Валдас Адамкус

**Ва́лдас Ада́мкус** (; , Коўна) — летувіскі палітык, прэзыдэнт Летувы з 26 лютага 1998 да 25 лютага 2003 і з 12 ліпеня 2004 да 12 ліпеня 2009. Нарадзіўся 3 лістапада 2016 году ў Коўне. Падчас Другой сусьветнай вайны ўдзельнічаў у руху супраціву. Падчас Нацысцкай акупацыі выдаваў падпольную газэту. Пасьля вяртаньня Саветаў працягнуў барацьбу супраць іх. У ліпені 1944 году з бацькамі зьехаў у Нямеччыну, дзе наведваў лекцыі на факультэце прыродазнаўчых навук Мюнхэнскага ўнівэрсытэту Людвіга-Максыміліяна. У 1948 годзе заваяваў два залатыя і два срэбныя мэдалі на Алімпійскіх гульнях сярод падняволеных нацыяў. У 1949 годзе разам зь сям’ёй эміграваў у ЗША. Пасяліўся ў летувіскай абшчыне ў Чыкага і спачатку працаваў рабочым на аўтазаводзе. У 1951 годзе ажаніўся з Альмай Нутаўрайтэ (Alma Nutautaitė). У 1960 годзе скончыў Ілінойскі інстытут тэхналёгій па спэцыяльнасьці будаўніцтва. У 1950-я — 1960-я быў актыўным дзеячам эмігранцкай палітыкі. Ад 1958 да 1965 году быў намесьнікам старшыні летувіскай эмігранцкай арганізацыі Santara-Šviesa. У 1967 годзе абраны старшынём гэтай арганізацыі. Падчас свайго жыцьця ў ЗША быў актывістам акцый пратэсту супраць акупацыі Летувы, ініцыяваў збор подпісаў пад шэрагам пэтыцый. У 1970 годзе пачаў працаваць у Фэдэральнай Агенцыі ЗША па абароне навакольнага асяродзьдзя (), якая тады адчынілася. Спачатку ўзначальваў цэнтар дасьледаваньня навакольнага асяродзьдзя. У 1971 г. абраны намесьнікам старшыні па Сярэднім Захадзе ЗША, праз 10 гадоў стаў старшынём па гэтым рэгіёне. Сярод ягоных дасягненьняў падчас гэтай працы было паляпшэньне якасьці вады ў Вялікіх азёрах. Таксама дапамагаў у вырашэньні праблем навакольнага асяродзьдзя ва Ўсходняй Эўропе, рабіў кансультатыўныя і іншыя паслугі. На момант свайго звальненьня з Агенцыі па абароне навакольнага асяродзьдзя ў 1997 годзе працаваў там даўжэй за ўсіх кіраўнікоў.

У 1997 годзе аб’явіў пра свой намер вярнуцца ў Летуву, атрымаць летувіскае грамадзянства і балятавацца ў прэзыдэнты. Ня ўсе летувісы прынялі гэтую заяву прыязна. Іншыя ўспрынялі яго як сына летувіскай зямлі, які вяртаўся дадому. Ён атрымаў паразу ў першым туры выбараў прэзыдэнта Летувы, які адбыўся напрыканцы 1997 году. Але ў другім туры, які адбыўся 4 студзеня 1998 году, ён перамог зь перавагай менш за 1 адсотак. Заступіў на пасаду 26 лютага 1998 году. Ён выступаў за далучэньне Летувы да НАТО і Эўразьвязу, але адначасова працаваў над зьмягчэньнем напружанасьці з Расеяй і ўсталяваньня сяброўскіх стасункаў з астатнімі суседзямі Летувы. Ён сутыкнуўся з далейшымі складанасьцямі пост-савецкай эканомікі, але здолеў павялічыць эканамічны рост і паменшыць беспрацоўе. У 2003 годзе Адамкус ня быў пераабраны, атрымаўшы паразу ад Раландаса Паксаса. Стаў амбасадарам добрай волі ЮНЭСКА. На пазачарговых выбарах у 2004 годзе пасьля імпічмэнту Паксаса быў пераабраны прэзыдэнтам Летувы.

## Узнагароды
# Вялікі Крыж Ордэна Ісьляндзкага Сокала, 1998
# Вялікі Крыж Ордэна Сьвятога Олафа, Нарвэгія, 1998
# Ордэн князя Яраслава Мудрага I ступені, Украіна, 1998
# Ордэн Крыжа зямлі Марыі, Эстонія, 1999
# Кавалер Вялікага крыжа Грэцкага ордэна збавіцеля, 1999
# Рыцар ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай», 1999
# Ордэн Белага арла, Польшча, 1999
# Кавалер pro Merito Melitensi, Мальта, 1999
# Кавалер ордэна Заслугаў, Вугоршчына, 1999
# Вялікі Крыж Ордэна Сяброўства, Казахстан, 2000
# Кавалер ордэна Трох Зорак, Латвія, 2001
# Кавалер Вялікага Крыжа Ордэна Ганаровага легіёну, Францыя, 2001
# Кавалер ордэна Зоркі Румыніі, 2001
# Ордэн Сьв. Мясропа Маштоца, Армэнія, 2002
# Вялікі Крыж Ордэна Белай Ружы з Зоркай, Фінляндыя, 2002
# Ордэн «За Асаблівыя заслугі», Узбэкістан, 2002
# Кавалер ордэна Вітаўта Вялікага, Летува, 2003
# Ордэн Белай Зоркі з ланцугом, Эстонія, 2004
# Кавалер Ордэна Ізабэлы Каталічкі з ланцугом, Каралеўства Гішпанія, 2005
# Вялікі Крыж Асаблівай ступені Ордэну «За заслугі», Нямеччына, 2005
# Ордэн падвойнага Белага крыжа I ступені, Славаччына, 2005
# Вялікі Крыж Ордэна Леапольда I, Каралеўства Бэльгія, 2006
# Вялікі Крыж з Ланцугом Ордэна Заслугаў Рэспублікі Вугоршчына, 2006
# Ордэн Бані, Вялікабрытанія, 2006
# Ордэн «За заслугі» I ступені, Украіна, 2006
# Ордэн «Маці Тэрэза», Альбанія, 2007
# Вялікая стужка Найвышэйшага Ордэна Хрызантэмы, Японія, 2007
# Вялікі Ланцуг Ордэна Інфанта Дона Энрыке, Партугалія, 2007
# Ордэн Перамогі імя Сьв. Георгія, Грузія, 2007
# Вялікі Крыж Ордэна Нідэрляндзкага ільва, 2008
# Ланцуг Ордэна Заслугаў, Рэспубліка Чылі, 2008
# Вялікая Зорка Ганаровага знаку «За заслугі перад Аўстрыйскай Рэспублікай», 2009
# Ордэн «Стара планіна», Рэспубліка Баўгарыя, 2009
# Вялікі Крыж Ордэна адраджэньня Польшчы, Рэспубліка Польшча, 2009
# Ордэн Свабоды, Украіна, 2009

## Званьні ганаровага доктара
# Віленскі ўнівэрсытэт, 1989
# Indiana St. Joseph's College, ЗША, 1991
# Northwestern University, ЗША, 1994
# Kauno technologijos universitetas, 1998
# The Catholic University of America, ЗША, 1998
# Aleksandro Stulginskio universitetas, 1999
# Ілінойскі інстытут тэхналёгій, ЗША, 1999
# Инновациялық Еуразия университеті, Казахстан, 2000
# DePaul University, ЗША, 2001
# Mykolo Romerio universitetas, 2001
# Vytauto Didžiojo universitetas, 2002
# Lietuvos sporto universitetas, 2004
# Ерэванскі дзяржаўны ўнівэрсытэт, Армэнія, 2006
# Бакінскі дзяржаўны ўнівэрсытэт, Азэрбайджан, 2006
# University of Notre Dame, ЗША, 2007
# Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Польшча, 2007
# Талінскі ўнівэрсытэт, Эстонія, 2008
# Унівэрсытэт Чылі, 2008
# Доктар honoris causa Люблінскага Каталіцкага Ўнівэрсытэту Яна Паўла II, Польшча, 2009

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Канал Валдаса Адамкуса на www.youtube.com
* Valdas Adamkus. (2016). In Encyclopædia Britannica. Retrieved from http://www.britannica.com/biography/Valdas-Adamkus
* President of the Republic of Lithuania

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Коўне
Катэгорыя:Прэзыдэнты Летувы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Трох Зорак
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Вітаўта Вялікага
Катэгорыя:Дактары honoris causa Люблінскага каталіцкага ўнівэрсытэту імя Яна Паўла II
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Заслугаў (Вугоршчына)
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага Крыжа ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Зоркі Румыніі