Польскія лягеры сьмерці

**По́льскія лягеры́ сьме́рці** і **По́льскія канцэнтрацы́йныя лягеры́** — тэрмін, якім называюць нацысцкія канцэнтрацыйныя лягеры, створаныя на тэрыторыі акупаванай Польшчы ў часе Другой сусьветнай вайны. Выкарыстаньне ў назьве лягероў прыметніка «польскія» азначае іхняе геаграфічнае разьмяшчэньне, а не прыналежнасьць; лягеры прызначаліся дзеля зьнішчэньня нацыстамі жыдоў і прадстаўнікоў іншых нацыянальнасьцяў.

У Польшчы выкарыстаньне тэрмінаў «польскія лягеры сьмерці» і «польскія канцэнтрацыйныя лягеры» забароненае «Законам аб Інстытуце нацыянальнай памяці».

## Мінуўшчына

У II сусьветную вайну тры мільёны польскіх жыдоў (90% даваеннага жыдоўскага насельніцтва) былі забітыя ў выніку Галакосту. Таксама загінулі ня меней як 2,5 мільёны нежыдоўскіх цывільных і вайсковых асобаў. Яшчэ мільён жыдоў з Эўропы былі вывезеныя ў Польшчы і забітыя. Паводле Генэральнага пляну «Ост» прадугледжвалася вынішчэньне ўсіх палякаў, як прадстаўнікоў славянаў, з мэтаю вызваленьня «жыцьцёвай прасторы» для немцаў.

Параўнальна зь іншымі краінамі невялікая колькасьць палякаў супрацоўнічала з акупацыйнымі ўладамі. Аднак перад пачаткам вайны расьлі антыжыдоўскія настроі, і пасьля пачатку апэрацыі «Барбароса» здараліся выпадкі забойстваў палякамі мясцовых жыдоў (пагром у Едвабным і нават пагром у Кельцах ужо па сканчэньні вайны). Нярэдка жыхары здавалі суседзяў-жыдоў нямецкім уладам ці шантажавалі іх.

Аднак вялікая колькасьць палякаў рызыкавала ўласным жыцьцём, хаваючы і аказваючы жыдом дапамогу. Колькасьць грамадзянаў, якія ратавалі жыдоў, ацэньваецца прыкладна ў 1 мільён чалавек. Менавіта сярод палякаў налічваецца найбольш Праведнікаў народаў сьвету, прызнаных ізраільскім інстытутам Яд Вашэм. За дапамогу жыдам нацысты пакаралі сьмерцю да 50 000 грамадзянаў Польшчы.

Па вайне тэма польскай датычнасьці да Галакосту замоўчвалася, і кніга Яна Т. Гроса «Суседзі: Зьнішчэньне жыдоўскай грамады ў Едвабным (Польшча)» (), выдадзеная ў 2000 року, стала шокам. Кніга канадзкага гісторыка польскага паходжаньня Яна Грабоўскага «Паляваньне на жыдоў» () 2013 року, якая паведамляла, што палякі адказныя прынамсі за сьмерць 200 000 жыдоў, што ўцяклі з гета, атрымала Міжнародную прэмію Яд Вашэму за дасьледаваньні Галакосту, аднак у самой Польшчы выклікала спрэчкі пра спробы нашкодзіць рэпутацыі краіны.

У 2015 року да ўлады ў Польшчы прыйшла партыя «Права і справядлівасьць», якая стала разглядаць сьцьверджаньні ў дачыненьні палякаў да Галакосту як паклёпы і абгаворы супраць Польшчы. У 2017 року няўрадавая арганізацыя «Freedom House» зьмяніла рэйтынг польскіх СМІ з «вольных» да «часткова вольных» з увагі на палітыку ўраду.

З падачы Інстытуту нацыянальнай памяці Польшчы Камітэт па сусьветнай спадчыне ЮНЭСКО ў 2007 року зьмяніў назву «Канцэнтрацыйны лягер Аўшвіц» на «Намецкі нацысцкі канцэнтрацыйны і лягер сьмерці Аўшвіц-Біркенаў (1940—1945)».

6 лютага 2018 року набылі моц папраўкі ў польскі Закон аб Інстытуце нацыянальнай памяці, падпісаныя прэзыдэнтам Анджэем Дудам. Яны крыміналізавалі публічныя выказваньні, што прыпісваюць калектыўную адказнасьць палякаў у злачынствах Галакосту, злачынствах супраць міру, чалавецтва, ваенных злачынствах ці такіх, якія «значна зьмяншаюць адказнасьць сапраўдных вінаватых». Паводле закону ўжываньне тэрмінаў «польскі лягер сьмерці» і «польскі канцэнтрацыйны лягер» лічыцца крымінальным злачынствам. Прыняцьце паправак выклікала неадназначную рэакцыю, а Ізраіль абвінаваціў польскае кіраўніцтва ў адмаўленьні Галакосту.

## Глядзіце таксама
* Антыпалянізм
* Галакост у Польшчы
* Жэгота
* Інстытут нацыянальнай памяці
* Лапанка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Канцэнтрацыйныя лягеры Трэцяга райху