open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Боярка (горад)

**Боярка** () — места ў Кіева-Сьвятошынскай раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. Насельніцтва 35 тыс. чал.

## Гісторыя
* XVI стагодзьдзе: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах.
* 1956 год: атрымала статус места.

## Месты-сябры
* Пулавы, Польшча (2001)
* Нясьвіж, Беларусь (2007)

## Вядомыя ўраджэнцы
Сяргей Балянок — беларускі графік і мастак, адзін з найвялікшых ілюстратараў XX стагодьдзя.

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Галерэя

Файл:Боярка. Церковь 1.jpg|
Файл:Боярка. РАГС.jpg|
Файл:Боярка. Линейная 28,30.JPG|
Файл:Боярка. Белогородская.jpg|
Файл:Боярка. Универмаг после реконструкции.JPG|
Файл:Боярка. Лесничество.jpg|
Файл:Боярка. РУС.jpg|


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Ўкраіны
Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Барыспаль

**Барыспаль** () — места ў Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар Барыспальскага раёну. Насельніцтва на 2024 год — 60 тыс. чал. Знаходзіцца за 35 км ад Кіева.

## Гісторыя
* 1015: першыя згадкі ў гістарычных крыніцах.
* 1596: атрымаў Магдэбурскае права.
* 1956: атрымаў статус места.

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Барыспальская меская рада
Агры (правінцыя)

**Агры** () — правінцыя на ўсходзе Турэччыны. Плошча 11,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 571 тысячаў чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтар — горад Агры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Ардахан (правінцыя)

**Ардахан** () — правінцыя на паўночным усходзе Турэччыны. Плошча 5,6 тыс. кв. км. Насельніцтва 124 тысячы чалавек (2004). Адміністрацыйны цэнтар — горад Ардахан.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Бінгёль (правінцыя)

**Бінгёль** () — правінцыя на ўсходзе Турэччыны. Плошча 8,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 245 тысячаў чалавек (2004). Адміністрацыйны цэнтар — горад Бінгёль.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Эрзынджан (правінцыя)

**Эрзінджан** () — правінцыя на ўсходзе Турэччыны. Плошча 11,9 тыс. км². Насельніцтва 213 тысячаў чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтар — горад Эрзынджан.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Хаккары (правінцыя)

**Хаккары** () — правінцыя на паўднёвым усходзе Турэччыны. Плошча 7 тыс. км². Насельніцтва 247 тысячаў чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтар — горад Хаккары.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Сыірт (правінцыя)

**Сыі́рт** () — правінцыя на паўднёвым усходзе Турэччыны. Плошча 5,4 тыс. кв. км. Насельніцтва 292 тысячаў чалавек (2007). Адміністрацыйны цэнтар — горад Сыірт.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Турэччыны
Паўднёва-Ўсходняя Анатолія

**Паўднёва-Ўсхо́дняя Анато́лія** () — адзін зь сямі рэгіёнаў Турэччыны, першы з рэгіёнаў, вызначаных Першым геаграфічным кангрэсам у Анкары ў 1941. Усходняя Анатолія мае найбольшую вышыню над узроўнем мора, найбольшую плошчу і найменшую шчыльнасьць насельніцтва сярод іншых рэгіёнаў краіны.

Рэгіён складаецца з 9 правінцый:
* Правінцыя Адыяман
* Правінцыя Батман
* Правінцыя Дыярбакыр
* Правінцыя Газыянтэп
* Правінцыя Кіліс
* Правінцыя Мардзін
* Правінцыя Шанлыурфа
* Правінцыя Сыірт
* Правінцыя Шырнак

## Крыніцы
Міватн

**Міватн** таксама **Мюватн** (, літаральна «Камарынае возера») — возера ў Ісьляндыі.

Знаходзіцца ў паўночнай частцы вострава. Даўжыня — каля 10 км, шырыня — 8 км, 34 выспы вульканічнага паходжання з мноствам невялічкіх узгоркаў.

Багатае рыбай і марскімі птушкамі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Азёры Ісьляндыі
Рэ

**Рэ** (; у музычнай тэорыі) — мнеманічнае пазначэньне другой ступені гукараду. Аналягічна пазначэньню «D».

Частасьць гуку ў першай актаве — 293,7 Гц.

## Нотныя пазначэньні

Катэгорыя:Музычная тэрміналёгія
Нота

**Но́та** — умоўны графічны знак, зьмешчаны на нотным стане. Ён паказвае вышыню і адносную працягласьць гуку.

Тэрмін «нота» ўжываецца для абазначэньня гуку ўмоўным знакам і толькі да графічнага знака, а не да гукавога адчуваньня.

## Глядзіце таксама

* Дыез
* Бэмоль

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Музычная натацыя
Дыез

**Дыез** — у сучаснай музычнай натацыі знак альтэрацыі, які пазначае павышэньне стаячай праваруч ад яго ноты на адзін паўтон. Дыез пазначаецца рашоткай (\sharp). Часам існуе неабходнасьць павялічыць ноту на цэлы тон; для гэтага ўжываецца **дубль-дыез**, які мае выгляд крыжыку, падобнага да x, з маленькімі квадратамі на канцах ().

У табліцы знакаў Юнікод ёсьць адмысловы знак для дыеза «» (шаснаццатковы нумар 266F), які адрозьніваецца ад знаку актаторпу (рашоткі) «#». Таму актаторп не рэкамэндуецца выкарыстоўваць замест знаку дыеза. Знак дубль-дыезу ((𝄪)) мае ў Юнікодзе шаснаццатковы нумар 1D12A.

## Глядзіце таксама
* Бэмоль

Катэгорыя:Музычная тэрміналёгія
Бэмоль

**Бэмоль** — у сучаснай музычнай натацыі знак альтэрацыі, які пазначае паніжэньне стаячай справа ад яго ноты на адзін паўтон. Адзінарны бэмоль пазначаецца знакам \flat, падобным на маленькую лацінскую літару b, трохі выцягнутую зьнізу. Часам існуе неабходнасьць панізіць ноту на цэлы тон; для гэтага ўжываецца дубль-бэмоль \flat\flat, які ўтвараецца або проста выпісваньнем двух бэмоляў запар, або яшчэ і ўзяцьцем іх пад адно рабро (гарызантальную рысу).

У табліцы знакаў Юнікод ёсьць знакі бэмоля ♭ (U+266D) і дубль-бэмоля 𝄫 (U+1D12B).

## Глядзіце таксама
* Дыез

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Музычная тэрміналёгія
Суэцкі крызіс

**Суэ́цкі кры́зіс** 1956 году — палітычны крызіс і ўзброены канфлікт паміж Эгіптам і альянсам Вялікабрытаніі, Францыі і Ізраілю. Прычынай канфлікту была страта кантролю Вялікабрытаніі над Суэцкім каналам пасьля яго нацыяналізацыі Эгіптам. Вайсковы канфлікт скончыўся невырашальна, палітычнымі наступствамі сталі паслабленьне ўплыву эўрапейскіх краінаў у рэгіёне і ўзмацьненьне ўплыву Эгіпту і СССР на Блізкім Усходзе.

## Вонкавыя спасылкі
* '''<span style="font-size:small;"><span style="color:black;">You</span><span style="color:red;">Tube</span></span>''': War in Egypt. British and French Bombing 1956/11/01 (1956)  (Даўжыня 7:36)

Катэгорыя:Гісторыя Эгіпту
Катэгорыя:Гісторыя Ізраілю
Катэгорыя:Палітычныя крызісы
Сфэра паслугаў

**Сфэра паслугаў** — галіна эканомікі, што складаецца з усіх тыпаў камэрцыйных паслугаў. Менавіта сфэра паслугаў займае ў эканамічна разьвітых краінах асноўную частку эканомікі (больш за 50%). Астатнімі галінамі эканомікі прынята лічыць прамысловасьць і сельскую гаспадарку.

Сфэра паслугаў — зборная абагульняючая катэгорыя, якая ўлучае разнастайныя тыпы паслугаў, якія вырабляюцца прадпрыемствамі, арганізацыямі, а таксама фізычнымі асобамі.

Сфэра паслугаў часта прылічаюць да постіндустрыяльнага эканамічнага ўкладу. У старажытныя часы грамадзкае аказаньне паслугаў было ня разьвіта. Таварны абмен і гандаль ажыцьцяўляліся, галоўным чынам, у выглядзе гатовых вынікаў сельскагаспадарчай ці рамеснай працы.

З эвалюцыяй чалавецтва, навукова-тэхнічнага прагрэса, мэханізаваньня і аўтаматызацыі фізычнай працы, сфэра паслугаў набірае тэмпы свайго разьвіцьця і становіцца ключавым сэктарам эканомікі. У постіндустрыяльнай эканоміцы асноўныя нявырашаныя задачы знаходзяцца як раз у сфэры кіраваньня тэхнікай, арганізацыі, разьмеркаваньні гатовай прадукцыі. У 21 стагодзьдзі асаблівае разьвіцьцё і каштоўнасьць набывае інтэлектуальная праца чалавека. Падзел інтэлектуальнай працы стварае велізарную колькасьць спэцыяльнасьцяў і прафэсіяў, якія патрабуюць высокай навуковай падрыхтоўкі, вялікі лік працоўных месцаў, высокую ступень інтэграцыі сумесных чалавечых высілкаў, рост грамадзкага дабрабыту. Дадзеныя тэндэнцыі напроста датычаць сфэры паслугаў і кіраваньня, што абумоўлівае яе паскораны рост адносна больш старых сфэраў дзейнасьці чалавека. Для сфэры паслугаў характэрныя больш высокія прыбыткі, чым для прамысловага, і пагатоў, сельскагаспадарчага сэктараў эканомікі.
Спэктр паслугаў увесь час пашыраецца і займае ўсё большае месца ў ВНП дзяржаваў.

## Прыклады паслугаў
* Жыльлёва-камунальныя паслугі
* Страхаваньне
* Гандаль
* Электразабесьпячэньне
* Банкаўскія паслугі
* Інфармацыйныя паслугі
* Арэндадаўства
* Ахова
* Турыстычныя паслугі

## Глядзіце таксама
* Асноўныя эканамічныя ўклады
Болхаў

**Болхаў** () — горад (з 1778 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Болхаўскага раёна Арлоўскай вобласьці. Насельніцтва 12,1 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 13 стагодзьдзі.

Горад разьмешчаны на рацэ Нугр (прыток Акі) на аўтамабільнай дарозе Арол — Бялеў ў 55 км на поўнач ад Арла.

Прадпрыемствы харчовай прамысловасьці (хлебазавод, масласыраробчы завод), пеньказавод, мэблевая фабрыка, заводы паўправадніковых прыбораў, «Болховферммаш». Конезавод, племзавод буйнага рагатага ската.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Расеі
Дзьмітраўск

**Дзьмітраўск** () — горад (з 1782 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Дзьмітраўскага раёну Арлоўскай вобласьці. Насельніцтва 6,3 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1711 годзе. 

Горад разьмешчаны на правым беразе ракі Абшчарыцы ля яе ўпадзеньня ў раку Нярусу (прыток Дзясны) на аўтамабільнай дарозе Кромы — Камарычы за 89 км на паўднёвы захад ад Арла.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Расеі
Ліўны

**Ліўны** () — горад (з 1571 году) у Расеі, у складзе Арлоўскай вобласьці. Насельніцтва 51,9 тыс. чалавек (2005), другі па колькасьці насельніцтва горад у вобласьці. Заснаваны ў 1177 годзе. 

Горад разьмешчаны на паўднёвым усходзе Арлоўскай вобласьці, на рацэ Сосна (прыток Дона), у 150 км ад Арла.
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Расеі
Малаархангельск

**Малаарха́нгельск** () — горад (з 1778 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Малаархангельскага раёну Арлоўскай вобласьці. Насельніцтва 3,7 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 12 стагодзьдзі. 

Горад разьмешчаны у 14 км ад Арла. Машынабудаўнічы, масларобчы заводы.

## Вонкавыя спасылкі
* Арлоўская вобласьць. Тэрытарыяльны падзел Расеі.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Сумленныя намеры

**Сумленныя намеры**, ці на латыні *bona fides* (*сумленныя сродкі*, *сумленна*) — маральнае сумленьне, вера у праўдзівасьць ці памылковасьць меркаваньня ці існасьці меркаваньня, ці адносна шчырасьці ці заганнасьці лініі паводзінаў. Гэты панятак важны ў юрыспрудэнцыі, асабліва пры выкарыстаньні права справядлівасьці.
На сучаснай ангельскай мове панятак «сумленныя намеры» часам выкарыстоўваецца як сынонім для чагосьці, што характарызуе чалавека з дадатнага боку, збольшага, гэта варыянт прэзумпцыі невінаватасьці, калі пра чалавека загадзя думаюць, што не задумляў і не жадаў нічога благога. «Пакажыце мне Вашы сумленныя намеры» можа азначаць: «Чаму я павінен давяраць Вам?»

Катэгорыя:Грамадзянскае права
Арол (горад)

**Аро́л** () — горад (з 1708 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Арлоўскай вобласьці. Насельніцтва 324,2 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1566 годзе.

Горад разьмешчаны ў межах Сярэднярасейскім узвышша, па абодвух баках ракі Акі і яе прытока Орліка.

## Транспарт
* Арлоўскі трамвай

## Крыніцы
Навасіль

**Навасіль** () — горад (з 1777 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Навасільскага раёна Арлоўскай вобласьці. Насельніцтва 3,9 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1155 годзе. 

Горад разьмешчаны ў межах Сярэднярасейскага ўзвышша, на правым беразе ракі Зушы, на аўтамабільнай дарозе Арол — Яфрэмаў за 77 км на ўсход ад Арла.

Прадпрыемствы па перапрацоўцы сельскагаспадарчай прадукцыі.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Архангельск

**Архангельск** () — горад у Расеі на рацэ Паўночная Дзьвіна ў 40-45 км ад ейнага ўпадзеньня ў Белае мора, адміністрацыйны цэнтар Архангельскай вобласьці, культурна-гістарычная сталіца Памор’я. Насельніцтва складае 351 тысячы чалавек, паводле дадзеных на 2005 год. Клімат субарктычны, марскі, з працяглай зімой і кароткім летам. Сярэдняя тэмпэратура студзеня — −13°, ліпеня — +17°. 529 мм ападкаў у год.

Горад пачаў забудоўвацца з 1584 году. Больш за стагодзьдзе быў адзіным марскім портам Расеі. З заснаваньнем Санкт-Пецярбургу значэньне Архангельска зьнізілася. Канчаткова страціў значэньне як гандлёвы порт з 1916 году, з пабудовай на беразе Кольскага заліва незамярзаючага порта Мурманску. З пачатку 1990-х ідзе дэкалянізацыя расейскай Поўначы, колькасьць насельніцтва Архангельска стала скарачаецца.

У горадзе маюцца прадпрыемствы дрэваперапрацоўчай, лесахімічнай, цэлюлёзна-папяровай і рыбнай прамысловасьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Восаў (Польшча)

**Во́саў** () — вёска ў гміне Валомін Валомінскага павету Мазавецкага ваяводзтва Польшчы. Восаў ляжыць на рацы Доўгая.

## Гісторыя
13—14 жніўня 1920 году вёска стала арэнай бою частак польскай і бальшавіцкай арміі, у якой бальшавікі атрымалі паразу. У бітве загінуў ксёндз Ігнацы Скарупка.

У памяць бітвы адбываюцца гістарычныя рэканструкцыі, чэмпіянат Польшчы па ваенна-кавалерыйскім спорце, а таксама фэст.

## Інфраструктура
У вёсцы знаходзяцца школа й рэміза добраахвотнай пажарнай каманды.  

## Інфармацыя для турыстаў
У вёсцы знаходзяцца:
* Польскія ваенныя могілкі польска-бальшавіцкай войны са склепам, помнікам генэралу Юзафа Галера, а таксама дубамі памяці ў гонар загінулых у смаленскай авіякатастрофе,
* Ваенныя могілкі 22 бальшавікоў—ахвяр польска-бальшавіцкай войны (адкрытыя ў 2010 годзе),
* Міні-музэй,
* Помнік ксяндзу Скарупцы,
* Помнік устаноўлены на месцы, куды пасьля бітвы прынесьлі цела ксяндза Скарупкі,
* Крыж устаноўлены на месцы сьмерці ксёндза Скарупкі,
* Крыж устаноўлены на месцы, куды пасьля бітвы прынесьлі целы жаўнераў,
* Крыж устаноўлены на месцы, куды найдалей дайшлі бальшавікі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Мазавецкага ваяводзтва
Вельск

**Вельск** ()&nbsp;— горад (з 1780 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Вельскага раёна Архангельскай вобласьці. Насельніцтва 26,3 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1137 годзе.

Горад разьмешчаны на левым беразе ракі Вага пры ўпаданьні ў яе ракі Вель, за 545 км ад Архангельска.

Вельск&nbsp;— буйны цэнтар лясной і лесохімічнай прамысловасьці (леспрамгас, лесаперавалачная база і інш.). Таксама ў горадзе працуюць рамонтна-мэханічны, асфальтабэтонны заводы, мясны і малочны камбінаты, хлебакамбінат.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Каргапаль

**Каргапаль** () — горад (з 1784 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Каргапальскага раёна Архангельскай вобласьці. Насельніцтва 11,1 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1146 годзе. 

Горад разьмешчаны на левым беразе суднаходнай раки Анегі, за 3 км ад вытока яе з возера Лача, за 427 км ад Архангельска.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Анега (горад)

**Анега** () — горад (з 1780 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Анескага раёну Архангельскай вобласьці. Насельніцтва 22,9 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1137 годзе.

## Геаграфія
Горад разьмешчаны ў вусьце ракі Анега ў 7 км ад Белага мора. Марскі порт, чыгуначная станцыя, аэрапорт Анега. Лесапільна-дрэваапрацоўчая і хімічная прамысловасьць, вытворчасьць будматэрыялаў.

## Насельніцтва
Насельніцтва — 22,3 тыс. чал. (2009).

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Каражма

**Каражма** () — горад (з 1985 году) у Расеі, у складзе Архангельскай вобласьці. Насельніцтва 42,8 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1535 годзе. 

Горад разьмешчаны на левым беразе ракі Вычагда, за 835 км ад Архангельска і за 12 км на ўсход ад Сольвычагодзка.

Горадаўтваральнае прадпрыемства Котласкі цэлюлозна-папяровым камбінатам, (91,7 % ад агульнага гарадзкога аб'ёму прадукцыі і паслугаў). Таксама дзейнічаюць хімічны завод, камбінат прамысловых прадпрыемстваў і інш.
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Расеі
Котлас

**Котлас** () — горад (з 1917 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Котласкага раёна Архангельскай вобласьці. Насельніцтва 59,3 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1890 годзе. 

Горад разьмешчаны ў раёне ўпадзеньня Вычагды ў Паўночную Дзьвіну, за 600 км ад Архангельска.

Котласкі лесапільна-дрэваапрацоўчы камбінат, суднабудаўніча-суднарамонтны завод, электрамэханічны завод.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Мезень (горад)

**Мезень** () — горад (з 1780 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Мезенскага раёну Архангельскай вобласьці. Насельніцтва на 2005 год — 3,8 тыс. чалавек. Заснаваны ў 16 стагодзьдзі.

Горад разьмешчаны на правым беразе ракі Мезені, за 45 км ад Белага мора, за 215 км ад Архангельску. Аэрапорт Мезень выкарыстоўваецца для сувязі з абласным цэнтрам, зь якім адсутнічае сталае аўтамабільнае паведамленьне (зімой па зімніку).

Лесапільна-дрэваапрацоўчы камбінат, марскі порт.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Архангельская вобласьць
Мірны (Архангельская вобласьць)

**Мірны** () — горад (з 1966 году) у Расеі, у складзе Архангельскай вобласьці. Насельніцтва 29,6 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1957 годзе як рабочы пасёлак пры злучэньні міжкантынэнтальных балістычных ракет. Пасьля на базе злучэньня быў створаны касмадром «Плесецк», а Мірны ў 1966 годзе ператвораны ў закрыты горад абласнога падпарадкаваньня (ЗАТУ). 
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Расеі
Нар’ян-Мар

**Нар’ян-Мар** (па-ненецку: *Наръяна мар*) — места (з 1935 году) у Расеі, сталіца Ненецкай аўтаномнай акругі. Насельніцтва 21,3 тыс. чалавек (2010). Горад разьмешчаны ў нізоўях ракі Пячоры, за 110 кілямэтраў ад Баранцава мора. 

Адлегласьць ад Масквы да Нар’ян-Мара — 1500 км, ад Архангельска да Нар'ян-Мара — 660 км. Найбліжэйшая чыгуначная станцыя — Усінск, знаходзіцца на адлегласьці 350 км.

## Эканоміка
У месьце ёсьць марскі порт і рачная прыстань; лесапільныя заводы, рыбакамбінат, маслазавод, іншыя прадпрыемствы харчовай прамысловасьці; краязнаўчы музэй. Канчатковы пункт газаправода Васілкава — Нар’ян-Мар.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Северадзьвінск

**Северадзьвінск** ці **Паўночнадзьвінск** () — горад (з 1938 году) на рацэ Дзьвіне ў Расеі, у складзе Архангельскай вобласьці. Насельніцтва на 2005 год — 197,4 тыс. чалавек. Заснаваны ў 1936 годзе.

Горад разьмешчаны на беразе Белага мора, за 35 км на захад ад Архангельску.

Северадзьвінск — адзін з найбуйнейшых цэнтраў абароннай прамысловасьці, вайсковага суднабудаваньня Расеі. У горадзе знаходзяцца прадпрыемствы па вытворчасьці і рамонце падводных лодак «Паўночнае машынабудаўнічае прадпрыемства» (былы завод № 402), «Цэнтар суднарамонту „Зорачка“» (рамонт атамных падводных лодак, надводных караблёў і грамадзянскіх судоў, будаўніцтва сьвідравых усталёвак, агранка алмазаў), а таксама база атамных падводных лодак Паўночнага флёту. Таксама функцыянуюць ваенныя заводы «Паўночны рэйд», «Арктыка».

Апроч гэтага, прамысловасьць прадстаўлена заводам дарожных машынаў «Сеўдормаш», прадпрыемствамі харчовай галіны (хлебазавод, мясакамбінат, піваварны завод), працуе мэблевы цэх.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Архангельская вобласьць
Сальвычагодзк

**Сальвычагодзк** () — горад (з 1796 году) у Расеі, у складзе Архангельскай вобласьці. Насельніцтва 2,5 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1492 годзе. 

Горад разьмешчаны на правым беразе ракі Вычагда (прыток Паўночнай Дзьвіны), за 630 км ад Архангельска, у 35 км ад Котласа, за 12 км на захад ад горада Каражма і за 90 км ад Вялікага Ўсьцюга.

Бальнэялягічны і гразевы курорт, торфабрыкетны завод.
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Расеі
Шэнкурск

**Шэнкурск** () — горад (з 1780 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Шэнкурскага раёна Архангельскай вобласьці. Насельніцтва 5,9 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1229 годзе. 

Горад разьмешчаны на рацэ Вага (прыток Паўночнай Дзьвіны), за 373 км на паўднёвы ўсход ад Архангельска.

Прадпрыемствы лясной і дрэваапрацоўчай прамысловасьці, масларобчы завод, ежакамбінат.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Расеі
Навадзьвінск

**Навадзьвінск** () — горад (з 1977 году) у Расеі, у складзе Архангельскай вобласьці. Насельніцтва 42,9 тыс. чалавек (2005). Заснаваны ў 1936 годзе як пасёлак пры цэлюлозна-папяровым камбінаце. 

Горад разьмешчаны на левым беразе рэкі Паўночная Дзьвіна, за 11 км ад чыгуначнай станцыі Ісакагорка, за 20 км на поўдзень ад Архангельска. Вядучыя прадпрыемствы горада — Архангельскі ЦПК, завод жалезабэтонных вырабаў, Архангельскі фанэрны завод.
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Расеі
Няндама

**Няндама** () — горад у Расеі, адміністратыўны цэнтар Няндамскага раёну Архангельскай вобласьці.

Насельніцтва 22,4 тыс. чал. (2005). Чыгуначаня станцыя на лініі Каноша—Архангельск, за 342 км на поўдзень от Архангельска.

У горадзе дзейнічаюць прадпрыемствы чыгуначнага транспарта, мясакамбінат, бройлерная птушкафабрыка, прадпрыемствы лясной прамысловасьці.
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Расеі
Астрахань

**Астрахань** () — горад (з 1717 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Астраханскай вобласьці. Насельніцтва 501,3  тыс. чалавек (2006). Заснаваны ў 1558 годзе.

Горад разьмешчаны на 11 выспах Прыкасьпійскай нізіны, у верхняй частцы дэльты Волгі за 1534 км на паўднёвы ўсход ад Масквы. На левым беразе Волгі разьмешчаная асноўная частка гораду, на правым беразе пражывае прыкладна 20 % жыхароў гораду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фатаздымкі Астрахані, гісторыя, славутасьці.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Шкарпэткі

**Шкарпэ́ткі** — элемэнт штодзённай вопраткі, які акладаецца на ногі. Кароткія панчохі, якія не дасягаюць калена. Парны прадмет адзеньня з тканіны, прызначаны для ног чалавека. Звычайна носяцца пад абуткам. У старажытныя часы шкарпэткі рабілі з скуры або зблытаных валасоў жывёлы. У канцы XVI стагодзьдзі зьявіліся шкарпэткі машыннага вязаньня. З пачатку XIX стагодзьдзі машыннае вязаньне стала пераважным мэтадам пры вырабе шкарпэтак.

## Гісторыя
Шкарпэткі былі вынайдзеныя ў Старажытнай Грэцыі. Хатнім адзеньнем жанчынаў былі пантофлі зь мяккай скуры. Шкарпэткі рымлянаў былі крыху ніжэйшыя за калена, і з часам яны цалкам ператварыліся ў панчохі. Вязаныя шкарпэткі зьявіліся ў Гішпаніі ў XVI стагодзьдзі. Іх вязалі рукамі з выгафтоўкай, а звычайна гэтым займаліся мужчыны. У 1589 годзе выпускнік Кембрыдзкага ўнівэрсытэту і магістар філязофіі Ўільям Лі вынайшаў машыну для вязаньня панчохаў. Ягоная машына магла рабіць дзьвесьце вочкаў у хвіліну. Гэта было вялікім дасягненьнем для таго часу, напрыклад, падчас ручнога вязаньня можна было зрабіць ня болей за сто вочкаў.

Танныя панчохі машыннай вязаньня хутка выцесьнілі панчохі ручнога вязаньня. А тыя ўжо былі замененыя штанамі. Панчохі пачалі зьмяншацца памерамі і зноў ператварыліся ў шкарпэткі. Канчаткова яны зьмяніліся за час Першай сусьветнай вайны, калі праз дэфіцыт матэрыялаў пачалі ашчаджаць сродкі на даўжыні шкарпэтак.

## Крыніцы

Катэгорыя:Адзеньне
Ігнацы Скарупка

**Ігнацы Ян Скарупка** (; нар. 31 ліпеня 1893 году ў Варшаве — пам. 14 жніўня 1920 году ў Восаве) — польскі каталіцкі сьвятар, вайсковы капэлян.

Выпускнік Пецярбурскай сэмінарыі (1916), працаваў у Расеі. З 1918 году ў Польшчы. У ліпені 1920 году добраахвотнікам служыў у Войску Польскім у якасьці ваеннага капэляна. Удзельнічаў у бітве за Восаў. Загінуў у атацы на бальшавіцкія пазыцыі, калі ішоў супраць ворагаў з крыжам у высока паднятай руцэ. Пахаваны быў на варшаўскіх могілках Павонзкі.

Пасьмяротна узнагароджаны Срэбным Крыжам Ордэна Віртуці Мілітары (1920), а таксама Ордэнам Белага Арла (2010).

Яго асобу прыпамінаюць у якасьці прыкладу патрыёты й героя, а таксама сымбаля Варшаўскай бітвы. Маляваны на шматлікіх карцінах, заўсёды з крыжам у паднесенай руцэ (Jerzy Kossak, «Cud nad Wisłą»; Wiktor Gutowski, «Ksiądz Ignacy Skorupka prowadzący do ataku pod Radzyminem», іншыя). У яго памяць паставілі таксама помнікі і скульптуры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 31 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1893 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Польскія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Польскія вайскоўцы
Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Памерлі 14 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1920 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Мазавецкім ваяводзтве
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Марыён

**Марыён** (ад  ад  ці , відаць ад  макаўка галавы) —  лёгкі шлем акруглай формы, у шырокім ужытку эўрапейскай пяхоты 16 і пач. 17 ст.

Вызначальнымі прыкметамі былі вэртыкальны грэбень, брыль, крута загнуты ўверх сьпераду і ззаду, і адсутнасьць аховы аблічча, шыі і вушэй. З-за моцна загнутага брыля такі шлем часта насілі ссунутым на патыліцу, каб даць ахову шыі.

## Глядзіце таксама
* кабасет

## Крыніцы
* Morion // Encyclopaedia Britannica, 11th edition, 1911.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:шлемы
Армэ

**Армэ** (, памянш. ад ) — тып шлему-прылбіцы, створаны каля 1420 году ў Італіі. Тып шырока распаўсюджваўся ў Эўропе зь сярэдзіны 15 ст., спаборнічаў у папулярнасьці з саладам, і ўрэшце, супольна з тыпам бургіньёт, выцясьніў таго. У заходняй тыпалёгіі асобна ад армэ выдзяляецца яго развіцьцё, г. зв. **закрыты шлем** (.

Тып знаходзіўся ў папулярным ужытку ў Эўропе да пачатку 17 ст., а ў цырыманіяльных мэтах выкарыстоўваўся і да канца 18 ст. У ВКЛ сярэдзіны 16 ст. зьяўляўся самым папулярным тыпам шлема, хоць часта ўжываўся тут у няпоўнай камплектацыі. Культурны стэрэатып шлему эўрапейскага рыцарства.

## Канструкцыя
Звон шлема акруглы, вельмі блізкі да формы галавы, мог мецца грэбень. Заслона на бакавых шарнірах, пачаткова суцэльная, у пазьнейшых адменах падзеленая на дзьве часткі, верхнюю і ніжнюю. Шчокі шлема рухомыя, паўкруглыя, злучаюцца і замыкаюцца пасярэдзіне, утвараючы падбароднік. Пазьней, у 16 ст., зьявіліся адмены, у якіх шчокі былі замененыя цэльным заслонападобным падбароднікам, які рухаўся на агульных з заслонай шарнірах. Паводле наяўнасьці гэтай прыкметы і выдзяляецца г.зв. «закрыты шлем». Ахову шыі забясьпечваў нашыйнік, злучаны ў адно цэлае са шлемам. Пазьней зьявіліся адмены з дадатковым замацаваным абойчыкам. Форма заслоны звычайна належала да некалькіх асноўных формаў, папулярных у розны час, і ў розных школах зброі, напрыклад, «вераб’іная дзюба», «кавальскія мяхі», «малпіна пыса».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:шлемы
90-я

**90-я**

Стагодзьдзі: І да н. э. - I стагодзьдзе - II стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
40-я
50-я
60-я
70-я
80-я
**90-я**
100-я
110-я
120-я
130-я
140-я


Гады: 
90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99

----

## Асноўныя падзеі
*
Марфін

**Марфін** (; састарэлы варыянт назвы — *морфій*) — адзін з галоўных алкалёідаў опія, утрымліваецца ў маку снатворным ().

Катэгорыя:Мэдыцына
Барбют

**Барбют**, ці **барбута** () — тып шлему, які быў створаны ў Італіі (2-я пал. XIV ст.) на ўзор антычных карынтыйскіх шлемаў, і адтуль распаўсюдзіўся ў іншыя войскі Эўропы XIV—XV стст., пераважна ў пяхоту. У Нямеччыне меў назву «італьянскі салад», у Францыі — «францускі салад». Часам гэты тып залічваецца ў салады.

Шлем адметны разбудаваным звонам, які ўтварае суцэльныя доўгія шчокі і напатылічнік. Твар адкрыты толькі на невялікай плошчы, або ў Т-відным ці Y-відным выразе. Такі шлем мала перашкаджаў агляду і дыханьню. Дадаткова барбют мог дапаўняцца барміцай або абойчыкам, часам навушамі-рондалямі або заслонай. Канструкцыйна падобны да малога бацынета, галоўнае адрозьненьне — моцна разьвітыя шчокі.

Катэгорыя:Шлемы
Пляц Леніна (Гомель)

**Пляц Ле́ніна** (*Кірмашовы пляц*) — цэнтральны пляц гораду Гомля, асноўны архітэктурны ансамбль, які фармуе прасторавую кампазыцыю адміністрацыйна-грамадзкага цэнтру гораду.

Перацінае Савецкую й Пралетарскую вуліцы места, а таксама Праспэкт Леніна.

## Гісторыя
Пляц створаны ў канцы XVIII — пачатку XIX стагодзьдзя. Раней зваўся Кірмашовым, быў вядомы таксама пад назвай Гандаль, бо тут тры разы на тыдзень праходзіў вялікі гандаль. Сяляне прывозілі сюды жыўнасьць, сельскагаспадарчыя прадукты, розныя саматужныя вырабы. Ад яе трыма прамянямі разыходзіліся вуліцы Румянцаўская (цяпер Савецкая), Замкавая (цяпер праспэкт Леніна) і Фэльдмаршальская (цяпер Пралетарская). Дамінантай кампазыцыі быў палац князя Паскевіча, які разам зь Петрапаўлаўскім саборам вызначаў сылюэт забудовы цэнтру гораду. У сучасны момант плошча пляцу скарацілася (раней ён быў большым), але ён усё яшчэ лічыцца цэнтральным пляцам гораду Гомлю.

Леніна
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Гомель)
Вуліца Пралетарская (Гомель)

**Вуліца Пралетарская** (былая **Фэльдмаршалаўская**) — вуліца ў цэнтральнай частцы гораду Гомля. Працягласьць 1150 м, ад Пляца Леніна да вуліцы Фрунзэ.

## Гістарычныя назвы
Гістарычная назва — Фэльдмаршалаўская, дадзена ў гонар аднаго з былых уладальнікаў Гомля, фэльдмаршала П. А. Румянцава-Задунайскага. У 1920-я гады была перайначана савецкай уладай у гонар пралетарыяту. Сучаснае аблічча вуліцы фармавалася ў 1960—1970-я гады.

## Перасякае вуліцы

* Пляц Леніна
* Праспэкт Леніна
* Спартака
* Гагарына
* Маісеінкі
* Фрунзэ

## Гісторыя
Адна з найстарэйшых вуліц гораду (на мапах зьяўляецца з пачатку 19 стагодзьдзя). Зьяўлялася простым працягам вуліцы Румянцаўскай (цяпер Савецкая), цэнтрам так званай Спасавай слабады (стараабрадзкага селішча, якое ўзьнікла ў канцы 17 ст.) і часткі Кагальнага рва (гістарычны раён гораду Гомля). У забудове пераважалі 1- і 2-павярховыя цагляныя і драўляныя хаты сядзібнага тыпу. На вуліцы разьмяшчаліся лакавы завод, чыгуналіцейная, кравецкая і карэтная майстэрні, крамы, цэнтральныя гарадзкія публічныя лазьні, дзіцячы прытулак княгіні Паскевіч, царкоўна-прыхадзкая вучэльня, стараабрадзкая царква (званіца захавалася ў двары адміністрацыйных будынкаў). Значэньне вуліцы ўзрасло з узьвядзеньнем новага моста праз раку Сож. Забудова прадстаўленая ў асноўным жылымі 1- і 2-павярховымі дамамі. Пры будоўлі вуліца падзяліла былое рэчышча Гамяюку на дзьве часткі (сучасныя назвы Лебядзіная сажалка і Кагальны роў).

## На вуліцы разьмешчаныя
* Пэдагагічная вучэльня
* Інстытут лесу Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
* Абласны камітэт Чырвонага Крыжа

Пралетарская
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Гомель)
Чыгуначны раён (Гомель)

**Чыгуначны раён** — адзін з раёнаў гораду Гомля. Разьмешчаны ў паўночнай і паўночна-заходняй частцы гораду. Заснаваны паводле ўказу 19 ліпеня 1940 году.

Асноўныя вуліцы раёну — Савецкая, Кірава, праспэкт Касманаўтаў, Яфрэмава.

## Гаспадарка
У Чыгуначным раёне Гомля месьціцца завод «Гомсельмаш».

## Кіраўніцтва
За ўвесь час існаваньня раёну, толькі аднойчы жанчына была кіраўніком адміністрацыі Чыгуначнага раёну г. Гомля (Таіса Васільеўна Сафронава).

## Вонкавыя спасылкі
* Адміністрацыя Чыгуначнага раёну


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1940 годзе
Моладава

Назву **Мо́ладава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Моладава — вёска ў Янаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Моладава — вёска ў Карэліцкім раёне Гарадзенскай вобласьці
Андрэй Міронаў

**Андрэй Аляксандравіч Міронаў** (прозьвішча пры нараджэньні — **Мэнакер**; 8 сакавіка 1941, Масква — 16 жніўня 1987, Рыга) — выбітны савецкі актор тэатру і кіно, тэатральны рэжысэр-пастаноўшчык, сцэнарыст, эстрадны сьпявак, народны артыст РСФСР.

## Біяграфія
### Сям’я бацькоў

Андрэй Аляксандравіч Міронаў нарадзіўся ў радзільным доме імя Рыгора Львовіча Граўэрмана, у сям’і вядомых эстрадных артыстаў Аляксандра Сямёнавіча Мэнакера і Марыі Ўладзімераўны Міронавай. Дзіця нарадзілася 7 сакавіка, аднак бацькі ўказалі ў якасьці даты нараджэньня 8 сакавіка. На тэму гэтай даты бацькі нават выканалі рэпрызу: «Андрэй — падарунак жанчынам у Жаночы дзень 8 сакавіка».

Брат (па бацьку): Кірыл Аляксандравіч Ласкары. Дачка: Марыя Андрэеўна Міронава (ад Кацярыны Георгіеўны Градавай). Прыёмная дачка: Марыя Андрэеўна Галубкіна (ад Ларысы Іванаўны Галубкінай). Траюрадны брат: рэжысэр Леанід Ісакавіч Мэнакер.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 8 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Савецкія акторы
Катэгорыя:Памерлі 16 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1987 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Рызе
Васількоў

**Васількоў** () — места ў Кіеўскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Стугне. Адміністрацыйны цэнтар Васількоўскага раёну. Плошча 29,6 км². Насельніцтва 39 000 чал. (2024). Знаходзіцца за 25 км на поўдзень ад Кіева.

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* vasylkiv.today — першы незалежны навінавы партал і сацыяльная сетка Васількова
* Васількоўскі інфармацыйны партал
* Афіцыйны сайт места

Катэгорыя:Гарады Ўкраіны
Катэгорыя:Населеныя пункты Васількоўскага раёну (Кіеўская вобласьць)
Герой Расейскай Фэдэрацыі

**Гер́ой Расейскай Фэдэрацыі** — вышэйшае ганаровае званьне ў Расеі, знак асаблівай адзнакі. Прысвойваецца за зьдзяйсненьне надзвычайнага подзьвігу.

Званьне было заснаванае Законам Расейскай Фэдэрацыі «Аб усталяваньні званьня Герой Расейскай Фэдэрацыі і ўстанове знака спэцыяльнай адзнакі — Мэдалю „Залатая Зорка“» ад 20 сакавіка 1992 году і ўведзеная ў дзеяньне ў той жа дзень паводле пастановы Вярхоўнага Савета Расейскай Фэдэрацыі. Званьне Героя Расейскай Фэдэрацыі прысвойваецца Прэзыдэнтам Расейскай Фэдэрацыі аднойчы. Другасныя ўзнагароджаньні званьнем Героя Расеі немагчымыя.

Агульны лік узнагароджаных (па стане на чэрвень 2009 году) складае 930 чалавек, зь іх 410 узнагароджаныя пасьмяротна.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Расея
Гетэра

**Гетэра** (ад грэч. ἑταίρα — сяброўка, спадарожніца) — у Старажытнай Грэцыі жанчына, якая вяла свабодны, незалежны лад жыцьця. Знакамітыя гетэры былі, як правіла, добра адукаванымі. 

Першапачаткова тэрмін адносіўся да старажытнагрэчаскай сацыяльнай зьявы, пазьней у пераносным сэнсе распаўсюдзіўся на іншыя культуры.

## Знакамітыя гетэры Старажытнай Грэцыі
  
* Археанаса — сяброўка філёзафа Плятона
* Аспасія — на ёй, нягледзячы на яе прафэсію, ажаніўся кіраўнік Афінаў Пэрыкл
* Бэлісьціха — гетэра фараона Пталемэя II, у гонар якой у Эгіпце узносіліся боскія ўшанаваньні
* Вакхіс — верная палюбоўніца прамоўцы Гіпэрыда была вядомая сваёй бескарыслівасьцю і дабрынёй
* Герпіліс — палюбоўніца філёзафа Арыстотэля і маці яго сына
* Глікерыя — сужыцелька камедыёграфа Мэнандра

## Глядзіце таксама
* Гейша

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытная Грэцыя
Гетэрасэксуальнасьць

**Гетэрасэксуа́льнасьць**, **Ґетэрасэксуа́льнасьць** (ад грэц. έτερος іншы + лац. *sexus* плоць) — у шырокім сэнсе слова фэномэн чалавечай сэксуальнасьці, які ўключае або можа ўключаць у сябе гетэрасэксуальную арыентацыю, гетэрасэксуальную ідэнтычнасьць і гетэрасэксуальныя паводзіны.

У вузкім сэнсе слова гетэрасэксуальнасьць — гэта адна з сэксуальных арыентацый, вызначаная як эмацыйная, рамантычная (плятанічная), эратычная (пачуцьцёвая) альбо палавая цяга да асобаў процілеглай стаці. Зьяўляецца адной з трох сэксуальных арыентацый нароўні з гомасэксуальнасьцю і бісэксуальнасьцю.

Гетэрасэксуальная арыентацыя зьяўляецца самай распаўсюджанай на Зямлі. Шматлікія завуць яе таксама «традыцыйная арыентацыя».

У сувязі са шматзначнасьцю тэрміна «гетэрасэксуальнасьць» у навуковай літаратуры ў апошні час стала прынята карыстацца ўдакладняючымі або вузейшымі тэрмінамі — напрыклад, казаць аб гетэрасэксуальнай арыентацыі або гетэрасэксуальных паводзінах, аб гетэрасэксуальнасьці ў цэлым (як зьяве) або аб гетэрасэксуальнасьці як кропцы на падшкале «сэксуальнасьць» шкалы Кінсі, за выключэньнем сытуацыяў, калі сэнс тэрміну «гетэрасэксуальнасьць» ясны з кантэксту.

Катэгорыя:Гендэр
Катэгорыя:Сэксуальная арыентацыя
Катэгорыя:Міжасабовыя адносіны
Глухата

**Глухата**(парушэньне слыху) — поўнае (глухата) або частковае (глухаватасьць) зьніжэньне здольнасьці выяўляць і разумець гукі. На парушэньне слыху можа пакутаваць любы арганізм, здольны ўспрымаць гукі. Гукавыя хвалі адрозьніваюцца па частасьці й амплітудзе. Страта здольнасьці выяўляць некаторыя (ці ўсе) частоты або няздольнасьць адрозьніваць гукі зь нізкай амплітудай, называецца парушэньнем слыху.

Выклікаецца шырокім спэктрам біялягічных і экалягічных фактараў. Прычынамі могуць быць захворваньня нутранага вуха і слыхавых нэрваў, запаленьне сярэдняга вуха ці некаторыя інфэкцыйныя хваробы — мэнінгіт, грып і інш; часам — траўма або працяглае ўзьдзеяньне моцнага шуму і вібрацыі.

У чалавека парушэньне слыху, якое робіць немагчымым успрыманьне прамовы, называецца глухатой, а больш лёгкія ступені парушэньні слыху, якія абцяжарваюць ўспрыманьне прамовы — глухаватасьць. Акрамя таго, глухата бывае прыроджанай або набытай.

## Клясыфікацыя
Парушэньні слыху можна клясыфікаваць па тыпу, ступені й моманту наступу. Таксама, парушэньні слыху могуць адбывацца як з адным вухам, гэтак і з абодвума.

### Кандуктыўныя і нэўрасэнсорныя парушэньні
Калі структуры вонкавага або сярэдняга вуха перастаюць правільна перадаваць гукавы сыгнал ва ўнутранае вуха, вынікам становіцца кандуктыўнае зьніжэньне слыху. Звычайна такі тып глухаватасьці зьяўляецца зьвяртаемым і можа быць скарэктаваны шляхам хірургічнай апэрацыі або іншымі мэтадамі. Прычынамі зьяўляюцца інфэкцыі вуха, пашкоджаньне вуха, напрыклад пэрфарацыя бубеннай балонкі, а таксама серная пробка. Інфэкцыі вуха нярэдка сустракаюцца ў дзяцей, таму бацькам вельмі важна рэгулярна правяраць слых і ведаць прыкметы глухаватасьці.

Нэўрасэнсорнае парушэньне слыху адбываецца з-за страты адчувальнасьці сьпіральнага органа скрутка ўнутранага вуха ці парушэньняў у працы слыхавых нэрваў. Такія парушэньні могуць прыводзіць да глухаватасьці ўсіх ступеняў — ад лёгкай да цяжкай — і нават да поўнай глухаты.

Большая частка нэўрасэнсорнай страты слыху ў людзей выкліканая анамаліямі валасковых вузаў у картыевым органе скрутка. Часам сустракаецца нэўрасэнсорная страта слыху, выкліканая парушэньнямі ў VIII-м чэрапна-мазгавым нэрве або ў аддзелах мозгу, якія адказваюць за слых. У вельмі рэдкіх выпадках такога тыпу парушэньні слыху пакутуюць толькі слыхавыя цэнтры мозгу (цэнтральнае парушэньне слыху). У гэтым выпадку чалавек чуе нармальна, але якасьць гуку настолькі дрэннае, што ён не ў стане разабраць чалавечую гаворку.

Анамаліі валасковых вузаў могуць быць прыроджанымі або набытымі пры жыцьці самім індывідам. Гэта могуць быць як генэтычныя анамаліі, гэтак і траўмы ад інтэнсіўнага шуму й паразы з прычыны інфэкцыйных захворваньняў.

## Тыпы й прычыны парушэньня слыху
Парушэньне слыху выклікаецца рознымі біялягічнымі й экалягічнымі фактарамі. Звычайна ўразьлівай часткай цела зьяўляецца вуха. Асаблівасьцю паталёгіяў вуха зьяўляецца тое, што парушэньне касткавай сыстэмы вуха не дае поўнай глухаты за кошт праводнасьці костак.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Інфармацыйна-забаўляльны партал для людзей з парушэньнем слыху
* Краіна глухіх

Катэгорыя:Мэдыцына
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Глос знад Немна (1989)

«**Głos znad Niemna**» () — газэта, якая выдаецца ў Горадні са сьнежня 1989 году на польскай мове Саюзам палякаў на Беларусі. У 1990—1991 гадах выходзіла нерэгулярна, друкавалася ў Польшчы. У 1992 годзе выходзіла два разы на тыдзень, з 1993 году — штотыднёва.

Газэта асьвятляе жыцьцё палякаў у Беларусі, дзейнасьць СПБ, зьмяшчае матэрыялы па гісторыі, краязнаўстве, літаратурныя творы. З 2005 году, пасьля расколу ў СПБ, пачалі выходзіць дзьве газэты з такой самай назвай.

Катэгорыя:Гарадзенскія газэты
Катэгорыя:Саюз палякаў на Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:Газэты на польскай мове
Рэмень-рыба

**Рэмень-рыба** (*селядцовы кароль*, *рэмнэцэл*) — пэлягічная (паўглыбокаводная) рыба, сустракаецца ў цёплых і ўмерана цёплых водах Ціхага, Атлянтычнага і Індыйскага акіянаў на глыбіні 50-700 м (дасьледчыкі называюць таксама глыбіні ад 20 да 200 мэтраў і нават 1000 мэтраў), трапляюцца часам на паверхні. Асобныя экзэмпляры знаходзяць выкінутымі на бераг пасьля шторму.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Касьцявыя рыбы
Гном

**Гно́мы** — пэрсанажы германскага і скандынаўскага фальклёру, чалавекападобныя карлікі, якія жывуць пад зямлёю.

Гномам прыпісваецца нашэньне доўгіх бародаў у мужчын, нізкі рост, затоенасьць, багацьце і кавальскі спрыт; гномы-жанчыны славяцца прыгажосьцю. Гномы звычайна любяць дражніць людзей, але робяць ім больш дабра, чым зла. Гномы — любімыя героі заходне-эўрапейскіх казак.

## Вонкавыя спасылкі
* Прыстанак Бафура - малюнкі і артыкулы аб гномах
Глыбакаводны гігантызм

**Глыбакаво́дны гіганты́зм** — у заалёгіі назва тэндэнцыі некаторых відаў беспазваночных і іншых марскіх жывёлаў на вялікіх глыбінях дасягаць больш буйных памераў, чым іх блізкія суродзічы на больш глыбінях або на сушы.

Да канца не вывучана, ці зьяўляецца гэты эфэкт вынікам абмежаванасьці ежы і, адпаведна, больш позна дасягальная палавасьпеласьць ці ж гэта зьяўляецца прыстасаваньнем да большага ціску вады.

## Глядзіце таксама
* Рэмень-рыба

Катэгорыя:Марскія арганізмы
Катэгорыя:Памер жывёлаў
Гліколіз

**Гліко́ліз** (*фруктоза-1,6-дыфасфатны шлях*, або *шлях Эмбдэна-Мэергофа-Парнаса*) — працэс анаэробнага шматэтапнага пераўтварэньня гексозаў у піруват, у хадзе якога клеткай назапашваецца энэргія.

## Літаратура
* Біяхімія і малекулярная біялогія: Тэорыя і метады: Вучэбны дапаможнік / Н. А. Бялясава, М. В. Грыц. - Мн.: БДТУ, 2002 - 93с.

## Вонкавыя спасылкі
* Гліколіз

Катэгорыя:Біяхімія
Сусьветная выстава паштовых марак «Прага 1962»

[thumb|[Паштовая марка СССР. Лагатып і прызы міжнародных выстаў ў Празе (1950, 1955, 1962)]]
**Першая Сусьветная выстава паштовых марак «Прага 1962»** () — міжнародная філятэлістычная выстава, якая праводзілася з 18 жніўня па 2 верасьня 1962 году ў Празе.

## Кароткі агляд
«Прага 1962» была першай у сэрыі штогадовых сусьветных выставаў, якія арганізуюцца пад патранатам Міжнароднай філятэлістычнай фэдэрацыі (ФІП), і стала найбольш буйной і зьмястоўнай выставай падобнага роду за ўсе папярэднія гады існаваньня паштовых марак (пачынаючы з 1840 году).

У выставе прынялі ўдзел арганізацыі і прыватныя асобы з 86 краінаў, якія прадэманстравалі 73 дзяржаўныя экспазіцыі афіцыйнага кляса, падрыхтаваныя паштовымі адміністрацыямі і музэямі, і каля 1400 калекцый, якія належылі філятэлістам.

Катэгорыя:Філятэлія
Катэгорыя:Падзеі 1962 году
Катэгорыя:Прага
Міжнародная філятэлістычная фэдэрацыя

**Міжнародная фэдэрацыя філятэліі** (ФІП; ) — самая прадстаўнічая міжнародная асацыяцыя філятэлістаў. Штогод пад патранатам ФІП арганізуюцца сусьветныя і міжнародныя выставы.

## Гісторыя
Была заснаваная 18 чэрвеня 1926 году на ўстаноўчым кангрэсе ў Парыжы. Першапачаткова ў яе ўваходзілі нацыянальныя філятэлістычная фэдэрацыі некалькіх эўрапейскіх краінаў. У 1967 годзе на 36-м кангрэсе ФІП ў лік яе сяброў было прынятае і Ўсесаюзнае таварыства філятэлістаў. Па стане на верасень 2008 году, ФІП аб’ядноўвала нацыянальныя філятэлістычная саюзы з 87 краінаў сьвету, а таксама тры кантынэнтальныя фэдэрацыі на правах асацыяванага сябра.

## Глядзіце таксама
* Сусьветная выстава паштовых марак «Прага 1962»

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Філятэлія
Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1926 годзе
Катэгорыя:Чэрвень 1926 году
Катэгорыя:1926 год у Парыжы
Сэпсіс

**Сэпсіс** ( — *гніеньне*) — цяжкі з мэдыцынскай пункту гледжаньня стан, выкліканы патрапленьнем у кроў (неабходна адрозьніваць ад паняцьця бактэрыемія) і тканкі узбуджальніка інфэкцыі чалавека і жывёлаў, напрыклад, гноеродных мікраарганізмаў і прадуктаў іх жыцьцядзейнасьці — таксынаў. Характарызуецца запаленчым працэсам не ў якім-небудзь асобным органе, а ва ўсім арганізме.

Катэгорыя:Мэдыцына
Думны чын

**Ду́мны чын** (**думныя людзі**, **думцы**) — у Маскоўскім княстве у канцы XV—XVII стст. службовыя асобы — баяры, акольнічыя, думныя дваране і думныя дзякі, якія мелі права ўдзельнічаць у паседжаньнях Баярскай думы і ў працы думскіх камісій. Думскія чыны займалі вышэйшыя прыдворныя пасады (канюшага, дварэцкіх, пасьцельнічых, скарбнікаў), удзельнічалі ў кіраваньні дзяржавай, дыпляматычных перамовах, разьбіралі месьніцкія спрэчкі. Частка зь іх уваходзіла ў Блізкую думу цара.

Катэгорыя:Масковія
Акольнічы

**Акольнічы** — прыдворны чын і пасада ў Маскоўскай дзяржаве ў XIII—пачатку XVIII стагодзьдзях. Зь сярэдзіны XVI стагодзьдзя — другі (пасьля баярына) думный чын Баярскай думы. Акольнічыя ўзначальвалі прыказы, палкі.

Катэгорыя:Масковія
Аляксандар Перасьвет

**Аляксандар Перасьвет** (; ? — 1380) — легендарны манах-воін, зямляк Асьлябі, манах Троіца-Сергіеўскага манастыра. Разам з Асьлябяй удзельнічаў у Кулікоўскай бітве і загінуў у паядынку з татарскім багатыром Чалубеем, забіўшы і яго. Прылічаны да ліку сьвятых.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Катэгорыя:Масковія
Катэгорыя:Памерлі ў 1380 годзе
Бабыль

**Бабыль** — на Русі ў XV—XVIII ст. зьбяднелыя людзі, залежныя ад уладальнікаў зямлі. Яны займаліся земляробствам, рамяством, дробным гандлем, працавалі па найму. Бабылі ня несьлі дзяржаўнага цягла, але плацілі свайму ўладальніку лягчэйшы чынш — бобылыцыну. У 1679 па сваім статусе бабылі былі прыраўняныя да сялян. 

У прастамоўі слова «бабыль» азначае згалелы, самотны, бяздомны чалавек.

Катэгорыя:Масковія
Баярская дума

**Баярская дума** — орган кіраваньня ў Маскоўскай дзяржаве. Зьявілася працягам княжай думы ў новых гістарычных умовах Маскоўскага княства. Бяз думы не абыходзіўся ні адзін гасудар, не выключаючы і Івана Жахлівага. Самастойнай ролі баярская дума не адыгрывае, яна, заўсёды дзейнічае разам з царом, складаючы сумесна з гаспадаром адзіную вярхоўную ўладу. Гэтае адзінства асабліва рэльефна выяўлялася ў справах заканадаўства і ў міжнародных зносінах. Па ўсіх справах выносілася рашэньне ў наступнай форме: «Гасудар прыказаў і баяры прысудзілі» або «Па гасудараву ўказу баяры прысудзілі». Баярская дума праіснавала да канца XVII стагодзьдзя і пазьней была ператвораная ў сэнат.

Катэгорыя:Масковія
Дамастрой

**Дамастро́й** — расейскі літаратурны помнік XVI стагодзьдзя. Уяўляе сабою дбайна распрацаваны збор правілаў грамадзкіх, рэлігійных і асабліва сямейна-бытавых паводзінаў. Мяркуюць, што «Дамастрой» узьнік у XV стагодзьдзі ў асяродзьдзі багатага наўгародзкага баярства і купецтва. Аўтар яго карыстаўся літаратурнымі крыніцамі ў выглядзе зборнікаў «слоў» і павучаньняў («Ізмарагд», «Залатавуст», «Златы ланцуг» і інш.). «Дамастрой» служыў расейскаму грамадзтву маральным кодэксам. У сярэдзіне XVI ст. перапрацаваны набліжаным маладога цара Івана IV Васільевіча пратапопам Сільвэстрам, які завяршыў выкладаньне «Дамастрою» пасланьнем да свайго сына Анфіма. Утрымоўвае каштоўныя зьвесткі аб сацыяльным укладзе ў Маскоўскай дзяржаве, дае падрабязнае апісаньне паўсядзённага жыцьця радавітага баярства і купецтва з мноствам бытавых падрабязнасьцяў. Напісаны ў большай сваёй частцы жывой мовай, месцамі ўпрыгожаны прыказкамі і прымаўкамі.

Катэгорыя:Кодэксы паводзінаў
Катэгорыя:Творы невядомых аўтараў
Катэгорыя:Кулінарныя кнігі
Катэгорыя:Літаратурныя творы на расейскай мове
Катэгорыя:Літаратура XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Дыдактычныя паэмы
Палкі «Іншаземнага ладу»

**Палкі «Іншаземнага ладу»** (палкі «новага ладу») — воінскія чатскі, сфармаваныя ў XVII стагодзьдзі ў Расеі з «ахвочых» вольных людзей, казакоў, замежнікаў і інш., пазьней і з датачных людзей па ўзоры (арганізацыі, навучаньню) заходнеэўрапейскіх войскаў. У канцы XVII — пачатку XVIII стагодзьдзяў гэтыя палкі былі скарыстаныя для фармаваньня рэгулярнай расейскай арміі.

Катэгорыя:Вайсковая навука
Катэгорыя:Масковія
Рында (пасада)

**Ры́нда** — збраяносец-целаахоўнік пры вялікіх князях і царах Расеі XVI—XVII стагодзьдзяў.

Рынды суправаджалі цара ў паходах і паездках. Падчас палацавых цырымоніяў стаялі ў параднай вопратцы па абедзьвюх баках трона з бярдышамі на плячах. Набіраліся з юнакоў баярскага паходжаньня. Падчас прыёму замежных амбасадараў рынды стаялі па абедзьвюх баках царскага трона, з маленькімі сякеркамі; стаяць па правым боку лічылася больш ганаровым (адгэтуль месьніцтва). Падчас вайны рынды ўсюды неадлучна следаваў за гасударам, носячы за ім зброю. У кожнага рынды былі па 1—3 падрынды або податня (таксама са стольнікаў). Галоўны рында карыстаўся правам дадаваць да свайго імя па бацьку -віч. Паколькі рынды не былі чынамі прыдворнымі, то яны не атрымлівалі жалаваньня. Знаходзіліся пад кіраўніцтвам аружэйнічага.

*Рында з вялікім саадакам* — галоўны збраяносец цара. Гэтак жа былі *рынды зь іншым саадакам*, *зь меншым кап’ем*, *з рагацінай* і г. д. Пасада рынды скасаваная пры Пятры I у 1698 годзе.

Катэгорыя:Пасады ў Масковіі
Катэгорыя:Целаахоўнікі
Малюта Скуратаў

**Малюта Скуратаў** (Грыгорый Лук'янавіч Скуратаў-Бельскі; ? — 1 студзеня 1573) — маскоўскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, думны дваранін, любімы апрычнік і цьвёрды саратнік Івана Жахлівага. Шматлікія гісторыкі, у прыватнасьці, Карамзін, прыпісвалі яму забойства мітрапаліта Філіпа (1569), аднак доказаў яго дачыненьня да гэтай сьмерці так і не было знойдзена.

У студзені 1570 у сувязі з падазрэньнем ў здрадзе Ноўгарада кіраваў яго разгромам, забіўшы шмат жыхароў. У 1571 годзе вёў следзтва аб прычынах паражэньня расейскіх войскаў у баі з войскам крымскага хана Дэўлет-Гірэя. Загінуў 1 студзеня 1573 году пры ўзяцьці крэпасьці Вайсэнштайн у Лівонскую вайну, асабіста ўзначаліўшы штурм. 

Адна з дачок яго, Марыя, была замужам за Барысам Гадуновым, яшчэ адна замужам за Дзьмітрыем Іванавічам Шуйскім. Пахаваны побач з магілай свайго бацькі ў Іосіфа-Валакаламскім манастыры. Да цяперашняга часу пахаваньне не захавалася.

Катэгорыя:Масковія