Жодзішкі

**Жодзішкі** — вёска ў Беларусі, на рацэ Вяльлі. Цэнтар сельсавету Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 1997 год — 891 чалавек. Знаходзіцца за 19 км на поўнач ад Смаргоні, на аўтамабільнай дарозе Варняны — Кабыльнік.

Жодзішкі — даўняе магдэбурскае мястэчка гістарычнай Ашмяншчыны (частка Віленшчыны). Да нашага часу тут захаваліся касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы і палац Патоцкіх (езуіцкі калегіюм) у стылі рэнэсансу і барока, помнікі архітэктуры XVII стагодзьдзя.

## Назва

Шата, пазьней Шат або Шад (Scato, Schat, Schad) — імя германскага паходжаньня. На думку географа Вадзіма Жучкевіча, такую ж аснову мае места Жодзін.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва ўсходнегерманскіх мовах быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная „лінія Сафарэвіча“ (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Жодишъки… Жодышки* (1553 год).

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Жодзішкі як замак і мястэчка, заснаваныя Мордасам Мішкавічам, датуецца 1511 годам. У гэты час вялікі князь Жыгімонт Стары выдаў мястэчку прывілей на таргі, корчмы і кірмашы. У XVI ст. маёнтак знаходзіўся ў валоднаьні Падбейпецічаў, Забярэзінскіх, Осьцікавічаў, Кішкаў. Каля 1553 году Осьцікавічы заснавалі тут касьцёл. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Жодзішкі ўвайшлі ў склад Ашмянскага павету Віленскага ваяводзтва. У канцы XVI ст. Кішкі збудавалі ў мястэчку кальвінскі збор.

У XVII ст. новы ўладальнік Жодзішак Геранім Комар збудаваў тут касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы, пры якім дзеяла школа. 3 другой паловы XVII ст. Жодзішкамі валодалі Міцкевічы. Барбара Міцкевіч з Комараў заснавала езуіцкі кляштар і калегіюм, перадала маёнтак езуітам. У 1701 годзе сярод вернікаў Жодзішкаўскай парафіі ўпаміналася старалітва. У 1774 годзе кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў мястэчку Магдэбурскае права.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Жодзішкі апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі. Зь сярэдзіны XIX ст. мястэчка ўваходзіла ў Дубагоўскую воласьць Сьвянцянскага павету Віленскай губэрні. У другой палове XIX ст. маёнтак Жодзішкі падзяліўся на некалькі ўладаньняў. На 1859 год тут было 39 двароў, дзеялі касьцёл і малітоўны дом, працавалі цагельня і бровар. 

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Жодзішкі занялі войскі Нямецкай імпэрыі.


Žodziški, Vialla. Жодзішкі, Вяльля (J. Aziambłoŭski, 1833-63).jpg|Касьцёл і палац (калегіюм). , каля 1850 г.
Žodziški, Vialla, Trajecki-Jezuicki. Жодзішкі, Вяльля, Траецкі-Езуіцкі (1871).jpg|Панарама, 1871 г.
Žodziški, Jezuicki. Жодзішкі, Езуіцкі (1871).jpg|Палац, 1871 г.
Žodziški, Trajecki. Жодзішкі, Траецкі (1871).jpg|Касьцёл, 1871 г.


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Жодзішкі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. У 1918—1920 гадох Жодзішкі займалі бальшавікі і польскае войска. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Жодзішкі апынуліся ў складзе міжваенннай Польскай Рэспублікі, у Вялейскім павеце Віленскага ваяводзтва.

У 1939 годзе Жодзішкі ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году сталі цэнтрам сельсавету Смаргонскага раёну. Статус паселішча панізілі да вёскі. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да ліпеня 1944 году вёска знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху. На 1971 год тут было 276 двароў, на 1997 год — 251. У 2000-я гады Жодзішкі атрымалі афіцыйны статус «аграгарадку».


Žodziški, Vialla, Trajecki. Жодзішкі, Вяльля, Траецкі (J. Čachovič, 1882).jpg|Касьцёл. Ю. Чаховіч, да 1889 г.
Žodziški, Trajecki. Жодзішкі, Траецкі (1900).jpg|Касьцёл, каля 1900 г.
Žodziški, Trajecki. Жодзішкі, Траецкі (1917).jpg|Касьцёл, 1917 г.
Žodziški, Trajecki. Жодзішкі, Траецкі (1930).jpg|Інтэр’ер касьцёла, 1930 г.


Žodziški, Vialla, Jezuicki. Жодзішкі, Вяльля, Езуіцкі (J. Čachovič, 1866-88).jpg|Палац. Ю. Чаховіч, да 
Žodziški, Jezuicki. Жодзішкі, Езуіцкі (1917) (2).jpg|Палац, 1917 г.
Žodziški, Jezuicki. Жодзішкі, Езуіцкі (1917).jpg|Палац, 1917 г. 
Žodziški, Vialla, Trajecki. Жодзішкі, Вяльля, Траецкі (1915-18) (2).jpg|Мост, 1915—1918 гг. 


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1859 год — 222 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1971 год — 794 чал.; 1990 год — 835 чал.; 1997 год — 891 чал.

### Інфраструктура
У Жодзішках працуюць сярэдняя школа, 2 лякарні, дом культуры, моладзевы культурна-спартовы цэнтар з гатэлем, дашкольная ўстанова, пошта.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Вінакурня (XIX — пачатак XIX стагодзьдзя)
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1612)
* Млын водны (XIX ст.)
* Могілкі старыя каталіцкія
* Палацава-паркавы комплекс Патоцкіх (езуіцкі калегіюм; XVIII—XIX стагодзьдзі)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Жодзішкі, Radzima.org