open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кельцкае мора

**Кельцкае мора** — мора басэйна Атлянтычнага акіяна. Абмывае частку Ірляндыі, Вялікабрытаніі і Францыі, марскія межы абмяжоўваюцца пралівам сьвятога Георга, Брыстольскім залівам, Ля-Маншам. Назву бярэ ад гістарычных тэрыторый, што належылі кельтам. Раней частка вод кельцкага мора зваліся Праліў Сьвятога Георга, але асноўная частка вод ня мела ўласнага назвы і вызначалася як «паўднёвым заходнія падыходы» Вялікабрытаніі. З-за агульнай геалёгіі і гідралёгіі патрэба ў агульным назьве даўно насьпела і ў 1921 годзе назва была прапанаваная вядомым ангельскім марскім дасьледчыкам Эрнэстам Ўільямам Лайанс Хольтам.

Катэгорыя:Моры Атлянтычнага акіяна
Мора Ірмінгера

**Мора Ірмінгера** — мора на паўночным захадзе Атлянтычнага акіяна паміж паўднёвай часткай вострава Грэнляндыя і падводным хрыбтом Рэйк’янес — часткай Сярэдзінна-Атлянтычнага хрыбта, што адыходзіць ад паўднёвай канечнасьці Ісьляндыі. З поўначы праз Дацкі праліў злучаецца з Грэнляндзкім морам.

Названа ў гонар гідрографа Карла Людвіга Хрысьціяна Ірмінгера (1802—1888).

## Глядзіце таксама
* Цячэньне Ірмінгера

Катэгорыя:Моры Атлянтычнага акіяна
Дацкая пратока

**Да́цкая прато́ка** () — пратока паміж астравамі Грэнляндыя і Ісьляндыя. Злучае Грэнляндзкае мора з Атлянтычным акіянам. Шырыня каля 260 км. Найменшая глыбіня на фарватары 227 м. Уздоўж берагоў Ісьляндыі, з поўдня на поўнач праходзіць галіна цёплай плыні Ірмінгера. Уздоўж берагоў Грэнляндыі з поўначы на поўдзень праходзіць Усходне-Грэнляндзкая плынь, якая круглы год нясе ільды.

## Глядзіце таксама
* Дацкія пралівы

Катэгорыя:Пратокі Паўночнага Ледавітага акіяна
Катэгорыя:Водныя аб’екты Ісьляндыі
Катэгорыя:Моры Грэнляндыі
Катэгорыя:Моры Паўночнай Амэрыкі
Катэгорыя:Пратокі Грэнляндыі
Катэгорыя:Пратокі Ісьляндыі
Катэгорыя:Грэнляндзка-ісьляндзкая граніца
Катэгорыя:Міжнародныя пратокі
Дацкія пратокі

**Да́цкія прато́кі** — сыстэма пратокаў паміж Скандынаўскім і Ютландзкім паўвостравам. Улучае пратокі Малы Бэльт (найменшая шырыня 0,5 км), Вялікі Бэльт (3,7 км), Эрэсун (Зунд) (10,5 км), Катэгат (60 км) і Скагерак (110 км). Дацкія пратокі зьяўляюцца асноўным марскім шляхам, які яднае парты Балтыйскага мора з партамі сусьветнага акіяна.

## Глядзіце таксама
* Дацкая пратока

Катэгорыя:Пратокі Атлянтычнага акіяна
Катэгорыя:Пратокі Даніі
Катэгорыя:Пратокі Нямеччыны
Катэгорыя:Пратокі Швэцыі
Катэгорыя:Катэгат
Катэгорыя:Вадаёмы Паўночнага мора
Катэгорыя:Міжнародныя пратокі
Шамбор (замак)

**За́мак Шамбо́р** () — найбуйнейшы з усіх замкаў Люары, збудаваны на загад Францыска I. Такім чынам ён хацеў перасяліцца бліжэй да каханай дамы — графіні Туры, якая жыла непадалёк.

Будаўніцтва вялося паміж 1519 і 1547 гадамі на выгіне ракі Касон (*Cosson*) — невялікага прытоку ракі Бэўрон (*Beuvron*), якая ўпадае ў Люару, прыблізна за 6 км ад левага берагу Люары і за 14 км на ўсход ад Блюа ў францускім дэпартамэнце Люар і Шэр (нумар дэпартамэнту 41).

У 1981 годзе быў уключаны ў Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО (з 2000 году — частка аб’екту Даліна Люары паміж Сюлі-на-Люары і Шалёнам-на-Люары).

Катэгорыя:Замкі Францыі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Францыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў XVI стагодзьдзі
Беларускі дзяржаўны цырк

**Белару́скі дзяржа́ўны цы́рк** — цырк, што месьціцца на праспэкце Незалежнасьці ў горадзе Менску. Умяшчальнасьць залі цырку — 1667 месцаў, цырк разьлічаны для паказу нумароў розных жанраў — ад воднай фэерыі да паветраных нумароў.

## Гісторыя
Першы ў Беларусі цырк быў адкрыты на Саборнай плошчы (цяпер плошча Свабоды) 16 лістапада 1884 году. Гэта быў стацыянарны драўляны цырк — «Цырк братоў Нікіціных» на 800 месцаў, пабудаваны Аляксандрам Бачаравым па замове Пятра Нікіціна. Першым дырэктарам Менскага цырку стаў вядомы прадпрымальнік і цыркавы артыст Пётар Аляксандравіч Нікіцін.

Цырк братоў Нікіціных неаднаразова рэканструяваўся й перамяшчаўся па раёнах гораду. У 1930 годзе на яго базе ў Гарадзкім садзе (цяпер парк ім. Горкага) быў пабудаваны цырк-шапіто на 1200 месцаў. Цырк быў разбураны 25 чэрвеня 1941 году падчас бамбардзіроўкі гораду нямецкай авіяцыяй. Цыркавая трупа была эвакуяваная ў Маскву, затым у Омск. 7 лістапада 1941 году Беларускі цырк даў першае прадстаўленьне для байцоў, якія сыходзяць на фронт.

У 1946 годзе дырэктар цырку Б. Е. Кабішчар заняўся аднаўленьнем цырку на ранейшым месцы. Адноўлены цырк-шапіто быў падораны Менску горадам Арлом і меў 1200 глядацкіх месцаў.

Будаўніцтва новага стацыянарнага зімовага цырку пачалося ў кастрычніку 1954 году. Пабудаваны ён быў па праекце архітэктара У. А. Жукава на перакрыжаваньні водна-зялёнага дыямэтру Менску (р. Сьвіслач і зялёная зона ўздоўж яе поймы) і пр. Незалежнасьці. Уяўляе сабой круглае купальнае збудаваньне з прамавугольным у пляне трохпавярховым службовым корпусам. Галоўны фасад аформлены калянадай карынцкага ордэра. Глядзельная заля мае арэну (дыямэтар 13 м), 1668 месцаў, разьмешчаных амфітэатрам; мае сучасную тэхнічнай і цыркавой апаратурай. Вакол відовішчнай часткі знаходзіцца фае й гардэробы, памяшканьні для артыстаў і абслуговага пэрсаналу, залі для рэпэтыцыяў, спэцыяльныя памяшканьні для жывёлы. У лютым 1959 году Беларускі дзяржаўны цырк адкрыўся зь першым паказам.

Зь верасьня 2008 Беларускі дзяржаўны цырк знаходзіўся на рэканструкцыі й адчыніў свае дзьверы ў адрамантаваным будынку ў лістападзе 2010 году. Падчас рэканструкцыі да старога будынку прыбудавалі адміністрацыйны будынак, зрабілі новую сучасную арэну. Касы месьцяцца ў асобным будыначку ля галоўнага ўваходу.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Менск
Брандэнбурская брама

** Брандэнбурская [[брама]]** (ням. Brandenburger Tor) — архітэктурны помнік у Бэрліне (Нямеччына).

Брандэнбурская брама зьяўляецца найбольш знакамітым сымбалем Бэрліна і Нямеччыны. Доўгія гады яна служыла сымбалем падзелу Нямеччыны і Бэрліна, а пасьля 1989 г. стала ўвасабленьнем ўзьяднаньня краіны.

Брадэнбурская брама — гэта адзіная гарадзкая брама Бэрліна, што захавалася, яе першапачатковая назва — *Брама міру*. Гэтую браму збудаваў Карл Готгард Лянганс ў 1789—1791 гг., яна была першай значнай працай, выкананай у стылі бэрлінскага клясыцызму. Узорам для Брадэнбурскай брамы паслужыў прапілен Акропаля ў Атэнах.

Катэгорыя:Будынкі і збудаваньні Бэрліну
Катэгорыя:Брамы Нямеччыны
Катэгорыя:Трыюмфальныя аркі
Базыліскі

**Базыліскі** (*Basiliscus*) — род яшчарак сямейства ігуанавых. Налічвае чатыры віды, распаўсюджаных у трапічнай Амэрыцы, у прыватнасьці ў Гвіяне, Коста-Рыцы і Панаме.

У самцоў на патыліцы трохкутны грэбень, папярочная зморшчына на горле і скурысты грэбень ўздоўж сьпіны і пярэдняй траціне хваста, які падтрымліваецца падоўжанымі асьцюкаватымі атожылкамі пазванкоў. Жывуць ля вады, на дрэвах і хмызняках. Асноўную ежу складаюць насякомыя. Здольныя бегаць па паверхні вады, трымаючыся за кошт частых удараў перапончатых задніх ног і таму, што апускаюць лапы вэртыкальна на ваду — паверхневая плёнка вады не паспявае прарвацца пад вагай цела.

Катэгорыя:Жывёлы
Шаломаносны базыліск

**Шаломаносны базыліск** (*Basiliscus basiliscus*) — від яшчарак з роду базыліскаў.

## Зьнешні выгляд
Шаломаносны базыліск — дзённая яшчарка з доўгімі пальцамі і вострымі кіпцюрамі. На галаве самцоў прысутнічае грэбень. Большасьць базыліскаў да 30 см даўжынёй і важаць 200—600 г, але сустракаюцца і асобнікі да 75 см даўжынёй. Хвост базыліска складае амаль дзьве траціны даўжыні яго цела. Гэта цудоўныя плыўцы, здольныя заставацца пад вадой на працягу паўгадзіны. Яны таксама добра і хутка бегаюць, часам разьвіваючы хуткасьць па зямлі да 11 км/гадзіну. Валодаюць здольнасьцю бегаць па вадзе, утрымліваючы сваё цела на паверхні дзякуючы пачаргавальным ўдарам задніх ног. Па паверхні вады базыліск можа прабегчы да 400 мэтраў з хуткасьцю 12 км/г.

Палавая сьпеласьць надыходзіць у 1,5-2 гады. За сэзон самка адкладае па 10-20 яек. Нованароджаныя яшчаркі важаць каля 2 г.

## Харчаваньне
Шаломаносныя базыліскі сілкуюцца вусякамі, кветкамі расьлінаў і дробнымі хрыбетнікавымі (зьмеямі, рыбамі, птушкамі і іх яйкамі). На базыліскаў палююць драпежныя птушкі, больш буйныя зьмеі, рыбы і паўзуны.

Катэгорыя:Corytophanidae
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Карлам Лінэем
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП відаў з найменшай рызыкай
Катэгорыя:Яшчаркі Паўднёвай Амэрыкі
Катэгорыя:Яшчаркі Цэнтральнай Амэрыкі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Перадазоўка

**Перадазо́ўка** — мэдычны тэрмін, які апісвае выпадак прыёму лекавага або наркатычнага прэпарата ў дозах, большых за рэкамэндаваныя або тыя, якія ўжываюцца звычайна. Перадазоўка лекамі або наркотыкам можа наносіць моцную, часам незваротную шкоду арганізму і нават прывесьці да сьмерці.

Перадазоўка (перавышэньне дозы) прадугледжвае істотнае перавышэньне бясьпечнай дозы лекаў або наркотыку, памылку, а не наўмыснае атручваньне.
Міклаш Нэмэт

**Мі́клаш Нэ́мэт** (,  14 студзеня 1948, Монак, Вугоршчына) — вугорскі палітык, апошні прэм’ер-міністар Вугорскай народнай рэспублікі (з 23 лістапада 1988 да 23 траўня 1990 году). Прадстаўнік Вугорскай сацыялістычнай рабочай партыі.

Скончыў Эканамічны ўнівэрсытэт імя Карла Маркса, адзін год навучаўся ў Гарвардзе. У 1976 годзе ўступіў у ВСРП. З 1981 году працаваў у аддзеле эканамічнай палітыкі ВСРП, у 1986 годзе ўзначаліў аддзел. У 1987 годзе стаў сакратаром эканамічнай палітыкі ЦК ВСРП, а 24 лістапада 1988 году быў прызначаны кіраўніком Савета міністраў (прэм’ер-міністрам). Пры ім пачаліся эканамічныя рэформы і мірны дэмантаж сацыялістычнай сыстэмы. Былі перапахаваныя ахвяры паўстаньня 1956 году; бежанцам з ГДР, якія зьбіраліся ў Вугоршчыне, было дазволена перайсьці мяжу з Аўстрыяй, каб шукаць палітычнага сховішча ў ФРГ.

У 1990 годзе сышоў у адстаўку на карысьць былога дысыдэнта Ёжэфа Антала. У 1990—2000 был віцэ-прэзыдэнтам Эўрапейскага банка рэканструкцыі і развіцьця.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэм'ер-міністры Вугоршчыны
Катэгорыя:Нарадзіліся 14 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вугоршчыне
Наркотык

**Нарко́тыкі** (ад  — дурманлівы) — група фармакалягічных рэчываў, якія дзейнічаюць у асноўным на цэнтральную нэрвовую сыстэму і выклікаюць ў арганізьме здранцьвеньне, якое можа даць палягчэньне, пачуцьцё эўфарыі або наркатычны сон. Наркотыкі таксама могуць выклікаць галюцынацыі. Іх ужыцьцё прыводзіць да разьвіцьця псыхозу, што выклікае схільнасьць да самагубства.

Іхні распаўсюд заканадаўча забараняецца і абмяжоўваецца. Улучаюць такія расьлінныя і вытворныя зь іх рэчывы, як алькаголь, какаін, канопля, тытунь, опій і яго вытворныя (гераін, кадэін, марфін і пантапон), а таксама снатворныя сродкі (барбаміл, веранал і іншыя вытворныя барбітуравай кісьлі) і антыдэпрэсанты (тыянэптын).

## Узьдзеяньне

Наркотыкамі лекуюць боль, кашаль і панос. Іх прыём павышае ўтрыманьне дафаміну ў крыві, што выклікае стан асалоды і эўфарыю, зьмяншае агрэсію ды непакой. Пры гэтым агульны сынтэз дафаміну ў нэрвовай сыстэме падае. У выніку ўзьнікае псыхалягічная і цялесная цяга да паўторнага прыёму (наркаманія) дзеля пазьбяганьня апатыі, болю і дэпрэсіі. Месяц ужываньня выклікае пачуцьцёвую няўстойлівасьць, кволасьць, зьніжэньне памяці і інтэлекту. Перадазіроўка ўяўляе сьмяротную пагрозу. Неахайнае і нядбайнае ўвядзеньне вядзе да заражэньня гепатытам і СНІД.

## Беларусь
На беларускім наркарынку пераважаюць «бубкі» (прапітанае алькоідамі опію насеньне маку), што скарачаюць тэрмін жыцьця яго спажыўцоў да 2 гадоў. З-за мяжы наркотыкі трапляюць у Беларусь пераважна зь Нідэрляндаў і 5 сумежных краінаў. Праз краіну з Усходу ў Эўрапейскі Зьвяз правозіцца гераін і расейскія прэкурсоры, у адваротным кірунку — амфэтамін, гашыш, марыхуана і экстазі. У 2010 г. удалося выкрыць 1424 спробы збыту наркотыкаў (49 з-за мяжы) і 123 наркапрытоны (палова ў сталіцы). Сярод амаль 400 кг канфіскаваных наркотыкаў было каля 190 кг марыхуаны (48%), звыш 35 кг гераіну (9%), 25 кг гашышу (6%) і каля 2 кг мэтадону (0,5%). Праз увядзеньне з 2010 г. зьняволеньня за гандаль спайсам яго сталі пастаўляць з Расеі і Ўкраіны замест Эўразьвязу.

На пачатак 2014 году ў турмах Беларусі знаходзілася 2294 асуджаных за незаконны абарот дурманаў і псыхатропаў, што было 4-м найбольшым лікам асуджаных за пэўнае злачынства пасьля крадзяжу, забойства і цяжкага цялеснага пашкоджаньня.

## Глядзіце таксама
* Мэскалін

## Крыніцы

Катэгорыя:Наркотыкі
Цэнтральная нэрвовая сыстэма

**Цэнтра́льная нэрво́вая сыстэ́ма** (*ЦНС*) — асноўная частка нэрвовай сыстэмы жывёлаў і чалавека, якая складаецца зь вялікай колькасьці нэрвовых вузаў (нэйронаў) і іх атожылкаў; прадстаўлена ў бесхрыбтовых сыстэмах цесна зьвязанымі паміж сабой нэрвовымі вузламі (гангліямі), у хрыбтовых жывёлаў і чалавека — млечам і галаўным мозгам.

Галоўная і спэцыфічная функцыя ЦНС — ажыцьцяўленьне простых і складаных высокадыфэрэнцаваных адбівальных рэакцыяў, якія атрымалі назву рэфлексаў. У найвышэйшых жывёлаў і чалавека нізкія і сярэднія аддзелы ЦНС — млеч (сьпінны мозг), даўгаваты мозг, сярэдні мозг, прамежкавы мозг і мозачак — рэгулююць дзейнасьць асобных органаў і сыстэмаў высокаразьвітага арганізму, ажыцьцяўляюць сувязь і ўзаемадзеяньне паміж імі, забясьпечваюць адзінства арганізму і цэласнасьць яго дзейнасьці. Найвышэйшы аддзел ЦНС — шкарупа вялікіх паўсфэраў галаўнога мозгу і найбліжэйшых падшкарупных ўтварэньняў — у асноўным рэгулюе сувязь і ўзаемаадносіны арганізму як адзінага цэлага з навакольным асяродзьдзем.
Джавагарлал Нэру

**Джавагарла́л Нэ́ру** (, , 14 лістапада 1889, Алагабад, Брытанская Індыя — 27 траўня 1964, Нью-Дэлі, Індыя) — індыйскі палітык, першы прэм’ер-міністар Індыі, адзін зь лідэраў нацыянальна-вызваленчай барацьбы за незалежнасьць Індыі. Прадстаўляў партыю Індыйскі нацыянальны кангрэс.

Сын Матылала Нэру, вядомага юрыста й нацыяналістычна кіраванага дзяржаўнага дзеяча, і Сваруп Рані. Нэру атрымаў выдатную адукацыю ў Вялікабрытаніі ў школе Гароў, юрыдычны факультэт Кембрыдзкага ўнівэрсытэту й вярнуўся ў Індыю перад Першай сусьветнай вайной. Ён працаваў адвакатам у вярхоўны судзе Алагабада, але хутка захапіўся нацыянальнай палітыкай і прыняў удзел у барацьбе індыйскага народу за незалежнасьць. Пасьля знаёмства з Магатмам Гандзі Нэру спалучыў ідэалёгію сат’яграгі з эўрапейскімі левымі поглядамі й стаў адным з кіраўнікоў левага крыла ІНК.

Нэру й кангрэс панавалі ў індыйскай палітыцы ў 1930-я гады, калі краіна рухалася да незалежнасьці. Ягоная ідэя сьвецкай нацыянальнай дзяржавы, здавалася б, мела падтрымку, калі кангрэс атрымаў перамогу ў выбарах у некаторых правінцыях у 1937 годзе, аднак, з іншага боку, сэпаратысцкая мусульманская ліга пашырала свой уплыў. Гэтыя дасягненьні хутка былі сур’ёзна страчаныя ў выніку руху «Пакіньце Індыю» ў 1942 годзе, калі брытанцы эфэктыўна разграмілі кангрэс як палітычную арганізацыю. Нэру, які неахвотна прыслухоўваўся да закліку Гандзі да неадкладнага атрыманьня незалежнасьці, бо хацеў падтрымаць намаганьні хаўрусных войскаў падчас Другой сусьветнай вайны, выйшаў з турмы і зьмяніў палітычны ландшафт Індыйскага субкантынэнту. Мусульманская ліга, ачоленая ягоным старым калегам па кангрэсе, а цяпер апанэнтам Мугамадам Алі Джынам, дамінівала ў мусульманскай палітыцы ў Індыі. Перамовы паміж кангрэсам і мусульманскай лігай аб падзеле ўлады праваліліся, ўто прывяло да крывазьліцьця пры падзеле Індыі ў 1947 годзе.

15 жніўня 1947 году была абвешчана незалежнасьць Індыі. У 1950 годзе ў Індыі была прынята канстытуцыя, пасьля чаго ён распачаў амбітную праграму эканамічных, сацыяльных і палітычных рэформаў. Галоўным чынам ён кіраваў пераходам Індыі з калёніі ў рэспубліку, адначасова выхоўваючы культуру шматпартыйнай сыстэмы. На пасадзе прэм’ер-міністра Нэру трымаў курс на замірэньне ўсіх народаў і канфэсіяў Індыі, а таксама праводзіў некаторыя сацыялістычныя пераўтварэньні ў інтарэсах бедных і наладжваў добрыя адносіны з СССР. У зьнешняй палітыцы ён займаў вядучую ролю ў Руху недалучэньня, прадказваючы Індыі ролю рэгіянальнага гегемона ў Паўднёвай Азіі. 

Памёр 27 траўня 1964 году. Ягоная дачка Індыра Гандзі таксама была буйным палітыкам і доўгатэрміновым прэм’ерам Індыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль Джавагарлала Нэру. India Today.
* Спадчына. Джавагарлала Нэру.

Катэгорыя:Нарадзіліся 14 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1889 годзе
Катэгорыя:Індыйскія палітыкі
Катэгорыя:Сацыялісты
Катэгорыя:Памерлі 27 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1964 годзе
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Паталёгія

**Паталё́гія** (ад грэц. Παθος — пакута, боль, хвароба і λογος — вучэньне) — адхіленьне ад нармальнага стану або працэсу разьвіцьця. Паталёгія дасьледуе працэсы адхіленьня ад нормы, працэсы, што парушаюць гамэастаз, хваробы, дысфункцыі (патагенэз).

У біялёгіі адносіцца да дасьледаваньня структурных і функцыянальных зьменаў у клетках, тканках і органах пры захворваньнях. У мэдыцыне слова **паталёгія** — часта сынонім захворваньня.
Мэтадон

**Мэтадо́н** (*6-(дымэтыляміна)-4,4-дыфэніл-3-гептанон*) — сынтэтычны лекавы прэпарат з групы апіёідаў, выкарыстоўваецца як анальгетык, а таксама пры лячэньні наркатычнай залежнасьці. Хімічная формула: C21H27NO.

Сынонімы: амідон (amidone), анадон (anadon), фэнадон (phenadone), далафін (dolophine), фізэптон (physeptone), гептадон (heptadone).

## Крыніцы

Катэгорыя:Асноўныя лекавыя сродкі арыентоўнага сьпісу САЗ
Катэгорыя:Лекаваньне наркаманіі
Катэгорыя:Бэнзыдрылавыя злучэньні
Катэгорыя:Дымэтыламінавыя злучэньні
Катэгорыя:Эўфарэтыкі
Катэгорыя:Нямецкія вынаходніцтвы
Катэгорыя:Кетоны
Катэгорыя:Сынтэтычныя апіёіды
Галюцынацыя

**Галюцына́цыя**, таксама **амаро́ка**&nbsp;— абман зроку, слыху, нюху або дотыку, які ўзьнікае ў сьвядомасьці, бязь зьнешняга раздражняльніка; уяўнае адчуваньне таго, чаго ў сапраўднасьці няма.

Ён узьнікае пры моцнай стомленасьці й / або ўжываньні адмысловых рэчываў.

## Віды
Адрозьніваюць галюцынацыі:
* зрокавыя;
* слыхавыя;
* смакавыя;
* нюхальныя;
* тактыльныя й інш.

Паводле складанасьці:
* простыя (успышкі, шоргат, стук);
* складаныя (вобразы людзей, гаворка).

Існуюць таксама *сапраўдныя галюцынацыі* й *псэўдагалюцынацыі* (менш выразныя і ў меншай ступені зьвязаныя з пачуцьцём рэальнасьці; адсутнічаюць у дзіцячым узросьце).

Да галюцынацыяў не адносяць ілюзіі. Зрокавыя галюцынацыі характэрныя для псыхозаў інфекцыйнага й інтаксікацыйнага паходжаньня.

## Галюцынагены

Галюцынаґены&nbsp;— кляса рэчываў, здольных выклікаць галюцынацыі. Да іх адносяцца *дысацыятывы* й *халіналітыкі*.

У Беларусі лекавае й навуковае выкарыстаньне галюцынаґенаў забаронена.

## Глядзіце таксама
* Сэнэстапатыя

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Псыхічныя разлады
Алёіс Альцгаймэр

**Алёіс Альцгаймэр** (1864; Марктбрайт, Баварыя, цяпер Нямеччына — 1915, Брэсьляў, цяпер Польшча) — нямецкі псыхіятар і нэўроляг, аўтар артыкулаў пра такія праблемы як алькагольны псыхоз, шызафрэнія, эпілепсія (падуча хвароба), сыфіліс мозгу, харэя Гантынгтона, артэрыясклератычная атрафія мозгу (1894), прэсэнільны псыхоз (1907).

## Галерэя

Файл:Alois Alzheimer 002.jpg
Файл:Alzheimer alois.jpg
Файл:Alzheimer with his co-workers Nervenklinik Munich 1909-1910.JPG
Файл:Alzheimer-tablica-detail.jpg
Файл:Alzheimer-tablica.JPG


## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баварыі
Катэгорыя:Нямецкія навукоўцы
Катэгорыя:Псыхіятры
Катэгорыя:Памерлі ў Сылескім ваяводзтве
Сэнэстапатыя

**Сэнэстапатыя** (грэч. koinos — агульны, aisthesis — пачуцьцё, адчуваньне, pathos — пакута, хвароба) — цяжкое, непрыемнае цялеснае адчуваньне, якое лякалізуецца на паверхні цела або ва ўнутраных органах, пазбаўленае прадметна (чым адрозьніваецца ад вісцэральных галюцынацый), ўзьнікае ў адсутнасьці аб’ектыўнага паталягічнага працэсу ў месцы яе лякалізацыі. Сэнэстапатая — часты сымптом псыхічных захворваньняў, уваходзяць у структуру іпахандрычнага трызьненьня, дэпрэсіўнага сындрому, сындрому псыхічнага аўтаматызма і інш.

Катэгорыя:Сымптомы і прызнакі асэнсаваньня, успрыняцьця, псыхічнага стану і паводзінаў
Катэгорыя:Сымптомы псыхічных разладаў
Ажытацыя

**Ажытацыя** ( — урушаньне, прывядзеньне ў рух) — моцнае эмацыйнае ўзбуджэньне, суправаджаецца пачуцьцём трывогі і страху. Пры ажытацыі назіраецца рухальны ці маўленчы неспакой, часта несьвядомы. Чалавек у такім стане робіцца надзвычай мітусьлівым, здольным выконваць толькі простыя аўтаматызаваныя дзеяньні. У яго зьяўляецца адчуваньне пустэчы і адсутнасьці думак, парушаецца магчымасьць разважаць, усталёўваць складаныя прычынныя сувязі паміж зьявамі.

Дадзены стан суправаджаецца вэгетацыйнымі парушэньнямі: зьяўляецца спалатнеласьць, частае дыханьне, тахікардыя (сэрдцабіцьце), патлівасьць, трымценьне рук і г. д. Ажытацыя ацэньваецца як перадпаталягічны стан у межах псыхалягічнай нормы.

Катэгорыя:Псыхіятрыя
Шызафрэнія

**Шызафрэнія** ( — раскалываю + развага) — паліморфнае псыхічнае разладжаньне альбо група псыхічных разладжаньняў, для якіх характэрнымі зьяўляюцца адхіленьні ва ўспрыманьні рэчаіснасьці альбо ейным адлюстраваньні. Характарызуецца бесьперапынным або прыступападобным цячэньнем з парушэньнем мысьленьня, эмоцыяў. Часьцей узьнікае ва ўзросьце да 25 гадоў. Тэрмін шызафрэнія ўпершыню прапанаваў швайцарскі псыхіятр Ойген Блёйлер.

Вылучаюць 4 асноўныя формы шызафрэніі: параноідная (трызьненьне, слыхавыя галюцынацыі і інш.), кататанічная (адсутнасьць мовы, беспрычыннасьць дзеяньня, ступар і інш.), гебэфрэнічная (пачатак захворваньня) і простая (нарастальная страта эмацыйнасьці, жыцьцёвай актыўнасьці і інш.). Адрозьніваюць раньнюю стадыю шызафрэніі (дэбют), якая зьмяняецца актыўнай фазай з характэрнымі сымптомамі, як то галюцынацыі, трызьненьне, і стадыю рэмісіі, у гэты час выяўляюццца зьмены асобы, аўтызм, зьніжэньне псыхічнай актыўнасьці. Лячэньне псыхафармакатэрапэўтычнае, з выкарыстаньнем моцных псыхатропных сродкаў.

На пачатак студзеня 2001 г. у сьвеце налічвалася звыш 45 млн людзей (0,7%), хворых на шызафрэнію.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 8. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкул пра шызафрэнію ў Merck Manual
* Форум «Шызафрэнія і Я» Форум хворых на шызафрэнію, іхных лекараў і сваякоў.
* Schizophrenia Research Forum Форум дасьледаваньняў шызафрэніі.

Катэгорыя:Мэдыцына
Катэгорыя:Псыхіятрыя
Дыстрафія

**Дыстрафія** (, ад dys … — прыстаўка, якая азначае цяжкасьці, парушэньне, і trophe — харчаваньне) — паталягічны працэс, у выніку якога тая ці іншая тканка губляе або назапашвае рэчывы, у норме не характэрныя для яе (напрыклад, антракоз — назапашваньне часьцінак вугалю). Дыстрафія характарызуецца пашкоджаньнем вузаў і міжвузнага рэчыва, у выніку чаго зьмяняецца функцыя органа. У аснове дыстрафіі ляжыць парушэньне трофікі, г.зн. комплексу мэханізмаў, якія забясьпечваюць мэтабалізм і захаванасьць структуры вузаў і тканак.

## Глядзіце таксама
* Квашыяркор

Катэгорыя:Паталёгія
Катэгорыя:Мэдыцына
Ангеданія

**Ангедані́я** ( — адмоўная прыстаўка й  — «асалода») — няздольнасьць да прыемнага самаадчуваньня, адчуваньня забесьпячэнасьці, страта цікавасьці ва ўсіх галінах дзейнасьці, якія звычайна прыносяць задавальненьне. Ангеданія — ненармальны стан псыхікі. Звычайна сустракаецца пры псыхічныя разладах, такіх як дэпрэсія, трывога, шызафрэнія й некаторых іншых разладах асобы. Пры кожным разладзе ангеданія мае свае характэрныя асаблівасьці.

Катэгорыя:Сымптомы і прызнакі асэнсаваньня, успрыняцьця, псыхічнага стану і паводзінаў
Катэгорыя:Задавальненьне
Катэгорыя:Афэктыўныя разлады
Катэгорыя:Дэпрэсія
Атрафія

**Атрафі́я** ( ад інш.-грэц. Ἀτροφία — адсутнасьць ежы, галаданьне) — разлад харчаваньня, прыжыцьцёвае зьмяншэньне памераў органаў ці тканак жывёлаў і чалавека. Характарызуецца парушэньнем або спыненьнем функцыі органаў (тканак), нярэдка суправаджаецца зьмяншэньнем ў памерах якога-небудзь органа (тканкі) арганізму, рознай ступеньню дэфіцыту масы цела.
* У пераносным сэнсе атрафіяй называюць прытупленьне, страту пэўнага пачуцьця або здольнасьці («атрафія сумленьня»).

## Этыялёгія

Атрафія ўзьнікае як са спадчынных прычынаў, так і ў выніку працяглага бязьдзейнага стану арганізма, недастатковасьці харчаваньня, дзеяньня шкодных фактараў.

## Глядзіце таксама
* Дыстрафія

## Літаратура
* Cameron G. R. Pathology of the cell. — Edinburgh, 1952;
* Струков А. И. Патологическая анатомия. — М., 1967.

Катэгорыя:Паталёгія
Катэгорыя:Мэдыцына
Тканка

**Тка́нка** — гэта сукупнасьць вузаў, якія зьвязаныя агульным паходжаньнем і выконваюць агульныя функцыі. Вывучэньнем тканак займаецца навука гісталёгія, бацькам якой уважаецца францускі навуковец Ксаўе Буша. Тканкі займаюць біялягічны арганізацыйны ўзровень паміж вузамі і цэлым органам. Адпаведна, органы ўтвараюцца шляхам функцыянальнага групаваньня некалькіх тканак.

У набор клясычных матэрыялаў і інструмэнтаў дзеля вывучэньня тканак улучаюць парафінавы блёк, у які ўсталёўваецца тканка дзеля фіксацыі і зручнасьці атрыманьня зрэзу, гісталягічны фарбавальнік і аптычны мікраскоп. За апошнія дзесяцігодзьдзі разьвіцьцё электроннай мікраскапіі, імунафлюарэсцэнцыі і выкарыстаньне замарожаных зрэзаў тканак дазволілі праводзіць больш дэталёвае візуальнае дасьледаваньне тканак. Гэтыя інструмэнты дазваляюць пабачыць і праназіраць за здаровымі і пашкоджанымі тканкамі, тым самым значна паляпшаючы клінічную дыягностыку і прагноз. Гэтыя дасягненьні выкарыстоўваюцца сучаснай мэдыцынай, у прыватнасьці ў хірургіі — гісталагічнае дасьледаваньне ёсьць базавым для тканкавай дыягностыкі пухлінаў ды іншых паталягічных станаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Біялёгія
Дэпрэсія

**Дэпрэ́сія** ( — прыгнечаньне) — душэўная прыгнечанасьць з затарможанасьцю мысьленьня, мовы і рухаў. Здараецца пры душэўнай і цялеснай хваробе. Найбольш уласьцівая ў маркотнай ступені  (БАР). Прыкметы: паніжаны настрой да глыбокай тугі з трызьненьнем, нерухомасьцю і самаабвінавачваньнем. Ёсьць парушэньнем афэкту і найбольш распаўсюджаным душэўным разладам..
Захаваньні звыш 4 месяцаў разглядаецца як псыхічнае захворваньне. У 80% выпадках дасягаецца поўнае выздараўленьне. Часта суправаджаецца злоўжываньнем рэчывамі, што ўплываюць на цэнтральную нэрвовую сыстэму (алькаголь) і сыходам «з галавой» у працу. Некалькі навуковых дасьледаваньняў знайшлі статыстычную карэляцыю зь некаторымі сельскагаспадарчымі пэстыцыдамі.

На пачатак студзеня 2001 г. звыш 7% людзей у сьвеце хварэлі на дэпрэсію.

## Тыпы дэпрэсіі

Самыя распаўсюджаныя тыпы дэпрэсіі:

* Алькагольная дэпрэсія
* Атыповая дэпрэсія
* Астэнічная дэпрэсія
* Апатычная дэпрэсія
* Вялікая дэпрэсіўнае засмучэньне
* Біпалярнае засмучэньне
* Дэпрэсія пасьля растаньня
* Дэпрэсія пры клімаксе
* Дародавая дэпрэсія
* Неўратычная дэпрэсія
* Псыхатычная дэпрэсія
* Псіхагенная дэпрэсія
* Дэпрэсія пасьля родаў
* Рэкурэнтная дэпрэсія
* Рэзыстэнтная дэпрэсія
* Устойлівае дэпрэсіўнае засмучэньне
* Прыхаваная дэпрэсія
* Сэзоннае афэктыўнае засмучэньне

## Праявы
Хвароба выяўляецца праз сталы сум, раздражненьне і прыгнечанасьць, зьніжэньне цікавасьці і задавальненьня ад справаў, пасіўнасьць і стомленасьць пры адсутнасьці дзейнасьці, хістаньні апэтыту і вагі,  сну, немагчымасьць засяродзіцца, няздольнасьць прымаць рашэньні, пачуцьцё безнадзейнасьці і , нізкую самаацэнку, думкі пра сьмерць і самагубства.

## Пераадоленьне
Чыньнікамі пераадоленьня прыгнечанасьці прынамсі ўзімку ёсьць:
# дзённае сьвятло: штодзённыя шпацыры, разьмяшчэньне ў памяшканьні ля вакна, яркае асьвятленьне 2,5-10 тыс. люкс лямпай поўнага спэктру цягам 30 хвілінаў;
# рухавасьць: штодзённая зарадка на сьвежым паветры;
# ежа: рознакаляровая гародніна і садавіна, тлустая рыба, валоскія арэхі, каляндра, бананы, яйкі, авакада, індычка;
# утульнасьць: сустрэчы з сябрамі і сваякамі, забавы, падарожжы, знаёмствы, утульныя адценьні і пахі.

## Глядзіце таксама
* Ангеданія

## Крыніцы
Афэкт

**Афэкт** ( — «жарсьць», «душэўнае хваляваньне») — кароткачасовая і моцная станоўчая альбо адмоўная эмоцыя, якая ўзьнікае ў адказ на ўзьдзеяньне ўнутраных альбо зьнешніх фактараў і суправаджаецца саматычнымі зьменамі.

## Глядзіце таксама
* Эўфарыя

Катэгорыя:Здароўе
Эўфарыя

**Эўфарыя** ( «пладавітасьць», з εὖ «добра» + φορέω «нясу, нашу», г. зн. літаральна «якая добра нясе») — станоўча афарбаваны афэкт ці эмоцыя. Адчуваецца як раптоўнае, усёзапаўняльнае адчуваньне шчасьця, захапленьня.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мэдыцына
Астэнія

**Астэнія** (хваравітая слабасьць;  — «зьнясіленасьць», «кволасьць») — хваравіты стан, які выяўляецца падвышанай стамляльнасьцю і зьнясіленьнем з крайняй няўстойлівасьцю настрою, паслабленьнем самавалоданьня, нецярплівасьцю, няўседлівасьцю, парушэньнем сну, стратай здольнасьці да доўгага разумовага і фізычнага напружаньня, непераноснасьцю гучных гукаў, яркага сьвятла, рэзкіх пахаў. У хворых таксама назіраюцца раздражняльная слабасьць, якая выяўляецца падвышанай узбудлівасьцю і хутка надыходзячым усьлед за ім зьнясіленьнем, афэктыўная лабільнасьць зь перавагай паніжанага настрою з рысамі капрызнасьці і незадавальненьня, а таксама сьлязьлівасьцю.

## Чыньнікі
Узьнікненьню немачы спрыяе вітамінная недастатковасьць, недасыпаньне, хранічны стрэс і злоўжываньне алькаголем, кавай, лекамі і нікатынам.

## Прыкметы
Пры нядужасьці назіраюцца прынамсі 2 наступныя прыкметы: 1) захаваньне стомленасьці пасьля сну, 2) стамленьне ад звычнай працы, 3) пераменлівы настрой, 4) дробязная раздражняльнасьць, 5) пастаянная ўстурбаванасьць, 6) адсутнасьць радасьці ад ўлюбёнай справы, 7) часты галаўны боль і боль у цягліцах і суставах.

## Глядзіце таксама
* Нэўрацыркуляторная дыстанія
* Эмацыйнае выгараньне

## Крыніцы

Катэгорыя:Псыхіятрыя
Аўтызм

**Аўты́зм** (дзіцячы аўтызм) — разлад, які ўзьнікае з прычыны парушэньня разьвіцьця галаўнога мозгу і характарызуецца выяўленым і ўсебаковым дэфіцытам сацыяльнага ўзаемадзеяньня і стасункаў, а таксама абмежаванымі інтарэсамі і паўтаральнымі дзеяньнямі. Усе названыя прыкметы праяўляюцца ва ўзросьце да трох гадоў. Падобныя станы, пры якіх адзначаюцца больш мяккія прыкметы і сымптомы, адносяць да разладжаньняў аўтыстычнага спэктру.

## Беларусь
На 1 студзеня 2013 году на ўліку ў Беларусі стаяла каля 700 дзяцей з аўтызмам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Гіпноз

[значак|Карціна [Рыхард Бэрг|Рыхарда Бэрга *«Сэанс гіпнозу»* (1887).]]
**Гіпно́з** ( — «сон») — часовы стан сьвядомасьці, які характарызуецца звужэньнем ейнага аб’ёму і рэзкім факусаваньнем на ўтрыманьні ўшчуцьця, што зьвязана са зьмяненьнем функцыі індывідуальнага кантролю і самасьвядомасьці.

Існуюць канкуруючыя тэорыі, якія тлумачаць гіпноз і павязаныя зь ім зьявы. Тэорыі зьмененага стану разглядаюць гіпноз як зьменены стан розуму або трансавы стан, які характарызуецца зьменамі ва ўзроўні ўсьведамленьня, адрозным ад звычайнага стану сьвядомасьці. Аднак існуе шэраг альтэрнатыўных тэорыяў, якія аспрэчваюць разуменьне гіпнозу як зьмененага стану сьвядомасьці і вызначаюць яго як асаблівы тып эфэкту пляцэба, узаемадзеяньня з тэрапэўтам або форму сацыяльна-ролевых паводзінаў. Падчас гіпнозу кажуць, што ў чалавека павышаецца ўвага і канцэнтрацыя і назіраецца ўразьлівая рэакцыя на намовы. Гіпноз звычайна пачынаецца з гіпнатычнай індукцыі, якая ўлучае сэрыю папярэдніх інструкцыяў і прапановаў. Выкарыстаньне гіпнозу ў тэрапеўтычных мэтах называецца «гіпнатэрапіяй», а ягонае выкарыстаньне ў якасьці формы забавы для аўдыторыі вядома як «сцэнічны гіпноз», форма мэнталізму.

Выкарыстаньне гіпнозу як формы тэрапіі дзеля аднаўленьня і інтэграцыі раньняй траўмы выклікае спрэчкі ў навуковым асяродку. Дасьледаваньні выявілі, што гіпнатызаваньне чалавека можа спрыяць фармаваньню ілжывых успамінаў. Мэдычны гіпноз часта ўважаецца за псэўданавуку або шахрайства.

## Крыніцы

Катэгорыя:Псыхіятрыя
Дыссацыяльны разлад асобы

**Сацыяпа́тыя** (дыссацыяльны або антысацыяльны разлад асобы; састар. (антысацыяльная) псыхапатыя, разлад асобы тыпу эмацыйна тупых) — разлад асобы, які характарызуецца ігнараваньнем сацыяльных нормаў, імпульсіўнасьцю, агрэсіўнасьцю і вельмі абмежаванай здольнасьцю фармаваць прыхільнасьці. Першапачаткова тэрмін «псыхапатыя» датычыўся толькі да гэтага разладу асобы.

## Праявы
Паводле Сусьветнай арганізацыі здароўя, немач выяўляецца праз: 1) чэрствую беструрботнасьць да пачуцьцяў іншых, 2) устойлівую безадказнасьць і пагарду да грамадзкіх правілаў, 3) няздатнасьць падтрымліваць устойлівыя дачыненьні пры адсутнасьці цяжкасьці ў іх устанаўленьні, 4) нецярпімасьць да расчараваньня і схільнасьць да гвалту, 5) няздольнасьць адчуваць віну і атрымліваць досьвед з пакараньня, 6) гатоўнасьць вінаваціць іншых і апраўдваць абуральныя для грамадзтва паводзіны.

Катэгорыя:Псыхапатыя
Катэгорыя:Разлады асобы клястэру B
Лябатамія

**Прэфрантальная лябатамія** (ад  — *доля* й  — *разрэз*), таксама вядомая як **леўкатамія** (ад  — *белы* й  — *разрэз*) — форма псыхахірургіі, нэйрахірургічная апэрацыя, сутнасьць якой — разрэз тканак, што злучаюць лобныя долі мозга зь яго астатняй часткай. Вынік такога ўмяшальніцтва — выключэньне ўплыву лобных доляў мозгу на астатнія структуры цэнтральнай нэрвовай сыстэмы.

Катэгорыя:Мэдыцына
Катэгорыя:Псыхіятрыя
Катэгорыя:Хірургія
Сырыйскі хамяк

**Сырыйскі хамяк, залаты хамяк** () — распаўсюджаны грызун сямейства хамяковых. У жывой прыродзе лічацца слаба абароненымі. Іхняя колькасьць зьмяншаецца з прычыны зьнікненьня асяродку пражываньня (выкліканага гаспадарчай дзейнасьцю чалавека) і зьнішчэньнем іх людзямі. Дарослыя асобы маюць даўжыню ад 13 да 18 см і жывуць звычайна 2—3 гады. Сырыйскія хамякі прачынаюцца пасьля заходу сонца, позна ўночы ці на сьвітанку.

## Глядзіце таксама
* Турэцкі хамяк
* Румынскі хамяк
* Гонкі хамякоў

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Genome information
* Syrian Hamster
* Syrian Hamster information website

Катэгорыя:Хамяковыя
Катэгорыя:Грызуны
Катэгорыя:Свойскія жывёлы
Катэгорыя:Фаўна Азіі
Царква Ісуса Хрыста (Беларусь)

**Супольнасьць хрысьціянаў поўнага Эвангельля «Царква Ісуса Хрыста»** — першая поўнаэвангельская царква на Беларусі. Паўстала ў 1991 годзе. Старшым пастарам — Барыс Чарнаглаз.

## Дзейнасьць

Царква знаходзіцца ў Бараўлянах па адрасе вул. Бярозавы гай, 100.

Уваходзіць у Аб’яднаньне супольнасьцяў хрысьціянаў поўнага Эвангельля ў Рэспубліцы Беларусь.

## Мінуўшчына

Заснавальнікамі царквы зьяўляюцца супругі Вэніямін і Нэлі Брух, якія пачалі ладзіць эвангелізацыйныя сходы будучых прыхаджанаў у тэатры імя Янкі Купалы зь сярэдзіны ліпеня 1991 году. У лютым 1992 году царква была афіцыйна зарэгістраваная. Празь пяць год пасьля заснаваньня яна мела 739 чальцоў.

Да пачатку XXI стагодзьдзя царква ладзіла мноства вулічных служэньняў, былі праведзеныя першыя эвангелізацыйныя намётавыя служэньні. У 1997 годзе колькасьць чальцоў царквы дасягнула 1000 чалавек.

У 2000 годзе царква была пазбаўленая памяшканьня для правядзеньня набажэнстваў і вымушаная была праводзіць службы па хатніх групах, неаднаразова набажэнствы адбываліся на вольным паветры, на адной з плошчаў Менску. Кіраўнікі царквы падвяргаліся судоваму перасьледу.

У 2002 годзе заснавальнік царквы Вэніямін Брух атрымаў пакліканьне да апостальскага служэньня і перадаў пастарскае служэньне Барысу Чарнаглазу.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Ісуса Хрыста
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Аляксандар Саковіч

**Алякса́ндар Сако́віч** (27 студзеня 1955, Магілёў, БССР — 19 сакавіка 2015, Дусэльдорф, Нямеччына) — пратэстанцкі сьвятар, пастар поўнаэвангельскай царквы «Слова веры».

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся 27 студзеня 1955 году ў Магілёве ў сям’і хрысьціянаў эвангельскай веры. У 17-гадовым узросьце прыняў вадохрышча.

У 1978 годзе ажаніўся і пераехаў у Менск. Займаўся падпольным распаўсюдам хрысьціянскай літаратуры.

У 1992 годзе разам з жонкай заснаваў царкву «Слова веры».

У 1993 годзе стаў кіраўніком створанага Рэлігійнага аб’яднаньня супольнасьцяў хрысьціянаў поўнага Эвангельля ў Рэспубліцы Беларусь (РАСХПЭ) на два гады, пасьля зьяўляўся старшынём Аб’яднаньня з 1996 па 2006 гг.

Зь ягонай ініцыятывы ў 1998 годзе быў адкрыты Біблейскі каледж РАСХПЭ.

Улетку 2014 року ў Аляксандра Саковіча быў выяўлены . Лекаваўся ва  Дусэльдорфу, дзе і сканаў.

## Сям’я

З жонкай Жаннай меў трох дзяцей.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Біяграфія на бачыне АСХПЭ ў Беларусі

Катэгорыя:Нарадзіліся 27 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1955 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Катэгорыя:Беларускія пратэстанцкія дзеячы
Катэгорыя:Пастары
Катэгорыя:Памерлі ў 2015 годзе
Катэгорыя:Памерлі 19 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў Дусэльдорфе
Катэгорыя:Памерлі ад захворваньняў крыві
Першая катастрофа (фільм, 2009)

«**Пе́ршая катастро́фа**» — дакумэнтальна-публіцыстычны фільм пра Першую сусьветную вайну 1914—1918 гадоў.

## Мэта фільму
Лічыцца, што ў Першай сусьветнай вайне ўдзельнічала 30 дзяржаваў. Але пералічваючы дзяржавы, звычайна забываюць пра дзясяткі народаў, што ўваходзілі ў склад імпэрыяў, якія выступілі галоўнымі бакамі вайны. І народы гэтыя, і заселеныя імі краі пацярпелі ад ваеннага Молаха ня менш, а часам нават і больш за мэтраполіі. Гэта датычыць і Беларусі: вялізныя людзкія страты, каля мільёну вымушаных уцекачоў, зьнішчаная эканоміка краю…

Сапраўднай трагедыяй сталася Першая сусьветная Вайна для нашае зямлі, нашых продкаў. Ня першай і не апошняй…

Катэгорыя:Фільмы на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускія дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 2009 году
Катэгорыя:Беларускія фільмы 2009 году
Катэгорыя:Польскія фільмы 2009 году
Катэгорыя:Фільмы пра Першую сусьветную вайну
Дзяглі

**Дзя́глі** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Дзяглі ўваходзяць у склад Ракітніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 59 чалавек
* 1999 год — 72 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ракітніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Сон у чырвоным цераме

«**Сон у чырвоным цераме**» () — найболей папулярны з чатырох клясычных раманаў на кітайскай мове. Першыя 80 главаў былі напісаныя Цао Сюэцінем і выйшлі ў сьвет пад назовам «Запіскі аб каменьні» незадоўга да ягонай сьмерці ў 1763 годзе. Аднак амаль праз трыццаць гадоў, у 1791 годзе, нехта Гао Э апублікаваў яшчэ сорак главаў, скончыўшы тым самым сюжэтную лінію раману. Дасьледнікі раману спрачаюцца на конт таго, наколькі заключная частка адпавядае аўтарскай задумцы Цао.

Твор ёсьць многаплянавым апавяданьнем аб заняпадзе дзьвюх галінах сям’і Цьзя, на фоне якой — акрамя трох пакаленьняў — зьяўляюцца незьлічонае мноства іх сваякоў. Паводле клясычных кітайскіх раманаў, кампазыцыя кнігі адметна рыхласьцю. У рамане вольна зьмешаны элемэнты аўтабіяграфічнага апісаньня й выдумкі, падзеі штодзённага жыцьця чаргуюцца са звышнатуральнымі здарэньнямі. Раман адметны ня толькі вялікай колькасьцю герояў і псыхалягічным размахам, але й сваім дакладным і дэталёвым назіраньнем за жыцьцём і сацыяльнымі структурамі, характэрнымі для кітайскага грамадзтва XVIII стагоддзя.

## Мова
Раман напісаны на народнай кітайскай мове, а не клясычнай кітайскай, што дапамагло ўсталяваць у літаратуры некаторыя народныя ідыёмы. Аўтар рамана, Цао Сюэцінь, добра разьбіраўся ў кітайскай паэзіі й у клясычнай кітайскай мове, напісаўшы некалькі трактатаў у паўклясычным стыле. Гутаркі ў рамане былі напісаны на Пэкінскім дыялекце Мандарыну, які пазьней стаў асновай для сучаснай гутарковай кітайскай, з уплывамі з дыялекту вобласьці Нанкіна, дзе жыла сям’я Цао напачатку XVIII стагодзьдзя.

## Пераклады
На Ўсходзе першы пераклад быў зроблены ў XX стагодзьдзі, калі клясычная кітайская адукацыя была зьменена на сучасную эўрапейскую й ужо ня кожны мог чытаць па-кітайску. У 1920 годзе выйшаў японскі пераклад «Сна ў чырвоным цераме», які быў зроблены Юкідай Роханам і Хіраокай Рудзё, пераклад суправаджаўся тэкстам на арыгінальнай мове.

Упершыню на эўрапейскую мову быў зроблены пераклад у XIX стагодзьдзі, расейцам Каванько, які пабываў у Кітаі, але пераклад быў зроблены толькі часткова. Поўны расейскі пераклад быў зроблены Панасюком у 1958 годзе.

У Ангельшчыне ў 1868 годзе першыя восем разьдзелаў выйшлі ў перакладзе Боўра, а ў 1885 годзе Гэрбэрта Джайлза, у 1919 годзе перакладчыка кітайскай літаратуры — Артура Ўэйлі. Нямецкі пераклад Франца Куна выйшаў ў 1932 годзе, францускі ў выбраных фрагмэнтах — у 1933 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Раман у перакладзе Панасюка
* Прадмова Меншыкава

Катэгорыя:Раманы
Катэгорыя:Кітайская літаратура
Беларускі антысавецкі супраціў 1944—1959 (фільм, 2008)

**«Белару́скі антысаве́цкі супраці́ў 1944—1959»** — дакумэнтальна-публіцыстычны фільм пра беларускую пасьляваенную антыкамуністычную партызанку. Фільм паводле кнігі «Беларускі супраціў» Сяргея Ярша і Сяржука Горбіка.

## Стварэнне
Фільм зьяўляецца ў нейкім сэнсе экранізацыяй аднайменнай кнігі Сяргея Ярша й Сержука Горбіка.

## Мэта фільма
Стваральнікі карціны пастараліся асьвятліць старонку гісторыі, якую савецкая ўлада доўгія гады скрывала ад беларускага грамадзтва.

## Ціск з боку гаспадарства
Задоўга да свайго выхаду на экраны стужка прыцягнула ўвагу беларускага КДБ. Напрыканцы 2006 году на беларуска-польскай мяжы былі затрыманыя трое беларускіх студэнтаў, якія ўдзельнічалі ў здымках дакумэнтальнага фільму. Спэцслужбы канфіскавалі ў іх кампутары. Супрацоўнікі КДБ шукалі ў іх, між іншага, працоўныя матэрыялы да фільму пра беларускі антыкамуністычны супраціў.

## Вонкавыя спасылкі
* Торэнт-файл
* Пра фільм

Катэгорыя:Дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Беларускія дакумэнтальныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 2008 году
Катэгорыя:Беларускія фільмы 2008 году
Посткросінг

**Посткросінг** () — он-лайн праект, створаны дзеля магчымасьці дасылаць і атрымліваць паштоўкі з усяго сьвету. На 2013 г. у абмене паштоўкамі брала ўдзел звыш 400 тыс. чалавек з 200 краінаў сьвету. Найбольшую колькасьць паштовак адправілі ўдзельнікі зь Нямеччыны, ЗША, Нідэрляндаў, Фінляндыі і Расеі. Беларусь заняла 6 месца па дасылках паштовак. У краіне налічвалася звыш 17 тыс. удзельнікаў (4%).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт праекту

Катэгорыя:Сеціўныя супольнасьці
Катэгорыя:Калекцыянаваньне
Зорны шлях: У пошуках Спока

«**Зорны шлях 3: У пошуках Спока**» (ангел. Star Trek III: The Search for Spock) — трэці поўнамэтражны навукова-фантастычны фільм, дзеяньне якога адбываецца ў сусьвеце «Star Trek».

* Прэм’ера фільму адбылася: 1 чэрвеня 1984 году.
* Бюджэт фільму: 18 000 000 даляраў.
* Касавыя зборы ў кінатэатрах ЗША у год паказу: 39 000 000 даляраў.
* Поўныя касавыя зборы ў кінатэатрах ЗША: 76 500 000 даляраў.
* Касавыя зборы па ўсім сьвеце: 87 000 000 даляраў.

## Сюжэт

Час дзеяньня фільму: 2286 год.
Адмірал Кэрк перажывае цяжкую страту — сьмерць свайго памагатага і сябра Спока. Адначасова з гэтым у яго лепшага сябра, доктара МакКоя адбываецца душэўнае засмучэньне.
Сытуацыю растлумачвае прыбылы з Вулькана Сарэк, бацька Спока. Паводле яго словаў, Спок жывы і яго розум зьмешчаны ў целе МакКоя.
Існуе і спосаб дапамагчы сябрам. Для яго ажыцьцяўленьня Кэрк зганяе свой былы карабель «USS Enterprise»(цяпер сьпісаны) і ляціць на плянэту Гэнэзіс, парушаючы ўсталяваны на ёй карантын. Адначасова да Гэнэзіса вылятае баявы клінгонскі карабель пад камандаваньнем капітана Круге.

У фільме ўпершыню пасьлядоўна выкарыстоўваецца адмыслова распрацаваная клінгонская мова.

## Акторы

* Ўільям Шатнэр — контр-адмірал Джэймз Тыбэрыюс Кэрк
* Леанард Німой — камандэр Спок
* Дэфорэст Кэлі — камандэр, доктар Леанард «Боўнз» МакКой
* Джэймз Духан — камандэр, галоўны інжынэр Мантгомэры «Скоці» Скот
* Нішэль Нікольс — лейтэнант-камандэр Ухура
* Джордж Такеі — лейтэнант-камандэр Хікару Сулу
* Ўолтар Кеніг — лейтэнант Павел Чэхаў
* Робін Кэртыс — лейтэнант Саавік
* Крыстафер Ллойд — лорд, капітан Круге
* Роберт Хукс — капітан Мораў
* Мэрыт Ватрык — Дэвід Маркус
* Марк Ленард — Пасол Сарэк
* Джудыт Андэрсан — Вярхоўны жрэц Вулькана

## Крыніцы

Катэгорыя:Зорны шлях
Катэгорыя:Фільмы 1984 году
Цынь Шыхуандзі

**Цынь Шыхуандзі** (; 259 да н. э. — 210 да н. э.) — уладар царства Цын з 246 году да н. э., які паклаў канец пэрыяду Царстваў у барацьбе (Чжань го). Да 221 году да н. э. ён усталяваў аднаасобнае панаваньне на ўсёй тэрыторыі Ўнутранага Кітаю й увайшоў у гісторыю як уладар цэнтралізаванай кітайскай дзяржавы. Заснаваная ім дынастыя Цын, якая плянавала правіць Кітаем на працягу 10 тысячаў пакаленьняў, была скінута празь некалькі гадоў пасьля яго сьмерці.

Цынь Шыхуандзі правёў грандыёзную кампанію па аб’яднаньні Паднябеснай. Была створаная агульнакітайская сетка дарог, зьнесеныя абарончыя сьцены паміж царствамі й дабудаваныя паўночныя ўчасткі (тым самым створана Вялікая кітайская сьцяна), уніфікавана герагліфічнае пісьмо, грашовая сыстэма, сыстэма мераў, краіна падзелена на ваенныя акругі. Імпэратар праводзіў рэгулярныя інспэкцыі розных частак краіны, ён першым з кітайскіх правіцеляў выйшаў на марскі бераг, паклаўшы пачатак традыцыі манаршых узыходжаньняў на гару Тайшань.

Праўленьне Цынь Шыхуандзі было заснавана на прынцыпах легізму, выкладзеных у трактаце «Хань Фэйцзы». Між тым усе пісьмовыя сьведчаньні аб ягонай асобе былі прапушчаны скрозь прызму канфуцыянскага сьветапогляду ханскіх гісторыкаў, перш за ўсё Сыма Цяня. Верагодна, што прыпісаныя Цынь Шыхуандзі жорсткія ганеньні на канфуцыянцаў — частка канфуцыянскай антыцынскай і антылегісцкай прапаганды. Ягоны вобраз як жудаснага тырана тэндэнцыйна перабольшаны. Усе наступныя дзяржавы Кітаю, пачынаючы з Заходняй Хань, спадчынавалі тую адміністрацыйна-бюракратычную сыстэму дзяржаўнага кіраваньня, якая была створана пры першым імпэратары.

Магутнасьць Цынь Шыхуандзі яскрава ілюструе пахавальны комплекс, пабудаваны яшчэ пры жыцьці імпэратара непадалёку ад Сіяню. Адным з выдатных элемэнтаў маўзалея зьяўляецца сусьветна вядомая тэракотавая армія — 8 тысячаў поўнапамерных скульптураў кітайскіх воінаў і коней.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка пра «Першага імпэратара»
* Старонка пра магільны склеп Цынь Шыхуандзі
* Храналёгія гісторыі Цынь
* Тэракотавае войска першага імпэратара Кітаю

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 259 годзе да н. э.
Катэгорыя:Імпэратары дынастыі Цынь
Катэгорыя:Памерлі ў 210 годзе да н. э.
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Манархі-заснавальнікі
Катэгорыя:Каранаваныя дзеці
Катэгорыя:Кітайскія масавыя забойцы
Катэгорыя:Кітайскія вайскаводы
Скура

**Скура** — анатамічны орган, вонкавае покрыва арганізму хрыбетных жывёлаў, абараняе цела ад шырокага спэктру зьнешніх узьдзеяньняў, удзельнічае ў дыханьні, тэрмарэгуляцыі, абменных і многіх іншых працэсах. Акрамя таго, скура ўяўляе сабой масіўнае рэцэпторнае поле розных відаў павярхоўнай адчувальнасьці (болю, ціску, тэмпэратуры і г. д.). Яна адрозьніваецца паводле сваёй структуры, хімічнага складу й паходжаньні ад покрываў іншых жывёлаў, такіх як экзашкілет у некаторых бесхрыбетных.

Асноўнымі функцыямі скуры зьяўляюцца абарона цела ад мэханічных пашкоджаньняў і патагенных мікраарганізмаў, а таксама празьмернай страты вільгаці. Яна служыць для ізаляцыі, рэгуліроўкі тэмпэратуры, там знаходзіцца частка рэцэптараў пачуцьцяў, і сынтэзу вітаміну D. Моцна пашкоджаная скура можа быць залечаная самім арганізмам шляхам фармаваньня шнаравай тканіны. Таксама часам скура можа быць пігмэнтаванай. Таўшчыня скуры вар’іруецца ад месца да месца на целе арганізма. У арганізьме чалавека, напрыклад, скура, якая знаходзіцца пад вачыма і вакол іх зьяўляецца самай тонкай у целе. Ейная таўшчыня складае 0,5 мм, і, такім чынам, зьяўляецца адной зь першых абласьцей, якія паказваюць прыкметы старэньня, такія як зморшчыны. Скура на далонях і падэшвах ног мае таўшчыню ў 4 мм, то бок зьяўляецца самай тоўстай скурай на целе. Хуткасьці і якасьці гаеньня ранаў на скуры спрыяе прыём эстрагену.

У сысуноў скура самы вялікі орган, частка дыхальнай сыстэмы, яна ўключае ў сябе некалькі ўзроўняў эктадэрмальных тканінаў. Усе сысуны маюць валасы на скуры, нават тыя, што жывуць у моры. У першую чаргу, валасяное покрыва ўзмацняе ізаляцыю скуры, але можа таксама служыць у якасьці другаснай плоцевай прыкметы або ў якасьці маскіроўкі. Скуры іншых пазваночных адрозьніваюцца ад скуры сысуноў. Скура рэптыліяў і рыбаў пакрыта цьвёрдай ахоўнай лускай, а птушак — пёрамі. Скура амфібіяў часткова адкрыта да пранікнавеньня й дазваляе осмас пэўных рэчываў. Іхная скура гуляе ключавую ролю ў паўсядзённым выжываньні і на здольнасьці амфібіяў выкарыстоўваць шырокі спэктар асяродзьдзяў пражываньня і экалягічных ўмоваў.

Скура складаецца з двух асноўных пластоў — эпідэрмісу й дэрмы. Ніжэй за дэрму ляжыць унутраны пласт — падскурнай абалоніны (гіпадэрмы), які фармуецца ў асноўным з тлушчавых вузаў у розных частках цела з рознай таўшчынёй. Эпідэрміс складаецца з двух пластоў. У аснове эпідэрмісу знаходзяцца пігмэнтавыя вузы, якія зьмяшчаюць мэланін, што надае скуры колер.

## Хваробы
* Лускаваты лішай
* Рак скуры

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Скура чалавека. Encyclopædia Britannica.
* Будова скуры. WebMD.

Катэгорыя:Анатомія чалавека

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы