Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля і кляштар янітаў (Сталовічы)

**Касьцёл Сьвято́га Я́на Хрысьці́целя і кля́штар яні́таў** — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у Сталовічах. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка, на гістарычным Рынку, пад адрасам *вуліца Баранавіцкая, 7*. У 2-й палове XIX ст. улады Расейскай імпэрыі гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Маскоўскага патрыярхату і зруйнавалі кляштарны корпус. Твор архітэктуры віленскага барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Комплекс складаўся з касьцёла, кляштарнага корпуса і капліцы. У наш час у будынку касьцёла дзее **царква Аляксандра Неўскага** Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
У 1610 годзе князь Мікалай Радзівіл «Сіротка» заснаваў у Сталовічах Камандорыю Мальтыйскага ордэну. Ягоны сын Жыгімонт Караль Радзівіл збудаваў тут драўляны касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі і Сьвятога Яна Хрысьціцеля, а потым у 1639 годзе — мураваную Лярэтанскую капліцу. 

У 1740 годзе паводле праекту архітэктара Ё. Фантаны пачалося будаваньне мураванага касьцёла, у агульны аб’ём якога як прэзьбітэрыюм ўлучылі існую капліцу. У 1743 годзе архітэктар Ян Глаўбіц дапрацаваў праект і скончыў будаваньне касьцёла. У 1746 годзе касьцёл пачаў дзеяць.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Сталовічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл і кляштар працягвалі дзеяць. З пачаткам нацыянальна-вызвольнага паўстаньня ў 1863 годзе расейскія ўлады гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы). Сьпярша царква атрымала тытул Прачыстай (Усьпеньня) Багародзіцы, пазьней — Аляксандра Неўскага.

У 2-й палове XIX ст. расейскія ўлады зруйнавалі кляштарны корпус.

### Найноўшы час
Па Другой сусьветнай вайне савецкія ўлады зруйнавалі капліцу. Да нашага часу помнік страціў надбудаваныя расейскімі ўладамі купалы-цыбуліны, аднак не вярнуў аўтэнтычнага выгляду.

## Архітэктура
Касьцёл — 3-нэфавая 2-вежавая базыліка з больш нізкімі прэзьбітэрыюмам і закрысьціямі. Галоўны фасад складанай прасторава-аб’ёмнай кампазыцыі з бакоў падзяляецца антаблемэнтамі на тры ярусы. Яго асноўны дэкаратыўны матыў — слаістыя пілястры. Уваход падкрэсьліваецца чатырма паўкалёнамі. Бакавыя фасады падзяляюцца пілястрамі. Высокія аконныя праёмы з паўцыркульнымі завяршэньнямі аздабляюцца ляпнымі абрамленьнямі.

Інтэр’ер падзяляецца двума радамі слупоў на тры нэфы. Цэнтральны перакрываецца цыліндрычнымі скляпеньнямі з распалубкамі на папружных арках. Ён завяршаецца 3-ярусным алтаром і злучаецца зь Лярэтанскай капліцай. Бакавыя нэфы перакрываюцца крыжовымі скляпеньнямі і завяршаюцца 2-яруснымі алтарамі. Пры ўваходзе ў касьцёл невялікі тамбур. Хоры падтрымліваюць дзьве калёны. Цэнтральную частку алтара ўпрыгожвае картуш з рэльефнай выявай адсечанай галавы Яна Хрысьціцеля.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Stałavičy, Rynak, Janicki. Сталавічы, Рынак, Яніцкі (28.09.1915).jpg|29.09.1915 г.
Stałavičy, Baranavickaja-Rynak. Сталавічы, Баранавіцкая-Рынак (1915-16).jpg|1915—1916 гг.
Stałavičy. Сталавічы (11.9.1916).jpg|11.09.1916 г.
Stałavičy. Сталавічы (1915-18).jpg|1915—1918 гг.


### Гістарычныя здымкі

Stałavičy, Rynak. Сталавічы, Рынак (I. Atkinson, 1899).jpg|І. Аткінсон, 1899 г.
Stałavičy, Palaničyckaja. Сталавічы, Палянічыцкая (1899).jpg|1899 г.
Stałavičy, Rynak, Janicki. Сталавічы, Рынак, Яніцкі (1914).jpg|1914 г.
Stałavičy, Rynak, Janicki. Сталавічы, Рынак, Яніцкі (1916) (2).jpg|1916 г.


Stałavičy, Sadovaja-Rynak, Janicki. Сталавічы, Садовая-Рынак, Яніцкі (E. Gebel, 1916) (2).jpg|1916 г.
Stałavičy, Rynak, Janicki. Сталавічы, Рынак, Яніцкі (1916) (5).jpg|1916 г.
Stałavičy, Mirskaja. Сталавічы, Мірская (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Stałavičy, Parkavy, Janicki. Сталавічы, Паркавы, Яніцкі (1917).jpg|1917 г.


Stałavičy, Sadovaja-Rynak. Сталавічы, Садовая-Рынак (1917).jpg|1917 г.
Stałavičy, Palaničyckaja. Сталавічы, Палянічыцкая (1917).jpg|1917 г.
Stałavičy, Baranavickaja. Сталавічы, Баранавіцкая (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Stałavičy, Baranavickaja-Rynak. Сталавічы, Баранавіцкая-Рынак (1915-18) (3).jpg|1915—1918 гг.


### Сучасныя здымкі

Stalavichy 02 2009 .JPG|Агульны выгляд
В. Сталавічы - Царква Аляксандра Неўскага DSC08042.JPG|Галоўны фасад
Сталавічы, царква сьв. Аляксандра Неўскага.jpg|Бакавы фасад
Столовичи - в храме.jpg|Інтэр'ер


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Сталовічы
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Баранавіцкага раёну
Катэгорыя:Колішнія касьцёлы Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Збудаваньні віленскага барока Беларусі
Катэгорыя:Збудаваньні Мальтыйскага ордэна
Сталавічы
Катэгорыя:Збудаваньні Яна Гляўбіца
Катэгорыя:Праваслаўныя храмы Пінскай і Лунінецкай япархіі