Новы замак (Горадня)

**Новы замак** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Горадні. Знаходзіцца насупраць Старога замка, на правым беразе ракі Нёману пад адрасам *[[Замкавая вуліца (Горадня)|вуліца Замкавая]], 20*. Твор архітэктуры барока і клясыцызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Гарадзенскі Новы замак — адзін з найбольшых помнікаў палацава-сядзібнай архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, колішняя рэзыдэнцыя каралёў польскіх і вялікіх князёў літоўскіх, месца правядзеньня соймаў Рэчы Паспалітай. З 1991 году тут знаходзіцца Гарадзенскі гістарычна-археалягічны музэй. 

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Новы каралеўскі палац у Горадні збудавалі ў 1737—1742 гадох за часамі Аўгуста Саса як летнюю каралеўскую рэзыдэнцыю паводле праекту Караля Пёпэльмана. Узводзілі палац мясцовыя муляры. У 1789 годзе рэканструкцыю палаца праводзiў Джузэпэ Сака.

У 1793 годзе тут адбыўся апошні сойм Рэчы Паспалітай, дзе ратыфікавалі другі падзел краіны. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па падзелах Рэчы Паспалітай, калі Горадня апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, расейскія ўлады перарабілі палац пад вайсковы шпіталь. 

### Найноўшы час
За часамі Другой сусьветнай вайны ў 1944 годзе палац атрымаў пашкоджаньні. У 1952 годзе яго рэканструявалі ў стылі савецкага нэаклясыцызму. Тут разьмясьціўся абласны камітэт КПСС.

У 1991 годзе палац улучылі ў музэйны комплекс. Тут разьмясьціўся Гарадзенскі гістарычна-археалягічны музэй. У 1994 годзе на ганку палаца замацавалі памятную шыльда ў гонар Андрэя Тадэвуша Касьцюшкі.

## Архітэктура

Помнік архітэктуры барока і клясыцызму. Буйнамаштабны 2-павярховы аб’ём палаца мае П-падобную ў пляне кампазыцыю. Тыповы для палацавых ансамбляў сярэдзіны XVІІ ст. парадны двор стваралі бакавыя флігелі і ажурная агароджа з цэнтральнай брамай. Да цэнтральнага корпуса далучалася палацавая капліца, вылучаная ў самастойны аб’ём (не захавалася). Зь левага боку разьмяшчаліся службовыя карпусы (канцылярыя, стайня ды іншыя).

Палац меў мансардавы дах зь фігурнымі слыхавымі вокнамі. Маляўнічасьць будынка ўзмацняла спалучэньне насычанага цагельнага колеру дахоўкі і бела-ружовых роўніцаў фасадаў. Рытм праёмаў фасада ўскладняўся міжпаверхавым пасам квадратных філёнгаў. Павышанай плястыкай і дэкаратыўнай насычанасьцю адзначаюцца толькі цэнтральны і бакавыя ўваходы. Тут вылучаюцца падзелы здвоенымі пілястрамі, тонка прарысаваная арнамэнтальная ляпніна з гірляндамі, фамільнымі гербамі. Цэнтральны рызаліт галоўнага фасада падзяляецца здвоенымі пілястрамі з капітэлямі, дэкараванымі ляпнымі арнамэнтальнымі гірляндамі ў стылі ракако. 

Плян палаца мае характэрны падоўжна-восевы прасторавы разьвязак цэнтральнай параднай групы памяшканьняў, асноўныя зь якіх пасьлядоўна разьмяшчаюцца на падоўжнай восі: вялікі вэстыбюль, заля і палацавая капліца. Такім парадкам, ужо з вэстыбюля раскрываецца плянавальны абрыс залі, а потым працяглая пэрспэктыва капліцы. У бакі ад авальнай залі разыходзяцца анфіляды іншых памяшканьняў. Жылыя памяшканьні разьмяшчаліся на другім паверсе і ў мансардзе, службовыя памяшканьні — у сутарэньнях. Плян вылучаецца першай у гісторыі архітэктуры Беларусі авальнай заляй, якая з боку дваровага фасада выступае акруглым аб’ёмам — характэрнай формай архітэктуры ракако. Стрымана-строгае афармленьне экстэр’ера палаца супрацьпастаўлялася пышнаму і насычанаму дэкаратыўнай аздобай інтэр’еру. Асабліва вылучаліся Сэнатарская і Круглая залі, аздобленыя разьбой у стылі ракако. Акруглыя і зрэзаныя куты памяшканьняў прыстасоўваліся пад каміны і дэкаратыўную скульптуру.

Прастакутную ў пляне капліцу аб’ядноўваў з палацам невялікі пераход. Да тарца капліцы далучалася 2-ярусная вежа-званіца з гранёным шпілем. Выкарыстаньне ў дэкоры капліцы дэкаратыўных вазаў, ракавінаў, апораў у форме пальмы, гратэскнага арнамэнту, скульптурных кампазыцыяў таксама ёсьць асаблівасьцю архітэктуры ракако.

Палацавая брама мае выгляд праезду, з бакоў якога — манумэнтальныя пілёны, аздобленыя скульптурнымі групамі сьфінксаў і амураў, дэкаратыўнай вайсковай .

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (1780-83).jpg|1780—1783 гг.
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (1780-83) (3).jpg|1780—1783 гг.
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (XVIII) (2).jpg|XVIII ст.
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (XVIII) (3).jpg|XVIII ст.


Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (XVIII) (4).jpg|XVIII ст.
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (XVIII) (5).jpg|XVIII ст.
Horadnia, Novy zamak, Brama. Горадня, Новы замак, Брама (XVIII).jpg|XVIII ст.
Horadnia, Novy zamak, Kaplica. Горадня, Новы замак, Капліца (XVIII).jpg|XVIII ст.


Horadnia, Novy zamak, Kaplica. Горадня, Новы замак, Капліца (XVIII) (2).jpg|XVIII ст.
Horadnia, Novy zamak, Kaplica. Горадня, Новы замак, Капліца (XVIII) (3).jpg|XVIII ст.
Horadnia, Novy zamak, Kaplica. Горадня, Новы замак, Капліца (XVIII) (4).jpg|XVIII ст.
Horadnia, Novy zamak, Kaplica. Горадня, Новы замак, Капліца (XVIII) (5).jpg|XVIII ст.


Horadnia, Novy zamak, Kaplica. Горадня, Новы замак, Капліца (XVIII) (6).jpg|XVIII ст.
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (J. Pieška, 1800).jpg|Ю. Пешка, каля 1800 г.
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (1800).jpg|1800 г.
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (K. Schildhaus, 1800).jpg|1800 г.


Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (1817).jpg|1817 г.
Haradzienskija zamki. Гарадзенскія замкі (1845).jpg|1845 г.
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (N. Orda, 1861-69).jpg|Н. Орда, 1861—1869 гг.
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (N. Orda, 1875).jpg|Паводле Н. Орды


Horadnia, Nioman-Kałoža. Горадня, Нёман-Каложа (N. Orda, 1861-69) (2).jpg|Н. Орда, 1861—1869 гг.
Horadnia, Nioman. Горадня, Нёман (N. Orda, 1861-69).jpg|Н. Орда, 1861—1869 гг.
Horadnia, Nioman. Горадня, Нёман (1862).jpg|1862 г.
Horadnia, Nioman. Горадня, Нёман (N. Orda, 6.06.1866).jpg|Н. Орда, 6 чэрвеня 1866 г.


Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (1882).jpg|1882 г.
Horadnia, Nioman. Горадня, Нёман (1891).jpg|1891 г.
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (1894).jpg|1897 г.
Horadnia, Novy zamak, Brama. Горадня, Новы замак, Брама (H. Struck, 1916).jpg|Г. Штрук, 1916 г.


### Гістарычныя здымкі

Horadnia, Nioman, Stary-Novy zamak. Горадня, Нёман, Стары-Новы замак (1900).jpg|1900 г.
Horadnia, Nioman, Stary-Novy zamak. Горадня, Нёман, Стары-Новы замак (1902) (8).jpg|1902 г.
Horadnia, Nioman, Novy zamak. Горадня, Нёман, Новы замак (1904).jpg|1904 г.
Horadnia, Nioman-Haradničanka, Stary-Novy zamak. Горадня, Нёман-Гараднічанка, Стары-Новы замак (1906) (2).jpg|1906 г.


Horadnia, Novy zamak, Brama. Горадня, Новы замак, Брама (1908).jpg|1908 г.
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (1908).jpg|1908 г.
Horadnia, Nioman-Abryŭ. Горадня, Нёман-Абрыў (1911).jpg|1911 г.
Horadnia, Nioman, Stary-Novy zamak. Горадня, Нёман, Стары-Новы замак (1912).jpg|1912 г.


Horadnia, Nioman, Stary-Novy zamak. Горадня, Нёман, Стары-Новы замак (1901-14).jpg|да 1915 г.
Horadnia, Nioman-Haradničanka. Горадня, Нёман-Гараднічанка (1901-14).jpg|да 1915 г.
Horadnia, Nioman-Haradničanka. Горадня, Нёман-Гараднічанка (1914).jpg|1914 г.
Horadnia, Nioman, Stary-Novy zamak. Горадня, Нёман, Стары-Новы замак (1915).jpg|1915 г.


Horadnia, Nioman, Stary-Novy zamak. Горадня, Нёман, Стары-Новы замак (1916) (2).jpg|1916 г.
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (1917).jpg|1917 г.
Horadnia, Nioman, Stary-Novy zamak. Горадня, Нёман, Стары-Новы замак (1917-20).jpg|1917—1920 гг.
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (1918-34).jpg|1918—1934 гг.


Horadnia, Novy zamak, Brama. Горадня, Новы замак, Брама (J. Jadkoŭski, 1923).jpg|Ю. Ядкоўскі, 1923 г.
Horadnia, Novy zamak, Brama. Горадня, Новы замак, Брама (L. Gelgor, 1923).jpg|Л. Гелгра, 1923 г.
Horadnia, Novy zamak, Brama. Горадня, Новы замак, Брама (03.1926).jpg|сакавік 1926 г.
Horadnia, Nioman, Novy zamak. Горадня, Нёман, Новы замак (1926).jpg|1926 г.


Horadnia, Novy zamak, Brama. Горадня, Новы замак, Брама (1926).jpg|1926 г.
Horadnia, Nioman-Abryŭ. Горадня, Нёман-Абрыў (1929).jpg|1926 г.
Horadnia, Nioman, Novy zamak. Горадня, Нёман, Новы замак (J. Bułhak, 1930).jpg|Я. Булгак, 1930 г.
Horadnia, Nioman, Stary-Novy zamak. Горадня, Нёман, Стары-Новы замак (H. Poddębski, 1930).jpg|Г. Паддэмбскі, 1930 г.


Horadnia, Novy zamak, Brama. Горадня, Новы замак, Брама (1931).jpg|1921 г.
Horadnia, Novy zamak, Brama. Горадня, Новы замак, Брама (1936).jpg|1926 г.
Horadnia, Nioman, Novy zamak. Горадня, Нёман, Новы замак (1901-39).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Novy zamak, Brama. Горадня, Новы замак, Брама (1901-39).jpg|да 1939 г.


Horadnia, Novy zamak, Brama. Горадня, Новы замак, Брама (1901-39) (2).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Novy zamak, Brama. Горадня, Новы замак, Брама (1918-39).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Novy zamak. Горадня, Новы замак (1918-39).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Nioman, Novy zamak. Горадня, Нёман, Новы замак (D. Aneryk, 1920-39).jpg|Д. Анэрык, да 1939 г.


Horadnia, Nioman, Stary-Novy zamak. Горадня, Нёман, Стары-Новы замак (1930-39).jpg|1930-я гг.
Horadnia, Nioman, Stary-Novy zamak. Горадня, Нёман, Стары-Новы замак (1935).jpg|1935 г.
Horadnia, Nioman-Abryŭ. Горадня, Нёман-Абрыў (1935).jpg|1935 г.
Horadnia, Nioman, Stary-Novy zamak. Горадня, Нёман, Стары-Новы замак (H. Žyŭna, 1935).jpg|Г. Жыўна, 1935 г.


### Сучасныя здымкі

Стары і новы замак зімою.JPG|Агульны выгляд з боку Нёмана
Гродна. Новы замак (01).jpg|Брама
Гродна. Экспазіцыя ў Каралеўскім палацы.JPG|Экспазыцыя ў палацы
Гродна. Новы замак (03).jpg|Картуш з гербам Рэчы Паспалітай


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Горадня
Катэгорыя:Збудаваньні Горадні