open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ԗ

**Ԗ**, **ԗ** (**рха**; )&nbsp;— пашыраная літара кірылічнага альфабэту, лігатура літар ⟨Р⟩ й ⟨Х⟩.

## Гісторыя
Была ўпершыню выкарыстана ў макшанскім буквары З. Ф. Дарафеева, у 1924 годзе была ўведзена ў афіцыйны макшанскі альфабэт, але ўжо ў 1927 годзе скасавана і заменена на дыграф ⟨рх⟩ (а яе палаталізаваны варыянт ⟨*ԗь*⟩ — на ⟨рьх⟩). Гэты варыянт альфабэту ў практычна нязьменным выглядзе выкарыстоўваецца і цяпер

У праэкце абэцэды 1932 году замест ԗ выкарыстоўваўся дыграф ⟨rx⟩, аднак разьвіцьця гэты альфабэт не атрымаў. Літара пазначала глухі санант [r̥].

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кірылічныя лігатуры
Ёст Людвік Дэцый

**Ёст Людвік Дэцый** (сапр. Дзіц (Dietz) Ёдак; каля 1485, г. Вісэмбург, Эльзас — 26.12.1545) — польскі гісторык, эканаміст, дыплямат.

Паходзіў зь мяшчанаў. У 15 гадоў перасяліўся ў Маравію, займаўся гандлем, праблемамі горнай і манэтнай справы. Прыкладна з 1507 г. у Кракаве, сакратаром банкіра Я. Бонэра, з 1520 г. — сакратар караля польскага і вялікага князя літоўскага Жыгімонта Старога. З даручэньнямі Бонэра і Жыгімонта шмат разоў выязджаў у розныя краіны, галоўным чынам, у Італію. З 1525 г. удзельнічаў у правядзеньні грашовай рэформы, загадваў манэтнымі дварамі ў Кракаве і Торуні. З 1535 г. займаўся прадпрымальніцтвам у Сілезіі і Кракаўскай зямлі. У палітычным жыцьці быў прыхільнікам Габзбургаў, падтрымліваў цесныя сувязі з прускім герцагам Альбрэхтам, перапісваўся з гуманістамі і грамадзкімі дзеячамі, у тым ліку з Эразмам Ратэрдамскім, М. Лютэрам. Набыў вядомасьць як мэцэнат і кнігавыдавец. У 1521 г. у Кракаве разам з 2-м выданьнем «Хронікі палякаў» Марціна зь Мехава надрукаваны на лацінскай мове гістарычныя творы Дэцыя «Пра старажытных палякаў» («De vetustatibus Polonorum», кампіляцыя сачынеьняў розных аўтараў{{, «Пра фамілію Ягелонаў» («De Jagellonum familia», апрацаваныя вытрымкі з працы Мацея зь Мехава), «Пра часы караля Жыгімонта» («De Sigismundi regis temporibus»). Апошняя кніга — арыгінальны твор пра першыя гады панаваньня Жыгімонта Старога (1506—17), у якой утрымліваюцца каштоўныя зьвесткі пра войны Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім, мяцеж Глінскіх 1508 г. У 1527 г. выдаў апісаньне перамогі над татарамі ў бітве на Альшаніцы (1527).

## Крыніцы

## Літаратура
* Decjusz, Jost Ludwik. Contenta: De vetustatibus Polonorum liber I; De Iagellonum familia liber II; De Sigismundi regis temporibus liber III. — 1521
* Jodok Ludwik Decjusz — *Księga o czasach króla Zygmunta*, przekład zespołowy pod kierunkiem K. Kumanieckiego, wstęp T. Bieńkowski, «Biblioteka Meandra» 28, PWN, Warszawa 1960
* Hirschberg A. O życiu i pismach J.L.Decjusza. Lwów, 1874.
* Валерый Пазднякоў. Ёст Людвік Дэцый. // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БЭ, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 684 с — ISBN 985-11-0314-4 С. 614

Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Катэгорыя:Дыпляматы Рэчы Паспалітай
Альгмін

**Альгмін** (*Алькмін*, *Алігімін*), **Альхімен** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Элга або Алка (Elgo, Alko) і Міна або Меня (Minno, Menia) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -алг- (-алк-, -гэлк-) (імёны ліцьвінаў Альгін, Альгерд, Альгімонт; германскія імёны Heligin, Algardus, Alcmunt) паходзіць ад гоцкага alhs 'бажніца', германскага helig 'сьвяты', а аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць'. Адзначалася старажытнае германскае імя Alechmannus (Alech-mannus), пазьнейшае Alkeman.

У Прусіі бытавала імя Алькемен: *Alkemenne* (1392 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *ad curiam Algeminnen in terra Arvisten, ubi Algeminne, magnus satrapa* (Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга); *Алигимин [[Германт|Гермонтович]]* (Хроніка літоўская і жамойцкая); *Wojciech Olgmin… Stanisław Olminowicz na miejscu Jerzego Olminowicza* (1667 год); *Marcin z Giedmina Algmin* (1690 год); *Antoni Algminowicz* (13 лютага 1769 году); *Agata Alchimienowicz* (1838 год).

## Носьбіты
Альгмінавічы (Algminowicz) гербаў Любіч і Пагоня — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці

Альгміны гербу Рысь і Альгіміновічы (Альгміновічы) гербу Пагоня — шляхецкія роды Рэчы Паспалітай.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Гелваны або Алькмінішкі ў Віленскім ваяводзтве.

## Глядзіце таксама
* Ольг
* Мін

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мантымін

**Мантымін** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Мунд або Монт (Mund, Mont) і Міна (Minno) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць'. Такім парадкам, імя Мантымін азначае «гарлівы думкамі» (тое ж, што і імя Мінімонт).

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *de genere Monteminorum* (Хроніка Прускай зямлі); *item Mantheminne* (Хроніка Лівоніі Германа Вартбэрга).

## Носьбіты
* Мантымін — літоўскі баярын, які ўпамінаецца пад 1378 годам

## Глядзіце таксама
* Мунд
* Мін

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мінялк

**Мінялк**, **Мінялг** (*Мінаўг*, *Мінэльг*, *Менелк*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Міна або Меня (Minno, Menia) і Элга або Алка (Elgo, Alko) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) паходзіць ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць', а аснова -алг- (-алк-, -гэлк-) (імёны ліцьвінаў Альгін, Альгерд, Альгімонт; германскія імёны Heligin, Algardus, Alcmunt) — ад гоцкага alhs 'бажніца', германскага helig 'сьвяты'. Адзначалася старажытнае германскае імя Alechmannus (Alech-mannus).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Минелку чотыри чоловеки у [[Расены|Росеинех]]* (1440—1492); *Минялку Дромутевичу Здетелцу отчина его у [[Зьдзецел|Здетеле]]* (7 лістапада 1442 году); *D.no Minelgo fratre D.ni [[Гедыгольд|Giedygolth]]* (1457 год); *сеножати къ [[Вязынь|Вязыни]] Менелково* (19 чэрвеня 1473 году); *pro salute animarum Martini Mynalgovicz et sue consortis Petronelle* (5 ліпеня 1525 году); *Янъ Минялкговичъ*, *Петръ Минялкговичъ… Контримъ Минялъкович*, *Матеи Минялкгович* (1528 год); *Родъ Минелкговичовъ* (1567 год); *земяном повету ковенского… з роду Минелькговичов от Жеимъ* (15 верасьня 1568 году); *Krzysztof Minelg… Mikołaj Stanisławowicz Minelg… Barbara Janówna Wojciechowa Minelgowa na miejscu Macieja Wojńechowiczą Minielga… Jan Stanisławowicz Minelgowicz na miejscu Stanisława Minelgowiczą… Adam Miniałgo na miejscu rodzica swego nieboszczyka Piotra Miniałgi… Andrzej Miniałgo… Sebestian Miniałgo na miejscu rodzica swego nieboszczyka Piotra Miniałgi… Jerzy Miniałgo… Hrehory Jakubowicz Miniałgowicz na miejscu Jakuba Hrehorowicza Miniałgowicza* (1667 год); *Jerzy Minelgo… Andrzej Minialgo na miejscu P. Hrehorego Minialgi rodzica… Mikołaj Dawidowicz Minialgowicz*, *Simon Miniałgo… Stefan Miniałgo*, *Mikołaj Minelk z Minelgów* (1690 год); *Tadeusz Minaugowicz* (9 лютага 1791 году); *Minelgohowna* (1802—1803 гады).

## Носьбіты
* Мінелка (Мінелк) — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Мінялка (Мінялк) Драмуцевіч Зьдзецелец — зьдзецельскі баярын, які ўпамінаецца ў 1442 годзе
* Ян Мінялгавіч — вількійскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Пётар Мінялгавіч — бяржанскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Кантрым Мінялкавіч — бяржанскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Мацей Мінялгавіч — бяржанскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году

Мінэльгі (Minelg) гербу Сыракомля — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Мін
* Ольг

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Шматграф

**Шматгра́ф** (таксама *палігра́ф* ці *мультыгра́ф*):

* **[[Дыграф]]** — састаўны пісьмовы знак, які складаецца зь дзьвюх літар.
* **[[Трыграф]]** — састаўны пісьмовы знак, які складаецца з трох літар.
* **[[Тэтраграф]]** — пасьлядоўнасьць з чатырох літар, якая пазначае адну фанэму.
* **[[Пэнтаграф]]** — пасьлядоўнасьць зь пяці літар, якая пазначае адну фанэму.
* **[[Гэксаграф]]**— састаўны пісьмовы знак, які складаецца з шасьці літар.
* **[[Гэптаграф]]** — састаўны пісьмовы знак, які складаецца зь сямі літар.

----
Палачка

**Ӏ**, **ӏ** (**па́лачка**; ) — літара кірылічнага альфабэту. Выкарыстоўваецца ў альфабэтах некаторых каўкаскіх моваў.

Гэтая літара была ўведзена ў працэсе кірылізацыі альфабэтаў паўночнакаўкаскіх моваў у канцы 1930-х гадоў.

## Напісаньне
Гістарычна напісаньне літары адпавядала лічбе 1 у кірылічным шрыфце пішучай машынкі, дзе гэты сымбаль больш нагадваў рымскую лічбу I. Таму для яе не адрозьніваліся загалоўная й маленькая форма. Аднак цяпер у стандарце Юнікод яны створаны, прычым могуць выглядаць дастаткова непадобна адзін на аднаго й на традыцыйную палачку.

Паколькі на кампутарах бываюць праблемы з уводам і адлюстраваньнем «палачкі», яе працягваюць замяняць лацінскімі літарамі ,  ці нават лічбай .

## Вонкавыя спасылкі
* Вялікая й маленькая літары на сайце Scriptsource.org.

Ӏ
Гедзень

**Гедзень** (*Гецень*, *Гіцень*), **Гедэн**, **Гадзін** (*Кадзін*), **Гедзін** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гадзін, Гацін, Гедэн, Гетына, Гідэн або Гідын (Gadinus, Gatinus, Gedenus, Geden, Gedden, Getina, Giddinus, Gidden, Gidin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гед- (-гад-, -гід-) (імёны ліцьвінаў Гедвін, Гедмонт, Гедрык; германскія імёны Gedovin, Gadamundus, Gederich) паходзіць ад старагерманскага gidd- 'пыхлівы, ганарысты', ісьляндзкага geð 'нораў, тэмпэрамэнт' або гоцкага gadiliggs 'сваяк, родзіч'.

Германскае паходжаньне імя Гадзен сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Gadyn. Апроч таго, у Польшчы гістарычна бытавала імя Гедзін: *Gedinus* (1274 год).

У Прусіі бытавала імя Гедэн: *Gedenne / Jedenne / Gedine* (1378 і 1386 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Иворъ же Геденевичъ* (Ніканаўскі летапіс); *mit Gedennen von Instirburg* (*Gedenne*; Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *которымъ жо людямъ имена суть: <…> [[Буйвід|Буивид]] а Кгедин Нановичи* (28 ліпеня 1530 году); *Гатенъ Киселевичъ* (1563 год); *Geten* (1678 год); *Gitenie* (1744 год); *folwark, Gieteniszki nazwany… folwark Giteniszki… zaścianki… Giteniszki* (1782—1783 гады); *Helena Giedzin* (1800 год); *Marianna	Gietien* (1820 год); *Jan Gieden* (1828 год).

## Носьбіты
* Івар Гедзеневіч — дружыньнік вялікага князя кіеўскага, які ўпамінаецца пад 1159 годам
* Гедзень — водца крыжакоў у Літву зь Інстэрбургу

Кадзіновічы (Kadzinowicz) — літоўскі шляхецкі род зь Менскага ваяводзтва.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся фальварак Гедзенанцы ў Троцкім ваяводзтве.

На гістарычнай Віленшчыне існаваў засьценак Гадзінішкі (Gadziniszki).

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сардэчна запрашаем у Сараева

**Сардэчна запрашаем у Сараева** () — мастацкі фільм сумеснай вытворчасьці ЗША і Вялікабрытаніі па кнізе Майкла Нікалсана.

## Сюжэт
1992 год. Абложаная сталіца Босьніі Сараева увесь час пад абстрэламі. Грамадзянскае насельніцтва жыве ў пастаянным страху перад артылерыйскімі і снайпэрскімі абстрэламі.

Нягледзячы на пастаянную сьмяротную небясьпеку, міжнародная каманда тэлежурналістаў на чале з бясстрашным Флін вядзе рэпартажы з разбуранай вайной краіны, паказваючы сьвету жахі, што тут адбываюцца.

Брытанскі рэпарцёр Хэндэрсан насуперак «журналісцкай этыцы» спрабуе з дапамогай супрацоўніцы амэрыканскай гуманітарнай місіі Ніны вывезьці ў бясьпечнае месца дзяцей з сірочага прытулку, які знаходзіцца на самай лініі фронту…

## Акторы
* Стывэн Дылэйн — *Мартын Хэндэрсан*
* Марыса Тамэй — *Ніна*
* Вудзі Харэльсан — *Джымі Флін*
* Джэймс Нэсьбіт — *Грэг, ваенны кінаапэратар*
* Эміра Нусевіч — *Эміра*
* Ігар Дзамбазаў — *Жакет*
* Кэры Фокс — *Джэйн Карсан*
* Горан Вішніч — *Рыста Бавіч*
* Эмілі Лойд — *Эні Макджы*
* Джульет Обры — *Хэлен Хэндэрсан*
* Фрэнк Дылэйн — *Крыстафэр Хэндэрсан*
* Пэйдж Броган Сміт — *Джэйн Хэндэрсан*
* Інэс Фанкавіч — *жанчына ў чарзе па хлеб*

## Узнагароды
Сусьветная прэм’ера фільма адбылася 9 траўня на Канскім кінафэстывалі 1997 году, дзе ён быў намінаваны на «Залатую пальмавую галіну». Падчас 69-й цырымоніі ўзнагароджаньня Нацыянальнай рэцэнзіі ў ЗША (1997) фільм атрымаў «Адмысловае прызнаньне за дасканаласьць у кінавытворчасьці».

## Крыніцы

Катэгорыя:Фільмы Film4 Productions
Катэгорыя:Фільмы 1997 году
Катэгорыя:Брытанскія ваенныя фільмы
Катэгорыя:Брытанскія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Брытанскія гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра Басьнійскую вайну
Катэгорыя:Экранізаваныя творы
Любень

**Любень**, **Любін** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Любін або Любен (Lubin, Luben) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -люб- (імёны ліцьвінаў Любейка, Любш, Любарт; германскія імёны Liubbecha, Lubisch, Lubert) паходзіць ад гоцкага liufs, германскага leuba, стараверхненямецкага liub 'лю́бы, каханы, мілы, прыемны'.

У Прусіі бытавала імя *Lubene / Lubin* (1331 год). У 1607 і 1637 гадох у Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Reinholdus Lubenau, Regiomontanus Borussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Вісігаўд|Wissegaude]] vnd Lubenne… sie wonen im Brandenburgischen gebite* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *Псковскыхъ пословъ 5 мужь Михаила Любиновича и дружину его* (Пскоўскі другі летапіс); *шестдесятъ чоловековъ Мемижское и Свирянское волости на имя… а Якуба [[Карыбут (імя)|Корбутевича]], а Любоня брата его* (5 ліпеня 1507 году); *бояре путные к тому двору [[Мусьнікі|Мусницкому]]… Любен Петрашевич* (1 ліпеня 1542 году); *Szydziuk Lubynic* (1558 год); *Bartlomiey Luben* (20 лістапада 1604 году); *Abram Lubenowicz Mieszczanin ([[Кейданы|Kieydanski]])* (1624 год); *Jozeph Lubenowicz* (1624 год); *Lubienie* (1744 год); *Kazimierz Luben* (1759 год); *Stanisławem Lubenem Protunc Pisarzem y Całym Szlachetnym Magistratem* (1763 год); *Uczciwy Maciey Luben Obywatel Kieydanski* (1764 год); *Lubinowiczowna* (7 лютага 1797 году); *Matheam Lubinowicz* (21 лютага 1797 году); *My Jakub y Anna z Lubenow Stankiewiczowie Małżąkowie Obywatele Miasta Kieydanskiego* (1798 год); *Catharina Lubinowna* (20 чэрвеня 1820 году).

## Носьбіты
* Любень — водца крыжакоў у Літву з ваколіцаў Караляўцу
* Балтрамей Любень — кейданскі мешчанін, які ўпамінаецца ў 1604 годзе

Лубені (Łubień) — прыгонныя зь вёскі Саболкаў (каля Лынтупаў), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

У 1905 годзе існаваў фальварак Любенішкі ў Верхнянскай воласьці.

На гістарычнай Аршаншчыне існуе вёска Любінічы, на гістарычнай Лідчыне — Любянцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вісігаўд

**Вісігаўд** (*Візгаўд*, *Візгаўт*, *Візкоўд*), **Візгольд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вісагаўд (Wisogoz, у гэтай зафіксаванай у крыніцах форме адбыўся пераход gaud у goz), Вісігалд (*Wisigold) і Гаўдвіс (Gauduis) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -віс- (-віз-, -веш-) (імёны ліцьвінаў Вісігерд, Вісімунт, Вішымут; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад гоцкага wis 'мудры, абазнаны', а аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) — ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота'. Такім парадкам, імя Вісігаўд азначае «мудрасць цноты».

Адпаведнасьць імя Вісігаўд германскаму імю Wisogoz адзначаў яшчэ ў 1892 годзе .

У Прусіі бытавалі імёны Вісігаўд і Гаўдвіс (Гаўдывіс): *Wissegaude* (10 жніўня 1299 году), *Gaudois* (1384 год), *Gawdewis*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *patrem Wissegaudi de Medenow* (Хроніка Прускай зямлі); *Wissegaude vnd [[Любень|Lubenne]]… sie wonen im Brandenburgischen gebite* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *Wissegawden von Birgil im gebyte zu Brandenburg* (26 траўня 1408 году); *Wissegauden* (1409 год); *три чоловеки у Медницкои волости: Визкголдъ… [[Гайлімін|Кголмину]] у Кнетове чоловекъ Визкголдъ* (1440—1492 гады); *[[Мазан|Можун]] Визковдович* (1537 год); *пaxолокь Павелъ Визкговтовичъ* (1 чэрвеня 1567 году); *Elisabetha Wizgowdowna* (4 чэрвеня 1713 году); *Martinum Wisgawdowicz* (29 студзеня 1796 году); *Joannem Wisgawdowicz* (12 лістапада 1797 году); *Joannem Wisgowd* (28 студзеня 1819 году).

## Носьбіты
* Вісігаўд — водца крыжакоў у Літву з ваколіцаў Караляўцу

## Глядзіце таксама
* Віс
* Гаўд

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Sch (трыграф)

**Sch**, **sch** — лацінскі трыграф.

## Выкарыстаньне
Выкарыстоўваецца ў нямецкай мове, абазначае гук [ʂ], напрыклад слова *die Schule*, .

Выкарыстоўваецца таксама ў ангельскай мове, у асноўным у запазычаных словах з маскоўскае мовы: *Schukinskaya*, .

Катэгорыя:Трыграфы
Ермачэнка

**Ермачэ́нка** — беларускае і ўкраінскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандар Ермачэнка ( 1993) — украінскі футбаліст.
* Іван Ермачэнка (1894—1970) — беларускі дыплямат, вайсковы і палітычны дзяяч.
Сэлена

**Сэле́на** () — багіня ў старажытнагрэцкай міталёгіі. Увасабляла Месяц.

Сэлена лічылася дачкой тытанаў Гіпэрыёна й Тэі, сястрой бога Сонца Геліёса й багіні ранішняй зары Эас. Часам **Сэлену** атаясамлівалі з Артэмідай і Гекатай.

У рымскай міталёгіі Сэлене адпавядала Дыяна.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Старажытнагрэцкая міталёгія
Спрадвечныя грэцкія боствы

**Спрадвечныя грэцкія боствы** - гэта першыя багі й багіні, народжаныя з пустэчы Хаосу. 

Паводле Гесыёда, першымі (пасьля Хаосу) былі Гея, Тартар, Эрас (Эрот), Эрэб (Эрэбус), Гемэра й Нікта. Першапачатковыя Гея й Уран нарадзілі Тытанаў і Цыклёпаў. Тытаны Кронас й Рэя нарадзілі Зэўса, Пасэйдона, Аіда, Гестыю, Гэру й Дэмэтру, якая зрынула тытанаў. Варожасьць багоў заканчваецца праўленьнем Зэўса.

## Вэрсыі
Ў старажытных грэкаў былі розныя ўяўленьні аб паходжаньні першапачатковых бажаствоў. Магчыма, некаторыя зь іх былі ўспадкаваны ад дагрэцкага насельніцтва.

У «Іліядзе» Гамэра Акіяна называюць бацькам усіх багоў.

Алкман першай багіняй назваў вадзяную німфу па імені Фэтыда.

Арыстафан пісаў, што першай багіняй была Нікта, якая вывела Эраса зь яйка.

## Інтэрпрэтацыя
Дасьледчыкі спрачаюцца аб значэньні першапачатковых багоў у паэмах Гамэра й Гесыёда. Паколькі першабытныя багі далі жыцьцё тытанам, а тыя - алімпійцам, існуе трактоўка, згодна зь якой гэта самыя глыбокія й фундамэнтальныя ўласьцівасьці космасу.

Напрыклад, Джэні Штраўс Клей піша, што калі паэзыя Гамэра ставіць Зэўса ў цэнтар правіла, то бачаньне Гесыёда, які зьвяртаецца да першабытных багоў, зьмяшчае ў кантэкст Зэўса й алімпійскіх багоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Катэгорыя:Старажытнагрэцкая міталёгія
Даніла I Петравіч

**Даніла I Петравіч** ( — ) — першы князь Чарнагорыя з 1852 году па 1860 год з дынастыі Петравічаў-Негашаў.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і Станкі Петравіча. Пасьля сьмерці свайго дзядзькі атрымаў у спадчыну тытул уладара Чарнагорыі. 1 сакавіка 1852 году была абвешчана поўная незалежнасьць, і Даніла прыняў тытул князя Чарнагорыі.

## Палітыка
Даніла шукаў у Расеі вайсковага саюзьніка, стараючыся не засмучаць Аўстра-Вугоршчыну. Яго адукаваная і багатая жонка, разам з няздольнасьцю Расеі выканаць абяцаньне аб міжнародным прызнаньні поўнага сувэрэнітэту Чарнагорыі, моцна паўплывала на яго франкафільскія настроі. Такое франкафільскае стаўленьне шкодзіла адносінам Даніла з Расеяй, Аўстрыяй і Сэрбіяй, якія бачылі ў добрых адносінах паміж Чарнагорыяй і Францыяй пагрозу сваім інтарэсам.

У той жа час усе буйныя эўрапейскія дзяржавы працавалі над падрывам расейскага ўплыву ў Паўднёва-Ўсходняй Эўропе, якое было найбольш моцным у Чарнагорыі. Ведаючы настроі свайго народу, Даніла адмовіўся пайсьці на кампраміс у пытаньні сувэрэнітэту Чарнагорыі, аднак пазьбягаючы ціску з боку эўрапейцаў.

У той жа час Расея была не ў стане дапамагчы Чарнагорыі пасьля паразы ў Крымскай вайне ў 1854 годзе. На наступным Парыскім кангрэсе ў 1856 годзе прадстаўнікі расейскага ўраду не мелі дастаткова сіл падтрымаць патрабаваньні Чарнагорыі аб незалежнасьці і пашырэньні тэрыторыі. Аднак расейскі ўрад адказаў на мэмарандум Даніла, «што расейскі ўрад заўсёды прызнаваў незалежнасьць Чарнагорыі і заўсёды будзе гэта рабіць, незалежна ад пазыцыі іншых вялікіх дзяржаў».

Падчас паездкі ў Другую францускую імпэрыю Даніла атрымаў пэўную фінансавую дапамогу (200 000 франкаў штогод) ад Францыі, спадзеючыся, што Францыя забясьпечыць афіцыйнае прызнаньне сувэрэнітэту Чарнагорыі. Да таго ж Напалеон III спадзяваўся, што гэта наблізіць Чарнагорыю да францускага ўплыву за кошт адмовы ад Расеі. За гэты ўчынак Даніла нажыў шмат ворагаў, так як многімі ўплывовымі чарнагорцамі ён быў расцэнены як здрада Расеі.

Ворагаў Даніла стала больш, сярод іх старэйшы брат Даніла, вялікі ваявода Мірка і старшыня сэнату Георгі Петравіч. Пляны арганізаваць ліквідацыю прынца былі прыдуманы чарнагорскай эміграцыяй і пры падтрымцы замежных дзяржаў. Прыхільнікам Даніла ўдалося забіць Перовіча ў Канстантынопалі, але супраціўленьне князю не скончылася.

## Рэформы
Даніла праводзіў шэраг рэформаў, накіраваных на мадэрнізацыю племянных адносін і на павышэньне баяздольнасьці чарнагорскага войска перад асманскай пагрозай. Зямельная рэформа была замацавана законьнікам, зацьверджаным у 1855 годзе.

Тэкст закону пачынаўся з выразу: 

Рэформы сутыкнуліся з супраціўленьнем на месцах, Даніла здушыў бунт кляну Белапаўлічаў, а ў 1855 годзе — бунт племені кучы, што нечакана выказалі пакорлівасьць турэцкаму пашы ў Шкодэры.

## Сьмерць
Забіты ў Котары 13 жніўня 1860 году Тодарам Кадзічам з племені Белапалічаў. Яго спадкаемцам стаў пляменьнік Нікола I Петравіч.

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Законьнік Данілы І Петравіча

Катэгорыя:Кіраўнікі Чарнагорыі
Катэгорыя:Забітыя манархі
Вірсімунд

**Вірсімунд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, іменная аснова верз- (вірс-) паходзіць ад гоцкага wairþs 'годны, дастойны', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. 

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Кляўз|Claus]], Wirsemund vnd Lailicke von [[Рагніт|Rangnit]]* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах).

## Носьбіты
* Вірсімунд — водца крыжакоў у Літву з Рагніту

## Глядзіце таксама
* Верза
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рух Свабоды

**Рух Свабоды** () — сацыяльна-лібэральная і зялёна-лібэральная палітычная партыя ў Славеніі. Была закладзеная 26 студзеня 2022 году як пераемніца партыі Зялёная дзея. На студзеньскім кангрэсе Робэрт Голаб быў абраны першым прэзыдэнтам партыі. У той жа час партыя атрымала сваё імя і лягатып. На першых парлямэнцкіх выбарах у 2022 годзе партыя атрымала перамогу, здабыўшы 41 мандат у Дзяржаўны сход з 90 магчымых, што сталася рэкордам у гісторыі незалежнай Славеніі. Пасьля гэтага старшыня партыі заняў пасаду прэм’ер-міністра Славеніі, ачоліўшы 15-ы ўрад у кааліцыі з Сацыял-дэмакратамі і Лявіцай. Неўзабаве пасьля выбараў, да партыі далучыліся Партыя Аленкі Братушак і Сьпіс Мар’яна Шарца.

## Ідэалёгія
Рух вызначаецца палітолягамі як сацыял-лібэральная, зялёна-лібэральная, прагрэсіўная і праэўрапейская партыя зь левацэнтрысцкім ухілам. Яна шукае балянс паміж прамысловым прагрэсам і захаваньнем навакольнага асяродзьдзя праз экалягічныя захады. Праз сацыяльныя захады партыя імкнецца да забесьпячэньня агульнадаступнае мэдычнае дапамогі і павелічэньня колькасьці супрацоўнікаў у гэтае сфэры, а таксама штурхае рэформу сыстэмы адукацыі і лічбавізацыі школаў. Паводле словаў былога старшыні партыі Юрэ Лебэна, Славенія мусіць мець мажлівасьць увайсьці да ліку 20 самых канкурэнтных краінаў у сусьветнай эканомікі.

## Глядзіце таксама
* Марта Кос

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Славеніі
Каралеўства Чарнагорыя

**Каралеўства Чарнагорыя** () — дзяржава, якая знаходзілася ў паўднёва-ўсходняй Эўропе. Сталіцай каралеўства зьяўляўся горад Цэціне. Дзяржаўнай валютай Чарнагорскага каралеўства быў чарнагорскі пэрпэр.

## Гісторыя

**Каралеўства Чарнагорыя** было абвешчана 28 жніўня 1910 году ў горадзе Цэціне князем Чарнагорыі Ніколам I Петравічам, які прыняў пры гэтым тытул *караля Чарнагорыі Ніколы I*.

Балканская вайна 1912—1913 гадоў была адзначана актыўнымі дзеяньнямі караля, але таксама і паслужыла адной з прычын будучага заняпаду каралеўства. Так, Чарнагорыя атрымала шэраг тэрытарыяльных здабыткаў, у прыватнасьці за кошт Санджаку занятага сумесна з сэрбскімі войскамі 30 траўня 1913 году. Уваходжаньне ў склад Чарнагорыі значнай тэрыторыі, насельніцтва якой ніякім чынам не падтрымлівала новых гаспадароў, паслужыла сур’ёзным крокам да крызысу.

Да таго ж, Вялікія дзяржавы запатрабавалі аддаць горад Шкодэр Альбаніі, якая нядаўна атрымала незалежнасьць, прытым, што страты Чарнагорыі падчас захопу горада ў Асманскай імпэрыі склалі каля 10,000 чалавек.

На працягу Першай сусьветнай вайны (1914—1918) Чарнагорыя зьяўлялася саюзьнікам Антанты. З 15 студзеня 1916 году па кастрычнік 1918 года краіна была акупавана Аўстра-Вугоршчынай.

20 ліпеня 1917 году, паводле Дэклярацыі Корфу, было абвешчана зьліцьцё Чарнагорыі з Сэрбіяй. 26 лістапада 1918 году Чарнагорыя афіцыйна ўвайшла ў склад Каралеўства Сэрбія. Тыя, хто не пагадзіўся з гэтым, у прыватнасьці — прыхільнікі зрынутага караля Ніколы, працягвалі на працягу некалькіх гадоў партызанскі супраціў.

## Глядзіце таксама
* Гісторыя Чарнагорыі
* Княства Чарнагорыя
* Чарнагорыя ў Першай сусьветнай вайне

## Вонкавыя спасылкі
* Мапа Чарнагорыі (1918)
* Мапа
* Мапа

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1910 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Колішнія каралеўствы
Катэгорыя:Гісторыя Чарнагорыі
Катэгорыя:Колішнія дзяржавы Эўропы
Княства Чарнагорыя

**Княства Чарнагорыя** () — колішняя дзяржава ў паўднёва-ўсходняй Эўропе. Княства існавала з 13 сакавіка 1852 году да 28 жніўня 1910 году, калі было абвешчана каралеўствам князем Ніколай, які потым і стаў каралём.

Сталіцай княства зьяўляўся горад Цэціне. Дзяржаўнай валютай быў пэрпэр, які быў уведзены ў абарот у 1906 годзе. Тэрыторыя былога княства ў гэты момант разьмяшчаецца ў цэнтральнай частцы сучаснай рэспублікі Чарнагорыя.

## Гісторыя
Княства было ўтворана 13 сакавіка 1852 году, калі князь Даніла (вядомы таксама як Уладыка Даніла II), вырашыў скласьці зь сябе сан уладыкі (япіскапу) і жаніцца. Такім чынам Чарнагорыя з тэакратычнай дзяржавы ператварылася ў сьвецкую.

Пасьля забойства князя Данілы 13 жніўня 1860 году, яго пляменьнік Нікола I стаў наступным кіраўніком Чарнагорыі.

28 жніўня 1910 году, княства Чарнагорыя было абвешчана каралеўствам, і яго першым каралём стаў Нікола I.

## Канстытуцыя
Князь Даніла выкарыстоўваў законы Пятра I Петравіча-Негаша ў якасьці ўзору для свайго Асноўнага закону, ствараць які ён пачаў з 1855 году (*Законьнік Данілы Першага*). У аснове праекту Данілы, які быў першай канстытуцыяй у чарнагорскай гісторыі, ляжалі традыцыі чарнагорскага народу. Былі выдадзены законы, якія абаранялі прыватную ўласнасьць. Былі адменены ўсе прэтэнзіі на Котарскую затоку (тады — тэрыторыя Аўстра-Вугоршчыны).

Тэкст закону пачынаўся з выразу: 

## Вонкавыя спасылкі
* Княства Чарнагорыя ў 1859 годзе
* Мапа
* Мапа
* Мапа

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1852 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1910 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Чарнагорыі
Чарнагорыя, княства
Робэрт Галоб

**Ро́бэрт Гало́б** (;  1967, Шэмпэтэр-пры-Горыцы, цяпер Славенія) — славенскі бізнэсовец і палітык, які займае пасаду прэм’ер-міністра Славеніі.

Ёсьць лідэрам Руху Свабоды з 2022 году. У пэрыяд з траўня 1999 па чэрвень 2000 гады Голаб быў дзяржаўным сакратаром Міністэрства эканамічных справаў ва ўрадзе прэм’ер-міністра Янэза Дрноўшка з партыі Лібэральнай дэмакратыі Славеніі. У 2002 годзе быў абраны ў гарадзкую раду Нова-Горыцы, дзе быў дэпутатам ажно да 2022 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Славенскія палітыкі
Аскольд

**Аскольд** (? — 882) — вараг з дружыны Рурыка, кіеўскі князь у 864—882 гадох (кіраваў разам зь Дзірам).

## Біяграфія
Паводле Аповесьці мінулых часоў, Аскольдам зь Дзірам былі дружыньнікамі (баярамі) наўгародзкага князя Рурыка. Яны захапілі ўладу над палянамі, якія ў гэты час ня мелі свайго князя і плацілі даніну хазарам. У 866 годзе з дазволу Рурыка выправіліся на Царград, але пацярпелі паразу, па якой вярнуліся ў Кіеў.

У 882 годзе ў Кіеў прыбылі нашчадкі Рурыка Алег і Ігар, якія абясьцілі Аскольда і Дзіра ўзурпатарамі і забілі іх.

Курган Аскольдава магіла месьціцца ў кіеўскім Вугорскім урочышчы.

## Глядзіце таксама
* Аскольд (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Асобы Старажытнай Русі
Ji (дыграф)

**JI**, **Ji**, **ji** (**йі**; ) — лацінскі беларускі дыграф.

## Выкарыстаньне
Выкарыстоўваецца ў беларускай лацінцы. Можа выкарыстоўвацца замест літары ⟨i⟩, калі яна пазначае два гукі —  і , напрыклад: *[[Краіна|krajina]]*, *[[Украіна|Ukrajina]]*.

Выкарыстоўваецца ў «*Лемантару пераходным…*» Яна Станкевіча:

У «Лемантару для школаў і хатняга навучаньня» дыграф выкарыстоўваецца калі *I* пазначае два гукі.

## Сучаснасьць
У сучаснасьці не распаўсюджаны, цяпер карыстаць дыграф неабавязкова, паводле Нашай Нівы замест яго варта выкарыстоўваць літару , пры тым ягонае выкарыстаньне не забароненае.

## Крыніцы

Катэгорыя:Лацінскія дыграфы
Катэгорыя:Беларускі альфабэт
Скольд

**Скольд**, **Скульд**  — мужчынскае і жаночае імёны.

## Паходжаньне

Скулд (Sculd) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -скулд- (-сколд-) паходзіць ад стараісьляндзкага skuld 'доўг', skyldr 'прывязаны, абавязаны' або skjǫldr 'шчыт'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Скаўгард (Сколгірд), Яскольд (Яскоўд). Адзначаліся германскія імёны Skowgard (Skjaldgerðr), Höskuldr.

У Прусіі бытавалі імёны: *Skawdenne* (1387 год), *Skawdune*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *sic quod multis Lethowinis et Scoldone, germano dicti Surmini, occiso* (Хроніка Прускай зямлі); *Scawdicth [[Тыдзіка|Tutteyken]] zoen* (23 студзеня 1406 году); *Bernardus Scult* (1590 год); *Maciey Skawda* (20 лістапада 1673 году).

## Носьбіты
* Скульд — норна, пэрсанаж паўночнагерманскай (скандынаўскай) міталёгіі
* Скольд — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў Хроніцы Прускай зямлі разам з братам Сурмінам

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Скальдовіч у летувізаванай форме.

На гістарычнай Берасьцейшчыне існуе вёска Сколдычы, на гістарычнай Слонімшчыне — Скоўдзічы.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сацыял-дэмакраты (Славенія)

**Сацыя́л-дэмакра́ты** () — левацэнтрысцкая і праэўрапейская сацыяльна-дэмакратычная палітычная партыя ў Славеніі. З 1993 па 2005 гады партыя была вядомая пад назовам Аб’яднаны сьпіс сацыял-дэмакратаў. Ёсьць пераемніцай Лігі камуністаў Славеніі. Паводле стану на 2022 год, партыя ўваходзіць у кіроўную кааліцыю з Рухам Свабоды і Лявіцай, а таксама паўнавартасным сябрам Партыі эўрапейскіх сацыялістаў і Прагрэсіўнага зьвязу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Славеніі
Новая Славенія

**Но́вая Славе́нія — Хрысьція́нскія дэмакра́ты** () — хрысьціянска-дэмакратычная і кансэрватыўная палітычная партыя ў Славеніі. З 2018 году ачольваецца Матэем Тонінам. Партыя была створана 4 жніўня 2000 году пасьля разьяднаньня ў адзінай Славенскай народнай партыі. Яна ёсьць сябрам Эўрапейскай народнай партыі. Пасьля парлямэнцкіх выбараў 2022 году Новая Славенія супрацьстаіць ураду Робэрта Голаба.

## Ідэалёгія
Новая Славенія займае хрысьціянскую кансэрватыўную пазыцыю ў некаторых пытаньнях, выступаючы за традыцыйныя сацыяльныя каштоўнасьці і абараняючы пазыцыі Каталіцкай Царквы ў маральных пытаньнях. Партыя палягае на сацыяльным кансэрватызьме, а таксама выступае супраць аднаплоцевых шлюбаў і ўсынаўленьня дзяцей такімі парамі, але і падтрымлівае цяперашнім заканадаўства, якое надае пэўныя правы да зарэгістраваных аднаплоцевых сем’яў. У эканамічных пытаньнях Новая Славенія, звычайна, ставіцца лібэральна, але абараняе сацыяльную рынкавую эканоміку. Лічыцца праэўрапейскай партыяй.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Славеніі
Æ

**Æ**, **æ** (**эш**; )&nbsp;— літара пашыранай лацінкі; графэма, якая складаецца зь літар **[[A (літара)|A]]** і **[[E (літара)|E]]**. Пачаткова лігатура, якая пазначае лацінскі дыфтонг, пазьней стала поўнай літарай альфабэту некаторых моваў, такіх як дацкая, фарэрская, нарвэская й ісьляндзкая.

## Выкарыстаньне
Выкарыстоўваецца ўва ангельскай мове, лацінскай, францускай, ува германскіх мовах; ува асэтынскай мове.

Сымбаль [] выкарыстоўваецца ў МФА для абазначэньня ненапружанага неагубленага галоснага пярэдняга шэрагу нізкага ўзвышэньня, як у ангельскам слове *cat* (), хутчэй за ўсё, гэты гук у старажытнаангельскай і пазначаўся адпаведнай літарай.

## Кадаваньне

## Варыянты літары
Варыянты літары з рознымі дыякрытычнымі знакамі:
* Ǣ ǣ
* Ǽ ǽ
* Æ̀ æ̀
* Æ̂ æ̂
* Æ̃ æ̃

## Кірыліца

У кірылічным альфабэце ёсьць ідэнтычная літара&nbsp;— **Ӕ**, **ӕ**.

## Глядзіце таксама
* Ch · ch
* Ł · ł

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Літары пашыранай лацініцы
Катэгорыя:Лігатуры
Катэгорыя:Ангельская мова
Катэгорыя:Француская мова
Катэгорыя:Лацінская мова
Катэгорыя:Міжнародны фанэтычны альфабэт
Тры хвіліны. 21:37

**Тры хвіліны. 21:37** () — польскі фільм 2010 року рэжысэра Мацея Сьлясіцкага.

## Сюжэт
Фільм пачынаецца здарэньнем, якое адбылося 9 красавіка 2005 року, праз тыдзень па сьмерці Папы рымскага Яна Паўла II. Палякі ў жэсьце салідарнасьці выключылі на некалькі хвілінаў сьвятло ў сваіх дамох. Фільм апавядае гісторыю некалькіх асобаў, для якіх час 21:37 стаў пераломным у жыцьці.

## Ролі

## Вонкавыя спасылкі
* Рэклямны плякат фільму
* 
* 

Катэгорыя:Польскія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 2010 году
Катэгорыя:Фільмы Мацея Сьлясіцкага
Катэгорыя:Ян Павал II
Вака

**Вака́** — адна з найбуйнейшых рэк на тэрыторыі Вільні, прытока Вяльлі. 

## Этымалёгія
Назва *вака* паходзіць ад татарскага слова «voka», што азначае «вада».

## Геаграфія
Рака працякае празь вёскі: Папішкі, Погіры, Белая Вака і Войдаты. Каля Грыгорышкаў упадае ў Вяльлю.

Даўжыня ракі амаль 36 кіламетраў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Вільні
Катэгорыя:Геаграфія Вільні
Качэрга

**Качэрга** — рака, якая працякала ў цэнтры Вільні. Сёньня рака знаходзіцца пад зямлёй.

## Гісторыя
Рака была каналізаваная ў 19 ст. Яна бярэ пачатак у крыніцах Вінгер (сёньня яны знаходзяцца паміж будынкам былога кінатэатра “Lietuva” і крамаю “Maxima” на вуліцы Міндоўга). З гэтай крыніцы Вільня забясьпечвалася пітной вадой. Упершыню крыніцы згадваюцца ў 1501 годзе, калі Аляксандар Ягелончык перадаў іх дамініканцам і касьцёлу Сьвятога Духа. Праўда, празь некалькі дзесяткаў гадоў, у 1535 годзе, Жыгімонт Стары дазволіў жыхарам Вільні карыстацца крыніцамі бясплатна. У тым жа годзе ўпершыню сустракаецца назва Качэрга. 

Сёньня цяжка з упэўненасьцю сказаць, як Качэрга цякла па Вільні. Хутчэй за ўсё, яна праходзіла па абарончаму муру празь цяперашнюю Саборную плошчу і ўпадала ў Вяльлю.

У пачатку ХІХ стагоддзя Качэрга была ўжо часткова каналізаваная. Ва ўсякім разе, тады гэта называлася ўжо не ракой, а каналам. Нешматлікія крыніцы паведамляюць, што рэчка моцна сьмярдзела, праз што гарадзкія ўлады прынялі рашэньне яе каналізаваць.

Пра раку згадвае дачка Станіслава Кац-Мацкевіча Аляксандра Немчыкава: *«Мы жылі на вуліцы Сыгізмунта, 6, цяпер гэта 3-ці нумар дома на гэтай вуліцы. З вокнаў нашага пакоя адкрываўся від на дарогі і ходнікі, а за імі цячэ Вяльля. Я памятаю [[Паводка|паводку]] і тое, як трэба было на лодцы даплываць да [[Парапэт|парапэта]], каб такім чынам зайсьці ў кватэру. У гэты час падземная рэчка Качэрга, якая плыла пад [[Віленская катэдра|катэдраю]], зьмяніла сваё [[Рачное рэчышча|рэчышча]], што дазволіла дабрацца да каралеўскіх магіл [[Барбара Радзівілаўна|Барбары Радзівілаўны]], [[Аляксандар Ягелончык|Аляксандра Ягелончыка]] і каралевы Лізаветы. Пра гэту падзею мой бацька Станіслаў Мацкевіч напісаў у «Слове» прыгожы артыкул.»*

## Крыніцы
Катэгорыя:Рэкі Вільні
Катэгорыя:Вільня
Катэгорыя:Геаграфія Вільні
Прачкарня (Віленшчына)

**Прачкарня** — ручай на Віленшчыне, каля Гайлюнаў. Выцякае з балота і ўцякае ў раку Вартоўку.

## Этымалёгія
Паводле жыхароў навакольных вёсак Гайлюнаў, Палюлішкаў і Вартоўкі, за панскім часам як у Кайранах быў маёнтак (цяпер Кайраны знаходзяцца ў межах Вільні, тут знаходзіцца батанічны сад Віленскага Ўнівэрсытэту), да гэтай рэчкі прывозілі з навакольных вёсак ды з панскага двара ў Кайранах праць бялізну. На рэчцы была зробленая прачкарня - месца, прыстасаванае адмыслова для праньня бялізны. Праз гэта рэчку й празвалі Прачкарняй.

## Крыніцы
Катэгорыя:Рэкі Вільні
Катэгорыя:Вільня
Катэгорыя:Геаграфія Вільні
Вартоўка

**Вартоўка** — рака, якая працякае на паўночным усходзе Вільні.  Адносіцца да басэйна малых прытокаў Вяльлі, левая прытока Вяльлі, упадае ў яе 179,2 км ад вусьця. Гідралягічны нумар ракі - 12010370,  даўжыня – 8,3 км, плошча басейна – 41,2 м².

## Крыніцы
Катэгорыя:Вільня
Катэгорыя:Геаграфія Вільні
Катэгорыя:Рэкі Вільні
Доня-Горыцкі ўнівэрсытэт

**Доня-Горыцкі ўнівэрсытэт** () — чарнагорская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам унівэрсытэту і зь сядзібай у горадзе Падгорыцы.

## Агульная характарыстыка
Унівэрсытэт разьмешчаны ў Доня-Горыцы, прыгарадзе Падгорыцы. Унівэрсытэт быў створаны ў 2007 годзе як другі прыватны ўнівэрсытэт у Чарнагорыі. Яго будынак займае плошчу 16 700 м² і ў цяперашні час уяўляе сабой найбуйнейшы прыватны аб’ект у краіне.

## Структура
* Факультэт міжнароднай эканомікі, фінансаў і бізнэсу
* Факультэт прававых навук
* Факультэт інфармацыйных сыстэм і тэхналёгіяў
* Факультэт гуманітарных навук
* факультэт мастацтваў
* Політэхнічны факультэт
* Факультэт спартовага менэджмэнту
* Факультэт харчовых тэхналёгіяў, бясьпекі харчовых прадуктаў і экалёгіі
* Факультэт дызайну і мультымэдыя
* Факультэт культуры і турызму
* Факультэт прыкладных навук
* Факультэт міжнароднага гасьцінічнага менэджмэнту
* Факультэт ангельскай мовы і літаратуры

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Афіцыйны сайт унівэрсытэту

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:Чарнагорскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Падгорыца
Дварчанка

**Дварчанка** — рэчка ў паўночна-ўсходняй частцы Вільні, недалёка ад Дварчанаў. Дварчанка - левы прыток Кайранкі, упадае ў яе на адлегласьці 0,8 км ад вытоку, адносіцца да басэйна малых прытокаў Вяльлі. Гідралягічны нумар рэчкі №. 12010391.  

## Крыніцы
Катэгорыя:Рэкі Вільні
Катэгорыя:Вільня
Катэгорыя:Геаграфія Вільні
Сярэднебеларускія гаворкі

**Сярэднебеларускія гаворкі**, або **Віленска-Маладэчанскія гаворкі** — група пераходных гаворак беларускай мовы, у якіх сумяшчаюцца рысы паўночна-ўсходняга і паўднёва-заходняга дыялектаў. Сярэднебеларускія гаворкі (перш за ўсё ваколіц Менска) ляжаць у аснове сучаснай літаратурнай беларускай мовы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларуская дыялекталёгія
Катэгорыя:Беларуская мова
Рагіла

**Рагіла** (*Рагла*, *Рагул*, *Рагель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Рагіла або Рэгіл, пазьней Рэгула, Рагл або Рэгель (Ragilo, Regil, Regula, Raggl, Regel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -раг- (-рэг-) (імёны ліцьвінаў Рагін, Рагвалод, Рагайла; германскія імёны Ragenus, Ragvald, Ragel) паходзіць ад гоцкага raginon 'гаспадарыць, судзіць, выракоўваць', ragin 'вырак'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rakiel (Rekiel, Rekil).

У Прусіі бытавала імя *Regil*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *земль пустых в [[Радунь]]ском повете… Рякгилишки* (16 красавіка 1512 году); *Мацко Ракгловичъ* (1528 год); *Roglo* (1563 год); *Adam Rogul… Jan Rogul* (2 студзеня 1653 году); *Rogielewszczyzna* (1744 год).

## Носьбіты
* Мацька Раглавіч — баярын Ковенскага павету, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рага

**Ра́га**, **Ра́гі** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Рага, Рагі або Рэгі (Rago, Ragi, Reggi) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -раг- (-рэг-) паходзіць ад гоцкага raginon 'гаспадарыць, судзіць, выракоўваць', ragin 'вырак'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Рагла (Рагул), Рагін (Рагіна), Рагвалод (Рэгвальд), Рагайла (Рагела, Рагель), Рыгмант (Рыгмунт). Адзначаліся германскія імёны Ragilo (Regula, Raggl), Ragenus (Ragina), Ragel, Ragvald, Regimunt (Ragemunt).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Rage, Rakiel (Rekiel, Rekil), Ragbołt (Regboldus), Rager.

У Прусіі бытавалі імёны *Rege* (1296, 1299, 1352 і 1395 гады), *Regil*, *Regene* (1318 год), *Regune / Regun* (1278 і 1315 гады), *Regutte*, *[[Індрых|Hinrich]] und Grasicke Regir* (1388 год). У 1647 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаўся *Georgius Rege, Regiomontanus Borussus*, у 1650 годзе — *Fridericus Rege, Bartensteinensis Prussus*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Гюрятя Роговичь, новгородець* (Лаўрэнцеўскі летапіс); *[[Вайдзень|Waydenne]] vnd sin compan Rage* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *Богдан Ракговичъ * (1528 год); *земли пустовские… Рокгишъку* (2 лютага 1553 году); *Szymko Rega… Pawel Ragiowicz* (1558 год); *sieło Nehuwle: Piotr Rog* (23 лютага 1713 году); *Ewa Rag* (1848 год).

## Носьбіты
* Гурата Рогавіч — наўгародзец паўночнагерманскага (скандынаўскага) паходжаньня
* Рагі — водца крыжакоў у Літву
* Багдан Рагавіч — расенскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Рыгор Мікалаевіч і Шчасны Якубавіч Раговічы — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1578 годзе

Раговічы (Rogowicz) — прыгонныя з Троцкага павету, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Раговіч (Rogowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На 1904 год існавалі вёска і сядзіба Рэгава ў Ельнянскім павеце Смаленскай губэрні.

На 1909 год існаваў маёнтак Раговічы (Рагавічы) у Менскім павеце Менскай губэрні.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бімунт

**Бімунт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Бенімунд або Бемунд (Benimund, Bemundus, Bemund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова бін- (бен-) (імёны ліцьвінаў Беніка, Бінель, Бінэрт; германскія імёны Bennico, Benilo, Benert) паходзіць ад стараверхненямецкага bina 'пчала' або ёсьць скаротам асновы берн- (бірн-), а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. 

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

У хроніцы Віганда ўпамінаецца *dominus Bemunt*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Bimunt* (26 траўня 1390 году).

## Носьбіты
* Бімунт — літоўскі баярын зь Відуклі, які ў 1390 годзе засьведчыў умову з Тэўтонскім ордэнам

## Глядзіце таксама
* Бена
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Віляўд

**Віляўд**, **Вілгалд** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вілгаўт або Віляўд (Wilgaut, Wiliaud) і Вілалд (Villald) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) паходзіць ад гоцкага wilja 'воля', аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) — ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

У Прусіі бытавала імя Гаўдывіл: *Gaudewil* (1405 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Wilawde* (26 траўня 1390 году); *а Буивиду Вилевъдовичу* (1440—1492 гады); *Петр Вилевдович* (1537—1538 гады); *Anna Wilowdówna* (1683 год); *Kazimierz Wiłgałd* (1740 год).

## Носьбіты
* Віляўд — літоўскі баярын з Эйраголы, які ў 1390 годзе засьведчыў умову з Тэўтонскім ордэнам
* Буйвід Вілеўдавіч — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Пётар Марцінавіч Віляўдовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1595 годзе
* Павал Рыгоравіч Янушэвіч Вілеўд — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1606—1607 гадох
* Андрэй Паўлавіч Вілеўд Павірынскі — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1611 годзе

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Віляўды.

## Глядзіце таксама
* Віла
* Гаўд

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сунда

**Сунда** (*Зунда*, *Зунт*, *Жунд*), **Сонда** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Сунда, Сунт або Сонда (Sundo, Sunt, Sondo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сунд- (сунт-) паходзіць ад стараверхненямецкага sundar 'поўдзень'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Сундаўт, Сундар; адзначаліся германскія імёны Sundolt, Sunder.

У Прусіі бытавалі імёны: *Sunde* (1299 год), *Sundit* (1344 і 1390 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Sunde* (26 траўня 1390 году); *Adam Sonda* (1667 год); *Gabriel Sonda*, *Władysław Sonda* (1690 год); *Jak Zundowa… Zundowie* (1738 год); *Wieś Jakszundowo… Timosz Zund, Antosz Zund, Macz Żund, Myk Żund, Krysztoph Zund* (26 жніўня 1765 году); *do karczmy Zunty zwanej* (1784 год).

## Носьбіты
* Сунда — літоўскі баярын з Эйраголы, які ў 1390 годзе засьведчыў умову з Тэўтонскім ордэнам
* Войцех Станіслававіч Сунд (Сунда, Сундзь) — тандзягольскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1586—1597 гадох

Зунды (Zunda) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Сонды (Sondo) — літоўскі шляхецкі род з Трокаў.

Жунда (*Żundo*) — прозьвішча, гістарычна зафіксаванае на тэрыторыі цяперашняй Летувы.

На 1906 год існавалі дзьве вёскі з назвай Зунды ў Рэжыцкім павеце Віцебскай губэрні.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гаўдрут

**Гаўдрут** (*Каўтруд*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гаўтруда або Гаўтрут (Gauttrudis, Gautrude) і Трутгаўд (Trutgaudus) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўтоўт, Гаўдземунда, Саргоўд; германскія імёны Gautald, Gaudemund, Saregaud) паходзіць ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота', а аснова -друд- (-трут-, -трот-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Гертруда, Кондрут; германскія імёны Genedrudis, Gertrud, Cundrud) — ад гоцкага і германскага þruþs 'мажнасьць, веліч'. 
 
Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Mynnegail Gawdrutten zoen* (23 студзеня 1406 году); *шесть чоловековъ… Ковътрудов* (7 лістапада 1442 году).

## Носьбіты
* Мінігайла Гаўдрутавіч — літоўскі баярын зь Відуклі, які ўпамінаецца ў 1406 годзе

У XVI ст. існавалі «грунты» Гаўдруты (*Гавдруты*) у Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Гаўд
* Труда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны