Куранец

**Куране́ц** — вёска ў Беларусі, на рацэ Пеле. Цэнтар сельсавету Вялейскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 962 чалавекі. Знаходзіцца за 7 км на паўночны ўсход ад Вялейкі, за 0,2 км ад чыгуначнай станцыі Куранец; на шашы Вялейка — Докшыцы ().

Куранец — даўняе места гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны). Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся драўляны касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, помнік архітэктуры XVII ст.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Куранец разам з возерам Нарач і ракой Нарач упамінаецца ў лацінскамоўнай грамаце вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча віленскаму катэдральнаму касьцёлу Сьвятога Станіслава ад 2 лютага 1436 году («districtum Kureniecz», «lacu Norocz», «flavium Norocz»).

У 1539 году ў Куранцы збудавалі царкву, у 1665 годзе — касьцёл. У гэты ж час паселішча атрымала статус места.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Куранец апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стаў цэнтрам воласьці Вялейскага павету Віленскай губэрні. Статус паселішча панізілі да мястэчка. У XIX стагодзьдзі тут праводзіліся вялікія кірмашы. На 1866 год у Куранцы было 208 дамоў. У пачатку XX ст. існавалі валасная ўправа, 2 царквы, расейская царкоўнапрыходзкая школа.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Куранец занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Куранец абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Куранец апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва.

У 1939 годзе Куранец увайшоў у БССР, дзе 15 студзеня 1940 году стаў цэнтрам Куранецкага раёну (з 1946 году ў Вялейскім раёне). 12 кастрычніка 1940 году паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У Другую сусьветную вайну з 25 чэрвеня 1941 да 2 ліпеня 1944 году Куранец знаходзіўся пад акупацыяй Трэцяга Райху. 16 ліпеня 1954 году статус паселішча панізілі да вёскі. На 1972 год тут быў 446 двароў, на 1997 год — 493, на 1998 год — 473. У 2000-я гады Куранец атрымаў афіцыйны статус «аграгарадку».


Kuraniec, Miadzielskaja, Maci Božaj. Куранец, Мядзельская, Маці Божай (1900).jpg|Касьцёл, каля 1900 г.
Kuraniec, Miadzielskaja, Maci Božaj. Куранец, Мядзельская, Маці Божай (3.05.1920-39).jpg|Касьцёл, да 1939 г.
Kuraniec. Куранец (P. Vałyncevič, 1902).jpg|Царква, 1902 г.
Kuraniec, Baharodzickaja. Куранец, Багародзіцкая (1938).jpg|Царква, 1938 г.


Kuraniec, Rynak. Куранец, Рынак (1901-17).jpg|Рынак, да 1918 г.
Kuraniec, Rynak. Куранец, Рынак (1919-39).jpg|Рынак, да 1939 г.
Kuraniec, Rynak. Куранец, Рынак (1919-39) (2).jpg|Рынак, да 1939 г.
Kuraniec. Куранец (1930-39).jpg|Помнік паўстанцам, 


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1866 год — 1269 чал.; 1887 год — 1765 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1901 год — 2368 чал.; 1921 год — 1629 чал.; 1972 год — 1427 чал.; 1997 год — 1137 чал.; 1998 год — 1115 чал.; 1999 год — 1093 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 962 чал.

### Інфраструктура
У Куранцы працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, амбуляторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Забудова
### Вуліцы і пляцы

У тэлефонным даведніку 1939 году ўпамінаецца Смаргонская вуліца.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Магіла ўдзельнікаў нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) і польскіх жаўнераў, палеглых ў 1919—1920 гадох
* Могілкі юдэйскія
* Царква Раства Багародзіцы (1870; мураўёўка)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1652, 1810, 1928)

## Галерэя

Куранец. Магіла паўстанцаў 1863-84 гг.jpg|Магіла паўстанцаў
Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Куранец).jpg|Царква Раства Багародзіцы
Куранец. Новы касцёл.jpg|Новы касьцёл
Куранец.jpg|Уязны знак


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі