open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Яраслаўская беларуская рада

**Ярасла́ўская белару́ская ра́да** — беларуская нацыянальная арганізацыя ў Яраслаўлі ў 1916—1918 роках. Аб’ядноўвала беларусаў-бежанцаў Першае сусьветнае вайны.

Створаная ўвосені 1916 году, ставіла сваёй мэтай аб’яднаньне беларусаў-бежанцаў вакол нацыянальнае ідэі, пасільнае аказаньне матэрыяльнае і юрыдычнае дапамогі пацярпелым ад Першае сусьветнае вайны, правядзеньне дабрачынных акцый, культурна-асьветных вечарын. Ініцыятарамі стварэньня таварыства было кола сьвядомых выкладчыкаў і навучэнцаў Менскага настаўніцкага інстытуту ў Яраслаўлі: У. Ігнатоўскі, З. Сьцяпура, М. Мароз, А. Кабервейн, С. Курчэвіч-Сеўрук, М. Шымель, М. Ярац, Х. Бурван, Г. Нікіфарава, М. Кахановіч, Х. Імшэнік, У. Біруля. Удзельнікі рады рыхтавалі на беларускай мове лекцыі і рэфэраты па гісторыі і культуры Беларусі. У пазаўрочны час у інстытуце выкладаў вядомы беларускі навуковец і грамадзкі дзеяч Усевалад Ігнатоўскі. Пад час жыцьця ў Яраслаўлі актыўным сябрам таварыства зьяўляўся беларускі паэт Максім Багдановіч.

Пасьля Лютаўскай рэвалюцыі разам з арганізацыяй «Маладая Беларусь» актывізавала сваю дзейнасьць па нацыянальным усьведамленьні беларусаў-бежанцаў. Супрацоўнічала зь Яраслаўскім Саветам рабочых і салдацкіх дэпутатаў, падтрымлівала сувязь зь Беларускім нацыянальным камітэтам у Менску, Беларускай народнай грамадой у Маскве. Дэлегавала сваіх прадстаўнікоў на I зьезд беларусаў-бежанцаў у Маскве ў кастрычніку 1917, Усебеларускі зьезд у сьнежні 1917. Спыніла дзейнасьць увесну 1918 року.

## Крыніцы

## Літаратура
* Ляхоўскі У. Яраслаўская беларуская рада // 

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Расеі
Катэгорыя:Яраслаўль
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1916 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:1916 год у Расеі
Катэгорыя:Беларусь у Першай сусьветнай вайне
497

## Падзеі
* франкі перамаглі алеманаў у бітве каля Бона

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
494

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Гілдас, брытанскі гісторык і сьвятар

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
493

## Падзеі
* Тэадорык Вялікі стаў каралём астготаў і перанёс сталіцу ў Равэну

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Кляштар

**Кля́штар** (ад лац. *claustrum* — замак, закрытае месца) — каталіцкі манастыр.

Кляштары належалі да пэўных манаскіх ордэнаў. Каталіцкія манахі-місіянэры і першыя адзінкавыя кляштары вядомыя на тэрыторыі сучаснае Беларусі зь сярэдзіны XIII стагодзьдзя. Многія ўзьніклі неўзабаве па хрышчэньні Літвы ў 1387 годзе.

Найбольш старажытныя кляштары:
* францішканаў у Пінску (1396) і Ашмянах (1505);
* аўгустынаў у Быстрыцы (цяпер Астравецкі раён), Берасьці і Горадні (заснаваны Вітаўтам);
* бэрнардынаў у Вільні (1471), Горадні і Полацку (1498).

Большасьць кляштараў заснаваная ў пэрыяд Контрарэфармацыі, іх фундатарамі былі каралі польскія і вялікія князі літоўскія, магнаты (Сапегі, Глябовічы, Радзівілы, Пацы ды іншыя), шляхта. У канцы XVIII стагодзьдзя на беларускіх землях (апроч Вільні) дзеялі кляштары і рэзыдэнцыі:
* аўгустынаў — 4,
* баніфратаў — 4,
* бэрнардынаў — 27,

* дамініканаў — 50,
* капуцынаў — 2,
* кармэлітаў — 22,
* картэзіянаў — 1,
* марыянаў — 1,
* місіянэраў — 4,
* рохітаў — 1,

* трынітарыяў — 6,
* францішканаў — 23,
* цыстэрыянаў — 3.

Таксама існавалі жаночыя кляштары:
* бэнэдыкцынак — 5,
* бэрнардынак — 4,
* брыгітак — 2,
* цыстэрцыянак — 1.

Мэтаю заснаваньня кляштараў фундатары звычайна называлі місіянэрства; асаблівае становішча займалі езуіцкія і піярскія калегіюмы, якія займаліся адукацыйнымі задачамі. Пры шматлікіх калегіюмах працавалі невялікія шпіталі.

Клясычны тып кляштару выпрацаваў ордэн бэнэдыктынаў. Гэта быў замкнёны ансамбль буды або памяшканьняў для жыцьця манаскае суполкі. Цэнтрам ансамблю быў касьцёл. Каля яго рабіліся абкружаныя крытаю галерэяю (клуатрам) чатырохкутны двор, сад. З усходу да клуатра далучалася заля капітула, з захаду — кельлі, або дарміторыюм. Насупраць касьцёла будавалі трапэзную залю (рэфэкторыюм). Астатнія будынкі (дом абата, шпіталь, школа, гаспадарчыя пабудовы) разьмяшчаліся на тэрыторыі ў межах кляштарных муроў. Бэнэдыктынскі тып кляштару быў запазычаны большасьцю каталіцкіх ордэнаў і прыстасаваны адпаведна характару іх дзейнасьці.

Пераважную большасьць кляштараў колішняга Вялікага Княства Літоўскага ўлады Расейскай імпэрыі гвалтоўна зачынілі па паўстаньнях 1830—1831 гадоў і 1863—1864 гадоў паводле зьвінавачаньня ў нелаяльнасьці манахаў да расейскіх уладаў. Апошнія кляштары дзеялі ў 1880—1890-я гады. Іх жылыя будынкі найчасьцей прыстасоўвалі пад шпіталі, казармы, лякарні; іх касьцёлы ператвараліся ў парафіяльныя або іх перараблялі пад цэрквы Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы).

## Глядзіце таксама
* Бярозаўскі кляштар
* Касьцёл Сьвятога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканаў (Менск)

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Хрысьціянская архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Разбойнікі (п’еса)

**„Разбо́йнікі“** () — першая драма Фрыдрыха Шылера, напісаная ў 1781 годзе. Зьяўлецца яскравым узорам шцюрмерскае драматургіі. Прэм’ера «Разбойнікаў» адбылася 13 студзеня 1782 году ў Мангайме, Нямеччына. Яна была напісаная ў пэрыяд заняпаду нямецкага літаратурнага кірунку буры і націску і разглядалася некаторымі дасьледчыкамі, літаратурным творам, які паўплываў на разьвіцьцё эўрапейскае мэладрамы. П’еса шакіравала мангэймскую публіку. У гэтую ж ноч пастанова драмы Шылера стала сэнсацыяй.

## Крыніцы
Сюжэт «Разбойнікаў» быў падказаны Шылеру аповесьцю Шубарта «Да гісторыі чалавечага сэрца» (ням. *Zur Geschichte des menschlichen Herzens, 1775*). У Шубарта таксама выяўленыя два браты: старэйшы, Карл, вядзе разбэшчаны вобраз жыцьця, але пры гэтым зьяўляецца высакародным і сумленным юнаком, малодшы, Вільгэльм, — крывадушны і разважлівы злодзей, які носіць маску дабрадзейнасьці. Карл просіць айца дараваць яму яго правіны, але Вільгэльм хавае яго лісты і тым самым выганяе старэйшага брата з дому. У далейшым Карл выратоўвае бацьку ад нападу разбойнікаў, які падстроіў Вільгэльм, каб завалодаць бацькоўскае спадчынай.

Калі за аснову сюжэта драмы Шылер браў аповесьць свайго старэйшага сучасьніка, то вобраз разбойніка Моора і ягонай шайкі быў падказаны драматургу ангельскімі народнымі балядамі аб дабрачынным разбойніке Робіне Гудзе, дзе той выступае як народны мсьцівец за несправядлівасьці вышэйшых клясаў, як сябра маламожных і вораг несправядлівых кіраўнікоў, карысьлівых папоў і багацеяў.

## Сюжэт
Зь першых сцэнаў драмы ўзьнікае востры драматычны канфлікт. Франц Моор робіць падседы супраць свайго брата Карла, дабіваючыся таго, каб айцец скляў яго і адмовіў яму ў спадчыне. Карл Моор бачыць у гэтым новае праяўленьне несправядлівасьці, наогул пануючай у сьвеце, і калі раней ён толькі абураўся фактам існаваньня зла, то зараз паўстае супроць усяго чалавечага ўпарадкаваньня, — ён становіцца завадатарам разбойніцкае шайкі. У той час як адзін брат, Франц, пайшоў па шляху злачынства дзеля дасягеньня сваіх эгаістычных мэтаў, другі брат, Карл, таксама стаўшы на злачынны шлях, кіруецца не прагай уласнае адплаты, а жаданьнем зьдзейсьніць сацыяльную помсту ў дачыненьні да ўсіх прыгнятальнікаў.

Варажнеча паміж братамі ўдасканальваецца іх спаборніцтвам у каханьні да прыгожай Амаліі, якая кахае Карла, нягледзячы на ўсе наветы Франца, які імкнецца заваяваць яе прыхільнасьць. Франц даходзіць у сваёй злачыннасьці да таго, што хоча замарыць бацьку голадам.

Імкліва разьвіваючыяся падзеі завяршаюцца фіналям, у якім загінае Франц, Амалія, старык Моор (бацька двух братоў), а Карл выракаецца ад свайго бунту.

## Пераклад на беларускую
«Разбойнікі» былі перакладезныя на беларускую мову Піменам Панчанкам.

## Літаратура
* Ф. П. Шиллер. Фридрих Шиллер. Жизнь и творчество, Гослитиздат, М. 1955.
* В. Жирмунский. Очерки по истории классической немецкой литературы, изд. «Художественная литература», Ленинград 1972

Катэгорыя:Творы нямецкай літаратуры
Катэгорыя:П’есы Фрыдрыха Шылера
480-я

**480-я**

Стагодзьдзі: ІV стагодзьдзе - V стагодзьдзе - VI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
430-я
440-я
450-я
460-я
470-я
**480-я**
490-я
500-я
510-я
520-я
530-я


Гады: 
480, 481, 482, 483, 484, 485, 486, 487, 488, 489

----

## Асноўныя падзеі
* Тэадорык Вялікі стаў каралём астготаў

## Вонкавыя спасылкі
489

## Падзеі
* астготы, на чале з Тэадорыкам Вялікім уварваліся ў Італію

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
488

## Падзеі
* Тэадорык Вялікі стаў каралём астготаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*
486

## Падзеі
* франкі перамаглі войска галаў на чале з рымскім губэрнатарам Сыягрыюсам, поўнач Галіі ўвайшла ў склад Каралеўства Франкаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Люі дэ Бройль

**Люі Віктор П’ер Раймон, 7-й герцаг [[Бройлі]]**, больш вядомы як **Люі дэ Бройль** (; 15 жніўня 1892 — 19 сакавіка 1987) — францускі фізык, ляўрэат Нобэлеўскае прэміі па фізыцы. Адзін з заснавальнікаў квантавае мэханікі.

## Жыцьцё і кар’ера
Люі дэ Бройль нарадзіўся 15 жніўня 1892 году ў арыстакратычнай сям’і на поўначы Францыі.

## Унёсак у навуку
У 1923 годзе высунуў гіпотэзу, згодна зь якой любая масіўная часьціца, якая рухаецца, непарыўна зьвязаная з хвалевым працэсам пэўнай даўжыні, якая залежыць ад імпульсу часьціцы \lambda=h/p.

## Публікацыі
* *Recherches sur la théorie des quanta* (Researches on the quantum theory), Thesis, Paris, 1924.
* *Ondes et mouvements* (Waves and Motions). Paris: Gauthier-Villars, 1926.
* *Rapport au 5e Conseil de Physique Solvay.* Brussels, 1927.
* *La mécanique ondulatoire* (Wave Mechanics). Paris: Gauthier-Villars, 1928.
* *Matière et lumière* (Matter and Light). Paris: Albin Michel, 1937.
* *Une tentative d’interprétation causale et non linéaire de la mécanique ondulatoire: la théorie de la double solution.* Paris: Gauthier-Villars, 1956.
** English translation: *Non-linear Wave Mechanics: A Causal Interpretation.* Amsterdam: Elsevier, 1960.
* *Sur les sentiers de la science* (On the Paths of Science).
* *Introduction à la nouvelle théorie des particules de M. Jean-Pierre Vigier et de ses collaborateurs.* Paris: Gauthier-Villars, 1961. Paris: Albin Michel, 1960.
** English translation: *Introduction to the Vigier Theory of elementary particles.* Amsterdam: Elsevier, 1963.
* *Étude critique des bases de l’interprétation actuelle de la mécanique ondulatoire.* Paris: Gauthier-Villars, 1963.
** English translation: *The Current Interpretation of Wave Mechanics: A Critical Study.* Amsterdam, Elsevier, 1964.
* *Certitudes et incertitudes de la science* (Certitudes and Incertitudes of Science). Paris: Albin Michel, 1966.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дзьепе
Катэгорыя:Фізыкі-тэарэтыкі
Катэгорыя:Францускія фізыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Лувэсьене
485

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 17 красавіка — Проклюс, філёзаў
484

## Падзеі
* 28 сьнежня — Аларык ІІ стаў каралём вэстготаў
* Гунтамунд стаў каралём вандалаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 23 сьнежня — Хунэрык, кароль вандалаў
* Эўрык, кароль вэстготаў

## Вонкавыя спасылкі
482

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Юстыніян І, імпэратар Усходняй Рымскай імпэрыі
## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
481

## Падзеі
* Кловіс І стаў каралём Заходніх Франкаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
480

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Дамаскіюс філёзаў
* Гелімер, кароль вандалаў

## Сьмерці
*
Вольфганг Паўлі

**Во́льфґанґ Эрнст Фрыдрых Па́улі** (; 25 красавіка 1900, Вена — 15 сьнежня 1958, Цюрых) — фізык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі 1945 году. Зрабіў вялізарны ўнёсак у разьвіцьцё квантвае мэханікі, квантавай электрадынамікі, фізыцы магнетызму, тэорыі адноснасьці ды агульнай тэорыі поля, фізыцы элемэнтарных часьцінак. Прадказаў існаваньне нэўтрына, сфармуляваў прынцып выключэньня (забароны).

## Жыцьцё і кар’ера
Вольфганг Паўлі нарадзіўся ў сям’і вядомага прафэсара хіміі. З маленства праявіў выключныя матэматычныя здольнасьці. Ва ўзросьце васемнаццаці гадоў скончыў гімназію ў Вене. Адразу напісаў артыкул, прысьвечаны энэргіі гравітацыйнага поля, які потым быў надрукаваны ў часопісе «Physicalische Zeitschrift». Паступіў у Мюнхэнскі ўнівэрсытэт, дзе ягоным навуковым кіраўніком стаў Арнольд Зомэрфэльд. Паўлі атрымаў ступень доктара ў 1921 годзе. У 1921 годзе працаваў асыстэнтам у Гётынгене (ў М. Борна). У 1922 годзе працаваў у Капэнгагене (ў Нільса Бора). Ад 1923 да 1928 году выкладаў ва ўнівэрсытэце Гамбургу. У 1924 годзе выявіў прынцып забароны, які зараз завецца прынцыпам Паўлі. Ад 1928 году займаў катэдру тэарэтычнай фізыкі Вышэйшай тэхнічнай школы ў Цюрыху. Падчас Другой сусьветнай вайны працаваў у Інстытуце вышэйшых дасьледаваньняў (Прынстан, ЗША). У 1945 годзе атрымаў Нобэлеўскую прэмію за ўнёсак у разьвіцьцё квантавай тэорыі. Пасьля заканчэньня вайны вярнуўся ў Цюрых, дзе працаваў да сьмерці. Памёр 15 сьнежня 1958 году ад раку падстраўнікавай залозы.

## Унёсак у навуку
Зрабіў значны ўнёсак у фізыку элемэнтарных часьцінак. У 1931 годзе выказаў гіпотэзу існаваньня нэўтрына - безмасавай часьціцы, якая забясьпечвала закон захаваньня энэргіі пры бэта-распадзе. У 1950-я сфармуляваў CPT-тэарэму.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вене
Катэгорыя:Памерлі ў Цюрыху
Катэгорыя:Фізыкі-тэарэтыкі
Катэгорыя:Аўстрыйскія навукоўцы
Катэгорыя:Швайцарскія навукоўцы
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Ніка Штэр

**Ніка Штэр** (, нарадзіўся ў 1942, Бэрлін) — нямецкі дасьледчык культуры, прафэсар навук аб культуры ва ўнівэрсытэце Цэпэлін у Фрыдрыхсгафэне.

## Біяграфія
У 1967—2000 гадах вучыўся і праводзіў дасьледаваньні у амэрыканскіх і канадзкіх унівэрсытэтах, напрыканцы — як прафэсар-дасьледчык у інстытуце працяглых студыяў імя Пітэра Валя ва ўнівэрсытэце Брытанскай Калюмбіі ў Ванкувэры (Канада). Папулярнай у навуковых, палітычных і бізнэс-колах стала назва ягонай кнігі 1986 г. пад назвай «Грамадзтва ведаў». У 2002—2003 акадэмічным годзе Штэр быў прафэсарам факультэту чалавечых і сацыяльных навук у Венскім унівэрсытэце. Таксама зьяўляецца старэйшым навуковым супрацоўнікам інстытуту Дасьледаваньняў устойлівага разьвіцьця ўнівэрсытэту Брытанскай Калюмбіі (Ванкувэр). Супрацоўнік Інстытуту навук аб культуры Эсэна, а таксама Каралеўскай суполкі Канады (Атава). Заснавальнік і рэдактар (да 2006 г.) «Канадзкага часопісу сацыялёгіі». Ад 2004 г. Штэр займае пасаду прафэсара культурных навук (пасада ў гонар Карла Манхайма) у прыватным унівэрсытэце Цэпэлін у Фрыдрыхсгафэне (Бодэнзээ). Ад пачатку 2006 г. Штэр праводзіць ва ўнівэрсытэце Цэпэлін трохгадовы праект, замоўлены Эўрапейскай камісіяй аб грамадзка-палітычных сродках і спосабах звароту з т. зв. канвэргентнымі тэхналёгіямі (г. зн. біятэхналёгіі, нанатэхналёгіі, навукі аб інфармацыі і пазнаньні).

## Выбраныя творы
Манаграфіі:
* Practical Knowledge. Applying Social Science Knowledge (Sage, 1992); ISBN 0-8039-8699-8
* Knowledge Societies (Sage, 1994); ISBN 0-8039-7892-8
* Die Zerbrechlichkeit moderner Gesellschaften. Die Grenzen der Macht und die Chancen des Individuums (Velbrück Wissenschaft, 2000);ISBN 3-934730-18-3
* Wissen und Wirtschaften. Die gesellschaftlichen Grundlagen der modernen Ökonomie (Suhrkamp, 2001); ISBN 3-518-29107-6
* The Fragility of Modern Societies. Knowledge and Risk in the Information Age (Sage, 2001); ISBN 9780761953487
* Knowledge and Economic Conduct. The Social Foundations of the Modern Economy (University of Toronto Press, 2002); ISBN 0-8020-0905-0
* Wissenspolitik. Die Überwachung des Wissens (Suhrkamp Verlag, 2003); ISBN 3-518-29215-3
* Die Moralisierung der Märkte (Suhrkamp, 2007); ISBN 978-3-518-29431-4
* Moral Markets. How Knowledge and Affluence Change Consumers and Producers (Paradigm Publishers, 2008); ISBN 978-1-59451-456-2

Таксама мае сумесныя працы. Рэдактар шматлікіх калектыўных манаграфіяў.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бэрліне
Катэгорыя:Нямецкія навукоўцы
Катэгорыя:Нямецкія сацыёлягі
Нямецкая хроніка

**«Нямецкая хроніка»** () — часопіс нямецкага пісьменьніка й асьветніка Хрысьціяна Фрыдрыха Шубарта. Выдавалася ў нямецкім горадзе Ульме з 1774 па 1778 гг. У ім выкрываўся фэадальна-абсалютыстскі лад і злачынная палітыка дэспатычных кіраўнікоў Нямеччыны, у прыватнасьці Карла Яўгена.

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1774 годзе
Катэгорыя:Нямецкія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на нямецкай мове
Катэгорыя:Зьніклі ў 1778 годзе
Мірапамазаньне

**Мірапамазаньне** (канфірма́цыя ад  — «сьцьвярджэньне») — хрысьціянскае таінства памазаньня мірам пасьля хросту.

Япіскапы асьвячаюць духмяны алей (міра) на Вялікдзень. Шматлікасьць духмянасьцяў у прыгатаваньні абазначае багацьце дароў Сьвятога Духа. У Старажытнасьці адпаведнікам таінства служыла ўскладаньне рук на галаву дабраславёнага чалавека. З апостальскага часу сьвятар чытае малітву, у якой просіць, каб Бог дараваў «пячатку дару Духа Сьвятога», а таксама «захаваў у Сваім асьвячэньні», умацаваў у «веры і праз збаўленчую боязь захаваў душу у праўдзе і чысьціні». Пасьля гэтага сьвятар памазвае твар, вочы, ноздры, вусны, вушы, грудзі, рукі і ногі, за кожным разам гаворачы: «Пячатка дару Духа Сьвятога». Гэта азначае, што мірапамазаны становіцца адгэтуль уласнасьцю Духа Сьвятога і, як прысьвечаны Богу, ён адлучаны ад асяродзьдзя грэшнікаў і далучаны да Божага народу.

Мірапамазаньне забавязвае да сьвятасьці і чысьціні. Дух Сьвяты асьвячае розум, пачуцьці, імкненьні і ўчынкі. Айцы Царквы прыраўноўваюць ласку мірапамазаньня да паветра, сьвятла і цяпла, якія гэтак-жа патрэбныя для жыцьця, як для ахрышчанага чалавека патрэбнай ёсьць атрыманая ў гэтым таінстве ласка. Пасьля мірапамазаньня сьвятар чытае Дзеі Сьвятых Апосталаў і Дабравесьце. Затым выцірае памазаныя часткі цела і падстрыгае валасы ў знак пакоры і гатоўнасьці на ахвярную службу Богу. Мірапамазаньне звычайна спалучаецца з хрышчэньнем, хаця можа адпраўляцца аддзельна. Адбываецца гэтак у выпадку, калі нехта ўжо быў ахрышчаны ў сваёй, напрыклад, каталіцкай царкве і цяпер хоча прыняць праваслаўе. Таксама бывае, што ахрысьціла некага асоба, якая не магла выканаць мірапамазаньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Харыталёгія
Катэгорыя:Сьвяты Дух
Катэгорыя:Таінствы
Катэгорыя:Абрады пераходу
Катэгорыя:Ініцыяцыя
Катэгорыя:Міра
Заслаў (неадназначнасьць)

Назву **Заслаў** маюць:

## Населеныя пункты
* Заслаў — горад у Менскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
* Заслаў — горад у Хмяльніцкай вобласьці Ўкраіны
Сафі Эванс

**Сафі Эванс** (сапр. ) — вугорская порнаакторка. Яна распачала кар’еру з Наха Відалем і была яго сяброўкай ў 90-я гг. Яна распачала здымкі ў порнафільмах ў 1999 г., калі ёй было 22 гады. Зьяўляецца жонкай гішпанскага порнаактора Тоні Рыбаса. Зьнялася ў больш чым 205 фільмах.

## Узнагароды
Адзначана, як Pirate Girl 1999 г.
На фэстывалі пахтлівых стужак у Барсэлёне, Эванс выйграла ўзнагароду журы як *Лепшая акторка* у 2001 г. і прыз аўдыторыі з адпаведнай назвай у 2003 г. Яна гэтаксама вядомая як эксгібіцыяністка, і атрымлівае асалоду ад таго, што людзі назіраюць за ёй падчас таго, як яна займаецца сэксам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Порнаакторкі
Катэгорыя:Вугорскія порнаакторкі
Конанаўшчына

**Ко́нанаўшчына** — вёска ў складзе Буркоўскага сельсавету Брагінскага раёну Гомельскай вобласьці. 

## Гісторыя
### Карона Каралеўства Польскага

Сяло Конанаўшчына вядомае з тэксту «darowizny Brahinia» князю Ярэмію Міхалу, сыну Міхаіла, Вішнявецкаму ад пані Крысьціны, дачкі князёў Адама і Аляксандры з Хадкевічаў Вішнявецкіх, Даніловічавай, датаванай 20-м ліпеня 1641 году. Адміністрацыйна належала да Оўруцкага павету Кіеўскага ваяводзтва Кароны Польскай.

У 1734 годзе wieś Kononowszczyzna запісана прыналежнаю да часткі Брагінскага маёнтку, якую трымалі ў заставе яшчэ ад серадзкага ваяводы Яна Канецпольскага паны Сілічы. Але спадчынным уладальнікам усіх Брагінскіх добраў каля 1733 году стаў князь Міхал Сэрвацы Вішнявецкі, першы і адзіны ў старэйшай галіне роду, хто падпісваўся «графам на Брагіне».

У 1754 годзе з 4 двароў (прыкладна 24 жыхароў) хутару Конанаўшчына Брагінскага маёнтку «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачваліся 18 грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павету і ваяводзтва) 2 злотых, 12 грошаў. У тым жа годзе маёнтак быў куплены ў княгіні Эльжбэты Вішнявецкай Міхалавай Замойскай панам Францішкам Антоніем Ракіцкім.

Вёска Конанаўшчына прысутная ў эксплікацыі да мапы Брагінскага графства, датаванай 27 днём жніўня 1783 году.

### Пад уладай Расейскай імпэрыіі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Конанаўшчына ў складзе Рэчыцкай акругі апынулася ў межах Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага Рэчыцкага павету Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. Менскай губэрні Расейскай імпэрыі. З крыніцы, заснаванай на матэрыялах рэвізіі 1795 году, вядома, што вёскі Конанаўшчына і Амелькаўшчына з будай належалі Людвіку і Алаізію Ракіцкім.

Згодна з «Фармулярнай ведамасьцю» сяла Мікулічаў Богаяўленскай царквы 1822 году, вёска Конанаўшчына з 30 душамі мужчынскага і 27 душамі жаночага полу месьцілася за 11 вёрст ад прыходзкай царквы і належала пану Міхалу Ракіцкаму. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засьведчана, што 88 жыхароў вёскі Конанаўшчына зьяўляліся прыхаджанамі Мікуліцкай Богаяўленскай царквы.

### Найноўшы час

9 лютага 1918 г., яшчэ да падпісаньня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Нямеччына перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Конанаўшчына ў складзе Мікуліцкай воласьці, аднак, апынулася ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка – у Мазыры. Ад 18 траўня тут дзейнічала "варта Украінскай Дзяржавы" гетмана Паўла Скарападзкага.

1 сьнежня 2009 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Мікуліцкага сельсавету ў Буркоўскі сельсавет.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёну
Гадроны

**Гадроны** (ад ст.-грэц. *ἁδρός* — моцны, цяжкі) — кляса элемэнтарных часьцінак, якія ўдзельнічаюць у моцным узаемадзеяньні. Да гадронаў належаць мэзоны, барыёны і ўсе рэзанансы. Моцнае ўзаемадзеяньне адрозьнівае гадроны ад лептонаў і фатонаў, для якіх характэрны толькі слабыя і электрамагнітныя ўзаемадзеяньні. Што тычыцца клясыфікацыі гадронаў, то агульнапрынятай лічыцца клясыфікацыя на падставе ўнітарнае сымэтрыі, паводле якой гадроны аб’ядноўваюцца ў групы (унітарныя мультыплеты). Унітарная сымэтрыя прывяла да гіпотэзы пра існаваньне больш фундамэнтальных часьцінак — кваркаў, зь якіх у некаторым сэнсе і пабудаваны гадроны.

У апошні час былі выяўленыя так званыя *[[экзатычныя гадроны]]*, якія таксама моцна ўзаемадзейнічаюць, але ня ўкладваюцца ў рамкі кварк-антыкваркавае ці трохкваркавае клясыфікацыі гадронаў. Некаторыя гадроны пакуль проста падазраюцца ў экзатычнасьці.

Экзатычныя гадроны падзяляюцца на:
* Экзатычныя барыёны, у прыватнасьці пентакваркі, мінімальны кваркавы склад якіх — 4 кваркі и 1 антыкварк.
* Экзатычныя мэзоны — у прыватнасьці гадронныя малекулы, глюболы і гібрыдныя мэзоны.

Катэгорыя:Элемэнтарныя часьцінкі
Катэгорыя:Фізыка элемэнтарных часьцінак
477

## Падзеі
* Хунэрык стаў каралём вандалаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 25 студзеня — Гаісэрык, кароль вандалаў

## Вонкавыя спасылкі
476

## Падзеі
* 4 верасьня — Ромул Аўгуст, апошні імпэратар Заходняй Рымскай імпэрыі адмовіўся ад прэстолу

## Нараджэньні
* Арабхата, індыйскі матэматык і астраном

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
475

## Падзеі
* 28 жніўня — Ромул Аўгуст абвешчаны імпэратарам Заходняй Рымскай імпэрыі
## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
474

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Антэміюс Трэльскі, матэматык

## Сьмерці
* Тэадэмір, кароль астготаў
Мангайм

**Манга́йм** () — горад у Нямеччыне, другі (пасьля Штутгарта) паводле колькасьці насельніцтва горад у зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг і дваццаты ў Нямеччыне (316 256 чалавек па стане на 31 сьнежня 2023 году).

## Вынаходніцтвы з Мангайму

Файл:draisine1817.jpg|Першы ў сьвеце ровар, сабраны ў Мангайме Карлам Фрайгерам фон Драйзам у 1817
Файл: 1885Benz.jpg|Першы ў сьвеце аўтамабіль, сканструяваны ў Мангайме Карлам Бэнцам у 1885
Файл:berthabenzmemorialrouteschild.jpg|Афіцыйны знак маршруту Мэмарыялу Бэрты Бэнц у гонар першай у сьвеце аўтамабільнай вандроўкі на доўгую дыстанцыю з Мангайму да Пфарцгайму ў 1888 (104 км)


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Мэмарыяльны маршрут Бэрты Бэнц (Мангайм — Пфарцгайм — Мангайм)

Катэгорыя:Гарады Бадэн-Вюртэмбэргу
470-я

**470-я**

Стагодзьдзі: ІV стагодзьдзе - V стагодзьдзе - VI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
420-я
430-я
440-я
450-я
460-я
**470-я**
480-я
490-я
500-я
510-я
520-я


Гады: 
470, 471, 472, 473, 474, 475, 476, 477, 478, 479

----

## Асноўныя падзеі
* адрокся ад прастолу апошні рымскі імпэратар Ромул Аўгуст
472

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 11 ліпеня — Антэміюс, імпэратар Заходняй Рымскай імпэрыі

## Вонкавыя спасылкі
471

## Падзеі
* Тэадорык Вялікі ятаў каралём астготаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Робін Гуд

**Ро́бін Гуд** () — герой сярэднявечных ангельскіх балядаў, прафэсійны лучнік, завадатар лясных разбойнікаў. Змагаўся за справядлівасьць — рабаваў заможных рыцараў і сьвятароў, аддаючы назапашванае бядакам.


Катэгорыя:Пэрсанажы фільмаў
460-я

**460-я**

Стагодзьдзі: ІV стагодзьдзе - V стагодзьдзе - VI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
410-я
420-я
430-я
440-я
450-я
**460-я**
470-я
480-я
490-я
500-я
510-я


Гады: 
460, 461, 462, 463, 464, 465, 466, 467, 468, 469

----

## Асноўныя падзеі
* вандалы ўварваліся на Корсыку

## Вонкавыя спасылкі
469

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Дэнгізіг, кароль гунаў

## Вонкавыя спасылкі
467

## Падзеі
* 12 красавіка — Антэміюс стаў імпэратарам Заходняй Рымскай імпэрыі

## Нараджэньні
* Леа ІІ, бізантыйскі імпэратар
* Кердзіг Ўэсакскі, першы кароль Ўэсаксу

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
466

## Падзеі
* бізантыйскае войска спыніла ўварваньне гунаў у Дакію
* Эўрык стаў каралём вэстготаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Тэадорык ІІ, кароль вэстготаў

## Вонкавыя спасылкі
Жан Пэрын

**Жан Батыст Пэрын** (; 30 верасьня 1870, Ліль, Францыя — 17 красавіка 1942, Нью-Ёрк, ЗША) — францускі фізык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі ў 1926 годзе «за працу па дыскрэтнай прыродзе матэрыі й за адкрыцьцё седымэнтацыйнае раўнавагі».

## Жыцьцё і кар’ера
Жан Пэрын нарадзіўся 30 верасьня 1870 году ў горадзе Лілі, Францыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лілі
Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Фізыкі-тэарэтыкі
Катэгорыя:Францускія фізыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі
Катэгорыя:Выпускнікі_Вышэйшай_нармальнай_школы_(Парыж)
Артур Комптан

**Артур Голі Комптан** (; 10 верасьня 1892, Вустар, Агаё ЗША — 15 сакавіка 1962, Бэрклі, Каліфорнія, ЗША) — амэрыканскі фізык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі ў 1927 г. за адкрыцьцё эфэкту расьсейваньня гама-выпраменьваньня на электронах.

## Жыцьцё і кар’ера
Артур Комптан нарадзіўся ў 1892 годзе ў сям’і Эліяса Комптана — дэкана факультэта Унівэрсытэта Вустара і Атэліі Кэтрын Augspurger. Брат Артура Карл таксама стаў фізыкам і потым быў рэктарам Масачусэцкага тэхналягічнага інстытуту. У 1916 годзе працаваў ва ўнівэрсытэце Мінесоты. Сам Артур Комптан ў Прынстанскім ўнівэрсытэце абараніў дысэртацыі магістра, а ў 1918 годзе доктара філязофіі. Атрымаў стыпенцыю ад United States National Research Council і ў 1919—1920 гадох праходзіў практыку ў Кембрыдзкім ўнівэрсытэце (Кавендышская лябараторыя). У 1923 годзе пачаў выкладаць фізыку ва ўнівэрсытэце Чыкага. У 1934 годзе быў прэзыдэнтам Амэрыканскага Фізычнага Таварыства. У 1940 годзе атрымаў мэдаль Франкліна па фізыцы. Пасьля вайны стаў ганаровым старшынём Унівэрсытэта Джорджа Вашынгтона ў Сэнт-Люісе. Сувязі ў навуковых колах дазволілі Комптану запрасіць на працу ва ўнівэрсытэт шмат выбітных выкладчыкаў. 10 красавіка 1953 падаў у адстаўку. У 1955 годзе падпісаў сумесную Майнаускую заяву ляўрэатаў Нобэлеўскай прэміі супраць прымяненьня вайсковай сілы ў палітыцы. Да 1961 году працягваў выкладаць ва Унівэрсытэце Джорджа Вашынгтона. У 1976 годзе ва ўнівэрсытэце Чыкага распачаліся лекцыі імя Комптана, якія праводзяцца двойчы на год і чытаюцца маладымі фізыкамі пра самыя сучасныя напрамкі разьвіцьця фізыкі.

## Унёсак у навуку
Прапанаваў новы мэтад, як выявіць абарачэньне Зямлі. Пры дасьледаваньні расьсейваньня гама-выпраменьваньня на вольных (слаба зьвязаных з атамам) электронах адкрыў эфэкт, які атрымаў назву эфэкт Комптана. Само расьсейваньне гама-квантаў на электронах з далейшым зьмяненьнем энэргіі паказвае наяўнасьць у іх уласьцівасьцяў часьціц і даказвае квантавую прыроду сьвятла. За гэтае адкрыцьцё ў 1927 годзе Комптану прысуджаная Нобэлеўская прэмія ў галіне фізыкі (разам з Чарлзам Ўілсанам). У 1931 годзе выказаў гіпотэзу пра свабоду чалавека грунтуючыся на высновах квантавай фізыкі. Зьвязваў элемэнтарныя квантавыя зьявы з умяшальніцтвам Бога. Прапанаваў мэтад рэгістрацыі гама-квантаў праз электроны аддачы (падобны мэтад незалежна ад яго распрацавалі нямецкія фізыкі Вальтэр Ботэ ды Ганс Гайгер). У 1941 годзе далучыўся да стварэньня ядзернай зброі. Ён узначаліў групу, якая дасьледавала ўласьцівасьці ды мэтады вырабу ўрану. У 1942 годзе Комптан прызначыў Робэрта Апэнгаймэра галоўным тэарэтыкам групы. У 1942 годзе Комптан удзельнічаў у пабудове першага ядзернага рэактара ў Чыкага. Была пастаўленая задача стварыць ядзерны зарад да студзеня 1945 году. Навукоўцы спазьніліся ўсяго на паўгоду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Біяграфія Артура Комптана на сайце Унівэрсытэта Джорджа Вашынгтона ў Сэнт-Люісе
* Біяграфія Артура Комптана на сайце камітэту Нобэлеўскай прэміі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Агаё
Катэгорыя:Фізыкі-тэарэтыкі
Катэгорыя:Фізыкі ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Каліфорніі
Катэгорыя:Пахаваныя ў ЗША
Эдынбурскі ўнівэрсытэт

**Эдынбу́рскі ўнівэрсытэ́т** () — найбуйнейшая навучальная ўстанова Шатляндыі. Адзін з найстаражытнейшых у краіне, заснаваны ў 1583 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Ўільям Робэртсан (гісторык)

**Ўільям Робэртсан** () — шатляндзкі гісторык і кіраўнік Эдынбурскага ўнівэрсытэту.

### Бібліяграфія
* *Стан сьвету на момант зьяўленьня Хрыста* (англ. *The situation of the world at the time of Christ's appearance*) (1791)
* ''Гісторыі валадараньня імпэратара Карла V'' (1792) 4 выданьні (англ. *The history of the reign of Charles V*)
* *Гісторыя Амэрыкі Кнігі 1-8* (1792) 3 volumes (англ. *The history of America Books 1-8 *)
* ''Гісторыя Шатляндыі'' (1794) 2 volumes (англ. *The history of Scotland*)
* *Гістарычнае дасьледваньне, якое тычыцца ведаў якія старажытныя мелі зь Індыі* (1791)
* *'Гісторыя Амэрыкі Кнігі 9-10* (1796) (англ. *The history of America Books 9-10*)

Катэгорыя:Шатляндзкія гісторыкі
Антыкварк

**Антыква́рк** — фундамэнтальная часьцінка ў стандартнай мадэлі, якая зьяўляецца антычасьцінкаю кварка. Антыкваркі адрозьніваюцца ад кваркаў толькі тым, што ўсе іх квантавыя лікі супрацьлеглыя па знаку.

Катэгорыя:Элемэнтарныя часьцінкі
Янова (неадназначнасьць)

Назву **Яно́ва** маюць:

## Азёры
### [[Беларусь]]
* Янова — возера ў Віцебскай вобласьці

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Янова (Янаў, Іванава) — места, цэнтар Янаўскага раёну
** Янова — вёска ў Баранавіцкім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Янова — вёска ў Гарадоцкім раёне
** Янова — хутар у Глыбоцкім раёне
** Янова — вёска ў Бярозкаўскім сельсавеце Докшыцкага раёну 
** Янова — вёска ў Ваўкалацкім сельсавеце Докшыцкага раёну 
** Янова — хутар у Мікалаёўскім сельсавеце Мёрскага раёну 
** Янова — вёска ў Перабродзкім сельсавеце Мёрскага раёну 
** Янова — вёска ў Сеньненскім раёне
** Янова — вёска ва Ўшацкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Янова — хутар у Астравецкім раёне 
** Янова — вёска ў Каменналоскім сельсавеце Ашмянскім раёне
** Янова — хутар у Навасёлкаўскім сельсавеце Ашмянскім раёне
** Янова — вёска ў Ваўкавыскім раёне
** Янова — хутар у Вярэнаўскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Янова — вёска ў Веткаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Янова — вёска ў Барысаўскім раёне

### [[Польшча]]
* Падляскае ваяводзтва:
** Янова — вёска ў  гміне Нараў Гайнаўскага павету 
** Янова — вёска ў гміне Нараўка Гайнаўскага павету

## Глядзіце таксама
* Іванава
* Іванавічы
* Іванаў
* Іванаўка
* Іванаўск
* Іванаўскія Агароднікі
* Іванаўцы
* Іванаўшчына
* Іванічы
* Іванішча
* Іванішчавічы
* Іванкі
* Іванкавічы
* Іванкаўшчына
* Іванпольле
* Іванск
* Іванскія
* Іванцава
* Іванчыцы
* Янава
* Янавічы
* Янаў
* Янаў-Падляскі
* Янаўка
* Янаўцы
* Янаўшчына
* Яноўка
Шырыня каляіны

**Шырыня каляіны** — адлегласьць паміж унутранымі гранямі галовак дзьвюх паралельных рэек, што складаюць чыгуначны пуць. 60 адсоткаў усіх чыгунак у сьвеце выкарыстоўваюць стандартную каляіну, шырыня якой складае 1435  (4 футы, 8,5 цалі). Каляіны, што адрозьніваюцца ад стандартнае, падзяляюць на шырокія і вузкія каляіны.

## Вонкавыя спасылкі
450-я

**450-я**

Стагодзьдзі: ІV стагодзьдзе - V стагодзьдзе - VI стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
400-я
410-я
420-я
430-я
440-я
**450-я**
460-я
470-я
480-я
490-я
500-я


Гады: 
450, 451, 452, 453, 454, 455, 456, 457, 458, 459

----

## Асноўныя падзеі
* вандалы ўзялі Рым
458

## Падзеі
* Чылдэрык І стаў каралём франкаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
457

## Падзеі
* 7 студзеня — Леа І, стаў імпэратарам Усходняй Рымскай імпэрыі

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Марцыян, імпэратар Усходняй Рымскай імпэрыі

## Вонкавыя спасылкі
455

## Падзеі
* 2 чэрвеня — вандалы ўзялі Рым
* астготы заваявалі Панонію і Далмацыю

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 16 сакавіка — Валянцін ІІІ, імпэратар Заходняй рымскай імпэрыі
* 22 красавіка — Пэтроніюс Максімус, імпэратар Заходняй Рымскай імпэрыі
453

## Падзеі
* Тэадорык ІІ стаў каралём вэстготаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Атыла Гун, кароль гунаў
* Торысмунд, кароль вэстготаў

## Вонкавыя спасылкі
452

## Падзеі
* гуны ўвпрваліся ў Італію
* была заснавана Вэнэцыя дэзэртырамі арміі гунаў
* войска гунаў асадзіла Рым, але асада была хутка зьнята

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*
451

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Тэадорык І, кароль вэстготаў

## Вонкавыя спасылкі
450

## Падзеі
* 25 жніўня — Марцыян абвешчаны імпэратарам Усходняй Рымскай імпэрыі
* англы, саксы і юты ўварваліся ў Брытанію

## Нараджэньні
* Тразамунд, кароль вандалаў

## Сьмерці
* 28 ліпеня — Тэадосіюс ІІ, імпэратар Усходняй Рымскай імпэрыі

## Вонкавыя спасылкі
454

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Тэадорык Вялікі, кароль астготаў

## Сьмерці
* 21 верасьня — Аэцій Флавій, рымскі генэрал
Язэп Гладкі

**Язэ́п Гла́дкі** (псэўд. *Адам Варлыга*; 4 кастрычніка 1890, в. Міхалкавічы, Лагойскі раён — 28 ліпеня 1972, Нью-Ёрк) — беларускі этнограф, мовазнаўца, лексыкограф і пэдагог, удзельнік першага ўсебеларускуга зьезду.

## Жыцьцяпіс
У 1912 годзе мабілізаваны ў царскае войска. Па заканчэньні фэльчарскай школы браў удзел у ваенных дзеяньнях часоў Першай сусьветнай вайны. Кавалер трох Георгіеўскіх крыжоў. Браў удзел у Першым зьедзе беларускіх вайскоўцаў і Першым Усебеларускім кангрэсе.

Ад 1921 году актыўна ўдзельнічаў у арганізацыі беларускага школьніцтва на Лагойшчыне, дзе настаўнічаў да 1930 году, калі быў звольнены з працы. Каб пазьбегнуць рэпрэсій, перабраўся ў Менск, дзе ў 1936 годзе скончыў Вышэйшы пэдагагічны інстытут і працаваў у Інстытуце школьнай пэдагогікі пры Наркамаце асьветы.

У 1941 годзе вярнуўся настаўнічаць у родную вёску, аднак у 1943 годзе, ратуючыся ад партызанаў, зноў прыехаў у Менск, дзе працаваў у выдавецтве школьных падручнікаў.

Ад 1944 году — у Нямеччыне. У лягерах DP настаўнічаў ды займаўся выданьнем падручнікаў (выдаў каля 10 кніг), для чаго на ўласныя грошы заклаў выдавецтва «Заранка». Пазьней перабраўся ў ЗША, дзе працягваў выдавецкую дзейнасьць, аднавіўшы выдавецтва «Заранка». У 1950-х гг. выкладаў беларускую мову на беларусаведных курсах у Нью-Ёрку. Аўтар прац «Прыказкі Лагойшчыны» (Нью-Ёрк — Мюнхэн, 1966), «Краёвы слоўнік Лагойшчыны» (Нью-Ёрк, 1970), успамінаў «Чутае — бачанае — перажытае» («Запісы БІНіМ» № 40, 2018).

Ягоная лексыкаграфічная праца «Краёвы слоўнік Лагойшчыны» займае значнае месца ў беларускай лексыкаграфіі й ахоплівае самыя разнастайныя тэматычныя групы лексыкі дыялект­нае мовы Лагойскага рэгіёну.

## Бібліяграфія
* «*Для малых дзетак. Дзі­цячы фальклёр*» (1965)
* «*Прыказкі Лагойшчыны*» (1966)
* «*Практычныя назіраньні над нашай жывой мовай*» (1966)
* «*Народныя казкі*» ў трох кнігах (1967—1972)
* «*Краёвы слоўнік Лагойшчыны*» (1970)
* «*Чатыры ўрачыстасьці*» (1970)
* "*Дадатак да зборніка «Прыказкі Лагой­шчыны*» (1972)
* «*Забабоны*» (1970)

## Крыніца

## Вонкавыя спасылкі
* Адам Варлыга. Прыказкі Лагойшчыны
* Адам Варлыга. Нецэнзурныя прымаўкі Лагойшчыны

Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Удзельнікі Першага ўсебеларускага кангрэсу
Мерацкае ваяводзтва

**Мерацкае ваяво́дзтва** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Вялікім Княстве Літоўскім. Сталіца — места Мерач. Фактычна не было арганізаванае ў зьвязку з паўстаньнем Т. Касьцюшкі.

## Гісторыя
Утварылася 23 лістапада 1793 року згодна з пастановаю Гарадзенскага Сойму на месцы намінальнага Смаленскага ваяводзтва, спыніла сваё існаваньне ў выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 року.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Падзялялася на тры зямлі:
* Мерацкую: Мерацкая, Неманойская, Даўгоўская, Аліцкая, Пунская, Мяцельская, Серайская, Сьвятаезяроская, Лодзееўская, Сеньненская, Міраслаўская, Урдамінская, Любоўская, Віжанская, Лішкоўская, Лейпунская i Вейсейская парафіі
* Прэнскую: Прэнская, Бальберыская, Вылковыская, Удрыйская, Альвіцкая, Бартніцкая, Вістыніцкая, Уладыславаўская, Грайжыцкая, Кальварыйская, Паевонская i Пуненская парафіі
* Эйшыскую: Эйшыская, Нацкая, Радунская, Восаўская, Беняконская, Вярэнаўская і Забалоцкая парафіі

## Ураднікі
На Вальным сойме было прадстаўленае двума сэнатарамі (ваяводам і кашталянам) і шасьцю пасламі (два з кожнай зямлі).

Ваяводы:
* князь Францішак Ксавэры Сапега (захаваў свой ранейшы тытул ваяводы смаленскага; 12.1793 — 1795)

Кашталяны:
* Антоні Сухадольскі (12.1793 — 7.3.1794)
* Антоні Валовіч (17.3.1794 — 1795)

## Літаратура
* Volumina Legum, T.X. Konstytucje Sejmu Grodzieńskiego z 1793 r / Wydał Z. Kaczmarczyk przy współudziale J. Matuszewskiego, M. Sczanieckiego i J. Wąsickiego. — Poznań, 1952.
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.

Катэгорыя:Ваяводзтвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1793 годзе
Шры-Джаявардэнэпура-Катэ

**Шры-Джаявардэнэпура-Катэ** (па-сынгальску: ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ, ) — сталіца Шры-Ланкі. Насельніцтва на 2001 год складала 115 826 чалавек.

Катэгорыя:Гарады Шры-Ланкі
Катэгорыя:Сталіцы Азіі
Барыс Пуга

**Бары́с Ка́рлавіч Пу́га** (19 лютага 1937, Калінін, СССР — 22 жніўня 1991, Масква, СССР), савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, міністар унутраных справаў СССР (1990-1991), удзельнік Дзяржаўнага камітэту па надзвычайных становішчах СССР.

Нарадзіўся ў Цьвяры. Латыш, сябра КПСС з 1963 году. Скончыў Рыскі політэхнічны інстытут. З 1961 году на камсамольскай працы: сакратар камітэту камсамолу заводу, затым другі і першы сакратар райкаму камсамолу, затым загадчык сэктарам ЦК ЛКСМ, затым першы сакратар ЦК ЛКСМ, затым сакратар ЦК ВЛКСМ, затым інспэктар ЦК КПСС, затым загадчык аддзелам ЦК Кампартыі Латвіі, затым першы сакратар Рыжскага гаркаму партыі.

З 1977 году працаваў у КДБ Латвійскай ССР. З 1980 году старшыня камітэту дзяржаўнай бясьпекі Латвійскай ССР. Быў першым сакратаром ЦК Кампартыі Латвіі (1984—1988). Быў дэпутатам Вярхоўнага Савету СССР адзінаццатага скліканьня. Быў сябрам ЦК КПСС (1986—1990). Старшыня камітэту партыйнага кантролю пры ЦК КПСС (1988—1990) і кандыдат у сябры Палітбюро ЦК КПСС у верасьні 1989 — ліпені 1990. Сябра і старшыня ЦК КПСС у ліпені 1990 — красавіку 1991. З 11 сьнежня 1990 году міністар унутраных справаў СССР. 4 лютага 1991 году Барысу Пугу было прысвоена воінскае званьне генэрал-палкоўніка.

Сябра ДКНС. Пракуратура СССР у дачыненьні да Пугі Б. К. узбудзіла крымінальную справу за ўдзел у ДКНС. Паводле афіцыйнай вэрсіі 22 жніўня 1991 году пасьля правалу ДКНС пры спробе арышту застрэліўся разам з жонкай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 19 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1937 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Цьвяры
Катэгорыя:Памерлі 22 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1991 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Працоўнага Чырвонага Сьцягу
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Знак Пашаны»
Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК КП Латвіі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў СССР
Катэгорыя:Латвійскія палітыкі
Катэгорыя:Сябры КПСС
Катэгорыя:Сябры ЦК КПСС
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету СССР
Катэгорыя:ГКЧП
Катэгорыя:Палітыкі-самагубцы
Катэгорыя:Пахаваныя на Траекураўскіх могілках
Шарлёта фон Кальб

**Шарлёта Сафі́ Юлія́на фон Кальб** (; 25 ліпеня 1761 — 12 траўня 1843, Бэрлін) — нямецкая пісьменьніца, сяброўка Шылера.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нямецкія літаратаркі
Gmail

**Gmail** — бясплатны сэрвіс электроннае пошты ад Google. У першую чаргу, арыентаваны на працу праз браўзэр, але таксама падтрымлівае пратаколы IMAP і POP3. Фінансава праект падтрымліваецца праз рэкляму, якая паказваецца на старонках вэб-інтэрфэйсу. У Вялікабрытаніі і Нямеччыне афіцыйная назва сэрвісу — **Google Mail**.

Gmail пачаў сваю працу 1 красавіка 2004 году ў якасьці бэта-рэлізу, рэгістрацыя працавала толькі па запрашэньнях. Мажлівасьць атрымаць сваю скрыню зьявілася толькі 7 лютага 2007 году, але статус «бэты» й дагэтуль ня быў выдалены. Па стане на ліпень 2009 году, Gmail штомесяц карыстаюцца 146 мільёнаў людзей і 20 мільёнаў штодзень.

Прапановаю ў 1 ГБ прасторы Google падняў планку для стандартнае прасторы на бескаштоўных паштовых сэрвэрах (на той час прапанавалася ў большасьці выпадкаў 2—4 мэгабайты).

Інтэрфэйс Gmail арыентаваны на камфортны пошук інфармацыі ў прасторы карыстальніка, а выгляд перапіскі больш падобны да інтэрнэт-форуму ці нават эха-канфэрэнцыі. Gmail таксама зьяўляецца яскравым прыкладам выкарыстаньня Ajax-тэхналёгіяў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Службы Google
Катэгорыя:Вэб-пошта
Катэгорыя:Кліенты электроннай пошты
Катэгорыя:Праграмнае забесьпячэньне 2004 году
Катэгорыя:Кросплятформавае праграмнае забесьпячэньне
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2004 годзе
Марыя Ст’юарт

**Марыя I** (; 8 сьнежня 1542 — 8 лютага 1587) — каралева Шатляндыі, каралева Францыі ў 1559—1560 гг. і прэтэндэнтка на ангельскі прастол. Яе трагічны лёс, суцэль поўны «літаратурных» па драматызьме пэрыпэтыяў і падзеяў, прывабліваў пісьменьнікаў рамантычнае й наступных эпохаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Каранаваныя дзеці
Катэгорыя:Каралі Шатляндыі
Катэгорыя:Прэтэндэнты на трон Ангельшчыны
Катэгорыя:Каралевы і імпэратрыцы Францыі
Катэгорыя:Зрынутыя манархі
Плянэта Зямля Гугла

**Плянэта Зямля «Гугла»** () — кампутарная праграма, якая праецыруе спадарожнікавыя здымкі Зямлі на віртуальную паверхню сфэры.

Акрамя гэтага, праграма зьмяшчае шмат мапаграфічнае інфармацыі. Першапачаткова праграма называлася EarthViewer 3D і была распрацаваная кампаніяй «Кіхоўл», якую набыло амэрыканскае прадпрыемства «Гугл» у 2004 годзе і зрабіла праект агульнадасяжным. Існуе тры розныя ліцэнзіі: бескаштоўная, з абмежаваным функцыяналам; Google Earth Plus (скасаваная), з дадатковымі функцыямі; і Google Earth Pro ($400/год), якая прызначаная для камэрцыйнага выкарыстаньня.

У 2005 годзе праект быў пераназваны, і пад назваю Плянэта Зямля «Гугла» дагэтуль распаўсюджвалася для сыстэмаў, працуючых на Windows 2000 і вышэй, Mac OS X 10.3.9 і вышэй, Linux вэрсіі 2.4 ці вышэй, а таксама на FreeBSD. Акрамя гэтага, Google Earth існуе як браўзэрнае пашырэньне, якое выйшла 28 траўня 2008 году. З 28 кастрычніка 2008 году працуе на плятформе iPhone OS, яго можна запампаваць у App Store.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Плянэта Зямля «Гугла»(вэрсія па-беларуску)

Катэгорыя:Праграмнае забесьпячэньне
Плянэта Зямля
Дакумэнты Гугла

**Дакумэнты «Гугла»** () — бясплатны вэб-арыентаваны тэкставы і таблічны працэсар, рэдактар прэзэнтацыяў і блянкаў ад амэрыканскай карпарацыі «Гугл».

Зь яго дапамогай можна ствараць і рэдагаваць дакумэнты непасрэдна ў браўзэры, сумесна зь іншымі карыстачамі. Дакумэнты «Гугла» аб’яднаў два некалі асобныя сэрвісы: Writely і Spreadsheets, якія сталі адзіным прадуктам 10 кастрычніка 2006 году. Трэцяя частка прадукту, для працы з прэзэнтацыямі, разробленая Tonic Systems, выйшла 17 верасьня 2007 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дакумэнты «Гугла»(па-беларуску)

Катэгорыя:Вэб-сайты
Дакумэнты
Гуглплекс

**Гуглплекс** — штаб-кватэра амэрыканскае карпарацыі «Гугл», разьмешчаная ў Сыліконавай даліне — Маўнтын Вію, Каліфорнія.

Назва штаб-кватэры, слова, вытворнае ад *Гугл* і ком*плекс*, таксама зьяўляецца спасылкай на гугалплекс — 1010100, ці 10гугал. Гэта адна з 23 кропак на тэрыторыі ЗША і Канады, у якіх разьмяшчаецца Google. У Эўропе Google таксама мае 23 офісы, 14 у Азіі і на ціхаакіянскай прасторы, а таксама 3 офісы ў Лацінскай Амэрыцы.

## Разьмяшчэньне
Гуглплекс месьціцца паміж Чарльзтанскім праездам, Амфітэатральнай алеяй і Прыбярэдным бульварам у паўночнай частцы Маўнтын Вію, штат Каліфорнія, недалёка ад балоцістга Прыбярэжнага парку. Супрацоўнікі, якія жывуць у Сан-Францыска ці ў Іст Бэй, могуць даехаць да месца працы на аўтобусе з WiFi, які працуе на біядызэльным паліве.

Ля комплексу таксама разьмяшчаюцца: офіс Майкрасофту, Музэй кампутарнае гісторыі і іншыя кампаніі з Сыліконавае даліны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гугл
Сэрвэр

**Сэрвэр**:
* Сэрвэр (апаратнае забесьпячэньне) — кампутар, які абслугоўвае запыты іншых удзельнікаў кампутарнай сеткі.
* Сэрвэр (праграмнае забесьпячэньне) у мадэлі «кліент-сэрвэр» — апраграмаваньне для абслугоўваньня запытаў кліентаў.
Лінія Фоша

**Лі́нія Фо́ша** — дэмаркацыйная лінія паміж польскімі й летувіскімі войскамі, вызначаная Найвышэйшым саветам Антанты 26 ліпеня 1919 году ў сувязі з патрэбай дэмаркацыі дзьвюх нацый пасьля адступленьня нямецкага акупанта. 

Прапазыцыя была кампрамісам паміж ранейшай прапановай Антанты й польскімі жаданьнямі. Лінія пачыналася пры прускай мяжы ля мястэчка Віштынец і бегла ў кірунку паўднёва-ўсходнім да Нёману, адтуль ў кірунку паўночна-ўсходнім ля Аранаў і Дубінкаў. Пры Польшчы заставаліся: Сувалкі, Краснапаль, Сэйны, Бэржнікі, Араны, Трокі, Вільня. 

Летувісы не прызналі лініі й захапілі частку Сувальшчыны да ракі Чорная Ганча, што стала прычынай паўстаньня палякаў. 

Лінія Фоша часткова супадае з лініяй Кэрзана, якая стала падставай для бягучай мяжы Польшчы й Летувы. 

## Літаратура
* *Kronika powstań polskich 1794—1944*, Wydawnictwo Kronika, Warszawa, ss. 355, 357. ISBN 83-86079-02-9.

Катэгорыя:Польская Рэспубліка (1918—1939)
Катэгорыя:Падзеі 1919 году
Сымпсаны

«**Сымпсаны**» () — самы доўгі мультсэрыял у гісторыі амэрыканскага тэлебачаньня, складаецца з 555 сэрыяў у 26 сэзонах. Дэбютаваў 17 сьнежня 1989 году на канале FOX. Выпускаецца «Gracie Films» для кінакампаніі «20th Century Fox».

Гэта насычанае сатырай (у тым ліку сацыяльнай) шоў, высьмейвае шматлікія клішэ й стэрэатыпы, у прыватнасьці — стыль жыцьця «сярэднестатыстычнага амэрыканца», асаблівасьці сусьветных культур у цэлым, знакамітасьцяў і нават само тэлебачаньне й тэлеканал «Fox»; не саромеецца закранаць такія сьлізкія тэмы, як палітыка й рэлігія: у прыватнасьці, абмяркоўваліся такія тэмы, як аднаполыя шлюбы, дужаньне дарвіністаў і крэацыяністаў, вайна ў Іраку.

Часопіс Time ў 1998 годзе назваў «Сымпсанаў» найлепшым тэлевізійным сэрыялам XX стагодзьдзя. Аднак некаторыя крытыкі й прыхільнікі сьцьвярджаюць, што пасьля гэтулькіх гадоў паказу «Сымпсаны» ўжо губляюць сваю сацыяльную значнасьць і пачуцьцё гумару. 27 ліпеня 2007 году ў ЗША мінула прэм’ера паўнамэтражнага мультфільму з героямі сэрыяла «The Simpsons Movie». Яго выхад на экраны адбыўся 16 жніўня 2007 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Мультфільмы ЗША
Хрыстыян Готфрыд Кёрнэр

**Хрыстыян Ґотфрыд Кёрнэр** (; 2 ліпеня 1756, Ляйпцыг — 13 траўня 1831, Бэрлін) — нямецкі пісьменьнік і юрыст. Кёрнэр быў першым выдаўцом поўнага збору твораў свайго сябра Фрыдрыха Шылера. Сяброўству з Кёрнэрам прысьвечаная «Ода да радасьці», якая ўвашла ў 9-ю сымфонію Людвіґа ван Бэтховэна, якая ў цяперашні час зьяўляецца гімнам Эўрапейскага зьвязу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нямецкія літаратары