Васіль Стафанік

**Васíль Стафáнік** (; 14 траўня 1871, Русаў, Сьняцінскі павет, Галічына, Аўстра-Вугоршчына (цяпер Івана-Франкоўская вобласьць) — 7 сьнежня 1936, Русаў, Сьняцінскі павет, Станіславаўскае ваяводзтва, Польшча) — украінскі пісьменьнік, палітык, пасол Аўстрыйскага парлямэнту ад Каралеўства Галіцыі і Ладамэрыі.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся 14 траўня 1871 г. у вёсцы Русава цяпер Івана-Франкоўскай вобласьці ў сям’і заможнага селяніна. У 1883 г. паступіў у польскую гімназію ў Каламыі, дзе з чацьвёртага клясу ўдзельнічаў у працы гуртка гімназійнай моладзі, якая вяла грамадзка-культурную асьвету сярод сялянаў, напрыклад, арганізоўвала хаты-чытальні. Яшчэ ў гімназіі Стэфанік пачаў пісаць. У 1888—1889 гадах у суаўтарстве з Л. Мартовічам напісаў апавяданьні «Нечитальник» і «Лумера».

У 1892 г. скончыў сярэднюю школу, паступіў на мэдычны факультэт Кракаўскага ўнівэрсытэту, але замест медыцыны акунуўся ў літаратурнае і грамадзкае жыцьцё Кракава. Супрацоўнічаў з таварыствам украінскіх студэнтаў «Акадэмічная грамада».

У гэты час актыўна супрацоўнічаў з украінскімі пэрыядычнымі выданьнямі як публіцыст. З 1893 па 1899 год В. Стафанік апублікаваў шэраг артыкулаў у выданьнях радыкальнай партыі «Народ», «Хлібороб», «Громадський голос» та «Літературно-науковому віснику»: «Віче хлопів мазурських у Кракові», «Мазурське віче у Ржешові», «Мужики і вистава», «Польські соціалісти як реставратори Польщі od morza do morza», «Книжка за мужицький харч», «Молоді попи», «Для дітей», «Поети і інтелігенція».

У 1896—1897 ён стварыў нізку вершаў у прозе і спрабаваў апублікаваць іх асобнай кнігай пад назвай «З осені». Але падрыхтаваная кніга не зацікавіла выдаўцоў, і пісьменьнік зьнішчыў рукапіс.

У 1897 у чарнавіцкай газэце «Праця» зьявіліся першыя рэалістычныя апавяданьні Стафаніка: «Виводили з села», «Лист», «Побожна» «В корчмі», «Стратився», «Синя книжечка», «Сама-саміська».

У 1904 годзе ажаніўся з дачкой сьвятара, пасла Галіцкага сейму Кірыла Гаморака, Вольгай Гаморак. У 1910 годзе разам з жонкай і трыма сынамі (Сямёнам, Кірылам, Юрыем) пераехаў у родную вёску, дзе пражыў да канца жыцьця. З 1908 да распаду Аўстра-Вугоршчыны (1918) быў дэпутатам аўстрыйскага парляменту ад Радыкальнай партыі.

Цяжкім быў для пісьменьніка 1914 год: пачалася Першая сусьветная вайна, якая супала з асабістай трагедыяй: у лютым 1914 г. памерла ягоная жонка, пакінуўшы трох маленькіх дзяцей. Больш В. Стафанік не ажаніўся.

Пасьля распаду Расейскай імпэрыі Стафанік горача вітаў утварэньне УНР.

У апошнія гады жыцьця пісьменьнік цяжка хварэў. Памер 7 сьнежня 1936 году ад пнэўманіі, пахаваны ў роднай вёсцы.

## Творчасьць

Пісаў галоўным чынам навэлі пра жыцьцё і норавы галіцыйскай вёскі. У цэлым шэрагу навэляў («Палій», «Суд», «Кленові лісткі», «Навіна», «Камінний хрест», «Май», «Злодій», «Лесева прозвішча», «Стратився», «Виводили з вёскі» і інш) Стафанік паказаў побыт прыгнечанага галіцкага працоўнага сялянства ва ўмовах капіталістычнай рэчаіснасьці, адбіўшы праявы «ідыятызму вясковага жыцьця», беспэрспэктыўнае існаваньне ў празьмернай працы. Пэрсанажы ў Стафаніка нясуць на сабе адбітак фаталістычнай асуджанасьці. Падкрэсьліваючы біялягічны пачатак у чалавеку, Стафанік надаваў часам шмат увагі паталягічным зьявам («Басараба») або праявам глыбокага адзічаньня («Злодій»). Апавяданьні, напісаныя падчас імпэрыялістычнай вайны, маюць пацыфісцкае адценьне.

В. Стафанік увёў экспрэсіянізм ва ўкраінскую літаратуру, гэты стыль прадугледжвае адлюстраваньне ўнутранага праз зьнешняе, цікавасьць да глыбінных псыхалягічных працэсаў. Абапіраючыся на тэматычны матэрыял з добра вядомай яму вёскі, Стафанік не бачыў сутнасьці сваёй творчасьці ні ў апісаньні сялянскага жыцьця, ні ў парушэньні сацыяльнай тэматыкі. Для яго галоўным у паказе «сялянскага разлому» былі не побытавыя і не палітычныя, а агульначалавечыя бакі чалавечага жыцьця.

## Творы

• Синя книжечка. Образки, Чернівці, 1899 (перавыданьне 1914).

• Камінний хрест, Львов, 1900.

• Дорога, Львов, 1901.

• Моє слово, Львов, 1905.

• Оповідання, СПБ, 1905 (Київ, 1919).

• Вибрані твори, ДВУ, 1927.

• Твори, ДВУ, 1929, 3-яе выд.

• Повне зібрання творів у 3 томах, 1949—1954.

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія літаратары
Катэгорыя:Украінскія палітыкі
Катэгорыя:Літаратары-экспрэсіяністы
Катэгорыя:Украінскамоўныя пісьменьнікі