Мар’ян Лянгевіч

**Мар’я́н Лянге́віч** (; 5 жніўня 1827, г. Кратошын, Вялікае княства Познанскае, Прусія — 10 траўня 1887, Канстантынопаль, Атаманская імпэрыя) — генэрал і дыктатар паўстаньня 1863—1864 гадоў.

## Біяграфія
Вучыўся ў гімназіі ў г. Тшэмешна. У 1860 браў удзел у выправе Джузэппэ Гарыбальдзі на в. Сыцылія, дзе адзначыўся мужнасьцю і ўпартасьцю. Выкладаў у Польскай вайсковай школе ў г. Кунэа (П’емонт), дзе стаў ярым праціўнікам Людвіка Мераслаўскага. Быў зьвязаны з крылом «Белых».

Напярэдадні паўстаньня ад імя Цэнтральнага нацыянальнага камітэту набываў і транспартаваў у Польшчу вінтоўкі зь Нямеччыны і Бэльгіі. 9 студзеня 1863 прызначаны палкоўнікам Сандамірскага ваяводзтва. Меў намер сабраць свой узброены аддзел ў Сьвентакшыскіх гарах, а потым рушыць на Варшаву. 22 студзеня тройчы атакаваў расейскія аддзелы ля в. Ядзельня, г. Бадзентыну і ў г. Шыдлоўцы (дзе ўдзельнічаў асабіста). Распачаў паход, які гісторыкі назавуць «кампанія Лянгевіча». У абозе ў кляштары Ванхоцка сабраў аддзел у 1400 чалавек, зь якіх сфармаваў тры групоўкі (коньнікаў, пешых і войск забесьпячэньня). Заклаў там штаб аддзела, шпіталь, друкарню і наладзіў вытворчасьць зброі. Расейцы зладзілі за ім пагоню і напалі з розных напрамкаў. 11 лютага разьбіў расейцаў у бітве ля Слуп’я («Сьвентакшыская бойка»), здабыў 1000 карабінаў і 8 гармат. Моц ягонага аддзела ўзрасла. У Малагошчы паяднаў свой аддзел з аддзелам Мазавецкага ваяводзтва (колькасьць склала 2,5 тысячы чалавек). Тут жа даў бітву колькасна пераўзыходзячым расейцам, дзе перамог без значных страт (300 забітых і 2 гарматы). 11 сакавіка ў маёнтку Гошча абвясьціў сябе дыктатарам паўстаньня.

Праз тыдзень пасьля дзьвюх бітваў, 19 сакавіка, скіраваўся ў Галіцыю. Быў арыштаваны аўстрыйскімі ўладамі. Два гады быў вязьнем турмы Язэпаў (Язэпштадт). Пазьней жыў на эміграцыі ў Ангельшчыне і Швайцарыі. Потым жыў і служыў у турэцкім войску пад імем **Лангі Бэй**. Памер у Канстантынопалі 10 траўня 1887 і быў пахаваны на могілках Хэйдар Пашы, побач са сваёй жонкай Сюзаннай (ангелькай па паходжаньні).

19 чэрвеня 1937 міністар абароны Польшчы надаў казармам 56-му палку пяхоты Велькапольскай імя генэрала Мар’яна Лянгевіча.

У Вайсковым музэі Варшавы захоўваецца ягоная ўласная афіцэрская шабля (вырабленая ў Ангельшчыне ў 1857).

## Крыніцы

## Заўвагі

## Літаратура
* Zbigniew Ćwiek, *Przywódcy powstania styczniowego. Sześć sylwetek*, Państwowe Wydawnictwo «Wiedza Powszechna», Warszawa 1963.
* *Encyklopedia Polski*, Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński, Kraków 1996.
* Wojciech Kalwat, *Bitwa pod Grochodziskami 18 marca 1863 r*., z cyklu: «Chwała oręża polskiego» nr 19(40), «Rzeczpospolita» 2 grudnia 2006. (dodatek)
* Włodzimierz Kwaśniewicz, *Dzieje szabli w Polsce*, Dom Wydawniczy Bellona, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2007.
* Stanisław Strumph-Wojtkiewicz, *Powstanie styczniowe*, Instytut Wydawniczy «Nasza Księgarnia», Warszawa 1973.

## Вонкавыя спасылкі
* Адозва генерала Мар’яна Лянгевіча з абгрунтаваньнем патрэбы ў дыктатуры, і пастановай Нацыянальнага ўраду з заклікам народу да змаганьня ад 10 III 1863 года
* Рапарт генэрала Мар’яна Лянгевіча з галоўнай кватэры ў Слупіі ад 26 II 1863 г. // «Wiadomości z Pola Bitwy» dnia 6 III 1863 roku
* Дакумант з пячаткай паўстанцаў і подпісам генерала Мар’яна Лянгевіча ад 23 I 1863 года

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1827 годзе
Катэгорыя:Афіцэры-паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Генэралы
Катэгорыя:Памерлі ў 1887 годзе
Катэгорыя:Памерлі 10 траўня