open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
3 ліпеня

## Падзеі
* 987 — Каранацыяй Гуга Капэту скончылася валадараньне каралінгаў і пачалося валадараньне капэтынгаў.
* 1655 — расейскае войска захапіла і спустошыла Менск
* 1660 — вызваленьне Менску войскамі Рэчы Паспалітай ад расейскіх войск.
* 1944 — ад нямецкіх захопнікаў вызвалены Менск

## Нараджэньні
* 1423 — Людовік XI Францускі, кароль Францыі
* 1442 — Го-Цухімікада, імпэратар Японіі
* 1589 — Альжбета Соф’я Гагэнцолерн, дачка маркграфа і курфюрста Брандэнбургу Ёгана Георга Гагэнцолерна i Элізабэты фон Ангальт-Цэрбст
* 1862 — Баляслава Марыя Лямэнт, благаславённая Рымска-каталіцкай царквы, манашка, заснавальніца манаскай кангрэгацыі «Сёстры-місіянэркі Сьвятой Сям’і»
* 1876 — Алаіза Пашкевіч, беларуская паэтка
* 1879 — Рэйманд Пэрл, амэрыканскі біёляг
* 1883 — Франц Кафка, адзін з асноўных нямецкамоўных пісьменьнікаў XX ст
* 1907 — Уладзімер Лабанок, дзяржаўны і партыйны дзеяч, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў савецкага падпольля і партызанскага руху ў Віцебскай вобласьці ў Вялікую Айчынную вайну
* 1918 — Рыгор Бярозкін, беларускі літаратуразнаўца
* 1926 — Уладзімер Багамолаў, савецкі пісьменьнік
* 1927 — Кэн Расэл, брытанскі рэжысэр
* 1937 — Том Стопард, брытанскі драматург
* 1940 — Ежы Бузэк, польскі палітык
* 1944 — Раландас Павілёніс, летувіскі філёзаф, лінгвіст, палітык
* 1946 — Лешак Мілер, польскі палітык
* 1957 — Лора Браніган, амэрыканская сьпявачка
* 1960 — Вінс Кларк, брытанскі музыка, кампазытар, удзельнік гуртоў Depeche Mode, Yazoo, Erasure
* 1962 — Том Круз, амэрыканскі актор
* 1963 — Ліза Кудроў, амэрыканская акторка, пераможца прэміі «Эмі», вядомая як выканаўца ролі Фібі Буфэ ў сэрыяле «Сябры»
* 1983 — Дарота Маслоўска, польская пісьменьніца і журналістка

## Сьмерці
* 683 — Леў II, рымскі папа
* 1642 — Марыя Мэдычы, каралева Францыі
* 1694 — Шыман Караль Агінскі, дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, ваявода амсьціслаўскі (1685—1688).
* 1904 — Тэадор Гэрцль, аўстрыйскі габрэйскі журналіст, палітык, заснавальнік палітычнага сіянізму
* 1918 — Мэхмэд V, султан Асманскай імпэрыі
* 1935 — Андрэ Сітраэн, францускі прамысловец
* 1969 — Браян Джонс, рок-музыка, гітарыст The Rolling Stones
* 1971 — Джым Морысан, амэрыканскі сьпявак, аўтар песень, паэт, пісьменьнік і рэжысэр
* 1977 — Аляксандар Волкаў, расейскі пісьменьнік
* 2004 — Андрыян Нікалаеў, савецкі касманаўт
* 2008 — Андрэй Вашкевіч, музыка гурту «Любовь-и-спорт»
* 2009 — Хорхэ-Энрыке Адум, эквадорскі пісьменьнік, асабісты сакратар Паблё Нэруды
* 2017 — Сяргей Рассадзін, беларускі гісторык, археоляг, геральдыст; доктар гістарычных навук, прафэсар гісторыі

## Сьвяты
* Дзень вызваленьня Менску ад нацыстаў
* Дзень памяці Міны Полацкага

## Вонкавыя спасылкі
Корнцы

**Ко́рнцы** — насельнікі паўвостраву Корнуэл ў Вялікабрытаніі.

Яны належаць да кельцкае групы народаў ды зьяўляюцца нашчадкамі брытаў і, такім чынам, блізкімі сваякамі валійцаў ды брэтонцаў. Размаўляюць па-корнску і па-ангельску.

Сваім апекуном корнцы лічаць сьвятога Пірана. Найвядомейшы з нацыянальных герояў Корнуэлу — Ан Гоф.

## Вонкавыя спасылкі
* Корнская Вікіпэдыя

Катэгорыя:Этнасы Эўропы
Катэгорыя:Вялікабрытанія
Гільбэрт Кійт Чэстэртан

**Гі́льбэрт Кійт Чэ́стэртан** (; 29 траўня 1874 — 14 чэрвеня 1936) — брытанскі пісьменьнік, журналіст, літаратуразнаўца ды апалягет хрысьціянства, у грамадзка-палітычным жыцьці — прыхільнік і абаронца дыстрыбутызму.

## Біяграфія
Нарадзіўся 29 траўня 1874 году ў Лёндане. У 1901 годзе ажаніўся з Фрэнсіс Блог. Сябраваў з Хілэрам Бэлакам, а таксама з айцом Вінсэнтам МакНэбам. У канцы зямнога жыцьця Чэстэртана менавіта МакНэб прымаў ягоную апошнюю споведзь. У 1922 годзе перайшоў з англіканства ў каталіцтва. Памёр 14 чэрвеня 1936 году ў Бікансьфілдзе.

## Бібліяграфія
Аўтар раманаў «Напалеон Нотынгхільскі» (*The Napoleon of Notting Hill*, 1904), «Чалавек, які быў чацьверам» (*The Man Who Was Thursday*, 1908), «Шар ды крыж» (*The Ball And The Cross*, 1910, 1927) ды іншых. Сусьветна вядомы ягоны цыкл дэтэктыўных апавяданьняў пра патэра Браўна. Вялікае месца ў творчасьці Чэстэртана займае хрысьціянская апалягетыка, найбольш значны твор па гэтай тэматыцы — кніга «Адвечны чалавек» (*The Everlasting Man*, 1925). Акрамя таго, Чэстэртан — аўтар літаратуразнаўчых працаў «Роберт Браўнінг» (*Robert Browning*, 1903), «Чарлз Дыкенз» (*Charles Dickens*, 1906), «Джордж Бернард Шоў» (*George Bernard Shaw*, 1909), «Роберт Луіс Стывенсан» (*Robert Louis Stevenson*, 1927) ды «Чосэр» (*Chaucer*, 1932).

## Беларускія пераклады
У 2025 годзе выйшаў зборнік апавяданьняў «Ціхмянасьць айца Браўна» ў перакладзе Уладзімера Бруя. Раней два апавяданьні Чэстэртана, «Лятучыя зоркі» ды «Жалоба маркіза Марна», пераклалі адпаведна Антон Францішак Брыль ды Павал Донаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Чэстэртан на сайце «ПрайдзіСвет»
** Жалоба маркіза Марна. Апавяданне
** Лятучыя зоркі. Апавяданне

Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Катэгорыя:Брытанскія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Хрысьціянскія апалягетыкі
Умбэрта Эка

**Умбэ́рта Э́ка** (; 5 студзеня 1932 — 19 лютага 2016) — італьянскі вучоны-мэдыевіст, сэміётык, філёзаф ды пісьменьнік. Аўтар шэрагу раманаў, навуковых твораў па сэміётыцы, па культуры Сярэднявечча, і вялікае колькасьці эсэ на грамадзка-палітычныя тэмы. Атрымаў Эўрапейскую літаратурную прэмію ў 2001 годзе.

## Біяграфія
Нарадзіўся  5 студзеня 1932 году ў горадзе Алесандрыя, Італія. У 1980 годзе быў надрукаваны ягоны першы мастацкі твор — раман «Імя ружы», які адразу набыў сусьветную вядомасьць. З таго часу Эка напісаў ды выдаў яшчэ пяць раманаў.

Умбэрта Эка займаў пасаду прафэсара сэміётыкі ва ўнівэрсытэце гораду Балёньні. Ён актыўна ўдзельнічаў ў грамадзкім і палітычным жыцьці Італіі, зьвяртаў шмат увагі на праблему развіцьця Сусьветнага Сеціва, у якім бачыў сродак, каб зрабіць інфармацыю агульнадаступнай. З гэтае нагоды Ўмбэрта Эка зьяўляўся каардынатарам праекту «Мультымэдыйная аркада» — унікальнага інтэрнэт-цэнтру ў Балёньні.

## Бібліяграфія

### Навуковыя творы
* «Эвалюцыя сярэднявечнае эстэтыкі» (*Sviluppo dell’estetica medievale*, 1959)
* «Адсутная структура» (*La struttura assente*, 1968)
* «У пошуках дасканалай мовы ў эўрапейскай культуры» (*La ricerca della lingua perfetta nella cultura europea*, 1993)
* «Сказаць амаль тое самае. Вопыты перакладаньня» (*Dire quasi la stessa cosa. Esperienze di traduzione*, 2003)
* і шмат іншых.

### Мастацкія творы
* «Імя ружы» (*Il nome della rosa*, 1980)
* «Ківач Фуко» (*Il pendolo di Foucault*, 1988)
* «Востраў напярэдадні» (*L’isola del giorno prima*, 1994)
* «Баўдаліна» (*Baudolino*, 2000)
* «Таямнічы агеньчык каралевы Лааны» (*La misteriosa fiamma della regina Loana*, 2004)
* «Праскія могілкі» (2010)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Porta Ludovica» — сайт, прысьвечаны пісьменьніку

### Пераклады на беларускую мову
* «Як адрозьніць парнаграфічны фільм ад не парнаграфічнага», ARCHE, №1, 1998
*  «Паэтыка адкрытага твору», ARCHE, №1, 1999
* «Вяртаньне сярэднявечча», Фрагмэнты, №3-4, 2001

Катэгорыя:Італьянскія літаратары
Катэгорыя:Італьянскія філёзафы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Італіі
3 студзеня

## Падзеі
* 1906 — у Менску пачала выдавацца расейская нацыяналістычная газэта «Минское слово»

## Нараджэньні
* 1738 — Казімер Нарбут, асьветнік, філёзаф і настаўнік, сябра ордэна Піяраў
* 1779 — Францішак Дзеружынскі, беларускі й амэрыканскі рэлігійны дзеяч, адзін з пачынальнікаў адукацыйнае сыстэмы каталіцкага касьцёлу ў ЗША
* 1892 — Джон Рональд Руэл Толкін, брытанскі пісьменьнік і мовазнаўца
* 1905 — Уладзімер Хадыка, беларускі паэт
* 1906 — Аляксей Стаханаў, савецкі перадавік сацыялістычнай працы
* 1918 — Цімафей Кавалёў, савецкі грамадзянскі і вайсковы лётчык, маёр. Герой Савецкага Саюзу (1945)
* 1944 — Міхась Раманюк, беларускі этнограф
* 1946 — Тадэвуш Кандрусевіч, каталіцкі арцыбіскуп Мітрапаліт Менска-Магілёўскі
* 1954 — Уладзімер Канаплёў, дзяржаўны дзеяч Беларусі
* 1958 — Данчык (Багдан Андрусышын), беларускі сьпявак і журналіст
* 1956 — Мэл Гібсан, аўстралійскі актор
* 1969 — Міхаэль Шумахер, нямецкі аўтагоншчык «Формулы-1»
* 1989 — Зьміцер Кісель (малодшы), моладзевы грамадзкі дзеяч, журналіст
* 1995 — Кім Джысу, паўднёвакарэйская сьпявачка, удзельніца гурта Blackpink

## Сьмерці
* 1630 — Альжбета Соф’я Гагэнцолерн, дачка маркграфа і курфюрста Брандэнбургу Ёгана Георга Гагэнцолерна і Элізабэты фон Ангальт-Цэрбст
* 1855 — Антон Марціноўскі, беларускі выдавец і пісьменьнік
* 1923 — Яраслаў Гашак, чэскі пісьменьнік
* 1938 — Мікалай Багародзкі, беларускі гісторык і архівіст
* 1945 — Антоні Асяндоўскі, польскі пісьменьнік, журналіст, падарожнік, хімік, географ
* 1951 — Ёсіф Лянгбард, менскі архітэктар 20 стагодзьдзя
* 1994 — Фрэнк Бэлнэп Лонг, амэрыканскі пісьменьнік у жанрах жахаў, фэнтэзі, навуковае фантастыкі, паэзіі, гатычнага раману, коміксаў і нон-фікшн
* 2008 — Аляксандар Абдулаў, расейскі актор тэатру і кіно

## Сьвяты
* Буркіна-Фасо — Дзень Рэвалюцыі (з 1966 году)

## Вонкавыя спасылкі
1892

## Падзеі
* 10 траўня — адчынілася Менская конка

## Нараджэньні
* 3 студзеня — Джон Рональд Руэл Толкін, брытанскі пісьменьнік і мовазнаўца
* 20 студзеня — Рыгор Шырма, зьбіральнік і прапагандыст беларускай народнай песьні, народны артыст БССР
* 1 сакавіка — Акутагава Рунаскэ, клясык японскае літаратуры
* 28 красавіка — Альбін Дзяконскі, польскі паэт
* 30 верасьня — Зоська Верас, беларуская пісьменьніца, грамадзкая дзяячка
* 9 кастрычніка — Іва Андрыч, югаслаўскі пісьменьнік
* 18 сьнежня — Мікола Куліш, украінскі пісьменьнік, рэжысэр, драматург

## Сьмерці
* 3 сьнежня — Афанасі Фет, расейскі паэт
* 6 сьнежня — Эрнст фон Сымэнс, нямецкі вынаходнік і заснавальнік аднайменнай фірмы
7 кастрычніка

## Падзеі
* 1992 — Парлямэнт Азэрбайджану адхіліў ратыфікацыю статутных дакумэнтаў СНД
* 2023&nbsp;— «Рух ісламскага супраціву» і іншыя арабскія групоўкі ўварваліся ў Ізраіль

## Нараджэньні
* 1471 — Фрыдрых I, кароль Даніі
* 1765 — Міхал Клеафас Агінскі, дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай, дыплямат, кампазытар
* 1788 — Іван Насовіч, беларускі мовазнавец-лексыкограф, фальклярыст, этнограф
* 1885 — Нільс Бор, дацкі фізык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі
* 1912 — Юры Попка, беларускі нацыяналіст, выдавец, пісьменьнік
* 1932 — Іван Пташнікаў, беларускі пісьменьнік
* 1952 — Уладзімер Пуцін, расейскі прэзыдэнт

## Сьмерці
* 1849 — Эдгар Алан По, амэрыканскі паэт, празаік, эсэіст, вынаходнік дэтэктыўнай навэлі, заснавальнік жанру жахаў, крытык і адна зь вядучых постацяў амэрыканскага рамантызму
* 1895 — Войцех Каліноўскі, аптэкар, бурмістар Жэшува
* 1939 — Раман Скірмунт, беларускі і польскі грамадзка-палітычны дзеяч, буйны землеўладальнік
* 2006 — Ганна Паліткоўская, расейская журналістка

## Сьвяты
*
18 лістапада

## Падзеі
* 1495 — вялікі князь Аляксандар надаў Бельску (Падляшша) Магдэбурскае права
* 1626 — у Рыме Папа Урбан VIII асьвяціў Сабор Сьвятога Пятра 
* 1700 — пачалася бітва пад Алькенікамі, у якой войска Сапегаў пацярпела паразу ад «рэспубліканцаў» на чале зь Вішнявецкімі і Агінскімі
* 1870 — адкрыцьцё першай афіцыйнай лініі галубінай пошты паміж Турам і Парыжам
* 1918 — абвяшчэньне незалежнасьці Латвійскае Рэспублікі
* 1928 — студыя Ўолта Дыснэя выпусьціла «Steamboat Willie», першы сынхранізаваны гукавы анімацыйны фільм
* 1960 — закладзены Новачабаксарск дзеля пабудовы «Чабаксарскага хімічнага камбінату»
* 1968 — абвешчаныя заказьнікі «Ельня» і «Заазер’е»

## Нараджэньні
* 1786 — Карл фон Вэбэр, нямецкі кампазытар
* 1787 — Люі-Жак Дагер, францускі мастак і вынаходнік, адзін з заснавальнікаў фатаграфіі
* 1883 — Язэп Лёсік, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч і мовазнавец
* 1902 — Міхась Машара, беларускі паэт
* 1907 — Кампай Сэгунда, кубінскі сьпявак і кампазытар
* 1931:
** Анатоль Вярцінскі, беларускі паэт, грамадзкі і палітычны дзяяч
** Генадзь Мурамцаў, беларускі скульптар
* 1952 — Эдвард Зайкоўскі, беларускі археоляг
* 1963 — Пітэр Шмайхэль, дацкі футбаліст

## Сьмерці
* 1922 — Марсэль Пруст, францускі пісьменьнік
* 1962 — Нільс Бор, дацкі фізык, адзін з заснавальнікаў квантавай мэханікі
* 1979 — Гаўрыла Верасаў, беларускі шахматыст
* 2020 — Любоў Румянцава, беларуская акторка. Заслужаны артыст БССР

## Сьвяты
* Латвія — Дзень незалежнасьці
1962

## Падзеі
* 1 ліпеня - атрыманьне незалежнасьці Руандай і Бурундзі
* Утвораны першы Каледж міжнароднай супольнасьці — Атлянтычны

## Нараджэньні
* 22 лютага — Стыў Ірвін, аўстралійскі тэлевядучы
* 15 красавіка — Ігар Ганчаронак, беларускі фізык-распрацоўнік спосабаў кіраваньня лазэрным сьвятлом
* 9 траўня — Лешак Чарнецкі, польскі прадпрымальнік
* 3 ліпеня — Том Круз, амэрыканскі актор
* 28 ліпеня — Анатоль Казлоў, беларускі пісьменьнік
* 18 жніўня — Фёдар Крыванос, беларускі праваслаўны сьвятар, дасьледнік рэпрэсій бальшавікоў супраць духавенства
* 26 жніўня — Тацяна Сапач, беларуская паэтка
* 12 лістапада — Род Куратомі, шматразовы чэмпіён сьвету па каратэ, тэхнічны дырэктар International Karate Association

## Сьмерці
* 18 сакавіка — Сяргей Бабрук, савецкі вайсковец, Герой Савецкага Саюзу
* 6 ліпеня — Ўільям Фолкнэр, амэрыканскі пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
* 28 ліпеня — Ёзэф Рогачак, славацкі лютэранскі сьвятар, пісьменьнік, перакладнік Бібліі
* 18 лістапада — Нільс Бор, дацкі фізык, адзін з заснавальнікаў квантавай мэханікі
* 1 сьнежня — Мэнахем Орэн, польскі й ізраільскі шахматыст
Інклінгі

**І́нклінгі** (, *The Inkling Club*) — літаратурны клюб, першапачаткова заснаваны ў Оксфардзе ў 1931 годзе студэнтам Тэнджы Лінам. Сам Лін, скончыўшы каледж, пакінуў клюб. Празь некаторы час назва «Інклінгі» замацавалася за невялікаю суполкаю пісьменьнікаў, многія зь якіх выкладалі ў Оксфардзе.

Вядомасьць Інклінгі набылі дзякуючы таму, што доўгі час сябрамі клюбу былі пісьменьнікі Джон Толкін ды Клайв Льюіс. У 1939 годзе да іх далучыўся яшчэ адзін вядомы пісьменьнік — Чарлз Ўільямз. Акрамя таго, у клюб уваходзілі Оўэн Барфілд, Г’юга Дайсан ды іншыя. Трэба адзначыць, што ў клюбе ніколі не было фармальнага сьпісу ўдзельнікаў, і фактычна ён заставаўся проста колам сяброў, якія сыстэматычна зьбіраліся разам.

Інклінгі сустракаліся па аўторках у пабе «Арол ды дзіця», а па чацьвяргах ладзіліся літаратурныя чытаньні ў Льюіса, дзе сябры клюбу знаёмілі адзін другога з тым, над чым яны працавалі. У прыватнасьці, у клюбе чыталіся «Уладар пярсьцёнкаў» Толкіна ды «Хронікі Нарніі» Льюіса.

Фактычным лідэрам клюбу быў Льюіс, і пасьля ягонага пераезду ў 1954 годзе ў Кембрыдж клюб пачаў зьбірацца радзей, а пасьля сьмерці Льюіса цалкам спыніў сваё існаваньне.

Гісторыі клюбу і жыцьцю яго сяброў прысьвечаная кніга Гамфры Карпэнтэра «Інклінгі» (1979).
Антон Саванюк

**Антон Саванюк** (сапраўднае імя **Андрэй Саванюк**; 7 сакавіка 1921 — 6 лістапада 2005) — былы беларускі паліцыянт, які праз 55 гадоў быў асуджаны за ваенныя злачынствы ў Вялікабрытаніі, і такім чынам набыў вядомасьць.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў мястэчку Дамачава Берасьцейскай вобласьці Беларусі.

У 1941 годзе, калі прыйшлі немцы, уступіў у паліцыю. У чэрвені 1944 году ў складзе ўкраінскіх СС адправіўся служыць у Італію. У сьнежні таго ж году перайшоў да палякаў, што змагаліся супраць немцаў. У сярэдзіне 1945 пераехаў у Вялікабрытанію, дзе атрымаў прытулак. Працаваў у будаўнічым аддзеле шпіталя, а з 1961 — кантралёрам на Брытанскай чыгунцы.

Саванюк спакойна жыў на паўднёвым усходзе Лёндану, аднак прывярнуў увагу брытанскіх ўладаў, калі ў 1988 годзе КДБ СССР перадаў ім свае матэрыялы па антысавецкай дзейнасьці ў час другой сусьветнай вайны. Стаў адным з 376 падазроных пад Актам аб Ваенных злачынствах 1991 году. У 1997 годзе абвінавачаны ў забойстве жыдоў падчас службы ў паліцыі. У 1999 годзе суд прызнаў яго вінаватым у забойстве 18 беларускіх габрэяў, і Саванюк атрымаў два пажыцьцёвыя тэрміны.

Брытанская паліцыя паведаміла, што Антон Саванюк памёр у турме ў Норыджу 6 лістапада 2005 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкул у «Нашай Ніве»
* Артыкул на «Радыё Свабода»
* Вядомы беларускі паліцай памёр у брытанскай турме

Катэгорыя:Нарадзіліся 7 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1921 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берасьцейскім раёне
Катэгорыя:Беларускія ваенныя злачынцы
Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Памерлі 6 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 2005 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Норыджу
1400

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 25 кастрычніка — Джэфры Чосэр, брытанскі паэт, філёзаф і дыплямат
1936

## Падзеі
* 13 траўня — заснаваная «Беларуская чыгунка»
* 18 ліпеня — ваенны путч у Гішпаніі, які ператварыўся ў трохгадовую грамадзянскую вайну
* 29 лістапада — у Вільні выйшаў апошні 104 нумар газэты «Родны край», пасьля выданьне забаронена польскай пракуратурай

## Нараджэньні
* 18 студзеня — Васіль Сёмуха, беларускі перакладнік
* 28 студзеня — Ісмаіль Кадарэ, альбанскі паэт і пісьменьнік
* 13 сакавіка — Майкл Дэвіс, брытанскі каталіцкі навуковец і публіцыст
* 4 красавіка — Раман Тармола-Мірскі, беларускія паэт, сцэнарыст
* 11 красавіка — Івонка Сурвіла, старшыня Рады БНР
* 17 красавіка — Міхась Рудкоўскі, беларускі паэт і перакладнік
* 15 траўня — Барыс Сачанка, беларускі пісьменьнік, перакладнік і выдавец
* 21 траўня — Гюнтэр Блёбэль, амэрыканскі біёляг нямецка-сылескага паходжаньня, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі
* 23 чэрвеня — Рычард Бах, амэрыканскі пісьменьнік
* 1 ліпеня — Георгі Шанько, беларускі дзіцячы нэўроляг-навуковец
* 28 жніўня — Генадзь Бураўкін, беларускі паэт, журналіст і дыплямат, ляўрэат дзяржаўнай прэміі імя Янкі Купалы
* 15 кастрычніка — Мікола Гіль, беларускі пісьменьнік, брат Ніла Гілевіча
* 25 кастрычніка — Віктар Тураў, беларускі кінарэжысэр
* 16 лістапада — Антоніё Гадэс, гішпанскі танцор і харэограф
* 19 лістапада — Эрнэст Ялугін, беларускі пісьменьнік, журналіст
* 25 лістапада — Іван Крэнь, беларускі гісторык
* 13 сьнежня — Аляксандар Зубаў, беларускі мовазнавец

## Сьмерці
* 8 траўня — Освальд Шпэнглер, нямецкі філёзаф, гісторык і культуроляг
* 14 чэрвеня — Гільбэрт Кійт Чэстэртан, брытанскі пісьменьнік, журналіст ды літаратуразнаўца
* 22 сьнежня — Мікалай Астроўскі, савецкі пісьменьнік, аўтар раману «Як загартоўвалася сталь»
1874

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Люты — заснаваныя «Гомельскія чыгунчаныя майстэрні»
* 10 красавіка — Канстантын Пілінкевіч, праваслаўны сьвятар, протаярэй
* 29 траўня — Гільбэрт Кійт Чэстэртан, брытанскі пісьменьнік, журналіст і літаратуразнаўца
* 27 ліпеня — Барыс Жуковіч, расейскі архівіст, гісторык-археоляг
* 10 жніўня — Антанас Сьмятона, летувіскі дзяржаўны дзяяч, прэзыдэнт Летувы
* 28 жніўня — Аляксандар Уласаў, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч, публіцыст, палітык
* 21 лістапада — Уінстан Чэрчыль, брытанскі палітычны дзяяч

## Сьмерці
*
1557

## Падзеі
* 1 красавіка — кароль Жыгімонт II Аўгуст падпісаў «Уставу на валокі», паводле якой пачалося правядзеньне зямельнай рэформы ў Вялікім Княстве Літоўскім
* Партугальцамі заснаванае першае пасяленьне ў Макао

## Нараджэньні
* 1 студзеня — Іштван Бачкаі, кіраўнік антыгабсбургскага паўстаньня ў Верхняй Вугоршчыне (сучасная Славаччына), князь Трансыльваніі
* 4 красавіка — Леў Сапега, палітычны, грамадзкі і ваенны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* 20 сьнежня — Адам Храптовіч, падкаморы наваградзкі

## Сьмерці
* 2 студзеня — Панторма, італьянскі жывапісец, адзін з родапачынальнікаў маньерызму
* 9 красавіка — Мікаэль Агрыкала, біскуп, фінскі дзяяч Рэфармацыі ў Швэцыі, асьветнік і перакладчык Бібліі на фінскую мову
* 1 верасьня — Жак Карт’е, францускі мараплавец брэтонскага паходжаньня, які зрабіў пачатак францускай калянізацыі Паўночнай Амэрыкі
* 19 лістапада — Бона Сфорца, каралева польская і вялікая княгіня літоўская, другая жонка Жыгімонта I Старога
* 13 сьнежня - Нікалё Тартальля, італьянскі матэматык
1494

## Падзеі
* 7 чэрвеня заключаная Тардэсільляская дамова

## Нараджэньні
* 2 лютага — Бона Сфорца, каралева польская і вялікая княгіня літоўская, другая жонка Жыгімонта I Старога

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
20 лістапада

## Падзеі
* 1648 — каралём Польшчы і вялікім князем ВКЛ абраны Ян Казімір
* 1873 — Буда і Пэшт злучыліся ў Будапэшт
* 1917 — пачатак бітвы пры Камбрэ, калі ўпершыню ў гісторыі войнаў, у масавай колькасьці ўжываліся танкі
* 1930 — спроба самагубства Янкі Купалы
* 1945 — распачаўся судовы працэс у Нюрнбэргу над 24 ваеннымі кіраўнікамі нацысцкай Нямеччыны
* 1979 — першае пасьпяховае пераліваньне штучнае крыві
* 1985 — выйшла апэрацыйная сыстэма «Майкрасофт» Windows 1.0
* 1995 — у Воршы паставілі помнік Уладзімеру Караткевічу
* 1998 — запуск першага модулю Міжнароднае касьмічнае станцыі (МКС)

## Нараджэньні
* 1602 — Ота фон Герыке, нямецкі вынаходнік
* 1889 — Эдвін Хабл, амэрыканскі астраном
* 1899 — Міхась Клімковіч, беларускі пісьменьнік, аўтар гімну БССР
* 1948 — Яўгенія Янішчыц, беларуская паэтка

## Сьмерці
* 1621 — Крыштап Мікалай Радзівіл «Пярун»
* 1910 — Леў Талстой, расейскі пісьменьнік
* 1950 — Леў Клейнбарт, расейскі і беларускі публіцыст, крытык, журналіст, літаратар
* 1975 — Франсіска Франка, гішпанскі дыктатар
* 2006 — Робэрт Олтман, амэрыканскі кінарэжысэр

## Сьвяты
*
1910

## Падзеі
* 12 лютага — першая пастаноўка тэатральнай трупы Ігната Буйніцкага
* 31 траўня — утварыўся Паўднёва-Афрыканскі Зьвяз, які складаўся з брытанскіх калёніяў — Капская калёнія, Натал, калёнія Аранжавае ракі ды Трансвааль
* 1 чэрвеня — у Гомелі заснаваная першая беларуская футбольная каманда ПГФКhttp://www.football.by/news/25419.html
* 21 лістапада — у Менску адбылося ўрачыстае асьвячэньне касьцёла сьвятых Сымона і Алены (Чырвонага касьцёла)

## Нараджэньні
* 7 студзеня — Канстанцін Заслонаў, стваральнік савецкага падпольля ў Воршы падчас Нямецка-савецкай вайны
* 19 лютага — Палікарп Манькоў, беларускі грамадзкі дзеяч на эміграцыі
* 24 лютага — Васіль Сыдар-Шэлест, украінскі вайсковы дзяяч, адзін з кіраўнікоў Паўстанцкай арміі Ўкраіны
* 17 сакавіка — Хведар Ільяшэвіч, беларускі пісьменьнік
* 6 красавіка — Барыс Кіт, навуковец, адзін з найбольш актыўных дзеячоў беларускай эміграцыі
* 26 красавіка — Марыя Крысьціна Зьдзяхоўская, польская грамадзкая дзяячка
* 21 чэрвеня — Аляксандар Твардоўскі, расейскі паэт
* 9 жніўня — Ларыса Геніюш, беларуская паэтка
* 26 жніўня — Маці Тэрэза, гуманітарная дзяячка
* 26 верасьня — Уладзімер Агіевіч, беларускі літаратурны крытык
* 11 лістапада — Антон Каржанеўскі, беларускі мастак
* 21 лістапада — Міхаіл Суднік, беларускі мовазнаўца
* 23 лістапада — Зьмітрок Астапенка, беларускі паэт і празаік

* Павал Пракапеня, беларускі, польскі і расейскі опэрны сьпявак

## Сьмерці
* 7 красавіка — Фэлікс Зянковіч, удзельнік паўстаньня 1863—64 рокаў, прыродазнаўца, мэмуарыст
* 20 красавіка — Сяргей Палуян, беларускі літаратуразнаўца
* 21 красавіка — Марк Твэн, амэрыканскі пісьменьнік
* 18 траўня — Эліза Ажэшка, польска-беларуская пісьменьніца
* 20 лістапада — Леў Талстой, расейскі пісьменьнік
1828

## Падзеі
* 27 жніўня — Бразылія і Аргентына прызналі незалежнасьць Уругваю
* 18 кастрычніка — заснавалі вытворчасьць харвацкай мінэралкі «Ямніца»
* 3 сьнежня — прэзыдэнцкія выбары ў ЗША. Перамог Эндру Джэксан

## Нараджэньні
* 8 лютага — Жуль Вэрн, францускі пісьменьнік-фантаст
* 20 сакавіка — Генрык Ібсэн, нарвэскі драматург
* 24 ліпеня — Мікалай Чарнышэўскі, расейскі літаратурны крытык і публіцыст
* 9 верасьня — Леў Талстой, расейскі пісьменьнік
* 17 лістапада — Эмэрык Чапскі, беларускі калекцыянэр і нумізмат

## Сьмерці
* 16 красавіка — Франсыска Гоя, гішпанскі мастак
* 19 лістапада — Франц Шубэрт, аўстрыйскі кампазытар
29 траўня

## Падзеі
* 1453 — адбылося падзеньне Канстантынопалю, горад быў захоплены войскамі Асманскай імпэрыі, што засьведчыла канчатковы развал Усходняй Рымскай імпэрыі
* 1792 — завяршыўся Чатырохгадовы Сойм
* 1913 — у парыскім тэатры Елісейскіх Палёў адбылася скандальная прэм’ера балету «Вясна сьвятая»
* 1920 — бальшавікі расстралялі Фабіяна Шантыра, беларускага літаратара і дзяржаўнага дзеяча
* 1942 — амэрыканскі сьпявак Бінг Кросьбі запісаў сынгл-бэстсэлер White Christmas
* 1953 — першае ўзыходжаньне на Эвэрэст шэрпа Тэнцынга Норгэя і навазэляндца Эдмунда Гілары
* 1990 — Барыса Ельцына абралі Старшынём Вярхоўнага Савету РСФСР
* 1992 — у Беларусі паралельна з савецкім рублём уведзеныя ў абарот разьліковыя білеты Нацыянальнага банку Беларусі

## Нараджэньні
* 1860 — Ісак Альбэніс, гішпанскі кампазытар
* 1874 — Гільбэрт Кійт Чэстэртан, брытанскі пісьменьнік, журналіст ды літаратуразнаўца
* 1880 — Освальд Шпэнглер, нямецкі філёзаф, гісторык і культуроляг
* 1892 — Альфансіна Сторні, арґентынская паэтка
* 1917 — Джон Фіцджэралд Кенэдзі, 35-ы прэзыдэнт ЗША
* 1933 — Мікола Гайдук, беларускі пісьменьнік
* 1945 — Аляксей Кароль, беларускі журналіст, рэдактар газэты «Новы час»
* 1953 — Аляксандар Абдулаў, савецкі і расейскі актор тэатра і кіно, заслужаны артыст РСФСР, народны артыст Расеі
* 1977 — Сьвятлана Зелянкоўская, беларуская акторка
* 1981 — Андрэй Аршавін, расейскі футбаліст, заслужаны майстар спорту Расеі
* 1982 — Ана Бэатрыс Барас, бразыльская супэрмадэль, найболей вядомая як адзін з анёлаў Victoria's Secret

## Сьмерці
* 1259 — Крыстафэр I, кароль Даніі
* 1565 — Мікалай Радзівіл «Чорны», дзяржаўны дзяяч Вялікага княства Літоўскага
* 1861 — Іяхім Лялевель, польскі гісторык, нумізмат, гэральдык, палітычны дзяяч, прафэсар Віленскага і Варшаўскага ўнівэрсытэтаў
* 1868 — Аляксандар Здановіч, беларускі і польскі гісторык, мовазнаўца, пэдагог
* 1875 — Мацей Казімер Валанчэўскі рэлігійны дзяяч, летувіскі пісьменьнік, гісторык, этнограф, асьветнік
* 1958 — Хуан Рамон Хімэнэс, гішпанскі пісьменьнік
* 1986 — Алена Аладава, заслужаная дзяячка мастацтваў БССР, мастацтвазнаўца, дырэктарка Дзяржаўнага мастацкага музэю БССР, заслужаная дзяячка культуры Польшчы
* 2008 — Валянцін Рабцэвіч, беларускі гісторык-нумізмат
* 2011 — Сяргей Багапш, абхаскі палітык, Прэзыдэнт Абхазіі

## Сьвяты
* Аргентына — дзень арміі
1879

## Падзеі
* 20 ліпеня — Адольф Нордэншэльд праплыў Паўночны марскі шлях

## Нараджэньні
* 19 студзеня — Барыс Савінкаў, расейскі эсэр і лідэр антыбальшавіцкага змаганьня
* 24 лютага — Юзэф Тэадор Акінчыц, францускі хірург польскага паходжаньня
* 14 сакавіка — Альбэрт Айнштайн, фізык-тэарэтык, стваральнік тэорыі адноснасьці
* 4 траўня — Леанід Мандэльштам, савецкі фізык, акадэмік АН СССР
* 3 ліпеня — Альфрэд Каржыбскі, польскі лінгвіст
* 16 ліпеня — Васіль Рагуля, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч

* Машэ Салавейчык, рабін, адзін зь першых выкладчыкаў артадаксальнага юдаізму ў ЗША

## Сьмерці
* 5 лістапада — Джэймс Максвэл, брытанскі фізык
1955

## Падзеі
* 1 красавіка — адчынены Бойніцкі заапарк
* 30 жніўня — заснаваны «Менскі камвольны камбінат»
* 29 кастрычніка — у Нью-Ёрку заснаваны Камітэт незалежнай Беларусі
* 27 ліпеня — канец акупацыі заходнімі хаўрусьнікамі Аўстрыі, што цягнулася з канцу Другой Сусьветнай Вайны
* 11 сьнежня — у Лёндане адкрыты помнік на магіле ўдзельніка Слуцкага паўстаньня Лявона Рыдлеўскага

## Нараджэньні
* 1 студзеня — Сяргей Гімаеў, савецкі хакеіст, трэнэр
* 27 студзеня — Аляксандар Саковіч — беларускі пратэстанцкі дзяяч, пастар поўнаэвангельскай царквы «Слова веры»
* 2 лютага — Лешак Энгелькінг, польскі паэт, празаік, эсэіст, гісторык літаратуры, літаратурны крытык, перакладчык
* 15 сакавіка — Ды Снайдэр, амэрыканскі сьпявак
* 13 красавіка — Ірына Хакамада, расейскі палітык
* 24 траўня — Тамара Голубева, мастак, дызайнэр
* 16 чэрвеня — Анатоль Чубайс, расейскі палітык
* 12 кастрычніка — Антэ Гатовіна, харвацкі генэрал
* 25 кастрычніка — Яўген Анішчанка, беларускі гісторык
* 28 кастрычніка — Біл Гэйтс, заснавальнік кампутарнай кампаніі «Майкрасофт»
* 11 лістапада — Галіна Тычка, беларуская літаратуразнаўца
* 15 лістапада — Сяргей Войчанка, беларускі мастак і дызайнэр
* 1 сьнежня — Уладзімер Ванцэвіч, беларускі навукоўца ў галіне машынабудаваньня, сябра Нью-ёрскай акадэміі навук
* 7 сьнежня — Віктар Вараб'ёў, беларускі вясьляр, заслужаны майстар спорту
* 16 сьнежня — Вячаслаў Корань, беларускі музыка, лідэр гурта ULIS
* 23 сьнежня — Юрый Варонежцаў, беларускі навуковец-фізык, палітык і грамадзкі дзеяч

## Сьмерці
* 18 красавіка — Альбэрт Айнштайн, фізык-тэарэтык, стваральнік тэорыі адноснасьці
* 16 чэрвеня — Васіль Рагуля, беларускі грамадзка-палітычны дзяяч
18 красавіка

## Падзеі
* 1518 — Бона Сфорца каранаваная як каралева польская
* 1563 — Іван Фёдараў і Пётра Мсьціславец пачалі друкаваць у Маскве першую кнігу «Апостал»
* 1694 — у Віленскай катэдры біскуп Канстантын Казімер Бжастоўскі пракляў гетмана Казімера Яна Сапегу
* 1870 — I Ватыканскі сабор прыняў дагмат пра бязгрэшнасьць Папы Рымскага
* 1881 — у Паўднёвым Кенсынгтане (Лёндан) адкрыўся найбуйнейшы на той час музэй прыродніцтва
* 1902 — у Даніі ўпершыню выкарысталі дактыляскапію дзеля вызначэньня злачынца
* 1906 — у Сан-Францыска адбыўся землятрус, адзін з найбольш разбуральных у гісторыі ЗША
* 1909 — Папа Рымскі Піюс X кананізаваў Жанну д’Арк
* 1922 — улучэньне Сярэдняе Літвы ў склад міжваеннае Польскае Рэспублікі
* 1928 — Максім Горкі ў газэце «Правда» назваў джаз «музыкай тоўстых»
* 1952 — за адну ноч сталінскія ўлады вывезьлі з Заходняе Беларусі 1683 радзіны, якіх абвінавацілі ў «варожай дзейнасьці супраць калгасаў»
* 1990 — заснаваньне Гарадзенскае абласное краязнаўчае асацыяцыі
* 1991 — заснаваная «Заграбская біржа»

## Нараджэньні
* 1814 — Яўстах Тышкевіч, беларускі археоляг
* 1903 — Платон Галавач, беларускі пісьменьнік, празаік
* 1932 — Фэрнанда Батэра, калюмбійскі мастак і скульптар
* 1955 — Майк Навуменка, расейскі рок-музыкант
* 1969 — Уладзімер Цыплакоў, беларускі выбітны хакеіст
* 1972 — Фудзіка Кана, японская порнаакторка
* 1976 — Уладзімер Пугач, беларускі музыка, сьпявак, фронтмэн групы «J Морс»
* 1989 — Аляксандар Гутар, беларускі футбаліст, гуляе брамнікам за беларускі «ФК БАТЭ»

## Сьмерці
* 1850 — Ганна Цюндзявіцкая, шляхцянка, аўтарка папулярных гаспадарчых дапаможнікаў
* 1955 — Альбэрт Айнштайн, фізык-тэарэтык, стваральнік тэорыі адноснасьці
* 1965 — Зьміцер Палітыка, беларускі пэдагог
* 1981 — Баляслаў Слосканс, беларускі і латыскі каталіцкі біскуп
* 1988 — Аляксей Мітрафанаў, беларускі і расейскі археоляг
* 1989 — Іван Сацункевіч, беларускі дзяржаўны дзеяч, эканаміст, дырэктар БДІНГ у 1935—1936, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў падпольля й партызанскага руху на Меншчыне ў Вялікую Айчынную вайну
* 2002 — Тур Хэердал — нарвэскі падарожнік ды навуковец.

## Сьвяты
* Міжнародны дзень помнікаў і мясьцінаў
Глаголіца

**Глаголіца** — найстарэйшы вядомы славянскі альфабэт. Ён быў створаны Кірылам недзе ў 862—863 годзе дзеля таго, каб перакласьці Біблію на (царкоўную) стараславянскую мову.

Назва альфабэту паходзіць ад стараславянскага слова «глаголъ», што азначае «слова» (і ёсьць назвай літары Г). Мовазнаўцы лічаць, што назва «глаголіца» ўзьнікла ў Харватыі на стагодзьдзе пазьней, а спачатку глаголіцу называлі «кірыліцай», у гонар стваральніка азбукі. Графіка глаголіцы праўдападобна базуецца на грэцкім альфабэце і старых славянскіх рунах.

У Unicode існуе падтрымка глаголіцы, але толькі нешматлікія шрыфты маюць адпаведныя сымбалі.

Вось назвы літараў глаголіцы (нумарацыю гл. на малюнку). У дужках пасьля назвы літары — сучасны кірылічны адпаведнік.

1. азъ (А)
2. буки (Б)
3. веди (В)
4. глаголъ (Г)
5. добро (Д)
6. есть (Е)
7. живёте (Ж)
8. зело (ДЗ, македонскае S)
9. земля (З)
10. и (И)
11. иже (беларускае/украінскае І)
12. дервь (дзь, сэрбскае Ð)
13. како (К)
14. люди (Л)
15. мыслете (М)
16. нашъ (Н)
17. онъ (О)
18. покой (П)
19. рцы (Р)
20. слово (С)
21. твёрдо (Т)
22. ук (У)
23. фертъ (Ф)
24. ха (Х)
25. омега (О)
26. цы (Ц)
27. червь (Ч) 
28. ша (Ш)
29. шта (Щ, ШЧ)
30. оэ, кароткі еры (Ъ)
31. ы, еры (Ы)
32. ерь (Ь)
33. ять (Я, Е; выдаленая з баўгарскай у 1945 годзе)
34. ё (--)
35. ю (Ю)
36. юсъ вялікі (састарэлая)
37. юсъ малы (састарэлая)
38. юсъ вялікі зь ётацыяй (састарэлая)
39. юсъ малы зь ётацыяй (састарэлая)
40. фіта (выдаленая з расейскай у 1917 годзе)
41. іжыца (выдаленая з расейскай у 1917 годзе)

Катэгорыя:Глаголіца
Катэгорыя:Царкоўнаславянская мова
Катэгорыя:Стараславянская мова
Катэгорыя:Сярэднявечная пісьменнасьць
Катэгорыя:Славянская культура
Катэгорыя:Вялікая Маравія
Катэгорыя:Колішнія сыстэмы пісьма
Катэгорыя:Гісторыя культуры Харватыі
Катэгорыя:Гісторыя Далмацыі
Катэгорыя:Гісторыя Македоніі
Катэгорыя:Сярэднявечная Баўгарыя
На дадзены момант адаптацыяй глаголіцы для ўкраінскай мовы займаюцца некалькі інтэрнэт-супольнасьцяў. Адной зь іх зьяўляецца тэлеграм-супольнасьць «Глагалічная Рэдакцыя», кіраўнікамі якой зьяўляюцца два энтузіясты: Максі Каваленка і Дзяніс Глушыч. Яна існуе з 2023 году і зьявілася ў выніку аддзяленьня ад праекту «Галаголіца», які вёў сваю дзейнасьць з 2019 па 2024 гады.
1945

## Падзеі
* 1 студзеня — Эдуард фон Штайгер становіцца прэзыдэнтам Швайцарскай канфэдэрацыі
* 25 студзеня — заснаваная група арміяў «Курляндыя»
* 2 лютага — пачаў дзейнасьць Польскі народны банк
* 22 сакавіка — падпісанае пагадненьне аб утварэньні Арабскай лігі
* Сакавік — запусьцілі «Стэрлітамацкі содавы завод»
* 27 красавіка — канфэрэнцыя ў Сан-Францыска, заснаваньне ААН
* 8 траўня — канец Другой сусьветнай вайны ў Эўропе, безумоўная капітуляцыя Нямеччыны
* Чэрвень — у БССР пад назвай «Бярозка» адноўлена выданьне часопісу для дзяцей (з кастрычніка 1929 па красавік 1941 выдаваўся пад назвай «Іскры Ільліча»)
* 6 жніўня — першы ў гісторыі выпадак ужываньня атамнай зброі — бамбардыроўка гораду Хірасіма (Японія)
* 2 верасьня — канец Другой сусьветнай вайны ў Азіі, падпісаньне безумоўнай капітуляцыі Японіі
* 20 сьнежня — выйшаў першы нумар «Настаўніцкай газэты»
* 27 сьнежня — заснаваньне Міжнароднага валютнага фонду

## Нараджэньні
* 6 лютага — Боб Марлі, ямайскі музыкант і кампазытар
* 28 сакавіка — Радрыга Роа Дутэртэ, філіпінскі палітычны дзяяч
* 14 красавіка — Рычы Блэкмар, ангельскі гітарыст, удзельнік гуртоў Deep Purple, Rainbow
* 5 траўня — Казімер Велікаселец, беларускі каталіцкі сьвятар
* 11 лістапада — Даніель Артэга, нікарагуанскі палітык
* 15 лістапада — Ані-Фрыд Люнгстад, швэдзкая сьпявачка, салістка гурта ABBA

## Сьмерці
* 6 студзеня — Уладзімер Вярнадзкі, расейскі й савецкі геахімік, заснавальнік біягеахіміі
* 16 сакавіка — Марыс Альбвакс, францускі філёзаф і сацыёляг, стваральнік канцэпцыі калектыўнай памяці
* 22 красавіка — Аляксандар Вашкевіч, савецкі генэрал, Герой Савецкага Саюзу
Forbes

**Forbes** — амэрыканскі часопіс, які заснаваў у 1917 годзе Бэрці Чарлз Форбс (*Bertie Charles Forbes*). Сям’я Форбсаў зьяўляецца выдаўцом часопіса ўжо цягам больш як 80 гадоў.

Па-за межамі бізнэс-колаў часопіс вядомы перадусім сваімі сьпісамі:

* *Forbes 400* — сьпіс 400 самых заможных людзей ЗША;
* Сьпіс самых багатых людзей сьвету;
* *Forbes 500* — сьпіс найбуйнейшых кампаніяў сьвету (паводле даходу);
* Сьпіс найбуйнейшых кампаніяў сьвету — у адрозьненьне ад Forbes 500 улічвае не адно толькі даход, але рынкавую капіталізацыю, даход, прыбытак, і актывы.

Штаб-кватэра рэдакцыі месьціцца на 5-й авэню ў Нью-Ёрку.

Галоўны рэдактар часопісу з 1990 году — мільярдэр Стыў Форбс, унук заснавальніка Бэрці Чарлза Форбса.

У красавіку 2004 году журналіст Пол Хлебнікаў заснаваў расейскую рэдакцыю журналу, а 9 ліпеня таго ж году ён быў забіты.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* Стыў Форбс на Радыё Свабода (05.02.2005)

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1917 годзе
Катэгорыя:Часопісы ЗША
Катэгорыя:Часопісы на ангельскай мове
Катэгорыя:Часопісы на расейскай мове
Катэгорыя:Часопісы на польскай мове
Катэгорыя:Часопісы на карэйскай мове
Катэгорыя:Часопісы на партугальскай мове
Катэгорыя:Часопісы на японскай мове
Катэгорыя:Часопісы на кітайскай мове
21 лістапада

## Падзеі
* 1368 — Тросьненская бітва паміж войскам ВКЛ на чале зь вялікім князем Альгердам і старажавым атрадам Маскоўскага княства
* 1905 — у часопісе «Annalen der Physik» апублікаваны артыкул Альбэрта Айнштайна *«Як інэртнасьць цела залежыць ад унутранай энэргіі?»*. Гэтая праца абгрунтоўвае эквівалентнасьць масы і энэргіі
* 1910 — у Менску адбываецца ўрачыстае асьвячэньне касьцёла сьвятых Сымона і Алены (Чырвонага касьцёла)
* 1920 — разгортваецца Слуцкі збройны чын. У гэты дзень Рада Случчыны выдае дэклярацыю, у якой заклікае сялянства «на барацьбу за незалежную Беларусь у яе этнаграфічных межах»
* 1926 — створаны другі Беларускі дзяржаўны тэатар (БДТ-2) — цяпер Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатар імя Якуба Коласа
* 1990 — падпісаная Парыская хартыя для новай Эўропы
* 2004 — Парыскі клюб ухваліў прапанову сьпісаць 80% замежнай запазычанасьці Іраку (каля 100 млрд даляраў ЗША)

## Нараджэньні
* 1694 — Вальтэр, францускі філёзаф
* 1768 — Фрыдрых Шлеермахер, нямецкі тэоляг і філёзаф
* 1903 — Георгій Сідаровіч, савецкі вайсковы дзяяч, генэрал-палкоўнік танкавых войскаў
* 1910 — Міхаіл Суднік, беларускі мовазнаўца
* 1921 — Янка Юхнавец, беларускі паэт, пісьменьнік, драматург, мастак, скульптар
* 1936 — Марыя Захарэвіч, беларуская акторка тэатру і кіно
* 1950 — Альвара Набоа, эквадорскі прадпрыймальнік, палітык правае кансэрватыўнае нэа-лібэральнае плыні
* 1957 — Мірон Хадакоўскі, гайнаўскі архіяпіскап, брыгадны генэрал і праваслаўны ардынары польскага войска
* 1965 — Björk (Б’ёрк Ґудмундсдоттыр), ісьляндзкая сьпявачка
* 1989 — Фабіян Дэльф, ангельскі футбаліст

## Сьмерці
* 1555 — Георг Агрыкола, нямецкі навукоўца
* 1790 — Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку», ваявода віленскі, стараста львоўскі, мечнік вялікалітоўскі, X ардынат на Нясьвіжы, VIII ардынат на Алыцы
* 1830 — Ян Сьнядэцкі, беларускі астраном, матэматык, філёзаф
* 1839 — Матэвуш Ліпскі, грэка-, а пасьля рыма-каталіцкі дзяяч, біскуп
* 1970 — Чандрасэкара Вэнката Раман, індыйскі фізык, ляўрэат Нобэлеўскае прэміі 1930 году ў галіне фізыкі
* 1995 — Яфрэм Пружанскі, украінскі савецкі рэжысэр, мультыплікатар
* 2021 — Марыэта Чудакова, расейская літаратуразнаўца, гісторык літаратуры, тэкстоляг

## Сьвяты
* Сусьветны Дзень тэлевізіі
* У Беларусі традыцыйна ўшаноўваецца Міхал. Народная прыкмета кажа, што калі гэты дзень сьнежны, дык сьнежным будзе і Вялікдзень. У старых прымаўках працягваецца канстатацыя таго, што палявыя работы даўно скончаныя: «Прыйшоў Міхал — усіх з поля пасьпіхаў».
22 лістапада

## Падзеі
* 1220 — Фрыдрых II каранаваны ў Рыме папам Ганорыюсам III на пасаду кайзэра
* 1914 — на Заходнім фронце скончылася Фляндрская бітва
* 1918 — Юзэф Пілсудзкі абвешчаны «часовым начальнікам» Польшчы
* 1942 — Другая сусьветная вайна: Сталінградзкая бітва — генэрал Паўлюс паведамляе Адольфу Гітлеру ў тэлеграме пра акружэньне 6-й нямецкай арміі
* 1943 — Лібан атрымлівае незалежнасьць ад Францыі
* 1963 — у Даласе (Тэхас, ЗША) забіты Джон Фіцджэралд Кенэдзі
* 2004 — пачатак Аранжавай рэвалюцыі ва Ўкраіне
* 2005 — Ангела Мэркель стае першай жанчынай-канцлерам Нямеччыны

## Нараджэньні
* 1710 — Вільгельм Бах, нямецкі кампазытар, арганіст
* 1722 — Рыгор Скаварада, украінскі мысьляр, асьветнік, паэт
* 1801 — Уладзімер Даль, расейскі лексыкограф
* 1869 — Андрэ Жыд, францускі пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі
* 1889 — Люцыян Хвецька, сьвятар, дзяяч беларускага хрысьціянскага руху
* 1890 — Шарль дэ Голь, генэрал, прэзыдэнт Францыі
* 1895 — Казімер Пацэвіч, польскі мастак, афіцэр
* 1940 — Тэры Гіліям, амэрыканска-брытанскі кінарэжысэр
* 1940 — Франк Дзюваль, нямецкі кампазытар, дырыгент, сьпявак
* 1954 — Сьвятлана Марозава, беларускі гісторык, доктар гістарычных навук (2002)
** Галіна Лагунова, дзяржаўная дзяячка Беларусі
* 1957 — Барыс Бэкер, нямецкі тэнісыст
* 1980 — Яраслаў Рыбакоў, расейскі легкаатлет, бронзавы прызэр Летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году
* 1984 — Скарлет Ёхансан, амэрыканская акторка кіно
* 1986 — Вольга Хіжынкава, пераможца конкурсу прыгажосьці Міс Беларусь-2008

## Сьмерці
* 1817 — Станіслаў Нямцэвіч, пасол другой кадэнцыі Чатырохгадовага Сойма, гарадзенскі губэрнатар
* 1916 — Джэк Лёндан, амэрыканскі пісьменьнік
* 1936 — Мацьвей Любаўскі, расейскі гісторык, акадэмік АН СССР (1929), доктар гістарычных навук (1901), прафэсар (1901)
* 1937/1938 — Фларыян Ждановіч, адзін з заснавальнікаў прафэсійнага тэатру, актор, рэжысэр і грамадзкі дзеяч
* 1944 — Кузьма Чорны, беларускі пісьменьнік
* 1963 — Джон Фіцджэралд Кенэдзі, 35-ы прэзыдэнт ЗША
* 1963 — Клайв Стэйплз Льюіс, брытанскі пісьменьнік
* 1963 — Олдас Гаксьлі, брытанскі пісьменьнік
* 1986 — Мікалай Улашчык, беларускі гісторык і археограф
* 1993 — Энтані Бэрджэс, ангельскі пісьменьнік

## Сьвяты
* У Беларусі традыцыйна ўшаноўваецца Матруна. Казалі, калі на Матруну шэрань на дрэвах — будуць маразы, калі туман — чакай адлігі
* Хвёдар Студзянец (хрысьц. Фёдар Студзіт): Хвёдаравы вятры галоднымі ваўкамі скуголяць
1963

## Падзеі
* 14 студзеня — заснаваньне «Магілёўэнэрга»
* 22 студзеня — падпісаная Елісейская дамова між Нямеччынай і Францыяй
* У горадзе Мбабанэ (Свазілэнд) утвораны каледж, які ў 1981 годзе атрымаў статус каледжу міжнароднай супольнасьці
* 5 лістапада — заснаваны Інстытут фізыкі цьвёрдага цела і паўправаднікоў
* 20 сьнежня — заснаваны «Баранавіцкі баваўняны камбінат»
* 23 сьнежня — заснаваны «Жабінкаўскі цукровы завод»

## Нараджэньні
* 6 лютага — Валеры Гапееў, беларускі пісьменьнік
* 1 чэрвеня — Ігар Жалязоўскі, выбітны беларускі канькабежац
* 13 чэрвеня — Фэлікс Чысэкэдзі, прэзыдэнт Дэмакратычнай Рэспублікі Конга
* 23 чэрвеня — Лю Цысінь, кітайскі пісьменьнік-фантаст
* 26 чэрвеня — Міхаіл Хадаркоўскі, расейскі прадпрымальнік

## Сьмерці
* 3 чэрвеня — Ян XXIII, рымскі папа
* 20 чэрвеня — Пётра Сыч, беларускі пісьменьнік, журналіст «Радыё Свабода»
* 22 лістапада — Джон Фіцджэралд Кенэдзі, 35-ы прэзыдэнт ЗША
* 22 лістапада — Клайв Стэйплз Льюіс, брытанскі пісьменьнік
* 22 лістапада — Олдас Гаксьлі, брытанскі пісьменьнік
Беларускі калегіюм

**Белару́скі кале́гіюм** — навучальныя ўстанова, заснаваная ў лістападзе 1997 году з ініцыятывы шэрагу няўрадавых беларускіх арганізацыяў і прыватных асобаў і, як адукацыйны праект, рэалізуецца з 1 кастрычніка 1998 году. Праводзіць навучаньне на трох аддзяленьнях: найноўшая гісторыя, філязофія/літаратура, журналістыка. Працягласьць навучаньня — 3 гады. Існуюць 2 асноўныя формы навучаньня: студэнт і вольны слухач.

У межах БК рэалізавана некалькі праектаў:
* выданьне газэты «Анціпод»;
* выданьне часопісаў «Паміж», «Historica», «Terra Historica».

Заняткі праводзяцца ў Бібліятэцы імя Янкі Купалы па адрасе Менск, вул. Веры Харужай, д. 16. Навучаньне ажыцьцяўляецца ў супрацы з Польскім інстытутам у Менску, выкладнікамі Варшаўскага і Львоўскага ўнівэрсытэтаў. Кірункі навучаньня па спэцыялізацыях ажыцьцяўляюць Цэнтар эўрапейскага супрацоўніцтва «Эўрафорум» (філязофія/літаратура), Беларускі гуманітарны фонд «Наша Ніва» і Інстытут Цэнтральна-ўсходняй Эўропы (найноўшая гісторыя), Беларуская асацыяцыя журналістаў (журналістыка).

## Былыя выкладнікі
* Аляксандар Грыцанаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старая бачына
* Фэйсбук
* УКантакце
* Сэрыя «Бібліятэка „Беларускі калегіюм“»

Катэгорыя:Адукацыя Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1997 годзе
1876

## Падзеі
* Заснаваная «Фондавая біржа Атэнаў»

## Нараджэньні
* ? — Антон Шабуня, беларускі палітычны дзеяч
* 12 студзеня — Джэк Лёндан, амэрыканскі пісьменьнік
* 13 сакавіка — Станіслаў Гайдукевіч, беларускі архітэктар
* 23 лістапада — Мануэль дэ Фальля, гішпанскі кампазітар

## Сьмерці
* 1 чэрвеня — Хрыста Боцеў, баўгарскі грамадзкі дзяяч, паэт і публіцыст
1694

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 21 лістапада — Вальтэр, францускі філёзаф

## Сьмерці
*
1778

## Падзеі
* 1 красавіка — новаарлеанскі бізнэсмэн Олівэр Полак прыдумаў знак даляру — $
* Джэймз Кук адкрывае Гавайскія астравы
* Партугалія перадае калёнію Экватарыяльная Гвінэя ў валоданьне Гішпаніі
* Аляксандар Сувораў прадухіляе высадку турэцкага дэсанта ў Ахтыярскай бухце, сарваўшы спробу Турэччыны разьвязаць новую вайну з Расеяй
* Перайменаваньне Полацкай губэрні ў Полацкае намесьніцтва
* Заснаваны Каралеўскі драматычны тэатар (Драматэн) у Швэцыі
* Кацярына II даруе горад Шклоў Сямёну Зорычу
* Чылі атрымлівае статус самастойнага генэральнага капітанату ў складзе Гішпанскага каралеўства
* Антыфэадальнае паўстаньне сялян Брэст-Літоўскай эканоміі
* Пабудаваны опэрны тэатар «Ля Скаля» ў Міляне па праекце архітэктара Джузэпэ П'ермарыні на месцы царквы Санта-Марыя делy Скаля
* Запароскі казак Мацьвей Хіжняк заснаваў горад Паўлаград

## Нараджэньні
* 1 лістапада — Густаў IV Адольф, швэдзкі кароль
* Юзэф Быхавец, беларускі філёзаф, літаратар, перакладчык
* Міхась Радзівіл, удзельнік паўстаньня ў войску Касьцюшкі

## Сьмерці
* 10 студзеня — Карл Лінэй, швэдзкі натураліст
* 30 траўня — Вальтэр, францускі філёзаф
* 2 ліпеня — Жан-Жак Русо, францускі пісьменьнік і філёзаф

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
1872

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 20 красавіка — Андрэй Сладкавіч, славацкі пратэстанцкі сьвятар, паэт, перакладнік
* 4 чэрвеня — Станіслаў Манюшка, беларускі кампазытар
* 4 кастрычніка — Уладзімер Даль, расейскі лексыкограф
4 кастрычніка

## Падзеі
* 1957 — СССР выводзіць на арбіту першы штучны спадарожнік Зямлі

## Нараджэньні
* 1741 — Францішак Карпінскі, польскі паэт-сэнтымэнталіст
* 1864 — Антон Ясінскі, беларускі гісторык
* 1890 — Язэп Гладкі, беларускі этнограф, мовазнаўца, лексыкограф і пэдагог
* 1895 — Рыхард Зоргэ, шпіён СССР у Японіі падчас другой сусьветнай вайны
* 1916 — Віталь Гінзбург, савецкі і расейскі фізык-тэарэтык, акадэмік АН СССР і РАН, доктар фізыка-матэматычных навук, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыцы
* 1952 — Ёзэф Вэрт, расейскі каталіцкі дзяяч, біскуп

## Сьмерці
* 1226 — Францішак з Асізі, заснавальнік Ордэну Францішканаў
* 1582 — Тэрэза ад Езуса, гішпанская паэтка, каталіцкая сьвятая
* 1669 — Рэмбрант, галяндзкі мастак, майстар жывапісу і гравюры, адзін з самых выбітных і ўшанаваных мастакоў у гісторыі выяўленчага мастацтва
* 1872 — Уладзімер Даль, расейскі лексыкограф
* 1929 — Пётар Сяўрук, беларускі паэт
* 1947 — Макс Плянк, выдатны нямецкі фізык, заснавальнік квантавай тэорыі, прадвызначыў асноўны кірунак разьвіцьця фізыкі з пачатку XX стагодзьдзя
* 1980 — Пётар Машэраў, беларускі палітычны дзяяч, першы сакратар ЦК КПБ
* 1981 — Часлаў Сіповіч, грэка-каталіцкі сьвятар, біскуп

## Сьвяты
*
1894

## Падзеі
* 1 жніўня — Кітай аб’яўляе вайну Японіі пасьля захопу японцамі каралеўскага палацу ў Сэуле. Пачатак першай япона-кітайскай вайны
* Скончаная пабудова Таўэрскага маста ў Лёндане
* Эмануіл Ласкер становіцца чэмпіёнам сьвету па шахматах

## Нараджэньні
* 8 студзеня — Максымільян Марыя Кольбэ, каталіцкі сьвяты
* 14 студзеня — Пятро Юргялевіч, беларускі мовазнавец і аўтар «Нарысу сучаснай беларускай мовы з гістарычнымі камэнтарамі» (1958)
* 20 студзеня — Вальтэр Пістон, амэрыканскі кампазытар
* 2 лютага — Клемэнс Плязман, нямецкі батанік
* 9 лютага — Рахель Санцара, нямецкая пісьменьніца
* 21 лютага — Лётар Фройтэль, нямецкі военачальнік у Другой сусьветнай вайне
* 28 чэрвеня — Абрам Роам, савецкі кінарэжысэр
* 7 ліпеня — Антон Борык, палітычны і вайсковы дзяяч
* 8 ліпеня — Пётар Капіца, савецкі фізык, акадэмік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыцы (1978)
* 26 ліпеня — Олдас Гаксьлі, брытанскі пісьменьнік
* 29 жніўня — Сямён Багданаў, савецкі вайскавод, маршал, двойчы Герой Савецкага Саюзу
* Рыгор Засім, удзельнік барацьбы за ўстанаўленьне Савецкай улады на Пружаншчыне

## Сьмерці
* 1 студзеня — Гайнрых Гэрц, нямецкі фізык
* 2 лютага — Адам Гурыновіч, беларускі паэт, фальклярыст, рэвалюцыянэр
* 2 сакавіка — Джозэф Ўітэкер, брытанскі батанік
* 1 ліпеня — Юліюс ван Зёлен ван Ніевэльт, прэм’ер-міністар Нідэрляндаў
* 1 лістапада — Аляксандар III, расейскі цар
* 3 сьнежня — Робэрт Люіс Стывэнсан, ангельскі пісьменьнік і паэт
* 27 сьнежня — Франц II (сіцылійскі прынц)
* Дэйвід Пэйн, шатляндзкі мастак-пэйзажыст
26 ліпеня

## Падзеі
* 657 — пачалася Сіфінская бітва на Эўфраце ў Сырыі паміж халіфам Алі ібн Абі Таліб і арміяй бунтароў сырыйскага губэрнатара Муавіі. Бітва працягвалася тры дні, ні адзін з ваюючых бакоў так і не перамог

## Нараджэньні
* 1469 — Фэрдынанд II, кароль Нэапалю
* 1678 — Іосіф I, імпэратар Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі
* 1782 — Джон Філд, ірляндзкі кампазытар і піяніст
* 1791 — Франц Ксавэр Вольфганг Моцарт, аўстрыйскі кампазытар
* 1842 — Альфрэд Маршал, найбольш уплывовы ў свой час ангельскі эканаміст
* 1856 — Джордж Бэрнард Шоў, ірляндзкі драматург
* 1875 — Карл Густаў Юнг, швайцарскі псыхааналітык
* 1894 — Олдас Гаксьлі, брытанскі пісьменьнік
* 1896 — Уладзімер Варава, беларускі пісьменьнік і журналіст
* 1924 — Станіслаў Камарніцкі, польскі адстаўны генэрал брыгады
* 1928 — Стэнлі Кубрык, амэрыканскі кінарэжысэр і прадусар, шырока прызнаваны адным з самых таленавітых, уплывовых, наватарскіх кінэматаграфістаў канца XX стагодзьдзя
* 1944 — Васіль Стражаў, беларускі фізык, пэдагог расейскага паходжаньня
* 1959 — Кэвін Спэйсі, амэрыканскі актор кіно, прадусар
* 1965 — Зьміцер Саўка, беларускі філёляг
* 1981 — Аксана Бязьлепкіна, беларуская пісьменьніца, літаратуразнаўца, крытык
* 1983 — Вікторыя Лапырова, расейская мадэль і тэлевядучая, уладальніца тытула «Міс Расея-2003»

## Сьмерці
* 1471 — Павал II, рымскі папа
* 1750 — Васіль Тацішчаў, расейскі дзяржаўны дзеяч, гісторык
* 1931 — Міхал Пятроўскі, беларускі хадэцкі дзеяч, каталіцкі сьвятар, прыхільнік беларусізацыі касьцёла ў Беларусі
* 1933 — Францішак Грынкевіч, ксёндз, беларускі каталіцкі дзеяч
* 1976 — Абрам Роам, савецкі кінарэжысэр

## Сьвяты
*