Мухалніца

**Муха́лніца** () — прыродаахоўная зона на захадзе Баўгарыі. Знаходзіцца за 1 км на поўдзень ад Боцеўграду і за 63 км на паўночны ўсход ад Сафіі. Заснавана ў 1992 годзе з мэтай захаваньня ўнікальнай сваімі маштабамі міграцыі травяной жабы (*Rana temporaria*)..

## Гістарычная даведка
14 лютага 1968 году баўгарскі заоляг Уладзімер Бешкаў адкрыў папуляцыю зь некалькіх сотняў травяных жабаў у маленькім балоце непадалёк ад Боцеўграду, што зусім нехарактэрна для такога роду на гэткай нязначнай вышыні (360 м). 1 і 4 сакавіка 1971 году ён пазначыў некалькі сотняў асобінаў і адпусьціў іх назад у балота. 4 чэрвеня 1971 году адна з пазначаных жабаў была заўважана на схілах гары Біла за 4925 м па простай лініі ад балота і на вышыні 875 м над узроўням мора. Празь некалькі гадоў Бешкаў аднавіў свае дасьледваньні ў 1979 годзе, калі паміж 31 студзеня і 3 сакавіка было пазначана 457 жабаў. Таксама ў лютым і сакавіку 1980 году былі пазначаны жабы на вышыні 5,5 і 6 км над балотам падчас іхняга руху ўніз па цячэньні. 11 сакавіка 1980 году дзьве зь іх былі знойдзены ў балоце Мухалніца (адну праз 4, іншую — праз 11 дзён пасьля пазначаньня). Бешкаў апублікаваў вынікі свайго дасьледваньня ў шэрагу навуковых і навукова-папулярных артыкулаў, якія сталі падставай для абвяшчэньня ў 1992 годзе балота і тэрыторыі між ім і рачулкай Стара (Зелінска) прыродаахоўнай зонай.

## Гісторыя міграцыі жабаў

Масавае прыбыцьце тысячаў жабаў у мясцовасьць Мухалніца пачалося, імаверна, у канцы апошняга ледніковага пэрыяду, то бок каля 8 000 год таму. Падчас штогадовай міграцыі зь месцаў зімоўлі (рэк і ручаёў у верхняй частцы гары) да абалоны Мухалніца, травяныя жабы за некалькі дзён праходзяць адлегласьць да 6 км, а некаторыя зь іх, магчыма, і больш за 10 км. Сам пэрыяд размнажэньня працягваецца каля 2 тыдняў, звычайна ў канцы лютага і на пачатку сакавіка, у залежнасьці ад тэмпэратуры. Наяўнасьць адкладзенай ікры падчас раставаньня лёду ёсьць звычайнай зьявай. Жабы перасоўваюцца ўніз па цячэньні рачулкі Зелінская і інстынктыўна адчуваюць, дзе яны павінны выйсьці зь яе, каб дасягнуць балота. Па заканчэньні шлюбнага пэрыяду жабы вяртаюцца назад да вяршыні гары, праходзячы па сушы прыкладна тую ж адлегласьць у супрацьлеглым кірунку. З аплодненых заплодкавых вузаў вылупляюцца апалонікі, якія ператвараюцца ў маленькіх жабаў і запаўняюць тое балота ў канцы траўня, або ў пачатку чэрвеня. Гэткая міграцыя дзеля размнажэньня ёсьць унікальнай для віду і зьяўляецца адной з найдаўжэйшых сярод вядомых міграцыяў у сьвеце амфібіяў

## Іншыя віды амфібіяў і рэптыліяў
Акрамя травяной жабы ў тым самым балоце выяўлена яшчэ 8 відаў земнаводных: звычайны трытон *(Lissotriton vulgaris)*, трытон Карэліна *(Triturus ivanbureschi)*, жаўтачэраўная жаба *(Bombina variegata)*, рапуха шэрая *(Bufo bufo)* і рапуха зялёная *(Bufotes viridis)*, квакша звычайная *(Hyla orientalis)*, жаба бойкая *(Rana dalmatina)* і жаба азёрная *(Pelophylax ridibundus)*. Ёсьць выпадкі, калі сустракалася эўрапейская балотная чарапаха *(Emys orbicularis)*. Гэткая адносна высокая відавая разнастайнасьць на такой невялікай па памерах плошчы пацьвярджае важнасьць аховы мясцовасьці Мухалніца для захаваньня мясцовай фаўны.

## Пагрозы і спробы іх прадухіленьня
За апошнія 10 гадоў назіраецца павелічэньне памераў балота і зарастаньне яго рагозам (*Typha sp.*), які паступова захапляе амаль усю яго плошчу. Прычынай гэтага зьяўляюцца шматгадовыя сьцёкі з трубаў мясцовага волазабесьпячэньня і каналізацыі, якія маюць выражана адмоўны ўплыў на жабаў, якім дзеля размнажэньня патрабуецца адкрытая вадзяная паверхня. У сувязі са сьцёкамі, імаверна, зьмяніўся водны ражым балота, які ператварыўся ў больш спрыяльны для рагозу. Прагрэсуючае распаўсюджаньне рагозу, імаверна, выклікае новыя зьмены воднага рэжыму, і балота перасохне. Апошняе азначае, што ў найбліжэйшыя гады папуляцыя горных жабаў страціць асноўнае месца для размнажэньня, а фэнамэнальная міграцыя спыніць адбывацца. Асаблівасьцю гэтае пагрозы зьяўляецца тое, што яна непасрэдна закранае ўсе іншыя віды земнаводных, што былі выяўленыя ў прыродаахоўнай зоне.

Іншай істотнай пагрозай для папуляцыі травяных жабаў ёсьць іх масавая гібель падчас міграцыі на асфальтаванай дарозе, якая праходзіць уздоўж паўночна-ўсходняга берагу балота. Выйшаўшы з рачулкі, жаба абавязкова павінна перайсьці дарогу (акрамя тых, якія праходзяць пад дарагой праз трубу для стоку вады). Аўтамабільны рух тут не вялікі, але, паводле паведамленьняў мясцовых жыхароў, у дні міграцыі дарога пакрыта безьліччу задушаных жабаў.

У 2017 годзе грамада Боцеўграду супольна з камандай вучоных з Інстытуту дасьледваньняў біяразнастайнасьці і экасыстэмаў і Нацыянальнага музэю прыродных навук пры Баўгарскай акадэміі навук распачалі дзейнасьць, зьвязаную з прадухіленьнем вышэйапісанай пагрозы, шляхам вырываньня рагозу і ўсталяваньня трубаў для бясьпечнага пераходу цераз дарогу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Община Ботевград
* ИБЕИ-БАН
* НПМ-БАН

Катэгорыя:Боцеўград (грамада)
Катэгорыя:Запаведнікі Баўгарыі