open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Брэшыя

**Брэшыя** (, , ) — горад у італьянскім рэгіёне Лямбардыя, адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі. Месьціцца ля падножжа Альпаў, за некалькі кілямэтраў ад азёраў Гарда і Ізэо. Маючы насельніцтва больш за 200 тысячаў чалавек, Брэшыя зважаецца другім паводле велічыні горадам у Лямбардыі і чацьверты паводле гэтага жа паказьніку местам на паўночным захадзе Італіі. Лічыцца важным прамысловым горадам.

## Гісторыя

Горад стаў рымскім у 225 годзе да н. э., калі кенаманы падпарадкаваліся рымлянам. За часам картагенскіх войнаў Брыксія, як тады называлася месла, была ў хаўрусе з рымлянамі. Калі быў утвораны Кельцкі зьвяз, скіраваны супраць Старажытнага Рыма, места заставалася верным рымлянам. З сваімі рымскімі хаўрусьнікамі горад зьнянацку напаў і зьнішчыў інсубраў. У 89 годзе да н. э. Брыксія атрымала статус гораду, а ў 41 годзе да н. э. ейныя жыхары здабылі рымскае грамадзянства. Пры Тыбэрыюсе быў пабудаваны аквэдук. У 402 годзе горад быў спустошаны вэстготамі Алярыха I. За часам уварваньня гунаў, ачоленых Атылам, у 452 годзе горад быў абложаны і разрабаваны. У 568 або 569 гадах Брэшыя была адабраная ў бізантыйцаў лянгабардамі, якія зрабілі яе сталіцай аднаго са сваіх паўнезалежных герцагстваў. У 774 годзе Карл Вялікі захапіў горад і паклаў канец Лянгабардзкаму каралеўству ў паўночнай Італіі. З 855 па 875 гады пры Людовіку II Брэшыя стала фактычнай сталіцай Сьвятой Рымскай імпэрыі. Пазьней улада біскупа як прадстаўніка імпэрыі паступова саступіла месца мясцовым грамадзянам і знаці, у выніку чаго Брэшыя стала свабоднай камунай прыблізна ў пачатку XII стагодзьдзя. Пазьней камуна пашырылася на суседнія вёскі за кошт прыхільнасьці мясцовых землеўладальнікаў. У 1138 годзе Брэшыя перажыла паўстаньне супраць мясцовага біскупа Манфрэда, якое ачоліў радыкальны рэфарматар і канонік Арнольд Брэшыйскі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Гарда

**Га́рда** () — возера на поўначы Італіі, ля падножжа Альпаў. Паўднёвая частка возера разаслалася на Лямбардзкай нізіне.

Разьмешчанае на вышыні 65 мэтраў. Плошча вадаёму складае 370 км², глыбіня Гарда сягае да 346 мэтраў. Катлавіна возера — тэктанічная ўпадзіна, апрацаваная плейстацэнавымі канцавымі ледавікамі. Паўночная, вузкая і доўгая частка нагадвае ф’ёрд пры вышынях навакольных хрыбтоў да 2000 мэтраў, паўднёвая — больш шырокая, складзеная марэннымі адкладамі. У паўночную частку возера ўцякае рака Сарка, з паўднёвага краю выцякае рака Мінча (левы прыток ракі По). Па возеры робіцца суднаходзтва. Тут месьцяцца курорты, як то Лімонэ-суль-Гарда, Гардонэ-Рыўера, Брэнцонэ, Гарда.

## Літаратура
* 
* Гарда // 
* *G. Borelli*, Un lago, una civiltà: il Garda, Verona, Banca popolare di Verona, 1983.
* *Edizioni d’Arte Lettore*, Lago di Garda, Si.Be Group, Verona, 2004.

## Спасылкі
* Афіцыйны турыстычны сайт.
* Турыстычная інфармацыя пра возера 
* Турыстычны сайт возера Гарда
* Віртуальны тур па возеры Гарда 

Катэгорыя:Азёры Італіі
Бэрнд Вольф

**Бэрнд Вольф** (;  25 лютага 1997 году) — аўстрыйскі хакеіст, абаронца швайцарскага клюбу «Клётэн Флаерз».

## Кар’ера
Пачаў займацца хакеем у роднай Вене, дзе быў у структуры клюбу «Вена Кэпіталз». Пазьней перабраўся ў Бэрн, дзе таксама спаборнічаў толькі ў моладзевых камандах клюбу. У верасьні 2016 году Вольф далучыўся да швайцарскага клюбу «Лянгенталю» з другога дывізіёну. Пасьля дэбютаваў у «Бэрне», але хутка на правах арэнды выправіўся ў «Фісп». У траўні 2018 году абаронца склаў кантракт зь «Філяхам» з Аўстрыйскай хакейнай лігі, дзе выступаў да сканчэньня сэзону 2019—2020 гадоў. У наступным абараняў колеры швайцарскага клюбу «Люгана». У сярэдзіне сьнежня 2023 году «Клётэн Флаерз» абвсьціў, што Вольфа з новага сэзону далучыцца да іхняй дружыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Аўстрыйскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Аўстрыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лянгенталь»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Бэрн»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Фісп»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Філях»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Люгана»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Клётэн Флаерз»
Ігар Швайка

**Ігар Аляксандравіч Швайка** () — ўкраінскі юрыст, палітык,  Міністар аграрнай палітыкі і харчаваньня Ўкраіны ў першым урадзе Арсеня Яцанюка з 27 лютага  па 2 сьнежня 2014 году. Народны дэпутат Украіны 7-га скліканьня (2012-2014), сябра фракцыі УА «Свабода». 

## Біяграфія
Нарадзіўся 25 лютага ў Калмыцкай АССР. Ў 1978 годзе разам з бацькамі пераехаў ў горад Лутугіна Луганскае вобласьці. У Лутугіна Ігар Швайка скончыў сярэднюю школу №2 з залатым мэдалём. Ў 1991 годзе скончыў Лутугінскую дзіцячую музычную школу па класе акардэону. Па школе паступіў ў Нацыянальны юрыдычны ўніверсытэт імя Яраслава Мудрага ў Харкаве, які скончыў ў 1998 годзе па спецыяльнасьці «Правазнаўства». Ў 2000 годзе ўзначаліў ўласную юрыдычную фірму «Зэўс».

Ў 2007 годзе стаў сябрам УА  «Свабода». Ў 2008 ўзначаліў Харкаўскую абласную арганізацыю партыі. Ў 2010 годзе балятаваўся на выбарх мэра Харкава, атрымаў 0,84%. На парляменцкіх выбарах 2012 году абраны народным дэпутатам па сьпісе УА «Свабода», № 8 ў сьпісе партыі. Актыўны ўдзельнік Эўрамайдану. Пасля перамогі рэвалюцыі, 27 лютага 2014 стаў  Міністрам аграрнай палітыкі і харчаваньня Ўкраіны ў першым урадзе Арсеня Яцанюка. Быў кандыдатам ад УА «Свабода» (№11) на парляменцкіх выбарах 2014, але партыя не здолела прайсьці 5% бар'ер. Балятаваўся на давыбарах ў акрузе №114 на Луганшчыне, якія адбыліся 17 ліпеня 2016 году, атрымаў 0,59%, за ягоную кандыдатуру прагаласавалі 220 выбаршчыкаў. На парляменцкіх выбарах 2019 году ізноў балатаваўся па сьпісе УА «Свабода» (№44 ў сьпісе партыі), сьпіс атрымаў падтрымку толькі 2,15%. Балятаваўся на давыбарах ў 179 акрузе, якія адбыліся 15 сакавіка 2020 году. Атрымаў пяты вынік, за яго прагаласавала 853 выбаршчыка ці 2,19%.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 25 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1976 годзе
Катэгорыя:Украінскія палітыкі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 7-га скліканьня
Катэгорыя:Усеўкраінскае аб’яднаньне Свабода
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Латвіі

**Адміністрацы́йна-тэрытарыя́льны падзе́л [[Латвія|Ла́твіі]]**, які набыў моц 1 ліпеня 2021, зьменшыў колькасьць адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак да 43: 36 **краёў** (,  *novads*) і сямі **дзяржаўных гарадоў** (*valstspilsētas*,  *valstspilsēta*). Краі падзяляюцца на 71 **места/мястэчка** (*pilsētas*,  *pilsēta*) і 512 валасьцей (*pagasti*,  *pagasts*).

Да 2021 року ў Латвіі існавалі 110 краёў і 9 рэспубліканскіх гарадоў.

## Дзяржаўныя гарады

Рэформай 2020 року дзевяць рэспубліканскіх гарадоў плюс Огрэ былі пераўтвораныя ў дзяржаўныя гарады, а з 1 ліпеня 2021 року да іх далучаныя яшчэ Ецава і Кукенойс. Аднак тры зь іх — Екабпілс, Валміера і Огрэ — уваходзяць у склад Екабпілскага, Валміерскага і Огрскага краёў; толькі астатнія сем гарадоў маюць уласнае самакіраваньне.

## Краі
 року ў Латвіі 36 краёў.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел краін Эўропы
Катэгорыя:Статыстычныя рэгіёны Эўразьвязу LAU
Гран-пры Эміліі-Раманьі

**Гран-пры́ Эмі́ліі-Рама́ньні** () — гонка Формулы-1 на міжнародным аўтадроме ў Імале (Эмілія-Раманьня, Італія). Ладзіцца з чэмпіянату сьвету  року, хоць на гэтай трасе ўжо адбываліся Гран-пры Італіі ў  року, а паміж  і  рокамі — Гран-пры Сан-Марына.

## Мінуўшчына
Пачаткова Гран-пры Эміліі-Раманьні было ўведзенае ў 2020 року пасьля скасаваньня шматлікіх гонак сэзону з прычыны пандэміі каранавірусу і плянавалася аднаразовым. Першым уладальнікам першай стартавай пазыцыі стаў гоначнік Мэрсэдэсу Вальтэры Ботас, а гонку выйграў ягоны калега Льюіс Гэмілтан.

Узнаўленьню гонкі ў наступным сэзоне «паспрыяў» працяг пандэміі: Гран-пры ў Імале замяніла скасаванае Гран-пры Кітаю. У 2022 року тут адбыўся яшчэ і адзін з трох спрынтоў сэзону. А гонка 2023 року была скасаваная з прычыны залеваў і паводак, спрычыненых штормам Мінэрвай.

## Пераможцы

## Крыніцы

Эмілія-Раманьня
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2020 годзе
Катэгорыя:Італьянскі матаспорт
Катэгорыя:Імала
Тацяна Вуластан

**Тацяна Вуластан**, у дзявоцтве **Тарчыла** ( 8 лістапада 1986, Пінск, Беларуская ССР, СССР) — беларуская снукерная судзьдзя. Афіцыйная рэфэры САПБС, ,  і .

## Жыцьцяпіс
Скончыла Беларускі дзяржаўны эканамічны ўнівэрсытэт, магістарка эканомікі. Пасьля працавала ва ўнівэрсытэце выкладчыцай.

## Спартовая кар’ера
Судзіла аматарскія турніры ў Беларусі з сакавіка 2008 року. Праз год стала сяброўкай Эўрапейскай асацыяцыі більярду і снукеру. У 2010 року дэбютавала ў прафэсійных спаборніцтвах. 21 лістапада таго ж году стала першай судзьдзёй з Усходняй Эўропы, якая абслугоўвала паўфінал Чэмпіянату эўрапейскага туру.

З 2011 року афіцыйная судзьдзя Ангельскай асацыяцыі снукеру і більярду. У 2015 упершыню судзіла рэйтынгавы турнір сусьветнага туру Адкрытага чэмпіянату Ўэйлзу, у 2022 — фінал. У 2023 року ўпершыню судзіла фінал Адкрытага чэмпіянату Вялікабрытаніі.

З 2020 року рэгулярна судзіць матчы чэмпіянатаў сьвету. У 2024 року ўпершыню судзіла паўфінал.

## Сям’я
У 2011 року выйшла за прафэсійнага брытанскага снукерыста Бэна Вуластана і пераехала ў Вялікабрытанію. Жывуць у Лестэры (Ангельшчына). Маюць двух сыноў 2012 і 2017 рокаў нараджэньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тацяна Вуластан  у базе зьвестак CueTracker

Катэгорыя:Імігравалі ў Вялікабрытанію зь Беларусі
Катэгорыя:Снукерныя судзьдзі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Спартовыя судзьдзі-жанчыны
Ніда

**Ні́да** () — пасёлак на Курскай пярэсьпе ў Летуве, уваходзіць у склад Нярынгі. Насельніцтва — 1178 жыхароў.

## Гісторыя
Першыя згадкі паселішча з такой назвай ў гістарычных хроніках належыць да 1429 і 1497 гадоў. Да 1919 года Ніда ўваходзіла ў склад Усходняй Прусіі. У 1970-х гадах Ніда і астатнія пасёлкі летувіскай паловы Курскай пярэспы сталі закрытым курортам для савецкай партыйнай наменклятуры.

## Эканоміка
Асноўнай здабычай насельніцтва было і застаецца рыбалоўства. У сёньняшні час шмат людзей занятыя ў турызьме.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мястэчкі Летувы
Сярэднялетувіская нізіна

**Сярэднялетувіская нізіна** () знаходзіцца на тэрыторыі Летувы ў басэйне Нёману. Выцягнулася з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. У геамарфалягічных адносінах гэта донна-марэнная раўніна са сьлядамі ўзьдзеяньня расталых ледавіковых вод. Паверхня складзена ў асноўным маламагутнымі ледавіковымі валуннымі суглінкамі і азёрна-ледавіковымі адкладамі. Тут значная забалочанасьць тэрыторыі, шматлікія азёры. На паўночнай ускраіне паверхня расчляняецца сеткай лажбінаў сьцёку расталых ледавіковых вод. На паўднёвым усходзе пераважаюць азёрна-ледавіковыя і марэнныя раўніны з асобнымі ўзгорыстымі масівамі.

Сярэдняя тэмпэратура самага халоднага месяца студзеня складае −17 °C, сярэдняя тэмпэратура самага цёплага месяца ліпеня складае 17 °C. Сярэднегадавая колькасьць ападкаў над гэтай нізінай вагаецца ад 550 мм у яе паўночнай часткі да 700 мм на крайнім поўдні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нізіны Летувы
Андрэй Мохнік

**Андрэй Уладзімеравіч Мохнік** () — ўкраінскі палітык, Міністар экалёгіі й прыродных рэсурсаў Украіны ў першым урадзе Арсеня Яцанюка з 27 лютага  па 2 сьнежня 2014 году. Народны дэпутат Украіны 7-га скліканьня (2012-2014). Намесьнік старшыні партыі УА «Свабода» ды сябра палітычнае рады партыі. 

## Біяграфія
Нарадзіўся 15 чэрвеня 1972 у горадзе Ліпавец Віньніцкай вобласьці. З шасьці да чатырнаццаці гадоў жыў ў горадзе Прыпяць, пацярпеў ад аварыі на ЧАЭС. Ад сярэдзіны 1990-х сябра УА «Трызуб» ім. Сьцяпана Бандэры. Балятаваўся ў Вярхоўную Раду Ўкріаны на выбарах 2006 і 2007 гадоў, сьпіс партыі не здолеў прайсьці выбарчы бар'ер. Дэпутат Кіеўскай абласной рады ў 2010-2012 гадах.  На парляменцкіх выбарах 2012 году абраны народным дэпутатам па сьпісе УА «Свабода», № 3 ў сьпісе партыі. Актыўны ўдзельнік Эўрамайдану. Пасля перамогі рэвалюцыі, 27 лютага 2014 стаў Міністрам экалёгіі ды прыродных рэсурсаў Украіны ў першым урадзе Арсеня Яцанюка. Быў кандыдатам ад УА «Свабода» (№8) на парляменцкіх выбарах 2014, але партыя не здолела прайсьці 5% бар'ер. На парляменцкіх выбарах 2019 году ізноў балатаваўся па сьпісе УА «Свабода» (№16 ў сьпісе партыі), сьпіс атрымаў падтрымку толькі 2,15%. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Украінскія палітыкі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 7-га скліканьня
Катэгорыя:Усеўкраінскае аб’яднаньне Свабода
Бэньямін Баўмгартнэр

**Бэньямін Баўмгартнэр** (;  22 красавіка 2000 году) — аўстрыйскі хакеіст, нападнік швайцарскага клюбу «Бэрн». У 2020 годзе на драфце НХЛ быў абраны клюбам «Нью-Джэрзі Дэвілз» пад агульным 161-м нумарам.

## Кар’ера
Не зважаючы на тое, што гулец нарадзіўся ў Аўстрыі, яшчэ юнаком навучаўся хакею ў Швайцарыі. Запачаткаваў прафэсійную кар’еру ў складзе «Давосу» за час сэзону 2018—2019 гадоў. У той сэзон згуляў 20 матчаў, закінуўшы адну шайбу і аддаўшы чатыры асыстэнцкія пункты. 11 сакавіка 2019 году склаў свой першы кантракт з клюбам тэрмінам на тры гады. У сэзоне 2019—2020 гадоў у складзе каманды за 37 матчаў рэгулярнага сэзону зарабіў 27 пунктаў. У выніку ў 2020 годзе быў абраны на драфце НХЛ клюбам «Нью-Джэрзі Дэвілз» пад агульным 161-м нумарам. Тым ня менш, аўстрыец застаўся ў Швайцарыі, але далучыўся да «Лязаны», а потым «Бэрну».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Аўстрыйскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Аўстрыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Давос»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Тычына Рокетс» Бэлінцона
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лязана»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Бэрн»
Ерэ Інала

**Е́рэ І́нала** (;  17 сакавіка 1998 году) — фінскі хакеіст, нападнік швэдзкага клюбу «Фрэлюнда».

## Кар’ера
У сэзоне 2016—2017 гадоў Інала дэбютавала ў складзе каманды ХПК у Лійзе. Першая сустрэчы гульца адбылася 30 лістапада 2016 году ў гасьцявым матчы супраць ХІФК. 7 траўня 2022 году далучыўся да швэдзкага клюбу «Фрэлюнда», склаўшы кантракт тэрмінам на два гады.

У свой другі сэзон з «Фрэлюндай» Інала назьбіраў 8 пунктаў у першых 8 гульнях, але пасьля атрымаў пашкоджаньне. У лістападзе вярнуўся ў склад, зарабіўшы 16 галоў і 28 пунктаў агулам у 42 гульнях рэгулярнага сэзону. У 14 гульнях плэй-оф Інала дадаў 15 пунктаў, што зрабіла яго лідэрам сярод хакеістаў лігі паводле колькасьці галоў і пункташ. Поруч з клюбам дакрочыў да паўфіналу чэмпіянату. У чэрвене 2024 году Інала склаў працоўную ўгоду з клюбам НХЛ «Каларада Эвэланш», але адразу выправіўся у ягоны фар-клюб з АХЛ «Каларада Іглз». Пазьней хакеіст быў адкліканы, дэбютаваўшы ў НХЛ 21 сьнежня падчас пераможнага матчу «Каларада» над «Анагайм Дакс» зь лікам 4:2. 5 чэрвеня 2025 году Інала аднавіў сваю эўрапейскую кар’еру, пагадзіўшыся вярнуцца ў свой былы клюб «Фрэлюнда», падпісаўшы аднагадовы кантракт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Фінскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Фінляндыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу ХПК Хямээнліна
Катэгорыя:Хакеісты клюбу ХІФК Хэльсынкі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Фрэлюнда» Гётэборг
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Каларада Іглз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Каларада Эвэланш»
Пасажырскі цягнік (прадпрыемства)

**«Пасажырскі цягнік»** — дзяржаўнае чыгуначнае прадпрыемства Латвіі, заснаванае ў лістападзе 2001 году.

Утварылася з прадпрыемстваў пасажырскіх перавозак «Электрацягнік» і «Дызэль-цягнік». У кастрычніку 2008 году перайшло з падпарадкаваньня «Латвійскай чыгунцы» ў падпарадкаваньне Міністэрству шляхоў зносін Латвіі. На 2024 год ажыцьцяўляла перавозкі электрацягнікамі з Рыгі ў Айзкраўклэ, Елгаву, Скультэ (Лімбаскі край) і Тукумс. Цеплавозы хадзілі з Рыгі па 5 чыгуначных лініях:
* Екабпілс — Дзьвінск — Краслаўка — Індра (Краслаўскі край);
* Мадана — Гулбэнэ;
* Сігулда — Валміера — Лугажы (Валцкі край) — Валга (Эстонія);
* Рэжыца — Зілупэ;
* Добэле — Ліепая.

За 2022 год пасажыры праехалі 540 млн км, што было на 49 % больш за папярэдні год. Доля прадпрыемства на рынку перавозак вырасла з 42 да 44 %. Запаўняльнасьць цягнікоў павялічылася з 33 да 47 %. Пакрыцьцё выдаткаў на перавозкі ўзрасло з 43 да 50 %. Квіткі, у тым ліку электронныя, прадавалі аднаразовыя і багажныя, а таксама на 1, 3, 5 і 30 дзён. Даплата за набыцьцё квітка ў кандуктара ўнутры цягніка складала 1 эўра. Дазвалялася правозіць багаж вагой да 20 кг і памерам да 60х40х20 см, а за даплату — вагой да 35 кг і сумарнай даўжынёй бакоў да 200 см.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Расклад руху цягнікоў, схема маршрутаў, зваротная сувязь

Катэгорыя:Латвійскія прадпрыемствы
Катэгорыя:Чыгуначны транспарт Латвіі
Катэгорыя:Рыскія кампаніі
Катэгорыя:Пасажырскі чыгуначны транспарт Эўропы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2001 годзе
Аўгшдаўгаўскі край

**Аўгшдаўгаўскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Латвіі, у рэгіёне Латгалія. Край складаецца з 25 воласьцяў і гарадоў Ілукстэ і Субатэ. Цэнтрам зьяўляецца Дзьвінск, які ў склад краю не ўваходзіць. Гранічыць з Летувай і Беларусьсю.

Край быў утвораны 1 ліпеня 2021 год3 ў ходзе адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы Латвіі 2021 году, у выніку аб’яднаньня Дзьвінскага і Ілуксцкага краёў. .

## Крыніцы


Катэгорыя:Зьявіліся ў 2021 годзе
Валміерскі край

**Валміерскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Латвіі, у рэгіёне Відзэмэ. Край складаецца з 26 воласьцяў і гарадоў Мазсалаца, Руена, Сэда, Стрэнчы і Валміера, які зьяўляецца цэнтрам краю. Гранічыць з Эстоніяй.

Край быў утвораны 1 ліпеня 2021 году ў ходзе адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы Латвіі 2021 году, у выніку аб’яднаньня Бэвэрынскі і Буртніецкі, Коцэнскі, Мазсалацкі, Наўкшэнскі, Руенскі, Стрэнцкі і горад Валміера.

## Крыніцы


Катэгорыя:Зьявіліся ў 2021 годзе
Паўднёвакурзэмскі край

**Паўднёвакурзэмскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым захадзе Латвіі, у рэгіёне Курляндыя. Край складаецца з 26 воласьцяў і гарадоў Дурбэ, Павіласта, Прыекулэ і Гробіня, які зьяўляецца цэнтрам краю. Гранічыць з Летувай.

Край быў утвораны 1 ліпеня 2021 году ў ходзе адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы Латвіі 2021 году, у выніку аб’яднаньня Айзпуцкі і Вайнёдзкі, Дурбскі, Гробінскіі, Ніцкі, [Павіласцкі край|Павіласцкі]], Прыекульскі, [Руцаўскі край|Руцаўскі краёў]].

## Крыніцы


Катэгорыя:Зьявіліся ў 2021 годзе
Пасажырскі цягнік

**Пасажы́рскі цягні́к**&nbsp;— цягнік, які складаецца з пасажырскіх вагонаў і служыць для перавозкі людзей і багажу чыгункай. Высадка і пасадка пасажыраў такіх цягнікоў адбываецца на вакзалах або станцыях.

Нягледзячы на назву, пасажырскія цягнікі могуць перавозіць і грузы (напрыклад, пошту).

## Крыніцы

Катэгорыя:Цягнікі
Катэгорыя:Пасажырская чыгунка
Здраднік (фільм)

**Здраднік** () — стужка выпушчаная ў Эстоніі ў 2019 годзе. Карціна апісвае падзеі пад час уступу Эстоніі ў НАТО і дзейнасьць расейскіх выведнікаў у Эстоніі і Латвіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Здраднік на ЭКБЗ

Катэгорыя:Фільмы 2019 году
Міс Латвіі

міні|Іна Аўласевіч стала пераможцаю ў конкурсе ў 2008 годзе.
**Міс Латвіі** — штогадовы конкурс у Латвіі, дзе выбіраюць адну дзяўчыну для выступу ў **Міс Эўропа**. Падзея пачалася ў 1993 годзе. У 2023 годзе выбралі Кацю Аляксееву.

## Глядзіце таксама
* Парнаграфія ў Латвіі

Катэгорыя:Латыская культура
Олівэр Капанэн

**Олівэр Капанэн** (;  29 ліпеня 2003 году) — фінскі хакеіст, цэнтральны нападнік клюбу «Манрэаль Канадыенз» з НХЛ. Паходзіць з хакейнай сям’і, то бок ягоны дзед Хану Капанэн быў прафэсійным хакеістам, гэтак жа як ягоны бацька Кіма Капанэн і стрыечныя браты Каспэры і Конста Капанэны.

## Кар’ера
У сэзоне 2020—2021 гадоў Капанэн склаў прафэсійны кантракт з клюбам «Калпа». Тым ня менш, ён амаль увесь першы сэзон адгуляў у камандзе да 20 гадоў. У сакавіку 2021 году быў аддадзены ў арэнду ў клюб «Кіека-Поят», дзе атрымаў дазвол на выкарыстаньне нумару 9, які быў выведзены з каманды да гэтага на знак гонару, што пад гэтым нумарам колеры клюбу калісьці абараняў Хану Капанэн, то бок дзед гульца. Улетку 2021 году на драфце НХЛ быў абраны клюбам «Манрэаль Канадыенз» у другім раўндзе пад агульным 64-м нумарам. Дэбютаваў у найвышэйшай лізе Фінляндыі ў складзе «Калпы» 10 верасьня 2021 году ў гасьцявым матчы супраць «Юкурыт». У тым жа матчы ў складзе «Калпы» дэбютаваў ягоны стрыечны брат Конста Капанэн. Сваю першую шайбу закінуў у сёмай гульні за клюб 23 кастрычніка ў матчы супраць «Ільвэс Тампэрэ». Добра згуляў у сэзоне 2022—2023 году, зарабіўшы 27 пунктаў у 55 матчах рэгулярнага сэзону. У сьнежні 2022 году падоўжыў угоду з клюбам яшчэ на год. У першай палове траўня 2024 году склаў працоўную ўгоду тэрмінам на два гады з швэдзкім клюбам «Тымра».

15 чэрвеня 2024 году Капанэн падпісаў трохгадовы кантракт пачаткоўца з «Манрэаль Канадыенз». Быў уключаны ў заяўку клюбу на сэзон 2024—2025 гадоў. Празь цяжкасьці з здароўем гуляў ня шмат. У лістападзе 2024 году вярнуўся ў арэнду ў «Тымра».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фінскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Фінляндыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Калпа» Куопіё
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Кіека-Поят» Ёэнсуў
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Тымра»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Манрэаль Канадыенз»
Валтэры Пуўстынэн

**Ва́лтэры Пу́ўстынэн** (;  4 чэрвеня 1999 году) — фінскі хакеіст, правы нападнік клюбу «Каларада Іглз» з Амэрыканскай хакейнай лігі.

## Кар’ера
Выхаванец клюбу ХПК. Свой першы сэзон у складзе асноўнай каманды клюбу правёў у 2018—2019 гадах. У рэгулярным сэзоне згуляў 47 матчы, у якіх закінуў 10 шайбаў. У 2019 годзе быў задрафтаваны клюбам НХЛ «Пітсбург Пінгвінз» пад агульным 203-м нумарам. Не зважаючы на гэта застаўся ў фінскім клюбе, добра згуляўшы сэзон 2020—2021 гадоў, калі гулец закінуў 21 шайбу і зьздейсьніў 20 галявых перадачаў. У выніку Пуўстынэн быў толькі адным з чатырох хакеістаў у Лійзе, якія зарабілі больш за 20 галоў і перадачаў.

6 траўня 2021 году фін склаў кантракт пачаткоўца на два гады зь «Пітсбург Пінгвінз». Перш чым згуляць у НХЛ быў выпраўлены ў фарм-клюб «Ўілкс-Барэ-Скрэнтан Пінгвінз», дзе цягам сэзону закінуў 17 шайбаў. Пазьней быў выкліканы да складу пітсбурцаў, запачаткаваўшы выступы ў НХЛ 11 сакавіка 2022 году ў матчы супраць «Вэгас Голдэн Найтс». У той жа дзень нападнік здабыў свой першы пункт, узяўшы ўдзел у голу Джэфа Картэра. «Пінгвіны» ў той сустрэчы перамаглі зь лікам 5:2. 20 чэрвеня 2023 году склаў новы аднагадовы двухбаковы кантракт з клюбам. Сваю першую шайбу закінуў 27 сьнежня 2023 году ў браму «Нью-Ёрк Айлэндэрз» (7:0). 20 студзеня 2026 году спартовец быў абменены ў «Каларада Эвэланш» на беларуса Ільлю Салаўёва
, але адразу быў накіраваны ў фарм-клюб «Каларада Іглз».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фінскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Фінляндыі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу ХПК Хямээнліна
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ўілкс-Барэ-Скрэнтан Пінгвінз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Пітсбург Пінгвінз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Каларада Іглз» Лаўлэнд
Мікель Огар

**Мікель Огар** (;  18 кастрычніка 1995 году) — дацкі хакеіст, цэнтральны нападнік швэдзкага клюбу «Шэлефтэо АІК».

## Кар’ера
Выхаванец клюбу «Фрэдэрыксгаўн Ўайт Гокс». Пасьля дэбютнага сэзону на радзіме пераехаў у Канаду, дзе абараняў колеры клюбу «Ніягара Айсдогс» і «Садбэры Ўулвз». 5 кастрычніка 2016 году склаў працоўную ўгоду з клюбам «Стоктан Гіт» з Амэрыканскай хакейнай лігі.

Як вольны агент Огар пастанавіў сабе працягнуць выступы ў АХЛ, прыяднаўшыся да «Спрынгфілд Тандэрбэрдс», склаўшы 4 кастрычніка 2017 году кантракт на сэзон 2017—2018 гадоў. Датчанін згуляў у 23 гульнях за «Спрынгфілд», перш чым ён далучыўся да клюбу «Манчэстэр Монаркс». Пасьля сэзон правёў у студэнцкім хакеі, вярнуўшыся пазьней у Эўропу. Гулец спачатку абараняў колеры нямецкага «Грызьліс Вольфсбург», а потым склаў двухгадовы кантракт з швэдзкім клюбам «Мода». Працягнуўшы пасьля выступы за каманду і прабіўшыся ў Швэдзкую хакейную лігу. У красавіку 2025 году ўзгодніў двухгадовы кантракт з клюбам «Шэлефтэо АІК».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Дацкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Даніі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Фрэдэрыксгаўн Ўайт Гокс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ніягара Айсдогс» Сэнт-Катарынз
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Садбэры Ўулвз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Стоктан Гіт»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Спрынгфілд Тандэрбэрдс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Манчэстэр Монаркс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Грызьліс Вольфсбург»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мода» Эрншэльдсьвік
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Шэлефтэо АІК»
Макс Крогдаль

**Макс Крогдаль** (;  21 кастрычніка 1998 году) — нарвэскі хакеіст, абаронца швэдзкага клюбу «Шэлефтэо АІК».

## Кар’ера
Пачынаў кар’еру ў клюбе «Фрыск». У сэзоне 2020—2021 гадоў некалькі матчаў правёў у брытанскім клюбе «Ковэнтры Блэйз». Пасьля абараняў колеры швэдзкіх клюбаў «Вэстэрвік» і «Эстэрсунд». У красавіку 2024 году склаў двухгадовы кантракт з швэдзкім клюбам «Оскарсгамн», але хутка прыяднаўся да клюбу «Юргордэн». Перад сэзонам 2025—2026 гадоў умацаваў шыхты швэдзкага клюбу «Шэлефтэо АІК».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Нарвэскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Нарвэгіі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Фрыск» Аскер
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ковэнтры Блэйз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Вэстэрвік»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Эстэрсунд»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Оскарсгамн»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Юргордэн» Стакгольм
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Шэлефтэо АІК»
Карара

**Кара́ра** () — горад у Італіі, які месьціцца ў правінцыі Маса-Карара. Насельніцтва места на 2016 год сягала 62 тысяч чалавек. Разьмешчаны ў Апуанскіх Альпах (належыць рэгіёну Таскана), за 100 км на паўночны ўсход ад Флярэнцыі ды за 6 км ад берагу Лігурыйскага мора.

## Гісторыя
Горад зьявіўся ў 1235 годзе. У розны час належаў Пізе, Генуі і Міляну. З XV стагодзьдзя места было ўладаньнем княскага роду Малясьпіна. Карара знакаміты пакладамі белага мармуру, які здабываецца ў каменяломнях у навакольлі гораду. Карарскі мармур вядомы яшчэ з антычных часоў (Рымскі Пантэон складзены з мармуру Карары). Шэраг вядомых скульптураў часоў Адраджэньня, у прыватнасці, *[[Давід (статуя)|Давід]]* Мікелянджэлё таксама выкананы з карарскага мармуру.

## Эканоміка
У горадзе маюцца малаважныя прадпрыемствы хімічнай, мэталаапрацоўчай, нафтапэрапрацоўчай прамысловасьці.

## Славутасьці
Галоўнымі славутасьцямі гораду зважаюцца катэдра XII стагодзьдзя, палац XVI стагодзьдзя (цяпер у ім разьмешчана акадэмія вытанчаных мастацтваў). Таксама ў горадзе маецца акадэмія скульптуры, музэй скульптуры і старажытнасьцяў.

## Крыніцы
Ісык-Кульская катлавіна

**Ісык-Ку́льская катлаві́на** — горная катлавіна на поўначы Цянь-Шаня, у Кыргыстане. Катлавіна абмежаваная з поўначы горным сьцягам Кюнгёй-Ала-Тоо, з поўдня хрыбтом Тэрскей-Ала-Тоо. Дно занятая возерам Ісык-Куль. Даўжынёю катлавіна мае 240 км, а шырынёю — да 90 км.

Ісык-Кульская катлавіна ўяўляе сабой сынклінальны прагін, ускладнены разломамі. У рэгіёне назіраецца вялікая сэйсьмічнасьць. На ўсходзе маюцца радовішчы каменнага вугалю (Джэргалан), на паўднёвым усходзе — тэрмальныя мінэральныя крыніцы (Джэты-Агуз, Ак-Суў). У рэльефе перадгорнай раўніны вылучаюцца азёрныя тэрасы, перадгорныя і ўнутрыкатлавінныя ўзвышшы. Схілы гор зь цясьнінамі. Да возера з гор цякуць шматлікія рэкі, якіх налічваецца больш за 50. У заходняй частцы катлавіны клімат засушлівы, то бок тут выпадае менш за 200 мм ападкаў на год, ляндшафты пустэльныя і паўпустэльныя; ва ўсходняй частцы ападкаў да 500 мм (у гарах да 800 мм), пераважаюць стэпы, на схілах гор — лясы зь цяньшанскай елкі, вышэй — субальпійскія і альпійскія горныя лугі, вышэй 3500 м — ледавікі і сьнежнікі.

Гэта важны збожжавы і жывёлагадоўчы рэгіён. У прыбярэжнай зоне разьмяшчаецца група курортаў. У межах катлавіны знаходзіцца Ісык-Кульскі запаведнік.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Катлавіны Кыргыстану
Катэгорыя:Цянь-Шань
Цанэры

**Цанэры** () — складаны далінны ледавік на паўднёвым схіле Галоўнага Каўкаскага хрыбта ў Грузіі.

Даўжынёю ледавік сягае 10,1 км, плошча складае 28,8 км². Вобласьць сілкаваньня знаходзіцца на вышынях да 4150 мэтраў і ля грэбеня змыкаецца зь фірнавым басэйнам ледавіка Бэзэнгі, які ляжыць на поўнач. Фірнавая лінія ляжыць на вышыні 3190 мэтраў; язык спускаецца да 2390 мэтраў і дае пачатак рэчцы Мулхра, праваму прытоку Інгуры. З пачатку XX стагодзьдзя канец ледавіка адступіў на 1,5 км; у цяперашні час гэты працэс працягваецца.

Катэгорыя:Ледавікі Грузіі
Гайнц Мак

**Гайнц Мак** (; нар. 8 сакавіка 1931, Лёляр, Нямеччына) — мастак нямецкага паходжаньня, прадстаўнік оп-арта і кінэтычнага мастацтва.

## Біяграфія і творчасьць
Гайнц Мак нарадзіўся 8 сакавіка 1931 году ў Лёляры ў нямецкай зямлі Гэсэн. У 1949 годзе пераехаў у Дусэльдорф, дзе вывучаў жывапіс у Дзяржаўнай мастацкай акадэміі з 1950 па 1953 гады. Мак таксама атрымаў ступень па філязофіі ва Кёльнскім унівэрсытэце ў 1956 годзе, у тым жа годзе пачаў вывучаць праблемы руху і сьвятла. З 1956 па 1958 гады мастак распрацоўваў сьветлавыя рэльефы і сьветлавыя кінэтычныя канструкцыі — работы, зробленыя з паліраванага мэталу, які вібраваў і адлюстроўваў колеры асяродзьдзя.

Гайнц Мак распрацаваў тэорыю «дынамічных структураў», якую ўпершыню прадставіў у 1958 годзе ў падобным на маніфест эсэ «Спакой неспакою» (), апублікаваным у першым выпуску часопіса «Zero». Першая пэрсанальная выстава мастака прайшла ў Галерэі Шмэля ў Дусэльдорфе ў 1957 годзе. У 1957—1958 гадах разам з Ота Пінэ стварыў групу «Зэро», у якую ўвайшлі Гюнтэр Юкер, Іў Кляйн, Жан Тэнглі і іншыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія мастакі
Мухарэм Інджэ

**Мухарэм Інджэ** (; 4 траўня 1964 году) — турэцкі палітык-кемаліст.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў паселішчы Элмалык, разьмешчаным у Ялаве, у сям’і Шэрыфа і Зэкіе Інджэ. Продкі ягонага бацькі паходзілі з Тэсалёнікаў, маці — з чарнаморскага ўзьбярэжжа Анатоліі. Інджэ скончыў Балыкесірскі ўнівэрсытэт, затым працаваў выкладчыкам фізыкі.

Вядомы як адзін з самых лютых крытыкаў прэзыдэнта Турэччыны Рэджэпа Эрдагана і партыі справядлівасьці і разьвіцьця. Запісы прамоваў Мухарэма Інджэ набылі вялікую папулярнасьць у інтэрнэце. У 2010 годзе Інджэ быў абраны адным з старшыняў парлямэнцкай групы рэспубліканскай народнай партыі (НРП), набраўшы 58 галасоў. Пераабіраўся на гэту пасаду ў 2011 і 2013 гадах. Таксама ёсьць прэзыдэнтам Асацыяцыі ататуркісцкай думкі. Кандыдат у прэзыдэнты Турэччыны ад НРП на выбарах 2018 году. У 2021 годзе зафундаваў і ачоліў партыю Радзіма.

## Асабістае жыцьцё
Жанаты, адно дзіця.

## Крыніцы

Катэгорыя:Турэцкія палітыкі
Форд Мэдакс Браўн

**Форд Мэдакс Браўн** (; 1821—1893) — ангельскі мастак і паэт, адзін з самых вядомых прадстаўнікоў прэрафаэлітызму, але аніколі не ўваходзіў у само Братэрства прэрафаэлітаў. Быў блізкім сябрам Габрыела Расэцьці і Ўільяма Морыса, разам зь якім займаўся дызайнам вітражоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ангельскія мастакі
Катэгорыя:Прэрафаэліты
Ўільям Морыс

**Ўільям Морыс** (; 24 сакавіка 1834, Ўолтэмстаў — 3 кастрычніка 1896 году, Лёндан) — ангельскі мастак, пісьменьнік, тэарэтык мастацтва, грамадзкі дзяяч.

## Біяграфія
Вучыўся ў Оксфардзкім унівэрсытэце з 1853 па 1856 гады. 3 1856 году працаваў у архітэктурнай майстэрні Джорджа Эдмунда Стрыта ў Лёндане. У 1857—1862 гадах займаўся жывапісам.

3 1860-х гадоў пад уплывам ідэяў прэрафаэлітаў, як то Томаса Карлайла і Джона Раскіна, выступаў з рамантычнай крытыкай буржуазнага ладу, машыннай вытворчасьці проціпастаўляючы народныя рамёствы, традыцыі ручной працы і індывідуальную мастацкую творчасьць, у якіх бачыў сродак эстэтычнага выхаваньня і пераўвасабленьня грамадзтва. У 1861—1862 гадах заснаваў (з П. Маршалам і Ч. Фолкнерам) мастацка-прамысловую кампанію (саматужныя майстэрні дэкаратыўнай размалёўкі, мэблі, тканінаў, мэталічных вырабаў, вітражоў, шпалераў, вышывак і іншага), у 1890—1891 гады стварыў Келмскоцкае выдавецтва. Вырабы ягоных майстэрняў, афармленьне інтэр’ераў і кнігаў вызначаліся рысамі дэкаратыўных стылізацыяў на ўзор сярэднявечнага мастацтва. Творчасьць Морыса папярэднічала ўзьнікненьню стылю мадэрн і заклала асновы мастацкага канструяваньня.

Імкненьне да сярэдневячных матываў і рамантычнай стылізацыі вобразаў уласьціва і для ягонай літаратурнай творчасьці. Ён склаў паэмы *«Абарона Гінэўры»* (1858), *«Зямны рай»* (ч. 1—3, 1868—1870), аповесьць *«Сон пра Джона Бола»* (1888). Аўтар сацыяльна-ўтапічнага рамана *«Зьвесткі неадкуль, або Эпоха шчасьця»* (1891).


Image:La Belle Iseult - Willam Morris (1858).jpg|*«La Belle Iseult»*, 1858
Image:Morris Acanthus Wallpaper 1875.jpg|Шпалеры зь лісьцевым арнамэнтам паводле дызайну Ўільяма Морыса, 1875
Image:Morris Woodpecker tapestry detail.jpg|Фрагмэнт габэлена «Дзяцел» (*«Woodpecker»*) паводле дызайну Ўільяма Морыса, 1885


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Вітражы 

Катэгорыя:Брытанскія паэты і паэткі
Катэгорыя:Брытанскія мастакі
Катэгорыя:Брытанскія філёзафы
Катэгорыя:Прэрафаэліты
Катэгорыя:Сацыялісты-ўтапісты
Катэгорыя:Удзельнікі руху мастацтваў і рамёстваў
Модэна

**Модэна** () — горад у італьянскім рэгіёне Эмілія-Раманьня, адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі.

Цэнтар арцыбіскупства, але горад найбольш вядомы сваёй аўтамабільнай прамысловасьцю, бо тут маюцца заводы вядомых італьянскіх вытворцаў спартовых аўтамабіляў найвышэйшага клясу, як то: Фэрары, Дэ Тамаза, Лямбаргіні, Пагані і Мазэраці. Толькі Лямбаргіні ня мае тут сваёй сядзібы. Адзін з аўтамабіляў Фэрары — 360 Modena — быў названы ў гонар самога гораду.

## Гісторыя
Тэрыторыя вакол Модэны ў жалезным веку была заселеная вілянаванцамі, а пазьней — лігурыйскімі плямёнамі, этрускамі і гальскім племянем боі. Зважаючы на тое, што дакладная дата закладаньня места невядомая, але вядома, што горад існаваў ужо ў III стагодзьдзі да н. э. Гэта вядома, бо ў 218 годзе да н. э., калі Ганібал уварваўся ў Італію, паўсталі боі і аблажылі горад. Тытус Лівіюс апісваў места як умацаваную цытадэль, дзе хаваліся рымскія магістраты. У 177 годзе да н. э. лігурыйцы разрабавалі паселішча, але яно было хутка адноўленае, стаўшы найважнейшым цэнтрам у Цызальпійскай Галіі, бо места мела стратэгічнае значэньне, праз тое, што яно месьцілася на важным скрыжаваньні паміж Вія Эмілія і дарогай, якая вяла ў Вэрону.

За час грамадзянскіх войнаў у Старажытным Рыме горад двойчы падвяргаўся аблозе. Спачатку Гнэем Пампэем у 78 годзе да н. э., калі яго абараняў Марк Юніюс Брут. Другі раз спрабаваў захапіць горад Марк Антоніюс у 44 годзе да н. э. і абаронены Дэцымам Юніюсам Брутам. Актавіян Аўгуст з дапамогай сэнату аднавіў горад. Да III стагодзьдзя горад захоўваў сваё становішча як найважнейшы цэнтар новастворанай правінцыі Эміліі.

Паміж V і VII стагодзьдзямі Модэна некалькі разоў пацярпела ад паводак. У час кіраваньня біскупаў быў пабудаваны катэдры, у якім знаходзіцца магіла сьвятога Гемініяна, апекуна гораду і мясцовага арцыбіскупства. На мяжы XI—XII стагодзьдзяў Модэна належыла Матыльдзе Тасканскай. Кіраваньне біскупаў скончылася ў 1135 годзе, калі горад атрымаў аўтаномію. Падчас войнаў гібэлінаў з гвэльфамі Модэна была на баку імпэратара Фрыдрыха II, то бок была ў лягеры гібэлінаў. Больш чым праз сто гадоў, у 1249 годзе, гібэлінская Модэна была заваяваная гвэльфскай Балёньняй. У 1288 годзе горад капітуляваў Абіцца д’Эстэ з Фэрары. Дынастыя д’Эстэ кіравала горадам зь невялікімі перапынкамі ажно да 1860 году. У 1598 годзе, пасьля ўключэньня Фэрары ў склад Папскай дзяржавы, Чэзарэ д’Эстэ перанёс сваю сталіцу ў Модэну, якое з таго часу стала герцагствам. У 1860 годзе горад быў уключаны ў каралеўства Сардынія, праз год увайшоўшы ў склад каралеўства Італія.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Леангард Пфёдэрль

**Леангард Пфёдэрль** (;  1 верасьня 1993 году) — нямецкі хакеіст, правы нападнік клюбу «Айсбэрэн».

## Кар’ера
Пачаў займацца хакеем у родным мястэчку Бад-Тэльц. Пазьней прыцягнуў да сябе ўвагу з боку клюбу «Томас Саба Айс Тайгерз», у складзе гэтае каманды запачаткаў прафэсійную кар’еру. Ужо ў другім матчы сэзону закінуў шайбу ў браму мангаймскага «Адлера». З сэзону 2014—2015 гадоў стаў адным з найважнейшых хакеістаў каманды, дамінуючы з Коры Локам у нападніцкіх дзеях каманды. Пазьней утварыў добрую пару нападнікаў з былым гульцом НХЛ амэрыканцам Дэйвам Стэкелам. У студзені 2017 году нападнік упершыню ачоліў сьпіс бамбардзіраў Нямецкай хакейнай лігі. Асноўны раўнд сэзону 2016—2017 гадоў скончыў з 48 пунктамі (22 шайбы, 26 перадачаў) на сваім рахунку і стаў чацьвертым бамбардзірам лігі. У плэй-оф Пфёдэрль атрымаў траўму пляча ў першай чвэрцьфінальнай гульні супраць «Аўгсбург Пантэрз» і датэрмінова завяршыў сэзон. Перад пачаткам сэзону 2019—2020 гадоў узгадніў трохгадовы кантракт з сталічным «Айсбэрэнам». У новай камандзе гулец хутка стаў адным зь лідэраў. Поруч з клюбам у 2022 і 2024 гадах здабываў тытул чэмпіёна Нямеччыны. Пасьля фінальнай сэрыі 2024 году супраць «Фіштаўн Пінгвінз» быў названы самым каштоўным гульцом сэрыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Нямеччыны
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Нюрнбэрг Айс Тайгерз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Айсбэрэн» Бэрлін
Ніка Штурм

**Ні́ка Штурм** (;  3 траўня 1995 году) — нямецкі хакеіст, правы нападнік клюбу «Мінэсота Ўайлд» з Нацыянальнай хакейнай лігі.

## Кар’ера
Пачынаў гуляць у хакей на радзіме, але хутка зьехаў у Паўночную Амэрыку, дзе абараняў колеры шэрагу мясцовых юнацкіх камандаў. Таксама гуляў за каманду Ўнівэрсытэту Кларксана. Як вольны агент бяз драфту Штурм прыцягнуў увагу ў Нацыянальнай хакейнай лізе, склаўшы аднагадовы кантракт пачаткоўца на рэшту сэзону 2018—2019 гадоў з клюбам «Мінэсота Ўайлд». Хакеіст адразу ж далучыўся да каманды, дэбютаваўшы ў лізе 4 красавіка 2019 году ў матчы супраць «Бостан Бруінз». У наступным сэзоне пераважна гуляў за фарм-клюб «Аёва Ўайлд» з Амэрыканскай хакейнай лігі. 15 сакавіка 2022 году быў абменяны ў «Каларада Эвэланш» на Тайсана Джоста. 26 чэрвеня 2022 году Штурм дапамог «Эвэланш» здабыць свой першы за 21 год Кубак Стэнлі. На тле посьпеху з «Эвэланш» 13 ліпеня 2022 году немец у якасьці вольнага агента падпісаў трохгадовы кантракт на 6 мільёнаў даляраў з «Сан-Хасэ Шаркс». У сакавіку 2025 году прыяднаўся да «Флорыды Пантэрз», але ўлетку вярнуўся да шыхтаў «Мінэсоты Ўайлд».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нямецкія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Нямеччыны
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мінэсота Ўайлд»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Аёва Ўайлд» Дэ-Мойн
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Каларада Эвэланш»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сан-Хасэ Шаркс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Флорыда Пантэрз»
Кола дзі Рыенца

**Кола дзі Рые́нца** (), сапраўднае імя **Нікаля дзі Лярэнца Габрыні** (; 1313 — 8 кастрычніка 1354) — італьянскі палітычны дзеяч.

Паводле адукацыі быў натарыюсам. 3 1334 жыў у Рыме, вывучаў антычныя помнікі і літаратуру. Падзяляў гуманістычныя погляды Франчэскі Пэтраркі ды марыў аднавіць дзяржаўны лад старажытнай Рымскай рэспублікі і былую веліч Рыму. У прамовах выкрываў беззаконьні фэадальных магнатаў, якія апанавалі Рым у час авіньёнскага паланеньня папаў. Пасьля перамогі народнага паўстаньня ў траўні 1347 году і абвяшчэньня Рымскай рэспублікі Кола дзі Рыенца быў абраны ейным народным трыбунам, то бок кіраўніком. Ён адабраў у фэадалаў замкі, упарадкаваў падаткі, скасаваў мытныя зборы. У жніўні 1347 году абвесьціў аднаўленьне правоў рымскага народу, а Рым — сталіцай сьвету. У сьнежні 1347 году быў скінуты фэадальнай клікай Калёна, пасьля чаго ўцёк. У 1350 быў арыштаваны арцыбіскупам Прагі, бо шукаў там падтрымкі імпэратара Карла IV, і зьняволены ў папскай турме Авіньёну. У 1352 годзе быў адлучаны ад царквы. Новы папа Інакенцыюс IV выкарыстаў Кола дзі Рыенцу дзеля аднаўленьня сваіх правоў у Папскай дзяржаве і накіраваў яго туды ў канцы 1353 году з палітычнай місіяй. 1 жніўня 1354 году дзі Рыенца з дапамогай наймітаў увайшоў у Рым і зноў ачоліў Рымскую рэспубліку. Аднак павелічэньне падаткаў, праведзенае з мэтай забясьпячэньня ўтрыманьня найманых войскаў дзеля барацьбы з фэадаламі, і тыранічныя мэтады ягонага кіраваньня выклікалі народнае паўстаньне ужо ў кастрычніку таго ж году. Падчас паўстаньня быў забіты.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Італьянскія палітыкі
Эрык Янжа

**Э́рык Я́нжа** (;  21 чэрвеня 1993 году) — славенскі футбаліст, левы абаронца польскага клюбу «Гурнік» з Забжэ і нацыянальнай зборнай Славеніі.

## Кар’ера
Выхаванец клюбу «Мура-05», у складзе якога запачаткаваў кар’еру. Поруч з клюбам прабіўся ў Першую лігу айчыннага першынства, дзе спаборнічаў з камандай яшчэ некалькі сэзонаў. Узімку 2013 году прыяднаўся да клюбу «Дамжале», зь якім гуляў паўтраця гадоў. На пачатку 2015 году далучыўся да «Марыбора». Дэбютаваў у складзе новага клюбу 28 лютага 2015 году ў хатняй гульні супраць «Горыцы», якая скончылася зь лікам 5:1. Разам з камандай стаў чэмпіёнам краіны. Пасьля гуляў у Чэхіі, Харватыі і на Кіпры.

28 чэрвеня 2019 году склаў двухгадовы кантракт з забжэўскім «Гурнікам» з польскай Экстраклясе. 22 ліпеня дэбютаваў у польскім найвышэйшым дывізіёне ў матчы супраць плоцкай «Віслы» (1:1). 21 лістапада 2021 году ў матчы супраць варшаўскай «Легіі» (3:2) забіў свой першы гол у Экстраклясе.

## Дасягненьні
**«Марыбор»**:
* Чэмпіён Славеніі: 2015
* Уладальнік Кубка Славеніі: 2016

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славенскія футбалісты
Павал Зыгмунт

**Павал Зыгмунт** (;  19 лістапада 1999 году) — польскі хакеіст, нападнік чэскага клюбу «Літвінаў». Пачынаў гуляць у хакей на радзіме ў Польшчы і Нямеччыне. У 2019 годзе пераехаў у Чэхію.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Польскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Польшчы
Катэгорыя:Хакеісты клюбу СМС Сасновец
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Краковія» Кракаў
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Тргачы» Кадань
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Стадыён» Літамержыцы
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Літвінаў»
Станіка

**Станіка**, **Станейка**, **Стайнік** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Стэніка, Стэнэка або Штайніка (Stenike, Steneke, Steinicke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -стэн- (-стан-, -стын-) (імёны ліцьвінаў Стангір, Стангель, Керстэн; германскія імёны Staniger, Stengel, Kersten) паходзіць ад гоцкага stains 'камень'.

У Прусіі адзначалася імя *Steynicke / Steneyke / Stenike* (1396, 1400 і 1483 гады). Апроч таго, у Прусіі бытавалі прозьвішчы Steincke, Steinke і Steineke.
 
Германскае імя Steneke бытавала ў XV ст. у Рызе.

