open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Каса (інструмэнт)

**Каса́** — сельскагаспадарчая ручная прылада для скошваньня травы (на сена, на корм быдлу, для выраўноўваньня газонаў і г. д.). Ручная каса ўяўляе сабой: доўгае мэталічнае лязо загнутае крыху ўнутр з рукаяткай, прымацаванай да яго ў раёне аснаваньня касы (пяткі) драўлянай дзяржальняй у сярэдняй частцы якой маецца ручка (цыбулька). Лязо касы мацуецца пры дапамозе драўлянага кліну і мэталічнага кольца.

У Прыбалтыцы канструкцыя касы рэзка адрозьніваецца: двуручка (стацыянарныя, аднесеныя на 20—25 см ад дзяржальні).

Катэгорыя:Рыштунак
Кляўдыё Гуджэроцьці

**Кля́ўдыё Гуджэро́цьці** (7 кастрычніка 1955, Вэрона, Італія) — рыма-каталіцкі сьвятар, дыплямат.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 7 кастрычніка 1955 году ў Вэроне (Італія). Скончыў факультэт усходніх моваў і літаратуры пры Вэнэцыянскім дзяржаўным унівэрсытэце «Cà Foscari», атрымаў вучоную ступень магістра навукі сьвятой літургіі пры Папскім літургічным інстытуце сьв. Анзэльма ў Рыме.

Сьвятарскае пасьвячэньне атрымаў 29 траўня 1982 году.

Выкладаў у Тэалягічным коледжы сьвятога Зянона, Інстытуце экумэнічных студыяў «Сан-Бэрнардына», унівэрсытэтах Вэнэцыі, Падуі і Рыму, Папскага Грыгарыянскага ўнівэрсытэту і Папскага ўсходняга інстытуту. Аўтар некалькіх кнігаў і дасьледаваньняў па ўсходняй хрысьціянскай традыцыі, асабліва армянскай, і літургіі.

У 1985 годзе паступіў на служэньне ў Апостальскую Сталіцу ў Кангрэгацыю па справах усходніх Касьцёлаў, быў сакратаром кардынала Акіле Сыльвэстрыні.

7 сьнежня 2001 году прызначаны Апостальскім нунцыем у Армэніі і Грузіі, узьведзены ў званьне тытулярнага біскупа Равэльлё. 13 сьнежня 2001 прызначаны таксама Апостальскім нунцыем у Азэрбайджане.

6 студзеня 2002 году ў Базыліцы Сьвятога Пятра ў Ватыкане атрымаў біскупскую сакру. Галоўным кансэкратарам быў папа Ян Павал II.

15 ліпеня 2011 году прызначаны Апостальскім нунцыем у Беларусі. 13 ліпеня 2015 прызначаны Апостальскім нунцыем ва Ўкраіне. 4 ліпеня 2020 прызначаны Апостальскім нунцыем у Вялікабрытаніі.

## Узнагароды
* Ордэн Гонару (Грузія)
* Мэдаль Маўзэса Харэнацы (Армэнія)
* Ордэн сьвятога Нэрсэса Міласьцівага (Армянская апостальская царква)
* Залаты мэдаль сьвятога Барталямэя (Расейская праваслаўная царква)

## Вонкавыя спасылкі
* Каталіцкая герархія
* Апостальскі Нунцый ў Беларусі арцыбіскуп Клаўдыё Гуджэроцці

Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Азэрбайджане
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Армэніі
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Беларусі
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Грузіі
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ва Ўкраіне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вэроне
Катэгорыя:Біскупы Равэльлё
Катэгорыя:Італьянскія каталіцкія біскупы
Кірка

**Кірка́**, таксама **кайло́** () — ручная ўдарная прылада, прызначаная для расколваньня якой-небудзь горнай пароды, камянёў, старога цаглянага мура. Кірка дазваляе падобна кавадлу наносіць па апрацоўванаму матэрыялу ўдары вялікай сілы. Паводле ўдарнай часткі адрозьніваюць адназубую і двухзубую кірку. Кірка зьяўляецца прабацькам ледасека. Яно можа служыць вельмі грознай зброяй. Варыянт кайла, адмысловы створанае ў вайсковых мэтах, называецца *клявец*.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ручныя прылады
Катэгорыя:Горная прамысловасьць
Катэгорыя:Садовыя інструмэнты
Катэгорыя:Молаты
Шуфлік

thumb
**Шуфлік** — невялікі шуфель, гаспадарчая прылада для веяньня абмалочанага збожжа; тое, што й веялка ручная ў выглядзе невялікай лапаты з загнутымі ўверх бакавымі бакамі і невялікі ручкай, таксама выкарыстоўваецца для зачэрпваньня невялікай колькасьці сыпкіх целаў, для збору сьмецьця пры ўборцы і г. д.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Прылады
Катэгорыя:Уборка
Рыдлёўка

**Рыдлёўка** — ручная прылада для працы (капаньне, расчыстка, перанос) з грунтам і глебай, які ўяўляе сабой шырокі плоскі клінок, насаджаны на дзяржальню (тронак); мэталічная лапата.

Лапата акаваная жалезам для апрацоўкі агародных градак называлася «Рыдзель», а мэталічная лапата для капаньня — «Рыдлёўка».

Таксама можа выкарыстоўвацца як зброя бліжняга бою, напрыклад, ва ўзброеных сілах і ў многіх кампутарных гульнях.


Файл:IDEAL-Spaten Gärtner Form.jpg|міні|справа|100пкс|Рыдлёўка
Файл:IDEAL-Spaten Geestemünder Form.jpg|міні|справа|100пкс|Рыдлёўка


## Крыніцы

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Прылады
Катэгорыя:Рыштунак
Катэгорыя:Садовыя інструмэнты
Баглан (правінцыя)

**Баглан** ( — Baġlān, ) — правінцыя на поўначы усходзе Аўганістану. Адміністрацыйны цэнтар — Кулі-Хумры. На захадзе мяжуе з правінцыяй Саманган, на поўначы з Кундуз, на паўночным усходзе з Тахар, на паўднёвым усходзе з Панджшэр, на паўднёвым-захадзе з Баміян, на поўдні з Парван.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Бадахшан (правінцыя)

**Бадахшан** ( — Badaxšān, , ) — правінцыя на паўночным усходзе Аўганістану, якая мяжуе з Таджыкістанам, Пакістанам і Кітаем. На захадзе мяжуе з правінцыяй Тахар.

## Насельніцтва
Этнічны склад (па зьмяншэньні): таджыкі, памірцы, кыргызы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Бадгіс (правінцыя)

**Бадгіс** ( — Bādġīs, ) — правінцыя на паўночным захадзе Аўганістану. Мяжуе на поўдні з правінцыяй Герат, на паўночным усходзе з Фар’яб, а на ўсходзе з правінцыяй Гор.

## Гісторыя
Назва правінцыі паходзіць ад пэрсыдзкага слова «бадхез», які азначае «месца, дзе зараджаецца вецер». Правінцыя была ўтворана ў 1964 годзе з частак правінцый Герат і Мэйманэх. Калі ўлада ў Аўганістане ўзяў рух «Талібан», то Бадгіс стаў адным з апошніх захопленых імі вілаетаў. Мясцовае таджыцкае насельніцтва ня дужа сымпатызавала талібам-пуштунам, і таму ў 2001 годзе «Паўночны альянс» хутка ўзяў правінцыю пад свой кантроль.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Вардак (правінцыя)

**Вардак** () або **Вардаг** — адна з трыццаці чатырох правінцый Аўганістану. Знаходзіцца ў цэнтры краіны. Галоўны горад — Майданшахр.

Тэрыторыя 10348,3 км² (2008) з насельніцтвам 540 100 чал. (2009).

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Баміян (правінцыя)

**Баміян** ( — Bāmiyān, ) — правінцыя ў самым цэнтры Аўганістану. На ўсходзе мяжуе з правінцыяй Парван, а на поўначы з Саманган. Пераважнае насельніцтва — хазарэйцы.

Асноўнай славутасьцю правінцыі зьяўляюцца Баміянскія статуі Буды, якія сьведчаць, што да распаўсюджаньня ісламу гэты край быў цэнтрам будызму.

Таксама тут разьмясьціўся першы нацыянальны парк краіны — Бандэ-Амір, вядомы сваімі бірузовымі азёрамі на схілах гары Гіндукуш.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Балх (правінцыя)

**Балх** (, ) — адна з 34 правінцый Афганістана. Разьмешчана на поўначы краіны, на захадзе мяжуе з правінцыяй Джаузджан, а на ўсходзе з Кундуз. У старажытнасьці тут разьмяшчалася дзяржава Бактрыя.

Сваю назву бярэ ад старажытнага гораду Балх. Сталіца правінцыі — Мазары-Шарыф.

Этнічны склад (па зьмяншэньні): таджыкі, пуштуны і узбэкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Герат (правінцыя)

**Герат** () — правінцыя на захадзе Аўганістану ля мяжы з Іранам. На паўночным усходзе мяжуе з правінцыяй Бадгіс, а на поўдні з Фарах. У гады аўганскай вайны (1979—1989) ў правінцыі дзейнічаў уплывовы палявы камандзір Ісмаіл-хан, які пасьля стаў мясцовым губэрнатарам.

## Гаспадарка
У Герацкай даліне разьвіта садоўніцтва: вырошчваецца абрыкос, інжыр, сьліва, груша, яблыня.

## Крыніцы
Газьні (правінцыя)

**Газьні** (; ) — правінцыя ў цэнтральнай частцы Аўганістану. Плошча — 22915 квадратных кілямэтраў. Насельніцтва — 931000 чалавек (2002 год). Адміністрацыйны цэнтар правінцыі — Газьні (насельніцтва 141000 чалавек).

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Гор (правінцыя)

**Гор** () — аўганская правінцыя. На захадзе мяжуе з правінцыяй Герат, на ўсходзе — з Баміянам, на поўначы з Фар’ябам, на поўдні з правінцыяй Гільменд.

У Сярэдневеччы правінцыя была цэнтрам дзяржавы Гурыдаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Дайкундзі (правінцыя)

**Дайкундзі** () — адна з трыццаці чатырох абласьцей Аўганістану.

Створаная 28 сакавіка 2004 году. Раней была ізаляванай часткай вілаяту Ўрузган, у паўднёвай яго частцы.

Разьмешчаная прыблізна за 310 кілямэтраў ад Кабулу.

Адміністрацыйны цэнтар — горад Нілі. Тэрыторыя 17501,4 км² (2008). Не кантраляваны НАТО рэгіён.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Джаўзджан (правінцыя)

**Джаўзджан** (, ) — правінцыя на поўначы Аўганістана ля узбэцкай мяжы. На ўсходзе мяжуе з правінцыяй Балх, а на захадзе з Фар’ябам.

## Гісторыя
У X стагодзьдзі тут знаходзілася княства, якім кіравала мясцовая дынастыя Фэрыгунідаў, якая знаходзілася ў васальнай залежнасьці ад Саманідаў. Радзіма генэрала Дустума. Асноўнае насельніцтва узбэкі і таджыкі. 2-4 жніўня 1998 захоплены рухам Талібан. У правінцыі разьвіта газавая прамысловасьць.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Забуль (правінцыя)

**Забуль** () — гістарычная вобласьць Аўганістана, адна з 34-х правінцый. Забуль стаў незалежным ад суседняй правінцыі Кандагара ў 1963. Адміністрацыйны цэнтар — Калат.

Тэрыторыя 17 343 км² з насельніцтвам 365 920 чал. на 2004.

Мяжуе з Пакістанам, а таксама з аўганскімі правінцыямі Газьні і Пактыка на ўсходзе, Кандагар на паўднёвым-захадзе, і Ўрузган на поўначы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Кабул (правінцыя)

**Правінцыя Кабул** () — разьмешчана на ўсходзе краіны, адна з трыццаці чатырох правінцыў Аўганістану. Адміністрацыйны цэнтар — Кабул. У пачатку 13-га стагодзьдзя, Кабул лічыўся адным з самых прыгожых месцаў у сьвеце, быў культурным цэнтрам. З тых часоў гэтая прыгажосьць зьнішчана ў войнах, акупантамі і інтэрвэнтамі, часткова і самімі талібамі. Тэрыторыя 4462 км² з насельніцтвам 3 314 000 чалавек на 2006 год.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Гільменд (правінцыя)

**Гільменд** () — правінцыя на поўдні Аўганістану ля пакістанскай мяжы. На ўсходзе мяжуе з правінцыяй Кандагар, а на паўночным усходзе з Урузган. Асноўнае насельніцтва — пуштуны. У ходзе контртэрарыстычнай апэрацыі ў Аўганістане тут разгарнуліся найбольш жорсткія баі з талібамі.

Правінцыя Гільменд зьяўляецца найбуйнейшым вытворцам опіюму.

Як паведамляецца ў штогадовым дакладзе аб вытворчасьці опіюмнага маку ў Аўганістане Камітэта ААН па наркотыках (UNODC) за 2007 год, плошча пасадак опіюмнага маку ў правінцыі склала 103 тыс. га.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Кандагар (правінцыя)

**Кандагар** () — адна з трыццаці чатырох правінцыяў Аўганістану. Разьмешчана ў паўднёвым Аўганістане, паміж правінцыямі Гільменд, Урузган і Забуль. Адміністрацыйны цэнтар — горад Кандагар. Тэрыторыя — 54 022 км² з насельніцтвам амаль 890 000 чал., больш за 300 000 зь якіх пражываюць у горадзе Кандагары. Асноўнае насельніцтва — пуштуны.

## Геаграфія
Большую частку правінцыі займае Баквійская пустыня. Вакол гораду Кандагару разьмешчаны аазіс, дзе расьце шаўковіца і кіпарысы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Капіса (правінцыя)

**Капіса** () — адна з 34 правінцый Аўганістану. Знаходзіцца на паўночным усходзе краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Махмудракі. Насельніцтва ацэньваецца ў 399,5 тыс. чал. (на 2009). Тэрыторыя правінцыі складае 1908,0 км² (2008), паводле памеру тэрыторыі правінцыя зьяўляецца найменшай у краіне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Кунар (правінцыя)

**Кунар** () — правінцыя на ўсходзе Аўганістану ля пакістанскай мяжы. На поўдні мяжуе з правінцыяй Нангархар. Асноўнае насельніцтва — пуштуны.

## Геаграфічнае становішча
Кунар разьмешчаны на ўсходзе Аўганістану. Мяжуе з правінцыяй Нангархар на поўдні і з правінцыяй Лагман на захадзе, з Пакістанам на ўсходзе, з правінцыяй Нурыстан на поўначы, 86% тэрыторыі занята гарамі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Кундуз (правінцыя)

**Кундуз** ( — Kundûz, ) — правінцыя на паўночным усходзе Аўганістану. На захадзе мяжуе з правінцыяй Балх, на ўсходзе з Тахар, на поўдні з Баглан, на паўднёвым захадзе з Саманган.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Лагман (правінцыя)

**Лагман** () — адна з трыццаці чатырох правінцый Аўганістану. Разьмешчаны ва ўсходняй частцы краіны, адміністрацыйны цэнтар — Мехтарлам. Тэрыторыя 3843 км², насельніцтва складае 4035 тыс. чал. (2009).

## Гісторыя
У часе ўварваньняў Аляксандра Вялікага, вобласьць была вядомая як Лампака. У сёмым стагоддзі, вядомы кітайскі падарожнік Сюаньцзан наведаў вобласьць і паведаміў, што «вельмі нешматлікія» з жыхароў вызнавалі будызм, шмат было індуістаў.

Пасьля ўвядзеньня ісламу правінцыя ўвайшла ў склад Газьневідзкай дзяржавы, кіраўнік якой, разьбіў ушчэнт індыйскае войска.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Лагар (правінцыя)

**Лагар** () — адна з 34 правінцый Аўганістану. Разьмешчана ва ўсходняй частцы, да паўднёва-ўсход ад Кабула, геаграфічны цэнтар вобласьці ракі Лагар. адміністрацыйны цэнтар — Пул-І-Алам. Тэрыторыя 3880 км² з насельніцтвам 292 000 чал.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Нангархар (правінцыя)

**Нангархар** () — правінцыя на ўсходзе Аўганістану ля пакістанскай мяжы. На поўначы мяжуе з правінцыяй Кунар. Тут разьмяшчаўся ўмацаваны раён Тора-Бора, дзе ў 2001 годзе хаваўся Усама бін Ладэн.

## Крыніцы
Німроз (правінцыя)

**Німро́з** () — адна з трыццаці чатырох правінцый Аўганістану.

Знаходзіцца на паўднёвым захадзе краіны, мяжуючы з Іранам і Бэлуджыстанам. Тэрыторыя 41 000 км² з насельніцтвам 149 000 (на 2002). Гэта самая маланаселеная вобласць у краіне.

Складаецца з 5-і раёнаў:

* Чахар Бурджак
* Чахансур
* Канг
* Хаш Род
* Зарандж

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Пактыя (правінцыя)

**Пактыя** () — правінцыя на ўсходзе Аўганістану, якая мяжуе з Пакістанам. Плошча — 5583,4 км² (2008).

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Панджшэр (правінцыя)

**Панджшэр** (, літаральна «Пяць Львоў») — адна з трыццаці чатырох вобласьцяў Аўганістану. Плошча — 3610 км², насельніцтва — 328 620 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — Базарак.

У вобласьці базуюцца асноўныя сілы войскаў НАТО на чале з ЗША.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Парван (правінцыя)

**Парван** () — правінцыя ў цэнтры Аўганістану. На захадзе мяжуе з правінцыяй Баміян. Раней у склад правінцыі ўваходзіла Панджшэрская цясьніна, якая ў 2004 была вылучана ў асобны рэгіён.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Саманган

**Саманган** () — правінцыя на поўначы Аўганістану. На паўночным захадзе мяжуе з правінцыяй Балх, на паўночным усходзе — з Кундуз, на ўсходзе — з Баглан, а на поўдні — з Баміян.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Сары-Пуль (правінцыя)

**Сары-Пуль** () — адна з 34-х правінцый Аўганістану. Знаходзіцца на поўначы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Сары-Пуль.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Тахар (правінцыя)

**Тахар** (, ) — правінцыя на поўначы Аўганістану ля таджыцкай мяжы. На ўсходзе мяжуе з правінцыяй Бадахшан, а на захадзе з Кундуз. У 2001 тут быў забіты палявы камандзір Ахмад Шах Масуд.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Нурыстан (правінцыя)

**Нурыста́н** (, ) — гістарычны рэгіён на мяжы паміж Аўганістанам і Пакістанам, у цяперашні час — правінцыя ў Аўганістане і правінцыя ў Пакістане. Да пачатку XX ст. называўся Кафірыстан («краіна няверных»), бл значную частку яго насельніцтва складалі політэісты нурыстанцы (цяпер зьвернутыя ў іслам).

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Пактыка (правінцыя)

**Пактыка** () — адна з трыццаці чатырох правінцый Аўганістану. Знаходзіцца на паўднёвым усходзе краіны. Адміністрацыйны цэнтар — горад Шаран. Тэрыторыя 19 482 км² з насельніцтвам 393,8 тыс. чал. (2009).

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Урузган (правінцыя)

**Урузган** () — правінцыя ў цэнтры Аўганістану. На поўдні мяжуе з правінцыяй Кандагар, а на захадзе з Гільменд. Правінцыя зьяўляецца радзімай заснавальніка руху Талібан Мулы Амара.

28 сакавіка 2004 году з правінцыі Ўрузган была вылучаная новая Дайкундзі, населеная хазарэйцамі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Фарах (правінцыя)

**Фарах** — правінцыя на захадзе Аўганістану ля іранскай мяжы. Суседнічае з правінцыямі Герат і Гільменд.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Фар’яб (правінцыя)

**Фар’яб** () — правінцыя на паўночным захадзе Аўганістану ля туркменскай мяжы. Мяжуе на паўночным усходзе ў правінцыяй Джаўзджан, а на паўднёвым-захадзе з Бадгіс. У правінцыі пражываюць узбэкі. 12 ліпеня 1998 правінцыю захапілі талібы. У пачатку красавіка 2004 кантроль над правінцыяй усталяваў палявы камандзір Дустум.

## Крыніцы

Катэгорыя:Правінцыі Аўганістану
Бурос

**Бурос** () — горад на захадзе Швэцыі ў ляндскапе Вэстэр’ётлянд, у лэне Вэстра Ёталянд, цэнтар камуны Бурос. Значны цэнтар вытворчасьці тэктстылю. Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году — 71 700 чалавек.

## Гісторыя

Бурос быў заснаваны ў 1621 годзе каралём Густавам II Адольфам. Горад 4 разы згараў ушчэнт: у 1681, 1727, 1822 і 1827 гадах. З другой паловы XIX стагодзьдзя ў горадзе заснавана некалькі тэкстыльных фабрык, што паспрыяла разьвіцьцю гораду й росту насельніцтва.

## Славутасьці
* Царква Каролічуркан (у гонар Карла XI; 1669) — найстарэйшы будынак Буросу
* Буроскі заапарк
* Музэй тэкстылю
* Музэй спорту

## Крыніцы
Нобэлеўская прэмія ў галіне фізыкі

**Нобэлеўская прэмія ў галіне фізыкі** () — прэстыжная ўзнагарода за навуковыя дасягненьні ў галіне фізыкі. Прэмія прысуджаецца Нобэлеўскім камітэтам штогод у кастрычніку, а ўручаецца 10 сьнежня ў Стакгольме, у дзень сьмерці Альфрэда Нобэля.

## Патрабаваньні да кандыдатаў
Згодна з статутам Нобэлеўскага фонду, вылучаць кандыдатаў могуць наступныя асобы:
# чальцы Каралеўскай швэдзкай акадэміі навук
# чальцы Нобэлеўскіх камітэтаў па фізыцы і хіміі
# ляўрэаты Нобэлеўскіх прэміяў у галіне фізыкі і хіміі
# прафэсары фізыкі і хіміі, якія пастаянна і часова працуюць ва ўнівэрсытэтах і тэхнічных ВНУ Швэцыі, Даніі, Фінляндыі, Ісьляндыі, Нарвэгіі, а таксама стакгольмскага Каралінскага інстытуту
# загадчыкі адпаведных катэдраў, па меншай меры, у шасьці ўнівэрсытэтах або інстытутах, выбраных Акадэміяй навук
# іншыя навукоўцы, ад якіх Акадэмія палічыць патрэбным прыняць прапановы

Выбар асоб, згаданых у пунктах 5 і 6 для вылучэньня кандыдатаў, павінен быць зроблены да канца верасьня кожнага году.


Фізыка
Лужкоўскі сельсавет (Шаркоўшчынскі раён)

**Лужко́ўскі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Лужкі.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Пліскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Полацкай, з 8 студзеня 1954 году — Маладэчанскай, з 20 студзеня 1960 году — Віцебскай). 25 сьнежня 1962 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Мёрскага раёну. 30 ліпеня 1966 году сельсавет перададзены адноўленаму Шаркоўшчынскаму раёну.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 — 19

## Літаратура
*  С. 396
*  С. 130, 514
*  С. 236


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Шаркоўшчынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Станіславоўскі сельсавет

**Станіславо́ўскі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Станіславова.

## Гісторыя
10 кастрычніка 2013 году ў склад сельсавету перададзеныя вёскі Альхоўцы, Галава, Дубавое, Лонск, Пялікі, Пятровічы зь ліквідаванага Валожынскага сельсавету.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Шаркоўшчынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Станіславова

Назву **Станіславо́ва** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Станіславова — вёска ў Дубровенскім раёне 
** Станіславова — вёска ў Лёзьненскім раёне 
** Станіславова — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне 
** Станіславова — вёска ў Шумілінскім раёне 

* Гарадзенская вобласьць:
** Станіславова — вёска ў Шчучынскім раёне 

* Менская вобласьць:
** Станіславова — вёска ў Пухавіцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Станіслаўцы
Гускварна

**Гускварна** () — былы горад у Швэцыі, з даўніх часоў злучаны зь Ёнчэпінгам, з 1970 году — у складзе аднайменнай камуны. Знакаміты сваімі садамі й індустрыйнымі традыцыямі: у 1689 годзе тут была заснаваная фабрыка зброі «Husqvarna», якая сёньня вырабляе, між іншым, швейныя машыны, бэнзапілы, ровары, матацыклы й г. д. Іншымі значнымі прадпрыемствамі Гускварны зьяўляюцца «Saab Training Systems» і «Carlfors Bruk».

## Назва
Назва Гускварны паходзіць ад ракі Гусану () і млыну (), які стаяў на яе беразе. Канчатак «а» — дыялектны. У сваю чаргу назва ракі паходзіць ад Румляборскага замку, літаральна «Дом Румляборскага замку» (), які знаходзіўся на беразе ракі.

## Асобы
* Б’ёрн Аўсэліюс — швэдзкі сьпявак, гітарыст, паэт і пісьменьнік

## Спорт
Хакейны клюб HV 71 (скарочана ад «Husqvarna Vätterstad 1971») — неаднаразовы чэмпіён Швэцыі, у тым ліку сэзонаў 2007/2008 і 2009/2010.

## Вонкавыя спасылкі
Трэйнчэ Кээвэр

**Трэйнчэ Кээвэр** (, па мянушцы Вялізная Дзяўчына, ; 10 альбо 16 красавіка 1616 году ў Эдаме, Нідэрлянды — 22 ліпеня 1633) — дзяўчына, якая лічыцца найвышэйшай у гісторыі асобай жаночага полу: яе рост быў 254 см.

Трэйнчэ Кээвэр была дачкою галяндзкага капітана Карнэліса Кээвэра і яго прыслужніцы (зь якою ён ажаніўся 24 траўня 1605) Ганны Поўэлс. Бацькі бралі з сабою Трэйнчэ на розныя фэсты ды карнавалы, каб зарабіць на ёй грошы. Калі дзяўчынцы было 9 год, яе наведала каралеўская сям’я з Багеміі ў складзе Фрыдрыха V Пфальцкага, яго жонкі Лізаветы Ст’юарт ды прынцэсы Амаліі Зольмс-Браўнфэльскай. У той момант рост Трэйнчэ дасягнуў ужо 200 см, і яна была «9-гадоваю дзяўчынкай, вышэйшай за любога чалавека ў Эўропе».

Трэйнчэ Кээвэр памерла ад раку у 17-гадовым веку.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жанчыны
Камэта Біелы

**Камэта Біелы** (афіцыйная назва — *3D/Biela*) — згубленая кароткапэрыядычная камэта, якую адкрыў у 1826 годзе аўстрыйскі астраном-аматар Вільгэльм фон Біела.

Біела вывучыў камэту падчас праходжаньня пэрыгелію ў 1826 годзе і вылічыў яе паўвось. Камэта апынулася кароткапэрыядычнаю з пэрыядам 6,6 году. Была знойдзена яе тоеснасьць з камэтамі, якія назіраліся ў 1772 годзе Шарлем Мэсье і ў 1805 годзе Жанам-Люі Понс. Гэта была трэцяя (на той момант) камэта, для якой вынайшлі пэрыядычнасьць, пасьля камэт Галея і Энке.

У 1846 годзе быў выяўлены падзел камэты на дзьве часткі, якія разышліся да 1852 на 2,8 млн км. Па іх руху вызначылі вагу камэты ў  4 вагі Зямлі.

Апошні раз камэта Біелы назіралася ў 1852 годзе. Пасьля 1852 году выявіць камэту не атрымалася. 27 лістапада 1872 году назіраўся багаты мэтэорны дождж (3000 мэтэораў у гадзіну), радыянт якога знаходзіўся ў пункце скрыжаваньня арбіты камэты Біелы зь зямной арбітай. Гэты мэтэорны дождж стаў вядомы як Андрамэдыды (Біеліды), і быў зьвязаны з разбурэньнем камэты. Пазьней мэтэоры назіраліся на працягу ўсяго XIX стагодзьдзя, а пасьля зьніклі.

Магчыма, камэты 207P/NEAT і 3D/Біелы ў мінулым былі адной камэтаю, бо іх арбіты падобныя.

Існуе спэкулятыўная вэрсія, быццам бы часткі камэты Біелы 8 кастрычніка 1871 году стаіся падставаю Пэштыскага, Порт-Гуронскага і Вялікага Чыкаскага пажараў. Але доказаў гэтага няма.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 3D/Biela Gary W. Kronk’s Cometography

Біелы
Эдам

**Эда́м** — невялікае мястэчка ў правінцыі Паўночная Галяндыя, Нідэрлянды. Уваходзіць у склад абшчыны Эдам-Валендам. Насельніцтва — 7380 чалавек. Горад знакаміты вядомым ва ўсім сьвеце сырам.

Эдам вядомы з другой чвэрці XIII стагодзьдзя. Назва азначае «грэбля на рацэ Э». Статус гораду атрымаў у 1375 годзе. На пачатак XV стагодзьдзя Эдам стаў адным з буйнейшых судабудаўнічых цэнтраў Паўночнай Галяндыі, але пад канец наступнага стагодзьдзя судабудаўніцтва тут прыйшло ў заняпад. У 1526 годзе Карл V дараваў Эдаму права кожны тыдзень ладзіць кірмаш. Афіцыйныя сырныя кірмашы ладзіліся ў Эдаме да 1922 году.

У Эдаме нарадзілася найвышэйшая ў гісторыі асоба жаночага полу Трэйнчэ Кээвэр. Яе рост складаў 254 сантымэтры.

## Вонкавыя спасылкі

* Tourist information about Edam

Катэгорыя:Гарады Нідэрляндаў
Масавае забойства

**Ма́савае забо́йства** (часам *разьніца, рэзьня*) — наўмыснае забойства вялікай колькасьці людзей (як правіла ня ўзброеных) за кароткі прамежак часу.

Часам, але не заўсёды зьяўляецца прыладай тэрору і генацыду. Аднак часьцей учыняецца адзіночкамі з псыхічнымі адхіленьнямі ці ў стане афэкту. Масавае забойства ўчыненае дзяржавай завецца актам дзяржаўнага тэрору ці масавай сьмяротнай карай. Масавае забойства ажыцьцяўлённае групай злачыньцаў на нацыянальным матыве завецца пагромам ця разьнёй. У апошні час у сьвеце зьявілася паняцьце *shooting* — «стралянка», як правіла ажыцьцяўляецца адзіночкай у будынку дзяржаўнай ці адукацыйнай установы. Як правіла сканчываецца самагубствам стралка.

## Крыніцы
Бурос (камуна)

**Буро́с** () — камуна на захадзе Швэцыі, у лэне Вэстра Ёталянд, у ляндскапе Вэстэр’ётлянд . Насельніцтва 114 592 чалавекі (31 сьнежня 2023) — трынаццатая паводле колькасьці жыхароў камуна Швэцыі (зь дзевятнаццаці камунаў у якіх насельніцтва перавышае 100 000 чалавек). Плошча 972,98 км². Галоўны горад — Бурос.

## Крыніцы
Міранці-ду-Валі

**Міранці-ду-Валі** () — 51-павярховы хмарачос у Сан-Паўлу. У цяперашні час найвышэйшы хмарачос у Бразыліі. Мае 170 мэтры ў вышыню і плошчу 75 000 м².

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Сан-Паўлу
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1960 годзе
Рурык

**Ру́рык** ( у 879 годзе) — летапісны заснавальнік дзяржаўнасьці Русі, вараг, наўгародзкі князь й родапачынальнік княжацкай, якая стала пасьля царскай, дынастыі Рурыкавічаў. Згодна г. зв. «нарманскай» (слушней, «вараскай») тэорыі, Рурык зьяўляўся швэдам (). Існуе й дацкая вэрсія, згодна якой Рурыка атаясамляюць з конунгам Рорыкам () зь ютляндзкага Гэдэбю, што месьціцца ў Даніі. Паводле іншай вэрсіі, Рурык ёсьць прадстаўнік каралеўскага роду абадрытаў, а ягонае імя — славянская радавая мянушка, зьвязанае з сокалам, які на славянскіх мовах называўся таксама «рарогам». Таксама існуюць спробы даказаць легендарнасьць Рурыка.

## Рурык у летапісах
Згодна са старажытнарускім летапісным зводам XII стагодзьдзя «Аповесьць мінулых часоў», у 862 годзе вараг Рурык з братамі па запрашэньні такіх плямёнаў як: чудзь, ільменскія славене, крывічы й весь быў прызваны княжыць у Ноўгарад. Гэта падзея, зь якой традыцыйна адлічваецца пачатак дзяржаўнасьці ўсходніх славянаў, у гістарыяграфіі атрымала ўмоўную назву пакліканьне варагаў. Летапісец назваў прычынай запрашэньня міжусобіцу, якая ахапіла на наўгародзкіх землях славянскія й фіна-вугорскія плямёны. Рурык прыйшоў з усім сваім родам, званым русь, этнічная прыналежнасьць якога працягвае заставацца тэмай для дыскусаў.

## Паходжаньне

Вакол родапачынальніка першай княжацкай дынастыі Русі існуе шмат вэрсіяў, аж да спробаў даказаць ягоную легендарнасьць. Легендарнасьць Рурыка спараджаецца адсутнасьцю зьвестак пра ягонае паходжаньне: адкуль ён прыйшоў на княжаньне й да якога народу-племені ён належыў. Тэма радзімы Рурыка шчыльна зьвязана з этымалёгіяй словаў Русь і русы. Існуюць некалькі вэрсіяў паходжаньня Рурыка, зь якіх асноўнымі зьяўляюцца нарманская й заходнеславянская.

### Нарманская вэрсія
Зыходзячы з таго, што ў рускіх летапісах Рурык названы варагам, а варагі-русь паводле розных крыніцаў атаясамляюцца з нарманамі альбо швэдамі, прыхільнікі нарманскай канцэпцыі лічаць Рурыка, як і ўсю ягоную дружыну, варагамі-вікінгамі, што прыйшлі са Скандынавіі, дакладней, зь мясцовасьці Русьлаген (), непасрэдна на поўнач ад сучаснага Стакгольму.

### Заходнеславянская вэрсія
Альтэрнатывай нарманскай вэрсіі зьяўляецца вэрсія пра паходжаньне Рурыка з асяродзьдзя заходнеславянскіх плямёнаў абадрытаў, руян і памяранаў. «Аповесьць мінулых гадоў» прама кажа пра тое, што Рурык, будучы варагам, не зьяўляўся пры гэтым ні нарманам, ні швэдам, ні англам, ні гатляндцам.

## Глядзіце таксама
* Гарадзенскія ды смаленскія Рурыкавічы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Войтович Л.'' «Княжеские династии Восточной Европы (конец IX — начало XVI века): состав, общественная и политическая роль». — Львов, 2000.
* ''Меркулов В. И.'' «Забытая родословная Рюрика»
* ''Кузьмин А. Г.'' «Варяги и Русь»
* ''Кузьмин А. Г.'' «Древняя Русь в IX−XI веках»

Катэгорыя:Памерлі ў 879 годзе
Катэгорыя:Рурыкавічы
Катэгорыя:Князі наўгародзкія
Катэгорыя:Варагі
Катэгорыя:Манархі-заснавальнікі
Катэгорыя:Манархі-вікінгі
Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Катэгорыя:Асобы на расейскіх паштовых марках
Тэрор

**Тэрор** — застрашэньне сваіх палітычных супернікаў або насельніцтва, якое выяўляецца ў фізычным гвалце, ажно да зьнішчэньня. Тэрорам таксама называецца пагроза фізычнага гвалту паводле палітычных ці астатніх матывах, альбо застрашэньне з пагрозай забойства. Сынонімамі слова «тэрор» зьяўляюцца словы «застрашэньне», «гвалт».
Існуе два віды тэрору.

**Дзяржаўны тэрор ** — шэраг мерапрыемстваў накіраваных на фізычнае зьнішчэньне альбо застрашэньне палітычных канкурэнтаў ці насельніцтва, якое выкарыстоўваецца дзяржаўнай уладай (напрыклад: якабінскі тэрор у часе Вялікай францускай рэвалюцыі, Чырвоны тэрор у часе Грамадзянскай вайны ў Расеі, ды апэрацыя «Кандор»).

**Эканамічны тэрор** — шэраг мерапрыемстваў накіраваных на эканамічнае зьнішчэньне альбо застрашэньне палітычных канкурэнтаў ці насельніцтва шляхам эканамічнага зьнішчэньня і пакіданьня бяз сродкаў да існаваньня. (Напрыклад: голад у Ірляндыі 1845—1848 гадох, Разкулачваньне ў СССР 1917—1930-я, Галадамор)

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітыка
Інгвар Падарожнік

**Інгвар Падарожнік** () — кіраўнік няўдалага вайсковага паходу вікінгаў на Касьпійскае мора ў 1036—1042 гадох. Інгвар, верагодна, мог быць зьвязаны са швэдзкай каралеўскай сям’ёй. Падарожжа, магчыма, прайшло пры падтрымцы швэдзкага караля. Пра паход сьведчаць шматлікія рунічныя камяні.

## Сьведчаньні
Пра паход Інгвара захаваліся сьведчаньні на Інгваравых камянях, дзе запісаныя імёны ўдзельнікаў паходу. Большасьць такіх камянёў разьмешчана паблізу возера Мэлярэн у Швэцыі. Камень брата Інгвара абвяшчае, што яны разам пайшлі за золатам на ўсход і памерлі ў зямлі Абасыдаў. Інгвару Падарожніку таксама прысьвечаная значная частка «Сагі пра Інгвара Падарожніка». Сага дэталёва апісвае дзяцінства Інгвара, а затым распавядае пра ягоны паход, значна дапаўняючы аповед містыкай.

## Вонкавыя спасылкі
* Арыгінал аднаго са сьпісаў
* Пераклад сагі на расейскую мову

Катэгорыя:Вікінгі
Катэгорыя:Ісьляндзкія сагі
Дракар

**Дракар** — распаўсюджаная сучасная назва караблёў вікінгаў.

## Назва

У скандынаўскіх мовах гэтыя караблі называліся «доўгімі караблямі» (, ), «кнорамі» () і г. д., а зараз таксама маюць агульную назву «караблі часоў вікінгаў» (). Лічыцца, што назва «дракар» зьявілася ў нескандынаўскіх мовах толькі ў 1840 годзе пад уплывам слова «drakar» (ад множнага ліку швэдзкага «дракон», то бок «драконы») — назвы, якая ў часы вікінгаў пазначала скульптуры ў выглядзе драконаў на носе й карме гэтых караблёў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* What is a norse færing? (Vikingskip.com)

Катэгорыя:Вікінгі
Глыбоцкі сельсавет (Гомельскі раён)

**Глыбо́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйным цэнтрам была вёска Глыбоцкае.

## Гісторыя
19 чэрвеня 2008 году сельсавет ліквідаваны рашэньнем Гомельскага абласнога Савету дэпутатаў, населеныя пункты Глыбоцкае і Зімні перададзеныя ў склад Маркавіцкага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гомельскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2008 годзе
Лінчэпінг (камуна)

**Лінчэ́пінг** () — камуна на ўсходзе Швэцыі, у лэне Эстэр’ётлянд, у аднайменным ляндскапе. Насельніцтва 167 404 чалавекі (31.12.2023) — пятая паводле колькасьці жыхароў камуна Швэцыі (зь дзевятнаццаці камунаў у якіх насельніцтва перавышае 100 000 чалавек). Плошча 1 575,91 км². Галоўны горад — Лінчэпінг.

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамады лэну Эстэр’ётлянд
Мангэтан

**Мангэ́тан** () — гістарычнае ядро гораду Нью-Ёрку і адзін зь яго пяці раёнаў. Акрамя вострава Мангэтан акруга ўключае некалькі дробных астраўкоў.

Плошча акругі Мангэтан 59,47 км² (у тым ліку востраў Мангэтан — 58,8 км²), насельніцтва — 1,565 мільёну чалавек. Гэта адна з найменшых і найбольш густанаселеных акругаў ЗША. У 1626 годзе Пэтэр Мінёйт выкупіў востраў у індзейцаў.

## Глядзіце таксама
* «Філіп Морыс Інтэрнэшнл»

## Крыніцы


Катэгорыя:Астравы ЗША
Пэтэр Мінёйт

**Пэтэр Мінёйт** (нід. Peter Minuit; 1589 — ) — галяндзкі палітычны дзяяч, губэрнатар Новых Нідэрляндаў (1626—1631), губэрнатар Новай Швэцыі (1638). Валёнец па нацыянальнасьці.

Будучы губэрнатарам Новых Нідэрляндаў, у 1626 г. выкупіў востраў Мангэтан у індзейскага племя Манахата за рэчы, ацэненыя тады ў 60 гульдэнаў (24 долара ў той час, сума эквівалентная сёньня 500—700 сучасным амэрыканскім далярам).

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1589 годзе
Катэгорыя:Нідэрляндзкія палітыкі
Катэгорыя:Гісторыя Нью-Ёрку
Лагойскае княства

**Лагойскае княства** — удзельнае княства Полацкай зямлі. Існавала ў XII—XV стагодзьдзях. Сталіца — Лагойск. Імаверна, мела сьціплыя памеры, што адпавядалі гістарычна складзенай да XI стагодзьдзя тэрыторыі воласьці вакол яе цэнтру. На паўднёвым захадзе межавала з Ізяслаўскім, на поўдні і ўсходзе — зь Менскім княствам.

Як сьведчаць пісьмовыя крыніцы, Лагойскае княства зрабілася ўдзелам значна пазьней, чым іншыя воласьці Полацкай зямлі. Першы пісьмовы ўспамін пра Лагойск зьмяшчаецца ў «Павучаньні Ўладзімера Манамаха» пры апісаньні падзеяў 1078 году. У 1-й трэці XII стагодзьдзя, магчыма, існавала адно Ізяслаўска-Лагойскае княства, якім валодаў Брачыслаў Давыдавіч.

Па паходзе вялікага князя кіеўскага Мсьціслава на Полацкую зямлю (1127—1128) Лагойск адыйшоў да ягонага сына Ізяслава. Пад 1180 годам (фактычна пад 1181) Іпацьеўскі летапіс згадвае першага князя лагойскага Ўсяслава Мікуліча, які быў хаўрусьнікам князёў полацкіх. А ўжо пад 1186 годам у Лаўрэнцеўскім летапісе называецца іншы князь *«из Ложьска [[Васілька Валадаравіч|Василко Воладаревич]]»*, які разам з наўгародцамі і смалянамі выступіў супраць Полацку. Па 1186 годзе і да XIV стагодзьдзя зьвесткі пра княства адсутнічаюць.

Не пазьней за 1-ю палову XIV стагодзьдзя Лагойскае княства далучылася да Вялікага Княства Літоўскага. Потым ім валодалі Гедзімінавічы: сьпярша Войшвіл (паводле адной з вэрсіяў — сын Кейстута), у 1387 годзе вялікі князь Ягайла перадаў Лагойскае княства разам з Полацкім і Троцкім свайму брату Скіргайлу, які фактычна быў ягоным намесьнікам у Літве. У 1392 годзе Ягайла мусіў перадаць уладу Вітаўту, які ў той час пачаў раздаваць асобныя маёнткі Лагойскага княства: Ганявічы, Корань, Гасьцілавічы, Коцалі. Імаверна, да Лагойскага княства належала і Харэцкая воласьць у вярхоўях ракі Бярэзіна.

Не пазьней за 1-ю палову XV стагодзьдзя з Лагойскага княства вылучыліся маёнткі Астрошыцы, Заазер’е і, відаць, Смалявічы. Пазьней ад княства заставалася невялікая частка з Лагойскам і Гайнай, якая належала князю кіеўскаму Алельку Ўладзімеравічу, а з 1455 году — яго малодшаму брату Андрэю Ўладзімеравічу. Па сьмерці Андрэя (1457) Гайну пакінулі ў валоданьні ягоных нашчадкаў, а Лагойск вярнулі вялікаму князю і ў 1460 годзе наноў падаравалі князю Аляксандру Чартарыйскаму на правах звычайнага маёнтку.

## Князі лагойскія
* 1116/1127 — 1129: Брачыслаў Давыдавіч (памёр па 1129), князь ізяслаўскі і лагойскі 1116/1127—1129
* 1170-я: Андрэй Уладзімеравіч (памёр да 1180)
* 1180-я: Усяслаў Мікуліч (памёр па 1180)
* 1180-я: Васілька Валадаравіч (памёр па 1186)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Удзелы Полацкай зямлі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (862—1236)
Катэгорыя:Удзельныя княствы ў складзе Вялікага Княства Літоўскага
Остын (Тэхас)

**Остын** () — горад у ЗША, разьмешчаны ў паўднёва-цэнтральнай частцы штату Тэхас. Сталіца штату і адміністрацыйны цэнтар акругі Трэвіс. Остын зьяўляецца 4-м паводле колькасьці насельніцтва горадам Тэхасу і 16-м па ЗША (743 074 чалавек паводле зьвестак на 2008 год).

Цэнтар палітычнай і адміністрацыйнай дзейнасьці. У Остыне разьмяшчаецца адзін з найбуйнейшых унівэрсытэтаў ЗША — Унівэрсытэт Тэхасу. Горад заснаваны ў 1835 годзе. Названы ў гонар Стывэна Остына, аднаго з заснавальнікаў незалежнага Тэхасу. У горадзе базуюцца Тэхаскія рэйнджэры.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына.

Катэгорыя:Гарады Тэхасу
Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША
Лексынгтан (Кентукі)

**Лексынгтан** () — другі паводле колькасьці насельніцтва горад штата Кентукі і 66-ы паводле колькасьці ў ЗША. Насельніцтва — 295 803 чалавек (2010).

Горад быў заснаваны ў 1775 годзе. У 1779 годзе ў горадзе быў адкрыты ўнівэрсытэт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду

Катэгорыя:Гарады Кентукі
Sony Ericsson Satio

**Sony Ericsson Satio U1i** (іншая назва Idou) — смартфон фірмы Sony Ericsson.

Satio U1i
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2009 годзе
Клерво

**Клерво́** () — былое абацтва ордэну цыстэрцыянаў, разьмешчанае ў сучасным дэпартамэнце Об у францускім рэгіёне Шампань-Ардэны. Заснаванае ў 1115 годзе Бэрнарам дэ Клерво і было адным з найбольш значных абацтваў ордэну. Пасьля Францускай рэвалюцыі 1789 году яно была разбурана, а з 1804 году ў ім знаходзіцца турма (толькі ў апошнія гады найстарэйшыя будынкі былі ад яе вызвалены й зараз адкрыты для турыстаў).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кляштары Францыі
Аланія Ўладзікаўказ

«**Спартак**» () — расейскі футбольны клюб з гораду Ўладзікаўказу. Заснаваны ў 1921 годзе. Чэмпіён Расеі (1995). Срэбны прызёр чэмпіянату Расеі 1992 і 1996 гадоў. У 1996—2002, 2004—2005 і 2007—2016 гадах меў назву «Аланія»

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Уладзікаўказ
Пушкінская (станцыя мэтро, Санкт-Пецярбург)

«**Пушкінская**» — станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну. Адкрытая ў 1956 годзе. Разьмешчаная на Кіраўска-Выбарскай лініі, паміж станцыямі «Тэхналягічны інстытут» і «Ўладзімерская».

## Выхады ў горад
Існуе выхад на Загарадны праспэкт. Побач са станцыяй знаходзіцца Віцебскі вакзал.

## Сувязь з наземным транспартам
* Тралейбусы: 3, 8, 15, 17.
* Трамвай: 16.

## Пераход
Са станцыі «Пушкінская» існуе пераход на станцыю «Зьвянігарадзкая».

## Глядзі таксама
* Пушкінская (станцыя мэтро, Менск)

Катэгорыя:Пецярбурскі мэтрапалітэн
Шарль Фрэдэрык Жэрар

**Шарль Фрэдэрык Жэрар** (фр. Charles Frédéric Gerhardt; , Страсбург — , там жа) — эльзаскі хімік, чалец-карэспандэнт Акадэміі навук у Парыжы (1856).

## Біяграфія
Вучыўся ў палітэхнікуме ў Карльсруэ і ў Ляйпцыскай вышэйшай камэрцыйнай школе, працаваў у Ю. Лібіха ў 1835-37 гадах, слухаў лекцыі Ж. Б. Дзюма (1839-41). Прафэсар ўнівэрсытэту ў Манпэлье (1841). Пераехаў у Парыж у 1848 годзе, заснаваў там ў 1851 годзе Школу практычнай хіміі; прафэсар хіміі Страсбурскага ўнівэрсытэту (з 1855). У сваіх тэарэтычных працах разьмежаваў паняцьці малекулы, эквіваленту і атаму; спрыяў увядзеньню ў хімію закону Авагадра.

Даў клясыфікацыю арганічных злучэньняў, заснаваную на яго тэорыі тыпаў. Зь яго экспэрымэнтальных работ найбольш вядомыя адкрыцьці новых клясаў арганічных злучэньняў: анілідаў (1845), ангідрыдаў аднаасноўных кісьляў (1852).

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Страсбургу
Катэгорыя:Памерлі ў Страсбургу
Катэгорыя:Францускія хімікі
Джон Драйдэн

**Джон Драйдэн** (; 19 жніўня 1631 — 12 траўня 1700, Лёндан) — ангельскі паэт, драматург, крытык, байкапісец, які зрабіў асноўным памерам ангельскай паэзіі александрыйскі верш і больш за іншых спрыяў зацьвярджэньню ў ангельскай літаратуры эстэтыкі клясыцызму. Яго ўплыў на сучасьнікаў быў настолькі усёабдымным, што пэрыяд з 1660 па 1700 гг. у гісторыі ангельскай літаратуры прынята называць «стагодзьдзем Драйдэна».

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія драматургі
Катэгорыя:Брытанскія паэты і паэткі
Катэгорыя:Ангельскія паэты
Тадэвуш Райхштайн

**Тадэ́вуш Райхшта́йн** (; 20 ліпеня 1897, Улацлавэк, Расійская імпэрыя — 1 жніўня 1996, Базэль, Швайцарыя) — швайцарскі хімік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыялёгіі ці мэдыцыне (1950, сумесна з Эдўардам Кендалам і Філіпам Гэнчам) «за адкрыцьці, якія тычацца гармонаў кары наднырачнікаў, іх структуры і біялягічных эфэктаў».

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў польска-жыдоўскай сям’і Густавы Брокман й Ізыдара Райхштайна. Меў чатырох малодшых братоў.

Дзяцінства правёў у Кіеве, дзе бацька працаваў інжынэрам. З прычыны пагромаў у Расейскай імпэрыі бацька вырашыў вывезьці сям’ю. Тадэвуш пачаў навучацца ў школе-інтэрнаце Ены (Нямеччына). У 1907 яны пераехалі ў Цюрых (Швайцарыя).

Падчас навучаньня ў Вышэйшай тэхнічнай школе (ВТШ) займаўся ў Германа Штраўдынгера. Тут жа пазнаёміўся зь Леапольдам Ружычкам. У 1920 атрымаў дыплём, у 1922 року — доктарскую ступень у хімічнай інжынэрыі.

У 1927 року ажаніўся з Генрыетай Люіз Куорлес ван Афард, зь якой мелі дачку.

У 1929 пачаў выкладаць у ВТШ; з 1937 — асацыяваны прафэсар. Дасьледаваў араматычныя злучэньні ў каве ды цыкорыі. У 1933 року, працуючы ў хімічнай лябараторыі Ружычкі, здолеў сынтэзаваць вітамін C. Цяпер гэты працэс носіць .

У 1938 року атрымаў пасаду прафэсара фармацэўтычнай хіміі ў Базэльскім унівэрсытэце, а з 1946 да выхаду на пэнсію ў 1967 року быў прафэсарам арганічнай хіміі.

У апошнія тры дэкады жыцьця зацікавіўся фітахіміяй і цыталёгіяй папаратнікаў, апублікаваўшы па гэтай тэме больш за 80 працаў.

Памёр 1 жніўня 1996 у 99-гадовым веку, на той час стаўшы найдаўжэй пражылым ляўрэатам Нобэлеўскай прэміі.

## Прэміі і ўзнагароды
Разам з Эдўардам Кендалам і Філіпам Гэнчам стаў ляўрэатам Нобэлеўскай прэміі па фізыялёгіі ці мэдыцыне 1950 року за дасьледаваньні гармонаў наднырачнікаў, якія дапамаглі вылучыць картызон.

У 1951 року разам з Кендалам стаў ляўрэатам Кэмэранаўскай прэміі Эдынбурскага ўнівэрсытэту.

Ганаровы доктар Сарбоны (1947), Польскага ўнівэрсытэту ў Лёндане (1978), Гданьскай мэдычнай акадэміі (1995).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Тадэвуш Райхштайн  на бачыне Нобэлеўскага камітэту

Катэгорыя:Швайцарскія мэдыкі
Катэгорыя:Швайцарскія біяхімікі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыялёгіі ці мэдыцыны
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Коплі
Катэгорыя:Выпускнікі Вышэйшай тэхнічнай школы Цюрыху
Катэгорыя:Выкладчыкі Вышэйшай тэхнічнай школы Цюрыху
Катэгорыя:Польскія нобэлеўскія ляўрэаты
Катэгорыя:Швайцарскія нобэлеўскія ляўрэаты
Катэгорыя:Птэрыдолягі
Катэгорыя:Жыдоўскія хімікі
Катэгорыя:Замежныя сябры Нацыянальнай акадэміі навук ЗША
Катэгорыя:Ганаровыя дактары Гданьскага мэдычнага ўнівэрсытэту
Франсуа Жазэф Поль дэ Грас

**Франсуа Жазэф Поль дэ Грас** — (), ( — ) — францускі адмірал, удзельнік войны за незалежнасьць ЗША.

Катэгорыя:Францускія адміралы
Гапаэль Тэль-Авіў

«**Гапаэль**» () — ізраільскі футбольны клюб з гораду Тэль-Авіва. Заснаваны ў 1927 годзе. 13-разовы чэмпіён Ізраілю, 16-разовы ўладальнік Кубка Ізраілю.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Ізраілю (13): 
** 1934, 1935, 1938, 1940, 1944, 1957, 1966, 1969, 1981, 1986, 
** 1988, 2000, 2010

* Уладальнік Кубка Ізраілю (16): 
** 1928, 1934, 1937, 1938, 1939, 1945, 1961, 1972, 1983, 1999, 
** 2000, 2006, 2007, 2010, 2011, 2012

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Тэль-Авіве
Сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Дрысенскага раёну

У Дрысенскім раёне знаходзяцца 43 аб’екты, якія ўключаныя ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, зь іх: 19 — помнікі археалёгіі, 8 — помнікі архітэктуры, 16 — помнікі гісторыі.

## Помнікі археалёгіі

|}

## Помнікі архітэктуры

|}

## Помнікі гісторыі

|}

## Вонкавыя спасылкі

Дрысенскі раён
Гісторыка-культурныя каштоўнасьці
Вік Чэснат

**Джэймз Віктар «Вік» Чэснат** (, 12 лістапада 1964 – 25 сьнежня 2009) - амэрыканскі аўтар песень з Атэнс-Кларку, штат Джорджыя. Ягоны першы альбом ''Little'' быў выдадзены ў 1990, але камэрцыйны посьпех прыйшоў толькі ў 1996 з выхадам ''Sweet Relief II: Gravity of the Situation'' — альбому перапеваў песень Чэсната іншымі папулярнымі артыстамі. За сваю кар'еру Чэснат выдаў 17 альбомаў.
Атрыманыя траўмы пасьля аўтамабільнай аварыі у 1983 годзе зрабілі яго часткова паралізаваным; Чэснат карыстаўся каталкай, а ягоныя рукі былі фізычна абмежаванымі.

## Дыскаґрафія
* 1990 *[[Little (альбом)|Little]]*
* 1991 *[[West of Rome]]*
* 1993 *[[Drunk (альбом)|Drunk]]*
* 1995 *[[Is the Actor Happy?]]*
* 1996 *[[About to Choke]]*
* 1998 *[[The Salesman and Bernadette]]*
* 2000 *[[Merriment]]*
* 2001 *[[Left to his Own Devices]]*
* 2003 *[[Silver Lake (альбом)|Silver Lake]]*
* 2005 *[[Ghetto Bells]]*
* 2005 *Extra Credit EP*
* 2007 *[[North Star Deserter]]*
* 2008 *[[Dark Developments]]* 
* 2009 *[[Mitte Ende August OST]]
* 2009 *At the Cut*
* 2009 *Skitter on Take-Off''

Катэгорыя:Музыкі_ЗША
Катэгорыя:Фолк-сьпевакі_і_сьпявачкі_ЗША
Катэгорыя:Фолк-рок_гурты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Флорыдзе
Аўтава (станцыя мэтро)

**А́ўтава** () — станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну. Адкрытая ў 1955 годзе.

## Сувязь з наземным транспартам
* Тралейбусы: 20
* Аўтобусы: 17, 18, 20, 26, 73, 83, 108, 145, 160, 200, 210, 229, 481, 482, 482в, 484, 487

## Выхад ў горад
Выхад ў горад на праспэкт Стачак.

## Месцазнаходжаньне
Станцыя знаходзіцца ў Кіраўскім раёне Санкт-Пецярбургу на Кіраўска-Выбарскай лініі паміж станцыямі «Ленінскі праспэкт» і «Кіраўскі завод». Да 1997 годза лінія хадзіла на станцыю «Дачнае».

Катэгорыя:Пецярбурскі мэтрапалітэн
Галеньне

**Галеньне** (або **брыцьцё**) — адзін з спосабаў выдаленьня валасоў або дэпіляцыі, пры якім выдаляецца ня ўвесь волас, а толькі бачная надскурная частка.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Касмэталёгія
Валасы

**Валасы́** — складовая частка ахоўнага покрыва, галоўным чынам, у сысуноў, філягенэтычна зьяўляюцца вытворнымі эпідэрмісу скурных пакроваў. У жывёлаў густы валасяны полаг называецца мехам або поўсьцю. Так званыя «валасінкі» (трыхомы) таксама сустракаюцца на розных органах расьлінаў.

## Глядзіце таксама
* «Пад гаршчок»
* Парык
Пляцэнта

**Пляцэнта** ( — «аладка») — эмбрыянальных орган ва ўсіх самак пляцэнтарных сысуноў, некаторых сумчатых, рыбы-молат і іншых жывародзячыя храстковых рыб, а таксама жывародзячыя аніхафораў і шэрагу іншых групаў жывёл, які дазваляе ажыцьцяўляць перанос матэрыялу паміж цыркуляцыйнымі сыстэмамі плода і маці.

У батаніцы пляцэнта — участак плодалісьцінкі, да якой прымацоўваецца семязавязь.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Акушэрства
Катэгорыя:Эмбрыялёгія
Урбаністыка

**Урбані́стыка** (або **геаўрбаністыка**) — разьдзел эканамічнай геаграфіі, які займаецца комплексным аналізам і вывучэньнем праблемаў, зьвязаных з функцыянаваньнем і разьвіцьцём гарадзкіх цэнтраў. За няпоўныя сто гадоў свайго адасобленага разьвіцьця як вобласьць прыкладных навук мела некалькі зьменаў свайго набору парадыгмаў.

Першая парадыгма — пасылка, якая прывяла ўласна да ўзьнікненьня ўрбаністыкі, адбылася з традыцыі разгляду гораду як «вялікага заводу», у якім можна падлічыць асноўныя парамэтры жыцьцядзейнасьці, і ў выніку — спрагназаваць разьвіцьцё і рэакцыю на сыстэмныя праблемы.

Аднак, практыка ўжываньня такой парадыгмы ў буйных заходніх гарадах прывяла да таго, што ўрбаністыка ў 60—70 гады XX стагодзьдзя перажыла дзьве хвалі крытыкі і зьмены мэтадалягічных асноваў, зьвязаных з уводзінамі антыпазытывісцкага прынцыпу «няпоўнай пасьціжнасьці аб’екта», і прынцыпу пераводу часткі элемэнтаў складанага аб’екта ў разрад аўтаномных суб’ектаў.

## Крыніцы
Парык

**Парык** () — штучныя або сапраўдныя валасы, якія апранаюцца на галаву як шапка, ствараючы тую фрызуру, пад якую ён зроблены. Парыкі бываюць экзатычных колераў, такіх як зялёны, сіні, чырвоны і г. д. У цяперашні час парыкі выкарыстоўваюцца ў тэатральным мастацтве і шоў-бізнэсе.

Натуральныя валасы бяруць у людзей або жывёлаў. У якасьці альтэрнатывы ў Старажытным Эгіпце выкарыстоўваўся папірус.

Катэгорыя:Валасы
Катэгорыя:Фрызуры
Анжэ

**Анжэ** () — галоўны горад гістарычнай вобласьці Анжу і дэпартамэнту Мэн і Люара на захадзе Францыі. Разьмешчаны за 300 км на паўднёвы захад ад Парыжу, на берагах ракі Мэну, за некалькі кілямэтраў вышэй за месца яе ўпадзеньня ў Люару. Насельніцтва на 2021 год — 157 175 чалавек.

## Славутасьці

Горад багаты на сярэднявечныя помнікі, сярод якіх першае месца належыць замку пачатку XIII стагодзьдзя з 17 вежамі вышынёй ад 40 да 58 мэтраў, які ў 2000 годзе разам з шэрагам іншых замкаў быў уключаны ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО (аб’ект Даліна Люары). У замку можна бачыць знакамітыя габэлены Нікаля Батая на апакаліптычныя тэмы — найбуйнейшая калекцыя сярэднявечных габэленаў у Сьвеце. За герцагам Рэнэ яны былі перададзеныя на захоўваньне ў Анжэрскі сабор, але ў 1848 годзе былі выкупленыя дзяржавай і адрэстаўраваны.

## Асобы
* Жан Бадэн
Мэн (рака)

**Мэн** () — рака ў цэнтры Францыі.

Мэн зьяўляецца адным з асноўных прытокаў ракі Люары. Утвараецца ад зьліцьця рэк Маен і Сарта. Найніжэйшы ўзровень вады ў рацэ улетку, улучна з пэрыядам зь ліпеня па верасень.

Даўжыня 12 км, сярэдні расход вады 132 м³/с. Плошча басейна 21 194 км².

Катэгорыя:Рэкі Краіны Люары
Катэгорыя:Мэн і Люара
Катэгорыя:Прытокі Люары