open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ніклот

**Ніклот**, **Ні́клат** (? — 1160) — князь бодрычаў (1131—1160).

Пачынальні анямечанага ў наступных пакаленьнях роду мэкленбурскіх князёў.

## Біяграфія
Ачольваў супраціў палабска-прыбалтыйскіх славянаў нямецкай (саксонцы) і дацкай (Кнуд Шлезьвіскі) экспансіі. Імкнуўся захаваць добрыя дачыненьні з саксонцамі: у 1131 годзе прызнаў вяршэнства Лётара III з Суплінбурга, потым саксонскага герцага Генрыха Льва, што не выратавала яго ад пазьнейшых нападаў.

У час крыжовай выправы супраць славянаў 1147 году зладзіў пасьпяховую абарону зямель бодрычаў ад уварваньня войска Генрыха Льва, зьдзейсьніў напад на апорныя пункты крыжакоў у Вагрыі, спаліў места Любэк, разьбіў крыжацкае войска каля збудаванай ім крэпасьці Добін, што вымусіла крыжакоў скласьці мір.

Загінуў у час новай выправы Генрыха Льва.

Меў сыноў Прыбыслава і Варціслава. 

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Князі бодрычаў
Судзімонт Доргевіч

**Судзімонт Доргевіч** (1390-я — па 15 жніўня 1434) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, чашнік вялікі літоўскі (1409), староста крэўскі (1433—1434).

Валодаў маёнткамі каля Крэва (Хожава, Талятава, Палачаны, Лучаны).

## Імя

Судмунд (Sudhmund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова суд- (сут-) (імёны ліцьвінаў Судзіла, Судар, Сутарт; германскія імёны Sudila, Suderus, Sutardus) паходзіць ад гоцкага sauþa 'вобраз' або ад стараісьляндзкага sudhr 'поўдзень', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Судзімонт азначае «вобраз гарлівасьці». 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Sudimunth nostre curie pincerna* (23 траўня 1409 году); *Sudymunth* (29 красавіка 1431 году); *Sudimundi Dorgyeowicz*, *Sudimundi Dorgeowycz* (*Sudimund Dorgewicz*; 1 верасьня 1431 году); *Segmund Dorgewicz* (15 траўня 1432 году); *Sudimundi Creviensis [tenutariorum] [sigilla]* (20 студзеня 1433 году); *Sugimund Crewensis [capitanei]* (27 лютага 1434 году); *пану Судимонъту Доркгевичу* (*Судимонът Доркгевич*, 1440—1492 гады).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Дорга.

У 1431 годзе быў паслом вялікага князя літоўскага Сьвідрыгайлы да караля польскага Ягайлы. Браў удзел у складаньні 1 верасьня 1431 году замірэньня ў Чартарыйску, якім завяршылася Луцкая вайна 1431 году. Таксама браў удзел у складаньні Хрыстмэмэльскай умовы 1432 году зь Лівонскім ордэнам.

Па прыходзе да ўлады вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча (1432 год) стаў на яго бок. Як староста крэўскі браў удзел у складаньні Троцкай уніі 1433 году і Гарадзенскай умовы 1434 году. Упамінаецца ў кнізе «данін» Казімера.

Меў сыноў Алехну, Мікалая Кміту і Івана (Івашку).

## Мова і культура

Да акту Гарадзенскай умовы (1434 год) прывесіў пячаць з рускім надпісам:
ПЕЧ(А)ТЬ П(А)НА С(У)Д(ЫМОНТА)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Korczak L. Sudymunt Dorgiewicz h. własnego // PSB. T. XLV/3. — Warszawa; Kraków, 2008. S. 353—354.
* Полехов C. Наследники Витовта. Династическая война в Великом княжестве Литовском в 30-е годы XV века. — М.: Индрик, 2015. — 711 с,

## Вонкавыя спасылкі
* Валеры Пазднякоў, Судзімонт Доргевіч, Электронная энцыкляпэдыя «Вялікае Княства Літоўскае»

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія
Монтаўты (род)

**Монтаўты**, **Монтаўтавічы** — літоўскі шляхецкі род гербу «Тапор».

## Прозьвішча

Мундалд або Монталд (Mundoald, Montaldus, Montald, Montault) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

## Гісторыя
Пачынальнік роду — літоўскі баярын Аляксандар Монтаўт, імаверны родзіч Яна Бутрыма, які на Гарадзельскай уніі (1413 год) атрымаў герб «Тапор». У 1422—1435 гадох Монтаўт быў старостам салечніцкім (потым атрымаў Салечнікі ад вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча ва ўласнасьць), у 1440 годзе староста эйшыскі.

## Найбольш вядомыя
* Міхайла (?—1486), сын Монтаўта. Староста луцкі ў 1463—1477 гадох, намесьнік наваградзкі ў 1482—1484 гадох, маршалак гаспадарскі ў 1482 годзе, кашталян троцкі з 1483 году. Належаў да групоўкі магнатаў, якая выступала за раўнапраўныя дачыненьні ВКЛ і Польшчы ў рамках уніі. Ачольваў раду вялікага князя Жыгімонта Кейстутавіча. Меў маёнткі на Украіне, Жырмуны каля Ліды, Шарсьцін у Гомельскай воласьці.
* Ян Таўцівіл, сын Монтаўта, крайчы вялікі літоўскі ў 1481 годзе.
* Юры (?—1508), сын Міхайлы, староста крамянецкі ў 1505—1506 гадох.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Валеры Пазднякоў, Мантоўты, Электронная энцыкляпэдыя «Вялікае Княства Літоўскае»

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага
Мантыгердавічы

**Мантыгердавічы**, *Мантыгірдавічы* — літоўскі шляхецкі род гербу «Вадвіч».

## Прозьвішча

Мундгерд (Mundgerd, Mundgærðr, Mundgerdr) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Валімонт, Жыгімонт, Скірмунт; германскія імёны Walmont, Sigimunt, Sciremunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Вісігерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Wisgeard, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'). Такім парадкам, імя Мантыгерд азначае «гарлівасьць аховы» (тое ж, што і імя Гердымонт).

## Гісторыя
Пачынальнік роду — літоўскі баярын Мантыгерд, намесьнік полацкі ў 1396 годзе. Меў некалькі сыноў і пляменьнікаў, зь іх ад Наруша пайшоў род Нарушэвічаў.

## Найбольш вядомыя
* Пётар (Петраш; каля 1390—1459), сын Мантыгерда. У час складаньня Гарадзельскай уніі (1413 год) разам з братамі і родзічамі прыняў герб «Вадвіч». Староста падольскі ў 1418 годзе, маршалак надворны ў 1422—1431 гадох, намесьнік наваградзкі ў 1431 годзе, маршалак земскі з 1434 году.
* Пётар Янавіч (мянушка Белы; каля 1440—1499?), унук Пятра. Намесьнік браслаўскі, маршалак надворны ў 1480—1482 гадох, староста луцкі, маршалак валынскі ў 1487 годзе, ваявода троцкі і маршалак земскі з 1491 году.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Мантыгердавічы
Аляксандар Монтаўт

**Аляксандар Монтаўт** (? — па 1440) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста салечніцкі (1422—1435) і эйшыскі (1440). Пачынальнік роду Монтаўтаў.

Вотчынныя ўладаньні знаходзіліся каля Салечнікаў, таксама меў прынамсі адну вёску ў Ашмянскім павеце.

## Імя

Мундалд або Монталд (Mundoald, Montaldus, Montald, Montault) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Alexander Monthowd, capitaneus in [[Салечнікі|Soleczniki]]* (27 верасьня 1422 году); *under dem hoptmanne Montawd czu Salsenik* (1422—1429 гады); *Montholdi* (1 верасьня 1431 году); *Montolth [sigilla]* (20 студзеня 1433 году); *Montolt Solcznicensis [tenutarii]* (27 лютага 1434 году); *Allexander alias Muntholt* (21 кастрычніка 1440 году); *Монътовту* (*Монътовт*, 1440—1449 гады); *пану Монтовъту* (22 кастрычніка 1503 году); *Mantaw*.

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. Імаверна, быў братам Конрада Кучука. Відаць, быў у сваяцтве з Бутрымамі, а таксама з Чупурнам і Гінтаўтам.

Упершыню ўпамінаецца ў акце Мельнскага міру (1422 год). 11 ліпеня 1439 году прасіў Папу дазволіць абраць сабе духоўніка. 21 кастрычніка 1440 году разам з жонкамі і сынамі зрабіў наданьне віленскім францішканам.

У шлюбе з Аленай (нявысьветленага паходжаньня) меў сыноў Міхайлу, Яна Таўцівіла, Барташа і Конрада.

## Мова і культура

Да акту Чартарыйскага замірэньня (1431 год), а таксама да ўласнай граматы ад 21 кастрычніка 1440 году прывесіў пячаці з рускім надпісам:
ПЕЧАТЬ МОНТОВТОВА

Да акту Гарадзенскай умовы (1434 год) прывесіў пячаць з рускім надпісам:
ПЕЧАТ МОНТОВТОВА

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Ямантавічы

**Ямантавічы** — літоўскі княскі род, нашчадкі старажытных літоўскіх удзельных князёў.

## Прозьвішча

Амунд, Амунт, Емунд або Ёмунд (Ammundus, Amund, Amuntr, Emund, Jomund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ам- (імёны ліцьвінаў Ямаўт, Ямін; германскія імёны Amolt, Ammin) мае значэньне 'актыўны, гарлівы, працавіты' і ўзыходзіць да стараісьляндзкага ama 'турбаваць, непакоіць', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'.

## Гісторыя
Паводле легенды, вялі радавод ад мітычнага князя Гедруса. Першы вядомы з роду Ямант Тулунтавіч (у праваслаўі Васіль; ? — 12 жніўня 1399) у 1390 годзе паехаў поруч з князем Вітаўтам у Прусію. У 1396 годзе яму разам з Васілём Барэйкавічам Вітаўт даў у кіраваньне Смаленскае княства, потым трымаў і Клецкае княства. У 1398 годзе падпісаў мірную ўмову паміж Вялікім Княствам Літоўскім і крыжакамі. Загінуў у 1399 годзе ў бітве на Ворскле з татарамі. Меў сыноў Сямёна (Сеньку) і Міхайлу.

## Найбольш вядомыя
* Сямён Ямантавіч, сын Яманта Тулунтавіча. Падпісаў акт Віленска-Радамскай уніі (1401 год) паміж ВКЛ і Польшчай, Тарунскі мір 1411 году з крыжакамі.
* Сямён (? — да 1540), сын Яшкі, унук Міхайлы Ямантавіча. Ад маёнтку Падбярэзьзя каля Друцку празываўся Ямантавічам-Падбярэскім. Валодаў таксама мястэчка Бачэйкавам, часткай воласьці Басеі. З 1522 году быў намесьнікам (дзяржаўцам) кернаўскім, трымаў Азярышчанскую і Усьвяцкую воласьці. Ня меў дзяцей, таму пакінуў маёнткі сястры Ульляне, сыны якой ад шлюбу зь Яцкам Сенькавічам Рыгор і Іван узялі прозьвішча Падбярэскія. Нашчадкі Рыгора ўзялі прозьвішча і тытул князёў Друцкіх-Падбярэскіх.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага
Ямант Тулунтавіч

**Ямант Тулунтавіч** (? — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, намесьнік смаленскі (1395—1399) і клецкі (1398). Пачынальнік роду Ямантавічаў (Ямантаў).

## Імя

Амунд, Амунт, Емунд або Ёмунд (Ammundus, Amund, Amuntr, Emund, Jomund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ам- (імёны ліцьвінаў Ямаўт, Ямін; германскія імёны Amolt, Ammin) мае значэньне 'актыўны, гарлівы, працавіты' і ўзыходзіць да стараісьляндзкага ama 'турбаваць, непакоіць', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jamunt* (1390 год); *Jamundt* (23 красавіка 1398 году); *Jamund von [[Клецак|Cletzke]]*, *Iamund de Cletzke* (12 кастрычніка 1398 году); *Senkonis filii Jamuntii Lithwanie ducum* (1 лютага 1411 году); *отъ князь своихъ, Ямонта да Василей Борійковъ*, *князь Ямонтъ Толоунтовичь*, *князя Ивана Ямонта наместника Смоленского* (Наўгародзкі чацьверты летапіс); *князя Ямонта*, *князь Ямонтъ Толунтовичь* (Сафійскі першы летапіс); *Ямантъ* (Маскоўскі летапісны звод канца XV стагодзьдзя).

## Біяграфія
Зь літоўскага княскага роду, сын Тулунта.

Упершыню ўпамінаецца ў 1390 годзе, калі разам зь Вітаўтам выехаў у Прусію. У верасьні 1395 году Вітаўт як вялікі князь літоўскі даручыў яму супольна з Васілём Барэйкавічам кіраваць далучаным Смаленскім княствам. У 1398 годзе езьдзіў з пасольствам у Маскву. Таго ж году як староста (намесьнік) клецкі падпісаў Салінскую ўмову паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Тэўтонскім ордэнам. Адначасна захоўваў урад намесьніка смаленскага, якім тытулюецца сярод палеглых ў бітве на Ворскле. 

Меў сыноў Сямёна (Сеньку) і Міхайлу.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Tęgowski J. Kilka słów o rodowodzie kniaziów Jamontowiczów Podbereskich w świetle nowych źródeł // Zapiski Historyczne. Poświęcone Historii Pomorza i Krajów Bałtyckich. Т. LXXX, Z. 3, 2015. S. 39—50.

Катэгорыя:Літоўскія князі
Гаўдземунда

**Гаўдземунда**, **Гаўдэмунда** (у каталіцтве **Соф’я**; 1260-я — 1288 або 1291) — княгіня мазавецкая, жонка мазавецкага князя Баляслава ІІ.

## Імя

Гаўдземунд (Gaudemund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гаўд- (-гаўт-, -каўд-) (імёны ліцьвінаў Гаўдзін, Гаўтоўт, Саргоўд; германскія імёны Gaudin, Gautald, Saregaud) паходзіць ад германскага *gautaz 'гот' або гоцкага goþs 'добры, годны', godei 'дабро, годнасьць, цнота', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Гаўдземунда азначае «гарлівасьць цноты».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Boleslaus autem de Lithuana Gaudemunda, devotissima domina genuit Troydenum* (XIII ст.).

## Біяграфія
Дачка вялікага князя літоўскага Тройдзеня, меркаваная сястра Будзікіда і Будзівіда.

У 1279 годзе выйшла замуж за плоцкага князя Баляслава Земавітавіча, у каталіцкім хросьце атрымала імя Соф’я. Апошні раз упамінаецца пад 1288 годам, а ў 1291 годзе Баляслаў ажаніўся з Кунегундай, дачкой Пржэмысла Отакара II.

У шлюбе мела сыноў Земавіта ІІ і Тройдзеня I (атрымаў сваё імя ў гонар дзеда).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літоўскія князі
Мантыгерд

**Мантыгерд** (? — да 1410) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, намесьнік полацкі (1396). Пачынальнік роду Мантыгердавічаў.

Валодаў вёскамі каля Салечнікаў (лякалізаваная побач у крыжацкім помніку «Паведамленьні аб літоўскіх дарогах» *Iwanendorff*, магчыма, была вёскай яго сына Гануса).

## Імя

Мундгерд (Mundgerd, Mundgærðr, Mundgerdr) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Валімонт, Жыгімонт, Скірмунт; германскія імёны Walmont, Sigimunt, Sciremunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Вісігерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Wisgeard, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'). Такім парадкам, імя Мантыгерд азначае «гарлівасьць аховы» (тое ж, што і імя Гердымонт).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *от намесника от полочького от Монтигирда* (1394—1396 гады); *Muntighert* (1396 або 1397 год); *unser hawptman Muntigirde* (23 студзеня 1397 году); *mit unserm namezdnyken Muntigirden* (30 студзеня 1397 году); *Montegherden of ghesad unde is nene namestnek mer* (1399 год); *Montogerd* (1401 год); *Mantedirg*; *Montigerd, patri praefati Petri* (14 студзеня 1447 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. Меў свой герб яшчэ ад Гарадзельскай уніі.

Быў намесьнікам полацкім у 1396 годзе. У крыжацкім помніку «Паведамленьні аб літоўскіх дарогах» (складзены між 1384 і 1401 гадамі) упамінаецца *Mantigirdendorf* (*Mantegirdindorf*). У 1410 годзе быў ужо нябожчыкам, бо ў дакумэнце Вітаўта як сьведка выступае *Olechno filius olim Montigerdi*. Упамінаецца ў памянной кнізе брацтва касьцёла Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Кракаве.

Меў сыноў Гануса, Алехну і Пятра.

## Мова і культура

Змацаваў ліст да места Рыгі (каля 1396 году) пячацьцю з рускім надпісам:
МОН… Д…

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Мантвілы

**Мантывілы**, **Монтвілы** — літоўскі шляхецкі род гербаў Ляліва, Пабог і Тры Калёны.

## Прозьвішча

Мунтвіл (Muntwil) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгерд, Вільгейда; германскія імёны Willebut, Vilgard, Williheid) — ад гоцкага wilja 'воля'. Такім парадкам, імя Монтвіл азначае «гарлівая воля» (тое ж, што і імя Вільмонт).

Адпаведнасьць імя Мантвіл германскаму імю Muntwil, ад якога ўтварыліся назвы некалькіх мясцовасьцяў у Францыі, сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. 

## Гісторыя
Заснавальнік роду — літоўскі баярын Мантывіл, які атрымаў наданьне ад вялікага князя Казімера. Яшчэ адзін упамін пра Мантывіла датуеццца 1473 годам, калі зь яго ўдавой ажаніўся Ян Табаравіч.

Род шырока разгалінаваўся на Жамойці і Віленшчыне.

## Найбольш вядомыя
* Станіслаў Мантывіл (1841—1916) — зямянін, прамысловец і ўдзельнік нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 гадоў
* Юзэф Мантывіл (1850—1911) — грамадзкі дзяяч, мэцэнат, дырэктар Віленскага зямельнага банку і сябра III Думы

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Шляхецкія роды Вялікага Княства Літоўскага
Мужчынская зборная Нідэрляндаў па гандболе

**Збо́рная Нідэрля́ндаў па гандбо́ле** () — мужчынская нацыянальная зборная Нідэрляндаў, якая прадстаўляе дзяржаву на міжнародных спаборніцтвах па гандболе. Склад каманды вызначае Нідэрляндзкая гандбольная асацыяцыя. У адрозьненьне ад вельмі пасьпяховай жаночай каманды, мужчынская зборная Нідэрляндаў да 2023 году брала ўдзел у чэмпіянаце сьвету толькі аднойчы ў 1961 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына. Нідэрляндзкая гандбольная асацыяцыя

Нідэрлянды
Гандбол
Катэгорыя:Нідэрляндзкі гандбол
Малінаўка (Дукорскі сельсавет)

**Малі́наўка** — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дукорскага сельсавету.

## Гісторыя
Згодна перапісу 1926 году, вядома як пасёлак. 

З чэрвеня 1941 году да 4 ліпеня 1944 году вёска была пад нямецкай акупацыяй.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Дрычынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1926 год — 10 двароў, 53 жыхары
* 2002 год — 6 двароў, 6 жыхароў
* 2009 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Дукорскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёну
Красны Яр

**Красны Яр** — тапонім.

## Беларусь
* Красны Яр — вёска ў Пухавіцкім раёне Менскай вобласьці.

## Казахстан
* Красны Яр — сяло ва Ўсходне-Казахстанскай вобласьці.

## Расея
* Красны Яр — сяло ў Астраханскай вобласьці.
* Красны Яр — пасёлак гарадзкога тыпу ў Жырнаўскім раёне Валгаградзкай вобласьці.
* Красны Яр — сяло ў Краснаярскім раёне Самарскай вобласьці.
Сьвятар

**Сьвята́р** — сан другой (сярэдняй) ступені сьвятарства, «прэзьбітэр» у праваслаўнай, каталіцкай і старажытна-ўсходніх цэрквах. Паводле навукі "тэалёгія" (дагматыка) - адносіцца да агульнай назвы ўсіх трох ступеняў сьвятарства: дыякан, прэзьбітэр і эпіскап.

Паводле царкоўнай дагматыкі, сьвятар мае Дар Божы Сьвятога Духа, які дае яму магчымасьць зьдзяйсьняць царкоўныя Таінствы (Сакраманты), апроч Таінства Сьвятарства, усе царкоўныя службы й даваць вернікам божае дабраславеньне. Пасьвячае ў сьвятары эпіскап. У праваслаўнай царкве, дзе гэтае паняцьце найбольш пашыраны, сьвятара таксама называюць іерэй, прэзьбітэр; «поп» (апошняе слова ўва ўсходніх славян з ХІХ ст. набыло зьняважлівае адценьне, у паўднёвых славян і цяпер ужываецца ў асноўным сэнсе). Праваслаўны сьвятар павінен быць абавязкова жанаты ці прыняць манаства (сьвятар-манах называецца «іераманах»). Старшы сьвятар, звычайна кіраўнік ніжэйшай царкоўнай акругі — благачыньня ці настаяцель сабора мае ганаровае званьне, якое існуе як узнагарода: протаіерэй, протапрэзьбітэр, «пратапоп» (у манастве ігумен, архімандрыт). Для абазначэньня каталіцкага сьвятара ў Польшчы, Беларусі, Украіне, Літве выкарыстоўваецца тэрмін «ксёндз», які паходзіць ад польскага «ksіądz».

Рэлігіяй, якая не мае сьвятароў, гэта Вера Бахаі: кожны яе вернік мае права на асабістую інтэрпрэтацыю рэлігійных дагматаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Святар. 

Катэгорыя:Рэлігійныя тытулы
Гаўрама

**Гаўра́ма** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Рыю-Грандзі-ду-Сул. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала блізу 5,5 тысяч чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Ян Мінімонт

**Ян Кляўзгайлавіч Мінімонт** — літоўскі баярын. На Гарадзельскай уніі атрымаў герб «Окша».

Валодаў Расенамі на Жамойці і, магчыма, Сесікамі.

## Імя

Магінмунд (Maginmund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) паходзіць ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць', аснова магін- (мэйн-) (імёны ліцьвінаў Мэйнар, Мэйнарт; германскія імёны Meinar, Meinart) — ад стараверхненямецкага magan, стараісьляндзкага megin, стараангельскага maegen 'сіла, магутнасьць, улада', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Мінімонт азначае «гарлівы думкамі» (тое ж, што і імя Мантымін).

Паводле францускага лінгвіста-германіста Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, імя Мінімонт адпавядае германскаму імю Munimund. Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — таксама сьцьвердзіў амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Iohannes dictus Minimunth* (17 студзеня 1413 году); *cum Mynimund Sessnykowicz*, *Minimund Sessnikouicz*, *Mynimund Sessnicouicz* (2 кастрычніка 1413 году); *Яну Кловзкгаиловичу земля Пикътюжова Кормолникова*, *Яну Кловъсикаилови Росеини под Кгедикголдомъ* (1440—1492 гады); *Минимонтъ… Минамонтъ* (1449—1478).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Бэргарта Кляўзгайлы. У 1413 годзе разам з бацькам выступаў як сьведка на працэсе супраць крыжакоў.

У 1440 або 1450 годзе атрымаў у валоданьне Расены. 

Меў сына Кібарта.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Відзімонт

**Відзімонт**, **Відымонт** (памёр у 1382 годзе) — літоўскі баярын. 

Магчыма, валодаў Відзімонтамі каля Палангі на Жамойці.

## Імя

Відзімунд, Відмунд або Відзімунт, пазьней Відымонд (Widimund, Widmund, Widimunt, Widimond) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відзіман, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widiman, Melvid, Torvid) паходзіць ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Відзімонт азначае «моц гарлівасьці» (тое ж, што і імя Монтвід).

Адпаведнасьць імя Відмант германскаму імю Witmund сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Wyndimund* або *Видимонтъ* (Летапісец вялікіх князёў літоўскіх).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, быў дзядзькам Біруты.

Упамінаецца толькі ў Летапісцы вялікіх князёў літоўскіх (і пазьнейшых яго сьпісах) у зьвязку з пакараньнем сьмерцю ў 1382 годзе: «*Помшчая [[Вайдыла|Вайдзіла]], дву вялелі на калясе разьбіці, аднога, Відзімонта, дзядзю маткі князя вялікага Вітаўта, отчня брата маткі яго, што дзяржаў Уляну, потам пак была за Монвідам, а іных баяр многа пасьцінаў, помшчая таго Вайдзіла*».

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Ліцкевіч А. Комплекс звестак «Летапісца вялікіх князёў літоўскіх» пра нобіля Вайдылу: да праблемы верагоднасці і кантэксту // Studia Historica Europae Orientalis. Исследования по истории Восточной Европы: науч. сб. Вып. 6. — Минск, 2013. С. 138—162.

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Гогенштайн (Турынгія)

**Гогенштайн** (), раней *Графства Гогенштайн* () — грамада ў Нямеччыне. Уваходзіць у склад раёну Нордгаўзэн зямлі Турынгія. Плошча складае 60,81 км². Насельніцтва на 31 сьнежня 2021 год — 2066 чалавек.

## Гісторыя
Паведамляючы пра падзеі 1391 году, калі ў міжусобвым змаганьні зь Ягайлам і ягоным братам Скіргайлам князь Вітаўт меў падтрымку ад крыжакоў, прускі храніст Віганд Марбурскі пісаў, што ў адной з крывавых сутычак пад Вількамірам або Трокамі загінуў герцаг Альгерд з Гогенштайну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Турынгія
ФА Шаўлі

«**ФА Шаўлі**» () — летувіскі футбольны клюб з гораду Шаўлі. Заснаваны ў 2007 годзе. 

