open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
5 жніўня

## Падзеі
* 1262 — войскі Міндоўга і Шварна нанесьлі паразу мазавецкаму рыцарству пад Длугасёдламі
* 1506 — Бітва пад Клецкам. Міхал Глінскі на чале войска ВКЛ ушчэнт разьбіў войска крымскага хана. 27 000 татар загінулі, 2000 — трапілі ў палон, вызвалена 40 000 палонных
* 1529 — скончылася Другая італьянская вайна
* 1619 — падчас трыццацігадовай вайны адбылася Бітва пры Вэстэрніцы
* 1620 — «Мэйфлаўэр» адправіўся з Саўтгэмптану, Ангельшчына ў першы паход да Паўночнай Амэрыкі
* 1772 — адбыўся першы падзел Рэчы Паспалітай паміж Аўстра-Вугоршчынай, Прусіяй і Расеяй (падпісаньне адпаведнага трактату дзяржавамі ў Санкт-Пецярбургу)
* 1789 — Францыя скасавала прыгоннае права
* 1858 — Сайрус Ўэст Філд і іншыя пасьпяхова праклалі першы трансатлянтычны тэлеграфны кабэль пасьля некалькіх беспасьпяховых спробаў. Лінія прапрацавала меней месяца
* 1861 — Армія ЗША скасавала практыку фізычнага пакараньня
* 1940 — адбылася фармальная анэксія Латвіі Савецкім Саюзам
* 1992 — у Беларусі ўведзены надзвычайны стан у сувязі зь ляснымі пажарамі

## Нараджэньні
* 1461 — Аляксандар Ягелончык, вялікі князь літоўскі і кароль польскі
* 1802 — Нільс Хэнрык Абэль, вядомы нарвэскі матэматык
* 1930 — Ніл Армстранг, амэрыканскі астранаўт
* 1946 — Уладзімер Сянько, беларускі палітык і дыплямат
* 1946 — Юры Сівакоў, беларускі вайсковы й дзяржаўны дзеяч
* 1947 — Віталь Скалабан, беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук
* 1958 — Уладзімер Макей, беларускі дзяржаўны дзеяч, дыплямат, глава Адміністрацыі прэзыдэнта Беларусі
* 1980 — Уэйн Брыдж, ангельскі футбаліст, абаронца. Гулец нацыянальнай зборнай Ангельшчыны
* 1981 — Цімафей Дранчук, беларускі грамадзкі дзеяч, праваабаронца
* 1985 — Саламон Калу, івуарыйскі футбаліст

## Сьмерці
* 1585 — Ярмак, заваёўнік Сыбіры
* 1753 — Тамаш Ваўжэцкі, адзін з кіраўнікоў Паўстаньня 1794 году
* 1815 — Геранім Страйноўскі, асьветнік, правазнаўца, рэлігійны дзеяч
* 1864 — Рамуальд Траўгут, Раман Жулінскі, Юзаф Тачыскі, Рафал Краеўскі, Ян Езяранскі, удзельнікі паўстаньня 1863—1864 гадоў, павешаныя ў Варшаве
* 1895 — Фрыдрых Энгельс, нямецкі філёзаф і эканаміст
* 1908 — Валеры Антоні Ўрублеўскі, беларуска-польскі рэвалюцыянэр
* 1941 — Алесь Пруднікаў, беларускі паэт, стрыечны брат пісьменьніка Паўла Пруднікава
* 1962 — Мэрылін Манро, амэрыканская кінаакторка, сьпявачка, поп-ідал
* 2000 — Глеб Самойлаў, лідэр Беларускага аддзяленьня РНЕ ў 1999—2000

## Сьвяты
*  — Дзень незалежнасьці
*  — Дзень перамогі
1895

## Падзеі
* 18 сакавіка — пачаў працу першы аўтобус з рухавіком унутранага згараньня
* 8 лістапада — Вільгельм Рэнтген адкрыў від выпраменьваньня, які пазьней быў названы рэнтгенаўскім выпраменьваньнем ()
* 28 сьнежня — у Парыжы (Францыя) адбыўся публічны паказ «Сынэматографу братоў Люмьер», што сымбалізавала нараджэньне кінэматографу

## Нараджэньні
* 16 студзеня — Пётар Ніжнік, праваслаўны дзяяч у ЗША
* 19 сакавіка — Тамаш Грыб, беларускі палітык, грамадзкі дзяяч
* 20 сакавіка — Эміль Фельдарф, польскі генэрал-падпольнік
* 23 сакавіка — Васіль Сташэўскі, беларускі драматург і празаік
* 13 траўня — Уладзіслаў Паўлюкоўскі — беларускі паэт, празаік, этнограф, краязнавец, мастак
* 26 траўня — Флявіян (Дзьмітрыюк), япіскап Расейскай праваслаўнай царквы
* 12 чэрвеня — Леапольд Родзевіч, беларускі драматург, тэатральны і нацыянальны дзяяч
* 4 кастрычніка — Рыхард Зоргэ, шпіён СССР у Японіі падчас другой сусьветнай вайны
* 22 лістапада — Казімер Пацэвіч, польскі мастак, афіцэр
* 3 сьнежня — Анна Фройд, аўстрыйска-ангельскі псыхааналітык

## Сьмерці
* 5 жніўня — Фрыдрых Энгельс, нямецкі філёзаф і эканаміст
* 8 верасьня — Адам Опэль, нямецкі машынабудаўнік
* 17 верасьня — Зыгмунт Фялінскі, каталіцкі сьвяты, біскуп
* 28 верасьня — Люі Пастэр, францускі мікрабіёляг і хімік

## Крыніцы
А ў бары, у бары

**А ў бары́, у бары́** — песьня на словы Янкі Купалы, музыка народная, гарманізаваная Ўладзімерам Тэраўскім.

Выконваецца ўдзельнікамі супольнага музычнага праекту Я нарадзіўся тут.

## Словы

: А ў бары, у бары
: Тры дарожанькі.
: Гэй, гэй, гэй-гэй!
: Тры дарожанькі.

: Тудою ішлі
: Тры жаўнерыкі.
: Гэй, гэй, гэй-гэй!
: Тры жаўнерыкі.

: А адзін з траіх
: Наш прыгожанькі
: Гэй, гэй, гэй-гэй!
: Наш прыгожанькі.

: Стаў, глядзіць жаўнер —
: Сумняваецца.
: Гэй, гэй, гэй-гэй!
: Сумняваецца.

: Па якой пайсьці
: Надумляецца.
: Гэй, гэй, гэй-гэй!
: Надумляецца.

: Па адной пайсьці —
: Не пашэнціцца.
: Гэй, гэй, гэй-гэй!
: Не пашэнціцца.

: Павядзе на Ўсход,
: Скуль ня вернецца.
: Гэй, гэй, гэй-гэй!
: Скуль ня вернецца.

: Па другой пайсьці —
: Абняволіцца.
: Гэй, гэй, гэй-гэй!
: Абняволіцца.

: Бо ў заходні бок
: Шлях той коціцца.
: Гэй, гэй, гэй-гэй!
: Шлях той коціцца.

: Выбіраў жаўнер
: Трэцю сьцежаньку
: Гэй, гэй, гэй-гэй!
: Трэцю сьцежаньку.

: Бо вяла яна
: У родну межаньку
: Гэй, гэй, гэй-гэй!
: У родну межаньку.

: І запеў жаўнер
: Той прыгожанькі
: Гэй, гэй, гэй-гэй!
: Той прыгожанькі.

: А ў бары, у бары
: Тры дарожанькі.
: Гэй, гэй, гэй-гэй!
: Тры дарожанькі.

