open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Палацава-паркавы комплекс Ашторпаў (Дукора)

**Палацава-паркавы комплекс Ашторпаў** — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XIX ст. у Дукоры. Знаходзіцца на паўночнай ускраіне гістарычнага мястэчка. Твор архітэктуры клясыцызму.

Комплекс складаўся з палаца, царквы, флігеля, уязной брамы, гаспадарчых пабудоваў і парку.

## Гісторыя
Сядзіба ў Дукоры знаходзілася ў валоданьні Ашторпаў, з 1874 году — Гартынгаў. Мураваны палац збудавалі ў пачатку XIX ст.

У 1918 годзе палац перарабілі пад школу. За часамі Другой сусьветнай вайны савецкія партызаны пад камандаю Мікалая Пакроўскага зьнішчылі палац.

## Архітэктура
Палац — мураваны 2-павярховы прастакутны ў пляне будынак. Паверхі падзяляў карнізны пас, сьцены завяршаў разьвіты антаблемэнт. Прастакутныя вокны аздабляліся ліштвамі. Галоўны фасад вылучаўся манумэнтальным 4-калённым портыкам на вышыню абодвух паверхаў з трыкутным франтонам у завяршэньні і прасторным бальконам на другім паверсе. Да абодвух тарцоў палацу далучаліся 1-павярховыя прастакутныя ў пляне аранжарэі з шырокімі аконнымі праёмамі. Усе аб’ёмы былі пад 2-схільнымі дахамі. У палацы існавала шмат жылых і парадных пакояў, бібліятэка на некалькі тысячаў тамоў, архіў і іншыя памяшканьні. Захоўвалася вялікая калекцыя твораў выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (у тым ліку карціны Францішка Смуглевіча, Яна Дамеля). Лявон Ашторп трымаў аркестар.

Флігель — амаль квадратны ў пляне 2-павярховы мураваны будынак, завершаны нізкім 4-схільным дахам. Падзяляецца на два ярусы (ніжні аздадбляецца гарызантальным рустам, верхні гладкі з руставанымі лапаткамі з кутоў). Плян анфілядны.

Брама — мураваны 2-ярусны вежападобны будынак. Ніжні ярус, у якім абапал праезду знаходзіцца вартоўня, мае круглыя вокны і аркавыя парталы. Верхні асноўны ярус — квадратная ў пляне вежа, пастаўленая на ніжні чацьвярык і завершаная 4-франтонным дахам з шпілем. Мае рысы несапраўднай готыкі і клясыцызму. У верхняй частцы знаходзіўся гадзіньнік.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Dukora, Aštorp. Дукора, Ашторп (1910).jpg|1910 г.
Dukora, Aštorp. Дукора, Ашторп (1914).jpg|1914 г.
Dukora, Aštorp. Дукора, Ашторп (1914) (2).jpg|1914 г.
Dukora, Aštorp. Дукора, Ашторп (1914) (3).jpg|1914 г.


Dukora, Aštorp. Дукора, Ашторп (1914) (4).jpg|1914 г.
Dukora, Aštorp. Дукора, Ашторп (05.1930).jpg|травень 1930 г.
Dukora, Aštorp. Дукора, Ашторп (1932).jpg|1932 г.
Dukora, Aštorp. Дукора, Ашторп (05.1939).jpg|травень 1939 г.


### Сучасныя здымкі

Gates and Stables in Palace of Hartings in Dukora.JPG|Агульны выгляд
Gate of Palace of Hartings in Dukora.JPG|Брама
Stable in Palace of Hartings in Dukora.JPG|Стайня
Stables in Palace of Hartings in Dukora.JPG|Стайня


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Дукора
Царква Сьвятога Аляксея (Крайск)

**Царква Сьвятога Аляксея** — помнік гісторыі канца XIX стагодзьдзя (мураўёўка) у Крайску. Знаходзіцца па-за гістарычным мястэчкам на дарозе ў вёску Рагозіна, на могілках. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі. 

## Гісторыя
Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) на могілках у Крайску збудавалі ў 1897 годзе.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Гэта прастакутны ў пляне аб’ём пад 2-схільным дахам з вальмай над алтарнай часткай і 8-гранным шатровым барабанам з купалам-цыбулінай у цэнтры. У аб’ёмнай кампазыцыі дамінуе 2-ярусная (васьмярык на чацьверыку) прыземістая званіца, завершаная шатром з крыжам. Роўнічныя фасады падзяляюцца прастакутнымі аконнымі праёмамі з лапаткамі ў прасьценках.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Крайск
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Сьвятога Аляксея
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Крайск
Царква Сьвятога Мікалая (Крайск)

**Царква Сьвятога Мікалая** — помнік гісторыі другой паловы XIX стагодзьдзя (мураўёўка) у Крайску. Знаходзіцца ў цэнтры гістарычнага мястэчка. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя
Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Крайску збудавалі ў 2-й палове XIX ст.

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву, будынак якой перарабілі пад клюб. У 1990-я гады будынак царквы перадалі Беларускаму экзархату Маскоўскага патрыярхату. У 1997—2000-х гадох праводзілася рэканструкцыя будынка.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Кампазыцыя будынка складаецца з званіцы-прытвора, трапезнай, малітоўнай залі і паўкруглай апсыды. Асноўны кубападобны аб’ём завяршаецца шатровым дахам з купалам-цыбулінай на 8-гранным барабане; роўнічныя фасады падзяляюцца 3 аркавымі праёмамі. У сылюэце будынка пануе 2-ярусная (васьмярык на чацьверыку) званіца, завершаная гранёным шатром з купалам-цыбулінай. Архітэктурна-дэкаратыўная плястыка абмяжоўваецца фрызам-парэбрыкам, кілепадобнымі ліштвамі з калёнкамі аркавых праёмаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Крайск
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Сьвятога Мікалая
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Крайск
Царква Сьвятога Ільлі (Дукора)

**Царква Сьвятога Ільлі** — помнік архітэктуры пачатку XIX стагодзьдзя ў Дукоры. Знаходзіцца ў цэнтры гістарычнага мястэчка. Пры пабудове была ў юрысдыкцыі Сьвятога Пасаду, цяпер — у валоданьні Маскоўскага патрыярхату. Твор архітэктуры клясыцызму, мастацкае аблічча якога пацярпела ў выніку надбудовы купалоў-цыбулінаў.

Уваходзіць у склад палацава-паркавага комплексу Ашторпаў

## Гісторыя
Мураваную грэцка-каталіцкую (уніяцкую) царкву ў Дукоры збудавалі ў пачатку XIX ст. Пазьней яна пачала дзеяць як рымска-каталіцкі касьцёл. У 1851 годзе ў царкоўнай крыпце спачыў дзяржаўны і вайсковы дзяяч Лявон Ашторп.

Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1864 годзе расейскія ўлады гвалтоўна адабралі будынак царквы ў Сьвятога Пасаду і перадалі ў валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы).

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі царкву, будынак якой перарабілі пад клюб. У 1990-я гады царкву перадалі Беларускаму экзархату Маскоўскага патрыярхату, неўзабаве над будынкам паставілі два купалы-цыбуліны.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры позьняга клясыцызму. Гэта прастакутны ў пляне аб’ёмам пад 2-схільным дахам, які пасярэдзіне і над апсыдай завяршаўся купаламі. З боку галоўнага фасаду ўзвышаліся 2 купальныя вежы, якія выходзілі за сьцены будынка асобнымі прастакутнымі ў пляне аб’ёмамі. Уваходны партал вылучаецца паўкалёнамі на вышыню фасаду. Да прастакутнай у пляне апсыды з правага боку далучаецца рызьніца. Фасады падзяляюцца 2 ярусамі прастакутных аконных праёмаў і 3 уваходнымі праёмамі.

## Галерэя

Church of Elias Prophet in Dukora 02.JPG|Агульны выгляд, 2014 г.
Church of Elias Prophet in Dukora 06.JPG|Бакавы фасад, 2014 г.
Church of Elias Prophet in Dukora 04.JPG|З боку апсыды, 2014 г.
Church of Elias Prophet in Dukora 10.JPG|Уваход, 2014 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Дукора
Дукора
Дукора
Шапавалы (Валожынскі сельсавет)

**Шапава́лы** — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 — 25 чалавек
* 2019 — 28 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Царква Покрыва Багародзіцы (Краснае)

**Царква Покрыва Багародзіцы** — помнік гісторыі другой паловы XIX стагодзьдзя (мураўёўка) у Красным. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка, на гістарычнай Маладэчанскай вуліцы. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя
Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Красным збудавалі ў 1889 годзе.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Гэта крыжова-купальны храм з паўкруглай апсыдай, бакавымі прыдзеламі, кароткай трапезнай, да якой далучаецца 3-ярусная званіца (2 васьмярыкі на чацьверыку), завершаная купальным пакрыцьцём, сяродкрыжжа — 8-гранным сьветлавым купальным барабанам, грані якога праразаюцца аркавымі аконнымі праёмамі, дэкараваныя нішамі, паўкалёнкамі і прафіляванымі броўкамі. Падобнымі сродкі выкарыстоўваюцца ў васьмерыку званіцы. Аркавы ўваходны праём мае выгляд кілепадобнага партала. Паліхромная бутавая муроўка спалучаецца з атынкаванымі і пабеленымі элемэнтамі дэкору (кутнія лапаткі, ліштвы аркавых аконных праёмаў, прафіляваныя карнізы і інш.).

У інтэр’еры пануе падкупальная прастора сяродкрыжжа, вылучаная з 4 бакоў аркавымі прасьветамі. Апсыда вылучаецца драўляным іканастасам.

## Галерэя

### Гістарычныя здымкі

Krasnaje, Maładečanskaja, Pakroŭskaja. Краснае, Маладэчанская, Пакроўская (1900).jpg|каля 1900 г.
Krasnaje, Rynak. Краснае, Рынак (1902).jpg|1902 г.
Krasnaje, Maładečanskaja, Pakroŭskaja. Краснае, Маладэчанская, Пакроўская (1901-17).jpg|да 1918 г.
Krasnaje, Maładečanskaja, Pakroŭskaja. Краснае, Маладэчанская, Пакроўская (1901-18).jpg|да 1918 г.


Krasnaje, Maładečanskaja, Pakroŭskaja. Краснае, Маладэчанская, Пакроўская (1901-39).jpg|да 1939 г.
Krasnaje, Maładečanskaja, Pakroŭskaja. Краснае, Маладэчанская, Пакроўская (1941).jpg|1941 г.
Krasnaje, Maładečanskaja, Pakroŭskaja. Краснае, Маладэчанская, Пакроўская (1941) (2).jpg|1941 г.
Krasnaje, Maładečanskaja, Pakroŭskaja. Краснае, Маладэчанская, Пакроўская (1941-42).jpg|1941—1942 гг.


### Сучасныя здымкі

Pokrov Church in Krasnae, Belarus 3.jpg|Агульны выгляд
Pokrov Church in Krasnae, Belarus 2.jpg|Уваход
Interior Pokrov Church in Krasnae, Belarus.jpg|Інтэр’ер
Краснае. Сцяна царквы.jpg|Муроўка


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Краснае
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Покрыва Найсьвяцейшай Панны Марыі
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Краснае
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Краснае)

**Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі** — помнік архітэктуры пачатку XX стагодзьдзя ў Красным. Знаходзіцца ў паўночнай частцы колішняга мястэчка, на ўзвышшы на гістарычнай Маладэчанскай вуліцы. Дзее. Твор архітэктуры нэаготыкі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню драўляны касьцёл у Красным упамінаецца ў 1500 годзе як заснаваны вялікім князем Аляксандрам. За часамі вайнs Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў касьцёл зруйнавалі. У 1695 годзе ў мястэчку збудавалі новы драўляны касьцёл.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Краснае апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. У 1800 годзе на месцы драўлянага пачалося будаваньне новага мураванага касьцёла, асьвечанага ў 1858 годзе. Аднак пры здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня ў 1863 годзе расейскія ўлады гвалтоўна перарабілі гэты касьцёл пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы).

У 1905 годзе парафіяне пачалі зьбіраць сродкі на будаваньне новага касьцёла. У 1908 годзе збудавалі дряўляную капліцу і заклалі новы мураваны касьцёл, скончаны ў 1912 годзе. Гэты год зьмясьцілі на фасадзе будынка.

### Найноўшы час
У 1988—1990 гадох будынак касьцёла адрэстаўравалі.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры нэаготыкі. Гэта 3-нэфавая 1-вежавая базыліка зь 5-граннай апсыдай і бакавымі закрысьціямі. У цэнтры галоўнага фасаду 3-ярусная чацьверыковая званіца, умацаваная кутнімі ступеньчатымі контрфорсамі зь пінаклямі і завершаная высокім шпілем. Галоўны ўваход мае выгляд стральчатага партала, над якім разьмяшчаецца круглае акно-«ружа». Бакавыя фасады рытмічна падзяляюцца здвоенымі вузкімі стральчатымі вокнамі, нішамі і ступеньчатымі контрфорсамі ў прасьценках. Двухсхільны дах над алтарнай часткай зь невялікай вежачкай.

Унутраная прастора перакрываецца крыжовымі скляпеньнямі на падпружным арках, абапёртых на 4 магутныя пілёны. Нэфы завяршаюцца трыма алтарамі.

## Галерэя

### Гістарычныя здымкі

Krasnaje, Uniebaŭziaćcia. Краснае, Унебаўзяцьця (1909).jpg|1909 г.
Krasnaje, Uniebaŭziaćcia. Краснае, Унебаўзяцьця (1.05.1917).jpg|1 траўня 1917 г.
Krasnaje, Uniebaŭziaćcia. Краснае, Унебаўзяцьця (1938).jpg|1938 г.
Krasnaje, Uniebaŭziaćcia. Краснае, Унебаўзяцьця (1921-39).jpg|да 1939 г.


Krasnaje, Rynak. Краснае, Рынак (1921-39) (2).jpg|да 1939 г.
Krasnaje, Rynak. Краснае, Рынак (1921-39) (3).jpg|да 1939 г.
Krasnaje, Rynak. Краснае, Рынак (1930-39).jpg|1930-я гг.
Krasnaje, Maładečanskaja. Краснае, Маладэчанская (1930-39).jpg|1930-я гг.


### Сучасныя здымкі

Костёл Вознесения Пресвятой Девы Марии в деревне Красное.jpg|Агульны выгляд
Church of Virgin Mary in Krasnae, Belarus 2.jpg|Бакавы фасад
Church of Virgin Mary in Krasnae, Belarus 3.jpg|Інтэр’ер
Внутренний интерьер костёла Вознесения Пресвятой Девы Марии в деревне Красное (2).jpg|Абраз


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Краснае
Катэгорыя:Касьцёлы Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Сьціклева

**«Сьці́клева»** — рэспубліканскі біялягічны заказьнік Беларусі, абвешчаны ў сьнежні 2001 году на ўсходзе Менскага раёну.

Ад 26 сакавіка 2012 году месьціцца ў Партызанскім раёне Менску, паводле Ўказу № 141 «Аб зьмене межаў г. Менска і Менскага раёну». Улучае хваёвыя лясы з рэдкімі відамі жывёлаў і расьлінаў. Мае дэнудацыйны рэльеф і знаходзіцца ў межах Менскага канцова-марэннага ўзвышша. Сустракаліся дзярнова-падзолістыя глебы флювіягляцыйнага паходжаньня, а таксама пяшчанікі і супяшчанікі на лёгкіх лёсападобных суглінках. Расьлінны сьвет налічваў 370 відаў судзінкавых расьлінаў. Сярод іх у Чырвонай кнізе Беларусі былі горны купальнік, эўрапейская пярэсна, паўночная і кучарачая лілея. Сустракалася шмат лекавых, харчовых, кармавых, меданосных і дэкаратыўных расьлінаў. Жывёльны сьвет налічваў 13 відаў сысуноў, 7 відаў земнаводных і паўзуноў, а таксама 70 відаў птушак, у тым ліку занесеную ў Чырвоную кнігу пустальгу.


Sciklieva Reserve.jpg|Сьцежка ў заказьніку (2021 год)
Sciklieva reserve (Belarus, June 2020) 07.jpg|Чыгунка Калядзічы-Шабаны ў «Сьціклеве» (2020 год)
Sciklieva reserve (Belarus, June 2020) 01.jpg|Уезд у заказьнік (2020 год)
Biology reserve Ściklieva - panoramio - Andrej Kuźniečyk.jpg|Студзеньская панарама (2010 год)


## Крыніцы

Катэгорыя:Біялягічныя заказьнікі рэспубліканскага значэньня Беларусі
Катэгорыя:Геаграфія Менску
Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)
Катэгорыя:Катэгорыя МСАП IV
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2001 годзе
Помнік Сталіну (Сьвіслач)

**По́мнік Ста́ліну** — помнік генэральнаму сакратару ЦК ВКП(б), усталяваны ў 2000 року ў Сьвіслачы — адзіным горадзе ў Беларусі, дзе застаўся помнік гэтай асобе.

## Мінуўшчына
У 1939 року, неўзабаве па далучэньні Заходняй Беларусі да БССР, у Сьвіслачы быў усталяваны прыжыцьцёвы помнік Сталіну ў поўны рост. Пасьля XX зьезду Кампартыі Савецкага Саюзу, які асудзіў культ асобы Сталіна, мясцовыя жыхары ў 1956 року скінулі ды закапалі помнік у нявызначаным месцы.

У канцы XX стагодзьдзя тагачасны старшыня райвыканкаму Анатоль Кузьма заняўся рэканструкцыяй Сьвіслачы. Пры гэтым у „Алею славы“, дзе знаходзіліся помнікі жаўнерам Вялікай Айчыннай вайны і Рамуальду Траўгуту, быў перанесены з цэнтру помнік Уладзімеру Леніну. Вэтэранская арганізацыя і камуністы прапанавалі ўсталяваць тут жа і помнік Сталіну. Гэтае рашэньне ў ліпені 2000 року падтрымалі на паседжаньні 22 з 24 дэпутатаў раённага Савету. Бюст Сталіна быў узяты з хлява ў калгасе „Вердамічы“, які па Другой сусьветнай вайне насіў імя Сталіна.

Знаходзіцца ў сквэры на „Алеі славы“ побач з помнікамі Рамуальду Траўгуту, Уладзімеру Леніну,  і жаўнерам „неабвешчанай вайны“.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Сталін
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2000 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1965 годзе
Сьвіслач
Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага (Раванічы)

**Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага** — помнік архітэктуры канца XVIII стагодзьдзя ў Раванічах. Знаходзіцца ў паўночнай частцы колішняга мястэчка, на могілках. Твор архітэктуры клясыцызму.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Будававаньне мураванага касьцёла у Раванічах як фамільнай капліцы-пахавальні пачалося ў 1790 годзе з фундацыі Антонія Слатвінскага.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Раванічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, будаваньне працягнулася і скончылася ў 1799 годзе. Касьцёл кансэкравалі як філіяльны пад тытулам Сьвятога Антонія Падуанскага.

### Найноўшы час
У 1937 годзе савецкія ўлады зачынілі касьцёл. Па Другой сусьветнай вайне будынак выкарыстоўваўся як зернесховішча. У 1990-х гадох касьцёл пацярпеў ад пажару і з таго часу знаходзіцца ў паўзруйнаваным стане.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры клясыцызму. Гэта невялікі квадратны ў пляне будынак з прастакутнай апсыдай, да якой далучаюцца дзьве бакавыя нізкія закрысьціі. Галоўны фасад вылучаецца 4-калённым портыкам з трыкутным франтонам і спрошчанымі іянічнымі капітэлямі з разеткамі ў выглядзе кветак. Галоўны ўваход дэкаруецца сандрыкам з франтончыкам і паўцыркульнай люкарнай, зь яго бакоў — аркавыя нішы. Бакавыя і тыльныя фасады падзяляюцца пілястрамі ў прасьценках. Аконныя праёмы прастакутныя.

Унутраная прастора перакрываецца цыліндрычным скляпеньнем і аздабляецца паліхромнай размалёўкай на біблійныя тэмы. На тарцовай сьцяне існавала ілюзорная выява алтара. Над нартэксам месьцяцца хоры з парапэтам у выглядзе антаблемэнта, куды вялі ўсходы ў тоўшчы сьцяны. Пад касьцёлам знаходзіцца крыпта.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Раванічы
Катэгорыя:Збудаваньні клясыцызму Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1799 годзе
Раванічы
Раванічы
Царква Сьвятога Ільлі (Радашкавічы)

**Царква Сьвятога Ільлі** — помнік архітэктуры першай паловы XX стагодзьдзя ў Радашкавічах. Знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы мястэчка, на Полацкай вуліцы. Дзее. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры.

## Гісторыя
Новую драўляную царкву ў Радашкавічах збудавалі ў 1942 годзе на месцы старой драўлянай царквы, узьведзенай у 1847 годзе.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Аб’ёмна-прасторавая кампазыцыя складаецца з 3 частак: 2-яруснай чацьверыковай званіцы, прастакутнай у пляне малітоўнай залі пад 2-східьным дахам і гранёнай апсыды. Шацёр званіцы завяршаецца купалам-баняй на 8-граннай шыйцы. Вэртыкальна ашаляваныя сьцены праразаюцца прастакутнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Радашкавічы
Катэгорыя:Радашкавічы
Васькаў камень

**Ва́ськаў ка́мень** — валун у Беларусі, геалягічны помнік прыроды рэспубліканскага значэньня ад 22.12.1988.

Знаходзіцца за 1 км на паўночны захад ад в. Аўгустова і за 2 км на ўсход ад Крыніцы Валожынскага раёну Менскай вобласьці, на схіле марэннай грады, у лесе. У 150 м ад павароту налева да асфальтавага заводу (далей дарога ідзе да в. Крыніца) справа відаць зьезд у лес. Лясная дарога прыдатная для цяжкой тэхнікі. Праз 500-600 мэтраў яна паварочвае  налева, дзе на разьвілцы дарог у кустах і ляжыць валун.

Валун сіеніту даўжынёй 3,9 м, шырынёй 3,2 м, вышынёй 1,7 м, у абводзе 11 м, аб’ём 21 м3, маса каля 56 т. Прынесены ледавіком каля 125 тысячаў гадоў назад з поўдня Фэнаскандыі. Узровень радыеактыўнага выпраменьваньня складае 36,6 пры ўзроўні навакольнага асяродзьдзя 16,0 мікрарэнтген у гадзіну. Памеры бачнай часткі Васькава каменя былі значна большыя да ўзрыв, з дапамогаю якога ў свой час спрабавалі разбурыць валун.

Па расказах мясцовых жыхароў, штогод ля яе сяляне раней адзначалі сьвята збору ўраджаю. Падчас палявых дасьледаваньняў у вёсках Крыніца і Філіпіняты задалося выявіць, што гэты камень таксама мае назву *Чортаў камень*. Апавядаюць, што раней тут жыў чорт, які добра шыў адзеньне — варта было пакласьці на камень манэту, як назаўтра рэч будзе гатовая. Хутчэй за ўсё ў далёкія паганскія часы гэты валун быў месцам пакланеньня нашых продкаў, але з прыходам хрысьціянства камень быў пракляты і яму была дадзена назва “Чортаў” дзеля таго каб адахвоціць насельніцтва ад паганскай рэлігіі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Васькаў камень. Беларуская энцыкляпэдыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0 т. 4, ISBN 985-11-0035-8.

## Вонкавыя спасылкі

* Васькаў валун на форуме Глёбус Беларусі

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалёгія Валожынскага раёну
Катэгорыя:Славутасьці Валожынскага раёну
Катэгорыя:Памятныя камяні Беларусі
Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэньня Менскай вобласьці
Анатоль Кузьма

**Анато́ль Фамі́ч Кузьма́** ( 3 лютага 1940) — беларускі дзяржаўны дзяяч, дэпутат Вярхоўнага Савету (1990—1996) і Палаты прадстаўнікоў (1996—2000).

## Жыцьцяпіс
Скончыў сельскагаспадарчы тэхнікум па спэцыяльнасьці заатэхніка.

Працаваў загадчыкам Нязбодзіцкага вэтэрынарнага ўчастку (1960—1965), дырэктарам Рудаўскага адкормачнага пункту (1965—?), намесьнікам дырэктара племсаўгасу „50 гадоў Кастрычніка“, дырэктарам саўгасу „Вялікасельскі“ Сьвіслацкага раёну Гарадзенскай вобласьці. З 1988 — зноў на працы ў Рудаўскім адкормачным пункце.

У 1990 року абраны ў дэпутаты Вярхоўнага Савету XII скліканьня, дзе ўваходзіў у склад Часовай камісіі па прывілеях. 28 траўня 1995 у другім туры пераабраны дэпутатам Вярхоўнага савету XIII скліканьня. 23 студзеня ўвайшоў у склад парлямэнцкай камісіі па экалёгіі і прыродакарыстаньні. Уваходзіў у пралукашэнкаўскую фракцыю „Згода“, падтрымаў неканстытуцыйны рэфэрэндум па зьмене канстытуцыі і з 27 лістапада 1996 року ўвайшоў у склад створанай Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу, дзе зьяўляўся сябрам Камісіі па дзяржаўным будаваньні, мясцовым самакіраваньні і рэгляманце.

Па сканчэньні дэпутацкага тэрміну працаваў старшынём Сьвіслацкага раённага выканаўчага камітэту. На гэтай пасадзе зьдзейсьніў усталяваньне ў мескім парку помніка Сталіну. У 2001 року адстаўлены, вярнуўся на пасаду дырэктара Сьвіслацкага адкормачнага пункту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Хто ёсьць хто ў Беларусі

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га скліканьня
Катэгорыя:Старшыні Сьвіслацкага райвыканкаму
Царква Сьвятой Ганны (Стоўпцы)

**Царква Сьвятой Ганны** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Стоўпцах. Знаходзіцца ў цэнтры места, на гістарычнай Загуменнай (Царкоўнай) вуліцы. Пры пабудове была ў юрысдыкцыі Сьвятога Пасаду, цяпер — у валоданьні Маскоўскага патрыярхату. Твор архітэктуры клясыцызму, мастацкае аблічча якога пацярпела ў выніку надбудовы купала-цыбуліны над асноўным аб’ёмам і какошніка над брамай-званіцай.

## Гісторыя
Мураваную грэцка-каталіцкую (уніяцкую) царкву ў Стоўпцах збудавалі ў 1825 годзе з фундацыі ўладальніка маёнтку князя Адама Чартарыйскага. Пазьней расейскія ўлады гвалтоўна адабралі будынак царквы ў Сьвятога Пасаду і перадалі ў валоданьне Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы).

## Архітэктура
Помнік архітэктуры клясыцызму з рысамі барока. Гэта цэльны прастакутны ў пляне аб’ём пад 2-схільным дахам. Галоўны фасад завяршаецца 2-ярусным фігурным франтонам з увагнутымі бакавымі гранямі і цэнтральнай аркавай нішай, якую з бакоў вылучаюць дзьве пары пілястраў. Яркім дэкаратыўным элемэнтам фасаду ёсьць рама, разьмешчаная над цэнтральным уваходам. Яна мае выгляд пасьлядоўна ўмежаных геамэтрычных фігураў — квадрата з раскрапаванымі кутамі і квадрата з 8-кутнікам. Бакавыя аконныя праёмы фасаду акаймоўваюць простыя ліштвы зь несапраўднымі замковымі камянямі і архівольтамі. Фасады рытмічна падзяляюцца аркавымі аконнымі праёмамі ў плястычных ліштвах і пілястрамі дарычнага ордара ў прасьценках, апярэзваюцца спрошчаным антаблемэнтам.

Унутраная прастора перакрываецца люстравым скляпеньнем з падугамі. Сьцены апярэзваюцца антаблемэнтам, падзяляюцца пілястрамі. Над уваходам месьцяцца хоры, падтрыманыя чатырма драўлянымі калёнкамі. Алтарная частка вылучаецца іканастасам 4-яруснай 7-часткавай кампазыцыі, падзеленым канелаванымі пілястрамі. Завяршаюць кампазыцыю пяць фігурных франтонаў з бакавымі валютамі. Арнамэнтальна-дэкаратыўны акцэнт іканастаса — разная царскія вароты. Абразы іканастаса разьмяжоўваюцца на два ярусы антаблемэнтам з трыгліфным фрызам.

## Галерэя

### Гістарычныя здымкі

Stoŭpcy, Carkoŭnaja, Hańnienskaja. Стоўпцы, Царкоўная, Ганьненская (1900).jpg|каля 1900 г.
Stoŭpcy, Rynak-Carkoŭnaja. Стоўпцы, Рынак-Царкоўная (1919-29).jpg|1919—1929 гг.
Stoŭpcy, Carkoŭnaja, Hańnienskaja. Стоўпцы, Царкоўная, Ганьненская (1920-29).jpg|1920-я гг.
Stoŭpcy, Rynak-Carkoŭnaja. Стоўпцы, Рынак-Царкоўная (1930).jpg|1930 г.


Stoŭpcy, Carkoŭnaja-Rubiaževickaja, Hańnienskaja. Стоўпцы, Царкоўная-Рубяжэвіцкая, Ганьненская (1930).jpg|1930 г.
Stoŭpcy, Nioman. Стоўпцы, Нёман (1932).jpg|1932 г.
Stoŭpcy, Carkoŭnaja, Hańnienskaja. Стоўпцы, Царкоўная, Ганьненская (1937).jpg|1937 г.
Stoŭpcy, Rubiaževickaja, Hańnienskaja. Стоўпцы, Рубяжэвіцкая, Ганьненская (1920-39).jpg|да 1939 г.


### Сучасныя здымкі

Church of Saint Anne, Stoŭbcy 01.JPG|Агульны выгляд
Church of Saint Anne, Stoŭbcy 03.JPG|Галоўны фасад
Church of Saint Anne, Stoŭbcy 07.JPG|З боку апсыды
Iconostasis of Church of Saint Anne in Stoubcy 01.JPG|Інтэр’ер


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Стоўпцы
Стоўпцы
Стоўпцы
Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа (Узда)

**Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа** — помнік архітэктуры канца XVIII стагодзьдзя ва Ўзьдзе. Знаходзіцца ў цэнтры места, на гістарычным Рынку. Твор архітэктуры клясыцызму.

## Гісторыя

Новы драўляны касьцёл ва Ўзьдзе збудаваў у 1798 годзе ўладальнік мястэчка Казімер Завіша. У школе пры касьцёле навучаўся паэт Тамаш Зан. У касьцёле хрысьцілі Ануфрыя Луцэвіча, дзеда Янкі Купалы, а потым, у 1843 годзе, яго бацьку Дамініка Луцэвіча. У пачатку XX ст. да касьцёла прыбудавалі мураваную апсыду.

У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі касьцёл, будынак якога перарабілі пад клюб. Пазьней яго выкарыстоўвалі як раённы цэнтар культуры. У 2000 годзе за старым касьцёлам збудавалі новы касьцёл.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры клясыцызму з прыбудаванай 3-граннай апсыдай у стылі нэаготыкі. Гэта прастакутны ў пляне будынак пад пакатым 2-схільным дахам з вальмай над алтарнай часткай. Фасад вылучаецца 5-калённым портыкам з трыкутным франтонам. Калёнам портыка на фасадзе адпавядаюць прысьценныя паўкалёны на высокіх цагляных базах. Уваход мае выгляд шырокага прастакутнага партала. У цэнтры бакавых фасадаў вылучаюцца рызаліты, завершаныя трыкутнымі франтонамі. Прастакутныя аконныя праёмы разьмяшчаюцца ў два ярусы.

Унутраная прастора падзяляецца слупамі на тры нэфы. Алтарная сьцяна аздаблялася ілюзорнай выявай алтара.

## Галерэя

Узда. Былы касцёл (01).jpg|Агульны выгляд
Узда. Прыбудова да старога касцёла.jpg|З боку апсыды
Узда. Агароджа старога касцёла.jpg|Агароджа 
Касьцёл Сьвятога Крыжа (Узда) 006.Jpeg|Брама


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Узда
Капліца-пахавальня Завішаў (Узда)

**Капліца-пахавальня Завішаў** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ва Ўзьдзе. Знаходзіцца на заходняй ускраіне места, на каталіцкіх могілках. Твор рамантычнай архітэктуры. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
Мураваную капліцу ва Ўзьдзе збудавалі ў 2-й палове XIX ст. як фамільную пахавальню Завішаў.

## Архітэктура
Помнік рамантычнай архітэктуры. Збудаваная з цэглы і бутавага каменю, нагадвае эгіпецкую піраміду. У цокалі мае нізкі лучковы праём уваходу і востраканечнае акенца пахавальні. У верхняй частцы невялікае патаемнае памяшканьне-малельня. 

Сутарэньне перакрываецца стральчатым скляпеньнем, з бакоў у тры рады чаргуюцца нішы да пахаваньняў. У тарцы пахавальні — трохгранны подыюм і ніша для алтара. Сьцены пахавальні атынкаваныя і расшытыя пад руст.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Капліца-пахавальня Завішаў ва Ўзьдзе, Radzima.org

Катэгорыя:Узда
Шчаўканы

**Шчаўка́ны** — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Валожынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 — 12 чалавек
* 2019 — 18 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Сьвіслацкі замак

**Сьвіслацкі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Сьвіслачы. Знаходзіўся на мысе правага берага ракі Бярэзіны пры ўтоку Сьвіслачы. Існаваў у XII—XVII стагодзьдзях.

## Гісторыя
Драўляны замак у Сьвіслачы існаваў з XII ст., аднак у першай палове XІІІ ст. яго спалілі. У 1506 годзе замак разам зь местам разбурылі крымскія татары, у 1535 годзе — маскоўскія войскі. Ужо ў 1501 годзе замак меў пальную зброю, у тым ліку гарматы.

За часамі казацка-сялянскай вайны (1648—1651) у 1648 годзе замак захапіў аддзел палкоўніка Г. Бута колькасьцю каля 1 тысячы чалавек. За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у верасьні 1654 году замак захапілі казацкія загоны Івана Залатарэнкі. З таго часу ў дакумэнтах зьвесткі пра замак больш не сустракаюцца.

## Архітэктура
У сярэдзіне XVІІ ст. замкавая пляцоўка мела форму прастакутніка (72,8 × 63,5 м), аддзялялася ад астатняга плято шырокім (каля 15 м) дугападобным ровам і ўмацоўвалася з краю земляным валам. Над узроўнем вады Замчышча ўзвышалася на 12 м.

Паводле пляну замка (1647 год), зробленага ўладальнікам Сьвіслачы князем Багуславам Радзівілам, існавала 3 вежы, у тым ліку ўязная брама, і 2 дзялянкі сьценаў-гародняў даўжынёй 39 м і 35,8 м. На самым мысе разьмяшчалася пабудова ў форме прастакутніка (відаць, дом адміністратара). На іншым пляне Багуслава Радзівіла, апроч замка, прысутнічае дзялянка тэрыторыі паміж Бярэзінай і Сьвіслаччу. У месцы найбольш блізкага працяканьня іх адна каля адной знаходзіліся земляны вал з брамай на ім і абарончы роў, які запаўняўся водамі рэк. Другая брама разьмяшчалася з боку моста цераз раку Сьвіслач.

## Галерэя

 
Śvisłacki zamak. Сьвіслацкі замак (1650).jpg|Плян замка, каля 1650 г.
Śvisłacki zamak. Сьвіслацкі замак (1650) (2).jpg|Плян замка, каля 1650 г.
Śvisłač. Сьвіслач (1650).jpg|Плян мястэчка і замка, каля 1650 г.
Śvisłač. Сьвіслач (1650) (2).jpg|Плян мястэчка і замка, каля 1650 г.

 
Śvisłač. Сьвіслач (1900).jpg|Агульны выгляд мястэчка і Замчышча, каля 
Śvisłač. Сьвіслач (1900) (2).jpg|Агульны выгляд мястэчка і Замчышча, каля 
Śvisłacki zamak. Сьвіслацкі замак (1927).jpg|Плян замка, 1927 г.
Śvisłacki zamak. Сьвіслацкі замак (1946).jpg|Замчышча, 1946 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (Узда)

**Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла** — помнік гісторыі пачатку XX стагодзьдзя (мураўёўка) ва Ўзьдзе. Знаходзіцца ў цэнтры места, на Красным пляцы. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя

Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) ва Ўзьдзе збудавалі ў 1905 годзе на месцы царквы XIX ст., фундаванай Завішамі.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Мае 3-часткавую аб’ёмна-прасторавую кампазыцыю, якую фармуюць прытвор-званіца, малітоўная заля і апсыда з бакавой рызьніцай. Пануе асноўны кубападобны аб’ём, накрыты высокім 4-схільным бляшаным дахам, завершаным купалам-цыбулінай на гранёнай шыі. Над кубападобным аб’ёмам прытвора ўзвышаецца 4-гранны ярус званіцы, накрыты 2-схільным дахам. Пярэдняя грань званіцы вылучаецца 3-пралётнай аркадай і завяршаецца 2-гранным прафіляваным карнізам на дэнтыкулах. Уваход мае выгляд шырокага аркавага партала з руставанай архівольтай, вылучанага з бакоў рэльефнымі крыжамі. У дэкоры роўных фасадаў выкарыстоўваюцца гарадковыя фрызы, кутнія какошнікі і ўразныя калёнкі, лапаткі, руст. Аркавыя аконныя праёмы бакавых фасадаў у асноўным аб’ёме здвоеныя, у апсыдзе і прытворы — строеныя, дэкараваныя руставанымі архівольтамі.

Квадратная ў пляне малітоўная заля перакрываецца роўнай драўлянай кесанаванай стольлю. Пры ўваходзе ў залю кансольна выступае галерэя хораў, падтрыманая 2 магутнымі пілёнамі і перакінутымі церазь іх аркамі. Прастакутная ў пляне апсыда адкрываецца шырокім лучковым прасьветам і вылучаецца драўляным 1-ярусным 5-часткавым з 3 франтонамі і разнымі царскімі варотамі іканастасам (раней быў 2-ярусны пазалочаны іканастас з 16 абразоў), які, як і бакавыя ківоты, аздабляецца накладной драўлянай разьбой.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Узда
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Узда
Царква Покрыва Багародзіцы (Хатляны)

**Царква Покрыва Багародзіцы** — помнік гісторыі канца XIX стагодзьдзя (мураўёўка) у Хатлянах. Знаходзілася ў цэнтры гістарычнага мястэчка. Згарэла 6 студзеня 2013 году. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі.

## Гісторыя
Драўляную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Хатлянах збудавалі ў 1897—1898 гадох на месцы царквы Сьвятога Пасаду.

У 1930 годзе савецкія ўлады зачынілі царкву, будынак якой перарабілі пад склад збожжа. У 1990-я гады будынак царквы перадалі Беларускаму экзархату Маскоўскага патрыярхату. Царква згарэла ў пажары 6 студзеня 2013 году.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Гэта быў крыжова-купальны 5-зрубны храм. Над цэнтральным кубападобным зрубам знаходзіўся 8-гранны сьветлавы барабан, над шатром якога ўзвышаўся меншы 8-гранны барабан з купалам-цыбулінай на шыі. На вуглох зруба стаялі невялікія 8-гранныя барабаны з купаламі-цыбулінамі ў завяршэньні шатроў. Апсыда, прыдзелы і прытвор былі аднолькавымі 5-граннымі прырубамі. Архітэктурная выразнасьць будынка дасягалася багатым дэкаратыўным афармленьнем фасадаў, фігурнай шалёўкай і разным дэкорам: рустам, пілястрамі, ліштвамі прастакутных аконных праёмаў, падзорамі.

Малітоўная заля перакрывалася 8-гранным сьветлавым барабанам на ветразях. У яе шырокімі трапэцападобнымі прасьветамі адкрываліся памяшканьні апсыды, прыдзелаў і бабінца, над якім ўтварылася галерэя хораў. Пад апсыдай была крыпта.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Хатляны
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Покрыва Багародзіцы
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Хатляны
Нарэйшы

Назву **Нарэйшы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Нарэйшы — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці
* Нарэйшы — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці
Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (Хоўхла)

**Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Хоўхле. Знаходзіцца ў заходняй частцы колішняга мястэчка, на ўзгорку. Дзее. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы драўляны касьцёл у Хоўхле ў 1447 годзе заснаваў князь Міхал Жыгімонтавіч. У 1630 годзе фундуш пацьвердзіў кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза.

У 1738 годзе ў мястэчку збудавалі новы драўляны касьцёл. У 1749 годзе пры ім заснавалі брацтва імя Марыі, таксама дзеяў шпіталь. Хоўхлаўская парафія, якая ўваходзіла ў склад Менскага дэканату, мела прыпісныя капліцы ў Бяларучах і Чарнёве, на канец XVІІІ ст. налічвалася звыш 1000 вернікаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Хоўхла апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. У 1846—1847 гадох Вінцэнт Язьвінскі збудаваў за касьцёлам мураваную капліцу. Адначасна праводзілася рэканструкцыя касьцёла.

Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1866 годзе расейскія ўлады гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). Службы сталі праводзіцца ў мураванай капліцы за касьцёлам.

### Найноўшы час
У 1919 годзе касьцёл вярнулі каталікам. Апроч капліцы ў Чарнёве, да Хоўхлаўскай парафіі ў гэты час прыпісваўся філіяльны касьцёл у Яршэвічах. Напярэдадні Другой сусьветнай вайны колькасьць парафіянаў дасягала 2300 чалавек.

Па вайне савецкія ўлады зачынілі касьцёл, будынак якога перарабілі пад калгасны склад. У 1990-я гады касьцёл вярнулі каталікам.

## Архітэктура
Касьцёл — помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з рысамі барока і клясыцызму. Асноўны зруб і гранёную апсыду накрывае высокі, раней гонтавы дах з плаўнымі хвалістымі выгінамі над алтарнай часткай і заломам над галоўным фасадам. Сылюэт будынка фармуюць невысокія 4-гранныя вежы і франтон паміж імі. Складзеныя з хваёвага брусу вэртыкальна ашаляваныя сьцены праразаюцца парнымі аркавымі і лучковымі вокнамі ў фігурных ліштвах, умацоўваюцца брусамі-сьцяжкамі, апярэзваюцца карнізам складанага профілю. Дабудаваны ў сярэдзіне XІX ст. 4-калённы портык парушыў кампазыцыйную цэласнасьць будынка і надаў яму рысы клясыцызму.

Асноўны аб’ём і апсыда ўтвараюць адзіную ўнутраную прастору, перакрытую несапраўдным люстраным скляпеньнем. У асноўным аб’ёме вылучаецца прытвор. Над ім месьцяцца хоры, сярэдняя крывалінейная частка якіх выступае ў асноўнае памяшканьне. Інтэр’ер упрыгожвала паліхромная размалёўка, якая не захавалася.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Хоўхла
Катэгорыя:Касьцёлы Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Станіслаў Валодзька

**Станісла́ў Ві́ктаравіч Вало́дзька** ( 11 лістапада 1956, вёска Падольцы Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласці БССР) — беларускі паэт, дзіцячы пісьменнік у Латвіі.

## Жыццяпіс
Меў трох старэйшых братоў. Рана застаўся бяз бацькі. Скончыў Жукойнінскую сярэднюю школу (1974), завочна філалагічны факультэт БДУ.

Адслужыўшы ў арміi, працаваў механікам пуцявой машыны ў Вільні, пасля ў Дзвінску, дзе застаўся і пасля распаду СССР.

## Дзейнасць
Адзін з заснавальнікаў беларускага культурна-асветніцкага таварыства „Ўздым“, Саюзу пісьменнікаў Беларусі (1997), Міжнароднай асацыяцыі пісьменнікаў, Аб’яднання дзіцячых пісьменнікаў Латвіі. Адзін з заснавальнікаў „Таварыства латвійска-беларускай садружнасці“.

## Творчасць
Вершы пісаць пачаў у школе. Першы верш „Вялікія“ надрукаваны ў 1974 годзе ў газце „Астравецкая праўда“.

Выдаў зборнікі паэзіі „На хвалях хвалявання“, „У вачах Айчыны“ (1996), „Зварот да сэрца“ (1998), „Памяці гаючая трава“, „Обращение к сердцу“. Зборнікі твораў „На гэтай зямлі“ і „Под небом Родины“. Напісаў кнігі для дзяцей „Калыханкі і пацешкі для Антошкі і Алежкі“, „Бусинки“ (1995), „Чудесный котик“, „Сокровища“, „Соцветия рифм“, „Светлячок“, „Кветкі для мамы“, „Калі ласка, казка!“.

Некаторыя творы Станіслава Валодзькі перакладзеныя на латыскую, латгальскую і польскую мовы.

Песня „Беларускі дом“ стала гімнам таварыства „Ўздым“ і Саюзу беларусаў Літвы. Выйшлі мультымедыйныя зборнікі песен на вершы паэта „Веру ў сваю зорку“, „Палын і медуніца“, „Хай шчаслівы ўсе будуць на зямлі“.

## Прэміі і ўзнагароды
* Медаль Францішка Скарыны
* Нагрудны знак Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь „За ўнёсак у разьвіцьцё культуры Беларусі“
* Ганаровая грамата Камітэту па справах рэлігій і нацыянальнасцей пры Савеце міністраў Беларусі
* Памятны медаль да 100-годдзя М. А. Шолахава „За гуманізм і ўклад у славянскую культуру“
* Нагрудны знак Саюзу пісьменьнікаў Беларусі „За вялікі ўклад у літаратуру“

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыццяпіс на бачыне Рэспубліканскага цэнтру нацыянальных культур Беларусі
* Алена Басікірская. Жыццяпіс у „Савецкай Белоруссіі“
* Вершы Станіслава Валодзькі // Беларуская паэзія

Катэгорыя:Беларускія дзіцячыя літаратары
Катэгорыя:Паэты
Пётар Мамонаў

**Пётар Мамо́наў** (; 14 красавіка 1951, Масква — 15 ліпеня 2021, Масква) — савецкі і расейскі рок-музыка, актор, паэт. Вядомы па музычным гурце «Звуки Му», кінафільмах і монаспэктаклях.

## Жыцьцяпіс

### Шпіталізацыя і сьмерць
Напрыканцы чэрвеня 2021 году патрапіў у шпіталь ў цяжкім стане з каранавірусам, патрапіў ў рэанімацыю. Пазьней зьявілася інфармацыя, што ў яго пачаліся праблемы з ныркамі. Сканаў 15 ліпеня 2021 году на 71 годзе жыцьця з-за ўскладненьняў, выкліканых каранавіруснай інфэкцыяй.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Расейскія музыкі
Катэгорыя:Расейскія рок-музыкі
Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфэкцыі COVID-19
Царква Прачыстай Багародзіцы (Гарадзец)

**Царква Прачыстай Багародзіцы** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Гарадцы. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка. Дзее. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. 

## Гісторыя
Новую драўляную царкву ў Гарадцы збудавалі ў 1869 годзе.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры з элемэнтамі клясыцызму. Аб’ёмна-прасторавую кампазыцыю фармуюць прытвор-званіца, бабінец, кубападобная малітоўная заля і прастакутная апсыда. 8-гранныя барабаны над прытворам і малітоўнай заляй завяршаюцца самкнутымі сфэрычнымі купаламі з купаламі-банямі ў завяршэньні. Вэртыкальна ашаляваныя фасады праразаюцца прастакутнымі аконнымі праёмамі з аканіцамі.

У інтэр’еры абразы «Сьвяты Мікалай» (XIX ст., дошка, алей), «Усьпеньне» (1908 год, дошка, алей), «Хрыстос у пакуце» (канец XIX ст., дошка, алей).

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Гарадзец
Катэгорыя:Гарадзец
Брэдзінскі раён

**Брэдзінскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Чалябінскай вобласьці Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца пасёлак Брэды.

## Геаграфія
Брэдзінскі раён мяжуе з Кізільскім і Карталінскім раёнамі, а таксама з Арэнбурскай вобласьцю і Казахстанам. Плошча раёну складае 5068,22 км².

## Гісторыя
Брэдзінскі раён быў утвораны 4 лістапада 1926 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Рэчыцкі замак

**Рэ́чыцкі за́мак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Рэчыцы. Знаходзіўся на высокім пагорку правага берага Дняпра на месцы старажытнага гарадзішча. Існаваў у XVI—XVII стагодзьдзях.

## Гісторыя
Драўляны замак у Рэчыцы збудавалі ў XVI ст.

За часамі Казацка-сялянскай вайны (1648—1651) у 1649 годзе замак зруйнавалі. Захаваліся яго плян і гравюры 1649 году.

## Архітэктура
Авальны ў пляне замак займаў пляцоўку каля 1 га. Атачаўся валам і ровам. Складаўся з драўляных абарончых сьценаў, зробленых паводле тыпу гародняў з 1 ярусам бою, 5 шматгранных і квадратных у пляне вежаў, накрытых невысокімі шатровымі дахамі. Уезд у замак быў з паўднёвага захаду праз пад’ёмны мост.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Пікуй

**Пікуй** () — гара ва Ўкраіне, у Карпатах, самая высокая вяршыня Вададзельнага хрыбта.

## Геаграфія
Пікуй знаходзіцца на мяжы Львоўскай і Закарпацкай абласьцей і зьяўляецца самай высокай кропкай Львоўскай вобласьці.

## Апісаньне
Вышыня гары складае 1408,3 мэтру (паводле іншых зьвестак 1405 мэтраў).

## Галерэя

Файл:Mount Pikui as the highest mountain in Lviv Oblast.JPG
Файл:Пікуй на горизонті.jpg
Файл:2009 0718КримГород0004.JPG


файл:Pikuy mnt.jpg
файл:Veretskyi Pass 08.jpg
Файл:Pikuy 02.jpg
Файл:На вершині г.Пікуй.jpg


## Крыніцы

## Літаратура
* «Карпати очима допитливих».— Видавництво «Каменяр», Львів — 1976

Катэгорыя:Карпаты
Катэгорыя:Горы Ўкраіны
Царква Ўсьпеньня Багародзіцы (Рэчыца)

**Царква саборная Ўсьпеньня Багародзіцы** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Рэчыцы. Знаходзіцца ў цэнтры места, на гістарычным Рынку. Дзее. Твор архітэктуры позьняга клясыцызму, які набыў выгляд мураўёўкі ў выніку аднаўленьня ў 2-й палове XIX ст.

## Гісторыя
Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Рэчыцы пачалі будаваць у 1842 годзе паводле праекту 1835 году. У 1843 годзе разбурылася царкоўная званіца, якая пашкодзіла будоўлю. Аднаўленьне будынка пачалося толькі 1864 годзе, а асьвяцілі царкву 11 чэрвеня 1872 году.  

У 1934 годзе савецкія ўлады зачынілі царкву, будынак якой перарабілі пад Дом культуры. У 1997 годзе будынак перадалі Беларускаму экзархату Маскоўскага патрыярхату. У 1999—2006 гадох праводзілася аднаўленьне царквы.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры позьняга клясыцызму, які набыў рысы эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. У аснове аб’ёмна-прасторавай кампазыцыі 2-ярусная (васьмярык на чацьверыку) малітоўная заля, накрытая шатром з купалам-цыбулінай і слыхавымі вокнамі. З франтальнага боку далучаецца прастакутная ў пляне званіца, таксама з шатром і купалам-цыбулінай, з тыльнага — паўкруглая апсыда з бакавымі рызьніцамі. Фасады падзяляюцца гарызантальна аркавымі аконнымі і дзьвярнымі праёмамі з броўкамі, вэртыкальна — здвоенымі кутнімі пілястрамі, а такссама апярэзваюцца складанапрафіляваным карнізам і аркатурным фрызам.

## Галерэя

### Гістарычныя здымкі

Rečyca, Prabojnaja-Andrejeŭskaja. Рэчыца, Прабойная-Андрэеўская (1902).jpg|1902 г.
Rečyca, Rynak, Sabornaja. Рэчыца, Рынак, Саборная (8.05.1910).jpg|8 траўня 1910 г.
Rečyca, Rynak, Sabornaja. Рэчыца, Рынак, Саборная (8.05.1910) (2).jpg|8 траўня 1910 г.
Rečyca, Rynak, Sabornaja. Рэчыца, Рынак, Саборная (9.05.1910).jpg|9 траўня 1910 г.


Rečyca, Rynak-Prabojnaja. Рэчыца, Рынак-Прабойная (1910).jpg|1910 г.
Rečyca, Rynak-Prabojnaja. Рэчыца, Рынак-Прабойная (1917).jpg|1917 г.
Rečyca, Sabornaja. Рэчыца, Саборная (1901-17).jpg|да 1918 г.
Rečyca, Prabojnaja-Andrejeŭskaja. Рэчыца, Прабойная-Андрэеўская (1918).jpg|1918 г.


Rečyca, Rynak, Sabornaja. Рэчыца, Рынак, Саборная (1918).jpg|1918 г.
Rečyca, Rynak-Prabojnaja. Рэчыца, Рынак-Прабойная (1920).jpg|1920 г.
Rečyca, Prabojnaja, Sabornaja. Рэчыца, Прабойная, Саборная (1910-29).jpg|да 1930 г.
Rečyca, Sabornaja. Рэчыца, Саборная (J. Sałaviejčyk, 01.1936).jpg|1936 г.


### Сучасныя здымкі

Речица в 2006 году 01.jpg|2006 г.
Рэчыца. Успенскі сабор.jpg|2010-я гг.
Рэчыца. Царква (02).jpg|2014 г.
Рэчыца. Царква (01).jpg|2014 г.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Рэчыца
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Рэчыца
Стрэшынскі замак

**Стрэшынскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Стрэшыне. Знаходзіўся на беразе Дняпра. Існаваў у XII—XVIII стагодзьдзях.

## Гісторыя
Драўляны замак у Стрэшыне збудавалі ў XII ст.

За часамі Казацка-сялянскай вайны (1648—1651) і вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) замак знаходзіўся ў цэнтры ваенных падзеяў. У ліпені 1654 году казакі Івана Залатарэнкі ўзялі Стрэшын штурмам, а замак спалілі. Адноўлены па вайне, ужо ня меў ранейшай магутнасьці і ў такім стане праіснаваў да 1793 году.

## Архітэктура
Займаў аточаны ровам мыс Дняпра. У сыстэму фартыфікацыяў уваходзілі 5 вежаў, роў, вал і гародні. Сярод узбраеньня былі гарматы, мушкеты, гакаўніцы, жалезныя і алавяныя ядры, гакаўнічныя і мушкетныя кулі ды іншае.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Замак
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Навята

**Навя́та** — возера ў Браславе (Браслаўскі раён Віцебскай вобласьці, Беларусі), у басэйне ракі Друйкі. Належыць да групы Браслаўскіх азёраў.

Плошча паверхні возера 0,73 км². Даўжыня 1,5 км, найбольшая шырыня 0,67 км. Даўжыня берагавой лініі 4,26 км. Найбольшая глыбіня 5,1 м. Аб′ём вады 1,57 млн. м³. Плошча вадазбору 3,7 км².

Катлавіна возера падпруднага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны на поўначы і захадзе вышынёй 10—13 м, на на поўдні і ўсходзе да 20 м, у верхняй частцы разараныя. На паўночным усходзе поймавы луг шырынёй да 700 м, парослы балотна-лугавой расьліннасьцю і хмызьняком. Берагавая лінія слабазьвілістая. Берагі пясчаныя і сугліністыя, вышынёй да 0,3—0,5 м. Мелкаводная зона шырынёй 100—150 м. На возеры 3 выспы агульнай плошчай 3 га. Дно да глыбіні 1,5 м выслана пяском і апясчаненым ілам, глыбей сапрапэлем. Слаба зарастае да глыбіні 0,5—1 м. Шырыня палосы надводнай расьліннасьці 5—40 м. Упадаюць 2 мэліярацыйныя канавы, на поўдні выцякае ручай у возера Дрывяты.

У возеры пражываюць карась, лінь, лешч, шчупак, плотка, судак, акунь ды іншая рыба. Вядзецца прамысловая рыбалоўля і платная аматарская, паколькі возера ўваходзіць у Нацыянальны парк „Браслаўскія азёры“.

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёну
Катэгорыя:Басэйн Друйкі
Катэгорыя:Браслаўскія азёры