Сацыялёгія навукі

**Сацыялёгія наву́кі**&nbsp;— гэта галіновая сацыялягічная тэорыя, якая вывучае навуку як сыстэму творчай дзейнасьці, якая дынамічна разьвіваецца, накіраваную на генэраваньне новых ведаў і іхную практычную рэалізацыю, і як сацыяльны інстытут, які функцыянуе ў канкрэтна-гістарычных, сацыяльна-эканамічных, сацыяльнакультурных і палітычных умовах.

## Праблемная вобласьць
* Высьвятленьне спэцыфікі навуковай дзейнасьці, фактараў і асаблівасьцяў яе дэтэрмінацыі й матывацыі;
* Дасьледаваньне навукі як складанай арґанізаванай сацыяльнай сыстэмы;
* Вызначэньне парамэтраў і сацыяльнай значнасьці індывідуальных і калектыўных фактараў разьвіцьця навукі як сыстэмы дзейнасьці і ведаў;
* Выяўленьне асаблівасьцяў навукі як сацыяльнага інстытуту, які вырабляе новыя веды і вызначае спосабы іх практычнай рэалізацыі;
* Вывучэньне сацыяльных аспэктаў дасьледчай працы, навуковых камунікацыяў, узаемадзеяньня фармальных і нефармальных адносінаў у сацыяльных структурах навуковых супольнасьцяў, групаў і арґанізацыяў;
* Эмпірычныя дасьледаваньні й тэарэтычная эксплёатацыя сацыяльных праблем, якія ўзьнікаюць у сувязі з працэсамі дыфэрэнцыяцыі і інтэграцыі ў навуцы, з разьвіцьцём міждысцыплінарных дасьледаваньняў;
* Высьвятленьне фактараў і прычынаў дысцыплінарнай будовы навукі і прафэсійнай дзейнасьці навукоўца;
* Вызначэньне сутнасьці навуковага этасу, адказнасьці навукоўцаў, іх ролі ў разьвіцьці навуковай дзейнасьці;
* Дасьледаваньне ўзаемадзеяньня эвалюцыйных і рэвалюцыйных формаў разьвіцьця навукі;
* Дасьледаваньне сацыякультурнай абумоўленасьці навуковых ведаў і іхнага разьвіцьця, роля сацыяльных, у тым ліку маральных, ідэалаў, каштоўнасьцяў і нормаў, якія рэгулююць творчую дзейнасьць навукоўцаў, ацэнку і стымулы іхнай працы, суадносіны інстытуцыйных і асобасных аспэктаў навуковай дзейнасьці.

## Асноўныя задачы
* Дасьледаваньне сацыяльна-эканамічнай абумоўленасьці ўзьнікненьня і разьвіцьця навукі;
* Выяўленьне асноўных элемэнтаў, якія складаюць у сваім узаемадзеяньні структурную архітэктоніку навукі як спэцыфічнай творчай дзейнасьці;
* Дасьледаваньне спэцыфічных асаблівасьцяў навукі, якая функцыянуе ў якасьці своеасаблівага сацыяльнага інстытуту;
* Вывучэньне працэсу дыфэрэнцыяцыі і інтэграцыі навуковых ведаў;
* Дасьледаваньне асаблівасьцяў і спосабаў узаемадзеяньня ў навуцы індывідуальных і калектыўных формаў творчасьці;
* Выяўленьне асаблівасьцяў, шляхоў і спосабаў сацыякультурнай дэтэрмінацыі навуковага пазнаньня;
* Прасочваньне асноўных трэндаў і ўзаемадзеяньня эвалюцыйных і рэвалюцыйных формаў разьвіцьця навуковых ведаў;
* Дасьледаваньне структурнай дынамікі навуковых кадраў, іх сацыяльнай стратыфікацыі й мабільнасьці.

## Функцыі
### Пазнавальная
Гэтая функцыя мае сваёй мэтай навуковае вывучэньне зьмястоўнай напоўненасьці сацыялёгіі навукі, якая высьвятляе якім чынам адбываецца навуковае асэнсаваньне навакольнага прыроднай і сацыяльнай рэчаіснасьці, месца і ролі чалавека ў ёй і ў яе пераўтварэньні ў адпаведнасьці зь ягонымі інтарэсамі, патрэбамі і мэтамі. Дазваляе даць навукова абгрунтаваны адказ на пытаньне «Як навука стварае навуковую карціну таго сьвету, той прыроднай і сацыяльнай рэальнасьці, у якой мы жывем і дзейнічаем?»

### Канцэптуальна-апісальная
Функцыя сацыялёгіі навукі, у задачу якой уваходзіць вывучэньне працэсаў стварэньня, разьвіцьця і творчага прымяненьня пэўнай сыстэмы паняцьцяў, якая пастаянна разьвіваецца, катэгорыяў, канцэпцыяў, мэтадаў, тэорыяў, а таксама правілаў навуковага апісаньня, якія адлюстроўваюць асаблівасьці вывучаемай прыроднай і сацыяльнай рэчаіснасьці, духоўнага сьвету чалавека. Яна дазваляе адказаць на пытаньне «Як навука „працуе“, што і як адбываецца ў навакольнай рэчаіснасьці і ва ўнутраным сьвеце чалавека?»

### Тлумачальная
*Тлумачальная функцыя* паказвае, як навука дае навуковае тлумачэньне прыродным, сацыяльным і духоўным зьявам, падзеям і працэсам на аснове выяўленых рэальных фактаў і іх узаемасувязяў, тэндэнцыяў і заканамернасьцяў разьвіцьця навакольнага сьвету. Яна адказвае на пытаньне «Чаму ў навакольнай рэчаіснасьці працэсы і ўзаемадзеяньні адбываюцца менавіта так, а не інакш?»

### Ацэначная
Гэтая функцыя арыентаваная на выпрацоўку навукова абгрунтаванай ацэнкі разьвіцьця прыроднай і сацыяльнай рэчаіснасьці з пункту гледжаньня таго, у якой ступені сьветапераўтваральная дзейнасьць людзей адпавядае заканамернасьцям сусьветнай дынамікі, як лепш узгадніць абʼектыўную заканамернасьць з мэтанакіраванымі і актыўнымі дзеяньнямі людзей. Адказвае на пытаньне «Наколькі праўдзівая тая ці іншая навуковая тэорыя, у якой меры яна адпавядае абʼектыўнай рэальнасьці і служыць яе пераўтварэньню?»

### Сьветапоглядная

Сьветапоглядная функцыя сацыялёгіі навукі заключаецца ў разуменьні і інтэрпрэтацыі ролі і значэньня навукі ў фармаваньні сьветапогляду, г.&nbsp;зн. і сацыяльнай рэчаіснасьці. Яна адказвае на пытаньне «Якое месца займае чалавек у навакольным сьвеце і якім чынам адлюстроўваецца гэты сьвет у яго сьвядомасьці, у яго мэтанакіраванай дзейнасьці?»

### Прагнастычная
Прагнастычная функцыя заключаецца ў тым, што на аснове выяўленьня тэндэнцыяў і заканамернасьцяў разьвіцьця навукі зьяўляецца магчымасьць канструяваньня найбольш верагодных сцэнароў тых ці іншых падзеяў у навуковай дзейнасьці, у разьвіцьці новых навуковых напрамкаў, г.&nbsp;зн. пабудова прагнозаў далейшага навукова-тэхнічнага прагрэсу. Гэтая функцыя адказвае на пытаньне «Што можа адбыцца і найверагодней адбудзецца ў разьвіцьці навукі ў будучыні?»

### Адукацыйная функцыя
Гэтая функцыя ўвасабляецца ў працэсе выкладаньня сацыялёгіі навукі ў ВНУ, мае на мэце ўзброіць студэнтаў ведамі сутнасьці, асаблівасьцяў, ролі навукі ў жыцьці грамадзтва. Адказвае на пытаньне «Што трэба ведаць чалавеку аб месцы і ролі навукі ў сучасным, высокатэхнізаваным грамадзтве?»

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Галіны сацыялёгіі