Сяргей Новік-Пяюн

**Сяргей Новік-Пяюн** (сапр. *Сяргей Міхайлавіч Новік*; , в. Лявонавічы, Слуцкі павет, Менская губэрня, цяпер Нясьвіскі раён, Менская вобласьць — 26 жніўня 1994, Менск) — беларускі паэт і празаік.

Псэўданімы: *Алесь Бярозка*; *С. Каліноўскі*; *Малады Дзядок*; *Сяргей Пяюн*; *С. Стапанчык*; *Н. Сяргееў*; *Od naszego morza*; *Dziecko Pomorza*; *Gіos Њwiecki*; *Krasnoludek*; *Krasnoludek z Borуw Tucholskich*; *Stary Dziadok*; Крыптанімы: *Н.*; *С. Н.*; *С. П.*; *N.*

## Біяграфія
Нарадзіўся 27 жніўня 1906 году ў вёсцы Лявонавічы Нясьвіскага раёна Менскай вобласьці ў сялянскай сям’і.

У 1918—1924 гадах вучыўся ў Нясьвіскай гімназіі, дзе прымаў удзел у скаўцкім руху; у 1925—1926 гадах на беларускіх настаўніцкіх курсах у Вільні.

У 1925 апублікаваў свой першы верш «Ня бядуй» у часопісе «Студэнцкая думка» (№ 4), пачаў выступаць у віленскіх прагрэсіўных беларускіх газэтах і часопісах з вершамі. У 1926 стварыў у роднай вёсцы хор (з 1963 народны) і тэатар. Арганізаваў гурток ТБШ, беларускую бібліятэку і тайныя школы ў Лявонавічах і навакольлі, за што ў 1926 за культурна-асьветніцкую работу высланы польскімі ўладамі ў Сьвеце над Віслай. Адбыў пяцігадовую ссылку на Памор’і (1926—1931).

У 1927—1931 супрацоўнік віленскага часопісу для дзяцей «Заранка», афармляў часопіс. У Вільні асобнымі выданьнямі выйшлі яго п’есы «Цудоўная ноч» (1927), «Ёлка Дзеда Мароза» (1927), «Прадка над крыжам» (1939), у зборніку «Сцэнічныя творы» (1927) — п’еса «Пакой у наймы».

Пасьля вяртаньня ў родныя мясьціны ў 1931 зноў арыштаваны і высланы пад нагляд паліцыі ў Слонім. Разам з жонкай Людмілай у 1938—1939 выдаваў польскамоўную газэту «Gazeta Słonimska». Чарговы раз арыштаваны польскімі ўладамі ў сакавіку 1939; сядзеў ў турме ў Баранавічах. Быў вызвалены пасьля прыходу Чырвонай Арміі.

У 1939—1940 працаваў у сыстэме народнай адукацыі інспэктарам Слонімскага раённага аддзела народнай асьветы, потым дырэктарам Слонімскага раённага краязнаўчага музэю (1940—1941). У чэрвені 1941 выратаваў экспанаты музэю разам з І. Стаброўскім, схаваўшы іх на ўскраіне горада.

Падтрымліваў сувязі з партызанамі. У 1943 годзе за сувязь з партызанамі арыштаваны СД; адпраўлены ў лягер сьмерці Калдычэва (быў прыгавораны фашысцкімі ўладамі да пакараньня сьмерцю). 4 ліпеня 1944 году падчас расстрэлу групы вязьняў (600 чалавек) паранены, прыкінуўся мёртвым, што і выратавала.

Пасьля вызваленьня Слоніму працаваў дырэктарам Слонімскага гістарычна-краязнаўчага музэю (1944). 14 сьнежня 1944 году арыштаваны органамі НКДБ; 24 сакавіка 1945 году ваенным трыбуналам войск НКУС Баранавіцкай вобласьці асуджаны за «*здраду радзіме*» на 10 гадоў пазбаўленьня волі і адпраўлены на Калыму. Вызвалены і рэабілітаваны Ваенным трыбуналам Беларускай ваеннай акругі ў пэрыяд з 5 лістапада 1958 да 18 сьнежня 1958 году.

У 1959 годзе вярнуўся ў Беларусь. Жыў у Слоніме, Нясьвіжы; з 1960 году — у Менску. Выступаў у беларускім рэспубліканскім друку. Некаторыя песьні на словы Новік-Пяюна лічацца народнымі, найбольш вядомыя з іх «Зорачкі» і «Над Шчарай» («Слонімскі вальс»). Пісаў на беларускай, рускай, польскай мовах і на эспэранта. Аўтар зборнікаў вершаў «Заўсёды з песьняй» (1984), кніжкі вершаў для дзяцей «Зорачкі ясныя» (1986), «Песьні з-за кратаў» (1993). Напісаў некалькі песень на свае вершы («Зорачкі», «Над Шчарай» і іншыя).

Сябра СП Беларусі з 1984 году. Сябра СП СССР з 1984 году. Асабовая справа Н.-П. № П-5614 з фатаздымкам захоўваецца ў архіве УКДБ Гарадзенскай вобласьці.

## Бібліяграфія
* Заўсёды з песняй. Мн., 1984;
* Зорачкі ясныя: Вершы. Мн., 1986.
* «Песьні з-за кратаў». Вершы, песьні, паэмы. Мн., 1993.

## Заўвагі

## Літаратура
* Ліс А. Іскры з вогнішча // ЛіМ. 1966, 22 лют.;
* Пяткевіч А. Сцежкамі роднага краю // Наднёманскія былі. Мн., 1968;
* Лойка А. Душа рвалася да песень // ЛіМ. 1981, 9 кастр.;
* Шишигина К. Музы Несвижа. Мн., 1986;|БП, т. 4.

## Вонкавыя спасылкі
* Новік-Пяюн Сяргей. Біяграфія
* Вершы C. Новік-Пяюна на Нацыянальным паэтычным партале «Вершы.ru»

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1906 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясьвіскім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Трэцім Райху і яго акупаваных тэрыторыях
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Высланыя на Калыму
Катэгорыя:Памерлі ў Менску