PT-91

**PT-91 «Цьвёрды»** () — польскі асноўны баявы танк, заснаваны на ліцэнзійным варыянце савецкага Т-72М1. Першыя прататыпы былі выраблены ў 1993 годзе. Базавы варыянт PT-91 сэрыйна выпускаўся на прадпрыемстве «Бумар-Лабэнды» () з 1995 па 2002 год. Усяго для ВС Польшчы было выраблена 232 PT-91. Апроч выпуску новых танкаў, Польшча плянуе пераабсталёўваць па гэтым стандарце ўсе стаячыя на ўзбраеньні Т-72.

## Мадыфікацыі
* ***PT-91 Twardy*** — базавы варыянт, разьвіцьцё T-72M1. Паступіў на ўзбраеньне ў 1995 годзе. Абсталяваны дызэльным рухавіком PZL-Wola S-12U магутнасьцю 850 л.з., СКА СКА-1М «Драва», цеплавізарам польскай вытворчасьці й ДА ERAWA. Асноўны танк ВС Польшчы.
* ***PT-91А*** — абсталяваны мадэрнізаваным дызэльным рухавіком PZL-Wola S-1000 магутнасьцю 1000 л.з. Сэрыйна не выпускаўся.
* ***PT-91Z Hardy*** — мадэрнізаваны варыянт PT-91А, абсталяваны францускае СКА Sagem SAVAN 15. Гэты танк перамог у тэндары на пастаўку танкаў узброеным сілам Малайзіі ў 2003 годзе. Быў выраблены толькі адзін прататып.
* ***PT-91M Pendekar*** — варыянт PT-91Z для ўзброеных сілаў Малайзіі (адгэтуль літара «М» у індэксе). Танк абсталяваны манаблёчнаю сілкавальнай усталёўкаю SESM/Renk ESM 350, якая складаецца з мадэрнізаванага польскага рухавіка PZL-Wola S-1000R магутнасьцю 1000 л.з. і аўтаматычнаю каробкаю перадач Rent (8 перадачаў наперад і 3 назад). Дадзеная сілкавальная ўсталёўка таксама абсталявана комплекснаю сыстэмаю кіраваньня рухам, якая забясьпечвае плыўны заваротак і кіраваньне штурвалам замест рычагоў. Хуткасьць танку вырасла да 65 км/г і 20 км/г пярэднім і заднім ходам адпаведна. На PT-91M усталёўваецца француская СКА Sagem Savan 15, панарамны прыцэл камандзіра Sagem VIGY 15, і лязэрная гіраскапічная сыстэма навядзеньня й наземнае навігацыі танкавай прылады Sagem SIGMA 30. СКА Sagem Savan-15 забясьпечвае стабілізацыю прылады ў дзвюх плоскасьцях з дакладнасьцю 0,05 мрад і абсталёўваецца аўтаматам суправаджэньня цэлі. Мадэрнізаваная гармата славацкай вытворчасьці 2A46MS мае на 23 % лепшую дакладнасьць стральбы ў параўнаньні з 2A46M. У якасьці дадатковага ўзбраеньня выкарыстоўваюцца кулямёты 7,62-мм FN MAG і 12,7-мм і Браўнінг M2. На танк таксама ўсталяваны комплекс электра-аптычнае актыўнае абароны ад высокадакладнай зброі Obra-3, француская сыстэма сувязі Thales, ДА ERAWA 3, нямецкія гусеніцы Type 570P (Diehl Remscheid GmbH). Кантракт на пастаўку танкаў быў падпісаны ў 2003 годзе, паводле якога тэхніка павінна была быць пастаўлена на працягу наступных трох гадоў. Аднак з-за затрымкі пастаўкаў СКА і бартавое электронікі францускаю кампаніяю Sagem і шэрагу тэхнічных цяжкаьцяў вытворчасьць танкаў пачалася толькі ў 2007 годзе. У 2007—2009 гадах былі пабудаваны 48 танкаў, якія паступілі на ўзбраеньні малазійскага войска ў 2010 годзе.
* ***PT-91Ex*** — сучасны экспартны варыянт; абсталёўваецца БІКС (баявою інфармацыйна-кіравальнаю сыстэмаю), ДСУ магутнасЬцю 16 квт, кандыцыянерам
* ***PT-91U*** — PT-91 з пакетам мадэрнізацыі PT-72U.
* ***PT-91EU*** — экспартныя PT-91E з пакетам мадэрнізацыі PT-72U.

## Машыны на базе PT-91
* **WZT-3** — браняваная рамонтна-эвакуацыйная машына на базе польскага варыянту танка Т-72М1. На ўзбраеньні УС Індыі складаецца 352 БРЭМ WZT-3, па стане на 2012 год. У кастрычніку 2011 году быў падпісаны яшчэ адзін кантракт на пастаўку 204 WZT-3 для войска.
* **WZT-4** — браняваная рамонтна-эвакуацыйная машына на базе PT-91. У рамках пакетнага кантракту 2003 году кампанія «Бумар-Лабэнды» паставіла 6 такіх БРЭМ у Маляйзію.
* **Loara-A** — прататып зэнітнае самаходнае ўсталёўкі, узброенае дзьвюма 35-мм аўтаматычнымі гарматамі.

## Галерэя фатаграфіяў


Файл:PT-91M_(_MyLifeStory).jpg|PT-91M Pendekar
Файл:PT-91 Ex.JPG|PT-91E
Файл:POL Warsaw WZT-3.jpg|БРЭМ WZT-3
Файл:PZA Lora Kielce.jpg|ЗСУ Loara-A



## На ўзбраеньні
* Польшча — 232 PT-91, па стане на 2010 год
* Малайзія — 48 PT-91M Pendekar, па стане на 2010 год

## Крыніцы

## Літаратура
* М. Баратынскі *Сярэднія й асноўныя танкі замежных краінаў 1945—2000 (Частка 2)*. — М.: Бронекалекцыя, выпуск № 2, 2002.

## Вонкавыя спасылкі
* Ад «Цьвёрды» да «Гарылы»
* Асноўны танк РТ-91
* PT-91 Twardy MBT
* PT-91 Twardy
* PT-91 M Pendekar

Катэгорыя:Танкі Польшчы
Катэгорыя:Асноўныя баявыя танкі