open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Купа (рака)

**Купа** (, ) — рака ў Харватыі і Славеніі даўжынёй 292 км.

Крынічыць на паўночным захадзе Харватыі ў рэгіёне Горскі Котар, на тэрыторыі Нацыянальнага парку Рысьняк. Утварае харвацка-славенскую мяжу на працягу 75 км.

Буйныя прытокі: Добра, Корана (у рысе Карлаўцу), Гліна, Одра (у рысе Сісаку).

У Сісаку ўліваецца ў Саву.

На Купе была пабудаваная першая ў Харватыі гідраэлектрастанцыя (паводле праекту Ніколы Тэслы).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Харватыі
Катэгорыя:Рэкі Славеніі
Арніталёгія

**Арніталёгія** (ад  — «птушка» і ''λόγος — «навука») — разьдзел заалёгіі, які займаецца вывучэньнем птушак.

## Арнітолягі
* Нагаміці Курода — японскі арнітоляг
Apraxia

**«Apraxia»** — беларускі музычны гурт з Воршы. Ствараюць музыку ў стылях чорны бок () і чорны язычніцкі мэтал (). Песьні выконвалі на беларускай, расейскай і ангельскай мовах.

## Удзельнікі
* Necromaniac — сьпеў
* Юры — гітара
* Gunchar — гітара
* Chuck — бас-гітара
* Алег — бубны

## Альбомы
* Return to Ancient (1995)
* Live in Gardariket (1996)
* Hymns of Dark Forests (1998)
* *[[Идеология (альбом)|Идеология]]* (1999)
* *[[Кровь и земля]]* (2001)
* *[[Коловрат]]* (2003)
* Blood & Soil / Tie of Times (2003)
* Voice of Blood (2004)

### Удзел у складанках
* *[[Hard Life Heavy Music]]* — «Дзікае паляваньне»

## Вонкавыя спасылкі
* Апісаньне гурту Apraxia на сайце darkside.ru

Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьніклі ў 2006 годзе
Катэгорыя:Беларускія фольк-мэтал-гурты

Катэгорыя:Беларускія НСБМ-гурты
Катэгорыя:Гурты Воршы
Катэгорыя:Зьявіліся ў Беларусі ў 1995 годзе
Лапіцкія

**Лапі́цкія** (**Łapickija**) — беларускі шляхецкі род, розныя галіны каторага карысталіся гербамі «Шранява», і «Юноша» . Некаторыя з прадстаўнікоў роду карысталіся прыдомкам Шарэпа. Род унесены ў 3 частку РК Менскае губэрні.

## Некаторыя прадстаўнікі роду
Якуб Міхайлавіч Лапіцкі — унтэр-афіцэр Чарнігаўскага палка, удзельнік вайны з туркамі, кавалер мэдалю Сьв. Георгія й ордэну Ганны 3-е ступені. Служыў начальнікам пошты ў мястэчку Гарадок.
# Аляксандар (1889—1946) — праваслаўны сьвятар. У 1913 магчыма скончыў Магілёўскую духоўную сэмінарыю. Кіраваў прыходам у Петрапаўлаўскай царкве ў в.Касута, у 1938 быў пераведзены ў мястэчка Мільча, у 1941 — у Кабыльнік (цяпер — в. Нарач у Мядзельскім раёне). Жонка — Настасься з Жабінскіх.
## Вадзім (у Польшчы Ўладзіслаў; 23 лютага 1915—1988, Гіжыцка, Польшча) — выпускнік Віленскае кансэрваторыі па клясе скрыпкі. У часе вайны актыўна ўдзельнічаў у беларускім культурна-асьветніцкім руху. У 1944 разам з жонкай і дачкой эвакуяваўся ў Польшчы. Працаваў настаўнікам фізыкі ў Гіжыцку.
## Ігар (1921—1927)
## Алег (26 сьнежня 1922, Касута, Вялейскі раён — 5 кастрычніка 1979, Топар, Казахстан) — удзельнік антысавецкага супраціву.
## Вольга (1917 або 1918, Касута —  25 чэрвеня 2011, Менск) — беларуская паэтка.
## Расьціслаў (1 верасьня 1928, Касута — 28 кастрычніка 1950) — кіраўнік антысавецкага падпольля на Смаргоншчыне й Мядзельшчыне.

* Яўген Шарэпа-Лапіцкі — выпускнік Магілёўскае мужчынскае гімназіі ў 1880.
* Уладзіслаў Шарэпа-Лапіцкі — выпускнік Магілёўскае мужчынскае гімназіі ў 1889.
* Мікалай Лапіцкі (26 студзеня 1907 — 8 жніўня 1976) — сьвятар Беларускае Аўтакефальнае Праваслаўнае Царквы.


Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Сава (рака)

**Са́ва** (па-басьнійску, харвацку, славенску, , , *Sau*, ) — рака ў Эўропе, правы прыток Дунаю (у Бялградзе).

Крынічыць у Юлійскіх Альпах у Славеніі, працякае па гарах і вузкай даліне да Загрэбу, потым утварае мяжу Харватыі з Босьніяй і Герцагавінай. У Бялградзе ўліваецца ў Дунай.

Даўжыня току — 940 км. Плошча басэйну — 95 700 км².

## Прытокі
### Правыя
* Славенія: Сора, Любляніца, Мірна, Крка
* Харватыя: Купа, Суня
* Харвацка-басьнійская мяжа: Уна
* Босьнія і Герцагавіна: Врбашка, Врбас, Укрына, Босна, Брка, Тыня, Лукавац, Дашніца 
* Басьнійска-сэрбская мяжа: Дрына
* Сэрбія: Ерэз, Калубара, Топчыдэрская рака

### Левыя
* Славенія: Кокра, Камнішка Быстрыца, Савіня
* Харвацка-славенская мяжа: Сотла (Сутла)
* Харватыя: Лоня, Орлява
* Сэрбія: Босут

Катэгорыя:Рэкі Славеніі
Катэгорыя:Рэкі Харватыі
Катэгорыя:Рэкі Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Рэкі Сэрбіі
Рыека

**Рые́ка** () — горад у Харватыі ў паўночнай Далмацыі недалёка ад Істрыі. Галоўны марскі порт і трэці паводле велічыні горад у Харватыі пасьля Загрэбу і Спліту. Ён разьмешчаны ў Прыморска-Горскай жупаніі ў Кварнэрскай затоцы на Адрыятычным моры. Насельніцтва места складае 128 624 жыхароў на 2011 год. Гарадзкая аглямэрацыя ўключае ў сябе сумежныя гарады і муніцыпалітэты і мае насельніцтва больш чым 240 000 чалавек.

Гістарычна склалася, што з-за свайго стратэгічнага становішча, а таксама дзякуючы разьмяшчэньню глыбакаводнага порту, горад быў мэтай уладаньня асабліва сярод Італіі, Вугоршчыны і Харватыі. Дэмаграфічныя паказчыкі гораду мяняліся ў горадзе шмат разоў за апошнія стагодзьдзя. Паводле зьвестак перапісу насельніцтва 2011 году, пераважная большасьць грамадзянаў (82,52%) складаюць харваты, нароўні зь невялікай колькасьцю басьнійцаў, італьянцаў і сэрбаў.

Эканоміка гораду ў значнай ступені залежыць ад суднабудаваньня і марскога транспарту. У Рыецы месьцяцца Харвацкі нацыянальны тэатар імя Івана Зайца, а таксама Рыецкі ўнівэрсытэт, заснаваны ў 1973 годзе.

Лінгвістычна, акрамя харвацкай, насельніцтва таксама выкарыстоўвае свой уласны ўнікальны дыялект вэнэцыянскай мовы — фіюманскі дыялект. Носьбітамі гэтага дыялекту зьяўляюцца прыкладна 20 тысячаў чалавек сярод аўтахтонных харватаў і розных меншасьцяў. У горадзе ёсьць асобны раён Трсат, які зьяўляецца турыстычнай славутасьцю Харватыі і месцам паломніцтва каталікоў.

У 2016 годзе Рыека была абрана ў якасьці культурнай сталіцы Эўропы 2020 году, разам з ірляндзкім горадам Голўэй.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду
* Старыя паштоўкі Фіюмэ
Усходняя Эўропа

**Усхо́дняя Эўро́па** — усходняя частка Эўропы. Існуе некалькі вызначэньняў Усходняй Эўропы, заснаваны на культурных, геаграфічных, палітычных і іншых прыкметах.

## Гісторыя
На працягу часу гэты тэрмін некалькі разоў мяняў свой сэнс. Да Другой сусьветнай вайны паўночная частка мяжы паміж Усходняй і Цэнтральнай Эўропай праходзіла па рацэ Эльбе, паміж славянамі й германцамі. Да Ўсходняй Эўропы адносіліся краіны Балканскай паўвыспы, а таксама часткі Аўстра-Вугоршчыны й Расейскай імпэрый (за выключэньнем Каўказу).

У гады Халоднай вайны да Ўсходняй Эўропы адносілі ўсе краіны Эўропы якія ўваходзілі ў блёк Варшаўскай дамовы, і Югаславію, якая ня ўдзельнічала ў Варшаўскай дамове, і Альбанію, якая выйшла зь яе пазьней.

## Вызначэньне ААН
Згодна з вызначэньнем ААН, да Ўсходняй Эўропы адносяць наступныя краіны:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Арамунская мова

**Араму́нская мова** (таксама **арумы́нская**, **македонска-румынская**, *limba armãneascã*, *makedon-armânâ*, *armãneashce*) — мова балкана-раманскай падгрупы раманскай моўнай групы. Найбольш агульных рысаў мае з мегленарумынскай мовай, а таксама з румынскай, што зьяўляецца падставай таго, што некаторыя лінгвісты лічаць яе дыялектам румынскай мовы.

Носьбіты — арамуны/арумыны — насяляюць Грэцыю, Альбанію, Паўночную Македонію, Румынію, Баўгарыю, Турэччыну.

## Глядзіце таксама
* Арамунская Вікіпэдыя

## Вонкавыя спасылкі

* Македонска-арамунская рада
* Асацыяцыя францускіх арамунаў
* Старонка пра арамунскую моладзь і іхнія праекты

Катэгорыя:Раманскія мовы
Катэгорыя:Мовы Альбаніі
Катэгорыя:Мовы Грэцыі
Катэгорыя:Мовы Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Мовы Баўгарыі
Катэгорыя:Мовы Румыніі
Катэгорыя:Мовы Сэрбіі
Мова
Катэгорыя:Выміраючыя мовы
Алег Лапіцкі

**Але́г Лапі́цкі** (26 сьнежня 1922, Касута, Вялейскі раён — 5 кастрычніка 1979, Топар, Казахстан) — удзельнік антысавецкага супраціву. З роду Лапіцкіх, брат Расьціслава й Вольгі Лапіцкіх.

Сярэднюю адукацыю атрымліваў у Варшаве ў гімназіі імя Тадэвуша Рэйтана й у Смаргоні. Падчас нямецкае акупацыі вучыўся ў Пастаўскай настаўніцкай сэмінарыі, скончыў курсы кіраўнікоў Саюзу беларускай моладзі ў Альбярціне, быў кіраўніком СБМ у Лідзе, сябрам БНП. Прайшоў падрыхтоўку ў дывэрсійнай школе ў Дальвіцы. Улетку 1944 арганізаваў на Вялейшчыне партызанскі аддзел, які дзейнічаў супраць бальшавікоў. У 1944 навучаўся ў Віленскай духоўнай сэмінарыі, дзе быў удзельнікам беларускага руху. Напрыканцы 1944 быў арыштаваны. У 1945 засуджаны ў Менску на 10 гадоў канцлягераў. Пасьля канцлягераў жыў у Казахстане, быў настаўнікам музыкі, актыўна ўдзельнічаў у згуртаваньні беларусаў — колішніх палітвязьняў. Забіты пры нявысьветленых абставінах.

Алег
Катэгорыя:Беларусы ў Казахстане
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускай моладзі
Катэгорыя:Сябры Беларускай незалежніцкай партыі
Вольга Лапіцкая

**Во́льга Лапі́цкая** (Алёна Шарэпа‑Лапіцкая), 1918 (1917?), Касута, Вялейскі павет, Заходняя вобласьць — 25 чэрвеня 2011, Менск, Беларусь) — беларуская паэтка і мастачка. З роду Лапіцкіх, сястра Алега й Расьціслава Лапіцкіх.

## Жыцьцяпіс
Алёна Шарэпа-Лапіцкая нарадзілася, паводле адной вэрсіі, у 1918 (1917?) у Разані, куды сям’я выехала ў эвакуацыю падчас Першай сусьветнай вайны, паводле іншай вэрсіі, нарадзілся ў Касуце, Вялейскага павету. Нарадзілася ў шматдзетнай сям'і праваслаўнага святара Аляксандра Лапіцкага з роду Лапіцкіх. Маці — Настасся з роду Жабінскіх. Маці хацела назваць дачку Аленай, але бацька запісаў яе як Вольгу, бо ўсіх сваіх дзяцей называў імёнамі Кіеўскіх князёў. Так і засталася дзяўчынка з двума імёнамі.

У дзяцінстве ад шкарлятыны страціла слых. З васьмі гадоў піша вершы. Друкавалася ў бэрлінскай «Раніцы», маладэчанскай й вялейскай раённых газэтах, у беластоцкай «Ніве». 

У 1940-м г. пакінула бацькоў і пераехала ў Вялейку. У Вілейцы аднойчы ў рэдакцыі абласной «Сялянскай газеты», дзе працаваў Максім Танк, прабавала аддаць да друку свае вершы, але той адмовіўся, маўляў, яны надта сумныя. 

У 1950 Алена пераехала ў Менск. Гэта адбылося пасьля таго, як расстралялі ейнага малодшага брата Расьціслава за арганізацыю антысавецкага падпольля. Паводле ўспамінаў знаёмай, Леакадзіі Цыбоўскай, яна разумела ўсё па вуснах, добра ведала расейскую і польскую мовы, але прынцыпова карысталася толькі беларускай.

Брат Алег, які адседзеў 10 год за ўдзел у Саюзе беларускай моладзі (па іншых зьвестках — за ўдзел у антыкамуністычнай падпольнай арганізацыі) ў Лідзе, расказваў сястры, што адзін зь яе вершаў — «Першая коньніца», стаў народнай песьняй, якую вязьні сьпявалі.

Выдала зборнік вершаў «Пад небам Крыма» (1997).

Пісала карціны.

Жыла ў Менску. Памерла 25 чэрвеня 2011 г., пахаваная на Заходніх могілках Менску. 

## Творы
* Алена Шарэпа-Лапіцкая. Пад небам Крыма, Менск, 1997.

## Крыніцы

Вольга
Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Мірфак

**Мірфак** (Альфа Пэрсэя / α Per) — самая яркая зорка ў сузор'і Пэрсэя. У перакладзе з арабскай *Мірфак ас-Сурая* — локаць, бліжэйшы да Плеядаў. Меней распаўсюджаная назва — *Альгеніб* або *Альгені*, у перакладзе значыць «бок».

Мірфак — жоўты звышгігант з бачным бляскам 1,8m.

Мірфак уваходзіць у склад маладога расьсеянага скопішча Melotte 20, якое часам называюць «Скопішчам Альфа Пэрсэя».

## Крыніцы

Катэгорыя:Пэрсэй (сузор’е)
Катэгорыя:Жоўта-белыя звышгіганты
Катэгорыя:Зоркі
Міра Набелкава

**Міра На́белкава** (, нар. 30 сакавіка 1956, Мартын, Славаччына) — славацкая лінгвістка.

У 1980 годзе скончыла філязофскі факультэт Унівэрсытэта Комэнскага ў Браціславе (спэцыяльнасьць славакістыка і русістыка).
Пасьля навучаньня працавала ў Інстытуце мовазнаўства імя Людавіта Штура Славацкай акадэміі навук у Браціславе. У 1989 годзе абараніла дысэртацыю на тэму "Адносныя прыметнікі ў славацкай мове: функцыянальна-сэмантычны аналіз дэсубстантыўных дэрыватаў" (выданьне: Браціслава, "Veda" 1993). У 1989—1996 гадах была сябрам камітэта і навуковым сакратаром Славацкага лінгвістычнага таварыства пры АН.

З 1991 да 2000 году была арганізатарам штогадовага міжнароднага Калёквіюму маладых мовазнаўцаў (*Kolokvium mladých jazykovedcov*) — вядомай сярод славацкіх, чэскіх і польскіх студэнтаў-лінгвістаў канфэрэнцыі, а таксама зьяўлялася рэдактарам сэрыі "VARIA" — штогадовых зборнікаў дакладаў калёквіюма. У 1991—1999 гадах была сябрам навуковай рады Інстытуту мовазнаўства АН.

З 1999 году выкладае на катэдры славістыкі і ўсходняй эўрапеістыкі філязофскага факультэта Карлавага ўнівэрсытэта ў Празе. У 1999—2004 гадах выкладала на катэдры славістыкі філязофскага факультэта Ўнівэрсытэту Т.Г.Масарыка ў Брне. У апошні год выкладаньня ў Брне атрымала Срэбны мэдаль Унівэрсытэту Т.Г.Масарыка за ўнёсак у разьвіцьцё чэскай славакістыкі.

Навуковыя інтарэсы: лексычная сэмантыка, словаўтварэньне, лексыкаграфія, сынтаксыс, сацыялінгвістыка (праблематыка моўных кантактаў чэскай і славацкай моваў).

## Выбраныя публікацыі
* Rusizmy v slovenčine: text a slovník // Považaj, M. (ed.) *Lexicographica '99*. Bratislava, Veda 2001, c. 203-217.
* *Jazyková poradňa odpovedá*. Zostavila M. Pisárčiková. Bratislava, Slovenské pedagogické nakladateľstvo 1988. 288 s. (суаўтар)
* *Vzťahové adjektíva v slovenčine: Funkčno-sémantická analýza desubstantívnych derivátov*. Bratislava, Veda 1993. 204 с.
* Horecký, J. — Buzássyová, K. — Bosák, J. і інш.: *Dynamika slovnej zásoby súčasnej slovenčiny.* Bratislava, Veda 1989, 429 c. Аўтар разьдзелаў: 
** Potencie a smery pohybov v adjektívnej lexike (с. 169—179), 
** Konkurencia adjektíva a pádu substantíva v prívlastkovej pozícii (с. 179—187), 
** Možnosti a spôsoby prekonávania obmedzení adjektívnej derivácie (с. 187—195), 
** Konkurencia adjektív s domácimi a internacionálnymi formantmi (с. 287—293).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бібліяграфія на сайце Інстытуту мовазнаўства імя Л. Штура (1981—2000): 1 2 3
* Бібліяграфія на сайце філязофскага факультэта Карлавага ўнівэрсытэту ў Празе (з 2005 г.): 4

Катэгорыя:Славацкія мовазнаўцы
Карлес Пуёль

**Карлес Пуёль і Сафаркада** (;  13 красавіка 1978 году ў Ля-Побля-дэ-Сэгур, Каталёнія, Гішпанія) — былы каталёнскі і гішпанскі футбаліст, які ўсё сваю кар’еру правёў у «Барсэлёне». Апошнія свае сэзоны зьяўляўся капітанам каманды. Ён таксама рэгулярна выступаў за нацыянальную каманду Гішпаніі. Пуёль выступаў за зборную Гішпаніі на Алімпійскіх гульнях 2000 году, Кубках сьвету 2002, 2006 і 2010 гадоў і Чэмпіянах Эўропы 2004 і 2008 гадоў. Ён таксама згуляў у чатырох гульнях за неафіцыйную нацыянальную зборную Каталёніі.

## Біяграфія
Пуёль першапачаткова пачаў гуляць у футбол на пазыцыі брамніка ў клюбе свайго роднага гораду Ля Побла дэ Сэгур, але быў вымушаны перакваліфікавацца ў нападніка пасьля таго, як атрымаў пашкоджаньне пляча. Ён трапіў у ФК «Барсэлёна Б» ва ўзросьце 17 гадоў у 1996 годзе, а ў 1999 трэнэр Луі Ван Галь перавёў яго ў першую каманду. Карлес дэбютаваў 2 кастрычніка ў гульні супраць «Вальядаліда», якую «Барсэлёна» выйграла 2:0. За блакітна-гранатавых Пуёль пачынаў гуляць на пазыцыі правага абаронцы, але потым перакваліфікаваўся ў надзейнага цэнтральнага абаронцу з моцнымі лідэрскімі якасьцямі. Ён атрымаў узнагароду УЭФА, як лепшы правы абаронца ў 2002 годзе. У сэзоне 2003—2004 Пуёль спачатку абіраецца капітанам ФК «Барсэлёна», а потым, на невялікі час, і зборнай Гішпаніі. 17 траўня 2006 году, «Барсэлёна», з Пуёлем-капітанам, выйграе Лігу чэмпіёнаў, адолеўшы «Арсэнал» у фінале. Карлес зрабіўся першым капітанам-каталёнцам, які выйграў гэты трафэй. Пуёль у тым сэзоне таксама атрымаў узнагароду УЭФА, як лепшы абаронца Лігі чэміёнаў.

## Дасягненьні
**«Барсэлёна»:**
* Чэмпіён Гішпаніі (6): 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013
* Уладальнік Кубка Гішпаніі (2): 2009, 2012
* Уладальнік Супэркубка Гішпаніі (6): 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў (3): 2006, 2009, 2011
* Уладальнік Супэркубка Эўропы (2): 2009, 2011
* Пераможца клюбнага чэмпіянату сьвету (2): 2009, 2011

**Гішпанія**:
* Чэмпіён Эўропы: 2008
* Чэмпіён сьвету: 2010
* Срэбны прызэр Алімпійскіх гульняў: 2000

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Барсэлёна»
* Профіль гульца на FootballDatabase
* Фан-сайт
* Блог Карлеса Пуёля

Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты
Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2000 году
Катэгорыя:Алімпійскія мэдалісты
Катэгорыя:Чэмпіёны Эўропы па футболе
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па футболе
Цэнтральная Эўропа

**Цэнтра́льная Эўро́па** — назва групы краінаў, якія знаходзяцца ў цэнтры Эўропы. Часьцей за ўсё сюды адносяць наступныя краіны:
* Нямеччына
* Швайцарыя
* Ліхтэнштайн
* Аўстрыя
* Славенія

Гэты рэгіён мае плошчу прыкладна 1 млн км², колькасьць насельніцтва перавышае 160 млн чалавек.
Пхэньян

**Пхэнья́н** ці **П’ёнґ’янґ** () — сталіца Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі, на карэйскай мове азначае «шырокая зямля» ці «ўтульная мясцовасьць», разьмяшчаецца ў заходняй частцы краіны ў прыморскай нізіне, на вышыні каля 85 м над узроўнем мора на раце Тэдон, каля 50 км ад яе вусьця. Горад зьяўляецца асноўным прамысловым і навукова-эканамічным цэнтрам краіны.

## Гісторыя
Пхэньян — адзін з самых старажытных гарадоў Карэі — закладзены ў 1122 годзе да н. э. У 427—668 гадах сталіца каралеўства Кагурджа. Потым горад быў зьнішчаны кітайскімі войскамі. У пэрыяд з 918 да 1392 году Пхэньян выконваў ролю сталіцы Карэі. З 1592 да 1593 году часова быў захоплены японцамі. З XVII стагодзьдзя палітычны і культурны цэнтар паўночна-заходняй Карэі. У 1627 годзе Пхэньян зноў быў захоплены і зьнішчаны кітайскімі войскамі. Падчас кітайска-японскай вайны 1894—1895 гадоў горад быў значна пашкоджаны. У 1910—1945 гадах ён быў адбудаваны падчас японскай акупацыі. У 1945 годзе горад быў вызвалены савецкімі войскамі. З 1948 году — Пхэньян сталіца Паўночнай Карэі. У часе Карэйскай вайны горад знаходзіўся пад кантролем войскаў ААН, але потым быў заняты кітайскімі і паўночнакарэйскімі войскамі. Пасьля вайны горад быў адбудаваны пры дапамозе СССР і Кітаю.

## Адміністрацыйны падзел
Пхэньян падзелены на 19 акругаў (гуёк) і 4 раёны (кун).

## Клімат
Клімат мусонны, з рэзкім адрозьненьнем пораў году і сэзонаў засухі і дажджоў. Тэмпэратура паветра ў студзені -8&nbsp;°C, у ліпені 24&nbsp;°C. Гадавая колькасьць ападкаў каля 1000 мм.

Катэгорыя:Сталіцы Азіі
Катэгорыя:Гарады Паўночнай Карэі
Сар’янка

**Сар’я́нка** () — рака ў Люцынскім і Краслаўскім раёнах Латвіі ды ў Дрысенскім раёне Беларусі. Выцякае з усходняга краю возера Біжас, упадае ў Дзьвіну за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Вусьце (дакладныя геаграфічныя каардынаты: шырыня — 55° 49' 60 N, даўжыня — 27° 52' 60 E). Цячэ ў межах Латгальскага ўзвышша й паўночна-заходняй часткі Полацкай нізіны. На адлегласьці ў 7 км рака ўтварае натуральную мяжу паміж Беларусяй і Латвіяй.

Даўжыня ракі — 87 км (зь якіх 38 км прыпадаюць на беларускі ўчастак), плошча вадазбору — 1000 км² (у Беларусі — 800 км²), сярэднегадавы расход вады ў вусьці — 7,4 м³/с, сярэдні нахіл воднай паверхні — 0,9‰. Найвялікшыя прытокі — Асуніца, Ціўша (справа) і Тур’я (зьлева). У басэйне ракі знаходзяцца 75 дробных азёраў агульнай плошчай 29 км². Рэкі Сар’янка й Асуніца зьяўляюцца адным з этапаў адзінага ў Беларусі воднага турысцкага маршруту 2-й катэгорыі складанасьці.

Даліна ракі трапэцападобная, пераважная шырыня — 250—300 м. Пойма перарывістая, шырыня — ад 150 да 200 м, у паводку затапляецца на глыбіню да 1 м, а ў высокую паводку — нават да 1,5—2,5 м. Схілы вышынёй да 10—15 м, перарэзаныя ярамі. Рэчышча зьвілістае, шырынёй 5—10 м у верхнім і сярэднім цячэньні й 15—25 — у ніжнім. На тэрыторыі Латвіі рэчышча Сар’янкі на працягу 15 км штучна рэгулявалася.

## Вонкавыя спасылкі
* Фота Сар’янкі на radzima.org
* Экалягічны стан вадазбору Сар’янкі
* 

Катэгорыя:Прытокі Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Латвіі
Катэгорыя:Рэкі Дрысенскага раёну
Паўночнакарэйская вона

**Паўночнакарэйская вона** (па-карэйску: 원, 圓) — грашовая адзінка Паўночнай Карэі. Ён дзеліцца на 100 джонаў, якія таксама маюць назву «юны».

Катэгорыя:Паўночная Карэя
Катэгорыя:Валюты
Кувэйт

**Кувэйт, Дзяржава Кувэйт** — краіна (эмірат), разьмешчаная на Блізкім Усходзе, на ўзьбярэжжы Пэрсыдзкай затокі. Мяжуе з Іракам (242 км), і Саудаўскай Арабіяй (222 км) — агульная працягласьць мяжы 963 км, зь іх 499 па моры. Адзін з асноўных экспартэраў нафты ў сьвеце, удзельнік ОПЭК.

## Адміністрацыйны падзел
Кувэйт падзяляецца на 6 правінцыяў (*махафаза*), якія ў сваю чаргу дзеляцца на раёны. Сьпіс правінцыяў наступны:

* Эль-Ахмаді
* Эль-Фарванія
* Эль-Асіма
* Эль-Джахра
* Хавалі
* Мубарак аль-Кабір

Асноўныя гарады — Кувэйт (сталіца) і Джахра (прыгарад Кувэйту). Жылыя кварталы і бізнэс-раёны разьмяшчаюцца ў Сальме і Хавалі. Прамысловасьць сабраная ў асноўным у Эль-Асіме. Рэзыдэнцыя эміра знаходзіцца ў Баяне — прыгарадзе сталіцы.

### Прамысловасьць
Аснову эканомікі краіны складае здабыча нафты. Кувэйт — адзін з асноўных пастаўшчыкоў нафты. Разьвіцьцё атрымалі нафтапераапрацоўка і нафтахімія. Здабыча нафты забясьпечвае 50% СУП краіны, яе доля ў экспарце складае 90%. Сярэднегадавыя аб’ёмы здабычы нафты складаюць 100 млн тонаў. Пад час вайны з Іракам эканоміка Кувэйту значна страціла з-за таго, што ірацкія войскі ажыцьцявілі выкід значнай колькасьці нафты ў Пэрсыдзкую затоку. Таксама разьвітыя вытворчасьць будаўнічых матэрыялаў, угнаеньняў, харчовая прамысловасьць. Разьвіваецца апрасьненьне марской вады, па якім Кувэйт зьяўляецца лідэрам. Угнаеньні складаюць важную частку экспарту краіны. Таксама разьвітая здабыча жэмчугу.

Энэргетыка Кувэйту заснаваная на нафце. Гадавая выпрацоўка энэргіі складае 31,5 млрд кВт·г.

### Сельская гаспадарка
Большая частка тэрыторыі Кувэйту — гэта пустэльні, што стрымлівае разьвіцьцё сельскай гаспадаркі. Для апрацоўкі прыгодна толькі каля 1% тэрыторыі. Разьвіцьцё атрымала толькі жывёлагадоўля, якая да адкрыцьця нафтавых радовішчаў была асноўным заняткам мясцовых жыхароў.

## Дэмаграфія
Насельніцтва краіны складае прыкладна 2,33 млн чалавек. Зь іх сапраўдныя арабы-кувэйтцы, якімі лічацца людзі, якія змогуць даказаць свае кувэйцкія генэалягічныя карані з 1920 году, складаюць толькі 45%. Астатнія жыхары — эмігранты зь іншых арабскіх краінаў (35%), Ірану, Пакістану і Індыі (14%), якія жывуць у краіне, але ня маюць кувэйцкага грамадзянства. Гарадзкое насельніцтва — 98% (самае высокае ў сьвеце).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Заходняя Эўропа

**Захо́дняя Эўро́па** — геаграфічная і палітычная назва, якая ўжываецца для вызначэньня краінаў заходняй часткі Эўрапейскага кантынэнту.

Часта гэтую назву ўжываюць у стасунку да краінаў «старога» Эўрапейскага Зьвязу, а так сама Ісьляндыі, Нарвэгіі і Швэйцарыі. Але пасьля сканчэньня «халоднай вайны» гэтае вызначэньне паступова траціць свой сэнс.

У наш час да Заходняй Эўропы часьцей за ўсё адносяць:

*  Францыю
*  Бэльгію
*  Нідэрлянды
*  Люксэмбург
*  Вялікабрытанію
*  Ірляндыю
Кувэйт (горад)

**Кувэ́йт** () — сталіца і самы вялікі горад Кувэйту, насельніцтва 96 100 чалавек (з прыгарадамі болей за 2 млн чалавек).

Горад узьнік на месцы партугальскай крэпасьці XVI стагодзьдзя, у 1710 годзе гэтае месца было заселена эмігрантамі з тэрыторыяў сёньняшняй Саудаўскай Арабіі. У пачатку 60-х гг. ХХ стагодзьдзя, тут было толькі невялікае паселішча. Але дзякуючы здабычы нафты, горад вельмі хутка пераўтварыўся ў сучасную сталіцу краіны.

## Гісторыя
З XVIII стагодзьдзя горад быў цэнтрам шэйхства Кувэйт, якое з XVI стагодзьдзя ўваходзіла ў склад Асманскай імпэрыі, а ў 1899 годзе, перайшоўшага пад пратэктарат Вялікабрытаніі. Выяўленыя радовішчы нафты на тэрыторыі краіны, спрыялі хуткаму эканамічнаму разьвіцьцю Кувэйту, аднак асноўны прыбытак ад нафтаздабычы адыходзіў за мяжу. Гэта выклікала незадаволенасьць ня толькі працоўных, але і мясцовых уладароў. 19 чэрвеня 1961 году ў сталіцы краіны паміж урадам Вялікабрытаніі і эмірам Кувэйту Абдалах ас-Сабахам было падпісана пагадненьне аб ануляваньні пагадненьня 1899 году. Кувэйт атрымаў незалежнасьць. У 1990 годзе горад апынуўся ў зоне ірацкай акупацыі, і быў вызвалены толькі ў лютым 1991 году.

Горад разьмешчаны на ўзьбярэжжы заліву Кувэйт — адзінага глыбокага порта на заходнім узьбярэжжы Пэрсыдзкай затокі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сталіцы Азіі
Катэгорыя:Гарады Кувэйту
Тызэнгаўзы

**Тызэнгаўзы** () — шляхецкі род у ВКЛ гербу «Буйвал». У 1198 браты Этэльбрэхт, фогт Тэўтонскага ордэну, і Дытрых прыбылі зь Нямеччыны (Гальштынія) у Інфлянты. У 1269 Ёган Тызэнгаўз атрымаў ад полацкае князёўны Сафіі замак Кокенгаўз. Адзін зь ягоных нашчадкаў, Рэйнальд Тызэнгаўз, падстолі дэрпцкі, у 1633 перасяліўся ў ВКЛ. 16 красавіка 1667 ён быў прызначаны купіскім старостам.

## Уладаньні

Ліда, Паставы, Падбродзьдзе, Вепры, Ракішкі, Купішкі, Жалудок, Камаі, Дварчаны й г. д.

## Некаторыя прадстаўнікі роду

Ян Готард (?-1640), кашталян вэндэнскі 1621—1634, дэрпцкі ваявода1634-1640, староста марыэнбурскі, шванэнбурскі, керэпэцкі

Готард Ян (?-1669), біскуп смаленскі ад 1667

Юры (?-6/7 верасьня 1679), палкоўнік войска ВКЛ, мечнік ВКЛ ад 1650, пасол на сойм 1662, староста рэжыцкі, руенскі, румборскі

Андрэй (?-8 лютага 1673), лоўчы ВКЛ ад 1667, староста шмэльтынскі, усьвяцкі, вэндэнскі

Рэйнальд, староста купіскі ад 1667

Стэфан (?-24 сьнежня 1708), падстолі ВКЛ у 1687, ваявода наваградзкі ад 1689, староста дыямэнцкі, купіскі, унук Рэйнальда.
* Ян Стафан (?-1730), вялікі пісар ВКЛ у 1669—1714, ваявода мсьціслаўскі ў 1714—1730, маршалак Трыбуналу ВКЛ у 1716 і 1720, староста дыямэнцкі, купіскі; ж.- ?, дачка Аляксандра Война-Ясянецкага
* Міхал Бэнэдыкт (?-да 12 кастрычніка 1726), пісар вялікі літоўскі ад 1714, староста шмэльтынскі
** Бэнэдыкт, староста шмэльтынскі, ж. — Ганна Беганская. Меў 3 сыноў і 8 дачок:
*** Міхал, староста падольскі
**** Ігнат (1762—1822, Вільня), шэф гвардыі літоўскай, кавалер ордэнаў Белага Арла, Сьв. Станіслава, Залатога Крыжу Ганаровага Легіёну.
***** Рудольф (?-17 сакавіка 1830), атрымаў у спадчыну Жалудок, ж. — Жэнэўева Пуслоўская
****** Германцыя (?-1891, Парыж), м. — Севярын Урускі (1815—1890, Піза)
****** Юзэфа, м. — Канстанты Патоцкі
****** Эльфрыда, м. — Аўгуст Замойскі
***** Канстантын (3 чэрвеня 1786, Жалудок-16 сакавіка 1853), арнітоляг, атрымаў у спадчыну Паставы. У 1843 атрымаў Ракіскае графства. Аўтар прац «Асновы арніталёгіі, або Навукі пра птушак» (1841), «Усеагульная арніталёгія, або Апісаньне птушак усіх частак сьвету» (1843—1846). Захапляўся жывапіса, быў вучнем Яна Рустэма. У сваім маёнтку ў Паставах стварыў арніталягічны музэй, сабраў карцінную галерыю, значную бібліятэку.
****** Рэйнальд (1830—1880), прадпрымальнік, апошні прадстаўнік графскае лініі
****** Марыя (Пшазьдзецкая; 1827—1890)
***** Сафія (Шуазэль-Гуф’е; 1790—1878)
*** Антоні (1733 — 31 сакавіка 1785), падскарбі надворны літоўскі, староста гарадзенскі ад 1765
*** Казімеж
** Антоні, езуіт
** Казімеж, лоўчы інфлянцкі
** Тэрэза (Аскерчыха)
* Станіслаў
* Ежы, староста дыямэнцкі

Катэгорыя:Тызэнгаўзы
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Летувіскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Латыскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Эстонскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Остзэйскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Генэалёгія
Кувэйцкі дынар

**Кувэ́йцкі дына́р** (, код ISO 4217: *KWD*) — афіцыйная валюта Кувэйту. Дынар дзеліцца на 1 000 філаў. Кувэйцкі дынар мае адзін з самых высокіх абменных курсаў у сьвеце.

## Гісторыя
Дынар быў уведзены ў 1961 годзе для замены рупіі Заліву. Ён быў прывязаны да фунта стэрлінга па фіксаванаму курсу і так як рупія каштавала 1 шылінг 6 пэнсаў, курс рупіі да дынару слаў 13⅓ рупіі за адзін дынар.

Калі адбылася уварваньне Іраку ў 1990 годзе, ірацкі дынар часова замяніў кувэйцкі дынар а вялікая колькасьць наяўных грошаў была рэквізавана акупацыйнымі ўладамі. Пасьля вызваленьня кувэйцкі дынар аднавіў сваё становішча як валюты краіны.

## Манэты
Існуюць наступныя манэты ўведзеныя ў абарачэньне ў 1961 годзе:
* 1 філ (больш не выкарыстоўваецца)
* 5 філаў
* 10 філаў
* 20 філаў
* 50 філаў
* 100 філаў

## Банкноты
На сёньняшні дзень было выпушчана ў абарачэньне 5 сэрый кувэйцкіх дынараў. Першая была выпушчана пасьля абвяшчэньня аб увядзеньні кувэйцкай валюты ў 1960 годзе. Гэтая сэрыя была ў абарачэньні з 1 красавіка 1961 года да 1 лютага 1982 года.

Пасьля ўтварэньня Цэнтральнага Банку Кувэйта ў 1970 годзе, былі заменены банкноты ¼, ½ і 10 дынараў, і былі ўведзены банкноты 1 і 5 дынараў.

Трэцяя сэрыя была ўведзена 20 студзеня 1982 году пасьля ўваходу на трон новага эміра Джабер аль-Ахмад аль-Джабер аль Сабаха. Трэцяя сэрыя замяніла банкноты ¼, ½, 1, 5 і 10 дынараў і была ўведзена банкнота 20 дынараў (з 9 студзеня 1986 года).

У выніку ірацкай акупацыі і разрабаваньня запасаў наяўнай валюты з 30 верасьня 1991 году была ўведзена ў абарачэньне новая сэрыя. Гэтая, чацьвёртая сэрыя была ў абарачэньні да 16 студзеня 1995 году.

Пятая сэрыя кувэйцкіх банкнотаў у абарачэньні з 3 красавіка 1994 году, і утрымлівае ўсе сучасныя меры бясьпекі.

Катэгорыя:Кувэйт
Катэгорыя:Валюты
Каліноўскія

**Каліно́ўскія** () — шэраг шляхецкіх родаў у ВКЛ і Польшчы.

## Вядомыя роды
* Каліноўскія гербу Калінова
* Каліноўскія гербу Корвін
* Каліноўскія гербу Любіч
* Каліноўскія гербу Сьлепаўрон
* Каліноўскія гербу Сякера
* Каліноўскія гербу Трыстрэл
* Каліноўскія гербу Зарэмба
* Каліноўскія гербу ўласнага

## Глядзіце таксама
* Калінаў
* Каліноўская
* Каліноўскі

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Польскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага
Паўднёвая Эўропа

**Паўднё́вая Эўро́па** — геаграфічная назва, якая ўжываецца для вызначэньня краінаў, якія знаходзяцца на поўначы Эўрапейскага кантынэнту. Па клясыфікацыі ААН сюды адносяць:

*  Альбанію
*  Андору
*  Босьнію і Герцагавіну
*  Ватыкан
*  Гібральтар
*  Гішпанію
*  Грэцыю
*  Італію
*  Мальту
*  Партугалію
*  Паўночную Македонію
*  Сан-Марына
*  Сэрбію
*  Славенію
*  Харватыю
*  Чарнагорыю
*  Турэччына
Уладзімер Давыдоўскі

**Уладзімер Давыдоўскі** (нарадзіўся 16 сакавіка 1964) — беларускі журналіст, літаратар і музыка.

## Біяграфія
Закончыў Менскую мастацкую вучэльню імя Глебава (1984) і факультэт журналістыкі БДУ (1995). Адзін з заснавальнікаў легендарнага беларускага рок-гурту «Мроя», які пакінуў у верасьні 1989 году. У 1992 годзе стварыў гурт «Вялікае Княства» зь якім запісаў уласны музычны праект «Голас Дажджу». Аўтар інфармацыйнага праекту "Сусьветная служба «Беларускай Маладзёжнай» (1991—1994). Браў удзел у музычных і кнігавыдавецкіх праектах, тэматычна зьвязаных з гісторыяй Вялікага княства Літоўскага.

Аўтар шэрагу кніг у жанры клясычнага дэтэктыву. Сябра Саюза беларускіх пісьменьнікаў і Беларускай асацыяцыі журналістаў. Працаваў дызайнэрам у АН Беларусі, намесьнікам галоўнага рэдактара тыднёвіка «Літаратура і мастацтва», рэдактарам і вядучым праграм радыёстанцыі «Беларуская маладзёжная» і «Радыё Рацыя», журналістам «Радыё Свабода». Лаўрэат IX конкурсу імя Ежы Гедройца Польскага Інстытуту ў галіне журналістыкі за 2008 год. Каардынатар парталаў «Вялікае Княства. Навіны» ды «Вялікае Княства. Эліта».

Працуе ў прэсавай службе Аб’яднанай грамадзянскай партыі.

## Публікацыі
* Саюз Беларусі і Расіі. Сем захадаў Льва Сапегі.
* Талін — Выгар альбо доўгі шлях дамоў.
* Гайнаўка: «Мы размаўляем па-свойму».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на Facebook
* Інфармацыя
* Запісы гурта «Вялікае Княства»

Катэгорыя:Нарадзіліся 16 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:Мроя
Сынгапурскі даляр

**Сынгапу́рскі даля́р** (, па-тамільску: சிங்கப்பூர் வெள்ளி ,ISO 4217: **SGD**) — афіцыйная валюта Сынгапура з 7 красавіка 1967 году. Ён дзеліцца на 100 цэнтаў, мае скарачэньне S$.

## Гісторыя
Паміж 1845 і 1939 гадамі, у Сынгапуры выкарыстоўваўся Даляр Праліваў. Потым ён быў заменены на Малайскі даляр і, з 1953 году, далярам Малайі і Брытанскага Барнэа.

Сынгапур працягваў выкарыстоўваць агульную валюту да аб’яднаньня з Малайзіяй у 1963 годзе, але праз два гады пасьля атрыманьня незалежнасьці ў 1965 годзе, грашовы зьвяз паміж Малайзіяй, Сынгапурам і Брунэем быў разарваны. 7 красавіка 1967 году ў абарачэньне былі ўведзены першыя сынгапурскія манэты і банкноты. Тым не менш Сынгапурскі даляр быў прывязаны да Малайскага рынгіту да 1973 году, а узаемная прывязка да Брунэйскага даляра існуе і да нашых дзён.

У наш час кантролем за абарачэньнем сынгапурскага даляра займаецца Грашовае Агенцтва Сынгапура.

Катэгорыя:Сынгапур
Катэгорыя:Валюты
With the Beatles

***With the Beatles*** — другі альбом гурта The Beatles. Праца над альбомам пачалася праз чатыры месяцы пасьля выхаду першай кружэлкі. У адрозьненьне ад папярэдняга альбому *With the Beatles* запісваўся даволі доўга і ўпершыню для The Beatles з выкарыстаньнем шматлікіх тэхнічных сродкаў. Восем з чатырнаццаці песень — уласныя творы музыкаў, у тым ліку «Don’t Bother Me», якая стала кампазытарскім дэбютам Джорджа Гарысана.

У Злучаных Штатах Амэрыкі большасьць песень з альбома была выдадзена на кружэлцы *[[Meet the Beatles]]* 20 студзеня 1964 году.

## Сьпіс кампазыцыяў
Аўтарамі ўсіх кампазыцыяў зьяўляюцца Пол Макартні і Джон Ленан, калі не ўказана іншага.

### Першы бок
# «It Won’t Be Long» — 2:13
# «All I’ve Got to Do» — 2:04
# «All My Loving» — 2:09
# «Don’t Bother Me» (Гарысан) — 2:29
# «Little Child» — 1:48
# «Till There Was You» (Ўілсан) — 2:16
# «Please Mister Postman» (Добінз, Гэрэт, Горман, Голанд) — 2:36

### Другі бок
# «Roll Over Beethoven» (Бэры) — 2:47
# «Hold Me Tight» — 2:32
# «You Really Got a Hold on Me» (Робінсан) — 3:02
# «I Wanna Be Your Man» — 1:59
# «Devil in Her Heart» (Дрэпкін) — 2:27
# «Not a Second Time» — 2:08
# «Money (That’s What I Want)» (Брэдфард) — 2:47

Катэгорыя:Альбомы The Beatles
Катэгорыя:Брытанскія музычныя творы
Курды

**Ку́рды** — народ з выразна акрэсьленымі этнічнымі прыкметамі, тысячагодзьдзямі жывуць на сваёй гістарычнай радзіме, якую называюць Курдыстанам — краінай курдаў. Размаўляюць на курдзкай мове. Курдыстан падзелены паміж Турэччынай, Іракам, Іранам і Сырыяй. Яны захавалі сваю мову, самабытныя рысы, традыцыі і культуру. Спробы іншаземных заваёўнікаў асыміляваць былі няўдалымі.

Большасьць веруючых курдаў зьяўляюцца мусульманамі-сунітамі. Акрамя гэтага, 2 млн — езіды.
Песьні Лісоўчыкаў

***Песьні Лісоўчыкаў*** — другі альбом беларускага барда Сяржука Сокалава-Воюша. Запісаны й выдадзены ў 2006 годзе. Зьмяшчае вершы й песьні ў выкананьні аўтара й відэа з канцэрту 15 жніўня 2006 году на сядзібе Партыі БНФ.

## Зьмест
# Уступ
# Ехалі лісоўчыкі
# Жыві, жыві доўга
# Як лісоўчыкі маскалёў ратавалі
# Пан Якуб
# Лукашка-хлоп
# Гаротны маскалік
# Не верашчу (верш)
# У пекле (верш)
# Князь
# Зь Мікелянджэла (верш)
# Вып’ем за снайпера
# Дыктатар і муза (верш)
# Гаўно на троне
# З турмы на волю (верш)
# Фронт
# Родная мова (верш)
# Запалім нашы сьвечкі
# Верш пра маўклівых (верш)
# Нефармальны беларус
# Фронт (live)

## Выданьне
* Запісаны на студыі P.L.A.N. у жніўні 2006 году
* Гукарэжысэр, мастэрынг — Андрэй Плясанаў
* Відэа — Андрэй Плясанаў
* Дызайн вокладкі — Франак Вячорка
* Выдавец — VoliaMusic
* Мэнэджар праекту — Франак Вячорка
* Выдадзены пры падтрымцы культурніцкае камісіі Партыі БНФ

## Дадатковыя зьвесткі
Сяржук Сокалаў-Воюш прысьвяціў гэты альбом сваёй жонцы Ганьне, сынам Станіславу, Сьветаславу, Славаміру, а таксама ўсім беларускам для навучаньня й выхаваньня дзяцей.

Катэгорыя:Беларускія альбомы
Машынны пераклад

**Машынны пераклад** () — кірунак апрацоўкі натуральнай мовы, які займаецца аўтаматычным перакладам з адной натуральнай мовы на іншую.

## Вонкавыя спасылкі
* Аўтаматычны расейска-беларускі перакладчык «Белазар»

Катэгорыя:Апрацоўка натуральнай мовы
Катэгорыя:Пераклад
Лукаш Голад

**Лукаш Голад** (18 кастрычніка 1891 – 6 лістапада 1947, Вільня) — праваслаўны сьвятар, прыхільнік беларусізацыі праваслаўнай царквы, за што перасьледваўся польскімі ўладамі. У 1927-1928 выдаваў часопіс «Праваслаўная Беларусь». Памёр у Вільні, дзе і пахаваны на праваслаўных могілках.

Катэгорыя:Нарадзіліся 18 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1891 годзе
Катэгорыя:Беларускія праваслаўныя дзеячы
Катэгорыя:Памерлі 6 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1947 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Катэгорыя:Пахаваныя ў Вільні
Эрбіль

**Эрбі́ль** (, ), **Хаўле́р** () — места у паўночным Іраку, разьмешчанае на заходнім ўзгор’і Курдзкіх гор, паміж рэкамі Вялікі і Малы Заб, сталіца ірацкай правінцыі Эрбіль і сталіца Курдзкай аўтаномнай акругі, з насельніцтвам каля 900 тыс. чалавек.

Эрбіль ёсьць адным з самых старых местаў на сьвеце, існуюць зьвесткі аб тым, што места мае 8000-гадовую гісторыю. У прадмесьцях места знойдзена нават старажытнае паселішча нэандэртальцаў. Самыя старыя дакумэнтальныя зьвесткі адносяць да старажытнага асырыйскага гораду *Арабіль* ці *Арабэль* датуюцца 3 тысячагодзьдзем да н. э. Магчыма з гэтых часоў застаўся курган вышынёй 30 м, які знаходзіцца ў цэнтры сучаснага Эрбілю, на якім знаходзяцца руіны старога турэцкага форту. На поўнач ад Эрбілю знаходзяцца Гаўгамэлы, каля якіх Аляксандар Македонскі ў бітве 331 г. да н. э. перамог войска пэрсаў.

З 1974 году Эрбіль — сталіца Курдзкай аўтаномнай акругі. З 2003 году ўжываецца і курдзкая назва гораду *Хаўлер*, а арабскія надпісы замяняюцца курдзкімі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Іраку
Апрацоўка натуральнай мовы

**Апрацо́ўка натура́льнай мо́вы** () — галіна штучнага інтэлекту і вылічальнай лінгвістыкі, якая займаецца праблемамі аўтаматычнага разуменьня і генэрацыі натуральных чалавечых моваў.

## Некаторыя буйныя задачы
* Машынны пераклад
* Распазнаваньне вуснай мовы
* Сынтэз вуснай мовы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вылічальная лінгвістыка
Катэгорыя:Штучны інтэлект
Партыя працоўных (Бразылія)

**Па́ртыя працо́ўных** (; PT) — палітычная партыя Бразыліі. Адна з найбуйнейшых у краіне. Партыя кантралюе Адзіны Прафцэнтар Працоўных, які налічвае 18 мільёнаў сяброў.

## Гісторыя
Заснаваная ў 1980 годзе ў выніку моцных акцыяў пратэсту працоўнай клясы найбуйнейшых прамысловых цэнтраў краіны. У гэтак званае «чырвонае крыло» партыі ўвайшлі амаль усе дзейныя ў 1960—1970-я гады ультралевыя арганізацыі, прадстаўнікі інтэлектуальнай эліты, перш за ўсё ўнівэрсытэцкай прафэсуры. Афіцыйна была зарэгістраваная ў якасьці партыі 11 лютага 1982 году Найвышэйшым электаральным судом Бразыліі. Першы партыйны білет належаў мастацкаму крытыку і былому актывісту трацкісту Марыю Пэдросе, а пасьля літаратурнаму навукоўцу Антонію Кандыду і гісторыку Сэржыю Буарке дэ Аланду. Пазьней дачка Аланда Ганна дэ Аланда працавала міністаркай культуры ў кабінэце Дылмы Русэф.

З 1988 году партыя набыла папулярнасьць на нацыянальным узроўні, здабываўшы перамогі на выбары ў многіх найбуйнейшых бразыльскіх гарадах, як то Сан-Паўлу, Фарталеза, Бэлу-Арызонці, Порту-Алегры і Гаянія, а таксама ў некаторых важных штатах, як то Рыю-Грандзі-ду-Сул, Эсьпірыту-Санту і фэдэральнай акрузе. Гэтая пераможная сэрыя завяршылася перамогай кандыдата ў прэзыдэнты Лулы да Сылва ў 2002 годзе, які замяніў на пасадзе Фэрнанду Энрыке Кардозу з Бразыльскай сацыял-дэмакратычнай партыі.

## Ідэалёгія
Моцна ўплывалі на фармаваньне ідэалёгіі ПП ідэі марксызма-ленінізма, трацкізма, тэалёгія вызваленьня, трэцясьвятовы нацыяналізм і г. д. Выступаючы за дэмакратычны сацыялізм, партыя адхіляе як бюракратычны сацыялізм, існаваўшы ва Ўсходняй Эўропе, гэтак і сацыял-дэмакратыю заходняга ўзору.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палітычныя партыі Бразыліі
Катэгорыя:Сацыялізм у Бразыліі
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1980 годзе
Катэгорыя:Левацэнтрысцкія партыі
Катэгорыя:Дэмакратычна-сацыялістычныя партыі Паўднёвай Амэрыкі
Катэгорыя:Прагрэсіўныя партыі
Ангілья

**Ангілья** () — брытанская заморская тэрыторыя ў Карыбскім моры, складаецца з асноўнай выспы — Ангілья, а таксама з шэрагу дробных, на якіх няма сталага насельніцтва.

## Крыніцы
Вэлі

**Вэлі** () — сталіца і самы буйны горад Ангільі. Насельніцтва складае 1169 жыхароў.

Катэгорыя:Геаграфія Ангільі
Катэгорыя:Сталіцы Паўночнай Амэрыкі
Бразыльскі дэмакратычны рух

**Бразы́льскі дэмакраты́чны рух** (; PMDB) — палітычная партыя ў Бразыліі права-цэнтрычнага кірунку. Гэта адна з найстарэйшых партыяў краіны. Да сканчэньня 2017 году называлася Партыяй бразыльскага дэмакратычнага руху ().

## Гісторыя
Заснаваная ў 1981 годзе. Ёсьць прыемніцай партыі Бразыльскае дэмакратычнае дзеяньне, адзінай афіцыйна дазволенай падчас дыктатуры апазыцыйнай партыяй, у якую ўваходзілі прадстаўнікі ўсіх палітычных поглядаў ад камуністаў да правых. Пры гэтым партыя амаль ня мела ўплыву, бо ўсе ключавыя пасады належылі прадстаўнікам партыі вайсковай хунты.

У 1985 годзе лідэр партыі Танкрэду Нэвіс перамог на прэзыдэнцкіх выбарах, але памёр перад уступленьнем на пасаду. Ягоны паплечнік Жасэ Сарнэй, які да таго ўступіў быў у партыю, сышоўшы быў з крыла вайскоўцаў, стаў прэзыдэнтам і займаў пасаду кіраўніка дзяржавы да 1990 году. Да 2016 году ён быў адзіным прэзыдэнтам Бразыліі, які паходзіў з гэтае партыі. Звычайна яна засяроджвалася на выбарах у Палату дэпутатаў і Сэнат, ігнаруючы выбары прэзыдэнта. 29 сакавіка 2016 году партыя абвесьціла аб выхадзе з кааліцыі з Партыяй працоўных праз абвінавачваньні ў дачыненьні да прэзыдэнткі Дылмы Русэф і былога прэзыдэнта Лулы да Сылвы ў карупцыі.

## Ідэалёгія
Першапачатковы партыя бразыльскага дэмакратычнага руху была закладзеная як адзіны афіцыйны грамадзянскі рух апазыцыі да бразільскага вайсковага ўраду. Партыя ня мела дакладнай праграмы, за выключэньнем дэмакратызацыі краіны, і ўвасабляла сабой спалучэньне палітыкаў розных кірункаў, апазыцыйным да вайсковай хунты. Сацыяльная база партыі неаднародная, карыстаецца ўплывам у колах пачынаючы ад пралетарыяту і скончваючы коламі буйной буржуазіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Бразыліі
ARCHE Пачатак

**«ARCHE Пачатак»** — беларускі незалежны навуковы, навукова-папулярны і літаратурна-мастацкі часопіс. Падпісны індэкс на «Белпошце» 00345. Пазыцыянуе сябе як незалежная трыбуна беларускіх інтэлектуалаў. Адзін з двух беларускіх выданьняў, запрошаных у сетку эўрапейскіх інтэлектуальных часопісаў «Eurozine».

## Гісторыя
Выдаецца з 1998 году, заснавальнік — Андрэй Дынько. Пасаду галоўнага рэдактара займае Валер Булгакаў.

У ліпені 2018 году рэдакцыя выданьня ў інтэрнэт-рассылцы паведаміла, што друк папяровай вэрсіі часопісу можа спыніцца празь недахоп сродкаў.

## Зьмест
У грамадзка-палітычных пытаньнях прытрымліваецца лібэральнай і празаходняй арыентацыі. Апроч тэкстаў айчынных аўтараў, друкуе шмат перакладаў замежных, пераважна заходніх, палітолягаў і гісторыкаў. У пытаньнях культуры прасоўвае тэзіс пра патрэбу мадэрнізацыі беларускае культуры, але сыстэмнага асьвятленьня гэтыя пытаньні ў часопісе ня маюць. Да зьяваў русіфікацыі ў Беларусі ставіцца адмоўна. У тэкстах ужываецца як клясычны правапіс, гэтак і наркамаўка.

Творы мастацкае літаратуры публікуюцца эпізадычна, вызначанай эстэтычнай канцэпцыі часопіс ня мае, і выбар твораў для публікацыі грунтуецца ў першую чаргу на крытэры прагназуемага грамадзкага рэзанансу і значнасьці твора з гледзішча ідэі мадэрнізацыі. У прыватнасьці, у часопісе надрукаваныя былі пераклады шыракавядомых твораў замежных аўтараў: Льюіса Кэрала, Ўільяма Гібсана, Любка Дэрэша ды іншых. Вялікая колькасьць перакладаў разглядаецца як адметная рыса часопіса.

У асьвятленьні беларускае гісторыі, этна- і нацыягенэзу арыентуецца на сучасныя заходнія канцэпцыі і дэкляруе супрацьстаяньне савецкай спадчыне. Прасоўвае ідэю позьняга, на мяжы XIX і XX стагодзьдзя, фармаваньня беларускае нацыі і скептычна ставіцца да праяваў беларускасьці ў больш раньні пэрыяд.

## Крытыка

Крытыкуецца за рэкляму-папулярызацыю антыбеларускага публіцыстычнага твору летувіскага гісторыка Стывэна Крыстафэра Роўэла, дзе прапагандуецца расейска-савецкая шавіністычная гіпотэза летувіскай заваёвы продкаў беларусаў, а таксама ўласьцівы ідэалёгіі расейскаму нацызму наратыў пра «*вялікарусаў*» і «*братніх ім русінаў Украіны і Беларусіі*».

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* RSS-паток часопіса
* Архіў нумароў за 1998—2008 гады
* Архіў нумароў на Kamunikat.org
* 
* «Репортеры без границ» осудили признание номера журнала «ARCHE» экстремистским

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1998 годзе
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускія літаратурныя часопісы
Паўднёвая Афрыка

**Паўднёвая А́фрыка** — рэґіён Афрыкі, які знаходзіцца на поўдні кантынэнту, да якога па клясыфікацыі ААН адносяць наступныя краіны:
*	Батсвана
*	Лесота
*	Намібія
*	Эсўатыні
*	Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка
Геаграфічна да Паўднёвай Афрыкі адносяць яшчэ:
*	Анґола
*	Замбія
*	Зымбабвэ
*	Каморскія выспы
*	Маўрыкій
*	Мадаґаскар
*	выспа Маёта
*	Малаві
*	Руньён
*	Сэйшэльскія выспы
Калі-нікалі да Паўднёвай Афрыкі адносяць Дэмакратычную Рэспубліку Конґа (звычайна да Цэнтральнай Афрыкі) і Танзанію (Усходняя Афрыка). Усе гэтыя краіны ўваходзяць у Садружнасьць разьвіцьця краінаў Паўднёвай Афрыкі.
Раўнаньне

**Раўна́ньне** — роўнасьць выгляду f(x, ...)=g(x, ...) або f(x, ...)=0, дзе f ды g — функцыі (у агульным выпадку — вэктарныя) аднога ці некалькі аргумэнтаў, а таксама задача па знаходжаньні такіх значэньняў аргумэнтаў, пры якіх дасягаецца гэтая роўнасьць. На магчымыя значэньні аргумэнтаў могуць быць накладзеныя дадатковыя ўмовы.

«Аргумэнты» (часам называюцца «зьменнымі») у выпадку раўнаньня называюць «невядомымі». Значэньні невядомых, пры якіх раўнаньне становіцца роўнасьцю — каранямі раўнаньня. Раўнаньне можа мець адзін, некалькі або бясконца шмат каранёў, а можа ня мець кораня наогул. Раўнаньне запісваецца ў выглядзе двух выразаў, злучаных знакам роўнасьці. Выразы з двух бакоў знаку роўнасьці называюцца левай часткай і правай часткай раўнаньня. Самы распаўсюджаны тыпам раўнаньня ёсьць альгебраічнае раўнаньне, у якім абедзьве часткі зьяўляюцца альгебраічнымі выразамі.

Часам матэматычная задача накладвае абмежаваньні на мноства, якому павінны належаць рашэньні раўнаньня, напрыклад, дыяфантавыя раўнаньні патрабуюць толькі цэлалікавага рашэньня. Існаваньне й колькасьць каранёў раўнаньня таксама могуць залежаць ад мноства: напрыклад, раўнаньне ня мае рэчаісных рашэньняў, але мае камплексныя рашэньні. Значэньні невядомых, пры якіх гэтая роўнасьць дасягаецца, называюцца разьвязкамі або каранямі дадзенага раўнаньня. Пра карані гавораць, што яны задавальняюць дадзенаму раўнаньню. Разьвязаць раўнаньне азначае знайсьці мноства ўсіх яго разьвязак (каранёў).

Раўнаньне можна лічыць аналягам шаляў, то бок, калі роўныя вагі чагосьці (напрыклад, збожжа) разьмяшчаюцца ў дзвюх місах, гэта прымушае шалю ўраўнаважвацца. У гэтым выпадку кажуць, што вагі ў двух місах ёсьць роўнымі. Калі колькасьць збожжа выдаляецца з адной місы, то роўная колькасьць збожжа павінна быць выдалена з другой, каб захаваць балянс. То бок, каб захаваць раўнаньне ў раўнавазе, аднолькавыя апэрацыі складаньня, адыманьня, множаньня і дзяленьня павінны быць выкананы з абодвух бакоў раўнаньня, каб яно заставалася слушным.

У геамэтрыі раўнаньня выкарыстоўваюцца для апісаньня геамэтрычных фігураў. Паколькі разгляданыя раўнаньні, як то няяўныя раўнаньні або парамэтрычныя раўнаньні, маюць бясконца шмат рашэньняў, задача цяпер іншая: замест таго, каб даваць дакладныя вырашэньні альбо разьвязваць іх, што немагчыма, для вывучэньня ўласьцівасьцяў фігур выкарыстоўваюць раўнаньні. Гэта зыходнаяя ідэя альгебраічнай геамэтрыі, важнае вобласьці матэматыкі.

## Прыклады раўнаньняў
* x=1
* 1/x=1/x

## Глядзіце таксама
* Лінейнае раўнаньне
* Квадратнае раўнаньне
* Кубічнае раўнаньне
* Альгебраічнае раўнаньне

## Вонкавыя спасылкі
* EqWorld зьмяшчае інфармацыю аб рашэньнях розных клясаў матэматычных раўнаньняў.
* EquationSolver. Вэб-старонка, якая можа вырашыць раўнаньні і сыстэмы лінейных альгебраічных раўнаньняў.


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Лінейнае раўнаньне

**Лінейнае раўнаньне** — гэта раўнаньне, абедзьве часткі якога могуць быць выражаны мнагаскладамі першай ступені.

Лінейнае раўнаньне можна прывесьці да выгляду: kx+b=0, дзе k — ненулявы парамэтар, b — адвольны парамэтар. Лінейнае раўнаньне мае адзіны разьвязак: x=-b/k. Калі *k=0* і *b=0*, то лінейнае раўнаньне мае бясконцае мноства разьвязкаў. Калі *a=0* і *b≠0*, то лінейнае раўнаньне ня мае каранёў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Матэматыка