Ян Залатавусны

**Ян Залатавусны**, **Іаан Залатавуст**, **Ян Хрызастом** (; каля 347 — ) — архіяпіскап Канстантынопальскі, багаслоў, шануецца праваслаўнай і каталіцкай вернікамі, як адзін з трох Сусьветных сьвятых і настаўнікаў разам са сьвятымі Васілём Вялікім і Рыгорам Вялікім.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Антыёхіі (Сырыя) каля 350 году. У васямнаццацігадовым узросьце прыняў хрост і пачаў жыць як пустэльнік. Дзесяць гадоў суровай аскэзы аслабілі яго здароўе, а таму ён быў вымушаны пакінуць пустэльніцкае жыцьцё і праз нейкі час распачаў служэньне дыякана пры тагачасным біскупе Антыёхіі. Яшчэ праз некалькі гадоў Ян прыняў сьвятарскае пасьвячэньне. Слава пра яго надзвычай красамоўныя казаньні выйшла далёка за межы Антыёхіі, а самога Яна пачалі называць **Хрызастомам**, што ў перакладзе з грэцкай мовы азначае «Залатавусны».

У 397 годзе Ян становіцца патрыярхам Канстантынопаля. Ён адважна выкрывае заганы і празьмерную раскошу, што пануюць пры імпэратарскім двары, і заклікае моцных гэтага сьвету да сьціпласьці. У выніку шматлікіх інтрыг Яна зьмясьцілі з патрыяршага пасаду і выслалі на выгнаньне ў Армэнію. Пазьней яму, ужо моцна хвораму, загадваюць перабрацца ў Пітыунт (Піцунда) ля падножжа Каўказу. Як і разьлічвалі яго непрыяцелі, Ян не перажыў гэтага падарожжа і памёр 14 верасьня 407 году. Яго апошнімі словамі былі: «Божа, будзь праслаўлены за ўсё». Цела сьвятога спачывае ў Рыме каля труны сьвятога Пятра. Ян Залатавусны зьяўляецца найбольш знакамітым доктарам усходняй Царквы. Папа Піюс Х абвясьціў яго апекуном прапаведнікаў.

## Шанаваньне
[міні|<center>Трое Сьвятых Ярархаў (''зьлева''): [Васіль Вялікі, Ян Хрызастом і Рыгор Багаслоў]]
У праваслаўі, з прычыны таго што дзень яго сьмерці прыпадае на сьвята Узвышэньня Сьвятога Крыжа яго памяць перанесена на 13 лістапада па юліянскім календары; Праваслаўная царква таксама шануе яго памяць 27 студзеня (перанясеньне мошчаў) і ў Саборы трох сьвяціцеляў 30 студзеня па юліянскім календары. У Канстантынопальскай і Элядзкай цэрквах яго памяць зьдзяйсьняецца 13 лістапада, 27 студзеня і 30 студзеня па новаюліянскім календары, у Каталіцкай царкве — 13 верасьня. Акрамя таго, Сусьветная патрыярхія ў 2004 годзе ўстанавіла сьвяткаваньне 30 лістапада ў гонар перанясеньня з Рыму ў Стамбул мошчаў Рыгора Багаслова і Яна Залатавусна.

### Рэліквіі
27 студзеня 438 году мошчы сьвятога прыбылі ў Канстантынопаль. Яго цела было зьмешчана ў царкве Дванаццаці Апосталаў. У 1489 годзе турэцкі султан Баязід II перадаў іх францускаму каралю Карлу VIII.

З 1627 году яго мошчы знаходзяцца ў Рыме, у базыліцы Сьвятога Пятра, у капліцы Хору. Яго мошчы таксама знаходзяцца на Атоне, у Бруге, Клярво, Дуброўніку, Кіеве, Майнцы, Мэсыне, Маскве, Парыжы і Вэнэцыі.

У 2004 годзе частка мошчаў была перададзена з Ватыкану ў Канстантынопальскі патрыярхат. Яны выстаўлены ў саборы Сьвятога Рыгора, рэзыдэнцыі патрыярха.

### Доктар Царквы
У 1568 годзе Папа Піюс V абвясьціў яго Доктарам Царквы.

### Заступніцтва
Сьвяты Ян Залатавусны зьяўляецца заступнікам прапаведнікаў і Канстантынопаля.

### Іканаграфія
У іканаграфіі сьвятога малююць як сталага чалавека з кароткай, часам завостранай, барадой і лысым ілбом, апранутага ў япіскапскае адзеньне ў бізантыйскім стылі.

### Атрыбуты
Правая рука яго ўзьнятая ў благаслаўленьні, а ў левай трымае Эвангельле, часам крыж.

Ён часта сустракаецца на абразах «Трох вялікіх герархаў» разам са сьвятым Васілём Вялікім і сьвятым Рыгорам Багасловам, сярод якіх ён вылучаецца перш за ўсё сваёй самай кароткай барадой.

У заходнім мастацтве да яго атрыбутаў таксама адносяцца асёл і пісьменьніцкае пяро.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* 
* św. Jan Złotousty, 20 homilii i mów, przeł. Tadeusz Sinko, Краваў 1947. Złoty wiek myśli chrześcijańskiej т. 2.
* św. Jan Złotousty, Homilia na zmartwychwstanie pańskie, Тарноў 1991. Głos tradycji т. 23.
* Jan Chryzostom, Homilia 19 na Ewangelię św. Mateusza (fragm.) i Homilia na słowa: Jeśli możliwe Ojcze, przeł. K. Bielawski, [w:] Modlitwa Pańska. Komentarze greckich Ojców Kościoła IV—V w., рэдакцыя K. Беляўскага, Тунец — Кракаў 1995, Wydawnictwo Benedyktynów, сс. 91-119.

## Вонкавыя пасылкі

* Святы Ян Залатавусны (Хрызастом), біскуп і доктар Касцёла, catolik.by
* Слова Яна Залатавуснага на Вялікдзень

Катэгорыя:Памерлі 14 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 407 годзе
Катэгорыя:Айцы Царквы
Катэгорыя:Дактары царквы
Катэгорыя:Казаньнікі
Катэгорыя:Пэрсанажы „Боскай камэдыі“
Катэгорыя:Патрыстыка
Катэгорыя:Сьвятыя Адзінай Царквы
Катэгорыя:Хрысьціянскія сьвятыя V стагодзьдзя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сырыі