open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1898

## Падзеі
* 13 сакавіка — у Менску заснаваная Расейская сацыял-дэмакратычная работніцкая партыя
* Пасьля кароткай вайны са Злучанымі Штатамі Амэрыкі Гішпанія страціла Кубу, Пуэрта-Рыка і Філіпіны
* Этнограф А. Н. Шыманоўскі склаў зборнік «Менская губэрня і яе народная творчасць у сувязі з апісаннем народных свят і абрадаў» .

## Нараджэньні
* 20 сакавіка — Язэп Здановіч, савецкі музыказнаўца-фальклярыст
* 22 чэрвеня — Эрых Марыя Рэмарк, нямецкі пісьменьнік
* 1 жніўня — Ільля Галка, савецкі навуковец і грамадзкі дзяяч
* 29 лістапада — Клайв Стэйплз Льюіс, брытанскі пісьменьнік

* Мікалай Разанаў, польскі пісьменьнік, вайсковец, складальнік гістарычнага нарысу «Пружанскі павет» (1935)

## Сьмерці
* 14 студзеня — Льюіс Кэрал, брытанскі пісьменьнік і матэматык
* 9 верасьня — Ўільям Чатэртан Дыкс, ангельскі паэт
1934

## Падзеі
* 17 чэрвеня — пачаў дзейнічаць Бяроза-Картускі канцлягер палітычных зьняволеных
* Люіджы Пірандэльлё — італьянскі драматург — атрымаў Нобэлеўскую прэмію па літаратуры «за творчую сьмеласьць ды вынаходльвасьць у адраджэньні драматычнага ды сцэнічнага мастацтва»
* Гаральд Клэйтан Урэй атрымаў Нобэлеўскую прэмію ў хіміі за адкрыцьцё дэўтэра
* Артур Гендэрсан атрымаў Нобэлеўскую прэмію міру
* Джордж Рычард Майнот атрымаў Нобэлеўскую прэмію па мэдыцыне ды фізыялёгіі

## Нараджэньні
* 10 сьнежня — Леанід Краўчук, прэзыдэнт Украіны (1991—1994)
* 26 лютага — Валянцін Рабцэвіч, беларускі навуковец, гісторык-нумізмат
* 4 сакавіка — Леанід Яновіч, беларускі матэматык, які стаў аўтарам 1-й у сьвеце кнігі пра набліжаныя спосабы кантынуальнага інтэграваньня
* 9 сакавіка — Юры Гагарын, савецкі касманаўт, першы чалавек, які праляцеў вакол Зямлі
* 5 траўня — Аляксей Гардзіцкі, беларускі літаратуразнаўца
* 15 траўня — Фёдар Коршунаў, беларускі фізык паўправаднікоў і распрацоўнік іх стварэньня з дапамогай хуткіх электронаў і гама-квантаў
* 20 чэрвеня — Юры Візбар, савецкі кінаактор, журналіст, бард
* 1 ліпеня — Сыдні Полак, амэрыканскі кінарэжысэр
* 19 ліпеня — Аляксандар Шырвіндт, расейскі актор тэатру ды кіно
* 20 ліпеня — Тацяна Каробушкіна, беларускі археоляг
* 29 жніўня — Тамара Мушынская, беларускі пэдагог, літаратуразнаўца
* 1 верасьня — Уладзіслаў Даркевіч, беларускі археоляг, гісторык
* 20 верасьня — Сокэ Кубота Такаюкі, японскі гранд-майстар баявых мастацтваў
* 28 верасьня — Брыжыт Бардо, француская кінаакторка ды фотамадэль
* 2 кастрычніка — Тамара Чарняўская, беларускі гісторык архітэктуры
* 11 кастрычніка — Язэп Крупскі, беларускі мастак
* 17 кастрычніка — Улада Ўрошавіч, македонскі літаратар, мастацтвазнаўца
* 25 кастрычніка — Карлас Шэрман, беларуска-гішпанскі перакладчык, літаратар і праваабаронца
* 5 лістапада — Кіра Муратава, украінская кінарэжысэрка, Народная артыстка Ўкраіны
* 9 лістапада — Карл Саган, амэрыканскі астраном і папулярызатар навукі
* 24 лістапада — Альфрэд Шнітке, савецкі кампазытар
* 2 сьнежня — Васіль Несьцярэнка, беларускі фізык-ядзернік
* 15 сьнежня — Станіслаў Шушкевіч, беларускі навукоўца і палітык

## Сьмерці
* 18 сьнежня — Альбін Стаповіч, беларускі грамадзкі дзяяч, музыка
* 22 лютага — Вілем Кес, нідэрляндзкі дырыгент
* 17 траўня — Алесь Салагуб, беларускі паэт
* 17 траўня — Міхаіл Кахановіч, беларускі палітычны дзеяч, пэдагог, рэдактар, публіцыст
* 6 чэрвеня — Браніслаў Эпімах-Шыпіла, беларускі мовазнавец, літаратуразнавец, фальклярыст, выдавец
* 4 ліпеня — Марыя Складоўская-Кюры, польскі фізык і хімік
* 30 верасьня — Мітрафан Доўнар-Запольскі, беларускі гісторык, этнограф
1896 (аповесьць)

«**1896**» — аповесьць Марыі Роўды. У аповесьці гаворыцца пра каханьне маладых людзей. Падзеі адбываюцца, у асноўным, у менскім парку Лошыца, дзе месьцяцца сядзіба пана Прушынскага (а потым — пана Любанскага) і былая вінакурня (бровар) — трохпавярховы будынак на фронце якога цэглай выкладзены надпіс: «1896» — год калі будынак быў пабудаваны.

Аповесьць надрукаваная ў часопісе Arche №1 за 2002 год. Існуе пераклад аповесьці на мову эспэранта.

## Вонкавыя спасылкі
* Пераклад на эспэранта

Катэгорыя:Творы Марыі Роўды
Марыя Роўда

**Мары́я Ро́ўда** (*Салаўёва Марыя*, нарадзілася ў 1975) — пісьменьніца, перакладчыца, выкладае граматыку ангельскае мовы і ангельскае мовазнаўства ў Лінгвістычным унівэрсытэце. 

Рыхтуе кандыдацкую дысэртацыю на тэму дыстантных адносінаў і іхнае ролі ў разуменьні тэксту. 

Яе творы друкаваліся ў газэце Наша Ніва і часопісе Arche. 

## Цытаты пра яе
«Стылёва піша Марыя Роўда: нэрвы, розум, каліва сьцярвознасьці, іронія, адсутнасьць паныласьці, нетыповасьць для беларускай літаратуры — яе лірычная гераіня вырозніваецца на тле іншых лірычных гераіняў. Цікава, а як бы аўтарка пісала ад мужчынскага імя? Якім бы быў яе герой у рамане?» (Наталка Бабіна). 

## Бібліяграфія
* «Вырві гэта зь мяне» (1993)
* «Клінічны выпадак, альбо Дарэмныя ўцёкі» («Наша Ніва», 1997)
* «1896» (Arche, №1 2002)

## Вонкавыя спасылкі
* інтэрвію на «Радыё Свабода»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1975 годзе
Катэгорыя:Выкладчыкі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Джордж Ўільям Расэл

**Джордж Ўільям Ра́сэл** (;  — ) — ангельскамоўны ірляндзкі паэт, выбітны дзеяч ірляндзкага літаратурнага адраджэньня. Друкаваўся пад псэўданімам Æ.

## Біяграфія
Джордж Ўільям Расэл нарадзіўся ў Лургане ў Ірляндыі. Ва ўзросьце 11 гадоў пераехаў у Дублін. У 1884 годзе пазнаёміўся ды пасябраваў зь Ўільямам Батлерам Ейтсам. У 1898 годзе ажаніўся зь Віялетаю Норт. Быў актыўным нацыяналістам. Выдаваў некалькі часопісаў, дзе друкаваліся, у прыватнасьці, Джэймз Джойс ды Патрык Каванах. Памёр у Бурнэмуце, пахаваны ў Дубліне.

## Бібліяграфія (няпоўная)
* «Подых Зямлі» (*The Earth Breath*, 1897)
* «Вітаньне» (*Salutation*, 1917)
* «Дом тытанаў» (*The House of the Titans*, 1934)
* «Выбраныя вершы» (*Selected Poems*, 1935)

## Вонкавыя спасылкі
* Вершы Дж. Ў. Расэла

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Ірляндзкія літаратары
27 студзеня

## Падзеі
* 1527 — перамога войска ВКЛ на чале з Канстанцінам Астроскім над войскам крымскіх татараў на рацэ Гальшанцы
* 1880 — Томас Эдысан патэнтуе электрычную лямпачку
* 1904 — пачатак расейска-японскай вайны
* 1908 — выйшаў першы нумар газэты «Менскі кур’ер»
* 1913 — адбылася першая пастаноўка знакамітай камэдыі Янкі Купалы «Паўлінка». У Вільні сіламі Беларускага музычна-драматычнага гуртка паставіў п’есу Алесь Бурбіс.
* 1924 — пахаваньне першага кіраўніка СССР Ўладзімера Леніна
* 1944 — поўнае зьняцьце блякады Ленінграда
* 1945 — акупацыя Асьвенціму савецкімі войскамі (вызваленьне палонных зь лягеру Аўшвіц-Біркенаў)
* 1973 — падпісаныя парыскія пагадненьні аб спыненьні вайны і аднаўленьні міру ў Віетнаме

## Нараджэньні
* 1756 — Вольфганг Амадэй Моцарт, аўстрыйскі кампазытар
* 1826 — Міхаіл Салтыкоў-Шчадрын, расейскі пісьменьнік
* 1832 — Льюіс Кэрал, брытанскі пісьменьнік і матэматык
* 1859 — Вільгельм II, германскі імпэратар і прускі кароль
* 1958 — Янік Гэрс, ангельскі рок-музыка
* 1876 — Фрыдрых Вільгельм Шэлінг, нямецкі філёзаф
* 1910 — Аляксандар Прылуцкі, каталіцкі сьвятар бізантыйскага абраду
* 1904 — Іван Чымбург, беларускі філёзаф, кандыдат філязофскіх навук, рэктар БДУ
* 1930 — Габрыель Мантальва, рымска-каталіцкі дзяяч, дыплямат
* 1955 — Аляксандар Саковіч, беларускі пратэстанцкі дзяяч, пастар поўнаэвангельскай царквы «Слова веры»
* 1957 — Сьцяпан Сухарэнка, беларускі вайсковы і дзяржаўны дзяяч, кіраўнік КДБ РБ
* 1974 — Уле Эйнар Б’ёрндален, нарвэскі біятляніст і лыжнік. Самы тытуляваны біятляніст у гісторыі Алімпійскіх гульняў

## Сьмерці
* 98 — Нэрва, рымскі імпэратар
* 1901 — Джузэпэ Вэрдзі, італьянскі кампазытар
* 1927 — Юры Матулевіч, рымска-каталіцкі дзяяч Беларусі, Летувы й Польшчы, блаславёны
* 1938 — Уладзімер Беняшэвіч, гісторык царквы, акадэмік Бэрлінскай, Мюнхэнскай і Страсбурскай акадэміяў навук, прафэсар Пецярбурскага ўнівэрсытэту
* 1991 — Міраслаў Валек, славацкі паэт, публіцыст, перакладнік, дзяржаўны дзяяч
* 2004 — Ніна Абрамчык, беларуская грамадзка-палітычная дзяячка, пісьменьніца
* 2010 — Джэром Сэлінджэр, амэрыканскі пісьменьнік

## Сьвяты
* Дзень вайсковай славы Расеі, усталяваны ў гонар зьняцьця Ленінградзкай блякады

## Мэмарыяльныя дні
* Міжнародны Дзень памяці ахвяраў Галакосту
1832

## Падзеі

## Нараджэньні
* 23 студзеня — Эдуард Манэ, францускі мастак-імпрэсіяніст
* 27 студзеня — Льюіс Кэрал, брытанскі пісьменьнік і матэматык
* 2 красавіка — Павал Баброўскі, расейскі генэрал, юрыст, гісторык, этнограф
* 15 сьнежня — Аляксандар Эйфэль, францускі інжынэр

## Сьмерці
* 4 сакавіка — Жан-Франсуа Шампальён, францускі гісторык-арыенталіст, заснавальнік эгіпталёгіі
* 22 сакавіка — Ёган Вольфганг фон Гётэ, нямецкі пісьменьнік, мысьляр, прыродазнавец
22 лютага

## Падзеі
* 1281 — Марцін IV стаў Папам
* 1288 — Мікалай IV стаў Папам
* 1797 — няўдалая спроба войскаў Францыі высадзіцца на ўзьбярэжжы Ўэйлзу (Вялікабрытанія)
* 1819 — Флорыда перайшла ад Гішпаніі да ЗША
* 1848 — жыхары Парыжу пачалі ўзводзіць барыкады на вуліцах места, патрабуючы зрынаньня Ліпеньскае манархіі
* 1958 — Эгіпет і Сырыя стварылі агульную Аб’яднаную арабскую рэспубліку
* 1979 — Сьвятая Люсія атрымала незалежнасьць да Злучанага каралеўства
* 1989 — у Беластоку ўтварыўся першы гурток Беларускага аб’яднаньня студэнтаў
* 1997:
** у Менску адбыўся апазыцыйны «Марш пустых каструляў»
** Росьлінскі інстытут (Шатляндыя) абвясьціў пра посьпех кланаваньня авечкі Долі 
* 2000 — скасаваньне сьмяротнага пакараньня ва Ўкраіне
* 2000 — зонд Stardust заняўся зборам міжплянэтнага пылу

## Нараджэньні
* 1732 — Джордж Вашынгтон, першы прэзыдэнт ЗША
* 1788 — Артур Шапэнгаўэр, нямецкі філёзаф
* 1814 — Оскар Кольбэрг, польскі этнограф, фальклярыст, кампазытар
* 1857 — Гайнрых Гэрц, нямецкі фізык, заснавальнік электрадынамікі, у гонар яго названая адзінка частасьці
* 1883 — Станіслаў Булак-Балаховіч, расейскі, беларускі й польскі вайсковец
* 1889 — Мікола Байкоў, беларускі мовазнаўца і пэдагог
* 1899 — Уладзімер Тамашэвіч, дзяржаўны дзяяч, рэктар Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
* 1900 — Луіс Бунюэль, гішпанскі рэжысэр
* 1900 — Казімер Гечыс, летувіскі і польскі каталіцкі сьвятар, гісторык, доктар тэалягічных і філязофскіх навук
* 1903 — Антон Сеўчанка, беларускі фізык, акадэмік АН Беларусі, рэктар Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
* 1913 — Ранка Марынкавіч, харвацкі празаік і драматург
* 1918 — Васіль Мілаванаў, беларускі гісторык
* 1935 — Даніла Кіш, сэрбскі паэт, празаік, драматург
* 1943 — Эдуард Лімонаў, расейскі пісьменьнік і палітычны дзяяч
* 1921 — Джульета Мазіні, італьянская акторка, жонка Фэдырыка Фэліні
* 1953 — Сяргей Мартынаў, беларускі палітычны дзяяч, дыплямат
* 1955 — Эдмунд Ярмусік, беларускі гісторык
* 1962 — Стыў Ірвін, аўстралійскі тэлевядучы
* 1965 — Валер Цапкала, беларускі палітык і дыплямат
* 1984 — Браніслаў Іванавіч, сэрбскі футбаліст

## Сьмерці
* 1371 — Давід II, кароль Шатляндыі
* 1512 — Амэрыга Вэспучы, італьянскі гандляр і картограф
* 1649 — Паддубскі, кіраўнік казацка-сялянскага аддзелу на Беларусі падчас казацка-сялянскае вайны 1648—1651
* 1862 — Вінцэнт Дмахоўскі, клясык беларускага жывапісу
* 1918 — Софія Кавалеўская, беларуская фальклярыстка, этнограф, пісьменьніца
* 1934 — Вілем Кес, нідэрляндзкі дырыгент
* 1945 — Міхал Піюс Ромэр
* 1987 — Эндзі Ўорхал, выбітны прадстаўнік поп-арту і сучаснай культуры ўвогуле

## Сьвяты
*
19 жніўня

## Падзеі
* 1493 — Максыміліян I Габсбург стаў кайзэрам Сьвяшчэннай Рымскай Імпэрыі
* 1587 — Жыгімонт III Ваза абвешчаны вялікім князем літоўскім і каралём польскім
* 1848 — газэта «The New York Herald» апублікавала першае паведамленьне аб знойдзеным у Каліфорніі золаце
* 1925 — у Вільні пачалося выданьне газэты «Жыцьцё беларуса»
* 1960 — першы ў гісторыі палёт у космас жывых істот з пасьпяховым вяртаньнем на Зямлю: у СССР быў выведзены на арбіту «Спутник-5». 20 жніўня ён пасьпяхова вярнуўся на Зямлю
* 1967 — Pink Floyd упершыню патрапілі ў ангельскі гіт-парад найлепшых альбомаў са сваёй дэбютнай пласьцінкай *[[The Piper at the Gates of Dawn]]*
* 1991 — спроба дзяржаўнага перавароту ў СССР: змоўшчыкі адхілілі ад улады Міхаіла Гарбачова і заявілі аб увядзеньні надзвычайнага становішча

## Нараджэньні
* 1631 — Джон Драйдэн, ангельскі паэт, драматург
* 1745 — Юган Готліб Ган, швэдзкі хімік і мінэроляг, першаадкрывальнік мэталёвага мангану
* 1819 — Юліюс ван Зёлен ван Ніевэльт, прэм’ер-міністар Нідэрляндаў
* 1831 — Зыгмунт Чаховіч, удзельнік паўстаньня 1863 году
* 1889 — Людвік Вольнік, польскі ўрадовец, інжынэр
* 1893 — Баляслаў Слосканс, беларускі і латыскі каталіцкі біскуп
* 1912 — Барыс Мікуліч, беларускі пісьменьнік, празаік, крытык
* 1917 — Міхаіл Гармоза, савецкі вайсковец
* 1921 — Джын Родэнбэры, амэрыканскі сцэнарыст і прадусар
* 1921 — Рут Ўолер, амэрыканская місіянэрка, чалец беларускай місіі ЮННРА
* 1937 — Аляксандар Вампілаў, расейскі драматург
* 1946 — Біл Клінтан, 42-гі прэзыдэнт ЗША
* 1951 — Джон Дыкан, ангельскі музыка, бас-гітарыст гурту Queen
* 1969 — Альгерд Невяроўскі, вядомы беларускі журналіст
* 1969 — Мэт’ю Пэры, канадзка-амэрыканскі актор і комік
* 1984 — Алясандра Матры, італьянскі футбаліст
* 1987 — Рычард Стырман, ангельскі футбаліст
* 1991 — Аляксандар Дарожка, беларускі біятляніст

## Сьмерці
* 14 — Актавіян Аўгуст, першы імпэратар Рымскай імпэрыі
* 1506 — Аляксандар Ягелончык, вялікі князь літоўскі з 20 ліпеня 1492, кароль Польшчы з 12 сьнежня 1501
* 1580 — Андрэа Палядыё, італьянскі архітэктар
* 1662 — Блез Паскаль, францускі матэматык, фізык і філёзаф
* 1856 — Шарль Фрэдэрык Жэрар, францускі хімік
* 1923 — Вільфрэда Парэта, італьянскі інжынэр, сацыёляг ды эканаміст
* 1943 — Ёсіф Воўк-Левановіч, беларускі мовазнавец
* 1947 — Самуіл Агурскі, беларускі і габрэйскі гісторык
* 1957 — Дэвід Бомбэрг, брытанскі мастак
* 1968 — Джордж Гамаў, амэрыканскі фізык-тэарэтык расейскага паходжаньня
* 2005 — Валянтын Міцкевіч, беларускі грамадзка-культурны, рэлігійны і сьвецкі дзяяч на эміграцыі
* 2008 — Міхаіл Мукасей, савецкі выведнік у ЗША

## Сьвяты
* у Праваслаўнай царкве — Перамяненьне Панскае
* Аўганістан — Дзень Незалежнасьці
1857

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 20 студзеня — Уладзімер Бехцераў, расейскі мэдык
* 22 лютага — Гайнрых Гэрц, нямецкі фізык
* 22 лютага — Робэрт Бадэн-Паўэл, заснавальнік і кіраўнік скаўцкага руху
* 30 сакавіка — Габрыеля Запольская, польская літаратарка і акторка
* 13 траўня — Рональд Рос, індыйскі лекар і паразытоляг шатляндзкага паходжаньня, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыялёгіі і мэдыцыне (1902).
* 17 жніўня — Ян Цепляк, дзяяч Рымска-каталіцкай царквы
* 21 верасьня — Ганна Міцкевіч, маці беларускага паэта і празаіка Якуба Коласа
* 8 кастрычніка — Платон Жуковіч, расейскі гісторык Беларусі, Польшчы і Ўкраіны XVII—XVIII стагодзьдзяў
* 3 сьнежня — Джозэф Конрад, брытанскі пісьменьнік і публіцыст польскага паходжаньня
* 9 сьнежня — Чэслаў Янкоўскі, польскі паэт, крытык, публіцыст, гісторык-краязнаўца

## Сьмерці
*
24 траўня

## Падзеі
* 1487 — адбылася каранацыя самазванца Ламбэрта Сымнэла на караля Ангельшчыны
* 1609 — перанос сталіцы Каралеўства Польскага з Кракава ў Варшаву
* 1819 — параход «Саванна» выправіўся ў першае плаваньне праз Атлянтычны акіян
* 1844 — тэлеграфам Сэм’юэла Морзэ перадалі першую тэлеграму з Вашынгтону ў Балтымар
* 1863 — Нацыянальна-вызвольнае паўстаньне: за чытаньне маніфэсту ў Ваверцы расейскія карнікі расстралялі ксяндза Раймунда Зямацкага
* 1877 — Расея аб’явіла вайну Асманскай імпэрыі
* 1883 — у Нью-Ёрку адкрыўся Бруклінскі мост, на той час найбуйнейшы вісячы мост у сьвеце
* 1891 — у Менску арганізаваная першая публічная выстава выяўленчага мастацтва. Выстаўлялася каля 100 работ мясцовых мастакоў
* 1917 — пачатак выданьня ў Менску газэты «Грамада», рэдактар Аркадзь Смоліч.
* 1996 — у Горадні распачаўся I Фэстываль нацыянальных культураў

## Нараджэньні
* 1904 — Адам Русак, беларускі паэт
* 1905 — Міхаіл Шолахаў, расейскі савецкі пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі
* 1930 — Галіна Русак (дзявоч. Родзька), мастачка. Дзеячка беларускай эміграцыі ў ЗША
* 1940 — Ёсіф Бродзкі, савецкі і амэрыканскі расейскі паэт, эсэіст, драматург, перакладчык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры 1987 году
* 1941 — Боб Дылан, амэрыканскі музыкант
* 1948 — Міхаіл Чыгір, прэм’ер-міністар Рэспублікі Беларусь
* 1948 — Тамара Голубева, мастак, дызайнэр
* 1963 — Зьміцер Кісель, грамадзкі дзеяч на Гарадзеншчыне, журналіст
* 1974 — Руслана, украінская сьпявачка

## Сьмерці
* 1351 — Абу аль-Гасан Алі, султан Марока
* 1377 — вялікі князь літоўскі Альгерд
* 1543 — Мікалай Капэрнік, польскі астраном і матэматык, стваральнік геліяцэнтрычнай мадэлі Сусьвету
* 1863 — Раймунд Зямацкі, ксёндз, расстраляны ў Вільні за чытаньне ў Ваверскім касьцёле (цяпер Лідзкі р-н) маніфэста паўстаньня,
* 1974 — Дзюк Элінгтан, амэрыканскі кампазытар
* 1997 — Сяргей Паграбан, беларускі вайсковы лётчык першай клясы, падпалкоўнік
* 2023 — Ціна Тэрнэр, амэрыканская і швайцарская сьпявачка

## Сьвяты
* Дзень славянскага пісьменства
* : Дзень незалежнасьці
19 лютага

## Падзеі
* 1861 — скасаваньне прыгоннага права на тэрыторыі Расейскае імпэрыі
* 1919 — польскае войска заняла Беласток
* 1942 — II Сусьветная вайна: прэзыдэнт ЗША Франклін Рузвэлт пастанавіў інтэрнаваць амэрыканцаў японскага паходжаньня
* 1954 — уваходжаньне Крыму ў склад Украіны
* 1878 — амэрыканскі вынаходнік Томас Эдысан запатэнтаваў фанаграф 
* 1989 — у Менску на стадыёне «Дынама» адбыўся шматтысячны мітынг у падтрымку Беларускага Народнага Фронту
* 1992 — зацьверджаньне гербу незалежнае Ўкраіны
* 2002 — бразыльскі самалёт «Эмбраэр-195» выканаў першы пробны палёт

## Нараджэньні
* 1473 — Мікалай Капэрнік, польскі астраном і матэматык, стваральнік геліяцэнтрычнай мадэлі Сусьвету
* 1767 — Юзэф Пешка, жывапісец, прадстаўнік клясыцызму
* 1890 — Казімер Сваяк, беларускі каталіцкі сьвятар, нацыянальны дзеяч, паэт
* 1901 — Сяргей Бусел, беларускі нацыянальны дзяяч. Удзельнік Слуцкага збройнага чыну.
* 1908 — Станіслаў Шушкевіч-старэйшы, беларускі паэт
* 1910 — Палікарп Манькоў, беларускі грамадзкі дзеяч на эміграцыі
* 1915 — Мацьвей Смаршчок, доктар мэдыцыны, беларускі паэт, культурны і грамадзкі дзеяч
* 1935 — Генадзь Аўсяньнікаў, Народны артыст Беларусі
* 1937:
** Барыс Пуга, савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, міністар унутраных справаў СССР (1990—1991)
** Клім Чурумаў, украінскі і савецкі астраном
* 1940 — Сапармурат Ніязаў, прэзыдэнт Туркмэністану
* 1941 — Дэйвід Грос, амэрыканскі фізык, ляўрэат Нобэлеўскае прэміі па фізыцы
* 1952 — Павал (Панамароў), 2-і экзарх Беларускай праваслаўнай царквы (2013—2020)

## Сьмерці
* 1729 — Караль Пётар Панцажынскі, рымска-каталіцкі дзеяч ВКЛ
* 1837 — Георг Бюхнэр, нямецкі паэт і драматург, мэдык
* 1938 — Пятро Сідаровіч, ахвяра сталінскіх рэпрэсіяў на Беларусі, настаўнік
* 1951 — Андрэ Жыд, выбітны францускі раманіст, эсэіст, прадстаўнік мадэрнізму, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
* 1952 — Кнут Гамсун, нарвэскі пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры
* 1979 — Янка Геніюш, беларускі грамадзкі дзеяч, ахвяра палітычных рэпрэсіяў, муж паэткі Ларысы Геніюш

## Сьвяты
* Сусьветны дзень кітоў
* У Беларусі традыцыйна ўшаноўваецца Вукола. Як піша этнограф Уладзімер Васілевіч: «*Імя Вукола блізкае па вымаўленьні да мітычнага панятку ваўкалака. Гэтая сугучнасьць і нарадзіла павер’е, быццам Вукола ратуе чалавека ад ператварэньня ў ваўка*»

## Вонкавыя спасылкі
1473

## Падзеі
* У Пружанах пабудаваная Царква Нараджэньня Хрыстовага

## Нараджэньні
* 19 лютага — Мікалай Капэрнік, польскі астраном і матэматык, стваральнік геліяцэнтрычнай мадэлі Сусьвету

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1543

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 24 траўня — Мікалай Капэрнік, польскі астраном і матэматык, адзін са стваральнікаў геліяцэнтрычнай мадэлі Сусьвету
* Іван Вішнявецкі — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага

## Вонкавыя спасылкі
1571

## Падзеі
* 23 студзеня — заснаваная Лёнданская каралеўская біржа
* 7 кастрычніка — марская бітва пры Лепанта

## Нараджэньні
* 27 сьнежня — Ёган Кеплер, нямецкі матэматык, астраном і астроляг

## Сьмерці
* 14 сакавіка — Янаш II Жыгімонт Заполья, кароль вугорскі, князь сяміградзкі

## Вонкавыя спасылкі
1630

## Падзеі
* Адбылося паўстаньне Федаровіча
* Заключаная Шчэцінская дамова: Княства Памэранія адышло да Швэцыі.

## Нараджэньні
* Самуэль Кміціч, харунжы аршанскі (год вядомы недакладна).

## Сьмерці
* 15 лістапада — Ёган Кеплер, нямецкі матэматык, астраном і астроляг
* 17 сьнежня — Мялеці Сматрыцкі, беларускі пісьменьнік і рэлігійны дзеяч

## Вонкавыя спасылкі
1662

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 19 жніўня — Блез Паскаль, францускі матэматык, фізык і філёзаф
Культуралёгія

**Культуралё́гія** (ад культура +  — вучэньне) — галіна соцыягуманітарных ведаў; навуковая дысцыпліна пра сутнасьць і віды культуры, яе сацыяльныя функцыі, заканамернасьці і дынаміку гістарычнага разьвіцьця. Тэрмін культуралёгія ўвёў у навуковы ўжытак амэрыканскі культурантраполяг Лэсьлі Ўайт ў 1949 годзе. Як асобная навуковая і навучальная дысцыпліна яна яшчэ знаходзіцца ў стадыі афармленьня, вызначэньня паняткава-катэгарыяльнага апарату.

У многіх заходніх краінах праблемы культуралёгіі вывучаюцца найперш этналёгіяй і культурнай антрапалёгіяй. Культуралёгія ўяўляе сабой адзінства тэорыі і гісторыі культуры, разглядае ва ўзаемасувязі матэрыяльную культуру, духоўную культуру і культуру чалавечых зносінаў. Выкарыстоўвае і мадыфікуе мэтады дасьледаваньня, катэгорыі і паняткі, уласьцівыя іншым гуманітарным навукам — філязофіі, гісторыі, сацыялёгіі, этналёгіі, мастацтвазнаўству і г. д.

## Глядзіце таксама
* Антрапалёгія
Лэсьлі Ўайт

**Ле́сьлі А́лвін Ўайт** (; 1900—1975) — амэрыканскі культурантраполяг. Упершыню ў замежнай гуманітарнай навуцы прымяніў тэрмін культуралёгія ў кнізе *«Навука аб культуры»* (1949). Лічыў, што культуралёгія вывучае не ўзаемадзеяньне індывідаў (як сацыялёгія), а элемэнты культуры (напрыклад, міталёгію, мастацтва, філязофію). Сьцьвярджаў, што менавіта культура стварыла ў людзей ілюзію ўсемагутнасьці, усёведаньня, давала людзям пачуцьцё ўпэўненасьці ў сваіх сілах, пераконвала ў існаваньні сэнсу жыцьця, надзяляла іх духоўнымі сіламі для падтрыманьня жыцьцядзейнасьці. Гэтым мэтам спрыялі такія віды культуры як міталёгія, рытуал, магія, касмалягічныя сыстэмы і інш.

## Крыніцы

Катэгорыя:Культуролягі
Катэгорыя:Культурантраполягі
27 сьнежня

## Падзеі
* 537 — адбылося ўрачыстае асьвячэньне Сафійскага сабору ў Канстантыноплі
* 1918:
** рада і ўрад БНР пераехалі ў Гародню
** адбылася нарада работнікаў Белнацкаму, ЦБ беларускіх сэкцыяў і прадстаўнікоў Паўночна-Заходняга абкаму РКП(б). На ёй былі вырашаныя пытаньні ўтварэньня ўраду Савецкай Беларусі ў складзе 16 чалавек.
** пачатак Велікапольскага паўстаньня ў Познані
* 1921 — створана Беларускае таварыства паляўнічых і рыбаловаў
* 1932 — у Савецкім Саюзе ўвялі прапіску пашпартоў
* 1945 — распачаў сваю дзейнасьць Міжнародны валютны фонд
* 1946 — заснаваная Львоўская школа падрыхтоўкі апэратыўных працаўнікоў
* 1965 — заснаваны Гомельскі хімічны завод
* 1979 — савецкае ўварваньне ў Аўганістан
* 1991:
** паміж Украінай і Беларусьсю усталяваныя дыпляматычныя стасункі
** Віетнам прызнаў незалежнасьць Рэспублікі Беларусь
* 2014 — Міхаіл Мясьніковіч зьняты з пасады прэм’ер-міністра Беларусі. Новым прэм’ерам прызначаны Андрэй Кабякоў

## Нараджэньні
* 1571 — Ёган Кеплер, нямецкі матэматык, астраном і астроляг
* 1822 — Люі Пастэр, францускі мікрабіёляг і хімік
* 1888 — Яфім Бялевіч, дзяяч беларускага нацыянальнага руху
* 1893 — Ганна Караваева, чавецкая пісьменьніца
* 1901:
** Марлен Дытрых, амэрыканская артыстка і сьпявачка нямецкага паходжаньня
** Антон Жэбрак, беларускі генэтык, сэлекцыянэр, прэзыдэнт Акадэміі навук Беларусі.
* 1906 — Аляксандра Саковіч, беларуская пісьменьніца
* 1908 — Васіль Маркелаў, савецкі вайсковы дзяяч беларускага паходжаньня
* 1919 — Галіна Макарава, беларуская акторка
* 1923 — Анатоль Вялюгін, беларускі паэт
* 1931 — Юры Карачун, беларускі графік
* 1948 — Жэрар Дэпардзьё, францускі кінаактор
* 1950 — Харыс Алексію, грэцкая сьпявачка
* 1956 — Аляксандар Рогалеў, беларускі мовазнаўца
* 1971 — Сяргей Бадроў, расейскі актор, рэжысэр, сцэнарыст
* 1981 — Эмілі дэ Рэйвін, аўстралійская акторка
* 1985 — Адыль Рамі, францускі футбаліст клюбу «Сэвільля» і нацыянальнай зборнай Францыі
* 1989 — Джавід Гамзатаў, беларускі барэц грэка-рымскага (клясычнага) стылю, бронзавы прызэр Алімпіяды 2016 году.

## Сьмерці
* 1585 — П’ер дэ Рансар, францускі паэт
* 1633 — Мялеці Сматрыцкі, царкоўны і грамадзка-палітычны дзяяч, пісьменьнік-палеміст
* 1827 — Ян Давід Голянд, кампазытар Рэчы Паспалітай нямецкага паходжаньня
* 1919 — Тэо дэ Мээстэр, нідэрляндзкі палітычны й дзяржаўны дзяяч. Прэм’ер-міністар Нідэрляндаў
* 1925 — Зыгмунт Мінейка, грамадзкі дзяяч, вайсковец, навуковец, рэвалюцыянэр, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў
* 1938 — Восіп Мандэльштам, расейскі літаратар, перакладнік
* 1972 — Лэстэр Боўлз Пірсан, канадзкі прафэсар, гісторык ды дзяржаўны дзяяч, прэм’ер-міністар Канады
* 1945 — Янка Есэнскі, славацкі паэт, празаік, перакладчык, выбітны прадстаўнік сучаснай славацкай літаратуры
* 1976 — Фёдар Сурганаў, старшыня Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету БССР
* 2010 — Тацяна Сапач, беларуская паэтка

## Сьвяты
*
Этналёгія

**Этналёґія** ( — народ + вучэньне) — навука, якая вывучае народы (этнасы) і іншыя этнічныя супольнасьці, іх генэзіс, побыт, культурна-гістарычныя асаблівасьці. Станаўленьне этналёґіі адбывалася ў другой палове 19 стагодзьдзя і было зьвязанае з эвалюцыйнай школай (Э. Таймлер, Л. Морган і інш.), якая сыходзіла з ідэяў адзінства культуры чалавецтва. З канца 19 стагодзьдзя дасьледуе рэгіянальныя ўплывы і ўзаемаўплывы (дыфузіянізм, культурна-гістарычная школа).

Разьвіцьцё тэарэтычнай этналёґіі ў 20 стагодзьдзі зьвязанае з канцэпцыямі Э.Дзюркгейма, З.Фройда, Л.Леві-Бруля, Б.Маліноўскага, А.Радкліф-Браўна, К.Леві-Строса і інш.

Асноўны прадмет этналёґіі — адметныя рысы традыцыйнай культуры этнасаў, г.зв. звычаі, народнае мастацтва, пасяленьне, жыцьцё, адзеньне, прылады працы, промыслы, рамёствы і да т. п. Этналёґія вывучае матэрыяльную і духоўную культуру, этнічную самасьвядомасьць, мэнтальнасьць, нацыянальны характар, лад жыцьця розных народаў і інш.

У той час, як этнаграфія пазначае апісальную дысцыпліну, этналёгія — агульнатэарэтычная навука, якая часьцяком займаецца вырашэньнем агульных народазнаўчых праблемаў. Аднак, пэўна, этналёгія можа дастасоўваць мэтады збору й апісаньня, як і этнаграфія не выключае абагульненьяў тэарэтычнага пляну.


Катэгорыя:Культуралёгія
Катэгорыя:Этнаграфія
1650

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 11 лютага — Рэнэ Дэкарт, францускі матэматык і філёзаф

## Вонкавыя спасылкі
31 сакавіка

## Падзеі
* 1889 — адчыненая Эйфэлева вежа
* 1992 — У Маскве падпісаная Фэдэратыўная дамова. Татарстан і Чачня ня ўдзельнічалі ў падпісаньні

## Нараджэньні
* 1596 — Рэнэ Дэкарт, францускі матэматык і філёзаф
* 1926 — Джон Фаўлз, ангельскі раманіст і эсэіст
* 1949 — Зьміцер Санько, беларускі біёляг, адзін з заснавальнікаў Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны
* 1962 — Міхал Вівэг, чэскі пісьменьнік і публіцыст
* 1972 — Аляхандра Амэнабар, гішпанскі кінарэжысэр
* 1980 — Эдгарс Масальскіс, латыскі хакеіст, які з 2009 году грае за ХК «Дынама Рыга», брамнік
* 1982 — Таль Бэн Хаім, ізраільскі футбаліст, абаронца клюбу «Портсмут» і нацыянальнай зборнай Ізраілю

## Сьмерці
* 1727 — Ісак Ньютан, ангельскі фізык, матэматык і астраном
* 1785 — Антоні Тызэнгаўз, староста гарадзенскі, асьветнік
* 1969 — Мікола Шчаглоў-Куліковіч, беларускі кампазытар, музыколяг
* 1995 — Сэлена Кінтанілья-Пэрэс, сьпявачка мэксыканаамэрыканскага паходжаньня, салістка гурта «Selena y Los Dinos», прызнаная публікай як «Каралева Тэхана»

## Сьвяты
*
27 лістапада

## Падзеі
* 1095 — на сынодзе ў Клермоне папа Урбан II абвясьціў Сьвятую вайну супраць ісламу на Сьвятой зямлі, што стала ўвядзеньнем Першага крыжовага паходу
* 1582 — 18-гадовы Ўільям Шэксьпір ажаніўся з 26-гадовай Ганьне Гэтвэй
* 1654 — расейскія войскі захапілі Віцебск
* 1815 — зацьверджаная Канстытуцыя Каралеўства Польскага
* 1859 — у Менску адкрытая паштова-тэлеграфная станцыя
* 1895 — Альфрэд Нобэль заснаваў у сваім тэстаманце прэмію, якая ўпершыню была ўручана 10 сьнежня 1910
* 1896 — У Франкфурце-на-Майне адбылася прэм’ера сымфанічнай паэмы Рыхарда Штраўса Also sprach Zarathustra (Гэтак казаў Заратустра)
* 1920 — пачалося Слуцкае паўстаньне ў абарону незалежнасьці Беларусі
* 1983 — Калюмбійскі Боінг 747 разьбіўся каля мадрыдскага аэрапорта Барахас, загінула 183 чалавекі
* 1989 — Вярхоўны Савет СССР санкцыянуе права на эканамічнае самавызначэньне Летувы, Латвіі і Эстоніі
* 1996 — у выніку рэфэрэндуму спыненая дзейнасьць Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь
* 2000 — Сэрбія і Чарнагорыя ўступілі ў АБСЭ
* 2001 — тэлескоп «Габл» выявіў на плянэце Асырыс вадародную атмасфэру

## Нараджэньні
* 1127 — Сяоцун, кітайскі імпэратар
* 1380 — Фэрдынанд I, кароль Арагоніі
* 1654 — Фрыдрых Рудольф Людвіг фон Канітц, дыплямат і нямецкі пісьменьнік
* 1669 — Караль Станіслаў Радзівіл, канцлер вялікі літоўскі
* 1701 — Андэрс Цэльсіюс, швэдзкі астраном
* 1715 — Філіп дэ Наіль, францускі маршал
* 1759 — Франц Кромэр, чэскі кампазытар
* 1765 — Гюнтэр Хайнрых фон Бэрг, нямецкі палітык і пісьменьнік
* 1874 — Хаім Вайцман, першы прэзыдэнт Ізраілю, народжаны ў Беларусі
* 1890 — Юзаф Альшына-Вільчынскі, польскі вайсковец
* 1900 — Вячаслаў Лаўскі, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч
* 1903 — Піліп Пестрак, беларускі паэт, празаік, публіцыст, крытык
* 1921 — Уладзімер Тарасевіч, каталіцкі сьвятар-бэнэдыктынец, біскуп, доктар багаслоўя, доктар тэалёгіі
* 1929 — Норбэрт Рандаў, нямецкі славіст, перакладнік, выдавец
* 1940 — Брус Лі (Лі Юны Фан), кінаактор, майстар усходніх адзінаборстваў
* 1947 — Эдуард Белагураў, беларускі мастак
* 1947 — Анатоль Цітоў, беларускі гісторык, геральдык, сфрагіст
* 1960 — Юлія Цімашэнка, украінскі палітык
* 1961 — Кацярына Андрэева, расейская тэлевядучая
* 1981 — Мэт’ю Тэйлар, ангельскі футбаліст

## Сьмерці
* 1592 — Юган III, швэдзкі кароль з 1568 году
* 1895 — Аляксандар Дзюма, францускі пісьменьнік
* 1932 — Дамінік Сямашка, беларускі й летувіскі грамадзка-палітычны дзяяч
* 1937 — Піліп Мядзьведзь, савецкі чэкіст, дзяржаўны дзяяч
* 1938 — Сымон Рак-Міхайлоўскі, беларускі публіцыст, рэдактар, паэт, грамадзка-палітычны дзяяч
* 1944 — Леанід Мандэльштам, савецкі фізык, акадэмік АН СССР

## Сьвяты
* Беларусь — **Дзень герояў**. У 1920 годзе Першы Слуцкі полк Беларускай Народнай Рэспублікі ўступіў у бой з бальшавікамі за незалежнасьць Беларусі
* У Беларусі традыцыйна ўшаноўвалі двух сьвятых — Юстыніяна і Піліпа. Юстыніяна лічылі збаўцам ад бясплоднасьці. Таму на абразах ён намаляваны зь дзіцём на руках. Такія абразы заўсёды былі ў дамах бязьдзетных гаспадароў. Што да Піліпа, дык лічылася, што ён — «дзеці адзявае»
* Міжнародны «дзень без пакупак»
1596

## Падзеі
* Прынятая Берасьцейская унія

## Нараджэньні
* 31 сакавіка — Рэнэ Дэкарт, францускі матэматык і філёзаф

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1969

## Падзеі
* 26 лютага — заснаваны Навукова-дасьледчы інстытут сродкаў аўтаматызацыі
* 3 чэрвеня — заснаваны Прыпяцкі запаведнік
* 21 ліпеня — чалавек (Ніл Армстранг) упершыню ступіў на паверхню Месяца

## Нараджэньні
* 4 сакавіка — Кіт Флінт, вакаліст брытанскага электроннага гурту The Prodigy 
* 18 красавіка — Уладзімер Цыплакоў, беларускі выбітны хакеіст
* 28 сьнежня — Лінус Торвальдс, фінскі праграміст, заснавальнік апэрацыйнай сыстэмы Linux

## Сьмерці
* 10 студзеня — Майсей Гітлін, пратэстанцкі прапаведнік, місіянэр
* 31 сакавіка — Мікола Шчаглоў-Куліковіч, беларускі кампазытар, музыколяг
* 12 красавіка — Сяргей Малафееў,беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, доктар
* 3 ліпеня — Браян Джонс, рок-музыка, гітарыст The Rolling Stones
* 27 ліпеня — Яўхім Кіпель, беларускі пэдагог і актывіст дыяспары
* 17 жніўня — Людвіг Міс ван дэр Раэ, нямецкі і амэрыканскі архітэктар
* 18 сьнежня — Пятро Глебка, беларускі паэт, драматург
28 сьнежня

## Падзеі
* 1895 — нямецкі фізык-экспэрымэнтатар Вільгельм Конрад Рэнтген абвясьціў пра адкрыцьцё спрамяненьня, за якое пазьней стаў першым ляўрэатам Нобэлеўскай прэміі па фізыцы
* 1908 — у Вільні было заснаванае кнігавыдавецкае таварыства «Наша Хата»
* 1920 — скончыліся баявыя дзеяньні Слуцкага антыбальшавіцкага паўстаньня, якое доўжылася адзін месяц
* 1991 — Беларусь устанавіла дыпляматычныя дачыненьні з ЗША

## Нараджэньні
* 1856 — Томас Ўудра Ўілсан, 28-ы прэзыдэнт ЗША
* 1961 — Мікола Папека, беларускі паэт, пчаляр
* 1969 — Лінус Торвальдс, фінскі праграміст, заснавальнік апэрацыйнай сыстэмы Linux

## Сьмерці
* 1923 — Аляксандар Эйфэль, францускі інжынэр
* 1925 — Сяргей Ясенін, расейскі паэт
* 1937 — Марыс Равэль, францускі кампазытар
* 1945 — Тэадор Драйзэр, амэрыканскі пісьменьнік
* 1984 — Мікола Лобан, беларускі празаік і мовазнаўца

## Сьвяты
*
24 лютага

## Падзеі
* 1918 — падпісаньне Дэклярацыі незалежнасьці Эстоніі
* 1993 — Юкіхіра Мацумота распрацаваў мову праграмаваньня Ruby
* 1997 — Землятрус магнітудай 6,5 ў Туркмэністане і Іране. Загінула 100 чалавек
* 2003 — Землятрус магнітудай 6,3 ў кітайскай правінцыі Сіньцзян. Загінуў 261 чалавек
* 2004 — Моцны землятрус у Марока магнітудай 6,3 з эпіцэнтрам у Гібральтарскім праліве. Загінула 600 чалавек
* 2022 — пачатак расейскага ўварваньня ва Ўкраіну

## Нараджэньні
* 1103 — Тоба, 74-ы імпэратар Японіі
* 1304 — Ібн Батута, арабскі дасьледчык
* 1463 — Джаваньні Піка дэля Мірандола, італьянскі філёзаф
* 1497 — Сэбасьцян Фрошэль, нямецкі тэоляг-рэфарматар
* 1500 — Карл V, імпэратар Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі
* 1501 — Сікстус Бірк, нямецкі драматург і царкоўны паэт
* 1619 — Шарль Лебрун, францускі мастак і арнамэнталіст
* 1747 — Мацей Павал Мажджанеўскі, рымска-каталіцкі дзяяч
* 1786 — Вільгельм Грым, нямецкі казачнік, малодшы брат Якаба Грыма
* 1837 — Расалія дэ Кастра, гішпанская пісьменьніца і паэтка
* 1849 — Франц Скарбіна, нямецкі мастак
* 1879 — Юзэф Тэадор Акінчыц, францускі хірург польскага паходжаньня
* 1887 — Борыс Косьціч, сэрбскі шахматыст
* 1902:
** Янка Геніюш, беларускі грамадзкі дзяяч, ахвяра палітычных рэпрэсій, муж паэткі Ларысы Геніюш
** Янка Хвораст, беларускі танцоўшчык, балетмайстар, зьбіральнік беларускага харэаграфічнага фальклёру
* 1910 — Васіль Сідар-Шэлест, украінскі вайсковы дзяяч, адзін з кіраўнікоў УПА
* 1918 — Эдвард Кісель, рымска-каталіцкі дзяяч Польшчы, першы біскуп беластоцкі
* 1932 — Джон Вэрнан, канадзкі актор
* 1932 — Мішэль Легран, францускі кампазытар, піяніст, актор
* 1935 — Рыгор Барадулін, беларускі паэт
* 1946 — Міхаэль Рэдфард, брытанскі кінарэжысэр
* 1949 — Валянціна Старыкава, савецкая й расейская піяністка
* 1955 — Ален Прост, францускі аўтагоншчык
* 1955 — Стывэн Джобс, заснавальнік кампаніі «Apple Computer»
* 1961 — Фіруза Абдуліна, расейская і башкірская пісьменьніца
* 1968 — Марцін Вагнэр, футбаліст
* 1968 — Іманоль Агірэчэ, гішпанскі футбаліст

## Сьмерці
* 1760 — Мацей Догель, беларускі гісторык
* 1859 — Соф’я Мальская, маці Каятана, Люцыяна і Юзэфа Крашэўскіх
* 1863 — Карл Альбрэхт, расейскі кампазытар
* 1903 — Баляслаў Геранім Клапатоўскі, рымска-каталіцкі дзяяч, луцка-жытомірскі біскуп, арцыбіскуп магілёўскі
* 1922 — Ядвігін Ш., беларускі празаік, публіцыст, драматург
* 1953 — Аўгуст Эміль Фельдарф, польскі генэрал-падпольнік
* 1972 — Казімер Марач, савецкі вайсковы марак, што загінуў падчас аварыі на АПЛ «К-19»
* 2001 — Клод Шэнан, амэрыканскі матэматык і інжынэр, стваральнік тэорыі інфармацыі

## Сьвяты
* У Беларусі традыцыйна ўшаноўваецца Аўлас. Як піша этнограф Уладзімер Васілевіч, «*Аўласа народ лічыў апекуном свойскай жывёлы, а ягоны дзень, адпаведна, каровіным ці конскім сьвятам*». На конях у гэты дзень не працавалі
* Дзень незалежнасьці Эстоніі
2001

## Падзеі
* 1 студзеня — набыў моц Крымінальна-выканаўчы кодэкс Рэспублікі Беларусь
* 13 лютага — заснаваная «Армянская фондавая біржа»
** Заснаваная «Новая пошта»
* 9 траўня — заснаваная «Банялуцкая біржа»
* 15 чэрвеня — заснаваная Шанхайская арганізацыя супрацы
* 26 жніўня — 3 верасьня — комплексныя апэратыўна-тактычныя вучэньні Ўзброеных Сіл Беларусі Нёман-2001
* 9 верасьня — Прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі 2001 году
* 11 верасьня — тэрарыстычныя напады на Сусьветны гандлёвы цэнтар ды Пэнтагон
* 2 лістапада — заснаванае латвійскае прадпрыемства «Пасажырскі цягнік»

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 19 студзеня — Ян Пятроўскі, беларускі пратэстанцкі дзяяч, публіцыст, перакладнік
* 24 лютага — Клёд Шэнан, амэрыканскі матэматык і інжынэр, стваральнік тэорыі інфармацыі
* 10 сакавіка — Уладзімер Варашылаў, стваральнік і кіраўнік перадачы «Што? Дзе? Калі?»
* 29 красавіка — Барэнд Бісьгёвэль, нідэрляндзкі палітычны й дзяржаўны дзяяч
* 11 траўня — Дуглас Адамз, брытанскі пісьменьнік-фантаст
* 21 чэрвеня —
** Джон Лі Гукер — амэрыканскі гітарыст і сьпявак
** Суад Хосьні — эгіпецкая акторка.
* 5 кастрычніка — Арон Салавейчык, артадаксальны юдаіст, вядомы дасьледнік Талмуду, Галахі і Рош ешывы
* 29 лістапада — Джордж Гарысан, брытанскі музыка і сьпявак, удзельнік гурта The Beatles
* 26 сьнежня — Міраслаў Масакоўскі, польскі лекар-нэўроляг і нэўрапатоляг
1770

## Падзеі
* 20 красавіка — Джэймз Кук убачыў узьбярэжжа Новага Паўднёвага Ўэйлзу (Аўстралія), тэрыторыю якога ён на працягу некалькіх наступных месяцаў дакладна дасьледаваў і картаграфаваў
* 11 чэрвеня — Джэймз Кук на караблі «Індэвар» пачаў дасьледваць Вялікі бар’ерны рыф
* 24 чэрвеня — пачалася Чэсмэнская марская бітва паміж расейскім і турэцкім флётам у Эгейскім моры, бітва была адным з этапаў расейска-турэцкай вайны 1768—1774 гадоў, працягвалася тры дні і скончылася перамогай расейскай эскадры
* 21 ліпеня — бітва пры Кагуле, у якой расейская армія атрымала перамогу над туркамі каля ракі Кагул
* Пэхуенчы і мапучы нагалаву разьбілі армію гішпанцаў у Чылі
* Завершаныя працы па пракопу канала Бона пад Кобрынам, даўжыня якога склала 20 кілямэтраў

## Нараджэньні
* 20 студзеня — Фэрдынанда Карульлі, італьянскі кампазытар і гітарыст
* 24 студзеня — Тэадор Вольф, швайцарскі мастак
* 20 сакавіка — Фрыдрых Гёльдэрлін, нямецкі паэт
* 4 траўня — Франсуа Жэрар, францускі мастак
* 3 чэрвеня — Мануэль Бэльграна, аргентынскі юрыст, палітык і ваенны дзеяч
* 24 ліпеня — Аляксандар Балашоў, расейскі дзяржаўны дзяяч, генэрал
* 3 жніўня — Фрыдрых Вільгельм III, прускі кароль
* 27 жніўня — Георг Вільгельм Фрыдрых Гэгель, нямецкі філёзаф
* 19 лістапада — Бэртэль Торвальдсэн, дацкі мастак і скульптар, прадстаўнік нэаклясыцызму
* 17 сьнежня — Людвіг ван Бэтговэн, нямецкі кампазытар

## Сьмерці
* 26 лютага — Джузэпэ Тартыні, італьянскі кампазытар
* 27 сакавіка — Джаваньні Т’епалё, італьянскі жывапісец і графік
* 3 траўня — Франсуа Бушэ, францускі мастак
* 24 жніўня — Томас Чатэртан, ангельскі паэт 
* 24 лістапада — Джордж Грынўіл, брытанскі палітык і дзяржаўны дзяяч
* 5 сьнежня — Джэймз Стэрлінг, шатляндзкі матэматык

## Вонкавыя спасылкі
14 лістапада

## Падзеі
* 1770 — шатляндзкі падарожнік Джэймз Брэс адшукаў выток Блакітнага Ніла
* 1851 — у Нью-Ёрку выйшаў з друку раман амэрыканскага пісьменьніка Гэрмана Мэлвіла «Мобі Дык»
* 1896 — закладзеная Менская гарадзкая тэлефонная сетка
* 1908 — Альбэрт Айнштайн высунуў квантавую тэорыю сьвятла
* 1918 — абвяшчэньне Дырэкторыі Ўкраінскае Народнае Рэспублікі
* 1919 — генэрал Станіслаў Булак-Балаховіч склаў просьбу пра атрыманьне беларускага грамадзянства і прыняцьце ягонага вайсковага аддзелу на службу Беларускае Народнае Рэспублікі
* 1920 — распачаўся Беларускі зьезд Случчыны
* 1926 — у Менску пачалася Акадэмічная канфэрэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі
* 1969 — запуск на Месяц амэрыканскага касьмічнага карабля «Апалён-12»
* 1990 — у Парыжы ў будынку ЮНЭСКО адбылася ўрачыстая цырымонія ў гонар 500-х угодкаў з народзінаў Францішка Скарыны

## Нараджэньні
* 1757 — Казімер Нестар Сапега, дзяржаўны і ваенны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* 1812 — Паўлюк Багрым, беларускі паэт
* 1840 — Клёд Манэ, францускі мастак-імпрэсіяніст
* 1881 — Аляксей Кайгарадаў, беларускі акадэмік, кліматоляг і геафізык
* 1900 — Нічыпар Чарнушэвіч, беларускі паэт
* 1905 — Міхась Васілёк, беларускі паэт
* 1907 — Астрыд Ліндгрэн, швэдзкая дзіцячая пісьменьніца
* 1911 — Іван Кухараў, падпалкоўнік авіяцыі, Герой Савецкага Саюзу
* 1912 — Янка Золак, беларускі паэт
* 1922 — Бутрас Бутрас-Галі, эгіпецкі дыплямат, 6-й Генэнеральны сакратар ААН
* 1933 — Леанід Пракопчык, беларускі краязнавец і пісьменьнік
* 1940 — Аляксей Хвасьценка, расейскі паэт, бард і мастак
* 1950 — Уладзімер Кін-Камінскі, беларускі актор
* 1985 — Томас Вэрмален, бэльгійскі футбаліст, абаронца гішпанскага клюбу «Барсэлёна»

## Сьмерці
* 1359 — Рыгор Паляма, праваслаўны багаслоў
* 1398 — Андрэй Васіла, першы віленскі біскуп
* 1716 — Готфрыд Ляйбніц, нямецкі матэматык і філёзаф
* 1831 — Георг Гегель, нямецкі філёзаф
* 1986 — Мікалай Улашчык, беларускі гісторык і археограф
* 2008 — Генадзь Кісялёў, беларускі гісторык, літаратуразнавец, пісьменьнік і археограф
* 2020 — Армэн Джыгарханян, армянскі і савецкі актор тэатра і кіно
* 2022 — Ян Чыквін, беларускі паэт, гісторык беларускае й расейскае літаратуры, перакладнік, доктар гуманітарных навукаў, прафэсар, грамадзкі дзяяч

## Сьвяты
* Беларусь — Кузьма і Дзям’ян (народны каляндар)
* Міжнародны дзень барацьбы супраць дыябэту
1831

## Падзеі
* 29 красавіка — адбылася бітва пад Кейданамі
* 13 траўня — адбылася бітва пад Янджэявам
* 14 траўня — адбылася бітва пад Дашавам
* 1 чэрвеня — Джэймсам Росам быў адкрыты паўночны магнітны полюс Зямлі
* 21 ліпеня — Леапольд I стаў каралём Бэльгіі

## Нараджэньні
* 15 сакавіка — Даніэль Камбоні, італьянскі місіянэр
* 5 траўня — Уладзіслаў Борзабагаты, паўстанцкі камісар Наваградзкага павету ў 1863 годзе, удзельнік Парыскай Камуны, мэмуарыст
* 13 чэрвеня — Джэймс Максвэл, брытанскі фізык
* 18 чэрвеня — Міхал Валовіч, беларускі рэвалюцыянэр
* 15 жніўня — Вінцэсь Каратынскі, беларускі паэт і журналіст
* 19 жніўня — Зыгмунт Чаховіч, удзельнік паўстаньня 1863 году
* 8 кастрычніка — Міхал Ельскі, беларускі скрыпач, кампазытар і пісьменьнік

## Сьмерці
* 14 лістапада — Георг Гегель, нямецкі філёзаф
* 23 сьнежня — Эмілія Плятэр, беларуская рэвалюцыянэрка
Журавы (альбом)

***Журавы*** — альбом беларускага этна-трыё «Троіца», запісаны ў 2001 годзе.

## Сьпіс кампазыцыяў

## Удзельнікі
* Іван Кірчук: сьпеў, гітара, домры, смык, гусьлі, дудкі, жалейкі, губны гармонік, ліра, акарыны, дрэва дажджу
* Юры Дзьмітрыеў: шасьціструнная гітара, дванаццаціструнная гітара, домра, смык, цытра, сьпеў
* Юры Паўлоўскі: ударная ўстаноўка, гонгі, дарабука, гунданг, анклуны, званы

Катэгорыя:Альбомы Троіцы
15 сьнежня

## Падзеі
* 533 — бізантыйскія войскі перамаглі вандалаў у бітве пад Трыкамарам
* 1519 — Францішак Скарына выдаў у Празе Кнігу Судзьдзяў
* 1595 — бітва войска Вялікага Княства Літоўскага з казацкімі загонамі С. Налівайкі на Буйніцкім полі (каля Магілёва)
* 1862 — у Беларусі адкрылася першая чыгунка. Яна зьвязала Горадню з Парэччам і была часткаю Пецярбурска-Варшаўскай дарогі
* 1917 — у Кішынёве абвясьцілі Малдаўскую Дэмакратычную Рэспубліку
* 1934 — у Кіеве НКВД расстраляла 28 «чальцоў» выдуманага «Аб’яднаньня ўкраінскіх нацыяналістаў», сярод якіх быў шэраг украінскіх пісьменьнікаў
* 1966 — адкрыцьцё дзясятага спадарожніка Сатурну, названага Янусам
* 1985 — у Беларусі нарадзіўся 10-мільённы жыхар
* 1991 — выйшла ў этэр першая перадача Польскага радыё на беларускай мове
* 1995 — валюта Эўрапейскага валютнага зьвязу атрымала сваё сучаснае найменьне эўра
* 2000 — ва Ўкраіне канчаткова спынілася праца Чарнобыльскай АЭС

## Нараджэньні
* 1832 — Аляксандар Эйфэль, францускі інжынэр і стваральнік аднайменнай парыскай вежы
* 1836 — Валеры Антоні Ўрублеўскі, беларуска-польскі рэвалюцыянэр
* 1852 — Анры Бэкерэль, францускі фізык
* 1859 — Людвік Замэнгоф, стваральнік мовы эспэранта
* 1884 — Яўген Зак, эўрапейскі мастак
* 1896 — Кастусь Юхневіч, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, публіцыст
* 1908 — Апанас Кавалёў, беларускі палітычны дзяяч
* 1921 — Сьцяпан Александровіч, беларускі літаратуразнаўца
* 1923 — Валянцін Варэньнікаў, савецкі вайскоўца, расейскі палітычны дзяяч
* 1928 — Уладзімер Ісаенка, беларускі археоляг
* 1934 — Станіслаў Шушкевіч, беларускі навукоўца і палітык
* 1937 — Герман Кірылаў, беларускі пісьменьнік і зьбіральнік фактаў гісторыі паваеннага беларускага маладзёвага супраціву
* 1940 — Ірмгарда Карвацкая, нямецкая палітычная дзяячка
* 1940 — Браніслаў Плотнікаў, беларускі мовазнавец
* 1961 — Сяргей Навумчык, беларускі журналіст і палітык
* 1967 — Алег Рыжанкоў, беларускі біятляніст, трэнэр
* 1986 — Дзьмітры Шаракоіс, расейскі актор
* 1988 — Стывэн Н’Занці, францускі футбаліст

## Сьмерці
* 1675 — Ян Вэрмээр, галяндзкі мастак
* 1966 — Ўолт Дыснэй, амэрыканскі аніматар
* 1966 — Віктар Ярмалковіч, беларускі і польскі гісторык
* 1993 — Уладзімер Калесьнік, беларускі літаратар

## Сьвяты

*  Міжнародны дзень гарбаты
*  Расея, Дзень утварэньня радыётэхнічных войскаў ВПС РФ (1951).
*  Украіна, Дзень працаўнікоў суда.
*  Замэнгофаў дзень (сьвята эспэрантыстаў)


Катэгорыя:Усе храналягічныя сьпісы
30 красавіка

## Падзеі

* 711 — арабскія войскі высадзіліся на ўзьбярэжжы Гішпаніі, распачаўшы яе заваёву
* 1237 — дзень заснаваньня Бэрліна
* 1638 — староста амсьціслаўскі Язэп Корсак фундаваў у Беразьвеччы базылянскі кляштар
* 1789 — у Фэдэрал-холе (Нью-Ёрк) прайшла інаўгурацыя першага прэзыдэнта ЗША Джорджа Вашынгтона
* 1900 — анэксія Гавайскіх астравоў Злучанымі Штатамі
* 1905 — расейскі імпэратар Мікалай II падпісаў указ пра свабоду веры
* 1975 — узяцьце віетнамскімі камуністамі Сайгону
* 1980 — каралева Нідэрляндаў Юліяна адмовілася ад стальцу на карысьць сваёй дачкі Бэатрыкс
* 1992 — У Жэнэве абвешчана, што тэхналёгія WWW будзе бясплатнай
* 1994 — набыла сілу Канстытуцыя Беларусі, прынятая 15 сакавіка

## Нараджэньні
* 1310 — Казімер III Вялікі, кароль польскі
* 1746 — Франсыска Гоя, гішпанскі мастак, каралеўскі мастак пры двары гішпанскіх каралёў *Карла ІІІ Бурбона*, *Карла IV Бурбона* і *Фэрдынанда VII Бурбона*
* 1777 — Карл Фрыдрых Гаўс, нямецкі матэматык, астраном і фізык
* 1881 — Янка Журба, беларускі паэт
* 1883 — Яраслаў Гашак, чэскі пісьменьнік
* 1916 — Клёд Шэнан, амэрыканскі матэматык і інжынэр, стваральнік тэорыі інфармацыі
* 1943 — Бобі Ві, амэрыканскі рок-н-рол- і поп-сьпявак
* 1956 — Ірына Багдановіч, беларуская пісьменьніца
* 1959 — Стывэн Гарпэр, прэм’ер-міністар Канады, лідэр Кансэрватыўнай партыі Канады, якая перамагла на датэрміновых парлямэнцкіх выбарах 23 студзеня 2006 году
* 1967 — Філіп Кіркораў, расейска-баўгарскі сьпявак і кампазытар армянскага паходжаньня.

## Сьмерці
* 1632 — Жыгімонт Ваза, кароль польскі і вялікі князь літоўскі (1587—1632), кароль швэдзкі (1592—1599)
* 1632 — Ян Тэрцы фон Цільлі, генэрал Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі
* 1883 — Эдуард Манэ, францускі мастак-імпрэсіяніст
* 1945 — Адольф Гітлер, кіраўнік Нямеччыны, галоўны ідэоляг нацызму
* 1930 — Мікалай Судзілоўскі, філёзаф, прыродазнаўца, рэвалюцыянэр, удзельнік грамадзка-палітычных рухаў у розных краінах
* 1966 — Рычард Фарыньня, выбітны амэрыканскі кампазытар, музыка, пісьменьнік кубінска-ірляндзкага паходжаньня
* 1983 — Мадзьдзі Ўотэрс, уплывовы амэрыканскі блюзмэн, які лічыцца заснавальнікам чыкагскай школы блюзу

## Сьвяты
*
1820

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 30 сакавіка — Андрэй Сладкавіч, славацкі пратэстанцкі сьвятар, паэт, перакладнік
* 28 лістапада — Фрыдрых Энгельс, нямецкі філёзаф і эканаміст

## Сьмерці
* 15 кастрычніка — Карл Філіп цу Шварцэнбэрг, аўстрыйскі фэльдмаршал і генэралісімус часоў напалеонаўскіх войнаў