## Сэзоны

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Шаўлі
Фабіё Мірэцьці

**Фа́біё Мірэ́цьці** (;  3 жніўня 2003 году) — італьянскі футбаліст, паўабаронца клюбу «Ювэнтус» і нацыянальнай зборнай Італіі. Яшчэ зь дзяцінства захапляўся «Ювэнтусам», а ягоным ідалам быў чэскі паўабаронца Павал Нэдвед.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачаў займацца футболам у шэрагу маленькіх клюбаў, але ў 2011 годзе далучыўся да акадэміі «Ювэнтуса». Асабліва ўдалым для гульца стаў сэзон 2019—2020 гадоў у юнацкай камандзе турынцаў, калі гулец у 17 гульняў здабыў 16 галоў. Сэзон, нажаль, быў перарваны пандэміяй каранавіруснай інфэкцыі. У кастрычніку 2020 году Мірэцьці быў улучаны The Guardian у сьпіс 60 самых таленавітых гульцоў сьвету, нарадзіўшыхся ў 2003 годзе. 10 верасьня Мірэцьці ўпершыню быў запрошаны да дарослай дружыны «Ювэнтусу» трэнэрам Масыміліяна Алегры, але ў гульнях удзел не прымаў. 20 студзеня 2022 году футбаліст працягнуў кантракт з клюбам да 2026 году. Дэбютаваў у Сэрыі А 20 сакавіка, замяніўшы Хуана Куадрада ў кампэнсаваны час у хатнім пераможным матчы супраць «Салернітаны» (2:0). Да гэтага заўзятары клюбы крытыкавалі Алегра за намер адаптаваць скрайняга абаронцу Данілу да гульні ў паўабаронцы ў той час як маецца Мірэцьці. Пасьля яшчэ аднага зьяўляньня на пляцоўцы пасьля замены ў матчы супраць «Сасуолё», 1 траўня, італьянец нарэшце дэбютаваў у пачатковым складзе ў матчы супраць «Вэнэцыі». На пачатку сэзону 2022—2023 гадоў гулец ужо адаптаваўся і стаў сталым гульцом першай дружыны клюбу. 6 верасьня 2022 году ў матчы супраць «Пары Сэн-Жэрмэн» упершыню згуляў у Лізе чэмпіёнаў. Першым голам у прафэсійным футболе адзначыўся 5 лістапада 2023 году ў матчы Сэрыі А супраць «Фіярэнтыны».

25 жніўня 2024 году Мірэцьці на правах арэнды далучыўся да «Джэноа» бяз права выкупу.

### Міжнародная
20 лістапада 2022 году дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Італіі ў матчы супраць зборнай Аўстрыі, зьявіўшыся на зьмену Нікалё Барэльлі.

## Дасягненьні
**«Ювэнтус»**:
* Уладальнік Кубка Італіі: 2024

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Італьянскія футбалісты
Мікалай Таўцігерд

**Мікалай Таўцігерд** (памёр па 1434) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста майшагольскі (1434). На Гарадзельскай уніі атрымаў герб «Дрыя».

Меў уладаньні ў Майшагольскай воласьці.

## Імя

Тэўтгерда або Тэўтгарда (Teutgerdis, Teutgardis) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўдвід, Таўцівіл, Таўтвін; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutwin) паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Вісігерд, Мундыгерд; германскія імёны Algardus, Wisgeard, Mundgerd) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'). Такім парадкам, імя Таўцігерд азначае «ахова роду».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *cum Nicolao Tavtigerd*, *Nicolaus Tawtigerd*, *Nicolaum Tawtygerd* (2 кастрычніка 1413 году); *Teutigerd Mischegoliensis [tenutarii]* (27 лютага 1434 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. Упершыню ўпамінаецца ў акце Гарадзельскай уніі (1413 год). 

27 лютага 1434 году засьведчыў Гарадзенскую ўмову з Польшчай як староста майшагольскі. 

Меў сына Андрэя.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Таўцігерд, Мікалай
Вісігерд

**Вісігерд**, **Візігерд** — літоўскі баярын. На Гарадзельскай уніі прыняў герб «Адравонж».

Магчыма, меў уладаньні каля Салечнікаў (у крыжацкім помніку «Паведамленьні аб літоўскіх дарогах» упамінаецца *Wissigirdendorff*).

## Імя

Вісігард або Вісгерд (Wisigard, Wisgeard) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віс- (-віз-, -веш-) (імёны ліцьвінаў Вісбар, Вісімунт, Вішымут; германскія імёны Wisbar, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад гоцкага wis 'мудры, абазнаны', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'). Такім парадкам, імя Вісігерд азначае «ахова мудрасьці».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *cum Wyssegerd*, *Wissegerd*, *Wyssegerd* (2 кастрычніка 1413 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду. Упамінаецца толькі ў акце Гарадзельскай уніі (1413 год). Магчыма, меў сына Давойну Вісігердавіча, які ўпамінаецца толькі ва ўмове з Польшчай ад 1401 году.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Гудзігерд Валімонтавіч

**Гудзігерд Валімонтавіч** — літоўскі баярын.

Вотчынныя ўладаньні знаходзіліся ў ваколіцах Вількаміру.

## Імя

Гудэгерд, Годэгард або Гудгерд (Gudegerdus, Godegardus, Gudhgärdh, Gudhgerdh) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gudman, Savegot) паходзіць ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'). Такім парадкам, імя Гудзігерд азначае «Боская ахова».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Gudigort Wolnuntowicz* (*Gudigert Wolumontowicz*; 15 траўня 1432 году); *Gudigird* (15 кастрычніка 1432 году).

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Валімонта Бушкавіча. Меў братоў Румбольда, Кезгайлу, Яўнута, Шадзібора і Судзівоя.

Упамінаецца ў Скірстымонскай умове (15 траўня 1432 году) і акце Гарадзенскай уніі (15 кастрычніка 1432 году). Магчыма, разам з Румбольдам у 1416 годзе езьдзіў паслом у Польшчу (значыцца як *Guthger*).

Меў сыноў Конрада, Завішу і, магчыма, Даўгайлу (упамінаецца як *Girdowicz*).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Гудзігерд

**Гудзігерд** (*Гудгерд*, *Годгерд*, *Гудзігірд*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гудэгерд, Годэгард або Гудгерд (Gudegerdus, Godegardus, Gudhgärdh, Gudhgerdh) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gudman, Savegot) паходзіць ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'). Такім парадкам, імя Гудзігерд азначае «Боская ахова».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Gudigort Wolnuntowicz* (*Gudigert Wolumontowicz*; 15 траўня 1432 году); *Gudigird* (15 кастрычніка 1432 году); *Conrado Gudigirdowycz* (*Conradus Gudigirdowycz*; 9 красавіка 1437 году); *filiis Szarysza Gudgierdowicz* (8 ліпеня 1487 году); *Сеньку Кунъдратовичу Кгодкгердовича 12 копъ зъ корчомъ [[Майшагола|моишокголскихъ]]* (17 сакавіка 1488 году); *пану Кундрату Кгуркгирдовичу* (*Кудрат Кгуркгирдович*; 17 студзеня 1520 году).

## Носьбіты
* Гудзігерд Валімонтавіч ( па 1432) — літоўскі баярын, меў сыноў Конрада і Завішу

## Глядзіце таксама
* Гуда
* Герд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гердут

**Гердут**, *Гердуць* (? — па 1413) — літоўскі баярын. На Гарадзельскай уніі атрымаў герб Яліта.

Меў маёнтак «*на [[Бярэзіна|Бярэзіні]]*».

## Імя

Кердут (Kerdut) — імя германскага паходжаньня.
Іменная аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'). Такім парадкам, імя Гердут азначае «ахоўнік».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Кердути* (1387—1392 гады); *Girde Skamunden son*, *Gyrde, Schamunti filius* (12 кастрычніка 1398 году); *cum Gerdud*, *Gerdud* (2 кастрычніка 1413 году); *Кгирдутьево именье* (*Кгирдуть*, 20 лютага 1466 году); *Кердити*.

## Біяграфія
Зь літоўскага баярскага роду, сын Скамонта. Упершыню ўпамінаецца ў 1390 годзе, калі паручыўся за Грыдку Канстанцінава. 

У 1398 годзе падпісаў Салінскую ўмову. Па Гарадзельскай уніі (1413 год) больш не ўпамінаецца.

Памёр бязьдзетным, а па сьмерці жонкі вялікі князь аддаў яго маёнтак сваёму пісару.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Баяры літоўскія
Таўцігерд

**Таўцігерд** (*Тэўтыгерд*, *Таўтгірд*, *Таўгірт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча. Жаночая форма імя — Тэўтгерда, Тэўтгарда.

## Імя

Тэўтгерда, Тэўтгарда або Тытгарт (Teutgerdis, Teutgardis, Titgart) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўдвід, Таўцівіл, Таўтвін; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutwin) паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Вісігерд, Мундыгерд; германскія імёны Algardus, Wisgeard, Mundgerd) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'). Такім парадкам, імя Таўцігерд азначае «ахова роду».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *cum Nicolao Tavtigerd*, *Nicolaus Tawtigerd*, *Nicolaum Tawtygerd* (2 кастрычніка 1413 году); *Teutigerd Mischegoliensis [tenutarii]* (27 лютага 1434 году); *nobilis Albertus Ywaschkowitz laicus et Elisabeth Andree Thowtgirdowitz mulier, coniuges* (21 чэрвеня 1481 году); *Tadeusz Tawgirt x; Antoni Tawgirt x* (9 лютага 1791 году).

## Носьбіты
* Мікалай Таўцігерд ( па 1434) — староста майшагольскі

Таўціґерды-Дрневічы (Таўтыґерды-Драневічы) — літоўскі шляхецкі род.

Тыґірды — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Тэўта
* Герд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Жэтулію-Варгас

**Жэту́лію-Ва́ргас** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Рыю-Грандзі-ду-Сул. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала блізу 16,2 тысяч чалавек. Места названае ў гонар былога прэзыдэнта Бразыліі Жэтулію Варгаса.

## Гісторыя
Паселішча было закладзенае блізу 1908 году, першапачаткова атрымаўшы статус вёскі. Асноўнай крыніцай эканомікі была жывёлагадоўля, прадукцыя якой экспартавалася па-за межы рэгіёну, у першую чаргу накіроўваючыся ў Саракабу, Ітапэтынінгу і Пірасыкабу. З прыбыцьцём засельнікаў з Эўропы, пераважна немцаў, італьянцаў і палякаў, эканоміка пераарыентавалася на сельскую гаспадарку, то бок у рэгіёне пачалі вырошчваць пшаніцу, кукурузу і фасолю, а таксама пашырылася вінаградарства. З будаўніцтвам чыгункі места пачало квітнець.

У 1992 годзе горад зьведаў буйную паводку, ахвярамі якой сталі чатыры чалавекі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Гірдзівід

**Гірдзіві́д** (*Гірдві́д*, *Кірдві́д*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гірдвід або Гертвід (Gyrdvid, Gertwidus) і Відгерд (Widgerd) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека'), а аснова -від- (імёны ліцьвінаў Відмунд, Мельвід, Торвід; германскія імёны Widmund, Melvid, Torvid) — ад гоцкага wida 'повязь, злучэньне, моцнасьць' або ад гоцкага і германскага widus 'дрэва'. Такім парадкам, імя Гірдвід (Гердывід) азначае «моцнасьць аховы» (тое ж, што і Відзегірд).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Кгирдивид* (26 красавіка 1388 году); *Pacz Gyrdywidowicz* (15 траўня 1432 году); *[[Вітаўт (імя)|Витовъту]] Кирдвидовичу три чоловеки* (9 лістапада 1449 году); *Олехну Кирдвидовичу шесть чоловека Бикуны* (1440—1492 гады).

## Носьбіты
* Гірдзівід — літоўскі баярын, які разам з сынам Сямёнам упамінаецца 26 красавіка 1388 году сярод князёў і баяраў князя ноўгарад-северскага Карыбута Альгердавіча
* Пач Гірдзівідавіч — літоўскі баярын, які засьведчыў Хрыстмэмэльскую ўмову (1432 год)
* Вітаўт Кірдвідавіч — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1449 годзе 
* Алехна Кірдвідавіч — літоўскі баярын, які атрымаў ад вялікага князя Казімера шэсьць чалавек

## Глядзіце таксама
* Герд
* Від

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Траторыя

**Трато́рыя** () — традыцыйны італьянскі тып харчоўні, які, як правіла, значна менш фармальны за рэстарацыю, але больш фармальны за астэрыю.

Траторыя, звычайна, базуецца на традыцыях. Гэтак мэню ў такіх харчоўнях можа быць недрукаваным, абслугоўваньне нефармальным, а віно падавацца ў графінах, а не ў бутэльках. Цэны ў траторыях ніжэйшыя за цэны ў рэстарацыях. Арыентацыя ў іх звычайна робіцца на мясцовых жыхароў. Ежа, як правіла, сьціплая, але порцыі багатыя, у асноўным гатуецца паводле рэгіянальных і мясцовых рэцэптаў, часам нават падаецца па-сямейнаму, за агульнымі сталамі. Але такія традыцыі ў апошнія дзесяцігодзьдзі прыйшлі ў нябыт. Многія траторыі на сёньня маюць некаторыя атрыбуты рэстарацыі.

На жаданьне ежу ў траторыі можна было купіць дадому. Этымалягічна назва зьвязанае з лацінскім тэрмінам *littera tractoria*, якім называлі лісты, паводле якіх чыноўнікі Сьвятой Рымскай імпэрыі, падарожнічаючы па справах, мелі забясьпечаньне ў ежы і напоях.

## Крыніцы

Катэгорыя:Італьянская кухня
Катэгорыя:Рэстараны паводле тыпаў
Даўспрунг

**Даўспрунг** (? — па 1219)  — літоўскі князь.

## Імя

Даўга або Дава (Daugo, Davo) і Спранка (Spranco) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -даў(г)- (імёны ліцьвінаў Даўгерд, Даўгер, Даўят; германскія імёны Daugaard, Dauharjis, Dowyatt) паходзіць ад гоцкага daug 'годна', бургундзкага daugjis 'здольны, годны', а аснова -спронг- (германскае імя Spranco) мае повязі з дацкім, швэдзкім і нарвэскім sprang-, sprung- 'прарастаць', швэдзкім språng 'крыніца'. Такім парадкам, імя Даўспрунг азначае «годны парастак».

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *Довъспроункъ* (умова 1219 году)

## Біяграфія
Зь літоўскага княскага роду, меў малодшага брата Міндоўга. Упершыню ўпамінаецца ў канцы 1219 або пачатку 1220 году як трэці зь пяці літоўскіх старэйшых князёў, якія разам зь іншымі 16 князямі — жамойцкімі, Рушкавічамі, Булевічамі, дзяволцкімі — склалі мір з галiцка-валынскiмi князямi Данілам і Васількам Раманавічамі:

У шлюбе зь сястрой жамойцкіх князёў Гердзівіла і Вікінта меў двух сыноў — Таўцівіла і Гедзівіда, а таксама дачку — жонку Данілы Раманавіча.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літоўскія князі
Вільям Саліба

**Вілья́м Саліба́** (;  24 сакавіка 2001 году) — францускі футбаліст, абаронца ангельскага клюбу «Арсэнал» і нацыянальнай зборнай Францыі. Выхаванец клюбу «Сэнт-Эт’ен», за які пасьпеў дэбютаваць 25 верасьня 2018 году ў матчы супраць «Тулюзы». Па сканчэньні сэзону 2018—2019 гадоў за талентам пачалося паляваньне. У выніку «Арсэнал» падхапіў гульца, перамогшы ў барацьбе за яго ў сваіх асноўных супернікаў з «Тотэнгэму». Нажаль, адразу замацавацца малады футбаліст ня здолеў і пэўны час праводзіў у арэндах. Сапраўдны пасьпяховым стаў сэзон 2022—2023 гадоў, калі Саліба ня толькі дэбютаваў у складзе «гарматнікаў» у матчы супраць «Крыстал Пэлас» 5 жніўня 2022 году, але і стала пачаў зьяўляцца на гульнявой пляцоўцы.

Нарадзіўся ў сям’і лібанца і камэрункі.

## Дасягненьні
**«Арсэнал»**:
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2020, 2023

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Карыгайла

**Карыгайла** (у праваслаўі **Васіль**, у каталіцтве **[[Казімер]]**; 1369 або 1370 — 1390)  — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, князь амсьціслаўскі.

## Імя

Каргіл (Kargil) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -кар- (-кор-) (імёны ліцьвінаў Караман, Карымонт, Карыят; германскія імёны Caroman, Caromond, Cariatto) паходзіць ад гоцкага kaurus 'цяжкі, важкі' або гоцкага і бургундзкага kara 'турбота, клопат', а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты' або ад асновы -гісіл- (-гіл-). Такім парадкам, імя Карыгайла азначае «важкі свавольствам». 

У Польшчы гістарычна бытавала імя Коргал: *Petrus Corgal (kmetho in Oszeczek)* (1443 год).

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *Carigal* (31 кастрычніка 1382 году); *Cazimiro vel Corigalo Mscislaviens* (20 лютага 1387 году); *principe Casimiro alias Korigalone per Theutonicos Cruciferos de Prussia de anno Domini 1390 interfecto* (25 траўня 1391 году); *Karigal* або *Korigal* (Хроніка Віганда); *Casimiri alias Corigal* (2 лютага 1395 году); *Коригайло* (Наўгародзкі чацьверты летапіс і Сафійскі першы летапіс).

## Біяграфія
Адзін з малодшых сыноў Альгерда і Ўльляны Цьвярской. У 1386 годзе (па хросьце Ягайлы) прыняў каталіцтва. Атрымаў ад Ягайлы ў трыманьне Амсьціслаў. Калі ў 1386 горад аблажыў смаленскі князь Сьвятаслаў Іванавіч, на дапамогу да Карыгайлы рушылі яго браты Скіргайла, Карыбут, Лугвен і Вітаўт. Пад горадам адбылася Амсьціслаўская бітва. 

У 1390 годзе ў час выправы Вітаўта з крыжакамі на Вільню Карыгайла ачоліў абарону Крывога замка сталіцы і быў забіты разам зь яго іншымі абаронцамі. Яго галаву насілі на жэрдцы, каб застрашыць абаронцаў Верхняга і Ніжняга замкаў Вільні. У 1396 годзе Вітаўт на памін душы Карыгайлы і яго брата Віганда запісаў Віленскай катэдры 3 вёскі і дзесяціну з чацьвертай.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Катэгорыя:Альгердавічы
Рыбоза

**Рыбоза** — пяцівугляродны монацукрыд. У прыродзе сустракаецца D = P. (формула I, піранозная форма), для якой тэмпэратура плаўленьня ляжыць у прамежку 86—87 °C; удзельнае абарачэньне -23,1°, раўнаважнае ўдзельнае абарачэньне -23,7; добра рашчынаецца ў вадзе, горш у сьпірце. У выглядзе фуранознай формулы ўваходзіць у склад рыбануклійных кісьляў, утрымліваецца таксама ў некаторых кафэрмэнтах, гліказыдах ды антыбіётыках. Выкарыстоўваецца ў хімічнай прамысловвсьці для вытворчасьці рыбафлявіна.

## Глядзіце таксама
* Вугляводы

## Літаратура
* Рибоза // Химия: Энциклопедия / Под. ред. И. Л. Кнунянц. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2003. — С. 508. — ISBN 5-85270-253-6.

Катэгорыя:Вугляводы
Бутаўт

**Бутаўт** (у каталіцтве **Генрык**; каля 1346 — па 1381)  — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, князь дарагічынскі.

## Імя

Боталд або Буталд, пазьней Бутаўд або Бутаўт (Botuald, Butaldus, Butaud, Butaut) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) паходзіць ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель') або ад асновы -буд- (-бод-), а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *Rex Butaut* (Хроніка Віганда); *Buthaw* (Ян Длугаш).

## Біяграфія
Сын вялікага князя літоўскага Кейстута і яго жонкі Біруты. У 1365 годзе перайшоў на бок Тэўтонскага ордэну, ахрысьціўся ў каталіцтва ў Караляўцы, потым браў удзел у няўдалай выправе крыжакоў на Вільню. Дзесьці паміж жніўнем 1365 і 1368 годам прыбыў да двара імпэратара і чэскага караля Карла IV Люксэмбурскага ў Празе, ад якога атрымаў тытул герцага і зямельныя ўладаньні.

Апошні раз упамінаецца крыніцамі ў 1381 годзе, у паведамленьні пра ўцёкі зь Літвы яго сына Вайдуты, які таксама прыняў каталіцкі хрост і скіраваўся да двара чэскага караля. Спачыў ў аўгустынскім касьцёле Сьвятога Тамаша ў Празе.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Віганд

**Віганд**, **Вігант** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Віганд або Вігант (Wigand, Wigant) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віг- (-вік-) (імёны ліцьвінаў Вігунт, Вігмонт, Лодвік; германскія імёны Wigunt, Wigmunt, Lodvigus) паходзіць ад гоцкага і германскага wigs 'вайна, бойка'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Wigand (Wigant).

У 1610 годзе ў Каралявецкім унівэрсытэце навучаліся *Laurentius Christophorus Wigandi, fratres, Regiomontani Borussi*, у 1621 годзе — *Laurentius Wigandus, Regiomontanus Borussus*. У ваколіцах Мэмэлю бытавалі прозьвішчы Wigand (Wiegand, Wiegant) і Wigant. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *panny Wygantowny* (23 лютага 1601 году); *паномъ Александромъ Викгантомъ, войскимъ [[Ворша|Оршанскимъ]]… паномъ Викгантомъ* (5 лютага 1631 году); *Benjamin Wigandus, Vilnensis Lithvanus* (1648 год); *Walenty Wigantowicz* (1821 год).

## Носьбіты
* Віганд Марбурскі (паходзіў з Марбургу або Марыенбургу) — нямецкі храніст XIV стагодзьдзя, аўтар Хронікі Віганда
* Віганд — каталіцкае хроснае імя Вітаўта (1350—1430), князя гарадзенскага і троцкага, пазьней вялікага князя літоўскага
* Віганд (Вігунт) Альгердавіч (каля 1372 — 28 чэрвеня 1392) — князь кернаўскі, сын вялікага князя літоўскага Альгерда
* Станіслаў Вігант — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1599 годзе
* Ганна Выгантаўна Барнаўская — вількамірская зямянка, якая ўпамінаецца ў 1614 годзе
* Станіслаў Андрэевіч Вігант з Ганя Давідовіч — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, судьдзя гродзкі вількамірскі ў 1648—1649 гадох, падстароста вількамірскі ў 1648—1649 гадох
* Герман Германавіч Вігант — уладальнік зямлі на 1889 год з ваколіцаў Цельшаў

Выгант (Wygant) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Віганцы.

## Глядзіце таксама
* Конрад
* Ганус (імя)
* Індрых

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Віганд Альгердавіч

**Віганд** або **Вігунт** (у каталіцтве **Аляксандар**; каля 1372 — ) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, князь кернаўскі і куяўскі.

Атрымаў ва ўдзельнае валоданьне ад свайго брата Ягайлы Кернаў і Чачэрск, у пасаг ад жонкі — Інаўроцлаўскую, Быдгашцкую і Тучнаўскую землі.

## Імя

Віганд (Wigand) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віг- (-вік-) (імёны ліцьвінаў Вігунт, Вігмонт, Лодвік; германскія імёны Wigunt, Wigmunt, Lodvigus) паходзіць ад гоцкага і германскага wigs 'вайна, бойка'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Wigand (Wigant).

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *Wigand* (31 кастрычніка 1382 году); *Alexandro vel Vigunth Kiernoviensi* (20 лютага 1387 году); *Nos Allexander alias Wygunth dei gracia dux Kernoviensis* (3 траўня 1388 году); *Alexandro alias Vigunt* (25 траўня 1391 году); *Wigandus* (1392 год); *Allexandri dicti Wigunt* (2 лютага 1395 году); *Вигонтъ* (Цьвярскі летапіс).

## Біяграфія
Сын вялікага князя літоўскага Альгерда ад другой шлюбу з Ульлянай Цьвярской, малодшы брат і паплечнік вялікага князя літоўскага Ягайлы.

У 1385 годзе падтрымаў Ягайлу пры падпісаньні ў Крэве уніі паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім. У 1386 годзе разам зь іншымі братамі спадарожнічаў Ягайлу ў час яго паездкі ў Польшчу. 15 лютага 1386 году ў Кракаве разам з Ягайлам прыняў каталіцкі хрост. Ужо ў лютым 1387 году ўпамінаецца як князь кернаўскі.

У час фэўдальнай вайны ў Вялікім Княстве Літоўскам 1389—1392 гадоў паміж Вітаўтам і Скіргайлам падтрымліваў апошняга. У 1390 годзе разам з Скіргайлам пацярпеў паразу ад аб’яднаных сілаў Вітаўта і крыжакоў. У 1391 годзе ачоліў выправу літоўскага войска на Прусію, дзе няўдала аблажыў замак Нойгартэн.

Ажаніўся ў 1390 годзе зь Ядвігай Апольскай, дачкой сылескага князя Ўладзіслава Апольскага.

Памёр у Вільні, спачыў у Віленскай катэдры.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Гедзімінавічы
Катэгорыя:Альгердавічы