open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бязуевічы

**Бязу́евічы** — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сьвенскага сельсавету. Побач зь вёскай цячэ рака Пацэя.

## Назва
Існуе паданьне, што былі два асілкі Абіда й Вязула. Абіда жыў на месцы сучаснай вёскі Абідавічы Быхаўскага раёну, Вязула — там дзе цяпер Бязуевічы. Была ў іх адна сякера, якую браты перакідвалі адзін аднаму пры неабходнасьці насячы дроваў. Мясцовыя старажылы сьведчылі, што назва *Бязуевічы* паходзіць ад слова «бэз».

## Гісторыя
У 1783 годзе ў вёсцы 45 двароў, 277 жыхароў. На мапе 1882 году пазначана як *Кезуевічы*.

Да 23 сьнежня 2009 году вёска ўваходзіла ў склад Васькавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2011 год — 58 чалавек
* 2010 год — 79 чалавек
* 1999 год — 111 чалавек
* 1910 год — 513 чалавек

## Інфраструктура
У вёсцы дзейнічаюць школа, фэльчарска-акушэрскі пункт, крама і дом сацыяльных паслугаў.

## Славутасьці
* Братэрская магіла савецкіх воінаў, якія загінулі восеньню 1943 году ў баях супраць нямецкіх захопнікаў.
* Магіла савецкага воіна, які загінуў у 1941 годзе ў баі супраць нямецкіх захопнікаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Вацлаў Лаціна

**Ва́цлаў Ла́ціна** (; 9 ліпеня 1906, Глубока-над-Влтавай — 9 сьнежня 1993, Рожмітал-пад-Тжэмшынам) — чэскі празаік, паэт і гумарыст.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і судзьдзі; дзед — гісторык і пісьменьнік .

Дзяцінства правёў у . У 1925 року скончыў гімназію ў Празе. Скончыў юрыдычны факультэт Карлавага ўнівэрсытэту (1925—1929). З 1930 працаваў у судзе сьпярша ў Хэбе, з 1934 — судзьдзём. У 1945—1947 супрацоўнік міністэрства інфармацыі, у 1947—1948 раённы судзьдзя ў Празе, у 1948—1952 сакратар у міністэрстве юстыцыі. У 1952—1953 працаваў на . Ад 1953 року заняўся творчасьцю. З 1973 року на пэнсіі. Жыў у , апошнія гады жыцьця правёў у доме састарэлых у Рожмітале-пад-Тжэмшынам.

## Творчасьць
Вацлаў Лаціна найбольш праславіўся літаратурнымі пародыямі. Так, найпясьпяховейшым ягоным творам лічыцца «Чытанка пра напісанку» (), у якой на адну тэму спарадаваныя стылі розных чэскіх літаратараў. Парадыйны характар мелі і творы «Юрыдычны додэкамэрон» () і «Румпэнданцы» (, у якой аўтар параду́е прыёмы навуковае фантастыкі.

Таксама тыповымі для яго былі сатырычныя тэксты, пісаныя зь левых пазыцыяў. У часы Першай рэспублікі высьмейваў найперш нацыянал-сацыялістаў, аграрыяў, сацыял-дэмакратаў і фашыстаў, па вайне — калябарантаў і спэкулянтаў. Таксама аб’ектам ягоных насьмешак былі , напрыклад у рамане-тэтралёгіі «Шляхецкія забаўкі» (: *Snobi táhnou*, *Architekt Solness, mistr zednický*, *Poruč psu*, *Jsme tu ještě*).

У 1945 року ўвайшоў у першы склад рэдкалегіі сатырычнага часопісу «».

## Творы

### Паэзія
* *Zježení* (1925)
* *Krysa na hřídeli* (1926)
* *Ozubené okno* (1930)
* *Plechový cirkus* (1945)
* *Železné koště* (1947)
* *Hřbitovní býlí* (1951)
* *Hovoří pan Jéminek* (1951)
* *Dnes a denně* (1957)
* *Malý atlas hub, tlam a pusinek* (1959)
* *Žlučové kameje* (1965)
* *Sekání dobroty a jiné básně* (1992)

### Проза
* *Snobi táhnou* (1945)
* *Architekt Solness, mistr zednický* (1947)
* *Čtení o psaní* (1947)
* *Slyš a piš* (1949)
* *Měšťanské besedy* (1953)
* *Pozůstalí* (1956)
* *Vandrovní knížka* (1959)
* *Poruč psu* (1959)
* *Jsme tu ještě* (1961)
* *Volšovská preludia* (1962)
* *Posada lhářů* (1962)
* *Rumpedanti* (1962)
* *Co vám mám povídat* (1966)
* *Dódekamerón juristický* (1968)
* *Doma ve Volyni* (1986)

### П’есы
* *Cirkus plechový* (1946) — зь , З. Ваўржынам і інш.
* *Tři satiry* (1949)

### Пераклады на беларускую мову
Твор «Зламаная ветка» Вацлава Лаціны пераклаў на беларускую мову Іван Навуменка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глубокай-над-Влтавай
Катэгорыя:Чэскія літаратары
Катэгорыя:Чэскія гумарысты
Катэгорыя:Выпускнікі Карлавага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі ў Рожмітале-пад-Тжэмшынам
Гацка

**Гацка** ()&nbsp;— рака ў Харватыі.

## Апісаньне
Даўжыня&nbsp;— 61 км (да будаўніцтва ГЭС «Сень» ды «Склопе» мела даўжыню больш за 100 км). Найбольшая глыбіня&nbsp;— 10 м. Сярэдняя тэмпэратура вады летам&nbsp;— 10,8°, ўзімку&nbsp;— 7,9°.

Найвышэйшая крыніца знаходзіцца на вышыні 460 м над ўзроўнем мора. З галоўнай крыніцы выцякае каля 6,3 м³/с вады.

У рэчышчы Гацкі зафіксавана ня мала парожняў і пячор. Дасьледаваньне структуры рэчышча пачалося толькі ў другой палове ХХ стагодзьдзя. Да цяперашняга часу дасьледавана толькі большая палова пячор Гацкі.

Энэргія вады рэчкі выкарыстоўваецца для атрыманьня электрычнасьці гідраэлектрасыстэмы «Сень» (ГЭС «Сень» ды «Склопе»).

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Харватыі
Прошэк

**Прошэк** ()&nbsp;— салодкае дэсэртнае віно, якое традыцыйна паходзіць з паўднёвай часцы Далмацыі, Харватыя.

## Апісаньне
Віно вырабляецца з высушаных (вяленых) на кусьце вінаградных ягад мэтадам Пасіта. Якасны Прошэк звычайна значна даражэйшы за іншыя віны, паколькі на яго вытворчасьць патрабуецца ў сярэднім у сем разоў больш вінаграду.

Хоць верхняя мяжа моцы ў вытворцаў вагаецца, для сэртыфікацыі як Прошэк моц віна павінна складаць ня менш за 15%.

Кампазыцыйна віно ўтвараецца старажытнымі рэгіянальнымі белымі гатункамі вінаграду&nbsp;— Богдануша (), Марашціна (, гэнэтычна падобных да італьянскіх гатункаў мальвазіі) ды Вугава (, магчыма прародзіч францускага гатунку Віонье), а вэрсія віна вышэйшай лінейкі зьяўляецца брэндам белай асновы і чырвонага гатункі Плавак Малі (, чырвоны рэгіянальны харвацкі гатунак).

## Блытаніна
Часам зьяўляліся меркаваньні, што Прошэк паходзіць ад італьянскага пеністага віна «Просеко», аднак паміж імі няма падабенства а ні ў працэсе вытворчасьці, а ні ў стылі (адно — дэсэртнае, другое — пеністае), ні ў гатунках вінаграду; гэтак жа ня мае ніякай сувязі і паходжаньне двух назваў.

Нягледзячы на гэта, з-за падабенства гучаньня назваў, па патрабаваньню Італіі з 1 ліпеня 2013 году, ЭЗ забараніў выкарыстаньне назвы «Прошэк» для ўсіх краінаў-членаў Эўразьвязу. Харватыя падала афіцыйную скаргу, паколькі назва «Прошэк» выкарыстоўваецца сама мала 2000 год.

## Крыніцы

Катэгорыя:Харвацкія віны
Мараскіна

**Мараскіна** , **maraskino** — гатунак бязколернага лікёру, які спачатку вырабляўся ў Далмацыі на ўзьбярэжжу Андрыятыкі, а цяпер таксама ў Італіі.

Лікёр дыстылюецца з сфэрмэнтаванага соку з мараскінавай вішні (від дзікай вішні з далматынскаг рэгіёну), а пазьней амартызаваны дыстылятам на пялёстках ружы і кветак апэльсіна .

Падчас вытворчасьці ў лікёр дадаюць лясны арэх, міндаль, язьмін ці ваніль. Мараскіна мае 32-40% алькаголю.

## Гісторыя
Першая вытворчасьць мараскіна пачалася ў 1821 годзе ў партовым горадзе Задару ў Харватыі. Праз восемь год, яе ўладар, камэрсант Джыролама Луксарда патрымаў манаполію на вытворчасьць гэтага лікёру. Пасьля Другой сусьветнай вайны, калі Задар апынуўся ў складзе Югаславіі, нашчадкі Луксарда заснавалі новы завод па вытворчасьці мараскіна каля Падуі. Цяпер іх лікёр вырабляецца пад назвай «Luxardo Maraschino», а харвацкі мараскін мае назоў «Original Maraschino from Zadar».

Мараскін часта ўжываецца ў рэцэптах дэсэртаў, марозіва ці для наданьня асаблівага смаку салатам з садавіны.

Катэгорыя:Харвацкая кухня
Катэгорыя:Італьянская кухня
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1821 годзе
Катэгорыя:Лікёры
Шандры

Назву **Шандры** маюць:

* Шандры — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Шандры — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Вінькаўцы

**Вінькаўцы** () — мястэчка ў Хмяльніцкай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Калюс. Адміністрацыйны цэнтар Вінькавецкага раёну. Насельніцтва 6000 чал. (2022).

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Вонкавыя спасылкі
* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року»,  — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip
* Банк даних Державної служби статистики України

Катэгорыя:Населеныя пункты Хмяльніцкай вобласьці
Катэгорыя:Мястэчкі Хмяльніцкай вобласьці
CARNet

**Харвацкая акадэмічная і навуковая сетка  CARNet** (, CARNet) — харвацкая акадэмія ды інстытут, якія займаюцца разьвіцьцём сеткі інтэрнэту ў Харватыі.

Была заснаваная ў 1991 годзе Міністэрствам навукі і тэхналёгіі, але пачала дзейнічаць толькі ў 1995, калі Ўрад Харватыі пагадзіўся на яе дзейнасьць.
Заданьнем інстытуту зьяўляецца харвацкіх сеткавых рэсурсаў і стварэньне ідэальных сеткавага рэсурсаў на харвацкай мове.

Сядзіба знаходзіцца ў сталіцы Харватыі — Загрэбе.

## Вонкавыя спасылкі
* CARNet 

Катэгорыя:Інтэрнэт
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе
Вэлебіт

**Вэ́лебіт** (, ) — горная сыстэма  ў Харватыі. На тэрыторыі Вэлебіту знаходзяцца два нацыянальныя паркі: Нацыянальны парк паўночнага Вэлебіту ды Нацыянальны парк Пакленіца. Горы складаюцца з  асадкавых горных пародаў. Найвышэйшы пункт масіву — Ваганскі Врх, які знаходзіцца на вышыні 1757 м н. у. м. Гэта адзін з самых высокіх пунктаў краіны.

## Вонкавыя спасылкі
* Вэлебіт

Катэгорыя:Горы Харватыі
Нацыянальны парк Паўночнага Вэлебіту

**Нацыянальны парк Паўночнага Вэлебіту** ) самы малады нацыянальны парк у Харватыі. Пачаў працаваць у верасьні 1999 г.

Парк займае 109 км² паўночнай часткі найвялікшага ў Харватыі горнай сыстэмы Вэлебіт. Паўднёвая частка Вэлебіту займае іншы нацыянальны парк — Пакленіца.

На вяршыні Завіжан (1676 м н.у.м.) знаходзіцца самая высокая разьмешчаная мэтэаралягічная станцыя ў Харватыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрнэт старонка парку

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Харватыі
Катэгорыя:Катэгорыя МСАП II
Катэгорыя:Славутасьці Харватыі
Дарувар

**Дарувар** () — горад ў цэнтральнай Харватыі, Знаходзіцца ў Белаварска-Білагорскай жупаніі. У 2011 годзе — 11 633 жыхары.

Першая школа была заснаваная тут у 1856 годзе. У 1866 годзе пачала працаваць школа для кабет.

У горадзе дзейнічае касьцёл і Заля царства сьведкаў Еговы.

## Гісторыя
Паселішча на месцы сучаснага мястэчка зьявілася да нашай эры. Кельцкія плямёны жылі каля гарачых лячэбных крыніц у Даруварскай даліне.

У складзе Рымскай імпэрыі мясцовыя кельты мелі аўтаномію, іх сталіца называлася Аква Балісае (Aqua Balissae), і знаходзілася на месцы сучаснага Дарувару. Горад і гарачыя крыніцы неаднаразова наведвалі імпэратары.

У VII стагодзьдзі рэгіён засялілі славяне. Горад да XVIII стагодзьдзя быў вядомы пад рознымі назвамі — Падбор’е, Топліце, Добракучэ.

У 1543 годзе мястэчка захапілі туркі і ператварылі ў турэцкі ўмацаваны пункт на граніцы з імпэрыяй Габсбургаў. У 1699 годзе туркі былі выбіты аўстрыйскай арміяй.

У 1771 годзе Падбор’е і ваколіцы сталі ўласнасьцю князя Антуна Янковіча. Ён пераназваў Подборэе ў Дарувар (ад вугорскага «Daru» — журавель) і мэтанакіравана заняўся стварэньнем вакол лячэбных крыніц курортнай інфраструктуры.

У 1837 годзе Дарувар атрымаў статус вольнага каралеўскага гораду.

Падчас вайны за незалежнасьць Харватыі ў 1990-х гадах у ваколіца адбываліся баі, якія нанесьлі Дарувару значную шкоду. З гораду сышло шмат сэрбскага насельніцтва, якое да вайны складала 33,47%. Поасьля заканчэньня вайны разбураныя будынкі былі адноўленыя.

## Інфармацыя для турыстаў
* Мінэральныя крыніцы. Санаторыі на крыніцах прыцягваюць шмат турыстаў.
* Царква сьв. Тройцы. Пабудаваная ў 1764 годзе.
* Сэрбская праваслаўная царква (XVII ст)
* Замак князя Янковіча. пабудаваны ў 1777 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыяльны сайт гораду

Катэгорыя:Гарады Харватыі
Музэй чарцей

**Музэй Жмуйдзінавічуса**, больш вядомы як *Музэй чарцей* () — адна са славутасьцяў Коўны, Летува. У музэі прадстаўлены каля 3 000, пераважна, драўляных, фігураў д’яблу з усяго сьвету.

## Гісторыя
Калекцыя была заснаваная летувіскім мастаком Антанасам Жмуйдзінавічусам (1876–1966), а пазьней была дапоўнена законт шматлікіх падарункаў. Найбольш цікавым экспанатам зьяўляецца відарыс Гітлера й Сталіна ў выглядзе чарцей, якія танчаць Танец сьмерці на чалавечых костках.

Музэй быў адкрыты ў 1966 годзе ў хаце мастака, а ў 1982 перанесены ў асобны будынак, адмыслова пабудаваны для музэю. У музэі можна знайсьці сувэніры, а таксама працуе «па-чартоўску вясёлая кавярня».

## Галерэя

Файл:Kaunas_Teufelsmuseum_Stalin_jagd_Hitler.jpg|Сталін зь Гітлерам у выглядзе чарцей
Файл:008 devil representation.JPG
Файл:002 devil representation.JPG
Файл:013 devil representation.JPG
Файл:024 devil representation.JPG
Файл:022 devil representation.JPG
Файл:015 devil representation.JPG


## Вонкавыя спасылкі
* Музэй чарцей на сайце «Музэі Летувы»
 

## Крыніцы

Катэгорыя:Музэі Летувы
Катэгорыя:Коўна
Хвар (востраў)

**Хвар** () — востраў у Адрыятычным моры. Уваходзіць у склад Харватыі. Плошча — 297,37 км². Насельніцтва — 11 103 чал. (2011). Адміністрацыйны цэнтар — Хвар. На поўначы востраву знаходзіцца горад Стары Град, а таксама Стараградзкая раўніна, якая ўваходзіць у Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Прырода
Востраў Хвар знаходзіцца на поўдні Далмацыі. Выцягнуты ў даўжыню на 72 км, у шырыню — усяго на 10,5 км. Сфармаваны пераважна вапнякамі. Найвышэйшы пункт — гара Сьвятога Мікалая (628 м).

Клімат міжземнаморскі ўмераны, з доўгім сьпякотным летам і мяккай зімою. Заходняе ўзьбярэжжа вельмі засушлівае. У раёне гораду Хвар ападкі не перавышаюць у сярэднім 686 мм у год.

Крыніцы пітной і саланаватай вады маюцца толькі на паўночным захадзе. Глебы схільныя да эрозіі.

У гарах захаваліся рэшткі хваёвых і дубовых лясоў.

## Гісторыя
Хвар быў населены ў нэалітычную эпоху. У 4—3 тысячагодзьдзях да н. э. на ім існавала разьвітая ганчарная культура. У 384 г. быў калянізаваны старажытнымі грэкамі, якія далі яму імя *Фарос* («маяк»), ад якога пайшла сучасная назва востраву. У 219 г. да н. э. быў заваяваны рымлянамі.

У эпоху раньняга сярэднявечча Хвар быў населены славянамі. Уладу над ім аспрэчвалі некалькі дзяржаваў, але ў XI ст. ён трапіў пад кантроль Вэнэцыі. Вэнэцыянцы прывезьлі на востраў вінаград, які паступова ператварыўся ў важную сельскагаспадарчую культуру. Акрамя таго, тут былі створаны плянтацыі араматычных алейных культур. У часы позьняга Рэнэсансу Хвар зьяўляўся адным з галоўных цэнтраў разьвіцьця паўднёваславянскай культуры, асабліва літаратуры. Аднак складаныя ўзаемаадносіны з вэнэцыянскімі патрыцыямі прывялі да паўстаньня 1510—1514 гг. на чале з Мацеям Іванічам.

У 1797 г. далучаны да Аўстрыйскай імпэрыі. У 1918—1921 гг. быў акупаваны італьянцамі. У 1921 г. уключаны ў склад Югаславіі. З 1991 г. у складзе незалежнай Харватыі.

## Эканоміка
Хвар мае разьвітую камунікацыйную і транспартную інфраструктуру. Асновы эканомікі: лоў і перапрацоўка рыбы, вырошчваньне вінаграду й лаванды, турызм.

## Вонкавыя спасылкі
* Total Hvar
* Visit Croatia: Hvar

Катэгорыя:Астравы Харватыі
Катэгорыя:Астравы Адрыятычнага мора
Хвар (горад)

**Хвар** () — горад на поўдні Харватыі, адміністрацыйны цэнтар востраву Хвар. Насельніцтва на 2001 год — 4138 чал.

Хвар знаходзіцца на беразе невялікай бухты ў атачэньні гор. Быў заснаваны ў 384 г. да н. э. старажытнымі грэкамі. У розны час належыў рымлянам, бізантыйцам, вэнэцыянцам і інш. У спадчыну ад доўгай гісторыі застаўся стары горад, пабудаваны ў стылях рэнэсанс і барока, і 5 умацаваньняў, заснаваных вэнэцыянцамі й аўстрыйцамі. Галоўная галіна эканомікі — турызм. Клімат Хвару вельмі прыдатны для хворых на сухоты.

## Вонкавыя спасылкі

*Афіцыйны сайт
*Турызм

Катэгорыя:Гарады Харватыі
Хвар

Назву **Хвар** маюць:

* **[[Хвар (востраў)|Хвар]]** — востраў у Адрыятычным моры.
* **[[Хвар (горад)|Хвар]]** — горад на поўдні Харватыі, адміністрацыйны цэнтар востраву Хвар.
Стары Град (горад)

**Ста́ры Град** (, ) — горад на паўночным узьбярэжжы востраву Хвар, у Далмацыі, Харватыя. Адзін з найстаражытных гарадоў Эўропы. Стараградзкая раўніна была ўключаная ў 2008 годзе ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Гісторыя
Першапачаткова Стары Град быў названы *Фарас* () грэцкімі пасяленцамі з востраву Парас, якія прыбылі сюды ў 384 г. да н. э. У рымскі пэрыяд быў вядомы як *Фарыя*, а назва *Хвар* зьявілася з прыходам славянаў. Калі ж сталіца востраву была перанесеная на поўдзень, у сучасны горад Хвар, горад стаў называцца проста *Стары Град*.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Харватыі
Стараградзкая раўніна

**Стараградзкая раўніна** () — раўніна, культурны ляндшафт і месца архэалягічных раскопак, якая знаходзіцца на ўсход ад гораду Стары Град, на востраве Хвар у Харватыі. Плошча складае 1 377 гектараў, разьмешчаная між населенымі пунктамі Стары Град, Елса й Вырбоўска.

У 2008 г. Стараградзкая раўніна была ўключаная ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Вонкавыя спасылкі
* Starogradsko-polje.net Афіцыйны сайт 

 

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Харватыі  
Катэгорыя:Хвар
Новыя Санжары

**Но́выя Санжары** () — мястэчка ў Палтаўскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Ворскла. Адміністрацыйны цэнтар Новасанжарскага раёну. Насельніцтва 6884 чал. (2023).

## Насельніцтва

### Колькасьць

### Мова

## Вонкавыя спасылкі
* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2019 року», — Київ, Державна служба статистики України, 2019 PDF
* Банк даних Державної служби статистики України

Катэгорыя:Населеныя пункты Палтаўскай вобласьці
Катэгорыя:Новасанжарскі раён
Стары-Град (неадназначнасьць)

Назву **Стары-Град** ( — «стары горад») маюць:

## [[Босьнія і Герцагавіна]]
* Стары-Град — абшчына і раён у Сараева

## [[Сэрбія]]
* Стары-Град — абшчына ў Белградзе
* Стары-Град — абшчына ў Крагуеўцы

## [[Харватыя]]
* Стары Град — горад на востраве Хвар у Далмацыі
* Стары Град-Пакленіца — горад у жупаніі Задарска
Vegeta

**Vegeta** — сумесь прыправаў і гародніны, якая вырабляецца фірмай Podravka.

Vegeta складаецца між іншым з: солі, сушанай гародніны (морква, пастарнак, цыбуля, сэльдэрэй, пятрушка), глутамат натрыю, цукар, крухмал кукуруза, вітамін B2.

Прадукт быў распрацаваны ў лябараторыях Podravki ў 1958 годзе. Найперш выпусьцілі яго на югаслаўскі рынак пад назваю *Vegeta 40*. Прадукт здабыў вялікую папулярнасьць. У 1967 годзе яго пачалі экспартаваць у СССР ды Вугоршчыну. Цяпер, паводле зьвестак вытворцы, Vegeta прадаецца ў  больш за 30 краінах па ўсім сьвеце.

Катэгорыя:Спэцыі
Міраслаў Булешыч

**Міраслаў Булешыч ** (, 13 траўня 1920 году, Чабрунічы — 24 жніўня 1947 году, Ланішчэ) — харвацкі бласлаўлёны каталіцкага касьцёлу, мучанік.

Быў капланам у Порэцка-пульскай дыяцэзіі Харватыі. Перад прыняцьцем сану вучыўся ў Рыме.

24 жніўня 1947 году быў забіты дзеячамі ўзброеных камуністычных апалчэнцаў, якія ўварваліся ў плябанію. Міраслаў найперш быў пабіты, а пасьля некалькі разоў паранены ў шыю. Ягоны забойца падчас суду быў апраўданы.

28 верасьня 2013 году быў прызнаны блаславёным папам Францішкам.

## Крынціы

Катэгорыя:Харвацкія сьвятыя
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Каталіцкія блаславёныя
Катэгорыя:Мучанікі
Катэгорыя:Ахвяры забойстваў
Трсат

**Трсат** (, , ) — частка харвацкага гораду Рыека, турыстычная славутасьць і месца паломніцтва каталікоў. Некалі было асобным мястэчкам.

## Гісторыя

На месцы гораду ў дарымскі пэрыяд існавала кельцкае паселішча Тарсатыка і паселішча маракоў Лібурнія. Прыкладна ў сярэдзіну II ст. да н. э. Лібурнія была захоплена рымлянамі.

У VII стагодзьдзі сюды прыйшлі славяне і перамяшаліся зь мясцовым насельніцтвам.

У 799 годзе, падчас распаду Рымскай імпэрыі, згадваецца асада Трсата франкамі, імпэрыя якіх пашырылася да гэтым месцаў. У той год Эрык (герцаг Фрыўльскі) асадзіў крэпасьць Трсат (Тарсатыка), якая належыла князю Прыморскай Харватыі Вішэславу. Але, падчас вядзеньня падрыхтоўчых асадных работ, атрад, у якім быў ўладар Фрыўля, патрапіў у засаду славянаў і быў цалкам зьнішчаны разам з герцагам..

Пад канец жыцьця Вішэслава (памёр у 802 годзе) харваты падпісалі мірную дамову з франкамі, прызнаў сябе васаламі Францкай дзяржавы.

У 1288 годзе ў Вінадольскім законьніке паселішча згадваецца пад назвай Тарсатыка.

У 1466 годзе гэты рэгіён патрапіў у склад ўстрыйскай дзяржавы Габсбургаў, дзе ён называўся Фьюме (італьянцамі і вугорцамі) ці Флаўм (аўстрыйцамі). У гэты час Трсат робіцца прыгарадам будучага городу Рыека.

У складзе габсбурскай імпэрыі, пазьней Аўстра-Вугоршчыны, горад Фьюме і яго прыгарад-крэпасьць Трсат знаходзіліся да Первай сусьветнай вайны, за выключэньнем пэрыяду 1805—1813 гг., калі горад быў заняты напалеонаўскім войскам. У XV—XVIII стагодзьдзях Фьюме меў вельмі важнае значэньне ў аўстрыйскай імпэрыі, зьяўляючыся адзіным портам на Адрыятыцы, у той час як Істрыя і іншая Далмацыя належылі вэнэцыянскай рэспубліцы. Усе спробы вэнэцыянцаў захапіць Фьюме скончыліся беспасьпяхова.

## Лесьвіца

Яна пачынаецца на беразе ракі Р’ечына, побач з будынкам банку, і вядзе на плято вышынёй 138 мэтраў над узроўнем мора. Складаецца з 561 прыступак. Лесьвіца была пабудавана для пілігрымаў на іх шляху да Базыліка Дзевы Марыі (ці царквы Маці Божай Трсацкай). Будоўлю лесьвіцы пачаў Пэтар Кружыч у 1531 годзе, герой бітваў супраць туркаў, які збудаваў дольную частку лесьвіцы, пазьней пашыраную да 538 прыступак. У 18 стагодзьдзі на ўваходзе лесьвіцы была пабудаваная арка ў стылі барока. На працягу 15-18 стагодзьдзяў на лесьвіцы дабудоўваліся капліцы — па адной, кожнае стагодзьдзе.

## Інфармацыя для турастаў
* Крэпасьць (замак) Трсат
* Базыліка Дзевы Марыі ці Маці Божай Трсацкай (XV ст) — адзін сямі сабораў краіны, які мае ганаровы статус «малой базылікі».
* Царква Сьвятога Юра
* Помнік папу рымскаму Яну Паўлу II
* Моглкі
* Ахвярня лесьвіца Пэтара Кружыча.
* Арка ў падножжа лесьвіцы Пэтара Кружыча.

## Галерэя

Файл:Rijeka027.jpg|Крэпасьць Трсат
Файл:Rijeka-Trsat-Hill fort-9.jpg|Статуя базыліску
Файл:Mletacki lav 1207.JPG|Вэнэцыянскі леў каля ўваходу


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Službene stranice Grada Rijeke


Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Дуброўнік (аэрапорт)

**Аэрапорт Дуброўнік** () (IATA: **DBV**, ICAO: **LDDU**) — аэрадром за 20 км ад гораду Дуброўнік, Харватыя, каля вёскі Чыліпі (Čilipi), у сувязі з чым яго бывае называюць «аэрапорт Чыліпі».

З аэрапорту самалёты накіроўваюцца ў Ірляндыю, Вялікабрытанію, Нямеччыну, Турэччыну, Украіну, Расею, Фінляндыю, Польшчу, Гішпанію, Ізраіль, Нарвэгію. Абслугоўваюцца і ўнутраныя рэйсы.

## Гісторыя

Пабудаваны ў 1962 годзе. У 1987 годзе аэрапорт дасягнуў сваёй максымальнай загрузкі ў гісторыі, перавёзшы 1,5 млн пасажыраў і 2500 т грузаў. Баявыя дзеяньні падчас вайны ў Харватыі прывялі да закрыцьця аэрапорту. Зноў пачаў працаваць у 2000 годзе (395 тыс. пасажыраў і 680 т грузу). У 2011 годзе перавёз 1,35 млн пасажыраў і 420 тон грузу . Колькасьць пасажыраў значна павялічваецца падчас курортнага сэзону ў Харватыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка аэрапорту 

Катэгорыя:Аэрапорты Харватыі
Харвацкая чыгунка

**Харвацкая чыгунка** (, *HŽ*) — нацыянальная харвацкая чыгуначная кампанія створаная ў 1991 годзе зь сядзібай у Загрэбе. Аб’ядноўвае 2978 км чыгуначных лініяў (41,3% электрыфікаваных).

## Вонкавыя спасылкі
* Official website
* Map
* Map with all railway stations
* Forum about Croatian Railways
* Croatian stock list
* Croatian withdrawn stock list
* History of Yugoslawian railways, which is the predeccessor of Croatian Railways
Брач (аэрапорт)

**Аэрапорт Брач** () — аэрапорт, які знаходзіцца на высьпе Брач, у 14 км ад мястэчка Бол і ў 42 км ад мястэчка Супэтар, ў Харватыі. Да гораду Бол ад аэрапорту вядзе дарожны сэрпантын.

Аэрапорт выкарыстоўваецца ў першую чаргу для абслугоўваньня чартэрных рэйсаў, якія выконваюцца ў курортны сэзон з Цэнтральнай Эўропы.

Аэрапорт мае адну асфальтавую ўзьлётна-пасадачную паласу даўжынёй 3 300 мэтраў.

## Авіялініі

Катэгорыя:Аэрапорты Харватыі
Задар (аэрапорт)

**Аэрапорт Задар** (IATA: **ZAD**, ICAO: **LDZD**) — знаходзіцца 7 км на поўнач ад Задару, у Харватыі.

Пабудаваны ў 1968 годзе. У 1990 годзе пасажырапаток складаў каля 360 тыс. чалавек. Напачатку 1990-х падчас вайны аэрапорт быў цалкам зьнішчаны. Зь сярэдзіны 1990-х яго пачалі аднаўляць, у 2001 годзе пасажырапаток складаў 39 тыс. чал., у 2008 годзе перавысіў 150 тысячаў.

Аэрапорт мае дзьве ўзьлётна-пасадачных паласы даўжынёй 2000 і 2500 мэтраў.

## Авіялініі і злучэньні

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка аэрапорту<br /> 
* Інфармацыя пра аэрапорт — стан на кастрычнік 2006

Катэгорыя:Аэрапорты Харватыі
Рыла

**Ры́ла**, ці **Рыла-Планіна** () — горны масіў на паўднёвым захадзе Баўгарыі, самы высокі на Балканскім паўвостраве (2925 м, гара Мусала). Даўжыня каля 80 км. Складзены са старажытных крышталічных і мэтамарфічных пародаў. Характэрны востраканцовыя вяршыні, цыркі, трогі.

З Рылы бяруць пачатак рэкі Іскыр, Марыца, Места. На вышыні 2100—2500 м ледніковыя азёры, на схілах шыракалістыя і хвойныя лясы, вышэй за 2000—2100 м субальпійскія і альпійскія лугі.

У гарах разьвіты турызм і зімні спорт. Акрамя таго, у Рыле разьмешчана некалькі курортаў зь мінэральнымі крыніцамі.

У паўднёва-заходніх адгор’ях — Рыльскі манастыр.

## Галерэя

Image:Musala.jpg|Помнік на гары Мусале
Image:Malyovitsa-winter-ifb.JPG|Гара Мальёвіца зімой
Image:Maritsaorigin.JPG|Вытокі ракі Марыцы
Image:Ez okoto IMG 3802.jpg|Адно зь Сямі Рыльскіх азёраў


Катэгорыя:Горныя хрыбты Эўропы
Катэгорыя:Горы Баўгарыі
Рыльскі манастыр

**Ры́льскі манастыр** () — гісторыка-архітэктурны комплекс у Баўгарыі, у гарах Рыла, непадалёк ад гораду Дупніца. Заснаваны ў 927—941 гадах манахам-пустэльнікам Іванам Рыльскім.

У XIV стагодзьдзі ў пэрыяд росквіту манастыра ўзьведзены архітэктурны комплекс (плошча 8,8 тыс. м²), які стаў вялікім дасягненьнем манумэнтальнай архітэктуры эпохі г. зв. *баўгарскага адраджэньня*. У Сярэднявеччы манастыр — цэнтар баўгарскай адукацыі й культуры. У часы турэцкага нашэсьця неаднаразова гарэў і рабаваўся. Моцна пацярпеў ад пажару 1833 году, адноўлены ў 1934—1960 гадах.

Звонку мае строгі крапасны характар. Жылыя карпусы ўтвараюць замкнёны 5-кутны ў пляне маляўнічы ўнутраны двор з ажурнымі аркадамі, калянадамі, адкрытымі галерэямі. Сярод архітэктурных помнікаў: каменная вежа Хрэля (1335, рэшткі старажытных росьпісаў), царква сьвятога Лукі (1799), саборны 5-купальны храм Раства Маці Божай (1834—1860 гг., майстар Павал) з 2-колернай муроўкай, лёгкай адкрытай заходняй галерэяй, хвалістымі абрысамі карнізаў (у інтэр’еры захаваліся росьпісы, разны дэкор; іканастас, 1839—1844 гг.). У музэі манастыра — багаты збор сярэднявечнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Рыльскі манастыр уключаны ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Глядзіце таксама
* Рыльскія глагалічныя лісткі

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Рыльскага манастыра 
* Рыльскі манастыр на сайце Bulgarian Monastery 

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Баўгарыі
Катэгорыя:Манастыры Баўгарыі
Аўтастрада А5 (Харватыя)

**Аўтастрада A5** (*Autocesta A5*, *Slavonska autocesta*, *Slavonika*) — будаваная аўтастрада у Харватыі працягласьцю 55,5 км. Частка эўрапейскай дарогі E73 (калідор Vc). Траса працінае поўдзень Славонію і павінна злуччыць граніцы вугорскую, каля гораду Осіек з граніцай басьнійскай.

Увосень 2007 быў здадзены першы 21 км адрэзак з Срэданці (вузел з A3) да гораду Джакава. Чарговы адрэзак з Джакава да Осіека (32,5&nbsp;km) быў здадзены ў красавіку 2009 г.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дарогі Харватыі
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Харватыі

Харватыя падзелена на 20 акруг — жупаній (županija), узначаленых жупанамі. Сталіца краіны, горад Загрэб, мае статус асобнай жупаніі.

## Жупаніі і іх цэнтры
*Паводле нумароў на карце*
Баянская царква

**Баянская царква** () — сярэднявечная царква ў Баўгарыі. Разьмешчаная за 8 км ад Сафіі, у сяле Баяна ля падножжа гор Віташа. У 1979 годзе ўключана ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Гісторыя
У X стагодзьдзі ў сяле Баяна была пабудавана першая невялікая царква, прысьвечаная Мікалаю Цудатворцу і Сьвятому Панцеляймону. У пачатку XIII стагодзьдзя па загадзе севастакратара Калаяна да гэтай царквы была прыбудавана новая двухпавярховая царква, упрыгожаная фрэскамі, які былі скончаны ў 1259 годзе. На адной з фрэсак захаваўся кцітарскі надпіс:

Па імені фундатара царква атрымала назву «*Калаянава*». У пачатку XIX стагодзьдзя ансамбль царквы быў завершаны трэцяй пабудовай. У наш час царква мае тры прыдзелы, якія ўзьніклі зь пералічаных прыбудоваў.

## Архітэктура
Царква складаецца з пабудоваў розных эпохаў. Усходняя частка ўяўляе сабой аднакупальную царкву XI стагодзьдзя, якая мае ў пляне форму роўнаканцовага крыжу з паўкруглай апсідай. Цэнтральная частка, г. зв. «Калаянава царква», — двухпавярховая пабудова XIII стагодзьдзя, першы паверх якой займае капліца і пахавальня баўгарскіх баяраў, а другі паверх — непасрэдна царква. Фасад царквы дэкараваны керамічнай кафляй. Заходняя частка ўяўляе сабой прытвор, пабудаваны ў XIX стагодзьдзі і пазбаўлены якіх-небудзь упрыгожваньняў. Усе пабудовы выкананы з цэглы.

## Фрэскі

З фрэскавага жывапісу ў цэрквы захаваліся:
* фрэскі XI—XII стагодзьдзяў (захаваліся ў фрагмэнтах пад жывапісам XIII стагодзьдзя ва ўсходняй частцы царквы: паўночная сьцяна, ніз апсіды);
* фрэскі працы майстра Васіля, сярэдзіны XIII стагодзьдзя (цыкл фрэсак скончаны ў 1259 годзе);
* фрэскі XIV—XVI стагодзьдзяў
* жывапіс 1882 году.
Сьцены царквы ўпрыгожваюць 240 асобных фігур і 89 кампазыцыяў (новазапаветныя сюжэты, эпізоды з жыція сьвяціцеля Мікалая). Фрэскавы цыкль царквы зьяўляецца адным з самых каштоўных збораў баўгарскага сярэднявечнага сьценапісу.

Жывапіс Баяны адносіцца да пэрыяду захопу Бізантыйскай імпэрыі (арыентыр і крыніца мастацкай тэхнікі праваслаўнага сьвету) крыжакамі, што прывяло да росту значэньня мясцовых мастацкіх школ. Пры ўсёй блізкасьці да бізантыйскага мастацкага кораню, росьпісы Баяны адрозьніваюць некаторая плоскаснасьць, контурнасьць, жорсткасьць рысунка і пры гэтым — амаль вострая партрэтнасьць твараў, ускладненасьць шматлікімі адценьнямі эмоцыяў — сур’ёзнасьці, душэўнасьці, мяккасьці. Сярод гістарычных партрэтаў у царкве — выявы севастакратара Калаяна і яго жонкі Дзясіславы, цара Канстантына Ціха і царыцы Ірыны (на паўночнай сьцяне царквы). 18 сцэн у нартэксе малююць сюжэты з жыцьця сьвятога Мікалая Мірлікійскага.


Boyana Angel.jpg|Мікалай Цудатворца
Boyana Church ship.jpg|Выратаваньне карабля сьвятым Мікалаем
Konstantin i Irina.jpg|Цар Канстантын Асен і царыца Ірына


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Баянская ў імя сьвяціцеля Мікалая, архіепіскапа Міялікійскага, царква // Праваслаўная энцыклапэдыя

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Баўгарыі
Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Баўгарыі
Катэгорыя:Архітэктура Бізантыі
Катэгорыя:Музэі Сафіі
Манькоўка

**Манькаўка** () — мястэчка ў Чаркаскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Манькаўка. Адміністрацыйны цэнтар Манькаўскага раёну. Насельніцтва 7789 чал. (2015).

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова
Насельніцтва па роднай мове (2001): украінская&nbsp;мова — 97.62%, расейская — 2.11%.

## Вонкавыя спасылкі

* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року»,  — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip
* Банк даних Державної служби статистики України

Катэгорыя:Населеныя пункты Чаркаскай вобласьці
Крывавая нядзеля (1939)

**Крыва́вая нядзе́ля** (; ) — назва, дадзеная нацысцкай прапагандай падзеям у Быдгашчы (), польскім месьце са значнай нямецкай меншасьцю, паміж 3 і 4 верасьня 1939, неўзабаве па нямецкім уварваньні ў Польшчу.

Падзеі пачаліся атакай нямецкіх снайпэраў па адыходзячых польскіх войсках, наступнага польскага адказу і, урэшце, забойства ў адплату польскіх закладнікаў *[[Вэрмахт]]ам* і *Selbstschutz*-ам пасьля ўзяцьця Быдгашчы. У выніку гэтых падзеяў загінула як нямецкае, так і польскае цывільнае насельніцтва. Польскі Інстытут нацыянальнай памяці паведамляе пра 254 непасрэдныя ахвяры лютаранскага вызнаньня (лічацца ахвярамі зь нямецкага боку), 86 непасрэдных ахвяраў каталіцкага вызнаньня (лічацца польскай нацыянальнасьці) і 20 забітых польскіх жаўнераў. Каля 600—800 палякаў-закладнікаў былі масава расстраляныя пасьля падзеньня места.

У выніку апэрацыі «Танэнбэрг» пасьля захопу Быдгашчы немцы забілі ад 1200 да 3000 грамадзянаў польскай і жыдоўскай нацыянальнасьці. Месца зьнішчэньня стала вядомае пад назовам Даліны сьмерці. Сярод забітых быў і прэзыдэнт Быдгашчы Леан Барцішэўскі. Пяцьдзясят польскіх ваеннапалонных з Быдгашчы пазьней былі ілжыва абвінавачаныя нацысцкім дысцыплінарным судом *Sondergericht Bromberg* ва ўдзеле ў «Крывавай нядзелі» і расстраляныя.

Тэрмін «Крывавая нядзеля» быў прыдуманы і распаўсюджаны нацысцкай прапагандаю. Інструкцыя для прэсы казала: «…неабходна паказаць навіны пра барбарства палякаў у Бромбэргу. Выраз „Крывавая нядзеля“ мусіць увайсьці пастаянным тэрмінам у слоўнікі і абысьці сьвет. Дзеля гэтага трэба ўвесь час падкрэсьліваць гэты тэрмін».

## Крыніцы

Катэгорыя:Быдгашч
Катэгорыя:Нямецка-польскія стасункі
Катэгорыя:Польская кампанія (1939)
Катэгорыя:Нацысцкая прапаганда
Вялікая Зімніца

**Вялі́кая Зімні́ца** (таксама — *Зімні́ца*) — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сьвенскага сельсавету.

## Назва
Назва паходзіць ад слова *зімні* (халодны).

## Гісторыя
У гістарычных крыніцах згадваецца каля 1600 году як сяло ў маёнтку Тайманава. 

На мапе 1777 году пазначана як асобная вёска — Зімніца, у пазьнейшых крыніцах — Вялікія Зімніцы. 

У 1884 годзе меўся хлебазапасная крама. 

У 1886 годзе ў Баханскай воласьці Быхаўскага павету, 108 двароў, 755 жыхароў, царква, карчма, ветраны млын. 

У 1912 годзе існавала аднаклясная царкоўнапрыхадзкая вучэльня. 

З 1959 году ў Прапойскім раёне.

## Насельніцтва
* 2011 год — 330 чалавек
* 2010 год — 331 чалавек
* 1999 год — 408 чалавек
* 1910 год — 1200 чалавек

## Інфраструктура
У вёсцы працуюць аддзяленьне паштовай сувязі, АТС, сельскі клюб, бібліятэка, фэльчарска-акушэрскі пункт, крама, ДУА «Зімніцкі вучэбна-пэдагагічны комплекс дзіцячы сад — сярэдняя школа».

## Славутасьці
* Братэрская магіла савецкіх воінаў, якія загінулі восеньню 1943 году пры вызваленьні раёну ад нямецкіх захопнікаў. У цэнтры вёскі.
* Магіла санітаркі палявога шпіталю, якая загінула ў 1943 годзе ў час аднаго з баёў за вызваленьне тэрыторыі раёну ад нямецкіх захопнікаў. На паўднёвай ускраіне вёскі.
* Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. У цэнтры вёскі, у сквэры.

### Страчаныя славутасьці
* Сьвята-Траецкая царква (архітэктар Аляксандар Валяр’янавіч Альхоўскі)

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Зацішша (Прапойскі раён)

**Заці́шша** — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сьвенскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1910 годзе хутар у Баханскай воласьці Быхаўскага павету.

## Насельніцтва
* 2011 год — 6 чалавек
* 2010 год — 5 чалавек
* 1999 год — 19 чалавек
* 1910 год — 1 двор

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Зацішша

Назву **Заці́шша** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Зацішша — вёска ў Браслаўскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Зацішша — вёска ў Смаргонскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Зацішша — пасёлак у Веткаўскім раёне
** Зацішша — вёска ў Рудабельскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Зацішша — былая вёска ў Касьцюковіцкім раёне
** Зацішша — вёска ў Буйніцкім сельсавеце Магілёўскага раёну
** Зацішша — вёска ў Вяйнянскім сельсавеце Магілёўскага раёну
** Зацішша — вёска ў Прапойскім раёне
** Зацішша — вёска ў Шклоўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Зацішша — вёска ў Пухавіцкім раёне
** Зацішша — пасёлак у Салігорскім раёне

### [[Польшча]]
** Зацішша — вёска ў Беластоцкім павеце

## Глядзіце таксама
* Засьценак-Зацішша
Зялёная Рошча

Назву **Зялёная Ро́шча** () маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Зялёная Рошча — вёска ў Расонскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Зялёная Рошча — хутар у Зэльвенскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Зялёная Рошча — вёска ў Качэрыцкім раёне
** Зялёная Рошча — вёска ў Прапойскім раёне
** Зялёная Рошча — вёска ў Чавускім раёне

## Глядзіце таксама
* Зялёная
* Зялёны Гай
* Рошча

## Крыніцы
Інстытут высокіх ціскаў ПАН

**Інстытут высокіх ціскаў ПАН**  (IWC PAN, **Unipress**) — навуковы інстытут  Польскай акадэміі навук заснаваны ў 1972 годзе. Яго місіяй складаецца ў тым, каб выкарыстоўваць мэтады высокага ціску для фундамэнтальных дасьледаваньняў і распрацоўкі тэхналёгій на падставе высокіх ціскаў.

ІВЦ ПАН мае тры адрэсы:
* Celestynów-Strzępki
* Warszawa, ul. Sokołowska 29/37
* Warszawa, ul. Prymasa Tysiąclecia 98

## Вонкавыя спасылкі
* Афйіцыйная старонка інстытуту<br> 
* ІВЦ ПАН  у базе навуковых інтытутаў парталу Nauka Polska (OPI).

Катэгорыя:Польскія фізычныя інстытуты
Катэгорыя:Інстытуты Польскай акадэміі навук
Эва Копач

**Э́ва Бажэ́на Ко́пач** (;   году, Скарышаў, Польшча) — польскі палітык.

Доктарка па адукацыі, працавала пэдыятрам і ўрачом агульнай практыкі. З 2007 па 2011 гады займала пасаду міністра аховы здароўя. Была дэпутатам парлямэнту чатырох скліканьняў, з 2011 году — сьпікерам сэйма Польшчы. У «Грамадзянскай плятформе» з 2001 году, у сьнежні 2013 была абрана першым намесьнікам старшыні кіруючай партыі.

15 верасьня 2014 прэзыдэнт Польшчы Браніслаў Камароўскі прызначыў яе прэм’ер-міністрам і даручыў сфармаваць урад. 12 лістапада 2015, на першым паседжаньні Сэйму VIII скліканьня, склала свае паўнамоцтвы, якія ў той самы дзень былі прынятыя прэзыдэнтам Анджэем Дудам.

## Прыватнае жыцьцё
Ейным мужам быў пракурор Марак Копач (1956—2013), зь якім разьвялася ў 2008.

Эва Копач мае дачку Катажыну, якая працуе лекарам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Польскія палітыкі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Польшчы
Ігнацы Дашынскі

**Ігна́цы Дашы́нскі** (; , Збараж, цяпер Збараскі раён, Тарнопальская вобласьць, Украіна — , в. Быстра каля г. Бельска-Бяла, цяпер Сылескае ваяводзтва Польшча) — польскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, публіцыст. Змагар за незалежнасьць Польшчы.

## Палітычная і дзяржаўная дзейнасьць
Адзін з арганізатараў Польскай сацыял-дэмакратычнай партыі Галіцыі, пазьней Польскай сацыялістычнай партыі. Лідар ПСДП.

У 1897 і 1900 гадах быў паслом (дэпутатам) аўстрыйскага дзяржаўнай рады.

У лістападзе 1918 г. стаў прэм’ер-міністрам Часовага Народнага ўраду, абвешчанай у Любліне Польскай Рэспублікі.

Пасьля ваеннага перавароту і прыходу да ўлады падчас травеньскага перавароту 1926 г. перайшоў у апазыцыю да Юзэфа Пілсудзкага.

У 1922—1927 г. займаў пасаду віцэ-маршалка, а ў 1928—1930 г. — маршалка ніжняй палаты Нацыянальнай Асамблеі — Сэйму Рэспублікі Польшча.

Памёр у 1936 г. і пахаваны ў Кракаве на Ракавіцкіх могілках.

Ганаровы грамадзянін Радаму. За літаратурна-публіцыстычную дзейнасьць ўзнагароджаны «Залатымі акадэмічнымі ляўрамі» Польскай акадэміі літаратуры ў 1935 г.

## Выбраная бібліяграфія
Аўтар шэрагу артыкулаў і публікацыяў, у тым ліку па пытаньнях палітыкі, дзяржаўнага будаўніцтва Польшчы і ўзаемаадносін з Расеяй.
* Szlachetczyzna i odrodzenie Galicji, 1899;
* O formach rządu. Szkic socjologiczny, 1902;
* Polityka proletariatu. Kilka uwag o taktyce rewolucji w Polsce, 1907;
* Mowa o sprawie polsko-ruskiej, wygłoszona w Izbie Posłów d. 21 maja 1908 r., 1908;
* Cztery lata wojny. Szkice z dziejów polityki Polskiej Partii Socjalistycznej Galicji i Śląska, 1918;
* Z burzliwej doby. Mowy sejmowe wygłoszone w czasie od października 1918 do sierpnia 1919 roku, 1920;
* Wielki człowiek w Polsce. Szkic polityczno-psychologiczny, 1925;
* Pamiętniki, tom I Kraków 1925, tom II 1926;
* Sejm, rząd, król, dyktator, 1926;
* W obronie praw przedstawicielstwa ludowego. Przemówienie sejmowe tow. Daszyńskiego, 1926;
* W pierwszą rocznicę przewrotu majowego 1927;
* Czy socjaliści moga uznać dyktaturę proletariatu, 1927.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Польскія палітыкі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Польшчы
Катэгорыя:Польскія публіцысты
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Пахаваныя на Ракавіцкіх могілках у Кракаве
Перагон

**Пераго́н** — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сьвенскага сельсавету. Ля вёскі цячэ рака Перагонка.

## Назва
Назва паходзіць ад таго, што жыхары вёскі былі прыгонныя, якіх, паводле паданьня, сюды перасяліў, перагнаў жыць пан.

## Гісторыя
На мапе 1777 году пазначана разам з вадзяным млынам. У 1884 годзе 70 двароў, 546 жыхароў, заезны дом. У 1906 годзе разам зь вёскамі Прудок, Слаўня, Чарнякоўка ўваходзіла ў Слаўнянскае таварыства сялянаў — уладаньне пана Лаўрыненкі. У 1910 годзе ў Бычанскай воласьці Быхаўскага павету, 113 двароў, 792 жыхары.

## Насельніцтва
* 2011 год — 28 чалавек
* 2010 год — 45 чалавек
* 1999 год — 109 чалавек
* 1926 год — 113 чалавек

## Інфраструктура
У вёсцы дзейнічае дом сацыяльных паслугаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Кампіноская пушча

**Кампіно́ская пушча** () — лясны масіў у Польшчы, у Мазавецкім ваяводзтве ў паўночна-заходнім кірунку ад Варшавы. З поўначы і ўсходу пушча абмежаваная рэчышчам Віслы, на захадзе — рэчышчам ракі Бзуры і з поўдня — схіламі Ловіцка-Блонскай раўніны. Гэтая тэрыторыя займае плошчу ў 670 квадратных кілямэтраў, аднак толькі каля 270 квадратных кілямэтраў займае лес. У цяперашні час большую частку Кампіноскай пушчы займае аднайменны нацыянальны парк.

## Інфармацыя для турыстаў
Праз пушчу праходзяць шматлікія турыстычныя шляхі пешыя і раваровыя.

## Літаратура
* Lechosław Herz, 2002, *Puszcza Kampinoska*, Pruszków, Wyd. Oficyna Wydawnicza «Rewasz», .
* Marcin Zamorski, 2006, *Spacerem, rowerem… Puszcza Kampinoska i okolice*, Warszawa, Wyd. Wydawnictwo Rajd, .

Катэгорыя:Лясы Польшчы
Катэгорыя:Мазавецкае ваяводзтва
Катэгорыя:Геаграфія Мазавецкага ваяводзтва
Новы чарнобыльскі саркафаг

**Новы чарно́быльскі саркафа́г**, таксама вядомы як **аб’ект «Укрыцьцё-2»**&nbsp;— новая ізаляцыйная пабудова ў выглядзе аркі, якая накрые зруйнаваны рэактар Чарнобыльскай АЭС наўзамен састарэлага «Ўкрыцьця». Будаўніцтва пачалося ў 2007 року і меркавана завершыцца ў 2017. Тэрмін эксплюатацыі новага саркафагу разьлічаны на 100 гадоў.

## Перадгісторыя праекту
Пабудаваны ў 1986 року над чацьвертым энэргаблёкам саркафаг першапачаткова быў разьлічаны на 20 гадоў і паступова руйнуецца пад уплывам радыяцыі і зьнешніх фактараў. Небясьпека ў выпадку ягонага абвалу залежыць ад таго, як шмат радыяактыўных рэчываў знаходзіцца ўнутры. Паводле афіцыйных зьвестак, гэтая лічба дасягае 95% ад тае колькасьці, якая была на момант аварыі. Калі гэтыя ацэнкі слушныя, дык разбурэньне «Ўкрыцьця» можа спрычыніць надзвычай вялікія выкіды. 12 лютага 2013 ужо адбыўся абвал некалькіх плітаў над машыннай заляй энэргаблёку.

## Распрацоўка праекту

 
На замову Чарнобыльскай АЭС распрацоўку канцэптуальнага праекту новага саркафагу рэалізавалі кансорцыюм кампаній Bechtel і Battelle (ЗША), EDF (Францыя) ды ўкраінскі кансорцыюм КСК (Навукова-дасьледчы інстытут будаўнічых канструкцый (НДІБК), Кіеўскі інстытут «Енергопроект» (КІЭП), Міжгаліновы навукова-тэхнічны цэнтар (МНТЦ) «Укриття». Канцэптуальны праект быў прадстаўлены на грамадзкіх слуханьнях у сакавіку 2004 року ў месьце Славуціч.

У сакавіку 2004 року Эўрапейскі банк рэканструкцыі і разьвіцьця абвясьціў міжнародны тэндэр на праектаваньне, будаўніцтва і ўвядзеньне ў эксплюатацыю Новага бясьпечнага канфайнмэнту. Пераможцам тэндэру ў жніўні 2007 року была прызнаная кампанія «Novarka», супольнае прадпрыемства францускіх кампаніяў «VINCI Construction Grands Projets» і «Bouygues Travaux Publics».

## Фінансаваньне
Краіны-донары назьбіралі на будаўніцтва новага ўкрыцьця на ЧАЭС і сховішча адпрацаванага ядзернага паліва 750 мільёнаў эўра. Усе выдаткі кантралюе ЭБРР.

## Будаўніцтва

Асноўная функцыя новага саркафагу палягае ў абмежаваньні распаўсюджваньня радыяактыўных рэчываў, якія знаходзяцца ў аб’екце «Ўкрыцьцё». Праект прадугледжвае, што новае збудаваньне будзе эксплюатавацца цягам 100 гадоў.

Каб істотна зьменшыць апраменьваньне пэрсаналу, задзейнічага на будоўлі, новы саркафаг будуецца на адлегласьці 180 мэтраў ад аб’екту «Ўкрыцьцё». Пасьля завяршэньня будаўніцтва аркі яе насунуць на існуючы аб’ект з дапамогаю адмысловых мэханізмаў.

Новы саркафаг будуюць каля 3 тысячаў чалавек. Будаўніцтва пачалося ў красавіку 2012 року.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Саркафаг. Зона адчужэньня

Катэгорыя:Чарнобыльская катастрофа
Лебядзёўка (Прапойскі раён)

**Лебядзёўка** (таксама — *Крыва́я Слабада́*, *Крыва́я*) — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сьвенскага сельсавету. Каля вёскі на рацэ Пацэя плаціна і сажалка.

## Гісторыя
У 1884 годзе ў Баханскай воласьці Быхаўскага павету, 31 двор, у т. л. 1 кравецкі, 205 жыхароў, хлебазапасны магазін. У 1910 годзе належала да Гайшынскага праваслаўнага прыходу. У 1912 годзе існавала школа граматы, у 1926 годзе — чатырохклясная школа.

## Насельніцтва
* 2011 год — 53 чалавекі
* 2010 год — 57 чалавек
* 1999 год — 82 чалавекі
* 1926 год — 416 чалавек

## Славутасьці
* Братэрская магіла савецкіх воінаў, якія ў 1943 годзе памерлі ад ран у шпіталі. На паўднёвай ускраіне вёскі.

## Інфраструктура
У вёсцы дзейнічаюць крама і дом сацыяльных паслугаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Малая Зімніца

**Мала́я Зімні́ца** (таксама — *Зімні́ца Мала́я*) — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Сьвенскага сельсавету.

## Назва
Назва паходзіць ад слова *зімні* (халодны).

## Гісторыя
Вядома з 1777 году. У 1884 годзе ў Баханскай воласьці Быхаўскага павету. У 1886 годзе каля ракі Белая, 77 двароў, 628 жыхароў, карчма.

## Насельніцтва
* 2011 год — 53 чалавекі
* 2010 год — 36 чалавек
* 1999 год — 70 чалавек
* 1910 год — 850 чалавек

## Інфраструктура
У вёсцы  дзейнічае дом сацыяльных паслугаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
Рысы (гара)

**Ры́сы** (, , , ) — гара на польска-славацкай граніцы ў Высокіх Татрах. Мае тры вяршыні, зь якіх самая высокая — сярэдняя — знаходзіцца на тэрыторыі Славаччыны (2503 м), а паўночная зьяўляецца самай высокай кропкай у Польшчы (2499 м). Першае вядомае ўзыходжаньне на гару было зьдзейсьнена ў 1840 годзе Эдэ Блазі і правадніком Янам Руманам-Дрэчным, а ў 1884 Тэадор Вунт і Якаб Хорвай ажыцьцявілі першае зімовае ўзыходжаньне.

## Крыніцы

## Літаратура
# Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski «Wielka encyklopedia tatrzańska», Poronin, Wyd. Górskie, 2004? ISBN 83-7104-009-1
# Józef NykaJ «Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XIII», Latchorzew, 2003, Wyd. Trawers, ISBN 83-915859-1-3
# «Tatry Wysokie słowackie i polskie. Mapa turystyczna 1:25&nbsp;000», Warszawa, 2005/06, Wyd. Kartograficzne Polkart Anna Siwicka, ISBN 83-87873-26-8

Катэгорыя:Татры
Новаархангельск

**Новаархангельск** () — мястэчка ў Кіраваградзкай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Сінюха. Адміністрацыйны цэнтар Новаархангельскага раёну. Насельніцтва 6020 чал.

## Насельніцтва
### Колькасьць

### Мова

## Вонкавыя спасылкі

* Cities & towns of Ukraine
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року»,  — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip
* Банк даних Державної служби статистики України

Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраваградзкай вобласьці
Чарнабыліт

**Чарнабылі́т** — высокаўранавы (утрыманьне ўрану ад 6% да 12% у цэльным выглядзе) сылікат цыркону тэхнагеннага паходжаньня. Мінэрал, лявападобны шклавідны матэрыял у выглядзе дыпірамідальных крышталаў памерам ад 5 да 500 мкм. Па хімічным складзе вельмі блізкі да прыроднага артасылікату цыркону ZrSiO4, адрозьніваючыся вялікім утрыманьнем урану, апісваным формулай (Zr 0.96-0.90 U 0.05-0.10)SiO4.

Мінэрал быў выяўлены пры вывучэньні палівазьмяшчальных масаў (ПЗМ) у  4-га рэактару Чарнобыльскай АЭС, разбуранага ў выніку выбуху 26 красавіка 1986 року. Утварыўся пры ўзьдзеяньні надзвычай высокай тэмпэратуры (1600—1660 °C) на матэрыял і паліва рэактару: бэтон, пясок і іншыя рэчывы — на працягу ад трох гадзінаў да 4-5 содняў.

Чарнабыліт надзвычайна радыяактыўны з-за высокага ўтрыманьня ўрану і забруджваньня . У 1987 року ўяўляў сабой надзвычай трывалую субстанцыю, аднак зь цягам часу разьмякчаецца і ператвараецца ў радыёактыўны пыл.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Фатаздымкі чарнабыліту 

Катэгорыя:Чарнобыльская катастрофа
Катэгорыя:Мінэралы ўрану
Катэгорыя:Мінэралы цыркону
Катэгорыя:Сылікаты (мінэралы)
Гал Ананім

**Гал Ананім** (, ; канец XI — пачатак XII стагодзьдзя) — аўтар старажытнай польскай хронікі, напісанай на лацінскай мове, пад назвай «Cronicae et gesta ducum sive principum Polonorum». Паходжаньне Гала Ананіма працягвае быць прадметам навуковых спрэчак (у прыватнасьці, незразумела, ці паказвае імя Гал на францускае паходжаньне, ці ён  працаваў раней у Вугоршчыне).

Хроніка Гала Ананіма складаецца з 3 кніг і ахоплівае гісторыю Польшчы да 1113 году (пэрыяд, практычна сынхронны адпаведнік Аповесьці мінулых часоў і «Чэскай кронікі» Казьмы Пражскага), зьяўляецца найбольш багатай і каштоўнай крыніцай.

Хроніка паслужыла крыніцай для пазьнейшай  польскай сярэдневяковай і новай гістарыяграфіі. У прыватнасьці, на гістарыяграфічнай канцэпцыі Гала грунтавалася польская ідэалёгія «залатой вольнасьці».

Упершыню выдадзена ў 1749 годзе.

Катэгорыя:Лацінскія гісторыкі
Катэгорыя:Польскія гісторыкі