open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ян Пратасовіч

**Ян-Бэнэды́кт Пратасо́віч** (другая палова XVI стагодзьдзя, Магільнае — пасьля 1608) — паэт і перакладчык Вялікага Княства Літоўскага, яркі прадстаўнік эўрыстычнай паэзіі.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і Бэнэдыкта Васілевіча Пратасовіча і Марыны з Палубінскіх, сястры наваградзкага кашталяна Аляксандра Палубінскага. Бацька паэта, паводле перапісу 1567 г., выстаўляў у войска 9 вершнікаў і 7 пешых жаўнераў, пэўны час займаў пасады войскага гарадзенскага і ключніка троцкага, сваім сынам — Яну і Мацею — пакінуў у спадчыну маёнтак Магільна пад Гарыньню. Бацькі паэта былі праваслаўнымі, сам Ян, хутчэй за ўсё, перайшоў пасьля 1596 ва ўніяцтва альбо адразу ў каталіцтва.

Найбольш верагодна, што Я. Пратасовіч атрымаў адукацыю ў якім-небудзь заходнеэўрапейскім унівэрсытэце дзякуючы падтрымцы багатых мэцэнатаў. Таварышаваў з падскарбіем Т. Тышкевіч-Скуміным і зь вядомым віленскім друкаром Я. Карцанам.

Некаторыя дасьледнікі лічаць, што Я. Пратасовіч у 1570—1580 выконваў абавязкі віленскага гарадзкога судзьдзі, але найбольш верагодна, што гэтую пасаду займаў дзядзька паэта, таксама Ян Пратасовіч.

Ажаніўся з дачкой берасьцейскага кашталяна Рыгора Войны, парадніўшыся такім парадкам зь вядомым у княстве магнацкім родам.

## Творчасьць
Ян Пратасовіч быў адным з самых пладавітых паэтаў Княства эпохі Рэнэсансу. Пісаў на польскай мове. У віленскай друкарні Я. Карцана пабачылі сьвет такія паэтычныя кнігі аўтара, як «Паранімфус» (1595), «Эпіцэдыюм» (1597), «Партрэт старога чалавека» (1597), «Узор сумленнай белагаловай» (1597), «Ахвярадаўца» (1597), «Inventores rerum…» (1608).

Ян Пратасовіч быў прадстаўніком маладзейшага пакаленьня паэтаў у шматмоўнай паэзіі Вялікага Княства Літоўскага другой паловы XVI стагодзьдзя. Ягоная творчасьць яскрава сьведчыць пра зьмены, якія адбыліся ў жанравай сыстэме і ў тэматыцы паэзіі Вялікага Княства: на першы плян выходзяць сямейна-рытуальныя і маральна-дыдактычныя віды паэзіі, што адлюстроўвала парадыгму настрояў шляхецкага грамадзтва Рэчы Паспалітай пасьля заканчэньня Інфлянцкай вайны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагодзьдзі
Катэгорыя:Памерлі ў XVII стагодзьдзі
Катэгорыя:Паэты Вялікага Княства Літоўскага

Катэгорыя:Перакладчыкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Столінскім раёне
Касьцёл Божага Цела (Іказьнь)

**Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі** — помнік архітэктуры пачатку XX стагодзьдзя ў Іказьні. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка. Дзее. Твор архітэктуры нэараманскага стылю. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Каталіцкая парафія ў старажытным мястэчку Іказьні зьявілася, відаць, не пазьней за 1499 год. Уладальнік мястэчка Іван Сапега, сакратар вялікага князя Аляксандра, у 1501 годзе атрымаў ад Папы Аляксандра VI дазвол на будаваньне парафіяльнага касьцёла пад тытулам Сьвятога Духа.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзел Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Іказьнь апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. Драўляныя будынкі неаднаразова зьнішчаліся пажарамі (апошні драўляны касьцёл збудавалі ў 1814 годзе). Нарэшце ў 1906 годзе пачалося будаваньне мураванага касьцёла, якое скончылася 17 верасьня 1912 году.

### Найноўшы час
У 1919 годзе ксёндз Міхал Буклярэвіч стаў адным з арганізатараў сялянскага паўстаньня супраць бальшавіцкай улады. Пры здушэньні выступленьня сьвятара і ягоную сястру расстралялі. У 1940-я гады савецкія ўлады зьнішчылі помнік на магіле сьвятара і яго сястры. У кастрычніку 1995 году мясцовыя жыхары аднавілі помнік.

## Архітэктура

Помнік архітэктуры нэараманскага стылю. Гэта 2-вежавая, 3-нэфавая базыліка з трансэптам, апсыдай і закрысьціямі. Абапал галоўнага фасаду ўзвышаюцца 2 магутныя шатровыя вежы, паміж якімі 2-схільны шчыт з акном-ружай у цэнтры. Дэкор будынка даволі стрыманы. Апрача разнастайных праёмаў і нішаў, у ім выкарыстоўваюцца ступеньчатыя контрфорсы і аркатура.

Вакол касьцёла агароджа з бутавага каменю. На цьвінтары знаходзіцца валун з памятным надпісам сьвятару Міхалу Буклярэвічу і ягонай сястры Эміліі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Касьцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Іказьнь (вёска)
Антон Амельчанка

**Антон Амельчанка** ( 27 сакавіка 1985 году, Гомель, БССР) — беларускі футбаліст, брамнік. Працуе трэнэрам брамнікаў у мазырскай «Славіі».

## Кар’ера
### Клюбная
Антон ёсьць выхаванцам гомельскага футболу. У 2004 годзе дэбютаваў у асноўным складзе клюбу «Гомель». У сваім першым сэзоне згуляў 5 матчаў у чэмпіянаце Беларусі, у другім — 15.

З 2006 году быў гульцом «Масквы» і выступаў за дублюючы склад гэтага клюбу. У 2007 годзе правёў 4 матчы ў чэмпіянаце Расеі за асноўны склад. Некаторы час поруч з Юрыем Жаўновым і Ільлём Гаўрылавым утвараў беларускае трыё брамнікаў «Масквы». Пасьля спыненьня існаваньня сталічнага клюбу 10 сакавіка 2010 году падпісаў 3-гадовы кантракт з «Растовам», дзе здолеў замацавацца ў асноўным складзе. Паводле вынікаў сэзону 2010 быў прызнаны заўзятарамі найлепшым футбалістам каманды ў адыходзячым годзе. У сьнежні 2010 году скасаваў кантракт з клюбам.

20 сьнежня 2010 году падпісаў кантракт з маскоўскім «Лякаматывам» тэрмінам на 3 гады, але гульнявой практыкі ня меў, застаючыся на лаўцы запасных. 7 чэрвеня 2012 году перайшоў у арэнду ў «Церак» на сэзон 2012—2013 гадоў. У чэрвені 2013 году зноў падпісаў кантракт на тры гады з «Растовам». Улетку 2014 году паводле рашэньня Палаты па разьвязаньні спрэчак РФС ня лічыцца легіянэрам у чэмпіянаце Расеі.

У чэрвені 2015 году падпісаў кантракт з «Факелам» з Варонежу, які пакінуў у лістападзе 2015 году. У студзені і лютым 2016 году праходзіў прагляд у «Анжы», але камандзе не падышоў.

У лютым 2016 году перайшоў у бабруйскую «Белшыну», якую пакінуў у ліпені 2016 году. У другой палове 2016 году заставаўся без каманды, падтрымліваючы форму самастойна ў родным Гомлі. У студзені 2017 году падпісаў кантракт з клюбам «Крумкачы». У сталічным клюбе стаў асноўным брамнікам, аднак у траўні 2017 году атрымаў траўму. Празь стан здароўя ў ліпені таго ж году завяршыў кар’еру.

### Міжнародная
У нацыянальнай зборнай Беларусі дэбютаваў 22 жніўня 2007 году ў таварыскім матчы супраць зборнай Ізраілю (2:1). Усяго за нацыянальную зборную правёў 7 матчаў.

### Трэнэрская
З 2018 году працаваў у «Гомлі» трэнэрам брамнікаў дублюючага складу. У студзені 2020 году ўвайшоў у трэнэрскі штаб асноўнай каманды ў якасьці трэнэра брамнікаў. У сьнежні 2021 году разам з галоўным трэнэрам Іванам Біёнчыкам перайшоў у салігорскі «Шахцёр». У красавіку 2022 году пакінуў «Шахцёр» разам зь Біёнчыкам.

Зь ліпеня 2022 году працаваў трэнэрам брамнікаў у акадэміі клюбу «Хімкаў». У кастрычніку 2022 году ўвайшоў у трэнэрскі штаб Біёнчыка ў мазырскай «Славіі». У красавіку 2023 году ў сувязі з траўмамі брамнікаў быў заяўлены за «Славію» таксама ў якасьці гульца.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце ФК «Лякаматыў» Масква
* Статыстыка на сайце National Football Teams
* Профіль на сайце transfermarkt.co.uk

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Касьцёл Маці Божай Шкаплернай (Ідолта)

**Касьцё́л Ма́ці Бо́жай Шкапле́рнай** — помнік архітэктуры першай паловы XX стагодзьдзя ў Ідолце. Дзее. Твор архітэктуры мадэрну. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь.

У некаторых крыніцах памылкова значыцца пад тытулам Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі.

## Гісторыя
Будаваўся ў першай палове XX стагодзьдзя (асьвечаны ў 1939 годзе) з цэглы.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры стылю мадэрн. Прастакутны ў пляне аб’ём з паўкруглай апсыдай і 2 закрысьціямі. Да галоўнага фасада асымэтрычна далучаецца квадратная ў пляне вежа з аркавай галерэяй. Фасады падзяляюцца на 2 ярусы. У муроўцы ніжняга яруса выкарыстоўваецца шліфаваны камень-валун, верхняга — белая цэгла. Спалучэньне гэтых матэрыялаў надае будынку фактурную і каляровую выразнасьць.

Унутраная прастора падзяляецца на 3 нэфы 2 аркадамі, прасьветы якіх адпавядаюць паўцыркульным аконным праёмам. Абраз «Сьвяты Ісыдор»; на бакавых сьценах 14 стацыяў на тэму Крыжовага шляху Хрыста датуюцца 1-й паловай XIX ст.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Касьцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Мадэрнісцкія збудаваньні Беларусі
Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Опса)

**Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля** — помнік архітэктуры другой паловы XIX стагодзьдзя ў Опсе. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка, на гістарычным Рынку. Дзее. Твор архітэктуры нэаготыкі. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы касьцёл у Опсе збудавалі каля 1500 году. Наступны драўляны касьцёл збудавалі ў 1768 годзе.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Опса апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. У 1886 годзе драўляны будынак касьцёла згарэў. У 1887 годзе з фундацыі Ядвігі Цеханоўскай скочылася будаваньне новага муравага касьцёла. 

### Найноўшы час
У 1949 годзе савецкія ўлады зачынілі касьцёл, будынак якога перарабілі пад сховішча. У 1990 годзе будынак касьцёла вярнулі каталікам.

## Архітэктура

Помнік архітэктуры нэаготыкі. Галоўны фасад аздабляецца парталам з вімпэргам, невялікім акном-ружай, аркатурай, паскам у выглядзе парэбрыка. Вежа з шатровым завяршэньнем выступае за роўніцу фасада. Алтарная частка завяршаецца гранёнай апсыдай, сымэтрычна зь яе бакоў разьмяшчаюцца нізкія закрысьціі.

Вакол касьцельнага цьвітнара агароджа з цэглы і бутавага каменю. Побач знаходзіцца будынак плябаніі, узьведзены адначасна з касьцёлам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Касьцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Опса
Джордж Рэйманд Рычард Мартын

**Джордж Рэ́йманд Ры́чард Ма́рцін** (, нар. 20 верасьня 1948 году) — амэрыканскі пісьменьнік-фантаст, сцэнарыст і прадусар. Аўтар папулярнага цыклю кніг у жанры фэнтэзі «Сьпеў лёду і агню».

Катэгорыя:Літаратары ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Джэрзі
Паранімфус

«**Паранімфус**» () — віншавальны верш Яна Пратасовіча з нагоды шлюбу Януша Скуміна Тышкевіча з Барбарай Нарушэвіч, выдадзены ў Вільні ў 1595 годзе, дзе паэт выконваў ролю свата ( — сват, дружка).

## Апісаньне
Вершаваная прамова Яна Пратасовіча вылучаецца прадуманай кампазыцыяй і прыгожым, хоць і простым стылем. Нагадаўшы ў невялікай прадмове пра сваю ролю і абавязкі, аўтар-прамоўца просіць гасьцей з прыхільнасьцю выслухаць ягоныя словы. Як сват ён па чарзе зьвяртаецца да бацькоў маладых (просіць, каб яны багаславілі сына і дачку), да жаніха зь нявестай (жадае ім дачакацца ня толькі дзяцей, але ўнукаў ды праўнукаў) і да прысутнае на вясельлі моладзі (тлумачыць мэты хрысьціянскага шлюбу і заклікае хлопцаў хутчэй узяць прыклад Януша).

З гэтага твора відаць, што аўтар добра ведаў Біблію і герояў Старога запавету, «Іліяду» Гамэра, творы Сафокла, Герадота, старажытнагрэцкую міталёгію. Напрыклад, ён прыраўноўвае Фёдара Скуміна Тышкевіча, які аддаў свайго сына ў рукі Барбары, з Аўраамам, які зьбіраўся ахвяраваць свайго сына Богу. У фінальнай частцы верша, запрашаючы гасьцей да сьпеваў і скокаў, Ян Пратасовіч згадвае бога Апалёна і іншых міталягічных пэрсанажаў. Свой заклік узьняць келіхі за здароўе маладых падмацоўвае спасылкаю на аўтарытэт Саламона.

## Літаратура
* Кавалёў С. Шматмоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу: манаграфія / Сяргей Кавалёў. — Мінск: Кнігазбор, 2010. — С. 307.

Катэгорыя:Паэзія Яна Пратасовіча
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1595 годзе
Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Лесота

**Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Лесота** — падзел тэрыторыі Лесота на пэўныя часткі ў мэтах эфэктыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіраваньня й мясцовага самакіраваньня. Згодна з падзелам Лесота падзяляецца на 10 акругаў.

## Правінцыі

## Глядзіце таксама
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

Лесота
Эпіцэдыюм

«**Эпіцэдыюм**» () — фунэральная паэма Яна Пратасовіча, выдадзеная ў Вільні ў 1597 годзе. Прысьвечаная жалобнай цырымоніі з нагоды сьмерці швагеркі паэта, жонкі наваградзкага шляхціча Яна Калантая, Марусі. Паэма адрасаваная бацьку нябожчыцы, берасьцейскаму кашталяну Рыгору Войну.

На адвароце тытульнай старонкі кнігі зьмешчаны герб Войнаў і верш, у якім тлумачыцца мэта напісаньня: суцешыць няшчаснага бацьку ў ягоным горы.

## Зьмест
Першая частка твору — суцяшэньне філязофіяй Геракліта, Дэмакрыта, Сакрата, Сэнэкі, Цыцэрона ды іншых антычных мысьляроў. Прыводзяцца іхнія выказваньні пра нетрываласьць чалавечага існаваньня і непазьбежнасьць сьмерці, пра неабходнасьць падрыхтоўкі да скону яшчэ пры жыцьці, пра неразумнасьць скрухі па нябожчыку і г. д.

Другая частка твору — суцяшэньне рэлігіяй, прыкладамі зь Бібліі, выказваньнямі прарокаў і сьвятых айцоў пра марнасьць усяго зямнога, пра сьмерць як пачатак вечнага жыцьця і г. д. Аўтар падкрэсьлівае перавагу хрысьціянскіх багасловаў над паганскімі філёзафамі і салідарызуецца з думкаю сьвятога Гераніма, што Арыстотэль зь ягонай мудрасьцю трапіў у пекла, бо ня ведаў Бога. Антычная топіка ў другой частцы твору саступае месца хрысьціянскім ідэям.

У паэме аўтар выказвае і свае дэмакратычныя погляды, па-свойму выкрывае няроўнасьць людзей у тагачасным грамадзтве, крытыкуе грамадзтва, у якім «аднаму дастаецца ўсякага дабра і багацьця, а ў другога і хлеба няма!».

Заканчваецца паэма ўяўным маналёгам нябожчыцы, якая заклікае свайго бацьку ня плакаць над яе магілай, а радавацца з прычыны ўзьяднаньня дачкі з Богам.

## Крыніцы

## Літаратура
* Кавалёў С. Шматмоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу: манаграфія / Сяргей Кавалёў. — Мінск: Кнігазбор, 2010. — С. 308.

Катэгорыя:Паэзія Яна Пратасовіча
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1597 годзе
Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Геракліт

**Геракліт Эфэскі** (, 544—483 гг. да н. э.) — старажытнагрэцкі філёзаф-дасакратык. Заснавальнік першай гістарычнай ці першапачатковай формы дыялектыкі. Галоўная крыніца зьвестак пра жыцьцё Геракліта — Дыяген Ляэрцкі.

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт «Геракліт» — Сайт, прысьвечаны Геракліту і дасьледаваньню яго сьветапогляду, яго спосабу мысьленьня.

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія філёзафы
Дэмакрыт

**Дэмакрыт Абдэрскі** (; каля 460 да н. э., Абдэры — каля 370 да н. э.) — старажытнагрэцкі філёзаф-матэрыяліст, вучань Леўкіпа, адзін з заснавальнікаў атамістыкі. Ягоны ўнёсак цяжка аддзяліць ад унёска ягонага настаўніка Леўкіпам, бо яны часьцяком разам згадваюцца ў тэкстах.

## Вонкавыя спасылкі

* Дэмакрыт
* Дэмакрыт. Stanford Encyclopedia of Philosophy
* Дэмакрыт на былых грэцкіх грошах

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія філёзафы
Леўкіп

**Леўкіп** ( з Абдэры або Мілета; V стагодзьдзе да н. э.) — старажытнагрэцкі філёзаф, адзін з заснавальнікаў атамістыкі, настаўнік Дэмакрыта.

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія філёзафы
Атамізм

**Атамізм** — натурфілязофская і фізычная тэорыя, паводле якой пачуцьцёва ўспрымальныя (матэрыяльныя) рэчы складаюцца з хімічна непадзельных часьцінак — атамаў. Узьнікла ў старажытнагрэцкай філязофіі. Далейшае разьвіцьцё атрымала ў філязофіі і навуцы Сярэднявечча і Новага часу.

## Гісторыя
У рабаўладальніцкім грамадзтве Асырыі, Грэцыі, Рыму, Індыі, Кітаю паўстала натурфілязофская атамістыка. Выбітнымі прадстаўнікамі старажытнай атамістыкі былі Леўкіп, Дэмакрыт, Люкрэцыюс, Канада, Ван Чун. Іхныя ідэі былі вынікам тэарэтычнага асэнсаваньня вынікаў назіраньня за такімі зьявамі прыроды, як то выпарэньне, дыфузія і да гэтак далей. Прадстаўнікі натурфілязофскай атамістыкі лічылі, што атамы — маленькія непадзельныя часьцінкі матэрыі, зь якіх пабудаваны ўсе целы прыроды.

Якасна новым этапам разьвіцьця ведаў пра будову матэрыі была мэханічная атамістыка, стваральнікамі якой былі Ньютан, Гасэндзі і іншыя, адраджаюцца ідэі натурфілязофскай атамістыкі на аснове дасягненьняў клясычнай мэханікі. У мэханічнай атамістыцы атамы таксама разглядаліся як непадзельныя, вечныя часьцінкі матэрыі, якія ўзаемадзейнічаюць па законах макраскапічнай мэханікі. Паколькі электрычныя і хімічныя зьявы цяжка растлумачыць мэханічным узаемадзеяньнем атамаў, то ў навуку пранікаюць ідэалістычныя ўяўленьні пра нематэрыяльныя вадкасьці — флюіды. Адной з праяваў ідэалізму ў атамістыкі было вучэньне Ляйбніца пра манады — духоўныя атамы, якія зьяўляюцца цэнтрамі дзеяньня духоўных сілаў.

Наступным этапам разьвіцьця атамістыкі былі працы Ламаносава, які заклаў асновы хімічнай і фізычнай атамістыкі. Ламаносаў адкрыў закон захаваньня масы рэчыва, які ўвайшоў у клясычную хімію як закон захаваньня масы пры хімічных рэакцыях. Гэты закон даў хіміі слушны мэтад аналізу хімічных рэакцыяў, які стаў асновай колькаснага аналізу. Ламаносаў увёў у навуку побач з атамам панятак малекулы. Ідэі Ламаносава аказалі вялікі ўплыў на далейшае разьвіцьцё фізычнай і хімічнай атамістыкі.

## Вонкавыя спасылкі
* Атамізм. Слоўнік гісторыі ідэяў
* Артыкул, прысьвечаны традыцыйнаму грэцкаму атамізму
* Атамізм ад XVII па XX стагодзьдзе. Stanford Encyclopedia of Philosophy

Катэгорыя:Філязофскія кірункі і школы
Катэгорыя:Старажытнагрэцкая філязофія
Катэгорыя:Філязофія прыроды
Катэгорыя:Атамная фізыка
Катэгорыя:Гісторыя хіміі
Сыноптыка

**Сыноптыка** ( — «здольны ахапіць вокам») — разьдзел мэтэаралёгіі, навука вывучае фізычныя працэсы ў атмасфэры Зямлі, якія вызначаюць будучы стан надвор’я. Людзей, якія займаюцца сыноптыкай, называюць сыноптыкамі. Іхняй задачай зьяўляецца рашэньне кароткатэрміновага прагнозу надвор’я, выкарыстоўваючы розныя мэтады, напрыклад шляхам складаньня й аналізу сынаптычных мапаў, якія даюць магчымасьць назіраць за зьменамі надвор’я й ацэньваць будучыя зьмяненьні на названай тэрыторыі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мэтэаралёгія
Сынтэтычнае паліва

**Сынтэтычнае паліва** — вуглевадароднае паліва, якое адрозьніваецца ад звычайнага паліва працэсам вытворчасьці, гэта значыць атрымліваецца шляхам перапрацоўкі зыходнага матэрыялу, характарыстыкі якога да перапрацоўкі не непадыходзяць для спажыўца. Як правіла гэты тэрмін адносіцца да вадкага паліва атрыманага зь цьвёрдага паліва (вугалю, пілавіньня, лупняку) альбо з газападобнага паліва. Такія працэсы, як напрыклад працэс Фішэра—Тропша, выкарыстоўваліся дзяржавамі, якія ня мелі доступу да вадкага паліва.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Паліва
Партрэт старога чалавека

«**Партрэт старога чалавека**» () — маральна-дыдактычны твор Яна Пратасовіча, выдадзены ў Вільні ў 1597 годзе. Уяўляе сабой вершаванае суцяшэньне, адрасаванае дзядзьку паэта, наваградзкаму кашталяну Аляксандру Палубінскаму, з нагоды яго пажылога ўзросту.

## Зьмест
Твор распачынаецца эпіграмай на герб Палубінскіх і вершаваным прысьвячэньнем князю. Вершаванае суцяшэньне падзяляецца на дзьве часткі:

### Першая частка
У пачатку кнігі зьмешчана гравюра з выяваю нямоглага старца на мыліцах. Ад імя Старца і вядзецца аповед у першай частцы твора, якую аўтар называе «лямантам». Зь ляманту старца паўстае непрывабны малюнак гаротнага існаваньня чалавека на схіле ягоных дзён, ва ўладзе цяжкіх хваробаў і маркотных думак пра хуткую сьмерць. Герой наракае ня толькі на фізычныя, але і на маральныя пакуты з прычыны старасьці, жаліцца на адзіноту і на пагардлівыя адносіны да яго з боку грамадзтва. Выпрабаваньні і крыўды, якія выпалі на долю Старца, прыводзяць яго да расчараваньня ў сэнсе жыцьця, да пэсымістычнага погляду на чалавечае існаваньне як на паступовы працэс распаду і гніеньня арганізму. У разважаньнях старца чуюцца галасы філёзафаў-скептыкаў і сярэднявечных хрысьціянскіх аскетаў, якія апісваюць настроі чалавека на схіле ягоных дзён.

### Другая частка
У другой частцы кнігі зьяўляецца Старац-аптыміст, які па просьба аўтара абараняе старасьць ад несправядлівых абвінавачваньняў і ўслаўляе яе прывабныя рысы. Сустрэча двух герояў паказана на гравюры ў пачатку другой частцы кнігі: Старац-аптыміст абапіраецца не на мыліцы, а толькі на кій, трымаецца бадзёра і ўпэўнена.

Спасылаючыся на ўласны жыцьцёвы досьвед, Старац з кіем разьбівае аргумэнты свайго апанэнта:
: 1) здароўе залежыць ня толькі ад узросту, бо неразумны чалавек падрывае яго сабе яшчэ ў маладосьці заганным ладам жыцьця;
: 2) павага да старых бацькоў у дзяцей не зьнікае, калі яна выхавана з маленства;
: 3) сівога чалавека людзі паважаюць за мудрасьць, яму належыць першае слова ў грамадзе;
: 4) доўгае жыцьцё дае магчымасьць пазбыцца грахоўных страсьцей і падрыхтавацца да сустрэчы з Богам.

Свае развагі Старац-аптыміст падмацоўвае выказваньнямі бібілейскіх прарокаў (Давіда, Саламона, Самуіла і інш.), а потым яшчэ сягае і да антычнай мудрасьці: да выказваньняў і прыкладаў з жыцьця Плятона, Салёна, Сафокла.

### Канец
Пасьля пераканаўчых аргумэнтаў першаму Старцу-смутнаглядцу застаецца адно падзякаваць сябру за адкрыцьцё шматлікіх радасьцяў старасьці. Твор заканчваецца супольнай малітвай двух герояў да Бога.

## Літаратура
* Кавалёў С. Шматмоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу: манаграфія / Сяргей Кавалёў. — Мінск: Кнігазбор, 2010. — С. 310—311.
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 630—632

Катэгорыя:Паэзія Яна Пратасовіча
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1597 годзе
Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Росіца)

**Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы** — помнік архітэктуры пачатку XX стагодзьдзя ў Росіцы. Знаходзіцца пры ўезьдзе ў колішняе мястэчка з боку Дрысы, на беразе ракі Росіцы. Дзее. Твор архітэктуры нэаготыкі. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першыя зьвесткі пра касьцёл у Росіцы датуюцца другой паловай XVI ст. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У 1778 годзе з фундацыі Мікалая Тадэвуша Лапацінскага ў Росіцы, якая па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год) апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, збудавалі невялікі драўляны касьцёл, асьвечаны ў 1792 годзе. 

Новы касьцёл з чырвонай цэглы пачалі будаваць у 1906 годзе, урачыстая кансэкрацыя сьвятыні адбылася 20 студзеня 1911 году.

### Найноўшы час
Па 1917 годзе савецкія ўлады зачынілі касьцёл. У Другую сусьветную вайну ён зноў пачаў дзеяць, пазьней будынак выкарыстоўваўся савецкімі ўладамі ў гаспадарчых мэтах. У 1988 годзе касьцёл вярнулі каталікам.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры нэараманскага стылю. Гэта 3-нэфавая 2-вежавая базыліка з шырокім трансэптам і 5-граннай апсыдай з закрысьціямі. Фасад мае 3-часткавую кампазыцыю: паміж высунутымі наперад бакавымі вежамі 2-гранны шчыпец. Такім жа шчыпцом завяршаецца прастакутны партал аркавага ўваходнага праёма, над якім — акно-трыфорыюм. Над бакавымі аркавымі ўходамі — вокны-біфорыюмы. Яруснасьць і шматплянавасьць франтальнаму фасаду надаюць бакавыя нізкія 5-гранныя эркеры. Будынак мае багатую плястыку: шырокія лапаткі, аркатурныя фрызы, архівольты аконных праёмаў, карнізы з сухарыкамі.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Rosica, Trajecki. Росіца, Траецкі (1906-10).jpg|Будоўля касьцёла, 1906—1910 гг.
Rosica, Trajecki. Росіца, Траецкі (1913).jpg|Галоўны фасад, 1913 г.
Rosica, Trajecki. Росіца, Траецкі (1913) (2).jpg|Інтэр'ер, 1913 г.
Rosica, Trajecki. Росіца, Траецкі (1930-39).jpg|Па руйнаваньні савецкімі ўладамі, 1930-я гг.


### Сучасныя здымкі

Kaścioł - Rosica - 03.jpg|Агульны выгляд
Kaścioł - Rosica - 01.jpg|Галоўны фасад
Kaścioł - Rosica - 09.jpg|Інтэр'ер
Kaścioł - Rosica - 10.jpg|Галоўны алтар


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Касьцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Росіца
Узор сумленнай белагаловай

«**Узор сумленнай белагаловай**» () — вершаваны твор Яна Пратасовіча, апублікаваны ў Вільні ў 1597 годзе. Паэт засяроджваецца на ўслаўленьні цнотаў «белагаловай», малюе ідэальны ўзор тагачаснай пані — жонкі, маці, гаспадыні.

Прысьвечаны Кацярыне зь Ляцкіх, жонцы Фёдара Скуміна і матцы Януша Скуміна.

На адвароце тытульнай старонкі кнігі зьмешчаны герб Ляцкіх і эпіграма на яго, а перад асноўнаю часткай твору — дэдыкацыйны верш, у якім аўтар зьвяртаецца да Кацярыны як да сваёй «міласьцівай сястры». Твор пачынаецца з алегарычнага апісаньня жанчыны, якая сядзіць пад вінаграднай лазой у вянку зь зёлак і падае свайму мужу духмяную кветку.

## Дадатковыя зьвесткі
* Сярод рысаў узорнай «белагаловай» на працягу ўсёй паэмы Ян Пратасовіч ні разу ня згадвае зьнешнюю прыгажосьць

## Літаратура
* Кавалёў С. Шматмоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу: манаграфія / Сяргей Кавалёў. — Мінск: Кнігазбор, 2010. — С. 312—313.
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 632—633

Катэгорыя:Паэзія Яна Пратасовіча
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1597 годзе
Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Ахвярадаўца

«**Ахвярада́ўца**» ( — «чалавек, які раздае міласьціну») — найвялікшы вершаваны твор Яна Пратасовіча, выдадзены ў Вільні ў 1597 годзе. Уяўляе сабой вершаваную перапрацоўку сачыненьня італьянскага вучонага Юлія Фолька (1574, Рым).

Асноўная думка твору — неабходнасьць дапамагаць няшчасным, бедным, каб зрабіць іх до­лю крыху лягчэйшай.

На адвароце тытульнай старонкі выданьня была зьмешчана пад выяваю радзівілаўскага герба эпіграма, а далей — два прысьвячэньні князю Мікалаю Радзівілу «Сіротку» і прадмова да чытача. У дэдыкацыйных вершах аўтар выказвае князю шчырую падзяку за колішнюю маральную і матэрыяльную падтрымку і просіць княскім аўтарытэтам засьведчыць слушнасьць выказаных у творы ідэяў.

Напрыканцы кнігі Я. Пратасовіч зьмясьціў вялікі верш «Да скупога», у якім падагульніў сказанае ў асноўнай частцы твору з дапамогаю выказваньняў Сакрата, Дэмакрыта і сэнтэнцыяў зь Бібліі.

## Літаратура
* Кавалёў С. Шматмоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага эпохі Рэнесансу: манаграфія / Сяргей Кавалёў. — Мінск: Кнігазбор, 2010. — С. 313—314.
* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 634

Катэгорыя:Паэзія Яна Пратасовіча
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1597 годзе
Катэгорыя:Літаратура Вялікага Княства Літоўскага
Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага (Талачын)

**Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Талачыне. Знаходзіцца на ўзвышшы ў цэнтры места, на гістарычнай Аршанскай вуліцы. Дзее. Твор архітэктуры клясыцызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Існуюць зьвесткі, што ў 1604 годзе Леў Сапега збудаваў у Талачыне касьцёл, школу і шпіталь для хворых. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па падзелах Рэчы Паспалітай, калі Талачын апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. У 1813—1853 гадох вялося будаваньне новага мураванага касьцёла.

### Найноўшы час
У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі касьцёл. Па вайне будынак прызначылі пад сховішча, склад розных матэрыялаў, пазьней часткова адраманавалі, каб зрабіць у ім кавярню і клюб. У 1960-я гады зруйнавалі 3-ярусную званіцу, што стаяла побач зь касьцёлам. 6 красавіка 1993 году будынак касьцёла вярнулі каталікам.

## Архітэктура

Помнік архітэктуры клясыцызму з элемэнтамі рэтраготыкі. Прастакутны ў пляне аб’ём пад 2-схільным дахам, з тыльнага боку далучаецца паўкруглая апсыда з конхавым пакрыцьцём. Бакавыя фасады падзяляюцца высокімі вузкімі стральчатымі вокнамі і пілястрамі ў прасьценках. Пэрымэтрам будынка праходзіць прафіляваны карніз.

Унутраная прастора падзяляецца дзьвюма парамі моцных слупоў на тры нэфы, у сярэднім зь якім месьціцца паўкруглая апсыда. Пры ўходзе вылучаюцца бакавыя квадратныя ў пляне закрысьціі, над якімі разьмяшчаецца галерэя хораў.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Касьцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Талачын
Зарачанскі сельсавет

**Зарача́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ўшацкага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Тураса (на 1 студзеня 1947 году).

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны ў складзе Ўльскага раёну Полацкай акругі (да 26 ліпеня 1930 году). 8 ліпеня 1931 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Ўшацкага раёну. 9 верасьня 1946 году сельсавет перададзены адноўленаму Ўльскаму раёну Віцебскай вобласьці.

17 сьнежня 1956 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Ўшацкага раёну.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 23

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 581
*  С. 19
*  С. 90

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ўшацкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі (Дрыса)

**Касьцёл Нараджэньня Найсьвяцейшай Панны Марыі** — помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Дрысе. Знаходзіцца ў цэнтры места. Дзее. Твор архітэктуры клясыцызму.

Утвараў адзіны архітэктурны ансамбль з плябанскімі камяніцамі, крамамі, агароджай і брамай.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Паводле «Візіты Дрысенскага касьцёла» (1740 год), папярэдні «*касьцёл драўляны на падмурку, гонтам крыты*», збудавалі ў 1734 годзе.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Дрыса апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. У 1809 годзе замест драўлянага збудавалі мураваны касьцёл. Гэты касьцёл значыцца на пляне места 1838 году паміж вуліцамі Дзьвінскай, Маскоўскай і Новай. У 1867 годзе касьцёл аднавілі, тады ж збудавалі плябанію. У 1879 годзе пляц забудавалі і абнесьлі агароджай. Паводле некаторых зьвестак, пры касьцёле існавала школа для моладзі. У 1899 годзе плябанія згарэла, ксёндз Какола-Кулак збудаваў новую плябанію і аднавіў мураваны касьцёл.

### Найноўшы час
У 1930-я гады савецкія ўлады зачынілі касьцёл, будынак якога пачалі выкарыстоўваць у гаспадарчых мэтах. У 1990 годзе касьцёл вярнулі каталікам.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры клясыцызму. Гэта прастакутная ў пляне 3-нэфавая 1-вежавая базыліка з 3-граннай апсыдай, над якой 2-схільны дах пераходзіць у вальмавае пакрыцьцё. Да тарцовай грані апсыды далучаецца нізкая прастакутная закрысьція пад 2-схільным пакрыцьцём. Асноўная архітэктурная тэма — цыркульная арка. Яе форма выкарыстоўваецца ў складаным рытме вокнаў і праёмаў масіўнай 2-яруснай 4-граннай званіцы з шатровым пакрыцьцём, фасаднай дэкаратыўнай аркатуры. Прафіляваньне і абломы афармляюць праёмы і карніз.

Унутраная прастора перакрываецца цыліндрычным скляпеньнем на падпружных арках. Нэфы разьмяжоўваюцца аркадай на магутных пілёнах. На левай сьцяне прэзьбітэрыюма месьціцца амбон. У інтэр’еры тры алтары, галоўны зь якіх мае выгляд дарычнага 4-калённага портыка з лучковым франтонам. Уздоўж бакавых сьценаў разьмяшчаліся тэракотавыя пано-стацыі «Крыжовы шлях Хрыста». У закрысьціі захоўвалася некалькі арнатаў з слуцкіх паясоў.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Drysa, Dźvina. Дрыса, Дзьвіна (M. Kuścinski, XIX).jpg|М. Кусьцінскі, XIX ст.
Drysa, Dźvinskaja-Kamiennaja. Дрыса, Дзьвінская-Каменная (1901-17).jpg|да 1918 г.
Drysa, Dźvinskaja-Kamiennaja. Дрыса, Дзьвінская-Каменная (1905).jpg|1905 г.
Drysa, Naradžeńnia. Дрыса, Нараджэньня (1913).jpg|1913 г.


### Сучасныя здымкі

Drysa, kaścioł (11.08.2009).jpg|Агульны выгляд
BELARUS - VERHNEDVINSK (Верхнядзвiнск). Catholic church..jpg|З боку апсыды
Nativity of the Blessed Virgin Mary catholic church.jpg|Брама
Интерьер костёла Рождества НДМ.jpg|Інтэр'ер


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Касьцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Дрыса
Касьцёл Сьвятога Казімера (Лепель)

**Касьцёл Сьвятога Казімера** —  помнік архітэктуры XIX стагодзьдзя ў Лепелі. Знаходзіцца ў цэнтры места, на гістарычнай Капаніцкай вуліцы. Дзее. Твор архітэктуры клясыцызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Першую каталіцкую парафію ў Лепелі заснаваў у 1602 годзе ўладальнік мястэчка Леў Сапега. У 1604 годзе адбылася ўрачыстая кансэкрацыя фундаванага ім драўлянага касьцёла, які стаў адным зь першых трох каталіцкіх сьвятыняў на Полаччыне. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Лепель апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. Будынак касьцёла двойчы гарэў: у 1799 і 1833 гадох, па другім пажары набажэнствы праводзіліся ў невялікай драўлянай капліцы. 

У 1857—1876 гадох паводле праекту архітэктара Мачулевіча вялося будаваньне новага мураванага касьцёла. Яго фундатарам выступіў пан Мальчэўскі. У гэты час парафія налічвала 2976 каталікоў, 400 зь якіх жылі ў месьце.

### Найноўшы час
За савецкім часам улады зачынілі касьцёл. У 1990-я гады будынак касьцёла вярнулі каталікам. З 1993 году адбываюцца рэгулярныя набажэнствы, а ў 1995 годзе касьцёл нанава асьвяцілі.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры позьняга клясыцызму. Гэта 2-вежавая 3-нэфавая базыліка з трансэптам. Аб’ёмы нэфаў, закрысьціяў, крылаў трансэпта ўтвараюць прыступкавую кампазыцыю. Цэнтар галоўнага фасада вылучаецца рызалітам з трыкутным франтонам, дэкараваны філёнгамі, лапаткамі, карнізамі з сухарыкамі. Бакавыя фасады падзяляюцца аркавымі аконнымі праёмамі.

Нэфы перакрываюцца цыліндрычнымі скляпеньнямі на падпружных арках. У галоўным барокавым алтары, зьмешчаным у прастакутнай апсыдзе, былі скульптуры Сьвятых Пятра і Паўла, пуцьці, дэкаратыўныя вазы. Мастацкім узроўнем вылучаліся абразы «Ўзьвіжаньне Сьвятога Крыжа» і «Сьвяты Казімер». У крылах трансэпта знаходзіліся барокавыя алтары. Ва ўсходняй частцы — хоры.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Lepiel, Kapanickaja, Śviatoha Kazimiera. Лепель, Капаніцкая, Сьвятога Казімера (1913).jpg|З боку вуліцы Капаніцкай, 1913 г.
Lepiel, Kapanickaja, Śviatoha Kazimiera. Лепель, Капаніцкая, Сьвятога Казімера (1916).jpg|З боку вуліцы Капаніцкай, 1916 г.
Lepiel, Poŭśviskaja-Kapanickaja. Лепель, Поўсьвіская-Капаніцкая (1913).jpg|З боку вуліцы Поўсьвіскай, 1913 г.
Lepiel, Poŭśviskaja. Лепель, Поўсьвіская (1913).jpg|З боку вуліцы Поўсьвіскай, 1913 г.


Lepiel, Poŭśviskaja. Лепель, Поўсьвіская (1913) (2).jpg|З боку вуліцы Поўсьвіскай, 1913 г.
Lepiel, Kapanickaja-Poŭśviskaja. Лепель, Капаніцкая-Поўсьвіская (1913).jpg|З боку вуліцы Поўсьвіскай, 1913 г.
Lepiel, Uła-Lepelskaje. Лепель, Ула-Лепельскае (1913).jpg|З боку Улы, 1913 г.
Lepiel, Śviatoha Kazimiera. Лепель, Сьвятога Казімера (1913).jpg|Інтэр’ер, 1913 г.


### Сучасныя здымкі

Lepiel. Лепель (13.08.2008).jpg|Агульны выгляд
Лепель. Касцёл. Выгляд ад возера.jpg|Выгляд ад возера
Лепель. Касцёл. Выгляд ад дарогі.jpg|Выгляд ад дарогі
Лепель. Касцёл. Галоўны фасад.jpg|Галоўны фасад


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Касьцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Лепель
Касьцёл Божага Провіду (Слабодка)

**Касьцёл Божага Провіду** — помнік архітэктуры пачатку XX стагодзьдзя ў Слабодцы. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка. Дзее. Твор архітэктуры нэараманскага стылю. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

Мураваны касьцёл у Слабодцы збудавалі ў 1903 годзе.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры нэараманскага стылю. Гэта 3-нэфавая 2-вежавая базыліка з апсыдай, трансэптам і закрысьціямі. Галоўны фасад утвараюць дзьве высокія 5-ярусныя вежы з вострымі шатровымі вярхамі і параўнальна невялікая фасадная роўніца цэнтральнага нэфа паміж імі. Сьцены падзяляюцца гарызантальна паўцыркульнымі, лучковымі і круглымі аконнымі праёмамі зь вітражамі (каляровае шкло захавалася часткова), вэртыкальна — прыступкавыми контрфорсамі, якія на бакавых фасадах злучаюцца з дэкаратыўнымі аркбутанамі. Над галоўным уваходам і на фасадных роўніцах трансэпта разьмяшчаюцца вялікія вокны-ружы. Уваходы маюць выгляд аднатыпных парталаў з паўцыркульнымі праёмамі.

У інтэр'еры цыліндрычныя скляпеньні з распалубкамі, Хоры ў верхняй частцы нартэкса. У плястычнай аздобе шырока выкарыстоўваюцца ордэрныя элемэнты раманскай архітэктуры: аркатурныя паясы, нішы, калёнкі з капітэлямі расьлінных формаў. Сьцены і скляпеньні алтарнай часткі дэкаруюцца арнамэнтам. Аўтэнтычная аздоба інтэр’еру не захавалася.

Мастацкую каштоўнасьць маюць жалезныя акоўкі ўсіх вонкавых дзьвярэй касьцёла, выкананыя мясцовым кавалём. Кампазыцыі аковак складаюцца з сымэтрычна ўкладзеных з бакоў завесаў (царгаў) сьпіралепадобных пышных расьлінных сьцёблаў, што заканчваюцца то 4-лістымі кветкамі, то пальметападобным лістком. Пры кампазыцыйным адзінстве аковак усіх дзьвярэй дэталі не паўтараюцца, што сьведчыць пра вольную імправізацыю майстра ў кожным выпадку. Арыгінальную, багатую формай і складаную малюнкам кампазыцыю маюць акоўкі дзьвярэй цэнтральнага ўваходу. Яны выглядаюць як пышныя букеты з арнамэнтальных элемэнтаў, што паўтараюцца ў кампазыцыях дэкору бакавых дзьвярэй.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Słabodka, Vialikaja. Слабодка, Вялікая (1933).jpg|1933 г.
Słabodka, Božaha Providu. Слабодка, Божага Провіду (1941-44).jpg|1941—1944 гг.
Słabodka, Božaha Providu. Слабодка, Божага Провіду (1941-44) (2).jpg|1941—1944 гг.
Słabodka, Ilmionak. Слабодка, Ільмёнак (1941-44).jpg|1941—1944 гг.


### Сучасныя здымкі

Костёл Божьего Провидения. аг. Слободка, Браславский р-н, Витебская обл., Беларусь DJI 2945-HDR (51355366971).jpg|Агульны выгляд
Костёл Божьего Провидения. аг. Слободка, Браславский р-н, Витебская обл., Беларусь DJI 2985-HDR (51356381735).jpg|З боку апсыды
1Слабодка Касьцёл Сэрца Ісуса алтар.JPG|Алтар
1Слабодка Касьцёл Сэрца Ісуса інт.JPG|Амбон і хоры


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Касьцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Слабодка (Браслаўскі раён)
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Мёры)

**Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі** — помнік архітэктуры пачатку XX стагодзьдзя ў Мёрах. Знаходзіцца на ўсходнім беразе Мёрскага возера ў паўднёвай частцы места. Дзее. Твор архітэктуры нэаготыкі. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Паводле некаторых зьвестак, першы касьцёл у Мёрах зьявіўся яшчэ ў XVI ст. З 1728 году ў мястэчку дзеяў кляштар канонікаў рэгулярных.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Мёры апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1832 годзе расейскія ўлады ліквідавалі кляштар.

У 1907 годзе на месцы драўлянай капліцы збудавалі новы касьцёл збудавалі з чырвонай цэглы. 

### Найноўшы час
Па Другой сусьветнай вайне ў 1951 годзе савецкія ўлады зачынілі касьцёл і прыстасавалі яго пад склад збожжа, але аддалі вернікам ужо ў 1956 годзе.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры нэаготыкі. Гэта 3-нэфавая 2-вежавая базыліка з 5-граннай алтарнай часткай, да якой з паўднёвага боку далучаецца закрысьція. Фасады будынка з высокім цокалем рытмічна падзяляюцца прыступкавымі контрфорсамі і стральчатымі аконнымі праёмамі. Вось сымэтрыі галоўнага фасаду падкрэсьліваецца ўходным парталам і акном-ружай. Завершаныя высокімі шпілямі 3-ярусныя вежы ўмацоўваюцца прыступкавымі контрфорсамі, падзяляюцца вузкімі нішамі. Вежа-ліхтар завяршае цэнтральны шчыт.

Нэфы перакрываюцца стральчатымі скляпеньнямі. У інтэр'еры захоўваюцца абразы «Маці Божая Ружанцовая» і «Язэп зь дзіцем» (пачатак XIX ст.), «Маці Божая Чэнстахоўская» (1878), драўляная скульптура «Укрыжаваньне» (XIX ст.).

Каля касьцёла помнік ненароджанаму дзіцяці (мастак Аляксандар Дранец).

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Miory, Mioryca. Мёры, Мёрыца (1906).jpg|1906 г.
Miory, Miorskaje. Мёры, Мёрскае (1907).jpg|1907 г.
Miory, Uniebaŭziaćcia. Мёры, Унебаўзяцьця (1907).jpg|1907 г.
Miory, Plabanija. Мёры, Плябанія (1907).jpg|Плябанія , 1907 г.


Miory, Uniebaŭziaćcia. Мёры, Унебаўзяцьця (1907) (2).jpg|Дом пры касьцёле, 1907 г.
Miory, Miorskaje, Uniebaŭziaćcia. Мёры, Мёрскае, Унебаўзяцьця (1910).jpg|1906 г.
Miory, Miorskaje. Мёры, Мёрскае (1910).jpg|1910 г.
Miory, Miorskaje. Мёры, Мёрскае (1922).jpg|1922 г.


### Сучасныя здымкі

DJI 2914-HDR (51353912269).jpg|Агульны выгляд
Aerial view of the Church of the Assumption of the Blessed Virgin Mary. Miory, Belarus. DJI 2882-HDR (51353401703).jpg|З боку апсыды
Kaścioł - Miory - 3.jpg|Галоўны фасад
Kaścioł - Miory - 8.jpg|Інтэр'ер


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Касьцёлы Віцебскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Мёры
Катэгорыя:Нэагатычныя збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1907 годзе
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Катэгорыя:Касьцёлы Мёрскага раёну
Усінск

**Усі́нск** (, комі-зыр. *Ускар*) — горад у мескай акрузе Ўсінск рэспублікі Комі, Расея. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам акругі. Разьмешчаны на правым беразе ракі Ўса. Адлегласьць да сталіцы рэспублікі — Сыктыўкару — 757 км. Буйныя аўтамаґістралі, што зьвязвалі б горад з цэнтрам Расеі, адсутнічаюць. Будуецца аўтадарога да сяла Вусьць-Уса.

## Гісторыя
Заснаваны ў 1966 годзе як прамысловы пасёлак. У 1970 годзе месца будаўніцтва пасёлку перанесьлі на іншую пляцоўку, бо ранейшай пагражала падтапленьне ракой Усой. У 1970-х гадох працягвалася актыўнае забудова пасёлку.

Статус гораду пасёлак атрымаў у 1984 годзе.

## Агульныя зьвесткі
Горад знаходзіцца на правым беразе ракі Ўса. На 61 кілямэтар на поўнач праходзіць Паўночны палярны круг. Да сталіцы рэспублікі гораду Сыктыўкар — 757 км. Горад падпарадкоўваецца маскоўскаму часу (GMT +4).

Асноўнай галінай мясцовае прамысловасьці зьяўляецца нафтаздабыча — здабычу вядуць кампаніі «Лукойл» і «Роснефть». На тэрыторыі мескае акругі знаходзіцца нафтаперапрацоўчы завод кампаніі «Енисей». У горадзе існуюць камбінат хлебабулачных вырабаў і прадпрыемства безалькаґольных напояў «Литосфера».

Забудова гораду ўяўляе сабой у асноўным пяці- й дзевяціпаверхавікі. Сярод адукацыйных установаў ва Ўсінску ёсьць 6 агульнанавучальных установаў, 11 дзіцячых садкоў, дзіцячы дом, філія Ўхцінскага дзяржаўнага тэхнічнага ўнівэрсытэту і політэхнічны тэхнікум.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Администрация МО ГО «Усинск»
* Усинск: новости, погода, знакомства, городской форум

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Комі
Косаўшчына

Назву **Косаўшчына** маюць:

* Косаўшчына — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Косаўшчына — вёска ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Косаўшчына — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
Фролкавіцкі сельсавет

**Фро́лкавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бешанковіцкага раёну Віцебскай вобласьці. Цэнтрам савету была вёска Фролкавічы.

## Гісторыя
17 сьнежня 1956 году Ўльскі раён скасаваны, сельсавет далучаны да Бешанковіцкага раёну.

Сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзены Ўльскаму сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бешанковіцкага раёну
Югыд Ва (нацыянальны парк у Комі)

**Югы́д Ва** (у перакладзе з комі — «Сьветлая вада») — нацыянальны парк у рэспубліцы Комі, Расея.

## Агульныя зьвесткі

Разьмешчаны ў раёне Паўночнага й Прыпалярнага Ўралу на паўднёвым усходзе рэспублікі Комі, непадалёк ад раённага цэнтру Вуктыл. 

Плошча складае 1 891 701 га (з улікам плошчы акваторыі, якая складае 21 421 га). Паводле дадзеных на 2006 год зьяўляецца найбуйнейшым нацыянальным паркам Расеі. Зьяўляецца часткай аб'екту Сусьветнае спадчыны ЮНЭСКО «».

Паўночнай мяжой парку зьяўляецца рака Кожым. На поўдні парк мяжуе зь Пячора-Ілыцкім запаведнікам.

Каардынаты парку: 

## Клімат

Тэрыторыя нацыянальнага парку знаходзіцца ў зоне ўмерана-халоднага клімату. Клімат кантынэнтальны з працяглай шматсьнежнай зімой і кароткім летам, што зьвязана з уплывам паветраных мас Арктыкі і геаґрафічным палажэньнем парку. 

## Прырода
Больш за палову парк пакрыты тайгой і тундрамі, якія знаходзяцца на ўзвышшах бліжэй да Ўралу. Прыкладна 20 км2 з плошчы парку займаюць альпійскія лугі. 

У парку жывуць прыкладна 180 відаў птушак, шмат зь якіх зьяўляюцца рэдкімі відамі. У акваторыі парку водзяцца 20 відаў рыб. Існуюць 5 відаў земнаводных і 1 від рэптыліяў.

Сярод сысуноў у парку пражываюць зайцы-белякі, вавёркі-ляцягі, паўночныя алені, гарнастаі, выдры, воўкі, лісы, мядзьведзі, расамахі, пясцы й лясныя куніцы.

## Турызм
Парк знаходзіцца ў даволі моцна ізаляваных мясьцінах рэспублікі Комі. У Вуктыльскім раёне, у якім знаходзіцца парк, вельмі слаба разьвітыя аўтамабільныя камунікацыі і мабільная сувязь, што зьвязана зь вялізнымі прасторамі некранутых таёжных лясоў каля Вуктылу. У выніку гэтага за год парк наведваюць толькі 4000 чалавек, што вельмі мала для прыродных паркаў такога маштабу. 

У парку можна заняцца катаньнем на лодках, рафтынґам, лыжнай хадзьбой і паходамі. Абмежавана дазволенае паляваньне (патрэбны дазвол).

## Спасылкі
* Афіцыйны партал парку , 
* Нацыянальны парк Югыд-Ва на расейскім партале «Особо охраняемые природные территории Российской Федерации»
* Мапа парку

## Крыніцы

Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Расеі
Катэгорыя:Комі
Славен Белупа Капрыўніца

«**Славен Белупа**» () — харвацкі футбольны клюб з гораду Капрыўніцы. Заснаваны ў 1907 годзе. Віцэ-чэмпіён Харватыі (2008).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Капрыўніца
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1907 годзе
Энтальпія

**Энтальпі́я**, **цеплазьмест** ( [enthálpō] — «награю») — поўная энэргія сыстэмы, у дадзеным выпадку такая энэргія, якую магчыма цалкам перавесьці ў цеплыню.

## Гісторыя зьяўленьня азначэньня
Самыя раньнія працы, зьвязаныя з гэтай велічынёй, зьявіліся ў 1875 годзе, калі Джазая Гібз увёў «*цепллавую функцыю сталага ціску*». Аднак Гібз не карыстаўся словам «*энтальпія*» ў сваіх працах. Само слова «*энтальпія*» упершыню зьяўляецца ў навуковай літаратуры ў 1909 годзе ў публікацыі Дж. Дальтона (), паводле якой, насамрэч, гэтае слова ўпершыню выкарыстаў Гайке Камэрлінг-Онэс.

## Пазначэньне
На працягу многіх гадоў для пазначэньня энтальпіі выкарыстоўваліся розныя знакі. У 1922 годзе А. Портэр прапанаваў сымбаль H (ад  — цеплазьмест) як агульнапрыняты стандарт, які выкарыстоўваецца і па сёньняшні дзень. У тэрмадынаміцы таксама шырока карыстаюцца пазначэньнем энтальпіі празь літару I.

Памернасьць энтальпіі ў Міжнароднай сыстэме адзінак СІ — джоўль.

## Фізычны сэнс энтальпіі
Энтальпія складаецца з сумы нутранай энэргіі і здабытку ціску на аб’ём.
: H=U+pV

Энтальпія зьяўляецца экстэнсіўнай велічынёй (залежыць ад масы і аб’ёму сыстэмы), то бок ёй уласьцівая адытыўнасьць. Каб зрабіць яе інтэнсіўнай велічынёю, трэба падзяліць ейнае абсалютнае значэньне на масу цела:
: u = \frac {U}{m} \, ; \quad h =\frac {H}{m} \, ; \quad v =\frac {V}{m}

Тады на адзінку масы рэчыва [Дж/кг] формула для энтальпіі будзе мець выгляд:
: h=u+pv

дзе
* h — удзельная энтальпія [Дж/кг],
* u — удзельная нутраная энэргія [Дж/кг],
* p — ціск [Па],
* v — удзельны аб'ём [м³/кг],

## Зьмяненьне энтальпіі
На практыцы, у асноўным, разьлічваюць толькі зьмяненьне энтальпіі каб, напрыклад, вызначыць страты энэргіі. Зьмяненьне энтальпіі ў дыфэрэнцыяльнай форме:
: \mathrm dH = \mathrm dU + d(p  V) = T  dS - p  dV + p  dV + V  dp = T  dS + V dp

Энтальпія ёсьць функцыя стану сыстэмы — яе зьмяненьне не залежыць ад спосабу пераходу ў выніковы стан сыстэмы з пачатковага.

У ізабарным працэсе (p=const) зьмяненьне энтальпіі тоесна колькасьці цеплыні, перададзенай сыстэме, тады раўнаньне прымае выгляд:
:  dH=dQ = TdS

Менавіта таму энтальпію яшчэ называюць цеплавой функцыяй.

Пры сталым ціску энтальпію таксама выражаюць празь цеплаёмістасьць цела:
:  dH = C_p dT \, 

ці
:  dH = c_p m dT \, 

дзе:

* c_p\, — удзельная цеплаёмістасьць цела пры сталым ціску [кДж/(кг∙К),
* m\, — маса цела [кг].

## Глядзіце таксама
* Энэргія
* Нутраная энэргія
* Цеплыня
* Энтрапія

## Крыніцы

## Літаратура
* Бурдаков В. П. Термодинамика — Москва: Дрофа, 2009., ч.1., 479 с.
* Ишлинский А. Ю. Новый политехнический словарь- Москва: Большая Российская энциклопедия, 2000.,671 с.

Катэгорыя:Тэрмадынаміка
Катэгорыя:Фізыка
Пагарэліцкі сельсавет

**Пагарэ́ліцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шумілінскага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Язьвіна (на 1 студзеня 1947 году).

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны ў складзе Сіроцінскага раёну Віцебскай акругі (з 20 лютага 1938 году — Віцебскай вобласьці). 23 лістапада 1961 году раён перайменаваны ў Шумілінскі. 25 сьнежня 1962 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Віцебскага раёну. 30 ліпеня 1966 году сельсавет перададзены адноўленаму Шумілінскаму раёну.

Сельсавет перайменаваны ў Язьвінскі.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 27

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 336
*  С. 303
*  С. 235
*  С. 87

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шумілінскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе