Панонска-русінская мова

**Панонска-русі́нская мова** (таксама *бачванска-русінская мова*, *югаслава-русінская мова*, *заходне-русінская мова*, *ваяводзінска-русінская мова*, *паўднёварусінская мова*; саманазва: *руски язик*, *руска бешеда*) — тэрмін для пазначэньня сукупнасьці дыялектаў славянскае галіны індаэўрапейскае сям’і моваў, распаўсюджаных сярод панонскіх русінаў на поўначы Сэрбіі й паўночным усходзе Харватыі, у прыватнасьці, у гістарычным рэгіёне Бачка.

Дыялекты панонскіх русінаў збліаецца з заходнеславянскімі мовамі, асабліва славацкай, маючы пры гэтым фанэтыку й лексыку ўсходнеславянскага паходжаньня. Апрача таго, адлюстроўвае пэўную ступень паўднёваславянскага ўплыву, атрыманага пры дапамозе кантактаў з носьбітамі сэрбскай і харвацкай моваў.

Панонска-русінская мова мае афіцыйны статус у Аўтаномным Краі Ваяводзіна на поўначы Сэрбіі, дзе пражывае значная колькасьць гістарычнай русінскай дыяспары.

## Клясыфікацыя
Панонска-русінскія дыялекты ў галіне фанэтыкі ды лексыкі генэтычна збліжаюцца з усходнеславянскімі мовамі, аднак разам з тым мова адлюстроўвае значны ўплыў з боку славацкае мовы, якая адносіцца да заходнеславянскіх. Між іншага, назіраюцца рысы [рускай [старабеларускай, стараўкраінскай] мовы](https://be_x_old.wikipedia.org/wiki/%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0), а таксама расейскай мовы ды расейскага ізводу царкоўнаславянскае мовы. Падобнае спалучэньне рысаў уласьцівае таксама дыялектам карпацкіх русінаў.

Сярод славацкіх рысаў для панонска-русінскіх дыялектаў характэрныя як агульныя, так і асобныя дыялектныя, напрыклад, шарыскіх і абаўскіх групаў гаворак.

Пункты гледжаньня адносна лінгвістычнага статусу панонска-русінскіх дыялектаў не зьяўляюцца агульнапрынятымі: так, паводле сэрбскіх мовазнаўцаў панонска-русінскія дыялекты разглядаюцца як адна з славянскіх мікрамоваў, у той час як ва ўкраінскай лінгвістыцы панонска-русінскія дыялекты лічацца аднымі з русінскіх дыялектаў (бачанска-срымскія), якія, у сваю чаргу, лічацца аднымі з дыялектаў украінскае мовы. Славацкія дасьледчыкі, а таксама некаторыя грамадзкія арганізацыі, што ставяць на мэце прасоўваньне ідэалёгіі пра існаваньне асобнага русінскага этнасу, разглядаюць панонска-русінскую мову як адны з дыялектаў асобнай русінскай мовы. Акрамя гэтага, панонска-русінскія дыялекты могуць адносіцца да заходнеславянскіх моваў, у прыватнасьці, адрозьненьні між некаторымі ўсходнімі славацкімі й заходнімі русінскімі дыялектамі крайне нязначныя.

## Гісторыя
Пачатак адасабленьня панонска-русінскіх дыялектаў прынята зьвязваць зь міграцыяй русінаў з тэрыторыяў сучасных усходняй Славаччыны й заходняй Украіны ў Бачку ў XVIII ст. Рэгіён папярэдняга пражываньня продкаў панонскіх русінаў абумовіў шырокае ўспрыняцьце заходнеславянскіх рысаў. Аналягічна карпацкім русінам, панонскія русіны ў пераважнай большасьці зьяўляюцца грэка-каталікамі.

Кадыфікацыя мовы пачалася пасьля выданьня паэтычнага зборніку *З мого села...* (*З майго сяла*, 1904 г.), пасьля якога ў 1910 і 1914 гадох апублікаваныя фальклёрныя тэксты, сабраныя У. Гнацюком.

У 1923 годзе выдадзеная *Граматика бачвансько-руськой бешеди* Г. Касьцельніка. У 1971 годзе М. Кошычам зьдзейсьненая кадыфікацыя панонска-русінскіх дыялектаў у працы *Правопис руского язика* (*Правапіс панонска-русінскае мовы*), у 1974 годзе выпушчаная праца *Ґраматика руского язика*, абедзьве складзеныя на кірыліцы. Цягам ХХ ст. распрацаваны навуковы, мастацкі, публіцыстычны, афіцыйна-дзелавы стылі мовы.

З 1970-х гг. у тагачаснай Югаславіі тагачасным панонскім русінам нададзеныя правы нацыянальнае меншасьці, у выніку чаго стала мажлівым адкрыцьцё школаў і друкаваньне падручнікаў на пісьмовай панонска-русінскай мове (выдадзена 250 падручнікаў). У Сэрбіі ды Харватыі вядзецца публікацыя пэрыядычнае прэсы.

У Нові-Садзкім унівэрсытэце з гэтага ж пэрыяду ажыцьцяўляецца вывучэньне русінскае мовы, дзейнічаюць тэле- й радыёпраграмы з выкарыстаньнем панонска-русінскае мовы: паводле зьвестак на 2001 год тэлерадыёвяшчальныя кампаніі Нові-Саду 3,8% уласнай прадукцыі трансьлявалі на панонска-русінскай мове, 0,2% — на ўкраінскай.

## Пісьмовасьць
У пісьмовых мэтах у панонска-русінскай мове выкарыстоўваецца кірылічны альфабэт з 32 літараў, мяккі знак у альфабэт часам не ўключаецца.

Альфабэт мае наступны выгляд:

: Аа Бб Вв Гг Ґґ Дд Ее Єє Жж Зз Ии Її Йй Кк Лл Мм Нн Оо Пп Рр Сс Тт Уу Фф Хх Цц Чч Шш Щщ Юю Яя Ьь

## Крыніцы

## Літаратура
* Українська мова в Сербії, Боснії, Герцеговині і Хорватїі // Українська мова: Енциклопедія. — Київ: «Українська енциклопедія» імені М. П. Бажана, 2004. ISBN 966-7492-19-2

Катэгорыя:Мовы Сэрбіі
Катэгорыя:Мовы Харватыі
Катэгорыя:Русінская мова