Дзяржаўны камітэт па будаўніцтве і архітэктуры Савету Міністраў Беларускай ССР

**Дзяржаўны камітэт па будаўніцтве й архітэктуры Савету Міністраў Беларускай ССР**,  — саюзна-рэспубліканскі орган дзяржаўнага кіраваньня, які існаваў у Беларускай ССР у 1957—1991 гадах. У верасьні 1991 году пераўтвораны ў Дзяржаўны камітэт Рэспублікі Беларусь па архітэктуры й будаўніцтве.

## Гісторыя
Дзяржбуд БССР быў створаны 28 верасьня 1955 году Ўказам Прэзыдыюма Вярхоўнага Савету БССР. Ён утвораны на базе Упраўленьня па справах архітэктуры пры Савеце Міністраў БССР і аддзела разгляду праектаў і каштарысаў Дзяржаўнай плянавай камісіі БССР.

У 1957 годзе камітэт быў скасаваны, а яго функцыі перададзены Галоўнаму ўпраўленьню па справах архітэктуры й будаўніцтва пры Савеце Міністраў БССР. Аднак ужо ў 1959 годзе яго аднавілі як рэспубліканскі цэнтральны орган дзяржаўнага кіраваньня. У 1963 годзе ён быў пераўтвораны ў саюзна-рэспубліканскі орган і атрымаў назву Дзяржаўны камітэт Савету Міністраў БССР па справах будаўніцтва (Дзяржбуд БССР). У 1968 годзе было зацьверджана новае Палажэньне аб дзейнасьці камітэта, якое дзейнічала да 1985 году.

Дзяржбуд БССР быў падпарадкаваны Савету Міністраў БССР і Дзяржаўнаму камітэту Савету Міністраў СССР па справах будаўніцтва.

## Статутная дзейнасьць

### Задачы
Асноўнай задачай Дзяржбуду БССР было распрацоўка й рэалізацыя дзяржаўнай палітыкі ў галіне будаўніцтва і архітэктуры. Камітэт каардынаваў будаўнічую дзейнасьць, забясьпечваў распрацоўку тыпавых праектаў і стандартаў, кантраляваў іх выкананьне й садзейнічаў навукова-тэхнічнаму прагрэсу ў сфэры праектаваньня й будаўніцтва.

Дзяржбуд БССР таксама ажыцьцяўляў дзяржаўную экспэртызу будаўнічых праектаў і каштарысаў, удзельнічаў у распрацоўцы стратэгій індустрыялізацыі і мэханізацыі будаўнічай вытворчасьці. Асаблівая ўвага надавалася павышэньню якасьці работ, скарачэньню тэрмінаў будаўніцтва й зьніжэньню яго сабекошту.

### Функцыі
Камітэт распрацоўваў і зацьвярджаў тыпавыя й экспэрымэнтальныя праекты жылых, прамысловых і сельскагаспадарчых будынкаў, арганізоўваў іх укараненьне, а таксама кантраляваў якасьць праектных і будаўнічых працаў.

Дзяржбуд БССР удзельнічаў у распрацоўцы дзяржаўных стандартаў у галіне будаўніцтва, вызначаў цэны на жыльлёва-грамадзянскія й прамысловыя абʼекты, кантраляваў выкананьне тэхнічных умоў. Акрамя гэтага, ён праводзіў экспэртызу праектаў і распрацаваў пляны забудовы гарадоў і пасёлкаў.

### Правы
Згодна з Палажэньнем, Дзяржбуд БССР меў права праводзіць праверкі ў міністэрствах, ведамствах, падведамасных арґанізацыях, навукова-дасьледчых установах, праектных і будаўнічых кампаніях. Камітэт кантраляваў тэхнічны ўзровень праектаваньня й будаўніцтва, забясьпечваў укараненьне перадавых тэхналогій, а таксама меў паўнамоцтвы выдаваць абавязковыя пастановы й інструкцыі.

## Структура
Дзяржаўны камітэт СМ БССР па справах архітэктуры й будаўніцтва ўзначальваўся старшынёй, прызначаным Вярхоўным Саветам БССР. Намесьнікаў старшыні й членаў калеґіі зацьвярджаў Савет Міністраў БССР. Старшыня камітэта нёс пэрсанальную адказнасьць за яго дзейнасьць, выдаваў загады й інструкцыі ў межах сваёй кампэтэнцыі.

Пры Дзяржбудзе БССР дзейнічаў навукова-тэхнічны савет, які аналізаваў і распрацоўваў асноўныя напрамкі разьвіцьця навукі й тэхнікі ў будаўніцтве, горадабудаўніцтве й праектаваньні. Ён таксама праводзіў экспэртызу навукова-тэхнічных распрацовак і выпрацоўваў рэкамэндацыі. Яго склад і структура зьмяняліся, але савет функцыянаваў на працягу ўсяго пэрыяду існаваньня камітэта.

Выкананьне функцый Дзяржбуду БССР ажыцьцяўлялася празь яго цэнтральны апарат, структура якога неаднаразова зьмянялася.

На 1965 год ён уключаў кіраўніцтва, тэхнічны савет, шэраг аддзелаў (у тым ліку праектных, будаўнічых, эканамічных і экспэртызы), а таксама Галоўную інспэкцыю дзяржаўнага архітэктурнага кантролю. У 1965 годзе было прынята новае штатнае раскладаньне: створаны аддзел эканомікі будаўніцтва, скасаваны тэхнічны савет, а Ўпраўленьне справамі пераўтворана ў адміністрацыйна-гаспадарчы аддзел.

Пастановай 1968 году зацьверджана новая структура, якая ўключала Дзяржаўную будаўнічую інспэкцыю й асобныя аддзелы па жыльлёва-грамадзянскім, сельскім і прамысловым будаўніцтве, эканоміцы, экспэртызе праектаў, мэханізацыі й новай тэхніцы. У 1974 годзе створана Ўпраўленьне праектных арґанізацый, а ў 1975-м ліквідаваны аддзел па спэцыялізаваным будаўніцтве, яго функцыі перададзены новаму аддзелу плянаваньня й забудовы прамысловых вузлоў.

У 1977 годзе ўведзены аддзел стандартаў і тэхнічных умоў. У 1979 годзе аддзел навукова-дасьледчых работ і новай тэхнікі быў рэарганізаваны ў асобнае кіраваньне. У 1985 годзе прынята новае Палажэньне, якое ўдакладняла задачы й паўнамоцтвы Дзяржбуду, уключаючы кантроль якасьці будаўнічых работ і магчымасьць прыпыненьня будаўніцтва пры парушэньнях.

У 1987 годзе Ўпраўленьне дзяржаўнай экспэртызы было заменена на Галоўэкспэртызу пры Дзяржбудзе БССР. У 1988 годзе створана Галоўнае ўпраўленьне архітэктуры й местабудаўніцтва, што адлюстроўвала рост яго значэньня ў плянаваньні разьвіцьця местаў і населеных пунктаў.

У 1988 годзе для павышэньня ролі Дзяржбуду ў рэформе гаспадарчага мэханізму была ўведзена новая структура цэнтральнага апарату, якая ўключала кіраўніцтва, Галоўнае ўпраўленьне архітэктуры й местабудаўніцтва, Навукова-тэхнічнае ўпраўленьне, Упраўленьне будаўнічай індустрыі, Упраўленьне плянаваньня й цэнаўтварэньня, Дзяржаўную будаўнічую інспэкцыю й Упраўленьне справамі. У кастрычніку 1988 году Ўпраўленьне плянаваньня й цэнаўтварэньня было скасавана, а яго функцыі перададзены іншым аддзелам.

У студзені 1989 году зацьверджана новае Палажэньне, згодна зь якім Дзяржбуд БССР заставаўся саюзна-рэспубліканскім органам, падпарадкаваным Савету Міністраў БССР і Дзяржбуду СССР. Ён адказваў за тэхнічную палітыку ў будаўніцтве, разьвіцьцё архітэктуры й горадабудаўніцтва, а таксама навукова-тэхнічны прагрэс у гэтых галінах.

У сьнежні 1989 году Ўпраўленьне будаўнічай індустрыі пераўтворана ў Галоўнае ўпраўленьне будаўнічай індустрыі. У 1990 годзе створаны аддзел па ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС і забудове сельскіх населеных пунктаў.

У лютым 1991 году Дзяржбуд БССР быў пераўтвораны ў Дзяржаўны камітэт БССР па архітэктуры й будаўніцтве, пры гэтым яго функцыі й падпарадкаваньне не зьмяніліся. Пасьля рэарганізацыі цэнтральны апарат уключаў кіраўніцтва, Галоўнае ўпраўленьне архітэктуры й горадабудаўніцтва, Навукова-тэхнічнае кіраваньне, Упраўленьне будаўнічай індустрыі, Дзяржаўную будаўнічую інспэкцыю, а таксама аддзелы эканомікі, цэнаўтварэньня, мэханізацыі й фінансаў. Гэтая структура захоўвалася да верасьня 1991 году.

## Старшыні Дзяржбуда БССР
* 1955—1979 — Уладзімір Адамавіч Кароль
* 1979—1986 — Уладзімір Гаўрылавіч Еўтух
* 1986—1991 — Юрый Аляксандравіч Пуплікаў

## Падведамасная сетка
Падведамасная сетка Дзяржбуду БССР складалася з кіруючых органаў, навукова-дасьледчых, праектных і будаўнічых арґанізацый. Паводле пастановы Савету Міністраў БССР ад 3 ліпеня 1965 г., у сыстэму ўваходзілі ўпраўленьні па будаўніцтве й архітэктуры аблвыканкамаў і Менскага гарвыканкама.

Камітэту непасрэдна падпарадкоўваліся Беларускі дзяржаўны праектны інстытут «Белдзяржпраект» (1933), Беларускі дзяржаўны інстытут праектаваньня сельскагаспадарчага будаўніцтва «Белдзіпрасельбуд» (1945, раней — «Белсельпраект»), Беларускі дзяржаўны інстытут прамысловага праектаваньня «Белпрампраект» (1949), Беларускі дзяржаўны інстытут інжынэрных вышуканьняў (БелДІІВ, 1964) і Інстытут будаўніцтва й архітэктуры (ІБІА, 1957).

У 1971 годзе «Белгіпрасельбуд» пераўтвораны ў Беларускі навукова-дасьледчы й праектны інстытут па будаўніцтве на сяле («БелНДІдзіпрасельбуд»). У 1972 годзе пры ІБІА створана Канструктарска-тэхналягічнае бюро з вопытнай вытворчасьцю (КТБ з ВП). У 1976 годзе Менскі філіял ЦНДІП местабудаўніцтва пераўтвораны ў Беларускі НДІ местабудаўніцтва («БелНДІПГорадабудаўніцтва»). У тым жа годзе ў Менску адкрыта пастаянная будаўнічая выстава Дзяржбуду БССР.

У 1979 годзе быў створаны Беларускі навукова-дасьледчы й праектна-тэхналягічны інстытут арганізацыі й кіраваньня будаўніцтвам («БелНДІАКБ»). У 1985 годзе на яго базе разам з ІБІА і КТБ з ВП утвораны Навукова-тэхнічны цэнтар (НТЦ). У 1987 годзе «БелНДІАКБ» і ІБІА ліквідаваны, а на іх аснове створаны Беларускі НДІ па будаўніцтве («БелНДІБ») і Праектна-канструктарска-тэхналягічнае бюро (ПКТБ). Гэтыя ўстановы разам з экспэрымэнтальна-вопытным прадпрыемствам (ЭВП) і праектна-канструктарскім бюро («Будаўтааматызацыя») ўвайшлі ў склад навукова-праектна-тэхнічнага абʼяднаньня (НПТА «Белбуднавука»).

З 1987 году дзейнічала Галоўэкспэртыза пры Дзяржбудзе БССР. У 1988 годзе рэарганізаваны службы архітэктуры й будаўніцтва выканкамаў: у абласных Саветах, Менскім і Гомельскім гарсаветах створаны галоўныя ўпраўленьні архітэктуры й горадабудаўніцтва, у гарадах-цэнтрах — адпаведныя ўпраўленьні, у іншых гарадах — аддзелы архітэктуры й горадабудаўніцтва.

У 1990 годзе на базе «Белдзяржпраекта» і Будаўнічай выставы Дзяржбуду БССР утвораны арэндныя прадпрыемствы (АП) «Белпраект» і «Белінтэрбудпрагрэс». У 1991 годзе структурныя падразьдзяленьні «Белбуднавукі» (ПКТБ, ЭВП, БелНДІБ) атрымалі статус юрыдычных асоб зь непасрэдным падпарадкаваньнем Дзяржбуду БССР. У тым жа годзе БелДІІВ перайменаваны ў Беларускі інстытут інжынэрных вышуканьняў «Геасэрвіс».

Падведамасная сетка Дзяржбуду БССР на верасень 1991 году ўключала наступныя арганізацыі й установы: АП «Белпраект», Галоўэкспэртызу, БелНДІгорадабудаўніцтва, ЭВП, ПКТБ, БелНДІдзіпрасельбуд, інстытут «Белпрампраект», інстытут «Геасэрвіс», БелНДІБ, АП «Белінтэрбудпрагрэс», ПКБ «Будаўтааматызацыя» і адпаведныя службы выканкамаў мясцовых Саветаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дзяржаўныя камітэты Беларускай ССР
Катэгорыя:Арганізацыі, якія зьніклі ў 1991 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1955 годзе