Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар бэрнардынаў (Віцебск)

**Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага і кляштар бэрнардынаў** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Віцебску. Знаходзіўся ў цэнтры места, на ўсходнім баку Рынку з боку Вялікай вуліцы. Касьцёл дзеяў да 1937 году, кляштар — да 1832 году. Твор архітэктуры віленскага барока.

Комплекс Віцебскага бэрнардынскага кляштару складаўся з касьцёла і кляштарнага корпуса, якія ўтваралі замкнёны ўнутраны двор. У 1961 годзе савецкія ўлады зруйнавалі касьцёл і кляштар (захаваліся падмуркі).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
У 1676 годзе ваявода Ян Антоні Храпавіцкі запрасіў у Віцебск айцоў-бэрнардынаў, якія ў 1685 годзе збудавалі тут першыя драўляныя будынкі. Празь непрацяглы час кляштар згарэў, у 1700 годзе яго адбудавалі. У час пажару 1733 году касьцёл зноў згарэў.

У 1742—1761 гадох вялося будаваньне мураваных касьцёла і кляштару з фундацыі Казімера і Тэклі (з Ларскіх) Саковічаў. У 1768 годзе беларускі біскуп-суфраган Фэлікс Тавянскі асьвяціў касьцёл пад тытулам Сьвятога Антонія. Праект мураванага комплексу распрацаваў архітэктар Юзэф Фантана, над аздобай інтэр’еру таксама працавалі Людвік Яздоўскі і Ян Азялевіч.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Віцебск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. Аднак па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1832 годзе расейскія ўлады гвалтоўна ліквідавалі кляштар. З 1843 году касьцёл дзеяў як парафіяльны. Спустошаны кляштарны корпус у 1844 годзе адабралі пад дзяржаўныя ўстановы Расейскай імпэрыі.

У 1882 і 1898 гадох у касьцёле праводзіўся рамонт.

### Найноўшы час
У 1937 годзе савецкія ўлады зачынілі касьцёл і ў 1939 годзе адкрылі ў яго будынку антырэлігійны музэй. У Другую сусветную вайну касьцёл атрымаў нязначныя пашкоджаньні. У 1961 годзе савецкія ўлады зруйнавалі помнік архітэктуры.

У 2001 годзе ў Віцебску зарэгістравалі рымска-каталіцкую парафію Сьвятога Антонія. Існуе плян аднаўленьня помніка архітэктуры.

## Архітэктура

### Касьцёл
Касьцёл — 2-вежавая 3-нэфавая базыліка з паўкруглай апсыдай. Галоўны фасад падзяляўся разьвітым антаблемэнтам на 2 ярусы, аздобленыя паўкалёнамі і пілястрамі. Верхні ярус завяршаўся франтонам і 2 вежамі з валютамі і купаламі-банямі. Аконныя праёмы мелі лучковыя і паўцыркульныя аркавыя завяршэньні. З бакоў прэзьбітэрыюма разьмяшчаліся сымэтрычныя прастакутныя закрысьціі.

Інтэр’ер аздабляла ордэрная плястыка і лепка. Галоўны акцэнт — 2-ярусны барокавы алтар. Першы ярус алтара меў выгляд карынфскай калянады, што несла прафіляваны антаблемэнт, другі — прастакутнага шчыта зь ляпным пано «Глёрыя» і бакавымі валютамі зь фігуркамі анёлаў. Падобны выгляд мелі бакавыя алтары. Падлога была з тэракотавай пліткі. Сярод касьцельнага начыньня вылучаўся абраз-палатно «Святы Язафат» у фігурнай разной раме ў стылі ракако.

### Кляштарны корпус
Кляштарны корпус — П-падобны ў пляне 3-павярховы будынак, які далучаўся да паўднёвага фасаду касьцёла і ўтвараў квадратны замкнёны ўнутраны двор. Меў галерэйны плян.

## Галерэя

### Пляны і абмеры

Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1832).jpg|1832 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1832) (2).jpg|1832 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1839).jpg|1839 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1839) (2).jpg|1839 г.


Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1839) (3).jpg|1839 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1846).jpg|1846 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1846) (2).jpg|1846 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1846) (3).jpg|1846 г.


Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1846) (4).jpg|1846 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1846) (5).jpg|1846 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1868).jpg|1868 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1868-73).jpg|1868—1873 гг.


### Гістарычная графіка

Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (H. Lajbovič, 1760).jpg|Г. Ляйбовіч, каля 1760 г.
Viciebsk, Dunaj. Віцебск, Дунай (1790-99).jpg|1790-я гг.
Viciebsk, Vialikaja-Rynak. Віцебск, Вялікая-Рынак (J. Pieška, 1800).jpg|Ю. Пешка, каля 1800 г.
Viciebsk, Dunaj. Віцебск, Дунай (J. Pieška, 1800) (3).jpg|Ю. Пешка, каля 1800 г.


Viciebsk, Rynak-Vialikaja. Віцебск, Рынак-Вялікая (J. Pieška, 1800).jpg|Ю. Пешка, каля 1800 г.
Viciebsk, Vićba. Віцебск, Віцьба (J. Pieška, 1800).jpg|Ю. Пешка, каля 1800 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1817).jpg|па 1816 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1819).jpg|1819 г.


Viciebsk, Vialikaja. Віцебск, Вялікая (1845).jpg|1845 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (S. Baranoŭski, 1873).jpg|1873 г.
Viciebsk, Rynak, Bernardynski. Віцебск, Рынак, Бэрнардынскі (N. Orda, 1875-76).jpg|Н. Орда, 1875—1876 гг.
Viciebsk, Vićba. Віцебск, Віцьба (J. Sosiński, 1876).jpg|1876 г.


Viciebsk, Zadunaŭskaja-Vialikaja. Віцебск, Задунаўская-Вялікая (1873).jpg|1873 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1883).jpg|1883 г.
Viciebsk, Vialikaja-Rynak, Bernardynski. Віцебск, Вялікая-Рынак, Бэрнардынскі (B. Podbielski, 1885).jpg|1885 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1893).jpg|1893 г.


Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (M. Chagall, 1917).jpg|М. Шагал, 1917 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (M. Dabužynski, 1919).jpg|М. Дабужынскі, 1919 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (D. Jakierson, 1922).jpg|Д. Якерсон, 1922 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (D. Jakierson, 1920-29).jpg|Д. Якерсон, 1920-я гг.


Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (J. Minin, 1927).jpg|Я. Мінін, 1927 г.
Viciebsk, Vićba. Віцебск, Віцьба (1943-44).jpg|1943—1944 гг.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1943-44) (2).jpg|1943—1944 гг.
Viciebsk, Rynak, Bernardynski. Віцебск, Рынак, Бэрнардынскі (1946).jpg|1846 г.


### Гістарычныя здымкі

Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1860-93).jpg|1860—1893 гг.
Viciebsk, Zadunaŭskaja-Vialikaja. Віцебск, Задунаўская-Вялікая (S. Jurkoŭski, 1867).jpg|С. Юркоўскі, 1867 г.
Viciebsk, Vićba. Віцебск, Віцьба (S. Jurkoŭski, 1867).jpg|С. Юркоўскі, 1867 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (S. Jurkoŭski, 1867).jpg||С. Юркоўскі, 1867 г.


Viciebsk, Vialikaja-Rynak. Віцебск, Вялікая-Рынак (J. Paškoŭski, 1863-73).jpg|1863—1873 гг.
Viciebsk, Rynak-Vialikaja. Віцебск, Рынак-Вялікая (1873).jpg|1873 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (S. Jurkoŭski, 1900).jpg|С. Юркоўскі, 2-я пал. XIX ст.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1890-99).jpg|1890-я гг.


Viciebsk, Vialikaja-Rynak. Віцебск, Вялікая-Рынак (1899).jpg|1899 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1899).jpg|1899 г.
Viciebsk, Vialikaja-Rynak, Bernardynski. Віцебск, Вялікая-Рынак, Бэрнардынскі (1899).jpg|1899 г.
Viciebsk, Rynak-Vialikaja. Віцебск, Рынак-Вялікая (1900) (3).jpg|1900 г.


Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1900) (2).jpg|1900 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1900).jpg|1900 г.
Viciebsk, Vialikaja-Rynak, Bernardynski. Віцебск, Вялікая-Рынак, Бэрнардынскі (1907) (2).jpg|1907 г.
Viciebsk, Vićbienski most-Rynak. Віцебск, Віцьбенскі мост-Рынак (1909).jpg|1909 г.


Viciebsk, Vialikaja-Rynak. Віцебск, Вялікая-Рынак (1909).jpg|1909 г.
Viciebsk, Vialikaja-Rynak, Bernardynski. Віцебск, Вялікая-Рынак, Бэрнардынскі (1909) (2).jpg|1909 г.
Viciebsk, Vićba-Rynak. Віцебск, Віцьба-Рынак (1909).jpg|1909 г.
Viciebsk, Rynak-Vialikaja. Віцебск, Рынак-Вялікая (1910) (1).jpg|1910 г.


Viciebsk, Padźvinskaja-Vialikaja. Віцебск, Падзьвінская-Вялікая (1910).jpg|1910 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1901-10).jpg|да 1911 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1912) (1).jpg|1912 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1912) (3).jpg|1912 г.


Viciebsk, Vialikaja-Rynak, Bernardynski. Віцебск, Вялікая-Рынак, Бэрнардынскі (1901-18) (2).jpg|да 1918 г.
Viciebsk, Vialikaja-Rynak, Bernardynski. Віцебск, Вялікая-Рынак, Бэрнардынскі (1901-18) (3).jpg|да 1918 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1901-18).jpg|да 1918 г.
Viciebsk, Vialikaja-Rynak, Bernardynski. Віцебск, Вялікая-Рынак, Бэрнардынскі (1918).jpg|1918 г.


Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1920-29).jpg|1920-я гг.
Viciebsk, Kstoŭskaja hara. Віцебск, Кстоўская гара (V. Avitoŭski, 1926-29) (2).jpg|В. Авітоўскі, 1926—1929 гг.
Viciebsk, Rynak, Bernardynski. Віцебск, Рынак, Бэрнардынскі (1901-29).jpg|да 1930 г.
Viciebsk, Vićba, Bernardynski. Віцебск, Віцьба, Бэрнардынскі (1930).jpg|1930 г.


Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1930-39).jpg|1930-я гг.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1930-41).jpg|да 1941 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1941).jpg|1941 г.
Viciebsk, Vialikaja-Rynak, Bernardynski. Віцебск, Вялікая-Рынак, Бэрнардынскі (1941).jpg|1941 г.


Viciebsk, Vialikaja-Rynak, Bernardynski. Віцебск, Вялікая-Рынак, Бэрнардынскі (1941) (2).jpg|1941 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1941).jpg|1941 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1941) (2).jpg|1941 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (1941) (3).jpg|1941 г.


Viciebsk, Kstoŭskaja hara. Віцебск, Кстоўская гара (1941).jpg|1941 г.
Viciebsk, Bernardynski. Віцебск, Бэрнардынскі (07.1941).jpg|ліпень 1941 г.
Viciebsk, Vialikaja-Rynak, Bernardynski. Віцебск, Вялікая-Рынак, Бэрнардынскі (07.1941).jpg|ліпень 1941 г.
Viciebsk, Rynak, Bernardynski. Віцебск, Рынак, Бэрнардынскі (29.09.1941).jpg|29 верасьня 1941 г.


Viciebsk, Uzhorskaja-Rynak. Віцебск, Узгорская-Рынак (1941-42).jpg|1941—1942 гг.
Viciebsk, Rynak, Bernardynski. Віцебск, Рынак, Бэрнардынскі (1941-43) (2).jpg|1941—1943 гг.
Viciebsk, Rynak, Bernardynski. Віцебск, Рынак, Бэрнардынскі (1941-43) (4).jpg|1941—1943 гг.
Viciebsk, Rynak, Bernardynski. Віцебск, Рынак, Бэрнардынскі (1941-43) (6).jpg|1941—1943 гг.


Viciebsk, Rynak, Bernardynski. Віцебск, Рынак, Бэрнардынскі (1941-43) (7).jpg|1941—1943 гг.
Viciebsk, Rynak, Bernardynski. Віцебск, Рынак, Бэрнардынскі (1941-43) (8).jpg|1941—1943 гг.
Viciebsk, Rynak-Vialikaja. Віцебск, Рынак-Вялікая (1941-43).jpg|1941—1943 гг.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1941-43).jpg|1941—1943 гг.


Viciebsk, Rynak-Vialikaja. Віцебск, Рынак-Вялікая (1942).jpg|1942 г.
Viciebsk, Zadunaŭskaja, Jezuicki. Віцебск, Задунаўская, Езуіцкі (1942).jpg|1942 г.
Viciebsk, Rynak. Віцебск, Рынак (1943-44).jpg|1943—1944 гг.
Viciebsk, Vićba, Bernardynski. Віцебск, Віцьба, Бэрнардынскі (1944).jpg|1944 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Віцебск
Віцебск
Віцебск
Катэгорыя:Зьнішчаныя помнікі архітэктуры Віцебску
Катэгорыя:Зьнішчаныя касьцёлы Беларусі