open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бэлцкі павет

**Бэлцкі павет** (да 6 сакавіка 1887 году — **Я́скі павет**, да 1828 году — жудзец) — адміністрацыйная адзінка ў Бесарабскай вобласьці (з 1873 году — Бесарабскай губэрні) Расейскай імпэрыі (1818—1917), у Малдоўскай Дэмакратычнай Рэспубліцы (1917—1918), у Каралеўстве Румыніі (1918—1940, 1941—1944), у Малдавўскай ССР (1940—1941, 1944—1949), а таксама Рэспубліцы Малдова (1999—2002). Павятовы горад — Бэлц.

Павет займаў паўночна-заходнюю частку губэрні. Плошча павету складала 4871 міль (5543 км).

У 1999 годзе ў Малдове была праведзена адміністрацыйная рэформа, у выніку якой раёны Глодзенскі, Рышканскі, Сінгэрэйскі і Фалешцкі былі абьяднаны ў раён Бэлцкі павет. У 2002 годзе была праведзена чарговая рэформа, якая скасавала павятовы падзел.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Бэлцкі жудзец (рум)

Катэгорыя:Паветы Бесарабскай губэрні
Катэгорыя:Паветы Малдовы
Ордэн Рэспублікі (Малдова)

**Ордэн Рэспублікі** () — найвышэйшая дзяржаўная ўзнагарода Малдовы за асаблівыя заслугі ва ўсіх галінах дзейнасьці на выгоду Бацькаўшчыны і чалавецтва. Па значнасьці і выплаце ільгот ордэн прыкладна адпавядае былому званьню Героя СССР.

## Апісаньне
Вырабляецца са срэбра і ўяўляе сабою васьміканцовую пазалочаную зорку. У цэнтры ордэну — кола з пазалочаным абадком з выявай гербу Малдовы. Фон шчыта гербу — з эмалі чырвонага і сіняга колераў. Дыямэтар ордэна — 45 мм. Мацуецца з дапамогай кольца ордэнскага ланцуга, які складаецца з шасьці гербаў, васьмі зорак і шаснаццаці ляўровых галін. Яны чаргуюцца і мацуюцца паміж сабой кольцамі. Ланцуг зашпіляецца на зашпільку-карабін.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ordinul Republicii
* Lепу Nr. 1123 din 30.07.1992 cu privire la distincţiile de stat ale Republicii Moldova

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Рэспублікі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Рэспублікі (Малдова)
Катэгорыя:Малдоўскія ордэны
Эйфэлевы мост (Унгень)

**Эйфэлевы мост** — мост праз раку Прут і кантрольна-прапускны пункт паміж Малдовай і Румыніяй. Мост разьмешчаны паміж горадам Унгень (Малдова) і камунай Унгень (Румынія).

## Гісторыя
6 (18) траўня 1872 году расейскі дыплямат Іван Зіноўеў і міністар замежных спраў Румыніі Георгій Костафору падпісалі пагадненьне аб чыгуначных вузлах, якое было ратыфікавана 9 (21) студзеня 1873 году.

Чыгунка Ясы — Унгень была адчынена 1 жніўня 1874 году. У межах падрыхтоўкі да расейска-турэцкай вайны (1877—1878), Расейская імпэрыя ў 1871 годзе распачала будаўніцтва чыгункі Кішынёў — Карнешты — Унгены (будаўніцтва з 1871 па 1875 гады), якая і была адчынена 1 чэрвеня 1875 году. Унгенская мытня таксама была адкрыта ў 1875 годзе. Участак чыгункі Кішынёў — Карнешты быў адкрыты раней — яшчэ ў 1873 годзе.

У 1876 годзе пасьля вясновай паводкі ракі Прут чыгуначны мост, які злучаў Бесарабію і Румынію быў амаль зьнішчаны. Кіраўніцтва чыгунак запрасіла Густава Эйфэля ў Расею, каб перапраектаваць і перабудаваць мост.

Мост быў адкрыты 9 (21) красавіка 1877 году, усяго за тры дні да пачатку расейска-турэцкай вайны. 11 (23) красавіка 1877 году войскі Расеі ўвайшлі ў Румынію праз Унгень і на наступны дзень абвясьцілі вайну Асманскай імпэрыі.

Празь дзесяць гадоў пасьля будаўніцтва маста, Эйфэль пачаў будаваць Эйфэлеву вежу, якія падобная па стылі.

6 траўня 1990 году мост быў месцам акцыі, вядомай як «Мост кветак» (), непасрэдным эфэктам якой было спрашчэньне пераходу граніцы паміж Румыніяй і Малдовай. У акцыі прыняло ўдзел каля 1200000 асобаў. Сымбалічна, з абодвух бакоў маста, былі раскіданыя кветкі, адкуль пайшла назва акцыі.

У чэрвені 1991 году, яшчэ да распаду СССР і атрыманьня незалежнасьці Малдовы, дайшло да другой акцыі, названай „другім мастом кветак”, якая прывяла да дамовы, згодна якой, жыхары Малдовы маглі без дакумэнтаў пераходзіць у Рымынію.

У красавіку 2012 году, незадоўга да 135-годзьдзя маста, на паседжаньні мясцовай рады малдоўскага гораду Унгень было прапанавана афіцыйна назваць мост, які злучае Малдову і румынію „мастом Эйфэля” ().

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1877 годзе
Катэгорыя:Масты Малдовы
Катэгорыя:Масты Румыніі
Катэгорыя:Збудаваньні Румыніі
Катэгорыя:Збудаваньні Малдовы
Катэгорыя:Транспарт у Малдове
Катэгорыя:Транспарт у Румыніі
Пошта Румыніі

**Пошта Румы́ніі** () — нацыянальны апэратар у галіне паштовых паслуг у Румыніі. Арганізацыя пасьля прыватызацыі зьяўляецца акцыянэрным таварыстам, але і знаходзіцца пад кантролем румынскага ўраду. Пошта актыўна працуе на свабодным рынку паштовых паслуг, а таксама канкуруе зь іншымі кампаніямі ў такіх галінах, як то зьнешні гандаль, лягістыка, навукова-дасьледчая і тэхналягічнае дзейнасьць, інфармацыйны дызайн, адукацыя і сацыяльна-культурныя паслугі. 

Датай стварэньня арганізацыі лічыцца 23 ліпеня 1862 году, калі быў выдадзены ўказ нумар 527 аб аб’яднаньні паштовых адміністрацыяў Малдавіі і Валахіі, пачынаючы з 1 жніўня 1862 году. Пасьля аб’яднаньня кіраваньне было даручанае Панаіту Сэвэску.

На працягу многіх гадоў Пошта Румыніі распрацавала актыўную палітыку, накіраваную на ўмацаваньне супрацоўніцтва і партнэрскіх адносінаў на розных узроўнях. У 2004 годзе кампанія арганізавала ў Бухарэсьце 23-ы кангрэс Сусьветнага паштовага зьвязу, мерапрыемства, якое вызначыла палітыку і стратэгію міжнароднай паштовай дзейнасьці ў пэрыяд хуткіх зьменаў сусьветнага паштовага бізнэсу. Менавіта гэтага зьвязу арганізацыя зьяўляецца чальцом-заснавальнікам, далучыўшыся да стварэньня сусьветнае супольнасьці паштовага зьвязу з моманту ягонага заснаваньня ў 1874 годзе. У пэрыяд з 2004 па 2008 гады Румынія старшынствавала ў адміністрацыйным савеце СПЗ, уносячы такім чынам унёсак у працэс прыняцьця рашэньняў адносна будучыні паштовых паслуг.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Румынскія кампаніі

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1862 годзе
Эйфэлевы мост

**Эйфэлевы мост** — агульная назва мастоў, спраектаваных Густавам Эйфэлем.

## Сьпіс мастоў
* Эйфэлевы мост (Баранавічы) — былы мост у Беларусі.
* Эйфэлевы мост (Міляцка) — мост у Босьніі і Герцагавіне.
* Эйфэлевы мост (Унгень) — мост у Малдове і Румыніі.
Нікалае Пэтрэску-Гэйна

**Нікала́е Пэтрэ́ску-Гэйна** () — румынскі карыкатурыст. Ён быў заснавальнікам румынскае карыкатуры, робячы карыкатуры на палітыкаў свайго часу, скульптараў, мастакоў і інтэлектуалаў, якія жылі ў апошняе дзесяцігодзьдзе ХІХ стагодзьдзя і першыя тры дзесяцігодзьдзі ХХ стагодзьдзя. Ягоныя карыкатуры маюць дакумэнтальную і мастацкую каштоўнасьць, бо яны былі адзначаныя крыхай іроніі.

