open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Альмасан

**Альмаса́н** () — муніцыпалітэт у Гішпаніі, які знаходзіцца ў складзе правінцыі Сорыя ў аўтаномнай супольнасьці Кастылія і Леон.

## Гісторыя
Альмасан быў вызвалены хрысьціянамі ў 1068 годзе, дзякуючы войскам Альфонса VI.

## Дэмаграфія
Паводле зьвестак на 2012 год у горадзе налічваецца 5861 жыхар.

## Галерэя

Файл:Almazan puerta de la Villa.jpg|Альмасан
Файл:Iglesia Almazán (Soria).jpg|Касьцёл сьвятога Міхала


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* El Románico de la ribera del Duero
* Recorrido fotográfico por San Miguel de Almazán

Катэгорыя:Муніцыпалітэты Сорыі
1220-я

----

## Асноўныя падзеі
* У 1226 годзе ўдзельны князь Конрад I Мазавецкі запрасіў рыцараў Тэўтонскага ордэна для барацьбы з прусамі.

Катэгорыя:1220-я
Эмісія

**Эмісія** ( — выданьне) — выпуск у абыходжаньне грашовых знакаў.

Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Яундэ

**Яу́ндэ** () — сталіца і адзін з самых вялікіх гарадоў Камэруну. Колькасьць жыхароў складае 1,4 млн чалавек. Адначасова зьяўляецца сталіцай правінцыі Цэнтральная-Паўднёвая. Горад разьмешчаны на ўзвышшах, у паўднёва-заходняй частцы краіны, на вышыні 730 м над узроўнем мора.

## Гісторыя
Горад быў заснаваны ў 1888 годзе нямецкімі гандлярамі слановай косьцю. Падчас Першай сусьветнай вайны горад быў акупаваны бэльгійскімі войскамі. У 1922 годзе Яўндэ стаў сталіцай тэрыторыі падмандатнай Лізе Нацыяў, з францускай адміністрацыяй.

Пасьля атрыманьня незалежнасьці Камэрунам Яўндэ стаў сталіцай краіны.

У наш час Яўндэ — гэта гандлёвы, прамысловы і кульнурны цэнтар, транспартны вузел Камэруну. Мае міжнародны аэрапорт, чыгунку, якая злучае горад з Нгаўндэрэ і Дуалай.

У горадзе знаходзяцца ўсе дзяржаўныя ўстановы Камэруну, замежныя пасольствы.

## Клімат
Яўндэ знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы краіны, на Камэрунскім пласкагор’і. Клімат субэкватарыяльны, сярэдняя тэмпэратура паветра ў студзені складае +23°С, у ліпені +21°С. Сярэнегадавая колькасьць ападкаў — 1600 мм.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Камэруну
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Марока

**Маро́ка**, **Каралеўства Марока** () — краіна ў Паўночнай Афрыцы, мае выхад да Атлянтычнага акіяна і Міжземнага мора. Мяжуе з Альжырам (на ўсходзе), Заходняй Сахарай (на поўдні), гішпанскімі анклявамі ў Афрыцы (Сэўта і Мэлілья) на поўначы.

Даўжыня межаў складае 2017,9 км, зь іх з Альжырам — 1559 км, Заходняй Сахарай — 443 км, гішпанскія анклявы: Сэўта — 6,3 км, Мэлілья — 9,6 км. Даўжыня марскога ўзьбярэжжа складае 1835 км.

## Гісторыя
Тэрыторыя Марока заселена качуючымі бэрбэрскімі плямёнамі. Першая маўрытанская дзяржава на тэрыторыі Марока зьявілася ў IV стагодзьдзі. Пасьля зруйнаваньня Картагену рымлянамі тэрыторыя Марока стала рымскай правінцыяй на некалькі стагодзьдзяў. Потым, на некаторы час гэта тэрыторыя трапіла пад уладу Бізантыі. Пасьля была заваяваная арабамі.

У XIX стагодзьдзі тэрыторыя Марока стала плошчай для спробаў калянізацыі Францыі, Вялікабрытаніі і Нямеччыны. У выніку пагадненьня ў Фэсе ў 1912 годзе Марока стала пратэктаратам Францыі, а ў 1956 годзе атрымала незалежнасьць. Незалежнае Марока — гэта манархія, якая мае вялікі ўплыў у арабскім сьвеце.

Шмат гадоў існуе неўрэгуляванае пытаньне Заходняй Сахары, якое павінна было быць вырашана праз ААН. У 1987 годзе Марока падала заяўку на ўступленьне ў Эўрапейскі Зьвяз, але ёй было адмоўлена.

## Палітыка
## Адміністрацыйны падзел
Марока падзелена на 14 абласьцей (без уліку Заходняй Сахары):

## Геаграфія
Краіна мае выхад да Атлянтычнага акіяна і Міжземнага мора, Гібральтарскім пралівам аддзяляецца ад Эўропы.

Марока знаходзіцца ў заходняй частцы гораў Атляс. Праз цэнтар краіны праходзіць ланцуг Высокага Атлясу (самы высокі пункт — гара Джабал Тубкал — 4165 м). Таксама паралельна на поўначы цягнецца і Сярэдні Атляс і Антыатляс на поўдні. Уздоўж Міжземнага мора цягнуцца горы Эр-Рыф. У паўднёвай і паўднёва-ўсходняй частцы краіны знаходзяцца камяністая і пяшчаная пустэльня Сахара. Уздоўж Атлянтычнага акіяна раскінуліся невялікія нізіны.

Клімат субэкватарыяльны, на ўзьбярэжжы марскі, у глыб краіны сухі. Сярэдняя тэмпэратура ў студзені 10—12°С, у ліпені 35—44°С. Сярэднегадавая колькасьць ападкаў у Сярэднім Атлясе даходзіць да 1000 мм, у паўднёвай і паўднёва-ўсходняй частцы да 200 мм. У гарах зімой здараюцца сьнежныя завеі. На атлянтычным ўзьбярэжжы частыя імгі (з-за ўплыва Канарскага цячэньня).

У гарах сустракаюцца невялікія лясы (8% паверхні краіны), галоўным чынам кядровыя і дубовыя.

## Эканоміка
Згодна з дадзенымі Афрыканскага Банка Разьвіцьця СУП Марока складае 7% агульнага СУП Афрыкі. Мараканская эканоміка займае пятае месца ў Афрыцы пасьля Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, Эгіпту, Альжыру і Нігерыі.

Асноўны прыбытак Марока складаецца ад здабычы фасфатаў і ад грашовых пераводаў мараканскіх імігрантаў сваім сем’ям у Марока. Значную ролю грае і турызм. Беспрацоўе ў краіне складае 7,7% працаздольнага насельніцтва.

## Дэмаграфія

## Рэлігія
Асноўная рэлігія — гэта іслам: мусульмане суніты складаюць 98,7% насельніцтва, 1,1% — хрысьціяне, 0,2% — юдзеі.

## Культура
## Спорт

## Вонкавыя спасылкі
Полацкая вышэйшая піярская вучэльня

**По́лацкая вышэ́йшая пія́рская вучэ́льня** — навучальная ўстанова ордэна піяраў у Полацку ў 1822—1830 гадах, створана на базе пераведзенай сюды Віцебскай піярскай вучэльні паводле імпэратарскага ўказу ад 28 жніўня 1822 году.

Месьцілася ў будынках скасаванай Полацкай езуіцкай акадэміі. Згодна са статутам падзялялася на прыходзкую вучэльню, 4-клясную павятовую вучэльню і 3-гадовыя «курсы вышэйшых навук». Ад езуітаў вучэльні перайшлі бібліятэка (больш за 24 тысячы тамоў), фізычны і мінэралягічны кабінэты, музэй, друкарня.

Выкладаньне вялося на польскай мове. У 1823 годзе былі рэктар, прэфект і 13 выкладчыкаў (большасьць зь іх скончыла Віленскі ўнівэрсытэт). Каб стварыць асьветніцкі цэнтар, падобны да ўнівэрсытэцкага, была значна пашырана навучальная праграма і ўведзены лекцыі замест звычайных урокаў.

У павятовай вучэльні выкладаліся: закон Божы, польская, лацінская, француская, нямецкая мовы, геаграфія, арытмэтыка, асновы геамэтрыі, прыродазнаўства, фізыка, маляваньне. «Курсы вышэйшых навук» падзяляліся на літаратурныя і матэматычныя аддзяленьні, дзе выкладаліся матэматыка, дасьледчая фізыка, цывільнае права, лацінская, грэцкая, польская мовы, гісторыя, маляваньне, музыка, фехтаваньне, танцы.

Пры вучэльні дзейнічаў інтэрнат (канвікт) на 40 юнакоў. Вучэльня мела трывалыя сувязі зь Віленскім унівэрсытэтам, у канцы 1822 годзе лекцыі па гісторыі тут чытаў прафэсар гэтага ўнівэрсытэту І. Лялевель. У вучэльні дзейнічала філія таварыства філяматаў (раскрытая паліцыяй у сьнежні 1823 году).

Папячыцель Віленскай навучальнай акругі князь А. Чартарыйскі меркаваў надаць вучэльні афіцыйны статус ліцэя, але ў 1824 годзе ўсходняя Беларусь адышла да Пецярбургскай навучальнай акругі. У 1825—1826 гадах па ініцыятыве візытара прафэсара В. Сянкоўскага праведзена рэформа вучэльні: лекцыйная форма выкладаньня забаронена, у пачатковых клясах выкладаньне праводзілася на расейскай мове, узмацніўся нагляд паліцыі за выхаванцамі і выкладчыкамі.

Пасьля стварэньня ў 1829 годзе Беларускай навучальнай акругі ўлады пачалі працэс скасаваньня вучэльні. Летам 1830 году вучэльня была зачыненая, а піяры пераведзены ў Вільню.

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Полацкія навучальныя ўстановы
Катэгорыя:Рэлігія ў Полацку
Полацкі кадэцкі корпус

**По́лацкі кадэ́цкі ко́рпус** — сярэдняя вайсковая навучальная ўстанова закрытага тыпу ў Полацку ў 1835—1918 гг. Месьціўся ў былым комплексе езуіцкага калегіюма.

У 1830—1835 гг. была праведзена рэканструкцыя комплексу былога езуіцкага калегіюма, затым акадэміі і вучэльні піяраў па праекце полацкага епархіальнага архітэктара А. Порта. У былым калегіюме з 1835 г. разьмясьціўся Полацкі кадэцкі корпус. Да заходняга крыла галоўнага будынка далучаецца новая частка, узьведзены дом дырэктара і 6 службовых будынкаў.

## Выпускнікі
* Нестар Кайгародаў — расейскі вайсковы дзяяч, генэрал-лейтэнант

## Літаратура
* Страчаная спадчына. Т.В.Габрусь, А.М. Кулагін, Ю.У Чантурыя, М.А. Ткачоў. Мн.,2003
* Квитницкая Е.Д. Белорусские коллегиумы XVIII века. В: Архитектурное наследство. М., 1972.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 т.

## Вонкавыя спасылкі
* Здымкі на Radzima.org
* Здымак на Panoramio.com
Мараканскі дырхам

**Марака́нскі дырха́м** (, код ISO 4217: **MAD**) — афіцыйная валюта Марока і Заходняй Сахары з 1960 году, замяніўшы францускі франк, але франк заставаўся ў абарачэньні да 1974 году. Дырхам дзеліцца на 100 сантымаў ().

Нягледзячы на тое, што дырхам мае стабільны абменны курс, вываз яго за мяжу значна абмежаваны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Эканоміка Марока
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1882 годзе
Катэгорыя:ISO 4217
Катэгорыя:Валюты ў звароце
Катэгорыя:Фіксаваны абменны курс
Францішак Яшчалд

**Францішак Яшчалд** () (1808, Сямятычы — 1873) — польскі і беларускі архітэктар. Адзін з стваральнікаў палацу Пуслоўскіх у Марачоўшчыне, больш вядомага як *Косаўскі палац.* Спраектаваў капліцу-пахавальню Арэшкаў у Закозелі, палацава-паркавыя комплексы Ягмінаў у Вістычах і Кавярдзяках (не захаваліся), сядзібныя дамы Ягмінаў у Берасьці.

## Вонкавыя спасылкі
* Косаўскі палац (старонка на Radzima.org)
* Капліца-пахавальня Ажэшкаў (старонка на Radzima.org)

Катэгорыя:Беларускія архітэктары
Катэгорыя:Польскія архітэктары
Дахоўка

**Дахо́ўка** — керамічны выраб для пакрыцьця даху.

Адзін з самых раньніх прыкладаў выкарыстаньня дахоўкі на сучаснай тэрыторыі Беларусі датуецца XIV стагодзьдзем (Наваградзкі замак). Да XVІ стагодзьдзя была пашыраная масіўная дахоўка паўкруглай формы, таўшчынёй 2—2,8 см, даўжынёй 50 см і болей, зь вялікім рогападобным выступам-шыпам (6—7 см), якім дахоўка мацавалася да даху. У XVІ стагодзьдзі яе замяняе плоская дахоўка, больш зручная для пакрыцьця стромкіх дахаў. Прыкметна зьмяншаецца шырыня дахоўкі (да 1 см), шып набывае простую прастакутную форму, а канец дахоўкі — акруглыя ці фігурныя абрысы (г. зв. «бабровы хвост»). Падобна фігурнай цэгле ў муроўцы, на даху выкарыстоўвалася своеасаблівая вільчыкавая, або каньковая дахоўка, якой накрываліся стыкі плашчыняў даху, або вільчыкі. У XV—XVІ стагодзьдзях яна была жалобчатай формы і мела наверсе дэкаратыўны шып (пасьля рэканструкцыі падобную дахоўку можна пабачыць на Мірскім замку). Адной з формаў дэкаратыўнага афармленьня дахоўкі было ўвядзеньне г. зв. лускі, або эмаліраванага пакрыцьця жоўтага, зялёнага, карычневага ці белага колеру.

## Глядзіце таксама
* Лемех

## Літаратура
* Археалогія Беларусі. У 4 т. Т 4. Помнікі ХІV—ХVІІІ стст. / В. М. Ляўко, М. Ф. Гурын, Ю. А. Заяц і інш.; Пад рэд. В. М. Ляўко і інш. — Мн.: Бел. навука, 2001. — 599 с.: іл. 

Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Харарэ

**Хара́рэ** (, да 1982 году — *Солзбэры*) — сталіца і самы вялікі горад Зымбабвэ, таксама мае статус правінцыі. Знаходзіцца ў паўночнай частцы краіны. Адначасова зьяўляецца сталіцай акругі Харарэ. Насельніцтва налічвае 1,6 млн чалавек, разам з прыгарадамі 1,8 млн.

Горад зьяўляецца цэнтрам гандлю тытунём, маісам, бавоўнай і цытрусамі. Ёсьць прадпрыемствы тэкстыльнай, мэталюргічнай і хімічнай прамысловасьці, недалёка ад гораду знаходзяцца залатыя шахты. У выніку таго, што Харарэ знаходзіцца на вышыні 1483 мэтры над узроўнем мора клімат гораду мяккі, не сьпякотны.

За пяць кілямэтраў на поўнач ад гораду знаходзіцца Ўнівэрсытэт Зымбабвэ, самая вялікая і прэстыжная навучальная ўстанова краіны.

## Гісторыя
Ангельскія вайскоўцы, пад кіраўніцтвам Сэсыля Родэса, збудавалі на месцы будучага Харарэ вайсковы форт у 1890 годзе. Яны назвалі яго Форт Солсбэры, у гонар маркіза Солсбэры, брытанскага прэм’ер-міністра. Да 1897 году форт пераўтварыўся ў паселішча, у 1935 годзе паселішча пераўтварылася ў горад, які стаў сталіцай Фэдэрацыі Радэзіі і Ньясалэнду з 1953 да 1963 году. Пасьля гэтага Харарэ — сталіца незалежнай Радэзіі, а з 1980 — Зымбабвэ. 18 красавіка 1982 году назва гораду была зьмененая з Солсбэры. Зьмена назвы адбылася падчас сьвяткаваньняў незалежнасьці Зымбабвэ. Адзін з уладароў шона запатрабаваў зьмены назвы гораду, з прычыны яе эўрапейскага паходжаньня і замены на шонскую назву «Haarari», што азначае «Ён ня сьпіць».

Катэгорыя:Гарады Зымбабвэ
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Віня-Пых (кніга)

**«Віня-Пых»** — першая кніга прыгодаў пра Віня-Пыха, аўтарства А. А. Мілна, напісаная ў 1926 годзе. Працяг прыгодаў у кніжцы «Хатка ў Пыхавым Закутку».

Некаторыя часткі кнігі былі папярэдне друкаваныя ў форме апавяданьняў. Першая частка, напрыклад, была адаптаваная з апавяданьня «Падазроныя Пчолы», апублікаванага ў London Evening News, у час Божага Нараджэньня 1925 году.

Кніга была перакладзеная ў больш чым 30 моваў, у тым ліку і на беларускую, а таксама лацінскую і мову эспэранта.

На беларускую мову кніжка была перакладзеная ў 2003 годзе, але з прычыны доўгай працэдуры набываньня аўтарскіх правоў на выданьне, у форме кніжкі выйшла толькі ў 2007 годзе накладам у 2000 асобнікаў у выдавецтве «Белы Крумкач» (Познань, Польшча). Пераклад на беларускую — Віталь Воранаў.

Аўдыёкніга з беларускім перакладам выйшла ў 2022 годзе, у выдавецтве Кніжны Воз. Ролі агучылі Андрэй Дробыш (Трус), Алег Гарбуз (Віня-Пых, Сава), Крысціна Дробыш (Крыштусь Родзька, Кенга, Малеча Ру), Андрэй Мілюхін (апавядальнік, Парсючок, Іа).

## Зьмест
# *У якой мы знаёмімся зь Віня-Пыхам і грамадкай Пчолаў, і тут акурат пачынаюцца ўсе прыгоды*
# *У якой Пых ідзе ў госьці і захрасае ў дзірцы*
# *У якой Пых і Парсючок пайшлі на паляваньне і ледзь не злавілі Лыску*
# *У якой Восьлік Іа губляе хвост, а Пых ягоны хвост знаходзіць*
# *У якой Парсючок сустракае Мамантука*
# *У якой Іа сьвяткуе свой Дзень Народзінаў і атрымлівае два падарункі*
# *У якой Кенга і Малеча Ру зьяўляюцца ў Лесе, а Парсючку даюць лазьню*
# *У якой Крыштусь Родзька вядзе палярную Ікспыдыцыю на Паўночнае Канцавосьсе*
# *У якой Парсючок цалкам акружаны вадою*
# *У якой Крыштусь Родзька ладзіць імпрэзу ў гонар Пыха, а пасьля мы ўсе разьвітваемся*

## Цытаты
Сьпярша ён падумаў: «Гэтае бзыканьне мусіць нешта азначаць. Так не бывае, каб нейкае бзыканьне гудзела і бзыкала проста так, зь ніадкуль. Калі я чую бзыканьне, значыць, хтосьці бзыкае, а дзеля таго, каб бзыкаць, наколькі я разумею, трэба быць пчалой».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт кніжкі
* Мілн Алан. Віня-Пых // Сеціўная крама «Прастора»

Катэгорыя:Дзіцячыя кнігі
Катэгорыя:Кнігі пра Віня-Пыха
Катэгорыя:Кастрычнік 1926 году
Катэгорыя:Творы 1926 году
Ямусукра

**Ямусу́кра** () — сталіца Кот д’Івуару. Насельніцтва налічвае болей за 200 тыс. чалавек, знаходзіцца за 240 км на поўнач ад Абіджану, на невялікіх узвышшах. Адначасова зьяўляецца сталіцай вобласьці Лакс.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Кот д’Івуару
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
IMDb

**База зьвестак аб фільмах у Інтэрнэце** (, **IMDb**) — найбуйнейшая ў сьвеце база зьвестак і вэб-сайт аб кінэматографе. База зьвестак у значнай ступені запаўняецца добраахвотнікамі, што ў некаторай ступені падобна да вікі-канцэпцыі. У базе сабраная інфармацыя пра больш чым 450 тысячах фільмаў і тэлесэрыялаў, маецца інфармацыя амаль пра 2 мільёны актораў, рэжысэраў ды іншых прафэсіяналах кіно з усяго сьвета. З 1998 году базай зьвестак IMDb валодае кампанія «Amazon.com». Амаль уся інфармацыя IMDb знаходзіцца ў вольным доступе, сайт IMDb.com функцыянуе на аснове бясплатнага праграмнага забесьпячэньня (Apache, Perl і г. д.). Паводле зьвестак рэйтынгавага агенцтва «Alexa», сайт imdb.com нязьменна ўваходзіць у сотню найбольш папулярных сайтаў Сусьветнага павуціньня. Пакуль сайт ня мае беларускамоўнага інтэрфэйсу.

## Глядзіце таксама
* ППСБЗ

## Вонкавыя спасылкі
* 250 найлепшых фільмаў паводле карыстальнікаў IMDb
* Гісторыя IMDb

Катэгорыя:Кіно
Катэгорыя:Базы зьвестак у Інтэрнэце
Буркіна-Фасо

**Буркіна́-Фасо́** () — краіна ў Заходняй Афрыцы, ня мае выхаду да мора. Ранейшая назва краіны — *Верхняя Вольта*, але ў 1984 годзе прэзыдэнт Томас Санкара ініцыяваў зьмену назвы. Сёньняшняя назва на мовах мосі і дыўла (галоўных мовах краіны) азначае «краіна сумленных людзей». Мяжуе з Малі, Бэнінам, Тога, Кот д'Івуарам, Ганай і Нігерам.

## Гісторыя
Калянізацыя тэрыторыі Буркіна-Фасо адбылася ў 90-х гадах ХІХ стагодзьдзя Францыяй, пасьля перамогі над мясцовымі плямёнамі мосі. Першапачаткова тэрыторыя Буркіна-Фасо была далучаная на калёніі Бераг Слановай Косьці, але ў 1919 годзе была выдзеленая ў асобную калёнію.

Буркіна-Фасо атрымала мажлівасьць мясцовага самакіраваньня ў 1958 годзе, а поўную незалежнасьць атрымала ў 1960 годзе. Першы вайсковы пераварот адбыўся ў 1966 годзе. У 1978 годзе была адноўлена цывільная адміністрацыя, але ў 1980 годзе адбыўся новы пераварот, пад кіраўніцтвам Сае Замба, які быў забіты ў 1982 годзе. У 1983 годзе ўладу атрымаў капітан Томас Санкарэ. Ён быў забіты ў 1987 годзе, а ўладу атрымаў Блез Кампарэ, які кіруе краінай і ў нашыя дні.

## Палітыка
## Адміністрацыйны падзел
Буркіна-Фасо падзеленая на 13 абласьцей, 45 правінцыяў і 301 дэпартамэнт.

## Геаграфія
Паверхня краіны пераважна раўнінная, зь невялікімі ўзвышшамі, асабліва ў заходняй частцы, дзе пачынаецца Гвінэйскае ўзвышша. Тут знаходзіцца самая высокая кропка краіны Пік дэ Накуру (749 м), каля самай мяжы з Малі. Крыху далей на ўсход, пачынаецца града Чан дэ Банфора, зь вядомым турыстычным месцам краіны — вадаспадамі Каскадэс дэ Карфігуэла. На тэрыторыі Буркіна-Фасо знаходзяцца крыніцы такіх буйных рэкаў як: Чорная Вольта, Чырвоная Вольта і Белая Вольта, якія зьліваючыся ўтвараюць раку Вольта.

Расьліннасьць краіны — саванная. На паўднёвым захадзе, на мяжы з Малі і Кот д’Івуарам клімат даволі вільготны, на поўначы больш сухі, расьліннасьць паступова пераходзіць у пустэльную. Гэта абумоўлена ўплывам Сахары.

## Эканоміка
Буркіна-Фасо — адна з самых бедных краінаў сьвету. Гэта зьяўляецца вынікам хуткага росту насельніцтва і неўрадлівай зямлі. Сельская гаспадарка прыносіць 32% нацыянальнага прыбытку, тут занята 80% працаздольнага насельніцтва. Галоўную ролю ў сельскай гаспадарцы грае расьлінаводства, асноўныя культуры: сорга, проса, кукуруза, рыс, бавоўна.

Прамысловасьць прадстаўлена тэкстыльнымі і харчовымі прадпрыемствамі. Існуюць невялікія радовішчы медзі, жалеза, золата. Некалькі соцень тысяч чалавек штогод мігруюць у суседнія краіны ў пошуках працы, у асноўным у Кот д’Івуар і Гану.

## Дэмаграфія
Насельніцтва краіны належыць да дзьвюх вялікіх этнічных груп: гур, да якой адносіцца і буйнейшы народ краіны мосі, а таксама бобо, лобі і іншыя, і мандэ, да якой адносяцца хаўса, фульбэ, туарэгі і іншыя. Каля 6 млн жыхароў — мусульмане, 2 млн — хрысьціяне.

## Вонкавыя спасылкі
Нонадарантызм

**Нонадарантызм** ( — ня вызнаваць) — рэлігійна-філязофскае вучэньне ў Вялікім Княстве Літоўскім у другой палове XVI стагодзьдзя, прадстаўнікі якога адмаўляліся вызнаваць Ісуса Хрыста з бога, лічылі яго чалавекам. Яны адмаўлялі бесьсмяротнасьць душы, замагільны сьвет, крытыкавалі Біблію. Галоўнымі ідэолягамі вучэньня былі Сымон Будны і Юзаф Даманеўскі.

## Глядзіце таксама
* Антытрынітарызм
* Літоўскія браты

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэлігія ў Вялікім Княстве Літоўскім
Віня-Пых

Слова **Віня-Пых** мае наступныя значэньні:

* Віня-Пых — кніга Алана Мілна
* Віня-Пых — галоўны герой кнігі Мілна
* Віня-Пых — мультфільм Фёдара Хітрука
Amazon.com

**Amazon.com** (па-беларуску прамаўляецца *Амазон.ком*; ) — адзін зь першых інтэрнэт-сэрвісаў, арыентаваных на продаж рэальных тавараў масавага попыту, найбуйнейшая ў сьвеце па абарачэньні кампанія, якае прадае тавары і паслугі праз Інтэрнэт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Amazon.com 
* Amazon.de
* Amazon.at
* Amazon.co.uk
* Amazon.fr
* Як купляць у Амазоне 
* Amazon metasearch (co.uk, com, fr, ca, de) plugin per FireFox

Катэгорыя:Інтэрнэт
Alexa Internet

**«Alexa Internet»** (прамаўляецца [*але́кса інтэрнэ́т*]) — разьмешчаная ў Каліфорніі даччыная кампанія «Amazon.com», вядомая сваім сайтам, на якім апублікаваная інфармацыя аб наведвальнасьці іншых сайтаў. «Alexa» зьбірае інфармацыю непасрэдна ад карыстачоў, якія ўсталявалі «Alexa Toolbar», на аснове якой фармуецца статыстыка аб наведвальнасьці сайтаў і сьпісы ўзаемазлучаных спасылак.

Катэгорыя:Інтэрнэт
Ўудзі Ален

**Ўу́дзі А́лен** (; сапраўднае імя — **А́лен Ст’ю́арт Кёнігсбэрг**, ;  30 лістапада 1935 году, Нью-Ёрк) — амэрыканскі кінарэжысэр, сцэнарыст, актор, музыка, прадусар ды драматург.

## Біяграфія
Сваю творчую кар’еру Ален  пачынаў з складаньня гэгаў у духу братоў Маркс. Некаторы час ён задавольваўся роляй літаратурнага «негра», які піша жарты для папулярных комікаў — Боба Гоўпа і Бадзі Гэкета. У 1957 годзе Алена «падвысілі» да рэдактара тэлешоў, дзе ён адначасова складаў тэксты і выступаў як актор. Тады і зьявіўся псэўданім *Ўудзі Ален*.

У 1966 годзе Ўудзі выпусьціў сваю першую карціну — «*Што здарылася, Тыгровая Лілея?*» Наступнай стала пародыя на фільмы аб рабаўніках банкаў «*Хапай грошы і бяжы*». 1970-я сталі для Алена «дзесяцігодзьдзем пародыяў». Так і зьявіўся жанр «інтэлектуальная камэдыя». З самога пачатку свае рэжысэрскае дзейнасьці Ален аддаваў перавагу здымаць у галоўнай ролі самога сябе — і стварыў сабе ў кіно лёгка вядомы імідж акулярыстага габрэя, нэўратычнага нью-ёркца і інтэлігента, які вечна рэфлексуе зь яўнай патрэбай у псыхааналітыцы. 

У 1977 годзе за карціну «*Эні Гол*», дзе ўпершыню паспрабаваў не спарадыраваць, а проста іранічна зірнуць на ўласнае жыцьцё, Ўудзі Ален атрымаў адразу тры «Оскары» — за найлепшую мужчынскую ролю, якую сам жа і згуляў, за найлепшую жаночую ролю (Даян Кітан) і найлепшы сцэнар. З тых часоў ён неаднаразова намінаваўся на галоўную ўзнагароду Амэрыкі.

Ален добра вядомы і як пісьменьнік. Ён рэгулярна публікаваў у «New Yorker» зьедлівыя і дасьціпныя фэльетоны і нават выпусьціў некалькі кніг. Аўтар п’есаў «*Ня піце ваду*» (1966), «*Плавальная лямпачка*» (1981) і іншых, складанак апавяданьняў «*Зводзячы лікі*» (1966), «*Бязь пер’я*» (1975). Яго фільмы трывала зьвязаныя зь яго асабістым жыцьцём: кожная яго новая пасія аб’яўлялася музай і станавілася галоўнай акторкай наступнага, а то і нават некалькіх фільмаў. Жанаты жа ён быў усяго тройчы, прычым яго другая жонка Луіза Ласэ нават падала на яго ў суд пасьля разводу, а трэцяя — Сун-І Прэвін — некаторы час лічылася яго прыёмнай дачкой.

## Фільмаграфія

* Што здарылася, Тыгровая Лілея? (1966)
* Хапай грошы і бяжы (1969)
* Бананы (1971, камэдыя)
* Эні Гол (1977)
* Вікі Крыстына Барсэлёна (2008)
* Поўнач у Парыжы (2011)

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Кінарэжысэры ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Залаты Глёбус»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшы арыгінальны сцэнар
Барыс Карлаф

**Бары́с Ка́рлаф** (, 23 лістапада 1887 — 2 лютага 1969) — ангельскі актор, які эміграваў у Канаду ў 1910-х.

## Біяграфія
Ўільям Генры Прат, вядомы як Барыс Карлаф, нарадзіўся ў прыгарадзе Лёндана Кэмбэрўэле. Скончыў Лёнданскі ўнівэрсытэт. У 1909 годзе ён, хоць і жадаў стаць дыпляматам, эміграваў у Канаду, дзе наняўся працоўным на фэрму. Захапіўшыся тэатрам, ён далучаўся то да адной гастрольнай трупы, то да іншай і ў наступнае дзесяцігодзьдзе аб’езьдзіў усю Канаду і Амэрыку, гуляючы ў дробных ролях другога пляну. На вялікім экране Ўільям Прат дэбютаваў у эпізадычнай ролі ў фільме «*The Dumb Girl of Portici*» (1916). Праз тры гады ён вярнуўся ў Галівуд і пачаў актыўна здымацца ў кіно. Хоць першы посьпех прыйшоў да яго пасьля фільма «*[[Крымінальны код]]*» ён згуляў больш 60 эпізадычных роляў, перш чым у 1931 годзе праславіўся ў ролі Страхоцьця ў фільме «*[[Франкенштэйн (фільм, 1931)|Франкенштэйн]]*». У далейшым здымаўся ў шматлікіх прыгодніцкіх стужках і фільмах жахаў, як правіла, у аднатыпных ролях злыдняў. Акрамя таго, актор стварыў і псыхалягічна складаныя вобразы ў фільме Джона Форда «*[[Страчаны патруль]]*» (1934) і ў рэжысэрскім дэбюце Пітэра Багдановіча «*[[Мішэні]]*» (1968).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Брытанскія акторы
Катэгорыя:Акторы ЗША
Эмінэм

**Ма́ршал Бру́с Мэ́тэрс III** (, больш вядомы пад сваімі сцэнічнымі псэўданімамі **Eminem** і **Slim Shady**; нарадзіўся 17 кастрычніка 1972) — амэрыканскі рэп-выканаўца, уладальнік прэміяў «Оскар» і «Грэмі». Выхадзец з Дэтройту, штат Мічыган. Па ўсім сьвеце прададзена звыш сямідзесяці мільёнаў яго альбомаў, што робіць Эмінэма адным з найболей прадаваных музыкаў пачатку 2000-х і адным з самых лепшых рэпэраў за ўсе часы. Вынайшоў Эмінэма рэпэр і прадусар Dr. Dre. Пазьней Эмінэм падпісаў кантракт зь яго гуказапісвальным лэйблам Aftermath Entertainment.

Нобэлеўскі ляўрэат Шымус Хіні ўзнагародзіў Маршала за яго «вэрбальную энэргію» і за яго паэзію ды лірыку што выклікае вялікую цікавасьць у народзе. Эмінэм мае благую рэпутацыю і вакол яго лірыкі адбываецца мноства спрэчак. Нягледзячы на посьпех яго нашумелага альбома The Marshall Mathers LP і чатыры намінацыі на «Грэмі», такія крытыкі, як GLAAD абвінавацілі яго лірыку ў гамафобіі ды нянавісьці да жаночага пола, у той час, калі іншыя сьцьвярджалі, што гэта прома-гвалт. У 2002 годзе ён зьняўся ў паўаўтабіяграфічным фільме «8 міля».

Эмінэм вядомы супрацоўніцтвам і запісам дуэтаў зь іншымі папулярнымі музыкамі (Дайда, 50 Cent і інш.). У 2010 року Эмінэм і Рыяна запісалі гіт «Love the Way You Lie», які таксама, як і папярэднія супрацоўніцтвы, неўзабаве патрапіў ў чарты.

## Альбомы
* 1996 — Infinite
* 1999 — The Slim Shady LP
* 2000 — The Marshall Mathers LP
* 2002 — The Eminem Show
* 2004 — Encore
* 2009 — Relapse
* 2010 — Recovery
* 2013 — The Marshall Mathers LP 2
* 2017 — Revival
* 2013 — Kamikaze
* 2013 — Music to Be Murdered By
* 2013 — The Death of Slim Shady (Coup de Grâce)

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка 
* [Эмінэм на [IMDb]] 
* фан-сайт Эмінэма 


Катэгорыя:Нарадзіліся ў ЗША
Катэгорыя:Музыкі ЗША
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Гіп-гоп-выканаўцы
Катэгорыя:Артыстычныя псэўданімы
Катэгорыя:Музычныя прадусары
Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100
Сармацкі партрэт

**Сарма́цкі партрэ́т** — форма параднага рыцарскага партрэту, ўласьцівая выяўленчаму мастацтву ВКЛ пэрыяду XV—XVIII стагодзьдзяў.

Дадзены партрэтны жанр быў часткай агульнае ідэалёгіі сарматызму, што панавала ў той час на абшарах Рэчы Паспалітае. Паводле дадзенае ідэалёгіі ўся шляхта лічылася нашчадкамі плямёнаў сарматаў, што ў III ст. да н. э. — IV ст. н. э. насялялі прычарнаморскія стэпы. Сарматызм стаўся сьветапоглядам, культурай і ладам жыцьця шляхты. Гэтая ідэалёгія, лучачы найвышэйшы стан Кароны й Літвы, адначасова супрацьпастаўляла яго іншым станам краіны й навакольным народам, асабліва некаталіцкага веравызнаньня. Галоўным абавязкам шляхты лічылася вайсковая справа й абарона Бацькоўшчыны й каталіцтва.

Чалавек у такіх творах паказваўся па вызначанай схеме — у парадным адзеньні, у атачэньні прадметаў, што адлюстроўвалі ня толькі мадэль, яе ўнутраны сьвет, характар, але й перадавалі прыналежнасьць да тое ці іншае саслоўнае групы насельніцтва, дазвалялі даведацца пра становішча асобы ў грамадзтве. Сармацкі партрэт, як асобны стыль «жывапіснага натуралізму», быў арыентаваны ня толькі на выяву твару чалавека. Гэты жывапісны стыль нёс у сваёй аснове й новае разуменьне пэйзажу і асяродзьдзя пражываньня чалавека. Узрастала імкненьне да адлюстраваньня матэрыяльнасьці й аб’ёмнасьці твараў і фігураў, хоць сьвятлоценявая мадэліроўка заставалася яшчэ плоскаснай.

У гэты час на Беларусі працавала шмат іншаземных майстроў, сюды прывозіліся творы з розных эўрапейскіх краінаў. Разам гэта стварала спрыяльную глебу для росквіту партрэтнага жанру, для фармаваньня яго нацыянальных рысаў. У выніку сярод тыповых рысаў сармацкага партрэту можна знайсьці й элемэнты рэнэсансу і маньерызму, а таксама, у пазьнейшы час, і барока. Буйнымі цэнтрам партрэтнага жывапісу ў ВКЛ былі Вільня, Нясьвіж, Супрасьль, Слуцак.

Да ліку найбольш выдатных помнікаў адносіцца партрэт Юр’я Радзівіла. Мадэль у ім паказаная ў поўны рост у атачэньні шматлікіх дэталяў. Дзякуючы ім, а таксама надпісу, можна даведацца пра партрэтуемага, пра месца паказанае асобы ў тагачасным грамадзтве. Тыпова «сармацкім» ёсьць і партрэт Яна Сабескага, выкананы вядомым беларускім гравэрам Аляксандрам Тарасевічам з Глуску. Ён паказвае караля ў рыцарскіх дасьпехах, з гербамі абедзьвюх частак дзяржавы і панэгірыкам пераможцу, а над усім — Сьвяты Дух — белы голуб, які асьвятляе караля промнямі славы.

У XX стагодзьдзі ў выніку сумеснага праекту рыцарскага клюбу «Жалезны воўк» і мастакоў А. Елізарава, А. Міхайлава, А. Піскуна ды іншых адбылося адраджэньне жанру сармацкага партрэту. Сармацкі партрэт ня толькі адрадзіўся на глебе старых традыцыяў, але й атрымаў новае разьвіцьцё ў розных стылях сучаснага жывапісу.

Катэгорыя:Беларускае мастацтва
Катэгорыя:Летувіскае мастацтва
Катэгорыя:Польскае мастацтва
Катэгорыя:Украінскае мастацтва
Катэгорыя:Партрэт
Катэгорыя:Мастацтва Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Мастацтва XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Мастацтва XVII стагодзьдзя
Катэгорыя:Мастацтва XVIII стагодзьдзя
Партрэт
Уагадугу

**Уагадугу** (*Uagadugu, Wubritenga, Ouagadougou*) — сталіца Буркіна-Фасо і Цэнтральнага рэгіёну. Колькасьць жыхароў на 2015 год налічвала 2,2 млн чалавек. Гэта самы вялікі горад краіны.

## Гісторыя
Горад быў заснаваны ў XV стагодзьдзі. У 1896 годзе заняты францускімі войскамі. З 1919 году быў штаб-кватэрай каляніяльных войскаў у Верхняй Вольце, а з 1960 году — сталіца незалежнай краіны.

## Прамысловасьць
Прамысловасьць гораду прадстаўлена харчовымі прадпрыемствамі і прадпрыемствамі лёгкай прамысловасьці.

Праз горад праходзіць чыгунка да Абіджану (Кот д’Івуар), якая з прычыны закрытых межаў забясьпечвае пасажырскія перавозкі толькі ў межах Буркіна-Фасо. Зь іншымі гарадамі краіны Ўагадугу злучаецца аўтамабільнымі дарогамі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Буркіна-Фасо
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Сюзана Кларк

**Сюзана Кларк** (; нар. 1 лістапада 1959 году) — брытанская пісьменьніца, найбольш вядомая сваім дэбютным раманам *«[[Джонатан Стрэндж і містэр Норэл]]»*.

## Біяграфія
Сюзана Кларк нарадзілася ў Нотынггэме ў сям’і мэтадысцкага сьвятара. Скончыла Оксфардзкі ўнівэрсытэт у 1981. Зараз жыве ў Кембрыджы.

## Кнігі
* «Джонатан Стрэндж і містэр Норэл» (2004)
* «Лэдзі з Грэйс-Адзьё ды іншыя апавяданьні» (2006)

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія фэнтэзійныя літаратары‎
Управа па барацьбе з наркотыкамі

**Упра́ва па барацьбе з наркотыкамі** — амэрыканская дзяржаўная агенцыя па барацьбе з наркотыкамі, створаная ў 1973 годзе. Мэтай ёсьць выкананьне закону ад 1970 году, які жорстка рэгулюе распаўсюд лекаў у ЗША. Агенцыя таксама адказвае за наркатрафік па-за межамі краіны.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Спэцслужбы ЗША
Катэгорыя:Наркотыкі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1973 годзе
Дзяржынскія

**Дзяржы́нскія** (***Dziaržynskija***; ) — шляхецкі род гербу Суліма. Паходзяць з Ашмянскага павету. Напачатку валодалі маёнткамі Каханішкі ў Слонімскім павеце й Сьпіцы ў Жмудзі. 18 чэрвеня 1819 род зацьверджаны ў шляхецтве ў Расейскай імпэрыі й быў унесены ў РК Менскае губэрні.

## Радавод
Мікалай (?—1703) (усе дзеці ад першага шлюбу)
# Якуб, ж. — 1) Барбара Тальмонтаўна; 2) ? Суртаўна
## Антоні (1755—1816), ж. — Канстанцыя Адамовіч
### Юзаф Ян (1788—1854), ж. — Антаніна Азямблоўская
#### Рышард Эдвард Вінцэнты (1817—?), ж. — Калет Астроўская
#### Ануфры Антоні Мадэст (1818—?), ж. — ? Мазуркевічаўна
#### Бэрнард Леанард (1819—1879)
#### Тамаш Юстын (1822—1859), ж. — Паўліна Скібіцкая
#### Антоні Мікалай (1823—1865)
#### Ганна (1827—?)
#### Эдмунд (1829—1872), ж. — Гелена Янушэўская
##### Станіслаў Караль (1872, Койданаў — 1917, Койданаў), замардаваны рабаўнікамі
##### Альдона (1869—1966), м. — 1) Гедымін Ежы Булгак (?—1908); 2) 1948 Артур Каяловіч
###### Рудольф Булгак (19 жніўня 1895 — ?, Менск)
###### Эдмунд Булгак (20 чэрвеня 1894 — 15 лістапада 1896)
###### Гелена Булгак (19 чэрвеня 1894 — 19 верасьня 1896)
###### Антоні Ежы Булгак (1898—?), ж. — Юхневічаўна
###### Гелена Булгак (1901—1904)
###### Марыя Булгак (1900—?), м. — 1) Мечыслаў Гарышэўскі; 2) Ежы Страшэўскі
###### Рудольф Каяловіч
##### Фэлікс (11 верасьня 1877, Койданаў — 20 ліпеня 1926, Масква), старшыня ВЧК, ж. — Зоф’я Зыгмунтаўна Мушкат (1882, Варшава — 27 лютага 1968, Масква)
###### Ян (23 чэрвеня 1911 — ?)
####### Тэадор
####### Фэлікс (1937 — ?), біёляг
##### Казімеж (1875, Дзяржынава — 1943, Дзержынава), ж. — Люсі Ск’яці
##### Ігнацы (1879, Дзяржынава — 1953), настаўнік, ж. — Станіслава Сіла-Навіцкая
###### Альгерд
###### Ванда Юзэфа
##### Уладыслаў (1881, Стоўбцы — 22 сакавіка 1942)
##### Ядзьвіга (1871, Койданаў — 1949), м. — ? Кушалеўскі
##### Ванда (1878, Койданаў — 1892)
##### Вітольд (1867—1868)
#### Фэліцыян Ян (1830—1904), ж. — Ружа Люцыя Шэмбэль
#### Юзафат (1831—1954)
#### Леакадзія (1833—?)
#### Ружа (1835—?)
### Ігнацы Ян
## Ваўжынец
## Рох
## Марыяна

## Крыніцы
* Радавод Дзяржынскіх


Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды
Улановічы

**Улановічы** (***Ułanovičy***) - татарскі княскі род у ВКЛ, адгалінаваньне Наймановічаў. Апошні дакладна вядомы прадстаўнік роду Адам Саліманавіч жыў у 1658.
## Радавод
Ясек, сын Казка Мантыкавіча, уладар часткі Крычына, у 1556 набыў частку м. Улановічы.
# Міхал
# Алей
## Шчасны, у 1567 служыў у войску
### Кенек (?-пасьля 1631)
#### Саліман, у 1631 уладар часткі Ўлановічаў, у 1630 набыў дадаткова палац у Вацы
##### Адам (узг. 1658)
# Кенек
# Абрагім

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія родыКатэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньняКатэгорыя:НаймановічыКатэгорыя:Генэалёгія
Адзыкічы

**Адзы́кічы** (***Adzykičy***) — татарскі княскі род у ВКЛ, адгалінаваньне князёў Завацкіх. Валодалі часткамі маёнткаў Вака й Гудзяны. Інфармацыя пра род скончваецца 18-м стагодзьдзем.

## Радавод
Адзыкій, сын Мускі Тан-Бэрдзеевіча Завацкага
# Мухарэм
## Ізмаэль Каўрат, мула ў Гудзянах у 1650, ж. — Мілоша з Бараноўскіх
### Муртаза, мула ў Вацы ў 1686—1695
### Марцін
### Мустафа, ж. — Мар’яна з Панізоўскіх, унесла ў пасаг частку маёнтку ў Гудзянах
### N, д., м. — N Сабалеўскі
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія родыКатэгорыя:Беларускія шляхецкія роды татарскага паходжаньняКатэгорыя:НаймановічыКатэгорыя:Генэалёгія
Народная партыя (Гішпанія)

**Народная партыя Гішпаніі** — кансэрватыўная палітычная партыя Гішпаніі, заснаваная ў студзені 1989 г. у выніку зьліцьця Дэмакратычна-народнай і Лібэральнай партыяў ды Народнага альянсу. Прэм’ер-міністрамі Гішпаніі ад партыі былі Хасэ Марыя Аснар (1996—2004) і  Мар’яна Рахой (з 2011 г.)

## Мінуўшчына
20 лістапада 2011 г. Народная партыя Гішпаніі атрымала на  44,62% галасоў, што дазволіла заняць 185 (53%) з 350 месцаў у Зьезьдзе дэпутатаў і ўтварыць свой аднапартыйны ўрад на чале з Мар’янам Рахоем.

## Сябры

* Анхэль Асэбэс (былы генэральны сакратар партыі)
* Сарая Саэнс дэ Сантамарыя (намесьнік прэм’ер-міністра)

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітычныя партыі Гішпаніі
Катэгорыя:Кансэрватыўныя партыі
Катэгорыя:Хрысьціянска-дэмакратычныя партыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1989 годзе
O.S.T.R.

**А́дам А́нджэй Астро́ўскі** (; нарадзіўся 15 траўня 1980 году ў Лодзі), больш вядомы як **O.S.T.R.** — польскі рэпэр. Вядомы сваім фрыстайлам, O.S.T.R. у сваіх трэках спыняе ўвагу на розных тэмах, ад паленьня да вострасацыяльных ды палітычных. Атрымаўшы базавае навучаньне на тэлевізіі, ён працаваў на канале MTV. Скончыў Акадэмію музыкі Лодзі па клясе скрыпкі.

## Дыскаграфія

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка
* Фан-сайт

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1980 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лодзі
Катэгорыя:Польскія музыкі
Аляксандар Панамароў

**Алякса́ндар Вале́р’евіч Панамаро́ў** (; нарадзіўся 9 жніўня 1973, Хмяльніцкі, Украіна) — украінскі сьпявак.

## Біяграфія

### Дзяцінства
Бацька Аляксандра — Валер — паходзіць з Хмяльніцкага, а маці — Любоў Анатольеўна — з Данецку. У дзяцінстве Саша хварэў на малакроўе. З 6 гадоў пайшоў у бокс, якім займаўся да 15 гадоў. Падчас аднаго з баксэрскіх паядынкаў Саша прапусьціў удар у галаву. Траўма прывяла да хуткай страты зроку. Лекары параілі Панамарову адмовіцца ад боксу. Саша якраз закончыў 8 клясаў. Зьявілася мажлівасьць паступіць у вучэльню, якіх тады ў Хмяльніцкім было 3 — мэдычная, пэдагагічная ды музычная. Саша выбраў музычную. На ўступным іспыце Аляксандар Панамароў сьпяваў песьню «Ніч така місячна».

### Эўрабачаньне

### Панамароў ды палітыка
Аляксандар Панамароў вызначыўся ў выступах у палітычнай кампаніі на падтрымку другога тэрміна Кучмы. Ён, разам з шэрагам іншых сьпевакоў, езьдзіў праматурамі па Ўкраіне на падтрымку, тады праўладнага, кандыдата ў прэзыдэнты.

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка фан-клюбу Аляксандра Панамарова

Катэгорыя:Украінскія музыкі
Катэгорыя:Удзельнікі Аранжавай рэвалюцыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хмяльніцкім
Оскар

«**О́скар**» () — штогадовая прэмія Амэрыканскай акадэміі кінамастацтва. Гэта самая прэстыжная кінэматаграфічная ўзнагарода ЗША. Цырымонія ўручэньня «Оскараў» трансьлюецца ў дзясятках краінаў у прамым этэры. У адрозьненьне ад большасьці кінафэстаў, «Оскары» ўручаюцца па выніках усеагульнага галасаваньня чальцоў Акадэміі, а не па выбары журы. Такая дэмакратычнасьць прынесла гэтай кінапрэміі заслужаную папулярнасьць. Заснаваная ў 1929 годзе адным з уладальнікаў кампаніі MGM Лазарам Маерам. Ад 2001 году цырымонія праходзіць у Галівудзкім тэатры Dolby.

## Ляўрэаты
У 1985 годзе ўзнагароду найлепшаму рэжысэру атрымаў Сыдні Полак за фільм «З Афрыкі». У 1992 годзе прэмію за найлепшы фільм на замежнай мове атрымала стужка «Індакітай». У 1993 годзе ўзнагароду атрымаў Аль Пачына за ролю ў фільме «Водар жанчыны». Актор Кевін Спэйсі двойчы атрымліваў узнагароду: у 1995 годзе за ролю другога пляну ў фільме «Падазроныя асобы», а ў 1999 годзе за галоўную ролю ў фільме «Прыгажосьць па-амэрыканску».

## Найлепшыя фільмы
* «Сутыкненьне» (2005)
* «Шафа з параненымі» (2009)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1929 годзе
Брыджтаўн

**Брыджта́ўн** () — сталіца і найбуйнейшы горад Барбадасу. У 2025 годзе колькасьць насельніцтва складала крыху меней за 100 тысяч жыхароў.

Порт Брыджтаўну, разьмешчаны ўздоўж затокі Карлайл, ляжыць на паўднёва-заходнім узьбярэжжы вострава. Часткі раёнаў Вялікага Брыджтаўну, якія прыблізна вызначаныя аб’язной колцавай дарогай, месьцяцца недалёка ад межаў суседніх акругаў Крайст-Чэрч і Сэнт-Джэймз. Міжнародны аэрапорт Грантлі Адамза ёсьць адзіным аэрапортам на востраве. Ён быў пабудаваны за 16 кілямэтраў на паўднёвы ўсход ад гарадзкога цэнтру. Зь яго штодзённа выконваюцца рэйсы ў буйныя гарады Вялікабрытаніі, ЗША, Канады ды іншых краінаў Карыбскага басэйну. У часы існаваньня Фэдэрацыі Брытанскіх Вэст-Індзкіх тэрыторыяў у 1950-я і 1960-я гады Брыджтаўн быў адной з трох сталіцаў у рэгіёне.

Сучасны горад быў закладзены ангельскімі засельнікамі ў 1628 годзе, у той час папярэдняе паселішча месьцілася на месьце сучаснага гораду Сэнт-Джэймз. Брыджтаўн ёсьць буйным турыстычным цэнтрам Вэст-Індыі, а таксама важным фінансавым, інфармацыйным цэнтрам. У ягоны порт заходзяць буйныя круізныя лайнэры. 25 чэрвеня 2011 году гістарычны цэнтар Брыджтаўну і раён разьмяшчэньня былога гарнізону былі ўлучаныя ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Барбадасу
Катэгорыя:Сталіцы Паўночнай Амэрыкі
Лібрэвіль

**Лібрэві́ль** () — сталіца Габону, разьмешчаная на рацэ Габон. Адміністрацыйны цэнтар правінцыі Эстуарэ. Самы вялікі горад краіны. Насельніцтва складае каля 578 тыс. чалавек.

## Гісторыя
Тэрыторыя, на якой цяпер знаходзіцца горад, першапачаткова, да прыбыцьця французаў, была заселеная племенем Мпонгвэ. У 1839 годзе французы выкупілі гэтую зямлю. Горад быў заснаваны ў 1843 годзе. У 1848 годзе горад быў названы Лібрэвіль (). З 1934 да 1946 году Лібрэвіль быў асноўным портам Францускай Экватарыяльнай Афрыкі. Пасьля атрыманьня Габонам незалежнасьці ў 1960 годзе, у горадзе жыло толькі 31 000 чалавек. У нашы дні амаль палова насельніцтва краіны жыве ў Лібрэвілі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Габону
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Гвінэя

**Гвінэ́я**, таксама **Ґвінэ́я** (), афіцыйна — **Рэспу́бліка Гвінэ́я** () — краіна ў Заходняй Афрыцы, мае выхад да Атлянтычнага акіяна, мяжуе з Ґвінэяй-Бісаў, Сэнэґалам, Малі, Лібэрыяй, Кот д’Івуарам і Сьера-Леонэ.

## Гісторыя
Першымі эўрапейцамі, якія трапілі на тэрыторыю Ґвінэі ў 1460 годзе былі партуґальцы. У пачатку ХIХ стагодзьдзя, Гвінэя была адным з асноўных пастаўшчыкоў рабоў на плянтацыі Паўночнай Амэрыкі. У другой палове ХІХ стагодзьдзя Ґвінэя стала францускай калёніяй. У 1886 і 1889 гадах былі ўсталяваны межы з брытанскімі і партуґальскімі калёніямі. З 1904 году Ґвінэя ўваходзіла ў склад Францускай Заходняй Афрыкі.

У 1958 годзе на падставе новай канстытуцыі Францыя дала мажлівасьць атрыманьня незалежнасьці сваім калёніям. Ґвінэя выбрала незалежнасьць, якую атрымала 2 кастрычніка 1958 году.

Пасьля атрыманьня незалежнасьці ўладу атрымаў Ахмэд Сэку Турэ. Яго кіраўнацтва краінай характарызавалася спробамі пабудовы сацыялізму, падаўленьнем апазыцыі і парушэньнямі правоў чалавека. Замежная палітыка арыентавалася на камуністычны блёк і Рух Недалучэньня. 26 сакавіка 1984 году Турэ памёр у ЗША пад час апэрацыі на сэрцы. На некаторы час уладу атрымаў былы прэм’ер-міністар Луіс Лансана Біевогу, які быў забіты 3 траўня наступнага году ў выніку перавароту зьдзейсьненага сучасным прэзыдэнтам Лансана Контэ. Контэ пачаў адыходзіць ад сацыялістычнай гаспадаркі і вызваліў шмат палітычных вязьняў, але характар яго ўлады застаўся дыктатарскім.

Першыя свабодныя выбары адбыліся ў 1993 годзе. Контэ перамог у іх лідэра апазыцыі Альфа Кондэ. Праз два гады адбыліся першыя свабодныя палямэнцкія выбары, якія выйграла прапрэзыдэнцкая партыя Адзінства і Разьвіцьця. Апазыцыя абвясьціла аб шматлікіх фальсыфікацыях.

## Палітыка

## Galerie

File:Guinea sat.png|atlas Guinea
File:Dame de Mali Guinée.jpg|Dame de Mali
File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|Chute de Tabouna à Kindia
File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|Chute de Saala Labé
File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage de Roume.jpg|Plage sur les Ile de Loos


## Адміністрацыйны падзел
Ґвінэя падзяляецца на 7 рэгіёнаў і 33 прэфэктуры. Сталіца Канакры зьяўляецца спэцыяльным адміністрацыйным рэґіёнам.

## Геаграфія
Агульная плошча паверхні краіны складае 245 857 км². Працяжнасьць межаў складае 3399 км, зь якіх:
* Кот д’Івуар — 610 км
* Ґвінэя-Бісаў — 386 км
* Лібэрыя — 563 км
* Малі — 858 км
* Сэнэґал — 330 км
* Сьера-Леонэ — 652 км

Даўжыня берагавой лініі складае 320 км.

## Эканоміка
Нягледзячы на шматлікія радовішчы карысных выкапняў Ґвінэя зьяўляецца адной з самых бедных краінаў сьвету. Асновай эканомікі застаецца сельская гаспадарка. Асноўныя сельскагаспадарчыя культуры гэта: кава, проса, сорга, бананы. У Ґвінэі знаходзяцца 30 % сусьветных запасаў баксытаў, а краіна зьяўляецца другім па колькасьці экспартэрам гэтай сыравіны.

## Дэмаграфія
Самай вялікай этнічнай групай Ґвінэі зьяўляецца Фуланэ (каля 40% насельніцтва), тут жывуць і прадстаўнікі іншых народаў групы Мандэ (Малінке (30%), Сусу (15%)).

Асноўнай рэлігіяй зьяўляецца іслам, якога прытрымліваюцца 70% насельніцтва, 30% — хрысьціяне, захаваліся і традыцыйныя веравызнаньні.

## Вонкавыя спасылкі
Лісна

**Лі́сна** — вёска ў Дрысенскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Лісна ўваходзіць у склад Асьвейскага сельсавету. Разьмешчана на возеры Лісна.

## Гісторыя
У сярэднявеччы — цэнтар воласьці на шляху Полацак — Пскоў.

У 2006 годзе археалягічнай экспэдыцыяй Полацкага археалягічнага легіёну на чале з к. г. н. Маратам Клімавым н. с. Інстытуту гісторыі НАН Беларусі каля вёскі было дасьледавана вясковае паселішча (Лісна-1) 10—13 стст. плошчай каля 1 га. Археалягічныя раскопкі праводзіліся ў 2006 (1.07 — 22.07) і 2007 (30.06 — 22.07) гадах. Сярод 250 знаходак — зброі (сякіры), упрыгожаньняў (у т. л. 3 перстні зь пячаткамі, фібулы, касьцяныя накладкі), падковаў (у т. л. зімовыя), нажоў, ключоў, кручкоў, зашпілак і інш. Не было ніводнай знаходкі земляробчых прыладаў. Знаходкі вельмі зьдзівілі навукоўцаў, бо па выніках зробленых Маратам Клімавым — гэта паселішча выкарыстоўвалася, як мытны і памежны пункт. Таксама знойдзены часткі чаўна — паселішча з усіх бакоў акалялі балоты, таму летам чаўны былі адзіным сродкам сувязі з навакольлем.

За 400 м ад Лісна-1 зафіксаваны помнік Лісна-2, з матэрыяламі 10—11 ст., сувязь паміж гэтымі двума паселішчамі ня высьветлена.

10 кастрычніка 2013 году вёска, разам зь іншымі населенымі пунктамі ліквідаванага Чапаеўскага сельсавету, перададзеная ў склад Асьвейскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 25 чалавек
* 1999 год — 74 чалавекі

## Крыніцы

## Літаратура
* Климов М.В. Лисно-1 — новый памятник на белорусско-российском пограничье // Доклад на 53 заседании семинара «Археология и история Пскова и Псковской земли» им. академика В.В. Седова. 12.4.2007.

Катэгорыя:Асьвейскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дрысенскага раёну
Куфніца

**Куфніца**, **гуфніца** — эўрапейскі тып лёгкай палявой гарматы XV—XVI стагодзьдзяў з кароткім ствалом, якая пачаткова служыла для непасрэднай агнявой падтрымкі палкоў (гуфаў).

Катэгорыя:Старабеларуская мова
Катэгорыя:Сярэднявечная артылерыя
Катэгорыя:Залпавая зброя
Катэгорыя:Зброя эпохі Адраджэньня
Атава

**Ата́ва** () — сталіца Канады. На алганкінскай мове Атава азначае «Месца сустрэч». Атава — чацьверты паводле колькасьці насельніцтва горад краіны і другі паводле велічыні горад правінцыі Антарыё, які займае 6 месца па ўзроўні жыцьця ў сьвеце. Атава разьмешчана ва ўсходняй частцы правінцыі Антарыё на берагах ракі Атавы (якая зьяўляецца мяжой паміж правінцыямі Антарыё і Квэбэк) і на канале Рыдо. Насельніцтва на 2021 год складала 1 017 449 жыхароў.

Горад заснаваны ў 1826 гадзе. Да 1855 г. ён называўся Байтаўн у гонар палкоўніка Джона Бая, які кіраваў працамі па пабудове гораду. З 31 сьнежня 1857 г. сталіца калёніі (правінцыі), з 1867 дзяржавы Канада.

## Гісторыя
Першае пасяленьне ў рэгіёне было заснавана на чале зь Філемонам Райтам, які 7 сакавіка 1800 прыбыў разам зь пяцьцю сем’ямі (каля дваццаці пяці працаўнікоў), каб пачаць сельскагаспадарчую абшчыну на паўночным беразе ракі Атавы. Харчовыя культуры не былі дастатковымі для падтрыманьня абшчыны і Райт пачаў высечку дрэваў. Яго першы плыт з брусамі і піламатэрыяламі прыбыў у Квэбэк у 1806 годзе.

Многія эўрапейскія краіны гатовыя былі купляць якасную драўніну для суднабудаваньня, жыльля, таксама для мэблі. Да 1812 году гандаль драўнінай стаў вядучай эканамічнай галіной Атавы.

У першыя гады пасьля ангельска-амэрыканскай вайны 1812 году, урад пачаў прыцягваць імігрантаў у асноўным з Ірляндыі і францускіх канадцаў з Квэбэку.

У 1827 годзе паміж ракой Атавай і возерам Антарыё пачалося збудаваньне канала, самы кароткі шлях злучаючы Манрэаль з возерам Антарыё. Да 1832 году канал быў скончаны. Гэтак жа былі ўзьведзены казармы, цяпер гэта месца вядома як Парлямэнцкі пагорак, на якім стаіць будынак парлямэнту Канады. Атава, якая да гэтага часу была драўляным горадам, налічвала ўжо больш за 10 тысяч жыхароў.

Заходні бераг канала, дзе разьмешчаны высокі пагорак (Парлямэнцкі пагорак), стаў вядомы як «Uppertown». Усходні бераг канала быў вядомы як «Lowertown». Лоўэртаўн быў перапоўнены, уяўляў сабой трушчобы, там часта ўзьнікалі эпідэміі хваробаў, такіх як успышкі халеры ў 1832 годзе, і тыфу ў 1847 годзе.

3 сьнежня 1997 году прадстаўнікі ўрадаў 123 краінаў падпісалі ў Атаве Канвэнцыю «Аб забароне супрацьпяхотных мінаў».

## Панарама

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Канады
Катэгорыя:Сталіцы Паўночнай Амэрыкі
Буры вугаль

міні|250пкс|Брыкет бурага вугалю — пячное паліва

**Бу́ры ву́галь** — гаручы карысны выкапень расьліннага паходжаньня, пераходная форма ад торфу да каменнага вугалю.

Адрозьніваюць: лігніт з добра захаванай структурай рэшткаў драўніны, сьветлы карычневы вугаль зямлістай тэкстуры і шчыльны чорны бліскучы. На паветры буры вугаль хутка растрэскваецца і ператвараецца ў дробныя кавалкі.

Да бурага вугалю адносяць вуглі з вышэйшай цеплынёй гарэньня рабочай масы бязпопельнага вугалю меней 23,88 МДж (5700 ккал/кг).

Для бурага вугалю характэрна высокая гіграскапічнасьць і кіслотнасьць, мае 64-78% вугляроду, 5-6% вадароду, 15-30% кіслароду, 40-65% лятучых рэчываў. Шчыльнасьць 1200-1500 кг/м³.

Буры вугаль выкарыстоўваецца як энэргетычнае і бытавое паліва, сыравіна для хімічнай прамысловасьці і вырабу вадкага паліва.

Як энэргетычнае паліва буры вугаль мэтазгодна выкарыстоўваць каля месцаў здабычы, бо ён мае малую цеплыню згараньня і транспартаваць яго на вялікія адлегласьці ня выгадна.

Самыя буйныя басэйны і радовішчы бурага вугалю характэрны для мэзазойска-кайназойскіх адкладаў. Галоўныя басэйны разьмешчаныя ў Расеі, Нямеччыне, Польшчы, Чэхіі, Аўстраліі.

Здабыча бурага вугалю ў млн тон:

На Беларусі паклады бурага вугалю выяўлены ў Прыпяцкім прагіне і Берасьцейскай упадзіне, у асноўным на тэрыторыі Гомельскай і Берасьцейскай абласьцей. Вядомы Брынёўскае, Жыткавіцкае і Тонескае радовішчы. Агульныя геалягічныя запасы - больш за 1 млрд т, разьведаныя — больш за 150 млн т. Якасьць іх невысокая, распрацоўка пакуль не вядзецца, але гаспадарчае выкарыстаньне магчымае нават у блізкай пэрспэктыве.

## Глядзіце таксама
* Вугаль

Катэгорыя:Карысныя выкапні
Катэгорыя:Паліва