Лютэранская кірха (Горадня)

**Лютэра́нская кі́рха Сьвято́га Я́на** — помнік архітэктуры канца XVIII — пачатку XX стагодзьдзяў у Горадні. Знаходзіцца ў прадмесьці Гарадніцы, на гістарычнай Кірхавай вуліцы. Дзее. Твор архітэктуры нэаготыкі. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Афіцыйнай датай заснаваньня кірхі ў Горадні лічыцца 20 верасьня 1793 году, калі кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі перадаў 3-павярховы будынак нямецкай грамадзе. Пад кірху прыстасавалі будынак карчмы для галяндзкіх і нямецкіх рамесьнікаў, якіх у 1779 годзе запрасіў у места гарадзенскі староста Антоні Тызэнгаўз. З прычыны таго, што прыхаджане кірхі былі ў сваёй большасьці ўраджэнцамі Нямеччыны, набажэнствы спачатку вяліся на нямецкай мове. Неўзабаве вуліца каля кірхі атрымала назву Кірхавай.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У 1843 годзе кірху рэканструявалі. Канчаткова выгляд будынка склаўся ў 1873 годзе, тады ж на вежы ўсталявалі гадзіньнік. У 1912 годзе кірху значна перабудавалі.

### Найноўшы час
Па Другой сусьветнай вайне савецкія ўлады зачынілі кірху, будынак якой прыстасавалі пад архіў.

У 1995 годзе будынак кірхі вярнулі Эвангельска-лютэранскай царкве. На чэрвень 2012 году грамада адзінай у Беларусі дзейнай кірхі налічвала каля 50 чалавек. У 2012 годзе амбасадар Нямеччыны ў Беларусі Крыстаф Вайль наведаў кірху, па чым Фэдэральны ўрад Нямеччыны вылучыў 120 000 эўра на яе адбудову.

У сьнежні 2013—2015 гадох праводзілася рэканструкцыя кірхі: будаваньне ліўневай каналізацыі, умацаваньне сьценаў, апрацоўваньне і фарбаваньне фасадаў, аднаўленьне шпіля з крыжам.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры нэаготыкі. Гэта 1-нэфавы 1-вежавы будынак зь 5-граннай апсыдай і закрысьціямі. Галоўны фасад мае сымэтрычную, выцягнутую вэртыкальлю дынамічную кампазыцыю. Квадратная ў пляне высокая манумэнтальная вежа-званіца выступае з асноўнага аб’ёму. Галоўны ўваход (празь вежу) афармляецца вялікім сьпічастым парталам, над ім — акно-«ружа». Сьцены бакавых фасадаў абводзяцца шырокім карнізным пасам, умацоўваюцца контрфорсамі.

Унутраная прастора мае выцягнутую падоўжнай восьсю сымэтрычную кампазыцыю. Асноўны прастакутны ў пляне аб’ём перакрываецца фігурным скляпеньнем арыгінальнай формы: цыліндрычнае перакрыцьцё пераходзіць каля бакавых сьценаў у роўную столь на драўляных кранштэйнах. На другім паверсе вежы месьцяцца хоры. Апсыда раскрываецца ў асноўны аб’ём аркавым прасьветам. Захавалася два аўтэнтычныя вітражы за алтаром, арнамэнт якіх выкладаецца ў форме лютэранскага сымбалю: ружы, унутры якой знаходзіцца сэрца з крыжам. Таксама захаваліся каваная купель, звон і гадзіньнік на галоўнай вежы. Арган ды іншыя рэчы за савецкім часам канфіскавалі дзеля філярмоніі і ўладкаваньня партыйных кабінэтаў.

Побач з кірхай знаходзілася эвангелічныя могілкі з капліцай (1793—1936). У будынку №3а ў 1912 годзе знаходзіўся дом пастара і лютэранская школа на другім паверсе.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Haradzienskaja kircha. Гарадзенская кірха (1840).jpg|1840 г.
Haradzienskaja kircha. Гарадзенская кірха (1840) (2).jpg|1840 г.
Haradzienskaja kircha. Гарадзенская кірха (1910).jpg|Па апошняй рэканструкцыі, 1910 г.


### Гістарычныя здымкі

Horadnia, Kirchavaja. Горадня, Кірхавая (1901-14).jpg|да 1915 г.
Haradzienskaja kircha. Гарадзенская кірха (1915-17).jpg|1915—1917 гг.
Haradzienskaja kircha. Гарадзенская кірха (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Haradzienskaja kircha. Гарадзенская кірха (1915-18) (2).jpg|1915—1918 гг.


Haradzienskaja kircha. Гарадзенская кірха (1915-18) (3).jpg|1915—1918 гг.
Horadnia, Kirchavaja. Горадня, Кірхавая (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Horadnia, Haradnica. Горадня, Гарадніца (1915-18) (2).jpg|1915—1918 гг.
Horadnia, Kirchavaja, Alaksiejeŭskaja. Горадня, Кірхавая, Аляксееўская (1915-18).jpg|1915—1918 гг.


Haradzienskaja kircha. Гарадзенская кірха (L. Gelgor, 1916) (4).jpg|Л. Гелгар, 1916 г.
Haradzienskaja kircha. Гарадзенская кірха (L. Gelgor, 1916).jpg|Л. Гелгар, 1916 г.
Horadnia, Kirchavaja. Горадня, Кірхавая (1930).jpg|1930 г.
Haradzienskaja kircha. Гарадзенская кірха (1930-39).jpg|1930-я гг.


Haradzienskaja kircha. Гарадзенская кірха (1901-39).jpg|да 1939 г.
Haradzienskaja kircha. Гарадзенская кірха (1901-39) (2).jpg|да 1939 г.
Horadnia, Čyhunačnaja. Горадня, Чыгуначная (06.1942).jpg|чэрвень 1942 г.
Horadnia. Горадня (07.1944) (2).jpg|ліпень 1944 г.


### Сучасныя здымкі

Horadnia (Hrodna), kircha. Горадня, кірха (2021) 01.jpg|Галоўны фасад
Horadnia (Hrodna), kircha. Горадня, кірха (2021) 02.jpg|Бакавы фасад
Гродна (2018). Кірха 01.jpg|З боку апсыды
Гродна. Інтэр'ер кірхі.JPG|Інтэр'ер


## Глядзіце таксама
* Немцы ў Беларусі
* Лютэранская кірха ў Менску
* Лютэранская кірха ў Магілёве
* Лютэранская кірха ў Полацку

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Мечыслаў Ян Супрон, Гарадзенская лютэранская кірха і могілкі ў ХІХ ст.
* Бачына эвангельска-лютэранскай парафіі Горадні

Катэгорыя:Збудаваньні Горадні
Катэгорыя:Кірхі Беларусі
Катэгорыя:Зборы Беларусі
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятога Яна Эвангеліста