Сапоцкін

**Сапо́цкін** — мястэчка ў Беларусі, каля Аўгустоўскага каналу. Цэнтар сельсавету Гарадзенскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 977 чалавек. Знаходзіцца за 21 км на паўночны захад ад Горадні, зь якой злучаецца аўтамабільнай дарогай.

Сапоцкін — старажытнае мястэчка гістарычнай Гарадзеншчыны (частка Троччыны). Да нашага часу тут захаваўся касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і дзьве капліцы-пахавальні, помнікі архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучалася царква Прачыстай Багародзіцы, помнік архітэктуры XIX ст., зруйнаваны савецкімі ўладамі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Гісторыя Сапоцкіна пачалася 10 ліпеня 1519 году, калі вялікі князь Жыгімонт Стары надаў баярыну Сапоцьку Статкевічу (*Сопотку Стецковичу*) прывілей на валоданьне зямлёй Раманаўшчынай у Гарадзенскім павеце Троцкага ваяводзтва. Тым часам першы пісьмовы ўпамін пра само мястэчка датуецца 1550—1560-мі гадамі. 

За часамі Вялікай Паўночнай вайны ў красавіку 1703 году Сапоцкін займалі швэдзкія войскі пад камандаю Карла XII. На 1704 год у мястэчку дзеяла царква, а большасьць насельніцтва былі рускай веры. У 1724 годзе тут збудавалі новую драўляную царкву.

У 1786 годзе Сапоцкін атрымаў права на штогадовыя кірмашы. У 1789 годзе Антоні Валовіч і яго жонка Тэафілія заснавалі касьцёл у прадмесьці Тэаліне. У 1793 годзе Сапоцкін увайшоў у новаўтворанае Гарадзенскае ваяводзтва. У гэты час мястэчка мела ўласны герб: *у блакітным полі срэбны вол з залатымі рагамі*.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Сапоцкін апынуўся ў складзе Прусіі, з 1807 году — у Варшаўскім герцагстве. У 1815 годзе мястэчка далучылі да Царства Польскага Расейскай імпэрыі (спачатку ў Аўгустоўскай губэрні, а з 1867 году — у Аўгустоўскім павеце Сувальскай губэрні).

На 1827 год у Сапоцкіне было 98 будынкаў. У 1841 годзе ў мястэчку збудавалі новую мураваную царкву. У 1858 годзе колькасьць будынкаў узрасла да 160, зь іх 3 былі мураванымі. У 1875 годзе расейскія ўлады з мэтай русіфікацыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага гвалтоўна адабралі царкву ў Сьвятога Пасаду і перадалі Ўрадаваму сыноду Расейскай імпэрыі, у 1890 годзе тое ж самае зрабілі з касьцёлам. У 1893 годзе ў Тэаліне ўтварылі манастыр, а касьцёл перабудавалі ў маскоўскім стылі.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Сапоцкін занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Сапоцкін абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Сапоцкін апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Валавічоўцы ў Аўгустоўскім павеце Беластоцкага ваяводзтва. На 1921 год у мястэчку было 294 будынкі.

У 1939 годзе Сапоцкін увайшоў у БССР, дзе стаў цэнтрам раёну Беластоцкай, з 1944 году — Гарадзенскай вобласьці. У Другую сусьветную вайну з 22 чэрвеня 1941 да 18 ліпеня 1944 году Сапоцкін знаходзіўся пад акупацыяй Трэцяга Райху. У 1959 годзе Сапоцкінскі раён скасавалі, а мястэчка ўвайшло ў склад Гарадзенскага раёну. Каля 1970 году савецкія ўлады зруйнавалі мураваную царкву. У 1978 годзе ўтварыўся Сапоцкінскі батанічны заказьнік.


Sapockin, Rynak. Сапоцкін, Рынак (1915) (2).jpg|Рынак, 1915 г.
Sapockin, Rynak. Сапоцкін, Рынак (1916) (2).jpg|Рынак, 1916 г.
Sapockin, Pračyścienskaja. Сапоцкін, Прачысьценская (1915).jpg|Царква, 1915 г.
Sapockin. Сапоцкін (1930-39).jpg|Царква, 1930-я гг.

Sapockin. Сапоцкін (1940).jpg|Вуліца, 1940 г.
Sapockin. Сапоцкін (1901-44).jpg|Агульны выгляд, да 1945 г.
Sapockin, Synagogalny. Сапоцкін, Сынагогальны (1930-39).jpg|Сынагога, 1930-я гг.
Sapockin, Synagogalny. Сапоцкін, Сынагогальны (1920-29).jpg|Інтэр'ер сынагогі, 1920-я гг.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:7000
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1827 from:0 till:733 
  bar:1858 from:0 till:1568 
  bar:1890 from:0 till:2457 
  bar:1900 from:0 till:6595
  bar:1921 from:0 till:1774
  bar:2000 from:0 till:1510
  bar:2009 from:0 till:1231
  bar:2018 from:0 till:977
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:



* **XIX стагодзьдзе**: 1827 год — 733 чал.; 1858 год — 1568 чал., у тым ліку 1239 юдэяў; да 1890 году — 2457 чал.; 1897 год — 3900 чал.; 1900 год — 6595 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1921 год — 1774 чал.; 2000 год — 1510 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2001 год — 1,5 тыс. чал.; 2006 год — 1,4 тыс. чал.; 2008 год — 1,3 тыс. чал.; 2009 год — 1231 чал. (перапіс); 2015 год — 1027 чал.; 2016 год — 1003 чал.; 2017 год — 983 чал.; 2018 год — 977 чал.

### Адукацыя
У Сапоцкіне працуюць сярэдняя і музычная школа, дашкольная ўстанова

### Мэдыцына
Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляе местачковая лякарня.

### Культура
Дзеюць дом культуры, 2 бібліятэкі.

## Забудова
### Вуліцы і пляцы

З урбананімічнай спадчыны Сапоцкіна да нашага часу гістарычныя назвы захавалі вуліцы Аўгустоўская, Гарадзенская, Тэалінская і Школьная. Таксама ў мястэчку існавалі вуліцы Ерусалімская (за польскім часам вуліца 3 мая) і Сынагогальная , пляцы Рынак і Сынагогальны. 

### Мясцовасьці
Тэалін — прадмесьце Сапоцкіна, названае ў гонар жонкі Антонія Валовіча.

## Эканоміка
Прадпрыемствы лясной прамысловасьці.

## Турыстычная інфармацыя
### Інфраструктура
У Сапоцкіне месьціцца Ўправа біялягічнага заказьніку Сапоцкінскі. Спыніцца можна ў местачковым гатэлі.

### Славутасьці
На заходняй ускраіне мястэчка захаваўся курганны могільнік — помнік археалёгіі Х—ХІ стагодзьдзяў.

* Капліца-пахавальня Юзэфа Гурскага (1873)
* Капліца-пахавальня Юліі Дзяконскай (1858)
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (XVIII ст.)
* Магіла генэрала Юзафа Альшыны-Вільчынскага й мэмарыял у памяць афіцэраў, падафіцэраў Войска польскага, Корпуса аховы памежжа і паліцыі, якія загінулі пры абароне Горадні і іншых баях з чырвоным войскам у часе савецкай агрэсіі ў верасьні 1939 году
* Могілкі: каталіцкія, праваслаўныя (уніяцкія), юдэйскія
* Фартыфікацыі (пачатак ХХ ст.)

### Страчаная спадчына
* Лямус (XVIII ст.)
* Царква Прачыстай Багародзіцы (1841, Сьвяты Пасад)
* Сынагога (XVIII ст.)

## Асобы
* Яраслаў Раманчук (нар. 1966) — беларускі палітык і эканаміст

## Глядзіце таксама
* Сапоцкінскі раён

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Вашкевіч А. Грэка-каталіцкае насельніцтва Аўгустоўшчыны ў канцы ХVІІІ — пачатку ХХ стст.(канфесійныя змены і фарміраванне этнічнай свядомасці) // Białoruskie Zeszyty Historyczne. Nr 24.
* Вашкевіч А. Паміж Ласоснай і Чорнай Ганчай: Гісторыя праваслаўных прыходаў Сапоцкінскага краю. — : ЮрСаПрынт, 2014. — 90 с.: іл. .
* Вашкевіч А., Нарэль Д. Паміж Ласоснай і Чорнай Ганчай: Гісторыя каталіцкіх парафій у паўднёва-ўсходняй частцы Аўгустоўскай пушчы. — : Зміцер Колас, 2006. — 128 с.: іл. .
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Сапоцкін, Radzima.org
* Прагноз надвор’я ў мяст. Сапоцкіне


Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты БССР, якія страцілі статус райцэнтру