open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жосьлі

**Жо́сьлі** () — мястэчка ў Летуве, на беразе возера Жосьле. Цэнтар староства Кашадарскага раёну Ковенскага павету. Насельніцтва на 2011 год — 644 чалавек. Знаходзяцца за 9 км ад Кашадараў.

Жосьлі — магдэбурскае мястэчка гістарычнай Троччыны.

## Назва
Тапонім Жосьлі зьвязваюць з ракой Жослай або возерам Жосьле.

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Zosli* (1455—1456 гады).

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае

Паводле паданьня, запісанага М. Стрыйкоўскім, легендарны князь Кукавойт паставіў каля возера Жосьле на ўспамін пра сваю маці Паяцу яе драўляную фігуру, якую мясцовы люд лічыў багіняй. Калі фігура спарахнела, на тым месцы вырасьлі ліпы, якія таксама лічыліся богам.

У XV стагодзьдзі Жосьлі знаходзіліся ў валоданьні паноў Нацаў. Ян Нац заснаваў тут парафіяльны касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі, Сьвяты' Яна і Барбары. Відаць, у канцы XV стагодзьдзя Жосьлі перайшлі да Гаштольдаў. У 1557 годзе яны ўпамінаюцца як гаспадарскае ўладаньне, цэнтар воласьці Троцкага павету. У 1582 годзе вялікі князь перадаў Жосьленскую дзяржаву ў валоданьне Лукашу Ленскаму.

На Радзівілаўскай мапе (1613 год) Жосьлі значацца як мястэчка. У XVIII стагодзьдзі яны былі цэнтрам нягродавага староства, якое перадавалася ў трыманьне магнатам. У 2-й палове стагодзьдзя Жосьлямі валодаў канцлер Яхім Храптовіч.

12 студзеня 1792 году кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Жосьлям Магдэбурскае права і герб з выявай снапа пшаніцы, над ім два анёлы, што трымаюць ляўровы вянок, у сярэдзіне якога дэвіз «Ex mancipio libertas».

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Жосьлі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Троцкім павеце Віленскай губэрні. На 1865 год у мястэчку было 87 будынкаў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Жосьлі занялі войскі Нямецкай імпэрыі

### Найноўшы час
Па польска-летувіскіх баях і падпісаньні пагадненьня паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Летувой у 1919 годзе Жосьлі апынуліся ў складзе Летувы. За часамі Другой сусьветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1865 год — 1042 чал., зь іх 371 каталік, 7 праваслаўных, 22 стараверы i 653 юдэі; 1897 год — 1955 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1957 год — 867 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2001 год — 818 чал.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Забудова гістарычная (фрагмэнты)
* Касьцёл Сьвятога Юрыя (1912)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету
Катэгорыя:Мястэчкі Летувы
Падневічы

**Па́дневічы** — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці, на рацэ Іслачы. Падневічы ўваходзяць у склад Івянецкага сельсавету.

## Гісторыя
Назва вёскі паходзіць ад ляндшафту мясцовасьці, дзе знаходзіцца. Яна акружана ўзгоркамі, стаіць нібыта ва ўпадзіне. Пасьля скасаваньня Падневіцкага сельсавету вёска ўвайшла ў склад Пральніцкага сельсавету. 28 траўня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Пральніцкага ў Івянецкі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 93 чалавекі
* 1999 год — 130 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
Каля вёскі на беразе ракі Іслачы часта праходзяць зьлёты турыстаў, скаўтаў, БРСМ ды іншых арганізацыяў.
 
### Славутасьці
* Капліца-пахавальня Жаброўскіх (ХІХ ст.)
* Могілкі «Тупальшчына» — магіла клясыка беларускае літаратуры Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча, 1884 год. Магіла мае 3-ю катэгорыю каштоўнасьці.

### Аграсядзібы
* Аграсядзіба Качанавай Тамары Ўладзімераўны

## Грыб-парасонік
Ваколіцы вёскі Падневічы — адзінае ў Беларусі месцазнаходжаньне грыба-парасоніка (буйналускаўніца) дзявочага ()

## Крыніцы

 
## Вонкавыя спасылкі
* Фота могілак каля в. Падневічы
* ур. Тупальшчына на Radzima.org

Катэгорыя:Івянецкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Кальварыя Жамойцкая

**Кальва́рыя Жамо́йцкая** () — мястэчка ў Летуве, на рацэ Вардуве. Адміністрацыйны цэнтар Кальварыйска-Жамойцкага староства Плунгянскага раёну Цельшаўскага павету. Насельніцтва на 2001 год — 798 чалавек. Знаходзіцца на паўночным захадзе краіны, за 26 км ад Плунгянаў. Згодна з сучаснай афіцыйнай летувіскай клясыфікацыяй мястэчка належыць да этнаграфічнага рэгіёну «Жамойць».

Кальварыя Жамойцкая — адзін з галоўных культурных і рэлігійных цэнтраў Жамойці.

## Гісторыя
Да сярэдзіны XVII стагодзьдзя мела назву *Горды* (вядомыя з 1253 году), у складзе Жамойці. У сярэдзіне XVI стагодзьдзя тут збудавалі касьцёл.

У 1637 годзе жамойцкі біскуп Ежы Тышкевіч заснаваў у Гордах кляштар дамініканаў (з 1644 году дзейнічала школа). У 1639—1642 гадах збудаваў новы касьцёл і крыжовы шлях даўжынёй 7 км з 19 стацыямі, які ішоў дадолу праз 7 гораў: Бярозавую, Жвіравую, Сьв. Яна, Шатрыйскую, Піўнічную, Крыжовую і Сьв. Алены.

У 1642 годзе Тышкевіч заснаваў мястэчка *Кальварыя Жамойцкая*. У 1750 годзе тут збудавалі новы мураваны касьцёл. На 1789 год у мястэчку было 74 дымы.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі.

З 1918 году — у складзе Летувы.

## Славутасьці
* Касьцёл Візытацыі Найсьв. Панны Марыі і кляштар дамініканаў (XVIII ст.)
* Капліцы-стацыі Крыжовага шляху (XVIII—XIX стагодзьдзі)

## Галерэя

Zemaiciu Kalvarijos baznycia1.Zem.2007-08-16.jpg|Касьцёл Візытацыі Найсьв. Панны Марыі
Žemaičių Kalvarijos mažoji bazilika.JPG|Інтэр’ер Малой Базылікі
7 ir 8 stotys.Pas Kajafa.Kalejime.jpg|Адна са стацыяў Крыжовага шляху


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Kalwarya Żmujdzka //  S. 712
* Кальвария // 

Катэгорыя:Населеныя пункты Цельшаўскага павету
Катэгорыя:Мястэчкі Летувы
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIII стагодзьдзі
Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529 году

**Стату́т Вялі́кага Кня́ства Літо́ўскага 1529 го́ду**, **Першы Статут Вялікага Княства Літоўскага** — звод законаў фэўдальнага права Вялікага Княства Літоўскага, помнік беларускае пісьменнасьці, мовы й праўнай думкі. Юрыдычна замацоўваў асновы грамадзкага й дзяржаўнага ладу, парадак утварэньня, склад і паўнамоцтвы дзяржаўных і судовых установаў.

Набыў сілу 29 верасьня 1529 году. Складаўся з 13 разьдзелаў і 244 артыкулаў. У выніку пазьнейшых дапаўненьняў колькасьць артыкулаў павялічылася да 283.

Падрыхтоўка праводзілася ў першай палоле XVI стагодзьдзя. Першы праект зьявіўся яшчэ ў 1522 годзе. Камісіяй складальнікаў (сярод якіх, імаверна, быў першадрукар і доктар права Францішак Скарына) кіраваў канцлер Альбэрт Гаштольд. Асноўныя палажэньні абмяркоўваліся зь вялікім князем Жыгімонтам Старым, які зацьвердзіў звод. Камісія адступіла ад сыстэмы кадыфікацыі, прынятай у рымскім праве, і выпрацавала сваю. Яна ґрунтавалася на новых прынцыпах: сувэрэннасьці дзяржавы (насуперак сярэднявечнаму касмапалітызму), адзінстве права, на прыярытэт пісанага права.

Аснову Першага Статуту складае кадыфікацыя й сыстэматызацыя нормаў мясцовага звычаёвага права, пастановаў судовых і дзяржаўных установаў, Судзебніка Казімера (1468 год), прывілеяў. Сярод адметнасьцяў — выпрацоўка сыстэмы й структуры разьмяшчэньня праўных нормаў у залежнасьці ад іхнага зьместу, улучэньне тыповых і абагульненых нормаў, дакладная рэдакцыя кожнага артыкулу, увядзеньне новых праўных нормаў (з адлюстраваньнем тагачасных таварна-грашовых дачыненьняў), улучэньне нормы дзяржаўнага, адміністрацыйнага, грамадзянскага, сямейнага, крымінальнага, судова-працэсуальнага й іншых галінаў права.
 
Выданьне Першага Статуту вывела Вялікае Княства Літоўскае на адно зь першых месцаў у сьвеце ў разьвіцьці права й праўнае культуры. Разам з тым гэты звод стаў праўнай асновай для далейшага разьвіцьця заканадаўства.

Напісаны старабеларускай мовай, перакладаўся на лацінскую й польскую.

## Глядзіце таксама
* Статуты Вялікага Княства Літоўскага

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Статуты Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1529 годзе
Янка Маразовіч

**Янка Маразовіч** *пс. Янка Маланка, Ляо Дзэ* (1895—1938) — беларускі грамадзка-палітычны дзеяч, настаўнік, мастак.

Скончыў барысаўскую гімназію.

Рэдактар беларускага сатырычнага часопісу «Маланка». Друкаваў сатырычныя творы і карыкатуры ў выданьнях «Беларуская ніва», «Беларуская доля», «Голас працы», «Народны звон» і іншых.

## Літаратура
* Кароткі нарыс беларускага пытаньня: — Менск: І. П. Логвінаў, 2009. — 396 с. — (Кнігарня «Наша Ніва»). ISBN 978-985-6901-22-8.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1895 годзе
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Памерлі ў 1938 годзе
Карды

**Карды́** — вёска ў Беларусі, каля Якаўчыцкага каналу. Уваходзяць у склад Крыўлянскага сельсавету Жабінкаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 47 чалавек
* 2010 год — 38 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крыўлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Адольф Клімовіч

**Адольф Клімовіч** (20 красавіка 1900, в. Казаноўшчына, Сьвянцянскі павет, цяпер в. Клюшчані, Астравецкі раён — 24 кастрычніка 1970, Вільня) — заходнебеларускі грамадзка-палітычны дзяяч.

## Біяграфія

 
Нарадзіўся ў сям’і каваля. Скончыў Віленскую беларускую гімназію 14 чэрвеня 1921 году. Адзін з арганізатараў часопісу «Маладое жыцьцё». У 1928 годзе скончыў аграномію ў Карлавым унівэрсытэце. Тамака кіраваў аддзелам міжнародных зносінаў Аб’яднаньня беларускіх студэнцкіх арганізацыяў. Публікаваўся ў часопісе «Студэнцкая думка».

Па вяртаньні на Бацькаўшчыну актыўна ўдзельнічаў у беларускім руху. У 1929 годзе абраны віцэстаршынём БІГіК. У 1932—1939 рэдагаваў часопіс «Самапомач». Дзяяч Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі, у 1939—1940 удзельнічаў у выданьні газэты «Беларуская крыніца». Выкладаў у Віленскай беларускай настаўніцкай сэмінарыі.

У часе вайны працаваў у Беларускай самапомачы ў Лідзе.

У 1952 — арыштаваны МГБ БССР. 28 лютага 1953 ваенным трыбуналам Маскоўскай ваеннай акругі прысуджаны да вышэйшай меры пакараньня. У красавіку 1953 расстрэл заменены 25 гадамі зьняволеньня. Вярнуўся зь лягеру ў Вільню ў 1956 годзе.

Склаў біяграфічны слоўнік беларускіх культурных і палітычных дзеячоў — рукапіс захоўваецца ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы НАН Беларусі.

## Бібліяграфія
*  
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* КЛІМОВІЧ Адольф Юстынавіч // 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* [Адлічбаваныя матэрыялы калекцыі Адольфа Клімовіча ў дыгітальнай калекцыі [Віленскі беларускі музэй імя Івана Луцкевіча (сучасны)|Віленскага беларускага музэю імя І. Луцкевіча]]]

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1900 годзе
Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Асобы Вільні
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Памерлі 24 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1970 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Кармялаў

**Кармя́лаў** () — мястэчка ў Ковенскім раёне Летувы, на рацэ Вяльлі. Адміністрацыйны цэнтар Кармялаўскага староства. Насельніцтва на 2001 год — 2886 чал. Знаходзіцца за 14 км на паўночны ўсход ад Коўны. Згодна з сучаснай афіцыйнай летувіскай клясыфікацыяй мястэчка належыць да этнаграфічнага рэгіёну Аўкштота.

У Кармялаве разьмяшчаецца аэрапорт «Коўна».

## Гісторыя

Першыя пісьмовыя згадкі пра Кармялаў (*Kremilow*) зьяўляюцца з канца XIV стагодзьдзя ў апісаньні шляхоў крыжацкіх наездаў.

У 1529 годзе вялікі князь Жыгімонт I Стары фундаваў у Кармялаве касьцёл (перабудаваны ў 1763 годзе віцебскім кашталянам Ш. Сіруцем). На Радзівілаўскай мапе (1613) значыцца як мястэчка. У 1663 годзе згадваецца парафіяльная школа.

Быў цэнтрам нягродавага староства ў складзе Ковенскага павету, якое трымалі Агінскія, потым Сіруці; на сойме 1773—1775 гадоў староства перадалі ковенскаму скарбніку Юзафу Кончу.

2 траўня 1792 году кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Кармялаву Магдэбурскае права і герб. У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі.

З 1918 году — у складзе Летувы.

## Славутасьці
* Касьцёл Сьвятой Ганны (1945)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Kormiałów //  S. 403—404

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Ковенскага павету
Катэгорыя:Мястэчкі Летувы
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі
Крожы

**Кро́жы** () — мястэчка ў Летуве, на рацэ Кражанце. Цэнтар староства Кельменскага раёну Шавельскага павету. Насельніцтва на 2001 год — 784 чалавекі. Знаходзяцца за 17 км на ўсход ад Кельмаў, паміж Ворнямі і Расенамі.

Крожы — даўняе магдэбурскае места, колішні галоўны адміністрацыйны цэнтар Жамойці.

## Назва
Тапонім Крожы, магчыма, утварыўся ад назвы ракі Кражанты, але лінгвісты ня могуць патлумачыць такую трансфармацыю (скарачэньне) пачатковай назвы. Зь іншага боку, назву ракі Кражанты (відаць, праз брак адэкватнага тлумачэньня зь летувіскай мовы) спрабуюць выводзіць ад назвы мястэчка.

## Гісторыя
Першы пісьмовы ўспамін пра Крожы (*Crase*) датуецца 1253 годам; былі ў ліку розных зямельных уладаньняў, падараваных Міндоўгам Тэўтонскаму ордэну. З 1410 году зьяўляюцца зьвесткі пра Кроскую воласьць. Каля 1421 году тут заснавалі касьцёл.

З пачатку XV стагодзьдзя Крожамі валодалі Кезгайлы, у 1549 годзе Станіслаў Кезгайла тытуляваўся графам «на Крожах». З 1554 году — у валоданьні Завішаў і Шэметаў, з 1568 году — Радзівілаў.

У 1607 годзе жамойцкі біскуп М. Гедройц запрасіў у Крожы езуітаў. З 1608 году ў месьце працавала езуіцкая місія, а з 1618 году — калегіюм. Пры калегіюме дзейнічаў тэатар. У 1629—1742 гадох у Крожах месьцілася духоўная сэмінарыя Жамойкага біскупства.

У 1639 годзе тут заснавалі кляштар бэнэдыктынак, у 1758 годзе — дом марыявітак. У 1780 годзе атрымалі прывілей на таргі і кірмашы. На 1790 год тут было 160 двароў. 

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Крожы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі.

З 1918 году — у складзе Летувы.

## Насельніцтва
* **XIX стагодзьдзе**: 1895 год — 3375 чал.; 1897 год — 1761 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1959 год — 998 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2001 год — 784 чал.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьв. Панны Марыі (1757—1763) і кляштар бэнэдыктынак
* Калегіюм езуітаў (XVII ст.)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл езуітаў (захаваліся падмуркі)

## Галерэя

Kraziaikolegija.JPG|Калегіюм езуітаў
Kraziai15.JPG|Падмуркі езуіцкага касьцёла
Kraziai22.JPG|Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, фрагмэнт
Kraziu baznycia interjeras.jpg|Касьцёл Беззаганнага Зачацьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, інтэр’ер


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Шавельскага павету
Катэгорыя:Мястэчкі Летувы
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIII стагодзьдзі
Народны звон

Назву **Народны звон** маюць:

* Narodny zwon (1926—1927) — заходнебеларуская газэта, орган БСРГ
* Народны звон (1930) — заходнебеларуская газэта Цэнтрсаюзу
Narodny zwon

**«Narodny zwon»** («*Народны звон*») — газэта рэвалюцыйна-дэмакратычнага кірунку ў Заходняй Беларусі, орган Беларускай сялянска-работніцкай грамады (БСРГ). Выдавалася на лацінцы. Выходзіла з 7 сьнежня 1926 году да 28 сакавіка 1927 году ў Вільні.

Лягатып газэты распрацаваў беларускі мастак Язэп Горыд.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Говін, С. В. «Народны звон» («Narodny zwon»). //   — С. 178.
* Арсень Ліс. «Народны звон» («Narodny zwon»). //  — С. 288.

## Вонкавыя спасылкі
* «Narodny zwon» (1926—1927) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()   

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1926 годзе
Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Выданьні БСРГ
Катэгорыя:Выданьні на беларускай мове лацінкай
Катэгорыя:Зьніклі ў 1927 годзе
Кастылія

**Касты́лія** () — гістарычны рэгіён у Гішпаніі, складаецца зь дзьвюх абласьцёў: Старой Кастыліі ў паўночна-заходняй Гішпаніі, і Новай Кастыліі ў цэнтры краіны.

Раней усходняя вобласьць каралеўства Леон, Кастылія ў XI стагодзьдзі становіцца незалежнай дзяржавай са сталіцай у Бургасе, а пазьней у Вальядалідзе, і вядучай сілай у 400-гадовай Рэканкісьце паўночных хрысьціянскіх дзяржаваў цэнтральнай і паўднёвай Гішпаніі супраць мусульманскага праўленьня, дамінаваў на паўвостраве з VIII стагодзьдзя.

Захоп Таледа ў 1085 годзе дадаў Новую Кастылію да тэрыторыяў кароны, і бітва ў Лас-Навас-дэ-Таоса (1212) адзначыла страту мусульманамі большай частцы Поўдня. Леон аб’яднаўся з Кастыліяй у 1230 годзе. Наступныя дзесяцігодзьдзі прынесьлі заваёву Кордавы (1236), Мурсіі (1243) і Сэвільлі (1248).

Дынастычнае аб’яднаньне каралеўстваў Кастыліі і Арагону ў 1469 г., калі Фэрдынанд II ажаніўся з Ізабэлай I Кастыльскай, прывяло да фармальнага стварэньня Гішпаніі як адзінай дзяржавы ў 1516 годзе. Тэрыторыя, якая традыцыйна лічылася Кастыльскай, цяпер адміністрацыйна падзелена на Гішпанскія аўтаномныя супольнасьці Кастылія і Леон , Кастылія-Ля-Манча, Рыёха і Мадрыд.

Мова Кастыліі стала асноўнай мовай Гішпаніі — вядомая многім яе носьбітам як кастэльяна (), у беларускай і іншых мовах гэта проста — гішпанская мова.

## Крыніцы
Дэйвід Гойлет

**Дэйвід Ўэйн Гойлет** (;  5 чэрвеня 1990 году, Брамптан, Канада) — канадзкі футбаліст, нападнік ангельскага клюбу «Сўіндан Таўн» і нацыянальнай зборнай Канады. Часьцяком выкарыстоўваецца ў клюбе на пазыцыі ўінгера.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкбэрн Ровэрз»

Катэгорыя:Канадзкія футбалісты
Джозэф Конрад

**Джозэф Конрад** (, ; 3 сьнежня 1857, Бярдычаў, Кіеўская губэрня, Расейская імпэрыя — 3 жніўня 1924, Бішапсборн, Англія — брытанскі пісьменьнік і публіцыст польскага паходжаньня, які стаў брытанскім грамадзянінам у 1886 годзе.

Джозэф Конрад лічыцца адным з найбуйнейшых англамоўных навэлістаў, хоць ён не размаўляў вольна на ангельскай мове да свайго дваццацігодзьдзя. У будучым выказваўся з заўважным польскім акцэнтам. Ён пісаў аповесьці і навэлы, дзеяньне большасьці зь якіх адбываецца на моры альбо ў далёкіх портах, што адлюстроўвае выпрабаваньне чалавечага духу патрэбамі абавязку і гонару.

Конрад быў майстрам празаічнае стылістыкі, які прыўнёс выразна неангельскую трагічную адчувальнасьць у ангельскую літаратуру. Тым часам, як некалькі яго твораў маюць у сабе адценьне рамантызму, яго разглядаюць як папярэдніка літаратуры мадэрнізму. Яго апавядальны стыль і пэрсанажы-антаганісты паўплывалі на шматлікіх аўтараў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Аванпост прагрэсу

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1857 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярдычаве
Катэгорыя:Памерлі 3 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе
Катэгорыя:Брытанскія літаратары
Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Катэгорыя:Польскія літаратары
Мічэль Сальгада

**Мігель Анхэль «Мічэль» Сальгада Фэрнандэс** (;  22 кастрычніка 1975 году, Ас Нэвэс, Гішпанія) — былы гішпанскі футбаліст, вядомы па выступах за мадрыдзкі «Рэал» і нацыянальную зборную Гішпаніі, за якую гуляў на Эўра-2000 і чэмпіянаце сьвету 2006 году. Двойчы станавіўся пераможцам Лігі чэмпіёнаў. Зорныя часы правёў у гішпанскім клюбе «Рэал Мадрыд», надзяваючы кашулю клюбу ў чэмпіянаце Гішпаніі 253 разы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкбэрн Ровэрз»

Катэгорыя:Гішпанскія футбалісты
Ксенія Сымонава

**Ксенія Сымонава** (; нар. 22 красавіка 1985 году ў Эўпаторыі) — украінская артыстка.

З 2008 году занімаецца выконваньнем голымі рукамі карцінаў зь пяску. У 2009 годзе выграла тэлевізійнае шоў «Украіна мае талент», у фінале паказала кампазыцыю што прадставіла жыцьцё на ўкраінскіх акупаваных тэрыторыях у Другой сусьветнай вайне. Дзякуючы таму сталася папулярнай. Удзельнічала ў сьвяткаваньні 30 гадавіны падпісаньня ў Гданьску пагадненьня ўлады з працоўнымі .

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 22 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1985 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Эўпаторыі
Катэгорыя:Украінскія мастачкі
Народны звон (1930)

«**Народны звон**» (10 кастрычніка 1930 — 23 сьнежня 1930) — заходнебеларуская газэта, орган Цэнтрасаюзу. Выдавалася ў Вільні. Галоўны рэдактар — Кузьма Крук. Замяніла газэту «Наперад». Пасьля закрыцьця пачала выходзіць наступніца «Беларускі звон».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Народны звон» (1930) // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ()

## Літаратура
* Горны, А. Газета «Народны звон» і выбарчая кампанія Цэнтрасаюза ў Заходняй Беларусі ў 1930 г.

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1930 годзе
Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Мэтрапалітэн Сан-Паўлу

**Мэтрапалітэн Сан-Паўлу** () — сыстэма лініяў хуткаснага транспарту Сан-Паўлу, адкрытая 14 верасьня 1974. Зьяўляецца другой па працягласьці сыстэмай у Паўднёвай Амэрыцы і трэцяй у Лацінскай Амэрыцы пасьля Мэтрапалітэну Мэхіка ды Мэтрапалітэну Сант'яга.

## Гісторыя
Заснаваны 24 красавіка 1968 і адкрыўся 14 верасьня 1974, налічвае 72 станцыі (5 лініяў) агульнай працягласьцю 80,2 км.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1974 годзе
Катэгорыя:Мэтрапалітэны
Філ Джонз

**Філіп Энтані «Філ» Джонз** (;  21 лютага 1992 году, Прэстан, Ангельшчына) — колішні ангельскі футбаліст, цэнтральны абаронца. Мае на сваім рахунку матчы ў складзе нацыянальнай зборнай Ангельшчыны. Раней выступаў за «Блэкбэрн Ровэрз» і «Манчэстэр Юнайтэд».

## Дасягненьні
**«Манчэстэр Юнайтэд»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2013
* Уладальнік Кубка Ангельшчыны: 2016
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2017
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2012, 2014
* Пераможца Лігі Эўропы: 2017

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкбэрн Ровэрз»
* Профіль на афіцыйным сайце «Манчэстэр Юнайтэд»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Гэвін Ганінг

**Гэвін Ганінг** (;  29 студзеня 1991 году, Дублін, Ірляндыя) — ірляндзкі футбаліст, абаронца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкбэрн Ровэрз»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Ірляндзкія футбалісты
Джэйсан Робэртс

**Джэйсан Андрэ Дэвіс Робэртс** (;  25 студзеня 1978 году, Лёндан, Ангельшчына) — грэнадзкі футбаліст, нападнік. У 2010 годзе быў узнагароджаны Ордэнам Брытанскай імпэрыі. Скончыў сваю кар’еру праз шэраг траўмаў, які перашкаджалі гуляць у футбол. На сёньня займае адну з пасадаў у структуры КОНКАКАФ.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкбэрн Ровэрз»

Катэгорыя:Грэнадзкія футбалісты
Грант Гэнлі

**Грант Гэнлі** (;  20 лістапада 1991 году, Дамфрыс, Шатляндыя) — шатляндзкі футбаліст, абаронца клюбу «Гібэрніян» і нацыянальнай зборнай Шатляндыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкбэрн Ровэрз»

Катэгорыя:Шатляндзкія футбалісты
Фрэнк Філдынг

**Фрэнсіс Дэйвід «Фрэнк» Філдынг** (;  4 красавіка 1988 году, Блэкбэрн, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, брамнік клюбу «Сток Сіці».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкбэрн Ровэрз»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Джош Морыс

**Джош Морыс** (;  30 верасьня 1991 году, Прэстан, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, абаронца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкбэрн Ровэрз»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Паскаль Шымбанда

**Паскаль Шымбанда** (;  21 лютага 1979 году, Лес-Абім, Гвадэлюпа) — колішні францускі футбаліст, абаронца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкбэрн Ровэрз»

Катэгорыя:Французы афрыканскага паходжаньня
Катэгорыя:Францускія футбалісты
Тугела

Назву **Тугела** маюць:

* Тугела — рака ў Паўднёвай Афрыцы
* Тугела — другі па вышыні вадаспад сьвету
Лапушна (Ланавецкі раён)

**Лапу́шна** () — вёска ў  Крэменецкага раёна Тарнопальскай вобласьці Ўкраіны. Насельніцтва — 500 асобаў.

## Гісторыя
Першая пісьмовая згад­ка — 1463.

У 1512 годзе пад Лапушнай князь Канстантын Астроскі пе­рамог арду крымскага хана Мэнґлі-Ґірэя. У 1992 годзе на полі бітвы ўсталяваны сымбалічны манумэнт.

У XVIII стагодзьдзі ўласьнікі Лапушны — манахі ордэну кармэлітаў. З 1879 году дзейнічала аднаклясная народная вучэльня.

## Архітэктурныя помнікі
Каменная царква Сьветлага Ўваскрасеньня Хрыстовага (1850), капліца.

Памнік воям-аднавяскоўцам, палеглым у нямецка-савецкай вайне (1985).

## Сацыяльная сфэра
Дзейнічаюць агульнаадукацыйная школа І—ІІ ступеняў, клюб, бібліятэка, ФАП.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вёскі Крэменецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1500 годзе
Сьвятлана Марозава

**Сьвятла́на Валянты́наўна Маро́зава**, у дзявоцтве **Палуцкая** ( 22 лістапада 1954, в. Ільля Маладэчанскай вобласьці, цяпер у Вялейскім раёне Менскай вобласьці) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук (2002).

## Біяграфія
Скончыла Гарадзенскі пэдагагічны інстытут (1977 год), з 1979 году ў Гарадзенскім унівэрсытэце (выкладнік, дацэнт, з 2002 году прафэсар катэдры гісторыі Беларусі).

## Навуковая дзейнасьць
Дасьледуе гісторыю вуніяцкай царквы на Беларусі, гісторыю Гарадзеншчыны.

Адзін з аўтараў унівэрсытэцкіх навучальных дапаможнікаў «Гісторыя Беларусі: Са старажытных часоў да канца 18 стагоддзя» (ч. 1—2, 2002), «Гісторыя Беларусі ў кантэксце еўрапейскай цывілізацыі» (2003).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 22 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Мам Бірам Дыюф

**Мам Біра́м Дыю́ф** (;  16 сьнежня 1987 году, Дакар, Сэнэгал) — сэнэгальскі футбаліст, нападнік турэцкага клюбу «Кечыёрэнгюджу» і нацыянальнай зборнай Сэнэгалу.

## Дасягненьні
**«Манчэстэр Юнайтэд»**:
* Уладальнік Кубка футбольнай лігі: 2010

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Манчэстэр Юнайтэд»
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкбэрн Ровэрз»
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Сэнэгальскія футбалісты
Юры Бохан

**Ю́ры Мікала́евіч Бо́хан** (21 лютага 1966, Менск — 13 красавіка 2017) — беларускі гісторык і археоляг. Доктар гістарычных навук (2003).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Менскі пэдагагічны інстытут (1990). З 1990 у Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, з 1993 працаваў у аддзеле гісторыі Беларусі XIII—XVIII стагодзьдзяў, з 1997 в.а. загадніка, з 2001 загаднік.

Дасьледаваў пытаньні ўрбаністычнага разьвіцьця Вялікага Княства Літоўскага ў XV—XVIII стагодзьдзях, узбраеньня і арганізацыі войска Вялікага Княства Літоўскага ў XIV—XVI стагодзьдзях, побыту фэўдалаў Вялікага Княства Літоўскага ў XV—XVI стагодзьдзях

У 1991—1992 праводзіў археалягічныя раскопкі ў вёсцы Лоск. Удзельнічаў у раскопках Полацку, Міра, Маладэчна і інш.

Адзін з аўтараў кніг «Археалогія Беларусі» (т. 4, 2001), «Гісторыя Беларусі» (т. 3, 2004).

Быў адным з навуковых кансультантаў пры здымках кінадрамы «Анастасія Слуцкая» (2003).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 21 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1966 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Памерлі 13 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2017 годзе
Валеры Галубовіч

**Валеры Іванавіч Галубовіч** ( 10 кастрычніка 1943, Магілёў) — беларускі гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1974), прафэсар (1997).

Скончыў гістарычны факультэт БДУ (1970). З 1974 у Беларускім дзяржаўным эканамічным унівэрсытэце, з 1985 загаднік катэдры эканамічнай гісторыі.

Дасьледуе гаспадарку земляў сучаснай Беларусі ў IX—XIII стст., эканамічнае разьвіцьцё БССР у 1940—1980-я, гісторыю разьвіцьця ў Беларусі эканамічнай навукі і адукацыі (гісторыю БДУ).

Пад кіраўніцтвам і навуковай рэдакцыяй В. Галубовіча ўпершыню ў Беларусі для студэнтаў эканамічных спэцыяльнасьцяў ВНУ распрацавалі праграму курсу «Эканамічная гісторыя Беларусі», а таксама курс параўнаўчай эканамічнай гісторыі «Эканамічная гісторыя Беларусі і замежных краін».

Мае каля 90 навуковых і навукова-мэтадычных працаў. Аўтар шэрагу дапаможнікаў па эканамічнай гісторыі Беларусі і замежжа. Сябар рэдакцыйнай калегіі «Беларускага гістарычнага часопіса».

## Крыніцы

## Літаратура
* Шыбека, З. «Трэба рабіць эканамічную гісторыю практычнай навукай»: Да 60-годдзя з дня нараджэння Валерыя Іванавіча Галубовіча / З. Шыбека, В. Кушнер // Беларускі гістарычны часопіс. — 2003. — №9. — С. 42—43.

Катэгорыя:Нарадзіліся 10 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Варні

**Варні**, **Ворні** () — места ў Летуве, на рацэ Варняле. Цэнтар староства Цельшаўскага раёну Цельшаўскага павету. Насельніцтва на 2010 год — 1218 чалавек. Знаходзяцца за 30 км на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Цельшы (на лініі Шаўлі — Клайпеда).

Варні — магдэбурскае места гістарычнай Жамойці, цэнтар Жамойцкага біскупства.

## Назва

Варна (Warno) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У XIV ст. на правым беразе Варнялы існавала мястэчка *Меднікі*. У 1320 і 1389 гадох жамойты разьбілі пад *Меднікамі* войска крыжакоў. Заснаваньне паселішча пад назвай *Варні* датуецца XV ст. (узьніклі на супрацьлеглым ад Меднікаў беразе ракі). У 1416 годзе тут збудавалі касьцёл, пры якім у 1469 годзе адкрылася школа.

У 1417 годзе *Меднікі* атрымалі мескія правы, у паселішчы збудавалі катэдральны касьцёл Жамойцкай дыяцэзіі. У XVI ст. за абодвума паселішчамі, што аб’ядналіся ў адно места, замацавалася назва Варні. З 1623 году тут дзеяла духоўная сэмінарыя. 14 сакавіка 1635 году Варні атрымалі Магдэбурскае права.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Варні апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі.

З 1918 году — у складзе Летувы.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1959 год — 442 чал.; 1968 год — 2,8 тыс. чал.; 1979 год — 2059 чал.; 1989 год — 1,6 тыс. чал.
* XXI стагодзьдзе: 2001 год — 1355 чал.; 2010 год — 1218 чал.

## Славутасьці
У месьце паставілі помнік Мацею Валанчэўскаму.

* Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (1691)
* Касьцёл Сьвятога Аляксандра (XIV ст.)
* Сэмінарыя духоўная (XVIII ст.)
* Сядзіба жамойцкіх біскупаў

## Галерэя

Varniukatedra4.JPG|Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла
VarniaiAleksandrobaznycia.JPG|Касьцёл Сьвятога Аляксандра
Varnių muziejus3.JPG|Колішняя духоўная сэмінарыя, цяпер музэй
ValanciusVarniai2.JPG|Сядзіба жамойцкіх біскупаў


## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  S. 941—942.
* Ворне (Ворни) // 

Катэгорыя:Гарады Летувы
Монькава

**Мо́нькава** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 18 км на паўночны захад ад Воршы і за 4,5 км на захад ад чыгуначнай лініі Віцебск — Ворша. Монькава ўваходзіць у склад Межаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 8 чалавек
* 1999 год — 36 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Новае Сяло (Аршанскі раён)

**Но́вае Сяло́** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 13 км на паўночны захад ад Воршы. Месьціцца пераважна на правым беразе ракі Скунья, непадалёк ад яе вытоку. Новае Сяло ўваходзіць у склад Межаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 161 чалавек
* 1999 год — 217 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Стайкі (Аршанскі раён)

**Ста́йкі** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Знаходзіцца за 16 км на поўнач ад Воршы. Ля вёскі бяруць пачатак правыя прытокі Аршыцы — рэкі Міронаўка і Скунья, вёска ляжыць на беразе возера Куроўшчына, а таксам празь яе праходзіць чыгуначная лінія Віцебск — Ворша. Стайкі ўваходзяць у склад Межаўскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1674 частка Стаек, былая вёска Кураўшчына, згадваецца ў складзе маёнтку Межава ў Аршанскім павеце ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2010 год — 360 чалавек
* 1999 год — 504 чалавекі

## Асобы
* Уладзімер Платонаў (1939) — беларускі матэматык,  доктар фізыка-матэматычных навук (1967), прафэсар (1968), акадэмік Акадэміі навук Беларусі (1972), АН СССР (1987), Расейскай АН (1991), чалец Хенанскай акадэміі навук (1990) і Індыйскай нацыянальнай акадэміі навук (1993), 9-ы прэзыдэнт Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі (1987-1992).

## Крыніцы

Катэгорыя:Межаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Фрэдзі Мэрк’юры

**Фрэдзі Мэрк’юры** (; 5 верасьня 1946 — 24 лістапада 1991) — брытанскі музыка, вакаліст рок-гурту «Queen». На сцэне вылучаўся сваім экстравагантным выглядам і вакалам у дыяпазоне чатырох актаваў. Склаў для «Queen» мноства песень, якія сталіся гітамі, у тым ліку «Bohemian Rhapsody», «Killer Queen», «Somebody to Love», «Don’t Stop Me Now», «Crazy Little Thing Called Love» і «We Are the Champions». Акрамя ўдзелу ў «Queen» таксама сьпяваў сола, стварыўшы такія гіты, як «Barcelona», «I Was Born to Love You» і «Living on My Own».

Мэрк’юры, па паходжаньні парсіец, нарадзіўся ў Занзыбары, і да падлеткавага ўзросту жыў там і ў Індыі. Памёр ад бронхапнэўманіі, выкліканай СНІДам, 24 лістапада 1991 году, на наступны дзень пасьля таго, як публічна абвясьціў пра сваю хваробу.

Фрэдзі Мэрк’юры да сёньняшніх дзён зьяўляецца адным з найулюбёнейшых выканаўцаў па ўсім сьвеце. Ягоныя неймаверныя сцэнічныя вобразы і манэра паводзінаў на сцэне вядомыя нават людзям, далёкім ад музыкі. У 1992 годзе астатнія ўдзельнікі гурту Queen Брайн Мэй, Роджэр Тэйлар і Джон Дыкан разам з сусьветнымі рок-зокамі на стадыёне «Ўэмблі» ў Лёндане далі канцэрт у пямяць Мэрк’юры, прыбытак ад якога (больш за 19 400 000 фунтаў) быў ськіраваны ў фонды барацьбы са СНІДам. Тэлетрансьляцыя гэтага канцэрту сабрала больш за 1 мільярд гледачоў па ўсім сьвеце. У 1995 годзе выйшаў альбом «*[[Made in Heaven]]*», які зьмяшчаў запісы, што не выйшлі пры жыцьці Мэрк’юры, а таксама старыя песьні ў іншых апрацоўках. Імя Фрэдзі Мэрк’юры зрабілася своеасаблівай маркай у музыцы і сынонімам року 1980-х гадоў. Некаторыя сучасныя выканаўцы (Lady Gaga, Робі Ўільямз, Адам Ламбэрт ды іншыя) калі не намагаюцца быць падобнымі да Мэрк’юры, то прынамсі зазнаюць ягоны ўплыў. Але ніводнаму зь іх не ўдалося дасянгуць такога ж посьпеху, якога дасягнулі Фрэдзі Мэрк’юры і Queen за 20 гадоў супольнай працы.

Відэакліп на песьню *«Bohemian Rhapsody»,* якая была напісаная Мэрк’юры, стаў адным зь першых відэакліпаў у гісторыі шоў-бізнэсу, а сама песьня атрымала статус «Найпрыгажэйшай песьні тысячагодзьдзя». Такой жа вядомай, калі ня болей, таксама зьяўляецца песьня Мэрк’юры *«We Are the Champions»,* якая стала неафіцыйным гімнам пераможцаў вялікіх спартовых спаборніцтваў. Нарэшце, урывак зь песьні «*Barcelona*», які зьяўляецца супольнай работай Мэрк’юры і Мансэрат Кабалье, стаў гімнам Алімпіяды 1992 году.

## Памяць
* У Швайцарыі на беразе Жэнэўскага возера стаіць помнік Фрэдзі Мэрк’юры.
* У 1999 годзе Брытанская каралеўская пошта выпусьціла паштовую марку з выявай Фрэдзі Мэрк’юры.
* У 2002 годзе перад тэатрам Dominion у Лёндане пастаўленая статуя Фрэдзі Мэрк’юры.
* У 2012 годзе на цырымоніі адкрыцьця Летніх Алімпійскіх гульняў была аддадзеная даніна памяці Фрэдзі Мэрк’юры.
* Сьпявачка Лэдзі Гага ўзяла свой псэўданім у гонар адной зь песень гурту Queen, бо зьяўляецца вялікай аматаркай Фрэдзі Мэрк’юры.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дыскаграфія Фрэдзі Меркуры
* Фрэдзі Мэрк’юры на Last.fm
* Фрэдзі Мэрк’юры на Find A Death

Катэгорыя:Брытанскія музыкі
Катэгорыя:Брытанскія сьпевакі
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Памерлі ад СНІДу
Катэгорыя:Памерлі ў Кенсынгтане
Хацімакі

**Хацімакі** () — белая павязка на галаву, якая сымбалізуе ў японцаў непахіснасьць намераў. У прыватнасьці, іх павязвалі камікадзэ, кайтэн і іншыя тэйсінтай перад атакай.

Паводле паданьня, *упершыню* іх надзелі ў 1702 годзе легендарныя сорак сем ронінаў перад нападам на дом чыноўніка Кірэ Кодзукэ-но-Сукэ з мэтай адпомсьціць за сьмерць свайго гаспадара — даймё Асано Такумо-но-камі Наганоры. Відавочна, белыя павязкі былі надзетыя імі з мэтай адрозніваць адзін аднаго ў начным нападзе.

## Гл. таксама

* Сокэ Кубота Такаюкі

* Кёсі Куратомі

* Сіхан Вядзернікаў

* Сэнсэй Вядзернікава

* Gosoku Ryu

* INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION

* Куботан

* Black Belt

* Nisei Week

* Дзюкэндо

Катэгорыя:Японская культура
Катэгорыя:Адзеньне
Кальдэра

**Кальдэ́ра** (, літаральна — «вялікі кацёл») — шырокія авальныя ці круглыя катлавіны вульканічнага паходжаньня са стромкімі, часта ступеньчатымі схіламі. Кальдэры дасягаюць 10—20 км у папярочніку й некалькіх сот мэтраў у глыбіню. Адрозьніваюць выбухныя кальдэры, якія ўтвараюцца пры магутных выбухах газаў, што вырываюцца з жарала вульканаў, і кальдэры абвальваньня, якія ўзьнікаюць пры сьсяданьні па колцавых разломах даху падземнага вульканічнага агменю з прычыны выкіду зь яго матэрыялу пры вульканічных вывяржэньнях. Шырэй распаўсюджаны кальдэры другога тыпу; яны ж дасягаюць і найвялікшых памераў.

У 1815 годзе нямецкі геоляг Леапольд Ван Бах наведаў горы Las Cañadas Caldera Teide, Tenerife, і the Caldera de Taburiente, La Palma, якія знаходзяцца на Канарскіх астравах. Да часу публікацыі ўбачанага ён увёў тэрмін «кальдэра» ў геалягічны слоўнік.

Катэгорыя:Вульканічныя кратэры
Катэгорыя:Магматычныя горныя пароды
Дэні Койд

**Даніел Джон «Дэні» Койд** (;  3 кастрычніка 1981 году, Лівэрпул, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, абаронца. Дэні вельмі рознабаковы гулец, можа згуляць як абаронца гэтак і паўбаронца. У сыстэме клюбу «Блэкпул» знаходзіўся з 1995 па 2011 гады, правёўшы за каманду больш за 250 матчаў за асноўны склад.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Пол Рахубка

**Пол Стывэн Рахубка** (;  21 траўня 1981 году, Сан-Луіс-Обіспа, ЗША) — былы амэрыканска-ангельскі футбаліст. Маці — ангелька, бацька — амэрыканец. Нарадзіўся ў ЗША, у штаце Каліфорнія, але калі хлопцу было сем гадоў сям’я пераехала ў Ангельшчыну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Стывэн Крэйні

**Стывэн Дэніел Крэйні** (;  22 чэрвеня 1981 году, Глазга, Шатляндыя) — былы шатляндзкі футбаліст, гуляў на пазыцыі левага абаронца. Быў гульцом нацыянальнай зборнай Шатляндыі.

## Дасягненьні
**«Сэлтык»**:
* Чэмпіён Шатляндыі: 2002
* Уладальнік Кубка шатляндзкай лігі: 2001

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»
* Профіль на BBC Sport
* Статыстыка на soccerbase.com

Катэгорыя:Шатляндзкія футбалісты
Кент

**Кент** (, першапачаткова ) — графства ў паўднёва-усходняй Ангельшчыне. Мяжуе з Усходнім Сасэксам, Сарэем, Вялікім Лёнданам і мае агавораную мяжу з Эсэксам у сярэдзіне цячэньня Тэмзы. Цырыманіяльныя межы Кенту ўлучаюць акругу і мескую ўправу Медўэй. Намінальна Кент мяжуе з Францыяй пасярэдзіне Эўратунэлю. Галоўны горад графства — Мэйдстоўн.

Разьмяшчэньне Кенту між Лёнданам і кантынэнтам спрычынілася да таго, што графства было арэнай розных канфліктаў, у тым ліку і бітвы за Брытанію ў часе II сусьветнай вайны. Усходні Кент нават атрымаў у той час мянушку *Куток пякельнага полымя*.

Кент таксама шырока вядомы як «сад Ангельшчыны» — назва, якая часта ўжываецца для раскруткі рэгіёну альбо ягонае прадукцыі — з-за багацьця садоў і хмелевых плантацыяў. На паўночным захадзе Кенту існуюць прадпрыемствы па вытворчасьці цэмэнту, паперы, авіяцыйная прамысловасьць, але апошнім часам яны скарачаюцца. Большая частка Кенту ўжываецца як тэрыторыя-сатэліт Лёндану. Паўднёвы і ўсходні Кент арыентуюцца на турызм і сельгасвытворчасьць.

## Гісторыя

## Клімат

## Геаграфія

## Дэмаграфія

## Адміністрацыя

## Эканоміка

## Культура

## Транспарт

## Адукацыя

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Kent County Council&nbsp;— вэб-старонка мясцовага самакіраваньня
* Афіцыйны турыстычны пуцяўнік па Кенту
Кіт Саўтэрн

**Кіт Ўільям Саўтэрн** (;  24 красавіка 1981 году, Гейтсгэд, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, цэнтральны паўабаронца. Саўтэрн дзесяць гадоў правёў у страктуры клюбу «Блэкпул», выходзячы на пляцоўку больш чым у 300 матчах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Праца (неадназначнасьць)

**[[Праца]]** — род дзейнасьці чалавека, у эканоміцы адзін з трох чыньнікаў прадукцыі, акрамя зямлі ды капіталу.

Існуюць наступныя віды працы:
* Нявольніцтва
* Фізычная праца
* Разумовая праца
* Тэлепраца
* Прымусовая праца
* Валянтэрская праца
* Працаўладкаваньне — стасунак працы паміж працадаўцам ды працаўніком, рэгуляваны Працоўным Кодэксам РБ
* Мэханічная праца — фізычная велічыня
* Праца выхаду (фізыка)
* Хатняя праца
* Дыплёмная праца
* Арганічная праца — тэрмін, распрацаваны польскімі пазытывістамі ў 19 стагодзьдзі

## Іншае
* Праца — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці Беларусі
* Праца — газэта, якая выдавалася ў Вільні ў 1927 годзе
Ніл Ірдлі

**Ніл Джэймз Ірдлі** (;  6 лістапада 1988 году, Ляндыдна, Ўэйлз) — былы ўэйлскі футбаліст, правы абаронца. У 2007—2011 гадох выступаў за нацыянальную зборную Ўэйлзу. Раней абараняў колеры «Олдгэм Атлетык» і «Блэкпул» дв шэрагу іншых клюбаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Валійскія футбалісты
Ен Эват

**Ен Рос Эват** (;  19 лістапада 1981 году, Ковэнтры, Ангельшчына) — ангельскі футбольны трэнэр і былы футбаліст.

## Біяграфія
Выступаў на пазыцыі цэнтральнага абаронцы. Прафэсійную кар’еру пачаў у 1999 годзе ў «Дэрбі Каўнці», пасьля чаго зьмяніў яшчэ тры клюбы да таго, як трапіў у «Блэкпул», дзе правёў сем гадоў сваёй кар’еры. Напрыканцы кар’еры 150 матчаў згуляў за «Чэстэрфілд». У 2018 годзе кароткі час выконваў абавязкі галоўнага трэнэра каманды «Чэстэрфілд». Ад 2020 году зьяўляецца галоўным трэнэрам «Болтан Ўандэрэрз».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Катэгорыя:Брытанскія футбольныя трэнэры
Білі Кларк

**Ўільям Чарлз «Білі» Кларк** (;  13 сьнежня 1987 году, Корк, Ірляндыя) — былы ірляндзкі футбаліст, нападнік.

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»

Катэгорыя:Ірляндзкія футбалісты
Маляры Мартэн

**Маляры́ Мартэ́н** (;  25 жніўня 1988 году, Ніцца, Францыя) — колішні францускі футбаліст, гуляе на пазыцыі паўабаронцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на Soccerbase.

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Марлан Гэрўуд

**Марлан Андэрсан Гэрўуд** (;  25 жніўня 1979 году, Лёндан, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, нападнік. Мае барбадаскія карані.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Брэт Ормэрад

**Брэт Раян Ормэрад** (;  18 кастрычніка 1976 году, Блэкбэрн, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, нападнік.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Дэйвід Вон

**Дэйвід Оўэн Вон** (;  18 лютага 1983 году, Абэргіл, Ўэйлз) — былы валійскі футбаліст, паўабаронца. Выступаў за нацыянальную зборную Ўэйлзу. Таксама мог згуляць на пазыцыі абаронцы. Усю кар’еру правёў у Ангельшчыны, і толькі на адзін з сэзонаў перабраўся ў Гішпанію, выступаючы за «Рэал Сасьедад».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпула»

Катэгорыя:Валійскія футбалісты
Гэры Тэйлар-Флэтчэр

**Гарэт «Гэры» Тэйлар-Флэтчэр** (;  4 чэрвеня 1981 году, Лівэрпул, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, атакуючы паўабаронца, але можа згуляць таксама на пазыцыі нападніка. Да чэрвеня 2004 году футбаліст зваўся Гэры Флэтчэр, але пасьля шлюбу зь Віў Тэйлар далучыў да свайго прозьвішча ейнае прозьвішча Тэйлар.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»
* Статыстыка на soccerbase.com

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лівэрпулі
Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Марк Галстыд

**Марк Джэймз Га́лстыд** (;  1 студзеня 1990 году, Блэкпул, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, брамнік клюбу «Ўіднэс».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»
* Статыстыка на soccerbase.com

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Эліёт Грандэн (футбаліст)

**Эліёт Грандэн** (;  17 кастрычніка 1987 году, Кан, Францыя) — колішні францускі футбаліст кангалескага паходжаньня. Займаў на поле пазыцыі атакуючага паўабаронцы. Раней гуляў за францускія клюбы «Кан», «Марсэль», «Грэнобль» і «Ніцца», а таксама баўгарскі ЦСКА й ангельскі «Блэкпул», «Крыстал Пэлас». Падчас знаходжаньня ў клюбе Блэкпуле Эліёт зьвярнуўся ў іслам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»
* Профіль на L'Equipe
* Статыстыка на soccerway.com

Катэгорыя:Французы афрыканскага паходжаньня
Катэгорыя:Францускія футбалісты
Алекс Баптыст

**Аляксандар Ааран Джон «Алекс» Баптыст** (;  31 студзеня 1986 году, Сатан-на-Эшфілдзе, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, цэнтральны абаронца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Люк Варні

**Люк Айвэн Варні** (;  28 верасьня 1982 году, Лэстэр, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, нападнік.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Каранёва (Берасьцейская вобласьць)

**Каранёва** — хутар у Беларусі, каля Якаўчыцкага каналу. Уваходзіць у склад Крыўлянскага сельсавету Жабінкаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 6 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Крыўлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Людавік Сыльвэстар

**Людавік Сыльвэстар** (;  5 лютага 1984 году, Парыж, Францыя) — былы францускі футбаліст гвадэлюпскага паходжаньня, цэнтральны паўабаронца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»
* Профіль на transfermarkt.co.uk
* Статыстыка на soccerbase.com

Катэгорыя:Францускія футбалісты
Крыс Бэшам

**Кры́стафэр «Крыс» Бэ́шам** (;  20 ліпеня 1988 году, Гэбэрн, Ангельшчына) — колішні ангельскі футбаліст, абаронца і паўабаронца. Да ўладкаваньня ў клюбе гуляў за «Болтан Ўандэрэрз», двойчы адпраўляючыся ў арэнду, і ў клюбе «Блэкпул».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Шэфілд Юнайтэд»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Джэйсан Юэл

**Джэйсан Джозэф Юэл** (;  6 лютага 1977 году, Лёндан, Ангельшчына) — былы ямайскі футбаліст, гуляў на пазыцыі паўабаронцы й нападніка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»

Катэгорыя:Ямайскія футбалісты
Крэйг Каткэрт

**Крэйг Джордж Каткэрт** (;  6 лютага 1989 году, Бэлфаст, Паўночная Ірляндыя) — колішні паўночнаірляндзкі футбаліст, цэнтральны абаронца. Згуляў 73 матчы ў кашулі нацыянальнай зборнай Паўночнай Ірляндыі. У верасьні 2023 году скончыў кар’еру, амаль адразу калі перайшоў да складу бэльгійскага клюбу «Кортрэйк».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»
* Статыстыка на soccerbase.com

Катэгорыя:Паўночнаірляндзкія футбалісты
Мэт’ю Джылкс

**Мэт’ю Джылкс** (;  4 чэрвеня 1982 году, Рочдэйл, Ангельшчына) — былы шатляндзкі футбаліст, брамнік.

## Кар’ера
### Клюбная
Першай камандай Мэт’ю быў клюб зь ягонага роднага гораду «Рочдэйл», дзе ён правёў сем сэзонаў. Пасьля гэтага кар’ера працягнулася ў «Норыдж Сіці», але там Джылкс уладкаваўся толькі на лаўцы рэзэрвы. У «Блэкпуле» знаходзіцца з 2008 году, за гэты клюб Джылкс дэбютаваў 12 жніўня 2008 году ў матчы на Кубак футбольнае лігі, дзе ягоная каманда атрымала паразу зь лікам 2:0 ад клюбу «Макэлсьфілд Таўн». Разам з клюбам браў удзел у матчах Прэм’ер-лігі сэзону 2010—2011 гадоў. Нягледзячы на вылет «Блэкпулу» з найвышэйшага ангельскага дывізіёну па выніках сэзону, Джылкс падпісаў новы двухгадовы кантракт з клюбам у ліпені 2011 году.

У ліпені 2014 году Джылкс падпісаў 2-гадовы кантракт з клюбам «Бэрнлі», які выйшаў у Прэм’ер-Лігу.

### Міжнародная
Нягледзячы на тое, што Мэт’ю нарадзіўся ў Ангельшчыне, у жніўні 2010 году ён быў вызваны ў нацыянальную зборную Шатляндыі. Гэтае сталася магчымым дзякуючы таму, што ягоная бабуля зьяўлялася шатляндкай. 15 жніўня 2012 году Джылкс дэбютаваў у складзе зборнай Шатляндыі, правёўшы тайм у таварыскім матчы супраць зборнай Аўстраліі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпула»
* Статыстыка на soccerbase.com

Катэгорыя:Шатляндзкія футбалісты
Мэт Філіпс

**Мэт’ю «Мэт» Філіпс** (;  13 сакавіка 1991 году, Эйлзбэры, Ангельшчына) — шатляндзкі футбаліст, народжаны ў Ангельшчыне, паўабаронца ангельскага клюбу «Стывэныдж». Да гэтага выступаў за «Ўікам Ўандэрэрз», «Блэкпул», «Кўінз Парк Рэйнджарз», «Ўэст Бромўіч Альбіён» і «Оксфард Юнайтэд».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»
* Профіль на ESPN Soccernet
* Статыстыка на soccerbase.com

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Катэгорыя:Шатляндзкія футбалісты
Робэрт Эдўардс

**У спорце:**
* Робэрт Лі Эдўардс — гулец у амэрыканскі футбол
* Робэрт Ўільям Эдўардс — валійскі футбаліст
* Роб Оўэн Эдўардс — валійскі футбаліст
* Робэрт Эдўардс —  ангельскі футбаліст

**У іншых сфэрах:**
* Робэрт Эдўардс — ангельскі актор
* Робэрт Эдўардс — валійскі пірат
* Роб Джэфры Эдўардс — ангельскі фізыёляг, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі
Роб Оўэн Эдўардс

**Робэрт Оўэн «Роб» Эдўардс** (;  25 сьнежня 1982 году, Мэдэлі, Ангельшчына) — былы валійскі футбаліст, цэнтральны абаронца нацыянальнай зборнай Ўэйлзу. Міжнародную кар’еру пачынаў у складзе юнацкай каманды Ангельшчыны, але з-за таго што ягоныя бацькі абодва валійцы дало магчымасьць выступаць за зборную Ўэйлзу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»

Катэгорыя:Валійскія футбалісты
Льюіс Альманд

**Льюіс Джэймз Альманд** (;  5 студзеня 1992 году, Блэкбэрн, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, нападнік.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Блэкпулу»

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты