open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жукевічы

Назву **Жуке́вічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Жукевічы — вёска ў Алекшыцкім сельсавеце Бераставіцкага раёну
** Жукевічы — вёска ў Бераставіцкім сельсавеце Бераставіцкага раёну
** Жукевічы — вёска ў Эйсмантаўскім сельсавеце Бераставіцкага раёну
** Жукевічы — вёска ў Гарадзенскім раёне 

## Глядзіце таксама
* Жукі
Ваймарскі клясыцызм

**Ва́ймарскі клясыцы́зм** ( ці *Weimarer Klassizismus*) — культурны і літаратурны рух у Эўропе, асноўныя ідэі якога былі сфармуляваныя Ёганам Вольфґанґам фон Ґётэ і Ёганам Крыстафам Фрыдрых фон Шылерам у пэрыяд 1788—1832 гадоў.
Ёган Штумф

**Ёган Штумф** (1500—–1578) —- швайцарскі гісторык і тапограф.

Нарадзіўся ў Брухзале. Атрымліваў адукацыю ў Страсбургу і Гайдэльбэргу. У 1520 годзе стаў сьвятаром ці капеланам ордэна Шпітальераў. У 1521 быў пасланы ў прэцэпторыю гэтага ордэна ў Фрайбурге-у-Брайзгаў. Пасьвечаны ў духоўны сан у Базэле, і ў 1522 годзе быў пастаўлены на чале прэцэпторыі ў горадзе Бубікон (на поўначы ад Рапэрсьвіля). Неўзабаве Штумф пераходзіць на бок пратэстантаў.

У 1529 узяў шлюб зь першай зь яго чатырох жонак, дачцэ Генрыха Брэнвальда, які напісаў працу па швайцарскай гісторыі і заахвоціў свайго зяця спрычыніцца да гістарычнай навукі. Штумф зрабіў шырокія дасьледваньні ў галіне гістарыяграфіі й зьдзейсьніў некалькі падарожжаў, шлях аднаго зь якіх, у 1544 годзе, пралягаў ад Энгельбэрга да швайцарскага кантона Вале й зьяўляўся аднім з самых важных дасьледчыцкіх паходаў Штумфа, якое адлюстравалася ў захаваўшымся дагэтуль дзёньніку гісторыка.

Плён усіх яго працаў быў апублікаваны ў 1548 годзе ў Цюрыху ў агромністым 934-старонкавым фоліё (са шматлікімі файнымі гравюрамі на дрэве, гербамі, мапамі і г.д.) пад назвай «*Gemeiner loblicher Eydgnoschafft Stetten, Landen und Voelckeren Chronick wirdiger thaaten Beschreybung*».

Перайшоўшы ў пратэстантызм, Штумф заахвоціў да гэтага й большасьць сваіх вернікаў, аб якіх ён працягваў клапаціцца ўжо ў якасьці пратэстанцкага пастара ў Бубіконе. З 1543 па 1561 быў пастарам у муніцыпальнай частцы Штутгарта Стайнгайме. Пасьля 1561 адыйшоў ад справаў і пераехаў у Цюрых, дзе жыў да сваёй сьмерці ў 1576 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1500 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1578 годзе
Катэгорыя:Швайцарскія гісторыкі
Шэрлак Голмз

**Шэрлак Голмз** () — літаратурны пэрсанаж Артура Конан-Дойл.

## Самыя вядомыя творы пра Голмза

### Аповесьці
* «Знак чатырох»
* «Сабака Баскервіляў»
* «Даліна Жаху»
* «Эцюд у барвовых адценьнях»

### Апавяданьні
* «Скандал у Багеміі»
* «Спевакоў чалавечкі»
* «Апошняя справа Голмза»

Катэгорыя:Літаратурныя пэрсанажы
Вараны (Пагранічны сельсавет)

**Вараны́** — вёска ў Бераставіцкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Пагранічнага сельсавету. Паштовы індэкс — 231773.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пагранічны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бераставіцкага раёну
Вараны

Назву **Вараны́** маюць:

* Вараны — род яшчарак сямейства варанавых

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Вараны — вёска ў Докшыцкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Вараны — вёска ў Бераставіцкім сельсавеце Бераставіцкага раёну
** Вараны — вёска ў Пагранічным сельсавеце Бераставіцкага раёну

## Глядзіце таксама
* Вароны
* Варонь 
* Варонькі
Валянціна Цітова

**Цітова Валянціна Антіпаўна**; (6 лютага 1942, Калінінград, Маскоўская вобласьць) — расейская акторка.

## Фільмаграфія
# 1974 — Нэйлён 100 %
# 1975 — Доўгія вёрсты вайны
## Крыніцы

## Літаратура

* Кино: Энциклопедический словарь. М., 1987.&nbsp;— С.422.

Катэгорыя:Расейскія акторкі
Андрэй Таркоўскі

**Андрэ́й Арсе́ньевіч Тарко́ўскі** (; 4 красавіка 1932, Юр’явец, Іванаўская вобласьць, РСФСР — 29 сьнежня 1986, Парыж, Францыя) — кінарэжысэр, сцэнарыст. Адзін зь нешматлікіх савецкіх рэжысэраў артхаўснага кіно.

## Крыніцы

Катэгорыя:Савецкія рэжысэры
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Ляўрэаты Ленінскай прэміі
Васіль Аксёнаў

**Васі́ль Па́ўлавіч Аксёнаў** (; 20 жніўня 1932, Казань, СССР — 6 ліпеня 2009, Масква, Расея) — савецкі, амэрыканскі і расейскі пісьменьнік, сцэнарыст, кінадраматург. Адзін зь лідэраў апавядальнай савецкай прозы 1960-х гадоў, дзе выкарыстоўваецца гарадзкі моладзевы слэнг. Належаў да пакаленьня шасьцідзясятнікаў.

Памёр у Маскве 6 ліпеня 2009 году пасьля трывалай цяжкай хваробы. Пахаваны на Ваганькаўскіх могілках у Маскве.

## Дадтковыя зьвесткі
* Паводле адукацыі лекар.
* Вядомы таксама пад псэўданімам «Гривадий Горпожакс» (сумесна з А. Гарчаковым і Р. Пажэнянам).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Казані
Катэгорыя:Савецкія літаратары
Катэгорыя:Літаратары ЗША
Катэгорыя:Амэрыканскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Расейскія эмігранты
Катэгорыя:Памерлі ад сэрцава-судзінных захворваньняў
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Уладзімер Турчынскі

**Уладзімер Яўгенавіч Турчынскі** (; 28 верасьня 1963 — 16 сьнежня 2009) — расейскі шоўмэн, культурыст. Здымаўся ў сэрыяле Галыгин.ру, фільме Антыдур. Рэкадсмэн Кнігі рэкордаў Гінэса.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Расейскія спартоўцы
Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Памерлі ў Маскоўскай вобласьці
Юзэф Булька

**Юзэф Булька** (па-летувіску: *Juozas Bulka*, **Юозас Булька**, 1925 — 9 студзеня 2010, Менск) — каталіцкі сьвятар, былы пробашч касьцёла сьвятой Ганны ў Мосары Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласьці.

## Біяграфія
Юзэф Булька нарадзіўся ў 1925 г. ў Новасьвянцянскім (Швянчоняляйскім) раёне ў в. Рыпайчай у сям’і селяніна-серадняка. Пасьля вайны працаваў на віленскай фабрыцы электрычных лічыльнікаў. Пасьля таго, як сышоў на пэнсію ў канцы 1980-х гадоў, высьвеціўся ў ксяндзы. Пасьля высьвячэньня ксёндз зьехаў у Беларусь і каля 20 гадоў служыў у прыходзе Мосар Віцебскай дыяцэзіі.

Юзэф Булька стаў шырока вядомы ў Беларусі і за яе межамі як прапагандыст здаровага ладу жыцьця. Булька выступіў ініцыятарам стварэньня шэрагу аб’ектаў, якія зрабілі Мосар турыстычнаю мэтай: антыалькагольны музэй, Алея цьвярозьнікаў. Дзякуючы сьвятару многія жыхары Мосар і навакольных вёсак перасталі злоўжываць алькаголем. Юзэф Булька многае зрабіў для добраўпарадкаваньня Мосара: па яго ініцыятыве ў вёсцы быў створаны Крыжовы шлях, стадыён, страусіная фэрма, дэндрапарк, перад касьцёлам сьв. Ганны ўзьведзены помнік Яну Паўлу II.

## Узнагароды
У 2005 годзе Юзэф Булька стаў першым беларускім ксяндзом, узнагароджаным прэміяй «За духоўнае адраджэньне». У 2006 годзе ўказам прэзыдэнта Булька быў узнагароджаны мэдалём Францішка Скарыны за ўмацаваньне духоўных каштоўнасьцяў і прапаганды здаровага ладу жыцьця.

## Абвінавачваньне ў супрацы з МДБ
У кастрычніку 2008 году пракуратура Летувы выдала ордэр на арышт Юзэфа Булькі і абвясьціла яго ў вышук па абвінавачваньні ў генацыдзе. Паводле вэрсіі летувіскіх пракурораў, у пачатку 1950-х гадоў Булька быў агентам-баевіком савецкага МДБ, дапамагаючы ім высочваць і забіваць партызан, якія ваявалі супраць савецкай улады.

З канца 1940-х гадоў Юзэф Булька ваяваў супраць савецкіх уладаў у складзе партызанскага атраду.

Паводле вэрсіі летувіскіх уладаў, Булька быў захоплены ў палон саветамі ў сакавіку 1951 году пасьля бою пад Кяўнелішкамі і прымушаны да супрацоўніцтва. У летувіскіх архівах захаваліся сакрэтныя данясеньні, паводле якіх зь непасярэднай дапамогай гэтага агента на працягу 1951—1953 гг. у выніку спэцапэрацыяў былі захопленыя і зьнішчаныя каля 45 партызанаў. Як непатрэбныя сьведкі, гінулі і мірныя людзі. Супрацоўніцтва было спынена ў 1961 годзе «праз адсутнасьць сувязі з агентам».

Беларускія ўлады адмовіліся выдаць ксяндза Летуве. Сам Юзэф Булька адмаўляў абвінавачваньні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ксёндз Булька — агент МГБ? — у блогу журналіста Андрэя Пачобута

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Удзельнікі антысавецкіх падпольных рухаў
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Францішка Скарыны
Катэгорыя:Памерлі 9 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Ціўнавічы (Магілёўская вобласьць)

**Ці́ўнавічы** (**Ciŭnavičy**) — вёска ў Сычкаўскім сельсавеце Бабруйскага раёну. Знаходзіцца за 45 км ад чыгуначнае станцыі Мірадзіна на лініі Бабруйск — Менск, за 8 км на паўночны захад ад Бабруйску каля шашы Бабруйск — Менск, за 118 км ад Магілёва.

## Гісторыя
Магчыма, назоў ад пасады цівун ці ад прозьвішча Ціўновіч, Цівуновіч. У 1847 вёска ў складзе маёнтку Дварэц Бабруйскага павету Менскае губэрні, уласнасьць памешчыка, 8 двароў, 57 жыхароў. У 1857 уласнасьць дзяржавы. Паводле перапісу 1897 — вёска Ціўнавічы (яна ж Панюшкавічы) Гарбацэвіцкае воласьці Бабруйскага павету, 23 двары, 156 жыхароў. У 1907 — 180 жыхароў. У 1915 зь вёскі вылучаныя 3 хутары. У 1917 — 39 двароў, 234 жыхары, у 1926 — 43 двары. У 1931 створаны калгас «1 Мая». У ВАВ 29 вяскоўцаў загінулі на фронце. У 1959 — 161 жыхар, у 1970 — 159. У 1986 — 58 гаспадарак, 109 жыхароў, сама вёска ў складзе саўгасу імя Леніна.

## Пляніроўка
Вёска ўяўляе сабой прамалінейную вуліцу арыентаваную з паўднёвага захаду на паўночны ўсход з двухбаковай драўлянай забудовай сядзібнага тыпу. У вёсцы маюцца крама, спартовая пляцоўка.

## Крыніцы

## Літаратура
* Ціўнавічы // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.5. кн.1. Магілёўская вобласць / Гал. рэд. Г. П. Пашкоў. — Мн., 2008. — С. 213.

Катэгорыя:Населеныя пункты Бабруйскага раёну
Катэгорыя:Сычкаўскі сельсавет
Абалонь

**[[Абалона|Абало́нь]]** — нізіннае месца, якое затапляецца вадой пры разьліве ракі. Іншыя значэньні:

## Беларусь
* Абалонь — хутар у Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі

## Украіна
* Абалонь — жыльлёвы масіў ў Кіеве
* Абалонь — жыльлёвы масіў ў Браварах
* Абалонь — вёска ў Сямёнаўскім раёне Палтаўскай вобласьці Ўкраіны
* Абалонь — мэтэарытны кратар каля вёскі Абалонь у Сямёнаўскім раёне Палтаўскай вобласьці
* Абалонь — станцыя мэтро на Абалонска-Церамкоўскай лініі Кіеўскага мэтрапалітэну
* Абалонь — электрадэпо Кіеўскага мэтрапалітэну
* Абалонь — чыгуначны прыпынак ў межах Кіева
* «Абалонь» — кіеўскі футбольны клюб
* Закрытае акцыянэрнае таварыства «Абалонь»
** «Абалонь» — марка піва ЗАТ «Абалонь»

## Глядзіце таксама
* Абалонскі праспэкт
Ціўнавічы

Назву **Ціўнавічы** маюць:

* Ціўнавічы — вёска ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Ціўнавічы — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці
Готлянд

* Готлянд — востраў у Балтыйскім моры.
* Готлянд — лэн ў Швэцыі.
* Рэгіён Готлянд — камуна ў Швэцыі.
* Готлянд — ляндзкап у Швэцыі.
Піраміды Гізы

**Піраміды Гізы** знаходзяцца на плято Гіза ў прыгарадах Каіру (Эгіпет). Гэты комплекс старажытных помнікаў уключае тры піраміды, вядомыя як Вялікія Піраміды, а таксама скульптуру Вялікага Сьфінкса. Яны разьмешчаныя ў пустыні на адлегласьці каля 8 км ад старога гораду Гіза на рацэ Ніле і каля 25 км на паўднёвы захад ад цэнтру Каіру. Піраміда Хеопса — адзіны ацалелы помнік зь Сямі цудаў сьвету.

## Апісаньне
Гэты старажытнаэгіпецкі нэкропаль складаецца з піраміды Хуфу (вядомай як Вялікая піраміда і піраміда Хеопса), некалькі меншай піраміды Хафры за некалькі сотняў мэтраў на паўднёвы захад і адносна сьціплых памераў піраміды Менкаура за некалькі сотняў мэтраў далей на паўднёвы захад, а таксама шэрагу менш буйных суправаджаючых будынкаў, вядомых як піраміды царыц, тратуары і піраміды даліны. Вялікі Сьфінкс разьмешчаны на ўсходнім баку комплексу тварам на ўсход. Шматлікія навукоўцы працягваюць лічыць, што Сьфінкс мае партрэтнае падабенства з Хафрой.

## Вонкавыя спасылкі

* Піраміды Гізы, віртуальны тур

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Эгіпце
Катэгорыя:Старажытны Эгіпет
Краснае (Бабруйскі раён)

**Кра́снае** — вёска ў Сычкаўскім сельсавеце Бабруйскага раёну. Знаходзіцца за 7 км ад чыгуначнае станцыі Мірадзіна на лініі Бабруйск — Менск, за 12 км на паўночны захад ад Бабруйску, за 122 км ад Магілёва, каля дарогі Сычкава — Сьвіслач. У 2007 годзе 21 жыхар, 9 двароў.

## Гісторыя
Вядомыя паводле дакумэнтаў ад 17 ст. як сяло ў Бабруйскім старостве Рэчыцкага павету Вялікага княства Літоўскага. Ад 1615 уладаньне Бабруйскае каталіцкае плябаніі. Ад 1782 дзейнічала карчма. Ад 1793 у складзе Расейскае імпэрыі, ад 1795 у Бабруйскім павеце.

У 1847 — сяло ў складзе маёнтку Дварэц, уласнасьць Вітгенштэйнаў, 10 двароў, 40 жыхароў. У 1858 уключана ў казённы маёнтак Панюшкавічы. Паводле перапісу 1897 — вёска Красная (яна ж Панюшкавічы, Саломенка) Гарбацэвіцкае воласьці Бабруйскага павету, 26 гаспадарак, 210 жыхароў, побач знаходзіўся засьценак Красная (12 двароў, 88 жыхароў). У 1907 у вёсцы 261 жыхар, у засьценку — 113. У 1917 у вёсцы 36 двароў і 287 жыхароў, а ў засьценку 20 двароў і 136 жыхароў.

У 1920-я — 1930-я дзейнічаў пункт па ліквідацыі непісьменнасьці сярод дарослых. У сакавіку 1930 створаны калгас «Чырвоны сьцяг». У чэрвені 1944 нямецкія карнікі спалілі 23 двары. Вёска вызваленая 30 чэрвеня 1944, у гэты ж дзень пры адбіцьці спробаў немцаў вырвацца каля вёскі з атачэньня вызначыўся наводчык гарматы сяржант І. Р. Усабдзюк, які атрымаў званьне Героя Савецкага Саюзу. 12 вяскоўцаў загінулі на фронце.

Паводле перапісу 1959 — 64 жыхары. У 1986 20 гаспадарак, 33 жыхары, у складзе саўгасу імя Леніна.

## Пляніроўка
Вёска ўяўляе сабой плаўна выгнутую вуліцу арыентаваную з паўднёвага захаду на паўночны ўсход з двухбаковай драўлянай забудовай сядзібнага тыпу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сычкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бабруйскага раёну
Саломенка (Магілёўская вобласьць)

**Сало́менка** (**Sałomienka**) — вёска ў Сычкаўскім сельсавеце Бабруйскага раёну. Знаходзіцца за 7 км ад чыгуначнае станцыі Мірадзіна на лініі Бабруйск — Менск, за 12 км на паўночны захад ад Бабруйску каля шашы Бабруйск — Менск, за 122 км ад Магілёва.

## Гісторыя
У 18 ст. паселішча ў Рэчыцкім павеце Менскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага, у 1793 захоплена Расеяй пасьля Другога падзелу Рэчы Паспалітай. У 1797 вёска Салома ў Бабруйскім павеце Менскае губэрні, уласнасьць Дамініка Радзівіла, 62 жыхары мужчынскага полу. У 1897 — казённая варта пры былым менскім паштовым тракце ў Гарбацэвіцкай воласьці Бабруйскага павету. У 1907 — 2 двары. У 1916 урочышча (1 двор і 7 жыхароў) і казённая варта (1 двор і 6 жыхароў).

У 1926 — вёска, 50 двароў, 267 жыхароў. У 1934 створаны калгас «Чырвоны сьцяг», мелася кузьня. У нямецка-савецкай вайне 37 вяскоўцаў загінулі на фронце. У 1959 158 жыхароў, у 1970 — 160. У 1986 44 гаспадаркі, 100 жыхароў, сама вёска ў складзе цяплічнага саўгасу-камбінату «Бабруйскі».

## Пляніроўка
Вёска ўяўляе сабой прамалінейную вуліцу арыентаваную з паўднёвага захаду на паўночны ўсход з двухбаковай драўлянай забудовай сядзібнага тыпу. На паўднёвым захадзе й паўночным усходзе вёска мяжуе зь лесам.

## Крыніцы

## Літаратура
* Саломенка // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.5. кн.1. Магілёўская вобласць / Гал. рэд. Г. П. Пашкоў. — Мн., 2008. — С. 203.

Катэгорыя:Сычкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бабруйскага раёну
Мікалай Шмацько

**Мікалай Шмацько** (, нарадзіўся 17 жніўня 1943 годзе ў Данецкай вобласьці, УССР) — украінскі скульптар, мастак.

Стварыў больш за 750 помнікаў (барэльефы, гарэльефы, скульптуры) і каля 500 карцін. Аўтарская калекцыя экспануецца ў галерэі «Шмацько і сыны» і налічвае больш за 70 скульптур з уральскага і італьянскага мармуру і каля 300 карцін (жывапіс, графіка). У 2000 годзе прызначаны на пасаду прафэсара катэдры мастацкай творчасьці і мастацтваў Маскоўскага інстытуту сусьветных цывілізацыяў.

У 2004 годзе Шмацько было даручана стварыць і ўвасобіць у мармуры скульптуру Багародзіцы для Сьвятогорской Лаўры (Данецкая вобласьць). Увосень адбылося адкрыцьцё Лаўры і ўстаноўленай скульптуры Багародзіцы вышынёю 4,20 м (скульптура была высечаная з 2 блёкаў Уральскага мармуру вагой 40 тон).

За ўнёсак у станаўленьне Праваслаўнай царквы і стварэньне Сьвятогорской Багародзіцы ўзнагароджаны Блажэнным Мітрапалітам Кіеўскім і ўсяе Ўкраіны Ўладзімерам ордэнам Нестара летапісца 3 ступені. У 2007 годзе ўзнагароджаны ордэнам «Ларэнцо Цудоўны Медзічы», першы ва Ўкраіне.

Ўвосень 2005 году адбылося адкрыцьцё адбудаванай Усьпенскай царквы ў сяле Келеберда Палтаўскай вобласьці, дзе ўстаноўлена скульптура «Ўкрыжаваньне Хрыста».

## Выставы
* 1985—1991: галерэя «Шмацько і сыны», Балград, Ўкраіна
* 1991—2003: галерэя «Шмацько і сыны», Чырвоны прамень, Луганская вобласьць
* 1992: Луганск
* 1993: Кіеў
* 2000: Маскоўскі інстытут сусьветных цывілізацыяў, Масква
* 2003: Данецк
* 2003—2004: галерэя «Шмацько і сыны», Славянск, Данецкая вобласьць
* 2004—2010: галерэя «Шмацько і сыны», Луганск
* 2007: Біенале 2007, Флярэнцыя, Італія
* 2009: Біенале 2009, Флярэнцыя, Італія
* 2012: Арт-Манака 2012, Манака, Францыя


Файл:Svyatogorskaya Blessed Virgin by Nicolai Shmatko.jpg|Сьвятагорская Багародзіца
Файл:soshenko.jpg|Сашэнка Іван Максімавіч (захоўваецца ў музэі Тараса Рыгоравіча Шаўчэнкі ў Акадэміі мастацтваў, (Санкт-Пецярбург)
Файл:Shevchenko Taras.jpg|Тарас Шаўчэнка (Знаходзіцца ў Луганскім нацыянальным унівэрсытэце імя Тараса Шаўчэнкі)


## Вонкавыя спасылкі
* Кароль мармуру Мікалай Шмацько
* The official website of HRH Princess Basmah Bint Saud. A Sculpture has been made in honour of HRH Princess Basmah
* «Голос Украины»: Нам лягчэй палюбіць гэтую скульптуру, чым яе аўтара
* «СЕГОДНЯ»: Італія чакае апосталаў Шматько
* «День»: Скульптар з-пад зямлі Мікалай Шмацько
* «ФАКТЫ»: Чыноўнікі заявілі, што паездка на Біенале — мая прыватная справа, але ўзнагароду я заваяваў не для сябе, а для ўсёй Украіны
* «ЗЕРКАЛО НЕДЕЛИ»: Чалавек з мармуру
* Цімашэнка ўвойдзе ў гісторыю аголенай
* «Голос України» — газета верховної ради України: Микола Шматько: «Прообразами апостолів стали реальні люди»

Катэгорыя:Украінскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Скульптары
Катэгорыя:Асобы Данецкай вобласьці
Катэгорыя:Савецкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Данецкай вобласьці
Катэгорыя:Асобы Луганскай вобласьці
Мікола Байкоў

**Мікола Якаўлевіч Байкоў** (, Бежацк, цяпер Цьвярская вобласьць, Расея — пасьля 1945, Менск, цяпер Беларусь) — беларускі літаратуразнавец, лінгвіст, пэдагог.

Дацэнт філялёгіі. Аўтар звыш 100 працаў па літаратуразнаўстве, мовазнаўстве і пэдагогіцы. Карыстаўся псэўданімамі: Мікола Крывіч (М. Кр., М. К-ч і Кр-iч), Агляднік, Асьветнік і Настаўнік.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і сьвятара турэмнай царквы. Пачатковую асьвету атрымаў у Бежацкай духоўнай вучэльні (Цьвярская губэрня), пасьля якой скончыў Цьвярскую духоўную сэмінарыю. У 1913 годзе скончыў Маскоўскую духоўную акадэмію. Выкладаў філязофскія і пэдагагічныя дысцыпліны ў Менскай духоўнай сэмінарыі, у мескай гімназіі ды прыватных навучальных установах. З 1918 чытаў лекцыі ў Менскім настаўніцкім інстытуце. З 1921 выкладнік Менскага беларускага пэдагагічнага тэхнікуму (МБПТ), вучоны сакратар Навукова-тэрміналягічнай камісіі Наркамасьветы БССР, у 1922—1928 Слоўнікавай камісіі Інбелкульту, потым Інстытуту мовазнаўства АН БССР.

Аўтар працаў па літаратуразнаўстве, крытыцы і пэдагогіцы, укладальнік слоўнікаў: «Практычны расійска-беларускі слоўнік» (1924, разам з М. Гарэцкім), «Беларуска-расійскі слоўнік» (1925), «Расійска-беларускі слоўнік» (1928, абодва разам з С. Некрашэвічам), «Практычны беларускі вайсковы слоўнік» (1927, разам з А. Бараноўскім).

Арыштаваны ДПУ БССР 19 ліпеня 1930 па абвінавачаньні ў прыналежнасьці да «Саюзу вызваленьня Беларусі». Вызвалены 2 верасьня 1930. На акадэмічную працу вярнуцца яму не дазволілі.

Падчас нямецкай акупацыі працаваў у Інспэктараце беларускіх школаў і ў Выдавецтве школьных падручнікаў і літаратуры для моладзі ў Менску. Улетку 1944 выехаў у Нямеччыну, працаваў у рэдакцыі часопіса «Малады змагар». У 1945 арыштаваны савецкімі акупацыйнымі органамі, утрымліваўся ў менскай вязьніцы. Далейшы лёс невядомы.

## Бібліяграфія
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Германовіч І.К. Байкоў Мікалай Якаўлевіч // Германовіч І.К. Беларускія мовазнаўцы. У двух тамах. Том 1. Мн., 2006. С. 44—62.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цьвярской вобласьці
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Масквы
Катэгорыя:Беларускія лексыкографы
Часопіс для ўсіх

**Часопіс для ўсіх** — беларускі палітычна-літаратуны часопіс у Заходняй Беларусі. Легальнае выданьне, неафіцыйна належыла КПЗБ.

13 сакавіка 1932 выдадзены адзіны нумар часопісу накладам 2 тысячы асобнікаў. Выдавец У.Шыран.

Наклад часопіса канфіскаваны польскай паліцыяй, а далейшае выданьне забароненае.

За ўдзел у выданьні 27 красавіка 1932 арыштаваны Максім Танк і зьняволены ў віленскай вязьніцы Лукішкі.

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:Камуністычная партыя Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Зьніклі ў 1932 годзе
340-я

**340-я**

Стагодзьдзі: ІII стагодзьдзе — IV стагодзьдзе — V стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
290-я
300-я
310-я
320-я
330-я
**340-я**
350-я
360-я
370-я
380-я
390-я


Гады: 
340, 341, 342, 343, 344, 345, 346, 347, 348, 349

----

## Асноўныя падзеі
*

## Вонкавыя спасылкі
Абрамаўшчына

Назву **Абрамаўшчына** маюць:

* Абрамаўшчына — рака ў Шчучынскім і Мастоўскім раёнах Гарадзенскай вобласьці, левы прыток ракі Ельня, басэйн Нёмана
* Абрамаўшчына — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Абрамаўшчына — былая вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці
Войская (неадназначнасьць)

Назву **Войская** маюць:

* **[[Войская]]** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці.
* **[[Войская (рака)|Войская]]** — рака ў Хоцімскім раёне Магілёўскай вобласьці, левы прыток ракі Беседзь (басэйн Дняпра)
Баляслаў Друцкі-Падбярэскі

**Браніслаў Друцкі-Падбярэскі** (таксама сустракаецца **Баляслаў**) ( 6 студзеня 1890, вёска Белая, Полацкі павет —  1939?, Вілейка?) — беларускі літаратар, філёляг, грамадзкі дзеяч і палітык. Атрымаў юрыдычную адукацыю.

## Біяграфія
Насамрэч ён быў Сігізмундам Кіпрыянавічам Падбярэскім, паходзіў са шляхты Вількамірскага павету й жыў у мястэчку Сьвянцяны. Потым, каб падкрэсьліць шляхецкае паходжаньне, ён далучыў да свайго прозьвішча прыстаўку Друцкі, і таму «Браніслаў Друцкі-Падбярэскі» — гэта пазьнейшае імя ці псэўданім.

У 1915 годзе Падбярэскі, ратуючыся ад наступаўшых немцаў, пераехаў у Менск, дзе працаваў у земскім саюзе. У жніўні 1917 году у Петраградзе пабраўся шлюбам з Аленай Гурскай.
На пачатку 1920-х сябра віленскага Беларускага нацыянальнага камітэту. У 1920 годзе прыехаў у Польшчу й сьпярша жыў у Варшаве. Зь ліпеня 1920 году пасяліўся ў Новагародку, дзе ў 1922 годзе ўзначаліў выбарчы камітэт. Калі ў Новагародак зь Вільні прыяжджалі беларускія палітыкі, дык Падбярэскі прымаў іх і ладзіў сустрэчы з насельніцтвам. Сам Падбярэзскі ў 1922 годзе быў кандыдатам у Сойм Польшчы. Пасьля паразы на выбарах пераехаў у Вільню, спрабаваў заняцца адвакацкай практыкай, але не атрымаў дазволу ад уладаў. Пэўны час працаваў сакратаром пры беларускім пасольскім клюбе й юрыстам газэты «Наш Сьцяг». 

Супрацоўнічаў з Часовай беларускай радай, прымаў удзел у заснаваньні «Беларускага клюба». У траўні 1926 зьбіраў подпісы на Гарадзеншчыне ад выбаршчыкаў у Беларускі пасольскі клюб з патрабаваньнем абраньня маршала Пілсудзкага прэзыдэнтам краіны. Дзякуючы гэтай кампаніі была выслана тэлеграма ад 140 вёсак. Калі ў жніўні 1926 году перастала выдавацца газэта «Беларускае слова», былыя супрацоўнікі й паплечнікі Арсена Паўлюкевіча — Аляксей Кабычкін і Баляслаў Друцкі-Падбярэскі адышлі ад яго й 7 кастрычніка 1926 года выйшаў першы нумар газэты «Беларуская хата» пад рэдакцыяй Аляксея Кабычкіна. Падчас выбараў у Сойм Польшчы 1928 году балятаваўся па Лідзкай акрузе, але выбары былі прайграны.

Арыштаваны органамі НКВД увосень 1939 у рэдакцыі газэты «Вілейская праўда», куды Друцкі-Падбярэскі зайшоў як літаратар. Гэты факт засьведчыў журналіст Вульф Сосенскі. Далейшых зьвестак няма.

## Творчасьць
Друкаваўся ў часопісах «Беларуская культура», «Беларускі радны» і газэтах «Беларускае слова», «Беларускі дзень», «Беларуская хата». Падрыхтаваў і выдаў пад рэдакцыяй В. Грышкевіча першы беларуска-польскі слоўнік. 

## Бібліяграфія
*  
*  
*  
*  
*   
* 
*  

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 	
*  
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Браніслаў Друцкі-Падбярэскі. Pawet.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1890 годзе
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Карпаўцы

Назву **Ка́рпаўцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Карпаўцы — вёска ў Бераставіцкім раёне 
** Карпаўцы — вёска ў Ваўкавыскім раёне 

## Глядзіце таксама
* Карпавічы 
* Карпаўка 
* Карпаўскі 
* Карпаўшчына
Бедныя людзі (Дастаеўскі)

**«Бе́дныя лю́дзі»** () — першы раман Фёдара Дастаеўскага, пачаты ім у 1844 годзе і пасьля шматлікіх пераробак завершаны ў траўні 1845 году.

## Гісторыя стварэньня
Раман быў напісаны Дастаеўскім цягам дзевяці месяцаў. Першым чытачом стаў расейскі пісьменьнік Дзьмітры Грыгаровіч, які пазнаёміў зь ім М. Някрасава. Упершыню апублікаваны ў «Петербургском сборнике» Н. Някрасава (Санкт-Пецярбург, 1846). Асобнае выпраўленае выданьне выйшла ў 1847.

## Сюжэт
Раман уяўляе сабой ліставаньне паміж Макарам Дзевушкіным і Варварай Дабрасёлавай. Форма рамана ў лістах дазволіла аўтару перадаць тонкія нюансы псыхалёгіі герояў, якія самаўтойваюцца. Фабула вельмі запаволеная напачатку, у канцы імгненна разьвіваецца ў сытуацыю безнадзейную.

## Пэрсанажы
* Макар Аляксеевіч Дзевушкін
* Варвара Аляксееўна Дабрасёлава
* Бацькі Варвары Аляксееўны Дабрасёлавай
* Ганна Фёдараўна
* Студэнт Пакроўскі
* Бацька студэнта Пакроўскага
* Гаршкоў зь сям’ёй
* Ратазяеў
* Быкаў

Катэгорыя:Раманы Фёдара Дастаеўскага
Бясконцасьць

**Бяско́нцасьць** (у выглядзе сымбалю — ∞) — паняцьце ў матэматыцы і філязофіі, якое зьвяртаецца да нейкай велічыні, якая ня мае межаў або канца. У матэматыцы бясконцасьць уводзіцца ў кантэксьце тэорыі мностваў. Уяўленьне пра бясконца малыя і бясконца вялікія зьменныя велічыні — адно з галоўных у матэматычным аналізе. У сыстэме лікаў зваротная бясконцасьць ёсьць бясконцай колькасьцю, то бок лікам, які перавышае любы рэчаісны лік. Георг Кантар фармалізаваў многія ідэі, зьвязаныя зь бясконцасьцю і бясконцымі мноствамі ў канцы XIX і пачатку XX стагодзьдзяў. Ён сьцьвярджаў, што існуе бясконцае мноства розных памераў. Напрыклад, мноства цэлых лікаў ёсьць вылічальна бясконцымі, а мноства рэчаісных лікаў ёсьць невылічальнай бясконцасьцю.

Гістарычна першымі праблемамі бясконцасьці ёсьць пытаньні аб скончанасьці прасторы і часу, колькасьці рэчаў у сьвеце, больш складаныя праблемы — магчымасьць бясконцага дзяленьня кантынуўму, магчымасьць апэраваньня зь бясконцымі аб’ектамі, прырода і паводзіны бясконца малых велічыняў, наяўнасьць розных тыпаў бясконцасьці і суадносіны паміж імі. Найбольш глыбока бясконцасьць дасьледаваная ў матэматычнай тэорыі мностваў, у якой пабудавана некалькі сыстэмаў вымярэньняў розных відаў бясконцых аб’ектаў, аднак без дадатковых штучных абмежаваньняў такія пабудовы выклікаюць шматлікія парадоксы, шляхі іхнага пераадоленьня, статус тэарэтыка-множных пабудоваў, іхных абагульненьняў і альтэрнатываў зьяўляюцца асноўным кірункам дасьледаваньняў бясконцасьці ў філёзафаў сучаснасьці.

## Сымбалі
У 1655 годзе ангельскі матэматык Ўолісам выдаў вялікі трактат «Аб канічных перасеках», дзе сустракаецца сымбаль бясконцасьці: \infty, які быў вынайшаны самім навукоўцам. Лічыцца, што гэты сымбаль мае больш старажытнае паходжаньне, ён зьвязаны з урабарасам — зьмяёй, якая кусае свой ​​хвост; падобныя сымбалі былі знойдзеныя сярод тыбэцкіх наскальных гравюраў. У Юнікодзе бясконцасьць пазначаная сымбалем ∞ (U+221E).

Сымбалі бясконцасьці, якія выкарыстоўваюцца для кардынальных лікаў — \aleph_0, \aleph_1, \dots — заснаваныя на першай літары габрэйскага альфабэту алеф зь ніжнім індэксам. Іх увёў ва ўжытак нямецкі матэматык Кантар у 1893 годзе, лічачы, што ўсе грэцкія і лацінскія сымбалі ўжо занятыя, а габрэйскі алеф яшчэ і зьяўляецца сымбалем колькасьці 1. Пры гэтым габрэйскі альфабэт быў даступны ў наборы ў многіх друкарнях Нямеччыны таго часу. У Юнікодзе алеф выведзены пад сымбаль א (U+05D0).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бясконцасьць. BBC
* Георг Кантар і стварэньне тэорыі трансфінітных мностваў


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Запіскі з падпольля

«**Запі́скі з падпо́льля**» () — аповесьць Дастаеўскага, выдадзеная ў 1864 годзе. Лічыцца першым творам, які адносіцца да філязофскага кірунку экзыстэнцыялізму. Аповед вядзецца ад першай асобы мінулым чыноўнікам, які жыве ў Пецярбугу.

## Сюжэт
«Запіскі» пачынаюцца прадстаўленьнем інтэлектуальных «знаходак» галоўнага героя. У першай чвэрці аповесьці прадстаўлены толькі адзін біяграфічны факт — што герой атрымаў спадчыну, звольніўся са службы і цалкам перастаў пакідаць сваю кватэру, сышоўшы ў «падпольле». Аднак у далейшым у сваіх запісках герой распавядае пра сваё жыцьцё — пра дзяцінства безь сяброў, пра сваю стычку (якая ўспрымаецца гэтак толькі ім) з афіцэрам, і два эпізоды з жыцьця, якія сталі, пры дапушчэньні аб праўдзівасьці запісак, самай значнай і прыкметнай падзеяй у жыцьці героя. Першая — гэта абед з даўнімі школьнымі таварышамі, на якім ён усіх пакрыўдзіў, раззлаваўся і нават вырашыў выклікаць аднаго зь іх на дуэль. Другая — гэта маральныя зьдзекі з выляжанкі з публічнага дому, якой ён спачатку са злосьці спрабаваў паказаць усю агіднасьць яе становішча, пасьля, незнарок даўшы ёй свой адрас, сам трываў ад яе непераносныя пакуты, якія мелі свой корань у яго ўзлаванасьці і тым, што той вобраз, якім ён перад ёй імкнуўся прадставіцца, меў ашаламляльнае разыходжаньне з сапраўдным яго станам. Усімі сіламі імкнучыся абразіць яе другі раз, гэтым дзеяньнем ён сканчвае сваё апавяданьне аб выхадах з «падпольля», а з боку рэдактара гэтых запісак дадаецца, што наяўны працяг гэтых запісак — зноў інтэлектуальны прадукт героя — у існасьці, пусты і нікчэмны і ня можа прадстаўляць якой-кольвек цікавасьці чытачу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аповесьці Фёдара Дастаеўскага
Кевін Д’юранд

**Кевін Д’юранд** (;  14 студзеня 1974 году, Антарыё, Канада) — канадзка-амэрыканскі актор, вядомы па сэрыяле «Згубленыя» і фільме «Людзі Ікс: Пачатак. Расамаха».

## Фільмаграфія
* 1994—2009 — Хуткая дапамога (тэлесэрыал) / Emergency Room — Mr. Mooney
* 1999 — Зорная брама. першы атрад / Stargate SG-1 — Зыпакна
* 2000—2009 —  CSI: Crime Scene Investigation — Connor Daly
* 2002—2009 — CSI: Miami — Mike Newberry
* 2004 — Touching Evil 
* 2004 — Walking Tall 
* 2004 — Эфэкт матыля / Butterfly Effect — Carlos
* 2004 — Скубы-Ду 2: Пачвары на волі / Scooby Doo 2: Monsters Unleashed — Black Knight Ghost
* 2007 — Throwing Stars — Reed
* 2007 — Wild Hogs — Рэд
* 2007 — 3:10 to Yuma — Такер
* 2007 — Smokin' Aces — Джыўз Трэмар
* 2008 — Winged Creatures
* 2008 — Згубленыя / Lost — Мартын Кімі
* 2009 — Людзі Ікс: Пачатак. Расамаха / X-Men Origins: Wolverine — Фрэд Д’юкс/Пузыр
* 2010 — Легіён / Legion — Арханёл Гаўрыіл
* 2010 — Робін Гуд / Robin Hood — Little John

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Канадзе
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Канадзкія акторы
Бенін

**Бе́нін** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Бенін уваходзіць у склад Уселюбскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 25 чэрвеня 2008 году — цэнтар Бенінскага сельсавету. 25 чэрвеня 2008 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Бенінскага ва Ўселюбскі сельсавет.

## Крыніцы

Катэгорыя:Уселюбскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Марцулі

**Марцулі́** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзяць у склад Уселюбскага сельсавету.

## Гісторыя
25 чэрвеня 2008 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Бенінскага ва Ўселюбскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 27 жыхароў
* 2008 год — 33 жыхары
* 1999 год — 46 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Уселюбскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Зенявічы

Назву **Зеняві́чы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Зенявічы — вёска ў Вярэнаўскім раёне
** Зенявічы — вёска ў Наваградзкім раёне
** Зенявічы — вёска ў Шчучынскім раёне

* Менская вобласьць:
** Зенявічы — вёска ў Стаўпецкім раёне

## Глядзіце таксама
* Зіновічы
* Зінявічы
Беларускі партызан

**«Белару́скі партыза́н»** — беларускі палітычны інфармацыйны інтэрнэт-праект, створаны ў кастрычніку 2005 году Паўлам Шараметам і іншымі журналістамі, якія жывуць у Менску ці ў замежжы.

Паводле інфармацыі на сайце, над ім працуюць журналісты і праграмісты зь Беларусі, Расеі, Польшчы, Нямеччыны і Чэхіі. Сайт публікуе меркаваньні, расьсьледваньні, навіны датычна палітычных падзеяў у Беларусі. На 2016 г. сайт меў ад 50 тыс. да 100 тыс. штодзённых наведнікаў. Вяліся 8 рубрык: «Блогі», «Думкі», «Жыцьцё», «Інтэрвію», «Мультымэдыя», «Палітыка», «Радасьці жыцьця», «Спорт» і «Эканоміка». З 2016 г. беларускамоўную вэрсію сайту, якую вёў гісторык Ігар Мельнікаў, стала наведваць больш людзей, чым расейскамоўную. У сьнежні 2017 году Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь заблакаваў «Беларускі партызан» за публікацыю «забароненай інфармацыі». У выніку «Беларускі партызан» аднавіў працу, зьмяніўшы дамэн *.org на *.by. Рэдакцыя парталу месьціцца ў Савецкім раёне Менску па праспэкце Незалежнасьці, д. 55.

13 верасьня 2021 году доступ да сайту ў Беларусі быў заблякаваны: Міністэрства інфармацыі пакарала рэдакцыю за спасылкі на «Белсат».

У лістападзе 2021 году сайт, тэлеграм-канал і сацыяльныя сеткі "Беларускага партызана" былі даданыя ў беларускі сьпіс экстрэмісцкіх матэрыялаў. Апасьля гэтага рэдакцыя выдаліла свой тэлеграм-канал, патлумачыўшы тое жаданьнем не падстаўляць чытачоў, а сайт «Беларускага партызана» перастаў абнаўляцца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Навіны

Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ
Катэгорыя:Праспэкт Незалежнасьці (Менск)
Катэгорыя:Савецкі раён (Менск)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2005 годзе
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Вольная прэса Ўсходняй Эўропы»
Верас

**Ве́рас** (*Calluna*) — манатыпны род расьлін сямейства верасовых. Адзіны від — **Ве́рас звыча́йны** (*Callúna vulgáris*).

## Іншыя назвы
Верас, верас звычайны, вераст, верус барвінкі, вржос, вржост, веряс.

## Агульныя зьвесткі

Вядомы 1 від — *Верас звычайны* (Calluna vulgaris), пашыраны ў Эўразіі, Паўднёвай Афрыцы, Амэрыцы. У Беларусі трапляецца часта па ўсёй тэррыторыі. Расьце на пяшчаных мясьцінах у хваёвых барах, на выгарынах і мохавых балотах, утварае вялікія зараснікі — *[[Верасовая пустка|верасоўнікі]]*, альбо *[[Верасовая пустка|верасавішчы]]*.

Вызнае тып лесу — *хвойнік верасовы*. Квітнее ў ліпені-верасьні. Лекавая расьліна (мачагонны, вяжучы, зьлёгку снатворны й супакойны сродак). Мае ў сабе дубільнікі, гліказіды, смалу, крухмал. Выкарыстоўваюць верхавінкі галінак зь лісьцем і кветкамі (зьбіраюць у канцы ліпеня-жніўні). Летне-восеньскі меданос, дае багаты нэктар, мёд зь яго цёмны, даўкі й гаркаваты. Таксама зьяўляецца дэкаратыўнай расьлінай — ідзе на стварэньне зімовых букетаў.

## Вонкавае апісаньне
Куст галінасты з моцных пахам. Сьцяблы з чырнавата-бурай карой, вышынёй 30—100 см. Лісьце дробнае, сядзячае, кароткарыса-ланцэтнае, амаль трохграннае, зьверху тупаватае, каля асновы трэлкападобнае, разьмешчана накшталт чарапіцы ў 4 рады; новыя парасткі выходзяць з пазухі больш буйнога ліста, які сядзіць на месцы леташняга парастка. Кветкі дробныя, дзьвюхполыя, правільныя, званочкавыя, бэзава-ружовыя, зрэдку белыя на кароткіх адхіленых пазушных кветаножках, у аднабокіх гронкападобных суквецьцях. Плод — пушыстая чатырохгранная каробачка. На смак расьліна горкая, даўкая.

## Выкарыстаньне
Дэкаратыўная, лекавая (мачагонны, патагонны, процізапаленчы, вяжучы, зьлёгку снатворны і заспакаяльны сродак), тэхнічная (мае дубільнікі, гліказіды, смалу, крухмал), кармавая і меданосная (дае г. зв. «верасовы мёд») расьліна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паўхмызьнякі
Катэгорыя:Ericoideae
Катэгорыя:Садовыя расьліны
Катэгорыя:Флёра Эўропы
Катэгорыя:Роды верасовых
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Карлам Лінэем
Драўляне

**Драўляне** — племянное аб’яднаньне ўсходніх славянаў у VIII—X стагодзьдзях.

Гісторык Вітаўт Чаропка зьвяртае ўвагу на называньне «Літвой» зямлі драўлянаў у Кароткім Уладзімерскім летапісцы.

## Геаграфія расьсяленьня
*Драўляне* жылі на правабярэжжы Прыпяці (у тым ліку Ўкраінскім Палесьсі), у міжрэччах Гарыні, Случы, Цецерава, Дняпра. Паводле археалягічных дасьледваньняў *драўляне* межавалі:
* на ўсходзе — з палянамі
* на захадзе ракой Случчу — з валынянамі й бужанамі
* на поўначы, аддзеленыя балотамі шырынёй 50—60 км уздоўж правага берага Прыпяці — з дрыгавічамі

## Паходжаньне назвы
Назва паходзіць ад лясной мясцовасьці.

## Археалягічныя зьвесткі
Найбольш старажытныя помнікі драўлянаў — курганныя могільнікі з трупаспаленьнем і урнамі праска-карчацкага тыпу ў верхняй частцы насыпу ці на гарызонце, па 1—3 пахаваньні ў кургане, пазьней па 1 пахаваньню. З канцы X стагодзьдзя адначасна з трупаспаленьнем зьяўляюцца курганы з трупапалажэньнем на гарызонце, у насыпе альбо яме, частка ў драўляных труне альбо калодзе, галавой на захад. Пахавальны інвэнтар — пярсьцёнкападобныя скроневыя кольцы, шкляныя або сердалікавыя пацеркі, луньніцы, бразготкі, бронзавыя гузікі, жалезныя нажы, крэсівы, тачыльныя брускі, жалезныя абручы й дужкі ад драўляных вёдзер. Займаліся земляробствам, жывёлагадоўляй, ганчарствам, ткацтвам, апрацоўкай жалеза. Жылі ў паўзямлянках.

## Станаўленьне дзяржаўнасьці
На тэрыторыі арэяла *драўлянаў* выяўлена 20 гарадзішчаў. Галоўныя мястэчкі:
* Уручый (Оўруч)
* Гарадок
* Іскорасьцень (Корасьцень) — жыў князь і старэйшыны зь мясцовай знаці.

У IX—X стагодзьдзях мелі сваё палітычнае аб’яднаньне — *княжаньне*.

## Гістарычныя падзеі
У 883 годзе кіеўскі князь Алег Вешчы прымусіў драўлянаў плаціць яму даніну. У пачатку X стагодзьдзя драўляне нібы бралі ўдзел у паходзе на Бізантыю. У X стагодзьдзі (на думку некаторых дасьледнікаў) — драўляне ачольвалі племянны зьвяз, які складаўся з валынянаў і дрыгавічоў. Па сьмерці Алега хацелі адасобіцца, таму перасталі плаціць даніну.

У 945 годзе — быў забіты князь Ігар Рурыкавіч, калі хацеў ізноў падпарадкаваць драўлянаў. Яго жонка княжна Вольга жорстка расправілася з драўлянамі — спаліла мястэчкі й вынішчыла мясцовую знаць.

Тэрыторыя драўлянаў была далучана да Кіева і стала ўдзельным княствам з цэнтрам у месьце Ўручыі.

Апошні раз драўляне успамінаюцца ў 1136 годзе, калі кіеўскі князь Яраполк падараваў частку іх земляў Дзесяціннай царкве ў Кіеве.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Усходнеславянскія плямёны
Каты

Назву **Каты́** маюць:

* Род драпежных зьвяроў

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Каты — вёска ў Дарагічынскім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Каты — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Каты — вёска ў Ваўкавыскім раёне
** Каты — вёска ў Смаргонскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Каты — вёска ў Бабруйскім раёне
** Каты — вёска, гістарычная назва пасёлка Міхайлаўскі (Хоцімскі раён)

* Менская вобласьць:
** Каты — вёска, гістарычная назва пасёлка Гуляева (Слуцкі раён)
Павал Южык

**Павал Южык** (1874—1944) — беларускі грамадзка-культурны дзеяч, мастак.

## Біяграфія
Да Першай сусьветнай вайны скончыў Маладэчанскую настаўніцкую сэмінарыю. Выкладаў на Вялейшчыне. У 1915 годзе працаваў у канцэлярыі Віленскай дырэкцыі народных вучэльняў.

У 1920-я выкладаў маляваньне ў Віленскай беларускай гімназіі. У 1926 годзе ўвайшоў у склад Віленскага беларускага нацыянальнага камітэту.

## Выставы
* Менск: 16 сьнежня — 26 сьнежня 2008 году «Ars incognita» — «Невядомае мастацтва» ў  Музэі старажытнай беларускай культуры Нацыянальнай акадэміі навук пры акадэмічным Інстытуце этнаграфіі, мастацтвазнаўства і фальклёру. Былі прадстаўленыя творы сямі мастакоў Віленскай мастацкай школы: Сяргей Вішнеўскі, Язэп Драздовіч, Зьміцер Крачкоўскі, Пётра Сергіевіч, Міхась Сеўрук, Васіль Сідаровіч, Павал Южык (4 творы) — 142 творы.​
* Менск: першая пэрсанальная выстава твораў Паўла Южыка адбылася з 29 студзеня 2009 году ў фальварку «Добрыя Мысьлі». У экспазыцыі былі прадстаўлены дваццаць сем твораў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня — Варшава, 31 студзеня 1928 // ARCHE 11-2007

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі
Іскра (1925)

«**І́скра**» (чэрвень 1925 — ?) — беларуская газэта Заходняй Беларусі. Выдавалася ў Вільні пад рэдакцыяй Міхаіла Германовіча. Фактычна — друкаваны орган Беларускага пасольскага клюбу.

## Вонкавыя спасылкі
* «Іскра» (1925) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня — Варшава, 31 студзеня 1928 // ARCHE 11-2007

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Наша Жыцьцё

**Наша(е) Жыцьцё** (30 траўня 1923 — 25 чэрвеня 1923) — беларуская грамадзка-палітычная і літаратурная газэта Заходняй Беларусі. Выдавалася ў Вільні. Рэдактар-выдавец Прохараў.
Наступніца зачыненай газэты «Наша Будучыня». Выйшла 6 нумароў, зь якіх некаторыя былі сканфіскаваныя.

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня, Варшава 31 студзеня 1928 // ARCHE 11-2007

## Вонкавыя спасылкі
* «Нашае Жыцьцё» (1923) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх  ()

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Зьніклі ў 1923 годзе
Алена Сакалова-Лекант

**Але́на Сакало́ва-Лекант** (часам Алёна; да замужжа *Залеўская*; 1891, Зарэчча, Вільня — 1960, Вільня) — беларуская настаўніца, грамадзкая дзяячка, былая зьняволеная ГУЛАГу.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася Алена Залеўская ў 1891 годзе ў Зарэччы ў Вільні. Карэнная віленчанка.

Да Першай сусьветнай вайны выйшла замуж за расейскага афіцэра Сакалова. Мела зь ім двух сыноў — Анатоля й Мікалая. У выніку Першай сусьветнай вайны муж апынуўся ў Расеі і загінуў. У 1931 ад сухотаў памёр ейны малодшы, 15-гадовы сын Мікалай.

У канцы 20-ых гг. 20 ст. Алена Сакалова выйшла паўторна замуж за Леканта, урадоўца праваслаўнай кансысторыі ў Вільні.

Настаўніца Віленскай беларускай гімназіі ў 1919—1944 беларускай мовы, арытмэтыкі. У 1930-я ўваходзіла ў кіраўніцтва Беларускага прафэсійнага настаўніцкага саюзу. З 1919 па 1937 — сябра Беларускага дабравольнага таварыства. Сябра Таварыства беларускай школы.

Віцэ-прэзыдэнтка Беларускага жаночага таварыства, удзельнічала ў працы Беларускага таварыства асьветы.

25 красавіка 1944 году, адзначаючы 25-годзьдзе Віленскай беларускай гімназіі, А. Сакалава-Лекант, была ўзнагароджаная Срэбным крыжам заслугаў III ступені і Ганаровай граматай прэзыдэнта Цэнтральнай Рады Беларусі Радаслава Астроўскага.

27 чэрвеня 1944 году ўдзельнічала ў ІІ Беларускім Кангрэсе ў Менску.

23 жніўня 1944 г. арыштаваная паводле абвінавачваньня ў дапамозе нямецкім акупантам. 12 чэрвеня 1945 г. Камісія ўнутраных справаў СССР асудзіла яе на 5 гадоў лягеру. Адбывала тэрмін у лягеры ў Горкаўскай вобласьці. У 1950-я вярнулася ў Вільню.

Памерла ў Вільні ў 1960 г. ад раку ў грудзях, маючы 69 год. Пахаваная ў Вільні на Ліпаўскіх могілках.

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня — Варшава, 31 студзеня 1928 // ARCHE 11-2007
* Сяргей Чыгрын, Гісторыя аднаго здымка, надрукаванага ўпершыню, Новы Час, 15-01-2013, https://novychas.online/poviaz/historyja_adnaho_zdymka

## Крыніцы

Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Грамадзкія дзяячкі
Катэгорыя:Пэдагогі
Катэгорыя:Таварыства беларускай школы
Беларуская Ніва (1925)

«**Беларуская Ніва**» (18 лістапада 1925 — 16 сакавіка 1926) — беларуская газэта, друкаваны орган БСРГ. Выдавалася ў Вільні. Выйшла 35 нумароў — 4 зь іх канфіскаваныя. Рэдактар-выдавец Ян Марцінеўскі. Забаронена польскімі ўладамі. З 9 красавіка 1926 яе пераемніцай стала «Беларуская справа».
## Вонкавыя спасылкі
* «Беларуская Ніва» (1925—1926) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня — Варшава, 31 студзеня 1928 // ARCHE 11-2007

Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Выданьні БСРГ
347

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Тэадосій І, рымскі імпэратар

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Тодар Кашкурэвіч

**Тодар Кашкурэвіч** (нар. 4 мая 1963 году ў Менску) — мастак, музыка, этнакультуроляг, дудар.

## Біяграфія
Скончыў Менскую мастацкую вучэльню, Беларускі дзяржаўны мастацкі інстытут. Прадстаўнік мастацкай дынастыі Кашкурэвічаў (разам з бацькам Арленам і братам Ігарам). Працуе ў галіне манумэнтальнага мастацтва, жывапісу, кніжнай графікі і дызайну. Разам зь іншымі энтузіястамі запачаткаваў у Беларусі традыцыю экспэрымэнтальнай археалёгіі, адмысловец у працы з мэталам, дрэвам, настаўнік вядомых беларускіх гравёраў і ювэліраў.

Дасьледуе і аднаўляе старадаўную музычную традыцыю (беларуская дуда, ліра). Адзін з найбольш вядомых у балтыйскім рэгіёне майстроў, што вырабляюць дуды паводле аўтэнтычных узораў і пачынальнікаў сучаснага дударскага руху ў Беларусі. Удзельнік гурта рытуальнага фальклёру «ESSA», а таксама беларуска-літоўскага фольк-джаз праекту «TYLOS LABANORO».

Адзін з заснавальнікаў і актыўных чальцоў Цэнтру этнакасмалогіі «KRYŬJA», галоўны рэдактар альманаху «DRUVIS». Даследуе беларускую традыцыйную культуру, рэлігію і міталёгію, вывучае архаічную знакавую сыстэму, паходжаньне і сэмантыку сымбаляў. Займаецца штудыямі ў галіне этнамузыкалёгіі, традыцыйнай эстэтыкі, сакральнай геаграфіі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія дудары
Палікарп Невядомскі

**Палікарп Невядомскі** (? — ?) — беларускі дзяяч. Сябра Беларускага нацыянальнага камітэту. Сакратар Саюзу сельскагаспадарчых рабочых.

З-за ўзмоцненай агітацыі супраць выбараў у Віленскі Сойм ў ночы з 19 на 20 студзеня 1922 году арыштаваны польскімі ўладамі ў ліку 33 беларускіх і летувіскіх актывістаў. Знаходзіўся ў вязьніцы. Дзякуючы ціску Летувы ў лютым 1922 году перададзены летувіскаму боку.

Пасьля дэпартацыі жыў у Коўне. У «Тэзісах дакладу ЦК КП(б)Б аб беларускім руху за кардонам» ад 16 кастрычніка 1925 году згадваўся як прыхільнік Вацлава Ластоўскага.

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня — Варшава, 31 студзеня 1928 // ARCHE 11-2007

Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Сябры Беларускага нацыянальнага камітэту
Вінцэнт Лемеш

**Вінцэнт Лемеш** (? — ?) — беларускі дзеяч, настаўнік.

## Біяграфія
У 1916 годзе скончыў беларускія настаўніцкія курсы ў Вільні. У Сярэдняй Літве ў сьнежні 1921 году быў рэдактарам аднадзёнкі «Голас праўды», якая заклікала беларускае насельніцтва Віленшчыны ня браць удзел у выбарах у Віленскі сойм.

Уваходзіў у склад 33 беларуска-летувіскіх дзеячоў, якіх польскія ўлады ў ноч з 19 на 20 студзеня 1922 году арыштавалі, а пасьля прымусова выселілі зь Вільні (Сярэдняя Літва).

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня — Варшава, 31 студзеня 1928 // ARCHE 11-2007

Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Напад на цягнік каля Лунінца

**Напад на цягнік каля Лунінца** здарыўся 25 верасьня 1924 году. Належаў да найбольш вядомых і камэнтаваных актаў бальшавіцкіх дывэрсантаў міжваеннага пэрыяду гісторыі Польшчы.

Канец вайны не прынёс супакою мірнаму насельніцтву памежжа. Рабункі, кантрабанда, атакі бальшавіцкіх банд не былі рэдкімі. Толькі ў 1924 годзе паліцыя зафіксавала на польска-савецкім памежжы 189 рабункаў і дывэрсійных нападаў ды 28 актаў сабатажу, у якіх удзельнічала каля 1000 чалавек.. Мэтай усіх гэтых акцыяў было паказаць, што польская адміністрацыя некампэтэнтная й ня можа гарантаваць бясьпеку сваіх грамадзян .

25 верасьня 1924 году бальшавіцкая банда ў складзе каля 70 чалавек затрымала каля Лунінца цягнік злучэньня Берасьце — Сарны, на якім на сустрэчу зь міністрам унутраных справаў кіравалася афіцыйная дэлегацыя Палескага ваяводзтва з ваяводам Станіславам Даўнаровічам, сэнатарам Баляславам Выслоўхам, камэндантам 14 палескай акругі Дзяржаўнай Паліцыі інспэктарам Юзафам Менсавічам ды біскупам менскім Зыгмунтам Лазінскім. Пазьнейшае сьледзтва не даказала, ці быў напад на гэтых знакамітых асобаў выпадковым або ўсё ж адмысловым. Хаця абарону дэлегацыі даручылі больш за 10 паліцыянтам і жаўнерам, збройны супраціў аказаў толькі адзін паліцыянт — Уладзіслаў Дмоўскі, за што пазьней ён быў падвышаны і ўзнагароджаны Крыжам заслугі.

Пасьля затрыманьня й акружэньня цягніка бандыты пачалі рабунак пасажыраў. Некаторыя людзі, ў тым ліку ваявода й камэндант, страцілі нават ніжнюю бялізну. У біскупа забралі залаты крыж. Тыя, хто спрабаваў супрацьстаяць, былі зьбітыя; таксама быў забіты адзін габрэйскі купец. Узамен за зрабаваныя прадметы бандыты далі «квітанцыю», якую падпісаў «атаман Трафім Каліненка» .

Напад на цягнік пад Лунінцам быў ня першым і не апошнім, але моцна абурыў грамадзтва, ў асноўным з-за пасіўнасьці старэйшых службовых асобаў. Ваявода й камэндант былі адразу адхіленыя .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
*
*

Катэгорыя:Лунінец
Катэгорыя:Падзеі 1924 году
Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)