Касьцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францішканаў (Горадня)

**Касьцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францішканаў** — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у Горадні. Знаходзіцца ў Занёманскім прадмесьці, на высокім левым беразе ракі Нёмана. Касьцёл дзее, кляштар існаваў да 1832 году. Твор архітэктуры барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Комплекс Гарадзенскага францішканскага кляштару складаецца з касьцёла і кляштарнага корпуса, аточаных мурам з 2-яруснай брамай. 

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае

У 1635 годзе староста ўпіцкі Яўстах Курч і яго жонка Сузанна з Тышкевічаў фундавалі ў Горадні кляштар францішканаў. Неўзабаве яны збудавалі драўляны касьцёл. За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у 1659 годзе касьцёл спалілі захопнікі. У 1660—1697 гадох вялося будаваньне мураванага касьцёла.

Па пажары кляштар аднавілі, а 22 лістапада 1744 году кансэкравалі касьцёл. У 1759 годзе праводзілася рэканструкцыя касьцёла.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Горадня апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) ў 1832 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар. Касьцёл працягваў дзеяць як парафіяльны, а ў кляштарных мурах разьмясьцілася расейская турма.

### Найноўшы час
За савецкім часам касьцёл не зачыняўся. У 1988—1989 гадох пробашчам парафіі быў ксёндз Тадэвуш Кандрусевіч, першы арцыбіскуп Беларусі.

## Архітэктура

### Касьцёл
Касьцёл — помнік архітэктуры барока. Гэта 3-нэфавая базыліка зь вялікай паўцыркулярнай апсыдай. Цэнтральны нэф і апсыда накрываюцца агульным 2-схільным дахам, а больш нізкія бакавыя нэфы — 1-схільным дахам. Галоўны фасад, які інтэрпрэтуе рымскі езуіцкі касьцёл Іль-Джэзу, мае выгляд 3-яруснай роўніцы з трыкутным франтонам у завяршэньні і плаўнымі схіламі пераходнага яруса, інтэнсіўным падзелам пілястрамі і гарызантальнымі прафіляванымі карнізамі. На ім выразна адзначаецца вось сымэтрыі — разьмешчаныя на ярусах аркавыя галоўны ўваход, ніша, вялікае акно хораў. Бакавыя фасады і апсыда маюць лучковыя і прастакутныя вокны, падзяляюцца здвоенымі лапаткамі і завяршаюцца карнізным пасам. Апсыдная частка аздабляецца паліхромным росьпісам па шкле. Асноўныя матывы, якія выкарастоўваюцца ў вітражы: расьлінны і геамэтрычны арнамэнт, сюжэтныя кампазыцыі на новазапаветнія тэмы жыцьця Хрыста і Панны Марыі. Да паўночнага боку галоўнага фасада далучаецца квадратная 3-ярусная вежа-званіца. Першы ярус мае агульную зь першым ярусам касьцёла плястыку XVII ст., вокны маленькія паўцыркулярныя, падзяляюца шырокімі пілястрамі і карнізнымі пасамі. Другі і трэці ярусы перабудоўваліся ў насычанай рэльефнай плястыцы позьняга барока, што выяўляецца ў выразных буйных падзелах і маляўнічым сылюэце. У сьценах разьмяшчаюцца вялікія паўцыркулярныя і круглыя вокны, самі сьцены падзяляюцца рэльефнымі лапаткамі і разьвітым карнізам. Званіца завяршаецца высокім фігурным купалам.

Цэнтральны нэф аддзяляецца ад бакавых 6 слупамі і перакрываецца крыжовымі скляпеньнямі. Бакавыя нэфы раскрываюцца ў цэнтральны невялікімі аркавымі праёмамі і перакрываюцца цыліндрычнымі скляпеньнямі. Скляпеньні прэзьбітэрыюму і цэнтральнага нэфу аздабляюцца росьпісамі. Пры ўваходзе разьмяшчаюцца хоры. У цэнтральны нэф выходзіць разны драўляны амбон, аздоблены гарэльефнымі выявамі чатырох эвангелістаў, акантам і валютамі. У інтэр’еры 7 алтароў. Галоўны алтар драўляны, выкананы ў стылі позьняга барока. Мае 2-ярусную кампазыцыю, аздабляецца скульптурай і накладной разьбой, асноўным матывам якой ёсьць акант, архітэктурныя дэталі імітуюць мармур. Складаецца з двух ярусаў портыкаў, сярод калянадаў якіх зьмяшчаюцца скульптурныя выявы Сьвятых Францішка і Антонія (унізе) і двух біскупаў (уверсе). Анёлы падтрымліваюць франтоны, аздабляюць іх тымпанамі і прастору над імі. Фонавыя часткі алтара запаўняюцца накладной пазалочанай разьбой на тэму выгінаў акантавага лісьця. Галоўная алтарная кампазыцыя «Ўшанаваньне Маці Божай» займае трыюмфальную арку 4-калённага барокавага портыка, у цэнтры другога яруса карціна «Стыгматызацыя Сьвятога Францішка». Завяршае вышыннае алтарнае збудаваньне зьмешчаная ў люнэце скляпеньня гарэльефная выява «Ўсхваленьне Марыі», над якой лунае голуб — сымбаль Сьвятога Духа. Астатнія кулісныя стукавыя алтары мураваныя, тынкаваныя, аздобленыя барокавымі скульптурамі, алтарнымі вазамі. У правым бакавым альтары знаходзіцца цудоўны абраз Маці Божай Анёльскай.
 
### Кляштар
З паўднёвага боку да касьцёла далучаецца кляштарны корпус. Гэта 2-павярховы П-падобны няправільны ў пляне аб’ём, што ўтварае замкнёны ўнутраны дворык, у які выходзіць абхадная кельлямі скляпеністая галерэя, злучаная з паўднёвай закрысьціяй касьцёла. Плястыка фасада стрыманая, сьцены маюць невялікія прастакутныя вокны, падзяляюцца пілястрамі (якія ствараюць манатонны рытм) і завяршаюцца карнізамі. Плян галерэйны, калідор праходзіць ўсім пэрымэтрам будынка. У паўднёва-заходнім баку будынка знаходзіцца вялікі ў форме рызаліта аб’ём, у якім былі бібліятэка і трапезная (выступае знадворку самастойным аб’ёмам).

## Галерэя

### Гістарычная графіка

Horadnia, Nioman, Franciškanski-Kałoža. Горадня, Нёман, Францішканскі-Каложа (N. Orda, 1861-69).jpg|Н. Орда, 1861—1869 гг.
Horadnia, Nioman-Zaniomanskaje pradmieście, Franciškanski. Горадня, Нёман-Занёманскае прадмесьце, Францішканскі (N. Orda, 20.09.1867).jpg|Н. Орда, 20 верасьня 1867 г.
Horadnia, Zaniomanskaje pradmieście, Franciškanski. Горадня, Занёманскае прадмесьце, Францішканскі (H. Struck, 1916).jpg|Г. Штрук, 1916 г.
Horadnia, Zaniomanskaje pradmieście, Hornickaja, Franciškanski. Горадня, Занёманскае прадмесьце, Горніцкая, Францішканскі (A. Mann, 1920).jpg|А. Ман, 1920 г.


### Гістарычныя здымкі

Horadnia, Nioman-Zaniomanskaje pradmieście, Franciškanski. Горадня, Нёман-Занёманскае прадмесьце, Францішканскі (1910).jpg|1910 г.
Horadnia, Nioman-Zaniomanskaje pradmieście, Franciškanski. Горадня, Нёман-Занёманскае прадмесьце, Францішканскі (1901-14).jpg|да 1915 г.
Horadnia, Zaniomanskaje pradmieście, Franciškanskaja. Горадня, Занёманскае прадмесьце, Францішканская (1901-14).jpg|да 1915 г.
Horadnia, Nioman-Zaniomanskaje pradmieście, Franciškanski. Горадня, Нёман-Занёманскае прадмесьце, Францішканскі (2.09.1915).jpg|2 верасьня 1915 г.


Horadnia, Zaniomanskaje pradmieście, Hornickaja, Franciškanski. Горадня, Занёманскае прадмесьце, Горніцкая, Францішканскі (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Horadnia, Zaniomanskaje pradmieście, Franciškanskaja. Горадня, Занёманскае прадмесьце, Францішканская (1916).jpg|1916 г.
Horadnia, Zaniomanskaje pradmieście, Hornickaja, Franciškanski. Горадня, Занёманскае прадмесьце, Горніцкая, Францішканскі (03.1926).jpg|сакавік 1926 г.
Horadnia, Zaniomanskaje pradmieście, Franciškanskaja. Горадня, Занёманскае прадмесьце, Францішканская (1901-39).jpg|да 1939 г.


Horadnia, Zaniomanskaje pradmieście, Franciškanski. Горадня, Занёманскае прадмесьце, Францішканскі (1901-39) (2).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Zaniomanskaje pradmieście, Franciškanski. Горадня, Занёманскае прадмесьце, Францішканскі (1901-39).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Zaniomanskaje pradmieście, Hornickaja, Franciškanski. Горадня, Занёманскае прадмесьце, Горніцкая, Францішканскі (1901-39).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Zaniomanskaje pradmieście, Hornickaja, Franciškanski. Горадня, Занёманскае прадмесьце, Горніцкая, Францішканскі (1901-39) (2).jpg|да 1939 г.


Horadnia, Zaniomanskaje pradmieście, Franciškanskaja. Горадня, Занёманскае прадмесьце, Францішканская (1919-39).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Nioman-Zaniomanskaje pradmieście, Franciškanski. Горадня, Нёман-Занёманскае прадмесьце, Францішканскі (D. Aneryk, 1919-39).jpg|Д. Анэрык, да 1939 г.
Horadnia, Zaniomanskaje pradmieście, Franciškanskaja. Горадня, Занёманскае прадмесьце, Францішканская (J. Bułhak, 1919-39).jpg|Я. Булгак, да 1939 г.
Horadnia, Nioman-Zaniomanskaje pradmieście, Franciškanski. Горадня, Нёман-Занёманскае прадмесьце, Францішканскі (J. Bułhak, 1919-39).jpg|Я. Булгак, да 1939 г.


### Сучасныя здымкі

Franciszkanie Grodno fc36.jpg|Агульны выгляд
Гродна. Касцёл францысканскага кляштара 2.JPG|Галоўны фасад
Гродна. Касцёл францысканскага кляштара.jpg|З боку апсыды
Franciszkanie Grodno fc20.jpg|Унутраны дворык


Franciszkanie Grodno fc03.jpg|Інтэр'ер
Franciszkanie Grodno fc14.jpg|Галоўны алтар
Franciszkanie Grodno fc09.jpg|Хоры
Franciszkanie Grodno fc05.jpg|Амбон


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Горадня
Катэгорыя:Збудаваньні Горадні
Горадня