open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бадэнвайлер

**Бадэнвайлер** () — камуна ў Нямеччыне, у зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг.

Курорт з рымскіх часоў, руіны рымскіх пабудоваў. Месца сьмерці амэрыканскага пісьменьніка Стывэна Крэйна (1900) і расейскага пісьменьніка Антона Чэхава (1904), якія знаходзіліся ў курортным Бадэнвайлеры на лячэньні (абодва памерлі ад сухотаў).

Падпарадкоўваецца адміністрацыйнай акрузе Фрайбург. Уваходзіць у склад раёна Брайсгаў — Верхні Шварцвальд. Насельніцтва складае 3916 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 13,02 км ². Афіцыйны код — 08 3 15 007.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмбэргу
Альтэнкірхэн

**А́льтэнкірхэн** () — горад у Нямеччыне, раённы цэнтар, разьмешчаны ў зямлі Райнлянд-Пфальц. Уваходзіць у склад раёну Альтэнкірхэн-Вэстэрвальд. Падпарадкоўваецца кіраваньню Альтэнкірхэн. Насельніцтва складае 6214 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 11,00 км². Афіцыйны код — 07 1 32 501.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Райнлянд-Пфальцу
Ангермюндэ

**Ангермюндэ** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Брандэнбург. Уваходзіць у склад раёну Укермарк. Насельніцтва складае 15 036 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Афіцыйны код — 12 0 73 008.

Займае плошчу 326,44 км². Гэта нашмат больш за такія буйныя гарады Нямеччыны як Ляйпцыг або Білефэльд.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Брандэнбургу
Слайга Ровэрз

«**Слайга Ровэрз**» () — ірляндзкі футбольны клюб з гораду Слайга. Заснаваны ў 1928 годзе. Трохразовы чэмпіён Ірляндыі (1937, 1977, 2012), пяціразовы ўладальнік Кубка Ірляндыі (1983, 1994, 2010, 2011, 2013).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Слайга
Анклям

**Анклям** () — горад у Нямеччыне, раённы цэнтар, Ганзейскі горад, разьмешчаны ў зямлі Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія.

Уваходзіць у склад раёну Ўсходняя Пярэдняя Памяранія. Насельніцтва складае 14 092 чалавекі (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 41,65 км². Афіцыйны код — 13 0 59 002.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Мэкленбургу — Пярэдняй Памяраніі
Бад-Кёніг

**Бад-Кёніг** () — горад у Нямеччыне, курорт, разьмешчаны ў зямлі Гэсэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёну Одэнвальд. Насельніцтва складае 9509 чалавек (на 30 чэрвеня 2007 году). Займае плошчу 46,73 км². Афіцыйны код — 06 4 37 001.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Гэсэну
Пакроўка (Гомельская вобласьць)

**Пакро́ўка** — колішні хутар у Парыцкай воласьці Бабруйскага павету, пазьней Чыркавіцкага сельсавету, праіснаваў да 1939 году.

## Гісторыя
Упершыню адзначаны на мапе пад 1876 г., у апублікаваным «Атласе» генэрал-лейтэнанта Аляксея Афінагенавіча Ільіна (1832—1889). Таксама ўзгадваецца пад 1887 годам у «Слоўніку геаграфічным Каралеўства Польскага і іншых зямель славянскіх», як *карчма ў павеце Бабруйскім, пры гасьцінцы з [[Парычы|Парычаў]] да [[Якімава Слабада|Якімаўскай Слабады]], паміж вёскамі [[Ракшын]] і [[Чыркавічы]], у Парыцкай воласьці*. У 1920-х гадах ператварыўся ў пасёлак, які складаўся зь дзьвюх частак. Па перапісе 1926 году вядома, што ў пасёлку Пакроўка 1-я (5 гаспадарак і 31 жыхар) ды Пакроўка 2-я (7 гаспадарак і 33 жыхары). Пасёлкі маюць вытворчасьць па рабленьні цэглы. У часы калектывізацыі сельскай гаспадаркі (1939 год) сьселены ў вёску Чыркавічы.

## Ураджэнцы
* Пятро Стэфаноўскі (1903—1976) — Герой Савецкага Саюзу (1948), лётчык-выпрабавальнік 1 клясы, генэрал-маёр авіяцыі (1944), аўтар сусьветнага рэкорду вышыні палёту на плянэры (10 360 мэтраў) і трох кніг успамінаў і публіцыстыкі, як лётчык-выпрабавальнік засвоіў больш за 300 новых самалётаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich﻿﻿﻿﻿Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście. — Warszawa, 1887. — s.544
* Раманцоў В. Зведаная зямля: Светлагоршчына ў пытаннях і адказах. Выпуск Першы. - Мінск:Галіяфы, 2011. - с.163-175
* Стефановский Пётр Михайлович. // Земляки: история Светлогорска в лицах. - Мозырь,2001. - с.102.

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Шацілавіцкага раёну
Бохум

**Бохум** () — горад у Нямеччыне адзін з чатырох цэнтраў Рурскага рэгіёну ў зямлі Паўночны Райн — Вэстфалія. Цэнтар рэгіёну Сярэдні Рур з гарадамі Гатынген, Гэрнэ і Вітэ. Насельніцтва гораду — 357 024 жыхароў (2023). Насельніцтва Сярэдняга Руру — 750 000.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Райну — Вэстфаліі
Браўншвайг

**Бра́ўншвайг** () — буйны горад у Паўночнай Нямеччыне на паўднёвым усходзе фэдэральнай зямлі Ніжняя Саксонія. Прыкладна 250 000 жыхароў, зьяўляецца другім паводле велічыні горадам Ніжняй Саксоніі.

Да лістапада 1918 году Браўншвайг быў сталіцаю герцагства Браўншвайг-Люнэбург. Пасьля лістападаўскай рэвалюцыі і адстаўкі герцага была сталіцаю рэспублікі Браўншвайг да яе роспуску ў 1946 годзе і ўваходжаньня ў ізноў створаную зямлю Ніжняя Саксонія.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі
Вісбадэн

**Вісба́дэн** (, ) — горад у Нямеччыне, сталіца фэдэральнай зямлі Гэсэн.  году насельніцтва складала 287 241 жыхар плюс прыкладна 21 тысяча грамадзянаў ЗША, якія ў асноўным зьвязаныя з войскам ЗША. Вісбадэн ёсьць другім паводле велічыні горадам Гэсэна пасьля Франкфурта-на-Майне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Вісмар

**Ві́смар** () — горад у Нямеччыне, горад зямельнага падпарадкаваньня, ганзейскі горад, разьмешчаны ў зямлі Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія. Найбуйнейшы горад Мэкленбургу пасьля Ростаку, Швэрына і Нойбрандэнбургу. Горад быў трэцім паводле велічыні партовым горадам у былой Усходняй Нямеччыны пасьля Ростаку і Штральзунду. Горад знаходзіцца пасярэдзіне паміж двума вялікімі партовымі гарадамі Любэкам на захадзе і Ростакам на ўсходзе, а сталіца зямлі Швэрын разьмешчаны на поўдзень ад гораду на возеры Швэрын. Насельніцтва складае 45 182 чалавекі (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 41,36 км ². Мяркуецца, што гарадзкое паселішча было заснаванае ў 1226 годзе пад кіраўніцтвам Гэнрыха Борвіна I, уладара Мэкленбурга з дому нямецкай дынастыі славянскага паходжаньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Мэкленбургу — Пярэдняй Памяраніі
Вэцляр

**Вэ́цляр** () — старажытны горад у Нямеччыне, індустрыяльны і культурны цэнтар Гэсэну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Гётынген

**Гётынген** () — унівэрсытэцкі горад на поўдні Зямлі Ніжняя Саксонія ў Нямеччыне. Пасьля Гановэру, Браўншвайгу, Аснабруку і Ольдэнбургу Гётынген зьяўляецца пятым паводле велічыні горадам Ніжняй Саксоніі. З 1964 году былы свабодны () горад уваходзіць у склад раёну Гётынген. З 1965 году колькасьць насельніцтва гораду перавышае 100 тысячаў чалавек, зь якіх прыкладна 20 % складаюць студэнты з усіх бакоў сьвету.

У горадзе знаходзіцца Гётынгенскі ўнівэрсытэт імя Георга-Аўгуста.

## Культура
* Guano Apes — музычны гурт

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Гісэн

**Гісэн** () — горад у Нямеччыне, унівэрсытэцкі горад, які знаходзіцца ў фэдэральнай зямлі Гэсэн. Шырока вядомы дзякуючы наўянасьці ў месьце Гісэнскага ўнівэрсытэту. Насельніцтва на 2020 год складала каля 90 тысячаў чалавек, пры гэтым колькасьць студэнтаў прыкладна налічае 37 тысяч.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Гэсэну
Гера (горад)

**Гера** () — горад у Нямеччыне, трэці паводле велічыні ў фэдэральнай зямлі Турынгія (пасьля сталіцы Турынгіі, Эрфурту, і Ены), разьмешчаны ва ўсходняй частцы Турынгіі на рацэ Вайс-Эльстэр, прыкладна за 60 км на поўдзень ад Ляйпцыгу і за 80 км на ўсход ад Эрфурта. Насельніцтва 99,6 тыс. чалавек (2010). У сацыялістычную эпоху Гера была адміністрацыйным цэнтрам акругі.

## Асобы
* Ота Дыкс — нямецкі мастак і графік

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турынгіі
Гота

**Гота** () — горад у Нямеччыне, раённы цэнтар, разьмешчаны ў зямлі Турынгія.

Горад уваходзіць у склад раёна Гота. Насельніцтва складае 46497 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 69,52 км². Горад падзяляецца на 7 гарадзкіх раёнаў. Афіцыйны код — 16 0 67 029.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турынгіі
Дармштат

**Дармштат** () — горад у Нямеччыне, разьмешчаны ў паўднёвай часткі фэдэральнай зямлі Гэсэн. У 1997 годзе Дармштат атрымаў афіцыйны статус «Горад навук» ().

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Гэсэну
Дыбург

**Ды́бург** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Гэсэн. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад раёну Дармштат-Дыбург. Насельніцтва складае 15 205 чалавек (на 30 чэрвеня 2007 году). Займае плошчу 23,11 км². Афіцыйны код 06 4 32 004.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Гэсэну
Зальцгітэр

**Зальцгі́тэр** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Ніжняя Саксонія. Насельніцтва — 108,3 тыс. жыхароў (2005). Праславіўся вытворчасьцю зброі ў XIV—XVI стст.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Зост

**Зост** () — горад ў Нямеччыне, раённы цэнтар, разьмешчаны ў зямлі Паўночны Райн — Вэстфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Арнсбэрг. Уваходзіць у склад раёну Зост. Насельніцтва складае 48&nbsp;529 чалавек (2009 год). Займае плошчу 85,81 км². Афіцыйны код — 05 9 74 040. Горад падзяляецца на 18 гарадзкіх раёнаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Паўночнага Райну — Вэстфаліі
Кёнігсьлютэр-ам-Эльм

**Кёнігсьлютэр-ам-Эльм** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Ніжняя Саксонія.

Уваходзіць у склад раёну Гэльмштэт. Насельніцтва складае 16&nbsp;214 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 130,58 км². Афіцыйны код — 03 1 54 013.

Горад падпадзяляецца на 18 гарадзкіх раёнаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі
Кіль

**Кіль** ( ) — горад у Нямеччыне, сталіца зямлі Шлезьвіг-Гальштайн. Разьмешчаны на беразе Кільскай затокі Балтыйскага мора. Каналам злучаны з Паўночным морам, буйны порт. Насельніцтва Кіля складае 229 044 чал.

У горадзе ёсьць унівэрсытэт — Кільскі ўнівэрсытэт — заснаваны ў 1665 годзе. У горадзе таксама знаходзіцца Нямецкая нацыянальная эканамічная бібліятэка. Кіль вядомы тым, што штогод у ім праходзіць Кільскі тыдзень — найважнейшая падзея ў сьвеце ветразевага спорту.

## Глядзіце таксама
* Кільскі канал

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:Порты Балтыйскага мора
Канстанц

**Канстанц** ( , мясцовае вымаўленьне  *Ко́нштанц*) — галоўны горад бадэнскай акругі, вытоку Райна з Бодэнскага возера. Канстанц знаходзіцца на берагах адначасова 3 частак Бодэнскага возера: заліваў Обэрзээ, Юбэрлінгер Зээ і праліва Азёрны Райн (Зээрайн), на мяжы з Швайцарыяй, і ўтварае адзіную аглямэрацыю з суседнім швайцарскім горадам Кройцлінген.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмбэргу
Бодэнскае возера

**Бодэнскае возера** () знаходзіцца ў Перадальпах на мяжы Нямеччыны, Швайцарыі і Аўстрыі. Калі гаворка ідзе пра Бодэнскае возера, маюцца на ўвазе тры вадаёмы: Верхняе возера (), Ніжняе возера () і Рэйн (), які злучае абодвы гэтых вадаёмы.

Возера знаходзіцца ў старажытналедавіковай даліне на вышыні 395 м і мае плошчу 536 км² пры даўжыні 63 км і глыбінях да 254 м.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Азёры Аўстрыі
Катэгорыя:Азёры Нямеччыны
Катэгорыя:Азёры Швайцарыі
Агародніцкі сельсавет (Камянецкі раён)

**Агаро́дніцкі сельсавет** (у 1962—1964 гадах — *2-і Агаро́дніцкі*) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Агароднікі.

## Гісторыя
Сельсавет быў утвораны 12 кастрычніка 1940 году ў складзе Высокаўскага раёну. На момант утварэньня на яго тэрыторыі працавалі 4 пачатковыя школы, вадзяны млын, 4 крамы. 17 красавіка 1962 году, калі да Камянецкага раёну была далучана тэрыторыя скасаванага Высокаўскага раёну, перайменаваны ў 2-і Агародніцкі сельсавет у сувязі з тым, што ў Камянецкім раёне ўжо існаваў сельсавет з назвай «Агародніцкі», пры гэтым апошні быў перайменаваны ў 1-ы Агародніцкі сельсавет. 14 красавіка 1964 году 1-ы Агародніцкі сельсавет скасаваны, а 2-і Агародніцкі ізноў перайменаваны ў Агародніцкі.

## Літаратура
*  С. 7, 13.


Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Вярховіцкі сельсавет

**Вярхо́віцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Вярховічы. На 2014 году ў склад сельсавету ўваходзілі 24 паселішчы, 1309 гаспадарак, 3122 жыхары.

## Гісторыя
Сельсавет быў утвораны 12 кастрычніка 1940 году ў складзе Высокаўскага раёну. 17 красавіка 1962 году сельсавет перададзены ў Камянецкі раён у сувязі з тым, што Высокаўскі раён скасаваны.

23 чэрвеня 2011 году ў склад сельсавету перададзеныя ўсе населеныя пункты — Амелянец, Бобінка, Ваўкаставец, Каленкавічы, Падбур’е, Радзевічы, Сіпурка, Сьвінева, Юўсічы — ліквідаванага Каленкавіцкага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 7, 35—36.


Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Карльсруэ

**Ка́рльсруэ** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг, разьмешчаны ў навакольлях ракі Райну недалёка ад француска-нямецкай мяжы. Карльсруэ зьяўляецца трэцім паводле колькасьці насельніцтва (308 197 чалавек па стане на 31 сьнежня 2023 году) горадам зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг і 21-м у Нямеччыне.

У «рэзыдэнцыі права», як часам называюць Карльсруэ, разьмешчаны Фэдэральны канстытуцыйны суд, Фэдэральны суд і Генэральная пракуратура Нямеччыны, а таксама шматлікія фэдэральныя і зямельныя ведамствы. У горадзе пражывае вялікая колькасьць чыноўнікаў і дзяржслужбоўцаў.

## Фотагалерэя

Karlsruhe-Auferstehungskirche-08-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Auferstehungskirche-24-zum Eingang-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Leibdragonerdenkmal-02-Christuskirche-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Bundesverfassungsgericht-06-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Generallandesarchiv-14-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Grenadierkaserne-10-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Grenadierkaserne-22-2021-gje.jpg
Karlsruhe-Klinikum-14-2021-gje.jpg


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмбэргу
Мёльн

**Мёльн** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Шлезьвіг-Гальштайн.

Уваходзіць у склад раёну Герцагства Ляўэнбург. Насельніцтва складае 18 642 чалавекі (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 25,05 км². Афіцыйны код — 01 0 53 090.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Шлезьвіг-Гальштайну
Мёсынген

**Мёсынген** () — горад у Нямеччыне, раённы цэнтар, разьмешчаны ў зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг.

Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Тубінген. Уваходзіць у склад раёну Тубінген. Насельніцтва складае 20 085 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 50,05 км². Афіцыйны код — 08 4 16 025.

Горад падзяляецца на 6 гарадзкіх раёнаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмбэргу
Магдэбург

**Ма́ґдэбурґ** () — сталіца фэдэральнай зямлі Саксонія-Ангальт, Нямеччына. Знаходзіцца на рацэ Эльбе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Майнц

**Майнц** () — горад у Нямеччыне, сталіца фэдэратыўнай зямлі Райнлянд-Пфальц. Насельніцтва 209 779 чалавек (31 сьнежня 2015). Майнц месьціцца ля месца, дзе Майн сьцякае ў Райн. На супрацьлеглым правым беразе знаходзіцца сталіца зямлі Гэсэн горад Вісбадэн. Калі ўлічваць іншыя прылеглыя тэрыторыі і Франкфурт-на-Майне, места ўваходзіць у вялізную аглямэрацыю Франкурт-Майн-Райн, насельніцтва якой зьмяшчае каля 5,8 млн чалавек. Горад ёсьць транспартным вузлом і добра вядомы дзякуючы вінаробству.

## Гісторыя
Майнц быў заснаваны рымлянамі ў I стагодзьдзі да н. э. як вайсковая крэпасьць на самай паўночнай мяжы Рымскай імпэрыі і сталіца правінцыі Верхняй Германіі. Горад набыў значнасьць у VIII стагодзьдзі, калі быў часткай Сьвятой Рымскай імпэрыі. За гэтым часам горад быў сядзібай арцыбіскупства Майнцу. З гораду паходзіў выбітны вынаходнік друкарскага варштату Ёган Гутэнбэрг. Менавіта ў Майнцы Гутэнбэрт надрукаваў у 1450-х гадах свае першыя кнігі. За часам Другой сусьветнай вайны Майнц быў моцна пашкоджаны, то бок ён зьведаў больш за 30 паветраных налётаў, якія зьнішчылі большасьць гістарычных будынкаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 


Катэгорыя:Падзеленыя гарады
Марбург

**Ма́рбург-ан-дэр-Лян** () — унівэрсытэцкі горад, цэнтар раёна Марбург-Бідэнкопф у зямлі Гэсэн з насельніцтвам прыкладна 78 тысячаў чалавек. Горад знаходзіцца на рацэ Лян. Зьяўляецца цэнтрам вобласьці Сярэдні Гэсэн.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Лян (рака)

**Лян** () — рака ў Нямеччыне. Зьяўляецца правым прытокам ракі Райн. Сярэдні расход вады — 57 м³/с, магчыма суднаходзтва.

Значная частка ракі ў Райнскіх Сланцавых гарах.

Найбуйнейшыя гарады перасячэньня:
* Гэсэн: Марбург, Гісэн, Вэцляр, Лімбург
* Райнлянд-Пфальц: Насаў, Кобленц

Катэгорыя:Рэкі Нямеччыны
Касэль

**Ка́сэль** () — горад у Нямеччыне ў зямлі Гэсэн на рацэ Фульда. Насельніцтва 200 тыс. чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Гэсэну
Котбус

**Котбус** (,  — трансьліт. Хоцебуз) — горад на ўсходзе Нямеччыне. Другі паводле велічыні горад зямлі Брандэнбург пасьля Патсдаму. Нягледзячы на тое, што доля сорбскага насельніцтва ў горадзе складае каля 1%, Котбус лічыцца іх палітычным і культурным цэнтрам у Ніжняй Лужыцы. Лужыцкая мова зьяўляецца афіцыйнай у горадзе.

## Гісторыя

У III-IV стагодзьдзях на тэрыторыі сучаснага Котбусу жылі германскія плямёны. У VI ст. сюды прыйшлі славяне, а ў VIII ст. — славянскае племя лужычанаў, якія пабудавалі на беразе ракі Шпрэе ўмацаванае паселішча. З XI-XII стагодзьдзяў яны сталі пастаянна пражываць у гэтым паселішчы. 

Упершыню Котбус згадваецца 30 лістапада 1156 году. Гарадзкія прывілеі ён атрымаў паміж 1216 і 1225 гадамі. З 1199 да 1445 году горад належаў да франскага шляхецкага роду Катэбуцаў (Котвіцаў). З 1445 году Котбус у складзе Брандэнбургу (пазьней — Прусіі), за выключэньнем 1807-1815 гадоў, калі ён належаў Саксоніі. Пасьля Другой Сусьветнай вайны быў у складзе Савецкай акупацыйнай зоны, пасьля чаго — у НДР, а пасьля ўзьяднаньня Нямеччыны ў 1990 годзе ўвайшоў у склад фэдэральнай зямлі Брандэнбург.

## Славутасьці

* Палац і парк Браніц
* Царква Сьвятога Мікалая
* Котбускі мастацкі музэй «Дызэльная электрастанцыя»
* Котбускі дзяржаўны тэатар
* Котбускі заапарк
* Брандэнбурскі аптэчны музэй
* Вэндзкі музэй

## Спорт
Горад ёсьць месцам базаваньня футбольнага клюбу «Энэргі».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Нінбург

**Нінбург (Вэзэр)** () — горад у Нямеччыне, раённы цэнтар, знаходзіцца ў фэдэральнай зямлі Ніжняя Саксонія. Насельніцтва — 32&nbsp;384 чалавекі (на 31 сьнежня 2007 году). Плошча — 64 км². Горад падпадзяляецца на 4 гарадзкія раёны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі
Наўмбург (Гэсэн)

**Наўмбург** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Гэсэн. Падпарадкаваны адміністратыўнай акрузе Касэль. Уваходзіць у склад раёна Касэль. Насельніцтва складае 5394 чалавека (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 66,29 км ². Афіцыйны код 06 6 33 018.

Горад падпадзяляецца на 5 гарадзкіх раёнаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Гэсэну
Наўмбург (Заале)

**На́ўмбург** () — горад у Нямеччыне, раённы цэнтар, разьмешчаны ў зямлі Саксонія-Ангальт.

Уваходзіць у склад раёна Бургенлянд. Насельніцтва складае 29359 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 76,04 км². Афіцыйны код — 15 2 56 062.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт
Паходня

**Пахо́дня** (таксама *Фа́кел*) — гэта від сьвяцільняў, якія забясьпечваюць працяглае інтэнсіўнае сьвятло на адкрытым паветры пры любым надвор’і. Найпрасьцейшая паходня — гэта пучок бяросты ці шчэпак са смалістых пародаў дрэваў, зьвязцы саломы і г. д. Далей для ўдасканаленьня паходні прымяняліся розныя гатункі смалы, воску й іншых гаручых рэчавінаў. Часам гэтыя рэчавіны служаць у якасьці прастой абмазцы для касьцяку паходні, якім можа быць дрэвам, пучком пакульля.

У выглядзе паходні спальваюць таксама адкіды хімічных вытворчасьцяў.

## Глядзіце таксама
* Газавы факел

Катэгорыя:Прылады
Катэгорыя:Крыніцы сьвятла
Ворскла Палтава

«**Во́рскла**» () — украінскі футбольны клюб з гораду Палтавы. Заснаваны ў 1955 годзе. Уладальнік Кубка Украіны (2009).

## Гісторыя
У 1955 годзе ў Полтаве была створаная каманда «Калгасьнік», які меў на мэце быць прадстаўніком Палтаўшчыны і спартовага таварыства «Колас». Сярод запрошаных гульцоў мясцовых футбалістаў было небагата, а найлепшым сярод палтавянаў быў брамнік Станіслаў Басюк. Першым трэнэрам каманды быў прызначаны Канстанцін Скрыпчанка, які за час гульнявой кар’еры быў вядомым брамнікам кіеўскага «Дынама» і данецкага «Стаханаўца». Першыя два гады дружына брала ўдзел у чэмпіянаце Ўкраіны сярод камандаў фізычнае культуры, а ў 1956 годзе «Калгасьнік» здабыў Кубак УССР, перамогшы «Машынабудаўнік» у фінале. Такі посьпех падштурхнуў кіраўніцтва клюбу да таго, каб узяць удзел ва ўсесаюзных спаборніцтвах у клясе Б.

Заявіўшыся ў чэмпіянат СССР клясы Б, клюб правёў у лізе каля 11 сэзонаў. Галоўнай зоркай першых сэзонаў стаў нападнік Яўген Залатухін, але ў 1962 годзе ён сышоў з каманды. У 1965 годзе назва клюбу зьмянілася на «Колас». У 1968 годзе новым назовам стаў «Сельбуд», а яшчэ праз год за клюбам была замацаваная назва «Будаўнік». У тым жа годзе за клюб некалькі матчаў правяла колішняя зорка данецкага «Шахтара» Юры Ананчанка. Пасьля рэарганізацыі савецкага футболу ў 1971 годзе каманда была сталым удзельнікам украінскае зоны Другой лігі. Сэзон за клюб правёў беларус Віталь Старухін, які пазьней стаў сапраўднай зоркай данецкага «Шахтара». У 1973 годзе каманда зноў пачала менавацца «Колас». Каманда разьвіталася з статусам каманды майстроў у 1982 годзе, калі палтаўская дружына заняла апошняе 24 месца ў 6-й зоне Другой лігі. Каманда перастала існаваць, а большасьць гульцоў накіраваліся да «Каапэратару», які браў удзел у аматарскім чэмпіянаце Ўкраіны.

Узімку 1984 году галоўная каманда рэгіёну была адраджаная, але пад назвай «Ворскла». Кіраўніцтва клюбу здолела вярнуць гульцоў былога «Коласа», як то Юрыя Мармача, Івана Іванчанка, Уладзімера Пракапіненка і Юрыя Рэзьніка. На мэце ў каманды было вяртаньне ў Другую лігу чэмпіянату СССР. У сэзоне 1984 году палтаўскі клюб прабіўся да фінальнага турніру сярод дружынай фізычнае культуры, але клюб ня даў рады. Толькі ў 1986 годзе дружына здолела здабыць перамогу ў аматарскім першынстве і, такім чынам, прасунулася ў Другую лігу. Каб узмацніцца перад пачаткам сэзону да Палтавы вярнуўся Іван Шары, які абараняў колеры кіеўскага «Дынама» і адэскага «Чарнаморцу», а таксама брамнік Алег Маргун, які гуляў за «Таўрыю», «Шахтар» і маскавіцкае ЦСКА. «Ворскла» няблага выступала ў наступныя гады, гэтак у 1988 годзе каманда здабыла срэбра ў сваёй зоне, саступіўшы чэмпіёну «Букавіне» толькі 2 пункты.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палтава
Катэгорыя:Спартовыя клюбы, заснаваныя ў 1955 годзе
Беларусы ў парлямэнце Польскай Рэспублікі (1918—1939)

## Пэрыяд 1922—1928
Падчас выбараў у Парлямэнт І скліканьня беларусы выступілі Блёкам нацыянальных меншасьцяў і атрымалі 11 мандатаў пасольскіх і 3 сэнатарскія.

## Парлямэнт II скліканьня
На выбары 1928 году беларускія арганізацыі пайшлі моцна падзеленыя, але здолелі правесьці 10 паслоў у сойм, а ў вышэйшую палату — 2 сэнатары. У парлямэнце частка зь іх стварыла Беларускі сялянска-працоўны пасольскі клюб, у склад якога ўвайшлі Язэп Гаўрылік, Ігнат Дварчанін, Аляксандар Стагановіч, Флегонт Валынец, і пазьней Ян Грэцкі з украінскага «Сел-Роб». Акрамя гэтага існаваў Беларускі клюб парлямэнтарны, куды ўваходзілі Канстантын Юхневіч, Фабіян Ярэміч, Альбін Стаповіч і Павал Каруза. Абраны як беларускі пасол Ян Станкевіч да канца тэрміну быў  неактыўны.

У 1929 годзе ўкраінцы і беларусы стварылі ў сэйме супольны клюб, які прадстаўляў два славянскія народы. Сумесна пратэставалі супраць ліквідацыі школы ў Радашкавічах ці дасылалі да Лігі Нацыяў мэмарандум у справе парушэньня ў Польшчы правоў народных меншасьцяў.

Напярэдадні выбараў берасьцейскія ўлады санацыі баючыся вялікага посьпеху беларускіх левых арыштавалі паслоў Гаўрыліка, Валынца, Крыпчыка і Дварчаніна.

## Парлямэнт III скліканьня
У выбарах 1930 году ўкраінскія і беларускія арганізацыі выступалі супольна: беларусам пашчасьціла атрымаць толькі адзін мандат у Сейме (Ярэміч), затое са сьпісу Беспартыйнага блёку супрацоўніцтва з урадам да ніжэйшай палаты трапілі Базыль Куц і Генадзь Шыманоўскі. У сэнаце беларусаў прадстаўляў Базыль Седунь.

Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Беларуска-польскія стасункі (1918—1939)
Катэгорыя:Заходняя Беларусь
Катэгорыя:Беларускія парлямэнтарыі Польшчы
Ніжняудзінск

**Ніжняу́дзінск** () — горад (з 1783) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Ніжняудзінскага раёну Іркуцкай вобласьці. Насельніцтва 38,8 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1647 годзе.

Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласьці
Анвэлёпа

**Анвэлёпа** ( — *абгортка*) — вонкавая дапаможная пабудова ў крэпасьцях, прызначаная для прыкрыцьця эскарпных сьценаў сухіх равоў і галоўнага вала крэпасьці ад разбурэньня артылерыйскім агнём. Ўжывалася ў эпоху гладкаствольнай артылерыі. Анвэлёпа разьмяшчалася непасрэдна за контрэскарпам і атачала бесьперапыннай лініяй адзін або некалькі франтоў агароджы крэпасьці.

Катэгорыя:Абарончыя збудаваньні
Камянюцкі сельсавет

**Камяню́цкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Каменюкі.

## Гісторыя
Сельсавет быў утвораны 14 красавіка 1964 году.

24 верасьня 1998 году ў склад сельсавету перададзеныя вёскі Вілы, Селішча Вялікае,  Селішча Малое, Мшанкі, Гарошкаўка 1, якія раней належалі да Дзьмітравіцкага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 8.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Камянецкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1964 годзе
Брэмэнская катэдра

**Брэмэнскі катэдральны сабор Сьвятога Пятра** () — сабор у Брэмэне, адносіцца да мясцовай Эвангелічнай царквы, якая спалучае лютэранскія і рэфармісцкія традыцыі.

Сабор знаходзіцца ў старой частцы гораду на Рынкавай плошчы па суседзтве з гарадзкой ратушай і статуяй Ралянда, аб’ектамі Сусьветнага спадчыны ЮНЭСКО. Таксама побач з саборам разьмешчаны гарадзкі парлямэнт і дамы гарадзкіх старэйшын і купецкіх гільдыяў.

На месцы сучаснага сабора Сьвятога Пятра першая царква была пабудаваная ў 789 годзе Сьвятым Вілехадам. Яна ўяўляла сабой невялікую драўляную пабудову. Праз тры гады саксонцы падпалілі Брэмэн, зьнішчыўшы і царкву. Праз 13 гадоў, ў 805 годзе пад кіраўніцтвам біскупа Вілерыха была пабудаваная новая царква. Пазьней будынак пашырыўся, былі пабудаваныя цэнтральны нэф і два навы з хорамі. Аднак, пажар 1041 году зьнішчыў будынак сабора і вялікую частку бібліятэкі.

Празь некалькі гадоў пры арцыбіскупе Адальбэрце пачалося будаўніцтва сучаснага сабора. Спачатку будынак будавалася ў раманскім стылі, але ў XIII стагодзьдзі азначыўся паварот у бок готыкі. У канцы XVI стагодзьдзя большасьць брэмэнцаў прынялі кальвінізм, але сам сабор з 1638 году стаў лютэранскім.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Нямеччыне
Катэгорыя:Катэдры Нямеччыны
Катэгорыя:Брэмэн (горад)
Heroes of Might and Magic

**Heroes of Might and Magic** () — сэрыя кампутарных гульняў у жанры пакрокавай стратэгіі з ролевымі элемэнтамі, якая налічвае шэсьць частак і сем дадаткаў.

Вялікі посьпех мела трэцяя частка сэрыі Heroes of Might and Magic III, выпушчаная ў 1999 годзе. Да пятай часткі падзеі ўсіх гульняў сэрыі разгортваюцца ў сусьвеце Might and Magic. Пачынаючы зь пятай часткі сэрыі дзеяньне перанеслася ў новы сьвет — Асган (*Ashan*). Шостая частка сэрыі, у адрозьненьне ад папярэдніх, носіць назву Might and Magic: Heroes VI. Расейскі пераклад гульні рабіла студыя «Бука».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гульні
Ратайчыцкі сельсавет

**Рата́йчыцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Ратайчыцы.

## Гісторыя
Сельсавет быў утвораны 12 кастрычніка 1940 году неўзабаве пасьля ўваходу тэрыторыі Заходняй Беларусі ў склад БССР і ўтварэньня Берасьцейскай вобласьці, як вынік падпісаньня пакту Молатава — Рыбэнтропа. На момант утварэньня ў склад сельсавету ўваходзіла 16 паселішчаў (121 гаспадарка, 617 жыхароў).

## Літаратура
*  С. 7, 80.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Камянецкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Белавескі сельсавет

**Белаве́скі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак Белавескі.

## Гісторыя
Сельсавет быў утвораны 18 жніўня 1986 году. У яго склад акрамя пасёлку Белавескі ўвайшла толькі яшчэ адна вёска&nbsp;— Міневічы зь Вярховіцкага сельсавету. У 2006 годзе ў склад сельсавету была перададзена яшчэ адна вёска з таго ж самага Вярховіцкага сельсавету&nbsp;— Манчакі.

## Літаратура
*  С. 7, 19.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Камянецкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1986 годзе
Альбрэхт Буксгэўдэн

**Альбрэхт фон Буксгэўдэн**, таксама *Альбрэхт фон Апэльдэрн*, *Альбэрт* (; 1165, Буксгэўдэн — 17 студзеня 1229, Рыга) — рыскі біскуп у 1199—1229 гадох.

Катэгорыя:Заснавальнікі гарадоў
Катэгорыя:Асобы Рыгі
Бэрген-на-Ругене

**Берген-на-Ругене** (ням. Bergen auf Rügen) — горад у Нямеччыне, раённы цэнтар, разьмешчаны ў зямлі Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія.

Уваходзіць у склад раёна Руген. Падпарадкоўваецца ўпраўленьню Бэрген-на-Ругене. Насельніцтва складае 14,2 тыс. чалавек (2009); ў 2003 г. — 15,1 тысяч. Займае плошчу 41,77 км ². Афіцыйны код — 13 0 61004.

Горад падзяляецца на 13 гарадзкіх раёнаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Мэкленбургу — Пярэдняй Памяраніі
Руген

**Руген** (, , , , ) — востраў у Балтыйскім моры, на ўсходзе ад Гідэнзэ. Найбуйнейшы востраў у межах Нямеччыны (агульная плошча 926 км ²). Уваходзіць у склад фэдэральнай зямлі Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія. Насельніцтва складае прыкладна 74 тыс. чалавек.

## Геаграфія
Агульная форма вострава досыць мудрагелістая, берагі моцна парэзаныя, іх выгіны ўтвараюць мноства затокаў, бухт, паўастравоў і мысаў. Паўднёвае ўзьбярэжжа Ругену распасьціраецца ўздоўж берагоў Памяраніі. Шырыня вострава на поўдні дасягае 41 км, максымальная працягласьць з поўначы на ​​поўдзень — 52 км.

На паўвостраве Ясмунд (*Jasmund*, назва паходзіць ад германскага імя Ásmundr) на паўночным усходзе Ругену разьмяшчаецца аднайменны нацыянальны парк плошчай ў 3000 гектараў, заснаваны ў 1990 годзе. Шырока вядомым сымбалем Ясмунда лічацца крэйдавыя скалы, у прыватнасьці, Каралеўскі трон (Königsstuhl — 118 мэтраў). Найвышэйшы пункт Ругену — Пікбэрг (*Piekberg* — 161 м).

## Гісторыя
З пачатку X стагодзьдзя ў некалькіх арабскіх краніцах паўтараўся сюжэт пра знаходжаньне Русі на нейкім востраве, яе напады на славянаў і гандаль рабамі з Баўгарыяй і Хазарыяй. Гішпанскі географ Ібрагім бэн-Якубі каля 966 паведамляў пра дзьве Русі, зь якіх адна мяжуе з Польшчай з усходу, а іншая на караблях нападае з захаду на прусаў. З другой X стагодзьдзя заходнія крыніцы часам называлі Русь «Ругіяй» або, наадварот, зьвязвалі яе з востравам Руген і прылеглымі славянскімі землямі на паўднёвым узьбярэжжы Балтыйскага мора.

Навукоўца з Ростаку Давід Хітрэй (*David Chytraeus*) у 1585 годзе адзначыў умураваны ў адзін з касьцёлаў вострава Ругену камень Сьвятавіта (*Swantevit*), якога «*жыхары Ругену цяпер называюць [[Вітаўт (імя)|Вітальдам]]*».

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Астравы Нямеччыны
Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Геаграфія Мэкленбургу — Пярэдняй Памяраніі
Катэгорыя:Курорты Нямеччыны
Брок

**Брок** () — горад у Польшчы, уваходзіць у Мазавецкае ваяводзтва, Астроўскі павет. Мае статус гарадзкой гміны. Займае плошчу 28,06 км ². Насельніцтва 1896 чалавек (на 2008 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Мазавецкага ваяводзтва
Артур Мэен

**Артур Мэен** (; 16 чэрвеня 1874 — 5 жніўня 1960) — канадзкі палітык, прэм’ер-міністар Канады ў 1920—1921 і ад 29 чэрвеня да 25 верасьня 1926 году. Прадстаўляў Кансэрватыўную партыю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Канадзкія палітыкі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Канады
Віктар Раманцоў

**Віктар Анатолевіч Раманцоў** (нарадзіўся 20 верасьня 1970, г. Шацілавічы, Гомельская вобласьць) — беларускі журналіст, публіцыст і краязнавец. Сябра Саюзу журналістаў Беларусі. Жыве і працуе ў Шацілавічах.

## Біяграфія
Скончыў сярэднюю школу № 6 г. Шацілавічаў, Шацілавіцкі індустрыяльны тэхнікум (1989) і філялягічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Францішка Скарыны (1996, філёляг, выкладчык беларускай і расейскай моваў і літаратуры). Служыў у памежных войсках. Працаваў у філіі Нацыянальнага дзяржаўнага гуманітарнага ліцэя імя Якуба Коласа, газэтах «Химики» і «Ранак-плюс», Шацілавічы. Аўтар некалькіх соцень артыкулаў у пэрыядычным друку, некалькіх дзясяткаў эсэ. Жанаты, мае трох дзяцей.

## Творчасьць
Удзельнічаў у шацілавіцкім грамадзкім гісторыка-культурным аб’яднаньні «Поўня», у выяўленьні Здудзіцкага каменнага крыжа. Аўтар ідэі археалягічных раскопак на месцы колішняга гораду Казімер. Адзін з укладальнікаў зборніку матэрыялаў гісторыка-краязнаўчай канфэрэнцыі «Шацілкаўскія чытаньні» ў Шацілавічах (2010), склаў DVD-дыск пра канфэрэнцыю. Напісаў кнігу «Зьведаная зямля: Сьветлагоршчына ў пытаньнях і адказах». Аўтар дакумэнтальнага фільму «Шацілкі-Сьветлагорск: міты і рэаліі» (2012—2013 гг.) і дакумэнтальных сэрыялаў «Зьведаная зямля» (2017) і «Казімір: вяртаньне забытага горада» (2017).

## Узнагароды і прэміі
* 1998 — ІІІ месца ў шацілавіцкім раённым літаратурным конкурсе «Дэбют» (старшыня жюры — паэт І. Р. Катляроў).
* 2011 — І месца на літаратурным конкурсе «Літаратурныя дажынкі — 2011» у мястэчку Крэва.

## Публікацыі
* Аляксандр Шыманоўскі — этнограф з Чэрніна (да 160-годдзя з дня нараджэння) // Шацілкаўскія чытанні: матэрыялы ІІ гісторыка-краязнаўчай канферэнцыі (да 450-годдзя Шацілак) у Светлагорску, 16 красавіка 2010 г. — Светлагорск, 2011, с. 53 — 58.
* Гібель карабля «Вінніца» — класічная трагедыя ў вайсковым стылі // Тамсама, с. 65 — 71.
* Зведаная зямля. Светлагоршчына ў пытаннях і адказах. Мн., 2011. .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Прэзэнтацыя кнігі Віктара Раманцова ў Светлагорску

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шацілавічах
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Чарлз Тапэр

**Чарлз Тапжр** (, , Амгерст, Новая Шатляндыя, Канада — , Bexleyheath Вялікабрытанія) — прэм’ер-міністар Канады, прэм’ер Новай Шатляндыі, паводле прафэсіі лекар.

Тапэр быў прэм’ер-міністрам Новай Шатляндыі ў 1864—1867 гг. і зрабіў важны ўклад ва ўтварэньне дамініёна Канада, якое адбылося 1 ліпеня 1867 г. Памёр 30 кастрычніка 1915 году ў акрузе Bexleyheath (Лёндан) пасьля сардэчнага прыступу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Канадзе
Катэгорыя:Канадзкія палітыкі
Катэгорыя:Заснавальнікі канадзкай канфэдэрацыі
Катэгорыя:Памерлі ў Ангельшчыне
Жан Крэт'ен

**Жан Крэт'ен** (Joseph Jacques Jean Chrétien) (нар. 11 студзеня 1934 г., Шавініган, Квэбэк, Канада) — канадзкі палітык, 20-ы прэм’ер-міністар Канады (1993—2003), міністар юстыцыі Канады (1980—1982), кіраўнік Лібэральнай партыі Канады (1990—2003).

Катэгорыя:Канадзкія палітыкі
Пол Мартын

**Пол Эдгар Філіп Мартын** (, 28 жніўня 1938, Ўінзар, Антарыё, Канада) — канадзкі палітык і бізнэсмэн, былы лідэр Лібэральнай партыі Канады, прэм’ер-міністар з 12 сьнежня 2003 году да 6 лютага 2006 году. Цяпер палітык працягвае рабіць свой унёсак на міжнароднай арэне з дапамогай розных ініцыятываў, як то ў арганізацыях, якія стымулююць падвышэньне глябальнага здароўя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на сайце канадзкага парлямэнту.

Катэгорыя:Канадзкія палітыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 28 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Антарыё
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Канады
Культурная сталіца Эўропы

**Культу́рніцкая сталі́ца Эўро́пы** — ініцыятыва Эўразьвязу, якая складаецца ў штогадовым абраньні таго ці іншага гораду цэнтрам культурнага жыцьця кантынэнту з мэтай прыцягненьня ўвагі да яго культурнага разьвіцьця.

Як правіла, дадатковае фінансаваньне, прыцягваецца ў сувязі з выкананьнем функцыяў культурнай сталіцы, дазваляе гораду значна абнавіць стан культурных установаў. Скажам, у Порту пад эгідай культурнай сталіцы быў пабудаваны знакаміты Дом музыкі.

Першай культурнай сталіцай Эўропы ў 1985 годзе Рада Эўрапейскага зьвязу назваў Атэны, кандыдатуру якіх прапанавала Мэліна Мэркуры. У канцы 1990-х аналягічныя эўрапейскаму праекты — Арабская сталіца культуры і культурная сталіца Амэрыкі — былі запушчаныя і ў іншых частках сьвету.

## Сьпіс культурных сталіцаў Эўропы
* 1985:  Атэны, Грэцыя
* 1986:  Флярэнцыя, Італія
* 1987:  Амстэрдам, Нідэрлянды
* 1988: Заходні Бэрлін
* 1989:  Парыж, Францыя
* 1990:  Глазга, Вялікабрытанія
* 1991:  Дублін, Ірляндыя
* 1992:  Мадрыд, Гішпанія
* 1993:  Антвэрпэн, Бэльгія
* 1994:  Лісабон, Партугалія
* 1995:  Люксэмбург, Люксэмбург
* 1996:  Капэнгаген, Данія
* 1997:  Тэсалёнікі, Грэцыя
* 1998:  Стакгольм, Швэцыя
* 1999:  Ваймар, Нямеччына
* 2000:
**  Авіньён, Францыя
**  Балёньня, Італія
**  Бэрген, Нарвэгія
**  Брусэль, Бэльгія
**  Кракаў, Польшча
**  Прага, Чэхія
**  Рэйк’явік, Ісьляндыя
**  Сант’яга-дэ-Кампастэля, Гішпанія
**  Хэльсынкі, Фінляндыя
* 2001:
**  Порту, Партугалія
**  Ратэрдам, Нідэрлянды
* 2002:
**  Бруге Бэльгія
**  Саляманка, Гішпанія
* 2003:  Грац, Аўстрыя
* 2004:
**  Генуя, Італія
**  Ліль, Францыя
* 2005:  Корк, Ірляндыя
* 2006:  Патры, Грэцыя
* 2007:
**  Люксэмбург (ад імя Вялікага рэгіёну)
**  Сыбіў, Румынія
* 2008:
**  Лівэрпул, Вялікабрытанія
**  Ставангер, Нарвэгія
* 2009:
**  Вільня, Летува
**  Лінц, Аўстрыя
* 2010:
**  Пэч, Вугоршчына
**  Стамбул, Турэччына
**  Эсэн (ад імя Рурскага рэгіёну)
* 2011
**  Талін, Эстонія
**  Турку, Фінляндыя
* 2012
**  Гімараэш, Партугалія
**  Марыбор, Славенія
* 2013
**  Марсэль, Францыя
**  Кошыцэ, Славаччына
* 2014
**  Рыга, Латвія
**  Умеа, Швэцыя
* 2015
**  Монс, Бэльгія
**  Пльзень, Чэхія
* 2016
**  Сан-Сэбастыян, Гішпанія
**  Уроцлаў, Польшча

Катэгорыя:Культурніцкая палітыка Эўрапейскага Зьвязу
Катэгорыя:Сьпісы сталіцаў
Катэгорыя:Сьпісы гарадоў Эўропы
Катэгорыя:Сталіцы Эўропы
Рымскі дагавор

**Ры́мскі дагаво́р** — міжнародны дагавор, падпісаны ў 1957 годзе ФРГ, Францыяй, Італіяй, Бэльгіяй, Нідэрляндамі і Люксэмбургам аб ліквідацыі ўсіх перашкод на шляху свабоднага перамяшчэньня людзей, тавараў, паслуг і капіталу.

## Апісаньне
Рымскі дагавор 1957 стаў дакумэнтам, які заклаў падмурак для Эўрапейскага эканамічнага супольніцтва. Акрамя таго, 25 сакавіка 1957 году тымі ж дзяржавамі быў падпісаны яшчэ адзін Рымскі дагавор, які заклаў падмурак функцыянаваньня Эўрапейскай супольнасьці па атамнай энэргіі.

У сучасным выглядзе Рымскі дагавор складаецца з 6 частак (314 артыкулаў). У першай частцы устаноўлены прынцыпы функцыянаваньня Эўрапейскай супольнасьці; другая частка рэгулюе пытаньні грамадзянства; трэцяя — вызначае асноўныя кірункі палітыкі супольнасьці (напр. Эўрапейскі парлямэнт, Рада міністраў Эўрапейскага зьвязу, Эўрапейская камісія, Эўрапейская падліковая палата, Эўрапейскі сацыяльна-эканамічны камітэт, Камітэт рэгіёнаў, Эўрапейскі інвэстыцыйны банк); чацьвёртая частка рэгулюе пытаньні асацыяцыі зь іншымі краінамі і тэрыторыямі; пятая частка вызначае інстытуты супольнасьці; шостая частка ўключае агульныя і заключныя палажэньні.

## Вонкавыя спасылкі

* Дагаворы Эўрапейскага зьвязу

Катэгорыя:Дагаворы Эўрапейскага зьвязу
Катэгорыя:Гісторыя Эўрапейскага зьвязу
Сурабая

**Сурабая** () — другі паводле велічыні горад у Інданэзіі, адміністрацыйны цэнтар правінцыі Ўсходняя Ява. Адзін з асноўных партоў краіны, важны эканамічны і інфраструктурны цэнтар. Разьмешчаны на паўночным узьбярэжжы ўсходняй Явы, у вусьце ракі Мас (рукаў больш буйной ракі Брантас), на беразе праліва Мадура.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Інданэзіі
Мэдан

**Мэдан** () — адміністрацыйны цэнтар правінцыі Паўночная Суматра, Інданэзія. Найбуйнейшы горад на Суматры і трэці паводле насельніцтв ў Інданэзіі пасьля Джакарты і Сурабаі. Разьмешчаны на поўначы правінцыі, побач знаходзіцца буйны порт Бэлаван і міжнародны аэрапорт Палёнія.

Афіцыйная дата заснаваньня Мэдану — 1 ліпеня 1590 г.

## Вонкавыя спасылкі
* Карта паўночнай Суматры
* Спадчына Медана

Катэгорыя:Гарады Інданэзіі
Фрэнсіс Эліза Бэрнэт

**Фрэнсіс Эліза Годжсан Бэрнэт** (; 24 лістапада 1849, Манчэстэр, Ангельшчына — 29 кастрычніка 1924, Нью-Ёрк, ЗША) — ангельская пісьменьніца і драматург.

У 2025 годзе «Таямнічы сад» Бэрнэт быў выдадзены на беларускай мове ў перакладзе Алены Пятровіч.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 24 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1849 годзе
Катэгорыя:Памерлі 29 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе
Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Катэгорыя:Літаратары і літаратаркі ЗША
Мэнара Куала-Лумпур

**Мэнара Куала-Лумпур** (, распаўсюджана Menara KL) — афіцыйная назва куала-лумпурскай тэлевежы. Будаўніцтва будынка вышынёй 421 мэтры працягвалася каля 5 гадоў. Сярод тэлекамунікацыйных будынкаў Menara займае 5 месца, саступаючы вежах CN Tower ў Таронта (Канада) 553 м, Астанкінскай тэлевежы ў Маскве (Расея) 540 м, Жамчужына Ўсходу ў Шанхаі (Кітай) 468 м, Борджа Мілад ў Тэгеране (Іран) 435 м. За арыгінальнае падсьвятленьне Menara KL атрымала неафіцыйнае імя «Сад сьвятла».

Катэгорыя:Тэлевежы
Катэгорыя:Збудаваньні Малайзіі
Эліель Саарынэн

**Готліб Эліэль Саарынэн** (; 20 жніўня 1873, Рантасалмі, Фінляндыя — 30 чэрвеня 1950, Блумфілд-Гілс, Мічыган, ЗША) — фінскі архітэктар і дызайнэр, заснавальнік стылю нацыянальнага рамантызму ў фінскай архітэктуры.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*  Эліэль Саарынэн
* Фінскі музэй архітэктуры

Катэгорыя:Фінскія архітэктары
Луіс Гэнры Саліван

**Луіс Гэнры Саліван** (; 3 верасьня 1856 — 14 красавіка 1924) — амэрыканскі архітэктар, першапраходзец рацыяналізму, бацька амэрыканскага мадэрнізму. Стваральнік аднаго зь першых хмарачосаў і канцэпцыі арганічнай архітэктуры, ідэоляг чыкагаўскай школы архітэктуры і настаўнік Фрэнка Лойда Райта. Яму належыць афарызм «форму ў архітэктуры вызначае функцыя».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктары ЗША
Катэгорыя:Архітэктары-мадэрністы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1856 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе
Эўрапейская эканамічная супольнасьць

**Эўрапейская эканамічная супольнасьць** (ЭЭС) — міжнародная арганізацыя, створаная паводле Рымскага дагавору, якая існавала з 1957 па 1993 год, створаная для ажыцьцяўленьня эканамічнай інтэграцыі (уключаючы агульны рынак) Бэльгіі, Нямеччыны, Галяндыі, Італіі, Люксэмбургу і Францыі.

З часам супольнасьць ўключыла ў сябе яшчэ шэсьць краінаў, і з 1967 году яе органы таксама рэгулявалі Эўрапейскае аб’яднаньне вугалю і сталі (ЕАВС) і Эўрапейскую супольнасьць па атамнай энэргіі (Эўратам) пад агульнай назвай Эўрапейскія супольнасьці. Пасьля стварэньня Эўрапейскага зьвязу ў 1993 годзе ЕЭС была пераназваная ў *Эўрапейскую супольнасьць*, стаўшы асноўнай супольнасьцю адной з трох апораў Эўразьвязу, а інстытуты супольнасьці сталі інстытутамі Зьвязу.


Катэгорыя:Былыя міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Гісторыя Эўрапейскага зьвязу
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1958 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1993 годзе
Мішэль Пфайфэр

**Мішэ́ль Мэ́ры Пфа́йфэр** (; нарадзілася 29 красавіка 1958 году, Санта-Ана, Каліфорнія, ЗША) — амэрыканская акторка.

## Біяграфія
Мішэль Пфайфэр нарадзілася ў горадзе Санта-Ана ў Каліфорніі 29 красавіка 1958 году. У ейнае сям’і ёсьць старэйшы брат і дзьве малодшыя сястры, Дыдзі і Лоры, якія таксама здымаюцца ў кіно. У 1978 годзе Мішэль удзельнічала ў конкурсе «Міс Каліфорнія». У кіно здымаецца з канца 1970-х гадоў, але вядомасьць набыла ў сярэдзіне 1980-х пасьля здымак у вядомых фільмах «Лэдзі-ястраб» і «Істўіцкія ведзьмы».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 29 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Каліфорніі
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Срэбраны мядзведзь»
Катэгорыя:Акторы XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Акторы XXI стагодзьдзя
Джыраляма Саванароля

**Джыраляма Саванарола** (; 21 верасьня 1452, Фэрара — 23 траўня 1498, Флярэнцыя) — італьянскі дамініканскі сьвятар, паэт. Былы манах, дыктатар Флярэнцыі з 1494 па 1498. У 1475 годзе стаў сябрам ордэну дамініканцаў. Ад 1479 году зьвяртаўся з казаньнямі да народу ў гарадах Паўночнай Італіі.

## Літаратура
* Саванарола Джыралма //  С. 50

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Італіі
Катэгорыя:Дамініканы
Катэгорыя:Выпускнікі Фэрарскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Спаленыя на вогнішчы
Гале-на-Заале

**Га́ле-на-Заале** () — горад у Нямеччыне, які стаіць на рацэ Заале. Ёсьць самым населеным горадам зямлі Саксонія-Ангальт, бо паводле стану на 2010 год у ім пражывала каля 233 тысячы чалавек (зь іх больш 18 тысяч студэнтаў).

Горад вядомы сваім унівэрсытэтам, які быў заснаваны ў 1694 годзе. У 1817 годзе ўнівэрсытэт Гале быў аб’яднаны з ўнівэрсытэтам гораду Вітэнбэрг. З 1933 году аб’яднаны ўнівэрсытэт завецца ўнівэрсытэтам імя Мартына Лютэра Гале-Вітэнбэрг ().

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт
Дэсаў-Росьляў

**Дэ́саў-Ро́сьляў** () — горад у Нямеччыне, горад зямельнага падпарадкаваньня, разьмешчаны ў зямлі Саксонія-Ангальт. Утвораны 1 ліпеня 2007 у выніку аб’яднаньня гарадоў Дэсаў і Росьляў-на-Эльбе. Горад упершыню згадваецца ў 1213 годзе. Насельніцтва складае 86 906 чалавек (на 31 сьнежня 2010 году). Займае плошчу 244,64 км². Афіцыйны код — 15 1 01 000.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт
Вайсэнфэльс

**Вайсэнфэльс** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Саксонія-Ангальт.

Уваходзіць у склад раёну Бургенлянд. Падпарадкоўваецца кіраваньню Вайсэнфэльзэр Лянд. Насельніцтва складае 29 669 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 24,74 км². Афіцыйны код — 15 2 68 035.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт
Мэрзэбург

**Мэ́рзэбург** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Саксонія-Ангальт.

Уваходзіць у склад раёну Заалекрайс. Падпарадкоўваецца кіраваньню Мэрзэбург. Насельніцтва складае 34 411  чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 36,08 км². Афіцыйны код — 15 2 61 036.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт
Бітэрфэльд

**Бі́тэрфэльд** ( ) — горад у Нямеччыне, раённы цэнтар, разьмешчаны ў зямлі Саксонія-Ангальт. Уваходзіць у склад раёну Ангальт-Бітэрфэльд. Насельніцтва — 15 709 чал. Займае плошчу 27,85 км². Афіцыйны код — 15 1 54 002.

Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт
Штэндаль

**Штэ́ндаль** () — горад у Нямеччыне, раённы цэнтар, разьмешчаны ў зямлі Саксонія-Ангальт.

Уваходзіць у склад раёна Штэндаль. Падпарадкоўваецца кіраваньню Штэндаль-Ухтэталь. Насельніцтва складае 36 761 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 82,31 км². Афіцыйны код — 15 3 63 114. Горад падзяляецца на 8 гарадзкіх раёнаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт
Ашэрсьлебэн

**А́шэрсьлебэн** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Саксонія-Ангальт.

Уваходзіць у склад раёну Зальцлянд. Падпарадкоўваецца кіраваньню Ашэрсьлебэн Лянд. Насельніцтва складае 27 415 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 85,81 км². Афіцыйны код — 15 3 52 002.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт
Квэдлінбург

**Квэдлінбург** () — старажытны горад у Нямеччыне, у зямлі Саксонія-Ангальт.

У 1995 годзе Стары горад, які ўключае Шлёсбэрг, занесены ў сьпіс сусьветнай культурнай і прыроднай спадчыны ЮНЭСКО. У склад гарадзкога цэнтру ўключана больш за 1600 дамоў, узрост якіх перавышае 600 гадоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Нямеччыне
Кётэн

**Кётэн** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Саксонія-Ангальт, разьмешчаны непадалёк ад Гале.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Саксоніі-Ангальт
Лютэрштат-Айсьлебэн

**Лютэршта́т-Айсьле́бэн** () — камуна і горад у Нямеччыне, у зямлі Саксонія-Ангальт, раённы цэнтар. Уваходзіць у склад раёну Мансфэльд-Зюдгарц. Насельніцтва складае 23 789 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 91,55 км². Афіцыйны код — 15 2 60 017.

Да 1946 году насіў назву Айсьлебэн, атрымаў дадатак да яе Лютэрштат () — «горад Лютэра» у гонар Мартына Лютэра, які нарадзіўся і памёр у гэтым горадзе. Камуна падзяляецца на 6 сельскіх акругаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Патсдам

**Патсдам** (; ) — горад на ўсходзе Нямеччыне з насельніцтвам на 2011 год каля 159 000 чалавек. Сталіца фэдэральнай зямлі Брандэнбург. Разьмешчаны на рацэ Гафэлі і на берагах некалькіх злучаных паміж сабой азёраў, за 20 км на паўднёвы захад ад Бэрліну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Эбэрсвальдэ

**Эбэрсва́льдэ** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Брандэнбург. Уваходзіць у склад раёну Барнім. Насельніцтва складае 41 209 чалавек (на 31 сьнежня 2006 году). Займае плошчу 58,20 км². Афіцыйны код — 12 0 60 052.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Брандэнбургу