open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Лінген

**Лінген** (), **Эмс** () — горад у Нямеччыне, у зямлі Ніжняя Саксонія.

Уваходзіць у склад раёна Эмсьлянд. Насельніцтва складае 52 353 чалавекі (на 1 студзеня 2008 году). Займае плошчу 176,13 км². 

Горад падпадзяляецца на 12 гарадзкіх раёнаў.

## Насельніцтва

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Ніжняй Саксоніі
Фульда

**Фу́льда** () — дзявяты па памеры горад фэдэральнай зямлі Гэсэн, цэнтар рэгіёну Ўсходні Гэсэн. Горад заснаваны на месцы кляштара бэнэдыктынаў, заснаванага ў 744 годзе. Статус гораду быў атрыманы Фульда ў 1114 годзе.

Рака Фульда працякае ў зямлі Гэсэн, у тым ліку праз горад.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Гэсэну
Фульда (рака)

**Фульда** (ням. Fulda) — рака ў цэнтральнай Нямеччыне. Цячэ пераважна па фэдэральнай зямлі Гесэн, у ніжнім цячэньні таксама па фэдэральнай зямлі Ніжняя Саксонія.

Даўжыня — 218 км, суднаходная на працягу 109 км. Фульда — адзін з вытокаў ракі Вэзэр, якая ўпадае ў Паўночнае мора. Фульда бярэ пачатак ля падножжа гары Васэркупе ў гарах Верхні Рон.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Нямеччыны
Тым Говард

**Тымаці Мэт’ю «Тым» Говард** (;  6 сакавіка 1979 году, Норт-Бранзўік, Нью-Джэрзі, ЗША) — былы амэрыканскі футбаліст, брамнік. У колерах былы гудец нацыянальнай зборнай ЗША правёў больш за сто матчаў. З 2003 па 2006 гады выступаў за ангельскі «Манчэстэр Юнайтэд», але ня здолеў замацавацца ў аснове каманды й сэзон 2006—2007 гадоў правёў у арэндзе ў «Эвэртане», куды потым і сышоў на сталы кантракт.

## Дасягненьні
**«Манчэстэр Юнайтэд»**:
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2004, 2005
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2006
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2003

**ЗША**:
* Уладальнік Залатога кубка КОНКАКАФ: 2007, 2017

## Дадатковыя зьвесткі
* Говард пакутуе ад сындрома Турэта й займаецца дабрачыннасьцю, дапамагаючы дзецям з такім жа сындромам.
* Говард зьяўляецца глыбока веруючым хрысьціянінам і чальцом місыянэрскай арганізацыі «Campus Crusade for Christ».
* Забіў гол у браму «Болтан Ўандэрэрз» 4 студзеня 2012 году ўдарам ад сваёй брамы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Эвэртан»

Катэгорыя:Футбалісты ЗША
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі ЗША на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 году
Вэзэр

**Вэзэр** (ням. Weser) — рака ў Нямеччыне, даўжыня - 451 км, басэйн - 47960 км ².

Цячэ праз Гесэн, Паўночны Рэйн-Вэстфалія, Ніжнюю Саксонію і Брэмэн. Утвараецца блізу Мюндэна з сутокі Веры і Фульды, ля Брэмэрхафэна ўпадае ў Паўночнае мора.

Катэгорыя:Рэкі Нямеччыны
Брэмэнскі Ролянд

**[[Брэмэн]]скі Ролянд** — статуя Ралянда, усталяваная на Рынкавай плошчы гораду, галоўны сымбаль гораду. Па легендзе горад Брэмэн захавае сваю незалежнасьць да тых часоў, пакуль будзе стаяць ахоўнік яго Ролянд. Брэмэнскі Ролянд і Брэмэнская ратуша ў 2004 годзе былі ўнесены ў сьпіс Сусьветнай культурнай спадчыны чалавецтва.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Брэмэн (горад)
Брэмэнская ратуша

**[[Брэмэн]]ская ратуша** () — адно з самых значных гатычных збудаваньняў і адзін з найбольш яркіх прыкладаў так званага «вэзэрскага рэнэсансу». У ліпені 2004 году разам з сымбалем гораду — Брэмэнскім Раляндам — Брэмэнская ратуша была занесеная ў сьпіс Сусьветнай культурнай спадчыны чалавецтва. У будынку ратушы засядае Сэнат, тут знаходзяцца кабінэты прэзыдэнта Сэнату і бурмістра вольнага ганзейскага гораду Брэмэну.

## Вонкавыя спасылкі

Ратуша
Катэгорыя:Ратушы Нямеччыны
Ізалінія

**Ізалінія**, або **лінія ўзроўню** (**функцыі**) ( — «роўны») — умоўнае абазначэньне на мапе, рысунку, схемы або графіку, якое прадстаўляе сабой лінію, у кожнай кропцы якой вымяраная велічыня захоўвае аднолькавае значэньне. Ізалініі — спосаб прадстаўленьня скалярнай функцыі ад двух зьменных на роўніцы.

Катэгорыя:Геадэзія
Густаў Гайнэман

**Густаў Вальтэр Гайнэман** (; 23 ліпеня 1899 — 7 ліпеня 1976) — нямецкі палітык, фэдэральны прэзыдэнт Нямеччыны ў пэрыяд з 1969 па 1974 гг.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нямецкія палітыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1899 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 23 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1976 годзе
Катэгорыя:Памерлі 7 ліпеня
Пірэй

**Пірэ́й** () — горад у Грэцыі, на Эгейскім моры, адміністрацыйны цэнтар нома Атыка. Уваходзіць у склад Вялікіх Атэнаў, фактычна зьяўляючыся прадмесьцем грэцкае сталіцы і месьцячыся ўздоўж усходняга ўзьбярэжжа Сараніцкай затокі. Галоўны зьнешнегандлёвы порт Грэцыі. Паводле перапісу насельніцтва 2011 году, насельніцтва Пірэяў складала 163 тысячы чалавек, што зрабіла горад пятым паводле велічыні муніцыпалітэтам у Грэцыі і другім паводле велічыні гарадзкой аглямэрацыяй краіны пасьля Атэнаў.

Горад быў заснаваны ў пачатку V стагодзьдзя да н. э., пабудаваны як новы порт для Старажытных Атэнаў, зьяляючыся іхняй галоўнай гананьню і канцэнтруючы ўвесь іхні імпартны і транзытны гандаль. Падчас залатога веку Атэнаў горад атрымаў гарадзкія сьцены, аднак пасьля III стагодзьдзя да н. э. значэньне места зьнізілася. Наступны росквіт Пірэй зьведаў у XIX стагодзьдзі, пасьля таго як Атэны былі абраныя сталіцай новага Грэцкага каралеўства. У 1869 годзе ў горад прыйшла першая ў Грэцыі чыгуначная лінія, якая злучыла яго з Атэнамі. На сёньня горад цесна зьвязаны з Атэнамі, зьяўляючыся іхняй неад’емнай часткай.

Пірэйскі ўнівэрсытэт зьяўляецца адным з найбуйнейшых грэцкіх унівэрсытэтаў і мае найстарэйшую акадэмічную катэдру ў галіне фінансаў.

## Глядзіце таксама
* Напад на карабель «Горад Пор»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт гораду.
* Інфармацыя пра Пірэй. 

Катэгорыя:Гарады Грэцыі
Мішэль Сэро

**Мішэль Сэро** (; 24 студзеня 1928, Брунаі, Францыя — 29 ліпеня 2007, Анфлер, Францыя) — францускі актор.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія акторы
Нагоя

**Нагоя** — горад, вызначаны ўказам урада, чацьвёрты па колькасьці насельніцтва горад у Японіі. Адзін з найбуйнейшых партоў Японіі і адміністрацыйны цэнтар прэфэктуры Айці. Ядро эканамічнага раёна Такай. Грузаабарот порта 110000000 т у год. У 2005 годзе Нагоя прымала Сусьветную выставу Экспа. Плошча горада складае 326,43 км², насельніцтва - 2 258 284 чалавекі (1 траўня 2010), шчыльнасьць насельніцтва - 6918,13 чал./км².

## Крыніцы
Мішэль Галябру

**Мішэль Галябру** (, нар.  — ) — францускі актор тэатру і кіно.

Мішэль Галябру вядомы ў першую чаргу як камічны актор. Найбольш знакамітая роля — сяржант Жэрбер з серыі фільмаў пра жандараў з Сан-Трапэ. У 1999 годзе іграў у кіно Астэрыкс і Абэлікс супраць Цэзара.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія акторы
Жорж Шарль Дантэс

**Жорж Шарль Дантэс**, пасьля ўсынаўленьня насіў прозьвішча **Гекерн** (; 5 лютага 1812, Кальмар — 2 лістапада 1895, Сульц) — францускі манархіст, афіцэр-кавалергард, каталік. У 1830-я гады жыў у Расеі, затым займаўся палітыкай і быў сэнатарам Францыі. Вядомы перш за ўсё як чалавек, які сьмяротна параніў паэта Аляксандра Пушкіна на дуэлі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1812 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кольмары
Катэгорыя:Памерлі 2 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1895 годзе
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Аляксандрам Пушкіным
Катэгорыя:Францускія палітыкі
Катэгорыя:Кавалергарды
Віктар Анічэбэ

**Віктар Чынэду Анічэбэ** (;  23 красавіка 1988 году, Лагас, Нігерыя) — былы нігерыйскі футбаліст, нападнік. Раней абараняў колеры нацыянальнай зборнай Нігерыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртану»

Катэгорыя:Нігерыйскія футбалісты
Катэгорыя:Нігерыйскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году
Жуан Пэдру Пэрэйра Сылва

**Жуан Пэдру Пэрэйра Сылва** (;  21 траўня 1990 году, Віла-даш-Авіш, Партугалія) — партугальскі футбаліст, нападнік клюбу «Лузытанія».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртан»
* Профіль на сайце «LevskiSofia.info»

Катэгорыя:Партугальскія футбалісты
Цьвёрдыя бытавыя адкіды

**Цьвёрдыя бытавыя адкіды** (ЦБА, сьмецьце) — тавары, якія страцілі спажывецкія ўласьцівасьці, найбольшая частка адкідаў спажываньня.

Штогод колькасьць сьмецьця ўзрастае прыкладна на 3 % па аб’ёме. Іншая назва: цьвёрдыя камунальныя адкіды (ЦКА).

## Беларусь
У 2012 годзе ў Беларусі перапрацавалі 10% побытавых адкідаў. У 2013 годзе з блізу 4 млн тонаў камунальных адкідаў на перапрацоўку накіравалі каля 20 %. Асноўную ж частку закапалі на палігонах. У 2020 годзе нарыхтоўка другаснай сыравіны зь цьвёрдых камунальных адкідаў (ЦКА) вырасла на 3,2 % да 790 000 тонаў. Узровень выкарыстаньня ЦКА склаў 25 %. Пагатоў, у прамысловасьці Беларусі выкарысталі 94 % другасных матэрыяльных рэсурсаў, у тым ліку: 99 % адкідаў шкла, 97,81 % зношаных шынаў і іншых гумазьмяшчальных адкідаў, 94,7 % адкідаў паперы і кардону, а таксама звыш 90 % адкідаў плястмасы. На лістапад 2021 году ў Беларусі налічвалася 7 сьмецьцеперапрацоўчых заводаў у Баранавічах (Берасьцейская вобласьць), Берасьці, Гомлі, Горадні, Магілёве, Менску і Наваполацку (Віцебская вобласьць). Дзейнічала каля 80 лініяў сартаваньня і дасартаваньня камунальных адкідаў. Таксама ў Віцебску запусьцілі сьмецьцесартавальны завод.

У 2022 годзе ўтварылася 3,79 млн тонаў цьвёрдых камунальных адкідаў. Нарыхтавалі 792 200 тонаў другасных матэрыяльных рэсурсаў. Узровень выкарыстаньня ЦКА вырас з 30,3 % у 2021 годзе да 35,84 % у 2022-м. Сьмецьце на 25 % складалася з арганікі, на 15 % — з паперы і кардону, на 10 % — з палімэрных адкідаў, на 7 % — са шкла, на 6 % — зь небясьпечных адкідаў у выглядзе мэдычных астаткаў і аэразольных балёнаў, на 5 % — з драўніны. Па 3 % прыпадала на тэтрапак і тэкстыль. Рэшту складалі мяшаныя адкіды. За 2022 год 73 % цьвёрдых камунальных адкідаў стварыла насельніцтва. Пры гэтым утварылася 280 000 тонаў плястыкавых адкідаў, то бо па 30 кг на душу насельніцтва. Зь іх 12 % плястыка спалілі пры тэмпэратуры звыш +1000 °C для атрыманьня цеплавой і электрычнай энэргіі. У паўторнае выкарыстаньне накіравалі яшчэ 9 % плястыка. У 2022 годзе запусьцілі Віцебскі сьмецьцесартавальны завод.

## Глядзіце таксама
* Remondis

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сьмецьце
Шкодран Мустафі

**Шко́дран Муста́фі** (;  17 красавіка 1992 году, Бад-Гэрсфэльд, Нямеччына) — колішні нямецкі футбаліст альбанскага паходжаньня, абаронца. Чэмпіён сьвету 2014 году.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачаў сваю кар’еру Шкодран у моладзевых сыстэмах у шэрагу невялікіх нямецкіх клюбах. Паміж 2006 і 2009 гадамі знаходзіўся ў структуры клюбу «Гамбург» пакуль у 2009 годзе ня зьехаў у Ангельшчыну ў клюб «Эвэртан».

За ангельскі клюб гулец дэбютаваў у матчы Лігі Эўропы супраць беларускага БАТЭ 16 сьнежня 2009 году, выйшаўшы на замену замест Тоні Гібэрта. Пры гэтым за наступныя гады Шкодран гэтак ніколі не выступаў за клюб у Прэм’ер-Лізе і ў студзені 2012 году пераехаў у італьянскую «Сампдорыю» на правах вольнага агента. На той момант генуэзаўскі клюб выступаў у Сэрыі Б.

26 траўня 2012 году нямецкі футбаліст дэбютаваў за італьянскі клюб у матчы супраць «Варэзэ», дзе клюб з Генуі саступіў зь лікам 1:3. 26 кастрычніка 2013 году Мустафі забіў свой першы гол за клюб у матчы Сэрыі А супраць «Аталянты». Гол стаў адзіным і пераможным у матчы.

7 жніўня 2014 году Мустафі падпісаў пяцігадовы кантракт з клюбам Ля Лігі «Валенсіяй», павдле чутак трансфэр гульца каштаваў гішпанцам 8 млн эўра.

### Міжнародная
28 лютага 2014 году Ёахім Лёў выклікаў Мустафі ў склад нацыянальнай зборнай Нямеччыны на таварыскі матч супраць зборнай Чылі. Аднак дэбютаваў гулец толькі 13 траўня ў таварыскім матчы супраць зборнай Польшчы.

Шкодран быў уключаны ў папярэдні сьпіс з 30 чалавек да чэмпіянату сьвету 2014 году, аднак у канчатковую заўяву ня трапіў. Не зважаючы на гэта, пасьля траўмы Марка Ройса ў таварыскім матчы супраць зборнай Армэніі, Мустафі быў прыцягнуты да складу зборнай у якасьці замены Ройса. Шкодран зьяўляўлся на пляцоўцы ў двух першых матчах, выходзячы на замены ў гульнях супраць зборнай Партугаліі і Ганы. У 1/8 фіналу абаронца выйшаў у стартавым складзе, аднак пазьней быў заменены з-за траўмы.

## Дасягненьні
**«Арсэнал»**:
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2017, 2020

**Нямеччына**:
* Чэмпіён сьвету: 2014

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Эвэртан»
* Профіль на сайце ФІФА
* Профіль на сайце УЭФА

Катэгорыя:Нямецкія футбалісты
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па футболе
Шэйн Дафі

**Шэйн Па́трык Майкл Да́фі** (;  1 студзеня 1992 году, Дэры, Паўночная Ірляндыя) — ірляндзкі футбаліст, цэнтральны абаронца ангельскага клюбу «Норыдж Сіці». У 2014 годзе дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Ірляндыі не зважаючы на тое, што нарадзіўся ў Паўночнай Ірляндыі.

Юнацкую кар’еру пачаў у складзе клюбу «Фойл Гарпс» у горадзе Дэры (Паўночная Ірляндыя). Ад 2008 да 2009 году выступаў за моладзевы склад «Эвэртана». Выступаў за юнацкія каманды Паўночнай Ірляндыі. У 2010 годзе зьмяніў спартовае грамадзянства на Рэспубліку Ірляндыю. У жніўні 2016 году перайшоў у клюб «Брайтан энд Гоўв Альбіён» Ангельскай Прэм’ер-Лігі. У жніўні 2017 году працягнуў кантракт да 2021 году 2 верасьня падпісаў дамову арэнды з клюбам «Сэлтык» тэрмінам да 31 траўня 2021 году. Першы матч правёў 12 верасьня 2020 году супраць «Рос Каўнці».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Сэлтык»

Катэгорыя:Ірляндзкія футбалісты
К’еран Агард

**К’еран Рыкарда Агард** (;  10 кастрычніка 1989 году, Лёндан, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, нападнік. Агард мае ямайскія карані. Займацца футболам пачаў у акадэміі «Арсэналу», аднак у хуткім часе далучыўся да «Эвэртану».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртану»
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Джойс Бакстэр

**Джойс Бакстэр** (;  7 лютага 1992 году, Бутл, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, атакуючы паўабаронца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртану»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Марк Шварцэр

**Марк Шварцэр** (;  6 кастрычніка 1972 году, Сыднэй, Аўстралія) — былы аўстралійскі футбаліст, брамнік нацыянальнай зборнай Аўстраліі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэму»

Катэгорыя:Аўстралійскія футбалісты
Стывэн Келі

**Стывэн Майкл Келі** (;  6 верасьня 1983 году, Дублін, Ірляндыя) — ірляндзкі футбаліст, правы абаронца нацыянальнай зборнай Ірляндыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэму»

Катэгорыя:Ірляндзкія футбалісты
Джон Пэйнтсыл

**Джон Пэйнтсыл** (;  15 чэрвеня 1981 году, Бэрэкам, Гана) — былы ганскі футбаліст, абаронца. Мае на сваім рахунку выступы ў складзе нацыянальнай зборнай Ганы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэму»

Катэгорыя:Ганскія футбалісты
Катэгорыя:Ганскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 году
Брэдэ Гангелянд

**Брэдэ Паўльсэн Гангелянд** (;  20 чэрвеня 1981 году, Г’юстан, Тэхас, ЗША) — нарвэскі футбаліст, цэнтральны абаронца нацыянальнай зборнай Нарвэгіі, капітанам якой зьяўляецца. Гуляе на пазыцыі цэнтральнага абаронцы. Высокаму нарвэжцу ўласьцівы спакойная гульня, мае добрыя здольнасьці да гульні ўверсе і фізычную сілу. З «Крыстал Пэлас» падпісаў аднагадовую дамову ў 2014 годзе.

## Дасягненьні
**«Вікінг»**:
* Уладальнік Кубка Нарвэгіі: 2001

**«Капэнгаген»**:
* Чэмпіён Даніі (2): 2006, 2007
* Пераможца Каралеўскай лігі: 2006

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм»
* Статыстыка на Soccerbase
* Статыстыка на National Football Teams

Катэгорыя:Нарвэскія футбалісты
Крыс Бэйрд

**Крыстафэр Патрык «Крыс» Бэйрд** (;  25 лютага 1982 году, Балімоні, Паўночная Ірляндыя) — былы паўночнаірляндзкі футбаліст, абаронца. У 2003—2016 гадах выступаў за нацыянальную зборную Паўночнай Ірляндыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм»
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Паўночнаірляндзкія футбалісты
Эндзі Джонсан

**Э́ндру Джо́нсан** (;  10 лютага 1981 году, Бэдфард, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, нападнік. За нацыянальную зборную Ангельшчыны правёў восем гульняў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэму»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Золтан Гера

**Зо́лтан Ге́ра** (;  22 красавіка 1979 году, Пэч, Вугоршчына) — былы вугорскі футбаліст, паўабаронца нацыянальнай зборнай Вугоршчыны.

## Дасягненьні
**«Фэрэнцвараш»**:
* Чэмпіён Вугоршчыны: 2001, 2004, 2016
* Уладальнік Кубка Вугоршчыны: 2003, 2004, 2015, 2016, 2017
* Уладальнік Супэркубка Вугоршчыны: 2004, 2015, 2016

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм»

Катэгорыя:Вугорскія футбалісты
Дэйвід Стокдэйл

**Дэйвід Адам Стокдэйл** (;  20 верасьня 1985 году, Лідс, Ангельшчына) — колішні ангельскі футбаліст, брамнік.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Андрэй Казімер Завіша

**Андрэ́й Казі́мер Заві́ша** (каля 1614 — 23 або 26 чэрвеня 1678) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Пісар вялікі літоўскі (з 1650).

Быў старостам менскім (з 1638), чачэрскім і слонімскім.

## Біяграфія

Прадстаўнік шляхецкага роду Завішаў гербу «Лебедзь», сын Крыштапа і Кацярыны з Тышкевічаў. Меў брата Яна Юрыя.

Ахвяраваў сродкі на будаваньне касьцёла ў Раготне, дзякуючы якім яно завяршылася ў 1673.

Ажаніўся каля 1645 з Аляксандрай, дачкой Аляксандра Агінскага. У шлюбе меў сыноў Крыштапа Станіслава і Яна.

Пахавалі А. К. Завішу ў касьцёле Сьвятога Язэпа пры кляштары бэрнардынаў у Менску.

Да нашага часу дайшоў партрэт А. К. Завішы, які цяпер экспануецца ў Гістарычны музэі ў Менску, а таксама гравюра А. Тарасевіча (1670-я) з гербам роду і лацінскім надпісам (захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы ў Варшаве).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Андрэй Казімер
Катэгорыя:Старосты менскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1678 годзе
Ян Завіша

**Ян Заві́ша** (каля 1550—1626) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падкаморы лідзкі (з 1593), ваявода амсьціслаўскі (з 1596) і віцебскі (з 1599).

Быў старостам сураскім (з 1599).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Завішаў гербу «Лебедзь», першы сын Яна.

У 1609 фундаваў драўляны касьцёл у імя Міхала Арханёла ў Белагрудзе Лідзкага павету. Перадаў яму фальварак Мядзёўшчыну з 8 валокамі ворыва, вёску Янаўляны з 10 валокамі ворыва і падданымі, невялікі лясок, луг над Дзітвой, права лоўлі рыбы на Дзітве і 10 коп літоўскіх грошаў штогод зь Белагрудзкага двара на ксяндза і кантараў з забавязаньнем праводзіць дзьве штотыднёвыя імшы.

Аўтар лістоў да жыхароў Віцебску (сакавік 1621), закліканых папярэдзіць паўтор бунтаў супраць уладыкі Язафата Кунцэвіча.

У шлюбе з Анастасіяй з Трызнаў меў сына Мікалая.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Ян
Катэгорыя:Ваяводы амсьціслаўскія
Катэгорыя:Ваяводы віцебскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1626 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя ў катэдральным касьцёле Сьвятых Станіслава і Ўладзіслава (Вільня)
Дэні Мэрфі

**Даніел Бэн «Дэні» Мэрфі** (;  18 сакавіка 1977 году, Чэстэр, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст. За нацыянальную зборную Ангельшчыны згуляў 9 гульняў і забіў адзін гол.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэму»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Мікалай Завіша

**Мікала́й Заві́ша** (каля 1585—1647) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Рэфэрэндар сьвецкі вялікі літоўскі (1625—1626), кашталян віцебскі (з 1626).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Завішаў гербу «Лебедзь», сын Яна, ваяводы віцебскага, і Анастасіі з Трызнаў.

5 сакавіка 1621 як прадстаўнік караля і вялікага князя ў Віцебску загадаў сябрам мескага магістрату і некаторым мяшчанам зьявіцца 7 сакавіка ў ратушу на суд у зьвязку з бунтам 3 сакавіка і іншымі выпадкамі непадпарадкаваньня ўладыку Язафату Кунцэвічу і духавенству. Аднак спроба прыцягнуць віцебскіх месьцічаў да суду скончылася новым мецяжом.

Пакінуў толькі дачок, зь якіх Людвіна Завішанка была адной зь першых менскіх бэрнардынак.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Рэфэрэндары вялікія сьвецкія літоўскія
Мікалай
Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1647 годзе
Мік Джагер

**Мік Джа́гер** (, 26 ліпеня 1943, Дартфард, Вялікабрытанія) — славуты ангельскі рок-музыка, актор, прадусар гурту The Rolling Stones.

## Жыцьцяпіс
Бацька працаваў выкладчыкам фізкультуры, а маці ўдзельнічала ў працы асацыяцыі кансэрватараў. Навучаўся ў лёнданскай школе эканомікі. Адзінае, што цікавіла Міка ў школе — гэта сьпевы. Сьпяваць ён намагаўся як грамчэй, таму аднойчы адкусіў сабе кончык языка. Хутка ён кінуў школу, бо заснаваны ім разам з Браянам Джонсам і Кітам Рычардсам гурт Rolling Stones рабіўся ўсё больш знакамітым.

12 сьнежня 2003 атрымаў ад каралевы Лізаветы II брытанскі шляхецкі тытул. У 2006 годзе музыка заняў 15 месца ў сьпісе 100 найлепшых вакалістаў усіх часоў згодна Hit Parader.

## Мік Джагер і Беларусь
У 2007 годзе разам з брытанскім драматургам Томам Стопардам, прэзыдэнтам Чэхіі Вацлам Гавэлам распачаў кампанію салідарнасьці зь Беларусьсю. Імі быў запісаны відэазварот да беларусаў, які падтрымліваў іх на шляху да свабоды.

Падчас канцэрту ў Варшаве ў 2007 годзе Мік Джагер сустракаўся з прадстаўнікамі беларускага «Свабоднага тэатру» і паабяцаў падтрымку ў рэалізацыі беларускіх музычных і культурніцкіх праектаў. Напрыканцы сустрэчы Мік Джагер разьвітаўся словамі: «Жыве Беларусь!».

## Дыскаграфія

### Альбомы
* 1985 — She’s The Boss
* 1987 — Primitive Cool
* 1993 — Wandering Spirit
* 2001 — Goddess in the Doorway
* 2004 — Alfie (Soundtrack)
* 2007 — The Very Best Of Mick Jagger

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дартфрадзе
Катэгорыя:Брытанскія сьпевакі
Катэгорыя:The Rolling Stones
Ігнаці Завіша

**Ігна́ці Заві́ша** (каля 1690 — ) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Мечнік (з 1730) і падкаморы вялікі літоўскі (з 1734), маршалак надворны літоўскі (з 1736); генэрал-маёр літоўскай кавалерыі.

Трымаў Менскае, Чачэрскае, Хаславіцкае, Сумілішкаўкае і Інтурскае староствы. Граф на Бакштах, Бярдычаве і Завішыне. Кавалер ордэна Белага арла (1734).

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Завішаў гербу «Лебедзь», сын Крыштапа Станіслава, ваяводы менскага, і Тэрэзы з Тышкевічаў.

Служыў у войску Вялікага Княства Літоўскага. У 1732 заснаваў базылянскі манастыр у Малых Лядах, апекваўся ім.

Ажаніўся ў 1727 з Марцыбэлай, дачкой ваяводы віленскага Казімера Дамініка Агінскага. Не пакінуў нашчадкаў, а ягоныя маёнткі засталіся ў руках удавы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Ігнаці
Катэгорыя:Старосты менскія
Катэгорыя:Мечнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Падкаморыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Памерлі 16 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1738 годзе
Катэгорыя:Старосты бабруйскія
Крыштап Станіслаў Завіша

**Кры́штап Станісла́ў Заві́ша** (, в. Горка Слонімскага павету — , Бярдычаў) — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай, пісьменьнік-мэмуарыст. Ваявода менскі (з 1720).

Трымаў Менскае (з 1685) і Чачэрскае (з 1684) староствы.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Завішаў гербу «Лебедзь», сын Андрэя Казімера, пісара вялікага літоўскага, і Аляксандры з Агінскіх. Па сьмерці бацькі выхоўваўся дзядзькам канцлерам вялікім літоўскім Марцыянам Аляксандрам Агінскім.

Навучаўся ў Віленскай акадэміі, потым у Кракаве. Браў актыўны ўдзел у палітычным жыцьці: некалькі разоў абіраўся паслом на соймы, іхны маршалак у 1697, 1718 і 1720. Сьпярша падтрымліваў караля і вялікага князя Аўгуста Моцнага, аднак у Вялікую Паўночную вайну перайшоў на бок Станіслава Ляшчынскага.

Ажаніўся з Тэрэзай Тышкевіч, у выніку чаго атрымаў багаты пасаг. У шлюбе меў сына Ігнація і дачку Барбару.

Адзін з асноўных фундатараў капліцы Сьвятога Фэліцыяна ў касьцёле Імя Найсьвяцейшай Панны Марыі пры калегіюме езуітаў у Менску. Па сьмерці ў ёй жа быў пахаваны.

## Творчасьць
Аўтар пераробкі італьянскага раману «Любасьць бязь зьменаў» (1688), шэрагу прамоваў на соймах, сабраных ягонай дачкой Б. Радзівіл у кнізе «Водгук прыемных мэлёдыяў» (1728) і інш.

Найбольш значнае зь літаратурнай спадчыны К. С. Завішы — ягоныя мэмуары, у якіх апісваюцца палітычныя падзеі і шляхецкі побыт Рэчы Паспалітай XVII—XVIII стагодзьдзяў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Крыштап Станіслаў
Катэгорыя:Старосты менскія
Катэгорыя:Ваяводы менскія
Дыямансі Камара

**Дыямансі Мэдзі Мустафа «Джо» Камара** (;  8 лістапада 1980 году, Парыж, Францыя) — сэнэгальскі футбаліст, нападнік нацыянальнай зборнай Сэнэгалу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэму»

Катэгорыя:Сэнэгальскія футбалісты
Філіп Сэндэрос

**Філіп Сыльвэн Сэндэрос** (;  14 лютага 1985 году, Жэнэва, Швайцарыя) — былы швайцарскі футбаліст, цэнтральны абаронца нацыянальнай зборнай Швайцарыі.

## Дасягненьні
**«Арсэнал»**:
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2005
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2004

**«Г’юстан Дынама»**:
* Уладальнік Адкрытага кубка ЗША: 2018

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм»
* Статыстыка на National Football Teams
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Швайцарскія футбалісты
Б’ёрн Гэльге Рыісэ

**Б’ёрн Гэльге Сэмундсэт Рыісэ** (;  21 чэрвеня 1983 году, Олесун, Нарвэгія) — былы нарвэскі футбаліст, цэнтральны паўабаронца. Раней абараняў колеры нацыянальнай зборнай Нарвэгіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм»

Катэгорыя:Нарвэскія футбалісты
Ааран Г’юз

**Ааран Ўільям Г’юз** (;  8 лістапада 1979 году, Кукстаўн, Паўночная Ірляндыя) — былы паўночнаірляндзкі футбаліст, абаронца. На сваім рахунку мае больш за сто выступаў за нацыянальную зборную Паўночнай Ірляндыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэму»

Катэгорыя:Паўночнаірляндзкія футбалісты
Паскаль Цубэрбюлер

**Паскаль Цубэрбюлер** (;  8 студзеня 1971 году, Фраўэнфэльд, Швайцарыя) — былы швайцарскі футбаліст, брамнік.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм»

Катэгорыя:Швайцарскія футбалісты
Дыксан Этугу

**Дыксан Пол Этугу** (;  8 чэрвеня 1982 году, Кана, Нігерыя) — нігерыйскі футбаліст, паўабаронца. Мае на сваім рахунку выступы за нацыянальную зборную Нігерыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм»

Катэгорыя:Нігерыйскія футбалісты
Эдзі Джонсан

**Эдўард «Эдзі» Джонсан** (;  31 сакавіка 1984 году, Банэл, Флорыда, ЗША) — колішні амэрыканскі футбаліст, нападнік нацыянальнай зборнай ЗША.

## Дасягненьні
**ЗША**:
* Уладальнік Залатога кубка КОНКАКАФ (2): 2007, 2013

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм»

Катэгорыя:Футбалісты ЗША
Фрэдрык Стуўр

**Фрэдрык Улёф Эсаяс Стуўр Сікінэн** (;  28 лютага 1984 году, Стакгольм, Швэцыя) — швэдзкі футбаліст, правы абаронца, былы гулец нацыянальнай зборнай Швэцыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм»

Катэгорыя:Швэдзкія футбалісты
Клінт Дэмпсі

**Клінтан Дру «Клінт» Дэмпсі** (;  9 сакавіка 1983 году, Накедочэс, Тэхас, ЗША) — былы амэрыканскі футбаліст, паўабаронца нацыянальнай зборнай ЗША, капітанам якой зьяўляўся. У 2004 годзе гуляў за клюб МЛС «Нью-Інглэнд Рэвалюшн». Між 2007 і 2012 гадамі Дэмпсі гуляў за каманду Прэм’ер-Лігі «Фулгэм», дзе стаў найлепшым бамардзірам клюбу ў Прэм’ер-Лізе ўсіх часоў. Дэмпсі стаў першым амэрыканскім гульцом, які здолеў зрабіць хет-трык у ангельскім чэмпіянаце, калі лёнданскі клюб быў мацней за «Ньюкасл Юнайтэд» зь лікам 5:2 у студзені 2012 году.

Дэмпсі зьяўляўся важнай часткай зборнай ЗША, неаднаразова гуляючы ў складзе зборнай на міжнародных турнірах і забіваючы мячы ў кашулі зборнай.

## Дасягненьні
**«Сіетл Саўндэрз»**:
* Уладальнік Кубка МЛС: 2016
* Пераможца Сапортэрз Шылдс: 2014
* Уладальнік Кубка ЗША: 2014

**ЗША**:
* Уладальнік Залатога Кубка КОНКАКАФ: 2005, 2007, 2017

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм»

Катэгорыя:Футбалісты ЗША
Бобі Замара

**Робэрт Лэстэр «Бобі» Замара** (;  19 сьнежня 1980 году, Лёндан, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, нападнік. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэму»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Кахіса Дыкхашуа

**Кахі́са Эвідэ́нс Дыкха́шуа** (; нарадзіўся 24 лістапада 1984 году, Брэндфарт, ПАР) — былы паўнднёваафрыканскі футбаліст, цэнтральны паўабаронца нацыянальнай зборнай ПАР.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэму»

Катэгорыя:Паўднёваафрыканскія футбалісты
Джонатан Грынінг

**Джонатан Грынінг** (;  2 студзеня 1979 году, Скарбара, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, паўабаронца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Сайман Дэвіс

**Са́йман Дэ́віс** (;  23 кастрычніка 1979 году, Гавэрфордўэст, Валія) — былы валійскі футбаліст, ўінгер. За нацыянальную зборную Ўэйлзу правёў 58 гульнёў і забіў 6 мячоў. 9 жніўня 2010 году абвесьціў аб сканчэньні міжнароднай кар’еры. У 2013 годзе скончыў кар’еру футбольнага гульца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм»

Катэгорыя:Валійскія футбалісты
Муса Дэмбэле

**Муса Сыдзі Яя Дэмбэле** (;  16 ліпеня 1987 году, Вільрэйк, Бэльгія) — колішні бэльгійскі футбаліст, нападнік нацыянальнай зборнай Бэльгіі. Ад 2010 году да жніўня 2012 году гуляў за ангельскі клюб «Фулгэм».

## Біяграфія
Дэмбэле нарадзіўся ў Вільрэйку (Бэльгія) у сям’і эмігранта з Малі ды бэльгійкі. У маладосьці гуляў за бэльгійскі клюб «K. Berchem Sport», прафэсійную кар’еру пачаў у клюбе бэльгійскай прафэсійнай лігі «Жэрміналь Бээрхот». Першы матч правёў 24 красавіка 2004 году супраць «Шарлеруа». У 2005 годзе заключыў кантракт з галяндзкім клюбам «Вілем II» нягледзячы на прапанову з боку «Аяксу». 

Дэмбэле правёў сэзон 2005—2006 гадоў у складзе клюбу «Вілем II», які граў у Эрэдывізіі. Каманда выступіла вельмі кепска, але Дэмбэле забіў 9 галоў. Дзякуючы гэтаму сэзону ў складзе «Вілему II» на яго зьвянулі ўвагу больш моцныя каманды Эрэдывізіі. Улетку 2006 году перайшоў у АЗ.

## Дасягненьні
**АЗ**:
* Чэмпіён Нідэрляндаў: 2009
* Уладальнік Супэркубка Нідэрляндаў: 2009

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэму»

Катэгорыя:Бэльгійскія футбалісты
Катэгорыя:Бэльгійскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Рафік Галіш

**Рафік Галіш** (;  2 верасьня 1986 году, Альжыр, Альжыр) — былы альжырскі футбаліст, цэнтральны абаронца нацыянальнай зборнай Альжыра.

## Дасягненьні
**Альжыр**:
* Уладальнік Кубка афрыканскіх нацыяў: 2019

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм»
* Статыстыка на Soccerbase
* Статыстыка на National Football Teams

Катэгорыя:Альжырскія футбалісты
Давід Эльм

**Давід Эльм** (;  10 студзеня 1983 году, Югансфорс, Швэцыя) — былы швэдзкі футбаліст, нападнік.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фулгэм».

Катэгорыя:Швэдзкія футбалісты
Робэрт Грын

**Робэрт Пол Грын** (;  18 студзеня 1980 году, Чэртсі, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, брамнік. Мае шэраг выступаў у складзе нацыянальнай зборнай Ангельшчыны на сваім рахунку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Ўінстан Рыд

**Ўінстан Ўірэму Рыд** (;  3 ліпеня 1988 году, Оклэнд, Новая Зэляндыя) — колішні новазэляндзкі футбаліст, правы абаронца нацыянальнай зборнай Новай Зэляндыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Новазэляндзкія футбалісты
Катэгорыя:Новазэляндзкія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году
Дэні Гэбідан

**Дэні Леон Гэбідан** (;  19 сьнежня 1980 году, Кўмбран, Валія) — валійскі футбаліст, цэнтральны абаронца. За нацыянальную зборную Валіі правёў 45 гульняў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Валійскія футбалісты
Джэймз Томкінз

**Джэймз Олівэр Чарлз Томкінз** (;  29 сакавіка 1989 году, Бэзылдан, Ангельшчына) — колішні ангельскі футбаліст, цэнтральны абаронца. Акрамя таго Джэймз, калі трэба, мог згуляць флянгавага абаронцу ці паўабаронцу абарончага пляну.

## Кар’ера
Томкінз з васьмі гадоў займаўся ў акадэміі клюбу «Ўэст Гэм Юнайтэд», пры гэтым выступаючы спачатку на пазыцыі цэнтрафорварду. Празь некаторы час зьмяніў сваю спэцыялізацыю, апусьціўшыся ў абарону. У 2005 годзе скончыў акадэмію, аднак дэбютаваў у асноўным складзе клюбу толькі 22 сакавіка 2008 году ў матчы супраць «Эвэртану» (1:1). Пасьля атрымаў траўму і канчатак сэзону праводзіў у юнацкай камандзе.

29 лістапада 2008 году дэбютаваў за «Дэрбі Каўнці», у які адправіўся ў арэнду на 5 тыдняў, бо быў адазваны ва «Ўэст Гэм» Джанфранкам Дзолам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Катэгорыя:Брытанскія футбалісты і футбалісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Футбалісты і футбалісткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
К’еран Даер

**К’еран Кортні Даер** (;  29 сьнежня 1978 году, Іпсўіч, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, атакавалы паўабаронца. За нацыянальную зборную Ангельшчыны правёў 33 гульні.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец клюбу «Іпсўіч Таўн», у ім жа пачаў і прафэсійную кар’еру ў 1996 годзе. Затым, з 1999 па 2007 гады гуляў за «Ньюкасл Юнайтэд». З 2007 году быў гульцом клюбу «Ўэст Гэм Юнайтэд». У 2011 годзе згуляў 4 матчы за «Іпсўіч», дзе знаходзіўся на правах арэнды.

Улетку 2011 году перайшоў у «Кўінз Парк Рэйнджарз». У 2013 годзе стаўся гульцом «Мідлзбра» й у тым жа годзе скончыў кар’еру.

### Міжнародная
Даер правёў 33 гульні за першую зборную Ангельшчыны і быў у зборнай на чэмпіянаце сьвету 2002 году й Эўра-2004.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Скот Паркер

**Скот Мэт’ю Паркер** (;  13 кастрычніка 1980 году, Ламбэт, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, цэнтральны паўабаронца. За нацыянальную зборную Ангельшчыны правёў 18 гульнаў. На сёньня зьяўляецца галоўным трэнэрам клюбу «Бэрнлі».

## Біяграфія
Нарадзіўся ў прадмесьці Лёндану ў Ламбэт. Займаўся ў футбольнай акадэміі «Чарлтан Атлетык», у ліпені 2004 году перайшоў у «Чэлсі», пасьля сэзону ў складзе «арыстакратаў» сышоў у «Ньюкасл Юнайтэд», быў гульцом таксама «Ўэст Гэм Юнайтэд» і «Тотэнгэм Готспур».

## Кар’ера
### Клюбная
За «Чарлтан Атлетык» згуляў 128 матчаў і забіў 9 мячоў, пасьля чаго ў 2004 годзе перайшоў у «Чэлсі», падпісаўшы дамову на 4,5 году. Сума трансфэру склала 12 млн фунтаў. Паркер быў першапачаткова падпісаны, як зьменшчык для Клёда Макелеле й Фрэнка Лэмпарда, што давала яму ня надта шмат шанцаў зьявіцца на полі. Ён забіў свой адзіны гол за «Чэлсі» ў матчы супраць клюбу «Портсмут».

У ліпені 2005 году Паркер быў прададзены ў «Ньюкасл Юнайтэд» за суму роўную 6,5 млн фунтаў. Паркер стаў рэгулярным гульцом першай каманды й быў адным зь нямногіх, хто здолеў паказаць стабільную гульню на працягу ўсяго сэзону, які «Ньюкасл» скончыў на сёмым месцы. Ён забіў свой першы гол за «сарокаў» у гульні супраць свайго былога клюбу «Чарлтану», у якой яго каманда прайграла зь лікам 3:1. У сакавіку 2006 году з-за монануклеёзу сэзон для гульца быў скончаны, з-за чаго ён ня здолеў пазмагацца за месца ў зборнай перад чэмпіянатам сьвету 2006 году. У ліпені 2006 году Паркер стаў капітанам клюбу.

У чэрвені 2007 году «Ўэст Гэм Юнайтэд» набыў Скота Паркера за 7 млн фунтаў стэрлінгаў. Гэты пэрыяд стаў для гульца настолькі ўдалым, што з 2008 па 2011 гады Скота тройчы разоў прызнавалі найлепшым гульцом клюбу. Дзякуючы выдатнай гульні ў складзе «малатабойцаў» 31 жніўня 2011 году «Тотэнгэм» набыў гульца за 5,5 млн фунтаў стэрлінгаў.

19 жніўня 2013 году Паркер падпісаў трохгадовы кантракт з «Фулгэмам».

### Міжнародная
Міжнародны дэбют Паркера за нацыянальную зборную Ангельшчыны адбыўся 16 лістапада 2003 году, калі ён зьмяніў на полі на 66-й хвіліне Ўэйна Руні.

## Дасягненьні
**«Чэлсі»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2005

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Ўэст Гэм Юнайтэд»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Барыспальская (станцыя мэтро)

**Барыспальская** () — станцыя Кіеўскага мэтрапалітэну, разьмешчаная на Сырэцка-Пячэрскай лініі. Адкрытая 23 жніўня 2005 году.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс станцыяў Кіеўскага мэтрапалітэну

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:Сырэцка-Пячэрская лінія Кіеўскага мэтрапалітэну
Андрэй Агінскі

**Андрэй Ігнаці Агінскі** (, Тадулін Віцебскага ваяводзтва — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Мечнік (1762—1771), рэфэрэндар (1771—1773) і сакратар вялікі літоўскі (1773—1778), кашталян (1778—1783) і ваявода троцкі (з 1783). 

Быў старостам ашмянскім (з 1756).

## Біяграфія

З старэйшай княскай лініі роду Агінскіх, сын Тадэвуша Францішка, ваяводы троцкага, і Ізабэлы з Радзівілаў.

У траўні 1755 году меў званьне палкоўніка. Увесну 1757 году атрымаў ад бацькі правы на Ашмянскае староства. 4 лістапада 1757 году замяніў свайго бацьку ў надзоры за ашмянскім соймікам. У кастрычніку 1758 году — дэпутат на сойм ад Інфлянтаў. У 1760 годзе атрымаў посах Літоўскага Трыбуналу як ковенскі дэпутат.

8 кастрычніка 1762 году атрымаў званьне мечніка літоўскага (як узнагароду за подпіс на маніфэсьце ў абарону правоў польскага шляхціча Брулова). У траўні 1764 году ў Варшаве падпісаў канфэдэрацыю Чартарыйскіх. На каранацыйным сойме даў прысягу Станіславу Аўгусту Панятоўскаму. Быў прыхільнікам узмацненьня каралеўскай улады.

Абіраўся паслом на соймы 1756, 1758, 1762, 1764, 1776 гадоў (на апошнім быў маршалкам), дэпутатам у Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага (1757), ягоны маршалак у 1760 годзе. Браў удзел у дыпляматычных місіях у Пецярбург, Вену, Бэрлін.

21 ліпеня 1763 году ажаніўся з Паўлінай, дачкой Марка Шэмбэка, старосты берасьцейска-куяўскага, генэрал-ад’ютанта і Ядвігі з Рудніцкіх, зь якой меў сына Міхала Клеафаса.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Андрэй
Катэгорыя:Рэфэрэндары вялікія сьвецкія літоўскія
Катэгорыя:Сакратары вялікія сьвецкія літоўскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Мечнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Ваяводы троцкія
Катэгорыя:Дыпляматы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Старосты ашмянскія
Сакі (Берасьцейская вобласьць)

**Са́кі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Мухаўцу. Уваходзяць у склад Хмелеўскага сельсавету Жабінкаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Назва

Сака, пазьней Зак (Sacco, Sack) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1999 год — 164 чалавекі
* 2010 год — 137 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Хмелеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Яўстах Курч

**Яўстах Курч** (? — 1647) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падкаморы парнаўскі (1599—1602) і гарадзенскі (з 1617), кашталян віцебскі (з 1639).

Валодаў маёнткамі Сянно, Уснач, Бераставіца. Трымаў Упіцкае староства (з 1618).

## Біяграфія
З шляхецкага роду Курчаў, сын Марціна. Пабраўся шлюбам з Сузаннай Тышкевіч.

У 1609 збудаваў мураваны касьцёл у Сяньне. У 1635 заснаваў кляштар францішканаў у Горадні. Ахвяраваў манахам вялікі абсталяваны мураваны дом, разьмешчаны ў месьце па вуліцы Маставой.

За фундатарскую дзейнасьць у гарадзенскім касьцёле Маці Божай Анёльскай зьмясьцілі партрэты Яўстаха Курча і ягонай жонкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Яўстах
Катэгорыя:Памерлі ў 1647 годзе
Барбара Радзівіл (Завіша)

**Барба́ра Радзіві́л** (у дзявоцтве **Заві́ша**;  — ) — грамадзкая і палітычная дзяячка Вялікага Княства Літоўскага.

## Біяграфія
Прадстаўніца шляхецкага роду Завішаў гербу «Лебедзь», дачка Крыштапа Станіслава, ваяводы менскага, і Тэрэзы з Тышкевічаў.

У часы бескаралеўя ў 1733 была адной з ініцыятараў стварэньня канфэдэрацыі Наваградзкага ваяводзтва, скіраванай супраць кандыдата на сталец Станіслава Ляшчынскага. У 1736 наведала Санкт-Пецярбург, дзе атрымала вельмі прыхільны прыём пры расейскім імпэратарскім двары.

Была адной з найбольш палітычна актыўных прадстаўнікоў групоўкі Радзівілаў. Сачыла за абраньнем прыхільных да Радзівілаў дэпутатаў на Наваградзкім, Слонімскім, Ваўкавыскім, Гарадзенскім і Лідзкім сойміках.

Выйшла замуж 4 сьнежня 1710 за Мікалая Фаўстына Радзівіла. У шлюбе мела 6 дачок і 8 сыноў, у тым ліку Ўдальрыка Крыштапа, Альбрэхта, Юрыя, Станіслава.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1690 годзе
Барбара
Барбара
Катэгорыя:Памерлі 15 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 1770 годзе
9×39 мм

**Патрон 9×39 мм** — сэрыя адмысловых набояў распрацаванях для прымяненьня ў спэцыяльнай зброі. Улучальная мадыфікацыі СП-5, СП-6, ПАБ-9. Першапачаткова сэрыя ўключала ў сябе толькі базавую мадыфікацыю СП-5 і бранябойную СП-6, пазьней быў распрацаваны таньнейшы варыянт ПАБ-9. Патроны гэтых мадыфікацыяў выкарыстоўваюцца ў «Шрубарэз», «Вал», АК-9, ВСК-94, СР-3 «Віхура», ОЦ-14 «Навальніца» і інш.

## Мадыфікацыі

### СП-5
Снайпэрскі набой для вінтоўкі ВСС Шрубарэз. Выраблены з высокай дакладнасьцю, мае кулю масай 16 грам са сталёвым сардэчнікам. Пры стральбе зь вінтоўкі ВСК-94 мае пачатковую хуткасьць 279 м/с. Забясьпечвае паразу мэт, абароненых бронекамізэлькамі 1—2 клясы абароны.

## СП-6
Уяўляе сабой бранябойную мадыфікацыю базавага набоя. Уяўляе сабой набой з паўабалонкавай куляй з сардэчнікам з карбіду вальфраму. Маса кулі складае 16,2 граму. Траекторыя кулі некалькі больш стромкая, чым у СП-5 — пры стральбе на максымальныя дыстанцыі патрабуецца карэктоўка прыцэла. Дазваляе ўпэўнена паражаць мэты, абароненыя бронекамізэлькамі да 3 клясы абароны на дыстанцыі да 400 мэтраў і да 4 клясы на дыстанцыі 100 мэтраў, прабіцьцё 8—10 мм сталёвай брані.

## ПАБ-9
Набой быў распрацаваны як таньнейшая мадыфікацыя СП-5. Маса кулі некалькі вышэй і складае 17 грам. Мае некалькі меней стромкую траекторыю, чым базавы набой. Пасьля распрацоўкі шырока рэклямаваўся, аднак сэрыйныя закупы былі абмежаваныя толькі некалькімі партыямі. У цяперашні час забароненыя да выкарыстаньня.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Патроны
.458 Lott

**.458 Lott** (11,63×71 мм) — паляўнічы набой высокай магутнасьці.
.458 Lott — тыповы буйнакаліберны боепрыпас для афрыканскіх сафары. Вартасьць набоя — высокая спыняючая здольнасьць. Ён вельмі добрае падыходзіць для самай буйнай і небясьпечнай дзічыны. Таму шматлікія прафесійныя паляўнічыя ў Афрыцы, пры стральбе па сланам, львам і турам, часта выбіраюць менавіта зброю пад патрон .458 Lott. Некаторыя прафесійныя паляўнічыя лічаць гэты патрон найболей падыходзячым для стральбы сланоў.

### Вартасьці:
* Высокая спыняючая здольнасьць

### Недахопы:
* Вельмі магутная аддача.

Катэгорыя: Патроны
Анчар (верш)

**«Анчар»** () — верш, напісаны Аляксандрам Пушкіным у 1828 годзе.

У аснову сюжэта Аляксандар Пушкін паклаў паўлегендарныя аповеды аб існаваньні на высьпе Ява атрутнага дрэва Анчар: падарожнікі распавядалі, што гэтае дрэва атручвае навакольнае паветра, і сок яго сьмяротны. Уладары мясцовых плямёнаў пасылалі прыгавораных да сьмяротнага пакараньня зьбіраць атрутную жывіцу анчара, якую ўжывалі для атручваньня стрэлаў.

Паэт скарыстаў гэтыя аповеды пра атрутнае дрэва, каб стварыць вобраз неабмежаванага дэспата, які нясе сьмерць і зьнішчэньне ўсяму жывому.

## Вонкавыя спасылкі
* Статья М. Ю. Лотмана
* «Анчар» у перакладзе М.Танка
* «Анчар» у перакладзе М.Танка; рэдакцыя 1937 г.

Катэгорыя:Вершы Аляксандра Пушкіна
У глыбіні сібірскіх руд

**«У глыбіні сыбірскіх руд»** () — верш Аляксандра Пушкіна, напісаны ў 1827 годзе і апублікаване толькі ў 1856 годзе. Дакладнае датаваньне твору хістаецца паміж канцом сьнежня 1826 — пачаткам сьнежня 1827 гг., паколькі Пушкін перадаў яго дзекабрыстам разам з пасланьнем да Івана Пушчына («Мой первый друг, мой друг бесценный») праз Аляксандру Муравьёву, якая ад’яджала з Масквы да мужа на катаргу ў пачатку студзеня 1827 году.

На пасланьне Пушкіна існуе знакаміты вершаваны адказ Аляксандра Адаеўскага («Струн вещих пламенные звуки»).

Катэгорыя:Вершы Аляксандра Пушкіна
Калескі асэсар

**Калескі асэсар** (ад  — засядацель) — грамадзянскі чын VIII клясы ў Табелі аб рангах. Да 1845 году даваў нашчадкавае дваранства, затым — толькі асабістае. Па статусе быў ніжэй за надворнага саветніка і вышэй за тытулярнага саветніка, тытулаваўся «ваша высокаблагародзьдзе».

Катэгорыя:Пасады
Іван Пушчын

**Іван Іванавіч Пушчын** (4 (15) траўня 1798, Масква — 3 (15) красавіка 1859, маёнтак Мар’іна, Броньніцкі павет, Маскоўская губэрня (зараз Раменскі раён Маскоўскай вобласьці), пахаваны ў Броньніцах, каля гарадзкога сабору) — дзекабрыст, калескі асэсар.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1798 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Памерлі 15 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1589 годзе
Катэгорыя:Першы выпуск Царскасельскага ліцэю
Катэгорыя:Дзекабрысты
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Аляксандрам Пушкіным
Катэгорыя:Ссыльныя ў Ялутараўску
Катэгорыя:Мэмуарысты
7,7×58 мм Арысака

**7,7×58 мм Арысака** (7,7 японскі) — бясфлянцавы вінтовачны, унітарны набой, распрацаваны для вінтоўкі Арысака Тып 99 падчас Другой сусьветнай вайны з мэтай замены маральна састарэлых патронаў 6,5×50 мм Арысака. Рашэнне аб замене было прынята пасьля аналізу ваеннага досьведу, атрыманага Японскім імпэратарскім войскам падчас вайны ў Кітаі, калі японцы зразумелі, што патрон .303 British зьяўляецца лепшым за 6,5×50 мм Арысака па эфэктыўнасьці паразы і балістыцы.

Гэты набой зьяўляецца копіяй брытанскага (выкарыстоўваюцца нават аналягічныя кулі), з той розьніцай што ня мае маральна састарэлай выступкі флянца, якая зьяўляецца сур’ёзнай перашкодай для распрацоўкі аўтаматычнай зброі і набойнікаў. Набой па магутнасьці супаставім з .30-06 Springfield.

У цяперашні час вырабляецца фірмамі Norna і Graf як спартовы патрон.

Катэгорыя:Патроны
Аляксандра Мураўёва

**Аляксандра (Александрына) Рыгораўна Мураўёва** (;1804 — 22 лістапада 1832, Пятроўскі Завод), народжаная графіня Чарнышова, сястра дзекабрыста Захара Чарнышова, жонка дзекабрыста Мікіты Мураўёва, якая пасьледвала за ім у Сыбір.

## Біяграфія
Дачка дзейснага таемнага саветніка Рыгора Іванавіча Чарнышова (1762—1831) і Лізаветы Пятроўны Квашнінай-Самарынай (1773—1828). Жонка Мікіты Мураўёва з 22 лютага 1823 году. Калі мужа арыштавалі, чакала трэцяе дзіця. Дазвол сьледваць за мужам атрымала праз Маскву, бачылася з Аляксандрам Пушкіным, які перадаў ёй свае вершы, адрасаваныя дзекабрыстам «У глыбіні сыбірскіх руд…», і пасьланьне да І. Пушчына — «Мой первый друг, мой друг бесценный…». Прыбыла ў Чыцінскі астрог у лютым 1827 году. Памерла ў Пятроўскім Заводзе. З траіх дзяцей Мураўёвых, якія нарадзіліся ў Сыбіры, выжыла толькі дачка Соф’я. Аляксандра Рыгораўна заяшчала пахаваць сябе побач з маці, але на гэта ня быў атрыманы дазвол уладаў. Над магілай А. Марўёвай па жаданьні мужа была пабудаваная капліца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1804 годзе
Катэгорыя:Памерлі 22 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1832 годзе
Катэгорыя:Асобы XIX стагодзьдзя
Катэгорыя:Жонкі дзекабрыстаў
Пятроўск-Забайкальскі

**Пятроўск-Забайкальскі** () — горад (з 1926) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Пятроўск-Забайкальскага раёну Забайкальскага краю. Насельніцтва на 2005 год — 20,7 тыс. чал. Заснаваны ў 1789 годзе як пасёлак Пятроўскі Завод, у 1926 годзе яму быў прысвоены статус гораду і сучасная назва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Забайкальскага краю