open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дракула, мёртвы і задаволены гэтым

«**Дракула, мёртвы і задаволены гэтым**» () — кінакамэдыя рэжысэра Мэла Брукса, якая зьяўляецца пародыяй на раман Брэма Стокера «Дракула» і розныя экранізацыі гэтай кнігі. Ролю Дракулы выканаў Лэсьлі Нільсэн.

## Сюжэт
Сюжэт парадыруе сюжэт раману «Дракула» Брэма Стокера. Граф Дракула (Лэсьлі Нільсэн), зрабіўшы з рыелтара Рэнфілд свайго раба, адпраўляецца з Трансыльваніі ў Лёндан, дзе пачынае дурэць. Яму процістаіць прафэсар Ван Гэлсынг (Мэл Брукс). Многія сцэны апісваюцца ў парадыйным ключы: напрыклад, граф, паўставаючы з труны, б’ецца галавой аб люстру. Адметнае то, што графа забівае ня Ван Гэлсынг, а Рэнфілд — выпадкова.

## Крытыка
Крытыкі прынялі фільм «*Дракула, мёртвы і задаволены гэтым*» у асноўным нэгатыўна; на Rotten Tomatoes фільм атрымаў усяго 9% рэйтынг. Джэймз Бэрардынэльлі, кінакрытык з *ReelView* напісаў: «Нажаль, *„Дракула, мёртвы і задаволены гэтым“* зусім не дацягвае да ўзроўню *„[[Малады Франкенштэйн (фільм)|Маладога Франкенштэйна]]“*. Гэта нецікавая пародыя, якая больш губляе, чым знаходзіць. ... Калі ж вы толькі не апантаны фанат Мэла Брукса, то няма ніякіх падставаў глядзець фільм да канца. У фільме месцамі прысутнічае гумар, які выкліча сьмех, але 90 хвілін будуць трываць доўга».

## Дадатковыя зьвесткі
* У адрозьненьне ад сюжэту раману, у фільме Міна зьяўляецца дачкою доктара Сьюарда, а Люсі — яго пляменьніцай.
* Некаторыя эпізоды парадыруюць фільм «Дракула Брэма Стокера», напрыклад, цень Дракулы часам паводзіць сябе занадта самастойна. А ў некаторых момантах Лэсьлі Нільсэн літаральна пераказвае тэкст Бела Лугошы, але зь іншымі інтанацыямі.
* У эпізодзе колаўбіваньне было праліта 150 літраў бутафорскай крыві.

## Глядзіце таксама
* Дракула (раман)

## Крыніцы

Катэгорыя:Фільмы 1995 году
Катэгорыя:Фільмы Мэла Брукса
Катэгорыя:Фантастычныя камэдыі
Катэгорыя:Экранізацыі Дракулы
180-я

**180-я**

Стагодзьдзі: І стагодзьдзе - II стагодзьдзе - III стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
130-я
140-я
150-я
160-я
170-я
**180-я**
190-я
200-я
210-я
220-я
230-я


Гады: 
180, 181, 182, 183, 184, 185, 186, 187, 188, 189

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
Кападокія

**Кападо́кія** (, , , ) — гістарычная назва мясцовасьці ў сярэдняй частцы Малай Азіі на тэрыторыі сучаснай Турэччыны (частка зямель правінцыяў Неўшэхір, Кайсэры, Аксарай і Нійдэ), ужываецца з часоў антычнасьці да нашых дзён. Характарызуецца надзвычай цікавым ляндшафтам вульканічнага паходжаньня, падземнымі гарадамі, створанымі ў 1 тысячагодзьдзі да н. э. і абшырнымі пячорнымі манастырамі, якія вядуць сваю гісторыю з часоў раньніх хрысьціян. Нацыянальны парк Гёрэмэ і пячорныя паселішчы Кападокіі ўваходзяць у сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Турэччыне.

## Глядзіце таксама
* Галятыя


Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Турэччыне
Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Анатоліі
Катэгорыя:Старажытны сьвет
Аляксандар Яцына

**Аляксандар Яцына** — заходнебеларускі грамадзкі і тэатральны дзяяч, выдавец.

Працаваў у Беларускім Сялянскім Саюзе і Беларускім інстытуце гаспадаркі і культуры. Быў скарбнікам Віленскага гуртка БІГіК.

У 1926 годзе ў друкарні «Скарына» выдаў кнігу Станіслава Станкевіча «Сьмех ня грэх».

Зь ліпеня 1927 году — дырэктар Вандроўнага беларускага народнага тэатру, які дзейнічаў пры БІГіК.

Пасьля ліквідацыі БІГіК — у другой палове 1930-х адын зь лідэраў Беларускага музычна-драматычнага гуртка ў Вільні.

## Крыніцы

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня: — Менск: І. П. Логвінаў, 2009. — 396 с. — (Кнігарня «Наша Ніва»). ISBN 978-985-6901-22-8.

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Беларускія акторы
Катэгорыя:Беларускія тэатральныя дзеячы
Ван Гэлсінг (фільм)

«**Ван Гэлсінг**» () — фільм рэжысэра Стывэна Сомэрза пра паляўнічага на вампіраў Абрагама Ван Гэлсінга.

## Сюжэт
Дзеяньні фільму адбываюцца ў 1887—1888 гадах. Цемра рыхтуецца да Апошняй бітвы. Каб атрымаць перавагу, граф Дракула спрабуе ажывіць сваіх мёртванароджаных дзяцей — новую расу вампіраў. Дзеля гэтага ў гарах Трансыльваніі будуецца лябараторыя. Туды запрашаецца доктар Віктар Франкенштайн, які з дапамогаю электрычнасьці ажыўляе жахлівую пачвару. Гэта пачвара — ключ да ажыўленьня новай расы вампіраў. Але мясцовыя напалоханыя сяляне ўздымаюць бунт і зьнішчаюць лябараторыю.

У гэты час па даручэньні Ватыкану рыцар Сьвятога Ордэна Ван Гэлсінг зьнішчае розных пачвараў цемры, напрыклад, ягонай «ахвярай» робіцца містэр Гайд. Наступным заданьнем Ван Гэлсінга становіцца сам Дракулам.

## У ролях
* Г’ю Джэкман — *Абрагам Ван Гэлсінг*
* Кейт Бэкінсэйл — *Ганна*
* Дэйвід Ўэнгэм — *Карл*
* Рычард Роксбург — Дракула
* Сэм’юэл Ўэст — *Віктар Франкенштайн*, навуковец
* Кевін О’Конар — *Ігар* (асыстэнт Франкенштайна)
* Сыльвія Калёка — *Вэрона*, старэйшая нявеста Дракулы
* Ўіл Кэмп — *Вэлкан*, брат Ганны
* Джозі Маран — *Марышка*, нявеста Дракулы
* Алена Аная — *Аліра*, нявеста Дракулы
* Шулер Гэнсьлі — істота Франкенштайна
* Робі Колтрэйн — *містэр Гайд*

## Дадатковыя зьвесткі
* Пачатак фільму супадае з пачаткам фільму «Нявеста Франкенштайна» (1935 год), дзе таксама гарыць вятрак, а стварэньне Франкенштайна ратуецца ў студні.
* Мастаком фільму быў Джэральд Бром.
* Па фільме створана ролевая гульня «Ван Гэлсінг: Гадзіна напярэдадні сьвітаньня».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фільмы 2004 году
Катэгорыя:Фільмы ЗША 2004 году
Катэгорыя:Містычныя фільмы
Катэгорыя:Экранізацыі Дракулы
Катэгорыя:Фільмы Universal Pictures
Катэгорыя:Фільмы ЗША
Катэгорыя:Фільмы Стывэна Сомэрза
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Вампір

**Вампі́р** (у беларускім фальклёры&nbsp;— **упір**, **упор**) — міталягічная і фальклёрная нечысьць. Па ўсіх зьвестках, вампіры ёсьць нежыцьцю, мерцамі, якія сілкуюцца чалавечай ці жывёльнай крывёй. Яны таксама ёсьць частым аб’ектам кіно ці мастацкай літаратуры, хоць вампіры з мастацкіх твораў набылі некаторыя адрозьненьні ад вампіраў міталягічных. У фальклёры паняцьце звычайна выкарыстоўваецца ў дачыненьні да крывасмактальнай істоты з усходнеэўрапейскіх легендаў, але почасту вампірамі называюць і падобных стварэньняў зь іншых краінаў і культураў. Характэрныя рысы вампіра ў розных казаньнях моцна розьняцца. Некаторыя культуры маюць гісторыі пра нечалавечых вампіраў, накшталт кажаноў, сабак і павукоў.

## Глядзіце таксама
* Фільм «Бясстрашныя забойцы вупыроў» (1967)

## Крыніцы

Катэгорыя:Фальклёр
Катэгорыя:Славянская міталёгія
Купальская ноч (фільм)

«**Купа́льская ноч**» — мастацкі фільм па беларускіх матывах.

## Сюжэт
Васіль і Зося кахаюць адзін аднаго, але бацька супраць вясельля. Набліжаецца сьвята Купальле. У гэтую ноч адбываюцца дзіўныя прыгоды і нечаканыя здарэньні.

## Акторы
* Аляксандар Ждановіч — *Васілёк*
* Вера Трафімава — *Зося*
* Ніна Русланава — *Паланея*
* Міхаіл Пятроў — *Мікола* (у тытрах пазначаны як Міхась Пятроў)
* Натальля Кафанава — *Наста*
* Аляксандар Бяспалы — *Максім*
* Генадзь Аўсяньнікаў — *Айцец Мяфодзій*
* Валеры Філатаў — *Мікіта Хохлік*
* Аляксей Дудараў — *Янук*
* Яўген Крыжаноўскі — *паліцыянт-ударнік*
* Юлія Мазанкіна — *Яніна*
* Алена Фецісенка — *Ямполя*
* Натальля Харахорына — *Кацярына*
* Андрэй Астравух — *Адасік*
* Тацьцяна Крук — *Надзейка*

## Месца здымак
Фільм здымалі каля Маладэчна, у вёсцы Гліннае.

## Вонкавыя спасылкі
* «Купальская ноч» на Кінотеатр.ру

Катэгорыя:Фільмы Беларускай ССР
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы Валерыя Басава
Катэгорыя:Фільмы паводле твораў Аляксея Дударава
Катэгорыя:Фільмы 1982 году
Дэманстрацыя 25 жніўня 1968 году

**«Дэманстрацыя 25 жніўня 1968 году»** (таксама ***«дэманстрацыя сямёх»***) — адна з найбольш значных акцый савецкіх дысыдэнтаў. Праведзена ў Маскве на Чырвонай плошчы на пратэст супраць уводу ў Чэхаславаччыну ў ночы з 20 жніўня на 21 жніўня 1968 войскаў СССР і краін Варшаўскай Дамовы з мэтаю не дапусьціць грамадзка-палітычных рэформаў ў Чэхаславаччыне (празваных Праская вясна).

## Глядзіце таксама
* Праская вясна

Катэгорыя:Падзеі 1968 году
Катэгорыя:Падзеі 25 жніўня
Катэгорыя:Праская вясна
Катэгорыя:Рэпрэсіі ў СССР
Антаганіст (літаратура)

**Антагані́ст** у літаратуры — пэрсанаж (альбо група пэрсанажаў) якогасьці твора, які актыўна супрацьдзейнічае пратаганісту (ці пратаганістам) на шляху да дасягненьня яго мэтаў. У клясычнай літаратуры ролю антаганіста іграе вярхоўны злачынец, а пратаганіста — галоўны герой, аднак у болей сучасных творах іх ролі часьцяком зьмяняюцца, ствараючы болей складаныя і заблытаныя канфлікты.

Катэгорыя:Нараталёгія
Катэгорыя:Пэрсанажы
Катэгорыя:Асобы паводле ролі
Сэкэі

**Сэкеі** (адз. л. «сэкей» ад вугорск. этноніма Székely (ˈseːkɛj секэй) таксама **Szekler** літар. людзі; таксама , , ) — адна з найбольш вядомых этнічных групаў, якія складаюць вугорскую нацыянальную меншасьць на тэрыторыі сучаснай рэспублікі Румынія. Прадстаўнікі іншай вугорскай абшчыны ў Румыніі — чангошы, якія пражываюць у румынскай правінцыі Малдова, нешматлікія і менш вядомыя за межамі краіны.


Катэгорыя:Трансыльванія
Абрагам Ван Гэлсінг

Прафэсар **Абрагам Ван Гэлсінг** () — літаратурны пэрсанаж, доктар, мэтафізык і філёзаф, знаўца акультнай магіі, герой раману Брэма Стокера «Дракула», экранізацыі раману, а таксама коміксаў, пазьней экранізаваных — «Ван Гэльсінг».

## Крыніцы

Катэгорыя:Пэрсанажы «Дракулы»
Катэгорыя:Паляўнічыя на вампіраў
Катэгорыя:Пэрсанажы фільмаў
Катэгорыя:Прыдуманыя навукоўцы
Ван Хельсінг (неадназначнасьць)

**Ван Хельсінг**:

* Абрахам Ван Хельсінг — літаратурны пэрсанаж, доктар, мэтафізык і філёзаф, знаўца акультнай магіі гэрой раману Брэма Стокера «Дракула», экраінзацыі раману, а таксама коміксаў, пазьней экранізаваных.
* Ван Хельсінг (фільм) — фільм Universal Pictures 2004 году.
Нікабарскія астравы

**Нікаба́рскія астравы́** (Гіндзі: निकोबार द्वीप समूह, , , тамільск.: நக்காவரம்) — група з 19 астравоў у Індыйскім акіяне, паміж Бэнгальскім залівам і Андаманскім морам. Частка саюзнай тэрыторыі Індыі Андаманскія і Нікабарскія астравы. Плошча 1,6 тыс. км2. Насельніцтва 42 тыс. чал. (2001, пасьля землетрусу і цунамі 2004 году на ~1/4 менш). Буйныя астравы — вяршыні падводнага хрыбта, дробныя — каралавага паходжаньня. Клімат субэкватарыяльны, мусонны. Карыстаемыя лугі на паўночных астравах, трапічныя лясы — на паўднёвых.

Катэгорыя:Індыя
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Аміндыўскія астравы

**Аміндыўскія астравы** () — група астравоў у Арабскім моры, на захадзе ад Малабарскага ўзьбярэжжа паўвострава Індастан на поўнач ад Лякадыўскіх астравоў. Скдадаецца з атолаў і трох рыфаў. Галоўны востраў групы — Аміні. Плошча 9,2 км2. Насельніцтва 19 тыс. чал. (2001). Належаць Індыі, уваходзяць у склад астраўное саюзнае тэрыторыі Лякшадвіп. Клімат субэкватарыяльны, мусонны. 

Катэгорыя:Індыя
Катэгорыя:Астравы Індыйскага акіяна
Нікатын

**Нікаты́н** — алькалёід, наркотык, які ўтрымоўваецца ў расьлінах сямейства пасьлёнавых, пераважна ў тытуні, складаючы пры гэтым 0,6-3,0% ад сухой вагі. Біясынтэз адбываецца ў каранях, але назапашваецца ў лісьцёх. Нікатын выкарыстоўваецца расьлінамі ў якасьці барацьбы супраць траваедных, а таксама дзеля ўзьдзеяньня на вусякоў, таму нікатын шырока выкарыстоўваўся ў якасьці інсэктыцыду ў мінулым, а ў цяперашні час аналягі нікатыну, як то імідаклёпрыд, па-ранейшаму шырока выкарыстоўваецца. Нікатын таксама зьмяшчаецца ў іншых відах сямейства пасьлёновых, зь невялікай колькасьцю прысутнасьці ў відах, як то баклажан, памідоры, бульба й баўгарскі зялёны перац, а таксама ўтрымоўваецца ў лісьцёх кокі.

У невялікіх канцэнтрацыях гэтае рэчыва дзейнічае як стымулятар для сысуноў і зьяўляецца асноўным фактарам, які фармуе залежнасьць да паленьня тытуню. Па дадзеных Амэрыканскай асацыяцыі кардыёлагаў, нікатынавая залежнасьць гістарычна была адной з самых складаных залежнасьцяў, ад якой цяжка адрынуцца, у той час як фармакалягічныя й паводніцкія характарыстыкі, якія вызначаюць прыхільнасьць да тытуню аналягічныя тым, якія вызначаюць залежнасьць ад наркотыкаў, як то гераін і какаін. Колькасьць нікатыну ў цыгарэтах паступова павялічваецца з кожным годам, а ў адным дасьледаваньні было ўстаноўлена, што сярэдняе павелічэньне склада 1,6% на год у пэрыяд з 1998 па 2005 гады. Гэта было выяўлена для ўсіх асноўных катэгорыяў рынку цыгарэт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Як працуе нікатын / How Nicotine Works. howstuffworks.com 

Катэгорыя:Алькалёіды
Катэгорыя:Фармакалёгія
Катэгорыя:Паленьне
Ніоб

**Ніоб** () **Nb** — хімічны элемэнт V групы пэрыядычнай сыстэмы; атамны нумар 41. Мэтал сьветла-шэрага колеру.

## Прыродныя крыніцы

Трапляецца звычайна разам з танталам. Важнейшыя для прамысловасьці мінэралы — калумбіт, нанталіт, ляпарыт.

## Прымяненьне

Выкарыстоўваецца ў асноўным у сплаве з жалезам (фэраніоб): выраб хімічнай і нафтахімічнай апаратуры, дэталей рэактыўных рухавікоў, газавых турбінаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Хімічныя элемэнты
Нітранскае княства

**Ні́транскае кня́ства** (, ) — славянскае княства, разьмешчанае на захадзе сучаснае Славаччыны. Цэнтар — Нітра. Паўстала ў VIII ст. У пачатку IX ст. тэрыторыя княства ўключала амаль усю тэрыторыю Славаччыны (акрамя Загор’я), частку Карпацкай Русі і частку паўднёва-ўсходняй Вугоршчыны. Да 833 г. княства было самастойнае, потым нітранскі князь Прыбіна быў выгнаны вялікамараўскім князем Маймірам I, і княства стала часткай Вялікай Маравіі. У 907—925, пасьля падзеньня Вялікай Маравіі, княства стала часткай Вугорскага каралеўства. У 1108 княства страціла аўтаномны статут.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Катэгорыя:Гісторыя Вугоршчыны
Катэгорыя:Былыя дзяржавы
Катэгорыя:Вялікая Маравія
Ніцяная графіка

**Ніцяная графіка**, **малюнак ніткай**, **ніцяны дызайн**, **гафт па кардоне** () — графічная тэхніка атрыманьня малюнка на кардоне або іншай цьвёрдай аснове. У якасьці асновы часам выкарыстоўваюць аксамітавую і тоўстую паперу. Ніткі — звычайныя швейныя, ваўняныя, мулінэ, шаўковыя і інш.

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Пляцоўка «Изонить и нитяная графика»

Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва
Міхраб

**Міхра́б** (, ) — ніша ў сьцяне мячэту, часта ўпрыгожаная дзьвюмя калёнамі й аркай, якія паказваюць кіблу, г.зн. напрамак, дзе знаходзіцца Кааба ў Мэцы. Да яго зьвяртаюцца мусульмане падчас малітвы. Ён часта разьмешчаны ў сярэдзіне сьцяны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Архітэктура
Катэгорыя:Іслам
Ніша

**Ні́ша** (, ) — архітэктурны элемэнт, дэкаратыўнае паглыбленьне ў сьцяне, якое выкарыстоўваецца для ўстаноўкі статуй, ваз, купэлі ці іншых прадметаў. Скляпеньні нішаў паўкруглай формы часта ўпрыгожаны ракавінкападобным гофрам.

## Глядзіце таксама
* Міхраб

## Крыніцы

Катэгорыя:Архітэктура
Набэль

**Набэль** () **No** — хімічны элемэнт III групы пэрыядычнай сыстэмы; атамны нумар 102; адносіцца да актыноідаў. Часовая назва гэтага элемэнту гучала «unnilbium». Набэль быў бясспрэчна адкрыты ў красавіку 1958 году ў Радыяцыйнай Лябараторыі Ляўрэнса (, цяпер завецца Лябараторыя Ляўрэнса ў Бэрклі — Lawrence Berkeley Laboratory, ЗША) Альбэртам Гіорза (Albert Ghiorso), Торбарнам Сыкэландам (Torbørn Sikkeland), Джонам Р. Ўолтанам (John R. Walton) і Гленам Сыбаргам. Яны выкарыстоўвалі новую тэхніку двайных аскелкаў. Для экспэрымэнтаў выкарыстоўваўся лінейны паскаральнік цяжкіх іёнаў HILAC. Экспэрымэнт заключаўся ў бамбоўцы тонкай мішэні зь кюру (95% 244Cm і 4,5% 246Cm) іёнамі 12C. Адбывалася ядзерная рэакцыя 246Cm(12C,4*n*) з утварэньнем ізатопу 254No. Яшчэ ў 1957 годзе навукоўцы з ЗША, Вялікабрытаніі і Інстытуту фізыкі імя Нобэля (Швэцыя) сьцьвярджалі пра сынтэз на цыклятроне ізатопу 102-га элемэнту з пэрыядам паўраспаду 10 хвілін і энэргіяй альфа-часьціц 8,5 МэВ. Гэты ізатоп атрымліваўся ў выніку бамбоўкі 244Cm ядрамі 13C. Пасьля правядзеньня гэтага экспэрымэнту камісіяй па атамных масах Міжнароднага зьвязу чыстай і фундамэнтальнай хіміі (IUPAC) была прызначаная і зацьверджаная цяперашняя назва. Яна паходзіць ад імя вынаходніка дынаміту Альфрэда Нобэля. Прыняцьцё назвы гэтага элемэнта было зараньнім, бо і расейскія, і амэрыканскія праверачныя экспэрымэнты цалкам абверглі магчымасьць існаваньня ізатопу 102-га элемэнту з пэрыядам паўраспаду 10 хвілін і энэргіі блізкай да 8,5 МэВ. Яшчэ ў 1957 годзе праводзіліся дасьледаваньні па пошуку гэтага элемэнта ў Курчатаўскім інстытуце (Расея). Тады значэньне энэргіі альфа-часьціц атрымалася 8,9 ± 0,4 МэВ, пэрыяд паўраспаду — ад 2 да 40 сэкунд. Гэтыя значэньні атрымаліся занадта няпэўнымі, каб было зарэгістраванае адкрыцьцё. У 1966 годзе ў Бэрклі былі праведзеныя экспэрымэнты па пацьвярджэньні адкрыцьця 102-га элемэнту. Гэтыя экспэрымэнты сьведчылі пра існаваньне ізатопаў 254No з пэрыядам паўраспаду 55 сэкунд, 252No з пэрыядам паўраспаду 2,3 сэкунд і 257No з пэрыядам паўраспаду 25 сэкунд. Адкрыцьцё набэлію пацьвярджалася хімічным вызначэньнем фэрму, які ўтвараўся пры альфа-распадзе набэлію. Традыцыйна адкрывальнікі хімічных элемэнтаў маюць права выбраць назву для яго, але група навукоўцаў з Бэрклі вырашыла ў 1967 годзе пакінуць ранейшую назву «набэлій».

Стабільных ізатопаў ня мае, у прыродзе не сустракаецца. Агулам вядома дванаццаць ізатопаў. Найбольшы пэрыяд паўраспаду зь іх мае 259No — 58 хвілін. Ён можа распадацца ў 255Fe праз альфа-распад або ў 259Md праз электронны захоп або можа зазнаваць спантаннае дзяленьне.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Nobelium»the essentials [WebElements Periodic Table]

Катэгорыя:Актыноіды
Новасібірскія астравы

**Новасыбі́рскія астравы** () — расейскі архіпэляг у Паўночным Ледавітым акіяне паміж Морам Лапцевых і Ўсходне-Сібірскім морам, адміністрацыйна адносіцца да Якутыі. Плошча каля 38 тыс. км². Складаецца з 3 груп астравоў: Ляхаўскія астравы, уласна Новасыбірскія астравы (або Анжу) і Выспы Дэ-Лёнга.

Першыя зьвесткі аб астравах у пачатку XVIII стагодзьдзя паведаміў казак Якаў Пермякоў, які плаваў ад вусьця Лены да Колымы. У 1712 году ён у складзе казачага атрада, узначаленага М. Вагіным, высадзіўся на выспу Вялікі Ляхаўскі.

У геалягічным дачыненьні на архіпэлягу пераважаюць шматгадовамёрзлыя пароды і падземныя льды. Максымальная вышыня — 374 м (востраў Кацельны). На астравах пануе арктычны клімат, яны пакрытыя сьнегам 9-10 месяцаў у году. Пераважныя тэмпэратуры студзеня ад −28°C да −31&nbsp;°C. У ліпені на ўзьбярэжжы тэмпэратура звычайна да 3&nbsp;°C, у цэнтральнай частцы — на некалькі градусаў цяплей. Ляндшафт астравоў — арктычная тундра, азёры і балоты. На архіпэлягу вядзецца здабыча пясца. На высьпе Кацельны з 1933 дзейнічае палярная станцыя.


Катэгорыя:Астравы Расеі
Катэгорыя:Астравы Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Экарэгіёны Расеі
Катэгорыя:Палеарктычныя экарэгіёны
Катэгорыя:Незаселеныя астравы
Катэгорыя:Тэрыторыі, важныя для птушак
Навука перамагаць

**«Навука перамагаць»** () — помнік расейскай ваеннай думкі, твор, напісаны расейскім палкаводцам А. В. Суворавым, у якім ён выказаў свае погляды на навучаньне салдатаў, тактыку боя і іншыя пытаньні функцыянаваньня войска.

Складаецца зь дзьвюх частак:
# Вахт-парад.
# Гутарка з салдатамі іх мовай.

Твор зьмясьціў у канцэнтраваным выглядзе мэтады самога Суворава, якія прынесьлі яму славу непераможнага палкаводца. На ідэях Суворава, выкладзеных у творы, вырасла цэлая плеяда расейскіх ваеначальнікаў, у тым ліку М. І. Кутузаў, П. І. Багратыён і іншыя.

Напісана ў 1795 годзе, пасьля здушэньня паўстаньня 1794 году, калі Сувораў быў галоўнакамандуючы арміі на поўдні Расейскай імпэрыі.

## Вонкавыя спасылкі
* А. Сувораў. Навука перамагаць

Катэгорыя:Аляксандар Сувораў
Катэгорыя:Творы 1795 году
Надаб

**Надаб**, **Надаў** ()&nbsp;— сын Аарона і яго жонкі Элішэбы (Элізаветы), які разам са сваім бацькам і братам Абігу быў далучаны да сану сьвятароў. Але пры асьвяшчэньні скініі ён, паводле біблейскага паданьня, быў спалены нябесным агнём за ўскурэньне сьвяшчэннага састава чужым агнём, а не ўзятым з алтара.

## Крыніцы

## Літаратура
* Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. —Мн.: Навука і тэхніка, 1990. —207 с.: іл. С.164. ISBN 5-343-00151-3.

Катэгорыя:Асобы Старога Запавету
Назар

**Назар** () або **вока [[Фатыма (дачка Магамэта)|Фатымы]]** — абярэг, які павінен абараняць ад «злога вока».

Вырабляецца найчасьцей са шкла, мае форму кроплі сіняга колеру з намаляванымі на ёй канцэнтрычнымі кругамі белага, блакітнага і цёмна-сіняга колеру.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Магія
Катэгорыя:Турэцкая культура
Нанатэхналёгіі

**Нанатэхналёгія** () — міждысцыплінарная вобласьць фундамэнтальнай і прыкладной навукі і тэхнікі, якая мае справу з сукупнасьцю тэарэтычнага абгрунтаваньня, практычных мэтадаў дасьледваньня, аналіза і сынтэза, а таксама мэтадаў вытворчасьці і прымяненьня прадуктаў з зададзенай атамнай структурай шляхам кантралюемага маніпуляваньня асобнымі атамамі і малекуламі. Нанатэхналёгія, нананавука, гэта навука і тэхналёгія калёідных сыстэмаў, гэта калёідная хімія, калёідная фізыка, малекулярная біялёгія, уся мікраэлектроніка, прынцповае адрозьненьне калёідных сыстэмаў да якіх адносяцца: воблакі, кроў чалавека, малекулы ДНК і бялкоў, транзыстары, зь якіх зьбіраюцца мікрапрацэсары, у тым што паверхня такіх часьцінкаў ці агромністых малекулаў у мільёны разоў пераўзыходзіць аб’ём саміх часьцінкаў, такія часьцінкі займаюць прамежкавае становішча паміж сапраўднымі гамагенным рашчынамі, сплавамі, і звычайнымі аб’ектамі макрасьвету як стол, кніга, пясок. Паводзіны такіх сыстэмаў моцна адрозьніваецца ад паводзінаў сапраўдных рошчынаў і расплаваў і ад аб’ектаў макрасьвету дзякуючы высакаразьвітай паверхні, як правіла такія эфэкты пачынаюць выконваць значную ролю калі памер часьцінкаў ляжыць у дыяпазоне 1—100 нанамэтраў, адсюль пайшло замяшчэньне слова калёідная фізыка, хімія, біялёгія на нананавуку і нанатэхналёгіі, маючы пад сабой памер аб’ектаў пра якія ідзе гаворка. Нанатэхналёгіі разглядаюць як працэсы, якія адбываюцца ў прасторавых абласьцёх памераў нанамэтраў. Гэта значыць, нанатэхналёгіі можна вызначыць як тэхналёгіі, заснаваныя на маніпуляцыі асобнымі атамамі і малекуламі для пабудовы структураў з зададзенымі ўласьцівасьцямі.

У цяперашні час навукоўцы абмяркоўваюць наступствы прымяненьня нанатэхналёгіяў. Нанатэхналёгіі дапамагаюць стварыць новыя матэрыялы і прылады з шырокім спэктрам прымяненьня, напрыклад, у нанамэдыцыне, нанаэлектроніцы, вытворчасьці энэргіі біяматэрыялаў і тавараў народнага спажываньня. З іншага боку, нанатэхналёгіі выклікаюць мноства тых жа праблемаў, што і любыя новыя тэхналёгіі, у тым ліку праблемы з нагоды таксычнасьці і ўзьдзеяньня нанаматэрыялаў на навакольнае асяродзьдзе і іхнага патэнцыяльнага ўзьдзеяньня на сусьветную эканоміку.

Слова «нанатэхналёгія» было ўпершыню прапанаванае ў 1974 годзе японскім навукоўцам Нарыё Танэгуці з Такійскага ўнівэрсытэту для апісаньня працэсу вытворчасьці матэрыялаў на нанамэтрычным узроўні.

## Крыніцы

## Літаратура
* PAS 71:2005. Vocabulary. Nanoparticles. — BSI. 

## Вонкавыя спасылкі
* Нанатэхналёгіі на Curlie.
* Што такое нанатэхналёгіі? Vega.


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Напалм

**Напа́лм** ( — скарачэньне ад  — нафтэнавая кіслата і  — пальмітынавая кіслата) — загушчаны бэнзін, выкарыстоўваецца ў якасьці запальнай і агнямётнай сумесі.

Напалм лёгка ўзгараецца, гарыць павольна (тэмпэратура полымя 900—1100&nbsp;°C), добра прыліпае да паражаных аб’ектаў, у тым ліку і вэртыкальным паверхням.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зброя
Наплечныя шчыткі

**Наплечныя шчыткі** () — прастакутныя шчыткі, падобныя на пагоны, пакрытыя геральдыкай і вырабленыя па той жа самай тэхналёгіі, што і сапраўдныя драўляныя шчыты. Выкарыстоўваліся у Заходняй і Цэнтральнай Эўропе ў XIII стагодзьдзі і ў пачатку XIV стагодзьдзя ў якасьці наплечнікаў і геральдычных упрыгожваньняў.

## Глядзіце таксама
* Шчыт
* Крыло (дасьпех)
* Насьцегнавыя шчыткі
;насіліся з:
* Кальчуга
* Брыгантына (дасьпех)
* Вялікі шлем
* Бацынэт
;іншыя геральдычныя ўпрыгожваньні:
* Нашлемная постаць
* Сумёт
* Сюрко

## Вонкавыя спасылкі
* The Ailette

Катэгорыя:Дасьпехі
Катэгорыя:Геральдыка
Катэгорыя:Геральдычныя фігуры
Вялікі шлем

**«Вялікі шлем»**, **«гаршковы шлем»** ( ад франц. «шлем»,  — «шлем-гаршчок» і  — «шлем-коўш»,  «верхні шлем») — шлем закрытага тыпу. Тыповая ахова галавы эўрапейскай панцырнай коньніцы ў 13 і часткова ў 14 ст. Пэўны час у 14 ст. вялікія шлемы суіснавалі з бацынэтамі, і ў апошняй чвэрці 14 ст. былі выцесьненыя імі як баявыя шлемы. Пазьней пэўны час вялікія шлемы заставаліся ва ўжытку як турнірныя (адна з папулярных канструкцыяў — «жабіна галава»). Апошнія выпадкі выкарыстаньня здарыліся ўжо ў новы час, калі такімі шлемамі, разам з пласьцінавым дасьпехам, карысталіся францускія сапёры ў час франка-прускай вайны 1870 году

## Крыніцы

## Літаратура
* Helmet // Encyclopaedia Britannica, 11th edition, 1911.
* Петар Мюлер. Topfhelm и Kubelhelm в Средние Века [Carlsruhe, 1998] / У перакл.: А. Гладченков, 2004. — «Домашняя страница сэра Ричарда».

Катэгорыя:Шлемы
Сюрко

**Сюрко** — у XII стагодзьдзі доўгі і прасторны плашч-нарамнік, падобны па кроі на панчо і часта ўпрыгожваўся гербам уладальніка. Звычайна сюрко быў даўжынёй крыху ніжэй за калена, меў разрэзы ў пярэдняй і задняй частках, без рукавоў.

Гэты плашч рыцары насілі для абароны кальчугі ад нагрэву сонцам (што характэрна, падчас крыжовых паходаў у рыцараў зьявілася мода для абароны ад сонца насіць па-над шаломам арабскую куфію, якая ў рыцарскім варыянце звалася сумёт і была гербавых колераў).

Сюрко таксама служыла падчас дрэннага надвор’я, абараняючы лёгка разьяданыя іржой кольцы ад дажджу і бруду, а таксама ад крыві падчас бітвы. У XIII стагодзьдзі пад сюрко пачалі мацаваць мэталічныя пласьціны, такое сюрко звалася  і ўяўляла сабой раньнюю брыгантыну.

Сюрко з каптурам насілі і манахі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сярэднявечча
Катэгорыя:Рыцары
Катэгорыя:Культура Сярэднявечча
Катэгорыя:Гісторыя адзеньня
Катэгорыя:Геральдыка
Наркоз

**Наркоз** (грэч. nárkosis — «аняменьне, здранцвеньне») — агульнае абезбольваньне, своеасаблівы стан штучнага сну, з поўнай або частковай стратай прытомнасьці і стратай болевай адчувальнасьці.

## Глядзіце таксама
* Анэстэзія

Катэгорыя:Мэдыцына
Ніцэлёпсіс двухдомны

300px|thumb|Ніцэлёпсіс двухдомны (''Nitellopsis obtusa'')
**Ніцэлёпсіс двухдомны** (*Nitellopsis obtusa*) — водная расьліна зь сямейства харавыя водарасьці (*Characeae*).

Ніцэлёпсіс двухдомны распаўсюджаны па тэрыторыі ўсёй Эўропы і Паўночнай Азіі да Сыбіры і Японіі. На паўночным захадзе Эўропы сустракаецца рэдка, некалькі часьцей у паўночных і ўсходніх рэгіёнах. Расьліна добра пераносіць пэўнае невысокае ўтрыманьне солі ў вадзе, таму сустракаецца не толькі ў глыбокіх азёрах з празрыстай нямутнай вадой, але і ў зьмяшаных водах узьбярэжжаў Паўночнага і Балтыйскага мора. Расьце пераважна на глыбіні 4-10 мэтраў у азёрах мэзатрофнага тыпу. Апошнія дасьледваньні сьведчаць аб тым, што невысокая доля угнаеньняў (антрапагенная эўтрафікацыя) не мае значнага ўплыву на жыцьцяздольнасьць і функцыянальныя працэсы расьліны пры ўмове дастатковай колькасьці спажыўных рэчываў.

Некаторыя расьліны дасягаюць максымальнай даўжыні ў 2 мэтра, звычайная даўжыня ніцэлёпсіса двухдомнага складае ад 20 да 50 сантымэтраў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Водарасьці
Накшатра

**Накшатра** (, «зорны дом Месяца») у індыйскім календары Бхарація — зорка або сузор’е ў пэўным абшары зорнага неба каля плоскасьці экліптыкі, у якім рухаецца Месяц на працягу аднаго дня сыдэрычнага месяца. Уваходзіць у адзін або два «рашы» — сузор’і задыяку Бхарація.

## Літаратура
* S. Balakrishna. Names of stars from the period of the Vedas.

Катэгорыя:Індыйская астралёгія
Нарманскі шлем

**Нарманскі шлем** — тып эўрапейскага шлема. Шырока ўжываўся ў Эўропе ў X—XIII ст. Агульнапрынятая назва «нарманскі» зьяўляецца ня цалкам дакладнай, таму што ў Скандынавіі падобных шлемаў ня знойдзена. Аднак на дыване з Баё ўсе воіны выяўленыя менавіта ў іх, адсюль назва. Найстарэйшы захаваны ўзор — шлем князя Чэхіі Вацлава (X ст.).

Канструкцыя мэталічная, паўсфэрычная, сфэраканічная або яйкападобная формы, часта з плоскім наноснікам. У некаторых варыянтах да шлема магла далучацца барміца або хаўбэрк. У Эўропу трапілі з Усходу, магчыма, празь землі Русі. Большасьць нарманских шлемаў скляпаныя зь некалькіх пласьцінаў, але з XII ст. сустракаліся і маналітныя.

## Літаратура
* Кирпичников А. Н., «Древнерусское оружие. Выпуск 3. Доспех, комплекс боевых средств IX—XIII вв.», Издательство «Наука», 1971.
* В. Бехайм, «Энциклопедия оружия (Руководство по оружиеведению. Оружейное дело в его историческом развитии от начала средних веков до конца XVIII в.)».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Шлемы
Нармандзкія астравы

**Нармандзкія астравы** — астраўное згуртаваньне, які складаецца з двух вялікіх, Джэрзі і Гернсі, і некалькіх дробных. Архіпэляг знаходзіцца заходней за Нармандыю. Астравы ў складзе двух каронных валадарстваў Джэрзі і Гернсі знаходзяцца пад юрысдыкцыяй Вялікабрытаніі, але не ўваходзяць у яе склад і не ўваходзяць у ЭЗ.

Насельніцтва астравоў на 2003 год — больш за 150 тыс. чалавек. Плошча архіпэляга 196 км². Найбуйнейшы горад — Сэнт-Гэліер (Сан-Элье). На астравах разьвіта жывёлагадоўля і рыбалоўства.

## Вонкавыя спасылкі
Населены пункт

**Насе́лены пункт** — населенае месца (селішча), першасная адзінка расьсяленьня людзей у межах аднаго забудаванага зямельнага ўчастку (горад, пасёлак гарадзкога тыпу, вёска і інш.). Абавязковая прыкмета населенага пункта — сталасьць выкарыстаньня яго як месца пасяленьня з году ў год (хоць бы толькі ў адзін сэзон).

Населеныя пункты падзяляюць на гарадзкія і сельскія. Галоўным адрозьненьнем паміж імі зьяўляецца тое, што больш за палову эканамічна актыўнага насельніцтва гарадзкога населенага пункта не занята ў сельскай гаспадарцы.

Паводле стану на 1 студзеня 2004 году ў Беларусі налічвалася  населеныя пункты.

## Крыніцы


Катэгорыя:Сацыяльна-эканамічная геаграфія
Насельніцтва Андоры

Колькасьць **насельніцтва [[Андора|Андоры]]** па адзнаках на ліпень 2003, склала 69 тыс. чалавек. Зь іх андорцаў — каля 33%. Астатнія замежнікі — гішпанцы (43%), партугальцы (11%), французы (7%) і інш. Рост насельніцтва ў 2003 склаў 1,06% у год. Сярэдняя працягласьць жыцьця — 83,5 году. У сталіцы краіны — горадзе Андора-ля-Вэлья — пражываюць больш 21,5 тыс. жыхароў.

Дзяржаўная мова — каталёнская. На ёй раўмаўляюць уласна андорцы (35%). Распаўсюджаныя таксама гішпанская, француская і партугальская мовы. Рэлігія — пераважна рыма-каталіцкая.

*
Катэгорыя:Насельніцтва
Мідыя

**Мі́дыя** — рабаўладальніцкая дзяржава ў паўночна-заходняй частцы Іранскага нагор’я. Існавала ў VII—VI стст. да н. э. Сталіца: г. Экбатана.

У часы праўленьня цара Кіяксара (625 ці 624—584 да н. э.) Мідыя была найбольшай дзяржавай Старажытнага Ўсходу. Заваявала Манэйскае царства (Ману), Урарту, у саюзе з Бабілёніяй разграміла Асырыю. У 550 ці 549 да н. э. была заваяваная пэрсамі і ўвайшла ў склад дзяржавы Ахемэнідаў.

## Заўвагі

## Літаратура

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т.7. Манцякі — Паддубічы / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Бел. Сав. Эн., 1973. — 608 с.: іл., карты. С.170.
* Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. —Мн.: Навука і тэхніка, 1990. —207 с.: іл. С.155. ISBN 5-343-00151-3.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Іранскі Азэрбайджан

Катэгорыя:Ахемэнідзкія сатрапіі
Катэгорыя:Правінцыі Сасанідзкай імпэрыі
Дзяржава Ахемэнідаў

**Дзяржа́ва Ахэмэні́даў** — рабаўладальніцкая дзяржава на тэрыторыі сучаснага Ірану і іншых земляў Азіі, ад ракі Інд да Эгейскага і Міжземнага мораў, а таксама Эгіпту, часткі Лібіі і Балканскага паўвострава. Існавала зь сярэдзіны 6 ст. да 300 да н. э.

Заснавальнікам дзяржавы стаў цар Кір II са старажытнапэрсідзкага роду Ахемэнідаў. Дзяржава ў сваёй існасьці была нетрывалым ваенна-адміністрацыйным аб’яднаньнем; асноўную масу насельніцтва складалі іншыя народнасьці; сацыяльны лад быў моцна неаднародным. Унутраныя канфлікты падарвалі магутнасьць дзяржавы, і пасьля шэрагу паражэньняў ад войскаў Аляксандра Македонскага яна распалася.

## Глядзіце таксама
* Тэрмапільская бітва

## Літаратура
*
Чарнаморскі рэгіён

**Чарнамо́рскі рэгіён** () — адзін зь сямі рэгіёнаў Турэччыны. Разьмяшчаецца ў паўночнай частцы краіны, абмываецца Чорным морам. Адзіны рэгіён, дзе сельскае насельніцтва колькасна пераважае.

Рэгіён складаецца з 18 правінцыяў:
* Амасья (правінцыя)
* Артвін (правінцыя)
* Бартын (правінцыя)
* Байбурт (правінцыя)
* Балу (правінцыя)
* Чарум (правінцыя)
* Дзюзджэ (правінцыя)
* Гірэсун (правінцыя)
* Гюмюшханэ (правінцыя)
* Карабюк (правінцыя)
* Кастаману (правінцыя)
* Арду (правінцыя)
* Рызе (правінцыя)
* Самсун (правінцыя)
* Сыноп (правінцыя)
* Такат (правінцыя)
* Трабзон (правінцыя)
* Зангулдак (правінцыя)

## Крыніцы
Рэгіёны Турэччыны

Правінцыі (ілы) Турэччыны згрупаваныя ў **7 геаграфічных рэгіёнаў** () паводле рашэньня Першага геаграфічнага кангрэсу (Анкара, 1941). Пры вызначэньні рэгіёнаў Кангрэс зыходзіў з фактаў акружэньня Турэччыны з трох бакоў морамі і наяўнасьці горных хрыбтоў, што ляжаць раўналежна ўзьбярэжжам і закрываюць цэнтральныя раёны краіны ад уплыву марскога клімату. Засноўваючыся на гэтых фактарах і прааналізаваўшы кліматычныя, расьлінныя і агранамічныя асаблівасьці, Кангрэс выдзеліў чатыры прыморскіх і тры цэнтральных рэгіёны. Прыморскія былі названыя ў адпаведнасьці з морам, да якога выходзяць (Чарнаморскі, Мармуроваморскі, Эгейскі і Міжземнаморскі рэгіёны), а цэнтральныя — адпаведна разьмяшчэньню ў Анатоліі (Цэнтральная, Усходняя і Паўднёва-Ўсходняя Анатолія).

Рэгіёны вызначаны выключна для статыстычных мэтаў і не зьяўляюцца адміністрацыйнымі адзінкамі.

## Вонкавыя спасылкі
Амасья (правінцыя)

**Амасья** () — правінцыя на поўначы Турэччыны. Разьмешчана ў сярэднім цячэньні ракі Ешыль-Ірмак (басэйн Чорнага мора). Плошча 5,5 тыс. км². Насельніцтва 365 тысячаў чалавек (2004). Адміністрацыйны цэнтар — горад Амасья.

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Насельніцтва Нідэрляндаў

**Насельніцтва Нідэрляндаў** па ацэнцы на ліпень 2005 году складала каля 16 299 000 чалавек. Паводле перапісу, праведзенага ў 2002 годзе, на той момант у Нідэрляндах пражывала 16 150 511 чалавек. У сьпісе краінаў па колькасьці жыхароў Нідэрлянды займаюць 59 месца.

Пры плошчы тэрыторыі ў 41 526 км² Нідэрлянды маюць шчыльнасьць насельніцтва 395 чалавек на адзін квадратны кілямэтар (або 484 чалавека на адзін квадратны кілямэтар, калі ўлічыць, што 18,4 % тэрыторыі каралеўства займае вада). Такім чынам, Нідэрлянды зьяўляюцца 15-й па шчыльнасьці насельніцтва дзяржавай у сьвеце і самай густанаселенай краінай Эўропы. Шмат у чым дзякуючы гэтаму Нідэрлянды зьяўляюцца адной з краінаў з найболей разьвітой транспартнай і інфармацыйнай інфраструктурай. Інтэрнэтам абхопленыя 66,2 % насельніцтва краіны — 7-ы паказчык у сьвеце.

## Вонкавыя спасылкі

* CIA World Factbook data
* CBS (Нідэрландскае Бюро перапісаў насельніцтва)

Катэгорыя:Нідэрлянды
Настольны тэніс

**Настольны тэніс** (часам завецца **пінг-понг**) — адзін з самых папулярных відаў спорту ў сьвеце. Мэта гульні — перакідваньне мяча ракеткамі так, каб ён удараўся ў вызначаную частку гульнёвага стала і супраціўнік ня здолеў яго адбіць.

Катэгорыя:Настольны тэніс
Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Артвін (правінцыя)

**Артвін** () — правінцыя на паўночным усходзе Турэччыны на ўзьбярэжжы Чорнага мора. Плошча 7,4 тыс. км². Насельніцтва 192 тысячаў чалавек (2006).

Адміністрацыйны цэнтар — горад Артвін.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Балу (правінцыя)

**Балу** () — правінцыя на поўначы Турэччыны. Плошча 10,7 тыс. кв. км. Насельніцтва 270 тысячаў чалавек (2006).

Адміністрацыйны цэнтар — горад Балу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Чорум (правінцыя)

**Чорум** () — правінцыя на поўначы Турэччыны. Разьмешчана на Анаталійскім пласкагор’і ў значнай далечыні ад Чорнага мора. Клімат рэзка кантынэнтальны: лета гарачае, доўгае, зіма халодная сьнежная.

Плошча 12,8 тыс. кв. км. Насельніцтва 552 тысячаў чалавек (2007).

Адзін з галоўных турыстычных цэнтраў краіны, багаты гістарычнымі месцамі, зьвязанымі з хатамі, хетамі, асырыйцамі, фрыгійцамі, мідзянамі, пэрсамі, рымлянамі, манголамі і туркамі.

Адміністрацыйны цэнтар — горад Чорум.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Дзюзджэ (правінцыя)

**Дзюзджэ** () — правінцыя на паўночным захадзе Турэччыны на ўзьбярэжжы Чорнага мора. Плошча 1,0 тыс. кв. км. Насельніцтва 323 тысячаў чалавек (2007).

Адміністрацыйны цэнтар — горад Дзюзджэ.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Гюмюшханэ (правінцыя)

**Гюмюшханэ** () — правінцыя на паўночным усходзе Турэччыны. Плошча 6,1 тыс. кв. км. Насельніцтва 192 тысячаў чалавек (2006).

Адміністрацыйны цэнтар — горад Гюмюшханэ.

Ляндшафт горны, горы займаюць 56% тэрыторыі правінцыі. Рэгіён мае багатую горназдабыўную гісторыю (срэбра, бронза) і сама назва Гюмюшханэ азначае «срэбраны дом». 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Трабзон (правінцыя)

**Трабзо́н** () — правінцыя на поўначы Турэччыны на ўзьбярэжжы Чорнага мора. Плошча 4,5 тыс. кв. км. Насельніцтва 1061 тысячаў чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтар — горад Трабзон.

## Крыніцы
Мармуроваморскі рэгіён

**Мармуровамо́рскі рэгіён** () — адзін зь сямі рэгіёнаў Турэччыны. Разьмяшчаецца ў заходняй частцы краіны, абмываецца Мармуровым морам.

Рэгіён складаецца з 11 правінцый:
* Правінцыя Балыкесір
* Правінцыя Біледжык
* Правінцыя Бурса
* Правінцыя Каджаэлі
* Правінцыя Кыркларэлі
* Правінцыя Сакар’я
* Правінцыя Стамбул
* Правінцыя Тэкірдаг
* Правінцыя Чанакале
* Правінцыя Эдзірнэ
* Правінцыя Ялова

## Крыніцы
Балыкесір (правінцыя)

**Балыкесір** () — правінцыя на захадзе Турэччыны на ўзьбярэжжы Мармуровага і Эгейскага мораў. Плошча 14,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 1103 тысячаў чалавек (2004). Адміністрацыйны цэнтар — горад Балыкесір.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Чанакале (правінцыя)

**Чанакале** () — правінцыя на паўночным захадзе Турэччыны на ўзьбярэжжы Мармуровага і Эгейскага мораў. Плошча 9,9 тыс. кв. км. Насельніцтва 467 тысячаў чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтар — горад Чанакале.

На тэрыторыі правінцыі знаходзяцца руіны Троі. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Эдырнэ (правінцыя)

**Эдырнэ** () — правінцыя на захадзе Турэччыны на ўзьбярэжжы Эгейскага мора. Плошча 6,2 тыс. км². Насельніцтва 382 тысячы чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтар — горад Эдырнэ.

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Ялова (правінцыя)

**Яло́ва** () — правінцыя на захадзе Турэччыны на ўзьбярэжжы Мармуровага мора. Плошча 0,4 тыс. км². Насельніцтва 182 тысячы чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтар — горад Ялова.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Вера Трафімава

**Вера Трафімава** (нарадзілася 13 сьнежня 1963 году) — савецкая і расейская акторка тэатру і кіно.

## Біяграфія
Працуе ў маскоўскім тэатры імя Рубэна Сімонава.

## Фільмаграфія
* 1982 — Купальская ноч — *Зося*
* 1983 — Адзінокім прастаўляецца інтэрнат — *Мілачка*
* 1983 — Дамскае танга
* 1983 — Цеплыня роднага дому
* 1988 — Крок (СССР, Японія)  — *лябаратнка*
* 1989 — Транці-Ванці — *настаўніца Алена Васільеўна*

## Ролі тэатру
* Валянцін і Валянціна — *Рита*
* Залатое дно — *Марфа Лукінічна*
* Казка пра чаторых блізьнюкоў — *Цетка Алена*
* Шэршэ ля фам — *Мадам Вальтер*

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на ruskino.ru

Катэгорыя:Савецкія акторкі
Катэгорыя:Расейскія акторкі
Мармуровае мора

**Мармуро́вае мо́ра** () — міжмацерыковае мора Міжземнаморскага басэйну. Зьмяшчаецца паміж Эўропай і Малой Азіяй. Злучаецца пралівам Басфор з Чорным морам, пралівам Дарданэлы — з Эгейскім морам.

Плошча 12 тыс. км²; даўжыня 280 км, найбольшая шырыня 80 км. Пераважна плыткаводнае зь сярэдняй глыбінёй 250 м; у цэнтральнай частцы глыбіні да 1389 м. Тэмпэратура вады летам 20—29&nbsp;°C, зімой — 8—9&nbsp;°C. Салёнасьць 22,5—26 ‰. Прылівы 0,4—1,0 м. Берагі моцна парэзаныя, пераважна гарыстыя, у паўночнага берага — падводныя рыфы. Асноўныя астравы — Мармара, Пашаліманы, Аўша, Прынцавы і іншыя.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Моры Атлянтычнага акіяна
Эгейскі рэгіён

**Эге́йскі рэгіён** () — адзін зь сямі рэгіёнаў Турэччыны. Разьмяшчаецца ў заходняй частцы краіны, абмываецца Эгейскім морам () на захадзе, мяжуе з Мармуроваморскім рэгіёнам на поўначы, Міжземнаморскім рэгіёнам на поўдні і паўднёвым захадзе і рэгіёнам Цэнтральная Анатолія на ўсходзе.

Аб’ядноўвае 8 правінцый:
* Правінцыя Аф’ёнкарахісар
* Правінцыя Айдын
* Правінцыя Дэнізьлі
* Правінцыя Ізьмір
* Правінцыя Кютах’я
* Правінцыя Маніса
* Правінцыя Мугла
* Правінцыя Ўшак

## Крыніцы
Аф’ёнкарахісар (правінцыя)

**Аф’ёнкарахісар** () — правінцыя на захадзе Турэччыны. Плошча 14,5 тыс. км². Насельніцтва 829 тысячаў чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтар — горад Аф’ёнкарахісар.

У цэнтральных раёнах правінцыі вырошчваецца опійны мак, зь якога робіцца большая частка легальнага опіюма для выкарыстаньня ў фармакалёгіі, які пастаўляецца ў ЗША, Нідэрлянды і іншыя краіны сьвету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Айдын (правінцыя)

**Айдын** () — правінцыя на паўднёвым захадзе Турэччыны, на ўзьбярэжжы Эгейскага мора. Плошча 7,9 тыс. км². Насельніцтва 991 тысяча чалавек (2004). Адміністрацыйны цэнтар — горад Айдын.

Раскопкі старажытнагрэцкага гораду Мілет.

## Крыніцы
Дэнізьлі (правінцыя)

**Дэнізьлі** () — правінцыя на паўднёвым захадзе Турэччыны. Плошча 11,7 тыс. км². Насельніцтва 883 тысячаў чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтар — горад Дэнізьлі. У правінцыі знаходзяцца тэрмальныя крыніцы Памукале.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Ізьмір (правінцыя)

**Ізьмір** () — правінцыя на захадзе Турэччыны на ўзьбярэжжы Эгейскага мора. Плошча 11,8 тыс. кв. км. Насельніцтва 3740 тысячаў чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтар — горад Ізьмір.

## Крыніцы
Кютах’я (правінцыя)

**Кютах’я** () — правінцыя на захадзе Турэччыны. Плошча 12,1 тыс. кв. км. Насельніцтва 583 тысячаў чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтар — горад Кютах’я.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Эгейскае мора

**Эге́йскае мо́ра** — частка Міжземнага мора, зьмешчаная паміж Балканскай паўвыспай, паўвыспай Малая Азія і выспам Крыт. На ПнУ пралівам Дарданэлы злучаецца з Мармуровым морам, на Пд — некалькімі пралівамі зь Міжземным морам.

Плошча 191 тыс. км². Сярэдняя глыбіня 377 м, максымальная — 2529 м. Тэмпэратура вады летам 22—25&nbsp;°C, зімой — 11—15&nbsp;°C. Салёнасьць 37—39. Прылівы паўсуткавыя, 0,3—0,6 м. Берагі гарыстыя, моцна парэзаныя. Шмат астравоў (Паўночныя і Паўднёвыя Спарады, Кіклады, Крыт і інш.).

У раёне выспы Тасас — радовішча нафты. Буйныя порты і ВМБ: Салёнікі, Элефсіс, Пірэй, Суда (усе — Грэцыя), Ізьмір (Турэччына).
Міжземнаморскі рэгіён

**Міжземнамо́рскі рэгіён** () — адзін зь сямі рэгіёнаў Турэччыны. Разьмяшчаецца ў паўднёвай частцы краіны, абмываецца Эгейскім морам на захадзе, Міжземным морам на поўдні, мяжуе з Эгейскім рэгіёнам на захадзе, рэгіёнам Цэнтральная Анатолія на поўначы, з рэгіёнамі Ўсходняя Анатолія і Паўднёва-Ўсходняя Анатолія на ўсходзе.

Рэгіён складаецца з 8 правінцый:

* Правінцыя Адана
* Правінцыя Анталья
* Правінцыя Асманіэ
* Правінцыя Бурдур
* Правінцыя Кахраманмараш
* Правінцыя Мэрсін
* Правінцыя Хатай
* Правінцыя Ыспарта

## Крыніцы
Анталья (правінцыя)

**Анталья** () — правінцыя на поўдні Турэччыны. Плошча 20,6 тыс. км². Насельніцтва 1,961 млн чалавек (2004). Адміністрацыйны цэнтар — горад Анталья.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Асманіе (правінцыя)

**Асманіе** () — правінцыя на поўдні Турэччыны. Плошча 3,8 тыс. км². Насельніцтва 534 тысячы чалавек (2018). Адміністрацыйны цэнтар — горад Асманіе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Кахраманмараш (правінцыя)

**Кахраманмараш** () — правінцыя на поўдні Турэччыны. Плошча 17,3 тыс. км². Насельніцтва 1034 тысячы чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтар — горад Кахраманмараш.

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Хатай (правінцыя)

**Хатай** () — правінцыя на поўдні Турэччыны. Плошча 5,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 1386 тысячаў чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтар — горад Антак’я.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Цэнтральная Анатолія

**Цэнтра́льная Анато́лія** () — адзін зь сямі рэгіёнаў Турэччыны.

Рэгіён складаецца з 13 правінцый:

* Правінцыя Аксарай
* Правінцыя Анкара
* Правінцыя Ёзгат
* Правінцыя Караман
* Правінцыя Кайсэры
* Правінцыя Конья
* Правінцыя Кыршэхір
* Правінцыя Кырыкале
* Правінцыя Нэўшэхір
* Правінцыя Нійдэ
* Правінцыя Сывас
* Правінцыя Чанкыры
* Правінцыя Эскішэхір

## Крыніцы
Аляксандар Пашкевіч

**Аляксандар Пашкевіч**:
* Алесь Пашкевіч ( 1972) — беларускі пісьменьнік і мовазнаўца;
* Аляксандар Васільевіч Пашкевіч ( 1978) — беларускі гісторык і пісьменьнік.
Аксарай (правінцыя)

**Аксарай** () — правінцыя ў цэнтральнай частцы Турэччыны ў гістарычнай вобласьці Кападокія. Плошча 7,6 тыс. кв. км. Насельніцтва 419 тысячаў чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтар — горад Аксарай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Анкара (правінцыя)

**Анкара** () — правінцыя ў цэнтральнай частцы Турэччыны. Плошча 25,6 тыс. км². Насельніцтва 5017 тысячаў чалавек (2006). Адміністрацыйны цэнтар — горад Анкара.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Кыршэхір (правінцыя)

**Кыршэхір** () — правінцыя ў цэнтры Турэччыны. Плошча 6,6 тыс. кв. км. Насельніцтва 223 тысячаў чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтар — горад Кыршэхір.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
160-я

**160-я**

Стагодзьдзі: І стагодзьдзе - II стагодзьдзе - III стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
110-я
120-я
130-я
140-я
150-я
**160-я**
170-я
180-я
190-я
200-я
210-я


Гады: 
160, 161, 162, 163, 164, 165, 166, 167, 168, 169

----

## Асноўныя падзеі
*
Сывас (правінцыя)

**Сывас** () — правінцыя ў цэнтральнай частцы Турэччыны. Плошча 28,5 тыс. кв. км. Насельніцтва 810 тысячаў чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтар — горад Сывас.

Землі Сываса славяцца багатым гістарычным і культурным мінулым, у сярэднявечча тут праходзіў Вялікі шоўкавы шлях. На тэрыторыі правінцыі разьмяшчаюцца аб’екты сьпіса Сусьветнай спадчыны — Вялікі мячэт і дапасаваны да яе мэдыцынскі цэнтар у горадзе Дыўрыйі. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
170-я

**170-я**

Стагодзьдзі: І стагодзьдзе - II стагодзьдзе - III стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
120-я
130-я
140-я
150-я
160-я
**170-я**
180-я
190-я
200-я
210-я
220-я


Гады: 
170, 171, 172, 173, 174, 175, 176, 177, 178, 179

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
Эскішэхір (правінцыя)

**Эскішэхір** () — правінцыя ў паўночна-заходняй Турэччыны. Плошча 13,7 тыс. кв. км. Насельніцтва 725 тысячаў чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтар — горад Эскішэхір.

Важны прамысловы раён краіны.

## Крыніцы
Усходняя Анатолія

**Усхо́дняя Анато́лія** () — адзін зь сямі рэгіёнаў Турэччыны, першы з рэгіёнаў, вызначаных Першым геаграфічным кангрэсам у Анкары ў 1941. Усходняя Анатолія мае найбольшую вышыню над узроўнем мора, найбольшую плошчу і найменшую шчыльнасьць насельніцтва сярод іншых рэгіёнаў краіны.

Рэгіён складаецца з 14 правінцый:

* Правінцыя Агры
* Правінцыя Ардахан
* Правінцыя Бінгёль
* Правінцыя Бітліс
* Правінцыя Элязыг
* Правінцыя Эрзынджан
* Правінцыя Эрзурум
* Правінцыя Хаккары
* Правінцыя Ыйдыр
* Правінцыя Карс
* Правінцыя Малат’я
* Правінцыя Муш
* Правінцыя Тунджэлі
* Правінцыя Ван

## Крыніцы
150-я

**150-я**

Стагодзьдзі: І стагодзьдзе — II стагодзьдзе — III стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі:
100-я
110-я
120-я
130-я
140-я
**150-я**
160-я
180-я
190-я
200-я
210-я


Гады:
150, 151, 152, 153, 154, 155, 156, 157, 158, 159

----

## Асноўныя падзеі
*
140-я

**140-я**

Стагодзьдзі: І стагодзьдзе - II стагодзьдзе - III стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
90-я
100-я
110-я
120-я
130-я
**140-я**
150-я
170-я
180-я
190-я
200-я


Гады: 
140, 141, 142, 143, 144, 145, 146, 147, 148, 149

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
130-я

**130-я**

Стагодзьдзі: І стагодзьдзе - II стагодзьдзе - III стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
80-я
90-я
100-я
110-я
120-я
**130-я**
140-я
150-я
170-я
180-я
190-я


Гады: 
130, 131, 132, 133, 134, 135, 136, 137, 138, 139

----

## Асноўныя падзеі
*
120-я

**120-я**

Стагодзьдзі: І стагодзьдзе - II стагодзьдзе - III стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
70-я
80-я
90-я
100-я
110-я
**120-я**
130-я
140-я
150-я
170-я
180-я


Гады: 
120, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 127, 128, 129

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
110-я

**110-я**

Стагодзьдзі: І стагодзьдзе - II стагодзьдзе - III стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
60-я
70-я
80-я
90-я
100-я
**110-я**
120-я
130-я
140-я
150-я
170-я


Гады: 
110, 111, 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 119

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
100-я

**100-я**

Стагодзьдзі: І стагодзьдзе - II стагодзьдзе - III стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
50-я
60-я
70-я
80-я
90-я
**100-я**
110-я
120-я
130-я
140-я
150-я


Гады: 
100, 101, 102, 103, 104, 105, 106, 107, 108, 109

----

## Асноўныя падзеі
* Пачатак Першай Дакійскай вайны Траяна