Юзаф Станіслаў Вяжбіцкі

**Юзаф Станіслаў Вяжбіцкі**, псэўданім **Альфонс Ляці** () (  Гэнрыкуўка, Падольле —  Наваградак) — польскі паэт, драматург, літаратурны крытык і публіцыст пэрыяду пазытывізму і Маладой Польшчы, лічыцца адным з прадстаўнікоў парназму і неарамантызму.

## Жыцьцяпіс
Атрымаў адукацыю ў гімназіі ў Камянцы-Падольскім. Спачатку вывучаў мэдыцыну, а потым права ў Кіеўскім нацыянальным унівэрсытэце імя Тараса Шаўчэнкі. З 1880 году працаваў адвакатам у Рэчыцы над Дняпром, а з 1886 году асеў Менску, а пасьля 1918 году пераехаў у Польшчу. З 1921 году працаваў акружным судзьдзёй у Наваградку. Ён вёў ціхае і заможнае жыцьцё, жыў пад апекаю дачкі да сьмерці. Дэбютаваў як паэт у 1873 годзе ў часопісе «Kłosy», дзе праз два гады апублікаваў верш «Sen». Пазьней ён супрацоўнічаў з «Tygodnik Illustrowany», «Pravda» і «Głos». У 1905 годзе быў ушанаваны юбілеем, прысьвечаным 30-годдзю яго пісьменьніцкай кар’еры.

## Творчасьць
Галоўнай працай Вяержбіцкага быў трохтомны збор лірычнай паэзіі «Паэзія» (т. 1: 1882, т. 2: 1884, т. 3: 1894), які спалучае ў сабе клясыцыстычную форму, адчувальнасьць да сельскай мясцовасьці на беларускіх землях і рэфлексыўна-філазоўскія тэмы. Гісторыкі літаратуры лічаць яго эпігонам рамантызму, нягледзячы на ​​тое, што яго паэтыка часта выяўляла натхненні вэрызму, якія не ўпісваліся ў тыпова рамантычную творчую філязофію. Такім чынам, іншыя кваліфікуюць паэзію Вяржбіцкага як праяву рэалізму.. Такім чынам, іншыя клясыфікуюць паэзію Вяржбіцкага як праяву рэалізму ці нават натуралізму ў польскай паэзіі.

Варта адзначыць таксама філязофска-рэфлексіўныя зборнікі вершаў Вяржбіцкага. Некаторыя з іх, такія як «O dawsku» і «Księga ciszy» («Кніга цішыні»), хоць і «прасякнутыя вясковай прастатой» на лірычным узроўні, «апісваюць шлях душы, што ўзьлятае над сьветам». Паэзію Вяржбіцкага часьцей за ўсё асацыююць з плыньню, прадстаўленай Адамам Асныкам і Марыі Канапніцкай.

Пасьля сьмерці застаўся яго рукапіс паэмы пра сьвятога Францішка з Асізі.

## Крытыка
Паэтычная творчасьць Вяржбіцкага была станоўча ўспрынята яго сучасьнікамі, хоць некаторыя крытыкі абвінавачвалі яго ў недастатковым валоданьні літаратурным рамяством. Вільгельм Фэльдман пісаў у сваёй лекцыі пра польскую культуру на мяжы 20 стагодзьдзяў:

## Творчасьць

### Зборнікі паэзіі
* 1882: *Poezje* (I)
* 1884: *Poezje* (II)
* 1890: *Zosia. Księga pamiątek*
* 1894: *Poezje* (III)
* 1898: *O brzasku*
* 1901: *Rapsody*
* 1906: *Ku słońcu*
* 1914: *Księga ciszy*
* 1922: *Księga sonetów*

### Паэтычныя раманы і паэмы
* 1873: *Sen*
* 1880: *Hanka. Powieść podolska*
* 1890: *Rajgrodzki*
* 1910: *Atlantyda*

### Драмы
* 1880: *Z życia*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Michał Gołębiowski, ''Powoli wdziera się słońce'', Christianitas.org, 2019.10.28 18:40
* Michał Gołębiowski, ''Cisza i nenufary, czyli śmierć Boga i powrót do kontemplacji'', Christianitas.org, 2022.04.20 16:24

## Бібліяграфія
* Henryk Markiewicz, *Pozytywizm*, Warszawa 1999
* *Zbiór poetów polskich XIX wieku*, t. 4, oprac. P. Hertz, Warszawa 1965
* Wilhelm Feldman, *Współczesna literatura polska*, t. 1 i 2, Kraków 1985
* Michał Gołębiowski, *Bezkres poranka. O teologii poetyckiej i teologiach kontrkultury*, Kraków 2020

Катэгорыя:Памерлі ў Наваградку
Катэгорыя:Асобы Менску
Катэгорыя:Асобы Наваградку
Катэгорыя:Польскія літаратары пазытывізму
Катэгорыя:Польскія паэты