Мерацкая ратуша

**Ме́рацкая ра́туша** — колішняя ратуша ў Мерачы. Пра аблічча і структуру ратушы можна меркаваць па двух малюнках XIX ст. Гэта будынак з найбольшай колькасцю іканаграфічных даных сярод захаваных беларускіх ратуш. Пабудавана ў XVI ст. і знесена напрыканцы 1887 г. На яе месце дагэтуль стаіць царква-мураўёўка.

## Гістарычны діскурс
Ратушы, як з’ява на Беларусі, узніклі пры наданні гарадам правоў на самакіраванне. Ратуша — галоўная ўстанова магістрата, гарадскога кіравання, самакіравання — найважнейшы і цэнтральны будынак места, звычайна пабудаваны ў сярэдзіне цэнтральнага пляцу ці каля яе. Мерач атрымала гарадскія правы яшчэ ў 1569 годзе але ратуша была пабудавана крыху пазней, упершыню будынак згадваецца толькі ў 1595 годзе.  Аднак нават пазнейшая згадка Мерацкай ратушы не адмаўляе таго, што гэта была адна з першых ратуш на Беларусі, у XV—XVI стст. ратушы мелі толькі такія гарады, як Вільня, Коўна, Трокі, Вількамір, і сярод іх Мерач . 

## Гісторыя
Мерач ў 1569 годзе 7 снежня пасля надання магдэбургскага права, згодна з патрабаваннямі, мяшчане былі абавязаны пабудаваць ратушу , але толькі ў 1595 г . упершыню яна згадваецца.  РП у час вайны з Расіяй і Швецыяй 1654 г . горад моцна пацярпеў, але ўжо пасля 1660 г. магістрат збіраўся ў ратушы.  У 1679 годзе 24 сакавіка пісьмова правіцель РП Ян Сабескі дазволіў мяшчанам Мерача і жыхарам прадмесця купляць у царквы ўчасткі, пашы і дамы па цане, вызначанай магістратам. У гэтай жа грамаце ўладар забараняў магістрату выдзяляць згарэлыя ўчасткі гарадскога лесу іншаземцам — не мерачанам, а таксама «навечна» вызваляў места ад падаткаў пры ўмове, што ратуша будзе адрамантаваная і ў яе вежы будзе ўсталяваны гадзіннік.  Паводле 1695 г. ратуша — двухпавярховы будынак з вежай і балконам. На другім паверсе размяшчаліся канцылярыі старосты і старосты, на другі паверх будынка вялі лесвіцы звонку. 

1700 год калі пачалася вайна РП з Расіяй і Швецыяй, Мерач таксама пацярпела, але ў 1705—1707 гг. у дакументах не згадваецца, што ратуша пацярпела ад ваенных дзеянняў, акрамя таго, што будынак быў непашкоджаным, сведчыць і малюнак ратушы з XVIII ст. прасп.  у 1776 годзе мескае самакіраванне было ліквідавана, такім чынам ратуша страціла сваю галоўную функцыю, але ў 1791 г. пры спробе аднавіць самакіраванне яго асноўная функцыя была ненадоўга адноўлена, але канчаткова гарадское самакіраванне было ліквідавана ў 1796 годзе .  Вядома, што ў 1794 г пасля пачатку паўстання войска Расійскай імперыі спаліла і разбурыла Мерач, страты невядомыя, але згадваецца, што быў зруйнаваны і будынак ратушы. у 1798 годзе гарадскі інвентар апісвае ратушу як пустую з 4 прыбудаванымі каморамі.  у 1803 годзе падчас пажару мястэчка згарэла і ратуша з меднай бляхай, пакрытай вежай і гадзіннікам. Адноўленая ратуша зноў гарэла ў 1822 годзе . падчас пажару горада  і толькі ў 1837 г. адбудаваны намаганьнямі местічаў. 

у 1843 годзе быў адчынены мерацкі праваслаўны прыход, было вырашана пабудаваць у мястэчку касцёл, які некаторы час дзейнічаў у памяшканьні дамініканскага кляштару. у 1852 годзе намалявана ратуша, малюнак, магчыма, быў намаляваны з намерам перанесці сюды праваслаўную царкву з манастыра, у той час ратуша таксама апісвалася як двух’ярусная, крыты гонтавым дахам з вежай.  у 1868 годзе былі складзеныя чарцяжы мерацкай ратушы з намерам прыстасаваць яе да патрэб царквы  .Ратушу за дзесяць гадоў да зносу будынку намаляваў Н. Орда . у 1887 годзе у канцы года пачаўся знос ратушы, а на яе месцы была пабудавана царква-мураўёўка тыпавога праекта, паводле якога такі ж храм ужо будаваўся ў 1873—1875 гг . ў Тытувенаі. Так скончыліся амаль 300 гадоў гісторыі аднаго з найгалоўнейшых будынкаў ў Мерачы, які быў заменены маленькай і непрывабнай царквой. Аб’ект гэтага тыпавога праекта часам называюць «гвалтоўнай» архітэктурай, якая кардынальна змяніла гарадское аблічча цэнтра Мерач. 

## Самакіраваньне
у 1569 годзе Жыгімонт Аўгуст надаў гораду магдэбургскае права. у 1776 годзе для гарадоў было скасавана права самакіравання. у 1791 годзе было адноўлена самакіраванне.

у 1793 годзе 23 лістапада пастановай гарадзейскага сейма з паўднёвых зямель троцкага ваяводства і невялікай часткі заходніх зямель віленскага ваяводства было ўтворана мерацкае ваяводства, якое існавала да 1794 году. У 1796 годзе самакіраваньне было канчаткова ліквідавана. 

Катэгорыя:Ратушы
Катэгорыя:Ратушы Беларусі