open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Уладзімер Крыловіч

**Уладзімер Мікалаевіч Крыловіч** (20 кастрычніка (1 лістапада) 1895, в. Крыловічы, Менскі павет, Менская губэрня, Расейская імпэрыя — 23 кастрычніка 1937, Менск, БССР) — актор, адзін з заснавальнікаў беларускага тэатру. Заслужаны артыст Беларусі (1931).

## Біяграфія
Закончыў Менскае гарадзкое вучылішча (1914). З 1915 году выступаў на аматарскай сцэне. З 1921 г. у БДТ-1 (цяпер Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы).

Актор шырокага творчага дыяпазону: выконваў ролі сацыяльных і рамантычных герояў, характарныя і камэдыйныя. Валодаў яркімі сцэнічнымі данымі, высокай культурай мовы, дасканаласьцю грыму, мімікі жэстаў, майстэрствам поўнага пераўвасабленьня, узбуйненай тыпізацыі характараў, імправізацыі пры тонкім адчуваньні акторскага ансамбля. Яго раньняй творчасьці ўласьціва яскравая рамантычная афарбоўка (Машэка, Кастусь Каліноўскі ў аднайменных п’есах Е. Міровіча). Па-майстэрску непераўзыдзена ствараў вобразы нацыянальнай драматургіі: Сьцяпан Крыніцкі (“Паўлінка” Я. Купалы), Кручкоў (“Пінская шляхта” В. Дунін-Марцінкевіча), Ваявода, Граковіч і Вагін (“Каваль-ваявода”, “Перамога” і “Запяюць верацёны” Е. Міровіча), Жрэц, Чужакоў (“Вір” і “Мост” Я. Рамановіча), Шчураў (“Міжбур’е” Дз. Курдзіна), Карнейчык (“Канец дружбы” К. Крапівы) і інш. Сярод іншых роляў: Мароз (“Гута” Р. Кобеца), Шагабудзінаў (“Мяцеж” паводле Дз. Фурманава), Вяршынін (“Браняпоезд 14-69” У. Іванова), Малько (“Далёкае” А. Афінагенава), Бераст (“Платон Крэчат” А. Карнейчука), Чадаў (“Жыцьцё кліча” У. Біль-Белацаркоўскага). У характарных і камэдыйных ролях вынаходзіў трапныя дэталі, непаўторныя нюансы: Тарквіній (“Жрэц Тарквіній” С. Паліванава), Муфці (“Мешчанін у шляхціцах” Мальера), Крэспа (“Вясковы судзьдзя” П. Кальдэрона) і інш. Здымаўся ў кіно: «Двойчы народжаны», «Дняпро ў агні». 

Раней Дзяржынскі гарадзкі дом культуры насіў імя Ўладзімера Крыловіча. На магіле Крыловіча на Вайсковых могілках у Менску ўстаноўлены яго бюст.

## Крыніцы

## Літаратура
* Крыловіч Уладзімір Мікалаевіч. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 262.

Катэгорыя:Беларускія акторы
Катэгорыя:Нарадзіліся 1 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1895 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых могілках
Крыловічы

**Крыло́вічы** — вёска ў Койданаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 7 км ад Койданава, 34 км ад Менску, 8 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XX стагодзьдзя, у вёсцы 7 двароў. У пачатку XX ст. у Койданаўскай воласьці Менскага павету, 12 двароў, 85 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2010 год — 19 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 8 двароў, 11 жыхароў
* 1999 год — 16 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Койданаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Іван Калесьнік

**Іван Іванавіч Калесьнік** (, в. Грычын, Дзяржынскі нацыянальны польскі раён, БССР — , Менск, БССР) — пісьменьнік. Чалец Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1962 г.

## Біяграфія
Скончыў Грычынскую сямігодку. У 1954 г. закончыў Менскае пэдагагічнае вучылішча імя Н. К. Крупскай. Працаваў загадчыкам аддзела газэты «Чырвоная змена» (1954—1961), адначасова завочна вучыўся на факультэце журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя У. І. Леніна (1954—1958). Быў літсупрацоўнікам часопіса «Бярозка» (1962—1963), старшым рэдактарам на Беларускім радыё (1963—1965, 1967—1968), літсупрацоўнікам часопіса «Маладосць» (1968—1972). У 1967 г. закончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве. У 1972—1979 гг. рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура».

Першыя вершы надрукаваў у 1951 г. (газэта «Піянер Беларусі»). Аўтар зборнікаў вершаў «Белыя каштаны» (1959), «Пяць сузор’яў» (1963), «Калі разам мы» (1967), «Інтэрнат» (1971), «Юнацтва» (1975), «Падарожнае» (вершы, пераклады, 1982). Перакладаў творы А. Суркова, М. Ціханава, М. Рыльскага, М. Нагнібеды, З. Нуры, М. Ханінава ды іншых паэтаў.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Леанід Валодзька

**Леані́д Віке́нцьевіч Вало́дзька** (2 студзеня 1928, в. Баравое, Койданаўскі раён, Менская акруга, БССР — 29 верасьня 1978) — фізык. Акадэмік АН Беларусі (1977, сябра-карэспандэнт 1969), доктар фізыка-матэматычных навук (1966), прафэсар (1967). Заслужаны дзяяч навукі Беларусі (1971).

## Біяграфія
У 1953 г. закончыў БДУ, працаваў у ім з 1956 г. (з 1966 прарэктар па навуковай рабоце). Навуковыя працы па малекулярнай спэктраскапіі і люмінэсцэнцыі. Распрацаваў пытаньні расшыфроўкі і інтэрпрэтацыі спэктраў уранілавых злучэньняў, прапанаваў мэтад статыстычнай рэгістрацыі кінэтыкі люмінэсцэнцыі. Аўтар кнігі «Ураниловые соединения» (разам з А. І. Камяком, Дз. С. Умрэйкам, 1981). Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі 1974 году.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія фізыкі
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Дактары фізыка-матэматычных навук
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Скварцы

**Скварцы́** — вёска ў Дабрынёўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 20 км ад Койданава, 31 км ад Менску, 18 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
Вядома з XIX стагодзьдзя. У пачатку XX стагодзьдзя ў Станькаўскай воласьці Менскага павету, 35 двароў, 203 жыхары.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 19 двароў, 36 жыхароў; 1999 год — 33 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 12 двароў, 24 жыхары; 2010 год — 26 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Мікалай Бірыла

**Мікала́й Васі́левіч Біры́ла** (10 верасьня 1923, в. Скварцы, Койданаўская воласьць, Менскі павет, БССР — 30 верасьня 1992) — беларускі мовазнавец. Акадэмік АН Беларусі (1977, чалец-карэспандэнт 1972), доктар філялягічных навук (1969), прафэсар (1971). Заслужаны дзяяч навукі Беларусі (1978).

## Біяграфія
Удзельнік Другой сусьветнай вайны ў складзе партызанскага атраду. Закончыў Менскі пэдагагічны інстытут (1947). З 1947 г. у Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва АН Беларусі. У 1956—1958 гг. прафэсар катэдры беларускай філялёгіі Варшаўскага ўнівэрсытэту. З 1959 г. у Інстытуце мовазнаўства АН Беларусі, з 1977 г. адначасова выконваючы абавязкі акадэміка-сакратара. У 1982—1992 гг. акадэмік-сакратар Аддзяленьня грамадзкіх навук АН Беларусі. Навуковыя працы ў галіне беларускай дыялекталёгіі, сучаснай беларускай літаратурнай мовы, анамастыкі і лексыкаграфіі. Аўтар манаграфіяў «Беларуская антрапанімія» (т. 1—3, 1966—1982), «Націск назоўнікаў у сучаснай беларускай мове» (1986). Суаўтар прац «Дыялекталягічны атляс беларускай мовы» (1963) і «Лінгвістычная геаграфія і групоўка беларускіх гаворак» (1968—1969; Дзяржаўная прэмія СССР 1971), «Беларуская граматыка» (ч. 1—2, 1985—1986), «Лексічны атлас беларускай мовы» (т. 1, 1992) і інш. Прымаў удзел у падрыхтоўцы і рэдагаваньні слоўніка «Славянская анамастычная тэрміналёгія» (Скопле, 1983), «Слоўніка беларускай мовы» (1987).

Пахаваны на Ўсходніх могілках Менску.

## Выбраная бібліяграфія
* Бірыла М. В. Беларускія антрапанімічныя назвы ў іх адносінах да антрапанімічных назваў іншых славянскіх моў (рускай, украінскай, польскай). Мінск, 1963.
* Бірыла М. В. Беларуская антрапанімія. Уласныя імёны, імёны-мянушкі, імёны па бацьку, прозвішчы. Мінск, 1966.
* Бірыла М. В. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораные ад апелятыўнай лексікі. Мінск, 1969.
* Бірыла М. В. Беларуская антрапанімія. 3. Структура ўласных мужчынскіх імен. Мінск, 1982.
* Бірыла М. В. Націск назоўнікаў у сучаснай беларускай мове. Мінск, 1986.
* Бірыла М. В. Тыпалогія і геаграфія славянскіх прозвішчаў. Мінск, 1988.
* Бірыла М. В. Слоўнік націску ў беларускай мове. Мінск, 1992.
* Бірыла М. В., Ванагас А. П. Літоўскія элементы ў беларускай анамастыцы. Мінск, 1968.
* Бірыла М. В., Лемцюгова В. П. Анамастычныя словоўтваральныя элементы на ўсходне- і заходнеславянскіх мовах. (Адантрапанімічныя айконімы). Мінск, 1973.
* Бирилло Н. В., Булахов М. Г., Судник М. Р. Белорусский язык // Языки народов СССР, т. 1. М., 1966.

## Літаратура
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларусісты
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Антон Гурын

**Антон Язэпавіч Гурын** (, в. Шпількі, Койданаўская воласьць, Менскі павет, Менская губэрня, Расейская імпэрыя — , СССР) — чырванафлёцец. Герой Савецкага Саюзу (1945), контар-адмірал (1951).

## Біяграфія
У Вайскова-марскіх сілах Чырвонай арміі з 1928 г. Закончыў Ваенна-марское вучылішча імя М. В. Фрунзэ (1932), Ваенна-марскую акадэмію імя К. Я. Варашылава (1948).

Быў камандзірам баявой часьці падводнай лодкі, у 1935—1938 гг. штурман дывізіёну падводных лодак, памочнік камандзіра і камандзір падводнай лодкі, у 1938—1940 гг. камандзір эскадроннага мінаносца. Удзельнік савецка-фінляндзкай вайны 1939—1940 гг. З чэрвеня 1941 г. на Паўночным флёце, камандзір эскадранага мінаносца, дывізіёну эскадраных мінаносцаў. Пасьпяхова правёў шэраг апэрацыяў па канваяваньні транспартаў і пошуку варожых падводных лодак. Толькі з 1944 г. удзельнічаў у 18 баявых апэрацыях, суправаджаў 95 транспартаў, камандаваў 10 апэрацыямі па канваяваньні транспартаў і апэрацыямі па пошуку варожых падводных лодак. З 1949 г. начальнік штаба і камандзір злучэньня караблёў. З 1955 г. намесьнік начальніка і начальнік катэдры Ваенна-марской акадэміі імя К. Я. Варашылава.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Савецкія вайскоўцы
Катэгорыя:Нарадзіліся 28 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1910 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менскім павеце (Расейская імпэрыя)
Шпількі (Фаніпальскі сельсавет)

**Шпі́лькі** — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзяць у склад Фаніпальскага сельсавету. Знаходзяцца за 24 км ад Койданава, 25 км ад Менску, 9 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
Першыя згадкі пра вёску Шпількі або Мандрыкі зьяўляюцца ў XIX стагодзьдзі, калі ў яе склад уваходзіла 6 сядзібаў. На момант куплі Вітгенштэйнамі ў Радзівілаў вёска мела статус «авульс Шпількі», гэта значыць была спрэчнай тэрыторыяй.

Згадваецца як засьценак у інвэнтары 1845 году. У 1881 годзе у Самахвалавіцкай воласьці. У пачатку 1920-х гадоў у Самахвалавіцкай воласьці Менскага павету, 20 двароў, 114 жыхароў.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1991 год — 32 двары, 82 жыхары; 1999 год — 52 жыхары
* XXI стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 27 двароў, 55 жыхароў; 2010 год — 53 жыхары

## Асобы
Вёска Шпількі — радзіма Ігара Хадановіча.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Шпількі (Дзямідавіцкі сельсавет)

**Шпі́лькі** — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 29 км ад Койданава, 45 км ад Менску, 12 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
Вядома з XVII стагодзьдзя. У 1620 годзе ўваходзіла ў маёнтак Койданава. У пачатку 20-х гадоў XX стагодзьдзя ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 23 двары, 151 жыхар. Радзіма Антона Гурына.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 10 двароў, 16 жыхароў; 1999 год — 11 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 10 двароў, 15 двароў; 2010 год — 15 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Вязенская

**Вя́зенская** (*Вя́зынь*, *Раза́нка*) — рака ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці, левы прыток Вусы (верхні прыток Нёману). Даўжыня 20 км. Плошча вадазбору 81 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,5‰.

Пачынаецца за 1,5 км на паўднёвы захад ад в. Арэхаўская (Менскі раён), працякае па паўднёва-заходніх схілах Менскага ўзвышша, упадае ў Вусу каля в. Уса. Мае каналізаванае рэчышча на працягу 10 км (ад в. Вязанка да вусьця).

У пачатку 1980-х каля в. Чыкі была перагароджаная запрудай, дзеля ўтварэньня сажалкі. На рэчцы ля в. Чыкі была прыкмечаная хахуля.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 111
* 
* Сикиржицкий В. На самом дне норы… // «Рэспубліка», 15 верасьня 2007.

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Койданаўскага раёну
Ніна Жыбрык

**Ні́на Язэ́паўна Жы́брык** (Уме́цкая;  21 сакавіка 1933 году на хутары паблізу в. Малыя Навасёлкі, Дзяржынскі нацыянальны польскі раён, БССР) — пісьменьніца.

## Біяграфія
У 1954 г. закончыла Койданаўскую СШ, потым БДУ. Аўтар шматлікіх паэтычных зборнікаў — «Лясная крыніца», «Верасовая паляна», «Першы сьнег», «Грыбны дождж» і іншыя. Піша лірычныя, патрыятычныя, філязофска-этычныя творы. Жыве ў пас. Мачалішча Зьвянігаўскага раёну Рэспублікі Марый Эл Расейскай Фэдэрацыі.

## Творы
* Радуга. Стихи. Йошкар-Ола. 1967. 84 с.
* Тёплые ладони подорожника. Стихи. Йошкар-Ола. 1975. 63 с.
* Танец сыроежек. Стихи. Йошкар-Ола. 1978. 15 с.
* Вересковая поляна. Лирика. Баллада. Йошкар-Ола. 1987. 126 с.
* Лесная криница. Лирика. Йошкар-Ола. 1983. 96 с.
* Первый снег. Стихи. Йошкар-Ола. 1999. 13 с.
* Азбука в стихах. Стихи. Йошкар-Ола. 1999. 18 с.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1933 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 21 сакавіка
Ўільям Гэршэль

**Ўі́льям Гэ́ршэль** (; 15 лістапада 1738 — 25 жніўня 1822) — ангельскі астраном нямецкага паходжаньня, заснавальнік зорнай астраноміі.

Нарадзіўся ў Гановэры (Нямеччына) у сям’і вайсковага музыканта. У 35 гадоў зацікавіўся астраноміяй, якую вывучыў самастойна. Для назіраньняў выкарыстоўваў тэлескопы, якія вырабляў самастойна. У 1789 годзе пабудаваў найвялікшы для таго часу рэфлектар з дыямэтрам люстэрка 126 см.

У 1781 годзе Гэршэль адкрыў плянэту Ўран. У 1800 годзе, вывучаючы спэктар Сонца, адкрыў існаваньне інфрачырвонага выпраменьваньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія астраномы
Катэгорыя:Брытанскія кампазытары і кампазытаркі
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Коплі
Катэгорыя:Сябры Лёнданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі навук
Катэгорыя:Ганаровыя сябры Санкт-Пецярбурскай акадэміі навук
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід
Рыгор Осьцік (сын Станіслава)

**Рыго́р О́сьцік (О́сьцікавіч)** (каля 1470, Трокі — 1518 ці 1519, Кернаў) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзяяч.

## Жыцьцяпіс
З роду Осьцікаў, сын наваградзкага ваяводы Станка Осьцікавіча.

Удзельнік вайны з Маскоўскім княствам 1492—1494 рокаў.

З 1494 — маршалак надворны літоўскі. У бітве пры Ведрашы 1500 году трапіў у маскоўскі палон. Па вызваленьні атрымаў назад тытул маршалка, але пазбавіўся зямельных уладаньняў. Наўзамен атрымаў  і іншыя землі, якімі кіраваў ягоны брат Радзівіл з сынамі.

Ваявода троцкі ў 1510—1518 рр.

## Сям’я
У канцы XV стагодзьдзя ажаніўся з Аляксандрай, дачкой князя Петкі Раманавіча Сьвірскага, атрымаў за ёю ў пасаг частку маёнтку Мядзел-Кабыльнік.

Мелі сыноў Рыгора (ваявода наваградзкі, кашталян віленскі), Станіслава (ваявода полацкі), Юрыя (маршалак).

Рыгор
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Памерлі ў 1518 годзе
Будапэшцкі ўнівэрсытэт

**Будапэшцкі ўнівэрсытэт** (**Унівэрсытэт імя Ло́ранда Э́твэша**) — найбуйнейшы ўнівэрсытэт Вугоршчыны.

## Гісторыя
У 1635 годзе ў Трнаве (сучасная Славаччына) кардынал Пэтэр Пазмань заснаваў унівэрсытэт з двума факультэтамі — вольных мастацтваў і тэалёгіі. У 1667 годзе быў створаны юрыдычны факультэт. У 1777 годзе ўнівэрсытэт з Трнавы быў пераведзены ў Буду, а ў 1784 годзе — у Пэшт. Да 1844 году выкладаньне ва ўнівэрсытэце вялося на лацінскай мове. З 1895 году ва ўнівэрсытэце атрымалі магчымасьць навучацца й жанчыны. У 1921—1950 унівэрсытэт насіў імя свайго заснавальніка Пэтэра Пазманя, а ў 1950 годзе быў названы ў гонар фізыка Лоранда Этвэша.

## Склад
### Факультэты
На пачатак 2011 году існуюць 8 факультэтаў:
* Факультэт права й палітычных навук
* Факультэт сацыяльных навук
* Факультэт гуманітарных навук
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Факультэт інфарматыкі
* Факультэт адмысловага навучаньня
* Факультэт пэдагогікі й псыхалёгіі
* Факультэт пэдагогікі пачатковай школы

## Беларусістыка
Беларуская мова выкладаецца з 1994 году загаднікам катэдры ўсходнеславянскай і балканскай філялёгіі Андрашам Золтанам і мовазнаўцамі зь Берасьцейскага ўнівэрсытэту (Беларусь). З 2005 году беларускую мову выкладае дацэнтка Ларыса Станкевіч. Разам з Жужай Каціч яна выдала вугорскамоўны падручнік «Дваццаць сустрэч зь Беларусьсю» (2006) і «Вугорска-беларускі слоўнік» (2007).

## Крыніцы


Катэгорыя:Адукацыя Вугоршчыны
Катэгорыя:Вугорскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1635 годзе
Вінцэнт Герберскі

**Вінцэнт Герберскі** (, Гарадзеншчына — ) — мэдык. Кандыдат філязофіі (1808), магістар (1811) і доктар мэдыцыны (1812); сябра шматлікіх навуковых таварыстваў.

## Біяграфія
Скончыў Віленскую гімназію і Віленскі ўнівэрсытэт.

У 1804 накіраваўся ў ангельскую калёнію пад Пецярбургам для практычнага вывучэньня сельскай гаспадаркі і ў Пецярбурскі ўнівэрсытэт для слуханьня лекцыяў зь фізыкі, хіміі і сельскай гаспадаркі.

Па вяртаньні ў Вільню (1806), вывучаў мэдыцыну. Атрымаў навуковыя ступені. У 1813—1824 ад’юнкт мэдычнай клінікі і памочнік прафэсара Франка.

У 1817—1823 вывучаў за мяжой афтальмалёгію. Па вяртаньні (1823) выкладаў у Віленскім унівэрсытэце тэорыю і клініку. 3 1824 экстраардынарны, а потым ардынарны прафэсар на катэдры прыватнай тэрапіі і паталёгіі і дырэктар клінікі з унутраных хваробаў.

Аўтар артыкулаў (у рукапісах) «Пра шпіталі», «Навука пра хваробы вачэй» і інш.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Мэдыкі
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўнівэрсытэту
Шпількі

Назву **Шпількі** маюць:

* Шпількі — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Шпількі — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці
* Шпількі — вёска ў Фаніпальскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці
Лабады

**Ла́бады** — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзяць у склад Фаніпальскага сельсавету. Знаходзяцца за 18 км ад Койданава, 20 км ад Менску, 8 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У 1709 годзе згадваецца як вёска ў складзе фальварку Чаркасы ў Менскім ваяводзтве ВКЛ.У пачатку XX стагодзьдзя ўваходзілі ў склад Самахвалавіцкай воласьці Менскага павету. Існавалі вёска Лабады (18 двароў, 135 жыхароў) і хутар Лабады (3 двары, 25 жыхароў).

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 18 двароў, 40 жыхароў; 1999 год — 25 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 11 двароў, 18 жыхароў; 2010 год — 11 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Леднікі (Менская вобласьць)

**Леднікі́** — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзяць у склад Фаніпальскага сельсавету. Знаходзіцца за 16 км ад Койданава, 24 км ад Менску, 6 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
Першыя згадкі пра Леднікі зьяўляюцца ў XVI стагодзьдзі: у 1588 годзе яны ўваходзілі ў склад Койданаўскага староства і належалі Радзівілам. У XVIII ст. адносіліся да фальварка Уса Койданаўскага графства. У першай палове XVIII ст. землі ў засценку Леднікі на ўмовах леннай, ці коннай зямянскай службы трымала мясцовая шляхта Даноўскія, Доўнары, Занеўскія, Калечыцы і інш. У 1883 годзе ў вёсцы адкрылася школа граматы, дзе навучалася 14 хлопчыкаў. У пачатку XX стагодзьдзя Леднікі ўваходзілі ў склад Койданаўскай воласьці Менскага павету, мелася 70 двароў, 440 жыхароў.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1991 год — 53 двары, 102 жыхары; 1999 год — 79 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 31 двор, 53 жыхары; 2010 год — 40 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Падарожжа з Жыгамонтам. Леднікі

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Лісаўшчына (Койданаўскі раён)

**Лі́саўшчына** — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Фаніпальскага сельсавету. Знаходзіцца за 14 км ад Койданава, 23 км ад Менску, 4 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У 1876 годзе Лісаўшчыну арандавала Е. В. Урачынская. У пачатку XX стагодзьдзя вёска ўваходзіла ў склад Койданаўскай воласьці Менскага павету, мелася 43 двары, 271 жыхар.

## Насельніцтва
* 2010 год — 38 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 21 двор, 40 жыхароў
* 1999 год — 37 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Павялкова

**Павялко́ва** — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Фаніпальскага сельсавету. Знаходзіцца за 16 км ад Койданава, 17 км ад Менску, 3 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
Першыя згадкі пра Павялкова датуюцца XVII стагодзьдзем: у 1620 годзе яна згадваецца ў інвентары маёнтку Койданаў. У 1884 годзе ў вёсцы адкрылася школа граматы, дзе навучаўся 21 хлопчык. У пачатку XX стагодзьдзя Павялкова ўваходзіла ў склад Станькаўскай воласьці Менскага павету, мелася 72 двары і 485 жыхароў.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1997 год — 70 двароў і 138 жыхароў; 1999 год — 135 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 58 двароў, 131 жыхар; 2010 год — 120 жыхароў

## Славутасьці
Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Падсасоньне

**Падсасо́ньне** — вёска ў Фаніпальскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 19 км ад Койданава, 19 км ад Менску, 4 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя засьценак Падсасоньне ў Станькаўскай воласьці Менскага павету, 6 двароў, 36 жыхароў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 19 двароў, 76 жыхароў; 1999 год — 59 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 18 двароў, 52 жыхары; 2010 год — 60 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Плевакі

**Плевакі́** (з 1964 году — *Першама́й*) — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Фаніпальскага сельсавету. Знаходзіцца за 21 км ад Койданава, 21 км ад Менску, 7 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя засьценак Плевакі ўваходзіў у склад Станькаўскай воласьці Менскага павету, мелася 17 двароў і 99 жыхароў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 4 двары і 9 жыхароў; 1999 год — 6 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 5 двароў, 13 жыхароў; 2010 год — 15 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Слабодка (Койданаўскі раён)

**Слабо́дка** — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Фаніпальскага сельсавету. Знаходзіцца за 22 км ад Койданава, 13 км ад Менску, 8 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 49 двароў, 127 жыхароў; 1999 год — 98 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 36 двароў, 104 жыхары; 2010 год — 92 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Мазуры (Менская вобласьць)

**Мазуры́** — вёска ў Фаніпальскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. Знаходзіцца за 17 км ад Койданава, 19 км ад Менску, 2 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя існавалі два засьценкі Мазуры ў Самахвалавіцкай воласьці Менскага павету. У 1924 годзе ў Мазурах 1-х было 7 двароў, 51 жыхар, у Мазурах 2-х — 7 двароў, 39 жыхароў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1997 год — 2 двары, 7 жыхароў; 1999 год — 1 жыхар
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 1 двор, 4 жыхары; 2010 год — 7 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Мандрыкі

**Ма́ндрыкі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Жэсьці. Уваходзяць у склад Фаніпальскага сельсавету Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. Знаходзяцца за 23 км ад Койданава, за 23 км ад Менску, за 9 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Назва

Мундэрых, Мундэрык або Мондэрых (Munderich, Mundericus, Monderich) — імя германскага паходжаньня. 

## Гісторыя
У пачатку XX ст. Мандрыкі ўваходзілі ў склад Самахваліцкай воласьці Менскага павету.

На 1924 год у вёсцы было 14 двароў, на 1997 год — 10 двароў, на 1 студзеня 2004 году — 7 двароў.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1909 год — 110 чалавек; 1924 год — 85 чалавек; 1997 год — 18 чалавек; 1999 год — 25 чалавек
* XXI стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 11 чалавек; 2010 год — 23 чалавекі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Уса (Койданаўскі раён)

**Уса́** (таксама *Ву́са*) — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Фаніпальскага сельсавету. Знаходзіцца за 11 км ад Койданава, 24 км ад Менску, 9 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Першыя згадкі пра Ўсу зьяўляюцца ў XV стагодзьдзі. У 1588 годзе яна ўваходзіла ў склад Менскага павету Вялікага Княства Літоўскага як частка маёнтку Койданаў, з 1566 году — у Менскім ваяводзтве. У 1621 годзе Ўса згадваецца як фальварак Койданаўскага графства. У XVIII ст. землі фальварка знаходзіліся ў арэндным валоданні мясцовай шляхты Калечыцаў, Паўлоўскіх, Гарадзецкіх, Бржазіньскіх.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Уса апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі; вёска ў Койданаўскай воласьці Менскага павету. У 1909 годзе існаваў маёнтак Уса, дзе мелася 15 двароў і 154 жыхары.

## Насельніцтва
* 2010 год — 55 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 23 двары і 39 жыхароў
* 1999 год — 64 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Хамічы (Койданаўскі раён)

**Хамічы́** — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзяць у склад Фаніпальскага сельсавету. Знаходзяцца за 10 км ад Койданава, 22 км ад Менску, 8 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
Першыя згадкі пра Хамічы зьяўляюцца ў XVI стагодзьдзі: у 1588 годзе яна ўваходзіла ў склад Койданаўскага староства. У пачатку XX ст. — у Койданаўскай воласьці Менскага павету, мелася 11 двароў і 82 жыхары.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1991 год — 10 двароў, 14 жыхароў; 1999 год — 10 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 6 двароў, 9 жыхароў; 2010 год — 8 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Чэрнікаўшчына (Койданаўскі раён)

**Чэ́рнікаўшчына** — аграгарадок у Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Фаніпальскага сельсавету. Знаходзіцца за 8 км ад Койданава, 26 км ад Менску, 10 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Першыя згадкі пра Чэрнікаўшчыну зьяўляюцца ў XVI стагодзьдзі: з 1550 году яна належала Радзівілам і уваходзіла ў Койданаўскае староства (пазьней Койданаўскае графства). У 1566 годзе Чэрнікаўшчына ўвайшла ў склад Менскага ваяводзтва. У сярэдзіне 1560-х гадоў Радзівілы падаравалі вёску для патрэбаў «службы божай» Койданаўскаму кальвінскаму збору. У той час Чэрнікаўшчына мела 40 сялянскіх двароў, больш за 10 валокаў зямлі.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Чэрнікаўшчына апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі; вёска ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, валоданьне Радзівілаў, Тарасавых, Рафаў, Рытараў і інш. У 1820 годзе у фальварку Чэрнікаўшчына налічвалася 18 дымоў, ва ўсіх па 0,5 валокі зямлі. У 1882 годзе ў вёсцы адкрылася школа граматы, дзе навучалася 10 хлопчыкаў. У пачатку XX стагодзьдзя існавалі вёска Чэрнікаўшчына (58 двароў, 332 жыхары) і маёнтак Чэрнікаўшчына (15 двароў, 91 жыхар).

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1991 год — 148 двароў, 412 жыхароў; 1999 год — 351 жыхар
* XXI стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 122 двары, 334 жыхары; 2010 год — 382 жыхары

## Славутасьці
Помнік на брацкай магіле савецкіх воінаў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Чэчына

**Чэ́чына** — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Фаніпальскага сельсавету. Знаходзіцца за 16 км ад Койданава, 14 км ад Менску, 9 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя Чэчына ўваходзіла ў склад Станькаўскай воласьці Менскага павету, мелася 14 двароў і 101 жыхар.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 31 двор, 102 жыхары; 1999 год — 84 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 30 двароў, 70 жыхароў; 2010 год — 137 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Фаніпальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Сыроваткі

**Сыро́ваткі** (з 1964 году — *Жураві́нка*) — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Бараўскога сельсавету. Знаходзіцца за 15 км ад Койданава, 55 км ад Менску, 18 км ад чыгуначнай станцыі Негарэлае.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. Сыроваткі ўваходзілі ў склад Койданаўскай, а з 1909 году — Рубяжэвіцкай воласьці Менскага павету, мелася 14 двароў, 92 жыхары. У 1996 годзе ў вёсцы было 79 двароў, 257 жыхароў. На 1 студзеня 2004 году — 80 двароў, 272 жыхары.

На тэрыторыі вёскі знаходзіцца помнік на брацкай магіле савецкіх воінаў і партызанаў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 274 чалавекі
* 2010 год — 258 чалавек

## Галерэя

Файл:Dom kultury (Žuravinka) — Дом культуры (Журавінка).JPG|Дом культуры
Файл:Krama №53 (Žuravinka) — Крама №53 (Журавінка).JPG|Крама
Файл:Žuravinka1.JPG|Новая забудова
Файл:Žuravinka3.JPG|Заезд у вёску з боку Менску


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Касілавічы

**Касі́лавічы** () — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзяць у склад Бараўскога сельсавету. Знаходзяцца за 6 км ад Койданава, 44 км ад Менску, 8 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя Касілавічы ўваходзілі ў склад Койданаўскай воласьці Менскага павету Менскай губэрні, мелася 35 двароў, 222 жыхары.

## Насельніцтва
* 2010 год — 23 жыхары
* 1 студзеня 2004 году — 29 двароў, 49 жыхароў
* 1999 год — 50 жыхароў
* 1996 год — 32 двары, 70 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Кулікі (Койданаўскі раён)

**Кулікі́** — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзяць у склад Бараўскога сельсавету. Знаходзяцца за 17 км ад Койданава, 51 км ад Менску, 19 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Першыя згадкі пра Кулікі зьяўляюцца ў XVII стагодзьдзі: у 1620 годзе яны ўваходзілі ў склад маёнтку Койданаў і належалі Радзівілам. У 1909 годзе ў Рубяжэвіцкай воласьці існавалі вёска Кулікі (10 двароў, 64 жыхары) і маёнтак Кулікі (1 двор, 14 жыхароў).

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1996 год — 5 двароў, 13 жыхароў; 1999 год — 11 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 3 двары, 5 жыхароў; 2010 год — 7 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Новая Рудзіца

**Но́вая Рудзі́ца** — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Бараўскога сельсавету. Знаходзіцца за 11 км ад Койданава, 48 км ад Менску, 13 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Першыя згадкі пра Рудзіцу зьяўляюцца ў XVII стагодзьдзі: у 1588 годзе яна ўваходзіла ў Койданаўскае графства і належала Радзівілам, тут былі сажалкі, вадзяны млын, 54 валокі зямлі. З 1793 году вёска апынулася ў Койданаўскай воласьці. У пачатку XX ст. існавала сяло Рудзіца ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, мелася 6 двароў, 30 жыхароў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1987 год — 16 двароў, 25 жыхароў; 1999 год — 33 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 19 двароў, 32 жыхары; 2010 год — 27 жыхароў

## Славутасьці
Помнікі: на брацкай магіле ўдзельнікаў савецкага падпольля, на брацкай магіле савецкіх воінаў і мірных жыхароў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Петрашэвічы

**Петрашэ́вічы** — вёска ў Бараўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. За 16 км ад Койданава, 49 км ад Менску, 15 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XVI стагодзьдзя. У 1588 г. у складзе Койданаўскай воласьці, мела 47 валок зямлі. Належала Радзівілам. У пачатку XX ст. знаходзілася ў Велікасельскай воласьці Менскага павету, 67 двароў, 329 жыхароў, побач быў фальварак Петрашэвічы, 1 двор, 11 жыхароў. Помнікі: на брацкай магіле партызан і на брацкай магіле ахвяр фашызму, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 41 двор, 90 жыхароў; 1999 год — 73 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 28 двароў, 54 жыхары; 2010 год — 46 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Папкі (Койданаўскі раён)

**Папкі́** — вёска ў Бараўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. За 16 км ад Койданава, 50 км ад Менску, 18 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Назва паходзіць ад прозьвішча мясцовых жыхароў Папкоў, якія былі ў канцы XVI ст. чыншавікамі, а ў XVII ст. баярамі і зямянамі. Пазьней таксама насілі прозьвішча Папкоўскі, зь якім даводзілі ў 1816 г. шляхецкае паходжаньне. У XVIII стагодзьдзі ў Койданаўскім графстве Рэчы Паспалітай, належала Радзівілам. З 1793 г. у Рубяжэвіцкай воласьці Менскага павету. З 2-й паловы XIX ст. належала Арцюшэўскім, Бірулям, Валахановічам, Зуеўскім, Касьпяровічам. У 1909 г. 27 двароў, 167 жыхароў. У 1921—1939 гг. памежная вёска, адносілася да Паланевіцкай камэндатуры 16-га Койданаўскага пагранічнага атраду.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1996 год — 25 двароў, 50 жыхароў; 1999 год — 49 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 22 двары, 49 жыхароў; 2010 год — 38 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Паланевічы

**Палане́вічы** — вёска ў Бараўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. За 20 км ад Койданава, 57 км ад Менску, 22 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Мінуўшчына
Вядома з XVIII стагодзьдзя. У складзе Рэчы Паспалітай, належала Радзівілам, уваходзіла ў Койданаўскае графства. З 1793 г. у Рубяжэвіцкай воласьці Менскага павету. У 1909 г. 52 двары, 304 жыхары. У 1921—1939 гг. памежная вёска, тут разьмяшчалася адна з 6 камэндатураў 16-га Койданаўскага пагранічнага атраду і кантрольна-прапускны пункт.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1998 год — 19 двароў, 45 жыхароў; 1999 год — 45 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 15 двароў, 35 жыхароў; 2010 год — 24 жыхары

## Славутасьці
Помнік на брацкай магіле савецкіх воінаў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Старая Рудзіца

**Стара́я Рудзі́ца** — вёска ў Бараўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. За 5 км ад Койданава, 43 км ад Менску, 6 км ад чыгуначнай станцыі Негарэлае.

## Гісторыя
Вядома з XVI стагодзьдзя як Рудзіца (Старая Рудзіца). У 1588 годзе належала Радзівілам, уваходзіла ў Койданаўскае графства. Каля вёскі былі садкі для разьвядзеньня рыбы, вадзяныя млыны, 54 валокі зямлі. З 1793 году ў Койданаўскай воласьці. У 1865 годзе адкрыта царкоўна-прыходзкая школа, вучыліся 37 хлопчыкаў. У 1881 годзе была Сьвята-Праабражэнская праваслаўная царква (пабудавана ў 1756). У канцы XIX ст. у царкве служыў сьвятар Уладзімер Квяткоўскі, у Рудзіцкім народным вучылішчы настаўнікам быў Іван Іванавіч Дарашкевіч. У 1909 годзе былі маёнтак Рудзіца, 1 двор, 32 жыхары, сяло Рудзіца, 5 двароў, 60 жыхароў, фальварак Рудзіца, 1 двор, 10 жыхароў, засьценак Рудзіца, 3 двары, 51 жыхар. У вёсцы знаходзіцца помнік на магіле ахвяраў фашызму, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1996 год — 90 двароў, 275 жыхароў; 1999 год — 282 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 92 двары, 281 жыхар; 2010 год — 322 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Тур’якава

**Тур’я́кава** — вёска ў Бараўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. За 5 км ад Койданава, 52 км ад Менску, 6 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Мінуўшчына
Вядома з XVI стагодзьдзя. У 1588 г. у Койданаўскай воласьці. У 1909 г. засьценак, 3 двары, 22 жыхары.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1996 год — 5 двароў, 9 жыхароў; 1999 год — 7 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 4 двары, 6 жыхароў; 2010 год — 7 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Шабунеўка

**Шабу́неўка** — вёска ў Бараўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. За 15 км ад Койданава, 55 км ад Менску, 16 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XIX стагодзьдзя. У 1909 г. у Койданаўскай воласьці Менскага павету, 6 двароў, 52 жыхары.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 6 двароў, 10 жыхароў; 1999 год — 7 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 год — 4 двары, 5 жыхароў; 2010 год — 5 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Янава (Менская вобласьць)

**Я́нава** — вёска ў Бараўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. За 5 км ад Койданава, 52 км ад Менску, 7 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку 1920-х гадоў у Велікасельскай воласьці Менскага павету, фальварак, 1 двор, 40 жыхароў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 2 двары, 10 жыхароў; 1999 год — 8 чалавек
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 3 двары, 4 жыхары; 2010 год — 6 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Васіль Несьцярэнка

**Васі́ль Бары́савіч Несьцярэ́нка** (2 сьнежня 1934 — 25 жніўня 2008) — беларускі фізык, ганаровы дзяяч навукі і тэхнікі БССР (1979). Аўтар больш за 300 навуковых працаў, болей за 320 вынаходніцтваў.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў вёсцы Красны Кут (цяпер у Луганскай вобласьці Ўкраіны). У 1958 годзе скончыў Маскоўскую вышэйшую тэхнічную вучэльню імя Баўмана (цяпер Маскоўскі дзяржаўны тэхнічны ўнівэрсытэт імя Баўмана). У 1958—1962 — навуковы супрацоўнік Інстытуту рухавікоў АН СССР. 1963—1965 — загаднік лябараторыі Інстытуту цепла- і масаабмену АН БССР.

1965—1977 — загаднік аддзелам і намесьнік дырэктара па навуковай працы, 1977—1987 — дырэктар Інстытуту ядзернай энэргетыкі АН БССР. Таксама ў 1971—1987 — генэральны канструктар перасоўнай атамнай электрастанцыі «Памір».

У 1980—1985 — дэпутат Вярхоўнага Савету БССР.

З 1990 року — дырэктар незалежнага беларускага інстытуту радыяцыйнай бясьпекі «Белрад», заснаванага ў 1989 пры дапамозе Андрэя Сахарава, Алеся Адамовіча і Анатоля Карпава. 1990—1994 — старшыня аб’яднанага экспэртнага камітэту Беларусі, Украіны й Расеі.

За сваю дзейнасьць быў звольнены з працы і зазнаў пагрозы ад Камітэту дзяржаўнай бясьпекі, які пагражаў адправіць яго ў псыхіятрычную лякарню. Аднак пазьней беларускія ўлады прапанавалі яму працу ў дзяржаўным інстытуце «пры ўмове, што ён больш ня будзе займацца чарнобыльскай дзейнасьцю». Пазьбег двух замахаў на жыцьцё.

Апошнія рокі жыцьця быў праціўнікам пабудовы АЭС у Беларусі.

Памёр 25 жніўня 2008 року ў Рэспубліканскім шпіталі Кіраўніцтва справамі прэзыдэнта пасьля апэрацыі на страўніку. Пахаваны на Ўсходніх могілках Менску.

## Навуковая дзейнасьць
Працаваў у галіне ядзернай энэргетыкі і радыяцыйнай бясьпекі.

Аўтар больш як 300 навуковых працаў, у тым ліку 15 манаграфіяў, болей за 320 вынаходніцтваў.

### Праца ў Чарнобылі
Удзельнічаў у ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС з самага пачатку, скідаючы кантэйнэры з вадкім азотам з гелікаптэру ў рэактар. Нягледзячы на высокі ўзровень радыяцыі над гэтай зонай, ён здолеў выжыць, аднак астатнія тры пажарнікі зь ягонага гелікаптэру памерлі.

Праводзіў досьледы прадуктаў харчаваньня ў забруджаных радыяцыяй раёнах Беларусі, дамагаўся выселіць людзей з зоны радыюсам 100 км ад ЧАЭС.

## Узнагароды і званьні
* Доктар тэхнічных навук (1968)
* Прафэсар (1969)
* Чалец-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1972)
* Ордэн «Знак пашаны» (1975)
* Ганаровы дзяяч навукі і тэхнікі БССР (1979)
* Дзяржаўная прэмія БССР (1986) за распрацоўку біятэхналёгіі і стварэньне прамысловай вытворчасьці рызатарфіну з выкарыстаньнем радыяцыйнага спосабу стэрылізаваньня субстрату і ўкараненьне прэпарату ў сельскую гаспадарку
* Мэдалі

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Qui est le professeur Vassili Borissovitch Nesterenko?
* Успаміны, фота

Катэгорыя:Беларускія фізыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету БССР
Катэгорыя:Ліквідатары Чарнобыльскай катастрофы
Уладзімер Чарткоў

**Уладзімер Чарткоў** (1935, Сэрбія — 9 красавіка 2023) — італьянскі і швайцарскі журналіст, рэжысэр-дакумэнталіст.

## Жыцьцяпіс
У 2003 року разам з Эмануэлай Андрыёлі зьняў дакумэнтальны фільм «Ахвяра» () пра ліквідатараў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС. У лістападзе 2004 фільм атрымаў узнагароду рэгіёну Іль-дэ-Франс за найлепшы навуковы фільм пра навакольнае асяродзьдзе.

Уладзімер Чарткоў таксама атрымаў узнагароду на Фэстывалі навуковых фільмаў ва Ўльлене (Францыя) за найлепшы дакумэнтальны фільм.

Адзін з заснавальнікаў арганізацыі «Дзеці Чарнобыля Беларусь».

## Фільмаграфія
* ''The Atomic Trap'' (''Le Piège atomique'') <small>(он-лайн)</small>. Дакумэнтальны фільм (1998), 47 хв.
* ''The Sacrifice'' <small>(он-лайн)</small> фільм Эмануэлы Андрыёлі і Ўладзімера Чарткова, Швайцарыя, 2003, 26 хв.
* ''Nuclear Controversies'' (''Controverse nucléaires'') <small>(он-лайн)</small>. Дакумэнтальны фільм (2003), 51 хв.

## Бібліяграфія
* 

## Вонкавыя спасылкі
* «The Sacrifice»
* Children of Chernobyl Belarus

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1935 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сэрбіі
Катэгорыя:Швайцарскія журналісты
Катэгорыя:Італьянскія журналісты
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Чарнобыльскай АЭС
Гомельска-Рэчыцкая апэрацыя

**Гомельска-Рэчыцкая апэрацыя** — наступальная апэрацыя войскаў Беларускага фронту ў хадзе Другой сусьветнай вайны, якая была праведзена 10—30 лістапада 1943 году. У выніку апэрацыі савецкія войскі прарвалі абарону ворага ў паласе шырынёй 100 кілямэтраў, прасунуліся ў глыбіню на 130 кілямэтраў, стварыўшы пагрозу паўднёваму флянгу групы арміяў «Цэнтар» і ўскладнілі яе ўзаемадзеяньне з групай арміяў «Поўдзень». Пад раніцу 26 лістапада 1943 году пасьля начных баёў было вызвалена места Гомель.

## Хада падзеяў
Наступ у кірунку галоўнага ўдару быў распачаты 10 лістапада паблізу мястэчка Лоеў, а 11 лістапада дзеля ўзмацненьня ўдару да наступу былі падлучаны танкавы й кавалерыйскі корпусы. Савецкія войскі вялі барацьбу за пашырэньне пляцдарму на правым беразе Дняпра. 13 лістапада былі вызвалены Холмеч, Дварэц, Краснапольле й Артукі; 15 лістапада былі вызвалены Дземяхі — так былі перарэзаны зносіны нямецкіх войскаў па чыгункавых і шашэйных шляхах з Гомелю ў Каленкавічы.

16 лістапада да савецкіх войскаў перайшлі вёска й чыгуначная станцыя Бабічы.

17 лістапада савецкія войскі занялі Рабусу і Азершчыну. У гэты ж дзень распачаліся баі на ўскрайку Рэчыцы.

Ноччу 18 лістапада войскі 65-й арміі Батава перарэзалі чыгуначную ветку Каленкавічы — Гомель. Дзьве стралковыя дывізіі й дзьве танкавыя брыгады корпуса Панова накіраваліся ў тыл немцаў, што змусіла іх сьпехам падацца з Рэчыцы. Апошні асяродак супраціву ў раёне чыгуначнага вакзала ўдалося хутка зьнішчыць. Ужо ў 4 гадзіны раніцы места было цалкам вызвалена.

21 лістапада быў вызвалены Горваль, савецкія войскі ўвайшлі ў тыл групоўкі нямецкіх войскаў, якая абаранялася ў Гомелі.

22 лістапада войскі 11 і 63 арміі прарвалі абарону нямецкіх войскаў у раёне Касьцюкоўкі й выйшлі да чыгункі Гомель — Жлобін і шашы Гомель — Магілёў. Між тым войскі 50-й і 3-й арміяў перайшлі ў наступ з паўночнага боку Жлобіна, вызвалілі Прапойск, Карму, Журавічы і 25 лістапада падыйшлі да Дняпра ў раёне Новага Быхава і акружылі Гомель з поўдня.

Увечары 25 лістапада войскі Беларускага фронту з трох бакоў падыйшлі да Гомелю. Пагроза акружэньня прымусіла гітлераўцаў ноччу 26 лістапада пачаць адвод сваіх войскаў зь міжрэчча Сожу і Дняпра.

## Літаратура
* М. М. Козлов. Великая Отечественная война. 1941—1945. Энциклопедия. — М.: Советская Энциклопедия, 1985. — С. 212-213.

Катэгорыя:Другая сусьветная вайна на Беларусі
Катэгорыя:Бітвы ў нямецка-савецкай вайне
Катэгорыя:Гісторыя Гомельскай вобласьці
Катэгорыя:Падзеі 1943 году
Беларускі фронт

**Беларускі фронт** — апэратыўнае аб’яднаньне Чырвонай Арміі ў гады нямецка-савецкай вайны.

## Першае фармаваньне
Фронт утвораны на заходнім кірунку 20 кастрычніка 1943 году на аснове дырэктывы Стаўкі ВГК ад 16 кастрычніка 1943 году шляхам перайменаваньня Цэнтральнага фронту. У склад увайшлі 3-я, 48-я, 50-я, 61-я, 63-я, 65-я арміі і 16-я паветраная армія. У далейшым у склад фронту ўваходзілі таксама 10-я (з 21 лютага 1944 году) і 11-я (з 23 кастрычніка) арміі.

Камандуючым прызначаны генэрал арміі Канстанцін Ракасоўскі, чальцом Вайсковага савету — генэрал-лейтэнант Канстанцін Цялегін, начальнікам штабу — генэрал-палкоўнік Міхаіл Малінін.

За час існаваньня войскі фронту пасьпяхова правялі Гомельска-Рэчыцкую апэрацыю і Каленкавіцка-Мазырскую апэрацыю.

24 лютага 1944 году на аснове дырэктывы Стаўкі ВГК ад 17 лютага 1944 году фронт скасаваны шляхам перайменаваньня ў 1-й Беларускі фронт першага фармаваньня.

## Другое фармаваньне
Фронт утвораны 5 красавіка 1944 году на аснове дырэктывы Стаўкі ВГК ад 2 красавіка 1944 году шляхам перайменаваньня 1-га Беларускага фронту першага фармаваньня. У склад фронту ўвайшлі 3-я, 47-я, 48-я, 61-я, 69-я, 70-я армі, 16-я паветраная армія і Дняпроўская вайсковая флятылія.

Камандуючым прызначаны генэрал арміі Канстанцін Ракасоўскі, чальцом Вайсковага савету — генэрал-лейтэнант Канстанцін Цялегін, начальнікам штабу — генэрал-палкоўнік Міхаіл Малінін.

Ужо 16 красавіка 1944 году на аснове дырэктывы Стаўкі ВГК ад 12 красавіка 1944 году фронт перайменаваны ў 1-ы Беларускі фронт другога фармаваньня

## Вонкавыя спасылкі

* Фронт
* Усе франты Вялікай Айчыннай вайны

Катэгорыя:Савецкія франты падчас нямецка-савецкай вайны
Абарона Горадні

**Абарона Горадні** — боесутыкненьні ў Горадні 20—22 верасьня 1939 году ў часе Польскага паходу РСЧА паміж падразьдзяленьнямі польскіх войскаў, жандармэрыі і апалчэньнем і рухомымі перадавымі групамі РСЧА. Абарону гораду ажыцьцяўлялі польскія атрады, якімі афіцыйна кіраваў генэрал Вацлаў Пжэзьдзецкі, а фактычна — намесьнік камэнданта гораду Раман Савіцкі і маёр Бэнэдыкт Серафін. Наступленьне на горад вялі падразьдзяленьні конна-мэханізаванай групы пад камандваньнем камандзіра корпуса Івана Болдзіна і танкавы батальён маёра Ф. І. Квітко.

## Глядзіце таксама
* Арляняты. Горадня 39

## Літаратура
* Czesław Grzelak, Wilno-Grodno-Kodziowce 1939, Warszawa 2002
* Jan Siemiński, Grodno walczące: wspomnienia harcerza, Białystok 1992
* Гродно — энциклопедический справочник. Минск, Белорусская Советская Энциклопедия им. Петруся Бровки, 1989.
* Люцік Зм. «Беларускі фронт». Вайсковая аперацыя Чырвонай Арміі ў Заходняй Беларусі // Arche. 2009. №9

## Вонкавыя спасылкі
* «Беларускі фронт». Ч.4: Баі за Скідзель-Гродна

Катэгорыя:Савецкае ўварваньне ў Польшчу
Горадня
Катэгорыя:Бітвы СССР
Катэгорыя:Бітвы на Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Гарадзенскай вобласьці
Lockheed Martin

**Lockheed Martin Corporation** (LMT) — амэрыканская кампанія, якая спэцыялізуецца ў вобласьці авіябудаваньня, авіякасьмічнай тэхнікі, суднабудаваньня, аўтаматызацыі паштовых службаў і аэропортовой лягістыкі. Штаб-кватэра ў горадзе Бэтэсда (Мэрылэнд), ЗША. Лік супрацоўнікаў па ўсім сьвеце складае 130 тыс. чалавек. У цяперашні час пост прэзыдэнта, старшыні і генэральнага дырэктара карпарацыі займае Робэрт Стывэнс.

Карпарацыя Lockheed Martin — найбуйнейшае ў сьвеце прадпрыемства ВПК (па дадзеных на 2008 г.). 95% прыбыткаў кампанія атрымлівае ад заказаў Міністэрства абароны ЗША, іншых агенцтваў і дэпартаментаў урада ЗША, а таксама ад замежных заказчыкаў.
Сьлізганьне асынхроннага рухавіка

**Сьлізганьне асынхроннага рухавіка** — адносная рознасьць хуткасьцяў кручэньня ротара і магнітнага струменя, стваранага абмоткамі статара рухавіка зьменнага току.

: s = \frac{n_1 - n_2}{n_1}

дзе n — хуткасьць кручэньня ротара асынхроннага рухавіка

: n_1 — хуткасьць кручэньня магнітнага струменя, так званая сынхронная хуткасьць рухавіка.

: n_1=\frac{60*f}{p}

дзе f — частасьць сеткі зьменнага току

p — лік пар канцавосьсяў абмоткі статара (лік шпулек на фазу).

З апошняй формулы відаць, што хуткасьць кручэньня рухавіка n практычна вызначаецца значэньнем яго сынхроннай хуткасьці, а апошняя пры стандартнай частасьці 50 Гц залежыць ад ліку пар канцавосьсяў: пры адной пары канцавосьсяў — 3000 аб/хв, пры дзьвюх парах — 1500 аб/хв, пры трох парах — 1000 аб/хв і г. д.

## Літаратура
1. Хамякоў Н. М., Дзянісаў У. У., Паноў У. А. Электратэхніка і электраабсталяваньне суднаў. — Ленінград: Выдавецтва «Суднабудаванне», 1971. — 368 з.

Катэгорыя: Электрычныя машыны