Франц Кафка

**Франц Ка́фка** (; 3 ліпеня 1883, Прага — 3 чэрвеня 1924, Кірлінг, каля Вены) — адзін з асноўных нямецкамоўных пісьменьнікаў XX ст., большая частка працаў якога была апублікаваная пасьмяротна. Ягоныя творы, прасякнутыя абсурдам, страхам перад вонкавым сьветам і вышэйшым аўтарытэтам здольныя выклікаць у чытача адпаведныя трывожныя эмоцыі, — зьява ўнікальная ў сусьветнай літаратуры.

## Жыцьцё
Фрац Кафка нарадзіўся ў габрэйскай сям’і, якая жыла ў праскім раёне Юзэфаў (былое гета гораду Прагі — тады ў складзе Аўстра-Вугорскай Імпэрыі). Франц быў першым дзіцём у сям’і Германа й Юліі Кафкаў (у дзявоцтве Леві). Сям’я Кафкі належала да сярэдняй клясы: бацька, сам будучы чацьвертым дзіцём у беднай правінцыйнай сям’і, пасьля прыезду ў Прагу адкрыў галянтэрыйную краму, маці была родам з забясьпечанай сям’і півавараў з Подэбрадаў. Сына, народжанага меней чым год пасьля шлюбу, назвалі Францам у гонар Імпэратара Франца Ёсіфа. Франц Кафка меў двух братоў, Георга і Гайнрыха — яны памерлі ў год пасьля нараджэньня, а таксама тры сястры: Элі, Валі і Отлу (загінулі падчас ІІ сусьветнай вайны).

Прозьвішча «Кафка» па-чэску (kavka) азначае літаральна птушку каўку (галку). Выява гэтай птушкі была эмблемай фірмы Германа Кафкі.

З 1889 да 1893 году Франц наведваў нямецкую (*Deutsche Knabenschule*), а не чэскую, пачатковую школу, што адлюстроўвала жаданьне яго бацькі пасунуцца вышэй па сацыяльнай лесьвіцы. Хаця большасьць насельніцтва Прагі ў тыя часы размаўляла па-чэску, мовай эліты была нямецкая. Франц свабодна валодаў чэскай, а таксама няблага ведаў францускую (адным зь яго ўлюбёных пісьменьнікаў быў Флябэр). Будучы габрэям, ён аднак амаль ня ведаў ідыш і стаў цікавіцца традыцыйнай культурай свайго народу толькі ў дваццаць гадоў, а іўрыт пачаў вывучаць толькі ў канцы жыцьця.

У 1901 годзе Кафка скончыў гуманітарную гімназію на староўцы (*Altstädter Gymnasium*). У жніўні таго ж году распачаў навучаньне ў Карлавым унівэрсытэце Прагі. Прысьвяціўшы два тыдні хіміі, ён аднак перавёўся на факультэт права. У 1906 годзе атрымаў ступень доктара права і распачаў стажыроўку ў судзе.

Менавіта падчас навучаньня ва ўнівэрсытэце Кафка пазнаёміўся са сваім лепшым сябрам, вядомым тады праскім пісьменьнікам жыдоўскага паходжаньня, Максам Бродам. Дзякуючы Броду большасьць твораў Кафкі і пабачыла сьвет.

З 1908 да 1922 году Кафка працаваў у страхавой фірме ў Празе і меў шмат службовых падарожжаў па Чэхіі. У час, калі ён сышоў з працы, ён займаў добрааплачваемае становішча старэйшага інспэктара.

Да 35 гадоў Кафка жаў разам з бацькамі. Ён меў складаныя адносіны са сваім дэспатычным айцом і да канца жыцьця застаўся кавалерам. У пэрыяд паміж 1912 і 1917 гадамі ён заляцаўся да бэрлінскай сакратаркі Фэліцыі Баўэр, двойчы быў зь ёй заручаны і двойчы зрываў шлюб. Істотнай жанчынай у жыцьці Кафкі была Мілена Есэнская — чэская журналістка, пісьменьніца й перакладчыца ягоных твораў. Апошняй жанчынай Кафкі была Дора Дымант, габрэйка з артадаксальнай сям’і з Пабяніцаў, якая зацікавіла яго вывучэньнем Талмуду.

У 1922 годзе праз прагрэсуючыя сухоты Кафка быў вымушаны сысьці з працы. У 1923 годзе ён перабраўся ў Бэрлін, каб жыць разам з Дорай Дымант. У той час ён імкнуўся займацца толькі творчасьцю. Праз год Франц Кафка памёр у санаторыі Кірлінг каля Вены, імаверна ад зьнясіленьня: болі ў горле не дазвалялі яму прымаць ежу, а ўнутраная тэрапія была ў той час няразьвітая. Яму было 40 гадоў.

## Творчасьць
Першы зборнік апавяданьняў і фрагмэнтаў прозы Кафкі быў выдадзены ў 1913 годзе пад назвай *Сузіраньне* (*Betrachtung*). У той жа час паўстала першая глава няскочанага раману ''Амэрыка''. Агулам, падчас жыцьця Кафка апублікаваў толькі чатыры зборнікі: вышэйзгаданае *Сузіраньне*, *Вясковы доктар*, *Кары* і *Мастак голаду*. Галоўныя яго творы — ''Амэрыка'', ''Працэс'' і ''Замак'' — выйшлі з друку ўжо пасьля яго сьмерці і насуперак апошняму жаданьню (Кафка прасіў Макса Брода зьнішчыць рукапісы). Таксама пасьля сьмерці былі выдадзеныя дзёньнікі і ліставаньні Кафкі з Бродам, Фэліцыяй Баўэр і некаторымі іншымі асобамі. Броду ўдалося папулярызаваць творчасьць Кафкі на хвалі захапленьня экзыстэнцыялізмам у 1940-х і 1950-х гадах.

У сваіх аповесьцях Кафка стварыў мадэль сытуацыі, якую называюць кафкаўскай (у нямецкай мове існуе нават адмысловы прыметнік *kafkaesk*). Істотай кафкаўскай сытуацыі ёсьць канфлікт паняволенай самотнай адзінкі з вышэйшай інстанцыяй, ананімнай і недасяжнай.

### Выбраныя творы

#### Апавяданьні і фрагмэнты
* 1913 — *Прысуд* (*Das Urteil*)
* 1914 — *У калёніі для зьняволеных* (*In der Strafkolonie*)
* 1914 — *Перад законам* (*Vor dem Gesetz*)
* 1915 — *Ператварэньне* (*Die Verwandlung*)
* 1917 — *Рапарт для акадэміі* (*Ein Bericht für eine Akademie*)
* 1922 — *Досьледы сабакі* (*Forschungen eines Hundes*)

#### Раманы
* 1925 — ''Працэс'' (*Der Prozess*); няскончаны раман, пісаўся ў 1914—1915 гадах, выдадзены пасьля сьмерці
* 1926 — ''Замак'' (*Das Schloß*); няскончаны раман, распачаты ў 1922 годзе, выдадзены пасьля сьмерці
* 1927 — ''Амэрыка'' (*Der Verschollene*); няскончаны раман, распачаты ў 1912 годзе, выдадзены пасьля сьмерці

## Беларускія пераклады
* 
* 
* Не спадзявайся! (Апавяданні) // Arche, 2011, №9.
* Выбраныя творы. У 2 тамах: раман «Працэс», апавяданьні. Пераклад зь нямецкай Л. Баршчэўскага. — Мн.: Выд. Зьміцер Колас, 2020.  — 284+308 с.
* Замак: раман. Пераклад зь нямецк. Л.Баршчэўскага. — Мн.: Выд. Зьміцер Колас, 2022.  — 420 с.
* Зьніклы: раман; Восем сшыткаў in octavo. Пераклад зь нямецк. Л.Баршчэўскага. — Мн.: Выд. Зьміцер Колас, 2022.  — 368 с.

Некалькі кароткіх твораў даступныя на сайце «Беларуская палічка».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Лявонава Е. А. Кафка (Kafka) Франц. //  
* 

## Вонкавыя спасылкі
* The Kafka Project
* Прысуд
* Тэстаменты

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Празе
Катэгорыя:Нямецкія літаратары
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы