Чурлёны

**Чурлё́ны** — былы маёнтак, у савецкі час — хутар ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіў у склад Іскага сельсавету. У 1966 годзе хутар зьліўся зь вёскай Лыцавічы. Аднак назва «Чурлёны» застаецца ў жыцьці: такое імя носіць мясцовая школа і сельска-гаспадарчае прадпрыемства ААТ «Чурлёны», цэнтральная сядзіба якой знаходзіцца ў Лыцавічах.

## Гісторыя
Назва маёнтку Чурлёны паходзіць, хутчэй за ўсё, ад летувіскага слова, што азначае «цурчаньне ручая (крыніцы)», бо сядзіба ў ХV стагодзьдзі разьмяшчалася менавіта ва ўрочышчы, дзе і былі крыніцы. Іншая вэрсія прапануе варыянт паходжаньня назвы ад беларускага «чырвоны (прыгожы)».

у 16 стагодзI i раней, шырока ужывалася слова "черлены", гэта не тое самае што чырвоны. Гэта таксама колер, назву якому дау колер самага якаснага золата, з самым малым утрыманнем медзi, черленога золата. Слова, напеуна, скажоннае. У iншых дакументах пicцы пишуць i "чарленое золата", напеуна па старому.

Дакладная дата заснаваньня паселішча Чурлёны невядомая, але вілейскія краязнаўцы разам з Анатолем Рогачам абнародавалі архіўны дакумаент, які датуецца 1414 годам і сьведчыць, што Вялікі князь Літоўскі Вітаўт выдаў Зяновію Братошычу пацьверджаньне на права валоданьня бацькоўскімі маёнткамі, сярод якіх «*Чарлёна над возерам Сьпягла*», зараз гэта Вішнеўскае возера. Такім чынам, ужо на пачатку XV стагодзьдзя Чурлёны былі вядомым маёнткам у Маркаўскім павеце. У пазьнейшы час Чурлёнамі валодаў багаты род Радзівілаў, якія перадалі яго роду Ракіцкіх, і гэта паселішча і маёнтак некаторы час так і называліся — ***Ракіцкаўшчына***. У 1784(?) годзе маёнтак, уласнасьць смаленскага кашталяна Андрэя Зяновіча (Зянковіча), прададзены Крыштафу Сулістроўскаму. Пры наступных гаспадарах да сядзібы вярнулася былая назва, і працяглы час Чурлёнамі валодалі Сулістроўскія (з 1789 г. уладальнік — пісар ВКЛ Алёйзы Сулістроўскі). У 1799 годзе ў сядзібным доме, уладальніцай маёнтку Чурлёны пані Сулістроўскай, была адкрыта капліца, якая абслугоўвалася ксяндзамі з Шэметава. Дзейнічала капліца да 1825 году.

У канцы ХІХ стагодзьдзя маёнтак перайшоў да роду Бачкоўскіх. Прадстаўнік гэтага роду і ўладальнік маёнтку Ўладзімер Бачкоўскі ў 1908 годзе атрымаў ад Віленскага губэрнскага будаўнічага аддзяленьня дазвол на будаўніцтва ў Чурлёнах двухпавярховага каменнага бровару і аднапавярховага каменнага будынку пад склад, якія далі новы подых разьвіцьцю сядзібы. Будаваў бровар інжынэр Аўгуст Клейн, аўтар касьцёлаў у Вялейцы і Ільі.

Верагодней за ўсё, першы сядзібны дом у маёнтку Чурлёны быў пабудаваны пры Якубе Ракіцкім, потым ён неаднаразова перабудоўваўся іншымі гаспадарамі. Напрыканцы ХІХ стагодзьдзя сядзібны дом уяўляў сабой невялікі аднапавярховы будынак, які разьмяшчаўся ў сярэдзіне парку на вяршыні пагорку каля параўнальна крутога схілу. Па ўспамінах старажылаў сядзібны дом і парк былі вельмі прыгожымі. У маёнтку разьмяшчалася вялікая бібліятэка, а інтэр’еры панскага дому ўпрыгожвалі карціны, вытанчаная мэбля, розныя падсьвечнікі і кандэлябры.

Панскі двор быў моцна разбураны ў 1915–1917 гады, падчас Першай сусьветнай вайны, калі тут праходзіла лінія фронту і разгортваліся значныя баявыя дзеяньні. Асабліва жорсткія падзеі адбываліся ў навакольлі Чурлёнаў падчас Нарачанскай апэрацыі ў сакавіку 1916 году.

У міжваенны пэрыяд Чурлёны — у складзе гміны Вішнева Вялейскага павету; гаспадаром маёнтка быў Эдвард Красіцкі, унук Уладзімера Бачкоўскага. Менавіта пры ім на гаспадарчым двары быў пабудаваны паравы млын, які захаваўся да нашых дзён і зьяўляецца адзіным дзеючым млынам на тэрыторыі Вялейшчыны сёньня. Уладальнік маёнтку пан Красіцкі ў 1920–30–х гадах перадаў Чурлёны арандатару Вайноўскаму, які займаўся тут гаспадаркай, а сам Красіцкі жыў у Варшаве.

З прыходам Савецкай улады Чурлёны сталі цэнтрам створанага ў 1940 годзе Чурлёнскага сельсавету. Апошні быў скасаваны 18 траўня 1959 году, а падчас кампаніі ўзбуйненьня вёсак, у 1966 годзе, і хутар Чурлёны зьліўся з суседняй вёскай Лыцавічы.
Аднак назва «Чурлёны» застаецца ў жыцьці: такое імя носіць мясцовая школа і сельска-гаспадарчае прадпрыемства (ААТ Чурлёны).

## Славутасьі

* Паравы млын 1926 году
* Былы панскі гараж, гаспадарчыя пабудовы, сядзібны парк, сажалкі

## Культавыя ўстановы

* Капліца ў гонар праведнай Ганны (асьвечаная ў 2012 годзе)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Die russische Fruhjahrsoffensive 1916 The digital State Library of Upper Austria
* Памяць. Вілейскі раён. //  — Мн.: БелТА., 2003. — 704 с. — (Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларуі.). — 3000 экз. — ISBN 985-6302-56-0
* 
* А.Т.Федорук «Старинные усадьбы Минского края» Минск: Полифакт, 2000. 416 с. (стар. 362) ISBN 985-6107-24-5

Катэгорыя:Іскі сельсавет
Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Вялейскага раёну