Цыркуляр

**Цыркуля́р**, **абе́жнiк**, **наўко́льнік** (, ад лац. *circularis* — кругавы) — дырэктыўнае распараджэньне, якое рассылаецца падведамным установам ці падначаленым службовым асобам.

Ува афіцыйнай перапісцы *цыркулярам* называўся ліст (указаньне, загад і гэтак далей), напісаны адной асобай групе некалькіх службовых асоб, альбо ліст для ўсіх асоб, якія займаюць пэўную пасаду. Ува адрозьненьне ад распараджэньняў, якія дазваляюць якое-небудзь канкрэтнае справа, *цыркуляры* звычайна насілі агульны інструкцыйны характар

## Гісторыя

### У Маскоўскай імпэрыі
У Маскоўскай імпэрыі цыркуляры, і асабліва тыя, якія выдаваліся міністрамі, атрымалі вялікае значэньне. Веданьне практычнага права ў многіх галінах адміністрацыйнага кіраваньня было немагчыма безь веданьня адпаведных цыркуляраў, якія ў шэрагу выпадкаў ўсталёўвалі самастойныя правілы, або ў тым ці іншым стаўленьні зьмянялі сэнс закона. Такое значэньне цыркуляраў у маскоўскам адміністрацыйным праве абумаўлялася:

* непаўнатой і недасканаласьцю расейскага заканадаўства наогул;
* адсутнасьцю заканадаўчых нормаў па выданьні цыркуляраў.

Няпоўнасьць законаў часьцяком прыводзіла да істотных цяжкасьцей, таму Дзяржаўны савет Маскоўскае імпэрыі прызнаў:
«…права адміністрацыйных уладаў, асабліва вышэйшых, вызначаць у тых выпадках, на якія няма асобнага прадпісаньня закона, падрабязнасьці, якія высьлізгваюць ад заканадаўца…»

Аднак пытаньне парадку, у якім адміністрацыя можа ажыцьцяўляць азначанае вышэй права — тлумачыць і папаўняць законы, дзеючым заканадаўствам не дазвалялася, а таксама й цыркуляры міністраў зборам законаў іґнараваліся.

Згодна з артыкулам 176, п. 6 Ўстановы міністэрстваў *«справы выканаўчыя агульныя прадстаўляюцца на дазвол кіраўнічага сэната…, 6) калі трэба будзе патрэба зрабіць агульнае (цыркулярнае) прадпісаньне ў тлумачэньне або пацьверджаньне існуючых правілаў»*, гэта значыць, цыркуляр павінен быць выдадзены толькі кіраўнічым Сэнатам, а не міністэрствамі; на справе гэта патрабаваньне не выконвалася, і асобныя міністры пастаянна выдавалі цыркуляры. Адсутнасьць заканадаўчых нормаў па іх выданьню, наглядзе, абскарджаньню або адмене магло прывесьці да таго, што цыркуляр будзе не адпавядаць закону, у тлумачэньне якога ён выдаецца, а таксама да ўстанаўленьня правілаў, якія ня маюць падстаў у законе.

#### Прыклады

* «Аб захаваньні старажытных будынкаў па губэрнях»
* «Аб скарачэньні гімназічнае адукацыі»

### У [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкім Саюзе]]
Да 1936 году — рэгламэнтаваны заканадаўствам афіцыйны акт, які выдаваў кіраўнік наркамата. Парадак выданьня цыркуляраў, іх апублікаваньня, а таксама апратэставаньня й прыпыненьня ЦВ Камітэты рэспублік край(вобл)выканкамаў аднолькавы зь іншымі актамі, якія выдавалі наркаматы, выканкамы й іншыя савецкія арґанізацыі. Шэраг цыркуляраў былі выдадзены НКУС, зь іх некаторыя дзейнічаюць і ў Расеі.

#### Прыклады

* Цыркуляр Наркамата ўнутраных справаў СССР № 30. м. Масква. Зьмест: аб мерапрыемствах па абслугоўваньні першамайскіх сьвятаў. «13» красавіка 1937 году. Народны камісар унутраных спраў СССР Генэральны камісар Дзяржаўнай Бясьпекі Н. Яжоў

## Сучаснасьць

### Францыя, Італія, Бэльгія
Ува Францыі, Італіі, Бэльгіі й некаторых іншых краінах з грамадзянскім правам **circulaire** (француская), **circolare** (італьянская) альбо **omzendbrief** (нідэрляндзкая) (*то-бок цыркуляры*) складаецца з тэксту, прызначанага для супрацоўнікаў службы, прадпрыемства або адміністрацыі.

Цыркуляры ўтрымліваюць рэкамэндацыі: яны дастасавальныя толькі да работнікаў дзяржаўных службаў. У пэўных выпадках цыркуляры ўводзяць новыя правілы (*circulaires réglementaires*); такія, што пры пэўных умовах можна абскардзіць злоўжываньне ўладай.

Сукупнасьць судовых рашэньняў, якія тычацца цыркуляраў, атрымала шырокае разьвіцьцё. Цяпер цыркуляры існуюць толькі для таго, каб камэнтаваць існуючы закон і тлумачыць яго прымяненьне ў канкрэтных выпадках.

Цяпер цыркуляр гэта:

* нарматыўны характар тэксту;
* характар меры ўнутранага адміністраваньня;
* указ, які рэгулюе паўнамоцтвы міністраў у рамках іхніх дэпартаментаў
* ўрадавыя рашэнні.

Дзяржаўная рада ўва Францыі і ў Нідэрляндах да гэтага часу захоўвае ўнікальны крытэрый для вызначэньня таго, ці варта перадаваць рашэньне на разгляд судзьдзі — імпэратыўны характар рашэньня. Калі гэта ўмова дастасавальна, судзьдзі правяраюць законнасьць тэксту.

### Нямеччына
У Нямеччыне *цыркуляры* ўяўляюць сабой адміністрацыйны акт у форме калектыўнага распараджэньня ў адпаведнасьці з §35, Пункт 2 *VwVfG*, калі прымаюцца сувэрэнныя меры па ўрэгуляваньні асобнага выпадку, які мае непасрэдную юрыдычную сілу, як у выпадку цыркуляраў *BaFin* па крэдытных установах.

### Аўстрыя
У Аўстрыі *цыркуляры* ад дзяржаўных органаў могуць быць аднесены да адміністрацыі сувэрэннае дзяржавы альбо адміністрацыі прыватнага сэктара, у залежнасьці ад утрыманьня. Вырашальнае значэньне мае сувязь з актам альбо распараджэньнем дзяржаўнага або прыватнага сэктара й г.д., аналягічным ўказаньням, інструкцыям / апублікаваным брашурам.

## Глядзіце таксама
* Указ
* Маніфэст
* Ліст
* Закон

## Крыніцы

Катэгорыя:дакумэнты