Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)

**Палацава-паркавы комплекс Горватаў** — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва XIX ст. у Нароўлі. Знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы места, на беразе ракі Прыпяці. Твор архітэктуры клясыцызму і рамантызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Комплекс складаецца з палаца, капліцы-пахавальні (зьнішчаная савецкімі ўладамі), парку з малымі архітэктурнымі формамі, гаспадарчых і вытворчых пабудоваў.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Фармаваньне сядзібы пачалося ў 2-й палове XVIII ст.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Будаваньне мураванага палаца скончылася ў 1850 годзе. Парк канчаткова сфармаваўся да 1870 году.

У 1913 годзе на тэрыторыі сядзібы Горваты збудавалі кандытарскую фабрыку.

### Найноўшы час
За савецкім часам у палацы разьмясьцілася школа. У 1930-я гады савецкія ўлады ўзарвалі капліцу-пахавальню.

У 2020 годзе пачалося аднаўленьне сядзібы.

## Архітэктура

Палац — помнік архітэктуры клясыцызму. Гэта 2-павярховы прастакутны ў пляне будынак з высокім цокалем. У цэнтры галоўнага і бакавых фасадаў вылучаюцца роўныя рызаліты з уваходнымі парталамі і тэрасамі. Абапал дваровага фасаду месьцяцца 3-гранныя эркеры. Разьвітыя ўсходы падводзілі да ўваходаў з чатырох бакоў будынка. Роўніца сьценаў другога паверху на ўсім пэрымэтры падзяляецца пілястрамі. Галоўны фасад завяршаецца прастакутным атыкам, на якім раней быў надпіс: «*DІH 1850*» (пазначаў дату пабудовы і імёны ўладальнікаў Даніэля (D) і Іфігеніі (І) Горватаў (H)). На цокалях паўднёвага фасаду ляжалі бронзавыя львы, зьніклыя за часамі Другой сусьветнай вайны ў 1941 годзе. На цокалях паўночнага фасаду ляжалі сьфінксы.

Плян калідорны з вэстыбюлем і квадратнай заляй у цэнтры. У афармленьні інтэр’еру выкарыстоўваюцца аркавыя нішы.

На паўночным усходзе ад сядзібы разьмяшчаўся ружоўнік, на захадзе — лядоўня і аранжарэя. У паўночная частцы парку — капліца-пахавальня. Захавалася каменнае надмагільле аднаго з роду Горватаў.

Захаваліся вытворчыя будынкі кандытарскай фабрыкі з чырвонай цэглы ў эклектычным стылі, у якім спалучаюцца рэтраспэктыўныя формы раманскага (аркатура, байніцы) і гатычнага стыляў (стральчатыя аркі і праёмы).

## Парк

Парк пэйзажнага тыпу з роўным рэльефам плошчай 8,2 га. У парку растуць пераважна мясцовыя пароды дрэваў: дуб, ясень, ліпа, елка, хвоя. Пераважаюць маладыя пасадкі. Кампазыцыйна падзяляецца на дзьве часткі насаджэньнямі граба. У паўднёвай частцы знаходзіцца палац зь вялікім круглым газонам. Восьсю палаца разьмяшчаюцца выязная брама, збудаваная з цэглы паводле праекту Тадэвуша Раствароўскага. Ад яе на працягу 1,5 км у паўднёвым кірунку пралягае часткова ацалелая алея італьянскіх таполяў. Не захавалася каштанавая алея, якая вяла да сядзібы і арыентавалася на поўнач з выгінам на ўсход. Прыкладна ў сярэдзіне яе была стайня, дзе трымалі коней да выездаў. Раней на месцы, дзе цяпер разьмяшчаецца стадыён, быў стаў.

Парк багата аздабляўся малымі архітэктурнымі формамі. У яго паўночнай частцы, уздоўж ракі Нараўлянкі вядзе дарожка да паркавай альтанкі. Альтанка — помнік архітэктуры ампіру. Гэта 3-ярусная квадратная ў пляне мураваная пабудова ў выглядзе маяка. Ніжні ярус умацоўваецца кутнімі контрфорсамі і завяршаецца дарычным фрызам. Другі ярус скразны, зь вялікімі паўцыркульнымі аркавымі праёмамі з чатырох бакоў. Вуглы аздабляюцца 3/4 калёнамі з своеасаблівымі капітэлямі. Верхні ярус-ратонда з шасьцю калёнамі карынтскага ордэра завяршаецца паўсфэрычным купалам з вазай. У дэкоры — маскароны, разэткі, гірлянды, акантаваны арнамэнт, валюты, іёнікі ды іншае. З альтанкі адкрываўся від на месца ўтоку Нараўлянкі ў Прыпяць. Шырокія сходы з боку фасаду палаца, арыентаванага на раку Прыпяць, вядуць да тэрасы, на якой разьмяшчаўся фантан, збудаваны ў стылі ампір. Гэта быў басэйн з скругленымі кутамі, з двух бакоў аточаны паўкруглымі лаўкамі з усталяванымі адзін супраць аднаго манумэнтальнымі стальцамі на ляпных ільвіных лапах. У цэнтры басэйна на нізкім цыліндрычным цокалі была ваза, якую трымалі сірэны.

## Галерэя

Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1914).jpg|Палац, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Brama. Нароўля, Горват, Брама (1914).jpg|Брама, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Brama. Нароўля, Горват, Брама (1914) (2).jpg|Брама, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Altanka. Нароўля, Горват, Альтанка (1914).jpg|Альтанка, 1914 г.


Naroŭla, Horvat, Kaplica. Нароўля, Горват, Капліца (1914).jpg|Капліца, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Kaplica. Нароўля, Горват, Капліца (1914) (2).jpg|Капліца, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Studnia. Нароўля, Горват, Студня (1914).jpg|Студня, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Stajnia. Нароўля, Горват, Стайня (1914).jpg|Стайня, 1914 г.


Naroŭla, Horvat, Fantan. Нароўля, Горват, Фантан (1914).jpg|Фантан, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Garderob. Нароўля, Горват, Гардэроб (1914).jpg|Гардэроб, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Kabinet. Нароўля, Горват, Кабінэт (1914).jpg|Кабінэт, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Balnaja. Нароўля, Горват, Бальная (1914).jpg|Бальная заля, 1914 г.


Naroŭla, Horvat, Balnaja. Нароўля, Горват, Бальная (1914) (2).jpg|Бальная заля, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Balnaja. Нароўля, Горват, Бальная (1914) (3).jpg|Бальная заля, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Małaja. Нароўля, Горват, Малая (1914).jpg|Малая заля, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Vialikaja. Нароўля, Горват, Вялікая (1914).jpg|Вялікая заля, 1914 г.


Naroŭla, Horvat, Spalnia. Нароўля, Горват, Спальня (1914).jpg|Спальня, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Čyrvony salon. Нароўля, Горват, Чырвоны салён (1914).jpg|Чырвоны салён, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Čyrvony salon. Нароўля, Горват, Чырвоны салён (1914) (2).jpg|Чырвоны салён, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Haściny. Нароўля, Горват, Гасьціны (1914).jpg|Гасьціны пакой, 1914 г.


Naroŭla, Horvat, Čytalnia. Нароўля, Горват, Чытальня (1914).jpg|Чытальня, 1914 г.
Naroŭla, Horvat, Leŭ. Нароўля, Горват, Леў (1914).jpg|Леў, 1914 г.
Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1914) (2).jpg|1914 г.
Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1914) (3).jpg|1914 г.


Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1914) (4).jpg|1914 г.
Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1914) (5).jpg|1914 г.
Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1914) (7).jpg|1914 г.
Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1915-17).jpg|1915—1917 гг.|1915—1917 гг.


Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1915-17) (2).jpg|1915—1917 гг.
Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (26.03.1918) (2).jpg|26 сакавіка 1918 г.
Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (26.03.1918).jpg|26 сакавіка 1918 г.
Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1925).jpg|1925 г.


Naroŭla, Horvat, Vialikaja. Нароўля, Горват, Вялікая (17.04.1932).jpg|Вялікая заля, 17 красавіка 1932 г.
Naroŭla, Horvat, Vialikaja. Нароўля, Горват, Вялікая (1930-39).jpg|Вялікая заля, 1930-я гг.
Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (20.04.1939).jpg|20 красавіка 1939 г.
Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (25.03.1946).jpg|25 сакавіка 1946 г.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Ігар Карней, «Гэта кніга, якую зараз пішу». Як аўтар бэстсэлера «Радзіва Прудок» вяртае зь нябыту Нараўлянскі палац, Радыё Свабода, 20 красавіка 2021 г.

Катэгорыя:Нароўля