open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Брама

**Брама** (, , ) — шчыльныя, на дзьве палавіны, крытыя зьверху вароты, якія закрываюць галоўны ўваход на тэрыторыю двара, гораду, завода або ў асобны будынак.

## Абарончае дойлідзтва
У абарончай архітэктуры брама разумеецца як найчасьцей ярусная кампазыцыя ў выглядзе вежы з каменю ці цэглы, якая служыла галоўным уваходам у абарончы комплекс (замак, фартэцыя, крэпасьць і інш.).

Звычайна брама ўключалася ў ланцуг абарончых сьцен і мела выразна абрончы характар. З XVI стагодзьдзя брамы набываюць складаныя дэкаратыўныя формы і багатае вонкавае афармленьне ў архітэктуры рэнэсансу і барока, пераўтварыліся ў парадныя ўезды з пышнай дэкаратыўнай апрацоўкай.

Брама магла дасягаць вялікіх памераў і быць самастойным разьвітым абарончым збудаваньнем. Сярод дадатковых абарончых умацаваньняў якімі абсталёўваліся брамы былі рознага кшталту байніцы, машыкулі, каваныя герсы, падымальныя масты або ўзводы, дадатковыя фланкіруючыя вежы й інш. Для больш якаснай абароны брамы перад ёй маглі ўзводзіць перадбрам’е, барбакан або на пэўнай адлегласьці ставіць вынесеную флянкіруючую вежу.

## Цывільнае дойлідзтва
Своеасаблівым тыпам брамы зьяўляецца трыюмфальная арка. У якасьці асобнага віду выдзяляюцца таксама брамы-званіцы, якія будаваліся ў манастырах і пры цэрквах.

## Глядзіце таксама
* Трыюмфальная арка
* Перадбрам’е
* Барбакан

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Нарачанская апэрацыя

**Нарачанская апэрацыя 1916 году** — спроба наступу расейскага войска Заходняга і Паўночнага франтоў 5 сакавіка — 17 сакавіка 1916 году (18 сакавіка — 30 сакавіка па старым стылі) у ваколіцах Дзьвінску і возера Нарач пад час Першай сусьветнай вайны.

Наступ распачаўся на просьбу саюзьнікаў у сувязі зь іх цяжкім становішчам пад Вэрдэнам (Бітва пад Вэрдэнам). Мэта апэрацыі — разгром 8-й і 10-й нямецкіх арміяў.

Апэрацыя пачалася наступамі 5-й арміі Паўночнага фронту з раёну паўночней за Дзьвінск і 2-й арміі Заходняга фронту з поўначы і поўдня возера Нарач на Сьвянцяны ды Вількамір. Дапаможныя ўдары наносілі 12-я расейская армія Паўночнага фронту на Баўск, Шэнберг, 1-я армія Заходняга фронту на Відзы, Дукшты, ды 10-я армія Заходняга фронту на Вільню. Пры посьпеху была магчымасьць адкінуць кайзэраўскія войскі за межы Расейскай імпэрыі.

З-за слабай артпадрыхтоўкі расейскія войскі здолелі прасунуцца на 2—3 км толькі на відзенскім і нарачанскіх кірунках. Найлепш пашчасьціла 2-й арміі — яна ўклінілася ў 10-ю нямецкую армію на поўнач ад Нарачы на 2—9 км. Большага разьвіцьця наступ ня меў, нягледзячы на працяглыя атакі расейскіх войскаў. Дадатковым чыньнікам сталася і вясеньняя бездараж, што не дазволіла своечасова падвозіць рэзэрвы і боезапас.

Беспасьпяховая Нарачанская апэрацыя, аднак, дазволіла спыніць на 2 тыдні наступ немцаў на Вэрдэн. Нямецкія часткі, так патрэбныя на Заходнім фронце, таксама не былі пераведзены супраць ангельска-францускіх арміяў.

Катэгорыя:Беларусь у Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Расейская імпэрыя ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Нямеччына ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Падзеі 1916 году
Файт Штос

**Файт Штос** (), **Віт Ствош** () (каля 1447 — 1533) — выбітны нямецкі гатычны скульптар. Працаваў у Кракаве й Нюрнбэргу.

Катэгорыя:Гатычныя скульптары
Катэгорыя:Нямецкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Нямецкія скульптары
Пішчалаўскі замак

**Пішча́лаўскі за́мак** — помнік рэтраспэктыўна-замкавага стылю з элемэнтамі клясыцызму ў Менску. У будынку месьціцца сьледчы ізалятар (СІЗА) № 1. Таксама вядомы замак пад назовам «**Валадарка**» (бо месьціцца на вуліцы Валадарскага).

## Гісторыя
* 1825 — збудаваны па праекце архітэктара Казімера Хршчановіча (па замове памешчыка Рудольфа Пішчалы, у гонар якога й назвалі Пішчалаўскім замкам) на тагачаснай ускраіне Менску на гары ў Раманаўскім прадмесьці ў якасьці Менскай губэрнскай турмы.
* 1830—1831 — праз турму праходзілі ўдзельнікі Лістападаўскага паўстаньня.
* 1863—1864 — турма поўнілася паўстанцамі 1863—1864 гадоў.
* 1905—1907 — у турме быў арганізаваны камітэт Чырвонага крыжа.
* 1917 — царская ахова была замененая на дабраахвотнікаў, а пазьней зь вязьняў турмы была сфармаваная менская міліцыя.
* З 1999 — пачалі распрацоўвацца пляны па пераносе турмы з замку.
* 20 красавіка 2008 — абвалілася заходняя вежа галоўнага будынка. Паводле афіцыйнай вэрсіі прычынай стала састарэласьць збудаваньня. 

## Архітэктура
Пішчалаўскі замак уяўляе сабою даволі вялікі прастакутны трохпавярховы аб’ём, накрыты чатырохсхільным дахам. Па чатырох кутах да гмаха прыбудаваны масіўныя цыліндрычныя вежы з дэкаратыўным завяршэньнем у выглядзе зубцоў і нізкім шатровым дахам. Вонкавая апрацоўка фасадаў даволі сьціплая і абмяжоўваецца гарызантальнай цягай-карнізам між другім і трэцім паверхамі, дэкаратыўнымі ваконцамі-байніцамі на вежах.

З паўночна-ўсходняга боку да асноўнага гмаху прыбудаваны двухпавярховы аб’ём, які з боку вуліцы мае завяршэньне ў выглядзе нізкага трохкутнага франтону і апрацаваны рустам на ўзроўні першага паверху. Звонку замак абнесены высокай мураванай сьцяною.

## Вядомыя вязьні

### Вязьні часоў Расейскай Імпэрыі
* Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч
* Юзэф Пілсудзкі (знаходзіўся тут пад сьледзтвам, у 1892 г. высланы ў Сыбір)
* Карусь Каганец (1905—1906 і 1910—1911)
* Іван Пуліхаў (у 1906 павешаны)
* Алесь Гарун (1907)
* Якуб Колас (1908—1911) — у турме пачаў пісаць «Новую зямлю».

### Вязьні рэжыму Лукашэнкі
* Міхаіл Чыгір
* Андрэй Клімаў
* Дар'я Чульцова
* Алана Гебрэмарыям
*Аляксандар Васілевіч
*Андрэй Аляксандраў

## Крыніцы

## Літаратура
* *Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік.* Мінск, 1993. ISBN 5-85700-078-5

## Вонкавыя спасылкі

* Пішчалаўскі замак на www.radzima.org
* Пра замак на www.minsk-old-new.com
* 

Катэгорыя:Нэагатычныя збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Збудаваньні клясыцызму Беларусі
Катэгорыя:Турмы Беларусі
Катэгорыя:Збудаваньні Менску
Беларуская губэрня

**Белару́ская губэ́рня** — губэрня ў складзе Расейскае імпэрыі, якая існавала ў 1796—1801 гадах.

Калі да ўлады прыйшоў Павал I, ён правёў новую адміністрацыйна-тэрытарыяльную рэформу. 12 сьнежня 1796 году была створаная Беларуская губэрня з цэнтрам у Віцебску, якая складалася з 16 паветаў: Аршанскага, Беліцкага, Веліскага, Віцебскага, Гарадоцкага, Дынабурскага, Люцынскага, Магілёўскага, Мсьціслаўскага, Невельскага, Полацкага, Рагачоўскага, Себескага, Сеньненскага, Чавускага, Чэрыкаўскага. У яе склад увайшлі землі Полацкага і Магілёўскага намесьніцтваў. Кіраваць такімі вялікімі па памерах губэрнямі было складана, і ў 1801 годзе Аляксандар I правёў новую рэформу. Паводле яе Беларуская губэрня была падзеленая на Магілёўскую і Віцебскую губэрні, якія ўвайшлі ў склад Беларускага генэрал-губэрнатарства.

Катэгорыя:Губэрні Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Беларусь у складзе Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1796 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1801 годзе
Літоўская губэрня

**Літоўская губэ́рня** — губэрня ў складзе Расейскае імпэрыі, якая існавала ў 1796—1801 гадах.

Утвораная ў 1797 годзе на загад ад 12 сьнежня 1796 году шляхам аб’яднаньня дзьвюх губэрняў — Віленскай і Слонімскай. Губэрнскі ўрад зьмяшчаўся ў Вільні; галоўны літоўскі суд паўгоду павінен быў адпраўляць справы ў Вільні, паўгода — у Горадні; паветаў было 19. Аднак пасьля палацавага перавароту ў Расеі загадамі 9 верасьня 1801 і 28 жніўня 1802 адноўленыя губэрні Віленская і Слонімская, апошняя — пад імем Гарадзенскай. Абедзьве гэтыя губэрні нярэдка менаваліся літоўскімі да 1840 году, калі Мікалай I канчаткова забараніў ужываць гэтае найменьне.

## Літаратура
* Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). Санкт-Петербург: 1890—1907.

Катэгорыя:Губэрні Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Беларусь у складзе Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Гісторыя Летувы
Пашпарт

**Пашпарт** ( — дазвол на прыбыцьцё ў порт; ) — дакумэнт, што выдаецца дзяржаваю, для сьведчаньне асобы сваіх грамадзян. Пашпарт надае права легальна перасякаць дзяржаўную граніцу і пазначае грамадзянства яго ўласьніка.

Звычайна пашпарт ўтрымлівае асноўныя зьвесткі грамадзяніна, яго імя, прозьвішча, год нараджэньня, фатаздымак. Некаторыя краіны выдаюць біямэтрычныя пашпарты, што маюць вышэйшую абарону ад падробкі й утрымліваюць дадатковую інфармацыю пра грамадзяніна.

### Гісторыя
У сярэднявяковай Эўропе, збольшага ў Францыі і некаторых італьянскіх княствах назвай «пашпарт» акрэсьлівалі розныя дакумэнты, што дазвалялі купцам наведваць гарады. Праз шмат стагодзьдзяў у большасьці краін не існавала абавязковага дакумэнту, які б быў патрэбны для замежных падарожжаў. Выключэньнем была царская Расея і Асманская імпэрыя. Расейскія пагранічныя ваяводы прапускалі замежнікаў толькі пры наяўнасьці ў іх «проезжих» грамат. Пётар І наяўнасьць такіх грамат абаснаваў заканадаўча ў 1719 годзе.

Заканадаўства і дакумэнты ў Эўропе для замежных вандровак пачалі ўводзіць толькі ў 19 стагодзьдзі. Першыя агульныя пашпарты і неабходнасьць валоданьня імі для пераходу праз граніцу заснавала Францыя (1867), Брытанская імпэрыя (1873), Італьянская Каралеўства (1873) ды ЗША (1889). Пасьля 1-й Сусьветнай вайны ў Эўропе паўстала патрэба пашпартнага і мытнага рэгуляваньня.

Пасьля Другой сусьветнай вайны ў краінах Савецкага блёку была абмежавана выдача дазволаў на выезд за мяжу. У СССР для вандроўкі за межы краіны патрабаваўся «замежны пашпарт». У калгасах пашпарты не выдавалі наогул да сярэдзіны 60-х гадоў 20 стагодзьдзя, каб стрымаць адток насельніцтва ў гарады.

### Гісторыя беларускага пашпарту
Першыя пашпарты на беларускай мове (лацінцы) пачала выдаваць у Обэр Осьце Нямецкая адміністрацыя ў акрузе Галоўнакамандуючага на Ўсходзе ў 1916—1917 гадах. Яны былі на нямецкай і беларускай мовах. На 5 старонках утрымліваліся асабістыя зьвесткі асобы, месца нараджэньня, дзе жыве, чым займаецца, веравызнаньне, фатаздымак у рост чалавека, асаблівыя прыкметы, адбіткі «правага паказнога пальца», подпіс прадстаўніка мясцовай улады альбо двух сьведак.

У 1993 годзе быў зацьверджаны ўзор беларускага пашпарту (пастанова Савету міністраў РБ 14 ліпеня 1993 г. N 463 «Аб зацьвярджэньні палажэньня аб пашпарце грамадзяніна РБ, узору гэтага пашпарту і апісаньня яго»).

Пасьля рэфэрэндуму 14 траўня 1995 году былі зьмененыя дзяржаўныя сымбалі Рэспублікі Беларусь. Таму ў 1996 годзе былі ўведзеныя новыя ўзоры беларускага пашпарту.
Паўднёвая Тарава

**Паўднёвая Тарава** — сталіца Кірыбаці, знаходзіцца на атоле Тарава. Насельніцтва налічвае каля 40 тыс. чалавек, плошча каля 15,5 км².

Горад разьмяшчаецца на чатырох прылягаючых выспах, на якіх разьмяшчаюцца дзяржаўныя ўстановы: Бэція, Баірыкі, Банрыкі і Бікенібэў.

У Бэція, на самай паўднёвай высьпе, знаходзіцца марскі порт, галоўная электрастанцыя, некалькі дзяржаўных установаў, марскі інстытут і некалькі камэрцыйных установаў.

На высьпе Баірыкі, які знаходзіцца ў трох кілямэтрах ад Бэція, знаходзяцца асноўныя дзяржаўныя ўстановы краіны (рэзыдэнцыя прэзыдэнта, парлямэнт, некалькі міністэрстваў, Нацыянальны Суд Кірыбаці, пошта, цэнтральныя офісы тэлекамунікацыйных установаў і гарадзкі рынак.

На Банрыкі знаходзіцца самая вялікая гасьцініца Паўднёвай Таравы, міністэрства адукацыі, нацыянальная бальніца.

На высьпе Бікенібэў знаходзіцца аэрапорт, міністэрства прыродных рэсурсаў.

Усе выспы злучаныя шматлікімі дамбамі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Кірыбаці
Катэгорыя:Сталіцы Акіяніі
Фэдэратыўныя Штаты Мікранэзіі

**Фэдэраты́ўныя Шта́ты Мікранэ́зіі** () — выспавая краіна ў Ціхім акіяне, разьмяшчаецца на большай частцы выспаў Мікранэзіі.

Фармальную незалежнасьць краіна атрымала ў 1986 годзе, да гэтага знаходзілася пад кіраўніцтвам ААН, праз амэрыканскую адміністрацыю.

## Гісторыя
Продкі сучасных мікранэзійцаў зьявіліся на выспах 4000 гадоў таму. Паступова тут узьнікла дзяржаўнае ўтварэньне з цэнтрам на высьпе Яп.

З V да XV стагодзьдзя дынастыя Саўдэлэур кіравала навакольнымі выспамі з насельніцтвам каля 25 000 чалавек.

У часы вялікіх геаграфічных вынаходніцтваў Мікранэзія была адкрытая гішпанцамі і партугальцамі. З XVII стагодзьдзя тэрыторыя Мікранэзіі належала Гішпаніі, аднак ў 1899 годзе яна была прададзеная Нямеччыне. З 1914 году выспы знаходзіліся ў японкай акупацыі. У 1947 годзе ААН даручыла кіраваньне гэтым рэгіёнам ЗША.

Пад час Другой сусьветнай вайны на высьпе Трук Японія мела вайскова-маркую базу. У лютым 1944 году тут адбылася адна з асноўных бітваў на Ціхім акіяне.

## Палітыка
Канстытуцыя, прынятая ў 1979 годзе, абвяшчае незалежнасьць ураду, а грамадзянам Мікранэзіі ўсе дэмакратычныя правы. У аднапалатным парлямэнце засядаюць 14 дэпутатаў, якія выбіраюцца ўсеагульнымі выбарамі. Чатыры дэпутаты, па адным ад кожнага штату, выбіраюцца на чатырохгадовы тэрмін, астатнія 10 выбіраюцца на два гады. Выканаўчая ўлада належыць прэзыдэнту і віцэ-прэзыдэнту, якія выбіраюцца сярод чатырох дэпутатаў на чатырохгадовы тэрмін. Іх месцы ў парлямэнце займаюць дэпутаты выбраныя на дадатковых выбарах. Прэзыдэнт кіруе ўрадам. У Мікранэзіі афіцыйна няма палітычных партыяў.

## Геаграфія
У склад Мікранэзіі ўваходзяць 607 выспаў. Якія расьцягнуліся на 2900 км у архіпэлягу Каралінскіх выспаў на ўсход ад Філіпінаў. Берагавая лінія налічвае 6112 км, а самая высокай кропкай зьяўляецца гара Таталом (791 м). Некаторыя выспы гарыстыя і пакрытыя лясамі, іншыя ўяўляюць сабой атолы (каралавыя выспы). Усе буйныя выспы маюць вульканічнае паходжаньне.

Мікранэзія знаходзіцца ў зоне трапічнага клімату, з раўнамернай сярэднегадавой тэмпэратурай. Часта здараюцца моцныя трапічная ліўні. Тут знаходзіцца самае вільготнае месца ў сьвеце з колькасьцю ападкаў 8400 мм. Здараюцца і сухія пэрыяды, калі на рэгіён узьдзейнічае Эль Ніньё. Значную небясьпеку для невысокіх атолаў прадстаўляюць трапічныя тайфуны.

## Адміністрацыйны падзел
Краіна дзеліцца на чатыры штаты:
* Чуук — сталіца Вэно
* Касраэ — сталіца Тафол
* Похнпэй — сталіца Калонія
* Яп — сталіца Калонія

## Эканоміка
Эканоміка Мікранэзіі заснаваная на сельскай гаспадарцы і рыбалоўстве. На выспах ёсьць некалькі радовішчаў карысных выкапняў.

Нягледзячы на тое, што Мікранэзія валодае значным турыстычным патэнцыялам, значная аддаленасьць і нястача адпаведнай інфраструктуры перашкаджаюць разьвіцьцю гэтай галіны эканомікі. Галоўнай крыніцай нацыянальнага прыбытку зьяўляецца міжнародная дапамога (у асноўным з боку ЗША), якая дасягае 1,3 млрд даляраў штогод.

## Вонкавыя спасылкі
Герса

**Герса** ці **брона** — мэталічныя альбо каваныя жалезам дубовыя пад’ёмныя краты ўязной брамы, якія дадаткова абаранялі ўваход.

Галоўнай функцыяй герсы была хуткае закрыцьцё галоўнага ўвахода пры імклівым нападзе. Герсу падвешвалі на спэцыяльных пад’ёмных мэханізмах перад галоўнымі драўлянымі варотамі ў спэцыяльным праёме. Ніжняя частка кратаў была завострана і пры апусканьні ўваходзіла ў адтуліны ў падлозе. Звонку герса магла прыкрывацца таксама ўзводам (драўляным пад’ёмным мастом).

На Беларусі герса вядома з канца XV стагодзьдзя, у прыватнасьці герсай былі забясьпечаны вежа-брама Мірскага замку, а таксама Вострая брама ў Вільні.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Гласіс

**Гласіс** (анг., франц. *glacis*) — ахоўны земляны насып перад ровам і схаваным ходам у сыстэме абароны фартэцыяў Новага часу, адкрыты для абстрэлу абарончай артылерыяй.

Гласіс зьявіўся ў галяндзкай школе фартыфікацыі ў другой палове XVI стагодзьдзя. Насыпаньне гласісу перад асноўным абарончым валам стала праявай тэндэнцыі да паглыбленьня лініі абароны, а пераход да тактыкі актыўнай абароны, бо за гласісам разьмяшчаўся г. зв. схаваны ход з пазыцыямі для пехоты, а таксама пляцдармы для канцэнтрацыі войскаў пры патрэбе нападу на ворага.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Сьвіцязь (неадназначнасьць)

Назву **Сьвіцязь** маюць:

## Азёры
* Сьвіцязь — возера ў Гарадзенскай вобласьці, згаданае Адамам Міцкевічам
* Сьвіцязь — возера ў Валынскай вобласьці Ўкраіны

## Населеныя пункты
### [[Украіна]]
* Сьвіцязь — вёска ў Валынскай вобласьці

## Літаратура
* «Сьвіцязь-возера» — баляда Тамаша Зана
* «Сьвіцязь» — баляда Яна Чачота
* «Сьвіцязь» — баляда Адама Міцкевіча
Палікір

**Палікір** () — сталіца Фэдэратыўных Штатаў Мікранэзіі, знаходзіцца на востраве Похнпэі ў даліне Палікір, паміж дзьвюма вульканамі.

Востраў быў заселены яшчэ ў пачатку ХІІ стагодзьдзя, аднак дакладная дата заснаваньня Палікіру невядомая. Да канца Другой сусьветнай вайны тут жыла нязначная колькасьць похнпэйцаў, але ў 1980 годзе ЗША прафінансавала праграму разьвіцьця сталіцы і насельніцтва гораду вырасла.

За выключэньнем некалькіх каменных плятформаў і абарончых сьценаў, якія знаходзяцца ў навакольлі Палікіру горад ня мае ніякіх археалягічных каштоўнасьцяў. Згодна зь легендай, у канцы Х стагодзьдзя Палікір і ўвесь востраў Похнпэі належалі дзяржаве Нан-Мадол, а калі яна перастала існаваць і да далучэньня да каралеўства Соку востраў быў незалежны.

У пачатку XVI стагодзьдзя на востраве зьявіліся эўрапейцы. Пасьля першых кантактаў з эўрапейцамі ніякіх зьменаў у жыцьці насельніцтва вострава не адбылося. У 1886 годзе Похнпэі трапіла пад кантроль Гішпаніі, і заваяваўшы тубыльцаў гішпанцы пабудавалі на захад ад Палікіру невялікае паселішча Калонія. Пасьля Гішпана-Амэрыканскай вайны 1898 году Гішпанія была вымушаная прадаць востраў Нямеччыне, якая адразу пачала разьвіваць вырошчваньне копры. Жорсткія адносіны немцаў да тубыльцаў выліліся ў паўстаньне, якое, аднак, было падаўленае.

У часе Першай сусьветнай вайны востраў перайшоў пад кантроль Японіі, а пасьля вайны Ліга Нацыяў дазволіла Японіі кіраваць вострава.

У 1944 годзе на Похнпэі высадзіліся тысячы японскіх салдатаў, для заснаваньня тут вайскова-паветранай базы. У Палікіры былі пабудаваныя аэрадром, радарныя ўстаноўкі, сетка падземных хадоў і тунэляў. Але нягледзячы на гэта паветраныя сілы ЗША змаглі разбамбіць базу і пазбавілі Японію гэтага вайсковага апорнага пункту.

Пасьля вайны Палікір заставаўся маланаселеным. ЗША захавалі кантроль над востравам да 1980 году, калі ЗША фінансавала разьвіцьцё і разбудову сталіцы краіны і чатырох сталіцаў штатаў Мікранэзіі.

У 1989 годзе ў Палікір была перанесеная сталіца Мікранэзіі з гораду Калонія.

Катэгорыя:Гарады Мікранэзіі
Катэгорыя:Сталіцы Акіяніі
Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году (адборачны турнір)

**Адборачныя спаборніцтвы [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году|чэмпіянату сьвету па футболе 2006 году]]**, фінальны турнір якога адбыўся ў Нямеччыне, праводзіліся зь верасьня 2003 году па лістапад 2005 году. Усяго ў адборы прынялі ўдзел 197 камандаў, падзеленых на 6 геаграфічных зон. Каманда Нямеччыны як гаспадыня чэмпіянату аўтаматычна кваліфікавалася ў фінальны турнір.

## Эўропа (УЭФА)

Удзельнічала 51 каманда, зь іх у фінальны турнір выйшлі 13:

Каманды Ўкраіны й Чэхіі як асобныя дзяржавы ўпершыню прабіліся ў фінальны турнір чэмпіянату сьвету. Неспадзеўкай стала тое, што адбор не змаглі мінуць такія каманды, як Грэцыя (Чэмпіён Эўропы 2004) і Турэччына (бронзавы прызэр чэмпіянату сьвету 2002 году).

## Азія (АКФ)

Удзельнічала 39 камандаў, зь іх 4 вышлі напроста ў фінальны турнір, каманда Бахрэйну ўдзельнічала ў міжкантынэнтальных стыкавых матчах.

* 
* 
* 
* 

## Афрыка (КАФ)

Удзельнічала 51 каманда, зь іх 5 выйшла ў фінальны турнір.

* 
* 
* 
* 
* 

Вынікі спаборніцтва ў Афрыканскай зоне для шматлікіх сталі нечаканымі. З 5 камандаў, якія выйшлі, 4 каманды прабіліся ў фінальны турнір чэмпіянату сьвету ўпершыню — Ангола, Гана, Кот д’Івуар, Тога. Шматлікія кіроўныя афрыканскія зборныя, такія як Камэрун, Нігерыя, Сэнэгал мінуць адборачны турнір не змаглі.

## Паўночная Амэрыка (КОНКАКАФ)

Удзельнічала 34 каманды, зь іх 3 вышлі ў фінальны турнір напроста, каманда Трынідаду і Табага празь міжкантынэнтальныя стыкавыя матчы.

* 
* 
* 
* 

## Паўднёвая Амэрыка (КОНМЭБОЛ)

Удзельнічала 10 камандаў, зь іх 4 вышлі напроста, а каманда Ўругваю ўдзельнічала ў міжкантынэнтальных стыкавых матчах.

* 
* 
* 
* 

## Акіянія (АКФ)

Удзельнічала 10 камандаў, пераможца турніру зборная Аўстраліі прабілася празь міжкантынэнтальныя стыкавыя матчы.

* 

## Стыкавыя матчы Азія — Паўночная Амэрыка
Па адной камандзе з зон АФК і КОНКАКАФ гулялі паміж сабой два матчы: хатні й у гасьцях. Пераможца выйшаў у фінальны турнір.

## Стыкавыя матчы Паўднёвая Амэрыка — Акіянія
Па адной камандзе з зон КОНМЭБОЛ і АФК гулялі паміж сабой два матчы: хатні й у гасьцях. Пераможца выйшаў у фінальны турнір.

## Вонкавыя спасылкі
* Вынікі

Катэгорыя:Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году
Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году (адборачны турнір, Эўропа)

**Адборачны турнір да чэмпіянату сьвету па футболе 2006 году ў зоне [[УЭФА]]** — кваліфікацыйны турнір чэмпіянату сьвету па футболе 2006 году ў Эўрапейскай зоне, фінальны турнір якога прайшоў у Нямеччыне. Матчы турніру праводзіліся з жніўня 2004 па лістапад 2005 году. У турніры прымала ўдзел 51 каманда.

## Удзельнікі

## Фармат
51 каманда была падзеленая на 8 груп (5 груп па 6 камандаў і 3 групы па 7 камандаў). 8 камандаў, якія занялі першыя месцы ў групах выйшлі ў фінальны турнір. З камандаў, якія занялі 2-е месцы, 2 каманды з найлепшымі вынікамі выйшлі ў фінальны турнір, а астатнія 6 камандаў удзельнічалі ў стыкавых матчах: разьбіваюцца на 3 пары і гуляюць па два матчы — хатні і ў гасьцях. 3 каманды — пераможцы стыкавых матчаў выйшлі ў фінальны турнір.

## Група 1

## Група 2

## Група 3

## Група 4

## Група 5

## Група 6

## Група 7

## Група 8

## Стыкавыя матчы
Зборныя Швэцыі і Польшчы кваліфікаваліся ў фінальны турнір як дзьве лепшыя з камандаў, што занялі другія месцы. Астатнія зборныя, што былі ў групах другімі, гулялі стыкавыя матчы між сабой.

### Першыя гульні

### Другія гульні

*Гішпанія перамагла па суме двух матчаў 6:2.*

*Швайцарыя 4:4 Турэччына. Швайцарыя перамагла паводле правіла большай колькасьці галоў на выезьдзе.*

*Чэхія перамагла па суме двух матчаў 2:0.*

Катэгорыя:Чэмпіянат сьвету па футболе 2006 году
Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў

**Зьвя́з эўрапе́йскіх футбо́льных асацыя́цыяў** (анг. UEFA — трансьліт. УЭФА) — арганізацыя, якая кіруе футболам у Эўропе. Яна аб’ядноўвае нацыянальныя футбольныя асацыяцыі эўрапейскіх краін, а таксама Ізраілю, Казахстану і Кіпру. УЭФА займаецца арганізацыяй усіх эўрапейскіх спаборніцтваў клюбаў і зборных, разьмяркоўвае прыбыткі ад рэклямы й трансьляцыяў паміж клюбамі й нацыянальнымі асацыяцыямі, якія ўваходзяць у яе склад.

УЭФА зьяўляецца адной з шасьці кантынэнтальных канфэдэрацыяў, якія ўваходзяць у ФІФА. Амаль усе наймацнейшыя футбалісты сьвету гуляюць у Эўропе з-за таго, што менавіта ў ёй самыя вялікія зарплаты, асабліва ў Ангельшчыне, Італіі, Гішпаніі й Нямеччыне. Таксама УЭФА прадстаўляюць шматлікія моцныя зборныя сьвету, што прадвызначае вялікае прадстаўніцтва краін гэтай канфэдэрацыі на сусьветных першынствах: так, з 32 камандаў на чэмпіянаце сьвету 2006 году УЭФА прадстаўлялі 14.

УЭФА была заснаваная 15 чэрвеня 1954 году ў Базэлі (Швайцарыя) пасьля кансультацыяў, пачатых фэдэрацыямі футболу Францыі, Італіі й Бэльгіі. Першапачаткова ва УЭФА уваходзілі 25 краін, цяпер гэтая лічба дасягнула 55. Штаб-кватэра УЭФА разьмяшчалася ў Парыжы да 1959 году, калі яна пераехала ў Бэрн. З 1995 году яна грунтуецца ў швайцарскім Ньёне. Першым генэральным сакратаром УЭФА быў Анры Дэлянэ, а прэзыдэнтам — Эбэ Шварц.

УЭФА часта меў канфлікты з Эўракамісіяй, прадстаўляючы інтарэсы нацыянальных асацыяцыяў. У 1990-х гадах рознагалосьсі тычыліся правоў на тэлетрансьляцыі й асабліва міжнародных трансфэраў (справа Босмана).

## Мінуўшчына
У чэрвені 1954 году Зьвяз эўрапейскіх футбольных асацыяцыяў (ЗЭФА) заснавалі ў Парыжы (Францыя). У 1959 годзе ЗЭФА перамясьціўся ў Бэрн (Швайцарыя), адкуль у 1995 годзе пераехаў у Ніён (кантон Во).

### Старшыні
* Эбэ Шварц (1954—1962)
* Густаў Відэркер (1962—1972)
* Артэміё Франкі (1972—1983)
* Жак Жорж (1983—1990)
* Ленарт Югансан (1990—2007)
* Мішэль Плятыні (2007—2015)
* Аляксандар Чэфэрын (з 2016 году)

### Генэральныя сакратары
У 1999—2009 гадах пасада звалася «выканаўчы дырэктар».

* Анры Дэлянэ (1954—1955)
* П’ер Дэлянэ (1955—1960)
* Ганс Бангертэр (1960—1989)
* Гергард Айгнэр (1989—2003)
* Лярс-Крыстэр Ольсан (2003—2007)
* Джаньні Інфантына (2007)
* Дэйвід Тэйлар (2007—2009)
* Джаньні Інфантына (2009—2016)

## Спаборніцтвы

### Зборныя каманды
Галоўнае спаборніцтва зборных, якое праводзіць УЭФА — чэмпіянат Эўропы, які вядзе сваю гісторыю з 1958 году (першы фінальны турнір прайшоў у 1960), і да 1964 году зваўся «Кубак эўрапейскіх нацыяў». Таксама пад эгідай УЭФА праходзяць моладзевы чэмпіянат Эўропы й юніёрскія чэмпіянаты для гульцоў да 19 і да 17 гадоў. Для жанчын таксама праводзяцца чэмпіянат Эўропы й чэмпіянат да 19 гадоў.

УЭФА таксама арганізуе УЭФА / КАФ «Мэрыдыян» Кубак з АКР для моладзевых камандаў.

Таксама праводзіцца чэмпіянат Эўропы па футзале.

### Клюбныя
Пад эгідай УЭФА праводзяцца тры клюбныя спаборніцтвы:
* Ліга чэмпіёнаў
* Ліга Эўропы УЭФА
* Супэркубак Эўропы

## Глядзіце таксама
* Юбілейныя ўзнагароды УЭФА

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт УЭФА
Юбілейныя ўзнагароды УЭФА

Да пяцідзесяцігодзьдзя УЭФА ў 2004 годзе футбольным асацыяцыям, якія ўваходзяць у гэтую структуру, было прапанавана абраць найлепшага футбаліста сваёй краіны за апошнія 50 гадоў (1954—2003). Сьпіс з 52 футбалістаў (так званыя Залатыя гульцы) быў апублікаваны ў лістападзе 2003 году.

## Сьпіс

*  — Анатоль Банішэўскі
*  — Панаёт Пана
*  — Бобі Мур
*  — Кольда
*  — Харэн Аганэсян
*  — Гэрбэрт Прогазка
*  — Хрыста Стоічкаў
*  — Сяргей Алейнікаў
*  — Сафэт Сушыч
*  — Поль Ван Гімст
*  — Фэранц Пушкаш
*  — Альфрэда Ды Стэфана
*  — Муртаз Хурцылаў
*  — Васіліс Хадзіпанагіс
*  — Міхаэль Ляўдруп
*  — Мардэхай Шпіглер
*  — Джоні Джайлз
*  — Асгейр Сыгурвінсан
*  — Дына Дзоф
*  — Яўген Яравенка
*  — Сатырыс Кайфас
*  — Аляксандар Старкоў
*  — Армінас Нарбэкавас
*  — Райнэр Гасьлер
*  — Люі Пілё
*  — Дарка Панчаў
*  — Павал Чэбану
*  — Кармэл Бузутыл
*  — Рунэ Братсэт
*  — Ёган Кройф
*  — Фрыц Вальтар
*  — Эўсэбіё
*  — Пэт Джэнінгс
*  — Уладзімеж Любанскі
*  — Леў Яшын
*  — Георге Хаджы
*  — Масіма Баніні
*  — Ян Поплугар
*  — Бранка Облак
*  — Драган Джаіч
*  — Хакан Шукюр
*  — Алег Блахін
*  — Джон Чарлз
*  — Абрагам Лёкін
*  — Яры Літманэн
*  — Жуст Фантэн
*  — Давар Шукер
*  — Дэніс Лоў
*  — Стэфан Шапюіза
*  — Гэнрык Лярсан
*  — Ёзэф Масапуст
*  — Март Поом

## Вонкавыя спасылкі
* Сьпіс на сайце УЭФА

Катэгорыя:Футбольныя ўзнагароды
Катэгорыя:УЭФА
Раён

**Раё́н** — назва адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі Беларусі (мэханічна перанесеная з савецкіх часоў), а таксама Расеі, Азэрбайджану, Кыргыстану, Летувы, Малдовы, Таджыкістану, Узбэкістану і Ўкраіны. Традыцыйная беларуская назва адпаведнай адміністрацына-тэрытарыльянай адзінкі ад часоў Вялікага Княства Літоўскага — павет. Таксама адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка або пэўная частка гораду.

Пры падзеле краіны звычайна месьціцца на два ўзроўні ніжэй за нацыянальны і можа быць часткай наступных адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак:
* вобласьці, вялікага гораду (у Беларусі);
* *вобласьці*, *краю*, *рэспублікі*, *аўтаномнай акругі* альбо вялікага гораду (у Расеі);
* невялікай рэспублікі СССР, *вобласьці*, *краю*, *рэспублікі* або вялікага гораду буйной ССР (у былым Савецкім Саюзе);
* *вобласьці*, вялікага гораду, або Аўтаномнай рэспублікі Крым (ва Ўкраіне).

Звычайна раёны маюць пэўную ступень самакіраваньня ў форме публічнага абраньня *адміністрацыі раёну* (райсавету) і мясцовага кіраўніка адміністрацыі, які часам абіраецца, а часам прызначаецца.

## Этымалёгія
Слова раён утварылася ад  — 'прамень, радыюс', а ў якасьці адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі ўводзілася савецкай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1923—1929 гадоў, якая замяніла былыя *воласьці* і *паветы* Расейскай імпэрыі на раёны. Прытым раёны як эканамічная катэгорыя () існавалі яшчэ за часамі Расейскай імпэрыі на Данбасе.

## Беларусь

Падзел на раёны ў Беларусі застаўся ад распаду СССР. Раён ёсьць адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкай вобласьці. На 1 студзеня 2000 году ў Беларусі налічвалася 118 раёнаў.

У буйных гарадох Беларусі існуе адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел на раёны. Кожны раён мае сваё раённае самакіраваньне. На раёны падзяляюцца ўсе абласныя цэнтры краіны і места Бабруйск. Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Менску на раёны існуе з 1938 году, цяпер налічваецца 9 адміністрацыйных раёнаў гораду. На 1 студзеня 2004 году ў Беларусі налічвалася 24 гарадзкія раёны.

## Дадатковыя зьвесткі

* Найбольшая колькасьць раёнаў у Менскай вобласьці — 22.
* Найменшая колькасьць раёнаў у Берасьцейскай вобласьці — 16.
* У Беларусі ёсьць 10 раёнаў, у склад якіх уваходзяць два места: Бярозаўскі, Жыткавіцкі, Івацэвіцкі, Камянецкі, Койданаўскі, Лідзкі, Лунінецкі, Мёрскі, Столінскі, Чашніцкі.
* Самая доўгая афіцыйная назва раёну Беларусі — Дрысенскі (Верхнядзьвінскі) (15 літараў).
* Самая кароткая назва раёну Беларусі — Глускі, Ельскі, Лідзкі, Мёрскі, Пінскі, Слуцкі і Ўшацкі (па 6 літараў).
* Найбольшы паводле плошчы раён — Столінскі (3 342,06 км²)
* Найменшы паводле плошчы раён — Жабінкаўскі (684,17 км²)
* Найбольшы паводле колькасьці насельніцтва раён — Барысаўскі (2009 год — 187,6 тыс.)
* Найменшы паводле колькасьці насельніцтва раён — Краснапольскі (2009 год — 11,1 тыс.)

## Крыніцы

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Беларусі
Катэгорыя:Дзяржава
Гватэмала (горад)

**Гватэма́ла** () — сталіца і найбуйнейшы горад Гватэмалы, а таксама самая населеная гарадзкая аглямэрацыя ў Цэнтральнай Амэрыцы. Насельніцтва гораду паводле стану на 2020 год складала крыху менш за 3 млн чалавек. Гватэмала месьціцца ў паўднёва-цэнтральнай частцы краіны ў горнай даліне Вальле-дэ-ля-Эрміта.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Гватэмалы
Катэгорыя:Сталіцы Паўночнай Амэрыкі
Капитал

«**Капитал**» () — альбом беларускага гурта «Ляпіс Трубяцкі», запісаны ў 2007 годзе.

## Гісторыя
Праца над альбомам пачалася ўлетку 2005 году. Ужо да сьнежня 2005 году былі гатовыя песьні «Андрюша», «Харе», «Товарищ». Тады ж гурт пачаў запіс інструмэнтальных партыяў новых кампазыцыяў. У лютым 2006 году групу пакінуў бас-гітарыст Уладзімер Ёлкін, яму на зьмену прыйшоў Зьміцер Сьвірыдовіч. У сьнежні 2006 году, калі былі гатовыя амаль усе кампазыцыі новага альбома, месца Сьвірыдовіча заняў Дзяніс Стурчанка, экс-басіст гурта beZ bileta.

Для альбома была перапісаная зноўку кампазыцыя «Евпатория». Справа ў тым, што некалькі гадоў запар «Ляпісы» выконвалі гэтую песню ў ска-вэрсіі, што моцна цешыла прыхільнікаў групы. Таму, было прынята рашэньне запісаць ска-вэрсію «Евпатории» ў студыі. Песьня «Рамонкі» была запісаная зноўку, таму што першапачатковы яе варыянт (з альбома «*[[Золотые Яйцы]]*») не задавальняў Сяргея Міхалка.

Існуе дзьве вэрсіі альбома: звыклая і «падарункавая». Да «падарункавага» варыянту прыкладаецца супэрвокладка і буклет з эпізодамі з кліпа «Капитал». Першапачатковы назоў альбома — «*Жир и золотое сало*».

Музыкальныя крытыкі амаль адзінагалосна назвалі «Капитал» «лепшай працай гурта».

## Зьмест
# «Золотая антилопа»
# «Капитал»
# «Гойко Митич»
# «Керчь-2»
# «Котик»
# «Андрюша»
# «Рамонкі»
# «Собаки»
# «Огоньки»
# «Товарищ»
# «Харэ»
# «Евпатория» (бонус, падарункавае выданьне)

## Відэа
На падарункавым выданьні дыску зьмешчаныя два відэа на песьні «Капитал» і «Харэ».

## Запіс
#### Музыкі
* Сяргей Міхалок — вакал, аўтар музыкі і лірыкі
* Павал Булатнікаў — вакал
* Аляксандар Старажук — барабаны, пэркусія
* Руслан Владыка — гітара
* Дзяніс Стурчанка — бас-гітара
* Павал Кузюковіч — труба
* Іван Галушка — трамбон

#### Іншыя ўдзельнікі
* В. Шчэрыца — дадатковая труба (8, 10, 11)
* Д. Сьвірыдовіч — дадатковая бас-гітара (4, 5, 6, 8, 10, 11)
* Ігар Прыгароўскі — запіс
* Улад Ярун — запіс, зьвядзеньне (1, 3, 7, 8)
* Віталь Цялезін — прадусаваньне, мастэрынг, зьвядзеньне (2, 4, 5, 6, 9, 10, 11)
* М. Віхля — афармленьне
* А. Цярэхаў — выява, рэжысэр кліпа «Капитал»
* У. Япіфанцаў — рэжысэр кліпа «Харэ»

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на афіцыйным сайце гурта
* Капитал на YouTube
* Харэ на YouTube

Катэгорыя:Альбомы гурта «Ляпіс Трубяцкі»
Радасьць (альбом)

***Радасьць*** — дэбютны альбом магілёўскага гурта Mauzer, запісаны ў 2006 годзе.

## Зьмест
# «Stereo ўдых»
# «Овердоз»
# «БТ»
# «Безь цябе 2»
# «Безь цябе»
# «Hitlier kaput!»
# «Шызафрэнія»
# «Радасьць»
# «ja_nie_na_vi_dƶhu_cia_bie»
# «JA ƶastanusia»
# «Калыханка»
# «Людзі»
# «Баю-бай»
# «Беларусь будзе вольнай»
# «Брудная вада»
# «Stereo выдых»

## Запіс
### Музыкі
* Jan Mauzer: вакал
* Bor: вакал
* Ufo: сэмплы
* Kolxz: гітара, сэмплы
* iGR: бас-гітара
* iLL83: барабаны

Катэгорыя:Альбомы Mauzer
Катэгорыя:Дэбютныя альбомы
VIVA World Cup

**VIVA World Cup** — міжнародны футбольны турнір, арганізаваны NF-Board, для камандаў зарэгістраваных у ёй. Праходзіць з пэрыядычнасьцю ў 2 гады. На цяперашні момант адбылося пяць турніраў — у 2006 годзе перамогу атрымала каманда Ляпляндыі, у 2008, 2009 і 2010 — каманда Паданіі, а ў 2012 годзе — зборная Ірацкага Курдыстану.

## Глядзіце таксама
* ФІФА

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Футбольныя кубкі
Фітна

**Фітна** (; Нідэрлянды, 2008) — кароткамэтражны фільм нідэрляндзкага палітыка Герта Вільдэрса, накіраваны супраць ісламу, разьмешчаны ў інтэрнэце (на партале LiveLeak) 27 сакавіка 2008 году на галяндзкай і ангельскай мовах. На наступны дзень фільм быў выдалены са ўсіх сэрвэраў LiveLeak з-за пагрозаў супрацоўнікам парталу. 30 сакавіка фільм ізноў зьявіўся на LiveLeak, але быў адразу жа выдалены па просьбе Герта Вільдэрса.

## Сюжэт
Фільм пабудаваны наступным чынам: прыводзіцца фрагмэнт адной з сураў Карана, затым даецца ілюстрацыя таго, як гэтая сура «ўвасабляецца ў жыцьцё» ісламскімі дзяржавамі і арганізацыямі.

## Розгалас
У адказ на масавую незадаволенасьць грамадзян адміністратар нацыянальнага дамэну Network Solutions зачыніў сайт https://web.archive.org/web/20080302002303/http://www.fitnathemovie.com/, на якім можна было паглядзець і запампаваць фільм «Фітна», абмеркаваць яго.

З крытыкай фільма выступілі генэральны сакратар ААН Пак Гі Мун, прэм’ер-міністар Нідэрляндаў Ян Пэтэр Балкенэндэ, афіцыйныя прадстаўнікі АІК, Славеніі, ААЭ, Пакістану, Інданэзіі, Банглядэшу і Ірану.

Францускі прэзыдэнт Нікаля Сарказі афіцыйна заявіў, што Францыя павінна забясьпечыць любую неабходную падтрымку Нідэрляндам у падаўленьні любога гвалту з боку мусульман з-за паказу «Фітны».

У сваім інтэрвію галяндзкай газэце Dutch Volkskrant дацкі карыкатурыст Курт Вэстэргаард, чые карыкатуры на прарока Мухамада ў 2006 годзе прывялі да масавых акцыяў пратэсту мусульман па ўсім сьвеце, заклікаў Герта Вільдэрса паказаць зьняты ім антыісламскі фільм. Аднак пасьля Вэстэргаард памкнуўся падаць у суд на галяндзкага палітыка, абвінаваціўшы яго ў незаконным выкарыстаньні карыкатур пры здымках кароткамэтражкі.

### Крытыка з боку мусульманаў
У лютым 2008 году Пакістан на некалькі дзён абмежаваў доступ да сэрвісу YouTube за разьмяшчэньне трэйлера фільму. Google прыняў пратэсты Пакістану, і матэрыял быў выдалены з сайту.

У красавіку 2008 году ў інтэрнэце было апублікавана 10-ціхвіліннае відэа — «адказ на фільм „Фітна“, зроблены ненавісным крыжаком Вільдэрсам». У фільме хрысьціян і юдэяў аб’яўляюць «тэрарыстамі», адным з галоўных ворагаў ісламу называюць папу рымскага Бэнэдыкта XVI.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка (недаступная)
* Фітна (беларускія субтытры) на Google Video
* Фітна на відэаканале «Belarus-live»

Катэгорыя:Іслам
Катэгорыя:Нідэрляндзкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы 2008 году
Джазмэн

**Джазмэ́н** — музыкант, выканаўца джазу. Слова паходзіць ад ангельскіх словаў *jazz* (джаз) і *man* (чалавек). Галоўным уменьнем для джазмэна, гульца ў бэндзе, зьяўляецца ўменьне імправізаваць, не мяшаючы пры гэтым таварышам і гарманічна падладжвацца пад іх імправізацыю.

Самымі вядомымі джазмэнамі звычайна зьяўляюцца саксафаністы, піяністы і гітарысты.

## Гісторыя
Першапачаткова джаз быў музыкай «дна» амэрыканскага грамадзтва, яго нэгрыцянскай часткі, таму першымі джазмэнамі былі нэгрыцянскія музыкі Амэрыкі, можа быць, нават непрафэсійныя. Для белых музыкаў выкананьне джазу доўгі час лічылася непрыстойным, і сам джаз, з-за свайго паходжаньня, лічыўся нізкай, вульгарнай музыкай.

Тым ня менш у кірунку зьявіліся свае прыхільнікі ў асяродзьдзі белых амэрыканцаў, а затым і пасьлядоўнікі. Нарэшце, 26 лютага 1917 году ў нью-ёрскай студыі фірмы «Victor» каманда белых музыкаў з Новага Арлеану запісала першую джазавую грамкружэлку. Пласьцінка мела велізарную папулярнасьць, джаз увайшоў у фавор, а статус джазмэна як музыкі некалькі падвысіўся.

## Вядомыя джазмэны
* Луіс Армстранг
* Чарлі Паркер
* Джанго Рэйнгарт
* Рэй Вэнтура

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Музыкі
Катэгорыя:Джаз
Геэрт Вільдэрс

**Геэрт Вільдэрс** (;  6 верасьня 1963, Вэнлё) — нідэрляндзкі палітык. Ёсьць дэпутатам парлямэнту Нідэрляндаў з 1998 году, першапачаткова ў якасьці прадстаўніка Народнай партыі за волю і дэмакратыю, а з 2006 Партыі свабоды, заснавальнікам і кіраўніком якой ён стаў. Шырокую вядомасьць набыў дзякуючы сваёй цьвёрдай антыісламскай рыторыцы. Напрыклад, ён заявіў аб тым, што «выгнаў бы прарока Мухамада з краіны, каб ён жыў у наш час».

## Палітычная кар’ера
У верасьні 2004 году Вільдэрс пакінуў шэрагі лібэральнай Народнай партыі за свабоду і дэмакратыю, сябрам якой ён быў з 1989 году і заснаваў уласную партыю — Партыю свабоды. Прычынай выхаду паслужыла нязгода Вільдэрса з пазыцыяй партыі па пытаньні аб пачатку перамоваў з Турэччынай аб уступленьні яе ў Эўразьвяз, а таксама мноства іншых пытаньняў.

## Палітычныя погляды
Вільдэрс вядомы сваёй рэзкай крытыкай ісламу і прапановай забараніць іміграцыю мусульман у Нідэрлянды. Па шматлікіх пытаньнях яго погляды супадаюць з поглядамі іншага вядомага нідэрляндзкага палітыка Піма Фартайна. Вільдэрс зьняў дакумэнтальны кароткамэтражны фільм «Фітна», які выклікаў шырокі міжнародны рэзананс.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 
* Афіцыйная англамоўная старонка 

Катэгорыя:Нідэрляндзкія палітыкі
Не заганяйся

**Не заганяйся** — кампіляцыя, выдадзеная студэнцкім аб’яднаньнем StudFarmat у 2007 годзе.

## Зьмест
# Партызанская Школа — «Гэтага магло ня быць»
# Крама — «Камэндант»
# S.D.M. — «Сагрэйце краіну»
# Recha — «Мэханізм»
# Алмазны Фронт — «Пыльнае лета»
# Ёхель — «Акбар РТІ»
# Тацьцяна Беланогая — «Да цябе»
# Partyzone — «Трэба рабіць»
# ZIGZAG — «Ляцяць дні»
# Mauzer — «Шызафрэнія»
# Зьмяя — «СССР»
# žygimont VAZA — «Distortion»

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка (копія з web.archive.org)
* Рэцэнзія «МГ»

Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
Ярэн

**Ярэн** () — паселішча, якое зьяўляецца неафіцыйнай сталіцай Науру, знаходзіцца на востраве Науру. Раней сталіцай краіны лічыўся горад Аіва, але цяпер у Ярэне знаходзіцца большасьць дзяржаўных установаў. Насельніцтва на 2011 год налічвала 747 чалавек. Плошча складае 1,5 км². У Ярэне знаходзяцца: будынак парлямэнту, пастарунак паліцыі, аэрапорт, адміністрацыйныя пабудовы.

На тэрыторыі паселішча ёсьць невялікае падземнае возера Мокуа-Вэл, якое зьвязанае з сыстэмай пячораў Мокуа. Тэрыторыя адміністрацыйнай акругі Ярэн складае выбарчую акругу Ярэн, ад якой у парлямэнт выбіраюцца два дэпутаты.

У Науру ўвогуле няма гарадоў, толькі невялікія паселішчы.

Катэгорыя:Паселішчы Науру
Катэгорыя:Сталіцы Акіяніі
Катэгорыя:Раёны Науру
Берасьцейская мынца

**Берасьце́йская мы́нца, берасьце́йская ме́ньніца, берасьце́йскі манэ́тны двор** — мынца, створаная падчас грашовай рэформы караля Яна Казіміра для выбіцьця літоўскіх медных шэлягаў — гэтак званых барацінак.

Рашэньне пра заснаваньне мынцы было прынятае Варшаўскім Соймам 22 сакавіка 1659 году. Аднак праз вайсковыя дзеяньні, і акупацыю ВКЛ маскоўскім войскам, мынца ў Берасьці пачала сваю працу толькі 4 сьнежня 1665 году і працавала да 16 сьнежня 1666 году, калі была зачыненая каралеўскім распараджэньнем. Праца адбывалася на падставе пагадненьня ад 6 ліпеня 1665 году паміж прадстаўніком земскага скарбу ВКЛ і Цырусам Бандзінэльлі (*Cyrus Bandinelli*), прадстаўніком арэндатара мынцы Тытуса Лівіюша Бараціні.

На Берасьцейскай мынцы выбіта 240 680 150 медных шэлягаў на суму 2 674 268 злотых і 10 грошаў ці 240 680 150 шэлягаў (1 злоты = 90 грошам, 1 грош = 3 шэлегам).

Шэлягі, выбітыя на берасьцейскай мынцы, падобныя да барацінак бітых віленскай мынцай. На авэрсе — партрэт Яна Казіміра, вакол надпіс IOAN CAS REX, пад партрэтам манаграма Бараціні — TLB. На рэверсе — Пагоня, вакол надпіс SOLI MAG DVC LIT 1665/1666. Над Пагоняю Вялікакняская карона, пад Пагоняю манаграма вялікага падскарбія літоўскага Гэраніма Крышпіна Кіршэнштэйна — KHPL. Некаторыя беларускія дасьледнікі сьцьвярджаюць, што гэта першае ў гісторыі Рэчы Паспалітай ўжываньне на манэтах не лацінскага, а польскага ці беларускага скароту.

Берасьцейскія барацінкі адрозьніваюцца ад віленскіх малой манаграмаю KHPL, і «Пагоняю», якая мае толькі шчыт, у той час, як «Пагоня» на віленскіх барацінках акрамя выгнутага шчыта мае «крылы».

## Літаратура
* Сінчук Й. Бэрысьтіјська мінньця в 1660—1666 роках // Јітјежа (поліська) штудіјно-прахтыцька конфырэнция. — Пінск, 1990
* Wojciech Niemirycz. Polska Moneta Miedziana w XVII wieku. — Беласток, 1979

Катэгорыя:Нумізматыка
Катэгорыя:Мынцы
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Берасьця
Палаў

**Пала́ў, Рэспубліка Палаў** (на-палаў: *Belau, Belu’u era Belau*, па-ангельску: *Republic of Palau*) — выспавая краіна ў Філіпінскім моры Ціхага акіяна ў Мікранэзіі. Знаходзіцца ў заходняй частцы Каралінскіх выспаў на чатырох аддзельных каралавых выспах (Сансарол, Мэрыл, Рула Ана і Тобі) і на атоле Хелен. Агулам, у склад Палаў уваходзяць прыкладна 200 выспаў.

## Гісторыя

Выспы былі адкрытыя ў 1543 годзе гішпанцам дэ Вілалабоса. З канца XVII стагодзьдзя і да 1899 году як частка Каралінскіх выспаў належалі Гішпаніі, а ў 1899 годзе былі прададзеныя Германіі. З 1920 году тэрыторыя Палаў знаходзілася пад кіраўніцтвам Лігі Нацый, праз японскую адміністрацыю. Пасьля Другой Сусьветнай вайны, з 1947 да 1994 году Палаў кіравалася ААН, праз амэрыканскую адміністрацыю. У 1979 годзе быў праведзены рэфэрэндум па пытаньні ўваходжаньня Палаў у склад Фэдэратыўных Штатаў Мікранэзіі, але большасьць прыняўшых удзел у рэфэрэндуме выказалася супраць. У 1994 годзе Палаў атрымала незалежнасьць.

## Палітыка

Палаў зьяўляецца рэспублікай. Канстытуцыя была прынятая ў 1981 годзе. Пытаньні абароны і замежных спараваў перададзены ЗША. Кіраўніком дзяржавы і ўрада зьяўляецца прэзыдэнт, які выбіраецца на чатырохгадовы тэрмін ва ўсеагульных выбарах. Заканадаўчая ўлада належыць двухпалатнаму парлямэнту (Народнаму Кангрэсу), які выбіраецца праз усеагульныя выбары.

## Дэмаграфія

Большасьць насельніцтва карыстаецца мовай палаў (адносіцца да групы інданэзійска — акіянічных моваў), а афіцыйнай мовай, а так сама мовай міжнародных зносінаў зьяўляецца ангельская. Пастаяннае насельніцтва маюць толькі восем выспаў.

Склад насельніцтва краіны прадстаўлены палаўцамі і амэрыканцамі. Асноўнымі рэлігіямі зьяўляюцца англіканства, каталіцызм, пратэстантызм. Прыкладна 10% насельніцтва вызнаюць мясцовыя веры.

## Геаграфія

Краіна знаходзіцца ў зоне экватарыяльнага, вільготнага клімату. Сярэднегадавая тэмпэратура складае прыкладна 28&nbsp;°C, а сярэднегадавая колькасьць ападкаў 3 800 мм. З чэрвеня да лістапада часта здараюцца трапічныя тайфуны.

## Адміністрацыйны падзел

З 1984 году Палаў дзеліцца на 16 акругаў:

* Аімэліік
* Аіраі
* Ангаўр
* Хатахобэі
* Каянгел
* Карор
* Мэлекеок
* Нгараард
* Нгарчэлонг
* Нгардмаў
* Нгатпанг
* Нгчэсар
* Нгарэмленгуі
* Нгівал
* Пэлеліў
* Сансарол

## Эканоміка

Эканоміка краіны заснаваная на сельскай гаспадарцы і рыбнай лоўлі. На большасьці выспаў асноўнай сельскагаспадарчай культурай зьяўляецца какосавая пальма, маніёк, батат, банан. Вялікую ролю ў эканоміцы грае лоўля тунца.

Экспарт складаецца з экспарту рыбы, какосавага алею і копры. У апошнія гады разьвіцьцё атрымаў турызм і водныя віды спорту.

## Вонкавыя спасылкі
Сьпіс прэзыдэнтаў ФІФА

Сьпіс прэзыдэнтаў ФІФА:

* азначае, што пасьля адстаўкі чалавеку было прысуджана званьне Ганаровага прэзыдэнта ФІФА.

Прэзыдэнты ФІФА
Інгул

**Інгул** () — рака ва Ўкраіне, цячэ па тэрыторыі Кіраваградзкай й Мікалаеўскай абласьцей. Даўжыня — 354 км, плошча басэйну — 9890 км².

Бярэ пачатак паўночней за Крапіўніцкі і цячэ ў паўднёвым кірунку ў межах Прыдняпроўскага ўзвышша; у нізінах цячэ па Прычарнаморскай нізіне й дзеліцца на рукавы. Каля Мікалаева ўпадае ў Паўднёвы Буг.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Ўкраіны
Катэгорыя:Рэкі Мікалаеўскай вобласьці
Катэгорыя:Паўднёвы Буг
NF-Board

**NF-Board** (*Nouvelle Fédération-Board, New Federation Board*) — колішняя арганізацыя, створаная ў 2003 годзе і расфармаваная ў 2013 годзе, аб’ядноўвала зборныя краін (часьцяком непрызнаных дзяржаваў), якія афіцыйна не былі ўключаныя ў склад ФІФА. Пад эгідай NF-Board было праведзена пяць турніраў VIVA World Cup. З 2013 году футбольнымі спаборніцтвамі, якія не кіруюцца ФІФА, займаецца Канфэдэрацыя незалежных футбольных асацыяцыяў (КонІФА).

## Чальцы

### [[Афрыка]]
*  Заходняя Сахара
*  Занзыбар
*  Самалілэнд
*  Паўднёвы Камэрун
*  Масаі
*  Касаманса (рэгіён Сэнэгалу)

### [[Эўропа]]
*  Манака (да траўня 2010 году)
*  Ляпляндыя
*  Ічкерыя
*  Паўднёвая Саксонія
*  Рэспубліка Согес — самаабвешчаная дзяржава на ўсходзе Францыі (аналяг — Сэборга)
*  Аксытанія
*  Сілэнд
*  Рыека
*  Валёнія
*  Гоца
*  Паданія

### [[Азія]]
*  Заходняе Папуа
*  Паўднёвае Малуку
*  Паўночны Кіпр
*  Тыбэт
*  Архіпэляг Чагас

### [[Акіянія]]
*  Кірыбаці
*  Выспа Пасхі
*  Яп

### [[Паўночная Амэрыка]]
*  Грэнляндыя

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Футбольныя арганізацыі
Паўднёвы Буг

**Паўднёвы Буг**, **Бог** (, антычная назова — Гіпаніс), рака ўва Ўкраіне (працякае ў Хмяльніцкай, Віньніцкай, Кіраваградзкай ды Мікалаеўскай абласьцях). Упадае ў Дняпроўска-Бузкі ліман Чорнага мора.

Гэта пятая паводле велічыні рака Ўкраіны й найвялікшая рака, якая цячэ выключна па тэрыторыі Ўкраіны. Цячэ па цэнтральных і паўднёвых яе абласьцях праз зону лесастэпу й стэпу. Тут на паверхню выходзіць найстаражытнейшае ва Ўкраіне геалягічнае ўтварэньне — Украінскі крышталічны шчыт, дзякуючы якому Паўднёвы Буг вядомы сваімі парогамі.


Катэгорыя:Рэкі Віньніцкай вобласьці
VIVA World Cup 2006

**I [[VIVA World Cup]]** праходзіў з 20 па 24 лістапада 2006 году ў Аксытаніі. У ім прымалі ўдзел 4 каманды, якія спачатку сустракаліся ў групавым раўндзе, а затым дзьве лепшыя каманды сустракаліся ў фінале турніру. Усяго адбылося 7 сустрэч, зь якіх згуляныя былі 4. У астатніх 3 матчах былі залічаныя тэхнічныя паразы.

## Сытуацыя перад чэмпіянатам
Першапачаткова першы чэмпіянат сьвету пад эгідай NF-Board павінен быў праводзіць Паўночны Кіпр. Аднак пасьля выбараў новага ўраду ў Паўночным Кіпры NF-Board абвінаваціла Фэдэрацыю футбола Паўночнага Кіпру ў адборы краін, якія павінны былі ўдзельнічаць у турніры, па палітычных прыкметах. У адказ на гэта туркі абвясьцілі, што NF-Board запытала занадта вялікія грошы за правядзеньне чэмпіянату, і адмовіліся ад яго правядзеньня.

У выніку канфлікт выліўся ў парыў Паўночнага Кіпру з NF-Board. NF-Board абвясьціла новым месцам правядзеньня турніру Аксытанію, а туркі арганізавалі ў сябе свой турнір — ELF Cup. ELF Cup сабраў 8 каманд: Грэнляндыя, крымскія татары, Занзыбар, Гагавузія, Тыбэт, самі гаспадары — Паўночны Кіпр, футзальнымі камандамі былі прадстаўленыя Кыргыстан і Таджыкістан. Аб намеры ўдзельнічаць на VIVA World Cup заявілі 6 камандаў: Ляпляндыя, Манака, Заходні Камэрун, Заходняе Папуа, цыгане і гаспадары — аксытанцы, хоць да канфлікту паведамлялася аб 16 патэнцыйных удзельніках.

Аднак на гэтым праблемы для NF-Board ня скончыліся. Спачатку ад удзелу ў чэмпіянаце адмовіліся цыгане і Заходняе Папуа, а затым паўсталі праблемы з афармленьнем віз у камэрунцаў. Такім чынам, фактычна ў турніры прынялі ўдзел 3 каманды.

## Групавы турнір



## Фінал

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт турніру

Катэгорыя:2006 год у футболе
Ляпляндыя (неадназначнасьць)

**Ляпляндыя**:

* **[[Ляпляндыя]]** — культурны рэгіён у Паўночнай Эўропе
* **[[Ляпляндыя (Фінляндыя)|Ляпляндыя]]** — адміністратыўная адзінка (маакунта) на поўначы Фінляндыі
* **[[Ляпляндыя (станцыя)|Ляпляндыя]]** — чыгуначная станцыя і сяло ў Мурманскай вобласьці Расейскай Фэдэрацыі