open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Калейдаскоп

**Калейдаско́п** (ад  — «прыгожы», *εἶδος* — «від», *σκοπέω* — «гляджу», «назіраю») — аптычны прыбор-цацка, часьцей за ўсё ў выглядзе трубкі, якая зьмяшчае ўнутры тры (часам два ці больш трох) падоўжных, складзеных пад кутом кавалкі люстранога шкла; пры паварочваньні трубкі вакол падоўжнай восі каляровыя элемэнты, якія знаходзяцца паміж люстэркамі, адлюстроўваюцца і ствараюць зьменлівыя сымэтрычныя ўзоры. Рознае ўзаемнае разьмяшчэньне люстэркаў дазваляе атрымаць розную колькасьць дубляваных малюнкаў: 45° — 8, 60° — 6, 90° — 4.
У пераносным сэнсе — хуткая зьмена зьяваў, асоб, падзеяў.

Катэгорыя:Оптыка
Катэгорыя:Цацкі
Калектывізацыя

**Калектывіза́цыя** — працэс каапэрацыі сялянскіх гаспадарак, пераход ад індывідуальнай да калектыўнай вытворчасьці.

Першыя калектыўныя гаспадаркі (калгасы, саўгасы, камуны, арцелі і таварыствы па сумеснай апрацоўцы зямлі) ўзьніклі з усталяваньнем савецкай улады (1917—1920 гг.) У 1922—1928 гг. ўлады БССР падтрымлівалі дабраахвотную калектывізацыю з мэтай аб’яднаньня дробных сялянскіх гаспадарак.

2 сьнежня 1927 г. у Маскве (Расейская СФСР) пачаўся  Усесаюзнай камуністычнай партыі (бальшавікоў), які ўхваліў Рэзалюцыю «Аб рабоце на вёсцы» з абвяшчэньнем калектывізацыі сельскай гаспадаркі: «У цяперашні час задача аб’яднаньня і пераўтварэньня дробных індывідуальных сялянскіх гаспадарак у буйныя калектывы мае быць пастаўленая ў якасьці асноўнай задачы партыі на вёсцы».

У 1929 г. былі абвешчаны суцэльная калектывізацыя і ліквідацыя кулакоў. Пастановы ЦК КП(б)Б 1930 г. арыентаваліся на паскоранае завяршэньне стварэньня калгасаў і саўгасаў. У выніку, працэс калектывізацыі набыў прымусовы характар. Да 1939 г. было калектывізавана 90% сялянскіх гаспадарак. У кожным раёне дзейнічалі МТС.

У лютым 1945 г. на Ялцінскай канфэрэнцыі (, Расейская СФСР; цяпер АР Крым, Украіна) старшыня Савету міністраў СССР Ёсіф Сталін прызнаўся брытанскаму прэм’еру Ўінстану Чэрчылю, што калектывізацыя забрала каля 10 млн чалавечых жыцьцяў.

У Заходняй Беларусі суцэльная калектывізацыя была праведзена ў 1949—1952 гг. Адмоўнымі вынікамі прымусовай калектывізацыі сталі рэпрэсіі ў дачыненьні сялянства, штучны голад 1933 г., масавы забой рагатай жывёлы, раскулачваньне заможных сялянскіх гаспадарак.

## Глядзіце таксама
* Голад у СССР (1932—1933)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Слоўнік гісторыі Беларусі
Рух недалучэньня

**Рух недалучэ́ньня** () — міжнародная арганізацыя, якая аб’ядноўвае 118 дзяржаваў сьвету на прынцыпах няўдзелу ў ваенных блёках (пад якімі на момант заснаваньня арганізацыі разумеліся найперш НАТО і Варшаўская дамова, а цяпер таксама Багдадзкі пакт, SEATO, ANZUS і да т. п.).

Рух недалучэньня афіцыйна створаны 25 дзяржавамі на Бялградзкай канфэрэнцыі ў верасьні 1961 року. Стварэньню папярэднічалі Бандунская канфэрэнцыя 1955 року і трохбаковыя кансультацыі Ёсіпа Броз Тыта, Гамаля Абдэля Насэра і Джавахарлала Нэру ў 1956.

## Склад
Па стане на сярэдзіну верасьня 2006 налічвае 118 сябраў, у тым ліку 1 эўрапейскую дзяржаву (Беларусь), 38 азіяцкіх, 53 афрыканскія, 26 лацінаамэрыканскіх і карыбскіх.

Статус назіральнікаў маюць 20 краінаў: Армэнія, Босьнія і Герцагавіна, Бразылія, Казахстан, Кыргыстан, Кітай, Коста-Рыка, Мэксыка, Парагвай, Сальвадор, Сэрбія, Чарнагорыя, Таджыкістан, Украіна, Уругвай, Харватыя. Такі самы статус маюць 5 міжнародных і 2 нацынальна-вызваленчыя арганізацыі: ААН, Афрыканскі зьвяз, Арабская ліга, Арганізацыя Ісламская канфэрэнцыя, Арганізацыя салідарнасьці народаў Азіі і Афрыкі, Канакскі сацыялістычны фронт народнага вызваленьня (Новая Каледонія), Новы рух за незалежнасьць Пуэрта-Рыка.

## Краіны-сябры

# Аб’яднаныя Арабскія Эміраты
# Альжыр
# Аман
# Ангола
# Антыгуа і Барбуда
# Аўганістан
# Багамы
# Балівія
# Банглядэш
# Барбадас
# Батсвана
# Бахрэйн
# Беларусь
# Бэліз
# Бэнін
# Брунэй
# Буркіна-Фасо
# Бурундзі
# Бутан
# Вануату
# Віетнам
# Вэнэсуэла
# Габон
# Гаіці
# Гаяна
# Гамбія
# Гана
# Гватэмала
# Гвінэя
# Гвінэя-Бісаў
# Гандурас
# Грэнада
# Джыбуці
# Дамініка
# Дамініканская Рэспубліка
# Емэн
# Замбія
# Зымбабвэ
# Індыя
# Інданэзія
# Ярданія
# Ірак
# Іран
# Каба-Вэрдэ
# Камбоджа
# Камэрун
# Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка
# Катар
# Кенія
# Калюмбія
# Каморскія астравы
# Дэмакратычная Рэспубліка Конга
# Рэспубліка Конга
# Кот д’Івуар
# Куба
# Кувэйт
# Лаос
# Лесота
# Лібан
# Лібія
# Лібэрыя
# Маўрыцы
# Маўрытанія
# Мадагаскар
# Малаві
# Малайзія
# Малі
# Мальдыўскія астравы
# Марока
# Мазамбік
# Манголія
# М’янма
# Намібія
# Нэпал
# Нігер
# Нігерыя
# Нікарагуа
# Пакістан
# Палестына
# Панама
# Папуа-Новая Гвінэя
# Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка
# Пэру
# Руанда
# Самалі
# Сан-Тамэ і Прынсыпі
# Саудаўская Арабія
# Судан
# Сурынам
# Сўазілэнд
# Сынгапур
# Сырыя
# Сьвятая Люсія
# Сьвяты Вінцэнт і Грэнадзіны
# Сьвяты Кітс і Нэвіс
# Сьера-Леонэ
# Сэйшэлы
# Сэнэгал
# Тайлянд
# Танзанія
# Тога
# Трынідад і Табага
# Туніс
# Туркмэністан
# Уганда
# Узбэкістан
# Усходні Тымор
# Філіпіны
# Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка
# Чад
# Чылі
# Шры-Ланка
# Эгіпет
# Эквадор
# Экватарыяльная Гвінэя
# Эрытрэя
# Этыёпія
# Ямайка


## Назіральнікі

* Азэрбайджан
* Аргентына
* Армэнія
* Босьнія і Герцагавіна
* Бразылія
* Казахстан
* Кыргыстан
* Кітай
* Коста-Рыка
* Мэксыка
* Парагвай
* Расея
* Сальвадор
* Сэрбія
* Таджыкістан
* Украіна
* Харватыя
* Чарнагорыя


## Былыя сябры
* Румынія
* Фінляндыя
* Югаславія

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 15-й канфэрэнцыі (Эгіпет, 2009)

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Халодная вайна
Калеж дэ Франс

**Кале́ж дэ Франс** ()&nbsp;— адна з самых прэстыжных вышэйшых навучальных установаў Францыі. Разьмешчаны на плошчы Марсэлен-Бэртэлё () у Лацінскім квартале (5-я акруга Парыжа).

