Джым Кларк

**Джэймз Кларк** OBE (; 4 сакавіка 1936, Кілмэні, Файф, Шатляндыя, Вялікабрытанія — 7 красавіка 1968, Гокенгайм, Бадэн-Вюртэмбэрг, Заходняя Нямеччына) — шатляндзкі аўтагоначнік. Двухразовы чэмпіён Формулы-1 (1963, 1965) за каманду Лотас, пераможца Індыянапалісу-500 (1965). Спаборнічаў таксама ў клясах спартовых і кузаўных аўтамабіляў.

На час гібелі заставаўся лідэрам паводле колькасьці выйграных Гран-пры Формулы-1 (25) і колькасьці заваяваных поўлаў (33). Толькі ў 2023 року пабіты ягоны рэкорд паводле колькасьці лідэрскіх колаў, а некаторыя ўсталяваныя ім рэкорды трываюць і дагэтуль (напрыклад, Вялікі шалом).

## Жыцьцяпіс
Быў наймаладзейшым дзіцем у фэрмэрскай сям’і і адзіным хлопчыкам з чатырма сёстрамі. У 1942 року сям’я пераехала на фэрму пад Дансам (Бэрвікшыр, Скотыш Бордэрз). Удзел у гонкавых спаборніцтваў пачаў у 1956 року і да 1958 здабыў 18 перамог.

У 1959 заняў 10-е месца на 24 гадзінах Ле-Ману за каманду Лотас, пасьля чаго атрымаў месца ў Формуле Юніёр. Перамог у першай жа гонцы ў сакавіку 1960 року на Гудўудзе. Ужо ў чэрвені дэбютаваў у Формуле-1 на , зь якога сышоў з прычыны псаваньня рухавіка. У наступным  фінішаваў пятым, здабыўшы свае першыя пункты ў найвышэйшай Формуле.

У  року Джэймз Кларк патрапіў у адзін з найгоршых інцыдэнтаў у гісторыі Формулы-1. На  10 верасьня пілёт Фэрары Вольфганг фон Трыпс сутыкнуўся зь ягоным Лотасам, узьляцеў у паветра, ударыўся аб агароджу, забіўшы гоначніка і яшчэ пятнаццаць гледачоў. Сьпярша Кларка падазравалі ў ненаўмысным забойстве, але пазьней абвінавачваньне было зьнятае.

У  року Джэймз Кларк, перамогшы ў сямі зь дзесяці гонак, здабыў першае чэмпіёнства і для сябе, і для каманды Лотас. У тым жа годзе дэбютаваў і на 500 мілях Індыянапалісу, дзе стаў другім і быў названы найлепшым наваком году.

У  року паўтарыць чэмпіёнскі посьпех Кларку перашкодзіла мэханічная праблема, і ён саступіў тытул Джону Сэртысу. Але адваяваў чэмпіёнства праз год, стаўшы адначасна і пераможцам Індыянапалісу. Дагэтуль Джым Кларк застаецца адзіным гоначнікам, які перамагаў у Індыянапалісе і Формуле-1 у адным сэзоне. Акрамя таго, у Індыянапалісе ён лідзіраваў на працягу 190 колаў з 200; паставіў тагачасны рэкорд сярэдняй хуткасьці трасы (240 км/г); стаў першым неамэрыканцам у гісторыі Індыянапалісу, які перамог у гонцы. За  і  Кларк зраўняўся з рэкордам Альбэрта Аскары паводле найвышэйшага адсотку магчымых набраных пунктаў у сэзоне (100%).

З  року ў Формуле былі дазволеныя 3-літровыя рухавікі, і машыны каманды Лотас сталі менш канкурэнтаздольнымі. Пакуль каманда не распрацавала новыя рухавікі, Джым Кларк ня здолеў перамагчы аніводнага разу, у найлепшым выпадку трапіўшы на 3-е месца. Пасьля гэтага стаў пераможцам , а таксама заняў 2-е месца ў Індыянапалісе.

