Алесь Белы

**Але́сь Бе́лы** (**Аляксандар Валерыянавіч Белы**; псэўданімы: *Кухмістар Верашчака*, *Gorliwy Litwin*; нар. 17 лютага 1968, Менск, цяпер Беларусь) — беларускі гісторык, публіцыст, культуроляг і блогер.

Доктар гуманітарных навук (PhD), гісторыя (2008).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Менску, скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (1989), Кінгзтанскую школу бізнэсу ў Вялікабрытаніі (1996). У 2008 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю па гісторыі ў Клайпедзкім унівэрсытэце (Летува) па тэме: «Лякалізацыя хароніма Белая Русь паводле заходнеэўрапейскіх тэкставых і картаграфічных крыніц XIII — сярэдзіны XVIII стагодзьдзяў».

Аўтар кнігі «Хроніка Белай Русі: нарыс гісторыі адной геаграфічнай назвы» (Менск, 2000) — дэталёвае рэканструкцыі эвалюцыі зьместу назвы «Белая Русь» у сыстэмах геаграфічных ведаў розных народаў і эпох на падставе заходнеэўрапейскіх тэкставых і картаграфічных крыніц VI—XVIII стагодзьдзяў.

Ляўрэат прэміі беларускага ПЭН-цэнтру імя Францішка Багушэвіча 2001 году. Аўтар шматлікіх артыкулаў па гісторыі Беларусі ў часопісе «Спадчына» і Энцыкляпэдыі гісторыі Беларусі, у ангельскіх часопісах, радыёпраграмаў сэрыі «Беларуская Атлянтыда» на Радыё Свабода. Суаўтар дакумэнтальнага тэлевізійнага цыклю БТ «Маем рэчы». Аўтар і ўкладальнік кніг «Наша Страва», «Энциклопедия белорусской кухни», «Belarusian Cookbook».

З 2022 году жыве ў Ізраілі. 15 жніўня 2025 году канадзкае выдавецтва «Грунвальд» Вольгі Яноўскай, заснаванае у 2024 годзе, выпусьціла 2-е дапоўненае выданьне «Беларускай кухарскай кнігі» Алеся Белага па-ангельску. Упершыню тая кніга выйшла ў 2009 годзе ў нью-ёрскім выдавецтве «Хіпакрын». Новае выданьне зьмяшчала звыш 250 рэцэптаў, у тым ліку 70 новых, якія дагэтуль не выдаваліся па-ангельску, а таксама звыш 50 фотаздымкаў. У выніку Яноўская адзначыла, што «гэта самая поўная беларуская кулінарная кніга на ангельскай мове на сёньняшні дзень». Большасьць замоваў кнігі паступіла звонку беларускай дыяспары. Кнігу прадавалі праз вэб-бачыну выдавецтва, на «Амазоне», у анлайн-кнігарні «Глёбус» у Сан-Францыска, а таксама праз выдавецтва «Скарына» ў Ангельшчыне.

## Асноўныя інтарэсы
* гісторыя картаграфіі;
* іканаграфія ВКЛ і Беларусі Сярэднявечча і Новага часу;
* гісторыя дыпляматыі і замежных сувязяў ВКЛ;
* уплыў заходнеэўрапейскіх культурных, тэхналягічных і эканамічных рэаліяў на фармаваньне матэрыяльнай і духоўнай культуры Беларусі;
* гісторыя кулінарыі і гастранаміі.

## Бізнэс
У 2005 годзе набыў шляхецкі дом у вёсцы Малой Люцінцы Валожынскага раёну, які зьбіраўся рэканструяваць і дзе прапаноўваў турыстычныя паслугі. Пазьней выступаў кансультантам рэстарана нацыянальнай кухні ў цэнтры Менску.

## Ацэнкі
Крытыкуецца за сваё агрэсіўнае стаўленьне да Беларускага нацыянальнага адраджэньня. У сваіх публічных выказваньнях выступаў актыўным апалягетам рэжыму Аляксандра Лукашэнкі, агульна абвінавачваў гістарычных дзеячоў Беларускага адраджэньня і сучасных беларускіх культурніцкіх актывістаў у нацызьме, антыхрысьціянстве ды іншым. Вядомы як складальнік сьпісу «нацыстаў-беларутэнаў», у які ён улучыў у тым ліку гісторыка Ўладзімера Арлова.

Нягледзячы на агрэсіўнае непрыняцьце беларускіх адраджэнцаў, актыўна цытуе калядную песьню, вядомую выняткова з адной крыніцы — публікацыі аднаго з пачынальнікаў Беларускага нацыянальнага адраджэньня Вацлава Ластоўскага (хоць аўтэнтычнасьць шэрагу песьняў, апублікаваных Ластоўскім, неаднаразова ставілася пад сумнеў, а сам Белы ў сваёй кнізе «Наша Страва» азначае Ластоўскага як «*вялікага містыфікатара*»). Адметнасьцю гэтай песьні, знойдзенай Ластоўскім у аправе кнігі, падараванай яму ў 1923 годзе начальнікам Дэпартамэнту рэлігіі Летувы , ёсьць называньне «ліцьвінамі» асобаў зь летувіскімі імёнамі: «*Енас з Юргасам з пушчаў літвіны нясьлі Хрыстові з салам [[Бацьвіньне|бацьвіны]]*» (тым часам паводле беларускай народнай песьні, добра вядомай з парыскай лекцыі пра Беларусь Аляксандра Рыпінскага, апісаньня Барысаўскага павету Яўстаха Тышкевіча, слоўніка Насовіча і зборніка беларускіх песень Пятра Бяссонава — «*Кузьма и Дземьянъ два Лицвины, принешли горшочекъ боцвиння*», а паводле варыяцыі гэтай жа песьні на Піншчыне — «*два літвіны із [[Дзівін|Дывін]] прынесьлі гаршчык батвін*»). Сам Белы азначае апублікаваную Ластоўскім песьню як «*традыцыйную калядку пачатку XVIII стагодзьдзя*», а таксама прыводзіў непраўдзівыя зьвесткі, што «*арыгінал быў надрукаваны ў выд.: Служебник. Супрасль, 1726*».

У верасьні 2023 году летувіскі гісторык, прафэсар Віленскага ўнівэрсытэту Альфрэдас Бумблаўскас заявіў, што «*што ёсьць і канструктыўныя „[[Ліцьвінства#Дзеячы і суполкі, якія аддзяляюць ліцьвінаў ад беларусаў|літвіністы]]“, як, напрыклад, Аляксандар Белы, які прызнае гістарычныя межы [[Летува|Летувы]] шырэй, чым [[Маскоўская дамова (1920)|межы 1920 году]]*».

## Бібліяграфія
* 

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Жыцьцяпіс Алеся Белага
* Севярын Квяткоўскі, Шоў «Лiцвiнiзм». Цяпер і ў Летуве, «Наше Мнение», 28 сакавіка 2024 г.

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі імя Багушэвіча (ПЭН-цэнтар)
Катэгорыя:Дактары філязофіі