open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Альхімік, які вынаходзіць фосфар

«**Альхі́мік, які́ вынахо́дзіць фо́сфар**» () — карціна ангельскага мастака Джозэфа Райта, напісаная ў 1771 року і перапрацаваная ў 1795. Поўная назва карціны — «Альхімік у пошуках філязофскага камяню вынаходзіць фосфар і моліцца за пасьпяховае сканчэньне ягоных дзеяньняў, паводле звычаю старажытных хімічных астролягаў» (). Было выказанае меркаваньне, што «Альхімік» апісвае вынаходніцтва фосфару альхімікам з Гамбургу Геньнігам Брандам у 1669 року. Гэтая гісторыя была шырока вядомая і часта згадвалася ў навукова-папулярных кнігах па хіміі, апублікаваных пры жыцьці мастака.

## Апісаньне
На карціне паказаны альхімік, які спрабуе атрымаць філязофскі камень, які нібыта можа пераўтвараць звычайныя мэталы ў золата, але замест гэтага, на сваё зьдзіўленьне, вынаходзіць фосфар. Аднак Райт не адлюстраваў альхіміка XVII стагодзьдзя, а надаў пакою больш рамантычны выгляд, дадаўшы сярэднявечныя гатычныя аркі і высокія, завостраныя вокны, нібы альхімік знаходзіцца ў царкве. Мастак таксама прыўпрыгожыў працэс атрыманьня фосфару, які заключаецца ў выпарваньні мачы. Апісаньне вытворчасьці фосфару 1730 року згадвала неабходнасьць наяўнасьці 50—60 вёдраў гнілой мачы, у якой «завяліся чарвякі».

Райт таксама ўжывае рэлігійныя алюзіі. Альхімік стаіць на каленях перад бліскучым сасудам, выцягнуўшы рукі ў жэсьце, які прымяняўся Эль Грэкам у карціне «Сьвяты Францішак, які атрымоўвае стыгмату» або «Сьвяты Джэром, які моліцца». Гісторык мастацтва Бэнэдыкт Нікалсан параўноўваў гэтую позу з позай апосталаў, што атрымоўваюць прычасьце. Ён лічыць, што кампазыцыя карціны, мажліва, была ўзята з карціны пра альхіміка галяндзкага мастака Томаса Вэйка, якая таксама зьмяшчае аналягічныя зводы, разьмешчаныя хаатычна прадметы і памочніка, вылучанага слупом сьвятла. Гэтая карціна XVI стагодзьдзя выстаўлялася ў Лёндане пры жыцьці Райта. Аднак з накіду сябра Райта, Пітэра Бэрдэта бачна, што ён аказаў значны ўплыў на кампазыцыю карціны. Ягоны накід ад 4 лютага 1771 утрымоўвае і зводы, і кампазыцыю карціны з фокусам на шкляной пасудзіне. Менавіта Бэрдэт вызначыў, дзе разьмясьціць фігуры на карціне, і пазнаёміў Райта з Мэт’ю Тэрнэрам, каб Райт здолеў зразумець асноўны экспэрымэнт, адлюстраваны на карціне.

### Мінуўшчына
З моманту першага паказу ў 1771 року карціна выклікала шмат супярэчлівых інтэрпрэтацыяў. Яе загадка, відавочна, усхваляла гледачоў васямнаццатага стагодзьдзя, і хоць Райт быў міжнародна прызнаным мастаком, карціна не была прададзеная. Райт узяў яе ў сваё італьянскае падарожжа ў 1773—1775 гадах, прывёз назад у Ангельшчыну, перапрацаваў яе ў 1795 року, аднак яна была прададзеная толькі праз чатыры рокі пасьля ягонай сьмерці падчас зладжанага аўкцыёнам «Крыстыс» продажу ягоных рэчаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Карціны Джозэфа Райта
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1771 годзе
Катэгорыя:Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
Кіран Дэсаі

**Кіран Дэсаі** (; нар. ) — індыйская пісьменьніца. Ляўрэат Букераўскай прэміі 2006 году за раман «Спадчына спустошаных».

## Біяграфія
Кіран Дэсаі нарадзілася ў Нью-Дэлі, Індыя, і жила там да 14 гадоў. Потым яна з маткаю адзін год жыла ў Ангельшчыне, а пасьля пераехала ў Злучаные штаты, дзе вывучала творчасьць пісьменьнікаў у Бэнінгтонскім каледжы, ва Унівэрсытэце Холінса й у Калюмбійскім унівэрсытэце.

У студзені 2010 году Нобэлеўскі ляўрэат Архан Памук паведаміў, што знаходзіцца ў рамантычных стасунках з Дэсаі..
## Творчасьць
Па ўласных словах аўтаркі значны ўплыў на яе як пісьменьніцу аказала яе маці Аніта Дэсаі.

## Творы
* 1998 «Хулабала ў фруктовым садзе гуаявы» (*Hullabaloo in the Guava Orchard*)
* 2006 «Спадчына спустошаных» (*The Inheritance of Loss*)

## Крыніцы

Катэгорыя:Індыйскія літаратары
Ужвэнты

**Ужвэ́нты** () — горад у цэнтральнай Летуве, у Кельменскім раёне Шавельскага павету. Колькасьць насельніцтва налічвае каля 800 чалавек. Адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну Жамойць. Праз горад цячэ рака Вэнта.

Катэгорыя:Гарады Летувы
Карлава Вэс

**Карлава Вэс** () — заходні гарадзкі раён Браціславы і частка раёну Браціслава IV, разьмешчаная на паўднёвым заканчэньні Малых Карпатаў.

## Гісторыя

У мінулым ціхае вінаробчае мястэчкам у суседзтве з Браціславай, аб’яднаньне зь якой адбылося ў 1943 годзе. На тэрыторыі Карлавай Вэсі разьмяшчаецца буйны жылы квартал Длге дзелі. У Млынскай даліне знаходзіцца штаб-кватэра Славацкага тэлебачаньня і мясцовыя могілкі Славіч'е удалье.

## Галерэя

Файл:Karlova Ves, Bratislava, Slovakia.jpg|Карлава Вэс. Выгляд зьверху
Файл:Kostol sv. Michala Archanjela, Bratislava Karlova Ves.jpg|Касьцёл сьв. Міхаіла
Файл:Slovakia_Bratislava_62002.jpg|Плошча сьв. Францішка

## Вонкавыя спасылкі

* Karlova Ves website

Катэгорыя:Гарадзкія раёны Браціславы
Калосьсе

**Калосьсе**:

* «Калосьсе» — літаратурна-навуковы часопіс. Выдаваўся з 1935 па 1939 у Вільні
* «Калосьсе» — літаратурна-мастацкі альманах Таварыства вольных літаратараў. Заснаваны ў 1993 годзе
Ахейскае княства

**Ахейскае княства** (), або **Княства Марэя** — дзяржава крыжакоў, якая паўстала праз год пасьля сканчэньня чацьвёртага крыжовага паходу 1202—1204 гадох на тэрыторыі сучаснай Грэцыі. Лічылася васалам каралеўства Тэсалонікі, а пасьля ягонага падзеньня — самай магутнай дзяржавай крыжакоў у Грэцыі. Дзяржава скончыла сваё існаваньне ў 1432 годзе.

Катэгорыя:Дзяржавы крыжакоў
Катэгорыя:Гісторыя Грэцыі
Катэгорыя:Былыя дзяржавы
Поразава (Іванаўская вобласьць)

**По́разава** () — вёска ў Заволcкім раёне Іванаўскай вобласьці Расеі. Уваходзіць у склад Вазьдзьвіжанскага сельскага паселішча. Разьмешчаная на левым беразе Волгі.

## Галерэя

Файл:House in Porozovo.JPG
Файл:Volga in Porozovo.JPG
Файл:Заволжский химический завод.jpg
Файл:Bridge_in_Kineshma.jpg


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Падрабязная мапа (Wikimapia)

Катэгорыя:Населеныя пункты Расеі
Матлакіт

**Матлакі́т** () — рэдкі галагенідавы мінэрал, фторхлярыд сьвінцу ланцужковай будовы. Названы паводле места Мэтлак у Дэрбішыры, Ангельшчына, у ваколіцах якога ён упершыню быў знойдзены. Да матлакітаў адносяць таксама групу рэдкіх мінэралаў падобнай структуры.

## Апісаньне

Хімічная формула: PbFCl.

Склад: Pb — 79,19%; F — 7,26%; Cl — 13,55%.

Сынгонія тэтраганальная. Дытэтраганальна-дыпірамідальная сымэтрыя. Утварае таблеткавыя крышталі або грубаплястынкавыя агрэгаты, тонкія спаяныя пласьцінкі. Спайнасьць па базапінакоідзе.

Шчыльнасьць 7,12. Цьвёрдасьць 3,0-3,5.

Колер ад крэмава-жоўтага да зеленаватага. Бляск ад алмазнага да пэрлямутравага.

Крохкі. Залом няроўны, да наздраватага.

Прадукт зьмены галеніту або сьвінцовых шлакаў. Сустракаецца ў зоне атляненьня сьвінцовых рудных радовішчаў.

## Адкрыцьцё
Быў адкрыты ў пачатку 1800-х ў шахце непадалёк ад Мэтлаку разам з асобнікамі фасгеніту і англезыту. Магчыма, ён быў апісаны ў 1802 року Джонам Моў () ў кнізе «Мінэралёгія Дэрбішыру», у якой ён падае падрабязную характарыстыку фасгеніту, пасьля чаго згадвае мінэрал, які называе «шкляным сьвінцом» — азначэньне, якое вельмі адпавядае выгляду матлакіта.

Тым ня меней, новы мінэрал не заўважалі цягам наступных пяцідзесяці рокаў. Толькі ў 1851 ён атрымаў сваю назву.

## Мінуўшчына
Асобнік вялікага памеру, 10 см у папярэчыне, знойдзены ў Дэрбішыры, захоўваецца ў калекцыі Амэрыканскага музэю прыродазнаўства. 7-сантымэтровы экзэмпляр знаходзіцца ў зборах музэю й мастацкай галерэі Дэрбі.

Пасьля гэтага матлакіт быў знойдзены ў Арызоне (ЗША), Грэцыі, Італіі і Нямеччыне. Асобныя экзэмпляры сустракаліся таксама ў Аўстраліі, Аўстрыі, Паўднёвай Афрыцы, Пэру, Францыі, Чылі.

## Матлакіты
Групу матлакітаў складаюць некалькі мінэралаў падобнай крышталічнай структуры. Сярод іх бісмутавыя, сьвінцовыя і ка́льцавыя галагеніды: вісмакліт (BiO)Cl, daubréeite (BiO)(OH,Cl), ляўрыяніт PbCl(OH), параляўрыяніт PbCl(OH), рарызыт CaFCl і заварытскіт (BiO)F.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Webmin

Катэгорыя:Мінэралы
Катэгорыя:Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
Магіла Вэргіліюса

«**Магіла Вэргіліюса**» () — тры карціны ангельскага мастака Джозэфа Райта, напісаныя ў 1779, 1782 і 1785 роках. Зьявіліся вынікам ягонага падарожжа ў Італію ў 1773—1775 гадах.

На карцінах выяўлены зруйнаваны будынак у ваколіцах Нэапалю, які традыцыйна лічыцца магілай эпічнага рымскага паэта Вэргіліюса. Першая з трох карцінаў мае таксама фігуру Сыліюса Італіка, крыху больш пазьнейшага паэта, вядомага прыхільніка Вэргіліюса.

Карціны «залітыя прыгнечваючым месяцавым сьвятлом», што ня вельмі характэрна для Райта.


Файл:Joseph Wright of Derby. Virgil's Tomb, with the Figure of Silius Italicus. 1779.jpg|Вэрсія 1779 року, з фігурай Сыліюса; знаходзіцца ў прыватнай калекцыі
Файл:Virgils Tomb.jpg|Вэрсія 1782 року; знаходзіцца ў музэі й мастацкай галерэі Дэрбі


## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1779 годзе
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1782 годзе
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1785 годзе
Катэгорыя:Карціны Джозэфа Райта
Катэгорыя:Музэй і мастацкая галерэя Дэрбі
Поразава (неадназначнасьць)

Назву **Поразава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* **[[Поразаў|Поразава]]** — мястэчка ў Сьвіслацкім раёне Гарадзенскай вобласьці

### [[Расея]]
* Поразава — вёска ў Архангельскай вобласьці
* Поразава — вёска ў Валагодзкай вобласьці
* Поразава — вёска ў Іванаўскай вобласьці
* Поразава — вёска ў Пермскім краі
* Поразава — вёска ў Удмуртыі

## Глядзіце таксама
* Поразаў
Стары горад (Браціслава)

**Стары́ го́рад** () — гарадзкі раён і гістарычны цэнтар сталіцы Славаччыны, разьмешчаны ў Браціслаўскім краі, раўназначны па сваёй плошчы з раёнам Браціслава I.

Стары горад утрымлівае мноства дзяржаўных установаў і найбольш каштоўных архітэктурных здабыткаў Браціславы, на якіх засяроджваецца турстычны рух краіны. З поўдня Стары горад абмяжоўваецца Дунаем, на захадзе мяжуе з Млынскай далінай.

## Гісторыя
У мінулым каля цяперашняга Старога гораду, межы якога былі абазначаныя невялікімі мурамі, існаваў  раён Подградзье (, , ), які разьмяшчаўся пад замкаваю гарою. Да сёньняшняга дня ён не захаваўся — быў зьнішчаны ў 70-х гадах ХХ стагодзьдзя (таксама была разбураная вельмі прыгожая Нэалягічная сынагога — прыклад маўрытанскай архітэктуры) падчас будаўніцтва Новага мосту для шматпалоснай дарогі. Ваколіцы замку разам з забудовай над Дунаем былі таксама акрэсьлены як «Theresienstadt» (). Імя імпэратрыцы Марыі Тэрэзіі насіла вуліца над Дунаем — Maria Theresia strasse.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
Енскі рамантызм

**Енскі рамантызм** — рух у гісторыі мастацтва і філязофіі, які належыць да шырэйшага этапу нямецкага рамантызму, які атрымаў назву «» ().

Пачатак гэтага руху датуецца 1797 годам (першыя фрагмэнты Фрыдрыха Шлегеля, надрукаваныя ў часопісе «Lyceum») і заканчваецца 1801 годам (сьмерць Наваліса, сьмерць Васкенродэра, том «Характарыстыкі і крытычныя нарысы» братоў Шлегеляў, які падсумоўваў іхнюю творчасьць), усё гэта затым акрэсьленьне дзейнасьцю галоўнага часопісу енскіх рамантыкаў «Athenaeum» (1798—1800).

Мастацка-культурным цэнтрам енскіх рамантыкаў стаў горад Ена, у вузейшым сэнсе — Енскі ўнівэрсытэт. Сярод выбітных прадстаўнікоў дадзенага кірунку можна выдзеліць братоў Аўгуста Вільгельма і Фрыдрыха Шлегеляў, Людвіга Тыка, Наваліса. Дзейнасьць енскай школы зазначыла першы этап у разьвіцьці нямецкага рамантызму.

## Глядзіце таксама
* Гайдэльбэрскі рамантызм

Катэгорыя:Філязофскія кірункі і школы
Катэгорыя:Рамантызм
Палац Грасалкавічаў

**Палац Грасалкавічаў** (, ) — палац XVIII стагодзьдзя ў Браціславе, цяпер — рэзыдэнцыя прэзыдэнта Славаччыны.

Палац пабудаваны ў 1760 годзе на замову графа Антона Грасалкавіча, дарадца імпэратрыцы Марыі Тэрэзыі. У XVIII стагодзьдзі палац быў папулярным месцам сустрэчаў вугорскай арыстакратыі. Тут даваў канцэрты капэльмайстар князя Эстэрхазі Ёзэф Гайдн.

У 1897—1919 гадах палац быў рэзыдэнцыяй эрцгерцага Фрыдрыха Аўстрыйскага, у савецкі пэрыяд тут працаваў першы сакратар ЦК КПЧ Клемэнт Готвальд.

Пасьля падзелу Чэхаславаччыны палац стаў рэзыдэнцыяй прэзыдэнта краіны і часта называецца Прэзыдэнцкім палацам.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Палацы Браціславы
Музэй гораду Браціславы

**Музэй гораду Браціславы** () — музэй у Браціславе, заснаваны ў 1868 годзе і разьмешчаны ў будынку Старой ратушы непадалёк ад галоўнай плошчы Старога гораду.

Першая выстава ў музэі была адкрытая ў 1872 годзе. Мэта музэю — зьбіраньне і захаваньне дакумэнтаванай гісторыі Браціславы. Выставы музэю ўзычваюць на агляд шматлікія экспанаты ад археалягічных знаходак да нумізматычнай экзотыкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Bratislava City Museum official website 

Катэгорыя:Музэі Браціславы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1868 годзе
Катэгорыя:Гарадзкія музэі
Катэгорыя:Гістарычныя музэі Славаччыны
Нэалягічная сынагога ў Браціславе

**Нэалягічная сынагога ў [[Браціслава|Браціславе]]** — сынагога, збудаваная ў 1893 годзе паводле праекту Дэзша Мільха, якая знаходзілася ў Старым Горадзе побач з Катэдральным саборам Сьвятога Марціна. У час Другой сусьветнай вайны ня толькі пазьбегла зьнішчэньня, але яшчэ і рэжым ксяндза Ціса плянаваў перабудаваць сынагогу ў габрэйскі музэй. Пасьля вайны служыла ў якасьці дзяржаўнага (камэрцыйнага) тэлебачаньня. Была разбурана ў 1967 годзе ў сувязі з будаўніцтвам Новага мосту. Зараз тут знаходзіцца помнік памяці ахвяраў Галакосту.

## Вонкавыя спасылкі
* Bratislavské synagógy nájdeme len na fotografiách 

Катэгорыя:Сынагогі Славаччыны
Гарадзкі раён (Славаччына)

**Гарадзкі раён** () — гэта:
* у Браціславе — гэта тэрытарыяльная самастойная адзінка, жыхары якой пражываюць там пастаянна. Гарадзкі раён выконвае самакіраваньне Браціславы і пераносную дзейнасьць, у маштабе, абмежаваным законам СНР №377/1909Zb аб сталіцы СР Браціславе і раёне Браціславы; у тым жа маштабе пазначаныя і населеныя пункты.
* у Кошыцах гарадзкія раёны выконваюць самакіраваньне ў межах закону СР пра горад Кошыцы №401/1990 і статутам гораду Кошыцы; у тым жа маштабе пазначаныя і населеныя пункты. Гарадзкія раёны выконваюць дзяржаўнае кіраваньне ў адпаведнасьці з статутам
* у астатніх гарадах Славацкай Рэспублікі гарадзкі раён прадстаўлены як частка населенага пункту ў законе Закон СНР №369/1990 Zb пра населеныя пункты

## Крыніцы

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Славаччыны
Катэгорыя:Гарады
Катэгорыя:Урбаністыка
Аляксандар Вільчыцкі

**Аляксандар Вільчыцкі** — беларускі дзяяч, адказны рэдактар газэты «Беларуская справа», друкаванага органу БСРГ.

Паводле інфармацыі польскай паліцыі, адмыслова дзеля заняцьця пасады рэдактара «Беларускай справы» (якая ў тых умовах была «падстаўною»), быў прывезены ў Вільню зь Міру на рэкамэндацыю Язэпа Шнаркевіча.

Пасьля завядзеньня на яго некалькіх крымінальных справаў адмовіўся ад выкананьня рэдактарскіх абавязкаў. Апошні падпісаны ім 20-ы нумар выйшаў 26 чэрвеня 1926 году.

У кастрычніку 1926 быў асуджаны за сваю рэдактарскую дзейнасьць на паўгоду турмы.

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня, Менск, 2010, с. 274

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларускія рэдактары
Катэгорыя:Сябры БСРГ
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Клецкае гета

**Клецкае ґета** (ідыш: קלעצקער געטאָ, Klecker geto) — жыдоўскае ґета ў Клецку, створанае нацыстамі ў пэрыяд акупацыі Беларусі.

Напярэдадні вайны ў Клецку пражывала 4190 жыдоў. Заснаванае адразу пасьля заняцьця мястэчка немцамі 27 ліпеня 1941 году. На тэрыторыі яго жыло каля 1,5 тысячы асобаў прызнаных жыдамі.

28 чэрвеня 1941 былі растряляныя Софья Тайц і Хана Ґельлер. 20 жніўня 1941 немцы растралялі яшчэ 35 чалавек, сярод якіх Юзэф Жухавіцкі, Рыгор Каваль, Г. А. Тарабура, М. Розэнфэльд і інш.

30 кастрычніка 1941 (па іншых зьвестаках напрыканцы верасьня) на рынкавай плошчы было сабрана ўсё жыдоўскае насельніцтва. Немцы выбралі спэцыялістаў, рабочых і іх сем’і, а тых хто не патрапіў у іх лік — каля 3500 чалавек — вывелі да загадзя ірвоў каля хрысьціянскіх могілак і растралялі. У сьнежні 1941 былі растраляныя старшыня і сябры юдэнрату, якіх абвінавацілі, што яны спрабавалі паставіць у ґета харчы звыш нормы.

Пастанова пра ліквідацыю было прынята немцамі ў ліпені 1942 году. У ночы з 20 на 21 ліпеня адзелы СС і паліцыі летувіскай і беларускай атачылі ґета, але сустрэлі збройны супраціў ад жыхароў гета. Начале паўстанцаў стаяў Мойша Фіш, былы жаўнер Войска Польскага. На другім паверсе сынагогі быў усталяваны кулямёт. Паўстанцы мелі дзьве вінтоўкі, восемь пісталетаў і дзесяць гранат.

Пад час бою былі забітыя тры нямецкія афіцэры і чатыры беларускіх паліцэйскіх.

Клецкія жыды падпалілі ґета, каб пад аслонай дыму ўцячы з агароджанай тэрыторыі. Уцячы здолялі каля 400 чалавек, але вайну перажыло толькі 25 зь іх, сярод якіх Янкель Ґельлер. Частка зьбеглы трапіла ў партызанскую брыгаду генэрала Ф. Капусты.

Забітыя ў гета жыды былі пахаваныя на ўскрайку мястэчка каля леса з назвай «*Старына*».

## Пасьля вайны

12 красавіка 1945 камісія дасьледвала 6 пахваньняў каля могілках. Першая мела 42 м ды шырыню 4 м (1020 забітых), другая — 32 м × 4 м (1300), трэцяя — 32 м × 3 м (720), чацьвертая — 20 м × 4 м (470), пятая — 15 м × 2 м (600). У шостая яме былі пахаваныя 48 дзяцей ва ўзросьце ад двух месяцаў да 15 год, якіх закапалі жыўцом.

Лічыцца, што агулам у Клецку загінула каля 7 тысячаў жыдоў. У 1996 годзе ўсталяваны помінік ахвярам Галакосту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Relacja Jankiela Gellera o zagładzie Żydów w Klecku, w: Kleck w czasie wojny, w: Nieświeskie wspomnienia, Warszawa 2001, s. 324

Катэгорыя:Клецак
Катэгорыя:Габрэйскія гета ў Генэральным Камісарыяце Беларусь
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1942 годзе
Гарадзішчанскае гета

**Гарадзішчанскае гета** — жыдоўскае гета ў мястэчку Гарадзішча Баранавіцкага раёну, створанае нацыстамі ў пэрыяд акупацыі Беларусі. Першае гета на Беларусі дзе адбыліся масавыя зьнішчэньні жыдоў.

Празь некалькі дзён па ўваходу немцаў у мястэчка імі былі растраляныя 17 жыдоў-закладнікаў. Сярод іх дзьве сям’і Цырынскіх і савецкія актывісты.

20 кастрычніка 1941 а 10 гадзіне раніцы ў Гарадзішча прыбыла каманда СС. Дарослым мужчынам-жыдам было загадана ўзяць рыдлёўкі і зьявіцца на плошчы. 68 спэцыялістаў пакінулі ў гета. Іншых 150 мужчын падзялілі на дзьве групы. Адну завезьлі на машынах ва ўрочышча Пагарэльцы за 2 км ад мястэчка, а другую ў лес Міхнаўшчына за 4 км. Ім абвесьцілі, што трэба выкапаць ямы для вайсковых патрэбаў. Але гэта былі магілы ў якіх на наступны дзень 21 кастрычніка 1941 году расстралялі 1440 Гарадзішчанскіх жыдоў. Сярод іх былі цырульнік Елін, браты Красільшчыкі і 105-гадовы рабін Мардуховіч. У той самы дзень у лесе Міхнаўшчныа былі забітыя 70 прадстаўнікоў інтэлігенцыі мястэчка — дактары, настаўнікі, адвакаты і інш.

Наступная акцыя была праведзена напачатку траўня 1942 году. Тады каля праваслаўнай царквы мястэчка было растраляна 35 жыдоў. У жніўні 1942 тамсама растралялі каля 100 жыдоўскіх спэцыялістаў («масьцеравых»).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гетто Белоруссии — примеры геноцида

Катэгорыя:Габрэйскія гета ў Генэральным Камісарыяце Беларусь
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1942 годзе
Усевалад Радкевіч

**Усе́валад Анато́левіч Радке́віч** (1926—1999) — беларускі энтамоляг і эколяг, заслужаны дзяяч навукі Беларусі. Сын Анатоля Радкевіча.

Скончыў Віцебскі пэдагагічны інстытут і працаваў у ім. У 1962—1968 гадох дэкан, у 1970—1974 — прарэктар, у 1973—1986 — загаднік катэдры і праблемнай навукова-дасьледчай лябараторыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1926 годзе
Катэгорыя:Беларускія энтамолягі
Катэгорыя:Беларускія біёлягі
Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Памерлі ў 1999 годзе
Анатоль Радкевіч

**Анато́ль Іва́навіч Радке́віч** (1898—1977) — беларускі энтамоляг. Бацька Ўсевалада Радкевіча.

Скончыў Віцебскі інстытут народнай адукацыі. У 1930—1933 гадох працаваў у Віцебскім вэтэрынарным інстытуце, у 1935—1971 — у Віцебскім пэдагагічным інстытуце.

Катэгорыя:Беларускія энтамолягі
Катэгорыя:Беларускія біёлягі
Златэ Мораўцэ (раён)

**Зла́тэ Мо́раўцэ** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Нітранскім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі (2001)
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 97,0 %
* Вугорцы 1,1 %
* Чэхі 0,5 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 89,9 %
* Лютэране 0,9 %

Катэгорыя:Раёны Нітранскага краю
Комарна (раён)

**Комарна** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Нітранскім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі (2001)
**Нацыянальны склад:**
* Вугорцы 69,1 %
* Славакі 27,7 %
* Цыгане 1,1 %
* Чэхі 0,6 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 61,1 %
* Рэфарматы 16,7 %
* Лютэране 3,5 %

Катэгорыя:Раёны Нітранскага краю
Левіцэ (раён)

**Ле́віцэ** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Нітранскім краі.

## Статыстычныя зьвесткі (2001)
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 69,1%
* Вугорцы 27,9%
* Цыгане 1,0%
* Чэхі 0,7%

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 69,1%
* Лютэране 7,5%
* Рэфарматы 6,0%
Нітра (раён)

**Нітра** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Нітранскім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 91,1 %
* Вугорцы 6,7 %
* Чэхі 0,7 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 82,3 %
* Лютэране 2,3 %

Катэгорыя:Раёны Нітранскага краю
Новэ Замкі (раён)

**Но́вэ За́мкі** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Нітранскім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі (2001)
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 59,5 %
* Вугорцы 38,3 %
* Цыгане 0,6 %
* Чэхі 0,6 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 82,7 %
* Рэфарматы 2,9 %
* Лютэране 1,6 %

## Крыніцы
Шальская акруга

**Шальская акруга** — акруга Славаччыны ў Нітранскім краі. 

## Гаспадарка
На ўсход ад Шалі працаваў хімзавод «Дусла», заснаваны ў 1958 годзе ў якасьці «Шальскай азотні».

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 61,9 %
* Вугорцы 35,7 %
* Цыгане 1,0 %
* Чэхі 0,5 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 71,4 %
* Рэфарматы 6,4 %
* Лютэране 4,0 %

Катэгорыя:Акругі Нітранскага краю
Бардзеёў (раён)

**Бардзеёў** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Прашаўскім краі. Мяжуе з Польшчай

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 91,4 %
* Русіны/украінцы 4,2 %
* Цыгане 3,0 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 61,4 %
* Грэка-католікі 19,1 %
* Лютэране 9,5 %
* праваслаўныя 5,4 %

Катэгорыя:Раёны Прашаўскага краю
Уранаў над Топляй (раён)

**Уранаў над Топляй** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Прэшаўскім краі.

## Статыстычныя зьвесткі (2001)
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 91,7 %
* Цыгане 6,9 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 57,5 %
* Грэка-католікі 24,1 %
* Лютэране 12,2 %
* Сьведкі Еговы 0,7 %
Гумэннэ (раён)

**Гумэннэ** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Прашаўскім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 91,3 %
* Русіны/украінцы 5,0 %
* Цыгане 2,1 %
* Чэхі 0,5 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 70,5 %
* Грэка-каталікі 17,5 %
* Праваслаўныя 3,7 %
* Лютэране 0,6 %

Катэгорыя:Раёны Прашаўскага краю
Кежмарак (раён)

