Памва Бярында

**Па́мва Бяры́нда**, сьвецкае імя **Па́вал Бяры́нда** (1550—1570-я, Галіцыя — , Кіеў) — дзяяч усходнеславянскай культуры, лексыкограф, паэт, перакладнік, гравэр і выдавец. Адзін зь першых друкароў на Русі.

## Жыцьцяпіс
Атрымаў выдатную адукацыю. Валодаў старажытнагрэцкай, лацінскай, стараславянскай, старажытнагабрэйскай, беларускай, украінскай мовамі. У сярэдзіне 1590-х гадоў зблізіўся з Львоўскім япіскапам , які адкрыў у сваім маёнтку ў  друкарню і запрасіў Бярынду арганізаваць яе работу. У 1597 року Бярында пераехаў у Страцін і прыступіў да выдавецкай дзейнасьці. У 1604 сумесна з Сімяонам Будзынам выдаў «Служэбнік», а ў 1606 — «Трэбнік». У тым жа 1606]] року Бярында пераехаў са Страціну ў , працаваць у тамтэйшага праваслаўнага япіскапа Міхаіла Капысьценскага, а дзейнасьць страцінскай друкарні прыпынілася.

Між 1610 і 1613 рокамі Памва Бярында аўдавеў і прыняў манаства. Сьвецкім імем Бярынды было Павал, але пры пострыгу ў  ён атрымаў імя Памва. У 1614—1616 роках служыў у   і выкладаў у .

У 1615 року Кіева-Пячэрскі архімандрыт  набыў непрацоўную страцінскую друкарню і зноў запрасіў туды працаваць Памву Бярынду. Пасьля Плецянецкі вывез друкарню цалкам са Страціну ў Кіеў, дзе на ейнай аснове была створаная друкарня Кіева-Пячэрскай лаўры. У 1619 Бярында разам з сынам Лукашам пераехаў у Кіеў і працаваў у гэтай друкарні да канца жыцьця, а ў пэрыяд з 1627 па 1629 рокі і ўзначальваў. У 1620 ерусалімскі патрыярх  удастоіў Памву Бярынду званьня . Памёр Памва Бярында 13 ліпеня 1632 року ў Кіеве.

## Дзейнасьць

### «Лексіконъ славенорωсскїй и Именъ тлъкованїє»

«Лексіконъ славенорωсскїй и Именъ тлъкованїє» Памвы Бярынды, над якім ён працаваў 30 гадоў — значнае дасягненьне старабеларускага і стараўкраінскага слоўніцтва. Складаецца зь дзьвюх частак: «лексыкон» — царкоўнаслав.-бел.-ўкр. слоўнік; і «…Імёны ўласныя» — збор тлумачэньняў тапонімаў і антрапонімаў, а таксама агульных назваў неславянскага паходжаньня. У памятцы амаль 7000 артыкулаў (каля 5000 у 1-й частцы, 2000 — у 2-й, сярод якіх каля 1400 уласных імёнаў).

### Літаратурная творчасьць
Памва Бярында быў адным з пачынальнікаў паэзіі і школьнай драмы ва Ўкраіне.

У 1616 року Бярында надрукаваў у Львове свой першы твор — калядны дыялёг з пралёгу, прамоваў сямі хлопцаў і эпілёгу «На Рождѣство Хрыста вѣршѣ для утѣхы православнимъ христианамъ». Разам з дыялёгам там былі й іншыя вершы на царкоўныя тэмы. Вершы выкарыстоўваліся для дэклямацыі вучнямі брацкіх школаў і мелі вялікую папулярнасьць — іх перапісвалі ў XVII стагодзьдзі ў Маскве. У разьвіцьці жанраў украінскай літаратуры гэтыя вершы былі пераходным этапам ад паэзіі да драмы.

## Працы
У розны час Бярында працаваў над напісаньнем, рэдагаваньнем і выданьнем такіх кніг і ксыляграфіі, як:
* «Служэбнік» (Страцін, 1604)
* «Трэбнік» (Страцін, 1606)
* «Яна Златавуста кніга пра святарства» (Львоў, 1614)
* Ксыляграфія з выявай эвангеліста Яна (Львоў, 1616)
* «Віршы на Каляды Госпада Бога і Спаса нашага Ісуса Хрыста» (Львоў, 1616)
* «Анфалягіён» (Кіеў, 1619)
* «Намаканон» (Кіеў, 1620)
* «Гутаркі Яна Златавуста на 14 пасланьняў апостала Паўла» (Кіеў, 1623)
* «Гутаркі Яна Златавуста на Дзеі апосталаў» (Кіеў, 1624)
* «Тлумачэньне на „Апакаліпсыс Андрэя Кесарыйскага“» (Кіеў, 1625)
* « посная» (Кіеў, 1627)
* «От Отечьника скитскаго повесть удивителна о диаволе» (Кіеў, 1627) (прыпісваецца)
* «Лексыкон славенароскі й імёнаў тлумачэнне» (Кіеў, 1627) — першы слоўнік царкоўнаславянскіх словаў зь перакладам на ўкраінскую.
* «Павучаньні авы Дарафея» (Кіеў, 1628)
* «Любомудрейшаго кир Агапита главизны поучителны» (Кіеў, 1628)
* Ксыляграфія «Вязьніца богаўгодных сьвятых асуджанік» (Кіеў, 1629)
* «Імналёгіі» (Кіеў, 1630) — панегірык-акраверш, прысьвечаны Пятру Магіле
* «Трыёда каляровая»

## Памяць
Дрэварыт з партрэтам Памвы Бярынды стварыў мастак .

## Крыніцы

## Літаратура
* * В. В. Німчук.*  Памво Беринда і його «Лексіконъ славенорωсскїй и именъ Тлъкованїє»
* Українська радянська енциклопедія. В 12-ти томах / За ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Гол. редакція УРЕ, 1974—1985.
* *В. В. Німчук*. Беринда Памво // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. 
* *Житецкий П.* Очерк литературной истории малорусского наречия в XVII веке. К., 1888. 
* *Сычевская А. И.* Памва Берында и его вирши… К., 1912. 
* *Горецький П. Й.* Памва Беринда і його «Лексикон славеноросскій». «Українська мова в школі», 1956, №&nbsp;2.
* *Гайдай Л.* Історія України в особах, термінах, назвах і поняттях.&nbsp;— Луцьк: Вежа, 2000.
* Довідник з історії України. За ред. І. Підкови та Р.Шуста.&nbsp;— К.: Генеза, 1993.
* Енциклопедія «Українська мова».  Беринда Памво.
* Малий словник історії України / Відповідальний редактор Валерій Смолій. — К.: Либідь, 1997.
* «Кур'єр ЮНЕСКО», вересень, 1990.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Першадрукары
Катэгорыя:Памерлі ў Кіеве
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы