open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Каралі Кастыліі і Леону

Ніжэй пададзены сьпіс **графаў, каралёў і каралеў** Кастыліі.

## Графы Кастыліі
### Выбарныя графы

* Радрыга (853-873)
* Дыега Радрыга Парсэлас (873-885)

Некалькі графстваў існавала да 932 года.

* Нуньё Нуньес I дэ Кастрагерыс (889-909)
* Нуньё Нуньес II дэ Амая (909-915)
* Фэрдынанд Дыяс (909-923)
* Ганзала Фернандэс дэ Лара (912-920)
* Нуньё Фэрнандэс (920-929)
* Фернандэс Ансурэс (929-930)
* Ансур Фернандэс (944-947)

### Дынастыя Ляра

* Фернан Ганзалес (930-970)
* Гарсія Фернандэс (970-995)
* Санча Гарсія (995-1017)
* Гарсіа Санчас (1017-1029)

### Дынастыя Хіменэс

* Фэрдынанд I Вялікі (1029-1037). Калі Фэрдынанд здолеў заваяваць каралеўства Леон, ён узяў каралеўскі тытул.

## Каралі Кастыліі
### Дынастыя Хіменэс

* Фэрдынанд I Вялікі (1037-1065), таксама кароль Леону
* Санча II Моцны (1065-1072), таксама кароль Леону (1070-1072)
* Альфонса VI Сьмелы (1072-1109), таксама кароль Леону (1065-1070,1072-1109)
* Урака (1109-1126), таксама каралева Леону (1109-1126)

### Бургундзкая дынастыя

Паходзіла ў мужчынскай лініі ад мужа Урракі, Раймона Бургіндзкага.

* Альфонса VII Імпэратар (1126-1157). таксама кароль Галісіі (1111-1157), і кароль Леону (1126-1157)
* Санча III Жаданы (1157-1158)
* Альфонса VIII Кастыльскі (1158-1214)
* Генрых I (1214-1217)
* Бэрэнгуэла Вялікая (1217)
* Фэрдынанд III Сьвяты (1217-1252), таксама кароль Леону з 1230, кананізаваны ў 1671 годзе.

Усе каралі Кастыліі ніжэй па сьпісе заўжды адначасова былі каралямі Леону.

* Альфонса X (1252-1284)
* Санча IV Сьмелы (1284-1295)
* Фэрдынанд IV (1295-1312)
* Альфонса XI Справядлівы (1312-1350)
* Пэдра Кастыльскі (1350-1369)

### дынастыя Трастамара

Генрых II быў незаконнароджаным сынам Альфонса ХІ. Ён быў зроблены герцагам Трастамара.

* Генрых II Бастард (1369-1379)
* Ян I (1379-1390)
* Генрых III Нясьмелы (1390-1406)
* Ян II (1406-1454)
* Генрык IV Імпатэнт (1454-1474)
* Ізабэла I з мужам Фэрдынандам ІІ (1474-1504)
* Хуана Вар'ятка (1504-1555) з мужам Філіпам І Прыгожым (1504-1506) і з сынам Карлам I (1515-1555). Меркавалася, што яна звар'яцела ў 1506 годзе па сьмерці яе мужа. Яе рэгентам з 1506 па 1516 быў яе бацька Фэрдынанд Арагонскі.
* Карл I (1516-1556), яе сын, таксама быў правячым каралём.

Першым манархам, які стылязаваў сябе як караля Гішпаніі, быў Філіп II, сын Карла, які быў каралём Кастыліі, Арагона і Партугаліі акрамя іншага. Тым ня менш Кастылія існавала як асобнае каралеўства ў межах гішпанскае кароны са сваімі ўласнымі законамі да прыходу дынастыі Бурбонаў пасьля Вайны за гішпанскую спадчыну.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Каралі Кастыліі і Леону
Катэгорыя:Гісторыя Гішпаніі
Палімарфізм

**Палімарфі́зм** — канцэпцыя праграмаваньня, згодна зь якой для апрацоўкі дадзеных розных спэцыялізаваных тыпаў выкарыстоўваецца супольны інтэрфэйс.

Палімарфізм — адзін з трох найважнейшых мэханізмаў аб'ектна-арыентаванага праграмаваньня (разам з інкапсуляцыяй і спадкаваньнем).

У кантэксьце аб’ектна-арыентаванага праграмаваньня найшырэйшай функцыяй палімарфізму зьяўляецца здольнасьць экзэмпляраў падклясы граць ролю аб’ектаў бацькоўскай клясы. Дзякуючы гэтаму, экзэмпляры падклясы можна выкарыстоўваць там, дзе выкарыстоўваюцца экзэмпляры бацькоўскай клясы.

Палімарфізм дазваляе ствараць больш абстрактныя праграмы і падвысіць каэфіцыент паўторнага выкарыстаньня коду. Агульныя ўласьцівасьці аб’ектаў аб’ядноўваюцца ў сыстэму, якую можна назваць па-рознаму — інтэрфэйс, кляса. Агульныя ўласьцівасьці маюць унутранае і зьнешняе выяўленьне. Зьнешне агульныя рысы могуць выяўляцца як аднолькавы набор мэтадаў з аднолькавымі імёнамі і сыгнатурамі (тыпамі аргумэнтаў і значэньняў). На ўнутраным узроўні агульнасьць выяўляецца ў аднолькавай функцыянальнасьці мэтадаў. Яна апісаная інтуітыўна альбо выражаная ў выглядзе строгіх законаў ці правілаў, якім падпарадкоўваюцца мэтады.

## Нататкі


Катэгорыя:Праграмаваньне
Карвацкія (пруска-вармінская галіна)

**Пруска-Вармінская галіна Карвацкіх** — адна з галінаў роду Карвацкіх. Узьнікла ў XVII—XVIII стагодзьдзях.

## Радавод
* Шыман (1610/1660—1704, Альт Какендорф)
* Эва (1633—1700, Альт Какендорф)
* Міхал (1656 — 23 сакавіка 1705, Альт Какендорф)
* Магдалена (? — 1704, Альт Какендорф), жонка ці дачка папярэдняга

Ян
# Лукаш, жыў у Рэгертэльне ў Варміі, ж. – Барбара Ганна
## Ганна (4 жніўня 1707, Рэгертэльн-?)
## Ёган (19 студеня 1710, Рэгертэльн-?)
## Міхаэль (12 траўня 1712, Рэгертэльн-?)
## Андрэас (17 красавіка 1714, Рэгертэльн-пасьля 1772?), жыў у Мюнстэрвальдэ ці Лябэ (?)
## Эртымут (27 сакавіка 1718, Рэгертэльн-?)
## Грэгорыюс (лістапад 1719, Рэгертэльн-?)
# Ян, жыў у Лідзбарку, ж. – Ганна
## Грэгорыюс (24 ліпеня 1706, Рэгертэльн-?)

Лукас (каля 1740 — ?), унук Яна Старэйшага; ж. — 1768/1769 Барбара Гепнэрын

Мацей з Унешава
# Кацпар з Унешава (1759-?)
## Ганна (1791-?)
# Альбэрт з Гетжвальду
# Зымоніс з Войтава (1757-?)
## Кунэгунда (1774-?)
## Томас, ж. — 23 студзеня 1799 Элізабэт, д. Ёгана Кейхаля

Хрыстына (каля 1715, Ной Кнокендорф-?)

Андрэас, каляніст у Дытрыхсвальдзе (Гетжвальдзе)
# Барталёмо (1764-?), ж. — 11 лістапада 1788 Шонбрук Маргарыта, д. Ёгана Кейхаля

Францыск, жыў у Натэрне, ж. — 2) 4 кастрычніка 1772 Шонбрук Ганна Францішка Вішнеўская 
# Катарына
# Барбара

Ганна (каля 1740 — ?), м. — Міхаэль Краўзэ
# Мэльхіёр Каўзэ (1765/1766-?)

Ганна (каля 1740 — ?), м. — Антоні Корнаб/Корналь
# Ёахім Корнаб/ль (1766/1767-?)
# Міхаэль Корнаб/ль (1772-?)

Пётар, ж. — 1) Катарына Бэрэнт; 2) 21 сьнежня 1798 Ганна Цяцерская 
# Войцех (1774-?)
# Уршуля (1766-?)
# Апалёнія (1768-?)

Ян (? — пасьля 1774), ж. — Уршуля з Гетжвальду (?-пасьля 1790)

Катарына Карвацкая-Генртэк, дачка Мацея

Прусія
Абмен паведамленьнямі

У праграмаваньні **абмен паведамленьнямі** — форма камунікацыі, якая выкарыстоўваецца ў паралельных вылічэньнях, аб'ектна-арыентаваным праграмаваньні і міжпрацэсных камунікацыях. Камунікацыя ажыцьцяўлаецца шляхам адпраўкі паведамленьня атрымальнікам. Формамі паведамленьняў могуць быць выклік мэтадаў, сыгналы, а таксама пакеты з дадзенымі. У шэраг значных мадэляў вылічэньняў, заснаваных на абмене паведамленьнямі, уваходзяць мадэль Актора і працэсныя вылічэньні.

Мікраядравыя апэрацыйныя сыстэмы каардынуюць работу ядра і праграм абмену паведамленьнямі.

Разьмеркаваныя сыстэмы доступу да аб'ектаў і аддаленага выкліку мэтадаў кшталту *[[ONC RPC]]*, *[[Corba]]*, *[[Java RMI]]*, *[[DCOM]]*, *[[SOAP]]*, *[[.NET Remoting]]*, *[[QNX Neutrino RTOS]]*, *[[OpenBinder]]* і падобных зьяўляюцца сыстэмамі абмену паведамленьняў. Гэты тэрмін таксама выкарыстоўваецца ў высока-прадукцыйных вылічэньнях з выкарыстаньнем *[[Message Passing Interface|MPI]]*.

Катэгорыя:Паралельныя вылічэньні
Карвацкія (вялікалітоўска-беларуская галіна)

**Вялікалітоўска-беларуская галіна Карвацкіх** — адна з галінаў роду Карвацкіх гербу Лебедзь. Вядомая ад XVIII стагодзьдзя. У XX стагодзьдзі прадстаўнікі роду перасяліліся ў ЗША, Францыю, Польшчу, ці засталіся на Беларусі.

## Радавод
Анджэй, у 1763 падпісаў маніфэст літоўскае шляхты

### Вёска [[Шчапановічы]], парафія [[Граўжышкі]]
Казімеж, ж. — Зузана з Маераў
# Міхал (1817, Шчэпановічы, парафія Граўжышкі — ?), ж. — 1843 Ашмяны — Антаніна, д. Стафана й Казімера з Кузьніцкіх Шыбутаў
## Казімеж (13 сьнежня 1845, Шчэпановічы — ?)

### Вёска [[Пацэвічы]] каля [[Солы (Смаргонскі раён)|Солаў]]
?
#Ігнацы (1763, Пацэвічы ля Солаў-1860, Пацэвічы), ж. – Магдалена Пішчык
## Казімер (1786-1856), ж. – Альжбета Шыпілка (1795-21 лістапада 1846, Пацэвічы)
### Казімер (1819-?), ж. – Антаніна Тымуль/Сымуль
#### Аляксандар (1845-1847)
#### Ганна (1848-?)
#### Марыя (1851-?)
### Ігнацы
### Антоні
### Антаніна (5 траўня 1837-?) 
## Антоні (1810-я-?), ж. – Антаніна Шаць
### Ганна (1843-?)
### Караліна (1845-?)
### Антоні Ян (1847-?)
### Разалія (1850-?)
### Ігнацы (1853-?)
## Матэвуш
## Уршуля
## Марыяна (1823 — 29 ліпеня 1835)
# Антоні (1768, Пацэвічы — 8 жніўня 1846, Пацэвічы), ж. – Марыяна Эмільяновіч
## Ганна
## Караліна

Мікалай (1760/1770, Пацэвічы-?), ж. – Магдалена Янкоўская
# Юзаф (1795-1846, Асіпаны), ж. – Кацярына Баран
## Юзаф (1838, Додзішкі-?)

Мацей (каля 1775-23 ліпеня 1845, Пацэвічы), ж. – Марыяна Мацкойц (1783-1872)
# Ян (1827-?), ж. – 1853 Марцыяна, д. Марціна й Аляксандры з Нагорскіх Мархеляў 
# Станіслаў
# Міхаліна, м. – 1852 Канстанцін Ушак, шляхціч
# Ганна (1837-?)

Ян (1785, Пацэвічы-16 кастрычніка 1845, Пацэвічы), ж. – Разалія Сташкевіч
# Францішак
# Ежы
# Пэтранэля
# Анеля (1824-1843)
# Фэліцыян (1830-1835)

Ян (1770-да 1867), ж. – Антаніна (1775-5 красавіка 1867, Рудзішкі каля Солаў)
# Казімера
# Брыгіда

Марцін (1790-15 красавіка 1869, Кушляны)

Казімер (1799-24 студзеня 1870, Пацэвічы), ж. – Вікторыя Клуйшо (1804-22 студзеня 1870, Пацэвічы)
# Іван, ж. – Францішка
## Тамаш (1874-?)
## Марыяна (1877-?)
# Ануфры, ж. – Ганна Дрозд
## Алімпія
## Марыяна
## Адольф (1875-?)
### Валерыян
### Станіслаў
#### Элеанора
### Уладыслаў
### Аляксандар
### Марыя
### Ядзьвіга
## Валерыян (1877-?)
## Станіслаў (1878-?), эміграваў у ЗША
### ?
#### Яніна, жыве ў Пацэвічах
## Ян, эміграваў у Францыю
# Казімер (каля 1840-?)
# Каятан
# Бэнэдыкта (1852-?)
# Схалястыка (1847-да 1870)
# ?
# Адольф (1850-?), ж. – Расалія
## ? (1874-?)
# Антоні

Аўгустын (каля 1815-?), ж. – Марыяна з Зубовічаў
# Людвіка (23 студзеня 1836-?)
# Юзаф (16 чэрвеня 1837, Пацэвічы-?),ж.- 1) Тэрэса, 2) Ганна
## Міхал (1875-?)
## Эва (1878-?)
# Каятан (6 ліпеня 1847, Пацэвічы-?), ж. – Марыяна
## Валерыян (1878-?)
## Зоф’я (1879-?)
# Міхал 
# Фэлікс (1839—1853)
# ?

Тадэвуш, ж. – Ганна
# Тамаш (1843-?)

Казімеж (каля 1845-?)

Ежы, бацька Ізабэлі (1876-?)

Фэлікс (1843-?), ж. – (1868 Якентаны) Ізабэля Шавэль (1840-?), удава
Ньютан

**Нью́тан** (абазначаюць як **Н**, **N**) — адзінка вымярэньня сілы, вытворная адзінка сыстэмы СІ, названая ў гонар Сэра Ісака Ньютана за ягоны ўнёсак у клясычную мэханіку.

## Азначэньне
Ньютан — адзінка сілы ў сыстэме СІ, роўная сіле, неабходнай для таго, каб паскорыць цела масай 1 кіляграм да паскарэньня 1 м/с2:
:{\rm 1~N = 1~\frac{kg\cdot m}{s^2}}.
****

## Кратныя і дзельныя адзінкі
Найменьні кратных і дзельных адінак утвараюць, дадаючы стандартныя прыстаўкі СІ да слова “ньютан”: 

## Прыклады
* 1&nbsp;Н ёсьць сіла зямнога прыцягненьня, што ўзьдзейнічае на аб'ект масай каля 102&nbsp;г (1/9,8}}&nbsp;кг) (напрыклад, маленькі яблык).
* На паверхні Зямлі, цела масай 1&nbsp;кг узьдзейнічае на апору з сілай 9.81&nbsp;Н. Прыбліжэньне, што 1&nbsp;кг адпавядае прыкладна 10&nbsp;Н часам выкарыстоўваюць у паўсядзённым жыцьці і інжынэрных разьліках, што не патрабуюць высокай дакладнасьці.
* Зямное прыцягненьне для чалавека масай 70&nbsp;кг прыкладна роўнае 687&nbsp;Н.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня
Катэгорыя:СІ
Бас-Тэр

**Бас-Тэр** () — сталіца Гвадэлюпы, заморскага дэпартамэнту Францыі ў Цэнтральнай Амэрыцы. Горад знаходзіцца ў заходняй частцы вострава Бас-Тэр.

Акрамя таго, што Бас-Тэр зьяўляецца сталіцай Гвадэлюпы, гэта яшчэ і другі паводле велічыні горад дэпартамэнту пасьля Пуант-а-Пітр, з насельніцтвам каля 11 тысячаў чалавек, а з прыгарадамі 44 864 чалавекі.

Горад быў заснаваны ў 1643 годзе, у горнай частцы вострава Бас-Тэр. Ён быў некалькі раз разбураны падчас ангельска-францускіх войнаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Францыі
Катэгорыя:Гарады Гвадэлюпы
Мартыніка

**Мартыні́ка** () — заморскі дэпартамэнт Францыі, які знаходзіцца на карыбскім востраве Мартыніка, у архіпэлягу Наветраных выспаў, паміж двума незалежнымі краінамі: Дамінікай і Сьвятой Люсіяй.

## Гісторыя
Востраў быў адкрыты Хрыстафорам Калюмбам у 1502 годзе, падчас яго чацьвертага падарожжа ў Амэрыку. Першыя францускія паселішчы ўзьніклі тут у 1635 годзе. З гэтага часу і да нашых дзён востраў належыць Францыі. Францускія плянтатары прывезьлі сюды рабоў, для працы на плянтацыях цукровага трысьнёга. Толькі ў 1848 годзе рабства было забароненае. З гэтага моманту пачала разьвівацца крэольская культура Мартынікі.

У 1946 годзе Мартыніка атрымала статус заморскага дэпартамэнту Францыі. Хоць на востраве існуюць палітычныя партыі, якія патрабуюць атрыманьня незалежнасьці Мартынікі, але іх падтрымлівае толькі 2—4% насельніцтва. Падчас рэфэрэндуму 2003 году большасьць жыхароў выказалася за захаваньне статусу заморскага дэпартамэнту Францыі. Мартыніка, як частка Францыі ўваходзіць у склад Эўрапейскага Зьвязу.

## Палітыка
Мартыніка адначасова мае статус дэпартамэнту і адміністрацыйнага рэгіёну Францыі, што азначае, што яна мае сваіх прадстаўнікоў у францускім парлямэнце, якія выбіраюцца на прамых выбарах. Востравам кіруе прэфэкт, які ўзначальвае генэральную раду.

Мартыніка дзеліцца на 34 раёны.

## Геаграфія
Мартыніка — гарысты востраў вульканічнага паходжаньня. На ім знаходзіцца некалькі вульканаў, самы вядомы зь якіх Мантан Пэле (1397 м). Падчас яго вывяржэньня 8 траўня 1902 году было поўнасьцю зьнішчанае ўзьбярэжнае паселішча Сэнт-Пэрэ. Загінула 30 тыс. чалавек. Апошняе вывяржэньне адбылася ў 1929 годзе.

Клімат вострава экватарыяльны, сярэдняя тэмпэратура вагаецца ад 24&nbsp;°C да 28&nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасьць ападкаў складае 1250 мм на ўзьбярэжжы і 5000 мм у горных раёнах.

Значная плошча вострава пакрытая трапічнымі лясамі.

## Эканоміка
Эканоміка вострава заснаваная на сельскай гаспадарцы і турызьме. Урадлівая зямля падзеленая паміж плянтацыямі на якіх вырошчваюцца цукровы трысьнёг, бананы і экзатычныя кветкі, маніёк, бататы. Разьвіцьцё атрымала і жывёлагадоўля.

Прамысловасьць Мартынікі сканцэнтраваная вакол перапрацоўкі прадукцыі сельскай гаспадаркі і вытворчасьць рому.

Асноўным зьнешнегандлёвым партнэрам Мартынікі зьяўляецца Францыя.

Востраў наведваюць турысты з Францыі і Злучаных Штатаў Амэрыкі.

## Дэмаграфія
Этнічны склад насельніцтва Мартынікі вельмі складаны. Тут жывуць мурыны, мулаты, кітайцы, крэолы і эўрапейцы. Большая частка насельніцтва — хрысьціяне, афіцыйнай мовай зьяўляецца француская, але таксама ўжываецца і крэольская.

## Вонкавыя спасылкі
Карлё Кудычыні

**Карлё Кудычыні** (;  6 верасьня 1973 году, Мілян, Італія) — італьянскі футбаліст, брамнік.

## Біяграфія
Карлё Кудычыні быў на працягу двух сэзонаў найлепшым брамнікам «Чэлсі», і наступнае трансфэрнае акно паказала, што ў ім зацікаўленыя шматлікія каманды Прэм’ер-лігі. Звышдакладныя рухі, мамэнтальная рэакцыя, імклівыя дзеяньні ў межах варот — усё гэта характарызуе Карлё.

Карлё быў набыты ўсяго за 160 тысяч фунтаў стэрлінгаў Джанлюкай Віяльлі. У Ангельшчыну ён пераехаў пасьля траўмы ў Італіі. Кар’ера Кудычыні пачыналася ў «Мілане», у клюбе, дзе ў 1960-я гады бліскаў яго бацька, Фабіё Кудычыні, названы заўзятарамі каманды лепшым галкіпэрам «Расанэры» дваццатага стагодзьдзя.

Малады Карлё гуляў за «Мілян» два разы падчас Лігі чэмпіёнаў, але ні разу не зьяўляўся ў матчах Сэрыі А. Траўма пэндзля выбіла Кудычыні з гульні на два гады, а потым яшчэ доўгі час яна нагадвала аб сабе, скараціўшы зьяўленьні Кудычыні на полі да мінімуму адной гульні ў сэзон.

Але знаёмыя Віяльлі ўсё яшчэ памяталі таленавітага Кудычыні, таму Карлё ўзялі ў «Чэлсі» запасным Эду дэ Гую. Пераход у «Чэлсі» выратаваў Кудычыні ад гульні ў камандах ніжэйшых дывізіёнаў у Італіі. Спачатку Кудычыні быў аддадзены «Чэлсі» ў арэнду ўсяго на адзін год, а потым ён цалкам перайшоў у клюб.

Час Кудычыні надышоў, калі Эд дэ Гуй стаў здаваць свае пазыцыі, і нават Марк Босьніч ня змог перашкодзіць Карлё праявіць сябе. Карлё быў названы гульцом году сэзону 2001/2002, і камандзе вельмі не хапала Карлё, калі ён прапускаў матчы з-за наступстваў траўмы.

Таму ні для каго ня стаў дзіўным прыход у каманду Пэтра Чэха ўлетку гэтага году. Новы сэзон Карлё пачаткаў запасным, а празь некаторы час ён атрымаў яшчэ адну траўму.

Усе гэтыя акалічнасьці прывялі да таго, што Карлё саступіў першае месца ў асноўным складзе Пэтру Чэху, і ў сэзоне 2006/2007 часьцей выходзіў на поле ва ўнутраных матчах, чым у міжнародных гульнях. Ня быў ён у складзе «Чэлсі» і ў фінале Кубка лігі, пераможцамі якога сталі менавіта «сінія».

Аднак Карлё не губляе надзеі прабіцца ў асноўны склад каманды. Нягледзячы на тое, што ім цікавіліся шматлікія каманды Прэм'ер-лігі, ён застаўся верны кантракту, падпісанаму з «Чэлсі», і поўны рашучасьці паказваць выдатную гульню, выходзячы на поле. Карлё — адзін з «вэтэранаў» каманды, толькі капітан Джон Тэры даўжэй гуляе ў «Чэлсі».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Тотэнгэм Гостпур»

Катэгорыя:Італьянскія футбалісты
Партыя рэгіёнаў (неадназначнасьць)

Назву **Партыя Рэгіёнаў** маюць наступныя палітычныя партыі:

* Партыя рэгіёнаў — сучасная палітычная партыя ва Ўкраіне (старшыня — Віктар Януковіч)
* Партыя рэгіёнаў — сучасная палітычная партыя Польшчы
Мэдына-дэль-Кампа

**Мэдына-дэль-Кампа** () — мястэчка ў Гішпаніі, якое знаходзіцца ў правінцыі Вальядалід аўтаномнай супольнасьці Кастылія і Леон. Мястэчка ёсьць часткай сельскагаспадарчае мясцовасьці й знаходзіцца далёка ад асноўных эканамічных цэнтраў краіны. Да Вальядаліду каля 45 кілямэтраў.

## Гісторыя
Мэдына-дэль-Кампа набыло вялікае значэньне з-за свайго кірмашу, які ладзіўся ў XV і XVI стагодзьдзі. На кірмашы ў асноўным гандлявалі воўнай і тэкстыльнымі вырабамі, а таксама вёўся гандаль кніжкамі. Гэтыя кірмашы нават прыцягвалі да сябе манархаў Кастыліі. Вядома, што ў гэтым горадзе памёрла Ізабэла I у 1504 годзе.

## Дэмаграфія
Паводле перапісу насельніцтва 2009 году ў мястэчку пражывала 21 540 чалавек.

## Гарады-сябры
* Суг, Заходняя Сахара
* Манмарыён, Францыя

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Гішпаніі
Форт-дэ-Франс

**Фо́рт-дэ-Фра́нс** () — сталіца францускага заморскага дэпартамэнту Мартыніка, якая знаходзіцца на заходнім узьбярэжжы вострава над затокай Форт-дэ-Франс. Гэта самы вялікі францускі горад у Цэнтральнай Амэрыцы, насельніцтва на 2012 год налічвала 85 667 чалавек.

У ХVІІ стагодзьдзі францускія паселішчы на востраве Мартыніка знаходзіліся на яго заходнім узьбярэжжы. Самае вялікае паселішча *Форт-Раяль* было заснаванае ў 1672 годзе, пазьней назва была зьмененая на *Форт-дэ-Франс*. Форт, заснаваны пры ўваходзе ў самую вялікую затоку вострава, знаходзіўся ў зручным абаронным становішчы, якое дазваляла яму адбіваць атакі як піратаў, так і галяндзкіх і ангельскіх заваёўнікаў.

Але горад, абкружаны балотамі, часта пакутаваў ад малярыі. У ХІХ стагодзьдзі, у 1839 годзе адбыўся моцны землятрус, а ў 1890 годзе пажар, які амаль поўнасьцю зьнішчыў горад, у 1891 годзе горад пацярпеў ад урагану. Нягледзячы на гэта, Форт-дэ-Франс заставаўся адміністрацыйным і вайсковым цэнтрам Мартынікі. Да вывяржэньня вулькана ў 1902 годзе гандлёвым цэнтрам вострава заставаўся Сэнт-Пэрэ, але, пасьля амаль поўнага яго зьнішчэньня, гандаль перамясьціўся ў Форт-дэ-Франс.

У нашы дні Форт-дэ-Франс — гэта галоўны эканамічны і адміністрацыйны цэнтар вострава, тут знаходзіцца галоўны порт дэпартамэнту. У горадзе сканцэнтравана большая частка прамысловых прадпрыемстваў Мартынікі. Акрамя таго, у горадзе знаходзіцца адна з асноўных вайскова-марскіх базаў Францыі ў Карыбскім моры.

У горадзе атрымаў разьвіцьцё турызм. Асноўнымі турыстычнымі аб’ектамі сталі былыя вайсковыя форты XVIII і XIX стагодзьдзяў: *Дэсокс*, *Тартэнсон* і *Гербо*. Важнай турыстычнай каштоўнасьцю зьяўляецца помнік Жазэфіне, жонцы Напалеона.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Францыі
Катэгорыя:Гарады Мартынікі
Тарнопаль

**Тарнопаль** (, ) — горад на захадзе Ўкраіны, адміністрацыйны цэнтар Тарнопальскай вобласьці. Плошча 59 км². Насельніцтва на 2024 год больш за 215 000 чалавек. 

Тарнопаль — адзін з трох галоўных цэнтраў гістарычнага рэгіёну Галічына.

## Паходжаньне назову
Існуюць розныя вэрсіі паходжаньня назову гораду. Хутчэй за ўсё, свой назоў паселішча атрымала ад прозьвішча ягонага заснавальніка, Яна Амара Тарноўскага (да 1944 году горад меў назву ).

## Гісторыя

Упершыню ўзгадваецца 15 красавіка 1540 году, калі кароль Жыгімонт I выдаў кракаўскаму кашталяніну, вялікаму кароннаму гетману Яну Амару Тарноўскаму грамату на заснаваньне гораду і валоданьне зямлёй вакол яго. У 1548 годзе горад атрымаў Магдэбурскае права. У 1605 годзе Тарнопаль пацярпеў ад татарскага нападу. 

У 1772 годзе, у выніку Першага падзелу Рэчы Паспалітай перайшоў у склад Аўстрыі. У 1809—1815 гадох быў часова акупаваны Расеяй. У 1844 годзе ўказам аўстрыйскага імпэратара Фэрдынанда І Тарнопаль стаў вольным каралеўскім горадам.

Падчас Першай сусьветнай вайны, у 1914—1917 гадох быў акупаваны расейскімі войскамі. З 3 лістапада 1918 году стаў часткай Заходнеўкраінскай Народнай Рэспублікі, якая 22 студзеня 1919 году ўвайшла ў склад Украінскае Народнае Рэспублікі.

Зь ліпеня 1919 г. па верасень 1939 г. знаходзіўся ў складзе Польшчы. Падчас Другой сусьветнай вайны, 17 верасьня 1939 году горад занялі войскі Чырвонай арміі. 27 ліпеня 1941 году жыхары гораду ўхвалілі рэзалюцыю ў падтрымку аднаўленьня Ўкраінскае дзяржаўнасьці, прынятую ў Львове 30 чэрвеня 1941 году. З 2 жніўня 1941 году па 15 красавіка 1944 году знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

З 24 жніўня 1991 году Тарнопаль у складзе незалежнай Украіны.

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Транспарт
У Тарнопалі ёсьць тралейбусныя і аўтобусныя маршруты гарадзкога транспарту.

## Славутасьці

* Тарнопальскі замак (1540 г.)
* Тарнопальская катэдра (1749—1779 гг.)
* Узьвіжанская царква (XVI ст.)
* Царква Нараджэньня Хрыстова (XVI ст.)

### Музэі
* Тарнопальскі абласны краязнаўчы музэй
* Тарнопальскі абласны мастацкі музэй
* Тарнопальскі гісторыка-мэмарыяльны музэй палітычных вязьняў
* Музэй Івана Пулюя

## Галерэя

Tern-obl-rada-i-oda2225.jpg|Тарнопальская абласная дзяржаўная адміністрацыя. Выгляд з парку імя Тараса Шаўчэнкі
4 school Ternopil.jpg|Школа № 4, выгляд з вуліцы Грушэўскага
School No. 5 in Ternopil.jpg|Школа №5
Christmas Church in Ternopil.jpg|Царква Нараджэньня Хрыстова
Ternopil dominikanskyj kostol.jpeg|Катэдра Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Тернопіль - Пам'ятник Степанові Бандері - 17017439.jpg|Помнік Сьцяпану Бандэру


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Розподіл населення за національністю та рідною мовою
1680-я

**1680-я**

Стагодзьдзі: XVI стагодзьдзе - XVII стагодзьдзе - XVIII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1630-я
1640-я
1650-я
1660-я
1670-я
**1680-я**
1690-я
1700-я
1710-я
1720-я
1730-я


Гады: 
1680, 1681, 1682, 1683, 1684, 1685, 1686, 1687, 1688, 1689

----

## Асноўныя падзеі
* Ісаак Ньютан выдаў сваю кнігу "Матэматычныя пачаткі натуральнай філазофіі", у якім ён сфармуляваў Закон Сусьветнага цягаценьня, тры законы Ньютана і асновы клясічнай мэханікі.

Катэгорыя:1680-я
Мансэрат

**Мансэра́т** () — залежная ад Вялікабрытаніі тэрыторыя, якая знаходзіцца ў Цэнтральнай Амэрыцы, на востраве Мансэрат у архіпэлягу Малых Антылаў, у Карыбскім моры. Пад час вывяржэньня вулькану Суф’ер-Гілз у 1995 годзе 2/3 насельніцтва было эвакуявана.

## Гісторыя
Востраў быў адкрыты ў 1498 годзе, але калянізацыя пачалася толькі ў 1632 годзе. На востраве сяліліся ў асноўным ірляндцы, якія для працы завозілі афрыканскіх рабоў. З 1764 да 1782 году Мансэрат знаходзілася пад францускім кіраваньнем, але пасьля 1783 году зноў пад брытанскім.

## Геаграфія
Востраў Мансэрат вульканічнага паходжаньня, на ім знаходзяцца тры дзейныя групы вульканаў: Сылвэр Гілз (392 м) — на поўначы, Сэнтэр Гілз (747 м) — у цэнтры, Норт-Суф’ер (915 м) і Саўт-Суф’ер (763 м) — на поўдні. Схілы гэтых вульканаў ня маюць расліннасьці і пакрытыя тоўстым слоем вульканічнага туфу. На востраве часта здараюцца землятрусы і ўраганы. Вывяржэньне вулькана Суф’ер-Гілз у 1995—1997 гадох прывяло да эвакуацыі 2/3 насельніцтва Мансэрату, але і зараз існуе пагроза бясьпецы людзей, у тым ліку і насельніцтву сталіцы — Плітмут.

## Эканоміка
Вывяржэньне вулькану зруйнавала эканоміку востраву, якая раней была заснаваная на сельскай гаспадарцы (бавоўна, бананы, лімоны, садавіна) і турызьме (каля 30 тыс. чалавек штогод). Значныя страты панёс галоўны порт Мансэрату — Плімут.

## Дэмаграфія
Да вывяржэньня вулькану на востраве жыло каля 13 тыс. чалавек. Пасьля эвакуацыі засталося прыкладна 4,8 тыс. чалавек. Намінальнай сталіцай востраве застаецца Плімут, у якім раней жыло каля 4 тыс. чалавек, але цяпер ён амаль незаселены. Да вывяржэньня насельніцтва складалася з мурынаў і мулатаў. Большасьць насельніцтва было пратэстантамі.

## Вонкавыя спасылкі
Сяргей Краўчанка (музыка)

**Сярге́й Уладзімеравіч Кра́ўчанка** (нарадзіўся 9 сьнежня 1963 году, Менск) — беларускі рок-музыкант. Скончыў Менскі радыётэхнічны інстытут.

## Біяграфія
У 1983—1989 гадах граў на бас-гітары ў гурце «Бонда», зь якога ў 1989 годзе сышоў разам зь Вячаславам Коранем і Валерам Цініцкім і заснаваў гурт ULIS. У 1993 годзе сышоў з ULIS.

Цяпер узначальвае менскую кампанію Muztech, якая займаецца гандлем музычнымі інструмэнтамі, прафэсійным музычным абсталяваньнем і аўдыё-праграмамі.

Жанаты, мае дачку.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт кампаніі Muztech

Катэгорыя:Нарадзіліся 9 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1963 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:Бонда
Катэгорыя:ULIS
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту інфарматыкі і радыёэлектронікі
Ігар Варашкевіч

**Ігар Варашкевіч** ( 15 жніўня 1960, Баранавічы) — беларускі рок-музыка. Скончыў тэатральна-мастацкі інстытут, мастацка-прамысловы факультэт, спэцыялізацыя — інтэр’еры.

У 1983—1989 гадах быў вакалістам, потым лідэрам гурта «Бонда». Пасьля распаду «Бонды» ў 1989 годзе сышоў у гурт «Рокіс», які ў 1991 годзе пераўтварыўся ў гурт «Крама». Грае ў «Краме» дагэтуль. У 2008 годзе ў менскай галерэі «Подземка» прайшла выстава мастацкіх прац Ігара Варашкевіча, арганізаваная ім разам з мастачкай Нікай Сандрас.

Мае сына.

## Літаратура
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія рок-музыкі
Катэгорыя:Бонда
Катэгорыя:Крама
Абалонска-Церамкоўская лінія

**Абалонска-Церамкоўская лі́нія** () — другая лінія Кіеўскага мэтрапалітэну. Лінія мае 16 станцыяў (усе падземныя). Даўжыня лініі — 18,48 км. Час, неабходны для праезду — 30 хвілінаў.
Сырэцка-Пячэрская лінія

**Сырэцка-Пячэрская лінія Кіеўскага мэтрапалітэну** — гэта трэцяя лінія Кіеўскага мэтрапалітэну. Лінія мае 16 станцыяў (усе падземныя). Даўжыня лініі — 23,9 км. Час, неабходны для праезду — 39 хвілінаў.

Катэгорыя:Кіеўскі мэтрапалітэн
Плімут (Мансэрат)

**Плі́мут** () — адміністрацыйны цэнтар і адзіны порт залежнай брытанскай тэрыторыі Мансэрат.

Зь ліпеня 1995 году адбылася сэрыя вывяржэньняў вулькана *Соўфрыерэ Гілз*, у выніку якіх, узьнікла небясьпека для чатырохтысячнага Плімуту. 21 жніўня 1995 году на горад пасыпаўся вульканічны попел, і ў сьнежні жыхары былі эвакуяваныя. Празь некалькі месяцаў людзі пачалі вяртацца, але 25 чэрвеня 1997 году, падчас чарговага вывяржэньня загінула 19 чалавек, вульканічныя выкіды дасягнулі аэрапорта. Плімут зноў быў эвакуяваны. Жнівеньскія вывяржэньні 1997 году зруйнавалі 80% гораду. Пасьля гэтага горад быў пакінуты, 2/3 насельніцтва вострава было эвакуявана, паўднёвая частка Мансэрату была аб’яўленая закрытым раёнам, а адміністрацыя вострава пераехала ў Брэйдс, але юрыдычна Плімут застаўся адміністрацыйным цэнтрам вострава.

Катэгорыя:Гарады Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гарады Мансэрату
Катэгорыя:Пакінутыя гарады
Наваса

**Наваса** (, па-крэольску: *Lanavaz* ці *Lavash*) — невялікая выспа ў Карыбскім моры, паміж Гаіці і Ямайкай. Зьяўляецца тэрыторыяй, залежнай ад Злучаных Штатаў Амэрыкі. На выспу прэтэндуе і Гаіці.

Выспа была адкрытая ў 1502 годзе Хрыстафорам Калюмбам. У XVII i XVIII стагодзьдзях заставалася пірацкай базай. У другой палове XIX стагодзьдзя былі адкрытыя радовішчы гуана, і на выспу заявілі правы ЗША ў 1857 годзе. Хутка запасы гуана скончыліся, і выспа была пакінутая.

Пасьля адкрыцьця Панамскага каналу выспа апынулася ў цэнтры гандлёвых марскіх шляхоў. На Навасе дзейнічаў (да 1996 году) вялікі марскі маяк.

У 1999 годзе выспа была абвешчаная запаведнай зонай. Акрамя гэтага, Наваса мае значнае вайсковае значэньне: за 160 км знаходзіцца кубінскае ўзьбярэжжа.

## Вонкавыя спасылкі
Шон Райт-Філіпс

**Шон Райт-Фі́ліпс** (;  25 кастрычніка 1981 году, Грынўіч, Лёндан) — ангельскі футбаліст, паўабаронца. У 2004—2010 гадах — гулец зборнай Ангельшчыны. Ёсьць прыёмным сынам былога гульца «Арсэналу» Яна Райта.

## Кар’ера
Перайшоў у «Чэлсі» з «Манчэстэр Сіці» ў ліпені 2005 году за 21 мільён фунтаў стэрлінгаў. Стаў гульцом асноўнага складу «мяшчанаў» у сэзоне 2003—2004 гадоў. У сваім дэбютным матчы за зборную Ангельшчыны ў жніўні 2004 году забіў гол у вароты зборнай Украіны.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2006
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2007
* Уладальнік Кубка ангельскай лігі: 2007

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Статыстыка гульца на сайце Soccerbase

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
1670-я

**1670-я**

Стагодзьдзі: XVI стагодзьдзе - XVII стагодзьдзе - XVIII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1620-я
1630-я
1640-я
1650-я
1660-я
**1670-я**
1680-я
1690-я
1700-я
1710-я
1720-я


Гады: 
1670, 1671, 1672, 1673, 1674, 1675, 1676, 1677, 1678, 1679

----

## Асноўныя падзеі
* Ісаак Ньютан і Готфрыд Лейбніц незалежна адзін ад аднаго вынайшлі матэматычны аналіз

Катэгорыя:1670-я
Ціцінскія

**Ціці́нскія** — беларускі шляхецкі род татарскага паходжаньня, адгалінаваньне Наймановічаў. Прозьвішча роду паходзіць ад маёнтку Ціцін, які належыў роду. Заснавальнікам роду быў Гасень Цювешавіч, праўнук Найман-бэга.

## Радавод

Гасень Цювешавіч
# Асан
## Абрагім
## Багдан
### Ахмэць, апошні вядомы прадстаўнік роду, быў суўладальнікам маёнтку Ціцін у сярэдзіне XVII стагодзьдзя

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньняКатэгорыя:Наймановічы
Катэгорыя:Генэалёгія
Якубовічы

**Якубовічы** — беларускі шляхецкі род татарскага паходжаньня, адгалінаваньне Наймановічаў. Заснавальнікам роду быў Якуб Цювешавіч, праўнук Найман-бэга (ХVI стагодзьдзе). Якуб меў чатырох сыноў Магмэта, Абдулу, Абрагіма й Сэітдзімана, якія не пакінулі нашчадкаў па мячы.

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньня
Катэгорыя:Наймановічы
Катэгорыя:Генэалёгія
Касымовічы

**Касымовічы** — беларускі шляхецкі род татарскага паходжаньня, адгалінаваньне Наймановічаў. Заснавальнікам роду быў Мустафа Касымавіч, праўнук Найман-бэга. Часам таксама пісаліся таксама як Кенскія.

## Радавод

Мустафа Касымавіч
# Касым
## Юсуп
### Мінка
# Мінка
## Багдан
## Касым
## Алей, меў дзьвюх жонак
### (ад 1) Юсуп
#### Мустафа
##### Якуб
###### Ахмэць Мурза, жыў у сярэдзіне XVIII стагодзьдзя, апошні з галіны
### (ад 2) Абрагім, уладар часткі Кені, ужываў прыдомак Кенскі, ротмістар каралеўскі, браў удзел у войнах з Масквой напачатку XVII стагодзьдзя, харужы найманскага харуства
#### Багдан
#### Мустафа
#### Захар
### (ад 2) Багдан
#### Самуэль
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньняКатэгорыя:Наймановічы
Катэгорыя:Генэалёгія
Гаспар Льлямасарэс

**Ґаспа́р Льляманса́рэс-Тры́ґа** () (нарадзіўся 28 лістапада 1957) — гішпанскі палітык, Генэральны Каардынатар партыйнае кааліцыі Аб'яднаная Лявіца.

Льлямансарэс, Гаспар
Харумовічы

**Харумовічы** – беларускі шляхецкі род татарскага паходжаньня, адгалінаваньне Наймановічаў. Заснавальнікам роду быў Хуромша Кадышавіч, прапраўнук Найман-бэга. Хуромша меў двух сыноў – Фурса й Касыма. Фурс не пакінуў нашчадкаў па мячы, Касым жа меў чатырох сыноў Алі, Ісупа, Мустафу й Хуромшу, якія пакінулі шматлікіх нашчадкаў.

## Прадстаўнікі

* Якуб Хурамовіч, расейскі генэрал у другой палове XIX стагодзьдзя
* Ізмаэль Хурамовіч, расейскі сьледчы судзьдзя
* Мустафа Хурамовіч, капітан войска польскага
* Абдуль Гамід Хурамовіч, сын папярэдняга, у 1920-я прэзыдэнт Зьвязу польскіх мусульманаў
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньняКатэгорыя:Наймановічы
Катэгорыя:Генэалёгія
Малышэвічы (род)

**Малышэвічы** — беларускі шляхецкі род татарскага паходжаньня, адгалінаваньне Наймановічаў. Заснавальнікам роду быў Малыш Касымавіч, праўнук Найман-бэга. Малыш меў сына Ждана, які ажаніўся з хрысьціянкай і сам перайшоў у хрысьціянства.

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньня
Катэгорыя:Наймановічы
Даніель Артэга

**Хасэ́-Даніе́ль Артэ́ґа-Саавэ́дра** (;  11 лістапада 1945) — нікарагуанскі палітык, лідэр Сандынісцкага Фронту Нацыянальнага Вызваленьня, Прэзыдэнт краіны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нікарагуанскія палітыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Нікарагуа
Паўлюк Багрым

**Паўлю́к Багры́м** (, вёска Крошын, цяпер у Баранавіцкім раёне — 1891) — беларускі сялянскі паэт.

## Біяграфія
Паўлюк Багрым нарадзіўся ў вёсцы Крошын Наваградзкага павету Гарадзенскай губэрні (цяпер Баранавіцкі раён), паэт. Вучыўся ў пачатковай парафіяльнай школе, фундатарам якой быў ксёндз В. Магнушэўскі. Пазнаёміўся з вальнадумнай паэзіяй; пачаў пісаць сам. У сувязі зь сялянскімі хваляваньнямі 1828 году ў Крошыне і за распаўсюджаньне верша «Бунт хлопаў» (варыянт «Рабункаў мужыкоў» Я. Баршчэўскага) прыцягваўся да сьледзтва.

Багрым, як і яго бацька, быў кавалём. У гэтым рамястве дасягнуў мастацкіх вяршыняў, пра што сьведчыць зробленая ім мэталічная каваная жырандоль, якая і сёньня захоўваецца ў Крошынскім касьцёле. Пахаваны на мясцовых могілках. У 1985 годзе ў Крошыне адкрыты музэй народнага мастацтва і рамёстваў імя Паўлюка Багрыма.

## Творчасьць
Ад літаратурнай спадчыны паэта захаваўся толькі адзін верш «Зайграй, зайграй, хлопча малы…», які стаў хрэстаматыйным для беларускай літаратуры. Гэты верш паэт напісаў, верагодна, калі быў падлеткам. Упершыню яго апублікаваў у сваіх успамінах наваградзкі адвакат І. Яцкоўскі.

На думку Рамуальда Зямкевіча (і Максіма Гарэцкага) Багрыму належала й аўтарства ананімнага верша антыпрыгоннага духу «Гутарка Данілы са Сьцяпанам».

Дасьледчык беларускай гісторыі Ігар Запрудзкі даказвае, што верш «Зайграй, зайграй, хлопча малы…» быў напісаны Юльянам Ляскоўскім. Такім чынам, магчыма што Паўлюк Багрым — літаратурная містыфікацыя.

Караль Жураўскі зьбіраў успаміны й дакумэнты пра паэта, зрабіў фотакопіі адпаведных дакумэнтаў.

## «Зайграй, зайграй, хлопча малы…»
: *Зайграй, зайграй, хлопча малы.*
: *І ў скрыпачку і ў цымбалы.*
: *А я зайграю ў дуду,*
: *Бо ў Крошыне жыць не буду.*

: *Бо ў Крошыне пан сярдзіты,*
: *Бацька кіямі забіты,*
: *Маці тужыць, сястра плача:*
: *«Дзе ж ты пойдзеш, небарача?…»*

: *Дзе ж я пайду? Мілы Божа!*
: *Пайду ў свет, у бездарожжа,*
: *У ваўкалака абярнуся,*
: *З шчасцем на вас азірнуся.*

: *Будзь здарова, маці міла!*
: *Каб ты мяне не нарадзіла,*
: *Каб ты мяне не карміла,*
: *Шчасліўшая ты б была!*

: *Каб я каршуном радзіўся,*
: *Я бы без паноў абыўся:*
: *У паншчыну б не пагналі,*
: *У рэкруты б не забралі*
: *І ў маскалі не аддалі.*

: *Мне пастушком век не быці,*
: *А ў маскалях трудна жыці,*
: *А я і расці баюся,*
: *Дзе ж я, бедны, абярнуся?*

: *Ой, кажа́не, кажанé!*
: *Чаму ж не сеў ты на мяне?*
: *Каб я большы не падрос*
: *ды ад бацькавых калёс.*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавіцкім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў 1891 годзе
Бора Чосіч

**Бора Чосіч** (; нарадзіўся 5 красавіка 1932 году, Загрэб) — сэрбскі празаік, эсэіст, публіцыст.

## Біяграфія
Бора Чосіч нарадзіўся ў Харватыі. Калі яму было 5 гадоў, сям’я пісьменьніка пераехала ў Бялград, дзе ён пражыў больш за паўстагодзьдзя, да пачатку грамадзянскай вайны, калі эміграваў у Нямеччыну. Вывучаў філязофію ў Бялградзкім унівэрсытэце, працаваў у рэдакцыях розных часопісаў і на кінастудыі. Як пісьменьнік дэбютаваў у сярэдзіне 1950-х гадоў. Аўтар больш за 30 кнігаў.

Жыве ў Бэрліне.

Найважнейшы твор пісьменьніка — апублікаваная ў 1969 годзе аповесьць «Роля маёй сям’і ў сусьветнай рэвалюцыі» («Uloga moje porodice u svetskoj revoluciji»). Гумарыстычная аповесьць-хроніка, у якой у асаблівым аўтарскім стылі распавядаецца гісторыя тыповай сэрбскай сям’і падчас Другой сусьветнай вайны. Была экранізаваная.

## Творы
* «Vidljivi i nevidljivi čovek», 1962
* «Sodoma i Gomora», 1963
* «Uloga moje porodice u svetskoj revoluciji», 1969
* «Poslovi/sumnje/snovi Miroslava Krleže», 1983
* «Doktor Krleža», 1988
* «Dnevnik apatrida», 1993
* «Dobra vladavina i psihopatologija njenog svakodnjevlja», 1995
* «Carinska deklaracija», 2000

## Крыніцы

Катэгорыя:Сэрбскія літаратары
Сьпіс тэлефонных кодаў краінаў

У гэтым артыкуле прадстаўленыя '''тэлефонныя коды''' краінаў сьвету.

Тэлефонныя коды
Кліпэртан

**Клі́пэртан** (па-француску: *île Clipperton*, неафіцыйна: *île de la Passion*) — незаселены каралавы атол у Ціхім акіяне, які належыць Францыі. Плошча атола складае 9км², знаходзіцца ў 1300 км на паўднёвы захад ад Мэксыкі.

Кальцо сушы поўнасьцю абкружае лягуну якая мае радыюс каля 8 км. У лягуне вада днём застойваецца. Самай вялікай кропкай выспы зьяўляецца скала Кліпэртан вышынёй 21м.

Клімат выспы трапічны, зь сярэдняй тэмпэратурай ад 20&nbsp;°C да 32&nbsp;°C. Дажджавы пэрыяд цягнецца ад траўня да верасьня, пад час якога здараюцца трапічныя буры. Вада вакол выспы цёплая дзякуючы заходнім цячэньням, якія плывуць ад мацерыка.
У 1890 годзе сюды былі завезеныя какосавыя пальмы, і зараз яны растуць невялікімі групамі ў некалькіх месцах.

## Гісторыя

Выспа была вынайдзеная Фердынандам Магелянам у 1521 годзе. Сваю сучасную назву выспа атрымала ў гонар пірацкага правадыра Джона Кліпэртана, які змагаўся з гішпанцамі ў пачатку XVII стагодзьдзя і выкарыстоўваў гэтую выспу як сваю базу.

У 1708 годзе два францускія караблі *Princess* і *Découverte * прыбылі на выспу і далі ёй назву *Île de la Passion*, абвясьціўшы яе тэрыторыяй Францыі. Першая навуковая экспэдыцыя высадзілася на высьпе ў 1725 годзе.

У 1858 годзе выспа была афіцыйна далучаная да Францыі, і далучана да яе калёніяў у Акіяніі, Францускай Палінэзіі. У 1897—1931 г.г. выспа была занятая Мэксыкай, пад францускі кантроль была вернутая пасьля міжнароднай дамовы. У 1935 годзе выспа была выдзелена з Францускай Палінэзіі ў асобную адміністрацыйную адзінку *Domaine public de l'État français*.

У 2007 годзе кіраваньне выспай было даручана непасрэдна францускаму ўраду, а непасрэдным кіраўніком зьяўляецца міністар па заморскім тэрыторыям.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францыя
1660-я

**1660-я**

Стагодзьдзі: XVI стагодзьдзе - XVII стагодзьдзе - XVIII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1610-я
1620-я
1630-я
1640-я
1650-я
**1660-я**
1670-я
1680-я
1690-я
1700-я
1710-я


Гады: 
1660, 1661, 1662, 1663, 1664, 1665, 1666, 1667, 1668, 1669

----

## Асноўныя падзеі
*

Катэгорыя:1660-я
Дэвіз

**Дэві́з** — у геральдыцы гербавая фігура або выслоўе на гербе. Разьмяшчаецца часьцей за ўсё на стужцы пад таркам. У ім адлюстроўваецца ідэя і думка герба.

Дэвізам зваліся першапачаткова гербавыя фігуры, якія зьмяшчаліся звыш іншых малюнкаў у шчыце і служылі ўспамінам якой-небудзь выбітнай падзеі. Ва францускай геральдыцы дэвізам зваўся яшчэ вузкі геральдычны пояс. Такое значэньне дэвізу захавалася зараз толькі ў ангельскай геральдыцы пад імем *«badges»* (у гербе Ёрскага дома дэвізам служыла, напрыклад, белая ружа, у гербе Ланкастарскага дома — пунсовая).

У цяперашні час дэвізам завецца кароткае выслоўе, якое мае якое-кольвек дачыненьне да герба. Так, напрыклад:
* *«С нами Бог»* — расейскі,
* *«Съединението прави силата»* — баўгарскі,
* *«Dieu et mon droit»* — брытанскі,
* *«ძალა ერთობაშია»* — грузінскі,
* *«Je maintiendrai»* — нідэрляндзкі,
* *«Gott mit uns»* — нямецкі і прускі,
* *«Montjoie Saint Denis»* — францускі,
* *«Pravda vítězí»* — чэскі,
* *«E pluribus unum»* — Злучаных Штатаў і да т. п.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Сэн-Бартэльмі

**Сэн-Бартэльмі́** — выспа Сан-Бартэльмі і некалькі прылягаючых выспачак, якія належыць Францыі, знаходзіцца ў архіпэлягу Малыя Антылы. У асобную адміністрацыйную адзінку Сан-Бартэльмі была выдзеленая 22 лютага 2007 году, да гэтага, яна ўваходзіла ў склад Гвадэлюпы. Як частка Гвадэлюпы, тэрыторыі якая ўваходзіць у склад Францыі, Сэн-Бантэльмі ўваходзіла ў склад Эўрапейскага Зьвязу.

У рэфэрэндуме 2003 году 79% насельніцтва выказалася за аддзяленьне ад Гвадэлюпы і стварэньня асобнай адміністрацыйнай адзінкі ў складзе Францыі. Згодна з прынятай францускім парлямэнтам дэклярацыі ад 7 лютага 2007 году, якая пачала дзейнічаць 22 лютага 2007 году, Сэн-Бартэльмі зьяўляецца заморскім зьвязам (*collectivité d'outremer*), як і іншая выспа, якая раней уваходзіла ў склад Гвадэлюпы — Сэн-Мартэн.

Сталіцай Сэн-Бартэльмі зьяўляецца горад Густавія, насельніцтва якога складае каля 3 тыс. чалавек.

Сэн-Бартэльмі была адкрытая ў 1493 годзе Хрыстафорам Калюмбам, і далучая ім да Гішпаніі пад назвай *Isla de San Bartolomeo*, але гішпанскіх паселішчаў на ёй ня ўзьнікла. У 1648 годзе выспа была анэксаваная Францыяй. Толькі непрацяглы час, у 1784 годзе выспа была занятая Вялікабрытаніяй. 1 чэрвеня 1784 году выспа стала швэдзкай калёніяй. Да Францыі Сэн-Бартэльмі вярнулася ў 1878 годзе, стаўшы часткай Гвадэлюпы. У 1963 годзе Сэн-Бартэльмі была аб’яднаная зь іншай францускай выспай Сэн-Мартэн у адну адміністрацыйную адзінку ў складзе Гвадэлюпы. Гэта цягнулася да 21 лютага 2007 году.

## Вонкавыя спасылкі
Усходнеэўрапейскі час

**Усходнеэўрапейскі час** () — уяўляе зь сябе адзін з назоваў часавога поясу UTC+2. Гэтым часам карыстаюцца некаторыя эўрапейскія, паўночнаафрыканскія і блізкаўсходнія краіны. Большасьць зь іх карыстаецца таксама ўсходнеэўрапейскім летнім часам UTC+3 у якасьці летняга часу.

## Геаграфія
Круглы год па ўсходнеэўрапейскім часе жыве толькі Лібія і Калінінградзкая вобласьць Расеі.

Наступныя краіны і тэрыторыі выкарыстоўваюць усходнеэўрапейскі час узімку паміж 1:00 UTC апошняй нядзелі кастрычніка і 1:00 UTC апошняй нядзелі сакавіка:

* Аляндзкія выспы
* Баўгарыя
* Грэцыя
* Ізраіль
* Кіпр
* Латвія
* Летува
* Лібан
* Малдова
* Палестына
* Румынія
* Сырыя
* Турэччына
* Фінляндыя
* Эгіпет
* Эстонія
* Ярданія

Катэгорыя:Час
Усходнеэўрапейскі летні час

**Усходнеэўрапейскі летні час** () уяўляе сабой адзін з назоваў гадзіннага пояса UTC+3. Гэтым часам карыстаюцца ўлетку некаторыя эўрапейскія, паўночнаафрыканскія і блізкаўсходнія краіны. Узімку яны выкарыстоўваюць Усходнеэўрапейскі час (UTC+2).

## Геаграфія
Наступныя краіны і тэрыторыі выкарыстоўваюць UTC+3 улетку:

* Баўгарыя
* Грэцыя
* Ізраіль
* Кіпр
* Латвія
* Летува
* Лібан
* Малдова
* Румынія 
* Сырыя
* Турэччына
* Украіна
* Фінляндыя
* Эгіпет
* Эстонія
* Ярданія

Катэгорыя:Час
Сялецкія

**Сяле́цкія** – беларускі княскі род татарскага паходжаньня, адгалінаваньне Кадышэвічаў. Заснавальнікам роду быў Пётра Ахмэтавіч, які ад маёнтку Сельца ўзяў прозьвішча Сялецкі. Апошнія прадстаўнікі вядомыя ў XVIII стагодзьдзі.

## Радавод

Пётра Ахмэтавіч
# Пётра
## Ян
# Абрагім
# Ахмэт
## Мустафа
### Газэй
### Даніэль
#### Ахмэт
#### Давыд
### Самуэль
#### Газэй
##### Ян
#### Аляксандар
#### Ян
##### Міхал, у 1773 таварыш палку пярэдняе варты каронных войскаў
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньняКатэгорыя:Наймановічы
Катэгорыя:Генэалёгія
Кадышэвічы

**Кадышэвічы** — беларускі шляхецкі род татарскага паходжаньня, адгалінаваньне Наймановічаў. Заснавальнікам роду быў Кадыш Пятровіч, унук Найман-бэга, які ад імя свайго бацькі Пятра прыняў прозьвішча Пятроўскі. Мяркуючы па імю бацькі (Пётра), брата (Дымітар-Зьміцер) і сыноў (Івашка й Андрыс-Андрэй) Кадыша, род Пятроўскіх быў зьбеларушчаны ўжо ў XV стагодзьдзі. Хутчэй за ўсё, бабка, маці й жонка Кадыша былі праваслаўнымі беларускамі, ды й сам Кадыш, верагодна, ужо размаўляў па-беларуску. Кадыш меў чатырох сыноў: Івашку, Мэхмэта, Яхну й Андрыса. У 1525 вялікі князь Жыгімонт Стары надаў прадстаўнікам роду прывілей, у якім зацьвердзіў, што яны займаюць другую пазыцыю ў татарскім войску ВКЛ пасьля Астрынскіх (нашчадкаў Чынгіз-хана).

## Радавод

Кадыш Пятровіч, віленскі харужы
# Івашка (каля 1480-?), заснавальнік Пятроўскіх
# Мэхмэт
## Мінбулат
## Нур-Даўлет
## Дымітар
### Пётра
#### Абрагім
##### Адам
## Мартуза
### Асан
#### Шчасны
#### Алей
#### Ахмэт
##### Алей
#### Абрагім, у 1630-я прыняў прозьвішча Скірмунт
##### Адам
##### Мартуза
##### Якуб
#### Багдан, у 1630-я прыняў прозьвішча Скірмунт
##### Смаіль
##### Фурс
##### Мартуза
### Шчасны
### Ахмэт
#### Алей
#### Пётра, заснавальнік роду Сялецкіх
# Яхна
## Пётра
### Нур-Даўлет
# Андрыс

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньня
Катэгорыя:Наймановічы
Мадрыгаль-дэ-ляс-Альтас-Торэс

**Мадрыгаль-дэ-ляс-Альтас-Торэс** () — муніцыпалітэт у Гішпаніі, якая знаходзіцца ў правінцыі Авіля аўтаномнай супольнасьці Кастылія і Леон.

## Гісторыя
У гэтай вёсцы ў 1451 годзе нарадзілася гішпанская каралева Ізабэла I.

## Дэмаграфія
Паводле перапісу насельніцтва 2009 году ў муніцыпалітэце пражывала 1 677 чалавек.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Муніцыпалітэты Авілі
Сэн-Мартэн

**Сэн-Мартэ́н** — залежная ад Францыі тэрыторыя, якая знаходзіцца на паўночнай частцы выспы Сэн-Мартэн, у архіпэлягу Малыя Антылы. Сталіцай Сэн-Мартэна зьяўляецца горад Марыго.

Адміністрацыйная адзінка Сэн-Мартэн была ўтвораная 22 лютага 2007 году, а да гэтага зьяўлялася часткай Гвадэлюпы. Як частка Гвадэлюпы, якая зьяўляецца заморскім дэпартамэнтам Францыі, Сэн-Мартэн уваходзіў у склад Эўрапейскага Зьвязу.

Адміністрацыйны падзел Сэн-Мартэну складаецца з аднаго раёна (*commune de Saint-Martin*), які, у часы ўваходжаньня ў склад Гвадэлюпы, уваходзіў у склад акругі Сэн-Мартэн і Сан-Бартэльмі (*Arrondissement de Saint-Martin-Saint-Barthélemy*).

На рэфэрэндуме, які адбыўся ў 2003 годзе, 76% насельніцтва выказаліся за выхад са складу Гвадэлупы і ўтварэньне асобнай адміністрацыйнай адзінкі ў складзе Францыі. Паводле дэклярацыі прынятай францускім парлямэнтам 7 лютага 2007 году, якая пачала дзейнічаць 22 лютага 2007, Сэн-Мартэн стаў асобнай адміністрацыйнай адзінкай, як і Сэн-Бартэльмі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Санці Гучы

**Санці Гучы (Гуці)** (*Santi Gucci*; 1530—1599) — італьянскі дойлід з Флярэнцыі, доўгі час працаваў на тэрыторыі Рэчы Паспалітай.

## Творы
* Стары замак (Горадня) (рэканструкцыя) — пытаньне ўдзелу Гучы спрэчнае (падтрымліваецца А. Трусавым і У. Старасьціным)
* Замак у Лобзеве
* Замак ў Пінчове
* Палац ў Мірове
* Замак ў Баранове

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія архітэктары
Катэгорыя:Архітэктары Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Італьянскія архітэктары
Барыс Ельцын

**Бары́с Мікала́евіч Е́льцын** (1 лютага 1931, сяло Бутка — 23 красавіка 2007, Масква) — савецкі партыйны і расейскі дзяржаўны дзяяч, першы прэзыдэнт Расеі. Абіраўся прэзыдэнтам два разы — 12 чэрвеня 1991 году і 3 ліпеня 1996 году, займаў гэтую пасаду з 10 ліпеня 1991 году па 31 сьнежня 1999 году.

22 верасьня 1993 году Вярхоўны Савет РФ, па прадстаўленьні Канстытуцыйнага Суду, абвясьціў аб спыненьні прэзыдэнцкіх паўнамоцтваў Ельцына ў сувязі з парушэньнем ім Канстытуцыі. 23 верасьня вярхоўны орган дзяржаўнай улады ў Расеі, Зьезд народных дэпутатаў, прыняў пастанову аб адхіленьні прэзыдэнта Ельцына ад пасады. Аднак, фактычна гэтае рашэньне не было выканана.

Увайшоў у гісторыю як першы ўсенародна абраны прэзыдэнт Расеі, адзін з арганізатараў супраціву дзеяньням ДКНС, радыкальны рэфарматар грамадзка-палітычнага і эканамічнага ўладкаваньня Расеі. Вядомы таксама сваімі рашэньнямі аб забароне КПСС, пераглядам курсу на будаўніцтва сацыялізма, рашэньнямі аб роспуску Вярхоўнага Савету і аб штурме Белага Дому з ужываньнем бронетэхнікі ў 1993 годзе, аб пачатку ваеннай кампаніі ў Чачэніі ў 1994 годзе.

Адукацыя вышэйшая, у 1955 годзе скончыў будаўнічы факультэт Уральскага політэхнічнага інстытуту імя З. М. Кірава. Быў жанаты, меў дзьвюх дочак, пецярых унукаў і траіх праўнукаў. Жонка — Наіна Ельцына (у Хрышчэньні — Настасься). Дачкі — Алена Акулава і Тацьцяна Дзьячэнка.

Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Грамадзкая думка аб Ельцыне
Па дадзеных «Фонда Общественное Мнение», адмоўна ацэньваюць гістарычную ролю Ельцына 57% жыхароў Расеі, станоўча — 25% (у 2000 годзе, адразу пасьля адстаўкі, гэтыя зьвесткі выглядалі так — 67% супраць 18%).

Па зьвестках «Левада-Центр», нэгатыўна ацэньвалі вынікі яго кіраваньня 67% у 2000 годзе і 70% — у 2006, станоўча 15% і 13% адпаведна.

## Кнігі Б. М. Ельцына
Б. М. Ельцын — аўтар трох кнігаў (рэдактарская апрацоўка журналіста Валянціна Юмашава, пасьля кіраўніка адміністрацыі і зяця Ельцына):
* «Исповедь на заданную тему» (1990) — невялікая кніга, у якой пераплеценыя аўтабіяграфія, палітычнае крэда і аповяд аб выбарчай кампаніі Ельцына на выбарах народных дэпутатаў.
* «Записки Президента» (1994) — кніга, напісаная дзейсным прэзыдэнтам, у ёй распавядаецца аб такіх падзеях 1990—93, як выбары прэзыдэнта, жнівеньскі путч (ГКЧП), распад СССР, пачатак эканамічных рэформаў, канстытуцыйны крызіс 1992—93, падзеі 21 верасьня — 4 кастрычніка 1993 году (роспуск Вярхоўнага Савету).
* «Президентский марафон» (2000) — кніга, выдадзеная неўзабаве пасьля адстаўкі, у ёй распавядаецца аб другіх прэзыдэнцкіх выбарах і другім прэзыдэнцкім тэрміне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фундацыя Ельцына
* Афіцыйная біяграфія

Катэгорыя:Расейскія палітыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Расеі
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Трох Зорак
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Францішка Скарыны
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках