open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бандары (зьніклае паселішча)

**Бандары** — даўні хутар; месьціўся каля сучаснай вёскі Кавалі, што ў Буркоўскім сельсавеце Брагінскім раёну Гомельскай вобласьці Беларусі. Перастаў існаваць да сярэдзіны XIX ст. 

## Гісторыя

### Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай

28 чэрвеня 1687 году futor Bednarze названы ў справе Оўруцкага гродзкага суда сярод паселішчаў часткі Брагінскага маёнтку ваяводзіча бэлзскага, каралеўскага палкоўніка Яна Канецпольскага, зруйнаваных працяглым, ад лістападу 1686 да самых «świątek zielonych» у 1687 годзе, пастоем рэестравых казакоў запарозскага палкоўніка Паўла Апостала Шчуроўскага. Тады ў 3 дварах (каля 18 жыхароў) разьмясьціліся трое казакоў і двое коней. Хутарцоў прымусілі справіць 1 воз з хамутом, раменнай шляёй, касой, сякерай, рыдлёўкай, біклагай, мазьніцай з двума гарцамі
дзёгцю; зь іх выбралі здору, гарэлкі, рыбы на 28 злотых, легуміны 9 вёдраў, аўса 24 вядры, 3 пары хустаў палатна на ўладкаваньне паходных шатроў, 3 злотых за порах, солі 150 гусак; пану палкоўніку аддалі 2 валоў на 26 зл., 2 вепрукоў, 13 падсьвінкаў, 27 кур.

Згодна з «Тарыфам падымнага падатку Оўруцкага павету 1734 г.», складзеным на падставе папярэдняй люстрацыі, wieś Bondary — у палове Брагінскага маёнтку, якую дагэтуль шмат гадоў трымаў у заставе ад паноў Канецпольскіх дорпацкі падкаморы пан Аляксандар Антоні Бандынэлі. А. Бандынэлі спачыў у 1733 годзе і менавіта тады князь Міхал Сэрвацы з старэйшай галіны і апошні ў родзе Вішнявецкіх ці не ўпершыню падпісаўся як «hrabia... na Brahiniu».

У 1754 годзе з 8 двароў (×6 — прыкладна 48 жыхароў) вёскі Бандары Брагінскага маёнтку «do grodu» (Оўруцкага замку) выплачваліся 1 злоты і 6 грошаў, «na milicję» — 4 злотых, 24 грошы. У тым жа годзе маёнтак быў куплены ў княгіні Эльжбэты Вішнявецкай Міхалавай Замойскай панам войскім ашмянскім Францам Антоніем Ракіцкім.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Бандары апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесьніцтва (губэрні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага Рэчыцкага павету спачатку Маларасейскай, а з 29 жніўня 1797 г. Менскай губэрні Расейскай імпэрыі. З крыніцы, заснаванай на матэрыялах расейскай рэвізіі 1795 году, даведваемся, што хутары Бандары, Пажаркі, Унегаўка, Рыжкаў, вёскі Вялікі Лес, Шкураты і інш., якія належалі Людвіку і Алаізію Ракіцкім, «по праву заставному» былі ў валоданьні рэчыцкага лоўчага пана Андрэя Солтана. Тады хутар Бандары складалі 6 двароў, у якіх жылі 14 падданых мужчынскага і 12 жаночага полу .

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Брагінскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Відугер

**Відугер** (*Відугір*, *Відугар*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Відагер, Відыгер або Відгер (Widogerius, Wideger, Widger) і Гервіда (Gervida) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) паходзіць ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва', а аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) — ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Widegerius (Widgerius).

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Відугер (Widugier).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *о забиранье властъныхъ кгрунътовъ, поль, зарослей, пасекъ Видукгары* (29 кастрычніка 1561 году); *w [[Гарадзенскі павет|grodzieńskim pow.]] <…> od wsi Widzigir* (1 жніўня 1660 году); *Widgiery* (1744 год); *Jan Widugier* (1919—1939 гады).

## Носьбіты
* Іван Відугір — сябра падатковага ўраду Панявескага павету на 1897 год

Відугер (Widugier) і Відугаровіч (Widugorowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналіся сяло Відгіры каля Пянянаў і каралеўскае сяло Відугіры ў Вількамірскім павеце.

На 1909 год існаваў хутар Выдугер у Наваградзкім павеце Менскай губэрні.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Відугараўшчына (Відугераўшчына).

## Глядзіце таксама
* Від
* Гера

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Томаш Хоры

**Томаш Хоры** (;  26 студзеня 1995 году) — чэскі футбаліст, нападнік клюбу «Славія» і нацыянальнай зборнай Чэхіі.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец футбольнай школы оламаўцкай «Сыгмы». Дарослую футбольную кар’еру распачаў у 2014 годзе ў асноўнай камандзе таго ж клюбу, дзе правёў чатыры сэзоны. У пачатку 2018 году далучыўся да пльзенскай «Вікторыі», аднак трывалым гульцом першай адзінаццатцы ня стаў. У апошнім туры групавога этапу Лігі чэмпіёнаў 2018—2019 гадоў забіў вырашальны гол у браму італьянскай «Ромы», што прынесла чэхам перамогу зь лікам 2:1, якая дазволіла апярэдзіць расейскі ЦСКА паводле дадатковых пунктах і заняць трэцяе месца месца ў групе, адпаведна працягнуўшы эўракубкавы сэзон у Лізе Эўропы. Сэзон 2020—2021 гадоў правёў у арэндзе ў бэльгійскім клюбе «Зюльтэ-Варэгем».

### Міжнародная
Дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Чэхіі 20 лістапада 2023 годзе ў адборачным матчы чэмпіянату Эўропы 2024 году супраць зборнай Малдовы. У гэтай сустрэчы адзначыўся голам на 72-й хвіліне матчу, чым дапамог здабыць перамогу зь лікам 3:0.

## Дасягненьні
**«Вікторыя» Пльзень**:
* Чэмпіён Чэхіі: 2018, 2022

**«Славія»**:
* Чэмпіён Чэхіі: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Чэскія футбалісты
Эймін

**Эймін** (*Аймен*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Эймін, Аймін або Аймен (Eiminus, Eyminus, Aiminus, Aimenus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -эйх- (-эй-) (імёны ліцьвінаў Эйгерд, Эйман, Эймунт; германскія імёны Eygerd, Eimann, Eymunt) — ад гоцкага agi 'лязо, булат, меч', а аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *з ыменей своихъ з Ойменина* (1567 год); *Marianna Oymenowa* (1761 год).

## Носьбіты
Эйміны — літоўскі шляхецкі род.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналася сяло Акміны (*Акмины*) у Вількамірскім павеце.

На 1903 год існавалі вёска і сяліба Эйменішкі ў Панявескім павеце Ковенскай губэрні.

На гістарычнай Гарадзеншчыне існуе вёска Эймінаўцы.

## Глядзіце таксама
* Эйх
* Мін

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Міха Блажыч

**Мі́ха Бла́жыч** (;  8 траўня 1993 году) — славенскі футбаліст, абаронца клюбу ААЭ «Ітыгад» і нацыянальнай зборнай Славеніі.

## Дасягненьні
**«Копэр»**:
* Уладальнік Кубка Славеніі: 2015
* Уладальнік Супэркубка Славеніі: 2015

**«Дамжале»**:
* Уладальнік Кубка Славеніі: 2017

**«Фэрэнцвараш»**:
* Чэмпіён Вугоршчыны: 2019, 2020, 2021, 2022
* Уладальнік Кубка Вугоршчыны: 2022

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славенскія футбалісты
Зямлярыйка звычайная

**Зямлярыйка звычайная** (*Sorex araneus*) — жывёла клясы сысуноў атрада мошкаедных сямейства зямлярыйкавых.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі (Албанія, Андора, Аўстрыя, Баўгарыя, Беларусь, Бэльгія, Босьнія і Герцагавіна, Вугоршчына, Вялікабрытанія, Германія, Грэцыя, Данія, Іспанія, Латвія, Літва, Ліхтэнштэйн, Люксэмбург, Малдова, Нарвэгія, Нідэрлянды, Паўночная Македонія, Польшча, Расія, Румынія, Сэрбія, Славакія, Славенія, эўрапейская Турцыя, Украіна, Фінляндыя, Францыя, Харватыя, Чарнагорыя, Чэхія, Швайцарыя, Эстонія), Сібіру, паўночным Казахстані, паўночнай Манголіі ад узроўню мора да 2500 м. Аддае перавагу прахалодным, вільготным і цяністым месцам з густой расьліннасьцю.

## Постаць
Яго даўжыня складае 65–85 мм, даўжыня хваста 35–47 мм, маса 5–14 г. Верх ад чорнага да чырванавата-карычневага, бакі сьветла-карычневыя, ніз шэры. У маладых жывёл верхняя частка сьвятлей і пераход да сьветлай афарбоўцы бакоў плыўны. Хвост зьверху карычневы, зьнізу шэры. Вочы маленькія, а вушы схаваныя ў поўсьці. Кончыкі зубоў чырвоныя.

## Лад жыцьця
Сілкуецца бесхрыбетнымі, асабліва суставаногімі, дажджавымі чарвякамі і сьлімакамі, але сілкуецца і расьліннасьцю. Асобіны адзінкавыя і агрэсіўныя, шчыльнасьць папуляцыі вагаецца ад 42–69 асобін на гектар. Яны актыўныя днём і ноччу. *Sorex araneus* можа жыць каля 2 гадоў. Цяжарнасьць доўжыцца 19–21 дзень. Маладняк нараджаецца вагой 0,5–0,6 грама.

## Вонкавыя спасылкі
* Hutterer, R.; Kryštufek, B. 2016. ''Sorex araneus''. The IUCN 
* Taylor, M. 2002. «Sorex araneus» (On-line), Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Зямлярыйкавыя
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП відаў з найменшай рызыкай
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе
Марыя Жыдовіч

**Марыя Андрэеўна Жыдовіч** (19 кастрычніка 1906, Дукора, Ігуменскі павет, Менская губэрня, цяпер Пухавіцкі раён, Менская вобласьць, Беларусь — 12 лістапада 1977, Менск, Беларусь) — беларуская мовазнаўца. Доктарка філялягічных навук (1958), прафэсарка (1960). Заслужаная дзяячка навукі БССР (1971).

## Жыцьцяпіс

Скончыла Менскі пэдагагічны тэхнікум (1930). Працавала пэдагогіцай у Бярозаўскай сярэдняй школе Хоцімскага раёну. У 1934 годзе паступіла на філялягічны факультэт Менскага пэдагагічнага інстытуту, затым скончыла асьпірантуру Ўральскага ўнівэрсытэту. У 1943 годзе прызначаная выкладніцай беларускай мовы БДУ, які працаваў на станцыі Сходня пад Масквой. З 1944 года дацэнтка катэдры беларускай мовы БДУ, у 1951—1953 гадах — дэканка філялягічнага факультэту БДУ.

Памерла 12 лістапада 1977 году ў Менску. Пахаваная на Паўночных могілках.

## Дзейнасьць

У 1957 годзе выдала падручнік «Курс сучаснай беларускай мовы: Марфалёгія». У 1958 годзе абараніла доктарскую дысэртацыю «Іменнае скланеньне ў беларускай мове: Назоўнік. Ч. 1. Адзіночны лік».

У 1958 годзе стала першай у Беларусі жанчынай-доктаркай філялягічных навук.

Дасьледавала гаворкі Цэнтральнай Беларусі.

## Публікацыі

• Праграма па вывучэнню беларускіх гаворак і збіранню звестак для складання дыялекталагічнага атласа беларускай мовы / Акадэмія навук Беларускай ССР, Інстытут мовы, літаратуры і мастацтва; [пад рэд. М. Жыдовіч], 1950.

• Курс сучаснай беларускай мовы: Марфалогія, Менск, 1957.

• Бібліяграфічны ўказальнік літаратуры па беларускаму мовазнаўству / Беларус. дзярж. ун-т імя У. Леніна, Ін-т мовазнаўства АН БССР; Склад. М. А. Жыдовіч і інш., 1960.

• Назоўнік у беларускай мове: [у 2 ч.] / М. А. Жыдовіч.

• Матэрыялы для слоўніка мінска-маладзечанскіх гаворак / Міністэрства вышэйшай, сярэдняй спецыяльнай і прафесіянальнай адукацыі БССР, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна; [укладальнікі: М. А. Жыдовіч і інш.]; пад рэдакцыяй М. А. Жыдовіч, 1970.

• Матэрыялы для слоўніка мінска-маладзечанскіх гаворак / Міністэрства вышэйшай, сярэдняй спецыяльнай і прафесіянальнай адукацыі БССР, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна; [укладальнікі: М. А. Жыдовіч і інш.]; пад рэдакцыяй М. А. Жыдовіч, 1974.

• Матэрыялы для слоўніка мінска-маладзечанскіх гаворак / [укладальнікі: М. А. Жыдовіч і інш.]; пад рэдакцыяй М. А. Жыдовіч, 1977.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Прафэсары філялёгіі
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі БССР
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Эйтвіл

**Эйтвіл** (*Эйцьвіл*), **Эйдвіл** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Эйдуіла (Eidoila) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова эйт- (айт-, эйд-) (імёны ліцьвінаў Эйціла, Эйтун, Эйтман; германскія імёны Eitel, Eidunn, Eitmann) паходзіць ад гоцкага aiths, стараверхненямецкага eid 'клясьціся, прысягаць' або стараверхненямецкага eit 'агонь', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Митьку и з братомъ Еитвиловичомъ, [[Ліда|лидяномъ]], шесть чоловеков* (1440—1492 гады); *homines septem equorum pabulatores alias conyvchi… Yeythwyl* (29 лютага 1476 году); *Ejtwił [[Эйгіл|Ejgiłowicz]]* (XV—XVI ст. паводле выпісу XIX ст.); *людеи нашиых тяяглых у [[Стаклішкі|Стоклишскои]] волости… Аитвила Титевича* (1514 год); *людеи наших Стоклишского повета… Яцка Аитвиловича… Итвила Титевича [[Сумонт]]овича* (19 студзеня 1515 году); *на двор Еитъвилишки* (29 сьнежня 1515 году); *чоловеков тяглых у волости Дорсунишскои… а Якуба Еитвиловича* (26 студзеня 1516 году); *Богдан Еитвиловичъ*, *Нелюбъ Еитвиловичъ* (1528 год); *Parafia [[Жодзішкі|żodziska]]… Ejćwiły, wioska* (1784 год); *Ignacy Eydwiłł* (1815 год).

## Носьбіты
* Эйтвіл — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе харугваў 1421 году
* Міцька Эйтвілавіч — літоўскі баярын, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера
* Багдан Эйтвілавіч — пянянскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Нялюб Эйтвілавіч — высакадворскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году
* Матыс Юр’евіч Эйтвіл — вількамірскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1624 годзе

## Глядзіце таксама
* Эйта
* Віла

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Давід Доўдэра

**Да́від До́ўдэра** (;  31 траўня 1998 году) — чэскі футбаліст, правы паўабаронца і абаронца клюбу «Славія» і нацыянальнай зборнай Чэхіі.

## Кар’ера
Выхаванец розных праскіх футбольных акадэміяў. У веку 15 гадоў прыяднаўся да сталічнай «Дуклы». Дэбютаваў у складзе гадоўнай футбольнай каманды клюбу ў Першай лізе айчыннага першынства 29 верасьня 2017 году, зьявіўшыся на замену ў матчы супраць оламаўцкай «Сыгмы». Той сэзон згуляў ня досыць шмат матчаў, але з наступнага сэзону быў футбалістам пачатковага складу. У сэзон калі каманда страціла месца ў элітным дывізіёне Доўдэра склаў працоўнае пагадненьне з «Млада Балеслаў». У новым клюбе дэбютаваў 14 лютага 2020 году ў матчы супраць «Дынама». У наступным шмат гуляў за клюб, чым прыцягнуў увагу праскай «Славіі». Стаў гульцом памянёнага клюбу ў 2022 годзе.

## Дасягненьні
**«Славія»**:
* Чэмпіён Чэхіі: 2025
* Уладальнік Кубка Чэхіі: 2023

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Чэскія футбалісты
Лукаш Масапуст

**Лукаш Масапуст** (;  12 лютага 1993 году) — чэскі футбаліст, правы паўабаронца і абаронца клюбу «Слован» і нацыянальнай зборнай Чэхіі.

## Кар’ера
### Клюбная
Гадаваўся як футбаліст у родным мястэчку. У наступным далучыўся да акадэміі «Высачыны». У 2012 годзе галоўны трэнэр клюбу Францішак Комняцкі выцягнуў футбаліста да асноўнай каманды, дзе Масапуст дэбютаваў у складзе дружыны ў матчы супраць «Славіі». У 2014 годзе Масапуст узгадніў працоўную ўгоду зь «Ябланцам», якая прадугледжвала супрацу да 1 ліпеня 2018 году. Дэбютаваў за ябланцкі клюб 20 лютага 2015 году ў матчы супраць «Славацка». 18 сьнежня 2018 году праская «Славія» абвесьціла аб падпісаньні дамовы на тры з паловай гады з Масапустам. 22 траўня 2019 году Масапуст забіў другі гол «Славіі» ў матчы супраць «Баніка» ў фінале Кубка Чэхіі.

### Міжнародная
Дэбютаваў у кашулі нацыянальнай зборнай Чэхіі ў таварыскім матчы супраць зборнай Кітаю, які ладзіўся 26 сакавіка 2018 году. У 2021 годзе быў уключаны ў заяўку зборнай Чэхіі на чэмпіянат Эўропы 2020 году.

## Дасягненьні
**«Славія»**:
* Чэмпіён Чэхіі: 2019, 2020, 2021
* Уладальнік Кубка Чэхіі: 2019, 2021, 2023

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Чэскія футбалісты
Томаш Голеш

**Томаш Голеш** (;  31 сакавіка 1993 году) — чэскі футбаліст, абаронца і абароны паўабаронца клюбу «Славія» і нацыянальнай зборнай Чэхіі.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачаў сваю кар’еру ў пятым дывізіёне чэмпіянату Чэхіі. У 2008 годзе далучыўся да шыхтаў клюбу «Градэц Кралавэ», але ў галоўную каманду гулец прабіўся толькі ў вясновай частцы сэзону 2011—2012 гадоў. У Першай лізе дэбютаваў 18 лютага 2012 году ў матчы супраць лібэрацкага «Слована». Упершыню адзначыўся голам 26 жніўня ў матчы супраць остраўскага «Баніку». У ліпені 2017 году на ўмовах арэнды далучыўся да «Ябланцу», але напрыканцы сэзону быў выкуплены гэтым клюбам. У чэрвені 2019 году склаў працоўную ўгоду з праскай «Славіяй». 6 студзеня 2022 году быў агалошана аб падаўжэньні супрацы з клюбам да сканчэньня 2006 году.

### Міжнародная
Першым матчам у складзе зборнай Чэхіі для гульца стаў матч Лігі нацыяў супраць зборнай Шатляндыі, які быў згуляны 7 верасьня 2020. Голеш згуляў увесь матч, а чэская каманда зьведала паразу зь лікам 1:2. 25 траўня 2021 году Голеш быў уключаны ў канчатковы склад з 26 чалавек на чэмпіянат Эўропы 2020 году. 27 чэрвеня 2021 году ён забіў першы гол зборнай Чэхіі на 68-й хвіліне і аддаў галявую перадачу на Патрыка Шыка ў матчы 1/8 фіналу супраць зборнай Нідэрляндаў, дзякуючы чаму чэхі прасунуліся ў 1/4 фіналу.

## Дасягненьні
**«Славія»**:
* Чэмпіён Чэхіі: 2020, 2021, 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Чэскія футбалісты
Матчы зборнай Беларусі па футболе 2024 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2024—2025 гадоў|Ліга нацыяў 2024—2025 гадоў]]

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2024—2025 гадоў|Ліга нацыяў 2024—2025 гадоў]]

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2024—2025 гадоў|Ліга нацыяў 2024—2025 гадоў]]

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2024—2025 гадоў|Ліга нацыяў 2024—2025 гадоў]]

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2024—2025 гадоў|Ліга нацыяў 2024—2025 гадоў]]

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2024—2025 гадоў|Ліга нацыяў 2024—2025 гадоў]]

Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Катэгорыя:2024 год у футболе
Цыбрыкі

**Цыбрыкі** — смажаныя клёцкі з бульбы.

Спачатку бульбу (1 кг) чысьцяць і надзіраюць на дробнай тарцы. З атрыманай натаркаванай масы адціскаюць сок пры дапамозе марлі. З бульбянога сока пасьля адстойваньня выдаляюць крухмал, які дадаюць у бульбу. Бульбяное цеста соляць і фармуюць на кулькі велічынёй з грэцкі гарэх. Зробленыя бульбяныя кулькі паніруюць у муцэ (2 сталовыя лыжкі) і абсмажваюць у алеі (3 сталовыя лыжкі) да румянай скарынкі. Прыгатаваныя цыбрыкі выкладваюць на папяровы ручнік і падаюць са сьмятаннай падлівай (1 шклянка), якую гатуюць з кропам і часнаком (паўгалоўкі).

Часам цыбрыкі прыпраўляюць перцам. На Полаччыне зь ХІХ стагодзьдзя вядомыя цыбрыкі з грыбным начыньнем. Таксама страву могуць падаваць пад сьметанкова-грыбной падлівай. Выкарыстоўваецца на Тыднях беларускай кухні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Смажаныя стравы
Катэгорыя:Беларускія стравы
Раман Пасевіч

**Рама́н Пасе́віч** ( 28 лістапада 1999 году) — беларускі футбаліст, нападнік расейскага клюбу «Сокал» (у арэндзе з расейскага клюбу «Сочы»).

## Кар’ера
Выхаванец пастаўскай акадэміі ПМЦ. Выступаў за мясцовы клюб у чэмпіянаце Віцебскай вобласьці, таксама гуляў за юнацкую каманду «Іслачы». У лютым 2018 году далучыўся да другалігавых «Асіпавічаў», дзе і пачаў дарослую кар’еру. Гулец хутка стаў адным з асноўных бамбардзіраў каманды. У ліпені 2018 году беспасьпяхова праходзіў прагляд у моладзевай камандзе кіеўскага «Дынама», а ў хуткім часе перабраўся ў рэчыцкі «Спадарожнік».

У лютым 2019 году склаў кантракт зь «Лідай», дзе чаргаваў выхады ў стартавым складзе і на замену. У студзені 2020 году прыбыў на прагляд у гарадзенскі «Нёман» і неўзабаве стаў гульцом клюбу. Сэзон 2020 году пачынаў у клюбным дублі. 4 ліпеня 2020 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе ў матчы супраць «Іслачы» (1:0), калі выйшаў у пачатковым складзе і быў заменены ў першым тайме. У далейшым працягваў часьцей заставацца на лаўцы запасных і гуляў за дубль, зрэдку выходзіў на поле ў асноўным складзе «Нёману». У сэзоне 2021 году пачаў часьцей прыцягвацца да асновы, часам зьяўляўся ў першай адзінаццатцы дружыны.

У ліпені 2021 году быў аддадзены ў арэнду ў «Смаргонь». З 5 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды ў сэзоне, але ня выратаваў яе ад вылету ў Першую лігу. Па заканчэньні арэнды ў лістападзе 2021 году вярнуўся ў «Нёман», калі з студзеня 2022 году пачаў трэнавацца разам з камандай. У сэзоне 2022 году быў адным з галоўных гульцоў гарадзенскай дружыны, правёўшы ўсе 30 матчаў чэмпіянату Беларусі, у якіх выходзіў пераважна ў стартавым складзе.

У пачатку 2023 году праз забарону Міністэрства спорту і турызму ня трапіў у заяўку «Нёмана» на сэзон і ня браў удзелу ў афіцыйных матчах каманды ў 2023 годзе, але працягваў трэнавацца і гуляць у таварыскіх матчах. У чэрвені 2023 году абвесьціў пра сыход з клюбу, а ў ліпені 2023 году склаў працоўную ўгоду з расейскай «Уфой». У пачатку 2025 году далучыўся да клюбу «Сочы», зь якім трапіў у Прэм’ер-лігу. На пачатку жніўня 2025 году на правах арэнды прыяднаўся да славенскага клюбу «Мура». На пачатку 2026 году зьмяніў славенскі шлях на арэнду ў расейскі «Сокал».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Ясьвід

**Ясьвід** (*Ашвід*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Асьвід або Эсьвід (Ásviðr, Asvidh, Asuidus, Asvid, Esvid) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ас- (ос-) (імёны ліцьвінаў Осман, Асьміна, Ашнар; германскія імёны Osman, Osminna, Asinar) паходзіць ад гоцкага *anseis, германскага ans 'паганскае боства, ідал', а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'.

Адпаведнасьць імя Асвайдзь германскаму імю *Oswid сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Каля Пскова адзначалася мясцовасьць Ашвідава, назву якой зьвязваюць з германскім (паўночнагерманскім) імём Aswidh (Ásviðr).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Шымъко Ясвидович*, *Матеи Ясвидовичъ*, *Гриц Юсвидовичъ* (1528 год); *Oszwidow* (1744 год).

## Носьбіты
* Шымка Ясьвідавіч — баярын Вількамірскага павету, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Мацей Ясьвідавіч — тавянскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 году

У 1597 годзе ўпамінаўся маёнтак Ясьвідава ў Вількамірскім павеце.

## Глядзіце таксама
* Аса
* Від

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ян Матаўшак

**Ян Ма́таўшак** (;  9 траўня 1998 году) — чэскі футбаліст, паўабаронца і нападнік клюбу «Багеміянс-1905».

## Кар’ера
Гулец дэбютаваў у чэскай Другой лізе ў складзе клюбу «Пршыбрам» 12 жніўня 2017 году ў хатнім матчы супраць «Улашыма» 2:3. Свае першыя галы ў прафэсійным футболе забіў праз адзінаццаць дзён у хатнті матчы супраць «Варнсдарфа», які скончыўся зь лікам 3:1. У хуткім часе Матаўшак стаў найлепшым бамбардзірам клюба, якому дапамог прасунуцца ў Першую лігу. Паводле вынікаў сэзону гулец быў абраны найлепшым футбалістам лігі ў сваім дэбютным сезоне. Ужо ў другім матчы першай лігі Матаўшак двойчы ўлучыў мяч у браму «Багеміянса-1905», чым дапамог здабыць перамогу зь лікам 4:2. Пасьля гэтага гулец далучыўся да праскай «Славіі». Трансфэр гульца каштаваў пражанам, як мяркуецца, каля 40 мільёнаў кронаў альбо 1,6 мільёнаў эўра, што было рэкордам за пераход футбаліста з аднаго чэскага клюбу ў іншы. Тым ня менш, футбаліст застаўся ў «Пршыбраме» на правах арэнды, але хутка нападнік быў выкліканы ў Прагу. У «Славіі» нападнік амаль не гуляў, некалькі сэзонаў гуляў у арэндах у «Ябланцы», лібэрацкім «Словане» і «Багеміянсе-1905». Менавіта апошні з гэтых клюбаў склаў з гульцам паўнавартасную дамову ў 2023 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Чэскія футбалісты
Велька Бірманчавіч

**Ве́лька Бірма́нчавіч** (;  5 сакавіка 1998 году) — сэрбскі футбаліст, атакуючы паўабаронца гішпанскага клюбу «Хэтафэ» (у арэндзе з чэскага клюбу «Спарта») і нацыянальнай зборнай Сэрбіі.

## Кар’ера
Свой першы прафэсійны кантракт склаў зь бялградзкім «Партызанам» 12 лютага 2016 году. Дэбютаваў у Супэрлізе 21 лютага ў матчы супраць ОФК. У далейшым некалькі разоў выпраўляўся ў арэнды ў іншыя сэрбскія клюбы, як то «Тэлеоптык», «Рад» і «Чукарычкі». У 2021 годзе далучыўся да швэдзкага «Мальмё», а ў наступным годзе быў набыты «Тулюзай» за 5 мільёнаў эўра. У чэрвені 2023 году Бірманчавіч прыяднаўся да чэскай «Спарты» ў якасьці арандаванага гульца з опцыяй выкупу.

## Дасягненьні
**«Партызан»**:
* Уладальнік Кубка Сэрбіі: 2016

**«Мальмё»**:
* Чэмпіён Швэцыі: 2021
* Уладальнік Кубка Швэцыі: 2022

**«Спарта»**:
* Чэмпіён Чэхіі: 2024
* Уладальнік Кубка Чэхіі: 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Сэрбскія футбалісты
Лукаш Гарасьлін

**Лукаш Гарасьлін** (;  26 траўня 1996 году) — славацкі футбаліст, правы ўінгер чэскага клюбу «Спарта» і нацыянальнай зборнай Славаччыны.

## Кар’ера
### Клюбная
Гарасьлін яшчэ маладым хлопцам зьехаў у Італію, дзе далучыўся да моладзевай каманды «Пармы». Адужаўшы ў матчах Прымавэры, славак быў выкліканы да асноўнай дружыны клюбу. Дэбют гульца ў футболе адбыўся 1 лютага 2015 году, калі Гарасьлін зьявіўся на поле ў матчы супраць «Міляну». Ён замяніў на 77-й хвіліне матчу Сылвэштры Варэлу. У траўні ён згуляў свой другі матч у Сэрыі А, таксама замяніўшы парнтэра па камандзе ў матчы супраць «Фіярэнтыны».

У ліпені 2015 году гулец далучыўся да польскай «Лехіі», склаўшы трохгадовую працоўную ўгоду. Дэбют гульца ў новай лізе прыпаў на 16 жніўня ў матчы супраць кракаўскай «Віслы», які скончыўся зь лікам 3:3. Пры гэтым Гарасьлін зьявіўся на пляцоўцы ў другім тайме, адразу адзначыўшыся голам праз шэсьць хвілінаў. Праз тыдзень славак улучыў ужо два галы ў браму лэнчнаўскага «Гурніка». У кастрыніку нападнік атрымаў пашкоджаньня, выбыўшы да пачатку сьнежня. У сэзоне 2016—2017 гадоў Гарасьлін ужо меў больш гульнявога часу, але пасьля чарговага пашкоджаньня зноў ягоны гульнявы час скараціўся. Толькі ў сэзоне 2017—2018 гадоў ён стаў трывалым гульцом першай адзінаццатцы. Па сканчэньню сэзону быў абраны найлепшым гульцом «Лехіі» паводле апытаньня заўзятараў клюбу. У студзені 2019 году зьявіліся чуткі аб цікавасьці да футбаліста з боку турэцкага «Галатасараю» ды шэрагу іншых клюбаў, але Гарасьлін застаўся ў Гданьску.

У студзені 2020 году славак на правах арэнды далучыўся да італьянскага «Сасуолё». Па сканчэньні сэзону італьянцы выкупілі гульца. Тым ня менш, у Італіі нападніку зноў бракавала гульнявога часу. У жніўні 2021 году было аб’яўлена, што Гарасьлін далучыцца да праскай «Спарты».

### Міжнародная
Гарасьлін больш за два гады быў уключаны ў пашыраны сьпіс зборнай Славаччыны, але аніколі не выклікаўся ў яе. Упершыню гулец быў запрошаны на нацыянальнае каманды 28 траўня 2019 году. Дэбют футбаліста адбыўся ў хатнім таварыскім матчы 7 чэрвеня супраць зборнай Ярданіі. Гулец улучыў мяч у браму суперніка празь пяць хвілінаў па выхадзе на пляцоўку.

## Дасягненьні
**«Лехія»**:
* Уладальнік Кубка Польшчы: 2019
* Уладальнік Супэркубка Польшчы: 2019

**«Спарта»**:
* Чэмпіён Чэхіі: 2023, 2024
* Уладальнік Кубка Чэхіі: 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Славацкія футбалісты
Р’юкю

**Р’юкю́** () — архіпэляг вульканічных і каралавых астравоў і выспаў у Ціхім акіяне.

Тэрыторыя Японіі. Аддзяляе Ўсходне-Кітайскае мора ад адкрытай часткі Ціхага акіяну. Утварае 6 групаў з 98 астравоў, выцягнутых дугападобна з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад на 1200 км паміж астравамі Кюсю і Тайвань. Плошча каля 4,8 тыс. км². Найбольшыя астравы: Акінава і Амамі. Насельніцтва больш за 1 млн чал.

Паўднёва-ўсходняя частка астравоў складзеная пераважна з вапнякоў мэзакайназою, на паўночным захадзе пашыраныя вульканічныя пароды, у восевай зоне на паверхню часта выходзіць крышталічны фундамэнт. Пераважаюць плято і нізкагор’і (вышыня — 300—350 м) і нізкія берагавыя тэрасы. Найбольшая вышыня да 1935 м (на востраве Яку). 3 дзейныя і некалькі патухлых вульканаў. Уздоўж берагоў паўднёвай групы — каралавыя рыфы. Радовішчы фасфарытаў і каменнага вугалю.

Клімат на поўначы — субтрапічны, на поўдні — трапічны, мусонны. Ападкаў 2000 — 3500 мм за год, частыя тайфуны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня 14-18°С, ліпеня — 27-28°С. Трапічныя лясы і хмызьнякі.

Вырошчваньне рысу, батату, цукровага трысьнягу. Рыбалоўства. Галоўны горад — Наха (на востраве Акінава).

## Літаратура
* Р’юкю //
Стангель

**Стангель** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Стэнгел або Стэнкель, пазьней Штангель, Штэнгель або Штынгель (Stengel, Stenkel, Stangel, Stängel, Stingel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -стэн- (-стан-, -стын-) (імёны ліцьвінаў Стангір, Керстэн, Станвіла; германскія імёны Staniger, Kersten, Wilstan) паходзіць ад гоцкага stains 'камень', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Stengel (Sztengel, Stengil).

У Памор’і бытавала прозьвішча Stengel. Гэтае ж прозьвішча бытавала ў ваколіцах Мэмэлю. 

Варыянты імя ў гістарычным крыніцах: *земли пустых на имя Станькелевщину* (11 студзеня 1517 году); *земль пустовъских у Вилкеиском повете на имя Станъкгелевъщыны а [[Бэрнат|Бернатовъщыны]]* (21 сьнежня 1522 году); *Stangielia* (1587—1591 гады); *Stangielewicz* (1603—1629 гады).

## Глядзіце таксама
* Стан
* Гайла

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Зямлярыйка сярэдняя

**Зямлярыйка сярэдняя** (*Sorex caecutiens*) — жывёла клясы сысуноў атрада мошкаедных сямейства зямлярыйкавых.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў паўночнай Эўропі (Беларусь, Латвія, Літва, Нарвэгія, Польшча, Румынія, Украіна, Фінляндыя, Швэцыя, Эстонія) і паўночнай Азіі (Казахстан, Карэя, Кітай, Манголія, Расія, Японія) ад узроўню мора да 1600 м. Сустракаецца пераважна ў іглічных, лісьцяных і зьмешаных лясах у зоне тайгі, хоць таксама і тундравых месцах, уключаючы хмызьнякі бярозы і вярбы ў далінах рэк.

## Вонкавы выгляд
Яго даўжыня складае 48–78 мм, даўжыня хваста 39–52 мм, маса 3–11 г. Верх цёмна-залаціста-карычневы, ніз серабрыста-белы.

## Лад жыцьця
Сілкуецца вусякамі, павукамі, мнаганожкамі, цьвердакрылымі, мурашкамі, дажджавымі чарвякамі, а таксама насеньнем іглічных парод. Актыўныя пераважна ў прыцемках і днём.

## Вонкавыя спасылкі
* Henttonen, H.; Sheftel, B.; Ariunbold, J. 2016. ''Sorex caecutiens''. The IUCN 

Катэгорыя:Зямлярыйкавыя
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП відаў з найменшай рызыкай
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1788 годзе
Кімін

**Кімін**, **Гімін** (*Гемін*, *Гемен*, *Геймен*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гімін (Gimmin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) паходзіць ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'), а аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) паходзіць ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Lauryno Gyeminowycz* (29 сакавіка 1468 году); *пашни Кгеименишское… Кгеменишъскую* ; *Dawid Kiminowicz… Jakub Kiminowicz z Kiminiów… Jan Kiminowicz… Kazimier Kiminowicz… Michał Kiminowicz… Paweł Kiminowicz na miejscu Macieja Kiminowicza* (1667 год); *na miejscu P. Kiminowicza*, *Stanisław Kiminowicz… na miejscu Dawida Kiminowicza… Jakub Jurewicz Kiminowicz… Daniel Kiminowicz… Jerzy Kiminowicz*, *Jan Kiminowicz… na miejscu zastawnika Jana Kazimierza Kiminowicza* (1690 год); *Giminy parafii kryniczyńskiej* (1784 год).

## Носьбіты
Кіміновічы (Kiminowicz) гербу Залатая вольнасьць — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Гіміняны ва Ўпіцкім павеце.

## Глядзіце таксама
* Гіна
* Мін

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Леварт

**Леварт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Левард (Levard) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова леў- (леан-) (імёны ліцьвінаў Левік, Левальд, Ленарт; германскія імёны Leuico, Lewald, Leonard) паходзіць ад германскага lēw 'леў', а аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Мэйнарт, Сутарт; германскія імёны Beynart, Meinhart, Sutardus) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Maciej Lewart* (1535 год); *Матей Левартъ, воискии Дорогицкии* (29 лютага 1536 году); *Jozefa Lewartowicza, ekonoma* (14 лютага 1793 году).

## Носьбіты
Левартовічы (Lewartowicz) гербу Леварт — літоўскі шляхецкі род.

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Левэртовіч у летувізаванай форме.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ліндзік

**Ліндзік**, **Ліндзейка** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ліндыка, Ліндэка або Ліндыг (Lindicke, Lindecke, Lindig) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -лінд- (-лінт-, -ленд-) (імёны ліцьвінаў Ліндзін, Галінт; германскія імёны Lendinus, Galind) паходзіць ад стараверхненямецкага linta 'ліпавы (шчыт)'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Lincyk (Linczyk).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jan Lindzik* (1667 год); *zaścianek Berże… Kazimierz Lindyk* (1675—1677 гады); *Jan Lindzik z [[Гердвойна|Girdwojn]]* (1690 год); *Parafia podbirżańska… Lindejkie wieś* (1784 год).

## Носьбіты
* Шымон і Сэбастыян Янавічы Ліндзікі — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1598—1599 гадох
* Ян Станіслававіч Ліндзік — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе

Ліндзікі гербу Пабог — літоўскі шляхецкі род, які меў уладаньні на Жамойці.

У гістарычнай Прусіі існуе вёска Ліндыкен.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Кінтарт

**Кінтарт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гентард, пазьней Гентэрт (Genthardus, Gentert) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -генд- (-гент-, -гінт-) (імёны ліцьвінаў Гентыла, Агінт, Эйгінт; германскія імёны Gentile, Aginto, Eigint) паходзіць ад гоцкага gands 'посах', пераноснае 'чары', а аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Ленарт, Мэйнарт; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'.

## Носьбіты
* Юры Кінтарт — літоўскі шляхціч, які ўпамінаецца ў 1594 годзе як ваўкавыскі каморнік

Кінтарты (Kintort) гербу Дзялоша — літоўскі шляхецкі род з Ваўкавыскага павету.

## Глядзіце таксама
* Гента
* Гарт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ліндзін

**Ліндзін** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Лендзін або Ленцін (Lendinus, Lentinus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -лінд- (-лінт-, -ленд-) (імёны ліцьвінаў Ліндзік, Галінт; германскія імёны Lindicke, Galind) паходзіць ад стараверхненямецкага linta 'ліпавы (шчыт)'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Lindinne.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *p. Lindzina* (1690 год).

## Носьбіты
* Мацей і Ян Станіслававічы Ліндзіны — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1593 годзе

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Маркальд

**Маркальд** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Маркалд або Маркалт (Marcold, Marcald, Marcolt) і Валадамарка (Valadamarca) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -марх- (-марк-, -мерк-) (імёны ліцьвінаў
Міркель, Маргер; германскія імёны Merkel, Margger) паходзіць ад гоцкага marh 'конь', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

## Носьбіты
Немчыноўскія Маркальды (Niemczynowski Markold) гербу Прус I — літоўскі шляхецкі род зь Берасьцейскага павету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мантур

**Мантур** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Мандур або Мандар (Mandur, Mandor) і Торман (Tormann) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) паходзіць ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек', а аснова -тор- (-тар-, -дар-) (імёны ліцьвінаў Тарут, Тарвід, Турвін; германскія імёны Tarut, Torvid, Thurwine) — ад гоцкага thaur > thoris 'волат, асілак'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Mantur* (1662 год).

## Носьбіты
Мантурэвічы (Manturewicz) гербу Церабеш — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Ман
* Тора

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сьвятая Схалястыка

**Схалястыка**, *Схалястыка Нурсыйская* (; 480, Нурсыя —  ці 547, Монтэ-Касына) — хрысьціянская сьвятая, заснавальніца першага жаночага кляштару ў Заходняй Эўропе. Была роднай сястрой сьв. Бэнэдыкта Нурсійскага.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў Нурсыі (Цэнтральная Італія) каля 480 г. Рана ўступіла ў закон, жыла ў розных кляштарах у ваколіцах Рыму, пакуль, нарэшце, не ўсталявалася непадалёк ад Монтэ-Касына, дзе быў кляштар яе брата, Бэнэдыкта, з якім яна ўсё жыцьцё была моцна зьвязаная.

Раз на год яны сустракаліся ў вясковай хаце ля падножжа Монтэ Касына (бэнэдыктынскі статут не дазваляў ёй наведваць брата ў кляштары), каб абменьвацца думкамі і разам маліцца. Схалястыка прадчувала сваю сьмерць і памерла ў прысутнасьці брата, які бачыў, як душа сястры ў выглядзе галубкі адлятала ў неба. Заступніцтва сьвятой абараняе ад засухі і маланак.

## Шанаваньне
Успамін 10 лютага.

Сьвятая Схалястыка, як і сьв. Бэнэдыкт, была пахавана ў абацтве Мантэкасына. Шэраг дасьледчыкаў выказалі меркаваньне, што парэшткі сьвятых былі перанесены ў Субіяка ці нават у Францыю. Аднак у 1950 годзе, падчас рэстаўрацыйных работ у кляштары Мантэкасына, разбураным бамбардзіроўкамі ў Другую сусьветную вайну, італьянскія рэстаўратары выявілі і ідэнтыфікавалі добра захаваныя пахаваньні сьвятых Бэнэдыкта і Схалястыкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сьвятая Схалястыка, панна на сайце catholic.by

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Хрысьціянскія сьвятыя V стагодзьдзя
Катэгорыя:Італьянскія сьвятыя
Катэгорыя:Бэнэдыктынцы
Яўген Гаран

**Яўгéн Гаран (**; 26 сакавіка 1926, цяпер Бярдзянскі раён, Запароская вобласьць, Украіна — 1 сакавіка 2012, Сыднэй, Аўстралія) — украінскі і аўстралійскі пісьменьнік, паэт, журналіст, пэдагог, перакладнік.

## Жыцьцяпіс
Яўген Гаран нарадзіўся 26 сакавіка 1926 году ў СССР наваколіцах Бярдзянску. Паходзіў зь сялянскае сям’і, якая напярэдадні Галадамору шукала лепшай долі ва ўкраінскіх гарадах.

Вучыўся ў школе ў Харкаве, дзе пачаў пісаць апавяданьні.

У 1943 г. пад час Другое сусьветнае вайны выехаў у Нямеччыну, вывучаў замежныя мовы ў месьце Гётынгене.

Пасьля заканчэньня вайны пераехаў у Аўстралію. Ён пасяліўся ў месьце Сыднэй, дзе ў 1963 годзе скончыў пэдагагічны інстытут, а ў 1966 годзе — Сыднэйскі ўнівэрсытэт.

Выкладаў нямецкую, францускую, інданэзійскую і ўкраінскую мовы ў сярэдніх школах.

## Творчасьць
Публікаваў артыкулы, рэцэнзіі і фантастычныя апавяданьні (г. зв. «яўгенікі») у часопісах «На Дазвольлі» (Пляўэн), «Арка» (Мюнхэн), «Новыя дні»  (Таронта), у газэце «Вольная думка» і у альманаху «Новы небасхіл».

Пераклаў «Гісторыю Карла XII» Вальтэра, шэраг апавяданьняў з інданэзійскае мовы.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
• Гаран Євген. Евгеніка // Альманах українського часопису «Вільна думка» та Фундації українознавчих студій в Австралії. — Сідней, 1994. — С. 184.
• Гаран Є. Знання мови // Рідні голоси з далекого континенту: Твори сучасних українських письменників Австралії / Упоряд. та передм. А. Г. Михайленка. — К.: Веселка, 1993. — С. 57—58.
• Гаран Є. Мовна електрика // Новий обрій. Альманах. — Мельбурн, 1999. — Ч. 11. — С. 97—99.

Катэгорыя:Украінскія пэдагогі
Катэгорыя:Украінскія перакладчыкі
Катэгорыя:Украінскія фантасты
Катэгорыя:Украінскія літаратары
Катэгорыя:Украінцы ў Аўстраліі
Сьвяты Вацлаў

**Сьвяты Вацлаў** (сьвяты верны князь Вячаслаў Чэскі; , , ; каля 907 —  ці 936) — чэскі князь з роду Пржэмысловічаў, сьвяты, ушанаваны як каталікамі, так і праваслаўнымі, патрон Чэхіі. Кіраваў з 924 па 935 або 936 г.

## Жыцьцяпіс
Бацькам Вацлава быў князь Ураціслаў I (888—921) з першай чэскай дынастыі Пржэмыславічаў. У пачатку ІХ ст. з Баварыі на тэрыторыю Чэхіі стала пранікаць хрысьціянства, а ў 845 годзе у Рэгенсбургу 14 чэскіх князёў прынялі хрост. Але, спрабуючы пазьбегнуць нямецкага дамінаваньня, чэхі ў справах катэхізацыі зьвярталіся да Бізантыі. Ад 863 году на Маравах (усход Чэхіі) прапаведавалі славянскія асьветнікі Кірыла і Мятод. Маці князя Враціслава І Людміла была іх вучаніцай.

Калі ж князь Враціслаў І загінуў у бітве з мадзьярамі, рэгенткай пры непаўналетнім Вацлаве засталася яго маці, княгіня Драгаміра. Яна паходзіла з палабскіх славян, родавым цэнтрам якіх быў Бранібор — будучы Брандэнбург. Палабы ў першай палове ІХ ст. заставаліся паганцамі. І сама Драгаміра ўвасабляла ў Чэхіі паганскую рэакцыю на хрысьціянізацыю краю.

Супрацьстаяньне скончылася замахам на Людмілу — яна была задушаная прыхільнікамі Драгаміры. У пэўным сэнсе яе лёс мусіў падзяліць і ўнук Вацлаў.

Дасягнуўшы паўналецьця, ён працягнуў актыўную палітыку хрысьціянізацыі Чэхіі. Гэта вяло да ўзмацненьня залежнасьці Чэхіі ад нямецкага біскупата. І частка чэскай эліты паставіла на Баляслава, малодшага брата Вацлава, выхаванага пад уплывам маці-язычніцы.

У 935 (або 936) годзе Вацлаў быў забіты ў царкве на загад Баляслава.

## Ушанаванне

Вацлаў карыстаўся вялікай любоўю свайго народа, і пасьля сьмерці ён быў кананізаваны Царквой і стаў нябесным заступнікам Чэхіі. Кананізавалі Вацлава як пакутніка.

Капліца-пахавальня сьвятога Вацлава ў Саборы Сьвятога Віта ў Празе адразу стала і застаецца аб’ектам паломніцтва. Яго рэшткі, шлем, меч і латы шануюцца як нацыянальная сьвятыня. Дзень гібелі Сьвятога Вацлава адзначаецца ў Чэхіі на дзяржаўным узроўні.

Імем Сьвятога Вацлава ў 1848 годзе, годзе рэвалюцыйных пераўтварэньняў, па прапанове дзеячаў-асьветнікаў чэскага нацыянальнага адраджэньня была названая вялікая плошча ў Новым Месце Прагі. У 1912 годзе на ёй усталяваны помнік князю працы Ёзэфа Місьльбека (раней, у 1848—1879 гадах, на плошчы стаяла статуя барочнага скульптара Бендля XVII стагодзьдзя, якая цяпер перанесена ў Вышаград).

## Цікавыя факты
Падчас рэстаўрацыйных работ у царкве Сьвятога Спаса ў Полацку насупраць сьцяны, дзе былі адкрыты партрэты Барыса і Глеба, была таксама знойдзена рэдкая выява сьвятога Вацлава Чэскага. Полацкая фрэска — адзіная выява чэскага сьвятога ў праваслаўных храмах на тэрыторыі былой Русі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Вацлав Святой // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) — СПб., 1890—1907.

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцё // Православие.Ru

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сярэднечэскім краі
Катэгорыя:Памерлі ў Сярэднечэскім краі
Катэгорыя:Пржэмысловічы
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Чэскія сьвятыя
Катэгорыя:Князі Чэхіі
Рэнігер

**Рэнігер**, **Рэнікер** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Рагінгар, пазьней Ранігер, Рэнгер або Рэнкер (Ragingar, Ranniger, Renger, Renker) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -раг- (раган-) (імёны ліцьвінаў Рагель, Рагін, Рагвалод; германскія імёны Ragilo, Ragenus, Ragvald) паходзіць ад гоцкага raginon 'гаспадарыць, судзіць, выракоўваць', ragin 'вырак', а аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) — ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Renikier* (1670 год); *Anna Reniger* (1815 год).

## Носьбіты
Рэнігеры (Reniger) гербу Лук — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага ваяводзтва.

## Глядзіце таксама
* Рагін
* Гера

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Варгіра

**Варгіра** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Варгер або Верыгер (Warger, Weriger) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -вер- (-вар-, -вір-) (імёны ліцьвінаў Вірбольт, Вербут, Вірмонт; германскія імёны Virboldus, Warboto, Vermunt) паходзіць ад германскага *war(j)a-, war(i)n 'абарона', а аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) — ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда'.

## Носьбіты
Варгіры (Wargira) гербу Катвіца — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Дзісны.

## Глядзіце таксама
* Вера
* Гера

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Зямлярыйка роўназубая

**Зямлярыйка роўназубая** (*Sorex isodon*) — жывёла клясы сысуноў атрада мошкаедных сямейства зямлярыйкавых.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў паўночнай Эўропі (Беларусь, Нарвэгія, Фінляндыя, Швэцыя) і паўночнай Азіі (Казахстан, Карэя, Кітай, Манголія, Расія). Сустракаецца ў хмызьняках, лесе, тайзе, далінах рэк, лесастэпе, на палях.

## Вонкавы выгляд
Яго даўжыня складае 59–83 мм, даўжыня хваста 43–52 мм, маса 7–15 г. Верх цёмна-карычневы летам і чорна-буры зімой, ніз шэра-карычневы і нязначна кантрастуе з верхам, хвост таксама толькі невыразна двухколерны.

## Лад жыцьця
Сілкуецца бесхрыбетнымі, асабліва дажджавымі чарвякамі, лічынкамі двукрылых і павукападобнымі; расьлінны матэрыял здабываецца вельмі рэдка. Самкі могуць размнажацца тры разы на год. У прыплодзе ад пяці да васьмі маладых жывёл. Працягласьць жыцьця складае ад года да паўтара года. Асноўная прычына смерці - сціраньне зубоў.

## Вонкавыя спасылкі
* Henttonen, H.; Stubbe, M.; Samiya, R.; Ariunbold, J.; Buuveibaatar, V.; Dorjderem, S.; Monkhzul, Ts.; Otgonbaatar, M.; Tsogbadrakh, M.; Gankhuyag, P. 2016. ''Sorex isodon''. The IUCN 

Катэгорыя:Зямлярыйкавыя
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП відаў з найменшай рызыкай
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1924 годзе
Зямлярыйка малая

**Зямлярыйка малая** (*Sorex minutus*) — жывёла клясы сысуноў атрада мошкаедных сямейства зямлярыйкавых.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі і паўночнай Азіі і горах, ад узроўню мора да 2260 м. Сустракаецца ў адносна вільготных раёнах з густой расьліннасьцю на ўзроўні зямлі, і сустракаецца ў самых розных месцах пражываньня, уключаючы балоты, лугі, верасы, пясчаныя дзюны, лясы, камяністыя ўчасткі, хмызьнякі і горныя лясы.

## Вонкавы выгляд
Яго даўжыня складае 39–60 мм, даўжыня хваста 32–46 мм, маса 2.4–6.1 г. Шэрсьць гладкая, кароткая і шчыльная. Верх ад шэра-карычневага да карычневага, ніз шаравата-белы. Часам асобіны маюць белыя кончыкі хваста, і хоць рэдка сустракаецца альбінізм. Ліняе як восеньню, так і вясной.

## Лад жыцьця
Сілкуецца бесхрыбетнымі. Від актыўны як днём, так і ноччу. Жыве ў падлеску і апалым лісьці. Сезон размнажэньня доўжыцца з красавіка па жнівень. Самкі звычайна нараджаюць ад двух да васьмі дзіцянятаў і даглядаюць за малымі ў падземным гнязьдзе. Працягласьць жыцьця — крыху больш за 15 месяцаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Hutterer, R.; Kryštufek, B.; Fernandes, M.; Meinig, H. 2016. ''Sorex minutus''. The IUCN 
* Mutchler, S. 2011. ''Sorex minutus''. Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Зямлярыйкавыя
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП відаў з найменшай рызыкай
Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1766 годзе
Зямлярыйка

**Зямлярыйка** (*Sorex*) — род жывёлаў клясы сысуноў атрада мошкаедных сямейства зямлярыйкавых. Усяго налічваецца 89 відаў.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі, Паўночнай Амэрыцы, Азіі. Жывуць у розных месцах пражываньня, але, як правіла, аддаюць перавагу вільготным месцам.

## Вонкавы выгляд
Яго даўжыня складае 46–100 мм, даўжыня хваста ≈ 50–80% даўжыні цела, 25–82 мм, маса 2.1–18 г. Вочы маленькія, а вушы ледзь тырчаць з поўсьці. Насавая частка галавы выцягнутая ў рухомы хабаток. У дарослых жывёл хвост часта голы. Іх зубы маюць чырвоныя кончыкі.

## Лад жыцьця
Сілкуецца бесхрыбетнымі. Яны вельмі пладавітыя; самка можа нараджаць да дзесяці малых некалькі разоў на год пасля пэрыяду цяжарнасьці ў некалькі тыдняў.

## Вонкавыя спасылкі
* Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World. The Johns Hopkins University Press, 1999, ISBN 0-8018-5789-9. 

Катэгорыя:Зямлярыйкавыя
Катэгорыя:Роды сысуноў
Белазубка

**Белазубка** (*Crocidura*) — род жывёлаў клясы сысуноў атрада мошкаедных сямейства зямлярыйкавых. Усяго налічваецца амаль 220 відаў.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі, Азіі, Афрыкі. Яны насяляюць розныя асяроддзя пражываньня, такія як лясы і лугі, а таксама палі і, часам, будынкі.

## Вонкавы выгляд
Яго даўжыня складае 4–18 см, даўжыня хваста 4–11 см, маса 3–65 г. Валасяны полаг густы і шаўкавісты. Верх карычневы, шэры або чорны, ніз светлы. Хвост доўгі. Кіпцюры кароткія. 28 зубоў белага колеру.

## Лад жыцьця
Сілкуецца бесхрыбетнымі (напрыклад, вусякамі і дажджавымі чарвякамі) і характарызуюцца высокай хуткасьцю мэтабалізму. Штодня яны ўжываюць у ежу практычна вагу ўласнага цела. Яны вельмі пладавітыя; ад двух да дзесяці маладых жывёл нараджаецца адзін ці некалькі разоў на год пасля пэрыяду цяжарнасьці каля трох-чатырох тыдняў.

## Вонкавыя спасылкі
* Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World. The Johns Hopkins University Press, 1999, ISBN 0-8018-5789-9. 

Катэгорыя:Зямлярыйкавыя
Катэгорыя:Роды сысуноў