open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Клаўс Элсбергс

**Клаўс Элсьбергс** (; , Рыга — , Юрмала) — латыскі паэт і перакладчык.

## Жыцьцяпіс
Сын паэткі Візмы Бэлшавіцы. Вывучаў францускую філялёгію ў Латвійскім дзяржаўным унівэрсытэце (1977—1982), працаваў у выдавецтве *Liesma* («Полымя») і часопісе *Avots* («Крыніца»). Яго вершы пачалі зьяўляцца ў друку з 1978 году, і пры жыцьці пісьменьніка выйшлі два зборнікі яго паэзіі. Яшчэ адзін быў надрукаваны пасьля сьмерці.

Але на радзіме Элсьбергс вядомы ня толькі як выбітны паэт, але як і выдатны перакладчык з францускай, ангельскай і расейскай моваў. Сярод яго перакладчыцкіх здабыткаў — паэзія Гіёма Апалінэра, Поля Элюара, Люі Арагона і раман «Бойня нумар 5» Курта Вонэгута.

Памёр Клаўс Элсьбергс у Юрмале пры нявысьветленых абставінах.

У 1987 годзе ў Латвіі была заснаваная літаратурная прэмія яго імя за найлепшую дэбютную кнігу.

## Бібліяграфія
* *Pagaidīsim ausaino.* (1981)
* *Bēdas uz nebēdu.* (1986)
* *Velci, tēti.* (1989)

## Крыніцы

## Літаратура
* Bibliogrāfija // Elsbergs K. Tīkami rosīgi šļaksti. — Rīga: Enigma, 2000. — 285.—323.lpp. (Informācija par Klāva Elsberga, kā arī viņam veltītām publikācijām.)

## Вонкавыя спасылкі
* Мой сьвет у сумётах тоне. Вершы
* Кароткая біяграфія
* Кароткая біяграфія

Катэгорыя:Латыскія літаратары
Катэгорыя:Латыскія паэты
Катэгорыя:Латвійскія перакладчыкі
Катэгорыя:Перакладчыкі на латыскую мову
Ёст ван дэн Вондэль

**Ёст ван дэн Во́ндэль** (; 17 лістапада 1587, Кёльн — 5 лютага 1679, Амстэрдам) — выбітны паэт і драматург Нідэрляндаў, адзін з найбольш яскравых прадстаўнікоў «Залатога стагодзьдзя» нідэрляндзкай літаратуры. Сваёй творчасьцю заклаў асновы сучаснай нідэрляндзкай літаратурнай мовы.

## Біяграфія
Сын купца-анабаптыста, які перасяліўся падчас рэлігійных ганеньняў ў Кёльн. Малады Вондэль таксама быў прызначаны для купецкай прафэсіі. Перасяліўшыся ў 12-гадовым узросьце ў Амстэрдам, пачаў займацца паэзіяй ў школах «рыторыкі», дзе атрымаў гуманітарную адукацыю і засвоіў старажытныя мовы.

Творы Вондэля ахопліваюць амаль усе віды паэтычнай творчасьці: ён — аўтар лірычных, эпічных і дыдактычных вершаў, а таксама шматлікіх драм (усяго 32), якія прынесьлі яму сусьветную вядомасьць. Перакладаў францускіх, італьянскіх і антычных аўтараў.

У Нідэрляндах Адраджэньне супадала з нацыянальным вызваленьнем і Рэфармацыяй, і творчасьць Вондэля адлюстроўвала ўсе гэтыя гістарычныя рухі. У александрыйскіх вершах ён узносіць веліч краіны, рост гандлёвых гарадоў, подзьвігі галяндцаў на сушы і морах, у вершах антычнай формы апявае нацыянальны рух супраць гішпанцаў («Geboortklock van Willem van Nassau», 1626 і інш.)

## Бібліяграфія

* Baumgartner A., Joost van den Vondel, Freiburg, 1882.
* Looten C., Étude littéraire sur le poète néerlandais Vondel, Lille, 1889.
* Hack, J. van den Vondel, Hamburg, 1890.
* Alberdingk Thijm J. A., Portretten van Joost van den Vondel, Amst., 1895.
* Kalff G., Vondel leven, 2-е изд., Haarlem, 1902;
* Brandt G., Leven van Vondel, reitgeg. door J. Hoeksma, Amst., 1905.
* Simons J., Vondel dramatick, Amst., 1912.
* Edmundson, Milton and Vondel, Lpz., 1885.
* Kollwijn, Ueber d. Einfluss d. Holländisch. Dramas.

### Беларускія пераклады
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нідэрляндзкія драматургі
Катэгорыя:Нідэрляндзкія паэты і паэткі
Катэгорыя:Літаратары барока
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Томас Мур

**Томас Мур** (,  — ) — паэт, песеньнік і аўтар баляд. Адзін з асноўных прадстаўнікоў ірляндзкага рамантызму. Найбольш вядомымі яго творамі зьяўляюцца «Апошняя ружа лета» і зборнік «Ірляндзкія мэлёдыі».

Ірляндыя, яе лёс, пераважаюць у тэматыцы Мура. Нават у вобразах яго ўсходняга рамана «Лала Рук» лёгка пазнаць ірляндзкіх змагароў за свабоду, а ў матывах яго ўстаўных паэм — ірляндзкія матывы. Агульны характар усёй творчасьці Мура ў цэлым адбіўся і на яго мастацкіх сродках. У яго паэзіі няма напружанага дзеяньня, няма драматызму і патасу барацьбы, няма глыбокіх супярэчнасьцяў сіл змаганьня. Усе кантрасты ў Мура згладжваюцца, зло затушоўваецца. Вытанчанае эстэцтва вылучаецца на першы плян.

## Беларускія пераклады
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сачыненьні Т. Мура на старонцы праекта Гутэнбэрг (на англ.)
* Даведнік па творах Мура, якія сталі песьнямі на розных мовах (на англ.)

Катэгорыя:Ірляндзкія паэты
Люсі Бронз

**Люсі Бронз** () — ангельская футбалістка-прафэсіянал, якая выступае за Манчэстэр Сіці і Ангельшчыну ў якасьці правага абаронцы. Яна прадстаўляла Ангельшчыну на ўсіх моладзевых узроўнях, перш чым гуляць за нацыянальную зборную на Эўра-2013. Люсі Бронз выступала на чэмпіянаце сьвету 2015 году, дапамагаючы Ангельшчыне заняць трэцяе месца, і на чэмпіянаце сьвету 2019 году, у якім Ангельшчына заняла чацьвертае месца. У 2019 годзе яна была прызнана найлепшай футбалісткай Эўропы, а ў сьнежні 2020 году — найлепшай футбалістай ФІФА.

## Крыніцы
Юган Людвіг Рунэбэрг

**Ю́ган Лю́двіг Ру́нэбэрг** (5 лютага 1804 — 6 траўня 1877) — фінскі паэт, пісаў свае творы на швэдзкай мове, зьяўляецца аўтарам нацыянальнага гімну Фінляндыі.

## Жыцьцяпіс
Скончыў унівэрсытэты ў Ваасе і ў Оўлу, у апошнім працаваў як выкладчык лаціны і лацінскай літаратуры. У сваёй творчасьці вялікую ўвагу надаваў жыцьцю простага фінскага селяніна. Найлепшым творам Рунэбэрга ў гэтай тэматыцы зьяўляецца *Bonden Paavo* — твор пра селяніна зь фінскай правінцыі, які з-за страты ўраджаю малоціць муку з кары дрэва і выпякае зь яе хлеб. Пачатак перакладзены на беларускую мову Максімам Багдановічам. Сярод самых вядомых твораў Рунэбэрга — «Кароль Ф'яляр» (швэд. Kung Fjalar) і цыкл вершаў «Апавяданьні прапаршчыка Столя» (швэд. Fänrik Ståhls sägner).

Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў таксама Лявон Баршчэўскі.

## Творы
* Runot (Вершы), 1830
* Hirvenhiihtäjät (Паляўнічыя на лася), 1832
* Runot. Toinen vihko (Вершы), 1833
* Hanna (Ганна), 1836
* Nadeschda ja Jouluilta (Спадзяваньне), 1841
* Runot. Kolmas vihko (Вершы), 1843
* Kuningas Fjalar (Кароль Ф’ялар), 1844
* Vänrikki Stoolin tarinat, ensimmäinen osa (Апавяданьні прапаршчыка Столя, перш. частка), 1848
* Vänrikki Stoolin tarinat, toinen osa (Апавяданьні прапаршчыка Столя, друг. частка), 1860
* Salamiin kuninkaat (Каралі ў саломе), 1863

## Крыніцы

Катэгорыя:Фінскія літаратары
Катэгорыя:Швэдзкамоўныя паэты
Готфрыд Келер

**Го́тфрыд Ке́лер** (; , Цюрых — , там жа) — швайцарскі пісьменьнік, клясык швайцарскай літаратуры. Пісаў на нямецкай мове.

## Жыцьцяпіс
У пяцігадовым узросьце страціў бацьку, маці другі раз выйшла замуж. Вучыўся ў Мюнхэне ў Акадэміі мастацтваў (1840—1842). Пазьней вучыўся ў Гайдэльбэргу і ў Берліне. Займаў пасаду статс-сакратара кантона Цюрых.

## Літаратурная дзейнасьць
Дэбютаваў у 1846 годзе вершамі палітычнага характару. Аўтар раману «Зялёны Генрых» (ням.: Der grüne Heinrich; 1855; 2. Рэдакцыя 1879—1880), напісанага ў традыцыях «раману выхаваньня», навэлы «Сельскія Рамэа і Джульета» (ням. Romeo und Julia auf dem Dorfe; 1856), зборнікаў навел «Людзі з Зэльдвілы» (ням.: Die Leute von Seldwyla, т. 1—2, 1856—1874), «Сем легенд» (ням. Sieben Legenden, 1872), «Цюрыхскія навэлы» (ням. Züricher Novellen, 1878 ), «Выслоўе» (ням.: Das Sinngedicht, 1881), раману «Марцін Заляндэр» (ням.: Martin Salander, 1886).

## Беларускія пераклады
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы

## Літаратура
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.223

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Швайцарскія раманісты
Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты
Майроніс

**Майроніс** (, сапраўднае імя **Ёнас Мачуліс**; 21 кастрычніка [2 лістапада] 1862, Пасандравіс, цяпер Расенскі раён — 28 чэрвеня 1932, Коўна) — летувіскі паэт, драматург, выбітны прадстаўнік летувіскага рамантызму; тэоляг, каталіцкі сьвятар.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пачатковую адукацыю і валоданьне польскай мовай атрымаў дома. Вучыўся ў Ковенскай гімназіі ў 1873—1883 гадах.

У 1883—1884 гадах вучыўся на гісторыка-філялягічным факультэце ў Кіеўскім унівэрсытэце Сьвятога Уладзімера.

У 1884 годзе па жаданьні бацькоў паступіў у Ковенскую духоўную сэмінарыю. Пасьля яе заканчэньня ў 1888 годзе працягнуў вучобу ў пецярбурскай Духоўнай акадэміі, якую скончыў у 1892 годзе.

У 1892—1894 і 1909—1932 гадах выкладаў у Ковенскай духоўнай сэмінарыі, у 1909—1932 гадах яе рэктар.

У 1894—1909 гадах прафэсар Пецярбурскай духоўнай акадэміі; з 1903 году доктар тэалёгіі. У 1922—1932 гадах загадчык катэдры маральнай тэалёгіі Летувіскага ўнівэрсытэту ў Коўне (з 1930 гады Ўнівэрсытэт Вітаўта Вялікага). У 1923—1924 гадах выкладаў у гэтым унівэрсытэце летувіскую літаратуру.

Імем Майроніса названы вуліцы ў Вільні (Вуліца Майронё), Коўне і іншых гарадах Літвы.

## Беларускія пераклады
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Летувіскія літаратары
Катэгорыя:Летувіскія паэты
Катэгорыя:Летувіскія каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятары
Гісторыя пад знакам Пагоні

**«Гісто́рыя пад зна́кам Паго́ні»** — гістарычная перадача, прысьвечаная гісторыі Беларусі, якая трансьлявалася на «Белсаце» зь 2009 году да 2015 року. У праграме Ўладзімер Арлоў разам з Алесем Краўцэвічам, які таксама зьяўляўся экспэртам у некаторых выпусках, разьбіраюць розныя тэмы з гісторыі Беларусі ў даволі простай форме й у сьціслым фармаце (каля 10 хвілінаў). Перадача выходзіла штотыдзень. Ейнай мэтай было паказаць беларускую гісторыю як «*захапляльную вандроўку*», такім чынам прыцягнуўшы ўвагу беларусаў да яе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* На сайце «Белсату»
* На сайце «Мовы Нанова»
* Перадача на «Нашай Ніве»

Катэгорыя:Белсат
Катэгорыя:Тэлеперадачы на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2009 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2015 годзе
Катэгорыя:Гістарыяграфія гісторыі Беларусі
Эзра Паўнд

**Эзра Ўэстан Люміс Паўнд** (;  — ) — амэрыканскі паэт, адзін з заснавальнікаў ангельскамоўнай мадэрнісцкай літаратуры, выдавец і рэдактар.

## Зборнікі і цыклі
* «Захапленьне» (1909)
* «Маскі» (1912)
* «Стары Кітай» (1915)
* «Lustra» (1916)
* «Х'ю Селвін Маберлі» (1920)
* «Песьні» (1917—1970)
* «Пізанскія песьні» (1948)

## Беларускія пераклады
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклалі Янка Юхнавец, Андрэй Хадановіч, Лявон Баршчэўскі, Макс Шчур.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фашысты
Катэгорыя:Антыкамуністы
Блез Сандрар

**Блез Сандрар** (, сапраўднае імя — **Фрэдэрык-Люі Сазэ**, , 1 верасьня 1887, Ля-Шо-дэ-Фон, Нэўшатэль — 21 студзеня 1961, Парыж) — швайцарскі і францускі пісьменьнік.

## Творы
### Вершы
* La Légende de Novgorode (1907, надрукаваны 1996)
* Séquences (1912)
* Les Pâques à New York (1912)
* La Prose du transsibérien et de la petite Jehanne de France (1913)
* La Guerre au Luxembourg (1916)
* Le Panama ou les aventures de mes sept oncles (1918)
* 19 Poèmes élastiques (1919)
* Feuilles de route (1924)
* Kodak. Documentaires (1924)

### Раманы і апавяданьні
* J'ai tué (1918, зь ілюстрацыямі Ф.Лежэ)
* L'Or (1925, раман пра амэрыканскага авантурыста-золаташукальніка)
* Moravagine (1926, раман)
* Petits contes nègres pour les enfants des blancs (1926, па матывах афрыканскіх мітаў)
* Les Confessions de Dan Yack (1929, раман, Ганкураўская прэмія)
* Rhum — L'aventure de Jean Galmot (1930, раман-рэпартаж)
* Hollywood, la Mecque du cinéma (1936, раман-рэпартаж)
* L'Homme foudroyé (1945, першая кніга аўтабіяграфічнай тэтралёгіі)
* La Main coupée (1946, другая кніга)
* Bourlinguer (1948, трэцяя кніга)
* Le Lotissement du ciel (1949, чацьвёртая кніга)
* Emmène-moi au bout du monde! (1953, раман)

## Беларускія пераклады
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Bochner J.* Blaise Cendrars: discovery and re-creation. — Toronto; Buffalo: University of Toronto Press, 1978.
* *Chefdor M.* Blaise Cendrars. — Boston: Twayne Publishers, 1980.
* *Cendrars M.* Blaise Cendrars. — P.: Balland, 1984. (біяграфія, напісаная дачкой пісьменьніка)
* *Debenedetti J.-M.* Blaise Cendrars. — P.: H. Veyrier, 1985.
* L'Encrier de Cendrars: actes du colloque du centenaire. — Boudry-Neuchâtel: Baconnière, 1989. (матэрыялы калёквіюму да 100-годзьдзя пісьменьніка)
* Blaise Cendrars: je suis l'autre. — P.: Champion, 2004.
* Doisneau rencontre Cendrars. — P.: Buchet-Chastel, 2006.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Цэнтру па вывучэньні творчасьці Сандрара (фр.)

Катэгорыя:Францускія раманісты
Катэгорыя:Францускія паэты
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Літаратары, вядомыя пад псэўданімамі
Дубрава (вёска, Гарадзенская вобласьць)

**Ду́брава** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жалудоцкага сельсавету.

У 1940—1969 гадах цэнтар Дубраўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 — 50 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Жалудоцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Лябёдка

Назву **Лябёдка** маюць:

* Лябёдка — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенская вобласьці.
* Лябёдка — народная назва віду Origanum majorana.
* Лябёдка — народная назва віду Origanum vulgare.

## Прозьвішча
* Валеры Лябёдка (1951—2016) — беларускі мастак.

## Падвойныя назвы
* Вялікая Лябёдка
Лябёдка (вёска)

**Лябё́дка** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жалудоцкага сельсавету.

## Гісторыя
У 1664 г. згадваецца ў складзе Лідзкага павету ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2009 — 15 жыхароў

## Асобы

* Вацлаў  Іваноўскі (1880 — 1943) — беларускі палітычны і грамадзкі дзяяч

## Крыніцы

Катэгорыя:Жалудоцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Скоржыцкі сельсавет

**Ско́ржыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар — вёска Скоржыкі.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 году як **Ельненскі сельсавет** у складзе Шчучынскага раёну Баранавіцкай вобласьці БССР. Цэнтар — вёска Ельня.

З 20 верасьня 1944 году ў складзе Гарадзенскай вобласьці. 16 ліпеня 1954 году перайменаваны ў Скоржыцкі сельсавет, цэнтар перанесены ў вёску Скоржыкі.

11 ліпеня 1972 году скасаваны, тэрыторыя далучана да Каменскага сельсавету.

## Крыніцы

## Літаратура
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1972 годзе
Грамавічы

**Грамаві́чы** (таксама сустракаецца — *Гра́мавічы*) — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Каменскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 — 61 жыхар

## Крыніцы

Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Шчучынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Дыярыюш

**Дыярыюш** ( дзёньнік) — жанр гістарычна-дакумэнтальной прозы, у якім падзеі грамадзка-палітычнага або прыватнага жыцьця пададзены ў форме храналягічнай пасьлядоўнасьці ў форме датаваных запісаў праз суб’ектыўнае ўспрыняцьце пісара.

## Гісторыя
У ВКЛ дыярыюшы ствараліся з 16 ст. пераважна прадстаўнікамі шляхецкага стану, якія апісвалі падзеі асабістага жыцьця, а таксама важныя палітычныя падзеі. На станаўленьне дыярыюша як жанру дакумэнтальнае літаратуры ўплывалі летапісы і хронікі, у якіх у 16 ст. выявіліся зрухі да "алітаратурваньня" храналягічных запісаў, а таксама дзёньнікі соймаў і пасольстваў. У 2-й палове 16 ст. на зьмену традыцыйнаму летапісаньню прыйшлі разнастайныя творы ў выглядзе аглядаў, хранографаў, успамінаў, сінопсісаў, сямейных дзёньнікаў, у форме дыярыюшаў ствараліся дзелавыя і аўтабіаграфічныя запісы, журналы падарожжаў і ваенных паходаў, мастацкія творы. Яны пісаліся па сьвежых сьлядах падзей і вылучыліся павышанай увагай да асобы чалавека, яго запатрабаваньняў, імкненьняў і сацыяльнага быту. Першым у ВКЛ дыярыюшам аўтабіяграфічнага характару былі так званыя "Гістарычныя запіскі" новагародзкага падсудка Ф. М. Еўлашоўскага (канец 16 — пач. 17 ст.). "Дыярыюш" Афанасія Берасьцейскага (Філіповіча) 1-й пал. 17 — першы твор гісторіка-мэмуарнага жанру на беларускай мове, які мае адпаведны загаловак. Першымі мэмуарнымі дыярыюшамі на польскай мове ў ВКЛ былі дзёньнікі бацькі і сына С. І. Маскевіча і Б. К. Маскевіча. Дыярыюш С. Маскевіча — першы твор, які вылучаецца высокім мастацкім майстэрствам. Дыярыюшы пакінулі Я. А. Храпавіцкі, Я. Цадроўскі, Ю. Будзіла, Я. К. Сапега, С. Я. Незабытоўскі, Я. У. Пачобут-Адляніцкі, П. К. Абуховіч (17 ст.), Ф. Шырма (18 ст.) і іншыя. Штодзённыя запісы нясьвіскага ардыната М. К. Радзівіла (Рыбанькі) займаюць 8 рукапісных тамоў (цалкам не выдадзены). Форму Дыярыюшаў маюць Барклабаўскі летапіс і запіскі Б.Радзівіла ("З дыярыюша горада Слуцка"). Шмат дзёньнікавых запісаў і мэмуараў пакінулі замежныя падарожнікі і паслы, якія праязджалі праз ВКЛ: У. Кокс, І. Бэрнулі, Ж. Э. Жылібер, Г. Форстэр, Г. Гейкінг, П. Кампэнгаўзэн і іншыя. Зь сярэдзіны 18 ст. дыярыюшы ўсё больш выцясьняліся ўспамінамі, заснаванымі на рэтраспэктыўнай рэляцыі (успаміны М. Матушэвіча, С. Тучкова і іншых) У гэтай жанравай разнавіднасьці вылучаліся ўспаміны-дзёньнікі, успаміны-раманы (С.Р.Пільштын), успаміны-аўтабіяграфіі (кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі), успаміны-генэалёгіі (І. І. Ю. Храптовіч) і іншыя. Дзеяньні расейскіх войск у пэрыяд падзелаў Рэчы Паспалітай адлюстраваны ў дзёньніках расейскіх генэралаў П. М. Крачэтнікава (1767-68) і М. М. Крачэтнікава (1792), якія па зьмесьце блізкія да афіцыйных журналаў баявых дзеяньнеў. Дзёньнік капітана Маскоўскага грэнадэрскага палка Гразева паведамляе пра падзеі ў Вільні ў час паўстаньня 1794, а генэрала А. І. Безбародкі — пра знаходжаньне караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага ў Гародні ў 1795-96.

## Літаратура
* Помнікі старадаўняй беларускай пісьменнасьці. Мн., 1975;
* Помнікі мемуарнай літаратуры Беларусі XVII ст. Мн., 1983.

Катэгорыя:Біяграфіі
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Генадзь Айгі

**Генадзь Мікалаевіч Айгі** (; прозьвішча пры нараджэньні **Лісін**, пазьней зьмяніў прозьвішча на радавое прозьвішча Айгі; 21 жніўня 1934, Шаймурзіна, Батырэўскі раён, Чуваская АССР — 21 лютага 2006, Масква) — чуваскі паэт і перакладчык, па нацыянальнасьці чуваш. Старэйшы брат чуваскай пісьменьніцы Евы Лісінай, бацька кампазытара, скрыпача і музычнага дзеяча Аляксея Айгі, а таксама актрысы і віджэя Веранікі Айгі.

Адзін зь лідэраў савецкага авангарднага мастацтва 1960-1970-х гадоў. Унёс вялікі ўклад у папулярызацыю чуваскай паэзіі і чуваскай культуры ў сьвеце. Ляўрэат прэміі Андрэя Белага (1987), Пастэрнакаўскай прэміі (2000, першы ляўрэат), прэміі Францускай Акадэміі (1972), прэміі імя Петраркі (1993) і інш. Камандор Ордэна літаратуры і мастацтва (1998).

## Пераклады на беларускую мову
* ARCHE-пачатак № 10, 2009, «Паклон — спеву. 100 варыяцый на тэмы народных спеваў Паволжа». — С.34—55, пер. Дз. Дзьмітрыеў, А. Арашонак.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Генадзь Айгі на сайце «Вавілон»

Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Чуваскамоўныя паэты
Катэгорыя:Літаратары, вядомыя пад псэўданімамі
Катэгорыя:Шматмоўныя літаратары
Ёзэф фон Айхэндорф

**Ёзэф фон Айхэндорф** ( — ) — нямецкі пісьменьнік.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў замку Любавіц (Верхняя Сылезія) у шляхетнай сям’і. У дзяцінстве атрымаў хатнюю адукацыю; у 1801 годзе паступіў у каталіцкую гімназію ў Брэслаў (цяпер Уроцлаў, Польшча), а ў 1805 годзе пачаў вывучаць правазнаўства ва ўнівэрсытэце г. Гале. З уварваньнем напалеонаўскіх войскаў унівэрсытэт у 1806 годзе быў зачынены; два гады Айхэндорф правёў ў Гайдэльбэргу, дзе зблізіўся з Клемэнсам Брэнтана ды іншымі прадстаўнікамі рамантызму. Правучыўшыся наступныя два гады ў Бэрліне і Ене, Айхэндорф ў 1813 годзе ўступіў у добраахвотніцкі атрад «стралкоў Лютцаа», дзе і служыў да канца вайны з Напалеонам у 1815 годзе. Пасьля жаніцьбы ў 1816 годзе служыў чыноўнікам у Бэрліне, Брэслаў, Данцыгу і Кёнігсбэргу. У 1844 годзе выйшаў на пэнсію і да самай сьмерці жыў у Нэйсэ (Сылезія).

## Беларускія пераклады
На беларускую мову асобныя вершы пераклалі Алег Лойка, Уладзімер Папковіч.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сылескім ваяводзтве
Катэгорыя:Нямецкія паэты і паэткі
Ганс Арп

**Ганс Арп** (, таксама *Жан Арп* ; , Страсбург, Эльзас-Лятарынгія, Нямецкая імпэрыя — , Базэль, Швайцарыя) — нямецкі і францускі паэт, мастак, графік, скульптар.

## Творы

### Каталёгі выставак
* Hans Arp 1886—1986. Rolandseck: Stiftung Hans Arp und Sophie Taeuber-Arp; Stiftung Bahnhof Rolandseck, 1986
* Hans Arp (1886—1966) zum 100. Geburtstag. Zürich: Kunsthaus Zürich, 1986.
* Hans Arp 1886—1966: Druckgrafik. München: Edition e, 1986
* Hans Arp, Sophie Taeuber-Arp. Ostfildern-Ruit: G. Hatje, 1996
* Hans Arp 1886—1966. Berlin: Kulturstiftung der Länder, 1997
* Hans Arp, Worte Ania Harms (Hrsg.). Oberursel: A. Harms, 2002
* Schwitters — Arp/ Hrsg. Hartwig Fischer. Ostfildern-Ruit: Hatje Cantz, 2004
* Hans Arp, Göttinnen umgeben von ihren Rosen und Schlangen/ Ania Harms (Hrsg.). Oberursel: A. Harms, 2005
* Hans Arp, Singendes Blau/ Ania Harms (Hrsg.). Oberursel: A. Harms, 2006
GaVnUuch`ek Anatoly

### Літаратурныя сачыненьні
* Gesammelte Gedichte. Bd.1-3. — Zurich; Wiesbaden, 1966—1984.
* Arp on Arp: poems, essays, memories. — New York: Viking Press, 1972.
* Sable de lune: poèmes choisis. — Paris: Arfuyen, 2005.

## Літаратура пра паэта і мастака
* *Last R.W.* Hans Arp: the poet of Dadaism. — London: Wolff, 1969.
* *Poley St.* Hans Arp: die Formensprache im plastischen Werk. — Stuttgart: G. Hatje, 1978.
* *Fauchereau S.* Arp. — New York: Rizzoli, 1988.
* *Rossi P.L.* Hans Arp. — Paris: Virgile, 2006.

## Беларускія пераклады
Верш Арпа на беларускую пераклала Натальля Ламека.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія 
* Сайт Фонду Арпа 

Катэгорыя:Нямецкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Швайцарскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Сюррэалісты
Катэгорыя:Шматмоўныя літаратары
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Ганаровага легіёну
Катэгорыя:Мастакі-абстракцыяністы
Жаашэн дзю Бэле

**Жаашэн дзю Бэле**, **Іаахім дзю Белэ** (; 1522 (1525 — па іншых дадзеных), замак Цюрмэльер паблізу Ліры, Анжу (Францыя) — , Парыж) — адзін з выбітных францускіх паэтаў XVI стагодзьдзя, член паэтычнай групоўкі «Плеяда» і бліжэйшы сябар яе кіраўніка Рансара.

## Пераклады на беларускую мову
Вершы дзю Бэле пераклалі Зьміцер Колас, Леанід Дранько-Майсюк.
* Хрэстаматыя па літаратуры народаў свету. Частка першая. Мн, 1995, Беларускі гуманітарны адукацыйна-асветніцкі цэнтр, П’ер дэ Рансар. — С.422: Абарона і ўсхваленне французскай мовы, (Перакладчык З. Колас).

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія паэты
Оярс Вацыеціс

**О́ярс Ва́цыеціс** (; , хутар Думп'і, Валкскі раён, Латвія — , Рыга) — латыскі паэт. Заслужаны дзеяч культуры Латвіі (1972). Народны паэт Латвіі (1977). Дзяржаўная прэмія СССР (1982).

## Жыцьцяпіс
Навучаўся ў Латвійскім унівэрсытэце.

## Творчасьць
Друкаваўся з 1950 году. Чалавек як стваральнік усіх каштоўнасьцей, як частка прыроды і гегемон жыцьця, яго адносіны да Сусьвету, гісторыі, народу і часу — асноўнае ў кнігах паэзіі Вацыеціса «Вецер далёкіх вандраваньняў» (1956), «Дыханьне» (1966, Дзяржаўная прэмія Латвіі 1967), «Час зязюль» (1968), «Гама» (1976), «Антрацыт» (1978), «Правапіс маланкі» (1980). Аўтар аповесьці «Вачыма тых дзён» (1958).

Асобныя вершы Вацыеціса ў перакладзе Рыгора Барадуліна выйшлі на беларускай мове ў зборніку «Латышская савецкая паэзія».

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дзіцячыя літаратары
Катэгорыя:Шматмоўныя літаратары
Катэгорыя:Перакладчыкі на латыскую мову
Катэгорыя:Літаратары сацыялістычнага рэалізму
Рыманды

**Ры́манды** — вёска ў Беларусі, у міжрэччы Ельні і Скідалькі. Уваходзяць у склад Каменскага сельсавету Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Рымунд (Rimund) — імя германскага паходжаньня. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rymund.

## Насельніцтва
* 1999 — 6 чалавек
* 2009 — 5 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Шчучынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Картына-д’Ампэцца

**Картына-д’Ампэцца** (, ) — горад, у рэгіёне Вэнэта, у правінцыі Бэлюна. У 1956 праходзілі Зімовыя Алімпійскія гульні (ў 1944 годзе адмененыя праз Другую сусьветную вайну), таксама плянуецца ў 2026 годзе Зімовыя Алімпійскія гульні разам з горадам Мілянам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Італіі
Бабруйскі гарадзкі выканаўчы камітэт

**Бабру́йскі гарадзкі́ выкана́ўчы камітэ́т** (скарочана: Бабруйскі гарвыканкам) — орган выканаўчай улады ў месьце Бабруйску.

Падпарадкаваны Магілёўскаму аблвыканкаму, але старшыню гарвыканкаму прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: м. Бабруйск.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарадзкія выканаўчыя камітэты Магілёўскай вобласьці
Катэгорыя:Выканаўчыя камітэты Беларусі
Катэгорыя:Гарадзкія выканаўчыя камітэты Беларусі
Катэгорыя:Бабруйск
Бабруйскі раённы выканаўчы камітэт

**Бабруйскі раённы выканаўчы камітэт** (скарочана: Бабруйскі райвыканкам) — орган выканаўчай улады ў Бабруйскім раёне.

Падпарадкаваны Магілёўскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкаму прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: м. Бабруйск.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Магілёўскай вобласьці
Катэгорыя:Бабруйскі раён
Любанскі райвыканкам

**Любанскі раённы выканаўчы камітэт** (скарочана **Любанскі райвыканкам**) &mdash; выканаўчы камітэт у Любанскім раёне. Падпарадкаваны Менскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкома прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: м. Любань.

Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Менскай вобласьці
Катэгорыя:Любанскі раён
Старадароскі раённы выканаўчы камітэт

**Старадароскі раённы выканаўчы камітэт** (скарочана **Старадароскі райвыканкам**) &mdash; выканаўчы камітэт у Старадароскім раёне. Падпарадкаваны Менскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкома прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: м. Старыя Дарогі.

Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Менскай вобласьці
Катэгорыя:Старадароскі раён
Салігорскі райвыканкам

**Салігорскі раённы выканаўчы камітэт** (скарочана **Салігорскі райвыканкам**) — выканаўчы камітэт у Салігорскім раёне. Падпарадкаваны Менскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкаму прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: м. Салігорск.

Старшыня райвыканкаму — Анатоль Ладыга (з 30 траўня 2023 году).

## Крыніцы

Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Менскай вобласьці
Катэгорыя:Салігорскі раён
Капыльскі раённы выканаўчы камітэт

**Капыльскі раённы выканаўчы камітэт** (скарочана: Капыльскі райвыканкам) — выканаўчы камітэт у Капыльскім раёне.

Падпарадкаваны Менскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкома прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: м. Капыль.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Менскай вобласьці
Катэгорыя:Капыльскі раён
Віцебскі райвыканкам

**Віцебскі раённы выканаўчы камітэт** (скарочана **Віцебскі райвыканкам**) &mdash; выканаўчы камітэт у Віцебскім раёне. Падпарадкаваны Віцебскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкома прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі.  Разьмешчаны па адрасе: м. Віцебск.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты БССР
Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Віцебскі раён
Гарадоцкі раённы выканаўчы камітэт

**Гарадоцкі раённы выканаўчы камітэт** (скарочана **Гарадоцкі райвыканкам**) — выканаўчы камітэт у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці. Падпарадкаваны Віцебскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкома прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: м. Гарадок.

17 студзеня 2023 году старшынёй Гарадоцкага райвыканкама прызначана Ірына Палякова

## Крыніцы

Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты БССР
Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Гарадоцкі раён
Лёзьненскі раённы выканаўчы камітэт

**Лёзьненскі раённы выканаўчы камітэт** (скарочана **Лёзьненскі райвыканкам**) — выканаўчы камітэт у Лёзьненскім раёне. Падпарадкаваны Віцебскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкаму прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: м. Лёзна.

Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты БССР
Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Лёзьненскі раён
Жодзінскі гарвыканкам

**Жо́дзінскі гарадзкі́ выкана́ўчы камітэ́т** (скарочана **Жодзінскі гарвыканкам**) — орган выканаўчай улады ў м. Жодзіне Менскай вобласьці. Падпарадкаваны Менскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкаму прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: м. Жодзін.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарадзкія выканаўчыя камітэты Менскай вобласьці
Катэгорыя:Жодзін
Талачынскі раённы выканаўчы камітэт

**Талачынскі раённы выканаўчы камітэт** — выканаўчы камітэт у Талачынскім раёне.

Падпарадкаваны Віцебскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкаму прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: м. Талачын.

## Будова
На 2024 год Талачынскі раённы выканаўчы камітэт улучаў:
* фінансавы аддзел;
* аддзел запісу актаў грамадзянскага стану;
* Талачынскі раённы архіў;
* Пракуратура Талачынскага раёну;
* Талачынскі раённы аддзел унутраных справаў;
* Талачынскі раённы аддзел Сьледчага камітэту Беларусі;
* Талачынскі раённы аддзел па надзвычайных сытуацыях;
* Натарыяльная кантора Талачынскага раёну;
* аддзяленьне Дэпартамэнту аховы МУС Беларусі;
* юрыдычная кансультацыя Талачынскага раёну Віцебскай абласной калегіі адвакатаў;
* Вайсковы камісарыят Талачынскага раёну;
* Інспэкцыя МПЗ Беларусі па Аршанскім раёне;
* Талачынская раённая інспэкцыя прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя;
* аддзел землеўпарадкаваньня;
* аддзел архітэктуры, будаўніцтва і жыльлёва-камунальнай гаспадаркі;
* Талачынская раённая арганізацыйная структура Добраахвотнага таварыства садзейнічаньня арміі, авіяцыі і флёту Беларусі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты БССР
Катэгорыя:Талачынскі раён
Наваполацкі гарвыканкам

**Наваполацкі гарадзкі выканаўчы камітэт** ()&nbsp;— выканаўчы камітэт у Полацкім раёне. Падпарадкаваны Віцебскаму аблвыканкаму, старшыню райвыканкома прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны ў Наваполацку.

Катэгорыя:Гарадзкія выканаўчыя камітэты БССР
Катэгорыя:Гарадзкія выканаўчыя камітэты Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Наваполацак
Шаркоўшчынскі раённы выканаўчы камітэт

**Шарко́ўшчынскі раённы выканаўчы камітэт** (скарочана **Шаркоўшчынскі райвыканкам**) — орган выканаўчай улады Шаркоўшчынскага раёну.

Падпарадкаваны Віцебскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкаму прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: м. Шаркоўшчына.

Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты БССР
Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Шаркоўшчынскі раён
Берасьцейскі райвыканкам

**Берасьце́йскі раённы выкана́ўчы камітэ́т** (скарочана **Берасьцейскі райвыканкам**) &mdash; выканаўчы камітэт у Берасьці. Падпарадкаваны Берасьцейскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкаму прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: м. Берасьце.

## Крыніцы

Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты БССР
Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Берасьцейскі раён
Берасьцейскі гарвыканкам

**Берасьце́йскі гарадзкі́ выкана́ўчы камітэ́т** (скарочана **Берасьцейскі гарвыканкам**) — орган выканаўчай улады ў Берасьці. Падпарадкаваны Берасьцейскаму аблвыканкаму, але старшыню гарвыканкаму прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: м. Берасьце.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарадзкія выканаўчыя камітэты БССР
Катэгорыя:Гарадзкія выканаўчыя камітэты Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Берасьце
Пружанскі райвыканкам

**Пружа́нскі раённы выкана́ўчы камітэ́т** (скарочана **Пружанскі райвыканкам**) — орган выканаўчай улады ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Падпарадкаваны Берасьцейскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкаму прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: 225133, м. Пружаны, вул. Р. Шырмы, 17.

## Уласнасьць
На 2021 год Пружанскі раённы выканаўчы камітэт валодаў 93 % паёў ААТ «Пружанскі льнозавод».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты БССР
Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Пружанскі раён
Баранавіцкі гарвыканкам

**Баранавіцкі гарадзкі выканаўчы камітэт** (скарочана **Баранавіцкі гарвыканкам**) &mdash; выканаўчы камітэт м. Баранавічы. Падпарадкаваны Берасьцейскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкома прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Разьмешчаны па адрасе: м. Баранавічы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарадзкія выканаўчыя камітэты БССР
Катэгорыя:Гарадзкія выканаўчыя камітэты Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Баранавічы
Столінскі раённы выканаўчы камітэт

**Сто́лінскі раённы выкана́ўчы камітэ́т** — выканаўчы камітэт у Столінскім раёне Беларусі, заснаваны ў студзені 1940 году.

Падпарадкаваны Берасьцейскаму аблвыканкаму, але старшыню райвыканкаму прызначае асабіста прэзыдэнт Беларусі. Падсправаздачны Столінскаму раённаму Савет дэпутатаў у справе выкананьня зацьверджанага ім бюджэту.

На 2025 год меў у сваім складзе:
* 2 управы — 1) сельскай гаспадаркі і харчаваньня, 2) працы, занятасьці і сацыяльнай абароны;
* 14 аддзелаў — 1) арганізацыйна-кадравай працы, 2) ідэалягічнай працы і справаў моладзі, 3) эканомікі, 4) юрыдычны, 5) архітэктуры і будаўніцтва, 6) жыльлёва-камунальнай гаспадаркі, 7) працы са зваротамі грамадзянаў і юрыдычных асобаў, 8) запісу актаў грамадзянскага стану, 9) землеўладкаваньня, 10) рынку працы і садзейнічаньня працы, 11) адукацыі, культуры, 12) спорту і турызму, 13) фінансавы, 14) унутраных справаў;
* групу бухгальтарскага ўліку.

## Старшыні
* Рыгор Пратасавіцкі (да 2025 году)
* Аляксандар Пачко (ад 22 красавіка 2025 году)

## Глядзіца таксама
* Інспэкцыя МПЗ Беларусі па Столінскім раёне
* Пракуратура Столінскага раёну
* Столінскі РА СК РБ
* Суд Столінскага раёну

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты БССР
Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Столінскі раён
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1940 годзе
Аповесьць пра Даўмонта

**Аповесьць пра Даўмонта** — гістарычна-літаратурны твор, складзены ў 2-й чвэрці XIV ст. ў Пскове як жыцьцяпіс пскоўскага князя Даўмонта.

## Зьмест
Першасная рэдакцыя складаецца зь некалькіх апавяданьняў. У іх паведамляецца, як у 1266 годзе альшанскі князь Даўмонт з дружынай прыбыў у Пскоў, бо «*побишася Литва межи собой*» (маецца на ўвазе забойства вялікага князя ВКЛ Міндоўга), тутака хрысьціўся й быў пасаджаны на пскоўскі пасад. Хутка Даўмонт зладзіў паход у землі літоўскага князя Гердзеня, паланіў яго жонку й двух дзяцей. Пасьля апісаныя паходы Даўмонта на м. Ракавор і ў Памор’е, яго бітвы зь літоўцамі і лівонскімі рыцарамі, абарона Пскова ад ворагаў. У аповесьці зьмешчаная пахвала Даўмонту, паведамляецца пра яго хваробу, сьмерць і пахаваньне. Твор пазбаўлены павучальнасьці й абстрактнасьці, яго аўтар імкнуўся да канкрэтнасьці й дакладнасьці.

## Літаратурны лёс аповесьці
«Аповесць пра Даўмонта» была ўключаная ў першы й другі зводы Пскоўскіх летапісаў, у пазьнейшыя агульнарускія летапісныя зводы, наўгародзкія летапісы XV—XVI стагодзьдзяў. Да XVII ст. аповесьць неаднаразова перараблялася й дапаўнялася; дасьледчыкі вылучаюць 8 ейных рэдакцыяў. Так званая сярэдняя рэдакцыя XVI ст. дапоўненая падрабязнасьцямі пра літоўскі пэрыяд жыцьця Даўмонта і сказаньнем пра ягонага «брата» Войшалка.

## Літаратура
* Охотникова В. И. Повесть о Довмонте: Исслед и тексты. Л., 1985.
* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.

Катэгорыя:Зьявіліся ў XIV стагодзьдзі
Катэгорыя:Гісторыя Пскову
Катэгорыя:Вялікае Княства Літоўскае
Вілем Завада

**Вілем Завада** (, вёска Грабава, паблізу Остравы — , Прага) — чэскі паэт, перакладчык.

## Жыцьцяпіс
У 30-я гг. быў рэдактарам літаратурных часопісаў «České slovo», «A-​​Zet» і інш. Першыя зборнікі вершаў «Паніхіда» (1927) і «Сірэна» (1932) працятыя сьвядомасьцю няшчасьця. Жыцьцё Остравы адлюстравана ў зборніку «Дарога пешшу» (1937). У зборніках «Прыгонная вежа» (1940), «Уваскрашэньне зь мёртвых» (1945) пратэст супраць нацысцкай акупацыі і радасьць вызваленьня. Зборнікі «Горад сьвятла» (1950), «Палявыя кветкі» (1955), «Адно жыцьцё» (1962) раскрываюць духоўнае абнаўленьне чалавека. Лірычнаму герою зборніка «На парозе» (1970) ўласьціва адчуваньне паўнаты быцьця насуперак старасьці.

На беларускую мову яго вершы перакладалі Хведар Жычка, Язэп Семяжон.

## Крыніцы
Муса Джаліль

**Муса Джаліль** (; , вёска Мустафіна, Арэнбурская губэрня (цяпер Мустафіна, Шарлыкскі раён, Арэнбурская вобласьць — , Бэрлін) — татарскі савецкі паэт, Герой Савецкага Саюзу (1956).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся шостым дзіцем у сям’і. Бацька — Мустафа Залілаў, маці — Рахім Залілава (па нараджэньні Сайфуліна).

Вучыўся ў Арэнбурскім мэдрэсэ «Хусаінія», дзе акрамя тэалёгіі вывучаў сьвецкія дысцыпліны: літаратуру, маляваньне і сьпевы. У 1919 годзе ўступіў у камсамол і працягнуў вучобу ў Татарскім інстытуце народнай адукацыі (Арэнбург). Удзельнік Грамадзянскай вайны.

У 1927 годзе паступіў на літаратурнае аддзяленьне этналягічнага факультэта МДУ. Пасьля яго рэарганізацыі скончыў ў 1931 годзе літаратурны факультэт МДУ.

У 1931—1932 гадах быў рэдактарам татарскіх дзіцячых часопісаў, якія выдаваліся пры ЦК ВЛКСМ. З 1933 году загадчык аддзела літаратуры і мастацтва татарскай газэты «Камуніст», якая выходзіла ў Маскве.

У 1932 годзе жыў і працаваў у горадзе Сяроў. У 1934 годзе выйшлі два яго зборнікі: «Ардэнаносныя мільёны» на камсамольскую тэму і «Вершы і паэмы». Працаваў з моладзьдзю; па яго рэкамэндацыях у татарскую літаратуру прыйшлі А. Аліша, Г. Абсалямаў. У 1939—1941 гадах быў адказным сакратаром Саюзу пісьменьнікаў Татарскай АССР, працаваў загадчыкам літаратурнай часткі Татарскага опэрнага тэатра.

## Творчасьць
Першы твор быў надрукаваны ў 1919 годзе ў ваеннай газэце «Кызыл йолдыз» (бел. «Чырвоная зорка»). У 1925 годзе ў Казані выйшаў яго першы зборнік вершаў і паэм «Барабыз» (бел. «Мы ідзем»). Ім былі напісаны 4 лібрэта для опэр «Алтын чэч» (бел. «Залатавалосая», 1941, музыка кампазытара М. Жыганава) і «Ільдар» (1941).

У 1920-я гады Джаліль піша на тэмы рэвалюцыі і грамадзянскай вайны (паэма «Пройдзеныя шляхі», 1924—1929), будаўніцтва сацыялізму («Ардэнаносныя мільёны», 1934; «Пісьманосец», 1938)

У канцлягеры Джаліль працягваў пісаць вершы, усяго ім было напісана як мінімум 125 вершаў, якія пасьля вайны былі перададзеныя яго сукамэрнікам на Радзіму. За цыкль вершаў «Маабіцкі сшытак» ў 1957 годзе Джалілю была пасьмяротна прысуджана Ленінская прэмія Камітэтам па Ленінскіх і Дзяржаўных прэміях у галіне літаратуры і мастацтва. У 1968 годзе пра Мусу Джаліля быў зьняты фільм «Маабіцкі сшытак».

## Беларускія пераклады
На беларускую мову яго вершы перакладалі Эдзі Агняцьвет, Мікола Аўрамчык, Сьцяпан Гаўрусёў, Аляксей Пысін.
* Маабіцкі сшытак. Вершы. Мн., 1975
* Я гляджу на зоры. Мн., 1985

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Савецкія паэты
Катэгорыя:Асобы на марках
Іржы Коларж

**Іржы Коларж** (, , Процівін — , Прага) — чэскі паэт, пісьменьнік і мастак.

## Жыцьцё і творчасьць
Іржы Коларж значную частку свайго жыцьця правёў у горадзе Кладна. У 1932 годзе ён заканчвае навучаньне на столяра. У 1945 уступае ў Камуністычную партыю Чэхаславаччыны, зь якой пасьля быў выключаны. У 1952—1953 гадах быў у зьняволеньні. У 1977 Коларж падпісвае Хартыю 77. Зьехаўшы неўзабаве пасьля гэтага на навучаньне ў Францыю, адмовіўся вярнуцца на радзіму. У 1984 годзе Коларж дамагаецца францускага грамадзянства. У 1997 годзе ён вяртаецца ў Чэхію.

Коларж быў адным з заснавальнікаў у 1942 годзе аб’яднаньня паэтаў і мастакоў «Група 42», быў чальцом саюза мастакоў Чэхаславаччыны Umělecká beseda. Коларж быў адным з самых вядомых чэскіх сучасных мастакоў. Асабліва папулярнымі зьяўляюцца створаныя ім калажы. Першая яго пэрсанальная выстаўка адбылася ў 1937 годзе. Ён быў таксама ўдзельнікам выстаў сучаснага мастацтва documenta 4 (1968) і documenta 6 (1977) у Касэле. У 1999 годзе мастак быў узнагароджаны прэміяй Ганса-Тэа Рыхтэра Саксонскай акадэміі мастацтваў.

Першым паэтычным зборнікам Іржы Коларжа зьяўляецца «Гады ў днях», які выйшаў у 1949 годзе. З паэтычных яго твораў найбольш вядомыя вершы зборніка «Печань Прамэтэя» (1979). Кніга складаецца з многіх, не зьвязаных паміж сабой, частак і ўяўляе маралізатарскі твор, які асуджае таталітарызм у любой яго праяве. Акрамя вершаў, пісаў таксама мастацкую прозу, эсэ, кнігі для дзяцей, п’есы.

Іржы Коларж займаўся таксама мастацкім перакладам, у прыватнасьці твораў Т. С. Эліёта, У. Уітмэна, Э. Лі Мастэрса.

Асобныя вершы Коларжа пераклала Марыя Мартысевіч.

## Крыніцы

## Літаратура
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.381
* Madla Vaculíková : Drahý pane Kolář, Mladá fronta, 1994, ISBN 80-204-0487-2
* Charlotta Kotik: Jiri Kolar Transformations, Buffalo Fine Arts/Albright-Knox Art Gallery, 1978, ISBN 0-914782-19-3
* Thomas M. Messer : Kolar — Chiasmage: Selections from the Guggenheim, Katonah Gallery, 1988, ISBN 0-685-45726-5
* Astrid Winter, *Metamorphosen des Wortes. Der Medienwechsel im Schaffen Jiří Kolář*, Wallstein Verlag: Goettingen 2006

Катэгорыя:Чэскія паэты і паэткі
Катэгорыя:Чэскія літаратары
Катэгорыя:Чэскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Чэскія перакладчыкі
Кайсын Куліеў

**Кайсын Шуваевіч Куліеў** () (, с. Верхні Чэгем, Чэгемскі раён, Кабардзіна-Балкарыя — ) — балкарскі паэт. Народны паэт Кабардзіна-Балкарыі (1967 г.).

## Жыцьцяпіс
Вучыўся ў Дзяржаўным інстытуце тэатральнага мастацтва імя Луначарскага (1935—1939 гг.). Друкаваўся з 1934 г. У 1944 г. незаконна высланы з Кабардзіна-Балкарыі, да 1957 г. жыў у Кыргыстане. Паэтычныя цыклі «Мае суседзі» (1939—1945 г.), «Песьні цясьнін» (1947—1951 гг.), кнігі вершаў «Паранены камень» (1964 г.; Дзяржаўная прэмія РСФСР імя М. Горкага 1966), «Мір дому твайму!» (1967 г.), «Кніга зямлі» (1972 г.), «Краса зямная» (1980 г.) і інш. — своеасаблівы летапіс гістарычнага мінулага і сучаснага балкарскага народа, прасякнуты пачуцьцём любові да Радзімы, жыцьцялюбствам, гуманізмам.

Пераклаў на балкарскую мову верш Я. Купалы «А хто там ідзе?». На беларускую мову асобныя творы Куліева пераклалі Рыгор Барадулін, Аркадзь Куляшоў, Уладзімер Шахавец.

Дзяржаўная прэмія СССР 1974 г., Ленінская прэмія 1990 г.

## Творы
* Кніга зямлі. — Мн., 1974.
* Собрание сочинений: В 3 томах. — М., 1976—1977.

## Крыніцы

## Літаратура
* Куліеў Кайсын Шуваевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]. Том 9: Кулібін — малаіта. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 1999. — С. 5.
* *Рассадин, С. Б.* К. Кулиев. — М., 1974.

Катэгорыя:Балкарскія паэты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Расеі
Тэафіл Ленартовіч

**Тэафіл Ленартовіч** (; , Варшава — ) — польскі паэт, скульптар.

## Біяграфічныя зьвесткі
Друкаваўся з 1840-х гадоў. 3 1851 году на эміграцыі. У 1879—1883 гадах выкладаў славянскія літаратуры ў Балёнскім унівэрсытэце.

## Творчасьць
Паэтычныя зборнікі «Польская зямля» (1848), «Ліра» (1855), «Новая ліра» (1859) прынесьлі Т. Ленартовічу славу «мазавецкага лірніка». У вершах ён выкарыстоўваў матывы і інтанацыі фальклёрных песень, перадаваў калярыт сялянскага жыцьця, прыгажосьць вясковых краявідаў. Рэлігійныя ўяўленьні народа адлюстраваў у паэмах «Захапленьне» (1851) і «Блаславенная» (1854). Тэма паўстаньня 1794 году раскрываецца ў паэме «Рацлавіцкая бітва» (1859). Пад уражаньнем паўстаньня 1863—64 напісаў паэму «Марцін Баралёўскі-Лялевель» (1864).

Т. Ленартовіч стварыў шэраг скульптурных партрэтаў і кампазыцый на гісторыка-патрыятычныя і рэлігійныя тэмы, некаторыя зь якіх зараз упрыгожваюць італьянскія касьцёлы.

Верш «Каліна» пераклала на беларускую мову Зоф’я Тжашчкоўская (Манькоўская).

## Бібліяграфія
* Wybór poezji. Warszawa, 1991.

## Крыніцы

## Літаратура
* Малюковіч С. Ленартовіч // 
* Zięba M. Liryka Teofila Lenartowicza wobec pieśni ludowej. Wrocław, 1983. ISBN 83-04-01571-4

Катэгорыя:Польскамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Італьянскія скульптары
Эдўард Лір

**Эдўард Лір** (таксама Эдуард Лір, ; 12 мая 1812 — 29 студзеня 1888) — ангельскі мастак і паэт, адзін з заснавальнікаў «паэзіі бяссэнсіцы» (англ.: nonsensical poetry), аўтар шматлікіх папулярных абсурдысцкіх лімэрыкаў.

## Жыцьцяпіс
Эдўард Лір нарадзіўся 12 мая 1812 году ў лёнданскім прадмесьці Хайгейт. Ён быў 20-м дзіцем у сям’і, і яго выхаваньнем займалася старэйшая сястра Эн. Калі Эдўарду было 15 гадоў, ён разам зь сястрой абгрунтаваўся ў асобным доме. Будучы таленавітым мастаком, Лір пачаў працаваць кніжным ілюстратарам. Ва ўзросьце 19 гадоў ён выпусьціў сваю першую кнігу «Ілюстрацыі сямейства Псытацыдаў, або Папугаяў» (Illustrations of the Family of Psittacidae, or Parrots, 1830).

Зь дзяцінства ў Ліра было слабое здароўе — ён пакутаваў ад падучай хваробы, астмай, а ў сталым узросьце да гэтага дадалася яшчэ й частковая страта зроку.

Ў 1846 годзе Лір выпусьціў «Кнігу нонсэнс» («A Book of Nonsense» — перакладаецца таксама як «Кніга глупства» або «Кніга бязглуздая»), якая ўключае пацешныя лімэрыкі. Неўзабаве гэты жанр набыў значную папулярнасьць.

Стыль і сюжэты нонсэнс Ліра аказалі ўплыў на творчасьць яго сучасьніка — Льюіса Кэрала, на францускіх сюррэалістаў, рускіх ОБЭРИУ (прыхільнікам Ліра быў Данііл Хармс).

Паэт памёр 29 студзеня 1888 году. Згадваецца ў песьні Beatles «Paperback writer» (1966).

## Сачыненьні і ілюстрацыі
* *Illustrations of the Family of the Psittacidæ* (1832)
* *Tortoises, Terrapins, and Turtles* by J.E. Gray
* *Views in Rome and its Environs* (1841)
* *Gleanings from the Menagerie at Knowsley Hall* (1846)
* *Illustrated Excursions in Italy* (1846)
* *A Book of Nonsense* (1846)
* *Journal of a Landscape Painter in Greece and Albania* (1851)
* *Journal of a Landscape Painter in Souther Albania* (1852)
* *Book of Nonsense and More Nonsense* (1862)
* *Views in the Seven Ionian Isles* (1863)
* *Journal of a Landscape Painter in Corsica* (1870)
* *Nonsense Songs and Stories* (1871)
* *More Nonsense Songs, Pictures, etc.* (1872)
* *Laughable Lyrics* (1877)
* *Nonsense Alphabets*
* *Nonsense Botany* (1888)
* *Tennyson's Poems, illustrated by Lear* (1889)
* *Facsimile of a Nonsense Alphabet* (1849, не друкавалася да 1926)

## Беларускія пераклады
«Кнігу бязглузду» на беларускую пераклаў Макс Шчур.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пераклады Макса Шчура
* «Кніга нонсэнсу» Эдўарда Ліра — Edward Lear's Books of Nonsense
* Edward Lear Home Page at nonsenselit.org
* Reelyredd's Poetry Pages The Daddylonglegs and The Fly (audio file)

Катэгорыя:Брытанскія мастакі
Катэгорыя:Брытанскія паэты і паэткі
Катэгорыя:Паэты віктарыянскай эпохі
Катэгорыя:Абсурдызм
Катэгорыя:Брытанскія ілюстратары