Юры Нікулін

**Ю́ры Ўладзі́меравіч Ніку́лін** ( — ) — савецкі і расейскі актор і клоўн. Народны артыст СССР (1973). Герой Сацыялістычнай Працы (1990).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 18 сьнежня 1921 году ў Парэччы (цяпер Смаленскай вобласьці). Бацька, Уладзімер Андрэевіч (1898—1964), дэмабілізаваўшыся з Чырвонай Арміі і скончыўшы курсы Палітасьветы, уладкаваўся ў драматычны тэатар у Парэччы. Тамсама была акторкай і ягоная маці, Лідзія Іванаўна (1902—1979).

У 1925 годзе ягоная сям’я перабралася ў Маскву.

8 лістапада 1939 году быў пакліканы ў войска, служыў у 115-м зэнітна-артылерыйскім палку. У часе савецка-фінскай вайны зэнітная батарэя, дзе ён служыў, знаходзілася пад Сестрарэцкам і ахоўвала паветраныя падыходы да Ленінграду. У нямецка-савецкую вайну ваяваў пад Ленінградам да 1943 году. Увесну 1943 захварэў на запаленьне лёгкіх і быў накіраваны ў ленінградзкі шпіталь, а адразу пасьля выпіскі быў кантужаны падчас авіяналёту. Выпісаўшыся, у жніўні 1943 быў накіраваны ў 72-і асобны зэнітны дывізіён пад Колпіна. Дэмабілізаваны ў траўні 1946 году ў званьні старэйшага сяржанта; за час вайны быў узнагароджаны мэдалямі «За адвагу», «За абарону Ленінграда» і «За перамогу над Нямеччынай». Чалец ВКП (б) з 1943 году.

Спрабаваў паступіць ва Ўсесаюзны дзяржаўны інстытут кінэматаграфіі і тэатральныя інстытуты, аднак прыёмныя камісіі не знаходзілі ў яго акторскіх здольнасьцяў. У рэшце рэшт паступіў у студыю кляўнады пры Маскоўскім цырку на Цьвятным бульвары. Скончыўшы навучаньне, стаў працаваць асыстэнтам разам з папулярным тады клоўнам Карандашом. Падчас працы пазнаёміўся зь Міхалам Шуйдзіным. Разам з Карандашом Нікулін і Шуйдзін неаднаразова езьдзілі на гастролі па краіне і набіраліся цыркавога досьведу. У 1950-м Шуйдзін і Нікулін разам сышлі ад Карандаша праз працоўны канфлікт. Пачаўшы працаваць самастойна, яны склалі знакаміты клоўнскі дуэт Нікулін і Шуйдзін, хоць па характары былі абсалютна розныя.

Нікулін спыніў выступы ў 60-гадовым узросьце (1981) і перайшоў на пасаду галоўнага рэжысэра цырку на Цьвятным бульвары. З 1982 — дырэктар цырку. Пры ім быў пабудаваны цалкам новы будынак цырку, адкрыты ў 1989 годзе.

У 1949 годзе Юры Нікулін пазнаёміўся з Тацянай Пакроўскай, якая неўзабаве стала ягонай жонкай. 14 лістапада 1956 ў сям’і Нікуліных нарадзіўся сын Максім.

Юры Ўладзімеравіч Нікулін сканаў 21 жніўня 1997 году пасьля апэрацыі на сэрцы і пахаваны на Новадзявочых могілках Масквы.

## Творчасьць
Юры Нікулін дэбютаваў у кіно параўнальна позна, у 36-гадовым узросьце, і зь першых карцінаў зарэкамэндаваў сябе непараўнальным рознахарактарным акторам. Ён прынёс з цыркавай арэны на экран розныя ролі-маскі, шырока выкарыстоўваючы цыркавую эксцэнтрыку і фактуру (піратэхнік, фільм «Дзеўчына з гітарай», 1958; Клячкін «Непаддаючыеся», 1959; Балбес, «Цалкам сур’ёзна», 1961). Адна з кінанавэлаў, «Сабака Барбос і незвычайны крос» рэжысэра Леаніда Гайдая, паклала пачатак ролям, якія забясьпечылі актору ўсенародную любоў.

Самымі вядомымі фільмамі з удзелам Юрыя Нікуліна зьяўляюцца кінакамэдыі «Дыямэнтавая рука», «12 крэслаў», «Старыя-разбойнікі».

У апошнія гады жыцьця вёў гумарыстычную перадачу «Белы папугай», зьяўляўся адным са сталых удзельнікаў перадачы «Ў нашу гавань заходзілі караблі».

У 1991 годзе прымаў удзел у апошнім выпуску капітал-шоў «Поле цудаў» з Уладзіславам Лісьцевым.

## Фільмаграфія
* 1958 — «Дзеўчына з гітарай» (піратэхнік)
* 1959 — «Непаддаючыеся» (Альберт Клячкін)
* 1960 — «Сабака Барбос і незвычайны крос» (Балбес)
* 1960 — «Мёртвыя душы» (палавы ў карчме)
* 1961 — «Іван Рыбакоў»
* 1961 — «Чалавек ніадкуль» (старшына міліцыі)
* 1961 — «Калі дрэвы былі вялікімі» (Кузьма Іарданаў)
* 1961 — «Сябар мой, Колька!» (Вася)
* 1961 — «Самагоншчыкі» (Балбес)
* 1961 — «Утаймаванне свавольніцы» (кіраўнік царкоўнага хору хлопчыкаў)
* 1962 — «Дзелавыя людзі». Навэла «Роднасныя душы» (рабаўнік)
* 1962 — «Молада-зялёна» (шафёр Мікалай)
* 1963 — «Бяз страху і папроку» (клоўн у цырку)
* 1963 — «Вялікі кнот» (Пеця-Пеўнік, злодзей-дамушнік)
* 1964 — «Да мяне, Мухтар!» (Глазычаў)
* 1965 — «Аперацыя «Ы» і іншыя прыгоды Шурыка» (Балбес)
* 1965 — «Дайце кнігу скаргаў» (прадавец)
* 1965 — «Фантазёр» (чалавек на пляжы)
* 1965 — «Маленькі уцякач» (камэо)
* 1966 — «Каўкаская палонніца, ці Новыя прыгоды Шурыка» (Балбес)
* 1966 — «Андрэй Рублёў» (Патрыкей)
* 1968 — «Дыямэнтавая рука» (Сямён Сямёнавіч Гарбункоў)
* 1968 — «Сем старых і адна дзяўчына» (Балбес)
* 1968 — «Новенькая»
* 1970 — «Дзяніскіны апавяданьні»
* 1971 — «Старыя-разбойнікі» (Мячыкаў)
* 1971 — «Тэлеграма» (Фёдар Фёдаравіч)
* 1971 — «12 крэслаў» (дворнік Ціхан)
* 1972 — «Кропка, кропка, коска» (тата Лёшы)
* 1976 — «Прыгоды Траўкі» (клоўн Чычыморы)
* 1976 — «Яны змагаліся за Радзіму» (Някрасаў)
* 1976 — «Дваццаць дзён без вайны» (Лапацін)
* 1976 — «Бобік у гасцях у Барбоса» ()
* 1979 — «Тут … недалёка» (прыежджы)
* 1982 — «Не хачу быць дарослым»
* 1983 — «Пудзіла» (Мікалай Мікалаевіч Бяссольцаў, дзядуля Алены)
* 1983 — Кіначасопіс «Ералаш», выпуск № 38 (дзядзька Юра)
* 1991 — «Капітан Крокус»

## Узнагароды
Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна (14 лютага 1980, 27 сьнежня 1990), Айчыннай вайны 2-й ступені (11 сакавіка 1985), Працоўнага Чырвонага Сьцягу, ордэнам «Знак Пашаны»; расейскім ордэнам «За заслугі перад Айчынай» 3-й ступені (11 сьнежня 1996), мэдалямі, у тым ліку «За працоўную мужнасьць» (9 кастрычніка 1958).

Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі РСФСР імя братоў Васільевых (1970), прэміі кінафэстывалю «Кінатаўр» у намінацыі «Прэмія прэзыденцкага Савету за творчую кар’еру» (1995).

Народны артст СССР (1973), Герой Сацыялістычнай Працы (1990).

## Памяць
Ля будынку цырку на Цьвятным бульвары, дзе Юры Нікулін адпрацаваў болей за 50 гадоў, у верасьні 2000 пастаўлены помнік аўтарства скульптара Рукавішнікава, які выяўляе актора побач з аўтамабілем зь фільму «Каўкаская палоньніца».

## Бібліяграфія

## Дыскаграфія

## Глядзіце таксама
* Георгі Віцын
* Яўген Маргуноў

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* Дунина С. «Юрий Никулин». Серия: Актёры советского кино. Издательство: Бюро пропаганды советского киноискусства. Мягкая обложка, 18 с., тираж: 80000 экз., 1966 г.
* Актёры советского кино. Выпуск 4. — Л.: 1968.
* С. М. Макаров. «Юрий Никулин и Михаил Шуйдин». Серия: Мастера советского цирка. Издательство: Искусство. Твёрдый переплёт, 240 с., тираж: 25000 экз., 1981 г.
* Р. П. Соболев. «Юрий Никулин». Серия: Актёры советского кино. Издательство: Союз кинематографистов СССР. Мягкая обложка, 28 с., тираж: 200 000 экз., 1981 г.
* Иева Пожарская. «Юрий Никулин». Серия: Жизнь замечательных людей. Издательство: Молодая гвардия. Твёрдый переплёт, 400 с., тираж: 5000 экз., 2010 г. ISBN 978-5-235-03387-0

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Юры Нікулін на бачыне peoples.ru
* Юры Нікулін на бачыне ya-kloun.ru
* Юры Нікулін на бачыне rusactors.ru
* Голас Юрыя Нікуліна ў фільмах Леаніда Гайдая

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Катэгорыя:Сябры КПСС
Катэгорыя:Савецкія акторы
Катэгорыя:Савецкія цыркавыя артысты
Катэгорыя:Акторы XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Клоўны
Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Расейскія цыркавыя артысты
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыннай вайны
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Працоўнага Чырвонага Сьцягу
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Знак Пашаны»
Катэгорыя:Кавалеры ордэна «За заслугі перад Айчынай»
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём «За адвагу»
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём «За працоўную мужнасьць»
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём «За абарону Ленінграда»
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём «За перамогу над Нямеччынай у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945»
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Расейскія тэлевядучыя
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках