Ельск

**Ельск** — места ў Беларусі, на рацэ Млынку. Адміністрацыйны цэнтар Ельскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 9046 чалавек. Знаходзіцца за 177 км на паўднёвы захад ад Гомелю. Чыгуначная станцыя на лініі Каленкавічы — Оўруч. Аўтамабільныя дарогі злучаюць места з Мазыром, Нароўляй, Оўручам.

Ельск, або Каралін, — даўняе мястэчка гістарычнай Мазыршчыны на Палесьсі. Да нашага часу тут захавалася царква Сьвятой Тройцы, помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры XIX ст.

## Назва
Паводле папулярнага меркаваньня, у аснове тапоніму Ельск найменьне дрэва — елка. Аднак гэтую вэрсію крытыкуюць з тае прычыны, што елка здаўна ўтварала лясы толькі паблізу паўночных ускраінаў Палесься, і ў наш час места атачае хваёвы лес. Апроч таго, суфікс -ск, як правіла, не фармаваў геаграфічныя найменьні ад пазначэньняў розных расьлінаў, дрэваў. Звычайна назвы населеных пунктаў на -ск утвараліся ад найменьняў водных аб’ектаў — рэк, азёраў, на берагах якіх узьнікалі адпаведныя паселішчы. Таму больш абгрунтаваным выглядае, што тапонім Ельск пайшоў ад назвы зьніклай да нашага часу рэчкі. Тым часам гідронім, імаверна, меў фінска-вугорскае паходжаньне.

Паводле Аляксандра Ельскага, у даўнія часы Ельск быў цэнтрам тэрыторыі, падуладнай «вараскім» князям. Нашчадкі гэтых валадароў — выхадцаў зь зямлі прыбалтыйска-палабскіх ці паморскіх славянаў называліся «князямі Ельскімі». Ад назвы мястэчка ўтварылася прозьвішча шляхецкага роду Ельскіх (іхны родавы герб «Пелеш» — у аснове сучаснага гербу Ельску). Тапонім *Каралін* узьнік у канцы XVIII стагодзьдзя і паходзіць, відаць, ад імя ўладальніка паселішча — Караля. Тым часам паводле народнага паданьня, у аднаго з Аскеркаў нарадзілася дачка Караліна, у гонар якой нібыта і пераназвалі населены пункт.

5 лютага 1931 году мястэчка *Каралін* афіцыйна перайменавалі ў *Ельск*. Існуюць зьвесткі, што раней, яшчэ па перайменьні паселішча расейскімі ўладамі ў *Мікалаеў* у 1915 годзе, местачкоўцы зьвярталіся з просьбай вярнуць яму назву *Ельск*.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню *Ельск* упамінаецца ў XVI стагодзьдзі як вёска ў складзе Мазырскага павету, уладаньне францускіх эмігрантаў Спадаў. У канцы XVII стагодзьдзя паселішча перайшло да Аскеркаў.

У канцы XVIII стагодзьдзя назву *Ельску* зьмянілі на *Каралін*. Пад 1784 годам гэтае мястэчка ўпамінаецца ў зьвязку з увядзеньнем грашовага збору для праезду празь яго. У 1775 годзе на сродкі Казімера Аскеркі ў Караліне збудавалі драўляную царкву Сьвятой Тройцы, будынак якой складаўся з сыстэмы зрубаў (пастаўленых на крыжы) і шатровай званіцы над уваходам; апроч таго, у мястэчку дзеялі касьцёл і юдэйскі малітоўны дом.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Каралін апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Міхалкаўскай воласьці Мазырскага павету. На 1795 год тут было 24 двары. У 1842 годзе ўладальнікі маёнтку Горваты збудавалі новы будынак царквы, у ёй захоўваўся абраз Божай Маці. Празь мястэчка праходзіў тракт з Рагачова ў Валынь, дзеяла паштовая станцыя (8 экіпажаў).

На 1886 год у *Караліне* або *Ельску* (значыцца пад абедзьвюма назвамі) было 44 двары, працавалі вінны завод, тры крамы, школа; дзеяла царква. У 1873 годзе адкрылася чыгуначная станцыя на лініі Жлобін — Оўруч. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у мястэчку было 45 двароў, царква, капліца, юдэйскі малітоўны дом, расейская народная вучэльня, паштовая станцыя, 9 крамаў, карчма. На 1908 год — 167 двароў. У 1915 годзе расейскія ўлады перайменавалі паселішча ў Мікалаеў, але назва не прыжылася. 

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым — сьнежні 1918 году мястэчка займалі войскі Нямецкай імпэрыі. У гэты час местачкоўцы зьвярнуліся з просьбай вярнуць паселішчу назву *Ельск*.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Каралін абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. На 1921 год тут было 400 двароў, станцыя, цагельня, кравецкая, шавецка-футравая і дрэваапрацоўчая майстэрні, лесапільня, паравы млын з крупарушкай. У 1924 годзе Каралін стаў цэнтрам раёну. 5 лютага 1931 году назву мястэчка зьмянілі на *Ельск*. 27 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу.

У Другую сусьветную вайну з 23 жніўня 1941 да 11 студзеня 1944 году Ельск знаходзіўся пад акупацыяй Трэцяга Райху. У 1953 годзе каля мястэчка атрымалі першы прыток нафты ў колькасьці 16,5 тон і 945 м³ газу. У 1954 годзе Ельск увайшоў у склад Гомельскай вобласьці. 5 ліпеня 1971 году паселішча атрымала статус места.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:160 barincrement:28
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11100
ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1858 from:0 till:300
  bar:1866 from:0 till:422
  bar:1897 from:0 till:600
  bar:1908 from:0 till:910
  bar:1917 from:0 till:1466
  bar:1938 from:0 till:3878
  bar:1954 from:0 till:4800
  bar:1970 from:0 till:6500
  bar:1994 from:0 till:11100
  bar:2004 from:0 till:10100
  bar:2009 from:0 till:9725
  bar:2018 from:0 till:9046
TextData=
  fontsize:10px pos:(10,195)
  text:



* **XIX стагодзьдзе**: 1858 год — 300 чал.; 1866 год — 422 чал.; 1897 год — 600 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1908 год — 910 чал.; 1917 год — 1132 чал. у *мястэчку Караліне*, 273 чал. у *маёнтку Караліне*, 61 чал. на *чыгуначнай станцыі Караліне*; 1938 год — 3878 чал.; 1954 год — 4,8 тыс. чал.; 1970 год — 6,5 тыс. чал.; 1971 год — 6,7 тыс. чал.; 1992 год — 10,6 тыс. чал.; 1994 год — 11,1 тыс. чал.; 1997 год — 11,2 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2004 год — 10,1 тыс. чал.; 2006 год — 9,8 тыс. чал.; 2008 год — 9,6 тыс. чал.; 2009 год — 9725 чал. (перапіс); 2016 год — 9262 чал.; 2017 год — 9084 чал.; 2018 год — 9046 чал.

### Адукацыя
У Ельску працуюць 3 сярэднія, музычная і спартовая школы, школа-інтэрнат, школа мастацтваў.

### Мэдыцына
Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляе меская лякарня.

### Культура
Дзеюць кінатэатар, дом культуры, бібліятэкі.

### Мас-мэдыя
Выдаецца раённая газэта «Народны голас».

## Забудова
Паводле генэральнага пляну ва ўсходняй частцы Ельску ўтварыўся мікрараён, забудаваны 3—5-павярховымі жылымі дамамі. У паўднёвай і заходняй частках места разьмяшчаецца 1-павярховая індывідуальная забудова. Прамысловая зона знаходзіцца ў паўночным сэктары.

## Эканоміка
Прадпрыемствы лясной, дрэваапрацоўчай, харчовай прамысловасьці.
* Ельская мэблевая фабрыка
* КДУП «Ельскі кансэрвавы завод»

## Турыстычная інфармацыя
### Інфраструктура
Дзее Ельскі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў мескім гатэлі.

### Славутасьці
* Царква Сьвятой Тройцы (1769—1780)
* Могілкі юдэйскія

### Страчаная спадчына
* Касьцёл

## Асобы
* Мікалай Анцукевіч (1882—1971) — пэдагог і філёзаф

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
*