Азіяцка-Ціхаакіянскае эканамічнае супрацоўніцтва

**Азіяцка-Ціхаакіянскае эканамічнае супрацоўніцтва** — міжурадавая арганізацыя дзяржаваў Ціхага акіяну, заснаваная ў лістападзе 1989 году.

На 2022 год улучала 20 дзяржаваў-удзельніц. Для ўхваленьня пастановаў штогод ладзілі Сустрэчу гаспадарчых правадыроў і Міністарскую сустрэчу між МЗС, галіновыя міністарскія сустрэчы і паседжаньне Рады бізнэс-дарадцаў. Распрацоўкай пастановаў загадвала Сустрэча старэйшых службоўцаў, якую ладзілі тройчы на год. Гэтыя службоўцы накіроўвалі працу 4-х камітэтаў: 1) гандлёва-інвэстыцыйнага, 2) гаспадарча-тэхнічнага супрацоўніцтва, 3) гаспадарчага, 4) бюджэтна-кіраўнічага.

## Мінуўшчына
6—7 лістапада 1989 году ў Канбэры (Аўстралія) адбылася сустрэча міністраў замежных справаў 12 дзяржаваў Ціхага акіяну дзеля прасоўваньня Азіяцка-Ціхаакіянскага эканамічнага супрацоўніцтва (АЦЭС). Большасьць міністраў прадстаўляла 8 дзяржаваў Азіі — Брунэй і Інданэзію, Малайзію і Паўднёвую Карэю, Сынгапур і Тайлянд, Філіпіны і Японію. Таксама ўдзел бралі па 2 міністры ад 2-х краінаў Акіяніі і 2 краінаў Паўночнай Амэрыкі — Аўстраліі і Новай Зэляндыі, а таксама ЗША і Канады адпаведна. У Сумеснай заяве міністры пагадзіліся адкрыць рынкі сваіх краінаў дзеля пашырэньня гандлю па выніках Уругвайскага кола перамоваў наконт Агульнага пагадненьня аб мытах і гандлі. 12—14 лістапада 1991 году да 3-й Міністарскай сустрэчы АЦЭС у Сэуле (Паўднёвая Карэя) далучыліся міністры Брытанскага Ганконгу, Кітаю і Тайваня. 10—11 верасьня 1992 году ў Бангкоку (Тайлянд) адбылася 4-я Міністарская сустрэча АЦЭС. Па яе выніках міністры 15 дзяржаваў падпісалі Бангкоцкую дэклярацыю «Аб Азіяцка-Ціхаакіянскага эканамічнага супрацоўніцтва», якая прадугледжвала заснаваньне Сакратарыяту АЦЭС у Сынгапуры пад кіраўніцтвам Сустрэчы старэйшых службоўцаў АЦЭС. Сакратарыят АЦЭС меў складацца з дапаможнага і прафэсійнага пэрсаналу пад загадам выканаўчага кіраўніка. Бюджэт Сакратарыяту зацьвярджаўся штогадовай Міністарскай сустрэчай АЦЭС. 5 лютага 1993 году Сакратарыят АЦЭС пачаў дзейнасьць у сядзібе каля праезду Аляксандры ў Сынгапуры.

20 лістапада 1993 году ў Сіетле (ЗША) адбылася 1-я Сустрэча правадыроў АЦЭС, да якой далучыліся кіраўнікі ўрадаў Мэксыкі і Папуа-Новай Гвінэі. Па выніках сустрэчы кіраўнікі 17 дзяржаваў падпісалі Заяву «Аб гаспадарчым бачаньні», у якой абвяшчалася доўгатэрміновая мэта дасягнуць вольнага гандлю ў Азіяцка-Ціхаакіянскім рэгіёне (АЦР) згодна з прапановай Суполкі слынных асобаў АЦЭС. Дзеля гэтага прапаноўвалася пачаць з супрацоўніцтва ў галіне стандартаў. Бакі пагадзіліся склікаць сустрэчу міністраў скарбу, каб забясьпечыць неінфляцыйны рост за кошт разбудовы інфраструктуры пры дапамозе рынкавага ўкладаньня капіталу. Таксама ў Заяве заклікалі да заснаваньня Ціхаакіянскага форуму занятасьці з удзелам вядучых прадпрымальнікаў, каб пашырыць узаемны гандаль і ўкладаньні. Сярод іншага, бакі пагадзіліся стварыць Адукацыйную праграму АЦЭС дзеля супрацоўніцтва ў галіне вышэйшай асьветы, каб павысіць працоўную рухомасьць і паспрыяць разумова-культурнаму абмену, вывучыць ключавыя гаспадарчыя пытаньні і палепшыць навыкі працаўнікоў. Урэшце, кіраўнікі заснавалі Праграму добраахвотнай занятасьці АЦЭС дзеля абмену навыкамі кіраваньня і разьвіцьця кадраў. 16 лістапада 1994 году ў Богары (Інданэзія) правялі 2-ю сустрэчу правадыроў АЦЭС, да якой далучыўся старшныя ўраду Чылі. На сустрэчы ўхвалілі Дэклярацыю агульнай рашучасьці, паводле якой кіраўнікі 18 урадаў заявілі пра намер «устрымлівацца ад выкарыстаньня захадаў, якія прывялі б да павышэньня ўзроўню абароны» ад паставак замежных тавараў. Пры гэтым бакі заклікалі да пачатку дзейнасьці Сусьветнай гандлёвай арганізацыі (Швайцарыя). У якасьці мэты абвяшчалася дасягненьне вольнага і адкрытага гандлю і ўкладаньняў у АЦР да 2020 году. Разам з тым, прамысловыя краіны мелі дасягнуць пастаўленай мэты да 2010 году. У Дэклярацыі згадвалася стварэньне дасьледчых асяродкаў і перадача тэхналёгіяў, а таксама разбудова інфраструктуры перавозак і сувязі, энэргетыкі і падарожніцтва, як і перадачы зьвестак у якасьці захадаў пераадоленьня гаспадарчага разрыву між краінамі АЦЭС.

18 лістапада 1998 году ў Куала Лумпуры (Малайзія) да 6-й сустрэчы правадыроў АЦЭС далучыліся кіраўнікі ўрадаў Віетнаму, Пэру і Расеі. У сваёй Дэклярацыі кіраўнікі урадаў віталі амэрыкана-японскую пазыку прыватным прадпрыемствам праз Сусьветны банк (ЗША) і Азіяцкі банк разьвіцьця (АБР; Філіпіны), у тым ліку на 30 млрд $ ад Японіі. Пры гэтым ухвалілі патраеньне пазычаньня Сусьветным банкам і яго падваеньне ад АБР для грамадзкіх установаў. Бакі вырашылі спрыяць шматбаковым парукам ад банкаў разьвіцьця на перабудову прадпрыемстваў, а таксама страхаваньню вываза тавараў. Сярод іншага, міністраў заклікалі працаваць з Сусьветным банкам, АБР і Міжамэрыканскім банкам разьвіцьця (ЗША) дзеля ўмацаваньня сацыяльнага забесьпячэньня. Таксама зьмяшчаўся заклік да ўхваленьня дзяржавамі-сяброўкамі Базэльскіх прынцыпаў удалага банкаўскага нагляду (Банк міжнародных разьлікаў, Швайцарыя) і прынцыпаў Міжнароднай арганізацыі камісіяў па каштоўных паперах (Гішпанія). Урэшце, у Дэклярацыі віталі тэхнічную дапамогу ў Сынгапурскім інстытуце падрыхтоўкі МВФ і заснаваньне Навукова-тэхналягічнага фонду прамысловага супрацоўніцтва Кітаю і АЦЭС. Па выніках сустрэчы 13 верасьня 1999 году пагадзіліся дасягнуць беспапяровага справаводзтва ў гандлі сярод разьвітых краінаў АЦЭС да 2005 году і сярод разьвіцьцёвых краінаў да 2010 году.

21 кастрычніка 2001 году ў Шанхаі (Кітай) падпісалі Дэклярацыю правадыроў, у якой віталі запуск кібэрадукацыйнага супрацоўніцтва з боку Адукацыйнай фундацыі АЦЭС. Бакі заклікалі да пачатку новага кола перамоваў на 4-й выканаўчай нарадзе СГА ў лістападзе дзеля далейшага разьняволеньня гандлю, каб прадухіліць далейшае запаволеньне росту сусьветнай гаспадаркі. У Дэклярацыі пацьвердзілі ўстрыманьне ад мытаў на электронны абмен зьвесткамі сярод дзяржаваў АЦЭС у сувязі з адпаведнымі пагадненьнямі СГА аб электронным гандлі. Урэшце, кіраўнікі ўрадаў заклікалі да ўхваленьня ўступу Кітаю і Тайваня ў СГА на яе бліжэйшай Выканаўчай нарадзе, а таксама выказалі падтрымку будучаму ўступленьню Віетнаму і Расеі ў СГА. Сярод іншага, на 9-й сустрэчы правадыроў падпісалі Шанхайскае пагадненьне, у якім на Міністарскай сустрэчы АЦЭС у 2002 годзе наказалі распрацаваць захады ажыцьцяўленьня Прынцыпаў спрыяньня гандлю да 2006 году. Гэтыя прынцыпы прадугледжвалі зьмяншэньне гандлёвых выдаткаў на 5% за 5 гадоў. 9 верасьня 2007 году ў Сыднэі зацьвердзілі Дэклярацыю, у якой віталі Плян дзеяньняў дзеля спрыяньня гандлю, што меў скараціць гандлёвыя выдаткі яшчэ на 5% да 2010 году. Пры гэтым пагадзіліся ўмацаваць ахову інтэлектуальнай уласнасьці праз захады прадухіленьня падробкі тавараў. Сярод іншага, ухвалілі рашэньне міністраў заснаваць Падразьдзяленьне падтрымкі палітыкі АЦЭС і пераход да прызначэньня выканаўчага кіраўніка Сакратарыяту АЦЭС на вызначаны тэрмін. Урэшце, у Дэклярацыі «Аб зьмяненьні клімату, энэргабясьпецы і чыстым разьвіцьці» паставілі за мэту зьнізіць энэргаёмістасьць гаспадараньня прынамсі на 25% да 2030 году.

14 лістапада 2009 году ў Сынгапуры кіраўнікі дзяржаваў ухвалілі Дэклярацыю, у якой да 2015 году вырашылі палепшыць свой рэйтынг «Вядзеньне бізнэсу» на 25% у 5 галінах: улік прадпрыемства, атрыманьне пазыкі, выкананьне ўгодаў, міжнародны гандаль і дазвол на будаўніцтва. Таксама віталі заснаваньне Фонду супрацоўніцтва Кітаю і АЦЭС на 10 млн даляраў для гаспадарча-тэхнічнага супрацоўніцтва. 12 лістапада 2011 году ў Ганалулу (ЗША) падпісалі Дэклярацыю, у якой забавязаліся ўстрымвацца ад павышэньня мытаў да 2015 году. Пры гэтым вырашылі пачаць перамовы аб пашырэньні сьпісу тавараў і дзяржаваў-удзельніц у Пагадненьне СГА аб інфармацыйных тэхналёгіях. Сярод іншага, намерыліся зьнізіць сукупную энэргаёмістасьць гаспадараньня на 45% да 2035 году. Урэшце, да 2012 году вырашылі распрацаваць сьпіс карысных устойліваму разьвіцьцю экалягічных тавараў, на якія вырашылі панізіць мыты меней за 5% да 2015 году. 8 верасьня 2012 году ва Ўладзівастоку (Расея) зацьвердзілі Сьпіс 54 экалягічных тавараў АЦЭС, сярод якіх былі ветраныя турбіны і сонечныя панэлі, а таксама сродкі аўтаматызацыі вытворчасьці. Гандаль гэтымі таварамі ў 2011 годзе склаў каля 600 млрд даляраў ЗША. 8 кастрычніка 2013 году ў Нуса Дуа (правінцыя Балі, Інданэзія) падпісалі Дэклярацыю, што ўлучыла ў якасьці мэты абмен больш як мільёнам студэнтаў, выкладнікаў і дасьледнікаў за 2020 год між дзяржавамі АЦЭС.

17—18 лістапада 2018 году ў Порце Морсьбі (Папуа-Новая Гвінэя) прайшла 26-я сустрэча правадыроў АЦЭС, на якой упершыню ўстрымаліся ад ухваленьня сумеснай заявы. Прычынай паслужылі рознагалосьсі між урадамі ЗША і Кітаю наконт пераўтварэньня СГА.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Міжурадавыя арганізацыі
Катэгорыя:Міжнародныя эканамічныя арганізацыі
Катэгорыя:Сынгапур
Катэгорыя:Ціхі акіян
Катэгорыя:Эканоміка Азіі
Катэгорыя:Эканоміка Акіяніі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1989 годзе