open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Георгі Шыловіч

**Гео́ргі Ўладзі́меравіч Шыло́віч** (, Менск — , Менск) — беларускі празаік, перакладчык, журналіст і кінадраматург.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і служачага. Да вайны скончыў першы курс Менскага будаўнічага тэхнікуму. Са сьнежня 1941 году ўдзельнік Менскага падпольля, а з сакавіка 1943 году — партызан у брыгадзе імя Жалезьняка на Бягомльшчыне, з 1944 па 1945 гады служыў у Савецкай Арміі.

Скончыў аддзяленьне журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту ў 1951 годзе. Працаваў у рэдакцыях газэт «Мінская праўда» (1951-1953), «Зорька» (1953-1964). З 1965 году — адказны сакратар, а ў 1978-1985 гадах — намесьнік галоўнага рэдактара часопісу «Беларусь». Сябра СП СССР з 1961 году.

## Творчасьць
Першыя апавяданьні надрукаваў у 1948 годзе. Выйшлі кнігі нарысаў, апавяданьняў і аповесьцей для дзяцей «Твая дарога» (1957), «Запіска на шыбе» (1960), «Школа ля крэпасьці» (1962), «Піянэрская адвага» (1962), «Праз полымя вайны» (1963), «Сшытак у чорнай вокладцы» (1965), «Чарапаха без панцыру» (1966), «Сьвятло далёкага Алькора» (1973). Напісаў аповесьці «Туман ідзе па сьледу» (часопіс «Беларусь», 1963-1964), «Сустрэча з сонейкам, альбо Аповесьць пра Пецьку-флібусьцьера і некаторых яго сяброў» (1981), «Падарожжа сярод лета» (1983). У 1986 годзе выдадзены аднатомнік выбраных твораў «Школа каля крэпасьці».

Аўтар сцэнарыяў дакумэнтальных фільмаў «Родныя бярозы не сьпяць» (1965), «Зялёны патруль» (1966), «Трэба марыць» (1967).

Перакладаў з расейскай і ўкраінскай моў.

## Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, мэдалямі.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Шыловіч на slounik.org

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Партызаны нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Беларускія дзіцячыя літаратары
Ірына Багдановіч

**Іры́на Э́рнстаўна Багдано́віч** (30 красавіка 1956, Ліда) — беларуская паэтка і літаратуразнаўца.

## Біяграфія
Нарадзілася 30 красавіка 1956 году ў Лідзе. У 1978 годзе скончыла гісторыка-філялягічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту па спэцыяльнасьці «Філёляг, выкладчык расейскай мовы і літаратуры».

У 1983 годзе скончыла асьпірантуру пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. 3 1983 году працавала ў Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. У 1985 годзе абараніла кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Рамантычныя матывы ў дарэвалюцыйнай творчасьці Янкі Купалы» (навуковы кіраўнік — акадэмік Іван Навуменка).

Цяпер працуе дацэнткай катэдры гісторыі беларускай літаратуры на філялягічным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту.

## Творчасьць
Друкуецца з 1973 году. Аўтарка кніг вершаў «Чаравікі маленства» (1985), «Фрэскі» (1989), «Вялікдзень» (1993), «Сармацкі альбом» (2004), «Прыватныя рымляне» (2006), манаграфій «Янка Купала і рамантызм» (1989), «Авангард і традыцыя: беларуская паэзія на хвалі нацыянальнага адраджэньня» (2001). Укладальнік зборнікаў «Казімір Сваяк. Выбраныя творы» (2010) і «Вінцук Адважны. Выбраныя творы» (2011). Перакладае з польскай мовы.

У яе зборніках вершаў паэтычны роздум пра родны край, яго гісторыю і культуру, няпростыя клопаты і турботы сучасьнікаў.

Аўтарка каля 300 навуковых публікацый. Сфэра навуковых інтарэсаў: беларуская паэзія ХІХ — першай трэці ХХ стст., творчасьць Адама Міцкевіча, Зоф’і Манькоўскай (Адама М-скага), Янкі Купалы, Максіма Багдановіча, паэтаў «Маладняка» і «Узвышша», беларуска-польскія міжлітаратурныя стасункі ХІХ — першай трэці ХХ стст.

## Бібліяграфія
* Янка Купала і рамантызм (манаграфія). Менск, Навука і тэхніка, 1989. − 220 с.
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 205. — 480 с — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

## Вонкавыя спасылкі
* Ірына Багдановіч. Вялікдзень (зборнік вершаў). Выканаўца — Васіль Белацаркоўскі (аудыё)
* Ірына Багдановіч. Сармацкі альбом (зборнік вершаў). Выканаўца — Васіль Белацаркоўскі (аудыё)
* Ірына Багдановіч. Фрэскі (зборнік вершаў). Выканаўца — Васіль Белацаркоўскі (аудыё)
* Ірына Багдановіч. Чаравікі маленства (зборнік вершаў). Выканаўца — Васіль Белацаркоўскі (аудыё)

Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Мікола Лупсякоў

**Мікола Радзівонавіч Лупсякоў** (4 сакавіка 1919, Масква — 12 лютага 1972, Менск) — беларускі пісьменьнік.

## Біяграфія
Нарадзіўся 4 сакавіка 1919 году ў Маскве ў сялянскай сям’і.

У 1921 годзе сям’я з Масквы вярнулася на радзіму — у вёску Папаратнае ў Рагачоўскім павеце (цяпер — у Жлобінскім раёне). У 1932 годзе сям’я пераехала ў суседнюю вёску Вішанькі, дзе бацька — колішні матрос лінкару «Метрапалаўск», а пазьней ледаколу «Таймыр» — працаваў старшынёй калгасу.

У 1935 годзе паступіў на рабфак пры Беларускім дзяржаўным ўнівэрсытэце, а ў 1936 годзе — на літаратурны факультэт Менскага пэдагагічнага інстытуту, які скончыў у 1941 годзе.

У 1941 годзе мабілізаваны ў Чырвоную Армію. Пасьля заканчэньня ў 1942 годзе Смаленскай артылерыйскай вучэльні ўдзельнічаў у баях пад Масквой, на Цэнтральным і Варонежскім франтах, у бітвах пад Курскам і Харкавам, дзе ў сакавіку 1943 года быў цяжка паранены. Пасьля лячэньня быў дэмабілізаваны.

У 1943—1944 гадох працаваў у газэце «Казахстанская правда», пазьней працаваў у рэдакцыях часопісаў «Беларусь» (1944—1945) і «Бярозка» (1945—1949). Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1944 году.

Памёр 12 лютага 1972 году ў Менску ад сардэчнага прыступу. Пахаваны ў Менску на Чыжоўскіх могілках.

## Творчасьць
Пісаць пачаў яшчэ ў школе. Пры падтрымцы Кузьма Чорнага ў 1935 годзе ў альманаху «Аднагодкі» было надрукавана апавяданьне Лупсякова «Нeчaкaнae».

Пасьля дэмабілізацыі і вяртаньня ў Беларусь выдаў зборнікі апавяданьняў «Першая атака» (1944), «Апавяданьні» (1947), «Мост» (1947), «Сяброўства» (1952), «Чырвоны бераг» (апавяданьні й нарысы, 1954), «Дняпроўская чайка» (1957, 1988), «Паядынак» (1957), «У вераб'іную ноч» (1958), «Ля пераправы» (1959), «Прырэчча» (аповесьць і апавяданьні, 1961), «На берагах Дняпра» (1966), Выбраныя творы (1968). Пасьля сьмерці пісьменьніка выйшлі зборнікі апавяданьняў «Міхалаў дуб» (1974), «Дняпроўская чайка» (1988).

Для дзяцей выйшлі кніжкі апавяданьняў «Разьведчыкі» (1949), «На вірах» (1974) і аповесьць «Я памятаю…» (1964).

Пераклаў на беларускую мову асобныя творы Дж. Лёндана, У. Гаршына, П. Паўленкі, А. Гайдара, У. Курачкіна і іншых.

## Узнагароды
* ордэн Айчыннай вайны I ступені,
* мэдалі.

## Цікавосткі
Кузьма Чорны, які вельмі клапаціўся аб чысціні беларускай мовы і які дапамог маладому аўтару выступіць у друку, перад сьмерцю з жалем і расчараваньнем занатаваў у сваім «Дзёньніку», што Лупсякоў, як і шэраг іншых беларускіх пісьменьнікаў, так і не авалодаў належным чынам беларускай граматыкай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Беларускія дзіцячыя літаратары
Ордэн князя Яраслава Мудрага

«**Ордэн князя [[Яраслаў Уладзімеравіч|Яраслава Мудрага]]**» ()&nbsp;— украінская дзяржаўная ўзнагарода, уведзеная ў 1995 годзе.

## Статут ордэна
Ордэн князя Яраслава Мудрага мае пяць ступеняў. Найвышэйшай ступеньню ордэна зьяўляецца I ступень. I і II ступені мае знак ордэна і ордэнскую зорку, III, IV і V ступені — толькі знак ордэна. 

## Поўныя кавалеры ордэна
* Патрыярх Філярэт (Дзянісенка) (V ст.: 1999, IV ст.: 2002, III ст.: 2004, II ст.: 2006, I ст.: 2008)
* Мітрапаліт Уладзімер (Сабадан) (V ст.: 1999, IV ст.: 2000, III ст.: 2002, II ст.: 2005, I ст.: 2008)
*  (V ст.: 1997, IV ст.: 2004, III ст.: 2009, II ст.: 2017, I ст.: 2019)
*  (V ст.: 1999, IV ст.: 2004, III ст.: 2011, II ст.: 2014, I ст.: 2019)
* Леанід Краўчук (V ст.: 1996, IV ст.: 1999, III ст.: 2004, II ст.: 2007, I ст.: 2020)
## Крыніцы

Катэгорыя:Кавалеры ордэна князя Яраслава Мудрага
Катэгорыя:Украінскія ордэны
Катэгорыя:Узнагароды, якія зьявіліся ў 1995 годзе
Юры Багданаў

**Юры Міхайлавіч Багданаў** (8 жніўня 1944, Горкі, Горкаўская вобласьць, РСФСР) — беларускі паэт.

## Біяграфія
Нарадзіўся 8 жніўня 1944 году ў г. Горкі Горкаўскай вобласьці РСФСР ў сям’і служачых. У 1945 годзе разам з бацькамі пераехаў у Баранавічы. У 1964 годзе скончыў Менскую музычную вучэльню імя М. І. Глінкі.

Працаваў выкладчыкам у Баранавіцкай музычнай школе. Пасля заканчэньня у 1974 годзе Літаратурнага інстытуту імя М. Горкага ў Маскве працаваў у Дзяржаўным камітэце БССР па кінематаграфіі інспектарам, намесьнікам начальніка Галоўнага ўпраўленьня кінафікацыі і кінапракату. Адначасова на працягу пятнаццаці год быў рэдактарам кінабюлетэню «На экранах Беларусі».

У 1988—1990 гадох працаваў на кінастудыіі «Беларусьфільм». З 1990 году — вядучы рэдактар у Міністэрстве культуры БССР. Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1989 году.

## Творчасьць
У друку выступае з 1964 году. Піша на расейскай мове. Выйшлі кнігі вершаў «Прыкмета шчасьця» (1974), «Река часу» (1977), «Узлётнае поле» (1981), «Бераг сусьвету» (1988), а таксама паэма «Чырвоная соль» (альманах «Истоки», Масква, 1983). Перакладае творы беларускіх паэтаў на расейскую мову.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Перакладчыкі зь беларускай мовы
Катэгорыя:Расейскамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Расейскамоўныя паэты
Мэдаль «За ахвярнасьць і любоў да Ўкраіны»

**Мэдаль «За ахвярнасьць і любоў да Ўкраіны»** ()&nbsp;— ўзнагарода Праваслаўнай царквы Ўкраіны, уведзеная ў 2015 годзе.
## Апісаньне
Мэдаль «За ахвярнасьць і любоў да Ўкраіны» заснаваў Кіеўскі патрыярхат Украінскай праваслаўнай царквы па блаславеньні патрыярха Філярэта (Дзянісенка) сёлета ў студзені 2015 году.

## Мэдалём узнагароджваюцца
Мэдалём «За ахвярнасьць і любоў да Ўкраіны» адзначаюць тых, хто прадэманстраваў актыўную грамадзянскую пазыцыю, гераізм і самаахвярнасьць падчас Рэвалюцыі годнасьці, падзеяў на Данбасе і ў Крыме, а таксама за валантэрскую дзейнасьць і дапамогу Ўзброеным сілам і добраахвотніцкім батальёнам.

## Узнагароджаныя мэдалём

* Міхаіл Жызьнеўскі (чэрвень 2015, пасьмяротна).
* Якаў Зайко (чэрвень 2015, пасьмяротна)
*  (4 верасьня, пасьмяротна)
*  (4 верасьня, пасьмяротна)
## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія мэдалі
Катэгорыя:Эўрамайдан
Катэгорыя:Праваслаўная царква Ўкраіны
Катэгорыя:Узнагароды, якія зьявіліся ў 2015 годзе
Людміла Забалоцкая

**Людміла Забалоцкая** (сапр. *Людміла Саламаха*;  27 сьнежня 1949, г. Крычаў) — беларуская паэтка.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў сям’і служачых. У 1968 годзе скончыла Крычаўскую мэдыцынскую навучальню, працавала карэспандэнтам чавускай раённай газэты «Іскра». У 1974 годзе скончыла філялягічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. У 1974-1984 гг. — навуковы рэдактар у Беларускай Савецкай Энцыкляпэдыі імя П.Броўкі. Сябра СП СССР з 1990 году.

## Творчасьць
Друкуецца з 1968 году. Выдала зборнікі вершаў «Сакавік» (1974), «Радаводны васілёк» (1981), «Сьвятло палыну» (1989).

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускія пісьменьнікі: 1917-1990. Менск: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X 
* Творы на Беларускай палічцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крычаве
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Кандрусевіч

**Кандрусе́віч** — беларускае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Надзея Кандрусевіч — беларуская перакладніца
* Тадэвуш Кандрусевіч ( 1946) — беларускі рыма-каталіцкі сьвятар
* Уладзімер Кандрусевіч ( 1949) — беларускі кампазытар
УНС

* Украінскі нацыянальны саюз
* Усебеларускі народны сход
Ала Кабаковіч

**Ала Канстанцінаўна Кабаковіч** (7 сакавіка 1943, в. Гутава, Дарагічынскі раён, Берасьцейская вобласьць — 11 лютага 1985, Менск) — беларускі літаратуразнавец, крытык, паэтка, перакладчыца.

## Біяграфія
Нарадзілася 7 сакавіка 1943 году ў в. Гутава Дарагічынскага раёну Берасьцейскай вобласьці ў сялянскай сям’і. Бацька, Канстанцін Карпавіч Кабаковіч, у пошуках заробку ў 1930-я гады ездзіў у Аргентыну, у ліпені 1942 году быў расстраляны гітлераўцамі як камуніст і партызан. Маці, Надзея Сяргееўна Замкавец, працавала ў калгасе. Дзяўчынка расла сіратой. У 1959 годзе скончыла Гутаўскую сярэднюю школу з залатым мэдалём.

У 1964 годзе скончыла з адзнакай аддзяленьне журналістыкі філялягічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. У 1964—1966 гадох працавала рэдактарам літаратурна-драматычнага вяшчаньня Беларускага радыё. Скончыла аддзяленне перакладу Літаратурнага інстытуту імя А. М. Горкага ў Маскве (1966—1971). У час вучобы была слухачкай славістычных курсаў пры Варшаўскім унівэрсытэце, адзін год працавала рэдактарам і рэцэнзентам аддзелу паэзіі часопісу «Дружба народов».

З 1971 году малодшы, з 1981 году — старшы навуковы супрацоўнік Інстытуту літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. Кандыдат філялягічных навук (1975). Адначасова працавала рэктарам народнага унівэрсытэта культуры Будтрэста № 1 у Менску (1973—1977).

Памерла 11 лютага 1985 году ў Менску. Пахавана ў Менску на Паўночных могілках.

## Творчасьць
Даследавала гісторыю і тэорыю беларускай літаратуры, узаемасувязі таленту мастака з рэчаіснасьцю, асаблівасьці свабоднага вершу. Аўтар кніг па крытыцы і літаратуразнаўстве «Паэзія Максіма Багдановіча: Дыялектыка рацыянальнага і эмацыянальнага» (1978), «Беларускі свабодны верш» (1984), «Фальклёрныя і анталягічныя традыцыі ў беларускай паэзіі» (1989). Суаўтар манаграфіі «Паэзія абнаўленьня свету» (з І. Шпакоўскім, Н. Шукліной, 1981).

Дэбютавала ў друку падборкай вершаў у 1970 годзе ў часопісы «Нёман». У пасьмяротным зборніку «Пасеянае ўзыдзе» (1991), укладзеным М. А. Тычынам, зьмешчаныя вершы, пераклады, эсэ. Перакладала на расейскую мову творы беларускіх паэтаў У. Караткевіча, А. Вярцінскага, А. Сербантовіча, А. Разанава.

## Сям’я
Дачка ад першага мужа, Ганна Мікалаеўна Кісьліцына (нар. 1967), літаратуразнавец, крытык, доктар філялягічных навук.

Другі муж, Міхась Тычына, беларускі літаратуразнавец, пісьменьнік, доктар філялягічных навук. Іх дачка, Сафія Міхайлаўна Тычына (нар. 1982), літаратуразнавец, пісьменьніца, кандыдат філялягічных навук.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускі фальклор: энцыклапедыя. У 2 т. — Т. 1. — Менск, 2005.
* Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. Т. 3. — Менск, 1994.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. Т. 2. — Менск, 1985.

Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія крытыкі
Катэгорыя:Пахаваныя на Паўночных могілках
Хроніка Эўрапейскай Сарматыі

**«Хро́ніка Эўрапе́йскай Сарма́тыі»** — летапіс, складзены Аляксандрам Гваньіні ў 1-й палове 1570-х гадоў на лацінскай мове.

«Апісаньне Эўрапейскай Сарматыі» грунтуецца на некалькіх крыніцах, у тым ліку на беларуска-літоўскіх летапісах і матэрыялах Мацея Стрыйкоўскага. У творы апісваюцца Беларусь, Жмудзь, Масковія, Памор’е, Польскае каралеўства, Прусія, Украіна і Татарыя (Сыбірскае ханства). Прыводзяцца грамадзянская гісторыя, геаграфія, побыт, звычаі і культура народаў Эўропы, у тым ліку артыкул «Спосаб узворваньня глебы і сяўбы ў Белай Русі». Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага скарочана выкладзеная паводле «Хронікі Вялікага Княства Літоўскага і Жамойцкага» і Хронікі Быхаўца.

У 1578 годзе «Апісаньне» ўпершыню выдадзена ў Кракаве (Польскае каралеўства). У 1581 годзе выйшла 2-е дапоўненае выданьне ў Сьпіры (Сьвятая Рымская імпэрыя). У 1583 годзе кнігу надрукавалі ў італьянскім перакладзе ў Італіі. У 1611 годзе ў Кракаве выйшла «Хроніка эўрапейскай Сарматыі» па-польску, непасрэднай крыніцай для якой паслужыла «Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі» Стрыйкоўскага. Яна была дапоўненай апісаньнем краінаў Заходняй Эўропы і Блізкага Ўсходу, а таксама падзеяў апошняй чвэрці 16-га стагодзьдзя ў Вялікім Княстве Літоўскім, Масковіі і Польшчы. У 1-й палове 17-га стагодзьдзя перакладзеная на старабеларускую мову. Паслужыла крыніцай для беларускіх і ўкраінскіх летапісаў і хранографаў 17—18 стагодзьдзяў. На яе спасылаецца Трафім Сурта ў прадмове да Магілёўскай хронікі. «Хроніка эўрапейскай Сарматыі» стала першым творам, які пазнаёміў заходнеэўрапейскіх чытачоў з гісторыяй Вялікага Княства Літоўскага і зьместам агульнадзяржаўных беларуска-літоўскіх летапісаў.

18 траўня — 30 верасьня 2014 году Нацыянальная бібліятэка Беларусі прадставіла ў Музэі кнігі 2-е лацінамоўнае выданьне «Апісаньня Эўрапейскай Сарматыі» 1581 году, якое выйшла ў друкарні Бэрнгарда Альбіна ў Сьпіры. Таксама на выставе паказалі польскамоўнае выданьне «Хронікі Эўрапейскай Сарматыі» 1611 году, выдадзенае ў кракаўскай друкарні Мікалая Лоба. Фаліянт «Хронікі» налічваў 852 старонкі ў 10 частках.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летапісы
Катэгорыя:Творы лацінскай мовай
Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Кнігі XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Літаратурныя творы, перакладзеныя на беларускую мову
Кобец

Прозьвішча **Кобец** маюць наступныя выбітныя асобы:

* Аляксандар Кобец, беларускі футбаліст
* Рыгор Кобец, беларускі драматург
Юры Багушэвіч (пісьменьнік)

**Юры Багушэвіч** (Георгій Канстанцінавіч Багушэвіч; 5 траўня 1917, Ворша — 18 траўня 1983) — беларускі пісьменьнік і перакладчык.

## Біяграфія
Нарадзіўся 5 траўня 1917 году ў Воршы ў сям’і чыгуначніка. У 1941 годзе скончыў факультэт мовы і літаратуры Менскага пэдагагічнага інстытуту, адначасова працаваў у газэце «Сталинская молодежь».

Падчас нямецка-савецкай вайны знаходзіўся ў дзеючай арміі на Калінінскім і Беларускім франтах, з 1943 году — ваенны карэспандэнт. З 1945 году — у ваеннай газэце на Далёкім Усходзе (Карэя, Кітай).

Пасьля дэмабілізацыі ў 1949 годзе працаваў у рэдакцыях газэтаў «Піянер Беларусі», «Мінская праўда», «Фізкультурнік Беларусі», быў карэспандэнтам газэты «Советский спорт», літаратурным кансультантам Саюзу пісьменьнікаў БССР, галоўным рэдактарам Менскай кінастудыі навукова-папулярных і дакумэнтальных фільмаў. Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1954 году.

Памёр 18 траўня 1983 году.

## Творчасьць
Дэбютаваў у 1938 годзе. Пісаў пераважна на расейскай мове. Выйшлі аповесьці «Пабрацімы» (1955), «Дрэва сяброўства» (1959), «Аповесьці і апавяданьні» (1970), «У гарадку над Нёманам» (1973), «Дырэктар „зялёнай школы“» (1975), «Юнацтва прыйшло» (1977, 1987). Прымаў удзел у напісаньні гісторыі менскіх станкабудаўнічага і аўтамабільнага заводаў.

Напісаў некалькі сцэнарыяў кароткаметражных кінафільмаў, у сааўтарстве з В. Зубам — п'есу «Сябры» (1960, пастаўлена ў 1958).

Пераклаў на расейскую мову асобныя творы П. Пестрака, А. Рылько, П. Кавалёва, аповесьць Р. Няхая «Сарочы лес», зборнік «Піянеры-героі» (з Б. Бур’янам).

## Узнагароды
* Ордэн Айчыннай вайны II ступені,
* Ордэн Чырвонай Зоркі,
* мэдалі СССР і КНДР.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Кучар

**Кучар** — прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Алесь Кучар, беларускі драматург
* Аляксандар Кучар, украінскі футбаліст
* Надзея Кучар, беларуская опэрная сьпявачка
Алесь Кучар

**Алесь Ку́чар** (**Айзік Евелевіч**, *Айзік Кучар*; , в. Прудзішча, цяпер Смалявіцкі раён — , Менск) — беларускі крытык і драматург.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і служачага. У 1926 годзе працаваў у Смалявіцкім райвыканкаме справаводам. Вучыўся ў БДУ і Беларускім вышэйшым пэдагагічным інстытуце (1929—1932), пасьля ў Маскоўскім інстытуце гісторыі, філязофіі і літаратуры, які скончыў у 1937 годзе. У 1932—1936 гадах — у рэдакцыях беларускіх рэспубліканскіх газэт, на Беларускім радыё.

У 1938—1940 гадах выкладчык Менскага пэдагагічнага інстытуту. Адным вечарам 1940 года, калі Максім Танк, Натальля Арсеньнева і Алесь Кучар ішлі па Савецкай вуліцы ў Менску, Танк голасна гаварыў па-беларуску, на што атрымаў спалоханую заўвагу Кучара:

У час Вялікай Айчыннай вайны — журналіст франтавых газэт.

3 1945 году намесьнік галоўнага рэдактара газэты «Літаратура і мастацтва», з 1948 году  загадчык аддзелу ў «Настаўніцкай газеце», з 1951 году рэдактар  у Дзяржаўным выдавецтве БССР. У 1960—1968 гадах чалец сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі на кінастудыі «Беларусьфільм». Друкаваўся з 1927 году.

## Дзейнасьць
У яго працах 1930—1940-х гг. вульгарна-сацыялагічныя ацэнкі творчасьці Я. Купалы, Я. Коласа, З. Бядулі, М. Багдановіча, К. Чорнага, У. Хадыкі і інш., прыпісваньне ім буржуазна-нацыяналістычнай ідэалёгіі, эстэцтва. У пазьнейшых артыкулах і нарысах пра клясыкаў беларускай літаратуры і іх творчасьць (зборнікі «Літаратурна-крытычныя артыкулы», 1953; «Аб мастацкай прозе», 1961) пазбавіўся спрошчанай трактоўкі твораў.

Аўтар п’ес пра партызанскі рух («Заложнікі», пастаўлена ў 1944), менскіх падпольшчыкаў («Гэта было ў Менску», пастаўлена ў 1949), пасьляваеннае будаўніцтва («Неспакойныя сэрцы», пастаўлена ў 1952), сцэнарыяў мастацкіх фільмаў «Чырвонае лісьце» (з А. Куляшовым, 1958), «Гадзіньнік спыніўся апоўначы» (з М. Фігуроўскім, 1958), «Лісты да жывых» (1965), «Усходні калідор» (з В. Вінаградавым, 1968).

## Сям’я
Меў сына Фэлікса Кучара (нар. 1935), беларускага апэратара і рэжысэра дакумэнтальнага кіно.

## Творы
* Дзвіной, Нямігай, Віліяй: П’есы і кінасцэнарыі. Мн., 1962;
* Аблічча часу. Мн.,1971;
* Літаратурна-крытычныя артыкулы:Выбранае. Мн., 1980.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смалявіцкім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Беларускія літаратурныя крытыкі
Катэгорыя:Літаратары, вядомыя пад псэўданімамі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі БДПУ імя Максіма Танка
Віктар Каваленка

**Ві́ктар Анто́навіч Кавале́нка** (21 ліпеня 1929, в. Сакаўшчына, Валожынскі раён — 17 жніўня 2001) — беларускі крытык, літаратуразнавец, празаік. Акадэмік НАН Беларусі (1994).

## Жыцьцяпіс
Навучаўся ў Лідзкай пэдвучэльні, якое закончыў у 1948 годзе. Потым скончыў Менскі пэдагагічны інстытут (1953). Доктар філялягічных навук (1978).

3 1958 годзе працаваў у Інстытуце літаратуры АН Беларусі, у 1982—1997 гг. — дырэктар.

## Творчасьць
Аўтар кніг крытыкі і літаратуразнаўства «Пошукі і здзяйсненьні» (1963), «Давер» (1967), «Прага духоўнасьці» (1975), «Праблемы сучаснай беларускай крытыкі» (1977), «Жывое аблічча дзён» (1979), «Покліч жыцьця» (1987) і інш., раману «Падвышанае неба» (1975).

Аўтар больш за 200 навуковых прац, зборнікаў літаратурна-крытычных артыкулаў, у тым ліку 11 манаграфій. Яго працы, прысьвечаныя творчасьці З. Бядулі, Я. Коласа, І. Шамякіна, літаратурнаму працэсу XIX ст. — пачатку XX ст. адрозьніваюцца канцэптуальнасьцю, навізной пастаноўкі праблем, актуальнасьцю, шматграннасьцю навуковых рашэньняў, глыбінёй і гістарызмам дасьледаваньняў. Дасьледаваў працэс паскоранасьці ў разьвіцьці беларускай літаратуры, роля ў ёй нацыянальна-самабытных вытокаў і ўплывы суседніх літаратур.

### Асноўныя працы
* Шляхі разьвіцьця беларускай савецкай прозы. Мн.: Навука і тэхніка, 1972
* Вытокі. Уплывы. Паскоранасьць. Мн.: Навука і тэхніка, 1975.
* Праблемы сучаснай беларускай крытыкі. Мн.: Навука і тэхніка, 1977.
* Міфа-паэтычныя матывы ў беларускай літаратуры. Мн.: Навука і тэхніка, 1981.
* Общность судеб и сердец. Мн.: Наука и техника, 1985.
* Покліч жыцьця: Літ. крытыка. Мн.: Мастацкая літаратура, 1987.
* Веліч праўды: Выбранае. Мн.: Мастацкая літаратура, 1989.

## Узнагароды
Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Якуба Коласа (1980). Заслужаны дзяяч навукі БССР (1981).

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 390.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валожынскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі БССР
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытуту літаратуры імя Янкі Купалы НАНБ
Алесь Рылько

**Але́сь Рыльќо** (*Аляксе́й Іва́навіч Рылько*; 27 сакавіка 1923, в. Рыдамля, Сеньненскі павет, Магілёўская губэрня — 16 красавіка 1967) — беларускі празаік, драматург, публіцыст.

## Біяграфія
Нарадзіўся 27 сакавіка 1923 году ў в. Рыдамля Сеньненскага павету Магілёўскай губэрні ў сялянскай сям’і. У 1939 годзе скончыў 9 клясаў школы ў Радамлі, пэдагагічныя курсы ў Оршы. Працаваў загадчыкам Лявонаўскай пачатковай школы на Аршаншчыне, адначасова завочна вучыўся ў настаўніцкім інстытуце (1939—1941).

У першы год нямецка-савецкай вайны (ліпень 1941 — жнівень 1942) жыў у бацькоў, працаваў на сельскай гаспадарцы. У 1942—1944 гадох — разведчык у партызанскім атрадзе «Перамога» брыгады К. Заслонава, потым — мінёр спэцгрупы «Непераможныя». Быў паранены.

Пасьля вызваленьня Беларусі ад фашысцкіх захопнікаў працаваў адказным сакратаром Баранавіцкага абласнога спортыўнага таварыства «Дынама», настаўнічаў на Пастаўшчыне (1944—1946). У 1946 годзе паступіў на аддзяленьне журналістыкі філялягічнага факультэту Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, якое скончыў у 1951 годзе. Працаваў у газэтах «Савецкі селянін» (1947—1948), «Літаратура і мастацтва», часопісах «Вожык», «Полымя», літаратурным кансультантам праўленьня Саюзу пісьменьнікаў БССР (1952—1967). Сябра Саюзу пісьменьнікаў БССР з 1952 году.

Загінуў 16 красавіка 1967 году ў выніку няшчаснага выпадку.

## Творчасьць
Дэбютаваў у друку ў 1946 годзе. Першае апавяданьне «Сама зразумела» зьмешчана ў часопісы «Вожык». Аўтар кніг апавяданьняў «Мае сустрэчы» (1952), «Цьвіце чаромха» (апавяданьні, п’есы, 1957), «Стуканок у аблавушцы» (гумарыстычныя апавяданьні, 1959), «Ты прыгожая, Арынка» (апавяданьні, нарысы, 1960), «Напрадвесьні» (выбранае, 1984), аповесьці для дзяцей «Мядовыя краскі» (1959, 1983), аднаактовай п’есы «Гром з яснага неба» (1953), «Колькі вяровачку не віць…» (аднаактовая камедыя і сцэнкі, 1958). У 1969 годзе выйшла кніга «Выбранае». Сьмерць перапыніла працу над раманам «Срэбныя росы». Творы А. Рылько перакладзены на баўгарскую, польскую, расейскую (Ю. Багушэвічам) і чэскую мовы.

Галоўнае ў творчасьці А. Рылько — лірычны роздум пра жыцьцё і працу, любоў да сьціплых людзей і працаўнікоў, іх барацьба з захопнікамі, выяўленьне рамантыкі будняў беларускай вёскі, паказ пошукаў чалавекам свайго месца ў жыцьці. Для творчасьці характэрныя ярка выяўленыя гумарыстычна-сатырычныя элементы, каларытная, па-народнаму дасьціпная мова, увага да трапнай дэталі, дынамічны, экспрэсіўны стыль.

## Крыніцы

## Літаратура
* Шчодрасць: (да 60-годдзя з дня нараджэння Алеся Рылько) // Віцебскі рабочы. — 1983. — 29 сак.

Катэгорыя:Беларускія драматургі
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў БССР
Анатоль Дзяркач

**Анато́ль Дзярка́ч**, сапр.: **Анатоль Рыго́равіч Зіміёнка** (18 красавіка 1887, мястэчка Турэц, Наваградзкі павет, цяпер Карэліцкі раён — 5 верасьня 1937, Менск, НКУС) — беларускі паэт, сатырык, гумарыст, мэмуарыст.

## Жыцьцяпіс
Скончыў народную вучэльню ў Наваградку ў 1904 годзе. Служыў у земскай і гарадзкой управах у Менску. Сябра партыі эсэраў. У 1908 годзе арыштаваны, адпраўлены ў ссылку. Пасьля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 году служыў у менскіх адміністрацыйных органах Часовага ўраду. Працаваў у газэце «Беларуская вёска»; з 1924 году рэдактар сатырычнага часопісу «Дубінка» (дадатак да газэты «Звязда»); працаваў у газэце «Піянер Беларусі», часопісе «Полымя». Сябра СП БССР з 1934 году.

Арыштаваны 16 кастрычніка 1936 году; расстраляны. Рэабілітаваны ў 1957 годзе.

## Творчасьць
Дэбютаваў у друку ў 1904 годзе; спачатку пісаў на расейскай мове. Працуючы ў сатырычным жанры, узяў сабе псэўданім *Анатоль Дзяркач*. Пісаў творы для дзяцей. Перакладаў з расейскай і ўкраінскай моваў. Аўтар успамінаў.

### Творы
* Пра папоў, пра дзякоў, пра сялян-мужыкоў: Сатырычныя вершы. Мн., 1925;
* Міколава гаспадарка: Агра-паэма. Мн., 1927;
* Нашы прыяцелі. Мн., 1928;
* Зьвяры нашых лясоў. Мн., 1929;
* Бог удвох. Мн., 1930;
* Усім патроху…: Сатыра і гумар: Вершы. Мн., 1930;
* Качаргой па абразох. Мн., 1930;
* Оккупация и интервенция в Белоруссии. М., 1932.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С.162
* Маракоў Л. У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль.. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.

## Вонкавыя спасылкі
* Паэт-сатырык Анатоль Дзяркач на kamunikat.org
* [Зіміёнка Анатоль Рыгоравіч. Адкрыты сьпіс](https://by.openlist.wiki/%D0%97%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%91%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C_%D0%A0%D1%8B%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_(1887))

Катэгорыя:Беларускія мэмуарысты
Катэгорыя:Беларускія гумарысты
Катэгорыя:Беларускія сатырыкі
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Крыштап Завіша

**Хрыстафо́р (Кры́штаф) Заві́ша** ( 1600 — 23 студзеня 1670) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. 

## Жыцьцяпіс
Вялікі лоўчы літоўскі (1629—1637), вялікі пісар літоўскі (1637—1649). Староста менскі (1631—1645) і браслаўскі (з 1645).

Пасол на сойм 1632 року ад Менскага павету, пасол на каранацыйны сойм 1633 року. Пасол на надзвычайныя соймы 1635, 1637, 1642 і 1647 рокаў.

У 1639 — маршалак Трыбуналу ВКЛ, у 1642 — маршалак сойму Рэчы Паспалітай. Пасол на сойм 1646 року, каранацыйны сойм 1649 року, соймы 1649—1650 і 1650 рокаў.

Маршалак надворны (1649—1654) і вялікі літоўскі (1654—1669).

У 1655 року стаў удзельнікам Тышовецкай канфэдэрацыі супраць Швэцыі.

У 1659 і 1661 роках абіраўся дэпутатам ад сэнату ў Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага. Кашталян віленскі (1669—1670).

## Сям’я
Паходзіць з шляхецкага роду Завішаў гербу «Лебедзь». Сын падскарбія літоўскага Андрэя і Сафіі з Валовічаў, унучкі кашталяна наваградзкага Рыгора Валовіча. Меў сёстраў Барбару (памерла дзіцем) і Сафію (манашку), а таксама брата Мікалая (езуіт, памёр маладым у Рыме).

Быў жанаты з Кацярынай з Тышкевічаў, дачкой менскага ваяводы Пятра. Мелі дзяцей:
* Андрэя Казімера — пісара вялікага літоўскага. Перадаў яму Менскае староства
* Яна Юрыя — ротмістра каралеўскага. Перадаў яму Браслаўскае староства
* Ганну Канстанцыю — жонку Фэлікса Яна Паца, падкаморага вялікага літоўскага.

## Творы
* 
*  

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Хрыстафор
Катэгорыя:Сэнатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Кашталяны віленскія
Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія
Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Пісары вялікія літоўскія
Катэгорыя:Лоўчыя вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты менскія
Катэгорыя:Старосты браслаўскія
Катэгорыя:Маршалкі Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Маршалкі Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Рэчы Паспалітай
Робін Райт

**Робін Гэйл Райт** (; нарадзілася 8 красавіка 1966 году) — амэрыканская акторка і рэжысэрка. Яна восем разоў была намінаваная на прэмію «Эмі», а таксама зьяўляецца ляўрэаткай прэміяў «Залаты Глёбус» і «Спадарожнік», дзякуючы працы на тэлебачаньні. Мае дачку Дылан Пэн, якая таксама зьяўляецца акторкай, і сына Гопэра. Шон Пэн зьяўляецца бацькам ейных дзяцей.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Даласе, штат Тэхас, у сям’і супрацоўніка фармацэўтычнае кампаніі і спэцыялістам па продажу касмэтыкі. Аднак, гадавалася акторка ў Сан-Дыега, штат Каліфорнія. Ужо з 14 гадоў пачала працаваць у мадэльнае індустрыі. 

Упершыню Райт прыцягнула ўвагу за ролю ў дзённай мыльнай опэры тэлеканалу NBC *«[[Санта-Барбара (тэлесэрыял)|Санта-Барбара]]»*, выконваючы ролю Келі Кэпўэл з 1984 па 1988 гады. Затым яна перайшла да ўдзелу ў кіно, зьняўшыся ў рамантычнай камэдыйнай прыгодніцкай стужцы *«[[Прынцэса-нявеста]]»* (1987). Дзякуючы гэтае ролі, Райт зьведала далейшы посьпех у кінаіндустрыі, выканаўшы галоўныя ролі ў такіх фільмах, як то рамантычныя драмы *«[[Форэст Гамп]]»* (1994) і *«[[Пасланьне ў бутэльцы (фільм)|Пасланьне ў бутэльцы]]»* (1999), супергеройская драма-трылер *«[[Нязломны (фільм)|Нязломны]]»* (2000), гістарычная драма *«[[Змоўца]]»* (2010), біяграфічная спартовая драма *«[[Чалавек, які зьмяніў усё]]»* (2011), загадкавы трылер *«[[Дзяўчына з татуiраваньнем дракону (фільм, 2011)|Дзяўчына з татуiраваньнем дракону]]»* (2011), біяграфічная драма *«[[Эвэрэст (фільм)|Эвэрэст]]»* (2015), супергеройскі фільм *«[[Цуда-жанчына (фільм, 2017)|Цуда-жанчына]]»* (2017) і навукова-фантастычны фільм *«[[Бегун па лязе 2049]]»* (2017). У красавіку 2019 году было абвешчана, што Райт дэбютуе ў якасьці рэжысэркі паўнамэтражнага фільму *«[[Зямля (фільм, 2021)|Зямля]]»*. Акрамя таго, Райт павінна выканаць у гэтым фільме галоўную ролю.

Райт зьнялася ў ролі Клэр Андэрўуд у звышпапулярным сэрыяле Netflix *«[[Картачны домік (тэлесэрыял)|Картачны домік]]»*, за ўдзел у якім у 2013 годзе яна атрымала прэмію «Залаты Глёбус» за найлепшую жаночую ролю. Цікава, што гэта сталася першым выпадкам, калі прэмія была ўручаная акторцы за ўдзел у сэрыяле на ўэб-плятформе. У 2016 годзе Райт зьяўлялася адной з самых высокааплатных акторак у ЗША, зарабляўшы 420 тысячаў даляраў за адную сэрыю ў сэрыяле «Картачны домік».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторкі ЗША
Міхась Мельнік

**Міха́сь Іва́навіч Мельнік** (7 лістапада 1949, Майсеевічы, Асіпавіцкі раён, Бабруйская вобласьць) — беларускі паэт.

## Біяграфія
Нарадзіўся 7 лістапада 1949 году ў в. Майсеевічы Асіпавіцкага раёну Бабруйскай вобласьці ў сям’і калгаснікаў. Вучыўся ў Гарадзенскім ПТВ № 49 хімікаў, некаторы час працаваў слесарам-інструментальшчыкам на заводзе гандлёвага машынабудаваньня ў Гародні.

У 1972 годзе скончыў філялягічны факультэт Гарадзенскага пэдагагічнага інстытуту імя Янкі Купалы.

Працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры Астравецкай сярэдняй школы, а пасьля службы ў Савецкай Арміі — намесьнікам дырэктара Красноўскай і Голдаўскай сярэдніх школ Лідзкага раёну. У 1980 годзе абраны старшынём прафсаюзнага камітэту Лідскага СПТВ № 55 мэханізацыі меліярацыйных работ.

З 1984 году працуе выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры ў Лідзкім каледжы Гарадзенскага дзяржаўнага ўніверсітэту імя Янкі Купалы.

Абіраўся дэпутатам Гарадзенскага абласнога Савету дэпутатаў па Маладзёжнай выбарчай акрузе № 51 (1990—1995). Ініцыятар стварэньня ў 1989 годзе ў Лідзе гарадской рады Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны, якую ён узначаліў. У 1992—1994 гадох уваходзіў у склад тапанімічнай камісіі пры Прэзыдыюме Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь.

## Творчасьць
Першы верш (на расейскай мове) надрукаваны ў 1966 годзе ў газэце «Зорька». Першы верш на беларускай мове «Задуменная ноч» надрукаваны 25 лістапада 1967 году ў газеце «Гродзенская праўда». У 1996 годзе ён разам з Пятром Чаборам склаў зборнік вершаў «Скрыжаваньне», у 2009 годзе выйшла ў сьвет яго кніга паэзіі «Лодка жыцьця». У 2004 годзе выйшаў інфармацыйны фотаальбом «Час і лёсы» (сумесна з Леанідам Віннікам), дзе зьмешчаная інфармацыя пра вядомых людзей Лідчыны канца XX — пачатку XXI стагодьдзя. У 2008 годзе надрукаваная анталёгія твораў лідзкіх літаратараў пра беларускую мову «Шануйце роднае слова».

М. Мельнік зьяўляецца аўтарам літаратурна-крытычных, навукова-мэтадычных і публіцыстычных артыкулаў. Ён таксама адзін са стваральнікаў у Лідзкім каледжы музэю асьветы і культуры Лідчыны і адным з заснавальнікаў і выдаўцоў газэтаў «Народная трыбуна» і «Голас з Ліды» (1992—1995). 3 2004 году кіруе літаратурным аб’яднаньнем «Суквецьце» пры рэдакцыі «Лідскай газеты». На словы Міхася Мельніка напісаны песні кампазытарамі Я. Петрашэвічам, В. Пыпецем, Д. Мазітавай, С. Мазітавай, Д. Ціханам, С. Лявонавай, С. Чарняком, І. Воранам, В. Пазнуховай, Уладзімірам Норанам і іншымі.

Галоўная тэматыка твораў: гуманнасьць, дабрыня, узаемадапамога, прызначэньне члавека ў жыцьці, любоў да Радзімы, імкненьне захаваць усё спрадвечна беларускае, захаваць родную мову.

## Бібліяграфія
* Чабор П., Мельнік М. Скрыжаваньне: Вершы. Менск, МФ «Беларускі кнігазбор», 1996. ISBN 985-6138-01-7

## Узнагароды
* Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (1995).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Сябры Таварыства беларускай мовы
Якаў Герцовіч

**Якаў Бенцыёнавіч (Бенцыянавіч) Герцовіч** (, в. Сяліба, Менская губэрня — ) — беларускі савецкі літаратурны крытык.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Камуністычны інстытут журналістыкі імя С. М. Кірава ў Менску ў 1936 годзе. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У пасьляваенны час займаў пасаду намесьніка адказнага рэдактара газэты «Звязда». У 1953—1970 гадах працаваў у часопісе «Вожык».

## Творчасьць
Пачаў друкавацца з 1936 годзе. Аўтар рэцэнзій і артыкулаў, прысьвечаных праблемам разьвіцьця беларускай літаратуры, пытаньнях пісьменьніцкага майстэрства. Дасьледаваў пераважна пытаньні разьвіцьця сучаснай беларускай прозы.

Аўтар кнігі франтавых замалёвак «На вайне як на вайне» (1969) і зборніка сатырычных мініяцюраў «Не пугай адзінай» (1969).

### Сачыненьні
* «На перадавых пазіцыях» (1957)
* «Літаратура і жыцьцё народа» (1960)
* «Герой і сучаснасьць» (1963)
* «Пісьменьнікі, кнігі, героі» (1966)
* «Творчае крэда» (1970)

## Ацэнкі сучасьнікаў
Меў рэпутацыю «пагромшчыка» з-за цкаваньня беларускіх літаратараў (У. Караткевіча і інш.). У 1962 надрукаваў у газэце «Советская Белоруссия» артыкул «Пошукі, находкі, страты», у якім аўтару рамана «Леаніды не вернуцца да Зямлі» («Нельга забыць») былі прад’яўлены абвінавачваньні ў «другараднасьці, кніжнасьці, фармалізьме, няўдалым выбары галоўнага героя, няправільным паказе жыцьця». Гэты артыкул паўплываў на лёс рамана, які быў надрукаваны толькі ў 1983 годзе. Таксама адмоўна ставіўся Герцовіч  да аповесьці Дзікае паляваньне караля Стаха, у якой убачыў «прыхарошваньне, ідэалізацыю гісторыі» і «элемэнтарнае эпігонства».

Паэт Рыгор Барадулін характарызаваў гэтага крытыка ў сваёй эпіграме: «Герцовіч Якаў горка плакаў: / жыць мала, а ня ўсіх абкакаў».

## Крыніцы

## Літаратура
* Энцыкляпэдыя літаратуры і мастацтва Беларусі в 5-і тамах. Т. 2. — С. 77.
* Беларуская энцыкляпэдыя. Т. 5. Мінск, 1997. С. 201.

Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны
Леанід Гаўрылаў

**Леанід Рыгоравіч Гаўрылаў** (, в. Бердыж, Чачэрскі раён — ?) — беларускі паэт.

## Жыцьцяпіс
Вучыўся ў Менскім беларускім пэдагагічным тэхнікуме. Паступіў у Інстытут народнай гаспадаркі, а ў 1936 годзе перавёўся на літаратурны факультэт Гомельскага пэдагагічнага інстытуту. Пасьля заканчэньня інстытуту ў 1940 годзе прызваны ў Чырвоную Армію. Служыў у танкавых войсках мэханікам-вадзіцелем. Зь першых дзён Вялікай Айчыннай вайны — на фронце. Прапаў безь вестак.

## Творчасьць
Друкаваўся з 1935 году. Вершы Гаўрылава адметныя героіка-рамантычным патасам, лірычнай задушэўнасьцю, мэлядычнасьцю.

Друкаваўся ў альманаху «Аднагодкі», у газэтах «Гомельская праўда», «Літаратура і мастацтва», у часопісе «Полымя рэвалюцыі». Нізкі вершаў зьмешчаны ў зборніках «Мы іх не забудзем» (1949), «Крывёю сэрца» (1967). У 1961 г. выйшла кніжка паэзіі «Вернасьць».

## Крыніцы

### Вонкавыя спасылкі

* Вернасьць. — Мн., 1961
* Крывёю сэрца. — Мн., 1967

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чачэрскім раёне
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Прапалі без зьвестак
Катэгорыя:Загінулі ў баях нямецка-савецкай вайны
Уладзімер Глушакоў

**Уладзі́мір Сьцяпа́навіч Глушако́ў** (нар. , Давыд-Гарадок) — беларускі пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў старажытным палескім мястэчку Давыд-Гарадок, дзе скончыў сярэднюю школу. Затым вучыўся ў Мар’інагорскім саўгасе-тэхнікуме, у Белдзяржунівэрсытэце. Пасьля службы ў арміі працаваў на Менскім трактарным і маторным заводах.

У 2001 годзе 0 намесьнік старшыні Дзяржкамдруку і сябар Саюзу пісьменьнікаў. Быў пастаўлены выканаўцам абавязкаў дырэктара друкарні “Мэджык”.
За тыдзень новае службы Глушакова быў арыштаваны наклад газэты “Рабочы”, а “Предпринимательская газета” выйшла зь белымі плямамі на месцы “няправільных артыкулаў”.

## Творчасьць
У 1981 годзе скончыў Літаратурны інстытут імя Горкага ў Маскве. Працаваў у часопісе «Нёман», у «Беларускай думцы»…

Выдаў кнігі прозы «Насеньне», «Тёплые листья тополей», «Цветение калины», «На круги своя», «Расплата» (1993), «Развітаньне на пачатку вясны» (2001) і інш.

## Прызнаньне
* Сябра Саюзу пісьменьнікаў Беларусі (Менскае гарадзкое аддзяленьне).

Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Уладзімір Сцяпанавіч Глушакоў у столінскай газэце «Навіны Палесся»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Давыд-Гарадку
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў Беларусі
Валянціна Аксак

**Валянці́на Іва́наўна Акса́к (Арло́ва)** ( 28 красавіка 1953, в. Смалічы, Нясьвіскі раён, Менская вобласьць) — беларуская паэтка.

## Біяграфія
Нарадзілася 28 красавіка 1953 году ў в. Смалічы Нясьвіскага раёну Менскай вобласьці.

У 1975 годзе скончыла гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Працавала карэспандэнтам, аглядальнікам у газетах, загадчыкам аддзелу культуры часопісу «Беларусь». Карэспандэнтка «Радыё Свабода». Сяброўка Саюзу беларускіх пісьменьнікаў з 1994 году. Жыве ў Менску.

## Творчасьць
Дэбютавала вершамі ў наваполацкай шматтыражцы «Хімік».

## Бібліяграфія
* «Цьвінтар» (1992)
* «Капліца» (1994)
* «Антычны дождж» (1999)
* «Віно з Каліфорніі» (2003)
* «Ружоўніца» (2008)
* «Дзікая сьліва» : Вершы. — Менск, «Кнігазбор», 2015. — 104 с. — (Бібліятэчка часопісу «Дзеяслоў»; выпуск 18).
* «Завінены рай» : Кніга паэзіі. — Менск, Галіяфы, 2017. — 116 с.
* «Кава ў арліным гнязьдзе» : Кніга паэзіі. — Менск, Кнігазбор, 2019. — 100 с.
* «Трэці Эдэм» : Кніга паэзіі — Менск, Кнігазбор, 2021. — 140 с — (Бібліятэчка часопісу «Дзеяслоў»; выпуск 30).￼

## Узнагароды
* прэмія «Залаты Апостраф» (2008).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гутарка з Валянцінай Аксак у праграме «Кантэкст»
* Валянціна Аксак на «Беларускай палічцы» (pdf+аўдыё)
* Валянціна Аксак на «Камунікаце» (pdf)
* Купіць кнігі Валянціны Аксак («Трэці Эдэм», «Кава ў арліным гнязьдзе»)
* Валянціна Аксак чытае верш «Сёньня ноччу са мною быў…»

Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Мікола Гроднеў

**Мікола Пятровіч Гроднеў** (, в. Старая Алешня Рагачоўскі раён — ) — беларускі празаік.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Гомельскім тэхнікуме фізкультуры. У 1953 годзе скончыў гістарычны факультэт Гомельскага пэдагагічнага інстытуту. Працаваў школьным інспэктарам у Вялейскім раённым аддзеле адукацыі, дырэктарам Куранецкай сярэдняй школы рабочай моладзі (1954—1956). З 1957 да 1959 гады працаваў у радашковіцкай раённай газэце «Сцяг Ільіча», быў уласным карэспандэнтам газэты «Літаратура і мастацтва».

З 1961 году — у аддзеле фэльетонаў рэдакцыі часопісу «Вожык», з 1968 да 1984 гады — рэдактарам аддзелу нарысаў часопісу «Беларусь», з 1984 да 1989 гады — адказны сакратар бюлетэню «Помнікі гісторыі і культуры Беларусі».

Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1964 году.

## Творчасьць
Літаратурную дзейнасьць пачаў у 1954 годзе. Выйшлі зборнікі апавяданьняў і аповесьцей «За бацькоўскім парогам» (1960), «Цяжкае шчасьце» (1963), «Вясна была…» (1968), «Заручыны» (1972), «Высокі поўдзень» (1974), «Зоркаўкі» (1975), «Што скажуць людзі» (1975), «Салодкі боль» (1977), «Крок да тайны» (1983), «Нязьведаная даль» (1989), «Рына» (1992), «У белай цемрадзі» (2000), зборнік гумарыстычных апавяданьняў «Клін клінам» (1979).

## Асабістае жыцьцё
Мікола Гроднеў — старэйшы брат беларускага журналіста і пісьменьніка Васіля Гроднікава (1938—2005).

## Крыніцы

## Літаратура
* Мікола Гроднеў // Беларускія пісьменьнікі (1917—1990): Даведнік; Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав.рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994.
* У белай цемрадзі: Аповесьці / Мікола Гроднеў. — Мн.: Беларускае выдавецкае таварыства «Хата», 2000.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рагачоўскім раёне
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Сілан Гусеў

**Сілан Гусеў** (таксама *Гусеў Сіла*; 14 жніўня 1897, в. Калясянка, Чавускі раён — 31 сакавіка 1986) — беларускі пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Быў батраком у памешчыка, з 1913 году працаваў на суконнай фабрыцы ў Пецярбургу. За распаўсюджаньне рэвалюцыйных праклямацыяў у 1914 годзе высланы этапам на радзіму. Працаваў на пабудове чыгункі, служыў на Балтыйскім флёце.

У пачатку кастрычніка 1917 году прыкамандзіраваны на крэйсэр «Аўрора». Прымаў удзел у штурме Зімняга палацу. Служыў у Чырвонай гвардыі і Чырвонай Арміі, а таксама на Чарнаморскім флёце. Удзельнічаў у грамадзянскай вайне і ў барацьбе з інтэрвэнтамі. Быў паранены.

З 1921 да 1930 гады — на партыйнай і савецкай рабоце ў Беларусі. У 1933 годзе ў Менску скончыў Камуністычны інстытут журналістыкі. Працаваў рэдактарам літаратурнага альманаху «Атака», рэдактарам літаратурнага аддзелу Радыёкамітэту, дырэктарам Дома творчасьці, кансультантам у кабінэце маладога аўтара СП БССР, дырэктарам Беларускага аддзяленьня Літфонду СССР (1933-1941).

У гады Вялікай Айчыннай вайны служыў у Савецкай Арміі. Двойчы быў паранены. У пасьляваенны час працаваў ва ўстановах культуры, друку Беларусі. Сябра СП СССР з 1940 г.

## Творчасьць
Першае апавяданьне было надрукавана ў 1933 годзе ў часопісе «Полымя рэвалюцыі»). Выйшлі зборнік апавяданьняў «За жыцьцё» (1934) і аповесьць «Шлях юнака» (ч. 1, 1938), працяг якой у фрагмэнтах друкаваўся ў часопісе «Полымя» за 1969 г.

## Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сьцяга, Айчыннай вайны I і II ступеняў і мэдалямі.

## Цікавыя факты
Гусеў згаданы ў Сказе пра Лысую гару. Там апісваецца, як Гусеў паставіў "шпакоўню"-туалет. А даху не было, дык ён зь нейкага дому ўзяў каўпак такі выцягнуты. А каб вада ня йшла, дык яшчэ зрабіў наканечнік, як ракета.

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускія пісьменьнікі: 1917-1990. Менск: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чавускім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Мікола Грынчык

**Мікола Грынчык** (, в. Быцень, Івацэвіцкі раён — ) — беларускі літаратуразнавец. Доктар філялягічных навук. Прафэсар. Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР (1977).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. З сакавіка 1943 году — агентурны разьведчык партызанскага атраду «Савецкая Беларусь» Берасьцейскага злучэньня, зь ліпеня 1944 году — у Савецкай Арміі, на фронце. Быў цяжка паранены.

Пасьля вайны працаваў загадчыкам Быценьскага раённага аддзела сацыяльнага забесьпячэньня. У 1952 годзе скончыў літаратурны факультэт Гарадзенскага пэдагагічнага інстытуту. Настаўнічаў на Гарадзеншчыне.

Скончыў асьпірантуру пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР (1957), затым — навуковы супрацоўнік гэтага інстытуту. З 1970 годзе — загадчык катэдры беларускай літаратуры Гомельскага дзяржаўнага ўнівэсытэту. Адначасова ў 1973-1985 гг. — галоўны рэдактар рэспубліканскага навуковага міжведамаснага зборніка «Беларуская літаратура». З 1980 году — загадчык катэдры літаратуры Менскага інстытуту культуры.

## Навуковая дзейнасьць
Выступаў як крытык і літаратуразнавец з 1957 году. Аўтар манаграфій «Максім Багдановіч і народная паэзія» (1963), «Фальклёрныя традыцыі ў беларускай дакастрачніцкай паэзіі» (1969), «Шляхі беларускага вершаскладаньня» (1973), крытыка-біяграфічнага нарыса «Аркадзь Куляшоў» (1964), адзін з аўтараў «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры» (1966), «Гісторыі беларускай дакастрычніцкай літаратуры» (1969), «Истории белорусской дооктябрьской литературы» (1977), падручнікаў для студэнтаў філфака педінстытутаў «Гісторыя беларускай савецкай літаратуры. 1917-1940» (1981), «Гісторыя беларускай літаратуры. XIX - пачатак XX ст.» (1981) і «Гісторыя беларускай літаратуры. Старажытны пэрыяд» (1985).

## Узнагароды
Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны I ступені.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Быцені
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі БССР
Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту