Люцын

**Лю́цын** () — места ў Латвіі, на возеры Лужы. Адміністрацыйны цэнтар Люцынскага краю. Насельніцтва на 2016 год — 8718 чалавек. Знаходзіцца за 269 км на ўсход ад Рыгі, чыгуначная станцыя на лініі Рэжыца — Вялікія Лукі.

Люцын — даўняе мястэчка гістарычных Інфлянтаў (Латгаліі), побач зь якім праходзіць паўночная мяжа этнічнай тэрыторыі беларусаў. Да нашага часу тут захаваліся замак, капліца Сьвятога Тадэвуша і саборная царква Прачыстай Багародзіцы, помнікі архітэктуры XIV—XIX стагодзьдзяў.

## Назва
Беларускі гісторык Вацлаў Пануцэвіч зьвязваў назву Люцын зь зьвязам заходнеславянскіх плямёнаў люцічамі.

## Гісторыя

### Раньнія часы
Першы пісьмовы ўпамін пра Люцын датуецца 1173 альбо 1177 годам. Да 1399 году тут збудавалі замак, які стаў фарпостам Лівонскага ордэна на ўсходзе. 

У 1481 годзе войскі Маскоўскай дзяржавы захапілі і зруйнавалі замак (адноўлены толькі ў 1525 годзе). У 1552 годзе замак зноў зруйнавалі маскоўскія захопнікі.

### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім
30 жніўня 1559 году Лівонскі ордэн перайшоў пад пратэктарат Вялікага Княства Літоўскага. У 1566 годзе Люцын увайшоў ва ўтворанае Задзьвінскае княства. За часамі Інфлянцкай вайны (1558—1582) мястэчка наведаў кароль і вялікі князь Стэфан Баторы, на загад якога замак умацавалі і разьмясьцілі ў ім тысячную залогу. З XVI ст. тут існаваў драўляны касьцёл (упамінаецца ў 1599 годзе). 

У 1677 годзе Люцын увайшоў у склад Інфлянцкага ваяводзтва. У 1687 годзе ў мястэчку збудавалі новы драўляны касьцёл (згарэў у 1736 годзе, адбудаваны ў 1738 годзе).

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Люцын апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стаў цэнтрам павету Віцебскай губэрні. У 1777 годзе ён атрымаў статус места. 21 верасьня 1781 году афіцыйна зацьвердзілі мескі герб Люцына з Пагоняй. На 1881 год у месьце было 754 будынкі, дзеялі касьцёл, лютэранская кірха, царква, сынагога і 4 юдэйскія малітоўныя дамы.

У Першую сусьветную вайну 22 лютага 1918 году Люцын занялі войскі Нямецкай імпэрыі.


BM07153Am.jpg|Агульны выгляд, 1797 г.
BM08099Am.jpg|Замак, 1797 г.
Lucyn, Łuža. Люцын, Лужа (N. Orda, 1875-76).jpg|Замак. Н. Орда, 
Lucyn, Łuža. Люцын, Лужа (N. Orda, 1876).jpg|Замак паводле Н. Орды, 1876 г.


### Найноўшы час
1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Люцын увайшоў у склад Беларускай ССР. У 1920 годзе бальшавікі перадалі места Латвіі. 

У 1940 годзе Люцын апынуўся ў складзе Латвійскай ССР. У Другую сусьветную вайну з 3 ліпеня 1941 да 23 ліпеня 1944 году места знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху. У 2009 годзе Люцын стаў цэнтрам краю.


Lucyn, Łuža. Люцын, Лужа (1903).jpg|Замак, 1903 г.
Lucyn, Sabornaja. Люцын, Саборная (1913).jpg|Саборная царква, 1913 г.
Liucyn-Sabornaja-vul.jpg|Саборная вуліца, да 1918 г.
Lucyn, Biełaruskaja škoła. Люцын, Беларуская школа (1932).jpg|Беларуская школа, 1932 г.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1864 год — 3530 чал., зь іх 1200 каталікоў, 416 праваслаўных, 54 раскольнікі, 37 пратэстантаў і 1778 юдэяў; 1880 год — 5258 чал.; 1897 год — 5140 чал., зь іх 1151 беларусаў, 678 расейцаў, 237 латышоў, 228 палякаў, 22 украінцы, 11 немцаў і 2801 юдэй
* **XX стагодзьдзе**: 1989 год — 11 853 чал., зь іх 46,29% латышоў, 45,73% расейцаў, 2,79% беларусаў, 1,75% украінцаў, 1,27% палякаў, 0,62% летувісаў і 1,55% іншых
* **XXI стагодзьдзе**: 2016 год — 8718 чал.

## Турыстычная інфармацыя
### Інфраструктура
Дзее Люцынскі краязнаўчы музэй.

### Славутасьці
* Замак (XIV ст.)
* Капліца Сьвятога Тадэвуша (1738)
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1938—1993)
* Лютэранская кірха (1872)
* Малельня стараверская (1923)
* Сынагога (XIX ст.)
* Царква саборная Прачыстай Багародзіцы (1843—1845)

## Галерэя

Ludzas pilsdrupas 2014.JPG|Замак
Tadeuša kapela.jpg|Капліца Сьвятога Тадэвуша
Orthodox.jpg|Саборная царква
Ludzas luterāņu baznīca - panoramio.jpg|Лютэранская кірха


Ludza-synagogue 02.JPG|Былая сынагога
Ludzas vecticībnieku baznīca - panoramio.jpg|Стараверская малельня
Ludza - panoramio (2).jpg|Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Мельница в Краеведческом музее - panoramio.jpg|Вятрак у краязнаўчым музэі


## Асобы
* Караль Багдановіч (1864—1947) — геоляг і падарожнік, акадэмік Польскай Акадэміі навук
* Мікола Панькоў (1911—1995) — беларускі грамадзкі дзяяч

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Люцына
* Турыстычны сайт Люцына
* Гісторыя Люцына