Вызна

**Вы́зна** (з 1923 году — *Чырво́ная Слабада́*) — мястэчка ў Беларусі, на рацэ Вызенцы. Цэнтар сельсавету Салігорскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 3879 чалавек. Знаходзіцца за 30 км ад Салігорску. Аўтамабільныя дарогі злучаюць мястэчка з Лунінцом, Слуцкам, Салігорскам.

Вызна — даўняе мястэчка гістарычнай Случчыны.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню Вызна ўпамінаецца ў XVI стагодзьдзі як вёска Слуцкага княства, што знаходзілася ў валоданьні Алелькавічаў. У 1612 годзе мястэчка перайшло да Радзівілаў.

У пачатку XVІI стагодзьдзя ў Вызьне дзеялі царква і капліца.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Вызна апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стала цэнтрам воласьці Слуцкага павету. Мясьціна сьпярша знаходзілася ў валоданьні Вітгештэйнаў, пазьней Гогенлёэ. У 1877 годзе згарэла царква Сьвятога Мікалая. У 2-й палове XIX стагодзьдзя ў мястэчку было каля 120 двароў.

Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у Вызьне дзеялі царква, капліца і 2 юдэйскія малітоўныя дамы, працавалі расейскія пачатковая школа і народная вучэльня, лякарня. У канцы ХІХ — пачатку ХХ стагодзьдзяў у мястэчку дзеялі 2 сынагогі, працавала лякарня і 5 крамаў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Вызну занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Вызна абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары Вызьненскай воласьці атрымалі Пасьведчаньні Народнага Сакратарыяту БНР. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі мястэчка ўвайшло ў склад Беларускай ССР. За часамі Слуцкага збройнага чыну (1920 год) праз Вызну праходзіла лінія абароны Грозаўскага палку Беларускай Народнай Рэспублікі. Да здушэньня паўстаньня мясцовую ўладу ажыцьцяўлялі сілы БНР. У 1923 годзе бальшавікі пераназвалі мястэчка ў *Чырвоную Слабаду*. У 1924 годзе Вызна стала цэнтрам Чырвонаслабодзкага раёну (які існаваў з 1924 па 1959 год). У 1938 годзе паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У Другую сусьветную вайну з 27 чэрвеня 1941 да 30 чэрвеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

З 1959 году Вызна знаходзілася ў складзе Старобінскага, з 1962 году — Любанскага, з 1965 году — Салігорскага раёну.


Vyzna, Mikałajeŭskaja. Вызна, Мікалаеўская (1918).jpg|Мікалаеўская царква-мураўёўка, 
Vyzna, Mikałajeŭskaja. Вызна, Мікалаеўская (A. Sieržputoŭski, 1925).jpg|Царква. , 1925 г.
Vyźnienskaja synagoga. Вызьненская сынагога (A. Sieržputoŭski, 1925).jpg|Сынагога. А. Сержпутоўскі, 1925 г.
Vyzna, Škoła. Вызна, Школа (1930-41).jpg|Школа, да 1941 г.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1897 год — 1593 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1901 — каля 950 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2002 год — 4985 чал.; 2006 год — 4,7 чал.; 2008 год — 4,7 чал.; 2009 год — 4304 чал. (перапіс); 2016 год — 3909 чал.; 2017 год — 3898 чал.; 2018 год — 3879 чал.

### Рэлігія
У мястэчку Вызьне у XIX—XX стагодзьдзях існавала даўняя традыцыя хадзіць у прошчу для ўшанаваньня месца, дзе паводле паданьня зьяўлялася Багародзіца. У маладзіковыя нядзелі вызьнянскія вернікі ладзілі малітоўную прошчу да сьвятой крыніцы і каменя-сьледавіка, які меў назву Божая Ножка. Паводле легенды, тут спачатку адной, а потым і другой жанчыне зьявілася Божая Маці.

У Вызьне дзее царква Сьвятога Мікалая, арганізуецца каталіцкая парафія Ўзвышэньня Сьвятога Крыжа і Сьвятога Барнабы, апостала.

## Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай, лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасьці.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Сядзібна-паркавы комплекс (XIX — пачатак XX стагодзьдзі)

### Страчаная спадчына
* Капліца (XVIII ст.)
* Сынагога
* Царква Сьвятога Мікалая (2-я палова XIX ст., мураўёўка)

## Асобы
* Браніслаў Залескі (1820—1880) — мастак, літаратар
* Юльян Сасноўскі (? — 1922) — адзін з кіраўнікоў Слуцкага збройнага чыну

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Вызна, Radzima.org
* Прагноз надвор’я ў Вызьне

Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёну
Катэгорыя:Мястэчкі Менскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі