Палацава-паркавы комплекс Козел-Паклеўскіх (Красны Бераг)

**Пала́цава-па́ркавы ко́мплекс Ко́зел-Пакле́ўскіх** — помнік архітэктуры ў стылі эклектыкі і садова-паркавага мастацтва канца XIX стагодзьдзя. Сядзібна-паркавы комплекс разьмешчаны на паўночнай ускраіне вёскі Красны Бераг Жлобінскага раёну, на беразе ракі Добасны. Уваходзіць у турыстычны маршрут «Залатое кальцо Гомельшчыны».

## Мінуўшчына

У 1893 року генэрал-лейтэнант Міхаіл Сямёнавіч Гатоўскі і ягоная жонка шляхцянка Марыя-Юзэфа збудавалі ва ўласным маёнтку Красны Бераг палац. Аўтар праекту — расейскі архітэктар Віктар Шротэр, які скончыў Санкт-Пецярбурскую акадэмію мастацтваў і Бэрлінскую акадэмію мастацтваў. Адначасна побач з палацам паводле праекту варшаўскага садавода Францішка Шаніёра быў разьбіты ангельскі рэгулярны парк.

Па сьмерці Міхала Гатоўскага ў 1904 року маёнтак Красны Бераг перайшоў да Гатоўскіх, а з замужжам Марыі-Юзэфы — да Вікенція Паклеўскага-Козел.

У 1905 року ў часе расейскай рэвалюцыі мясцовыя сяляне спрабавалі абрабаваць панскі маёнтак, але казакі, якія апэратыўна прыбылі з Бабруйскай фартэцыі, спынілі гэтыя спробы.

З прыходам бальшавікоў палац разрабаваны. Пазьней быў прыстасаваны пад сельскагаспадарчыя курсы, што зьберагло яго ад канчатковага разбурэньня. У 1921 року быў праведзены касмэтычны рамонт: адрамантаваны мармуровы камін, печы, вокны, дзьверы, падлога.

У часе Другой сусьветнай вайны ў сядзібе дзейнічаў нямецкі шпіталь. Па вайне ў палацы разьмясьціўся сельскагаспадарчы тэхнікум.

У 1996—2015 роках ладзілася рэстаўрацыя.


Файл:Мария Михайловна Козелл-Поклевская.jpg|Марыя Козел-Паклеўская
Файл:Poklevsky-Kozell Vikenty Alfonsovich.jpg|Вікенці Козел-Паклеўскі


## Архітэктар

У розных мастацтвазнаўчых крыніцах існуе няўзгодненасьць што да асобы аўтара праекту палаца. Так, Анатоль Кулагін і Васіль Анціпаў у даведніку «Архітэктура Беларусі» называюць толькі прозьвішча Шрэтэр, Анатоль Федарук у выданьні «Садово-парковое искусство Белоруссии» называе архітэктарам К. Шрэтэра, той жа Анатоль Кулагін у «Зборы помнікаў гісторыі і культуры» таксама называе К. Шрэтэра. Барыс Лазука ў сваёй «Гісторыі сусьветнага мастацтва» называе архітэктарам Я. К. Шрэтэра. Раман Афтаназы прыводзіць імя  з спасылкай на працу Антонія Ўрбанскага «», які пры гэтым у сваім выданьні імя не называе, кажучы «акадэмік Шрэтэр». Паколькі ў гэтыя ж гады актыўнай творчай дзейнасьцю займаўся яшчэ адзін акадэмік архітэктуры з такім прозьвішчам — , то ў сеціве знаходзіцца шмат матэрыялаў, якія называюць аўтарам менавіта яго.

Пры гэтым вэрсія пра Яўгена Шрэтэра падаецца памылковай прынамсі з тае прычыны, што на момант будаўніцтва палацу яму было 14—17 гадоў, а вэрсія пра Віктара Шрэтэра ўскосна пацьвярджаецца яшчэ і падабенствам будынкаў, створаных паводле ягоных праектаў, на вонкавы выгляд палацу ў Красным Беразе.

## Архітэктура
### Сядзібны дом

Палацава-паркавы комплекс Козел-Паклеўскіх уключае сядзібны дом, флігель, гаспадарчыя пабудовы, мураваную агароджу з брамай, парк. Галоўным архітэктурным элемэнтам комплексу і цэнтрам ягонай кампазыцыі зьяўляецца палац, які ўяўляе сабой Г-падобны ў пляне асімэтрычны двухпавярховы мураваны будынак, узьведзены ў стылі  з выкарыстаньнем элемэнтаў готыкі, рэнэсансу, ампіру і мадэрну.

Фасады палацу і ягоны дах вызначаюцца складанай канфігурацыяй, якая спалучае аб’ёмы асноўнага корпусу з рызалітамі, эркерамі і аб’ёмам бальнай залі. Асабліва вылучаюцца на асноўным фасадзе двух-, трох- і чатырохгранныя руставаныя эркеры з контрфорсамі і шатровымі гранёнымі завяршэньнямі. Галоўны ўваход вырашаны ў выглядзе манумэнтальнай тэрасы на масіўных пілёнах са стрэльчатымі арачнымі праёмамі паміж імі.

 аформленыя ў выглядзе хімэраў. Гарызантальнае чляненьне на 2 ярусы вызначана прафіляванай цягай з арнамэнтамі і карнізам з сухарыкамі па пэрымэтры будынку. На фасадзе розныя па велічыні аконныя праёмы з плоскаснымі і руставанымі ліштвамі.

Маляўнічасьць архітэктурнага сылуэту спалучаецца зь іх калярыстычным рашэньнем, пабудаваным на кантрасьце чырвонай цэглы, белых атынкаваных дэталяў і шэрых ацынкаваных дахаў з каванымі мэталічнымі элемэнтамі. Масіўнасьць будынку падкрэсьлівае буйны руст і каменна-блёчная муроўка.

#### Інтэр’ер
Сядзіба Козел-Паклеўскіх — свайго роду даведнік па гісторыі архітэктурных стыляў у інтэр’еры. Тут выкарыстаныя элемэнты больш як дзесяці стыляў — гатычнага і раманскага, ракако, маньерызму, , клясыцызму й іншых. Варта адзначыць, што сядзіба Козел-Паклеўскіх — гэта адзіная беларуская сядзіба, у афармленьні якой выкарыстоўваўся рэдкі арабскі стыль — альгамбра.

Арганізацыя ўнутранай прасторы палаца спалучае анфілядную і калідорную пляніроўку. У афармленьні інтэр’ераў парадных памяшканьняў выкарыстаныя каміны, разная сталярка, багатая ляпніна на столі і сьценах, драўляныя і мэталічныя дэкаратыўныя элемэнты розных стыляў. Сярод пакояў палаца вылучаюцца яго раманская, гатычная, рэнэсансная, кітайская, ракайльная і арабская залі. Апошняя была абсталявана арыгінальнай экзатычнай мэбляй, інкруставанай пэрлямутрам і слановай косткаю з Дамаску, а таксама . Бальная заля была вырашаная ў стылі Людовіка XVI. Будуар меў насьценныя люстры ў разных рамах, мастацкае афармленьне салёнаў выканана Аляксандрам Бараўскім.

Акрамя стылёвай мэблі палацавыя інтэр’еры значна ўзбагачалі вырабы з бронзы (фірма Лапенскіх), вэнэцыянскі крышталь, ангельскі фаянс, француская парцаляна і найбагацейшая галерэя партрэтаў, сярод якой карціны , , копіі Караваджа, Івана Айвазоўскага, , .

### Гаспадарчыя пабудовы

Комплекс гаспадарчых пабудоваў прадстаўлены вынесенымі за межы рэпрэзэнтатыўнай часткі сядзібы будынкам былога вінзаводу, стайнямі, складзкім памяшканьнем, у афармленьні якіх выкарыстаны розныя архітэктурныя элемэнты.

Аднапавярховы цагляны флігель асімэтрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазыцыі, які разьмешчаны непадалёк ад палацу, мае падобнае з палацам архітэктурнае рашэньне.

### Парк

Парк мае пэйзажна-рэгулярную пляніроўку. Закладзены па праекце  ў XIX стагодзьдзі на месцы былога рэгулярнага парку, ад якога захаваўся баскет, перароблены ў ляндшафтную паляну.

Парк вылучаецца кампактнасьцю. З двух бакоў абмежаваны высокай сьцяной, якая захавалася з XIX стагодзьдзя, з трэцяй — ракой.

Асноўная сетка дарожак і акружны прагулачны маршрут дзеляць яго на некалькі зон: пладовы сад і фазанавая фэрма, пэйзажны ляндшафт, курціны вакол сядзібнага дому і па беразе ракі і да т. п. У парку былі адкрыты газоны, сажалкі.

У парку растуць , , , , ,  ды іншыя рэдкія для Беларусі прадстаўнікі флёры. Цэнтральная паляна мае дыямэтар каля 40 мэтраў.

У парку знаходзіцца савіны камень-валун з двума трыкутнымі адтулінамі. Згодна з традыцыяй, юнакі і дзяўчаты загадваюць каля яго жаданьні.

### Агароджа

Уся тэрыторыя сядзібы плошчай 11 га абнесеная мураванай агароджай. Галоўны ўезд аформлены брамай, зробленай у стылі нэаготыкі, якая мае форму сьпічастай аркі. У яе дэкоры выкарыстаная аркатура і васьмігранныя бакавыя вежы.

## Статус
Парк занесены ў пералік помнікаў прыроды рэспубліканскага значэньня, а сядзіба — у сьпіс гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Красны Бераг. Некранутая рэчаіснасць. Кніга першая / Аляксандр Пабалавец; — Барк, 2016. — 204 с.: іл. Тыраж 99 экз.
* Красны Бераг. Людзі, іх лёсы і справы. Кніга другая / Аляксандр Пабалавец; артыкулы Л.Рэйдэр, А. Хлапкова і М. Шуканава. — Барк, 2017. — 192 с.: іл. Тыраж 99 экз. ISBN 978-985-7065-72-1
* Красны Бераг. Шануй бацькоў сваіх. Кніга трэцяя / Аляксандр Пабалавец; — ПАМВЫДАТ, 2019. — 108 с.: іл.
* Федорук Анатолий Тарасович. «Садово-парковое искусство Белоруссии». Минск, «Ураджай», 1989 г. 247 страниц. ISBN 5-7860-0086-9.
* 
* R. Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Cz. 1: Wielkie Księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia.

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Палацы Беларусі
Катэгорыя:Славутасьці Жлобінскага раёну
Катэгорыя:Збудаваньні Жлобінскага раёну
Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэньня Гомельскай вобласьці
Катэгорыя:Красны Бераг (Жлобінскі раён)
Катэгорыя:Козел-Паклеўскія