Палацава-паркавы комплекс Грабоўскіх (Падароск)

**Палацава-паркавы комплекс Грабоўскіх** — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва канца XVIII ст. у Падароску. Знаходзіцца на паўднёвай ускраіне колішняга мястэчка, на беразе ракі Зальвянкі. Твор архітэктуры клясыцызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Комплекс падзяляецца на дзьве часткі дарогай з Ваўкавыску на Ружаны. На захад ад дарогі знаходзіцца аточаны агароджай з брамай палацава-паркавы комплекс, які складаецца з палаца, парку, аранжэрэі, саварні і кузьні, на ўсход ад дарогі — былы гаспадарчы двор. Ад уласна Падароску комплекс аддзяляецца ракой. Асобна на ўзвышшы разьмяшчалася капліца-пахавальня (захаваліся руіны).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першымі вядомымі ўладальнікамі маёнтку Падароску былі Клочкі. У сярэдзіне XVIII ст. ён перайшоў да Грабоўскіх, якія збудавалі мураваны палац.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

25 кастрычніка 1843 года маёнтак Падароск набылі Яўстах і Альжбета Пухальскія. У 1861 годзе Альжбета Пухальская адпісала маёнтак пляменьніку Альбіну Чачоту, ад яго Падароск перайшоў да дачкі Альжбеты. У 1875 годзе Альжбета ўзяла шлюб з Раманам Бохвіцам.

У 1860-я гады пачала фармавацца забудова гаспадарчага двара, якая складалася зь вінакурні і некаторых іншых мураваных пабудоваў. На 1900 год вінакураня належала Альжбеце Бохвіц і выпрацоўвала бульбяны і збожжавы сьпірт. На заводзе працавала 8 чалавек. Паводле інвэнтара 1911 году, у маёнтку было дзьве вінакурні, цагельня, шкіпідарны завод, вадзяны млын, некалькі дамоў для работнікаў, кароўнік на 130 кароваў, аўчарня з 2000 авечак, хлявы. У гаспадарцы былі паравая малацілка, паравая машына для здабычы торфу, іншыя сельскагаспадарчыя прылады.

### Найноўшы час
Апошнім уладальнікам маёнтку быў сын Альжбеты і Рамана Атон Бохвіц (1880—1939), арыштаваны савецкімі ўладамі, памёр у турме ў Ваўкавыску. За савецкім часам у палацы сьпярша разьмяшчалася сярэдняя школа, пазьней будынак падзялілі паміж калгаснай управай і музычнай школай, у аранжарэі разьмяшчалася малачарня, а крыпта капліцы-пахавальні выкарыстоўвалі як скотамагільнік.

У пачатку 2000-х гадоў закрыўся сьпіртавы завод, які месьціўся ў будынках вінакурні. З пачатку 2004 году будынкі сядзібы пуставалі і паступова занепадалі.

У 2013 годзе праз аўкцыён палацава-паркавы комплекс набыў прадпрымальнік Павал Падкарытаў. Ён стварыў прыватнае прадпрыемства «Маёнтак Падароск», якое ставіць за мэту аднаўленьне ўсяго комплекса. У сядзібе прайшлі археалягічныя і архітэктурныя дасьледаваньні, праводзіўся аналіз паркавых насаджэньняў. Новы ўласьнік аднавіў галоўную браму, прыстасаваў да выкарыстаньня ў турыстычных мэтах былыя саварню і кузьня. Вядзецца падрыхтоўка да пачатку аднаўленьня палаца і адкрыцьця ў ім музэя гісторыі беларускай шляхты.

## Архітэктура

Палац — помнік архітэктуры клясыцызму. 1-павярховы прастакутны ў пляне выцягнуты будынак мае сымэтрычную кампазыцыю з 2-павярховай мураванай цэнтральнай часткай, вылучанай на галоўным фасадзе глыбокім портыкам з трыкутным франтонам. Атынкаваныя драўляныя бакавыя крылы маюць высокія вальмавыя дахі. У портыку спалучаюцца слупы, калёны, аркада (на першым паверсе), якая падтрымлівае шырокую тэрасу. Уваход праз паўратонду з бальконам над ёй. Прастакутныя вокны аздабляюцца прафіляванымі ліштвамі. З тыльнага боку будынка была тэраса зь невысокай балюстрадай, якая не захавалася.

Пачатковы анфілядна-калідорны плян зьямнілі ў паваенныя часы. Цэнтральнай восьсю галоўнага ўвахода ў дом разьмяшчаўся вэстыбюль, адкуль вялі сходы на мэзанін. Вэстыбюль аздабляўся вялікімі, ад падлогі да столі, люстрамі. На першым паверсе было дзесяць вялікіх пакояў. Цэнтральнае месца ў доме займаў вялікі хол зь дзьвюмя чырвонымі канапамі і сакратэрам. У гасьцёўні камін аздабляла конная скульптура Яна Сабескага, а таксама партрэты Бохвіцаў і Чачотаў. Салён мэбляваўся ў стылі ампір, а ў ядальні, якая часам выкарыстоўвася як капліца, быў вялікі авальны стол.

## Парк
Пэйзажны парк, які атачае палац, ад пачатку складаўся з партэрнай і пэйзажнай частак, аб’яднаных дзьвюмя пэйзажнымі алеямі. Газон з параднага боку палаца меў форму прастакутніка, акружанага дорогай. Пасярод яго была гульнявая пляцоўка. Пэрымэтрам газона ў цёплы час выстаўляліся расьліны, якія расьлі ў аранжарэі (альяс, агава, кактус ды іншыя). Найбольшыя экзэмпляры субтрапічных расьлінаў выстаўляліся перад аранжарэяй. У парку пераважаюць мясцовыя пароды дрэваў: бяроза, клён, ліпа ды іншыя. На 1987 год у парку было 23 віды дрэўных расьлінаў, у тым ліку елка, валоскі арэх, лістоўніца, рабінія.

Парадная частка двара і парк атачаюцца з двух бакоў капітальнай цаглянай агароджай, слупы якой маюць арыгінальнае завяршэньне.

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Padarosk, Čačot, Kaplica. Падароск, Чачот, Капліца (1835-72).jpg|Капліца-пахавальня
Padarosk, Čačot, Kaplica. Падароск, Чачот, Капліца (1835-72) (2).jpg|Капліца-пахавальня, плян
Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (1901-14).jpg|да 1915 г.
Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (S. Žukoŭski, 1936).jpg|С. Жукоўскі, 1936 г.


### Гістарычныя здымкі

Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (13.09.1915).jpg|13.09.1915 г.
Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (1915).jpg|1915 г.
Padarosk, Čačot, Brama. Падароск, Чачот, Брама (1919-39).jpg|да 1939 г.
Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (1919-39).jpg|да 1939 г.


Padarosk, Čačot, Salon. Падароск, Чачот, Салён (1919-39).jpg|да 1939 г.
Padarosk, Čačot, Aton Bochvic. Падароск, Чачот, Атон Бохвіц (1919-39).jpg|да 1939 г.
Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (M. Kazimiroŭski, 1919-39).jpg|М. Казіміроўкі, да 1939 г.
Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (1930-39).jpg|1930-я гг.


Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (1930-39) (2).jpg|1930-я гг.
Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (1937).jpg|1937 г.
Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (1919-44).jpg|да 1944 г.
Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (1941).jpg|1941 г.


Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (1941) (2).jpg|1941 г.
Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (1941) (3).jpg|1941 г.
Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (1941-44).jpg|1941—1944 гг.
Padarosk, Čačot. Падароск, Чачот (1941-44) (2).jpg|1941—1944 гг.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Маёнтак Падароск, Facebook

Катэгорыя:Падароск