open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мікалай Акаловіч

**Мікалай Макаравіч Акаловіч** (нарадзіўся 7 жніўня 1926, в. Косьцевічы, Койданаўскі раён, Менская акруга, БССР) — беларускі гісторык. Займаецца вывучэньнем гісторыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Біяграфія
Удзельнік Другой сусьветнай вайны. У 1961 годзе закончыў рэдактарскі факультэт Маскоўскага паліграфічнага інстытуту, у 1966 годзе Менскую вышэйшую партыйную школу. Працаваў кіроўцам тралейбуса ў Менску, рэдактарам, загадчыкам рэдакцыі, галоўным рэдактарам выдавецтваў «Вышэйшая школа», «Навука і тэхніка».

## Працы
* Стоять насмерть. Очерки о героях-защитниках г. Минска. Минск, 1975. 144 с.
* Они защищали Минск. Минск, 1982. 288 с.
* … и враг не прошел. Минск, 1984. 87 с.
* Освобождение Белоруссии. Люди, подвиги. Минск, 1985. 239 с.
* Они защищали Минск. Книга для учителя. Минск, 1987. 278 с.
* Освобождение Белоруссии: Люди. Подвиги. Минск, 1989. 381 с.
* Вперед, на Запад: Очерки о мужестве и героизме советских воинов в годы Великой Отечественной войны. Минск, 1998. 252 с.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Леанід Хрылёў

**Леанід (Леанард) Сазонтавіч (Сазонавіч) Хрылёў** (, 21 ліпеня 1932, в. Горкі, Віцебская вобласьць, БССР) — пісьменьнік, навуковец.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і настаўніка матэматыкі. У 1955 г. скончыў Ленінградзкі інжынэрна-эканамічны інстытут. Працаваў на будаўніцтве Брацкай ГЭС і высакавольтнай лініі перадач Іркуцк — Брацк. Скончыў асьпіратару. З 1960 г. працуе навуковым супрацоўнікам Энэргетычнага інстытуту Сыбірскага інстытуту Акадэміі навук СССР у Іркуцку. Абараніў кандыдацкую, потым доктарскую дысэртацыі, прафэсар. Друкуецца з 1956 г., чалец Саюзу пісьменьнікаў Расеі. Песьню "Пора надежд" на словы Леаніда Хрылёва выконвала Сафія Ратару. Ягоны сын, Аляксандар Леанідавіч Хрылёў, які нарадзіўся 26 верасьня 1967 году ў Іркуцку, у 2008—2009 гг. старшыня праўленьня «Собинбанка».

## Творы
* Костры на дне моря. Стихи. Ленинград. 1961.
* Весенняя жажда. Лирика. Иркутск. 1963.
* Жимолость. Стихи. Москва. 1980.
* Доверюсь дороге. Стихотворения. Иркутск. 1985.
* Теплофикационные системы. Москва. 1988.
* Вольницы ветка зеленая. Стихотворения. Москва. 1991.
* Оглянуться в пути. Москва. Кн. 1. 1993.
* Оглянуться в пути. Стихотворения. Кн. 3. 2001.
* Оглянуться в пути. Стихотворения. Кн. 2. 2002.
* Оглянуться в пути. Стихотворения. Кн. 4. 2003.
* Летящие мгновения. Москва. 2006.
* С горящей радугой в руках. Лирика. Москва. 2007.
* Оглянуться в пути. Стихотворения. Кн. 5. 2008.
* Оглянуться в пути. Стихотворения. Кн. 6. 2009
* Лесные голоса. Сказки и занимательные картинки природы. Для детей и родителей. [Тула. б. и.]. 2010.

## Літаратура
* Писатели Восточной Сибири. Биобиблиографический указатель. Иркутск. 1973. С. 276.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Дактары тэхнічных навук
Катэгорыя:нарадзіліся ў 1932 годзе
Рымская рэспубліка

**Рэспубліка** () — гістарычны пэрыяд Старажытнага Рыму, які адрозьніваўся арыстакратычна-алігархічнай формай кіраваньня, у якой найвышэйшая ўлада належала галоўным чынам сэнату і консулам. Лацінскі выраз  азначае «агульная справа».

## Глядзіце таксама
* Рэспубліка
* Рымскае каралеўства
* Рымская імпэрыя
Пэлаё

**Пэлаё** (, , , ; каля 690—737) — кароль Астурыі, які панаваў з 718 па 737 гадох.

## Гісторыя
Пасьля таго, як кароль вэстготаў Родэрых атрымаў канчатковую паразу ад арабаў, рэшткі ягонай арміі адышлі ў Астурыю. Тут таксама ўкрыліся й магнаты паўднёвай і цэнтральнай Гішпаніі, а таксама частка эпіскапаў. Сярод пячораў і цясьнінаў, вельмі зручных пры абароне, яны былі гатовыя даць рашучы адпор ворагам. Аднак паведамленьне аб сьмерці Родэрыха прымусіла іх падумаць аб неабходнасьці абраць прыемніка, які павінен будзе кіраваць ваеннымі апэрацыямі. Ім стаў Пэлаё.

Прыняўшы ўладу ў такі цяжкі пэрыяд, малады Пэлаё ў першы час ня змог дамагчыся посьпеху, бо ягонае войска было нешматлікае. З набліжэньнем арабаў, Пэлаё ў 714 годзе затаіўся ў прадгор'і Пікас дэ Эўропа. Тут гішпанцы з посьпехам супрацьстаялі ворагам. У 718 годзе Пэлаё адступіў у горы й у даліне Кавадонгі разьбіў атрад пад камандваньнем арабскага вайскоўца Алькамы. Сам Алькама быў забіты падчас бойкі.

Невялікая перамога гішпанцаў у даліне Кавадонгі мела вялікае значэньне, аднак яна вырашыла лёс толькі невялікай тэрыторыі. Пасьля бітвы арабы пакінулі тэрыторыю паўночна-ўсходняй Астурыі. Гэтак была закладзена Рэканкіста — працяглай барацьбе гішпанцаў за вызваленьне сваёй краіны аб арабскага нашэсьця. Усе спробы кардоўскіх эміраў захапіць Астурыю былі з посьпехам адбіты Пэлаё. Паступова ён здолеў расшырыць сваю дзяржаву, Астурыя напрыканцы ягонага панаваньня ахоплівала на ўсходзе землі баскаў, а на захадзе — Галісію.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 690 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 737 годзе
Катэгорыя:Готы
Катэгорыя:Асобы Гішпаніі
Катэгорыя:Рэканкіста
Грэчка

**Грэчка** () — род аднагадовых травяністых расьлінаў, сямейства драсёнавых. Амаль усе віды вырошчваюцца ў якасьці сельска-гаспадарчай культуры, зерні грэчкі выкарыстоўваюцца ў якасьці крупы. Прадстаўнікі роду дасягаюць вышыні 1,5 м. Квіце ў канцы лета, кветкі маюць белую або ружовую афарбоўку.

## Гісторыя культуры
Радзіма — Паўднёва-Ўсходняя Азія, адкуль, магчыма, каля 6000 гадоў да н. э. грэчка распаўсюдзілася на Цэнтральную Азію й Тыбэт, а затым на Блізкі Ўсход і ў Эўропу. Адамашваньне хутчэй за ўсё адбылося ў заходнім рэгіёне Кітая — Юньнань.

Грэчка была адной з найранейшых культураў, што завезьлі эўрапейцы ў Паўночную Амэрыку. Кругасьветнае распаўсюджваньне было завершана ў 2006 годзе, калі некаторыя віды грэчкі, распрацаваныя ў Канадзе, былі пасаджаныя ў Кітаі.

## У прамысловасьці
Сто гадоў таму Расея была сусьветным лідэрам у галіне вытворчасьці грэчкі. Раёны гадоўлі ў Расейскай імпэрыі былі ацэненыя ў 6,5 млн акраў (26 000 км²), за ёй ішла Францыя (0,9 млн акраў; 3500 км²). У 1970 г. Савецкі Саюз вырасьціў прыкладна 4,5 млн акраў (18 000 км²) грэчкі.

## Краіны-лідэры
На 2005 год: Расея, Украіна, Кітай, Украіна, Францыя, Польшча, Казахстан, ЗША, Бразылія, Летува, Беларусь.

## Беларусь
У 2019 годзе Беларусь знаходзілася на 12-м месцы ў сьвеце паводле збору грэчкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зерневыя культуры
Аляксандар Гіляры Палубінскі

**Алякса́ндар Гіля́ры Палубі́нскі** (6 жніўня 1627 — 3 лістапада 1679) — вайсковы і дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падстолі вялікі літоўскі (1654), пісар польны літоўскі (1654—1668), староста генэральны жамойцкі (1669—1670), маршалак вялікі літоўскі (з 1669).

Валодаў Дзярэчынам, Глускам, Рудобелкай, Зьдзецелам, Горамі Вялікімі, Горкамі. Адміністратар Берасьцейскай эканоміі (з 1655), трымаў Бабруйскае (з 1668), Ваўкавыскае і Слонімскае староствы.

## Біяграфія

З княскага роду Палубінскіх гербу ўласнага, сын Канстантына, ваяводы парнаўскага, і Соф’і з Сапегаў. Навучаўся ў Віленскай і Замойскай акадэміях, а таксама ў Кракаве, Галяндыі, Францыі.

3 1646 неаднаразова абіраўся паслом на соймы. Займаў шэраг дзяржаўных пасадаў, пачынаючы з падкаморыя слонімскага (1650—1654),

Вызначыўся ў вайне супраць украінскіх казакоў, пад камандай Я. Радзівіла браў удзел ва ўзяцьці Мазыра (люты 1649), у Лоеўскай бітве (1649), бітве пад Белай Царквой (23 верасьня 1651).

На чале кавалерыйскіх харугваў удзельнічаў у асноўных ваенных дзеяньнях вайны Маскоўская дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667): у бітвах пад Шкловам (12 жніўня 1654) і Шапялевічамі (24 жніўня 1654), аблозе Магілёва ў пачатку 1655; у баях супраць швэдаў у Каралеўстве Польскім, у вызваленьні Менску ў лістападзе 1658 і інш. У 1659—1660 ваяваў у Інфлянтах. У складзе дывізіі П. Я. Сапегі браў удзел у Палонкаўскай бітве (1660), аблозе Барысава, вызваленьні Шклова і Воршы, бітве на рацэ Бася з войскам Ю. Далгарукага, Нушліцкай бітве (1661).

Па абдыкацыі Яна Казімера (1668) і сьмерці Міхала Вішнявецкага (1673) выступаў за абраньне каралём і вялікім князем маскоўскага цара Аляксея Міхайлавіча.

У 1646 атрымаў каралеўскі прывілей на правядзеньне ў Глуску аднаго кірмашу на рок працягласьцю тыдзень. Па разбурэньні места атрадам казакоў Івана Залатарэнкі (1655) фактычна ўзьвёў новую фартэцыю зь дзьвюма мураванымі вежамі, землянымі валамі, пяцьцю бастыёнамі і ровам, запоўненым вадой; фундаваў Глускі бэрнардынскі кляштар (1662). У 1670-я пад патранатам А. Г. Палубінскага ў Глуску працаваў знакаміты гравёр таго часу Аляксандар Тарасевіч, пра што сьведчыць надпіс на адной зь ягоных гравюраў.

Першы шлюб з Сузаннай Храптовіч быў бязьдзетным, у 1652 ажаніўся з Соф’яй Канстанцыяй Валадковіч, зь якой меў сыноў Дамініка Яна Міхала (памёр у 1683) і Крыштапа Канстантына (памёр у 1685), а таксама дачок Ганну Мар’яну і Ізабэлу Алену.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Аляксандар Гіляры
Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пісары польныя літоўскія
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1627 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 6 жніўня
Катэгорыя:Старосты бабруйскія
Катэгорыя:Старосты ваўкавыскія
Катэгорыя:Старосты слонімскія
Сухона

**Сухона** [Сухана /БЭ. Т. 15. Мн. 2002. С. 295.] — найбуйнейшая і самая доўгая рака ў Валагодзкай вобласьці Расеі, левы і асноўны складнік Паўночнай Дзьвіны (правы - рака Юг). 

## Геаграфія
Даўжыня 558 км, плошча басейна 50300 км ². Бярэ пачатак з Кубенскага возера, сьцёк зь якога зарэгуляваны плацінай з суднаходным шлюзам. У вярхоўях пойма шырокая; ў сувязі зь нязначнымі ўхіламі вясной з-за падпора рэк Волагда і Лежа назіраецца адваротная плынь у Кубенскае возера. У сярэдняй плыні глыбіня даліны да 80-100 м, рэчышча мае шмат перакатаў; ёсьць парогі і камяністыя выспы; ў нізоўях хуткасьць плыні невялікая. 

## Гідралёгія
Сілкаваньне пераважна сьнегавое. Разводзьдзе з красавіка да сярэдзіны ліпеня. У верхнім цячэньні ўтвараюцца велізарныя, часам шматкілямэтровыя разьлівы. Сярэдні расход вады ў 39 км ад вусьця 456 м³/с, найбольшы - 6520 м³/с, найменшы - 17,6 м³/с. Замярзае ў канцы кастрычніка - лістапада, у сярэднім цячэньні і ў сьнежні, выкрываецца ў другой палове красавіка - першай палове траўня.

Катэгорыя:Рэкі Расеі
Паўночная Дзьвіна

**Паўночная Дзьвіна́** або **Двіна́** () — рака на поўначы эўрапейскай часткі Расеі.

## Крыніцы
Волагда (рака)

**Во́лагда** — рака ў Валагодзкай вобласьці Расеі, правы прыток Сухоны (басэйн Паўночнай Дзьвіны).

Даўжыня 155 км, плошча басейна 3030 км².

Буйныя прытокі — Сіндашь, Масляная, Тошня (усе правыя). На рацэ — Волагда і сяло Малочнае.

Катэгорыя:Рэкі Расеі
Чарапавец

**Чарапавец** () — горад у Расеі, найбуйнейшы горад Валагодзкай вобласьці, адміністрацыйны цэнтар Чарапавецкага раёна.

Горад зьяўляецца портам на рацэ Шаксьне, левым прытоку Волгі, на беразе Рыбінскага вадасховішча. Адлегласьць ад Чарапаўца да Масквы складае 505 км, да Санкт-Пецярбурга 460 км па чыгунцы й 530 км па аўтамагістралі. У Чарапаўцы разьмешчаны Кастрычніцкі мост, то бок першы вантавы мост Расеі.

## Гісторыя
Першая згадка пра Чарапавец у дакумэнтах ставіцца да 1362 году. Тады быў заснаваны чарапавецкі Васкрасенскі мужчынскі манастыр. Заснавальнікамі яго лічацца вялебныя Феадосій і Афанасій, апошні ўвайшоў у гісторыю праваслаўнай царквы пад мянушкай «жалезны посах» і быў вучнем самога Сергія Раданескага. Манахі пасяліліся ў мясцовасьці, якая да таго часу ўжо была заселеная й называлася Чарапавесь.

Манастыр праіснаваў 400 гадоў, неаднаразова падвяргаўся спусташэньням у пэрыяд польска-літоўскага нашэсьця. У 1764 годзе манастыр быў скасаваны ўказам Кацярыны II, а ягоныя ўладаньні, землі, сяляне, цэрквы перададзены ў казну.

## Адміністрацыйны падзел
Горад падзяляецца на чатыры раёны:
* Індустрыяльны
* Заягорбскі
* Зашэксьнінскі
* Паўночны

## Гарады-сябры
*  Аюд, Румынія
*  Горна-Араховіца, Баўгарыя
*  Цэле, Славенія
*  Дэры, Нью-Гэмпшыр, ЗША
*  Ляоюань, Кітай
*  Маладэчна, Беларусь
*  Монтклэр, Каліфорнія, ЗША
*  Раахэ, Фінляндыя
*  Балакава, Расея
*  Клайпеда, Летува

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт гораду

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Чарапавец
Хэзбала

**Хэзбала**, *Хэзбалах, Хізбала, Хізбалах* ( — «партыя Алаха», выраз ўзяты з Карана (5:56): «Бо партыя Алаха — яны перамогуць») — ваенізаваная лібанская шыіцкая тэрарыстычная арганізацыя і палітычная партыя, якая выступае за стварэньне ў Лібане ісламскай дзяржавы па ўзоры Ірану. У аснове ідэалёгіі ляжыць ідэалёгія Рухолы Хамэйні, створаная лідэрам ісламскай рэвалюцыі ў Іране.

Карыстаецца фінансавай і ваеннай падтрымкай Ірану і Сырыі. Ваюе на землях Сырыі супраць Свабоднай Арміі Сырыі. Яе байцы называюць тэрарыстычныя вайсковыя бандфармаваньні «Хэзбшайтан» — партыя Д’ябла.

У сваім маніфэсце 1985 году арганізацыя абвясьціла трыма сваімі асноўнымі мэтамі: «выправаджэньне любых каляніяльных установаў зь Лібана», «прывядзеньне фалянгістаў да адказу за іх злачынствы», і ўстанаўленьне ў краіне ісламскага рэжыму.

## Іншыя радыкальныя ісламскія арганізацыі
* Аль-Каіда
* Талібан
Каран

**Кара́́н** ( — аль-К̣ур’ан) — сьвяшчэнная кніга мусульманаў. Слова «Каран» паходзіць ад арабскага «чытаньне ўслых», «настаўленьне».

Паводле мусульманскай дагматыкі Каран быў па частках атрыманы ў 610—632 прарокам Мухамадам ад Бога (Алаха) праз архангела Джыбрыля (Гаўрыіла). Напісаны на арабскай мове рытмічнай мовай. У 650—655 паводле загаду халіфа Асмана — паплечніка Мухамада — адмысловы сабор на аснове тэксту Карана, запісанага пісарам Мухамада, і з улікам іншых запісаў і сьведчаньняў асобаў, што ведалі Каран на памяць, склала сьпіс Карана (Асманавы сьпіс, зьберагліся 2 рукапісы: у Сярэднян Азіі і ў Турэччыне), які паступова выцесьніў іншыя запісы і быў прызнаны кананічным.

## Вонкавыя спасылкі

* Паслоўны пераклад Карану // QuranAcademy.org
* Каран он-лайн
Мусульмане

**Мусульманін** ( мусьлім, жаночая форма  мусьліма) — пасьлядоўнік ісламу.

## Значэньне
Слова мусьлім азначае «той, які пакараецца (богу)» або «той, які аддаецца (богу)» па аналёгіі са словам **іслам** (аддача богу).

## Самасвядомасьць
Мусульманін, па паняцьці саміх мусульманаў, — монатэіст, які прызнае Мухамада як апошняга прарока бога (алага). Мусульмане вераць, што каран зьяўляецца словам бога, якое было перададзена Мухамаду архангелам Гаўрыілам.

## Распаўсюджваньне
Лік мусульманаў ва ўсім сьвеце ацэньваецца прыкладна ў 1,1 да 1,2 мільярдаў чалавек.

## Заўвагі
Усьнея квітучая

**Усьнея квітучая** (*Usnea florida*) — від шматгадовых травяністых расьлінаў роду усьнея сямейства пармэліевыя.

## Арэал і месцы расьсяленьня
Заходняя і Цэнтральная Эўропа, Азія, Паўночная і Цэнтральная Амэрыка. У Беларусі адзначаны ў Берасьцейскай (Камянецкі і Пружанскі раёны), Віцебскай (Лепельскі, Аршанскі, Расонскі і Сеньненскі раёны), Гомельскай (Добрускі раён) і Магілёўскай (Асіповіцкі раён) вобласьцях.

Расьце на ствалах і галінах лісьцевых дрэваў, галінах елкі ў старых шыракалістых і іглічных лясах з павышанай вільготнасьцю паветра.

## Апісаньне
Слаявішча ніцяна-кусьцістае, адсталае ад аснаваньня, амаль аднолькавай даўжыні і шырыні (5—10 см), шэра- або попельна-зялёнае, з разьбежнымі ва ўсе бакі пад шырокім вуглом грубаватымі галінкамі, амаль заўсёды заканчваецца апатэцыямі. Галінкі аднолькавай таўшчыні па ўсёй даўжыні і толькі да вяршыні становяцца больш тонкімі. Апатэцыі шматлікія, круглявыя, дыямэтрам 3-8 мм. Споры акруглыя ці ледзь падоўжаныя, 7-8×9 мкм.

Зьмяшчае спэцыфічную для лішайнікаў усьнінавую кісьлю, якая валодае моцнымі антыбіятычныя ўласьцівасьцямі.

## Сынонімы
* *Usnea barbata* subsp. *florida* (L.) Vain., 1890
* *Usnea barbata* var. *florida* (L.) Fr.

## Ахова
Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі 2-га выданьня (1993). Ахоўваецца ў Польшчы і Латвіі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Лекарственные растения и и их приименение. Изд. 5-5, перераб. и доп. «Наука и техника». Мн., 1974. 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича).

## Вонкавыя спасылкі

* Уснея квітучая ў Чырвонай кнізе Беларусі

Катэгорыя:Аскамікота
Сьцяўа Бухарэст

«**Сьцяўа**» () — румынскі футбольны клюб з гораду Бухарэсту. Заснаваны ў 1947 годзе. Клюб зьяўляецца найбольш пасьпяховым сярод румынскіх клюбаў ня толькі ў айчынным першынстве, маючы на сваім рахунку 28 перамог, але й на эўрапейскіх спаборніцтвах. «Сьцяўа» стала першай усходнеэўрапейскай камандай, якая здолела перамагчы ў Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў, зрабіўшы гэтае ў 1986 годзе. У сэзоне 1988—1989 гадоў «Сьцяўа» зноўку дайшла да фіналу прэстыжнага эўрапейскага клюбу, але атрымала паразу ад італьянскага «Міляну». На рухунку клюбу таксама маюцца 24 перамогі ў Кубку Румыніі і 7 перамог у Супэркубку Румыніі, а таксама аднойчы клюб стаў пераможцам Кубка лігі Румыніі.

Клюб гістарычна вядомы як спартовы клюб румынскага войска. Аднак яшчэ ў 1998 годзе клюб аддзяліўся ад войска, стаўшы незалежным. На дадзены момант адзінай прамой спасылкай на войска зьяўляецца стадыён «Нацыянальны», які знаходзіцца ва ўласнасьці Міністэрства нацыянальнай абароны.

«Сьцяўа» ўсю сваю гісторыю праводзіць у наймацнейшым дывізіёне чэмпіянату Румыніі, толькі пяць разоў скончыўшы сэзон на месцы ніжэйшым за шостае. Першапачаткова клюб гуляў у колерах румынскага трыкалёру, то бок сінім, жоўтым і чырвоным, але неўзабаве жоўты страціў сваё значэньне, і каманда стала асацыявацца з чырвоным і сінім колерам. Аднак у апошнія часы на новай форме клюбу пачаў зноўку выкарыстоўвацца жоўты колер.

Клюб мае даўняе суперніцтва з бухарэсцкім «Дынама», матчы паміж якімі звычайна называюць «Адвечным дэрбі» або «Румынскім дэрбі».

## Заўзятары
Сьцяўа мае найвялікшую колькасьць прыхільнікаў сярод усіх клюбаў у Румыніі. Апытанка, якую зладзілі ў чэрвені 2007 году, вызначыла, што прыхільнікамі клюбу ёсьць прыблізна 42% усіх аматараў румынскага футболу. Гэта значна больш, чым каманды, якія займаюць другое і трэцяе месцы, як то бухарэсцкія «Дынама» (12%) і «Рапід» (12%). Самая вялікая колькасьць прыхільнікаў клюбу месьціцца ў Бухарэсьце, у прыватнасьці, у раёнах, прылеглых да арэны, а таксама ў паўднёвай частцы гораду. Акрамя таго, заўзятары клюбу жывуць ня толькі ў сталіцы краіны, але і ў іншых гарадах Румыніі і за мяжой.

## Дасягненьні
: **[[Чэмпіянат Румыніі па футболе|Чэмпіён Румыніі]]**: (28)
:: 1951, 1952, 1953, 1956, 1960, 1961, 1968, 1976, 1978, 1985,
:: 1986, 1987, 1988, 1989, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 
:: 2001, 2005, 2006, 2013, 2014, 2015, 2024, 2025

: **Уладальнік [[Кубак Румыніі па футболе|Кубка Румыніі]]**: (24)
:: 1949, 1950, 1951, 1952, 1955, 1962, 1966, 1967, 1969, 1970, 
:: 1971, 1976, 1979, 1985, 1987, 1988, 1989, 1992, 1996, 1997, 
:: 1999, 2011, 2015, 2020

: **Уладальнік [[Супэркубак Румыніі па футболе|Супэркубка Румыніі]]**: (7)
:: 1994, 1995, 1998, 2001, 2006, 2013, 2024

: **[[Ліга чэмпіёнаў УЭФА]]: 1**
:: 1986

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бухарэст
Волагда

**Во́лагда** () — горад у Расеі, заснаваны ў 1147 годзе, адміністрацыйны, культурны і навуковы цэнтар Валагодзкай вобласьці. Разьмешчаны на рацэ Волагдзе. Важнейшы транспартны вузел Паўночна-Захаду Расеі. Уваходзіць у лік гарадоў, якія валодаюць асабліва каштоўнай гістарычным спадчынай: на тэрыторыі гораду выяўлена 224 помніка гісторыі, архітэктуры, культуры; 128 зь іх узятыя пад ахову дзяржавы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка адміністрацыі гораду.
* Архітэктура старой Волагды.


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XII стагодзьдзі
Вялікі Усьцюг

**Вялі́кі У́сьцюг** () — горад у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Вялікаусьцюскага раёну ў Валагодзкае вобласьці.

Вялікі Усьцюг разьмяшчаецца ў 450 км на паўночны ўсход ад Волагды на левым беразе ракі Сухоны насупраць зліцця яе з ракой Юг на суднаходных лініях гэтых рэк і Паўночнай Дзьвіны. Адзін з самых старажытных гарадоў на расейскай Поўначы, які захаваў багатую культурную спадчыну. З 1999 года аб'яўлены радзімай Усерасійскага Дзеда Мароза. Зьяўляецца папулярным цэнтрам сямейнага турызму.

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт гораду.

Катэгорыя:Гарады Расеі
Імпрэсіянізм

**Імпрэсіянізм** (, ад *impression* — «уражаньне») — кірунак у мастацтве апошняй трэці XIX — пачатку XX стагодзьдзяў, зарадзіўся ў Францыі й затым распаўсюдзіўся па ўсім сьвеце.

Прадстаўнікі гэтага кірунку імкнуліся найбольш натуральна й непрадузята захаваць рэальны сьвет у яго рухомасьці й зьменлівасьці, перадаць свае мімалётныя ўражаньні. Звычайна пад тэрмінам «імпрэсіянізм» маецца на ўвазе напрамак у жывапісе, хоць яго ідэі таксама знайшлі сваё ўвасабленьне ў літаратуры й музыцы.

## Пачатак
Трэба сказаць, што раньнія імпрэсіяністы зрабілі для таго часу звышрадыкальную зьяву — зламалі акадэмічныя правілы мастацтва. У творах мелі месца яскравыя колеры, свабодныя мазкі пэндзьлем, другаснасьць прамых лініяў, нарэшце, маляваньне натхненьня мастака, а не застылых відавочных эпізодаў жыцьця.

## Вонкавыя спасылкі
Надар

**Нада́р** (), сапраўднае імя — Гаспар Фэлікс Турнашон (; 5 ці 6 красавіка 1820 — 23 сакавіка 1910) — знакаміты францускі фатограф, карыкатурыст, раманіст і паветрапалавацель.

## Біяграфія
Надар нарадзіўся ў Парыжы або ў Ліёне ў 1820 годзе. У 1853 годзе пачаў рабіць першыя фатаграфіі, у 1858 зрабіў першую ў сьвеце фатаграфію з паветра, падняўшыся над Парыжам на паветраным шары. Ён зрабіў фатаздымкі Шарля Бадлера, Гюстава Курбэ, Сары Бэрнар, Эрнэста Шэклтана і іншых.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Францускія фатографы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Францыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1820 годзе
Талібан

**Таліба́н** () — ісламскі рух (суніцкага толку), зарадзіўся ў Аўганістане сярод пуштунаў у 1994 годзе, кіраваў Аўганістанам з 1996 па 2001 гг. («Ісламскі Эмірат Аўганістан») і рэгіёнам Вазырыстан на поўначы Пакістану («Ісламская дзяржава Вазырыстан») з 2004 году. Дыпляматычна быў прызнаны трыма дзяржавамі: Аб’яднанымі Арабскімі Эміратамі, Пакістанам і Саудаўскай Арабіяй.

Радаю Бясьпекі ААН лічыцца тэрарыстычнай арганізацыяй.

## Іншыя радыкальныя ісламскія арганізацыі
* Хэзбала


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Аль-Каіда

**«Аль-Каіда»** (літар. з араб. «аснова») — транснацыянальная тэрарыстычная арганізацыя, заснаваная 11 жніўня 1988 г. у пакістанскім горадзе Пешавар (Паўночна-Заходняя Памежная правінцыя) 15 арабскімі ісламістамі на чале з Усамам бін Ладэнам.

Пасьля вываду войскаў СССР з Аўганістану «Аль-Каіда» накіравала вастрыё барацьбы супраць ЗША, краінаў г. зв. «Заходняга сьвету» і іх прыхільнікаў у ісламскіх краінах. Мэтай арганізацыі зьяўляецца зьвяржэньне сьвецкіх рэжымаў у ісламскіх краінах, стварэньне «Вялікага ісламскага халіфату».

## Злачынствы
26 лютага 1993 г. «Аль-Каіда» ўчыніла падрыў Сусьветнага гандлёвага цэнтру ў Нью-Ёрку 606-кіляграмовай бомбай, ад якога загінулі 6 чалавек. 7 жніўня 1998 г. ажыцьцявіла падрыў амбасадаў ЗША ў Кеніі і Танзаніі, ад якога загінулі 224 чалавекі. 11 верасьня 2001 г. зладзіла паветраныя напады на Сусьветны гандлёвы цэнтар у Нью-Ёрку і Пэнтагон у Вашынгтоне (ЗША), ад якіх загінулі 2996 чалавек. 11 сакавіка 2004 г. зьдзейсьніла падрыў 4 цягнікоў у Мадрыдзе (Гішпанія), ад якога загінуў 191 чалавек. 7 ліпеня 2005 г. учыніла падрыў сьмяротнікаў на грамадзкім транспарце ў Лёндане (Ангельшчына), што пацягнуў сьмерць 56 чалавек.

## Іншыя радыкальныя ісламскія арганізацыі
* Хэзбала
* Талібан

## Крыніцы


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1988 годзе
Бурская катэдра

**Бу́рская катэ́дра** () — гатычная катэдра сьвятога Стэфана ў францускім горадзе Буржы. Пачатак будаўніцтва гэтага грандыёзнага будынка датуецца канцом XII стагодзьдзя, асьвячэньне катэдры адбылося 13 траўня 1324 году, аднак працы над будынкам працягваліся аж да XVI стагодзьдзя. За сваю ўнікальную архітэктуру, выразныя скульптуры і цудоўныя вітражы XIII стагодзьдзя ў 1992 годзе катэдра была ўнесеная ў сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. Аднесеная да ліку помнікаў нацыянальнай спадчыны Францыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Катэдры і саборы Францыі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Францыі
Катэдра
RKO Radio Pictures

**RKO (Radio-Keith-Orpheum) Pictures** — адна з галоўных галівудзкіх кінакампаніяў 30-я і 40-я гады XX стагодзьдзя. Яе стварэньне паходзіць з карпарацыі RCA, якая атрымаўшы ўласны патэнт гукавага кіно, адмовілася ад супрацоўнцтва з існуючымі фірмамі і заснавала асобную вытворчасьць і распаўсюд фільмаў RKO.

