Панядзелкавыя дэманстрацыі ў НДР

**Панядзе́лкавыя дэманстра́цыі ў [[НДР|Няме́цкай дэмакраты́чнай рэспу́бліцы]]** () — сэрыя мірных пратэстаў супраць ураду Нямецкай дэмакратычнай рэспублікі, якія адбываліся штопанядзелак у 1989—1990 роках.

## Мінуўшчына

У Ляйпцыгу дэманстрацыі распачаліся 4 верасьня 1989 пасьля штотыднёвае малітвы за мір (), якая ладзілася ў Мікалаеўскім зборы прэсьбітэрам Крыстыянам Фюрэрам і ўрэшце перанеслася на прылеглы пляц Карла Маркса (цяпер Аўгустуспляц). Адчуўшы падтрымку лютэранскай царквы, незадаволеныя грамадзяне Ўсходняй Нямеччыны пачалі зьбірацца да царквы, адкуль і пачаліся негвалтоўныя дэманстрацыі з патрабаваньнямі правоў на свабоду перамяшчэньня і дэмакратычных выбараў.

Пасьля паведамленьняў пра ляйпцыскія падзеі праз заходненямецкую тэлевізію і знаёмых падобныя дэманстрацыі пачалі ладзіцца штопанядзелак і на іншых пляцах у розных местах НДР. Значным крытычным момантам сталі падзеі ў амбасадзе Фэдэратыўнай рэспублікі Нямеччыны ў Празе, у якой зь верасьня хаваліся тысячы ўсходненямецкіх грамадзянаў, жывучы ва ўмовах краінаў трэцяга сьвету. Міністар замежных справаў ФРН Ганс-Дытрых Геншэр дабіўся дазволу перавозкі іх на захад, аднак цягнікі па дарозе мусілі перасякаць тэрыторыю НДР. Геншэрава прамова з балькону была перапыненая эмацыйнымі водгукамі. У пачатку кастрычніка пры праезьдзе цягнікоў па цэнтральным вакзале Дрэздэну паліцыя была вымушаная прадухіляць спробы людзей заскочыць на іх.

Да 9 кастрычніка 1989, неўзабаве па сьвяткаваньні 40-х угодкаў утварэньня НДР, дэманстрацыі, якія пачаліся як сходы некалькіх соцень вернікаў у Мікалаеўскім зборы, вырасьлі да 70-тысячных (з 500 000 жыхароў Ляйпцыгу) мірных супрацьстаяньнях рэжыму. Самым вядомым скандаваньнем было «Мы народ!» () як напамін кіраўнікам пра тое, што дэмакратычная рэспубліка мусіць кіравацца народам, а не недэмакратычнай партыяй, якая нібыта прадстаўляе іхнія інтарэсы.

Некаторыя пратэстоўцы былі арыштаваныя, аднак да шырокіх рэпрэсіяў і разгонаў не дайшло дзякуючы таму, што мясцовыя кіраўнікі (лідэр СПА Гэльмут Гакенбэрг і гэнерал-маёр паліцыі Герхард Штрасэнбург) бяз пэўных загадаў з Усходняга Бэрліну і зьдзіўленыя нечакана вялікай колькасьцю актыўных грамадзянаў устрымаліся ад выкарыстаньня сілы. Пазьней Эган Крэнц казаў, што гэта ён аддаў загад ня ўмешвацца.

16 кастрычніка ў Ляйпцыгу сабраліся ўжо 120 000 чалавек, яшчэ праз тыдзень іх было 320 000. Пад іхнім ціскам 9 лістапада 1989 року быў разбураны Бэрлінскі мур, што стала знакам падзеньня камуністычнага рэжыму ў НДР.

Панядзелкавыя дэманстрацыі доўжыліся да сакавіка 1990, да часу першых шматпартыйных выбараў у Народную палату, якія паклалі пачатак узьяднаньню Нямеччыны.

## Глядзіце таксама
* Паўстаньне ў НДР (1953)
* Дэманстрацыя на Аляксандарпляцы
* Рэвалюцыі 1989 году
* Вэндэнская рэвалюцыя

## Літаратура
* Wolfgang Schneider et al. (Hrsg.): *Leipziger Demontagebuch. Demo — Montag — Tagebuch — Demontage*, Leipzig/Weimar: Gustav Kiepenheuer 1990
* Norbert Heber: *Keine Gewalt! Der friedliche Weg zur Demokratie — eine Chronologie in Bildern*, Berlin: Verbum 1990
* *Jetzt oder nie — Demokratie*. Leipziger Herbst 1989, Leipzig: C. Bertelsmann Verlag 1989
* Ekkehard Kuhn: *Der Tag der Entscheidung*. Leipzig, 9. Oktober 1989, Berlin: Ullstein 1992
* Karl Czok: *Nikolaikirche — offen für alle. Eine Gemeinde im Zentrum der Wende*, Leipzig: Evangelische Verlagsanstalt 1999
* Tobias Hollitzer: *Der friedliche Verlauf des 9. Oktober 1989 in Leipzig — Kapitulation oder Reformbereitschaft?* Vorgeschichte, Verlauf und Nachwirkung, in: Günther Heydemann, Gunther Mai und Werner Müller (Hrsg.) *Revolution und Transformation in der DDR 1989/90*, Berlin: Duncker & Humblot 1999, S. 247—288
* Martin Jankowski: «Rabet oder Das Verschwinden einer Himmelsrichtung». Roman. München: via verbis, 1999, ISBN 3-933902-03-7
* Thomas Küttler, Jean Curt Röder (Hrsg.): «Die Wende in Plauen», Plauen: Vogtländischer Heimatverlag Neupert Plauen 1991
* Martin Jankowski: Der Tag, der Deutschland veränderte — 9. Oktober 1989. Evangelische Verlagsanstalt, Leipzig 2007, ISBN 978-3-374-02506-0
* Schmemann, Serge, ''Upheaval in the East; Leipzig Marchers Tiptoe Around Reunification'' New York Times, December 19, 1989.

## Вонкавыя спасылкі
* Хроніка і ўспаміны відавочцаў 
* Панядзелкавыя шпацыры па Ляйпцыгу

Катэгорыя:Выступленьні ў Нямеччыне
Катэгорыя:Гісторыя Ляйпцыгу
Катэгорыя:Гісторыя Дрэздэну
Катэгорыя:Узьяднаньне Нямеччыны
Катэгорыя:Хрысьціянскі пацыфізм
Катэгорыя:Лютэранства ў Нямеччыне
Катэгорыя:Падзеі 1989 году
Катэгорыя:Падзеі 1990 году
Катэгорыя:Гісторыя лютэранства
Катэгорыя:Хрысьціянская негвалтоўнасьць
Катэгорыя:Панядзелак