open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вісконсін

**Вісконсін** (, вымаўл. ) — штат ЗША, які знаходзіцца на поўначы цэнтральнай частцы краіны. Мяжуе зь Мінэсотай на захадзе, Аёвай на паўднёвым захадзе, Іліноем на поўдні, возерам Мічыган на ўсходзе, Верхнім Мічыганам на паўночным усходзе і Верхнім возерам на поўначы. Сталіца штату — Мэдысан, найбольшае места — Мілўокі. У склад штату ўваходзяць 72 акругі.

## Этымалёгія
Штат названы паводле ракі Вісконсін. Хоць дакладная этымалёгія гэтай назвы невядомая, лічыцца, што яна прыйшла ў ангельскую мову праз францускую інтэрпрэтацыю індзейскай назвы. Хутчэй за ўсё, французы запісалі як *Ouisconsin* слова *міскасінсін* з мовы аджбыўэ, якое азначае «месца чырвонага каменя». Аднак магчыма, што назва пайшла ад словаў «сход вод» або «вялікая скала».

## Насельніцтва
Паводле ацэнкі 2010 году ў штаце пражывае 5 686 986 чалавек.

Склад насельніцтва паводле этнічнага паходжаньня: немцы — 42,6 %, ірляндцы — 10,9 %, палякі — 9,3 %, нарвэжцы — 8,5 %, ангельцы — 6,5 %, італьянцы — 6,1 %.

## Крыніцы
Камітэт па абароне журналістаў

**Камітэ́т па абаро́не журналі́стаў** (**КАЖ**, ) — міжнародная няўрадавая арганізацыя, якая займаецца зборам інфармацыі пра рэпрэсіі і забойствы журналістаў па ўсім сьвеце. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Нью-Ёрку.

## Гісторыя

У 1981 годзе група амэрыканскіх карэспандэнтаў за мяжой заснавала КАЖ ў адказ на пагрозы з боку аўтарытарных урадаў.

## Дзейнасьць

КАЖ ладзіць рашучыя публічныя пратэсты і выкарыстоўвае дыпляматычныя каналы для дасягненьня эфэкту. КАЖ друкуе артыкулы, прэс-рэлізы, адмысловыя справаздачы, двойчы ў год выдае часопіс «Dangerous Assignments» (), і таксама штогадовыя агляды па свабодзе прэсы ў сьвеце пад назвай «Attacks on the Press» ().

Штогод КАЖ уганароўвае прэміяй *International Press Freedom Awards* журналістаў і праваабаронцаў, якія перажылі зьбіваньні, пагрозы, застрашэньні і зьняволеньне за сваю працу.

Пачынаючы з 1992 году КАЖ штогадова таксама складае сьпіс журналістаў, якія загінулі пры выкананьні сваіх абавязкаў. З часу стварэньня сьпісаў налічана 845 забітых журналістаў.

Камітэт па абароне журналістаў — адзін з заснавальнікаў International Freedom of Expression Exchange (IFEX), глябальнае сеткі больш чым 90 грамадзкіх арганізацыяў, якія займаюцца адсочваньнем парушэньняў у галіне свабоды выказваньняў па ўсім сьвеце і займаюцца абаронай журналістаў, пісьменьнікаў і іншых перасьледаваных за спробу рэалізацыі свайго права на свабоду выказваньняў.

## Глядзіце таксама

* International Freedom of Expression Exchange
* Свабода слова ў Беларусі
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына КАЖ
* Афіцыйная бачына IFEX

Катэгорыя:Міжнародныя праваабарончыя арганізацыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1981 годзе
Катэгорыя:Міжнародныя недзяржаўныя арганізацыі
Катэгорыя:Свабода слова
Катэгорыя:Журналісцкія арганізацыі
Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў

**Белару́ская дзяржа́ўная акадэ́мія маста́цтваў** — вышэйшая навучальная ўстанова ў г. Менску. Рыхтуе адмыслоўцаў у галіне тэатральнага, выяўленчага, дэкаратыўна-прыкладнога, кіна-, тэлемастацтва і іншых відаў экранных мастацтваў і дызайну.

## Гісторыя
* У 1945 г. заснаваны тэатральны інстытут. Першым дырэктарам інстытуту быў Міхаіл Гурскі (у 1945—1946).
* 1953 г. — тэатральны інстытут ператвораны ў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут.
* 1991 г. — тэатральна-мастацкі інстытут рэарганізаваны ў Беларускую акадэмію мастацтваў.
* 2001 год — акадэміі прысвоеная назва «Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў».
### 2020–2021 гады
Пасьля масавых фальсыфікацыяў на прэзыдэнцкіх выбарах 2020 году, жорсткага разгону акцыяў пратэсту, зьбіцьця й катаваньняў затрыманых пратэстоўцаў, шматлікія студэнты акадэміі падтрымалі пратэсты. 26 кастрычніка па закліку Сьвятланы Ціханоўскай яны далучыліся да агульнанацыянальнай забастоўкі. 27 кастрычніка Аляксандар Лукашэнка запатрабаваў адлічваць усіх студэнтаў і звальняць выкладчыкаў, якія прымаюць удзел у несанкцыянаваных акцыях.

БДАМ стала першай ВНУ, дзе пачалі адлічваць бастуючых студэнтаў пасьля загаду Лукашэнкі. Увечары таго ж дня стала вядома пра адлічэньні студэнтаў акадэміі. Кіраўніцтва факультэту дызайну адмовілася адлічваць сваіх студэнтаў, але загады былі аформлены ў абыход дэканату. Таксама прынцыпова адмовілася падпісвацца пад загадам аб адлічэньні студэнтаў прарэктарка па вучэбнай працы, мастацтвазнаўца Алена Бохан. 30 кастрычніка стала вядома пра адкрыты ліст, у якім больш за 60 супрацоўнікаў Акадэміі мастацтваў запатрабавалі аднавіць адлічаных студэнтаў, не чыніць перашкод для мірных сходаў.

Дзеяньні кіраўніцтва ўнівэрсытэту былі асуджаныя на міжнародным узроўні.

21 чэрвеня 2021 году рэктар Міхась Баразна быў унесены ў Чорны сьпіс Эўразьвязу. Паводле рашэньня ЭЗ, Баразна *«нясе адказнасьць за рашэньне адміністрацыі ўнівэрсытэту адлічыць студэнтаў за ўдзел у мірных акцыях пратэсту»*, пастановы аб чым былі прыняты пасьля закліку Лукашэнкі 27 кастрычніка 2020 году адлічаць студэнтаў унівэрсытэтаў, якія ўдзельнічаюць у акцыях пратэсту й страйках – рэпрэсіі супраць грамадзянскае супольнасьці й падтрымку рэжыму Лукашэнкі.

## Факультэты
Ад 2010 году ў акадэміі існуюць 5 факультэтаў:
* Тэатральны факультэт
* Мастацкі факультэт
* Факультэт дызайну і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
* Факультэт экранных мастацтваў
* Факультэт павышэньня кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1945 годзе
Міхал Анемпадыстаў

**Міхал Уладзімеравіч Анемпадыстаў** (, Менск — ) — беларускі дызайнэр, графік, фатограф, паэт, перакладнік і публіцыст.

Навучаўся ў Менскай мастацкай вучэльні (1979—1983). Служыў у войску.
Удзельнічаў у аб’яднаньні Беларуская Майстроўня. З 1989 па 1994 працаваў мастацкім рэдактарам у часопісе «Бярозка». З 1997 году быў сябрам Беларускага Саюзу Дызайнэраў, а з 2011 сябрам яго праўленьня. Сябра Беларускага ПЭН-клюбу ад 2009.
Працаваў у жанрах ужытковай графікі, ілюстрацыі, плякату, фатаграфіі. Удзельнічаў у калектыўных і пэрсанальных выставах за мяжой і на Беларусі.

Міхал Анемпадыстаў быў адным з актыўных стваральнікаў беларускай рок-паэзіі 90-х. Аўтар ідэі і тэкстаў (апроч двух народных) культавага музычнага праекту «Народны альбом», які выйшаў у 1997 годзе і быў абраны «альбомам году» («Рок-каранацыя»). Песьні на вершы Міхала Анемпадыстава выконваюцца гуртамі «Новае Неба», «N.R.M.», «IQ48», Касяй Камоцкаю. Аўтар перакладаў тэкстаў польскіх гуртоў «Brygada Kryzys», «Republika», «Chłopcy z placu broni», «Perfekt», а таксама Марка Грэхуты. У 2006 годзе Міхал Анемпадыстаў быў абраны «Чалавекам году» паводле вэрсіі інтэрнэт-парталу «Tuzin.fm».

## Кнігі
* Атэкстацыі. (Паэтычны зборнік). — Менск: Ковчег, 1998. — 52 с. ISBN 985-6056-14-4.
* Narodny Album: scenariusz / Народны альбом: п’еса. /У сааўтарстве зь Лявонам Вольскім. Іл. М. Анемпадыстава. Białystok: «Kartki» 2000. ISBN 83-913832-2-9. /Двухмоўнае выданьне з паралельным польскім тэкстам, перакладчыкі Alina, Mikołaj Wawrzeniuk.
* Narodny Album. /П’еса, у суаўтарстве зь Лявонам Вольскім. Іл. М. Анемпадыстава. Minsk: «Medisont» 2008. — 92 с., іл. ISBN 978-985-6530-90-9.
* Глыбока-глыбока, на дне філіжанкі кавы. (Паэтычны зборнік). — Мінск: Логвінаў, 2014. — 112 с. ISBN 978-985-562-034-2.
* Колер Беларусі. — Мінск: Логвінаў, 2017. — 196 с., іл. ISBN 978-609-8147-89-6. (1-е выд.); Вільна: Логвінаў, 2018. — 196 с, іл. ISBN 978-609-8213-37-9 (2-е выд.) Наклад 1700 асобнікаў. (Эсэістыка ды здымкі)


Aniempadystaŭ and Volski (Lviv 2009).JPG|Міхал Анемпадыстаў і Лявон Вольскі у Львове, 2009 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Анемпадыстаў Міхал — Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org
* Вершы Міхала Анемпадыстава
* 

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія фатографы
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Міхаіл Суслаў

**Міхаіл Андрэевіч Суслаў** (, Шахоўскае, цяпер Ульянаўская вобласьць, Расейская імпэрыя — , Масква) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзяяч, чалец Палітбюро, Прэзыдыюму ЦК КПСС (1952—1953), (1955—1982), сакратар ЦК КПСС (1947—1982).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пахаваныя ў нэкропалі каля Крамлёўскай сьцяны
Катэгорыя:Нарадзіліся 21 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1902 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Анастас Мікаян

**Анастас Іванавіч (Аванэсавіч) Мікаян** (; , вёска Санаін, Барчалінскі павет, Тыфліская губэрня (цяпер у Армэніі) — , Масква) — выбітны савецкі дзяржаўны і палітычны дзяяч, міністар гандлю СССР, старшыня Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету СССР (1964—1965). Герой Сацыялістычнай Працы (1943).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў беднай сялянскай сям’і. Армянін. Спачатку навучыўся чытаць па-армянску, потым па-расейску. У дзяцінстве шмат чытаў. У 1906 годзе паступіў у Тыфліскую армянскую духоўную сэмінарыю.

Уступіў у партыю бальшавікоў у 1915 годзе. Узначаліў рэвалюцыйны рух на Каўказе. Падчас грамадзянскай вайны ў Расеі арыштаваны Брытанскімі войскамі, якія ўчынілі інтэрвэнцыю. Пасьля вызваленьня працаваў у арганізацыі Камуністычнай Партыі. Стаў на бок Сталіна падчас барацьбы за ўладу напачатку 1920-х. За гэта ў 1923 годзе атрымаў пасаду ў Цэнтральным камітэце партыі. У 1926 годзе заняў пасаду народнага камісара міжнароднага і ўнутранага гандлю. У 1935 годзе абраны сябрам Палітбюро, служыў спэцыялістам у гандлі. У лютым 1942 году прызначаны сябрам Дзяржаўнага Камітэту Абароны, які кіраваў Савецкім Саюзам падчас Другой Сусьветнай вайны. Кіраваў забесьпячэньнем узброеных сіл. Займаў пасаду намесьніка старшыні Савету Міністраў, адказнага за гандаль. Напачатку 1950-х амаль згубіў прыязнасьць Сталіна. Але сьмерць Сталіна ў сакавіку 1953 г. выратавала Мікаяна ад звальненьня.

У пасьлясталінскім урадзе заняў пасаду міністра гандлю і намесьніка старшыні Савету Міністраў. Застаўся ў Прэзыдыюме партыі (Палітбюро). Потым падтрымліваў Хрушчова падчас прыходу яго да ўлады, стаў ягоным блізкім дарадцам і першым намесьнікам старшыні Савету Міністраў. Пасьля адхіленьня Хрушчова ад улады займаў пасаду старшыні Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету СССР (1964 да сьнежня 1965 году). У красавіку 1966 году быў выключаны са складу Прэзыдыюму партыі, але застаўся сябрам Цэнтральнага камітэту КПСС.

Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках, а не ў Крамлёўскай сьцяне, што было знакам пэўнай апалы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Anastas Ivanovich Mikoyan, Soviet statesman Britannica.com

Катэгорыя:Нарадзіліся 25 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1895 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:Расейскія рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Сябры Палітбюро ЦК КПСС
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Сяргей Кіраў

**Сяргей Міронавіч Кіраў** (сапраўднае прозьвішча **Кострыкаў**; , горад Уржум, Вяцкая губэрня — 1 сьнежня 1934, Ленінград) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзяяч. Першы сакратар Ленінградзкага абласнога камітэту ВКП (б) і чалец Палітбюро ЦК ВКП (б).

## Ушанаваньне памяці
* Вуліца Кірава (Гомель)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Пахаваныя ў нэкропалі каля Крамлёўскай сьцяны
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Міхаіл Калінін

**Міхаіл Іванавіч Калінін** ( — 3 чэрвеня 1946) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзяяч. Атрымаў мянушку «ўсесаюзнага старасты».

З прычыны вялікай актыўнасьці ў падпольна-стачачнай справе ён неаднаразова падвяргаўся арыштам і ссылкам, адначасова прасоўваючыся па партыйнай лесьвіцы: дэлегат IV зьезду РСДРП (1906), чалец Пецярбурскага камітэту РСДРП (1911), кандыдат у чальцы ЦК (1912).

## Ушанаваньне памяці
* Плошча Калініна (Менск)
* У 2016 г. у Шацілавічах на рагу вуліцаў Калініна-Сьвярдлова ўсталявалі помнік Міхаілу Калініну.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тульскай вобласьці
Катэгорыя:Расейскія палітыкі
Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Сябры Палітбюро ЦК КПСС
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Атэісты
Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:Пахаваныя ў нэкропалі каля Крамлёўскай сьцяны
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Сябры Ўсерасейскага Ўстаноўчага сходу
Мікалай Бухарын

**Мікала́й Іва́навіч Буха́рын** (, Масква — 15 сакавіка 1938, расстрэльны палігон «Камунарка», Маскоўская вобласьць) — савецкі эканаміст, палітычны, дзяржаўны і партыйны дзяяч. Акадэмік АН СССР (1929).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Сябры Ўсерасейскага Ўстаноўчага сходу
Мікалай Яжоў

**Мікалай Іванавіч Яжоў** ( — 4 лютага 1940) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзяяч. Народны камісар унутраных справаў СССР (1936—1938), генэральны камісар дзяржбясьпекі (з 1937, 24 студзеня 1941 г. пазбаўлены званьня), выканаўца палітычных рэпрэсій (1937—1938). Старшыня КПК і сакратар ЦК ВКП (б) (1935—1939).

Год, на ўсім працягу якога Яжоў знаходзіўся на пасадзе кіраўніка НКУС — 1937 — зрабіўся сымбалічным абазначэньнем рэпрэсій; сам гэты пэрыяд вельмі хутка сталі называць *яжоўшчынай*.

Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1895 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 1 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1940 годзе
Катэгорыя:Памерлі 4 лютага
Катэгорыя:Расстраляныя
Генрых Ягода

**Генрых Рыгоравіч Ягода** (сапр. імя — Энон Гершонавіч (або Энох Гершэнавіч) Іегуда; , Рыбінск — 15 сакавіка 1938, Масква) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзяяч, адзін з галоўных кіраўнікоў савецкіх органаў дзяржбясьпекі (ВЧК, ГПУ, АГПУ, НКУС), наркам унутраных справаў СССР (1934—1936).

Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыбінску
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1891 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 20 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Памерлі ў 1938 годзе
Катэгорыя:Памерлі 15 сакавіка
Катэгорыя:Расстраляныя
Лаўрэнці Берыя

**Лаўрэ́нці Па́ўлавіч Бе́рыя** (;  — 23 сьнежня 1953) — савецкі дзяржаўны і палітычны дзяяч, Генэральны камісар дзяржбясьпекі (1941), Маршал Савецкага Саюзу (з 1945), Герой Сацыялістычнай Працы (з 1943).

Намесьнік старшыні Савета міністраў СССР (1946—1953), першы намесьнік старшыні Савету міністраў СССР (1953). Чалец Дзяржаўнага камітэту абароны СССР (1941—1944), намесьнік старшыні ДКА СССР (1944—1945). Чалец ЦВК СССР 7 скліканьня, дэпутат Вярхоўнага Савету СССР 1—3 скліканьняў. Чалец ЦК Усерасейскай камуністычнай партыі (б) (1934—1953), кандыдат у чальцы Палітбюро ЦК партыі (1939—1946), чалец Палітбюро (1946—1953). Уваходзіў у найбліжэйшае атачэньне Сталіна. Курыраваў шэраг найважнейшых галінаў абароннай прамысловасьці, у тым ліку ўсе распрацоўкі, якія датычылі стварэньня ядзернай зброі і ракетнай тэхнікі.

Пасьля сьмерці Сталіна, у чэрвені 1953 г. яго арыштавалі па абвінавачваньні ў шпіянажы на карысьць Брытаніі і змове з мэтай захопу ўлады. 23 сьнежня Спэцыяльная судовая прысутнасьць Вярхоўнага суда СССР выракла яго на расстрэл, які ўвечары выканаў першы намесьнік загадніка войскамі Маскоўскай вайсковай акругі Павал Баціцкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Грузіі
Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Катэгорыя:Сябры Палітбюро ЦК КПСС
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Атэісты
Катэгорыя:Бальшавікі
Катэгорыя:НКУС
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Цагельня (Нясьвіскі раён)

**Цаге́льня** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сейлавіцкага сельсавету.

## Гісторыя
28 траўня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Юшавіцкага ў Сейлавіцкі сельсавет.

## Насельніцтва
* 1999 год — 14 чалавек
* 2010 год — 7 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сейлавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Цагельня (неадназначнасьць)

**[[Цагельня]]** — фабрыка па вырабе цэглы з гліны ці . Іншыя значэньні:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Цагельня — пасёлак у Гомельскім раёне
** Цагельня — пасёлак у Балатнянскім сельсавеце Рагачоўскага раёну
** Цагельня — былая вёска ў Побалаўскім сельсавеце Рагачоўскага раёну

* Менская вобласьць:
** Цагельня — вёска ў Вялейскім раёне
** Цагельня — пасёлак у Капыльскім раёне
** Цагельня — вёска ў Нясьвіскім раёне
** Цагельня — вёска ў Пухавіцкім раёне

### [[Расея]]
* Цагельня — вёска ў Руднянскім раёне Смаленскай вобласьці
Рональд Рос

Сэр **Ро́нальд Рос** () (13 траўня 1857, Алмора, Індыя — 16 верасьня 1932, Лёндан) — індыйскі лекар і паразытоляг шатляндзкага паходжаньня, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыялёгіі і мэдыцыне (1902).

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыялёгіі ці мэдыцыны
Катэгорыя:Ляўрэаты Мэмарыяльнай прэміі Джэймза Тэйта Блэка
Катэгорыя:Сябры Лёнданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Прэзыдэнты Паэтычнага таварыства
Катэгорыя:Прэзыдэнты Каралеўскага таварыства трапічнай мэдыцыны і гігіены
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Алморы
Катэгорыя:Брытанскія матэматыкі
Катэгорыя:Брытанскія паразытолягі
Катэгорыя:Брытанскія паэты
Катэгорыя:Брытанскія раманісты
Катэгорыя:Малярыёлягі
Катэгорыя:Выпускнікі Мэдычнага коледжу шпіталю сьвятога Барталямэя
Катэгорыя:Выпускнікі Лёнданскага ўнівэрсытэту каралевы Марыі
Катэгорыя:Шатляндзкія нобэлеўскія ляўрэаты
Катэгорыя:Рыцары-камандоры ордэна Лазьні
Катэгорыя:Рыцары-камандоры ордэна сьвятога Міхала і сьвятога Георгія
Катэгорыя:Узнагароджаныя Каралеўскім мэдалём
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Мэнсана
Аўгуст Крог

**Шэк А́ўгуст Сты́нбэрг Крог** (**Аўгуст Крог**, ; 15 лістапада 1874, Грэнаа, Ютляндыя — 13 верасьня 1949, Капэнгаген) — дацкі фізыёляг (з румынскімі каранямі па матчынай лініі), прафэсар факультэта заафізыялёгіі ва ўнівэрсытэце Капэнгагену ў 1916—1945 гадах. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыялёгіі і мэдыцыне (1920).

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Капэнгагенскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дактары філязофіі
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Гарвардзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Эдынбурскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Гётынгенскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Оксфардзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Ганаровыя дактары ўнівэрсытэту Осьлё
Катэгорыя:Дацкія фізыёлягі
Катэгорыя:Дацкія нобэлеўскія ляўрэаты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Грэнаа
Катэгорыя:Сябры Амэрыканскага філязофскага таварыства
Катэгорыя:Сябры Дацкай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Сябры Саксонскай акадэміі навук
Катэгорыя:Сябры Швэдзкай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Замежныя сябры Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Аляксандар Маліноўскі

**Алякса́ндар Леані́давіч Маліно́ўскі** (нарадзіўся 29 красавіка 1964 году, Менск, БССР) — савецкі, беларускі гандбаліст і трэнэр. Заслужаны майстар спорту СССР (1989).

## Дасягненьні
* Чэмпіён сьвету сярод юніёраў (1985)
* Пераможца Гульняў добрай волі (1986)
* Удзельнік чэмпіянату сьвету (1995, 9-е месца)
* У нацыянальнай зборнай СССР — 16 гульняў, 11 галоў. У нацыянальнай зборнай Беларусі — 9 гульняў, 7 галоў
* Трохразовы ўладальнік Кубка чэмпіёнаў (1987, 1989, 1990), уладальнік Кубка кубкаў (1988) і Супэркубка (1989)
* Чатырохразовы чэмпіён СССР (1985—1986, 1988—1989)
* Двухразовы чэмпіён і двухразовы ўладальнік Кубка Тунісу (1992—1993)
* Двухразовы чэмпіён Польшчы (1994, 1996)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрвію

Катэгорыя:Савецкія гандбалісты
Катэгорыя:Беларускія гандбалісты
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Гандбалісты зборнай СССР
Катэгорыя:Гандбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Гандбалісты СКА Менск
Катэгорыя:Гандбалісты клюбу «Вівэ» Кельцы
Катэгорыя:Беларускія гандбольныя трэнэры‎
Фрыдрых Паўлюс

**Фры́дрых Па́ўлюс** (; 23 верасьня 1890, Брэйтэнаў, Гесэн-Насаў — 1 лютага 1957, Дрэздэн) — нямецкі вайскавод (з 1943 году генэрал-фэльдмаршал) і камандуючы 6-й арміяй, акружанай і капітуляванай пад Сталінградам. Аўтар пляну „Барбароса“.

## Крыніцы
Бэрнард Лоў Мантгомэры

**Бэрнард Лоў Мантгомэры**, **Віконт Мантгомэры Аламэйнскі** () (17 лістапада 1887 — 24 сакавіка 1976) — брытанскі фэльдмаршал (1944), выбітны ваеначальнік Другой сусьветнай вайны.

Катэгорыя:Брытанскія вайскоўцы
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1887 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 17 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1976 годзе
Катэгорыя:Памерлі 24 сакавіка
Канстанцін Ракасоўскі

**Канстанці́н Ксаве́р’евіч Ракасо́ўскі** ( або , Целяханы, цяпер Янаўскі раён, Берасьцейская вобласьць, Беларусь — 3 жніўня 1968, Масква, цяпер Расея) — выбітны савецкі ваеначальнік.

Маршал Савецкага Саюзу (1944), маршал Польшчы (5 лістапада 1949). Двойчы Герой Савецкага Саюзу (1944, 1945).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 3 (15) верасьня 1889 году ў мястэчку Целяханы Пінскага павету Менскай губэрні, што цяпер месьціцца ў Янаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Меў беларускае паходжаньне. Быў сынам двараніна Ксаверыя Вікенцьевіча Ракасоўскага каталіцкага веравызнаньня і яго жонкі Антаніны Іванаўны праваслаўнага веравызнаньня. 4 (16) верасьня 1889 году быў ахрышчаны ў Траецкай царкве Целяханаў. Яго маці Антаніна Аўсянікава (у дзявоцтве) была родам з-пад Целяханаў і памерла ў 1911 годзе. У 1845 годзе Пуслоўскія перасялілі род Аўсянікаў у бліжэйшую вёску Франопаль з маёнтка Туляцічы ў суседнім Кобрынскім павеце (Гарадзенская губэрня), якая цяпер таксама месьціцца ў Янаўскім раёне.

Падчас Нямецка-савецкай вайны загадваў войскамі 1-га Беларускага фронту. У 1945 годзе загадваў Парадам Перамогі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Янаўскім раёне
Катэгорыя:Маршалы Савецкага Саюзу
Катэгорыя:Маршалы Польшчы
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюзу
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Катэгорыя:Пахаваныя ў нэкропалі каля Крамлёўскай сьцяны
Радзівон Маліноўскі

**Радзівон Якаўлевіч Маліноўскі** (23 лістапада 1898, Адэса — 31 сакавіка 1967, Масква) — савецкі ваеначальнік і дзяржаўны дзяяч. Палкаводзец Вялікай Айчыннай вайны, Маршал Савецкага Саюзу (1944), з 1957 па 1967 гады — міністар абароны СССР.

З імем Радзівона Маліноўскага зьвязаныя Яска-Кішынёўская апэрацыя і вызваленьне Румыніі. Двойчы Герой Савецкага Саюзу, Народны герой Югаславіі.

Катэгорыя:Пахаваныя ў нэкропалі каля Крамлёўскай сьцяны
Торгаў

**Торгаў** () — горад у Нямеччыне, у акрузе Ляйпцыг, на рацэ Эльба. Першае згадваньне аб мястэчку Torgove адносіцца да 973 году. Торгаў як горад упершыню згадваецца ў запісах, датаваных 1267 годам. У ходзе Другой сусьветнай вайны каля Торгаў 25 красавіка 1945 году сустрэліся арміі СССР і саюзнікаў (Сустрэча на Эльбе).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Мястэчкі Саксоніі
Катэгорыя:Населеныя пункты на Лабе
Катэгорыя:Паўночная Саксонія
Катэгорыя:Населеныя пункты Нямеччыны на рэках
Максім Горкі

**Максі́м Го́ркі**, таксама вядомы як **Аляксе́й Максімавіч Горкі** (пры нараджэньні **Аляксей Максімавіч Пешкаў**; , Ніжні Ноўгарад, Расейская імпэрыя — , Горкі, Маскоўская вобласьць, СССР) — выбітны расейскі пісьменьнік, празаік, драматург.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ніжнім Ноўгарадзе
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Вязьні Петрапаўлаўскай крэпасьці
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Катэгорыя:Пахаваныя ў нэкропалі каля Крамлёўскай сьцяны
Перакладнік

**Перакла́днік** (*перакла́дчык*), **тлума́ч** або **талма́ч** — адмысловец, які займаецца перакладам, г. зн. стварэньнем пісьмовага або вуснага тэксту на пэўнай мове, эквівалентнага пісьмоваму або вуснаму тэксту на іншай мове. Прафэсійнае сьвята вусных і пісьмовых перакладнікаў, Міжнародны дзень перакладніка, адзначаецца 30 верасьня.

## Спэцыялізацыя перакладнікаў
* Вусныя перакладнікі
* Перакладнікі-сынхраністы
* Пісьмовыя перакладнікі
* Тэхнічныя перакладнікі
* Праўныя перакладнікі
* Перакладнікі мастацкай літаратуры

## Беларускія перакладнікі

### XVI стагодзьдзе
* Францішак Скарына

### XX стагодзьдзе
* Юрка Гаўрук
* Юльян Дрэйзін
* Уладзімер Дубоўка
* Язэп Семяжон
* Рыгор Барадулін
* Васіль Сёмуха
* Зьміцер Колас
* Лявон Баршчэўскі
* Ян Максымюк
* Сяргей Шупа
* Ніна Мацяш
* Уладзімер Папковіч
* Андрэй Хадановіч

## Перакладнікі зь беларускай мовы
* Вера Рыч
* Адам Паморскі
* Чэслаў Сэнюх
* Андрэ Бём

## Крыніцы
Славацкая крона

**Слава́цкая кро́на** (; код ISO 4217 — «SKK») — нацыянальная валюта Славаччыны ў 1939—1945 і 1993—2008. 1 славацкая крона была роўная 100 галерам (). Існавалі манэты вартасьцю 50 галераў і 1, 2, 5, 10 крон; банкноты — 20, 50, 100, 200, 500, 1000 і 5000 крон. Манэты біліся на манэтным двары ў Крэмніцы. Манэты ў 10 і 20 галераў былі выключаныя з абарачэньня 31 сьнежня 2003 г.

## Глядзіце таксама

* Крона славацкая

Катэгорыя:Эўрапейскія валюты
Катэгорыя:Валюты Славаччыны
Катэгорыя:Крона
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2009 годзе
Катэгорыя:1993 год у Славаччыне
Катэгорыя:Гістарычныя валюты
Швайцарскі франк

**Швайца́рскі франк** (код валюты па ISO 4217 **CHF**, або 756) зьяўляецца валютай і законным плацежным сродкам Швайцарыі і Ліхтэнштайну. Банкноты франкаў выпускае цэнтральны банк Швайцарыі (Швайцарскі нацыянальны банк), у той час як манэты выпускаюцца фэдэральным манэтным дваром (Швайцарскі манэтны двор).

## Гісторыя

5 сакавіка 2021 году Ўправа фінансавых паводзінаў Вялікабрытаніі абвясьціла пра спыненьне пасьля 31 сьнежня 2021 году разьліку і абнародаваньня Лёнданскай міжбанкаўскай стаўкі прапановы (ЛМБСП) ў швайцарскіх франках «Міжкантынэнтальнай біржай» (Атланта, штат Джорджыя, ЗША).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Банкноты Швайцарыі   

Катэгорыя:Валюты
Катэгорыя:Эканоміка Швайцарыі
Фарэрская крона

**Фарэрская крона** (, мн. лік *krónur*) — валюта Фарэрскіх астравоў, якія дзеляцца на 100 ойра (, мн. лік *oyrur*). Выпускаецца Нацыянальным банкам Даніі. Не зьяўляецца самастойнай валютай і прывязаная да дацкай кроны; у краіне разам з фарэрскімі банкнотамі маюць хаджэньне дацкія банкноты. З-за гэтага ня мае ўласнага коду ISO 4217.

## Вонкавыя спасылкі

Крона
Гібральтарскі фунт

**Гібральтарскі фунт** () — намінальная грашовая адзінка Гібральтару. 1 фунт = 100 пэнсаў. Сымбаль: £ (супадае з фунтам стэрлінгаў Вялікабрытаніі).

Першапачаткова ў Гібральтары выкарыстоўвалася брытанская валюта, але з 1927 году Гібральтар выпускае ўласныя банкноты, а з 1988 году — і манэты.

З прычыны, што Гібральтар зьяўляецца часткай Вялікабрытаніі, то курс яго валюты роўны курсу фунту стэрлінгаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гібральтар
Гішпанцы

**Гішпа́нцы** — народ, які пражывае на Пірэнэйскім паўвостраве. Гішпанцы зьяўляюцца нашчадкамі вэстготаў, кельтыбэраў, рымлянаў. Размаўляюць на гішпанскай мове. Колькасьць гішпанцаў у сьвеце складае прыкладна  чалавек. У самой Гішпаніі налічваецца больш за 40 мільёнаў чалавек. Астатнія жывуць у краінах Заходняй Эўропы, у Амэрыцы.

Гішпанцы зьяўляюцца нашчадкамі вэстготаў, кельтыбэраў, рымлянаў. Размаўляюць на гішпанскай мове, што належыць да раманскае групы індаэўрапейскае сям’і моваў.

У значнай ступені ў Гішпаніі дамінуе рэгіянальнае самасьвядомасьць, прычым ня толькі ў каталёнцаў, галісійцаў і баскаў, якія зьяўляюцца самастойнымі народамі, але і ў іншых. Яны называюць сябе арагонцамі, канарцамі, астурыйцамі, кастыльцамі і г. д. У 1983 годзе ўсе 17 гістарычных правінцыяў краіны атрымалі аўтаномію і зараз маюць уласныя ўрад і парлямэнт.

Катэгорыя:Этнічныя групы Гішпаніі
Навара (аўтаномная супольнасьць)

**Навара** () — раней каралеўства, цяпер правінцыя і аўтаномная вобласьць на поўначы Гішпаніі, у паўднёвай падэшвы заходніх Пірэнэяў, на мяжы з Францыяй. Плошча супольнасьці складае 10 478 км², насельніцтва — 644 566 жыхары (2012), зь якіх пераважаюць этнічныя баскі (каля 47%) і гішпанцы. Важнейшы горад Навары і ейны адміністрацыйны цэнтар — Памплёна, які таксама меў назоў Іруньня.

## Насельніцтва
Тэрыторыя аўтаномнай супольнасьці падзяляецца на 272 муніцыпалітэты і мае агульную колькасьць насельніцтва ў 644 566 чалавек, зь якіх прыкладна адна траціна жыве ў сталіцы, Памплёне, і палова ў сталічным раёне сталіцы.

## Культура
Навара ўяўляе сабой сумесь басконскай традыцыі і культуры пірэнэйцаў, якія пражываюць у даліне Эбро.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Гісторыя Навары

Катэгорыя:Навара (аўтаномная супольнасьць)
Мэрыда (Гішпанія)

**Мэрыда** (, ) — горад у Гішпаніі, на рацэ Гвадыяна, сталіца аўтаномнай супольнасьці Эстрэмадура. Насельніцтва гораду складае 55,7 тыс. жыхароў.

## Гісторыя
Горад быў заснаваны ў 25 годзе да н. э. пад назовам Эмэрыта Аўгуста па загаду імпэратара Аўгуста, для абароны шляху й мост праз раку Гвадыяна. Горад стаў сталіцай правінцыі Люзітанія, і адным з самых важных гарадоў у Рымскай імпэрыі. Мэрыда захоўвае больш важных старажытных рымскіх помнікаў, чым любы іншы горад у Гішпаніі, у тым ліку трыюмфальную арку Траяна.

Пасьля падзеньня Заходняй Рымскай імпэрыі, падчас вэстгоцкага пэрыяду, горад праацягваў гуляць значную ролю ў рэгіёне, калі ён стаўся сталіцай Рымскай Гішпаніі. У 713 годзе ён быў заваяваны мусульманскай арміяй пад правадырствам Мусой ібн Нусайрам. Арабы паўторна выкарыстоўвалі большасьць старых рымскіх пабудоваў.

Горад быў узяты пад уладу хрысьціяняў у 1230 годзе, калі места было заваявана Альфонсам IX Леонскім, а пасьля стала рэзыдэнцыяй манастыру Сан-Маркас-дэ-Леон. Пэрыяд аднаўленьня пачаўся для Мэрыды пасьля аб’яднаньня каронаў Арагону й Кастыліі ў XV стагодзьдзі, дзякуючы падтрымцы Алёнсы дэ Кардэнасу, Вялікаму магістру Ордэну Сант’яга.

У XIX стагодзьдзі, падчас напалеонаўскага нашэсьця, шматлікія помнікі Мэрыды й Эстрэмадуры былі разбураны ці пашкоджаны. Пазьней горад стаў чыгуначным вузлом і ў Мэрыдзе прайшла масавая індустрыялізацыя.

## Гарады-сябры
* Мэрыда, Вэнэсуэла
* Эль-Паса, Тэхас, ЗША
* Рым, Італія
* Мэрыда, Мэксыка
* Мэрыда, Філіпіны

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Гішпаніі
Эстрэмадура

**Эстрэмадура** (, ) — аўтаномная супольнасьць на паўднёва-захадзе Гішпаніі. Сталіца — Мэрыда, найбуйнейшы горад — Бадахас.

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт адміністрацыі супольнасьці

Катэгорыя:Гішпанія
Катэгорыя:Аўтаномныя супольнасьці Гішпаніі
Біркіркара

**Біркіркара** (, прынятае таксама скарочанае напісаньне B’Kara) — горад на Мальце. Насельніцтва складае каля 25 000 чалавек.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйеы сайт

Катэгорыя:Гарады Мальты
Бадахас

**Бадахас** () — горад у Гішпаніі, аўтаномная супольнасьць Эстрэмадура, цэнтар аднайменнай правінцыі. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёну Бадахас. Разьмешчаны на мяжы з Партугаліяй. Найбуйнейшы горад Эстрэмадура. Насельніцтва ў 2010 годзе — 150 376 чалавек. Заснаваны мусульманскімі заваёўнікамі Гішпаніі ў 875 годзе. Эканоміка заснаваная на сэктары прадастаўленьня паслугаў. Маецца аэрапорт. Самы вядомы выхадзец — канкістадор Пэдра дэ Альварада.

## Гісторыя
Археалягічныя знаходкі выяўленыя ў раёне Бадахаса былі прымеркаваны да бронзавага веку.

Бадахас дасягнуў значэньня падчас панаваньня маўрытанскіх кіраўнікоў, як то халіфаў Амэядаў з Кордавы й Альмаравідаў і Альмахадаў з Паўночнай Афрыкі. З XVIII стагодзьдзя дынастыя Амэядаў кантралявала рэгіён аж да пачатку XI стагодзьдзя. Афіцыйнае заснаваньне Бадахаса мела месца ў 875 годзе калі мусульманскі шляхціч ібн Марван быў выгнаны Альмахадымі з Мэрыды. Пад панаваньнем ібн Марвана, горад стаўся рэзыдэнцыяй незалежнай дзяржавы, якая была скасавана толькі ў X стагодзьдзі. У 1021 ці, магчыма, у 1031 годзе горад стаў сталіцай маленькага мусульманскага царства.

У 1086 годзе адбылося ўварваньне ў Бадахас хрысьціянаў на чале з Альфонса VI Кастыльскім, які заваяваў горад у маўраў. За таго, што ў 1067 годзе Альмаравіды вялі войны ў Марока, толькі ў 1147 годзе яны здолелі вярнуць горад пад свой кантроль.

Бадахас быў захоплены Альфонса IX Леонскім 19 сакавіка 1230 году. Неўзабаве пасьля ягонай заваёвы, у часы Альфонса X, ў Бадахасе было створана біскупства й пабудаваны сабор Сан-Хуан Баўтыста. У 1336 годзе падчас кіраваньня горадам Альфонса XI войскі партугальскага караля Афонсу IV аблажылі Бадахас. Тым ня менш дзякуючы дапамозе гішпанцы здолелі нанесьці партугальцам паразу.

## Гарады-сябры
*  Элваш, Партугалія
*  Сантаранш, Партугалія
*  Назарэ, Партугалія
*  Блумэнаў, Бразылія
*  Гранада, Нікарагуа

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Турыстычная старонка

Катэгорыя:Гарады Гішпаніі
Замежная палітыка Мальты

На працягу шэрагу год пасьля атрыманьня незалежнасьці ў 1964 годзе, Мальта праводзіла палітыку цеснага супрацоўніцтва зь Вялікабрытаніяй і іншымі краінамі НАТО. Пасьля перамогі Лейбарысцкай партыі на яе загад быў зачынены офіс НАТО на Мальце, а таксама былі спыненыя паходы Шостага флёту ЗША ў краіну.

Пасьля істотнага павелічэньня аб’ёму фінансавых унёскаў ад шэрагу краінаў НАТО (у тым ліку ЗША), брытанскія войскі заставаліся на Мальце да 1979 году. Па заканчэньні знаходжаньня замежнага кантынгенту лейбарысты намецілі курс нэўтралітэту і ўваходу краіны ў Рух недалучэньня.

Мальта зьяўляецца актыўным удзельнікам ААН, Садружнасьці нацыяў, Савету Эўропы, АБСЭ і шэрагу іншых міжнародных арганізацыяў.

Нацыяналістычная партыя (*Partit Nazzjonalista*) абраная ў траўні 1987 году, некаторы час працягвала праводзіць палітыку нэўтралітэту і недалучэньня. Для разьвіцьця гандлю і інвэстыцыяў Мальта выйшла з Руху недалучэньня і пачала збліжэньне з ЗША і Эўропай. З 1992 году караблі ВМС ЗША пачалі рэгулярна выконваць візыты на Мальту.

1 траўня 2004 году Мальта стала паўнапраўным чальцом Эўрапейскага зьвязу.
Парлямэнт Мальты

**Палата прадстаўнікоў** — аднапалатны парлямэнт Мальты.

## Уладкаваньне і паўнамоцтвы

Парлямэнт Мальты складаецца на цяперашні час з 69 дэпутатаў, якія выбіраюцца на пяцігадовы тэрмін у 13 выбарчых акругах па 5 дэпутатаў ад акругі па сыстэме адзінага пераходзячага голаса. Астатнія чатыры дэпутаты дадаюцца ў выпадку, калі апазыцыйная партыя, атрымала крыху больш галасоў, чым кіруючая, і належаць да гэтай партыі. Старшынём палаты зьяўляецца сьпікер, абраны зь яе чальцоў (пачынаючы з 2008 — Люіс Галі).

Палата прадстаўнікоў Мальты зацьвярджае законапраекты, склад урада, якая фармуе найбольшая з партыяў краіны, прэм'ер-міністра, а таксама выбірае прэзыдэнта на пяцігадовы тэрмін.

Пачынаючы з 1966 у палаце засядаюць прадстаўнікі толькі дзьвюх найбуйнейшых партыяў — Нацыяналістычнай і Лейбарысцкай, што фактычна стварае ў краіне двухпартыйнай сыстэму. У 11-й Палаце прадстаўнікоў, абранай у 2008 годзе, Нацыяналістычная партыя мае 35 дэпутатаў, а Лейбарысцкая партыя — 34 дэпутата.

Рэзыдэнцыяй Палаты прадстаўнікоў зьяўляецца Палац Вялікага Магістра ў Ля-Валета.

Катэгорыя:Мальтыйская палітыка
Хасэ Карэрас

**Хасэ Карэрас** (, нар. , Барсэлёна, Гішпанія) — гішпанскі опэрны сьпявак (тэнар), вядомы сваімі інтэрпрэтацыямі твораў Джузэпэ Вэрдзі і Джакама Пуччыні.

16 кастрычніка 2010 г. упершыню выступіў у Беларусі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барсэлёне
Катэгорыя:Гішпанскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Тэнары
Канстанцін Саньнікаў

**Канстанці́н Мікала́евіч Са́ньнікаў** (30 траўня 1896 — 12 ліпеня 1965) — беларускі і савецкі рэжысэр, актор. Народны артыст БССР (1949). Ляўрэат двух Сталінскіх прэмій (1948, 1952). Сябра ВКП (б) з 1941 году. Дзед Андрэя Саньнікава.

## Біяграфія
К. М. Саньнікаў нарадзіўся 30 траўня 1896 году ў Рагачове (Гомельская вобласьць). Пачаў сцэнічную дзейнасьць у 1916 годзе. З 1926 году актор БелАДТ імя Я. Коласа ў Віцебску. З 1932 году кіраваў Беларускім трэцім дзяржаўным тэатрам. З 1937 году ў БелАДТ імя Я. Купалы, у 1948—1952 гадах — яго мастацкі кіраўнік. З 1947 году выкладаў у БТМІ (з 1960 году — прафэсар).

К. М. Саньнікаў памёр 12 ліпеня 1965 г. Пахаваны ў Менску на Ўсходніх могілках.

## Творчасьць
* 1939 — „Згуба ваўка“ Э. Л. Самуйленка
* 1947 — „Канстанцін Заслонаў“ А. І. Маўзона
* 1950 — „Пяюць жаваранкі“ К. Крапівы
* 1954 — „Прабачце, калі ласка!“ А. Я. Макаёнка
* 1955 — „Зыкаў“ М. Горкага
* 1956 — „На крутым павароце“ К. Л. Губарэвіча
* 1958 — „Людзі і д’яблы“ К. Крапівы
* 1959 — „Сьмерць ваяводы“ Ю. Славацкага

## Крыніцы
Уладзімер Корш-Саблін

**Уладзі́мер Уладзі́меравіч Корш-Са́блін** (сапраўднае прозьвішча — **Саблін**; , Масква, Расейская імпэрыя — 6 ліпеня 1974, БССР) — савецкі беларускі кінарэжысэр, актор кіно. Адзін з заснавальнікаў беларускага кіно.

Заслужаны дзяяч мастацтваў Беларусі, Народны артыст БССР і СССР (1969).

## Жыцьцяпіс
Уладзімер Уладзімеравіч Корш-Саблін нарадзіўся  ў Маскве. У 1917 годзе пачаў творчую дзейнасьць як актор тэатру, у кіно зьявіўся ў 1923 годзе. З 1925 году ў беларускім кінэматографе.

Сябра ВКП (б) з 1948 году. У 1945—1960 і 1969—1974 гадох — мастацкі кіраўнік кінастудыі «Беларусьфільм». З 1957 году — старшыня Аргбюро СРК БССР. З 1965 году — першы сакратар СК Беларусі.

Сканаў 6 ліпеня 1974 году. Пахаваны ў Менску на Ўсходніх могілках.

## Творчасьць
Корш-Саблін здымаў камэдыі, драмы, біяграфічныя фільмы. Асноўная тэматыка — гісторыка-рэвалюцыйныя фільмы з характэрнай рамантычнай узьнёсласьцю, эпічнай шырынёй.

Пастаноўшчык першага гукавога беларускага фільму «Першы ўзвод». Сярод іншых карцінаў Корш-Сабліна — «Залатыя агні», «Пяюць жаваранкі», «Канстанцін Заслонаў».

## Прэміі і ўзнагароды
* Сталінская прэмія трэцяй ступені (1950) — за фільм «Канстанцін Заслонаў» (1949).
* Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР (1967) — за фільм «Масква — Генуя» (1964).
* Народны артыст СССР (1969).
* Ордэн Леніна.
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія кінарэжысэры
Катэгорыя:Савецкія кінарэжысэры
Картахэна

**Картахэна** () — горад у Гішпаніі, у аўтаномнай супольнасьці Мурсія. Насельніцтва — 215,386 тыс. жыхароў (на 1 студзеня 2009). Назва паходзіць ад старажытнага гораду Картагену, бо Картахэна была заснавана картагенянамі, рымляне называлі яе «Новы Картаген».

## Гісторыя
Першая дакладная згадка пра гарадзкое паселішча адносіцца да 227 году да н. э. і кажа пра тое, што картагенскі войскавод Гасдрубал Прыгожы заснаваў тутака горад, забясьпечыўшы, такім чынам кантроль над багатымі мінэральнымі радовішчамі паўднёвага ўсходу. Горад ператварыўся ў галоўную базу фінікійскага царства, заснаванага Ганібалам у Гішпаніі, з гэтага гораду ён адправіўся ў пераможны вайсовы паход са сланамі на Італію, перайшоўшы праз Альпы і пачаўшы ў 218 годзе да н. э. Другую Пунічную вайну.

У 209 годзе да н. э. Картахэну захапіў рымскі войскавод Сцыпіён. Горад быў перайменаваны ў Картага Нова (Новы Картаген), і ператварыўся ў адзін з найважнейшых гарадоў Рымскай імпэрыі ў Гішпаніі. У 44 годзе да н. э. Картага Нова быў трэцім пасьля Тарака й Кордабы горадам на паўвостраве. У працэсе раманізацыі імпэратар Актавіян Аўгуст перабудаваў горад, спансаваў будаўніцтва форуму й манумэнтальнага рымскага тэатру.

Усьлед за падзеньнем Заходняй Рымскай імпэрыі й усталяваньнем у Гішпаніі ўлады германскіх каралёў, каля 550 году, Картахэна была заваяваная Бізантыйскім імпэратарам Юстыніянам I і была пераўтвораная ў сталіцу Правінцыі Гішпанія Бізантыйскай імпэрыі пад імем Картага Спартарыя. Каля 662 году вэстготы пад правадырствам Сьвінтылы захапілі і, паводле Сьвятога Ісыдара, цалкам спустошылі й разбурылі горад, што стала прычынай ягонага глыбокага заняпаду. У часы арабскага валадарства, горад адчуў пэўны ўздым, тут быў мячэт і ўмацаваная цытадэль. У 1245 годзе кастыльскіх князь Альфонса, крыху пазьней які стаў каралём Альфонса X Мудрым, адваяваў горад.

## Гарады-сябры
* Картаген, Туніс
* Тэрні, Італія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Гішпаніі
Рэчыцкая запалкавая фабрыка

**Рэ́чыцкая запа́лкавая фа́брыка** *«Днепр»*. Дзейнічала ў г. Рэчыца Гомельскай вобласьці ў 1908—1910 гадах. У 1908 годзе мела лякамабіль, працавала 79 рабочых. У 1910 годзе выраблена 787 тыс. скрынак запалак.

Катэгорыя:Колішнія прадпрыемствы Беларусі
Катэгорыя:Запалкавыя фабрыкі
Катэгорыя:Гісторыя Рэчыцы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1908 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1910 годзе
Катэгорыя:1908 год у Беларусі
Рэчыцкая воласьць

**Рэ́чыцкая во́ласьць**, *Рэчыцкае старо́ства* — буйны дзяржаўны маёнтак у ВКЛ у XV—XVIII стагодзьдзях. Цэнтар — г. Рэчыца.

Першапачаткова ўваходзіла ў склад Чарнігаўскага княства, уключала мястэчкі Стрэшын, Горваль, Дамысьлін і іншыя, якія вялікія князі ВКЛ раздалі духоўным і сьвецкім фэўдалам. Паводле адміністрацыйнай рэформы 1565—1566 гг. увайшла ў склад Рэчыцкага павету. У 1569 г. уключана ў «сталовыя» маёнткі, даход зь якіх ішоў на забесьпячэньне вялікага князя і яго двара. У выніку 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793 г.) далучана да Расейскай імпэрыі.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Рэчыцы
Рэчыцкая акруга

**Рэчыцкая акруга** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Беларускай ССР, што існавала са сьнежня 1926 па чэрвень 1927 году. Адміністрацыйны цэнтар — горад Рэчыца.
 
Уключала 9 раёнаў: Брагінскі, Васілевіцкі, Горвальскі, Камарынскі, Лоеўскі, Рэчыцкі, Хвойніцкі, Холмецкі, Юравіцкі; падзялялася на 242 сельсаветы, 1 горад (Рэчыца) і 2 мястэчкі (Брагін, Хвойнікі). 

12 красавіка 1927 г. Юравіцкі раён скасаваны.  Тэрыторыя ўключана ў Мазырскую акругу і Гомельскую акругу.

Паводле зьвестак перапісу 1926 году колькасьць насельніцтва складала 254,8 тыс. чал. У тым ліку беларусы — 61,0%; расейцы — 26,0%; габрэі — 6,9%; украінцы — 3,5%; палякі — 2,1%.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Акругі Беларускай ССР
Катэгорыя:Акругі, скасаваныя ў 1927 годзе
Прамяністыя (таварыства)

**«Прамяні́стыя»** (таксама **Таварыства сяброў карыснай забавы**) — легальная патрыятычная арганізацыя студэнтаў Віленскага ўнівэрсытэту ў красавіку — чэрвені 1820 г. Заснаваная Тамашам Занам (Архіпрамяністы, Архі). Аб’ядноўвала моладзь Беларусі, Летувы і Польшчы. Кіраўніцтва ажыцьцяўлялі філяматы. Структура арганізацыі распрацаваная Ануфрыем Петрашкевічам. Статут «Пятнаццаць правіл паводзін для моладзі, якая належыць Таварыству сяброў карыснай забавы» складзены Юзэфам Яжоўскім і зацьверджаны 3 чэрвеня 1820 г. рэктарам унівэрсытэту Ш. Малеўскім.

Паводле статута мэтай «Прамяністых» было далучэньне моладзі да навукі, добрыя паводзіны, падтрымка роднай мовы, літаратуры, гісторыі і г. д. Колькасьць «Прамяністых» дасягала 200—300 чалавек (каля 33% віленскіх студэнтаў). Хуткі рост колькасьці арганізацыі выклікаў у кансэрватыўных колах рэакцыйнай часткі прафэсуры ўнівэрсытэту і сьвятароў нараканьні, якія прывялі да забароны таварыства. Пасьля першага сьледзтва па справе «Прамяністых» у 1822 г. быў вынесены вэрдыкт, што гэта тайнае таварыства, а не дазволенае рэктарам.

Катэгорыя:Грамадзкія арганізацыі Віленскага ўнівэрсытэту
Налібоцкі мэталюргічны камбінат

**Налібо́цкі мэталюргі́чны камбіна́т** — прамысловая адзінка, заснаваная ў 1830 г. як рудня каля мястэчку Налібакі Ашмянскага павету (цяпер вёска ў Стаўбцоўскім раёне Менскай вобласьці). 

## Гісторыя
У 1846 г. працавалі 93 гутнікі і 100 руднікаў. У 1852 г. пабудаваныя і далі прадукцыю Руднянскі чуганаплавільны і Клецішчанскі жалезаапрацоўчы заводы, якія склалі камбінат. У 1852 г. на камбінаце больш за 200 рабочых, былі 3 домны, 7 паравых машын, 8 пудлінгавых печаў, 4 ліцейні, стопудовы молат і 2 пракатныя станы. Выпускаў чыгуначныя рэйкі, паласавое, шыннае, чатырохграннае і круглае жалеза. 

У 1858 г. працаваў 561 рабочы, здабыта 2 млн пудоў руды, выпушчана 80 тыс. пудоў жалеза. У 1871—1877 гг. Клецішчанскі завод пераўтвораны ў машынабудаўнічы, у гэты пэрыяд заводы былі здадзеныя ў арэнду і называліся машынабудаўнічым вагонарэйкавым заводам. У 1895 г. атрымана 50 тыс. пудоў паласавога і сартавога жалеза.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прадпрыемствы Менскай вобласьці
Катэгорыя:Гісторыя Стаўпецкага раёну
Катэгорыя:Налібакі (Менская вобласьць)
Катэгорыя:Мэталюргія
Навамыскі раён

**Навамыскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў БССР у 1940—1957 гадах, утвораная 15 студзеня 1940 г. у Баранавіцкай вобласьці. Цэнтар — в. Новая Мыш, з траўня 1954 г. — г. Баранавічы.

12 кастрычніка 1940 г. падзелены на 15 сельсаветаў: Балобанавіцкі, Валахоўскі, Дубаўскі, Жарабілавіцкі, Каўпеніцкі, Лотвіцкі, Лукаўскі, Люшнеўскі, Лясьнянскі, Малахоўскі, Навамыскі, Палонкаўскі, Русіноўскі, Уцёскі, Чашаўлянскі.

З 8 студзеня 1954 г. у Берасьцейскай вобласьці. 16 ліпеня 1954 году скасаваны Валахоўскі, Дубаўскі, Жарабілавіцкі, Русіноўскі сельсаветы, створаны Лаўрынавіцкі сельсавет. 8 красавіка 1957 г. перайменаваны ў Баранавіцкі раён.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 190
*  С. 93

Катэгорыя:Былыя раёны Беларусі
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1957 годзе
*
Міжнародная амністыя

**Міжнаро́дная амні́стыя** (, *Amnesty*, *AI*) — міжнародная няўрадавая арганізацыя, якая займаецца абаронай правоў чалавека. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Лёндане, мае прадстаўніцтвы ў 58 краінах, у якія агулам уваходзяць больш за 2,2 мільёны чалавек. У штогадовых дакладах прыводзіць факты парушэньня правоў чалавека.

Арганізаваная ў Лёндане ў 1961 годзе брытанскім юрыстам Пітэрам Бэнэнсанам пасьля таго, як ён прачытаў артыкул пра двух партугальскіх студэнтаў, якіх асудзілі да сямі гадоў зьняволеньня за тое, што яны паднялі тост за свабоду.

У 1977 годзе атрымала Нобэлеўскую прэмію міру за сваю «кампанію супраць катаваньняў», у 1978 — .

## Крыніцы

## Літаратура
* Jürgen Wüst: *«Imperialistisches Menschenrechtsgeschrei». Der Kampf des MfS gegen die Internationale Gesellschaft für Menschenrechte (IGFM) und Amnesty International (AI)*, in: *Deutschland Archiv*, Nr. 3/1998, S. 418—427

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка


Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі міру
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі Уляфа Пальмэ
Катэгорыя:НДА з кансультатыўным статусам пры Эканамічнай і сацыяльнай Радзе ААН
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1961 годзе
Мазавецкае ваяводзтва (неадназначнасьць)

**Мазавецкае ваяводзва** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў наступных дзяржавах:
* Каралеўства Польскае і Рэч Паспалітая (1529—1795)
* Рэч Паспалітая (1793)
* Царства Польскае (1816—1837)
* Сучасная Польшча (з 1999)
Менскі дзяржаўны мастацкі каледж імя Аляксея Глебава

**Менскі дзяржаўны мастацкі каледж імя [[Аляксей Глебаў|Аляксея Глебава]]** («Глебаўка») — сярэдне-спэцыяльная навучальная ўстанова Беларусі.

Вядзе сваю гісторыю ад 1918—1919 гадоў, калі ў Віцебску была створаная мастацкая школа на базе студыі беларускага мастака Юрыя Пэна. Пасьля аб’яўленьня набору ў школу, у яе запісалася 120 чалавек. У 1923 годзе школа была рэарганізаваная ў Віцебскі мастацкі тэхнікум, а праз пэўны час тэхнікум быў перайменаваны ў вучэльню.

У 1941 годзе праца вучэльні была спыненая. Сваю дзейнасьць яна ўзнавіла 1 верасьня 1947 году ў Менску загадам Камітэту па справах мастацтваў пры Савеце Міністраў СССР ад 1 жніўня 1947 г.

## Адукацыя
Вучэльня праводзіць адукацыю па наступных кірунках: дэкаратыўна-прыкладное мастацтва, скульптура, жывапіс, дызайн. Прыём ажыцьцяўляецца на дзённую форму атрыманьня адукацыі на аснове агульнай базавай адукацыі.

## Выпускнікі
У розныя гады Менскую мастацкую вучэльню скончылі Андрэй Бембель, Аляксей Глебаў, Іван Ахрэмчык, Віталь Цьвірко, Леў Лейтман, Людвіг Асецкі, Лявон Баразна, Лявон Вольскі , Сяргей Харэўскі , Яўген Кулік, Адам Глёбус, Тодар Кашкурэвіч, Міхал Анемпадыстаў, Алег Дземідовіч і іншыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
*
Катэгорыя:Коледжы Менску