open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мадарскі вершнік

**Мадарскі вершнік** () — археалягічны помнік, рэльефная выява вершніка, высечаная на стромкай скале на вышыні 23 м. Знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы Баўгарыі, каля вёскі Мадара. Унесены ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў 1979 годзе.

## Помнік
Помнік датаваны прыблізна 710 годам н. э. і быў створаны падчас кіраваньня булгарскага хана Тэрвэла. Паводле адной з вэрсіяў, на скале малюнак самога хана. Паводле іншай тэорыі, наскальны рэльеф створаны старажытнымі тракійцамі і адлюстроўвае тракійскага бога. Паводле трэцяй тэорыі на скале высечана выява Сьвятавіта (славянскага бога) прыкладна ў канцы 6 стагодзьдзя н. э.

## Надпісы
Вакол выявы вершніка на скале высечаны 3 надпісы на грэцкай мове, якія зьмяшчаюць важную інфармацыю аб гэтым пэрыядзе ў гісторыі Баўгарыі. Прафэсар Вэсэліна Бэшаўліеў у сваёй кнізе «Протабаўгары» паказвае, што самы стары з надпісаў — праца Тэрвэла, пад кіраўніцтвам хана быў створаны і сам помнік. Аўтарства астатніх надпісаў прыпісваюць ханам Круму (796—814) і Амуртагу (814—831).

## Глядзіце таксама

* Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Баўгарыі

## Вонкавыя спасылкі
*  Мадарскі вершнік у сьпісе Сусьветнай спадчыны
*  Мадарскі вершнік — Цэнтар Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Баўгарыі
Катэгорыя:Славутасьці Баўгарыі
Сярэднечэскі край

**Сярэ́днечэскі край** () — адміністрацыйная адзінка Чэскай рэспублікі, знаходзіцца ў цэнтральнай часткі гістарычнай вобласьці Багемія, не ўключаючы сталіцу Прагу.

## Вонкавыя спасылкі
Сямён Шасьцілоўскі

**Сямён Шасьцілоўскі** ( 30 траўня 1994 году) — беларускі футбаліст, абаронца бабруйскай «Белшыны».

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец менскага «Дынама». У першай палове 2011 году выступаў за фарм-клюб «Дынама-2», пасьля далучыўся да дублю. 27 лістапада 2011 году ў матчы апошняга тура супраць «Менска» (3:4) дэбютаваў за асноўную каманду «Дынама» ў Найвышэйшай лізе, правёўшы на полі ўсе 90 хвілінаў. Сэзон 2012 году правёў у арэндзе ў клюбе Першай лігі «Бяроза-2010». У першай палове 2013 годк гуляў за дубль, а таксама правёў адзін матч у Лізе Эўропы. Улетку 2013 году ізноў выправіўся ў «Бярозу-2010», але хутка атрымаў цяжкую траўму, празь якую выбыў да канца сэзону. У сэзоне 2014 году заставаўся ў «Бярозе-2010», дзе стаў трывалым гульцом асноўнага складу. Сэзон 2015 году пачаў у складзе «Дынама», але гуляў толькі за дубль. У ліпені таго ж году быў аддадзены менскім «Дынама» ў арэнду «Гарадзеі» да канца сэзону, якой дапамог паводле вынікаў сэзону прасунуцца ў Найвышэйшую лігу.

У студзені 2016 году па заканчэнні тэрміну арэнды вярнуўся ў «Дынама», але неўзабаве арэнда была падоўжана на ўвесь сэзон 2016 году. Сэзон 2016 году распачаў у якасьці гульца першае адзінаццаткі «цукровых», але ўлетку згубіў месца ў складзе. Па заканчэньні сэзону ў сьнежні 2016 году вярнуўся ў Менск. У студзені 2017 года, падпісаўшы новы кантракт з «Дынама», зноў выправіўся ў арэнду ў «Гарадзею». У сэзоне 2017 году па чарзе выходзіў на поле і сядзеў на лаве запасных.

У лістападзе 2017 году вярнуўся ў «Дынама», аднак у студзені 2018 года зноў стаў трэнавацца з «Гарадзеяй». У лютым 2018 году падпісаў з «Гарадзеяй» кантракт на два гады. У пачатку сэзону 2018 году пераважна заставаўся на лаўцы запасных, а зь ліпеня замацаваўся ў стартавым складзе каманды. З чэрвеня па жнівень 2019 году не гуляў праз пашкоджаньне, але пасьля вярнуў месца ў аснове. У верасьні 2020 году перайшоў у мазырскую «Славію». Хутка замацаваўся ў пачатковым складзе каманды, толькі часам адсутнічаў праз траўмы. У лістападзе 2022 году па заканчэнні кантракту зышоў з мазырскага клюбу. У сьнежні 2022 году склаў двухгадовую працоўную ўгоду з салігорскім «Шахцёрам». У лютым 2025 году прыяднаўся да бабруйскай «Белшыны».

### Міжнародная
Выступаў за юнацкія зборныя Беларусі ў кваліфікацыйных турнірах чэмпіянату Эўропы. 9 верасьня 2013 году дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі ў адборачным матчы чэмпіянату Эўропы супраць зборнай Францыі (1:2). Пазьней здолеў замацавацца ў зборнай як асноўны цэнтральны абаронца. Прымаў удзел у Кубках Садружнасьці 2014 і 2015 гадоў у Санкт-Пецярбургу. Турнір 2016 году быў вымушаны прапусьціць з-за траўмы.

## Дасягненьні
**«Шахцёр»**:
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2023

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце менскага «Дынама»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Паўднёвачэскі край

**Паўднёвачэскі край** () — адміністрацыйная адзінка Чэскай рэспублікі. Месьціцца на тэрыторыі гістарычнай вобласьці Багемія, часткова ахоплівае землі гістарычнай зямлі Маравіі. На поўдны край мяжуе зь Нямеччынай і Аўстрыяй (працягласьць мяжы складае 323 км), на захадзе — зь Пльзенскім краем, на поўначы — зь Сярэднечэскім краем і на ўсходзе — з Высачынскім і Паўднёвамараўскім краямі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца места Чэске-Будзеёвіцы. Гэта таксама й самы вялікі горад у рэгіёне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
Мараўска-сылескі край

**Мараўска-сылескі край** () — адміністрацыйная адзінка Чэскай рэспублікі, месьціцца на паўночным усходзе гістарычнай вобласьці Маравія, на поўдні захоплівае тэрыторыю гістарычнай вобласьці Сылезія. Адміністрацыйны цэнтар краю — места Острава. Да 2001 року край меў назву Остраўскі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
Карлаварскі край

**Карлаварскі край** () — адміністрацыйная адзінка Чэскай рэспублікі. Месьціцца на тэрыторыі гістарычнай вобласьці Багемія. На паўночным захадзе край мяжуе зь нямецкай аўтаномнай зямлёй Саксонія, на на паўднёвым захадзе — зь нямецкай аўтаномнай зямлёй Баварыя, на паўночным усходзе — з Устэцкім краем, на паўднёвым усходзе — з Пльзенскім краем. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца места Карлавы Вары.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
Іван Сулім

**Іва́н Сулі́м** (нарадзіўся 4 траўня 1989 году, Гомель, БССР) — беларускі футбаліст, паўабаронца клюбу «Лясгас».

## Кар’ера
Выхаванец клюбу «Гомель», доўгі час гуляў за дубль гэтага клюбу. У сэзоне 2007 году двойчы зьяўляўся на полі ў асноўнай камандзе ў матчах Найвышэйшай лігі. У 2009 і 2010 гадох другую палову праводзіў у арэндзе ў гомельскім ДБК. З 2011 па 2012 год выступаў у першай лізе за менскі СКВІЧ, а потым за «Рэчыцу-2014». У гэтых клюбах трывала выступаў у асноўным складзе.

Зь сьнежня 2014 году трэнаваўся разам з «Гомлем», а ў лютым 2015 году падпісаў кантракт з клюбам. 10 красавіка 2015 году выйшаў у асноўным складзе клюбу ў хатнім матчы 1 туру супраць «Белшыны», на пляцоўцы правёў 69 хвілінаў. У лютым 2016 году перайшоў у мазырскую «Славію». У пачатку 2018 году выступаў за клюб ЮАС, які пакінуў у ліпені 2018 году.

У пачатку 2022 году далучыўся да гомельскага «Лясгаса», які спаборнічаў у Другой лізе.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Гомелю»
* Статыстыка «Пб-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Дзяніс Мядзьведзеў

**Дзяні́с Мядзьве́дзеў** ( 26 студзеня 1988 году) — колішні беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
Выхаванец «Гомля», доўгі час гуляў за дубль гэтага клюбу. Пачынаючы з сэзону 2008 году пачаў трапляць у асноўны склад гамельчукоў. Паводле вынікаў сэзону 2009 году «Гомель» страціў месца ў Найвышэйшай лізе, і Дзяніс выправіўся ў арэнду ў рэчыцкі «Ведрыч-97». Улетку 2010 году вярнуўся з арэнды і пачаў выступаць за каманду «Гомель-2» у Другой лізе. З 2011 году выступаў у Першай лізе за менскі СКВІЧ, шацілавіцкі «Хімік» і «Рэчыцу-2014». У гэтых клюбах трывала гуляў у асноўным складзе.

Зь сьнежня 2014 году трэнаваўся разам з «Гомлем». У сакавіку 2015 году падпісаў кантракт з клюбам. З чэрвеня 2015 году замацаваўся ў асноўным складзе «Гомля», гуляў на пазыцыі апорнага паўабаронцы. У пачатку 2016 году, пасьля вылету «Гомля» з Найвышэйшай лігі, перайшоў у менскі «Прамень». У жніўні 2016 году пакінуў сталічны клюб і неўзабаве вярнуўся ў шацілавіцкі «Хімік».

У пачатку 2017 году далучыўся да стаўпецкага «Нёмана-Агра», а ў жніўні таго ж году стаў гульцом «Узды». У лютым 2018 году паводле вынікаў справы аб дамоўленых матчах, да якіх паўабаронца меў дачыненьне падчас выступаў за «Прамень», атрымаў ад дысцыплінарнага камітэту АБФФ двухгадовую дыскваліфікацыю. У 2018 годзе працаваў па-за футболам, выступаючы таксама на аматарскім узроўні. У жніўні 2020 году быў зноў дыскваліфікаваны на 2 гады па чарговай справе аб дагаварных матчах.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Гомелю»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Алег Кавалёў

**Але́г Кавалёў** ( 24 траўня 1987 году) — беларускі футбаліст, брамнік «Гомля».

## Кар’ера
Выхаванец «Гомля». Доўгі час гуляў за клюбны дубль гамельчукоў. У першай палове сэзону 2008 году спаборнічаў у Другой лізе ў складзе гомельскага ДБК-Гомель. Пасьля вярнуўся ў «Гомель», за які дэбютаваў у Найвышэйшай лізе 9 лістапада 2008 году, адгуляўшы увесь матч супраць «Нёману» (0:1). У сэзоне 2009 году выступаў за дубль, а ў 2010 годзе дапамог гамельчукам перамагчы ў Першай лізе, згуляўшы ў пяці матчах. З 2011 году выступаў у Першай лізе за ДБК-Гомель, а пасьля таго, як ён спыніў існаваньне ў пачатку 2013 году, стаў гульцом рэчыцкага «Ведрыча-97», які пазьней быў пераназваны ў «Рэчыцу-2014». У гэтых клюбах трывала гуляў у асноўным складзе.

Зь сьнежня 2014 году трэнаваўся разам з «Гомлем». У лютым 2015 году падпісаў кантракт з клюбам. У «Гомлі» стаў другім брамнікам пасьля Андрэя Саковіча, а ў жніўні і верасьні 2015 году зьяўляўся ў пачатковым складзе. У лютым 2016 году падоўжыў кантракт з гамельчукамі. У сэзоне 2016 году быў першым брамнікам «Гомля», правёўшы ад пачатку да сканчэньня ўсе 26 матчаў Першай лігі, у якіх прапусьціў 11 мячоў і дапамог камандзе атрымаць перамогу ў турніры. У першай палове сэзону 2017 году быў другім брамнікам гомельскай каманды пасьля Канстанціна Рудзянка, а ўлетку, калі Рудзянок перайшоў у берасьцейскае «Дынама», пачаў выходзіць у стартавым складзе. У сьнежні 2017 году на год падоўжыў кантракт з «Гомлем». У сэзоне 2018 году саступіў месца асноўнага брамніка Дзьмітру Дудару. У сьнежні 2018 году падоўжыў пагадненне з гомельскім клюбам на сэзон 2019 году.

У сэзоне 2019 году звычайна выконваў ролю другога брамніка пасьля Дзяніса Каўлінава. У сьнежні 2019 году на адзін год падоўжыў кантракт з «Гомлем». У сэзоне 2020 году ў якасьці першага брамніка дапамог камандзе вярнуцца ў Найвышэйшую лігу. Застаўся ў клюбе ў 2021 годзе, пачаўшы сэзон асноўным брамнікам, пасьля часьцей саступаў месца на полі Яўгену Іваненку. У студзені 2022 году падоўжыў пагадненьне з гомельскім клюбам да канца 2022 году. У сэзоне 2022 быў другім брамнікам пасьля Дзяніса Садоўскага.

У студзені 2023 году падпісаў новы кантракт з «Гомлем» да сканчэньня сэзону 2023 году. Пачынаў сэзон 2023 году асноўным брамнікам каманды, зь лета згубіў сваё месца ў браме на карысьць Уладзіславу Ігнацьеву. У студзені 2024 году падоўжыў пагадненьне з клюбам, але бараніў колеры толькі другой каманды клюбу ў Другой лізе.

## Дасягненьні
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2022

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Гомелю»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Пльзенскі край

**Плзеньскі край** () — адміністрацыйная адзінка Чэскай рэспублікі. Месьціцца на тэрыторыі гістарычнай вобласьці Багемія. На паўночным захадзе край мяжуе з Карлаварскім краем, на поўначы — з Усьцецкім краем, на паўночным усходзе — зь Сярэднечэскім краем, на паўднёвым усходзе — з Паўднёвачэскім краем, на поўднёвым захадзе — дзяржаўная мяжа з Баварскай зямлёй. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца места Пльзень.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
Андрэй Лебедзеў

**Андрэй Лебедзеў** ( 1 лютага 1991 году) — беларускі футбаліст, абаронца наваполацкага «Нафтану».

## Кар’ера
Пачынаў кар’еру ў «Віцебску», дзе спачатку гуляў за дубль, а ў сэзоне 2009 году пачаў прыцягвацца да асноўнага складу. У студзені 2010 году склаў угоду з аўстрыйскім клубам «Рапідам» зь Вены да лета 2013 году. Выступаў, аднак, за другую каманду «Рапіду», а пасьля пачаў аддавацца ў арэнды. Па заканчэньні кантракту з «Рапідам» улетку 2013 году перайшоў у клюб «Фэрст», зь якім гуляў у Другой аўстрыйскай Бундэсьлізе. Па выніках сэзону 2013—2014 гадоў «Фэрст» спусьціўся ў Рэгіянальную лігу. Лебедзеў яшчэ некаторы час працягваў выступаць за клюб, але ў канцы 2014 году пакінуў яго.

У сакавіку 2015 году падпісаў кантракт з наваполацкім «Нафтанам». У лютым 2016 году перайшоў у «Віцебск». У сьнежні 2016 году падпісаў кантракт зь берасьцейскім «Дынама». Хутка замацаваўся ў якасьці асноўнага цэнтральнага абаронцы дынамаўцаў. У ліпені 2018 году па пагадненьні бакоў пакінуў берасьцейскі клюб. У ліпені 2018 году перайшоў у казаскі клюб «Жэтысу».

У пачатку 2020 году трэнаваўся зь «Віцебскам», а ў лютым 2020 году вярнуўся ў «Жэтысу», аднак зьяўляўся на полі зрэдку, звычайна заставаўся на лаве запасных. У студзені 2021 году падпісаў дамову зь «Віцебскам». Замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У студзені 2022 году падоўжыў пагадненьне з клюбам. Пакінуў «Віцебск» па пагадненьні бакоў у ліпені 2022 году.

У жніўні 2022 году дапоўніў шэрагі «Менску», дзе хутка стаў асноўным абаронцам. У сьнежні 2022 году па заканчэньні кантракту пакінуў сталічны клюб. У чэрвені 2023 году далучыўся да казаскага клюбу «Хан-Тэнгры». Пакінуў каманду ў верасьні 2023 году. У сакавіку 2024 году стаў гульцом наваполацкага «Нафтану». Адразу замацаваўся ў асноўным складзе каманды, а 6 кастрычніка 2024 году згуляў свой 150-ы матч у Найвышэйшай лізе. У студзені 2025 году падоўжыў кантракт з камандай.

## Дасягненьні
**«Дынама»**:
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2017
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2018

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Фрыдрых Кройцвальд

**Фры́дрых Ра́йнгальд Кро́йцвальд** (; 26 сьнежня 1803 — 25 жніўня 1882, Тарту) — эстонскі паэт, пісьменьнік, фальклярыст, асьветнік, мэдык і грамадзкі дзеяч, пачынальнік эстонскай літаратуры.

Аўтар эстонскага гераічнага эпасу «Калевіпаэг» (1861). Акрамя таго, быў аўтарам паэтычных збораў (такіх як *Viru lauliku laulud*, 1865), гістарычных паэмаў (напр. *Lembitu*, 1885), сатыры і апавяданьняў. Пісаў навукова-папулярныя працы па этнаграфіі, гісторыі, геаграфіі і фальклёры. Апрацаваў таксама зборнікі народных песень і баек.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 535

Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Эстонскія паэты
Катэгорыя:Эстонскія этнографы
Катэгорыя:Эстонскія літаратары
Катэгорыя:Эстонскія перакладчыкі
Катэгорыя:Зьбіральнікі народных казак
Бэці Алвэр

**Бэ́ці А́лвэр** (сапр.: *Элізабэт Лепік*; 23 лістапада 1906, Йыгева, Эстонія — 19 чэрвеня 1989, Тарту, Эстонія) — эстонская паэтка, празаік, перакладчыца. Пераклала на эстонскую мову раман А. С. Пушкіна «Яўген Анегін».

## Жыцьцяпіс
У 1924 годзе скончыла школу ў Тарту, у 1924—1927 гг. у Тартускім унівэрсытэце вывучала эстонскую мову і літаратуру. У 1927 годзе быў надрукаваны яе раман «Палюбоўніца ветру». Першая кніга вершаў «Пыл і агонь» была выдадзеная ў 1936 годзе. У яе перакладзе былі выдадзены паэмы А. С. Пушкіна і яго раман у вершах «Яўген Анегін» (1964). Вершы Бэці Алвэр перакладзены на ангельскую, італьянскую, польскую, расейскую, чэскую і іншыя мовы.

У гонар Бэці Алвэр у яе родным горадзе Йыгева праводзяцца восеньскія дні паэзіі «Зорны час».

## Паэтычныя зборнікі
* «Зорны час» (1971);
* «Шматкі жыцьця» (1971);
* «Горад, які лятае» (1979);
* «Каралы Эмайыгі» (1986).

## Літаратура
* Ele Süvalep. Soothsayer, Mother-of-Song, 'Divine Hooligan' — Betti Alver
* Walter M. Cummins. Shifting Borders: East European Poetries of the Eighties
* Леэтмаа Е. Бетти Альвер — 100 // Пярнуский экспресс. — 2006. — 27 окт.

Катэгорыя:Выпускнікі Тартускага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Эстонскія паэты і паэткі
Катэгорыя:Эстонскія літаратары і літаратаркі
Катэгорыя:Эстонскія перакладчыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Йыгеве
Тбіліскі мэтрапалітэн

**Тбілі́скі мэтрапалітэ́н** () — сыстэма лініяў мэтрапалітэну ў Тбілісі (Грузія). Уведзены ў эксплюатацыю 11 студзеня 1966 году і стаў чацьвёртым паводле ліку ў СССР пасьля маскоўскага, ленінградзкага й кіеўскага. Ані падчас пачатку будаўніцтва, ані на момант яго адкрыцьця горад Тбілісі не дасягнуў колькасьці жыхароў у 1 мільён, насуперак прынятай у СССР практыцы будаваць мэтро толькі ў гарадах-«мільённіках».
 год, калі адкрылася апошняя на цяперашні час станцыя, налічвае 29 кілямэтраў лініяў і 23 станцыі, разьмешчаныя на дзьвюх лініях — Ахмэтэлі-Варкетылскай і Сабурталінскай.

Тбіліскі мэтрапалітэн зьяўляецца другім паводле велічыні ў Закаўказьзі (першае месца займае Бакінскі мэтрапалітэн, трэцяе — Ерэванскі). Да 2010 году ў мэтрапалітэне дзейнічалі жэтоны (спачатку мэталічныя, затым плястыкавыя). У цяперашні час сыстэма аплаты праезду — толькі па плястыкавых картках. Працуе ад 6:00 да 24:00. Інтэрвал руху складае ад 2,5 хвілінаў у гадзіны пік да 12 хвілінаў у позьні час.

## Лініі

## Храналёгія пускавых комплексаў
* 11 студзеня 1966: Дзідубэ — Руставэлі
* 6 лістапада 1967: Руставэлі — 300 Арагвэлі
* 5 траўня 1971: 300 Арагвэлі — Самгоры
* 15 верасьня 1979: Садгурыс маедані — Дзелісі
* 9 лістапада 1985: Самгоры — Варкетылі
* 16 лістапада 1985: Дзідубэ — Гурамішвілі (без «Грмагеле»)
* 28 лістапада 1985: Грмагеле
* 7 лістапада 1989: Гурамішвілі — Ахмяцеліс тэатры
* 2 красавіка 2000: Дзелісі — Важа-Пшавела
* 16 кастрычніка 2017: Важа-Пшавела — Дзяржаўны ўнівэрсытэт

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына Тбіліскага мэтрапалітэну

Мэтрапалітэн
Катэгорыя:Мэтрапалітэны
Катэгорыя:Транспарт у Грузіі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1966 годзе
Аляксандар Ядэшка

**Аляксандар Ядэшка** (нарадзіўся 28 студзеня 1993 году) — колішні беларускі футбаліст, паўабаронца. Пляменьнік знакамітага беларускага баскетбаліста Івана Ядэшкі..

## Кар’ера
Выхаванец «Нёману». З 2010 году пачаў трапляць ў асноўную каманду. 17 ліпеня 2010 году адзначыўся дублем у матчы 1/16 Кубка Беларусі супраць «Гомельчыгунтрансу». Пэўны час выпраўляўся ў арэнды. Гэтак у пачатку 2013 году стаў гульцом шацілавіцкага «Хіміка» і замацаваўся ў асноўным складзе. У лютым 2014 году перабраўся ў 
«Гарадзею», у складзе якой звычайна выходзіў на замену.

У студзені 2015 году вярнуўся ў «Нёман» пасьля арэнды ў «Гарадзеі». З гарадзенцамі рыхтаваўся да сэзону 2015 году і ў сакавіку падпісаў новы кантракт зь «Нёманам». Пачатак сэзону прапусьціў праз траўмы, а ў першым жа матчы па вяртаньні на поле, 30 траўня супраць мікашэвіцкага «Граніту», адзначыўся голам, які дапамог «Нёману» атрымаць першую перамогу ў чэмпіянаце (2:0). У жніўні 2015 году пакінуў «Нёман» і скончыў кар’еру.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Нёману»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Нёман» Горадня
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Хімік» Шацілавічы
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гарадзея»
Павал Люцько

**Павал Люцько** (нарадзіўся 1 ліпеня 1987 году) — колішні беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
Выхаванец менскага РВАР. Пазьней гуляў за дубль менскага «Дынама». У 2005 годзе перайшоў у склад жодзінскага «Тарпэда», але і там пераважна гуляў за дубль. Цягам двух гадоў згуляў 6 матчаў у асноўнай камандзе. Улетку 2007 году далучыўся да «Віцебску», і ў 2010 годзе нарэшце замацаваўся ў асноўным складзе. Сэзон 2011 году правёў у складзе клюбу СКВІЧ, а пачынаючы з 2012 году абараняў колеры мікашэвіцкага «Граніта». У сэзоне 2012 году быў трывалым гульцом асновы, а сэзон 2013 году быў вымушаны цалкам прапусьціць праз траўмы. У 2014 годзе вярнуўся на поле, але пачаў толькі выходзіць на замену.

У лютым 2015 году падпісаў кантракт з «Гомлем». Аднак, праз траўмы вымушаны быў прапусьціць увесь сэзон 2015 году, па заканчэньні якога пакінуў Гомель. У траўні 2016 году стаў гульцом «Смаргоні».

У лютым 2017 году падпісаў кантракт зь «Белшынай». Пачынаў сэзон 2017 году ў якасьці асноўнага гульца бабруйчанаў, але ў чэрвені страціў месца ў асноўным складзе. У жніўні 2017 году вярнуўся ў «Смаргонь». У 2018 годзе не выходзіў на поле і ў ліпені пакінуў каманду.

У сэзоне 2019 году ўвайшоў у трэнэрскі штаб «Смаргоні». Пазьней перайшоў на адміністрацыйную працу ў клюбе, выконваў абавязкі дырэктара, а ў ліпені 2020 году быў зацьверджаны на пасадзе дырэктара клюбу. Пад ягоным кіраўніцтвам «Смаргонь» у пачатку 2021 году пагадзіліся заняць месца ў Найвышэйшай лізе, а пасьля вылету вярнулася туды праз год ужо з спартовых чыньнікаў. У 2022 годзе ў структуры клюбу была таксама заснаваная жаночая каманда.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Гомелю»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда-БелАЗ» Жодзін
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Віцебск»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу СКВІЧ Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Граніт» Мікашэвічы
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Смаргонь»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Белшына» Бабруйск
Карл Марклоўскі

**Карл Ёсіфавіч Марклоўскі** (? — 1811) — барон, з 23.11.1798 г. генэрал-маёр, упраўляючы суконнай мануфактурай у Дуброўне, у 1784—1785 гг. кіраваў картаграфічнымі здымкамі Крычаўскага староства. Жонка — Аўдоцьця Ігнацьеўна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вайскоўцы Расейскай Імпэрыі
Сяргей Русак

**Сярге́й Руса́к** ( 3 верасьня 1993 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца магілёўскага «Дняпра».

## Кар’ера
З 2010 году выступаў за дубль футбольнага клюбу «Менск». 23 чэрвеня 2012 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе ў асноўнай камандзе «Менску», выйшаўшы на замену на 71-й хвіліне матчу супраць «Шахцёра». Неўзабаве пасьля дэбюта быў пераведзены ў фарм-клюб «Менск-2», у якім правёў два з паловай гады. З 2013 году разам зь «Менскам-2» гуляў у Першай лізе, здолеў замацавацца ў якасьці аднаго з ключавых гульцоў каманды. Па заканчэньні сэзону 2014 году «Менск-2» спыніў існаваньне, але Русак падоўжыў кантракт зь «мяшчанамі» і быў пераведзены ў асноўную каманду, у складзе якой і пачаў сэзон 2015 году. Пачаў трывала зьяўляцца на полі ў Найвышэйшай лізе, чаргуючы выхады ў пачатковым складзе і на замену. Першую палову сэзону 2016 году прапусьціў праз траўмы, а пазьней вярнуўся ў асноўны склад. У першай палове сэзону 2017 году зьяўляўся на полі нерэгулярна, але потым замацаваўся ў якасьці асноўнага апорнага паўабаронцы менчукоў.

У лютым 2018 году па заканчэньні кантракта пакінуў «Менск», пасьля чаго выправіўся на прагляд у «Гомель», аднак у выніку падпісаў кантракт зь менскім «Тарпэда». Здолеў замацавацца ў стартавым складзе каманды, у траўні 2018 году не гуляў праз траўмы. У лютым 2019 году знаходзіўся на праглядзе ў варонескім «Факеле» і ў выніку падпісаў кантракт. Пакінуў каманду па заканчэньні сэзону 2018—2019 гадоў. У верасьні 2019 году далучыўся да летувіскай «Палангі», дзе гуляў да сканчэньня сэзону, пасьля якога клюб за ўдзел у дамоўных матчах быў выпраўлены ў трэці дывізіён. У пачатку 2020 году праходзіў прагляд у «Віцебску», але беспасьпяхова. У сакавіку 2020 году стаў гульцом «Смалявічаў», аднак зрэдку зьяўляўся на полі, у тым ліку праз траўмы. У жніўні 2020 году пакінуў смалявіцкі клюб.

У верасьні 2020 году далучыўся да «Слуцка», дзе пачаў гуляць у першай адзінаццатцы. У сьнежні 2020 году пакінуў слуцкі клюб. У пачатку 2021 году праходзіў прагляд у казаскім «Туране», а ў лютым далучыўся да бабруйскай «Белшыны», зь якой у сакавіку склаў працоўную дамову. Хутка замацаваўся ў пачатковым складзе бабруйскай каманды, дапамог ёй паводле вынікаў сэзону 2021 году вярнуцца ў Найвышэйшую лігу. У сакавіку 2022 году вярнуўся ў «Слуцак». У складзе каманды пачаў пераважна выходзіць на замену. У лютым 2023 году падоўжыў кантракт са слуцкім клюбам. У студзені 2024 году працягнуў супрацу з камандай. У ліпені 2024 году, згуляўшы ў Найвышэйшай лізе 12 матчаў, абаронца далучыўся да віцебскага «Макслайну». Паводле словаў галоўнага трэнэра случакоў каманда атрымала за пераход пэўную кампэнсацыю. Па выхадзе МЛ у Найвышэйшую лігу Русак амаль не зьяўляўся ў складзе каманды, тым ня менш стаўшы чэмпіёнам у складзе віцебскага клюбу.

У сярэдзіне студзеня 2026 году прыяднаўся да магілёўскага «Дняпра», які толькі вярнуўся ў Найвышэйшую лігу.

## Дасягненьні
**МЛ**:
* Чэмпіён Беларусі: 2025

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Менску»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Tallink

**AS Tallink Grupp** — эстонская суднаходная кампанія з штаб-кватэрай у Таліне, якая займаецца круізнымі й паромнымі перавозкамі ў акваторыі Балтыйскага мора. Асноўныя маршруты пралягаюць паміж Эстоніяй, Швэцыяй, Фінляндыяй і Латвіяй. Бізнэс-мадэль кампаніі ўключае прадастаўленьне паслуг пасажырскіх і грузавых перавозак, турыстычных пакетаў у партовых гарадах і паслуг duty-free закупаў на борце ўласных паромаў. Па стане на 2013 г. Tallink займаў 11 месца сярод самых буйных duty-free апэратаў у сьвеце з абаротам болей за $300 млн.

## Гісторыя
Кампанія вядзе сваё існаваньне ад 1989 г., калі савецкая Эстонская судаходная кампанія (праз ангельскамоўны акронім больш вядомая як *ESCO*) і фінская Palkkiyhtymä Oy утварылі сумесны праект для рэгулярных пасажырскіх перавозак паміж Хэльсынкі й Талінам. Дзеля гэтых мэтаў партнэрамі быў набыты паром *Scandinavian Sky*, які з наступнага году выйшаў на маршрут пад назвай *Tallink*. У 1993 фіны прадалі свае акцыі ў праекце, і кампанія сталася цалкам эстонскай.

9 сьнежня 2005 г. Tallink упершыню разьмясьціў свае акцыі на Талінскай фондавай біржы (тызер TAL1T). У 2006 годзе кампанія набыла свайго фінскага канкурэнта Silja Line, набыўшы статус найбуйнейшага пасажырскага паромнага апэратара ў Балтыйскім моры.

## Асноўныя маршруты Tallink
* Турку — Стакгольм
* Хэльсынкі — Стакгольм
* Талін — Хэльсынкі
* Талін — Стакгольм
* Рыга — Стакгольм

## Глядзіце таксама
* Афіцыйная бачына AS Tallink Grupp у Сеціве
* Лістынг AS Tallink Grupp на Талінскай фондавай біржы
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Водны транспарт Эстоніі
Катэгорыя:Эстонскія кампаніі
Катэгорыя:Кампаніі, акцыямі якіх гандлююць на Талінскай біржы
Талінская фондавая біржа

**Талінская фондавая біржа** — фондавая біржа ў Таліне, Эстонія, якая ўваходзіць да біржаў NASDAQ OMX Group. Галоўным фондавым індэксам біржы быў TALSE, пазьней перайменаваны ў OMX Tallinn. Біржа ёсьць адзіным рэгуляваным другасным рынкам каштоўных папераў у Эстоніі. Выкарыстоўвае гандлёвыя плятформы INET і SAXESS, якімі адначасова апэруюць біржы Швэцыі, Фінляндыі, Даніі, Ісьляндыі, Латвіі і Летувы.

Талінская біржа была створана ў красавіку 1995 г. на базе Эстонскага цэнтральнага дэпазыторыю каштоўных папераў высілкамі 10 камэрцыйных банкаў, 9 брокерскіх фірмаў і некаторых дзяржаўных установаў (Банку Эстоніі і Міністэрства фінансаў). Першы гандлёвы дзень адбыўся 31 траўня 1996 г., а індэкс упершыню быў падлічаны 3 чэрвеня 1996 г. Тады ў лістынг трапілі каштоўныя паперы ад 11 эмітэнтаў.

У красавіку 2001 г. стратэгічнае кіраўніцтва біржай перайшло да фінскай HEX Group, якая ў 2003 г. зьлілася з швэдзкай OM, утварыўшы разам новую біржу OMX. У 2008 г. празь зьліцьцё OMX з NASDAQ Талінская фондавая біржа перайшла пад кантроль NASDAQ OMX.

Працоўныя часы біржы: 9:00-17:30.

## Кампаніі, акцыямі якіх гандлююць на біржы
.

### Галоўны сьпіс
* Arco Vara (тызэр ARC1T)
* Baltika (BLT1T)
* Ekspress Grupp (EEG1T)
* Harju Elekter (HAE1T)
* Merko Ehitus (MRK1T)
* Nordecon (NCN1T)
* Olympic Entertainment Group (OEG1T)
* PRFoods (PRF1T)
* Silvano Fashion Group (SFG1T)
* Skano Group (SKN1T)
* Tallink Grupp (TAL1T)
* Tallinna Kaubamaja Grupp (TKM1T)
* Tallinna Vesi (TVEAT)

### Другасны сьпіс
* Pro Kapital Grupp (PKG1T)
* Trigon Property Development (TPD1T)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына біржы (у складзе агульнай пляцоўкі OMXBaltic)

Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Эканоміка Эстоніі
Фатас Бэчырай

**Фа́тас Бэчыра́й** (;  5 траўня 1988 году, Пэч, СФР Югаславія) — колішні чарнагорскі футбаліст альбанскага паходжаньня, нападнік нацыянальнай зборнай Чарнагорыі.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачаў кар’еру ў клюбе «Бэса» ў чэмпіянаце Косава, у 2008 годзе перайшоў у клюб чарнагорскай лігі «Будучнаст», зь якім стаў чэмпіёнам Чарнагорыі ў сэзоне 2007—2008 гадоў.

30 жніўня 2010 году гулец падпісаў кантракт з харвацкім клюбам «Дынама». У дэбютны сэзон забіў 8 мячоў у 22 сустрэчах, што дазволіла футбалісты стала атрымліваць запрашэньне ў склад нацыянальнай зборнай. Напачатку сэзону 2011—2012 гадоў Бэчырай ня мог адзначыцца ў васьмі матчах запар, аднак забіў свой першы гол у новым сэзоне ў матчы супраць «Карлавацу», які каманда скончыла перамогай зь лікам 5:0. Пасьля Фатас забіў у матчы кваліфікацыі Лігі чэмпіёнаў супраць швэдзкага «Мальмё». Ува ўнутраным першынстве нападнік з 17 верасьня па 18 лістапада ў 8 матчах адзначыўся 8 разоў. 22 лістапада ён адзнаыўся ў выязным матчы Лігі чэмпіёнаў супраць мадрыдзкага «Рэалу» на стадыёне «Сант’яга Бэрнабэў». Па сканчэньні чэмпіянату Бэчырай стаў лепшым бамбардзірам лігі з 15 галамі на сваім рахунку. У 2014 годзе выступаў за кітайскі клюб «Чанчунь Ятай», аднак асаблівых посьпехаў ня меў.

У студзені 2015 году Фатас падпісаў кантракт зь менскім «Дынама» ў статусе вольнага агента. Пагадненьне разьлічана на 2 гады. У лютым 2016 году перайшоў у маскоўскае «Дынама».

### Міжнародная
З сакавіка 2009 году Бэчырай зьяўляецца гульцом нацыянальнай зборнай Чарнагорыі. Да 2015 году ў складзе нацыянальнай зборнай Чарнагорыі правёў 35 матчаў, дзе адзначыўся 3 галамі. Гулец таксама выказваў жаданьне выступаць за зборную Косава, калі яна будзе афіцыйна прызнаная і атрымае магчымасьць выступаць у турнірах пад эгідай УЭФА і ФІФА.

## Дасягненьні
**«Будачнаст»**:
* Чэмпіён Чарнагорыі: 2008

**«Дынама» Загрэб**:
* Чэмпіён Харватыі: 2011, 2012, 2013
* Уладальнік Кубка Харватыі: 2011, 2012

**«Дынама» Менск**:
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2015
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2015

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце менскага «Дынама»
* Статыстыка на National Football Teams
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Чарнагорскія футбалісты
Камянец-Падольскі замак

**Камянец-Падольскі замак** () — замак у месьце Камянец-Падольскі (Хмяльніцкая вобласьць, Украіна). Вядомы з XIV стагодзьдзя як частка абарончай сыстэмы места Камянец, колішняй сталіцы Падольскага княства XIV-XV стагодзьдзяў, Падольскага ваяводзтва XV-XVIII стагодзьдзяў, а пасьля Падольскай губэрні (1793—1924 рр). Замак зьяўляецца часткаю Нацыянальнага гістарычна-архітэктурнага запаведніку «Камянец», які належыць да «сямі цудаў Украіны».

## Геаграфічныя зьвесткі
*Падрабязныя зьвесткі пра месцазнаходжаньне замку магчыма паглядзець у артыкуле* ***[[Смотрыцкі каньён]]***.

Востраў, на якім знаходзіцца крэпасьць, акружаны каньёнам. Па каньёне працякае рака Смотрыч, якая сваім цягам утварае пятлю — абцякае вакол высокай гары і, не даходзячы да свайго рэчышча некалькі мэтраў, паварочвае й цячэ далей. У тым месцы, дзе Смотрыч, абцякаючы востраў, стварае сваім рэчышчам пятлю, стаіць у куце, утвораным двума ярамі, Камянецкі замак. Зь местам ён злучаецца вузкай паласой скалы, на якой пабудаваны Замкавы мост.

## Гісторыя

### Праблема датаваньня
Доўгі час лічылася, што крэпасьць была пабудаваная ў другой палове 14 стагодзьдзя — першая згадка ў гісторыі пра Камянецкі замак у грамаце ад 7 студзеня 1374 р. літоўска-рускага князя Юрыя Карыятавіча, якой ён са згоды свайго брата Аляксандра Карыятавіча дае камянчанам Магдэбурскае права й наўпрост указвае, што грамата даецца «на замку» ў Камянцы.

## Структура замку

## Асноўныя гістарычныя падзеі

## Камэнданты

## Галерэя

Файл:Kamieniec Podolski.jpg|Камянецкі замак на літаграфіі Напалеона Орды 1871
Файл:Старе місто1916.jpg|Стары ўезд у места праз Польную браму 1916
Файл:Старий міст1916.jpg|Старое места 1916
Файл:Bramapolska.jpg|Польская брама 1910
Файл:Руська брама.jpg|Руская брама


Катэгорыя:Замкі Ўкраіны
Пояс Вітаўта

**Пояс Вітаўта** — умоўная назва ўнікальнага паяснога гарнітуру (у гістарыяграфіі і зборах найбуйнейшых музэяў сьвету аналягі невядомыя). Навукоўцы мяркуюць, што ён трапіў на тэрыторыю Беларусі як падарунак крымскага хана Хаджы Гірэя вялікаму князю літоўскаму Вітаўту.

Як і Крыж Эўфрасіньні Полацкай, гэты гістарычны артэфакт адносіцца да ліку найбольш унікальных гісторыка-культурных каштоўнасьцяў, мастацкія, эстэтычныя і дакумэнтальныя вартасьці якіх уяўляюць міжнародны інтарэс.

## Апісаньне
Пояс Вітаўта складаецца зь некалькіх полых срэбных пазалочаных паясных пласьцінаў — 2 пласьціны (гравіроўка, чэрнь, залачэньне) зорчатыя (16 «промняў»), дэкараваныя раслінным арнамэнтам, выявамі птушак і васыліскаў, 11 круглых пласьцінаў з раслінным арнамэнтам; спражкі з наканечнікам, арнамэнтаванай расьлінным арнамэнтам; 5 злучальных прамавугольных планак. Агульная вага паяснога гарнітуру — 805,40 грамаў, проба срэбра — 960°.

Пласьціны поясу меркавана былі вырабленыя ў сталіцы Крымскага ханства Кафе (цяпер — Феадосія), спражка з наканечнікам — напэўна, у Італіі (мабыць у Генуі).

## Гісторыя
Пояс Вітаўта датуецца XIV ці пачаткам XV стагодзьдзя. Ён быў выяўлены напачатку 1990-х гадоў пры раскопках паблізу ад вёскі Літва Маладзечанскага раёну.

Паводле меркаваньня беларускага гісторыка Валянціна Рабцэвіча, пісьмовыя крыніцы, у прыватнасьці паведамленьні Генэ, блазна вялікага князя Вітаўта, і хана Мэнглі Гірэя, дазваляюць выказаць гіпотэзу, што пояс мог быць падараваны Вітаўту Хаджы Гірэем падчас сустрэчы ў Менску ў жніўні 1428 году. Паводле В. Рабцэвіча, найбольш верагоднай датыроўкай утойваньня скарбу зьяўляўся «смутны час» (1430—1432) у Вялікім Княстве Літоўскім.

Нягледзячы на тое, што пояс быў занесены ў Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь найвышэйшай катэгорыі, каля 11 гадоў ён знаходзіўся ў прыватных руках. У канцы 2006 году рашэньнем Вярхоўнага Суду Рэспублікі Беларусь рарытэт быў зьвернуты ва ўласнасьць беларускай дзяржавы і па цяперашні час знаходзіцца на захоўваньні ў Нацыянальным музэі гісторыі і культуры Беларусі.

У 2013 годзе РУП «Беларускі відэацэнтар» стварыў дакумэнтальны фільм «Паясы Вялікага князя Вітаўта», у якім прафэсар Адам Мальдзіс сьцьвярджае, што акрамя поясу, які ў цяперашні час знаходзіцца ў Нацыянальным музэі гісторыі і культуры Беларусі, ёсьць і другі пояс, які належаў Вітаўту, а цяпер знаходзіцца ў Францыі .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Славутасьці Беларусі. Пояс князя Вітаўта

Катэгорыя:Гісторыка-культурныя каштоўнасьці Рэспублікі Беларусь
Лейла Абашыдзэ

**Лейла Абашыдзэ** (;  — ) — грузінская кінаакторка, народная артыстка Грузіі (1965). У 1951 скончыла акторскі факультэт Тбіліскага тэатральнага інстытуту імя Ш. Руставелі. Здымалася ў кіно яшчэ школьніцай, у 1941 годзе згуляла ролю Кэто ў фільме «Каджана» і інш. Акторка яркага тэмпэрамэнту, стварыла сакавітыя, эмацыйна насычаныя вобразы. Грала камэдыйныя і драматычныя ролі. Сярод яе лепшых роляў: Марынэ («Страказа», 1954), Лела («Яны спусьціліся з гор», 1955), Ліа («Стрэмка», 1957), Манана («Наш двор», 1957), Мая («Мая з Цхенці», 1960), Дзідзія («Закон гор», 1965), Акторка («Сустрэча ў гарах», 1967).

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Лейла Абашыдзэ на сайце RUSKINO.RU

Катэгорыя:Савецкія рэжысэры
Катэгорыя:Савецкія акторкі
Парлямэнт Грузіі

**Парлямэнт Грузіі** () — найвышэйшы заканадаўчы орган Грузіі. Аднапалатны, складаецца з 150 дэпутатаў. 75 дэпутатаў абіраюцца паводле сьпісаў, 75 — ад аднамандатных акруг. Усе дэпутаты абіраюцца тэрмінам на 4 гады на аснове ўсеагульнага галасаваньня. Заканадаўчая ўлада парлямэнту Грузіі, паводле канстытуцыі Грузіі, абмежаваная заканадаўчай уладай парлямэнтаў аўтаномных рэспублік — Абхазіі (цяпер непадкантрольнай) і Аджарыі.

Грузінскія гісторыкі пачынаюць гісторыю парлямэнтарызму ў Грузіі зь няўдалай спробы арганізаваць дарбазі — арыстакратычны сход накшталт сойму або генэральных штатаў пры царыцы Тамары (XII стагодзьдзе); гэтая спроба пацярпела няўдачу з-за перамогі абсалютысцкіх памкненьняў царыцы над арыстакратычнай апазыцыяй. У 1906—1917 гадох дэпутаты ад Грузіі засядалі ў Дзяржаўнай думе Расейскай імпэрыі, сярод іх былі Ной Жардану, Іраклі Цэрэтэлі, Ільля Чаўчавадзэ, Карла Чхеідзэ і іншыя вядомыя палітычныя дзеячы.

Першы грузінскі парлямэнт створаны ў 1918 годзе (Грузінская Дэмакратычная Рэспубліка), у 1921 годзе прыняў канстытуцыю; распушчаны пасьля ўсталяваньня савецкай улады. Пасьля гэтага існаваў Вярхоўны Савет Грузінскай ССР. Першыя шматпартыйная выбары ў яго праведзены 28 кастрычніка 1990 году, яго старшынём абраны Зьвіяд Гамсахурдыя, пасьля прэзыдэнт Грузіі. У 1991—1992 гадох адбыўся канфлікт Гамсахурдыя з парлямэнтам, перарослы ва ўзброенае сутыкненьне. Дзяржаву ўзначаліў Эдуард Шэварнадзэ, і функцыі парлямэнту да 1995 году выконвала дзяржаўная рада Грузіі, затым былі праведзены агульнанародныя выбары.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Органы дзяржаўнай улады Грузіі
Зьвіяд Гамсахурдыя

**Зьвіяд Канстантынавіч Гамсахурдыя** (;  году — ) — грузінскі грамадзкі, палітычны і дзяржаўны дзеяч; пісьменьнік, навуковец, дысыдэнт, доктар філялягічных навук; Старшыня Вярхоўнага Савету Грузінскай ССР (1990—1991) і першы Прэзыдэнт Грузіі (1991—1992). Зьяўляўся адным зь лідэраў грузінскага нацыянальнага руху. Аўтарытарны стыль кіраваньня і нацыяналістычная палітыка былі адной з прычын распальваньня грузіна-паўднёваасэтынскага канфлікту і ўзьнікненьня ўнутрыпалітычнай нестабільнасьці ў краіне. Зрынуты ў выніку перавароту, Гамсахурдыя ўзначаліў у Заходняй Грузіі Ўрад у выгнаньні, дзе вылілася Грамадзянская вайна паміж цэнтральнай уладай і яго прыхільнікамі. Разгромлены і ва ўцёках ад урадавых войскаў, ён загінуў пры нявысьветленых абставінах.

Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Сыгурні Ўівэр

**Сы́гурні Ўі́вэр** (; сапраўднае імя **Сьюзэн Аляксандра Ўівэр**, ; нарадзілася 8 кастрычніка 1949 году, Мангэтан, Нью-Ёрк, ЗША) — амэрыканская кінаакторка, тройчы намінаваная на прэміі «Оскар».

Вядомая сваім вобразам Рыплі са стужкі «Чужы». Зьнялася ў 2001 годзе ў стужцы «Узломшчыцы сэрцаў».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сьпіс стужак з Сыгурні Ўівэр
* 

Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Кінаакторкі ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сатурн»
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку
Ганна Торв

**Га́нна Карма́йкл Торв** (; нарадзілася 15 красавіка 1978 году, Мэльбурн, Вікторыя, Аўстралія) — аўстралійская акторка, вядомая найперш як выканаўца ролі агенткі ФБР Алівіі Данэм у тэлесэрыяле каналу Fox «Грань» (2008—2013).

## Жыцьцяпіс
Ганна нарадзілася ў Мэльбурне ў сям’і шатляндзкага эстонца Ганса і С’юзэн Торваў. Мае малодшага брата Дылана. У 1996 року скончыла сярэднюю школу Бэнаўа ў Голд Косьце і Нацыянальны інстытут драматычнага мастацтва па спэцыяльнасьці сцэнічнае майстэрства (2001).

## Кар’ера
У 2003 року Ганна Торв сыграла ролю Афэліі ў «Гамлеце» Джона Бэла.

У 2004 зьнялася ў ролі Нікі Мартэл у аўстралійскай тэлевізійнай драма «Нашае таямнічае жыцьцё», пасьля — у сэрыяле BBC «Гаспадыні».

У 2008—2013 Торв грала ролю агенткі Алівіі Данэм у амэрыканскім тэлесэрыяле «Грань». У 2009 зьявілася ў мінісэрыяле HBO «Ціхі акіян» у ролі Вірджыніі Грэй. У 2014 грала ролю Нарыко ў фільме «Нябесны меч» па матывах аднайменнай кампутарнай гульні.

## Асабістае жыцьцё
У сьнежні 2008 року Ганна выйшла замуж за свайго калегу па сэрыяле «Грань» Марка Вэлі. Яны разышліся праз год.

## Фільмаграфія

## Узнагароды
Ганна Торв у 2009—2012 роках атрымала чатыры прэміі «Сатурн» у намінацыі «найлепшая тэлеакторка».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мэльбурне
Катэгорыя:Выпускнікі Нацыянальнага інстытуту драматычнага мастацтва
Катэгорыя:Аўстралійскія акторкі‎
Катэгорыя:Аўстралійскія кінаакторы і кінаакторкі‎
Катэгорыя:Аўстралійскія тэлеакторы і тэлеакторкі‎
Катэгорыя:Аўстралійскія акторы і акторкі агучкі
Джордж Баланчын

**Джордж Баланчын** (; пры нараджэньні **Георгій Мелітонавіч Баланчывадзэ**, ; [10[23] студзеня](https://be_x_old.wikipedia.org/wiki/23_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8F) 1904, Санкт-Пецярбург — , Нью-Ёрк) — харэограф, адзін з пачынальнікаў амэрыканскага балету і сучаснага неаклясычнага балетнага мастацтва ў цэлым.

У 1914—21 навучаўся ў Тэатральнай вучэльні пры Марыінскім тэатры. У 1923 упершыню выступіў як балетмайстар. З 1924 году эміграваў з СССР. У 1925—29 галоўны балетмайстар ў трупе «Рускі балет С. П. Дзягілева». У 1933 у ЗША арганізаваў «Школу амэрыканскага балету», зь якой вырасла трупа «Амэрыканскі балет» (з 1948 «Нью-Ёрк сіці бале»). Баланчын ставіў сюжэтныя балеты («Блудны сын» Пракоф’ева, 1929; «Апалон, валадар муз» Стравінскага, 1929), пазьней — «абстрактныя» балеты («Канчэрта-барока» на музыку Баха, 1941; «Бале імпэрыяль» на музыку Чайкоўскага, 1941, і інш.).

Катэгорыя:Асобы Грузіі
Катэгорыя:Памерлі ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Нацыянальнае аб’яднаньне дасьледаваньня і лячэньня гомасэксуальнасьці

**Нацыянальнае аб’яднаньне дасьледаваньня і лячэньня гомасэксуальнасьці** — амэрыканскае згуртаваньне псыхіятраў, заснаванае ў 1992 годзе дзеля прапановы выніковай псыхатэрапіі прадстаўнікам ЛГБТ, якія жадаюць зьмяніць сваю арыентацыю на гетэрасэксуальную. Мае міжнародную сетку прызнаных лекараў, якія прапануюць лячэньне гомасэксуальнасьці. Ладзіць абсьледаваньні былых прадстаўнікоў ЛГБТ. Падае агляды навуковых дасьледаваньняў пра посьпех лячэньня і душэўных чыньніках гомасэксуальнасьці. Праводзіць адпаведныя лекцыі прызнаных псыхіятраў і выпускае тэматычныя навуковыя выданьні.

Прапанаваныя *NARTH* мэтады «рэпаратыўнай тэрапіі» былі апісаныя найбуйнейшымі мэдыцынскімі й псыхалягічнымі арганізацыямі ЗША (і іншых краінаў) як псэўданавуковыя, шкодныя й неэтычныя.

## Дзейнасьць
Нацыянальнае аб’яднаньне дасьледаваньня і лячэньня гомасэксуальнасьці выдае штогоднік «Сабраныя дакумэнты НАДЛГ» (анг. NARTH Collected Papers) і ад 2004 да 2006 году тройчы на год рассылала сябрам «Бюлетэнь НАДЛГ» (анг. NARTH Bulletin). З 2009 г. НАДЛГ выдае ў Солт-Лэйк-Сіці (штат Юта) навуковы штогоднік «Часопіс чалавечай сэксуальнасьці»  (анг. Journal of Human Sexuality).

## Мінуўшчына
14 сьнежня 1991 году падчас Сходу  ў Нью-Ёрку заслужаны псыхіятар Чарлз Сакарыдыс склікаў асобную сустрэчу ў нумары гасьцініцы  з удзелам 25 псыхіятраў, сярод якіх былі Джозэф Нікалосі і Дын Бірд. Абраныя на той сустрэчы ўпаўнаважаныя (Бэнджамін Каўфман, Джозэф Нікалосі і Чарлз Сакарыдыс), заснавалі Нацыянальнае аб’яднаньне дасьледаваньня і лячэньня гомасэксуальнасьці (НАДЛГ) у сакавіку 1992 году з удзелам каля 20 псыхіятраў. Першым старшынёю абралі Чарлза Сакарыдыса, які на 1995 г. за больш як 40 гадоў пры дапамозе псыхааналізу вылечыў ад гомасэксуальнасьці некалькі тысячаў чалавек. *Траціна* адпаведных  пацыентаў Сакарыдыса завяла ўласных дзяцей ва ўстойлівым шлюбе, што супадала з пасьпяховасьцю лячэньня алькагалізму. Да 2006 г. лік сябраў НАДЛГ перавысіў 1500 псыхіятраў.

### Старшыні
* Чарлз Сакарыдыс (1992—2005)
*  (2006—2007)
*  (2008)
* Джулі Гэмільтан (2009—2010)
* Філіп Сатн (2011)
* Крыстафэр Росік (2012—2014)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Стары сайт: Дакумэнты
** Што кажуць клінічныя дасьледаваньні
* Інстытут НАДЛГ
* 
* Пытаньні дасьледаваньняў НАДЛГ:
** багаслоўскія
** грамадзкія
** клінічныя
** мэдычныя
** этычныя
* 

Катэгорыя:Некамэрцыйныя арганізацыі ЗША
Катэгорыя:Недзяржаўныя арганізацыі ЗША
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1992 годзе
Катэгорыя:Сэксалёгія
Катэгорыя:Псыхалягічныя арганізацыі
Катэгорыя:Антыгомасэксуальныя арганізацыі
Оламаўцкі край

**Оламаўцкі край** () — адміністрацыйная адзінка Чэскай рэспублікі. Месьціцца на тэрыторыі гістарычнай вобласьці Маравія, часткова Сылезіі. На поўначы край мяжуе з Польшчай (працягласьць мяжы складае 104 км), на ўсходзе — з Мараўска-сылескім краем, на паўднёвым усходзе — зь Зьлінскім краем, на поўдні — з Паўднёвамараўскім краем і на захадзе — з Пардубіцкім краем. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца места Оламаўц. У краі налічваецца 5 адміністрацыйных раёнаў і 26 местаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* Вынікі перапісу насяленьня 2011 року
Усьцецкі край

**Усьцецкі край** () — адміністрацыйная адзінка Чэскай рэспублікі. Месьціцца на тэрыторыі гістарычнай вобласьці Багемія. На поўначым захадзе край мяжуе зь нямецкай аўтаномная зямлёй Саксонія, на ўсходзе — зь Лібэрацкім краем, на паўднёвым усходзе — зь Сярэднечэскім краем, на поўдні — з Пльзенскім краем і на паўднёвым захадзе мяжуе з Карлаварскім краем. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца места Усьці-над-Лабэм. У краі налічваецца 7 адміністрацыйных раёнаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
Баграт III

**Баграт III** (каля 960 — ) — цар аб’яднанай Грузіі (1008 — 7 траўня 1014), цар Абхазіі (975—1014). Сын Гургена II, прадстаўнік дынастыі Баграціёнаў.

У 1008 памёр бацька Баграта, цар Гурген. Землі — Шаўшэт-Кларджэці, Самцхэ й Джавахеці, якія знаходзіліся пад яго кіраваньнем, былі далучаны да ўладаньняў Баграта III. Толькі Кахеція і Эрэці заставаліся самастойнымі княствамі. У 1010 Баграт уварваўся ў Кахецію, захапіў у палон яе кіраўніка і далучыў да свайго царства Кахеція-Эрэці.

Пасьля Баграт III падпарадкаваў сабе Паўднёвую Грузію, дзе яго родзічы ўсё яшчэ спрабавалі захаваць незалежнасьць. У 1011—1012 гг. цар Баграт III захапіў у палон некаторых зь іх і адправіў у крэпасьць, іншыя схаваліся ў Бізантыі, спрабуючы пры падтрымцы бізантыйскага імпэратара аднавіць «справядлівасьць» і вярнуць сабе страчаныя ўладаньні.

Аб’яднаньне і ўзмацненьне Грузіі выклікала занепакоенасьць у суседніх зь ёй арабскіх ўладароў. Узьнікненьне моцных дзяржаваў на тэрыторыі Грузіі і Армэніі прадвяшчала канчатковае вызваленьне Закаўказьзя ад улады арабаў. Адным з самых непрымірымых ворагаў Армэніі і Грузіі зьяўляўся гандзійскі эмір Фадлон. Калі цар Баграт III далучыў да грузінскага царства Эрэт і Кахеці, гандзійскі эмір, угледзеўшы ў гэтым пагрозу сваёй магутнасьці, распачаў шэраг спусташальных набегаў на памежныя раёны гэтых абласьцей. Цар Баграт III прапанаваў армянскаму шахіншаху Гагіку I сумесны паход супраць Фадлона. У 1011—1012 гг. аб’яднанае грузіна-армянскае войска ўвайшло ў гандзійскі эмірат і абклала горад Шамхор. Зразумеўшы, што супраціў бессэнсоўны, Фадлон папрасіў міру на васальных умовах. Грузінскі цар прыняў гэтыя ўмовы, усклаўшы на Фадлона выплату штогадовай даніны і абавязаўшы яго, у выпадку патрэбы, выступаць у паход сумесна з грузінамі.

У траўні 1014 цар Баграт III памёр, так і не пасьпеўшы цалкам завяршыць палітычнае аб’яднаньне краіны. Тбілісі з прылеглымі да гораду землямі заставаўся ў руках арабскага эміра. Буйныя азнауры таксама не жадалі скарыцца царскай улады. Яны толькі на час склалі зброю і марылі насуперак намаганьням цара аднавіць свае былыя правы і прывілеі.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 960 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кутаісі
Катэгорыя:Баграціёны
Катэгорыя:Цары Грузіі
Гелацкі манастыр

**Гелацкі манастыр Багародзіцы** блізу Кутаісі () — найбольш значны сярэднявечны манастыр у Грузіі. Цэнтар царкоўнага і культурнага жыцьця, рэзыдэнцыя Каталікоса з 2-й паловы XVI стагодзьдзя да 1814 году, помнік Сусьветнай спадчыны (1994).

Манастыр быў заснаваны царом Давідам IV Будаўніком у 1106 годзе і стаў яго пахавальняй. Саборная царква будавалася да 1125 году і яшчэ пяць гадоў упрыгожвалася мазаікамі. У той час манастыр быў месцазнаходжаньнем Гелацкай акадэміі.

У XIII стагодзьдзі да манастырскага ансамбля дабудавалі цэрквы сьв. Мікалая і сьв. Георгія, а таксама трохузроўневую званіцу. У манастыры захоўвалася нямала каштоўных абразаў і прадметаў прыкладнога мастацтва; у савецкі час яны былі канфіскаваныя і перададзеныя музэям.

Катэгорыя:Зьявіліся ў XII стагодзьдзі
Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Грузіі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Грузіі
Катэгорыя:Славутасьці Грузіі
Рапламаа

**Рапламаа** () — павет у Эстоніі, разьмешчаны на захадзе кантынэнтальнай часткі краіны. На поўначы павет мяжуе з Хар’юмаа. На ўсходзе мяжуе з паветам Ярвамаа, на поўдні — зь Пярнумаа й на захадзе  — зь Ляэнэмаа. Адміністрацыйным цэнтрам павету зьяўляецца места Рапла. Павет мае 10 воласьцяў.

Павет месьціцца ў цэнтральнай частцы Паўночна-Эстонскага плято. Характарызуецца густой рачной сеткаю (найбуйнейшая рачная сетка — Казары). На тэрыторыі вядзецца здабыча торфу, даляміту, вапняку й гліны.

## Галерэя

Файл:Valtu mõisa -Puraviku- tuuleveski.jpg|
Файл:Kohila vesiveski2.jpg|
Файл:Hageri kirik 2012.jpg|
Файл:Sutlema mõisa väravatorn 02-08-2012.jpg|
Файл:Kohila mõisa peahoone.jpg|
Файл:Lohu mõisa peahoone (1).jpg|


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Ляэнэмаа

**Ляэнэмаа** () — павет у Эстоніі, разьмешчаны на крайнім захадзе кантынэнтальнай часткі краіны. З поўначы й захаду амываецца Балтыйскім морам. На паўночным усходзе мяжуе з паветам Хар’юмаа, на ўсходзе мяжуе з Рапламаа й на поўдні — зь Пярнумаа. Адміністрацыйны цэнтрам павету зьяўляецца места Хаапсалу. Павет мае 11 воласьцяў і адно места. У склад павету ўваходзіць востраў Вормсі. Павет багаты на рэкрэацыйныя рэсурсы. На яго тэрыторыі месьціцца Матсалускі запаведнік (476 км²) і батанічны запаведнік.

Пасьля нямецкай заваёвы ў 1227 року павет Ляэнэмаа стаў цэнтрам Саар-Ляэнэскага біскупства, незалежнага княства ў межах Лівонскай канфэдэрацыі. Часткі замку біскупа дагэтуль захаваліся ў Хаапсалу.

## Знакамітыя выхадцы
* Карл Рысьціківі

## Крыніцы