open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кірмаш

**Кірмаш** — пэрыядычны або сэзонны рынак тавараў у пэўным месцы.

Віды: паводле складу ўдзельнікаў — мясцовы, абласны, краёвы, міжнародны і сусьветны; паводле ахопу галінаў — спэцыялізаваны (тэхнічны), шматгаліновы і ўнівэрсальны. Узьнік пры першаабшчынным ладзе, калі суседнія плямёны сыходзіліся, каб абмяняць вырабы. Пашырыліся з разьвіцьцём гандлю між гарадамі і краінамі. Прымяркоўваецца да рэлігійнага сьвята або пэўнай пары году, ад якой паходзіць назва (веснавы, восеньскі). З разьвіцьцём рынкавых дачыненьняў кірмашы пераўтварыліся зь месцаў прывозу буйных партыяў наяўнага тавару ў выставы ўзораў вырабаў, на якіх заключаюць гандлёвыя дамовы. Пры канцы 20 стагодзьдзя найбольшыя міжнародныя кірмашы зьбіраліся ў Міляне (Італія), Парыжы і Ліёне (Францыя), Гановэры і Ляйпцыгу (Нямеччына), Познані (Польшча), Таронта (Канада) і Дамаску (Сырыя).

## Беларусь
У 1498 годзе кірмаш у Полацку (Вялікае Княства Літоўскае) ўпершыню ўхвалены на дзяржаўным узроўні. Полацкі кірмаш быў міжнародным і абслугоўваў гандаль Смаленска з Прыбалтыкай. Замежным купцам дазвалялася гандляваць у гарадах Вялікага Княства Літоўскага толькі на кірмашах, таму кірмашы часта ператвараліся ў міжнародныя. У 15 стагодзьдзі кірмашы ўзьніклі ў Менску і Воршы (Віцебскае ваяводзтва). У 16 стагодзьдзі — у Горадні (Троцкае ваяводзтва). У 18 стагодзьдзі найбольшым быў Зэльвенскі кірмаш (Ваўкавыскі павет), на які прыяжджалі купцы з Польскага каралеўства, у тым ліку з украінскіх ваяводзтваў Малапольскай правінцыі, з Жамойцкага староства і Курляндзкага і Земгальскага герцагства. На пачатку 20 стагодзьдзя ў беларускіх губэрнях Паўночна-Заходняга краю (Расейская імпэрыя) дзейнічала 125 кірмашоў з агульным абарачэньнем 1,508 млн рублёў. Гандлявалі пераважна льном, футрам, воскам, збожжам, мясам і жывёлай. Большасьць іншых тавараў прывозілі замежныя купцы. У 21-м стагодзьдзі ў Зэльве (Гарадзенская вобласьць) захаваўся «Ганьненскі кірмаш», які ладзіцца пры канцы жніўня.

Ад 1 верасьня па 21 лістапада 2013 году ў Беларусі правялі звыш 1500 кірмашоў з удзелам больш як 18 900 гандляроў, у тым ліку 8100 фізычных асобаў (43 %). Таваразварот кішмашоў склаў звыш 180 млрд рублёў (20,1 млн $). Падчас гандлю збылі 27 700 тонаў гародніны і садавіны: 14 700 тонаў бульбы (53 %), 3400 тонаў капусты (12 %), 2600 тонаў цыбулі (9 %), 2200 тонаў морквы (8 %), 1900 тонаў буракоў (7 %) і 1600 тонаў яблыкаў (6 %). Таксама на кірмашах прадавалі малочныя вырабы, мяса і рыбу.

## Глядзіце таксама
* Віленскі кніжны кірмаш
* Сусьветны кніжны кірмаш у Нью-Дэлі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Кірмашы
Катэгорыя:Гандлёвыя аб’екты
Катэгорыя:Раздробавы гандаль па-за крамамі
Ян XIV (папа рымскі)

**Ян XIV** (), сьвецкае імя **П’етра Канэпанова** (; Павія — 20 жніўня 984, Рым, Папская вобласьць) — папа рымскі зь сьнежня 983 па сваю сьмерць у жніўні 984 году. Быў пераемнікам папы Бэнэдыкта VII. Ян XIV нарадзіўся ў Павіі і да абраньня папам быў імпэрскім канцлерам Італіі імпэратара Атона II. Пасьля абраньня папам выбраў сабе імя Ян.

Атон II памёр неўзабаве пасьля ягонага абраньня, а ягоны спадкаемца Атон III быў ня ў стане абараніць папу. Антыпапа Баніфацыюс VII вярнуўся з Канстантынопалю і зьмясьціў Яна XIV у турму замка Сант-Анджэлё, дзе ён памёр ці то ад голаду ці то быў атручыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ян XIV. Catholic Encyclopedia.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Павіі
Катэгорыя:Памерлі ў 984 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Папская дзяржава

**Папская дзяржава** (; ) — шэраг тэрыторыяў на Апэнінскім паўвостраве, якія былі пад прамым сувэрэнным панаваньнем папы рымскага з VIII стагодзьдзя да 1870 году. Першапачаткова дзяржава ўваходзіла ў склад Сьвятой Рымскай імпэрыі, але потым была фактычна незалежнай. У XIX стагодзьдзі тэрыторыя была далучана да каралеўства П’емонту-Сардыніі. Падчас найвялікшага пашырэньня Папская дзяржава ахоплівала большасьць сучасных італьянскіх рэгіёнаў Ляцыё, у тым ліку Рым, Марке, Умбрыю, Раманьню і часткова Эмілію. На гэтых тэрыторыях улада папы была ня толькі духоўнай, як ва ўсім каталіцкім сьвеце, але яшчэ й сьвецкая.

Да 1861 году большая частка тэрыторыі Папскай дзяржавы была заваяваная Каралеўствам Італія. Толькі Ляцыё, уключаючы Рым, знаходзілася пад часовым кантролем папы. У 1870 годзе папа страціў Ляцыё і Рым, і, такім чынам, Папская дзяржава як дзяржаўнае ўтварэньне зьнікла, а папа застаўся ў базыліцы Сьвятога Пятра, папскай рэзыдэнцыі, аб’явіўшы сябе ватыканскім вязьнем. У 1929 годзе канфлікт паміж урадам Італіі, якім на той час кіраваў італьянскі фашысцкі лідэр Бэніта Мусаліні, і папам быў скончаны шляхам складаньня Лятэранскіх пагадненьняў, паводле якіх была створаная дзяржава Ватыкан у межах Рыму.

## Вонкавыя спасылкі
* Манэты Папскай дзяржавы. World Coin Gallery.

Катэгорыя:Зьявіліся ў 754 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Італіі
Ян XV

**Ян XV** (), сьвецкае імя **Джаваньні дзі Гальіна Альба** (; Рым, Папская дзяржава — 1 красавіка 996 году, Рым, Папская дзяржава) — папа рымскі з жніўня 985 па сваю сьмерць у красавіку 996 году. Ян XV быў сынам рымскага прасьбітара Лео. У той час як яго абралі папам ён быў кардыналам-сьвятаром. У 993 годзе быў першым папам, якога зрабілі сьвятым. На просьбу нямецкага кіраўніка, ён быў кананізаваны біскупам Ульрыхам Аўгсбурскім 31 студзеня 993 году.

Ён быў заступнікам і абаронцам манахаў Клюні. Дзякуючы ягонаму легату Лео, ён вырашыў спрэчку паміж каралём Ангельшчыны Этэльрэдам Неразумным і герцагам Нармандыі Рычардам I. Як сьцьвярджалася праз прадажнасьць і кумаўство папа быў вельмі непапулярным сярод грамадзянаў Рыму. Тым ня менш, гэта не даказана, бо Ян XV меў мала паўнамоцтваў у Рыме на той час. Ян Крысцэнцыюс, патрыцый Рыму, значна абмяжоўваў уплыў папы. Самай значнай падзеяй за ягоным часам была ягоная спрэчка з Гуга Капэтам, каралём Францыі, з нагоды замяшчэньня арцыбіскупскай катэдры ў Рэймсе. У 991 годзе арцыбіскуп Арнульф быў зрынуты і замест яго на памесным сынодзе быў абраны абат Гербэрт д’Арыяк, які пасьля будзе папам Сыльвэстрам II. З нагоды замяшчэньня гэтай пасады разгарэўся першы сур’ёзны канфлікт паміж папам і каралямі Францыі, які выліўся пасьля ў барацьбу за інвэстытуру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ян XV. Catholic Encyclopedia.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:Памерлі ў 996 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Музэй Торвальдсэна

**Музэ́й То́рвальдсэна** () — мастацкі музэй у Капэнгагене на востраве Сьлётсгольмэне.

У музэі выстаўлены шырокі спэктар твораў Бэртэля Торвальдсэна: арыгінальныя гіпсавыя мадэлі, выкарыстаныя для стварэньня ягоных помнікаў з мармуру і бронзы. Таксама прадстаўленая вялікая колькасьць карцінаў, антыкварыяту, эротыкі, малюнкаў, графікі і прадметаў, якімі скульптар карыстаўся пры жыцьці.

## Мінуўшчына
Музэй пабудаваны ў 1839—1848 роках паводле праекту Мікаэля Готліба Біндэсболя на падмурках колішняга сьметніку палацу Крыстыянсборгу.

Фрыз на вонкавай сьцяне музэю паказвае вяртаньне Торвальдсэна з Рыму ў 1838. У 1949—1959 роках твор Ёргэна Зоне прыйшоў у заняпад і быў заменены копіяй мастака Аксэлем Сальта.

Бэртэль Торвальдсэн памёр за чатыры гады да сканчэньня пабудовы. Перад адкрыцьцём ягоная труна была перавезена з катэдры Нашай Дзевы ў двор музэю.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Залаты век Даніі
Катэгорыя:Мастацкія музэі Капэнгагену
Катэгорыя:Сьлётсгольмэн
Катэгорыя:Збудаваньні камуны Капэнгагену
Катэгорыя:Збудаваньні нэаклясыцызму Даніі
Катэгорыя:Бэртэль Торвальдсэн
Катэгорыя:Біяграфічныя музэі Даніі
Грыгорыюс V (папа рымскі)

**Грыгорыюс V** (), сьвецкае імя **Бруна Карынтыйскі** (; каля 972 году, Штайнах, Сьвятая Рымская імпэрыя — 18 лютага 999 году, Рым, Папская вобласьць) — папа рымскі з 3 траўня 996 году па сваю сьмерць у 999 годзе. Папа зьяўляўся сынам Атона I герцага Карынтыі, а таксама праўнукам імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі Атона I. Стаў пераемнікам папы Яна XV ва ўзросьце 24 гадоў. Лічыцца першым нямецкім папам ці другім, калі браць ва ўлік папу Баніфацыюса II, які быў остготам паводле паходжаньня.

Падчас панаваньня выдаў вялікую колькасьць прывілеяў манастырам Сьвятой Рымскай імпэрыі. Каранаваў Атона III у якасьці імпэратара 21 траўня 996 году. Разам празь некалькі дзён яны склікалі сынод, на якім яны аднавілі на сваёй пасадзе арцыбіскупа Рэймскага Арнульфа, а на ягоны спадкаемца Гербэрт д’Арыяк, будучы папа Сыльвэстар II, быў асуджаны як парушальнік. Кароль Францыі Робэрт II, які настойваў на сваім праве прызначаць біскупаў, быў у канчатковым рахунку вымушаны адступіць.

У Рыме Грыгорыюс V меў апазыцыю з боку антыпапы Яна XVI, якога падтрымліваў уплывовы рымскі патрыцый Ян Крэсцэнцыюс. Грыгорыюс V быў зрынуты з пасады, аднак яму на дапамогу выправіўся імпэратар Атон III, які захапіў Рым. Антыпапа Ян XVI быў вымушаны зьбегчы з гораду, а Ян Крэсцэнцыюс схаваўся ў замку Сьвятога Анёла. Войска імпэратара схапіла і затрымала Яна XVI, яму адрэзалі нос і вушы, вылупілі язык і асьляпілі, пасьля чаго правялі па вуліцах Рыму. Замак Сьвятога Анёла быў аброжаны, а пасьля таго як быў захоплены Ян Крэсцэнцыюс быў засілены на сьцянох замку.

Памёр раптоўна 18 лютага 999 году. Верагодна быў забіты. Пахаваны ў базыліцы Сьвятога Пятра каля папы Пэлягіюса I.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Грыгорыюс V. Catholic Encyclopedia.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 996 году
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Штайнах-Пюргу
Катэгорыя:Памерлі ў 999 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Людовік ХІ

**Людовік XI Асьцярожны** (; 3 ліпеня 1423 году, Бурж — 30 жніўня 1483 году, Плесі-ле-Тур) — кароль Францыі з 1461 да 1483 гады, шосты з дынастыі Валюа. Ён стаў пераемнікам свайго бацькі Карла VII.

Людовік увайшоў у адкрытае супрацьстаяньне да свайго бацькі падчас кароткачасовага паўстаньня Прагеры ў 1440 годзе. Кароль дараваў гэты ўчынак Людовіку і ягоным мяцежным васалам і даверыў свайму сыну паўднёвы рэгіён Дафінэ. Людовік абраўся шлюбам з Шарлётай Савойскай, дачкой герцага Савойскага Людовіка, супраць волі свайго бацькі. Карл VII паслаў войскі каб прымусіць сына падпарадкоўвацца сваёй воле, аднак Людовік зьбег у Бургундыю, дзе яму даў прытулак Філіп Добры, герцаг Бургундыі, найвялікшы вораг Карла VII.

Калі Карл VII памёр у 1461 годзе і Людовік заняў францускі сталец. Ягоны імпэт да інтрыгаў і інтэнсіўнай дыпляматычнай дзейнасьці прывялі да зьяўленьня мянушак «хітры» () і «ўнівэрсальны павук» (), бо ягоныя ворагі абвінавачвалі яго ў стварэньні павуціньня змоваў і інтрыгаў вакол сябе.

У 1472 годзе, новы герцаг Бургундыі Карл Сьмелы настроіўся супраць Людовіка XI. Тым ня менш Людовік здолеў дыпляматычна ізаляваць свайго суперніка ад ягоных ангельскіх хаўрусьнікаў, здолеўшы скласьці дамову Пікіньі ў 1475 годзе з Эдўардам IV. Дамова фармальна спыніла Стогадовую вайну. Са сьмерцю Карла Сьмелага ў бітве пры Нансі ў 1477 годзе дынастыя герцагаў Бургундыі вымерла. Людовік скарыстаўся сытуацыяй і захапіў шматлікія бургундзкія тэрыторыі, у тым ліку і землі ў Пікардыі, якія належылі бургундзкім герцагам.

Скарыстаўшыся адсутнасьцю прамых замежных пагрозаў, Людовік быў у стане ліквідаваць ягоных непакорлівых васалаў, пашырыць каралеўскую ўладу і ўмацаваць эканамічнае разьвіцьцё сваёй краіны. Памёр у 1483 годзе, і яму ўспадкаваў ягоны сын Карл VIII.

## Вонкавыя спасылкі
* Людовик XI Валуа. «Эха Москвы».

Катэгорыя:Валюа
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Буржы
Катэгорыя:Памерлі ў Плесі-ле-Тур
Агурок

**Агурок** (*Cucumis*) — род расьлінаў сямейства гарбузовых.

Вядома каля 30 відаў, галоўным чынам у Афрыцы, некалькі відаў у Азіі. Найбольш пашыраны агурок пасяўны, вырошчваецца ў многіх краінах сьвету, пераважна ў зоне ўмеранага клімату, адна з пашыраных харчовых культураў.

Сьцябло паўзучае, даўжыня да 1,5 м, з простымі вусікамі, шорсткаапушанае. Лісьце чаргаванае, 5-лопасьцевае, радзей суцэльнае. Кветкі ў пазухах, аднаплоцевыя, мужчынскія, адзіночныя або ў шчытках, жаночыя адзіночныя. Плод — гарбузіна, розная па форме і велічыні (даўжыня 5—70 см).

## Крыніцы

## Літаратура
* Агурок // БЭ ў 18 т. Т. 1. Мн., 1996.

Катэгорыя:Гарбузовыя
Солсбэры

**Солсбэры** () — горад у графстве Ўілтшыр, Ангельшчына. Месьціцца прыкладна ў 32 км ад Саўтгэмптану і 48 км ад Бату. Солсбэры знаходзіцца на паўднёвым усходзе графства, недалёка ад краю Салсбэрыйскай раўніны. Гістарычны каменны помнік Стоўнгэндж, занесены ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО, знаходзіцца ў 13 км на паўночны захад ад Солсбэры.

## Архітэктура
* Салсбэрыйская катэдра

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны турыстычны сайт
Шчакоцк

**Шчако́цк** (таксама — *Шчако́цка*) — вёска ў Янаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ляскавіцкага сельсавету. Побач зь вёскай знаходзіцца выток ракі Самароўкі (прыток ракі Няслухі).

## Насельніцтва
* 2009 год — 171 жыхар
* 1999 год — 198 жыхароў

## Інфармацыя для турыстаў
* Геадэзічная дуга Струвэ: пункт «Чэкуцк», за 0,6 км на паўночны ўсход ад усходняй ускраіны вёскі — 

## Асобы
* Лукаш Бэндэ (1903—1961) — беларускі літаратурны крытык і літаратуразнавец

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляскавіцкі сельсавет (Янаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Янаўскага раёну (Берасьцейская вобласьць)
Самароўка

**Самароўка**, **Самаранка** — рака ў Іванаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці, левы прыток ракі Няслухі. Даўжыня 17,8 км. Плошча вадазбору 74 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰. Пачынаецца за 1 км на ўсход ад вёскі Шчакоцк, вусьце каля вёскі Рудзк. Рэчышча каналізаванае. На рацэ разьмешчаны горад Янаў.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 320
* 

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Янаўскага раёну
Суслаўка

**Су́слаўка** — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Гасподаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 39 чалавек
* 1999 год — 73 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Гасподаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дрыбінскага раёну
Галачоўка

Назву **Галачоўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Магілёўская вобласьць:
** Галачоўка — вёска ў Касьцюковіцкім раёне
** Галачоўка — вёска ў Чавускім раёне
Навалучкі

**Навалу́чкі** — вёска ў Янаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ляскавіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Гісторыя вёскі зьвязана з дваранскім маёнткам «Навошыцы», які за кілямэтар паўночней за сучасную вёску. Да заканчэньня XVIII стагодзьдзя сядзіба належала роду князёў Гедройцаў, у канцы XVIII стагодзьдзя спадчыньніца роду Генавэфа Гедройц выйшла замуж за Дамініка Орду, пасьля чаго маёнтак «Навошыцы» перайшоў да роду Ордаў. Наступны спадчыньнік быў сын Віктар, а пасьля яго сын Вітольд Орда (1828—1895), пасьля таго яго сын Караль Орда (1871—1914) і апошні ўладальнік, сын Караля, Вітольд Орда (1901—1945).

Рэзыдэнцыя Гедройцаў мела адзін паверх, гэты драўляны будынак застаўся на малюнку Напалеона Орды. У сярэдзіне XIX стагодзьдзя, Вітольд Орда вырашыў пабудаваць новы, вялікі асабняк у іншым месцы. Часова ён пасяліўся ў прыбудове, дзе яго сям’я і нашчадкі жылі да Другой сусьветнай вайны, а новы палац ня быў ніколі збудаваны. Флігель стаў новым маёнткам, гэта было прамавугольнае, аднапавярховы будынак з двума сымэтрычна разьмешчанымі, ідэнтычнымі ганкамі, кожныя дзьве пары масіўных калён несьлі трохкутны шчыт. Памяшканьні былі двухузроўневыя, анфілядныя. З боку саду дамінавала вялікая вэранда з чатырма шырока расстаўленымі калёнамі.

На сьценах віселі карціны, між іншым 3 малюнкі Валенція Ваньковіча, працы Станіслава Богуш-Сестранцэвіч, Лампі (малодшага), Тадэвуша Айдукевіча і Міхаіла Чапіты.

Пасьля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) маёнтак у складзе Расейскай імпэрыі, з 1801 году належаў да Гарадзенскай губэрні.

Большая частка маёмасьці маёнтку была зьнішчана падчас Першай сусьветнай вайны, якая літаральна закранула дом Ордаў: акопы былі выкапаныя ў садзе. Ад наступстваў вайны былі выратаваны некалькі карцін і адноўлена некаторая каштоўная мэбля.

Сад складаецца зь дзьвюх частак: старой, некарыстанай, дзе быў былы будынак Гедройцаў, а затым, у непасрэднай блізкасьці ад новага маёнтку. Да двух пад’ездаў цягнуўся вялізны газон, высаджаныя ліпы і каштаны. Сад з тыльнага боку будынку меў адкрыты характар і вёў да садаводчых і падсобных памяшканьняў.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) вёска ўвайшла ў склад міжваеннай Польшчы, дзе належала да Палескага ваяводзтва. У верасьні 1939 году Заходняя Беларусь была далучана да БССР, апошнім уладальнікам маёнтку быў Вітольд Орда.

У час Вялікай Айчыннай вайны сяло знаходзілася пад акупацыяй з чэрвеня 1941 году па ліпень 1944 году. У 1943 годзе палац і іншыя сядзібныя пабудовы былі спаленыя савецкімі партызанамі, пасьля вайны сядзібны дом быў часткова адноўлены, але магутны пажар 1956 году канчаткова яго зьнішчыў, руіны былі разабраныя. Ад усяго сядзібнага комплексу захавалася толькі фрагмэнты парку і руіны вартоўні.

## Насельніцтва
* 2009 год — 91 жыхар
* 1999 год — 103 жыхары

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляскавіцкі сельсавет (Янаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Янаўскага раёну (Берасьцейская вобласьць)
Вярхоўе (Арлоўская вобласьць)

**Вярхоўе** () — мястэчка ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Вярхоўскага раёну Арлоўскай вобласьці. Насельніцтва складае 6956 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Мястэчка разьмешчана ў 92 км на ўсход ад гораду Арол. Ёсьць вузлавая чыгуначная станцыя. У Вярхоўі працуюць малочна-кансэрвавы завод, камбікормавы завод, нафтабаза, прадпрыемства чыгуначнага транспарту і сельскагаспадарчыя прадпрыемствы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Арлоўскай вобласьці
Залегашч

**За́легашч** () — мястэчка ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Залегашчанскага раёну Арлоўскай вобласьці. Насельніцтва складае 4939 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Мястэчка разьмешчана на рацэ Неруч у вусьце ейнага прытоку рэчкі Залегашч у 63 км на ўсход ад гораду Арол. У мястэчку маюцца хлебазавод, цукровы і цагляныя заводы. Выдаецца раённая газэта «Маяк».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Арлоўскай вобласьці
Хатынец

**Хатыне́ц** () — мястэчка ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Хатынецкага раёну Арлоўскай вобласьці. Насельніцтва складае 3755 чалавекі паводле зьвестак за 2018 год. Мястэчка разьмешчана ў 69 км на паўночны захад ад гораду Арол. Маецца чыгуначная станцыя на лініі Арол—Бранск. У навакольлі мястэчка знаходзіцца нацыянальны парк «Арлоўскае палесьсе».

Населены пункт упершыню згадваецца ў 1745 годзе. Статус мястэчка атрымаў у 1971 годзе. У старажытныя часы тэрыторыя Хатынцу была заселеная ўсходнеславянскім племем вяцічы. Па гэтых месцах праходзілі спусташальныя набегі войскаў розных ханаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Арлоўскай вобласьці
Кромы

**Кро́мы** () — мястэчка ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Кромскага раёну Арлоўскай вобласьці. Насельніцтва складае 6613 чалавекі паводле зьвестак на 2017 год. Мястэчка разьмешчана ў 36 км на ўсход ад гораду Арол. У мястэчку маюцца маслазавод і хлебазавод, камбікормавы завод, швальная фабрыка. Упершыню згадваецца ў 1147 годзе ў складзе Чарнігаўскага княства. У 1595 годзе ў Кромах быў пабудаваны астрог для абароны ад набегаў крымскіх татараў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Арлоўскай вобласьці
Каўпна

**Каўпна́** () — мястэчка ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Каўпнянскага раёну Арлоўскай вобласьці. Насельніцтва складае 5628 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Мястэчка разьмешчана ў 120 км на паўднёвы ўсход ад гораду Арол. Ёсьць апошняй станцыя чыгуначнай галіны ад лініі Курск—Касторнае. Мястэчка ўпершыню згадваецца ў гістарычных крыніцах у 1150 годзе. У каўпне працуюць цукровы камбінат і хлебазавод.

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт адміністрацыі Каўпнянскага раёну

Катэгорыя:Населеныя пункты Арлоўскай вобласьці
Глазуноўка

**Глазуноўка** () — мястэчка ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Глазуноўскага раёну Арлоўскай вобласьці. Насельніцтва складае 5378 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Мястэчка разьмешчана ў 62 км на поўдзень ад гораду Арол. Маецца чыгуначная станцыя на лініі Курск—Арол.

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт мястэчка. 

Катэгорыя:Населеныя пункты Арлоўскай вобласьці
Рамонь

**Рамонь** () — мястэчка ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Рамонскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 8404 чалавекі паводле зьвестак за 2017 год. Мястэчка разьмешчана на рацэ Варонеж у 37 км на поўнач ад гораду Варонеж.

Упершыню згадваецца ў 1613 годзе як сяло. Сяло ўзьнікла ў канцы XVI стагодзьдзя на месцы зьнішчанага мангола-татарамі ў XIII стагодзьдзі паселішча Родня. У канцы XVII стагодзьдзя паводле ўказаньню Пятра I у Рамоні была пабудаваная карабельная вэрф. У 1895 годзе была закладзена дасьледча-вытворчая станцыя па вырошчваньні цукровых буракоў, што было абумоўлена пашырэньнем цукровай вытворчасьці на Рамонскім цукровым заводзе. У 1912 годзе станцыя атрымала статус дасьледча-сэлекцыйнай, дзе да гэтага часу ў поўнай меры была адпрацаваная тэхналёгія адбору найбольш прадуктыўных гатункаў цукровых буракоў. Увосень 1959 году дасьледчую станцыю наведаў з працоўным візытам Мікіта Хрушчоў. На сёньня цукровы завод ліквідаваны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт адміністрацыі Рамонцкага раёну.

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Бутурлінаўка

**Бутурлінаўка** () — горад (з 1917 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Бутурлінаўскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 24 670 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Горад разьмешчаны Калацкім узвышшы ў 180 км на паўднёвы ўсход ад гораду Варонеж. Горад быў заснаваны ў 1740 годзе на землях графа Аляксандра Бутурліна, падораных яму імпэратрыцай Лізаветай Пятроўнай. Першапачаткова тут месьцілася слабада Бутурлінаўка, а насельніцтва складалі выхадцы з тэрыторыі сучаснай Украіны.

У Бутурлінаўцы маюцца прадпрыемствы харчовай, перапрацоўчай і лёгкай прамысловасьці, а таксама будаўнічая індустрыя, частка зь якіх не перажыла эканамічную крызу 1990-х гадох.

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт гораду.

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Росаш (неадназначнасьць)

Назву **Ро́саш** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Росаш — хутар у Берасьцейскай вобласьці

### [[Расея]]
* Росаш — горад у Варонескай вобласьці
Росаш (горад)

**Ро́саш** () — горад (з 1923 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Расашанскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 62 884 чалавекі паводле зьвестак за 2017 год. Горад разьмешчаны ў 214 км на поўдзень ад гораду Варонеж.

Падчас Другой сусьветнай вайны праз станцыю Росаш ішло забесьпячэньне італьянскага альпійскага корпусу і 24-га нямецкага танкавага корпусу. Тут таксама знаходзіліся штаб і частка рэзэрваў альпійскага корпусу, дывізіі якога займалі абарону на правым беразе Дону.

Паводле перапісу насельніцтва за 1939 год украінцы складалі 69% ад агульнай колькасьці насельніцтва гораду.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Эрціль

**Эрціль** () — горад (з 1963 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Эрцільскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 10 410 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Горад разьмешчаны ў 112 км ад гораду Варонеж і ў 10 км ад мяжы з Тамбоўскай вобласьцю, і, такім чынам, зьяўляецца самым паўночным з усіх гарадоў вобласьці.

## Гісторыя

У XI—XIII стагодзьдзях на гэтай зямлі месьціліся паселішчы полаўцаў. У 1699 годзе паводле загаду Пятра I на гэтыя месцы пачалі перасяляць сялянаў з Уладзімерскага, Кастрамскога і іншых паветаў Расеі. У канцы  XVIII стагодзьдзя ад імя імпэратрыцы Кацярыны II гэтыя землі за заслугі перад Імпэрыяй атрымаў граф Аляксей Арлоў-Часьменскі. Афіцыйна гэтая тэрыторыя пачала называцца «Эрцільская стэп». Да канца XIX стагодзьдзя Эрціль зьяўлялася адным зь вядучых месцаў прамысловага сэктару Варонескай губэрні ў галіне вытворчасьці цукару. Атрымаўшы немалую пазыку ў Дзяржаўным дваранскім зямельным банку браты Арловы арганізавалі будаўніцтва цукровага заводу.

У 1891 годзе ў маёнтку сіламі 400 сялянаў з бліжэйшых вёсак пачалося будаўніцтва цукровага заводу, якое скончылася ў 1897 годзе. Гэтыя сяляне і сталі першымі працоўнымі заводу. Па сутнасьці завод і стаўся адпраўным пунктам, зь якога пачаліся гісторыя гораду. Першы будынак гэтага прадпрыемства разьмяшчаўся на тэрыторыі сучаснага ліцейна-мэханічнага заводу. У гады грамадзянскай вайны Эрціль напераменку пераходзіў ад белых да чырвоных, цукровы завод быў часткова разбураны і спалены. Пашкоджана была і чыгуначная станцыя. Пасьля вайны завод аднавіў сваю дзейнасьць.

У 1967 годзе ў раён была працягнута з Барысаглебску высакавольтная лінія электраперадачы, і Эрціль быў уключаны ў энэргасыстэму краіны. Да 1967 году буйныя прадпрыемствы, сацыяльна-культурныя аб’екты, жылыя дамы абслугоўваліся дызэльнымі рухавікамі.

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт адміністрацыі Эрцільскага раёну
* Эрцільскі інфармацыйны партал

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Талавая

**Та́лавая** () — мястэчка ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Талаўскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 11 485 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Мястэчка разьмешчана на рацэ Сухая Чыгла ў 157 км на паўднёвы ўсход ад гораду Варонеж. Заснаваны дзякуючы чыгуначнай станцыі, якая праходзіла тут па напрамку Харкаў—Балашоў.

## Вонкавыя спасылкі

* Талавая ў базе зьвестак Расеі.

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Хахольскі

**Хахо́льскі** () — мястэчка ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Хахольскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 7575 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Мястэчка разьмешчана ў 42 км на паўднёвы захад ад гораду Варонеж. Статус мястэчка быў атрыманы ў 1964 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Альхаватка (Альхавацкі раён)

**Альхаватка** () — мястэчка ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Альхавацкага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 3416 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Мястэчка разьмешчана на рацэ Чорная Калітва ў 237 км на поўдзень ад гораду Варонеж. Мае чыгуначнае злучэньне з горадам Росаш. У Альхаватцы нарадзіўся Павал Чэхаў, бацька выбітнага расейскага пісьменьніка Антона Чэхава.

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт мястэчка

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Баброў (горад)

**Баброў** () — горад (з 1779 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Баброўскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 20 605 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Горад разьмешчаны на правым беразе рагі Біцюг у 97 км ад гораду Варонеж. Маецца чыгуначная станцыя.

## Вонкавыя спасылкі

* Гарадзкі інтэрнэт-партал

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Багучар

**Багучар** () — горад (з 1779 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Багучарскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 11 295 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Горад разьмешчаны на рацэ Багучарка ў 232 км ад гораду Варонеж непадалёк ад мяжы з Растоўскай вобласьцю.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт места

Катэгорыя:Гарады Варонескай вобласьці
Лесавы

Назву **Лесавы** маюць:

* Лесавы — пэрсанаж усходнеславянскіх чарадзейных казак сюжэтнага тыпу, часовы памочнік галоўнага героя-асілка

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Магілёўская вобласьць:
** Лесавы — пасёлак у Касьцюковіцкім раёне
** Лесавы — пасёлак у Краснапольскім раёне
Верхні Мамон

**Ве́рхні Мамо́н** () — сяло ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Верхнемамонскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 8561 чалавек паводле зьвестак за 2010 год. У сяле маецца ліцэй, які ёсьць структурным аддзяленьнем Варонескага дзяржаўнага ўнівэрсытэту.

24 лістапада 2017 году ў Верхнім Мамоне адкрыты рэканструяваны мэмарыяльны комплекс, дзе на гранітных плітах нанесеныя імёны 986 чырвонаармейцаў з паселішча і 485 чырвонаармейцаў, якія загінулі ў ходзе апэрацыі «Малы Сатурн» у 1942 годзе на тэрыторыі селішча.

## Вонкавыя спасылкі

* Сяло ў базе зьвестак Расеі

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Верхняя Хава

**Ве́рхняя Хава** () — сяло ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Верхняхаўскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 8154 чалавек паводле зьвестак за 2010 год. Сяло разьмешчана на рацэ Хава ў 67 км на паўночны ўсход ад гораду Варонеж.

## Вонкавыя спасылкі

* Сяло ў базе зьвестак Расеі

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Новая Усмань

**Но́вая У́смань** () — сяло ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Нававусманскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 29 270 чалавек паводле зьвестак за 2010 год. Такім чынам, Новая Усмань ёсьць найвялікшым паводле колькасьці насельніцтва сялом Расеі. На сёньня абмяркоўваецца пытаньне аб наданьні паселішчу статуса гораду. Сяло месьціцца на беразе ракі Усмань у 8 км на паўднёвы ўсход ад гораду Варонеж. Першапачаткова паселішча мела назву *Усмань Сабакіна*, аднак у 1928 годзе сяло было пераназванае ў *Новую Усмань*.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Новая Усмань. Варонескі гід.

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Гаравата

**Гарава́та** — вёска ў Янаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ляскавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 62 жыхары
* 1999 год — 101 жыхар

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляскавіцкі сельсавет (Янаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Янаўскага раёну (Берасьцейская вобласьць)
Агова

**Аго́ва** — вёска ў Беларусі, каля ракі Стругі. Уваходзіць у склад Ляскавіцкага сельсавету Янаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. На поўнач ад вёскі праходзіць аўтамабільная дарога .

## Назва

Агі або Ага (Agi, Ago) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У 2014 годзе жыхар Янава Юры Селязьнёў выявіў у пясчаным кар'еры каля Агова на глыбіні 13 мэтраў крэмневыя рэчы. У 2018 годзе беларускія археолягі сабралі знаходкі ў Агове і прадставілі дасьледаваньні на навуковых канфэрэнцыях, дзе навукоўцы зь Нямеччыны і Францыі пацьвердзілі старажытнасьць артэфактаў. Геолягі з БДУ на чале з Аляксандрам Матузкам прыйшлі да высновы, што рэчы па геалягічных адкладах мелі ўзрост да 250 тыс. гадоў (Дняпроўскае абледзяненьне), што адсоўвала дату засяленьня Беларусі на 100 тыс. гадоў назад. Збор рэчаў з Агова налічваў звыш 2-х тыс. знаходак. Сярод іх былі рубіла, чопэры памерам да 7,5—10 см, пікі і адшчэпы. Адпаведныя знаходкі былі аднымі з найбольш старажытных помнікаў ва Ўсходняй Эўропе і мелі адпаведнікі толькі ў Нямеччыне.

14 сакавіка 2024 году навуковы супрацоўнік Інстытуту гісторыі Аляксандар Вашанаў паведаміў, што знаходкі выявілі на пагорку каля Агова на глыбіні ад 3-х да 12 мэтраў у тры слаі. Пасьля дасьледаваньня ўзораў з дапамогай оптыка-стыпуляванага люмінісцэнтнага датаваньня вызначылі, што напластаваньне перастала бачыць сонечнае сьвятло прынамсі 400 тыс. гадоў таму за часам ніжняга палеаліту, які адносіцца да найстаражытнейшага пэрыяду ў гісторыі чалавецтва. Сярод знаходак былі скрэблы і нуклеюсы, а таксама пласьціны з далікатнай апрацоўкай. Жыхары дадзенага помніка эпохі ніжняга палеаліту былі старэйшымі за нэандэртальцаў, якім у Эўропе папярэднічаў гайдэльбэрскі чалавек. Пры гэтым археалягічны помнік быў падобным да помнікаў у Саксоніі і на Каўказе.

У XIX ст. Агова ўваходзіла ў склад Пінскага павету Менскай губэрні.

## Насельніцтва
* 1909 год — 567 чалавек у вёсцы Агове і 19 чалавек у маёнтку Агове
* 1999 год — 342 чалавекі
* 2009 год — 284 чалавекі

## Геалёгія
За 2 км на захад ад вёскі знаходзіцца Агоўскае радовішча пяску. Паклад у выглядзе 3 лінзаў зьвязаны з канцова-марэннымі адкладамі дняпроўскага зьледзяненьня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ляскавіцкі сельсавет (Янаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Янаўскага раёну (Берасьцейская вобласьць)
Найсьвяцейшы ўрадавы сынод

**Найсьвяцейшы ўрадавы сынод** () — найвышэйшы орган кіраваньня ў Расейскай праваслаўнай царкве ў 1721—1917 гадох, усталяваны замест скасаванага Маскоўскага патрыярха дзеля беспасярэдняга кіраваньня царквой маскоўскімі гаспадарамі (расейскімі імпэратарамі). Разам з урадавым сэнатам належаў да сыстэмы найвышэйшых органаў дзяржаўнага кіраваньня Расейскай імпэрыі. На практыцы ўрадавым сынодам з волі маскоўскага гаспадара кіравалі сьвецкія обэр-пракуроры.

## Гісторыя

Па сьмерці патрыярха Андрыяна маскоўскі гаспадар Пётар I прызначыў месцаахоўнікам патрыяршага стальца Стэфана (Яворскага). З кампэтэнцыі апошняга Пётар I вылучыў кадравыя і адміністрацыйныя пытаньні. У 1718 годзе маскоўскі гаспадар даручыў распрацаваць статут новага калегіяльнага органу кіраваньня Маскоўскай царквы. У 1721 годзе Пётар I заснаваў Духоўную калегію, якая неўзабаве атрымала афіцыйную назву «Найсьвяцейшы ўрадавы сынод». За Кацярынай II замест «урадавага» ў назьве ўжывалася слова «духоўны».

Да 1901 году сябры ўрадавага сыноду прыносілі наступную прысягу: .

У 1917 годзе аднавіўся Маскоўскі патрыярхат, новым патрыярхам абралі Ціхана. Фактычна ўрадавы сынод спыніў сваё існаваньне.

## Структура і дзейнасьць
Урадавы сынод складаўся з найвышэйшых герархаў Расейскай праваслаўнай царквы, на чале яго стаяў сьвецкі чыноўнік — обэр-пракурор, якога прызначанаў расейскі імпэратар. Праз обэр-пракурора падтрымліваліся ўсе зьвязкі ўрадавага сыноду зь дзяржаўнымі органамі. У XVIII—XIX стагодзьдзях обэр-пракурорамі даволі часта прызначалі вайскоўцаў.

Урадавы сынод выдаваў пастановы датычна веры і царквы, якія былі абавязковымі як для духоўных асобаў, так і для вернікаў.

## Значэньне
Заснаваньне ўрадавага сыноду выявілася падпарадкаваньнем Расейскай праваслаўнай царквы сьвецкай уладзе і азначала абмежаваньне сфэры яе дзейнасьці. Ператварэньне РПЦ у частку дзяржаўнага апарату прывяло да пашырэньня ерасяў, фармаваньня разнастайных сэктаў, страты даверу да царквы з боку часткі вернікаў.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Расейская праваслаўная царква
Катэгорыя:Гісторыя Расейскай імпэрыі
Калач (горад)

**Кала́ч** () — горад (з 1945 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Калачаўскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 19 035 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Горад разьмешчаны за 240 км на паўднёвы ўсход ад Варонежу. У гады грамадзянскай вайны рэгіён зрабіўся пляцдармам шматлікіх бітваў.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Махро

**Махро́** (таксама — *Махрэ́*) — вёска ў Беларусі. Цэнтар Махроўскага сельсавету Янаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Празь вёску праходзіць дарога . Вёска знаходзіцца ў пагранічнай зоне.

## Гісторыя
Першы калгас імя Мікаяна быў створаны тут у 1951 годзе, у 1970 годзе яго перайменавалі ў калгас імя Леніна.

## Насельніцтва
* 2009 год — 1095 чалавек
* 1999 год — 1303 чалавекі

## Інфармацыя для турыстаў
* Сьвята-Петра-Паўлаўская царква — праваслаўны храм, пабудаваны ў 1792 годзе як уніяцкая царква. Помнік драўлянага дойлідзтва. 

## Ураджэнцы
* Аляксей Кузьміч (1945—2013) — мастак

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Махро на radzima.org

Катэгорыя:Махроўскі сельсавет 
Катэгорыя:Населеныя пункты Янаўскага раёну (Берасьцейская вобласьць)
Чапялінка

**Чапялі́нка** — вёска ў Горацкім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Добраўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 65 чалавек
* 1999 год — 116 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Добраўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Горацкага раёну
Хамічава

**Хамі́чава** — вёска ў Янаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці Беларусі. Вёска ўваходзіць у склад Махроўскага сельсавету. На захад ад вёскі праходзіць дарога . Вёска знаходзіцца ў пагранічнай зоне.

## Насельніцтва
* 2009 год — 257 чалавек
* 1999 год — 332 чалавекі

## Асобы
* Васіль Жушма (нар. 1952) — беларускі пісьменьнік. Сябра Саюзу пісьмеьннікаў Беларусі, Беларускага саюзу журналістаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Махроўскі сельсавет 
Катэгорыя:Населеныя пункты Янаўскага раёну (Берасьцейская вобласьць)
Вулька Махроўская

**Ву́лька Махро́ўская** (афіцыйна — **Ву́лька**; таксама — *Ві́лька*) — вёска ў Янаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці Беларусі. Вулька ўваходзіць у склад Махроўскага сельсавету. Празь вёску праходзіць дарога . Вёска знаходзіцца ў пагранічнай зоне.

## Насельніцтва
* 2009 год — 101 чалавек
* 1999 год — 136 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Махроўскі сельсавет 
Катэгорыя:Населеныя пункты Янаўскага раёну (Берасьцейская вобласьць)
Вялікі ордэр

**Вялікі ордэр**, *вялічэзны ордэр* — ордэрная дэкарацыя будынку, у якой калёны ці пілястры ахопліваюць 2 і больш паверхі, у адрозьненьне ад дэкарацыі, званай **[[малы ордэр]]** або *папавярховы ордэр*, у якім на кожным паверсе разьмешчаны свой рад калён. Вялікі ордэр атрымаў распаўсюд у архітэктуры позьняга Адраджэньня, моду на яго ўвёў Мікелянджэлё, хоць ён эпізадычна ўжываўся і раней, з часоў Альбэрці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Архітэктурныя ордэры
Завышша

**Завы́шша**  — вёска ў Янаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці Беларусі. Завышша ўваходзіць у склад Махроўскага сельсавету. На ўсходзе вёскі знаходзіцца Завішчанскае возера.  Вёска знаходзіцца ў пагранічнай зоне.

## Гісторыя
Завішша знаходзілася ва ўласнасьці Пуслоўскіх. Войцех Пуслоўскі (1877—1961), уладальнік вёскі, пабудаваў тут каля возера палац, вакол якога разьмясьціў парк. Будынак палацу быў з цэглы, двухпавярховы, пабудаваны чатырохкутнікам, на высокіх жылых склепах. У яго фасадзе, з выглядам на возера, было тры рызаліты, перад сярэднім былі порцікі, зь вялікім ордарам увянчаны трохкутным франтонам, абапёртым на дзьве пары іянічных калён.

Апошнім уласьнікам Завішша ў 1939 годзе быў Караль Войцех Пуслоўскі.

Палац быў зьнішчаны падчас Другой сусьветнай вайны. Пасьля вайны піянэры разабралі руіны на цэглу.

Да 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Бродніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 201 чалавек
* 1999 год — 202 чалавекі

## Інфраструктура
На заходнім ускрайку вёскі знаходзіцца санаторый «Алеся».

## Страчаная спадчына
* Палацава-паркавы комплекс Пуслоўскіх — палацава-паркавы комплекс канца XIX — пачатку XX стагодзьдзя. Належаў Каралю Войцеху Пуслоўскаму (1877—1961).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Несцярчук. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны, Менск: БЕЛТА, 2002, с. 138. 
* Aftanazy. Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Tom 2

Катэгорыя:Махроўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Янаўскага раёну (Берасьцейская вобласьць)
Мансэрат Кабалье

**Марыя дэ Мансэрат Вівіяна Кансэпсьён Кабалье і Фольк** (, , Барсэлёна — , Барсэлёна) — гішпанская опэрная сьпявачка (сапрана). Вядомая, у першую чаргу, сваёй тэхнікай бэльканта і выкананьнем роляў у клясычных італьянскіх опэрах Пуччыні, Бэліні і Даніцэцьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гішпанскія сьпевакі і сьпявачкі
Завішчанскае возера

**Завішчанскае возера**, *Завішчоўскае возера* — возера ў Янаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці.

Плошча 1,3 км². Найбольшая глыбіня 10,7 м. Даўжыня 1,7 км. Найбольшая шырыня 1 км. Даўжыня берагавой лініі 4,4 км. У басэйне ракі Піна. На заходнім беразе месьціца вёска Завышша, за 18 км на паўднёвы ўсход ад гораду Янава, за 6 км на поўдзень ад вёскі Патапавічы. Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, пясчаныя, пад лесам і хмызьняком. Берагі вышынёй да 1 м, пясчаныя, большай часткай высокія, зарослыя лесам і хмызьняком, месцамі забалочаныя. На паўднёвым усходзе выцякае Завішчанскі канал. На поўдні каналізаванае ручаём злучана з возерам Акуніна. На паўднёвым захадзе ўпадае ручай.

Мелкаводзьдзе пясчанае, вузкае (на поўдні і ўсходзе шырокае), глыбей дно глеіста-пясчанае і сапрапелістае. Найбольшыя глыбіні знаходзяцца ў заходняй частцы возера, максымальная — прыкладна за 0,24 км на паўднёвы ўсход ад заходняга берага, насупраць паўночнай ускраіны вёскі Завышша. Зарастае ўмерана. На беразе возера разьмешчаны санаторый «Алеся».

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Азёры Янаўскага раёну
Фралоўка

Назву **Фралоўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Магілёўская вобласьць:
** Фралоўка — вёска ў Пралетарскім сельсавеце Касьцюковіцкім раёне
** Фралоўка — вёска ў Сялецкім сельсавеце Касьцюковіцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Фралоўка — вёска ў Барысаўскім раёне

## Глядзіце таксама
* Фралова
* Фралоў
* Фралоўшчына
Дубраўка (Дрыбінскі раён)

**Ду́браўка** — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Расьненскага сельсавету.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Згадваецца ў 1746 годзе як вёска ў складзе вялікакняскага маёнтку Расна ў Амсьціслаўскім ваяводзтве ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2010 год — 12 чалавек
* 1999 год — 33 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Расьненскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дрыбінскага раёну
Дарога Р144 (Беларусь)

**Дарога**  — аўтамабільная дарога рэспубліканскага значэньня ў Беларусі, якая злучае магістраль М10, Янаў і ўкраінскую граніцу. Працягласьць — 27 км. Праходзіць па тэрыторыі Янаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Маршрут
* **[[Берасьцейская вобласьць]]**, **[[Янаўскі раён (Берасьцейская вобласьць)|Янаўскі раён]]**
**  Янаў  
** Рудзк
** Канатоп
** Кужалічын
** Вулька
** Махро
** Калена
* Беларуска-ўкраінская граніца 

## Глядзіце таксама
* Аўтамабільныя дарогі Беларусі

## Вонкавыя спасылкі
* Дэпартамэнт БЕЛАЎТАДОР

Р144
Герб Моладава

**Герб Моладава** — герб вёскі Моладава Янаўскага раёну. Герб зацьверджаны Ўказам прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 101.

## Апісаньне
Герб Моладава ўяўляе сабой гішпанскі шчыт, у чорным полі якога разьмешчаны залаты звон з чатырохчастковым гербам, які мае малы шчыток у цэнтры. У правым верхнім полі герба контурна намаляваны тры паляўнічыя ражкі, левым верхнім — тры бэлькі, якія звужаюцца дадолу, ніжнім правым — пяціканцовая зорка, ніжнім левым — падвойная лілея з кольцам пасярэдзіне, у цэнтральным шчытку — тры жалуды з двума дубовымі лістамі.

## Вонкавыя спасылкі
* [Указ [Прэзыдэнт Рэспублікі Беларусь|прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь] ад  г. № 101]

Моладава
The Mamas & the Papas

**The Mamas & the Papas** — былі амэрыканскі фолк-рок вакальны гурт, які запісваўся і выступаў з 1965 па 1968 гады. Гурт вызначаецца як адзін з выбітных калектаў на музычнай сцэне падчас контракультуры 1960-х гадоў. У склад групы першапачаткова ўваходзілі Джон Філіпс, Дэні Доэрці, Кас Эліёт і Мішэль Філіпс. Адметнай характарыстыкай гурта ёсьць гук заснаваны на вакальных гармоніях, якія былі складзены Джонам Філіпсам, аўтарам песень, музыкі і лідэр гурта.

Музычны калектыў выпусьціў у агульнай складанасьці пяць студыйных альбомаў і сямнаццаць сынглаў за чатыры гады. Шэсьць песьняў у розныя часы падымаліся ў топ-10 чартаў Billboard. Гурт прадаў каля 40 мільёнаў асобнікаў па ўсім сьвеце. «The Mamas & the Papas» была ўключана ў Залю славы рок-н-ролу ў 1998 годзе за іхны ўнёсак у разьвіцьцё музычнай індустрыі. Гурт узьяднаўся на кароткі час у 1971 годзе, каб запісаць альбом *«[[People Like Us]]»*, але пасьля гэтага амаль адразу музыкі разышліся зноўку і працягнулі сольныя кар’еры.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт, прысьвечаны Кас Эліёт.
* Dream a Little Dream. Гісторыя «The Mamas & the Papas» ад Джона Філіпса.
* «The Mamas & the Papas». Інтэрвію 1969 году.
* «The Mamas & the Papas». The Vocal Group Hall of Fame.

Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Музычныя гурты з Лос-Анджэлесу
Катэгорыя:Музычныя гурты стылю псыхадэлічнага попу
Катэгорыя:Сябры Залі славы рок-н-ролу
Каменка (Варонеская вобласьць)

**Ка́менка** () — мястэчка ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Каменскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 8375 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Мястэчка месьціцца за 143 км на поўдзень ад Варонежу ля аўтамабільнае дарогі Варонеж—Луганск. Заснаванае ў 1750 годзе казакамі як хутар.

## Вонкавыя спасылкі

* Мястэчка ў базе зьвестак Расеі

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Казлоўшчынскі сельсавет (Казлоўшчынскі раён)

**Казло́ўшчынскі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Казлоўшчынскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Казлоўшчына.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Казлоўшчынскага раёну Баранавіцкай (з 8 студзеня 1954 году — Гарадзенскай) вобласьці.

28 чэрвеня 1958 году Казлоўшчына атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У сувязі з гэтым сельсавет рэарганізаваны ў пасялковы савет.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 14

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 13

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Казлоўшчынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1958 годзе
Семілукі

**Семілу́кі** () — горад (з 1954 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Семілуцкага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 26 797 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Горад месьціцца на правым беразе Дону насупраць Варонежу. Праз горад праходзіць чыгунка Варонеж-Курск, на якой маецца прыпыначны пункт. Сярод буйнейшых прадпрыемстваў гораду варта вылучыць вогнетрывалы завод, камбінат будаўнічых матэрыялаў, харчовы камбінат і фабрыку мэблевых фасадаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Ніжнедзявіцак

**Ніжнедзяві́цак** () — сяло ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Ніжнедзявіцкага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 5656 чалавек паводле зьвестак за 2016 год. Месьціцца на беразе ракі Дзявіца. Раней быў павятовым горадам Варонескай губэрні.

## Вонкавыя спасылкі
* Сяло ў базе зьвестак Расеі

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Паворына

**Паворына** () — горад (з 1954 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Паворынскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 17 095 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Месьціцца за 6 км ад мяжы з Валгаградзкай вобласьцю і за 236 км да Варонежу. Ёсьць самым усходнім горадам вобласьці.

У 1917 годзе неўзабаве перад карнілаўскім мецяжу чыгуначная станцыя Паворына была занятая казацкімі часткамі, якія былі верныя Карнілаву. Гэтая падзея паслужыла падставай да канфлікту паміж Карнілавым і Часовым урадам. Пасьля, падчас грамадзянскай вайны, Паворына было стратэгічна важным пунктам, бо тут знаходзіўся вузел дарог.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Канцяміраўка

**Канцямі́раўка** () — мястэчка (з 1973 году) ў Расеі, адміністрацыйны цэнтар Канцяміраўскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 11 060 чалавек паводле зьвестак за 2017 год. Мястэчка месьціцца за 279 км на поўдзень ад Варонежу. Маецца чыгуначная станцыя на лініі Росаш—Мілерава. Найбліжэйшымі да мястэчка гарадамі ёсьць Росаш і Багучар.

Населены пункт быў заснаваны ў XVIII стагодзьдзі першапачаткова як слабада, якое атрымала назву паводле прозьвішча ейнага ўладальніка Дымітрые Кантэміра. У 1871 годзе праз паселішча была пабудаваная чыгуначная лінія. За савецкім часам у Канцяміраўцы працавалі малаказавод, цагляны, каўбасны, лікёра-гарэлачны і кансэрвавы заводы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мястэчка ў базе зьвестак Расеі

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Ліскі (горад)

**Лі́скі** () — горад (з 1937 году) у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Ліскаўскага раёну Варонескай вобласьці. Насельніцтва складае 54 184 чалавекі паводле зьвестак за 2017 год. Горад месьціцца за 115 км на поўдзень ад Варонежу. З 1965 па 1991 меў назоў Георгію-Дэж, у гонар дзеяча румынскай камуністычнай партыі Георге Гоергію-Дэж, аднак пасьля падзеньня СССР горад быў перайменаваны ў Ліскі.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Населеныя пункты Варонескай вобласьці
Атолчыцы

**Ато́лчыцы** — вёска ў Янаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Вёска ўваходзіць у склад Моладаўскага сельсавету.

## Гісторыя
26 чэрвеня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Дастоеўскага ў склад Моладаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 14 чалавек
* 1999 год — 50 чалавек

## Страчаная спадчына
* Касьцёл Маці Божай Ружанцовай
* Сядзіба

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Атолчыцы на radzima.org

Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Янаўскага раёну (Берасьцейская вобласьць)
Зарудзьдзе

Назву **Зару́дзьдзе** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Зарудзьдзе — вёска ў Моладаўскім сельсавеце Янаўскага раёну
** Зарудзьдзе — вёска ў Рудзкім сельсавеце Янаўскага раёну

* Віцебская вобласьць:
** Зарудзьдзе — вёска ў Пастаўскім раёне

## Глядзіце таксама
* Зарудаўе
* Зарудзееўка
* Зарудзічы
* Заруднае
Застружжа

**Застру́жжа** — вёска ў Янаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Вёска ўваходзіць у склад Моладаўскага сельсавету.

## Гісторыя
Падчас Другой сусьветнай вайны ў ліпені 1944 году фашысты спалілі 13 хат, забілі 103 чалавек.

26 чэрвеня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Дастоеўскага ў склад Моладаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 236 чалавек
* 1999 год — 334 чалавекі
* 1941 год — 455 чалавек, 87 гаспадарак

## Крыніцы

Катэгорыя:Моладаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Янаўскага раёну (Берасьцейская вобласьць)
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны