Рэспубліка Босьнія і Герцагавіна

: *Ня варта блытаць з [[Босьнія і Герцагавіна|Босьніяй і Герцаґавінаю]] й [[Фэдэрацыя Босьніі і Герцагавіны|Фэдэрацыяю Босьніі й Герцаґавіны]]*

**Рэспубліка Босьнія і Герцаґавіна** — дзяржава-папярэднік сучаснае Босьніі й Герцаґавіны, якая існавала з моманту дэклярацыі незалежнасьці ад СФРЮ ў 1992 годзе да поўнага ўступаньня ў сілу Дэйтанскага пагадненьня ў 1997 годзе. Большая частка гісторыі дзяржавы прыпадае на Басьнійскую вайну, незадоўга да пачатку якое харвацкаю й сэрбскаю меншасьцямі на тэрыторыі Рэспублікі былі ўтвораныя непрызнаныя дзяржавы Рэспубліка Герцаґ-Босна і Рэспубліка Сэрбская. Фактычна, першыя 2 гады свайго існаваньня кіраўніцтва Рэспублікі Босьнія й Герцаґавіна прадстаўляла інтарэсы толькі аднаго народу — басьнійцаў, і кантралявала толькі малую частку тэрыторыі Рэспублікі. Сытуацыя зьмянілася ў 1994 годзе, калі ў выніку падпісаньня Вашынгтонскага пагадненьня, была ўтворана басьнійска-харвацкая Фэдэрацыя Босьніі і Герцагавіны. Пасьля заключэньня Дэйтанскага пагадненьня ў канцы 1995 року да альянсу далучылася й Рэспубліка Сэрбская. У 1997 годзе Рэспубліка была ператвораная ў сёньняшнюю Босьнію й Герцаґавіну.

## Гісторыя

На парлямэнцкіх выбарах у Сацыялістычнае Рэспубліцы Босьнія й Герцаґавіна, якія адбыліся ў 1990 годзе, перамогу атрымалі прадстаўнікі трох нацыяналістычных партыяў, якія ўтварылі вольную кааліцыю з мэтаю адхіліць ад улады камуністаў. Празь некаторы час спачатку Славенія, а потым і Харватыя абвясьцілі пра сваю незалежнасьць ад СФРЮ, што выклікала раскол у парлямэнце Босьніі й Герцаґавіны: харвацкія й басьнійскія дэпутаты выступалі за выхад з СФРЮ, у той час як сэрбы былі за знаходжаньне ў Югаславіі. У кастрычніку 1991 року парлямэнтам была прынятая дэклярацыя незалежнасьці, а 29 лютага і 1 сакавіка 1992 року адбыўся рэфэрэндум, на якім 98 % выказаліся за выхад з СФРЮ. Большасьць басьнійскіх сэрбаў рэфэрэндум байкатавала.

У той час як адносна этнічнае прыналежнасьці першых ахвяраў вайны існуюць прама процілеглыя кропкі гледжаньня, вядома, што першы сур’ёзны наступ быў прадпрыняты сэрбскім бокам у сакавіку 1992 року ва ўсходняе й паўночнае Босьніі. У выніку хуткае эскаляцыі канфлікту 6 красавіка (у дзень афіцыйнага абвяшчэньня незалежнасьці) у Сараева пачаліся ўжо поўнамаштабныя баявыя дзеяньні. Міжнароднае прызнаньне незалежнасьці Рэспублікі вымусіла Югаслаўскую народную армію пакінуць яе межы, хоць шмат хто з жаўнераў і афіцэраў заставаліся ў Рэспубліцы Сэрбскай, уступаючы ў армію Рэспублікі Сэрбскае. Узброіўшыся на складах ЮНА, якая выводзілася з краіны, і атрымаўшы падтрыманьне ў выглядзе добраахвотнікаў, Армія Рэспублікі Сэрбскай на працягу 1992 року змагла ўсталяваць кантроль над большаю часткаю тэрыторыі Рэспублікі.

6 мая 1992 року ў аўстрыйскім месты Грац паміж прэзыдэнтам Рэспублікі Сэрбскае Радаванам Караджычам і прэзыдэнтам Харвацкай рэспублікі Герцаґ-Босна Матэ Бобанам было складзенае пагадненьне аб спыненьні баявых дзеяньняў, якія ўжо ўзьніклі паміж сэрбамі й харватамі, каб засяродзіцца на ўзяцьці тэрыторыяў, кантралюемых афіцыйным басьнійскім кіраўніцтвам. На той момант пад кантролем сэрбаў знаходзілася ўжо 70 % тэрыторыі Босьніі й Герцаґавіны. Пагадненьне стала асноўнаю перадумоваю да пачатку 19 чэрвеня 1992 року Харвацка-басьнійскага канфлікту.

Падпісанае ў сакавіку 1994 року Вашынгтонскае пагадненьне паміж басьнійцамі й харватамі прывяло да спыненьня ўзброенага супрацьстаяньня паміж імі і ўтварэньня басьнійска-харвацкае Фэдэрацыі Босьніі й Герцаґавіны. Падпісанае 14 сьнежня 1995 року ў Парыжы прэзыдэнтам Рэспублікі Босьнія й Герцаґавіна Аліяй Ізэтбегавічам, прэзыдэнтам Сэрбіі Слабаданам Мілошавічам і прэзыдэнтам Харватыі Франья Туджманам Дэйтанскае пагадненьне спыніла Басьнійскую вайну і стала пачатковым пунктам інтэґрацыі Рэспублікі Сэрбскае у Босьнію й Герцаґавіну.

За тры рокі баявых дзеяньняў загінула ад 95 да 100 тысячаў чалавек, больш за 2 мільёна чалавек сталі бежанцамі.

## Глядзіце таксама
* Басьнійская вайна
* Харвацка-басьнійскі канфлікт
* Харвацкая рэспубліка Герцаг-Босна
* Рэспубліка Сэрбская
* Фэдэрацыя Босьніі і Герцагавіны
* Грацскае пагадненьне
* Вашынгтонскае пагадненьне
* Дэйтанскае пагадненьне

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* The Bosnian Manuscript Ingathering Project: Andras Riedlmayer: A Brief History of Bosnia-Herzegovina 

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Балканаў
Катэгорыя:Краіны пасьля распаду Югаславіі
Катэгорыя:Гісторыя Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Гісторыя Фэдэрацыі Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Зьніклі ў 1997 годзе