open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ваўчанскі раён

**Ваўчанскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Ваўчанск.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Харкаўскай вобласьці
Шаўчэнкаўскі раён (Харкаўская вобласьць)

**Шаўчэнкаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Шаўчэнкавэ.

Катэгорыя:Раёны Харкаўскай вобласьці
Золачаўскі раён (Харкаўская вобласьць)

**Золачаўскі раён** () — колішнія адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Харкаўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Золачаў.


Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 2020 годзе
Бярдзянскі раён

**Бярдзя́нскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Запароскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Бярдзянск.
Прыморскі раён

**Прыморскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Запароскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Прыморск.

Катэгорыя:Раёны Запароскай вобласьці
Чарнігаўскі раён (Запароская вобласьць)

**Чарні́гаўскі раё́н** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтры Запароскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Чарнігаўка.

Катэгорыя:Раёны Запароскай вобласьці
Якімаўскі раён

**Якімаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Запароскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Якімаўка.

Катэгорыя:Раёны Запароскай вобласьці
Більмацкі раён

**Більмацкі раён** (; да 2016 году — *Куйбышаўскі раён*) — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Запароскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак гарадзкога тыпу Більмак.
Уніё Эспартыва Санта-Калёма

«**Уніё Эспартыва**» () — андорскі футбольны клюб з гораду Санта-Калёмы. Заснаваны ў 1986 годзе. Чэмпіён Андоры (2024) і чатырохразовы ўладальнік Кубка Андоры (2013, 2016, 2017, 2024).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Санта-Калёма
Кастусь Каліноўскі (неадназначнасьць)

**[[Кастусь Каліноўскі]]** — беларускі шляхціч, адзін з кіраўнікоў паўстаньня 1863—1864 гадоў.

## Творы
* «Кастусь Каліноўскі сярод паўстанцаў 1863 году» — карціна
* «Кастусь Каліноўскі» — драма
* «Кастусь Каліноўскі» — опэра
* «Кастусь Каліноўскі» — трагедыя
* «Кастусь Каліноўскі» — фільм

## Гісторыя
* Кастусь Каліноўскі ў гістарыяграфіі

## Глядзіце таксама
* Каліноўскі
* Каліноўскія
Вітольд Міладоўскі

**Віто́льд Феафі́лавіч Міладо́ўскі** (1837?, Наваградзкі павет — 1863, Іркуцк) — удзельнік паўстаньня 1863—1864, інжынэр-прапаршчык расейкай арміі.

Належаў да ваенна-рэвалюцыйнай арганізацыі ў Пецярбургу. Пасьля пачатку паўстаньня супраць расейскага панаваньня ў сакавіку 1863 году вярнуўся на радзіму, дзе ў красавіку ўзначаліў сфармаваны ў Налібоцкай пушчы паўстанцкі атрад Наваградзкага павету і на чале яго 22 траўня ўдзельнічаў у Мілавідзкай бітве (Слонімскі павет), якая скончылася перамогай паўстанцаў. Згодна з загадам Уладзіслава Борзабагатага, паўстанцкага камісара Наваградзкага павету, Наваградзкі атрад вырашыў вярнуцца ў Наваградзкі павет. Аднак гэта не ўдалося, 28 чэрвеня апошняя ацалелая частка атраду на чале зь Міладоўскім пацярпела паразу паміж вёскамі Драчылава і Ігнатава.

Міладоўскі быў арыштаваны і сасланы ў Сыбір.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Высланыя ў Сібір
Канстанцін Кашыц

**Канстанці́н Ка́шыц** (1828—1881) — пісьменьнік, кандыдат дыпляматычных навук, стваральнік рыфмаваных сатыраў, якія выдаваў пад псэўданімамі *«Загадка», «Крыжык», «Дагератып», «Пастка»*, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія
Скончыў Тартускі ўнівэрсытэт. Валодаў Тарновам, Белагрудай, Малым Вольжавам. Яшчэ ў час паўстаньня на зямлі Канстанціна Кашыца быў устаноўлены помнік (крыжы) загінулым у баі паўстанцам. Прыхільнік «белых»; зь вясны 1863 г. паўстанцкі цывільны начальнік Наваградзкага павету, актыўна супраціўляўся разгортваньню паўстаньня. Пасьля арышту (17.6.1864) даў падрабязныя паказаньні пра арганізацыю. За ўдзел у паўстаньні да 1866 у ссылцы ў Казанскай губэрні. 25.5.1866 вымушаны быў «дабраахвотна» падпісаць акт продажу маёнтку Тарноўшчына з фальваркамі Рубікі, Шчытнікі, Белагруда, Чыжэўшчына, Банцавічы, усяго каля 2500 дзесяцінаў зямлі расейскаму палкоўніку, удзельніку здушэньня паўстаньня, пазьней генэрал-лейтэнанту, Зьмітру Маўрасу, за  рублёў і дом у Рызе ацэначным коштам  руб.

## Крыніцы й заўвагі

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1828 годзе
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Высланыя
Катэгорыя:Памерлі ў 1881 годзе
Замойскі

**Замо́йскі:**
* Андрэй Артур Замойскі (1800—1874) — польскі дзяржаўны дзяяч
* Андрэй Геранім Замойскі (1716—1792) — канцлер вялікі каронны
* Аўгуст Замойскі (1811—1899) — граф, шосты сын Станіслава Косткі
* Марцін Замойскі (ак. 1637—1689) — падскарбі вялікі каронны, ваявода брацлаўскі, падольскі, люблінскі
* Марцін Замойскі (нар. 1947) — дзяяч самакіраваньня, прэзыдэнт Замосьця, ваявода замойскі
* Пётар Замойскі (1896—1958) — савецкі пісьменьнік
* Томаш Замойскі (1594—1638) — шляхціч, магнат
* Уладыслаў Замойскі (1803—1868) — польскі дзяржаўны і вайсковы дзяяч
* Ян Замойскі (1541—1605) — польскі дзяржаўны дзяяч, гетман
* Ян Сабепан Замойскі (1627—1665) — ваявода сандомірскі і кіеўскі

**Іншыя**
* Замойскі павет
* Дэканат замойскі (польска-каталіцкі)
* Дэканат замойскі (рымска-каталіцкі)

## Глядзіце таксама
* Замойскія
* Кодэкс Замойскага
Мэдард Скачынскі

**Мэдард Скачынскі** — паўстанцкі начальнік Пружанскага павету, уласьнік маёнтку ў Пружанскім павеце Гарадзенскай губэрні.

Прыняў разам з сынамі дзейсны ўдзел ў паўстаньні 1863—1864 гадоў. Ён сам адвёз сваіх сыноў Фелікса і Аляксандра на зборны пункт ў лясах каля Седлецы, якія далучыліся да аддзелу Густава Стравінскага.

У верасьні 1863 году ўсю сям’ю Скачынскіх заарыштавалі і прывезьлі ў Пружаны. Медарда вайсковы суд прыгаварыў да сьмерці, але потым, па пазбаўленьні ўсіх правоў стану і канфіскацыі маёмасьці ён быў сасланы ў Сыбір на катаржную працу на рудніках на 20 гадоў. Па прыбыцьці ў Іркуцк 30 сьнежня 1866 году быў адпраўлены ў Аляксандраўскі вінакурны завод. Яшчэ ў 1866 годзе тэрмін пакараньня быў скарочаны на палову. У 1868 годзе ад працаў быў вызвалены з накіраваньнем на пасяленьне ва Ўсходняй Сыбіры. Па хадайніцтву сыноў у 1871 годзе быў перамешчаны ў Томск для сумеснага зь імі пражываньня. У 1873 году ізноў быў у Іркуцку. У 1874 годзе яму былі вернутыя ранейшыя правы і дадзены дазвол на жыхарства ў Казанскай губэрні.

## Глядзіце таксама
* Скачынскія

## Літаратура
* Казарян П. Л. Численность и состав участников польского восстания 1863—1864 гг. в якутской ссылке. Якутск. 1999. С. 30, 40

Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Высланыя ў Сібір
Кастусь Каліноўскі (опэра)

«**Касту́сь Каліно́ўскі**» — беларуская опэра героіка-рамантычнай тэматыкі ў 4-х дзеях, 7 карцінах. Кампазытар — Дзьмітры Лукас, лібрэта — Міхась Клімковіч.

## Мінуўшчына
Упершыню пастаўленая 7 лістапада 1947 году на сцэне Дзяржаўнага тэатру опэры і балету БССР. Рэжысэры Барыс Мардвінаў і Ўладзімер Шахрай, дырыгент Анісім Брон, мастак Сяргей Нікалаеў, хормайстар Георгі Пятроў, балетмайстар Канстанцін Мулер.

18 лютага 1949 року пабачыла сьвет новая рэдакцыя пад кіраўніцтвам дырыгента Ільлі Гітгарца. Рэжысэр, мастак і балетмайстар тыя самыя, хормайстры Язэп Абраміс і Т. Арлова.

У апошняй аркестровай рэдакцыі пастаноўка выйшла ў 1950.

У 1967 Менская народная опэрная студыя Палацу культуры Белсаўпрофу паказала опэру ў філіі МХАТу ў Маскве.

## Акторы
* Кастусь Каліноўскі — Мікалай Сярдобаў
* Марыя Грагатовіч — Ларыса Александроўская
* Вольга — Вера Малькова
* Мечыслаў — В. Лапін
* Мураўёў — А. Бялоў
* Лосеў — В. Мегарскі
* Афіцэр — Я. Шаціхін
* Вярыга — В. Шкляр
* Пан — К. Пуроўскі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Опэры на беларускай мове
Опэра
Грынёўка

Назву **Грынёўка** маюць:

* Грынёўка — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Грынёўка — вёска ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласьці
Людвік Зьвяждоўскі

**Людвік Зьвяждоўскі** (прозьвішча **Тапор** 11 сьнежаня 1829, Вільня — 23 лютага 1864, мястэчка Апатаў, Калішскае ваяводзтва, Царства Польскае) — капітан расейскай арміі, сябра тайнага таварыства Зыгмунта Серакоўскага, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў Вільні ў сям’і чыноўніка. У войску з 1845. Скончыў Акадэмію Генштаба ў Санкт-Пецярбурзе ў чыне паручніка інжынэрных войск. З 1860 г. на службе ў Вільні. Быў прадстаўніком «чырвоных» ў Вільні. Да кастрычніка 1862 году ўзначальваў віленскі паўстанцкі цэнтар (Камітэт Руху, Літоўскі правінцыяльны камітэт), меў уплыў на таварыства рускіх афіцэраў ў Польшчы. Пасьля быў пераведзены ў Маскву. Падчас паўстаньня камандаваў паўстанцкім аддзелам у Магілёўскай губэрні, які быў сабраны з студэнтаў Горы-Горацкі земляробчага інстытута. Яму нават удалося на непрацяглы тэрмін захапіць Горкі. 6 траўня 1863 ягоны аддзел уступіў у бой з расейскімі войскамі і пацярпеў паразу. Сутыкнуўшыся зь нядобразычлівасьцю ды нежаданьнем ваяваць з боку тутэйшых жыхароў, распусьціў свой аддзел ды выехаў у Царства Польскае. Тут быў прызначаны галоўнакамандуючым войскамі Сандамірскага ваяводзтва, а таксама — кіраўніком дывізіі кракаўскай II-га Корпусу. Удзельнік другой бітвы пад мястэчкам Апатаў 21 лютага 1864 году.

Паранены ў баі, захоплены на наступны дзень казачым патрулём, быў пакараны на сьмерць на рынку ў мястэчку Апатаў 23 лютага 1864 году.

## Крыніцы й заўвагі

;Заўвагі

## Літаратура
*  
* Кісялёў Г.В. Звяждоўскі Людвік Міхайлавіч //Энцыкляпэдыя гісторыі Беларусі. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. ISBN 985-11-0041-2. — c.435.
* ZWIERZDOWSKI Ludwik // Wielka Encyklopedia Powszechna.Wyd. PWN 1969. T.12. Usa-Ż. 
* Stefan Kotarski „Opatów w latach 1861 – 1864” .  — Opatów,1935. 
* Stefan Cieszkowski „Pomnik Majora Ludwika Zwierzdowskiego” // „Ziemi Opatowskiej”. — 1988. — №4. 

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія Зьвяждоўскага на старонках «Wielkiej Encyklopedii Powrzechnej» 
* Жыцяпіс маёра Людвіка «Топор»-Зьвяждоўскага, героя бітвы Апатоўскай 
* Людвік Міхайлавіч Звяждоўскі (1829-1864). "Тапор"// "Сьвіслацкія аркушы"
* Ліўшыц, Уладзімір. Адзін з герояў рамана Караткевіча. Паглядзіце на гісторыю кіраўніка горацкіх паўстанцаў у 1863-1864 гадах // https://web.archive.org/web/20200111102659/https://horki.info/news/13504.html

Катэгорыя:Памерлі ў 1864 годзе
Катэгорыя:Расейскія вайскоўцы
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Воўк (сузор’е)

**Воўк** () — сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба. Воўк быў адным з 48 сузор’яў, пералічаных Пталемэем і застаецца адным з 88 сучасных сузор’яў. Разьмешчана між Цэнтаўрам і Скарпіёнам.

## Адметнасьці

### Зоркі
Воўк ня ўтрымлівае надта яскравых зорак, але ў ім месьцяцца каля 30 зорак 2-й і 3-й зорнай велічыні, а таксама 70 зорак, большых за 6-ю, у ліку якім ёсьць падвойныя і кратныя зорныя сыстэмы. Патрык Мур у сваім каталёгу даў найярчэйшым зоркам наступныя імёны: *Мэнь* () — α Воўка, *Кэ Кўань* () — блакітнаму гіганту β Воўка.

Большасьць найярчэйшых зорак адносіцца да OB-асацыяцыі Скарпіёна-Цэнтаўра.

### Аб’екты глыбокага космасу
Паводле розных крыніцаў, з 30 красавіка на 1 траўня 1006 году звышновая SN 1006 знаходзілася ў сузор’і Воўка.

## Гісторыя і міталёгія
У даўнія часы сузор’е разглядалася як астэрызм у сузор’і Цэнтаўра і абазначала адвольную жывёлу, прынесеную ў ахвяру Цэнтаўру. Ад сузор’я гэты кавалак неба не адасаблялі да Гіпарха Нікейскага, які назваў сузор’е *Therion* () у 200-х гадох да н. э. Але і да Пталемэя сузор’е не асацыявалася зь нейкай пэўнай жывёлай — назва «Воўк» зьявілася ў лацінскім перакладзе пталемэеўскіх працаў.

Імаверна, што грэцкае сузор’е насамрэч паходзіла з бабілёнскай фігуры, вядомай пад назвай «Разьюшаны пёс» (UR.IDIM). Гэта была дзіўная пачвара з галавой і целам ад чалавека, і нагамі і хвастом ад ільва (клінапісны знак *UR* любую драпежную жывёлу: ільва, воўка, сабаку і іншых). У вядомых крыніцах яе знаходзілі разам з богам Сонца і іншай міталягічнай істотай, чалавекам-зубром, што, магчыма, і паўплывала на грэцкае сузор’е Цэнтаўра.

## Крыніцы


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Міхал Аскерка

**Міхал Аске́рка** (1836, Менск — 10 траўня 1864, Магілёў) — беларускі шляхціч, лекар, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў. Быў паўстанцкім камісарам на абшарах Менскай і Магілёўскай губэрняў.

## Біяграфія
Належаў да старажытнага каталіцкага шляхецкага роду Аскеркаў. Нарадзіўся ў сям’і двараніна Андрэя Аскеркі і Марыі Горват. Скончыў Слуцкую гімназію, мэдычны факультэт Маскоўскага ўнівэрсытэту (1860). Працаваў лекарам у Магілёве, у тым ліку выконваў абавязкі хатняга лекара ў багатых землеўласьнікаў.

З 1862 году пакінуў дзяржаўную службу і працаваў хатнім лекарам у Сеньненскім і Ашмянскім паветах, удзельнічаў у стварэньні паўстанцкіх арганізацыяў на тэрыторыі Магілёўскай губэрні. Належаў да партыі «чырвоных», трымаў сувязь зь віленскімі паўстанцамі, з Кастусём Каліноўскім. Як камісар паўстанцаў на абшарах Магілёўскай губэрні разам зь Людвікам Зьвяждоўскім узначаліў там узброенае паўстаньне. Паўстаньне на Магілёўшчыне пачалося 5 траўня 1863 году, але хутка пацярпела паразу. З пачатку траўня змагаецца на абшарах Менскай губэрні (Менск і Ігуменскі павет). У жніўні пераняў ад Баляслава Сьвентаржэцкага функцыі паўнамоцнага паўстанцкага камісара Менскай губэрні. Пабываў у шматлікіх паўстанцкіх аддзелах, падымаў баявы дух, дапамагаў зброяй, замежнымі пашпартамі. Арганізаваў выезд за мяжу некалькіх паўстанцаў. Па заданьні Кастуся Каліноўскага ў кастрычніку 1863 разам з І. Ямантам арганізаваў паўстанцкую адміністрацыю Менскай губэрні. Ратуючыся ад рэпрэсіяў, выяжджае ў Санкт-Пецярбург. 21 кастрычніка на станцыі Астроўская быў арыштаваны з падробленым пашпартам. У час допытаў ў Санкт-Пецярбургу і Магілёве адмаўляўся даваць паказаньні. Але яго паплечнікі, якім сказалі, што ён памёр, раскрылі ролю Міхала Аскеркі ў паўстаньні. 22 красавіка 1864 году віленскі генэрал-губэрнатар Міхаіл Мураўёў падпісаў сьмяротны вырак.

Ён быў расстраляны 10 траўня 1864 году ў Магілёве, нягледзячы на тое, што родныя і сябры здолелі атрымаць ад Мураўёва дакумэнты пра зьмякчэньне прысуду. Але паведамленьне пра скасаваньне сьмяротнага пакараньня было накіравана ў Магілёў у вечар пасьля экзэкуцыі.

Дадзеная калізія апісана Ўладзімерам Караткевічам у рамане «Нельга забыць» («Леаніды ня вернуцца на зямлю»).

## Крыніцы

## Заўвагі

## Літаратура
* J.S. (Obiezlerska J.) Ostatnie chwile Michała Oskierki. // Goniec Wilenski. — 1908. — №1,3,4
* Кісялёў Г. В. Аскерка Міхал Андрэевіч //  — с. 216—217
* *Rok 1863. Wyroki śmierci. Wydane pod redakcją Wacława Studnickiego nakładem i drukiem Ludwika Chomińskiego w Wilnie. Księgarnia Stow. Nauczycielstwa Polskiego. Tow. Wyd. «Ignis», Warszawa*, вэрсія алічбаваная ў Інтэрнэце, s. 81 электронная вэрсія.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Міхал Аскерка (1836—1864) // Арлоў Ул. Імёны Свабоды на сайце Радыё Свабода

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1836 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Слуцкай гімназіі
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Беларуская шляхта
Катэгорыя:Памерлі ў Магілёве
Катэгорыя:Памерлі 10 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1864 годзе
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Расстраляныя
Вялікі Пёс

**Вялі́кі Пёс** () — адно з 88 сучасных сузор’яў, якое паходзіць з Старажытнай Грэцыі і было пералічанае ў «Альмагесьце» Пталемэя, астранома II стагодзьдзя. Міталягічна, Вялікі Пёс — адзін з псоў, што дапамагаюць у паляваньні Арыёну (побач з Малым Псом). У сузор’і Вялікага Пса знаходзіцца зорка Сырыюс (α Вялікага Пса) — падвойная зорка, ня толькі найярчэйшая ў сузор’і, але і ва ўсім начным небе — мае бачную зорную велічыню m. Сваёй яскравасьцю яна абавязаная і блізкаму разьмяшчэньню адносна Сонечнай сыстэмы: знаходзячыся за  ад Сонца, Сырыюс зьяўляецца 5-й найбліжэйшай зоркай. Наадварот, іншыя яскравыя аб’екты сузор’я найчасьцей — аддаленыя яскравыя і звышгіганты. Так, Адара (ε Вялікага Пса), другая паводле яскравасьці зорка Вялікага Пса, мае зорную велічыню . За ёй ходам ідзе Вэзэн (δ CMa) — , Мірцам (β CMa) — , і Алюдра (η CMa) — . Чырвоны звышгігант VY Вялікага Пса — адна з найбуйнейшых зорак, вядомых навуцы.

## Характарыстыка
Вялікі Пёс — сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба, якое ў паўднёвым паўшар’і можна назіраць улетку, а ў паўночным — зімою. Мяжуе з Адзінарогам на поўначы (разьдзяляе Вялікага Пса з Малым Псом), Кармою на ўсходзе й паўднёвым усходзе, Голубам на паўднёвым захадзе, і Зайцам на захадзе. Трохлітарнай абрэвіятурай паводле вызначэньня IAU ад 1922 году зьяўляецца *CMa*. Афіцыйныя граніцы сузор’я, як яны былі вызначаныя Эжэнам Дэльпортам у 1930 годзе, уяўляюць сабой 4-кутнік. У экватарыяльнай сыстэме каардынат каардынаты простага ўзьняцьця межаў ляжаць паміж  і , а каардынаты схіленьня — паміж  і . На небе Вялікі Пёс займае плошчу 380 кв. градусаў і мае 43-е месца сярод сузор’яў паводле плошчы. Кульмінацыі сузор’е дасягае кожны год 4 красавіка а 21 гадзіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Ігнат Будзіловіч

**Ігнат Мартынавіч Будзіло́віч** (1841, Валынская губэрня — 28 жніўня 1863, Ворша; псэўданімы: *Каткоў*, *Ян Піховіч*) — удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія
Зь небагатай шляхты. У 1859 годзе скончыў Кіеўскі кадэцкі корпус, служыў падпаручнікам у лейб-гвардзейскім Кацярынаслаўскім палку ў Маскве. Далучыўся да рэвалюцыйнай арганізацыі, падтрымліваў цесныя сувязі з Людвікам Зьвяждоўскім, паплечнікам Кастуся Каліноўскага, які быў пераведзены па службе з Вільні ў Маскву. У красавіку 1863 году ўцёк з вайсковай часткі і са Зьвяждоўскім выехаў на Магілёўшчыну для арганізацыі паўстанцкіх атрадаў. Пад псэўданімамі *Каткоў* і *Ян Піховіч* узначаліў паўстанцкі атрад у Аршанскім павеце. Наступаў на Бабінавічы і Лёзна. У канцы красавіка 1863 году пад Пагосьцішчамі атрад І. Будзіловіча ўступіў у бой з царскімі войскамі і быў разьбіты. Будзіловіча арыштавалі, пасьля чатырохмесячнага сьледзтва ён быў асуджаны ваенным судом да расстрэлу. Прысуд быў прыведзены ў выкананьне 28 жніўня 1863 году ў Воршы.

## Літаратура
* В. (Ратч). Очерки мятежного движения в Могилевской губернии в 1863 г. — Вильно, 1865
*Дьяков В. А. Деятели русского и польского освободительного движения в царской армии 1856—1865 гг.: Биобиблиографический словарь. — М., 1967
* Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т.3. Кн.1. — Мн:, 2003

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1841 годзе
Катэгорыя:Расейскія вайскоўцы
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Памерлі 28 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1863 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Воршы
We Three Kings

«**We Three Kings**» (), арыгінальная назва «**Three Kings of Orient**» (), таксама вядомая як «**The Quest of the Magi**» () — калядка, складзеная амэрыканскім сьвятаром Джонам Генры Гопкінсам-малодшым.

Упершыню гімн апублікаваны ў ягоным зборніку «Калядкі, гімны і сьпевы» ў 1863 року. Аднак датай стварэньня лічыцца 1857, бо ў той час Джон Генры Гопкінс быў дыяканам Япіскапальнае царквы і ладзіў сьвяточныя тэатральныя пастаноўкі для студэнтаў Агульнай тэалягічнай сэмінарыі ў Нью-Ёрку. Падчас падрыхтоўкі пастаноўкі на Раство ён і стварыў «Мы тры каралі».

Мэлёдыя гімну падобная да народнай. Акрамя таго, Гопкінс не здаволіўся простым пераказам каляднай гісторыі пра прыход мудрацоў на паклон да Дзіцяткі Ісуса. Апошні куплет прысьвечаны Ўваскрэсеньню.

## Тэкст

We three kings of Orient are;
Bearing gifts we traverse afar,
Field and fountain, moor and mountain,
Following yonder star.

;Прыпеў
:O star of wonder, star of light,
:Star with royal beauty bright,
:Westward leading, still proceeding,
:Guide us to thy perfect light.

Born a King on Bethlehem’s plain
Gold I bring to crown Him again,
King forever, ceasing never,
Over us all to reign.

;Прыпеў

Frankincense to offer have I;
Incense owns a Deity nigh;
Prayer and praising, voices raising,
Worshipping God on high.

;Прыпеў

Myrrh is mine, its bitter perfume
Breathes a life of gathering gloom;
Sorrowing, sighing, bleeding, dying,
Sealed in the stone cold tomb.

;Прыпеў

Glorious now behold Him arise;
King and God and sacrifice;
Alleluia, Alleluia,
Sounds through the earth and skies.

;Прыпеў


## Крыніцы

## Літаратура

* 

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя выданьняў песьні
* Ноты на *Cantorion.org*

Катэгорыя:Калядкі
Катэгорыя:Хрысьціянскія гімны
Катэгорыя:Тры мудрацы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1857 годзе
Тры каралі (неадназначнасьць)

**Тры каралі́** (***тры мудрацы***, ***тры цары***) могуць азначаць:

## Літаратура
* Тры каралі, або тры мудрацы ў Эвангельлі паводле Мацьвея
** Сьвята Трох Каралёў — сьвята, прысьвечанае пакланеньню Трох каралёў Дзіцятку Ісусу
* Трэцяя кніга Царстваў — кніга Старога Запавету

## Мінуўшчына
* Бітва трох каралёў, або *Бітва пад эль-Ксар-эль-Кебіры* — перамога мараканцаў над партугальцамі ў 1578 року
* Тры каралі — антынацысцкая арганізацыя ў Чэхіі ў часе Другой сусьветнай вайны

## Музыка
* Тры каралі блюзу: Альбэрт Кінг, Фрэдзі Кінг і Бі Бі Кінг
* «Мы тры каралі» — калядка, складзеная вялебным Джонам Генры Гопкінсам-малодшым

## Тапонімы
* Астравы Трох каралёў — астравы ў Новай Зэляндыі
* Тры мудрацы — падводныя вульканы ў Ціхім акіяне

## Фільмы
* «Тры каралі» — нямое брытанска-нямецкае кіно 1929 року
* «Тры каралі» — чэскі тэлесэрыял, прысьвечаны дзейнасьці аднайменнай антынацысцкай арганізацыі
* «Тры каралі» — амэрыканская ваенная камэдыя 1999 року, прысьвечаная падзеям пасьля вайны ў Іраку
* «Тры каралі» — малаяламскі камэдыйны фільм 2011 року
Нацыянальны ўрад (1863—1864)

**Нацыянальны ўрад** — вярхоўны орган улады, які дзейнічаў падчас паўстаньня 1863—1864 гадоў на землях былой Рэчы Паспалітай.

Часовы нацыянальны ўрад быў утвораны ў ноч з 22 на 23 студзеня 1863 году ў выніку рэарганізацыі Цэнтральнага нацыянальнага камітэту, зьяўляўся найвышэйшым органам выканаўчай улады за часамі паўстаньня 1863—1864 гадоў. 22 студзеня Часовы нацыянальны ўрад выдаў Маніфэст пра пачатку паўстаньня, прыняў пастанову аб вызваленьні сялянаў ад прыгону (пры ўмове падтрымкі паўстаньня). Урад прапанаваў Людвіку Мераслаўскаму заняць пасаду **дыктатара** паўстаньня. Але пасьля дзьвюх няўдалых сутычак з расейскімі войскамі ён падаў у адстаўку. Пасьля пераходу ініцыятывы ў рукі «белых» Часовы нацыянальны ўрад быў перайменаваны ў Нацыянальны ўрад.

Нацыянальны ўрад быў адначасова і найвышэйшым заканадаўчым і выканаўчым органам улады паўстанцаў, была створана свая спэцслужба, якая адказвала, сярод іншага, за збор падаткаў, працу тайнай пошты, цэнзуру прэсы.

Нацыянальны ўрад прыпыніў сваю дзейнасьць 10 красавіка 1864 году ў выніку арышту апошняга дыктатара паўстаньня Рамуальда Траўгута.

## Сьпіс кіраўнікоў Нацыянальнага ўраду (1863—1864)

Катэгорыя:Паўстаньне 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1863 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1864 годзе
Winter Carols

***Winter Carols***&nbsp;— шосты студыйны альбом брытанска-амэрыканскага фолк-рок-гурту Blackmore’s Night, прысьвечаны каляднай тэматыцы. Выдадзены ў 2006 року.

Атрымаў узнагароду New Age Reporter Lifestyle Music Award за найлепшы сьвяточны альбом.

## Сьпіс кампазыцыяў
# «Hark the Herald Angels Sing / Come All Ye Faithful» (народная) — 3:50
# «I Saw Three Ships» (нар.) — 2:40
# «Winter (Basse Dance)» (Рычы Блэкмар) — 3:07
# «Ding Dong Merrily on High» (нар.) — 3:16
# «Ma-O-Tzur» (нар.) — 2:19
# «Good King Wenceslas» (нар.) — 4:44
# «Lord of the Dance / Simple Gifts» (Сыдні Картэр / Джозэф Брэкет) — 3:34
# «We Three Kings» (нар.) — 4:48
# «Wish You Were Here» (Leskelä Teijo) — 5:02 (перазапіс з альбому «Shadow of the Moon»)
# «Emmanuel» (нар.) — 3:32
# «Christmas Eve» (Р. Блэкмар, Кэндыс Найт)- 4:20
# «We Wish You a Merry Christmas» (нар.) — 1:21

## Удзельнікі запісу
* Рычы Блэкмар — аранжыраваньне, гітара, мандоля, нікельгарпа, колавая ліра, пэркусія
* Кэндыс Найт — сьпеў, шалмай, тын ўісл
* Пэт Рэган — прадусаваньне, аранжаваньне, клявішныя
* Робэрт Кур’яна — бас
* Мэдлін і Нэнсі Познэры — гарманічны сьпеў
* Дэвід Бараноўскі — клявішныя
* Сара Стэйдынг — скрыпка
* Антон Фіг — ударныя
* Альбэрт Данэман — дуда, бэк-вакал
* Іен Робэртсан і Джым Мангард — бэк-вакал

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрвію з Кэндыс Найт
* Інтэрвію з «Blackmore’s Night»

Катэгорыя:Альбомы «Blackmore’s Night»
Антон Баранцэвіч

**Антон Казіміравіч Баранцэвіч** (30 студзеня 1837, в. Кірклішкі, Ашмянскі павет, Віленская губэрня — 26 студзеня 1918, Львоў, Украіна) — адзін з кіраўнікоў паўстаньня 1863—1864 гадоў у Гарадзенскай губэрні .

## Біяграфія
Бацька — Казімер Баранцэвіч, арандатар, маці — Вікторыя Рымкевічоўна.

З 1857 году — у расейскім войску, служыў у званьні падпаручніка ў Лібаўскім пяхотным палку ў Беластоку.

Пасьля пачатку паўстаньня ўвайшоў у сфармаваны атрад з 300 чалавек на чале з палкоўнікам Ануфрыям Душынскім, які аб’явіў аб сваім падпарадкаваньні Валерыю Ўрублеўскаму. У бітве пад Валіламі Антоні Баранцэвіч камандаваў Другой стралецкай ротай левага флангу.

Неўзабаве згодна з загадам Нацыянальнага Ўраду пад кіраўніцтва Баранцэвіча перайшоў паўстанцкі атрад, які злучыўся з атрадам братоў Багуслава і Юльяна Эйтміновічаў. Аб’яднаны атрад далучыўся да галоўных фармаваньняў Караля Крысінскага і Валерыя Ўрублеўскага.

22 жніўня 1863 году Баранцэвіч атрымаў званьне паўстанцкага капітана і пачаў дзейнічаць пад непасрэдным кіраўніцтвам Урублеўскага, а пазьней станаў яго даверанай асобай. А. Бранцэвіч прымаў удзел у бітвах пад Цеханоўцам, Зязюліным, Расошшу, Калянам, Гарбовам, Малай Буковай, Лубкамі і іншымі.

Нягледзячы на няроўнасьць сілаў, паўстанцы працягвалі змаганьне. 19 студзеня 1864 году ў бітве пад Карыбутавай Руткай аддзелы Валерыя Ўрублеўскага былі разгромленыя расейцамі. Разам зь некалькімі іншымі ацалелымі паўстанцамі Баранцэвіч перайшоў дзяржаўную мяжу і трапіў у Галіцыю.

У хуткім часе Баранцэвіч пераехаў ў Парыж, дзе працаваў ў чыгуначным бюро. У 1869 годзе ён вярнуўся ў Галіцыю і ўладкаваўся на будове чыгункі. У 1913 годзе выйшаў на пэнсію і пераехаў ў Львоў.

У 1903 годзе ў Львове выдаў кнігу ўспамінаў «Апошнія дні коннага літоўскага атраду» ().

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Баранцэвіч Антоні

## Літаратура
* Ostatnie dnie konnego litewskiego oddziału // W 40-stą rocznicę powstania styczniowego. Lwów, 1903.
* Księga Pamiątkowa w czterdziestą rocznicę powstania r.1863—1864. Lwów, 1904
* Polski Słownik Biograficzny. Tom I. Polska Akademja Umiejętności. Kraków, 1935. S. 269-270
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Том 1. «Беларуская энцыклапедыя». Мінск, 1993. С. 303

Катэгорыя:Нарадзіліся 30 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1837 годзе
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Памерлі 26 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Львове
Ганчакі (сузор’е)

**Ганчакі́**, **Гончыя Псы** () — невялікае сузор’е, знаходзіцца ў паўночнай частцы зорнага неба. Было прапанаванае Ёганам Гэвэліюсам у XVII стагодзьдзі. Графічна найчасьцей Ганчакі выяўляюцца як сабакі Валапаса, які ёсьць побач.


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўночныя сузор’і
Шэфілд Ўэнздэй

«**Шэфілд Ўэнздэй**» () — ангельскі футбольны клюб з гораду Шэфілд. Заснаваны ў 1867 годзе. Чатырохразовы чэмпіён Ангельшчыны, трохразовы ўладальнік Кубка Ангельшчыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Шэфілд
Малыя Бортнікі

Назву **Малыя Бортнікі** маюць:

* Малыя Бортнікі — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Малыя Бортнікі — пасёлак у Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці
Адам Улодэк

**Ада́м Вло́дэк** (; 8 жніўня 1922, Кракаў — 19 студзеня 1986, тамсама) — польскі паэт, рэдактар, перакладнік.

## Жыцьцяпіс
Дабраахвотнікам браў удзел у Верасьнёўскай кампаніі 1939. У часе нямецкай акупацыі дзейнічаў у культурным падпольлі, быў рэдактарам «Biblioteki Poetyckiej» (1943—1945). Па вайне працаваў рэдактарам у кракаўскай прэсе, між іншага ў «Dzienniku Polskim» і «Dzienniku Literackim» (1953—1954).

У красавіку 1948 ажаніўся зь Віславай Шымборскай; жылі ў Доме літаратараў на вул. Крупнічай, 22. Шлюб скончыўся разводам у 1954. Пад ягоным уплывам Віслава Шымборска прыняла камуністычны сьветапогляд, у 1950 року разам далучыліся да ПАРП. У 1957 року, аднак, Влодэк выйшаў з партыі (Шымборска — у 1966).

Памёр у Кракаве, пахаваны на Ракавіцкіх могілках (квартал M, шэраг 2).

## Творчасьць
Адам Влодэк выдаў 10 зборнікаў вершаў і іншых твораў:
* *Wiązanka jaskrów* (кансьпірацыйнае выданьне, 1944),
* *Arkusz poetycki* (кансьпірацыйнае выданьне, 1944),
* *Najcichszy sztandar* (кансьпірацыйнае ананімнае выданьне 1944, кніжнак 1945),
* *Mruczek w butach* (1948, ілюстрацыі Віславы Шымборскай),
* *Z trzynastu lat: 1939—1952* (1953),
* *Uważnie mijam* (1963),
* *Wiersze wybrane* (1973).,
* *Prezent. Wiersze dawne i nowe* (1989, пасьмяротнае выданьне),
* *Nasz łup wojenny* (1970, успаміны, пасьмяротнае выданьне).

Пераклаў творы Яна Піляржа, Власты Дворжачкавай, Францішка Галяса, Канстантына Бібля, Яраслава Сайфэрта, вершы расейскага паэта Уладзімера Маякоўскага, нямецкага Райнэра Марыі Рыльке і ангельскага Оскара Ўайлда.

Вершы Адама Ўлодка перакладзеныя на баўгарскую, чэскую, нямецкую, расейскую мовы.

## Памяць
У 2012 року згодна з тэстамэнтам Віславы Шымборскай была заснаваная прэмія імя Адама Влодка, якая ўручаецца маладым літаратарам. Першае ўганараваньне мела адбыцца ў 2013 року, аднак пасьля абнародаваньня інфармацыі пра супрацоўніцтва Адама Влодка з Управай бясьпекі ў 1950-я польскі Інстытут кнігі адмовіўся ўдзельнічаць у вызначэньні пераможцаў, пасьля чаго Фундацыя імя Віславы Шымборскай паведаміла, што ў гэтым року ўручэньне прэміі ня будзе ладзіцца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Вінцэнты Фабэр. «Сардэчнае слова пра паэта»

Катэгорыя:Польскія паэты
Катэгорыя:Польскія рэдактары
Катэгорыя:Польскія перакладчыкі
Влодэк

**Вло́дэк** — польскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Адам Влодэк (1922 — 1986) — польскі паэт, перакладнік
* Фэлікс Адам Ян Влодэк (1838 — ?) — удзельнік паўстаньня 1863 року на Пружаншчыне
Лявон Дамброўскі

**Ляво́н Дамбро́ўскі** (1844, Залешчыкі — ?) — землеўласьнік. Удзельнік паўстаньня 1863—1864 рокаў.

Змагаўся ў аддзелах Лелявеля (Марцін Барэлёўскі), графа , , . Удзельнічаў у баях пад  і .

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Высланыя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1844 годзе
Бохум (футбольны клюб)

«**Бохум**» () — нямецкі футбольны клюб з гораду Бохуму. Заснаваны ў 1848 годзе, то бок гэта робіць клюб адным з найстарэйшым спартовым клюбам у сьвеце. Двухразовы фіналіст Кубка Нямеччыны (1968, 1988). На сёньня ў спартовым клюбе «Бохума» налічваюцца 5 тысячаў сябраў. Сябраў уласна футбольнае сэкцыі налічваецца больш за 2,2 тысячаў. Акрамя футболу клюб мае каманды ў іншых відах спорту, як то дружыны па лёгкай атлетыцы, бадмінтоне, баскетболе, танцах, фэхтаваньні, гімнастыцы, гандболе, хакеі на траве, плаваньні, тэнісе, настольным тэнісе і валейболе.

## Гісторыя
«Бохум» лічыцца найстарэйшай спартовай арганізацыяй у сьвеце, бо, як сьцьвярджаецца, датай заснаваньня клюбу лічыцца 26 ліпеня 1848 году, калі у газэце *Märkischer Sprecher* зьявіўся артыкул з заклікам стварыць гімнастычны клюб. Спартовае таварыства было афіцыйна закладзенае 18 лютага 1849 году, але 28 сьнежня 1852 году дзейнасьць таварыства была забароненая паводле палітычных прычынах, але ўзнавіў сваю дзейнасьць 19 чэрвеня 1860 году. У 1904 годзе клюб быў рэарганізаваны, а футбольная каманда была створаная толькі 31 студзеня 1911 году.

У 1919 годзе клюб аб’яднаўся зь яшчэ адным спартовым таварыствам Бохума, але 1 лютага 1924 году аб’яднаны клюб быў падзелены на два. Першы зь іх меў толькі гімнастычны складнік, у той час як іншы ўлучаў усе іншыя віды спорту, як то футбол, лёгкая атлетыка, гандбол, хакей на траве і тэніс. За час панаваньня нацыстаў празь ціск уладаў клюбы зноў узьядналіся, а таксама да іхнага зьліцьця далучыўся бохумскі клюбу «Германія Форвэртс». З Другой сусьветнай вайной «Бохуму» ўсё цяжэй было працягваць свае выступы празь недахоп футбалістаў, цяжкасьці зь пераездамі і зьнішчэньнямі палёў праз бамбардаваньні хаўрусьнікаў антыгітлераўскае кааліцыі.

Не зважаючы на ​​высокі дух змаганьня, які заўсёды пераважаў у камандзе, яна ня здолела дамагчымя найвышэйшых посьпехаў праз прысутнасьць у Гаўлізе Вэстафаліі моцнага клюбу «Шальке-04», які на той час панаваў у нямецкім футболе. Найлепшым вынікам «Бохума» гэтага часу было 2 месца розыгрышы Гаўлігі сэзону 1938—1939 гадоў. Першыя паваенныя гады дружына спаборнічала ў ніжэйшых дывізіёнах. Толькі ў 1953 годзе «Бохум» дасягнула Абэрлігі Захаду, але затрымацца надоўга там клюб ня здолеў затрымацца. Наступныя гады клюб правёў з розным посьпехам у розных лігах, ажно ад аматарскай да найвышэйшай Абэрлігі. Першым важным дасягненьні гэтага часу сталася трапленьне ў фінал Кубка Нямеччыны 1968 году. У вырашальным матчы «Бохум» саступіў «Кёльну» зь лікам 4:1.

Клюб зноў прасунуўся ў Кубка Нямеччыны ў 1988 годзе, дзе зазнаў паразу зь лікам 0:1 ад франкфурцкага «Айнтрахту». З 1990-х гадоў каманда выбывала і вярталася ў Бундэсьлігу. Клюб фінішаваў на 5-м радку ў Бундэсьлізе ў 1996—1997 і 2003—2004 гадах, што давала яму правала на ўдзел у розыгрышах Кубка УЭФА. У 1997 годзе «Бохум» дакрочыў да трэцяга раўнду, дзе саступіў «Аяксу», а ў 2004 годзе нямецкая дружына выбыла паводле двубою з бэльгійскім «Стандардам».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бохум
Генэрал-губэрнатар

**Генэра́л-губэрна́тар** (, у такіх краінах, як Канада й Індыя *governor general*) — тэрмін, які пазначае прызначанага прадстаўніка кіраўніка дзяржавы ці ўрада для кіраваньня некаторай тэрыторыяй, звычайна ў каляніяльным кантэксьце. Гэты тытул выкарыстоўваецца Каронай у Каралеўствах Садружнасьці Нацыяў, ці ў краінах, якія былі брытанскім валоданьнем. Прыкладам можа служыць пост генэрал-губэрнатар Індыі, які існаваў з 1773 па 1950 год. *Прадстаўнік Кароны* — тэрмін, які выкарыстоўваецца ў розных канстытуцыях для пазначэньня генэрал-губэрнатара; нефармальна часта выкарыстоўваўся тэрмін *[[віцэ-кароль]]*.

Нідэрлянды таксама прызначаюць генэрал-губэрнатараў для заморскіх тэрыторыяў, напрыклад для Арубы й Антылаў.

Тытул выкарыстоўваўся ў Расейскай імпэрыі. У 1703—1917 гадох зьяўляўся вышэйшай пасадай мясцовай адміністрацыі; валодаў грамадзянскай і ваеннай уладай, з 1775 году ўзначальваў генэрал-губэрнатарства.

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Урад Расейскай імпэрыі
Аляксандар Вашкоўскі

**Алякса́ндар Вашко́ўскі** (; 1841, Тарнагруд — 17 лютага 1865, Варшава) — удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў, апошні начальнік Варшавы за часамі паўстаньня.

## Біяграфія
У пачатку 1860-х чалец Варшаўскай мескай адміністрацыі. У лютым 1863 году перадаў паўстанцам партыю зброі і штабных мапаў, а ў чэрвені таго ж году — зарганізаваў перадачу грашовых сродкаў Часоваму нацыянальнаму ўраду () прызначаных для Дзяржаўнага скарбу Расейскай імпэрыі (3,5 мільёну злотых ды 500 тысячаў рублёў). Быў апошнім начальнікам гораду Варшава, выконваў свае абавязкі з 10 сьнежня 1863 па 19 сьнежня 1864 году. Быў выпадкова арыштаваны 19 сьнежня 1864 году на вуліцы Выборчай (). Ён разумеў, што заняпад паўстанцкага руху незваротны, але, нягледзячы на тое, выдаваў указы, друкаваў адозвы, ствараючы эфэкт прысутнасьці паўстанцкай мескай адміністрацыі ў Варшаве. Ён ня меў пэўнага месца жыхарства, ночыў у будынку млына ў раёне Солец (), днём чытаў газэты ў кавярнях. Сьвядома не зьбіраўся выяжджаць з гораду.

Пазбаўленьне волі адбываў у 10 павільёне Варшаўскай цытадэлі. Ён быў павешаны 17 лютага 1865 году разам з Эмануілам Шафарыкам. Гэта было апошняе публічнае пакараньне паўстанцаў у Варшаве.

## Памяць

Постаці Вашкоўскага прысьвечана апавяданьне Ўладзіслава Тарлецкага «Dwie głowy ptaka», якое апублікавана ў 1978 годзе ў зборніку апавяданьняў, прысьвечаных Студзеньскаму паўстаньню «Twarze 1863».

У гонар Аляксандра Вашкоўскага названа адна з вуліцаў Варшавы.

## Крыніцы й заўвагі

## Літаратура
* Stefan Król, *Cytadela Warszawska*, Książka i Wiedza, Warszawa 1978, s. 138. 
* Praca zbiorowa pod redakcją Grażyny Kieniewiczowej i Aliny Sokołowskiej *Od Agrykoli do Żywnego. Mały słownik patronów ulic warszawskich* Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza Warszawa 1968 s. 184 
* ''Вашкоўскі Аляксандр'' у Internetowa encyklopedia PWN 
* ''Вашкоўскі Аляксандр'' у Encyklopedia WIEM 
* ''Вашкоўскі Аляксандар'' у Encyklopedia Internautica 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1841 годзе
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Павешаныя
Катэгорыя:Вязьні Варшаўскай цытадэлі
Катэгорыя:Памерлі 17 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 1865 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Чытагонг

**Чытагонг** () — горад у Банглядэшы. Гэта галоўны порт краіны і другі горад паводле колькасьці насельніцтва, у якім пражывае 2 579 107 жыхароў, а насельніцтва аглямэрацыі складае каля 5 680 000 людзей.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Гарады Банглядэшу
Дамброўскі

**Дамбро́ўскі** (жаночы род: **Дамброўская**, множны лік: **Дамброўскія**) — прозьвішча.

## Носьбіты
* Лявон Дамброўскі (1844 — ?) — паўстанец 1863—1864 гадоў
* Яраслаў Дамброўскі (1836—1871) — польскі, расейскі ды францускі рэвалюцыянэр

## Іншае
* «Дамброўскі» — герб шляхецкі
* Дамброўскі раён

## Глядзіце таксама
* Дуброўскі
Апалён Кажанёўскі

**Апалён Каржанёўскі** (21 лютага 1820, с. Ганаратка, цяпер у Аратоўскім раёне Віньніцкай вобласьці, Украіна — 23 траўня 1869, Кракаў) — польскі паэт, перакладчык, драматург, удзельнік падрыхтоўкі паўстаньня 1863—1864 гадоў. Бацька ангельскага пісьменьніка-навэліста Джозэфа Конрада (Юзафа Каржанёўскага).

## Біяграфія
Паходзіў з польскага шляхецкага роду (гербу «Наленч»). Вучыўся ў гімназіях Камянца-Падольскага, Нямірава, Віньніцы, Жытоміра. З 1841 па 1846 вывучаў права і арыенталістыку ў Санкт-Пецярбурскім унівэрсытэце. Падчас Крымскай вайны рыхтаваў выбух паўстаньня ў тылах расейскага войска. У 1859 атабарыўся з сваёй радзінай у Жытоміры.

## Удзел ў падрыхтоўцы паўстаньня

З 1861 прымае ўдзел у падрыхтоўцы паўстаньня 1863—1864 гадоў у Варшаве, належыў да лягеру «чырвоных». Кантактаваў з Ігнацыем Хміеленскім. Быў галоўным арганізатарам патрыятычных маніфэстацыяў у Варшаве. Падрыхтаваў сьвяткаваньне юбілея падпісаньня Люблінскай уніі, маніфэстацыі пасьля сьмерці прымаса Антонія (Фіялкоўскага). 23 верасьня 1861 узначальваў акцыю па байкоце выбараў у мясцовую адміністрацыю. Быў аўтарам адозвы *«Да братоў палякаў, русінаў і літвінаў»*. Кіраваў маніфэстацыяй 10 кастрычніка 1861 ў Гародлі. Пасьля ўвядзеньня ў Варшаве 17 кастрычніка ваеннага становішча, быў ініцыятарам стварэньня гарадзкога камітэту. У ноч з 20 на 21 кастрычніка быў арыштаваны расейцамі і заключаны ў X павільёне Варшаўскай цытадэлі. У траўні 1862 асуджаны на высылку ў Волагду, праз год пераведзены ў Чарнігаў. У сувязі з дрэнным станам здароўя ў 1868 годзе быў выпушчаны і пераехаў з сынам у Львоў, а праз год у Кракаў. Пахаваны на Ракавіцкіх могілках у Кракаве.

## Творчая спадчына
Першым творчым здабыткам быў цыкль рэлігійна-патрыятычных вершаў, *Czyśćcowe Pieśni* (1849—1854). У 1854 годзе апублікаваў скандальную драму «Камэдыя» (), у якой рэзка разкрытыкаваў асяродзьдзе польскай шляхты ва Ўкраіне.

Акрамя паасобных вершаў, выдаў асобна: «» (пераклад пераробленай камэдыі Грыбаедава), «» (Вільня, 1856), камэдыі ды драмы: «» (Санкт-Пецярбург, 1859), «» (Львоў, 1861), «» (Львоў, 1864).

Быў аўтарам перакладаў на польскую мову твораў Шэксьпіра, Альфрэда дэ Віньі, Чарлза Дыкенза і Віктора Гюго. У 1864 выдаў кнігу *Польшча і Масква* () ды дысэртацыю па драматургіі Шэксьпіра ().

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўкраіне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1820 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 21 лютага
Катэгорыя:Польскія драматургі
Катэгорыя:Польскія паэты
Катэгорыя:Польскія перакладчыкі
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Памерлі ў 1869 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве
Катэгорыя:Памерлі 23 траўня
Груган (сузор’е)

**Груган** () — дробнае сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба. У сузор’і месьцяцца толькі 11 зорак, бачных няўзброеным вокам (гэта значыць, ярчэйшыя за 5,5<sup>m</sup>). Сузор’е было пералічана старажытнагрэцкім астраномам Пталемэем сярод іншых 48 сузор’яў (зь сямю налічанымі зоркамі), і застаецца адным з 88 сучасных сузор’яў.


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Крумкач (неадназначнасьць)

**Крумкач** мае некалькі значэньняў:
* Крумкач () — птушка сямейства крумкачовых.
* «Крумкач» () — верш Эдгара Аалана По.
* Груган () — сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба.
Ангкор-Ват

**Ангкор-Ват** () — найбуйнейшы індуісцкі храмавы комплекс, а таксама найбольшая рэлігійная пабудова ў сьвеце. Збудаваны каралём Сур’яварманам II на пачатку XII стагодзьдзя ў тагачаснай сталіцы Кхмэрскай імпэрыі Ясадхарапуры (, цяпер Ангкор). Насуперак шываісцкай традыцыі папярэднікаў Ангкор-Ват быў прысьвечаны Вішну. Ад моманту свайго заснаваньня ён застаецца адзіным значным рэлігійным цэнтрам у рэгіёне дзякуючы свайму выдатнаму стану. Ён стаў сымбалем Камбоджы і адлюстраваны на ейным сьцягу.

Ангкор-Ват сумяшчае два асноўныя пляны храмавай архітэктуры кгмэраў: храма-гары і пазьнейшага храма-галерэі, заснаванай на дравідыйскай архітэктуры. Ён створаны па падабенстве да гары Мэру, месца жыхарства дэваў індуісцкай міталёгіі: ва ўнутранай прасторы за рвом і зьнешнім мурам даўжынёй 3,6 км тры прастакутныя галерэі, адна над адной. У цэнтры храму знаходзіцца ўтвораны вежамі кўінкункс. У адрозьненьне ад большасьці ангкорскіх храмаў Ангкор-Ват арыентаваны на захад.

Цяперашняя назва, Ангкор-Ват, па-кхмэрску азначае «Храм-места» або «Места храмаў»; *ангкор*, у перакладзе «места» ці «сталіца» — размоўная форма слова *накор* (), якое паходзіць ад санскрыцкага *нагара* (). *[[Ват]]* — па-кхмэрску «храмавы надзел», паходзіць ад палійскага слова «вата» (वत्त). Раней храм называўся *Прэах Піснулок* (Вара Вішнулока на санскрыце) паводле пасьмяротнага тытулу заснавальніка.

У XV стагодзьдзі перастаў выкарыстоўвацца і быў закінуты, быў адкрыты для эўрапейскай цывілізацыі ў 1860 годзе.

## Крыніцы

## Літаратура
* Briggs, Lawrence Robert (1951, reprinted 1999). *The Ancient Khmer Empire*. White Lotus. .
* Forbes, Andrew; Henley, David (2011). *Angkor, Eighth Wonder of the World*. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN: B0085RYW0O
* Freeman, Michael and Jacques, Claude (1999). *Ancient Angkor*. River Books. .
* Higham, Charles (2001). *The Civilization of Angkor*. Phoenix. .
* Higham, Charles (2003). *Early Cultures of Mainland Southeast Asia*. Art Media Resources. .
* Hing Thoraxy. Achievement of «APSARA»: Problems and Resolutions in the Management of the Angkor Area.
* Petrotchenko, Michel (2011). *Focusing on the Angkor Temples: The Guidebook*, 383 pages, Amarin Printing and Publishing, 
* Ray, Nick (2002). *Lonely Planet guide to Cambodia* (4th edition). .

## Вонкавыя спасылкі
* Buckley, Michael (1998). *Vietnam, Cambodia and Laos Handbook*. Avalon Travel Publications. Online excerpt The Churning of the Ocean of Milk retrieved 25 July 2005.
* BBC Horizon (4 November 1999). Atlantis Reborn (script). Broadcast BBC2 4 November 1999, retrieved 25 July 2005.
* Free 3D virtual interactive model of Angkor Wat

Катэгорыя:Зьявіліся ў XII стагодзьдзі
Катэгорыя:Славутасьці Камбоджы
Катэгорыя:Археаастраномія
Катэгорыя:Будысцкія храмы
Катэгорыя:Індуісцкія храмы
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Камбоджы
Катэгорыя:Правінцыя Сіем Рэап
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Азіі
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Голуб (сузор’е)

**Голуб** () — дробнае і цёмнае сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба, створанае ў канцы XVI стагодзьдзя. Ляжыць паміж Вялікім Псом і Зайцам.

## Гісторыя
Сузор’е Голуб было створана нідэрляндзкім астраномам Пэтрам Плянцыюсам у 1592 годзе, каб уладкаваць «незарганізаваныя» зоркі Вялікага Пса. Упершыню Голуб зьявіўся на малых нябесных плянісфэрах вялікай насьценнай мапы Плянцыюса. Голуб таксама быў выяўлены і на яго меншай мапе сьвету 1594 году, а потым і на раньніх нідэрляндзкіх нябесных глёбусах.

Плянцыюс даў сузор’ю назву **Голуб [[Ной|Ноя]]** (), што зьяўляецца адсылкай да голуба, якога ў час Сусьветнага патопу Ной выпусьціў ад сябе, каб «убачыць, ці сышла вада з улоньня зямлі». У працах іншых астраномаў гэтую назву можна было сустрэць на пачатку XVII стагодзьдзя, як то ва Ўранамэтрыі Ёгана Баера 1603 году. З другога боку, Голуб мог асацыявацца зь мітам пра Ясона і арганаўтаў: галубка, выпушчаная на волю на ўваходзе ў Чорнае мора, дапамагла арганаўтам бясьпечна прайсьці праз Сымплегады.

На астравах Таварыства α Голуба (Факт) называлі «Ана-іва» ().

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Арамэйскія мовы

**Арамэйскія мовы** () — група моваў у складзе сэміцкай моўнай сям’і. У старажытнасьці імпэрская арамэйская мова выконвала ролю «лінгва-франка» на значнай тэрыторыі Блізкага Ўсходу, адна з арамэйскіх моваў была была гутарковай мовай Палестыны ў часы Ісуса Хрыста.

Арамэямі ў старажытнасьці называлі групу заходнесэміцкіх плямёнаў, якія вандравалі прыкладна на тэрыторыі сучаснай Сырыі. Іхная мова, а дакладней, група роднасных дыялектаў, была вельмі блізкая да ханаанэйскіх моваў, у прыватнасьці, іўрыт. Арамэі ніколі не ўтваралі адзіны народ і ня мелі адзінай дзяржавы. Аднак іхная мова паводзіла сябе надзвычай экспансіўна, бесьперапынна пашыраючы сваю тэрыторыю.

Арамэйская мова выконвала ролю «лінгва-франка» ва ўсім рэгіёне Блізкага Ўсходу, выцесьніўшы з ужытку аккадзкую мову ў Асырыі й Бабілёне. Па-арамэйску размаўлялі паслы й купцы ў Ізраілі й Юдэі. Асабліва ўзмацьнілася становішча арамэйскай мовы ў эпоху Саратыжнапэрсыдзкай імпэрыі Ахэмэнідаў (VI стагодзьдзе да н. э. — IV стагодзьдзе да н. э.), калі яна стала афіцыйнай мовай імпэрыі.

У эліністычную эпоху й да арабскай заваёвы VII стагодзьдзя арамэйская мова пасьпяхова канкуравала з грэцкай мовай, пакідаючы за ўсімі астатнімі сэміцкімі мовамі ролю мясцовых гаворак.

## У мастацтве
Фільм Мэла Гібсана «Страсьці Хрыстовы» пастаўлены на арамэйскай і лацінскай мовах.

## Вонкавыя спасылкі

* Арамэйская мова

Катэгорыя:Старажытныя мовы
Гідра (сузор’е)

**Гідра** () — найбуйнейшае з 88 сузор’яў, якое распасьцертае на плошчы 1303 квадратных градусаў. Гэта таксама і найдаўжэйшае з сузор’яў: яно распростана на даўжыні больш як 100 градусаў — яго паўднёвы канец упіраецца ў Шалі і Цэнтаўра, а паўночны кут мяжуе з Ракам. Сузор’е мае багатую гісторыю: ад бабілёнцаў і грэкаў (сузор’е было пералічана Пталемэем разам у складзе 48 сузор’яў) да нашага часу, сузор’е заўсёды ўваходзіла ў зорныя атлясы; цяпер Гідра зьяўляецца адным з 88 сучасных сузор’яў. Назва сузор’я азначае вадзяную зьмяю. На Беларусі сузор’е можна назіраць у канцы зімы і на пачатку вясны.

Акрамя Гідры існуе таксама сузор’е Паўднёвая Гідра ().

## Гісторыя
Грэцкае сузор’е Гідра ёсьць адаптацыяй больш старажытнага бабілёнскага сузор’я: MUL.APIN згадвае «зьмяінае» сузор’е (MUL.DINGIR.MUŠ), якое аддалена адпавядае Гідры. Было ў бабілёнцаў усяго два «зьмяіныя» сузор’і — другое сталася правобразам грэцкай Зьмяі. Першая ж зьмяя была міталягічным гібрыдам зьмяі, льва і птушкі.

Форма Гідры адлюстроўвае зьмяю, што круціцца, і суадносіцца зь некаторымі старажытнагрэцкімі мітамі. Так, адзін зь мітаў распавядае, што гругана паслалі начэрпаць у келіх вады для Апалёна, а ў келіху ён прынёс вадзяную зьмяю. Пабачыўшы падман, Апалён са злосьцю кінуў гругана, келіх і зьмяю на неба. Таксама сузор’е асацыюецца зь Лернейскай гідрай — шматгаловай зьмеепадобнай пачварай, якую забіў Гэркулес (прадстаўлены асобным сузор’ем).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Экватарыяльныя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем