Вялікая Мядзьвядка

**Вялі́кая Мядзьвя́дка** — вёска ў Мірскім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Найранейшую пісьмовую згадку пра Мядзьвядку зьмяшчае рэестар дакумэнтаў па маёнтку, складзены 20 верасьня 1769 году. Першым у ім зафіксаваны «Падзел грунтоў маёнткаў Мядзьвядка і Астраўкі» паміж роднымі братамі Марцінам і Адамам Пратасовічамі, які адбыўся 8 траўня 1636 году.

9 красавіка 1679 году быў складзены акт перадачы маёнтку ў спадчыннае ўладаньне ад Яна і Соф’і (з Касакоўскіх) Пратасовічаў і пана Дуброва родным братам Мікалаю і Самуэлю Пратасовічам. У візытацыі ўніяцкай царквы ў вёсцы Астраўкі ад 12 сьнежня 1680 году ўпершыню дакумэнтальна фіксуецца існаваньне дзьвюх асобных вёсак — Вялікай і Малай Мядзьвядак.

У кастрычніку 1692 году маёнтак Малая Мядзьвядка быў набыты Тэафілам Рымшам і ягонай жонкай Тэадорай Цэдроўскай у Мікалая Пратасовіча за 14 тысячаў злотых. Паводле тагачаснага інвэнтару, двор меў вялікі дом зь сенцамі і ганкам, бровар, сырніцу і два гумны, а ў вёсцы налічвалася 20 хатаў.

На працягу XVIII ст. асобныя часткі маёнтку арандаваліся або знаходзіліся ў заставе Ваяводзкіх, Бачынскіх і Вольскіх. У 1761 годзе Мядзьвядку набыў Гіпаліт Корсак, а ў 1769 годзе — Францішак Ябланскі, чашнік наваградзкі. Пасьля 1769 году Ябланскі збудаваў у вёсцы брусаваную ўніяцкую капліцу Ўшэсьця Гасподняга з двума жалезнымі купаламі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай маёнтак перайшоў да роду Дамейкаў. Тут 31 ліпеня 1802 году нарадзіўся сусьветна вядомы навуковец і нацыянальны герой Чылі Ігнат Дамейка. Пасьля сьмерці ягонага бацькі Антонія Гіпаліта ў 1809 годзе маёнткам валодалі браты Адам (Малая Мядзьвядка) і Казімер (Вялікая Мядзьвядка).

Пасьля паразы паўстаньня 1830—1831 гадоў, у якім актыўна ўдзельнічаў Ігнат Дамейка, маёнтак быў канфіскаваны расейскімі ўладамі. Уніяцкая капліца, дзе Ігнат у 9-гадовым узросьце прымаў першае прычасьце, была зачыненая, а мясцовых жыхароў прымусова перавялі ў праваслаўе.

У жніўні 1884 году Ігнат Дамейка вярнуўся ў родную вёску пасьля 53 гадоў выгнаньня. Ён амаль не пазнаў бацькоўскую сядзібу: пабудовы былі разбураныя альбо перабудаваныя, а на месцы старога саду разросся парк.

### Найноўшы час
У 1921—1939 гадох вёска знаходзілася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі (Наваградзкае ваяводзтва, Стаўпецкі павет, гміна Жухавічы). У ліпені 1944 году падчас адступленьня нямецкіх войскаў у вёсцы адбыўся буйны пажар, у якім згарэла прыкладна палова хатаў.

У 1997 годзе ў вёсцы быў усталяваны памятны знак у гонар Ігната Дамейкі, а ў мясцовай школе адкрыты музэй, прысьвечаны ягонаму жыцьцю і дзейнасьці.

## Насельніцтва
* 2010 год — 156 чалавек
* 1999 год — 234 чалавекі
* 1921 год — 528 чалавек
* 1793 год — 80 чалавек 
* 1784 год — 110 чалавек 

## Вядомыя асобы
* Ігнат Дамейка (1802—1889) — навуковец, геоляг, мінэроляг, рэктар Чылійскага ўнівэрсытэту.

## Славутасьці
* Свята-Ушэсцеўская царква (Вялікая Мядзвядка) (XIX ст.) — пабудаваная на аснове ўніяцкай капліцы Ушэсьця Гасподняга.
* Мядзвядкаўская сядзіба (XIX ст.).
* Мэмарыяльны камень і помнік Ігнату Дамейку (адкрыты ў 1997 годзе).
* Музэй Ігната Дамейкі ў школе (не працуе).

## Галерэя

Файл:Вялікая Мядзвядка і вуліца Дамейкі.png|Вуліца Дамейкі і Вялікая Мядзьвядка
Файл:2021-04 Vialikaja Miadzviadka.jpg|Від на маёнтак, сажалкі, стары парк і ў бок ракі Ўшы
Файл:Сядзібны дом Обух-Вашчатыньскіx.jpg|Сядзібны дом Обух-Вашчатыньскіx, 2024
Файл:Вялікая Мядзвядка 2021-06.png|Вуліца І. Дамейкі
Файл:2024-09-24 12.58.56 Vialikaja Miadzviadka.jpg|Вуліца І. Дамейкі
Файл:Вялікая Мядзвядка 2021-07.png|Вуліца І. Дамейкі
Файл:Вялікая Мядзвядка. Царква (01).jpg|Вялікая Мядзьвядка. Царква
Файл:Вялікая Мядзвядка. Царква (02).jpg|Сьвята-Ўшэсьцеўская царква
Файл:Church of the Ascension of Christ in Vialikaja Miadzviadka.jpg|Сьвята-Ўшэсьцеўская царква, 2024
Файл:Church of the Ascension of Christ in Vialikaja Miadzviadka 2.jpg|Сьвята-Ўшэсьцеўская царква, 2024
Файл:Вялікая Мядзвядка. Царква на могілках (03).jpg|Вялікая Мядзьвядка. Могілкі
Файл:Вялікая Мядзвядка. Царква на могілках (02).jpg|Вялікая Мядзьвядка. Могілкі
Файл:Вялікая Мядзвядка. Могілкі (03).jpg|Вялікая Мядзьвядка. Могілкі
Файл:Вялікая Мядзвядка. Могілкі (02).jpg|Вялікая Мядзьвядка. Могілкі
Файл:Вялікая Мядзвядка. Могілкі (01).jpg|Вялікая Мядзьвядка. Могілкі
Файл:Вялікая Мядзвядка.png|Вялікая Мядзьвядка. Від у бок Макашоў
Файл:Відок у бок Жухавіч.png|Від у бок Жухавічаў
Файл:В. Дамейкі і Малая Мядзвядка.png|В. Дамейкі і Малая Мядзьвядка. Мядзьвядзкі лес
Файл:В.Дамейкі ў бок Малой Мядзвядкі.png|В. Дамейкі ў бок Малой Мядзьвядкі
Файл:Малая Мядзвядка і Мядзвядскі лес.png|Малая Мядзьвядка і Мядзьвядзкі лес
Файл:Дарога на Мір і 5-ая ферма.png|Дарога на Мір і 5-ая фэрма
Файл:Відок на царкву і могілкі.jpg|Від на царкву і могілкі
Файл:Дарога ў бок Хлюпіч.png|Дарога ў бок Хлюпічаў
Файл:Дарога на Мір.png|Дарога на Мір, старыя праваслаўныя могілкі і выезд зь Вялікай Мядзьвядкі
Файл:Дарога на Астроўкі.png|Дарога на Астраўкі
Файл:Над Мядзвядскім лесам.jpg|Над Мядзьвядзкім лесам. Від у бок Мядзьвядкі
Файл:Miadźviadka, Vuša. Мядзьвядка, Вуша (T. Boretti, 1900) (2).jpg|Miadźviadka, Vuša. Мядзьвядка, Вуша (T. Boretti, 1900)
Файл:Мядзвядка, Вуша (мейсца праз 120 гадоў).jpg|Мядзьвядка, Ўша (месца праз 120 гадоў)
Файл:Мяздвядка. Вуша (Барэці праз 120 гадоў).jpg|Мядзьвядка. Ўша (Барэці праз 120 гадоў)


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мірскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну