Уваравічы

**Ува́равічы** — мястэчка ў Беларусі, на рацэ Вузе. Цэнтар сельсавету Буда-Кашалёўскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 2284 чалавекі. Знаходзяцца за 21 км на паўночны ўсход ад Буда-Кашалёва, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Вуза (лінія Гомель — Жлобін). Аўтамабільныя дарогі на Гомель і Буда-Кашалёва.

Уваравічы — даўняе мястэчка гістарычнай Рэчыччыны (Панізоўя).

## Гісторыя

### Раньнія часы
Выяўленыя археолягамі гарадзішча (за 1 км на ўсход ад Уваравічаў), курганны могільнік (34 насыпы, за 0,5 км на поўдзень ад мястэчка), селішча 1-й паловы 1-га тыс. н. э. (за 3 км на паўднёвы захад ад мястэчка, на першай надабалонавай тэрасе правага берагу ракі Вузы) сьведчаць пра засяленьне гэтай тэрыторыі ў глыбокай старажытнасьці.

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Ўваравічы датуецца 1483 годам, у акрэсьліваньні граніцаў Вялікага Княства Літоўскага. Паселішча ўваходзіла ў Чарнігава-Старадубскае княства і знаходзілася ў валоданьні князёў Мажайскіх. Пад 1503 годам у трактаце замірэньня паміж вялікім князем Аляксандрам і маскоўскім гаспадаром Іванам III Уваравічы значацца як сяло. У 1508 годзе яны ўпамінаюцца ў ліставаньні маскоўскага гаспадара Васіля III зь вялікім князем Жыгімонтам Старым. У 1525 годзе Ўваравічы значацца як сяло ў Стрэшынскай воласьці. У вайна Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім (1534—1537) сяло значна пацярпела.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Уваравічы ўвайшлі ў склад Рэчыцкага павету Менскага ваяводзтва, пазьней у Гомельскім старостве. У 1740-я гады, паводле інвэнтару староства, тут было 11 дымоў, 5 службаў, 13 валоў, 9 коней, пустаўшчызны Хадзікоўская, Сеўрукоўская, Сірычыка, Акуліцкая, Валужыншчызна; дзеяла царква.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Уваравічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Гомельскім павеце Магілёўскай губэрні. З 1825 году ў мястэчку працавалі млын і сукнавальня, з 1859 году — мукамольня, а з 1860 году — цукровы завод і вінакурня. На 1838 год тут было 90 двароў, на 1884 год — 165 двароў, 2 цагельні (адкрыліся ў 1876 і 1880 гадох), хлебазапасны магазын. У 1864 годзе адкрылася школа.

Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у мястэчку Ўваравічах было 243 двары, царква (мураваная, збудаваная ў 1876 годзе), пошта, царкоўна-прыходзкая і земская школы, папярова-ткацкае прадпрыемства, хлебазапасны магазын, 5 ветракоў, 18 крамаў, крупадрабілка, кузьня, карчма, лекавы пакой. Побач існаваў аднайменны фальварак (5 двароў, вінакурня і крупарушка). На 1909 год у мястэчку было 2 мураваныя і 730 драўляных будынкаў, 2079 дзесяцінаў зямлі, дзеяла пазыкова-ашчадная каса.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Ўваравічы занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Уваравічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1926 годзе Ўваравічы вярнулі БССР. У гэты час тут было 519 двароў, дзеялі 2 пачатковыя школы, бібліятэка, крэдытны каапэратыў, лекарскі і вэтэрынарны пункты, цагельня, сыраварня, вінакурня. З 8 сьнежня 1926 да 17 красавіка 1962 году Ўваравічы былі цэнтрам раёну. На 1934 год у мястэчку працавалі вінзавод (з 1900 году), цагельня (з 1931 году), МТС і рамонтная майстэрня (з 1931 году), сталярня, абутковая, кравецкая, шорная майстэрні, друкарня, маслазавод, млын, вятрак, 3 кузьні, хлебапякарня. 27 верасьня 1938 году паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У Другую сусьветную вайну з 17 чэрвеня 1941 да 27 лістапада 1943 году Ўваравічы знаходзіліся пад акупацыяй Трэцяга Райху.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:3506
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1826 from:0 till:731
  bar:1838 from:0 till:935
  bar:1846 from:0 till:820
  bar:1880 from:0 till:902
  bar:1892 from:0 till:3506
  bar:1909 from:0 till:2372
  bar:1926 from:0 till:2391
  bar:2000 from:0 till:2812
  bar:2009 from:0 till:2563
  bar:2018 from:0 till:2284
TextData=
  fontsize:10px pos:(10,195)
  text:



* **XIX стагодзьдзе**: 1826 год — 731 чал.; 1838 год — 935 чал.; 1846 год — 820 чал., зь іх 760 сялянаў; 1880 год — 902 чал.; 1892 год — 3506 чал., у тым ліку 2967 праваслаўных, 4 каталікі, 535 юдэяў; 1897 год — 1441 чал. у *мястэчку Ўваравічах* і 45 чал. у *фальварку Ўваравічах*
* **XX стагодзьдзе**: 1909 год — 2372 чал.; 1926 год — 2391 чал.; 2000 год — 2812 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2002 год — 2,8 тыс. чал.; 2006 год — 2,6 тыс. чал.; 2008 год — 2,6 тыс. чал.; 2009 год — 2563 чал. (перапіс); 2016 год — 2307 чал.; 2017 год — 2320 чал.; 2018 год — 2284 чал.

### Інфраструктура
У мястэчку працуюць сярэдняя і музычная школы, дзіцячы дом, дашкольная ўстанова, лякарня, дом культуры, 2 бібліятэкі, пошта.

## Забудова

Плян Уваравічаў складаюцца зь сеткі амаль паралельных паміж сабой вуліцаў, арыентаваных з паўднёвага ўсходу на паўночны захад і злучаных завулкамі. На ўсходзе дзьве паралельныя паміж сабой вуліцы амаль шыротнай арыентацыі ідуць ад ракі да асноўнай часткі забудовы. Будынкі цэнтральнай часткі мураваныя, большая частка забудовы драўляная.

## Эканоміка
Прадпрыемствы побытавага абслугоўваньня, вытворчасьці будаўнічых матэрыялаў.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Царква Раства Багародзіцы (1945)

Каля Ўваравічаў захаваўся аднайменны археалягічны помнік (гарадзішча і курганны могільнік)

## Асобы
* Яўсей Маісеенка (1916—1988) — народны мастак СССР
* Арон Цэйтлін (1898—1973) — паэт, празаік, эсэіст на мове ідыш
* Віктаў Чапелеў (нар. 1953) — беларускі актор

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Уваравічы, Radzima.org