Усебеларускі зьезд Саветаў

**Усебелару́скі зьезд Саве́таў** — вярхоўны дзяржаўны орган заканадаўчай улады Беларускай ССР у 1919—1937 гадах.

Склікаўся Цэнтральным выканаўчым камітэтам БССР (ЦВК), склад якога выбіраў. Кіраваў зьнешняй і ўнутранай палітыкай. Зацьвярджаў і дапаўняў Канстытуцыю. Усталёўваў дзяржаўныя межы і адміністрацыйны падзел. Ухваляў пляны разьвіцьця народнай гаспадаркі і бюджэт. Наглядаў за працай ЦВК, Савету народных камісараў і народных камісарыятаў БССР. Агулам адбылося 12 Усебеларускіх зьездаў Саветаў.

## Утварэньне і паўнамоцтвы
3 лютага 1919 году 1-ы Ўсебеларускі зьезд Саветаў зацьвердзіў Канстытуцыю ССРБ, у 6-м артыкуле якой абвяшчалася, што «вярхоўная ўлада ў Сацыялістычнай Савецкай Рэспубліцы Беларусі належыць зьезду Саветаў Беларусі». Канстытуцыя ССРБ зьмяшчала 2-і разьдзел «Канструкцыя савецкай улады» аб зьезьдзе Саветаў рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў Беларусі, які налічваў 6 артыкулаў (17—22). Паводле 18-га артыкула, «Зьезд Саветаў Беларусі склікаецца Цэнтральным выканаўчым камітэтам (ЦВКБ) не радзей за 2 разы ў год». Згодна з 20-м артыкулам «Зьезд Саветаў абірае ЦВКБ лікам ня больш за 50 чалавек». Пры гэтым у 21-м артыкуле прадугледжвалася, што «ЦВК Беларусі цалкам адказны перад зьездам Саветаў Беларусі». 17 сьнежня 1920 году 2-і Ўсебеларускі зьезд Саветаў ухваліў дапаўненьня да Канстытуцыі ССРБ, паводле якіх «Зьезд Саветаў Беларусі складаецца з прадстаўнікоў гарадзкіх Саветаў у разьліку 1 дэпутат ад 2000 выбарцаў і ад валасных і павятовых зьездаў у разьліку 1 дэпутат на 10 000 жыхароў». Пры гэтым «гарады, якія ня маюць Саветаў, або дзе паводле тэхнічных абставінаў нельга дакладна падлічыць лік выбарцаў, абіраюць, як ад зьездаў, то бок 1 дэлегат на 10 000 жыхароў. Зьезд Саветаў Беларусі склікаецца ЦВК Беларусі паводле яго справаздачы або на патрабаваньне Саветаў мясцовасьцяў, якія налічваюць 2/3 усяго насельніцтва».

11 красавіка 1927 году 8-ы Ўсебеларускі зьезд Саветаў зацьвердзіў Асноўны закон Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі, у 5-м артыкуле якога згадавалася, што «ніякія органы, акрамя Ўсебелеарускага Зьезду Саветаў, ЦВК БССР, яго Прэзыдыюма і Савета народных камісараў, ня маюць права выдаваць заканадаўчыя акты агульнадзяржаўнай значнасьці на тэрыторыі БССР». Паводле 21-га артыкула, «за ўсімі грамадзянамі Беларускай ССР прызнаецца права вольнага карыстаньня роднай мовай на зьездах». Асноўны закон БССР зьмяшчаў 2-ю главу «Аб прадметах вядзеньня Ўсебеларускага Зьезду Саветаў і ЦВК БССР» у складзе 24 і 25 артыкулаў. Згодна з 24-м арыкулам «выключнаму вядзеньню Ўсебеларускага Зьезду Саветаў падлягае: а) усталяваньне, дапаўненьне і зьмяненьне асноўных пачаткаў Асноўнага Закону БССР і канчатковае зацьвярджэньне частковых зьмяненьняў у Канстытуцыі БССР, прынятых ЦВК БССР у пэрыяд між Усебеларускімі Зьездамі Саветаў; б) вырашэньне ў адпаведнасьці з Канстытуцыяй СССР пытаньняў аб зьмяненьні межаў БССР». У 25-м артыкуле згадвалася, што «вядзеньню Ўсебеларускага Зьезду Саветаў і ЦВК Саветаў БССР падлягаюць пытаньні агульнадзяржаўнай значнасьці, як-то:
* а) агульнае кіраваньне ўсёй палітыкай і народнай гаспадаркай БССР;
* б) адміністрацыйны падзел тэрыторыі БССР;
* в) усталяваньне ў адпаведнасьці з заканадаўствам СССР пляну ўсёй народнай гаспадаркі і асобных яе галінаў на тэрыторыі БССР;
* г) усталяваньне ў адпаведнасьці з Канстытуцыяй і заканадаўствам СССР дзяржаўных і мясцовых падаткаў, збораў і непадатковых даходаў, а таксама заключэньне зьнешніх і ўнутраных пазыкаў БССР;
* д) зацьвярджэньне кодэксаў законаў БССР у адпаведнасьці з Канстытуцыяй СССР;
* е) права агульнай і прыватнай амністыяў, а таксама права рэабілітацыі на тэрыторыі БССР, асобаў, асуджаных судовымі і адміністрацыйнымі органамі БССР;
* ж) скасаваньне пастановаў акруговых зьездаў саветаў, якія парушаюць гэтую Канстытуцыю або пастановы вярхоўных органаў БССР;
* з) вырашэньне ўсіх пытаньняў, не аднесеных паводле Канстытуцыі СССР да кампэтэнцыі Саюзу, якія Ўсебеларускі Зьезд Саветаў або ЦВК БССР прызнае падлеглым свайму вырашэньню».

Асноўны закон БССР 1927 году таксама зьмяшчаў 3-ю главу «Аб Усебеларускім Зьезьдзе Саветаў» у складзе 5 артыкулаў (26—30). Паводле 26-га артыкула, «калі акруговы зьезд саветаў не папярэднічае Ўсебеларускага Зьезду Саветаў дэпутаты абіраюцца непасрэдна раённымі зьездамі саветаў». Згодна з 28-м артыкулам «Усебеларускі Зьезд Саветаў (УБЗС) склікаецца ЦВК БССР не радзей за 1 раз у 2 гады». У 29-м артыкуле прадугледжвалася, што «надзвычайны УБЗС склікаецца ЦВК БССР як на ўласны пачын, гэтак і на патрабаваньне саветаў або зьездаў саветаў мясцовасьцяў, якія налічваюць ня менш за 1/3 усяго насельніцтва БССР». Паводле 30-га артыкула, «УБЗС абірае прадстаўнікоў у Савет нацыянальнасьцяў ЦВК СССР». Згодна з 42-м артыкулам «Савет народных камісараў адказны перад УБЗС і ЦВК БССР».

## Гісторыя
13 сьнежня 1920 году пачаў працу 2-і Ўсебеларускі зьезд Саветаў рабочых, сялянскіх, батрацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў. На Зьезьдзе зацьвердзілі дапаўненьні да Канстытуцыі ССРБ 1919 году і папярэднюю мірную дамову між Польшчай і Расейскай СФСР пра падзел Беларусі. Таксама Зьезд выказаўся за перавод дзяржаўных установаў на беларускую мову, што распачало беларусізацыю.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзяржаўны лад БССР
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1937 годзе