open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Білімін

**Білімін**, **Більмін** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Біла (Bilo) і Міна (Minno) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова біл- (імёны ліцьвінаў Біліка, Білін, Більвін; германскія імёны Biliko, Bilin, Biliwin) паходзіць ад гоцкага *bili 'баявая сякера', а аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) — ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць'. Адзначалася германскае імя Biliman (Billmann, Bill-mann)

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *cum Nicolao Bylymyn*, *Nicolaus Bylimyn*, *Nicolaum Bylimyn* (2 кастрычніка 1413 году); *в людеи наших [[Дарсунішкі|дорсуничанъ]]… Козбора Билминовича* (22 ліпеня 1501 году); *Богданъ Бильминовичъ* (1528 год); *на боярина господарьского Мартина Бильминовича… Мартинъ Бильминовичъ* (13 кастрычніка 1539 году); *передъ бояриномъ Томашомъ Билминовичомъ* (30 траўня 1541 году); *Матей Билминовичъ одъ Билминовъ*, *Болтромей Бильминовичъ*, *Стась Билминовичъ з села Билминовщизны* (1567 год); *Bilminów: <…> p. Aleksander Bilmin… p. Walerian Bilmin z p. Teodorową Bilminową… p. Jan i Ławryn Bilminowie* (1690 год); *pana Jana Bilmina* (21 студзеня 1710 году); *Bilminy* (1744 год); *Michal Bilmin… Benedykt Bilmin… Antoni Bilmin* (27 верасьня 1768 году); *Adam Bilmin… Bartłomiey Bilmin… Michał Bilmin… Józef Bilmin… Jakub Bilmin* (5 кастрычніка 1765 году); *Floryan Bilmin* (24 сакавіка 1773 году); *Tadeusz Pilminowicz* (1785 год); *Wiktoria Bilminowa* (1797 год); *Bilmin Leonarda* (15 лютага 1872 году).

## Носьбіты
* Білімін — літоўскі баярын, які на Гарадзельскай уніі атрымаў герб Порай
* Багдан Більмінавіч — гарадзенскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Мацей Більмінавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1538 годзе
* Станіслаў Більмін (*Stanisław Bilmin*) — навучэнец Папскай сэмінарыі ў Вільні ў першай палове XVIII стагодзьдзя

Міхал і Ян Більміны — шляхцічы Гарадзенскага павету, якія ўпамінаюцца на мяжы XVII і XVIII стагодзьдзяў.

Більманы або Більміны гербу Порай — літоўскі шляхецкі род.

На гістарычнай Гарадзеншчыне існуе вёска Більміны.

## Глядзіце таксама
* Біла
* Мін

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мондар

**Мондар** (*Мондэр*, *Монтэр*, *Монтар*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Мундэр або Мунтэр (Mundher, Munder, Munter) і Гермунт або Герымонт (Hermunt, Herimont) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) паходзіць ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

У Прусіі бытавала імя *Montere / Muntir* (1289 год). Апроч таго, у Прусіі адзначалася прозьвішча Munder.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Montaryszki* (22 траўня 1691 году); *w obrębie Monteryszkach* (20 ліпеня 1695 году).

## Носьбіты
Мантаровічы — літоўскі шляхецкі род.

У XIX ст. упаміналася ваколіца Мондэрышкі (Monderyszki) каля Упнікаў.

На 1903 год існавалі фальваркі Новыя і Старыя Монтарышкі ў Шавельскім павеце Ковенскай губэрні, а на 1905 год — вёска Мондарышкі ў Гелванскай воласьці.

## Глядзіце таксама
* Мунд
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Юсуф Языджы

**Юсуф Языджы** (;  29 студзеня 1997 году) — турэцкі футбаліст, атакуючы паўабаронца грэцкага клюбу «Алімпіякос» і нацыянальнай зборнай Турэччыны.

## Кар’ера
### Клюбная
Гулец пачаў займацца футболам у родным горадзе ў акадэміі клюбу «Трабзанспор». Свой першы прафэсійны кантракт склаў 21 сьнежня 2015 году. Запачаткаваў кар’еру на наступны дзень у матчы Кубка Турэччыны супраць «Газыянтэпспору». У матчы Супэрлігі дэбют прыпаў на 2 лютага 2016 году, калі паўабаронца зьявіўся ў другім тайме матчу супраць «Акхісар Бэледыеспору». 8 траўня паўдзельнічаў у разгроме «Рызэспору» (6:0), двойчы ўлучыўшы мяч у браму суперніка ды зарабіўшы дзьве галявыя перадачы. У наступным сэзоне па выключэньню з каманды асноўнага паўабаронцы Мэхмэта Экіджы, Языджы пачаў атрымліваць больш гульнявога час, а ў сакавіку 2017 году склаў новы пяцігадовы кантракт з клюбам. У наступныя сэзоне паўабаронца быў адным з ключавых футбалістаў дружыны, чым зацікавіў скаўтаў ангельскага «Манчэстэр Юнайтэд» і нідэрляндзкага ПСВ, аднак турак працягнуў супраць з родным клюбам.

Улетку 2019 году Языджы ўсё ж такі зьмяніў каманду, далучыўшыся да францускага «Ліля». Гулец узгадніўся на пяцігадовы кантракт, які каштаваў французам 17,5 мільёнаў эўра з магчымым павышэньнем сумы яшчэ на адзін мільён. Ужо ў першы гульнявы дзень сэзону 2019—2020 гадоў Языджы дэбютаваў у матчы Лігі 1, зьявіўшыся на пляцоўцы ў хатнім матчы супраць «Нанту» (2:1). 22 кастрычніка 2020 году турак адзначыўся хет-трыкам у браму чэскай «Спарты» ў матчы Лігі Эўропы. 5 лістапада таго ж году ён паўтарыў дасягненьне, засмуціўшы «Мілян» у тым жа эўракубку. 19 студзеня 2022 году гулец быў запазычаны расейскім ЦСКА да сканчэньня сэзону 2021—2022 гадоў з мажлівасьцю выкупу. Паўабаронца добра ўладкаваўся ў клюбе, адразу пачазўшы здабываць галы. Гэтак, турак пакрыўдзіў «Спартак», «Ніжні Ноўгарад», «Лякаматыў», «Рубін». У браму апошняга з памянёных клюбаў гулец удала пацэліў тройчы. Да заканчэньня першынства гулец давёў колькасьць галоў у Прэм’ер-лізе да васьмі. 23 чэрвеня 2022 году стала вядома, што ЦСКА ня здолеў узгодніць умовы пераходу гульца на сталай аснове, у выніку чаго турэцкі спартовец вярнуўся ў «Ліль».

28 верасьня 2024 году Языджы падпісаў трохгадовы кантракт з грэцкім грандам і дзейным пераможцам Лігі канфэрэнцыяў «Алімпіякосам».

### Міжнародная
Футбаліст дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Турэччыны 11 чэрвеня 2017 году ў адборачным матчы да чэмпіянату сьвету 2018 году супраць зборнай Косава. Гулец узяў удзел у здабыцьці чацьвертага гола каманды.

## Дасягненьні
**«Ліль»**:
* Чэмпіён Францыі: 2021
* Уладальнік Супэркубка Францыі: 2021

**«Алімпіякос»**:
* Чэмпіён Грэцыі: 2025
* Уладальнік Кубка Грэцыі: 2025
* Уладальнік Супэркубка Грэцыі: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Турэцкія футбалісты
Палятуха

**Палятуха** або ляцяга (*Pteromys*) — род сысуноў сямейства мышоўкавых (Sminthidae), які ўключае 2 сучасныя віды (палятуха звычайная і сібірская), якія жывуць на поўначы Эўропы і Азіі. 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 120–228 мм, даўжыня хваста 90–149 мм, вага 90–200 г. *Pteromys* маюць мембрану, якая распасціраецца паміж іх пярэднімі і заднімі канечнасьцямі, але ў іх адсутнічае перапонка паміж заднімі лапамі і падставай хваста. Іх канечнасьці адносна кароткія і тоўстыя, а заднія лапы значна большыя за пярэднія. Вочы вялікія чорныя. Поўсць густая, доўгая і мяккая. Верх серабрыста-шэры ўзімку і ад жоўта-шэрага да чарнавата-шэрага ўлетку. Ніз застаецца белым на працягу ўсяго года. Хвост плоскі і пакрыты кароткай поўсьцю.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі і Азіі.

## Лад жыцьця
Сустракаецца ў лясах. Яны вядуць выключна начны лад жыцця і бясшумныя ў палёце. Яны рэдка застаюцца на зямлі, замест гэтага праводзяць час на дрэвах. Днём гэтых жывёл можна знайсьці ў іх гнёздах ў месцах злучэньня галіны і ствала або ў дуплах на дрэвах. Яны сацыяльныя; многія з іх можна знайсьці разам на адным дрэве. Гнязда часта засяляюць парамі.

*Pteromys* у асноўным траваедныя. Улетку яны сілкуюцца зялёнымі расьлінамі, маладымі галінкамі, ягадамі і насеньнем. У зімовыя месяцы спажывае арэхі, катахі, шышкі і ігліцу, магчыма, некаторых вусякоў.

## Вонкавыя спасылкі

## Літаратура
* Pascoe, L. 1999. ''Pteromys volans''. Animal Diversity Web 
* Watkins, T. 2002. ''Pteromys momonga''. Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Роды сысуноў
Сьцяг Кіева

**Сьцяг Кіева** — афіцыйны сымбаль гораду Кіеў, сталіцы Ўкраіны. Зацьверджаны пастановай сэсіі Кіеўскай гарадзкой рады ад 25 траўня 1995 году. 27 траўня 1995 году сьцяг быў упершыню ўрачыста ўзьняты над парадным уваходам у Кіеўскую раду.

## Апісаньне
Сьцяг 1995 году мае выгляд сіняга палотнішча з намаляваным на ім заступнікам Кіева архангелам Міхаілам з пякучым мячом і шчытом у руках. Палотнішча сьцяга мае жоўтую атачэньне:

## Глядзіце таксама
* Герб Кіева

## Крыніцы

## Літаратура
* Рішення Київської міської ради від 18 квітня 1995 року № 57 «Про герб міста Києва» // Хрещатик. — 1996. — № 159 (1154). — 28 серпня. — С. 2.
* Розпорядження голови Київської міської ради народних депутатів від 25 травня 1995 року № 10-с «Про питання використання герба міста Києва» // Хрещатик. — 1996. — № 159 (1154). — 28 серпня. — С. 2.
* Розпорядження голови Київської міської ради народних депутатів від 10 липня 1995 року № 13-с «Про затвердження Положення про використання Герба міста Києва» // Хрещатик. — 1996. — № 159 (1154). — 28 серпня. — С. 2.
* Vexillographia, Прапор Києва 
* CRW Flags Inc. Store in Glen Burnie, Maryland, Місто Київ, Україна 

Катэгорыя:Кіеў
Кіеў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе
Брус Лі

**Брус Лі** (), пры нараджэньні **Лі Цзунь-фань** (; 27 лістапада 1940, Сан-Францыска, ЗША — 20 ліпеня 1973, Каўлюн, Брытанскі Ганконг) — ганконска-амэрыканскі барацьбіт, актор. Заснавальнік гібрыднага баявога мастацтва джыткундо, якое праклала шлях сучасным зьмяшаным баявым мастацтвам. Брус Лі стаў папулярызатарам усходняй культуры на Захадзе.

Пачаў здымацца ў ганконскіх фільмах зь дзяцінства. Займаўся вінь-чунем, тайцзыцюанем, боксам ды вулічнымі бойкамі. У 1959 року пераехаў у Сіэтл. У 1961 паступіў у Вашынгонскі ўнівэрсытэт. У гэты час адкрыў уласную школу баявых мастацтваў у Сіэтле. Па пераезьдзе ў Лос-Анджэлес навучаў між іншых Чака Норыса, Шэран Тэйт і Карыма Абдул-Джабара. Ганконскія і галівудзкія фільмы 1970-х, у якіх здымаўся Брус Лі, узьнялі на новы ўзровень папулярнасьці ганконскія баевікі і прыцягнулі ўвагу да кітайскіх баявых мастацтваў. Пяць найбольш знакавых фільмаў таго пэрыяду: *[[Вялікі бос]]* (1971) і *[[Кулак лютасьці]]* (1972) рэжысэра Ло Вэя; *[[Шлях цмока]]* (1972) ўласнага рэжысэрства; *[[Выхад цмока]]* (1973) і *[[Гульня сьмерці]]* (1978) супольнай ганконска-галівудзкай вытворчасьці.

На аснове засвоеных вінь-чуню, тайцзы, боксу і вулічных боек стварыў уласную баявую філязофію пад назвай *джыткундо* («шлях перахопвальнага кулака»).

Памёр у 32-гадовым веку, аднак і па сьмерці застаецца ўплывовай асобай у сучасных адзінаборствах (дзюдо, каратэ, мяшаных ды боксе), а таксама ў поп-культуры (фільмах, тэлевізіі, коміксах, анімацыі і відэагульнях). Часопіс *[[Time (часопіс)|Time]]* назваў Бруса Лі адной з 100 найбольш уплывовых асобаў XX стагодзьдзя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фундацыя Бруса Лі 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Літаратары ЗША
Катэгорыя:Філёзафы ЗША
Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША
Катэгорыя:Ганконскія акторы
Катэгорыя:Атэісты ЗША
Катэгорыя:Эмігранты ЗША
Катэгорыя:Ганконскія імігранты
Катэгорыя:Ахвяры няшчасных выпадкаў у Ганконгу
Катэгорыя:Джыткундаісты ЗША
Катэгорыя:Кінаакторы ЗША
Катэгорыя:Майстры баявых мастацтваў ЗША
Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША
Катэгорыя:Тэлеакторы ЗША
Катэгорыя:Каскадэры ЗША
Катэгорыя:Віньчуністы ЗША
Катэгорыя:Кітайскія атэісты
Катэгорыя:Памерлі ад набраканьня мозгу
Катэгорыя:Ганконскія кінарэжысэры
Катэгорыя:Ганконскія кінапрадусары
Катэгорыя:Ганконскія кінаакторы
Катэгорыя:Ганконскія тэлеакторы
Катэгорыя:Ганконскія майстры баявых мастацтваў
Катэгорыя:Ганконскія філёзафы
Катэгорыя:Ганконскія сцэнарысты
Катэгорыя:Ганконскія каскадэры
Катэгорыя:Заснавальнікі школаў баявых мастацтваў
Катэгорыя:Выпускнікі Вашынгтонскага ўнівэрсытэту
Мыш-малютка

**Мыш-малютка** (*Micromys minutus*) — від сысуноў сямейства мышы Muridae. 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 55–75 мм, даўжыня хваста 50–75 мм, даўжыня вушэй 15–20 мм, маса 5–7 г. Поўсьць мяккая і густая. Верх чырванавата-карычневы, месцамі таксама цёмна-карычневы. Ніз рэзка аддзелены ад сьпіны і белы. Хвост двухколерны і чапляльны. Вочы і вушы вялікія. Тупы нос акружан вібрысамі. Ступні даволі шырокія. Гэтая мыш можа ўхапіцца за сьцябло кожнай задняй ступнёй і хвастом, пакідаючы пярэднія лапы свабоднымі для збору ежы.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі і Азіі ад Гіспаніі да Японіі; на вышынях ад 0 да 1700 м.

## Лад жыцьця
Насяляе шырокі спэктр асяроддзяў пражываньня, уключаючы альпійскія лугі, палі з высокай травой, бамбукавыя насаджэньні, балоты, паляны, ўскраіны вільготных лясоў. Ён таксама прыстасаваўся да розных антрапагенных асяроддзяў пражываньня, уключаючы сады і ворныя землі, дрэнажныя канавы і збожжавыя або рысавыя палі. Сілкуецца насеньнем, зялёнай расьліннасьцю, вусякамі, птушынымі яйкамі.

*Micromys minutus* ў меру таварыскія. Яны жывуць невялікімі хатнімі ўчасткамі, якія перакрываюцца. Калі ў няволі самцоў зьмясьціць разам, яны будуць жорстка біцца. Зімой у зернясховішчах могуць мірна жыць разам да 5000 жывёл, але чым бліжэй шлюбны пэрыяд, тым больш агрэсіўна жывёлы рэагуюць адзін на аднаго. Гэтая мыш не ўпадае ў сьпячку. *Micromys minutus* актыўны ў парывах часу на працягу дня і ночы, з трохгадзінным рытмам чаргаваньня сну і ежы на працягу кожных 24 гадзін у содкі. Каб вырошчваць маладняк, яны будуюць шарападобныя гнёзды паміж сьцебламі, дыяметрам ад 60 да 130 міліметраў. На будаўніцтва гнязда патрабуецца ад двух да васьмі дзён. Па-за шлюбным пэрыядам яны таксама часам будуюць гнёзды, але яны больш тонкія і горш падбітыя. У халодныя месяцы яны часам будуюць гнёзды на зямлі або ў грунтавых ямах, часам у будынках.

## Вонкавыя спасылкі
* Kryštufek, B., Lunde, D.P., Meinig, H., Aplin, K., Batsaikhan, N. & Henttonen, H. 2019. ''Micromys minutus''. The IUCN 
* Ivaldi, F. 1999. ''Micromys minutus''. Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Уграт

**Уграт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гугірат або Гуграт (Hugirat, Hughrat) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова уг- (гуг-) (імёны ліцьвінаў Убер, Убарт, Югель; германскія імёны Uber, Ubert, Hugel) паходзіць ад германскага hugu 'думка, дух мысьленьня', а аснова -рад- (-рат-) (імёны ліцьвінаў Радзівіл, Раталт, Конрад; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Konrad) — ад гоцкага *rêþs, германскага rad- 'рада'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *od Augustina Ugratowicza* (1667 год); *na miejscu P. Augustyna Ugratowicza* (1690 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Дарбут

**Дарбут** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Дарыбод, Тарбод або Турбод (Darebodus, Thorbod, Turbod) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тор- (-тар-, -дар-) (імёны ліцьвінаў Тарут, Тарвід, Турвін; германскія імёны Tarut, Torvid, Thurwine) паходзіць ад гоцкага thaur > thoris 'волат, асілак', а аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель') або ад асновы -буд- (-бод-).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jan Darbut* (10 лютага 1779 году, 25 жніўня 1780 году і 21 жніўня 1786 году); *Zofia Darbut* (1748 год); *Franciszek Darbutt* (1794 год).

## Носьбіты
* Антон Вінцэнтавіч і Восіп Казімеравіч Дарбуты (*Дарбут*) — селянін і мешчанін з ваколіцаў Коўны, якія мелі ў валоданьні зямлю на 1882 год

Дарбуты — літоўскі шляхецкі род.

Дарпот (Darpot) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Глядзіце таксама
* Тора
* Бота
* Бода

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тэнгрыянства

**Тэнгрыянства** (, , , , , , , ) — нэалягізм, пазначэньне даісламскай і дабудысцкай рэлігіі цюрка-мангольскіх качэўнікаў эўразійскіх стэпаў, у якой прысутнічае культ Тэнгры — абагаўлёнага неба, а таксама аднаго з сучасных кірункаў у нэапаганстве, падтрыманае такімі дзеячамі фолк-хістары як Мурад Аджыеў. У казахскай літаратуры (С. Акатай) прыняты тэрмін «тэнгрызм».

## Крыніцы

## Літаратура
*  
* 
* Безертинов Р. Н. Тенгрианство — религия тюрков и монголов : Научно-популярное издан., 2-изд., доп. — Н. Челны: Аяз, 2000, Казань: Слово, 2004. — 448 с.
* 
* Никонов А. Ю. Алтун Битиг. Тенгрианство. Алматы: Издательский дом «Жибек жолы», 2000.
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Портал о тенгрианстве 
* ИЗНАЧАЛЬНЫЙ ИСЛАМ — ТЕНГРИАНСТВО В НАСЛЕДИИ ЖЫРАУ И НАЦИОНАЛЬНАЯ ИДЕЯ 
* Фонд исследования Тенгри
* Тенгрианство — древняя религия тюрков
* Безертинов. ДРЕВНЕТЮРКСКОЕ МИРОВОЗЗРЕНИЕ «ТЭНГРИАНСТВО»  https://web.archive.org/web/20160323185954/http://tatveteran.ru/creation/?id=25 
* О тенгрианстве — исконной религии ойратов 
* ТЕНГРИАНСТВО У КАЗАХОВ. ТЕНГРИ. 
* Н. В. Абаев: Тэнгрианство как религия и философия древних татаро-монголов Внутренней Азии 
* О.Жанайдаров — Тенгрианство: истинная религия древних тюрок 
* [КОДАР А. ТЕНГРИАНСТВО В КОНТЕКСТЕ МОНОТЕИЗМА](http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/1(2)/Kodar/)
* К.Боконбаев: Тенгрианство как экологическая этика

Катэгорыя:Рэлігіі
Катэгорыя:Раньнія формы рэлігіі
Катэгорыя:Паганства
Катэгорыя:Булгары
Сонбут

**Сонбут** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Сонабода (Sonobodis) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сун- (-сон-) (імёны ліцьвінаў Сунгард, Сунігайла, Сонгуць; германскія імёны Sungart, Sunigelo, Sunegod), паходзіць ад гоцкага sunja 'праўда', sunis 'сапраўдны', а аснова -буд- (-бод-) (імёны ліцьвінаў Будзівід, Будар, Будрых; германскія імёны Bodwidus, Buder, Boderich) — ад бургундзкага buda 'пасол, пасланьнік' або германскага bodo 'гаспадар'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *людемъ нашимъ Мерецъкого повета… Сурыату Сонъбутовичу* (люты 1510 году).

## Глядзіце таксама
* Суна
* Бода

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Камза

**Ка́мза** () — горад у Тыранскай вобласьці Альбаніі. Фактычна прыгарад Тыраны. У 2011 годзе пражывала 104 190 чалавек.

## Гісторыя
Да 1990-х гадоў Камза быў маланаселеным і пераважна сельскагаспадарчым горадам. Пасьля распаду камуністычнага ладу, пачалася масавая міграцыя людзей унутры Альбаніі, і колькасьць насельніцтва Камзы імкліва ўзрасла.

Камза быў адным з прэтэндэнтаў на прэмію Зялёнай сталіцы Эўропы ў 2019 годзе , якую выйграў Осьлё.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Альбаніі
Паградэц

**Пагра́дэц** () — горад і камуна ў цэнтральнай Альбаніі. У 2011 годзе пражывала 61 530 чалавек.

## Назва
Сучасная назва горада мае славянскае паходжаньне: па (пад) і Градзец (горад). Горад быў вядомы як Істарава () або Істар’е () у часы Асманскай імпэрыі.

## Галерэя

Файл:Pogradec, Albania 2013-09 01.jpg|Бераг Ахрыдскага возера ў Паградцы, у далечыні відаць вёска Мокра
Файл:Pogradec, Albania – Panoramic view 2018 04.jpg|Краявід на горад з вышыні
Файл:PogradecStrand.JPG|Пляж Паградца
Файл:Pogradec, Lake Ohrid - Albania.jpg|Бераг Ахрыдскага возера ў Паградцы
Файл:Pogradec, Albania 1995-08 01.jpg|Гатэль у Поградцы, пабудаваны ў 1995 годзе


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Альбаніі
Міністэрства дзяржаўнай бясьпекі

**Міністэ́рства дзяржа́ўнай бясьпе́кі** (МДБ) можа азначаць:

* Міністэрства дзяржаўнай бясьпекі КНДР;
* Міністэрства дзяржаўнай бясьпекі КНР;
* Міністэрства дзяржаўнай бясьпекі НДР;
* Міністэрства дзяржаўнай бясьпекі ПМР;
* Міністэрства дзяржаўнай бясьпекі СССР.

## Глядзіце таксама
* Міністэрства грамадзкай бясьпекі
* Міністэрства нацыянальнай бясьпекі
* Камітэт дзяржаўнай бясьпекі
Міністэрства грамадзкай бясьпекі

**Міністэ́рства грама́дзкай бясьпе́кі** (МГБ) можа азначаць:

* Міністэрства грамадзкай бясьпекі Бразыліі;
* Міністэрства грамадзкай бясьпекі Віетнаму;
* Міністэрства грамадзкай бясьпекі Канады;
* Міністэрства грамадзкай бясьпекі КНР;
* Міністэрства грамадзкай бясьпекі Лаосу;
* Міністэрства грамадзкай бясьпекі Польшчы.

## Глядзіце таксама
* Міністэрства дзяржаўнай бясьпекі
* Міністэрства нацыянальнай бясьпекі
Міністэрства нацыянальнай бясьпекі

**Міністэ́рства нацыяна́льнай бясьпе́кі** (МДБ) можа азначаць:

* Міністэрства нацыянальнай бясьпекі Азэрбайджану;
* Міністэрства нацыянальнай бясьпекі Ізраілю;
* Міністэрства нацыянальнай бясьпекі Туркмэністану;
* Міністэрства нацыянальнай бясьпекі Чэхаславаччыны.

## Глядзіце таксама
* Міністэрства грамадзкай бясьпекі
* Міністэрства дзяржаўнай бясьпекі
Люшня

**Лю́шня** () — горад у цэнтральнай Альбаніі. Цэнтар акругі. У 2011 годзе пражывала 31 105 чалавек.

## Гісторыя
Заснаваны ў асманскія часы на дарозе з Бэрату ў Дурэс шляхетнай жанчынай з імем Салюша. У 1920 годзе правадыры клянаў сабраліся ў Люшню на сход, і горад зьяўляўся часовай сталіцай Альбаніі да яе пераносу ў Тырану.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Альбаніі
Андрэй Хмель

**Андрэй Валер’евіч Хмель** ( 1983, Ліда) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў 1983 годзе ў Лідзе.
Скончыў Беларускі дзяржаўны аграры тэхнічны ўніверсітэт у 2006 годзе, у 2011 годзе скончыў Акадэмію кіраваньня пры Прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь.

Рабіў інжынэрам-энэргетыкам аддзела галоўнага энергетыка ТАА «Біякам Тэхналогія», галоўным спэцыялістам аддзела энэргетыкі і паліва Гарадзенскага абласнога выканаўчага камітэта, узначальваў Гарадзенскае ўнітарнае камунальнае вытворчае прадпрыемства «Гарсьвятло».
З траўня 2016 году рабіў генэральным дырэктарам АУПП «Гарадзенская гарадзкая жыльлёва-камунальная гаспадарка».
З 8 сьнежня 2017 году — намесьнік Міністра прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Рэспублікі Беларусь. З 4 чэрвеня 2020 году па 30 траўня 2023 году быў Міністрам жыльлёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь.
30 траўня 2023 году прызначаны старшынём Гарадзенскага гарадзкога выканаўчага камітэту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кіраўніцтва Мінпрыроды

Катэгорыя:Старшыні Гарадзенскага гарадзкога выканаўчага камітэту
Катэгорыя:Намесьнікі міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Міністры жыльлёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь
Мечыслаў Гой

**Мечысла́ў Браніслававіч Гой** ( 14 чэрвеня 1963 году, в. Шлавенцы, Вярэнаўскі раён, Гарадзенская вобласьць, БССР, СССР) — беларускі палітычны дзеяч, старшыня Гарадзенскага гарадзкога выканаўчага камітэта (2014—2023).

## Жыцьцяпіс
Мечыслаў Гой нарадзіўся 14 чэрвеня 1963 году ў вёсцы Шлавенцы Воранаўскага раёну Гарадзенскае вобласьці. У 1989 годзе скончыў Беларускі інстытут мэханізацыі сельскай гаспадаркі, а затым рабіў галоўным інжынэрам калгаса імя Леніна.
Займаў пасаду старшыні сельскагаспадарчага вытворчага каапэратыва «Агра-правожа». У 2004 годзе атрымаў другую вышэйшую адукацыю — скончыў Акадэмію кіраваньня пры Прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь. У 2004 годзе быў прызначаны старшынёй Смаргонскага райвыканкома. Дэпутат Воранаўскага раённага савета і Забалацкага сельскага савета дэпутатаў.
З 11 жніўня 2014 году па 30 траўня 2023 года быў старшынём Гарадзенскага гарадзкога выканаўчага камітэта. Пасьля быў прызначаны дырэктарам Гарадзенскага цэнтра стандартызацыі, мэтралёгіі і сэртыфікацыі.

## Асабістае жыцьцё
Жанаты, мае траіх дзяцей.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старшыні Гарадзенскага гарадзкога выканаўчага камітэту
Катэгорыя:Старшыні Смаргонскага раённага выканаўчага камітэту
Граф Порна і яго дзяўчаты

***Граф Порна і яго дзяўчаты*** () — нямецкая парнаграфічная стужка зьнятая ў 1969 годзе. Стужку зьнялі рэжысэр Гюнтэр Гендэль, а напісаў сцэнар Алэйзы Брумэр і Гюнтэр Гендэль. 

## Зьмест

Нязграбны Гары (Ранальда Талямонты) становіцца асобным дэтэктывам, які спрабуе знайсьці злачынцу «Графа Порна». Граф год таму назад скраў дзяўчыну Гары. З пачатку Гары шукае сваю дзяўчыну Джыну ў жаночым інтэрнаце. Гары хоча знайсьці адправіць дзяўчыну да дому, да дзядзькі і цёткі. Суседка Джыны па імю Элсі (Дорыс Ардэн) спакушае Гары і хоча разам зь ім шукаць Джыну. Таемна яна бярэ бутэльку з атрктаю, каб атруціць дзядзьку і цётку. Гары і Элсі сочаць за Джынаю. Яна прыводзіць у велічны дом, дзе пачаўся групавы сэкс і плоцкае каханьне паміж маладымі жанчынамі і мужчынамі. Граф Порна бавіць час з маладымі жанчынамі. Жанчыны ходзяць у бялізьне, танчаць з мужчынамі, займаюцца лязьбійскай эротыкай. Гары і Элсі зьмешваюцца з гасьцямі і знаходзяць дружыну, якая хоча скрасьці кашалькі гасьцей. Гары і Элсі пазвалі паліцыі і затрымалі злодзеяў. Просты Гары выпадкова прымае наркотыкі і пачынае трызьніць. Гары і Элсі становяцца параю.

## Вобразы
У стужцы зьняліся на іх наступныя людзі:
* Дорыс Ардэн — Эльсі
* Рынальда Талямонты — Гары
* Марыяна Манты — Гіна
* Флявія Кейт — пані вячорак
* Габі Габэрман
* Стэля Муні — грала Стэлю Муні
* Элена Ўмляўф — маці Ганэлорэс
* Гельмут Гаўпт — граў Гельмута Гаўпта
* Валеры Антэльман — грала Валеры Антэльман
* Фрыц Паўлі — граў Фрыца Паўлі
* Генц Плятэ — бацька Ганэлорэс
* Эва Брукаль — Ганэлорэс
* Эрык Фрыцэ — камісар

## Вонкавыя спасылкі
* Граф ''Порна і яго дзяўчаты'' на БЗФІ
* ''Граф Порна і яго дзяўчаты'' на filmportal.de

Катэгорыя:Парнаграфія ў Нямеччыне
Катэгорыя:Фільмы 1969 году
Катэгорыя:Парнаграфічныя фільмы Нямеччыны
Сыгілятыя

**Сыгіляты́я** — калекцыянаваньне мастацкіх паштовых капэртаў з выявамі або ўласна выяваў з такіх капэртаў. Выявы могуць быць надрукаваныя, намаляваныя на капэрце як заводзкім, так і ручным спосабам (у адрозьненьне ад капэртаў з налепленымі паштовымі маркамі).

Найчасьцей выдаюцца памятныя капэрты, прымеркаваныя да пэўных сьвяточных датаў ці дня нараджэньня знакамітых асобаў. Частка калекцыянэраў-сыгілятыстаў зьбіраюць адвольныя ілюстраваныя капэрты, частка аддаюць перавагу пэўнай тэматыцы.

Сыгілятыя распаўсюджаная пераважна на постсавецкай прасторы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паштовыя капэрты
Катэгорыя:Філятэлія
Filmportal.de

**Filmportal.de**&nbsp;— нямецкая база зьвестак пра нямецкі кінэматограф і асобы, якія зьнімаюць фільмы. 11 студзеня 2005 году быў запушчаная старонка ў сеціве. База зьвестак складаецца з допісаў пра нямецкія стужкі зробленыя з 1895 году. Прыблізна 14 000 стужак маюць допісы, або здымкі. У кастрычніку 2018 году база зьвестак мела амаль 208 000 імёнаў рэжысэраў нямецкага кіно і каля 7 000 рэжысэраў прыкладаецца кароткі жыцьцяпіс.

База зьвестак Filmportal.de дае магчымасьць глядзець без аплаты кароткія і часам поўнамэтражныя стужкі. Маюцца допісы пра мінулае нямецкага кіно ў НДР і ў Ваймарскай рэспубліцы.

## Таварыства
Filmportal.de мае таварыскія адносіны са многімі ўстановамі Нямеччыны, якія маюць адносіны да культуры і кінэматографу Нямеччыны. Сярод іх можна назваць:
* Нямецкі інстытут кіно;
* Кінаграф;
* Нямецкая асацыяцыя кінэматаграфістаў;
* фонд «Нямецкае кіно»;
* Інстытут імя Гётэ;
* Нямецкая кінаакадэмія.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Filmportal.de

Катэгорыя:Старонкі ў сеціве пра кіно
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2005 годзе
Катэгорыя:Базы зьвестак фільмаў у Інтэрнэце
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі нямецкай мовай
Дзікая архідэя

**Дзікая архідэя** () — порнастужка зробленая і зьнятая ў ЗША ў 1989 годзе. Галоўным рэжысэрам стаў Зальман Кінк. Гралі ў стужцы вядомыя акторы: Мікі Рурк і Керы Вотыс. Дзіва зьнятае на стужку мае цьвет. Кіно мае  звалку, паказ без падрабязнасьцямі чалавечага цела ў час плоцкага каханьня. Кіно можна глядзець толькі паўнагадоввымі і дарослымі. Стужку можна аднесьці да мяккае парнаграфіі.

## Зьмест
Маладая жанчына па імю Эмілі едзе ў Новы-Ёрк, каб пагутарыць з работнікамі праўнага таварыства. Яна хоча стаць работнікам таго таварыства. Эмілі адпраўляе таварыства ў Бразілію, дзе яна будзе заключаць важны дагавор. Эмілі сустракае зацнага пана Джэймса Вілера (Мікі Рурк), які яе спрабуе спакусіць. Эмілі маладая жанчына і адказвае на спакусу Джэймса Вілера. Для яго Эмілі толькі забаўка, але зь цягам часу Джэймс Вілер пакахаў Эмілі.

## Вобразы
У стужцы граюць наступныя людзі і іх вобразы:
* Мікі Рурк — Джэймс Вілер
* Керы Вотыс — Эмілі
* Жаклін Бісэт — Кляўдыя Дэніс
* Брус Грынвуд — Жэром
* Алег Відаў — Вота
* Мільтан Гансальвэш — Фляві
* Асумпта Сэрна — Ганна
* Бэрнард Яблонскі — Рабэрта

## Здымкі
Стужку «Дзікая архідэя» здымалі ў Бразыліі. Былі здымкі ў Сальвадоры і ў Рыю-дэ-Жанэйру.

## Пракат
Стужка «Дзікая архідэя» была выпушчаная ў пракат у Эўропе, ў Італіі 21 сьнежня 1989 году. Ў ЗША яе запусьцілі ў пракат 27 красавіка 1990 году. Пракат стаў абмежаваным з-за непрыстойнага зьместу, дзе паказвалася плоцкае каханьне. Адкрыты паказ быў абмежаваны. Прыход быў не вялікі.

Стужка «Дзікая архідэя» мела паўтарэньні і спробы зьняць працяг. Можна назваць наступны працяг:
* «Дзікая архідэя 2» (1991)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дзікая архідэя на БЗФІ

Катэгорыя:Фільмы 1989 году
Катэгорыя:Парнаграфічныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Мэлядраматычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Насільле і плоцкае каханьне ў стужках
Катэгорыя:Фільмы пра адвакатаў
Катэгорыя:Стужкі пра Рыю-дэ-Жанэйра
Катэгорыя:Дзіва зьнятае ў Рыю-дэ-Жанэйру
Катэгорыя:Дзіва зьнятае ў Салвадоры
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Эратычныя фільмы
Катэгорыя:Эратычныя фільмы ЗША
Катэгорыя:Эратычныя фільмы 1989 году
Саранда

**Сара́нда** (, ) — горад-курорт на поўдні Альбаніі. Уваходзіць у склад Влёрскай вобласьці. У 2011 годзе пражывала 20 227 чалавек. Знаходзіцца на ўзьбярэжжы Іянічнага мора, насупраць грэцкага вострава Корфу. Порт Саранды часта называюць «паўднёвай брамай Альбаніі».

У самым цэнтры Саранда знаходзіцца праваслаўны храм і сярэднявечная сынагога. Непадалёк разьмешчаны археалягічны музэй-запаведнік — руіны старажытнага горада Бутрынці — аб’екта сусьветнай спадчыны ЮНЕСКА, а таксама рэшткі іншага антычнага горада Фэнічы, у якім, як лічаць некаторыя дасьледчыкі, знаходзіцца Акропаль, падобны атэнскаму, але толькі значна большага па сваіх памерах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Альбаніі
Кавая

**Кава́я** () — горад у цэнтральнай Альбаніі, за 20 км на поўдзень ад Дурэсу. Насельніцтва — 40 094 (2011). Адміністрацыйны цэнтар акругі Кавая.

## Геаграфія
Разьмешчана за 8 км ад узьбярэжжа Адрыятычнага мора. На ўсходняй ускраіне горада пачынаюцца пагоркі, якія цягнуцца да Тыраны. На захадзе таксама праходзіць невялікая града пагоркаў, якая аддзяляе горад ад мора. Паміж гэтымі пагоркамі ляжыць раўніна ад бухты Дурэса да ракі Шкумбіні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Альбаніі
Тэсалійскі ўнівэрсытэт

**Тэсалійскі ўнівэрсытэт** () — грэцкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам унівэрсытэту і зь сядзібай у горадзе Воляс.

## Агульная характарыстыка
Унівэрсытэт уключае галоўны кампус у горадзе Воляс і рэгіянальныя кампусы, разьмешчаныя ў Кардыцы, Лярысе, Трыкале і Ляміі. Цэнтральны адміністрацыйны і навучальны корпус унівэрсытэту разьмешчаны на набярэжнай марскога порту. Яго часта называюць галоўным унівэрсытэцкім кампусам, але насамрэч унівэрсытэт ня мае адзінай асноўнай пляцоўкі, бо ў ягоны склад уваходзяць некалькі аб’ектаў з будынкамі, якія геаграфічна разьмеркаваныя ў шырокім рэгіёне Воляса.

## Структура
* Факультэт сельскагаспадарчых навук
* Факультэт эканамічных і адміністрацыйных навук
* Інжынэрны факультэт
* Тэхналягічны факультэт
* Факультэт гуманітарных і сацыяльных навук
* Факультэт фізычнай культуры, спорту і дыеталёгіі
* Факультэт навук аб здароўі
* Факультэт (дакладных) навук

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:Грэцкія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Воляс
Уральская мыш

**Уральская мыш** (*Apodemus uralensis*) — від сысуноў сямейства мышы Muridae. 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 85–102 мм, даўжыня хваста 64–97 мм, даўжыня вушэй 14–16 мм, маса 12–26 г. Верх заходніх папуляцый шэра-карычневы, а азіяцкіх папуляцый — могуць сустракацца жывёлы са сьветла-пяшчанымі або чырванавата-карычневымі адценьнямі. Ва ўсіх папуляцыях маецца выразная мяжа белага ніжняга боку са сьветла-шэрым бляскам. Акрамя таго, хвост падзелены на карычневы верх і бялёсы ніз. Верхнія паверхні рук і ног белыя. 

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі і Азіі ад Чэхіі да пн.-зх. Кітая; на вышынях ад 0 да 3000 м.

Насяляе ўзьлесак і адкрытыя месцы пражываньня, прылеглыя да лясоў. У Анатоліі і на Каўказе звычайна сустракаецца ўздоўж ручаёў у лясах з густым хмызьняковым ярусам. У Еўропе ён сустракаецца ў розных месцах пражываньня, уключаючы ворныя палі, сухія лугі і вільготныя лясы.

## Лад жыцьця
Большую частку часу праводзіць на зямлі. Від актыўны ў прыцемках або ўначы паміж вясной і восеньню, а днём сьпіць у падземных норах. У цёплыя месяцы яны ляжаць блізка да паверхні. Яны капаюць сабе норы або захопліваюць норы іншых жывёл, напрыклад, палявых мышэй або кратоў. Норы некалькіх асобін часта знаходзяцца побач, і тэрыторыі самцоў перакрываюцца тэрыторыямі некалькіх саміц. Самастойна выкапаныя норы проста пабудаваны з галоўным праходам, камерай і выхадам. Акрамя гэтай нары, уральская мыш можа хавацца ў натуральных ямах у зямлі або кароткачасовых норах. Пры зімовым будаўніцтве самыя глыбокія ўчасткі могуць быць на 1,5 метра пад зямлёй. Цэнтральная камера ізалявана лісьцем і травой і напоўнена запасамі ежы. Гэтую зімовую нару могуць дзяліць саміца і яе маладняк і самец.

Пасля зімы рацыён складаецца пераважна з бесхрыбетных. Калі развіццё расьліны прагрэсуе, уральская мыш пераходзіць на вэгетарыянскую дыету. Улетку пераважна сілкуецца насеньнем, пладамі, травой, кветкамі, нектарам і пылком. Увосень рацыён складаецца пераважна з пладоў, а насеньне адносіцца да зімовай нары. У дадатак да гэтага запасу уральская мыш есьць карані і клубні або іншыя часткі расьлін, якія знаходзіць зімой пад снежным покрывам.

Уральская мыш мае адзін вывадак (па 2–4 дзіцяняці) вясной і адзін — на пачатку восені.

## Вонкавыя спасылкі
* Kryštufek, B., Sozen, M. & Bukhnikashvili, A. 2016. ''Apodemus uralensis''. The IUCN 

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Мыш дамавая

**Мыш дамавая** (*Mus musculus*) — від сысуноў сямейства мышы Muridae. 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 65–95 мм, даўжыня хваста 65–105 мм, маса 12–30 г. Белыя мышы, якіх утрымліваюць у лабараторыях, і каляровыя мышы, якія прадаюцца ў зоамагазіны, могуць быць значна цяжэйшымі; нярэдка ад 45 да 60 грамаў. Верх ад мышына-шэрага да карычнева-шэрага. Ніз крыху сьвятлейшы. Хвост мае выразна бачныя кольцы лускі і рэдкія валасінкі. 

## Распаўсюджваньне
*Mus musculus* пачаткова быў палеарктычным відам, але дзякуючы сваёй цеснай сувязі з чалавекам ён быў шырока распаўсюджаны па ўсім сьвеце. 

Сустракаюцца ў вельмі шырокім дыяпазоне створаных чалавекам асяроддзях пражываньня, уключаючы дамы, гаспадарчыя пабудовы, іншыя тыпы будынкаў і нават вугальныя шахты і сховішчы замарожанага мяса. Часам ён здзічэў у тых раёнах, дзе быў інтрадуцыраваны, а ў некаторых частках свайго мясцовага арэала ён падтрымлівае дзікія папуляцыі ў адкрытых месцах пражываньня, такіх як ворныя землі, пашы, прыбярэжныя пясчаныя дзюны, саланчакі і хмызьняковыя абочыны дарог. Яны, як правіла, не водзяцца ў лясах і пустэльнях.

## Лад жыцьця
Вядуць начны лад жыцьця, хоць некаторыя з іх актыўныя днём у жыллі чалавека.

## Вонкавыя спасылкі
* Musser, G., Hutterer, R., Kryštufek, B., Yigit, N. & Mitsainas, G. 2021. ''Mus musculus''. The IUCN 
* Ballenger, L. 1999. ''Mus musculus''. Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Сысуны Азіі
Кіфісія

**Кіфісія́** () — горад у Грэцыі, які месьціцца ў правінцыі Атыка. Гэта паўночнае прадмесьце Атэнаў. Адсюль традыцыйна паходзяць заможныя грэцкія сем’і, якая часта гралі важную ролю ў грэцкай палітыкі.

## Гісторыя
Кіфісія здаўна была дэмам Старажытных Атэнаў. Адсюль паходзіў знакаміты старажытнагрэцкі драматург Мэнандэр. Горад быў вядомым месцам адпачынку філёзафаў за часам панаваньня рымскага імпэратара Адрыяна, калі заможны сэнатар і філянтроп Гэрод Атык з Маратона пабудаваў тут вілу. У сваіх *«[[Атычныя ночы|Атычных начах]]»* Аўл Геліюс апісваў непаўторную атмасфэру інтэлектуальнага высьпяваньня і арыстакратычнага вольнага часу ў ідылічнай абстаноўцы, якую там стварыў Гэрод. Гісторыя места ў сярэднявечны час малавядомая.

У асманскі час у 1667 годзе горад наведаў турэцкі падарожнік Эўлія Чэлебі. Кіфісію ён апісаў як невялікае вясковае мястэчка, разьмешчанае на ўрадлівай раўніне райскай прыгажосьці, з трыма сотнямі дамоў, пакрытымі дахоўкай. Палова жыхароў мястэчка былі мусульманамі, другая палова вызнавала хрысьціянства. Ён занатаваў, што тут быў толькі адзіны мячэт безь мінарэта, але таксама дзеяла мноства невялікіх хрысьціянскіх капліцаў, некаторыя зь якіх захаваліся і па сёньня. Па здабыцьці Грэцыяй незалежнасьці горад хутка стаў летнім курортам кіроўнай клясы новай дзяржавы. Папулярнасьць Кіфісіі крыху згасла ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя, калі небясьпека набегаў рабаўнікоў, якія хаваліся ў бліжэйшых гарах, была вельмі рэальнай. Аднак перасьлед збойцаў і зьяўленьне чыгункі ў 1885 годзе прывялі да рэзкага разьвіцьця рэгіёну. Заможныя атэнскія сем’і будавалі тут свае летнія дамы, для іншых будаваліся гасьцёўні. Росквіт Кіфісіі, верагодна, прыпаў на міжваенны пэрыяд. Па вызваленьні краіны ад нямецкай акупацыі ў 1944 годзе ў горадзе пэўны час базавалася камандваньне вайскова-паветраных сілаў Вялікабрытаніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Эталійская ліга

**Эталі́йскі зьвяз** — палітычнае аб’яднаньне старажытнагрэцкіх полісаў Сярэдняй Грэцыі. Існавала з III стагодзьдзя да н. э. да 146 да н. э. Да III стагодзьдзя да н. э. так называўся зьвяз плямёнаў, што насялялі старажытнагрэцкі рэгіён Этолію.

Да III стагодзьдзя да н. э. да зьвязу далучылася частка Тэсаліі, Бэотыя, шэраг полісаў Пэляпанэса, востраў Кефалёнія. Сябры зьвязу мелі роўныя правы і абавязкі, агульнае грамадзянства, але кожны з удзельнікаў ва ўнутраных справах захоўвалі аўтаномію. Зьвяз распаўся па заваяваньні Грэцыі Старажытным Рымам у 146 годзе да н. э.

Катэгорыя:Старажытная Цэнтральная Грэцыя
Катэгорыя:Эліністычная Грэцыя
Катэгорыя:Колішнія канфэдэрацыі
Катэгорыя:Старажытная Этолія
Катэгорыя:Грэцкія гарады-фэдэрацыі
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў IV стагодзьдзі да н. э.
Байкавыя могілкі

**Байкавыя могілкі** — нэкропаль у Кіеве, помнік гісторыі й культуры. Адзін з найстарэйшых некропаляў, які захаваўся ў горадзе, першыя пахаваньні на могілках датуюцца 1834 годам. Плошча — 72,47 га. Закрыты для масавых пахаваньняў.

## Гісторыя
Сваю назву могілкі атрымалі ад прозьвішча генэрал-маёра Сяргея Васільевіча Байкава, героя дзьвюх войнаў — француска-рускай 1812 году й маскальска-турэцкай 1828-1829 гадоў, на набытай зямлі якога часткова разьмешчана (насуперак распаўсюджанаму меркаваньню, цела самога генэрала пахавана ня тут, а ў Санкт-Пецярбургу).

Першапачатковая назва — Навастроенскае. Першыя пахаваньні былі праведзены лютэранскай абшчынай Кіева. Гэта было зьвязана з тым, што старыя лютэранскія нямецкія могілкі, адкрытыя ў XVІІ стагодзьдзі, якія знаходзіліся ў нізіне, рэгулярна падвяргаліся паводкам, з-за чаго надмагільныя пліты размываліся, а труны выходзілі на паверхню з-пад зямлі, паводле сьведчаньняў сучасьнікаў, у некаторых месцах нават рэшткі пахаваных, таму лютэране пачалі пераносіць магілы зь нізін на больш высокае месца. У 1831 г. лютэранскай і каталіцкай абшчынам афіцыйна была выдзелена зямля для пахаваньняў на высокім правым беразе ракі Лыбедзь, але канчаткова працэс пераносу магіл сюды завяршыўся ў 1839 г., калі былі зачынены старыя лютэранскія могілкі.

Сярод вядомых украінцаў, пахаваных на могілках: Міхайла Грушэўскі, Мікалай Лысенка, Максым Рыльскі, Уладзімір Сасюра, Леся Ўкраінка. Сярод вядомых беларусаў, пахаваных на могілках: Сяргей Палуян.

## Галерэя

Байково кладбище Вознесенская церковь.jpg|Спаса-Ўшэсьцеўская царква
Байково кладбище Лютеранские ворота.jpg|Брама ў лютэранскай частцы могілак
Байково кладбище крематорий.jpg|Крэматорый
Байково кладбище план-схема.jpg|Плян-схема


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1834 годзе
Катэгорыя:Могілкі Кіеву
Драма (горад)

**Дра́ма** () — горад у Грэцыі, які месьціцца ў рэгіёне Македоніі. Старажытнае места з багатай гісторыяй і мноствам архітэктурных помнікаў.

## Гісторыя

Горад быў заснаваны ў старажытныя часы. Быў у складзе Рымскай і Бізантыйскай імпэрыях поруч зь іншымі часткамі Грэцыі. У рымскую эпоху Драма была вядомая як Драбіскас , і зьяўлялася важным гандлёвым цэнтрам і вайсковым лягерам, які быў пабудаваны каля Эгнатыевай дарогі. Драма добра забясьпечвалася вадой з горных крыніцаў. Паводле адной з вэрсіяў назва паходзіць ад слова Гідрама ( — водная). Асманская імпэрыя захапіла рэгіён у 1371 годзе. У 1519 годзе паводле зьвестак тут жылі 116 мусульманскіх і 153 хрысьціянскіх сем’яў. У XIX стагодзьдзі горад стаў цэнтрам санджаку Драма.

Да пачатку XX стагодзьдзя горад меў шматэтнічнае насельніцтва. У працы 1900 году праца Васіла Кынчава «Македонія. Этнаграфія і статыстыка», паказана, што горад насялялі 6,3 тысячы туркаў, 1,5 тысячаў грэкаў, 350 баўгараў-хрысьціян, 300 валахаў, 240 цыганаў, 150 габрэяў, 50 чэркесаў ды 150 іншых. Перад Балканскімі войнамі горад быў важным эканамічным цэнтрам. У 1912 годзе за часам Першай балканскай вайны баўгарскія войскі захапілі Драму. У 1913 годзе паводле ўмоваў Бухарэсцкай дамовы па Другой балканскай вайны тэрыторыя гораду была далучаная да Грэцыі поруч з астатняй часткай Усходняй Македоніі. За часам Другой сусьветнай вайны, у выніку ўварваньня Нямеччыны ў Грэцыю ў 1941 годзе, баўгарскія войскі акупавалі Драму і трымалі яе з 1941 па 1944 гады. 29 верасьня 1941 году, пасьля заўчаснага паўстаньня, ініцыяванага грэцкімі камуністамі, баўгарскімі акупантамі былі расстраляныя каля 2 тысячаў жыхароў Драмы. Адначасова ў суседнім горадзе Даксата было расстраляна больш за тысячу жыхароў. Места было вызваленае Народна-вызваленчай арміяй Грэцыі — ЭЛАС.

## Эканоміка
У нядаўнім мінулым эканоміка Драмы базавалася на тэкстыльнай прамысловасьці. Аднак, гэтыя галіны прамысловасьці былі закрытыя. Іншымі крыніцамі прыбыткаў ёсьць сельская гаспадарка (галоўным чынам плянтацыі тытуню), невялікая горная прамысловасьць (здабыча мармуру) і лесаводзтва. Былі рэалізаваныя захады па эксплюатацыі багатага мясцовага навакольнага асяродзьдзя і разьвіцьцю экатурызму. На схілах гары Фалякра быў створаны сучасны лыжны курорт. Драма таксама прымае гасьцей падчас штогадовага фэстывалю кароткамэтражных фільмаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Драма (горад)
Агрыніён

**Агрыніён** () — горад у Грэцыі, які месьціцца ў правінцыі Этолія і Акарнанія. Гэта эканамічны цэнтар нома, не зважаючы на тое, што адміністрацыйным цэнтрам правінцыі ёсьць Місалёнгіян.

## Гісторыя

Паводле міталёгіі старажытны Агрыніён быў пабудаваны каралём Агрыюсам, які быў сынам Партаона. Агрыніён быў часткай Эталійскай лігі, але пазьней быў разбураны Касандрам у 314 годзе да н. э. падчас войнаў лігі супраць Македонскага каралеўства. Горад зноў паўстаў у асманскі пэрыяд пад назовам Урахоры і акрамя грэцкага насельніцтва тут таксама жылі туркі. У 1585 годзе места запусьцела за час паўстаньня Тэадораса Мігаса. У пачатку XVIII стагодзьдзя стаў адміністрацыйным цэнтрам Этоліі і Акарнаніі, якія тады былі вядомыя як санджак Карлелі.

Урахоры браў удзел у Грэцкай рэвалюцыі і быў часова вызвалены групай арміі на чале з Алексакісам Уляхапулясам 11 чэрвеня 1821 году. У жніўні 1822 году, калі войскі Рэшыда Мэхмэда-пашы дакрочылі да Ўрахоры, мясцовыя жыхары вырашылі спаліць места і эвакуявацца, прытрымліваючыся стратэгіі выпаленай зямлі. Апусьцелы горад зноў захапілі туркі. Горад быў канчаткова ўключаны ў межы нованароджанай грэцкай дзяржавы ў 1832 годзе паводле Канстантынопальскага дагавора, які быў складзены 9 ліпеня 1832 году, і быў перайменаваны паводле сваёй старажытнай назвы ў Агрыніён.

У наступныя гады па вызваленьні горад заквітнеў, асабліва ў канцы XIX стагодзьдзя і на пачатку XX стагодзьдзя. Пасьля Грэка-турэцкай вайны і Малаазіяцкай катастрофы шмат грэцкіх уцекачоў з Малой Азіі пасяліліся ў горадзе. У той жа пэрыяд адбылася значная нутраная іміграцыя ў Агрыніён з усяго рэгіёну Этолія і Акарнаніі, а таксама з рэгіёну Эпіра і Эўрытаніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Мыш

**Мыш** (*Mus*) — род сысуноў сямейства мышы Muridae, які ўключае 42 сучасныя віды. 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 45–125 мм, даўжыня хваста 30–110 мм, маса 12–35 г. У залежнасьці ад выгляду поўсьць мяккая, грубая або калючая, яе афарбоўка — ад сьветла-шэрай зьверху праз розныя адценьні шэрага і карычневага да чорна-карычневай, ніз больш сьветлы. Хвост выглядае без поўсьці, але пакрыты тонкімі валасінкамі.

## Распаўсюджваньне
Пачатковы арэал распаўсюджвання, відаць, уключаў Афрыку, Паўднёвую Эўропу і значную частку Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Азіі. Мышы сустракаюцца ў розных месцах пражываньня, уключаючы лясы, саваны, лугі і камяністыя мясцовасьці. Аднак некаторыя віды звычайна сустракаюцца побач з жыльлём чалавека.

## Лад жыцьця
Дзікія віды вядуць пераважна начны лад жыцьця, у той час як культурныя віды могуць быць актыўнымі ў любы час дня і ночы. Яны пераважна наземныя, але ўмеюць добра лазіць і — прынамсі ў выпадку дамовай мышы — таксама плаваць. Месцам адпачынку служаць расколіны ў скалах, самастойна выкапаныя земляныя норы або рукатворныя хованкі.

Мышы сілкуюцца рознымі расьліннымі матэрыяламі, такімі як насеньне, карані, лісьце і сьцеблы. Некаторыя віды таксама ядуць вусякоў і іншых дробных жывёл, калі яны даступныя. Віды, якія прытрымліваюцца культуры, ядуць любую даступную людзям ежу.

## Вонкавыя спасылкі

## Літаратура
* Ronald M. Nowak: Walker’s Mammals of the World. 2 Bände. 6. Auflage. Johns Hopkins University Press, Baltimore MD u. a. 1999, ISBN 0-8018-5789-9.

Катэгорыя:Роды сысуноў
Чаміка

**Танец Чаміка** (, *Tsamikos*) народны танец чамаў, вядомы ў грэцкім фальклоры як *Means dance of the Chams*, які спасылаецца на падзеі гісторыі як чамаў, так і грэкаў, у часы 19 стагодзьдзя. Ён таксама вядомы ў грэцкай танцавальнай культуры, дзе носіць назву Клефцікос ().

Тагчаць яго выключна мужчыны, той танец аб'ядноўвае хуткія і павольныя рухі. Сёньня Ыміка зьяўляецца папулярным танцам на фэстах і вясельлях, асабліва ў вясковых раёнах Центральнай Грэцый і Пэляпанэсу, а таксама Эпіру (дзе выкарыстоўваюць больш павольную вэрсыю). У Грэцыі гэты танец, звычайна, паказваюць падчас нацыянальных сьвятаў &nbsp;— гадавін падпісаньня Дэклярацыі аб а=пачатку вайны ўа незалежнасьць (1821), якая яшчэ мае назву Грэцкая рэвалюцыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* - збор в дэа «Танцы Осман Така»
* «Tsamiko&nbsp;— інструкцыя да танцу»

Катэгорыя:Танцы
Катэгорыя:Танцы Грэцыі
Клефты

**Клефты** () — грэцкія сяляне-партызаны, якія змагаліся супраць турэцкага валадарства.

Клефты нападалі, галоўным чынам, на мясцовых турэцкіх фэадалаў і прадстаўнікоў турэцкай адміністрацыі, а таксама на грэцкіх землеўласьнікаў-кадзабасов, якія і далі ім мянушку «злодзеі». У 17-18 стст. рух клефтаў, нягледзячы на карныя меры турэцкіх уладаў, набыло значны памер, што вымусіла турэцкі ўрад у канцы 17 стагодзьдзя легалізаваць частка атрадаў клефтаў (так званыя, арматолы), даручыўшы ім функцыі ўнутранай варты.

У грэцкай нацыянальна-вызваленчай рэвалюцыі 1821-29 гг.клефты і арматолы складалі асноўны моц паўстанцкіх сілаў. Захаваліся шматлікія народныя песьні пра подзьвігі клефтаў.

## Крыніцы

## Глядзі таксама
* Клефцкія песьні
* Арматолы
* Грецкая рэвалюцыя

Катэгорыя:Вайна за незалежнасьць Грэцыі
Катэгорыя:Грэкі
Арматолы

**Арматолы** () - атрады ўнутранай варты ў паняволенай туркамі Грэцыі, якія знаходзіліся на службе ў турэцкага ўраду.

Узьніклі напрыканцы 17 стагодзьдзя, на падставе сялянскіх партызанскіх атрадаў - клефтаў, якія былі легалізаваныя турэцкім урадам. Камандзіры (капітаны) атрадаў арматолаў адказвалі за бясьпеку гандлёвых шляхоў у пэўным раёне — арматалуцы (у пачатку 19 стагодзьдзя гэтых арматалукаў было 19), насельніцтва якіх плаціла ім плату за службу.

Канфлікты арматолаў з мясцовымі турэцкімі ўладамі прывялі да ператварэньня арматолаў у клефтаў. Арматолы ўдзельнічалі ў грэцкім нацыянальна-вызваленчым паўстаньні 1821-1829 гадоў. Пасьля вызваленьня Грэцыі ад турэцкага валадарства частка арматолаў увайшла ў склад яе Узброеных Сіл.

## Крыніцы

## Глядзі таксама
* Клефты

Катэгорыя:Вайна за незалежнасьць Грэцыі
Катэгорыя:Грэкі
Матракі

**Матракі** () — маленькі востраў, частка архіпэлягу Дыяпонтыя і Іянічных астравоў. Разьмяшчаецца за 10 км на поўнач ад Керкіры, прыблізна на той жа адлегасьці ад Афані і Эрыкусы. Адміністрацыйна ўваходзіць у ном Керкіры і ў Пэрыфэрыю Іянічных астравоў. Адзіны населены пункт таксама носіць назву Матракі.

## Тапаніміка
Паводле легенды, востраў быў зьнічшаны «вугальным агнём» (, антракія), адкуль паходзіць назва. Насамрэч, старая назва Мальфакі пераўтварылася ў цяперашнюю пад уплывам Самафракіі.

## Фізычная геаграфія
Востраў густа пакрыты масьлінамі і хвоямі. У навакольлях знаходзяцца тры дробныя астравы: Д’якапа, Д’япла і Трахія.

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Дыяпонтыя
* Іянічныя астравы

Катэгорыя:Астравы Грэцыі
Катэгорыя:Іянічныя астравы