Таварыства «Мон Пелерын»

**Таварыства «Мон Пелерын»** («Mont Pelerin Society», (*MPS*)) — міжнароднае акадэмічнае таварыства эканамістаў, палітычных філёзафаў і іншых інтэлектуалаў, якія падзяляюць клясычныя лібэральныя погляды, заснаванае ў 1947 годзе. Яго штаб-кватэра знаходзіцца ў Тэхаскім тэхнічным унівэрсытэце ў Лабаку, штат Тэхас, ЗША. Таварыства выступае за свабоду выказваньня меркаваньняў, свабодную рынкавую эканамічную палітыку й адкрытае грамадзтва. Акрамя таго, таварыства імкнецца знайсьці спосабы, з дапамогай якіх прыватны сэктар можа замяніць многія функцыі, якія ў цяперашні час выконваюць дзяржаўныя органы.

## Назва
Першапачаткова *ТМП* плянавалася назваць Таварыствам Актона—Таквіля. Фрэнк Найт пратэставаў супраць прысваеньня групе імёнаў двух «рыма-каталіцкіх арыстакратаў», а Людвіг фон Мізес выказаў занепакоенасьць тым, што памылкі, дапушчаныя Актонам і Таквілем, будуць зьвязаныя з таварыствам.

## Гісторыя
Таварыства Актона-Таквіля было створана 10 красавіка 1947 году на канфэрэнцыі, арганізаванай Фрыдрыхам Хаекам ля падножжа гары Мон-Пелерын на Жэнеўскім возеры. Удзельнікі канфэрэнцыі сустрэліся ў той час, калі на процілеглым канцы возера ў Жэнэве, Швайцарыя, рыхтаваўся статут Сусьветнай гандлёвай арґанізацыі . 

У сакавіку 1947 году аўстрыйскі эканаміст Фрыдрых Аўгуст фон Хаек сабраў групу з 39 удзельнікаў з 10 розных краін у гатэлі «Пелерын Палац» у швайцарскім мястэчку Мон-Пелерын, недалёка ад Вэвэ ў Швайцарыі. Ідэя заключалася ў стварэньні нефармальнай сеткі навукоўцаў і палітыкаў, якія падзялялі б веру ў лібэралізм і лічылі, што свабода знаходзіцца пад сурʼёзнай пагрозай, альбо з боку сацыялізму, альбо з боку кейнсіянскіх ідэяў. Удзельнікі, якія былі выключна адабраны Хаекам, лічылі, што ня толькі верылі ў сілы свабоднай рынкавай эканомікі, але і пацярпелі ад сурʼёзнага ўдару падчас эканамічных крызісаў 1930-х гадоў, але й, што ня менш трывожна, ваенны вопыт многіх заходніх краін пераканаў палітычныя эліты, што цэнтралізаванае плянаваньне зьяўляецца жыцьцяздольным варыянтам. Дэмакратыі сутыкнуліся ня толькі зь зьнешняй пагрозай з боку камунізму, але і з экзістэнцыяльнай пагрозай з боку калектывісцкіх ідэй сваіх уласных кіруючых эліт. Фінансаваньне канфэрэнцыі паступіла з Фонду Ўільяма Фолькера дзякуючы Гаральду Лухнову, Банка Англіі дзякуючы дапамозе Альфрэда Суэнсана-Тэйлара, Фонду эканамічнай адукацыі ў Нью-Ёрку й Швайцарскага крэдытнага банку, якія аплацілі 93 працэнты агульных выдаткаў на канфэрэнцыю, 18062,08 швайцарскіх франкаў.  

*ТМП* імкнулася «садзейнічаць абмену ідэямі паміж аднадумцамі-навукоўцамі ў надзеі ўмацаваць прынцыпы й практыку свабоднага грамадзтва, а таксама вывучаць функцыянаваньне, перавагі й недахопы рынкава-арыентаваных эканамічных сыстэм». ТМП працягвае рэгулярна зьбірацца: на агульным сходзе кожныя два гады й на рэгіянальных сустрэчах штогод. ТМП падтрымлівае цесныя сувязі зь сеткай аналітычных цэнтраў, якія часткова спансуюцца Фондам Атляса Эканамічных Дасьледаваньняў. 

## Уплыў ТМП
Сярод вядомых членаў *ТМП*, якія прасунуліся да палітычных пасад, былі канцлер Заходняй Нямеччыны Людвіг Эрхард, прэзыдэнт Італіі Люіджы Эйнаудзі, старшыня Фэдэральнай рэзэрвовай сыстэмы Артур Ф. Бэрнс і дзяржаўны сакратар Джордж Шульц. Сярод вядомых сучасных палітычных дзеячаў былы прэзыдэнт Чэскай Рэспублікі Вацлаў Клаўс і дзеючыя палітыкі, такія як прэмʼер-міністар Шры-Ланкі Раніл Вікрэмасінгхе, былы канцлер казначэйства Вялікабрытаніі сэр Джэфры Хаў, былы міністар замежных спраў і міністар абароны Італіі Антоніа Мартына, міністар фінансаў Чылі Карлас Касерэс і былая міністарка фінансаў Новай Зэляндыі Рут Рычардсан, усе яны зьяўляюцца членамі *ТМП*. З 76 эканамічных дарадцаў у штабе перадвыбарчай кампаніі Рональда Рэйгана ў 1980 годзе 22 былі сябрамі *ТМП*. 

Некаторыя вядучыя журналісты, у тым ліку ляўрэат Пулітцэраўскай прэміі, аглядальнік Ўолтэр Ліпман, былы радыкал Макс Істман (тады вандроўны рэдактар Readerʼs Digest), Джон Чэмберлен (былы рэдакцыйны аўтар часопіса Life), Гэнры Хэзьліт (былы фінансавы рэдактар The New York Times і аглядальнік Newsweek), Джон Дэвенпорт (займаў рэдакцыйныя пасады ў Fortune і Barronʼs) і Фелікс Морлі (ляўрэат Пулітцэраўскай прэміі, рэдактар The Washington Post). Сябры ТМП таксама былі шырока прадстаўлены ў Камітэце па прэміі па эканамічных навуках памяці Альфрэда Нобэля.

Восем сябраў *ТМП*: Фрыдрых Хаек (1974), Мілтан Фрыдман (1976), Джордж Стыглер (1982), Марыс Але (1988), Джэймз М. Бʼюкенен (1986), Рональд Коўз (1991), Гэры Бэкер (1992) і Вернан Сьміт (2002), атрымалі Нобэлеўскую прэмію па эканамічных навуках. 

## Былыя прэзыдэнты
Шматлікія вядомыя эканамічныя/палітычныя тэарэтыкі займалі пасаду прэзыдэнта *ТМП*.

* Фрыдрых Аўгуст фон Хаек — Аўстрыя Навука (эканоміка),  1948—1960
* Вільгельм Рэпке — Нямеччына Навука (эканоміка),  1960—1961
* Джон Юкс — Вялікабрытанія Навука (эканоміка),  1962—1964
* Фрыдрых А. Луц — Нямеччына Навука (эканоміка), 1964—1967 
* Бруно Леоні — Італія, 1967—1968,  
* Даніэль Вілей — Францыя Навука (эканоміка),  1967—1968
* Гюнтэр Шмёльдэрс — Нямеччына, 1968–1970  
* Мілтан Фрыдман — ЗША Навука (эканоміка),  1970—1972 
* Артур А. Шэнфілд — Вялікабрытанія Аналітычны цэнтар (эканоміка), 1972—1974 
* Гастон Ледук — Францыя Навука (эканоміка),  1974—1976 
* Джордж Дж. Стыглер — ЗША Навука (эканоміка),  1976—1978 
* Мануэль Аяу — Гватэмала (бізнэс),  1978—1980 
* Чыакі Нісіяма — Японія Навука (эканоміка),  1980—1982
* Ральф Харыс — Вялікабрытанія, аналітычны цэнтар,  1982—1984 
* Джэймз М. Бʼюкенен — ЗША Навука (эканоміка),  1984—1986 
* Гэрберт Х. Гірш — Нямеччына Навука (эканоміка),  1986—1988 
* Антоніа Мартына — Італія Навука (эканоміка) / палітыка,  1988—1990 
* Гэры Бэкер — ЗША Навука (эканоміка), 1990—1992 

* Макс Хартвел — Вялікабрытанія Навука (гісторыя),  1992—1994  
* Паскаль Салін — Францыя Навука (эканоміка),  1994—1996 
* Доктар Эдвін Дж. Фойльнер — ЗША, аналітычны цэнтар, 1996—1998 
* Доктар Рамон П. Дыяс — Уругвай Навука (эканоміка), 1998—2000 
* Крысьціян Ватрынь — Нямеччына Навука (эканоміка), 2000—2002 
* Леанард П. Ліджыа — ЗША Навука (права) / аналітычны цэнтар,  2002—2004
* Вікторыя Керзон-Прайс — Швайцарыя Навука (эканоміка),  2004—2006
* Грэг Ліндсэй — Аўстралія Аналітычны цэнтар, 2006—2008
* Дыпак Лал — ЗША, 2008—2010
* Кенэт Міноўг — Вялікабрытанія, 2010—2012
* Алан Х. Мельцэр — ЗША, 2012—2014
* Педра Шварц — Гішпанія, 2014—2016
* Пітэр Бётке — ЗША, 2016—2018 
* Джон Б. Тэйлар — ЗША, 2018—2020
* Лінда Ўэтстан — Вялікабрытанія, 2020—2021 
* Габрыэль Кальсада — Гішпанія, 2021—2024

## Іншыя вядомыя ўдзельнікі

* Марыс Але — францускі фізык і эканаміст
* Карл Брандт — нямецка-амэрыканскі эканаміст-аграрнік
* Гётц Брыфс — нямецкі эканаміст
* Эд Крэйн — заснавальнік Інстытуту Катона
* Аарон Дырэктар — прафэсар Юрыдычнай школы Чыкаскага ўнівэрсытэта
* Людвіг Эрхард — міністар эканомікі і канцлер пасьляваеннай Заходняй Нямеччыны
* Фрэнк Грэм — амэрыканскі эканаміст
* Ф. А. Харпер — амэрыканскі эканаміст
* Гэнры Хазьліт — амэрыканскі журналіст
* Трыгве Хоф — нарвэскі эканаміст і журналіст
* Бертран дэ Жувенель — францускі філёзаф і палітычны эканаміст
* Вацлаў Клаўс — чэскі эканаміст і палітык
* Фрэнк Найт — эканаміст Чыкаскай школы
* Фрыц Махлуп — аўстрыйска-амэрыканскі эканаміст

* Сальвадор дэ Мадарʼяга — гішпанскі дыплямат і пісьменьнік
* Лорэн Мілер — амэрыканскі грамадзянскі рэфарматар і лібэртарыянскі актывіст
* Людвіг фон Мізес — аўстрыйскі эканаміст[32]
* Фелікс Морлі — амэрыканскі журналіст
* Майкл Паланьі — вугорска-брытанскі хімік, эканаміст і філёзаф навукі
* Карл Попер — аўстрыйска-брытанскі філёзаф
* Ўільям Рапард — амэрыканскі навуковец і дыплямат
* Леанард Рыд — амэрыканскі заснавальнік Фонду эканамічнай адукацыі
* Лайанэл Робінс — брытанскі эканаміст
* Белікот Рагхунат Шэной — індыйскі эканаміст
* Пітэр Тыль — нямецка-амэрыканскі прадпрымальнік
* Гэрберт Тынгстэн — швэдзкі палітоляг і журналіст
* Сісілі Веджвуд — брытанскі гісторык

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* ''Mont Pèlerin Society (1947–...): Inventory of the General Meeting Files (1947–1998)''. Preface by Jacques Van Offelen. Belgium: Liberaal Archief (2004). Archived.
* Guide to the Mont Pelerin Society Records and sound recordings of meetings online at the Hoover Institution Archives

 

Катэгорыя:Клясычны лібэралізм
Катэгорыя:Аўстрыйская школа
Катэгорыя:Гісторыя лібэралізма
Катэгорыя:Удзельнікі Таварыства «Мон Пелерын»