Жыровічы

**Жыро́вічы** (афіцыйная назва — *Жыро́віцы*) — вёска ў Беларусі, каля ракі Шчары (за 1 км ад яе). Цэнтар сельсавету Слонімскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2005 год — 2570 чалавек. Знаходзяцца за 10 км на поўдзень ад Слоніму, за 138 км ад Горадні; на аўтамабільнай дарозе, што злучае Слонім з шашай Менск — Берасьце.

Жыровічы — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Слонімшчыны (частка Наваградчыны). Да нашага часу тут захаваўся комплекс колішняга базылянскага манастыра з саборнай царквой Прачыстай Багародзіцы (барока і клясыцызм), цэрквамі Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа і Божага Яўленьня (віленскае барока), а таксама могілкавай царквой Сьвятога Юрыя (традыцыйная беларуская драўляная архітэктура), помнікі архітэктуры XVII—XIX стагодзьдзяў.

## Назва
На думку географа Вадзіма Жучкевіча, тапонім Жыровічы ўтварыўся да прозьвішча Жыровіч.

Традыцыйная форма назвы мястэчка — *Жыро́вічы*, афіцыйная — *Жыро́віцы*. Існуе меркаваньне, што апошняя ўзьнікла пад польскім уплывам (ад ).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню Жыровічы ўпамінаюцца ў XV ст., калі вялікі князь Казімер надаў маёнтак падскарбію вялікаму А. Солтану. Новы ўладальнік збудаваў царкву на месцы, дзе паводле легенды, у 1470 годзе зьявіўся абраз Маці Божай. Каля царквы пачало фармавацца паселішча.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Жыровічы ўвайшлі ў склад Слонімскага павету Наваградзкага ваяводзтва. З 1565 году тут пачалі праводзіцца кірмашы. Пад 1587 годам упершыню ўпамінаецца Жыровіцкі манастыр. З 1610-х паселішча знаходзілася ў валоданьні Л. Сапегі, потым І. Мялешкі. Пад 1609 годам упамінаецца недабудаваная мураваная Прачысьценская царква (ст.-бел. *Пречистой Святой Богородицы*).

У 1624 годзе Жыровічы атрымалі статус мястэчка, а ў 1652 годзе кароль і вялікі князь Ян Казімер надаў паселішчу Магдэбурскае права. Неўзабаве Жыровічы сталі буйным гандлёвым мястэчкам, што карысталася ўласным гербам: «*у блакітным полі выява двух мужчынскіх постацяў — правая стаіць на каленях, левая трымае ў працягнутых руках кнігу*». За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай у 1655 годзе казацкія загоны спалілі мястэчка і манастыр.

19 верасьня 1730 году ў Жыровічах адбылася ўрачыстая каранацыя цудоўнага абраза Маці Божай. Карону, упрыгожаную каштоўнымі камянямі, ахвяравала княгіня Ганна Кацярына Радзівіл. Абраз захоўваўся пад шклом у залачоных шатах.

Захаваліся сьведчаньні азначэньня жыхароў Жыровічаў ліцьвінамі: паводле каталёгу студэнтаў Грэцкай калегіі ў Рыме, Язэп Навакоўскі (*Josephus Novakouski*) азначаецца як *Lithuanus, Zyrovice in Districtu Slonimiensi* (1785 год).

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Жыровічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Слонімскім павеце. У 1810—1828 гадох тут знаходзілася рэзыдэнцыя грэцка-каталіцкага япіскапа берасьцейскага.

У 1828—1839 гадох Жыровічы былі цэнтрам Літоўскай уніяцкай япархіі, а ў 1840—1845 гадох — Літоўскай япархіі Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). У 1880-я гады ў мястэчку дзеялі 3 царквы; працавалі расейскія духоўная і жаночая народная вучэльні, 3 крамы, 3 шынкі; штогод праводзіліся 3 кірмашы.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Жыровічы занялі войскі Нямецкай імпэрыі. 


Žyrovičy. Жыровічы (N. Orda, 14.04.1865).jpg|Н. Орда, 14.04.1865 г.
Žyrovičy. Жыровічы (N. Orda, 8.09.1876).jpg|Н. Орда, 8.09.1876 г.
Žyrovičy. Жыровічы (A. Kühlewein, 1879).jpg|A. Kühlewein, 1879 г.
Žyrovičy. Жыровічы (A. Kühlewein, 1879) (2).jpg|Каляровая вэрсія папярэдняй гравюры


Žyrovičy. Жыровічы (1882).jpg|Невядомы аўтар, 1882 г.
Žyrovičy. Жыровічы (1890).jpg|Невядомы аўтар, 1890 г.
Žyrovičy. Жыровічы (1898).jpg|Невядомы аўтар, 1898 г.
Žyrovičy, Bazylanski. Жыровічы, Базылянскі (1850).jpg|Плян манастыра, 


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Жыровічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары Жыровіцкай воласьці атрымалі Пасьведчаньні Народнага Сакратарыяту БНР. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Жыровічы ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. У 1919—1920 гадох мястэчка пераходзіла з рук у рукі — ад бальшавікоў да польскага войска. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Жыровічы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Слонімскага павету Наваградзкага ваяводзтва.

У 1939 годзе Жыровічы ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году сталі цэнтрам сельсавету Слонімскага раёну. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1971 год тут было 430 двароў, на 1994 год — 650, на 1997 год — 646. У 2000-я гады Жыровічы атрымалі афіцыйны статус «аграгарадку». 24 ліпеня 2014 году афіцыйна зацьвердзілі гістарычны герб мястэчка.

1 верасьня 2021 году на асабістую просьбу ярэя Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату Яўгена Саланкова да дзяячкі рэжыму Лукашэнкі Натальлі Качанавай Жыровіцкую школу перавялі зь беларускай мовы на расейскую.


Žyrovičy. Жыровічы (1870-99).jpg|Агульны выгляд, XIX ст.
Žyrovičy. Жыровічы (S. Jundził, 1901-14).jpg|Агульны выгляд. С. Юндзіл, да 1915 г.
Žyrovičy. Жыровічы (1916).jpg|Агульны выгляд, 1916 г.
Žyrovičy, Sabornaja. Жыровічы, Саборная (1916).jpg|Вуліца Саборная, 1916 г.


Žyrovičy, Sabornaja, Bazylanski, Pračyścienskaja. Жыровічы, Саборная, Базылянскі, Прачысьценская (1915-18).jpg|Прачысьценская саборная царква, 1915—1918 гг.
Žyrovičy, Bazylanski, Uźvižanskaja. Жыровічы, Базылянскі, Узьвіжанская (A. Visłocki, 1923).jpg|Узьвіжанская царква. , 1923 г.
Žyrovičy, Sabornaja, Bazylanski. Жыровічы, Саборная, Базылянскі (1919-39).jpg|Манастыр, да 1939 г.
Žyrovičy, Vichna. Жыровічы, Віхна (1915-18).jpg|Сажалка на Віхне, 


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1830 год — 226 муж., зь іх шляхты 22, духоўнага стану 11, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 187, жабракоў 6; 1885 год — 516 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1921 год — 508 чал.; 1971 год — 2597 чал.; 1994 год — 3500 чал.; 1997 год — 2577 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2005 год — 2570 чал.

### Адукацыя
У Жыровічах працуюць дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж (з 1945), сярэдняя школа (з 1966) і школа мастацтваў, дашкольная ўстанова.

### Мэдыцына
Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляюць лякарня і амбуляторыя.

## Эканоміка
12 гандлёвых прадпрыемстваў, філія «Беларусбанку» і пошта.

## Турыстычная інфармацыя

### Інфраструктура
Жыровічы — цэнтар турызму нацыянальнага значэньня. Уваходзяць у турыстычныя маршруты «Мураваны летапіс Панямоньня», «Мураваны летапіс Слоніма і Жыровічаў».

### Славутасьці
У Жыровічах разьмяшчаецца архітэктурны комплекс колішняга манастыра базылянаў, які складаецца з наступных будынкаў:
* Гаспадарчыя пабудовы (XVIII—XX стагодзьдзі)
* Званіца (1828)
* Манастырскі корпус (XVII—XVIII стагодзьдзі)
* Цэрквы: Прачыстай Багародзіцы (саборная; 1613—1650), Божага Яўленьня (1672 або 1769), Узьвіжаньня Сьвятога Крыжа (1769)

Апроч таго, на паўночнай ускраіне мястэчка, на могілках, захавалася драўляная царква Сьвятога Юрыя (канец XVIII ст.).

### Страчаная спадчына
* Сядзіба «Старыя Жыровічы»

## Галерэя

Жыровічы, Усьпенскі сабор 3.jpg|Прачысьценская саборная царква
Жыровічы, Усьпенскі сабор 1.jpg|Саборная царква з боку апсыды
Жыровіцы. Інтэр'ер Успенскага сабора.jpg|Саборная царква, інтэр’ер
Жыровічы, царква-званьніца 1.jpg|Званіца


Жыровічы, Богаяўленская і Крыжаўзьдзьвіжанская цэрквы 2.jpg|Богаяўленская царква
Жыровічы, Георгіеўская царква 3.jpg|Юр’еўская царква
В. Жыровічы - Ансамбаль Сьвята-Усьпенскага манастыра PICT3042.jpg|Манастырскі корпус
Краявіды Жыровіцкага манастыра. Гаспадарчыя пабудовы.jpg|Гаспадарчыя пабудовы


## Дадатковыя зьвесткі
* У Жыровічах забаранялася сяліцца жыдам; паводле дакумэнту часоў Яна Казімера (захоўваўся яшчэ ў канцы XIX ст.) жыдам не дазвалялася нават спыняцца тут на начлег, а ў часе праезду празь мястэчка яны мусілі ісьці пешшу, зь непакрытай галавой і басанож

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Жыровічы, Радыё Свабода, 29 красавіка 2006 г.
* Харэўскі С. Маршруты па Беларусі: Слонім і Жыровічы, Наша Ніва, 14 чэрвеня 2009 г.
* Жыровічы, Глёбус Беларусі


Катэгорыя:Жыровіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі