Белгарад-Днястроўская крэпасьць

**Белгарад-Днястроўская крэпасьць** (; да 1944 году — **Акерманская крэпасьць**) — помнік гісторыі і горадабудаўніцтва XIII—XV стагодзьдзяў. Зьяўляецца адной з найболей захаваных на тэрыторыі Ўкраіны. Сваімі памерамі яна перасягае ўсе падобныя фартыфікацыйныя збудаваньні краіны.

Агульная плошча тэрыторыі крэпасьці 9 га.

Фартэцыя знаходзіцца на скалістым беразе Днястроўскага ліману і мае выгляд няправільнага многавугольніку. Раней яна складалася з чатырох двароў, кожны зь якіх меў адмысловае прызначэньне і мог самастойна весьці абарону (у наш час захавалася толькі тры крапасныя двары).

Усе будынкі крэпасьці абнесены трывалымі мурамі, працягласьць якіх дасягае 2,5 км. Праз 40—45 м курціны былі ўбудаваны вежы і бастыёны. Іх колькасьць дасягала 34, 12 зь іх зьяўляліся пустымі баявымі вежамі. Астатнія — бастыёны і паўбастыёны. Яны пазьней былі пераўтвораны ў пляцоўкі для разьмяшчэньня артылерыйскіх гармат. Многія вежы маюць уласныя назвы (вежа Авідыюса (Дзявоцкая), Вартаўнічая вежа, вежа Пушкіна і г. д.), зьяўляюцца адлюстраваньнем мясцовых паданьняў і легендаў.

**[[Цытадэль]]** — найболей важная і ўмацаваная частка крэпасьці, тут знаходзілася вязьніца, разьмяшчаліся камэндант і афіцэры гарнізону, захоўваўся арсэнал і казна.

**Гарнізонны двор** — выкарыстоўваўся для сталага жыцьця гарнізону.

**Грамадзянскі двор** нагадваў жылы ўмацаваны пункт, быў забудаваны аднапавярховымі дамамі і паўзямлянкамі, якія не захаваліся на сёньняшні дзень. На тэрыторыі двара зьбіралася насельніцтва гораду і навакольных вёсак падчас небясьпекі.

**Партовы двор** цягнуўся ўздоўж берагу, ягоная плошча 1,5 га. Тут на працягу карантыннага тэрміну (40 дзён) захоўваліся тавары, прывезеныя ў горад.

## Гісторыя
Крэпасьць закладзена ў XIII стагодзьдзі залатаардынскім ханам Берке і атрымала назву **Ак-Лібо**.

У XIV стагодзьдзі генуэзцы атрымалі права на карыстаньне крэпасьцю, як умацаваным гандлёвым цэнтрам (генуэзцы называлі яе *Маўракастра*, *Манкастра*). Пасьля страты Залатой Ардой у сярэдзіне XIV стагодзьдзя тэрыторыяў Днястроўскага ліману крэпасьць перайшла ў падпарадкаваньне малдоўскіх князёў. Генуэзцы таксама пазбавіліся права на выкарыстаньне крэпасьці.

Сярэднявечная фартэцыя, якая будавалася ў пэрыяды генуэскага і малдаўскага панаваньня, неаднаразова падвяргалася нападам. У XV стагодзьдзі гарнізон тройчы адбіў спробы Асманскай імпэрыі захапіць гэту цьвярдыню. І толькі ў 1484 годзе кіраўніцтва гораду паднесла султану Баязіду II сымбалічныя ключы ад гораду і крэпасьці. Тры стагодзьдзі Акерман уваходзіў у склад султанскай Турэччыны.

Апроч таго, сюды зьдзяйсьнялі вайсковыя паходы казачыя атрады пад правадырствам атаманаў Яўстаха Дашкевіча, Васіля Пакацілы, Рыгора Лабады, Івана Сярко, Сямёна Палія.

З гісторыяй фартэцыі зьвязаны тры расейска-турэцкія войны. У вайсковых кампаніях бралі ўдзел расейскія палкаводцы і флётаводцы: Фёдар Ушакоў, Міхаіл Кутузаў (у пэрыяд другой расейска-турэцкай вайны некалькі месяцаў быў камэндантам крэпасьці), атаман данскіх казакоў Мацьвей Платаў — будучыя героі вайны з французамі 1812—1813 гг. і інш.

Паводле Бухарэсцкай мірнай дамовы (1812 год) землі Ніжняга Прыднястроўя з крэпасьцямі Хацін, Тыгіна, Акерман, Кілія, Ізмаіл адышлі Расейскай імпэрыі.

У 1832 годзе Акерманская крэпасьць больш не выкарыстоўвалася, як вайсковае ўмацаваньне. У 1963 годзе, па пастанове Савету міністраў УССР № 970 «Пра парадкаваньне справаў уліку і аховы помнікаў архітэктуры на тэрыторыі Ўкраінскай ССР», Акерманская крэпасьць была занесена ў сьпіс помнікаў архітэктуры, якія знаходзяцца пад аховай дзяржавы.

Белгарад-Днястроўская крэпасьць — унікальны помнік абароннай архітэктуры сярэднявечча і самая вялікая крэпасьць на тэрыторыі Ўсходняй Эўропы.

У 1970-х гадах крэпасьць актыўна выкарыстоўвалі кінэматаграфісты, у 1975 годзе тут здымаўся фільм «Капітан Нэма» Адэскай кінастудыі з Уладзіславам Дваржэцкім у галоўнай ролі.

З 1 ліпеня 2011 году Белгарад-Днястроўскай сярэднявечнай крэпасьцю кіруе абласное камунальнае прадпрыемства «Фортеця».

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Аккерманская крепость на сайте igotoworld
* План-схема Белгород-Днестровской крепости
* 
* Информационный сайт Белгород-Днестровская крепость
* *Бруяко И. В., Сапожников И. В.* Белгород-Днестровская крепость: фортификация (Bilhorod-Dnistrovskyi fortress: fortification). 2000
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Замкі Ўкраіны
Катэгорыя:Адэская вобласьць
Катэгорыя:Малдаўскае княства