open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сэн-Дэні

**Сэн-Дэні** () — сталіца францускага заморскага рэгіёну і дэпартамэнту Рэюньён. Насельніцтва складае 154 765 чалавек (на 2021 год).

## Гісторыя
Востраў быў адкрыты ў XII, ці нават у VIII стагодзьдзі, але першымі пасяленцамі сталі эўрапейцы, якія высадзіліся на заходнім узьбярэжжы востраву ў XVII стагодзьдзі. Афіцыйна Рэюньён стаў належаць да францускае кароны ў 1642 годзе, але першыя пастаянныя жыхары зьявіліся тут толькі ў 1663, а яшчэ праз чатыры гады яны заснавалі горад Сэн-Поль.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Францыі
Катэгорыя:Сталіцы Афрыкі
Нэльсан Мандэла Бэй (стадыён)

**Нэльсан Мандэла Бэй** () — стадыён у горадзе Порт-Элізабэт, ПАР. Адзін са стадыёнаў Чэмпіянату сьвету па футболе 2010 году. Названы імем гарадзкой акругі, у якім разьмешчаны.

Катэгорыя:Стадыёны ПАР
Дзесяцігодзьдзе

**Дзесяціго́дзьдзе** — адзінка часу, роўная 10 гадам. Слова «дэкада», якое ёсьць сынонімам слову дзесяцігодзьдзе, паходзіць з лацінскай мовы, якая, у сваю чаргу, запазычыла з грэцкага мовы слова δεκάς, што азначае групу зь дзесяці гадоў. Аднак, трэба зважаць, што тэрмін дэкада можа выкарыстоўвацца і да працягласьці часу ў дзесяць месяцаў, тыдняў ці дзён. Дзесяцігодзьдзі могуць апісваць любы дзесяцігадовы пэрыяд, напрыклад, час жыцьця чалавека, або стасавацца да пэўных групаў каляндарных гадоў.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс дзесяцігодзьдзяў
Блёк Натальлі Вітрэнкі «Народная апазыцыя»

**Блёк Натальлі Вітрэнкі «Народная апазыцыя»** () — прадвыбарны блёк, створаны для ўдзелу ў парляменцкіх выбарах ва Ўкраіне 2006 году. Па выніках выбараў, блёк атрымаў  743 704 галасоў выбаршчыкаў, альбо 2,93% галасоў, і ня змог здолець 3% бар’ер. Але блёк здолеў прайсьці і сфармаваць фракцыі ў шмат якіх мясцовых радах, пераважна паўднёва-усходняй часткі Ўкраіны.

## Удзельнікі блёку
* Прагрэсіўная сацыялістычная партыя Ўкраіны
* Партыя «расейска-ўкраінскі зьвяз»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка Натальлі Вітрэнкі
* Палітычнае выданьне «Народная апазыцыя»

Катэгорыя:Палітычныя партыі Ўкраіны
Жалейка (зборнік)

«**Жалейка**» — першы зборнік Янкі Купалы, выдадзены ў пачатку 1908 году ў Санкт-Пецярбургу выдавецкай суполкай «Загляне сонцэ і ў нашэ ваконцэ» тыражом 4300 асобнікаў, дзе былі надрукаваныя 95 лірычных вершаў 1905—1907 гг. і паэма «Адплата каханьня». 

У зборніку ўпершыню публікуецца праграмны верш паэта «А хто там ідзе?», які заняў асаблівае месца ў творчасьці Купалы, на доўгі час стаў неафіцыйным беларускім гімнам і зьяўляецца перакладзеным на 82 мовы сьвету. Зборнік двойчы канфіскоўваўся царскімі ўладамі. Публікацыя «Жалейкі» адыграла надзвычайную ролю ў станаўленьні беларускай літаратуры і творчага крэда яе аўтара. Літаратурны крытык Леў Клейнбарт адзначыў, што «Жалейка» выражала нацыянальны ўздым тагачаснага грамадзтва.

## Крытычныя водгукі
Зборнік быў з энтузыязмам успрыняты беларускім культурным асяродкам. У сваім 17-м нумары газэта «Наша Ніва» адгукнулася на выхад кнігі рэцэнзіяй Владака з Казіміраўкі (Уладзімера Самойлы), які акрэсьліў своечасовасьць і значэньне гэтага зборніка тагачаснай Беларусі:

Творы Янука Купалы дагэтуль друкавала толькі «Наша Ніва», але цяпер песьні яго выйшлі ў сьвет у асобнай кніжцэ, каторую малады песьняр наш назваў «Жалейкай». Песьні Купалы — гэта люстра, ў каторым сьвеціцца душа беларуса, яго жыцьце, яго родны край; гэта праўдзівы, непадроблены голас, што выходзіць з самай глыбі народнай душы, гэта — «крык, што жыве Беларусь!»

Тагачасны аналітык беларускай літаратуры Максім Багдановіч у сваім літаратуразнаўчым артыкуле «Глыбы і слаі» быў больш стрыманым у ацэнках раньняй купалаўскай паэзіі:

Як і ў 1909 гаду, найбольш увагі зьвяртае на сябе *Я. Купала*; зьвяртае не толькі велічынёй сваёй здольнасьці, але гібкасьцю яе, здатнасьцю да ўсестароньняга разьвіцьця  Каб даць паняццье аб усёй моцы жыцьцёвых сокаў яго таленту, мы на мінуту вернемся аж да першых крокаў яго пісьменьніцкай працы.
Пачаў ён з шурпатых вершаў, амаль не зусім зьліваўшыхся з тагачасным слоем беларускай паэзіі; напісаныя пад Бурачка, залішне расьцягненыя, слаба апрацаваныя з боку формы і мовы, яны ўвесь час перапявалі некалькі адных і тых жа тэм.

## Янук Купала
Першапачаткова, псэўданімам Івана Луцэвіча, пад якім павінен быў выйсьці яго першы зборнік, мусіў быць «Янук Купала», але рэдактар зборніка Браніслаў Эпімах-Шыпіла падчас публікацыі памылкова напісаў яго як «Янка Купала». З таго часу Іван Дамінікавіч Луцэвіч пачаў карыстацца псэўданімам менавіта ў такой форме.

## Глядзіце таксама
* Супрацоўніцтва Браніслава Эпімах-Шыпілы зь Янкам Купалай

## Крыніцы

## Літаратура
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Жалейка» / Аўтар — А.Лойка. — C. 214—215.

## Вонкавыя спасылкі
* Янка Купала. «Жалейка» на сайце Родныя Вобразы
* Зборнік вершаў «Жалейка» на сайце Архівы Беларусі
* Апазыцыя «сваё-чужое» ў раньняй лірыцы Янкі Купалы: нацыятворчы аспэкт / Аўтар Тацьцяна Вабішчэвіч. — Літературознавчі обріï. Випуск 16. — С.106—111.

Катэгорыя:Паэтычныя зборнікі Янкі Купалы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1908 годзе
Тралейбус

**Трале́йбус** — электрычны транспартны сродак, які пераважна выкарыстоўваецца ва ўнутрагарадзкіх перавозках. Электрычнасьць тралейбус атрымлівае ад кантактнай сеткі, зь якой ён злучаецца штангамі. Для замыканьня электрычнага ланцуга выкарыстоўваюцца дзьве штангі, у адрозьненьне ад, напрыклад, трамвая, у якім ёсьць толькі пантограф (у некаторых мадэлях — адна штанга), а ток праходзіць па рэйках.

## Будова

## Вытворцы тралейбусаў

### Цяперашнія
* Белкамунмаш
* Volvo
* ЛАЗ
* ЛіАЗ
* МАЗ
* Mercedes-Benz
* ПТМЗ
* Тролза (раней ЗіУ)
* Fiat Group
** Iveco
*** Irisbus (з электраабсталяваньнем ад Škoda)

### Спынілі вытворчасьць ці існаваньне
* Alfa Romeo, Італія
* Ikarus, Вугоршчына
* Tatra, Чэхія
* Fiat (вытворчасьць працягвае дачка Irisbus), Італія

## Вонкавыя спасылкі
Бундэстаг

**Бундэста́ґ** ( — фэдэральны сход, ад *Bund* (саюз, фэдэрацыя) і *Tag, Tagung* (сход, паседжаньне)) — орган народнага прадстаўніцтва Фэдэратыўнай Рэспублікі Нямеччына, абіраецца насельніцтвам краіны, якое мае выбарчыя правы, тэрмінам на чатыры гады. Датэрміновы роспуск парлямэнта магчымы толькі ў выглядзе выключэньня і ўваходзіць у кампэтэнцыю фэдэральнага прэзыдэнта Нямеччыны.

## Глядзіце таксама
* Бундэсрат

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Старонка ў сеціве Бундэстагу
* Бундэстаг на палітычным атласе 

Катэгорыя:Дзяржаўнае ўладкаваньне Нямеччыны
Катэгорыя:Ніжнія палаты парлямэнтаў паводле краінаў
Катэгорыя: Зьявіліся ў 1949 годзе
MP-40

**MP-40** () — пісталет-кулямёт, распрацаваны Гайнрыхам Фольмэрам, ужываўся ва ўзброеных сілах Нямеччыны падчас Другой сусьветнай вайны.

## Канструкцыя

Аўтаматыка MP-40 працуе па прынцыпе аддачы вольнага затвору. Замыканьне канала ствала вырабляецца масіўным затворам, які падпіраецца зваротна-баявой спружынай. За кошт адносна вялікай масы рухомых дэталяў і наяўнасьці пнэўматычнага дэмпфэру пісталет-кулямёт мае адносна нізкі тэмп стральбы, што спрыяльна адбіваецца на трапнасьці.

Пісталет-кулямёт мае ўдарны мэханізм ударнікавага тыпу. Просты па канструкцыі спускавы мэханізм забясьпечвае вядзеньне толькі бесьперапыннага агню, аднак дзякуючы нізкаму тэмпу стральбы добра навучаныя стралкі здольныя весьці агонь і адзінкавымі пострэламі.

Адмысловы засьцерагальнік у пісталета-кулямёта адсутнічае. Яго ролю выконвае выраз для дзяржальні зараджаньня на левым баку ў пазе затворнай скрынкі. 

## Выкарыстаньне
* Аўстрыя
* Баўгарыя
* Вялікабрытанія
* Нарвэгія
* Трэці Райх
* Харватыя
* Швайцарыя

## Крыніцы

Катэгорыя:Пісталет-кулямёты
Прамэтэй

**Прамэтэ́й** (, таксама Прамэфэй) — у старажытнагрэцкай міталёгіі тытан, абаронца людзей ад дэспатызму багоў. Ён хацеў, каб багі не перашкаджалі людзям жыць уласным жыцьцём. Сын Япэта і Клімэны (па Апалядору, Асіі). Па Эсхілу, сын Тэміды-Геі. Па Эўфарыёну, сын Геры і тытана Эўрымэдонта. Яго жонка Гесыёна.

Імя тытана «Прамэтэй» азначае «думаючы сьпярша», «той, які прадбачвае» (у процілежнасьць імені яго брата Эпімэтэя, «думаючага пасьля») і зьяўляецца вытворным ад індаэўрапейскага корня me-dh-, men-dh-, «разважаць», «пазнаваць».

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Катэгорыя:Старажытнагрэцкая міталёгія
Катэгорыя:Тытаны
Опэра (неадназначнасьць)

**Опэра** мае дачыненьне да:

* Опэра — жанр музычна-драматычнага мастацтва
* Опэра — інтэрнэт-браўзэр
Фюлькір Рэйк’явік

«**Фюлкір**» () — ісьляндзкі футбольны клюб з Рэйк’явіку. Заснаваны ў 1967 годзе. Двухразовы ўладальнік Кубка Ісьляндыі (2001, 2002), двойчы срэбраны прызэр чэмпіянату Ісьляндыі (2000, 2002).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Рэйк’явіку
Катэгорыя:1967 год у Ісьляндыі
Катэгорыя:Травень 1967 году
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1967 годзе
Лячы (футбольны клюб)

«**Лячы**» () — альбанскі футбольны клюб з аднайменнага гораду. Заснаваны ў 1960 годзе. 2-разовы ўладальнік Кубка Альбаніі (2013, 2015) і ўладальнік Супэркубка Альбаніі (2015).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Лячы
220

## Падзеі
* плямёны готаў уварваліся ў Малую Азію і на Балканы
* дэлегацыя з Індыі наведала рымскага імпэратара Гэліягабала

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Машыны нязьменнага току

**Машыны нязьменнага току** — электрычная машына для пераўтварэньня мэханічнае энэргіі ў электрычную нязьменнага току (генэратар) альбо для зваротнага пераўтварэньня (рухавік). Машына нязьменнага току зварачальная.

## Віды
thumb|right|300px|Прынцыповыя электрасхемы МПТ: A-паралельнага ўзбуджэньня, B-паслядоўнага ўзбуджэньня, C-зьмешанага ўзбуджэньня
МПТ можа падзяляцца на наступныя віды:

**Па спосабу ўзбуджэньня**
* МПТ незалежнага ўзбуджэньня
* МПТ паралельнага ўзбуджэння
* МПТ паслядоўнага ўзбуджэньня
* МПТ зьмешанага ўзбуджэньня

**Па віду камутацыі**
* камутацыйныя
* без камутацыі

## Глядзіце таксама

* Машына зьменнага току

Катэгорыя: Электрычныя машыны
Ротар

**Ротар** — частка машыны або мэханізму, якая вярчаецца падчас працы вакол сваёй восі. Найболей часта выкарыстоўваюцца ў вытворчасьці помпаў, кампрэсарараў, вэнтылятараў, вытворчасьці электрычных машынаў, рухавікоў, генэратараў і турбінаў.

## Віды ротараў

Па мэтаду выкананьня электрычнай машыны
* фазны
* каротказамкнуты

## Глядзіце таксама

* Статар

Катэгорыя:Электрычныя машыны
Тырыстар

**Тыры́стар** — паўправадніковая прылада, выкананая на аснове монакрышталя, паўправадніка з чатырохпластавай структурай *р-n-p-n*-тыпу, які валодае ў прамым кірунку двума ўстойлівымі станамі — станам нізкай праводнасьці (тырыстар зачынены) і станам высокай праводнасьці (тырыстар адчынены). У зваротным кірунку тырыстар валодае толькі ўласьцівасьцямі замыканьня. Гэта значыць тырыстар — кіраваны дыёд.

Пераклад тырыстара з зачыненага стану ў адчынены ў электрычным ланцугу зьдзяйсьняецца зьнешнім узьдзеяньнем на прыладу: альбо ўзьдзеяньне напругай (токам), альбо сьвятлом (фотатырыстар).
Тырыстар мае нелінейную разрыўную вольт-ампэрную характарыстыку (ВАХ).

## Глядзіце таксама
* Дыёд
* Рэзыстар
* Транзыстар
* Тэрмістар
* Сымістар
* Ключ (электратэхніка)

Катэгорыя:Паўправадніковыя прылады
Дыёд

**Дыёд** — шырокі кляс двухполюсных прыладаў, які аб’ядноўвае ўласьцівасьць уніпалярнасьці электраправоднасьці (прапусканьня электрычнага току толькі ў адным кірунку).

Дзеяньне цьвёрдацельных дыёдаў заснавана на ўласьцівасьцях p-n пераходу ці пераходаў мэтал-паўправаднік. Дзеяньне вакуўмных дыёдаў (ці кенатронаў) заснаванае на эфэкце тэрмаэлектроннай эмісіі.

Дыёды выкарыстоўваюцца ў радыётэхніцы, электроніцы, энэргетыцы ды іншых галінах, пераважна для выпрамленьня пераменнага току, дэтэктаваньня, пераўтварэньня і памнажэньня частасьці, а таксама для пераключэньня электрычных ланцугоў.

Назву *дыёд* прапанаваў у 1919 року Ўільям Генры Іклз, утварыўшы яе ад грэцкай прыстаўкі *ды-*, якая азначае *два*, і слова &nbsp;— *шлях*.

## Віды дыёдаў
* Стабілітрон (дыёд Зэнэра). Наяўнасьць адваротнай галіны характарыстыкі дыёда са зваротным прабоем выкарыстоўваецца для стабілізацыі напружаньня.
* Тунэльны дыёд (дыёд Леа Эсакі). Маюць вобласьць г.&nbsp;зв. «адмоўнага супраціўленьня» на вольт-ампэрнай характарыстыцы. Выкарыстоўваюцца як узмацняльнікі, генэратары і да т. п.
* Варыкап (дыёд Джона Джэўма). Закрыты p—n-пераход валодае большай ёмістасьцю, прычым яна залежыць ад прыкладзенага адваротнага напружаньня. Ужываюцца ў якасьці кандэнсатараў пераменнай ёмістасьці.
* Сьвятлодыёд (дыёд Генры Раўнда). Пры рэкамбінацыі электронаў і дзірак у пераходзе выпраменьваюць сьвятло ў бачным дыяпазоне, а не ў інфрачырвоным, у адрозьненьне ад звычайных дыёдаў. Аднак выпускаюцца сьвятлодыёды з выпраменьваньнем у інфрачырвоным, а з нядаўнага часу — і ў ультрафіялетавым дыяпазонах.
* Лязэрны дыёд. Падобныя да сьвятлодыёдаў, аднак маюць аптычны рэзанатар, выпраменьваюць кагерэнтнае сьвятло.
* Фотадыёд. Закрыты фотадыёд адчыняецца пад узьдзеяньнем сьвятла.
* Сонечны элемэнт. Падобны да фотадыёда, але працуе без зьмяшчэньня. Сьвятло, падаючы на p-n-пераход, выклікае рух электронаў і генэрацыю тока.
* Дыёд Ганна. Выкарыстоўваюцца для генэрацыі і пераўтварэньня частасьці ў ЗВЧ-дыяпазоне.
* Дыёд Шоткі. Дыёд з малым падзеньнем напружаньня пры простым уключэньні.
* Лавінны дыёд. Заснаваны на лавінным прабоі адваротнага ўчастку вольт-ампэрнай характарыстыкі. Прымяняецца для абароны ланцугоў ад перанапружаньня.
* Лавінна-пралётны дыёд. Заснаваны на лавінным памнажэньні носьбітаў зараду. Выкарыстоўваецца для генэрацыі ваганьняў у ЗВЧ-тэхніцы.
* Магнітадыёд. Дыёд, вольт-ампэрная характарыстыка якога істотна залежыць ад значэньня індукцыі магнітнага поля і разьмяшчэньня ягонага вэктару адносна плоскасьці p-n-пераходу.
* Стабістар. Пры працы выкарыстоўваецца ўчастак галіны вольт-ампэрнай характарыстыкі, які адпавядае «простаму напружаньню» на дыёдзе.
* Сумесевы дыёд. Прызначаны для перамножаньня двух высокачастатных сыгналаў.
* pin-дыёд. Зьмяшчае вобласьць уласнай праводнасьці між моцналегіраванымі ўчасткамі. Выкарыстоўваюцца ў ЗВЧ-тэхніцы, сілавой электроніцы, як фотадэтэктары.
* Тэрмальны дыёд. Тэрмін прымяняецца ў дачыненьні да звычайных p-n-дыёдаў, ужываных для манітараваньня тэмпэратуры, за іх здольнасьць зьмяняць наўпроставае напружаньне ў залежнасьці ад тэмпэратуры.


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Паўправаднік

**Паўправаднік** — цьвёрды матэрыял, які валодае адначасова двума тыпамі праводнасьці — электроннай і гэтак званай дзіркавай. Паўправаднік па сваёй удзельнай праводнасьці займае прамежкавае месца паміж праваднікамі й дыэлектрыкамі й адрозьніваецца ад праваднікоў моцнай залежнасьцю ўдзельнай праводнасьці ад канцэнтрацыі прымешкаў, тэмпэратуры й узьдзеяньня розных відаў выпраменьваньня. Паўправаднікі зьяўляюцца шырокай клясай рэчываў, якія характарызуюцца значэньнямі электраправоднасьці, прамежкавымі паміж электраправоднасьцю мэталаў (106—104 Ом-1 см-1) і добрых дыэлектрыкаў (10-10—10-12 Ом-1см-1, пры 20 oC). Характэрнай асаблівасьцю паўправаднікоў, якая адрозьнівае іх ад мэталаў, зьяўляецца ўзрастаньне электраправоднасьці з ростам тэмпэратуры.

Паўправаднікамі зьяўляюцца рэчывы, шырыня забароненай зоны якіх складае каля некалькіх электрон-вольт (эВ). Напрыклад, алмаз можна аднесьці да шыроказоннага паўправадніка, а арсэнід інда — да вузказоннага. Да ліку паўправаднікоў ставяцца шматлікія хімічныя элемэнты, як то герман, крэмн, сэлен, тэлюр, аршэньнік і іншыя, вялікая колькасьць сплаваў і хімічных злучэньняў. Амаль усе неарганічныя рэчывы навакольнага нас сьвету зьяўляюцца паўправаднікамі. Самым распаўсюджаным у прыродзе паўправадніком зьяўляецца крэмн, які складае амаль 30% зямной кары.

У залежнасьці ад таго, аддае ці прымешаны атам электрон або захоплівае яго, прымешныя атамы называюць донарнымі або акцэптарнымі. Характар ​​прымешку можа зьмяняцца ў залежнасьці ад таго, які атам крышталічнай рашоткі яна замяшчае, у якую крышталяграфічную плоскасьць убудоўваецца. Праводнасьць паўправаднікоў моцна залежыць ад тэмпэратуры. Паблізу тэмпэратуры абсалютнага нуля паўправаднікі маюць уласьцівасьці дыэлектрыкаў. Паўправаднікі складаюць аснову сучасных электронных тэхналёгіяў, шырока ўжываюцца ў прамысловай і спажывецкай тэхніцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Howstuffworks' semiconductor. 
* Semiconductor Concepts на Hyperphysics. 
* US Navy Electrical Engineering Training Series. 
* Physical Properties of Semiconductors. 
* Semiconductor Manufacturer List. 
* Organic Semiconductor. 


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Сынхронныя машыны

**Сынхро́нная машы́на** (сынхронны рухавік, сынхронны генэратар) — электрычная машына, частасьць вярчэньня ротара ў якой роўная частасьці вярчэньня магнітнага поля створанага токам статара. Як і ўсе электрычныя машыны, сынхронныя машыны зваротныя.

## Тыпы сынхронных машынаў
**Па віду ротара (індуктара)**:
* яўнаполюсны
* неяўнаполюсны

Катэгорыя:Электрычныя машыны
Тахагенэратар

thumb|250px|Тахагенератар электрарухавіка
**Тахагенэратар** (грэч. táchos — хуткасьць) — вымяральны генэратар нязьменнага ці зьменнага напружаньня, прызначаны для пераўтварэньня велічыні вярчэньня вала (ротара) у электрычны сігнал.

## Глядзіце таксама

* Тахомэтар

Катэгорыя:Электрычныя машыны
Дэман (паэма)

**«Дэман»** () — адна з найвядомейшых паэмаў расейскага рамантычнага паэта, празаіка і драматурга Міхаіла Лермантава. Лічыцца найлепшым дасягеньнем расейскага рамантызму пасьля «Яўгенія Анегіна» Аляксандра Пушкіна. 

У яе аснову пакладзены біблейскі міт пра падшага ангела, які паўстаў супраць Бога і быў выгнаны з раю, будучы пераўтвораным у духа зла. Паэма выражае тыранаборчы пафас Лермантава. Галоўны герой паэмы адлюстроўвае перадавыя ідэі тагачаснага грамадзства 30-х гадоў XIX ст. Сучасьнікі паэта шукалі ісьціну, рэзка крытыкавалі самаўладна-прыгоньніцкую рэчаіснасьць, але будучы ганарлівымі і адважнымі мяцежнікамі, абуранымі несправядлівасьцю законаў, адначасова ня ведалі, што гэтым законам супрацьпаставіць.

Міхаіл Лермантаў пачаў пісаць паэму ў пятнаццаігадовым узросьце і працаваў над ёй 10 год. «Дэман» мае восем рэдакцыяў.

## Беларускія пераклады
Упершыню пераклад на беларускую ажыцьцявіў Макар Краўцоў у 1926 годзе. Таксама паэму перакладалі Якуб Колас (1939, першая частка) і Аркадзь Куляшоў (1968).

## Паэма ў іншых відах мастацтва
### Экранізацыі
* 1911 — *«[[Дэман (фільм)|Дэман]]» / Il demone*, рэжысэр Джаваньні Вітроці (Італія)

### Музыкальны тэатар
* 1871 — «Дэман (опэра)», кампазытар А. Рубінштэйн, вакал Фёдар Шаляпін
* 1961 — «Дэман (балет)», кампазытар С. Цынцадзэ
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Дэмон». Пераклад Макара Краўцова
* М. Ю. Лермонтов — Поэма Демон 

Катэгорыя:Паэмы Міхаіла Лермантава
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1839 годзе
Газатурбінная цеплавая электрастанцыя

**Газатурбінная цеплавая электрастанцыя**, *ГТЦЭС* — цеплавая электрастанцыя, якая для сваёй работы выкарыстоўвае газатурбінныя ўстаноўкі. З дапамогай газатурбінных установак можна атрымліваць як выключна электраэнэргію, так і сумесна электрычнасьць і цеплыню (гл. цеплаэлектрацэнтраль). 

Да перавагаў ГТЦЭС можна аднесьці тое, што яны маюць больш нізкія ў параўнаньні з паратурбіннымі і парагазавымі станцыямі капітальныя ўкладаньні, могуць хутка зьмяняць магутнасьць. Але іх ККДз невысокі (звычайна каля 30%), паліва можа быць толькі газаабразным (прыродны газ) або высакаякасным вадкасным (дызель, керасін і г. д.). Таму ГТЦЭС звычайна выкарыстоўваюць для пакрыцьця пікавай патрэбы ў электраэнэргіі, як рэзервовыя або там, дзе трэба невялікая крыніца энэргіі.

Катэгорыя:Энэргетыка
Васіль (імя)

**Васіль** альбо таксама **Базыль** — мужчынскае імя. З грэцкай мовы (), дзе азначае *цар, царскі*. Упершыню ўзгадваецца падчас элінскага пэрыяду.

Катэгорыя:Імёны грэцкага паходжаньня
Баўбасаў (неадназначнасьць)

* Баўбасаў — мястэчка ў Аршанскім раёне.
* Баўбасаў — аэрадром у аднайменным мястэчку.
Баўбасаў (аэрадром)

**Аэрадром «Баўбасаў»** — аэрадром у аднайменным мястэчку.

У часы СССР (год ?) быў створаны як ваенная авіябаза. Напярэдадні Другой сусьветнай вайны на аэрадроме дысьляцыравалася 43-цяя зьнішчальная авіядывізія. З 1953 па 1993 гг. дысьляцыраваўся 402-гі тбап, які меў на ўзбраеньні стратэгічныя бамбардзіроўшчыкі дальняга дзеяньня Ту-16 і Ту-22МЗ.

29 жніўня 1997 г. быў перададзены з балянсу Міністэрства абароны ў камунальную ўласнасьць Віцебскаму абласному выканаўчаму камітэту і Дзяржаўнаму камітэту па авіяцыі Рэспублікі Беларусь (зараз Дэпартамэнт па авіяцыі Міністэрства транспарту і камунікацыяў Рэспублікі Беларусь), у прыватнасьці ўзьлётна-пасадачная паласа — Аршанскаму авіярамонтнаму заводу.

## Здарэньні
### Красавік 1954 году
Пацярпеў катастрофу самалёт Ту-16. Камандзір экіпажу — палкоўнік Шурухін В.Я. Сутыкнуўся зь зямлёй каля вёскі Казекі. Экіпаж у складзе 6 чалавек загінуў.

### 4 ліпеня 1957 году
Пацярпеў катастрофу самалёт Ту-16. Пасьля ўзьлёту, самалёт упаў на поле, разваліўся, загарэўся і зьнёс тры дамы ў вёсцы Ленькавічы. Экіпаж у складзе 6 чалавек загінуў. Прычына аварыі не была высьветлена.

### 13 траўня 1959 году
Пацярпеў катастрофу самалёт Ту-16. Камандзір экіпажу — капітан Фургайла Н.Н. Самалёт сутыкнуўся зь зямлёй, экіпаж, 7 чалавек, загінуў.

### 2 лістападу 1961 году
Пацярпеў катастрофу самалёт Ту-16. Камандзір экіпажу — капітан Ласкароў Н.В. Самалёт рабіў узьлёт ноччу. У працэсе разьбегу камандзір устанавіў замалы ўзьлётны вугал. Пасьля ўзьлёту самалёт перайшоў на пакатае зьніжэньне і на адлегласьці 1900 м ад тарцу ўзьлётна-пасадачнай паласы сутыкнуўся зь зямлёй, разбурыўся і згарэў. Экіпаж, 6 чалавек, загінуў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Рэтра-сайт Баўбасава

Катэгорыя:Аэрадромы Беларусі
Катэгорыя:Авіяцыя Беларусі
210-я

**210-я**

Стагодзьдзі: II стагодзьдзе — III стагодзьдзе — IV стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі:
160-я
170-я
180-я
190-я
200-я
**210-я**
220-я
230-я
240-я
250-я
260-я


Гады:
210, 211, 212, 213, 214, 215, 216, 217, 218, 219

----

## Асноўныя падзеі
*
Тот

**Тот**, **Тут** (*Туць*, *Тудзь*), **Дода** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Дода, Дуда, Туда, Тута, Тота (Dodo, Duda, Tudo, Tuoto, Tota) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тот- (-дод-) паходзіць ад стараверхненямецкага toto 'хросны бацька'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Туцейка (Дудзіка, Додык), Тутыла (Дудэла, Дудэль), Дудзен (Дудзін), Доман. Адзначаліся германскія імёны Tuoticha (Doudiche, Dodico), Tuotilo (Totila, Dodilo, Dudel), Duden (Dudin, Dodin), Domann (Totman).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Doda (Tuto).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *людемъ нашимъ [[Мерач|Мерецъкого]] повета… а Тоту Дорофеевичу* (люты 1512 году); *homines… Tudziewiczy* (27 красавіка 1515 году); *Mikolay Dodowicz… Janko Dodowicz… Mikolay a Janko Dodowiczy* (1558 год); *Иванъ Тюдевичъ… Матхвей Тюдя* (1563 год); *подданого… Урбана Тутя* (23 жніўня 1594 году); *Duda Maniakowicz* (1638 год); *Wincenty Tott* (1812 год).

## Носьбіты
* Пётар Стэфанавіч Дадовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1586 годзе
* Юры Дода — радунскі мешчанін, які ўпамінаецца ў 1765 годзе
* Якуб, Сымон і Мацей Доды — жыхары вёскі Пелясы (Барцянскае староства), якія ўпамінаюцца ў 1765 годзе
* Якуб Дода — жыхар вёскі Вайкунцаў (Барцянскае староства), які ўпамінаецца ў 1765 годзе

Доды — літоўскі шляхецкі род з Радуні (Лідзкі павет).

На 1901 год існавала вёска Дадораўка (Дадароўка) у Мглінскім павеце Чарнігаўскай губэрні (адзначалася старажытнае германскае імя Dudarius).

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Дарота Рабчэўска

**Дарота «Дода» Рабчэўска** () (нарадзілася 15 лютага 1984 году ў Цеханаве) — польская рок- і поп-сьпявачка.

## Дыскаграфія
### Альбомы
* 2002 *Virgin*
* 2004 *Bimbo*
* 2005 *Ficca*
* 2007 *Diamond Bitch*
* 2011 *The Seven Temptations*
* 2016 *Choni*
* 2019 *Dorota*
* 2022 *Aquaria*

### Сынглы
* 2002: «To Ty»
* 2002: «Mam Tylko Ciebie»
* 2004: «Dżaga»
* 2004: «Kolejny Raz»
* 2005: «Nie Zawiedź Mnie»
* 2005: «Znak Pokoju»
* 2005: «2 bajki»
* 2006: «Szansa»
* 2007: «Katharsis»
* 2007: «To Jest To»
* 2008: «Nie Daj Się»
* 2009: «Dziękuję»
* 2010: «Bad Girls»
* 2010: «My Way or No Way»
* 2011: «Electrode»
* 2011: «Kac Wawa»
* 2012: «Twa Energia»
* 2012: «Fuck It!»

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазавецкім ваяводзтве
Катэгорыя:Польскія музыкі
Балотавічы

**Бало́тавічы** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Балотавічы ўваходзяць у склад Зубрэвіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1643 як вёска ў складзе Шклоўскай воласьці ў Аршанскім павеце ВКЛ. З 1772 г. у складзе Баранскай воласьці Аршанскага павету Магілёўскай губэрні. У 1782 г. у складзе маёнтка Александрыя, што належыла С. Р. Зорычу: 9 двароў сялян, 41 мужч. і 47 жанч. З 1796 г. у складзе Аршанскага павету Беларускай губэрні. У 1800 г.--10 хат, 39 мужч. і 54 жанч. З 1802 г. у складзе Аршанскага павету Віцебскай губэрні. З 1924 г. у складзе Аршанскага раёну Аршанскай акругі. З 1938 г. у складзе Аршанскага раёну Віцебскай вобласьці. Да 8 красавіка 2004 году вёска ўваходзіла ў склад Першамайскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
Барэйшава

**Барэ́йшава** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Барэйшава ўваходзіць у склад Зубрэвіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1643 як вёска ў складзе Шклоўскай воласьці ў Аршанскім павеце ВКЛ. У 1782 г. у складзе маёнтка Александрыя Копыскага павета. Уладанне С. Р. Зорыча. 18 двароў, 70 мужч. і 72 жанч. сялян. Да 8 красавіка 2004 году вёска ўваходзіла ў склад Першамайскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 15 чалавек
* 1999 год — 27 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
Дубраўка (Зубрэвіцкі сельсавет)

**Ду́браўка** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Дубраўка ўваходзіць у склад Зубрэвіцкага сельсавету.

## Гісторыя
У 1669 годзе згадваецца як вёска Дуброўкі (Дубраўкі) у складзе Замоскай воласьці ва ўладаньні Шклоўскага дамініканскага кляштара ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага. 8 красавіка 2004 году сельсавет, у які ўваходзіць вёска, перайменаваны з Дубраўскага ў Зубрэвіцкі.

## Насельніцтва
* 1999 год — 77 чалавек
* 2010 год — 34 чалавекі

## Асобы
* Васіль Шчарбакоў (*27.02.1898 — †27.05.1939, Менск) — беларускі гісторык. Акадэмік АН БССР (1931), доктар гістарычных навук.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  С. 498.

Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Дубраўка

Назву **Ду́браўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Дубраўка — вёска ў Зубрэвіцкім сельсавеце Аршанскага раёну
** Дубраўка — вёска ў Межаўскім сельсавеце Аршанскага раёну
** Дубраўка — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Дубраўка — вёска ў Браслаўскім раёне
** Дубраўка — вёска ў Гарадоцкім раёне
** Дубраўка — вёска ў Бярозкаўскім сельсавеце Докшыцкага раёну
** Дубраўка — вёска ў Ваўкалацкім сельсавеце Докшыцкага раёну
** Дубраўка — вёска ў Полацкім раёне
** Дубраўка — вёска ва Ўшацкім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Дубраўка — вёска ў Зьдзецельскім раёне
** Дубраўка — вёска ў Мастоўскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Дубраўка — пасёлак у Брагінскім раёне
** Дубраўка (нежыл.) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне
** Дубраўка — вёска ў Добрускім раёне
** Дубраўка — вёска ў Ельскім раёне
** Дубраўка (нежыл.) — вёска ў Чачэрскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Дубраўка — вёска ў Асіпавіцкім раёне
** Дубраўка — вёска ў Дрыбінскім раёне
** Дубраўка (нежыл.) — вёска ў Касьцюковіцкім раёне
** Дубраўка — былая вёска ў Клічаўскім раёне
** Дубраўка — вёска ў Горскім сельсавеце Краснапольскага раёну
** Дубраўка — пасёлак у Тур’яўскім сельсавеце Краснапольскага раёну
** Дубраўка — вёска ў Крычаўскім раёне
** Дубраўка — вёска ў Магілёўскім раёне
** Дубраўка — пахаваная вёска ў Прапойскім раёне
** Дубраўка — вёска ў Батаеўскім сельсавеце Хоцімскага раёну
** Дубраўка (нежыл.) — вёска ў Бяседавіцкім сельсавеце Хоцімскага раёну
** Дубраўка — вёска ў Чэрыкаўскім раёне
** Дубраўка — вёска ў Шклоўскім раёне
** Дубраўка 1 — вёска ў Шклоўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Дубраўка — вёска ў Капланецкім сельсавеце Бярэзінскага раёну
** Дубраўка — вёска ў Пагосцкім сельсавеце Бярэзінскага раёну
** Дубраўка — вёска ў Вялейскім раёне
** Дубраўка — вёска ў Менскім раёне
** Дубраўка — вёска ў Турынскім сельсавеце Пухавіцкага раёну
** Дубраўка — вёска ў Дубраўскім сельсавеце Пухавіцкага раёну
** Дубраўка — вёска ў Салігорскім раёне
** Дубраўка — вёска ў Смалявіцкім раёне

### [[Расея]]
* Бранская вобласьць:
** Дубраўка — мястэчка, цэнтар Дубраўскага раёну

## Глядзіце таксама
* Дуб
* Дубрава
* Дубравіна
* Дубравіца
* Дубраўкі
* Дубраўляны
* Дубраўскае
* Дубраўскі
* Дубраўскія Хутары
* Дубраўцы
* Дуброўка
Ганг

**Ганг** (, ) — найбуйнейшая рака Індыйскага субкантынэнту. Адна з самых паўнаводных рэк у сьвеце, займае 3-е месца па ваданосным патоку пасьля Амазонкі й Конга. У Індыі Ганг лічыцца нацыянальнай ракой. Плошча басэйну складае 2055 тыс. км². Бярэ свой пачатак у Заходніх Гімалаях зь ледавіка Ганготры ў штаце Утаракганд, працякае на паўднёвы ўсход, перасякаючы Інда-Гангаўскую раўніну на поўначы Індыі, і ўпадае ў Бэнгальскі заліў, фармуючы разам з рэкамі Брагмапутрай і Мэггна дэльту Ганга-Брагмапутры (пераважна на тэрыторыі Банглядэшу), частка якой пакрыта лясамі Сундарбан.

Ганг у індуісцкай міталёгіі — нябесная рака, якая спусьцілася на зямлю. З даўніх часоў лічыцца сьвятой ракой для індуістаў. Індуісты зьдзяйсьняюць да яе пілігрымкі, асабліва да ейных вытокаў і гарадох Гарыдвар, Варанасі й Алагабад (месца ўпадзеньня Джамны). На ейных берагах праходзяць крэмацыі, у вадзе расьсейваецца попел памерлых індуістаў і ажыцьцяўляюцца рытуальныя абмываньні.

Рака актыўна выкарыстоўваецца для арашэньня. Басэйн Гангу, плошчай больш за 1 млн км², зьяўляецца адным з найбольш густанаселеных рэгіёнаў Зямлі. Суднаходзтва на рацэ зараз некалькі ўскладнілася й магчыма толькі ад вусьця да гораду Канпур на пласкадонных лодках. Ганг зьяўляецца галоўнай воднай артэрыяй Бэнгаліі й паўночна-ўсходніх штатаў Індыі, часта разглядаецца ў якасьці сымбалю ўсёй краіны.

Гангу пагражае забруджваньне, небясьпека маецца ня толькі для чалавека, але й для жывёлаў, сярод якіх больш за 140 відаў рыб, 90 відаў земнаводных, паўзуны, як то гавіял, і сысуноў, як то гангаўскі дэльфін. Апошнія згаданыя ўключаныя ў сьпіс крытычна зьнікаючых відаў Міжнароднага зьвязу аховы прыроды й прыродных багацьцяў. Узровень фэкальных энтэрабактэрыяў ад чалавечых адходаў у рацэ каля гораду Варанасі больш чым у сто разоў перавышае афіцыйны ліміт індыйскага ўраду. Плян выратаваньня Гангу, то бок экалягічная ініцыятыва па ачыстцы ракі, была праваленая праз, як лічыцца, карупцыю, адсутнасьць волі ва ўрадзе, дрэнную тэхнічную экспэртызу й прыродаахоўнае плянаваньне, а таксама адсутнасьць падтрымкі з боку рэлігійных уладаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ганг у імпэрскіх газэтах Індыі 1909 году. Digital South Asia Library.
* Ганг: Падарожжа ў Індыю. National Public Radio.
* Ганг. Sacred Land Film Project.

Катэгорыя:Рэкі Індыі
Катэгорыя:Рэкі Банглядэшу
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Казекі

**Казе́кі** — вёска ў Беларусі, на левым беразе ракі Ўльянаўкі. Уваходзяць у склад Зубрэвіцкага сельсавету Аршанскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Назва

Казэка (Kaseke) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова газ- (каз-) (імёны ліцьвінаў Казіль, Казмар; германскія імёны Cazilo, Gazmar), магчыма, паходзіць ад гоцкага bigitan 'знайсьці' або ад асновы -гед- (-гад-, -гід-).

## Гісторыя
8 красавіка 2004 году сельсавет, у які ўваходзіць вёска, перайменавалі з Дубраўскага ў Зубрэвіцкі.

## Насельніцтва
* 1999 год — 89 чалавек
* 2010 год — 42 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
Прокшына

**Про́кшына** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Прокшына ўваходзіць у склад Зубрэвіцкага сельсавету.

## Гісторыя
У 1782 г. у скдадзе сяла Замошша, якім валодаў ордэн дамініканаў. 8 двароў сялян, 31 мужч. і 28 жанч. 8 красавіка 2004 году сельсавет, у які ўваходзіць вёска, перайменаваны з Дубраўскага ў Зубрэвіцкі.

## Насельніцтва
* 2010 год — 64 чалавекі
* 1999 год — 120 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
Гаваркія жывёлы

**Гаваркія жывёлы** — птушкі і зьверы, здольныя пераймаць гукі чалавечага маўленьня, а, магчыма, — і здольныя да ўсьвядомленнага кантактаваньня з чалавекам. Аднак у падобных выпадках часта нельга выключыць містыфікацыі.

У шырокім сэнсе — жывёлы, здольныя да кантактаваньня рознымі знакамі.

Катэгорыя:Эталёгія
Крумкач (верш)

«**Крумкач**» () — адзін з найбольш вядомых вершаў амэрыканскага паэта і пісьменьніка Эдгара Алана По, упершыню апублікаваны ў 1845 годзе. Твор адзначаецца музыкальнасьцю, стылізаванасьцю мовы, звышнатуральнай атмасфэрай і апісвае таямнічы візыт гаваркога крумкача да апантанелага закаханага, даводзячы яго пакрысе да стану вар’яцтва. Закаханы часьцей за ўсё атаясамліваецца са студэнтам, які пакутуе ад страты сваёй каханай Лінор. Седзячы на бюсьце Паляды, крумкач падахвочвае яго душэўныя пакуты, пастаянна паўтараючы слова «Nevermore». У паэме выкарыстаны шэраг фальклёрных і клясычных адсылак.

По сьцьвярджаў, што гэты верш пісаўся «з дакладнасьцю і жорсткай пасьлядоўнасьцю, зь якімі рашаюць матэматычныя задачы», імкнучыся напісаць верш, які б задавальніў адначасова і літаратурназнаўчыя, і папулярныя густы, як ён адзначаў у сваім эсэ «Філязофія творчасьці». Да стварэньня верша Эдгара По натхніў гаворачы крумкач з навэлы Чарлза Дыкенза «Барнабі Радж». Складаны рытм і вершаваны памер По пазычыў зь верша Элізабэт Барэт «Заляцаньне да Лэдзі Геральдыны». Аўтар таксама выкарыстоўвае нутраную рыфму і алітэрацыю.

«Крумкач» быў апублікаваны 29 студзеня 1845 году ў газэце «New York Evening Mirror». Публікацыя гэтага верша зрабіла По вельмі папулярным цягам яго жыцьця, хоць і не прынесла значнай фінансавай выгады. «Крумкач» зьяўляецца адным з найвядомейшых калі-колечы напісаных вершаў.

## Глядзіце таксама
* Улялюм

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пераклады Алега Мінкіна і Андрэя Хадановіча

Катэгорыя:Паэзія Эдгара Алана По
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1845 годзе
Звышнатуральнае

**Звышнатуральнае** — сьветапоглядная катэгорыя, якая вызначае тое, што знаходзіцца па-над фізычным сьветам вымярэньняў і дзейнічае па-за ўплывам законаў прыроды, выпадае з ланцугу прычынных сувязей і залежнасьцей, нешта першаснае ў дачыненьні да рэчаіснасьці і якое ўзьдзейнічае на яе, што ня можа быць праяўлена ў матэрыяльным сьвеце.

У рэлігійным сэнсе звышнатуральнае раскрываецца праз паняцьці звышпачуцьцёвага, нецялеснага, непрацяглага існаваньня, якое немагчыма выявіць зьнешнімі органамі пачуцьцяў чалавека і прыладамі. У больш вузкім сэнсе звышнатуральнае таксама можа разглядацца як нейкае вымярэньне іншай, мэтафізычнай прасторы — замагільнага сьвету, у якім душа можа знаходзіцца без фізычнага цела.


Катэгорыя:Сьветабачаньне
Катэгорыя:Мэтафізыка
Хімы (Віцебская вобласьць)

**Хімы́** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Хімы ўваходзяць у склад Зубрэвіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1669 годзе ў складзе Замоскай воласьці ва ўладаньні Шклоўскага дамініканскага кляштара ў Аршанскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

У 1782 г. у складзе сяла Замошша, што належыла дамініканскаму кляштару. 22 двары, 92 мужч. і 79 жанч., млын на 2 колы.8 красавіка 2004 году сельсавет, у які ўваходзіць вёска, перайменаваны з Дубраўскага ў Зубрэвіцкі.

## Насельніцтва
* 1999 год — 34 чалавекі
* 2010 год — 17 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Лісуны (Аршанскі раён)

**Лісуны́** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Лісуны ўваходзяць у склад Зубрэвіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1643 як вёска Лесуны ў складзе Шклоўскай воласьці ў Аршанскім павеце ВКЛ. У 1782 г. у складзе маёнтка Александрыя Копыскага павета. Уладанне С. Зорыча. 28 двароў, 117 мужч. і 107 жанч. сялян. У 1799 г. --25 двароў, 89 мужч. і 99 жанчын.. Да 8 красавіка 2004 году вёска ўваходзіла ў склад і зьяўлялася цэнтрам Першамайскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 499 чалавек
* 1999 год — 591 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Мацнава

**Ма́цнава** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Мацнава ўваходзіць у склад Зубрэвіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1643 як вёска Мацнёў у складзе Шклоўскай воласьці ў Аршанскім павеце ВКЛ. У 1782 г. у складзе маёнтка Александрыя, што ў Копыскім павеце. 6 двароў, 29 мужч. і 21 жанч. Валодаў С. Р. Зорыч. Да 8 красавіка 2004 году вёска ўваходзіла ў склад Першамайскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
Вэлямабіль

**Вэлямабіль** — транспартны сродак, які прыводзіцца ў рух за конт мышачнай сілы чалавека. Як правіла, вэлямабіль мае 3 колы і аэрадынамічны кузаў, вадзіцель разьмяшчаецца ў сядзеньні. Існуюць як сэрыйныя, так і самаробныя мадэлі вэлямабіляў.

## Гісторыя

## Глядзіце таксама
* Ровар

## Вонкавыя спасылкі
* Вэлямабіль
* Aerorider SPORT
* Birkenstock (Butterfly)
* Bluevelo
* Cab-Bike
* Go-One
* Greenspeed Glyde Velomobile
* Leitra velomobiles
* Milan velomobiles
* Ped3 velomobiles
* Quest Velomobile
* Сайт аматараў вэлятэхнікі

Катэгорыя:Ровар
Філязофія творчасьці

**«Філязофія творчасьці»** () — эсэ амэрыканскага літаратара Эдгара Алана По, напісанае ў 1846 годзе, у якім ён выкладае свой прынцып стварэньня паэтычнага твору і фармулюе асноўныя законы пабудовы верша.

Катэгорыя:Эсэ Эдгара Алана По
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1846 годзе
Мезенава

**Ме́зенава** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці. Мезенава ўваходзіць у склад Зубрэвіцкага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваеццаў 1642 як Мезінава і ў 1643 як Мезенаў у складзе Шклоўскай воласьці ў Аршанскім павеце ВКЛ. Да 8 красавіка 2004 году вёска ўваходзіла ў склад Першамайскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 9 чалавек
* 1999 год — 30 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Зубрэвіцкі сельсавет
218

## Падзеі
* 16 траўня — Элагабалус быў абвешчаны рымскім імпэратарам

## Нараджэньні
* Галіенус, рымскі імпэратар

## Сьмерці
* чэрвень — Макрынус, рымскі імпэратар

## Вонкавыя спасылкі
Алітэрацыя

**Алітэрацыя** — паўтарэньне аднолькавых ці аднародных зычных у вершы, што прыдае яму асаблівую гукавую выразнасьць (у вершаскладаньні).

## Глядзіце таксама
* Кансананс
* Асананс

Катэгорыя:Літаратурныя прыёмы
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Згубленыя (сэзон 4)

**Чацьверты сэзон сэрыялу «[[Згубленыя (тэлесэрыял)|Згубленыя]]»** распачаўся ў ЗША і Канадзе 31 студзеня 2008 і скончыўся 29 траўня 2008 году. Ён працягвае распавядаць пра лёс больш чым 40 пасажыраў самалёту, якія цудам засталіся жывыя пасьля катастрофы рэйсу 815 Oceanic Airlines на невядомай высьпе ў Ціхім акіяне. Сцэнарысты Дэйман Ліндэлаф і Карлтан К’юз паведамілі, што дзьве галоўныя тэмы чацьвертага сэзону — гэта «адносіны пацярпелых крушэньне да людзей з карабля» і «хто вернецца з выспы і чаму ім трэба вярнуцца назад». Пасьля крытыкі трэцяга сэзону чацьверты хвалілі за флэшфорварды, сьцісласьць і новых гэрояў.

Спачатку плянавалася зьняць 16 сэрыяў у сэзоне, і восем зь іх было адзьнята да пачатку страйку сцэнарыстаў. Пасьля сканчэньня страйку было абвешчана, што будзе зьнята толькі 5 сэрыяў у дадатак да тых, што існуюць, але фінальная сэрыя атрымалася занадта доўгаю, таму было паведамлена пра выпуск чатырнаццатага эпізоду, як часткі трохгадзіннай фінальнай сэрыі сэзону. Buena Vista  выдала DVD і Blu-ray плыты пад назваю *Lost: The Complete Fourth Season — The Expanded Experience* 9 сьнежня 2008 году ў першым рэгіёне, але ў другім рэгіёне яны былі выдадзены яшчэ 20 кастрычніка.

## Каманда
Сэзон быў зьняты ABC Studios, Bad Robot Production і Grass Skirt Production ды паказаны ў ЗША на канале ABC. Галоўнымі прадусарамі сэрыялу сталі Дэйман Ліндэлаф і Карлтан К’юз.

Большасьць сэрыяў было зьнята на Гаваях з пост-продакшнам у Лос-Анджэлесе. Ліндэлаф і К’юз былі прадусарамі сумесна з Дж. Дж. Абрамсам, Браянам Бэркам і Джэкам Бэндэрам. Асноўнымі аўтарамі, акрамя Ліндэлафа і К’юза, былі Эдвард Кітсыс, Адам Харовіц, Дру Годдард, Элізабэт Сарнофф, Браян Кэлер Воган і Крыстына М. Кім. Асноўнымі рэжысэрамі былі Бэндэр і Стывен Ўільманс.

## Акторы
У чацьвертым сэзоне 16 галоўных пэрсанажаў. Сюжэт працягвае аповед пра людзей, што разьбіліся на самалёце Oceanic рэйсу 815, аб іх адносінах з жыхарамі выспы, названых Іншымі, і з групоўкаю людзей, якая прыбыла з карабля на бераг выспы. Мэт’ю Фокс у ролі Джэка Шэпарда, лідэра згубленых. Хорхэ Гарсія у ролі Х’юга «Хёрлі» Рэеса. Элізабэт Мітчэл у ролі Джульет Бэрк, доктарка Іншых, якая далучылася да выжыўшых з рэйсу 815 у трэцім сэзоне. Эванджэлін Лілі ў ролі зьбеглай злачынкі Кейт Остын. Джэрэмі Дэвіс згуляў ролю Даніеля Фарадэя, фізыка з карабля Kahana. Тэры О’Кўін у ролі Джона Лока. Джош Галаўэй у ролі Джэймза «Соера» Форда, Нэвін Эндрус у ролі Саіда Джара, а Эмілі дэ Рэйвін у ролі Клэр Літлтон. Майкл Эмэрсан у ролі Бэна, лідэра Іншых. Рэбэка Мэйдэр згуляла Шарлоту Льюіс, антраполяга з карабля Kahana. Дэніел Дэй Кім у ролі Джына Квона, а Юджын Кім у ролі Сун Квон. Гэнры Ен К’юзык у ролі Дэсманда Х’юма, Кен Люн выканаў ролю Майлза Штрома, ганарлівага мэдыюма з карабля Kahana. Гаральд Пэрына згуляў Майкла Доўсана, які сплыў з выспы ў другім сэзоне і вярнуўся на караблі Kahana шпіёнам на карысьць Бэна.

## Сэрыі

## Крыніцы

Катэгорыя:Згубленыя (тэлесэрыял)
Вольныя матэрыялы

**Во́льныя матэрыя́лы** — тэксты, выявы, музыка, праграмнае забесьпячэньне, працы, ліцэнзія якіх дазваляе выкарыстоўваць іх зьмест для любых мэтаў (уключна з камэрцыйнымі): капіяваць, зьмяняць і распаўсюджваць зьмененыя вэрсіі.

Усе творы, якія перайшлі ў грамадзкі набытак, зьяўляюцца вольнымі матэрыяламі. Распаўсюд вольных матэрыялаў, якія не зьяўляюцца грамадзкім набыткам, ажыцьцяўляецца на падставе адмысловых ліцэнзійных дамоваў.

## Ліцэнзіі
Як і ліцэнзіі на вольнае праграмнае забесьпячэньне, ліцэнзіі на вольны зьмест могуць быць як «copyleft», так і ня copyleft. Ліцэнзіі на праграмнае забесьпячэньне часта падыходзяць да працаў іншых відаў.

Прыкладамі ліцэнзіяў «copyleft» зьяўляюцца *[[Design Science License]]* (DSL) и ''GNU Free Documentation License'' (GFDL).

*[[FreeBSD Documentation License]]* — прыклад ліцэніі, якая не падпадае пад статус copyleft.

Вольнымі матэрыяламі таксама зьяўляюцца публікацыі пад пэўнымі ліцэнзіямі *[[Creative Commons]]*, якія не абмяжоўваюць вольнае выкарыстаньне і мадыфікацыю.

## Глядзіце таксама
* Вольнае праграмнае забесьпячэньне
* Вольная музыка

## Вонкавыя спасылкі
* Вызначэньне «вольнага твору культуры»

Катэгорыя:Вольныя праекты
Катэгорыя:Вольныя ліцэнзіі
Катэгорыя:Кампутарнае мастацтва
Зубава (Аршанскі раён)

**Зу́бава** — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці, знаходзіцца за 15 кілямэтраў на поўдзень ад Воршы і за 1 кілямэтар на захад ад міжнароднай аўтамагістралі Санкт-Пецярбург — Адэса (у межах Беларусі — магістраль ). Зьяўляецца цэнтрам Зубаўскага сельсавету.
У 1782 г. у складзе маёнтка Ляўкі, што належала М. Кантакузіну: 21 двор, 62 мужч. і 61 жанч. сялян. У 1800 г. належыла М. І. Кацару: 23 двары, 64 мужч. і 73 жанч.

## Насельніцтва
* 2010 год — 523 чалавекі
* 1999 год — 502 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёну
Катэгорыя:Зубаўскі сельсавет
Аўтамабільныя рэгістрацыйныя знакі Беларусі

У Беларусі тыпы, выгляд, памеры рэгістрацыйных знакаў аўтамабільных транспартных сродкаў вызначаныя стандартам ад 2004 году. Пры гэтым працягваюць таксама выкарыстоўвацца рэгістрацыйныя знакі ранейшых узораў.

## Гісторыя аўтамабільных нумароў у Беларусі
Рэгістрацыйныя знакі Рэспублікі Беларусь упершыню пачалі выдавацца ў 1992 годзе. Знакі складаліся з чатырох лічбаў і дзьвюх літар чырвонага колеру на белым фоне, паміж якімі разьмяшчалася круглая эмблема чырвонага колеру, якая утрымлівала герб «Пагоня», які быў у той час дзяржаўным. У 1996 годзе, пасьля зьмены дзяржаўнай сымболікі, была таксама зьмененая эмблема, на якой разьмясьціліся нацыянальны арнамэнт і надпіс «BELARUS». У 2000 годзе колькасьць літараў у рэгістрацыйным знаку была павялічаная да трох. З 2004 году пачалі выдавацца рэгістрацыйныя знакі дзеючага ў цяперашні момант узору.

## Структура рэгістрацыйных знакаў

Знак уяўляе сабой спалучэньне літар беларускага альфабэту і арабскіх лічбаў. На рэгістрацыйных нумарах тыпу 1, 1а, 2—12 могуць выкарыстоўвацца наступныя літары (агульныя для беларускага і лацінскага альфабэтаў): (А, В, Е, І, К, М, Н, О, Р, С, Т, Х). На рэгістрацыйных нумарах тыпу 1, 1а, 2—7, якія маюць код рэгіёну 0, дадаткова могуць ужывацца ўсе літары расейскага альфабэту за выняткам літар Д, Ё, Й, Ц і Щ. На рэгістрацыйных нумарах тыпу 8 можа таксама ўжывацца літара D лацінскага альфабэту. На ўсіх тыпах нумароў, за выключэньнем 1а, літара, якая асобна стаіць ў канцы альбо пачатку знака, азначае код рэгіёну. На рэгістрацыйных знаках транспартных сродкаў фізычных і юрыдычных асобаў Рэспублікі Беларусь таксама разьмяшчаецца малюнак дзяржаўнага сьцягу Рэспублікі Беларусь і адметны знак «BY».

## Коды абласьцей на рэгістрацыйных знаках

З 2004 году выкарыстоўваецца таксама код рэгіёну **0**, які пазначае прыналежнасьць транспартнага сродку Міністэрству абароны РБ, Дзяржаўнаму памежнаму камітэту РБ або ўнутраным войскам Міністэрства ўнутраных справаў РБ.

## Тыпы рэгістрацыйных знакаў

## Глядзіце таксама
* Аўтамабільны рэгістрацыйны нумар
* Рэспубліка Беларусь

## Крыніцы

Беларусь
Катэгорыя:Транспартная сыстэма Беларусі
217

## Падзеі
* Макрынус стаў рымскім імпэратарам

## Нараджэньні
* Фу Ксуан, кітайскі паэт

## Сьмерці
* 8 красавіка — Каракала, рымскі імпэратар
* Ванг Кан, кітайскі паэт, настаўнік і дзяржаўны дзяяч

## Вонкавыя спасылкі
Згубленыя (сэзон 5)

**Пяты сэзон** сэрыялу «Згубленыя» распачаўся ў ЗША і Канадзе 21 студзеня 2009 і скончыўся 13 траўня 2009 году. Ён працягвае распавядаць пра лёс часткі пасажыраў самалёту, якія цудам засталіся жывыя пасьля катастрофы рэйсу 815 Oceanic Airlines на невядомай высьпе ў Ціхім акіяне. Частка з пасажыраў выратавалася, а астатнія зьніклі ў невядомым часе і месцы разам з выспаю.

Па словах выканаўчага прадусара «Згубленыя» Дэймана Ліндэлофа, сэзон «пра тое, чаму [тым хто выратаўваўся з выспы] трэба вярнуцца». 

Прэм'ера сэзону адбылася 21 студзеня 2009 на ABC і складалася з аднаго кліп-шоў і двух новых сэрыяў. Наступныя сэрыі выходзілі па серадам а 21:00. 8 сьнежня 2009 году былі выдадзены DVD-плыты і Blu-ray Disc сэзону пад назваю *Lost: The Complete Fifth Season - The Journey Back, Expanded Edition*.

## Каманда
Сэзон быў зьняты кампаніяй *Touchstone Television* (цяпер ABC Studios), Bad Robot Production і Grass Skirt Production ды паказаны ў ЗША на канале ABC. Большасьць сэрыяў была зьнята на Гаваях з пост-продакшнам ў Лос-Анджэлесе. 

Галоўнымі прадусарамі сэрыялу застаюцца Дэйман Ліндэлоф і Карлтан К’юз сумесна з Дж. Дж. Абрамсам, Браянам Бёркам і Джекам Бэндэрам, Эдвард Кітсыс  і Адам Харовіц. Штатнымі сцэнарыстамі працуюць Ліндэлоф, К'юз, Кітсыс, Харовіц, выканаўчы супрадусар Элізабэт Сарнофф, наглядаючыя прадусары Пол Збыжеўскі і Браян Кэлер Воган, супрадусар Мэлінда Хсу Тэйлар і Кайл Пэнінгтан. Асноўнымі рэжысэрамі былі Бэндэр і Стывен Ўільманс.

## Акторы
У пятым сэзоне 14 галоўных пэрсанажаў, усе яны былі і ў чацьвёртым сэзоне. Улічваючы, што сюжэт закранае два розныя пэрыяды часу, склад актораў можна падзяліць на дзьве часткі. Першая сюжэтная лінія расказвае пра тых, хто выратаваўся з Выспы: лідэра згубленых, доктара Джэка Шэпарда (Мэцью Фокс), зьбеглую злачынку Кейт Остын (Эванджэлін Лілі), псыхічна хворага мільянэра Г’юга «Хёрлі» Рэеса (Хорхэ Гарсія), былога ірацкага жаўнера Саіда Джара (Нэвін Эндрус), удаву Сун Квон (Юджын Кім), пражыўшага на высьпе тры гады Дэсманда Х’юма (Гэнры Ен К’юзык) і Бэна (Майкл Эмэрсан), былога лідэра групоўкі Іншых.

Другая лінія назірае за тымі, хто застаўся на Высьпе, калі яны хаатычна скачуць у часе пасьля перамяшчэньня Выспы ў фінале 4-га сэзону. Сярод іх былы махляр Джэймз «Соер» Форд (Джош Галаўэй), былая доктарка Іншых Джульет Бэрк (Элізабэт Мітчэл), тры навукоўцы з карабля, што далучыліся да згубленых: мэдыюм Майлз Штром (Кен Люн), антраполяг Шарлота Льюіс (Рэбэка Мэйдэр) і фізык Даніэль Фарадэй (Джэрэмі Дэвіс) — а таксама Джын Су Квон (Дэніэл Дэй Кім), які перажыў выбух на караблі.

Адзіны галоўны пэрсанаж, які ўдзельнічае ў абодвух сюжэтных лініях — Джон Лок (Тэры О’Кўін), які напрыканцы чацьвёртага сэзону адыйшоў ад выжыўшых і стаў лідэрам Іншых. Але пасьля першага скоку ў часе ён аб’ядноўваецца са згубленымі, зьяжджае з Выспы і памірае, у выніку гэтага тыя, хто выратаваўся з выспы, павінны вярнуцца на Выспу зь яго целам.

## Сэрыі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Згубленыя (тэлесэрыял)
Катэгорыя:Падзеі 2009 году