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Станэйка (Stanejko).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Stanike Mordasch zcu Willyun* (10 лістапада 1453 году); *homines… Stanyko Bielisudzik* (3 ліпеня 1505 году); *terris domini Nicolai Stanykovicz* (27 сакавіка 1507 году); *nobiles… Schymko Stanykowycz… Stanykowa* (6 сьнежня 1522 году); *людеи у в [[Эйрагола|Оиракголскои]] волости… а Петка Станеиковича* (28 верасьня 1523 году); *Jacobus Sthanykowycz* (14 жніўня 1529 году).

## Носьбіты
Стайнік (Stajnik) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гаршвяйская сялянская арганізацыя

**Гаршвяйская сялянская арганізацыя** — арганізацыя летувіскіх кніганошаў, якая існавала ў 1885—1895 гадах.

Каля 1885 году ўжо вядомы кніганоша Юргіс Бялініс, які быў у гасьцях у вёсцы Гаршвяй недалёка ад Панявежу паразумеўся з мясцовым селянінам Казісам Удрай і абодва вырашылі распачаць закуп летувіскіх кніжак за граніцай у Прусіі, каб потым распаўсюджваць іх у Летуве. Да Бялініса і Удры далучыліся Вінцас Казанаўскас, Адомас Ладукас, шляхціц Ёзас Нятэцкіс і іншыя. Яны ўтварыўшы суполку, у якую кожны ўклаў па 200 рублёў.

У суполку ўваходзілі 9 кніганош і 45 асоб, якія дапамагалі матэрыяльна. Бугальтарам таварыства быў А. Ладукас.

Гэта арганізацыя займалася кантрабандай не толькі малітоўнікаў і іншых рэлігійных кніжак, але і грамадзка-палітычнай літаратуры, часопісаў, якія выдаваліся ў Нямеччыне і ЗША. Куплялі кнігі за граніцай Бялініс і Ўдра. Праз граніцу кнігі праносілі адмыслова нанятыя прафэсійныя кантрабандысты. На зборны пункт у Гаршвяй кнігі прывозіў Ладукас. Прывезеныя кнігі складаліся ў гумне селяніна Юргіса Дзілкуса. Потым у Гаршвяй за кнігамі прыяжджалі жыхары навакольных вёсак. Далей іншыя населеныя пункты атрымлівалі кнігі праз выпадковых падарожных, ці ўласных падаўцоў. Дзейнасьць арганізацыі з вёскі Гаршвяй ахапіла большую частку Ковенскай губэрні, а таксама некаторыя раёны Віленскай.

Сярод друкаванай прадукцыяй якую прыносілі ў Летуву была і «Аўшра» і іншыя выданьні, якія выходзілі ў 1883—1895 гг.

У 1895 годзе арганізацыю выкрыла расейская паліцыя. Было канфіскавана 5156 асобнікаў кніг, брашур і 4287 асобнікаў пэрыядычнага друку. Бялініс і Нятэцкіс пазьбеглі арышту, аднак К. Удра, А. Ладукас, Бружас і іншыя трапілі ў турму і ў 1899 годзе былі сасланыя ў Сыбір на шматгадовую катаргу.

## Літаратура
* Ochmański J. Litewski ruch narodowo-kulturalny w XIX wieku, do 1890 roku, Białystok, 1965. S. 172—173.
* Борьба литовского народа за свободу печати в 1864—1904 гг. Вильнюс, 2004, С. 17 — 18.

Катэгорыя:Гісторыя Летувы
Літамержыцы

**Літамержыцы** ( ), **Ляйтмэрыц** () — старажытны горад у Чэхіі, разьмешчаны ў даліне рэкаў Лабы (Эльбы) і Огржэ, прыкладна за 72 км ад Прагі. Колькасьць насельніцтва на 2004 год складала  чалавек.

## Гісторыя

Афіцыйнай датай заснаваньня гораду лічыцца 1057 год, калі князь Спытыгнеў II заснаваў тут базыліку ў раманскім стылі, на месцы якой у XVII стагодзьдзі ўзьвялі катэдру сьвятога Стэфана. У X—XII стагодзьдзях Літамержыцы ўваходзілі ва ўладаньні дынастыі Пржэмысловічаў, якія, аднак, даравалі яго шляхетнаму роду Вэршоўцаў разам з горадам Жатэц за ваенныя і палітычныя заслугі (да 1108 году).

У XIII стагодзьдзі Літамержыцы сталіся культурным цэнтрам краю. У прыватнасьці, тут узьніклі рэзыдэнцыі францысканскага і дамініканскага манаскіх ордэнаў. Горад паступова забудоўваўся мураванымі дамамі. У XV—XVI стагодзьдзях места асабліва актыўна забудоўвалася. Цягам шматлікіх стагодзьдзяў пераважнымі галінамі эканомікі Літамержыцаў заставаліся рамёствы, гандаль, вінаробства і рачны транспарт. У XIX стагодзьдзі тут пачала разьвівацца харчовая прамысловасьць. На сёньня ў Літамержыцах ладзяцца сельскагаспадарчыя выставы пад назвай «Гарод Чэхіі».

## Славутасьці
Горад славіцца Катэдрай Сьвятога Стэфана, касьцёламі Сьвятога Войцеха і Сьвятога Вацлава, касьцёл Усіх Сьвятых, езуіцкая і дамініканская катэдры, касьцёл капуцынаў, сынагога. Непадалёк ад гораду месьціцца Клашцерац над Огржы, высокі ўзгорак Радабіл і былы падземны вайсковы завод Трэцяга райху Б5-Рыхард.


Файл:Litomerice main square 02.JPG
Файл:Litoměřice Sv Štěpán Edit.jpg|Катэдра Сьвятога Стэфана
Файл:Litoměřice náměstí 1.jpg
Файл:Litoměřice, náměstí a radnice.jpg


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Відунас

**Відунас** (; псэўданім; сапраўднае імя **Вільгельмас Старостас** літ. Vilhelmas Storostas; , вёска Ёнайчай, цяпер Шылуцкі раён Летувы — , Дэтмольд, Нямеччына) — летувіскі драматург, філёзаф, дзеяч культуры.

## Жыцьцяпіс
Скончыў настаўніцкую сэмінарыю ў Рагніце (цяпер Нёман). З 1888 выкладаў у школах. Ва ўнівэрсытэтах Нямеччыны (Грайфсвальд, 1896—1898; Гале, 1899; Ляйпцыг, 1900—1902; Бэрлін, 1913—1919) вывучаў літаратуру, філязофію, гісторыю мастацтва, гісторыю рэлігіі, замежныя мовы. Выкладаў у Клайпедзе ў музычнай школе. З 1892 з перапынкамі жыў у Тыльзіце, выкладаў у сярэдняй школе ангельскую і францускую мовы.

## Філязофія
У філязофскіх і рэлігійна-містычных артыкулах і трактатах «Сьмерць і што далей» (1907), «Таямнічая веліч чалавека» (1907), «Жыцьцёвая аснова народу» (1920) разьвіваў эклектычнае вучэньне, заснаванае на элемэнтах нэаплатанізму, Бхагавад-гіце і тэасофскай рэцэпцыі індыйскіх рэлігійна-філязофскіх вучэньняў. Прапагандаваў вегетарыянства, якога і сам прытрымліваўся.

## Крыніцы

## Літаратура
* Vacys Bagdonavičius. Filosofiniai Vydūno humanizmo pagrindai. Vilnius: Mintis, 1987
* Vacys Bagdonavičius. Vydūnas: trumpa biografija. Vilnius: Vydūno draugija, Kultūros, filosofijos ir meno institutas (Standartų sp.), 2005. 63, [1] p.: iliustr., portr. Tir. [500] egz. ISBN 9986-638-56-9

## Вонкавыя спасылкі
* Kintai Vydūnas Culture Centre 
* Пра Відунаса (на летувіскай мове)
* Letzte Monate 1944—1945 in Powarben, Ostpreußen 
* Vydunas 1918. 

Катэгорыя:Летувіскамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Летувіскія філёзафы
Катэгорыя:Летувіскія драматургі
Катэгорыя:Асобы на банкнотах