Клімавічы

**Клі́мавічы** — места ў Беларусі, на рацэ Калініцы. Адміністрацыйны цэнтар Клімавіцкага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 16 270 чалавек. Знаходзяцца за 124 км на паўднёвы ўсход ад Магілёва. Чыгуначная станцыя на лініі Ворша — Унеча, аўтамабільныя дарогі злучаюць места з Крычавам, Касьцюковічамі, Хоцімскам.

Клімавічы — даўняе мястэчка гістарычнай Амсьціслаўшчыны. Да нашага часу тут захавалася царква Сьвятога Міхала Арханёла, помнік архітэктуры XIX ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся касьцёл і кляштар дамініканаў (барока, XVII ст.), зруйнаваныя расейскімі ўладамі, і царква Сьвятога Яна Прадцечы (клясыцызм, XIX ст.), зруйнаваная савецкімі ўладамі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Клімавічы ўпамінаюцца ў XIV стагодзьдзі ў дакумэнце, зьвязаным з родам Асмалоўскіх. Пад 1581 годам Клімавічы значацца як вёска ў Амсьціслаўскім ваяводзтве, уладаньне Мацея Глінскага. У XVІІ—XVІІІ стагодзьдзях яны ўваходзілі ў склад Крычаўскага староства, аднак увесь час знаходзілася ў пасэсіі ў розных шляхецкіх родаў.

У 1626 годзе ў Клімавічах заснавалі кляштар дамініканаў. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) мястэчка пацярпела ад маскоўскіх захопнікаў. З 1720 году маёнткам валодалі Бялецкія, з 1758 году — Галынскія. У 1765 годзе Клімавічы сталі цэнтрам невялікага нягродавага староства. Мястэчка знаходзілася на левым беразе ракі Каленіцы і мела радыяльны плян, цэнтрам якога быў пляц з касьцёлам.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Клімавічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе ў 1777 годзе атрымалі статус места і сталі цэнтрам павету Беларускай, потым Магілёўскай губэрні. 16 жніўня 1781 году места атрымала ўласны герб: «*у блакітным полі залатая пчала*». У канцы XVIII стагодзьдзя ў Клімавічах было 198 будынкаў. У 1804 годзе тут знайшлі буйны скарб антычных манэтаў (імаверна, II ст. н. э.). У 1837 годзе ў месьце адкрылася мужчынская прыходзкая вучэльня.

У 1850-я гады ў Клімавічах працавалі 3 гарбарні, 5 пачатковых навучальных установаў, бібліятэка, лякарня, аптэка. У 1880-я гады ў месьце было 2 мураваныя і 534 драўляныя будынкі, 102 крамы. У 1883 годзе адкрыліся лякарня і аптэка. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у Клімавічах было 18 вуліцаў, 2 плошчы, 750 будынкаў, 3 царквы, 3 малітоўныя дамы, чатыры вучэльні, друкарня, лякарня. На 1904 год — 718 будынкаў (4 мураваныя і 714 драўляных), 21 дробнае прадпрыемства, лякарня, аптэка, друкарня, фатаграфія, бібліятэка, чытальня, 8 корчмаў і 9 заезных двароў. Да 1917 году ў месьце было 19 вуліцаў, 51 мураваны і 838 драўляных будынкаў.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Клімавічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Клімавічы вярнулі БССР, дзе яны сталі цэнтрам Калінінскай акругі, у якую ўвайшлі 10 раёнаў (з 1938 году цэнтар раёну). У 1929—1930 гадох празь места прайшла чыгунка. У Другую сусьветную вайну з 10 жніўня 1941 да 28 верасьня 1943 году Клімавічы знаходзіліся пад акупацыяй Трэцяга Райху.

У выніку катастрофы на Чарнобыльскай атамнай станцыі (1986 год) значная частка тэрыторыі Клімавіцкага раёну была забруджаная радыеактыўнымі выкідамі. 28 лютага 2001 году афіцыйна зацьвердзілі мескія герб і сьцяг.


Klimavičy, Rynak. Клімавічы, Рынак (1901-18).jpg|Рынак, да 1918 г.
Klimavičy, Rynak, Michajłaŭskaja. Клімавічы, Рынак, Міхайлаўская (1941-43) (3).jpg|Рынак. Міхайлаўская царква, 
Klimavičy, Rynak, Pradciečanskaja. Клімавічы, Рынак, Прадцечанская (1901-18).jpg|Рынак. Царква Сьвятога Яна Прадцечы, да 1918 г.
Klimavičy, Michajłaŭskaja. Клімавічы, Міхайлаўская (1901-18).jpg|Вуліца Міхайлаўская. Гімназія жаночая, да 1918 г.

Klimavičy, Michajłaŭskaja. Клімавічы, Міхайлаўская (1901-18) (2).jpg|Вуліца Міхайлаўская. Гімназія мужчынская, да 1918 г.
Klimavičy, Ivanaŭski. Клімавічы, Іванаўскі (1901-18) (2).jpg|Пляц Іванаўскі. Альтанка, да 1918 г.
Klimavičy, Ivanaŭski. Клімавічы, Іванаўскі (1901-18).jpg|Пляц Іванаўскі. Бульвар, бібліятэка, да 1918 г.
Klimavičy, Ivanaŭski. Клімавічы, Іванаўскі (1901-18) (3).jpg|Вуліца, да 1918 г.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:170 barincrement:29
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:18000
ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1812 from:0 till:1200 
  bar:1825 from:0 till:1000 
  bar:1863 from:0 till:1819 
  bar:1883 from:0 till:3241
  bar:1897 from:0 till:4714 
  bar:1913 from:0 till:7100 
  bar:1926 from:0 till:7600 
  bar:1939 from:0 till:9600 
  bar:1959 from:0 till:11600
  bar:1970 from:0 till:12700
  bar:1991 from:0 till:16500
  bar:1997 from:0 till:17300
  bar:2004 from:0 till:16000
  bar:2009 from:0 till:17064
  bar:2018 from:0 till:16270
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:


* **XIX стагодзьдзе**: 1812 год — 1,2 тыс. чал.; 1825 год — 1 тыс. чал.; 1863 год — 1819 чал.; да 1883 году — 2870 чал.; 1883 год — 3241 чал.; 1897 год — 4714 чал., зь іх 50,2% праваслаўных, 1,5% каталікоў, 47,9% юдэяў
* **XX стагодзьдзе**: 1913 год — 7,1 тыс. чал.; 1926 год — 7,6 тыс. чал.; 1939 год — 9,6 тыс. чал.; 1959 год — 11,6 тыс. чал.; 1970 год — 12,7 тыс. чал.; 1991 год — 16,5 тыс. чал.; 1997 год — 17,3 тыс. чал.; 1998 год — 17,1 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2004 год — 16,0 тыс. чал.; 2006 год — 15,1 тыс. чал.; 2007 год — 14,7 тыс. чал.; 2008 год — 14,6 тыс. чал.; 2009 год — 17 064 чал. (перапіс); 2016 год — 16 445 чал.; 2017 год — 16 346 чал.; 2018 год — 16 270 чал.

### Адукацыя
У Клімавічах працуюць сельскагаспадарчы тэхнікум, ПТВ, 4 сярэднія, музычная, спартовая школы,

### Культура
Дзеюць дом культуры, 6 клюбаў, 4 бібліятэкі, краязнаўчы музэй.

### Мас-мэдыя
Выдаецца раённая газэта «Родная ніва».

## Забудова

### Плян
Сучасная тэрыторыя Клімавічаў разьмяшчаецца каля ракі Калініцы. Вылучаецца жылы масіў з 2-4-павярховай забудовай. Сфармаваўся мікрараён з 4-5-павярховымі пабудовамі.


Klimavičy. Клімавічы (1778, 1839).jpg|Праект, 1778 г.
Klimavičy. Клімавічы (1913).jpg|1913 г.
Klimavičy. Клімавічы (1921).jpg|Праект электрычнай сеткі, 1921 г.


### Вуліцы і пляцы

Гістарычныя Рынак і Іванаўскі пляц у наш час ня маюць афіцыйных назваў.

### Мясцовасьці
Гістарычныя мясцовасьці Клімавічаў: Давыдаўка, Зароўе, Салдацкая Слабада, Фёдараўка.

## Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасьці.

## Турыстычная інфармацыя
### Інфраструктура
Дзее Клімавіцкі краязнаўчы музэй. З 2001 году ў месьце праводзіцца Міжнародны фэстываль дзіцячай творчасьці «Залатая пчолка». Спыніцца можна ў мескай гасьцініцы.

### Славутасьці
* Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты)
* Могілкі юдэйскія
* Царква Сьвятога Міхала Арханёла (1866; мураўёўка)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл і кляштар дамініканаў (XVII ст.)
* Царква Сьвятога Яна Прадцечы (1844)

## Галерэя

Клімавічы. Свята-Міхайлаўская царква.jpg|Міхайлаўская царква-мураўёўка
Будынак. г. Клімавічы.jpg|Дом купца Мяшчэрскага
Klimavičy train station at night (main building).jpg|Чыгуначная станцыя
Климовичи калиница.jpg|Рака Калініца


## Асобы
* Пётар Кантаровіч (1905—1968) — матэматык
* Мікалай Клаўс (1906—?) — дырыгент і кампазытар
* Валянціна Маслава (нар. 1949) — беларуская мовазнаўца

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Клімавічы, Radzima.org
* Клімавічы, Глёбус Беларусі

Катэгорыя:Населеныя пункты Клімавіцкага раёну
Катэгорыя:Гарады Магілёўскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі