Шляхам жыцьця (зборнік)

«**Шляхам жыцьця**» — трэці зборнік вершаў Янкі Купалы, ўпершыню выдадзены ў 1913 годзе ў Санкт-Пецярбургу ў выдавецтве «Загляне сонца і ў наша аконца». Першы тыраж зборніку склаў 3 тысячы асобнікаў. Купала прысьвяціў зборнік доктару Аляксандру Ярэмічу, які выдаў кнігу Купалы за свае ўласныя сродкі.

## Апісаньне
У зборнік увайшлі больш за 200 вершаў, напісаных пераважна ў 1910—1913 гадох, шэраг перакладаў і некаторыя вершы з папярэдніх зборнікаў Купалы «Жалейка» і «Гусьляр». Зборнік складаецца зь сямі асобных разьдзелаў:

І.  «**Бацькаўшчына**» (вершы «Песьня мая», «З кутка жаданьняў», «Маладая Беларусь», «Песьня сонцу», «Выйдзі...» і інш.)

ІІ. «**Па межах родных...**» (напоўнены філязафічнымі настроямі і пэйзажнымі малюнкамі («Над Сьвіслачай», «Сельскія могілкі», «Дуб», «Вярба» ды інш.), міталягічнымі вобразамі («Ваўкалак», «У вечным боры...», «Чорны бог» і інш.))

ІІІ. «**Для Яе**» (вобраз жанчыны ў вершах разьдзелу экзальтаваны («Абнімі...», «З зорак усходніх, заходніх, з бліскучай»), апраменены надзвычайнай замілаванасьцю («Ты прыйдзі...»), фальклёрызаваны («Русалка», «Ястраб»))

ІV. «**Наша вёска**» (цыклы вершаў «Аб мужыцкай долі», «Зь песень безьзямельнага» і інш.)

V.  «**Сваім і чужым**» (пераважна публіцыстычны разьдзел, вершы «Гэй, капайце, далакопы...», «Ворагам Беларушчыны», «Зь мінуўшых дзён» і інш.)

VI. «**Байкі і аповесьці**» (пераважна эпічны разьдзел, паэмы «Курган», «На куцьцю», драматычная паэма «На папасе», верш «На Дзяды», урывак з індыйскае кнігі «Магабгарата» «Паляўнічы і пара галубкоў» і інш.)

VII. «**Пераклады з [[Польская мова|польскай]]**» (пераклады твораў А. Міцкевіча, М. Канапніцкай, Ул. Сыракомлі і інш.).

## Адметнасьць і значэньне зборніку
Зборнік лічыцца этапным у творчасьці Купалы і ў беларускай літаратуры пачатку ХХ стагодздзьдзя. Творы зборніку падсумоўвалі здабыткі Купалы на ніве нацыянальнае паэзіі, сьцьвярджалі ў ёй прынцыпы народнасьці і высокага мастацтва і праз тое праграмавалі шляхі разьвіцьця нацыянальнае паэзіі і ўвогуле ўсяе беларускае літаратуры. Зборнік стаў паэтычным гімнам Маладой Беларусі і перадавых сілаў нацыянальнага грамадзка-палітычнага руху пачатку ХХ стагодздзьдзя. Філязофскай заглыбленасьцю, шырока распрацаванымі матывамі больш інтымнага пляну зборнік знаходзіцца каля вытокаў беларускае нацыянальнае філязофскае і любоўнае лірыкі. Зборнік стаў узорным, клясычным па багацьці сваіх мастацкіх формаў, культуры верша, замацаваньні ў нацыянальнае паэзіі як асацыятыўна-рамантычнага стылю, так і клясычна-анталягічнага, народна-песеннага.

У зборніку выявіўся якасны новы ўзьлёт Купалы-лірыка. У параўнаньні са зборнікам «Жалейка» тэма сялянскага жыцьця зь пераважнай і стрыжнявой — пры тым жа яе вычарпальным вырашэньні — стала ўпоравень зь іншымі, нагэтулькі ж значнымі тэмамі. Узвышаўся гэты зборнік і над зборнікам «Гусьляр», зь яго крыху гіпэртрафіраванай фальклёрнай стылізацыяй, абстрактнымі рамантычнымі пошукамі маральных ідэалаў, т.зв. «сусьветнаю тугой». Для зборніку «Шляхам жыцьця» ўласьцівыя маштабнасьць лірычных і эпічных вобразаў, паказ жыцьця як гістарычнага руху народу з часоў мінулых праз сучаснае ў будучыню, зь вітаньнем яе, прысьпешваньнем і набліжэньнем.

Асноўным лірычным героям кнігі — паперадзе сумарнага і індывідуалізаванага вобраза мужыка — становіцца рамантычны вобраз песьняра-змагара, прарока сьветлай будучыні народу. Выдатнае мастацкае адкрыцьцё Купалы — гістарызм «Шляхам жыцьця». З усьведамленьня славы і няславы, гераічнае велічы і трагедыйнасьці гістарычнага мінулага лірычны герой зборніку вырастаў у фігуру незвычайнага маштабу, якая ўмяшчала ў сабе вялікую сілу аўтарскіх перажываньняў, выказаных па-мастацку раскавана, з бліскучай паэтычнай віртуознасьцю.

## Крытычныя водгукі
Першым і найбольш вядомым водгукам на трэці зборнік Купалы стаў артыкул Антона Луцкевіча ў «Нашай Ніве». Крытык акцэнтуе ўвагу на ўсеабдымнасьці паказу народнага жыцьця ў кнізе Я. Купалы, на добрую тэхніку пісьма, калі «у пекных, зычных, шчыра і з размахам напісаных вершах адбіваецца жыцьцё нашага народу». А.Луцкевіч заўважае: 

## Выданьні
* **Першае**, 1913, Санкт-Пецярбург, выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца». 
* **Другое**, 1923, Вільня, Беларускі аддзел «Віленскага выдавецтва Б.Клецкіна».
* **Трэцяе**, 1935, Вільня, выдавецтва Беларускага інстытуту гаспадаркі і культуры.
* **Факсымільнае**, 2012, Менск, выдавецтва «Мастацкая літаратура».

## Крыніцы

## Літаратура
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Тры артыкулы «Шляхам жыцьця» / Аўтар — А.Лойка. — С. 666—668.
* Луцкевіч, Антон. Янка Купала «Шляхам жыцьця» / Газэта «Наша Ніва». — 26 красавіка 1913 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Янка Купала. Шляхам жыцьця. Факсімільнае выданне. Мінск, Мастацкая літаратура, 2012. на сайце Беларусь сегодня
* Зборнік вершаў «Шляхам жыцьця» на сайце Архівы Беларусі

Катэгорыя:Паэтычныя зборнікі Янкі Купалы
Катэгорыя:Кнігі 1913 году