг разьмешчаны на паўднёвым захадзе Смолянду, на роўнай адлегласьці ад заходняга і ўсходняга ўзьбярэжжа. Лэн Крунубэрг падзяляецца на 8 камунаў. Насельніцтва складае 203 686 чалавек (па стане на 31.12.2023). Крунубэрг — прывабная вобласьць Швэцыі для пражываньня, у гэтай частцы засяроджана найбольшая колькасьць азёраў. У гэтым рэгіёне Швэцыі была заснаваная карпарацыя Ікеа.

### Найбуйнейшыя гарады
Па стане на 2020 год найбуйнейшымі гарадамі лэну Крунубэрг зьяўляюцца: Вэкшэ (71 282 чал.), Юнгбю (16 098 чал.), Эльмгульт (11 003 чал.).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лэны Швэцыі
Нарботэн (лэн)

**Нарботэн** () — лэн, разьмешчаны на крайняй поўначы Швэцыі, у ляндскапах Нарботэн і Ляплянд. Мяжуе з лэнам Вэстэрботэн, а таксама з Нарвэгіяй і Фінляндыяй. Самы вялікі паводле плошчы лэн Швэцыі, займае прыкладна 22% плошчы ўсяе краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Люлеа.

## Геаграфія

Лэн Нарботэн разьмешчаны на крайняй поўначы Швэцыі і падзяляецца на 14 камунаў. На паўднёвым усходзе абмываецца Батнічным залівам. На тэрыторыі лэну знаходзяцца як найвышэйшая гара Швэцыі — Кебнэкайсэ (2 104 м над у.м.), гэтак і найглыбейшае возера краіны — Гурнаван (232 м). Насельніцтва лэну складае 248 480 чалавек (па стане на 31 сьнежня 2023).

### Найбуйнейшыя гарады
 год найбуйнейшымі гарадамі лэну Нарботэн зьяўляліся Люлеа (49 123 чал.), Пітэа (23 934 чал.), Кіруна (17 513 чал.), Будэн (16 832 чал.), Еліварэ (10 929 чал.).
Гэлі Бэры

**Гэлі Марыя Беры** (; нарадзілася 14 жніўня 1966 году, Кліўлэнд, Агаё, ЗША) — амэрыканская кінаакторка. Ляўрэатка прэміяў «Оскар» (2002), «Залаты Глёбус» (2000) і «Эмі» (2000).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кліўлэндзе
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Фотамадэлі ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Галівудзкая алея славы
Рэнэ Зэлвэгер

**Рэнэ Кэтлін Зелвегер** (;  25 красавіка 1969 году, Кэці, Тэхас) — амэрыканская акторка, уладальніца прэміі «Оскар» у катэгорыі «найлепшая акторка другога пляну» (за фільм «Халодная гара», 2003).

## Фільмаграфія
* 1992 — Смак забойства (; тэлефільм)
* 1994 — Рэчаіснасьць кусаецца (; тэлефільм)
* 1994 — 8 сэкунд ()
* 1994 — Неспакойная траса (; сэрыял)
* 1994 — Шэйк, Рэтл і Рок! (; тэлефільм)
* 1994 — Каханьне і 45-й калібр ()
* 1994 — Тэхаская разьня бэнзапілой 4: Новае пакаленьне ()
* 1995 — Крама «Імпэрыя» ()
* 1995 — Сабацкае жыцьцё ()
* 1996 — Увесь агромністы сьвет ()
* 1996 — Джэры Магўайр ()
* 1997—2010 — Кароль гары (, агучка)
* 1997 — «Дэтэктар хлусьні» ()
* 1998 — Даражэй за рубіны ()
* 1998 — Сапраўдныя каштоўнасьці ()
* 1999 — «Халасьцяк» ()
* 2000 — Я, яшчэ адзін я і Айрын ()
* 2000 — «Сястра Бэці» ()
* 2001 — Дзёньнік Брыджыт Джонс (; намінацыя на «Оскар»)
* 2002 — Белы Алеандр ()
* 2002 — «Чыкага» (; намінацыя на «Оскар»)
* 2003 — Да чорта каханьне ()
* 2003 — Халодная гара (; узнагарода «Оскар»)
* 2004 — Падводная братва (, агучка)
* 2004 — Падводная братва: на рыбалку (, агучка)
* 2004 — Брыджыт Джонс: на мяжы разумнага ()
* 2005 — «Накдаўн» ()
* 2005 — Клюбны Оскар (, агучка)
* 2006 — Міс Потэр ()
* 2007 — Бі Муві: Мядовая замова (, агучка)
* 2007 — Справа №39 ()
* 2008 — Каханьне бяз правілаў ()
* 2008 — «Апалуза» ()
* 2008 — Замёрзлая з Маямі ()
* 2009 — Мой адзіны ()
* 2009 — Монстры супраць інапланецян ()
* 2009 — Мая песьня каханьня ()

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога пляну
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Матчы зборнай Беларусі па футболе 1998 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|ЧЭ-2000]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|ЧЭ-2000]]

Катэгорыя:1998 год у футболе
Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Пэнэлёпа Крус

**Пэнэлёпа Крус Санчэс** (; нарадзілася 28 красавіка 1974 году, Мадрыд, Гішпанія) — гішпанская акторка, уладальніца прэміі «Оскар» 2009 году за найлепшую жаночую ролю другога пляну ў фільме «Вікі Крыстына Барсэлёна», вядомая ў першую чаргу па фільмах Пэдра Альмадовара.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мадрыдзе
Катэгорыя:Гішпанскія акторкі
Катэгорыя:Кавалеры францускага Ордэна літаратуры і мастацтва
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога пляну
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Шарліз Тэран

**Шарліз Тэран** (; нарадзілася 7 жніўня 1975 году, Бэноні, ПАР) — амэрыканская кінаакторка паўднёваафрыканскага паходжаньня, якая стала вядомай у канцы 1990-х гадоў дзякуючы ролям у фільмах «Два дні ў даліне», «Магутны Джо Янг», «Адвакат д’ябла» і «Правілы вінаробаў». Атрымаўшы высокія ацэнкі крытыкаў і шэраг кінаўзнагародаў за ролю сэрыйнай забойцы Эйлін Ўорнас у фільме «Монстар», Тэрон першай з афрыканцаў была ўдастоена прэміі «Оскар» за выкананьне тут галоўнай ролі. Пасьля яна была яшчэ раз намінаваная на «Оскара» за ролю ў фільме «Паўночная краіна».
## Выбраная фільмаграфія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў ПАР
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю
Катэгорыя:Фотамадэлі ЗША
Катэгорыя:Галівудзкая алея славы
Энтані Гопкінз

Сэр **Філіп Энтані Гопкінз** (; нарадзіўся 31 сьнежня 1937 году, Порт-Толбат, цяпер графства Ніт — Порт-Толбат, Валія, Вялікабрытанія) — брытанскі актор тэатру і кіно, рэжысэр. Лічыцца адным з найвялікшых дзейных кінаактораў, найбольш вядомы па кінэматаграфічным вобразе сэрыйнага забойцы-канібала доктара Ганібала Лектара, увасобленым у фільмах *«[[Маўчаньне ягнятаў (фільм)|Маўчаньне ягнятаў]]»*, *«[[Ганібал (фільм, 2001)|Ганібал]]»* і *«[[Чырвоны цмок (фільм, 2002)|Чырвоны цмок]]»*.

## Выбраная фільмаграфія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Порт-Толбаце
Катэгорыя:Брытанскія акторы
Катэгорыя:Валійскія акторы
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Брытанскія кінарэжысэры
Катэгорыя:Валійскія кінарэжысэры
Катэгорыя:Кінарэжысэры ЗША
Катэгорыя:Камандоры ордэна Брытанскай імпэрыі
Катэгорыя:Рыцары-бакаляўры
Катэгорыя:Брытанскія кампазытары і кампазытаркі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Залаты Глёбус»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Галівудзкая алея славы
Дэні Трэха

**Дэні Трэха** (нарадзіўся 16 траўня 1944 году) — амэрыканскі актор, вядомы ў асноўным шматлікімі ролямі розных бандытаў або злачынцаў мексыканскага ці індзейскага паходжаньня.

Атрымаў шырокую вядомасьць дзякуючы фільмам Робэрта Радрыгеса «Ад заходу да сьвітаньня» (1, 2, 3), «Дзеці шпіёнаў» (1, 3) і «Мачэтэ».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лос-Анджэлесе
Катэгорыя:Акторы ЗША
Марыён Катыяр

**Марыён Катыя́р** (; нарадзілася 30 верасьня 1975 году, Парыж) — француская акторка тэатру, тэлебачаньня і кіно. Здымаецца як у францускіх, так і замежных фільмах. За ролю ў фільме «Доўгія змовіны» была ўдастоеная прэміі «Сэзар» у намінацыі «Найлепшая акторка другога пляну». У 2008 годзе была ўдастоеная прэміі «Оскар» у намінацыі «Найлепшая акторка» за фільм «Жыцьцё ў ружовым колеры», у якім выканала ролю Эдыт Піяф.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт сям’і Катыяр
* Фатаграфіі Марыён Катыяр у фільме «La mome»
* Фанацкі сайт

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія акторкі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сэзар»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты Чэскага льва
Рыз Ўітэрспун

**Лаўра Джын Рыз Ўітэрспун** (; нарадзілася  году, Новы Арлеан, ЗША) — амэрыканская акторка і прадусар.

Прарывам для яе стала роля Эль Ўудс у камэдыі «Бландынка ў законе», якая прынесла акторцы намінацыю на прэмію «Залаты глёбус». Шырокае прызнаньне крытыкаў Рыз атрымала, згуляўшы Джун Картэр, жонку Джоні Кэша, у фільме «Пераступіць рысу». За гэтую ролю актрыса была ўдастоеная шматлікіх узнагародаў, уключаючы прэміі «Оскар», «Залаты глёбус» і BAFTA за найлепшую жаночую ролю.

## Фільмаграфія
* «Чалавек на Месяцы» (; 1991)
* «Далёка адсюль» (; 1993)
* «Джэк-мядзьвядзяня» (; 1993)
* «Японскі гарадавы» (; 1994)
* «Шаша» (; 1996)
* «Страх» (; 1996)
* «Плезантвіль» (; 1998)
* «Сумеркі» (; 1998)
* «Усю ноч» (; 1998)
* «Найлепшыя пляны» (; 1999)
* «Жорсткія гульні» (; 1999)
* «Выскачка» (; 1999)
* «Амэрыканскі псыхапат» (; 2000)
* «Маленькі Нікі» (; 2000)
* «Бландынка ў законе» (; 2001; роля Эль Ўудс, намінацыя на «Залаты Глёбус»)
* «Стыльная штучка» (; 2001)
* «Наколькі важна быць сур’ёзным» (; 2002)
* «Бляндынка ў законе 2» (; 2003)
* «Кірмаш пыхлівасьці» (; 2004)
* «Паміж небам і зямлёй» (; 2005)
* «Пераступіць рысу» (; 2005; роля Джун Картэр, узнагароджаная «Оскарам» за галоўную жаночую ролю)
* «Пэнэлёпа» (; 2006)
* «Вэрсія» (; 2007)
* «Чатыры раства» (; 2008)
* «Хто ведае» (; 2010)
* «Вады сланам!» (; 2011)
* «Значыць, вайна» (; 2012)
* «Бруд» (; 2012)
* «Уроджаны парок» (; 2014)
* «Дзікая» (; 2014; намінацыя на «Оскар»)
* «Прыгажуні ва ўцёках» (; 2015)

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю
Кграматыка словенська языка

«**Кграматыка словеньска языка**», таксама вядомая як **граматыка друкарні Мамонічаў** — трактат аб граматыцы стараславянскай мовы, выдадзены ў друкарні Мамонічаў 8 кастрычніка 1586 году.

Аўтарства трактату прыпісваецца Яну Дамаскіну, пераклад на царкоўнаславянскую мову — Івану Экзарху. Дасьледнік-тэкстоляг В. І. Лук’яненка лічыць аўтарам гэтага выданьня Івана Федаровіча, які, магчыма, і быў тым, хто апрацаваў і падрыхтаваў трактат Яна Дамаскіна да друку паводле сьпісу, які меўся ў бібліятэцы Астроскай акадэміі.

Кніга набраная маскоўскім шрыфтам, а пасьляслоўе — астроскім шрыфтам Івана Федаровіча (як у «Азбуцы» 1578 году).

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Выдавецкая справа
Лёнданскае каралеўскае таварыства

**Лёнданскае каралеўскае таварыства па разьвіцьці ведаў аб прыродзе** (), у паўсядзённай маўленчай практыцы **Каралеўскае таварыства** () — вядучае навуковае таварыства Вялікабрытаніі, адно з найстарэйшых навуковых таварыстваў у сьвеце; створана ў 1660 годзе і зацьверджана Каралеўскай хартыяй у 1662 годзе.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1660 годзе
Джэфры Раш

**Джэфры Раш** (; нарадзіўся 6 ліпеня 1951 году) — аўстралійскі кіна- і тэатральны актор. Ляўрэат прэміяў Оскар (1996), BAFTA (1996, 1999), Залаты Глёбус (1997, 2005). Найбольш вядомыя фільмы зь яго ўдзелам — *«Бляск»* (1996), *«[[Закаханы Шэксьпір]]»* (1998), *«Лізавета»* (1998), *«Пяро маркіза дэ Сада»* (2000), *«Фрыда»* (2002) і трылёгія *«Піраты Карыбскага мора»* (2003, 2006, 2007), *«[[Прамова караля]]»* (2010).

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тувумбе
Катэгорыя:Аўстралійскія акторы
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Тоні»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Выканаўцы шэксьпіраўскіх роляў
Баст

**Баст** або **Бастэт** — у Старажытным Эгіпце багіня радасьці, весялосьці і каханьня, жаночай прыгажосьці, урадлівасьці і хатняга зацішку, якая адлюстроўвалася ў выглядзе коткі ці жанчыны з галавой коткі. У пэрыяд раньніх дынастыяў, да прыручэньня коткі, яе малявалі ў выглядзе львіцы.

Бацька яе — Сонца; маці — Гатор — Месяц. Нут, багіня нябёсаў, — сястра ёй, а брат яе — Гонсу, выганяе злых духаў.

Катэгорыя:Багі
Катэгорыя:Старажытны Эгіпет
Фрэдэрык Вілем дэ Клерк

**Фрэдэрык Вілем дэ Клерк** (афрыкаанс Frederik Willem de Klerk, нар. 18 сакавіка 1936, Яганэсбург — 11 лістапада 2021) — прэзыдэнт Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі ў 1989—1994 гадах, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1993) разам з Нэльсанам Мандэла.

## Біяграфія

У 1958 годзе скончыў унівэрсытэт Почэфструма.

У 1961 годзе пачаў адвакацкую практыку ў Фэрэніхінгу.

З 1973 году — прафэсар унівэрсытэту Почэфструма.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Палітыкі ПАР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Яганэсбургу
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 18 сакавіка
Міжнародны рух за забарону супрацьпяхотных мінаў

**Міжнаро́дны рух за забаро́ну супрацьпяхотных мі́наў** — аб’яднаньне грамадзкіх арганізацыяў, якія выступаюць за забарону вытворчасьці і выкарыстаньня супрапяхотных мінаў.

Рух быў заснаваны ў 1992 годзе, аб’яднаў агульнымі інтарэсамі «Х’юман райтс вотч», «Мэдыка інтэрнэшнл», Міжнародную арганізацыю інвалідаў (), Фонд амэрыканскіх ветэранаў Віетнамскай вайны й іншыя арганізацыі. На сёньняшні дзень у рух уваходзіць больш за 1400 групаў, якія дзейнічаюць у больш за 90 краінах сьвету. Арганізацыйная структура руху ўключае ў сябе кіруючы камітэт, які складаецца з чатырох чальцоў, кансультатыўны савет (21 чалавек) і пяць прадстаўнікоў.

У 1997 годзе намаганьнямі руху быў падпісаны Атаўскі дагавор аб забароне супрацьпяхотных мінаў, які ўступіў у сілу ў 1999 годзе. На дадзены момант дагавор ратыфікаваны 156 краінамі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мірныя арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1992 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі-ляўрэаткі Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Міны
Каціныя

**Каціныя** () — сямейства сысуноў атрада драпежных. Найбольш спэцыялізаваныя з драпежнікаў, прыстасаваныя да здабываньня жывёльнай ежы шляхам падкраданьня, падчэкваньня, радзей перасьледу.

Памеры шырока вагаюцца: ад 34 см і масы 1 кг (плямістай-рудая котка) да 3,8 м і больш за 300 кг (тыгр). Канечнасьці пальцаходзячыя, пярэднія — 5-пальцавыя, заднія — 4-пальцавыя. Ва ўсіх відаў, акрамя гепарда і суматранскай коткі, кіпцюры ўцягвальныя. Зубоў менш, чым у астатніх драпежных (28-30), таму пыса кароткая, а галава выглядае круглявай. Зубная сыстэма рэзка выяўленага драпежнага тыпу. Язык пакрыты дробнымі, завостранымі рагавымі смочкамі, якія дапамагаюць каціным саскабляць мяса з касьцей і чысьціць поўсьць. Хвост у большасьці відаў доўгі. Афарбоўка ад шэрай да рудавата-бурай, як правіла з палосамі, плямамі, плямкамі або разеткамі. Валасяное покрыва нізкае, больш пухнатае ў паўночных і высакагорных відаў. З органаў пачуцьцяў лепш разьвітыя слых і зрок; нюх слабейшы. Коткі здольныя чуць вельмі высокія гукі — частатой да 80 000 Гц (чалавек да 20 000 Гц).

Лад жыцьця пераважна змрочны і начны. Жывуць у адзіночку ці сем’ямі; львы ўтвараюць прайды. Дробныя віды размножваюцца штогод або часьцей (свойскі кот); буйныя — раз у 2-3 гады. Дзіцянятаў у дробных відаў да 5-6, у буйных 2-4. Дзіцяняты нараджаюцца сьляпымі і бездапаможнымі. Выхоўвае дзіцянятаў маці, бацька клапоціцца пра іх толькі ў рэдкіх выпадках. Працягласьць жыцьця да 30 гадоў.

## Клясыфікацыя
У сямействе выдзяляюць 14 родаў, размешчаных у 8 эвалюцыйных радаводах. 

Табліца не ўтрымлівае новых магчымых відаў, такіх як: *[[Felis lybica]]*, *[[Felis bieti]]*, *[[Prionailurus javanensis]]*, *[[Leopardus guttulus]]*

## Гісторыя
Большасць дасьледчыкаў прыняла котку пад назвай *[[Pseudaelurus]]* (псеўдэлюр), якая жыла ў Эўропе ад 20 да 8 млн гадоў таму, у якасці апошняга агульнага продка сучасных каціных. Усе сучасныя каціныя паходзяць ад аднаго з некалькіх відаў *Pseudaelurus*; час падзелу — каля 11 млн гадоў таму. Аднак *Pseudaelurus* быў не першай коткай. Род *[[Proailurus]]* (проайлюр), які існаваў прыблізна 25 млн гадоў таму, быў продкам і роду *Pseudaelurus*, і буйнага падсямейства *[[Machairodontinae]]* (шаблязубыя коткі). 

## Крыніцы
* 
* 
* 

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Качканос

**Качканос** (*Ornithorhynchus anatinus*) — вадаплаўны сысун атраду аднапраходных, жыве ў Аўстраліі. Гэта адзіны сучасны прадстаўнік сямейства качканосавых (*Ornithorhynchidae*); разам зь яхіднамі ўтварае атрад аднапраходных (*Monotremata*) жывёл, па шэрагу прыкмет блізкіх да рэптыліяў. Гэтая ўнікальная жывёла зьяўляецца адным з сымбаляў Аўстраліі; яна намаляваная на рэвэрсе аўстралійскай манэты ў 20 цэнтаў.

Катэгорыя:Сысуны
Кейт Ўінсьлет

**Кейт Элізабэт Ўінсьлет** (; нарадзілася 5 кастрычніка 1975 году, Рэдынг, Вялікабрытанія) — брытанская акторка, 6 разоў намінавалася на «Оскар». Уладальніца дзьвюх прэміяў «BAFTA» (1996 і 2009), «Оскару» за галоўную ролю (2009), дзьвюх прэміяў «Залаты глёбус». Найбольш вядомыя фільмы зь яе ўдзелам — «Розум і пачуцьці» (1995), «Тытанік» (1997), «Айрыс» (2001), «Вечнае зьзяньне чыстага розуму» (2004), «Чытальнік» (2008), «Дарога пераменаў» (2008).

## Выбраная фільмаграфія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Брытанскія акторкі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Грэмі»
Усходняя Фляндрыя

**Усхо́дняя Фля́ндрыя** () — адна зь пяці правінцыяў Фляндрыі. Мяжуе з Заходняй Фляндрыяй, правінцыяй Антвэрпэн, Флямандзкім Брабантам, валёнскай правінцыяй Эно ды Нідэрляндамі. Сталіца і найбуйнейшы горад — Гент.

Правінцыя падзяляецца на 6 акруг (Гент, Аўдэнардэ, Эклё, Альст, Дэндэрмондэ, Сынт-Нікляс).

## Асноўныя зьвесткі
* Плошча: 2942 кв. км
* Найвышэйшы пункт: узгорак Потэльбэрг, 157 мэтраў над узроўнем мора
* Найважнейшыя рэкі: Шэльда, Ліс, Дзюрмэ, Дандр
* Насельніцтва: 1380072 (па стане на 1 студзеня 2005)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Усходняя Фляндрыя на www.eupedia.com
Гілары Сўонк

**Гілары Сўонк** (, *Hilary Ann Swank*; нарадзілася 30 ліпеня 1974 году, Лінкальн, Нэбраска) — амэрыканская акторка, двухразовая уладальніца прэміі «Оскар» (1999, 2004).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лінкальне
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Прадусары ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю
Матчы зборнай Беларусі па футболе 1999 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|ЧЭ-2000]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|ЧЭ-2000]]

### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|ЧЭ-2000]]

### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|ЧЭ-2000]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|ЧЭ-2000]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2000 году|ЧЭ-2000]]

Катэгорыя:1999 год у футболе
Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Сандра Булак

**Са́ндра Бу́лак** (, МФА: ; нарадзілася 26 ліпеня 1964 году) — амэрыканская акторка, адна з самых папулярных і высокааплатных зорак Галівуду. Дэбютавала ў кіно зь нязначных роляў, зьявіўшыся ў такіх твораў, як то *«[[Каты (фільм)|Каты]]»* (1987) і *«[[Руйнач]]»* (1993). Акторскім прарывам Булак стала адна з галоўных роляў баявіка *«[[Хуткасьць (фільм, 1994)|Хуткасьць]]»* (1994). У наступным акторка зарэкамендавала сябе ў 1990-х дзякуючы галоўным ролям у рамантычных камэдыях *«[[Пакуль ты спаў]]»* (1995) і *«[[Мігаценьні надзеі]]»* (1998), а таксама ў трылерах *«[[Сетка (фільм, 1995)|Сетка]]»* (1995) і *«[[Час забіваць (фільм, 1996)|Час забіваць]]»* (1996).

У 2004 годзе акторка здымалася ў фільме *«[[Сутыкненьне]]»*, стваральнікаў якога  (, акруга , штат Каліфорнія, ЗША) узнагародзіла 5 сакавіка 2006 году залатой  «Оскар» за найлепшы фільм 2005 году. 

У наступныя дзесяцігодзьдзі Булак дамаглася далейшага посьпеху з камэдыямі *«[[Міс Кангеніяльнасьць]]»* (2000), *«[[Каханьне з паведамленьнем]]»* (2002) і *«[[Прапанова (фільм, 2009)|Прапанова]]»* (2009). У 2010 годзе стала ўладальніцай «Оскара» ў намінацыі «Найлепшая акторка» за ролю ў фільме *«[[Нябачны бок]]»*, таксама ганараваная прэміяй «Залаты Глёбус» за гэты ж фільм. Яна была намінаваная на прэмію «Оскар» яшчэ раз за ролю касманаўткі, якая апынулася ў космасе, у навукова-фантастычным трылеры *«[[Гравітацыя (фільм, 2013)|Гравітацыя]]»* (2013), які зьяўляецца ейным самым касавым фільмам дасюль.

У 2010 годзе Булак была ўключаная ў сьпіс 100 самых уплывовых людзей на меркаваньня часопіса Time, а ў 2015 годзе была прызнана самай прыгожай жанчынай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вірджыніі
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сатурн»
Рэйчэл Вайз

**Рэйчэл Вайз** (; нарадзілася 7 сакавіка 1970 году, Лёндан, Вялікабрытанія) — брытанская акторка, ляўрэатка прэміі Амэрыканскай акадэміі кінэматаграфічных мастацтваў і навук («Оскар»).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Брытанскія акторкі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога пляну
Кольская звышглыбокая сьвідравіна

**Кольская звышглыбокая сьвідравіна** (; СГ-3) — да 2009 году найглыбейшая сьвідравая з прасьвідраваных у сьвеце. Знаходзіцца ў Мурманскай вобласьці, за 10 кілямэтраў на захад ад гораду Запалярнага, на тэрыторыі Балтыйскага шчыту. Яе глыбіня складае 12 262 мэтры. У адрозьненьне ад іншых звышглыбокіх сьвідравін, якія рабіліся для здабычы нафты або геолягавыведкі, СГ-3 была прасьвідраваная выключна для дасьледаваньня літасфэры ў тым месцы, дзе мяжа Махаровічыча падыходзіць блізка да паверхні Зямлі.

## Гісторыя
Кольская звышглыбокая сьвідравіна была закладзена ў гонар 100-годзьдзя з дня нараджэньня У. І. Леніна, у 1970 годзе. У найлепшыя гады на Кольскай звышглыбокай сьвідравіне працавала 16 дасьледчых лябараторыяў, якія курыраваў асабіста міністар геалёгіі СССР.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Геалёгія
Катэгорыя:Мурманская вобласьць