Койданаўскі кальвінскі збор

**Койданаўскі кальвінскі збор** — помнік архітэктуры XVII стагодзьдзя ў Койданаве. Знаходзіўся на Гаштольдавай гары, каля Плябанскай вуліцы. Твор архітэктуры готыкі.

Утвараў адзіны ансамбль з мураваным замкам. На тэрыторыі збору знаходзіўся 1-павярховы мураваны будынак плябаніі, накрыты гонтавым дахам, на асобным падворку — драўляныя будынкі 2-кляснай кальвінскай школы, шпіталя, жылыя і гаспадарчыя пабудовы. У 1930—1950-я гады помнік дашчэнту зьнішчылі савецкія ўлады.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
У 1564 годзе ў Койданаве пасярод замка на сродкі князя Мікалая Радзівіла «Рудога» збудавалі драўляны кальвінскі збор. Паводле гісторыка архітэктуры Юрыя Якімовіча, мураваны збор збудавалі ў 1613 годзе з фундацыі Крыштапа Мікалая Радзівіла «Перуна». Гэтае датаваньне грунтуецца на тым, што пры абсьледаваньні Гаштольдавай гары ў 1920-я гады краязнаўца Міхась Адзярыха знайшоў у вежы збору ўмураваную бляшаную шыльдачку з надпісам: «1613 год». Тым часам у інвэнтары Койданаўскага замка за 1621 год значыцца, што збор у ім «новы мураваны». З гэтай прычыны гісторык архітэктуры Тамара Габрусь мяркуе, што збор будаваўся паміж 1613—1621 гадамі.

Паводле сьведчаньня Ўладзіслава Сыракомлі, сынод гельвецкага веравызнаньня, які адбыўся ў 1691 годзе ў Вільні, прыняў пастанову, каб кожны чацьверты год усеагульны зьезд літоўскіх кальвіністаў ладзіўся ў Койданаве. У зборы захоўвалася Берасьцейская Біблія 1563 году.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Койданаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, збор працягваў дзеяць. Дя сярэдзіны XIX ст. пры зборы працавала кальвінская школа. У 1866 годзе сюды перавезьлі арган з адабранага расейскімі ўладамі ў каталікоў Менскага касьцёла бэрнардынак. У 1884 годзе будынак рэканструявалі. 

Койданаўская кальвінісцкая парафія існавала да 1913 году. У пачатку XX ст. яна ахоплівала 3 паветы (Менскі, Ігуменскі, Наваградзкі) і налічвала каля 200 парафіянаў. 

### Найноўшы час

Збор пацярпеў у савецка-польскую вайну. У 1920-я гады ў ім разьмяшчаліся бальшавісцкія вайсковыя склады. У 1930-я гады савецкія ўлады пачалі разьбіраць помнік на патрэбы новага будаваньня, у 1950-я гады — збор і замак канчаткова зьнішчылі.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры готыкі. Гэта была 3-нэфавая базыліка з 5-граннай алтарнай апсыдай, да якой далучаліся дзьве закрысьціі. У аб’ёмнай кампазыцыі будынка дамінавала 4-ярусная (два ніжнія ярусы — чацьверыкі, астатнія — васьмерыкі) вежа-званіца. Асноўны аб'ём накрываўся 2-схільным гонтавым дахам, на якім узвышаўся купал з пазалочанымі флюгерамі. Бакавыя сьцены ўмацоўваліся контрфорсамі. і праразаліся аркавымі аконнымі праёмамі. Вежа-званіца з гадзіньнікам і вялікім звонам у верхнім ярусе завяршалася шатром, яе сьцены праразаліся высокімі аркавымі вокнамі і круглымі байніцамі. Уваход у вежу знаходзіўся з паўднёвага боку. 

Асноўны аб'ём падзяляўся чатырма 8-граннымі слупамі, якія ў аснове мелі амаль квадратную форму (1,9—1,75 м), на тры нэфы. Бакавыя былі вузейшыя за цэнтральны нэф, які адпавядаў шырыні апсыды. Нэфы і алтарную частку перакрывалі зорчатыя скляпеньні, уласьцівыя гатычнай архітэктуры. Бакавыя адцінкі нэрвюраў і падпружных арак абапіраліся на кранштэйны, зробленыя ў сьценах. Асноўны аб’ём злучаўся з прэзьбітэрыюмам аркай сьпічастай формы, якая трымала ўсходні франтон, а таксама часткова скляпеньні асноўнай і алтарнай частак. Збор асьвятляўся праз вокны, якія завяршаліся перамычкай паўцыркульнай формы. Каля алтара разьмяшчалася разная дубовая катэдра. У другім ярусе вежы былі хоры, якія выходзілі ў галоўны нэф бальконам з размаляванай балюстрадай. Да іх, а таксама ў вежу і на паддашак збору вялі ўсходы, разьмешчаныя ў заходняй сьцяне.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1835).jpg|Плян, 1835 г.
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (N. Orda, 13.07.1876).jpg|Н. Орда, 13 ліпеня 1876 г.
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (XIX).jpg|XIX ст.
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1906).jpg|1906 г.


Church in Kojdanaŭ2.jpg|пач. XX ст.
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1918).jpg|1918 г. 
Kojdanaŭ, Plabanskaja. Койданаў, Плябанская (C. Sauermilch, 20.05.1918).jpg|К. Заўэрмільх, 20 траўня 1918 г.
Kojdanaŭski zbor. Койданаўскі збор (C. Sauermilch, 20.05.1918).jpg|К. Заўэрмільх, 20 траўня 1918 г. 


Kojdanaŭ. Койданаў (C. Sauermilch, 20.05.1918).jpg|К. Заўэрмільх, 20 траўня 1918 г. 
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (C. Sauermilch, 20.05.1918).jpg|К. Заўэрмільх, 20 траўня 1918 г. 
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1901-19).jpg|да 1920 г. 
Church in Kojdanaŭ1.jpg|1930-я гг.


### Гістарычныя здымкі

Kojdanaŭski zbor. Койданаўскі збор (1910-14).jpg|1910—1914 гг. 
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1910-14).jpg|1910—1914 гг. 
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1910-17).jpg|1910—1917 гг. 
Kojdanaŭski zbor. Койданаўскі збор (1910-17) (2).jpg|1910—1917 гг.


Kojdanaŭski zbor. Койданаўскі збор (1910-17).jpg|1910—1917 гг. 
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (U. Džunkoŭski, 01.1917).jpg|У. Джункоўскі, студзень 
Kojdanaŭski zbor. Койданаўскі збор (U. Džunkoŭski, 01.1917).jpg|У. Джункоўскі, студзень 
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1917) (2).jpg|1917 г.

 
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1917) (4).jpg|1917 г. 
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1917) (8).jpg|1917 г. 
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1917).jpg|1917 г. 
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1918) (3).jpg|1918 г. 


Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (1920-29).jpg|1920-я гг.
Kojdanaŭski zbor. Койданаўскі збор (1920-41).jpg|1920—1941 гг. 
Kojdanaŭski zamak. Койданаўскі замак (U. Azierski, 1930).jpg|У. Азерскі, 1930 г.
Kojdanaŭski zbor. Койданаўскі збор (1930-39).jpg|1930-я гг. 


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Койданаў