open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аўкштайцкі дыялект

**Аўкшта́йцкі дыяле́кт** () — у тэрміналёгіі летувіскіх мовазнаўцаў назва аднаго з дыялектаў летувіскае мовы, на якім размаўляюць у сучасных афіцыйных летувіскіх этнаграфічных рэгіёнах «Аўкштайція», «Дзукія» і «Сувалкія». Складае аснову літаратурнае летувіскае мовы. Частка гістарычнае *[[Жамойцкая мова (неадназначнасьць)|жамойцкае мовы]]* — архаічных гаворак ваколіцаў Коўна, Шаўляў і Клайпеды.

## Клясыфікацыя
Паводле клясыфікацыі, прапанаванай летувіскімі лінгвістамі Зігмасам Зінкявічусам і Алексасам Гірдэнісам, аўкштайцкі дыялект падзяляецца на тры паддыялекты, якія адрозьніваюцца адзін ад аднаго паводле крытэру вымаўленьня зьмяшаных дыфтонгаў *an*, *am*, *en*, *em* і літараў з дыякрытычным знакам «агонэк», *ą* ды *ę*:

* **Заходнеаўкштайцкі**. Ёсьць найбліжэйшым да стандартнае летувіскае мовы, захоўвае вымаўленьне дыфтонгаў і галосных. Сваім парадкам падзяляецца на дзьве гаворкі:
** *Ковенскую*. Пашыраную перадусім у афіцыйным этнаграфічным рэгіёне «Сувалкія». У ёй выразна вылучаюцца даўжыня і кароткасьць галосных гукаў, а таксама націскныя канчаткі словаў.
** *Шавельскую*. Мае пашырэньне ў паласе паміж рэгіёнамі «Жэмайція» і «Аўкштайція». У гэтай гаворцы існуе зьява амаль паўсюднага скарачэньня ненаціскнога падоўжанага галоснага (*dumẽlis* замест *dūmelis* (), *vãgis* замест *vagys* (), *lãpu* замест *lapų* ()) і перасоўваньня націску з канцу слова (напрыклад, *ràsa* замест *rasà* (), *tỹliu* замест *tyliù* (), *žmònos* замест *žmonõs* ()).
* **Паўднёвааўкштайцкі**. У вымаўленьні захоўваюцца дыфтонгі, аднак *ą* ды *ę* замяняюцца на *ų* ды *į* (напрыклад, (*žųsis* замест *žąsis* (), *skįsta* замест *skęsta* – ()). Пашыраны ў асноўным у рэгіёне «Дзукія» і праз гэта вядомая пад назвай *[[дзукійскі дыялект|дзукійская]]*.
* **Усходнеаўкштайцкі**. Мае рысы зьмены некаторых дыфтонгаў (напрыклад, *pasumda* замест *pasamdo* (), *romstis* замест *ramstis* ()) і некаторых галосных з знакам «агонэк» (напрыклад, *grųštas* або *groštas* замест *grąžtas* (), *grįšt* замест *gręžti* ()). Пашыраны галоўным парадкам у рэгіёне «Аўкштайція», падзяляецца на шэсьць падгаворак.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Летувіская мова
Монаверш

**Монаве́рш** — верш, які складаецца з аднаго радка, завершанага па сэнсе, па сынтаксычнай і мэтрычнай структуры. Зрэдку ўжываўся ў антычнай паэзіі. Пісаўся звычайна гекзамэтрам, набываў афарыстычнае гучаньне. Да монавершаў можна аднесьці асобныя вершаваныя крылатыя выслоўі і афарызмы, што выкарыстоўваюцца для лёзунгаў, у загалоўках твораў, эпіграфах і г. д. Монавершамі, па сутнасьці, зьяўляюцца і некаторыя рытмічна арганізаваныя прыказкі, прымаўкі, народныя выслоўі, якія часам надпісваюцца на посудзе, мэблі, малюнках.

## Літаратура
* 
* 
* В. В. Жыбуль. Манаверш ува ўсясьветнай і беларускай літаратуры // Беларускі Калегіюм, 25.04.2009.

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Паэзія
Дзяцел жоўтагаловы

**Жоўтагало́вы дзя́цел** () — птушка сямейства дзятлавых, распаўсюджаная ў асноўным у лясах Паўночнай Амэрыкі. Два падвіды жывуць у Эўразіі.

## Апісаньне
Стракаты, чырвоны колер адсутнічае. На сьпіне белаватая шырокая паласа ад патыліцы да паясьніцы (часам толькі белыя плямы). Бакі галавы чорныя, ніз цела белаваты, бакі цела паласатыя. Верх галавы ў самца жоўты, у самкі чорны зь белым ілбом. Маладыя больш карычневыя з чорнымі плямамі на сьпіне. Ногі з трыма пальцамі. Голас: вельмі падобны, як у вялікага дзятла, але «кійек», а не «кік», у гнездавы пэрыяд ціхае «грек-грек». Стукае даволі павольна. Даўжыня цела 21-25 см, размах крылаў 35-43 см.

## Падвіды
З 8 падвідаў у Эўропе: *P. t. tridactylus* — паўночная Эўропа (ад Скандынавіі да паўн.-ўсх. Азіі); *P. t. alpinus* — цэнтральная і паўднёвая Эўропа (ад Альп да паўн. Японіі); *P. t. crissoleucus* — Урал, паўночная Сыбір і паўночная Манголія.

## Біятоп
Вялікія хваёвыя лясы з прымесьсю або перавагай елак. Можна вылучыць 2 тыпы біятопаў: нізінныя на Поўначы арэала (у тайзе), у гушчары, часта вільготным, але зь вялікай колькасьцю мёртвых дрэў, напрыклад пасьля пажару, завалаў або ветраломаў; перадгорныя і горныя лясы (650—1900 м в.у.м.), на схілах гор (у Швэйцарыі), часта пакрытых старым дрэвастоем зь елак.

## Гняздо
У дупле парахнеючага або мёртвага дрэва на вышыні 1-6 м над зямлёй, выпадкова вышэй (да 13 м). Подсьціл з парахні. Дыямэтр адтуліны 5-6 см, глыбіня дупла 20-30 см. Памеры гнездавой камэры: шырыня — да 6 см, вышыня — 13-15 см.

## Яйкі
4-5 (3-7), крыху падоўжаныя з завостраным вузейшым канцом, белыя, бліскучыя, з далікатнымі порамі. Памеры: 24,5 х 18,5 мм (21,5-28,5 х 16,5-19,5 мм).

## Арэал
Галарктыка (акрамя Поўначы і Поўдня); у цэнтральнай і паўдёвай Эўропе толькі лякальна, галоўным чынам у гарах. Лякальна ў паўдёвай Азіі.

## Пералёты
Аселы. Узімку качуе на поўдзень у межах гнездавога арэала, часам адбываюцца невялікія інвазыі, якія даходзяць напрыклад, са Скандынавіі да Даніі і Нямеччыны.

## Месца зімовак
У межах гнездавога арэала.

## На Беларусі
Нешматлікі на гнездаваньні аселы від.

## Крыніцы

Катэгорыя:Птушкі Эўропы
Катэгорыя:Птушкі Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Дзятлавыя
Катэгорыя:Чырвоная кніга Беларусі
Царква ўсіх сьвятых (Пэшавар)

**Царква́ ўсіх сьвяты́х** — парафіяльны храм Царквы Пакістану, які знаходзіцца ў старым месцы Пэшавару (Пакістан). Царква ўнікальная сваім падабенствам да ісламскага сарацынскага мячэту зь мінарэтам і купалам. Адчыненая 27 сьнежня 1883 року, на дзень сьвятога Яна.

Царква стала сумна вядомая пасьля тэрарыстычнае атакі 22 верасьня 2013 року. Два тэрарысты-камікадзэ забілі каля 90 чалавек і паранілі ад 120 да 150, узарваўшы выбухоўку перад будынкам царквы ў той час, калі там знаходзіліся каля 550 парафіянаў, якія атрымлівалі бясплатную ежу. Сярод загінулых было 37 дзяцей.

Адказнасьць за выбух узяў на сябе Талібан.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Пакістану
Катэгорыя:Англіканскія храмы
Катэгорыя:Пэшавар
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1883 годзе
Элегічны двуверш

**Элегі́чны двуве́рш** — двухрадковая страфа антычнага верша, у якой першы радок гекзамэтар, а другі пэнтамэтар. Звычайна кожная такая страфа выражала закончаную думку. Ужываўся элегічны двуверш у элегіях, эпіграмах, эпітафіях, розных афарыстычных выказваньнях. У беларускай лацінамоўнай паэзіі элегічным двувершам напісаная знакамітая паэма М. Гусоўскага «Песьня пра зубра» (1522). Перайшоўшы ў эўрапейскую сілаба-танічную паэзію ў некалькі зьмененым выглядзе (на месцы ранейшых доўгіх складоў у гекзамэтры і пэнтамэтры сталі націскныя, на месцы кароткіх — ненаціскныя), элегічны двуверш пашырыў свае жанравыя рамкі, страціў былую сэнсавую і страфічную замкнёнасьць. Да яго зьвярталіся Гётэ, Шылер, А. Пушкін і іншыя паэты. У беларускую паэзію элегічны двуверш увёў М. Багдановіч. Зараз элегічны двуверш у беларускай паэзіі амаль не
сустракаецца.

## Глядзіце таксама
* Двуверш.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Паэзія
Брусэль (футбольны клюб)

«**Брусэль**» () — былы бэльгійскі футбольны клюб з гораду Брусэль. Быў заснаваны ў 1932 годзе і расфармаваны ў 2014 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Брусэль
Чырвоная Паляна

Назву **Чырвоная Паляна** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Чырвоная Паляна — пасёлак у Брагінскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Чырвоная Паляна — пасёлак у Чавускім раёне

* Менская вобласьць:
** Чырвоная Паляна — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Чырвоная Паляна — пасёлак у Любанскім раёне

## Глядзіце таксама
* Паляна
* Красная Паляна
Тэрцэт

**Тэрцэ́т** () — страфа, якая складаецца з трох радкоў. Існуе некалькі яе разнавіднасьцей: рыфмуюцца ўсе радкі (ааа), два радкі рыфмуюцца, адзін застаецца халастым (ааб, абб ці, як у рытурнэлі, аба), радкі зусім не рыфмуюцца (абв). Часам у вершы, напісаным тэрцэтам, ужываюцца адначасова розныя яго віды. Часьцей тэрцэты ўваходзяць у склад больш буйной вершаванай формы (напрыклад, санэта) або зьвязваюцца ў адно з другім ланцужковымі рыфмамі. Арыгінальнымі
вэрлібравымі тэрцэтамі напісаная паэма Я. Гучка «Галіна з дрэва Кастуся». У беларускай паэзіі нярэдкія творы, у якіх два тэрцэты, графічна аддзеленыя, аб’ядноўваюцца рыфмай у своеасаблівыя пары.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Паэзія
Сюжэт

**Сюжэ́т** — сыстэма ўзаемазьвязаных падзеяў, паступовае разгортваньне якіх раскрывае характары пэрсанажаў і ўвесь зьмест эпічнага, ліра-эпічнага або драматычнага твора. Паводле М. Горкага, сюжэт — гэта «сувязі, супярэчнасьці,
сымпатыі, антыпатыі і ўвогуле ўзаемаадносіны людзей — гісторыі росту і арганізацыі таго ці іншага характару, тыпу». У аснове сюжэту заўсёды ляжыць пэўны жыцьцёвы канфлікт. Зьяўляючыся важным сродкам дасьледаваньня зьяваў рэчаіснасьці ў іх узаемасувязях, прычынна-выніковых адносінах і супярэчнасьцях, сюжэт мае канкрэтна-гістарычны характар; у сюжэце выяўляюцца канфлікты, уласьцівыя пэўнай нацыі, клясу, эпосе.

Вылучаюцца такія элемэнты сюжэту: экспазыцыя, завязка, разьвіцьцё дзеяньня, кульмінацыя, разьвязка і эпілёг (экспазыцыі і эпілёга ў творы можа і не быць). Сюжэт цесна зьвязаны з кампазыцыяй твора, хаця па аб’ёме за яе вузейшы (апрача сюжэту, кампазыцыя аб’ядноўвае г. зв. пазасюжэтныя элемэнты твора: разгорнутыя апісаньні малюнкаў прыроды і быту, аўтарскія развагі, лірычныя адступленьні і інш.) Творы лірычныя сюжэту ня маюць. Замест лёгікі разгортваньня падзеяў у іх назіраецца своеасаблівая лёгіка
выяўленьня пачуцьцяў. Аднак сюжэт прысутнічае ў ліра-эпічных творах паэмах, балядах, байках), у
вершаваных раманах, аповесьцях, апавяданьнях. Нярэдка ў паэзіі сустракаюцца і сюжэтныя вершы («Лён» Я. Купалы, «У вёсцы», «Страцім — лебедзь» М. Багдановіча і інш.).

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Рэфрэн

**Рэфрэ́н** () — радок ці некалькі вершаваных радкоў, якія паўтараюцца ў нязьменным або некалькі зьмененым выглядзе праз пэўную колькасьць строфаў верша. Так, у «Песьні вольнага чалавека» Я. Купалы кожнаму катрэну спадарожнічае рэфрэн:
: Душой я вольны чалавек,
: І гэткім буду цэлы век!

У рэфрэны звычайна заключаная галоўная думка твора. Паўтараючыся, рэфрэн садзейнічае ўсьведамленьню гэтай думкі чытачом (слухачом) твора.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Куплет

**Купле́т** () — двухрадковая або чатырохрадковая страфа ў песьні. Мэлядычны малюнак першага куплету затым дакладна паўтараецца ў іншых куплетах песьні. Пасьля аднаго ці некалькіх куплетаў ідзе прыпеў, які сваёй мэлёдыяй звычайна адрозьніваецца ад куплету. Часам куплетамі называюць сатырычныя і гумарыстычныя прыпеўкі.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Музыка
Антыстрафа

**Антыстрафа́** () — другая страфа ў харавой песьні антычнай трагедыі. Звычайна дзеяньне антычнай трагедыі суправаджаў хор. У часе рытмічнага руху хору па сцэне зьлева направа, з захаду на ўсход, выконвалася (сьпявалася) антыстрафа (страфа суправаджала рух хору ў супрацьлеглы бок). Такую будову харавых песьняў можна сустрэць у трагедыі «Цар Эдып» Сафокла, «Прамэтэй прыкуты» Эсхіла і інш.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Трыптафан

**Трыптафа́н** — (β-індоліламінапрапіёнавая, або α-2-амінакіс-3-(1H-індол-3-іл) прапіёнавая кісьля, скар.: Тры, Трп, Trp, W) — араматычная альфа-амінакісьля. Існуе ў 2 аптычна ізамерных формах — L і D і ў выглядзе рацэмата (DL). Уяўляе сабой бясколерныя крышталі. Малекулярная маса 204,22, тэмпэратура плаўленьня 293 °C.

L-трыптафан зьяўляецца пратэінагеннай амінакісьляй і ўваходзіць у склад бялкоў усіх вядомых жывых арганізмаў. Адносіцца да шэрагу гідрафобных амінакісьляў, бо ўтрымлівае араматычнае ядро індолу. Удзельнічае ў гідрафобных і стэкінг-узаемадзеяньнях. У арганізьме чалавека і жывёл не сынтэзуецца, паступае зь бялкамі ежы.

Трыптафану (гэтаксама як і мэтыяніну) адпавядае толькі адзін кадон у пасьлядоўнасьці азотавых асноў генэтычнага коду — урацыл-гуанін-гуанін (УГГ). Трыптафан утвараецца з антранілавай кісьлі пры ўдзеле антранілатсынтэтазы.
## Харчаваньне
Трыптафан зьяўляецца адной зь незаменных амінакісьляў. Адна з найбольш вядомых хвароб, выкліканых недахопам бялку, зьяўляецца квашыёркар, распаўсюджаны пераважна ў Афрыцы, дзе аснову харчаваньня складаюць збожжавыя культуры. Пры гэтым рацыён утрымлівае вельмі мала трыптафану. Пры захворваньні квашыёркарам, асабліва ў дзяцей, якім патрабуецца шмат былкоў, назіраецца апатыя, агульныя ацёкі (з-за лішку вадкасьці ў арганізьме) і парушэньні росту. Даросламу чалавеку дастаткова 2 грамаў трыптафану ў суткі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Амінакісьлі
Стаўрапігія

**Стаўрапі́гія** (, ад *σταυρός* — «крыж» + *πήγνυμι* — «устанавіць, паставіць, узьняць», літ. «узьняцьце крыжа») — статус, які надаецца праваслаўным манастырам, лаўрам і братэрствам, а таксама саборам і духоўным школам, што робіць іх незалежнымі ад мясцовай епархіяльнай улады й падначаленымі непасрэдна патрыярху або сыноду. Літаральны пераклад «узьняцьце крыжа» паказвае на тое, што ў стаўрапігіяльных манастырах крыж уздымаўся патрыярхамі ўласнаручна.

У дзейным (ад 2000 году) Статуце РПЦ гаворыцца: «Стаўрапігіяльныя манастыры знаходзяцца пад начальніцкім наглядам і кананічным кіраваньнем Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі ці тых Сынадальных устаноў, якім Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі дабраславіць такое назіраньне й кіраваньне».

## Крыніцы

Катэгорыя:Праваслаўе
Катэгорыя:Праваслаўе на Беларусі
Катэгорыя:Хрысьціянская тэрміналёгія
Элязыгспор Элязыг

«**Элязыгспор**» () — турэцкі футбольны клюб з гораду Элязыгу. Заснаваны ў 1967 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Элязыг
Забава (неадназначнасьць)

Назву **Забава** маюць:

* Забава — вёска ў Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Забава — пасёлак у Чавускім раёне Магілёўскай вобласьці
Царква ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа (Сухопаль)

**Царква́ ўзьві́жаньня Сьвято́га Крыжа́** — праваслаўная царква ў Сухопалі Берасьцейскае япархіі, збудаваная ў 1903 року. Помнік архітэктуры псэўдарускага стылю, ахоўваецца дзяржавай.

## Мінуўшчына
Царква збудаваная на месцы старой драўлянае царквы, якая была заснаваная меркавана ў канцы XVII стагодзьдзя. Двойчы драўляны будынак згараў, а сучасны збудаваны з цэглы і асьвечаны 26 кастрычніка 1903.

Храм дзейнічаў бесьперапынна і за савецкім часам.

## Архітэктура
Будынак у пляне мае чатырохчасткавую прадольна-восевую кампазыцыю, якую ўтвараюць трохярусная званіца, прастакутная сталоўка, кубападобны асноўны аб’ём і пяцігранная апсыда з бакавымі рызьніцамі. У сылюэце дамінуюць купалы-цыбуліны званіцы і васьміграннага барабану асноўнага аб’ёму. Уваходы ў выглядзе тамбураў аздобленыя кутнявымі лапаткамі, зубчастымі карнізамі, прастакутнымі панэлямі, аб’ёмы дэкараваныя прафіляванымі карнізамі, зубчастымі фрызамі, кутнявымі лапаткамі.

Царква — помнік архітэктуры псэўдарускага стылю.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
*  
* Праваслаўе.by

Сухопаль
Сухопаль
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1903 годзе
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Томаш Жук-Рыбіцкі

**То́маш Мар’я́н Жук-Рыбі́цкі** (; 12 верасьня 1893, Львоў, Аўстра-Вугоршчына — 27 верасьня 1944, , Трэці райх) — польскі вайсковы юрыст, падпалкоўнік аўдытар польскага войска за часам Другое Рэчы Паспалітай, начальнік IX вайсковага акруговага суду ў Берасьці-над-Бугам (1937—1939).

## Жыцьцяпіс
Пэўны час быў у штаце  .

У 1937 атрымаў прызначэньне ў Берасьце-над-Бугам. Па нападзе нацыстаў у верасьні 1939 року ўдзельнічаў у абарончых баёх у крэпасьці. Загінуў у   Афляг VI B ля  (цяпер у складзе ) ад авіябомбы хаўрусьнікаў.

## Дзейнасьць
Падчас працаў па ўладкаваньні каналізацыі ў Берасьцейскай крэпасьці заўважыў мноства выкапаных фрагмэнтаў старажытных рэчаў і чалавечых рэшткаў. У 1939 заняўся археалягічнымі раскопкамі, падчас якіх выявіў сярэднявечную дарогу, валунную кладку, драўляныя канструкцыі й іншыя сярэднявечныя артэфакты. Справаздачу пра вынікі раскопак працягваў пісаць і ў нямецкім палоне.

За савецкім часам на аснове ягоных працаў зьявіўся Археалягічны музэй «Бярэсьце».

Копія рукапісу Жук-Рыбіцкага пра археалягічныя раскопкі ў Берасьцейскай крэпасьці знаходзіцца ў Берасьцейскай абласной бібліятэцы. Гісторык  апісаў ягоныя працы па-беларуску і польску.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1893 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Львове
Катэгорыя:Памерлі 27 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1944 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Варбургу
Катэгорыя:Афіцэры Другой Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Удзельнікі Верасьнёўскай кампаніі 1939 году
Катэгорыя:Ахвяры нямецкіх канцэнтрацыйных лягераў
Кранштат

**Кранштат** () (ад  — карона й Stadt — места), места-фартэцыя й порт у Расеі, адміністрацыйны раён Санкт-Пецярбургу. Насельніцтва 43 тыс. чалавек (2010). Заснаванае ў 1704 годзе.

Места разьмешчаные на высьпе Котлін у Балтыйскім моры. Да 1983 году патрапіць на выспу можна было толькі водным шляхам. У цяперашні час выспа зьвязаная кольцавай аўтадарогай (КАД), якая праходзіць па комплексе абарончых збудаваньняў Пецярбургу ад паводкаў,  з паўночным і паўднёвым берагамі Фінскае затокі; па дамбе пракладзеная аўтадарога, якая злучае Кранштат з Санкт-Пецярбургам і з Ламаносавым, разьмешчаным насупраць Кранштата на паўднёвым беразе затокі.

У 1990 годзе гістарычны цэнтар места быў далучаны да сьпісу Сусьветнае спадчыны ЮНЭСКО (як складнік аб’екту «Гістарычны цэнтар Санкт-Пецярбургу й зьвязаныя зь ім комплексы помнікаў»). У красавіку 2009 году Кранштату прысвоенае званьне воінскай славы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Дзукійскі дыялект

**Дзукійскі дыялект**, вядомы таксама як **паўднёвааўкшта́йцкі дыялект** — у тэрміналёгіі летувіскіх мовазнаўцаў адзін з трох асноўных паддыялектаў (гаворак) аўкштайцкага дыялекту летувіскае мовы. Пашыраецца ў сучасным афіцыйным этнаграфічным рэгіёне «Дзукія», разьмешчаным на поўдні й паўднёвым захадзе Летувы.

Найбольш адметныя асаблівасьці паддыялекту — зьява пераходу зычных гукаў *t*, *d* у пазыцыі перад галоснымі *i*, *į*, *y*, *ie* і пераходу зычных *č*, *dž* у зычныя *c* ды *dz* (напрыклад, *cik* замест *tik* (), *dzidumas* замест *didumas* (), *pync* замест *pinti* (), *sveciai* замест *svečiai* ()). Таксама дзукійскі паддыялект характарызуецца пэўнай наяўнасьцю запазычаньняў з славянскіх моваў, што зьвязваюць з геаграфічнаю блізкасьцю дзукійскага паддыялекту да арэалу іхнага пашырэньня.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Летувіская мова
Бор (бортніцтва)

**Бор** (іншыя назвы: *Вотчына*) — дзялянка лесу, на якой знаходзілася 60 борцяў. Такі ўчастак таксама выступаў у якасьці падатковай адзінкі.

Бор ня меў пэўна акрэсьленых памераў і займаў плошчу каля 30—35 кв. вёрстаў. Борці разьмяшчалі на адлегласьці 1-1,5 вярсты адна ад адной.
Форма бора залежала ад рэльефу мясцовасьці; іншы раз ён меў форму вузкай паласы да 20—25 вёрстаў. Падзяляўся на паўбор і чвэрцьбор. У скарбовых пушчах з кожнага бора спаганялася ручка мёду.

Катэгорыя:Пчалярства
Катэгорыя:Лясная гаспадарка
Эгалео (футбольны клюб)

«**Эгалео**» () — грэцкі футбольны клюб з гораду Эгалео. Заснаваны ў 1931 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Эгалео
Дарт

**Дарт** () — традыцыйная частка назовы сытхаў у сусьвеце «Зорных войнаў», якая стаіць перад асноўным імям. Першымі вядомымі сытхамі, каторыя пачалі выкарыстоўваць слова *Дарт* у сваёй назове, былі Дарт Рэван і Дарт Малак. Аднак тытул *Дарт* сытхі выкарыстоўвалі й раней, напрыклад сытх Дарт Андэджу, але інфармацыі наконт пэрыяду яго жыцьця не захавалася. Тытул Дарт азначае ў сытхаў цёмны лорд альбо лэдзі.

## Сьпіс сытхаў, тытулаваных Дартам
* Дарт Андэджу
* Дарт Бэйн
* Дарт Бэндон
* Дарт Сэдус
* Дарт Крэйт
* Дарт Малак
* Дарт Мол
* Дарт Найлас
* Дарт Найл
* Дарт Фобас
* Дарт Плэгас
* Дарт Рэван
* Дарт Руін
* Дарт Сыдыюс
* Дарт Саян
* Дарт Тэлон
* Дарт Трэя
* Дарт Тыранус
* Дарт Вэйдэр
* Дарт Выірлак

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Зорныя войны
Катэгорыя:Сытхі
Мон Мотма

**Мон Мо́тма** () — пэрсанаж выдуманага сусьвету «Зорных войнаў». Мон Мотма — лідэр фракцыі ляялістаў Галяктычнага сэнату, таксама вядомая як лідэр паўстанцаў за часамі Імпэрыі. Была заўзятым праціўнікам Палпатына ў апошнія дні існаваньня старой рэспублікі. Падчас грамадзянскай вайны ў галяктыцы зьяўлялася грамадзкім лідэрам і таямніча дапамагала Альянсу.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Пэрсанажы «Зорных войнаў»
Пары Сэн-Жэрмэн Парыж (гандбольны клюб)

**«Пары́ Сэн-Жэрмэ́н Гандбо́л»** () — францускі гандбольны клюб з Парыжу, заснаваны ў 1941 року. Выступае ў нацыянальным 1 дывізыёне. Хатнія матчы праводзіць на Стадыёне імя П’ера дэ Кубэртэна зьмяшчальнасьцю 4000 чалавек.

## Дасягненьні

* **Чэмпіянат Францыі:**
**  2013, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022
**  1996, 2005, 2014
**  2006

* **Кубак Францыі:**
**  2007, 2014, 2015, 2018, 2021, 2022

## Былыя назвы
* 1941—1989: **Аньер Спортс**
* 1989—1992: **Пары-Аньер**
* 1992—2001: **ПСЖ-Аньер**
* 2001—2012: **Пары Гандбол**
* 2012—цяпер: **Пары Сэн-Жэрмэн Гандбол**

## Глядзіце таксама
* Пары Сэн-Жэрмэн

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Профіль  на бачыне Нацыянальнай лігі гандболу

Катэгорыя:Францускія гандбольныя клюбы
Катэгорыя:Пары Сэн-Жэрмэн Парыж
Катэгорыя:Спартовыя клюбы, заснаваныя ў 1941 годзе
Катэгорыя:1941 год у Парыжы
Гандбольны клюб

**Гандбо́льны клюб** — спартовы клюб па гульні ў гандбол. У залежнасьці ад узроўню гандбольныя клюбы падзяляюцца на нацыянальныя (удзельнічаюць ва ўнутрыдзяржаўных спаборніцтвах) і міжнародныя (нацыянальныя зборныя краіны). У нацыянальных спаборніцтвах могуць браць удзел як прафэсійныя, так і аматарскія клюбы, якія выступаюць у розных дывізыёнах у залежнасьці ад майстэрства і/або геаграфічнага разьмяшчэньня.
Гандбол (неадназначнасьць)

**Гандбо́л** — панятак, які апісвае 2 абсалютна розныя віды спорту:

# Гандбол — камандная гульня, у якой трэба рукамі закінуць мяч у браму суперніка.
# Амэрыканскі/гэльскі гандбол — падобная да ракетболу гульня, у якой гульцы б’юць рукой мяч аб сьценку.

## Іншыя значэньні
* Пляжны гандбол
* Чэскі гандбол
* Гандбол на траве
* Фрысьляндзкі гандбол
Дынама Менск (неадназначнасьць)

**Дына́ма Менск** можа азначаць:
* Дынама Менск (гандбольны клюб)
* Дынама Менск (футбольны клюб)
* Дынама Менск (хакейны клюб)
* Дынама-Юні Менск
* Дынама-93 Менск
* Дынама (стадыён, Менск)

## Глядзіце таксама
* Дынама (неадназначнасьць)
Асока Тана

**Асо́ка Та́на** (; 36 ДБЯ, Шылі — 21 ДБЯ, Мортыс) або проста **Асока** — пэрсанаж сусьвету «Зорных войнаў», тагрутанка-джэдай, гераіня сэрыялу «Войны клонаў».

## Жыцьцяпіс
Асока Тана нарадзілася на Шылі, роднай плянэце тагрутанаў, дзе яе знайшоў майстар-джэдай Пло Кун. Яна стала навучацца ў акадэміі, а ў чатырнаццацігадовым узросьце стала падаванкай Энакіна Скайўокера. Часткова ейнае падвышэньне было выкліканае пачаткам клянічных войнаў, а часткова тым, што Ёда намагаўся такім чынам «навучыць» Энакіна большай адказнасьці.

Асока карысталася зялёным сьветлавым мечам. Брала ўдзел у шмат якіх знакавых падзеях клянічных войнаў. Энакін даў сваёй вучаніцы мянушку «Шпілька».

У 20 сэрыі 5 сэзону «Войнаў клонаў» Асока сышла з Ордэну джэдаяў, чым тлумачыцца ейная адсутнасьць у трэцім эпізодзе сагі. Пасьля гэтага ейны лёс невядомы.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Джэдаі
Шыра-югурская мова

**Шыра-югурская мова** — тэрмін, створаны кітайскімі лінгвістамі ў мэтах адрозьненьня мангольскае мовы жоўтых уйгураў ад цюрскае сарыг-югурскае мовы, на якой размаўляе іншая супольнасьць гэтага народу, што зьвязана з падзелам народу на дзьве тэрытарыяльныя групы, адна зь якой размаўляе на мангольскай шыра-югурскай мове, тады як іншая — на цюрскай сарыг-югурскай.

Носьбіты шыра-югурскае мовы звычайна таксама маюць некаторыя веды мангольскае мовы.

Частка жоўтых уйгураў, якая размаўляе на шыра-югурскай, у мэтах адрозьненьня ад цюрскамоўных жоўтых уйгураў, можа таксама называцца тэрмінам *шыра югуры*. Шыра югуры пражываюць у рэгіёнах Канлачу ды Матысы правінцыі Ганьсу, што на паўночным усходзе КНР. Паводле зьвестак на 1953—1954 гады, колькасьць шыра югураў складае 1 500 чал. На думку некаторых дасьледчыкаў, шыра югуры зьяўляюцца цюрскім племем, якое перайшло на мову мангольскае галіны. Верагодна, што на першапачаткова цюрскую аснову шыра-югурскае мовы накладваліся элемэнты розных групаў мангольскіх моваў.

Шыра-югурская мова як сродак кантактаваньня існуе толькі ў якасьці вусна-размоўнае формы. Па-за межамі рэгіёнаў свайго пражываньня шыра югуры выкарыстоўваюць кітайскую мову. Мова зьяўляецца бесьпісьмовай, адсутнічае літаратурны стандарт і выкладаньне на ёй.

Падмуркам шыра-югурскае лексыкі зьяўляюцца мангольскія словы, вызначаны пляст лексыкі адносіцца да словаў цюрскага паходжаньня, маюцца запазычаньні з тыбэцкае ды кітайскае моваў.

## Літаратура
* 保朝鲁 [Bolquluu]; 贾拉森 [Jalsan] (1991), 《东部裕固语和蒙古语》 [Eastern Yugur and Mongolian], Inner Mongolia People's Publishing House, OCLC 299469024
* Тодаева - шира югуров язык
* Потанин Г. Н. Тангутско-тибетская окраина Китая и Центральная Монголия. Путешествие Г. Н. Потанина в 1884—1886 гг. СПб., 1893, т. I.
* Тенишев Э. Р., Тодаева Б. X. Язык жёлтых уйгуров. М., 1966.
* Тодаева Б. X. Изучение языка шира югуров // Проблемы алтаистики и монголоведения. Элиста, 1975, t. II.
* Mannerheim С. G. A Visit to the Sarö and Shera Yögurs // Journal de la Societé Finno-Ougrienne. 1911, t. XXVII.
* Kotwicz W. L. La langue mongole, parlè par les Ouigours Jaunes rès de Kan-tcheou. D’après les materiaux recueilles par S. E. Malov et autres voyageurs. Wilno, 1939.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Мангольскія мовы
Катэгорыя:Мовы Кітаю
Захараўскі мост

**Заха́раўскі мост** — мост аркавай канструкцыі з зборнага жалезабэтону цераз раку Сьвіслач па праспэкце Незалежнасьці ў Менску. Месьціцца каля плошчы Перамогі. Гэта чацьверты вядомы мост на гэтым месцы, пабудаваны ў 1952 годзе. Гісторыка-культурная каштоўнасьць Рэспублікі Беларусь рэспубліканскага значэньня.

## Гісторыя
Мост церазь Сьвіслач на Захараўскай вуліцы, ад якой і атрымаў назву, злучаў цэнтар гораду з Залатой Горкай і Камароўкай, прынамсі, з канца XVIII стагодзьдзя. На працягу ўсяго XIX стагодзьдзя мост неаднаразова рамантавалі й перабудоўвалі (1837, 1853, 1878). Апошні раз у 1898 годзе, калі яго перабудавалі ў сувязі з пракладзенай па ім лініі конкі.

### Першы жалезабэтонны мост
У сьнежні 1913 году Гарадзкая дума пастанавіла замяніць драўляны мост жалезабэтонным. Па кансультацыі горад зьвяртаўся да прафэсара Кіеўскага політэхнічнага інстытуту Яўгена Патона. Будаваць новы мост узялося менскае таварыства «Бетон», аднак, з пачаткам Першай сусьветнай вайны яго будаваньне было прыпыненае. Будаваньне першага ў Менску жалезабэтоннага моста было завершанае толькі ў 1928 годзе.

На праезныя часткі новага моста былі пракладзеныя рэйкі трамвайнай лініі ад чыгуначнага вакзалу да заводу «Дрэваапрацоўнік» (Менскі прыборабудаўнічы завод).

### Пасьляваенны пэрыяд
Мост перажыў нямецкую акупацыю, але перад самым вызваленьнем Менску быў падарваны немцамі. Замест зруйнаванага жалезабэтоннага на захаваных берагавых апорах збудавалі новы драўляны бэлечны мост на трох палевых апорах. Рух быў урачыста адкрыты 29 кастрычніка 1944 году. У 1948 годзе трамвайны рух па ім быў закрыты ў сувязі зь пераносам лініі на вуліцу Першамайскую.

У 1951 годзе побач зь ім вышэй плыньню Сьвіслачы пачалі ўзводзіць новы мост. Аўтарамі праекту былі архітэктары Міхаіл Парусьнікаў і Генадзь Багданаў. У 1952 годзе новы мост быў урачыста адкрыты.

## Архітэктура

Праектаваньню моста цераз раку Сьвіслач надавалася вялікае значэньне з прычыны яго разьмяшчэньня на цэнтральнай магістралі Менску. У выніку новы мост быў выкананы з жалезабэтонных зборных канструкцыяў, аркавы аднапралётны. Шырыня пралёту складае 40 м. Па баках асноўнага пралёта ў падпорных сьценах моста зробленыя лучковага абрысу праходы шырынёй 7 м, якія злучаюць берагавыя часткі парку. Фасадныя роўніцы моста абліцаваныя мармуровымі плітамі, дэкараваныя замковым каменем. Уздоўж моста праходзіць дэкаратыўная мэталічная агароджа. Лесьвічны спуск у парк аформлены балюстрадай і акцэнтаваны вазамі на п’едэсталах.

## Крыніцы

Катэгорыя:Збудаваньні Менску
Катэгорыя:Аркавыя масты
Катэгорыя:Бэтонныя і жалезабэтонныя масты
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Сіянізм

**Сіяні́зм** (, цыёнут — ад назвы гары Сіён у Ерусаліме) — палітычны рух, мэтай якога зьяўляецца аб’яднаньне й адраджэньне габрэйскага народу на яго гістарычнай радзіме — у Ізраілі (Эрэц-Ісраэль), а таксама ідэалягічная канцэпцыя, на якой гэты рух грунтуецца. Ідэалёгія сіянізму аб’ядноўвае розныя па сваёй арыентацыі рухі — ад лева-сацыялістычных да артадаксальна-рэлігійных. Да Другой сусьветнай вайны (гл. Галакост) сіянізм быў адным з найбольш буйных грамадзка-палітычных рухаў габрэйскага народу (разам Бундам і тэрытарыялізмам).

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя сіянізму на сайце Габрэйскага агенцтва
* Цэнтральны сіянісцкі архіў (Ерусалім)
Санкт-Пёльтэн (футбольны клюб)

«**Санкт-Пёльтэн**» () — аўстрыйскі футбольны клюб з гораду Санкт-Пёльтэну. Заснаваны ў 2000 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Санкт-Пёльтэн
Папоўцы (неадназначнасьць)

Назву **Папоўцы** маюць:

* Папоўцы — адна з плыняў стараверства ў Расеі

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Папоўцы — вёска ў Пастаўскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Папоўцы — вёска ў Рагачоўскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Папоўцы — вёска ў Чавускім раёне
** Папоўцы — вёска ў Шклоўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Папоўцы — вёска ў Вялейскім раёне
** Папоўцы — вёска ў Капыльскім раёне
** Папоўцы — вёска ў Лагойскім раёне
** Папоўцы — вёска ў Салігорскім раёне
** Папоўцы — вёска ў Слуцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Падпапок
* Паповічы
* Папоўка
* Папоўкі
* Папоўшчына
* Поп
Сыквэл

**Сыквэл** () — мастацкі твор, кніга, кампутарная гульня альбо фільм, дзея ў якім адбываецца пасьля падзей у асноўным творы. У сыквэлах працягваецца апісаньне падзей і герояў зь папярэдняй часткі. Сыквэл звычайна робяць у камэрцыйных мэтах, калі асноўная частка твору апынулася вельмі пасьпяховай. Аднак часта сыквэлы здымаюць па задуме рэжысэра.

Сёньня Галівуд часта прыбягае да здымак сыквэлаў менавіта з камэрцыйнай нагоды. Хоць гэта вельмі нэгатыўна ўспрымаецца крытыкамі й шматлікімі аматарамі кіно.

## Глядзіце таксама
* Прыквэл
* Працяг

Катэгорыя:Тэорыя кіно
Катэгорыя:Фільмы-сыквэлы
Янка Туміловіч

**Я́нка Туміло́віч**, сапр.: **Іва́н Лю́двігавіч Туміло́віч** (, в. Сяліба Ігуменскага павета Менскай губэрні, цяпер у Бярэзінскім раёне, Менская вобласьць — 21 студзеня 1938, ГУЛАГ) — беларускі паэт.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў БДУ (1927). Жыў у Менску. Працаваў выкладчыкам гісторыі, у рэдакцыях часопісаў. Сябра літаб’яднаньня «Маладняк». У 1927 г. стаў адным з заснавальнікаў «Пралетарска-сялянскай беларускай літаратурнай суполкі» («Пробліск»). У 1930-я гг. працаваў выкладчыкам Вышэйшай школы палітычнай асьветы, у рэдакцыі газэты «Піянер Беларусі».

Арыштаваны 11.10.1936; 20.6.1937 Вярхоўным судом СССР прыгавораны да 7 гадоў пазбаўленьня волі. Памёр у лягеры каля бухты Нагаева пад Уладзівастокам. Справа спыненая 8.1.1940.

## Творчасьць
Дэбютаваў у друку вершамі ў 1925 годзе ў студэнцкім часопісе «Чырвоны сьцяг». У 1926 годзе разам з Я. Бобрыкам і А. Звонакам выдаў паэтычны зборнік. Публікаваўся ў часопісе «Маладняк», газэтах «Савецкая Беларусь», «Чырвоны сьцяг», «Звязда», «Чырвоная зьмена», «Камунар Магілёўшчыны»; калектыўным зборніку «Дэкляматар» (1928). У пераважнай большасьці вершы Туміловіча — гэта ўзоры пралеткультаўскага рамантызму 1920-х г.

Як і большасьць маладнякоўцаў, Туміловіч пісаў пад уплывам імажынізму. Сам паэт высьмейваў тых, хто захапляўся слоўнымі выкрутасамі і пісаў пра «бурапену» і «маргарынавае шчасьце». Паэт быў у захапленьні ад прыроды, беларускай вёскі і яе побыту. Ягоныя творы вызначаліся шчырасьцю і эмацыянальнасьцю, хоць часам і наіўнасьцю, і нястрыманасьцю маладога задору.

Аўтар паэмы «Ульянаў—Ленін», часткова апублікаванай у 1929—1930 гг. З 1930 г публікацыі Туміловіча зьнікаюць са старонак пэрыядычнага друку. Магчыма, гэта зьвязана з хваляй рэпрэсій у 1930-х гг.

## Крыніцы

## Бібліяграфія
* Пунсовае ранне: Вершы / У сааўтарстве. Мн., 1926;
* Полымя. 1960, № 6;
* Анталогія беларускай паэзіі: У 3 т. Т. 2. Мн., 1961.

## Літаратура
* Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т.2. —Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9
* Звонак А. Сціплая песня // Полымя. 1960, № 6;
* ЭГБ, т. 6-1.
* Туміловіч Янка // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. Мн.: БелЭн, 1992—1995.
* 

Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярэзінскім раёне
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Дарт Мол

**[[Дарт]] Мол** () — пэрсанаж выдуманага сусьвету «Зорных войнаў». Дарт Мол — першы вучань Дарта Сыдыюса. У «Зорных войнах» гэты герой зьяўляецца толькі ў першым эпізодзе, але нягледзячы на гэта, усё адно ўражвае сваёй зграбнасьцю й спрытнасьцю ў валоданьні сьветлавым мечам. Дарт Мол на загад Сыдыюса мусіць забіць абодвух рыцараў джэдаяў, што прыляцелі да плянэты Набу на касьмічную станцыю Гандлёвай фэдэрацыі, каб спыніць бязьмежжа віцэ-караля Ганрэя. Але ж нягледзячы на сваю спрытнасьць і майстэрства ў валоданьні сьветлавым мечам, Обі-Ван забівае яго, расьсякаючы на дзьве паловы ў канцы першага эпізоду. Дарта Мола ў фільме граў актор Рэй Парк, а агучыў актор зь Вялікабрытаніі Пітэр Серафіновіч.

## Жыцьцяпіс
Дарт Мол — забрак з Датоміра й цёмны лорд сытхаў, які жыў у апошнія рокі існаваньня Галяктычнай Рэспублікі. Ён нарадзіўся на Датоміры й яшчэ ў маленстве яго ўзяў у вучні Дарт Сыдыюс, які ў той час яшчэ зьяўляўся вучнем Дарта Плэгаса і такім чынам парушыўшы правіла Дарта Бэйна, якое кажа аб тым, што адначасова могуць існаваць толькі два сытхі: сытх-настаўнік і сытх-вучань. Дарт Сыдыюс накіраваў свайго першага вучня на плянэту Мустафар, дзе месьціўся навучальны цэнтр, дзе Сыдыюс пачаў трэніраваць Мола. Дарт Мол засвоіў такія тэхнікі бою як Джуё, Німан/Джар'Кай, Тэрас Касі ().

У 34 року ДБЯ Дарт Мол стварыў свой двайны сьветлавы меч. У 33 року ДБЯ зьдзяйсьніў напад на злачынную арганізацыю «Чорнае сонца», забіўшы шматлікіх яе лідэраў. У 32 року ДБЯ ён быў прызначаны галоўнакамандуючым на Гандлёвай фэдэрацыі на заблякаванай плянэце Набу. Але з-за таго, што каралева Падмэ Амідала ўцякае з плянэты, Дарт Мол накіроўваецца на яе пошукі й наганяе яе й двух джэдаяў на плянэце Татуін, дзе адбываецца яго першая бойка з джэдаем Квай-Гон Джынам.

Квай-Гон уцякае на Нубійскім караблі, а Дарт Мол накіроўваецца да свайго настаўніка на Карусант. Палпатын даведваецца пра намер каралевы вярнуцца на сваю родную плянэту й паведамляе гэта свайму вучню. Дарт Мол вяртаецца на Набу, дзе падчас бітвы паміж гунганамі й арміяй баявых дроідаў наймайдыянаў сустракаецца з Обі-Ванам Кенобі й Квай-Гон Джынам. Падчас вельмі складанай бойцы Мол працінае сваім мечам Квай-Гона й у хуткім часе абяззбройвае Обі-Вана й скідвае яго ў шахту. Але Дарт Мол не ацаніў здольнасьці падавана: Обі-Ван схапіўся за выступ, які тырчэў зь сценкі шахты, а за тым, спрытна скочыўшы ў верх, схапіў меч настаўніка й разсёк Дарта Мола ўздоўж пояса на дзьве паловы, якія паляцелі ў тую самую шахту, куды Дарт Мол намагаўся скінуць Обі-Вана.

## Моц
Дарт Мол належыць да цёмнага бока Моцы. Ён таксама выдатна валодае сьветлавым мечам.

## Зброя
Двайны чырвоны сьветлавы меч.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Сытхі
Катэгорыя:Выдуманыя злодзеі
Айла Сэк’юра

**А́йла Сэк’ю́ра** (; ?, Райлат — 19 ДБЯ, Фэлюцыя) — пэрсанаж сусьвету «Зорных войнаў», тўілеканка-джэдай. Эпізадычна прадстаўленая ў фільмах «Атака клонаў» і «Помста сытхаў», а таксама іншых творах пашыранага сусьвету.

## Жыцьцяпіс
Айла Сэк’юра была падаванкай Кўінлана Воса, а пазьней і ягонага майстра Толмэ. Пад уплывам Цёмнага боку вызваліла цёмнага джэдая расы анзаці і пэўны час была ягонай вучаніцай, аднак пазьней дзякуючы Кўінлану Восу вярнулася на Сьветлы бок.

Ужо ў званьні рыцара джэдая брала ўдзел у клянічных войнах. Адна зь нямногіх джэдаяў, якія ацалелі ў бітве за Джэанозыс.

Забітая аддзелам клонаў на плянэце Фэлюцыя пасьля ўвядзеньня канцлерам Палпатынам у дзеяньне Загаду 66.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Джэдаі
Бярозаўка (Камянецкі раён)

**Бяро́заўка** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, уваходзіць у Вярховіцкі сельсавет.

Бярозаўка месьціцца за 24&nbsp;км на паўночны захад ад Камянцу, за 55&nbsp;км на поўнач ад Берасьця, за 10&nbsp;км на паўночны ўсход ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск (лінія Берасьце — Беласток).

## Гісторыя
* сярэдзіна XIX ст.: вёска ў складзе фальварку Каралін маёнтку Капылы (уладаньне абшарніцы Караліны Пуслоўскай) у Берасьцейскім павеце Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі.
* 1845: паводле інвэнтару маёнтку ў вёсцы 49 двароў, 324 рэвіскія душы, 343 дзесяціны ворыўнай зямлі.
* канец XIX ст.: у Вярховіцкай воласьці таго ж павету і губэрні.
* 1897: паводле перапісу ў Бярозаўскай сельскай грамадзе, 80 двароў, 519 жыхароў, дзейнічалі хлебазапасная крама, кузьня; непадалёк знаходзілася сядзіба маёнтку Серыкі абшарніцы Пуслоўскай, карчма.
* 1905: 537 жыхароў.
* 1921: у выніку польска-савецкай вайны па Рыскай мірнай дамове ў складзе Польшчы, вёска ў Вярховіцкай гміне Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва.
* 1923: 50 двароў, 228 жыхароў.
* 1939: у выніку пакту Молатава — Рыбэнтропа ў складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: вёска ў Вярховіцкім сельсавеце Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці, 136 двароў, 653 жыхары.
* 1941—1945: цягам Другой сусьветнай вайны на франтах загінулі і зьніклі бязь вестак 20 жыхароў вёскі.
* 1948: у пачатковай школе 38 вучняў.
* 1950: дзейнічаў калгас «Рассвет» (99 чальцоў).
* 1960: у вёсцы 290 жыхароў.
* 1962: у Камянецкім раёне.
* 1970: 223 жыхары, у калгасе «Расея».

## Насельніцтва
* 1999 год — 113 чалавек
* 2010 год — 90 чалавек

## Інфраструктура
У складзе ААТ «Каралін». Працуе крама.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С.&nbsp;22—23.

Катэгорыя:Вярховіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Аляксей Лягчылін

**Аляксе́й Лягчы́лін** ( 11 красавіка 1992 году) — беларускі футбаліст, апорны паўабаронца «Ліды». У 2017 годзе правёў 1 матч за нацыянальную зборную Беларусі.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец гарадзенскага клюбу «Нёман», з 2009 году выступаў за галоўную каманду. У сэзоне 2012 году не зьяўляўся на полі з прычыны траўмы. У сэзоне 2013 году толькі ў чэрвені стаў трапляць на лаўку запасных. 30 верасьня 2013 году пасьля доўгага перапынку зноўку выйшаў на поле за асноўную каманду «Нёману». Хутка замацаваўся ў асноўным складзе на пазыцыі апорнага паўабаронцы. У сэзоне 2014 году ўжо быў трывалым гульцом асновы, гуляючы ў апорнай зоне. 7 траўня 2014 году адзначыўся дублем у браму салігорскага «Шахцёру», той матч скончыўся зь лікам 3:0. Усяго за сэзон 2014 году забіў 4 мячы. У студзені 2016 году перайшоў у клюб «Менск». У студзені 2017 году падпісаў кантракт зь берасьцейскім «Дынама». У першай палове сэзону 2017 году трывала гуляў у стартавым складзе на пазыцыі апорнага паўабаронцы, пасьля стаў радзей зьяўляцца на полі. У чэрвені 2018 году паводле пагадненьня бакоў пакінуў берасьцейскі клюб.

У ліпені 2018 году вярнуўся у гарадзенскі «Нёман».  Замацаваўся ў стартавым складзе гарадзенскай каманды. У сэзоне 2019 году часьцей выкарыстоўся ў якасьці цэнтральнага абаронцы, пазьней пачаў гуляць у абароне рэгулярна. У сьнежні 2019 году падоўжыў кантракт з гарадзенцамі на адзін сэзон. У студзені 2024 года зноў падоўжыў пагадненьне зь «Нёманам». Не зважаючы на тое, што гулец у сэзоне 2024 году ня меў шмат гульнёвага часу, у студзені 2025 году ён працягнуў супраць з клюбам. Па заканчэньні сэзону пасьля доўгіх гадоў у гарадзенскім клюбе сышоў з каманды і прыяднаўся да першалігавай «Ліды».

### Міжнародная
У 2013 годзе выступаў за моладзевую зборную Беларусі на Кубку Садружнасьці, які праходзіў у Санкт-Пецярбургу. Тамака правёў усе 6 матчаў і забіў 1 гол у браму моладзевай зборнай Таджыкістану. 1 чэрвеня 2017 году дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Беларусі ў таварыскім матчы супраць зборнай Швайцарыі.

## Дасягненьні
* Срэбны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2023, 2024
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2017, 2024, 2025
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2018

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Войны сытхаў

**Во́йны сы́тхаў** — агульная назва сэрыі войнаў у выдуманым сьвеце «Зорных войнаў», якія адбываліся паміж сытхамі і Ордэнам джэдаяў.

## Войны
* Вялікая сыцкая вайна (4&nbsp;000 — 3&nbsp;996 д. б. я.)
* Мандалёрскія войны (3&nbsp;976 — 3&nbsp;960 д. б. я.)
* Джэдайская грамадзянская вайна (3&nbsp;959-3&nbsp;956 д. б. я.)
* Андэранская грамадзянская вайна (3&nbsp;951 д. б. я.)
* Першая грамадзянская вайна сытхаў (3&nbsp;956 — 3&nbsp;955 д. б. я.)
* Першая чыстка джэдаяў (3&nbsp;955-3&nbsp;951 д. б. я.)
* Другая грамадзянская вайна сытхаў (3&nbsp;951 — ? д. б. я.).

## Галоўныя ўдзельнікі
* Улік Кел-Дрома
* Экзар Кун
* Номі Санрайдэр
* Крэя
* Мандалор Нястрымны
* Мандалор Найвышэйшы
* Дарт Рэван
* Дарт Малак
* Дарт Нігілус
* Дарт Сыён
* Выгнаная джэдай
 
Катэгорыя:Канфлікты ў «Зорных войнах»
Мэталюрг Скоп’е (гандбольны клюб)

**ГК «Мэталю́рг Ско́п’е»** () — македонскі гандбольны клюб з Скоп’я. Выступае ў Македонскай гандбольнай супэрлізе і рэгіянальнай СЭГА-Лізе.

## Мінуўшчына
Клюб быў заснаваны ў 1971 року пад патранажам сталеліцейнага заводу Скоп’я. Першымі гульцамі клюбу сталі супрацоўнікі прадпрыемства. У 1974 быў створаны моладзевы фарм-клюб, які стаў асновай для «Мэталюргу» цягам наступных дваццаці гадоў.

Дэбют «Мэталюргу» на міжнароднай арэне адбыўся ў 1993 року супраць бэльгійскага ГК «Гершталь Льеж» у Кубку гарадоў ЭГФ. Адгэтуль клюб стала ўдзельнічае ў міжнародных спаборніцтвах. У сэзоне 2012—2013 «Мэталюрг» першым з македонскіх клюбаў здолеў трапіць у чвэрцьфінал Лігі чэмпіёнаў, за год да гэтага дайшоўшы да 1/8 фіналу. У сэзоне 2013—2014 клюб паўтарыў свой посьпех у гэтым турніры.

## Дасягненьні

* Македонская гандбольная супэрліга
: **Чэмпіёны (6):** 2005—2006, 2007—2008, 2009—2010, 2010—2011, 2011—2012, 2013—2014

* Гандбольны кубак Македоніі
: **Уладальнікі (5):** 2006, 2007, 2010, 2011, 2013

## Хатняя арэна
ГК «Мэталюрг» праводзіць свае хатнія паядынкі на пляцоўцы «Аўтакаманда», якая знаходзіцца ва ўласнасьці клюбу. Зьмяшчальнасьць арэны — 2000 гледачоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Профіль на бачыне ЭГФ
* Профіль на бачыне СЭГА-лігі
* Профіль на бачыне The-Sports.org
* 

Катэгорыя:Паўночнамакедонскія гандбольныя клюбы
Катэгорыя:Спорт у Скоп’і
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1971 годзе
Уладзімер Вялічка

**Уладзі́мер Па́ўлавіч Вялі́чка** (30 кастрычніка 1943, вёска Масевічы, цяпер у Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці — 11 жніўня 2018) — беларускі філёзаф, журналіст, публіцыст. Кандыдат філязофскіх навук. Першы рэдактар часопісу «Беларуская думка».

Заслужаны дзяяч культуры Беларусі, ляўрэат Дзяржаўнае прэміі Беларусі (1998), ляўрэат літаратурнае прэміі «Залаты Купідон» (2007).

Сябра праўленьня ГА «Беларускі саюз журналістаў».

Памёр 11 жніўня 2018 году.

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 30 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія філёзафы
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Беларусі
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Кандыдаты філязофскіх навук
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу журналістаў
Катэгорыя:Памерлі 11 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 2018 годзе
Астра Джурджу

«**Астра**» () — колішні румынскі футбольны клюб з гораду Джурджу. Заснаваны ў 1934 годзе. Чэмпіён Румыніі (2016), уладальнік Кубка Румыніі (2014) і двухразовы ўладальнік Супэркубка Румыніі (2014, 2016).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Джурджу
Анегінская страфа

**Ане́гінская страфа́** — створаная А. Пушкіным чатырнаццацірадковая страфа з рыфмоўкай АбАбВВггДееДжж. Складаецца з трох цесна зьвязаных паміж сабой чатырохрадкоўяў зь перакрыжаванай, сумежнай і апаяснай рыфмоўкай і заключнага двухрадкоўя — коды. Дзякуючы мужчынскім рыфмам кода гучыць энэргічна, мае звычайна афарыстычны характар. Анегінская страфа надзвычай ёмістая і гнуткая, што дапамагае лепшай перадачы эпічнага зьместу вялікіх па аб’ёме твораў (паэма, раман вершаваны). А. Пушкін напісаў анегінскай страфой асноўны свой твор — вершаваны раман «Евгений Онегин» (адсюль і назва). Пазьней ёю карыстаўся М. Лермантаў (паэмы «Тамбовская казначейша», «Моряк»), некаторыя іншыя расейскія паэты.
## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Алкманава страфа

**Алкма́нава страфа́** — адзін зь відаў двухрадковай, антычнай страфы, першы радок якой — гекзамэтар, другі — алкманаў верш, які ў сілаба-танічнай імітацыі перадаецца 8-стопным харэем з мужчынскай кляўзулай (прычым, на апошнім складзе націск можа адсутнічаць). Названа так у гонар яе стваральніка старажытнагрэцкага паэта VII ст. да н. э. Алкмана.
## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Алкеева страфа

**Алке́ева страфа́** — адзін зь відаў чатырохрадковай антычнай страфы. Сярод розных варыянтаў алкеевай страфы, бадай, самы пашыраны быў наступны: два першыя радкі — адзінаццаціскладовыя ямбы з анапэстам у чацьвёртай стапе, трэці — дзевяціскладовы ямб і чацьвёрты — алкееў верш, што складаўся з двух дактыляў і двух харэяў. Названая страфа па імені старажытнагрэцкага лірыка Алкея (VII—VI ст. да н. э.), які вынайшаў яе.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Tushek&Spigel Supercars

**Tushek&Spigel Supercars** ( — *супэраўтамабілі Тушэк*) — раней славенская, цяпер аўстрыйская кампанія-вытворца легкавых аўтамабіляў са штаб-кватэрай у Мурэку, заснаваная ў 2011 року.

## Мінуўшчына
Кампанія заснаваная спартовым гоншчыкам Алёшам Тушэкам () пасьля завяршэньня ягонай кар’еры ў 2003 року. Незадаволены недастатковай хуткасьцю свайго гоначнага аўтамабілю Porsche 911, ён узяў за аснову для стварэньня ўласнага спорткару набор для зборкі славацкага .

У 2011 была заснаваная гандлёвая марка Tushek Supercars. Першы сабраны кампаніяй аўтамабіль атрымаў назву Renovatio T500. З выгляду ён падобны да K1 Attack, аднак на 80% Renovatio цалкам уласнае зборкі славенскага вытворцы. Аўтамабіляў гэтай мадэлі будзе сабрана 30 асобнікаў, яны прадаюцца па кошце €300 000.

У 2013 року Tushek Supercars паведаміла пра пляны стварэньня новага спорткару Forego T700. Дата пачатку вытворчасьці пакуль невядомая, аднак фатаздымкі мадэлі ўжо зьявіліся ў сеціве.

Усе аўтамабілі зьбіраюцца пад заказ уручную.

## Мадэлі

### Renovatio T500
Спажываньне паліва: 9,3 л/100 км (шаша), 14,9 л/100 км (горад), 11,5 л/100 км (сярэдняе)

Тармазны шлях (100—0 км/г): 29 м. Папярочная перагрузка: 1,7g.

Паскарэньне:
* 0—100 км/г — 3,7 с
* 0—200 км/г — 11,5 с

Tushek прадастаўляе для сваёй мадэлі ў базавай камплектацыі нехарактэрныя для спартовых аўтамабіляў выгоды: аўдыёсыстэма з iPhone, раздым USB, mp3-прайгравальнік, Bluetooth, кандыцыянэр, складальны дах.

### Forego T700

Пакуль характарыстыкі будучага аўтамабіля Forego T700 трымаюцца ў сакрэце. Вядома толькі, што ён будзе палегчаны за кошт шырэйшага выкарыстаньня карбону. Меркаваная магутнасьць — 700 к. с.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* 

Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі Славеніі
Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі Аўстрыі