У  року каманда Лотас пераспрабавала тры абсалютна розныя баліды і рухавікі. Падрыхтаваная новая мадэль Lotus 43 аказалася нягоднай, і на  Кларк перасеў на стары Lotus 33, які сышоў з тэхнічных прычынаў. Тады Лотас перайшла на рухавікі Ford-Cosworth, і іхні супольны аўтамабіль Lotus 49 з адным з найлепшым рухавікоў у гісторыі Формулы-1. На гэтым балідзе Кларк перамог у , , ,  ды .

Адначасна з выступамі ў Формуле-1 Джым Кларк удзельнічаў яшчэ і ў аўстралазійскай Тасманскай сэрыі для старых аўтамабіляў Формулы-1, дзе стаў чэмпіёнам у 1965, 1967 і 1968 роках, агулам атрымаўшы чатырнаццаць перамог — рэкорд сэрыі.

Падчас міжсэзоннага перапынку 1967—1968 рокаў Джым Кларк узяў удзел у спаборніцтвах Формулы-2. 7 красавіка 1968 на пятым коле першай разагравальнай гонкі на Гокенгаймрынгу Lotus 48 шатляндца вылецеў з трасы і ўрэзаўся ў дрэвы. Ад пераломаў шыі і чэрапу гоначнік сканаў па дарозе да шпіталю. Прычына аварыі да канца ня высьветленая; прынята, што здзьмулася задняе кола. Кларкава гібель уразіла гоначны сьвет, бо сярод ягоных сяброў былі такія славутыя сучасьнікі, як Грэм Гіл, Джон Сэртыс, Крыс Эйман, Джэкі Ст’юарт, Дэн Герні і Джэк Брэбэм. На пахаваньні прысутнічалі наведнікі з усяго сьвету. Паплечнік Кларка па камандзе Лотас Грэм Гіл, выйграўшы чэмпіянат 1968 року, прысьвяціў сваю перамогу Кларку.

Джым Кларк дагэтуль трымае рэкорд паводле колькасьці здабытых «Вялікіх шаломаў» Формулы-1 (поўл-пазыцыя, найхутчэйшае кола, перамога і нязьменнае лідэрства цягам усяе гонкі) — 8 разоў за 32 гонкі між 1962 і 1965 рокамі. Ён таксама адзін з трох пілётаў (апрача Альбэрта Аскары і Сэбастыяна Фэтэля), якія здабывалі Вялікія шаломы тры гады запар, і адзіны гоначнік, якія здабывалі яго чатыры гады запар.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Шатляндзкая спартовая заля славы 
* Памятайма Джыма Кларка 
* Траст Джыма Кларка 

Катэгорыя:Шатляндзкія фэрмэры
Катэгорыя:Гоначнікі 24 гадзінаў Ле-Ману
Катэгорыя:Гоначнікі чэмпіянату Вялікабрытаніі сярод кузаўных аўтамабіляў
Катэгорыя:Чэмпіёны Формулы-1
Катэгорыя:Пераможцы Гран-пры Формулы-1
Катэгорыя:Гоначнікі Індыянапалісу-500
Катэгорыя:Навакі году Індыянапалісу-500
Катэгорыя:Пераможцы Індыянапалісу-500
Катэгорыя:Уведзеныя ў Міжнародную залю славы матаспорту
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Брытанскай Імпэрыі
Катэгорыя:Аўтагоначнікі, якія загінулі ў гонках
Катэгорыя:Брытанскія гоначнікі Формулы-1
Катэгорыя:Шатляндзкія аўтагоначнікі
Катэгорыя:Гоначнікі Тасманскай сэрыі
Катэгорыя:Кіроўцы „Лотаса“ ў Формуле-1
Катэгорыя:Гоначнікі Сусьветнага чэмпіянату спартовых аўтамабіляў