Арабскае пісьмо

**Ара́бскі пісьмо́, ара́біца** () — сыстэма пісьма, якая выкарыстоўваецца для запісу некаторых моваў Азіі і Афрыка, у першую чаргу для арабскай мовы і урду. Пасьля лацінскага пісьма арабскае ўважаецца другой паводле распаўсюджанасьці сыстэмай пісьма ў сьвеце. Запіс тэксту робіцца справа налева. Як і іншыя кансанантныя пісьменнасьці, як то габрэйскае пісьмо, арабскае пісьмо ня ўтрымліваў спачатку галосныя, але на сёньня яны прысутнічаюць у ім.

Першапачаткова арабскае пісьмо выкарыстоўвалася дзеля запісу арабскай мовы, адным з найбольш вядомых і значных помнікаў пісьма на якой ёсьць Каран, сьвятая кніга мусульманаў. З распаўсюджаньнем ісламу пісьмо пачало выкарыстоўвацца ў іншых мовах, у тым ліку зь іншых моўных групаў. Гэтак, у зьмененым выглядзе і ў розныя часы арабскае пісьмо атрымалі пэрсыдзкая, бэлудзская, малайская мовы, урду, пушту, фула і мандзінка (у Заходняй Афрыцы); суахілі (Усходняя Афрыка); браўі (Пакістан); кашмірская мова, сындхі, балці і панджабі (Пакістан); арві (Шры-Ланка і Паўднёвая Індыя); кітайская і ўйгурская мовы (Кітай і Цэнтральная Азія); казаская, кыргыская і ўзбэцкая мовы (усе ў Цэнтральнай Азіі); азэрбайджанская мова (у Іране); курдзкая мова (у Іраку і Ірану); беларуская мова (аль-кітабы, у асноўным сярод беларускіх татараў); асманская, басьнійская і гішпанская мовы.

Арабскі альфабэт паходзіць ад набатэйскага альфабэту, які разьвіўся з арамэйскага альфабэту, які ў сваю чаргу ўзыходзіць да фінікійскага альфабэту. Арабскі альфабэт уключыў у сябе ўсе літары арамэйскай мовы і дадаў да іх літары, якія адлюстроўваюць спэцыфічна арабскія гукі.

## Каліграфія

Каліграфія здаўна адыгрывала важную культурную ролю ў арабскім сьвеце. Яна выкарыстоўваецца ня толькі дзеля важных дакумэнтах, але і ў выяўленчым мастацтве. Маюцца важныя чыньнікі таго, чаму каліграфія існуе як від мастацтва менавіта ў арабскім сьвеце. «Курсіў» арабскай мовы і іншыя асаблівасьці ўскладнялі адаптацыю да друку і затрымлівалі ўкараненьне друкарскага варштата, таму дзеля публікацыі кніг, асабліва Карана, юрыдычных і іншых дакумэнтаў арабскі сьвет усё яшчэ залежыў ад рукапіснай транскрыпцыі цягам некалькіх стагодзьдзяў па вынаходзтве друкарства Гутэнбэргам.

Яшчэ адной, магчыма, больш важнай, прычынай быў рэлігійны чыньнік. Каран не забараняе адлюстраваньне людзей і жывёлаў у малюнках і карцінах, але з распаўсам ісламу ў раньнія гады ён атрымаў у спадчыну перакананьне, якое ўжо было ўкаранёнае на Блізкім Усходзе супраць такога выяўленчага мастацтва. Таму, дзе б ні патрабавалася мастацкая аздабленьне, ісламскія мастакі пазьбягалі адлюстраваньняў людзей або жывёлаў, зьвяртаючыся альбо да малюнкаў «арабскага сымбалю», заснаванага на строга геамэтрычных формах або кветкавых арнамэнтах, альбо да каліграфіі. Такім чынам, арабская каліграфія першапачаткова выкарыстоўвалася ня толькі дзеля стварэньня копіяў Карана, але і дзеля ўсіх іншых відаў выяўленчага мастацтва, напрыклад, на аздабленьні парцалянавых і мэталічных вырабаў, на дыванах і іншых тэкстыльных вырабах, на манэтах, а таксама ў якасьці архітэктурнага ўпрыгожваньня, перадусім на мячэтах і могілках.

### Выраўноўваньне

У адрозьненьне ад асобнага пісьма, якое выкарыстоўвае міжслоўныя інтэрвалы для выраўноўваньня шырыні радка, арабіца дазваляе расьцягваць радкі, падаўжаючы зьвязак паміж літарамі. Падоўжаны зьвязак называецца кашыда (‎) або татвіль (‎). Сымбаль кашыда вызначаецца ў Юнікодзе як U+0640 і выкарыстоўваецца ў тэксьце дзеля абазначэньня патрэбных месцаў для падаўжэньня зьвязкаў — падобна да «мяккага пераносу» ў тэкстах эўрапейскімі мовамі. Інструмэнты разьметкі тэксту (напрыклад, CSS) дазваляюць вызначыць, у якіх прапорцыях павінна адбывацца падаўжэньне радка праз кашыду ў параўнаньні з пашырэньнем прагалаў паміж словамі.

У каліграфіі дзеля расьцяжэньня радкоў таксама выкарыстоўваецца адмысловая форма каф, якая называецца «каф росчыркам» або «куфічным кафам». Не зважачы на тое, што гэтая графічная форма звычайнага кафа, у Юнікодзе яна закадаваная як асобны сымбаль U+06 AA. Як і зьвязкі паміж літарамі, гэтую форму каф можна расьцягнуць на будзь-якую шырыню.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Арабскі альфабэт. Ancient Scripts.
* Арабскі альфабэт. Omniglot.
* Арабскі альфабэт і каліграфія. Arabic calligraphy.


Катэгорыя:Кансанантныя пісьменнасьці
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы