open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Акінчыцы

**Акі́нчыцы** —  колішні засьценак у Стаўпецім раёне Менскай вобласьці, у 1977 годзе ўключаны ў межы Стоўпцаў.
 
У Акінчыцах разьмешчаны музэй Якуба Коласа, адноўлены ў хаце, дзе ў 1882 годзе нарадзіўся паэт.

## Гісторыя

Узгаданы як засьценак князя Радзівіла ў 1784 годзе: тады ён адносіўся да парафіі Стаўпецкага дамініканскага касьцёлу Менскага дэканату. Паводле «Сьпісу воласьцяў, грамадаў і паселішчаў Менскай губэрні на 1 студзеня 1870 г.» у Акінчыцах жыло чатырнаццаць шляхцічаў. Засьценак быў упісаны ў нясьвіскі радзівілаўскі «берчак», у якім вёўся ўлік і кантроль збору грашовых падаткаў з ардынацкай шляхты.

У польскім геаграфічным слоўніку 1886 году даюцца такія зьвесткі: *«Окіньчыцэ, у народнай гаворцы *Акіньчыцы*, калісьці сядзіба шляхты Акіньчыцаў, [[Менскі павет]], у 3-м койданаўскім стане, Сьвержанская воласьць, за 4 вярсты на поўнач ад [[мястэчка]] [[Новы Сьвержань]], пры гасьцінцы з Атцэды, мае 9 двароў, мясцовасьць роўная, зь лёгкай глебай»*.

Паблізу дарогі мясьцілася Акінчыцкая лясная камора, дзе з 1881 па 1883 год жыла сям’я лесьніка Нясьвіскай ардынацыі Міхася Міцкевіча і яго жонкі Ганны. 3 лістапада 1882 году ў іх нарадзіўся сын Кастусь, у будучым — Народны паэт Беларусі Якуб Колас.

Рашэньнем аблвыканкаму ў 1977 годзе вёска Акінчыцы ўключана ў межы гораду Стоўпцаў.

## Славутасьці
* Музэй Якуба Коласа, разьмешчаны ў адноўленай хаце, дзе нарадзіўся паэт.

## Ураджэнцы
* Якуб Колас — беларускі пісьменьнік, паэт, Народны паэт Беларусі
* Фабіян Акінчыц — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, адзін з заснавальнікаў і старшыня Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Якуб Колас
Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Катэгорыя:Стоўпцы
Альбуць

**Альбу́ць** () — лесьнічоўка ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці, адна з мэмарыяльных сядзібаў Якуба Коласа. Аддалена на 3 км ад Стоўпцаў і на 6 км ад Мікалаеўшчыны.

Сям’я радзівілаўскага лясьніка Міхася Міцкевіча пераехала ў Альбуць з Ластка ў 1890 годзе. Праз год пасьля пераезду ў сядзібе згарэла хата, аднак у хуткім часе яна была адбудавана. Міхась Міцкевіч служыў у Альбуці да 1902 году, пакуль не памёр. У 1990 годзе на месцы, дзе некалі была Альбуцкая лясная камора, з нагоды ўшанаваньня памяці Якуба Коласа была адноўлена сядзіба: рэканструявана гумно, адбудаваны хата, хлеў, павець і склеп. У пабудовах створана экспазыцыя па матывах паэмы «Новая зямля», а таксама выстава «Пчалярства і рыбалоўства».

Сядзіба неаднаразова ўзгадана ў творчасьці Коласа пад назвай «Парэчча».

## Крыніцы

Катэгорыя:Якуб Колас
Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Рангэйм (футбольны клюб)

«**Рангэйм**» () — нарвэскі футбольны клюб з гораду Рангэйму. Заснаваны ў 1901 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Рангэйм‎
Ласток

**Ласто́к** () — лесьнічоўка ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці, адна з мэмарыяльных сядзібаў Якуба Коласа. Аддалена на 4 км ад Сьверынава і на 10 км ад Мікалаеўшчыны.

Адзіная зь мэмарыяльных сядзібаў Якуба Коласа, якая цалкам захавалася да нашых дзён.

Сям’я радзівілаўскага лясьніка Міхася Міцкевіча пераехала ў Ласток зь Мікалаеўскай лясной каморы ў 1885 годзе і пражыла да 1890 году, калі лясьніка перавялі ў Альбуць. У першапачатковым выглядзе захаваліся хата, гумно, хлеў і склеп. У 1997 годзе ў Ластку створана экспазыцыя, прысьвечаная паэме «Сымон-музыка». У ёй выстаўляюцца дакумэнты, фатаздымкі, зьвязаныя з паэтам, а таксама вырабы народных майстроў Стаўпеччыны.

Ласток узгаданы Коласам у аўтабіяграфіі, паэме «Новая зямля», апавяданьні «Грушы-сапяжанкі».

## Крыніцы

Катэгорыя:Якуб Колас
Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Смольня

**Смо́льня** () — сяліба ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці, адна з мэмарыяльных сядзібаў Якуба Коласа. Аддалена на 1,5 км ад Мікалаеўшчыны.

У 1910 годзе сям’я Міцкевічаў пераязжае са згарэлай Мікалаеўскай карчмы ва ўрочышча Смольня каля мястэчка, дзе яна атрымала дазвол будавацца. У ёй жылі маці Якуба Коласа Ганна, дзядзька Антось, браты Ўладзь, Міхась і Язэп, сёстры Міхаліна, Алена і Марыя. З прычыны таго, што Якуб Колас падчас будаўніцтва сялібы адбываў пакараньне ў Менскім астрозе за настаўніцкі зьезд, упершыню ён наведаў у 1911 годзе. У тым жа годзе ён пасадзіў у Смольні ліпы, пад якімі ў 1912 годзе праходзіла першая сустрэча Якуба Коласа з Янкам Купалам. Паэт бываў у Смольні ў 1911-1914 гадах, дзе працаваў над паэмамі «Новая зямля» і «Сымон-музыка». Апошні раз наведаў сялібу 30 красавіка 1956 году.

У 1967 годзе ў Смольні быў адкрыты літаратурны музэй, разьмешчаны ў адмыслова пабудаваным цагляным будынку. Пабудовы часоў паэта ў 1972 годзе былі адноўлены і зараз у іх выстаўляюцца побытавыя рэчы, якімі карысталіся Міцкевічы, фатаздымкі, каштоўныя дакумэнты, рэдкія выданьні твораў паэта.

Ліпы, пасаджаныя Якубам Коласам у 1911 годзе зьяўляюцца батанічным помнікам прыроды мясцовага значэньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мікалаеўшчына
Катэгорыя:Якуб Колас
Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Стаўпецкага раёну
Паўднёвамінская мова

**Паўднёвамі́нская мова** (таксама міньнань, паўднёвафуцзянская, хакло; , трад. ; саманазва: *Bân-lâm-gí / Bân-lâm-gú, Hō-ló-oē, Hok-kièn-oā*) — адзін з дыялектаў кітайскай мовы (згодна іншага меркаваньня — адна з сына-тыбэцкіх моваў).

Распаўсюджана ў кітайскай правінцыі Фуцзянь і на Тайвані, у многіх краінах Паўднёва-Ўсходняй Азіі. На ёй таксама размаўляюць у многіх чайнатаўнах па ўсім сьвеце. Гэта адна з самых распаўсюджаных моваў кітайскай эміграцыі краіны Паўднёва-Ўсходняй Азіі.

## Літаратура
* «Southern Min Grammar» (3 articles), Part V, *Sinitic Grammar*, Hilary Chappell (ed.), Oxford University Press, Oxford 2001. . 
* DeBernardi, J. E (1991). «Linguistic nationalism--the case of Southern Min»http://sino-platonic.org/complete/spp025_taiwanese.html. Dept. of Oriental Studies, University of Pennsylvania. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мовы Кітаю
Катэгорыя:Мовы Філіпінаў
Катэгорыя:Мовы Сынгапуру
Катэгорыя:Мовы Малайзіі
Якавічы

Назву **Якавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Якавічы — вёска ў Браслаўскім раёне
** Якавічы — вёска ў Пастаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Якавічы — вёска ў Маладэчанскім раёне

## Падвойныя назвы
* Вялікія Якавічы
* Малыя Якавічы

## Глядзіце таксама
* Якаў
* Якаўцы
Паташня (Мёрскі раён)

**Пата́шня** — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Павяцкага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Ёды, Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 2010 год — 161 чалавек
* 1999 год — 167 чалавек
*1931 год — 192 чалавекi
*1921 год — 211 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Павяцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Бервянец

**Бервяне́ц** () — урочышча каля вёскі Мікалаеўшчына Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці, зьвязанае з творчасьцю Якуба Коласа.

У гэтым урочышчы знаходзіцца дубрава на беразе Нёману, неаднаразова ўзгаданая Коласам у апавяданьнях і паэмах «Новая зямля», «Сымон-музыка» і «На ростанях». У Бервянцы ладзяцца сьвяты паэзіі, для чаго адмыслова была пабудавана сцэна. Таксама гэта вядомае месца адпачынку для жыхароў Стаўпеччыны і разьмешчанай непадалёку турбазы «Высокі бераг».

Уваходзіць у склад «Коласаўскага заказьніку», зьяўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасьцю трэцяй катэгорыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мікалаеўшчына
Катэгорыя:Якуб Колас
Катэгорыя:Стаўпецкі раён
Мікалаеўская карчма

**Мікала́еўская карчма́** — колішняя карчма ў Мікалаеўшчыне Стаўпецкага раёну Менскай вобласьці, у якой у 1908—1910 гадах жыла сям’я беларускага паэта Якуба Коласа.

Карчма ў Мікалаеўшчыне ўпамінаецца яшчэ ў 1596 годзе, але яна неаднаразова зьнішчалася. Апошні будынак карчмы быў пабудаваны ў 1881 годзе на беразе Нёмана, пры дарозе на Новы Сьвержань. Акрамя будынку шынка, у яе склад уваходзілі вазоўня, прыбудаваная да карчмы і абора. Поўнае апісаньне пабудоваў знаходзіцца ў Нацыянальным архіве Беларусі.

Пасьля пераезду са Стаўпецкай лясной каморы ў Цёмных лядах Міцкевічы выкупілі будынак колішняй карчмы ў Мікалаеўшчыне. Некаторы час у ім жыў і сам Кастусь, але вясной 1908 году ён зьехаў у Менск для адбываньня пакараньня за ўдзел у настаўніцкім зьездзе.

У 1910 годзе ў Мікалаеўшчыне адбыўся пажар, падчас якога згарэла карчма. Аднаўляць яе ня сталі і Міцкевічы пераехалі зь вёскі ў Смольню.

У адрозьненьне ад іншых сядзібаў Коласа, такіх як Акінчыцы, Альбуць, Ласток, Смольня, карчма ў Мікалаеўшчыне не была адноўлена, хаця такія варыянты разглядаліся.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мікалаеўшчына
Катэгорыя:Якуб Колас
Алясіна

**Алясі́на** (таксама — *Аля́сіна*) — хутар у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Гудагайскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гудагайскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Прусінава

**Пру́сінава** (таксама — *Пру́сінаў*) — вёска ў Нёманскім сельсавеце Ўзьдзенскага раёну Менскай вобласьці.

## Гісторыя
Паселішча ўзгадваецца ў XVI стагодзьдзі, належала Радзівілам, з XIX ст. — Чапскім, якія мелі тут свой гаспадарчы маёнтак. У 1933 годзе існаваў калгас «VI зьезд Саветаў» і гамарня, у былым маёнтку — памежная застава..

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1909 год — 45 двароў, 304 жыхары; 1926 год — 61 двор, 316 жыхароў; 1999 год — 68 двароў, 149 жыхароў;
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 97 жыхароў

## Ураджэнцы
* Алесь Пальчэўскі (1905—1979) — беларускі пісьменьнік

## Славутасьці
* Хата, дзе нарадзіўся А. Пальчэўскі і яго магіла на могілках.

#### Страчаная спадчына
* Маёнтак Чапскіх
* Царква

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нёманскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Узьдзенскага раёну
Вясёлая (Гарадзенская вобласьць)

**Вясёлая** — былы хутар у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіў у склад Гудагайскага сельсавету.

## Гісторыя
Ліквідаваны ў 2011 годзе.

## Насельніцтва
* 2009 год — 2 чалавекі
* 1999 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Астравецкага раёну
Луніна

**Лу́ніна** — вёска ў Нёманскім сельсавеце Ўзьдзенскага раёну Менскай вобласьці.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. — засьценак Магільнянскай воласьці Ігуменскага павету. У 1921 г. адкрыта пачатковая школа. У 1924—1925 навучальным годзе вучылася 40 дзяцей (зь іх 8 дзяўчынак). У 1933 г. у вёсцы былі калгасы «Авангард» і «Чырвоны Сцяг», працавалі 2 кузьні і стальмашня.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1909 год — 50 двароў, 257 жыхароў; 1917 год — 53 двары, 301 жыхар; 1999 год — 16 жыхароў; 2000 год — 7 двароў, 16 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 6 жыхароў

## Літаратура
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Нёманскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Узьдзенскага раёну
Беларускі інстытут стратэгічных дасьледаваньняў

**Беларускі інстытут стратэгічных дасьледаваньняў** (**БІСД**) — дасьледчая ўстанова Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь, заснаваная 12 лютага 2019 году ўказам № 49 «Аб стварэньні Беларускага інстытуту стратэгічных дасьледаваньняў».

Інстытут створаны ў мэтах інфармацыйна-аналітычнага забесьпячэньня дзейнасьці дзяржаўных органаў па стратэгічных кірунках замежнай і ўнутранай палітыкі.

У цэнтры ўвагі гэтай навукова-дасьледчай установы — правядзеньне навуковых дасьледаваньняў, вывучэньне тэндэнцыяў разьвіцьця міжнародных, грамадзка-палітычных і сацыяльна-эканамічных працэсаў, дасьледаваньне рызыкаў і выклікаў у інфармацыйнай сфэры.

Інстытут зоймецца выпрацоўкай рэкамэндацыяў, скіраваных на ўдасканаленьне дзяржаўнай палітыкі ў розных сфэрах, возьме ўдзел ва ўзгадненьні распрацаваных дзяржаўнымі органамі дакумэнтаў стратэгічнага плянаваньня (дактрыны, стратэгіі, канцэпцыі).

Для правядзеньня аналітычных дасьледаваньняў плянуецца прыцягваць «вядучых экспэртаў у сфэры замежнай і ўнутранай палітыкі, інфармацыйных тэхналёгіяў, нацыянальнай бясьпекі».

Згодна з указам № 50 дырэктарам інстытуту прызначаны начальнік інфармацыйна-аналітычнага ўпраўленьня дзяржаўнага сакратарыяту Рады бясьпекі Алег Макараў.

18 лютага 2019 году стала вядома, што праз 2 месяцы ліквідуецца Інфармацыйна-аналітычны цэнтар, а яго функцыі перадаюцца БІСД. Маёмасьць і памяшканьні ІАЦ пераходзяць да БІСД. Памеры штату інстытуту не раскрываюцца. Два пункты ўказу аб БІСД засакрэчаныя: «для службовага карыстаньня».

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2019 годзе
Катэгорыя:Установы, міністэрствы і ведамствы Беларусі
Катэгорыя:Дзяржаўныя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Сацыялёгія
Катэгорыя:Беларускія інстытуты
Язьвіны (Узьдзенскі раён)

**Я́зьвіны** — вёска ў Беларусі, каля ракі Нёману. Уваходзяць у склад Нёманскага сельсавету Ўзьдзенскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Асьвін, пазьней Озьвін (Assuin, Osvine) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У 1933 годзе былі калгас «Чырвоны памежнік», названы так, відаць, з-за блізкасьці савецка-польскай мяжы, шорная і сталярная майстэрні, гамарня.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1917 год — 6 двароў, 27 жыхароў; 1926 год — 25 двароў, 132 жыхары; 1999 год — 27 жыхароў; 2000 год — 17 двароў, 22 жыхары
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 12 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нёманскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Узьдзенскага раёну
Явішчы

**Я́вішчы** — вёска ў Нёманскім сельсавеце Ўзьдзенскага раёну Менскай вобласьці.

## Гісторыя
Вёска ўтварылася як сяліба ў 1920-я гады.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1926 год — 1 двор, 9 жыхароў; 1999 год — 33 жыхары; 2000 год — 23 двары, 30 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 15 жыхароў

## Літаратура
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Нёманскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Узьдзенскага раёну
Дружба (Віцебская вобласьць)

**Дру́жба** — пасёлак у Сеньненскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Нямойтаўскага сельсавету.

## Гісторыя
6 красавіка 2017 году пасёлак перададзены з раённага падпарадкаваньня ў склад Нямойтаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 97 чалавек
* 1999 год — 125 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямойтаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Сеньненскага раёну
Наруці

Назву **Наруці** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Наруці — хутар у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Наруці — вёска ў Капыльскім раёне Менскай вобласьці
Астана (баскетбольны клюб)

«**Астана**» — казахстанскі баскетбольны клюб з Астаны. Выступае ў чэмпіянаце Казахстану і Адзінай лізе ВТБ.

## Гісторыя
Баскетбольны клюб «Астана» створаны ў сакавіку 2011 году пры падтрымцы Фонду нацыянальнага дабрабыту «Самрук-Казына». У якасьці галоўнага трэнэра клюбу, запрошаны італьянскі спэцыяліст Матэа Банічыёлі, які ў 2008 годзе быў прызнаны «Трэнэрам году» ў Італіі.

У сэзоне 2011—2012 гадоў «Астана» стартавала ў Адзінай лізе ВТБ, стаўшы першай камандай з Цэнтральнай Азіі, якая трапіла ў гэтую лігу. Выступаючы ў азіяцкіх турнірах, каманда з Астаны стала адной зь нешматлікіх камандаў, якая ўдзельнічала ў турнірах двух кантынэнтаў адначасова.

У 2013 годзе «Астана» ўвайшла ў склад «Прэзыдэнцкага прафэсыйнага спартовага клюбу „Астана“».

Перад пачаткам сэзону 2013—2014 гадоў «Астану» ўзначаліў сэрбскі спэцыяліст Аляксандар Трыфунавіч, які прывёў каманду да перамогі ў чэмпіянаце Казахстану, а таксама вывеў каманду ў плэй-оф Адзінай лігі ВТБ.

У 2014 годзе «Астана» ўпершыню прыняла ўдзел у эўрапейскіх клюбных спаборніцтвах — Кубку выкліку ФІБА, завяршыўшы выступ на стадыі ТОП-16, за крок ад 1/4 фіналу.

У 2016 годзе баскетбольны клюб «Астана» быў перайменаваны, і атрымаў назву — Прэзыдэнцкі баскетбольны клюб «Астана».

## Дасягненьні
* Кубак чэмпіёнаў ФІБА-Азія
**  **Бронзавы прызэр:** 2017
* Чэмпіянат Казахстану
**  **Пераможца** (6): 2011/2012, 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015, 2016/2017, 2017/2018
**  **Срэбраны прызэр :** 2015/2016
* Кубак Казахстану
**  **Пераможца** (6): 2011, 2012, 2013, 2014, 2017, 2018

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт БК «Астана»

Катэгорыя:Казахстанскія баскетбольныя клюбы
Катэгорыя:Удзельнікі Адзінай лігі ВТБ
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2011 годзе
Спонды

**Спо́нды** — вёска ў Беларусі, каля Каймінскага возера. Уваходзяць у склад Міхалішкаўскага сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
Да 26 лютага 2013 году ўваходзіла ў склад і была цэнтрам ліквідаванага Спондаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* 1999 год — 111 жыхароў
* 2001 год — 120 жыхароў, 46 двароў
* 2009 год — 68 жыхароў

### Інфраструктура
У вёсцы працуюць сярэдняя школа, клюб, бібліятэка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міхалішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Страчанка

**Страча́нка** — вёска ў Беларусі, на правым беразе ракі Страчы. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
Да 26 лютага 2013 году ўваходзіла ў склад ліквідаванага Спондаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 94 чалавекі
* 2009 год — 128 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Міхалішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Мядкоў

**Мядко́ў** — пасёлак у Шацілавіцкім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Чыркавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 968 чалавек
* 1999 год — 838 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Чыркавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шацілавіцкага раёну
Вашчанка (неадназначнасьць)

**Ва́шчанка** — беларускае і ўкраінскае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Васіль Вашчанка (? — не пазьней за 1730) — беларускі гравэр па дрэве
* Гаўрыла Вашчанка (1928—2014) — беларускі мастак
* Канстанцін Вашчанка ( 1961) — беларускі мастак-графік
* Максім Вашчанка (1650-я — 1708) — беларускі гравэр па медзі
* Уладзімер Вашчанка ( 1958) — беларускі дзяржаўны дзяяч

## Іншае
* Вашчанка — вёска ў Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Вашчанкі
Панявеж (футбольны клюб)

«**Панявеж**» () — летувіскі футбольны клюб з гораду Панявежу. Заснаваны ў 2015 годзе. Чэмпіён Летувы (2023) і ўладальнік Кубка Летувы (2020, 2025).

## Сэзоны

## Галоўныя трэнэры
* Аляксандру Куртыян (2018 — 2020).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* 

Катэгорыя:Панявеж
Масьленікаў

**Ма́сьленікаў** — расейскае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Іван Масьленікаў (1900—1954) — савецкі вайсковец, адзін з кіраўнікоў НКУС
* Ігар Масьленікаў ( 1931) — савецкі расейскі кінарэжысэр
* Павал Масьленікаў (1914—1995) — беларускі мастак
* Уладзімер Масьленікаў ( 1956) — беларускі жывапісец, сын Паўла Масьленікава
* Уладзімер Масьленікаў ( 1994) — расейскі стралок
* Яраслаў Масьленікаў ( 1982) — беларускі хакеіст

## Глядзіце таксама
* Масьленікі
Выбары ў Вярхоўную Раду Ўкраіны (2019)

**Вы́бары Вярхо́ўнае ра́ды Ўкраі́ны 2019 году (9-е скліканьне)** — пазачарговыя выбары народных паслоў Вярхоўнай Рады Украіны, якія павінны адбыцца 21 ліпеня 2019 году. На выбарах 2014 году былі выбраныя 225 паслоў ад адзіных прапарцыянальных акругаў і менш чым 200 ад аднамандатных акругаў. Згодна з заканадаўствам акругі разьмешчаны ва Ўкраіне. Асобных акругаў па-за межамі Ўкраіны няма.

## Удзельнікі выбараў
Прыняць удзел у выбарах могуць толькі грамадзяне Ўкраіны, якія дасягнулі ўзросту 18 гадоў. Вярхоўная рада Ўкраіны агалошвае выбары. Выбары павінныя былі прайсьці на ўсім абшары краіны, але з-за вайны з Расеяй частка Ўкраіны захоплена (Крым, частка Луганскай і Данецкай вобласьцяў), і там ня будзе магчымасьці правесьці выбары.

## Умовы для выбараў у Вярхоўную Раду
Удзельнік на выбарах галавы Ўкраіны павінен:
* мець грамадзянства Ўкраіны;
* дасягнуць узрост 21 рокаў;
* пражываць ва Ўкраіне 5 рокаў да выбараў;
* ня мець судзімасьці.

## Вынікі

Результати Парламентських виборів в Україні 2019 року за округами.svg|lang=be|Вынікі ў выбарчых акругах
Результати Парламентських виборів в Україні 2019 року в одномандатних мажоритарних округах.svg|lang=be|Вынікі ў аднамандатных мажарытарных акругах
Явка на Виборах народних депутатів 2019 за округами.svg|Яўка ў выбарчых акругах
Явка на Виборах народних депутатів 2019 за областями.svg|Яўка па рэгіёнах


### Выбарчая падтрымка партый

Електоральна підтримка партії Слуга народу на Парламентських виборах в Україні 2019 року.svg|Слуга народу|lang=be
Електоральна підтримка партії ОПЗЖ на Парламентських виборах в Україні 2019 року.svg|Апазіцыйная платформа — За жыццё|lang=be
Електоральна підтримка партії Батьківщина на Парламентських виборах в Україні 2019 року.svg|Бацькаўшчына|lang=be
Електоральна підтримка партії Європейська Солідарність на Парламентських виборах в Україні 2019 року.svg|Эўрапейская Салідарнасць|lang=be
Електоральна підтримка партії Голос на Парламентських виборах в Україні 2019 року.svg|Голас|lang=be


Катэгорыя:Парлямэнцкія выбары ва Ўкраіне
Катэгорыя:Выбары 2019 году
Выбары ў Бундэстаг 2021 году

**Наступныя нямецкія краёвыя выбары ў 20-ы Бундэстаг** будуць чаргова праводзіцца ў прамежак часу са жніўня па кастрычнік 2021 году.
Нямеччына выкарыстоўвае зьмешаны від прапарцыйнага прадстаўніцтва пры галасаваньні. Само галасаваньне прамое, тайнае.

## Выбары ў Бундэстаг
Бундэстаг мае 598 паслоў, якія выбіраюцца на чатыры гады; гэтыя месцы разьмяркоўваюцца паміж шаснаццацьцю нямецкімі абласьцямі ў залежнасьці ад памеру насельніцтва ў іх, якое мае права голасу. Кожны выбаршчык мае два галасы:
* для выбара чалавека, які выбіраецца ў акрузе (першы голас)
* для выбараў па сьпісах (партыйны сьпіс) (другі голас).
Грунтуючыся выключна на першых галасах, 299 паслоў абіраюцца ў аднамандатных акругах. Другія галасы выкарыстоўваюцца для атрыманьня прапарцыянальнае колькасьці ў бундэстагу.

Бундэстаг, як правіла, мае больш 598 членаў. Дзевятнаццаты Бундэстаг, напрыклад, мае 709 месцаў. Для таго, каб прэтэндаваць на месца на аснове партыйных сьпісаў, партыя павінна альбо выйграць на трох аднамандатных акругах або набраць на выбарах больш за 5% па ўсёй краіне.

## Умовы для выбараў
Удзельнік на выбарах паслоў Нямеччыны павінен быў:
* мець грамадзянства Нямеччыны
* дасягнуць узрост праваздольнасьці
* ня маць судзімасьці

## Крыніцы

Катэгорыя:Выбары ў Нямеччыне
Катэгорыя:2021 год у Нямеччыне
Антоненкі

Назву **Антоненкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Антоненкі — вёска ў Браслаўскім раёне
** Антоненкі — вёска ў Гарадоцкім раёне
** Антоненкі —  вёска ў Дубровенскім раёне

## Глядзіце таксама
* Антаневічы
Зэфірын (папа рымскі)

**Зэфірын** (; ?, Рым, Рымская імпэрыя — 20 сьнежня 217, Рым, Рымская імпэрыя) — біскуп рымскі (199—217), хрысьціянскі сьвяты. Змагаўся зь ерасямі і бараніў боскасьць Хрыста.

## Пантыфікат
Цягам 17-гадовага знаходжаньня Зэфірына на пасадзе маладая Царква перажывала перасьлед ад імпэратара Сэвэруса да ягонага скону ў 211 року. У 202 або 203 року ён выдаў эдыкт, які забараняў навяртаньне ў хрысьціянства.

Паводле сьв. Аптатуса, Зэфірыну таксама даводзілася супрацьстаяць ерасям і апастасіям, галоўным чынам з Маркіёнам, Праксеясам, Валенцінам і мантаністамі.

За сваю веру ня стаў фізычным мучанікам, аднак за свае душэўныя і духоўныя пакуты ў часе пантыфікату прызнаны мучанікам; гэты тытул быў зьняты праз 132 гады пасьля ягонай сьмерці.

## Памяць
У XIII стагодзьдзі ў агульны рымскі каляндар быў уведзены памятны дзень Папы і мучаніка сьвятога Зэфірына, які адзначаўся 26 жніўня. У 1969 року ўспамін быў скасаваны, паколькі Зэфірын не зьяўляецца мучанікам і памёр не 26 жніўня, а 20 сьнежня.

## Крыніцы

## Літаратура
* Rendina, Claudio, *The Popes' Histories and Secrets* (2002)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў II стагодзьдзі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:Арцыбіскупы
Катэгорыя:Асобы Рымскай імпэрыі
Катэгорыя:Хрысьціянскія сьвятыя III стагодзьдзя
Катэгорыя:Італьянскія папы рымскія
Катэгорыя:Італьянскія сьвятыя
Катэгорыя:Сьвятыя папы рымскія
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Анэгрэт Крамп-Карэнбаўэр

**Анэгрэт Крамп-Карэнбаўэр** (; народжаная *Крамп*; нарадзілася 9 жніўня 1962 году, Фёльклінгэн, Нямеччына) — нямецкі палітык, сябра Хрысьціянска-дэмакратычнага саюзу. Са жніўня 2011 году да лютага 2018 году Крамп-Карэнбаўэр займала пасаду прэм’ер-міністра зямлі Заарлянд, з чэрвеня 2011 году зьяўлялася старшынькай зямельнага аддзяленьня Хрысьціянска-дэмакратычнага саюзу ў Заарляндзе. Зь лістапада 2010 году ўваходзіла ў склад вышэйшае ўправы ХДС. З 26 лютага па 7 сьнежня 2018 году займала пасаду намесьніка старшыні ХДС. 7 сьнежня 2018 году Анэгрэт Крамп-Карэнбаўэр была абраная старшынькай ХДС.

## Погляды
Погляды Анэгрэт Крамп-Карэнбаўэр поўнасьцю супадаюць з поглядамі Ангелы Мэркель.

— Анэгрэт Крамп-Карэнбаўэр лічыцца блізкай паплечніцай Мэркель, у яе дзеяньнях прыкметныя ўласьцівыя існаму канцлеру спакой і вытрымка. Многія назіральнікі параўноўваюць яе з Мэркель і называюць нават «кронпрынцэса» старшыні Кабінета міністраў. 

## Выбары на пасаду старшыні хадэкаў
Анэгрэт Крамп-Карэнбаўэр была выбраная на пасаду старшыні хадэкаў Нямеччыны. Яна набрала 517 галасоў з амаль тысячы паслоў зьезду ХДС. Гэта 51,75 % галасоў. Яна перамагла Енса Шпана і Фрыдрыха Мэрца.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася 9 жніўня 1962 году ў Нямеччыне. Яе тата &mdash; настаўнік, маці &mdash; хатняя гаспадыня. У 1981 годзе стала сябрам ХДС. У 1999 годзе стала дэпутатам у зямельным сойме зямлі Сар. У 2000 годзе стала начальнікам МУС зямлі Сар. Далей займала розныя пасады ва ўрадзе зямлі: па справах навучаньня, сям’і і культуры, па пытаньнях працы й занятасьці, правасуддзя, па справах навукі й дасьледваньняў. З 2010 году стала сябрам краёвае рады ХДС. З 2011 па 2018 узначальвала ўрад зямлі Сар. У 2018 годзе па просьбе А. Мэркель Анэгрэт Крамп-Карэнбаўэр стала генеральным сакратаром ХДС.

## Няўдачы на пасадзе сташыні ХДС
Выбары ў Эўрапарлямант пазалі падзеньне патрымкі ХДС сярод насельніцтва Нямеччыны. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія палітыкі
Пілімы

**Пі́лімы** (таксама — *Пілі́мы*) — вёска ў Беларусі, каля ракі Струны. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
Да 26 лютага 2013 году ўваходзіла ў склад ліквідаванага Спондаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 11 чалавек
* 2009 год — 5 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Міхалішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Зубакі

Назву **Зубакі** маюць:

* Зубакі — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
* Зубакі — вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці
Зубакі (Лёзьненскі раён)

**Зуба́кі** — вёска ў Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дабрамысьлінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 34 чалавекі
* 1999 год — 43 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дабрамысьлінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лёзьненскага раёну
Мілавіца (альманах)

**«Мілаві́ца»** — машынапісны літаратурны альманах, выдаваўся студэнтамі 3-га курсу гістарычнага факультэту БДУ ў 1974—1976 гг.

Усяго выйшла 7 нумароў. У склад рэдакцыі ўваходзілі Ўладзімер Арлоў, Генадзь Кулажанка, Ігар Чарняўскі, Юрась Бандаровіч, Эдвард Зайкоўскі і інш. Да гэтага гэтыя студэнты выдавалі часопіс «Блакітны ліхтар». Альманах распаўсюджваўся сярод студэнтаў. Хутка пра выданьне стала вядома кіраўніцтву ўнівэрсытэту, а потым і КДБ. Уладзімера Арлова выклікалі ў КДБ дзеля «тлумачальных гутарак».

## Крыніцы

## Літаратура
* Дэмакратычная апазыцыя Беларусі (1956—1991). Даведнік, slounik.org

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1974 годзе
Катэгорыя:Беларускі самвыдат
Пантыян (папа рымскі)

**Пантыян** (; ? — кастрычнік 235) — біскуп рымскі (230—235).

## Жыцьцяпіс
Зьвесткі пра Пантыяна дайшлі да нас дзякуючы страчанаму папскаму летапісу, цытаванаму ў  рымскіх біскупаў, складзенаму ў IV стагодзьдзі. Паводле «Liber Pontificalis», Пантыяна быў рымскім грамадзянінам і меў бацьку на ймя Кальпурніюс. Раньні гісторык царквы Эўсэбіюс Кесарыйскі пісаў, што ён кіраваў цягам шасьці гадоў.

Пантыянаў пантыфікат за талерантным імпэратарам Сэвэрусам Аляксандрам быў параўнальна мірным. Ён старшыняваў на рымскім сынодзе, які падтрымаў выгнаньне Арыгена і замену александрыйскім біскупам Дымітрыюсам у 230 ці 231. Паводле Эўсэбіюса, наступны імпэратар, Максімінус, спыніў палітыку талерантнасьці да хрысьціянства свайго папярэдніка. І Пантыян, і антыпапа Гіпаліт Рымскі былі арыштаваныя і накіраваныя на працы ў шахтах Сардыніі, што фактычны азначала сьмяротны вырак.

Пантыян, усьведамляючы гэта, 28 верасьня 235 року зьняў зь сябе біскупскія паўнамоцтвы (першае ў гісторыі папскае зрачэньне), каб даць магчымасьць абраць пераемніка рымскай царквы; дата абдыкацыі занатаваная ў Каталёгу Лібэрыюса. Гэтая падзея скончыла схізму, якая існавала ў Царкве цягам васемнаццаці гадоў. Пантыяна забілі да сьмерці кіямі, не ўратаваўся таксама і Гіпаліт.

## Ушанаваньне памяці
У 236 або 237 року папа Фабіян перавёз парэшткі Пантыяна і Гіпаліта ў Рым, дзе першы быў пахаваны ў папскай крыпце катакомбаў сьвятога Калікста на Апіевай дарозе. У 1909 выяўленая пліта над ягонай магілай з надпісам па-грэцку: *Ποντιανός Επίσκ* (*Пантыянус Эпіск*, то бок *эпіск. Пантыянус*). Іншай рукой быў выразаны надпіс «Μάρτυρ» («мучанік»).

Ва Ўсходніх Праваслаўных цэрквах і рыма-каталіцкім календары з 1969 року Пантыяна і Гіпаліта шануюць разам 13 жніўня. У каталіцкіх цэрквах са старымі календарамі накшталт Агульнага рымскага календару 1960 року успамін Пантыяна адзначаецца 19 лістапада.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Памерлі на Сардыніі
Катэгорыя:Арцыбіскупы
Катэгорыя:Асобы Рымскай імпэрыі
Катэгорыя:Хрысьціянскія сьвятыя III стагодзьдзя
Катэгорыя:Сьвятыя папы рымскія
Катэгорыя:Папы рымскія, якія адмовіліся ад сану
Катэгорыя:Памерлі ў 235 годзе
Белая вежа (часопіс)

**«Бе́лая ве́жа»** — літаратурна-мастацкі, духоўна-асьветніцкі і навуковы часопіс Беларусі, заснаваны ў чэрвені 2010 году Беларускім рэспубліканскім літаратурным фондам.

Выходзіць штоквартал на расейскай і беларускай мовах. Уваходзіць у Пералік навуковых выданьняў Рэспублікі Беларусь для апублікаваньня вынікаў дысэртацыйных дасьледаваньняў, які зацьвярджае Найвышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь. Падпісны індэкс на «Белпошце» 74837.

## Галоўныя рэдактары
* Васіль Шырко (з 2010 году)
* Уладзімер Вялічка (да 11 жніўня 2018 году)

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Навуковыя часопісы
Катэгорыя:Беларускія літаратурныя часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы на расейскай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2010 годзе
Бахацец

**Бахаце́ц** — вёска ў Чавускім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Ваўкавіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1696 годзе як сяло з царквой у складзе Магілёўскай эканоміі ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

## Насельніцтва
* 2010 год — 148 чалавек
* 1999 год — 210 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ваўкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёну
Вялікая Страча

**Вялі́кая Стра́ча** — вёска ўБеларусі, каля ракі Страчы. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
Першая згадка ў 1581 годзе. У XVI стагодзьдзі спадчына Сьвірскіх. У 1616 годзе Андрэй Сьвірскі прадаў Страчу Ежы Жэброўскаму. У 1767 годзе Анджэй Жэброўскі нашчадка Казіміру Пакошу. Адзін з найбліжэйшых іх спадчыньнікаў быў Юзэф Готард Пакош (1800—1859), а пасьля яго — яго сын Антоні Юзэф (1839—1860). У 1865 годзе Страча належала Ўладзімеру Палкаконскаму Пашкевічу (1815—1890), далей невядома каму належаў маёнтак, а ўжо ў 1906 годзе яго набыў Зыгмунт Хамінскі. У наступныя гады Страчу арандавалі розныя людзі і ўрэшты рэшт землі былі падзелены на дробныя кавалкі.

Да 26 лютага 2013 году ўваходзіла ў склад ліквідаванага Спондаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 258 чалавек
* 2009 год — 203 чалавекі

## Славутасьці
* Рэшткі млына на рацэ Страча
* Парк ад былога маёнтку
* Гаспадарчы будынак маёнтку

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вялікая Страча на радзіма.орг

Катэгорыя:Міхалішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Крывасельцы

Назву **Крывасельцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Крывасельцы — вёска ў Браслаўскім раёне
** Крывасельцы — вёска ў Дрысенскім раёне

## Глядзіце таксама
* Крываселі
* Крывасёлкі
* Крывое Сяло
Будраны

**Будра́ны** (таксама — *Будра́ні*) — вёска ў Беларусі, у міжрэччы Клевелю і Струны. Уваходзяць у склад Міхалішкаўскага сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Будэр (Buder) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -буд- (-бод-) (імёны ліцьвінаў Будзіла, Будзівід, Будрых; германскія імёны Budilo, Bodwidus, Boderich) паходзіць ад бургундзкага buda 'пасол, пасланьнік' або германскага bodo 'гаспадар', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

## Гісторыя
Да 26 лютага 2013 году ўваходзілі ў склад ліквідаванага Спондаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 23 чалавекі
* 2009 год — 11 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Міхалішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Бядрынец

**Бядры́нец** () — род шматгадовых, рэдка двух- ці аднагадовых траваў сямейства .

## Распаўсюджаньне і экалёгія
Распаўсюджаны ў трапічных, субтрапічных і умераных абласьцёх Эўропы, Азіі, Афрыкі і некалькі відаў — у Амэрыцы.

Шырока распаўсюджаны , расьце на лугах, узьлесках, уздоўж дарог і палёў.

## Біялягічнае апісаньне
Шматгадовыя, часам драўнеючы пры аснове, рэдка двухгадовыя і аднагадовыя травы, абшытыя або голыя.

Лісьце простае ці двойчы-, тройчыпёркавае.

Кветкі двохродавыя. Пялёсткі аднолькавыя, голыя, белыя, рэдка ружовыя або баграныя. Суквецьці — складаныя парасонікі без абгортак. Чашалісточкі незаўважныя, пялёсткі адваротнаяйкападобныя з загнутай сярэдняй долькай.

Плод — яйкападобны-кулепадобны ці даўгавата-яйкападобны, часта зьлёгку сьціснуты з бакоў, зь ніцепадобнымі рэбрамі і 2—3 алееноснымі хадамі пад кожнай долькай і некалькімі хадамі пад камісуральнай плоскасьцю; бялок насеньня на камісуральным баку просты.

## Значэньне і прымяненьне
Маладое лісьце бядрынцу прыдатнае для салатаў, карані выкарыстоўваюць як закрасу да ежы, плады — як спэцыю.

Пашавы корм для скаціны.

З насеньня  атрымліваюць этэрны алей.

Мёдадайная расьліна.

## Клясыфікацыя

### Віды
Паводле інфармацыі базы зьвестак *[[The Plant List]]*, род улучае 106 відаў, статус яшчэ болей за 300 відаў (на кастрычнік 2016 году) ня вызначаны. Некаторыя зь іх:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Віды, статус якіх у базе зьвестак *The Plant List* ня вызначаны:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Віды, прызнаныя сынонімамі:
* 
** [syn. ]
* 
** [syn. ]
* 
** [syn. ]
* 
** [syn. ]
* 
** [syn. ]
* 
** [syn. ]
** [syn. ]
* 
** [syn. ]
* 
** [syn. ]
* 
** [syn. ]

### Таксаномія
Род **Бядрынец** уваходзіць у сямейства  парадку .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Бядрынец на бачыне ''Энцыкляпэдыя дэкаратыўных садовых расьлінаў''


Катэгорыя:Флёра Эўразіі
Катэгорыя:Флёра Афрыкі
Катэгорыя:Флёра Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Мёдадайныя расьліны
Акартэлі

**Акартэ́лі** — хутар у Беларусі, каля Туравейскага возера. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва
Раней вёска называлася Саракі, калі яе пераназвалі невядома. Ёсьць вэрсія, што новую назву вёс­ка атрымала ў гонар першага старшыні сельскага Савету. На мясцовых могілках ёсьць магілка, дзе, як сьведчыць надпіс на помніку, у 1956 годзе пахаваны Раман Акартэль.

## Гісторыя
У XIX стагодзьдзі — засьценак пры возеры Белае ў Сьвянцянскім павеце Віленскай губэрні. Уваходзіў у маёнтак Шайкуны, належаў памешчыку Сволькену. У 1872 годзе — 14 рэвіскіх душ. Уваходзіў у Аляксандраўскую воласьць і адносіўся да Падольскай сельскай грамады. У 1897 годзе ў засьценку 7 дамоў, 45 жыхароў.

Да 26 лютага 2013 году ўваходзіў у склад ліквідаванага Спондаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1938 год — 71 чалавек, 16 двароў; 1999 год — 2 чалавекі
* XXI стагодзьдзе: 2004 год — 2 чалавекі, 1 двор; 2009 год — 0 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Міхалішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Барэйшыха

**Барэ́йшыха** — хутар у Беларусі, каля азёраў Ёдзяў і Гульбезы. Уваходзіць у склад Міхалішкаўскага сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
Да 26 лютага 2013 году хутар уваходзіў у склад ліквідаванага Спондаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 3 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Міхалішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Галубіна

**Галубіна** — тапонім:

## [[Беларусь]]
* Галубіна — хутар у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Галубіна — рака ў Горацкім і Шклоўскім раёнах Магілёўскай вобласьці, левы прыток ракі Бася
Ямкі

**Я́мкі** — вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Рэчыцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 10 чалавек
* 1999 год — 24 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэчыцкі сельсавет (Чэрыкаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Чэрыкаўскага раёну
Разлад аўтыстычнага спэктру

**Разла́д аўтысты́чнага спэ́ктру**, скарочана **РАС** (, *ASD*) — , то бок разлад псыхічнага разьвіцьця з надыходам у маленстве ці дзяцінстве, які характарызуецца ўстойлівым дэфіцытам здольнасьці пачынаць і падтрымліваць сацыяльнае ўзаемадзеняньне і грамадзкія сувязі, а таксама абмежаванымі зацікаўленасьцямі і часта паўтаральнымі паводзінамі. Асноўная характарыстыка разладу — пэрманэнтны дэфіцыт у сацыяльнай камунікацыі і сацыяльным узаемадзеяньні. Галоўнымі дэфіцытамі ў людзей з разладам аўтыстычнага спэктру зьяўляюцца навыкі разьдзеленай (то бок узгодненай з партнэрам па зносінах) увагі і ўзаемнасьці ва ўзаемадзеяньні. Між асобаў з разладам аўтыстычнага спэктру часта сустракаецца разумовая адсталасьць, аднак сустракаюцца і высокафункцыянальныя індывідуўмы з гэтым разладам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Разлады аўтыстычнага спэктру — дыягнастычныя крытэры DSM-5 
* Разлады аўтыстычнага спэктру DSM-IV і МКХ-10 

Катэгорыя:Аўтызм
Багданава (Бешанковіцкі раён)

**Багда́нава** — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бачэйкаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 22 чалавекі
* 1999 год — 36 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Бачэйкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бешанковіцкага раёну
Гудалішкі

**Гудалі́шкі** (таксама — *Гуда́лішкі*) — былы хутар у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіў у склад Спондаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Хутар ліквідаваны ў 2011 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Астравецкага раёну
Падольцы

**Падо́льцы** — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Рытанскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 26 лютага 2013 году ўваходзіла ў склад і была цэнтрам ліквідаванага Падольскага сельсавету.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1959 год — 108 чалавек; 1970 год — 82 чалавекі; 1999 год — 439 чалавек
* XXI стагодзьдзе: 2004 год — 459 чалавек, 181 гаспадарак; 2009 год — 403 чалавекі; 2014 год — 301 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
* Прысядзібны парк пры былой сядзібе Куркоўскіх (XIX стагодзьдзе)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Швяды

Назву **Швяды** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Швяды — вёска ў Браслаўскім раёне
** Швяды — вёска ў Лёзьненскім раёне

* Менская вобласьць:
** Швяды — вёска ў Вялейскім раёне
** Швяды — вёска ў Слуцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Швядова
Паляны (Астравецкі раён)

**Паля́ны** — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Рытанскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 26 лютага 2013 году ўваходзіла ў склад ліквідаванага Падольскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 23 чалавекі
* 2009 год — 24 чалавекі

## Асобы
* Тамаш Грыб (1895—1938) — беларускі грамадзка-палітычны і культурны дзеяч

## Крыніцы

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Белая Вада

**Бе́лая Вада́** — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Рытанскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1553 годзе — сяло ў маёнтку Трокенікі, уласнасьць берасьцейскіх ваяводзічаў Фёдара і Марціна Юр’евічаў Тышкевічаў. У XVII стагодзьдзі вёска ў Ашмянскім павеце Віленскага ваяводзтва ВКЛ. У 1690 г. адносі­­лася да Быстрыцкай парафіі.

У XIX стагодзьдзі Завілейскім павеце Літоўскай, а з 1801 г. — Віленскай губэрні. Прыватная ўласнасьць маёнтку Шайкуны. Належала памешчыку Сволькену. У 1872 г. 29 рэвіскіх душ у Сьвянцянскім павеце Віленскай губэрні. Належала да Падольскай сельскай грамады. У пачатку XX стагодзьдзя 114,13 дзесяціны зямлі ў Аляксандраўскай воласьці Сьвянцянскага павету Віленскай губэрні.

З 1922 г. у складзе Польшчы, з 1939 г. — у складзе БССР. З 12 кастрычніка 1940 году ў Жукойніцкім сельсавеце Сьвірскага раёну, Вялейскай, а з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай вобласьці. З 20 студзеня 1960 году — у Гарадзенскай вобласьці ў складзе саўгасу «Падольскі».

Да 26 лютага 2013 году ўваходзіла ў склад ліквідаванага Падольскага сельсавету.

## Насельніцтва
* XIX стагодзьдзе: 1897 год — 170 жыхароў і 28 двароў
* XX стагодзьдзе: 1927 год — 190 жыхароў і 36 двароў, 4 дамы-калёніі і 20 жыхароў; 1999 год — 73 жыхары
* XXI стагодзьдзе: 2004 год — 55 чалавек і 31 двор; 2009 год — 51 чалавек; 2018 год — 28 чалавек і 16 двароў (зь іх 3 — дачныя)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вёска Белая вада: гісторыя і сучаснасць, Астравецкая праўда, 19.01.2019

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Вялікія Сьвіранкі

**Вялі́кія Сьвіра́нкі** — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Рытанскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 26 лютага 2013 году ўваходзіла ў склад ліквідаванага Падольскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 45 чалавек
* 1999 год — 77 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
* Касьцёл Сьвятога Юр’я (1671), перабудаваны ў 1780 і 1900 гадах)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вялікія Сьвіранкі на радзіма.орг

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Варзяны

**Варзя́ны** (таксама — *Вардзя́ны*)  — вёска ў Беларусі, каля вытокаў ракі Клеўлі. Уваходзяць у склад Рытанскага сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Варда або Варта (Wardo, Warto) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
Да 26 лютага 2013 году Варзяны ўваходзілі ў склад ліквідаванага Падольскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 13 чалавек
* 2009 год — 6 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Рытанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Салезіяне

**Салезіяне Дона Боска**, *Таварыства сьв. Францішка Сальскага* ці *Салезіянцы* () — рыма-каталіцкая манаская кангрэгацыя папскага права, заснаваная сьв. Янам Боскам (1815—1888) 18 сьнежня 1859 року ў Турыне (Італія). Кангрэгацыя названая ў гонар сьв. Францішка Салескага.

Апекуны кангрэгацыі — Дзева Марыя Памочніца Хрысьціянаў, сьвяты Францішак Салескі, сьвяты Ян Боска.

## Мінуўшчына
Дон Ян Боска пасьвяціў сваё жыцьцё працы з убогімі дзецьмі й юнакамі. У 1845 року ён адкрыў першую вячэрнюю школу для дзяцей у Вальдока (цяпер прадмесьце Турыну). Да 1857 стварыў яшчэ некалькі школаў, каб даваць дзецям прытулак, адукацыю, ладзіць катэхізацыю і падрыхтоўваць да сталага жыцьця. 18 сьнежня 1859 року Ян Боска заснаваў супольнасьць, якую назваў «Пабожнае таварыства сьвятога Францішка Салескага». У групу ўваходзілі 17 чалавек, зь якіх 15 клірыкаў, адзін сьвятар і адзін студэнт.

2 лютага 1863 року заснаваны першы кляштар па-за Турынам, у Мірабэльлё. У 1873 року статут таварыства быў ухвалены Папам Піюсам IX, пасьля чаго пачаўся хуткі рост таварыства. 9 лістапада 1875 адкрыўся першы кляштар па-за Італіяй, у Францыі.

У 1877 пачалося выданьне «Салезіянскага бюлетэню». за дзесяцігодзьдзе таварыства распаўсюдзілася ў Аўстрыі, Вялікабрытаніі, Гішпаніі і Паўднёвай Амэрыцы. Па сьмерці Дона Боска (31 студзеня 1888) у 57 кляштарах, аб’яднаных у 6 абласьцей, салезіянцаў налічвалася 773 чалавекі, навіцыяў 276. Яны жылі ў 10 краінах Эўропы ды Амэрыкі.

## Дзейнасьць
 салезіяне зьяўляліся адным з найвялікшых каталіцкіх манаскіх ордэнаў: іхнія шэрагі складалі 14 884 манахі (10 191 зь якіх — сьвятары).

Мэтаю апостальскага служэньня салезіянаў ёсьць выхавальна-душпастырская апека над дзецьмі і моладзю; іхняе рэлігійнае, духоўнае і прафэсійнае выхаваньне. У розных дзяржавах сьвету салезіяне ўтрымліваюць школы і навучальныя ўстановы для моладзі незалежна ад ейнага паходжаньня; прытулкі для бяздомных ці праблемнай моладзі; дзіцячыя клюбы і цэнтры творчасьці. Афіцыйны ўнівэрсытэт Салезіянскага таварыства — Папскі Салезіянскі ўнівэрсытэт у Рыме.

Заснавальнік ордэну салезіянаў вядомы ня толькі як выхавацель і апякун моладзі; адной з найважнейшых задачаў таварыства Ян Боска лічыў місіянэрскую дзейнасьць у Царкве. Першая місія кангрэгацыі паўстала ў Патагоніі. Па сьмерці Яна Боскі ягоны наступнік ксёндз Мікеле Руа заняўся пашырэньнем місіянэрскай дзейнасьці. У 1891 року салезіяне зьявіліся ў Альжыры, адкуль пачалася іхняя дзейнасьць у Афрыцы. Першымі салезіянскімі пляцоўкамі ў Азіі стала школы і прытулкі, адкрытыя ў 1882 року ў Палестыне. У 1897 року салезіяне распачалі місіянэрскую дзейнасьць у Злучаных Штатах Амэрыкі.

## У Беларусі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* Салезіяне ў Беларусі
Медзь Лягніца

«**Медзь**» () — польскі футбольны клюб з гораду Лягніцы. Заснаваны ў 1971 годзе. Уладальнік Кубка Польшчы, які каманда здабыла ў 1992 годзе аніколі на той час не выступаючы ў Экстраклясе. Упершыню дэбютавала ў найвышэйшым польскім дывізіёне ў 2018 годзе.

## Гісторыя
Клюб быў заснаваны ў 1971 годзе на базе шматспартовага клюбу МЗКС. Першым прэзыдэнтам быў прызначаны Вітальд Грабоўскі, які займаў гэтую пасаду да 1972 году. Фінансавую падтрымку забясьпечылі лягніцкія прадпрыемствы, як то медзеплавільны завод, мэханічны завод Легмэт і фабрыка абмотнага дроту Эльпэна. Першы вялікі посьпех прыйшоў да каманды ў 1992 годзе, калі ў Варшаве «Медзь» у фінале Кубка Польшчы ў сэрыі пэнальці перамагла забжаўскі «Гурнік», здабыўшы першы трафэй, пры гэтым каманда нават ніколі не гуляла ў Экстраклясе на той момант. Кубкавы посьпех забясьпечыў клюбу дэбют у эўрапейскіх кубках, то бок футбалісты Лягніцы трапілі ў 1/16 фіналу Кубка ўладальнікаў кубкаў на «Манака», трэнэрам якога на той час быў Арсэн Вэнгер, а ў стартавым складзе выступалі немец Юрген Клінсман і чэмпіён сьвету з францускай зборнай Юры Джаркаеф. У першым хатнім матчы «Медзь» зазнала паразу зь лікам 0:1, а матч у адказ быў згуляны ўнічыю зь лікам 0:0. У наступныя гады мэтай клюбу было прасоўваньне ў найвышэйшую лігу, але дасягнуць гэтага не ўдалося. Клюб пачаў заняпадаць, і ў 2010 годзе апынуўся на мяжы банкруцтва.

Пасьля 40 гадоў дзейнасьці, цягам футбольная каманда гуляла на розных узроўнях спаборніцтваў, як то ад чацьвертага да другога дывізіёну, у 2011 годзе пачаўся новы пэрыяд у гісторыі «Медзі». Дзякуючы ўдзелу бізнэсоўца Анджэя Дадэлы і міжнароднай групы DSA Capital Group «Медзь» была рэарганізаваная. У чэрвені 2012 году «Медзь» перамагла ў розыгрышы Другой лігі і прабілася ў Першую лігу. 27 траўня 2018 году пасьля перамогі лягнічанаў супраць «Хайнічанкі» зь лікам 5:1 быў забясьпечаны гістарычны выхад у Экстраклясу. Аднак затрымацца камандзе ў найвышэйшым дывізіёне не атрымалася. Не зважаючы на тое, што пасьля першага этапу лягніцкая каманды трымалася на 11-м радку, на другім этапе «Медзь» апусьцілася на 15-е месца, якое не ўратавала каманду ад вылету з Экстаклясы. У той сэзон фінскі нападнік каманды Пэтэры Форсэл з 13-ю галамі на сваім рахунку ўвайшоў у лік дзявятку найлепшых бамбардзіраў турніру. У Кубку Польшчы каманда зь Ніжнесылескага ваяводзтва дакрочыла да паўфіналу, дзе была спыненая беластоцкай «Ягелёніяй».

У 2022 годзе па трохгадовым перапынку каманда зноў выйшла ў Экстраклясу, але зноў у першы жа сэзоне вылецела ў Першую лігу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Лягніца
Шум

**Шум** — неўпарадкаваныя ваганьні рознай фізычнай прыроды, якія адрозьніваюцца складанасьцю часавай і спэктральнай будовы.

Уласьцівасьці шуму вымяраюць шумамерам, частотным аналізатарам і карэломэтрам. Віды: акустычны, электрычны. Акустычны шум — розныя непажаданыя перашкоды ўспрыманьню мовы і музыкі. Выклікаецца ўсялякімі ваганьнямі ў цьвёрдым, вадкім і газападобным асяродзьдзі. Асноўныя крыніцы — розныя рухавікі і мэханізмы, прыродныя зьявы. Працяглы і працьмерны паводле інтэнсіўнасьці шум адмоўна ўплывае на арганізм чалавека (шумавое забруджваньне). Заспакойвальны ўплыў на чалавека вядомы ад шуму лесу і марскога прыбою. Шум зьмяншае дакладнасьць вымярэньняў аналягавымі і лічбавымі вымяральнікамі, абмяжоўвае адчувальнасьць прыёмнай апаратуры. Выкарыстоўваецца ў якасьці крыніцы зьвестак у радыёастраноміі і вайсковай справе. Шумападобныя сыгналы выкарыстоўваюць у акустычных і радыёпрыладах для вымярэньня.

## Узровень
На 2013 год Сусьветная арганізацыя здароўя вызначала наступныя ўзроўні шуму ў  паводле ўзьдзеяньня:
* 35 — добрыя ўмовы адукацыі і засваеньня матэрыялу,
* 70 — найбольшы дапушчальны (шум пыласмоку);
* 80 — слыхавая стомленасьць;
* 85 — абмежаваньне гуку для навушнікаў і цацак;
* 90 — незваротнае пашкоджаньне слыху.

## Глядзіце таксама
* Белы шум

## Крыніцы

Катэгорыя:Гук
Катэгорыя:Ахова працы