Ўілт Чэмбэрлен

**Ўі́лтан Но́рман «Ўілт» Чэмбэрле́н** (; 21 жніўня 1936 — 12 кастрычніка 1999) — амэрыканскі баскетбаліст, які гуляў на пазыцыі цэнтравога. Уважаецца адным з самых выдатных гульцоў у гісторыі баскетболу. Двухразовы чэмпіён НБА (1967, 1972) ды чатырохразовы самы каштоўны гулец у 1960 і 1966—1968 гадах. Дзесяць разоў уваходзіў у сымбалічныя зборныя паводле вынікаў сэзону. Уваходзіць у склад 50 найлепшых гульцоў за ўсю гісторыю асацыяцыі ды 7 год запар быў самым выніковым гульцом сэзону з 1960 па 1966 гадоў. У сэзоне 1961—1962 гадоў усталяваў тры рэкорды, назьбіраўшы 100 пунктаў за адну гульню, 35 трапляньняў з гульні бяз пудлаў і 4029 пунктаў за 80 гульняў. 11 год запар быў найлепшым паводле падбораў у НБА. Таксама яму належыць рэкорд паводле самай вялікай колькасьці падбораў за ўсю гісторыю НБА — 55 падбораў за адну гульню.

Згуляў адну з галоўных роляў у фільме «Конан-руйнач».

## Кар’ера
Пасьля расчараваньня ў студэнцкім баскетболе Чэмбэрлен пастанавіў сабе стаць прафэсійным гульцом, перш чым скончыў выпускны год. Аднак, у той час НБА не брала гульцоў да таго часу, пакуль яны ня скончаць выпускную клясу. Таму Чэмбэрлену было забаронена ўступаць у НБА цягам году, і ён у такім разе пачаў згуляць у «Гарлем Глоўбтротэрз» у 1958 году, за што атрымаў велізарную для таго часу суму ў 50 тысяч даляраў.

24 кастрычніка 1959 году Чэмбэрлен нарэшце дэбютаваў у НБА, выступаючы за «Філадэлфію Ўорыярз». Баскетбаліст адразу ж стаў самым высокааплатным гульцом НБА, падпісаўшы кантракт на суму ў 30 тысяч даляраў. Каманда складалася з Тома Гола і Пола Арызіна, якія былі ўлучаныя ў Залу славы баскетболу, а таксама Эрні Бэка і ягонага старога суперніка, Гая Роджэрза. Уся пачатковая пяцёрка складалася з жыхароў Філадэлфіі. У сваім першым матчы у НБА супраць «Нью-Ёрк Нікс» навак назьбіраў 43 пункты і зрабіў 28 падбораў. У сваім першым сэзоне НБА Чэмбэрлен зьбіраў у сярэднім 37,6 пунктаў і рабіў 27 падбораў, пераканаўча пераўзвысіўшы папярэдні рэкорд рэгулярнага сэзону. Усяго за 56 гульняў ён назьбіраў  пункты, тым самым перакрэсьліўшы папярэдні рэкорд Боба Пэтыта. Агулам Чэмбэрлен абнавіў восем рэкордаў НБА і быў названы самым каштоўным гульцом рэгулярнага чэмпіянату ды стаў навічком году ў тым сэзоне. «Ўорыярз» прабіліся ў плэй-оф НБА 1960 году і перамаглі «Сырак’юз Нэшнэлз», тым самым, арганізаваўшы сустрэчу з чэмпіёнамі Ўсходняга дывізіёну, клюбам «Бостан Сэлтыкс». Бостанцы аказаліся мацней за сваіх супернікаў.

У наступным сэзоне спартовец перасягнуў статыстыку пачатковага сэзону, зьбіраючы ў сярэднім 38,4 пунктаў і робячы 27,2 падбораў за гульню. Ён стаў першым гульцом, які пераадолеў бар’ер у 3000 пунктаў за сэзон. Чэмбэрлен быў настолькі дамінуючым у камандзе, што зьбіраў амаль 32% пунктаў сваёй каманды і рабіў 30,4% усіх падбораў. У сэзоне 1962 году ён зьбіраў у сярэднім 50,4 пунктаў і рабіў 25,7 падбораў за гульню. 2 сакавіка 1962 году ў Гэршы штату Пэнсыльванія ў сустрэчы супраць «Нью-Ёрк Нікс» баскетбаліст паклаў на свой рахунак 100 пунктаў. Чэмбэрлен у той дзень зрабіў 36 дакладных двухпунктавых кідкоў з 63 спробаў і рэалізаваў 28 штрафных кідкоў з 32 мажлівых. У плэй-оф НБА 1962 году «Ўорыярз» зноў сустрэліся з «Бостан Сэлтыкс» у фінале Ўсходняга дывізіёну. Гэтую каманду Боб Коўзі і Біл Расэл называлі найвялікшым складам «Сэлтыкс» усіх часоў. У 7-й гульні, у якой разгарнулася вострая барацьба, абаронца «Сэлтыкс» Сэм Джонз зьдзейсьніў вырашальны кідок за дзьве сэкунды да канца гульні, тым самым, здабыўшы перамогу ў сэрыю для бостанцаў.

У сэзоне 1962—1963 гадоў каманда пераехала ў Сан-Францыска, стаўшы «Сан-Францыска Ўорыярз». У новам месца справы былі благімі, не зважаючы на выхад у фінал НБА, дзе каманда саступіла «Бостан Сэлтыкс» зь лікам 4:1. Пагоршыўся фінансавы стан каманды, таму кіраўніцтва клюбу пастанавіла прадаць Чэмбэрлена ў «Філадэлфію Сэвэнці Сыксэрз». У новай камандзе была пэўная напруга, бо Гэл Грыр быў бясспрэчным лідэрам дружыны і не жадаў саступаць сваё месца, а Лусіюс Джэксан быў таленавітым цэнтравым і быў вымушаны стаць цяжкім форвардам, бо Чэмбэрлен заняў месца цэнтравага. Тым ня менш, цягам сэзону ўсе тры гульцы здолелі згуляцца. Статыстыка Чэмбэрлена працягвала быць выбітнай, то бок атлет зьбіраў 34,7 пунктаў у другой палове сэзону. Каманда трапіла ў фінал НБА, дзе саступіла «Бостан Сэлтыкс» у сямі матчах. Паводле словаў гульца, менавіта тады людзі пачалі называць яго бясшчасным.

Перад пачаткам сэзону 1966—1967 гадоў новым трэнэрам стаў суворы Алекса Ганума. На шумным зборы ў распранальні, ён закрануў некалькі ключавых момантаў, якія ён назіраў у мінулым сэзоне, і некаторыя зь іх паставілі Чэмбэрлена ў неспрыяльнае становішча. Форвард, Білі Канінггэм, заўважыў, што Ганум «ніколі не адступаў» і «ставіўся так, што было бачна хто тут быў галоўным». Зрабіўшы гэта, ён атрымаў павагу ад Чэмбэрлена. Стасоўна да баскетболу, ён пераканаў яго зьмяніць свой стыль гульні, больш канцэнтруючыся на абароне. Ягоная эфэктыўнасьць у гэтым сэзоне была адлюстраваная сэрыяй з 35 закінутых мячоў цягам чатырох гульняў у лютым. За гэтыя подзьвігі Чэмбэрлен атрымаў сваю трэцюю ўзнагароду самага каштоўнага гульца. Зьмяніліся адносіны Чэмбэрлена і да сваіх сябраў па камандзе, бо яны сталі больш прыязнымі. У фінале канфэрэнцыі філадэлфійцы перамаглі «Бостан Сэлтыкс», а ў фінале быў пераможаны «Сан-Францыска Ўорыярз». Такім чынам, Чэмбэрлен упершыню стаў чэмпіёнам НБА. У новым сэзоне Чэмбэрлен працягваў канцэнтравацца на каманднай гульні, зьбіраючы 24,3 пунктаў і робячы 23,8 падбораў цягам сэзону. Гулец атрымаў чацьвертую ўзнагароду самага каштоўнага гульца, але каманда ў плэй-оф саступіла «Бостан Сэлтыкс».

Пасьля гэтага баскетбаліст папрасіўся на абмен у «Лос-Анджэлес Лэйкерз». Уладальнік гэтай каліфарнійскай франшызы Джэк Кент Кук склаў з Чэмбэрленам беспрэцэдэнтную дамову, заплаціўшы яму 250 тысяч даляраў пасьля выплаты падаткаў. Чэмбэрлен прыяднаўся да каманды, у якой гулялі форвард Залы славы, Элджын Бэйлар, абаронца Залы славы, Джэры Ўэст, ды яшчэ шэраг выдатных гульцоў. Адзначалася, што Чэмбэрлену было цяжка прыстасоўвацца і адаптавацца, бо ён ня быў ані прыроджаным лідэрам, ані заўзятым пасьлядоўнікам. Знаходзячыся ў сяброўскіх адносінах з Джэры Ўэстам, ён часта спрачаўся з капітанам каманды Элджынам Бэйларам. Аднак, найвялікшай праблемай былі ягоныя напружаныя адносіны з трэнэрам. У першым сэзоне ў новым месцы Чэмбэрлен часам сядзеў на лаве запасных, чаго раней зь ім не было, але статыстыка ўсё яшчэ была добрай. Каманда прасунулася ў фінал НБА, але ў драматычнай сэрыі зазнала паразу ад «Бостан Сэлтыкс». Сам гулец у апошняй сустрэчы пашкодзіў калена і ня здолеў дапамагчы камандзе ў апошніх хвілінах матчу.

У рэгулярным сэзоне 1969—1970 гадоў баскетбаліст сур’ёзна траўмаваў калены, але вярнуўся на пляцоўку. Тым ня менш, хуткасьць і спрытнасьць гульца зьнізіліся. З новым трэнэрам Білам Шэрманам баскетбаліст быў пераўтвораны ў абаронцу. Ужо ня будучы галоўным бамбардзірам, Чэмбэрлен быў прызначаны новым капітанам «Лэйкерз». Дзякуючы канцэнтрацыі на абароне, «Лэйкерз» пачалі беспрэцэдэнтную сэрыю перамог з 33 гульняў на шляху да тагачасных рэкордных 69 перамог у рэгулярным сэзоне. У фінале НБА 1972 году каманда зноў сустрэлася зь «Нью-Ёрк Нікс». У адной з сустрэчай сэрыі гулец зламаў руку, але працягнуў гуляць. Для таго, каб ён мог працягнуць гуляць у пятым матчы, рукі Чэмбэрлена былі спакаваныя ў тоўстыя накладкі. У выніку баскетбаліст быў названы самым каштоўным гульцом фіналу НБА, і захапляўся тым, што дамінаваў над «Нікс» у пятай гульні, быўшы траўмаваным. Праз год фінал НБА паўтарыўся, але ўжо з дамінаваньнем нью-ёркцаў, якія сталі пераможцамі турніру. У апошняй пятай гульні Чэмберлэн зрабіў слэм-данк за адну сэкунду да заканчэньня матчу. Гэта быў апошні ягоны кідок у кар’еры НБА.

У 1973 годзе «Сан-Дыега Канкістадорз» зь іншай Амэрыканскай баскетбольнай асацыяцыі падпісалі кантракт з Чэмбэрленам, які мусіў быў быць гульцом-трэнэрам, маючы заробак у 600 тысяч даляраў. Аднак «Лэйкерз» падалі пазоў у суд на сваю былую зорку і пасьпяхова перашкодзілі яму гуляць. Баскетбаліст, пераважна, пакідаў абавязкі трэнэра свайму памочніку, а сам нават прапускаў гульні дзеля раздачы аўтографаў на прэзэнтацыі сваёй кніжкі. Па сэзоне Чэмбэрлен сышоў з прафэсійнага баскетболу.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс Ўілта Чэмбэрлена.

Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША
Катэгорыя:Акторы ЗША