Лачплэсіс (рок-опэра)

**«Лачплэсіс»** () — латыскі рок-м’юзыкал паводле нацыяльнага эпасу *[[Лачплэсіс]]*. Аўтар лібрэта — Мара Залітэ, музыкі — кампазытар Зыгмарс Ліепіньш. Прэм’ер адбылася ў Рызе 23 жніўня 1988 року.

## Характарыстыка
У адрозьненьне ад арыгінальнай паэмы, Кангарс і Лачплэсіс — найлепшыя сябры. Абодва героі, абодва маюць слабасьці, але асабліва заўважная Кангарсава: ён вельмі амбіцыйны. Рок-опэра збольшага засяроджаная на асьлепленасьці Кангарса прагай славы, а пра здраду ягоную становіцца вядома толькі пасьля таго, як ён даведваецца пра слабасьць Лачплэсіса перад замежнымі заваёўнікамі. Кангарсу супрацьпастаўлены Какнэзіс, які адмаўляецца нават і думаць пра здраду. Лаймдота і Лачплэсіс атаясамліваюцца з сымбалямі Латвіі: Лаймдота прадстаўляе саму Латвію, а Лачплэсіс — народ. Крыжакі — зладзеі, прадстаўленыя лідэрам Дытрыхам, якім дапамагаюць чэрці і стукачы.

## Сюжэт
Лачплэсіса і Кангарса адпраўляюць навучацца ў Буртніекі. Па дарозе яны наведваюць замак Айзкраўклэ, дзе чэрці бяруць Кангарса ў палон і катуюць, вымагаючы ад яго здрадзіць сваіх людзей, аддаўшы іх у рабства і прыняўшы хрысьціянства. Калі той адмаўляецца, галоўны чорт Лікцэпурэ спыняе катаваньні і пераконвае Кангарса, што той стане славутым, калі яму ня будзе замінаць Лачплэсіс.

Тым часам дзьве ведзьмы кідаюць Лачплэсіса ў Даўгаву, але яго выратоўвае Стабурагс, які папярэджвае, што гэта ягоная першая сьмерць. Лачплэсісу наканавана паміраць і вяртацца да жыцьця тройчы, і прайсьці тройчы ад паняволеньня да свабоды. Лапчплэсіс пытаецца, ці ён мёртвы, на што атрымлівае адказ, што ён жыцьме, пакуль памятацьме Стабурадзэ, патанулыя замкі, лётаючыя азёры і сябе самога: яго выкармілі ўсе латыскія мацяркі, а душу ягоную склалі душы ўсіх латышоў. Тады зьяўляецца Какнэзіс і наказвае Лачплэсісу збудаваць латышам радзіму, абяцаючы здабыць яму дрэва. Пазьней у Буртніекі Лачплэсіс заляцаецца да Лаймдоты; яны разам слухаюць сьпеў замку Буртніекі, а Лаймдота сьпявае малітву да багіні Сонца Саўле. Выслухаўшы песьню, Лачплэсіс прызнаецца Лаймдоце, што ў гэтым сьпеве бацькаўшчына адгукнулася яму больш як заўсёды, і ён падымае затанулы замак Буртніекі. Чэрці спрабуюць яму зашкодзіць, цьвердзячы, што гэты народ ня мае ўласнай гісторыі, а толькі бабуліны казачкі, але ён адольвае перашкоды і заручаецца з Лаймдотай, якая і ёсьць душой Латвіі.

Лаймдота пазьней сустракае Кангарса; той просіць яе быць зь ім. Пачуўшы адмову, Кангарс пагражае ўзяць яе сілай і пакласьці пад усіх, хто схоча. Ён выкрадае Лаймдоту і хлусіць Лачплэсісу, нібыта яна ўцякла з «каханым» Какнэзісам. Лачплэсіс, паверыўшы Кангарсу, вырашае забыць каханую. Падчас бадзяньняў Лачплэсіс сустракае Паўночную дзеву (увасабленьне Палярнага зьзяньня). Тая паведамляе, што гэта ягоная другая сьмерць: ён мёртвы, бо трапіў у паняверку. Лачплэсіс спрабуе вярнуцца да свайго народу, але сустракае трох шматгаловых пачвараў — *ёдсаў*. Ён адрубае ёдсам адну галаву за другой, але апошняя галава просіць літасьці і раскрывае тайну: усе вакольныя скалы — насамрэч зачараваныя людзі. Лачплэсіс ажыўляе іх і вяртаецца дадому.

Перапужаныя чэрці бесяцца і шалеюць з тае прычыны, што людзі ўжо былі пад іхняй уладай, а народныыя песьні і мова амаль зьніклі. Дытрых абвяшчае, што ім можа дапамагчы адзін Кангарс, і загадвае чарцям знайсьці яго ў латыскім народзе. Чэрці спрабуюць умовіць далучыцца Какнэзіса, але ён адрынае іх, кажучы, што Лачплэсіс — ягоны сябар, на якога Лачплэсіс можа спадзявацца. Пасьля гэтага зьяўляецца Лаймдота, і Лачплэсіс цікавіцца, чаму яна плача. Пачуўшы адказ, што Лаймдота апаганеная і зганьбаваная, Лачплэсіс абяцае, што ягоныя сьлёзы ачысьцяць яе, і яны абодва адродзяцца сьлязьмі адно аднога; тады яны жэняцца. Тым часам Кангарс нарэшце знайшоў слабое месца Лачплэсіса: ён даносіць ворагу, што Лачплэсісава сіла — у вушах, бо вушамі ён чуе сваю бацькаўшчыну і адчувае кожны рух, што на ёй адбываецца. Калі Лачплэсіс аглухне, ён разьняверыцца, забудзецца і стане ўразьлівым. Толькі пасьля гэтага Кангарс асэнсоўвае свой учынак і адчайна прызнаецца ў любві да Латвіі. Крыжакі ладзяць турнір для Лачплэсіса і Чорнага рыцара — стварэньня без вачэй, вушэй і мовы: кожны, хто пройдзе побач, пазбавіцца веры і ўспамінаў. Выкляты Лачплэсіс ўсё-ткі зьвяртаецца па дапамогу да бацькаўшчыны. Раздаецца голас дыктара, які паведамляе, што бітва з Чорным рыцарам ня скончанае, але прыйдзе час, калі Лачплэсіс адолее і заб’е яго.

## Песьні

; I дзея:
# Prologs (Пралёг)
# Koris «Tas ir laiks» (Хор: «Час надышоў»)
# Lāčplēsis «Es dzirdu» (Лачплэсіс: «Я чую»)
# Lielvārdis «Uz krustcelēm» (Ліелвардыс: «На ростанях»)
# Krustnešu koris un Dīterihs (Хор крыжакоў і Дытрыха)
# Dīterihs un četri ziņotāji (Дытрых і чатыры даносчыкі)
# Lāčplēsis un Kangars ceļā (Лачплэсіс і кангарс у дарозе)
# Aizkraukles pilī (У замку Айзкраўклэ)
# Spīdzināšana. Līkcepure un Kangars (Лікцэпурэ і Кангарс: «Катаваньне»)
# Pie Staburadzes (З Стабурагсам)
# Koknesis «Ozols mans tēvs» (Какнэзіс: «Мой бацька — дуб»)
# Laimdotas un Lāčplēša duets (Дуэт Лаймдоты і Лачплэсіса)
# Burtnieku pils skanēšana (Сьпеў замку Буртніекі)
# Laimdotas dziesma (Сьпеў Лаймдоты)
# Lāčplēša dziedājums «Cīņa par gaismu» (Сьпеў Лапчлэсіса: «Барацьба за сьвятло»)
# Kangars un Laimdota. Laimdotas aizvešana. I cēliena fināls (Кангарс і Лаймдота. Выкраданьне Лаймдоты. Канец I дзеі)

; II дзея
# Kangara melu aina (Сцэна Кангаравай хлусьні)
# Koris un Dīterihs (Хор і Дытрых)
# Lāčplēsis pie Ziemeļmeitas (Лачплэсіс і Паўночная дзева)
# Lāčplēsis un trīs jodi (Лачплэсіс і тры ёдсы)
# Lāčplēsis un koris «Atgriešanās» (Лачплэсіс і хор: *Вяртаньне*)
# Dīterihs un ziņotāji «Nolādēts» (Дытрых і даносчыкі: «Пракляты»)
# Līkcepure. Koknesis «Tu vari paļauties uz mani» (Лікцэпурэ. Какнэзіс: «Можаш на мяне пакласьціся»)
# Laimdota un Lāčplēsis «Tu raudi» (Лаймдота і Лачплэсіс: «Ты плачаш»)
# Kāzas (Вясельлі)
# Lielvārdis «Latvju zeme vaļā stāv» (Ліелвардыс: «Латыская зямля адкрытая»)
# Lāčplēsis «Es dzirdu» (Лачплэсіс: «Я чую»)
# Nodevības aina. Dīterihs, ziņotāji un Kangars (Сцэна здрады. Дытрых, даносчыкі і Кангарс)
# Teicējs un koris (Дыктар і хор)
# Lāčplēsis «Kas tu esi?» (Лачплэсіс: «Хто ты?»)
# Koris «Tas ir laiks» (Хор: «Час надышоў»)
# Epilogs (Эпілёг)

## У ролях
* Лачплэсіс — Іга
* Лаймдота — Мая Лусэна
* Кангарс — Імантс Ванзовічс
* Ліелвардыс — Юрыс Рыйкурыс
* Паўночная дзева — Жанэта Ондзулэ
* Какнэзіс — Айварс Брызэ
* Дытрых — Нікс Мацьвееўс
* Лікцэпурэ — Зыгфрыдс Муктупавэлс і Віестурс Янсанс
* Стабурагс — Мірдза Зывэрэ і Дайга Блаўа
* Дыктар — Яніс Сканіс
* Дзяўчыны — Рамона Фагеле, Дыта Падскачыя, Ая Сіліня, Дана Пургайлэ, Лаліта Саўліэтэ
* Даносчыкі, ёдсы, чэрці — Айнарс Ашманіс, Айгарс Граўба, Айгарс Крэсла, Айгарс Гравэрс

## Музыкі
* Зыгмарс Ліепіньш, Улдыс Маргілевічс — клявішныя
* Харыйс Зарыньш, Айварс Германіс — гітара
* Гунтыс Вэцгайліс, Эдуардс Глотаўс — бас-гітара
* Алегс Упэніекс, Вілніс Крыевіньш — пэркусія
* Таксама выкарыстаныя запісы фальклёрных гуртоў «Skandinieki» ды «Iļģi».

## Значэньне
Рок-опэра «Лачплэсіс» зьявілася акурат у пачатку трэцяга нацыянальнага адраджэньня. Яна прасякнутая яскравым антысавецкім падтэкстам і натхніла ўздым латыскага незалежніцкага руху.

## Заўвагі

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Лібрэта опэры 
* Аўдыёзапісы рок-опэры на бачыне Зыгмарса Ліепіньша
* 

Катэгорыя:М’юзыклы 1986 году
Катэгорыя:Рок-опэры
Катэгорыя:Рок-м’юзыклы