Сіетл

**Сіе́тл** () — горад у штаце Вашынгтон, марскі порт. Найбуйнейшы горад на ціхаакіянскім паўночным захадзе ЗША. Насельніцтва 573 000 чалавек (2005), з прадмесьцямі — 3 919 624. Сіетл быў заснаваны ў 1850-я гады, назоў паходзіць ад імя індзейскага правадыра. Сіетл мае трывалую рэпутацыю дажджлівага гораду — ня столькі з-за вялікай колькасьці ападкаў, колькі з-за ліку дажджлівых дзён (у сярэднім 226 пахмурных дзён у годзе). У 1990 годзе ў горадзе праводзіліся Гульні Добрай волі.

## Гісторыя
Археалягічныя знаходкі сьведчаць аб тым, што карэнныя амэрыканцы засялялі раён Сіетлу прынамсі 4000 гадоў. Да таго часу, як зьявіліся першыя эўрапейскія пасяленцы, народ дуваміш заняў прынамсі 17 вёсак у раёнах вакол затокі Эліят. У траўні 1792 году Джордж Ванкувэр быў першым эўрапейцам, які наведаў гэтыя мясьціны падчас сваёй экспэдыцыі 1791—1795 гадоў з Каралеўскім флётам, імкнучыся скласьці мапу Ціхаакіянскага паўночнага захаду для брытанцаў.

У 1851 годзе вялікая купа каляністаў з ЗША на чале зь Лютэрам Колінзам абгрунтавалася на сухаземі ў вусьці ракі Дуваміш. Яны афіцыйна высунулі пра свае правы на гэтыя землі 14 верасьня 1851 году. Неўзабаве хутка пасьля гэтага група Артура Дэні таксама заявілі пра свае правы на зямлю на мысе Алкі 28 верасьня 1851 году. Частка ягонай групы адплыла на шхуне «Экзакт» з Портлэнду, спыніўшыся ў Асторыі, і высадзілася на мысе Алкі падчас дажджу 13 лістапада 1851 году. Пасьля цяжкой зімы большая частка групы Дэні перайшла праз затоку Эліят і ў другі раз заявіла пра свае правы на зямлю на месцы сучаснага пляца Піянэр, назваўшы сваё паселішча Д’юўампс. Тыя хто застаўся па другі бераг затокі заставаліся там цягам наступных некалькіх гадоў, але з часам яны пераехалі праз затоку, каб далучыцца да астатніх пасяленцаў. Дэйвід Сўінсан Мэйнард, адзін з заснавальнікаў Д’юўампс, быў галоўным прыхільнікам таго, каб пераназваць паселішча ў гонар Сіетлу, які быў правадыром плямёнаў дуваміш і сукваміш.

Назва Сіетл упершыню было ўзгаданае ў афіцыйных дакумэнтах тэрыторыі Вашынгтону ад 23 траўня 1853 году, калі былі пададзены першыя пляны вёскі. Пазьней паселішча стала горадам, але ён быў ліквідаваны 18 студзеня 1867 году, заставаўшыся акругай Кінг да канца 1869 году, калі была пададзеная новая пэтыцыя, горад быў зноў адноўлены 2 сьнежня 1869 году ўласнымм урадам. Сіетл некалькі разоў эканамічна ўздымаўся, а потым рэзка занепадаў, але звычайна ў гэтыя пэрыяды разбудоўвалася трывалая інфраструктура. Першы такі бум, які ахопліваў раньнія гады існаваньня места, быў павязаны з дрэваапрацоўчай прамысловасьцю. Як і большая частка Захаду ЗША, у Сіетле меліся канфлікты паміж працоўнымі і кіраўніцтвам, а таксама этнічную напружанасьць, якая завяршылася антыкітайскімі беспарадкамі 1885—1886 гадоў. Сіетл дасягнуў дастатковага эканамічнага посьпеху, калі Вялікі пажар у Сіетле 1889 году зьнішчыў ягоны цэнтральны бізнэсовы раён.

Другі эканамічны бум адбыўся ў выніку Кландайскай залатой ліхаманкі, якая паклала канец дэпрэсіі, што пачалася з панікі 1893 году. За кароткі час Сіетл стаў буйным транспартным цэнтрам, стаўшы галоўным пунктам забесьпячэньня шахтароў Аляскі і Юкона. Бум трываў да пачатку XX стагодзьдзя. У 1907 годзе 19-гадовы Джэймз Э. Кейсі пазычыў 100 даляраў у сябра і заснаваў American Messenger Company, якая пазьней ператварылася ў UPS. Сярод іншых кампаніяў Сіетлу, заснаваных у гэты час, былі Nordstrom і Eddie Bauer. Бум караблебудаваньне ў пачатку XX стагодзьдзя пашырыўся ў час Першай сусьветнай вайны. Аднак, зь ейным заканчэньнем адбылося скарачэньне вытворчасьці караблёў, што стала чыньнікам усеагульнага страйку ў Сіетле 1919 году. У 1920-я гады Сіетл меў мерны рост, але ён асабліва моцна пацярпеў падчас Вялікай дэпрэсіі. Гвалт падчас марскога страйку 1934 году пазбавіў горад значнай часткі марскога транспарту, які быў перанакіраваны ў порт Лос-Анджэлесу. Вялікая дэпрэсія амаль не закранула Вашынгтонскі ўнівэрсытэт, бо ён засяродзіўся на павелічэньні колькасьці студэнтаў, каб адбіваць свае выдаткі. Чарговая сусьветная вайна зноў прынесьла дабрабыт месту, які сканцэнтраваўся на вытворчасьці самалётаў Boeing. Аднак па Другой сусьветнай вайне мясцовая эканоміка заняпала, але як толькі Boeing пасьпяхова пераключыўся на рынак камэрцыйных авіялайнэраў справы Сіетлу пайшлі на лад. У 1962 годзе ў месьце адбылася Сусьветная выстава.

Дабрабыт пачаў вяртацца ў 1980-я гады, пачынаючы зь пераезду Microsoft з Албукерке ў суседняе мястэчка Бэлвію ў 1979 годзе. Сіетл і ягоныя прадмесьці сталі месцам, дзе зьявіліся сядзібы шэрагу тэхналягічных кампаніяў, у тым ліку Amazon, F5 Networks, RealNetworks, Nintendo of America і T-Mobile. Далейшы рост насельніцтва прывёў да таго, што нерухомасьць Сіетлу стала адной з найдаражэйшых у краіне.

## Геаграфія

Сіетл разьмешчаны паміж салёнай затокай П’юджэт-Саўнд, якая ёсьць рамя Ціхага акіяна, на захадзе і возерам Вашынгтон на ўсходзе. Горад беспасярэдне месьціцца ля затокі Эліят, якая ёсьць часткай затокі П’юджэт-Саўнд, дзякуючы чаму гарадзкі порт мае выхад у акіян. На захадзе, за П’юджэт-Саўнд, знаходзяцца паўвостраў Кітсап і горы Алімпік на аднайменным паўвостраве, а на ўсходзе, за возерам Вашынгтон і прадмесьцем Істсайд, знаходзяцца возера Самаміш і Каскадныя горы. Воды возера Вашынгтон цякуць у П’юджэт-Саўнд праз суднаходны канал возера Вашынгтон, які складаецца з двух штучных каналаў. Мора, рэкі, лясы, азёры і палі вакол Сіетлу калісьці былі дастаткова багатымі, каб жыць грамадзтвам паляўнічых-зьбіральнікаў. У сучасны час навакольле добра падыходзіць для ветразевага спорту, лыжнага спорту, роварных выездаў, кемпінгу і шпацыраў увесь год.

Горад мае пагорысты рэльеф у некаторых месцах. Кажуць, што горад ляжыць на сямі пагорках, але іхні сьпіс і склад розьніцца, але звычайна вылучаюць Капітол-Гіл, Фэрст-Гіл, Ўэст-Сіетл, Бікан-Гіл, Кўін-Эн, Магнолія і былы Дэні-Гіл. Раёны Ўолінгфард, Дэлрыдж, Маўнт-Бэйкер, Сьюард-Парк, Вашынгтон-Парк, Бродмур, Мадрона, Фіні-Рыдж, Сансэт-Гіл, Блу-Рыдж, Бродвію, Лорэлгэрст, Гоўтарн-Гілз, Мэйпл-Ліф і Краўн-Гіл стаяць на пагорках. Многія з самых пагорыстых раёнаў месьцяцца недалёка ад цэнтра гораду, прычым Капітол-Гіл, Фэрст-Гіл і Бікан-Гіл разам утвараюць нешта накшталт хрыбту ўздоўж пярэсмыка паміж затокай Эліят і возерам Вашынгтон. Разрыў у хрыбце паміж Фэрст-Гіл і Бікан-Гіл ёсьць штучным вынікам двух з шматлікіх праектаў па пераплянаваньні, якія зьмянілі тапаграфію цэнтра места. Тапаграфія цэнтра таксама зьмянілася ў выніку будаўніцтва марской дамбы і штучнага вострава Гарбар, якія быў завершаны ў 1909 годзе, у вусьці прамысловага воднага шляху Дуваміш. Найвышэйшы пункт у межах гораду вышынёю 160 м над узроўнем мора знаходзіцца ў парку вадасховішча Міртл у раёне Гай-Пойнт у Ўэст-Сіетл. На поўнач ад цэнтра гораду, суднаходны канал возера Вашынгтон злучае П’юджэт-Саўнд з возерам Вашынгтон. Ён аб’ядноўвае чатыры прыродныя вадаёмы, як то возера Юніян ды затокі Сэлман, Портэдж і Юніян.

Праз сваё разьмяшчэння ў Ціхаакіянскім вогненным кольцы Сіетл месьціцца ў зоне частых землятрусаў. 28 лютага 2001 году землятрус магнітудай 6,8 балаў учыніў значную шкоду месту, асабліва ў раёне плошчы Піянэр. Іншыя моцныя землятрусы адбыліся 26 студзеня 1700 году, 14 сьнежня 1872 году, 13 красавіка 1949 году, і 29 красавіка 1965 году. Землятрус 1965 году стаў прычынай чатырох сьмерцяў у Сіетле. Паводле зьвестак Бюро перапісу насельніцтва ЗША, горад мае агульную плошчу 369 км², зь якіх 220 км² прыпадае на сухазем’е, а 150 км² займае водная паверхня.

### Клімат
Згодна з сыстэмай клясыфікацыі клімату Кёпэна, Сіетл мае цёплы летні міжземнаморскі клімат, але паводле сыстэмы Трэварта ён стасуецца да акіянічнага клімату. Тут прахалодныя, вільготныя зімы і мяккае, адносна сухое лета, што мае рысы абодвух тыпаў клімату. Клімат часам характарызуецца як мадыфікаваны міжземнаморскі, таму што ён больш прахалодны і вільготны, чым сапраўдны міжземнаморскі клімат, але мае характэрнае сухое лета, якое моцна ўплывае на расьліннасьць рэгіёну.

Экстрэмальныя тэмпэратуры зьмякчаюцца затокай П’юджэт-Саўнд, большай часткай Ціхага акіяна і возерам Вашынгтон. Такім чынам, экстрэмальныя хвалі сквару, як і вельмі нізкія тэмпэратуры, як то ніжэйшыя за , у раёне Сіетлу сустракаюцца зрэдку. Рэгіён гораду ўважаецца за самы хмарны рэгіён кантынэнтальнай часткі ЗША, часткова праз частыя штормы і зоны нізкага ціску. У Сіетле хмарна 201 дзень у годзе і пераменная хмарнасьць назіраецца 93 дні на год. Маючы значна больш дажджлівых дзён, чым у іншых буйных амэрыканскіх гарадах, Сіетл мае рэпутацыю места з частымі дажджамі. У сярэднім у годзе такіх дзён налічваецца 150, калі выпадае ня менш за 0,25 мм ападкаў, што больш, чым амаль ува ўсіх гарадах ЗША на ўсход ад Скалістых гораў. Аднак, паколькі ў Сіетле часта падае толькі лёгкі дождж цягам многіх дзён, ён насамрэч атрымлівае значна менш ападкаў агулам, чым многія іншыя буйныя гарады ЗША, як то Нью-Ёрк, Маямі ці Г’юстан.

## Асобы, зьвязаныя зь Сіетлам
* Ці Брус
* Курт Кабэйн
* Біл Гейтс

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.