open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хэрцэг-Нові (грамада)

**Грамада Хэрцэг-Новіе** () — абшчына/грамада ў Чаранагорыі. Адміністратыўны цэнтар — горад Хэрцэг-Нові. Насельніцтва складае каля 30,864 чалавек (5% ад агульнай колькасьці краіны).

Грамада знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы Чарнагорыі, на граніцы з Сэрбіяй і Босьніяй і Герцагавінай. Значная частка знаходзіцца на Котарскай затоцы.

## Нацыянальны склад
Згодна з перапісам краіны на 2011 год:
 

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамады Чарнагорыі
Катэгорыя:Хэрцэг-Нові (грамада)
Юльян Ляскоўскі

**Юліян** (Юльян) **Ляскоўскі** (, псэўданімы: *Marcin Mizera*, Ю. Карабіч, Бандурыст Карабіч; 1826, ф. Новая Жосна, Вялейскі павет, Віленская губэрня — па 1888) — беларускі пісьменьнік, публіцыст, журналіст. Пісаў пераважна па-польску, захавалася некалькі вершаў, напісаных па-беларуску.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў з даўняга шляхецкага роду гербу Кораб. Вучыўся ў школе бэрнардынаў у Будславе. Працаваў у канцылярыі ў Вільні, дзе зьвязаўся з патрыятычным рухам. У 1849 годзе эміграваў з прычыны пагрозы арышту. На эміграцыі апынуўся ў Лёндане, дзе, магчыма, меў кантакты з Аляксандрам Рыпінскім. Ня мог вярнуцца на Бацькаўшчыну да 1858 году, году царскай амністыі.

З-за верша «Гетманская магіла» мяркуецца, што пісьменнік быў на Ўкраіне, імаверна, на Галічыне. Заўвагі пад творамі 1856—1860 гадоў (Шчучын, Карсы, Осек, Зелюнь, Елень) ня ўсе паддаюцца лякалізацыі, але некаторыя зь іх верагодна звязаныя з Пазнанскім герцагствам.

У 1860 годзе вяртаецца на Радзіму, знаходзіцца пад наглядам паліцыі. У 1861 удзельнічае ў антыўрадавых дэманстрацыях. У 1880-ыя дапамагаў педагогу К. Прушынскаму ў Варшаве.

## Творчасьць
У 1855 годзе ў Лёндане напісаў найважнейшы свой твор «На чужой старане» (). У 1861 годзе выдаў свой адзіны паэтычны зборнік «Беларускі бандурыст» (). Паводле Вацлава Ластоўскага, ёсьць зьвесткі, што зборнік быў напісаны спачатку па-беларуску, а потым перакладзены на польскую самім аўтарам. На адным зборніку захаваўся рукапісны надпіс аўтара «*Majej żanie*».

У артыкуле «Слова пра песьню» зьмясьціў два беларускамоўныя вершы «Пад дуду» і «Зямелька мая…», якія апублікаваў як фальклёрныя запісы, хаця гэта творы ягонага аўтарства.

Верагодна, Ю. Ляскоўскі зьяўляўся аўтарам верша «Зайграй, зайграй, хлопча малы…», які раней прыпісвалі Паўлюку Багрыму, яго перакладу і адпаведных камэнтароў.

Быў таксама публіцыстам, пісаў артыкулы на сацыяльныя тэмы, напрыклад, брашура «*O służebnościach, Jak przysporzyć ziemi i chleba dla użytku sąsiadów*». Будучы журналістам, пісаў у «Gazeta Świąteczna» і «Gazeta Łomżyńska». Шмат друкаваўся ў 1870—1880-ыя гады.

Аляксандар Рыпінскі ў сваім лісьце да Адама Плуга (1883) назваў Ляскоўскага беларускім пісьменьнікам.

### Кнігапіс

* 
* Do Ameryki po złoto. Z opowiadania wędrowca Macieja Świdra (1888)

## Беларускія пераклады

* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мядзельскім раёне
Улцынь (грамада)

**Грамада Улцынь** (, ) — абшчына/грамада ў Чаранагорыі. Адміністратыўны цэнтар — горад Улцынь. Насельніцтва складае каля 20 290  чалавек (2011).

Грамада знаходзіцца на поўдні Чарнагорыі на граніцы з Альбаніяй і Сэрбіяй.

## Нацыянальны склад
Згодна з перапісам краіны на 2011 год:
 

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамады Чарнагорыі
Катэгорыя:Улцынь (грамада)
Плужынэ (грамада)

**Грамада Плужынэ** () — абшчына/грамада ў Чаранагорыі. Адміністратыўны цэнтар — горад Плужынэ. Насельніцтва складае каля 3246 чалавек (2011). Створана ў 1991 годзе.

Грамада знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы Чарнагорыі на граніцы з Босьніяй і Герцагавінай.

## Нацыянальны склад
Згодна з перапісам краіны на 2011 год:
 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка абшчына 

Катэгорыя:Грамады Чарнагорыі
Катэгорыя:Плужынэ (грамада)
Электраэнэргетыка Чарнагорыі

**«Электраэнэргетыка Чарнагорыі»** («ЭЭЧГ») — дзяржаўнае прадпрыемства Чарнагорыі, заснаванае ў  годзе ў жніўні 1910 году ў якасьці «Чарнагорскага акцыйнага таварыства электрычнасьці».

На 2022 год мела ўсталяваную магутнасьць вытворчасьці электраэнэргіі 874 мэгават, зь якіх 74 % прыпадала на 2 ГЭС — «Перучыца» і «Піва», а рэшта на ЦЭС «Плеўля». Асноўнымі ўласьнікамі былі: урад Чарнагорыі — 88 % і італьянскае прадпрыемства «А2А» (Брэша, край Лямбардыя) — 0,5 %. У 2021 годзе вытворчасьць электраэнэргіі вырасла на 62 % да 3160 гігават-гадзіна, зь якіх 58 % вырабілі на ГЭС, вытворчасьць на якіх вырасла на +72 %.

## Гісторыя

18 траўня 1910 году Меская рада Цэціне заключыла з Эмануэлем Краўсам з Трыесту (зямля Аўстрыйскае Прымор'е, Аўстра-Вугоршчына) Дамову аб 30-гадовай канцэсіі на будаўніцтва і выкарыстаньне электрастанцыі. Для гэтай мэты мелі заснаваць «Чарнагорскае акцыйнае таварыства электрычнасьці». З чэрвеня па жнівень 1910 году ў Грацы (княства Карынтыя, Аўстра-Вугоршчына) закупілі 2 дызэльныя рухавікі на 60 конскіх сілаў кожны і 2 генэратары па 55 кіляват. Браты Краўсы набылі 0,24 га зямлі каля амбасады Аўстра-Вугоршчыны на вуліцы Баёва для разьмяшчэньня электрастанцыі. 14 жніўня 1910 году «Чарнагорскае прадпрыемства электрычнасьці» запрацавала ў Цэціне, чым забясьпечыла горад вулічным асьвятленьнем. Электрастанцыя выпускала 3-фазны ток, а даўжыня сеткі высокай напругі складала 3500 мэтраў.

22 жніўня 1945 году паводле рашэньня ўраду Чарнагорыі заснавалі «Фэдэральнае электрычнае прадпрыемства Чарнагорыі» («ФЭП Чарнагорыі»). Яму падпарадкавалі электрастанцыі Чарнагорыі, якія дагэтуль належалі народным камітэтам акругаў і гарадоў. Прадпрыемства падпарадкавалі Міністэрству прамысловасьці і горнаруднай справы Чарнагорыі. Галаўная сядзіба месьцілася ў доме ўраду ў Цэціне. Першым кіраўніком быў прызначане Мата Петравіч. У сьнежні 1946 году «ФЭП Чарнагорыі» налічвала 11 цеплаэлектрастанцыяў (ЦЭС) і 4 гідраэлектрастанцыі. Іх агульная магутнасьць складала 1,562 мэгават, зь якіх 77 % прыпадала на ЦЭС. У сьнежні 1968 году «Электра Чарнагорыі» і ГЭС «Верхняя Зэта» заключылі пагадненьне аб тэхнічнай супрацы, паводле якога стварылі прадпрыемства «Электраэнэргетыка Чарнагорыі». 16 кастрычніка 1998 году «Электраэнэргетыку Чарнагорыі» пераўтварылі ў акцыйнае таварыства.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Дзяржаўныя закупкі і хатнія гаспадаркі

Катэгорыя:Энэргетычныя кампаніі
Катэгорыя:Чарнагорыя
Катэгорыя:Электраэнэргетыка
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1968 годзе
Плаў (грамада)

**Грамада Плаў** () — абшчына/грамада ў Чаранагорыі. Адміністратыўны цэнтар — горад Плаў. Насельніцтва складае каля 9081 чалавек (2019). Разьмешчана ў паўночных падножжаў масіву Праклеціе каля Плаўскага возера. Тут знаходзіцца выток ракі Лім, прыток Дрыны.

Грамада знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы Чарнагорыі. У лютым 2014 году паўднёва-заходняя частка муніцыпалітэту аддзялілася і ўтварыла грамаду Гусінье.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка абшчына

Катэгорыя:Грамады Чарнагорыі
Катэгорыя:Плаў (грамада)
Петніца (грамада)

**Грамада Петніца** () — абшчына/грамада ў Чаранагорыі. Адміністратыўны цэнтар — горад Петніца. Насельніцтва складае каля 6686 чалавек (2011).

Грамада знаходзіцца ў паўночна-усходняй частцы Чарнагорыі ў Дынарскім сугор’і. Створана ў 2013 годзе на землях, які раней належалі грамадзе Бэранэ.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка абшчына

Катэгорыя:Грамады Чарнагорыі
Катэгорыя:Петніца (грамада)
Бар (грамада)

**Грамада Бар** () — абшчына/грамада ў Чаранагорыі. Адміністратыўны цэнтар — горад Бар. Насельніцтва складае 	
42 048 чалавек (2011).

Грамада знаходзіцца ў паўднёвай частцы Чарнагорыі. Адно з самых сонечных месцаў у Паўднёвай Эўропе, сярэдняе гадавое колькасьць сонечных дзён складае 270. Для Бара характэрна доўгі, цёплае лета, сярэдняя тэмпэратура ў ліпені 23 °С. сярэдняя гадавая тэмпэратура складае 15,5 °C у студзені 10 °C.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка абшчына

Катэгорыя:Грамады Чарнагорыі
Катэгорыя:Бар (грамада)
Будва (грамада)

**Грамада Будва** () — абшчына/грамада ў Чаранагорыі. Адміністратыўны цэнтар — горад Будва. Насельніцтва складае каля 19 218 чалавек (2011), што складае 3,1% ад агульнай колькасьці насельніцтва краіны.

Грамада знаходзіцца ў паўднёва-заходняй частцы Чарнагорыі на граніцы на ўзьбярэжжы Адрыятычнага мора.

## Нацыянальны склад
Згодна з перапісам краіны на 2011 год:
 

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамады Чарнагорыі
Катэгорыя:Будва (грамада)
Гусінье (грамада)

**Грамада Гусінье** () — грамада ў Чарнагорыі. Адміністрацыйны цэнтар — горад Гусінье. Насельніцтва складае 4027 чалавек (2011).

Утворана ў 2014 годзе пасьля рэфэрэндуму на тэрыторыях, якія раней належалі грамадзе Плаў.. Грамада знаходзіцца ў паўднёвай частцы Чарнагорыі, мяжуе з Албаніяй. Займае плошчу 157 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 

Катэгорыя:Грамады Чарнагорыі
Катэгорыя:Гусінье (грамада)
Жабляк (грамада)

**Грамада Жабляк** () — абшчына/грамада ў Чаранагорыі. Адміністратыўны цэнтар — горад Жабляк. Насельніцтва складае 3 569 чалавек (2011).

Грамада знаходзіцца ў паўночнай частцы Чарнагорыі. Займае плошчу 445 км². Большая частка тэрыторыі грамады занятая гарамі. Ва ўсходняй частцы гэта нізкія ўзвышшы, у Заходняй — гара Дурмітар (якая дасягае вышыні ў 2523 мэтры), адна з самых высокіх кропак Чарнагорыі. Там жа знаходзіцца аднайменны нацыянальны парк, папулярны сярод турыстаў.

## Нацыянальны склад
Згодна з перапісам краіны на 2011 год:
 

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамады Чарнагорыі
Катэгорыя:Жабляк (грамада)
Нікшыч (грамада)

**Грамада Нікшыч** () — абшчына/грамада ў Чаранагорыі. Адміністратыўны цэнтар — горад Нікшыч. Насельніцтва складае 72 443 чалавек (2011).

Грамада знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы Чарнагорыі. Займае плошчу 2065 км². Гэта самая вялікая грамада ў краіне (займае 15% усё плошчы).

## Нацыянальны склад
Згодна з перапісам краіны на 2011 год:
 

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамады Чарнагорыі
Катэгорыя:Нікшыч (грамада)
Падгорыца (грамада)

**Сталічная грамада Падгорыца** () — абшчына/грамада ў Чаранагорыі. Адміністратыўны цэнтар — горад Падгорыца, сталіца Чарнагорыі. Насельніцтва складае 185 937 чалавек (2011).

Грамада знаходзіцца ва ўсходняй частцы Чарнагорыі, на граніцы з Альбаніяй. Займае плошчу 1399 км².

## Крыніцы
Мікіціха

**Мікі́ціха** () — аграгарадок у Шумілінскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Лаўжанскага сельсавету.

## Геаграфія
Знаходзіцца за 10 км на захад ад мястэчка Шуміліна, за 55 км ад Віцебску, на аўтадарозе .

## Інфраструктура
У аграгарадку дзейнічаюць:
* Амбуляторыя агульнай практыкі
* Сярэдняя школа

## Насельніцтва
* 1999: 1028 жыхароў, 380 двароў.
* 2009: 879 жыхароў.

## Турыстычная інфармацыя
* Брацкая магіла савецкіх вайскоўцаў
* Царква ў імя сьвятога Мікіты (2016).

### Страчаная спадчына
* Сьвята-Ўсьпенская царква (канец XIX стагодзьдзя)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Лаўжанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шумілінскага раёну
Слупняковая палачка

**Слупняковая палка** () — бактэрыя (можа хавацца ў споры), якая ня церпіць асяродзьдзе з тленам, роду клястрыдыі, прычына слупняку. Вынайдзеная ў 1883 годзе расейскім хірургам Нестарам Манастырскім (1847—1888) і ў 1884 г. нямецкім лекарам Артурам Нікаляерам (1862—1942), выдзеленая ў чыстую культуру ў 1889 г. японскім бактэрыялёгам Кітасата Сібасабура (1852—1931). Таксін аднесены да 2 групы патагеннасьці.

## Апісаньне
Буйная (3—12 × 0,3—0,6 мкм), рухомая з вусікамі, палкападобная бактэрыя. Ставарае авальныя споры, якія перавышаюць акружнасьць клеткі ў 2—3 разы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Слупняк
Петар Кружыч

**Петар Кружыч** (, ) — харвацкі шляхціч XVI стагодзьдзя, які вядомы абаронаю гораду Кліс ад асманаў.

## Жыцьцяпіс
Кружыч кіраваў квітнеючай крэпасьцю і мястэчкам Кліс у сярэдняй Далмацыі, якая знаходзіцца прыкладна ў 15 км ад Спліту, і атрымаў тытул «Кліскі князь» пасьля гэтага гораду.

Яму ўдалося 15 гадоў абараняць Кліс ад войска Асманскай імпэрыі. У 1524 годзе, калі Петар Кружыч ехаў у Сень на некалькі дзён, каб набраць салдат, горад быў акружаны асманскім генэралам Мустафой. Калі Кружыч вярнуўся праз адзін дзень праз порт Солін, ён атрымаў вялікую перамогу асманскіх сіл.

Пасьля вайсковай паразы ў бітве пры Махач і падзеньні Обравац ў 1526 годзе горад быў акружаны асманамі з усіх бакоў. Кліс быў захоплены здрадай, калі Петар Кружыч быў у Анконе для набору новых войскаў. Кружыч хутка адрэагаваў і адплыў назад да Клісу з 2000 салдат. Ён зноў перамог Асманаў і адваяваў суседні горад Солін, якое неўзабаве зноў быў захоплены асманамі.

Кружыч заўсёды мог разьлічваць на дапамогу Ватыкану: папы Клімэнту VII і Паўла III, ведаў гэта і цаніў, тыя настолькі яго падтрымалі, што султан Сулейман I нават абвясьціў, што Кліс — папскае горад, менавіта таму яго трэба заваяваць.

У 1535 годзе асманы былі заманеныя ў пастку і разьбітыя за мурамі гораду Кліс, калі, як яны лічылі, атрымалі перамогу. Калі Солін быў заваяваны асманамі ў 1536 годзе, войскі Асманскай імпэрыі падрыхтаваліся да вырашальнай бітве за Кліс. Пасьля нападу на горад праз год, разам з Кружычам на бітву выйшлі 3000 нямецкіх салдат і 700 італьянцаў (якіх паслаў папа Павал III). Пасьля таго, як туркі пачалі крычаць з гары гучным крыкам, нямецкія і італьянскія войскі адышлі і пакінулі Кружыча сам-насам з некалькімі мужчынамі на поле бою.

Кружыч ня змог выратавацца і быў забіты асманскімі салдатамі. Пасьля яго сьмерці Кліс быў здадзены бяз бою пры ўмове, што туркі будуць мець кантроль над навакольным тэрыторыяй, але не над горадам.

## Крыніцы

## Література
* ''Uskoken''. In: *Meyers Konversations-Lexikon* 1885—1892, 16. Band, Seite 25

## Вонкавыя спасылкі
* Die Gemeinde Solin über Kružić 
* Informationen über Petar Kružić 
* Historische Informationen 

Катэгорыя:Гісторыя Харватыі
Катэгорыя:Памерлі ў Харватыі
Жрноўніца (рака)

**Жрноўніца** () — рака ў харвацкай жупаніі Спліцка-Далмацінскай. Бярэ пачатак ля падгор’я горнага сьцягу Мосар, упадае ў Адрыятычнае мора. Даўжыня 4,8 км.

Жрноўніца мае хуткую плынь з вялікай колькасьцю невялікіх вадаспадаў і парогаў. Працякае праз аднайменнае сяло і ўпадае ў Адрыятычнае мора ўсяго за некалькі кілямэтраў ад Спліту ў напрамку Омішу.

У верхнім цячэньні рака працякае праз каньён, цяжкадаступны для людзей і таму з добра захаванай прыродай. У ніжнім цячэньні па берагах ракі зробленыя сьцежкі для шпацыру, а астатняе ўзьбярэжжа пакрытае вербамі і фікусам, а таксама нешматлікай воднай расьліннасьцю.
Рыба

У рацэ на ўсім яе працягу насяляюць стронга вясёлкавая і вугор. Акрамя таго ў верхнім цячэньні жыве падвід — эндэмізм Адрыятычнай стронгі Salmothymus obtusirostris salonitana (Салінская адрыятычная стронга), якая зьяўляецца асаблівасьцю гэтай ракі, бо яна практычна зьнікла ў іншых месцах пасяленьня (рака Ядро).

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Харватыі
Шашы

**Шашы́** () — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Обальскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Обальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шумілінскага раёну
Вячаслаў Рэўт

**Вячаслаў Генадзевіч Рэўт** &mdash; начальнік «фінансавае разьведкі» Беларусі. Займае пасаду з 2014 году. Пасада мае назву «Дырэктар Дэпартамэнта фінансавага маніторынгу Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь».

## Жыцьцяпіс
Вячаслаў Рэўт нарадзіўся ў 1959 годзе ў г. Менску. Пасьля заканчэньня сярэдняе школы паступіў у ВНУ: Менскі радыётэхнічны інстытут. Скончыў яго ў 1981 г. і пайшоў рабіць у вытворчае абьяднаньне "Інтэграл". Работніцкая дзейнасьць у ВА "Інтэграл" В. Рэўта была з 1981 па 1995 гады. 

З 1995 па 1998 гг. В. Рэўта прызначылі на дзяржаўную службу ў Менгарвыканкам. Пасада мела назву начальнік упраўленьня зьнешнеэканамічнае дзейнасьці Менскага гарадзкога выканаўчага камітэту. В. Рэўт рабіў на гэтай пасадзе да 1998 году. З 

1998 па 1999 гг. &mdash; кіраўнік СП "Менскі міжнародны адукацыйны цэнтар". З 

1999 па 2000 гг. &mdash; намесьнік дырэктара ТАА «АМКВАДРА». З 

2000 па 2003 гг. &mdash; намесьнік дырэктара НВА "Цэнтр". У 2001 годзе закончыў Беларускі дзяржаўны эканамічны ўнівэрсытэт.

## Фінансавая выведка

З 2003 па 2009 гады В. Рэўт пачаў рабіць у фінансавае выведцы Беларусі. Сваю дзейнасьць пачаў на пасадзе начальніка упраўленьня каардынацыі і міжнароднага супрацоўніцтва Дэпартамэнта фінансавага маніторынгу Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь.
 
У 2009 годзе В. Рэўт перайшоў на пасаду намесьніка кіраўніка Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь.

З 2011 па 2014 гг. &mdash; першы намесьнік старшыні Беларускае гандлёва-прамысловае палаты. 

У сьнежні 2014 г. прызначаны дырэктарам Дэпартамэнта фінансавага маніторынгу Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фінансавая выведка
Катэгорыя:Дэпартамэнт фінансавага маніторынгу Камітэта дзяржаўнага кантролю Беларусі
Катэгорыя:Дырэктары Дэпартамэнта фінансавага маніторынгу Камітэта дзяржаўнага кантролю Беларусі
Катэгорыя:Камітэт дзяржаўнага кантролю Беларусі
Німбурк

**Німбурк** (, **Ноенбург на Эльбе** ) — горад у Чэхіі. Уваходзіць у склад Сярэднечэскага краю (вобласьці). Знаходзіцца за 45 км ад Прагі на рацэ Лаба. Муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі. 

Заснаваны прыкладна ў 1275 годзе. Зьнішчаны падчас Трыццацігадовай вайны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Сярэднечэскага краю
Німбурк (неадназначнасьць)

Назву **Німбурк** маюць:

* Німбурк — горад ў Чэхіі.
* Німбурк — раён у Чэхіі.
* Німбурк — баскетбольны клюб з Німбурку.
Німбурцкая акруга

**Німбурцкая акруга** () — адна з 12 акруга Сярэднечэскага краю Чэскай Рэспублікі.

Адміністрацыйны цэнтар — горад Німбурк. Плошча — 850,07 кв. км., насельніцтва складае 92 189 чалавек. У акрузе налічваецца 87 муніцыпалітэтаў, з якіх 7 гарадоў і 3 мястэчка.

## Геаграфія
Акруга знаходзіцца ва ўсходняй частцы краю. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Акругі Сярэднечэскага краю
*
Пэтар Фіяла

**Пэтар Фіяла** (;  1 верасьня 1964, Брно) — чэскі палітоляг і палітычны дзеяч, лідэр Грамадзянскай дэмакратычнай партыі з 2014 году. Прэм’ер-міністар Чэхіі з 28 лістападу 2021 году.

## Жыцьцяпіс
У 1988 годзе скончыў вывучэньне чэскай філялёгіі і гісторыі мастацтваў ва Ўнівэрсытэце імя Яна Эвангеліста Пуркінэ (перайменаваны ў 1990 годзе ў Масарыкаў унівэрсытэт). У 1989 годзе здабыў ступень доктара філязофіі. Працаваў гісторыкам у рэгіянальным музэі ў Кромэржыжы, а ў другой палове 80-х гадоў супрацоўнічаў з апазыцыйнымі адукацыйнымі коламі. Пасьля палітычных зьмен ён нядоўгі час быў журналістам і выдаўцом, а потым вярнуўся да навуковай дзейнасьці. З 1990 году быў прафэсійна зьвязаны з родным унівэрсытэтам, узначальваў катэдру паліталёгіі і факультэт грамадзкіх навук. У 2002 годзе заняў пасаду прафэсара. У 2004—2011 гадах быў рэктарам Масарыкава ўнівэрсытэту, потым да 2012 году — прарэктарам. Два гады ён узначальваў канфэрэнцыю чэскіх рэктараў.

У 2011 годзе стаў дзяржаўным дарадцам па пытаньнях адукацыі. У траўні 2012 году ўвайшоў у склад ураду Пэтра Нэчаса, заняўшы пасаду міністра адукацыі, моладзі і спорту. Пакінуў пасаду з усёй Радай міністраў у ліпені 2013 году. У тым жа годзе Фіяла далучыўся да Грамадзянскай дэмакратычнай партыі. Ад яе на парлямэнцкіх выбарах быў абраны чальцом Палаты дэпутатаў. У студзені 2014 году яго абралі старшынёй ГДП. На выбарах 2017 і 2021 гадоў пасьпяхова балятаваўся на паўторных выбарах у парлямэнт.

У 2020 годзе стаў лідэрам правай кааліцыі SPOLU, у склад якой уваходзяць кансэрватыўная Грамадзянска-дэмакратычная партыя, Хрысьціянска-дэмакратычны саюз і Кансэрватыўна-ліберальны ТОП 09. Гэтая кааліцыя перамагла на парлямэнцкіх выбарах у кастрычніку 2021 году і сфармавала ўрадавую кааліцыю з лібэральнымі піратамі і рухам мэраў. Прэм’ер-міністрам стаў Пэтар Фіяла.

Пасьля нападу Расеі на Ўкраіну Фіяла і яго ўрад занялі жорсткую пазыцыю ў дачыненьні да Расеі. Пэтар Фіяла абараняе самыя жорсткія антырасейскія санкцыі і падтрымлівае ўваход Украіны ў Эўрапейскі Зьвяз. 15 сакавіка 2022 году Пётр Фіяла разам з прэм’ер-міністрам Польшчы Маравецкім і прэм’ер-міністрам Славеніі Яншам афіцыйна наведаў Украіну. Мэтай візыту была падтрымка Ўкраіны, а таксама прэзэнтацыя дапамогі ЭЗ Украіне. Многія сусьветныя журналісты і палітыкі гэты візыт кваліфікавалі як сьмелы і гістарычны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Выпускнікі Карлавага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Масарыкава ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Чэхіі
Катэгорыя:Міністры Чэхіі
Катэгорыя:Чэскія палітыкі
Катэгорыя:Чэскія навукоўцы
Лыса над Лабэм

**Лыса над Лабэм** (, ) — горад у Чэхіі. Уваходзіць у склад Сярэднечэскага краю (вобласьці). Знаходзіцца за 30 км ад Прагі на рацэ Лаба. Муніцыпалітэт з пашыранымі паўнамоцтвамі. Адлегласьць да раённага цэнтру, Німбурку складае 14 км, у горадзе пражывае 8 269 чалавек. Гістарычны цэнтар гораду з 2003 году ахоўваецца, як помнік культуры.

## Гісторыя
Першыя згадкі пра Лысу над Лабэм ўзыходзяць да «Чэскай хронікі» Казьмы Праскага, разьмешчанае ў дадзенай мясцовасьці гарадзішча апісвалася, як адно з найбольш вядомых славянскіх.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Сярэднечэскага краю
Бэнэшаў (неадназначнасьць)

Назву **Бэ́нэшаў** маюць:

* Бэнэшаў — горад у Сярэднячэскім краі Чэхіі
* Бэнэшаў — чэскі футбольны клюб
Бэнэшаўская акруга

**Бэнэшаўская акруга** () — адна з 12 акругаў Сярэднечэскага краю Чэскай Рэспублікі.

Адміністрацыйны цэнтар — горад Бэнэшаў. Плошча раёну&nbsp;— 1474,69 км², насельніцтва складае 94 435 чалавек. У акрузе налічваецца 114 муніцыпалітэтаў, зь якіх 9 гарадоў.

## Геаграфія
Акруга знаходзіцца ў паўднёвай частцы Сярэднечэскага краю. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Акругі Сярэднечэскага краю
Кутнагорская акруга

**Кутнагорская акруга** () — адна з 12 акругаў Сярэднечэскага краю Чэскай Рэспублікі.

Адміністрацыйны цэнтар — горад Кутна Гора. Плошча — 916,93 кв. км., насельніцтва складае 74 495 чалавек. У акрузе налічваецца 88 муніцыпалітэтаў, зь якіх 4 гарады і 5 мястэчкаў.

## Геаграфія
Акруга знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы Сярэднечэскага краю. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Акругі Сярэднечэскага краю
*
Сьвятлана Нартава

**Сьвятла́на Іва́наўна На́ртава** ( 4 верасьня 1932, Бабруйск —  12 сьнежня 2008, Менск) — беларуская мастачка дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

## Жыцьцяпіс
У 1960 г. закончыла Менскую мастацкую вучэльню й у 1966 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут . Вучылася ў Гаўрылы Вашчанкі, Уладзімера Стальмашонка. Выкладала ў Менскай мастацкай вучэльні (1961—1966). Сябра Беларускага саюзу мастакоў з 1970 г. Працавала ў розных відах дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва: габэлен, мазаіка, кераміка, вітраж, кніжная графіка і інш.

Асноўныя творы: вітражы ў гатэлі ў Берасьці; мазаіка «Таямніцы акіяна» у басэйне «Вясёлка»; вітражы «Сувязь часу» для міжгародняй тэлефоннай станцыі; зграфіта ў кінатэатры «Электрон»;
габэлен «Вечна жывым прысьвячаецца» у Палацы спорту вытворчага аб’яднаньня «Гарызонт» (усе ў Менску), міні-габэлены (аўтарская тэхніка з натуральнага шоўку) — «Месячнае сьвятло», «Жнівеньскае», «Роздум глыбіні», «Імгненьне цішыні», «Вясёлка сфэр», «Інтэрпрэтацыя жаху 1986 года», «Эстафэта» (усе ў сааўтарстве з А. Філімонавым). Ілюстравала кнігі Ларысы Геніюш, Ніны Мацяш, Марка Смагаровіча і інш. Жыла ў Менску.

Удзельніца мастацкіх выстаў з 1960. Працы знаходзяцца ў музэі сучаснага мастацтва ў Менску, фондах Беларускага Саюзу Мастакоў.

## Кнігапіс
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* Нартава Святлана Іванаўна. //  С. 43.
* Родам з Бабруйска. //  — С. 724.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Нартава Сьвятлана Іванаўна. Беларусь у асобах і падзеях.

Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва
Катэгорыя:Беларускія мастакі-керамісты
Катэгорыя:Беларускія мастачкі
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў
Бэнэшаў

**Бэ́нэшаў** () — горад у Чэхіі.

Уваходзіць у склад Сярэднечэскага краю. Знаходзіцца за 37 км на паўднёвым-усходзе ад Прагі. Адміністрацыйны цэнтар Бэнэшаўскай акругі. Каля 16 000 жыхароў.

## Славутасьці
У нашы дні Бэнэшаў прапануе турыстам шмат цікавых славутасьцяў:

* на цэнтральнай гістарычнай плошчы знаходзяцца Старая ратуша і гарадзкі музэй;
* у інтэр’ерах парафіяльнага касьцёлу Сьв. Мікулаша на Карлавай можна ўбачыць работы Браўна XVIII стагодзьдзя. Там жа ёсьць жыдоўскія могілкі.
* Касьцёл Сьв. Ганны, пабудаваны па праекце знакамітага Аліпрандзі.
* Паблізу гораду знаходзіцца радавы замак Штэрнбэркаў — Чэскі Штэрнбэрк.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Сярэднечэскага краю
Катэгорыя:Бэнэшаўская акруга
Колін (неадназначнасьць)

Назву **Колін** маюць:

## Тапонім
* Колін — горад у Чэхіі
* Колін — адзін 12 раёнаў Сярэднячэскага краю Чэхіі
Колін

**Ко́лін** (, ) — горад у Чэхіі. Уваходзіць у склад Сярэднечэскага краю (вобласьці). Знаходзіцца за 60 км на усход ад Прагі на рацэ Лаба. Адміністрацыйны цэнтар раёну Колін. Каля 32 000 жыхароў. Чыгуначны вузел.

## Гісторыя
Заснаваны Вэнцаславам I як *Новая Калёнія* ў XIII стагодзьдзі. Першы пісьмовы ўспамін пра Колін, які тады ўжо меў статус каралеўскага гораду, датуецца 1261 годам. У 1475—1488 гадах Гінэк з Подзебрадаў, вядомы пісьменьнік эпохі Адраджэньня, сын Іржы з Подзебрадаў, жыў у Колінскім замку. У час Сямігадовай вайны, 18 чэрвеня 1757 году каля гораду адбылося Колінская бітва. У XV — пачатку XX стст. Колін меў адну з самых буйных жыдоўскіх абшчын на тэрыторыі Чэхіі; у час Другой сусьветнай вайны амаль уся яна была зьнішчана ў канцлягеры Тэразін; вайну перажылі толькі 60 колінскіх жыдоў.

## Прамысловасьць
Прадпрыемствы машынабудаўнічай (вагоны, электратэхнічнае абсталяваньне), хімічнай, харчовай прамысловасьці.

У Коліне пад гандлёвай маркай «Uragan D2» дагэтуль вырабляецца сродак, вядомы пад назвай «Цыклён Б» (), — прадукт хімічнай прамысловасьці Нямеччыны, які выкарыстоўваўся для масавага забойства ў газавых камэрах лягераў сьмерці.

## Славутасьці

* Гатычны касьцёл Сьвятога Барталамея (другая палова XIV стагодзьдзя, арх. Петэр Парлер)
* Сынагога ў стылі барока.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Сярэднечэскага краю
Катэгорыя:Колінская акруга
Кутна Гора (неадназначнасьць)

Назву **Кутна Гора** маюць:

* Кутна Гора — горад у Сярэднячэскім краі Чэхіі
* Кутнагорская акруга — адна 12 акругаў Сярэднячэскага краю Чэхіі
Кладнаўская акруга

**Кла́днаўская акру́га** () — адна з 12 акругаў Сярэднечэскага краю Чэскай Рэспублікі.

Адміністрацыйны цэнтар — горад Кладна. Плошча — 36,97 кв. км., насельніцтва складае 162 256 чалавек. У акрузе налічваецца 89 муніцыпалітэтаў, з якіх 8 гарадоў і 2 мястэчкі.

## Геаграфія
Акруга знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы краю.

## Крыніцы
Кладна (неадназначнасьць)

Назву **Кладна** маюць:

## Тапонім
* Кладна — горад у Чэхіі
* Кладнаўская акруга — адна 12 акругаў Сярэднячэскага краю Чэхіі
Бэраўнская акруга

**Бэраўнская акруга** () — адна з 12 акругаў Сярэднечэскага краю Чэскай Рэспублікі.

Адміністрацыйны цэнтар — горад Бэраўн. Плошча раёну&nbsp;— 703,71  кв. км., насельніцтва складае 90 169 чалавек. У акрузе налічваецца 85 муніцыпалітэтаў, з якіх 6 гарадоў і 1 мястэчка.

## Геаграфія
Акруга знаходзіцца ў заходняй частцы краю. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Акругі Сярэднечэскага краю
*
Кутна Гора

**Кутна Гора** () — горад у Чэхіі.

Уваходзіць у склад Сярэднечэскага краю (вобласьці). Знаходзіцца за 60 км на усход ад Прагі. Адміністрацыйны цэнтар Кутнагорскай акругі. Каля 20 000 жыхароў.

## Славутасьці
Праслаўлены шматлікімі помнікамі гатычнай архітэктуры.
* Сабор Сьвятой Барбары 1388—1547 — самы вядомы архітэктурны помнік Кутна-Горы — другі па велічыні і значнасьці гатычны храм Чэхіі, пабудаваны ў стылі позьняй (уладзіслаўскай) готыкі
* Касьцёл Сьвятога Якава Старэйшага (1330)
* Будынак Архідэканства (1594—1599)
* Езуіцкі Каледж (1667—1700)
* Былая мынца — Улоскі (італьянскі) двор (XIII стагодзьдзе)
* Барочны чумны слуп (1713—1715)
* На ўскрайку гораду, у раёне Сядлец — касьцёл усіх Сьвятых з косьцніцай пры могілках (каля 1400)
* У Седлеце — сабор Ушэсьця Панны Марыі і Сьвятога Яна Хрысьціцеля (1280—1320, 1702—1714)
* Музэй срэбра «Градэк» і сярэднявечная срэбраная шахта (1485—1505)
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы пры могілках (ок. 1415)
* Касьцёл усіх Сьвятых (каля 1290)
* капэла цела Гасподняга (каля 1400)
* Манастыр урсулінак (1733—1743)
* Касьцёл Маці Божай на Намнеці (1360—1470)
* Касьцёл Сьвятога Яна Непамуцкага (1734—1750)
* Каменны фантан (1493—1495)
* Каменны дом (1485—1495)
* Помнік сьвятому Вацлаву

Гістарычны цэнтар гораду ўваходзіць у Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКА ў Чэхіі.

## Галерэя

KUTNA HORA (js) 16.jpg|Вуліца Сьвятой Барбары і езуіцкі каледж
KUTNA HORA (js) 11.jpg|Сабор Сьвятой Барбары
Kostnice Sedlec.JPG|Косьніца ў Седлец
Klášter cisterciácký, s omezením bez budovy jídelny (Sedlec).jpg|сабор Ушэсьця Панны Марыі і Сьвятога Яна Хрысьціцеля
Kutna Hora CZ St James Church 08.jpg|Касьцёл Сьвятога Яна
Ursuline monastery, Kurna Hora.jpg|Манастыр урсулінак
Kutna Hora CZ main square.JPG|Стары горад


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Кутна Гора — інфармацыйны партал
* Кутна Гора — фотагалерэя
* Кутна Гора — славутасьці і гісторыя
* Інфармацыя пра Кутна-Гору на сайце UNESCO

Катэгорыя:Гарады Сярэднечэскага краю
Катэгорыя:Кутнагорская акруга
Сармацкі мяшаны лес

**Сармацкія мяшаныя лясы** — тыповы для поўначы Эўропы экарэгіён. Ён складаецца са зьмяшаных умераных і барэальных лясоў. Шырока вядомым прыкладам падобнага лесу зьяўляецца Белавеская пушча. Больш за ўсё распаўсюджаны сармацкі зьмяшаны лес у Скандынавіі, Прыбалтыцы і Фінляндыі, а таксама на поўначы Расеі і Беларусі.

## Апісаньне
Рэгіён зьмяшчаецца паміж тайгой і пасам шыракалістых лясоў.

Рэгіён у асноўным складаецца са зьмяшаных лясоў, у ім пераважае ,  (перастае расьці па кірунку да поўдня празь недастатнюю вільготнасьць) і  (пераважна ў сухіх месцах).

## Крыніцы

## Літаратура
* Bohn, U., G. Gollub, and C. Hettwer. 2000. Reduced general map of the natural vegetation of Europe. 1:10,000,000. Bonn-Bad Godesberg, Bonn.
* IUCN. 1996. Atlas of biological diversity in forests of European Russia and adjacent territories. PAIMS, Moscow.
* Kurnaev, S. F. 1973. Forest regionalization of the USSR. Nauka, Moscow.
* Sjors, H. 1999. Swedish plant geography. The background: Geology, climate and zonation. Acta Phytogeogr. Suec. Uppsala: Opulus press, 84:5-1

## Вонкавыя спасылкі
* Адна Зямля: Сармацкія мяшаныя лясы 

Катэгорыя:Экарэгіёны
Катэгорыя:Лясы
Катэгорыя:Скандынавія
Катэгорыя:Прыбалтыка
Бэраўн

**Бэ́раўн** (, ) — горад у Чэхіі. Уваходзіць у склад Сярэднечэскага краю (вобласьці). Знаходзіцца за 30 км на захадзе ад Прагі на зьліцьці рэк Бэраўнка і Літаўка. Адміністрацыйны цэнтар раёну Бэраўн. Каля 20 000 жыхароў.

## Гісторыя
Першапачаткова горад называўся *На Бродэ* (). Атрымаў назву Бэрн (або Бэраўн, Вэрана) у XIII стагодзьдзі, калі Карл IV дараваў яму статус гораду. Бэраўн адразу ж стаў разьвівацца хуткімі тэмпамі. У 1421 годзе горад быў узяты штурмам Янам Жыжкай, пасьля чаго яго давялося адбудоўваць практычна нанова. Таксама горад пацярпеў у час Трыццацігадовай вайны.

## Славутасьці
Недалёка ад цэнтральнай частцы гораду на схіле пагорку разьмешчаны мядзьвядзярыюм (), у якім жывуць тры мядзьведзя: Куба, Войта і Мацей.

На вяршыні пагорку разьмешчана назіральная вежа.

Ёсьць музэй Чэскага карсту.

Катэгорыя:Гарады Сярэднечэскага краю
Катэгорыя:Бэраўнская акруга
Ян Бронкаф

**Ян Брокаф**, таксама вядомы як **Ёган Брокаф** ( 23 чэрвеня 1652 — 28 сьнежня 1718) — скульптар і разьбяр у стылі барока.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў з карпацкіх немцаў, нарадзіўся ў Сьпіскай Собаце (Славакіі) Каралеўскай Вугоршчыны.

У 1675 годзе Ян Брокаф пераехаў з Вугоршчыны ў Чэхію. Праз тры гады, у 1692 годзе, ён пасяліўся ў Празе і атрымаў мяшчанскія правы ў праскім Старым горадзе. Ад жонкі жонкі Альжбеты (у дзявоцтве Шпінглэр) меў дзяцей — сыноў Міхала Яна Юзафа, Фэрдынанда Максіміліяна і Антаніна Сэбастыяна і дачку Ганну Элеанору. Двое сыноў пайшлі па шляху бацькі, трэці сын, Антанін Сэбастыян, пазьней стаў прыдворным паэтам у Вене. Меў прыватную майстэрню, якая пасьля яго сьмерці перайшла да сына Міхала, а пасьля яго сьмерці да Фэрдынанда. Ян Брокаф памёр у Празе.

## Творчасьць
Яго працы падзяляюцца на два этапы: зробленыя самастойна і зробленыя разам з сынамі, у асноўным з Фэрдынандам. Брокаф стварыў статую П’ета ці *Аплакваньне Хрыста* (), якая была выстаўлена на Карлавым мосьце ў 1695 годзе, аднак пазьней (1859) гэтую скульптуру перанесьлі ў кляштар міласэрных сясьцёр Карла Барамэі пад узгоркам Петршын у Празе.

Сярод вядомых прац: драўляная мадэль статуі Яна Непамуцкага, паводле якой была адліта бронзавая статуя, якая цяпер знаходзіцца на Карлавым мосьце, статуі *сьвятога Язэпа* і *Хрышчэньня Пана* на Карлавым мосьце (абедзьве былі пашкоджаны ў дні рэвалюцыі 1848 году, на сёньняшні дзень іх можна знайсьці ў лапідарыі Нацыянальнага музэю ў Празе) і шмат іншых плястычных вырабаў, такіх як скульптура ў касьцёле Сьвятой Барбары ў Манэтыне або статуі, якія ўпрыгожваюць замкі ў Клаштэрэц над Огржы, замак Чэрвены Градэк каля Іркава, Лібаховічы, Брумаўскі манастыр і інш.

## Выбраныя творы
* драўляная мадэль статуі сьв. Яна Непамуцкага, якую пасьля адлілі ў бронзе для для праскага Карлава мосту (1683),
* статуі сьв. Юзафа і Крыжа Езуса (зьнішчаны пад час Рэвалюцыі 1848—1849 гг.),
* статуі ў касьцёле сьв. Барбары ў Манэцкіне,
* скульптуры ў замку г. Клаштарэц над Огржы,
* статуі ў замку Чэрвены Градэк,
* скульптурная выява турка, вартаўніка палонных хрысьціян, усталявана на Карлавым мосьце ў 1714 годзе лічыцца самай папулярнай працай.

## Галерэя

Файл:Jan Nepomucky na Karlove moste detail.jpg|Ян Непамуцкі, 1683
Файл:Kno triton brokoff.jpg|Трытон, Клаштэрыц над Огржы
Файл:Pieta Jan Brokoff Petrin 5947v.jpg|П’ета, 1695
Файл:Statues of saints Barbara, Margaret and Elizabeth, Charles Bridge, Prague.jpg|Сьвятыя Барбара, Маргарыта і Альжбета (Прага)
Файл:Brokoff Bellmann 10.jpg
Файл:Čtyři živly - země.JPG


## Крыніцы

Катэгорыя:Чэскія скульптары
Катэгорыя:Скульптары барока
Натальля Шчэрба

**Ната́льля Васíльеўна Шчэ́рба** ( 16 лістапада 1981 году, Маладэчна, БССР) — расейскамоўная ўкраінская пісьменьніца. Піша творы для падлеткаў у жанрах фэнтэзі ды фантастыка. Натальля жыве ва Ўкраіне, у горадзе Івана-Франкоўск. Яе больш вядомымі творамі зьяўляюцца цыклы кніг «Часодеи», «Чародол», «Лунастры» і «Финиста».
Ільля Яшын

**Ільля Валеравіч Яшын** (;  Масква, РСФСР)&nbsp;— расейскі муніцыпальны і палітычны дзяяч. Дэпутат рады дэпутатаў муніцыпальнай акругі Краснасельскага раёну Масквы з 10 верасьня 2017 году, старшыня рады дэпутатаў Краснасельскага раёну Масквы.

Намесьнік старшыні партыі ПАРНАС (2012—2016), сябра Бюро фээральнай палітрады партыі, адзін з стваральнікаў і чалец Бюро Фэральнай палітрады АДР «Салідарнасць» з 2008 году. У кастрычніку 2012 году быў абраны ў каардынацыйную раду расейскай апазыцыі. Арганізацыяй Amnesty International прызнаны вязьнем сумленьня. З 2006 па 2008 год быў чальцом Фэдэральнага бюро партыі «Яблык». Быў адным з стваральнікаў расейскага руху «Абарона» (2005—2006), і лідэрам «Моладзевага Яблыка». Таксама вядомы шэрагам яркіх палітычных акцый, напрыклад, акцыяй "Вярніце народу выбары, гады!"у 2006 годзе.

Увесну 2015 году, пасьля забойства Барыса Нямцова расейскага апазыцыйнага палітыка працаваў над завяршэньнем падрыхтаванага Нямцовым даследаваньня аб агрэсіі Расеі супраць Украіны «Пуцін. Вайна».

У жніўні 2019 году Яшына якога не зарэгістравалі кандыдатам на выбарах у Маскоўскую гарадзкую думу. 29 ліпеня яго арыштавалі і пасьля чатыры разы адпраўлялі пад адміністрацыйны арышт паводле розных абвінавачваньняў, зьвязаных зь няўзгодненымі масавымі акцыямі ў Маскве.

## Правакацыя з інтымным ролікам
У ліпіні 2020 году Вера Мусаелян, нявеста расейскага апазыцыйнага палітыка, кіраўніка савету дэпутатаў Краснасельскага раёну Масквы Ільлі Яшына, атрымала ў мэсэнджар зробленае схаванай камэрай відэа, на якім Яшын займаецца сэксам з дзьвюма дзяўчынамі. Пра гэта напісала ў аўторак сама Вера Мусаелян, гэта ж пацьвердзіў і Ільля Яшын. Нявеста палітыка сьцьвярджае, што відэа прыслалі прадстаўнікі «праўладных арганізацый». Яно было забясьпечана тэкстам: «Ваш будучы муж вас вельмі любіць, усіх вас вельмі любіць». Яшын не адмаўляе, што на відэа менавіта ён. Ён нагадаў, што гаворка ідзе пра спробу дыскрэдытацыі 12-гадовай даўнасьці, калі на схаваную камэру зьнялі адразу некалькі прадстаўнікоў апазыцыі, якія займаліся сэксам зь дзяўчатамі, відавочна, зьвязанымі з арганізатарамі правакацыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Илья Яшин / член бюро движения «Солидарность» 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Расейскія праваабаронцы
Катэгорыя:Расейскія палітыкі
Шульман

**Шульман** — жыдоўскае прозьвішча, папулярнае ў Беларусі.

## Вядомыя носьбіты
* Зіновій Шульман — беларускі фізык
* Кацярына Шульман — расейская палітоляг і публіцыст
* Марк Шульман — беларускі шашыст
* Рыгор Шульман — беларускі фізык
* Саламон Шульман — расейскі савецкі празаік, сцэнарыст і кінарэжысэр, падарожнік
* Юрый Шульман — беларускі і амэрыканскі шахматыст
Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2022 году

**Чэмпіяна́т сьве́ту па хаке́і з ша́йбай 2022 году** — 86-ы па ліку чэмпіянат сьвету, які праходзіў у Фінляндыі з 13 па 29 траўня 2022 году. У спаборніцтве бралі ўдзел 16 зборных. Месца правядзеньня чэмпіянату было абранае 19 траўня 2017 году на кангрэсе Міжнароднае фэдэрацыі хакею ў Кёльне. Гарадамі-гаспадарамі чэмпіянату сьвету былі Тампэрэ і Хэльсынкі, зь якіх галоўнай пляцоўкай гульняў стала пабудаваная да спаборніцтваў Нокія-Арэна ў Тампэрэ. Праз расейскае ўварваньне ва Ўкраіну, якое пачалося ў лютым, зборныя Расеі і Беларусі былі адхіленыя ад спаборніцтва. Іхныя месцы занялі зборныя Францыі і Аўстрыі. Да таго ж матчы з арэны Хэльсынкі-Халі, раней вядомай як Хартвал-Арэна, былі перанесеныя ў хэльсынскі Лядовы палац праз тое, што раней плянаваная арэна знаходзіцца ва ўласнасьці ў расейскіх алігархаў.

## Арэны
Матчы чэмпіянату сьвету было вырашана праводзіць на «Нокія-Арэне» ў Тампэрэ і «Хэльсынкі-Халі» ў Хэльсынках, аднак, апошная арэна зь іх была выкрасьліна зь сьпісу, бо мела дачыненьне на расейскіх алігархаў. Новай арэнай на замены выбылай быў абраны Лядовы палац, які, аднак, мае меншую ўмяшчальнасьць роўную 8200 гледачам.

## Удзельнікі
У чэмпіянаце бралі ўдзел 16 нацыянальных камандаў — чатырнаццаць з Эўропы, дзьве з Паўночнай Амэрыкі. Зборныя Расеі і Беларусі былі адхіденыя ад удзелу праз пачатак расейскага ўварваньня ва Ўкраіну. Іхныя месцы занялі зборныя Аўстрыі і Францыі. Зборная Фінляндыі брала ўдзел у турніры як арганізатар.

**Група А**:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Група Б**:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Склады

Кожная дружына павінна была складацца зь ня менш як 15 палявых гульцоў і 2 брамнікаў, і пры гэтым не перавышаць колькасьць у 25 палявых гульцоў і 3 брамнікаў. Паводле правілаў у пратаколе на матч павінна прысутнічаць ня больш за 20 палявых гульцоў і 2 брамнікі.

## Папярэдні этап

### Група A

#### Матчы

### Група B

#### Матчы

## Плэй-оф

### Чвэрцьфіналы

### Паўфіналы

### Матч за 3-е месца

### Фінал

## Крыніцы


Катэгорыя:Спорт у Хэльсынкі
Катэгорыя:Спорт у Тампэрэ
Ангудайскі раён

**Ангуда́йскі раён** (; ) — раён Рэспублікі Алтай Расейскай Фэдэрацыі. Адміністрацыйны цэнтар — сяло Ангудай. Насельніцтва 14 131 чалавек (2021). У раёне 30 населеных пунктаў у складзе 10 сельскіх паселішчаў

## Геаграфія
Раён знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Рэспублікі Алтай, у яе горна-стэпавай зоне. Плошча 11 744 км².

На тэрыторыі раёну налічваецца 140 азёр, адно з найбуйнейшых: Тэньгінскае. У Ангудайскім раёне знаходзіцца вапняковы масіў Белы Бом, у якім разьмешчаны некалькі пячор, у тым ліку Вялікая Белабомская пячора.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ангудайскі раён
Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2022 году (склады)

У гэтым артыкуле знаходзяцца склады, заяўленыя на чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2022 году фэдэрацыямі адпаведных краінаў. Звычайна ў нацыянальных дружынах розная колькасьць гульцоў. На афіцыйныя спаборніцтвы гэтая колькасьць абмяжоўваецца. Кожная дружына павінна складацца зь ня менш як 15 палявых гульцоў і 2 брамнікаў, і пры гэтым не перавышаць колькасьць у 25 палявыя гульцы і 3 брамнікі.

## 
Галоўны трэнэр: Ражэ Бадэр

## 
Галоўны трэнэр: Пітэр Расэл

## 
Галоўны трэнэр: Гайнц Элерс

## 
Галоўны трэнэр: Дэйвід Кўін

## 
Галоўны трэнэр: Грэг Айрлэнд

## 
Галоўны трэнэр: Юры Міхайліс

## 
Галоўны трэнэр: Клёд Жульен

## 
Галоўны трэнэр: Харыйс Віталіньш

## 
Галоўны трэнэр: Пэтэр Турэсэн

## 
Галоўны трэнэр: Тоні Сёдэргольм

## 
Галоўны трэнэр: Крэйг Рэмзі

## 
Галоўны трэнэр: Юка Яланэн

## 
Галоўны трэнэр: Філіп Базон

## 
Галоўны трэнэр: Кары Яланэн

## 
Галоўны трэнэр: Патрык Фішэр

## 
Галоўны трэнэр: Юган Гарпэнлёў

## Крыніцы

Склады
Кош-Агацкі раён

**Кош-Агацкі раён** (; , ) — раён Рэспублікі Алтай Расейскай Фэдэрацыі. Адміністрацыйны цэнтар — сяло Кош-Агач. Насельніцтва 19 906 чалавек (2021). У раёне 16 населеных пунктаў у складзе 12 сельскіх паселішчаў.

## Геаграфія
Раён знаходзіцца ў паўднёвай частцы Рэспублікі Алтай, у яе горна-стэпавай зоне. Плошча 19 845 км². Мяжуе з Манголіяй, Кітаем і Казахстанам.

Раён прыроўнены да раёнаў Крайняй Поўначы.

## Славутасьці
У 1993 годзе раён падарыў навуцы сусьветнае адкрыцьцё XX стагодзьдзя: захаванае ў кургане «Ак-Алаха-3» на пласкагор’е Укок бальзамаванае цела Ўкокскай прынцэсы, малады пазырыкскай жанчыны, якая пражывала тут каля 2500 гадоў таму.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кош-Агацкі раён
Крайняя Поўнач

**Крайняя Поўнач** () — частка тэрыторыі Расейскай Фэдэрацыі, разьмешчаная галоўным чынам на поўнач ад Палярнага круга. Клімат надзвычай суровы. Тэрыторыя Крайняй Поўначы — гэта арктычная зона, тундра і лесатундра, а таксама тайга.

Да Крайняй Поўначы адносяць: Якуцію, Карэлію, Магаданскую і Мурманскую вобласьці, Камчацкі край, а таксама асобныя раёны і гарады Архангельскай вобласьці, Рэспублікі Комі, Цюменскай вобласьці, Краснаярскага краю, Іркуцкай і Сахалінскай абласьцей, Хабараўскага краю, а таксама астравы Паўночнага Ледавітага акіяну і яго мораў, астравы Берынгава і Ахоцкага мораў. Некаторыя тэрыторыі Расеі з суровым кліматам лічацца прыроўненымі да ўмоў Крайняй Поўначы.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Крайняя Поўнач
Катэгорыя:Адміністрацыйнае права
Герб Смаленскага ваяводзтва

**Герб Смаленскага ваяводзтва** — афіцыйны сымбаль Смаленскага ваяводзтва Вялікага княства Літоўскага.

## Апісаньне
У срэбным полі чырвоны сьцяг з трыма хвастамі ў слуп. Дрэўка і канец у выглядзе крыжа — залатыя.

## Гісторыя
У 1404 годзе Вітаўт далучыў Смаленшчыну да ВКЛ як «Смаленскую зямлю». У 1507 г. было створанае ваяводзтва і амаль адразу ягоны герб зьяўляецца на пячатцы Стэфана Баторы.

За часам Вітаўта на пячатках Вялікага княства Літоўскага ў якасьці сымбалю Смаленшчыны прысутнічала выява срэбнага мядзьведзя на чырвоным полі.

У рукапісе Яна Длугаша (1464—1480) маецца апісаньне гербу Смаленшчыны ў складзе Вялікага княства Літоўскага: у срэбным полі чырвоны сьцяг з трыма хвастамі, дрэўка і канец у выглядзе крыжа залатыя. У рукапісе *Stemmata Polonica* (каля. 1555 г.) зь «Бібліятэкі Арсэнала» ў Парыжы апісаньне Длугаша суправаджаецца ілюстрацыяй.

Пасьля стварэньня Смаленскага ваяводзтва ў 1508 г. уносяцца адпаведныя зьмены на пячатках. Смаленскі сьцяг застаецца на вялікіх літоўскіх пячатках да канцу існаваньня ВКЛ.


Pechat vitovt3.png|Герб зь пячаткі Вялікана князя Літоўскага Вітаўта з Смаленскім мядзьведзем, 1404 г.
Lob Погоня Сигизмунда Кейстутовича 1437.gif|Пячатка Жыгімонта Кейстутваіча, Вялікага князя Літоўскага, 1437 г. 
Coat of Arms of Smolensk (1430s).svg|Герб Смаленшчыны (*Smollenghe*) з гербоўніка *[[Armorial Lyncenich|Armorial Gymnich (Lyncenich)]]*, 1430-я гады
Smalensk. Смаленск (1440).jpg|Герб Смаленскае зямлі з гярбоўніка «Кодэкс Бэргсгамара», прыкладна 1435 г.



Recueil d'armoiries polonaises COA of Smolensk Voivodeship.png|Герб ваяводзтва з рукапісу *Stemmata Polonica*, другая палова XVI стагодзьдзя
Герб Смоленского воеводства.jpg|З польскага выданьня Статута Вялікага княства Літоўскага 1588 году
Great Lithuanian seal of John III Sobieski - COA 8.svg|Герб зь вялікай Літоўскай пячаткі Яна III Сабескага, 1676 г.
Pieczec wielka litewska Stanislawa Augusta Smoleńskie 1764.svg|Герб зь пячаткі Вялікага князя Літоўскага Станіслава Аўгуста Панятоўскага.



Seal of Smolensk Voivodeship (1668).gif|Намінальная пячатка ваяводзтва Смаленскага, 1668 год
Herbarz Kaspra Niesieckiego Смоленское.svg|З гярбоўніка Каспара Нясецкага, выданьне 1839 году
Smalensk. Смаленск (B. Starzyński, 1875-1900).jpg|З польскага гярбоўніка канцу XIX ст.
Coat of Arms of Smolensk (Royal Castle, Warsaw).jpg|У Пасольскай залі Каралеўскага замку ў Варшаве


## Глядзіце таксама
* Герб Смаленска

## Крыніцы

Катэгорыя:Гербы ваяводзтваў Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гербы ваяводзтваў Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Смаленскае ваяводзтва
Маймінскі раён

**Маймінскі раён** (; ) — раён Рэспублікі Алтай Расейскай Фэдэрацыі. Адміністрацыйны цэнтар — сяло Майма. Насельніцтва 34 582 чалавек (2021). У раёне 25 населеных пунктаў у складзе 6 сельскіх паселішчаў.

## Геаграфія
Раён знаходзіцца ў паўночна-заходняй частцы Рэспублікі Алтай. Плошча 1 285 км². 
## Славутасьці
У раёне шырока разьвіты турызм. Уздоўж трасы Р-256 разьмешчана вялікая колькасьць турыстычных і гатэльных комплексаў. Найбольш папулярнымі відамі турызму застаецца водны і конны турызм, пешыя маршруты, наведваньне пячораў. У цяперашні час папулярызуюцца такія відаў турызму, як параплянэрызм і маршруты для паляўнічых і рыбаловаў. Асаблівае значэньне мае разьвіцьцё археалягічных і этнаграфічных тураў. Пашыраецца сетка зялёных дамоў сельскага турызму. Многія мясцовыя жыхары здаюць жыльлё ў наём, але пры гэтым не плацяць падаткі. Аднымі з самых наведвальных ў раёне месцаў зьяўляюцца Таўдзінскія пячоры, крыніца Аржан-Суў, возера Манжэрок. Паміж сёламі Рыбалка і Соўзга знаходзіцца адмысловая эканамічная зона «Даліна Алтая», на тэрыторыі якой пабудаваны вялікі штучны вадаём, аднак дно яго не было належным чынам падрыхтавана, у выніку чаго вадаём стаў працякаць, пагражаючы суседнім будынкам і трасе Р-256. Побач зь вёскай Азёрны Манжэроцкага сельскага паселішча, на схіле гары Малой Сінюхі працуе гарналыжны комплекс з пад’ёмнікамі і штучным засьнежаньнем.

## Крыніцы

Катэгорыя:Маймінскі раён
Турачацкі раён

**Турачацкі раён** (; ) — раён Рэспублікі Алтай Расейскай Фэдэрацыі. Адміністрацыйны цэнтар — сяло Турачак. Насельніцтва 12 416 чалавек (2021). У раёне 32 населеных пунктаў у складзе 9 сельскіх паселішчаў.

## Геаграфія
Раён знаходзіцца ў паўночна-ўсходняй частцы Рэспублікі Алтай. Плошча 11 060 км². 

Ляндшафт раёну разнастайны: каля 80% тэрыторыі займаюць горныя сьцягі вышынёй ад 500 да 2100 мэтраў, парослыя густымі хвойнымі лясамі, месцамі пераходзячымі ў непраходную чарнавую тайгу. Раён поўны стромых вадаспадаў і імклівых рэк, лясных азёр і альпійскіх лугоў.

Па раёне працякае больш за семдзесят рэчак, якія ўліваюцца ў Цялецкае возера і раку Бія, у якіх водзяцца таймень, ускуч, цялецкі сіг, сыбірскі харыюс, шчупак, мянтуз і акунь. Па берагах стаяць хваёвыя і ліставыя лясы, багатыя кедравым арэхам, хутровым зьверам, ягадамі і грыбамі. У лясах жыве больш за 300 відаў птушак, каля 50 відаў занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Алтай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Турачацкі раён
Улаганскі раён

**Улага́нскі раён** (; ) — раён Рэспублікі Алтай Расейскай Фэдэрацыі. Адміністрацыйны цэнтар — сяло Ўлаган. Насельніцтва 11 981 чалавек (2021). У раёне 13 населеных пунктаў у складзе 7 сельскіх паселішчаў.

## Геаграфія
Раён знаходзіцца ва ўсходняй частцы Рэспублікі Алтай. Плошча 18393,62 км². Горныя сьцягі на тэрыторыі раёну маюць паўночна-заходні і шыротны кірунак, вышыні якіх вагаюцца ад 2500 да 3500 м над узроўнем мора. Тэрыторыя Ўлаганскага раёну адносіцца да Ўсходняга Алтаю.

## Славутасьці
На тэрыторыі Ўлаганскага раёну маецца 16 аб’ектаў, якія адносяцца да асабліва ахоўных тэрыторыях Рэспублікі Алтай. Ёсьць мноства тэрыторыяў, якія маюць мясцовае значэньне. У раёне знаходзяцца 3 катэгорыі з 4-х ахоўных тэрыторыяў і аб’ектаў Рэспублікі Алтай, якія адпавядаюць рэкамэндацыям, распрацаваным камісіяй Міжнароднага саюзу аховы.

Тэрыторыі, якія атрымалі статус Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО — Алтайскі запаведнік і Цялецкае возера.

## Крыніцы

Катэгорыя:Улаганскі раён