## Акорды

Em Em D G H7 Em

## Табулятуры

 E--------------------------------------------10----------------------------
 B-12---10------------12---10--------------------13-12---12-10--------------
 G---------12-11--9-----------12-11--9-------------------------12-11--9-----
 D--------------------------------------12-12-------------------------------
 A--------------------------------------------------------------------------
 E--------------------------------------------------------------------------

Катэгорыя:Беларускія песьні
23 лістапада

## Падзеі
* 1793 — скончыўся Гарадзенскі сойм — апошні сойм Рэчы Паспалітай
* 1889 — у «Палаіс Раяль Салун» (Сан-Францыска) быў усталяваны першы музычны аўтамат
* 1906 — у Вільні выйшаў першы нумар газэты «Наша Ніва»
* 1910 — Ёган Альфрэд Андэр стаў апошнім чалавекам у Швэцыі, у адносінах да якога было зьдзейсьненае сьмяротнае пакараньне
* 1936 — выйшаў у сьвет першы нумар часопісу «Life»
* 1959 — прэзыдэнт Францыі Шарль дэ Голь дакляруе лёзунг «Эўропа ад Атлянтыкі да Ўралу»
* 1963 — BBC пачынае вяшчаньне першага эпізоду сэрыялу Доктар Хто, найбольш працяглага тэлевізійнага сэрыялу
* 1979 — выдадзены двайны альбом Pink Floyd «The Wall»
* 1991 — Фрэдзі Мэркуры пацьвердзіў чуткі пра сваё захворваньне СНІДам. Увечары наступнага дня ён сышоў

## Нараджэньні
* 1860 — Карл Яльмар Брантынг, швэдзкі палітык, першы прэм’ер-міністар Швэцыі, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру (1921)
* 1871 — Уладзімер Тэраўскі, беларускі дырыгент, кампазытар, фальклярыст
* 1876 — Мануэль дэ Фальля, гішпанскі кампазытар
* 1887 — Барыс Карлаф, ангельскі актор
* 1910 — Зьмітрок Астапенка, беларускі паэт і празаік
* 1922 — Мануэль Фрага, гішпанскі палітык
* 1954 — Міхаіл Русы, беларускі палітык, старшыня Аграрнай партыі
* 1966 — Міхась Скобла, беларускі паэт, літаратуразнаўца, перакладчык, эсэіст

## Сьмерці
* 955 — Эдрэд, кароль Ангельшчыны
* 1886 — Адам Кіркор, беларускі грамадзкі дзеяч лібэральнага кірунку, этнограф, публіцыст
* 1918 — Фрыц фон Белоў, прускі генэрал
* 1938 — Мікалай Красінскі, беларускі праваслаўны і сьвецкі культурна-грамадзкі дзяяч, пэдагог
* 2006 — Аляксандар Літвіненка, былы супрацоўнік КДБ—ФСБ

## Сьвяты
1871

## Падзеі
* 17 красавіка — заснаваная «Праская біржа тавараў і каштоўных папераў»

## Нараджэньні
* 25 лютага — Леся Ўкраінка, украінская пісьменьніца
* 28 сакавіка — Вілем Мэнгельбэрг, нідэрляндзкі дырыжор
* 10 ліпеня — Марсэль Пруст, францускі пісьменьнік
* 23 лістапада — Уладзімер Тэраўскі, беларускі дырыжор, кампазытар, фальклярыст

## Сьмерці
* 29 чэрвеня — Ксенафонт Гаворскі, беларускі гісторык, археолаг, выдавец
7 лістапада

## Падзеі
* 1602 — Папа Рымскі Клімэнт VIII зацьвердзіў кананізацыю княжыча Казімера
* 1912 — у Бэрліне адбылося ўрачыстае адкрыцьцё Нямецкае опэры
* 1917 — распачаўся кастрычніцкі пераварот у Расеі
* 1929 — у Нью-Ёрку адкрыўся Музэй сучаснага мастацтва
* 1931 — Мао Дзэ-дун абвясьціў савецкую рэспубліку ў Кітаі
* 1933 — у Менску адкрыўся Дом ураду
* 1941 — нямецкія бамбавікі затапілі каля Ялты санітарны цеплаход «Армэнія» з 7 тысячамі чалавек на борце
* 1942 — нацысцкія карнікі расстралялі Алеся Дубровіча, беларускага паэта
* 1944 — адкрыцьцё ў Менску Беларускага дзяржаўнага музэю гісторыі Вялікай Айчыннай вайны
* 1989 — створаны Дом-музэй дзеда Талаша
* 1992 — адбыўся першы матч зборнай Беларусі па хакеі з шайбай
* 1997 — у складзе станцыяў «Аўтазаводзкая» і «Партызанская» здадзеная трэцяя чарга Аўтазаводзкай лініі Менскага мэтрапалітэну
* 2004 — пачала трансьляцыі Беларуская служба «Радыё Швэцыя»
* 2007 — адчынілі свае дзьверы станцыі Менскага мэтрапалітэну «Ўручча» і «Барысаўскі тракт»
* 2020 — адбыўся пуск 1-га рэактара Беларускай АЭС

## Нараджэньні
* 1790 — Караль Падчашынскі, архітэктар клясыцызму
* 1814 — Станіслаў Мікуцкі, расейскі філёляг-славіст
* 1867 — Марыя Складоўская-Кюры, польскі фізык і хімік
* 1879 — Леў Троцкі, расейскі рэвалюцыянэр
* 1886 — Гэнрык Бэта, беларускі і польскі грамадзкі і рэлігійны дзеяч, каталіцкі сьвятар.
* 1888 — Нестар Махно, кіраўнік сялянскага паўстанцкага руху 1918—1921 гадоў ва Ўкраіне
* 1896 — Міхась Чарот, беларускі паэт і пісьменьнік
* 1897 — Міхась Каршук, дзяяч беларускага нацыянальна-культурнага руху, краязнавец і публіцыст
* 1899 — Васіль Тарасенка, беларускі археоляг
* 1910 — Сьцяпан Скарапанаў, беларускі навуковец у галіне агульнага земляробства і мэліярацыі
* 1913 — Альбэр Камю, францускі раманіст і філёзаф, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
* 1930 — Людміла Царанкова, беларуская сьпявачка
* 1937 — Раман Пентка, беларускі й польскі грэка-каталіцкі дзяяч
* 1953 — Уладзімер Голуб, беларускі мастак
* 1961 — Сяргей Алейнікаў, беларускі футбаліст
* 1966 — Піт Паўлаў, беларускі музыка

## Сьмерці
* 1948 — Хведар Ільяшэвіч, беларускі паэт, журналіст і гісторык
* 1975 — Ісак Любан, беларускі савецкі кампазытар
* 1980 — Аляксандар Авечкін, беларускі расейскамоўны пісьменьнік
* 2022 — Міхась Тычына,  беларускі літаратуразнаўца, пісьменьнік. Доктар філялягічных навук

## Сьвяты
* Беларусь — Дзень Кастрычніцкай рэвалюцыі
1867

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 10 красавіка — Джордж Ўільям Расэл, ірляндзкі паэт
* 7 траўня — Уладзіслаў Рэймант, польскі літаратар, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі 1924 году.
* 8 чэрвеня — Фрэнк Лойд Райт, амэрыканскі архітэктар
* 7 лістапада — Марыя Складоўская-Кюры, польскі фізык і хімік
* 16 сьнежня — Эмі Кармайкл, ірляндзкая пратэстанцкая місіянэрка

## Сьмерці
* Казімер Ельскі —  скульптар, архітэктар і мастак; выхаванец Віленскага ўнівэрсытэту й яго прафэсар; прадстаўнік клясыцызму
* 25 жніўня — Майкл Фарадэй, брытанскі фізык і хімік
* 11 сьнежня — Артур Гротгер, польскі мастак
4 ліпеня

## Падзеі
* 1776 — прынятая Дэклярацыя Незалежнасьці Злучаных Штатаў Амэрыкі
* 1848 — выйшаў у сьвет «Камуністычны маніфэст» Карла Маркса і Фрыдрыха Энгельса
* 1890 — перапахаваньне Адама Міцкевіча ў Кракаве
* 1950 — у эфір выходзіць радыёстанцыя «Свабодная Эўропа»
* 1989 — у камуністычнай Польшчы адбыліся першыя часткова дэмакратычныя парлямэнцкія выбары, у іх удзельнічалі і беларускія кандыдаты (Сакрат Яновіч, Яўген Мірановіч)
* 2008 — выбух у Менску падчас сьвяткаваньня афіцыйнага Дня незалежнасьці. Пацярпелі каля 50 чалавек
* 2024 — Урад Беларусі стаў удзельнікам Шанхайскай арганізацыі супрацы

## Нараджэньні
* 1589 — Альжбета Соф’я Гагэнцолерн, прадстаўніца арыстакратыі Нямеччыны і Рэчы Паспалітай
* 1768 — Франсуа Рэнэ дэ Шатабрыян, францускі пісьменьнік і дыплямат, адзін з заснавальнікаў рамантызму ў францускай літаратуры
* 1804 — Натаніэль Готарн, амэрыканскі пісьменьнік
* 1807 — Джузэпэ Гарыбальдзі, выбітны італьянскі генэрал і палітык
* 1872 — Кальвін Кулідж, ініцыятар падтрымкі і ўзнаўленьня эканомікі Нямеччыны
* 1880 — Фрэнсіс Актавіюс Грынфэлбрытанскі вайсковец, уладальнік крыжа Вікторыі, найвялікшай і найпрэстыжнай узнагароды войскаў Вялікабрытаніі і Садружнасьці нацыяў,
* 1889 — Ганна Рагель, найстарэйшая жыхарка Беларусі
* 1902 — Мэер Ланскі, амэрыканскі гангстэр габрэйскага паходжаньня, канкурэнт Аль Капонэ
* 1904 — Анатоль Альшэўскі, публіцыст, дзяяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі
* 1921 — Стэйн Рокан, нарвэскі палітоляг і сацыёляг
* 1922 — Вадзім Круталевіч, беларускі праўнік, гісторык, сацыёляг
* 1926 — Іван Юльянавіч Здановіч, беларускі настаўнік, краязнаўца
* 1930
** Фрунзэ Мкртчан, савецкі актор тэатру і кіно, рэжысэр, народны артыст Армянскай ССР (1971), народны артыст СССР (1984)
** Штэфан Угер, славацкі рэжысэр і сцэнарыст, прадстаўнік «новай хвалі» ў чэхаславацкай кінэматаграфіі
* 1947 — Лембіт Ульфсак, эстонскі і савецкі актор. Народны артыст Эстонскай ССР (1986)
* 1952 — Альвара Урыбэ, прэзыдэнт Калюмбіі
* 1959 — Вікторыя Абрыль, гішпанская акторка
* 1963 — Эдзі Рама, альбанскі палітык, баскетбаліст, артыст і мастак
* 1975 — Анджэліна Джалі, амэрыканская акторка
* 1973 — Ана-Марыя Ароска, калюмбійская акторка
* 1988 — Надзея Пісарава, беларуская біятляністка
* 1990 — Джэйк Гардынэр, амэрыканскі хакеіст,

## Сьмерці
* 1826 — Томас Джэфэрсан, трэці прэзыдэнт Злучаных Штатаў Амэрыкі, аўтар Дэклярацыі Незалежнасьці ЗША, адзін з айцоў-заснавальнікаў амэрыканскай дзяржавы
* 1916 — Зыгмунт Караль Карвацкі, польскі вайсковы дзяяч, капітан
* 1934 — Марыя Складоўская-Кюры, польскі фізык і хімік
* 1944 — Фабіян Пачобут-Адляніцкі, беларускі каталіцкі сьвятар
* 1992 — Астар П’яцола, арґентынскі музыка й кампазытар

## Сьвяты
*  Дзень Незалежнасьці ЗША
*  Дзень народзінаў каралевы
19 красавіка

## Падзеі
* 1713 — імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі Карл VI дзеля працягу роду Габсбургаў выдаў Прагматычную санкцыю
* 1773 — у Варшаве распачалася праца Вальнага сойму, які зацьвердзіў першы падзел Рэчы Паспалітае
* 1775 — пачатак Вайны за незалежнасьць ЗША
* 1902 — землятрус сілай 7,5 у Гватэмале, Цэнтральная Амэрыка, загінула каля 2000 чалавек
* 1918 — у Кіеве адбылося першае супольнае паседжаньне прадстаўнікоў урадаў БНР і УНР
* 1919 — польскія войскі занялі Вільню
* 1924 — газэта Голас беларуса зачыненая польскімі ўладамі
* 1927 — заснаваньне Дзяржаўнага сымфанічнага аркестру Беларусі
* 1928 — завяршылася выданьне першага Оксфардзкага слоўніка ангельскае мовы
* 1933 — у ЗША скасавалі залаты стандарт
* 1943 — Другая сусьветная вайна: габрэі Варшаўскага гета распачалі ўзброенае паўстаньне супраць нацыстаў
* 1956 — амэрыканская кіназорка Грэйс Келі пабралася шлюбам з князем Манака Рэнье III
* 1971 — запуск савецкае арбітальнае станцыі «Салют-1»
* 2000 — у час пасадкі Боінг 737 упаў на філіпінскі востраў Самал у адлегласьці 6 км ад узьлётна-пасадачнай паласы. Усе 131 пасажыры, якія знаходзіліся ў авіялайнэры, загінулі

## Нараджэньні
* 1616 — Войцех Іздэбскі, рымска-каталіцкі дзеяч, біскуп
* 1819 — Юры Івашкевіч, рымска-каталіцкі дзеяч
* 1881 — Усевалад Ігнатоўскі, беларускі гісторык
* 1881 — Валянцін Волкаў, народны мастак БССР
* 1887 — Люцыян Мэнкэ, польскі паліцыянт, у 1939 годзе падінспэктар паліцыі
* 1907 — Рыгор Акулевіч, беларускі грамадзка-культурны дзеяч, выдавец, публіцыст
* 1954 — Уладзімер Пырачкін, беларускі кардыёляг і выдатнік аховы здароўя
* 1962 — Дорыян Ятс, ангельскі культурыст
* 1980 — Вадзім Саранчукоў, беларускі грамадзкі дзяяч, сябра БНФ

## Сьмерці
* 1519 — Войцех Радзівіл, рымска-каталіцкі дзяяч ВКЛ
* 1602 — Ян Абрамовіч, дзяржаўны дзяяч ВКЛ
* 1824 — Джордж Байран, выбітны ангельскі паэт-рамантык і драматург
* 1882 — Чарлз Дарвін, брытанскі навуковец-прыродазнаўца, заснавальнік эвалюцыйнай тэорыі пра паходжаньне відаў жывёл і расьлінаў
* 1906 — П’ер Кюры, францускі фізык
* 1983 — Марыя Дэку, нямецкая палітычная дзяячка
* 1985 — Павал Батаў, савецкі вайсковец, двойчы Герой Савецкага Саюзу
* 1991 — Антон Каржанеўскі, беларускі мастак

## Сьвяты
* 

## Вонкавыя спасылкі
16 сакавіка

## Падзеі
* 37 — насуперак запавету памерлага Тыбэрыюса сэнат абвясьціў імпэратарам рымскім Калігулу
* 1521 — партугальскі мараплавец Фэрнан Магелан у часе падарожжа вакол сьвету дасягнуў берагоў сучасных Філіпінаў
* 1707 — шляхам аб’яднаньня Ангельшчыны і Шатляндыі ўтварылася Каралеўства Вялікабрытанія
* 1813 — Прусія аб’явіла вайну Напалеону
* 1815 — Вільгельм I становіцца каралём Нідэрляндаў
* 1919:
** у ЗША ўпершыню выпрабавалі бяздротавы тэлефон для перамоваў з самалётам
** у Горадні выйшаў першы нумар газэты «Бацькаўшчына»
* 1926 — Робэрт Годард правёў пасьпяховае выпрабаваньне першае ракеты на вадкім паліве
* 1954 — дзеячамі беларускай эміграцыі было заснавана Англа-беларускае таварыства
* 1960 — у Нью-Ёрку прэзэнтавалі першы аўтамабіль на сонечных батарэях
* 1996 — Каморскія астравы: прэзыдэнтам краіны абраны Такі
* 2003 — у Менску адбыўся I Усебеларускі сход інтэлігенцыі, утварылася Рада беларускае інтэлігенцыі
* 2014 — прайшоў рэфэрэндум, па выніках якога Крым далучылі да Расейскай Фэдэрацыі. Усясьветная супольнасьць не прызнала рэфэрэндум легітымным.

## Нараджэньні
* 1738 — Юзэф Казімер Касакоўскі, рымска-каталіцкі й дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай
* 1751 — Джэймз Мэдысан, чацьверты прэзыдэнт Злучаных Штатаў Амэрыкі
* 1757 — Ёсіп Казлоўскі, беларускі кампазытар, які быў таксама настаўнікам музыкі Міхала Клеафаса Агінскага
* 1890 — Саламон Міхоэлс, тэатральны актор і рэжысэр
* 1916 — Цутому Ямагуці — японец, адна зь нешматлікіх асобаў, якія перажылі абодва атамныя бамабваньні Хірасімы і Нагасакі
* 1939 — Уладзімер Лабуноў, беларускі навуковец і дыплямат
* 1940:
** Бэрнарда Бэрталучы, італьянскі кінарэжысэр.
** Сяргей Плева, польскі грамадзкі й палітычны дзеяч, актыўны дзеяч беларускае дыяспары ў Польшчы
* 1946 — Мікалай Кірычэнка, беларускі актор
* 1953 — Рычард Столман, заснавальнік руху вольнага праграмнага забесьпячэньня
* 1964:
** Міхал Анемпадыстаў, вядомы як дызайнэр, фатограф, графік, паэт, публіцыст.
** Уладзімер Давыдоўскі, беларускі журналіст, літаратар і музыка

## Сьмерці
* 37 — Тыбэрыюс, рымскі імпэратар
* 1703 — Эрык Дальбэрг, швэдзкі ваенны інжынэр і мастак-баталіст
* 1940 — Сэльма Лягерлёф, швэдзкая пісьменьніца
* 1945 — Марыс Альбвакс, францускі філёзаф і сацыёляг, стваральнік канцэпцыі калектыўнай памяці
* 2000 — Павал Пруднікаў, беларускі пісьменьнік
* 2010 — Алена Таірава, беларуская і расейская шахматыстка

## Сьвяты
*
Мадэрн

**Мадэ́рн** (,  — сучасны), таксама **ар-нуво́** (), **югендшты́ль** () — мастацкі стыль, які атрымаў вялікую папулярнасьць у Эўропе й ЗША канца XIX — пачатку XX ст. Зьяўляецца папярэднікам мадэрнізму і стылю ар-дэко.

