open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дамінік Рудніцкі

**Даміні́к Рудні́цкі** (; , ВКЛ — ) — беларускі і польскі пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў зь беларускай шляхты. Вучыўся ў Віленскай езуіцкай акадэміі ( 1694). Настаўнічаў у езуіцкіх калегіюмах Слуцку, Горадні, Мсьціслава, Наваградку. 3 1720 у Варшаве, пракуратар Літоўскай правінцыі езуітаў. 3 1730 у Нясьвіжы.

## Творчасьць
У рукапісных зборніках Рудніцкага (вядомыя з публікацыяў А. Брукнэра і У. Ператца, загінулі падчас Варшаўскага паўстаньня ў 1944) акрамя польскіх, было 9 беларускіх вершаваных твораў, альбо напісаных ім, або народных. У іх выяўляюцца рысы позьняга барока: алегорыя, гратэск, марнасьць і хуткаплыннасьць жыцьця. Адчуваецца арыентацыя на народную песьню. Аўтар інтэрмэдыяў на польскай мове, казаньняў, зборніку «Свабодны голас у вершаванай форме» (выд. 1741).

Рудніцкаму прыпісваецца аўтарства беларускіх вершаваных «Вітаньняў» з нагоды наведваньня Вільні ў 1729 вармінскім біскупам Крыштафам і Пінску ў 1730(?) валынскім біскупам Стафанам.

Ім створана алегарычная сыстэма вобразаў у вершаваным сатырычным цыклі «Зьвярыныя гратэскі» (творы «Ваенны паход грыбоў», «Птушыны баль», «Камара з дуба цяжкі ўпадак» і інш.). У апісаньні злых прыгод птушак, казурак і расьлінаў угадваецца рэальнае жыцьцё дробнай шляхты.

## Крыніцы

## Літаратура

* Мальдзіс А. На скрыжаванні славянскіх традыцый. Мн., 1980. С. 72-78, 116—126.
* Eustachiewicz M. Twórczość Dominika Rudnickiego. Wrocław, 1966.

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Польскія літаратары
Сымон Дах

**Сімон Дах** (, 29 ліпеня 1605, Мэмель — 15 красавіка 1659, Каралявец) — нямецкі паэт.

Вядомы перш за ўсё як аўтар словаў да песьні «Анхэн з Тараў», дагэтуль папулярнай у Нямеччыне, Аўстрыі і Швэйцарыі. У 1637 годзе ў царкве вёскі Тараў вянчаліся пастар Ёган Патрацый і дачка мясцовага пастара Марціна Нендэра Анхэн. Даха запрасілі на вясельле, і ў якасьці падарунка ён напісаў гэты верш. Пры жыцьці Даха верш ня быў заўважаны, але калі праз сто гадоў Гердэр пераклаў яго на літаратурную нямецкую мову, а Зільхер напісаў музыку, песьня зрабілася папулярнай і набыла статус народнай.

Агулам Дах напісаў каля паўтары тысячы вершаў, зь іх частку на латыні. Збольшага пісаў оды ў гонар значных падзеяў, гімны, сяброўскія пасланьні.

Катэгорыя:Нямецкія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клайпедзе
Катэгорыя:Памерлі ад сухотаў
Папараць-Кветка (таварыства)

**Па́параць-Кве́тка** — беларускае культурна-асьветнае таварыства на Случчыне ў 1917—1922 гг. Утворанае ў верасьні 1917 году з ініцыятывы навучэнцаў Слуцкай агульнай земскай (беларускай) гімназіі Сяргеем Буслам і Янкам Ракуцькам (першы ейны старшыня). У сваім складзе мела 3 сэкцыі: краязнаўчую, літаратурную і драматычна-харавую. Подле свайго статуту ставіла за мэту прапаганду беларускае мовы, культуры й мастацтва. Знаходзілася пад уплывам беларускіх эсэраў. Намаганьнямі сяброў арганізацыі ў 1920 годзе былі выдадзеныя 2 нумары газэты «Наша Каляіна» (больш выдаць не ўдалося, бо ў сьнежні 1920 г. польскімі ўладамі былі канфіскаваныя рукапісы наступных нумароў). У гэты час сябрамі «Папараць-Кветкі» заснаваныя філіі таварыства ў іншых вёсках і мястэчках павету, закладзеныя каапэратыў «Зара», бюро для беспрацоўных, у сакавіку—ліпені 1920 г. — беларускія настаўніцкія курсы, ладзіліся тэатральныя вечарыны й харавыя выступленьні. Улетку 1920 году ў складзе таварыства налічвалася больш за 300 чалавек. У ліпені 1920 году дзейнасьць арганізацыі забароненая польскімі акупацыйнымі ўладамі. Аднавіла сваю дзейнасьць у лістападзе 1920 году. Актывісты таварыства прынялі ўдзел у падрыхтоўцы і правядзеньні Беларускага зьезду Случчыны і ў збройным чыне, рэштка сяброў таварыства працягвала дзейнасьць і ў БССР. Спыніла існаваньне ў пачатку 1922 году, пасьля масавых арыштаў на Случчыне беларускіх нацыянальных дзяячоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Слуцкі збройны чын
Ахмэт-Закі Валідзі Туган

**Ахмэ́т-Закі́ Валідзі́ Туга́н** (альбо **Тага́н**, , ), у савецкіх дакумэнтах да 1938 году — **Ахмэт-Закі Валідаў** () — вядомы башкірскі палітык і дзяржаўны дзяяч, удзельнік башкірскага нацыянальна-вызваленчага руху, ягоны лідэр у 1917—1920 гг. адзін з заснавальнікаў Башкурдыстану. Таксама вядомы як цюрколяг ды арыенталіст. Доктар філязофіі (з 1935), прафэсар, з 1967 — ганаровы доктар Манчэстэрскага ўнівэрсытэту.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Асобы Башкартастану
Амэрыканская жэставая мова

**Амэрыка́нская жэставая мова, амслэн** () — адна з жэставых моваў, якую ўжывае большасьць нячуючае супольнасьці ЗША ды ангельскамоўнае Канады. Дыялекты гэтае мовы й заснаваныя на ёй крэолы выкарыстоўваюцца і ў іншых рэгіёнах сьвету: у Заходняй ды Цэнтральнай Афрыцы, часткова ў Паўднёва-Ўсходняе Азіі. 

Існуе гіпотэза, што амслэн і сам зьяўляецца крэольскаю моваю, заснаванай на францускай жэставай мове. Але, нягледзячы на тое, што гэтыя дзьве мовы вельмі блізкія адна да адное, амслэн не зьяўляецца крэолам: некаторыя ягоныя рысы (напрыклад, аглютынацыйная марфалёгія), не характэрныя для моваў гэтага тыпу.
## Глядзіце таксама
: Жэставыя мовы
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мовы ЗША
Катэгорыя:Мовы Канады
Катэгорыя:Культура глухіх у ЗША
Катэгорыя:Амэрыканская жэставая мова
Штырбскае плеса

**Шты́рбскае пле́са** (, ) — марэнавае возера (г. зв. плеса) ў Высокіх Татрах у Славаччыне.

Гэта другая па велічыні плеса Славаччыны. Знаходзіцца на вышыні 1346 м н. у. м. у месцы злучэньня Фуркацкае і Млыніцкай далінаў. Мае плошчу 19,76 га, масымальную глыбіню 20 м, даўжыню 640 м і шырыню 600 м. Прыкладна 155 дзён у год пакрытае ільдом. Ня мае ні вытокаў, ні прытокаў.

## Мінуўшчына

Плеса належала ліптаўскаму роду Сэнціваньі, у якога ў 1901 року была выкупленая вугорскай дзяржавай. Аднайменнае паселішча на берагох возера было заснаванае ў 1872, калі тут была пастаўленая першая хата. Гістарычны цэнтар паселішча знаходзіцца на пярэдняй марэне млыніцкага ледавіка. Гэта найвышэйшы населены пункт у Славаччыне. З 1885 року зьяўляецца кліматычным курортам. На беразе Штрыбскага плеса ўзімку дзейнічае найвышэйшая агульная коўзанка.

## Турыстычная інфармацыя

У 1896 року была пракладзеная  з Штырбы. Татранская электрыфікаваная чыгунка злучае мясцовасьць з Стары Смокаўцам.

Адлегласьць па трасе ад Ліптаўскага Градку праз Подбанскэ — 32 km. З Попраду праз Стары Смокавец — 30 км. З Татранскай Штырбы — 7 км. Са Сьвіту праз Штўолу — 20 км.

Пешыя маршруты:
* па  абазначанай магістралі ад Попрадзкага плеса (1 г.) альбо ад  (3,5 г.)
* па  сьцежцы ад ростані *Белы Ваг*
* па  сьцежцы з Татранскай Штырбы

## Вонкавыя спасылкі

* Турыстычная мапа 

Катэгорыя:Плесы Высокіх Татраў
Катэгорыя:Ледавіковыя азёры Славаччыны
Катэгорыя:Геаграфія Прашаўскага краю
Катэгорыя:Попрад (раён)
Катэгорыя:Басэйн Вагу
Катэгорыя:Басэйн Попраду
Зьдзіслаў Стома

**Зьдзі́слаў Фра́нцавіч Сто́ма** (, Менск — 21 ліпеня 1992, Менск) — беларускі актор тэатру й кіно. Народны артыст БССР (1961), народны артыст СССР (1968).

## Біяграфія
Нарадзіўся  году ў Менску. Навучаўся ў драматычнай студыі пры Дзяржаўным польскім тэатры Беларускай ССР у Менску. З 1929 году пачаў працаваць на сцэне таго ж тэатру. Пазьней у Тэатры юнага гледача. Затым пераведзены ў Кіеўскі Польскі тэатар Украінскае ССР.

З 1940 году — у Першым Беларускім дзяржаўным тэатры (цяпер Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы).

Згуляў каля 500 роляў. Вострахарактарны й камэдыйны актор. Валодаў дасканалай плястыкай, багатай палітрай інтанацыяў, містыкі, жэсту, здольнасьцю да імправізацыі. Творчасьць вызначалася жыцьцёвай верагоднасьцю ў спалучэньні зь яркім зьнешнім малюнкам ролі, выкарыстаньнем гратэску. Стварыў самабытныя вобразы ў беларускім рэпэртуары.

З 1949 году здымаўся ў кіно.

Займаўся грамадзкай дзейнасьцю. Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савету БССР 7-га скліканьня.

Памёр у Менску і пахаваны на Ўсходніх могілках.

## Выбраныя ролі ў тэатры
* Быкоўскі («Паўлінка» Я. Купалы),
* Лявон Чмых («Лявоніха на арбіце» А. Макаёнка),
* Глушак Халімон («Людзі на балоце» І. Мележа),
* Караўкін («Брама неўміручасьці» К. Крапівы),
* Белагубаў («Прыбытковае месца» А. Астроўскага),
* Епіходаў («Вішнёвы сад» А. Чэхава),
* Глап’е («Тысяча франкаў узнагароды» паводле В. Гюго).

## Ролі ў кіно
# 1949 — Канстанцін Заслонаў — *Бураўчык*
# 1955 — Зялёныя агні — *эпізод*
# 1956 — Міколка-паравоз — *Сьцяпанаў*
# 1958 — Чырвонае лісьце — *Снытка*
# 1958 — Гадзіньнікі спыніліся апоўначы — *Ніканаў*
# 1961 — Першыя выпрабаваньні (1 сэрыя) — *эпізод*
# 1961 — Вадзіў цягнікі машыніст — *эпізод*
# 1962 — Вуліца малодшага сына — *Міронаў*
# 1963 — Выпадак на ўходзіны (кароткамэтражны) — *Пётар*
# 1963 — Сорак хвілін досьвета — *эпізод*
# 1967 — Запомнім гэты дзень — *эпізод*
# 1969 — Я, Францыск Скарына — *эпізод*
# 1970 — Замяшаньне 4-5 сэрыі — *філёр*
# 1970—1972 — Руіны страляюць… (4-5 сэрыі) — *начальнік паліцыі*
# 1972 — Перад першым сьнегам (кароткамэтражны) — *эпізод*
# 1973 — Хлеб пахне порахам — *эсэр*
# 1975 — Факт біяграфіі — *Мікалай Дзьмітрыевіч*
# 1976 — Час—маскоўскі — *эпізод*
# 1978 — Час абраў нас — *Валодзя*
# 1978 — Абочына — *эпізод*
# 1979 — Белы цень — *эпізод*
# 1980 — Атлянты і карыятыды — *эпізод*
# 1983 — Чорны замак Альшанскі — *Пан Пахольчык*
# 1984 — Дрэвы на асфальце — *Стрыжэўскі*
# 1985 — Подзьвіг Адэсы — *эпізод*
# 1986 — Пастарайся застацца жывым — *дзядзька*

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія акторы
Катэгорыя:Сябры КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету БССР
Прымэра дывізіё чэмпіянату Андоры па футболе

**Прымэра дывізіё** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Андоры. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 10 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюб, які заняў апошняе месца, пераводзіцца ў Сэгона дывізіё, а ягонае месца займае пераможца другога дывізіёну. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Інтэр».

## Чэмпіёны
* Санта-Калёма — 13 тытулаў
* Інтэр Эскальдэс — 4
* Прынсыпат — 3
* Сант-Хулія, Энкамп, Ранжэрс, Люсітанас — 2
* Канстэлясыё Эспартыва, Атлетык Эскальдэс, Уніё Эспартыва Санта-Калёма — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Андоры па футболе
Валянцін Калюмб

**Валянці́н Хрыстафоравіч Калю́мб** (; 3 траўня 1935, Мізэнэр Моркінскага раёну Марыйскае АССР — 8 сьнежня 1974) — луговамарыйскі пісьменьнік, паэт ды перакладчык.

Нарадзіўся ў сям’і марыйскага калгасьніка Хрыстафора Дзекіна, які атрымаў прозьвішча Калюмб ад вясковага настаўніка, які вельмі цікавіўся эпохаю геаграфічных адкрыцьцяў.

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20100725050740/http://www.novayagazeta.ru/data/2006/24/34.html
* https://web.archive.org/web/20140426153405/http://litrossia.ru/archive/144/cumir/3593.php

Катэгорыя:Марыйскія пісьменьнікі
Захар (папа рымскі)

**Заха́р** (), 679 — 15 сакавіка 752) — папа рымскі з 10 сьнежня 741 году па 22 сакавіка 752 году. Сын грэка і апошні грэцкі папа, які нарадзіўся ў Калябрыі.

Спачатку Захар быў бэнэдыктанскім манахам у Лятэране, затым, пры Грыгорыюсе III стаў кардыналам-дыяканам. Вайна зь лянгабардамі, распачатая за часам Грыгорыюса была завершана мірнай дамовай на 20 гадоў. У абмен на 4 гарады папа дараваў каралю лянгабардаў войска для вайны з герцагствам Спалета і княствам Бэнэвэнта. Аказваў вялікі ўплыў на палітыку лянгабардзкіх каралёў Ліўтпранда і Рачыса. Захар вёў актыўную перапіску зь місіянэрам Баніфацыюсам, асьветнікам германскіх земляў.

У 751 годзе аднавіў адносіны з франкамі. Герцаг Піпін Кароткі, які жадаў заняць сталец франкаў і вызваліць свой народ ад клятвы бязвольнаму каралю Хільдэрыку III накіраваў да папы ліст, пытаючы, ці правільна гэта, што кіраваць дзяржавай павінен чалавек, які ня мае сілы ці ім павінен кіраваць той, хто ў рэальнасьці валодае ўладай. Захар адказаў яму, што крыніцай усялякай, у тым ліку і каралеўскай, улады зьяўляецца сам народ, але гэтае права народу падлягае зацьвярджэньню папы. Тым самым папа даў згоду на зьвяржэньне апошняга мэравінскага караля і ўзыход Піпіна III Кароткага.

Захар упрыгожыў шматлікія базылікі Рыму шаўковымі тканінамі, якія расьсьцілаліся па стальцах ці вешаліся паміж калёнамі, што падзялялі цэрквы на нэфы. Ён зьвярнуў вялікую ўвагу на засяленьне спусьцелай Кампаніі. Перавёў на грэцкую мову дыялёгі Грыгорыюса Вялікага. Пахаваны ў Рыме, памяць сьвяткуецца каталікамі 22 сакавіка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Захар. Catholic Encyclopedia
Адэадат I (папа рымскі)

**Адэадат I** (; памёр 8 лістапада 618, Рым, Бізантыйская імпэрыя) — папа рымскі з 19 кастрычніка 615 па 8 лістапада 618 году. Нарадзіўся ў Рыме і быў сынам іпадыякана.

Адэадат увёў ва ўжываньне папскія булы, названыя гэтак паводле прыкладзенай сьвінцовай пячаткі. Аб трох гадох ягонага пантыфікату вядома толькі, што ў Рыме ў гэты час адбыліся землятрус, эпідэмія каросты і бунт бізантыйскіх войскаў, незадаволеных адсутнасьцю дараваньня. Карыстаўся вялікім шанаваньнем за падтрымку народу падчас землятрусу і эпідэміі. Ганорыюс I апісваў яго як чалавека простага, пабожнага і мудрага. Лежачы на сьмяротным ложы, ён абвесьціў, што даруе духавенству ўсю сваю маёмасьць. Памёр 8 лістапада 618 году ад чумы і быў пахаваны ў базыліцы Сьвятога Пятра ў Ватыкане.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Адэадат I. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Памерлі ад чумы
Сабініян (папа рымскі)

**Сабініян** (; памёр 22 лютага 606) — папа рымскі з 13 верасьня 604 па 22 лютага 606 году. Нарадзіўся каля горад Вітэрба. За часам служэньня Грыгорыюса I рымскім папам зьяўляўся папскім нунцыем у Канстантынопалі.

Ня карыстаўся папулярнасьцю ў рымлянаў праз сваю няўдалую эканамічную дзейнасьць. У адрозьненьне ад папы Грыгорыюса, які бясплатна раздаваў збожжа падчас голаду, Сабініян прадаваў хлеб па высокіх цэнах. Лічыцца, што ён увёў звычай біць у званы ў пэўныя моманты царкоўных службаў, а таксама загадаў разьмясьціць сонечны гадзіньнік на цэрквах.

## Вонкавыя спасылкі

* Сабініян. Catholic Encyclopedia
Сьпіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расейскай імпэрыі

**[[Русіфікацыя Беларусі]]**, дакладней **маскалізацыя** або **расеіза́цыя** — мэтанакіраваная палітыка сьвядомага адрыву беларускага народу ад гістарычных традыцыяў, роднай культуры і мовы і насаджэньня расейскай мовы і культуры.

У другой палове XIX ст. улады Расейскай імпэрыі пачалі масава зьнішчаць старажытныя праваслаўныя цэрквы Вялікага Княства Літоўскага, а таксама перабудоўваць паводле архітэктуры Маскоўскай дзяржавы (мураўёўкі) колішнія рымска-каталіцкія, уніяцкія і нават спрадвеку праваслаўныя (Канстантынопальскі патрыярхат) сьвятыні. Падобным чынам Маскоўскі патрыярхат (Урадавы сынод Расейскай імпэрыі) імкнуўся абазначыць «кананічную» тэрыторыю. Фінансавалася гэтая справа з сродкаў, сабраных з удзельнікаў нацыянальна-вызвольнага паўстаньня ў выглядзе штрафаў і кантрыбуцыяў. Так, яшчэ ў 1863 годзе па аглядзе цэркваў Менскай губэрні падпалкоўнік Генэральнага штабу Расейскай імпэрыі архітэктар Зяленскі зацьвердзіў праекты на перабудову каля 100 будынкаў. У выніку падобных рэканструкцыяў адбывалася зьнявечаньне кампазыцыяў і стылёвага разьвязку помнікаў архітэктуры, зьнішчаліся высокамастацкія фрэскі, алтары, амбоны ды іншае. 

У сьпісе прыводзяцца помнікі архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, поўнасьцю або часткова (у выніку перабудоваў) зруйнаваныя ўладамі Расейскай імпэрыі.

## Вільня

## [[Амсьціслаўскае ваяводзтва|Амсьціслаўшчына]]

## [[Аршанскі павет|Аршаншчына]]

## [[Ашмянскі павет|Ашмяншчына]]

## [[Берасьцейскі павет|Берасьцейшчына]]

## [[Браслаўскі павет|Браслаўшчына]]

## [[Ваўкавыскі павет|Ваўкавышчына]]

## [[Віленскі павет (ВКЛ)|Віленшчына]]

## [[Віцебскі павет|Віцебшчына]]

## [[Гарадзенскі павет|Гарадзеншчына]]

## [[Лідзкі павет|Лідчына]]

## [[Мазырскі павет|Мазыршчына (Усходняе Палесьсе)]]

## [[Менскі павет|Меншчына]]

## [[Наваградзкі павет|Наваградчына]]

## [[Падляскае ваяводзтва (1513—1795)|Падляшша]]

## [[Рэчыцкі павет|Панізоўе (Рэчыччына)]]

## [[Пінскі павет|Піншчына (Заходняе Палесьсе)]]

## [[Полацкае ваяводзтва|Полаччына]]

## [[Слонімскі павет|Слонімшчына]]

## [[Слуцкае княства|Случчына]]

## [[Троцкі павет|Троччына]]

## Глядзіце таксама
* Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР
* Сьпіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных Маскоўскім патрыярхатам
* Мураўёўкі
* Купал-цыбуліна

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Слюнькова И. Н. Храмы и монастыри Беларуси XIX века в составе Российской империи: Пересоздание наследия. ― М.: Прогресс-Традиция, 2010. .

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Сьпісы збудаваньняў
Прыгоды Бураціна (фільм)

**«Прыго́ды Бураці́на»** — савецкі двухсэрыйны музычны тэлефільм па матывах казкі А. М. Талстога «Залаты ключык, або Прыгоды Бураціна», створаны на кінастудыі «Беларусьфільм» у 1975 годзе. Лічыцца культавым, шматлікія фразы з гэтага фільма сталі крылатымі. Тэлепрэм’ера адбылася 1—2 студзеня 1976 году.

## Сюжэт
Выразаны з палена драўляны хлопчык Бураціна (Дзьмітры Іосіфаў) знаёміцца зь лялькамі тэатра злога Карабаса-Барабаса (Уладзімер Этуш). Каб вызваліць сяброў, яму трэба будзе разгадаць таямніцу залатога ключыка, падараванага чарапахай Тарцілай (Рына Зялёная).

## Акторы
* Дзьмітры Іосіфаў, *Бураціна* (агучвае Тацьцяна Канаева)
* Тацьцяна Працэнка, *Мальвіна, лялька і дзяўчынка з блакітнымі валасамі*
* Раман Столкарц, *П'еро* (вакал — Ірына Панароўская)
* Томас Аўгусьцінас, *Артамон*
* Рыгор Сьветларусаў, *Арлекін, партнэр П’еро па сцэне*
* Мікалай Грынько, *тата Карла, стары катрыншчык*
* Юры Кацін-Ярцаў, * Джузэпэ (ён жа Шызы Нос), сталяр і сябар Карла*
* Уладзімер Этуш, *Карабас-Барабас, дырэктар лялечнага тэатру і доктар лялечных навук*
* Рына Зялёная, *чарапаха Тарціла*
* Ралан Быкаў, *кот Базыліа*
* Алена Санаева, *ліса Аліса*
* Уладзімер Басаў, *Дурамар, прадавец лячэбных [[П’яўка|п’явак]]*
* Баадур Цуладзэ, *гаспадар карчмы «Тры пячкуры»*

У фільме прымаюць удзел артысты балету Дзяржаўнага тэатру музычнай камэдыі БССР.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фільм «Прыгоды Бураціна» на IMDB
* Прыгоды Рэдактара. Дубль 2. У пошуках Бураціна
* Расія не хоча вяртаць «Бураціна» беларусам

Катэгорыя:Фільмы «Беларусьфільму»
Катэгорыя:Фільмы 1975 году
Катэгорыя:Дзіцячыя фільмы СССР
Катэгорыя:Экранізацыі дзіцячых кніг
Катэгорыя:Фільмы Леаніда Нячаева
Вакзальная (станцыя мэтро, Менск)

**Вакза́льная** — станцыя трэцяе лініі Менскага мэтрапалітэну, якая разьмешчаная каля станцыі мэтро «Плошча Леніна» й ёсьць перасадачнай. Разьмяшчаецца каля Менскага чыгуначнага вакзалу й аўтавакзалу «Цэнтральны», на скрыжаваньні вуліцаў Дружная й Вакзальная. Адкрытая 7 лістапада 2020 году.

Мае два падземныя вэстыбюлі, зьвязаныя з плятформай станцыі двума эскалатарамі, двухтунэльным пераходам са станцыяй «Плошча Леніна» й зь цяпер існавальным падземным пераходам вакзалу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зялёналуская лінія мэтро
Катэгорыя:Станцыі Менскага мэтрапалітэну
Халадзільнік

**Халадзі́льнік, лядоўня** — збудаваньне ці апарат для ахалоджваньня й захоўваньня біялягічных аб’ектаў, мэдыцынскіх прэпаратаў, харчовых ці іншых скорапсавальных прадуктаў пры тэмпэратурах, ніжэйшых за тэмпэратуру навакольнага асяродзьдзя. Ахалоджваньне ажыцьцяўляецца з дапамогай халадзільнай машыны.

Адрозьніваюць халадзільнікі хатнія й прамысловыя. Хатні (бытавы) халадзільнік — шафа (2-3-сэкцыйная) для кароткачасовага захоўваньня і працяглага (да некалькіх сутак) замарожаных харчовых прадуктаў, а таксама для атрыманьня лёду. Бываюць кампрэсійныя (хладагент), абсарбцыйныя (на сумесі аміяку з вадой і вадародам) і тэрмаэлектрычныя (дзеяньне ахаладжальных прыстасаваньняў заснаванае на зьяве Пельцье). У параўнаньні з кампрэсійнымі халадзільнікамі абсарбцыйныя халадзільнікі бясшумныя, больш надзейныя ў эксплюатацыі, але расходуюць больш электраэнэргіі. Першыя бытавыя халадзільнікі зьявіліся ў ЗША ў 1910 годзе. Прамысловыя халадзільнікі бываюць вытворчымі (уваходзяць у склад харчовага прадпрыемства) і разьмеркавальныя (для захоўваньня харчовых прадуктаў на прадпрымствах гандлю і грамадзкага харчаваньня). У камэрах халадзільніка тэмпэратура каля 0&nbsp;°C, для замарожваньня −18° — −23&nbsp;°C, для захоўваньня прадуктаў да −18&nbsp;°C

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Кухенная тэхніка
Міксэр

**Мі́ксэр** () — прылада, прызначаная для мэханічнага перамешваньня, стварэньня аднастайнай масы і яе часовага падтрыманьня з розных па складзе вадкіх і сыпкіх рэчываў.
 
Прызначаны для ўзьбіваньня яек, вяршкоў, падрыхтоўкі напояў, кактэйляў, мусаў, амлетаў, марожанага, пюрэ, соўсаў і г. д. Міксэры бываюць стацыянарныя і ручныя (больш распаўсюджаны варыянт).
 
Ручны міксэр уяўляе сабой кампактны электрычны прыбор, прыстасаваны для трыманьня адной рукой. Корпус міксэра звычайна выконваецца з плястмасы, усярэдзіне яго разьмешчаны электрарухавік з рэдуктарам, які прыводзіць у рух 2 асадкі-вянцы, разьмешчаныя так, што пры кручэньні іх лопасьці рухаюцца па перакрыжавальных траекторыях. Міксэр, як правіла, мае некалькі хуткасьцяў кручэньня рухавіка, альбо плаўнае рэгуляваньне.

Катэгорыя:Кухенная тэхніка
Васіль Місюль

**Васі́ль Аляксеевіч Місю́ль** (1 траўня 1889, Іжа, цяпер Вялейскі раён, Беларусь — 20 красавіка 1984, Іст-Брансўік, Нью-Джэрзі, ЗША) — дзяяч беларускай эміграцыі ў ЗША.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і . Настаўнічаў у Вялейцы і Мядзеле.

Быў відавочцам злачынстваў савецкіх уладаў у Вялейскай турме ў 1941 годзе.

Акруговы асьветны афіцэр БКА ў часе нямецкае акупацыі.

Вядомы сваім выступам у 1954 годзе ў Кангрэсе ЗША зь сьведчаньнямі злачынстваў савецкае ўлады ў Вялейскай турме ў 1941 годзе.

Пахаваны на беларускіх могілках сьвятой Эўфрасіньні ў Саўт-Рывэры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялейскім раёне
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Пахаваныя на Беларускіх могілках у Саўт-Рывэры
Катэгорыя:Нарадзіліся 1 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1889 годзе
Катэгорыя:Памерлі 20 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1984 годзе
Катэгорыя:Асьветныя афіцэры Беларускай краёвай абароны
Спанаўка

**Спа́наўка**, **Шпа́наўка** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Заходняга Бугу. Даўжыня 25 км. Плошча вадазбору 200 км². Асноўныя прытокі: леваруч Серадовая Рэчка, праваруч ручай Оса.

## На рацэ
* *[[Аграгарадок]]*: Медна
* *[[Вёска|Вёскі]]*: Рагозна, Страдзеч

## Агульныя зьвесткі
Бярэ свой пачатак з прыроднага старарэчышча каля левага берагу каналу ракі Прырва, што за 3 км да ўсходу ад вёскі Рагозна (раней мела выток з балота Мысьляціна-Магілішча, але ў выніку мэліярацыі сьцёк ракі накіраваны па новым канале ў сажалкі рыбгасу «Страдзеч»), цячэ па паўночна-ўсходняй частцы Берасьцейскага Палесься й праходзіць па паўночнай частцы біясфэрнага рэзэрвату «Прыбужанскае Палесьсе».

Вусьце Шпанаўкі знаходзіцца за 2 км на поўнач ад вёскі Страдзеч. У верхнім цячэньні рака мае назоў Прырва. Галоўны прыток — Серадовая Рэчка, якая ўваходзіць у Спанаўку праваруч. Рочаць ракі амаль на ўсім працягу штучна каналізавана.

## Літаратура
*  С. 346
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Энцыкляпэдыя «Прырода Беларусі. Том 2. Клімат і вада»

Катэгорыя:Прытокі Заходняга Бугу
Катэгорыя:Рэкі Берасьцейскага раёну
Бярэзіна (Падляскае ваяводзтва)

**Бярэ́зіна** (, на мясцовай беларускай гаворцы: *Бярэ́зіна*) — комплекс хутараў (солтыства Заляшаны) ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Міхалова.

## Насельніцтва
Жыхары Бярэзіны ў большасьці каталікі (парафія Перамяненьня Панскага ў Ялаўцы), пераважна з польскай нацыянальнай ідэнтыфікацыі. 

## Гісторыя
У міжваенны пэрыяд Бярэзіна прыналежала да гміны Ялаўка Ваўкавыскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 8 жыхароў (усе палякі і каталікі). 

## Крыніцы

Катэгорыя:Беластоцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Верх-Тапаляны

**Верх-Тапаля́ны** (, на мясцовай беларускай гаворцы: *Верх-Тополя́ны*) — невялікая вёска (солтыства Тапаляны) ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Міхалова.

Знаходзіцца на мяжы Кнышынскай пушчы.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, праваслаўныя (прыход Праабражэньня Гасподняга на Таплянах).

## Гісторыя
У міжваенны пэрыяд Верх-Тапаляны прыналежалі да гміны Міхалова Беластоцкага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 5 жыхароў (усе праваслаўныя, запісаныя палякамі). 

## Зноскі

Катэгорыя:Беластоцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Фабіян (папа рымскі)

**Фабіян** (), каля 200 — памёр 20 студзеня 250) — папа рымскі з 10 студзеня 236 па 20 студзеня 250 году.

Падчас 14-гадовага кіраваньня Фабіяна наступіла зацішша ў перасьледзе хрысьціянаў. Фабіян меў дастаткова ўплыву на імпэратарскі двор, каб дамагчыся вяртаньня целаў папаў Антэра і антыпапы Іпаліта з Сардыніі, дзе яны памерлі на катарзе ў рудніках.

З узыходжаньнем на сталец імпэратара Дэцыюса палітыка цярпімасьці рымскага ўрада ў адносінах да хрысьціянства скончылася. Дэцыюс загадаў лідэрам хрысьціянскіх супольнасьцяў прадэманстраваць сваю ляяльнасьць да Рыму пашанай малюнкаў, што прадаставіў рымскі ўрад. Гэта, вядома, было непрымальна для хрысьціян, і Фабіян стаў адной з самых першых ахвяраў Дэцыюса, калі быў усечаны мячом 20 студзеня 250 году.

## Шанаваньне
Успамін сьвятога Фабіяна 20 студзеня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фабіян. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Абезгалоўленыя
Катэгорыя:Пакараныя царкоўныя дзеячы
Карнэліюс (папа рымскі)

**Карнэліюс** (; памёр чэрвень 253) — папа рымскі з 6 ці 13 сакавіка 251 па чэрвень 253 году.

Быў абраны рымскім біскупскам падчас перапынку ў перасьледзе хрысьціянаў пры імпэратары Дэцыюсе. Супраць яго выступіў вядомы багаслоў Навацыян, заснавальнік сэкты навацыянаў, які стаў антыпапам. Бок Карнэліюса трымаў сьвяты Кіпрыян. Дзякуючы лістам сьвятога Кіпрыяна Картагенскага да Карнэліюса вядома, што ў той час рымская царква мела прыкладна 155 чалавек духавенства і падтрымлівала каля 1500 удоваў і сірот.

## Вонкавыя спасылкі
* Карнэліюс. Catholic Encyclopedia
Флор Манцэвіч

**Флор Данатавіч Манцэвіч** (30 жніўня 1890, Іказьнь — 30 ліпеня 1941) — беларускі пэдагог і грамадзкі дзяяч. Удзельнік Таварыства беларускай Школы. Флор Данатавіч быў першым настаўнікам беларускага музыказнаўца і этнографа Генадзя Цітовіча. Дэпутат Народнага сходу Заходняй Беларусі (28—30 кастрычніка 1939, Беласток), сябра яго Паўнамоцнай камісіі для прадастаўленьня Дэклярацыі аб уваходжаньні Заходняй Беларусі ў БССР на 5-ю пазачарговую сэсію Вярхоўнага Савету СССР. Дакладчык на сходзе па пытаньні «Аб уваходжаньні Заходняй Беларусі ў склад Беларускай ССР».

## Біяграфія
Флор Данатавіч Манцэвіч нарадзіўся ў сялянскай сям’і, бацька Флора быў удзельнікам Нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 рр. Скончыў Полацкую настаўніцкую сэмінарыю (1910). Настаўнічаў у Дзьвінскім павеце Віцебскай губэрні.

Зьбіраў беларускі песенны і музычны фальклёр, займаўся музыкай, дасылаў карэспандэнцыі ў газэту «Наша Ніва» (псэўданім Якім Пярэчка). У іх абараняў годнасьць селяніна, выступаў супраць нацыянальнага прыгнёту.

У часы Першай сусьветнай вайны працаваў санітарам пры шпіталях.

Ад 1917 году ўдзельнічаў у арганізацыі школьнага навучаньня на радзіме, з 1923 году настаўнік у польскай пачатковай школе ў Браслаўскай гміне й Мёрскай. Выступаў за адкрыцьцё беларускіх школаў у Заходняй Беларусі.

Пасьля далучэньня Заходняй Беларусі да БССР, удзельнічаў у стварэньні новай сыстэмы народнай адукацыі. У Друі ўзначальваў курсы па перападрыхтоўцы настаўнікаў беларускіх школаў, працаваў настаўнікам у вёсцы Малая Кавалеўшчына Мёрскага раёну.

У пачатку акупацыі Беларусі нацыстамі па даносе арыштаваны гітлераўцамі і пасьля катаваньня расстраляны. Дакладнае месца сьмерці і пахаваньня невядомыя. Ёсьць непацьверджаныя зьвесткі, што Флор Манцэвіч загінуў у Полацку, па іншай вэрсіі быў забіты ў вёсцы Малая Кавалеўшчына.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браслаўскім раёне
Катэгорыя:Сябры Таварыства беларускай школы
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Расстраляныя беларускія культурныя дзеячы
Малая Кавалеўшчына

**Мала́я Кавале́ўшчына** — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Мёрскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 84 чалавекі
* 1999 год — 92 чалавекі
*1931 год — 65 чалавекі
*1921 год — 52 чалавекі

## Крыніцы

## Літаратура

* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Катэгорыя:Мёрскі сельсавет
Гаўрыіл Беластоцкі

**Гаўрыі́л Беласто́цкі** або **Заблу́даўскі**, сапраўднае імя Гаўрыіл Гоўдзель (1 красавіка 1684, Зьвяркі — 3 траўня 1690, Беласток) — праваслаўны сьвяты мучанік. Кананізаваны ў 1820 Канстантынопальскім патрыярхатам. Шанаваны перш за ўсё праваслаўнымі ў Беларусі і на Падляшшы (Польшча).

Гаўрыіл Гоўдзель паходзіў зь сям’і праваслаўных сялянаў са Зьвяркоў, у шасьцігадовым узросьце быў забіты невядомымі. Ягоная сьмерць стала падставаю для абвінавачваньня мясцовага жыдоўскага арандатара Шуткі ва ўчыненьні рытуальнага ахвярапрынашэньня. Нягледзячы на апраўдальны прысуд, вэрсія пра забойства хлопчыка жыдамі працягвае існаваць у праваслаўных крыніцах і ў XXI стагодзьдзі. Фармальная кананізацыя Гаўрыіла адбылася ў 1820 року, хоць ягоны культ існаваў на Падляшшы яшчэ за сто гадоў. Галоўным цэнтрам шанаваньня да 20-х гадоў XX стагодзьдзя быў слуцкі Манастыр Сьвятой Троіцы, дзе было выстаўленае (паводле традыцыі негніючае) цела мучаніка.

Асоба Гаўрыіла Беластоцкага і ягоны культ неадназначныя. У 1997 року па Беларускім тэлебачаньні быў паказаны фільм, дзе забойства хлопца прадстаўленае як рытуальнае. Такім чынам, культ шанаваньня Гаўрыіла Беластоцкага быў прадстаўлены як прыклад антысэмітызму ў Беларусі. Тэзу пра рытуальнае забойства Гаўрыіла падтрымліваюць таксама некаторыя расейскія інтэрнэт-сайты, друкаваныя выданьні і праваслаўныя арганізацыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Беластоцкім павеце
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Катэгорыя:Хрысьціянскія мучанікі
Катэгорыя:Дзеці
Катэгорыя:Памерлі ў Беластоку
Грыгорыюс I (папа рымскі)

**Грыгорыюс I Вялікі** (; каля 540, Рым, Бізантыйская імпэрыя — 12 сакавіка 604, Рым, Бізантыйская імпэрыя) — папа рымскі з 3 верасьня 590 году па 12 сакавіка 604 году і царкоўны пісьменьнік, прылічаны да сьвятых. Вялікі рэфарматар каталіцкай царквы. Рэфармаваў літургію, увёў грыгарыянскі сьпеў.

Паходзіў зь сям’і патрыцыя. Зьяўляючыся рымскім прэтарам, пакінуў пасаду, сваё багацьце аддаў на заснаваньне 7 манастыроў і сам стаў манахам. Пасьля сьмерці папы Пэлягіюса II быў абраны на папскі сталец. За часам пантыфікату пашыраў сфэры ўплываў рымскай царквы, дзеля чаго пасылаў сваіх мэсіянэраў у Брытанію да англасаксаў, у Гішпанію да вэстготаў, умешваўся ў царкоўныя справы Францыі і Афрыкі, заяўляў аб сваім выключным праве выступаць вярхоўнай апэляцыйнай інстанцыяй для ўсёй каталіцкай царквы. 3ь ягонай дзейнасьцю ўзмацняюцца прэтэнзіі рымскіх папаў на сусьветнае духоўнае панаваньне. Рэфармаваў царкоўнае песьнапеньне і пакінуў пасьля сябе шэраг твораў багаслоўскага і рэлігійна-маральнага зьместу, у тым ліку «Пастырскае правіла», якое на працягу многіх гадоў было кодэксам для духавенства. Разам з тым ён варожа ставіўся да сьвецкай адукацыі, зьнішчаў многія антычныя літаратурныя помнікі. Вёў змаганьне з канстантынопальскім патрыярхам за найвышэйшага становішча ў хрысьціянскай царкве. За свае ўчынкі быў прылічаны хрысьціянскай царквой да ліку сьвятых. Ягоныя творы ў свой час былі надзвычай пашыраны ў краінах Эўропы, былі таксама вядомы і на Русі. У сваёй «Прадмове… ва ўсю Біблію» Францішак Скарына называе Грагорыюса Вялікага «*учителем вселенским*».

У 594 годзе пагадзіўся выплочваць лянгабардам штогадовую даніну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Грыгорыюс I. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Айцы Царквы
Баніфацыюс II (папа рымскі)

**Баніфацыюс II** (; памёр 17 кастрычніка, 532 году) — папа рымскі з 17 верасьня 530 году па 17 кастрычніка 532 году. Баніфацыюс зьяўляецца першым германскім папам паводле паходжаньня, зьяўляўся остготам. Баніфацыюс быў абраны папам сваім папярэднікакм папам Фэліксам IV, у той час як большасьць рымскіх сьвятароў абралі папам Дыяскора, які на сёньня лічыцца антыпапам.

## Вонкавыя спасылкі
* Баніфацыюс II. Catholic Encyclopedia
Плеса (гідралёгія)

**Пле́са** — назва татранскіх (у прыватнасьці ніжнетатранскіх) азёраў ледавіковага паходжаньня.

Плесы зьявіліся падчас чацьверыковага абледзяненьня на дне далінаў, утвораных ледавікамі, пасьля іхняга сыходу.

У славацкіх Татрах налічваецца 87, у польскіх — 48 плесаў, у Нізкіх Татрах 2. З татранскіх плесаў 105 пастаянныя, астатнія высыхаюць улетку ці ўвосені. Плошча ўсіх 135 плесаў — амаль 3 км², агульны аб’ём вады — 12 млн м³.

Найбольшым і найглыбейшым у Славаччыне ёсьць Вялікае Гінцава плеса (53 м, 20,08 га), найвышэйшым — Модрае плеса (2192 м н. у. м.), найвышэйшае перасыхаючае возера — Баранье плеска (2207 м н. у. м.), найніжэйшыя ў Славаччыне — Ракітаўскія плесы (1307 м н. у. м.), найніжэйшыя ў Татрах — Тапоравыя ставы (1100 м н. у. м.) . На польскай частцы разьмешчанае найбольшае плеса Татраў Марское вока (34,54 — 34,92 м, глыбіня 50,8).

Тэмпэратура паверхні плесаў (за выняткам найніжэйшых і плыткіх) улетку складае максымум 15 °C. Узімку на ўсіх плесах утвараецца лядовае пакрыцьцё таўшчынёю каля 50 см. Апошнімі разьмярзаюць у верасьні Зьмерзлае, Замёрзнутае і Лядовае плесы.

Прытокі ў асноўным падземныя, некаторыя маюць і наземныя (напр. Попрадзкае плеса). Некаторыя маюць вытокі.

Плесы кандэнсуюць ваду высокай чысьціні і выроўніваюць паверхавыя і падземныя сьцёкі. Служаць крыніцаю высокаякаснай пітной вады.

У плесы з ападкамі паступова трапляе горная парода, у ніжэй разьмешчаных азёрах з-за расьліннасьці ўтвараецца забалочанасьць. Гэта, а таксама разбурэньне марэны пагражае існаваньню плесаў.

## Найбольшыя славацкія плесы

## Найбольшыя плесы Заходніх Татраў

Катэгорыя:Азёры Славаччыны
Катэгорыя:Азёры Польшчы
Дэльта Акавангі

**Дэльта Акавангі** (або **Балота Акавангі**) — найбольшая ў сьвеце ўнутраная рачная дэльта Акаванґі, то бок дэльта, якая ня мае сьцёку ў акіян ці мора. Месьціцца ў Батсване.

Раней тэрыторыя дэльты была часткай возера Макгадыкгадзі, што высахла каля 10 тысяч рокаў таму. Зараз рака Акаванга, што сьцякае з плято Анголы, ня мае сьцёку ў моры. Замест гэтага, яна ўліваецца ў пяскі пустэльні Калахары, абвадняючы 15000 км² пустэльні. Шторок каля 11 км³ вады дасягае дэльты. Частка гэтай вады падчас вільготнага сэзону сягае далёка на поўдзень, ствараючы возера Нгамі.

Вада ракі незвычайна чыстая, перш за ўсё праз адсутнасьць сельскагаспадарчай і прамысловай дзейнасьці ўздоўж ракі Акавангі. У дэльце вада праходзіць скрозь фільтар шматлікіх выспаў і выпарваецца, пакідаючы пасьля сябе шмат солі. Гэтыя адклады солі часта бываюць настолькі магутнымі, што расьліннасьць зьнікае ў цэнтральных частках выспаў, дзе ў большай колькасьці адкладаюцца крышталі солі.

Рака Акаванга разьліваецца шторок на працягу вільготнага сэзону, які пачынаецца ў сярэдзіне лета на поўначы і на 6 месяцаў пазьней на поўдні. Вада дэльты адносна хутка выпарваецца праз высокія тэмпэратуры і сухое паветра, што прыводзіць да цыклічнай зьмены памеру дэльты. Выспы часта цалкам зьнікаюць на працягу паводак, а затым зноў асушваюцца на працягу сухога сэзону.

## Крыніцы

* Bock, J. (2002). Learning, Life History, and Productivity: Children’s lives in the Okavango Delta of Botswana. *Human Nature 13(2)* 161—198. Full text
* Allison, P. (2007). Whatever You Do, Don’t Run: True Tales Of A Botswana Safari Guide

## Вонкавыя спасылкі
* Description of Okavango Delta, by Cecil Keen
* Flow : information for Okavango Delta planning is the weblog of the Library of the Harry Oppenheimer Okavango Research Centre.
* The Ngami Times is Ngamiland’s weekly newspaper.Flow charts and rain data are also available.
* Official Botswana Government site on Moremi Game Reserve, inside the Okavango Delta
* Picture gallery of the Okavango Delta

Катэгорыя:Геаграфія Батсваны
Акаванга
Харвацкая біскупская нарада

**Харва́цкая бі́скупская нара́да** () — установа Сьвятога Пасаду ў Рэспубліцы Харватыя, канфэрэнцыя біскупаў Каталіцкае Царквы, якія служаць на тэрыторыі гэтае краіны.
## Гісторыя
Цягам 1991 году распалася Югаслаўская фэдэрацыя й Рэспубліка Харватыя сталася сувэрэннаю ды незалежнаю дзяржавай. Пасьля таго, як 13 студзеня 1992 году гэтую дзяржаву прызнала Апостальская Сталіца, харвацкія біскупы вылучылі прапанову пра стварэньне нарады (канфэрэнцыі) каталіцкіх біскупаў на ўзроўні краіны.

Дэкрэтам з дня 15 траўня 1992 году Ватыкан зацьвердзіў Статут Харвацкае біскупскае нарады. Першым Старшынём ХБН да 1997 году быў кардынал Франё Кухарыч (), арцыбіскуп і мітрапаліт Загрэбскі.

## Глядзіце таксама
* Харвацкае каталіцкае радыё
* Uskrs fest
* Каталіцтва ў Харватыі

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкая царква ў Харватыі
Uskrs Fest

**Uskrs Fest**  зьяўляецца найстарэйшым фэстывалем харвацкае хрысьціянскае музыкі. Адбываецца ў сталіцы краіны — Загрэбе. Створаны ў 1979 годзе пад назваю **Фэстываль духоўнага шансону ў Загрэбе** ().

Арганізатарамі фэстывалю зьяўляюцца Камітэт Харвацкае біскупскае нарады па справах моладзі ды Харвацкае каталіцкае радыё. Трансьляцыю фэстывалю забясьпечваюць Радыё Марыя ў Быстрыцы (Radija Marije Bistrice), радыёстанцыі "Мір Мэджугор'е", Харвацкае каталіцкае радыё, радыё Верхняя Босьнія () ды дзяржаўная тэлерадыёкампанія HRT.

Музычныя творы, якія удзельнічаюць у фэстывалі, павінныя мець хрысьціянскую тэматыку й быць новымі, то бок дагэтуль не апублікаванымі.

## Глядзіце таксама
* Каталіцтва ў Харватыі
* Харвацкая біскупская нарада
* Харвацкае каталіцкае радыё

## Вонкавыя спасылкі
Uskrs fest

Катэгорыя:Каталіцкая царква ў Харватыі
Катэгорыя:Музычныя фэсты
Катэгорыя:Харвацкія фэсты
Glas Koncila

**Glas Koncila** () — каталіцкі штотыднёвік, які выходзіць у Загрэбе, Харватыя.

Пачаў выходзіць 4 лістапада 1962 з бласлаўленьня тагачаснага загрэбскага арцыбіскупа Франё Шэпэра як сродак інфармацыі пра падзеі Другога Ватыканскага Сабору. Першапачатковая назва — *Glas s Koncila*. Да канца 1984 году выходзіў што два тыдні.

Штотыднёвік надае ўласную нагароду "за адлюстраваньне этычных каштоўнасьцяў у кінэматографе". на штогадовых Днях харвацкага фільму.

Галоўным рэдактарам зьяўляецца Іван Мікленіч ().

## Глядзіце таксама
* Каталіцтва ў Харватыі
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*Stranice Glasa Koncila
*O Glasu Koncila

Катэгорыя:Каталіцкая царква ў Харватыі
Мора Роса

**Мора Роса** () — ускраіннае мора ціхаакіянскага сэктару Паўднёвага акіяну, ля берагоў Зямель Вікторыі і Мэры Бэрд (Заходняя Антарктыда), паміж мысамі Адэр і Колбек (170° у. д. — 158° з. д.). Названае ў гонар Джэймза Роса.

## Агульныя зьвесткі
Плошча — 960 тысяч км² у тым ліку 487 тысяч пад ледавіком Роса.

Найбольшая глыбіня — 2 972 м.

Сярэдняя тэмпэратура вады на працягу року не перабольшвае 1 °C, салёнасьць — 33,75—34,4‰.

Прылівы штодзённыя да 1 м.

Фаўна: кіты, цюлень Роса, цюлень Вэдэла, цюлень-крабаед.

### Астравы
Бафорта, Франкліна, Роса.

### Антарктычныя станцыі
Мак-Мэрдо (ЗША) і Скот (Новая Зэляндыя).

## Літаратура
* Географический энциклопедический словарь.&nbsp;— М.: «Советская энциклопедия», 1989. стор. 397. 

Катэгорыя:Моры Паўднёвага акіяна
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар асобаў
Псярцы

**Псярцы́** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Псярцы ўваходзяць у склад Васілішкаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Назва паходзіць ад «псяры» — людзі, якія даглядалі паляўнічых сабак. Узгаданыя ў «Інвэнтарах старастваў Гарадзенскага павету» ў 1765 годзе. У 19 ст. Псярцы — вёска Лідзкага павету, уладаньне Вільканцоў. У 1844 г. налічвае 33 двары. У выніку паўстаньня 1863—1864 гадоў згодна з указам ад 10 сьнежня 1865 г. прымусова прададзена Тодарам Вільканцом Пятру Ўшакову за 1271 рубель. У 1888 г. — у Васілішкаўскай воласьці, 27 дамоў, 243 жыхары. У 1905 годзе ў вёсцы 322 жыхары. У 1908 г. — 34 гаспадаркі. 3 1921 году ў складзе Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1926 годзе налічвала 53 двары, 293 жыхары. 3 12 кастрычніка 1940 году ў Шайбакпольскім сельсавеце (20 красавіка 1962 перайменаваны ў Лычкаўскі) Васілішкаўскага раёну Баранавіцкай, з 20 верасьня 1944 г. Гарадзенскае вобласьці, з 20 студзеня 1960 году ў Шчучынскім раёне, 3 12 сакавіка 1973 году ў Бакштаўскім сельсавеце. У 1940 г. вёска налічвала 73 двары, 387 жыхароў. У 1950 г. створаны калгас «1 Мая». У 1964 г. — 79 двароў, 390 жыхароў, пачатковая школа, крама.

## Культура
У 1971 годзе ў Псярцох паўстаў хор народнае песьні, які складаўся з найстарэйшых жыхароў вёскі (харысты — Г. Маркевіч, В. Публіцэвіч, М. Дашкевіч і іншыя, акардэон — Язэп Зубрык). Хор цешыўся дужай папулярнасьцю ня толькі сярод акалічных вёсак, але і быў вядомы на рэспубліканскім узроўні: зьяўляўся ў перадачах беларускага тэлебачаньня, згаданы між іншым у The Journal of Belarusian Studies.

## Насельніцтва
* 2019 год — 15 жыхароў
* 2010 год — 38 жыхароў
* 2001 год — 40 двароў, 77 жыхароў
* 1999 год — 82 жыхары

## Асобы
 — доктар сельскагаспадарчых навук, прафэсар Вышэйшай сельскагаспадарчай школы ва Ўроцлаве, з 1974 г. — прафэсар Уроцлаўскага сельскагаспадарчага інстытуту, з 1981 г. — дэкан факультэту мэліярацыі гэтага інстытуту. Аўтар больш чым 200 навуковых прац, больш як 40 падручнікаў і манаграфіяў. У 1944—1945 гг. працаваў настаўнікам у псярэцкай пачатковай школе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кадрыль, в. Псярцы, відэа з 70-х гг.

Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Вольга Скараходава

**Во́льга Іва́наўна Скарахо́дава** (, ) — савецкі пэдагог, навуковец-дэфэктоляг, літаратар, кандыдат пэдагагічных навук. Нарадзілася  году ў Белазёрцы Хэрсонскае губэрні Расейскай імпэрыі. Працавала ў Інстытуце дэфэкталёгіі Акадэміі пэдагагічных навук СССР, зьяўлялася адзіным у сьвеце сьлепаглухім навуковым супрацоўнікам.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хэрсонскай вобласьці
Катэгорыя:Памерлі ў 1982 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Савецкія пэдагогі
Катэгорыя:Дэфэкталёгія
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Працоўнага Чырвонага Сьцягу
Катэгорыя:Сьлепаглухія
Катэгорыя:Кандыдаты пэдагагічных навук
Windows 10

**Windows 10** — апэрацыйная сыстэма для пэрсанальных кампутараў, якая распрацоўваецца карпарацыяй Microsoft у рамках сямейства Windows NT.

Пасьля Windows 8 сыстэма атрымала нумар 10, абыходзячы 9. Сярод найбольш прыкметных вонкавых зьменаў маецца вяртаньне звыклага мэню «Пуск», функцыя віртуальных працоўных сталоў і праца дастасункаў Windows 8 у ваконным рэжыме. Першая вэрсія Windows 10 (build 9841) была выпушчаная 30 верасьня 2014 году (для карпаратыўных кліентаў), і 1 кастрычніка 2014 году (для ўсіх).

На прэс-брыфінгу 21 студзеня 2015 была анансаваная новая зборка, выпушчаная 23 студзеня. Рэліз Windows 10 адбыўся 29 ліпеня 2015 году ў 190 краінах і на 111 мовах. Выпуск Windows 10 плянавалася правесьці ў некалькі этапаў. Windows 10 будзе апошняй скрынкавай вэрсіяй Windows, усе наступныя вэрсіі будуць распаўсюджвацца выключна ў лічбавым выглядзе. На працягу першага году пасьля выхаду сыстэмы карыстальнікі маглі бясплатна абнавіцца да Windows 10 на любой прыладзе пад кіраваньнем афіцыйных вэрсій Windows 7, Windows 8.1 ды Windows Phone 8.1, адпаведным пэўным патрабаваньням.

## Асаблівасьці
Па словах кампаніі Microsoft, яна упершыню стварала вэрсію апэрацыйнай сыстэмы сумесна з карыстальнікамі, улічваючы іх пажаданьні і перавагі, на аснове дадзеных папярэдняга тэставаньня. Праграма папярэдняй ацэнкі Windows 10 — адзіная АС для разнастайных прыладаў: кампутараў, пляншэтаў, смартфонаў, Xbox One і іншых. Плянавалася зрабіць даступнымі адзіную плятформу распрацоўкі і адзіную краму ўнівэрсальных дастасункаў, сумяшчальных з усімі падтрыманымі прыладамі. Windows 10 прадастаўлялася ў якасьці паслугі з выпускам абнаўленьняў на працягу падтрымкі прылады. Карыстальнікі настольнай вэрсіі Windows 10 атрымалі магчымасьць ствараць некалькі працоўных сталоў і пераключацца паміж імі. Таксама зьявіўся галасавы памочнік Cortana для кампутараў і пляншэтаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Microsoft Windows
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2014 годзе
Чыгуначны тунэль

**Чыгуначны тунэль** — тунэль, прызначаны для руху цягнікоў. Умоўна вылучаюцца тунэлі, якія праходзяць праз горны масіў, тунэлі, што праходзяць пад вадой, унутрыгарадзкія тунэлі, таксама званыя **глыбокім уводам**. Тунэлі мэтрапалітэну па сваёй сутнасьці таксама адносяцца да чыгуначных тунэляў.

Самым працяглым чыгуначным тунэлем у сьвеце стане Гатардзкі базавы тунэль у Швайцарыі. Яго даўжыня складзе 57 кілямэтраў, заканчэньне будаўніцтва заплянавана на 2017 год.

## Сыстэмы кіраваньня чыгуначнымі тунэлямі
Кожны буйны тунэль, а таксама тунэль, які актыўна эксплюатуецца, патрабуе працы сыстэмы кіраваньня, якая складаецца з сыстэмы вэнтыляцыі, бясьпекі, тэлемэтрыі.

На працягу асабліва доўгіх чыгуначных тунэляў ствараюцца аварыйныя станцыі, якія ў выпадку ўзьнікненьня пажару дазволяць эвакуіраваць пасажыраў.
Epilobium

**Скрыпе́нь** (*Epilobium*) — род кветкавых расьлін сямейства скрыпнёвых (Onagraceae). Каля 200 відаў. У Беларусі 11 відаў. Трапляецца на высечках, лясных палянах, уздоўж дарог.

## Крыніцы

Катэгорыя:Скрыпнёвыя
Катэгорыя:Флёра Эўразіі
Катэгорыя:Флёра Паўночнай Афрыкі
Скрыпень

**Скрыпе́нь** — назва двух родаў расьлінаў:

* Chamaenerion
* Epilobium
Microsoft Office 2016

**Microsoft Office 2016** — апошняя вэрсія папулярнага офіснага пакету кампаніі «*Microsoft»* і пераемнік ''«Microsoft Office 2013»''. Пакет быў прэзэнтаваны шырокай публіцы напрыканцы 2014 года.

## Гісторыя
* 5 мая 2015 г. — выпушчана першая тэставая вэрсія прадукту, якую можна спампаваць з афіцыйнага сайта «*Microsoft Office»*. Для таго, каб усталяваць праграму на кампуютар, патрабуецца выдаліць стары «*Office»*.
* 29 ліпеня 2015 года — афіцыйны выхад канчатковай вэрсіі пакета (адначасова з апэрацыйнай сыстэмай «*Windows 10»*).

## Усталяваньне
Усталяваць пакет можна будзе з афіцыйнага сайту кампаніі. На працягу першага году пасьля выхаду праграмы карыстальнікі «*Office 2013»*, якія афіцыйна набылі папярэднюю вэрсію, змогуць абнавіць свой «*Office»*.

## Новаўвядзеньні
* «*Office 2016»* атрымае прасьцейшы і зручнейшы інтэрфэйс.
* У гэтай вэрсіі можна будзе аўтаматычна захоўваць дакумэнты, табліцы і прэзэнтацыі ў воблачнае сховішча OneDrive.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

## Заўвагі


Катэгорыя:Офіснае праграмнае забесьпячэньне
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2015 годзе
Катэгорыя:Праграмнае забесьпячэньне Майкрасофт
Лора Брыджмэн

**Лора Д’юі Лін Брыджмэн** () — амэрыканская паэтка, першы вядомы сьлепаглухі чалавек, які навучыўся гаварыць ды атрымаў сярэднюю адукацыю. Нарадзілася 21 сьнежня 1829 году ў Гановэры, штат Нью-Гэмпшыр, ЗША, памерла 24 траўня 1889 году ў Бостане.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьлепаглухія
Катэгорыя:Паэткі ЗША
Грабавец

Назву **Грабавец** маюць:

## Беларусь
* Грабавец — вёска ў Берасьцейскай вобласьці

## Польшча
* Грабавец — вёска ў Бельскім павеце, Падляскае ваяводзтва
* Грабавец — вёска ў Гайнаўскім павеце
Крэмніцкія Бані

**Крэ́мніцкія Ба́ні** () — вёска ў раёне Ж’яр над Гронам Банскабыстрыцкага краю Славаччыны, разьмешчаная ў цэнтральнай частцы Крэмніцкіх гораў. Знаходзіцца за 4 км на поўнач ад Крэмніцы, непадалёк ад славацкага «геаграфічнага цэнтру Эўропы».

## Мінуўшчына
Першыя пісьмовыя згадкі пра паселішча датаваныя 1361 року. Шахтарскае паселішча заснавалі нямецкія калянізатары, каб здабываць у Крэмніцкіх гарах золата ды іншыя каштоўныя мэталы.

У розныя часы вёска мела розныя назвы: Ёганэсбэрг, Пяргі. Да канца Другой сусьветнай вайны тут пераважала нямецкае насельніцтва, большасьць якога была высланая ў Нямеччыну паводле Бэнэшавых дэкрэтаў.

## Турыстычная інфармацыя
Рыма-каталіцкі  сьв. Яна Хрысьціцеля (1300) і капліца нараджэньня Панны Марыі (1908).

Над вёскаю знаходзіцца сымбалічны цэнтар Эўропы.

Катэгорыя:Вёскі Банскабыстрыцкага краю
Катэгорыя:Ж’яр над Гронам (раён)
Катэгорыя:Погранье