Дэман

**Дэ́ман** (ад )&nbsp;— у старажытнагрэцкай міталёгіі&nbsp;— бажаство, дух, істота, нешта сярэдняе паміж чалавекам і богам; у хрысьціянскай міталёгіі&nbsp;— дʼябал, злы дух, паўшы анёл, спакусьнік, нячыстая сіла.

## У розных культурах
У старажытных грэкаў існавала філязофскае паняцьце *Даймон*. Сакрат і ягоныя пасьлядоўнікі&nbsp;— Плятон, стоікі й іншыя, атаясамлялі з даймонам «унутраны голас» чалавека, сумленьне. У рымскай міталёгіі ім адпавядае геній, у хрысьціянстве&nbsp;— анёл-захавальнік.

### [[Багаі]]
У Багаі дэманы не разглядаюцца як незалежныя злыя духі, як гэта прынята ў некаторых рэлігіях. Хутчэй за ўсё, злыя духі, апісаныя ў традыцыях розных рэлігіяў, такія як Сатана, заняпалыя анёлы, дэманы й джыны, зьяўляюцца мэтафарамі базавых рыс характару, якія чалавек можа набыць і праявіць, калі ён адварочваецца ад Бога.

Вера ў існаваньне зданяў і прывязаных да Зямлі духаў адпрэчваецца й лічыцца «*прадуктам забабоны*».

### [[Віка]]
Паводле словаў Размары Элен Гілі, *у сучаснай віцы й [[Паганства|паганстве]] дэманам не пакланяюцца. Існаваньне нэгатыўнай энэргіі прызнана*.

### [[Мандэізм]]
У мандэізьме *Сьвет Цемры*, таксама званы *[[Пекла]]м*,&nbsp;— гэта сьвет, разьмешчаны пад зямлёй. Ім кіруюць цар Ур (Левіятан) і царыца Руха, маці сямі плянэт і дванаццаці сузорʼяў. Вялікі цёмны акіян Суп (або Суф) ляжыць у Сьвеце Цемры. Вялікая разьдзяляльная рака Хітпун аддзяляе *Сьвет Цемры* ад *[[Сьвет Сьвятла (мандэізм)|Сьвету Сьвятла]]*.

Вядомыя інфэрнальныя істоты, якія жывуць у сьвеце цемры, ўключаюць Ліліт, налай (вампір), ніулі (хобгоблін), гадалта (прывід), сатані (сатана) і розных іншых дэманаў і злых духаў.

## Разнастайнасьць
Існуе шмат розных дэманаў, як паводле рангу, так і паводле функцыяў. Колькасьць дэманаў у розных аўтараў разьніцца: ад некалькіх дзюжын, да некалькіх тысяч. Асноўнымі дэманамі можна назваць: *[[Бэльзэбул]]а*, *Азактота*, *Ціамат*, *Баала*, *Мамону*. Дэманы паходзяць з розных міталёгіяў: Шумэра-Аккадзкай (Мэсапатамскай), Інда-арыйскай, Скандынаўскай, Усходне-Славянскай, Антычнай, Кітайскай, Японскай і гэтак далей.

## Сучаснасьць
Вера ў дэманаў вельмі распаўсюджаная, дэманы ў сучаснай культуры&nbsp;— пераважна злыя й шкодныя духоўныя істоты. Так, паводле апытаньняў, праведзеных Pew Forum ў 2008 годзе, каля 70&nbsp;% амэрыканцаў вераць у рэальнасьць дэманаў і анёлаў. Зь верай у дэманаў у сучаснасьці цесна зьвязана «сатанінская паніка»&nbsp;— перакананьне ў існаваньні культаў, якія пакланяюцца Сатане й дэманам і выконваюць для гэтага чалавечыя ахвярапрынашэньні. Гэта зьява ўзьнікла ў 1960-я й дасягнула піку ў 1980-я на фоне разьвіцьця маргінальных зьяў у заходнім грамадзтве: зьяўленьня субкультур, новых рэлігійных рухаў. Іх прычынай у масавай сьвядомасьці ўгледжваецца звышнатуральнае зло й Сатана.

### У мастацтве
У мастацтве дэманы, за нешматлікімі выключэньнямі, малююцца як варожыя людзям сілы. У заходняй культуры яны традыцыйна супрацьстаяць анёлам, якія бяруць свае карані ў біблейскай літаратуры.

## Глядзіце таксама
* Д’ябал
* Гатычная субкультура
* Люцыфэр
* Сатанізм
* Рамантызм
* Нігілізм

## Крыніцы

## Літаратура
* Демон / Лосев А. Ф., Иванов В. Вс. // Мифы народов мира : Энцикл. в 2 т. / гл. ред. С. А. Токарев. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1987. — Т. 1 : А—К. — С. 366—367.