open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ніно Катамадзэ

**Ніно́ Катама́дзэ** (;  21 жніўня 1972, Кабулеці, Грузія) — грузінская джазавая сьпявачка і кампазытар.

## Біяграфія
Ніно Катамадзэ нарадзілася ў Аджары, паўднёвай правінцыі Грузіі. У 1990 годзе паступіла ў Батумскі музычны інстытут імя З. П. Паліяшвілі на вакальнае аддзяленьне па клясе Мурмана Махарадзэ. Падчас навучаньня і пасьля заканчэньня інстытуту выступала з рознымі гуртамі і прымала ўдзел у разнастайных музычных праектах.

З 1994 па 1998 год стварае дабрачынны грамадзкі фонд па аказаньні дапамогі інвалідам і сацыяльна неабароненым артыстам. У 1999 годзе пачынае творчае супрацоўніцтва з гуртом Insight, якое прынесла сьпявачцы вядомасьць на радзіме і па-за яе межамі. Гэтак пасьля паездкі ў 2002 годзе ў Вялікабрытанію на Дні Грузіі талентам Ніно Катамадзэ захапіліся ў Эўропе. У 2005 годзе Катамадзэ зьдзейсьніла гастрольнае турнэ ў ЗША, дзе яе таксама чакаў посьпех.

З 2009 году сьпявачка пасьля 2-гадовага перапынку з поспехам зноў пачала актыўную канцэртную дзейнасць. Разам з гуртом Insight яна выступала ў Расеі, Украіне, Летуве і іншых краінах.

У студзені 2010 году прымала ўдзел у расейскай пастаноўцы вакальнай опэры-імправізацыі Бобі Макфэрына «Бобл».

## Дыскаграфія

### Альбомы
* Ordinary Day (2003)
* Nino Katamadze & Insight (2004)
* …Start New Peaceful Day (Live DVD) (2005)
* White (2006)
* Black (2006)
* Blue (2008)
* Red (2010)

### Саўндтрэкі да фільмаў
* Русалка
* Яблык
* Дарога да Збаўцу
* Індзі (2007)
* Дамавік (2008)
* Траса М8 (2008)
* Забіць Караля (2008)

## Узнагароды
* 2002 — Найлепшая сьпявачка году, прыз «Авацыя», Грузія
* 2002 — Аўтар і выканаўца песень году, Грузія
* 2002 — Прыз за самую арыгінальную музыку, Грузія
* 2003 — Твар году, Грузія
* 2003 — Найлепшая сьпявачка году, прыз «МЕГА», Грузія
* 2003 — Найлепшы вакальна-інструмэнтальны ансамбль году (Ніно Катамадзэ і Insight), прыз «Авацыя», Грузія
* 2004 — Спэцыяльны прыз «Одзэла» за ўнёсак у музыку, Грузія

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Ніно Катамадзэ
* LJ-супольнасць Ніно Катамадзэ
* Ніно Катамадзэ на Last.fm

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кабулеці
Пасол соймавы

**Пасо́л со́ймавы** — прадстаўнік шляхты ад павету на сойме Вялікага Княства Літоўскага, пазьней Рэчы Паспалітай. Ад кожнага павету абіраліся два паслы, аднак не забаранялася і іншай шляхце езьдзіць на сойм. Заканадаўча паслоў акрэсьлілі ў Другім Статуце Вялікага Княства Літоўскага (1566).

Па ўтварэньні Рэчы Паспалітай паслы ўвайшлі ў ніжэйшую палату сойму — Пасольскую Ізбу.

У 1690 заканадаўча аформілі, што на сойме кожны пасол, а на сойміках ваяводзкіх і павятовых кожны шляхціч можа вольна абмяркоўваць будзь-якія пытаньні.

## Глядзіце таксама
* Пасол на Сойм Польшчы

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Права Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Права Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Органы дзяржаўнай улады Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Соймы Рэчы Паспалітай
Кемяны

Назву **Кемяны** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Кемяны — вёска ў Ашмянскім раёне
** Кемяны — вёска ў Шчучынскім раёне
Марцін Казімер Валадковіч

**Марцін Казімер Валадковіч** (?—1716?) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Гараднічы і падстароста менскі (1649).

## Біяграфія
З шляхецкага роду Валадковічаў гербу «Радван» зьменены.

Ягоныя нашчадкамі, напэўна, былі Валадковічы, якія ў 2-й пал. XVII — XVIII стст. займалі розныя пасады ў Менскім ваяводзтве.

Магчыма, у шлюбе з Аленай Кастравіцкай меў сына Стэфана Антонія.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  

## Вонкавыя спасылкі
* 

Марцін Казімер
Катэгорыя:Асобы Менску
Валадковічы

**Валадковічы**, *Валадкевічы* — шляхецкі род гербу Радван зьменены.

## Паходжаньне
Імаверна, паходзяць ад Каспара Валадковіча, шляхціча Віленскага павету, сыны якога Марцін і Рыгор у 1567 ставілі ў войска Вялікага Княства Літоўскага двух конных ваяроў з маёнтку Геранёны Ашмянскага павету. Марцін Валадковіч згадваецца ў ліку шляхты Менскага павету

Магчыма, да гэтага роду належалі Сенька з Амсьціслаўшчыны (кан. XV — пач. XVI стагодзьдзя), Рыгор з Полаччыны (1582) і іншыя.

## Найбольш вядомыя з роду
* Марцін Валадковіч (?—?), судзьдзя земскі менскі (1628)
* Марцін Казімер Валадковіч (?—?), гараднічы і падстароста менскі (1649)
* Крыштап Валадковіч (1600—1670), пісар земскі менскі, ваявода наваградзкі (1658)
* Фэліцыян Піліп Валадковіч (1697—1778), грэка-каталіцкі мітрапаліт кіеўскі (1762)
* Міхал Валадковіч (1735—1760), зямянін-самаўпраўца, прысуджаны дя сьмяротнага пакараньня за свае ўчынкі; упамінаецца ў шостай кнізе «Пана Тадэвуша»:

Пан Валадковіч зьдзекаваўся, і нямала.

## Галерэя

Файл:Marcin Vaładkovič. Марцін Валадковіч.jpg|Марцін Валадковіч
Файл:Marcin Kazimier Vaładkovič. Марцін Казімер Валадковіч.jpg|Марцін Казімер Валадковіч
Файл:Kryštap Vaładkovič. Крыштап Валадковіч.jpg|Крыштап Валадковіч
Файл:Daminik Vaładkovič. Дамінік Валадковіч.jpg|Дамінік Валадковіч
Файл:Juzef Vaładkovič. Юзэф Валадковіч.jpg|Юзэф Валадковіч
Файл:Felicyjan Vaładkovič. Фэліцыян Валадковіч.jpg|Фэліцыян Піліп Валадковіч
Файл:Kaspar Vaładkovič. Каспар Валадковіч.jpg|Каспар Валадковіч
Файл:Tereza Vaładkovič. Тэрэза Валадковіч.jpg|Тэрэза Валадковіч


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

*
Марцін Валадковіч

**Марцін Валадковіч** (1565?—1647?) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Судзьдзя земскі менскі (1628).

## Біяграфія
З шляхецкага роду Валадковічаў гербу «Радван» зьменены. Відаць, сын Адама, унук Марціна.

Магчыма, у шлюбе з Даротай Манівід-Дарагастайскай меў сына Пятра і дачку Рэгіну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Марцін
Катэгорыя:Асобы Менску
Фэліцыян Піліп Валадковіч

**Фэліцыян Піліп Валадковіч** (1697—1778) — царкоўны дзяяч Рэчы Паспалітай. Уніяцкі біскуп холмскі і белскі (з 1730), біскуп уладзімерскі і берасьцейскі (з 1756), мітрапаліт кіеўскі, галіцкі й усяе Русі (з 1762).

## Біяграфія
З шляхецкага роду Валадковічаў гербу Радван зьменены. Імаверна, быў сынам Дамініка Алаіза і Тэрэзы зь Янішэўскіх.

Займаў некалькі царкоўных пасадаў, з 1753 году быў каад’ютарам мітрапаліта кіеўскага Флярыяна Грабніцкага, потым стаў мітрапалітам.

Кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі спрабаваў зьвінаваціць Фэліцыяна Піліпа Валадковіча ў злоўжываньнях, аднак Ватыкан абвясьціў невінаватасьць уладыкі (1770 год). Нягледзячы на гэтае, цкаваньне мітрапаліта з боку ўладаў Рэчы Паспалітай працягвалася да канца ягонага жыцьця.

Стрыечны дзед Тадэвуша Рэйтана, пасла ад Наваградзкага ваяводзтва ВКЛ на сойм 1773—1775 гадоў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1697 годзе
Фэліцыян Піліп
Катэгорыя:Уладзімерскія і берасьцейскія ўніяцкія біскупы
Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Катэгорыя:Памерлі ў 1778 годзе
Геранім Флярыян Радзівіл

**Геранім Флярыян Радзівіл** (, места Белая Берасьцейскага павету — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Падчашы (1739—1750) і харунжы вялікі літоўскі (з 1750).

Быў старостам перамышальскім і крычаўскім. 3 1731 году фактычны ўладальнік (юрыдычны з 1744 году) г. зв. «Нойбурскіх маёнткаў».

## Біяграфія

Зь нясьвіскай лініі роду Радзівілаў гербу «Трубы», сын Караля Станіслава, канцлера вялікага літоўскага, і Ганны Кацярыны з Сангушкаў. Меў старэйшага брата Міхала Казімера Радзівіла «Рыбаньку», гетмана вялікага літоўскага і ваяводу віленскага.

Атрымаў хатнюю адукацыю, у 1730—1735 гадох падарожнічаў за мяжой. У 1739 годзе атрымаў урад падчашага, у 1750 годзе — харунжага.

Меў 6-тысячнае войска, роўнае войску Вялікага Княства Літоўскага. Залогі разьмяшчаліся ў Слуцку (галоўныя сілы), Белай, Біржах, Кейданах, Невелі, Себежы, Крычаве, Капылі, Нягневічах, Рубяжэвічах, Беліцы і набіраліся зь мясцовай шляхты і вайскова-служылых людзей (зямян, выбранцаў і інш.); афіцэры запрашаліся часткова з-за мяжы. У Белай, потым ў Слуцку трымаў афіцэрскую школу (кадэцкі корпус).

Захоўваў жорсткі парадак у сваіх местах і маёнтках, здушыў Крычаўскае паўстаньне (1743—1744).

Заснаваў тэатар у Белай і Слуцкі тэатар Радзівілаў (1751), артысты для якога рыхтаваліся ў адмысловай школе (першая ў Рэчы Паспалітай). Сабраў карцінную галерэю, вялікую бібліятэку, зладзіў некалькі значных будоўляў у сваіх рэзыдэнцыях — Белай і Слуцку.

Першы раз ажаніўся ў 1739 годзе з Тэрэзай (пам. па 1784), дачкой падчашага надворнага літоўскага Юзэфа Францішка Сапегі (1670—1744) і Крыстыны Браніцкай (пам. 1761). У 1745 годзе разьвёўся зь першай жонкай і ўзяў другі шлюб з Магдаленай Чапскай (пам. па 1761), зь якой разьвёўся ў 1751 годзе. У 1755 годзе ажаніўся з Анэляй Мянчынскай (нар. 1731). Не пакінуў нашчадкаў.

Па сьмерці ягоныя маёнткі перайшлі да брата Міхала Казімера Радзівіла «Рыбанькі».

## Галерэя

Hieranim Flaryjan Radzivił. Геранім Флярыян Радзівіл (M. Deisch, 1744).jpg|M. Deisch паводле незахаванага партрэта Я. Вэсэля, 1744 г.
Hieranim Flaryjan Radzivił. Геранім Флярыян Радзівіл (M. Deisch, 1744) (2).jpg|M. Deisch паводле незахаванага партрэта Я. Вэсэля, 1744 г.
Hieranim Flaryjan Radzivił. Геранім Флярыян Радзівіл (H. Lajbovič, 1758).jpg|З альбома «Выявы роду Радзівілаў». Г. Ляйбовіч, 1758 г.
Hieranim Flaryjan Radzivił. Геранім Флярыян Радзівіл (M. Starkman, 1857).jpg|М. Старкман, 1857 г.


У картцы да артыкула прыводзіцца партрэт зь Нясьвіскай партрэтнай галерэі, напісаны Якубам Вэсэлем каля 1746 году. У 1950 годзе на загад уладаў СССР гэты партрэт перадалі Польшчы, цяпер ён захоўваецца ў Нацыянальным музэі ў Варшаве.

## Дадатковыя зьвесткі
* У 1756 годзе пачаў узьвядзеньне на высьпе Жыд-возера (перайменаваў яго ў Князьмор, цяпер Князь-возера) мураваны замак пад назвай Вэнэцыя; меркаваў стварыць на возеры флёт з артылерыяй.
* Першым у Вялікім Княстве Літоўскім стварыў у сваім войску харугвы паводле ўзору войска янычараў у Асманскай імпэрыі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Белай
Геранім Флярыян
Катэгорыя:Падчашыі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Харунжыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў Фарным касьцёле ў Нясьвіжы
Ян Мікалай Хадкевіч

**Ян Мікалай Хадкевіч** (4 сьнежня 1738}}, Гданьск — 2 лютага 1781, Чарнобыль) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Генэрал-ад’ютант (з 1764), адначасна староста генэральны жамойцкі, генэрал-лейтэнант расейскай арміі (1778).

Быў старостам вялёнскім. Граф на Шклове і Новай Мышы. Кавалер ордэнаў Сьвятога Станіслава (1764) і Белага арла (9.05.1774).

## Біяграфія

З магнацкага роду Хадкевічаў гербу «Касьцеша», сын Адама Тадэвуша (1711—1745), ваяводы берасьцейскага і Эвы з Чапскіх (памерла ў 1769). Успадкаваў ад бацькі тытул графа на Шклове і Мышы.

У 1757 годзе скончыў Віленскі ўнівэрсытэт. Пэўны час жыў у мястэчку Турцы на Наваградчыне. У 1758—1759 гадох удзельнічаў у Сямігадовай вайне на баку Францыі.

У 1764 годзе абіраўся паслом на канвакацыйны сойм. Падтрымаў абраньне Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Атрымаў ад новага гаспадара званьне генэрал-ад’ютанта і ўрад старосты генэральнага жамойцкага.

У часе Барскай канфэдэрацыі заняў неадназначную пазыцыю. Афіцыйна шкадаваў пра стан краіны, што аднак не перашкаджала яму падтрымліваць камандзіраў расейскага і прускага войскаў, якія баранілі ягоную ўласнасьць. У 1778 атрымаў званьне генэрал-лейтэнанта арміі Расейскай імпэрыі.

1 студзеня 1766 году ажаніўся зь Людвікай Марыяй (1744—1816), дачкой ваяводы кракаўскага і гетмана польнага кароннага Вацлава Жавускага (1705—1779) і Ганны Любамірскай (1714—1763). У шлюбе нарадзіліся дзеці:
* Вацлаў (каля 1767—1784)
* Юзэф (памёр у дзяцінстве)
* Ксавэры (памёр у дзяцінстве)
* Аляксандар Францішак (1776—1838), брыгадны генэрал, сэнатар-кашталян Царства Польскага
* Ганна (памерла ў дзяцінстве)
* Разалія (1768—1793), жонка з 1780 году кашталяна кіеўскага князя Аляксандра Любамірскага (1749—1808)
* Альжбета (1769—1821), жонка з 1787 году кашталяна віленскага князя Мацея Радзівіла (1749—1800)

Спачыў у Супрасьльскім манастыры.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Ян Мікалай
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Плоска

**Пло́ска** — былая вёска ў Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіла ў склад Тэльмінскага сельсавету. Цяпер частка Берасьця.

## Гісторыя
1 чэрвеня 2007 году вёска перададзеная ў склад гораду Берасьця. 21 сьнежня 2007 году вёска выключаная з складу Тэльмінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 741 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Берасьцейскага раёну
Катэгорыя:Мікрараёны Берасьця
Мангуп-Кале

**Мангу́п** (*Мангу́п-Кале́*; , ) — сярэднявечны горад-крэпасьць у Бахчысарайскім раёне Крыму. Сталіца праваслаўнага княства Хвядора, затым турэцкая крэпасьць. Разьмешчаны на вяршыні гары-астанцы, узвышаецца над узроўнем навакольных далін на 250—300 м і ўтварае плято плошчай каля 90 га. Агульная даўжыня прыгонных збудаваньняў складае 1500 м, даўжыня абарончага контуру (з натуральнымі перашкодамі — скалістымі абрывамі ад 20 да 70 м) складае 6600 м. На тэрыторыі крэпасьці разьмешчаныя шматлікія крыніцы.

## Прырода
Мангуп-Кале разьмешчаны на плято гары-астанцы Баба-Даг ( — бацька, *dağ* — гара). Найбольшая вышыня складае 583 м. Гара ўяўляе сабой асобна-стаялае ўзвышэньне, крута абрываецца да поўдня. З паўночнага боку гара мае чатыры працяглыя выступы, званых мысамі. Самы заходні выступ мянуецца Чамны-бурун (, дыялектнае вымаўленьне: *çamnı burun* — мыс з хвоямі), другі з захаду — Чуфут-Чэарган-Бурун ( — «мыс выкліку габрэяў»), наступны — Элі-бурун (дакладны пераклад не вядомы, існуючыя вэрсіі — «ветраны мыс», «грэцкі (элінскі) мыс») і, нарэшце, самы ўсходні — Тэшклі-бурун ( — «мыс зь дзіркай», атрымаў сваю назву з-за скразнога грота, што ўтварыўся ў выніку абвальваньня штучнай пячоры). Паміж мысамі пралягаюць яры, кожны зь якіх таксама мае сваю назву: з захаду на ўсход — Таба-драпаку («гарбарны яр»), Гамам-драпаку («Лазьневы яр») і капу-драпаку («варотны яр»).

## Гісторыя
* У III—IV стагодзьдзях мангупское плято засяляюць скіфа-сарматы.
* У IV—V стагодзьдзях на плято зьявілася паселішча алана-готаў, а ў навакольных бэльках катакомбныя магільнікі.
* У другой палове V стагодзьдзя пабудаваныя першыя ўмацаваньні. У гэты час горад зваўся Дарос і быў сталіцай краіны Доры — крымскай Готыі. У VI стагодзьдзі на плято ўзводзіцца манумэнтальная базыліка, горад становіцца цэнтрам гоцкай епархіі ў Крыме.
* У канцы VII стагодзьдзя Хазарскі каганат падпарадкоўвае Дарос. У горадзе ненадоўга разьмяшчаецца хазарскі гарнізон.

Захоп Даросу паслужыў сыгналам да пачатку антыхазарскага паўстаньня, узначаленага Сьв. Янам Гоцкім.
* XIII — сярэдзіна XV стагодзьдзя — горад быў сталіцай позьнебізантыйскага княства Хвядора, якое кантралявала Паўднёва-Заходні Крым і знаходзілася пад уплывам Бізантыі. Сам горад называлі таксама Хвядора. Менавіта з гэтай эпохі захаваліся множныя штучныя пячоры, абарончыя сьцены, падмуркі базылік і руіны цытадэлі на мысе Тэшклі-бурун.
* 1475 — горад, як і ўсё княства быў захоплены асманскімі войскамі. Асманы перабудавалі крэпасьць, якая ў пэрыяд іх кіраваньня звалася Мангуп-Кале — крэпасьць Мангуп). Аж да 1774 году Мангуп быў цэнтрам кадылыка (самай дробнай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі Асманскай дзяржавы), які ўваходзіў у склад эялета (правінцыі) з цэнтрам у Кефе (Фэадосіі).
* 1774 — крэпасьць была пакінутая турэцкім гарнізонам.
* 1790 — Мангуп пакінулі апошнія насельнікі — суполка караімаў. У яры «Таба-Драпаку» захаваліся рэшткі караімскіх могілак.
Падчас аблогі Севастопалю нямецкімі войскамі на Мангупе знаходзіўся назіральны пункт Манштайн.

Катэгорыя:Крым
Катэгорыя:Замкі Ўкраіны
Віталь Тарас

**Віталь Тарас** (6 траўня 1956, Менск — 18 студзеня 2011, Менск) — беларускі журналіст, публіцыст. Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў.

Нарадзіўся ў сям’і пісьменьніка Валянціна Тараса. Пачаў друкавацца з 1973 году ў газэце «Знамя юности». Скончыў журфак БДУ (1983).

Працаваў на Беларускім тэлебачаньні, у газэтах «Літаратура і Мастацтва», «Культура», расейскай «Общей газете», на радыё «Свабода», «Нашай Ніве». У шэрагах БАЖ з моманту заснаваньня.

З 2009 году — сябра Беларускага ПЭН-цэнтру.

## Творы
* «Звыклае зло» — кніга публіцыстыкі
* «Хроніка бягучых падзей» — кніга публіцыстыкі

## Узнагароды
Ляўрэат прэміі імя Алеся Адамовіча Беларускага ПЭН-цэнтра за 1996 год.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 6 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Памерлі 18 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2011 годзе
Бардзеёў

**** ці **Бардзеяў** (, , , , ) — горад на ўсходзе Славаччыны. Насельніцтва на 31 сьнежня 2009 году — 33 418 жыхароў. Уключаны ў Сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Гісторыя
Горад быў заснаваны нямецкімі каляністамі. Упершыню ўзгадваецца ў 1241 годзе: тады ў горадзе ўжо існаваў кляштар цыстарцыенцаў, а насельніцтва складалася, пераважна, зь немцаў. На той час Бардзеёў быў ужо даволі разьвітым паселішчам. У 1376 годзе ён становіцца каралеўскім горадам, а ў 1405 — вольным каралеўскім горадам. Найбольшага росквіту горад дасягае ў XV стагодзьдзі, апасьля чаго прыходзіць у заняпад.

## Славутасьці
* Гарадзкая фартэцыя
* Ратушны пляц з помнікамі архітэктуры ў стылях Готыка й Адраджэньне
* Касьцёл Сьвятога Эгідыя
* Мінэральныя крыніцы «Бардзеёўске Купэлі»

## Гарады-пабрацімы
* Магілёў, Беларусь
* Мольдэ, Нарвэгія
* Горліцэ, Польшча
* Замосьць, Польшча
* Крыніца Здруй, Польшча
* Ясла, Польшча
* Цячаў, Украіна
* Кале, Францыя
* Мікулаў, Чэхія
* Пршэраў, Чэхія
* Чэска Ліпа, Чэхія

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Bardejov

Катэгорыя:Гарады Славаччыны
Кіраўнікі ЦК КП БССР

«*» Пазначаныя ўраджэнцы Беларусі.

У 1919—1925 гадах кіроўная пасада ў КПБ (да 1952 г. Камуністычная партыя (бальшавікоў) Беларусі, КП(б)Б) называлася: 1919 г. — старшыня ЦБ, 1920—1924 гг. — адказны сакратар ЦБ КП(б)Б. У гэты час іх займалі:
* Аляксандар Мясьнікян (1919)
* Яўхім Генкін (1920—1921)
* Вільгельм Кнорыньш (1921—1922)
* Вацлаў Багуцкі (1922—1924)
* Аляксандар Асаткін-Уладзімерскі (1924)
* Аляксандар Крыніцкі (1924—1925)

У 1919—1920 гадах кампартыя Беларусі была складовай часткай кампартыі ЛітБелу. Ейным кіраўніком быў Вінцас Міцкявічус-Капсукас.

Катэгорыя:Камуністычная партыя Беларусі
Катэгорыя:Сьпісы
Аловак

**Ало́вак** — прылада для маляваньня ў выглядзе тонкай палачкі са спэцыяльных фарбавальных рэчываў, звычайна апраўленых у дрэва, ці зробленая з мэталу (сьвінцовы аловак, сярэбраны аловак). Аловак — утыліта для запісу на паперы або дрэве. Аловак характарызуецца чорным ці шэрым колерам пісьма. Мэталёвае заканчэньне аксэльбантаў што носяць пры сучасным абмундыраваньні зьяўляецца астаткам раней прымацаванага да іх кавалка волава, які служыў алоўкам.

Першыя каляровыя алоўкі зьявіліся на землях сучаснай Танзаніі 7 тыс. рокаў таму, і складаліся з сала дзікіх жывёл, вокісу жалеза, здробненых скальных пародаў.

Графітны аловак складаецца зь мінэралу графіту з дамешкам спэцыяльных гатункаў гліны. Ён быў вынайдзены ў Францыі ў 1790 року. Малюнак такім алоўкам мае шараваты тон зь лёгкім водбліскам і пазбаўлены інтэнсіўнай чарнаты.

Італьянскі аловак вырабляецца (у наш час) з парашку спаленай косьці, змацаванага расьлінным клеем. Вядомы з 15 ст. Малюнак такім алоўкам мае глыбока чорны, матавы, аксамітны тон.

Сьвінцовы аловак і срэбраны аловак шырока ўжываліся да 16 ст. і вырабляліся з адпаведных мэталаў. Малюнак срэбраным алоўкам мае цёмна-шэры тон, з часам набывае карычневае адценьне. Малюнкаў сьвінцовым алоўкам зьбераглося няшмат, бо імі рабілі падрыхтоўчыя накіды пры маляваньні іншай тэхнікай.

## Глядзіце таксама
* Асадка
* Гумка
## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пісьмовыя прылады
Катэгорыя:Канцтавары
Буча

**Буча** () — места ў Кіеўскай вобласьці Ўкраіны, адміністрацыйны цэнтар Бучанскага раёну. Плошча 26,57 км². Насельніцтва на 2024 год — 37 тыс. чал. Знаходзіцца за 20 км ад Кіева. Горад-герой Украіны (2022).

## Геаграфія
Буча знаходзіцца за 25&nbsp;км на захад ад Кіева ў лясной зоне. Мяжуе зь местам Ірпень, вёскамі Ворзэль, Гастомель, Міхайлаўка-Рубяжоўка, Бліставіца.

17 ліпеня 2020 року Буча стала адміністрацыйным цэнтрам Бучанскага раёну.

## Гісторыя
Першыя згадкі «Бучы» ў пісьмовых крыніцах датаваныя 1630 рокам у дачыненьні да вёскі Яблынька, валоданьне польскага шляхціча Ю. Лясоты. Напрыканцы XIX стагодзьдзя землі перайшлі ў валоданьне памешчыкаў Красоўскага, Пяхоўскага і Сагатоўскага.

У часе будаўніцтва Кіева-Ковельскай чыгункі ў 1898 року вакол прыпынку Буча паўстала аднайменнае паселішча.

У 2001 року зацьверджаныя герб і сьцяг Бучы. У 2006 нададзены статус места.

## Насельніцтва

### Колькасьць

### Мова

## Транспарт
З усходу на захад места перасякае міжнародная аўтадарога  Кіеў — Ковель. Чыгуначная станцыя Буча на чыгунцы Кіеў&nbsp;— Корасьцень.

## Эканоміка
Дзейнічаюць прадпрыемствы шкляной, прыборабудаўнічай, дрэваапрацоўчай прамысловасьці, будаўнічыя і транспартныя арганізацыі, экалягічная кампанія па ўтылізацыі і перапрацоўцы адкідаў. Найбольшыя прамысловыя прадпрыемствы:
* ПрАТ «Меліоратор»;
* Трэст «Південтеплоенергомонтаж»;
* Бучанскі прыборабудаўнічы завод «Веда»;
* Бучанскі тарны завод;
* Вытворчы каапэратыў «Агробудпостач»;
* ПАТ «Навукова-дасьледчы інстытут шклоплястыкаў і валакна»;
* Экалягічная кампанія «Рада».

## Турыстычная інфармацыя
У месьце ўсталяваныя помнікі і памятныя знакі:
* Алея Памяці і помнік палеглым у Вялікай Айчыннай вайне;
* Помнік Невядомаму жаўнеру;
* Помнік Воінам-«аўганцам»;
* Памятны знак Міхаілу Булгакаву на месцы дачы Булгакавых;
* Мэмарыяльная дошка на будынку, дзе знаходзіўся штаб генэрала Міколы Ватуціна;
* Помнік-бюст Тараса Шаўчэнкі.

## Месты-браты
*  Ковель, Украіна
*  Цячаў, Украіна
*  Тушын, Польшча
*  Ясла, Польшча
*  Пшчына, Польшча
*  Буча, Вугоршчына
*  Понт-дэ-Шэр’ю, Францыя
*  Аспадалета, Італія
*  Шэрбрук, Канада

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Украіна. Буча

Катэгорыя:Гарады Кіеўскай вобласьці
Катэгорыя:Гарады-героі Ўкраіны
Замежная запазычанасьць

**Замежная запазычанасьць** — сумарныя грашовыя абавязаньні краіны, выяўленыя грашовай сумай, падлеглай вяртаньню зьнешнім крэдыторам у вызначаны час, гэта значыць агульная запазычанасьць краіны па вонкавых пазыках і нявыплачаных па іх адсотках. Можа спаганяцца:

* урадам краіны ці суб’ектамі фэдэрацыі (г. зн. кіраўніцтвам вобласьцяў і гарадоў)
* крэдытна-фінансавымі арганізацыямі (банкамі, фондамі і да т. п.)
* наўпрост буйнымі прадпрыемствамі краіны
* у крэдытна-фінансавых арганізацыяў іншых краін

## Глядзіце таксама
* Сьпіс краінаў сьвету паводле вонкавага доўгу
* Замежная запазычанасьць Беларусі
* Замежная запазычанасьць Расеі

Катэгорыя:Эканоміка
Клімовіч

Асобы з прозьвішчам **Клімовіч**:

* Адольф Клімовіч — заходнебеларускі грамадзка-палітычны дзяяч
* Андрэй Клімовіч — беларускі футбаліст
* Дзьмітры Клімовіч — беларускі футбаліст
* Кірыл Клімовіч — беларускі й расейскі каталіцкі дзяяч
* Уладзіслаў Клімовіч — беларускі футбаліст
Старшыня Рады БНР

**Старшыня Рады БНР**, пазьнейшае **Прэзыдэнт Рады БНР** — кіраўнік Рады Беларускай Народнай Рэспублікі і найвышэйшая дзяржаўная асоба народнае рэспублікі. Пасада створана ў сакавіку 1918 году адначасова з утварэньнем Рады.

## Паўнамоцтвы
На раньнім этапе паўнамоцтвы старшыні Рады былі, фактычна, абмежаваныя кіраваньнем Радай. Аніякіх іншых функцыяў ён не выконваў. Куды большае месца ў грамадзка-палітычным жыцьці займалі прэм’еры БНР. У выгнаньні фігура старшыні Рады БНР стала займаць галоўную ролю ў функцыянаваньні Рады, часта фармальна сумяшчаючы пасаду старшыні Рады і старшыні Ўраду БНР.

## Старшыні Рады БНР
# Ян Серада (1918)
# Язэп Лёсік (1918—1919)
# Пётра Крачэўскі (1919—1928)
# Васіль Захарка (1928—1943)
# Мікола Абрамчык (1947—1970)
# Вінцэнт Жук-Грышкевіч (1970—1982)
# Язэп Сажыч (1982—1997)
# Івонка Сурвіла (з 1997)
Брэтань

**Брэтань** (, , галё: *Bertaèyn*) — рэгіён на захадзе Францыі, які займае прыкладна 80% ад гістарычнай правінцыі Брэтанія. У францускай мове ў абодвух выпадках ўжываецца паняцьце *Bretagne*. Мяжуе на паўночным усходзе з Нармандыяй (да 1 студзеня 2016 — з былым рэгіёнам Ніжняя Нармандыя), на ўсходзе й паўднёвым усходзе — з Пэі-дэ-ля-Люар, а на поўначы, захадзе й поўдні абмываецца Атлянтычным акіянам. Гэтая паўвыспа — самы заходні рэгіён кантынэнтальнай Францыі. Плошча 27 208 км². Насельніцтва па стане на 2014 год складала 3 273 343 чалавек. У склад рэгіёну ўваходзяць 4 дэпартамэнты: Кот-д’Армор, Фіністэр, Іль і Вілен і Марбіян. Адміністрацыйны цэнтар і найбуйнейшы горад — Рэн (211 373 жыхароў). Буйным горадам зьяўляецца таксама Брэст (139 386 жыхароў). У адрозьненьне ад большасьці рэгіёнаў Францыі, адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа 2014 году, якая набыла моц з 1 студзеня 2016, Брэтань не закранула, і межы рэгіёну засталіся бяз зьменаў.

## Вонкавыя спасылкі
Станіслаў Юры Агінскі

**Станіслаў Юры Агінскі** (1710 — 14 чэрвеня 1748) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян амсьціслаўскі (1738—1740) і віцебскі. Трымаў Мерацкае, Жукаўскае і Вярбоўскае староствы.

## Біяграфія
Паходзіў са старэйшай княскай лініі роду Агінскіх, сын Марцыяна Міхала і Тэрэзы з Бжастоўскіх.

Прыхільнік Станіслава Ляшчынскага ў 1733.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Станіслаў Юры
Катэгорыя:Кашталяны амсьціслаўскія
Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Скрыбаўцы

Назву **Скрыбаўцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Скрыбаўцы — пасёлак у Шчучынскім раёне
** Скрыбаўцы — вёска ў Шчучынскім раёне

## Іншае
* Скрыбаўцы — станцыя Баранавіцкага аддзяленьня Беларускай чыгункі

## Глядзіце таксама
* Скрыб
* Скрыбава
Ігнаці Агінскі

**Ігнаці Агінскі** (каля 1698 — сакавік 1775) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Абозны вялікі літоўскі (1729—1744), маршалак надворны літоўскі (1744—1750) і вялікі літоўскі (1750—1768), кашталян віленскі (з 1768). Трымаў Барысаўскае (з 1726) і Браслаўскае староствы (1728—1740).

## Біяграфія
Прадстаўнік старэйшай (княскай) лініі роду Агінскіх, сын Марцыяна Міхала і Тэрэзы з Бжастоўскіх.

Абіраўся паслом на соймы 1729, 1730, 1733, 1736, 1737. Маршалак Галоўнага Трыбуналу ў 1732.

Двойчы быў амбасадарам у Пецярбургу. Падтрымліваў Чартарыйскіх, у палітычнай дзейнасьці арыентаваўся на Расейскую імпэрыю, за што Кацярына II захавала за ім права на маёнткі ва ўсходняй Беларусі.

Ажаніўся з Аленай, дачкой К.Д. Агінскага, якая мела вялікі ўплыў пры двары расейскай імпэратрыцы Ганны Іванаўны. Нашчадкаў не пакінуў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Ігнаці
Катэгорыя:Старосты барысаўскія
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1775 годзе
Андрэй Валовіч (сын Івана)

**Андрэй Валовіч** ( 1570, Горадня — 1614, Цытавяны) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Харунжы вялікі літоўскі (1592—1610), староста жамойцкі (з 1610).

Валодаў шэрагам маёнткаў на Жамойці (Трушкамі, Платэлямі, Эйгірдзямі), у 1609 набыў Цытавяны.

## Біяграфія
З шляхецкага роду Валовічаў гербу «Багорыя», сын Івана і Кацярыны з Гаслаўскіх. Меў братоў Яўстаха, біскупа віленскага, і Паўла, старосту гарадзенскага.

Навучаўся ў Віленскім унівэрсытэце. У 1592—1610 гадох быў харунжым вялікім літоўскім, з 1610 году — староста жамойцкі.

Фундаваў кляштар бэрнардынаў у Цытавянах. У сваім тэстамэнце пакінуў яму значныя сродкі.

## Галерэя

Andrej Vałovič. Андрэй Валовіч (XVII).jpg|Невядомы мастак, XVII ст.
Andrej Vałovič. Андрэй Валовіч (XVII) (2).jpg|Невядомы мастак, XVII ст.
Andrej Vałovič. Андрэй Валовіч (XVII) (3).jpg|Невядомы мастак, XVII ст.


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горадні
Андрэй
Катэгорыя:Навучаліся ў Віленскім унівэрсытэце
Катэгорыя:Харунжыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты жамойцкія
Катэгорыя:Памерлі ў 1614 годзе
Крыштап Тэабальд Завіша

**Кры́штап Тэаба́льд Заві́ша** (?—1763) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста старадубскі.

## Біяграфія
З шляхецкага роду Завішаў гербу «Лебедзь», пляменьнік ваяводы менскага Крыштапа Станіслава Завішы.

Ад першага шлюбу меў сына Яна Караля, ад другога — з Кацярынай Грабоўскай — Казімера.

Прыведзены ў картцы партрэт прызначаўся для менскага касьцёла Сьв. Язэпа пры кляштары бэрнардынаў, а ў наш час захоўваецца ў Гістарычным музэі.

## Крыніцы

Крыштап Тэабальд
Катэгорыя:Старосты старадубскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1763 годзе
Ганна Людвіка Радзівіл

**Ганна Людвіка Радзівіл** (у дзявоцтве **Мыцельская**; 24 кастрычніка 1729 — 19 сакавіка 1771) — прадстаўніца арыстакратыі Рэчы Паспалітай.

## Біяграфія
З шляхецкага роду Мыцельскіх, дачка Мацея, сястра Юзэфа і Станіслава.

У першы раз пабралася шлюбам зь Лявонам Міхалам Радзівілам, бацькам Мацея. Па сьмерці мужа, 2 студзеня 1754 у Львове выйшла замуж за Міхала Казімера Радзівіла «Рыбаньку», зь якім мела сына Гераніма Вінцэнта і 3 дачкі.

Катэгорыя:Нарадзіліся 24 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1729 годзе
Ганна Людвіка
Катэгорыя:Памерлі 19 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1771 годзе
Станіслаў Антоні Шчука

**Станіслаў Антоні Шчука** (1654, маёнтак Любонічы Рэчыцкага павету — , Варшава) — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай, публіцыст. Рэфэрэндар каронны (з 1688), падканцлер вялікі літоўскі (з 1699).

Валодаў маёткамі Рады ва Ўпіцкім павеце, Сідра ў Гарадзенскім павеце, а таксама ва Ўкраіне і Польшчы. Трымаў у Жамойці Вількійскае (з 1686), Платэльскае (з 1702) і Вякшнянскае (з 1703) староствы, у Польшчы — Люблінскае староства (1687—1710), вёскі ў Гарадзенскай і Берасьцейскай эканоміях. Ад Станіслава Ляшчынскага ў 1707—1708 атрымаў Палангу, Жыжморы, Ушпаль, Прэны і інш.

## Біяграфія
Прадстаўнік шляхецкага роду Шчукаў гербу «Граблі», сын Станіслава і Соф’і зь Нерановічаў. Навучаўся ў Вільні і Кракаве.

Неаднаразова абіраўся паслом на соймы, ягоны маршалак у 1688—1689 і 1699. 3 1675 сакратар Яна Сабескага, чашнік візнаўскі з 1682, рэгент вялікі кароннай канцылярыі з 1684, рэфэрэндар каронны з 1688, падканцлер вялікі літоўскі з 1699. 3 1701 быў адміністратарам мыта Вялікага Княства Літоўскага. Удзельнічаў у шэрагу дыпляматычных місіяў.

Быў прыхільнікам абраньня сына Яна Сабескага каралевіча Якуба, пазьней падтрымаў абраньне Аўгуста Моцнага, у 1706—1709 падтрымліваў на стальцы Станіслава Ляшчынскага. Празь вялікія дзяржаўныя заслугі карыстаўся папулярнасьцю ў шляхты.

Крытыкаваў удзел Рэчы Паспалітай у Паўночнай вайне (1700—1721). Узмацненьне дзяржавы бачыў у зьвязе з Расейскай імпэрыяй і барацьбе з Турэччынай.

Пад псэўданімам Кандзідус Веранэнзіс выдаў на лацінскай мове кнігу «Зацьменьне Польшчы, усяму сьвету паказанае» («Ecclipsis Poloniae orbi publico demonstrata», Варшава, 1709), дзе выклаў праграму фінансавых і вайсковых рэформаў: павелічэньне войска, абкладаньне вайсковым падаткам шляхты і духавенства, стварэньне Скарбовай камісіі і інш.

Выступаў за паляпшэньне адукацыі, увядзеньне ў школьныя праграмы гісторыі і геаграфіі, арганізацыю сталай паштовай службы, якая б дастаўляла шляхце штотыднёвую дармовую газэту з палітычнымі навінамі, за скарачэньне тэрмінаў судовых працэсаў. Быў мэцэнатам, сабраў вялікую бібліятэку, гістарычныя матэрыялы.

Разбудаваў места Шчучын на Падляшшы.

У шлюбе з Канстанцыяй Марыяй Ганнай Патоцкай меў сыноў Аўгуста Міхала, Марціна Леапольда, Яна Канта; дачок Вікторыю і Марыю Ганну.

## Галерэя

Marcin Leapold Ščuka. Марцін Леапольд Шчука (1728).jpg|Невядомы мастак, XVIII стагодзьдзе
Stanislaw Antoni Szczuka (1652 1654-1710).jpg|Іншая вэрсія партрэта з музэю-палаца ў Вілянаве
Stanisłaŭ Antoni Ščuka. Станіслаў Антоні Шчука (XIX).jpg|З збораў Нацыянальнай бібліятэкі Польшчы


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1654 годзе
Станіслаў Антоні
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі Сойму Рэчы Паспалітай
Канстантын Тызэнгаўз

**Канстантын Тызэнгаўз** (3 чэрвеня 1786, мястэчка Жалудок — 1853, места Паставы) — навуковец-заоляг, заснавальнік беларускай арніталёгіі.

## Біяграфія
З шляхецкага роду Тызэнгаўзаў, сын Ігнація і Ганны зь Бягінскіх. Успадкаваў ад бацькі тытул графа.

Навучаўся ў Віленскім унівэрсытэце, сярод ягоных выкладнікаў былі Станіслаў Юндзіл і Ян Рустэм.

У расейска-францускую вайну (1812) выступіў на баку Напалеона, сфармаваў і ачоліў уласны полк. Браў удзел у абароне фартэцыі Модлін, у бітвах за Нямеччыну. У 1813 атрымаў Крыж Ганароваага Легіёну.

Пасьля 1814 вярнуўся ў Паставы, дзе завершыў будову палаца Тызэнгаўзаў. У 1831 падтрымаў вызвольнае паўстаньне, дапамагаў матэрыяльнымі сродкамі, пастаўляў зброю і кантаністаў.

Разам са сваім таксідэрмістам Міхалам Скіндэрам прэпараваў шматлікія экзэмпляры птушак і зьвяроў з навакольных мясьцінаў Віленшчыны. Каб мець магчымасьць параўноўваць птушак з розных месцаў і частак Сьвету, езьдзіў у экспэдыцыі па краі і за ягоныя межы (на Гарадзеншчыну, Піншчыну, у Карпаты, Падольле, Бесарабію, на ўзьбярэжжа Чорнага мора), здабываючы там ня толькі новыя экспанаты для сваёй знакамітай калекцыі, але і новы досьвед, новыя знаёмствы сярод навукоўцаў.

У 1829 і 1844 быў у Парыжы і Вене, у 1841 наведаў Дрэздэн, Мілан і Вэнэцыю, у 1851 — Бэрлін. Некалькі разоў наведваў Варшаву і мясцовы Заалягічны кабінэт.

Сабраў велізарную калекцыю: каля 3000 відаў птушак з усяго Сьвету, а таксама значную колькасьць птушыных яек. З 1831 апублікаваў больш за 20 навуковых працаў, напісаных на польскай, лацінскай і францускай мовах.

У шлюбе з Валерыяй Ваньковіч меў сына Рэйнольда і 2 дачок: Алену і Марыю.

## Асноўныя працы
* «Асновы арніталёгіі, навукі аб птушках» (, 1841);
* «Агульная арніталёгія, альбо апісаньне птушак усіх частак Сьвету» (. Том 1—3, 1843—1846, Вільня);
* «Каталёг птушак і млекакормячых Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага» (, 1844), у якім апісаў 351 від птушак і 167 відаў зьвяроў з тэрыторыі сучасных Беларусі, Польшчы, Летувы і Ўкраіны.

## Памяць

У 2007 у Жалудоцкім касьцёле адкрылі памятную шыльду ў гонар К. Тызэнгаўза.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1786 годзе
Канстантын
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Арнітолягі
Катэгорыя:Памерлі ў 1853 годзе
Смолін

**Смо́лін** — вёска ў Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Смолін уваходзіць у склад Тэльмінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 13 чалавек
* 1999 год — 17 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну
Антоні Дамінік Тышкевіч

**Антоні Дамінік Тышкевіч** (1692 — 31 студзеня 1762) — рэлігійны і дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Сакратар вялікі літоўскі (1736—1740), жамойцкі біскуп (з 1740).

Кавалер Ордэна Белага Арла (1744).

## Біяграфія
З лагойскай лініі роду Тышкевічаў гербу Ляліва, сын Эмануэля Ўладзіслава і Соф’і зь Вянцлаўскіх. Меў братоў Казімера, Тэадора і Міхала Яна. Успадкаваў ад бацькі тытул графа.

Навучаўся ў Віленскім унівэрсытэце, атрымаў ступень доктара філязофіі.

З 1725 году быў віленскім канцлерам і канонікам, а з 1739 году — кіеўскім суфраганам.

Па прызначэньні на Жамойцкую катэдру апекваўся сэмінарыяй у Варнях. Спрыяў падвышэньню ўзроўню адукацыі, збудаваў новы будынак сэмінарыі. 

У 1750 годзе збудаваў касьцёл у Кальварыі Жамойцкай. Зладзіў пахаваньне біскупа Юрыя Тышкевіча ў крыпце касьцёла.

Спачаў у біскупскай крыпце касьцёла ў Варнях.

## Галерэя

Antoni Daminik Tyškievič. Антоні Дамінік Тышкевіч (1762).jpg|Невядомы мастак, 1862 г.
Antoni Daminik Tyškievič. Антоні Дамінік Тышкевіч (XVIII).jpg|Невядомы мастак, XVIII ст.
Antoni Daminik Tyškievič. Антоні Дамінік Тышкевіч (XVIII) (2).jpg|Невядомы мастак, XVIII ст.
Antoni Daminik Tyškievič. Антоні Дамінік Тышкевіч (J. Šyrma, XIX).jpg|Л. Шырма, XIX ст.


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Антоні Дамінік
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Канонікі віленскія
Катэгорыя:Сакратары вялікія духоўныя літоўскія
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Белага арла
Анаіс Нін

**Анаіс Нін** (фр. Anaïs Nin, поўнае імя **Анхель Анаіс Хуана Анталіна Раса Эдэльміра Нін-і-Кульмэль**, гішп. Angela Anais Juana Antolina Rosa Edelmira Nin y Culmell; 21 лютага 1903, Нэйі-сюр-Сэн — 14 студзеня 1977, Лос-Анджэлес) — амэрыканская і француская пісьменьніца, вядомая сваімі эратычнымі раманамі і дзёньнікам, які яна вяла больш за 60 гадоў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Літаратары і літаратаркі ЗША
Катэгорыя:Францускія літаратаркі
Катэгорыя:Нарадзіліся 21 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1903 годзе
Парацэльс

**Парацэ́льс** (), сапраўднае імя **Філі́п Аўрэо́л Тэафра́ст Бамба́ст фон Гагенга́йм**, таксама Хоэнхайм (; канец 1493, Айнзыдэльн, кантон Швіц — 24 верасьня 1541, Зальцбург) — знакаміты альхімік, лекар і акультыст. Яму таксама прыпісваецца найменьне цынку.

## Крыніцы


Катэгорыя:Лацінскія пісьменьнікі
Марцін Гедройц

**Марцін Гедройц** (1545 — 10 ліпеня 1621) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Дзяржаўца бельскі, ваявода амсьціслаўскі (з 1617).

Быў старостам абельскім і вількамірскім.

## Біяграфія
З княскага роду Гедройцаў, сын Матэвуша і Ганны з Крошынскіх.

Браў удзел у вайне з Швэцыяй, дзе адзначыўся ў Кірхгольмскай бітве (1605 годзе).

У 1618 годзе фундаваў у Відзінішках Віленскага павету кляштар аўгустынаў.

Пабраўся шлюбам з Кацярынай Рудамінай, зь якой меў сына Маўрыцыя Казімера і дачку Ядвігу.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1545 годзе
Марцін
Катэгорыя:Ваяводы амсьціслаўскія
Катэгорыя:Памерлі 10 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1621 годзе
Луіс дэ Камоэнс

**Луіс дэ Камоэнс** (**Луіш Ваш дэ Камойнш**, ; каля 1524 — 10 чэрвеня 1580) — партугальскі паэт, які жыў у XVI стагодзьдзі, аўтар паэмы «Лузіяды».

## Беларускія пераклады
Паасобныя вершы на беларускую мову пераклалі Якуб Лапатка, Лявон Баршчэўскі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1524 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1580 годзе
Катэгорыя:Памерлі 10 чэрвеня
Катэгорыя:Партугальскія паэты
Аляксандар Радзішчаў

**Аляксандар Мікалаевіч Радзішчаў** (20 (31) жніўня 1749, Масква — 12 (24) верасьня 1802, Санкт-Пецярбург) — расейскі пісьменьнік, філёзаф, паэт, дырэктар Пецярбурскай мытні і ўдзельнік Камісіі па складаньні законаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 31 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1749 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Памерлі 24 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1802 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Радзішчавы
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Расейскія філёзафы
Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Вязьні Петрапаўлаўскай крэпасьці
Мыс

**Мыс** — частка сушы, якая ўдаецца ў мора, возера, раку. Мыс можа быць складзены як карэннымі пародамі, так і наносамі.

## Фармаваньне
Мысы, як правіла, ствараюцца пад уздзеяньнем працэсаў эрозіі. Перадумовай для зьяўленьня мыса служыць наяўнасьць на берагавой лініі адначасова мяккіх ды цьвёрдых пародаў. Мяккія пароды, напрыклад пясок, руйнуюцца празь дзеяньне хваляў значна хутчэй, чым цьвёрдыя. У выніку ўтвараецца мыс.

## Геалёгія й геаграфія
Фармаваньне мысаў, як правіла, адбываецца на перасячонных дзялянках берагавой лініі, дзе мяккія ды цьвёрдыя пароды разьмяшчаюцца па чарзе шэрагамі пэрпэндыкулярна фронту хваляў прыбою. Зьяўленьне мысу вядзе да таго, што вялікая частка энэргіі хваляў пераносіцца на яго. У выніку энэргія хвалі не дасягае берагавой лініі, а ўзьдзейнічае на мыс, што часам выклікае зьмяненьне формы мысу, ператвараючы яго ў пячору ці прыродную арку.
Орлеўскі сельсавет

**Орлеўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шчучынскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар — вёска Орля.

## Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 году ў складзе Жалудоцкага раёну Баранавіцкай вобласьці БССР. З 20 верасьня 1944 году ў складзе Гарадзеснкай вобласьці.

16 ліпеня 1954 году да сельсавету далучана тэрыторыя скасаванага Сароцкага сельсавету.

З 17 красавіка 1962 году ў складзе Шчучынскага раёну. 17 студзеня 1969 году да сельсавета далучана частка скасаванага Дубраўскага сельсавету.

28 жніўня 2013 году да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Ракавіцкага сельсавету (16 населеных пунктаў: аграгарадок Ракавічы, вёскі Бабічы, Балотнікі, Валянчыцы, Карпавічы, Крупава, Мардасы, Раманавічы, Русакі, Ручыцы, Семянякі, Сухары, Сямягі, Філіпавічы, Хількі, Церахі).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 году (20 населеных пунктаў) — 1888 чалавек, зь іх 65,2 % — беларусы, 32,9 % — палякі, 1,0 % — расейцы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Ваг

**Ваг** (, , , ) — самая доўгая рака ў Славаччыне. Левы прыток Дунаю. Пачынаецца каля вёскі Кралёва Легата, дзе зьліваюцца Чорны Ваг і Белы Ваг. Рака цячэ па поўначы і захадзе Славаччыны і ўцякае ў Дунай недалёка ад Комарны. Галоўныя прытокі — Нітра, Малы Дунай, Кісуца, Тур’ец, Орава, Рэвуца, Райчанка.
Працякае паўз гарады і мястэчкі: Ліптаўскі Градак, Ліптаўскі Мікулаш, Ружамбэрак, Вруткі, Жыліна, Бытча, Поваска Быстрыца, Пухаў, Ілава, Дубніца над Вагам, Немшава, Трэнчын, Новэ Места над Вагам, П’ешцяны, Глогавец, Сэрэдзь, Шаля, Коларава і Комарна.
Калі нацысты прыйшлі…

«**Калі́ нацы́сты прыйшлі́…**» — вядомае выказваньне пастара Мартына Німёльлера, датычнае бязьдзейнасьці нямецкіх інтэлектуалаў падчас прыходу нацыстаў да ўлады і пачатку імі чыстак розных слаёў грамадзтва. Існуюць некалькі вэрсіяў фразы. Паводле аднае зь іх, тэкст выглядае наступным чынам:

Пэўна нельга вызначыць ані арыгінальны выгляд сьцьверджаньня, ані час ягонага зьяўленьня.

## Аўтар
Мартын Німёльлер быў антыкамуністам і сьпярша з гэтае прычыны вітаў прыход Гітлера да ўлады. Але, зразумеўшы, што Гітлер ставіць дзяржаву вышэй за рэлігію, Марцін стаў лідэрам аднаго з рэлігійных аб’яднаньняў, што супрацьстаяла Гітлеру. У 1937 годзе ён быў арыштаваны, у 1938 годзе трапіў у канцлягер Заксэнхаўзэн, пазьней у Дахаў.

Пасьля вызваленьня ў 1945 годзе войскамі хаўрусьнікаў працягнуў пастарскае служэньне ў Нямеччыне. Ягонае выслоўе, якое часам прадстаўляецца ў выглядзе верша, стала шырока распаўсюджаным і цытаваным для апісаньня пагрозы палітычнае апатыі, якая звычайна пачынаецца са страху і нянавісьць, што пасьля выходзяць з-пад кантролю.

## Публікацыя тэксту
Выслоўе ўпершыню зьявілася ў 1955 годзе ў кнізе Мілтана Маера «Яны думалі, што былі вольныя», напісаная паводле інтэрвію, узятых аўтарам у Нямеччыне цягам некалькіх гадоў.

Некалькі варыянтаў тэксту адрозьніваюцца пералічэньне розных групаў і народаў. Так, у апублікаваных у 1946 годзе прамовах Німёльлера ўзгадваюцца камуністы, невылечна хворыя, жыды або Сьведкі Яговы (у розных прамовах) і насельніцтва акупаваных краінаў. Тэкст 1955 году, пераказаны ў інтэрвію нямецкім прафэсарам, пералічвае камуністаў, сацыялістаў, «школы, прэсу, жыдоў і да т. п.», сканчаючыся «царквой». Верагодна, гэтае выказваньне тычылася тысячаў каталіцкіх сьвятароў і іншых царкоўных дзеячоў, увазьненых у Дахаў і іншых канцлягерох.

Гэтая вэрсія выслоўя зьмешчаная ў мэмарыяле Галакосту Яд Вашэм у Ізраілі.

## Вонкавыя спасылкі

* Славуты выраз Мартына Німёльлера на праекце «Forget You Not»

Катэгорыя:Нямецкія вершы
Катэгорыя:Галакост
Катэгорыя:Антысэмітызм
Катэгорыя:Антыкамунізм
Суматра

**Суматра** (,) — востраў ў заходняй частцы Малайскага архіпэлягу, у групе Вялікіх Зондзкіх выспаў, з прылеглымі малымі выспамі (плошча якіх каля 30 тыс. км²). Зьяўляецца шостай па велічыні выспай у сьвеце.

## Спасылкі

Катэгорыя:Астравы Інданэзіі
Катэгорыя:Суматра
Катэгорыя:Малайскі архіпэляг
Ян Андрэй Борх

**Ян Андрэй Борх** (1715? — 3 кастрычніка 1780) — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай. Падкаморы (1744—1765) і ваявода інфлянцкі (1765), падкаморы каронны (1765—1780) і канцлер вялікі каронны (1780). Трымаў Люцынскае староства.

## Біяграфія
З шляхецкага роду Борхаў гербу «Тры каўкі», сын Юрыя, палкоўніка войска Вялікага Княства Літоўскага, судзьдзі земскага інфлянцкага (1683—1722), пляменьнік Фабіяна Казімера.

Абіраўся паслом на соймы 1735, 1746, 1758, 1760, 1761, 1762 і 1764.

Падтрымліваў караля і вялікага князя Аўгуста Саса, выступаў за абраньне ягонага сына Караля на Курляндзкі сталец, дзеля чаго езьдзіў з дыпляматычнай місіяй у Маскву ў 1763.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Ян
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Ваяводы інфлянцкія
Катэгорыя:Памерлі 3 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1780 годзе
Рымкі

Назву **Рымкі** маюць:

* Рымкі — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці
* Рымкі — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Рымкі — вёска ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Прыбіна

**Пры́біна** (Pribina, Privina, Priuuinna, каля 800 — 861) — першы дакумэнтальна пацьверджаны князь Нітранскага княства. У 825—833 гадах быў нітранскім князем, у 840—860 першым князем Блатэнскага княства, якое разьмяшчалася каля Балатона на тэрыторыі Вугоршчыны.

Галоўнай крыніцай інфармацыі пра Прыбіну зьяўляецца кроніка «Libellus de conversione Bagoariorum et Carantanorum», створаная ў Зальцбургу ў 870-я гады. Прыбіна заснаваў першую хрысьціянскую цвркву ў Нітры, якуя асьвяціў у 828 годзе Адальрам, зальцбурскі япіскап, але дакладна так і невядома, ці быў ён сам хрысьціянінам. У 833 годзе Прыбіна быў выгнаны зь Нітры вялікаморскім князем Моймірам I і ўцёк ў землі франкаў. Там Прыбіна быў хрышчоны, і Людовік II Нямецкі надаў яму Блатэнскае княства, дзе ён пабудаваў сталіцу Блатнаград (цяпер вугорскае места Залавар). Прыбіна загінуў у 860 годзе падчас бітвы зь вялікамараўскім князем Расьціславам.


Файл:Nitra moravia 833.png
Файл:Balaton principality.png


Катэгорыя:Вялікая Маравія
Язэп Гаўрылік

**Язэп Гаўрылік** (6 красавіка 1893, в. Калодчына, Вялейскі павет — 8 сьнежня 1937, Ленінград) — беларускі грамадзка-палітычны дзяяч. Пасол польскага сойму ў 1928—1930 гадох. Старшыня Беларускага сялянска-работніцкага пасольскага клюбу «Змаганьне».

Адзін з заснавальнікаў у 1922 годзе Радашкавіцкай беларускай гімназіі імя Ф. Скарыны, актыўны дзеяч Таварыства беларускай школы. З 1925 чалец БСРГ. У траўні 1930 безь яго згоды залічаны ў КПЗБ.

У 1928 годзе абраны паслом у сойм Другой Рэчы Паспалітай. У 1931 годзе пазбаўлены пасольскага імунітэту і асуджаны да 9,5 годоў турмы. У 1932 годзе абменяны на палітычных вязьняў з СССР.

Жыў у Менску. Працаваў загадчыкам сэктара (аддзелу) выкананьня Народным камісарыяце асьветы БССР.

Арыштаваны ДПУ БССР 1 верасьня 1933 году па справе «Беларускага нацыянальнага цэнтра». 9 студзеня 1934 году прысуджаны да расстрэлу, які замянілі на 10 гадоў высылкі.

Вязень ГУЛАГу ў Салавецкім лягэры і будаўнічых лягерах Беламорска-Балтыйскага каналу. 21 лістапада 1937 году «тройкаю» НКВД па Ленінградзкай вобласьці асуджаны да расстрэлу. Паводле некаторых зьвестак прыняў сьмерць, як глыбока рэлігійны чалавек (бо яшчэ ў 1920-я перайшоў у баптызм).

Рэабілітаваны па абодвух прысудах 16 жніўня 1956.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Слоўнік Маракова
* Дадатак да слоўніка Маракова

Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Выкладчыкі Радашкавіцкай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Сябры Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Сябры БСРГ
Катэгорыя:Беларускія парлямэнтарыі Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Польскай Рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Расстраляныя беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Расстраляныя беларускія культурныя дзеячы
Прадслаў

**Прадсла́ў** (згадваецца каля 900 году) — меркаваны трэці сын Сьвятаполка I (князя Вялікай Маравіі), валадар вобласьці ў раёне сучаснай Браціславы.

На падставе тэксту «Szentiepulc, Szeuntezizna, Predeslaus» на адным са старажытных эвангельляў, то бок «Сьвятаполк, Сьвятажызна, Прадслаў», некаторыя гісторыкі робяць выснову, што яго бацькам быў вялікамараўскі князь Сьвятаполк, а маці — Сьвятажызна.

Больш позьнія крыніцы пра Прадслава нічога не пішуць. Ускосна пра яго згадвае Канстантын VII Барвовародны ў сваёй працы «Аб кіраваньні імпэрыяй», дзе гаворыць пра сварку паміж трыма (а не двума) сынамі Сьвятаполка I пасьля сьмерці бацькі.

Некаторыя гісторыкі лічаць, што горад Браціслава названы менавіта ў гонар Пра(д)слава — «Preslava civitas», пасьля ў нямецкай мове гэта перайшло ў «Pressburg», а ў славацкай — у «Prešporok».

Катэгорыя:Вялікая Маравія
Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Катэгорыя:Мойміравічы
Мікалай Вольскі

**Мікалай Вольскі** (?—1621) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, кашталян віцебскі (з 1615).

## Біяграфія
З шляхецкага роду Вольскіх.

Збудаваў касьцёлы ў Крамяніцы (разам з жонкай) і Шылавічах (з сынам).

Жонка — Барбара, сын — Казімер Станіслаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Кашталяны віцебскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1621 годзе
Ічыра Сузукі

**Іціра Судзукі** (;  22 кастрычніка 1973, Касугаі, Японія) — японскі гулец у бэйсбол, гуляе за клюб «Сіетл Марынэрз». Дасягнуў вялікіх поспехаў у МЛБ, стаўшы ў 2001 годзе самым каштоўным гульцом лігі. Вядомы ў ЗША як «Ціхі самурай» (). Яму належыць рэкорд па найбольшай колькасьці хітаў падчас сэзону (262).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 22 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касугаі
Катэгорыя:Японскія спартоўцы
Катэгорыя:Бэйсбалісты МЛБ