open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Каз

**Каз** (*Казь*), **Гась** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Газа або Каза, пазьней Каз (Gazo, Cazo, Kass) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова газ- (каз-), магчыма, паходзіць ад гоцкага bigitan 'знайсьці' або ад асновы -гед- (-гад-, -гід-). Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Казека, Казіль, Казімер (Казмар). Адзначаліся германскія імёны Kaseke, Cazilo, Gasmarus (Gazmar). 

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Gacz, Gaczczinne, Gaczołt.

У Прусіі бытавалі прозьвішчы Kosemundt і Kosemund. У Памор’і адзначалася прозьвішча Casimen.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Мардас|Мордасъ]] Васюковичь зъ братомъ своимъ Казомъ а Нацомъ* (22 траўня 1514 году); *село Волосовичи… Коза Ивановичъ* (1552 год); *Hriczuta, Koza, Lawrin Haponowici* (1558 год); *Васко Казъ* (12 ліпеня 1560 году); *Манецъ Казичъ* (1563 год); *Symonem Kaziewiczem* (2 красавіка 1686 году, 22 красавіка 1688 году); *Michael Kaziewicz de Syntowty* (1698 год); *Joannes Kaziewicz* (2 лістапада 1710 году, 24 траўня 1715 году); *Barbara Kazowna* (26 лістапада 1786 году); *Maryanna Kazewicz* (1804 год); *Krystyna Kazawicz* (1831 год).

## Носьбіты
* Сымон Казевіч — студэнт Віленскай акадэміі, які ўпамінаецца ў 1686 і 1688 гадох

Гасевіч (Gasiewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Казішкі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Асьміна (імя)

**Асьміна** (*Ашміна*, *Ашмена*, *Эсьмін*), **Ясьмін** (*Яшмін*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Асьміна (Osminna) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ас- (ос-) (імёны ліцьвінаў Осман, Асмот, Ашнар; германскія імёны Osman, Asmot, Asinar) паходзіць ад гоцкага *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал', а аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Альмін, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Almin, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць'.

Адпаведнасьць імя Яшмена (Ашмена) германскаму імю Osminna сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Паводле Раймонда Шмітляйна, ад гэтага імя ўтварылася назва Ашмена. 

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Асьміновіч (Asminowicz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Ясминъ Будревичъ* (1523 і 1528 гады); *Иванъ Осмино* (1566 год); *Нестер Ошменечъ* (26 кастрычніка 1609 году); *Stanisław Osmianowicz* (1688 год); *krawiec Mikolay Oszmina* (5 чэрвеня 1795 году); *Maria Asminowicz* (1797 год); *Agata Jasminowicz* (1811 год); *Ewa Osminowicz* (1815 год); *Wiktoria Esminowicz* (1818 год); *Wiktoria Jasmin* (1822 год); *Ewa Jaśmin* (1832 год).

## Носьбіты
* Ясьмін Будрэвіч — курклянскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Іван Асьміна — берасьцейскі мешчанін, які ўпамінаецца ў 1566 годзе
* Ян Асьмяновіч — вікары касьцёла ў Рэтаве на 1914 год
* Пётар Хрыстафоравіч Эсьміновіч (1901—1938) — ураджэнец вёскі Чапялінкі Гарадзенскай губэрні, забіты ўладамі СССР

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Асьміновіч у летувізаванай форме.

У 1592 годзе ўпаміналася пустаўшчына Яшмінішка ў Жамойцкім старостве.

На 1904 год існавала сяльцо Ашмянцы ў Красьнянскім павеце Смаленскай губэрні.

На 1910 год існаваў фальварак Ашмянцы ў Амсьціслаўскім павеце Магілёўскай губэрні.

На гістарычнай Віленшчыне існуе места Ашмяны, цэнтар гістарычнай Ашмяншчыны. Назву Ашмянцы маюць вёскі на гістарычных Ваўкавышчыне, Лідчыне і Меншчыне.

## Глядзіце таксама
* Аса
* Мін

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Span

**SPAN** () — нарвэскі рок-гурт.

## Мінуўшчына
«SPAN» утвораны ў 2002 року пасьля распаду *Explicit Lyrics* і *Squid*. У першы склад увайшлі Ярле Бэрнгафт (сьпеў, гітара), Фрыт’ёф Нільсэн (гітара), Вэмунд Стаўнэс (бас) і Фрэдрык Валюмрэд (бубны). У 2003 року замест Вэмунда Стаўнэса прыйшоў Кім Нордбэк.

У 2002—2004 роках SPAN выступаў у Вялікабрытаніі і Нарвэгіі, а таксама непрацяглы час у ЗША. У 2004 выйшаў дэбютны альбом «Mass Distraction».

У 2005 року выйшаў другі альбом «Vs. Time». У жніўні 2005 SPAN аьвясьціў, што вырашылі ўзяць перапынак. Узнаўленьня не адбылося. Саліст Ярле Бэрнгафт заняўся сольнай кар’ерай; гітарыст Ёф Нільсэн, басіст Кім Нордбэк і бубнач Фрэдрык Валюмрэд заснавалі цяжэйшы гурт «Dog Almighty», але ён не здабыў ранейшай папулярнасьці. Пасьля сыходу з «Dog Almighty» саліста Сындры гурт распаўся.

## Удзельнікі
* Ярле Бэрнгафт: сьпеў, гітара
* Фрыт’ёф «Ёф» Нільсэн: гітара, бэк-вакал
* Кім Нордбэк: бас, бэк-вакал
* Фрэдрык Валюмрэд: бубны, бэк-вакал

### Былыя
* Вэмунд «Вэс» Стаўнэс: бас, бэк-вакал

## Дыскаграфія

### Альбомы

### Самотнікі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына на MySpace 

Катэгорыя:Нарвэскія рок-гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьніклі ў 2005 годзе
Рошчына (цеста)

**Рошчына** — негустое цеста на дражджах або з закваскай, якое пасьля замешваюць.

Катэгорыя:Цеста
Морач (Салігорскі раён)

**Мо́рач**(таксама сустракаецца *Мо́рач За́падная, Гадзе́нь, м. (за Гадзянём)*) — вёска ў Салігорскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Доўгаўскага сельсавету.

Да 30 кастрычніка 2009 годe вёска ўваходзіла ў склад Яскавіцкага сельсаветe.

## Насельніцтва
* 2009 год — 137 чалавек
* 2019 год — 96 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Салігорскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёну
Трывіюм

**Трывіюм**, часам **трыдарожжа** ( — скрыжаваньне трох дарог) — цыкл з трох дысцыплін гуманітарных навук у сярэдняй школе ў сярэднія вякі:

* Граматыка
* Рыторыка
* Дыялектыка

Трывіюм ішоў да квадрывіюму.

Катэгорыя:Сярэдняя адукацыя
Катэгорыя:Сярэднявечная Эўропа
Катэгорыя:Філязофія адукацыі
Квадрывіюм

**Квадрывіюм** (лац. quadrivium — «чатырохдарожжа») — цыкл з чатырох дысцыплін гуманітарных навук у пачатковай школе ў сярэднія вякі:

* Арытмэтыка
* Геамэтрыя
* Астраномія
* Музыка

Квадрывіюм ішоў за трывіюмам.

Катэгорыя:Сярэдняя адукацыя
Катэгорыя:Пачатковая адукацыя
Катэгорыя:Сярэднявечная Эўропа
Катэгорыя:Філязофія адукацыі
Сем вольных мастацтваў

thumb|300px|Алегарычная выява 7 вольных мастацтваў

**«Сем вольных мастацтваў»** (): навучальныя прадметы («навукі») у сярэднявечнай школе і на падрыхтоўчых («артыстычных») факультэтах унівэрсытэтаў.

У лік сямі вольных мастацтваў уваходзілі: граматыка, рыторыка, дыялектыка (1-ы цыкл, трывіюм) і арытмэтыка, геамэтрыя, астраномія, музыка (2-і цыкл, квадрывіюм).

Як сыстэма ведаў, «сем мастацтваў» склаліся ў антычны пэрыяд. Такія заняткі лічыліся вартымі таго, каб іх практыкаваў свабодны чалавек (у адрозьненьне ад іншых, якія павінны выконваць рабы). У Сярэднявеччы выкладаньне сямі вольных мастацтваў мела багаслоўскі ўхіл, у канцы Сярэднявечча і ў эпоху Адраджэньня — сьвецкі. Сыстэму сямі вольных мастацтваў замяніла сыстэма клясычнай адукацыі.

Мнэманічны лацінскі вершык пералічвае і апісвае вольныя мастацтвы:


Gramm, loquitur, Dial. vera docet, Rhet. verba colorat.
Mus. canit, numerat Arith., Geom. ponderat, Ast. colit astra.


## Літаратура
*  С.479,480.
**Самусік А.Ф.* Паміж “septem artes liberalis” і “studia humanitatis” : трансфармацыя еўрапейскай адукацыі ў XІV – XVI стст. // Studia Historica Europae Orientalis : Исследования по истории Восточной Европы: сб. научн. ст. Вып. 4 / под ред. А.В. Мартынюка. Минск : РИВШ, 2011. С. 108-126.
* Сем вольных мастацтваў // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб., 1890—1907.

Катэгорыя:Навуковыя клясыфікацыі
Катэгорыя:Адукацыя
Катэгорыя:Культура Сярэднявечча
Факультэт

**Факультэт** (, ад  «магчымасьць, здольнасьць») — вучэбна-навуковае і адміністрацыйнае структурнае падраздзяленьне вышэйшай навучальнай установы, якая зьдзяйсняе падрыхтоўку студэнтаў і асьпірантаў па адной або некалькім роднасным спэцыяльнасьцям, павышэньне кваліфікацыі спэцыялістаў, а таксама кіраўніцтва навукова-дасьледчай дзейнасьцю катэдраў, якія ён аб’ядноўвае.

У вышэйшых навучальных установах шэрагу краін навучальныя падраздзяленьні, якія адпавядаюць факультэтам, могуць называцца дэпартаментамі, інстытутамі, каледжамі[1]. У большасьці краін факультэтамі (англ. faculty) называецца толькі сукупнасьць выкладчыкаў такіх падраздзяленьняў, у англасаксонскай мадэлі адукацыі факультэты, у адроьзненьне ад дэпартамеэнтаў, аддзяленьняў, каледжаў, не ўключаюць у сябе студэнтаў, так як праграмы іх навучаньня часта зьяўляюцца міждысцыплінарнымі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы
Факультэт (неадназначнасьць)

**Факультэт:**
* Факультэт — структурнае падразьдзяленьне вышэйшай навучальнай установы
* Факультэт — () — амэрыканскі фантастычны трылер режысэра Робэрта Радрыгеза
* Факультэт — моладзевы тэлесэрыял
Гаўтвід

**Гаўтвід** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гаўдавід або Гаўтвід (Gaudovid, Gautwidus, Gautvidr) і Відзегаўд (Widegaud) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) паходзіць ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'.

У скандынаўскіх сагах упамінаецца купец Відгаўт (*Widgaut*) з Самлянду.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *пана Яна Говтвида… тогожъ пана Говтвида* (23 жніўня 1594 году).

## Носьбіты
* Ян Гаўтвід — шавельскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1594 годзе

## Глядзіце таксама
* Гаўд
* Від

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бірат

**Бірат** (*Перат*), **Берэт** (*Бірэта*, *Бірыт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бэрат, Бэрэт або Пэрэт (Beradt, Bereth, Berret, Perret) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бер- (-бір-) (імёны ліцьвінаў Бірын, Бірыбольд, Бэрвольд; германскія імёны Birin, Beribald, Berwoldus) паходзіць ад гоцкага baira, германскага bero 'мядзьведзь', а аснова -гад- (-ад-, -ат-) (імёны ліцьвінаў Ядвіга, Гатман, Гатаўт; германскія імёны Hadwig, Hadoman, Hathald) — ад гоцкага *haþus, германскага hathu 'бой'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *нивку отчызную свою на имя Бирятишки* (7 сьнежня 1516 году); *Петр Биритович* (1537 год); *Янко Ператовичъ* (19 красавіка 1539 году); *земенина господарьского повету Упитского пана Яна Миколаевича Биретовича* (20 жніўня 1585 году); *подле пановъ Бирятовъ* (23 жніўня 1594 году); *Beretowna* (1671—1681 гады); *Bireciszki* (1744 год); *Antoni Józef Biretto* (1788 год).

## Носьбіты
* Баляслаў Усьцінавіч Бірэта — павераны пры Вількамірскай міравой акрузе на 1897 году
* Уладзіслаў Бірэта — сябра падатковага ўраду Вількамірскага павету на 1897 году

Біраты — шавельскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1594 годзе.

Берэты — літоўскі шляхецкі род.

Бірэты (Birett) гербу Дэнгаф — літоўскі шляхецкі род з Вількамірскага павету.

## Глядзіце таксама
* Бера
* Гата

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вечная мярзьліна

**Ве́чная мярзьлі́на** (*вечнамёрзлы грунт, шматгадовая крыялітазона, шматгадовая мярзьліна*) — частка крыялітазоны, якая характарызуецца адсутнасьцю пэрыядычнага раставаньня. Агульнай плошчай 35 млн км². Распасьціраецца з поўначы Аляскі, Канады, Эўропы, Азіі да астравоў Паўночнага Ледавітага акіяна. **Раёны шматгадовай мярзьліны** — верхняя частка зямной кары, тэмпература якой доўгі час (ад 2-3 гадоў да тысячагодзьдзяў) не падымаецца вышэй за 0 °C. У зоне шматгадовай мярзьліны грунтавыя воды знаходзяцца ў выглядзе лёду, яе глыбіня часам перавышае 1 000 мэтраў.

Катэгорыя:Крыясфэра
Катэгорыя:Лёд
Катэгорыя:Геаграфія Арктыкі
Катэгорыя:Геамарфалёгія
Катэгорыя:Горная экалёгія
Рагін

**Рагін** (*Рагінь*, *Рагіня*), **Рэгін** (*Рэгінь*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. Жаночае імя — **Рагіна** (**[[Рэгіна]]**). 

## Паходжаньне

Рэгін, Раген або Рагіна (Regin, Ragenus, Ragina, Ragino) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -раг- (-рэг-) (імёны ліцьвінаў Рагла, Рагвалод, Рагайла; германскія імёны Ragilo, Ragvald, Ragel) паходзіць ад гоцкага raginon 'гаспадарыць, судзіць, выракоўваць', ragin 'вырак'.

У Прусіі бытавала імя Рэген: *Regene* (1318 год).

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Рагень (Ragień).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Ragina Brodzianka* (2 траўня 1558 году); *Войтехъ, Матисъ, Михайло Рокгиничи… Матей Рокгиня, сынъ одинъ Петръ, при немъ братъ его Стасюкъ Рокгиня, сыновъ два: Матей, Янукъ* (1595 год); *Roginowicza* (1671—1681 гады); *Ragina wdowa* (6 студзеня 1700 году); *Ragina Nonawiczowna* (1704 год); *Zophia Raginowa* (25 жніўня 1710 году); *Regina Raginiowa* (1 верасьня 1735 году); *Lucia Raginowna* (29 студзеня 1741 году); *Catharina Raginiowna… Marianna Raginowna* (7 лістапада 1745 году і 23 кастрычніка 1746 году); *Marcin Regina… Maciy Regnia* (1 ліпеня 1790 году); *Marianna Regin* (1801 год); *Jan Reginiewicz* (1803 год).

## Носьбіты
* Мальвіна Рэгіна (*Regina*) — уладальніца гаспадаркі ў Гірстунах каля Глыбокага на 1936 год

Рагневічы (Ragniewicz) гербу Крыўда — шляхецкі род Рэчы Паспалітай.

На 1888—1905 гады існавала вёска (маёнтак) Рэгінаў (Рэгінава) у Слонімскім павеце Гарадзенскай губэрні.

## Глядзіце таксама
* Рэгенішкі
* Раганішкі
* Рагонішкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Осман

**Осман**, **Асма́н** (*Ашман*, *Ясман*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Осман або Асман (Osman, Asman, Asmon, Osmann, Ossmann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ас- (ос-) (імёны ліцьвінаў Асьміна, Асмот, Ашнар; германскія імёны Osminna, Asmot, Asinar) паходзіць ад гоцкага *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Дзерман, Есьман, Мангерд; германскія імёны Derman, Esmann, Mangerðr) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Osman.

У Прусіі бытавала прозьвішча Assmann (Aßmann).

Форма Асман у беларускай мове супадае зь імём арабскага паходжаньня Асман (Усман), якое бытавала сярод літоўскіх татараў.

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Ашмана (Oszmana).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *пушкару полоцъкому Ошману* (8 сакавіка — 30 траўня 1510 году); *пушкарь господарьский Витебский Ошманъ… Ошманомъ… Ошмана* (1517 год); *Миколаи Османовичъ* (1565 год); *полслужбы людей на имя Кгрыкгъ Османовичъ* (26 красавіка 1596 году); *Osmanow* (1744 год); *Marcin Oszman* (1855 год).

## Носьбіты
* Мікалай Асманавіч — геранёнскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1565 году
* Барыс Асманавіч — расенскі замянін, які ўпамінаецца ў 1586 годзе
* Грыг Асманавіч — чалавек Вількамірскага павету, які ўпамінаецца ў 1596 годзе
* Міхал Асіпавіч Ашман (*Ашмон*) — селянін з ваколіцаў Таўрогаў, які меў у валоданьні зямлю на 1882 год

Ясманы (Jasman) гербу Корчак — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага ваяводзтва.

На гістарычнай Ашмяншчыне існуе хутар Асманоўка, у былым Жамойцкім старостве — вёска Ашманішкі.

## Глядзіце таксама
* Аса
* Ман

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Дайда

**Флёрыян Клёд дэ Бунвіяль О’Майлі Армстранг** (), больш вядомая як **Дайда** (;  25 сьнежня 1971 году) — ангельская сьпявачка і аўтарка песень. Дайда дасягнула міжнароднага посьпеху дзякуючы свайму дэбютнаму альбому *«[[No Angel]]»* (1999), які ўлучае такія гіты, як то *«Here with Me»* і *«Thank You»*. За сваю кар’еру сьпявачка прадала больш за 21 мільёнаў асобнікаў па ўсім сьвеце і здабыла некалькі ўзнагародаў, у тым ліку дзьве Брытанскія прэміі і музычную прэмію MTV Europe. Ейны наступны альбом *«[[Life for Rent]]»* (2003) працягнуў посьпех папярэдніка. Сапраўднымі гітамі ў гэтым творы былі *«White Flag»* і *«Life for Rent»*. У 2004 годзе Дайда ўзяла ўдзел у дабрачынным праекце Band Aid 20, дзе таксама выступалі іншыя брытанскія і ірляндзкія выканаўцы.

Памянёныя два першыя альбомы сьпявачкі трапілі ў сьпіс самых прадаваных альбомаў у гісторыі Вялікабрытаніі, то бок абодва знаходзяцца ў сьпісе 10 найлепшых альбомаў 2000-х гадоў у краіне. Ейны трэці студыйны альбом *«[[Safe Trip Home]]»* (2008) ня здолеў працягнуць посьпех, але быў добра сустрэты крытыкамі. Пасьля некаторага перапынку Дайда вярнулася ў музычную індустрыю ў 2013 годзе, выпусьціўшы свой чацьверты студыйны альбом *«[[Girl Who Got Away]]»*, які дасягнуў пяцёркі ў чарце ў Вялікабрытаніі. 8 сакавіка 2019 году сьпявачка выпусьціла свой пяты студыйны альбом *«[[Still on My Mind]]»* і выправілася ў свой першы тур за 15 гадоў у падтрымку новага альбому. У 2020 годзе аўтарка выпусьціла альбом *«The Last Summer (Deluxe Edition)»* у супрацы з братам Ролам Армстрангам, які быў паўначаны над мянушкай Р-Плас.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Брытанскія сьпявачкі
Палескі сьцяг

**Палескі сьцяг** () ці  **сьцяг палешукоў** () — сьцяг этнічных жыхароў Палесься, народа, што жыве ў Беларусі на Берасьцейшчыне.

## Гісторыя

Зьявіўся упершыню як сымбаль культурнага згуртаваньня Палесьсе () прыкладна ў 1990 годзе. Аўтар дакладна невядомы, па нейкім меркаваньням гэта Мікалай Шэляговіч — адзіны кіраўнік згуртаваньня. 

Згуртаваньне зь нейкім часам перайшло на назву Яцьвезь () і дыскрыдытавала палескае насельніцтва назвай "маладыя яцьвягі". Таму ў нейкіх крыніцах узгадваецца як сьцяг "младаятвягаў".

## Апісаньне сьцяга
Сьцяг складаецца з трох колераў зьверху ўніз: сіні, жоўты, зялёны.

## Тлумачэньне колераў сьцяга
* Вэрсія 1: Сіні азначае неба, жоўты — урадлівае поле, а зялёны — багатыя лясы й балоты.
* Вэрсія 2: Дзьве верхнія паласы сымбалізуюсь украінскі сьцяг, а самы ніжні ў гонар бульбаўцаў — атрады ровенскіх партызанаў начале з Тарасам Бараўцом пад псэўданімам Тарас Бульба.

## Зноскі

## Вонкавыя спасылкі
* Флаги этнических групп Беларуси 

Катэгорыя:Палесьсе
Катэгорыя:Сьцягі Беларусі
Гудзігал

**Гудзігал** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Годэгель або Годэгала (Godegel, Godegola) і Гелгод (Gelgod) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gudman, Savegot) паходзіць ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *служба Кгудикгаловска, дымовъ 3 (7): Янъ Кгудикгаловичъ, Петръ Кгудзикгаловичъ* (15 студзеня 1599 году).

## Глядзіце таксама
* Гуда
* Гайла

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Карвіна (імя)

**Карвіна** (*Каравін*), **Карвін**, **Корвін** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Карвін (Caruin) і Вінікар (Vinicar, Winikari) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -кар- (-кор-) (імёны ліцьвінаў Караман, Карымонт, Карыят; германскія імёны Caroman, Caromond, Cariatto) паходзіць ад гоцкага kaurus 'цяжкі, важкі' або гоцкага і бургундзкага kara 'турбота, клопат', а аснова -він- (імёны ліцьвінаў Бутвін, Монтвін, Радавін; германскія імёны Butwin, Mondawin, Radowin) — ад гоцкага wins 'сябар'. Такім парадкам, імя Корвін азначае «важкі сябар».

Назву Корвін таксама мае шляхецкі герб з выявай крумкача () і адпаведнай этымалёгіяй.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Богданъ Коровинич… Микула Коровиничъ* (1528 год); *на плебана кгейтовиского князя Миколая Корвина… княз Миколай Корвина* (28 ліпеня 1560 году); *Korwin* (1671—1681 гады); *Wawrzyniec Karwin* (1814 год).

## Носьбіты
* Багдан і Мікула Каравінічы — амсьціслаўскія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Мікалай Карвіна — гейтавіскі ксёндз, які ўпамінаецца ў 1560 годзе
* Францішак Корвін — шляхціч Менскага ваяводзтва, які ўпамінаецца ў 1787 годзе

Корвіны-Кулешы — літоўскі шляхецкі род зь Віленшчыны.

Карвіны (Karwin) гербу Лярыша — шляхецкі род Рэчы Паспалітай.

У XVI ст. існаваў лес (дуброва) Карвіны (*Корвины*) у Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Кара
* Віна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сартрувіль

**Сартрувíль** () — места і грамада ў Францыі, у рэгіёне Іль-дэ-Франс, дэпартамэнт Іўлін. Насельніцтва — 51 967 (2017). Муніцыпалітэт месьціцца за 17 км ад Парыжу, за 15 км ад Вэрсалю.  

## Гісторыя
Няма дадзеных, якія сьведчылі б пра тое, што Сартрувіль быў заселены ў дагістарычны час.

Тэрыторыя Сартрувілю хутчэй усяго была заселеная ў гала-рымскі пэрыяд, таму што зброя гэтага пэрыяду была знойдзеная на месцы Марсавага поля, недалёка ад царквы і могілак, якія яе атачалі. У пясчаных кар’ерах Вадуара былі знойдзеныя некалькі саркафагаў, якія, здаецца, датуюцца гала-рымскай эпохай, а таксама косткі і ржавая зброю таго часу. Блізкасьць месца пад назвай *Camp* сьведчыць аб наяўнасьці тут гала-рымскага лягеру.

Сартрувільская бажніца была ўзьведзеная ў XII—XIII стагодзьдзях.

## Беларусь і Сартрувіль
Пасьля Другой сусьветнай вайны ў 1952 годзе ў Сартрувіль з Парыжу перабраліся некалькі беларускіх сем’яў і пабудавалі там дамы: сярод іх сям’я Ўладзімера і Эвэліны Шыманцоў зь дзецьмі Івонкай Сурвілай і Лявонам Шыманцом. Бацькі Івонкі Сурвілы і Лявона Шыманца да сьмерці пражылі ў Сартрувілі, пахаваныя на мясцовых могілках.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Францыі
Карпатас

**Карпатас** () — востраў у Эгейскім моры, які належыць Грэцыі.

Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Балтман

**Балтман**, **Бальман** (*Больман*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бальдман, пазьней Балман або Больман (Baldman, Balman, Bollmann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -балд- (-болд-, -болт-) (імёны ліцьвінаў Бірыбольд, Румбольд, Рыбалт; германскія імёны Beribald, Rumbold, Ribald) паходзіць ад гоцкага *balth, стараверхненямецкага bald 'сьмелы, адважны', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

У Памор’і бытавала прозьвішча Boltmann.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Бальмонъ Яновичъ* (1555 год); *пану Яну Болеману… Больману… Больман… Болману… Болмана… Бальману* (7 сакавіка і 8 лістапада 1575 году); *[[Герман (імя)|Herman]] Bałtman* (30 красавіка 1696 году).

## Носьбіты
* Ян Больман (Болеман, Бальман) — сакратар караля і вялікага князя Жыгімонта Аўгуста

Больманы (Bollmann, Bolman) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

## Глядзіце таксама
* Бальд
* Ман

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Любейка

**Любейка** (*Любіка*, *Любка*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Любіка або Любека, пазьней Любка (Lubbiko, Liubbecha, Lubbeke, Lübke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -люб- (імёны ліцьвінаў Любень, Любш, Любарт; германскія імёны Luben, Lubisch, Lubert) паходзіць ад гоцкага liufs, германскага leuba, стараверхненямецкага liub 'лю́бы, каханы, мілы, прыемны'.

У Прусіі бытавала імя *Lubico / Lubike / Lubeke* (1313 год). У 1644 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Andreas Lubeck, Regiomontanus Borussus*, у 1656 годзе — *Melchior Lübeck, Regiomontanus Borussus*.

Германскае імя Lubbeke гістарычна бытавала ў Рызе.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Любко князь, Воиневъ сынъ Полоцкого* (Наўгародзкі чацьверты летапіс); *Любко князь Литовьской, Войневъ сынъ Полотьского князя* (Сафійскі першы летапіс); *colonos bimansenses Lubikowicz Hiacynctum* (1525 год); *в людеи наших городеньских на имя в Яна [[Рамейка|Ромеиковича]] а Богдана Любеиковича землю их Любеиковщину* (28 ліпеня 1525 году); *люди у Городеньскомъ повете двора Мостовского… на имя Любейка* (12 лютага 1528 году); *служба… Миколай Любейковичъ… Янушъ Любейковичъ* (1555 год); *Holuba Liubieikowa synmi Hriskiem a Stasiem… Stańko Liubeykow.* (1558 год); *Petrus Dominicus Lubec, Lithvanus* (1640 год); *Леско Любыка* (1649 год).

## Носьбіты
* Любка ( 1342) — сына князя полацкага Войны (Воіна), брата вялікага князя літоўскага Гедзіміна

Любкевічы (Lubkiewicz) гербу Траска — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага ваяводзтва.

У XVI ст. існаваў маёнтак Любкішкі (*Любкишки*, *Люпкишки*) у Жамойцкім старостве.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Любкішкі. Назву Любейкі маюць вёскі на гістарычных Наваградчыне і Падляшшы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бургела

**Бургела** (*Бургель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бургел, Бургела або Бургала (Burgel, Burgela, Burgala) і Гелбург (Gelburg) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -бург- (-борг-) паходзіць ад гоцкага bairgan 'прыносіць у бясьпечнае месца' або baurgs 'замак, горад', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Chacz Burgiela* (2 траўня 1558 году); *u Tomasza Purgiela* (6 студзеня 1700 году).

## Носьбіты
* Тэадор Бургела — сьвятар, які ўпамінаецца ў 1788 годзе

У 1584 годзе ўпаміналася пустаўшчына Бургелеўшчына ў Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Бурга
* Гайла

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Букель

**Букель** (*Букола*), **Бугіль** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Букіла (Bucilo, Bukilo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -буг- (-бук-) (імёны ліцьвінаў Бугень, Бугар; германскія імёны Bugen, Buger) ёсьць скарочанай формай (гіпакарыстыкам) асновы -бург- (-борг-).    

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Bukiel.

У 1650 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Julius Johannes Böckel, Regiomontanus Prussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jakub Bukiel y Masz brat iego* (2 траўня 1558 году); *Simon Bukielewicz* (1563 год); *Siemion Bukałowicz* (21 жніўня 1599 году); *Urban Bukiel* (8 лістапада 1610 году); *Maciey Bukiel* (5 студзеня 1763 году); *Józef Bugilewicz* (1818 год).

## Носьбіты
* Станіслаў Сымонавіч Букаловіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе

Букелі (Bukiel) — прыгонныя зь вёскі Ружышкаў (Віленскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Бакелевічы (Bakielewicz) гербу Кораб — літоўскі шляхецкі род зь Лідзкага павету.

На 1904 год існавала вёска Бугіля ў Ельнянскім павеце Смаленскай губэрні.

У гістарычнай Прусіі існуе вёска Бокелен.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бука (імя)

**Бука**, **Бук**, **Буга**, **Бок** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бука або Буга, пазьней Бок (Bucco, Bugo, Bock) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -буг- (-бук-) паходзіць ад бургундзкага buga 'лук' або ёсьць скарочанай формай (гіпакарыстыкам) асновы -бург- (-борг-). Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Букель, Бугень (Букень), Бугар (Богар). Адзначаліся германскія імёны Bukilo, Bugen (Bukin), Buger (Boger).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Buklo (Bukiel).

У Прусіі бытавалі імёны: *Bugenne* (1388 год), *Bugist*, *Bukilin / Bukelin* (1398 год). У 1598 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Abrahamus Bock, Regiomontanus Borussus*, у 1610 годзе — *Antonius Bock, Regiomontanus Borussus*, у 1623 годзе — *Reinholdus Bock, Regiomontanus Borussus… David Bock, Regiomontanus Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *две селци у Берестьи… да Ивашково Букгино* (1440—1492 гады); *Миколаи Буковичъ* (1528 год); *Dabko Bukiewicz* (27 ліпеня 1553 году); *Андрей Буковичъ* (1563 год); *Simko Bukowicz* (1563 год); *Sczepan Bukowicz… Mikłasz Bukowicz* (2 траўня 1558 году); *Ярошъ Боговичъ… Василь Боговичъ* (1566 год); *Станиславъ Боковичъ* (1567 год); *wies Powtoswory… Andrej Buk; Jan Buk* (30 сьнежня 1598 году); *Bugiewicz… Bukowicz* (1671—1681 гады); *Dziemid Buka, pryhonnik. Brat Chodor* (1722 год); *Wieś Krakupowo. Roman Buka, Apanas Buka, Tymoch Buka* (1765 год).

## Носьбіты
* Пётар Бук — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1538 годзе
* Мікалай Букавіч — судэраўскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Афанас, Філіп і Мікалай Букі — жыхары вёскі Вараксіна (каля Себежу), якія ўпамінаюцца ў 1742 годзе
* Сямён, Дарафей, Ясь і Якуб Букі — жыхары вёсак Угоды і Ясева (Ашмянскі павет), якія ўпамінаюцца ў 1781 годзе

Богі (Bog) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Букі (Buka) — прыгонныя з ваколіцаў Еўя, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Букі (Buko) — літоўскі шляхецкі род зь Лідзкага павету.

Букевічы (Bukiewicz) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

Буговічы (Bugowicz) гербу Габданк — літоўскі шляхецкі род.

Бакевіч (Bokiewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Букішкі ў Віленскім павеце.

На гістарычнай Браслаўшчыне існуе хутар Букаўшчына, на гістарычнай Віленшчыне — вёска Букішкі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Віна

**Віна** можа азначаць:

* Віна&nbsp;— нэгатыўнае пачуцьцё.
* Віна&nbsp;— прававое паняцьце.
* Віна — індыйскі шчыпковы музычны інструмэнт.
Мелец

**Ме́лец** () — места Падкарпацкага ваяводзтва, Польшча. Насельніцтва паводле стану на сьнежань 2021 году складала 59,5 тысяч чалавек, што робіць горад адным з найвялікшым у ваяводзтве. Гэта прамысловы цэнтар, тут працуюць тэхнічныя і ІТ-школы і каледжы. Мелец месьціцца ў межах адмысловай эканамічнай зоны Эўрапарк Мелец з дасяжнасьцю да аэрапорту і чыгункі.

## Гісторыя
Першая згадка пра месца, якое называецца Мельцам, датуецца XIII стагодзьдзем, калі ў 1229 годзе населены пункт быў памянёны ў папскай буле Грыгорыюса IX. У другой палове XIV стагодзьдзя Мелец згадвалася ў сьпісе парафіяў. Як горад Мелец паўстаў 17 сакавіка 1457 году, калі Ян Мелецкі атрымаў ад караля Казімера IV статут на стварэньне гораду пад назвай Новы-Тарг. Зь невядомых прычынаў Ян Мелецкі ня здолеў зрабіць зь Мельцу горад, але ягоныя сыны Яна і Бэрнардын згодна з актам ад 18 сьнежня 1470 году заклалі Мелец як горад. Сям’я Мелецкіх валодала ім пакуль апошні з прадстаўнікоў сям’і не сканаў у 1771 годзе. Пад іхняй уладай Мелец імкліва разьвіваўся. У 1522 годзе тут была заснаваная першая гільдыя, якая лучыла кавалёў. За ёй рушылі ўсьлед гільдыі краўцоў, шаўцоў, ганчароў і ткачоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Мелец
Ѻ

**Ѻ**, **ѻ** (**шыро́кая о**, **о кру́глая**; )&nbsp;— пазыцыйны й артаграфічны варыянт кірылічнай літары **[[о]]**.

## Царкоўнаславянская артаграфія
У стандартнай царкоўнаславянскай артаграфіі (зь сярэдзіны XVI стагодзьдзя па цяперашні час) ⟨Ѻ⟩ выкарыстоўваецца замест ⟨О⟩, калі:
* першая літара кораня слова, якая можа выпадаць:
** у пачатку слова: (ѻгнь, ѻтрокъ)
** пасьля прэфіксаў: (праѻтецъ)
** пасьля чарговага кораня ў складаных словах (ѻбоюдуѻстрый)
* у сярэдзіне кораня ў двух геаграфічных назвах (іѻрданъ, іпѻпіа) і іх вытворных;
* у якасьці лікавага знака для абазначэньня колькасьці *70*.

Царкоўнаславянскія выданьні, надрукаваныя за межамі Расейскай імпэрыі, часта ігнаравалі апошняе правіла і выкарыстоўвалі звычайную літару **О** ў якасьці лікавага знаку.

О
Сьвіфт Эспэранж

«**Сьвіфт**» () — люксэмбурскі футбольны клюб з гораду Эспэранжу. Заснаваны ў 1916 годзе. Чэмпіён Люксэмбургу (2023), уладальнік Кубка Люксэмбургу (1990).

## Гісторыя
Клюб быў закладзены ў 1916 годзе. За часам нямецкай акупацыі ў 1940 годзе атрымаў назву «Рот-Вайс», аля вярнуўся да сваёй гісторычнай назвы «Сьвіфт» па вызваленьні краіны. Упершыню прабіўся да ўдзелу ў розыгрышах Нацыянальнага дывізіёну толькі ў 1985 годзе. У 1990 годзе клюб здабыў Кубак Люксэмбургу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Эспэранж
Кызылжар Петрапаўл

«**Кызылжа́р**» () — казаскі футбольны клюб зь Петрапаўла. Заснаваны ў 1968 годзе пад назвай «Авангард».

## Гісторыя
Клюб паўстаў за савецкім часам ў 1968 годзе і доўгі час меў назвы характэрныя для іншых клюбаў у СССР, як то «Авангард» і «Мэталіст», чаргуючы іх. Ужо ў незалежным Казахстане яшчэ як «Мэталіст» дружына брала ўдзел у дэбютным айчынным першынстве, але заняла 16 месца і спыніла свае выступы празь фінансавыя варункі. Толькі пасьля таго як новым акімам вобласьці стаў Даніял Ахмэтаў клюб паўстаў нанова, але пад назовам «Ясіль», і атрымаў фінансаваньне зь бюджэту. У той залаты час клюб двойчы здабываў срэбныя мэдалі чэмпіянату ў 1999 і 2000 гадах, а таксама дасягаў фіналу Кубка Казахстану ў тым жа 2000 годзе. Сэзон 2001 году каманда скончыла на трэцім радку. У 2009 годзе зьмянілася назва клюбу, цяпер ён меўся менавацца «Кызылжарам», што адсылае да спрадвечнай назвы гораду па-казаску.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Петрапаўл
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1968 годзе
Аксу (футбольны клюб)

«**Аксу́**» () — казаскі футбольны клюб аднайменнага гораду Паўладарскай вобласьці, аднак хатнія матчы клюб ладзіць у Паўладары. Заснаваны ў 2018 годзе, пасьля чаго адразу пачаў выступы ў Другой лізе чэмпіянату Казахстану. Хутка прасунуўшыся праз сыстэму футбольных ліг краіны, у сэзоне 2022 году клюб дэбютаваў у элітным дывізіёне айчыннага першынства.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Аксу
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2018 годзе
Туран Туркестан

«**Тура́н**» () — казаскі футбольны клюб з Туркестану. Клюб паўстаў у 2002 годзе. Свае хатнія матчы ладзіць на стадыёне Туркестан Арэна.

## Гісторыя
Клюб быў заснаваны ў 2002 годзе спачатку як аматарскі клюб пад назвай «Кастуін». Ужо ў наступным годзе каманда атрымала прафэсійны статус і зьмяніла сваю назву на «Арыс» паводле назвы гораду, але хутка клюб спыніў сваё існаваньне. Перараджэньне клюбу адбылося ў 2018 годзе і за некалькі сэзонаў клюб падвысіўся ад Другой лігі да Прэм’ер-лігі. Клюб дэбютаваў у казаскай Прэм’ер-лізе ў сэзоне 2021 году, пасьля таго як ліга пашырылася з 12 да 14 удзельнікаў. Перад пачаткам сэзону клюб перабазаваўся ў Туркестан, а назоў замяніў на «Туран». Пасьля двух сэзонаў у элітным дывізіёне, «Туран» вымушана пакінуў лігу і быў пераведзены ў Першую лігу.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Туркестан (горад)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2003 годзе
Елімай Семей

«**Еліма́й**» () — казаскі футбольны клюб з Семею. Клюб паўстаў у 2022 годзе.

## Гісторыя
Пасьля стварэньня Абайскай вобласьці ўзьнікла ідэя адрадзіць клюб у Семеі, бо статус гораду ўзвысіўся да адміністрацыйнага цэнтру. Клюб, урэшце, быў заснаваны ў 2022 годзе, але як выказваліся прадстаўнікі самога клюбу, ён ня ёсьць пераемнікам былога аднайменнага клюбу. Фундатарам каманды стаў былы вахаванец семейскага футболу Самат Смакаў і мясцовы дэпутат Серык Байгаліеў. У верасьні была прэзэнтаваная эмблема клюбу. У канцы кастрычніку Казахстанская фэдэрацыя футболу пастанавіла дапусьціць дружыну да розыгрышу Першай лігі 2023 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Семей
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2022 годзе
Будар

**Будар**, **Будэр** (*Будр*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Будэр (Buder) і Ерыбода (Eribodo) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -буд- (-бод-) (імёны ліцьвінаў Будзіла, Будзівід, Будрых; германскія імёны Budilo, Bodwidus, Boderich) паходзіць ад бургундзкага buda 'пасол, пасланьнік' або германскага bodo 'гаспадар', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

У Прусіі бытавала імя *Budir*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Будръ Петровичъ* (1528 год); *Michal Budarowicz* (1563 год); *Władysław Buderwicz* (11 лютага 1784 году); *Marcin Buderewicz* (9 лютага 1785 году); *Jan Buderewicz* (9 лютага 1791 году).

## Носьбіты
* Будр Пятровіч — бяржанскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

Будрэвічы-Будрэцкія (Budrewicz-Budrecki) — літоўскі шляхецкі род зь Белай Русі.

Будрэвічы-Мудрэвічы (Budrewicz-Mudrewicz) — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Полацку.

Будар і Бударэвіч — прозьвішчы, гістарычна зафіксаваныя на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

У гістарычнай Прусіі існуе вёска Будры, на гістарычнай Віленшчыне — Будраны. Назву Будраўшчына маюць вёскі на гістарычнай Меншчыне.

## Глядзіце таксама
* Бода
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Родзень

**Родзень** (*Рудзень*), **Рудзін**, **Рутэн** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гродзін, Родзін, Родзен, Рутэн або Рудзін (Hrodin, Rodin, Roden, Ruethen, Rudin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -грод- (-род-, -руд-) (імёны ліцьвінаў Рудалт, Родмант, Эйруд; германскія імёны Rudolt, Rodemund, Eirodus) паходзіць ад гоцкага hroþ 'слава, перамога'.

У 1649 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Casparus Johannes Rothenius, Gedano-Borussus*.

Імя Рудзен бытавала ў Ноўгарадзе: *Руденъ Трофимовъ… Руденъ Перховъ* (1539 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jacub Rodzienicz… Piotr Rodzienicz… Stanko Rodzienicz* (1563 год); *Rudenówna* (1823 год); *Ewa Rudzien* (1816 год); *Wincenta Rudzin* (1825 год); *Barbara Ruten* (1845 год); *Katarzyna Rudzinowicz* (1878 год).

## Носьбіты
У Ашмянскай парафіі існаваў засьценак Рудзенішкі (Rudeniszki).

На гістарычнай Меншчыне існуе мястэчка Рудзенск.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Базыліка Сьвятых Пятра і Паўла (Лясная Падляская)

**Базы́ліка сьвяты́х Пятра́ і Па́ўла ў Лясной Падляскай** () — гістарычны касьцёл у барочным кляштары паўлінаў у Лясной Падляскай (Люблінскае ваяводзтва)
, санктуарыюм Маці Божай Лясьнянскай. З 1984 году носіць назву малой базылікі.

Гэта адзін з найважнейшых цэнтраў марыйнага культу на Падляшшы, які называецца «Падляска Чэнстахова».

## Гісторыя
У 1686 годзе ў Лясной Падляскай быў пабудаваны драўляны касьцёл. Заснавальнікам быў тагачасны ўладальнік вёскі Павел Міхалоўскі. У алтары касьцёлу была зьмешчана каменная выява Маці Божай з Дзіцяткам, якую ў 1700 г. біскуп Францішак Пражмоўскі прызнаў цудадзейнай.

У 1718 годзе пачалося будаўніцтва мураванага храму. У 1722 годзе было вырашана павялічыць касьцёл, што будаваўся, з-за вялікай колькасьці пілігрымаў, якія прыяжджалі ў Лесную Падляску. Таксама было прызнана, што парафія не зможа фінансава даць рады заплянаваным выдаткам. Таму ў 1727 годзе былі прыцягнуты манахі-паўліны, якія неўзабаве пачалі будаваць кляштар, а потым і новы вялікі касьцёл.

Існуючы касьцёл быў пабудаваны ў 1731—1752 гадах у стылі барока. Праект выкананы варшаўскім архітэктарам Вінцэнтам Рачэці.

У Расейскай Імпэрыі кляштар быў скасаваны ў 1864 годзе. Касьцёл у Лясной Падляскай стаў парафіяльным, а ў 1875 годзе — праваслаўным храмам. У пачатку 1880-х гадоў інтэр’ер царквы быў перабудаваны, а дах увянчаны пяцьцю купаламі. У 1885—1915 гадах пры былой царкве дзейнічаў праваслаўны жаночы манастыр.

Падчас Першай сусьветнай вайны касьцёл быў разбураны. Манахі-паўліны вярнуліся ў кляштар у 1919 годзе. Рамонт, які пачаўся неўзабаве, часткова вярнуў храму яго першапачатковы выгляд. У 1923—1925 гадах з касьцёла былі зьнесены купалы, а ў 1927 годзе перабудаваны фасад (паводле праекта архітэктара Адольфа Шышко). У 1927 годзе у храм вярнуўся цудатворны вобраз Маці Божай, што быў перавезены ў Ломжу ў сярэдзіне ХІХ ст.

## Галерэя

Выява:Leśna Podlaska - górna część fasady bazyliki.JPG|Верхняя частка фасаду базылікі
Выява:Lesna Podlaska Basilica of Saints Peter and Paul 2016 P03 nave.jpg|У сярэдзіне базылікі
Выява:Lesna Podlaska Basilica of Saints Peter and Paul 2016 P02 main altar.jpg|Галоўны алтар з цудатворным вобразом Маці Божай Лясьнянскай
выява:Medallion of the Mother of God Leśniańska - Medalik Matka Boża Leśniańska.jpg|Мэдалік Маці Божай Лясьнянскай, ХІХ ст.


## Крыніцы

Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Польшчы
Лясная Падляская
Катэгорыя:Касьцёлы Польшчы
Катэгорыя:Зьявіліся ў XVII стагодзьдзі
Доман

**Доман** (*Дотман*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Тотман, пазьней Доман (Totman, Domann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тот- (-дод-) (імёны ліцьвінаў Туцейка, Тутыла, Дудзен; германскія імёны Tuoticha, Tuotilo, Duden) паходзіць ад стараверхненямецкага toto 'хросны бацька', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у Домана* (XI ст.); *Домане* (2-я пал. XII ст.); *у Домана* (сярэдзіна 1340-х — 1370-я гады); *люди Домановичи* (1440—1492 гады); *Doman Juskowic a [[Герман (імя)|Herman]] Staszkiewic* (1558 год); *Iwan Domanowicz… Iwan Domanowycz… wdowa Domanowyczowa… Lyewka Damanowycz* (1552—1555 гады, 1561—1566 гады); *Щасны Домановичъ… Иванъ Домановичъ… Федоръ Домановичъ* (1565 год); *Савка, Петрахъ Доманичи* (1563 год); *Иванъ Домановичъ, подсудокъ Пинский… Борисъ Домановичъ… Левковая вдова Домановича*, *Федоръ Онцушкевичъ Домановичъ*, *Иванъ Анцушковичъ Домановичъ* (1567 год); *Iwan Domanowicz podsędek piński, z powiatu mozyrskiego* (1 ліпеня 1569 году).

## Носьбіты
* Доман — жыхары Ноўгараду, якія ўпамінаецца ў XI—XIV стагодзьдзяў
* Іван Даманавіч — пінскі зямянін, які ўпамінаецца паміж 1561 і 1566 гадамі
* Вінцэнт, Юзэф, Ян і Марыя Дотманы (*Dotman*) — уладальнікі гаспадарак у Луцку каля Паставаў на 1933 год

На 1900—1906 гады існаваў маёнтак Даманава ў Дрысенскім павеце Віцебскай губэрні.

На 1901 год існавала сяло Доманічы (Даманічы) у Мглінскім павеце Чарнігаўскай губэрні.

На 1904 год існавалі дзьве вёскі і паселішча Доманава (Даманова) у Красьнянскім павеце, паселішча Доманічы (Даманічы) у Рослаўскім павеце, а таксама вёскі Верхнія і Ніжнія Доманічы (Даманічы) і сядзіба Доманічы (Даманічы) у Смаленскім павеце Смаленскай губэрні.

На 1906 год існавала вёска і фальварак Доманава (Даманова) у Невельскім павеце Віцебскай губэрні.

На 1910 год існаваў фальварак Даманы (Доманы) у Горацкім павеце Магілёўскай губэрні.

На гістарычнай Амсьціслаўшчыне існуе вёска Даманы, на гістарычнай Ашмяншчыне — Даманоўшчына. Назву Даманавічы маюць вёскі на гістарычных Мазыршчыне і Случчыне, назву Даманава — вёскі на гістарычных Ашмяншчыне, Падляшшы і Слонімшчыне.

## Глядзіце таксама
* Тот
* Ман

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тора (імя)

**Тора**, **Тура** (*Тур*), **Тара** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Тора, Тура або Тара (Torro, Turo, Tara) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тор- (-тар-, -дар-) паходзіць ад гоцкага thaur > thoris 'волат, асілак'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Турэйка (Турэка, Тарэйка), Турэла, Турын, Тарант, Тарут, Дарбут, Таральд (Торальдзь), Тарвід, Дарвіл, Турвін, Торыгаўт, Тарман (Дарамен), Дармонт. Адзначаліся германскія імёны Thureke, Turrell, Torin, Tourant (Tharanth), Tarut, Darebodus, Taruald (Thorald), Torvid, Tharuila, Thurwine (Torvin), Torgaut, Tormann, Darmundus (Tormund).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Darot.

З германскім (паўночнагерманскім) імём ÞóriR (Туры) зьвязваюць назву места Турава.

У Прусіі бытавалі імёны: *Tarke*, *Dargaude*, *Dorgote / Dargote / Dargothe / Dargute* (1299 і 1371 гады), *Daroth / Darodt / Doroth / Darutte / Taroth* (1341, 1348, 1399, 1410 і 1422 гады), *Torim*. Апроч таго,
у Прусіі адзначалася прозьвішча Dorguth.

У Ноўгарадзе бытавала імя Торка.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *terram… Turowczizna* (22 чэрвеня 1463 году); *пан Туръ Андреевич, дворянин господаря нашего великого князя Александра* (5 красавіка 1501 году); *domino duce Thur* (22 ліпеня 1503 году); *людеи… а в [[Ят|Етка]] Таревича* (21 чэрвеня 1510 году); *землю пустовскую на имя Туровщину* (5 чэрвеня 1511 году); *пан Василей а Сенько Туровичы… преткомъ их, Туромъ* (20 ліпеня 1522 году); *людей у-в [[Астрына|Остринской]] волости, у селе, у Кобровичохъ… а Супрона Туровича* (10 лістапада 1529 году); *светъки… Тур Шемяковичъ* (17 красавіка 1532 году); *Barthoss Tarewic… Klim a Lawryn Tarewiczi… Iwan Torewicz* (1558 год); *Iwan Thorowicz* (2 траўня 1558 году); *Thur [[Войшын|Woisnaiowicz]]* (1563 год); *Мартиновая Туровая… Семенъ Туръ Курыловичъ Зубацкий*, *Кирдей Туръ* (1567 год); *Turowszczyzna* (1744 год); *Tomasz Torowicz* (1813 год).

## Носьбіты
* Тур — войт камянецкі, які ўпамінаецца ў 1510 годзе

Туровічы (Turowicz) — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Тарэвіч (Torewicz), Турэвіч (Turewicz) і Туровіч (Turowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.
 
На 1904 год існавала вёска Тараеўшчына (Тароеўшчына) у Парэцкім павеце Смаленскай губэрні.

У гістарычнай Прусіі існуе вёска Тараў.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бурэйка

**Бурэйка** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бурэйка (Buricho, Buricke) — імя германскага паходжаньня, вытворнае ад германскага імя Buro. Іменная аснова бур- паходзіць ад стараверхненямецкага būr 'мяшканьне'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Bur.

У Прусіі бытавала імя Бурыка: *Buricke* (1410 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Woycziech Bureyko* (1558 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Соніка

**Соніка** (*Сунка*, *Шунейка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Соніка, пазьней Сунэка (Sonnica, Sunneke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сун- (-сон-) (імёны ліцьвінаў Сунгард, Сунігайла, Сонгуць; германскія імёны Sungart, Sunigelo, Sunegod) паходзіць ад гоцкага sunja 'праўда', sunis 'сапраўдны'.

У Прусіі бытавала імя Соніка: *Sonicke* (1360 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Dmithr Sonnikowicz* (1558 год); *Szunejko Józef* (1911 год).

## Носьбіты
Шунейкі (Szunejko) — літоўскі шляхецкі род зь Менску.

Сунка (Sunko) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У гістарычнай Прусіі існуе вёска Сонігкайм.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Нуарунан

**Ну́арунан** () — гара ў паўночна-заходняй частцы Лоўскага раёна Рэспублікі Карэліі. Вышыня — 577 м. Найвышэйшы пункт сьцяга Маанселькя ў межах Рэспублікі Карэліі і найвышэйшы пункт гэтага рэгіёна.

## Апісаньне

Яўляе сабой асобную вяршыню каля галоўнага сьцяга Маанселькя ў самай паўднёвай частцы Нацыянальнага парку Паанаярві, на поўдзень ад Паўночнага палярнага круга і возера Паанаярві. Вяршыня пазбаўлена расьліннасьці і большую частку года пакрыта сьнегам і лёдам, зь яе адкрываецца шырокая відаль навакольных гор. На вяршыні — найбуйнейшы ў Карэліі сэйд, месца рэлігійнага культу старажытных саамаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Горы Карэліі
Катэгорыя:Геаграфія Рэспублікі Карэліі
Зыгер

**Зыгер** (*Зыгар*, *Зэгар*), **Жыгер** (*Жыгар*, *Жыкар*, *Шыкер*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сігер або Зігер, Сікар або Зікар, пазьней Зыгар або Зэгар (Sigher, Siger, Sieger, Sikar, Sigar, Segar) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сіг- (зыг-, зег-) (імёны ліцьвінаў Зігібут, Зыгел, Жыгімонт; германскія імёны Sigibot, Sigel, Sigimunt) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага sigus 'перамога', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Zyger (Siger).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *люди [[Высокі Двор|Высокодворское]] волости… Миколая Жикоровича* (15 чэрвеня 1511 году); *wieś Pawłowska — osocznikow… Ian Zegar* (1641 год); *u Marcina Zygierewicza* (6 студзеня 1700 году); *Jadwiga Zegorowicz* (1753 год); *Kazimierz Zygar* (22 чэрвеня 1898 году).

## Носьбіты
* Іван Жыгар — мешчанін з Хорастаўскага прыходу, які ўпамінаецца ў 1886 годзе

Жыгерэвічы — прыгонныя зь мястэчка Жалудку, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Жэгары (Żegar) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Жыгаровічы (Żygorowicz) — літоўскі шляхецкі род зь Лідзкага павету.

Шыкеры (Szykier) гербу Сякер — літоўскі шляхецкі род з Наваградзкага і Вількамірскага паветаў.

Жыгар (*Żygar*) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

На 1904 год існавала вёска Сігарава (Сігарэва) у Ельнянскім павеце Смаленскай губэрні.

## Глядзіце таксама
* Зіга
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны