Эрзянская мова

**Эрзя́нская мова** — фіна-вугорская мова мардоўскае падґрупы фіна-валжанскае ґрупы фіна-вугорскіх моваў, на якой размаўляе фіна-вугорскі народ эрзя.

Распаўсюджаная на ўсходзе Рэспублікі Мардовія, а таксама ў іншых памежных рэґіёнах Расеі (Пензенскай вобласьці, Арэнбурскай вобласьці, Самарскай вобласьці, Ульянаўскай вобласьці ды Саратаўскай вобласьці).

## Колькасьць носьбітаў
Колькасьць носьбітаў макшанскае і эрзянскае мовы вылічыць і ўстанавіць дакладна вельмі цяжка з нагоды вузка распаўсюджанай этнічнае самасьвядомасьці сярод макшанаў і эрзянаў і традыцыйнасьці ўжываньня ў стаўленьні адначасова да двух народаў разам этноніму «мардва». Часта макшане й эрзяне ўказваюць сваю нацыянальнасьць як мардва, а сваю размоўную мову як мардоўскую (перапісы насельніцтва Расеі 2002 і 2010 гадоў).

У 2002 годзе пры перапісе насельніцтва Расеі прыкладна 610 000 чалавек указалі сваё валоданьне мардоўскай, макша-мардоўскай і эрзя-мардоўскай мовамі. Эрзянамі назвалі сябе прыкладна 84 000 чалавек.

Мова ўлучана ў Атляс зьнікаючых моваў паводле вэрсіі ЮНЭСКО.

## Агульная характарыстыка

### Пісьмовасьць
Першыя запісы на мардоўскіх мовах адносяцца да канцу 17 ст., яны былі выкананы нідэрляндзкім вандроўнікам Нікаляасам Вітсэнам. У сярэдзіне 19 ст. у выдадзеных макшанскіх і эрзянскай ґраматыках ужываўся лацінскі альфабэт, які засноўваўся на фанэтычным прынцыпе.

У 18 ст. эрзянская мова пачынае запісвацца расейскім альфабэтам, у гэтыя часы фіксуюцца рэліґійныя тэксты і слоўнікі. Першыя друкаваныя тэксты па-эрзянску датуюцца пачаткам 19 ст., у 1884 выйшаў першы эрзянскі лемантар.

У 1930 гадох на хвалі ўсесавецкае лацінізацыі быў уведзены агульны лацінскі альфабэт для макшанскае й эрзянскае моваў, які пазьней быў заменены на кірылічны.

Сучасны эрзянскі альфабэт зацьверджаны ў 1927 годзе, ён поўнасьцю аналяґічны макшанскаму. Раней у часы Расейскае імпэрыі, а таксама пры рэформах ґрафікі пры СССР у альфабэт дадаваліся дадатковыя літары, якія пазьней былі скасаваны.

У 2020 годзе была распрацаваная лацінская графіка эрзянскае мовы. Эрзянскую лацінку сёньня выкарыстоўваюць нацыянальныя актывісты, а таксама нацыянальны прадставнічы ворґан «» () паводле ўказу інязора Сырэся Баляеня. Журнал «» («Эрзянскае слова») быў выданы лацінкаю. Ранейшыя спробы ўвесьці лацінку былі яшчэ зь 2000-х гадоў, напрыклад, у дзіцячай літаратуры.

#### Сучасны эрзянскі альфабэт

### Дыялекты
Эрзянская мова падзяляецца на 5 дыялектаў: заходні, паўднёва-ўсходні, паўночна-заходні, цэнтральны і шокшынскі.

* Заходні дыялект — распаўсюджаны на крайнім усходзе Мардовіі, у раёне рэк Сура й Інсар.
* Паўднёва-ўсходні дыялект — распаўсюджаны на паўднёвым усходзе Мардовіі.
* Паўночна-заходні дыялект — распаўсюджаны на паўночным усходзе Мардовіі, а таксама на паўднёвым захадзе Чувашыі.
* Цэнтральны дыялект — распаўсюджаны ў цэнтральнай і паўночнай частцы ўсходу рэспублікі.
* Шокшынскі дыялект — распаўсюджаны на паўночным захадзе Мардовіі, будучы ізаляваным ад астатняе тэрыторыі распаўсюджаньня эрзянскае мовы, унутры тэрыторыі распаўсюджаньня макшанскае мовы. Праз гэта мае шэраг асаблівасьцяў, што склаліся пад уплывам макшанскае мовы.

## Грамадзкае жыцьцё
Эрзянская мова зьяўляецца дзяржаўнай мовай рэспублікі Мардовія нароўні з макшанскай і расейскай мовамі. На мясцовым радыё Вайгель і тэлевізіі існуе вызначаная доля вяшчаньня па-эрзянску й макшанску.

Па-эрзянску выдаюцца ґазэты «Эрзянь правда», «Эрзянь Мастор», а таксама часопіс «Сятко».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мовы Расеі
Катэгорыя:Фіна-вугорскія мовы