Аўгустоў

**Аўгусто́ў**, **Аўгу́стаў** () — места ў Польшчы, на рацэ Неце. Адміністрацыйны цэнтар Аўгустоўскага павету Падляскага ваяводзтва. Насельніцтва на 2013 год — 30&nbsp;724 чалавекі. Знаходзіцца за 90 км на поўнач ад Беластоку, за 35 км ад беларуска-польскай граніцы.

Аўгустоў — магдэбурскае места гістарычнага Падляшша, на беларускай этнічнай тэрыторыі. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучалася царква Маці Божай, помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры, а таксама збудаваныя ў стылі клясыцызму меская ратуша, касьцёл Сьвятога Барталамея, кірха і Вялікая сынагога, помнікі архітэктуры XIX ст.

## Назва
Назва Аўгустоў паходзіць ад імя караля і вялікага князя Жыгімонта Аўгуста.

## Гісторыя

### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім
Паселішча ўзьнікла на дзяржаўных землях, што знаходзіліся ў трыманьні Радзівілаў (Гарадзенскае і Кнышынскае староствы). У 1526 або 1527 годзе Ян Радзівіл заклаў карчму на рацэ Меце (Неце), на вялікім шляху з Горадні да Праўдзішак. У 1540 годзе каралева і вялікая княгіня Бона Сфорца заснавала фальварак, названы *Зыгмунтова* ў гонар мужа (Жыгімонта Старога) і сына (Жыгімонта Аўгуста).

Першы пісьмовы ўпамін пра Аўгустоў як мястэчка ў Падляскім ваяводзтве датуецца 1555 годам. 17 траўня 1557 году Жыгімонт Аўгуст надаў яму Магдэбурскае права і дазволіў праводзіць 2 кірмашы штогод; пазьней вялікі князь заснаваў у мястэчку царкву. У 1561 годзе Аўгустоў атрымаў мескі герб *«у блакітным полі пад мітрай залатая манаграма S[igismundus] A[ugustus] і літары R[ex] P[oloniae]»*.

У 1569 годзе згодна з умовамі Люблінскай уніі Аўгустоў перайшоў да Каралеўства Польскага. У 1570 годзе мястэчка стала цэнтрам староства.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Аўгустоў апынуўся ў складзе Прусіі, а з 1815 году — у Расейскай імпэрыі. У 1837 годзе ўтварылася Аўгустоўская губэрня Царства Польскага з цэнтрам у Сувалках. У 1825—1839 гадох каля места збудавалі Аўгустоўскі канал, які злучыў Віслу зь Нёманам.

У 1848 годзе ў Аўгустове збудавалі мураваны касьцёл. У 1854 годзе ў месьце адрамантавалі і наноў асьвяцілі старую драўляную царкву. У 1875 годзе расейскія ўлады гвалтоўны перавялі тутэйшую царкву ў юрысдыкцыю Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, а ў лютым 1879 году яе перабудавалі і асьвяцілі пад тытулам Казанскай іконы Божай Маці. У 1881—1884 гадох вялося будаваньне новай мураванай Петрапаўлаўскай царквы-мураўёўкі.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Аўгустоў занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Аўгустоў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларуская ССР, дзе стаў цэнтрам павету («падраёну») Гарадзенскага раёну. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Аўгустоў апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам павету Беластоцкага ваяводзтва. У 1926 годзе польскія ўлады разабралі Петрапаўлаўскую царкву-мураўёўку.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны 15 верасьня 1939 году Аўгустоў акупавалі войскі Трэцяга Райху, але праз тыдзень места перадалі СССР згодна з пактам Молатава-Рыбэнтропа. У лістападзе 1939 году Аўгустоў увайшоў у склад БССР, дзе стаў цэнтрам раёну Беластоцкай вобласьці. З чэрвеня 1941 да верасьня 1944 году места зноў знаходзілася пад акупацыяй нацысцкай Нямеччыны. 16 жніўня 1945 году ўлады СССР перадалі Аўгустоў Польскай Народнай Рэспубліцы.


Aŭgustoŭskaja ratuša. Аўгустоўская ратуша (1901-14).jpg|Ратуша, да 1915 г.
Saint Bartholomew church in Augustow before 1905.jpg|Стары касьцёл, да 1905 г.
Aŭgustoŭ, Mastavaja, Maci Božaj. Аўгустоў, Маставая, Маці Божай (1915).jpg|Царква Маці Божай па маскоўскай перабудове
Saints Peter and Paul orthodox church in Augustow before 1914.jpg|Петрапаўлаўская царква-мураўёўка


## Насельніцтва
* **XIX стагодзьдзе**: ~1880 год — 7846 чал. (3939 муж. і 3907 жан.); 1897 год — 12&nbsp;743 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1921 год — 8762 чал.; 1967 год — 18,4 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2002 год — 29&nbsp;705 чал.; 2013 год — 30&nbsp;724 чал.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Аўгустоўскі канал (1825—1839)
* Забудова гістарычная (XIX — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты)
* Капліца-пахавальня Трушкоўскіх (1832)
* Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса і Сьвятога Барталамея (1906—1911)
* Комплекс Яхт-клюбу (1934—1936)
* Могілкі: каталіцкія, юдэйскія
* Парк
* Рынак
* Сядзіба генэрала Ігната Прандзінскага (1829)
* Царква гарнізонная (1898; мураўёўка, цяпер касьцёл Маці Божай Чанстахоўскай)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Сьвятога Барталамея (1848)
* Кірха (1841)
* Ратуша (1847)
* Сынагога Вялікая (1840)
* Царква Божай Маці (XVI ст.)
* Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (1884; мураўёўка)

## Галерэя

Augustów, Kanał Augustowski 1.JPG|Аўгустоўскі канал
Augustow 03.jpg|Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса
Augustów, kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej 1.JPG|Былая гарнізонная царква-мураўёўка
Yacht Klub Polski in Augustow winter 01.JPG|Комплекс Яхт-клюбу


## Асобы
* Ганна Новік (1914—1997) — беларуская паэтка, удзельніца нацыянальна-вызвольнага руху ў Заходняй Беларусі

## Месты-сябры

## Крыніцы

## Літаратура
* Вашкевіч А. Паміж Ласоснай і Чорнай Ганчай: Гісторыя праваслаўных прыходаў Сапоцкінскага краю. — : ЮрСаПрынт, 2014. — 90 с.: іл. .
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 


Катэгорыя:Населеныя пункты БССР, якія страцілі статус райцэнтру