open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Атавіё Леоні

**Атавіё Леоні** () — італьянскі мастак, майстар алоўкавых партрэтаў, гравёр, вучань свайго бацькі, лепніка з воску Лёдовіка Леоні (памёр у 1606 г.), падобна яму празваны Падаваніна. Пісаў гістарычныя карціны, пераважна партрэты, цэлы шэраг якіх уноўлены ім у гравюрах. У гэтых апошніх ён выявіў вялікі густ, прычым асобы і целавыя часткі выконваў пункцірам, а валасы і драпіроўкі рыскамі, з дапамогай бюрэня і іголкі. Лепшыя зь яго гравюраў — партрэты Франчэска Бракаліні-дэль-Апі, жывапісца Антоніё Тэмпэсты і папы Урбана VII.

## Галерея

Файл:Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg|Партрэт Караваджа 
Файл:Galileo by leoni.jpg|Партрэт Галілео Галілея


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1568 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1630 годзе
Катэгорыя:Італьянскія мастакі і мастачкі
Выцесаны човен з Гэнсану

**Выцесаны човен з Гэнсану** — човен бронзавага веку, знойдзены ў жвіравым кар’еры ў Шардлаў, Дэрбішыр. Захоўваецца ў музэі й мастацкай галерэі Дэрбі.

## Апісаньне
Човен быў адкрыты ў жвіравым кар’еры ў вёсцы Шардлаў на поўдзень ад Дэрбі ў 1998 року. Човен захаваўся амаль цалкам за выняткам нязначных пашкоджаньняў ад каменаломных машынаў. Човен быў датаваны 3500 рокам да н. э. На жаль, ягоная маса была настолькі вялікая, што човен давялося разрэзаць на маленькія часткі, каб мець магчымасьць транспартаваць. Большую частку масы склала вільгаць, якая захавала дрэва ад гніеньня. У «York Archaeological Trust» дрэва цягам 18 месяцаў было высушанае ў рашчыне поліэтыленгліколю, які надаў дрэву моц.

Човен быў напоўнены грузам пяшчаньніку, які здабываўся ў Каралеўскай шахце непадалёк. Меркавана камень прызначаўся для ўзмацненьня грэблі ўздоўж ракі Трэнт.

Кансэрвацыя чоўну абыйшлася ў £119 000. Цяпер ён захоўваецца ў Дэрбскім музэі.

Празь пяць рокаў у тым самым кар’еры быў знойдзены другі човен, але яго перазахавалі празь неабходнасьць кансэрвацыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэрбішыр
Катэгорыя:Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
Рымскія дарогі

**Рымскія дарогі** ( — дарогі) — дарожная сетка, створаная рымлянамі для хуткага перасоўваньня войскаў, гандлёвых караванаў і кур'ераў.

Часьцей за ўсё гэта былі адносна прамыя дарогі паміж важнымі населенымі пунктамі, што давала магчымасьць хутка перамясьціцца ў неабходнае месца. Рымскія дарогі злучылі паміж сабой шматлікія гарады ў Італіі, затым пачалі зьяўляцца і на іншых тэрыторыях Рымскай імпэрыі паміж значнымі палітычнымі і эканамічнымі цэнтрамі.

Першапачаткова дарогі будаваліся ў вайсковых мэтах, але затым сталі іграць значную ролю ў эканамічным разьвіцьці імпэрыі. Магчыма, у канчатковым выніку разьвітая сетка дарог толькі спрасьціла заваёву рымскіх тэрыторыяў барбарамі. Пасьля падзеньня Рымскай імпэрыі дарогамі працягвалі карыстацца па меншай меры каля тысячагодзьдзя, а ў некаторых выпадках і дагэтуль, хоць зараз яны ўжо пакрытыя асфальтам.

## Глядзіце таксама
* Ікнілдзкая дарога
Мокрае

Назву **Мо́крае** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Мокрае — вёска ў Пружанскім раёне 

* Магілёўская вобласьць:
** Мокрае — вёска ў Быхаўскім раёне 
** Мокрае — былая вёска ў Касьцюковіцкім раёне

### Польшча
* Мокрае — вёска ў Падляскім ваяводзтве

## Іншае
* Мокрае — заказьнік раённага значэньня ў Клічаўскім раёне 

## Глядзіце таксама
* Мокрава
* Мокравічы
* Мокрадзь
* Мокрая
* Мокрая Дуброва
* Мокрыца
Руднікі

Назву **Руднікі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Руднікі — вёска ў Пружанскім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Руднікі — вёска ў Глыбоцкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Руднікі — вёска ў Карэліцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Руднікі — вёска ў Валожынскім раёне
** Руднікі — вёска ў Капыльскім раёне

### [[Летува]]
* Руднікі — вёска ў Салечніцкім раёне Віленскага павету

## Глядзіце таксама
* Руднае
* Рудніца
* Руднішча
* Рудня
* Руднянка
* Руднянскае
Бульбаш

**Бульба́ш**, мн. лік **бульбашы́** — мянушка беларусаў у расейцаў.

## Паходжаньне
Паводле аднае з вэрсіяў, мянушка паходзіць ад назвы сельскагаспадарчай культуры — бульбы, — якая традыцыйна адыграе значную ролю ў мэню, культуры і сельскай гаспадарцы беларусаў. Рэспубліка Беларусь уваходзіць у дзясятку сусьветных лідэраў па вытворчасьці бульбы, а па вырошчваньні яе на душу насельніцтва займае першае месца.

Паводле меркаваньня прыхільнікаў іншае вэрсіі, спробы вытлумачэньня паходжаньня мянушкі «бульбаш» праз прысутнасьць у рацыёне беларусаў страваў з бульбы — беспадстаўныя. Яны лічаць, што мянушка зьявілася з боку Маскоўскага патрыярхату ў XVIII стагодзьдзі.

У XX стагодзьдзі мянушка набыла таксама раўналежныя значэньні: назоў ваяроў аддзелаў, верхаводы якіх мелі мянушку Бульба. Са згадак якута, ураджэнца Бяцюнскага насьлегу Намскага ўлусу, які ваяваў на Палесьсі:

У дадзеным выпадку мянушка «бульбаш» ужываецца да жаўнераў Тараса Бараўца, які меў мянушку *Бульба*.

## Ужываньне
У сувязі з тым, што мянушка негатыўна ўспрымаецца часткаю беларускага грамадзтва, апошнім часам прымаюцца спробы дабіцца забароны на выкарыстаньне вытворцамі гэтай назвы («Бульбашъ») у якасьці гандлёвай маркі для сваёй прадукцыі.

Мянушка «бульбаш» сярод іншых была ўлучаная ў «Альфабэтны пералік магчымых варыянтаў адказу насельніцтва для кадаваньня адказу на пытаньне 7 Перапіснога аркушу формы Л Усерасейскага перапісу насельніцтва 2010 року».

## У мастацтве

Кучму с гарными хохлами, Лукашенку с бульбашами,
Китовани с пистолетом и Гейдара с минаретом,
Плюс — Шаймиева с ордою, плюс — Дудаева с дудою,
Плюс — Ниязова с Кораном, плюс — родного со стаканом.

Особое беспокойство нам доставляли профессионально подготовленные бойцы националистических формирований белорусской краевой обороны и украинцы. По указанию фашистов они взяли за основу принципы действия наших партизан. Это были небольшие группы по 15-30 человек, укомплектованные немецким диверсионным обмундированием. Они отлично владели рукопашным боем и взрывотехникой. Хорошо ориентировались в дремучих лесах Белоруссии. Против них наши деревенские «бульбаши» были бессильны.

## Глядзіце таксама
* Кацап
* Хахол
* Маскаль
* Тыбля

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Пётр Садоўскі. Таварныя знакі і нацыянальныя пачуцьці (філялягічныя развагі наконт гандлёвай маркі «Бульбашъ»)
* Назва гарэлкі «Бульбаш» абражае нацыянальную годнасьць беларусаў
* Францішак Хлус, Марцін Юр. «Праўдзівая гісторыя Кацапа, Хахла і Бульбаша, пераказаная Вечным жыдам»

Катэгорыя:Нацыянальныя мянушкі
Катэгорыя:Беларусы
Кузьня (карціна Джозэфа Райта)

«**Кузьня**» () — паўторная тэма ў пяці карцінах ангельскага мастака Джозэфа Райта 1771—1773 рокаў.

## Апісаньне
Усе пяць карцінаў былі напісаныя Джозэфам Райтам у пэрыяд з 1771 па 1773 рокі.

На той з карцінаў, што захоўваецца ў музэі й мастацкай галерэі Дэрбі, выяўленыя трое мужчынаў за працай над жалезным або сталёвым вырабам. Прысутнасьць гледачоў і начная праца тлумачыцца працай па-за будынкам: Райт адлюстроўвае паладку нечага для вандроўніка пры сьвятле сьвечкі. Гэтая абстаноўка дазваляе паказаць навык мастака ў працы з такім асьвятленьнем. У правай частцы карціны гультаяваты мужчына выточвае кій. Нікалсан адзначае, што на яго глядзяць без асуджэньня, але з павагай.

## Іншыя вэрсіі
Карціна была набытая «Мастацкай фундацыяй» і Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі ў 1979 року прыкладна за 69 000 фунтаў у сям’і Грэг (*Greg*), што валодала ёй з 1875 року.

Пазьнейшыя вэрсіі, на якіх праца каваля адлюстраваная болей традыцыйна, у цяперашні час захоўваюцца ў Эрмітажы (Санкт-Пецярбург) і ў галерэі Тэйт (Лёндан). На іх паказаны дужы мужчына, які працуе з кавальскім горнам у той час, як за ім назірае ягоная сям’я. За адлюстраваньне ў сваіх творах прамысловых аб’ектаў у якасьці цэнтральных сюжэтаў карціны Райта часта выкарыстоўваюць як сымбаль Прамысловай рэвалюцыі і Асьветніцтва.

У 1772 року Райт стварыў вэрсію карціны 44 на 52 цалі пад назваю «The Iron Forge». Яна была прададзеная лорду Палмэрстану () за 200 фунтаў; гэтая карціна дагэтуль захоўваецца ў сям’і Палмэрстанаў. Іншая вэрсія карціны, 41 на 55 цаляў, «An Iron Forge viewed from without» (), была прададзеная Кацярыне II; у аснове кампазыцыі — малюнак пяром, які таксама захоўваецца ў музэі й мастацкай галерэі Дэрбі.

Яшчэ адна вэрсія карціны, «The Blacksmith’s Shop», была прададзеная Першаму лорду Мэльбурну. Яна заставалася ў Мэльбурнаў да перадачы ў «Down House», дзе стала часткай калекцыі ў памяць Чарлза Дарвіна; на дадзены момант яна знаходзіцца ў калекцыі Мэлана.

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Карціны Джозэфа Райта
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1771 годзе
Катэгорыя:Галерэя Тэйта
Катэгорыя:Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Эрмітаж
Гаць

Назву **Гаць** маюць:

* Гаць — насьціл зь бярвеньня ці гальля, грэбля, запруда
* Гаць — рака ў Смалявіцкім і Ігуменскім раёнах Менскай вобласьці, левы прыток ракі Волмы
* Гаць — вёска ў Рудабельскім раёне Гомельскай вобласьці
* Гаць — пасёлак у Салігорскім раёне Менскай вобласьці
* Гаць — вадасховішча ў Баранавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці на рацэ Лахазва

## Глядзіце таксама
* Вялікая Гаць
* Гацькаўшчына
Ніўнае

Назву **Ніўнае** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Ніўнае — вёска ў Рудабельскім раёне Гомельскай вобласьці
* Ніўнае — вёска ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці
Ламавіцкі сельсавет

**Ламаві́цкі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рудабельскага раёну Гомельскай вобласьці.

Адміністрацыйны цэнтар — вёска Ламавічы.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Рудабельскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Тарас Прахаська

**Тара́с Багда́навіч Праха́ська** ( 16 траўня 1968, Івана-Франкоўск)— сучасны ўкраінскі пісьменьнік, журналіст, адзін з выдатных дзеячоў станіслаўскага фэнамэну. Брат Юрыя Прахаські.

## Пераклады на беларускую мову
* Спаленае лета, Часопіс Паміж № 5-2006 Пераклала Ціна КЛЫКОЎСКА.
* Два безадказныя рэпартажы, Часопіс Паміж № 3-2003 Пераклад Тацяны ЎРУБЛЕЎСКАЙ
* Вакол возера Часопіс Паміж № 6-2007 Пераклала Ціна Давыдчук
* Увабраць горад ARCHE 7-8 — 2007, Пераклала Ціна Давыдчук
* А лес расьце

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івана-Франкоўску
Катэгорыя:Украінскія літаратары
Катэгорыя:Украінскія журналісты
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Слуцкага раёну

У Слуцкім раёне знаходзяцца 32 аб’екты, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 21 — помнікі археалёгіі, 6 — помнікі архітэктуры, 5 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Вонкавыя спасылкі

Случчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Індзейская ўдава

«**Індзейская ўдава**» () — карціна ангельскага мастака Джозэфа Райта, скончаная напрыканцы 1793 альбо напачатку 1794 году і ўпершыню выстаўленая на пэрсанальнай выставе Райта ў 1785 годзе. Цяпер карціна выстаўленая ў Музэі і мастацкай галерэі Дэрбі. Сам мастак выкарыстоўваў назву «Індзейская ўдава», але больш поўная назва — «Удава індзейскага правадыра, якая сочыць за зброяй свайго пакойнага мужа» ().

Паводле Нікалсана, частка дэталяў карціны (шкуры, пёры, нож) досыць праўдападобныя, у той час як драпіраваньне зьяўляецца толькі данінай моднай манеры малюнку жанчынаў, якія перажываюць складанасьці; гэта кажа на карысьць таго факту, што Райт выкарыстоўваў сапраўдны рэквізіт.

Іншы мастак з Дэрбі, Джон Рафаэль Сьміт (*John Raphael Smith*), выгравіраваў гэтую карціну ў 1785 годзе. Сам Райт напісаў яшчэ даволі блізкую копію «Індзейскай удавы» (зьнішчаную ў пажары), а таксама яшчэ адну карціну, прысьвечаную жаночай сіле духу — «The Lady in Milton’s Comus».

## Крыніцы

Катэгорыя:Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Карціны Джозэфа Райта
Джэймз Фэрг’юсан

**Джэймз Фэрг’юсан** (; 25 красавіка 1710 — 17 лістапада 1776) — шатляндзкі астраном і стваральнік прыладаў XVIII стагодзьдзя.

## Біяграфія

Фэрг’юсан нарадзіўся 25 красавіка 1710 году ў Банфшыру ў сям’і простых рабочых: ягоны бацька, Джон Фэрг’юсан (*John Ferguson*) працаваў і арандаваў невялікі кавалак зямлі, яго маці, Элспэт Лобан (*Elspet Lobban*) гадавала іх шасьцярых дзяцей, зь якіх Джон быў другім. Паводле яго аўтабіяграфіі, ён навучыўся чытаць, слухаючы, як яго бацька вучыць ягонага старэйшага брата, і дзякуючы нейкай старой жанчыне, да таго, як бацька вырашыў пачаць яго вучыць. Пасьля таго, як бацька навучыў яго пісаць, у сямігадовым узроьсце яго адправілі на тры месяцы ў школу пісьменнасьці ў Кейт (*Keith*). Аднойчы ў дзевяць гадоў, калі ён убачыў, як яго бацька правіць дзіравы дах з дапамогай рычага, яму атрымалася ня толькі зразумець прынцып такой працы, але і распаўсюдзіць яго на кола і паўвось. Адзін з суседзяў паказаў яму кнігу, у якой пацьвярджаліся здагадкі Фэрг’юсана.

У 1720 годзе Фэрг’юсан пачаў працаваць, да 14 гадоў пас авечак. Адначаова ён займаўся стварэньнем мэханічных мадэляў з дапамогай такарнага станка і сьцізорыка і па начах вывучаў зоркі. Яго настаўнік, Джэймз Глэшан (*James Glashan*), добразычлівы ставіўся да гэтых заняткаў, і часьцяком вызваляў у хлопчыка пад іх час. У 1728 годзе прайшоў тэрмін дамовы з Глэшанам, і Фэрг’юсан стаў вучыцца ў доме Томаса Гранта (*Thomas Grant*). У 1730 годзе, пасьля ад’езду Гранта, Фэрг’юсан вярнуўся дадому. У гэты пэрыяд ён стварыў глёбус і драўляны гадзіньнік.

У 1734 годзе Фэрг’юсан пераехаў у Эдынбург, дзе заняўся партрэтнай мініятурай, далей ён пераехаў у Інвэрнэс, і ў 1743 годзе — у Лёндан, дзе пражыў рэшту жыцьця. У лістападзе 1763 году ён уступіў у Лёнданскае каралеўскае таварыства, распрацоўваў астранамічныя і мэханічныя мадэлі, з 1748 году — чытаў лекцыі па экспэрымэнтальнай філязофіі. У апошнія гады жыцьця ён атрымліваў пэнсію ў 50 фунтаў стэрлінгаў; памёр ён 17 лістапада 1776 году і быў пахаваны ў двары царквы панны Марыі.

Лічыцца, што Джэймз Фэрг’юсан быў адлюстраваны на карціне «Філёзаф, які тлумачыць мадэль Сонечнай сыстэмы» Джозэфа Райта (адначасова ж біёграф Райта, Бэнэдыкт Нікалсан, сьцьвярджаў у 1968 годзе, што ўзорам для настаўніка быў Джон Ўайтгэрст, у той час як іншы камэнтатар указвае на падабенства фігуры з «партрэтам Ісака Ньютана пэндзлю Готфры Кнэлера».

У сьпіс найважнейшых публікацыяў Фэрг’юсана ўваходзяць:
* *Astronomical Tables* (1763)
* *Lectures on Select Subjects* (першая рэдакцыя, 1761, з праўкамі сэра Дэйвіда Брустэра ў 1805 годзе)
* *Astronomy explained upon Sir Isaac Newton’s Principles* (1756, з праўкамі сэра Дэйвіда Брустэра ў 1811 годзе)
* *Select Mechanical Exercises, with a Short Account of the Life of the Author, written by himself* (1773).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Шатляндзкія астраномы
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі
Катэгорыя:Памерлі ў Лёндане
Грынвіцкі мэрыдыян

**Грынвіцкі мэрыдыян** — геаграфічны мэрыдыян, які праходзіць праз вось пасажнай прылады Грынвіцкай абсэрваторыі. Грынвіцкі мэрыдыян некалі служыў пачаткам адліку геаграфічных даўготаў, то бок быў нулявым мэрыдыянам. Таксама сёньня ён зьяўляецца сярэднім мэрыдыянам нулявога часавага паса. Мясцовы сярэдні сонечны час на грынвіцкім мэрыдыяне шырока ўжываецца ў астраноміі (для сынхранізацыі сусьветнага часу).

## Глядзіце таксама
* Парыскі мэрыдыян

Катэгорыя:Грынвіч
Катэгорыя:Даўгата
Бэнджамін Вальямі

**Бэнджамін Вальямі** (; 1747—1811) — гадзіньнікар, адказны за канструяваньне мэханічнага гадзіньніку, паводле якога ў 1780—1884 гадах афіцыйна зьвяраўся час у Лёндане.

## Біяграфія
Бэнджамін быў сынам Джастына Вальямі, гадзіньнікара швайцарскага паходжаньня, які пераехаў у Лёндан каля 1730 году. Джастын стаў партнэрам Бэнджаміна Грэя, вядомага гадзіньнікара з вуліцы Пэл-Мэл, на дачцэ якога ён неўзабаве ажаніўся і меў ад яе сына Бэнджаміна. Джастын атрымаў у спадчыну бізнэс свайго цесьця і з 1780 ягоны сын Бэнджамін увайшоў у аб'яднаньне «Vulliamy & Son». Бацька і сын працавалі поруч да самой сьмерці Джастына 1 сьнежня 1797 году.

З раньняга ўзросту Вальямі выказваў інтарэс да разьвіцьця бацькоўскае справы. Яшчэ падлеткам, ён пачаў рабіць рэпутацыю стваральніка дэкаратыўных і камінных гадзіньнікаў, якія аздаблялі маёнткі прадстаўнікоў вышэйшага кола грамадзтва (некаторыя зь іх цяпер можна ўбачыць у Музэі і мастацкай галерэі Дэрбі). Ягоны талент дазволіў яму атрымаць прызначэньне на пасаду каралеўскага гадзіньнікара Георга III, на якой ён атрымаліваў штогадовую выплату ў 150 фунтаў. Кароль, будучы аматарам гадзіньнікавых і іншых мэханічных прыладаў, быў патронам Джастына Вальямі, але толькі Бэнджамін удастоўіся такога ганаровага званьня.

Каля 1780 году Вальямі было даручана сканструяваць асноўны мэханічны гадзіньнік для Каралеўскай абсэрваторыю ў К'ю, які служыў нулявым мэрыдыянам і быў адказны за афіцыйны лёнданскі час да 1884 году, пасьля чаго Грынвіч узяў на сябе абедзьве гэтыя функцыі.

У 1780 годзе нарадзіўся Бэнджамін Льюіс Вальямі; ён быў апошні з Вальямі, хто прысьвяціў сваё жыцьцё гадзіньнікаваму сямейнаму бізнэсу. Ніхто з далейшых нашчадкаў Бэнджаміна не працаваў на гэтай ніве, хоць ягоны ўнук, Льюіс Вальямі, быў выбітным архітэктарам. 

### Гадзіньнікі Вальямі
Гадзіньнікі Вальямі мелі надзвычайную каштоўнасьць і прадстаўлялі вяршыню тагачасных тэхналёгіяў. Гэтыя гадзіньнікі прадстаўляліся кітайскаму імпэратару падчас дыпляматычнай місіі 1793 году Джорджа Макартні ў Пэкін. Выраб храномэтраў Б. Вальямі спалучаўся з аздабленьнем фарфоравымі фігурамі, што сымбалізавала еднасьць навукі і мастацтва. Агульны дызайн заўсёды ствараўся Вальямі, але таксама ён запрашаў выбітных скульптараў, якія непасрэдна стваралі належныя фігуры не без уплыву тагачасных францускіх канонаў у гэтай галіне мастацтва. Сям'я Вальямі карысталася паслугамі Royal Crown Derby для вырабу фарфоравых фігураў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Benjamin Vulliamy's regulator clock, c.1780

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1747 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Памерлі ў 1811 годзе
Катэгорыя:Ангельскія вынаходнікі
Катэгорыя:Вытворцы гадзіньнікаў
Бэнджамін Льюіс Вальямі

**Бэнджамін Льюіс Вальямі** (; 25 студзеня 1780—1854) — ангельскі гадзіншчык, які працаваў у Вялікабрытаніі ў XVIII—XIX стст. Ён атрымаў у спадчыну сямейны бізнэс свайго бацькі Бэнджаміна Вальямі.

## Вонкавыя спасылкі
* "Vulliamy, Benjamin Lewis", on the website of the Oxford Dictionary of National Biography (subscription or library membership required). The first edition of this text is available as an article on Wikisource:  "[Vulliamy, Benjamin Lewis](http://en.wikisource.org/wiki/Vulliamy,_Benjamin_Lewis_(DNB00))". Dictionary of National Biography. London: Smith, Elder & Co. 1885-1900.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1780 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1854 годзе
Катэгорыя:Вытворцы гадзіньнікаў
Любанскі сельсавет

Назву **Лю́банскі [[сельсавет]]** маюць:

* Любанскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лунінецкага раёну Берасьцейская вобласьці
* Любанскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рудабельскага раёну Гомельскай вобласьці
* Любанскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялейскага раёну Менская вобласьці
* Любанскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Любанскага раёну Менская вобласьці

## Глядзіце таксама
* Любанскі раён
Любанскі сельсавет (Рудабельскі раён)

**Лю́банскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рудабельскага раёну Гомельскай вобласьці.

Адміністрацыйны цэнтар — вёска Любань.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Рудабельскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Жыткавіцкага раёну

У Жыткавіцкім раёне знаходзяцца 34 аб’екты, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 29 — помнікі археалёгіі, 1 — помнікі архітэктуры, 3 — помнікі гісторыі, 1 — помнік мастацтва.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнік архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Помнік мастацтва

|}

Жыткавіччына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Маларыцкага раёну

У Маларыцкім раёне знаходзіцца 41 аб’ект, які ўключаны ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 3 — помнікі археалёгіі, 7 — помнікі архітэктуры, 31 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Колішнія каштоўнасьці
2 жніўня 2016 году зь сьпісу каштоўнасьцяў былі выключаныя:

|}

## Крыніцы

Маларыччына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Рычард Ніл Фрымэн

**Ры́чард Ніл Фры́мэн** (, 1840, Лёндан — 1904) — брытанскі архітэктар, які пачаў сваю кар'еру ў Дэрбі і затым пераехаў у Болтан (Ланкашыр). Працаваў у віктарыянскім гатычным стылі. Усяго ён праработаў прыблізна над 140 будынкамі, больш за палову зь якіх захаваліся прынамсі часткова. Сярод ягоных працаў — цэрквы, музэі, дамы, рэстаўрацыі, школы, музэі.

У 1874 годзе Фрымэн спраектаваў шэраг пірсаў у Блэкпуле, у 1876 годзе ўзьвёў будынак Музэю і мастацкай галерэі Дэрбі. У 1882 годзе ён выйграў першы тур спаборніцтва Музэю навук і мастацтва ў Дубліне (Нацыянальнага музэю Ірляндыі) «за дызайн будынку чатырохкутнай формы з мансардавым дахам». У 1884 годзе ён пабудаваў у Маскве англіканскую царкву Сьвятога Андрэя, «тыповую ангельскую царкву ў віктарыянскім стылі».

Царква сьвятой Троіцы ў Блэкпуле і Царква сьвятога Ляўрэнція ў Прэстане былі дабудаваныя ў 1895 годзе; акрамя таго, ён пабудаваў царкву сьвятой Маргарыты ў Голінгсвудзе, рэстаўраваў у Ўоркслі і спраектаваў лякарню.

Фрымэн уваходзіў у Манчэстэрскі саюз архітэктараў () і быў ягоным прэзыдэнтам у 1890-91 гады.

Сын Фрымэна, Фрэнк Рычард (*Frank Richard Freeman*, 1870—1934) таксама стаў архітэктарам, як і бацька. Пад брэндам «Freeman & Son» ён працягнуў працу свайго бацькі і пабудаваў некалькі цэркваў у падобным на бацькаўскі стылі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1840 годзе
Катэгорыя:Памерлі 24 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1904 годзе
Катэгорыя:Ангельскія архітэктары
Джон Ўайтгэрст

**Джон Ўайтгэрст** (; 10 красавіка 1713, Чэршыр, Ангельшчына — 18 лютага 1788, Лёндан) — ангельскі гадзіньнікар і навуковец, які зрабіў значны навуковы ўнёсак у геалёгію. Быў уплывовым сябрам «Lunar Society» Бірмінггэму.

## Біяграфія
Ўайтгэрст нарадзіўся ў Конглентане ў сям’і Джона Ўайтгэрста старэйшага. Атрымаўшы нязначную адукацыю, ён пачынае вучыцца гадзіньнікавай справе ў свайго бацькі, які ўхваляў імпэт хлопчыка ў гэтым рамястве. У дваццаціаднагадовым узросьце Ўайтгэрст наведаў Дублін, каб агледзець дзіўнага мэханізму гадзіньнік, пра які ён неаднаразова чуў. У 1772 ён вынайшаў «пульсуючы рухавік», водапад’ёмную прыладу, якая стала папярэднікам гідратараннай помпы.

Каля 1736 году Ўайтгэрст адкрыў уласны бізнэс у Дэрбі, дзе неўзабаве набыў вялікую занятасьць, вырабляючы складаныя дэталі для мэханізмаў. Акрамя іншых працаў, Ўайтгэрст малодшы зрабіў гадзіньнік для будынку муніцыпалітэту і ва ўдзячнасьць за гэта 6 верасьня 1737 году быў удастоены ганаровай пасады чальца парлямэнту ад гэтага гораду. Таксама ён вырабляў тэрмомэтры, баромэтры і іншыя прылады, адначасова экспэрымжнтуючы з гідратэхнічнымі мэханізмамі. У выпадку неабходнасьці парады ў сфэры мэханікі, пнэўматыкі ці гідраўлікі, зь ім кансультаваліся амаль усе прадпрыемствы Дэрбішыру і навакольных графстваў.

У 1774 г. Ўайтгэрст атрымаў пасаду ў Лёнданскай каралеўскай мынцы. У 1775 без аніякага ўласнага хадайніцтва быў прызначаны на вышэйшую пасаду паводле рэкамэндацыі герцага Ньюкастла. Неўзабаве Ўайтгэрст пераехаў у Лёндан, дзе рэшту свайго жыцьця займаўся навукай. Ягоны дом у Колт Кёрт на Фліт-стрыт (у мінулым належаў Джэймзу Фэрг’юсану) наведвалі многія іншыя выбітныя навукоўцы.

У 1778 г. Ўайтгэрст апублікаваў сваю тэорыю пра геалягічныя пласты ў працы «An Inquiry into the Original State and Formation of the Earth». Першапачатковай задумай кнігі, якая сфармавалася яшчэ падчас пражываньня ў Дэрбі, зьяўлялася палягчэньне здабычы карысных' мінэралаў пад паверхняй Зямлі. Праз пастаянную дасьледчыцкую працу здароўе навукоўца пачынае горшаць.

13 траўня 1779 году Ўайтгэрст абраны сябрам Лёнданскага каралеўскага таварыства і ў 1783 быў прызначаны дасьледнікам вульканічных рэшткаў на поўначы Ірляндыі. У 1784 г. ён спраектаваў сыстэму вэнтыляцыі для лякарні Сьв. Томаса. У 1787 г. у Лёндане апублікаваў кнігу «An Attempt towards obtaining invariable Measures of Length, Capacity, and Weight, from the Mensuration of Time».

9 студзеня 1745 году Ўайгэрст ажаніўся з Элізабэт Грэтан, дачкой Джорджа Грэтана. Памёр у 1788 ва ўласным доме на Фліт-стрыт, пахаваны побач з жонкай на могілках Сьв. Андрэя.

Некаторыя біёграфы сьцьвярджалі, што Ўайтгэрст быў прататыпам вобразу выкладчыка на карціне Джозэфа Райта «Філёзаф, які тлумачыць мадэль Сонечнай сыстэмы».

## Крыніцы

## Далейшае чытаньне
* 
* 
* 
* 
*  — Table of contents

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Ангельскія вынаходнікі
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі
Катэгорыя:Вытворцы гадзіньнікаў
Пінкстан

**Пінкстан** () — вёска ў Ангельшчыне, у раёне Балсовэр графства Дэрбішыр. Знаходзіцца за 26 км на паўночны ўсход ад Дэрбі і за 197 км на паўночны захад ад Лёндану. Насельніцтва — 7500 чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына.

Катэгорыя:Вёскі Дэрбішыру
Мэнсьфілд Ўудгаўс

**Мэнсьфілд Ўудгаўс** () — вёска ў Ангельшчыне, у раёне Мэнсьфілд графства Нотынггэмшыр. Знаходзіцца за 24 км на поўнач ад Нотынггэму і за 198 км на поўнач ад Лёндану.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Нотынггэмшыру
Спортынг Лісабон

«**Спо́ртынг**» () — партугальскі футбольны клюб з гораду Лісабону. 21-разовы чэмпіён Партугаліі, 18-разовы ўладальнік Кубка Партугаліі, 9-разовы ўладальнік Супэркубка Партугаліі. Уладальнік Кубка кубкаў (1964).

Клюб быў заснаваны ў Лісабоне 1 ліпеня 1906 году, ён зьяўляецца клюб «Вялікай тройкі» () футбольных клюбаў Партугаліі разам з «Бэнфікай» і футбольным клюбам «Порту». У спартовым клюбе «Спортынг», куды ўваходзяць ня толькі футбольныя гульцы, але й спартоўцы іншых відаў спорту, налічваецца больш за 100 тысячаў зарэгістраваных чальцоў. Спартоўцы й заўзятары часьцяком называюць сябе «ільвамі» (). На працягу першага стагодзьдзя існаваньня клюбу, каманда й спартоўцы заваявалі 3 спартовыя алімпійскія залатыя мэдалі, а таксама шмат срэбраных і бронзавых мэдалёў і тысячы нацыянальных і рэгіёнальных перамогаў. У пэрыяд стварэньня клюбу Жазэ Алваладэ жадаў зрабіць яго ў самы вялікі клюб Эўропы. На сёньня колькасьць прыхільнікаў клюбу па ўсім сьвеце налічвае больш за тры мільёны.

«Спортынг» быў адным з чальцоў-заснавальнікаў Партугальскай лігі ў 1933 годзе, клюб ніколі не вылятаў з галоўнага дывізіёна партугальскага футбола, разам зь іншымі грандамі партугальскага футболу «Порту» і «Бэнфікай». «Спортынг» зьяўляецца трэцім самым пасьпяховым партугальскім футбольным клюбам, маючы на сваім рахунку 44 тытулы.

## Гісторыя

### Заснаваньне
Клюб паўстаў у 1906 годзе ў выніку расколу спартова-грамадзкага таварыства, бо адны лічылі, што клюб павінен засяродзіць увагу на грамадзкіх мерапрыемствах, а іншыя адчувалі, што ўсе сілы павінны быць накіраваны на спартовыя аспэкты клюбу. Жуліё дэ Араўжа, які пасьля стаў прэзыдэнтам «Спортынга», адзначыў што рознагалосьсі адбываліся ня толькі ў дачыненьні да разьмяшчэньня клюбу, бо ў клюбу мелася некалькі штаб-кватэр, але таксама й у дачыненьні да мэтаў клюбу — перавага сацыяльных або спартовых аспэктаў клюбу.

Гэты пэрыяд нявызначанасьці ў канчатковым выніку прывёў да расколу паміж двума бакамі. Жазэ Гаваза быў адным зь першых, хто адмовіўся ад ад арыгінальнага клюбу й разам з двума дзясяткамі іншымі чальцоў, заснаваў яшчэ адзін клюб на грошы свайго дзеда. Віскондзі дэ Алваладэ пагадзіўся на стварэньне новага клюбу й даў яму значную суму грошай, а таксама пляцоўку там, дзе й па сёньня месьціцца клюб, а таксама стаў старшынём савета дырэктароў як «асацыяваны пратэктар» новага клюбу.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Лісабоне
Катэгорыя:Клюбы-ўладальнікі Кубка кубкаў УЭФА
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1906 годзе
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, якія ніколі не выляталі
Катэгорыя:Клюбы Прымэйра-Лігі
Катэгорыя:Пераможцы Кубка Партугаліі па футболе
Выбухі ў Віцебску

**Выбухі ў Віцебску** — два выбухі, якія адбыліся ў Віцебску ў 2005 годзе. Агульная колькасьць параненых ад выбухаў склала 52 чалавекі.

## Першы выбух: 14 верасьня
Першы выбух адбыўся ў 18:45 каля аўтобуснага прыпынку «Пляц Волі» на праспэкце Фрунзэ. Нягледзячы на «гадзіну пік» колькасьць параненых склала ўсяго 2 чалавекі. Выбухнула самаробная выбуховая прылада, начыненая паражаючымі элемэнтамі ў выглядзе цьвікоў ды гаек. Бомба ўяўляла сабой мэталічную шклянку, якая была схаваная ў клюмбе з кветкамі.

## Другі выбух: 22 верасьня
Другі выбух адбыўся праз тыдзень пасьля першага. 22 верасьня каля 22:17 ля папулярнай маладзёвай кавярні «Эрыдан» выбухнула больш моцная бомба начыненая паражаючымі элемэнтамі. У выніку былі параненыя 50 чалавек. Зноў бомба была схаваная ў кветкавай клюмбе. І ўяўляла сабою шклянку.

## Расьсьледаваньне
Адказнасьць на сабе ўзяла «Беларуская вызвольная армія». Была ўзбуджана крымінальная справа па артыкуле «Злачынскае хуліганства». Ніхто ня быў знойдзены. Толькі пасьля тэракту ў Менскім мэтро была знойдзена сувязь паміж тэрактамі. Быў затрыманы падазроны ў злачынствах і ён акрамя выбуху ў мэтро прызнаўся таксама ў выбуху на сьвяткаваньні афіцыйнага дня незалежнасьці 4 ліпеня 2008 году і выбухах у Віцебску.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Віцебску
Ўільям Мандзі

**Ўільям Мандзі** (; 14 верасьня 1801 — 20 красавіка 1877) — чалец парлямэнту ад Дэрбі, сын Фрэнсіса Мандзі. Міравы судзьдзя, парлямэнтар і ў 1844 г. шэрыф графства Дэрбішыр.

## Біяграфія
Ўільям Мандзі быў сынам Фрэнсіса Мандзі, чальца парлямэнту ад гораду Дэрбі. Ягоная сястра, Канстанцыя, была замужам за фатографам Ўільямам Гэнры Фоксам Талбатам.

Ягоная сястра, Лаўра, памерла 1 верасьня 1842 году. У 1856 г. быў дырэктарам Музэю і мастацкай галерэі Дэрбі. Калекцыйныя зборы музэю расьлі і ў 1856 г. было прапанава ўпершыню выставіць іх для гаражанаў, але прапанова была адвергнутая.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Hansard 1803–2005: contributions in Parliament by William Mundy 

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1801 годзе
Катэгорыя:Памерлі 20 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1877 годзе
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі
Вашынгтон Шырлі

**Вашынгтон Шырлі, пяты граф Фэрэрс** (; 26 траўня 1722 — 1 кастрычніка 1778) — брытанскі вайскова-марскі афіцэр, масон, пэр і астраном-аматар.

Шырлі быў другім сынам Лорэнса Шырлі (*Laurence Shirley*), які ў сваю чаргу быў чацьвёртым сынам Рычарда Шырлі, першага графа Фэрэрс) і яго жонкі Ганны. Каля 1738 году ён далучыўся да вайскова-марскога флёту Ангельшчыны і пад канец 1741 году даслужыўся да званьня другога лейтэнанта, пад канец 1746 году — да званьня першага лейтэнанта, і далей, да віцэ-адмірала ў 1775 годзе.

Праз два тыдні пасьля казьні яго брата, у 1760 годзе, Шырлі заняў яго месца ў Палацы лордаў і стаў новым графам Фэрэрс. Георг III дараваў яму маёнтак, раней адабраны ў брата.

Вашынгтон захапляўся астраноміяй, ён меў уласны плянэтарый. У 1761 годзе ён быў абраны ў Каралеўскае таварыства за сваю працу аб назіраньнях за праходжаньнем Вэнэры. Джозэф Райт адлюстраваў яго на карціне «Філёзаф, які тлумачыць мадэль Сонечнай сыстэмы» (самая левая фігура).

Праз тое, што ў Вашынгтона і яго жонкі Ганны не было дзяцей, у 1778 годзе пасьля ягонай сьмерці тытул перайшоў да яго малодшага брата.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія астраномы
Катэгорыя:Брытанскія адміралы
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі
Ўайт Ўотсан

**Ўайт Ўотсан** (; 10 красавіка 1760, Шэфілд — 8 жніўня 1835, Бэйкўэл) — ангельскі геоляг, скульптар, муляр, разьбяр і гандляр мінэраламі. Стыкаючыся з многімі адукаванымі людзьмі таго часу, быў дасьведчаны ў некалькіх мастацкіх і навуковых сфэрах, што давала яму магчымасьць быць адначасна пісьменьнікам, паэтам, журналістам, настаўнікам, батанікам, садоўнікам, геолягам і мінэролягам. Вёў дзеньнікі і кнігі з уласнымі замалёўкамі на тэмы геалёгіі, выкапняў і мінэралаў, флёры і фаўны. Апублікаваў шэраг невялікіх, але значных навуковых працаў у гэтай галіне. У якасьці мастака быў найперш вядомы сваімі сылюэтнымі карцінамі.

Катэгорыя:Ангельскія геолягі
Катэгорыя:Ангельскія скульптары
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Бярозаўскага раёну

У Бярозаўскім раёне знаходзяцца 26 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 5 — помнікі археалёгіі, 10 — помнікі архітэктуры, 11 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

Бярозаўшчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Кобрынскага раёну

У Кобрынскім раёне знаходзяцца 70 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 15 — помнікі археалёгіі, 38 — помнікі архітэктуры, 13 — помнікі гісторыі, 2 — помнікі горадабудаўніцтва, 1 — помнік мастацтва, 1 — камплект.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Помнікі горадабудаўніцтва

|}

## Помнік мастацтва

|}

## Камплект

|}

## Колішнія каштоўнасьці
2 жніўня 2016 году зь сьпісу каштоўнасьцяў было выключанае:

|}

## Крыніцы

Кобрыншчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Славутасьць

**Славутасьць** — любы твор дзейнасьці чалавека, які зьяўляецца помнікам мінулай эпохі (*гістарычны помнік*) і мае гістарычную, мастацкую, навуковую або эмацыйную вартасьць.

## Глядзіце таксама
* Сусьветная спадчына ЮНЭСКО
* Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь
Сцэнар

**Сцэна́р** — літаратурна-драматычны твор, напісаны як аснова для пастаноўкі кіна- або тэлефільму. Сцэнар у кінэматографе, як правіла, нагадвае п’есу і падрабязна апісвае кожную сцэну і дыялёгі пэрсанажаў. Часам сцэнар уяўляе сабой адаптацыю асобнага літаратурнага твора для кінэматографа, часам у гэтым выпадку аўтар рамана бывае і аўтарам сцэнара (сцэнарыстам). Сцэнарыст — гэта чалавек, які піша сцэнар да фільму. Часам шматлікія сцэнарысты занятыя ў напісаньні аднаго і таго ж сцэнару, перш чым рэжысэр абярэ лепшы. Неабавязкова аўтар кнігі становіцца сцэнарыстам пры яе экранізацыі. Гэтая праца звычайна аддаецца сцэнарысту.

Катэгорыя:Кіно
Апакаліптыка

**Апакаліптыка** — жанр навуковай фантастыкі, у якім расказваецца пра наступленьне якой-колечы глябальнай катастрофы.

Першыя творы гэтага жанру зьявіліся яшчэ ў эпоху рамантызму ў самым пачатку XIX стагодзьдзя, але сапраўдны росквіт жанру прыпаў на «халодную вайну», у сувязі з чым клясычны сюжэт гэтага жанру апавядае пра тэрмаядзерную вайну.

Дзеяньне адбываецца ў час катастрофы: нашэсьці іншаплянэцянаў, паўстаньні робатаў, пандэміі, вывяржэньні вульканаў і іншае.

## Гісторыя
Ужо ў 1805 годзе зьявілася паэма ў прозе «Апошні чалавек», напісаная Жан-Батыстам Кузэнам дэ Грэнвілем, у якой тэхнічны прагрэс спрычыняе гібель чалавецтва. Тэма была працягнутая ў рамане Мэры Шэлі «Апошні чалавек» (1826), першым у доўгім шэрагу раманаў, прысьвечаных гібелі чалавецтва ад эпідэміі. У Расеі тэма «Апошняга чалавека» (магчыма, не без уплыву Шэлі) атрымала ўвасабленьне ў вершах Баратынскага («Апошняя сьмерць», 1827) і Фета («Ніколі», 1879).

У 1816 годзе выйшла паэма Байрана «Цемра», якую пазьней сталі лічыць прафэтычным апісаньнем ядзернай зімы.

На 1832 год газэтамі было прызначана сутыкненьне Зямлі з камэтай Галея — першая «навукова-прадказаная» касьмічная катастрофа. Гэтыя толкі адгукнуліся ў апавяданьнях Эдгара По «Размова Эйраса і Гарміёны» (1839), Уладзімера Адаеўскага «Два дні ў жыцьці зямнога шара» (1828 — камэта мінае, але праз тысячы гадоў састарэлая Зямля падае ў Сонца), Міхаіла Пагодзіна «Галеева камэта» (1833), ува ўрыўку Івана Гур’янава «Камэта 1832 году» (1832). Імавернае сутыкненьне з камэтай папулярызаваў у артыкулах і ў рамане «Канец сьвету» Каміль Флямарыён. Пад ягоным уплывам напісаны раман Джорджа Грыфіта «Вольга Раманава» і апавяданьне Гэрбэрта Ўэлза «Зорка».

## Творы

### Анімэ і манга
* Ergo Proxy

## Глядзіце таксама
* Постапакаліптыка

## Крыніцы

Катэгорыя:Жанры фантастыкі
Цеханавецкія гербу Дубрава

**Цеханавецкія** (Ціханавецкія; ) — беларускі шляхецкі і магнацкі род гербу . Адна з галін атрымала графскі тытул

## Гісторыя роду

Цеханавецкія (Ціханавецкія) — магнацкі род гербу Дубрава XVI ст. былі ўладарамі Бачэйкава (вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласьці), якое зрабілася цэнтрам іх вялікай латыфундыі на ўсходзе Лепельскага павету. З XVIII ст. бачэйкаўская галіна роду атрымала графскі тытул.

З 1784 году па 1864 Цеханавецкія валодалі маёнткам Дрыбін у Чавускім павеце Магілёўскай губэрні. У XIX — першай палове XX ст. таксама валодалі маёнткам Масальшчына (паблізу ад в. Вендараж) у Магілёўскім павеце, і іншымі землямі.

Апошні прадстаўнік роду, граф Анджэй Станіслаў Цеханавецкі (нарадзіўся ў 1924 г.) — ганаровы старшыня Згуртаваньня беларускай шляхты (жыве ў Лёндане).

## Вядомыя прадстаўнікі роду
* **Нікадзім Ціханавецкі** (пам. 1549) — стольнік Вялікага Княства Літоўскага, староста крэўскі і мельніцкі. Пасьля шлюбу з княгіняй Юліянай Мсьціслаўскай Бачэйкава ад Мсьціслаўскіх на доўгі час, да 1917 г., перайшло ва ўласнасьць рода Ціханавецкіх. .
*  (пам. 1655) — ваявода менскі.
*  (пам. 1672) — ваявода мсьціслаўскі з 1659.
*  (пам. 1675) — вялікі абозны літоўскі, ваенны і палітык.
*  (пам. 1769) — маршалак мсьціслаўскі барскай канфэдэрацыі, харунжы і стольнік мсьціслаўскі, стараста дамаскі, харунжы пяцігорскі, кавалер малтанскі.
* **Юзаф Ціханавецкі** (пам. 1801) — генэрал-маёр літоўскага войска, ад’ютант яго каралеўскай вялікасьці, кавалер ордэна Белага Арла і сьвятога Станіслава. Пры ім летам 1769 г, у Бачэйкаве быў пабудаваны палац спэцыяльна для прыёма караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага, які прыязджаў да генэрала Ціханавецкага на паляваньне. Сам Юзэф у Бачэйкаве пражываў толькі ў 1780-х гг. Жонка — Ганна Ціханавецкая.
* **Павел Ціханавецкі** (1815—1883) — унук генэрала Юзэфа Ціханавецкага. Стала пражываў у Бачэйкаве.
* **Уладзіслаў Ціханавецкі** (1860—1910) — малодшы сын Паўла Ціханавецкага, апошні ўладальнік маёнтка ў Бачэйкаве да пажара ў 1910 г.
* **Ежы Станіслаў Цеханавецкі** (1892—1930) — апошні ўладальнік Бачэйкава польскі дыплямат.

## Глядзіце таксама
* Польскі шляхецкі герб 

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага
Васількоўская (станцыя мэтро)

**Васількоўская** () — станцыя Кіеўскага мэтрапалітэну, разьмешчаная на Абалонска-Церамкоўскай лініі. Адкрытая 15 сьнежня 2010 году.

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:Абалонска-Церамкоўская лінія Кіеўскага мэтрапалітэну
Пратасаўскі сельсавет

**Пратасаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рудабельскага раёну Гомельскай вобласьці.

Адміністрацыйны цэнтар — вёска Пратасы.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Рудабельскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Постапакаліптыка

**Постапакаліптыка** — жанр навуковай фантастыкі, у якім дзеяньне разьвіваецца ў сьвеце, які перажыў глябальную катастрофу. Постапакаліптычным таксама называюць творчы стыль, які нясе настрой пустыннасьці, самоты і вусьцішы ў вобразах састарэлай і пакінутай тэхнікі альбо будынкаў.

## Гісторыя
Постапакаліптычная фантастыка зарадзілася ў канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзя. Першы клясычны твор гэтага жанру — раман Рычарда Джэфрыса «Пасьля Лёндану» (1885), у якім дзеяньне адбываецца праз тысячы гадоў пасьля катастрофы. Сцэнар Джэфрыса, паводле якога адразу ж пасьля катастрофы цягнецца пэрыяд барбарства, а за ім новы (неўрбанізаваны) фэўдалізм, многаразова выкарыстоўваўся іншымі аўтарамі, у тым ліку і Джэкам Лёнданам у «Пунсовай чуме», Джонам Крыстафэрам у «Сьмерці травы», Рабэрам Мэрлям у «Мальвілі», Джорджам Ст’юартам у «Зямлі безь людзей». Ажыцьцяўленьня гэтага сцэнару з усяе сілы імкнуцца не дапусьціць героі «Молата Люцыфэра» Лары Нівэна і Джэры Пурнэля.

На постапакаліптычную вобразнасьць часткова паўплывалі карціны дэградаванага чалавецтва і астыванай Зямлі ў рамане Гэрбэрта Ўэлза «Машына часу» (а ў яго экранізацыі прычынай дэградацыі становіцца менавіта глябальная катастрофа).

Зь зьяўленьнем кіно, а пазьней — кампутарных гульняў жанр апынуўся запатрабаваным і там. Вядомымі творамі кінэматографу зьяўляюцца сэрыя фільмаў «Шалёны Макс», «Кніга Ілая», а сярод гульняў — сэрыі Fallout, Half-Life 2 і S.T.A.L.K.E.R. Сярод коміксаў вядомая сэрыя «Хадзячыя мерцьвякі».

## Глядзіце таксама
* Апакаліптыка


Катэгорыя:Тэлевізійныя жанры
Manglobe

— японская анімэ-студыя і вытворчае прадпрыемства. Была заснаваная 7 лютага 2002 году прадусарамі студыі Sunrise Сыньіціра Кабаясі і Такасі Каўціямай у такійскім раёне Сугінамі, Японія.

## Работы
### Анімэ-сэрыялы
* *[[Самурай чамплу]]* (2004)
* *[[Ergo Proxy]]* (2006)
* *[[Michiko to Hatchin]]* (2008)
* *[[The Sacred Blacksmith]]* (2009)
* *[[Kami nomi zo Shiru Sekai]]* (2010)
* *[[House of Five Leaves]]* (2010)
* *[[Deadman Wonderland]]* (2011)

### Іншае
* *[[Trip Trek]]* (ONA, 2003)
* *[[Dante's Inferno: An Animated Epic]]* «Limbo» (Direct-to-DVD, 2010)

## Савет дырэктараў
* Прэзыдэнт і генэральны дырэктар — Сыньіціра Кабаясі ()
* Выканаўчы дырэктар — Такасі Каўціяма ()
* Дырэктар — Хідэо Акамота ()
* Аўдытар карпарацыі — Тору Мацуока ()

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны вэб-сайт кампаніі 
* Mangobe ў AnimeNewsNetwork  

Катэгорыя:Анімэ-студыі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2002 годзе
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Лагойскага раёну

У Лагойскім раёне знаходзяцца 50 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 39 — помнікі археалёгіі, 5 — помнікі архітэктуры, 6 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Вонкавыя спасылкі

Лагойшчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Парцалянавая фабрыка Чэлсі

**Парцалянавая мануфактура Чэлсі** — першая істотная парцалянавая мануфактура ў Ангельшчыне. Паўстала прыкладна ў 1743-45 роках, першыя вырабы выйшлі ў 1745.

## Мінуўшчына
Дакумэнтаў таго часу захавалася вельмі мала. Вядома, што яе дырэктарам быў ювэлір Нікалас Спрымант. Першыя наборы сталовага посуду, выпушчаныя да 1750 року, былі вельмі шыкоўна аздобленыя і ствараліся паводле ўзораў майсэнскай парцаляны і сярэбраных прататыпаў, такіх як салонкі ў форме рэалістычных ракавінаў. З 1760 року за ўзор прадукцыі ўсё часьцей прымаецца сэўрская парцаляна.

У 1769 мануфактуру набыў Ўільям Д’юзбэры, уладальнік парцалянавай фабрыкі Дэрбі, і ў гэты пэрыяд прадукцыя абодвух фабрыкаў не адрозьнівалася. «Чэлсійска-дэрбцкі пэрыяд» цягнуўся да 1784 року, пасьля гэтага мануфактура Чэлсі была разабраная, а яе ліцейныя формы, узоры, супрацоўнікі і мастакі перавезеныя ў Дэрбі.

## Галерэя

Файл:Chelsea porcelaine, colombaia, 1755-56 circa, 02.JPG|
Файл:Chelsea Porcelain Factory - Street Vendor - c1760.jpg|Вулічны гандляр, каля 1760
Файл:Dogs — Chelseaporcfactory.jpg|Сабакі (каля 1749) у музэі Вікторыі й Альбэрта
Файл:The Elements, Chelsea Porcelain Manufactory - Indianapolis Museum of Art - DSC00573.JPG|Элемэнты, паміж 1760 і 1769. Індыянапаліскі музэй мастацтва, ЗША


## Глядзіце таксама
* Парцалянавая фабрыка Дэрбі

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Кліўлэндзкі музэй мастацтва

## Літаратура
* F. Severne McKenna, *Chelsea Porcelain: The Red Anchor Wares*, 1951.
* F. Severne McKenna, *Chelsea Porcelain: The Gold Anchor Wares*, 1952.

Катэгорыя:Парцаляна
Катэгорыя:Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
Катэгорыя:Вытворцы керамікі
Катэгорыя:Ангельскае мастацтва
Катэгорыя:Брытанскія кампаніі
Катэгорыя:Гісторыя Лёндану
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Столінскага раёну

У Столінскім раёне знаходзяцца 49 аб’ектаў, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 20 — помнікі археалёгіі, 19 — помнікі архітэктуры, 10 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнік гісторыі

|}

## Нематэрыяльныя каштоўнасьці

|}

Століншчына
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Джон Фары

**Джон Фа́ры** (; 1766 — 6 студзеня 1826) — ангельскі геоляг, пісьменьнік. Аднак найбольш вядомы сваім матэматычным канцэптам, у ягонае імя названая пасьлядоўнасьць.

## Жыцьцяпіс
Джон Фары нарадзіўся ў Ўубэрне (Бэдфардшыр). Навучаўся ў Галіфаксе (Ёркшыр). Выявіўшы надзвычайную схільнасьць да матэматыкі, маляваньня і землямерства, быў заўважаны Джонам Сьмітанам.

Адвучыўшыся, пераехаў у Лёндан, дзе жылі ягоныя родныя, і працаваў там цягам некалькіх рокаў, падчас якіх пазнаёміўся і ажаніўся з Соф’яй Г’юбэрт. У Лёндане нарадзілася іхняе першае дзіця, пазьней яны мелі яшчэ васьмёх, двое зь якіх памерлі ў маленстве.

У 1792 Джон быў прызначаны агентам бэдфардзкага герцага Фрэнсіса у ягоных ўубэрнскіх маёнтках. Па сьмерці герцага ў 1802 Фары вагаўся паміж эміграцыяй або пасяленьнем на фэрме. Спыніўшыся на другім, ён пасяліўся ў Ўубэрне як кансультуючы землямер і геоляг. На ягоны выбар у значнай ступені паўплывала знаёмства зь Ўільямам Сьмітам, які ў 1801 року быў прыняты на працу герцагам дзеля асушэньня і ірыгацыі.

У 1805 року Джон Фары стаў сакратаром Сьмітфілдзкага клюбу. Ягоная землямерчая праца дазваляла яму вандраваць па графстве, дасьледуючы маёнткі землеўладальнікаў, якія замаўлялі ягоныя паслугі, ці дасьледаваць мінэралы, якія яны мелі. Гэтая ягоная праца па эканамічнай геалёгіі спатрэбілася ў часе Прамысловай рэвалюцыі для выведваньня новых закладаў вуглю і мэталёвых рудаў.

Памёр у Лёндане. Ягоная ўдава прапаноўвала геалягічную калекцыю мужа Брытанскаму музэю, які адмовіўся. У выніку калекцыя разышлася.

## Творчасьць
Фары быў пладавітым пісьменьнікам. Прафэсар Г’ю Торэнс знайшоў каля 270 ягоных папераў, учацьвярыўшы колькасьць, прыведзеную «Каталёгам навуковых папераў» Каралеўскага таварыства. Фары пісаў на ўсемагчымыя тэмы, пачынаючы садоўніцтвам, геалёгіяй, метэаралёгіяй, мэтралёгіяй, пераходам на дзесятковую валюту, музыкай і матэматыкай і сканчаючы пацыфізмам.

Зрабіў істотны ўнёсак у «Цыкляпэдыю Рыса»: артыкулы пра каналы, мінэралёгію, землямерства, некалькі навуковых, пра матэматычную аснову гуку.

У 1809 року Фэры сустрэўся зь Ўільямам Мартынам, які апублікаў працу пра дэрбішырскія карысныя выкапні, каб высьветліць, ці могуць яны разам выдаць геалягічную мапу Дэрбішыру. Аднак Мартын ужо быў цяжка хворы і памёр у наступным року.

Найбольш вядомая праца Фары — «Агульны агляд земляробства і мінэралаў Дэрбішыру» () (3 тамы, 1811-17) — для Міністэрства земляробства.

## Пасьлядоўнасьць Фары
Нягледзячы на свае заслугі ў гісторыі і геалёгіі, найбольш ягонае імя вядомае праз пасьлядоўнасьць, названую ягоным імем як вынік ягоных дасьледаваньняў матэматыкі гуку («Philosophical Magazine», vol. 47, 1816, pp 385–6).

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ангельскія геолягі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1766 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1826 годзе
Катэгорыя:Памерлі 6 студзеня
Кен Люн

**Ке́нэт «Кен» Люн** (; нар. 21 студзеня 1970, Нью-Ёрк, ЗША) — амэрыканскі актор.

## Фільмаграфія
*2004 — Піла — дэтэктыў Стывэн Сынг
*2004 — 2010 — Згубленыя / Lost — *[[Майлз Штром]]*

Катэгорыя:Нарадзіліся 21 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Акторы ЗША
Дэніел Коўк

**Дэніел Паркер Коўк** (; 17 ліпеня 1745 — 6 сьнежня 1825) — ангельскі барыстэр і чалец парлямэнту.

## Біяграфія
Коўк быў адзінцом у сям’і барыстэра Томаса Коўка (1700—1776) і ягонай жонкі Матыльды Гудўін (1706—1777). Ён належаў да старажытнай дэрбішырскай сям’і Коўкаў з Трасьлі. Навучаўся ў Дэрбскай школе, оксфардзкім Куінс коледжы і Коледжы ўсіх сьвятых. Атрымаў ступень бакаляўра ў 1769 годзе і ў 1772 годзе ў Лінкалн Ін (Лёндан) ступень магістра.

### Кар’ера
Коўк быў запрошаны ў суд у 1768 годзе і працаваў у якасьці барыстэра.

З 1776 па 1780 гады быў чальцом парлямэнту ад гораду Дэрбі, пазьней у 1780—1812 гг. ад Нотынггэму.

З 1793 году Коўк падтрымаў палітыку брытанскага ўраду за вайну з Францыяй. На агульных выбарах 1802 году Коўк згубіў шмат галасоў праз сваю прыхільнасьць да вайсковых дзеяньняў і высокіх коштаў на спажывецкія тавары. У выніку ён быў вымушаны аддаць парлямэнцкае месца доктару Джозэфу Бёрчу з Прэстана. Коўк хадайнічаў супраць вынікаў галасаваньня і ў траўні 1803 году перамог у новых выбарах. У чарговы раз пасьпяхова спаборнічаў зь Бёрчам у 1806 годзе.

Пасьля сыходу з парлямэнту да 1818 году працягнуў кар’еру ў якасьці старшыні дэрбішырскага суду квартальных сэсіяў.

Ніколі ня быў жанаты. Памёр у Дэрбі ў 1825 годзе.

## Літаратура
* Coke, Daniel Parker (1745–1825), barrister and politician by Mark Pottle in Oxford Dictionary of National Biography

Катэгорыя:Выпускнікі Кўінз коледжу (Оксфард)
Катэгорыя:Выпускнікі Коледжу ўсіх сьвятых (Оксфард)
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Музэем і мастацкай галерэяй Дэрбі