Лодзь

**Лодзь** — горад, сталіца ваяводзтва ў цэнтральнай Польшчы, знаходзіцца на Лодзінскім узвышшы на водным канале Вісла — Одра. Лодзь быў часовым месцам знаходжаньня польскай дзяржаўнай улады ў 1945 годзе. Цяпер тут знаходзяцца органы ўлады Лодзінскага ваяводзтва і *Лодзінскага ўсходняга павету*. З 1940 да 1945 году горад меў назву *Літзманштат*.

У наш час Лодзь зьяўляецца важным адукацыйным (тут знаходзяцца 6 дзяржаўных вышэйшых навучальных установаў і 20 прыватных) і культурным цэнтрам Польшчы. За шэсьць кілямэтраў ад цэнтру гораду знаходзіцца міжнародны аэрапорт імя Ўладыслава Рэйманта.

Паходжаньне назвы гораду няяснае. Існуюць гіпотэзы, што яна можна ісьці ад назвы племені *лодзічаў*, ад слова «*лаза*», ад назвы ракі «*Лодка*», ад «*лодкі*» на якіх плавалі па рацэ, ці ад імя Ўладыслаў (якое адвергнута апошнімі дасьледаваньнямі).

Паводле апошніх падлікаў, Лодзь зьяўляецца трэцім польскім горадам паводле колькасьці насельніцтва (698 688 чалавек) і чацьвертым паводле займанай плошчы (293,25 км²).

Лодзь уваходзіць у Зьвяз польскіх гарадоў. Горад быў вылучаны на званьне Эўрапейскай культурнай сталіцы 2016 году.

## Прыродныя ўмовы
Лодзь разьмяшчаецца на вышыні ад 161,8 да 275,8 мэтру над узроўнем мора. Тэрыторыя гораду паступова зьніжаецца ў кірунку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад, згодна з нахілам Лодзінскага ўзвышша.

Праз Лодзь працякае 18 вялікіх і малых рэк і ручаёў: Нер, Лодка (старая назва *Астрога*), Балутка, Дабрынка, Гадка, Ясень, Каралеўка, Алехаўка, Аўгустоўка, Ясінец, Бржда, Лагеўнічанка, Сакалоўка, Брзоза, Анёлаўка, Вржаньца, Зімна Вода, Міязда і г. д. Гэта невялікія рэкі, у большай частцы схаваныя і цякуць па каналах.

Вакол гораду знаходзіцца некалькі гарадоў, зь якімі Лодзь утварае агламэрацыю каля 1,1 млн чалавек.

У горадзе перакрыжоўваюцца чыгуначныя лініі з Варшавы, Калюшак, Торуня, Кутна, Познані, Вострава Вялікапольскага, а таксама аўтамабільныя дарогі з Гданьску, Торуня, Уроцлава, Пётркава Трыбунальскага і Чэстаховы, а так сама з Варшавы. Хутка плянуецца пракласьці праз горад дзьве трансэўрапейскія аўтастрады А1 і А2.

## Гісторыя
Лодзь атрымала статус гораду пасьля афармленьня афіцыйнага дакумэнту караля і ўладальніка вёскі. У 1414 годзе біскуп *Улоцлавека* — Ян Крапідла склаў дакумэнт, а ў 1423 годзе кароль Уладзіслаў перадаў правы гораду Лодзі. Першапачаткова Лодзь была цалкам аграрным горадам (44 драўляныя хаты і 44 сьвіраны) да XVI стагодзьдзя, калі пачалося разьвіцьцё.

Насельніцтва складалася з 700 гараджан. Затым для Лодзі пачаліся цяжкія часы, і ў XVIII стагодзьдзі насельніцтва гораду складала ўсяго з 170 жыхароў. У той самы час у горад прыходзяць габрэі, у 1820-х гадах — нямецкія прамыслоўцы, а ў канцы ХІХ стагодзьдзя — расейцы. З гэтага моманту Лодзь становіцца шматнацыянальным горадам зь яго адмысловым становішчам.

У ХІХ стагодзьдзі Лодзь ператвараецца ў найважнейшы цэнтар тэкстыльнай прамысловасьці. За 50 гадоў, што мінулі з Другой сусьветнай вайны, Лодзь ператварылася ў найбуйнейшы тэкстыльны цэнтар Польшчы. Пасьля 1989 году ў выніку зьмены палітычнай сітуацыі, старыя заводы перасталі прыносіць прыбытак з-за адсутнасці попыту на іх прадукцыю (раней практычна ўсё купляла Расея). Заводы адзін за іншым станавіліся банкрутамі. У Лодзі ўзровень беспрацоўя склаў, у той момант, 16% працаздольнага насельніцтва, аднак горад змог перанакіраваць сваю эканоміку.

## Дэмаграфія
Разам з разьвіцьцём прамысловасьці ў горадзе, адначасова павялічвалася і колькасьць жыхароў. Зь невялікага паселішча ў пачатку ХІХ стагодзьдзя, да 1850 году Лодзь пераўтварыўся ў другі пасьля Варшавы горад па колькасьці насельніцтва ў Царстве Польскім. На працягу ХІХ стагодзьдзя колькасьць жыхароў Лодзі павялічылася ў 600 разоў, зь няпоўнай тысячы ў 1815 годзе да 600 тыс. у 1915 годзе. Такі хуткі рост насельніцтва ў ХІХ стагодзьдзі быў самым хуткім у Эўропе.

У наш час колькасьць насельніцтва дасягнула 750 тыс. чалавек.

У апошнія гады зьявілася тэндэнцыя памяншэньня колькасьць насельніцтва, згодна зь якой Лодзь страціла больш насельніцтва, чым у іншых гарадах Польшчы.

## Адміністрацыйны падзел

Згодна з адміністрацыйным падзелам, Лодзь зьяўляецца гарадзкім раёнам з правамі павету. Лодзь ня мае афіцыйнага адміністрацыйнага падзелу, але для абслугі гарадзкіх патрэбаў горад дзеліцца на пяць раёнаў, якія паўтараюць існуючы ў 1960—1992 гадах адміністрацыйна падзел гораду:

## Эканоміка

У нашы дні лёгкая прамысловасьць, якая ў мінулым стварыла эканамічную моц гораду, ня мае вялікага значэньня. Гэту галіну прамысловасьці прадстаўляюць толькі фірмамі: «*Redan S.A.*» і «*Zakłady Tekstylno-Konfekcyjne Teofilów*».

Эканоміка сучаснай Лодзі заснавана на разьвіцьці сучасных тэхналёгіяў, інфраструктуры і разьвіцьці трох напрамкаў: цэнтру дапамогі бізнэсу (так зв. BPO — *Business Process Offshoring*), лягістыкі і *AGD* (хатняй занятасьці).

Свае штаб-кватэры ў Лодзі маюць *mBank* і *Multibank*, а таксама Цэнтар фінансавых паслугаў *GE Money Bank* і *Philips* (яго эўрапейскі цэнтар у Лодзі мае 115 філіяў у 20 краінах). У Лодзі ўзьнікла *Grupa Atlas*, а таксама тут мае сваю штаб-кватэру польскі паветраны перавозчык *Centralwings*.

У Лодзі ўзьніклі некалькі прадпрыемстваў па вырабе кухоннай тэхнікі такіх марак, як AGD, Indesit і Bosch/Siemens, дзякуючы чаму Лодзь стала найбуйнейшым цэнтрам Эўропы па вытворчасьці кухоннай тэхнікі.

У апошнія гады ў Лодзі ўзьніклі вытворчасьці Gillette, *VF Corporation*, *ABB*, *Польскай фармацэўтычнай групы*, *Hutchinson*, *Ericpol Telecom*, *TP SA* ці *ComArch*. У 2006 годзе ў Лодзі была адкрытая фабрыка амэрыканскай карпарацыі Dell.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына.