open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лідыя

**Лі́дыя** () — старажытная гістарычная вобласьць і дзяржава на захадзе Малой Азіі.

## Месцазнаходжаньне
Антычныя географы называлі Лідыяй цэнтральныя раёны захаду Малой Азіі. Яна межавала з Траадай, Фрыгіяй, Лікіяй, Іёніяй, Эоліяй, Карыяй, Мізіяй. У VII — VI стагодзьдзях да н.э. лідыйскія ўладары здолелі падпарадкаваць увесь захад Малой Азіі да ракі Галіс. Палітычным і эканамічным цэнтрам Лідыі зьяўляўся горад Сарды. Жыхары Лідыі размаўлялі на лідыйскай мове, якая ўваходзіла ў анаталійскую групу індаэўрапейскай сям'і моваў. Паводле старажытнагрэцкіх аўтараў, самі лідыйцы называлі сваю краіну *Мэоніяй*.

## Гісторыя
У другой палове 2 тысячагодзьдзя да н.э. на захадзе Малой Азіі сфармавалася старажытная дзяржава Міра з цэнтрам на месцы Эфэсу. У пачатку XII ст. да н.э. яна была заваявана хетамі. Пасьля заняпаду хецкай дзяржавы цэнтральныя раёны захаду Малой Азіі відавочна кантраляваліся Фрыгіяй.

Непасрэдна лідыйская дзяржава паўстала толькі ў VII ст. да н.э., што было зьвязана зь дзейнасьцю валадара Гігеса. Дзякуючы хаўрусу з Асырыяй лідыйскія манархі здолелі адбіць напады кімэрыйцаў, паступова падначаліць малаазіяцкія грэцкія гарады і землі на ўсход ад Лідыі. У 585 годзе да н.э. лідыйцы спынілі наступ мідыйцаў на захад. Лідыйскія валадары даволі прыхільна ўспрымалі культуру Старажытнай Грэцыі і ў некаторых выпадках шанавалі грэцкіх багоў. Грэкі запазычылі ў лідыйцаў звычай ужываць манэты, а таксама навучыліся атрымоўваць чыстае золата.

Апошнім вядомым валадаром Старажытнай Лідыі быў Кроз. Ён славіўся сваімі багацьцямі, якія нават увайшлі ў прымаўку. У 546 г. да н.э. Кроз быў пераможаны Кірам Вялікім, а яго дзяржава ўвайшла ў склад імпэрыі Ахэмэнідаў у якасьці сатрапіі. Частка лідыйцаў была пераселена ў Мэсапатамію. У 334 г. да н.э. Лідыя ўвайшла ў склад Македоніі. У 133 г. да н.э. — у склад старажытнарымскай дзяржавы, дзе была створана асобная правінцыя Лідыя.

## Вонкавыя спасылкі
*ancient.eu.com
*livius.org

Катэгорыя:Старажытны сьвет
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Анатоліі
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Сярэдняга Ўсходу
Катэгорыя:Лідыя
Катэгорыя:Гісторыя Турэччыны
Катэгорыя:Былыя дзяржавы
Мост Мэсі

**Мост Месі** () — каменны мост на рацэ Кір, што знаходзіцца ў васьмі кілямэтрах на поўнач ад гораду Шкодэр.

Аб’ект, даўжынёю 108 мэтраў, паўстаў у другой палове XVIII стагодзьдзя. Мост складаецца з трынаццаці пралётаў, зь якіх самы доўгі — 22 мэтры даўжынёю і 18 мэтраў вышынёю над люстрам вады. Мост знаходзіцца ў сьпісе старадаўніх помнікаў Альбаніі (Mmonumenti Kulturor), ахоўваецца дзяржавай.

## Галерэя

Файл:Shkodra – Way to Skreli (W Le Queux).jpg|Мост у 1906 годзе
Файл:Ura e Mesit.jpg|Агульны выгляд у 2006 годзе
Файл:Mesi bridge detail.jpg|Дэталі мосту
Файл:Boks, Albania - panoramio.jpg|Панарама


## Крыніцы

Месі
Катэгорыя:Славутасьці Альбаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1770 годзе
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Катэгорыя:Аркавыя масты
Катэгорыя:Каменныя масты
Мост гарбароў

**Мост гарбароў** ці **Табак мост** (, ад слова *tabakane*, што азначае *[[гарбар]]ы*) быў пабудаваны ў Тыране ў XVII-XVIII стагодзьдзях. Зьяўляецца помнікам культуры. Такую назву мост атрымаў з-за асаблівай пазыцыі гільдыі гарбароў ў эканамічным і сацыяльным жыцьці Тыраны ў тыя часы.

Мост, вышынёй каля 7,5 мэтраў, выкананы з каменя, утварае аркі і выкладзены брукам. Ён вылучаецца гарманічнай архітэктурай, а таксама прапарцыйным разьмеркаваньнем ўсіх элемэнтаў канструкцыі. Мост складаецца з асноўнай аркі, выгнутай у выглядзе луку з максымальным прасьветам ў 8 мэтраў, а таксама двух бакавых арак з таўшчынёй падмурку ў 1 мэтар. Максымальны ўздым узроўню вады, на які разьлічаны мост, складае 3,5 мэтры. Ходнік шырыню 2,5 мэтры, выбрукаваны з рачнога каменьня.

З 1614 году ў Тыране пачаўся бурлівы ўздым прамысловасьці і гандлю. Выгаднае геаграфічнае становішча на скрыжаваньні значных гандлёвых шляхоў прыцягвала ў Тырану новых грамадзян, якія год за годам павялічвалі насельніцтва гораду. Уздоўж адной з асноўных дарог перагону жывёлы з гор на раўніны пасяліліся гарбары, чыя дзейнасьць называлася «tabakane». Адпаведна, пабудаваны ў 18 стагодзьдзі дзеля неабходнасьці каменны мост праз раку Лану быў названы «Табак-мост».

Мост ўжываўся па прызначэньні аж да 1930-х гадоў, пакуль рэчышча ракі не зьмяніла кірунак. Табак-мост — узор старадаўняй архітэктуры Альбаніі, які выдатна захаваўся.

## Крыніцы

Гарбароў
Катэгорыя:Славутасьці Альбаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў XVIII стагодзьдзі
Катэгорыя:Тырана
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Катэгорыя:Каменныя масты
Кір (рака)

**Кір** — рака ў паўночнай Альбаніі, правы прыток Дрыну. Даўжыня — 43 км.

Выцякае з гор Праклеціе, цячэ на поўдні і ўсходзе ад галоўнага рэчышча Дрыну каля Шкодэру.

## Літаратура
* Krystyna Jawecka, Krystyna Zalewska (red.) *Grecja. Albania. Mapa przeglądowa Europy. Skala 1:1 500 000*, Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, Warszawa — Wrocław 1985 
* Tadeusz Wilgat *Albania*, w: Antoni Wrzosek (red.) *Geografia powszechna. Tom III. Europa (bez ZSRR)*, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965

Катэгорыя:Рэкі Альбаніі
Ляна

**Лана** () — рака ў цэнтральнай частцы Альбаніі, левы прыток ракі Тырана. Даўжыня — 29 км, плошча вадазбору — 67 км².

Выток бярэ на схілах гары Дайці, цячэ на захад, праз паўночную частку горад Тыраны і ўпадае ў раку Тырана. Моцна забруджана сьцёкавымі водамі.

## Літаратура
* Krystyna Jawecka, Krystyna Zalewska (red.) *Grecja. Albania. Mapa przeglądowa Europy. Skala 1:1500 000*, Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, Warszawa — Wrocław 1985
* Tadeusz Wilgat *Albania*, w: Antoni Wrzosek (red.) *Geografia powszechna. Tom III. Europa (bez ZSRR)*, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965

Катэгорыя:Рэкі Альбаніі
Катэгорыя:Тырана
Kinto Sol

**Kinto Sol** — мэксыканскі гіп-гоп гурт.

**Kinto Sol** zjaŭliajecca najboĺš sluchaŭ mieksikanski гурт.

## Дыскаграфія
* *Kinto Sol* (1999)
* *[[Del Norte al Sur]]* (2000)
* *[[Hecho En México]]* (2003)
* *[[La Sangre Nunca Muere]]* (2005)
* *[[Los Hijos del Maíz]]* (2007)
* *[[Cárcel de Sueños]]* (2009)
* *[[El Ultimo Supiro]]* (2010)
* *[[Familia, Fe y Patria]]* (2012)
* *[[La Tumba del Alma]]* (2013)
* *[[Protegiendo El Penacho]]* (2015)
* *[[Lo Que No Se Olvida]]* (2016)
* *[[Somos Once]]* (2017)
* *[[Lengua Universal]]* (2018)

Катэгорыя:Мэксыканскія музычныя гурты
Пераклады Бібліі на альбанскую мову

Гісторыя **перакладаў [[Біблія|Бібліі]] на [[Альбанская мова|альбанскую мову]]** падзяляецца на раньнія і сучасныя пераклады.

## Раньнія пераклады

У 1555 року каталіцкі сьвятар Джон Бузуку выдаў першую друкаваную альбанскую кнігу «Службоўнік» на гескім дыялекце, у якую ўключыў пераклады асобных кнігаў Пісаньня. Кніга захавалася ў адзіным асобніку, які знаходзіцца ў Апостальскай бібліятэцы Ватыкану.

У 1761 року зьявіўся першы пераклад Новага Запавету, вядомы як , напісаны эльбасанскім пісьмом.

У 1821 року Вангель Мэксі з дапамогай Брытанскага і замежнага Біблійнага таварыства пераклаў Новы Запавет. Сьпярша ў 1824 выйшла Дабравесьце паводле Мацьвея, а ў 1827 — Новы Запавет цалкам.

У 1868—1884 роках Кастандын Крыстафарыдзі пераклаў на два альбанскія дыялекты Новы Запавет і частку кніг Старога (кнігі Роду, Выхаду, Паўторанага Закону, Псальмаў, Выслоўяў і прарока Ісаі).

## Сучасныя пераклады
Першым перакладчыкам Бібліі на сучасную альбанскую мову стаў , які з дапамогай Аб’яднаных Біблійных таварыстваў у 1977 року выдаў Новы Запавет. Ягоным перакладам у перавыданьні 1994 року з дададзенымі апокрыфы карыстаецца Каталіцкая царква Альбаніі.

У 1993 року зьявіўся першы пераклад усяе Бібліі на альбанскую мову Эўрапейскай хрысьціянскай місіі. У 1994 Альбанскае Біблійнае таварыства скончыла працу па перакладзе Бібліі зь італьянскай вэрсіі «Textus Receptus» выданьня 1991 року. У 2002 выйшла перагледжанае выданьне, якім карыстаюцца пераважна пратэстанцкія цэрквы.

Сярод пазьнейшых перакладаў:
* пераклад Леа Плюмбі-Фрэнчке (1996) з *Textus Receptus* і выкарыстаньнем асобных вершаў *[[Novum Testamentum Graece]]* Нэстле-Алянда. Мова выданьня набліжаная да тосцкае, у тым ліку ў асабовых імёнах (*Joani* замест *Gjoni* і да т. п.);
* пераклад Новага Запавету мовазнаўцы Ўладзімера Дэрвішы (2000), заснаваны на *Novum Testamentum Graece* Нэстле-Алянда з параўнаньнямі з *Textus Receptus*;
* «пераклад Новага сьвету хрысьціянскіх грэцкіх пісаньняў» (Новы Запавет, 2000) і цалкам «Біблія Новага Сьвету» (2005) Сьведак Яговы;
* пераклад Новага Запавету Альбанскага міжканфэсійнага Біблійнага таварыства (2007).

## Крыніцы

Катэгорыя:Альбанская мова
Альбанская
Корсак

**[[Корсакі]]** — беларускі шляхецкі род. Вядомыя носьбіты:

## Асобы
* Іван Корсак (1946—2017) — украінскі пісьменьнік
* Рафал Корсак ( 1601—1640) — вялікалітоўскі царкоўны дзяяч
* Самуэль Корсак (1745 — пасьля 1812) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзяяч
* Сяргей Корсак ( 1989) — беларускі футбаліст
* Тадэвуш Корсак ( 1741—1794) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзяяч
* Юзэф Корсак ( 1540—1618) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзяяч
* Юльян Корсак (1806—1855) — польскі паэт
* Язэп Корсак ( 1570—1643) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзяяч
* Ян Корсак ( 1560—1625) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзяяч
* Ян Корсак ( 1620—1697) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзяяч

## Іншае
* Корсак — герб роду Корсакаў

## Глядзіце таксама
* Карсак
* Корсакаў
Эканоміка Альбаніі

**[[Альбанія]]** — краіна ў Эўропе. Аб’ём ВУП у 2005 — 6,9 млрд эўра (1,9 тыс. эўра на душу насельніцтва).

## Структура СУП
* Сельская гаспадарка — 49 %. Расьлінаводзтва (збожжавыя, цытрусавыя, вінаград), жывёлагадоўля 
* Прамысловасьць — 27 %. Горназдабываючая, нафтаперапрацоўчая, мэталюргія, мэталяапрацоўка, хімічная, тэкстыльная, дрэваапрацоўчая.
* Сфэра паслуг — 24 %.

## Зьнешні гандаль
* Экспарт: 0,34 млрд даляраў ЗША (на душу нас. 110 дол.). Тэкстыль, абутак, мэталі і руды мэталяў, нафта, садавіна і гародніна   
* Імпарт: 1,5 млрд даляраў ЗША (на душу насельніцтва 484 дол.). Машыны і абсталяваньне, прадукты сілкаваньня, тэкстыль, хімічныя тавары    

## Турызм
* У Тыране: Нацыянальны музэй гісторыі, мячэт Этэм Мэй, гадзіньнікавая вежа, музэй нацыянальнай культуры, Музэй прыроднай гісторыі. 
* У Шкодэры: мячэт Шэйха Заміла Абдулы Аль-Заміля, Музэй Папула. 
* У навакольлях гораду знаходзяцца: крэпасьць Розэфа і Сьвінцовы мячэт. 
* У краіне шэсьць нацыянальных паркаў, 20 запаведнікаў і помнікаў прыроды.

## Грашовая адзінка
Грашовая адзінка Альбаніі — лек. 102 лекі за 1 даляр ЗША (2013), 139 лекаў за 1 эўра (2013),

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Альбанія ў кнізе фактаў ЦРУ
Сады Хэўсэль

**Сады Хэўсэль** () — сямсот гектараў урадлівых зямель паблізу берага Тыгра, паміж крэпасьцю Дыярбакыр і ракой. Сады былі ўключаныя ў папярэдні сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў 2013 годзе і сталі аб’ектам сусьветнай спадчыны ў 2015 годзе разам з крэпасьцю Дыярбакыр.

Сады Хэўсэль уяўляюць сабой прыклад таго, што ў навакольнага асяродзьдзя і біясыстэмаў існуе «памяць». Дасьледаваньні гэтых зямель могуць дапамагчы зразумець, што адбывалася ў даліне ракі Тыгр, па меншай меры, з часоў Асырыйскай імпэрыі — гэта значыць з таго моманту як сюды ўпершыню патрапілі старажытныя тэксты. Маштабныя зьмены, выкліканыя вулканічнай актыўнасьцю, кліматычнымі ўмовамі, дынамікай эрозіі, тэктанічнымі ўзьняцьцямі і зьвязанымі зь імі землятрусамі, а таксама наступствамі мінулай чалавечай дзейнасьці істотна адбіліся ў сучасным аб’екце сусьветнай спадчыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «UNESCO korumasındaki Hevsel Bahçeleri'ne uyuşturucu baskını». Hürriyet.

Катэгорыя:Дыярбакыр
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Турэччыне
Кёйджэгіз (возера)

**Кёйджэгіз** () — возера, якое месьціцца ў правінцыі Мугла. Плошча складае 5200 га. Зьяўляецца адным з самых шырокіх прыбярэжных азёраў Турэччыны. Сваю назву возера атрымала дзякуючы аднайменнаму гораду Кёйджэгіз, разьмешчанаму на паўночным беразе возера. Возера зьвязана зь Міжземным морам вузкім каналам, які працякае па тэрыторыі пасёлка і старажытнага гораду Каўн. Канал упадае ў мора ў раёне пляжу чарапашага берага Ізтузу.

Навакольле возера ў цэлым зьяўляюцца важным прыродным запаведнікам і папулярным турыстычным кірункам. Сёньня возера і канал зьяўляюцца часткай асаблівага ахоўнага раёну Кёйджэгіз-Далянь. У асноўным адсюль пачынаюцца шматлікія экскурсіі па вадаёме, якія ўключаюць наведваньне гразевых і мінэральных басэйнаў з наступным праходжаньнем па канале Далянь, міма старажытных лікійскіх грабніцаў, да марскога пляжу Ізтузу.

## Вонкавыя спасылкі

* «Dynamics of Lake Köyceğiz, SW Turkey: An environmental isotopic and hydrochemical study».

Катэгорыя:Азёры Турэччыны
Ермалаўшчына

**Е́рмалаўшчына** — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ульскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 3 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ульскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бешанковіцкага раёну
Шафран анкарскі

**Шафра́н анка́рскі** () — расьліна, якая адносіцца да роду шафран сямейства касачовых. Прарастае на поўначы і ў цэнтральнай частцы Турэччыны. Вядома дзякуючы багатаму ўтрыманьню цукру і крухмалу.

Расьліна звычайна квітнее зь лютага па красавік. Расьце каля скалаў, кустоў і хвоіных. Дасягае ў вышыню 10—12 см. Кветкі шафрану накіраваны ўверх і складаюцца з шасьці пялёсткаў. Расчыняючыся, кветкі прымаюць зорчатую форму. Вузкае лісьце шырынёй 0,5—1 мм выцягваецца ў даўжыню пасьля квітненьня. Цыбуліна пакрытая лускавінкамі з жорсткай сеткай, створанай спляценьнямі валокнаў абалонкі. З адной цыбуліны вырастае мноства кветак, ствараючы ілюзію букету. Кветкі маюць залаціста-жоўтую афарбоўку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Crocus ancyrensis. Alpine Gargen Society.

Катэгорыя:Спарагакветныя
Кубак Альбаніі па баскетболе сярод жанчынаў

**Кубак Альбаніі па баскетболе** спаборніцтва жаночых прафэсійных баскетбольных клюбаў з Альбаніі. Лічыцца другім важным спаборніцтвам пасьля Чэмпіянату Альбаніі па баскетболе сярод жанчын.

Быў заснаваны ў 1956 годзе з Альбанскай баскетбольнай асацыяцыяй. Найбольшую колькасьць кубкаў — 24, выйграла каманда Тырана.

Катэгорыя:Жаночыя баскетбольныя спаборніцтвы
Катэгорыя:Альбанскія баскетбольныя турніры
Шупейкі

Назву **Шупейкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Шупейкі — вёска ў Дрысенскім раёне Віцебскай вобласьці
* Шупейкі — вёска ў Шацілавіцкім раёне Гомельскай вобласьці
Скадарскае возера

**Скада́рскае возера** () ці **Шко́дэр** () — найбуйнейшае возера Балканскага паўвострава, разьмяшчаецца на тэрыторыі Чарнагорыі і Альбаніі.

Плошча воднай паверхні возера складае каля 390 км², але можа павялічвацца да 530 км² у зімовае разводзьдзе. У сярэднім плошча складае 475 км², зь якіх каля 2/3 возера належыць Чарнагорыі, астатняя частка належыць Альбаніі. Глыбіні да 44 м. Сьцёк праз раку Буна ў Адрыятычнае мора.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Азёры Альбаніі
Катэгорыя:Азёры Чарнагорыі
Шкодэр (неадназначнасьць)

**Шкодэр**:

* Шкодэр — горад у Альбаніі.
* Шкодэр — вобласьць на паўночным-захадзе Альбаніі. Адміністрацыйны цэнтар — Шкодэр.
* Шкодэр — акруга ў вобласьці Шкодэр, Альбанія.
* Шкодэр (Скадарскае) — адно з самых вялікіх азёраў Балканскага паўвострава, месьціцца на тэрыторыі Чарногорыі і Альбаніі
* Шкодэр — вілает Асманскай імпэрыі
Турэцкі дыван

**Турэцкі дыван** — традыцыйны вытканы дыван з Анатоліі і прылеглых да яе рэгіёнаў. Геаграфічна плошча вытворчасьці можна параўнаць з тэрыторыяў, дзе гістарычна дамінавала Асманская імпэрыя. Звычайна вырабляецца для хатняга выкарыстаньня, продажу на мясцовым рынку, а таксама экспарту, выкарыстоўваецца як покрыва на падлогу або на сьцяну. Разам з кілімам, турэцкія дываны складаюць істотную частку турэцкай культуры.

Ткацтва дыванаў уяўляе сабой традыцыйнае рамяство, якое сыходзіць у дагістарычныя часы. За сваю доўгую гісторыю рамяство вырабу тканага дывану ўвабрала і інтэгравала ў сябе розныя культурныя традыцыі. То бок ва ўзорах выступаць бізантыйскія элемэнты. У розны час у гісторыі разьвіцьця матываў і арнамэнтаў таксама спрыялі міграцыя цюркскіх народаў, армянскага народа, народаў Каўказа і курдаў. Прыход ісламу і разьвіцьцё ісламскага мастацтва глыбока паўплывалі на анаталійскія дызайны дыванаў. Арнамэнты і ўзоры, такім чынам, адлюстроўваюць палітычную гісторыю і сацыяльную разнастайнасьць вобласьці, аднак, навуковыя дасьледаваньні не выявілі якой-небудзь заканамернасьці паміж арнамэнтамі і этнічнай або рэгіянальнай традыцыямі.

У групе ўсходніх дываноў, турэцкі дыван адрозьніваецца адмысловымі характарыстыкамі сваіх фарбавальнікаў і фарбаў, матываў, тэкстуры і мэтадаў вырабу. Самыя раньнія захавалыя ўзоры анаталійскіх дываноў вядомыя з XIII стагодзьдзя. Дываны звычайна вырабляліся для на ўсіх катэгорыяў насельніцтва, у асноўным з выкарыстаньнем воўны, бавоўны і натуральных фарбавальнікаў. З 1870-х гадоў асманскія майстры выраблялі таксама дываны з шаўковым ворсам, часам з даданьнем нітак з золата або срэбра.

У Эўропе анаталійскія дываны часам малявалі на карцінах эпохі Адраджэньня, часта ў кантэксьце годнасьці, прэстыжу і раскошы. Палітычныя кантакты і гандаль, які актывізаваўся паміж Заходняй Эўропай і ісламскім сьветам пасьля XIII стагодзьдзя, спрыяў пашырэньню турэцкіх дываноў у Эўропе. Калі быў усталяваны прамы гандаль з Асманскай імпэрыяй у XIV стагодзьдзі, амаль усе віды дываноў называліся ў Эўропе турэцкімі, незалежна ад іхнага фактычнага месца вытворчасьці.

Мастацтва і вытворчасьць турэцкіх дыванаў зьведалі сур’ёзныя зьмены за кошт выкарыстаньня сынтэтычных фарбавальнікаў з апошняй трэці XIX стагодзьдзя. Масавая вытворчасьць танных кілімаў паўплывала на заняпад старажытных традыцыяў ткацтва дыванаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Анаталійскія дываны і кілімы. Турэцкі фонд культуры.

Катэгорыя:Турэцкае мастацтва
Буна (рака)

**Буна** () або **Баяна** () — рака на захадзе Балканскага паўвострава, працякае па тэрыторыі Альбаніі і Чарнагорыі.  Выцякае з Скадарскага возера каля гораду Шкодэр, упадае ў Адрыятычнае мора. Даўжыня ракі складае 41 км.

Катэгорыя:Рэкі Альбаніі
Катэгорыя:Рэкі Чарнагорыі
Баяна (неадназначнасьць)

**Баяна**

* Баяна — другая назва ракі *Буна* ў Альбаніі і Чарнагорыі
* Баяна — вёска ў Варненскай вобласьці Баўгарыі.
* Баяна — квартал ў сталіцы Баўгарыі Сафіі.
* Баяна (камуна) — камуна ў Італіі
* Баяна (студыя) — вядомая кінастудыя ў Баўгарыі, дзе здымалі выбітныя баявікі і гістарычныя фільмы.

## Гл таксама
* вуліца Баяна — вуліца ў Вялікім Ноўгарадзе
Сьцяг Рэспублікі Сэрбскай Краіны

**Сьцяг [[Рэспубліка Сэрбская Краіна|Рэспу́блікі Сэ́рбскай Кра́іны]]** — дзяржаўны сьцяг няпрызнанае сэрбскае дзяржавы на тэрыторыі сучаснае Харватыі. Сьцяг уяўляе сабой прастакутную палатніну з суадносінамі бакоў 1:2, што складаецца з трох роўнавялікіх паземных палосаў — чырвонае, сіняе й белае. У цэнтры сьцяга намаляваны герб Рэспублікі Сэрбскай Краіны.

19 сьнежня 1991 року была абвешчаная аўтаномія РСК у складзе Югаславіі, у якасьці сьцяга аўтаноміі выкарыстоўваўся чырвона-сіне-белы сэрбскі трыкалёр. Пасьля дэклярацыі незалежнасьці РСК быў прыняты дзяржаўны сьцяг з гербам, ужываны да ліквідацыі РСК войскамі Харватыі ў траўні-жніўні 1995 року падчас апэрацыяў «Маланка» і «Бура».

## Варыянты

Flag_of_Serbian_Krajina_(1991).svg|Раньні варыянт сьцяга (1991)
War Flag of Serbian Krajina.svg|Вайсковы сьцяг


## Глядзіце таксама
* Сьцяг Сэрбіі
* Сьцяг Рэспублікі Сэрбскай
* Панславянскія колеры

Рэспубліка Сэрбская Краіна
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Рэспублікі Сэрбская Краіна
Герб Рэспублікі Сэрбскай Краіны

**Герб [[Рэспубліка Сэрбская Краіна|Рэспу́блікі Сэ́рбскай Кра́іны]]** — дзяржаўны герб няпрызнанае сэрбскае дзяржавы на тэрыторыі сучаснае Харватыі. Герб ўяўляе сабою малюнак срэбнага двухгаловага арла, які трымае чырвоную тарчу, на якім намаляваны сэрбскі крыж. На галовах арла месьціцца залатая карона.

Герб быў прыняты ў якасьці аднаго зь дзяржаўных сымбаляў незалежнае Рэспублікі Сэрбская Краіна разам зь сьцягам і гімнам 26 лютага 1992 року. Ужываўся да ліквідацыі РСК войскамі Харватыі ў траўні — жніўні 1995 року падчас апэрацыяў «Маланка» і «Бура».

19 сьнежня 1991 року, пасьля дэклярацыі незалежнасьці і зацьвярджэньня канстытуцыі Сэрбскае Краіны, выкарыстоўвалася раньняя вэрсія герба, якая адрозьнівалася адсутнасьцю кароны й наяўнасьцю назвы дзяржавы.

Таксама існаваў іншы варыянт герба, які прадугледжвалася выкарыстоўваць у якасьці герба меркаванае Заходня-Сэрбскай Фэдэрацыі, з выкарыстаньнем сіняе тарчы.

## Глядзіце таксама
* Сьцяг Рэспублікі Сэрбскай Краіны
* Герб Сэрбіі
* Герб Рэспублікі Сэрбскай

Сэрбская Краіна
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Рэспублікі Сэрбская Краіна
Катэгорыя:Гербы з каронамі
Катэгорыя:Гербы з арламі
Паглынаньне

**Паглынаньне** — набыцьцё адным прадпрыемствам іншага.

Суправаджаецца поўнай перадачай пакупніку кіраваньня набытым прадпрыемствам. З боку прадаўца ажыцьцяўляюць: папярэдную ацэнку ўласнасьці прадпрыемства, пошук магчымых пакупнікоў, перамовы аб продажы і складаньне дамовы. З боку пакупніка праводзяць: выяўленьне прадпрыемстваў для набыцьця з зададзенымі ўласьцівасьцямі ў сваёй галіне, ацэнку вартасьці прадпрыемства, прававую праверку належнага стану ўласнасьці, перамовы з абгрунтаваньнем цаны, складаньне дамовы паглынаньня з улікам падатковых наступстваў і спосабу разьліку.

Віды: варожае (несяброўскае), у тым ліку рэйдэрства; сяброўскае (дружалюбнае).

## Задачы
Паглынаньне ажыцьцяўляюць дзеля наступных задачаў:
* выхад на новы рынак праз набыцьцё дзейнага прадпрыемства;
* набыцьцё дадатковых сродкаў дзеля паземнага або вэртыкальнага аб’яднаньня;
* перабудова прадпрыемства праз продаж няпрофільнай і стратнай уласнасьці.

## Беларусь
Найбольшым у гісторыі незалежнай Беларусі было варожае паглынаньне ААТ «Белтрансгаз» з боку расейскага «Газпраму», якое адбылося цягам 2007—2011 гадоў і каштавала $5 млрд. Паглынаньню спадарожнічалі расейска-беларускі энэргетычны канфлікт і газавы канфлікт 2010 году.

## Іншыя краіны
За 2012 год у Расеі адбылося звыш 10 000 варожых паглынаньняў у выглядзе рэйдэрства.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Карпаратыўныя фінансы
Катэгорыя:Кіраваньне пэрсаналам
Катэгорыя:Стратэгічны мэнэджмэнт
Катэгорыя:Бізнэс-тэрміны
Катэгорыя:Фондавы рынак
Бель (Лёзьненскі раён)

**Бель** — былая вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бабінавіцкага сельсавету.

22 лютага 2026 года вёска скасавана.

## Насельніцтва
* 1999 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Лёзьненскага раёну
Катэгорыя:Зьніклі ў 2026 годзе
Давыдаўка

Назву **Давыдаўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Давыдаўка — былая вёска ў Гомельскім раёне, цяпер у складзе Гомелю
** Давыдаўка — вёска ў Шацілавіцкім раёне
Ватэнштэт (Зальцгітэр)

**Ва́тэнштэт** () — адно з 31 прадмесьцяў места Зальцгітэру ў Ніжняй Саксоніі (Нямеччына). Да 31 сакавіка 1942 уваходзіў у раён Вольфэнбютэль, 1 красавіка 1942 стаў часткай аглямэрацыі Ватэнштэт—Зальцгітэр (23 студзеня 1951 перайменаваны ў *Зальцгітэр*).

## Мінуўшчына
Першыя пісьмовыя згадкі пра Ватэнштэдэ () адносяцца да 1186 року. Назва Ватэнштэт зьяўляецца ў 1570 року.

З XV стагодзьдзя — у складзе княства Браўншвайг—Вольфэнбютэль герцагства Браўншвайг—Люнэбург. Пасьля Першай сусьветнай вайны ўключаны ў склад раёну Вольфэнбютэль. 1 красавіка 1942 разам з Зальцгітэрам утварыў новае места Ватэнштэт—Зальцгітэр (цяпер Зальцгітэр).

У 1941—1945 у ваколіцах места дзейнічаў нацысцкі канцэнтрацыйны лягер . Пасьля Другой сусьветнай вайны тут быў створаны лягер уцекачоў Ватэнштэт—Імэндорф.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Literatur über Watenstedt im Katalog der DNB

Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XII стагодзьдзі
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XII стагодзьдзі
Катэгорыя:Зальцгітэр
Ватэнштэт

**Ватэнштэт** можа азначаць:

* Ватэнштэт — прадмесьце Гефэнслебэну (Ніжняя Саксонія)
* Ватэнштэт — прадмесьце Зальцгітэру (Ніжняя Саксонія)
Сьвяты Альбаніі

## Сьвяты
### Замацаваныя даты

### Рухомыя даты

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Bashkia Tiranë 
* Bank holidays in Albania 


Катэгорыя:Альбанская культура
Катэгорыя:Альбанскае грамадзтва
Прысяжная цнатлівіца

**Прысяжная цнатлівіца** (virgjineshtë) — жанчына, якая добраахвотна прысягнула ў бясшлюбнасьці (поўнай адмовы ад шлюбу і сэксуальнага жыцьця) і пераймае мужчынскую ролю ў сям’і. Пасьля прынясеньня клятвы перад старэйшынамі вёскі з «прысяжнай цнатлівіцай» абыходзяцца як з мужчынам. Яна носіць мужчынскую вопратку, вядзе мужчынскі лад жыцьця і мае права голасу ў кіраваньні абшчынай нароўні з мужчынамі.

Дадзены фэномэн мае месца ў Альбаніі. Упершыню пра існаваньне «прысяжных дзеў» заходнеэўрапейскім дасьледчыкам і падарожнікам стала вядома на мяжы XIX—XX стагодзьдзяў. Зьява да гэтага часу сустракаецца ў кансэрватыўных паўночных правінцыйных рэгіёнах Альбаніі, хоць і паступова зьнікае.

Адной з прычын, якая прымушае дзяўчыну прымаць клятву бясшлюбнасьці, зьяўляецца нежаданьне ўступаць у навязаны ёй абшчынай шлюб. Іншым найважнейшым матывам можа быць адсутнасьць мужчын на чале сям’і. Пры такім становішчы жанчыны ў сям’і аказваюцца неабароненымі і ня маюць прадстаўніка ў радзе абшчыны. І толькі ў выпадку, калі адна з жанчын пераймае ролю мужчыны, сям’я мае абаронцу сваіх інтарэсаў у радзе. Такая сытуацыя можа паўстаць, напрыклад, пасьля сьмерці бацькі — галавы сям’і, калі там адсутнічаюць іншыя паўнагадовыя мужчыны. У гэтым выпадку «мужчынам» становіцца адна зь незамужніх жанчын, прыняўшы клятву цноты.

## Глядзіце таксама
* Трынге Смайлі

## Літаратура
* René Grémaux: *Woman Becomes Man in the Balkans.* In: *Third Sex Third Gender: Beyond Sexual Dimorphism in Culture and History* Gilbert Herdt (Editor), 1996 г., ISBN 0-942-29982-5
* Antonia Young: *Women Who Become Men: Albanian Sworn Virgins.* 2000, ISBN 1-859-73335-2
* Susan E. Pritchett Post: *The Myth of the Burrnesh*, paper, 1999, London: Center for South East European Studies
* Robert Elsie: Sworn Virgin. In: *Historical dictionary of Albania* (= European historical dictionaries 42) Lanham 2004. ISBN 0-8108-4872-4 S. 405-406.
* Alice Munro: *The Albanian Virgin.* In: *Open Secrets* 1994, ISBN 0-679-43575-1

## Вонкавыя спасылкі
* Joshua Zumbrun. ''The of Sacrifices Albania's Sworn Virgins'' // The Washington Post, 11.08.2007 (англ.)&nbsp;
* Dan Bilefsky. Albanian Custom Fades: Woman as Family Man // New York Times, 25.06.2008 (англ.)&nbsp;
* Dan Bilefsky. ''Sworn to virginity and living as men in Albania'' // New York Times, 23.06.2008 (англ.)&nbsp;
* Das Leben hat sie zu Männern gemacht // Stern, 03.04.2009 (ням.)&nbsp;
* Відэа: ''«Sworn Virgins»'' // National Geographic (4 мін.)

Катэгорыя:Гендарныя дасьледаваньні
Катэгорыя:Асэксуальнасьць
Катэгорыя:Альбанская культура
Катэгорыя:Сэксізм
Сэльма Рыза

**Сэльма Рыза** (; 5 лютага 1872 году, Стамбул, Асманская імпэрыя — 5 кастрычніка 1931 году, Стамбул, Турэччына) — першая турэцкая жанчына-журналіст. Яна таксама была адной зь першых раманістак Турэччыны. Пасьля ейнай сьмерці, ейныя сваякі ўзялі сабе прозьвішча Фэраджэлі, такім чынам часам яна таксама вядомая як Сэльма Рыза Фэрыдэлі.

## Біяграфія
Нарадзілася 5 лютага 1872 году ў Стамбуле. Ейны бацька Алі Рыза працаваў дыпляматам Асманскай імпэрыі ў Аўстра-Вугоршчыне, а ейная маці Наіля зьяўлялася аўстрыйкай.

У 1892 годзе, у той час як ёй было толькі дваццаць год, яна напісала неапублікаваны раман пад назвай «*Uhuvvet*». Раман быў апублікавана толькі ў 1999 годзе дзякуючы турэцкаму міністэрству культуры. Пасьля навучаньня ў прыватных настаўнікаў у Стамбуле яна адправілася ў Парыж у 1898 годзе, дзе жыў ейны старэйшы брат Ахмэт Рыза, які быў сябрам руху младатурак. Сэльма навучалася ў Сарбоне, пазьней яна ўвайшла ў турэцкі камітэт «Яднаньня і прагрэсу», дзе была адзінай жанчынай-чальцом. У Парыжы яна публікавалася ў двух газэтах турэцкай накіраванасьці. У 1908 годзе яна вярнулася ў Стамбул, дзе публікавалася газэтах «*Hanımlara Mahsus Gazete*» і «*Kadınlar Dünyası*». Акрамя таго, яна займала пасаду генэральнага сакратара турэцкага Чырвонага паўмесяца паміж 1908—1913 гадамі. У апошнія гады існаваньня Асманскай імпэрыі, яна ўпарта працавала над стварэньнем у каралеўскім палацы ў Стамбуле школы для дзяўчынак. З дапамогай свайго брата, яна атрымала посьпех у гэтай справе, аднак школа для дзяўчынак працавала 1986 году, калі яна была часткова спаленыя.

Памерла 5 кастрычніка 1931 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Selma Rıza Feraceli. İstanbul Kadın Müzesi.

Катэгорыя:Турэцкія журналісткі
Катэгорыя:Турэцкія літаратары
Катэгорыя:Выпускнікі Парыскага ўнівэрсытэту
Гацішча (Магілёўская вобласьць)

**Га́цішча** — пасёлак у Чавускім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Асінаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 11 чалавек
* 1999 год — 24 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Асінаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёну
Іскра

Назву **Іскра** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Іскра — вёска ў Дрысенскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Іскра — вёска ў Чачэрскім раёне
** Іскра — вёска ў Шацілавіцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Іскра — вёска ў Бялыніцкім раёне

## Іншае
* Іскра — беларуская газэта

## Глядзіце таксама
* Іскры
Сура (прыток Волгі)

**Сура́** (, , ) — рака, правы прыток Волгі. Працякае па Ульянаўскай, Пензенскай і Ніжагародзкай абласьцях, Мардовіі, Марый Эл і Чувашыі.

Даўжыня ракі 841 км, плошча басэйну 67,5 тыс. км². Бярэ пачатак на Прыволскім узвышшы ва Ўльянаўскай вобласьці ля сяла Сурскія Вяршыні і цячэ спачатку на захад, пасьля пераважна на поўнач. У нізоўях сплаўная і суднаходная. Выкарыстоўваецца для прамысловага водазабесьпячэньня. Найбуйнейшы горад на Суры — Пенза. На Суры стаяць таксама гарады Сурск, Алатыр, Ядрын, Шумерля, у вусьці — прыстань Васільсурск, сяло Курмыш. Да XVI стагодзьдзя па Суры праходзіла ўсходняя мяжа Маскоўскага княства.

Катэгорыя:Рэкі Расеі
Катэгорыя:Рэкі Мардовіі
Катэгорыя:Рэкі Чувашыі
Сэрбская аўтаномная вобласьць Краіна

**Сэ́рбская аўтано́мная во́бласьць Кра́іна** () або **САВ Краіна** — самаабвешчаны сэрбскі аўтаномны край (вобласьць) у Харватыі. Існавала між 1990 і 1991, і ў далейшым была ўключаная ў Рэспубліку Сэрбская Краіна.

16 сакавіка 1991 року сэрбскае нацыянальнае веча абвясьціла незалежнасьць Краіны ад Харватыі. 12 траўня 1991 року быў праведзены рэфэрэндум, на якім больш за 99 адсотак грамадзянаў, якія галасавалі, падтрымалі аб’яднаньне з Сэрбіяй.

## Гісторыя
У кастрычніку 1990, САВ Кнінская Краіна ахоплівала Супольнасьці муніцыпалітэтаў Паўночнае Далмацыі й Лікі. Асацыяцыя Аўтаномных сэрбскіх муніцыпалітэтаў неўзабаве пачала ствараць свае ўласныя інстытуты кіраваньня, уключаючы Сэрбскую нацыянальную раду — мясцовы парлямэнт.

Спачатку чакалася, што Франьё Туджман зробіць Харватыю нацыянальнаю дзяржаваю ў рамках Югаславіі пасьля дэмакратычных рэформаў і дэцэнтралізацыі. Калі чаканьні не адбыліся, яны жадалі быць незалежным ад Харватыі й заставацца ў рамках міні-Югаславіі, якая прапануецца ў рамках ініцыятывы Бялграда.

28 лютага 1991, было афіцыйна абвешчаная САВ Краіна. Рэспубліка абвясьціла, што яна плянуе адлучыца ад Харватыі, калі Харватыя выйдзе са складу Югаславіі.

Сэрбская нацыянальная рада 16 сакавіка 1991, абвясьціла Краіну незалежнаю ад Харватыі, але ў межах СФРЮ. Некаторыя лідэры заяўлялі, што Краіна павінна быць часткаю Сэрбіі. 12 траўня 1991 року быў праведзены рэфэрэндум, на якім больш за 99 адсотак грамадзянаў, якія галасавалі, падтрымалі аб’яднаньне з Сэрбіяй. Краіна была прызнана незалежнаю ад Харватыі, але ў межах СФРЮ. Плянавалася анэксацыя Сэрбіяй.

Неўзабаве пачаўся канфлікт паміж сэрбамі Краіны і харвацкім урадам. Пасьля абвяшчэньня незалежнасьці Славеніі й Харватыі адбылася эскаляцыя ґвалту, Югаслаўская народная армія (ЮНА) заняла САВ Усходняя Славонія, Бараня і Заходні Срэм і САВ Заходняя Славонія. Кантралюемая сэрбамі тэрыторыя займала траціну Харватыі.

19 сьнежня 1991, за ініцыятываю Мілана Бабіча (прэзыдэнт САВ Краіна), Люіса Далі (прафэсар антрапалёґіі й віцэ-прэзыдэнт САВ Краіна) і Ґорана Хаджыча (прэзыдэнта САВ Усходняя Славонія, Бараня й Заходні Срэм) абвясьцілі аб аб’яднаньні адпаведных САВ у Рэспубліку Сэрбская Краіна. У лютым 1992, рэспубліка абвясьціла сваю незалежнасьць.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Сэрбская аўтаномная вобласьць Кнінская Краіна

**Сэ́рбская аўтано́мная во́бласьць Кні́нская Кра́іна** (, ) або **САВ Кні́нская Кра́іна** — абвешчаная сэрбамі аўтаномная вобласьць у СР Харватыі. Яна была створаная ў 1990 годзе і пасьля была ператвораная ў САВ Краіна і далучаная да Рэспублікі Сэрбская Краіна.

Пасля шматпартыйных выбараў у Харватыі ў 1990 годзе, этнічная напружанасьць узрасла да такое ступені, што сэрбы чакалі, што Франьё Туджман плянуе пакінуць Югаславію. У жніўні яны стварылі аўтаномны раён вакол места Кнін па назве САВ Кнінская Краіна, якая ў кастрычніку 1990 была пераўтвораная ў САВ Краіна.

## Глядзіце таксама
* Кнінская Краіна
* САВ Краіна
* Рэспубліка Сэрбская Краіна

Катэгорыя:Гісторыя Югаславіі
Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Ülker

**Ülker** — найбуйнейшая турэцкая харчовая кампанія, заснаваная ў 1944 годзе ў Стамбуле ўраджэнцам Крыму Сабры Ўлькерам. Вырабляе снэкі, салёныя крэкеры, шакаляд, жавальную гумку, маргарын, каву і іншыя прадукты харчаваньня. Колькасьць супрацоўнікаў кампаніі ва ўсім сьвеце складае 30 000 чалавек. Належыць канцэрну Yıldız Holding.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

## Крыніцы

Катэгорыя:Турэцкія кампаніі
Катэгорыя:Ülker
Ідэль Бірэт

**Ідэль Бірэт** (; род. , Анкара) — турэцкая піяністка.

## Жыцьцяпіс
Пачала займацца фартэпіяна ў пяцігадовым узросьце ў Мітхата Фэнмэну. У 1949 годзе па адмысловым дазволе парлямэнта Турэччыны паехала вучыцца ў Парыскую кансэрваторыю да Надзі Буланжэ, Займалася таксама З Мадлен дэ Вальмалет і Жан Дуайен. Пасьля заканчэньня кансэрваторыі ўдасканальвала сваё майстэрства пад кіраўніцтвам Альфрэда Карто і Вільгэльма Кемпфа, які называў яе сваёй найлепшай вучаніца. З 1958 году пачалася яе міжнародная канцэртная кар’ера. У 1959 годзе яна была ўзнгароджана Мэдалём Дзіну Ліпаці ў межах Міжнароднай музычнай прэміі Харыет Коэн. У 1960 годзе ўпершыню выступіла ў СССР і ў розныя гады дала ў Савецкім Саюзе і Расеі каля 100 канцэртаў.

Вышэйшыя яе дасягненьні зьвязаныя з рамантычным і пострамантычным рэпэртуарам — пачынаючы, зрэшты, з Бетговэн. Яе запіс усіх фартэпіянных твораў Шапэну (15 кружэлак, 1992) узнагароджана ў Польшчы. Усе сольныя фартэпіянныя творы Брамсу Бірэт выконвала падчас пяці пасьлядоўных канцэртаў у 1997 годзе, ў гадавіну стагодзьдзя сьмерці кампазытара. Сярод прыкметных запісаў таксама камплект з 10 альбомаў з творамі Рахманінава (2000), санаты П'ера Булез (1995, лепшы запіс году па вэрсіі газэты "Монд»), эцюды Дьёрдзя Лігеці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Піяністы Турэччыны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Анкарэ
Галіпальскі паўвостраў

**Галі́пальскі паўвостраў** (*Галі́палійскі паўвостраў*, *Галі́палі*, , , у старажытнасьці *Хэрсанэс Фракійскі*) — паўвостраў у эўрапейскай частцы Турэччыны. Разьмешчаны паміж Сараскім залівам Эгейскага мора і пралівам Дарданэлы. Даўжыня каля 90 км (з паўднёвага захаду на паўночны ўсход), шырыня да 20 км. Вышыня да 420 м.

Адміністрацыйна паўвостраў уваходзіць у склад іла Чанакале, гістарычна і геаграфічна ў рэгіён Усходняя Фракія. На ўзьбярэжжы праліву Дарданэлы знаходзіцца горад Гэлібалу (старая назва Галіпалі, 40 тыс. жыхароў у 1990 годзе).

## Гісторыя
У антычныя часы, паўвостраў Галіпалі быў больш вядомы як *Хэрсанэс Фракійскі* (). Вядомы горад Хэрсанэс Фракійскі, заснаваны афінянамі ў VI ст. да н.э. і зьвязаны з імем Мільтыяду. Грэцкая назва «Каліпаль» (пазьней скажоная да «Галіпалі») упершыню зьяўляецца ў часы апошніх македонскіх цароў, у II стагодзьдзі да н.э..

У Сярэднявеччы Галіпалі меў вялікае значэньне як месца, дзе вэнэцыянскія і гэнуэскія купцы складалі свае тавары. У 1190 г. тут перапраўляліся ў Малую Азію армія крыжакоў пад правадырствам Фрыдрыха Барбаросы; у 1204 г. горад заваяваны вэнэцыйцамі, у 1306 г. абложаны, спустошаны і разбураны каталёнцамі.

У 1354 г. у выніку моцнага землятрусу крапасныя ўмацаваньні Галіпалі сур’ёзна пацярпелі і горад стаў лёгкай здабычай для асманаў. У тым жа годзе ён быў захоплены туркамі. Аднак у 1366 г. Рымскі Папа абвясьціў крыжовы паход на турак, які ўзначаліў Амадэй IV Савойскі. У тым жа годзе крыжакі адваявалі горад і перадалі назад Бізантыі. Сьвятое войска палічыла на гэтым свае мэты выкананымі і вярнулася ў Эўропу.

Але Бізантыя была занадта слабая, каб самой утрымліваць Галіпалі. У 1376 г. Андронік IV сам перадаў паўвостраў туркам-асманам. Гэты шчодры дар спрыяў узбагачэньню асманскай дзяржавы на мытных зборах ад транзытнага гандлю.

У 1416 г. паміж Лямпсакам і Галіпалі вэнэцыянскі флёт атрымаў марскую перамогу над туркамі. Галоўнае ваеннае значэньне Галіпалі было ў магчымасьці закрыць шлях па моры, і па зямлі на паўвостраве. Францускімі інжынэрамі ў 1864 г. тут былі пабудаваны шэраг умацаваньняў, у 1877 г. абноўленых і ўзмоцненых.

Падчас Першай сусьветнай вайны ў 1915-1916 гадах на паўвостраве праходзілі цяжкія баі паміж войскамі Антанты і асманскімі войскамі падчас Дарданэльскай апэрацыі.

У 1920—1921 гадах на Галіпальскім паўвостраве разьмясьціліся часткі Расейскай арміі генэралу Урангеля, эвакуіраваныя з Крыму. Расейскі вайсковы лягер у Галіпалі ператварыўся ў вайсковы цэнтар Белай эміграцыі. 22 лістапада 1921 году ў Галіпалі было створана Таварыства Галіпалійцаў — адна з актыўных вайсковых антыкамуністычных арганізацыяў Расейскай Белай Эміграцыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Галіпальскі паўвостраў у ВСЭ

Катэгорыя:Паўастравы Турэччыны
Катэгорыя:Паўастравы Эўропы
Катэгорыя:Усходняя Фракія
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Турэччыны
Айла Эрдуран

**А́йла Эрдура́н** (; 22 верасьня 1934 году, Стамбул, Турэччына&nbsp;— 7 студзеня 2025, Стамбул) — турэцкая скрыпачка. Выступала зь вядучымі сусьветнымі аркестрамі, як то Лёнданскі філярманічны аркестар, Нямецкі сымфанічны аркестар Бэрліну, Прэзыдэнцкі сымфанічны аркестар і Чэскі філярманічны аркестар. Яна працавала з многімі дырыгентамі, а таксама ладзіла сольныя канцэрты.

## Біяграфія
Навучалася майстэрству пад кіраўніцтвам Карла Бэргэра. Свой першы сольны канцэрт выканала, калі ёй было 10 гадоў. Навучалася ў Парыскай міжнароднай кансэрваторыі з 1946 па 1951 гады пад кіраўніцтвам Бэнэдэцьці і Бэнвэнуці. Пасьля заканчэньня канвэрваторыі Айла пераехала ў Злучаныя Штаты Амэрыкі, дзе яна знаходзілася да 1955 году, дзе яна працягвала сваё навучаньне. З 1957 па 1958 год Эрдуран навучалася пад кіраўніцтвам Давіда Ойстраха ў Маскоўскай кансэрваторыі.

Ейная кар’ера ў якасьці выкладчыка скрыпкі пачалася ў 1973 годзе і доўжылася да 1990 году, уключаючы правядзеньне майстар-клясаў у Лязанскай кансэрваторыі. Канцэртную дзейнасьць Эрдуран пачала ў Эўропе з выкананьня скрыпічнага канцэрта Глазунова ў суправаджэньні Варшаўскага філярманічнага аркестра ў Польшчы. У якасьці вучаніцы Давіда Ойстраха Эрдуран была адным з шасьці пераможцаў конкурсу імя Віняўскага ў 1957 годзе, дзе спаборнічалі 120 скрыпачоў. У 1958 годзе выступала на прэм’еры «Канцэрту для скрыпкі» з аркестрам Ульві Джэмаля Эркіна ў Брусэлі.

У 1965 годзе ейнае выкананьне «Канцэрту для скрыпкі» Брамса ў Альбэрт-Голе ў Лёндане трансьлявалася ў прамым этэры на BBC. Пасьля афрыканскага тура з турэцкай піяністкай Вэрдэ Эрман ў 1968 годзе Эрдуран была ўручана прэмія Бэтговэна ў Нідэрляндах у 1970 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце музычнай супольнасьці Гэнрыка Веняўскага
* Профіль на сайце İKSV

Катэгорыя:Турэцкія музыкі
Надзя Булянжэ

**На́дзя Булянжэ́** (, Парыж, Францыя — , Парыж, Францыя) — француская музыка, дырыгентка, пэдагог.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў сям’і музыкаў: бацька — кампазытар, ляўрэат Вялікай Рымскай прэміі, выкладчык вакалу ў Парыскай кансэрваторыі. Маці — сьпявачка Раіса Мышэцкая, нарадзілася ў Санкт-Пецярбургу. Надзя пачала вучыцца музыцы (арган, кампазыцыя) з 9-гадовага ўзросту. З 1903 году дапамагала Г. Форы ў ягоным арганным музыцыраваньні ў царкве Ля Мадлен ў Парыжы. Скончыла Парыскую кансэрваторыю.

Пасьля сьмерці любімай сястры Лілі ў 1918 годзе пакінула кампазытарства, цалкам прысьвяціўшы сябе выкладаньню і прапагандзе музыкі. Пачынаючы з 1920 году выкладала ў Нармальнай школе музыкі, пасьля ў Амэрыканскай кансэрваторыі ў Фантэнблё і іншых установах.

## Крыніцы

## Літэратура
* Kendall A. The tender tyrant, Nadia Boulanger: a life devoted to music: a biography. Wilton: Lyceum Books, 1977
* Rosenstiel L. Nadia Boulanger: a life in music. New York: W.W. Norton, 1982
* Campbell D.G. Master teacher, Nadia Boulanger. Washington: Pastoral Press, 1984
* Monsaingeon B. Mademoiselle: conversations with Nadia Boulanger. Manchester: Carcanet, 1985
* Spycket J. Nadia Boulanger. Stuyvesant: Pendragon Press, 1992
* Potter C. Nadia and Lili Boulanger. Aldershot; Burlington: Ashgate, 2006.
* Nadia Boulanger et Lili Boulanger: témoignages et études/ Alexandra Laederich e.a., eds. Lyon: Symétrie, 2007

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Фонду Надзі і Лілі Булянжэ
* Nadia and Lili Boulanger (1887—1979; 1893—1918) 
* Жыцьцяпіс 
* На сайце IMDB
* «The greatest music teacher who ever lived» — жыцьцяпіс на сайце BBC .

Катэгорыя:Вялікія афіцэры ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Манмартр
Катэгорыя:Францускія музыкі
Эрзя

**Э́рзя** () — этнічная група мардвы. Мова — эрзянская мардоўскай групы фіна-валжанскай падгаліны фіна-вугорскай галіны ўральскай сям’і. Эрзя пражываюць у басэйне рэк Мокшы і Суры, а таксама Волгі і Белай.

## Мінуўшчына
Эрзя адносяць да беламора-балтыйскага варыянту эўрапэоіднай расы, да якога адносяцца таксама большасьць балтыйскіх фінскамоўных народаў і частка комі-зыранаў.

Існуюць розныя меркаваньні што да зьяўленьня народнасьці эрзя: альбо больш як паўтары тысячы таму паўстаў агульны мардоўскі народ, які ў сярэдзіне ці ў канцы I тысячагодзьдзя н. э. падзяліўся на мокшаў і эрзяў; альбо мокша і эрзя былі падзеленыя адпачатку, і ніколі не суіснавалі як адзіны народ; альбо ў VI—VII стагодзьдзях асобныя культуры эрзя і мокша аб’ядналіся ў агульнамардоўскую, якая зноў падзялілася ў пачатку II тысячагодзьдзя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Сэрбская аўтаномная вобласьць Усходняя Славонія, Бараня і Заходні Срэм

**Сэ́рбская аўтано́мная во́бласьць Усхо́дняя Славо́нія, Бара́ня і Захо́дні Срэ́м** () або **САВ Усходняя Славонія, Бараня і Заходні Срэм Краіна** — былая самаабвешчаная сэрбская аўтаномная вобласьць у Харватыі. Адна з трох САВ, якія заснавалі Рэспубліку Сэрбская Краіна ў 1991 г. САВ Усходняя Славонія, Бараня і Заходні Срэм Краіна ўключала часткі такіх ґеаґрафічных рэґіёнаў: Усходняя Славонія, Бараня і Заходні Срэм.

Аўтаномная вобласьць была абвешчаная 25 чэрвеня, а 26 чэрвеня яе першым прэзыдэнтам стаў Горан Хаджыч. 26 студзеня 1992 ўвайшла ў склад Рэспублікі Сэрбская Краіна. Выйшла з Рэспублікі Сэрбская Краіна ў выніку атакі харвацкіх войскаў падчас апэрацыі «Бура» 4 жнівеня — 7 жнівеня 1995.

Насельніцтва гэтага раёну было этнічна зьмешаным. Перад вайною было 192 163 жыхароў, зь іх 90 454 (47 %) харватаў, 61 492 (32 %) сэрбаў і 40 217 (21 %) прадстаўнікоў іншых народаў (вугорцы, цыганы, немцы, русіны, славакі й г. д.).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мапа
* Мапа
* Мапа
* Мапа

## Глядзіце таксама
* Часовая адміністрацыя Арганізацыі Аб'яднаных Нацыяў для Ўсходняй Славоніі, Барані і Заходняга Срэма

Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Сэрбіі
Катэгорыя:Колішнія непрызнаныя дзяржавы
Сэрбская аўтаномная вобласьць Заходняя Славонія

**Сэ́рбская аўтано́мная во́бласьць Захо́дняя Славо́нія** ( або **САВ Заходняя Славонія** — самаабвешчаны сэрбскі аўтаномны край (вобласьць) у Харватыі. Была створаная 12 жніўня 1991. 5 студзеня 1992 увайшла ў склад Рэспублікі Сэрбская Краіна.

## Гісторыя

Неўзабаве пасьля абвяшчэньня САВ Заходняя Славонія ў гэтым рэґіёне адбыліся сутыкненьні паміж атрадамі харвацкіх спэцвойскаў і сэрбамі, якія пражываюць у гэтым раёне. Летам 1991 року Харватыя накіравала ў Заходнюю Славонію некалькі сфармаваных армейскіх брыґадаў, а ў верасьні яны атакавалі казармы Югаслаўскае Народнае Армі. Затым армія разгарнула наступленьне на Заходнюю Славонію і да кастрычніка здолела заняць Акучаны, Ясэновац і частку Пакраца, дзе большасьць насельніцтва складалі сэрбы. Пры гэтым гэтыя месты пакінула мноства харватаў. 31 кастрычніка 1991 харвацкія войскі пачалі дзьве апэрацыі, Аткос 10 — захоп Белагоры й Оркан 91 — захоп Дарувара; большасьць сэрбаў пакінулі занятыя харватамі тэрыторыі. Славонскі праваслаўны цэнтар у Пакраце быў зьнішчаны. Пры гэтым вайсковыя злачынствы былі зьдзейсьненыя з абодвух бакоў.

## Даруварскае пагадзеньне
18 лютага 1993 харвацкія й мясцовыя сэрбскія лідэры падпісалі Даруварскае пагадненьне. Пагадненьне трымалася ў таямніцы і было накіраванае на нармалізацыю жыцьця для мясцовых жыхароў на лініі фронту. Але Кнінскі ўрад даведаўся пра ўгоду і арыштаваў сэрбаў-падпісантаў.

Заходняя Славонія была занятая харвацкаю арміяю ў траўні 1995 р., пры гэтым загінула мноства цывільных сэрбаў, астатнія (ад 15 да 18 тысячаў) былі вымушаныя ратавацца ўцёкамі. У адплату за гэтую паразу Мілан Мартыч ажыцьцявіў ракетны абстрэл Заґрэба.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

Тэрыторыя Заходняе Славоніі пад аховаю Арґанізацыі Аб’яднаных Нацыяў ўключала ў сябе чатыры муніцыпальныя ўтварэньні: Акучані, Пакрац, Дарувар і Грубішна-Поле. Арміяй Рэспублікі Сэрбскае Краіны кантраляваліся Акучані й Пакрац.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Славоніі
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1990 годзе
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, скасаваныя ў 1991 годзе
Уладзімер Рамашкін

**Уладзіме́р Рама́шкін** але **Яўлань Ало** (, ; 6 верасьня 1951 году, Мардоўская АССР, СССР — 29 жніўня 2002 году, Саранск, Расея) — адзін з кіраўнікоў мардоўскага нацыянальнага руху канца ХХ стагодзьдзя, старшыня нацыяналістычнага аб’яднаньня «Од вий» (). Паэт, хормайстар, кінадакумэнталіст, грамадзкі дзяяч, палітык. Лідэр музычнага гурту «Торама». Эрзя паводле нацыянальнасьці.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў эрзянскай сям’і ў сяле на поўначы ад Саранску. У 1975 годзе скончыў дырыгентава-харавое аддзяленьне Саранскага музычнай вучэльня імя Кірукова, дзе навучаўся ў кампазытара Нікулы Баяркіна. Пасьля гэтага паступіў на дырыгентава-харавы факультэт Казанскай кансэрваторыі, які скончыў у 1980 годзе. У 1986 годзе скончыў асьпірантуру пры мардоўскім навукова-дасьледчым інстытуце мовы, літаратуры і гісторыі, сэктар фальклёру і мастацтва. Тады ж выйшла ягоная манаграфія «Аб некаторых асаблівасьцях традыцыйнага песеннага мастацтва мардвы-каратаяў», у якой упершыню дасьледаваў музычную культуру макшанскага анкляву на тэрыторыі Татарстану.

З адраджэньнем нацыянальнага мардоўскага руху ў канцы 1980-х займаўся актыўнай грамадзкай дзейнасьцю. Таксама выступаў у якасьці сцэнарыста і кінадакумэнталіста. Суаўтар музычнага тэлефільму «Пра што сьпявае Торама». З 1990 году выкладаў музычныя дысцыпліны ў Дзяржаўнай вучэльні культуры, дзе папулярызаваў эрзянскую музычную традыцыю. Найбольш вядомы праект Уладзімера Рамашкіна — стварэньне этнамузычнага гурта «Торама», у рэпертуар якога ўвайшлі эрзянскія, макшанскія і каратайскія песьні. Рэпэртуар гурта аб’ядноўваў традыцыі розных этнаграфічных груп, якія насяляюць мардоўскі край.

## Памяць

6 верасьня 2006 году ў гадавіну 55-годзьдзя музыканта ў сяле Падлесная Таўла ў Мардовіі быў адкрыты ўнікальны дом-музэй «Этна-куда» імя Ўладзімера Рамашкіна. У 1989 годзе, тады яшчэ малады, нікому не вядомы музыкант набыў невялікую хатку ў вёсцы Падлесная Таўла. Ён палюбіў гэтае сяло, ягоных добрых, простых жыхароў і прыроду. Ужо вядомым фальклярыстам ён марыў пра этна-турыстычны маршрут у дадзенае сяло, бо яно вядома як цэнтар эрзянскай традыцыі разьбы па дрэве. Ужо традыцыяй стала правядзеньне штогадовага фальклёрнага фэстывалю старажытнай эрзянскай і макшанскай песьні «Торамась терди», прысьвечаны дню нараджэньня Ўладзімера Рамашкіна.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Староонка на партале фіна-вугорскіх народнасьцяў

Катэгорыя:Выпускнікі Казанскай кансэрваторыі
Kent (кампанія)

**Kent Gıda A.Ş** — турэцкая кампанія, заснаваная ў 1927 годзе сям’ёй Тагінчэглу. Вырабляе рознага кшталту ласункі: цукеркі, жуйкі, шакаляд. У краінах былога СССР набыла вядомасьць вытворчасьцю жавальных гумак Turbo.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт фірмы Kent

Катэгорыя:Турэцкія кампаніі
Лятуны (гара)

**Лятуны́** — гара ў Маладэчанскім раёне, за 0,6 км на захад ад вёскі Клочкава. Вышыня 295,7 м. З усіх бакоў аточаная ворнымі землямі, знаходзіцца сярод невялікіх зарасьляў. На вяршыні маецца геадэзычная адзнака вышыні.

## Літаратура
* Горные вершины равнинной Беларуси. — Менск, 2014.

Катэгорыя:Ашмянскае ўзвышша
Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Маяк (гара, Ашмянскае ўзвышша)

**Маяк** — гара ў Маладэчанскім раёне, за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Трэскі. Вышыня 276,7 м. Знаходзіцца каля аўтадарогі Парэчча — Маркава. Адносная вышыня складае 15 мэтраў. Зьяўляецца геалягічным помнікам прыроды мясцовага значэньня.

## Літаратура
* Горные вершины равнинной Беларуси. — Менск, 2014.

Катэгорыя:Ашмянскае ўзвышшаКатэгорыя:Рэльеф Беларусі