Тут прапануюцца недыплёмныя курсы павышанага ўзроўню з натуральных, гуманітарных і мастацкіх дысцыплінаў. Навучаньне бясплатнае і адкрыта для ўсіх без папярэдняга запісу. Пасада прафэсара Калеж дэ Франс лічыцца вяршыняй навуковай кар’еры ў Францыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Калеж дэ Франс
* Поўны сьпіс прафэсараў Калеж дэ Франс з 1530 году

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Парыжу
Калінінград-Пасажырскі

thumb|250px|right|Вакзал станцыі Калінінград-Пасажырскі
**Калінінград-Пасажырскі** — чыгуначная станцыя ў Калінінградзе, галоўны вакзал гораду. Абслугоўвае прыгарадныя і пасажырскія цягнікі. Да аднаго з пэронаў вакзалу падыходзіць чыгуначная дарога эўрапейскай шырынёй каляі, куды прыбываюць цягнікі з Польшчы і Нямеччыны. Вакзал разьмешчаны на плошчы Калініна. У непасрэднай блізкасьці ад Паўднёвага вакзала разьмешчаны аўтавакзал.

Катэгорыя:Транспарт Расеі
Народны Фронт Грузіі

**Наро́дны фронт Гру́зіі** — немарксысцкая палітычная арганізацыя ў Рэспубліцы Грузія. Заснаваная ў 1989 у Тбілісі. Старшынём арганізацыі — знакаміты грузінскі навуковец, прафэсар Надар Натадзэ.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Грузіі
Катэгорыя:Палітычныя партыі СССР
Катэгорыя:Народныя франты
Калахары

**Калахары** — пустэльня ў Паўднёвай Афрыцы ў межах дзяржаваў Батсвана, ПАР і Намібія. У апошні час, за кошт павелічэньня плошчы, урываецца на тэрыторыю Анголы, Зімбабвэ і Замбіі. Плошча Калахары складае каля 600 тыс. км². Клімат Калахары арыдны зь летнім максымумам ападкаў і мяккай зімой, прычым арыднасьць павялічваецца да паўднёвага ўсходу. Ападкі (да 500 мм) — да летняга пэрыяду (лістапад — красавік), але іх велічыня значна вагаецца як у часе, так і па плошчы. Калахары — адзін з самых гарачых раёнаў Паўднёвай Афрыкі. Сярэдняя максымальная тэмпэратура — плюс 29°, а сярэдняя мінімальная — плюс 12°, выпаральнасьць — 3 тыс. мм.

Сталіцай Калахары называюць горад на захадзе Батсваны — горад Ганзі.

Катэгорыя:Пустыні Афрыкі
Камісар

**Камісар** (, , , ) — упаўнаважаны: намесьнік, надзелены уладаю прадстаўнік мэтраполіі (цэнтра кіраваньня).

* Камісары ​​каралеўскія — ўсталявалі мяжу паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Лівоніяй ў 1585 г.; кіраўнік маёнткам.
* У Францыі XVIII ст. — упаўнаважаны Канвэнта; напрыклад камісары ​​Кулён, Лягранж, Лявуазье і Ляпляс вымяралі ў 1795 годзе даўжыню парыскага мэрыдыяна з мэтай вызначэньня велічыні мэтра.
* Чалец камісіі ў Расейскай імпэрыі — надзелены выканаўчаю уладай, альбо упаўнаважаны, надзелены аднаасобнай уладай. Асаблівы шмат камісараў быў пры Пятры I; камісары ​​былі пры Cэнаце, камісарам даручалася кіраваньне казённымі заводамі і інш..
* кіраўнік з грамадзка-палітычнымі ці адміністрацыйнымі паўнамоцтвамі. Народны камісар — чалец ураду, які стаяў на чале Народнага камісарыята СССР (і Ваенныя камісары таксама).
* У некаторых краінах службовая асоба з адміністрацыйнымі і паліцэйскімі функцыямі (камісар паліцыі).

## Крыніцы
* «Словник іншомовних слів», за ред. академіка АН УРСР О. С. Мельничука, м. Київ, 1985 р., с. 429;
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1899 г., том 26, с. 572.

Катэгорыя:Пасады
Катэгорыя:Тытулы
Lady Pank

«**Lady Pank**» — польскі рок-гурт, заснаваны ў 1981 годзе ў Варшаве Янам Барысевічам і Анджэем Магельніцкім.

## Дыскаграфія
* *[[Lady Pank (альбом)|Lady Pank]]* (1983)
* *[[Ohyda]]* (1984)
* *[[Drop Everything]]* (1985)
* *[[LP 3]]* (1986)
* *[[O dwóch takich, co ukradli księżyc (альбом)|O dwóch takich, co ukradli księżyc]]* (1986)
* *[[O dwóch takich, co ukradli księżyc cz. 2]]* (1988)
* *[[Tacy sami (альбом Lady Pank)|Tacy sami]]* (1988)
* *[[Zawsze tam, gdzie ty]]* (1990)
* *[[Na na (альбом)|Na na]]* (1994)
* *[[Mała wojna — akustycznie]]* (1995, акустычны канцэрт)
* *[[Międzyzdroje (альбом)|Międzyzdroje]]* (1996)
* *[[Zimowe graffiti]]* (1996)
* *[[W transie]]* (1997)
* *[[Łowcy głów (альбом)|Łowcy głów]]* (1998)
* *[[Koncertowa]]* (1999) (канцэртны запіс + «Rozmowa z…» i «Do Moniki L.»)
* *[[Nasza reputacja]]* (2000)
* *[[Teraz (альбом Lady Pank)|Teraz]]* (2004)
* *[[Strach się bać]]* (2007)
* *[[Maraton (альбом)|Maraton]]* (2011)
* *Miłość i władza* (2016)
* *Zimowe graffiti 2* (2017)
* *LP1* (2018)
* *LP40* (2021)
* *45* (2025)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Рок-гурты Польшчы
Багданаў (Менская вобласьць)

**Багда́наў** — пасёлак у Валожынскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Вішнеўскага сельсавету.

## Гісторыя
Згадваецца ў 1623 годзе разам зь вёскай Яхімаўшчына.

Да 1945 — у  Валожынскага павету Наваградзкага ваяводзтва Польшчы.

Да 28 траўня 2013 году — цэнтар Багданаўскага сельсавету. 28 траўня 2013 году перададзены зь ліквідаванага Багданаўскага ў Вішнеўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 381 чалавек
* 1999 год — 483 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёну
Багданаў

**Багда́наў** — прозьвішча, а таксама тапонім.

## Тапонім
* Багданаў — пасёлак у Валожынскім раёне Менскай вобласьці Беларусі

## Асобы
* Андрэй Багданаў — расейскі палітык
* Сямён Багданаў — савецкі вайсковец
* Юры Багданаў — беларускі паэт
Трэблінка

**Трэблі́нка** (*Treblinka*) — два канцэнтрацыйныя лягеры, арганізаваныя нацыстамі на тэрыторыі акупаванае Польшчы непадалёк ад вёскі Трэблінкі. Паводле розных ацэнак, агулам у лягеры сьмерці было забіта ад 750 да 810 тысячаў чалавек. Пераважная большасьць ахвяраў (99,5%) — польскія жыды, каля 2 тысячаў — цыганы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Электронная габрэйская энцыкляпэдыя

Катэгорыя:Лягеры сьмерці Трэцяга райху
Паняволеныя нацыі

«**Паняволеныя нацыі**» — тэрмін, якім у Злучаных Штатах Амэрыкі часам характарызуюць нацыі пад недэмакратычнымі рэжымамі. Тэрмін зьявіўся падчас халоднае вайны для азначэньня нацыяў пад камуністычным кіраваньнем, пераважна ў складзе Савецкага Саюзу.

У межах амэрыканскае стратэгіі ў часы Халоднае вайны ў 1959 року прэзыдэнтам Дўайтам Эйзэнгаўэрам было заснаванае антыкамуністычнае згуртаваньне , у якім ключавую ролю адыгрываў амэрыканскі эканаміст і дыплямат украінскага паходжаньня Леў Дабранскі.

З тае пары шторок у трэці тыдзень ліпеня сьвяткуецца Тыдзень паняволеных народаў.

Паводле акту Кангрэсу ЗША, да паняволеных нацыяў у 1959 былі аднесеныя:
* Азэрбайджан
* Альбанія
* Армэнія
* Баўгарыя
* Беларусь
* Паўночны Віетнам
* Вугоршчына 
* Грузія
* Ідэль-Урал (татары, башкіры, чувашы і іншыя народы Паволжжа і Ўрала ў складзе Савецкай Расеі)
* Казакія (кубанскія і данскія казакі ў складзе Савецкай Расеі)
* Паўночная Карэя
* Кантынэнтальны Кітай
* Латвія
* Летува
* Усходняя Нямеччына
* Польшча
* Румынія
* Туркестан (народы савецкай Цэнтральнай Азіі)
* Тыбэт
* Украіна
* Чэхаславаччына
* Эстонія

## Крыніцы

Катэгорыя:Антыкамунізм
Катэгорыя:Прапаганда ў ЗША
Януш Корчак

**Я́нуш Ко́рчак** (; сапраўднае імя **Гэнрык Гольдшміт** (); 22 ліпеня 1878, Варшава — 6 жніўня 1942, Трэблінка) — польскі пэдагог, пісьменьнік, лекар і грамадзкі дзяяч.

## Беларускія пераклады
* Кароль Мацюсь Першы. Мн., 1970.
* Кароль Мацюсь на бязлюдным востраве. Мн., 1982.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Кайтусь-чарадзей. Урывак
* Афіцыйны сайт Года Януша Корчака
* Сайт Польскага таварыства імя Януша Корчака
* Галіна Бірэнбаум пра Януша Корчака
* The Janusz Korczak Living Heritage Association (ang. • szw.), фотаздымкі, прэзентацыя твораў
* Цэнтр дакументацыі і даследаванняў KORCZAKIANUM — Аддзел Гістарычнага музея Варшавы (pol.-ang.)


Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Польскія пэдагогі
Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Польскія мэдыкі
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Адраджэньня Польшчы
Катэгорыя:Літаратары, вядомыя пад псэўданімамі
Катэгорыя:Польскія дзіцячыя літаратары
Катэгорыя:Польскія жыды
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Вязьні Варшаўскага гета
Катэгорыя:Казачнікі
Катэгорыя:Польскія масоны
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Жыдоўскія літаратары
Катэгорыя:Пакараныя літаратары
Катэгорыя:Пакараныя ў газавай камэры
Катэгорыя:Ахвяры галакосту
Гісторыя Клецку

Паводле археалягічных зьвестак, паселішча на месцы сучаснага места Клецку зьявілася ўжо ў сярэдзіне ХІ стагодзьдзя. Аднак першы пісьмовы ўспамін пра Клецак датуецца 1127 годам, калі ён зьяўляўся сталіцай удзельнага княства.

У ХIV стагодзьдзі Клецкае княства ўвайшло ў склад Вялікага Княства Літоўскага. Сам Клецак зьяўляўся ўладаньнем вялікіх князёў.
* 1398: згадваецца клецкі князь Ямант Тулунтавіч.
* 1401: вялікі князь Вітаўт перадаў Клецак свайму брату Жыгімонту Кейстутавічу.
* 1442: валоданьне сына вялікага князя літоўскага Жыгімонта Кейстутавіча Міхала Мазавецкага, які пасьля сьмерці свайго бацькі, забітага палітычнымі супернікамі, прэтэндаваў на вялікакняжацкі пасад.
* 1452: перайшоў у валоданьне вялікага князя літоўскага Казімера.
* 1492: вялікі князь Казімер перадаў места і княства Івану Васільевічу Яраславічу.
* 1503: крымскія татары спалілі Клецак.
* 5 жніўня 1506: Клецкая бітва, у выніку якой войскі Вялікага Княства Літоўскага разьбілі татараў.
* 1522—1556: у валоданьні каралевы польскай і вялікай княгіні літоўскай Боны Сфорцы.
* 1550: Андрэй Маствілоўскі фундаваў Клецкі фарны касьцёл.
* 1552: у Клецку было 137 двароў, дзейнічалі 4 царквы, манастыр і касьцёл.
* 1553: у месьце збудавалі адзін зь першых на Беларусі кальвінскіх збораў.
* 1560—1563: у Клецкім кальвінскім зборы служыў прапаведнікам Сымон Будны.
* 1558: перайшоў да Радзівілаў.
* 1586: утварэньне Клецкай ардынацыі Радзівілаў.
* 1626: у Клецку было 448 двароў.
* 1641: згадваецца Клецкая бібліятэка Радзівілаў.
* 27 жніўня 1652: атрымаў Магдэбурскае права і герб «у блакітным полі княжацкая карона, пад якой паляўнічы рог».
* 2-я пал. ХVII ст.: у вайну Расеі з Рэччу Паспалітай маскоўскія захопнікі зруйнавалі Клецак, насельніцтва скарацілася ўдвая. 
* 1683: у месьце было 217 двароў.
* ХVII—ХVIII стст.: у Клецку былі 3 рамесныя цэхі.
* ХVII—ХIХ стст.: у месьце існавалі вуніяцкія драўляныя цэрквы Ўшэсьця і Ўваскрасеньня.
* 1683: С. К. Радзівіл заснаваў Клецкі дамініканскі кляштар. 
* 1706: у Паўночную вайну швэдзкі атрад разьбіў пад Клецкам расейскае войска. 
* 1713: у Клецку засталося толькі 152 двары.

* 1793: у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі.
* ХІХ ст.: мястэчка, цэнтар воласьці Слуцкага павету; вядомы гандлёвы цэнтар.
* 20 красавіка (3 траўня) 1917: жыхары Клецку ўпершыню змаглі ўрачыста адзначыць гадавіну прыняцьця Канстытуцыі 3 траўня.
* 1921: у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, места Нясьвіскага павету.
* 1924—1931: у месьце працавала Клецкая беларуская гімназія.
* 1939: у БССР.
* 1940: цэнтар раёну.
* 1941—1944: знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй, 6 кастрычніка 1941 нацысты расстралялі каля 4 тысячаў габрэяў.
* 29 лістапада 1999: афіцыйнае зацьверджаньне гістарычнага мескага гербу.
* 11 лістапада 2008: паводле ініцыятывы мясцовага сьвятара РПЦ Масквы на помнік архітэктуры XVII ст., колішні касьцёл дамініканцаў, пастаўлены цыбулепадобны купал, што зьяўляецца грубым парушэньнем дзейнага заканадаўства.
* 25 сьнежня 2008: у Клецку адбылося ўрачыстае адкрыцьцё новага касьцёла Найсьв. Тройцы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Клецак // 
* Клецк // 
* Kleck //  S. 122—123
* Клецк //
Махмуд Джыбрыль

**Махмуд Джыбрыль** (, 1952, Трыпалі, Лібія) — лібійскі палітык, з 23 сакавіка 2011 году прэм’ер-міністар пераходнага Нацыянальнага савета.

## Біяграфія
У 1975 годзе скончыў факультэт эканомікі й палітычных навук Каірскага ўнівэрсытэта, атрымаўшы ступень бакаляўра. У 1980 годзе атрымаў ступень магістра паліталёгіі ўва Унівэрсытэце Пітсбурга ў Пэнсыльваніі, ЗША. У 1984 годзе ў тым жа ўнівэрсытэце ён атрымаў ступень доктара па спэцыяльнасьці «стратэгічнае плянаваньне й прыняцьце рашэньняў» і, зьяўляючыся прафэсарам, некалькі гадоў працаваў у гэтай галіне. Махмуд Джыбрыль апублікаваў 10 кнігаў, прысьвечаных гэтай тэме. Ён таксама быў кіраўніком групы, якая займалася складаньнем праекту *Unified Arab Training manual*.

У пэрыяд з 1987 па 1988 гады ён адказваў за арганізацыю й адміністраваньне першых дзьвюх канфэрэнцыяў, прысьвечаных трэнінгу, у арабскіх краінах. Пасьля ён займаўся мэнэджмэнтам і адміністрацыйным кіраваньнем лідэрскіх трэнінгаў для мэнэджараў вышэйшага ланцугу ў арабскіх краінах, у тым ліку ў Эгіпце, Саудаўскай Арабіі, Лібіі, ААЭ, Кувэйце, Ярданіі, Бахрэйне, Марока, Тунісе, а таксама ў Турэччыне й Вялікабрытаніі.

Махмуд Джыбрыль узначальваў Лібійскі нацыянальны савет па плянаваньню. У 2009 годзе ён быў прызначаны на пасаду старшыні Савета па разьвіцьцю нацыянальнай эканомікі Лібіі. Таксама кіраваў крызісным камітэтам Нацыянальнага лібійскага савета. 23 сакавіка 2011 году стала вядома, што Махмуд Джыбрыль ўзначаліў пераходны Нацыянальны савет, які ў часе грамадзянскай вайны абвесьціў сябе адзіным законным органам улады ў Лібіі .

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Лібійскія палітыкі
Мікалай Халезін

**Мікала́й Хале́зін** ( 30 сакавіка 1964, Менск, БССР) — беларускі журналіст і сцэнарыст, мастацкі кіраўнік «Свабоднага тэатра».

Нарадзіўся ў Менску ў сям’і сьпевака Менскай філярмоніі. Пасьля заканчэньня школы служыў у войску ў авіяцыі. У 1984 паступіў на эканамічны факультэт Інстытуту народнай гаспадаркі, але пасьля трэцяга курсу кінуў вучобу, каб заняцца творчасьцю.

Працаваў журналістам у газэце «Наша свабода», быў намесьнікам галоўнага рэдактара газэт «Имя» ды «Навіны», адным з членаў арганізацыйнага камітэта грамадзянскай ініцыятывы «Хартыя'97».

Быў стваральнікам і мастацкім кіраўніком цэнтра сучаснага мастацтва «VITA NOVA».

У 2005 г. Халезін разам з сваёй жонкай Натальляй Калядой заснавалі «Свабодны тэатар», які атрымаў шырокую вядомасьць у Беларусі і замежжы.

Мікалай Халезін — аўтар шматлікіх п’есаў, перакладзеных на многія мовы сьвету, уладальнік шэрагу прэстыжных міжнародных культурніцкіх прэміяў і прызоў на драматургічных конкурсах у розных краінах сьвету

## Узнагароды й прэміі
* Люблю Беларусь (2010)
* Ордэн Брытанскай імпэрыі (разам з Натальляй Калядой)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія драматургі
Катэгорыя:Беларускія тэатральныя дзеячы
Катэгорыя:Беларускія блогеры
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Ірына Халіп

**Ірына Халіп** ( 12 лістапада 1967, Менск, Беларуская ССР) — вядомая беларуская журналістка, жонка палітыка Андрэя Саньнікава.

Ірына Халіп нарадзілася ў Менску. Яе бацька — Уладзімер Халіп, вядомы кінасцэнарыст, драматург, літаратар і публіцыст.

У 1989 г. скончыла факультэт журналістыкі БДУ, пасьля чаго працавала ў шэрагу газэтаў, у тым ліку газэце «Советская Белоруссия» (1994—1995).

З 1995 па 1999 гг. Ірына Халіп працавала карэспандэнтам, пасьля галоўным рэдактарам газэты «Имя». З 1999 па 2000 яна працавала намесьнікам галоўнага рэдактара «Белорусской деловой газеты», а з 2000 г. была кіраўніком аддзела спэцыяльных праектаў у газэце. Пасьля закрыцьця «БДГ» працуе ўласным карэспандэнтам расейскай «Новой газеты» у Беларусі.

Ірына Халіп неаднаразова затрымлівалася беларускімі спецслужбамі за ўдзел у несанкцыянаваных акцыях пратэсту супраць рэжыма Аляксандра Лукашэнкі.

У ноч з 19 па 20 сьнежня 2010 г. Ірына Халіп разам зь яе мужам Андрэям Саньнікавым былі затрыманыя пасьля разгона ўладамі дэманстрацыі супраць фальсыфікацыі вынікаў прэзыдэнцкіх выбараў. Ірыне Халіп была абвінавачаная ў арганізацыі беспарадкаў. 11 студзеня 2011 году Amnesty International прызнала Ірыну Халіп вязьнем сумленьня разам зь яшчэ 14 беларускімі актывістамі і журналістамі.

16 траўня 2011 г. Ірына Халіп была прысуджаная да двух гадоў пазбаўленьня волі з адтэрміноўкаю выкананьня прысуда на два гады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Кто есть кто в Республике Беларусь»: інфармацыя пра Ірыну Халіп
* НАШ ЧЕЛОВЕК ИРИНА ХАЛИП // «Наша Канада» (ИЗБРАННОЕ 2005)
* Ирина Халип разоблачила тайные операции КГБ // «Белорусский партизан», 09.12.2009
* Минск. В квартире корреспондента «Новой газеты» прошел обыск // «Новая газета», 16.03.2010

Катэгорыя:Беларускія журналісткі
Катэгорыя:Фігуранты справы аб масавых беспарадках 19 сьнежня 2010 году
Катэгорыя:Беларускія вязьні сумленьня паводле „Міжнароднай амністыі“
Утоя

**Утоя** () — востраў на возеры Турыф’ёрд у камуне Хуле фюльке Бускеруд.

Востраў належыць моладзевай палітычнай партыі AUF, якая ладзіць на ім летні моладзевы лягер.

22 ліпеня 2011 году быў зьдзейсьнены напад на лягер, у выніку чаго загінула больш за 80 чалавек.

## Крыніцы

Катэгорыя:Астравы Нарвэгіі
Енс Стольтэнбэрг

**Енс Сто́льтэнбэрг** (,  16 сакавіка 1959 году, Осьлё) — нарвэскі дзяржаўны і палітычны дзяяч.

Паходзіць зь вядомай у нарвэскай палітыцы сям’і. Яго бацька Турвальд Стольтэнбэрг займаў пасаду міністра замежных справаў Нарвэгіі.

Пачаў сваю кар’еру як журналіст у тады ўплывовай газэце «Arbeiderbladet», якая зьяўлялася афіцыйным рупарам нарвэскіх левых. Узначальваў моладзевае крыло Нарвэскай рабочай партыі ў 1985—1989. Міністар гандлю і энэргетыкі ў 1993—1996 ва ўрадзе Гру Гарлем Брундтлянда. Міністар фінансаў у 1996—1997 ва ўрадзе Турб’ёрна Яглянда.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Осьлё
Катэгорыя:Нарвэскія палітыкі
Турыф’ёрд

**Турыф’ёрд** () — возера ў Нарвэгіі. Знаходзіцца ў фюльке Бускеруд. Зьяўляецца пятым па велічыні возерам у краіне. Плошча 136 км². Аб’ём возера складае прыкладна 13,1 км³. Разьмешчана на вышыні 62 м над узроўнем мора. Найбольшая глыбіня 295 м.

## Глядзіце таксама
* Утоя — востраў на гэтым возеры

Катэгорыя:Азёры Нарвэгіі
Сэбастыян Фэтэль

**Сэба́стыян Фэ́тэль** (;  3 ліпеня 1987, Гэпэнгайм) — гоначнік Формулы-1 (2007—2022), адзін з найпасьпяховейшых гоначнікаў Формулы-1. Чатырохразовы чэмпіён сьвету (2010, 2011, 2012, 2013), наймаладзейшы чэмпіён сьвету, трэці паводле колькасьці перамог у Гран-Пры (53) і подыюмаў (122), чацьверты паводле колькасьці першых месцаў у клясыфікацыі (57).

Дэбютаваў у Формуле-1 у 2007 годзе на Гран-пры ЗША, замяніўшы Робэрта Кубіцу ў камандзе BMW-Sauber. Пасьля ганяў за каманды Toro Rosso, Red Bull, Ferrari і Aston Martin. Менавіта ў камандзе Red Bull ён заваяваў чатыры чэмпіёнскія тытулы запар, першы зь якіх прынёс яму статус наймаладзейшага чэмпіёна Формулы-1. А ў сэзоне 2013 року Сэбастыян Фэтэль паставіў рэкорд у 9 запар перамог у Гран-Пры.

## Жыцьцяпіс
Пачаў займацца картынгам з трохгадовага веку; з 1995 року ўдзельнічаў у чэмпіянатах. Праз тры гады быў прыняты ў дзіцячую каманду «Red Bull», дзе заваяваў некалькі тытулаў. У 2003 року перайшоў у гонкі з адкрытымі коламі. Праз год стаў чэмпіёнам Formula BMW ADAC-2004 з 18 перамогамі ў 20 гонках.

У сэзоне 2005 узяў удзел у эўрапейскай Формуле 3 за каманду ASL Mücke Motorsport, заняўшы 5-е месца і атрымаўшы Кубак навака. У 2006 року заняў у Формуле 3 другое месца за BMW Sauber, а таксама некалькі разоў узышоў на подыюм у гонках [Formula Renault 3.5 Series]]. У 2007 на Нюрбургрынгу здабыў першую перамогу ў Formula Renault 3.5 Series і быў лідэрам чэмпіянату, але пасьля аварыі Робэрта Кубіцы быў пераведзены ў галоўную каманду BMW Sauber у Формуле 1.

Ягоны дэбют на найвышэйшым узроўні адбыўся ў ЗША. Стартаваўшы сёмым, Сэбастыян Фэтэль прыйшоў да фінішу восьмым і стаў на той час наймаладзейшым гоначнікам, які заваёўваў пункты.

У ліпені 2007 року BMW адпусьціла Фэтэля ў Scuderia Toro Rosso, малодшую каманду Red Bull, паколькі ў гэты час малады гоначнік ужо быў зьвязаны кантрактнымі абавязкамі з «Чырвонымі быкамі». У «Тора Роса» ён замяніў Скота Сьпіда. Найлепшы свой вынік паказаў у , стартаваўшы 17-м і прыйшоўшы да фінішу чацьвертым.

 пачаўся няўдала: пасьля чатырох Гран-пры Сэбастыян Фэтэль заставаўся адзіным гоначнікам, які ня здолеў ні разу даехаць да фінішу. На  урэшце заваяваў першыя балы сэзону, кваліфікаваўшыся 17-м і фінішаваўшы ў гонцы пятым.

Мае двух старэйшых сёстраў і малодшага брата Фабіяна, таксама гоначніка. У 2019 року ажаніўся з сяброўкай дзяцінства Ганнай Пратэр; маюць трох дзяцей. Жыве ў Швайцарыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гоншчыкі Формулы-1
Вольга Гаўрук

**Вольга Анатолеўна Гаўрук** — беларускі дыплямат.

30 чэрвеня 2011 году была прызначана Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Таджыкістан. Займала гэтую пасаду да 15 кастрычніка 2015 году.

## Крыніцы

## Літаратура
* Чрезвычайный и Полномочный Посол Республики Беларусь в Республике Таджикистан

Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Таджыкістане
Аралкум

**Аралку́м** (Ара́л + цюрс. *кум*) — новая пустэльня, якая ўтвараецца на месцы імкліва зьмяншанага ў памерах Аральскага мора. Пяшчана-саланчаковая пустэльня ляжыць на тэрыторыі Ўзбэкістану й Казахстану, на паўночна-заходнім краі пустэльняў Каракум і Кызылкум.

Водны балянс Аральскага мора быў парушаны з прычыны буйных ірыгацыйных праектаў, распачатых у часы СССР. Пасьля будаўніцтва Кокаральскае плаціны ў 2005 годзе Паўночны Арал паступова аднаўляецца, але Паўднёвы Арал высыхае, павялічваючы плошчу Аралкуму.

У выніку апустэльваньня біяразнастайнасьць рэгіёну зьменшылася на 200 відаў расьлінаў і жывёлаў. Бягучая флёра высахлага дна возера пачала разьвівацца з 1960 году. Яна складаецца з 34 сямействаў расьлінаў з 134 родамі й 300 відамі. Асноўныя прадстаўнікі: Salicornia europaea, Suaeda crassifolia, Tripolium vulgare на сугліністых глебах, а таксама Suaeda acuminata і Atriplex fominii на пяшчаных глебах.

Аралкум займае плошчу больш за 38 тысячаў км² і зьяўляецца магутнаю крыніцай ветравага вынасу. Пяшчаныя буры выносяць каля 100 млн. тон таксычных соляў і пылу ў год. Дробнадыспэрсны пыл, які выносіцца з былога дна мора, зьмяшчае рэшткі мінэральных угнаеньняў і пэстыцыдаў, якія вымываліся з палёў, што арашаліся. Над пустэльняй праходзіць магутны паветраны паток з захаду на ўсход, які забясьпечвае хуткі распаўсюд аэразолю за межы Цэнтральнае Азіі. Таксычныя рэчавіны з Аралкуму былі знойдзеныя ў крыві пінгвінаў у Антарктыцы, звычайны аральскі пыл — на ледавіках Грэнляндыі, у нарвэскіх лясах і палях Беларусі.

## Заўвагі

Катэгорыя:Аральскае мора
Катэгорыя:Пустыні
Андрэй Шорац

**Андрэ́й Ві́ктаравіч Шо́рац** ( 1973, Віцебск, БССР) — беларускі дзяржаўны дзяяч, старшыня Менскага гарвыканкаму (2014—2018).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Віцебскі дзяржаўны тэхналягічны ўнівэрсытэт (1995) і Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь (1999).

Працаваў на Віцебскім прыборабудаўнічым заводзе, у 1997 стаў першым сакратаром Кастрычніцкага раённага камітэту БПСМ у Віцебску. З 1999 року на розных пасадах у Віцебскім абласным спажывецкім зьвязе, з 2002 — у Віцебскім аблвыканкаме, курыраваў пытаньні энэргетыкі, транспарту і сувязі, а з 2005 кіраваў управай жыльлёва-камунальнай гаспадаркі.

З 8 чэрвеня 2010 году быў намесьнікам міністра жыльлёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь. 30 чэрвеня 2011 году быў адстаўлены ў сувязі зь перамяшчэньнем на пасаду міністра.

6 лістапада 2014 року прызначаны старшынём Менгарвыканкаму. 24 лістапада 2018 адстаўлены.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міністры жыльлёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Старшыні Менскага гарвыканкаму
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага тэхналягічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь
Пружанка (Салігорскі раён)

**Пружа́нка** — вёска ў Салігорскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Старчыцага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 18 чалавек
* 1999 год — 41 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Старчыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Салігорскага раёну
Уладзімер Гошын

**Уладзімер Анатолевіч Гошын** — беларускі дзяржаўны дзяяч і дыплямат.

Быў намесьнікам Старшыні Дзяржаўнага мытнага камітэту Рэспублікі Беларусь. 26 лютага 2008 году атрымаў пасаду першага намесьніка. 30 чэрвеня 2011 году быў адстаўлены з гэтай пасады й прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Індыя, адстаўлены быў 13 сьнежня 2011 году. 13 чэрвеня 2016 году быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Сацыялістычнай Рэспубліцы Віетнам, Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Каралеўстве Камбоджа па сумяшчальніцтве. 15 сьнежня таго ж году прызначаны амбасадарам у Лаосе, М’янме і Тайляндзе па сумяшчальніцтве. Вызвалены ад гэтых пасадаў 10 лютага 2022 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Індыі
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Віетнаме
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Лаосе
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў М’янме
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Тайляндзе
Васіль Марковіч

**Васіль Міхайлавіч Марковіч** ( 13 кастрычніка 1955 году ў Берасьцейскай вобласьці) — беларускі дыплямат.

Выпускнік юрыдычнага факультэту БДУ (1981).

У 1998—2002 гадох быў генэральным консулам у Дзьвінску. У 2002—2006 гадох быў начальнікам службы дзяржаўнага пратаколу. З 2006 году быў часовым павераным у справах Рэспублікі Беларусь у Чэскай Рэспубліцы. 3 верасьня 2010 году быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у гэтай краіне. Працаваў на гэтай пасадзе да 25 чэрвеня 2015 году.

Прызначаны паслом Беларусі ў Латвіі 18 верасьня 2018 году. Звольнены з пасады пасла ды пазбаўлены дыпляматычнага рангу загадам Лукашэнкі 16 верасьня 2020 году з фармулёўкай «за неналежнае выкананьне службовых абавязкаў».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя амбасады Беларусі ў Чэхіі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Чэхіі
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Латвіі
Уладзімер Серпікаў

**Уладзімер Серпікаў** (нар. 19 траўня 1966 году ў Гомельскай вобласьці) — беларускі дыплямат.

Выпускнік перакладчыцкага факультэту Менскага дзяржаўнага пэдагагічнага інстытуту замежных моваў (1990) і юрыдычнага факультэту БДУ (1996).

У 1990—1992 гадох працаваў у міністэрстве адукацыі, у 1992—1995 гадох у міністэрстве замежных эканамічных сувязяў. У 1995—1998 гадох прабываў на дыпляматычнай службе ў ЗША. У 1998—2001 гадох працаваў у МЗС. У 2001 годзе стаў дарадцам амбасады ў Каралеўстве Бэльгія, у 2006 годзе зноў стаў працаваць у МЗС. 3 верасьня 2010 быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Славацкай Рэспубліцы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Посольство Республики Беларусь в Словацкой Республике — Посол Беларуси (<small>па стане на 23 ліпеня 2011 году</small>) 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомельскай вобласьці
Катэгорыя:Выпускнікі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Славаччыне
Віктар Дзенісенка

**Ві́ктар Алякса́ндравіч Дзенісе́нка** (1961, Красноўка, Нараўлянскі раён, Гомельская вобласьць, цяпер Беларусь) — беларускі дыплямат.

Трэці амбасадар Беларусі ў Кыргыстане (2006—2010) і 3-і амбасадар Беларусі ў Таджыкістане (з 20 верасьня 2021 году).

## Біяграфія
У 1978 годзе пачаў працоўную дзейнасьць на вытворчасьці, служыў у Савецкай арміі. Пазьней займаў пасаду загадніка аддзелу суполкі Камуністычнага саюзу моладзі Беларусі. Затым быў 1-м сакратаром Нараўлянскага раённага камітэту Камсамолу Беларусі і 1-м сакратаром Гомельскага абласнога камітэту Камсамолу Беларусі. У 1987 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізычнай культуры па спэцыяльнасьці «трэнэр-выкладнік», а ў 1991-м — Інстытут паліталёгіі і сацыяльнага кіраваньня па спэцыяльнасьці «паліталёгія». У 1997—1999 гахдах — начальнік аддзелу па працы зь дзяржаўнымі органамі і грамадзкімі аб’яднаньнямі Дзяржаўнага камітэту ў справах моладзі Беларусі.

У 1999—2001 гадох — 1-ы сакратар аддзелу міжнародных прававых пытаньняў двухбаковай супрацы дамоўна-прававой ўправы Міністэрства замежных справаў Беларусі. У 2001—2006 гадох быў першым сакратаром, дарадцам у Амбасадзе Беларусі ва Ўкраіне. У 2003 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці «правазнаўства». У 2006—2010 гадах быў намесьнікам начальніка ўправы рэгіёнаў Расеі ў МЗС Беларусі.

22 студзеня 2010 году быў прызначаны 3-м амбасадарам Беларусі ў Кыргыстане і заставаўся на гэтай пасадзе да красавіка 2017 году. 20 верасьня 2021 году прызначаны 3-м амбасадарам Беларусі ў Таджыкістане.

Валодае нямецкай і ўкраінскай мовамі. Мае дачку і сына.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Посольство Республики Беларусь в Кыргызской Республике — Посол Беларуси (<small>па стане на 23 ліпеня 2011 году</small>)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нараўлянскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Кыргыстане
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Таджыкістане
Стратэгічны бамбавік

**Стратэгічны бамбавік** — вайсковы самалёт, прызначаны для нанясення бомбавых або ракетных удараў па стратэгічна значных аб’ектах у тыле суперніка з мэтай падрыву яго ваеннай і прамысловай моцы. У адрозненьне ад франтавых бамбавікоў, прызначаных для паразы тэхнікі і асабістага складу непасрэдна на полі бою, мэтай стратэгічныя бамбавікоў зьяўляецца зьнішчаць заводы, электрастанцыі, дарогі, масты, плаціны, важныя аб’екты сельскай гаспадаркі, вайскоўвыя аб’екты і цэлыя гарады. У сапраўдны момант толькі Расея і ЗША валодаюць такімі тыпамі самалётаў.

Катэгорыя:Бамбавікі
Пружанка (Бярэзінскі раён)

**Пружа́нка** — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Бярэзінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 62 чалавекі
* 2010 год — 38 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёну
Катэгорыя:Бярэзінскі сельсавет (Бярэзінскі раён)
Андрэй Бембель

**Андрэ́й Ану́фрыевіч Бе́мбель** (, Вяліж — 13 кастрычніка 1986) — беларускі скульптар, пэдагог. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1939), Народны мастак БССР (1955), прафэсар (1955).

## Біяграфія
Нарадзіўся ў г. Вяліжы (цяпер у складзе Смаленскай вобласьці Расеі), дзе атрымаў пачатковую адукацыю ў мужчынскай гімназіі. У 1919—1922 гадох навучаўся ў Вяліскай мастацкай школе. У 1924—1927 гг. навучаўся ў Віцебскай мастацкай вучэльні у М. А. Керзіна. У 1931 годзе скончыў Ленінградзкую акадэмію мастацтваў (Санкт-Пецярбурскі дзяржаўны акадэмічны інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна). Вучыўся ў М. Мізнера, У.Лішава, В.Сіманава, Р. Р. Баха. Удзельнік выстаў ад 1932 году. Аўтар барэльефаў «Барыкады 1848 г. у Парыжы», «Сялянскае паўстаньне ў акупаванай панскай Польшчай Заходняй Беларусі», «Першы пяцігадовы плян Беларускай ССР у дзеяньні» для Дому ураду ў Менску (1932—1934, сумесна з У.Рытарам). У 1939 годзе выканаў гіпсавы барэльеф «Беларусь — фарпост СССР» і мурмуравы барэльеф «Узьяднаньне з Заходняй Беларусьсю» для павільёну БССР на Усесаюзнай сельска-гаспадарчай выставы ў Маскве. Пасьля вайны выканаў барэльефы «Няхай ніколі не будзе ўзняты меч» (гіпс тон, 1961) і «У. І. Ленін» (гіпс тон, 1962) для залы дому ўраду БССР.
Адзін з аўтараў мэмарыяльнага комплексу Берасьцейскай крэпасьці.
Працы Бембеля выстаўляліся ў Румыніі (1959). Выстава ягоных твораў прайшла ў Менску (1955). Выкладаў у Менскай мастацкай вучэльні (1948—1950), Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце (ад 1953, прафэсар — ад 1962). У 1952 годзе ўступіў у КПСС.

## Творы
* Гарэльеф «9 траўня 1945 г.» (бронза, 1954) для абеліска-манумэнта (усталяваны ў Менску)
* Фігура «Дзьмітрыю Мендзялееву» (бронза, 1954) для МДУ.

### Помнікі
* Уладзімеру Леніну у Полацку (гіпс, 1936, не захаваўся)
* героям Ваўгаграда (праект, гіпс, 1944)
* Герою Савецкага Саюза партызану Дзьмітрыю Цімафеевічу Гуляеву у Старобіне (цэмент, 1960)

### Партрэты
* Героя Савецкага саюза Мікалая Гастэлы (бронза, 1943, Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь; паўтор 1951 — у Румынскай нацыянальнай галерэі, Бухарэст).
* Аляксандра Матросава (гіпс, 1949, Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь).
* Народнага Артыста СССР Паўла Маўчанава (гіпс, 1954, тамсама).
* Заслужанага настаўніка БССР І. Пісарчына (гіпс, 1961).

### Кампазыцыя
* «За Савецкую Радзіму» (гіпс, 1946, Нацыянальны мастацкі музэй Рэспублікі Беларусь)

## Сям’я
Ягоны сын — Алег Бембель — вядомы савецкі антыкамуністычны дысыдэнт і пісьменьнік.

## Літаратура
* Крепак, Борис Алексеевич. Андрэй Бембель. — Мінск : Беларусь, 1988. — 114 с — На рус.,англ.,франц.,ням.і ісп.мовах
* Петэрсон, Эльмарт Адэльбертавіч. Андрэй Бембель. — Мінск : Беларусь, 1980. — 48 с : іл.
* Орлова, Марина Александровна. Андрей Онуфриевич Бембель [Изоматериал]. — Москва : Сов. художник, 1958. — 66 с.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія скульптары
Катэгорыя:Народныя мастакі Беларусі
Пётар Скарга

**Пё́тар Ска́рга** гербу «Павенза» (2 лютага 1536, Груец, Каралеўства Польскае — 27 верасьня 1612, Кракаў, Рэч Паспалітая; сапраўднае імя *Пётар Павенскі*) — езуіт, прапаведнік, агіёграф, палемік, адметная фігура Контрарэфармацыі ў Рэчы Паспалітай. За свае аратарскія здольнасьці атрымаў мянушку «польскі Басюэ».

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Груецы, дзе атрымаў першапачатковую адукацыю. Пасьля скончыў Кракаўскую акадэмію (1555), працаваў хатнім настаўнікам. У 1563 прымацаваны да катэдры ў Львове. Пасьля вывучэньня тэалёгіі ў Італіі (1568—1570) далучыўся да Таварыства Езуса. Пачаў місіянэрскую дзейнасьць у Пултуску, Ярославе і Плоцку, горача выступаў супраць Рэфармацыі. Падчас вандроўкі на Літву навярнуў некалькі шляхецкіх родаў, у тым ліку Радзівілаў.

Стаў першым рэктарам Віленскай езуіцкай акадэміі (1579—1584). Арганізаваў Полацкі езуіцкі калегіюм і быў ягоным рэктарам (1582—1586). Заснаваў калегіюмы ў Рызе і Дэрпце. 3 1584 — у створаным езуіцкім коледжы ў Кракаве. На працягу 25 гадоў (з 1588) прыдворны прапаведнік караля і вялікага князя Жыгімонта Вазы. Ініцыятар і прапагандыст Берасьцейскай уніі 1596 року.

## Творчасьць
Аўтар рэлігійна-палітычных твораў: «Пра еднасьць Божай царквы» (1577), «Жыцьці сьвятых» (1579, 8 перавыданьняў пры жыцьці), «Берасьцейскі сынод» (1597), «Соймавыя казаньні» (1600, апублікаваныя пасьмяротна), «Жаўнерскія набажэнствы» (1606), «На трэны і лямант Тэафіла Арталёга» (1610) і інш.

У ХІХ ст. П. Скарга разглядаўся польскай інтэлігенцыяй як прарок трагічнага лёсу краіны. Яму прысьвечана вядомая карціна Яна Матэйкі «Казаньне Скаргі» (1864).

## Глядзіце таксама
* Шыман Старавольскі

## Вонкавыя спасылкі
* Каталіцкая энцыкляпэдыя

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1536 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 2 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазавецкім ваяводзтве
Катэгорыя:Лацінскія пісьменьнікі
Катэгорыя:Польскія каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Рэктары Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Палітычныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Памерлі ў 1612 годзе
Катэгорыя:Памерлі 27 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Пахаваныя ў Кракаве
Вацлаў Касьцевіч

**Ва́цлаў Ста́нкавіч Касьце́віч** гербу «Ляліва» (*каля 1448 — †1532) — маршалак вялікі літоўскі (1509), староста кобрынскі (1519).

Бацька — Станка Касьцевіч, намесьнік ковенскі. Брат — Януш, ваявода віцебскі, пасьля падляскі.

У 1501 або 1502 Вацлаў ажаніўся з кобрынскай княгіняй Ганнай, былой жонкай Фёдара Бельскага. Жонка перайшла з праваслаўя ў каталіцтва і фундавала разам з мужам пабудовы ва ўладаньнях каталіцкіх цэркваў. У 1512 іхнія правы на Кобрынь былі пацьверджаныя вялікім князем.

Па сьмерці Ганны, апошняй прадстаўніцы роду Кобрынскіх, атрымаў у арэнду кобрынскія землі. У 1522 року збудаваў у Дабучыне (цяпер Пружаны) каталіцкую царкву сьвв. Жыгімонта і Вацлава. У 1528 ставіў у войска ВКЛ 41 вершніка.

Ад другога шлюбу зь нейкай Ганнай меў сына і дачку. Сын Пётар памёр у маладым узросьце. Дачка Дарота была жонкай князя Яраслава Галоўчынскага (у шлюбе мелі 3 сыноў і некалькіх дачок), а з 1569 року — Станіслава Давойны, ад якога мела яшчэ дачку. Памерла ў 1571 року.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Радавод Вацлава Касьцевіча

Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Старосты кобрынскія
Катэгорыя:Памерлі ў 1532 годзе
Вацлаў
Файбіш-Шрага Зарфін

**Файбіш-Шрага Зарфін (Царфін)**, ***Сэм Царфін*** (; 1899, Сьмілавічы — 1975, Рані-су-Буа, Францыя) — францускі мастак беларускага паходжаньня.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў мястэчку Сьмілавічы каля Менску. Пачатковую мастацкую адукацыю атрымаў у віленскай школе вытанчаных мастацтваў. У 1914 эміграваў у Палестыну, вучыўся ў Акадэміі мастацтваў Бэцалель у Ерусаліме. У 1918—1920 служыў у брытанскім войску. У 1920 прыняў удзел у выставе, зладжанай мэрам Ерусаліма. На той час ягоны стыль быў блізкі да фавізму.

У 1923 зьехаў у Бэрлін, праз рок — у Парыж. У 1925—1940 часта выстаўляецца ў Салёне незалежных, малюе эскізы для модных сукенак. У 1929 ажаніўся, у 1931 атрымаў францускае грамадзянства. У 1939 мабілізаваны, пасьля сканчэньня ваенных дзеяньняў зь сям’ёй сьпярша ўцякае ў Ліён, пасьля ў Грэнобль; працы, пакінутыя ім у парыскай кватэры, зьніклі бяз сьледу. З 1947 жыве ў Рані-су-Буа. Быў знаёмы з Хаімам Суціным і Міхаілам Кікоіным.

З 1950-х выставы ладзяцца ў Нью-Ёрку, Оксфардзе, іншых местах. У 1963 выйшла калектыўная манаграфія, прысьвечаная мастаку. Уваходзіў у кола мастакоў «Парыскай школы».

Памёр у 1975.

## Спадчына мастака ў музэях Беларусі
Творы Царфіна захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музэі Рэспублікі Беларусь, у карпаратыўнай калекцыі ААТ «Белгазпрамбанк» (13 жывапісных работ), у калекцыі кампаніі «А-100».

У 2011 годзе Белгазпрамбанк набыў у Надзін Нэзавэр, экспэрта па Парыскай школе 1905—1939 гг., 12 твораў Шрагі Царфіна. Таксама ў калекцыі Белгазпрамбанка ёсьць карціна Царфіна «Альпійская даліна» — падарунак Цэнтра «Арт Банкінг».

У 2012 годзе дачка мастака Ліліян Дзюляк-Царфін перадала ў дар Нацыянальнаму мастацкаму музэю Рэспублікі Беларусь дзьве працы свайго бацькі — «Лес» і «Сьветлы нэф». Спадарыня Дзюляк перадала працы праз свайго сына Іва, які па запрашэньні Белгазпрамбанка наведаў адкрыцьцё выставы «Мастакі Парыскай школы зь Беларусі» 20 верасьня 2012 года.

У 2019 годзе кампанія «А-100» набыла ў спадчыньнікаў Шрагі Царфіна 15 твораў мастака.

Пэрсанальная выстаўка «Шрага Царфін. Рух да сьвятла», прымеркаваная да 120-годзьдзя з дня нараджэньня мастака, працавала ў Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі з 6 сьнежня 2019 па 19 лютага 2020.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс
* «Парыская школа»

Катэгорыя:Парыская школа
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ігуменскім павеце
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Францускія мастакі
Катэгорыя:Памерлі ў Рані-су-Буа
Катэгорыя:Імігравалі ў Францыю зь Беларусі
Катэгорыя:Беларускія жыды
Катэгорыя:Жыдоўскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Францускія мастакі-экспрэсіяністы і экспрэсіяністкі
Антанас Жмуйдзінавічус

**Анта́нас Жмуйдзіна́вічус** (; , в. Сейрыяй, Лазьдзейскі раён, Летува — 9 жніўня 1996, Коўна) — летувіскі мастак, жывапісец; народны мастак СССР, сябра-карэспандэнт Акадэміі мастацтваў СССР (1958).

## Біяграфія
Навучаўся ў настаўніцкай сэмінарыі (1890—1894), скончыўшы якую працаваў настаўнікам у школах Польшчы. Жывапісу навучаўся ў камэрцыйных школах у Варшаве (1898—1901) і ў Парыжы (1905—1906). З 1902 году ўдзельнічаў у выставах. З 1906 году жыў у Вільні, у 1907 годзе стаў, разам зь Мікалоюсам Чурлёнісам, Пятрасам Калпокасам, Пятрасам Рымшам і Каетонасам Склерусам, адным з арганізатараў першай выставы летувіскага мастацтва і адным з заснавальнікаў Летувіскай мастацкай суполкі. Быў яе старшынём.

У 1908—1912 гадох і пазьней у краінах Заходняй Эўропы і ЗША маляваў карціны, ладзіў свае выставы, чытаў лекцыі пра летувіскае мастацтва.

У 1919 годзе абжыўся ў Коўне. Выкладаў у Мастацкай школе (1926—1940), пасьля вайны — у Інстытуце прыкладнога і дэкаратыўнага мастацтва (1944—1951; прафэсар ад 1947), Політэхнічным інстытуце (1953—1957). Адначасова ў 1951—1953 гадох выкладаў у Мастацкім інстытуце Летувіскай ССР (цяпер Віленская мастацкая акадэмія) у Вільні. Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сьцяга і мэдалямі. Напісаў кнігу ўспамінаў «Палітра і жыцьцё» («Paletė ir gyvenimas», 1961).

## Творчасьць

Маляваў пераважна пэйзажы, прайманыя лірызмам з доляй алегарычнасьці і ідэалізацыяй прыроды «Нёман перад навальніцай» (1912), «Выхаванцы Нёмана» (1927), «Дзьве хвоі» (1930), «Лес — дзяржаве» (1948) (усе ў Ковенскім мастацкім музэі імя М. Чурлёніса); цыкль карцін «Тут будзе Ковенскае мора» (1953—1965). Маляваў таксама партрэты (напрыклад, Тадаса Даўгірдаса), фігурныя кампазыцыі, аздабляў кнігі, ствараў плякаты.

Уваходзіў разам зь Ёнасам Басанавічусам і Тадасам Даўгірдасам у камісію, якая выпрацавала праект летувіскага сьцяга, які быў зацьверджаны Саветам Летувы 19 красавіка 1918 году. Найбольш істотныя рысы праекту закладзеныя ў аснове цяперашняга Дзяржаўнага сьцяга Летувы. Удзельнічаў таксама ў распрацоўцы Дзяржаўнага герба Летувы.

Агульная колькасьць яго працаў сягае 2000.

## Глядзіце таксама
* Музэй чарцей

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Lietuvos dailės muziejus: A. Žmuidzinavičius

Катэгорыя:Летувіскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Памерлі ў Коўне
Кумбрыйская мова

**Кумбрыйская мова** () — вымерлая мова, якая ўваходзіць у склад брыцкай падгрупы астраўнога арэалу кельцкай галіны індаэўрапейскай моўнай сям’і.

На кумбрыйскай мове размаўляла насельніцтва цяперашняй паўночнай Ангельшчына і паўднёвай часткі Шатляндыі, — гэтак званай Старажытнай Поўначы (). Кумбрыйская мова дала назоў графству Кумбрыя ў Ангельшчыне.

## Гісторыя
Гістарычна ўзыходзіць да часоў, калі плямëны брытаў складалі большасьць насельніцтва ва ўсëй паўднëвай і цэнтральнай Брытаніі, але на той час існавала яшчэ адзіная прабрыцкая мова. Пачынаючы з канца першай паловы І тыс. н. э. у Брытанію пранікаюць германскія плямëны англаў, саксаў ды ютаў (поўдзень і ўсход), крыху пазьней таксама гэлы (з пачатку другой паловы І тыс. н. э.), пасьля чаго дыфэрэнцыяцыя брыцкіх гаворак узмацнілася. 

Гісторыю кумбрыйскай мовы прынята адлічваць ад 616 году, калі пасьля Бітвы пры Чэстэры англа-саксонскае каралеўства Нартумбрыя канчаткова адрэзала жыхароў «Старажытнай Поўначы» ад цяперашніх валійцаў. Да гэтага часу цяперашнія Кумбрыя і Ўэйлз былі адным культурным і моўным цэлым. Наяўныя тапанімічныя зьвесткі паказваюць, што кумбрыйская мова была вельмі блізкай іншым мовам брыцкай падгрупы, і насамрэч, валійскай. Кумбрыйская мова канчаткова вымерла да 11 — 12-га стагодзьдзяў.

## Глядзіце таксама
* Кумбрыйскі дыялект ангельскай мовы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Filppula, Markku; Juhani Klemola, and Heli Paulasto (2008). English and Celtic in contact. Psychology Press. ISBN 0-415-26602-5. Retrieved December 2, 2010.
* Jackson, Kenneth H. (1953). Language and History in Early Britain. Edinburgh: Edinburgh University Press.
* James, Alan G. (2008). "A Cumbric Diaspora?". In O. J. Padel and D. Parsons (eds.). A Commodity of Good Names:essays in honour of Margaret Gelling. Stamford: Shaun Tyas. pp. 187–203. ISBN 978-1-900289-90-0.
* Koch, John T. (2006). Celtic Culture: a historical encyclopedia. ABC-CLIO.
* Oram, Richard (2000). The Lordship of Galloway. Edinburgh: John Donald. ISBN 0-85976-541-5.

Катэгорыя:Брыцкія мовы
Катэгорыя:Мовы Вялікабрытаніі