**Кежмарак ** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Прэшаўскім краі. Мяжуе з Польшчай.

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 89,1 %
* Цыгане 8,8 %
* Чэхі 0,4 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 86,5 %
* Грэка-католікі 2,9 %
* Лютэране 2,9 %
Левача (раён)

**Левача** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Прэшаўскім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 91,2 %
* Цыгане 7,1 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 85,4 %
* Грэка-католікі 5,0 %
* Лютэране 0,9 %
Попрад (раён)

**По́прад** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Прашаўскім краі.

## Статыстычныя зьвесткі (2001)
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 93,6%
* Цыгане 3,2%
* Чэхі 0,9%

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 69,7%
* Лютэране 8,9%
* Грэка-католікі 2,9%
* праваслаўныя 0,9%
Прашаў (раён)

**Прáшаў** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Прашаўскім краі. 

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 94,2 %
* Цыгане 2,6 %
* Русіны/украінцы 1,4 %
* Чэхі 0,6 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 74,3 %
* Грэка-каталікі 7,7 %
* Лютэране 5,5 %
* Праваслаўныя 1,1 %

## Вонкавыя спасылкі
Сабінаў (раён)

**Сабінаў** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Прашаўскім краі.

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 92,0 %
* Цыгане 6,2 %
* Русіны/украінцы 0,6 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 83,4 %
* Грэка-каталікі 10,4 %
* Лютэране 1,2 %
* Праваслаўныя 0,9 %

Катэгорыя:Раёны Прашаўскага краю
Сьвіднік (раён)

**Сьвіднік** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Прашаўскім краі. Мяжуе з Польшчай.

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 83,3 %
* Русіны/Украінцы 13,0 %
* Цыгане 2,6 %

**Канфэсійны склад:**
* Грэка-католікі 36,5 %
* Каталікі 31,9 %
* Праваслаўныя 19,8 %
* Лютэране 6,6 %
* Сьведкі Еговы 0,7 %
Сьніна (раён)

**Сьніна** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Прашаўскім краі. Мяжуе з Украінай і Польшчай.

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 84,7 %
* Русіны/украінцы 11,6 %
* Цыгане 1,3 %
* Чэхі 0,5 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 48,6 %
* Грэка-каталікі 22,2 %
* Праваслаўныя  21,1 %
* Сьведкі Еговы 1,2 %

Катэгорыя:Раёны Прашаўскага краю
Стара Любаўня (раён)

**Стара Любаўня** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Прашаўскім краі. Мяжуе з Польшчай.

## Статыстычныя зьвесткі (2001)
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 90,2 %
* Цыгане 3,7 %
* Русіны/украінцы 4,5 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 62,8 %
* Грэка-каталікі 31,0 %
* Лютэране 0,5 %
* Праваслаўныя 2,0 %

Катэгорыя:Раёны Прашаўскага краю
Стропкаў (раён)

**Стропкаў** () — раён Славаччыны. Знаходзіцца ў Прашаўскім краі. Мяжуе з Польшчай.

## Статыстычныя зьвесткі ([[2001]])
**Нацыянальны склад:**
* Славакі 90,1 %
* Вугорцы
* Цыгане 2,3 %
* Чэхі 
* Русіны/украінцы 6,1 %

**Канфэсійны склад:**
* Каталікі 47,7 %
* Грэка-каталікі 40,8 %
* Праваслаўныя 7,5 %

Катэгорыя:Раёны Прашаўскага краю
Афрыкаанс

**Афрыкаанс** (саманазва — ) — мова заходнегерманскае групы германскіх моваў індаэўрапейскай моўнай сям’і. У выніку шчыльнага кантакту зь няроднасным моўным асяродзьдзем, а таксама пад уплывам незвычайных прыродных умоваў і новых сацыяльных адносінаў, афрыкаанс набыла некаторыя асаблівасьці, дзякуючы якім яе можна лічыць у пэўнай меры афрыканскай мовай.

Афрыкаанс зьяўляецца адной з адзінаццаці афіцыйных моваў ПАР, таксама шырока распаўсюджана ў Намібіі. 

## Крыніцы


Катэгорыя:Германскія мовы
Катэгорыя:Мовы Намібіі
Шаўчэнка

**Шаўчэнка** — украінскае прозьвішча і тапонім.

## Асобы
* Тарас Шаўчэнка (1814—1861) — украінскі паэт, мастак
* Андрэй Шаўчэнка (1976) — украінскі футбаліст
* Яўген Шаўчэнка (1996) — беларускі футбаліст

## Населеныя пункты
### [[Казахстан]]
* Шаўчэнка — назва гораду Актаў з 1964 па 1991 гады

### [[Украіна]]
* Шаўчэнка — вёска ў Новаазоўскім раёне Данецкай вобласьці
К. Люі Лейпальт

**К. Люі Лейпальт** (; 28 сьнежня 1880 — 12 красавіка 1947) — паўднёваафрыканскі паэт, які пісаў на афрыкаанс.

Акрамя паэтычных твораў, Люі Лейпальт пісаў навэлі, п’есы, апавяданьні, дзіцячыя кнігі, кнігі па кулінарыі і вёў падарожную кніжку. Ён лічыцца адным з найвыбітнейшых паэтаў-«афрыканэраў». Паўднёваафрыканскі паэт і драматург Дырк Опэрман казаў пра Люі Лейпальта як пра «самага рознабаковага нашага паэта».

## Біяграфія
Нарадзіўся 28 сьнежня 1880 у Ворчэстэры, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка. Сын прапаведніка Крыстыяна Фрыдрыха Лейпальта. Ягоная маці Ганна Мэта Крыстыяна Эселен () была дачкой райнскага місіянэра. Адукацыя была збольшага хатняя. За часам Другой англа-бурскай вайны працаваў карэспандэнтам. У 1902—1907 выкладаў мэдыцыну ў Лёндане і пасьля падарожнічаў па Эўропе, Амэрыцы і Ост-Індыі. З гэтага часу ён працаваў на розных работах, уключаючы работу школьнага настаўніка. У 1923 годзе часова вяртаецца да журналісцкай працы, але ў 1925 годзе асядае ў Кейптаўне і працуе пэдыятрам. К. Люі Лейпальт ніколі не жаніўся. Памёр у Кейптаўне, але праз сваю шчырую любоў да Гантама — жывапіснага горнага мястэчка на поўнач ад Кейптаўну — ягоны прах спачыў у Пакуіс Пасе (*Pakhuis Pass*) ля Кланўільяму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Крысціян Фрэдэрык Луі Лейпалт на ПрайдзіСвеце

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:Памерлі 12 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1947 годзе
Катэгорыя:Паэты ПАР
Катэгорыя:Літаратары ПАР
Пост-панк

**Пост-па́нк** () — жанр рок-музыкі, які склаўся ў канцы 1970-х гадоў у Вялікабрытаніі як працяг панк-року. У адрозьненьне ад апошняга пост-панк мае большую разнастайнасьць музычнага самавыяўленьня з прычыны шырокага дыяпазону ўплыву на жанр краут-року — у першую чаргу такіх гуртоў як Neu! і Can, — а таксама жанраў даб, фанк, дыска й інш.

Замест энэргіі, якая б’е ключом, і гітарнай агрэсіі панку для пост-панку характэрны павольны манатонны рытм зь пераважаньнем басу й ударных, пачуцьцё нарастаючай трывогі, адхілённы вакал і, як правіла, дэпрэсіўныя мэлянхалічныя тэксты, часам з роздумамі пра жыцьцё й сьмерць.

## Гісторыя фармаваньня
Дэбютны альбом Public Image Ltd 1978 году лічыцца адным зь першых і найбольш уплывовых альбомаў пост-панку, разам са спрадусаванным Дэйвідам Боўі альбомам Ігі Попа *The Idiot*, які пабачыў сьвет годам раней.

Шэраг гуртоў «другое хвалі» пост-панку, абапіраючыся, з аднаго боку, на спадчыну пэўных пост-панк выканаўцаў (Killing Joke, Wire), зь іншага боку — на новую хвалю, а таксама на індастрыял, гралі пост-панк, актыўна выкарыстоўваючы ў запісу электронныя інструмэнты. Мэлядычны электронны пост-панк (Depeche Mode) па сутнасьці меў мала адрозьненьняў ад гуртоў, што выйшлі з другой хвалі электра-попу. На разьвіцьцё альтэрнатыўнае музыкі вялікі ўплыў зрабілі калектывы на сутыку зь індастрыялам: Chrome, Clock DVA, D.A.F.

Дзякуючы творчасьці такіх гуртоў, як Joy Division, The Cure, Siouxsie and the Banshees ды Bauhaus, нарадзіўся вытворны жанр гатычны рок. Мэлёдыка пост-панку таксама стала падмуркам для плыні шугейзінг (ад англ. *shoegaze*), які зьявіўся ў сярэдзіне 80-х гадоў.

## Найбольш вядомыя гурты пост-панку
* Adam and the Ants
* Altered Images
* Apartment
* Au Pairs
* Bauhaus
* Barbados — беларускі гурт (Менск)
* Birthday Party
* Blondie
* The Cure
* The Chameleons
* 
* Depeche Mode 
* Duran Duran
* Echo & The Bunnymen
* Editors
* The Fall
* The Flying Lizards
* The Horrors
* Interpol
* INXS
* The Jesus and Mary Chain
* Josef K
* Joy Division
* The Killers
* Killing Joke
* Lords of the New Church
* Magazine
* The Mission
* New Order
* Nick Cave and the Bad Seeds
* Nürnberg — беларускі гурт (Менск)
* Orange Juice
* The Pop Group
* The Pretenders
* Pretty Girls Make Graves
* Public Image Ltd
* Placebo
* R.E.M.
* Sad Lovers and Giants
* Simple Minds
* Siouxsie & the Banshees
* Tok Rukoo — беларускі гурт (Менск)
* The Blackmail — беларускі гурт (Менск)
* The Sisters Of Mercy
* The Slits
* The Smiths
* The Sound
* U2
* White Rose Movement
* Wire
* White Lies
* Агата Кристи
* БИ-2
* Гражданская Оборона
* Кино
* Оберманекен
* Ник Рок-н-Ролл
* Молотов Коктейль
* Объект Насмешек
* Матросская Тишина
* Последние танки в Париже
* Телевизор
* Центр

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Блог беларускага інтэрнэт-лэйблу Another Music
* Спампаваць першую складанку беларускага альтэрнатыўнага року
AGM-65 Maverick

**AGM-65 Maverick** ( — «валацуга») — амэрыканская тактычная ракета клясы «паветра-паверхня».

Прызначаная для апэратыўнага нанясеньня высокадакладных удараў па суперніку. Ракета дазваляе зьнішчаць добра браняваныя і рухаючыяся мэты ва ўмовах гарадзкой забудовы.

У 1991 годзе актыўна выкарыстоўваліся амэрыканцамі ў вайне з Іракам.

## Баявое ўжываньне
AGM-65 шырока выкарыстоўваўся ВПС ЗША падчас апэрацыяў «Бура ў пустэльні» — па мэтах было выпушчана больш за 5000 ракет варыянтаў AGM-65B/D/G, у асноўным з штурмавікоў A-10A.

Катэгорыя:Ракеты
А. Г. Вісэр

**А. Г. Вісэр** (; 1 сакавіка 1879 — 10 чэрвеня 1929) — паэт-афрыканэр.

## Біяграфія
Андрыс Герардус Вісэр () нарадзіўся ў Фрэсбургу, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка. Моцная засуха вымусіла яго сям’ю пакінуць сваю фэрму ў Карнарвоне. Месцам нараджэньня паэта стаў намёт пад грушавым дрэвам на двары фэрмы. Першую адукацыю атрымаў у школе ў мястэчке Дальясафат.

Скончыў настаўніцкія курсы ў коледжы Нормааль у Кейптаўне і ў 1901—1906 гг. вучыў мэдыцыну ў Эдынбургу, Шатляндыя. Працаваў доктарам у Карнарвоне (1907—1909), Стэйтлервіле (1909—1916) і Гайдэльбэргу (1916—1929). Стаў блізкім сябрам паэта Юджына Марэя.

Жаніўся двойчы; у 1913 на Леці Конрадзі (*Lettie Conradie*), якая памерла ў 1920 і ў 1927 на Мары дэ Віер (*Marie de Villiers*). Памёр 10 чэрвеня 1929 году.

## Бібліяграфія
* *Gedigte* (J.L. Van Schaik, 1925)
* *Rose van herinnering en ander gedigte* (J.L. van Schaik, 1927)
* *Die purper iris, en ander nagelate gedigte* (Nasionale Pers, 1930)
* *Uit ons prille jeug* (Nasionale Pers, 1948)
* *Bloemlesing uit die gedigte* (Van Schaik, 1955)
* *Kinderkeur* (Van Schaik, 1967)
* *Roos en lanset: ’n keuse uit A.G. Visser* (Van Schaik, 1978)
* *Versamelde gedigte* (Tafelberg, 1981)

## Вонкавыя спасылкі
* Андрыс Герардус Вісэр на ПрайдзіСвеце

Катэгорыя:Паэты ПАР
Гайдэльбэрг (ПАР)

**Гайдэльбэрг** () — горад і адміністрацыйны цэнтар правінцыі Гаўтэнг. Разьмешчаны за 50 км на паўднёвы ўсход ад Яганэсбургу.

У 1862 годзе нямецкі гандляр Генрых Юліюс Уэкерман адкрыў у гэтых мясьцінах гандлёвую краму. Горад, які вырас вакол яе пад канец 1866 году, быў названы ў гонар альма-матэр Уэкэрмана — Гайдэльбэрскага ўнівэрсытэту.

Горад быў месцам паржываньня выбітнага доктара і паэта-афрыканера Андрыса Герардуса Вісэра.

## Вонкавыя спасылкі
* Google Map

Катэгорыя:Гарады Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі
Вэракрус (штат)

**Вэракрус** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мэксыкі. Плошча — 71 820 км². Насельніцтва складае 7 643 194 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтар — горад Хапала-Энрыкес.

## Крыніцы
Герэра

**Герэра** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мэксыкі. Плошча — 63 621 км². Насельніцтва складае 3 388 768 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтар горад Чыльпансынга-дэ-лёс-Брава.

## Крыніцы
Гуанахуата (штат)

**Гуанахуа́та** () — адзін з трыццаці аднаго штатаў у цэнтральнай частцы Мэксыкі. Плошча — 30 607 км². Насельніцтва складае 5 853 677 чалавек (2015 год). Адміністрацыйны цэнтар горад Гуанахуата.

## Крыніцы
Афрыканэры

**Афрыканэры** (, літаральна «афрыканцы») — народ у Паўднёвай Афрыцы, зьяўляюцца нашчадкамі каляністаў галяндзкага, нямецкага і францускага паходжаньня. Асноўная частка пражывае ў ПАР і Намібіі. Усярэдзіне афрыканэраў вылучаецца субкультура бураў. Па веравызнаньні — пратэстанты. Родная мова — афрыкаанс, склалася на аснове паўднёвых дыялектаў нідэрляндзкай мовы (да пачатку XX стагодзьдзя нідэрляндзкая выкарыстоўвалася ў якасьці літаратурнай мовы). Агульная колькасьць каля 3,6 млн чалавек. Да 1990 году складалі 60 % белага насельніцтва ПАР; астатнія 40 % — англа-афрыканцы, цяпер прапорцыя зьмянілася на карысьць афрыканэраў, бо англа-афрыканцы больш схільныя да эміграцыі за афрыканэраў, якія лічаць Паўднёвую Афрыку сваёй этнічнай радзімай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Афрыкаанс
Катэгорыя:Насельніцтва ПАР
Катэгорыя:Народы Паўднёвай Афрыкі
Катэгорыя:Народы ПАР
Керэтара

**Керэтара** () — адзін з трыццаці аднаго штату ў цэнтральнай частцы Мэксыкі. Плошча — 11 684 км². Насельніцтва складае 1 827 937 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтар — горад Сант’яга-дэ-Керэтара.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Кааўіля

**Кааўіля дэ Сарагоса** () — адзін з трыццаці аднаго штату ў цэнтральнай частцы Мэксыкі. Плошча — 151 563 км². Насельніцтва складае 2 748 391 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтар — горад Сальтыльлё.

## Крыніцы
Каліма (штат)

**Каліма** () — адзін з трыццаці аднаго штату ў цэнтральнай частцы Мэксыкі. Плошча — 5625 км². Насельніцтва складае 650 555 чалавек (2010 год), такім чынам штат зьяўляецца самым маленькім у краіне па колькасьці насельніцтва. Адміністрацыйны цэнтар — горад Каліма.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Мэхіка (штат)

**Мэ́хіка** () — адзін з трыццаці аднаго штату ў цэнтральнай частцы Мэксыкі. Плошча — 22 357 км². Насельніцтва на 2010 год складала 15 175 862 чалавек, што робіць штат першым па колькасьці насельніцтва. Адміністрацыйны цэнтар — горад Талюка-дэ-Лерда.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Мічаакан

**Мічаакан дэ Акампа** () — адзін з трыццаці аднаго штату ў цэнтральнай частцы Мэксыкі. Плошча — 58 643 км². Насельніцтва складае 4 351 037 чалавек (2010 год). Адміністрацыйны цэнтар — горад Марэлія.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Ніжняя Каліфорнія

**Ніжняя Каліфорнія** () — адзін з трыццаці аднаго штату ў цэнтральнай частцы Мэксыкі. Плошча — 70 113 км². Насельніцтва на 2010 год складала 3 155 070 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — горад Мэхікалі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Штаты Мэксыкі
Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь

**Міністэ́рства інфарма́цыі Рэспу́блікі Белару́сь** (*Мінінфарм Беларусі*) — ведамства ўраду Беларусі, упаўнаважанае парадкаваць вяшчаньне. Міністар інфармацыі прызначаецца й здымаецца з пасады прэзыдэнтам. З 13 чэрвеня 2024 году пасаду міністра займае Марат Маркаў.

## Будова
* Апарат — 7 управаў, 3 аддзелы;
* Нацыянальная кніжная палата Беларусі;
* Выдавецтвы — «Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі», «Беларусь», «Вышэйшая школа», «Мастацкая літаратура»;
* Тыпаграфіі — Бабруйская тыпаграфія імя Аляксандра Непагодзіна, Менская фабрыка каляровага друку, паліграфкамбінат імя Якуба Коласа, «Перамога» (места Маладэчна, Менская вобласьць), «Спадчына Скарыны» (м. Полацак, Віцебская вобласьць), «Чырвоная зорка»;
* Прадпрыемствы — «Беларускае тэлеграфнае агенцтва», «Белкніга», «Белсаюздрук»;
* Газэты — «Зьвязда», «Народная газэта», «Рэспубліка», «Беларуская ніва» ();
* Часопісы «Беларусь» і «Плянэта».

## Задачы
Паводле Ўставы міністэрства мае наступныя задачы:
* парадкаваньне вяшчаньня, кнігавыданьня, паліграфіі ды кнігараспаўсюду;
* нагляд за выкананьнем выдавецкімі, паліграфічнымі ды кнігазбытавымі ўстановамі заканадаўства аб вяшчаньні;
* павышэньне выніковасьці вяшчаньня, кнігавыданьня, паліграфіі ды кнігараспаўсюду
* урадавы ўплыў на ровень свабоды выказваньня сярод грамадзянаў;
* узгадненьне парадкаваньня з адпаведнымі ведамствамі Расеі, Садружнасьці незалежных дзяржаваў і Эўразійскай эканамічнай супольнасьці;
* ладжаньне міжнароднай вяшчальнай супрацы;
* стварэньне праўных абмежаваньняў вяшчальнай ды выдавецкай дзейнасьці;
* распрацоўка захадаў па кіраваньні вяшчаньнем, кнігавыданьнем, паліграфіяй ды кнігараспаўсюдам;
* распрацоўка і ажыцьцяўленьне ўрадавых укладаньняў у вяшчаньне, кнігавыданьне, паліграфію ды кнігараспаўсюд.

## Паўнамоцтвы
Паводле Ўставы мае паўнамоцтвы на:
* ухваленьне заяваў аб вяшчаньні, кнігавыданьні, паліграфіі ды кнігараспаўсюдзе;
* запыт зьвестак ва ўстановах;
* атрыманьне абавязковых бясплатных асобнікаў дакумэнтаў;
* прыпыненьне выпуску СМІ;
* стварэньне ведамасных фондаў.

## Мінуўшчына
Паводле пастановы Вярхоўнага Савету ад 10 студзеня 1992 г. № 1389 зь Дзяржаўных камітэтаў па друку й па тэлебачаньні й радыёвяшчаньні ўтварылі Міністэрства інфармацыі. Пастановай ад 14 сакавіка 1994 г. № 145 урад далучыў Мінінфарм да Міністэрства культуры і друку. Міністэрства было адноўлена ўказам прэзыдэнта ад 24 верасьня 2001 г. № 516.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Міністэрства інфармацыі Беларусі


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Э. Ч. Асонду

**Э. Ч. Асонду** () — нігерыйскі пісьменьнік, знакаміты сваімі кароткімі апавяданьнямі. Творы Асонду публікаваліся ў такіх часоісах, як «Agni», «Guernica», «Vice», «Fiction», і «The Atlantic». У 2010 годзе ў Э. Ч. Асонду выйшла першая кніга апавяданьняў «Голас Амэрыкі» ().

У 2007 годзе яго апавяданьне «Jimmy Carter’s Eyes» выйшла ў фінал афрыканскай прэміі імя Кейна, а ў 2009 за апавяданьне «У чаканьні» () пісьменьнік стаў прызёрам гэтае прэміі.

Жывучы ў Нігерыі, працаваў рэклямным капірайтарам. У 2008 годзе ён атрымаў стыпэндыю ад Сыракускага ўнівэрсытэту, а з 2010 году працуе старэйшым выкладчыкам ва ўнівэрсытэце Провідэнса ў Род-Айлэндзе.

«У чаканьні», апублікаванае ў кастрычніку 2008 часопісам «Guernica magazine», апавядае пра жыцьцё ў лягеры для ўцекачоў вачыма юнага хлопчыка. Акрамя грашовага прызу ў £10 000, прэмія імя Кейна таксама ўзычыла Асонду магчымасьць месячнага пражываньня ў Джорджтаўнскім унівэрсытэце ў Вашынгтоне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Э. Ч. Асонду на ПрайдзіСвеце

Катэгорыя:Нігерыйскія літаратары
Нігерыйская літаратура

**Нігерыйская літаратура** — літаратура народаў Нігерыі.

Першыя творы нігерыйскай літаратуры пачалі зьяўляцца ў XVIII стагодзьдзі на ангельскай мове (Улада Экіана, Антэра Дуке) і пазьней у XIX стагодзьдзі (Сэм'юэл Джонсан) да захопу Нігерыі ангельскімі калянізатарамі ў канцы XIX—пачатку XX стст., калі мясцовая літаратура амаль напоўніцу прыпыніла сваё разьвіцьцё.

Другі віток у разьвіцьці літаратуры Нігерыі адбыўся пасьля Другой сусьветнай вайны, што прыпала на рост нацыянальна-вызваленчых рухаў Афрыкі. Тэмамі тагачасных літаратурных твораў зьяўляліся паўсталыя перад краінай сацыяльна-эканамічныя і палітычныя праблемы. 

Сучаснай нігерыйская літаратура на ангельскай, ёруба, іба, хаўса, ціў, эда (біні), фула (фульбе), ібібё і іншых мовах.

У 2009 за апавяданьне «У чаканьні» () нігерыйскаму пісьменьніку Э. Ч. Асонду была прысуджана прэмія імя Кейна

## Літаратура
* Нигерийская литература в Фундаментальной электронной библиотеке 

Катэгорыя:Нігерыйская літаратура
Будраўцы

**Бу́драўцы** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Будраўцы ўваходзяць у склад Шчучынскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Шчучынскі сельсавет
Даўлюдаўшчына

**Даўлю́даўшчына** — вёска ў Беларусі, каля вытоку ракі Тур’і.  Уваходзіць у склад Шчучынскага сельсавету Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, фармант -даў- паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны' або старагерманскага dulg- 'моцны, трывалы', dolg 'дужаньне', а фармант -лют- — ад гоцкага і бургундзкага liuþs, leuda 'люд, людзі'.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Шчучынскі сельсавет
Жадзейкі (Шчучынскі раён)

**Жадзе́йкі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Ельні. Уваходзяць у склад Шчучынскага сельсавету Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Шаціка (Scazciho) — імя германскага паходжаньня. Адпаведнасьць літоўскіх імёнаў на -ейка (-іка) германскім імёнам з суфіксам -к- (Вілейка — Wilico, Мінейка — Minnico, Радзейка — Radecke < Radacho і г. д.) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Шчучынскі сельсавет
Гудзішкі (Шчучынскі раён)

**Гу́дзішкі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Лябёдкі. Уваходзяць у склад Васілішкаўскага сельсавету Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці. 

## Назва

Гуда або Года (Gudo, Godo) — імя германскага паходжаньня.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Насельніцтва
* 1999 год — 33 чалавекі
* 2010 год — 20 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Першамайская (Шчучынскі сельсавет)

**Першама́йская** — былая вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Першамайская ўваходзіць у склад Шчучынскага сельсавету.

28 траўня 2013 году вёска ўключана ў межы гораду Шчучын.

## Насельніцтва
* 2010 год — 115 чалавек
* 1999 год — 157 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Шчучынскі сельсавет
Дварчаны (Васілішкаўскі сельсавет)

**Дварчаны** — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Дварчаны ўваходзяць у склад Васілішкаўскага сельсавету. 

Катэгорыя:Васілішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шчучынскага раёну
Готыка

**Готыка** — пэрыяд у разьвіцьці сярэднявечнага мастацтва, які ахоплівае амаль усе вобласьці матэрыяльнай культуры і разьвіваецца на тэрыторыі Заходняй, Цэнтральнай і збольшага Ўсходняй Эўропы з XII па XV стагодзьдзе. Готыка прыйшла на зьмену раманскаму стылю, паступова выцясьняючы яго. Хоць тэрмін «гатычны стыль» часьцей за ўсё прымяняецца да архітэктурных будынкаў, готыка ахоплівала таксама скульптуру, жывапіс, кніжную мініяцюру, гарнітуру, арнамэнт і да т. п.

## Глядзіце таксама
* Цагляная готыка
* Нэаготыка

## Вонкавыя спасылкі

*
Сэфі Ата

**Сэфі Ата** () — нігерыйская пісьменьніца і драматург.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Лагасе, сталіцы Нігерыі, пятым дзіцем у сям’і. Яе бацька Абдул Азіз Ата быў сакратаром фэдэральнага ўраду да сваёй сьмерці ў 1972 годзе. З гэтага часу Сэфі гадавала яе маці.

Першую адукацыю атрымала ў Каралеўскім коледжы () ў Лагасе і Мілфілдзкай школе () у Ангельшчыне. У 1985 яна скончыла Бірмінггэмскі ўнівэрсытэт і практыкавалася ў якасьці дыплямаванага бухгальтара. У 1994 разам з сваім мужам пераехала з Ангельшчыны ў Злучаныя Штаты. Яны маюць адну дачку.

На дадзены момант Сэфі Ата жыве ў Мэрыдане, штат Місысыпі, са сваім мужам і дачкой.

## Творчасьць
Сэфі Ата пачала пісаць яшчэ працуючы ў Нью-Ёрку бухгальтарам. У 2001 яна ўдзельнічала ў творчай праграме для пісьменьнікаў у Лос-Анджэлесе. Апавяданьні Сэфі Аты ўпершыню былі надрукаваныя ў такіх часопісах, як «Los Angeles Review», «Mississipi Review» і «World Literature Today».

У 2005 яе дэбютнае апавяданьне «Усё будзе добра» () было апублікавана ў Злучаных Штатах, Ангельшчыне і Нігерыі. Яе зборнік апавяданьняў «Навіны з дому» () у 2008 быў апублікаваны ў Нігерыі, у 2009 — у Ангельшчыне і ў наступным годзе ў ЗША. Яе кнігі былі перакладзены на некалькі моваў сьвету.

Будучы таксама і драматургіняй, яе радыёпастановы трансьляваліся па BBC, і ў 2005 яе п’еса «Engagement» была пастаўлена на сцэне MUSON Centre у Лагасе.

## Узнагароды
У 2005 годзе Сэфі Ата выйграла прэмію International PEN David T.K.Wong Prize for Short Fiction for Twilight Trek; перамога суправаджалася грашовай узнагародай у £7500. У 2006 яе апавяданьне «Усё будзе добра» выйграла прэмію па афрыканскай літаратуры імя Воле Шайінка з грашовым прызам у $20 000. У 2009 апавяданьне «Навіны з дому» выйграла прэмію «Noma» ў галіне публікацыяў у Афрыцы, што суправаджалася грашовай узнагародай у $10 000.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сэфі Ата на ПрайдзіСвеце
* Афіцыйная старонка Сэфі Ата 
* The Miracle Worker - a Short Story 
* Сэфі Ата чытае ўрывак з апавяданьня «Everything Good Will Come» (відэа)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагасе
Катэгорыя:Нігерыйскія літаратары
Катэгорыя:Нігерыйскія імігранты ЗША
Катэгорыя:Выпускнікі Бірмінггэмскага ўнівэрсытэту