Езяросы

**Езяро́сы** () — места ў Летуве, паміж азёрамі Оса і Асіда. Адміністрацыйны цэнтар Езяроскага раёну Ўцянскага павету. Насельніцтва на 2020 год — 6051 чалавек. Знаходзяцца за 49 км ад Уцяны, за 18 км ад чыгуначнай станцыі Турмонты; на шашы Коўна — Дзьвінск.

Езяросы — даўняе мястэчка гістарычнай Браслаўшчыны (частка Віленшчыны), побач зь якім праходзіць паўночна-заходняя мяжа этнічнай тэрыторыі беларусаў. Да нашага часу тут захаваліся касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і царква Ўсіх Сьвятых, помнікі архітэктуры XIX ст.

## Назва
Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Езеросы* (1553 год).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Езяросы як уладаньне Віленскага біскупства датуецца 1522 годам, калі пры тутэйшым касьцёле заснавалі алтарыю. У 1530 годзе біскуп віленскі Ян з княжатаў літоўскіх дадаткова надаў плябаніі ў Езяросах зямлю і сялянаў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў яны ўвайшлі ў склад Браслаўскага павету Віленскага ваяводзтва.

У 1610 годзе з фундацыі караля і вялікага князя Жыгімонта Вазы ў Езяросах збудавалі новы драўляны касьцёл. На Радзівілаўскай мапе 1613 году паселішча значыцца як мястэчка. На 1631 год тут было 22 дымы. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) мястэчка зруйнавалі маскоўскія захопнікі (у 1674 годзе адноўлены касьцёл). На 1669 год у Езяросах было 34 дымы, карчма, 5 вуліцаў. За часамі Вялікай Паўночнай вайны мястэчка зноў значна пацярпела.

З пачатку XVIII стагодзьдзя ў ваколіцах Езяросаў пачалі сяліцца стараверы з Маскоўскай дзяржавы. У 2-й палове XVIII стагодзьдзя ў мястэчку адкрылася школа. На 1721 і 1739 гады ў Езяросах было 17 дымоў, на 1772 год — 21 дым, на 1790 год — 47 дымоў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Езяросы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі. Па адкрыцьці ў 1836 годзе шашы Коўна — Дзьвінск расейскія ўлады зьмянілі назву места на *Новааляксандраўск*, сюды перанесьлі адміністрацыйны цэнтар Браслаўскага павету. У 1842 годзе ўтварыўся асобны Нова-Аляксандраўскі павет у складзе Ковенскай губэрні. На 1857 год у месьце было 8 мураваных і 155 драўляных будынкаў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Езяросы занялі войскі Нямецкай імпэрыі.


Jeziarosy. Езяросы (1864).jpg|Касьцёл, 1864 г.
Jeziarosy. Езяросы (C. Franis, 1917).jpg|Касьцёл, 1917 г.
Jeziarosy, Rynak. Езяросы, Рынак (H. Bacher, 1917).jpg|Рынак, 1917 г.
Jeziarosy. Езяросы (M. Dohmen, 1918).jpg|Праваслаўныя могілкі, 


### Найноўшы час
1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Езяросы ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Па польска-летувіскіх баях і падпісаньні пагадненьня паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Летувой у 1919 годзе яны апынуліся ў складзе Летувы. Новыя ўлады палічылі традыцыйную назву паселішча за палянізм і сканструявалі новую —  (*Эжэрэнай*; ад  — возера), якую аднак па працяглых дыскусіях у 1929 годзе зьмянілі на  (*Зарасай*).

2 жніўня 1946 году Езяросы атрымалі статус места. У 1996 годзе афіцыйна зацьвердзілі мескі герб.


Jeziarosy. Езяросы (J. Praździecki, 1911).jpg|Па кірмашы, 1911 г.
Jeziarosy, Rynak, Spaskaja. Езяросы, Рынак, Спаская (1915).jpg|Царква-мураўёўка, 1915 г.
Jeziarosy, Rynak. Езяросы, Рынак (1916).jpg|Рынак, 1916 г.
Jeziarosy, Osa. Езяросы, Оса (1918).jpg|Возера Оса, 1918 г.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1857 год — 3459 чал. (1838 муж. і 1631 жан.), зь іх 2030 каталікоў, 404 праваслаўныя, 119 старавераў, 7 эвангелістаў, 909 юдэяў; 1865 год — 4770 чал.; 1896 год — 7556 чал. (3761 муж. і 3792 жан.), зь іх паводле веры: 2322 каталікі, 512 праваслаўных, 323 стараверы, 28 пратэстантаў, 4277 юдэяў, 44 магамэтаніны, 50 іншай веры; паводле стану: 272 шляхты, 36 духоўнікаў, 64 ганаровых грамадзянаў і купцоў, 6796 мяшчанаў, 265 вайскоўцаў, 82 сялянаў, 41 іншага стану; 1897 год — 6,3 тыс. чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1923 год — 3785 чал.; 1939 год — 4,5 тыс. чал.; 1959 год — 4,7 тыс. чал.; 1970 год — 6624 чал.; 1976 год — 7,4 тыс. чал.; 1979 год — 7250 чал.; 1989 год — 8916 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2001 год — 8365 чал.; 2010 год — 7571 чал.; 2020 год — 6051 чал.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Капліца
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1878)
* Царква Ўсіх Сьвятых (1885)

### Страчаная спадчына
* Царква Сьвятога Спаса (другая палова XIX ст.; мураўёўка)

## Галерэя

Zarasai, bažnyčia.JPG|Касьцёл
Zarasai, Lithuania - panoramio (414).jpg|Капліца
Zarasai, Visų Šventųjų cerkvė.JPG|Царква
Zarasai, sentikių cerkvė 2.JPG|Малельня


## Асобы
* Юдэль Пэн (1854—1937) — мастак-маляр, пэдагог, выбітны дзяяч «габрэйскага рэнэсансу» ў беларускім мастацтве пачатку XX стагодзьдзя
* Леў Рымінскі (1913—1971) — архітэктар

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Езяросы, Электронная энцыкляпэдыя «Вялікае Княства Літоўскае»

Катэгорыя:Гарады Летувы