Хаця RKO не распрацавала сваёй уласнай мадэлі кіно і не стварыла стабільнай арганізацыйнай структуры, ды дасягнула фінансавага посьпеху дзякуючы такім фільмам як «Кінг Конг», «Грамадзянін Кейн» і «Надзвычайныя Эмбэрсаны» Орсана Ўэлса і мюзыклаў з Джынджыл Роджэрс ды Фрэдам Астэра.

У 1950-я гады кампанія пачала губляць сваю значнасьць, і, хаця спробы аднавіць свае пазыцыі рабіў нават эксцэнтрычны міліянэр Говард Г’юз, яна канчаткова была ліквідавана.

Катэгорыя:Кінакампаніі ЗША
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1929 годзе
Георгі Дзьмітрук

**Георгі Раманавіч Дзьмітрук** (нарадзіўся 16 красавіка 1968 году, Кобрынь) — беларускі грамадзка-палітычны дзеяч, сустаршыня аргкамітэту па стварэньні партыі «Беларуская хрысьціянская дэмакратыя».

## Сям’я
Нарадзіўся ў шматдзетнай сям’і зь сямі дзяцей. Бацька паводле прафэсіі сталяр, маці — лекар-стаматоляг. Жанаты, мае пяць дзяцей.

## Адукацыя
У 1985 скончыў СШ № 7 Кобрыню. У 1987 скончыў Віцебскую мэдвучэльню па спэцыяльнасьці зубны тэхнік, разьмеркаваны ў Столін, які пацярпеў ад катастрофы на Чарнобыльскай АЭС. Скончыў факультэт міжнародных эканамічных адносінаў Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту.

## Праца
У 1987—1989 служыў у Савецкай арміі ў Далёкаўсходняй ваеннай акрузе. З 1989 працаваў у стаматалягічнай паліклініцы ў Кобрыні. З 1992 — кіраўнік зьнешнеэканамічнага аддзелу Міжрэгіянальнага вытворча-камэрцыйнага аб’яднаньня «АВІЯПРОМ». З 1993 — генэральны дырэктар вытворча-камэрцыйнай фірмы ТАА «АМЕГА». З 2001 — генэральны дырэктар ІП «АМЕГА СЭРВІС» карпарацыі «Текстайл Амега Инк». З 2005 — дырэктар замежнага прыватнага лячэбна-аздараўленчага ўнітарнага прадпрыемства «Белгіхон Юнайтэд».

## Грамадзка-палітычная дзейнасьць
З 2005 — сустаршыня аргкамітэту па стварэньні партыі «Беларуская хрысьціянская дэмакратыя», адказны за эканоміку і кампанію «За свабоду веравызнаньня». 28 лютага 2009 на ўстаноўчым зьезьдзе абраны на пасаду сустаршыні партыі «Беларуская хрысьціянская дэмакратыя» (незарэгістраваная).

У красавіку 2010 балятаваўся ў мясцовыя саветы дэпутатаў (Кобрынскі раённы і Берасьцейскі абласны), але ня быў абраны. Сябар Рады народных дэпутатаў БХД.

У верасьні — сьнежні 2010 сябар ініцыятыўнай групы кандыдата ў прэзыдэнты ад БХД Віталя Рымашэўскага, яго давераная асоба.

Старшыня Рэспубліканскага грамадзкага аб’яднаньня «Хрысьціянская дзелавая ініцыятыва». Сябар Рады Эўрапейскай асацыяцыі «Эўрапартнэры» (Швайцарыя), Сусьветнай асацыяцыі падтрымкі прадпрымальніцтва «СВМС».

Удзельнік эканамічных форумаў у Швэцыі, Нідэрляндах, Італіі, Нямеччыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на сайце БХД
* Блог на сайце БХД
* Асабісты сайт

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кобрыні
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Сябры Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту
Тадэвуш Іваноўскі

**Тадэ́вуш Івано́ўскі** (Тадас Іванаўскас, ; 16 сьнежня 1882, фальв. Лябёдка Лідзкага павету, цяпер у межах в. Галавічполе, Шчучынскі раён — 1 красавіка 1970, Коўна, Летува) — летувіскі навуковец-біёляг.

Сын Леанарда Іваноўскага, брат Вацлава Іваноўскага, Ежы Іваноўскага і Алены Іваноўскай.

## Жыцьцяпіс
Скончыў гімназію ў Санкт-Пецярбургу (1903), вывучаў прыродазнаўства ў Пецярбурскім унівэрсытэце (1903—1905) і парыскай Сарбоне (1905—1909).

У 1910—1918 гадах жыў у Пецярбургу, займаўся навукай, працаваў у Міністэрстве земляробства. У 1919 годзе пераехаў у Коўна, працаваў у дэпартамэнце земляробства, быў адным з арганізатараў Ковенскага ўнівэрсытэту і прафэсарам аддзяленьня матэматычна-прыродазнаўчых навук. Апрацаваў разам з В. Ластоўскім, К. Дуж-Душэўскім лацінска-расейска-беларускі слоўнік па арніталёгіі. У 1940—1941 — кіраўнік катэдры заалёгіі Віленскага ўнівэрсытэту, член АН Летувіскай ССР. Пасьля вайны — прафэсар Ковенскага і Віленскага ўнівэрсытэтаў, арганізатар і дырэктар Інстытуту біялёгіі Акадэміі навук.

Займаўся арніталёгіяй, аўтар шматлікіх навуковых працаў. Заснаваў Летувіскі заапарк.

## Крыніцы

## Літаратура
* Туронак Ю. Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віленскай губэрні
Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбурскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Парыскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Летувіскія навукоўцы
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі 1 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў Коўне
Катэгорыя:Асобы Коўна
Алыча

**Алыча́** () — пладовае дрэва альбо куст з кісла-салодкімі пладамі бурштынава-жоўтага ці цёмна-чырвонага колеру роду сьліва сямейства ружавых.

## Батанічнае апісаньне

Вышыня алычы да 8 м і болей.
Лісьце яйкападобнае або прадаўгавата-эліптычнае.
Кветкі белыя, распускаюцца раней за лісьце.
Плод - невялікая, звычайна жоўтая або ружовая касьцянка.

## Хімічны склад
Плады ўтрымліваюць цукры, лімонную і яблычную кіслоты, вітаміны, карацін.

## Культывацыя
Сьвятлалюбная, засухаўстойлівая расьліна, непатрабавальная да глебы і вільгаці.
На Беларусі інтрадукаваная ў сярэдзіне ХІХ ст. з Паўночнага Каўказа й пашырылася на ўсёй тэрыторыі. Добра прыстасавалася да мясцовых умоў, зімаўстойлівая. Культывуецца ў садох і парках. Ёсьць адмысловая садовая форма алычы з пурпуровым лісьцем, ружовымі кветкамі й цёмна-чырвонымі пладамі.

## Выкарыстаньне
Алыча пышна квітнее й пладаносіць.
Алыча зьяўляецца прышчэпай пры вырошчваньні саджанцаў сьлівы, апыляльнікам для некаторых сартоў сьлівы.

Катэгорыя:Дрэвы
Катэгорыя:Сьлівовыя
Катэгорыя:Садавіна
Onopordum acanthium

***Onopordum acanthium*** — від травяністых расьлінаў рода *[[Onopordum]]* сямейства Астравыя.

## Распаўсюджваньне і экалёгія
Сустракаецца на Эўрапейскай частцы Расеі, у Прыбалтыцы, паўночнай часткі Сярэдняй Азіі.

На акультураных тэрыторыях зьяўляецца шырока распаўсюджаным пустазельлем.

## Батанічным апісаньне

Двухгадовая травяністая калючая расьліна, можа вырастаць да 200 см.

Сьцябло прамостоячае.

## Ужываньне

Гэта расьліна ўжываецца ў ежу. Для гэтай мэты расьліны зьбіраюць вясной, калі вышыня іх не перавышае 20 см. З маладых пабегаў і лісця падрыхтоўваюць салату, супы і баршчы. Ужываецца ў народнай мэдыцыне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* На сайце GRIN

Катэгорыя:Астравыя
Ophrys insectifera

**Ophrys insectifera** (*Ophrys insectifera*) - від расьлінаў сямейства Архідныя.

## Арэал

Расьце на сыроватых і забалочаных лугах, нізінных балотах, днішчах старых вапняковых кар’ераў, пераважна на карбанатных глебах. Распаўсюджаная ў Эўропе і Малой Азіі.

У Беларусі знойдзена толькі на балоце Чысьцік у Бярэзінскім запаведніку.

## Апісаньне

Шматгадовая расьліна вышынёй 20-35 см. Сьцябло прамастаячае, простае, пакрыта лісьцем ў ніжняй частцы. Лісьце даўгаватага-ланцетнае.

Суквецьце коласападобнае. Прыкветнкі лінейна-ланцэтныя. Кветкі нагадваюць насякомае са складзенымі крылкамі. Губа мае тры лопасьці, з блакітнай плямай пасярэдзіне.

Квітнее ў чэрвені.

## Ахова

Занесена ў Чырвоныя кнігі Расеі і Ўкраіны.

## Крыніцы

## Літаратура

* Всё о цветах лесов, полей и рек / Выпуск. ред. С. Ю. Раделов. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2008. — С. 218. — 224 с. — ISBN 978-5-9603-0092-6

Катэгорыя:Архідныя
Авакада

**Авакада**, або **Пэрсэя амэрыканская** () — від вечназялёных пладовых расьлін з роду Пэрсэя сямейства Лаўровыя, тыпавы від гэтага роду; важная пладовая культура. Плады расьліны таксама маюць назву **авакада**; іх мякаць багатая вітамінамі і важнымі мінэральнымі рэчывамі.

Катэгорыя:Двухдольныя
Аднадольныя

**Аднадольныя**, адналісьценевыя, лілеяпсыды (*Liliopsida*) — кляса кветкавых расьлінаў, зародак якіх мае адну, у адрозьненьне ад двухдольных, семядолю.

Аднадольныя падзяляюцца на 11 парадкаў і больш за 60 тыс. відаў. Пашыраны ва ўмераным поясе, складаюць значную частку травастою лугоў, стэпаў, саваннаў. На Беларусі 5 парадкаў: аеракветныя, шальнікакветныя, спаржакветныя, лілеякветныя, метлюжкакветныя; больш за 350 відаў. Галоўны кампанэнт расьліннага покрыва балот, лугоў і лясоў. Сярод аднадольных: меч-трава звычайная, пуханос альпійскі, ладзьдзян трохнадрэзны, асака заліўная, ophrys insectifera, гайнік цёмна-чырвоны, асака Хоста і нш.

Пераважна травяністыя расьліны. Дравяністыя віды трапляюцца ў тропіках, радзей у субтропіках. У траў сьцябло ў таўшчыню не расьце. Лісьце з паралельным або дугавым жылкаваньнем, звычайна без чаранка і прылісткаў. Кветкі пераважна трохчленныя. Каранёвая сыстэма валасьніковістая, часта бывае зьмена падземных парасткаў (карэнішча, клубні, цыбуліны).

Харчовыя, кармавыя, тэхнічныя, дэкаратыўныя, лекавыя і прыпраўныя расліны.

## Крыніцы

*
Сьпіс птушак Беларусі

**Сьпіс птушак [[Беларусь|Беларусі]]** ўключае 320 відаў, зь якіх 58 відаў (18%) у студзені 2011 году засталіся зімаваць.

## [[Буслападобныя]] — [[Ciconiiformes]]

### [[Бусьліныя]] — [[Ciconiidae]]
* 
* 

### [[Чаплевыя]] — [[Ardeidae]]
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## [[Гагарападобныя]] — [[Gaviiformes]]

### [[Гагаравыя]] — [[Gaviidae]]

* 

## [[Голубападобныя]] — [[Columbiformes]]

### [[Галубовыя]] — [[Columbidae]]
* 
* 
* 
* 
* 

## [[Гусепадобныя]] — [[Anseriformes]]

### [[Качыныя]] — [[Anatidae]]
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## [[Жураўлепадобныя]] — [[Gruiformes]]

### [[Жураўліныя]] — [[Gruidae]]
* 

### [[Пастушковыя]] — [[Rallidae]]
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## [[Зязюлепадобныя]] — [[Cuculiformes]]

### [[Зязюлевыя]] — [[Cuculidae]]
* 

## [[Курападобныя]] — [[Galliformes]]

### [[Фазанавыя]] — [[Phasianidae]]
* 
* 
* 

### [[Цецеруковыя]] — [[Tetraoninae]]
* 
* 
* 
* 

## [[Паганкападобныя]] — [[Podicipediformes]]

### [[Паганкавыя]] — [[Podicipedidae]]

* 
* 
* 
* 
* 

## [[Сеўцападобныя]] — [[Charadriiformes]]

### [[Аўдоткавыя]] — [[Burhinidae]]
* 

### [[Бакасавыя]] — [[Scolopacidae]]
* 
* 
* 
* 
* , чорнавальлёвік 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### [[Кулікі-сарокі]] — [[Haematopodidae]]
* 

### [[Сяўцовыя]] — [[Charadriidae]]
* 
* 
* 
* 

### [[Ціркушкавыя]] — [[Glareolidae]]
* 

### [[Чайкавыя]] — [[Laridae]]
* , крычка белакрылая
* , крычка малая
* , крычка рачная
* , крычка чорная
* 
* 
* 
* 

## [[Совападобныя]] — [[Strigiformes]]

### [[Савіныя]] — [[Strigidae]]
* 
* 
* 
* 
* 
* , гугач
* 
* 
* 
* 

### [[Сіпухавыя]] — [[Tytonidae]]
* 

## [[Сокалападобныя]] — [[Falconiformes]]

### [[Сакаліныя]] — [[Falconidae]]

* 
* 
* 
* 
* 

### [[Скапіныя]] — [[Pandionidae]]

* 

### [[Ястрабіныя]] — [[Accipitridae]]

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

Беларусь
Катэгорыя:Прырода Беларусі
Птушкі Беларусі
Амяла

**Амяла́** (*Viscum*) — род паўпаразітных кустарнікаў сямейства амяловых (*Viscaceae*). Растуць на галінах дрэваў. Каля 70 відаў, галоўным чынам у трапічнай і субтрапічнай Афрыцы, некалькі — ў трапічнай Азіі, на поўначы Аўстраліі, у Эўразіі. У Беларусі 2 віды: амяла белая (*V. album*) і амяла рыхлаватая (*V. laxum*).

## Віды
* 
* 

## Літаратура
* Определитель высших растений Беларуси / Под ред. В. И. Парфенова. — Мн.: Дизайн ПРО, 1999.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / Белорус. Сов. Энцикл.; И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 2-е изд. — Мн.: БелСЭ, 1989.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя, 1983.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Двухдольныя
Амяла белая

**Амяла́ бе́лая** (*Viscum album*) — вечназялены паўпаразітны хмызьняк сямейства амяловых.

Мяжа распаўсюджаньня амялы на Беларусі пралягае прыкладна па лініі Ліда — Гомель. Паразытуе на дрэвах: таполях, клёнах, соснах, вербах, бярозах, рабінах, пладовых дрэвах. Селіцца на верхавіне ці на галінах. Мае выгляд густога зялёнага куста. Утрымлівае клейкае рэчыва, званае вісцынам. Птушкі ядуць ягады амелы, пасьля чысцяць дзюбу ад наліплых рэштак расьліны і гэткім чынам пераносяць зародышы амялы і насеньне, якое выдаляецца са страўніку з экскрэмэнтамі.

Зь ягадаў амялы вырабляюць г. зв. птушыны клей, які ўжываецца ў паляваньні на малых птушак. Экстракт з маладога лісьця ўжываюць для лячэньня раньніх стадыяў гіпэртанічнай хваробы.

## Літаратура
* Энц. словарь Брокгауза и Ефрона в 82 тт. и 4 доп. тт. — М.: Терра, 2001 г. — 40726 с.
* Аркадзь Смоліч. Географія Беларусі. Менск: «Беларусь», 1993. 

Катэгорыя:Двухдольныя
Кацярына Карстэн

**Кацяры́на Анато́леўна Ка́рстэн** (у дзявоцтве **Хадато́віч**; нарадзілася 2 чэрвеня 1972 году ў вёсцы Асечана Крупскага раёну Менскай вобласьці) — беларуская вясьлярка. Заслужаны майстар спорту СССР (1992).

Першая двухразовая алімпійская чэмпіёнка (1996, 2000) у гісторыі Рэспублікі Беларусь; 6-разовая чэмпіёнка сьвету (1997, 1999, 2005—2007, 2009) у веславаньні на адзіночцы.

З 1997 року жыве ў Нямеччыне.

## Дасягненьні
У 1991 року Хадатовіч стала 3-разовай чэмпіёнкай СССР і бронзавай прызэркай чэмпіянату сьвету ў двойцы. Выступаючы за Аб’яднаную каманду СНД на Летніх Алімпійскіх гульнях 1992 году ў Барсэлёне, заваявала ў складзе чацьверкі бронзавы мэдаль, які стаўся адзінай узнагародай весьляроў СНД у акадэмічным веславаньні.

Выступаючы за Беларусь, Карстэн атрымала па залатым мэдалі на Летніх Алімпійскіх гульнях 1996 у Атланце і 2000 у Сыднэі. На летніх Алімпійскіх гульнях 2004 у Атэнах яна атрымала срэбны мэдаль і на Летніх Алімпійскіх гульнях 2008 у Пэкіне — бронзавы.

Чэмпіёнка сьвету 2009. Прызнана найлепшай спартоўкай року Беларусі.

## Сямейнае жыцьцё
У 1998 Кацярына Хадатовіч выйшла замуж за нямецкага бізнэсоўцу Вільфрыда Карстэна і ўзяла ягонае прозьвішча. Карстэны жывуць у Нямеччыне і маюць дачку Аляксандру.

## Узнагароды
* Ордэн Айчыны I ступені (2008)
* Ордэн Айчыны II ступені (2004)
* Ордэн Айчыны III ступені (2000)
* Ордэн Пашаны (1997)
* Мэдаль «За працоўныя заслугі»
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь (1992)
* Ганаровая грамата прэзыдэнта Расейскай Фэдэрацыі (2010) — *за вялікі ўнёсак у разьвіцьцё супрацоўніцтва з Расейскай Фэдэрацыяй у галіне спорту*

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 2 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крупскім раёне
Катэгорыя:Беларускія весьляры і вясьляркі акадэмічнага стылю
Катэгорыя:Беларускія весьляры і вясьляркі акадэмічнага стылю на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Весьляры і вясьляркі акадэмічнага стылю на летніх Алімпійскіх гульнях 1992 году
Катэгорыя:Весьляры і вясьляркі акадэмічнага стылю на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 году
Катэгорыя:Весьляры і вясьляркі акадэмічнага стылю на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 году
Катэгорыя:Весьляры і вясьляркі акадэмічнага стылю на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 году
Катэгорыя:Весьляры і вясьляркі акадэмічнага стылю на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Весьляры і вясьляркі акадэмічнага стылю на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Весьляры і вясьляркі акадэмічнага стылю на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1996 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2000 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2008 году
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыны (Беларусь)
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Пашаны (Беларусь)
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету
Царква Нараджэньня Божае Маці (Грэск)

**Царква Нараджэньня Божае Маці** — царква ў Грэску Слуцкага раёну Менскае вобласьці.

## Гісторыя
Грэская Царква Нараджэньня Божае Маці — царква ўпершыню згадваецца ў 1590 року. Пасьля Берасьцейскае уніі сталася грэка-каталіцкаю царквою.

Пасьля Другога падзелу Рэчы Паспалітай ў 1793 року і далучэньня Случчыны да Расейскае імпэрыі царква і ейная парафія былі пераведзеныя ў праваслаўе. Гэтак у 1795 року былі далучаныя да праваслаўе прыпісныя цэрквы ў вёсках Ануфровічах і Куліках, а ў 1800 року да праваслаўя далучылі самую Царкву Нараджэньня Божае Маці .

У 1848 року ў выніку пажару царква згарэла, пасьля чаго быў пабудаваны новы будынак яе.
 
У 1933 бальшавікі зруйнавалі царкву. Сьвятар Уладзімер Ляляўскі, які працаваў у храме з 1917 року — арыштаваны й прысуджаны.

## Сучаснасьць
У 1998 року ў будынку колішняга кінатэатра адчыненая парафія Царквы Нараджэньня Маці Божае.

## Абразы
У Царкве Нараджэньня Божае Маці ад 2002 року міраструменяць цудадзейны абраз Казанскае Маці Божае й рэпрадукцыя абраза «Неспатольны Кубак».

## Крыніцы

## Літаратура
* Мікіцінскі У. Дванаццаць дзён краязнаўчага вандравання: м. Грэск // Наш край. 1929. №1 (40). С. 38 – 42.

Катэгорыя:Грэск
Грэск
Яўген Міклашэўскі

**Яўген Міклашэўскі** (нарадзіўся 9 жніўня 1936, в. Лыскі, цяпер Беластоцкі павет Падляскага ваяводзтва, Польшча; псэўданім *Яўген Верабей*) — беларускі паэт і перакладнік.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1946 годзе пераехаў з бацькамі ў в. Кміты (цяпер Нясьвіскі раён). У 1953 г. паступіў у Нясьвіскую пэдагагічную вучэльню імя Якуба Коласа, дзе правучыўся 3 гады. Апошні курс заканчваў у Пінскай пэдагагічнай вучэльні (1957).

Працаваў загаднікам Вяліка-Вулькаўскай і Чарнеевіцкай пачатковых школаў Пінскага раёну. Вучыўся ў Менскім пэдагагічным інстытуце замежных моваў (1962—1965). Працаваў загаднікам аддзелу часопісу «Родная прырода» (1972—1978), старшым рэдактарам аддзелу прозы часопісу «Маладосьць» (1978—1981), літкансультантам СП БССР (1981—1988).

Сябра СП СССР (з 1980). Жыве ў Менску.

## Творчасьць
Дэбютаваў у друку ў 1959 г. (часопіс «Полымя»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Сьвежасьць» (1968), «Ганна з Пухавіч» (гумар, 1976), «Сьвітальны водбліск» (1981, усе тры пад псэўданімам *Яўген Верабей*), «У спрадвечным руху» (1985), «Зара-заранка, зара-вячэрніца» (1989). У часопісе «Маладосьць» апублікаваў аповесьці «Чатыры дарогі» (1979) і «Мёртвая крыніца» (1989). У выдавецтве «Мастацкая літаратура» выдаў раман-дасьледаваньне «Каханьне і сьмерць, або Лёс Максіма Багдановіча» (1994).

Перакладае паэзію і прозу з ангельскай і славянскіх моваў. Пераклаў творы Д. Уолеса, Э. Гэмінгўэя, М. Пехаля, М. Лермантава, С. Ясеніна, А. Кальцова, Р. Кіплінга, Э. Колдўэла, А. Наваі, Машраба, лібрэта У. Вольскага опэры С. Манюшкі «Галька».

Ляўрэат Літаратурнай прэміі імя Івана Мележа.

## Літаратура
* 
* 
* Чыгрын С. У спрадвечным руху літаратуры // Ніва № 37. 2006, 10 верасьня С. 8.

Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Нарадзіліся 9 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1936 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту
Канстантын Людвік Плятэр

**Канстантын Людвік Плятэр** (1722 — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Пісар вялікі літоўскі (1746—1754), кашталян полацкі (1754—1758), ваявода амсьціслаўскі (1758—1770), кашталян троцкі (з 1770).

Кавалер ордэнаў Белага Арла (1754), Сьвятога Станіслава і расейскага Аляксандра Неўскага.

## Біяграфія

Прадстаўнік шляхецкага роду Плятэраў гербу ўласнага, якія ў ХV ст. перабраліся ў Вялікае Княства Літоўскае з Вэстфаліі. Сын Яна Людвіка, ваяводы інфлянцкага, і Разаліі з Бжастоўскіх.

У 1746 годзе атрымаў урад пісара вялікага літоўскага, у 1754 годзе — кашталяна полацкага. Таго ж году стаў маршалкам Галоўнага Трыбуналу. У 1758 годзе атрымаў урад ваяводы амсьціслаўскага, у 1770 годзе — кашталяна троцкага.

Плянаваў зрабіць Краслаўку сталіцай Латгаліі шляхам пераносу туды ўсіх адміністрацыйных установаў зь Дынабургу, а таксама стварэньня ў ёй катэдры біскупа інфлянцкага. Аднак першы падзел Рэчы Паспалітай (1772) перашкодзіў ажыцьцяўленьню гэтых намераў. На ягоны загад у 1755—1767 гадох у Краслаўцы збудавалі мескую ратушу і мураваны касьцёл Сьвятога Людвіка (заступніка Плятэраў). У 1757 годзе адкрылася Краслаўская духоўная сэмінарыя. Апроч таго, распачаў будаваньне палаца, сабраў у бібліятэцы роду каля 20 тысячаў тамоў.

Ажаніўся 16 жніўня 1750 году ў Вільні з Аўгустай (1724—1791), дачкой ваяводы троцкага Юзэфа Тадэвуша Агінскага. У шлюбе нарадзіліся дзеці Юзэф Вінцэнт, Казімер Канстантын, Аўгуст, Ганна Ядвіга, Марыя, а таксама памерлыя ў маленстве Ян Міхал, Антоні Тадэвуш і Разалія Ганарата.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1722 годзе
Канстантын Людвік
Катэгорыя:Кашталяны полацкія
Катэгорыя:Кашталяны троцкія
Катэгорыя:Ваяводы амсьціслаўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Белага арла
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Сьвятога Станіслава
Ігар Хадановіч

**І́гар Пілі́павіч Хадано́віч** (1940, в. Шпількі, Койданаўскі раён, Менская вобласьць, цяпер Беларусь — 1966, Менск, цяпер Беларусь) — беларускі пісьменьнік.

## Біяграфія
У 1957 годзе паступіў на аддзяленьне журналістыкі філялягічнага факультэту БДУ. У 1962 годзе, пад канец вучобы, быў залічаны на працу ў рэдакцыю газэты «Чырвоная зьмена». З 1963 году працаваў у Менскім абкаме камсамолу, у 1964—1966 гг. — у газэце «Літаратура і Мастацтва». Трагічна загінуў у студзені 1966 году ад рукі бандыта на падставе моўнай нянавісьці. Пахаваны на Ўсходніх могілках Менску.

## Творы
* Хлеб. [верш] // Чырвоная змена. 29 снежня 1957.
* За акном дождж. Апавяданні. Мінск. 1967.
* На досвітку. Апавяданні, нарысы, з запісных кніжак і пісьмаў. Мінск. 1986.
* 

## Літаратура
* Тарасава Т. М. Хадановіч Ігар. // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік у 6 тамах. Т. 6. Мінск. 1995. С. 157.
* Драздова З. У. Хадановіч Ігар. Бібліяграфія. // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік у 6 тамах. Т. 6. Мінск. 1995. С. 157—158.
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Забітыя літаратары
Катэгорыя:Пахаваныя на Ўсходніх могілках Менску
Павал Габышаў

**Павал Інакенцьевіч Габышаў** (1889, с. Аляксандраўка, Качайская воласьць, Мархінскі ўлус, Вілюйская акруга, Якуцкая вобласьць, Расейская імпэрыя — 1934, ЯАССР, РСФСР) — пэдагог.

## Біяграфія
Навучаўся ў Якуцкай рэальнай вучэльні, але з 3-га курсу быў выключаны за прыналежнасьць да сацыял-дэмакратычнай арганізацыі «Маяк». Пасьля заканчэньня ў 1914 г. Пятроўска-Разумоўскага вышэйшай сельскагаспадарчай вучэльні Павал Габышаў працаваў земскім аграномам Баранавіцкага ўчастку Наваградзкага павету Менскай губэрні Расейскай імпэрыі. У 1916 г. ён вярнуўся ў Якуцк, дзе заняў пасаду старшага інструктара Якуцкай вобласьці па паляводзтве. З 1917 г. Павал Габышаў займаўся пэдагагічнай дзейнасьцю. Ён зьяўляецца стваральнікам Качайскай школы ІІ Канцэнтару, ператворанай пасьля ў Школу сялянскай моладзі. У школе ён стварыў прышкольную навучальна-досьледную гаспадарку са сваёй зямлёй, сельскагаспадарчымі машынамі і быдлам. Усе работы: ворыва, сяўба, дагляд за пасевамі і пасадкамі, уборка ўраджаю, малацьба, сенажаць і догляд за быдлам выконваліся сіламі вучняў. З 1930 г. Павал Габышаў працаваў настаўнікам у сёлах Барагонцы ды Табага.

## Літаратура
* Афанасьев В.  Габышев Павел Иннокентьевич. // Ветераны педагогического труда. Вып. 2. Якутск. 1967. С. 15-16.
* Габышев Павел Иннокентьевич. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 450.

Катэгорыя:Расейскія пэдагогі
Палац Сапегаў (Львоў)

**Пала́ц Сапе́гаў**&nbsp;— помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Львове па вуліцы Капэрніка, 40а.

## Мінуўшчына
Быў збудаваны ў 1867 року для князя Лявона Сапегі паводле праекту архітэктара Адольфа Куна ў стылі францускага барока XVIII стагодзьдзя (). Будынак двухпавярховы, з мэзанінам, галоўны аб’ём мае ў пляне форму квадрату, да якога прымыкае простакутны флігель. Манумэнтальная агароджа з ажурнымі мэталічнымі варотамі аддзяляе парадны двор ад вуліцы. Сьцены будынку вылучаюцца мяккаю плястыкаю, іхнюю паверхню ўпрыгожваюць рустыкація і выступы пілястраў, разкрыпоўка карнізаў і міжпавярховыя паясочкі.

Нашчадак старадаўняга літоўска-рускага роду , які замовіў для сябе палац, быў адным з найбольш выбітных фундатараў чыгуначнага будаўніцтва ў Галіччыне. Будаўніцтва палацу абышлося практычна так сама дорага, як і будаўніцтва палацу Патоцкіх.

На месцы ўсходняга флігелю палацу, які быў зьнішчаны бомбай у рокі ІІ сусьветнай вайны, пабудавалі сярэднюю школу №&nbsp;9. У 1972 року паўстала пытаньне пра разборку гэтага будынку.

Палац захаваўся выключна дзякуючы намаганьням Львоўскае абласное арганізацыі . Таварыства выступіла зь ініцыятываю рэстаўраваць яго за ўласныя сродкі. Да 1976 року адбывалася рэстаўрацыя за сяброўскія складкі і дабрачынныя ахвяраваньні. Да цяперашняга часу ў ім разьмяшчаецца Львоўская абласная арганізацыя таварыства.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Вуліца Каперніка
* Почесному консульстві Казахстану у Львові не віддадуть Палацу Сапєг

Катэгорыя:Уладаньні Сапегаў
Катэгорыя:Палацы Ўкраіны
Катэгорыя:Львоў