У 1898 годзе выдаў адзін зь першых альбомаў мультфільмаў у Румыніі, які назваў *«Кантымпаранул»*. Ён складаўся з 26 каляровых твораў. Гэты альбом Пэтрэску стварыў пад магутным уплывам аналягічнае працы Анарэ Дам’е. Удзельнічаючы ў пасяджэньні румынскага парлямэнту ў сакавіку 1908 году, ён стварыў новы альбом — *«Коміксы. Адпачынак у нядзелю ў Сэнаце»*. У 1913 годзе карыкатурыст выдаў наступны свой альбом пад назвай *«Мой альбом»*, які зьмяшчаў 42 чорна-белыя ілюстрацыі.

Пэтрэску быў добра вядомы і ацэнены крытыкамі свайго часу, то бок ён быў адным зь нешматлікіх вядучых карыкатурыстаў канца XIX стагодзьдзя. Ягоныя творы актыўна друкаваліся ў тагачасных газэтах. У дадатак да сатыры на палітыкаў і дзеячаў культуры Пэтрэску стварыў мноства працаў на антываенныя тэмы, як то сатырычныя карыкатуры на нямецкі мілітарызм і жахі вайны, які каштавалі яму дэпартацыяй і ўтрыманьнем у лягеры ў Баўгарыі, дзе ён знаходзіўся больш за год.

## Вонкавыя спасылкі
* Сатыра, эрудыцыя і тонкасьць. Карыкатуры Нікалае Пэтрэску-Гэйна.
* Біяграфія Нікалае Пэтрэску-Гэйны. Adevarul.

Катэгорыя:Румынскія мастакі і мастачкі
Арганічны рэглямэнт

**Аргані́чны рэгля́мэнт** () — канстытуцыйны арганічны закон, які ўводзіўся ў дзеяньне ў 1831—1832 гадох расейскімі імпэрскімі ўладамі ў Малдавіі і Валахіі, то бок у двух дунайскіх княствах, якія пазьней сталі асновай сучаснае румынскае дзяржавы. Дакумэнт часткова зацьвярджаў традыцыйны ўрад (у тым ліку панаваньне гаспадароў) і ствараў агульны расейскі пратэктарат, які праіснаваў да 1854 году. Сам рэглямэнт меў сілу да 1858 году. Кансэрватыўны паводле свайго зьместу, ён таксама спарадзіў пэрыяд беспрэцэдэнтных рэформаў, якія прадугледжвалі ўсталяваньне перадумоваў да вэстэрнізацыі мясцовага грамадзтва. Рэглямэнт прапанаваў двум княствам першую агульную сыстэму кіраваньня.

Яшчэ з часоў Сярэднявечча адобва княствы папалі пад прыгнёт Асманскае імпэрыі, але з пашырэньнем і прасоўваньнем у рэгіён Расейскае імпэрыі валаскія і малдаўскія кіраўнікі ўсталёўвалі кантакт з расейцамі. Стамбул, спрабуючы захаваць кантроль, узмацніў ролю фанарыётаў, якія прызначаліся непасрэдна Портай. Але, зь цягам часу асманы былі вымушаныя пайсьці на саступкі валахам і малдаванам, каб захаваць кантроль над тэрыторыяй. Паводле Кючук-Кайнарджарскай замірэньня, падпісанага ў 1774 годзе паміж асманамі і расейцамі, Расейская джяржава атрымала правы ўмяшаньня ў справы ўсходне-праваслаўных асманскіх падданых у цэлым. У 1812 годзе яны расейцы далучылі Бэсарабію да сваёй імпэрыі і пачалі змаганьне за ўплыў у прыдунайскіх дзяржавах, на якія нацэлілася таксама Аўстрыйская імпэрыя.

Катэгорыя:Гісторыя Румыніі
Катэгорыя:Гісторыя Малдовы
Прэзыдэнт Малдовы

**Прэзыдэнт Малдовы** () — згодна з канстытуцыяй, зьяўляецца кіраўніком Рэспублікі Малдова, прадстаўляе дзяржаву і зьяўляецца гарантам сувэрэнітэту, нацыянальнай незалежнасьці, адзінства і тэрытарыяльнай цэласнасьці краіны.

## Сьпіс прэзыдэнтаў Малдовы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт прэзыдэнта Малдовы

*
Малдова
Бэсарабія

**Бэсара́бія** (; ; ; ; ) — гістарычны рэгіён ва Ўсходняй Эўропе, які месьціцца паміж Днястром на ўсходзе і Прутам на захадзе. Каля дзьвюх трацінаў Бэсарабіі належаць сучаснае Малдове, украінскі рэгіён Буджак ахоплівае паўднёвы прыбярэжны рэгіён, а частка ўкраінскай Чарнавіцкай вобласьці займае невялікую тэрыторыю на поўначы.

Пасьля расейска-турэцкай вайны 1806—1812 гадоў і наступнага Бухарэсцкага міру ўсходнія часткі Малдаўскага княства, асманскага васалу, разам зь некаторымі рэгіёнамі, якія раней знаходзіліся пад непасрэдным асманскім кіраваннем, адышлі да Расейскай імпэрыі. Набыцьцё гэтых земляў было адным з апошніх тэрытарыяльных набыткаў імпэрыі ў Эўропе. Новыя набытыя тэрыторыі склалі Бэсарабскую губэрню, прыняўшы назву, якая раней выкарыстоўвалася да паўднёвых раўнінаў паміж Днястром і Дунаем. Пасьля Крымскай вайны ў 1856 годзе паўднёвыя раёны Бэсарабіі былі вернутыя пад уладу Малдовы. Расейскае панаваньне было адноўленае над усім рэгіёнам у 1878 годзе, калі на Румынію, якая зьявілася вынікам аб’яднаньня Малдовы з Валахіяй, быў аказаны ціск у абмен гэтых тэрыторыяў на Дабруджу.

У 1917 годзе ў выніку расейскае рэвалюцыі у рэгіёне прапанавалася стварэньне Малдаўскай Дэмакратычнай Рэспублікі, то бок аўтаномнае рэспублікі, якая павінна была ўваходзіць у склад прапанаванай фэдэратыўнай расейскай дзяржавы. Бальшавіцкая агітацыя ў канцы 1917 году і пачатку 1918 году прывяла да ўмяшаньня румынскага войска, нібыта з мэтай уціхамірваньня рэгіёну. Неўзабаве парлямэнцкі сход абвесьціў незалежнасьць, а затым зьвяз з Каралеўствам Румыніяй. Законнасьць гэтых актаў, аднак, аспрэчвалася Савецкім Саюзам, які разглядаў гэтую тэрыторыю як часова акупаваную.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бэсарабія. Энцыкляпэдыя Брытаніка.
Сава Хэнція

**Сава Хэнція** () — румынскі жывапісец, дэкаратар і ілюстратар, які нарадзіўся ў Аўстрыйскае імпэрыі, але на тэрыторыі сучаснае Румыніі.

## Біяграфія
Хэнція быў адным з чатырнаццаці дзяцей сьвятара. У 1862 годзе пасьля заканчэньня пачатковай адукацыі ягоны дзядзька навучыў яго рэтушаваць фатаграфіі. У наступным годзе ён хварэў на брушны тыф, і хінін, які выкарыстоўвалі дзеля ягонага лекаваньня, пашкодзіў малому слых. Праца з фатаздымкамі заахвоціла яго да мастацкае кар’еры. У 1865—1870 гадох Хэнція навучаўся ў Бухарэсцкім нацыянальным мастацкім унівэрсытэце у Георге Татарэску і Тэадора Амана. Затым ён здолеў атрымаць стыпэндыю і выправіўся ў Парыж, дзе паступіў у Акадэмію вытанчаных мастацтваў і знайшоў месца ў прэстыжнае майстэрні Аляксандра Кабанэля. У 1873 годзе ілюстратар вярнуўся ў Бухарэст і стаў выкладчыкам малюнку і каліграфіі ў прытулку сіротаў.

Праз чатыры гады, паводле рэкамэндацыі Карала Давілы, ён стаў карэспандэнтам вайсковага корпусу хуткае дапамогі і прымаў удзел у расейска-турэцкай вайне, робячы накіды шматлікіх сцэнаў вайсковых кампаніяў і бітваў. Ягоная карціна артылерыйскае батарэі з Калафату была выкарыстана на банкноце наміналам у адзін лей у 1977 годзе. Пасьля вайны працаваў настаўнікам, дэкаратарам інтэр’ераў і ілюстратарам кнігаў. У пэрыяд з 1901 па 1902 гады ён быў адным з мастакоў, якім было даручана аднавіць фрэскі і алтарныя творы ў манастыры Брэбу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Працы Савы Хэнціі. Arcadja.

Катэгорыя:Румынскія мастакі і мастачкі
Бэсарабскі раён

**Бэсара́бскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Рэспублікі Малдова з цэнтрам у мястэчку Басарабяска.

## Гэаграфія
Знаходзіцца ў паўднёвай часцы Малдовы і мяжуе з Адэскай вобласьцю Украіны.

## Насельніцтва

## Крыніцы
Брычанскі раён

**Брычанскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Рэспублікі Малдова з цэнтрам у мястэчку Брычаны.

## Геаграфія
Раён Басарабяска знаходзіцца напаўночным-захадзе Малдовы. Мяжуе з раёнамі Эдынэц і Окніца, а таксама з Румыніяй на захадзе і Ўкраінай поўначы. У Брычанскім раёне, каля вёскі Крыва знаходзіцца самая заходняя кропка Малдовы.

## Насельніцтва

## Славутасьці

Каля вёскі Крыва знаходзіцца пячора «Папялушка» (*[[:ro:Peştera Emil Racoviţă]]*). Пячору знайшлі ў сакавіку 1977 году чэрнавіцкія спэлеолягі пад кіраўніцтвам У. П. Коржыка; уваход знаходзіцца на тэрыторыі Крыўскага гіпсавага кар’еру, пячора знаходзіцца пад зямлёй Малдовы і Ўкраіны; пячора ў гіпсу, лябірынтавага тыпу; атмасфэра загазаваная СО2, у некаторых месцах да 2—4 %; маецца некалькі дзясяткаў азёраў, калодзежаў — глыбінёю 12—15 м ; выбітныя «гліняныя» сталактыты, чорныя і чырвоныя розных адценьняў гліны; вялікія аб’ёмы галерэяў і заляў . Даўжыня пячоры — 90 200 м. Тэмпэратура паветра 8—10&nbsp;°C. дасьледавалася Чарнавіцкім спэлеоклюбам «Трагладзіт», а пазьнеЙ, З 1984 год і кішынёўскім спэлеоклюбам «Абіс».

## Крыніцы

*
Брычаны

**Брычаны** (, , ) — горад у Малдове, цэнтар Брычанскага раёну. Разьмешчаны на поўначы краіны, недалёка ад граніцы з Украінай у вялікай нізіне, створанай рэчкамі Лапатнік і Вілія, за 230 км ад Кішынёву. 

## Гісторыя
Першая пісьмовая згадка пра Брычанаў — 1562 год. Мястэчка актыўна засялялася жыдамі, якія прыяжджалі сюды з Украіны і Польшчы пасьля сумнавядомых пагромаў часоў Багдана Хмяльніцкага. Напрыканцы 18 стагодзьдзя ў мястэчку была збудаваная першая сынагога. Жыды складалі большасьць насельніцтва да пачатку Другой сусьветнай вайны. 

## Насельніцтва
* 2014 год — 7 314 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя пра Брычанаў

Катэгорыя:Гарады Малдовы
Ліпканы

**Ліпканы** (, , ) — горад у Брычанскім раёне. Разьмешчаны на поўначы краіны, недалёка ад граніцы з Украіна на беразе ракі Прут. 

## Гісторыя
У мястэчку знойдзеныя пахаваньні магілы трыпольскай культуры.

## Насельніцтва
* 2014 год — 4 685 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Малдовы
Катэгорыя:Брычанскі раён
Platanistidae

**Platanistidae** — сямейства клясы сысуноў, уключае 1 сучасны род і 2 сучасныя віды, якія засяляюць рачныя сістэмы Пакістана, Індыі, Банглядэш, Непала. Гэта кітападобныя ад 2 да 3 м у даўжыню і вагой ад 51 да 89 кг. Сьпіна цёмна-сьвінцова-шэрая да сьвінцова-чорнай, а жывот трохі сьвятлейшы. Лыч вузкі, зьлёгку выгнуты ўверх, даўжынёй каля 18–21 см. Шыя выразна сьціснутая, сьпінны плаўнік невысокі і падобны на грэбень, а грудны плаўнік зрэзаны квадратна на канцы. На кожным боку кожнай сківіцы 26–39 зубоў.

Выкапныя Platanistidae вядомыя ад раньняга міяцэну і былі знойдзены ў адкладах у Паўночнай і Паўднёвай Амэрыцы, Эўропе і Цэнтральнай Азіі.

## Сыстэматыка
**Platanistidae**
* род *Platanista*
** від *Platanista gangetica*
** від *Platanista minor*
* вымерлыя роды: †*Araeodelphis*, †*Dilophodelphis*, †*Pachyacanthus*, †*Pomatodelphis*, †*Prepomatodelphis*, †*Zarhachis*

## Крыніцы

Катэгорыя:Кітападобныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Digi Communications

**Digi Communications** — румынскі тэлекамунікацыйны холдынг, які працуе ў Румыніі, Вугоршчыне, Гішпаніі і Італіі. Кампанія была заснаваны Золтанам Тэсары, які зьяўляецца мажарытарным уладальнікам прадпрыемства. Акцыі кампаніі гандлююцца на Бухарэсцкай фондавай біржы з 16 траўня 2017 году. На 2019 год Digi мела долю рынку ў Румыніі ў 51%, а пераважная большасьць ейных абанэнтаў была падключаная па сетцы з аптычным валакном. Такім чынам, кампанія зрабіла важны ўнёсак у статус Румыніі як краіны з адной з самых высокіх фіксаваных хуткасьцяў шырокапалоснага Інтэрнэту ў сьвеце. Акрамя таго, кампанія валодае спадарожнікавым тэлебачаньнем пад брэндам Digi TV. У красавіку 2015 году Digi запусьціла паслугу энэргазабесьпячэньня. Аднак, пазьней у 2019 годзе кампанія пазбавілася энэргітычнага бізнэсу празь незвычайнай хісткасьці коштаў на электрычнасьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Румынскія кампаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Жанна Літвіна

**Жа́нна Мікала́еўна Літвіна́** ( 30 жніўня 1954, Менск) — журналістка, прадусарка праграм тэлебачаньня й радыё, першая старшыня Беларускай асацыяцыі журналістаў.

## Біяграфія
Актывістка за свабоду слова нарадзілася 30 жніўня 1954 году ў Менску. Скончыла . Пасьля атрыманьня адукацыі ў 1976—1994 гадох працавала ў структурах Дзяржаўнага камітэту па тэлебачаньні й радыёвяшчаньні (з 1991 па 1994 год — Дзяржаўны камітэт Рэспублікі Беларусь па тэлебачаньні й радыё), дзе прайшла ступені ад малодшай рэдактаркі да галоўнай рэдактаркі ​​Галоўнай рэдакцыі моладзевай радыёстанцыі «Беларуская маладзёжная» да яе расфармаваньня ў 1994 годзе, перш чым была звольненая. З 1994 году была генэральнай дырэктаркай кампаніі «БМ Інформ». У 1995 годзе яна і яе паплечнікі стварылі й кіравалі ўласнай незалежнай інфармацыйна-музычнай станцыяю Радыё 101,2, якую ўлады закрылі ў 1996 годзе.

Яе закрыцьцё падштурхнула Літвіну зьехаць з краіны, і яна працягнула журналісцкую дзейнасьць з Польшчы, каб пазьбегнуць ганеньняў рэжыму Лукашэнкі. Працавала карэспандэнткай, дырэктаркай менскага офісу радыёстанцыі «Свабода» з 1994 па 1999 годы.

Літвіна стала сузаснавальнікам і першай старшынёю Беларускай асацыяцыі журналістаў, грамадзкай арганізацыі, створанай у 1996 годзе для абароны правоў журналістаў, прасоўваньня свабоды слова, грамадзкага доступу да інфармацыі і аказаньня юрыдычнае дапамогі журналістам, якія сталі суб’ектам ціску ўлады на Беларусі.

У 2004 годзе яна заявіла ў Эўрапейскім парлямэнце падчас сваёй прамовы з нагоды прысуджэньня прэміі імя Андрэя Сахарава Беларускай асацыяцыі журналістаў: *«Мы можам змагацца супраць гэтага аўтарытарнага рэжыму, толькі парушаючы дзяржаўную манаполію на інфармацыю, ствараючы сыстэму адкрытай інфармацыйнай прасторы, у якой будзе месца для свабоды выказваньняў і меркаваньняў, месца для дыскусіяў і форумаў»*.

Літвіна сышла з пасады кіраўніцы Беларускай асацыяцыі журналістаў 25 красавіка 2015 году.

## Ацэнкі
Аўтары кнігі «Хто ёсьць хто ў Беларусі» апісалі яе як *«непапраўнага альтруіста, гатовага ахвяраваць дзеля высакароднай справы»*.

## Асабістае жыцьцё
У шлюбе. Праваслаўная й беспартыйная.

## Узнагароды

* У 2003 годзе атрымала «». Яна была ўзнагароджана за журналістыку і *«адважны супраціў рэпрэсіям супраць СМІ прэзыдэнта Аляксандара Лукашэнкі»*.
* У 2004 годзе ёй была прысуджана прэмія імя  за сумленьне й сумленнасьць у журналістыцы.
* У 2008 годзе яна атрымала .

## Літаратура
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Форму свабоды ў Осьлё 

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларускія дысыдэнты
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары Радыё «Свабода»
Гладзянскі раён

**Гладзянскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Рэспублікі Малдова з цэнтрам у мястэчку Гладзяны.

## Гэаграфія
Знаходзіцца напаўночным-захадзе Малдовы і мяжуе з Румыніяй.

## Насельніцтва

## Крыніцы
Герцагства Букавіна

**Герцагства Букавіна** (, ) — каронная зямля на ўсходзе Аўстра-Вугорскай імпэрыі, якая існавала ў 1849—1918 гадах на землях Букавіны. Герцагства ўзьнікла ў 1849 годзе ў выніку рэвалюціі 1848 году і далейшай фэдэралізацыі Аўстрыйскай імпэрыі. Спыніла існаваньне ў 1918 годзе ў выніку развалу Аўстра-Вугоршчыны.

## Перадгісторыя
Землі будучай Букавіны ўваходзілі ў склад Кіўескай Русі, а потым розных княстваў. З XIV па XVIII ст. Букавіна знаходзілася ў складзе Малдаўскага княства. Падчас Расейска-турецкай вайны 1768—1774 гадоў рэгіён занялі расейскія войскі і ў 1775 годзе Асманская імпэрыя падпісала дамову, згодна якой Букавіна адыходзіла да Аўстрыйскай імпэрыі. Аўстрыякі ў 1786 годзе ўключылі рэгіён ў якасьці Чэрнавіцкай акругі ў склад каралеўства Галіцыі і Ладамэрыі. У 1849 годзе пасьля рэвалюцыі, што ахапіла імпэрыю рэгіён быў адасоблены ў «герцагства Букавіна». Яго адміністрацыйным цэнтрам сталі Чарнаўцы.

## Мінуўшчына
У 1861 годзе Букавіна разам іншымі кароннымі землямі атрымала свой сэйм. У 1840—1870 гады значную ролю працягвала мець пытаньне пра тое, ці будзе Букавіна асобнай мітраполіяй, мець агульную мітраполію з далмацкімі сэрбамі ці яе перададуць румынскай царкве.

У 1914—1915 годзе герцагства некалькі разоў захоплівалі расейскія войскі. Яны ўсталёўвалі тут свае парадкі і з 19 жніўня да 7 кастрычніка 1914 і з 15 лістапада 1914 да 1 лютага 1915 году тут існавала Чарнавіцкая губэрня Галіцыйскага генэрал-губэрнаторства. У 1915 годзе пасьля Вялікага адыходу 1915 году расейскіх войскаў Букавіна вярнулася пад кантроль Аўстра-Вугоршчыны.

У жніўні 1916 году пасьля Брусілаўскага прарыву Букавіна ізноў была занятая расейцамі. Пасьля Лютаўскай рэвалюцыі ў лютым 1917 году ў Букавіне ствараюцца Саветы рабочых і салдацкіх дэпутатаў. Пасьля Кастрычніцкага перавароту 1917 году тут адбываюцца спробы прызнаць у некаторых паветах савецкую ўладу. У лютым 1918 году на тэрыторыю Букавіны ўваходзяць нямецкія і аўстра-вугорскія часткі .

9 лютага 1918 году Цэнтральная Рада Ўкраінскай Народнай Рэспублікі падпісала мірную дамову ў Берасьці з Цэнтральнымі дзяржавамі прызнаўшы даваенную граніцу з Аўстра-Вугоршчынай. Украіна і Астра-Вугоршчына таксама падпісалі таемную дамову, згодна зь якой Усходняя Галіцыя і Букавіна аб’ядноўваліся ў адзіны каронны край. 7 траўня 1918 году згодна Бухарэцскай мірнай дамовы Румынія перадавала Аўстра-Вугоршчыне частку зямель, у тым ліку і на мяжы з Букавінай.

У выніку распаду Аўстра-Вугоршчыны зьявілася Заходнеўкраінская Народная Рэспубліка, якая 3 лістапада абвесьціла, што ў яе склад уваходзяць землі Галіцыі, Закарпацьця і  Букавіны. Але гэта не было рэалізавана. 10 лістапада 1918 году Румынія ізноў абвясьціла вайну Цэнтральным дзяржавам і заняла паўночную і паўднёвую Букавіну, якую далучыла да сябе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* The Peace Treaty of Brest-Litovsk February 9, 1918

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1849 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Букавіны

Катэгорыя:Гісторыя Аўстра-Вугоршчыны
Катэгорыя:Гісторыя Румыніі
Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны
Пошта Славаччыны

**Славацкая пошта** () — дзяржаўная кампанія, якая адказвае за аказаньне паштовых паслугаў ў Славаччыне, створаная 1 студзеня 1993 году, калі Славаччына набыла незалежнасьць. 1 кастрычніка 2004 году арганізацыя сталася акцыянэрным таварыствам, якое належыць дзяржаве. У паштовую сетку ўваходзяць больш за 1500 паштовых аддзяленьняў па ўсёй краіне. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Банска-Быстрыцы.

Сярод абавязкаў арганізацыі ёсьць аказаньне ўнівэрсальных паштовых паслуг, кур’ерская дастаўка, праца часовых паштовых аддзяленьняў, выпуск паштовых марак і паштовы музэй.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Прадпрыемствы Славаччыны
Катэгорыя:Пошта Славаччыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Вікторыя Грунчакава

**Вікто́рыя Ку́жмава** (, ;  11 траўня 1998, Кошыцэ, Славаччына) — славацкая тэнісістка. Максымальны адзіночны рэйтынг — №43, парны — №29.

Уладальніца трох парных тытулаў Туру Жаночай тэніснай асацыяцыі і 20 тытулаў (зь іх 14 індывідуальных) Жаночага тэніснага туру Міжнароднай тэніснай фэдэрацыі.

## Жыцьцяпіс
Сям’я Інгрыд і Радавана, акрамя Вікторыі, мае таксама дачку Катарыну, таксама тэнісістку. 

Вікторыя Кужмава цяпер пражывае ў Кошыцах (Славаччына). З 2018 року навучаецца ў браціслаўскай філіі чэскага ўнівэрсытэту.

## Кар’ера
Вікторыя пачала займацца тэнісам у чатырохгадовым веку. Максымальны юніёрскі рэйтынг №24.

У 2014 року разам з Крысьцінай Шмедлавай заваявала першы парны тытул у Касаблянцы. У гэтым жа годзе дэбютавала ў юніёрскім турніры Вялікага шлёму — Адкрытым чэмпіянаце Францыі, а ўжо на Адкрытым чэмпіянаце ЗША з Шмедлавай выйшла ў паўфінал.

У 2015 року ўпершыню выйшла ў індывідуальны паўфінал Ўімбэлданскага турніру, саступіўшы будучай чэмпіёнцы Соф’і Жук. У гэтым жа годзе стала пераможцай Адкрытага чэмпіянату ЗША ў парным разрадзе з расейскай тэнісісткай Аляксандрай Пасьпелавай. Праз год стала срэбранай прызэркай Адкрытага чэмпіянату ЗША ў адзіночным разрадзе.

Дэбют Вікторыі Кужмавай у дарослых турнірах Вялікага Шлему адбыўся на Адкрытым чэмпіянаце ЗША 2017 року, у які яна прабілася з кваліфікацыі, але ў першым коле саступіла Вінус Ўільямз. 6 сакавіка 2017 упершыню ўвайшла ў першую 200-ку рэйтынгу, скончыўшы сэзон на 132-й пазыцыі.

21 траўня 2018 року ўвайшла ў першую сотню тэнісістак. Урэшце на Адкрытым чэмпіянаце Францыі здабыла першую перамогу ў асноўным турніры, але вылецела ўжо ў другім коле.

2019 рок стаў пасьпяховым для Кужмавай у парным разрадзе. Яна тройчы выходзіла ў фіналы турніраў, два зь якіх выйграла. 4 лютага яна ўвайшла ў сотню найлепшых, а 9 верасьня заняла 30-ю пазыцыю.

## Выступы ў зборнай
У 2014 року Вікторыя Кужмава прадстаўляла Славаччыну ў юніёрскім Фэд-кубку. У групавым турніры выйграла ўсе свае матчы супраць тэнісістак Францыі, Эгіпту і Японіі, а таксама дзьве парныя сустрэчы супраць Японіі і Эгіпту. У паўфінале адолела вугорку Фані Шталар, але ў фінале славакі прайгралі зборнай ЗША ўсе тры гульні. У жніўні таго ж году Вікторыя выступіла на юнацкай Алімпіядзе, дзе саступіла ў першым коле і ў адзіночным, і ў парным разрадах.

Дэбют за дарослую каманду адбыўся ў 2018 року. У барацьбе за выхад у Сусьветную групу Славаччына абыграла зборную Расеі (Кужмава атрымала адну перамогу і адну паразу), аднак пасьля прайграла Беларусі. Тым ня меней, у гэтым матчы Кужмава перамагла і Арыну Сабаленку, і Аляксандру Сасновіч, саступіўшы толькі ў вырашальнай пары з Ганнай Каралінай Шмэдлавай супраць Лідзіі Марозавай і Веры Лапко.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 
* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кошыцэ

Катэгорыя:Удзельнікі юнацкіх летніх Алімпійскіх гульняў 2014 году
Сяргей Гусачэнка

**Сярге́й Гусачэ́нка** (, Менск, БССР, СССР) — прапагандыст рэжыму Лукашэнкі ў Беларусі, тэлевядоўца, намесьнік старшыні Белтэлерадыёкампаніі.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў Менску. У 2006 годзе скончыў факультэт журналістыкі БДУ.

Падчас вучобы стажыраваўся ў Швэцыі, супрацоўнічаў з рознымі выданьнямі, у тым ліку з «Нашаю Нівай».

З 2005 году працаваў рэдактарам  Белтэлерадыёкампаніі. У 2007—2013 гадох працаваў спэцыяльным карэспандэнтам і палітычным аглядальнікам, з 2013 году — загадчыкам адзьдзелу палітычных аглядальнікаў, з 2015 году — намесьнікам галоўнага дырэктара галоўнай дырэкцыі, з 2017 году — дырэктарам галоўнай дырэкцыі .

З 2018 году намесьнік старшыні Белтэлерадыёкампаніі.

## Прапагандысцкая дзейнасьць

Займаў пасаду намесьніка Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь падчас масавых мірных пратэстаў, якія адбываліся пасьля сфальсыфікаваных прэзыдэнцкіх выбараў у Беларусі 2020 года і суправаджаліся беспрэцэдэнтным гвалтам прадстаўнікоў сілавых органаў супраць дэманстрантаў, у тым ліку забойствамі.

Займаўся дыскрэдытацыяй і ачарненьнем праціўнікаў рэжыму Лукашэнкі, ачарненьнем беларускай дыяспары, ачарненьнем украінскай Рэвалюцыі годнасьці 2013—2014 гадох і антыўкраінскай прапагандай, распаўсюдам ілжывай інфармацыі пра дзейнасьць амбасады Швэцыі ў Беларусі на чале з амбасадарам Стэфанам Эрыксанам.

## Міжнародныя санкцыі
21 чэрвеня 2021 году ўнесены ў Чорны сьпіс Эўразьвязу. Паводле рашэньня , Гусачэнка *«на пасадзе намесьніка старшыні Белтэлерадыёкампаніі, дзяржаўнага тэлебачаньня, аўтара і вядучага штотыднёвага прапагандысцкага тэлешоў „Галоўны этэр“ ахвотна даваў беларускай грамадзкасьці ілжывую інфармацыю пра вынікі выбараў, пратэстаў і рэпрэсій, якія зьдзяйсьняюцца дзяржаўнымі ўладамі. Ён нясе непасрэдную адказнасьць за тое, як дзяржаўнае тэлебачаньне прадстаўляе інфармацыю пра сытуацыю ў краіне, аказваючы падтрымку ўладам, у тым ліку [[Аляксандар Лукашэнка|Лукашэнку]]»*. 6 ліпеня да санкцыяў ЭЗ далучыліся Альбанія, Ісьляндыя, Ліхтэнштайн, Нарвэгія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя. 7 ліпеня 2021 году Гусачэнка трапіў у санкцыйны сьпіс Швайцарыі, а 2 сьнежня — і ў санкцыйны сьпіс Вялікабрытаніі.

## Асабістае жыцьцё
Жонка Вольга Макей, палітычная аглядальніца БТ. Аляксандар Лукашэнка падараваў на вясельле Гусачэнкі й Макей мех бульбы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія прапагандысты
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары «Нашай Нівы»
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Бухарэсцкая фондавая біржа

**Бухарэсцкая фондавая біржа** (; *BVB*) - фондавая біржа Румыніі, разьмешчаная ў Бухарэсьце. У 2019 годзе капіталізацыя біржы павялічылася на 23,4% у параўнаньні з папярэднім годам і склала 37,8 млрд эўра. У канцы 2019 году на BVB было зарэгістравана 83 кампаніі. Капіталізацыя румынскага рынку капіталу ў адносінах да СУП на канец 2019 году склала 17,9%. У тым жа годзе біржавыя індэксы дасягнулі найвышэйшага ўзроўню за апошнія 10 гадоў. Індэкс BET вырас на 35%, а BET-TR вырас яшчэ хутчэй, на 47%, супраць дывідэндаў, якія разьмяркоўваюцца кампаніямі.

Па стане на 31 сьнежня 2019 году самай ліквіднай кампаніяй на галоўным рынку BVB быў Трансыльванскі банк, якой належыць прыблізна 30% ад агульнага кошту. Наступнымі найбольш ліквіднымі кампаніямі былі Fondul Proprietatea, BRD — Groupe Société Générale, Romgaz і OMV Petrom. У верасьні 2020 году Бухарэсцкая фондавая біржа была пераведзеная рэйтынгавым агенцтвам FTSE Russell з катэгорыі пагранічнага рынку ў катэгорыю другаснаразьвіванага рынку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Бухарэст
Катэгорыя:Румынскія арганізацыі
Катэгорыя:Эканоміка Румыніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1882 годзе
Другая румынская кампанія (1918)

**Друга́я румы́нская кампа́нія** — адна з самых кароткіх кампаній Першай сусьветнай вайны, якая доўжылася 2 дні: 10 і 11 лістапада 1918 году. Кампанія прынесла важныя тэрытарыяльныя і матэрыяльныя выгады для Румыніі, і была прэлюдыяй да румынская-вугорскай вайны, якая пачалася праз 2 дні — 13 лістапада.

## Перадгісторыя
Першая румынская кампанія скончылася перамогай Цэнтральных дзяржаў, прымусілі Румынію падпісаць Бухарэсцкую дамову і выйсьці з вайны ў траўні 1918 году. Гэтая дамова была разарваны Румыніяй, якая паўторна абвясьціла вайну Цэнтральным дзяржавам 10 лістапада 1918 году.

## Ход кампаніі
### Паўночны фронт
На паўночным фронце, Румынскія войскі акупавалі Аўстрыйскую Букавіну, увайшоўшы ў Чарнаўцы.

### Паўднёвы фронт
На раніцу 11 лістапада, за 3 гадзіны да падпісаньня перамір'я зь Нямеччынай, румынская манітор *[[Mihail Kogălniceanu]]*, разам з трыццацітонай рачной тарпэднай лодкай *[[Trotuşul]]*, захапілі порт Брэіла, пасьля таго як немцы пакінулі горад. Два румынскіх ваенных карабля захапілі 77 розных нямецкіх судоў, кінутых у порце гораду (баржы, танкеры, буксіры, плывучыя краны і маторныя лодкі).

## Глядзіце таксама
* Румынская кампанія (1916—1917)

## Крыніцы

Катэгорыя:Аўстра-Вугоршчына ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Румынія ў Першай сусьветнай вайне
Катэгорыя:Падзеі 1918 году
Катэгорыя:Падзеі 10 лістапада
Катэгорыя:Падзеі 11 лістапада
Ганна Сыхравава

**Га́нна Сы́хравава** (; 7 ліпеня 1873, Гумпалец, Аўстра-Вугоршчына — 22 лютага 1925, Прага, Чэхаславаччына) — чэхаславацкая пэдагог, палітык. Першая і адзіная кабета з тэрыторыі сучаснай Славаччыны, абраная ў першы Нацыянальны сход Чэхаславаччыны пасьля наданьня жанчынам выбарчых правоў.

## Жыцьцяпіс
Сыхравава нарадзілася ў сьвятарскай сям’і ў Гумпалцы (цяпер у Чэхіі).

Працавала настаўніцай у Празе і Жыжкаве. Па сканчэньні I сусьветнай вайны ў незалежнай Чэхаславаччыне нядоўга працавала ў Міністэрстве грамадзкага дабрабыту, пасьля чаго пераехала ва Ўруткі і працягнула настаўніцкую працу.

У 1920 року ў Чэхаславаччыне была прынятая , якая прадастаўляла жанчынам выбарчае права. Ганна Сыхравава ўдзельнічала ў красавіцкіх выбарах ад Чэскай сацыял-дэмакратычнай партыі і стала адзінай жанчынай з Славаччыны, якая трапіла ў Нацыянальны сход. Увайшла ў парлямэнцкую камісію па культуры, грамадзкай, сацыяльнай і здаровай палітыцы. Займалася праблемамі інвалідаў, пазашлюбных дзяцей, моладзевага алькагалізму і прафіляктыкі хваробаў, перадаваных плоцевым спосабам.

Заўчасна сканала ў Вінаградзкай больніцы. Ейны дэпутацкі мандат перайшоў да Ёзэфа Пайгера.

## Творчасьць
У 1902 року пераклала эсэ швэдзкай жаночай дзяячкі Элен Кей *Mravnost ženy* () і *Žena budoucnosti* ().

У 1910 року выдала пераклад кнігі аўстрыйскай фэміністкі Розы Майрэдэр *O ženské otázce* (), у 1911 — пераклад *Ke kritice ženskosti* () ды *Mateřství a kultura* () той жа аўтаркі.

Публікавалася ў часопісе *Ženský svět*.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Творы Ганны Сыхрававай у зводным каталёгу Нацыянальнай бібліятэкі Чэхіі

Катэгорыя:Сябры Чэскай сацыял-дэмакратычнай партыі
Pontoporiidae

**Pontoporiidae** — сямейства клясы сысуноў, уключае 1 сучасны род і 1 сучасны від, які эндэмічны на заходнім узьбярэжжы Бразыліі, Уругвая і Аргентыны. Гэта кітападобныя ад 76 да 171 см у даўжыню і вагой самцоў 26, і самак 32 кг. Сьпіна ад карычневага да шэрага колеру, а жывот трохі сьвятлейшы. Лыч доўгі, вузкі. На кожным боку кожнай сківіцы 50–63 зубоў; пярэднія зубы даўжэй задніх.

## Сыстэматыка
**Pontoporiidae**
* род *Pontoporia*
** від *Pontoporia blainvillei*
* вымерлыя роды: †*Atocetus*, †*Auroracetus*, †*Brachydelphis*, †*Pliopontos*, †*Pontistes*, †*Protophocaena*, †*Scaldiporia*, †*Stenasodelphis*

## Крыніцы

Катэгорыя:Кітападобныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Норфалк

**Но́рфалк** (, ) — графства на ўсходзе Ангельшчыны. Мяжуе зь Лінкальншырам на паўночным захадзе, Кембрыджшырам на захадзе і паўднёвым захадзе, Сафалкам на поўдні. З поўначы і ўсходу амываецца Паўночным морам, а на паўночным захадзе — Ўошам. Сталіца — места Норыдж. Плошча графства — 5370 км², насельніцтва — 903 680 чалавек (2019).

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына графства 
* Турыстычная бачына Норфалку
Надзея Іванова

**Надзея Іванова** (4 студзеня 1952, Глыбокае, Віцебская вобласьць, Беларусь – 25 лістапада 2020, Менск, Беларусь) – адна зь першых беларускіх актывістак з ліку бацькоў ЛГБТК-людзей.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў Глыбокім, жыла ў Расонах і Сьветлагорску, дзе працавала прадзільніцай і эканамісткай. У 1980-х гадох пераехала ў Менск і працавала трамвайніцай. У 1989 годзе была кіроўцай трамвая, які ўдзельнічаў у адной зь першых у БССР рэклямных кампаній беларускага брэнду - газэты «Чырвоная зьмена». Ганарылася, што была адзінай трамвайніцай, хто камунікавала з пасажырамі па-беларуску. Расповяды пра гэты працоўны пэрыяд ляглі ў аснову апавяданьня Ў. Гарбацкага "Трамвайніца".

Пасьля  сына зацікавілася ЛГБТК-актывізмам, далучылася да бацькоўскага клюбу "Community Centre" ў Менску.

У лістападзе 2020 году памерла ад анкалягічнай хваробы.

## Дзейнасьць
Надзея Іванова актыўна ўдзельнічала ў нешматлікай тады супольнасьці бацькоў ЛГБТК-людзей. Публічна выступала і заклікала бацькоў не адварочвацца ад сваіх дзяцей, якія ідэнтыфікуюць сябе ЛГБТК. Удзельнічала ў працы бацькоўскага клюбу *Community Centre* для псыхалягічнай дапамогі і кансультаваньня бацькоў. Прадстаўляла беларускую супольнасьць бацькоў на міжнародных сустрэчах у Кіеве і Львове, удзельнічала ў публічных акцыях у падтрымку правоў геяў і лесьбіянак у рэгіёне. Прымала ўдзел ў гей-прайдах у Менску, Кіеве і Лёндане. Прыняла ўдзел у праекце #stophateby для актывізацыі бацькоў і блізкіх ЛГБТК+ людей у падтрымку сваіх дзяцей і супраціву мове варожасьці да ЛГБТК+.

### Адкрыты ліст да арцыбіскупа Кандрусевіча
Увосень 2019 году напісала адкрыты ліст арцыбіскупу Кандрусевічу, які ўзначаліў кампанію па зборы подпісаў да звароту ў Адміністрацыю прэзыдэнта Беларусі аб увядзеньні крымінальнай адказнасьці за прапаганду гомасэксуалізму сярод непаўналетніх. Яна зьвяртала ўвагу арцыбіскупа на адсутнасьць пастырскай апекі ЛГБТК людзей у Беларусі і заклікала спыніць  сьвятароў і касьцёльныя структуры ад удзелу ў крыміналізацыі жыцьця такіх людзей, як ейны сын. Ліст падпісалі 314 чалавек.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбокім
Катэгорыя:Нарадзіліся 4 студзеня
Катэгорыя:Памерлі 25 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:ЛГБТ у Беларусі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 2020 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя ў Лёндане
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Пахаваныя на Лёнданскіх могілках Сьвятога Панкрата
Землятрус у Румыніі (1802)

**Землятрус у гарах [[Вранча (горы)|Вранча]] ў [[Румынія|Румыніі]]** адбыўся 26 кастрычніка 1802 году. З разьліковай інтэнсіўнасьцю 7,9 па шкале Рыхтэра, гэта самы моцны землятрус з калі-небудзь зарэгістраваных у Румыніі і адзін з наймацнейшых у эўрапейскай гісторыі. Ён адчуваўся на плошчы больш за два мільёны квадратных кілямэтраў ва Ўсходняй Эўропе і на Балканах, ад Балтыкі да Эгейскага мора.

Сіла землятрусу Бухарэсьце ацэньваецца ў VIII-ІХ па шкале Мэркалі. Паваліліся многія шпілі цэркваў і быў разбураны кляштар Котрачэнь. Пачаліся шматлікія пажары, у асноўным з-за перакуленых печаў. У Баўгарыі горады Русэ, Варна і Відын былі амаль цалкам разбураныя.

За асноўным землятрусам рушыла ўсьлед сэрыя афтэршокаў, наймацнейшы зь якіх меў магнітуду 5,5.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Землятрусы 1802 году‎
Катэгорыя:Землятрусы ў Румыніі
Катэгорыя:Землятрусы ў Малдове
Катэгорыя:Падзеі 1802 году
Катэгорыя:Падзеі 26 кастрычніка
Альбін Брунаўскі

**А́льбін Бру́наўскі** (;   — ) — славацкі мастак, дызайнэр, літограф, ілюстратар і настаўнік.  Народны мастак ЧССР (1985). Найбольш вядомы як ілюстратар дзіцячых кніг і дызайнэр апошняй сэрыі банкнот чэхаславацкай кроны. Лічыцца адным з найбольш выдатных славацкіх мастакоў 20 стагодзьдзя.

## Жыцьцяпіс
thumb|злева|250px|Банкнота 10 крон. Дызайнэр А. Брунаўскі
Нарадзіўся ў чэхаславацкім гарадку Зохар (цяпер раён Малацкі Браціслаўскага краю Славакіі). Пачынаў як тэатральных мастак, маляваў плякаты. Вучыўся ў Браціслаўскай вышэйшай школе выяўленчых мастацтваў пад кіраўніцтвам прафэсара Вінсэнта Хлозьніка ў 1955-1961 гадах. Пазьней Брунаўскі сам стаў выкладчыкам гэтай вышэйшай школы, працаваў там у 1966-1990 гадах, з 1981 году быў прызначаны прафэсарам. У 1980-х года стаў аўтарам сэрыі банкнот чэхаславацкай кроны, пазьней маляваў маркі

## Творчасьць
На працягу сваёй кар'еры Брунаўскі экспэрымэнтаваў з рознымі графічнымі прыёмамі, на сюжэт яго твораў уплывалі як паэзія з літаратурай, так і іншыя мастакі. Падчас вучобы ён выкарыстоўваў тэхніку гравюры на дрэве і лінагравюры. Неўзабаве пасьля гэтага, аднак, ён пачаў экспэрымэнтаваць са «скрабком» і дробнай літаграфіяй. Афорт быў характэрны для яго графічнага мастацтва ў сярэдзіне 1960-х гадоў. Ён быў таксама і жывапісцам. Многія з яго ілюстрацый былі зроблены ў акварэлі, пазьней ён напісаў нават некалькі буйных прац.

Гэтак жа як з цягам часу разьвівалася яго майстэрства ў розных тэхніках, зьмянялася і яго бачаньне як мастака. У раньняй творчасьці Брунаўскага былі моцныя сюррэалістычныя тэндэнцыі, а менавіта тэндэнцыі да індывідуалізму, абсурду і бескантрольнай гульні падсьвядомасьці. Пазьней яго праца стала больш ацэначнай і крытычнай для чалавека ў стаўленьні да сябе і грамадзтва.

## Узнагароды і прэміі
Сярод шматлікіх узнагарод Альбіна Брунаўскага Залаты мэдаль Біенале ілюстрацыі ў Браціславе (1967) за ілюстрацыі да казкі «Русалачка» Ганса Крыстыяна Андэрсэна, Залаты яблык Біенале ілюстрацыі ў Браціславе (1977, 1981). У 1985 годзе яму было прысвоена званьне Народнага мастака ЧССР.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Albín Brunovský&#x20;— Painter, graphic artist, illustrator

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браціслаўскім краі
Катэгорыя:Памерлі ў Браціславе

Катэгорыя:Славацкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Чэхаславацкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі Чэхаславаччыны
Катэгорыя:Народныя артысты Чэхаславаччыны
Мілаш Аляксандар Базаўскі

**Мі́лаш А́ляксандар Ба́заўскі** (; , г. Турані-над-Вагам, Славакія — , Трэнчын) — славацкі жывапісец і графік. Народны мастак Славакіі (1964). Адзін з заснавальнікаў сучаснага славацкага жывапісу.

Вучыўся ў Акадэміі мастацтваў у Будапэшце (1918) і Празе (1919—1924).

## Творчасьць
Яго мастацтва блізкае да народных формаў, народнай творчасьці, што зьвязана зь мяккім калярытам, умоўнасьцю і спрошчанасьцю малюнку, тонкім пачуцьцёвым лірызмам, тугою, смуткам. Аўтар тэматычных карцін, пэйзажаў: «Веснавы струмень» (1927), «Чорныя сенажаці» (1930), «Дзяўчына са збанам» (1931), «Аранжавы конь» (1938), «Чорнае сонца» (1942), «Агасфэр (Лудзільшчык)» (1948), «Радасная вёска» (1949), «Птушкі адлятаюць» (1957) і інш.

## Крыніцы

## Літаратура
* Базоўскі Мілаш Аляксандар. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жылінскім краі
Катэгорыя:Памерлі ў Трэнчыне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Туранях
Катэгорыя:Народныя артысты Чэхаславаччыны
Катэгорыя:Славацкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Славацкія графікі
Катэгорыя:Мастакі XX стагодзьдзя
Ёзэф Ігнац Байза

**Ёзэф Ігнац Байза** (, *, Прэдміер&nbsp;—†, Браціслава)&nbsp;— славацкі каталіцкі паэт, сатырык часоў праўленьня Габсбургаў.

## Жыцьцепіс
Паходзіў з заможнай сялянскай сям'і. Інфармацыі пра яго маладосьць няма. У 1777 годзе вывучаў тэалёгію ў Вене. Пасьля заканчэньня школы ў 1780 годзе стаў сьвятаром на капітуле ў Трнаве. Адначасова захапіўся літаратурай, пачаў складаць першыя эпіграмы.

У 1783 годзе быў прызначаны сьвятаром у Ніжні Дубове, дзе прабыў да 1805 году. На гэтай пасадзе ён абараняў інтарэсы каталіцкай царквы ад замахаў уплывовых магнатаў. У 1805 годзе ўзначаліў парафію ў Сеніцы (Славаччына). У 1815 годзе стаў сьвятаром у вёсцы Зьбегі. У 1828 годзе быў прызначаны канонікам у Прэсбургу (сучасная Браціслава), дзе і памёр у 1836 годзе.

## Творчасьць
Найбольшае значэньне літаратурнай спадчыны Байзы заключаецца ў тым, што ён напісаў на славацкай мове свой першы раман "Прыгоды і выпрабаваньні маладога Рэнэ" (1783-1785). У ім шмат крытычных накідаў сацыяльных адносін у Славакіі.

У 1782 годзе выдаў зборнік вершаў «Розныя вершы» (спачатку надрукаваны ў Прэсбургу, а потым у Вене). Для гэтага аўтару давялося пераадолець цэнзурныя бар'еры. У 1794 годзе ён апублікаваў зборнік сваіх эпіграм з 2 частак. У 1795 годзе напісаў кнігу анэкдотаў, гумарыстычных гісторый, загадак.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ёзэф Ігнац Байза

Катэгорыя:Славацкія паэты
Катэгорыя:Славацкія літаратары
Катэгорыя:Памерлі ў Браціславе
Хопак

**Хо́пак** () — горная вяршыня ў Славаччыне.

Гара разьмешчана ў цэнтральнай частцы краіны ў горным масіве Нізкія Татры. Знаходзіцца недалёка ад гары Дзюмбер.

Вышыня над узроўнем мора — 2024 м. Папулярны турыстычны аб’ект.

## Галерэя

Chopok 2TN1.jpg|Хопак
Chopok and Kamenná chata.JPG|Краявід на пік Хопак з долу
Chopok 3TN1.jpg|Горная станцыя канатнай дарогі на Хопак
Ski slope in Jasná Ski Resort.jpg|Спуск па горным курорце Хопак


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Peakware.com
* Summitpost.org

Катэгорыя:Горы-двухтысячнікі
Катэгорыя:Горныя вяршыні Славаччыны
Катэгорыя:Горныя вяршыні Заходніх Карпатаў
Пэтэр Томка

**Пэтэр Томка** (; , Банска Быстрыца) — славацкі юрыст, старшыня Міжнароднага Суду ААН.

## Жыцьцяпіс
Выпускнік Карлаўскага унівэрсытэту ў Празе. Працаваў выкладчыкам міжнароднага права ў розных ВНУ Прагі і Браціславы, а таксама дыпляматам (між іншым амбасадарам Славаччыны ў ААН). У 1999–2003 гадах чальцом Камісіі Міжнароднага права ААн.

З 2003 году судзьдзя Міжнароднага Суду ААН, у 2011 годзе абраны на чарговую 9-гадовую пасаду (2012–2021). У 2009–2012 гадах быў віцэ-старшынём, а ў 2012–2015 гадах старшынём суду. У лістападзе 2020 году быў пераабраны на судовы тэрмін 2021-2030 гг.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на старонцы Міжнароднага суд ААН (па-ангельску)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Банскай-Быстрыцы
Катэгорыя:Выпускнікі Карлавага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Славацкія дыпляматы
Катэгорыя:Славацкія юрысты
Катэгорыя:Судзьдзі Міжнароднага Суду ААН
Soldier of Fortune (песьня)

«**Soldier of Fortune**» () — блюзавая рок-балада, напісаная Рычы Блэкмарам і Дэйвідам Кавэрдэйлам і першапачаткова выдадзеная на альбоме *«[[Stormbringer]]»* 1974 году гурта Deep Purple. Цікава, што хоць астатнім удзельнікам Deep Purple песьня катэгарычна не спадабалася, Рычы пераканаў іх уключыць яе ў альбом, бо лічыў яе адной з самых улюбёных сваіх песьняў. Не зважаючы на тое, што Deep Purple ніколі не выпускаў песьню ў якасьці самотніка і яна ніколі не ўваходзіла ў гіт-парады, на працягу многіх гадоў песьня стала культавай, а кавер-вэрсіі песьні былі выпушчаныя Whitesnake, Opeth і Black Majesty, а таксама часьцяком выконваецца на выступах гуртах Blackmore’s Night.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тэкст песьні 

Катэгорыя:Песьні 1974 году
Катэгорыя:Песьні Deep Purple
Катэгорыя:Песьні Whitesnake
Lipotidae

**Lipotidae** (мясцовая назва — байджы) — сямейства клясы сысуноў, уключае 1 сучасны род і 1 сучасны від (магчыма, вымер), які эндэмічны ў Кітаі ў Чанг Цзян (Янцзы). Самкі гэтых кітападобных маюць даўжыню ад 185 да 253 см і важаць 64–167 кг; самцы ад 141 да 216 см у даўжыню і важаць 42–125 кг. Яны маюць абцякальныя, верацёнападобныя целы. Сьпіна светла-блакітна-шэрага колеру, а жывот белы. Лыч доўгі; ласты круглявыя. Іх маленькія, але функцыянальныя вочы сядзяць высока на галаве. На кожным боку кожнай сківіцы 30–36 зубоў. Асноўны страўнік складаецца з трох камер, і ў іх адсутнічае сляпая кішка. Рацыён байджы складаецца ў асноўным з рыбы, калі не цалкам.

Бліжэйшы вядомы сваяк байджы — *Parapontoporia*, родам з Заходняга ўзьбярэжжа Паўночнай Амэрыкі апошняга міяцэну і пліяцэну.

## Сыстэматыка
**Lipotidae**
* род *Lipotes*
** від *Lipotes vexillifer*
* род †*Parapontoporia*
** від †*P. pacifica*
** від †*P. sternbergi*
** від †*P. wilsoni*
* род †*Prolipotes*
** від †*P. yujiangensis*

## Крыніцы

Катэгорыя:Кітападобныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Данка Бартакава

**Да́нка Ба́ртакава** (; , Трэнчын, Чэхаславаччына) — славацкая спартоўка, бронзавая прызэр Алімпійскіх гульняў 2012 году па стральбе, 9-разовая мэдалістка чэмпіянатаў сьвету, 10-разовая чэмпіёнка Эўропы, 5-разовая пераможца этапаў кубку сьвету, срэбраная мэдалістка Ўнівэрсіяды 2011. Уладальніца сусьветнага рэкорду ў скіце.

У 2012 годзе была выбрана ў камісію атлетаў МАК тэрмінам на 8 гадоў.

Была сьцяганосцам славацкай каманды на цырымоніі адкрыцьця Алімпійскіх гульняў 2016 году ў Рыа-дэ-Жанэйра.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце London 2012 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Трэнчыне
Катэгорыя:Славацкія стральцы і стральчыхі
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году
Катэгорыя:Стральцы і стральчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Стральцы і стральчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Мыйзакюля

**Мыйзакюля** () — горад на поўдні Эстоніі, заснаваны ў 1895 годзе. Тут пачала працаваць станцыя Валгаска-Пярнускай чыгункі. Ў 1697 пачала працаваць чыгунка у Вільяндзі. 1920 году Мыйзакюля ўтварыўся мястэчку.

Назва горада перакладаецца на вёску, якая належыць сядзібе. Назва паходзіць ад нямецкай назвы сядзібы Лаатрэ (*Moisekull*). 1 траўня 1938 году Мыйзакюля атрымалі статус места, а міністэрства ўнутраных справаў сцвярджаў, што назва горада не можа быць вёскай. Аднак горад ня мог быць перайменаваны да 1940 году.

Адступаючыя нямецкія войскі разбурылі чыгуначныя заводы ў горадзе, згарэла і 70 дамоў.

15 траўня 1975 году былі закрыты вузкакалейкі, а ў 1081 годзе пачала працаваць станцыя Талінска-Талінскай чыгункі. Пасажырскі рух на гэтай чыгунцы скончыўся 31 студзеня 1996, а грузавыя цягнікі хадзілі да 2000 году.

## Дэмаграфія
* **XX стагодзьдзе**: 1938 год — 2421 чал.; 1959 год — 2229 чал.; 1970 год — 1894 чал.; 1979 год — 1618 чал.; 1989 год — 1349 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2002 год — 1135 чал.; 2005 год — 1091 чал.; 2010 год — 958 чал.; 2015 год — 789 чал.; 2020 год — 775 чал.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Населеныя пункты Вільяндзімаа