Будысцкі каляндар

**Будысцкі каляндар** — месяцова-сонечны каляндар, які выкарыстоўваецца ў краінах Паўднёва-Ўсходняй Азіі — Камбоджы, Лаосе, Тайляндзе, М’янме (раней вядомай як Бірма) і Шры-Ланцы ў некалькіх дастаткова падобных адна да адной формах. Месяцы календара складаюцца з 29 альбо 30 дзён з дадатковымі адным днём альбо адным месяцам, якія дадаюцца да звычайнага цыклю. Усе формы календара заснаваныя на календары Сур'я Сыданта часоў 3 стагодзьдзя, але не сучаснай ягонай формы (абедзьве ягоныя формы выкарыстоўваюцца рознымі індыйскімі календарамі).

## Сыстэма календара
Звычайна месяцова-сонечная сыстэма ўстаўкі дзён у каляндар дадае 7 дадатковых месяцаў кожныя 19 гадоў і 11 дадатковых дзён кожныя 57 гадоў, але гэта толькі прыблізныя зьвесткі вынікаў назіраньняў за выкарыстаньнем календара. Сярэдні год — гэта адлік 365,25875 дзён магаюгі, што складаецца з  гадоў. Выкарыстоўваецца больш просты варыянт, паводле якога кожныя 800 гадоў складаюцца з  дзён (астачы ад дзяленьня на 5400). Такі год крыху даўжэйшы за сучасны сыдэрычны год і істотна даўжэйшы за сучасны трапічны год. У індыйскім варыянце календара дадатковыя месяцы і дні дадаюцца (альбо выдаляюцца) акурат згодна з тым, як гэтага патрабуюць астранамічныя формулы. У тайскім, лаоскім, камбаджыйскім варыянтах не дазваляецца дадаваньне дадатковага дня ў гады, якія маюць дадатковы месяц, у той час як бірманскі і шры-ланкійскі варыянты дапушчаюць дадаваньне дадатковага дня толькі ў тыя гады, якія маюць дадатковы месяц. Такім чынам, утвараюцца чатыры месяцова-сонечныя календары, якія складаюцца з 354, 355, 384 і 385 дзён. І хаця шляхам цыкляў дадаваньня календары імкнуцца да даўжыні трапічнага году, сыдэрыйскі год, які выкарыстоўваецца на самой справе, выклікае з часам ссоўваньне гэтых цыкляў.

## Назвы месяцаў
Для назваў месяцаў выкарыстоўваецца Санскрыт (апроч старых бірманскіх месяцаў):
: Каітра, Вайсаха, Еста, Ашада, Саван, Бгадрапада,
: Асьвіна, Картыка, Маргасырша, Паўша, Маґга, Палґуна.
Старыя бірманскія месяцы мелі наступныя назвы:
: Таґу, Касан, Наён, Ўаса, Ваґанґ, Таўталін,
: Тадынґют, Тазаўнґмон, Натдаў, Пяда, Табодў, Табаўнґ.
Звычайныя гады складаюцца зь месяцаў, якія маюць 29 альбо 30 дзён, а дадатковы дзень дадаецца трыццатым днём да месяца Еста/Наён, а дадатковы месяц атрымаецца шляхам падваеньня месяца Ашада/Ўаса. Кожны месяц складаецца з часткі, якая расьце (15 дзён) і часткі, якая скарачаецца (14 альбо 15 дзён).

## Бірманскія назвы месяцаў

Касан, Наён, першы Ўаса і другі Ўаса складаюцца з 30 дзён кожны і называюцца «чатыры месяцы, якія працягваюцца» ў год, які мае дадатковы месяц.

Нумар году супадае з сыдэрычным годам і ўтрымлівае 12 задыякальных знакаў. Год можа пачацца ў любы дзень ад 6 Каітра/Таґу да 5 Вайсаха/Касана, пры гэтым рэшта месяца будзе лічыцца наступным годам. Такім чынам, любы пранумараваны год можа «недалічыцца» пэўных дзён месяцу, у той час як суседні год будзе мець аднолькавыя наборы датаў напачатку і напрыканцы году.

Для будысцкага календара выкарыстоўваліся альбо выкарыстоўювацц чатыры эры:
* **Анчансакарат** (зь 10 сакавіка 691 году да н. э.) (выкарыстоўваецца рэдка),
* **Будагасакарат** (Будыйская эра, з 11 сакавіка 545 году да н. э.),
* **Магасакарат** (зь 17 сакавіка 78 году) і
* **Чуласакарат** (з 22 сакавіка 638 году).

## Глядзіце таксама
* Кітайскі каляндар
* Традыцыйны бірманскі каляндар

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Каляндар
Каляндар