open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сяргей Сматрычэнка

**Сяргей Сматрычэнка** (нар. 27 сакавіка 1977, Віцебск) — беларускі філёляг-славіст, перакладчык, рэдактар.

Навучаўся ў Беларускім гуманітарным ліцэі імя Якуба Коласа, дзе зацікавіўся чэскаю моваю. Скончыў філялягічны факультэт БДУ. Пасьля сканчэньня выкладаў тамака чэскую і славацкую мовы. Пасьля 2 гады працаваў асыстэнтам у Інстытуце славістыкі Венскага ўнівэрсытэту.

Напрыканцы 1990-х пачаў супрацоўнічаць з часопісам «ARCHE», у розны час працаваў у газэце «Наша Ніва», Беларускім ПЭН-цэнтры і інш. Заснавальнік і куратар кніжнай сэрыі «*Чэшская калекцыя*» ў выдавецтве Ігара Логвінава. Суарганізатар некалькіх міжнародных літаратурных акцыяў, у тым ліку фэстывалю «*Месяц аўтарскага чытання-2007*» з удзелам 30 беларускіх пісьменьнікаў у чэскім Брне.

Укладальнік і перакладчык «Анталогіі беларускага апавядання» па-чэску. Публікуецца найперш у беларускіх, чэскіх і славацкіх пэрыядычных выданьнях. Сярод аўтараў, перакладзеных на беларускую мову, — Яхім Топал, Ёзэф Топал, Міхал Вівэг, Мілан Кундэра, Багуміл Грабал, Вацлаў Гавэл, Мілаш Урбан, Эва Кантуркава, Вацлаў Чэрны і інш.

## Пераклады
* Міхал Вівэг, Выхаваньне дзяўчат у Чэхіі (раман) // ARCHE: Чэскі альбом, 4/2003 (пачатак), ARCHE: Віленскі нумар, 5/2003 (заканчэньне)
* Вацлаў Гавэл Пратэст (Protest). П’еса.
* Багуміл Грабал, Пабітэлі; Ярмілка (апавяданні) // Крыніца, 1/1998
* Вацлаў Граб’е Блюз для блазнаватай дзяўчыны. Вершы.
* Бара Грэгарава, камень — гара — папера (фрагменты) // ARCHE, 6/2009
* Пэтра Дваржакава Я — голад (Já jsem hlad). Фрагменты з кнігі.
* Эва Кантуркава, Сяброўкі з дому смутку (фрагменты) // ARCHE: Кабеты, 3/1999
* Мілан Кундэра, Страчаныя листы (фрагменты) // Крыніца, 10/1998
* Мілаш Мацоўрак. Мах і Шэбестава вандруюць па свеце (аповесьць для дзяцей). Albatros, Praha 2004
* Онджэй Сэкара «Кніжка Ферды Мураша», Albatros, Praha 2004
* Самусь Тале, Кніга пра пагост (раман; пад псэўданімам Мацей Дурачок) // ARCHE, 9/2010
* Ёзэф Топал, Бывай, Сакраце (п’еса) // Філіп, Яхім, Ёзэф Топалы: Анёл, Логвінаў, Менск 2008
* Яхім Топал, Анёл (раман) // Філіп, Яхім, Ёзэф Топалы: Анёл, Логвінаў, Менск 2008
* Мілаш Урбан, Пустка; Беларуска (апавяданні) // ARCHE: Чэскі альбом, 4/2003
* Вацлаў Чэрны, Разьвіцьцё і злачынствы панславізму // ARCHE: Панславізм, 1/2000.
* Марыя Шцястна Усё будзе як і раней… Вершы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пераклады Сматрычэнкі на Прайдзісьвеце
* Сяргей Сматрычэнка: «Захопленыя людзі рухаюць сьветам» Радыё Свабода 1 жніўня 2007

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Бельскі павет

**Бе́льскі паве́т**:
* Бельскі павет (Гарадзенская губэрня) — павет у Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі.
* Бельскі павет (Менская губэрня) — павет у Менскай губэрні Расейскай імпэрыі.
* Бельскі павет — павет у Люблінскім ваяводзтве
* Бельскі павет — павет у Падляскім ваяводзтве
* Бельскі павет — павет у Сылескім ваяводзтве
Вячаслаў Ганчарэнка

**Вячасла́ў Леані́давіч Ганчарэ́нка** (нарадзіўся 16 чэрвеня 1970 году ў Менску) — пастар менскай пратэстанцкай царквы «Новае жыцьцё», эпіскап Аб’яднаньня супольнасьцяў поўнага Эвангельля Беларусі.

Нарадзіўся 16 чэрвеня 1970 году ў хрысьціянскай сям’і. Агулам бацькі мелі 12 дзяцей. Бацька Леанід Карнеевіч быў служыцелем пяцідзясятніцкай царквы, прапаведнікам. У 1961 годзе быў асуджаны на 5 гадоў за рэлігійную дзейнасьць.

Вячаслаў Ганчарэнка скончыў тэалягічны каледж ды ўнівэрсытэт Орала Робэртса ў Кіеве. Працаваў мулярам, электрамантэрам, геадэзістам.

Аўтар кнігі «Ты будзеш жыць вечна».

Ажаніўся 28 лістапада 1992 году. З жонкай Ірынай маюць трох дачок: Караліну, Эстэр і Мілану.

У 2006 годзе абраны эпіскапам (старшынём) Аб’яднаньня супольнасьцяў поўнага Эвангельля ў Рэспубліцы Беларусь.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Біяграфія на бачыне царквы «Новае жыцьцё»

Катэгорыя:Беларускія пратэстанцкія дзеячы
Катэгорыя:Нарадзіліся 16 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Пастары
Агранамічная

**Агранамі́чная** — былая вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці, на рэчцы Дзярноўцы (прыток ракі Адрова, басэйн Дняпра). Цяпер у складзе Смалянаў. Знаходзіцца за 22 км на паўночны захад ад Воршы і за 600 м на поўнач ад рэспубліканскай аўтамабільнай дарогі  (Ворша — Лепель). Агранамічная ўваходзіла ў склад Смалянскага сельсавету.

## Гісторыя
24 верасьня 2011 году ўключаная ў склад Смалянаў.

## Насельніцтва
* 2010 год — 791 чалавек
* 1999 год — 498 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Аршанскага раёну
Паркавая

**Па́ркавая** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Месьціцца на правым беразе ракі Дзярноўка (прыток ракі Адроў, басэйн Дняпра). Знаходзіцца за 22 км на паўночны захад ад Воршы, паўночнай сваёй мяжой выходзіць да рэспубліканскай аўтамабільнай дарогі  (Ворша — Лепель). Паркавая ўваходзіць у склад Смалянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 192 чалавекі
* 1999 год — 211 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Смалянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Ракітніцкі сельсавет

**Ракі́тніцкі сельсаве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жабінкаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Ракітніца.


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Жабінкаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Босьнія (правінцыя, Асманская імпэрыя)

**Праві́нцыя Бо́сьнія**, **Пашалы́к Босьнія** () — самая заходняя правінцыя Асманскай імпэрыі, разьмешчаная на поўначы Балканскай паўвыспы. Уключала ў свой склад тэрыторыю сучаснай Босьніі і Герцагавіны, часткова Вугоршчыны, Сэрбіі і Харватыі. Існавала ў 1580—1867 гады.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Эялеты Асманскай імпэрыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1580 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1867 годзе
Рэспубліканская народная партыя

**Рэспубліканская народная партыя** () — старэйшая палітычная партыя Турэцкай Рэспублікі, займае левацэнтрысцкія, кемалісцкія пазыцыі. Заснаваная як саюз групаў супраціўленьня ўварваньню Грэцыі ў Анатолію, афіцыйна абвясьціла сябе палітычнай арганізацыяй 9 верасьня 1923 году. Заснавальнікам і першым старшынём партыі быў Мустафа Кемаль Ататурк. Да 1950 году існавала ў аднапартыйнай сыстэме.

На выбарах у парлямэнт у 2007 годзе атрымала 22% галасоў (другое месца). Выступае ў апазыцыі да кансэрватыўнай Партыі справядлівасьці і разьвіцьця.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Турэччыны
Малая Азія

**Мала́я А́зія**, **Анато́лія** — паўвостраў на захадзе Азіі, складае большую частку тэрыторыі Турэччыны. Даўжыня з захаду на ўсход складае каля 1000 км, шырыня — 400—600 км. Плошча каля 400 тысяч км². Паўвостраў Малая Азія абмываецца Чорным, Мармуровым, Эгейскім і Міжземным морамі, пралівамі Басфор і Дарданэлы. Паўночныя і паўднёвыя берагі стромкія, малапарэзаныя, заходнія — са шматлікімі бухтамі і залівамі.

Амаль уся паўвыспа занятая Малаазіяцкім нагор’ем, у сярэдзіне якога знаходзіцца Анаталійскае пласкагор’е з вульканічнымі конусамі (гара Эрджыяс, 3770 м). Па ўскраінах паўночнай часкі Малой Азіі цягнуцца Пантыйскія горы, паўднёвай — горы Таўр. Па берагах мораў знаходзяцца ўчасткі нізінаў зь міжземнаморскай расьліннасьцю. Характэрны частыя землятрусы. Карысныя выкапні: вугаль, нафта, храміты, жалезныя руды, серка, каменная соль.

Клімат рэгіёну субтрапічны. Рэкі горныя, малаводныя. Найбольшае Туз. На прыморскіх схілах гор растуць шыракалістыя лясы вільготных субтропікаў і цьвёрдалістыя міжземнаморскія лясы і хмызнякі. На нутраных схілах гор і пласкагор’ях распаўсюджаны паўпустэльні і стэпы.
Партыя справядлівасьці і разьвіцьця (Турэччына)

**Партыя справядлівасьці і разьвіцьця** () — кіруючая палітычная партыя ў Турэччыне. Пазыцыянуе сябе як умерана кансэрватыўную партыю, якая арыентуецца на заходнія каштоўнасьці, такія як рыначная эканоміка і ўступленьне ў Эўрапейскі Зьвяз. Заснаваная ў 2001 годзе выхадцамі з забароненай ісламісцкай Партыі дабрабыту.

На выбарах у парлямэнт у 2011 годзе набрала 49,8% галасоў, падвысіўшы гэты паказчык у параўнаньні з выбарамі 2007 году (47%). Да партыі належаць прэзыдэнт Турэччыны Абдула Гюль і прэм’ер-міністар Турэччыны Рэджэп Таіп Эрдаган.

У адрас партыі гучаць абвінавачаньні ў адыходзе ад прынцыпаў сьвецкай дзяржавы, закладзеных Ататуркам. У 2008 годзе справа партыі разглядалася ў Канстытуцыйным Судзе, іск аб ейнай ліквідацыі, пададзены Генэральным пракурорам, быў адхілены (для прыняцьця гэтага рашэньня не хапіла аднаго голасу), але было зьменшана напалову фінансаваньне партыі з Цэнтральнага банку краіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палітычныя партыі Турэччыны
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 2001 годзе
Катэгорыя:Кансэрватыўныя партыі Турэччыны
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Турэччыны

Турэччына падзяляецца на 81 ілаў (правінцыяў). Кожны іл, у сваю чаргу, падзяляецца на раёны (ільчэ), усяго  налічваецца 923 раёны. Адміністрацыйны цэнтар іла разьмешчаны ў яго цэнтральным раёне (). Многія раёны дзеляцца на паветы (буджакі). Неафіцыйна ў статыстычных мэтах ілы згрупаваныя ў 7 рэгіёнаў.

Палітычнае кіраваньне ілам ажыцьцяўляе прызначаны ўрадам губэрнатар (валі). Рэзыдэнцыя губэрнатара называецца вілает, адкуль паходзіў ранейшы тэрмін абазначэньня самой правінцыі. Гаспадарчае кіраваньне ўскладзена на кіраўніка муніцыпалітэта ().
Атакуле

**Атакуле́** () — 125-мэтровая камунікацыйная і абсэрвацыйная (аглядная) вежа ў цэнтральным раёне турэцкай сталіцы Анкары — Чанкая. Адзін з архітэктурных сымбаляў гораду. Будавалася з 1986 па 1989 год. У верхняй сэкцыі вежы — адкрытая нерухомая тэраса і рэстаран «Sevilla», які абарочваецца на 360 градусаў за гадзіну. Над імі, пад самым купалам — рэстаран «Dome», а пад тэрасай — кафэ «UFO». У наземных збудаваньнях разьмяшчаюцца гандлёвы цэнтар і некалькі аб’ектаў грамадзкага харчаваньня.

У турэцкай мове *ata* азначае *продак*, *бацька* і звычайна атаясамліваецца з Ататуркам, *kule* азначае *вежа*.

Катэгорыя:Анкара
Тысячагодзьдзе

**Тысячаго́дзьдзе** — адзінка вымярэньня часу роўная 1000 гадоў. Таксама тысячагодзьдзе можа быць прадстаўленае як сто дзесяцігодзьдзяў або дзесяць стагодзьдзяў. Часам як сынонім выкарыстоўваецца слова «міленіюм», які паходзіць з лацінскай мовы і значыць  — тысяча, і  — год.

## Летазьлічэнне
Паводле прынятай цяпер у большасьці краінаў сьвету сыстэме летазьлічэньня, як то грыгарыянскі каляндар, першым тысячагодзьдзем нашай эры ўважаецца час з 1 студзеня 1 году н. э. па 31 сьнежня 1000 году н. э. уключна, другім — з 1 студзеня 1001 году па 31 сьнежня 2000 году ўключна, трэцім — з 1 студзеня 2001 году па 31 сьнежня 3000 году ўключна і гэтак далей.

### Парадкавае
Звычайна выкарыстоўваецца мэтад падліку пасьлядоўна пройдзеных гадоў: напрыклад, 1-ы год н. э. ці 10-ы год валадараньня караля Генрыха VIII. Гэта парадкавая нумарацыя, яна прысутнічае ў назвах тысячагодзьдзяў і стагодзьдзяў, напрыклад, 1-е тысячагодзьдзе ці XX стагодзьдзе, а часам і ў назвах дзесяцігодзьдзя, напрыклад, 1-е дзесяцігодзьдзе XXI стагодзьдзя.

### Колькаснае
У апошнія гады ўсё больш людзей выкарыстоўваюць індывідуальнае вылічэньне гадоў лікамі, напрыклад, 1945 ці 1998 год. Практычна не выкарыстоўваецца састарэлае напісаньне, як то 1999 год ад Раства Хрыстова (). Гэта адбылося праз выкарыстаньне датаў у навуцы, як прыклад, астранамічнай нумарацыі летазьлічэньня. У выніку, некаторыя іншыя каляндарныя найменьні таксама зьмяніліся, напрыклад, «1980-я гады» ёсьць прымальнай назвай для вызначанага дзесяцігодзьдзя. Аднак, фармулёўка «1600-я» можа разглядацца і як дзесяцігодзьдзе, гэтак і як стагодзьдзе.

### Дыяпазоны
Пераход вылічэньня з парадкавага ў колькаснае напісаньне ёсьць няпоўным, і, магчыма, ніколі ня будзе завершаны. Асноўныя спрэчныя пытаньні паўстаюць з варыянтаў розных дыяпазонаў гадоў для дзесяцігодзьдзяў, стагодзьдзяў і тысячагодзьдзяў.

Для наступнага дыяпазону парадкавага напісаньня летазьлічэння слушна выбраць:
* 2011—2020 у якасьці бягучага дзесяцігодзьдзя;
* 2001—2100 — як цяперашняе стагодзьдзе;
* 2001—3000 — цяперашняе тысячагодзьдзе.

Для наступнага дыяпазону колькаснага напісаньня летазьлічэння слушна выбраць:
* 2010—2019 у якасьці бягучага дзесяцігодзьдзя;
* 2000—2099 — як цяперашняе стагодзьдзе;
* 2000—2999 — цяперашняе тысячагодзьдзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Час
Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня часу
Катэгорыя:Храналёгія
Сывас

**Сывас** (састар.: *Сэбастыя, Сэвастыя Кападакійская*; , , ) — горад у Турэччыне, цэнтар правінцыі Сывас у цэнтральнай Анатоліі. Насельніцтва 297 тыс. чал. (2007). 

Заснаваны ў 1 стагодзьдзі да н.э., быў рымскім фарпостам у гэтым рэгіёне. Доўгі час належаў Бізантыі. Пасьля Бітвы пры Манцыкерце ў 1071 годзе адышоў сэльджукам. З 1408 году належаў асманскім туркам.

У 1919 годзе ў горадзе пад кіраўніцтвам Мустафы Кемаля адбыўся кангрэс анаталійскіх дэлегатаў, які стаў істотным пунктам ва ўтварэньні Турэцкай Рэспублікі.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Турэччыны
Катэгорыя:Кападокія
Трохкутны гандаль

**Трохкутны гандаль** () — характэрны для Новага часу (асабліва для XVII і XVIII стст.) трансатлянтычны гандлёвы абмен паміж трыма часткамі сьвету — Эўропай, Афрыкай і Амэрыкай.

Эўрапейскія судны курсіравалі паміж усімі вяршынямі «залатога трохкутніка»:
* ажыцьцяўлялі марскі пераход да берагоў Гвінэйскага заліва з мэтай набыцьця рабоў;
* пасьля захопу альбу пакупкі рабоў іх перавозілі праз Атлянтычны акіян для продажу ў Вест-Індыі ці ў кантынэнтальнай Амэрыцы;
* з Амэрыкі ў Эўропу вывозіліся вырабленыя з выкарыстаньнем рабскай працы прадукты — цукар, кава, какава, тытунь, індыга.

Катэгорыя:Міжнародны гандаль
Акуляры

**Акуляры** — самая распаўсюджаная з аптычных прыладаў, прызначаная для паляпшэньня чалавечага зроку і дапамогі яму пры аптычных недасканаласьцях вачэй, альбо для абароны вачэй ад розных шкодных узьдзеяньняў.

Празрыстыя пласткі акуляраў называюцца лінзамі, а мэханізм, які трымае іх — аправай. Лінзы бываюць мінэральныя — «шкляныя» і палімэрныя «плястыкавыя». Аправа звычайна пакоіцца на пераносьсі і ўтрымліваецца на галаве дужкамі, закладваюць за вушы, або рамянём, якія ахопліваюць галаву. Акуляры зь іншым мацаваньнем аправы маюць асаблівыя назвы: манокль, ларнэт і пэнснэ.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Афтальмалёгія
Катэгорыя:Зрок
Пэнснэ

**Пэнснэ** (з  ад «pincer» — зашчаміць і «nez» — нос) — акуляры без завушных дужак, такія, што трымаюцца на носе пасродкам заціскаючай пераносьсе спружыны.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Афтальмалёгія
Катэгорыя:Зрок
Абдала ібн Абдэль Азіз ас-Сауд

**Абдала ібн Абдэль Азіз ас-Сауд** (;
1 жніўня 1924 году, Рыяд — 23 студзеня 2015) — кароль Саудаўскай Арабіі (Служка дзьвюх сьвятыняў). Сын першага караля Саудаўскай Арабіі Абдэль Азыза і яго восьмай жонкі Фахды (з племя шамар). У 1982—2005 гадах — спадчынны прынц, першы намесьнік прэм’ер-міністра. З 1996 году — фактычны кіраўнік дзяржавы пры каралю Фахдэ, бо апошні перанёс шырокі інсульт і ня мог цалкам выконваць свае абавязкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Саудаўская Арабія
Сэбастыян Піньера

**Мігель Хуан Сэбастыян Піньера Эчэніке** (; 1 сьнежня 1949 году – 6 лютага 2024 года) — чылійскі эканаміст, мільярдэр, інвэстар і палітычны дзеяч. Прэзыдэнт Чылі ў 2010–2014 ды ў 2018—2022 гадах. Загінуў у авіякатастрофе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Прэзыдэнты Чылі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1949 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 1 сьнежня
Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах
Афтальмалёгія

**Афтальмалёгія** (ад  Ὀφθαλμός — «вока» і λόγος — «вучэньне») — разьдзел мэдыцыны, які вывучае анатомію і фізыялёгію органаў зроку, хваробы вачэй і распрацоўвае мэтады лячэньня і прафіляктыкі.

## Гісторыя
Афтальмалёгія вылучылася з хірургіі ў асобную дысцыпліну ў XIX ст.

Вучэньне пра захворваньні вачэй пачало фармавацца ў старажытных цывілізацыях. Упершыню хваробы вачэй былі згаданыя ў зборы законаў Хамурапі (Бабілён, XVIII ст. да н. э.). Першыя папірусы Старажытнага Эгіпту, якія ўтрымліваюць зьвесткі пра вочныя хваробы, датуюцца XVII—XV стст. да н. э.

### Беларусь
У 2000 годзе афтальмолягі Беларусі прынялі каля 4 млн чалавек (40% насельніцтва Беларусі), зь іх звыш 50 000 у стацыянарах. Звыш 20 000 пацыентаў прайшлі хірургічную апэрацыю. Звыш 30% заклічнікаў ва Ўзброеныя сілы Рэспублікі Беларусь прызналі непрыдатнымі да службы ў войску праз хваробы вачэй. На 1 студзеня 2001 году ў Беларусі налічвалася звыш 800 афтальмолягаў, зь іх каля 500 у паліклініках. Існавала звыш 1700 адпаведных ложка-месцаў у лякарнях. У прыватным парадку працавала каля 30 афтальмолягаў, якія падбіралі акуляры, лінзы, праводзілі карэкцыю зроку і разьмінку вачэй. У 99 кабінэтах каля 500 дзіцячых афтальмолягаў прымалі звыш 7 дзяцей за гадзіну кожны. 5 дзіцячых аддзяленьняў на 300 ложкаў працавалі ў стацыянарах. У спэц.школах і садах займаліся звыш 2700 дзяцей з парушэньнем зроку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*
Вялікі шаўковы шлях

**Вялі́кі шаўко́вы шлях** (, , , , , ) — у старажытнасьці і сярэднявеччы караванная дарога з Кітаю ў краіны Сярэдняй і Пярэдняй Азіі. Адкрыты ў II стагодзьдзі да н. э. Вёў з Сыяню праз Ланьчжоў у Дуньхуань, дзе падвойваўся: паўночная дарога праходзіла праз Турфан, перасякала Памір і йшла ў Фэргану і казаскія стэпы, паўднёвая — паўз возера Лабнор па паўднёвай ускраіне пустыні Такла-Макан празь Яркенд і паўднёвы Памір вяла ў Бактрыю, а адтуль — у Парфію, Індыю і на Блізкі Ўсход. Агульная працягласьць — больш за  км. Тэрмін «Вялікі шаўковы шлях» увёў ва ўжытак нямецкі географ Фэрдынанд фон Рыхтгофэн у 1877.

Гандлёвыя маршруты паўсталі з ініцыятывы кітайцаў, якія шукалі ўродных коней для свайго войска. У якасьці тавара для абмену прапанавалі шоўк, фарфор, чай, парфуму ды парцаляну. Акрамя тавараў, Вялікі шаўковы шлях адыграў значную ролю ў разьвіцьці эканамічных і культурных сувязей народаў Пярэдняй Азіі, Сярэдняй Азіі і Кітая.

Праіснаваўшы паўтара тысячагодзьдзя, у рэшце рэшт Шлях страціў сваё значэньне пасьля паўстаньня Асманскай імпэрыі (1453), якая разарвала гандаль Усходу з Захадам. У выніку эўрапейскія магутнасьці былі вымушаныя шукаць альтэрнатыўныя шляхі. Дзякуючы гэтаму пачалася эпоха Вялікіх геаграфічных адкрыцьцяў, калянізацыя і глябалізацыя.

У XXI стагодзьдзі тэрмін стаў прымяняцца да некалькіх глябальных праектаў, прыкладам: Эўразійскі сухапутны мост, Адзін пояс, адзін шлях. У 2014 року ЮНЭСКО занесла частку шляху між Чананем і Цянь-Шанем у сьпіс Сусьветнай спадчыны.


Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Казахстане
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Кітаі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Таджыкістане
Катэгорыя:Дарогі Азіі
Катэгорыя:Сярэднявечная Азія
Катэгорыя:Гісторыя імпэрскага Кітаю
Катэгорыя:Старажытны Аўганістан
Катэгорыя:Старажытны Ірак
Катэгорыя:Старажытны Пакістан
Катэгорыя:Дынастыя Хань
Катэгорыя:Гісторыя Пэрсіі
Катэгорыя:Замежная палітыка Старажытнага Рыму
Катэгорыя:Гісторыя Харасану
Мішэль Бачэлет

**Вэро́ніка Мішэ́ль Бачэле́т Хэ́рыя** (; []; нарадзілася 29 верасьня 1951 году, Сант’яга, Чылі) — прэзыдэнт Чылі з 11 сакавіка 2006 году да 11 сакавіка 2010 году ад Сацыялістычнай партыі Чылі. Першая ў гісторыі Чылі жанчына, абраная на пасаду кіраўніка дзяржавы. Дыплямаваны мэдык-хірург і эпідэміёляг, у свой час яна таксама вывучала ваенную стратэгію. У сьнежні 2013 году яна была пераабраная на новы прэзыдэнцкі тэрмін, атрымаўшы 62% галасоў выбаршчыкаў. Такім чынам яна стала першым чылійскім прэзыдэнтам з 1932 году, які абіраўся на другі тэрмін.

На прэзыдэнцкіх выбарах прадстаўляла кіруючую левацэнтрысцкую кааліцыю «Дэмакратычная згода». У першым туры, які прайшоў у сьнежні 2004 году, набрала 45,95% галасоў з патрэбных паводле канстытуцыі 50% плюс адзін голас. У другім туры, які адбыўся 15 студзеня 2006 году, дзе ёй супрацьстаяў кандыдат ад апазыцыйнага кансэрватыўнага блёку «Нацыянальнае абнаўленьне», мільярдэр Сабастыян Піньера, атрымала 53,5% галасоў выбаршчыкаў. Інаўгурацыя Мішэль Бачэлет адбылася 11 сакавіка 2006 году.

Знаходзіцца ў разводзе, выхоўвае траіх дзяцей. Апроч роднай гішпанскай мовы, з рознай ступеньню бегласьці валодае ангельскай, нямецкай, партугальскай і францускай мовамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт прэзыдэнцкай кампаніі
* Біяграфія

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сант’яга-дэ-Чылі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Чылі
Вячэра

**Вячэра** — апошні прыём ежы ў канцы дня, як правіла, увечары ці ўночы. Вячэра зьяўляецца адным з асноўных прыёмаў ежы. Таксама вячэрай называюць саму ежу, прыгатаваную для вячэрняга прыёму ежы.

У гасьцініцах вячэра зьяўляецца часткай паўпансіёну ці поўнага пансіёну.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Харчаваньне
Яраслаў Лукасік

**Ярасла́ў Ге́нрыхавіч Лука́сік** — беларускі пратэстанцкі дзяяч польскага паходжаньня, пастар менскай царквы «Ян Прадвесьнік».

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся ў Лукаве ў каталіцкай сям’і. Пэўны час працаваў у Белавескай пушчы, за 3 кілямэтры ад беларускай мяжы.

Скончыў факультэт беларускай філялёгіі Варшаўскага ўнівэрсытэту.

Прыехаў у Беларусь у 1993 годзе як каталіцкі актывіст. Стаў адным з заснавальнікаў харызматычнай супольнасьці, дзейнасьць якой прывяла да канфлікту з герархіяй каталіцкай царквы ў Беларусі. Пасьля гэтага ён прыняў пратэстанцтва і стаў вернікам, а пасьля прапаведнікам і пастарам поўнаэвангельскай грамады.

У цяперашні час пражывае ў Кіеве.

## Сям’я

У 1998 годзе ажаніўся зь беларускай. Маюць чатырох дзяцей: сыноў Яна і Марціна, дачку Міру, таксама сына Даніэля. Дзеці размаўляюць па-беларуску.

28 чэрвеня 2007 году жонка Натальля і дзеці Яраслава Лукасіка зьехалі зь Беларусі ў Польшчу, куды той быў дэпартаваны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Люблінскім ваяводзтве
Катэгорыя:Беларускія пратэстанцкія дзеячы
Катэгорыя:Дэпартаваныя зь Беларусі
Катэгорыя:Пяцідзясятніцкія пастары
Герб Рэчыцы

**Герб Рэчыцы** — геральдычны сымбаль Рэчыцы, нададзены месту вялікім князем літоўскім у XVI ст.: *«у срэбным полі чырвоная двухраговая харугва з [[Пагоня]]й на ёй»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 20 кастрычніка 2005, адначасна зрабіўся гербам Рэчыцкага раёну.

Афіцыйнае апісаньне:

## Глядзіце таксама
* Пагоня

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рэчыца
Рэчыца
Катэгорыя:Пагоня (герб)
Герб Лепеля

**Герб Лепеля** — геральдычны сымбаль Лепеля, дараваны месту 20 ліпеня 1852: *«у чырвоным полі [[Пагоня]]»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 2 чэрвеня 2009.

Афіцыйнае апісаньне:

## Глядзіце таксама
* Пагоня

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Лепель
Лепель
Катэгорыя:Пагоня (герб)
Герб Перабродзьдзя

**Герб Перабродзьдзя** — геральдычны сымбаль Перабродзьдзя, нададзены месту (у наш час мае статус вёскі) каралём польскім і вялікім князем літоўскім С. А. Панятоўскім 3 чэрвеня 1792: *«у блакітным полі гарчычная харугва са срэбнымі галунамі і манаграмай SA»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 2 чэрвеня 2009.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Перабродзьдзе
Перабродзьдзе
Герб Сянна

**Герб Сянна** — геральдычны сымбаль Сянна, дараваны месту 16 жніўня 1781 году: «*у зялёным полі дзьве скрыжаваныя залатыя касы*».

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 20 студзеня 2006 году, адначасна зрабіўся гербам Сеньненскага раёну.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Сянно
Сянно
Герб Ашмянаў

**Герб Ашмянаў** — геральдычны сымбаль Ашмянаў, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім С. А. Панятоўскім 3 чэрвеня 1792: *«срэбнае поле [[тарча (геральдыка)|тарчы]] падзяляецца на тры часткі: у правай — рука з залатымі шалямі, у левай — тарк, паміж імі ў дольнай частцы чырвонае цялё»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 17 ліпеня 2006.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ашмяны
Ашмяны
Герб Барысава

**Герб Барысава** — геральдычны сымбаль Барысава, пацьверджаны месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім С. А. Панятоўскім 14 чэрвеня 1792 году: «*у срэбным полі брама, паміж дзьвюма вежамі над брамай постаць сьвятога Пётры з двума ключамі ў руцэ*».

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 29 студзеня 1999 году. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №41.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура

* 

Катэгорыя:Барысаў
Барысаў
Герб Браслава

**Герб Браслава** — геральдычны сымбаль Браслава, пацьверджаны месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім С. А. Панятоўскім 2 чэрвеня 1792: *«у блакітным полі залатое сонца, на якім блакітны трыкутнік з чалавечым вокам — вокам Боскага наканаваньня»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 20 студзеня 2006.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура

* 

Катэгорыя:Браслаў
Браслаў
Герб Быхава

**Герб Быхава** — геральдычны сымбаль Быхава, дараваны месту 16 жніўня 1781: *«у чырвоным полі дзьве скрыжаваныя чыгунныя гарматы»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 9 жніўня 2002. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №97.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Быхаў
Быхаў
Герб Ваўкавыску

**Герб Ваўкавы́ску** — геральдычны сымбаль Ваўкавыску, нададзены месту ў XVI стагодзьдзі: *«у блакітным полі выява галавы ваўка»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 12 красавіка 2001, адначасна зрабіўся гербам Ваўкавыскага раёну. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №58.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ваўкавыск
Ваўкавыск
Герб Вялейкі

**Герб Вялейкі** — геральдычны сымбаль Вялейкі, дараваны месту 22 студзеня 1796: *«у чырвоным полі срэбная рака, па ёй плыве судна зь цюком тавараў і залатым коласам пасярэдзіне»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 10 красавіка 2001. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №57.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Вялейка
Вялейка
Габданк (герб)

**Габданк**, таксама **Абданк** або **Абданец** — прыватны шляхецкі герб.

## Апісаньне
У чырвоным полі срэбны знак у выглядзе лацінскай літары «W». Клейнод — над прылбіцай з каронай таксама разьмешчаны знак у выглядзе літары «W».

## Легенда
Зь нейкіх часоў у гары Вавель, на якой зараз стаіць замак, пасяліўся цмок, і пачаў ён паляваць на жыхароў гораду і іх быдла. Напалоханыя гараджане ня ведалі што і рабіць. Зьнекуль зьявіўся просты чалавек Скуба, які прыдумаў адну хітрасьць супраць новага валодара гары. Забіўшы цяля, цела якога начыніў смалой і серай, аставіў на парозе пячоры, а побач схаваў факел. Рана згаладаўшы, цмок выйшаў на паляваньне і адразу ж кінуўся на прынаду. Тым часам запаленая ад скрытага агню тлушч вялікім агнём ахапіў унутранасьці цмока, які адразу ж пабег да Віслы запіць вадой, і ўрэшце пачвару разарвала на кавалкі. Князь Кракус тады ва ўзнагароду ўдачліваму прадпрымальніку Скубе надаў першую літару «W» ад назвы гары Вавель (Wawel) у якасьці герба. (Паводле Касьпера Нясецкага)

## Гісторыя
У гістарычных крыніцах герб упершыню зьяўляецца на рубяжы XI-XII стагодзьдзяў. На тэрыторыі Вялікага княства Літоўскага пашырэньне набыў пасьля Гарадзельскай вуніі 1413 року. Гербам «Габданк» карысталіся больш за 160 родаў на Беларусі, Летуве, Польшчы і Ўкраіне.

## Глядзіце таксама
* Габданк II
* Сыракомля
* Халецкі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Гербы беларускае шляхты Герб Абданк і ягоныя карыстальнікі 
*  Awdaniec

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі
Герб Астрыны

**Герб Астрыны́** — геральдычны сымбаль Астрыны, пацьверджаны месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім С. А. Панятоўскім 16 чэрвеня 1792: *«у блакітным полі срэбная вежа з чырвоным дахам, на даху збройная рука з палашом»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 14 ліпеня 2007.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура

* 

Астрыны
Герб Высокага

**Герб Высокага** — геральдычны сымбаль Высокага, нададзены месту ў XVI ст.: *«у блакітным полі срэбная двухпавярховая, крытая дахоўкай вежа, з двума акенцамі і трыма брамамі»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 19 жніўня 1998. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №21.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Высокае
Высокае
Герб Воршы

**Герб Во́ршы** — геральдычны сымбаль Воршы, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Вазам 13 сьнежня 1620: *«у блакітным полі залаты паўмесяц, паміж рогамі якога срэбны крыж»*.

## Сучаснасьць
У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 23 траўня 2002. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №84.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ворша
Ворша
Герб Відзаў

**Герб Ві́дзаў** — геральдычны сымбаль Відзаў, праект якога зьявіўся паміж 1858—1861: *«у чырвоным полі залатая пчала з чырвонымі вачыма»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 9 лютага 2004.

Афіцыйнае апісаньне:

## Глядзіце таксама
* Пагоня

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Відзы
Легенда пра чарапаху (манэта)

«**Легенда пра чарапаху**» — беларускія памятныя манэты Нацыянальнага банку Беларусі, уведзеныя ў абарачэньне 22 кастрычніка 2010 году. Манэты выбіты са срэбра — наміналам 20 рублёў і медна-нікелевага сплаву — 1 рубель.

## Наміналы

### Срэбраная
* проба срэбра: 925
* намінал: 20 рублёў
* вага манэты: 33,62 г
* вага чыстага срэбра: 31,1 г
* дыямэтар: 38,61 мм
* якасьць: «пруф»
* наклад: 3000 ас.

### Медна-нікелевая
* намінал: 1 рубель
* вага манэты: 15,5 г
* дыямэтар: 33 мм
* якасьць: «пруф-лайк»
* наклад: 3000 ас.

## Апісаньне
Манэты маюць выгляд кола, зь пярэдняга і адваротнага бакоў — кант, які выступае па акружыне. Рант манэты мае рыфленьне.
* **[[Авэрс]]**: уверсе — рэльефная выява Дзяржаўнага гербу Рэспублікі Беларусь; у цэнтры на фоне сымбалю вечнага руху — кола калаўроту, якое пераходзіць у структуру гадавых кольцаў на зрэзах дрэва, стылізаваная выява сылуэтаў чарапах і жанчын — вобразаў беларускіх легенд і элемэнтаў беларускага народнага арнаманту; унізе — год чаканкі (на срэбнай — проба сплаву); па крузе надпісы: уверсе — *Рэспубліка Беларусь*, унізе — *20 рублёў* (на срэбнай) і *1 рубель* (на медна-нікелевай).

* **[[Рэвэрс (нумізматыка)|Рэвэрс]]**: у цэнтры — стылізаваная выява чарапахі і міталягічных вобразаў і сымбаляў беларускіх легенд; уверсе зьлева па крузе надпіс: ЛЕГЕНДА ПРА ЧАРАПАХУ.

## Дызайн
* Аксана Навасёлава

## Мынца
* ЗАТ «Летувіская мынца», Вільня.

## Легенда
Верагодна, манэта створаная паводле легенды пра пляткарку, якую Бог накрыў панцырам і ператварыў у чарапаху, каб яна магла бачыць толькі тое, што ў яе пад нагамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Беларускія манэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2010 годзе
Ліфт

**Ліфт** (пад’ёмнік;  — падымаць) — від транспарту, які выкарыстоўваецца для вэртыкальнага перасоўваньня.

## Гісторыя
Упершыню пра ліфт пісаў рымскі архітэктар Вітрувій, якія спасылаўся у сваю чаргу на Архімэда, які пабудаваў пад’ёмны апарат, верагодна, яшчэ ў 236 годзе да н. э.

Больш позьнія згадкі пра ліфты датуюцца сярэдзінай VI стагодзьдзя (ліфты Манастыра Сбвятой Кацярыны ў Эгіпце), першай чвэрцю XVIII стагодзьдзя (у Францыі) і XVII стагодзьдзем (ліфт Віндзарскага замка ў Вялікабрытаніі, «Лятальнае крэсла» Велаера ў адным з парыскіх палацаў). У 1852 годзе амэрыканскі вынаходнік Эліша Оціс распрацаваў лоўнікі для спыненьня апусканьня пад’ёмніка пры абрыве тросаў.

## Беларусь
У 1966 годзе ў Беларусі заснавалі завод «Магілёўліфтмаш». На 2013 год у шматпавярховых будынках Беларусі налічвалася каля 37 000 пад’ёмнікаў. Большасьць пад’ёмнікаў была разьлічанай на вагу 400 кг і мела тросы з 20-кратным запасам трываласьці. Пры росьце хуткасьці кабіны звыш 15% спрацоўвалі лоўнікі. Падлога кабіны вытрымлівала прынамсі 20 тонаў грузу.

## Гл. таксама
* Касьмічны ліфт

## Крыніцы
Паравоз

**Паравоз** — аўтаномны лякаматыў з парасілавой устаноўкай, г.зн. выкарыстоўвае ў якасьці рухавіка паравую машыну. Паравозы былі першымі цягавымі транспартнымі сродкамі, што рухаліся па рэйках, само паняцьце лякаматыва зьявілася значна пазьней. Паравозы выконвалі асноўны аб’ём перавозак у XIX і першай палове XX стст., адыгралі каласальную ролю ва ўздыме эканомікі цэлага шэрагу краінаў. Паравозы пастаянна паляпшаліся і разьвіваліся, што прывяло да вялікай разнастайнасьці іх канструкцыяў (напр. гл. Baureihe 80 (DRG BR80)), у тым ліку і выдатных ад клясычнай. Так існуюць паравозы без тэндэру, з шэсьцярнямі, турбінамі.
Аднак з сярэдзіны XX стагодзьдзя паравоз быў вымушаны саступіць месца больш дасканалым лякаматывам — электравозу і цеплавозу, якія істотна пераўзыходзяць паравоз па эканамічнасьці. Тым ня менш, паравозы яшчэ працягваюць працаваць, цягаючы рэтра-экспрэсы, а ў шэрагу краінаў яны і дагэтуль працуюць працаваць на магістралях у якасьці асноўных.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Цягнікі
Цеплавоз

**Цеплавоз** — аўтаномны лякаматыў, першасным рухавіком якога зьяўляецца рухавік нутранага згараньня, звычайна дызэль. Назва дызэль-электравоз часам ужываецца для цеплавозаў з электрычнай трансьмісіяй.

Цеплавоз зьявіўся ў пачатку XX стагодзьдзя і стаў эканамічна выгаднай заменай як нізкаэфэктыўным састарэлым паравозам, так і электравозам, што зьявіліся адначасова, і былі рэнтабэльнымі толькі на магістралях з параўнальна вялікім груза- і пасажырапатокам.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Цягнікі
Лякаматыў

**Лякаматыў** (фр. locomotive ад лац. loco moveo — зрушваю зь месца) — зрушаць зь месца) — транспартны сродак, прызначаны для выкарыстаньня на чыгунцы. Лякаматыў выкарыстоўваецца для перасоўваньня несамаходных вагонаў.

## Гісторыя
Першыя пасьпяховыя мадэлі лякаматываў былі пабудаваныя корнскім вынаходнікам Рычардам Трэвітыкам. У 1804 годзе яго паравы лякаматыў працягнуў склад па трамвайных пуцях мэталюргічнай фабрыкі Пэнідарэн, што каля Мартыр Тыдфіл у Валіі. Пры гэтым, хоць лякаматыў працягнуў па пуцях 10 тон жалеза і 70 пасажыраў у пяці вагонах на 14 км, гэта сталася вялікай нагрузкай для формаў рэек, якія выкарыстоўваліся ў той час. Лякаматыў зрабіў толькі тры паездкі. Трэвітык пасьля гэтай спробы стварыў яшчэ некалькі лякаматываў, адзін зь якіх выкарыстоўваўся на шахтах у Тынсадзе на поўначы Ангельшчыны, дзе быў пабачаны маладым Джорджам Стэфэнсанам.

Першым пасьпяховым лякаматывам на паравай цяге быў лякаматыў для зубчастай чыгункі Мэт’ю Мюрэя «Salamanca», пабудаваны для вузкакалейнай Middleton Railway у 1812 годзе. Пасьля ў 1813 годзе Крыстафэрам Блэкетам і Ўільямам Хэдлі для «Wylam Colliery Railway» быў пабудаваны «Пыхкаючы Білі» (). Цяпер гэты лякаматыў знаходзіцца ў Музэі навукі ў Лёндане і зьяўляецца найстарэшым цягніком у сьвеце.

## Глядзіце таксама
* БКГ1

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Абхазы

**Абхазы** () — адзін з абхаза-адыскіх народаў, карэннае насельніцтва Абхазіі. Таксама жывуць у Расеі, Турэччыне, Ярданіі, Грузіі і шэрагу іншых краінаў. Паводле перапісу 1989 году, колькасьць абхазаў у СССР складала 93 тыс. чалавек (18 % насельніцтва Абхазіі). У пачатку XXI стагодзьдзя іх колькасьць ацэньваецца ў 135 тыс. чалавек (45 % насельніцтва Абхазіі — паніжэньне долі грузінскага насельніцтва адбылося ў выніку грузіна-абхаскага канфлікту). Размаўляюць на абхаскай і (у Абхазіі) расейскай мовах.

## Глядзіце таксама
* Апх’ярца

Катэгорыя:Этнасы
Катэгорыя:Абхазія
Герб Кобрыня

**Герб Кобрыня** — геральдычны сымбаль Кобрыня, нададзены месту каралевай польскай і вялікай княгіняй літоўскай Ганнай Ягелонкай 10 сьнежня 1589: *«у срэбным полі выява сьвятых Ганны і Марыі з немаўлём Езусам на руках»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 22 ліпеня 2004, адначасна зрабіўся гербам Кобрынскага раёну.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Кобрынь
Кобрынь
Герб Гарадку

**Герб Гарадку́** — геральдычны сымбаль Гарадку, нададзены месту ў XVI ст.: *«у залатым полі леў»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 20 студзеня 2006, адначасна зрабіўся гербам Гарадоцкага раёну.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 
Катэгорыя:Гарадок
Гарадок
Герб Горак

**Герб Горак** — геральдычны сымбаль Горак, праект якога зьявіўся 27 жніўня 1867: *«у залатым полі тры чорныя горкі, зь іх вырастае па адным зялёным коласе»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 29 траўня 2001. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №63.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Горкі
Горкі
Герб Давыд-Гарадку

**Герб Давы́д-Гарадку́** — геральдычны сымбаль Давыд-Гарадку, дараваны месту 22 студзеня 1796: *«у чорным полі срэбная рака з прыстаньню і залатым суднам з таварамі»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 28 ліпеня 1997. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №10.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Давыд-Гарадок
Катэгорыя:Давыд-Гарадок
Герб Гомля

**Герб Гомля** — геральдычны сымбаль Гомля, нададзены месту вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Аўгустам 21 сакавіка 1562: *«у чырвоным полі срэбны крыж»*.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
21 сакавіка 1562 году вялікі князь літоўскі Жыгімонт Аўгуст надаў Гомлю герб і мескую пячаць. Вытрымка з адпаведнага прывілею:

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У часе расейскага панаваньня маскоўская гаспадыня Кацярына II перадала Гомель «для увеселения» графу Пятру Румянцаву. Яна ж 16 жніўня 1781 году даравала герб суседняму зь ім месту Новая Беліца (цяпер прадмесьце Гомля): *«у блакітным полі рысь, якая ляжыць»*. У 1855 годзе расейскія ўлады зрабілі яго новым гербам Гомлю.

### Найноўшы час
У сучаснай Беларусі 16 ліпеня 1997 году рэжым Лукашэнкі надаў статус афіцыйнага геральдычнага сымбалю Гомля пазьнейшаму расейскаму гербу.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гомель
Гомель
Герб Друі

**Герб Дру́і** — геральдычны сымбаль Друі, нададзены месту вялікім князем літоўскім і каралём польскім Жыгімонтам Вазам 3 сакавіка 1620: *«у блакітным полі віціна з разгорнутым ветразем на срэбнай вадзе»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 9 лютага 2004.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Друя
Катэгорыя:Друя
Герб Дрысы

**Герб Дры́сы** (з 1962 — **Верхнядзьвінску**) — геральдычны сымбаль Дрысы, дараваны месту 21 жніўня 1781: *«у залатым полі [[Пагоня]] з чырвонай [[тарча]]й, на якой срэбны падвойны крыж»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 26 ліпеня 2002. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №94.

Афіцыйнае апісаньне:

## Глядзіце таксама
* Пагоня

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дрыса
Дрыса
Катэгорыя:Пагоня (герб)
Лялечны дом (п'еса)

**«Лялечны дом»** () — п’еса нарвэскага драматурга Генрыка Ібсэна, напісаная ў 1879 годзе, якая стала яго першым сэнсацыйным творам і цяпер зьяўляецца, напэўна, самай вядомай п’есай гэтага аўтара, якая, таксама, уваходзіць у сьпіс абавязковага чытаньня ў шматлікіх сярэдніх школах і ўнівэрсытэтах. Пасьля першай публікацыі п’еса мела супярэчлівы характар праз сваю вострую крытыку шлюбных нормаў XIX стагодзьдзя. Твор будуецца па формуле п’есы з акуратна выбудаванай фабулай, але ў апошнім акце традыцыйная драматычная канцоўка сканчваецца не распутваньнем, а дыскусіяй Норы Хэльмэр і яе мужа, Торвальда Хэльмэра. П’еса часта называецца першай сапраўднай фэмінісцкай п’есай. Значнасьць гэтае п’есы была прызнаная ЮНЭСКО ў 2001 годзе, калі аўтаграфаваны рукапіс «Лялечнага дома» Ібсэна быў ўключаны ў сьпіс «Памяці сьвету» ў знак агульнага прызнаньня гістарычнай каштоўнасьці літаратурнага шэдэўра.

## Крыніцы

Катэгорыя:П’есы Генрыка Ібсэна
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1879 годзе
Герб Ігумену

**Герб Ігумену** (з 1923 году — **Чэрвеня**) — геральдычны сымбаль Ігумену, дараваны месту 22 студзеня 1796 году: *«у блакітным полі срэбны кушч кветак, над якімі пяць залатых пчолаў»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 25 лютага 1999 году. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №59.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ігумен
Ігумен
Герб Докшыцаў

**Герб До́кшыцаў** — геральдычны сымбаль Докшыцаў, дараваны месту 22 студзеня 1796: *«у зялёным полі два ўзгоркі, на якіх ляжаць збаны; зь іхных гарлавінаў выцякаюць срэбныя крыніцы»*.

## Сучаснасьць
У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 29 траўня 2001.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Докшыцы
Докшыцы
Герб Дзісны

**Герб Дзісны́** — геральдычны сымбаль Дзісны, нададзены месту вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Аўгустам 20 студзеня 1569: *«у блакітным полі ладзьдзя з разгорнутым ветразем»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 9 лютага 2004.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Дзісна
Катэгорыя:Дзісна
Кўамэ Нкрума

**Фрэнсіс Нўія Кофі Кўамэ Нкрума** (, 21 верасьня 1909, вёска Нкрофул, Гана — 27 красавіка 1972, Бухарэст, Румынія) — ганскі філёзаф, сацыёляг і палітоляг; першы прэм’ер-міністар (1957—1960) і першы прэзыдэнт (1960—1966) незалежнай Ганы.

Ідэёляг панафрыканізму, прыхільнік ідэяў афрыканскага адзінства й асобнага шляху Афрыкі, выступаў супраць негрыцюду, у якім не прымаў негрыцянскі нацыяналізм, лічыў неабходным замяніць яго афрыканскім нацыяналізмам. Адначасова быў хрысціянінам і сацыялістам па сваіх перакананьнях, крыніцамі сыстэмы сваіх поглядаў лічыў рацыяналістычную вэрсію эўрапейскай філязофіі й навуковы сацыялізм Карла Маркса.

Узначаліўшы краіну, абвесьціў сацыялістычную арыентацыю й курс на мадэрнізацыю эканомікі шляхам разьвіцьця пераважна дзяржаўнага сэктара. Памылкі ў эканамічнай палітыцы й пагаршэньне сусьветнай кан’юнктуры на какававыя бабы — аснову ганскага экспарту, прывялі краіну да крызы. Зьмешчаны з пасады ў выніку ваеннага перавароту пакуль знаходзіўся зь візытам за мяжой. Атрымаў палітычны прытулак у Гвінэі. Пахаваны ў роднай вёсцы, пазьней астанкі былі перанесены ў сталіцу Ганы, дзе ў яго гонар быў адкрыты мэмарыял.

## Вонкавыя спасылкі

* Кўамэ Нкрума ў энцыкляпэдыі сацыялёгіі. 
* Кўамэ Нкрума ў энцыкляпэдыі «Кругасьвет» 
* Кўамэ Нкрума ў Вялікай савецкай энцыкляпэдыі 
* Кваме Нкрума. Клясові характеристики й ідеолоґії (1970)
* Кваме Нкрума. Інтеліґенція й інтелєктуали (1970)

Катэгорыя:Нарадзіліся 21 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1909 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гане
Катэгорыя:Асобы Ганы
Катэгорыя:Сацыялісты
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Катэгорыя:Памерлі 27 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1972 годзе
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Герб Камянца

**Герб Камянца** — геральдычны сымбаль Камянца, нададзены месту ў XVI стагодзьдзі: *«у срэбным полі чырвоны мур зь вежай за ім»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 20 жніўня 1998. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №&nbsp;20.

## Апісаньне
Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Камянец
Камянец
Герб Капылю

**Герб Капылю** — геральдычны сымбаль Капылю, нададзены месту вялікім князем літоўскім і каралём польскім Уладзіславам Вазам 27 жніўня 1652: *«у залатым полі чорны паляўнічы рог»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 26 студзеня 2000. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №40.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Капыль
Капыль
Герб Клецку

**Герб Клецку** — геральдычны сымбаль Клецку, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Янам Казімерам 27 жніўня 1652: *«у блакітным полі княжая карона, пад якой паляўнічы рог»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 29 лістапада 1999. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №37.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Клецак
Клецак
Катэгорыя:Гербы з каронамі
Матрыкул

**Матрыкул** ( — сьпіс) — афіцыйны сьпіс якога-небудзь стану, установы, унёскаў, даходаў і г.д. (напрыклад, студэнтаў унівэрсытэту, шляхецкіх прозьвішчаў).

## Гербавы матрыкул
Гербавы матрыкул Беларусі — гэта рэестар, у якім захоўваюцца выявы афіцыйных гербаў Рэспублікі Беларусь, дакумэнты пра іх прыняцьце і рэгістрацыю. Існуе дадатак да матрыкула, у які мусяць дадавацца гістарычныя гербы, што ўжываліся на тэрыторыі Беларусі.

Матрыкул вядзецца з мэтай цэнтралізаванага дзяржаўнага ўліку гербаў, забесьпячэньня іх адпаведнасьці геральдычным правілам і адзіным прынцыпам выкарыстаньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гербовый матрикул Республики Беларусь

Катэгорыя:Інфармацыя
Герб Клімавічаў

**Герб Клімавічаў** — геральдычны сымбаль Клімавічаў, дараваны месту 16 жніўня 1781: *«у блакітным полі залатая пчала»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 15 жніўня 2001. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №70.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Клімавічы
Клімавічы
Герб Копысі

**Герб Копысі** — геральдычны сымбаль Копысі, дараваны месту 16 жніўня 1781: *«у зялёным полі чорны заяц»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 9 лютага 2004.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Копысь
Герб Крычава

**Герб Крычава** — геральдычны сымбаль Крычава, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Уладзіславам Вазам 23 жніўня 1633: *«у чырвоным полі залаты крыж, побач зь якім срэбны меч»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 18 лютага 2002. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №82.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Крычаў
Крычаў
Катэгорыя:Гербы з выявай меча
Герб Лагішына

**Герб Лагі́шына** — геральдычны сымбаль Лагішына, пацьверджаны месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Уладзіславам Вазам 25 лютага 1633: *«у блакітным полі воўк на ласіных нагах»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 18 верасьня 1998. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №22.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Лагішын
Катэгорыя:Лагішын
Герб Ліды

**Герб Лі́ды** — геральдычны сымбаль Ліды, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Вазам 17 верасьня 1590: *«поле [[тарча (геральдыка)|тарчы]] расьсякаецца на дзьве часткі; правая — чырвоная з залатым ільвом, левая — блакітная з двума залатымі скрыжаванымі ключамі»*.

У сучаснай Беларусі афіцыйны статус атрымаў 30 траўня 2002. У гербавым матрыкуле краіны значыцца пад №85.

Афіцыйнае апісаньне:

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ліда
Ліда
Герб Ліпнішак

**Герб Ліпнішак** — геральдычны сымбаль Ліпнішак, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Уладзіславам Вазам 6 чэрвеня 1633: *«у чырвоным полі вершнік зь дзідай у руцэ»*.

## Глядзіце таксама
* Пагоня

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Ліпнішкі
Ліпнішкі
Герб Магілёва

**Герб Магілёва** — геральдычны сымбаль Магілёва, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Янам Казімерам 9 чэрвеня 1661: *«у блакітным полі тры вежы, у адчыненай сярэдняй браме — рыцар у панцыры з узьдзетай шабляй у руцэ; на вежы круглы шыльд з выявай дзяржаўнага гербу „[[Пагоня]]“»*.

## Гісторыя

Першы мескі герб Магілёву разам з поўным Магдэбурскім правам надаў 28 студзеня 1577 вялікі князь Стэфан Баторы: *«вежа мураваная, высока выведзеная»*.

Вытрымка з адпаведнага вялікакняскага прывілею:

Аднак па сканчэньні вайны Расеі з Рэччу Паспалітай за выяўленую мужнасьць у часе паўстаньня супраць маскоўскіх акупантаў Ян Казімер ураўнаваў у правах Магілёў зь Вільняй і надаў яму новы геральдычны сымбаль з «Пагоняй».

## Сучаснасьць

У сучаснай Беларусі гістарычны герб Магілёва атрымаў афіцыйны статус 3 студзеня 2005.

Афіцыйнае апісаньне:

## Глядзіце таксама
* Пагоня

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Магілёў
Магілёў
Катэгорыя:Пагоня (герб)
Герб Мазыру

**Герб Мазыру́** — геральдычны сымбаль Мазыру, нададзены месту разам з ''Магдэбурскім правам'' вялікім князем літоўскім Стэфанам Баторыем 28 студзеня 1577: *«у блакітным полі чорны аднагаловы арол з срэбным шыльдам на грудзях; на шыльдзе — чырвоная літара S»* (манаграма Стэфана Баторыя).

Вытрымка з адпаведнага вялікакняскага прывілею:

10 верасьня 1609 срэбны шыльд зь літарай зямянілі на празны чырвоны. У XVII ст. пэўны час на шыльдзе быў герб «Трубы» Радзівілаў.

## У час маскоўскага панаваньня

У час маскоўскага панаваньня імпэратрыца Кацярына II 22 студзеня 1796 даравала Мазыру новы герб, створаны на падставе папярэдняга.

## Сучаснасьць

У сучаснай Беларусі зь невядомых прычынаў 22 лютага 1994 статус афіцыйнага геральдычнага сымбалю Мазыру атрымаў расейскі варыянт мескага гербу.

Афіцыйнае апісаньне:

## Глядзіце таксама
* Сьцяг Мазыру

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мазыр
Мазыр
Катэгорыя:Гербы з арламі
Герб Амсьціслава

**Герб Амсьціслава**&nbsp;— геральдычны сымбаль Амсьціслава, нададзены месту каралём польскім і вялікім князем літоўскім Уладзіславам Вазам 16 жніўня 1634: *«у залатым полі збройная рука зь мечам&nbsp;— „Малая [[Пагоня]]“»*.

## Гісторыя

У часе расейскага панаваньня імпэратрыца Кацярына II 16 жніўня 1781 даравала Амсьціславу новы герб:

Вылучэньне чырвонай лісіцы (пазьней&nbsp;— воўка) як нейкай асаблівасьці Амсьціслава зьяўляецца штучным вынікам творчасьці мастакоў і складальнікаў гербаў з Геральдмейсьцерскай канторы Расейскай імпэрыі.

## Афіцыйны герб
У сучаснай Беларусі зь невядомых прычынаў 29 лістапада 2000 статус афіцыйнага геральдычнага сымбалю Амсьціслава атрымаў гібрыд гістарычнага і расейскага мескіх гербаў. Аўтар гэтага гербу&nbsp;— С. Рассадзін.

Афіцыйнае апісаньне:

Тым часам згодна з адзінай вядомай выявай гербу Амсьцілаўскага княства, што месьціцца ў Маскоўскім Тытулярніку (1672), ягоным геральдычным сымбалем была «Пагоня».

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Амсьціслаў
Амсьціслаў