open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Валовічы

**Валовічы**  — беларускі шляхецкі род гербу Багорыя.

Пачынальнік роду — Ходка (Ходзька, Хведар), які ў першай палове XV стагодзьдзя жыў у Гарадзенскім павеце. Упершыню Валовічам названы Грынька Ходкавіч у грамаце 1499 году.

Сьпярша вызнавалі праваслаўе, у XVI стагодзьдзі шмат хто прыняў кальвінізм, аднак у канцы таго ж стагодзьдзя перайшлі ў каталіцтва. Тады ж род падзяліўся на некалькі галінаў, адна зь якіх у 1798—1900 гадох мела графскі тытул (згасла).

Па падзелах Рэчы Паспалітай улады Расейскай імпэрыі занесьлі галіны роду ў VI і I часткі РК Менскае, Магілёўскае, Гарадзенскае й Ковенскае губэрняў.

## Радавод

Ходка (Хведар; ?—?)
# Грынька (? — пасьля 1503), гараднічы гарадзенскі
## Іван (? — пасьля 1547), канюшы троцкі
## Лука (?—?), ключнік гарадзенскі
## Рыгор (? — пачатак 1586), староста слонімскі, кашталян наваградзкі
## Багдан (? — 14 красавіка 1539), войскі гарадзенскі
### Астафей (каля 1520—1587), падканцлер вялікі літоўскі; ж. — Фядора Сапяжанка
#### Рэгіна
### Рыгор (?—1577), ваявода смаленскі
#### Геранім (?—1636), падканцлер вялікі літоўскі; ж. — да 1608 Альжбета з Гаслаўскіх
##### Тэкля Ганна
#### Андрэй (?—1614), староста жамойцкі
#### Павал, староста гарадзенскі

Іншыя вядомыя з роду:
* Іван, маршалак літоўскі
** Яўстах Валовіч (?—1630), біскуп віленскі
* Пётар; ж. — ? з Гарадыскіх
** Уладзіслаў (1615—1668), гетман польны літоўскі; ж. — Ганна з Козел-Паклеўскіх
** Людвіка
* Вінцэнт Пётар (1670—1737), рэфэрэндар сьвецкі літоўскі
* Марцыян Дамінік, маршалак вялікі літоўскі
* Антоні Эразм (1711—1770), біскуп луцкі
* Андрэй (1750—1822), біскуп каліскі
* Міхал Валовіч (1806—1833), удзельнік нацыянальна-вызвольнага паўстаньня

## Галерэя

Файл:Andrej Vałovič. Андрэй Валовіч (XVII) (2).jpg|Андрэй Валовіч
Файл:Hieranim Vałovič. Геранім Валовіч (XVII).jpg|Геранім Валовіч
Файл:Jaŭstach Vałovič. Яўстах Валовіч.jpeg|Яўстах Валовіч
Файл:Antoni Erazm Vałovič. Антоні Эразм Валовіч.jpg|Антоні Эразм Валовіч
Файл:Barbara Vałovič (Sapieha). Барбара Валовіч (Сапега) (XVIII).jpg|Барбара Валовіч (з Сапегаў)
Файл:Hanna Vałovič (Sanguška). Ганна Валовіч (Сангушка) (XVIII).jpg|Ганна Валовіч (з Сангушкаў)
Файл:Tekla Hanna Radzivił (Vałovič). Тэкля Ганна Радзівіл (Валовіч) (H. Lajbovič, 1758).jpg|Тэкля Ганна Радзівіл (з Валовічаў)
Файл:Jan Vałovič. Ян Валовіч (M. Topolski, 1788).jpg|Ян Валовіч


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

*
Паанга

**Паанга** (код ISO 4217: *TOP*) — афіцыйная валюта Каралеўства Тонга з 1967 года, калі замяніла тангангскі фунт па курсе 1 фунт = 2 паанга. Дзеліцца на 100 сэніці. Звычайна скарачаецца да *T$*. Паанга прывязаны да некалькіх валютаў: аўстралійскага, новазэляндзкага і амэрыканскага даляраў і японскай ены.

У абарачэньні існуюць манэты вартасьцю 1, 2, 5, 10, 20 і 50 сэніці і 1 паанга і банкноты вартасьцю 1, 2, 5, 20 і 50 паанга.

## Гісторыя
Паанга быў уведзены ў абарачэньне 3 красавіка 1967 года, каб замяніць танганскі фунт. Да 11 лютага 1991 года паанга быў прывязаны выключна да аўстралійскага даляра па курсе 1 : 1, але пасьля пераходу да прывязкі да некалькіх валютаў, абменны курс паанга паступова зьніжаецца. У 2006 годзе за адзін аўстралійскі даляр давалі 1,6 паанга.

Катэгорыя:Тонга
Катэгорыя:Валюты
Парлямэнцкія выбары ў Беларусі 1995 году

14 і 28 траўня 1995 году прайшлі выбары дэпутатаў у Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь XIII скліканьня. Старшынём ВС быў абраны лідэр аграрнай партыі Сямён Шарэцкі.

## Гісторыя
У 1996 годзе прэзыдэнт А. Р. Лукашэнка ініцыяваў правядзеньне рэфэрэндуму па зьмене канстытуцыі і павелічэньні сваіх паўнамоцтваў. Вярхоўны Савет палічыў дзеяньні А. Р. Лукашэнкі спробай узурпацыі ўлады. Дэпутаты пачалі збор подпісаў, неабходных для пачатку працэдуры імпічмэнту. У якасьці пасярэднікаў для ўрэгуляваньня палітычнага крызісу прыбылі дэпутаты дзярждумы РФ на чале са сьпікерам Я. Строевым. Была падпісана дамова аб тым, што дэпутаты не праводзяць працэдуру імпічмэнту да падвядзеньня вынікаў рэфэрэндуму, вынікі якога па рашэньні Канстытуцыйнага суду павінны былі мець «кансультацыйны» статус.

24 лістапада 1996 быў праведзены рэспубліканскі рэфэрэндум. Спасылаючыся на яго вынікі, прэзыдэнт Лукашэнка да канца году сфармаваў новы дзьвюхпалатны парлямэнт — Нацыянальны сход. Першы склад ніжняй палаты парлямэнту быў цалкам прызначаны А. Лукашэнкам зь ліку дэпутатаў Вярхоўнага Савету, якія актыўна падтрымлівалі палітыку прэзыдэнта падчас восеньскага крызісу. Такім чынам дэпутацкі мандат захавалі 110 дэпутатаў з 385 абраных у 1995 годзе.

## Вынікі
Па выніках травеньскіх выбараў і давыбараў 29 лістапада 1995 году парлямэнцкія мандаты атрымалі:

* Партыя камуністаў Беларуская — 44
* Аграрная партыя — 34
* Партыя народнай згоды — 8
* Аб’яднаная грамадзянская партыя — 8
* Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада — 2
* Партыя ўсебеларускага адзінства і згоды — 2
* Беларуская сялянская партыя — 1
* Беларускі патрыятычны рух — 1
* Рэспубліканская партыя працы і справядлівасьці — 1
* Беларуская партыя працы — 1
* Беларуская народная партыя — 1
* Беларуская сацыялістычная партыя — 1
* Беларуская экалягічная партыя — 1
* Беларуская сацыяльна-спартовая партыя — 1
* Беларуская партыя «Зялёныя» — 1

У пачатку 1996 г. у парлямэнце былі сфармаваныя наступныя фракцыі:
* «Згода» — 61
* АП — 49
* Камуністы — 45
* «Грамадзянскае дзеяньне» (АГП) — 18
* «Саюз працы» (БСДГ, ПНЗ і ПУАЗ) — 15

У лістападзе 1996 г. поруч з рэфэрэндумам адбыліся і давыбары ў 61 акрузе. У першым туры былі абраныя 4 дэпутаты, у тым ліку прадстаўнікі Беларускае хрысьціянска-дэмакратычнай партыі (Генадзь Грушавы) ды адзін ад АГП. Але неўзабаве ВС быў распушчаны і давыбары выявіліся цалкам недарэчнымі.

## Глядзіце таксама
* Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Выбары ў Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 1995 году
Эдвард Ўітэн

**Э́двард Ўі́тэн** (; нарадзіўся 26 жніўня 1951 году, Балтымар, Мэрылэнд, ЗША) — амэрыканскі фізык-тэарэтык, ляўрыят Філдсаўскай прэміі (1990), прафэсар  у Прынстане. Адзін зь вядучых спэцыялістаў тэорыі струн. У 1995 годзе аб’яднаў 5 існых струнных тэорыяў у адзіную М-тэорыю.

## Вонкавыя спасылкі

* Унівэрсытэцкая старонка Эдварда Ўітэна

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Балтымары
Катэгорыя:Фізыкі ЗША
Катэгорыя:Матэматыкі ЗША
Катэгорыя:Касмолягі
Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным мэдалём навукі ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты Філдсаўскай прэміі
Архіпэляг

**Архіпэля́г** () — група марскіх астравоў, разьмешчаных блізка адзін да аднаго і мелых звычайна адно і тое ж паходжаньне (мацерыковае, вулканічнае, каралавае) і падобны геалягічны будынак.

## Этымалёгія
Слова «архіпэляг» паўстала ад грэцкіх словаў arche — пачатак, вяршэнства і pelages — мора. *Αρχιπέλαγος* першапачаткова зваўся толькі Грэцкі архіпэляг, г.&nbsp;з. група выспаў Эгейскага мора.

## Найбуйныя архіпэлягі
* Агністая зямля
* Аляндзкія астравы
* Аляксандра архіпэляг
* Аркнэйскія астравы
* Амірантскія выспы
* Антыльскія астравы
* Бісмарка архіпэляг
* Гавайскія астравы
* Гебрыдзкія выспы
* Грэцкі архіпэляг
* Зялёнага мыса выспы
* Зямля Франца-Іосіфа
* Канадскі арктычны архіпэляг
* Каралінскія выспы
* Кэргэлен
* Карэйскі архіпэляг
* Малайскі архіпэляг
* Моанзундзкі архіпэляг
* Новасыбірскія астравы
* Новая Зэляндыя
* Новая Зямля
* Нурдэншэльда архіпэляг
* Нармандзкія астравы
* Пары архіпэляг
* Паўночная Зямля
* Сэнкаку
* Саламонавы астравы
* Фарэрскія астравы
* Фальклендзкія астравы
* Чылійскі архіпэляг
* Шантарскія выспы
* Шпіцбэргэн
* Паўднёвыя Шатляндзкія выспы
* Японскія выспы
* Курыльскія выспы

## Глядзіце таксама
* Архіпэляг ГУЛАГ

*
Лягуна

**Лягу́на** (, ад  — возера) — дробны вадаём, аддзелены ад мора вузкай паласой намытага пяску (перасып’ю) або каралавымі рыфамі. Калі ў лягуну ўпадае буйная рака, то вада ў лягуне можа быць амаль прэснай, а яе ўзровень можа перавышаць узровень мора. Такія, напрыклад, Курская й Калінінградзкая затокі.

Тыповы прыклад лягуннага места — Вэнэцыя.

Дзякуючы сваёй абароненасьці лягуны часта зьяўляюцца ўнікальнымі прыроднымі біётопамі. Яны служаць прытулкам для водных птушак, рыб і зьвяроў. Экалягічна важныя лягуны знаходзяцца пад абаронай міжнародных ведамстваў.

На Чорным і Азоўскім марах лягуны завуцца ліманамі.

## Глядзіце таксама
* Атол
Ліман

**Ліма́н** — плыткі заліў пры ўпадзеньні ракі ў мора. Ліман утвараецца пры затапленьні морам раўнінных рэк і можа быць адкрытым (губа) або аддзеленым ад мора вузкай паласой сушы — перасыпью. Звычайна вада лімана мае прамежкавую салёнасьць паміж вадой мора і прэснай вадой ракі, але пры малым прытоку прэснай вады ён можа моцна засаляцца з прычыны выпарэньня.

Прыклады:
* Дняпроўскі ліман;
* Адэскія ліманы;
* Обская губа;
* Азоўскае мора часам разглядаюць як ліман Дона.

## Глядзіце таксама
* Атол

Катэгорыя:Рака
Катэгорыя:Лягуны
Катэгорыя:Ліманы
Ракітнаўскі раён

**Ракітнаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Ровенскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Ракітнае.

Мяжуе на поўначы зь Пінскім раёнам Беларусі.

## Гісторыя
Першыя паселішчы на тэрыторыі раёну згадваюцца ў апісаньні ўласнасьці ўкраінскіх магнатаў сярэдзіны XVI стагодзьдзя. З часу заснаваньня і да 1922 году паселішча было вядомае як Ахотнікава. Паходжаньне гэтай назвы найперш зьвязвалі зь імем уласьніка земляў. Новы этап разьвіцьця паселішча пачаўся ў 1888 годзе, калі бэльгіец Розэнбэрг выкупіў невялікую дзялянку з кварцавымі пяскамі ў ваколіцы сяла Ракітнае. Гэтыя пяскі былі прыдатныя для шкловарэньня, а таму тут былі ўсе неабходныя ўмовы стварыць, няхай і прымітыўную, але дзейную гуту. Гэта зрабілася штуршком для хуткага разьвіцьця паселішча, і ў выніку ў 1898 годзе быў заснаваны шклозавод.

У 1900 годзе праз раён была пракладзеная чыгунка Кіеў — Ковель. Каляіна праходзіла праз паселішча, і такім чынам зьявілася чыгуначная станцыя «Ракітнае» (), што станоўча сказалася на разьвіцьці прамысловасьці ў краі. Паводле Рыскай мірнай дамовы Ахотнікава адышло да Польшчы. Праз год паселішча было перайменаванае ў Ракітнае, а чыгуначная станцыя атрымала назву Ракітнае-Валынскае ().

У верасьні 1939 году Ракітнае ў складзе Заходняй Украіны было далучанае да УССР, а праз год, у студзені 1940 году паселішча зрабілася раённым цэнтрам.

## Беларусы
Ракітнаўскі раён зьяўляецца адзіным раёнам ва Ўкраіне, дзе беларусы займаюць другое месца па колькасьці насельніцтва (15,4% згодна з вынікамі Ўсеўкраінскага перапісу насельніцтва 2001 году).

## Крыніцы

## Літаратура
* Барыс Тумар. Беларуская Ўскраіна // Наша Ніва № 43 (200), 23—30 кастрычніка 2000

## Вонкавыя спасылкі
* Ракітнаўская раённая дзяржаўная адміністрацыя


Катэгорыя:Раёны Ровенскай вобласьці
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 1940 годзе
Дняпроўскі ліман

**Дняпро́ўскі ліма́н** — заліў Чорнага мора, у берагоў Украіны.

Даўжыня 55 км, шырыня 7,4—16,7 км, глыбіня каля 5 м. Узімку замярзае. Упадаюць рэкі Дняпро і Паўднёвы Буг, які ў ніжняй плыні ўтворае Бускі ліман. Порт — Ачакаў.

## Глядзіце таксама
* Дняпроўска-Бужанскі ліман
* Бускі ліман

Катэгорыя:Чорнае мора
Катэгорыя:Дняпро
Катэгорыя:Ліманы Ўкраіны
Бускі ліман

**Бускі ліма́н** — заліў у паўночнай частцы Чорнага мора, у берагоў Украіны. Зьліваючыся з Дняпроўскім ліманом, утвараюць Дняпроўска-Бускі ліман. На Бускам лімане разьмешчаны горад Мікалаеў.

## Памеры
Даўжыня 47 км, шырыня да 11 км.

## Глядзіце таксама
* Дняпроўска-Бускі ліман
* Дняпроўскі ліман

Катэгорыя:Чорнае мора
Катэгорыя:Паўднёвы Буг
Катэгорыя:Ліманы Ўкраіны
Атол

**Ато́л** — слова індаарыйскага паходжаньня, з мальдыўскай мовы. Пазначае каралавую выспу, якая мае выгляд суцэльнага або разрыўнага кольца, якое атачае лягуну. Дакладней, атол уяўляе сабой узвышэньне на дну акіяна, увянчанае каралавай надбудовай, утваральнай рыф з групай астраўкоў (моту), разьяднаных пралівамі. Гэтыя пралівы злучаюць акіян з лягунай. Калі праліваў няма, то суша ўтворыць суцэльнае кольца, у гэтым выпадку вада ў лягуне можа быць меней салёнай, чым у акіяне. Узвышэньне на дну акіяна звычайна мае форму конуса, утворанага патухлым вульканам.

Тыповы атол складаецца з трох частак: вонкавага схілу рыфа, рыфавай плятформы і лягуны. Вышыня атола звычайна не перавышае 3-4 мэтраў над сярэднім узроўнем акіяна. Атолы могуць мець разнастайныя канфігурацыі і памеры. Адзін з найбуйнейшых атолаў на Зямлі — Кваджэлэйн (Меншыкава) у архіпэлягу Маршалавы выспы — дасягае 2336 км², зь якіх 92% прыходзіцца на лягуну, выцягнутую на 300 км. Сумарная плошча 92 астраўкоў гэтага атола — 14,5 км². Іншы буйны атол — Рангіроа (Рангірой) у архіпэлягу Туамоту — займае 1639 км², а яго 241 астравок займае 43 км². Каралавыя рыфы такіх буйных атолаў апраўляюць узняцьце на дну акіяна, якое зьяўляецца вульканічным плято, а ня конусам асобнага вулькана. За выключэньнем невялікіх атолаў, плошча рыфаў звычайна складае некалькі адсоткаў ад плошчы саміх атолаў, а на дзель сушы часта прыходзіцца толькі дзелі адсоткаў. У выпадку невялікага атола Пангелаі, на рыфы і сушу прыходзіцца 3 з 4 км² плошчы атола.

Атолы звычайна ўтвораюцца шляхам абрастаньня вульканічнай выспы каралавым рыфам, які фармуе колцавы пояс. Часта гэта суправаджаецца апусканьнем вульканічнай асновы пад ваду, калі такога апусканьня не адбываецца, то фармуецца ядзерны атол з вульканічнай выспай усярэдзіне лягун. Невялікае паніжэньне ўзроўню вады (або ўзняцьце тэктанічнай асновы атола) прыводзіць да ператварэньня каралавага рыфа ў атол. Наступнае ўзьняцьце сушы можа прывесьці да фармаваньня паднятага атола. Калі жа атол апускаецца пад ваду, то фармуецца падводны банка (гэта значыць водмель), якая можа быць названая пагружаны атол.

## Літаратура
* Игнатьев Г. М. Тропические острова Тихого океана. Москва, изд-во «Мысль», 1978, 270 с.
* Scott G. A. J., Rotondo G. M."A model for the development of types of atolls and volcanic islands on the Pacific lithospheric plate". USA, Washington D. C.: Smithsonian Institution, 1983.
* Fosberg G. «Story of an oceanic arcipelago». USA, Washington D. C.: Smithsonian Institution, 1994.
* Rapaport Moshe. «Population pressure on cowl atolls: trends and approaching limits». USA, Washington D. C.: Smithsonian Institution, 1990.


Катэгорыя:Каралавыя рыфы
Адэскія ліманы

**Адэскія ліманы** — зьмешчаныя ў непасрэднай блізкасьці ад горада Адэсы шэсьць ліманаў: Куяльніцкі (Андрэеўскі), Хаджыбэйскі, Сухі (Клейн-Лібэнтальскі), Вялікі Аджалыкскі, Аджалыкскі (Рыгораўскі) і Цілігульскі.
Усе яны ў той або іншай меры зьяўляюцца лячэбнымі з прычыны таго, што на дне ліманаў ляжыць значным пластом, да аднаго мэтра і больш, ліманная гразь, кансыстэнцыі каровінай алеі, чорнага колеру, з моцным пахам сярністага вадароду, утрымоўвальная калёйдальныя гідраты сярністага жалеза і вокісы жалеза, і высыхаючая на паветры ў шэры дробны парашок.

Катэгорыя:Ліманы Адэскай вобласьці
Затока

**Затока** (таксама заліў) — частка акіяну, мора або возера, якая глыбока ўдаецца ў сухазем’е, але мае вольны водаабмен з асноўнай часткай вадаёму. Сярод заліваў адрозьніваюцца бухта, губа, эстуарый, ф’ёрд, ліман, лягуна і іншыя.

Гідралягічныя і гідрахімічныя ўмовы затокаў тоесныя з умовамі вадаёму, часткай якога ён зьяўляецца. У асобных выпадках мясцовыя асаблівасьці клімату і мацерыковы сьцёк могуць надаваць гідралягічным характарыстыкам паверхевага пласту затокаў некаторыя спэцыфічныя рысы. Да найболей буйных затокаў Сусьветнага акіяну ставяцца затокі, як то Аляскінская, Бэнгальская, Біскайская, Вялікая Аўстралійская, Гвінэйская. У шэрагу выпадкаў назва «затока» замацавалася за акваторыямі, якія па свайму гідралягічнаму рэжыму зьяўляюцца морамі (напрыклад, Мэксыканская, Гудзонава, Пэрсыдзкая, Каліфарнійская).

Зямля, якая атачае затоку, часта зьніжае сілу ветру і блякуе хвалі, аднак затокі могуць мець самыя розныя характарыстыкі берагавой лініі. У некаторых выпадках у бухтах маюцца пляжы. Затокі выконвалі значную ролю ў гісторыі расьсяленьня людзей, бо яны ёсьць бясьпечнымі месцамі для рыбалоўства. Пазьней яны мелі важнае значэньне ў разьвіцьці марскога гандлю, паколькі бясьпечная якарная стаянка, якую яны забясьпечваюць, спрыяла выбару іх у якасьці портаў.

## Крыніцы
Ф’ёрд

**Ф’ёрд** () — вузкі і зьвілісты марскі заліў са скалістымі берагамі, які глыбока ўрэзаўся ў сушу. Даўжыня ф’ёрда ў некалькі разоў пераўзыходзіць шырыню, часьцей за ўсё ў дзясяткі.

Ф’ёрды паўсталі ў выніку апрацоўкі ледніком (у эпоху чацьвярцічнага аблядненьня) і наступнага затапленьня морам рачных далін і тэктанічных западзін.

У сьвеце найболей вядомыя чатыры ф’ёрдавыя раёны, разьмешчаныя на заходніх узьбярэжжах Нарвэгіі, Чылі, Паўднёвай выспы Новай Зэляндыі і Паўночнай Амэрыкі ад заліва П’юджэт-Саўнд (шт. Вашынгтон) да Аляскі. Ф’ёрды таксама маюцца на берагах Шатляндыі, Ісьляндыі, Грэнляндыі, паўвыспы Лябрадор, штату Мэн (ЗША) і на некаторых арктычных выспах.

## Некаторыя ф’ёрды

## Вонкавыя спасылкі
Лябрадор

* Ньюфаўндлэнд і Лябрадор — правінцыя Канады
* Лябрадор (паўвостраў) — паўвостраў Паўночнай Амэрыкі.
* Мора Лябрадор — мора Атлянтычнага акіяна.
* Лябрадор (сабака) — парода сабак.
Вадаём

**Вадаё́м** — сталая або часавая навала стаялай або з паніжаным сьцёкам вады ў натуральных або штучных западзінах (азёры, вадасховішчы, сажалкі й т.&nbsp;д.). Вывучэньнем вадаёмаў займаецца навука гідралёгія.

Вадаёмы ўтвараюцца пры наяўнасьці на паверхні замкнёных катлявін і перавышэньні прытоку вады ў гэтае паглыбленьне над стратамі яе на фільтраваньне ў грунт і выпарэньне.

Вадаёмы могуць быць **сталымі** й **часавымі**, якія ўзьнікаюць толькі ў шматводныя пэрыяды году. Да такіх вадаёмаў адносяць старыцы й лужыны, якія ўзьнікаюць увесну пры разьлівах буйных рэк, а таксама перасыхаючыя рэкі й раўчукі.

Па хімічным складзе й колькасьці соляў, раствораных у вадзе, вадаёмы падзяляюцца на **салёныя** й **прэсныя**.

Фізычныя, хімічныя й біялягічныя працэсы ў вадаёмах працякаюць розна, у залежнасьці ад таго, да якога тыпу яны адносяцца.

Да **штучных** вадаёмаў адносяцца вадасховішчы й сажалкі.

У апошні час папулярнасьць заваёўваюць вадаёмы з бутылкаўчуковай плёнкі, такі як Firestone Pond Liner.

## Беларусь
На 2022 год у Беларусі налічвалася звыш 20 000 вадацёкаў агульнай працягласьцю 90 600 км. Сярод іх 90% складалі малыя рэкі й ручаі. Аснову ж рачнога сьцёку ўтваралі вялікія й сярэднія рэкі. Таксама налічвалася звыш 10 000 азёраў, якія зьмяшчалі каля 9 кубічных км вады, 85 вадасховішчаў з плошчай паверхні вады ад 1-го кв.км і 1500 сажалак для рыбаводзтва й адпачынку.

На 2015 год у вадаёмах Беларусі вадзілася 65 відаў рыбы, у тым ліку 9 занесеных у Чырвоную кнігу Беларусі: сьцерлядзь, кумжа, ласось, ручаёвая стронга, ліпень, мірон, рыбец, стынка й азёрны гальян. Таксама налічвалася 18 чужародных відаў, сярод якіх сустракаліся малая паўднёвая колюшка й чарнаморская пухлашчокая іголка-рыба.

## Крыніцы

Катэгорыя:Формы рэльефу
*
Дняпроўска-Бужанскі ліман

**Дняпроўска-Бужанскі ліман** — адкрыты прэснаводны ліман у паўночнай частцы Чорнага мора, на тэрыторыі Хэрсонскай і Мікалаеўскай абласьцей Украіны. Порт — Ачакаў.

Складаецца з выцягнутага ў субшыротным кірунку Дняпроўскага лімана (даўжыня 55 км, шырыня да 17 км), а таксама вузкага (шырынёй ад 5 да 11 км) і зьвілістага Бужанскага лімана, выцягнутага ў субмэрыдыяльным кірунку даўжынёй 47 км. Пераважная глыбіня 6—7 м, максымальная — 12 м (т. з. Станіслаўская яма).

Дняпроўска-Бужанскі ліман утварыўся ў выніку трансгрэсіі (трансгрэсія — наступ мора на сушу ў выніку апусканьня зямной кары) марскіх вод Чорнага мора ў ніжняй плыні Дняпра і Паўднёвага Бугу. З Чорным морам ліман злучаецца пралівам шырынёй 3,6 км (паміж Ачакаўскім мысам і Кінбурнскай пярэспай). Паўднёвыя берагі нізкія, пяшчаныя; паўночныя, у асноўным, высокія (да 20—35 м), складзеныя з глініста-пяшчаных парод, толькі на асобных участках тут сустракаюцца пяшчана-ракушачніковыя пярэспы. Дно поруч пярэспаў пяшчанае, на глыбіні пакрыта суглінкава-пяшчанымі іламі.

Каля 25—30 % рачнога сьцёку Дняпра і Паўднёвага Бугу расходваецца на абрашэньне і прамысловае водазабесьпячэньне, што абумоўлівае павелічэньне салёнасьці вады ў лімане. З прычыны гэтага пагоршыліся ўмовы пасяленьня і нерасту асобных выглядаў прамысловых рыб, а таксама пашырэньні марскіх выглядаў фіта- і заапланктона і рыб (у прыватнасьці — цюлькі).

Дняпроўска-Бужанскі ліман мае транспартнае і рыбапрамысловае значэньне; ягоныя берагі — раён рэкрэацыі.

Для захаваньня прыроды лімана вырабляюцца дадатковыя спускі вады з Кахоўскага вадасховішча, умацаваньне і азеляненьне берагоў, ачышчэньне сьцёкавых вод і перавод прамысловых прадпрыемстваў на зваротнае водазабесьпячэньне. Частка акваторыі Дняпроўска-Бужанскага лімана разьмешчаная ў межах Чарнаморскага біясфэрнага запаведніка.

Катэгорыя:Чорнае мора
Катэгорыя:Дняпро
Катэгорыя:Паўднёвы Буг
Катэгорыя:Ліманы Ўкраіны
Ліман (неадназначнасьць)

Назву **Ліман** маюць:

* Ліман — плыткі заліў

## Населеныя пункты
### [[Украіна]]
* Ліман — места абласной значнасьці ў Данецкай вобласьці

### [[Расея]]
* Ліман — пасёлак гарадзкога тыпу, адміністрацыйны цэнтар Ліманскага раёну Астраханскай вобласьці

## Іншае
* Ліман — возера ў Зьміеўскам раёне Харкаўскай вобласьці
Бухта (неадназначнасьць)

**Бухта**:
* **[[Бухта]]** — невялікая частка мора, заліва, возёра, вадасховішча
* **[[Бухта (снасьць)]]**
* **[[Бухта (архітэктура)]]** — частка збору
* **[[Бухта (тара)]]**
Бухта

**Бу́хта** () — невялікая частка мора, заліва, возера, вадасховішча, адасобленая ад адкрытых вод часткамі сушы (выступамі берагоў, скаламі і прылеглымі астравамі) і абароненая імі ад хваляў і ветру.

Мясцовыя ўмовы вызначаюць гідралягічны рэжым бухты, які некалькі адрозьніваецца ад рэжыму прылеглых да яе вод.

Як правіла, бухты служаць зручным месцам стаянкі суднаў — напрыклад, Гелянджыцкая і Цамеская бухты ў Чорным моры, Залаты Рог у праліве Басфор.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Геаграфія
Бераг

**Бе́раг** — вузкая паласа ўзаемадзеяньня паміж сушай і **[[вадаём]]ам** або паміж сушай і **[[вадацёк]]ам**.

Бераг складаецца з уласна *берага* (яго надводнай часткі) і з падводнага *берагавога схілу*.

Галоўнымі фактарамі фармаваньня берага зьяўляюцца хвалі й хвалепрыбойны струмень, а таксама руславы струмень. Берагі ў сваім разьвіцьці праходзяць шэраг этапаў, на працягу якіх зьмяняюцца іх абрысы і склад. У залежнасьці ад характару дзеяньня хваль адрозьніваюць абразыйныя, акумулятыўныя і абразыйна-акумулятыўныя і складаныя берагі.

**Бераг вадацёку** — бакавое абмежаваньне рэчышча вадацёку; у залежнасьці ад разьмяшчэньня па плыні адносна сярэдняй лініі рэчышча вадацёку адрозьніваюць правы і левы берагі вадацёку.

## Глядзіце таксама
* Узьбярэжжа
* Пляж

Катэгорыя:Рака
Катэгорыя:Вадаёмы
Катэгорыя:Формы рэльефу
Бераг (неадназначнасьць)

**Бе́раг**:
* Бераг — вузкая паласа ўзаемадзеяньня паміж сушай і вадаёмам або вадацёкам.

## Населеныя пункты
### [[Расея]]
* Ленінградзкая вобласьць:
** Бераг — вёска ў Волхаўскім раёне
** Бераг — вёска ў Лускім раёне

* Бераг — вёска ў Данілаўскім раёне Яраслаўскай вобласьці.
* Белыя Берагі — пасёлак гарадзкога тыпу ў Бранскай вобласьці.

## Геаграфічныя назвы
* Паўднёвы бераг Крыму — паласа чарнаморскага ўзьбярэжжа Крыму.
* Бераг Маскітаў — тэрыторыю ўздоўж атлянтычнага ўзьбярэжжа цяперашняй Нікарагуа.
* Блакітны бераг — паўднёваўсходні бераг Міжземнага мора ў Францыі.
* Паморскі бераг — этнаграфічная назва часткі ўзьбярэжжы Белага мора.
* Бераг — гістарычны камітат у паўночна-заходняй часткі Вугорскага каралеўства.
* Сонечны бераг — марскі курорт у Баўгарыі.
* Заходні бераг ракі Ярдан — рэгіён на Блізкім Усходзе.

## Фільмы
* Берагі (фільм)
* Бераг маскітаў (фільм)

## Іншае
* ЗАТ «Сыбірскі бераг» — расейская харчовая кампанія.
* «Бераг» — расейскі артылерыйскі комплекс берагавой абароны.

## Падвойныя назвы
* Белы Бераг 
* Высокі Бераг
* Казлоў Бераг
* Красны Бераг 
* Малахаў Бераг
* Стромкі Бераг
* Чырвоны Бераг
Узьбярэжжа

**Узьбярэ́жжа** — памежная паласа паміж сушай і морам, якая характарызуецца іх непасрэдным узаемным уплывам, разьмешчаная па абедзьвюх боках берагавой лініі. Узаемны ўплыў сушы і моры выяўляецца ў рэльефе і ў клімаце.

Кліматычныя ўмовы ўзьбярэжжа, як правіла, спрыяльныя для здароўя чалавека, таму шматлікія ўзьбярэжжы зьяўляюцца папулярнымі курортамі.

## Вядомыя курорты — узьбярэжжы
* Адрыятыка
* Чарнаморскае ўзьбярэжжа Каўказу
* Коста Блянка, Гішпанія
* Блакітны бераг, Францыя
* Прыбалтыка

## Глядзіце таксама
* Бераг
* Ф’ёрд
Пляж (неадназначнасьць)

**Пляж**:
* Пляж (марскі) — паласа наносаў дробнага цьвёрдага матэрыялу на беразе вадаёма.
* Пляж (рачны) — навала наносаў на выпуклым берагу ракі.
* Пляж (рэкрэацыйны) — месца адпачынаку на беразе мора, ракі, возера, сажалкі або іншага вадаёма, прыдатнае або прыстасаванае для купаньня.
* Пляж (фільм) — фільм 2000 году (у гл. ролі — Л. Дыкапрыё, рэжысэр — Дэні Бойл)
* «Пляж» (*Beachworld*) — аповяд Стывэна Кінга, уваходзіць у складанку *«[[Каманда шкілетаў]]»* (*Skeleton Crew*) (1985)
Галька

**Галька**, **галачка**, або **Аточак** — акатанныя ў рознай ступені абломкі горных парод дыямэтрам ад 1 да 10 см. Акатываньне востравугальных абломкаў адбываецца пад дзеяньнем цякучай вады рэк або азёрных і марскіх прыбярэжных хваль. Марская галька звычайна мае больш плоскую форму, чым рачная. Па велічыні галькі падзяляюцца на дробныя (1—2,5 см), сярэднія (2,5—5 см) і буйныя (5—10 см). Галька ўжываецца галоўным чынам у дарожным будаўніцтве.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Геалёгія
Рачны пляж

**Рачны пляж** — навала наносаў на выпуклым беразе ракі.

Пляж утвараецца на выпуклым беразе ракі (лукавіны) звычайна пры мэандрыраваньні. У межань пляжы абсыхаюць. Наадварот пляжу, у процілеглага берага ракі звычайна знаходзіцца адносна глыбокі плёс. Вышэй і ніжэй пляжу часта разьмяшчаюцца перакаты.

У адрозьненьне ад пабочней пляжы ня ссоўваюцца ўніз па рацэ, а звычайна павялічваюць свае памеры, бо пляжы зьяўляюцца зонамі акумуляцыі (адкладаньня) наносаў. У некаторых выпадках пляжы памяншаюцца або трохі зьмяняюць свае памеры.

Пры іншых тыпах руславых працэсаў пляжы ўтвараюцца толькі ў асобных месцах.

## Глядзіце таксама
* Пабочні
* Плёс рачны

Катэгорыя:Рака
Пляж (марскі)

**Пляж** ( — адхонны марскі бераг) — форма рэльефу ў выглядзе паласы цьвёрдага матэрыялу на беразе вадаёму. Пляж утвараецца ў выніку акумуляцыі наносаў. Падзяляюць на пясчаныя і галечныя. Павярхоўны пласт пясчанага пляжу на сушы і часткова ў вадзе складаецца зь пяску, галечнага з галькі. Выкарыстоўваецца як месца адпачынку на беразе мора, ракі, возера, сажалкі або іншага вадаёму, прыдатнае або прыстасаванае для купаньня. Гэтак жа пляж зьяўляецца найболей выкарыстоўваным і спрыяльным месцам для атрыманьня загару.

## Вонкавыя спасылкі

* UNESCO Beach erosion & formation
* Beach habitats

Катэгорыя:Вадаёмы
Катэгорыя:Адпачынак
Катэгорыя:Ляндшафт
Губа (затока)

**Губа́** — далёка ўваходны ў сушу марской заліў або бухта, у якую звычайна ўпадаюць буйныя рэкі. 

Слова «губа» у гэтым значэньні ўваходзіць у склад шматлікіх геаграфічных назваў, напрыклад Неўская губа, Обская губа.

Катэгорыя:Формы рэльефу
Катэгорыя:Затокі
Косава (неадназначнасьць)

Назву **Ко́сава** маюць:

* Косава — самаабвешчаная дзяржава на Балканскім паўвостраве

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Косава — горад у Івацэвіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Косава — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
Каралявец

**Караляве́ц**, **Карале́вец** або **Кёніґсбэрґ** (; афіцыйная расейская назва з 1946 году — *Калінінград*, ) — места ў Расейскай Фэдэрацыі, пры ўтоку ракі Прэґолы ў Сьвежую затоку. Адміністрацыйны цэнтар Калінінградзкае вобласьці.

Каралявец — гістарычная сталіца Прусіі.

## Гісторыя
Кёнігсбэрг у 1256 годзе заснавалі рыцары Тэўтонскага ордэну. Места стала сябрам Ганзейскай лігі, з 1457 году — галоўнай рэзыдэнцыяй Тэўтонскага ордэну, з 1525 году — сьвецкай сталіцай Прускага княства.

Каралявец пэўны час фактычна знаходзіўся ў складзе Рэчы Паспалітай. Места было важным адукацыйным цэнтрам дзякуючы ўнівэрсытэту Альбэртына, заснаванаму ў 1544 годзе князем Альбэртам Прускім. З пачаткам Вялікай Паўночнай вайны (1700—1721 гады) у 1701 годзе курфюрст брандэнбурскі Фрыдрых I Гогенцолерн каранаваўся «каралём прускім» (раней назва «прускі» была толькі ў тытуле каралёў польскіх і вялікіх князёў літоўскіх, напрыклад, паводле Літоўскага Статуту рэдакцыі 1529 году — «*Жыґімонт, з божае міласьці кароль Польскі, вялікі князь Літоўскі, Рускі, Прускі, Жамойцкі, Мазавецкі і іных*»). Улады Рэчы Паспалітай не прызналі гэтага тытулу, бо апроч Герцагства Прусіі, існавала таксама правінцыя Каралеўская Прусія, якая ўваходзіла ў склад Кароны Каралеўства Польскага.

Па Першай сусьветнай вайне Кёнігсбэрг разам з усёй Усходняй Прусіяй быў адрэзаны ад асноўнай тэрыторыі Нямеччыны «Польскім калідорам».

У 1944 годзе Кёнігсбэрг моцна пацярпеў ад брытанскага авіябамбаваньня і за некалькі дзён згарэў. У красавіку 1945 году места захапілі савецкія войскі, неўзабаве савецкія ўлады выгналі рэшткі нямецкага насельніцтва. Разам з усёй Усходняй Прусіяй Каралявец засялілі перасяленцы з Расеі, Украіны і Беларусі (беларусы цяпер складаюць да 8% насельніцтва). Места ўлучылі ў склад РСФСР, а ў 1949 годзе перайменавалі ў *Калінінград* у гонар бальшавіка Міхаіла Калініна. За савецкім часам Калінінград быў важным стратэгічным апорным пунктам савецкага флёту на Балтыйскім моры і быў закрытым для наведваньня замежнікамі.

Па распадзе СССР у 1991 годзе Калінінградзкая вобласьць засталася расейскім эксклявам, аточаным Польшчай і незалежнай Летувой.

З пачаткам расейскае вайны ва Ўкраіне ў 2014 годзе Калінінградзкая вобласьць успрымаецца суседзямі як пагроза міжнароднай бясьпецы й нацыянальнай бясьпецы Польшчы й Летувы. Пазьней Польшча зачыніла ўсе памежныя пераходы і пачала будаваць плот, абаронены электрычнасьцю.

## Эканоміка
Калінінград — адзіны расейскі порт на Балтыцы, які не замярзае. У 1996 годзе места абвясьцілі асаблівай эканамічнай зонай. Цяпер тут вырабляецца кожны трэці расейскі тэлевізар, існуе зборка аўтамабіляў. Эўрапейская камісія мела адмысловы праект з падтрымкі рэгіёну і разьвіцьцю гандлю паміж Калінінградзкай вобласьцю і краінамі ЭЗ. Рэгіён дынамічна разьвіваецца, сукупны рэгіянальны прадукт расьце тэмпамі, большымі за ўсё іншыя рэгіёны Расеі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
Павэл Бэм

**Павэл Бэм** (; нарадзіўся 18 ліпеня 1963, Прага) — чэскі палітык, мэр Прагі з 2002 па 2010 год, адзін з найболей уплывовых чэскіх палітыкаў новага пакаленьня.

## Агульнае
Доктар Павэл Бэм нарадзіўся 18 ліпеня 1963 году ў Празе (Чэхія). Зьяўляецца лекарам і палітыкам. З 2002 году наступіў на пасаду мэра гораду Прагі і сваю пасаду мэра зацьвердзіў падчас выбараў у кастрычніку 2006 году. Зьяўляецца першым намесьнікам Грамадзянскай Дэмакратычнай партыі.

## Навучыньне і лекарская праца
Павэл Бэм у 1987 годзе скончыў Факультэт агульнай мэдыцыны ў Карлавым унівэрсытэце па спэцыялізацыі псыхіятрыя. Па ёй у 1990 годзе здаў атэстацыю. Далей 2 гады навучаўся ва Ўнівэрсытэце Джонса Гопкінса, у Балтыморы (ЗША) на курсах, накіраваных на палітыку барацьбы супраць наркотыкаў і ў гэтым кірунку прадоўжыў працу пасьля вяртаньня ў Чэхію. У 1994 годзе здаў другі атэстат па спэцыалізацыі «прафіляктыка і лячэньне залежнасьці ад наркотыкаў». Працаваў у псыхіятрычным шпіталі ў супрацьалькагольным аддзяленьні. Потым працаваў вядучым Цэнтру наркатычнай залежнасьці ў Празе.

## Палітыка
Прадоўжвае лекарскую працу і падчас свайго ўваходу на палітычную сцэну ў 1995 годзе, дзе на ўраду Чэскай рэспублікі і міністэрству ўнутраных справаў, прадаваў увагу антынаркатычнай палітыцы.

Зьяўляецца членам Грамадзянскай дэмакратычнай партыі. З 1998 году да 2002 працаваў старастаю ў Празе 6, а пасьля павадку ў 2002 годзе быў абраны мэрам Прагі. У 2004 годзе быў абраны намесьнікам кіраўніка Грамадзянскай дэмакратычнай партыі, а з 2006 году зьяўляецца першым намесьнікам кіраўніка партыі.

## Хоббі й сям’я
18 траўня 2007 году ўзыйшоў на найвышэйшую гару сьвету Эвэрэст. Ён стаўся 10-м чэхам у гісторыі ўсхаджэньняў на Эвэрэст (завошта раскрытыкаваўся сярод калегаў і ў друку за пакіданьне паста мэра на два месяцы і прыцягненьне да сабе «нездаровай увагі»).

Жанаты, мае дваіх дзяцей. Валодае ангельскай, нямецкай, гішпанскай, расейскай мовамі. Аўтар навуковых і адмысловых прац у вобласьці псыхіятрыі і наркатычнай залежнасьці. Чалец некалькіх чэскіх і міжнародных экспэртных арганізацыяў. Да ліку яго хобі ставяцца альпінізм, вэлясыпэдны спорт, тэніс, горныя лыжы і падводнае плаваньне, музычныя прыхільнасьці — клясычная музыка, рок, джаз. Асноўным ягоным хоббі зьяўляецца альпінізм. Як альпініст зьбіраецца выканаць неафіцыйную праграму майстэрства «Сем вяршыняў» (*Seven Summits*), якая прадугледжвае ўзыходжаньне на найвышэйшыя вяршыні кожнага з кантынэнтаў. Зьяўляецца адным з гарачых прыхільнікаў правядзеньня ў Празе Алімпійскіх гульняў у 2016 або 2020 годзе.

## Вонкавыя спасылкі

* Уласная старонка Паўла Бэма

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Празе
Катэгорыя:Чэскія палітыкі
Марлон Брандо

**Марлон Брандо** (; 3 красавіка 1924, Омага, Нэбраска — 1 ліпеня 2004, Лос-Анджэлес) — выбітны амэрыканскі актор тэатра і кіно. Двойчы ляўрэат прэміі «Оскар», на якую намінаваўся ў агульнай складанасьці восем разоў.

## Біяграфія
Марлон Брандо нарадзіўся 3 красавіка 1924 году ў горадзе Омага ў штаце Нэбраска. Вучыўся ў вайсковай акадэміі ў Мінэсоце, а затым у Нью-Ёрку ў тэатральнай клясе Школы сацыяльных дасьледаваньняў і Акторскай студыі.

Перакананы прыхільнік мэтаду Станіслаўскага, Брандо сваімі першымі жа кінапрацамі істотна падняў плянку акторскага майстэрства ў амэрыканскім кінамастацтве і паслужыў эталёнам для такіх актораў наступнага пакаленьня, як то Амар Шарыф, Ўорэн Біцьці і Робэрт дэ Ніра. Аднак ён адмовіўся распрацоўваць амплюа бунтара і кожнай новай роляй імкнуўся адкрыць новыя рысы свайго таленту.

Брандо дэбютаваў на сцэне ў 1944 годзе ў драме *«Я памятаю мама»*. Гэтая роля адразу была заўважаная крытыкамі і актор быў прызнаны шматспадзеўным. Затым была ўдалая роля, але ў няўдалай пастаноўцы. І нарэшце ў 1947 годзе Марлон Брандо атрымаў сусьветнае прызнаньне дзякуючы культавай ролі Стэнлі Кавальскі у п’есе Тэнэсі Ўільямза «Трамвай „Жаданьне“». Фільм *«[[Трамвай «Жаданьне»|Трамвай „Жаданьне“]]»* быў зьняты пазьней, у 1951 годзе.

Зьняўшыся ўсяго толькі ў пяці фільмах, Брандо стаў да сярэдзіны пяцідзесятых сапраўдным сэкс-сымбалем дзесяцігодзьдзя. Мільёны маладых людзей ва ўсім сьвеце пераймалі яму, капіявалі ягоны стыль паводзінаў. Галоўны герой фільму *«Дзікун»* у выкананьні Брандо аказаў уплыў на станаўленьне руху байкераў і паслужыў правобразам шматлікіх герояў-бунтароў, гэтак папулярных у эпоху рок-н-ролу, у прыватнасьці экранных пэрсанажаў у выкананьні Элвіса Прэсьлі і Джэймза Дына.

Шасьцідзясятыя гады сталі для Брандо, як і для большасьці кіназорак 1950-х, паласой няўдачаў і расчараваньняў, хоць ён і спрабаваў сябе ў рэжысуры. Новым трыюмфам сталася для яго роля Віта Карлеонэ ў фільме *«[[Хросны бацька (фільм)|Хросны бацька]]»* (1972). За яе ён быў узнагароджаны другім «Оскарам», аднак ад атрыманьня ўзнагароды адмовіўся, матываваўшы свой учынак пратэстам супраць палітыкі дыскрымінацыі індзейцаў у амэрыканскім грамадзтве. Сярод іншых буйных посьпехаў Брандо ў гэты пэрыяд — нашумелыя фільмы *«[[Апошняе танга ў Парыжы]]»* (1972), *«[[Супэрмэн (фільм)|Супэрмэн]]»* (1978), *«[[Апакаліпсіс сёньня]]»* (1979).

У 1980 годзе Брандо абвясьціў аб сваім сыходзе з кіно, аднак пэрыядычна працягваў здымацца ў ролях другога пляну. Ён праводзіў значную частку свайго часу на Таіці, дзе ажаніўся на мясцовай жыхарцы. У Брандо было пяцёра дзяцей, ня лічачы траіх прыёмных. У апошнія гады пакутаваў ад атлусьценьня і старэчага сызмору. Сканаў 1 ліпеня 2004 ад лёгачнага фіброзу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 3 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2004 годзе
Катэгорыя:Памерлі 1 ліпеня
Divokej Bill

**Divokej Bill** () — чэскі рок-гурт, заснаваны ў 1997—1998 гадах у горадзе Ўвалы, што на ўскраіне Прагі. Граюць музыкі кельцкі рок.

## Творчасьць
Склад гурта фармаваўся на працягу прыблізна двух гадоў, пасьля чаго музыкі пачалі сваю канцэртную дзейнасьць. Першапачаткова граючы ў невядомых клюбах, гурт усё больш і больш набіраў папулярнасьць і ўжо вельмі хутка ўзяў удзел у тады яшчэ толькі заснаваным фэстывалі «Rock for People», дзякуючы якому распачаў сваю першую супрацу з Ameba Production.

Першы дыск гурта быў выдадзены ў 2000 годзе й меў назву *Propustka do pekel* (). Найбольшым гітом зь яго стаў твор «Plakala». На сёньняшні дзень, гурт Divokej Bill выдаў ужо 6 альбомаў. У 2006 годзе музыкі зладзілі найвялікшы тур у сваёй гісторыі, сыграўшы агулам больш чым 40 канцэртаў. У 2007 годзе гуртом быў выдадзены ужо другі CD/DVD з запісам жывога выступу каманды на фэстывалі «Rock for People». На сёньняшні дзень у склад гурта Divokej Bill уваходзіць 8 музыкаў.

Цяпер гурт зьяўляецца адным з самых вядомых чэскіх рок-калектываў. Паводле зьвестак на 2006 год, продажы дыскаў «Дзікага Біла» дасягнулі лічбы больш чым 100 000, а сам гурт на кожны з шматлікіх канцэртаў, што рэгулярна адбываюцца па ўсёй тэрыторыі Чэскай рэспубліцы, зьбірае велізарную колькасьць сваіх прыхільнікаў.

## Склад
* Вацлаў Блага (*Václav «Venca» Bláha*) — сьпеў, гітара
* Мілаш Юрач (*Miloš «Jurda» Jurač*) — сьпеў, бас-гітара
* Штэпан Карбулка (*Štěpán Karbulka*) — cьпеў, танец
* Адам Карлік (*Adam Karlík*) — скрыпка
* Раман Прохазка (*Roman «Prochajda» Procházka*) — акустычная гітара, сьпеў
* Гонза Бартл (*Honza «Jack» Bártl*) — банджа
* Мартын Пэцка (*Martin «Pecan» Pecka*) — акардэон
* Марэк Жэжулка (*Marek «Mára» Žežulka*) — бубны

## Дыскаграфія
* *[[Propustka do pekel]]* (2000)
* *[[Svatá pravda]]* (2001)
* *[[Mezi nima]]* (2003)
* *[[Lucerna live]]* (DVD) (2004)
* *[[Divokej Bill (альбом)|Divokej Bill]]* (2006)
* *[[Rock for People]]* (CD/DVD) (2007)

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт гурта
* Старонка гурта на Last.fm

Катэгорыя:Чэскія музычныя гурты
Альбіна Асіповіч

**Альбі́на Люцы́я Шарлё́та Асіпо́віч** (у шлюбе ***Ван Эйкен***; ; 26 лютага 1911, Ўорчастэр, штат Масачусэц, ЗША — 6 чэрвеня 1964) — амэрыканская спартоўка беларускага паходжаньня.

Зь дзяцінства займалася плаваньнем. Каб яна прагрэсавала, трэнэр выстаўляў яе спаборнічаць з хлапчукамі. У 1928 Альбіна стала чэмпіёнкай ЗША у спрынце вольным стылем, усталяваўшы тры нацыянальныя рэкорды.

На Алімпійскіх гульнях у Амстэрдаме ў 1928 яна з алімпійскім рэкордам стала пераможцам стомэтроўкі вольным стылем. Другое золата Асіповіч заваявала разам зь сяброўкамі па камандзе ў эстафэце 4 па 100 м.

За перамогі на алімпіядзе грамадскасць Ўорчастэру сабрала 4 тысячы даляраў на яе навучаньне ў Браунскім унівэрсытэце. Там яна пазнаёмілася са сваім будучым мужам Гарысанам ван Эйкенам, які стаў буйным бізнэсоўцам. Зь вялікім спортам Альбіна завязала неўзабаве пасьля трыюмфальнае Алімпіяды.

Памерла ў 1964 пасьля цяжкае хваробы.

## Вонкавыя спасылкі
* Олимпийская летопись TUT. Как 80 лет назад белоруска выиграла золото для США

Катэгорыя:Спартоўцы і спартоўкі ЗША
Катэгорыя:Амэрыканцы беларускага паходжаньня
Грынька Ходкавіч Валовіч

**Гры́нька Хо́дкавіч Вало́віч** (? — пасьля 1503) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ. З роду Валовічаў, сын Ходкі. Канюшы ВКЛ у 1451—1459, гараднічы гарадзенскі ў 1488—1495, намесьнік перавольскі ў 1503. Упершыню названы Валовічам у грамаце 1499. У 1480 зрабіў фундуш у Калоскі манастыр у Горадні.

Меў сыноў: Багдана, Івана, Луку, Рыгора.

## Крыніцы

## Літаратура

Грынька Ходкавіч
Катэгорыя:Канюшыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Асобы Горадні
Іван Валовіч

**Іван Валовіч** (? — пасьля 1547) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ.

З роду Валовічаў, сын Грынькі Ходкавіча, брат Багдана, Лукі, Рыгора. Падскарбі гаспадарскі ў 1525, канюшы троцкі з 1536.

## Літаратура

Іван
Катэгорыя:Асобы Трокаў
Бродаўскі раён

**Бродаўскі раён** () — колішнія адміністрацыйная адзінка на паўночным усходзе Львоўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Броды.

## Гісторыя
Раён скасаваны 17 ліпеня 2020 году ў рамках заканчэньня рэформы дэцэнтралізацыі.

## Крыніцы


Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 2020 годзе
Рыгор Валовіч (кашталян наваградзкі)

**Рыгор Валовіч** (? — пачатак 1586) — дзяржаўны дзеяч ВКЛ. З роду Валовічаў, сын Грынькі Ходкавіча, брат Багдана, Лукі, Івана. Маршалак гаспадарскі ў 1558—1565, кашталян наваградзкі з 1566, староста слонімскі ў 1560—1584.

## Літаратура

Рыгор
Катэгорыя:Маршалкі гаспадарскія
Катэгорыя:Кашталяны наваградзкія
Катэгорыя:Старосты слонімскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1586 годзе
Багдан Валовіч

**Багдан Валовіч** (? — 14 красавіка 1539) — дзяржаўны дзяяч ВКЛ. З роду Валовічаў, сын Грынькі Ходкавіча, брат Рыгора, Лукі, Івана. Гарадзенскі канюшы з 1508 і войскі з 1529, намесьнік крынскі, скідальскі і азёрскі з 1537.

Меў сыноў: Астафея, Рыгора.

## Літаратура

Багдан
Драгобыцкі раён

**Драгобыцкі раён** () — адміністрацыйная адзінка Львоўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Драгобыч. Насельніцтва на 2020 год — 237 409 чалавекі.

## Геаграфія
Раён размешчаны на поўдні цэнтральнай часткі Львоўскай вобласьці.

## Клімат
Драгобыцкі раён мае ўмерана кантынэнтальны клімат.

## Гісторыя
Драгобыцкі раён утвораны 17 ліпеня 2020 году ў рамках заканчэньня рэформы дэцэнтралізацыі.

## Насельніцтва
Насельніцтва, станам на 2021 год, складае 235,405 жыхара.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Драгобыцкі раён 


Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 2020 годзе
Катэгорыя:Раёны Львоўскай вобласьці
Днястроўскі ліман

**Днястро́ўскі [[ліман|ліма́н]]** — заліў на паўночна-заходнім узьбярэжжы Чорнага мора, у які ўпадае рака Днестр. Разьмешчаны ў Адэскай вобласьці Ўкраіны.

Заліў удаецца ў сушу з паўднёвага ўсходу на паўночны захад на 41 км, шырыня 4—12 км, глыбіня 2,6 м. Днястроўскі ліман аддзелены ад мора вузкай пяшчанай касой Бугаз, у паўднёвай частцы якой маецца праход у мора. На касе разьмешчаны курорт Караліна-Бугаз. Плынь у лімане залежыць ад вятроў і паводак на Днястры. Узімку Днястроўскі ліман замярзае. На лімане разьмешчаныя парты Белгарад-Днястроўскі і Авідыёпаль. У самім Днястроўскам лімане таксама вылучаюць Карагольскі заліў.

Раней Днястроўскі ліман звалі Авідыёвым возерам.

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстычныя зьвесткі пра ліман
* Тапаграфічная карта паўночнай часткі лімана
* Тапаграфічная карта паўднёвай часткі лімана

Катэгорыя:Днестар
Катэгорыя:Чорнае мора
Катэгорыя:Ліманы Адэскай вобласьці
Скала

**Скала́** — уцёс, выхад каменных горных парод з стромкімі схіламі і звычайна востраканцовымі вяршынямі.

Скалы непакрытыя або пакрытыя трохі вышэйшымі расьлінамі, звычайна расьліннасьць складаюць мохі, багавіньне і лішайнікі.

Скалы могуць знаходзіцца на значнай адлегласьці ад мора або акіяна, утвараць бераг, выступаць над воднай паверхняй у выглядзе невялікай выспы або паднімацца над глыбінямі на невялікай адлегласьці ад паверхні мора.

## Вонкавыя спасылкі
Скала (неадназначнасьць)

**Скала́:**
* Скала — выхады каменных горных парод з стромкімі схіламі і звычайна востраканцовымі вяршынямі
* Скала (горад) — горад у Польшчы
* Скала — фільм Майкла Бэя 1995 году
**Ска́ла:**
* Нэвіа Скала — італьянскі футбольны трэнэр

## Глядзіце таксама
* Scala
Scala

**Scala** мае дачыненьне да:

* Scala — кампанэнтна-арыентаваная мова праграмаваньня
* Ля Скаля — опэрны тэатар у Міляне

## Глядзіце таксама
* Скала (неадназначнасьць)
Залаты Рог

**Залаты Рог**:
* Залаты Рог — бухта ў праліве Басфор (Стамбул, Турэччына).
* Залаты Рог — бухта ў заліве Пятра Вялікага, Японскага мора (Уладзівасток, Расея)
* Залаты Рог — вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі
Чырвоны хутар (станцыя мэтро)

**Чырвоны хутар** () — станцыя Кіеўскага мэтрапалітэну, разьмешчаная на Сырэцка-Пячэрскай лініі. Адкрытая 23 траўня 2008 году ў 14:30.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс станцыяў Кіеўскага мэтрапалітэну

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:Сырэцка-Пячэрская лінія Кіеўскага мэтрапалітэну
Залаты Рог (Стамбул)

**Залаты рог (Халіч)** () — заліў у праліве Басфор.

Назва заліва паходзіць ад грэцкага *Хрызокэракс* (), што азначае «Залаты Рог».

Залаты рог уяўляе сабой глыбока ўдаючы ў сушу заліў Басфора, выгнутай формы. Даўжыня заліва — 12,2 км, шырыня — 91—122 м, глыбіня — 47 м. У заходняй частцы ў заліў упадаюць два раўчука: Алі-бэй-су (старажытны Кідарас) і Кіят-ханэ-су (старажытны Барбізэс). На абодвух берагах&nbsp;— эўрапейская частка найбуйнейшага гораду Турэччыны — Стамбула. Праз бухту перакінутыя чатыры масты: Галацкі мост, Стары Галацкі мост (не эксплёатуецца), Мост Ататурка і Мост Халіч.

## Глядзіце таксама
* Басфор

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Халіч, або бухта Залаты Рог
* Заліў на WikiMAPIA
Басфор

**Басфо́р** (, «Каровін брод»), Басфор Фракійскі — праліў паміж Эўропай і Малой Азіяй, які злучае Чорнае мора з Мармуровым, а ў пары з Дарданэламі зь Міжземным. Басфор зьяўляецца часткай сярэднеэўразійскай мяжы. На абодвух баках праліва разьмешчаны гістарычны горад Канстантынопаль, цяпер Стамбул.

## Агульныя зьвесткі
Даўжыня пратокі каля 30 км, максымальная шырыня — 3700 м на поўначы, мінімальная — 700 мэтраў. Глыбіня фарватэру ад 36 да 124 м.

## Легенда
Паводле легенды, праліў атрымаў сваю назву дзякуючы дачцэ старажытнага аргыўскага цара Іа — прыгожая ўмілаваная Зэўса па імені Іа была пераўтвораная ім у белую карову, каб пазьбегнуць гневу яго жонкі Геры. Няшчасная Іа абрала водны шлях да выратаваньня, нырнуўшы ў сіняву праліва, які з тых часоў і завецца «каровіным бродам» або Басфорам.

## Паходжаньне
Мяркуецца (тэорыя чарнаморскага патопу), што Басфор утварыўся толькі 7500—5000 гадоў назад. Перш, узровень Чорнага і Міжземнага мораў быў істотна ніжэй і яны не былі зьвязаныя. У канцы апошняга ледавіковага пэрыяду ў выніку раставаньня буйных мас лёду і сьнега ўзровень вады ў абодвух вадаёмах рэзка падвысіўся. Магутны струмень вады ўсяго за лічаныя дні прабіў сабе дарогу з аднаго мора ў другое, аб гэтым сьведчаць рэльеф дна і іншыя прыкметы.

Старажытныя грэкі Басфорам таксама звалі Керчанскі праліў — Баспор Кімэрыйскі.

## Выкарыстаньне праліву
Басфор зьяўляецца адным з найважнейшых праліваў, бо забясьпечвае доступ да Міжземнага мора і сусьветных акіянаў вялікай частцы Расеі, Украіны, Закаўказьзя і паўднёваўсходняй Эўропы. Акрамя сельскагаспадарчых і прамысловых прадуктаў, вялікую ролю ў экспарце праз Басфор гуляе нафта з Расеі і Касьпійскага рэгіёну.

Берагі праліва злучаюць два масты: Басфорскі мост даўжынёй 1074 мэтраў (завершаны ў 1973) і Мост Султана Мэхмэда Фатыха даўжынёй 1090 мэтраў (пабудаваны ў 1988) у 5 км да поўначы ад першага маста. Плянуецца будаўніцтва трэцяга аўтадарожнага маста, але месца будаўніцтва ўрад Турцыі трымае ў сакрэце, каб пазьбегнуць росты коштаў на зямлю. У цяперашні час ідзе будаўніцтва чыгуначнага тунэлю «Marmaray» (тэрмін канчатка — 2008 год), які аб’яднае хуткасныя транспартныя сыстэмы Стамбулу, зьмешчаныя ў эўрапейскай і азіяцкай частках гораду.

## Глядзіце таксама
* Залаты Рог
* Баспор Кімэрыйскі
* Трансбалканскі трубаправод
* Дарданэлы

## Крыніцы


Катэгорыя:Геаграфія Стамбулу
Пратока

**Прато́ка** (*пралі́ў*) — водная прастора, разьмешчаная паміж дзьвюма дзялянкамі сушы і якая злучае сумежныя водныя басэйны або іх часткі.

## Характарыстыкі
Пратокі характарызуюцца даўжынёй, найменшай і найбольшай шырынёй і глыбінёй. Таксама паказваецца кірунак і хуткасьць плыні. Для суднаходных пратокаў складзеныя лоцыі.

Самая доўгая пратока на Зямлі — Мазамбіцкая пратока, даўжыня 1760 кілямэтраў.
Самая шырокая пратока на Зямлі — пратока Дрэйка, шырыня 820 кілямэтраў.

## Клясыфікацыя

### Паводле басэйну акіяна
* Пратока, зьмешчаная ў басэйне аднаго акіяна (пратока Дарданэлы, Атлянтычны акіян).
* Пратока, якая злучае басэйны двух акіянаў (Бэрынгава пратока, Ціхі і Паўночны Ледавіты акіян).

### Паводле кантынэнтаў
* Пратока, берагі якой належаць аднаму кантынэнту (Скагерак, Эўропа).
* Пратока, берагі якой належаць розным кантынэнтам (Гібральтар, Эўропа і Афрыка).

### Паводле тэрытарыяльнай прыналежнасьці або міжнароднага статусу
* Міжнародныя, гэта значыць адкрытыя для праходу суднаў усіх дзяржаваў на роўных умовах (Сынгапурская пратока).
* Уваходныя ў тэрытарыяльныя воды аднаго (Басфор, Турэччына) або некалькіх дзяржаваў (Керчанская пратока, Расея і Украіна). У гэтым выпадку праход суднаў іншых дзяржаваў можа ажыцьцяўляцца на адплатнай або бязвыплатнай аснове.

## Найважныя пратокі паводле акіянаў

### [[Атлянтычны акіян]]
* Вялікі Бэльт
* Басфор
* Гібральтарская пратока
* Дарданэлы
* Дацкая пратока
* Пратока Дэйвіса
* Пратока Дрэйка
* Катэгат
* Кафірэфс
* Керчанская пратока
* Ля-Манш
* Малы Бэльт
* Мэсынская пратока
* Атранта
* Па-дэ-Кале, яна ж Дуўрская
* Скагерак
* Фларыдзкая пратока
* Эрэсун, яна жа Зунд
* Юкатанская пратока

### [[Індыйскі акіян]]
* Баб-эль-Мандэбская пратока
* Басава пратока
* Мазамбіцкая пратока
* Полцкая пратока

### [[Паўночны Ледавіты акіян]]
* Пратока Вількіцкага
* Гудзонава пратока
* Пратока Дзьмітрыя Лапцева
* Карскія Вароты
* Пратока Лонга
* Маточкін шар
* Пратока Саньнікава
* Пратока Шокальскага
* Югорскі шар

### [[Ціхі акіян]]
* Бэрынгава пратока
* Зондзкая пратока
* Карэйская пратока
* Пратока Кука
* Пратока Лапэруза
* Магеланава пратока
* Макасарская пратока
* Малацкая пратока
* Сынгапурская пратока
* Тайванская пратока
* Татарская пратока
* Торэсава пратока
* Цугару, яна ж Сангарская пратока
* Пратока Карымата

## Крыніцы