Ум Кульсум

**Ум Кульсу́м** (, сапраўднае імя **Фатма Ібрагім аль-Бальтаджы**, ; 4 траўня 1904, Тамай эс-Захайра — 3 лютага 1975, Каір) — эгіпецкая сьпявачка, аўтарка песьняў, акторка. Адна з найбольш вядомых выканаўцаў у арабскім сьвеце. Праз больш за тры дзесяцігодзьдзі пасьля ейнае сьмерці шматлікія лічаць яе найвыбітнейшым выканаўцам у арабскім сьвеце XX стагодзьдзя. Кульсум славілася вакальнымі здольнасьцямі і непаўторным стылем. Было прададзена больш за 80 мільёнаў пласьцінак па ўсім сьвеце, што робіць яе адной з самых прадаваных блізкаўсходніх сьпявачак усіх часоў. У родным Эгіпце яе лічаць нацыянальнай іконай, ахрысьціўшы тытулам «Голас Эгіпту» і «Чацьвёртай пірамідай Эгіпту». Была ўладальніцай голасу кантральта.

## Біяграфія

### Малалецтва

Ум Кульсум нарадзілася ў рэлігійнай сям’і, бо ейны бацька быў імамам. Месцам ейнага нараджэньня была вёска Тамай эс-Загайра, якая месьцілася ў правінцыя Дакаглія. Дата ейнага нараджэньня ёсьць не пацверджанай, бо ў той час рэгістрацыя нараджэньня не праводзілася па ўсім Эгіпце. Некаторыя крыніцы сьцьвярджаюць, што сьпявачка нарадзілася альбо 31 сьнежня 1898 году, альбо 31 сьнежня 1904 году, альбо 4 траўня 1904 году. Дзяўчынка навучылася сьпяваць, слухаючы, як бацька вучыць старэйшага брата Халіда. З маладых гадоў яна праяўляла выключны сьпеўны талент. Праз бацьку Кульсум навучылася чытаць Каран і, як паведамляецца, запомніла цэлую кнігу. Калі ёй было 12 гадоў, бацька заўважыў ейную сілу ў сьпевах, таму папрасіў яе далучыцца да сямейнага ансамблю, напачатку проста паўтараючы тое, што сьпявалі іншыя.

У той час яна апраналася хлопчыкам па-бэдуінску, таму бацька пазьбягаў неадабрэньня іншых праз тое, што на сцэне была дзяўчынка. У 16 гадоў яе заўважыў Магамэд Або Аль-Эла, ня вельмі вядомы сьпявак, які навучыў яе старому клясычнаму арабскаму рэпэртуару. Празь некалькі гадоў яна сустрэла вядомага кампазытара і аўдыста Закарыя Агмада, які запрасіў яе прыехаць у Каір. Хоць яна некалькі разоў наведвала Каір у пачатку 1920-х гадох, толькі ў 1923 годзе яна канчаткова пасялілася ў сталіцы. Тамака, сьпявачка наведвала дом Аміна Бэ Аль-Магдзі, які навучыў яе іграць на удзе, адной з варыяцыяў лютні. У яе склаліся блізкія адносіны з Раўгэяй Аль-Магдзі, дачкой Аміна, якая сталася Ум найбліжэйшай сяброўкай. Ум Кульсум нават прысутнічала на вясельлі дачкі Раўгэі, хаця звычайна аддавала перавагу пазьбягаць публічных мерапрыемстваў акрамя зьяўленьня на сцэне.

У першыя гады сваёй кар’еры Ум сутыкнулася з жорсткай канкурэнцыяй з боку іншых дзьвюх вядомых сьпевачак, як то Муніры Эль-Магдэі і Фатыі Агмад, якія мелі падобныя галасы. У той час бацька Ум запатрабаваў ад яе вярнуцца ў родную вёску да сваёй сям’і, аднак тая адмовілася. Каля 1923 году яна склала дамову з кампаніяй Odeon Records, якая да 1926 году абяцала выплочваць ёй за запісы больш, чым любому іншаму эгіпецкаму музычнаму выканаўцу.

### Прафэсійная кар’ера
Амін Аль-Магдзі пазнаёміла яе з культурнымі коламі Каіра, дзе яна асьцярожна пазьбягала законаў багэмнага стылю жыцьця і сапраўды на працягу ўсяго жыцьця падкрэслівала сваё сьціплае паходжаньне і адстойваньне кансэрватыўных каштоўнасьцяў. У 1924 годзе яе пазнаёмілі з паэтам Агмэдам Рамі, які павінен быў напісаць для яе 137 песень, а таксама пазнаёміў яе з францускай літаратурай і, у рэшце рэшт, стаў ейным галоўным настаўнікам у арабскай літаратуры і літаратурным аналізе. У 1926 годзе яна адмовілася ад супрацоўніцтва з Odeon Records, якая плаціла ёй вялікія грошы і нават далі дадатковы ганарар у 10 тысяч даляраў на год. Акрамя таго, Кульсум клапацілася пра свой імідж, што, несумненна, дадало ёй прывабнасьці з боку арабскае грамадзкасьці. У дадатак, яе пазнаёмілі зь вядомым віртуозам уда і кампазытарам Магамэдам Эль-Касабгі, які прасунуў яе ў Арабскі тэатральны палац, дзе яна атрымала свой першы сапраўдны грамадзкі посьпех. Іншыя музыкі, якія паўплывалі на ейныя музычныя выступы таго часу, былі Давуд Госьні альбо Абу аль-Іла Мугамад. Апошні зь іх працаваў зь ёй над песьнямі ў стылі арабскага мувашага. У 1932 годзе ейная вядомасьць як сьпявачкі павялічылася за кошт продажаў кружэлак да таго моманту, калі яна выправілася ў буйны тур па Блізкім Усходзе і Паўночнай Афрыцы, выступаючы ў вядомых арабскіх сталіцах, як то Дамаск, Багдад, Бэйрут, Рабат, Туніс і Трыпалі.

У 1934 годзе Ум Кульсум сьпявала на першае трансляцыі Радыё Каір, дзяржаўнай радыёстанцыі. З гэтага часу яна выступала на канцэрце кожны першы чацьвер месяцу на працягу сарака гадоў. Ейны ўплыў стала павялічваўся і пашыраўся, бо ейныя выступы часта замаўляла эгіпецкая каралеўская сям’я. У 1944 годзе кароль Эгіпту Фарук I узнагародзіў яе найвышэйшым ордэнам краіны, які да таго атрымлівалі выключна чальцы каралеўскае сям’і і выбітныя палітыкі. Незважаючы на гэткае прызнаньне, каралеўская сям’я аднак жорстка выступіла супраць ейнага патэнцыйнага шлюбу зь дзядзькам караля. Гэтая адмова глыбока параніла ейнае сэрца і закранула гонар сьпявачкі, што яна аддалілася ад каралеўскае сям’і і нават адмовілася выступаць на просьбу эгіпецкага легіёну, які апынуўся ў цяжкім становішчы падчас арабска-ізраільскай вайны 1948 году.

Пасьля рэвалюцыі эгіпецкая гільдыя музыкаў, чальцом якой Кульсум была, выключыла сьпявачку з сваіх шэрагаў, бо яна сьпявала зрынутаму каралю Эгіпта Фаруку. Калі Гамаль Абдэль Насэр, новы кіраўнік краіны, даведаўся пра гэты факт, і пра тое, што ейныя песьні былі забароненыя да трансьляваньня па радыё, ён адмяніў гэтае рашэньне, ведаючы пра неверагодную папулярнасьць Кульсум у краіне. Некаторыя дасьледчыкі лічаць, што папулярнасьць Ум Кульсум спрыяла палітычнаму росквіту Насэра. Напрыклад, прамовы Насэра і іншых урадавыя паведамленьні часта трансьляваліся адразу пасьля штомесячных радыёканцэртаў сьпявачкі. Яна сьпявала шмат песень у падтрымку Насэра, зь якім у яе склалася прыязнае сяброўства. Адна зь ейных песень, як то *«Даўно мінула, зброя мая»*, нават была прынята ў якасьці гімну Эгіпта з 1960 па 1979 гады, калі іншы прэзыдэнт Садат не зьмяніў гімн на іншы.

Штомесячныя канцэрты Ум Кульсум славіліся сваёй здольнасьцю расчышчаць вуліцы некаторых з самых густанаселеных гарадоў сьвету, калі людзі сьпяшаліся дадому, каб паслухаць выступ знакамітай сьпявачкі. У ейных песьнях асноўнымі тэмамі былі ўнівэрсальныя тэмы каханьня, тугі і страты. Тыповы канцэрт Ум Кульсум складаўся з выкананьня дзьвюх-трох песень на працягу трох-чатырох гадзінаў. Гэтыя спэктаклі чымсьці нагадвалі структуру заходняе опэры, якая складаецца з доўгіх галасавых урыўкаў, якія зьвязваюцца з больш кароткімі аркестравымі інтэрмэдыямі. Аднак эгіпецкая зорка ня мела стылістычнага ўплыву опэры, і большую частку сваёй кар’еры сьпявала сольна.

На працягу 1930-х гадоў ейны рэпэртуар прыняў канкрэтны стылістычны напрамак. Ейныя песьні былі віртуознымі, што спалучалася зь вельмі належным і здольным голасам, а рэпэртуар быў рамантычным і сучасным ў музычным стылі, сілкуючыся пераважна плынямі эгіпецкае папулярнае культуры таго часу. Яна шмат працавала з тэкстамі паэта Агмада Рамі і музыкай кампазытара Магамада Эль-Касабгі, у чыіх песьнях таксама гучалі эўрапейскія інструмэнты, як то віялянчэль і кантрабас, а таксама выкарыстоўвалі гармонію. У 1936 годзе яна дэбютавала ў амплюа акторкі ў фільме Фрыца Крампа *«[[Вэдад]]»*. За сваю кар’еру яна зьнялася яшчэ ў пяці фільмах, чатыры зь якіх паставіў Агмад Бадрахан, а *«Салама»* і *«Фатма»* былі найбольш вядомымі зь іх.

#### Залаты час

Музычныя кірункі Ум Кульсум у 1940-х і пачатку 1950-х гадоў, а таксама ейная сталая манера выкананьня прывялі да таго, што гэты час стаў вядомы як «залаты век» сьпявачкі. Ідучы ў нагу з зьмяненьнем густу публікі і сваімі мастацкімі схільнасьцямі, у пачатку 1940-х гадоў яна зьвярнулася да кампазытара Закарыі Агмада і паэта-дыялектыста Магмуда Байрама ат-Тунсі з просьбай стварыць песьні ў стылі, які лічыўся карэнна эгіпецкім. Гэта было рэзкім адыходам ад мадэрнісцкай рамантычнай музыкі 1930-х гадоў, якую пераважна ствараў Магамад аль-Касабгі. Але, з пачатку 1940-х гадоў Ум Кульсум зусім перастала выконваць ягоную музыку. Іхнай апошняй сцэнічнай супрацы стала песня «Сэрца каханага зьмякчаецца» ў 1941 годзе, якая ўважаецца адной зь ейных самых папулярных, складаных і добра складзеных кампазыцыяў.

Прычына сканчэньня іхняй супрацы не зусім зразумелая. Лічыцца, што аднім з магчымых чыньнікаў стаў камэрцыйны правал фільму *«Аіда»*, у якім Ум Кульсум выконвала пераважна кампазыцыі Касабгі. Касабгі экспэрымэнтаваў з арабскай музыкай, дадаючы элемэнты клясычнай эўрапейскай музыкі. Пагатоў, ён часта складаў песьні для сырійскай сьпявачкі Асмаган, якая пераехала ў Эгіпет. Яна была адзінай сур’ёзнай канкурэнткай Ум Кульсум пакуль не загінула ў аўтамабільнай катастрофе ў 1944 годзе.

Адначасна Ум Кульсум пачала ўсё больш абапірацца на супрацу з маладым кампазытарам, які далучыўся да ейнай творчай каманды. Ім быў Рыяд аль-Сунбаці. Хоць у гэтыя першыя гады Сунбаці відавочна быў пад уплывам Касабгі, ягоныя мэлёдыі былі больш лірычнымі і больш прымальнымі для аўдыторыі Ум Кульсум. Вынікам супрацы з Рамі/Санбаці і ат-Тунсі/Агмадам стаў папулярны рэпэртуар, які захаваў сваю прывабнасьць для эгіпецкай публікі. У 1946 годзе Ум Кульсум пайшла насуперак усім чаканьням, выканаўшы рэлігійную паэму на клясычнай арабскай мове *«Спытайце маё сэрца»*, напісаную Агмадам Шаўкі і пакладзеную на музыку Рыядам ас-Сунбаці. Посьпех быў імгненным, і гэта зноў злучыла Ум Кульсум зь ейнымі раньнімі гадамі сьпеўнай кар’еры. Пазьней яна выканала яшчэ некалькі паэмаў Шаўкі, якія былі пакладзеныя на музыку Сунбаці, у тым ліку *«Прарок нарадзіўся»* ў 1949 годзе. У гэтай кампазыцыі яна зьдзівіла манархістаў, прасьпяваўшы радок, у якім Мухамад апісваецца як «імам сацыялістаў».

На піку сваёй кар’еры, у 1950 годзе, Ум Кульсум выканала кампазыцыю Сунбаці на тэкст урыўкаў з твору, які Агмад Рамі лічыў галоўным дасягненьнем сваёй кар’еры, то бок перакладу з пэрсыдзкай мовы на клясычную арабскую рубаі Амара Хаяма. У песьні зьмяшчаліся чатырохрадкоўі, якія закраналі як эпікурэйства, гэтак і выратаваньне душы. Паэма Ібрагіма Наджы *«Руіны»*, якую Ум Кульсум выканала ў 1966 годзе ў асабістай інтэрпрэтацыі і з мэлёдыяй, складзенай Сунбаці, лічыцца адной зь ейных візітовак. Паколькі да таго часу вакальныя здольнасьці Ум Кульсум значна пагоршыліся, гэтую песьню можна разглядаць як апошні прыклад сапраўднай арабскай музыкі ў час, калі нават яна пачала ісьці на кампраміс, выконваючы творы з заходнім уплывам.

Калі Ум Кульсум выконвала песьні ўжывую, працягласьць кожнай не была фіксаванай. То бок, яна магла доўга паўтараць радкі, якіх патрабаваў слухач, а ейныя выступы звычайна доўжыліся да пяці гадзінаў, а за гэты час выконваліся толькі тры песьні. Напрыклад, захавалыя жывыя запісы адной зь ейных самых папулярных песень доўжыліся ад 45 да 90 хвілінаў. Акрамя просьбаў слухачоў, працяглую імправізацыю вызначаў і ейны творчы настрой. Гэта ілюструе дынамічныя ўзаемаадносіны паміж сьпявачкай і аўдыторыяй, калі яны наўзаем узмацнялі эмацыйную энэргію. Адзін зь ейных прыёмаў імправізацыі палягаў на шматразовым паўторы аднаго радка або фразы з тонкімі зьменамі эмацыйнага акцэнту і інтэнсіўнасьці. Пры гэтым яна дасьледавала адзін або некалькі музычных мадальнасьцяў, каб увесьці слухачоў у стан экстатычнага захапленьня, вядомы ў арабскай музыцы як тараб.

Гэта было характэрна для клясычнага арабскага вакальнага выкананьня, і яна выкарыстоўвала гэтую тэхніку настолькі працягла, наколькі дазвалялі ейныя мажлівасьці. З узростам ейныя вакальныя здольнасьці пагаршаліся, а заходнія ўплывы ў арабскай музыцы ўзмацняліся, што стала перашкодай для такога мастацтва. Ейныя канцэрты трансьляваліся па радыё чацьвяргамі, пачынаючы а 21:30, і доўжыліся да самай раніцы пятніцы. Спантанная крэатыўнасьць Ум Кульсум як сьпявачкі найбольш уражвае, калі слухач, праслухаўшы розныя варыяцыі адной і той жа песьні цягам пяці гадоў, атрымлівае зусім унікальны і непаўторны досьвед. Гэтая інтэнсіўная, глыбока асабістая сувязь з аўдыторыяй была, несумненна, адной з галоўных прычынаў ейнага грандыёзнага посьпеху як выканальніцы. Аднак варта адзначыць, што працягласьць выступаў не заўсёды адлюстроўвала ягоную якасьць ці імправізацыйнае майстэрства Ум Кульсум.

#### Апошнія гады
Каля 1965 году Ум Кульсум пачала супрацу з кампазытарам Магамэдам Абдул Вагабам. Першай песьняй, якую ён склаў для яе, сталася *«Ты — маё жыцьцё»*, якая пазьней была адной зь ейных знакавых кампазыцыяў. У 1969 годзе за ёй рушыла ўсьлед яшчэ адная песьня — *«Цяпер у мяне ёсьць стрэльба»*. Пасьля паразы Эгіпту ў Шасьцідзённай вайне 1967 году ейныя песьні набылі больш самарэфлексіўны характар. Кампазыцыя *«Прамова душы»*, якая ёсьць перакладам верша Магамэда Ікбала, займела вельмі разважлівы тон. Паводле зьвестак, генэралы, прысутныя на выступах, не давалі рады, каб стрымаць сьлёзы.

Па ўтварэньні Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў у 1971 годзе сьпявачка дала некалькі канцэртаў на запрашэньне першага кіраўніка краіны шэйха Заіда бін Султана аль-Нагаяна, каб ушанаваць гэту падзею. Ум Кульсум таксама сьпявала кампазыцыі, напісаныя Магамэдам эль-Муджы, Саідам Макаві і Балігам Гамдзі.

### Сьмерць і пахаваньне

Ум Кульсум памерла 3 лютага 1975 году ў веку 76 гадоў з прычыны ныркавай недастатковасьці. Ейная пахавальная працэсія ладзілася ў мячэце Амара Макрама і стала нацыянальнай падзеяй, то бок блізу 4 мільёнаў эгіпцянаў выйшлі на вуліцы, каб правесьці яе ў апошні шлях.

Колькасьць людзей, якія прысутнічалі на пахаваньні, перавысіла нават тую, што была на пахаваньні прэзыдэнта Эгіпту Гамаля Абдэль Насэра. У раёне, дзе ладзілася працэсія, рух быў перакрыты за дзьве гадзіны да ейнага пачатку. Смуткуючыя некалькі разоў адбіралі труну ў тых, хто яе нёс, ды зьмянялі напрамак працэсіі і ў выніку прынесьлі яе ў знакаміты мячэт Аль-Азгар. Ум Кульсум была пахаваная ў маўзалеі побач з маўзалеем імама аш-Шафіі ў «Горадзе мёртвых» у Каіры. Сьмерць сьпявачкі сталася вялікай трагедыяй для краіны і прыцягнула ўвагу міжнародных СМІ.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Эгіпецкія сьпявачкі
Катэгорыя:Артыстычныя псэўданімы
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Памерлі ад ныркавай няздатнасьці