Сувалкі

**Сува́лкі** () — места ў Польшчы, на рацэ Чорнай Ганчы. Адміністрацыйны цэнтар мескай гміны і Сувальскага павету Падляскім ваяводзтве. Насельніцтва на 2017 год — 69 554 чалавекі. 

Сувалкі — магдэбурскае места гістарычнай Гарадзеншчыны (частка Троччыны). Да нашага часу тут захаваліся збудаваныя ў стылі клясыцызму ратуша, збор эвангелісцкі, Катэдральны касьцёл і Прачысьценская царква, помнікі архітэктуры XIX ст.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Сувалкі датуецца 1688 годам. У гэты час яны ўваходзілі ў склад Гарадзенскага павету Троцкага ваяводзтва і знаходзіліся ў валоданьні ордэна камэдулаў. Ордэн атрымаў каралеўскія наданні ў 1667 годзе і засяляў падначаленыя сабе землі жыхарамі Падляшша і мазурамі.

26 красавіка 1710 году кароль і вялікі князь Аўгуст Моцны выдаў прывілей на заснаваньне места ў Сувалках. У 1720 годзе места атрымала Магдэбурскае права і герб: *тры пагоркі, сярэдні вянчае крыж з надзетай на яго каронай, з бакоў пагоркаў выявы Сьвятога Рамуальда і Сьвятога Роха*. Таксама мяшчане атрымалі дазвол на штотыднёвыя таргі і 4 кірмашы на год.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Сувалкі апынуліся ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкай мірнай дамовай — у складзе Расейскай імпэрыі, дзе ў 1816 годзе сталі сталіцай ваяводзтва Царства Польскага (з 1867 году — цэнтрам гебэрні).

На 1800 год у Сувалках было 214 будынкаў, на 1827 год — 235. На 1857 год у месьце было 152 мураваныя і 797 драўляных будынкаў. У канцы XIX ст. у Сувалках дзеялі касьцёл, царква, збор эвангеліскі і малітоўны дом, працавалі 2 гімназіі і 3 пачатковыя школы, шпіталі — хрысціянскі, іўдзейскі і вайсковы, прытулак для бедных.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Сувалкі занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Сувалкі ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году яны апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам павету Беластоцкага ваяводзтва. 

За часамі Другой сусьветнай вайны зь верасьня 1939 да 1945 году Сувалкі знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху. У 1975—1999 гадох Сувалкі былі цэнтрам Сувальскага ваяводзтва.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XVIII стагодзьдзе**: 1800 год — 1184 чал.
* **XIX стагодзьдзе**: 1827 год — 2116 чал.; 1857 год — 11 273 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2017 год — 69 554 чал.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Забудова гістарычная (XIX — XX стагодзьдзі; фрагмэнты)
* Збор эвангелісцкі (1838–1841)
* Касьцёл Сьвятога Аляксандра (1825)
* Могілкі: каталіцкія, мусульманскія, праваслаўныя, юдэйскія, эвангелісцкія
* Ратуша (1844)
* Царква Аляксандра Неўскага (1900; мураўёўка, перабудаваная пад касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла)
* Царква Прачыстай Багародзіцы (1838—1840; цяпер касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса)
* Царква Ўсіх Сьвятых (1892)
* Чыгуначная станцыя (1896)

### Страчаная спадчына
* Сынагога Вялікая (1821)

## Галерэя

Ratusz miejski suwalki.jpg|Ратуша
Suwalki 01.jpg|Катэдральны касьцёл
Kościół Ewangelicko-Augsburski w Suwałkach by Adrian Piekarski 2009.JPG|Збор
Suwałki, Kościół św. Piotra i Pawła (18).JPG|Былая царква-мураўёўка


Cerkiew prawosławna, ob. kościół Najświętszego Serca Jezusa (bok).jpg|Былая Прачысьценская царква
All Saints Orthodox church in Suwałki, Poland 01.jpg|Царква Ўсіх Сьвятых
Resursa Obywatelska w Suwałkach by Adrian Piekarski 2012.JPG|Музэй
WK15 Suwałki (4) Lichen99.jpg|Чыгуначная станцыя


## Месты-сябры

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Сувалкі, Radzima.net
* Афіцыйная старонка