Школьная вуліца (Менск)

**Вуліца Школьная** — колішняя вуліца ў гістарычнай частцы Менску, якая зьвязвала пляц Высокага рынку з вуліцай Нямігай і Нізкім рынкам. Цяпер на трасе былой вуліцы Школьнай знаходзіцца лесвіца. Назва вуліцы Школьная паходзіць ад Школьнага (сінагальнага) двара (Школішча), які размяшчаўся на гэтай вуліцы, гэта традыцыйная назва вуліц распаўсюджаная ў гарадах і мястэчках Беларусі. Дамінантай вуліцы былі комплекс Школьнага двару і Халодная сынагога. Няміга-Школьная вуліца была праяздной часткай вуліцы Нямігі ад Петрапаўлаўскай царквы да маста праз Свіслач. Самая ажыўленая вуліца дарэвалюцыйнага гораду. Спускалался да Ніжняга рынку, дзе сыходзіліся ўсе прадместныя тракты: Ракаўскі, Койданаўскі, Віленскі і Барысаўскі. Злучала Хлусаў мост і Ніжні рынак з вуліцамі Няміжскай і Ракаўскай, якія сустракаліся ля Петрапаўлаўскай царквы. Назва вуліцы тлумачыцца тым, што яе траса з’яўляецца працягам Няміжскай і перасякаецца са Школьнай. У 1866 годзе вуліца перайменавана ў Кацярынінскую, так афіцыйна называлася Петрапаўлаўская царква з 1795 г., калі   царкву  наведала  імператрыца Кацярына II.

## Гісторыя
У 1579 годзе вялікі князь і кароль польскі Стэфан Баторый выдаў менскім габрэям цэлы шэраг прывілеяў, у тым ліку дарчы ліст, датаваны 9 вераснем 1579 года, на пляц для збудаваньня бажніцы ў Менску побач з ракой Нямігай, уздоўж рэчышчы якой сфармавалася вуліца, якая потым атрымала назву Нямігская.  Акрамя таго быў атрыманы дазвол на набыццё асобнага участка за горадам для стварэння габрэйскіх могілак. Гэты прывілей быў пацверджаны ў 1625 годзе Жыгімонтам ІІІ, у якім згадваецца, што габрэі на гэтым пляцы ўжо пабудавалі сваю бажніцу. 
    Упершыню комплекс будынкаў галоўнай Менскай сінагогі быў пазначаны на планах горада ужо напрыканцы XVIII стагоддзя на рагу Школьнай і Нямігскай вуліц пад назвай “Габрэйскія школы”. У пісьмовых крыніцах канца XVIII стагоддзя ён згадваецца як “жидовская школа, и при ней два пришколка каменные, основанная в 1570-м году”. У канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзяў  комплекс будынкаў галоўнай Менскай сінагогі ўключаў цэлы шэраг культавых і гаспадарчых пабудоў, якія на працягу XIX стагоддзя неаднаразова перабудоўваліся і рэканструяваліся.
Комплекс будынкаў пацярпеў падчас вялікага пажару 21 чэрвеня 1881 года. Нягледзячы на даволі значныя страты і разбурэньні, менская габрэйская грамада прыняла рашэньне цалкам аднавіць усе даўнія будынкі за выключэннем малітоўнага дома пад назвай “школа Резников”.
У выніку работ, праведзеных пасля 1881 года, большасць будынкаў комплексу сінагогі была значна перабудаваны. Але будынак галоўнай вялікай сінагогі, пабудаванай на мяжы XVI—XVII стагоддзяў, у выніку пажару страціў толькі дах, і яе першапачатковае архітэктурнае аблічча не было пашкоджана.
    Найбольш падрабязная інвентарызацыя комплексу будынкаў так званага “Школьнага двара”, у тым ліку і “Старой, альбо халоднай сінагогі”, была выканана ў 1910 годзе. Тады быў складзены план усяго зямельнага пляца, дзе  пазначаны пабудовы, якія належалі менскай габрэйскай грамадзе.  Галоўным будынкам усяго комплексу з’яўлялася “Старая вялікая, альбо халодная сінагога”, якая была вымуравана ў канцы XVI — пачатку XVII стагоддзяў. Да  галоўнага аб’ёму,  дзе знаходзіўся вялікі малітоўны зал, перакрыты скляпеньнямі, прылягала так званая “Новая cінагога“, а таксама “жаночая малельня”, школа для хлопчыкаў і іншыя памяшканьні.
    На самым рагу Школьнай і Кацярынінскай альбо Нямігскай  вуліц знаходзіўся вялікі будынак, які належаў габрэйскаму брацтву “Шабакруім”, узведзены яшчэ ў XVIII стагоддзі і грунтоўна перабудаваны пасля пажару 1881 года.
    Малітоўная школа “Бесс-Гамедраш” галоўным фасадам выходзіла на Няміжскую вуліцу. Гэтая школа таксама была пабудавана ў XVIII стагоддзі і значна перабудавана пасля пажару 1881 года.  Будынак “Талмуд-Торы”  згадваецца ў шэрагу дакументаў, пачынаючы з 1803 года.  Так званая малітоўная школа Віленкінай знаходзілася ў асобным двухпавярховым будынку. Акрамя таго, да “Старой вялікай сінагогі” была прыпісана так званая “Сінагога старых”, вядомая яшчэ як школа “Хейнен Далеш”, і іншыя будынкі.       
          У 1920-я гады комплекс будынкаў галоўнай Менскай сінагогі канца XVI — пачатку XVII стагоддзяў быў абследаваны спецыялістамі Інстытута Беларускай Культуры. У выніку гэтага ён быў у 1926 годзе ўпершыню прыняты пад дзяржаўную ахову як помнік архітэктуры. Нягледзячы на гэта, ў 1928 годзе будынак XVIII стагоддзя, што належаў габрэйскаму брацтву “Шабакруім” і знаходзіўся на рагу Нямігскай і Школьнай вуліц, быў разбураны.
          У гады Другой сусветнай вайны будынак галоўнай Мінскай сінагогі канца XVI — пачатку XVII стагоддзяў не быў пашкоджаны. У 1965 годзе гэты помнік гісторыі і архітэктуры быў разбураны ў час рэканструкцыі вуліцы Нямігскай. У XXI стагоддзі, нягледзячы на тое, што мураваныя падземныя канструкцыі будынка галоўнай Менскай сінагогі мелі статус помніка археалогіі, большая іх частка была знішчана, нават без правядзення адпаведных археалагічных даследаванняў.

## Гістарычныя здымкі

Miensk, Vysoki Rynak-Školnaja. Менск, Высокі Рынак-Школьная (06.1918) (3).jpg|Пачатак вуліцы Школьнай ад Высокага рынку
Miensk, Vysoki Rynak-Školnaja. Менск, Высокі Рынак-Школьная (5.05.1929).jpg|рог пляцу Высокага Рынку і вуліцы Школьнай. Дэманстрацыя ў Дзень друку, 5 траўня 1929
Miensk, Školnaja. Менск, Школьная (1918).jpg|1918 год
Miensk, Školnaja-Niamiha. Менск, Школьная-Няміга (R. Gessner, 1934).jpg|вуліца Школьная каля скрыжаваньня зь Нямігай
Miensk, Školnaja. Менск, Школьная (1915).jpg|1915 год
Miensk, Školnaja-Niamiha. Менск, Школьная-Няміга (1943-44).jpg|Менск, скрыжаваньне Школьнай і Нямізкай вуліц (1943-44)
Miensk, Školnaja-Niamiha. Менск, Школьная-Няміга (1941-43).jpg|Менск, вуліца Нямізкая з боку Школьнай (1941-43)
Miensk, Niamiha-Školnaja. Менск, Няміга-Школьная (1925).jpg|Менск, рог вуліц Нямізкай і Школьнай (1925)
Miensk, Niamiha-Školnaja. Менск, Няміга-Школьная (05.1928).jpg|Юдэйская школа (4 траўня 1925)
Miensk, Školny Dvor. Менск, Школьны Двор (1927).jpg| Менскае школішча, 1927 год
Miensk, Školny Dvor. Менск, Школьны Двор (B. Steigueber, 1918).jpg|вуліца Школьная. Школьны Двор (03.08.1918)
Miensk, Niamiha-Školnaja. Менск, Няміга-Школьная (1942).jpg| Менск, рог вуліц Нямізкай і Школьнай (1942)
Miensk, Vysoki Rynak-Školnaja. Менск, Высокі Рынак-Школьная (1937).jpg|Пляц Высокі Рынак, спуск у бок вуліцы Школьнай (1937)
Miensk, Niamiha-Školnaja. Менск, Няміга-Школьная (1941) (4).jpg|Спуск вуліцы Школьнай да Нямігі (1941)
Miensk, Vysoki Rynak-Školnaja. Менск, Высокі Рынак-Школьная (1938).jpg|Пляц Высокі Рынак. Людзі рушацца у бок вуліцы Школьнай (1938)
Miensk, Niamiha-Školnaja. Менск, Няміга-Школьная (1941).jpg|Менск, рог вуліц Нямізкай і Школьнай вуліц. Аэрафотаздымак 1941 году


## Адрасы

* № 1 — Дом Ліўшыца. У доме размяшчаўся рэнскавы склеп Б. М. Гаркаві, вядомы ў свой час добрым старапольскім пітным мёдам і высокамарачнымі вінамі, а таксама суконна-мануфактурны гандаль А. З. Царфіна. У 1940 годзе ў доме знаходзіўся інтэрнат БДУ.
* № 3 — у 1940 годзе ў доме знаходзіўся інтэрнат БДУ.
* № 2 — Дом Клябанава, мураваны трохпавярховы жылы дом, рэканструяваны да 1900 года.
* № 8 — у 1940 годзе ў доме знаходзіўся інтэрнат БДУ.

## Выбітныя збудаваньні па вуліцы Школьнай
* Халодная сынагога

## Крыніцы

Катэгорыя:Вуліцы Менску