open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сьцяг Даніі

**Дзяржаўны сьцяг [[Данія|Даніі]]**, званы датчанамі Данэброг (), афарбаваны ў чырвоны колер, які перасякаецца белым Скандынаўскім крыжом. Дызайн гэтага крыжа пазьней быў выкарыстаны іншымі Скандынаўскімі краінамі (Швэцыяй, Нарвэгіяй, Ісьляндыяй), а таксама Фінляндыяй (апошняя краіна ня мае адносінаў да Скандынавіі, але доўгі час знаходзілася ў складзе Швэцыі) і Фарэрамі, якія зьяўляюцца самакіравальнай часткай Даніі. Падчас існаваньня аб’яднанай Дацка-Нарвэскай дзяржавы Данэброг быў і сьцягам Нарвэгіі да 1821 году, калі Нарвэгія зацьвердзіла ўласны сьцяг. Данэброг зьяўляецца найстарэйшым сапраўдным дзяржаўным сьцягам, дакумэнтальна пацьверджаная гісторыя якога сыходзіць у XIV стагодзьдзе.

## Гісторыя
### Паданьне аб зьяўленьні

У 1219 годзе пад падставай дапамогі нямецкім каляністам у Прыбалтыцы і з дабраславеньня папы рымскага войска дацкага караля Вальдэмара II, празванага ў наступстве Пераможцам, высадзілася недалёка ад Калывані () і, захапіўшы гарадзішча, разьмясьцілася поруч груды Тоомпэа.

15 чэрвеня 1219 году эстонскія атрады напалі на дацкае войска на чале з каралём і біскупамі. Напад эстаў быў настолькі нечаканым, што частка дацкіх атрадаў пачалі адыходзіць. Тады біскупы падняліся на груду і заклікалі да Бога аб дапамозе. Раптам зь нябёсаў апусьцілася вялікае чырвонае палатно з роўным белым крыжом — Данэброг. Упэўненыя ў Божым знаку датчане акрыялі духам і перамаглі язычнікаў.

Дзень перамогі ў Бітве пры Калывані, вядомай гэтак жа пад назвай Бітва Вальдэмара, стаў адзначацца як дзень нараджэньня Данэброга.

Кожнае лета ў Садзе дацкага караля ў Таліне праходзіць сьвята ў гонар Данэброга, які карыстаецца вялікім посьпехам у турыстаў з Даніі. Па легендзе жалезны рыцар у садзе паказвае на месца, дзе сьцяг спусьціўся на зямлю.

### Іншыя тэорыі аб паходжаньні сьцяга
Шматлікія навукоўцы лічаць, што сьцяг быў запазычаны:
* Чырвонае палотнішча зь белым крыжом было ў пачатку новага часу ваенным сьцягам нямецкага імпэратара.
* Падобныя сымбалі маюць: дзяржаўныя сьцягі: Мальта, Швайцарыя; шматлікія гербы эўрапейскіх гарадоў і правінцыяў.

## Гісторыя зьмен сьцяга
Сьцяг прытрываў зьмены толькі аднойчы: у 1397 годзе дацкая каралева Маргарэт I аб’яднала ў Кальмарскую унію Данію, Швэцыю й Нарвэгію. Тады ў левым верхнім куце сьцяга зьявіліся 3 кароны. У 1523 годзе ад Даніі аддзялілася Швэцыя, а ў 1812 і Нарвэгія. Тады Данэброг пазбавіўся 3 карон і стаў менавіта такім, якім па паданьні спусьціўся зь нябёсаў.
 

Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Даніі
Данія
Сьцяг Італіі

**Сьцяг [[Італія|Італіі]]** — трыкалор з вэртыкальнымі зялёнай, белай і чырвонай палоскамі. 

Італьянскі сьцяг быў уведзены ў Італіі Напалеонам і набліжаны да дызайну сьцяга Францыі. Упершыню быў выкарыстаны ў 1797.
Зялёны колер на сьцягу азначае надзею, белы веру, а чырвоны каханьне.

На сёньняшні дзень не існуе адназначнага адказу на пытаньне аб значэньні колераў італьянскага сьцягу. Тым ня менш, найболей правільная вэрсія была прапанаваная В. Фіярыні, што колеры сьцяга адпавядаюць колерам уніформы паліцыі Мілана. Адзежа паліцыянтаў была бела-зялёнага колеру, пазьней дадалі чырвоны колер, калі паліцыя стала Нацыянальнай Гвардыяй Італіі (19 жніўня 1976 году).

6 ліпеня 2005 году парлямэнт Італіі прыняў закон у адпаведнасьці зь якім у Італіі за зьдзек над нацыянальным сьцягам будуць браць штраф ад 1000 да 1500 эўра. 

Аднак, калі хтосьці задумае растаптаць, спаліць або парваць нацыянальны сьцяг у грамадзкім месцы, таму прыйдзецца заплаціць штраф у 10 тысяч эўра.

## Вонкавыя спасылкі

Італія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Італіі
Сьцяг Казахстану

Блакітны сьцяг з залацістым нацыянальным арнамэнтам зьлева, залацістым сонцам і парылым сілуэтам арла ў цэнтры — сымбал волі, незалежнасьці й сувэрэнітэту '''Рэспублікі Казахстан'''. Сьцяг быў зацьверджаны 4 чэрвеня 1992 году, замяніўшы сабой сьцяг Казаскай ССР. Аўтар сьцяга — вядомы дызайнэр і мастак, заслужаны дзеяч мастацтваў Казахстану, Шакен Ніязбекаў.

## Апісаньне
Дзяржаўны сьцяг Рэспублікі Казахстан уяўляе сабой прастакутнае палотнішча блакітнага колеру з малюнкам у яго цэнтры сонца з прамянямі, пад якім — парылы арол. У тронка — вэртыкальная паласа з нацыянальным арнамэнтам. Малюнак сонца з прамянямі, арла і вэртыкальнай паласы з нацыянальным арнамэнтам — колеры золата. Суадносіны шырыні сьцяга да яго даўжыні 1:2.

## Інтэрпрэтацыя
Аднаколернасьць фону — сымбал адзінства Казахстану.

**Блакітны колер** зьяўляецца традыцыйным для цюрскіх народаў. На сьцягу ён азначае бясконцасьць неба над усёй зямлёй і людзьмі, а таксама зьяўляецца сымбалам агульнага дабрабыту, спакою, міру і адзінства.

**Сонца** — крыніца жыцьця й энэргіі. Таму сілуэт сонца зьяўляецца знакам жыцьця. Час вызначаецца для вандроўцы рухам сонца. Па законе геральдыкі, сылуэт сонца зьяўляецца знакам багацьця. Таму не выпадкова ўсе 32 прамяні сонца ў сьцягу маюць форму збожжа — асновы багацьця і дабрабыту.

**Арол** або **[[беркут]]** у сьветаразуменьні вандроўцаў займае адмысловае месца. Яго малюнак у гербах і сьцягах народаў і этнічных груп, якія засялялі Казахстан, мае даўнюю традыцыю. На мове сымболікі сылуэт арла азначае дзяржаўную ўладу, шырату і празорлівасьць. Для стэпнякоў гэта сымбаль волі, незалежнасьці, імкненьня да мэты, да вышыні, палёт у будучыню. Разам з тым, арол, маючы магутную сілу, здольны даць годны адпор любому, хто спрабуе перашкодзіць у дасягненьні будучыні. Сылуэт арла паўстаў і ад ідэі імкненьня маладога сувэрэннага Казахстану ў вышыні сусьветнай цывілізацыі.

Зь левага боку, уздоўж тронка, ідзе тыповы **нацыянальны арнамэнт**, які ўвасабляе культуру і традыцыі Казахстану. У 1992—1996 гг. арнамэнт быў чырвонага колеру.

## Глядзіце таксама
* Гімн Казахстану
* Герб Казахстану
* Сьцяг Казаскай ССР
* Гімн Казаскай ССР
* Герб Казаскай ССР

Казахстан
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Казахстану
Сьцяг Ліхтэнштайну

**Сьцяг [[Ліхтэнштайн]]у** першапачаткова складаўся з двух гарызантальна разьмешчаных палос жоўтага і чырвонага радавых колераў кіравальнай дынастыі. З XIX стагодзьдзя нацыянальны сьцяг стаў сіне-чырвоным. Зьмена зьвязаная з традыцыйнай расфарбоўкай адзежы прыдворных і служк княжага двара. Сіні колер сымбалізуе сінь неба над краінай, чырвоны — яркія заходы сонца ў горах Ліхтэнштайну.

На Алімпійскіх гульнях 1936 году ліхтэнштайнцы з засмучэньнем убачылі аднолькавы зь іх сьцягам нацыянальны сьцяг Гаіці. Таму ў 1937 годзе на сінюю паласу сьцяга Ліхтэнштайну была дададзеная ў тронка княжая карона — сымбал княжай улады, адзінствы дынастыі й народа. З 1988 году ўведзены адмысловы службовы, а фактычна дзяржаўны сьцяг, дзе замест кароны ў цэнтры зьмешчаны поўны дзяржаўны герб. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Ліхтэнштайну
Ліхтэнштайн
Райн

**Райн** ( [райн],  [рэн],  [рэйн]) — буйная рака ў Заходняй Эўропе. Працякае па тэрыторыі Швайцарыі, Ліхтэнштайну, Аўстрыі, Нямеччыны, Францыі, Нідэрляндаў. Даўжыня ракі складае 1230 км, плошча басэйна — 185 тысячаў км².

Райн бярэ свой пачатак у Альпах, працякае праз Бодэнскае возера, перасякае адгор’і Юры і Шварцвальда, пасьля чаго цячэ па Верхнярайнскай нізіне. У сярэдняй плыні прарываецца праз Райнскія Сланцавыя горы. Ніжняя плынь — у межах Сярэднеэўрапейскай раўніны, дзе рэчышча шмат дзе агароджанае дамбамі. Упадае ў Паўночнае мора, утвараючы складаную дэльту. Асноўнымі прытокамі ракі зьяўляюцца Нэкар, Майн, Рур (правыя), Аарэ, Мозэль (левыя). У левы рукаў дэльты ўпадае рака Маас. У вярхоўях — вяснова-летняя паводка, у сярэдняй і ніжняй плыні шматводзьдзе на працягу ўсяго году. Сярэдні расход — 2500 м³/з, гадавы сьцёк дасягае каля 79 км³.

Рака суднаходная на 952 км, да швайцарскага места Базэль і па Бодэнскім возеры. Агульная даўжыня водных шляхоў у басэйне Райна каля 3000 км. Райн злучаны каналамі з Ронай, Марнай, Вэзэрам, Эльбай. Найбольш буйнымі гарадамі на Райне ёсьць нідэрляндзкі Арнэм, нямецкія Дусэльдорф, Кёльн, Бон, Майнц, Мангайм, Вормс, францускі Страсбург і швайцарскі Базэль. Літаральна назоў ракі перакладаецца з кельцкае мовы як «Плынь».

Па Райне і Дунаі фармавалася вялікая частка паўночнай сухапутнай мяжы Рымскай імпэрыі і, з тых часоў, Райн меў выключнае значэньне, бо зьяўляючыся суднаходнай ракой, па ёй транспартаваліся тавары ўглыб кантынэнту. Райн таксама служыў у якасьці абарончае перашкоды і стаў асновай для стварэньня рэгіянальных і міжнародных межаў. Шматлікія замкі і дагістарычныя ўмацаваньні ўздоўж ракі сьведчаць аб ейнай важнасьці як воднага шляху.

1 лістапада 1986 году на Райне адбылася адна з самых буйных у Эўропе экалягічных катастрофаў. Пажар на хімічным заводзе фірмы «Сандас» (Sandoz) у швайцарскім Базэлі прывёў да скіду ў раку 30 тонаў пэстыцыдаў, ртуці і іншых сельскагаспадарчых хімікатаў. Райн набыў чырвоны колер, людзям у раёне ракі было забаронена выходзіць з хаты, у некаторых гарадох ФРН былі зачыненыя вадаправоды, замест якіх выкарыстоўвалася прывазная вада ў цыстэрнах. На працягу 10 дзён забруджваньня дасягнулі Паўночнага мора. У выніку па некаторых адзнаках загінула паўмільёна рыбаў, некаторыя віды цалкам зьніклі.

Пасьля бурнай рэакцыі грамадзкасьці ўжо ў 1987 годзе была прынятая «Праграма дзеяньняў — Райн», разьлічаная да 2000 году. Па-іншаму яна звалася «Ласось-2000», бо была нацэленая на вяртаньне да гэтага тэрміну гэтай адчувальнай да забруджваньняў рыбы ў раку. У выніку актыўных дзеяньняў уладаў колькасьць нітратаў і фосфару, якія скідваліся ў раку, паменшылася на 50%, а памяншэньне некаторых іншых забруджваньняў знаходзілася ў межах ад 80 да 100%. Ласось вярнуўся ў раку на 3 гады раней, у 1997 годзе. Цяпер праграма Райн-2020 нацэленая на тое, каб зрабіць раку досыць чыстай для плаваньня.

## Крыніцы

## Літаратура
* Географический энциклопедический словарь. М., 1986.

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя Райну з мапамі
* Замкі Нямеччыны на Райне


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Сьцяг Люксэмбургу

Кароль Нідэрляндаў Вілем I, стаўшы ў 1815 годзе адначасова і кіраўніком Люксэмбургу, прыняў у тым жа годзе герб і сьцяг герцагства, якія паходзяць на дзяржаўныя знакі Нідэрляндаў. Сьцяг герцагства адрозніваецца ад нідэрляндзкага толькі больш сьветлым тонам ніжняй паласы.

## Зьмена сьцяга

Старшыня парлямэнцкай фракцыі Хрысьціянска-сацыяльнай народнай партыі Мішэль Вальтэр (Michel Wolter) прапанаваў замяніць чырвона-бела-блакітны сьцяг на сьцяг «Чырвоны леў» (Roude Léiw). Мішэль Вальтэр занёс адпавядаючы праект закона ў парлямэнт. Чырвона-бела-блакітны сьцяг Люксэмбургу быў уведзены ў 1972 годзе. Але той сьцяг быў вельмі падобны на сьцяг Нідэрляндаў, таму ў 1992 годзе блакітная паласа была зробленая больш сьветлай (колер Пантон 299С). Нягледзячы на гэта, шматлікія лічаць, што гэтага было нядосыць, каб адназначна адрозьніць сьцяг Люксэмбургу ад сьцяга Нідэрляндаў.

Сьцяг з малюнак льва на бела-блакітным фоне паходзіць з XIII стагодзьдзя і быў радавым сьцягам Дому Люксэмбург.

Прапанова Мішэля Вальтэра сустрэла падтрымку сярод насельніцтва, але сярод парлямэнтарыяў аднадушнай падтрымкі няма. Паводле апытаньня, якое правяла радыёстанцыя «Радыё Люксэмбург» (RTL Radio Luxembourg), больш 90 % насельніцтвы падтрымліваюць замену сьцяга.

## Вонкавыя спасылкі

* Neue Fahne für das Großherzogtum? 

Люксэмбург
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Люксэмбургу
Сьцяг Паўночнай Македоніі

міні|300пкс|Сьцяг Паўночнай Македоніі
**Сьцяг [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніі]]** ўяўляе сабой чырвонае палотнішча з малюнкам сонца жоўтага колеру з васьмю разьбежнымі прамянямі. Сьцяг увасабляе «новае сонца волі» (), апетае ў нацыянальным гімне Паўночнай Македоніі. Сьцяг быў прыняты ў 1995 годзе.

## Папярэднія вэрсіі сьцяга

Да 1995 году на сьцягу было намалявана «Сонца Вэргіны», знак цара Старажытнай Македоніі Філіпа II, бацькі Аляксандра Македонскага. Як і назва краіны, гэтая вэрсія сьцяга выклікала пратэсты з боку суседняй Грэцыі. Улады Македоніі пайшлі на частковыя саступкі, зьмяніўшы сьцяг, але пакінуўшы назву краіны. Назва была зьмененая ў 2018 годзе.

Да 1991 году, калі Сацыялістычная Рэспубліка Македонія ўваходзіла ў склад Югаславіі, сьцяг уяўляў сабой чырвонае палотнішча з залатым контурам зоркі ў верхнім куце каля тронка.

## Вонкавыя спасылкі

Македонія
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Паўночнай Македоніі
Васіль Мяцельскі

**Васі́ль Уладзімяронак Мяце́льскі** (1901, мяст. Грэск, Слуцкі павет, Менская губэрня, цяпер Слуцкі раён, Менская вобласьць — ?) — беларускі навуковец.

Зь сялянскае сям’і. Атрыгмаў вышэйшую адукацыю, уступіў у ВКП(б) (1924). У 1930-я дацэнт Горацкае сельскагаспадарчае акадэміі. Быў жанаты, гадаваў дзіця. У 1933 выключаны з ВКП(б) пры чыстцы. Арыштаваны 11 жніўня 1933 у Горках па адрасе: Ленінскі бульвар, д. 2, кв. 8. Асуджаны паводле пастановы калегіі АДПУ 14 лістапада 1933 як «сябар шпіёнска-дывэрсійнае арганізацыі БНЦ» да 8 гадоў ППК. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда БССР 7 траўня 1956. Асабовая справа М. 5937-с захоўваецца ў архіве КДБ Беларусі.

## Крыніцы

## Літаратура
* МЯЦЕЛЬСКІ Васіль Уладзіміравіч // 

Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1901 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Мікалай Мяцельскі

**Мікала́й Уладзімеравіч Мяце́льскі** (16 верасьня 1919, в. Грэск, Слуцкі раён — 30 сьнежня 1997) — беларускі матэматык. Доктар пэдагагічных навук (1987), прафэсар (1990). Скончыў БДУ (1950). З 1961 году працаваў у БДУ. Навуковыя працы па дыдактыцы матэматыкі, пытаньнях мэтодыкі выкладаньня матэматыкі. Распрацоўваў псыхоляга-пэдагагічныя асновы дыдактыкі матэматыкі. Ягоны сын таксама матэматык — Мікалай.

## Працы
* Психолого-педагогические основы дидактики математики. Мн., 1977.
* Дидактика математики. 2 издание. Мн., 1982.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія матэматыкі
Сьцяг Ірляндыі

**Сьцяг Ірляндыі**&nbsp;— дзяржаўны сымбаль Рэспублікі Ірляндыя. 

Сьцяг складаецца з трох палос&nbsp;— зялёнай, белай і памяранцавай&nbsp;— у пасьлядоўнасьці зьлева направа. Упершыню сьцяг быў выкарыстаны ў Парыжы ў 1848. Зялёны колер сымбалізуе Ірляндыю, нярэдка званую «зялёнай выспай», увасабляе каталіцтва. Памяранцавы колер сымбалізуе пратэстанцтва, гэты колер пратэстантаў адбываецца ад Вільгельма Аранскага, правадыра пратэстантаў на Брытанскіх астравох. Белы колер увасабляе мір паміж каталіцтвам і пратэстантызмам.

Ірляндыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Ірляндыі
Сьцяг Ісьляндыі

**Сьцяг Ісьля́ндыі** ўяўляе сабой палотнішча з прапорцыямі 18:25 блакітнага колеру, на якім намаляваны крыж чырвонага колеру з белай аблямоўкай.

Сьцяг прыняты ў 1944 годзе. Упершыню сьцяг быў зацьверджаны ў 1918 годзе, калі Ісьляндыя дамаглася частковага сувэрэнітэту ад Даніі. Выява сьцяга адлюстроўвае скандынаўскую традыцыю, ідучую ад сьцяга Даніі. Чырвоны колер крыжа таксама нагадвае аб уплыве Даніі. Блакітны жа і белы колеру зьяўляюцца традыцыйнымі колерамі Ісьляндыі і зьвязваюцца з колерамі ордэны Срэбнага сокалу.

Ісьляндыя
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Ісьляндыі
Мікалай Мяцельскі (1947)

**Мікала́й Мікалаевіч Мяце́льскі** ( 12 чэрвеня 1947, в. Ракаў, Валожынскі раён, Менская вобласьць) — беларускі матэматык, доктар фізыка-матэматычных навук (1992, Камбінаторна-геамэтрычныя мэтады разьмяшчэньня ўзаемазлучаных аб’ектаў), прафэсар (1992). Сын Мікалая Мяцельскага. Скончыў БДУ (1970). З 1970 працуе ў Інстытуце матэматыкі НАН Беларусі. Навуковыя працы па камбінаторнай геамэтрыі, дыскрэтнай аптымізацыі. Распрацаваў новыя мэтады дасьледаваньня і разьвязаньня задач камбінаторна-геамэтрычнае аптымізацыі, тэарэтычныя асновы частковай выкупнасьці ў канечнамернай прасторы.

## Працы
* Размещение изотетических блоков, оптимальных по оболочечным критериям (разам з В.С.Крыкуном).//Докл. АН СССР. 1991. Т.317, №2;
* On lattice points in polyhedral cross-sections. Discr. and Comp. Сeom. 1993 (разам з М.Карнеенкам);
* О семипространствах частичной выпуклости // Докл. АН Беларуси. 1995. Т. 39, № 3;
* Частичная выпуклость (разам з В.М.Мартынчыкам). // Мат. заметки. 1996. Т.60, вып. 3;
* Вычисление частично выпуклых оболочек и аппроксимаций конечных планарных множеств // Журн. ВМ и МФ. 1998. Т. 38, № 8 (разам з Д.Вудам і В.Мартынчыкам).

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на slounik.org

Катэгорыя:Беларускія матэматыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 12 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валожынскім раёне
Катэгорыя:Дактары фізыка-матэматычных навук
Сьцяг Мальты

**Сьцяг [[Мальта|Ма́льты]]** ў яго сучаснай форме зацьверджаны ў 1964 годзе. Палотнішча сьцягу складаецца з двух частак: белай — у тронка й чырвонай — у вольнай часткі. На белым полі ў верхнім куце палотнішча ў тронка намаляваны абрамлены чырвоным знак ангельскага ордэны Сьвятога Георгія, якім выспа была ўзнагароджана ў 1943 годзе за адвагу жыхароў, выяўленую падчас Другой сусьветнай вайны. Суадносіны шырыні сьцяга да яго даўжыні 2:3.

## Вонкавыя спасылкі

Мальта
Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Мальты
Андрэй Мяцельскі

**Андрэ́й Анаталё́нак Мяце́льскі** (нарадзіўся 16 верасьня 1960, Котбус, цяпер зямля Брандэнбург, Нямеччына) — беларускі археоляг, гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1992).

Скончыў Гарадзенскі ўнівэрсытэт (1984). З 1990 у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, старшы навуковы супрацоўнік. Дасьледуе ўсходнюю Беларусь фэадальнага пэрыяду, займаецца пытаньнямі гістарычнае геаграфіі. Праводзіў археалягічныя раскопкі Крычава, Амсьціслава й іншых гарадоў. Дасьледуе Нясьвіскі замак.

## Працы
* Хоцімск: да пытання аб часе ўзнікнення // Весці НАН Беларусі. Сер. гум. навук. 1999. № 4;
* Старадаўні Крычаў: Гістарычна-археалагічны нарыс горада ад старажытных часоў да канца XVIII ст. Мн., 2003;
* Фарміраванне і тэрытарыяльнае развіццё Мсціслаўскага княства сярэдзіны ХІІ-пачатку XVI стст. // Матэрыялы па археалогіі Беларусі. Мн., 2001. №3;
* Мястэчкі Крычаўскага староства // Castrum, urbis et bellum. Баранавічы, 2002;
* Аб лякалізацыі Нясьвіжа ХІ—пачатку ХVI стагодзьдзя // Беларускі гістарычны часопіс. 2006. №1.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Котбусе
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Жары (рака)

**Жа́ры**, **Жара** — рака ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці, правы прыток ракі Жалезьніцы (басэйн Дняпра). Даўжыня 6,5 км. Пачынаецца за 2 км на захад ад вёскі Вараб′ёва, вусьце за 2 км на захад ад вёскі Адамова. Рэчышча на працягу 5,5 км угару ад вусьця каналізаванае.

## Літаратура
*  С. 164

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёну
Жалезьніца (рака)

**Жале́зьніца** — рака ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці, правы прыток ракі Случы (басэйн Дняпра). Даўжыня 8,2 км. Пачынаецца за 2,5 км на паўночны захад ад вёскі Шышчыцы, упадае з поўначы ў Руднянскае вадасховішча на рацэ Случы. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае. Прыток — рака Жары (леваруч).

## Літаратура
*  С. 163

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёну
Жалязянка

**Жалязя́нка** — рака ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці, правы прыток ракі Случы (басэйн Дняпра). Даўжыня 12 км. Плошча вадазбору 54 км². Пачынаецца за 0,5 км на паўночны ўсход ад вёскі Сьцяпкова (ад вытоку да вёскі Ленькі называецца **Сава**), вусьце за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Ленькі. Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае.
 
## Літаратура
*  С. 164

Катэгорыя:Басэйн Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Слуцкага раёну
Жалонь

**Жало́нь** () — рака ў Беларусі і Ўкраіне, правы прыток ракі Прыпяці (басэйн Дняпра). Цячэ ў Гомельскай вобласьці. Даўжыня 113 км. Плошча вадазбору 1460 км². Выдатак вады каля 4,8 м³/с. Агульны спад ракі 113,4 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Габрэйская канава, Ханя, Харапунь, Стрэлка і Верасожка

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца каля вёскі Пішчаніцы Оўруцкага раёну Жытомірскай вобласьці, цячэ Жытомірскім Палесьсем (12,8 км), далей 33,8 км граніцай зь Беларусьсю, 10,9 км зноў Жытомірскай вобласьцю, у нізоўі Ельскім і Нараўлянскім раёнамі. Упадае ў старарэчча на абалоне Прыпяці за 1,2 км на поўнач ад вёскі Вяпроў Нараўлянскага раёну. Вадазбор ракі на Оўруцкім камлюку і ў Мазырскім Палесьсі. Каналамі Сьвячанскім (рака да адгалінаваньня ад яе гэтага канала называецца **Верхняя Жалонь**), Антонаўскім і ракой Гразівай Жалонь злучаецца з ракой Славечнай.

Даліна невыразная. Абалона двухбаковая, парэзаная мэліярацыйнымі каналамі; шырыня яе ў верхняй плыні да 30 м, на астатнім працягу 100—300 м. Рэчышча амаль на ўсім працягу каналізаванае, таму раку нярэдка называюць **Мухаедаўскім каналам**.

На правабярэжнай тэрасе ракі каля вёскі Ражава і вёскі Белай Сарокі археалягічныя помнікі — мэзалітычнага і нэалітычнага паселішчаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Ельскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Нараўлянскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Ўкраіны
Жартайка (рака)

**Жарта́йка** — рака ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці, левы прыток ракі Бярэзіны (басэйн Дняпра). Даўжыня 20 км. Плошча вадазбору 86 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2 ‰. Пачынаецца за 3 км на ўсход ад вёскі Жартайка, вусьце за 2 км на паўночны захад ад вёскі Палік. Цячэ пераважна празь лес, у нізоўі — празь Бярэзінскі біясфэрны запаведнік.

## Літаратура
*  С. 164

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Барысаўскага раёну
Жыварэзка

**Жыварэ́зка** (у высокай плыні — **Сянна́**) — рака ў Магілёўскім раёне Беларусі, правы прыток ракі Лахвы (басэйн Дняпра). Даўжыня 20 км. Плошча вадазбору 138 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,3‰.

Асноўны прыток — рака Альхоўка (леваруч).

Пачынаецца на паўночнай ускраіне вёскі Куты, вусьце за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Капейна.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 165

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Магілёўскага раёну
Жыцінка

**Жы́цінка** — рака ў Асіпавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці, левы прыток ракі Сьвіслачы (басэйн Дняпра). Даўжыня 11 км. Плошча вадазбору 47 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,5 ‰. Пачынаецца за 2 км на паўночны захад ад вёскі Ігнатаўка, вусьце на паўднёвай ускраіне вёскі Няччо.

## Літаратура
*  С. 166

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Асіпавіцкага раёну
Жучок

**Жучо́к** — рака ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці, левы прыток ракі Іліі (басэйн Нёману). Даўжыня 12 км. Плошча вадазбору 42 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 5‰.

Асноўны прыток — рака Чарнянка.

Пачынаецца на ўсходзе ад вёскі Пляшчаны, цячэ паўночнымі схіламі Менскага ўзвышша, упадае ў Ілію каля вёскі Шыпкі. На працягу 2 км мае каналізаванае рэчышча (вёска Скалбішча — 0,8 км на паўднёвы захад ад вёскі Шчокаўшчына).

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 165

Катэгорыя:Басэйн Вяльлі
Катэгорыя:Рэкі Вялейскага раёну
Акоўка

**Ако́ўка**, **Іва́наўка** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Зальвянкі (басэйн Нёмана). Цячэ ў Слонімскім і Зэльвенскім раёнах Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 11 км. Плошча вадазбору 58 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 4,5‰.

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Азярніца.

Пачынаецца каля вёскі Мыслава Слонімскага раёну, цячэ праз возера Бяздоннае, упадае ў Зальвянку за 1 км на поўнач ад вёскі Кашалёў Зэльвенскага раёну. На працягу 2 км мае каналізаванае рэчышча (ад вытоку да вёскі Збочна).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Слонімскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Зэльвенскага раёну
Іванаўка

Назву **Іва́наўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Іванаўка — вёска ў Гарадоцкім раёне
** Іванаўка — вёска ў Докшыцкім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Іванаўка — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне
** Іванаўка — вёска ў Гомельскім раёне 
** Іванаўка — вёска ў Кармянскім раёне 
** Іванаўка — вёска ў Рэчыцкім раёне 
** Іванаўка — вёска ў Хвойніцкім раёне
** Іванаўка — пасёлак у Ленінскім сельсавеце Чачэрскага раёну
** Іванаўка — пасёлак у Нісімкавіцкім сельсавеце Чачэрскага раёну

* Магілёўская вобласьць:
** Іванаўка — вёска ў Бабруйскім раёне 
** Іванаўка — пасёлак у Бялыніцкім раёне 
** Іванаўка — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце Касьцюковіцкага раёну
** Іванаўка — вёска ў Новасаматэвіцкім сельсавеце Касьцюковіцкага раёну
** Іванаўка — вёска ў Клічаўскім раёне 
** Іванаўка — вёска ў Крычаўскім раёне 

* Менская вобласьць:
** Іванаўка — вёска ў Мядзельскім раёне 
** Іванаўка — пасёлак у Старадароскім раёне

### [[Расея]]

### [[Украіна]]
* Іванаўка (нежыл.) — вёска ў Кіеўскай вобласьці
* Іванаўка — мястэчка ў Хэрсонскай вобласьці

## Рэкі
### [[Беларусь]]
* Іванаўка — рака ў Слонімскім і Зэльвенскім раёнах Гарадзенскай вобласьці — гл. Акоўка

### [[Расея]]
* Іванаўка — малая рака ў Пермі, левы прыток Егашыхі
* Іванаўка — рака ў Санкт-Пецярбургу, упадае ў Неўскую губу

## Падвойныя назвы
* Вялікая Іванаўка
* Малая Іванаўка

## Глядзіце таксама
* Іванава
* Іванавічы
* Іванаў
* Іванаўск
* Іванаўскія Агароднікі
* Іванаўцы
* Іванаўшчына
* Іванічы
* Іванішча
* Іванішчавічы
* Іванкі
* Іванкавічы
* Іванкаўшчына
* Іванпольле
* Іванск
* Іванскія
* Іванцава
* Іванчыцы
* Янава
* Янавічы
* Янаў
* Янаўка
* Янаўцы
* Янаўшчына
* Янова
* Яноўка
Жалудзянка

**Жалудзя́нка**, **Са́ўка** — рака ў Беларусі, правы прыток ракі Лебяды (басэйн Нёману). Цячэ ў Шчучынскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 14 км. Плошча вадазбору 174 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3‰.

На рацэ стаіць мястэчка Жалудок.

Пачынаецца на захадзе ад вёскі Купраў, цячэ Лідзкай раўнінай, упадае ў Лебяду каля вёскі Лябёдкі. На працягу 4,5 км каналізаваная (ад мястэчка Жалудку да вусьця).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Шчучынскага раёну
Жардзянка

**Жардзя́нка** — рака ў Шацілавіцкім раёне Гомельскай вобласьці, правы прыток ракі Бярэзіны (басэйн Дняпра). Даўжыня 25 км. Плошча вадазбору 375 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4‰. Пачынаецца за 2 км на ўсход ад вёскі Славань, вусьце на паўночнай ускраіне места Шацілавічы.

Асноўны прыток — рака Чырка (леваруч). Рэчышча на ўсім працягу каналізаванае. Рака жывіць Шацілавіцкае вадасховішча.

## Літаратура
*  С. 164

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Шацілавіцкага раёну
Катэгорыя:Басэйн Бярэзіны
Івенка

**Іве́нка**, **Іўя́нка** — рака ў Беларусі, правы прыток Нёману. Цячэ ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 19 км. Плошча вадазбору 111 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,8 ‰. 

На рацэ стаіць места Іўе.

Пачынаецца каля вёскі Ўрцішкаў, упадае ў Нёман на поўдні ад вёскі Збойску. На працягу 10,5 км каналізаваная (ад места Іўя да вусьця). На паўночнай ускраіне Іўя стварылі сажалку (0,44 км²).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Прытокі Нёману
Катэгорыя:Рэкі Івейскага раёну
Івенчык

**Іве́нчык** — рака ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці, левы прыток ракі Іслачы (басэйн Нёману). Даўжыня 7 км.

Пачынаецца на поўначы ад вёскі Казарэзаў, цячэ ў межах Менскага ўзвышша, упадае ў Іслач за 0,5 км на паўднёвы захад ад вёскі Баравікоўшчына.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 182

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Валожынскага раёну
Ідута

**Іду́та** — рака ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці, левы прыток ракі Вушачы (басэйн Дзьвіны). Даўжыня 8 км.

Пачынаецца за 1 км на захад ад вёскі Есяновікі, вусьце за 1,5 км на ўсход ад вёскі Ідута. У сярэдняй плыні мае каналізаванае рэчышча на працягу 1,2 км.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 183

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Ўшацкага раёну
Ізва

**І́зва** (у высокай і сярэдняй плыні — **Íзаўка**) — рака ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці, левы прыток Нёману. Даўжыня 26 км. Плошча вадазбору 141 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,7‰.

Пачынаецца на заходніх схілах Наваградзкага ўзвышша (каля вёскі Ладзенікі), упадае ў Нёман за 1 км на паўночны захад ад вёскі Руда. Цячэ пераважна лесам, у сярэдняй плыні — глыбока ўрэзанай далінай.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 183

Катэгорыя:Прытокі Нёману
Катэгорыя:Рэкі Наваградзкага раёну
Ілія

**І́лія**, **Ільля**, **Ілья** — рака ў Беларусі, у басэйне Нёману. Цячэ ў Лагойскім і Вялейскім раёнах Менскай вобласьці. Даўжыня 62 км. Плошча вадазбору 1220 км². Выдатак вады ў вусьці 8,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,8 ‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Бачылаўка і Дроздка
* *Левыя*: Каменка, Сьліжанка, Мышкоўка, Выпрата, Жучок, Рыбчанка

## На рацэ
* *Гістарычныя [[мястэчка|мястэчкі]]*: Ільля, Вязынь
* *Зоны адпачынку*: Вялейка

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 2 км на захад ад вёскі Міхалкавічаў у межах Менскага ўзвышша, упадае ў паўднёвую затоку Вялейскага вадасховішча.

Даліна невыразная, яе шырыня 2—3 км. Абалона забалочаная, нізкая, яе шырыня 0,3—0,5 км. Рэчышча ад вытоку на працягу 25 км каналізаванае, ніжэй зьвілістае. Шырыня яго ў межань у вярхоўі 5—10 м, ніжэй да 20 м.

Замярзае ў сярэдзіне сьнежня, крыгалом у канцы сакавіка. Прымае сьцёк з мэліярацыйных каналаў.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 184.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Басэйн Вяльлі
Катэгорыя:Рэкі Лагойскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Вялейскага раёну
Ота Шміт

**О́та Ю́льевіч Шміт** (, Магілёў — 7 верасьня 1956) — савецкі матэматык, астраном, дасьледнік Поўначы, акадэмік Акадэміі навук СССР з 1935 году (сябра Ўкраінскай Акадэміі навук з 1934, сябра-карэспандэнт АН СССР з 1933), Герой Савецкага Саюзу (1937). Заснавальнік і загаднік катэдры вышэйшай альгебры (1929—1949) фізыка-матэматычнага факультэту / мэханіка-матэматычнага факультэту МДУ. У 1930-1934 гадох кіраваў знакамітымі арктычнымі экспэдыцыямі на ледакольных параходах «Георгий Седов», «Александр Сибиряков» і «Челюскин». Распрацоўваў космаганічную гіпотэзу ўтварэньня целаў Сонечнай сыстэмы ў выніку кандэнсацыі калясонечнага газава-пылавага воблаку.

Аўтар працаў з вышэйшай альгебры (тэорыі групаў). Адзін з заснавальнікаў і галоўны рэдактар «Большой Советской Энциклопедии» (1924—1942).

## Біяграфія
Продкі Ота Шміта па мячы паходзяць зь немцаў-каляністаў, якія перабраліся ў Латвію у другой палове XVIII стагодзьдзя, а па кудзелі — латышы з суседняга хутара.

З 28 лютага 1939 году да 24 сакавіка 1942 году быў віцэ-прэзыдэнтам АН СССР.

Меў сына Сігурда (нар. у 1922), савецкага і расейскага гісторыка.

## Ушанаваньне імя

* Першы савецкі навуковы ледакол, спушчаны на ваду ў 1979 годзе, меў назву «Ота Шміт»
* У Ліпецку, Адэсе, Казані, Гелянджыку, Днепрапятроўску, Ніжнім Ноўгарадзе, Віньніцы, Мурманску ёсьць вуліцы названыя ў гонар вучонага, у родным горадзе Шміта — Магілёве — праспэкт.
* У 1995 годзе Расейскай акадэміяй навук зацьверджаная прэмія О. Ю. Шміта за выбітныя працы ў галіне дасьледаваньня і засваеньня Арктыкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Лябараторыя імя О. Ю. Шміта
* Разьдзел кнігі *[[Грэхэм, Лорэн|Лорэна Грэхэма]]* «Естествознание, философия и науки о человеческом поведении в Советском Союзе», прысьвечаны О. Ю. Шміту

Катэгорыя:Дасьледнікі Арктыкі
Катэгорыя:Беларускія географы
Катэгорыя:Савецкія матэматыкі
Катэгорыя:Матэматыкі XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Правадзейныя сябры АН СССР
Катэгорыя:Памерлі 7 верасьня
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы кратэр на Месяцы
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Індурка

**Інду́рка** — рака ў Беларусі, левы прыток ракі Сьвіслачы (басэйн Нёману). Цячэ ў Гарадзенскім раёне  Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 20 км. Плошча вадазбору 85 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 3,4‰.

На рацэ стаіць гістарычнае мястэчка Індура.

Пачынаецца каля вёскі Старадубавай на схілах Гарадзенскага ўзвышша, упадае ў Сьвіслач на ўсходзе ад вёскі Баброўнікаў. На працягу 3,8 км мае каналізаванае рэчышча (ад вёскі Луцкаўлянаў да вёскі Рагачоў). Каля вёскі Луцкаўлянаў стварылі сажалку (плошча 0,34 км²).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Прытокі Сьвіслачы (басэйн Нёману)
Катэгорыя:Рэкі Гарадзенскага раёну
Іпа

**Іпа** — рака ў Беларусі, левы прыток Прыпяці (басэйн Дняпра). Цячэ ў Шацілавіцкім, Каленкавіцкім і Мазырскім раёнах Гомельскай вобласьці. Даўжыня 109 км. Плошча вадазбору 1010 км². Выдатак вады ў вусьці 5,9 м³/с. Агульны спад ракі 29,7 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,3 ‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правы*: Віша

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 3 км на паўночны захад ад вёскі Сякерычаў Шацілавіцкага раёну, цячэ нізінамі Гомельскага і Прыпяцкага Палесься, вусьце за 4 км на паўднёвы захад ад вёскі Рудні Гарбавіцкай.

Даліна трапэцападобная, у нізоўі скрынкападобная, шырыня яе 1,5—2 км. Абалона нізкая, шырынёй 1—1,5 км. Рэчышча ад вытоку на працягу 95 км каналізаванае, шырыня яго 10—12 м.

Разводзьдзе зь сярэдзіны сакавіка да першай дэкады траўня. Замярзае ў канцы сьнежня, крыгалом у 2-й палове сакавіка.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 185.
* 
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Шацілавіцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Каленкавіцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Мазырскага раёну
Іпуць

**І́пуць** — рака ў Беларусі і Расеі, левы прыток ракі Сожу (басэйн Дняпра). Цячэ ў Клімавіцкім, Добрускім і Гомельскім раёнах, Смаленскай і Бранскай абласьцях. Даўжыня 437 км, у межах Беларусі 64 км. Плошча вадазбору 10 900 км². Выдатак вады ў вусьці 55,6 м³/с. Агульны спад ракі 84,9 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,2 ‰.

## Асноўныя прытокі
* *Правыя*: Вітава, Ачоса
* *Левыя*: Няцеша, Хорапуць, Унеча, Вароніца, Карна

## На рацэ
* *[[Горад|Месты]]*: Сураж, Добруш
* *Гістарычнае [[мястэчка]]*: Ганна / Мілаславічы

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца за 0,8 км на захад ад вёскі Нядзьведзя Клімавіцкага раёну, цячэ Смаленскай, Бранскай і Гомельскай абласьцямі, упадае ў Сож на паўночна-ўсходняй ускраіне места Гомля. Вярхоўе ракі на Аршанска-Магілёўскай раўніне, прыўтокавая дзялянка ў Гомельскім Палесьсі.

Даліна трапэцападобная, шырыня яе ў вярхоўі 1—1,5 км, ніжэй 2,5—3,5 км, на дзялянцы ад места Суражу да вусьця 4—8 км. Абалона пераважна двухбаковая, у нізоўі перасечаная старыцамі з азёрамі старычнага кшталту. Шырыня яе да вусьця ракі Надва 0,2—0,8 км, ніжэй 2,5—3,5 км. Рэчышча каналізаванае на працягу 24,3 км (ад вытоку да граніцы з Расеяй), ніжэй зьвілістае; шырыня яго ў вярхоўі 1,5—12 м, на астатнім працягу 20—50 м. Берагі стромкія і абрывістыя, вышынёй 0,5—2 м.

Найбольшы ўзровень разводзьдзя ў красавіку, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 3—4 м. Замярзае ў 1-й палове сьнежня, крыгалом у канцы сакавіка — пачатку красавіка.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 185—186.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Басэйн Дняпра
Катэгорыя:Рэкі Клімавіцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Добрускага раёну
Катэгорыя:Рэкі Гомельскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Расеі
Іса

**І́са** — рака ў Беларусі, правы прыток Шчары (басэйн Нёману). Цячэ ў Баранавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці і Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Даўжыня 62 км. Плошча вадазбору 554 км². Выдатак вады ў вусьці 3,6 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1‰.

## Асноўныя прытокі
* Пляхоўка, Рудня, Іска

## На рацэ
* *[[Горад|Места]]*: Слонім
* *Гістарычнае [[мястэчка]]*: Палонка
* *Зона адпачынку*: Іса

## Агульныя зьвесткі
Пачынаецца каля вёскі Серабрышча Баранавіцкага раёну, упадае ў Шчару ў межах Слоніму. Часткова цячэ тэрыторыяй біялягічнага заказьніку Слонімскі.

Даліна трапэцападобная. Абалона чаргуецца па берагох, месцамі адсутнічае, шырыня яе 100—180 м. Рэчышча ў верхняй і ніжняй плыні на працягу 15 км каналізаванае: ад вытоку да вёскі Зьвераўшчыны (11,6 км) і ад вёскі Харашэвічаў да вёскі Нагуевічаў (3,4 км). Яго шырыня ў межань 4—8 м. На рацэ каля Слоніма і вёскі Нагуевічаў плаціны.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1-2. — Л., 1971.

Катэгорыя:Басэйн Нёману
Катэгорыя:Рэкі Баранавіцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Слонімскага раёну
Ўэйк

**Ўэ́йк** () — атол у Ціхім акіяне, знаходзіцца паміж Гаваямі і Паўночнымі Марыянамі. Выспа зьяўляецца залежнай тэрыторыяй Злучаных Штатаў Амэрыкі.

## Геаграфія

Ўэйк складаецца з трох каралавых выспаў (*Ўэйк*, *Піл* і *Ўілкс*), якія абкружаюць лягуну. Агульная плошча атолу складае 6,5 км², а берагавая лінія налічвае 33,8 км. Ўэйк не мае пастаяннага насельніцтва, тут працуюць толькі каля 200 кантрактных працоўных.

## Палітыка

Ўэйк не зьяўляецца тэрыторыяй ЗША ў поўным сэнсе гэтага слова, ім кіруе Міністэрства замежных справаў ЗША, але на практыцы знаходзіцца пад кіраўніцтва Вайскова-паветраных сілаў ЗША.

## Гісторыя

Атол быў адкрыты гішпанцамі ў 1568 годзе. Назву атол атрымаў у гонар брытанскага капітана Ўільяма Ўэйка, які высадзіўся тут у 1796 годзе. 4 лютага 1898 году выспы былі анэксаваныя Злучанымі Штатамі, а 17 студзеня 1899 году статус выспаў быў аформлены як амэрыканская залежная тэрыторыя. У 1935 годзе авіякампанія *ПанАм* пабудавала тут невялікі аэрадром для абслугі авіярэйсаў паміж ЗША і Кітаем.

У 1941 годзе на атоле была пабудавана вайсковая база амэрыканскага войска. Тут знаходзілася 517 вайскоўцаў і 1221 цывільных працоўных.

Пад час атакі на Пірл Харбар 8 сьнежня 1941 году Японія зьдзейсьніла паветраную атаку на атол. Бітва за Ўэйк скончылася 23 сьнежня заняцьцем выспы японскімі войскамі. На працягу Другой Сусьветнай вайны атол толькі некалькі разоў бамбардаваўся амэрыканскай авіяцыяй і заставаўся пад японскім кантролем да канца вайны. Японскі гарнізон капітуляваў 4 верасьня 1945 году.

У чэрвені 1947 году вайсковая база была закрытая, а кіраўніцтва над атолам перайшло да цывільнай ўлады. З 1962 да 1972 году атолам кіравала Міністэрства замежных справаў, а потым кіраўніцтва перайшло да Вайскова-паветраных войскаў. У 1994 годзе кіраўніцтва перайшло да Міністэрства Абароны (тут павінны былі быць разьмешчаныя элемэнты амэрыканскай супрацьпаветранай абароны), а ў 1997 годзе выспа вярнулася пад кіраўніцтва Міністэрства замежных справаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:ЗША
Загорнікі (рака)

**Заго́рнікі**, **Загара́нка** — рака ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці, левы прыток ракі Ашмянкі (басэйн Нёману). Даўжыня 7 км. Пачынаецца на паўночны ўсход ад вёскі Слабада, упадае ў Ашмянку каля вёскі Загорнікі. На працягу 4,8 км каналізаваная (ад вёскі Швабы да вёскі Загорнікі).

## Літаратура
*  С. 170

Катэгорыя:Басэйн Вяльлі
Катэгорыя:Рэкі Ашмянскага раёну
Закованка

**Зако́ванка**, **Гуле́віцкі канал** — рака ў Калінкавіцкім і Мазырскім раёнах Гомельскай вобласьці, левы прыток ракі Прыпяці (басэйн Дняпра). Даўжыня 42 км. Плошча вадазбору 306 км². Выдатак вады ў вусьці 1 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,5‰.

Асноўны прыток — рака Дымарка (леваруч).

Пачынаецца за 2 км на паўночны ўсход ад вёскі Лозкі Калінкавіцкага раёну, цячэ раўнінай Гомельскае Палесьсе, вусьце за 3 км на паўднёвы захад ад вёскі Лубня Мазырскага раёну.

Даліна невыразная, абалона асушаная. Рэчышча ад вытоку на працягу 38,5 км каналізаванае, шырыня яго 3—6 м, у нізоўях да 10 м.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 171

Катэгорыя:Прытокі Прыпяці
Катэгорыя:Рэкі Каленкавіцкага раёну
Катэгорыя:Рэкі Мазырскага раёну
Залужанка

**Залужа́нка**, **Залука́нка** — рака ў Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці, левы прыток Нёману. Даўжыня 12 км. Плошча вадазбору 50 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 2,2 ‰. Пачынаецца паміж вёскамі Залужжа і Вечатарова, упадае ў Нёман за 0,8 км на поўнач ад вёскі Дразды. На працягу 7,2 км каналізаваная: ад вытоку да моста каля вёскі Скамарошкі (5,2 км). У вярхоўі прымае сьцёк з мэліярацыйных каналаў. Каля вёсак Стары Сьвержань і Залужжа створаныя сажалкі (плошчай адпаведна 0,28 км² і 0,02 км²).

## Літаратура
*  С. 172

Катэгорыя:Прытокі Нёману
Катэгорыя:Рэкі Стаўпецкага раёну
Такелаў

**Такела́ў** () — залежная тэрыторыя Новай Зэляндыі, разьмяшчаецца на трох каралавых атолах, якія маюць агульную назву — Выспы Такелаў.

## Гісторыя
Выспы Такелаў былі заселеныя палінэзійцамі, якія рухаліся зь іншых выспаў Акіяніі. У 1889 годзе Вялікабрытанія ўсталявала тут свой пратэктарат, а ў 1916 годзе далучыла выспы да сваёй калёніі *Выспы Гілбэрта і Лагуны*. У 1925 годзе брытанцы перадалі ўладу над выспамі Новай Зэляндыі. З 1926 да 1948 году Такелаў былі далучаныя да Заходняга Самоа, якое ў той час таксама знаходзілася ў залежнасьці ад Новай Зэляндыі.

Да 1979 году на выспы прэтэндавалі Злучаныя Штаты, якія ў 1925 годзе анэксавалі выспу Сўэйн якая адносіўся да Такелаў. У 1979 годзе паміж ЗША і Новай Зэляндыяй была падпісана дамова, згодна зь якой ЗША прызналі новазэляндзкую ўладу на выспах Такелаў, а Новая Зэляндыя прызнала амэрыканскую ўладу над Сўэйнам. Аднак гэтую дамову не прызнала мясцовая ўлада Такелаў, якія лічыць выспу Сўэйн сваёй тэрыторыяй.

## Палітыка
Фармальна кіраўніком тэрыторыі зьяўляецца брытанская каралева Элізабэта ІІ, ад імя якой непасрэдным кіраўніком тэрыторыі зьяўляецца Дэйвід Пэйтан. Мясцовым прэм’ер-міністрам зьяўляецца Курэса Насаў, які кіруе мясцовай радай, складаючайся з прадстаўнікоў трох выспаў. Заканадаўчая ўлада на выспах належыць аднапалатнаму парлямэнту (45 дэпутатаў), у склад якога выбіраюцца па 15 прадстаўнікоў ад кожнай выспы.

Замежныя зносіны і абарону выспаў забясьпечвае Новая Зэляндыя, а ўсімі ўнутранымі справамі займаюцца мясцовыя ўлады.

## Геаграфія
Такелаў знаходзіцца на групе выспаў — выспы Такелаў, якія складаюцца з трох каралавых атолаў: Атафі, Нукунону і Факаофа. Выспы знаходзяцца паміж Гаваямі і Новай Зэляндыяй. Тут няма ніякіх марскіх партоў і аэрапортаў.

## Адміністрацыйны падзел
Такелаў дзеліцца на тры адміністрацыйныя адзінкі згодна з колькасьцю атолаў. Дынастычнае кіраваньне мясцовымі ўладарамі атолаў было зьліквідаванае ў 1916 годзе брытанцамі, але ў канцы 1980-х гадоў адбылася рэстаўрацыя дынастычнага кіраваньня, толькі цяпер мясцовыя ўладары завуцца *Faipule*, ці «кіраўнікі ўраду».

## Эканоміка
Такелаў мае вельмі слабую эканоміку. Дэфіцыт бюджэту складае 82%, СУП на аднаго жыхара вагаецца вакол $1000 у год. Эканамічнае жыцьцё тэрыторыі трымаецца на дапамозе Новай Зэляндыі, якая капмэнсуе дэфіцыт бюджэта і зьяўляецца асноўным зьнешнеэканамічным партнэрам Такелаў.

Асноўнымі сельскагаспадарчымі культурамі выспаў зьяўляецца какосавы арэх, копра, хлебнае дрэва, папая і бананы.

## Дэмаграфія
На выспах жыве каля 1,5 тыс. чалавек, у асноўным палінэзійцаў, якія карыстаўцца ангельскай і такелаўскай мовамі. Слабая эканоміка тэрыторыі выклікала працоўную міграцыю, якая кіруецца ў асноўным у бок Новай Зэляндыі. Штогод колькасьць насельніцтва скарачаецца на 0,9%.

## Культура

## Вонкавыя спасылкі

*
Заальшанка

**Заальша́нка**, **Альша́нка** — рака ў Смаленскай вобласьці Расеі і Лёзьненскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі, левы прыток ракі Чарніцы (басэйн Дзьвіны). Даўжыня 17 км. Плошча вадазбору 99 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,1‰.

Пачынаецца за 1 км на поўдзень ад вёскі Пяскі Руднянскага раёну Смаленскай вобласьці, вусьце за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі Дразды Лёзьненскага раёну.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 168

Катэгорыя:Басэйн Дзьвіны
Катэгорыя:Рэкі Лёзьненскага раёну
Катэгорыя:Рэкі Расеі
Альшанка

Назву **Альша́нка** маюць:

## Населеныя пункты
**Альша́нка** — распаўсюджаная назва населеных пунктаў.

### [[Беларусь]]
* Альшанка — вёска ў Пінскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Альшанка — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці

### [[Польшча]]
* Альшанка — вёска ў гміне Заблудаў Беластоцкага павету Падляскага ваяводзтва

### [[Расея]]
* Альшанка — у Белгарадзкай вобласьці;
* Альшанка — у Бранскай вобласьці;
* Альшанка — у Валгаградзкай вобласьці;
* Альшанка — у Калінінградзкай вобласьці;
* Альшанка — у Курскай вобласьці;
* Альшанка — у Ліпецкай вобласьці;
* Альшанка — у Рэспубліцы Мардовія;
* Альшанка — у Наўгародзкай вобласьці;
* Альшанка — у Пензенскай вобласьці;
* Альшанка — у Растоўскай вобласьці;
* Альшанка — у Разанскай вобласьці;
* Альшанка — у Саратаўскай вобласьці;
* Альшанка — у Сахалінскай вобласьці;
* Альшанка — у Смаленскай вобласьці;
* Альшанка — у Тамбоўскай вобласьці

### [[Украіна]]
* Альшанка — пасёлак гарадзкога тыпу ў Кіраваградзкай вобласьці

## Рэкі
**Альша́нка** — распаўсюджаная назва рэк.

### [[Беларусь]]
* Альшанка — рака, басэйн Дняпра
* Альшанка — рака, прыток Нёмана
* Альшанка — рака, прыток Заходняй Бярэзіны
* Альшанка — рака ў Столінскім раёне Берасьцейскай вобласьці

### [[Расея]]
* Альшанка — рака на тэрыторыі Масквы, прыток Чармянкі
* Альшанка — рака ў Ртышчаўскім раёне Саратаўскай вобласьці, прыток Хапра

### [[Украіна]]
* Альшанка — рака ў Чаркаскай вобласьці, прыток Дняпра

## Падвойныя назвы
* Вялікая Альшанка
* Малая Альшанка

## Глядзіце таксама
* Альшана
* Альшанае
* Альшанец
* Альшанік
* Альшанікі
* Альшаніца
* Альшанскае
* Альшанскі
* Альшаны 
* Гальшаны
Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада

**Па́ртыя «Белару́ская сацыя́л-дэмакраты́чная Грамада́»** — палітычная партыя Беларусі.

Лідэрам партыі зьяўляецца Станіслаў Шушкевіч. Першы намесьнік старшыні БСДГ Віктар Сазонаў, старшыня Гарадзенскай філіі БСДГ. Кіруючы орган — Цэнтральная рада. З 1998 г. Анатоль Астапенка — намесьнік старшыні Цэнтральнай Рады Беларускай сацыял-дэмакратычнай Грамады (БСДГ). БСДГ знаходзіцца ў апазыцыі да рэжыму прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі.

31 ліпеня 2023 году Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада была ліквідаваная Вярхоўным судом Беларусі.

## Мэты
Стварэньне гуманнага, дэмакратычнага грамадзтва на аснове шматукладнай эканомікі і разнастайнасьці партыйных структур; прававая і сацыяльная ахова чалавека працы; сьцьвярджэньне прынцыпаў свабоды асобы, сацыяльнай справядлівасьці і салідарнасьці.

У праграме БСДГ, прынятай на 2-м зьезьдзе ў 1999 годзе, адзначана, што БСДГ — партыя правацэнтрысцкага тыпу. Яна не прытрымліваецца ўсталяванага сярод сацыял-дэмакратычных партыяў прынцыпу дзяржаўнага рэгуляваньня эканомікай, выступае за шматукладную эканоміку і ў першую чаргу — рынкавую. Другой рысай БСДГ — таксама традыцыйная прыкмета «правага» ўхілу — зьяўляецца тое, што вялікая роля ў праграме адводзіцца нацыянальнаму адраджэньню і ўмацаваньню дзяржаўнай незалежнасьці Беларусі.

## Гісторыя
* 1991 — стварэньне Беларускай сацыял-дэмакратычнай Грамады, старшынём абраны Міхась Ткачоў.
* 2-3 сакавіка 1991 году ў Менску адбыўся Устаноўчы зьезд Беларускай Сацыял-Дэмакратычнай грамады.
* У 1992—1995 гг. лідэрам партыі быў Алег Трусаў.
* 1996 — Аб’яднаньне з Сацыял-дэмакратычнай партыяй Народнай згоды, стварэньне Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Народная Грамада) на чале з Мікалаем Статкевічам.
* 1998 — Узнаўленьне Беларускай сацыял-дэмакратычнай Грамады на чале з Станіславам Шушкевічам.
* 15 лютага 1998 — устаноўчы зьезд прыняты Статут БСДГ.
* 27 траўня 1998 — партыя зарэгістравана.
* 18 красавіка 1999 — другі зьезд прыняў новую рэдакцыю статуту.
* 30 жніўня 1999 — партыя прайшла перарэгістрацыю.
* 2018 — Станіслава Шушкевіча на пасадзе кіраўніка БСДГ зьмяніў бізнэсмэн Сяргей Чэрачань, былы сябра Камуністычнай партыі Беларусі.
* 2020 — Лідэр партыі Сяргей Чэрачань быў кандыдатам у прэзыдэнцкія выбары ў Беларусі.

## Глядзіце таксама
* Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада)
* Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Народная Грамада)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт
* Афіцыйная старонка БСДГ у Фэйсбуку
* Афіцыйная старонка БСДГ у ОК

Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Сацыялістычныя партыі Беларусі
Катэгорыя:Сацыял-дэмакратычныя партыі Эўропы
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1991 годзе
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1998 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1996 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2023 годзе