## Агульная характарыстыка
Стыль сфармаваўся прыблізна ў канцы 80-х гадоў пад уплывам рамантызму й сымбалізму папярэдніх дзесяцігодзьдзяў. Для мадэрну характэрны пошук новых і пераасэнсаваньне звыклых формаў, імкненьне зламаць старыя традыцыі, сынтэз эпохаў, формаў, мэтадаў і прыёмаў. У мадэрне зьмешваюцца антычная клясыка, готыка, ракако, мастацтва Кітая й Японіі ды шмат іншых мастацкіх формаў, але пры іх спалучэньні ставіцца мэта дасягнуць аднароднасьці, унутранае цэласнасьці твораў. Мадэрну ўласьцівы культ вельмі складаных, вытанчаных лініяў ды фігураў: выгнутых, падобных на сьцеблы расьлінаў (Францыя, Бэльгія, Англія…), альбо строга геамэтрычных (Аўстрыя, Шатляндыя…)

## Мадэрн у розных галінах мастацтва
Мадэрн ахапіў усе без выключэньня віды мастацтва. У жывапісу ды графіцы мадэрну заўважная сэнтымэнтальнасьць, уцёкі ад рэальнасьці, дэкадэнцкія настроі. Скульптуры ўласьцівы дынамізм, незавершанасьць формаў. Архітэктура мадэрну надзвычай багатая ды разнастайная па формах, асноўныя яе прыкметы — цэласны выгляд будынкаў, дзіўныя формы, часам блізкія да скульптурных, вельмі багаты ды складаны зьнешні дэкор. У інтэр’ерах — багатае абсталяваньне, нязвыклыя формы і лініі, спалучэньне несумяшчальных матэрыялаў, прычым усе гэтыя прыёмы выкарыстоўваюцца, каб дасягаць адчуваньне камфорту ды спакою. На пачатку XXI стагодзьдзя ў сьвеце назіраецца адраджэньне цікаўнасьці да мадэрну ў інтэр’еры ды дэкаратыўным мастацтве.

## Найбольш вядомыя пэрсаналіі
* Выяўленчае мастацтва: А. Муха, О. Бэрдсьлі, Г. Клімт, Э. Мунк, А. Тулуз-Латрэк, А. Бэнуа
* Скульптура: А. Радэн
* Архітэктура: А. Гаўдзі-і-Карнэт, В. Гарта, Дж. Бэнтлі, Ф. Шэхтэль

## Вонкавыя спасылкі
* Art Nouveau World Wide
* Суполка ў LiveJournal, прысьвечаная мадэрну
Дэкаданс

**Дэкада́нс** (ад францускага *decadence* — «заняпад») — агульная арыентацыя шматлікіх напрамкаў у амэрыканскім ды эўрапейскім мастацтве канца XIX – пачатку XX стагодзьдзяў.

Тэрмін узьнік у Францыі ў 80-х гадох XIX стагодзьдзя. Асноўныя матывы дэкадансу — адчуваньне безнадзейнасьці, страта сэнсу быцьця, крызіс ідэалаў, тэмы сьмерці, адзіноцтва, «зыходу ў сябе». Характэрныя змрочныя настроі, культ вытанчанай, згасаючай прыгажосьці, часта грэбаваньне нормамі грамадзтва й маралі, эскапізм, індывідуалізм, ідэя свабоды творчасьці дзеля творчасьці. Дэкаданс праявіўся ва ўсіх відах мастацтва і ў розных стылях. У літаратуры ён найбольш выражаны ў творчасьці Э. По, О. Ўайлда, Ш. Бадлера, францускіх сымбалістаў (П. Вэрлен, А. Рэмбо ды інш.), таксама дэкаданс прыметны ў жывапісу ды графіцы стылю мадэрн (напр., О. Бэрдсьлі).

Катэгорыя:Мастацтва
1923

## Падзеі
* 20 красавіка — Вацлаў Ластоўскі падае ў адстаўку з пасады прэм’ера Ўраду БНР
* 11 чэрвеня — у БССР да гадавіны вызваленьня ад польскай акупацыі абвяшчаецца амністыя тым дзеячам беларускага руху, якія не змагаліся з савецкай уладай са зброяй у руках
* 6 ліпеня — набыла моц 1-я Канстытуцыя СССР
* 6 жніўня — заснаваная «Люблянская біржа»
* 23 жніўня — зацьвярджаецца Кабінэт Міністраў БНР пад кіраваньнем Аляксандра Цьвікевіча 
* 16 кастрычніка — заснавана кампанія The Walt Disney Company
* 21 кастрычніка — у Вільні пачала выдавацца беларуская газэта «Воля народу»
* 1 лістапада — кіраўніцтва БНР пераяжджае ў Прагу 
* 8 лістапада — у Мюнхэне адбываецца «піўны путч» на чале з Адольфам Гітлерам
* 28 лістапада — у Беларусі было заснаванае літаратурнае аб’яднаньне «Маладняк»

## Нараджэньні
* 21 студзеня — Лёля Флёрэс (сапр — Марыя-дэ-лос-Далорэс Флорэс-Руіс), выбітная гішпанская сьпявачка й танцорка флямэнка
* 30 студзеня — Леанід Гайдай, савецкі і расейскі кінарэжысэр, сцэнарыст, актор
* 5 лютага — Леанід Шчамялёў, беларускі жывапісец сучаснасьці, народны мастак Беларусі
* 30 сакавіка — Ежы Літвінюк, польскі перакладнік, паэт
* 9 красавіка — Антон Лабуда, беларускі фізык, доктар фізычна-матэматычных навук, прафэсар
* 22 красавіка — Бэці Пэйдж, амэрыканская фотамадэль
* 10 траўня — Гейдар Аліеў, савецкі і азэрбайджанскі палітычны і дзяржаўны дзяяч, Прэзыдэнт Азэрбайджану (1993-2003)
* 18 траўня — Сэрафін Міхалеўскі, беларускі і польскі філёзаф, філёляг, паэт
* 23 траўня — Мікола Ганько, беларускі грамадзка-культурны дзяяч
* 2 ліпеня — Віслава Шымборска, польская паэтка
* 13 ліпеня — Міхаіл Пугаўкін, савецкі і расейскі актор тэатру і кіно
* 8 верасьня — Расул Гамзатаў, аварскі паэт, пісьменьнік, публіцыст, палітычны дзяяч
* 10 верасьня — Мікалай Бірыла, беларускі мовазнавец. Акадэмік АН Беларусі
* 21 верасьня — Мікалай Барысевіч, беларускі фізык, акадэмік, заслужаны дзяяч навукі Беларусі
* 8 лістапада — Джэк Кілбі, амэрыканскі інжынэр, вынаходнік інтэгральнай схемы, калькулятара, тэрмапрынтэра, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыцы 2000 году
* 27 сьнежня — Анатоль Вялюгін, беларускі паэт, пісьменьнік, кінасцэнарыст, перакладчык

## Сьмерці
* 3 студзеня — Яраслаў Гашак, чэскі пісьменьнік
* 10 лютага — Вільгельм Конрад Рэнтген, нямецкі фізык
* 2 жніўня — Ўорэн Г. Гардынг, 29-ы прэзыдэнт ЗША
1961

## Падзеі
* 12 красавіка — Юры Гагарын стаў першым чалавекам, які пабываў у космасе
* 29 лістапада — быў узарваны Гарадзенскі фарны касьцёл прачыстай Маці Божай

## Нараджэньні
* 1 студзеня — Ігар Гермянчук, беларускі журналіст, выдавец, грамадзкі дзяяч
* 13 студзеня — Генадзь Сагановіч, беларускі гісторык, архэоляг
* 20 студзеня — Сяргей Тарасаў, беларускі архэоляг
* 24 лютага — Фіруза Абдуліна, расейская і башкірская пісьменьніца
* 27 лютага — Вольга Бабкова, беларуская гісторык-архівіст, літаратарка
* 29 красавіка — Сяргей Вераціла, беларускі літаратар
* 27 чэрвеня — Анатоль Лябедзька, беларускі палітык
* 8 чэрвеня — Уладзімер Навумаў, расейскі пісьменьнік
* 8 ліпеня — Эндру Флэтчар, ангельскі музыка, удзельнік гурту Depeche Mode
* 13 ліпеня — Галіна Савіцкая, беларуская баскетбалістка
* 23 ліпеня — Марцін Гор, ангельскі музыка, удзельнік гурту Depeche Mode
* 4 жніўня — Барак Абама, амэрыканскі дзяржаўны дзяяч, Прэзыдэнт ЗША
* 21 жніўня — Вітаўт Чаропка, беларускі гісторык, пісьменьнік
* 28 жніўня — Георгі Літвінюк, беларускі геоляг
* 9 верасьня — Андрэй Сяргеевіч Вядзернікаў, заснавальнік і кіраўнік INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION OF BELARUS
* 7 лістапада — Сяргей Алейнікаў, выбітны беларускі футбаліст
* 15 сьнежня — Сяргей Навумчык, беларускі журналіст і дзяржаўны дзяяч
* 28 сьнежня — Мікола Папека, беларускі паэт, пчаляр

## Сьмерці
* 4 студзеня — Эрвін Шродынгер, нямецкі фізык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі (нар. у 1887)
* 1 ліпеня — Люі-Фэрдынанд Сэлін, францускі пісьменьнік (нар. у 1894)
* 2 ліпеня — Эрнэст Гэмінгўэй, амэрыканскі пісьменьнік (нар. у 1899)
* 2 верасьня — Іаан Наўродзкі, беларускі праваслаўны сьвятар
Мадэрнізм

**Мадэрні́зм** (ад ,  — «сучасны», ня блытаць з мадэрнам) — агульная назва шматлікіх нерэалістычных стыляў і кірункаў у мастацтве першай паловы XX стагодзьдзя, такіх, як фавізм, экспрэсіянізм, кубізм, футурызм, прымітывізм, абстракцыянізм, сюррэалізм ды шмат іншых. Агульныя ўласьцівасьці ўсіх гэтых стыляў — адмова ад выяўленьньня рэчаіснасьці, фармалізм, індывідуалізм. Творы мадэрністаў звычайна ў большай ступені адлюстроўваюць унутраны сьвет аўтара, чым навакольную рэальнасьць, і разьлічаныя на эмацыянальнае, падсьвядомае ўспрыманьне. Тэарэтычнай базай мадэрнізму зьяўляюцца філязофскія ідэі Ф. Ніцшэ, З. Фройда, М. Гайдэгера ды іншых прадстаўнікоў неклясычнае філязофіі.

## Вонкавыя спасылкі
* Расейскі авангард
28 лістапада

## Падзеі
* 1520 — каманда Фэрнана Магелана стала першай у Эўропе, якая з Атлянтыкі патрапіла ў Ціхі акіян
* 1798 — расейскі імпэратар Павал I абраны гросмайстрам Мальтыйскага ордэну
* 1923 — у Беларусі было заснаванае літаратурнае аб’яднаньне «Маладняк»
* 1943 — Другая сусьветная вайна: пачатак Тэгеранскай канфэрэнцыі паміж кіраўнікамі Вялікабрытаніі, ЗША і СССР
* 1975 — Усходні Тымор абвяшчае незалежнасьць ад Партугаліі
* 1989 — Аксамітная рэвалюцыя: пасьля масавых пратэстаў Камуністычная партыя Чэхаславакіі абвясьціла аб увядзеньні манапольнага кантролю над краінай
* 1991 — Паўднёвая Асэтыя абвяшчае незалежнасьць ад Грузіі
* 1994 — у Нарвэгіі адбыўся рэфэрэндум, згодна вынікаў якога большасьць насельніцтва адмовілася ад далучэньня да Эўрапейскага Зьвязу

## Нараджэньні
* 1489 — Маргарыта Цюдор, каралева Шатляндыі
* 1757 — Ўільям Блэйк, ангельскі паэт, пісьменьнік, мастак, друкар, гравёр і містык
* 1820 — Фрыдрых Энгельс, нямецкі філёзаф і эканаміст
* 1880 — Аляксандар Блок, расейскі паэт-сымбаліст
* 1881 — Аляксандар Розін, беларускі геоляг, чалец-карэспандэнт Акадэміі навук Беларусі
* 1907 — Альбэрта Маравія, італьянскі пісьменьнік, журналіст і літаратурны крытык
* 1907 — Андрэй Павук, беларускі мастак
* 1931 — Генадзь Кляўко, беларускі паэт, перакладчык
* 1944 — Рыгор Сарока, беларускі дырыгент
* 1957 — Гаспар Льлямансарэс, гішпанскі палітык
* 1958 — Уладзімер Карват, беларускі вайсковы лётчык
* 1975 — Віктар Аляксандравіч Лукашэнка, сын і памагаты прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь, сябра Савету Бясьпекі Беларусі

## Сьмерці
* 1058 — Казімер I Аднавіцель, польскі княжа
* 1694 — Мацуа Басё, японскі паэт
* 1859 — Ўошынгтан Ірвінг, амэрыканскі пісьменьнік пачатку XIX стагодзьдзя
* 1907 — Станіслаў Высьпянскі, польскі паэт, драматург, жывапісец
* 1935 — Міхал Мілеўскі, польскі генэрал
* 1937 — Леў Цьвяткоў, беларускі мовазнавец, літаратуразнавец, пэдагог, журналіст
* 1954 — Энрыка Фэрмі, выбітны італьянскі фізык, адзін з заснавальнікаў квантавае фізыкі
* 2006 — Любоў Палішчук, савецкая й расейская акторка тэатру й кіно

## Сьвяты
* Гэты дзень у Беларусі традыцыйна называюць Піліпаўкай. У праваслаўных пачынаецца апошні ў годзе пост — Піліпаўскі або Калядны, які мусіць працягвацца да Калядаў. Казалі, што гэтай парой ваўкі зьбіраюцца ў зграі. Доўгімі піліпаўскімі вечарамі беларускія сяляне рабілі сваю работу па хатах: мужчыны займаліся рамёствамі, а жанчыны пралі кудзелю.
Браян О’Нолан

**Браян О’Нолан** (; 5 кастрычніка 1911, Страбан, Ірляндыя — 1 красавіка 1966, Дублін, Ірляндыя) — ірляндзкі пісьменьнік, драматург і сатырык, лічыцца галоўнай фігурай ірляндзкай літаратуры ХХ стагодзьдзя і выбітным прадстаўніком постмадэрнісцкай літаратуры. Ягоныя англамоўныя раманы, як то «Swim-Two-Birds», і «The Third Policeman», былі напісаныя пад псэўданімам Флэн O’Браян. Ягоныя шматлікія сатырычныя калёнкі ў The Irish Times і ірляндзкамоўны раман «An Béal Bocht» былі напісаны пад мянушкай Майлз па Гапалін.

Раманы О’Нолана вядомыя дзякуючы свайму мудрагелістаму гумару й мадэрнісцкай мэтафікцыі. Як раманіст О’Нолан працаваў пад уплывам Джэймза Джойса.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Працы Браяна О’Нолана

О’Нуалан, Брыян
Хілэр Бэлак

**Джо́зэф Хі́лэр П'ер Рэнэ́ Бэ́лак** (па-ангельску: *Joseph Hilaire Pierre René Belloc*) (, Францыя – , Гілдфард, Сурэй, Ангельшчына) — брытанскі паэт і празаік, грамадзкі і палітычны дзеяч, адзін з раньніх тэарэтыкаў дыстрыбутызму.

## Біяграфія
Бэлак нарадзіўся ў францускім мястэчку Ля Сэль-Сэн-Клод недалёка ад Парыжу ў сям'і француза Луі Бэлака і англічанкі Элізабэт Рэйнз Паркз. Луі Бэлак памёр у 1872, і маці забрала маленькага Хілэра і ягоную сястру Мары́ у Англіі. Скончыў школу Ораторы () у Бірмінгэме. Працаваў журналістам.

Бэлак сябраваў з Гільбэртам Чэстэртанам і нязьменна выступаў зь ім адным фронтам ва ўсіх дыскусіях, так што Бэрнард Шоў нават ахрысьціў іх зьбіральным іменем «Чэстэрбэлак».

## Творчасьць
Бэлак — адзін з найбольш пладавітых брытанскіх пісьменьнікаў пачатку 20 стагодзьдзя. Ягоная спадчына ўключае эсэ, гістарычныя біяграфіі і вершы, у тым ліку дзіцячыя. Сярод ягоных немастацкіх твораў найбольш вядомая кніга «Рабская дзяржава» (1912).

## Палітыка
З 1906 па 1910 Бэлак быў Сябрам Парлямэнту ад Лібэральнай партыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія літаратары
Катэгорыя:Брытанскія журналісты
Сымбалізм (мастацтва)

**Сымбалі́зм**:
# у шырокім сэнсе — мастацкі мэтад, які палягае ў сыстэматычным карыстаньні дзеля выражэньня пэўнае ідэі вобразамі ці знакамі (сымбалямі), асацыяванымі з гэтай ідэяй (у гэтым сэнсе сымбалізм распаўсюджаны, напрыклад, у мастацтве Сярэднявечча ды Рэнэсансу); 
# у больш вузкім сэнсе — кірунак у літаратуры й выяўленчым мастацтве другой паловы XIX стагодзьдзя, у якім мэтад сымбалізму зьяўляецца базавым.

Сымбалізм як мастацкі стыль узьнік у сярэдзіне XIX стагодзьдзя як альтэрнатыва рэалізму ды натуралізму. Непасрэднымі яго папярэднікамі лічацца Шарль Бадлер ды Эдгар Алан По, першымі сымбалістамі — францускія паэты Поль Вэрлен, Арцюр Рэмбо, Стэфан Малярмэ. У 1886 годзе Жан Марэа апублікаваў *«Маніфэст сымбалізму»*, у якім дэкляруе непрыманьне простага апісаньня фактаў, імкненьне адлюстраваць ідэальнае, знайсьці форму, якая здолее максымальна раскрыць гэты ідэал. Тэксты паэтаў-сымбалістаў шматзначныя, багатыя на мэтафары, у іх часта сустракаюцца містычныя матывы, тэмы сьмерці, нематэрыяльнага сьвету. Першым сымбалістам уласьцівая дэкадэнцкая эстэтыка, у пазьнейшых аўтараў гэта менш прыкметна. 

Да сымбалізму належыць, альбо адчула яго моцны ўплыў, творчасьць такіх аўтараў, як М. Мэтэрлінк, Э. Вэрхэрн, П. Адам, Ў. Блэйк, О. Ўайлд, Ў. Ейтс, Т. Эліёт, К. Бальмонт, В. Брусаў, Д. Меражкоўскі, А. Блок і шмат іншых. Рысы сымбалізму можна заўважыць у творчай спадчыне беларускіх паэтаў — Янкі Купалы, Максіма Багдановіча, Алеся Гаруна.

Нарадзіўшыся ў межах літаратуры, сымбалізм пранік і ў іншыя галіны мастацтва. Вядомыя мастакі-сымбалісты — Г. Маро, А. Рэдон, А. Фантэн-Лятур, Л. Бакст. Да сымбалізму часам адносяць скульптуру А. Радэна і жывапіс Э. Мунка. У музыцы адбітак сымбалізму нясуць творы К. Дэбюсі, Р. Вагнэра. У першыя гады XX стагодзьдзя сымбалізм паступова губляе папулярнасьць, і да пачатку першай сусьветнай вайны (1914) фактычна саступае месца новым, мадэрністычным мастацкім плыням.
1859

## Падзеі
* 29 красавіка — армейскі корпус лейтэнанта Сальвадора Ўрутыі разьбіў рэвалюцыйную армію генэрала Пэдра Леона непадалёку ад Ля Сэрэны ў Чылі

## Нараджэньні
* 15 траўня — П’ер Кюры, францускі фізык
* 22 траўня — Артур Конан Дойл, брытанскі пісьменьнік
* 16 верасьня — Браніслаў Эпімах-Шыпіла, дзяяч беларускага нацыянальнага руху
* 15 сьнежня — Людвік Замэнгоф, стваральнік мовы эспэранта

## Сьмерці
* 24 лютага — Соф’я Мальская, маці Каетана, Люцыяна і Язэпа Крашэўскіх
* 20 сьнежня — Ева Фялінская, польская пісьменьніца, мэмуарыстка, удзельніца вызваленчага руху
1887

## Падзеі
*18 чэрвеня — у Расейскай імпэрыі падпісаны цыркуляр «Аб скарачэньні гімназічнае адукацыі»

## Нараджэньні
* 11 сакавіка — Алесь Гарун, беларускі літаратар
* 28 сакавіка — Аляксей Касьцякоў, савецкі навуковец-заснавальнік мэліярацыйнай навукі
* 7 ліпеня — Марк Шагал, беларускі і францускі мастак
* 17 жніўня — Карл I Габсбург, апошні імпэратар Аўстра-Вугоршчыны
* 6 кастрычніка — Ле Карбузье, францускі архітэктар і дызайнэр
* 4 лістапада — Цішка Гартны, беларускі дзяяч нацыянальна-вызваленчага руху, гісторык, пісьменьнік, публіцыст
* 15 лістапада — Джорджыя О'Кіф, амэрыканская мастачка

## Сьмерці
* 19 сакавіка — Язэп Крашэўскі, польскі пісьменьнік беларускага паходжаньня, аўтар найбольшай колькасьці выдадзеных кнігаў у гісторыі польскае літаратуры
* дата невядомая — Марыя Багушэвіч, рэвалюцыянэрка
21 красавіка

## Падзеі
* 753 да н. э. — згодна з паданьнем Ромул заклаў Рым
* 1519 — на ўзьбярэжжы Мэксыкі высадзіўся гішпанскі канкістадор Эрнан Картэс
* 1863 — Нацыянальна-вызвольнае паўстаньне: аддзел Зыгмунта Серакоўскага разьбіў расейцаў у бітве пад Генетынамі
* 1870 — I Ватыканскі сабор прыняў «Дагматычную канстытуцыю каталіцкае веры»
* 1910 — камэта Галея максымальна наблізілася да Зямлі
* 1944 — у Францыі жанчыны атрымалі выбарчае права
* 1960 — скончылася будова новае сталіцы Бразыліі
* 1967 — вайсковы пераварот «чорных палкоўнікаў» у Грэцыі
* 1985 — адбыўся бой у Мараварскай цясьніне

## Нараджэньні
* 1729 — Кацярына ІІ, імпэратрыца Расеі
* 1833 — Віктар Каліноўскі, гісторык, археограф, бібліяфіл, брат Кастуся Каліноўскага
* 1926 — Лізавета II, каралева Вялікабрытаніі
* 1947 — Ігі Поп, амэрыканскі музыка
* 1973 — Андрэй Швед, дзяржаўны дзяяч Беларусі

## Сьмерці
* 1073 — Аляксандар II, рымскі папа
* 1902 — Вацлаў Пянткоўскі, беларускі каталіцкі сьвятар, стваральнік падпольнай каталіцкай духоўнай сэмінарыі
* 1910 — Марк Твэн, амэрыканскі пісьменьнік
* 1946 — Джон Мэйнард Кейнс, ангельскі эканаміст
* 2007 — Гай Пікарда, ангельскі беларусіст
* 2022 — Анатоль Вярцінскі, беларускі паэт, драматург, публіцыст, крытык, перакладчык

## Сьвяты
*
1835

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 9 сакавіка — Флярыян Ажэшка, польскі лекар, удзельнік Студзеньскага паўстаньня на Літве
* 2 траўня — Людвік Станіслаў Фадзей Акінчыц, лекар, паўстанец 1863 року
* 30 лістапада — Марк Твэн, амэрыканскі пісьменьнік

* Ерухам Егуда Ляйб Пэрэльман, рабін Менску (1883—1896) і кіраўнік менскай яшывы

## Сьмерці
*
24 студзеня

## Падзеі
* 1939 — у Менску заснаваная Дзяржаўная мастацкая галерэя БССР — будучы Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь
* 1939 — заснаваная філія Літаратурнага музэю Янкі Купалы ў Яхімоўшчыне
* 1999 — Філіял МАЗу выпусціў першы аўтобус для міжнародных перавозак
* 2005 — абвешчаны Чарневіцкі заказьнік
* 2011 — у маскоўскім аэрапорце «Дамадзедава» адбыўся тэракт, у выніку якога загінулі 35 чалавек і пацярпелі 180

## Нараджэньні
* 1776 — Эрнст Тэадар Амадэй Гофман, нямецкі літаратар, кампазытар, мастак рамантычнага кірунку
* 1810 — Уладзіслаў Брахоцкі, грамадзкі дзяяч
* 1885 — Юры Тарыч, кінарэжысэр
* 1901 — Янка Шутовіч, беларускі літаратуразнавец, выдавец, грамадзкі і культурны дзяяч
* 1931 — Міхась Мушынскі, гісторык беларускай літаратуры
* 1953 — Аляксандар Краўцоў, расейскі спартовы дзяяч
* 1972 — Бэт Гарт, амэрыканская сьпявачка, музыка, кампазытар

## Сьмерці
* 1897 — Альфрэд Ізідар Ромэр, жывапісец, скульптар, мэдальер, мастацтвазнавец, этнограф
* 1911 — Аляксандар Аскерка, удзельнік паўстаньня Каліноўскага
* 1965 — Ўінстан Чэрчыль, ангельскі палітык, прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры
* 1999 — Лявонці, беларускі й расейскі праваслаўны дзяяч
* 2010 — Леанід Нячаеў, савецкі і расейскі кінарэжысэр, народны артыст Расеі

## Сьвяты
*
1965

## Падзеі
* 21 студзеня — У Менску адчынены першы ў Беларусі Палац шлюбаў
* 29 студзеня — У Менскім парку імя М. Горкага адчынены плянэтарый
* 10 лютага — заснаваны Інстытут тэхнічнай кібэрнэтыкі
* 6 жніўня — У Вялікабрытаніі выходзіць альбом Help! гурту The Beatles
* 3 сьнежня — У Вялікабрытаніі выходзіць альбом Rubber Soul гурту The Beatles
* Створаны рок-гурт Scorpions
* Створаны рок-гурт The Doors
* Створаны рок-гурт Pink Floyd
* Створаны рок-гурт Jefferson Airplane
* Створаны рок-гурт The Velvet Underground
* Заснаваны Міжнародны цыганскі камітэт

## Нараджэньні
* Яўген Вапа — беларускі дзяяч Польшчы, галоўны рэдактар тыднёвіка «Ніва»
* Артур Клінаў — беларускі мастак
* 1 студзеня — Малгажата Гандзьлік, польскі філёляг ды палітык
* 14 студзеня — Шаміль Басаеў, дзяяч чачэнскага незалежніцкага руху, брыгадны генэрал, Эмір
* 28 студзеня — Сяргей Алейнік, беларускі палітык і дыплямат
* 29 студзеня — Уладзіслаў Ахроменка, беларускі пісьменьнік, празаік, кінасцэнарыст, драматург
* 7 лютага — Алег Дземідовіч, беларускі рок-музыка
* 22 лютага — Валер Цапкала, беларускі дыплямат
* 3 сакавіка — Вальдэмар Тамашэўскі, летувіскі палітык
* 6 сакавіка — Аляксандар Хлапонін, расейскі палітык
* 10 траўня — Крыс Наваселіч, амэрыканскі музыка, бас-гістарыст гурту «Nirvana»
* 13 траўня — Валянціна Курсевіч, дзяржаўная дзяячка Беларусі
* 20 траўня — Дэйвід Карвацкі, канадзкі палітычны дзяяч
* 17 ліпеня — Валер Калесьнік, беларускі дыплямат
* 26 ліпеня — Зьміцер Саўка, беларускі філёляг
* 6 жніўня — Фрэдрык Райнфэльт, прэм’ер-міністар Швэцыі
* 14 жніўня — Алена Купчына — беларуская дыпляматка
* 3 верасьня — Чарлі Шын, амэрыканскі актор, сцэнарыст і прадусар
* 14 верасьня — Лявон Вольскі, беларускі рок-музыка
* 14 верасьня — Дзьмітры Мядзьведзеў, трэці прэзыдэнт Расейскай Фэдэрацыі
* 26 верасьня — Пятро Парашэнка, украінскі палітык і прадпрымальнік, Прэзыдэнт Украіны ад 2014 году
* 2 кастрычніка — Зьміцер Сідаровіч, беларускі фольк-музыка
* 26 кастрычніка — Міхась Матох, беларускі вайсковец, сяржант удзельнік Вайны ў Аўганістане (загінуў у 1985 годзе)
* 21 лістапада — Б’ёрк Ґудмундсдотыр, ісьляндзкая сьпявачка

## Сьмерці
* 24 студзеня — Уінстан Чэрчыль, брытанскі прэм’ер-міністар і пісьменьнік
* 23 лютага — Гербэртс Цукурс, латыскі авіятар
* 26 лютага — Уладзіслаў Старэвіч, рэжысэр-аніматар беларускага паходжаньня
* 27 жніўня — Ле Карбузье, францускі архітэктар і дызайнэр
* 16 верасьня — Адам Трыпус, беларускі дзяяч БНР, забіты на вуліцы Берасьця
* 25 верасьня — Міхась Маскалік, беларускі каталіцкі сьвятар усходняга абраду
* 1 кастрычніка — Гэнрык Бэта, беларускі і польскі грамадзкі і рэлігійны дзеяч, каталіцкі сьвятар.
Аляксей Хвасьценка

**Аляксе́й Хвасьце́нка** (сцэнічны псэўданім **Хвост**; 14 лістапада 1940 — 30 лістапада 2004) — расейскі паэт, бард, сцэнарыст, мастак, скульптар, прыметная постаць у ленінградзкім андэграўндзе 60-х — 70-х гадоў, «дзядуля расейскага року», аўтар такіх вядомых песень, як *«Рай»* (музыка Франчэска дэ Мілана, выконваў Барыс Грабеншчыкоў), *«Арляндына»*.

## Біяграфія
Нарадзіўся 14 лістапада 1940 году ў Сьвярдлоўску. Вучыўся ў Ленінградзе ў Вышэйшай школе мастацтваў ды ў Тэатральным інстытуце. Сябраваў з Іосіфам Бродзкім, разам зь ім у 1965 годзе судзіўся за дармаедзтва ды трапіў на паўгады ў псыхіятрычны шпіталь. Быў шырока вядомы ў андэграўндных колах Ленінграду пры поўнай адсутнасьці афіцыяльнага прызнаньня. Ладзіліся кватэрныя канцэрты Хвасьценкі, безь яго не абыходзілася ніводнае значнае мерапрыемства ў андэграўнднай культуры.

У 1977 годзе Хвасьценка эмігруе ў Парыж. Там, нарэшце, выдаюцца яго кнігі (*«Падазрыцель»*, *«Паэма эмігрантаў»*, *«Краіна Дэталія»* ды іншыя). Майстэрня Хвасьценкі ў Парыжы робіцца своеасаблівым клюбам, дзе часта адбываюцца канцэрты вядомых музыкантаў ды літаратараў. Ён стварае незалежны тэатр *«Сымпазыён»*, для якога сам піша сцэнарыі. Зьяўляецца ўдзельнікам асацыяцыі «Performing right Society, Ltd.»

У 1992 годзе Хвасьценка разам зь пецярбурскім рок-гуртом «Аукцыон» запісвае альбом *«Чайнік віна»*, а ў 1995 годзе — альбом *«Жыхар вяршыняў»* на вершы Веліміра Хлебнікава. Таксама былі выдадзеныя яго сольныя запісы — *«Вопыт пабочнага творчага працэсу*» ды *«Рэпетыцыі»*, ён браў удзел у запісах «Міцькоў», супрацоўнічаў з саксафаністам Анатолем Герасімавым.

У студзені 2004 году Хвасьценка атрымаў нарэшце расейскае грамадзянства, пасьля чаго даў шэраг канцэртаў у Расеі. У лістападзе ў Маскве была наладжаная выстава яго скульптуры *«Кола часу»*, яшчэ адна выстава мелася быць адкрытая 7 сьнежня. 30 лістапада 2004 году ў 61-м маскоўскім шпіталі Хвасьценка памёр ад сардэчнае недастатковасьці.

## Глядзіце таксама
* Сяргей Калугін

Катэгорыя:Расейскія музыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Екацярынбургу
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1940 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 14 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Памерлі ў 2004 годзе
Катэгорыя:Памерлі 30 лістапада
1940

## Падзеі
* 12 студзеня — СССР распачынае Зімовую вайну ў Фінляндыі
* 12 сакавіка — падпісаньне мірнай дамовы паміж СССР і Фінляндыяй
* 15 кастрычніка — на экраны кінатэатраў выйшаў фільм Чарлі Чапліна «Вялікі дыктатар»

## Нараджэньні
* 7 лютага — Рыгор Печнікаў, беларускі мастак, графік
* 26 лютага — Уладзімер Пузыня, беларускі музыка, майстар-рэстаўратар нацыянальных музычных інструмэнтаў.
* 26 сакавіка — Міхаіл Касьцюк, беларускі гісторык, акадэмік Нацыянальнае акадэміі навук Беларусі
* 30 сакавіка — Аляксей Марачкін, мастак і грамадзкі дзяяч
* 15 красавіка — Алена Таболіч, беларуская мовазнаўца і перакладніца
* 18 траўня — Ян Чыквін, беларускі паэт, гісторык беларускае й расейскае літаратуры, перакладнік, доктар гуманітарных навукаў, прафэсар, грамадзкі дзяяч
* 3 ліпеня — Ежы Бузэк, польскі палітык
* 12 кастрычніка — Уладзімер Ясінскі, украінскі навуковец у галіне матэматычнай кібэрнэтыкі, акадэмік Акадэміі навук ВШ Украіны
* 23 кастрычніка — Пэле, бразыльскі футбаліст
* 14 лістапада — Аляксей Хвасьценка, расейскі паэт, бард, мастак
* 22 лістапада — Тэры Гіліям, амэрыканска-брытанскі кінарэжысэр
* 22 лістапада — Франк Дзюваль, нямецкі кампазытар, дырыгент, сьпявак

## Сьмерці
* 16 сакавіка — Сэльма Лагерлёф, швэдзкая пісьменьніца
* 1 ліпеня — Уладзімер Хадыка, беларускі паэт
* 21 жніўня — Леў Троцкі, адзін зь лідэраў бальшавіцкай партыі, заснавальнік трацкізму
Санэт

**Санэ́т** (ад  — песенька) — адна з так званых цьвёрдых форм лірычнай паэзіі. Зьявіўся ў Італіі ў XIII стагодзьдзі, першыя санэты стварыў Гвітонэ Дарэцца, найбольшую вядомасьць набылі санэты Франчэска Пятраркі.

Санэт складаецца з 14 радкоў па 11 складоў у кожным, са строгай рытмічнай ды лягічнай структурай. Вылучаюць некалькі асобных формаў санэту. **Італьянскі санэт** складаецца зь дзьвюх частак: першая з васьмі радкоў (у ёй фармулюецца праблема твору), другая з шасьці (вырашэньне праблемы). Парадак рыфмаў — *a-b-a-b a-b-b-a c-d-e-c-d-e* (ці *c-d-c-c-d-c*), 9-ы радок вылучаецца інтанацыйна. Нязначна адрозьніваецца ад яго **францускі санэт** са схемай *a-b-b-a a-b-b-a c-d-d c-e-e*. У Англіі XVI стагодзьдзя склалася альтэрнатыўная форма санэту (вядомая як **«[[Ўільям Шэксьпір|шэксьпіраў]] санэт»**) з рыфмамі *a-b-a-b c-d-c-d e-f-e-f g-g*. У паэзіі мадэрнізму санэтамі часта называюцца вершы з чатырнаццаці радкоў больш вольнай структуры.

Санэт зьяўляецца базаю для больш буйной вершаванай формы — **[[вянок санэтаў|вянку санэтаў]]** (15 санэтаў, у санэтах зь 2-га па 14-ы першы радок супадае з апошнім радком папярэдняга санэту, 15-ы санэт — **магістрал** — складаецца з запісаных па парадку першых радкоў 1-га — 14-га санэтаў).

У беларускай літаратуры першы ўжыў форму санэту Максім Багдановіч, шырока вядомыя санэты Янкі Купалы (выдаваліся асобнай кнігай).

## Глядзіце таксама
* Вянок санэтаў

## Літаратура
* 
* 


Катэгорыя:Рыфма
16 кастрычніка

## Падзеі
* 1555 — па загадзе ангельскай каралевы Марыі І (Крывавай Мэры) спаленыя за ерась пратэстанцкія біскупы Лёндана і Вачэстыра
* 1793 — пакараная сьмерцью каралева Францыі Марыя Антуанэта, жонка Людовіка XVI
* 1840 — Новая Зэляндыя аб’яўлена брытанскай калёніяй
* 1923 — заснаваная кінакампанія Ўолта Дыснэя
* 1925 — у Бэрліне завяршылася Другая Ўсебеларуская канфэрэнцыя, якая пачалася 12 кастрычніка
* 1929 — утвораная Таджыцкая ССР
* 1946 — па прыгаворы Нюрнбэрскага трыбуналу пакараныя сьмерцью: Іяхім фон Рыбэнтроп, Вільгельм Кайтэль, Эрнст Кальтэнбрунэр, Альфрэд Розэнбэрг, Ганс Франк, Вільгельм Фрык, Юліюс Штрайхэр, Фрыц Заўкель, Альфрэд Ёдаль, Артур Зэйс-Інкварт
* 1964 — Кітай зьдзейсьніў першае выпрабаваньне ядзернай зброі
* 1978 — Караль Вайтыла быў абраны папам рымскім і ўзяў сабе імя Ян Павал II
* 1982 — дзяржсакратар ЗША Дж. Шульц сказаў, што яго краіна выйдзе з ААН, калі зь яе выключаць Ізраіль
* 1983 — створаны гурт «Мумий Троль»
* 1988 — на цэнтральным тэлебачаньні СССР пачаўся паказ тэлесэрыялу «Рабыня Ізаўра» — першага бразыльскага сэрыялу на савецкім тэлебачаньні
* 1989 — заснаваная Беларуская праваслаўная царква

## Нараджэньні
* 1430 — Якаб II, кароль Шатляндыі
* 1827 — Арнольд Бёклін, швайцарскі мастак
* 1854 — Карл Каўтскі, нямецкі эканаміст, гісторык і публіцыст, адзін зь лідэраў і тэарэтыкаў нямецкай сацыял-дэмакратыі
* 1854 — Оскар Ўайлд, ірляндзкі паэт, літаратар, эсэіст
* 1886 — Давыд Бэн-Гурыён, адзін зь лідэраў сіяністычнага руху і стваральнік сучаснага Ізраіля. Першы і трэці прым'ер-міністар Ізраіля
* 1888 — Юджын О'Ніл, амэрыканскі драматург, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі 1936 году
* 1894 — Машэ Шарэт, другі па ліку прэм’ер-міністар Ізраіля
* 1894 — Феафан Шырокі, савецкі вайсковы дзеяч, генэрал-маёр авіяцыі
* 1904 — Зьміцер Караткевіч, адзін з арганізатараў і кіраўнікоў менскага камуністычнага падпольля ў гады нямецка-савецкай вайны
* 1921 — Анджэй Мунк, польскі кінарэжысэр
* 1935 — Барыс Забораў, беларускі і францускі жывапісец і графік
* 1947 — Іван Дыхавічны, расейскі кінарэжысэр і сцэнарыст
* 1957 — Сяржук Сокалаў-Воюш, беларускі бард, журналіст, пісьменьнік
* 1982 — Сяргей Верамко, беларускі футбаліст, гуляе брамнікам за беларускі клюб БАТЭ з Барысава, майстар спорту
* 1985 — Кейсі Стоўнэр, аўтралійскі прафэсійны матагонца

## Сьмерці
* 1700 — Адрыян, 10-ы ў дасінадальны перыяд, 3 24 жніўня 1690 году Патрыярх Маскоўскі і ўсея Русі
* 1791 — Рыгор Пацёмкін-Таўрычаскі, граф, расейскі дзяржаўны дзеяч, беларус па паходжаньні
* 1793 — Марыя Антуанэта, каралева Францыі
* 1879 — Сяргей Салаўёў, расейскі гісторык, стваральнік «Гісторыі Расіі са старажытных часоў»
* 1999 — Палікарп Манькоў, беларускі грамадзкі дзеяч на эміграцыі
* 2022 — Алена Міхалюк, беларускі грамадзкі дзеяч у Вялікабрытаніі
* Альфрэд Розэнбэрг
* Артур Зэйс-Інкварт
* Дэбора Кер
* Крыстыян Матрас
* Ласла Пап

## Сьвяты
*  ААН — Міжнародны дзень харчаваньня (з 1945 году)
*  ААН — Міжнародны дзень анастэзіёлага (з 1846 году)
*  Ніуе:Дзень канстытуцыі
*  ЗША — Дзень боса (сьвяткуюць з 1958 году)
*  — Дзень Яна Паўла II
1854

## Падзеі
* У Вільні выйшла кніга Вінцэнты Завадзкай «Літоўская кухарка»

## Нараджэньні
* 16 кастрычніка — Оскар Ўайльд, ірляндзкі літаратар
* 16 лістапада — Юзэф Караль Патоцкі, польскі паэт і публіцыст

## Сьмерці
* Адам Тытус Пуслоўскі, беларускі шляхціч, удзельнік Лістападаўскага паўстаньня