Фабрыкі ў даліне Дэрвэнту

**Фабрыкі ў даліне ракі Дэрвэнт** — прамысловы ляндшафт, сфармаваны тэкстыльнымі фабрыкамі XVIII і XIX стагодзьдзяў і жылымі памяшканьнямі, што адлюстроўвае сацыяльна-эканамічнае разьвіцьцё рэгіёну.

З 2001 року фабрыкі ў даліне Дэрвэнту зьяўляюцца аб’ектам сьпісу Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Вялікабрытаніі.

## Апісаньне

### Фабрыка ў Кромфардзе

Фабрыка ў Кромфардзе зьяўляецца першай фабрыкай, пабудаванай па сыстэме Рычарда Аркрайта ў 1772—1775 роках, якая дала аснову цэлай індустрыі. Будаўніцтва фабрыкі было падобна да экспэрымэнту: шэраг зьвязаных міжсобку будынкаў, выцягнутых уздоўж абрыву; выкарыстаньне моцы вады зь невялікай крынічкі Бонсал-Брук і сажалкі Кромфард. Аркрайт, якому былі неабходныя маладыя дужыя працаўнікі, быў вымушаны будаваць хаты для іх і іхніх бацькоў, бо шчыльнасьць насельніцтва была невялікай. Ідэя была паўторна выкарыстаная для будаўніцтва другой фабрыкі ў Кромфардзе ў 1776—1777 роках. Такім чынам, была сфармаваная канцэпцыя індустрыяльнай суполкі, якая пасьля шматкроць паўтаралася ў іншых пасяленьнях даліны.

Па сканчэньні буму тэкстыльнай прамысловасьці фабрыкі неаднаразова прадаваліся, падзяляліся між рознымі ўладальнікамі. Невялікая частка абсталяваньня была перададзеная ў Музэй навукі ў Лёндане. У пачатку XX стагодзьдзя на фабрыках разьмяшчаліся фарбавальныя вытворчасьці і пральня. У гістарычным будынку былі ўсталяваныя ліфты, новыя вокны і дзьверы. Пажары 1929 і 1961 рокаў зьнішчылі большую частку фабрыкі.

Фабрычны комплекс у Кромфардзе ўлучае два асноўныя будынкі з прыбудовамі, жылыя пабудовы, масты, аквэдук, будынкі кіраваньня фабрыкай і іншыя разнастайныя пабудовы (агулам блізу 20). У рамках аб’екта сусьветнай спадчыны знаходзіцца таксама  км каналу Кромфард. Канал працягласьцю  км злучае Кромфард з каналам Эрэўош () і быў пабудаваны ў пачатку 1790-х рокаў. Канал аказаў істотны ўплыў на эканамічны рост Дэрбішыру, зьяўляючыся ўсутыч да 1830-х рокаў асноўнай дарогай да Манчэстэру.


Файл: Cromford Warf - Canal end 29-04-06.jpg|Канал Кромфард
Файл: Cromford mill sluice1.jpg|Шлюз для кантролю вады
Файл: Cromford 1771 mill detail 2.jpg|Адзін з будынкаў фабрыкі


### Фабрыка ў Мэсане

Фабрыка Мэсана была пабудаваная ў 1783 року на рацэ Дэрвэнт, што дазволіла ёй ад пачатку мець нашмат большую магутнасьць, чым фабрыка ў Кромфардзе. Архітэктура будынку, хоць і была выкананая па аналёгіі з кромфардзкай фабрыкай, адлюстравала павевы свайго часу. Дадатковыя лесьвіцы і дапаможныя памяшканьні дазволілі разгрузіць асноўны вытворчы цэх.

Першапачатковы пяціпавярховы будынак быў 43,8 мэтры даўжынёй і 8,4 мэтры вышынёй. Тры выступаючыя цэнтральныя пралёты былі дэкараваныя, мелі вэнэцыянскія вокны і купал. Да 1801 року фабрыка працавала за кошт аднаго вадзянога млыну, пасьля чаго быў дададзены яшчэ адзін. Меркавана ў гэты самы час будынак стаў шасьціпавярховым. Гэтая сыстэма, з невялікімі зьмяненьнямі, пратрымалася да ўводу турбіны ў 1928 року. Будынак некалькі разоў быў дабудаваны і перабудаваны, апошнія зьмяненьні былі зробленыя ў 1998 року. У цяперашні час у ім разьмяшчаецца музэй і сувэнірныя крамы.

### Фабрыка ў абацтве Дарлі
Яшчэ адным вядомым будаўніком тэкстыльных фабрык зьяўляецца Томас Эванс і ягоны брат вялебны Эдмунд Эванс, якія пачалі скупляць землі ў 1770-я. Першая фабрыка ў абацтве не захавалася, яна згарэла ў 1788 року. Паколькі яна была застрахаваная, на яе месцы неадкладна пачалося будаўніцтва новай фабрыкі. У пэрыяд з 1796 па 1805 рокі фабрыка была значна пашыраная, узьведзеныя новыя будынкі.

У цяперашні час у збудаваньнях фабрыкі разьмешчана некалькі невялікіх кампаніяў. Агульная колькасьць будынкаў, пабудаваных між 1782 і 1846 рокамі, — каля пяці.

### Іншыя пабудовы

Акрамя вышэйпералічанага, пад аховай знаходзяцца тэкстыльная фабрыка Бэлпер (), Мілфард (), фабрыка Сьмідлі (), фабрыка Пэкўош () і Шаўковая фабрыка () — першая фабрыка па вытворчасьці шоўку.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гісторыя тэкстыльнай вытворчасьці
Катэгорыя:Прамысловыя музэі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Музэі Ангельшчыны