Азэрбайджанскія танцы

**Азэрбайджа́нскія наро́дныя та́нцы** () — танцавальнае мастацтва азэрбайджанскага народу. Па характары і рытме азэрбайджанскія народныя танцы дзеляцца на вельмі плыўныя, плыўныя і ажыўленыя. Яны маюць характэрны малюнак, абумоўлены іх рытмічнай пабудовай. Як правіла, азэрбайджанскі танец трохчасткавы: першая частка — хада па коле, другая — лірычнае застываньне на месцы (*сюзме*) і трэцяя — зноў хада па коле — упэўненая, імклівая і ўрачыстая. Многія танцы, асабліва старадаўнія, носяць назву найбольш любімых жывёл або расьлінаў: «джэйрані» — газэль, «лалэ» — палявы мак, «бэнэўшэ» — фіялка, «інабі» — плод фруктовага дрэва і інш. Амаль усе азэрбайджанскія танцы — сольныя.

## Гісторыя
Працэс узьнікненьня і фармаваньня народнага танцавальнага мастацтва на тэрыторыі Азэрбайджану быў доўгім і шматвяковым. Такія масавыя абрадавыя танцы, якія існавалі ў народзе яшчэ да нядаўняга мінулага, як «году-году», «каса-каса», «хыдыр Ільяс» і інш., таксама зьяўляюцца старадаўнімі. Розныя віды народных танцаў выкрышталізоўваліся з гэтых абрадавых танцаў ўжо ў эпоху сярэднявечча. Пры дварах кіраўнікоў на тэрыторыі Азэрбайджану існавалі танцавальныя ансамблі, якія славіліся высокім майстэрствам танцоўшчыкаў.

Файл:Pht-Vugar Ibadov eurovision (8).jpg|Выкананьне танца пад музыку балабана
Файл:Azerbaijani dancers.jpg|


У XIX стагодзьдзі расейскі стацкі саветнік Іван Шапэн апісваў жаночыя танцы наступным чынам:
Татаркі скачуць звычайна парамі, маючы на руках кастаньеты, якімі робяць удары, то хуткія, то павольныя; часам гукі зусім змаўкаюць і прабіваліся застаюцца як-быццам нерухомыя; раптам, пры паскораным бразгатаньні кастаньеты, — з сутаргавым рухам усяго цела і нібы ў жарсьці, яны кідаюцца наперад; але адзін крок, і яны зноў перакідаюцца ў ціхіх німф, якія лёгкімі і стройнымі рухамі выказваюць пагоню і гарачую лагоду. У гэты момант самые моцныя душы, здаецца, што зьнемаглі і вылятаюць вільготнымі поглядамі, выкананымі палкамі асалоды. Скокі гэтая называюцца *[[мірзаі]]*.
Іншы род скокаў, званы *гюванк*, верагодна, вынайдзены ўвасабленьнем ляноты, таму што выконваецца седзячы. Пры пачатых скоках дзьве пары, падціснуўшы ногі пад сябе, сядаюць адна супраць аднае, на даволі далёкай адлегласьці і ў такт музыцы надаюць свайму стану розныя становішчы, прышчоўкваючы пальцамі і ў руку; разам з гэтым усе пары, не ўстаючы, рухаюцца наперад і сыходзяцца разам так, што калены іх дакранаюцца; тут яны надаюць рухам цела сваім больш жарсьці і жвавасьці і, выказваючы ўсю прыгажосьць табара, танцуючы, то перахіляючы галаву назад, так, каб распушчанымі валасамі дакранацца падлогі, то закідваючы яе наперад, хаваючы свае палымяныя погляды пад густым покрывам валасоў.

## Разьвіцьцё за савецкім часам
Пасьля ўсталяваньня ў рэспубліцы Савецкай улады ў 1920 годзе народны танец узбагаціўся новым зьместам, які адлюстроўваў духоўны сьвет, ідэалёгію, працоўную дзейнасьць новага чалавека. Зьявіліся такія танцы, як «танец хлапкаробаў», «ураджайны танец», «танец рыбакоў», «касьмічны танец» і інш. Нароўні з імкненьнем захаваць такія старадаўнія жаночыя танцы, як «мірзаі», «узундара», ствараліся і новыя. Так, напрыклад, на музыку песьняў «Басці» Г. Гусейнлі і «Сурая» С. Рустамава былі пастаўленыя танцы дзяўчат. Моладзевыя танцы (сумесна юнакі і дзяўчаты) таксама набылі папулярнасьць.

Першы прафэсійны танцавальны калектыў у Азэрбайджане быў створаны ў 1938 годзе на базе самадзейнасьці. Гэты ансамбль выступаў з разнастайнымі рэпэртуарамі, якія складаюцца з старадаўніх і сучасных народных танцаў. Дзейнасьць гэтага ансамбля была зьвязана з прапагандай танцавальнага мастацтва як у самой рэспубліцы, у СССР, так і за мяжой. Сярод вядучых тады выканаўцаў можна назваць народных артыстак Азэрбайджанскай ССР Аміна Дзільбазі і Ружу Джалілавай, Алібаба Абдулаева, Б. Мамэдава; заслужаную артыстку рэспублікі Туту Гамідаву, Алію Рамазанава й інш.

У 1959 годзе ў Азэрбайджане ствараецца дзявочы самадзейны танцавальны ансамбль «Чынар» пад кіраўніцтвам Аміны Дзільбазі. Неўзабаве гэты калектыў стаў прафэсійным народным ансамблем.

## Адмены
Па тэматычным зьмесьце азэрбайджанскія народныя танцы разнастайныя і дзеляцца на працоўныя («чобан» — «пастуховыя»), абрадавыя (рытуальныя, каляндарныя, вясельныя), бытавыя («мірзаі», «тураджы»), гераічныя — вайсковыя («джэнгі» — «баявы»), спартовыя («зорхана»), карагодныя—гульнявыя («ялы», «халай») і іншыя.

Сярод асабліва папулярных танцаў можна назваць: «таракяма» (танец качэўнікаў), «гытгылыда» (карагодны жаночы), «інабі», які выконваецца на вясельлях, дзявочых вечарынках маладымі жанчынамі і дзяўчатамі, «джэйран—бала», «ялы» і інш.

## Выкананьне
Азэрбайджанскі народны танец, як правіла, трохчасткавы. Першая частка танца імклівая і ўяўляе сабой хаду па коле. Другая — лірычная, то бок танцоўшчык як бы застывае на адным месцы («сюзма»), корпус танцора ў гэты час строгі і ганарліва падцягнуты. Трэцяя ўяўляе сабой ізноў хаду па коле, яна — імклівая і ўрачыстая, зь вялікім эмацыйным парывам. Танцы звычайна выконваюцца пад акампанэмэнт народных інструмэнтаў: трыё зурначоў (дзьве зурна і адна нагара), трыё сазандары (тар, кяманча, дэф) і інш. Жаночы і мужчынскі танцы рэзка адрозьніваюцца адзін ад аднаго.

Танцавальная музыка прадстаўлена жаночымі танцамі — павольна лірычнымі («Тураджы», «Узундара» і інш.) Або радасна-ажыўленых («Тэрэкэмэ» і інш.), Мужчынскімі — урачыста—велічнымі («Мірзаі» — танец мудрасьці, выконваецца старымі, і інш.), палымяна-віхравымі («Гайтаты», «Аскерані» і інш.). Шырока распаўсюджаныя калектыўныя танцы — ялы (сьвяточная карагодныя скокі, выкананыя на вольным паветры), «Джанго» (ваяўнічы мужчынскі танец). Характэрны тактавы памер танцавальнай мэлёдыі (6/8) адрозьніваецца як разнастайнасьцю, так і вастрынёй рытмічных фігур (частыя пункцірныя рытмы, сінкопы).

### Жаночыя танцы
Разьвіцьцё жаночага танцу абумоўлена перш за ўсё строем. Плыўнасьць руху ног вызначала доўгая спадніца танцоркі, а ўся яе ўвага засяроджана на распрацаванай тэхніцы рук і верхняй часткі корпуса (плечы, галава, міміка асобы і інш.). Для жаночага танца найбольш характэрны 3-хдольны памер.

### Мужчынскія танцы
Менавіта тэхніка ног вызначае мужчынскі танец. Так, танцоўшчык зь лёгкасьцю ўстае на пальцы (як гэта робіцца ў танцы «казахі»), імкліва апускаецца на калена і да т. п. Для мужчынскага танца, у адрозьненьне ад жаночага, характэрны 2-хдольны памер.

Файл:Azerbaijani dances, Eurovision Song Contest 2012, semi-final allocation draw (2).jpg|Мужчынскі танец Джангі
Файл:Khanchobany dance.jpg|Ханчобаны — танец пастухоў


## Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Танец «Сары Гялін» у выкананьні Роі Аліевай
* Танец «Узундара»
* Азэрбайджанскі танец

Катэгорыя:Азэрбайджанскія народныя танцы
Катэгорыя:Азіяцкія танцы