open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ахмэд III

**Ахмэд III** () — султан Асманскай імпэрыі, які кіраваў краінай з 1703 году да 1730 год. Сын султану Мэхмэда IV. Маці Ахмэда, Гюлнуш Султан, была этнічнай грэчанкай, і мела імя Эўмэнія Ворыя. 

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў горадзе Хачыёглу Пазарчык у рэгіёне Дабруджа. Узышоў на пасад у 1703 годзе, калі ягоны брат Мустафа II адрокся ад пасады. Першыя дні панаваньня Ахмэда III прайшлі з намаганьнямі супакоіць янычараў, якія былі ў рэшце рэшт улагоджаныя. Аказваў падтрымку Крымскаму ханству ў ягоным супрацьстаяньні з расейскім войскам. У 1709 годзе даў прытулак швэдзкаму каралю Карлу XII, разьбітаму ў бітве пад Палтавай. Атрымаў перамогу ў расейска-турэцкае вайне, дзякуючы чаму Асманская імпэрыя атрымала кантроль над Азовам.

У 1720-я гады Асманская імпэрыя скарысталася смутай у Пэрсіі ў сувязі з уварваньнем туды аўганцаў і захапіла значныя тэрыторыі ў Заходнім Іране, але затым туркі трывалі паразу ад пэрсыдзкага шага Ашрафа. Чуткі аб гэтае паразе сталі падставай да паўстаньня насельніцтва Канстантынопалю, незадаволенага высокімі падаткамі і карупцыяй. Да гэтага паўстаньня далучыліся янычары, што прывяло да зьвяржэньня Ахмэда III.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ахмэд III. The Ottomans.
Kiiora

**Kiiora** () — эстонскі вакальна-інструмэнтальны ансамбль, заснаваны ў 2010 року. Выконвае пераважна танцавальную музыку сэту, традыцыйную музыку суседніх ды фіна-вугорскіх народаў.

У 2012 року трыё выдала сваю першую кружэлку «Püdsäjüräjidõ pido»; другі альбом пад назваю «Rääräüss» выйшаў у 2018.

## Удзельнікі
* Матыс Лэйма — скрыпка, гармонік, , сьпеў
* Ляўрыц Лэйма — гітара, сьпеў
* Маргрэт Юрысан — гармонік, сьпеў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Эстонскія фолк-гурты
Катэгорыя:Сэтуская культура
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 2010 годзе
Прэзыдэнцкія выбары ў Польшчы 2020 году

**Прэзыдэ́нцкія выбары ў Польшчы 2020 году** — выбары прэзыдэнта Польшчы, прызначаныя на 28 чэрвеня 2020 року. Другі тур пры патрэбе заплянаваны на 12 ліпеня.

## Умовы

Паводле Канстытуцыі Польшчы прэзыдэнцкія выбары мусяць адбыцца ў выходны дзень за 75—100 дзён да даты сканчэньня дзеяньня паўнамоцтваў цяперашняга прэзыдэнта (6 жніўня 2020 року). Калі ніводзін з кандыдатаў не набярэ больш за палову галасоў, праз 2 тыдні мае прайсьці другі тур, у якім возьмуць удзел два кандыдаты, якія набралі найбольшую колькасьць галасоў у першым туры.

У сувязі з эпідэміяй каранавіруснай інфэкцыі-19 у Польшчы выбары былі перанесеныя з 10 траўня на 28 чэрвеня.

Паводле Выбарчага кодэксу Польшчы кандыдатам у прэзыдэнты магла быць асоба, якая сабрала ня меней за 100 тысячаў подпісаў грамадзянаў, што маюць права быць абранымі ў Сэйм. Для збору подпісаў ствараўся выбарчы камітэт лікам ня менш за 15 асобаў. Падача сабраных подпісаў адбывалася да 26 сакавіка 2020 року, пасьля чаго былі зарэгістраваныя 10 кандыдатаў.

## Кандыдаты

## Вынікі

## Крыніцы

2020
Катэгорыя:Выбары 2020 году
Катэгорыя:2020 год у Польшчы
Храм Артэміды (Эфэс)

**Храм [[Артэміда|Артэміды]] ў Эфэсе** — адно зь сямі цудаў антычнага сьвету, знаходзіўся ў грэцкім горадзе Эфэсе на ўзьбярэжжы Малой Азіі (у цяперашні час горад Сэльчук на поўдні правінцыі Ізьмір, Турэччына). Першы буйны храм быў збудаваны ў сярэдзіне VI стагодзьдзя да н. э., спалены Герастратам у 356 годзе да н. э., неўзабаве адноўлены ў перабудаваным выглядзе, у III стагодзьдзі разбураны готамі.

## Памеры храма
Шырыня храма Артэміды была 51 мэтар, даўжыня — 105 м, вышыня калёнаў — 18 м (калі сэгмэнты круглыя, то шырыня і даўжыня = дыямэтры, такім чынам аднолькавыя). Дах храма падтрымлівалі 127 калёнаў, устаноўленыя ў восем шэрагаў. Паводле паданьня, кожная з гэтых калёнаў была падарункам аднаго з 127 цароў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сем цудаў сьвету
Катэгорыя:Храмы Старажытнай Грэцыі
Катэгорыя:Эфэс
Катэгорыя:Эгейскі рэгіён
Катэгорыя:Артэміда
Сэлім III

**Сэлі́м III** () — султан-рэфарматар Асманскай імпэрыі, які кіраваў краінай з 1789 году па 1807 год. Сын султану Мустафы III. Маці Ахмэда, Міхрышах Султан, мела грузінскае паходжаньне.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Стамбуле. Яшчэ да ўступленьня на пасад яго цікавілі досьвед вайсковай справы і навукі ў эўрапейскіх краінах. Ён паспрабаваў вывучыць чыньнікі крызы ва ўнутраным разьвіцьці Асманскай імпэрыі і прыйшоў да высновы, што дзеля выратаваньня краіны неабходныя рэформы. У 1793 году выдаў загад аб стварэньні новага войска, сфармаванага на эўрапейскі ўзор. Сэлім шмат зрабіў для разьвіцьця вайскова-марскіх сілаў і артылерыі. Запрасіў вялікую колькасьць эўрапейскіх інжынэраў, майстроў і выкладчыкаў. У 1795 годзе на загад султану была пабудавана вялікая друкарня ў мястэчку Юскюдар, дзе былі надрукаваны працы эўрапейскіх аўтараў па матэматыцы, вайсковай справе ды іншых галінаў.

За часам панаваньня Сэліма III Асманская імпэрыя вяла вайну супраць Расейскай імпэрыі ў 1787—1791 і 1806—1812 гадох, якія аднак выявіліся стратнымі для турэцкага боку. Паводле Яскай мірнай дамовы туркі згадзіліся на далучэньне Крыму да Расеі. Акрамя таго, на час панаваньня Сэліму прыпала француская навала на Эгіпет. Не зважаючы на рэформы, якія рабіў султан, плёну яны не далі. У выніку, склалася апазыцыйная кааліцыя супраць султану, якая была не задаволеная рэформамі. Янычары ў канчатковым рахунку зрынулі Сэліма з пасаду і абралі ягонага стрыечнага брата Мустафу IV новым султанам. Пасьля Сэлім быў забіты.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сэлім III. The Ottomans.
Мустафа IV

**Мустафа́ IV** () — султан Асманскай імпэрыі, які кіраваў краінай з 1807 году па 1808 год. Сын султану Абдул-Хаміда I.

## Жыцьцяпіс
Мустафа IV нарадзіўся ў 1779 годзе ў Стамбуле. Маці Мустафы жадалі даць яму добрую адукацыю, але ён прагнуў жыць у сваё задавальненьне. Узышоў на пасад у выніку паўстаньня янычараў супраць свайго стрыечнага брата султану Сэліма III. У той час у асманах засталіся толькі два чалавекі, якія мелі права ўспадкаваць трон, гэты быў сам Мустафа і ягоны малодшы брат Махмуд II. Паколькі Мустафа быў старэйшым, ён і быў празначаны янычарамі на асманскі пасад. Мустафа адразу ж аб’явіў пра роспуск «новых войскаў», якіх Сэлім III загранізаваў на эўрапейскі ўзор. Многія прыхільнікі былых рэформаў быў катаваныя і забітыя.

Кароткае панаваньне Мустафа было даволі насычаным. Ён працягнуў вайну супраць Расейскай імпэрыі, якая пачалася пры ягоным папярэдніку. Але, асманы трывалі паразы. Сам Мустафа больш захапляўся забавамі. У выніку, улетку 1808 году турэцкі палітык Алемдар Мустафа-паша і ягоныя верныя войскі арганізавалі паход у Канстантынопаль з мэтай аднаўленьня Сэліма III на пасадзе. Мустафа ня здолеў ім супрацьстаяць, але перад тым як быў зрынуты, загадаў забіць свайго брата. У выніку пасад атрымаў ягоны малодшы брат Махмуд II, які здолеў выратавацца і ня быў забіты братам. У лістападзе 1808 году янычары спрабавалі вярнуць Мустафу на сталец, аднак ён быў забіты сваім братам Махмудам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Мустафа IV. The Ottomans.
Джанан Дагдэвірэн

**Джанан Дагдэвірэн** (; нарадзілася 4 траўня 1985 году) — турэцкая жанчына акадэмік, фізык, навуковец па матэрыялах і дацэнт Масачусэцкага тэхналягічнага інстытуту, дзе ў цяперашні час працуе. Яна зьяўляецца першым турэцкім навукоўцам ў гісторыі Гарўардзкага таварыства, які стаў малодшым стыпэндыятам у Таварыстве стыпэндыятаў Гарўардзкага ўнівэрсытэту. Як выкладчык, яна кіруе ўласнай навукова-дасьледчай групай у лябараторыі інстытуту. Група працуе на перакрыжаваньні матэрыялазнаўства, тэхнікі і біямэдычнай тэхнікі. Яны ствараюць мэханічна адаптыўныя электрамэханічныя сыстэмы, якія здольныя цесна інтэгравацца з мэтавым аб’ектам, што ўяўляе цікавасьць для зандаваньня, прывядзеньня ў дзеяньне і збору энэргіі сярод іншых прыкладаньняў. Дагдэвірэн вылучала гіпотэзу, што жыцьцёва важная інфармацыя ад прыроды і чалавечага цела закадаваная ў розных формах фізычнай структуры. Ейныя дасьледаваньні засяроджаныя на стварэньні сумяшчальных дэкодэраў, якія могуць дэкадаваць гэтыя ўзоры ў карысныя сыгналы і энэргію.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Джанан Дагдэвірэн. MIT Media Lab.

Катэгорыя:Выпускнікі ўнівэрсытэту Хаджэтэпэ
Катэгорыя:Выпускнікі ўнівэрсытэту Сабанджы
Катэгорыя:Выпускнікі Ілінойскага ўнівэрсытэту Урбана-Шампэйн
Катэгорыя:Турэцкія фізыкі
Бальцан

**Бальцан** (, ) — невялікая вёска, што знаходзіцца ў цэнтральнай частцы востраву Мальта. Сяло спачатку было зьвязанае з групай маленькіх жылых кварталаў і фэрмаў, але з павелічэньнем насельніцтва ператварылася ў парафію ў 17 стагодзьдзі. Цяпер там жыве каля 4 тысячаў чалавек, моладзь жыве ў прыгарадзе. Мясцовая рада абіраецца раз на тры гады.

## Этымалёгія назвы

Назва *Бальцан* каранямі ідзе ў арабскую культуру, мяркуецца прыйшла ад аліўкавага гаю і розных гатункаў апэльсіну (горкі апэльсін, чырвоны апэльсін), што растуць непадалёк. Таксама ёсьць іншая вэрсія, што назва вёскі паходзіць ад прозьвішча сыцылійскай сям’і, што жыла на месцы сучаснага месцазнаходжаньня Бальцану.

## Вонкавыя спасылкі
* Balzan Local Council
* 93.3 Central FM Radio
Біргу

**Біргу** ( ці ) — невялікае мястэчка на Мальце, якое мела вялікую ролю падчас асады Мальты ў 1565 годзе. Згодна перапісу 2005 году насельніцтва складала 2701 чалавек. З мора горад мяжуе з фортам Сант-Анджэла, а з паўднёвага захаду з Каспікуа.

## Гісторыя
Гісторыя Біргу ўключае ў сябе падзеі вайскова-марской і гандлёвай дзейнасьці выспы. Да зьяўленьня Валеты Біргу, з-за ўдалага месцазнаходжаньня ў Вялікай гавані, быў асноўным стратэгічным горадам Мальты, у якім былі сканцэнтраваны асноўныя вайсковыя сілы. Яе разьвіцьцю і росквіту паспрыялі многія народы, уключаючы фінікійцаў, грэкаў, рымлян, бізантыйцаў, арабаў, а таксама рыцары мальтыйскага ордэну.

У 1530 годзе, пасьля прыбыцьця на выспу гасьпітальераў, Біргу стаў іх сталіцай, так як ранейшая сталіца Мдзіна, знаходзячыся ўнутры выспы, не адпавядала вайскова-марскім патрабаваньням. Адразу пасьля гэтага яны правялі сэрыю мерапрыемстваў па ўмацаваньні форту Сант-Анджэла, самога гораду Біргу і двух іншых прылеглых да яго гарадоў. У той час горад атрымаў назву Чыта Катанэра (), якое з часам сталі пазначаць і ўвесь прылеглы да гораду рэгіён.

На працягу вайны паміж гасьпітальерамі і туркамі Біргу так і ні разу ня быў захоплены апошнімі, гераічна вытрымліваючы любыя атакі праціўніка. Але ўсё ж вайна зьніштожыла горад і пасьля яе заканчэньня вялікі магістар ордэну гасьпітальераў вырашыў стварыць новы больш умацаваны горад на процілеглым беразе Вялікай гавані, які атрымаў назву Валета. Пасьля зьняцьця блякады гасьпітальераў далі Біргу новую назву — Чыта Вітарыоза (), што ў перакладзе з італьянскага азначае *горад пераможца*. У 1571 годзе, пасьля таго як рэзыдэнцыя вялікага магістра была перанесена ў новую сталіцу, Біргу страціў сваё значнае значэньне.

Вялікабрытанія, якая завалодала востравам у 1800 годзе, зьмясьціла ў Біргу сваю вайскова-марскую базу, якая заставалася там да 1979 году.

Парафіяльнай царквой гораду зьяўляецца храм сьв. Лаўрэнція, сьвята ў гонар якога адзначаюць 10 жніўня. У горадзе таксама знаходзіцца характэрная царква Дабравешчаньне Найсьвяцейшай Багародзіцы, якая належыць манахам-дамініканцам. Царкву таксама часам называюць у гонар сьв. Дамініка, сьвята ў гонар якога адзначаецца кожнае апошнюю нядзелю жніўня.

Горад і да гэтага часу атачаюць умацаваныя гарадзкія муры, а турыстаў прыцягваюць акрамя ўсяго іншага Палац інквізытараў і форт Сант-Анджэла, у якім на працягу некаторага часу трымалі пад вартай Караваджа.

Біргу і прылеглыя да яго гарады Каспікуа і Сэнглея, ўтвараюць рэгіён Катанэра (), які з поўдня атачае Вялікую гавань і іх агульнае насельніцтва складае 5642 чалавека.

## Дэмаграфія ў Біргу

* 1901: 6093 чал.
* 1921: 5887 чал.
* 1931: 6673 чал.
* 1948: 3816 чал.
* 1957: 4242 чал.
* 1967: 4017 чал.
* 1985: 3572 чал.
* 1995: 3069 чал.
* 2005: 2701 чал.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт гораду
* Сьвята сьв. Лаўрэнія
* Сьвята сьв. Дамініка ў Біргу

Катэгорыя:Гарады Мальты
Катэгорыя:Біргу
Махмуд II

**Махмуд II** () — султан Асманскай імпэрыі, які кіраваў краінай з 1808 году па сваю сьмерць у 1839 годзе.

## Жыцьцяпіс
Панаваньне Махмуда адметнае шырокай адміністрацыйнай, вайсковай і фіскальнай рэформамі, якую ён распачаў, у выніку чаго быў прыняты Дэкрэт аб рэарганізацыі, які, потым, працягваўся ягонымі сынамі Абдул-Мэджыдам I і Абдул-Азізам. Дзякуючы рэформам і паводле аналёгіі са зьменамі, якія адбываліся ў краіне, Махмуда часьцяком клічуць Пятром I Турэччыны. Ягоныя рэформы прадугледжвалі расфармаваньне кансэрватыўнага корпусу янычараў у 1826 годзе, што ліквідавала сур’ёзную перашкоду для прасоўваньня наступных рэформаў у імпэрыі, а таксама рэформаў ягоных пераемнікаў. Махмудавы рэформы характарызаваліся палітычнымі і сацыяльнымі зьменамі, якія ў канчатковым выніку прывялі да нараджэньня сучаснай Турэцкай Рэспублікі.

Акрамя таго, за часам кіраваньня Махмуда былі зьдзейсьнены шэраг нацыянальных паўстаньняў у Сэрбіі і Грэцыі, якія на той момант знаходзіліся пад уладай асманскага султану. Гэтыя паўстаньні прывялі да значных стратаў імпэрыі і стварэньня незалежнай Грэцыі.

Паводле агульнае характарыстыцы Асманская імпэрыя за часам Махмуда характарызавалася выяўленьнем вялікай цікавасьці да вэстэрнізацыі краіны, якая мела месца ў стварэньні падобных інстытутаў, зьмены палацавага парадку, паўсядзённага жыцьця, адзеньня, музыцы і многіх іншыя абласьцёў, якія зазначылі радыкальную рэформу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Махмуд II. The Ottomans.
Бірзэбуджа

**Бірзэбуджа**,   «краіна алівак») — горад і порт на поўначы Мальты ў затоцы Сьвятога Георгія, дзе жыве каля 8000 жыхароў. Былы рыбацкі пасёлак, які з часам ператварыўся ў летні курорт Мальты.

Горад вядомы выкапнямі эпохі апошняга зьледзяненьня, выяўленымі ў гроце Гхар-Далам, а таксама руінамі мэгалітычных храмаў у бліжэйшай вёсцы Бордж ін-Надур. Царква мясцовай парафіі прысьвечана сьвятому Пятру ў ланцугах. Галоўная славутасьць для большасьці гасьцей — «Пячора цемры».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20090624180526/http://www.maltavista.ru/photo/68 Фотографии Бирзеббуджи

Катэгорыя:Гарады Мальты
Бордж ін-Надур

**Бордж ін-Надур**, (, «Крэпасьць на пагорку») — археалягічны помнік на Мальце, дзе выяўленыя руіны аднаго з мэгалітычных храмаў Мальты і парэшткі ўмацаванага паселішча эпохі бронзавага веку. Знаходзіцца на скалістым адгор’і паміж рэкамі Зэмбаг (Zembaq) каля гораду Бірзэбуджа (дзе ёсьць і іншая славутасьць, пячора Гхар-Далам) на паўднёвым усходзе выспы Мальта.

Мэгалітычны храм адносіцца да пэрыяду каля 2000-1600 гг. да н. э. Ён моцна разбураны, што робіць вызначэньня  даты пабудовы даволі ненадзейнай, паколькі месца храма было расчышчана напрыканцы XIX стагодзьдзя дзеля таго, каб ператварыць гэтую зямлю пад земляробчыя палі. У цяперашні час добра бачны падмурак храму ў выглядзе канюшыны (28 x 16 м), характэрны для мэгалітычных храмаў, нягледзячы на ​​наносныя камяні больш позьняга паходжаньня.

Прыкладна ў сотні мэтраў ад руін храму знаходзілася вёска. У цяперашні час ад яе захаваўся толькі каменны мур. Раскопкі паказалі, што яна атачала некалькі хат. Вышыня сьценаў — 4 мэтры, а таўшчыня — 1,50 мэтры. Яна складзеная з каменных блёкаў мэтадам сухога муру, аднак камяні выкладзеныя старчма і змацаваны каменнымі калкамі, дзякуючы чаму шчыльна змацаваныя паміж сабой. Таксама захаваліся два паўкруглых рэдуты, 60 і 18 мэтраў у пэрымэтры.

## Крыніцы

### Литература
* Alain Blondy (1991) *Malte*, Arthaud, Paris, Réed. 2007

Катэгорыя:Славутасьці Мальты
Катэгорыя:Бронзавы век
Спрыяльны выпадак

**Спрыя́льны вы́падак** або **Падзе́я** () — гвалтоўнае расфармаваньне старажытнага янычарскага корпусу султанам Махмудам II, якое адбылося 15 чэрвеня 1826 году. Большасьць з 135-тысячнага корпусу янычараў паўсталі супраць Махмуда II, і пасьля таго, як паўстаньне было здушанае, ягоныя правадыры былі забітыя, а многія чальцы іхных сем’яў сасланыя і пасаджаныя ў турмы. Корпус янычараў быў распушчаны і заменены больш сучасным войскам.

## Гісторыя
Янычары ўпершыню былі створаныя асманскімі султанамі. Першапачаткова корпус складаўся з хрысьціянскіх дзяцей, адлучаных ад дому ў малым узросьце, якія былі навернутыя ў іслам і атрымалі строгую вайсковую адукацыю. На працягу XV і XVI стагодзьдзяў яны былі адной з самых падрыхтаваных і найбольш эфэктыўных вайсковых частак Эўропы. Янычары былі вядомыя дзякуючы сваёй дысцыпліне, маральнаму стану і прафэсіяналізму. Яны рэгулярна атрымлівалі плату і чакалі, зьяўляючыся падрыхтаванымі да любой вайсковай апэрацыі.

Аднак да пачатку XVI стагодзьдзя янычарскі корпус перастаў функцыянаваць як элітарная вайсковая сіла і пераўтварыўся ў прывілеяваную спадчынную клясу, якая была вызваленая ад спагнаньня падаткаў. Іхная колькасьць нашмат вырасла з 20 тысячаў у 1575 годзе да 135 тысячаў у 1826 годзе. Корпус набыў палітычную моц, маючы права вета на рашэньні ўраду, а таксама быў здольны зрынуць любога султана, які спрабаваў паменшыць іхную магутнасьць. З ростам уплыву корпусу ў яго пачалі ўваходзіць і этнічныя туркі, а першапачатковы мэтад гвалтоўнага залучэньня хлопчыкаў з хрысьціянскіх сем’яў быў адменены.

Калі Махмуд II пачаў фармаваць новае войска і наймаць эўрапейскіх артылерыстаў, янычары паўсталі, бо бачылі ў гэтым спробу падрыву іхных пазыцыяў. Махмуд прадбачыў гэта і заклікаў народ супрацьстаяць корпусу. Паводле зьвестак турэцкіх гісторыкаў, супраць янычараў падняліся вялікія паводле колькасьці сілы, бо доўгі час мясцовыя жыхары ненавідзелі янычараў.

У выніку супрацьстаяньня больш за 4 тысячы янычараў былі забітыя ў цяжкіх баях на вуліцах Канстантынопалю, сталіцы Асманскай імпэрыі і цэнтры янычарскага корпусу. Выжылыя альбо ўцяклі, альбо трапілі ў турмы, султан канфіскаваў усе іхныя ўладаньні. Да канца 1826 году захопленыя янычары, якія складалі рэшту часткі былой сілы, былі забітыя ў тэсалёніцкім форце. Лідэры і правадыры янычараў былі забітыя. Ордэн суфіяў брацтва Бэкташы, асноўная інстыцыя янычараў, была забароненая. Ацалелыя янычары заняліся рамяством і гандлем.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Vaka-i Hayriye. TDV İslâm Ansiklopedisi.

Катэгорыя:Асманская імпэрыя
Шумэнская вобласьць

**Шу́мэнская во́бласьць** () — адна з 28 вобласьцей Баўгарыі, разьмешчаная на ўсходзе краіны. Вобласьць займае плошчу 3390,2 км² і мае насельніцтва ў 180 528 жыхароў, большасьць зь якіх ёсьць баўгарамі (59,21%). Іншымі прыкметнымі этнічнымі групамі зьяўляюцца туркі (30,29%) і цыганы (8,24%). Адміністрацыйным цэнтрам ёсьць места Шумэн.

## Геаграфія
Вобласьць мяжуе з Бургаскай, Варнаўскай, Дабрыцкай, Разградзкай, Тыргавішцкай, Сьлівэнскай і Сілістранскай абласьцямі.

## Абшчыны

# Шумэн
# Каалінава
# Касьпічан
# Хітрына
# Нікола-Козьлева
# Нові-Пазар
# Сьмядава
# Вырбіца
# Вялікі-Праслаў
# Вэнэц

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Адміністрацыя вобласьці.

Катэгорыя:Вобласьці Баўгарыі
Румэн Радзеў

**Румэн Радзеў** (;  18 чэрвеня 1963) — прэзыдэнт Баўгарыі, гэнерал-маёр.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 18 чэрвеня 1963 году ў Дзімітраўградзе.

У 1982 годзе скончыў матэматычную школу ў Хаскава з залатым мэдалём. У 1987 годзе скончыў баўгарскі Ўнівэрсытэт паветраных сіл імя Георгія Бенкоўскага як лепшы выпускнік. У 1992 годзе скончыў эскадронную афіцэрскую школу «Максвел» у Злучаных Штатах Амэрыкі.

У 2003 годзе скончыў ваенна-паветраны каледж у Максьвел АФБ у ЗША як магістр стратэгічных дасьледаваньняў з адзнакай.

Катэгорыя:Прэзыдэнты Баўгарыі
Дом Багародзіцы (Эфэс)

**Дом Багародзіцы** — разьмешчаны ў Эфэсе (Турэччына) невялічкі будынак VII стагодзьдзя н.э. з сутарэньнем I стагодзьдзя н.э., які ў канцы XIX стагодзьдзя каталіцкія місіянэры сталі атаясамляць з домам, у якім жыла маці Ісуса Хрыста Панна Марыя.

У якасьці доказу гэтага сьцьверджаньня прыводзяцца пасьведчаньні мясцовых жыхароў, а таксама бачаньні нямецкай манашкі Анны Катарыны Эмэрых (1774—1824), якая ў Эфэсе ніколі не была. За 2 гады да сьмерці, падчас аднаго з такіх бачаньняў, ёй зьявілася Найсьвяцейшая Багародзіца і падрабязна апісала месца, у якім яна жыла да свайго Ўсьпеньня.

Паводле паданьня, у Эфэс Найсьвяцейшая Панна Марыя выправілася ў 43 годзе разам з апосталам Янам Багасловам, падчас ганеньня Ірада на хрысьціянаў. Але незадоўга да свайго шчаснага Ўсьпеньня Найсьвяцейшая Панна Марыя зноў прыбыла ў Ерусалім, дзе і адбылося Ўсьпеньне.

У 1950 годзе будынак быў адбудаваны і ператвораны ў капліцу. Нягледзячы на тое, што Ватыкан афіцыйна не прызнаў будынак домам Багародзіцы, яго наведалі папы Павал VI (у 1967 г.), Ян Павал II (у 19979 г.) і Бэнэдыкт XVI (у 2006 г.).

Катэгорыя:Панна Марыя
Катэгорыя:Збудаваньні Турэччыны
Катэгорыя:Эфэс
Абдул-Хамід I

**Абду́л-Хамі́д I** () — султан Асманскай імпэрыі, які кіраваў краінай з 1774 году па 1789 год.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 20 сакавіка 1725 году ў Канстантынопалі ў сям’і султана Ахмэда III і ягонай жонцы Рабіі Султан. У дзяцінстве атрымаў пачатковую адукацыю, вывучаючы гісторыю і каліграфію.

У дзень сьмерці Мустафы III 21 студзеня 1774 году Абдул Хамід быў узьведзены на пасад з пышнай цырымоніяй, якая была праведзеная ў султанскім палацы. Абдул-Хамід імкнуўся рэфармаваць асманскае войска, запрашаючы замежных вайсковых спэцыялістаў у краіну, а таксама жадаў рэарганізаваць янычарскі корпус. Паводле сваёй натуры зьяўляўся вельмі рэлігійным і прытрымліваўся пацыфісцкіх поглядаў. Тым ня менш, праводзіў войны супраць Расеі і Аўстрыйскай імпэрыі, якія, аднак, не прынесьлі плёну імпэрыі. Былі страчаныя тэрыторыі, якія сёньня ёсьць часткай сучаснай Украіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Абдул-Хамід I. The Ottomans.
Махмуд I

**Махму́д I** () — султан Асманскай імпэрыі, які кіраваў краінай з 1730 году па 1754 год. Заняў пасад пасьля паўстаньня Патроны Халіл, а таксама падтрымліваў добрыя адносіны з Сэфэвідзкай імпэрыяй і імпэрыяй Вялікіх Маголаў.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 2 жніўня 1696 ў Эдырнскім палацы ў сям’і султану Мустафы II. Там жа і атрымаў пачатковую адукацыю. Пасьля жыў у Канстантынопалі.

28 верасьня 1730 году Патрона Халіл зь невялікай групай янычараў і частцы жыхароў Канстантынопалю ўварваўся ў палац Тапкапы, патрабуючы пакараньня сьмерцю вялікага візыра Нэўшэхірлі Дамата Ібрахіма-пашы і адрачэньня Ахмэда III. Ахмэд III пагадзіўся на патрабаваньні. Ібрахім-паша быў задушаны, а новым султанам стаў Махмуд I. За часам панаваньня Махмуда I былі зробленыя спробы мадэрнізацыі асманскага войска на эўрапейскі ўзор пад кіраўніцтвам графа дэ Банавалю, француза, які прыняў іслам. Але праз супраціўленьне янычараў гэтыя спробы праваліліся.

У 1736—1739 гадох Асманская імпэрыя вяла вайну супраць Расейскай і Аўстрыйскай імпэрыяў. Аўстрыйскія войскі пацярпелі шэраг паразаў, у выніку чаго асманы вярнулі паўночную Сэрбію разам зь Бялградам і Малай Валахіяй, страчанымі ў 1718 годзе. Згодна зь Бялградзкай дамовай 1739 году Асманская імпэрыя атрымала ад Расеі Азоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Махмуд I. The Ottomans.
Асман III

**Асма́н III** () — султан Асманскай імпэрыі, які кіраваў краінай з 1754 году па 1757 год.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 2 студзеня 1699 ў Эдырнскім палацы ў сям’і султану Мустафы II. Паводле традыцыі жыў вязьнем у Канстантынопалі ў палацы Тапкапы пакуль ягоны бацька кіраваў краінай.

Пасьля сьмерці старэйшага брата Махмуда I набыў уладу. Жыцьцё фактычнага зьняволеньня дрэнна адбілася на інтэлекце і характары новага султана імпэрыі, то бок Асман быў дэспатычным кіраўніком і пакутаваў ад комплексу непаўнавартасьці. Ён ненавідзеў музыку і ўсё, што зь ёй было зьвязанае, таму выгнаў усіх музыкаў са свайго палацу. За тры гады панаваньня Асмана ў краіне зьмяніліся сем вялікіх візыраў. Султан быў нецярпімы да хрысьціянаў і габрэяў. Ім загадалі насіць адмысловыя пазнакі на вопратцы. Асман III памёр у 1757 годзе ад наступстваў інсульту. Пахаваны ў магіле каля султану Махмуда I.

## Вонкавыя спасылкі
* Асман III. The Ottomans.
Мустафа III

**Мустафа́ III** () — султан Асманскай імпэрыі, які кіраваў краінай з 1757 году па 1774 год.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 28 студзеня 1717 ў Эдырнскім палацы ў сям’і султану Ахмэда III. У 1730 годзе пасьля паўстаньня Патроны Халіла і ўзыходжаньня на пасад Махмуда I. Мустафа, як і ягоны бацька і сыны былі зачыненыя ў палацы Тапкапы. Мустафа ўзышоў на пасад 30 кастрычніка 1757 году пасьля сьмерці стрыечнага брата Асмана III.

Неўзабаве пасьля ўступленьня на пасад Мустафа праявіў асаблівую ўвагу да справядлівасьці. Ён прыняў шэраг мераў дзеля павышэньня дабрабыту жыхароў Канстантанопалю. Наладзіў біцьцё манэтаў, на ягоны загад былі пабудаваныя вялікія збожжавыя сховішчы, ён падтрымліваў сыстэму аквэдукі і ўсталяваў жорсткую фіскальную палітыку. Акрамя таго, Мустафа спрабаваў правесьці ў краіне вайсковую рэформу, каб зьнізіць разрыў у разьвіцьці паміж Асманскай імпэрыяй і эўрапейскімі дзяржавамі. Але асаблівага плёну не здабыў, бо ягоныя спробы мадэрнізацыі былі недастаткова рашучымі, і кожны крок люта крытыкаваўся кансэрватыўнымі сіламі янычараў і імамамі.

Найважнейшай падзеяй кіраваньня Мустафы III стала вайна супраць Расейскай імпэрыі, якая пачалася ў кастрычніку 1768 году. Султан пазьбягаў вайны, ведаючы сваю бясьсільнасьць, але канфлікт быў непазьбежны. Прычынай вайны стала нязначная спрэчка на мяжы з Крымскім ханствам. Першапачаткова Расеі ўдалося разгарнуць нязначныя сілы праз канфлікту з Рэччу Паспалітай, і Турэччына мела вялікую колькасную перавагу. Аднак вайна пачалася з разгромнай паразы туркаў. Мустафа не дажыў да канца прайгранай вайны. Ён памёр у сталіцы ў палацы Тапкапы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мустафа III. The Ottomans.
Кіркоп

**Кіркоп** () — невялікая вёска на поўдні Мальты з насельніцтвам 2185 чалавек (лістапад 2005).

У вёсцы знаходзіцца прадпрыемства STMicroelectronics, вытворчасьць  якога складае 60% усяго экспарту Мальты. Парафіяльная царква пабудаваня ў горан сьв. Леанарда, а сьвята ў дзень гэтага сьвятога, зьяўляецца адным з асноўных.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт губэрнатара
* Сайт хору сьвятога Ёсіфа

Катэгорыя:Гарады Мальты
Керчэм

**Керчэм** () — вёска на востраве Гоца, Мальта.

Вёска ляжыць на паўднёвым усходзе ад гораду Вікторыя паміж маляўнічай далінай Лунзьята і ўзгоркамі Тал-Мікста, Ар-Ілма і Тадбіэгі і ўпіраецца ў скалу Шлэндзі. Маляўнічыя мясьціны вакол вёскі прыцягваюць туды мноства мастакоў-пэйзажыстаў.

Археалягічныя раскопкі ў гэтай мясцовасьці паказваюць на тое, што раён быў заселены людзьмі яшчэ ў пэрыяд Гхар Далам, г.зн. 7400 гадоў таму. Найбольш старажытнымі помнікамі гісторыі тут зьяўляюцца рымскія тэрмы і катакомбы, а таксама раньнехрысьціянскія могілкі, што захаваліся дасюль.

Вёска стала актыўна разьвівацца ў сярэднія вякі, пашыраючыся ў асноўным вакол старажытнай капліцы ў гонар папы рымскага Грыгорыюся Вялікага, пабудаванай прыкладна ў 1581 годзе. Вёска набыла большае значэньне, калі стала ладзіць 12 сакавіка традыцыйную штогадовую працэсію ў гонар Грыгорыюса з царквы ў Рабаце у гэтую вясковую капліцу. У 1851 годзе капліца была перабудаваная ў парафіяльную царкву, а ў пачатку XX стагодзьдзя, яшчэ больш пашырылася за кошт новых прыбудоў. У 1885 годзе царква таксама была прысьвечана Паньне Марыі Памочніцы, што зрабіла яе адзіным храмам на Гоца, прысьвечаным двум сьвятым. У цяперашні час сьвята ў гонар Панны Марыі зьяўляецца асноўнай рэлігійнай падзеяй у вёсцы і сьвяткуецца ў другую нядзелю ліпеня.

У сельскай мясцовасьці Сан-Рафлу, які знаходзіцца ў непасрэднай блізкасьці ад Керчэму, штогод праводзіцца кірмаш Адзіра, які зьяўляецца папулярным месцам для сямейнага баўленьня часу. Калярыт кірмашу надаюць традыцыйная музыка, ежа і напоі, а таксама розныя конкурсы і іншыя забавы.

## Вонкавыя ссылкі
* Сайт вёскі

Катэгорыя:Гарады Мальты
Катэгорыя:Гоца
Старыя Дукшты

**Старыя Дукшты** () — вёска ў Летуве, на беразе возера Перасьветаў. Уваходзяць у склад Дукштанскага староства Ігналінскага раёну Ўцянскага павету. Знаходзяцца за 2,5 км на поўнач ад Дукштаў.

## Славутасьці
Сядзіба Бяганскіх і Даўгялаў — помнік клясыцызму, узьведзены каля 1820 року.

## Асобы
У першай палове XIX стагодзьдзя ў маёнтку жыў філямат Тамаш Зан.

У Старых Дукштах памерлі і спачылі маляр Ян Рустэм і біёляг Адам Грабніцкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Ігналінскага раёну
Катэгорыя:Дукштанскае староства
Рабат (Мальта)

**Рабат**, поўная назва — **Рыбат-аль-Фатх**, (, «вёска перамогі») — невялікі населены пункт на востраве Мальта, недалёка ад Мдзіны.

Назва Рабат таксама была да 1897 году ў галоўнага гораду вострава Гоца, пераназванага ў Вікторыю.

У часы арабскага панаваньня горад Мдзінабыў падзелены на два: Мдзіна і Рабат. Цяпер у Рабаце пражывае каля 11 тысячаў чалавек, а ў Мзіне — толькі каля 300.

У горадзе існуе футбольны клюб «Рабат Аякс».

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Мальты
Гзыра

**Гзыра** () — горад на паўночна-ўсходнім беразе Мальты, паміж гарадамі Мсіда і Сліма, мяжуе з Та-Шбіш, вядомы сваёй славутай прыстаньню для яхт.

У горадзе жыве каля 7000 чалавек. Словы *гзыра* ў перакладзе з мальтыйскай азначае *востраў* і горад атрымаў такую назву ад вострова Манаэль, яки знаходзіцца ў гарадзкой бухце зусім побач ад яго.

Катэгорыя:Гарады Мальты
Лука (Мальта)

**Лука** (, азначае Таполя) — вёска ў Паўночным рэгіёне на Мальце. Гэта стары горад са шчыльным насельніцтвам, тыповым для мальтыйскіх астравоў. Па стане на сакавік 2014 году насельніцтва Лукі складала 5945 чалавек. На галоўнай плошчы знаходзіцца царква, прысьвечаная апосталу Андрэю. Традыцыйнае сьвята Сьвятога Андрэя адзначаецца ў першую нядзелю ліпеня, літургічнае сьвята адзначаецца 30 лістапада.

Знакаміты гадзіншчык і вынаходнік Мікелянджэлё Сап’яна (1826-1912) прывык жыць у Луцэ. Ён будаваў розныя віды гадзіньнікаў, гадзіньнік у званіцы парафіяльнай царквы быў адным зь яго шматлікіх твораў. Дом у Луцэ, дзе ён жыў, знаходзіцца на вуліцы Паўла Магры.

## Гісторыя

Лука была заснавана як асобны прыход ад Гудзьі 15 траўня 1634 году ўказам папы Урбана VIII. У 1592 годзе вёска Лука пацярпела ад бубоннай чумы, ад якой у той час пацярпела ўсё насельніцтва Мальты і якая стала прычынай шматлікіх сьмерцяў. Прыкметай гэтага сумнага эпізоду зьяўляюцца могілкі, знойдзеныя на вуліцы Кармэль, алея 4, дзе людзі былі пахаваныя ў полі, пераўтвораным у могілкі.

Яшчэ адной сумнай трагедыяй для Лукі стала эпідэмія халеры 1850 году, калі загінула 13 чалавек. У якасьці напаміну аб гэтай трагедыі ў Валета-Роўд дагэтуль знаходзяцца могілкі.

У пачатку XX стагодзьдзя Лука стаў знакаміты з-за аэрапорту. Каралеўскія ВПС стварылі станцыю КВВС Лука, аэрадром з узьлётна-пасадкавымі палосамі, які пазьней ператварыўся як Грамадзянскі аэрапорт. КВВС ўсталявалі ваенныя і грамадзянскія будынкі ў раёне аэрадрому і аэрапорту і ў Фаруджы. Яны выкарыстоўвалі аэрадром да яго закрыцьця, што адбылося 31 сакавіка 1979 году, калі ён быў перададзены Мальтыйскага ўраду для пераўтварэньня ў Грамадзянскі аэрапорт.

Падчас Другой Сусьветнай вайны ў Луке загінула шмат людзей, многія будынкі былі разбураны ў выніку інтэнсіўных бамбаваньняў. Трагедыя, пра якую да гэтага часу памятаюць, здарылася 9 красавіка 1942 году, калі бомба трапіла ў ваенны прытулак і калодзеж, а людзі ўнутры прытулку былі пахаваныя жыўцом. Мясцовая Рада дагэтуль памятае людзей, якія загінулі падчас Другой сусьветнай вайны, з цырымоніяй ускладаньня ляўровых вянкоў разам зь іншымі мясцовымі арганізацыямі і клюбамі.

## Кіраваньне
Жыхары Лукі галасуюць за свой мясцовы савет кожныя тры гады. Ён складаецца зь сямі сябраў, адзін зь якіх зьяўляецца мэрам.

## Эканоміка
Air Malta і Medavia маюць свае галаўныя офісы ў міжнародным аэрапарту Мальты в Луке.

## Вонкавыя спасылкі
* Saint Andrew's Parish (A.D. 1634)
* Ħal Luqa Youth Centre (A.D. 2003)
* Luqa St. Andrew's FC (A.D. 1934)
* Saint Andrew's Band Club (L-Għaqda Mużikali Sant' Andrija - A.D. 1883)
* Union Philarmonic Society (Is-Soċjetà Filarmonika L-Unjoni - A.D. 1880)

Катэгорыя:Гарады Мальты
Вялікая гавань

**Вялікая гавань** () — найбуйнейшая гавань на Мальце, вядомая таксама пад сваім ангельскім назвай *Гранд-Харбар*. У якасьці гавані яе выкарыстоўвалі ў старажытнасьці яшчэ фінікійцы, а пазьней яна была істотна палепшана, зьявіліся докі, прыстані і ўмацаваньні.

Вялікая гавань на працягу 268 гадоў мела вялікае стратэгічнае значэньне для гасьпітальераў, а таксама не страціла яго пасьля прыходу на востраў брытанцаў.

23 верасьня 1551, 1555 ці 1556 году (паводле розных крыніцах), па Вялікай гавані прайшоў разбуральны сьмерч (F3 / F4). Сфармаваўшыся над вадой, сьмерч патапіў мноства караблёў (у тым ліку і 4 караблі Мальтыйскага ордэна), пасьля чаго выйшаў на сушу і забіў каля 600 чалавек. Нягледзячы на ​​назву сьмерчу, сталіцы Мальты — Валеты — у той час не існавала, паколькі Вялікі магістар мальтыйскіх рыцараў асабіста заклаў першы камень у яе падстава 28 сакавіка 1566 году.

Вялікая гавань стала полем бітвы паміж гаспітальерамі і туркамі падчас Вялікай аблогі Мальты ў 1565 годзе. У гады Другой сусьветнай вайны на працягу блякады Мальты, многія майстры і ваенныя збудаваньні ў гавані, уключаючы Форт Сьвятога Эльма, былі разбураны войскамі нацысцкага блёку, у прыватнасьці Італіяй і Нямеччынай. Таксама буйны ўрон быў нанесены Валеце і яшчэ тром найбліжэйшых гарадам.

Пасьля сыходу з выспы брытанскай арміі гавань страціла сваю вайсковую значнасьць, але па-ранейшаму застаецца актыўнай у пляне міжнароднага гандлю.

На паўночным захадзе гавань замыкае паўвостраў Сэбарас, на якім занаходзіцца частка Валеты і яе прыгарады флярыны. Гэты паўвостраў таксама падзяляе Вялікую гавань з гаваньню Марсаксэт. Паўднёва-ўсходні бераг гавані сфармаваны мноствам бухт і мысаў, з боку якіх у гавань ўпадаюць чатыры невялікіх ручая. Таксама на гэтым баку разьмяшчаюцца гораду Каспікуа, Біргу і Сынгея. Большасьць насельніцтва Мальты жыве ў радыюсе трох кілямэтраў ад Вялікай гавані, што робіць гэты раён самым густанаселены ў краіне, а таксама адным з самых шчыльна заселеных у Эўропе.

## Краявід гавані

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Вялікая гавань
* Пврты Валеты

Катэгорыя:Геаграфія Мальты
Катэгорыя:Порты Міжземнага мора
Катэгорыя:Затокі Міжземнага мора
Марса (Мальта)

**Марса** () — партовы горад на ўзьбярэжжы Вялікай гавані ў Мальце. Назва «Марса» ў перакладзе з арабскай азначае «порт».

## Прадпрыемствы
У Марсе знаходзіцца найбуйнейшая на Мальце суднавэрф. Тут жа знаходзіцца адна з двух электрастанцый, якая забясьпечвае электраэнэргіяй большую частку Мальтыйскага архіпэлягу . У горадзе па-ранейшаму функцыянуе Марсыйскі іпадром, кілямэтровая гоначная траса, пабудаваная ў 1869 годзе..

## Дзіцячае Эўрабачаньне—2014
Мальтыйскі суднабудаўнічы завод «Мальта Шыпбілдзінг» быў абраны месцам правядзеньня міжнароднага конкурсу песьні «Дзіцячае Эўрабачаньне», які прайшоў у лістападзе 2014 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Гарады Мальты
Хамрун

**Хамрун** () — горад на Мальце. У 2014 годзе насельніцтва складала 9 244 чалавек.

## Гісторыя

Найстарэйшымі архэалягічнымі знаходкамі ў Хамруне зьяўляюцца выдзеўбаныя ў скалах пахаваньні Пунічнага часу.

У часы гасьпітальераў высокапастаўленыя чыноўнікі, судзьдзі і заможныя людзі любілі езьдзіць у гэтыя месцы на паляваньне ці адпачынак.

У 19 стагодзьдзі паселішча пачатало хутка разьвівацца, тады яно называлася вёскай сьвятога Язэпа (Casale San Giuseppe). Да гэтага часу галоўная вуліца Хамруну носіць імя сьвятога Язэпа.

У 1875 годзе была асьвечана новая царква імя Каэтана Ціэнскага. З 1881 году мястэчка стала асобнай парафіяй і асобным адміністрацыйным цэнтрам. У гэты час горад атрымаў назву Хамрун. Дакладная этымалёгія гэтай назвы не высьветлена. Па адной са здагадак, назва паходзіць ад мальтыйскага выразу *ħamrija ħamra* (чырвоная зямля), што адпавядае колеру грунту ў гэтай мясцовасьці. Па іншай гіпотэзе назва паходзіць ад мянушкі вядомай мясцовай сям’і "tal-Ħamruna".

Падчас Другой сусьветнай вайны жыхары ўзьбярэжжа беглі да Хамруна, такім чынам аж да 1970-х гадоў горад заставаўся адным з найбуйнейшых на Мальце. Сёньня тут нямала крам мэблі і супэрмаркетаў, якія пераважна разьмешчаны на цэнтральных вуліцах гораду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20140416031228/http://www.hamrunspartansfc.com/
* https://web.archive.org/web/20130605043045/http://hamrunliberty.com/
* http://www.sdcmuseum.org
* https://web.archive.org/web/20190201010021/http://www.abbatinikuncizzjonihamrun.webs.com/
* https://web.archive.org/web/20101203153837/http://www.parroccakuncizzjonihamrun.org/
* https://web.archive.org/web/20100112042757/http://www.festakuncizzjonihamrun.com/
* www.bandakuncizzjoni.com

Катэгорыя:Гарады Мальты
К-11 (снайпэрская вінтоўка)

**К-11** — армянская снайпэрская вінтоўка калібру 5,45 мм, распрацаваная Армянскім індустрыальным дэпартамэнтам міністэрства абароны. Мала чаго вядома пра варыянты пальнае зброі, а ейная вытворчасьць завуаляваная ў таямніцы. Відавочна, што новая мадэль пад назваю К11М цяпер ужываецца Адмысловымі сіламі Армэніі. Частка часткаў К-11 запазычаная ў аўтаматычнае вінтоўкі К-3.

## Глядзіце таксама
* К-3 (аўтамат)

## Крыніцы

Катэгорыя:Снайпэрскія вінтоўкі Армэніі
Катэгорыя:Зброя пад набой 5,45×39 мм
К-15

**К-15** — армянская 12,7 мм буйнакалібэрная далёкабойная снайпэрская вінтоўка.

## Характарыстыка
Буйнакалібэрная далёкабойная снайпэрская вінтоўка К-15 была ўпершыню прадстаўлена ў 2010 годзе. Вінтоўка распрацаваная пад буйнакалібэрны набой 12,7×108 мм. Даўжыня зброі 1500 мм, даўжыня рулі — 1100 мм, вага — 18 кґ з сошкамі (без аптычнага прыцэла). Хуткастрэльнасьць вінтоўкі складае 16 стрэлаў на хвіліну, пачатковая хуткасьць кулі — 810 м/с. Эфэктыўная далёкасьць стральбы — 1600 м, максымальная — 2000 м. Снайпэрская вінтоўка К-15 абсталявана дульным тормазам.

## Глядзіце таксама
* К-11 (снайпэрская вінтоўка)

## Вонкавыя спасылкі
* Фатаздымкі і характарыстыкі вінтоўкі з выставы, зладжанай Міністэрствам абароны Армэніі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Снайпэрскія вінтоўкі Армэніі
Катэгорыя:Зброя пад набой 12,7×108 мм
Флярыяна

**Флярыяна** (, ) — горад на Мальце. Мяжуе з Валетай, Марсай, Пьета, Хамрунам. 

Названы ў гонар італьянскага архітэктара і інжынэра П’етра Паола Флярыяна, адказнага за пабудову гарадзкіх умацаваньняў.

## Вонкавыя спасылкі

*Афіцыйны сайт 
*Floriana Parish

Катэгорыя:Гарады Мальты
П’ета (Мальта)

**П’ета** () — мястэчка, на ўскрайку Валеты, сталіцы Мальты. Лічыцца прыгарадам сталіцы, знаходзіцца амаль накаля яе межаў, недалёка ад іншага прыгарада — Флярыяна. 

Назва паходзіць ад італьянскай мовы, якое перакладаецца як «жаль».

## Вонкавыя спасылкі

*Афіцыйная старонка.

Катэгорыя:Гарады Мальты
Бітынія

**Біты́нія** (, ) — старажытная гістарычная вобласьць на паўночным захадзе Малой Азіі. Назва паходзіць ад тракійскіх народаў бітынаў і тынаў, якія перасяліліся на гэтую тэрыторыю ў першай палове 1 тысячагодзьдзя да н. э. 

Згодна антычным аўтарам Бітынія прылягала да Басфору, межавала з Патлягоніяй на ўсходзе, Тракіяй і Мізіяй на захадзе, Фрыгіяй на поўдні. У старажытнасьці ўваходзіла ў склад Лідыі, потым дзяржавы Ахемэнідаў. У 298 — 74 гг. да н.э. вылучылася дзяржава Бітынія з цэнтрам у Нікамэдыі. Апошні манарх, стомлены барацьбою зь Мітрыдатам Эўпатарам, перадаў яе ў валоданьне рымлянам, якія стварылі асобную правінцыю Бітынію.

## Крыніцы

## Літаратура
*The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome. / Ed. by Michael Gagarin, Oxford University Press, 2010

Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Анатоліі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Сярэдняга Ўсходу
Катэгорыя:Былыя дзяржавы
Катэгорыя:Правінцыі Рымскай імпэрыі
Надур

**Надур** () — горад на паўднёвым ўсходзе вострава Гоца Мальты. Адзін з самых буйных гарадоў на востраве — тут пражывае каля 4500 чалавек.

## Вонкавыя спасылкі

* Nadur Local Council
* Nadur Carnival
* Nadur Parish
*  June29th.com
* Awarded "EDEN - European Destinations of Excellence" non traditional tourist destination 2007

Катэгорыя:Гарады Мальты
Катэгорыя:Гоца
Шаара

**Шаара** () — горад на востраве Гоца (Мальта).

У раёне Шаара знаходзяцца гістарычныя славутасьці, як створаныя чалавекам, так і прыроднага паходжаньня: мэгалітычны храм Джганція, падземная сьвятыня круг Брашторфа, грот Шэры, пячора Ніну. Гэта другі па велічыні горад на Гацо пасьля Надуру. Насельніцтва — каля 4200 чалавек (2008 г).

Падчас брытанскага каляніяльнага валадарства вёска была таксама вядомая пад італьянскай назвай Кача (*Caccia* / *Kaċċa*).

Храм у Шаары прысьвечаны Маці Божай Пераможцы, вядомай таксама як Іль-Бамбіна. Яе сьвята адзначаецца 8 верасьня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Official Website
* Xaghra Parish
* Xaghra United FC

Катэгорыя:Гарады Мальты
Катэгорыя:Гоца
Таршын

**Таршын** () — горад на Мальце.

Вядомы Таршыенскім храмавым комплексам, які ўваходзіць у лік найстарэйшых комплексаў на Зямлі. Ён зьяўляецца часткай Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*Афіцыйная старонка
*Горад Такшын — Арытыкул пра архітэктуру Таршыну

Катэгорыя:Гарады Мальты
Та Шбіш

**Та Шбіш** () — горад, на ўсходнім ўзьбярэжжы Мальты. Знаходзіцца на поўначы зь мяжой сталіцы краіны Валета.

## Назва
Існуе некалькі вэрсій, адкуль зьявілася назва гораду. Магчыма, назва паходзіць ад «Xawbas», што на мальтыйскай азначае дзікія калючыя кусты маліны, а можа, ад слова «Tbexbix», што азначае «ўзыход сонца».

## Падзел гораду
Горад падзяляецца на некалькі раёнаў, сярод якіх:
* Triq Giuseppe Calì
* Triq Abate Rigord
* Triq Enrico Mizzi
* Triq il-Prinċipessa Margerita
* Triq il-Prinċipessa Eliżabetta
* Triq l-Ambaxxati
* Triq Sir Augustus Bartolo
* Triq San Ġwann tas-Salib
* Triq Sir Ugo Mifsud
* Triq L-Imradd
* Triq Testaferrata
* Rampa ta’ Ta’ Xbiex
* Vjal Sir Temi Zammit
* Xatt Ta’ Xbiex

## Інфармацыя для турыстаў
У горадзе ёсьць невялікая царква *St John’s Parish Church*. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*Асноўная інфармацыя пра горад  

Катэгорыя:Гарады Мальты
Кропка Кюры

**Тэмпэратура Кюры** — тэмпэратура, вышэй за якую фэрамагнэтык раптоўна губляе свае магнэтычныя ўласьцівасьці й робіцца парамагнэтыкам. Гэтая зьява адбываецца з-за зьмены фазы цьвёрдага цела. Назва паходзіць ад прозьвішча францускага фізыка П'ера Кюры (мужа Марыі Складоўскай-Кюры).

У тэмпэратуры, ніжэйшай за тэмпэратуру Кюры, магнітныя дыполі атамаў ці часьцінак накіраваныя ў адным кірунку, ўтвараючы фэрамагнытныя дамэны. Пры тэмпэратуры, вышэйшай за тэмпэратуру Кюры, цеплавая вібрацыя крысталічнае сеткі зьнішчаюць уладкаваньне магнітных дыполя, а дыполі зьдзяйсьняюць ваганьні.

Па аналёгіі з фэрамагнэтыкамі, у сэгнэтаэлектрыках і фэраплястыках тэмпэратура распаду іх асаблівых уласьцівасьцяў таксама называецца тэмпэратурай Кюры.

Тэмпэратура Кюры абраных рэчываў (у кельвінах):

## Цікавосткі
Дзякуючы гэтай зьяве магчымае будаўніцтва цепламагнітных рухавікоў, у якіх цеплавая энэргія ператвараецца ў мэханічную з дапамогаю магнітных узаемадзеяньняў. Канструкцыя такой прылады не складаная і можа выконваць навучальную функцыю.

Катэгорыя:Тэмпэратура
Катэгорыя:Магнэтызм
Мізія

**Мі́зія** () — старажытная гістарычная вобласьць на паўночным захадзе Малой Азіі.

Антычныя аўтары звычайна лічылі Мізіяй значныя тэрыторыі паўночнага захаду Малой Азіі. Акрамя гэтак званых Малой і Вялікай Мізіі, у яе складзе вылучалі Трааду, Эёлію і Тэўтранію, якія таксама разглядаліся як самастойныя рэгіёны. На захадзе і поўначы Мізія межавала з Эгейскім і Мармуровым морам, на поўдні — зь Лідыяй, на ўсходзе — зь Бітыніяй, на паўднёвым усходзе — з Фрыгіяй.

Гамэр апісваў мізійцаў як прымітыўных саюзьнікаў траянцаў. Але ў пазьнейшыя часы іх ня ўзгадвалі. Археалягічныя знаходкі звычайна зьвязваюць з фрыгійскім або грэцкім насельніцтвам. У розныя часы Мізія ўваходзіла ў склад Трыгіі, Лідыі, дзяржавы Ахемэнідаў, Македоніі, Старажытнага Рыму, Бізантыі. Празь землі Мізіі вандраваў апостал Павал.

Найбуйнейшым горадам Мізіі быў Пэргам.

## Вонкавыя спасылкі
*britannica.com
*Rosa Valderrama, Pergamum

Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Анатоліі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Сярэдняга Ўсходу
Катэгорыя:Мізія
Фрыгія

**Фры́гія** () — старажытная гістарычная вобласьць і дзяржава на захадзе Малой Азіі.

Па сьведчаньню Герадота, фрыгійцы калісьці насялялі поўнач Балканскага паўвостраву і зваліся брыгамі. Сучасныя дасьледчыкі падзяляюць гэты пункт гледжаньня і лічаць, што фрыгійцы перасяліліся ў Малую Азію з Эўропы прыкладна ў 1200 г. да н. э. Відавочна, яны адыгралі значную ролю ў разбурэньні імпэрыі хэтаў. Большая частка фрыгійцаў асела ў горнай лясістай мясцовасьці на ўсход ад Лідыі і Карыі, якая і атрымала найменьне Фрыгіі. Яе галоўным цэнтрам стаў горад Гордыян. 

Найхутчэй, фрыгійская дзяржава склалася ўжо ў канцы 2 тысячагодзьдзя да н. э., але набыла вялікі ўплыў у апошняй трэці VIII ст. да н. э., калі займала значную частку сучаснай Турэччыны. Аднак яна была саслаблена нашэсьцямі кімэрыйцаў. Падчас чарговага нашэсьця ў 696 г. да н. э. фрыгійскі валадар Мідас скончыў жыцьцё самагубствам. Каля 620 г. да н. э. фрыгійская дзяржава была разбурана кімэрыйцамі, а сама Фрыгія ўвайшла ў склад Лідыі.

Як гістарычная вобласьць Малой Азіі, Фрыгія ўзгадвалася да канца існаваньня Ўсходняй Рымскай імпэрыі. Яна адыгрывала вялікую культурную ролю ў жыцьці ўсяго Міжземнамор'я. Адсюль распаўсюдзіўся культ багіні-маці Кібэлі.

## Вонкавыя спасылкі
*phrygians.org
*Phrygia (ancient.eu.com)
*Phrygia and the Phrygians

Катэгорыя:Антычнасьць
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Анатоліі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Сярэдняга Ўсходу
Катэгорыя:Гісторыя Турэччыны
Катэгорыя:Былыя дзяржавы
Катэгорыя:Фрыгія
Мідас

**Мі́дас** (, ? — 691 г. да н.э.) — валадар Старажытнай Фрыгіі, герой старажытнагрэцкай міталёгіі.

## Гістарычная асоба

Мідас валадарыў у Фрыгіі ў другой палове VIII — пачатку VII стагодзьдзя да н. э. Яго імя сустракаецца ў фрыгійскіх надпісах VII ст. У асырыйскіх крыніцах VIII — VII стагодзьдзяў ён вядомы як **Міта**. Каля Гордыяна знаходзіцца курган Мідаса, у якім археолягі знайшлі каштоўныя прадметы мінуўшчыны. Герадот паведамляў, што Мідас быў першым малаазіяцкім кіраўніком, які прынёс дары храму Апалёна ў Дэльфах.

Паводле гістарычных запісаў, у 691 г. да н.э. Мідас прайграў бітву кімэрыйцам і скончыў жыцьцё самагубствам.

## Мітычная асоба
Старажытнагрэцкія міты адносяць кіраваньне Мідаса да розных пэрыядаў. Яго лічылі пасьлядоўнікам Арфэя, прыпісвалі яму вялікія багацьці. Згодна аднаму казаньню, Мідас добра прыняў Сылена, аднаго з суправаджальнікаў Дыяніса, за што ў знагароду атрымаў магчымасьць загадаць любое жаданьне. Мідас папытаў, каб усё, да чаго ён дакранецца ператваралася ў золата. Але, калі жаданьне было выканана, ён хутка зразумеў, што можа памерці ад голаду, бо нават ежа ў яго руках рабілася залатой. Мідас узмаліўся аб літасьці і быў пазбаўлены свайго дару.

Згодна другому казаньню, Мідас быў судзьдзём на музычным змаганьні паміж Апалёнам і Панам і прысудзіў перамогу Пану. За гэта Апалён зрабіў вушы фрыгійскага валадара як у асла. Мідас схаваў іх пад капялюшам, але пра тое даведаўся цырульнік. Мідас загадаў пакараць цырульніка сьмерцю. Аднак на месцы забойства вырас трысьнёг, які шэптам паведаміў пра асьліныя вушы ўсяму сьвету.

## Вонкавыя спасылкі

*Phrygia, Gordion, and King Midas in the Late Eighth Century B.C.
*Мидас: Греческая мифология

Катэгорыя:Фрыгія
Катэгорыя:Гісторыя Турэччыны
Катэгорыя:Героі старажытнагрэцкіх мітаў
Катэгорыя:Малая Азія ў старажытнагрэцкай міталёгіі
Рухча

Назву **Рухча** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Рухча 1 — вёска ў Столінскім раёне
** Рухча 2 — вёска ў Столінскім раёне
Абзэлілаўскі раён

**Абзэлі́лаўскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Башкартастану ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца вёска Аскарава.

## Геаграфія
Абзэлілаўскі раён мяжуе з Баймацкім, Бурзянскім, Беларэцкім і Ўчалынскім раёнамі, а таксама з Чалябінскай вобласьцю. Плошча раёну складае 4289 км².

## Гісторыя
Абзэлілаўскі раён быў утвораны 20 жніўня 1930 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва
Насельніцтва раёну па стане на 2017 год складала 44962 чалавекі. Паводле перапісу 2010 году большасьць фармуюць башкіры (88,6%), далей ідуць расейцы (8,6%) і татары (1,6%).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі.
Альшэеўскі раён

**Альшэ́еўскі раён** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнае частцы Башкартастану ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца вёска Раеўскі.

## Геаграфія
Альшэеўскі раён мяжуе з Даўлеканаўскім, Аўргазінскім, Стэрлітамацкім, Стэрлібашаўскім, Міякінскім, Біжбуляцкім і Белебееўскім раёнамі. Плошча раёну складае 2411,42 км².

## Гісторыя
Альшэеўскі раён быў утвораны 31 студзеня 1935 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК.

## Насельніцтва
Насельніцтва раёну па стане на 2017 год складала 38874 чалавекі. Паводле перапісу 2010 году большасьць фармуюць башкіры (39,3%), далей ідуць татары (32,4%) і расейцы (22,7%).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі.