open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Маршрутнае таксі

**Маршрутнае таксі** — аўтобусы і мікрааўтобусы (часам мікравэны і нават легкавыя аўтамабілі), якія ажыцьцяўляюць перавозку пасажыраў і багажу па вызначаных маршрутах, але якія не ўваходзяць у рэгулярную сыстэму грамадзкага транспарту. Прыкметамі нерэгулярнасьці могуць быць: дробныя апэратары, якія абслугоўваюць па некалькі маршрутаў, дубляваньне муніцыпальных маршрутаў, уласныя тарыфы, не прывязаныя да муніцыпальных, непрытрымліваньне да раскладу і інтэрвалаў (адпраўленьне па запаўненьні), адсутнасьць сацыяльных абавязацельстваў (не працуюць да позьняй ночы, абмежавана перавозяць ільготнікаў), прыпынкі ў любым не забароненым ПДР месцы і іншае. Маршруткі шырока распаўсюджаны ў многіх краінах сьвету, у тым ліку ў Беларусі.

## Гісторыя
Магчыма, месцам ўзьнікненьня маршрутных таксі (маршрутак) зьяўляюцца ЗША у 1910-х гадах. Павышэньне якасьці брукаваньня вуліцаў, нарастальная даступнасьць транспартных сродкаў з рухавіком унутранага згараньня ў некаторых гарадах прывялі да страты трамваем манаполіі на гарадзкія перавозкі. На вуліцах з трамвайным рухам зьявіліся прыватныя аўтамабілі, якія дублявалі найбольш выгадныя ўчасткі трамвайных маршрутаў.

У СССР маршрутныя таксі зьявіліся ў 1930-х гадах у Маскве. Легкавыя аўтамабілі ЗІС-101, пазьней ЗІС-110 курсавалі паміж найважнейшымі пляцамі сталіцы, вакзаламі і буйнымі выставамі, паркамі, адвозілі пасажыраў на спартовыя матчы.

Да ўзьнікненьня каапэратыўнага руху ў СССР у 1987 годзе, маршрутныя таксі абслугоўваліся або дзяржаўнымі аўтобуснымі паркамі, альбо таксапаркамі. З канца 1980-х гадоў сталі зьяўляцца і каапэратыўныя маршрутныя таксі.

Катэгорыя:Грамадзкі транспарт
Катэгорыя:Гарадзкі транспарт
Чарнагорскае прымор’е

**Чарнагорскую прымор’е** () — гістарычная вобласьць ўздоўж усяго Адрыятычнага ўзьбярэжжа Чарнагорыі.

Цягнецца на 230 км ад Котарскага заліву на паўночным захадзе да вусьця ракі Буна на паўднёвым усходзе. Месца пляжнага адпачынку. Марскі порт у Бары, чыгуначная лінія Бар-Бялград, міжнародны аэрапорт Ціват. Сярэднявечныя горады: Котар, Будва і іншыя.

## Гісторыя
У Сярэднія стагодзьдзі ўзьбярэжжа Чарнагорыі ўваходзіла ў склад сэрбскіх зямель. У XV стагодзьдзі стала часткай уладаньняў Вэнэцыі пад назвай Альбанія Вэнэто. Напрыканцы XVI стагодзьдзя Вэнэцыя была вымушана саступіць большую частку тэрыторыі Прымор’я Асманскай імпэрыі. Гэтая частка Прымор’я з гарадам Бар і Улцынь была далучана да Чарнагорыі ў выніку чарнагорска-турэцкай вайны (1876—1878) гадоў.

З 1809 па 1815 год знаходзілася ў складзе Ілірыйскіх правінцый. Пасьля чаго было ўключана ў імпэрыю Габсбургаў — у складзе так званага Каралеўства Далмацыя.

У 1918 годзе апынулася ў навастворанай Дзяржаве славенцаў, харватаў і сэрбаў, і пасьля яе зьнікненьня ў тым самы годзе ўвайшло ў склад Югаславіі. У 1918—1922 гады — у складзе правінцыі Далмацыя, у 1922—1929 гады разам зь іншымі землямі гістарычнай Чарнагорыі ўключана ў Зецкую вобласьць, у 1929—1941 гады — у Зецкай бановіне.

15 красавіка 1979 годў на чарнагорскім узбярэжжы адбыўся землятрус магутнасьцю да 9 балаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Чарнагорыі
Дызэль-цягнік

**Ды́зэль-цягні́к, ''дызэль-по́езд**'' — чыгуначны састаў з маторнымі (абсталяванымі цягавымі рухавікамі — дызэлямі) і прычапнымі вагонамі. Выкарыстоўваюцца для прыгарадных і мясцовых зносінаў на неэлектрыфікаваных лініях.

Дызэль-поезд можа складацца з 1-2 маторных (па канцах састава) і 1-4 прычапных вагонаў. У маторным вагоне разьмешчаны кабіна машыніста, сілавая ўстаноўка з дадатковым абсталяваньнем (унутры вагона ці пад нім) і салён для пасажыраў. Для павелічэньня яго пасажыраўмяшчальнасьці рухавік можа быць разьмешчаны пад рамай маторнага вагона. У прычэпным вагоне акрамя пасажырскага салёну можа быць дадатковы пост кіраваньня. Маторны вагон, які выкарыстоўваецца самастойна (без прычапных вагонаў), называецца аўтаматрысай.

Вядучай зьяўляецца пярэдняя каляска. Сілавая перадача звычайна гідраўлічная, гідрамэханічная або мэханічная (пры малой магутнасьці). Канструкцыйная хуткасьць да 120 км/г і больш.
Шыла (неадназначнасьць)

* **[[Шыла]]**&nbsp;— прылада. Іншыя значэньні:

## Тапонімы
* Шыла&nbsp;— мястэчка ў акрузе Дэкальб (Алабама, ЗША)
* Шыла&nbsp;— мястэчка ў Ізраілі

## Асобы
* Іван Шыла ( 1999)&nbsp;— беларускі грамадзкі дзяяч
* Максім Шыла ( 1993)&nbsp;— беларускі футбаліст
* Мікалай Шыла (1888—1948)&nbsp;— беларускі грамадзка-палітычны дзяяч
* Міхаіл Шыла (1920—1998)&nbsp;— савецкі вайсковец, Герой Савецкага Саюзу
* Пётар Шыла (1909—1952)&nbsp;— нацысцкі шпіён у часе Другой сусьветнай вайны

## Глядзіце таксама
* Шылава
* Шылаватае
* Шылавічы
* Шылагор’е
* Шылаў
* Шылаўка
* Шылы
Чарнагорская акадэмія навук і мастацтваў

**Чарнагорская акадэмія навук і мастацтваў** () — нацыянальная вышэйшая навуковая й асьветніцкая ўстанова Чарнагорыі. Сучасная назва (скарочана **ЧАНМ** (CANU)). Разьмешчана ў сталіцы дзяржавы м. Падгорыца.

## Заснаваньне
Акадэмія заснаваная ў 1976 годзе.

Напрыканцы 1960-х рокаў рэспубліканская рада па каардынацыі навукова-дасьледчае дзейнасьці ды Сакратарыят Рэспублікі Чарнагорыі па асьвеце, культуры і навуцы падтрымалі ініцыятыву навуковых і мастацкіх дзеячаў і грамадзка-палітычных арґанізацыяў рэспублікі па стварэньні нацыянальнае супольнасьці па навуцы і мастацтву Чарнагорыі.

Пасьля правядзеньня шырокага грамадзкага абмеркаваньня Выканаўчаю Радаю Асамблеі Сацыялістычнан Рэспублікі Чарнагорыі парлямэнт 12 кастрычніка 1971 заснаваў рашэньне пра стварэньне Таварыства па навуцы і мастацтву Чарнагорыі.

Таварыства заснаванае як самастойная навуковая арґанізацыя, разьмешчаная ў Цітаградзе, якая аб’ядноўвала выдатных навукоўцаў і дзеячаў усіх галінаў мастацтва, з мэтаю ўсебаковага розьвітку навуковае думкі, розьвітку і заахвочваньня мастацтва, правядзеньня дасьледчых работ ды самастойна або ў супрацоўніцтве зь іншымі навуковымі арґанізацыямі заахвочваньня дзейнасьці навуковых арґанізацыяў і навукоўцаў Чарнагорыі.

Таварыства навук і мастацтваў Чарнагорыі створанае пастановаю Парлямэнту Рэспублікі Чарнагорыі 10 чэрвеня 1973 року.

На пачатку 1975 року Таварыства па навуцы і мастацтваў Чарнагорыі стала паўнапраўным чальцом Акадэміі навук і мастацтваў СФРЮ. Пасьля трох рокаў пасьпяховае работы Асацыяцыя вырасла ў Чарнагорскую акадэмію навук і мастацтваў.

У адпаведнасьці з пагадненьнем зь іншымі акадэміямі ў сакавіку 1976 року абвешчана пра стварэньне Чарнагорскае акадэміі навук і мастацтваў. У красавіку 1976 року пасьля прыняцьця Закону пра Чарнагорскую акадэмію навук і мастацтваў, Таварыства было ператворана ў Чарнагорскую акадэмію навук і мастацтваў (ЧАНМ). Паводле Закону, ЧАНМ ёсьць вышэйшаю ўстановаю ў галіне навук і мастацтваў у Рэспубліцы Чарнагорыі.

Асамблея Акадэміі, на сваіх сэсіях, праведзеных 17 сьнежня 2004 й 27 траўня 2005 року, ухвалілі новы Статут Акадэміі.

У цяперашні час у склад Акадэміі ўваходзяць 46 чальцоў з Чарнагорыі ды 37 замежных чальцоў.

Прэзыдэнтамі Асацыяцыі і ЧАНМ былі акадэмікі:
* Бранка Павічэвіч (1973—1981),
* Браніслаў Шошкіч (1981—1985),
* Мірчэта Джуравіч (1985—1989),
* Вукатыч Драгутын (1989—2002),
* Момір Джуравіч (з 2002).
У складзе Чарнагорскае акадэміі навук і мастацтваў чатыры падразьдзелы:
* натуральных навук,
* сацыяльных навук,
* гуманітарных навук,
* мастацтваў,
Дзее Інстытут мовы і літаратуры імя Пятра II Пятровіча Негаша, некалькі камітэтаў й іншыя рабочыя орґаны.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Чарнагорскае акадэміі навук і мастацваў

Катэгорыя:Нацыянальныя акадэміі навук
Катэгорыя:Чарнагорская культура
Катэгорыя:Нацыянальныя акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Падгорыца
DreamHack

**DreamHack** — арґанізатар кібэрспартовых спаборніцтваў, якія праходзяць два разы на рок у швэдзкім месьце Ёнчэпінґу ў фармаце LAN-party. Па колькасьці ўдзельнікаў дадзены фэст трымае сусьветны рэкорд, прызнаны кнігаю рэкордаў Ґінэса.

## Дысцыпліны
У рамках фэсту, у розныя рокі праходзілі спаборніцтвы па такіх гульнях, як Counter-Strike, QuakeLive, StarCraft, WarCraft 3, World of WarCraft. Пачыная з DreamHack Winter 2010 таксама праводзяцца турніры па StarCraft 2 ды League of Legends. Зь сьнежня 2011 у сьпіс дысцыплінаў улучаная Dota 2. А ў 2012 годзе, у сьпіс дысцыплінаў упершыню трапіла гульня World of Tanks і ў той жа самы час, з турніру прыбралі Counter-Strike 1.6.

## DreamHack 2010
У 2010 годзе ў рамках DreamHack прайшоў толькі адзін турнір па StarCraft 2. Арґанізатары запрасілі наймацнейшых гульцоў Эўропы й Амэрыкі і некалькіх карэйскіх кібэрспартоўцаў, не задзейнічаных на той момант у лізе GSL. Фармат турніру складаўся з ґрупавога раўнду і алімпійскае сыстэмы. Прызэры DreamHack Winter 2010:

## DreamHack 2011 Summer
У 2011 годзе арґанізатары DreamHack, акрамя двух традыцыйных турніраў на летнім і зімовым фэсты, правялі таксама два буйныя турніры па запросах ў Стакгольме і Валенсіі. Ніжэй прыведзеныя прызэры асноўных турніраў DreamHack 2011 року:

## DreamHack 2011 Winter

## DreamHack 2012 Summer

## DreamHack 2012 Winter

## DreamHack 2013 Summer

## DreamHack 2013 Бухарэст

## DreamHack 2013 Стакгольм

## DreamHack 2013 Winter
З 28 па 30 лістапада ў Швэцыі прайшоў DreamHack 2013 Winter. Прызавы фонд дадзенага мерапрыемства складаў каля 75 000 даляраў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* http://www.igromania.ru/articles/169587/DreamHack_Winter_2011_Posleslovie.htm
* https://web.archive.org/web/20190324043645/http://static.igromania.ru/news/170259/Itogi_Dreamhack_Winter_2011.htm
* http://www.igromania.ru/print/index.php?ID=170259
* http://poan.ru/new/4144-dreamwint

Катэгорыя:Кібэрспартовыя спаборніцтвы
Катэгорыя:Спаборніцтвы па StarCraft
Катэгорыя:Швэдзкая культура
Катэгорыя:Мерапрыемствы, прысьвечаныя кампутарным гульням
Чарнагорская біржа

**«Чарнагорская біржа»** — фондавая біржа Чарнагорыі, заснаваная ў чэрвені 1993 году ў Падгорыцы.

На 2019 год АТ «Чарнагорская біржа» выкарыстоўвала гандлёвае апраграмаваньне славенскага прадпрыемства «Навіта» (Любляна), што распрацавала яго для Люблянскай біржы. Сэрвэр біржы апрацоўваў да 400 запытаў за сэкунду. Біржа месьціцца ў Падгорыцы па Маскоўскай вуліцы, д. 77.

## Акцыянэры
Паводле 12-га артыкула Статуту ад 29 кастрычніка 2018 году, акцыянэрны капітал АТ «Чарнагорская біржа» складаў 2 040 600 эўра і падзяляўся на 3401 акцыю вартасьцю па 600 эўра кожная. На 2019 год 10 найбольшымі акцыянэрамі «Чарнагорскай біржы» былі:
* інвэстыцыйны фонд «Гара Атлас» (Падгорыца) — 33,55 %;
* «Біржа Стамбулу» (Турэччына) — 24,43 %;
* АТ «Чарнагорскі брокер-дылер» — 17,26 %;
* ТАА «Група Атлас» — 6,17 %;
* АТ «Атлас-банк» — 5,79 %;
* АТ «Чарнагорскі камэрцыйны банк» — 4,88 %;
* АТ «Першы банк Чарнагорыі» — 3,73 %;
* Іва Сеняк — 1,44 %;
* Дыяна Шушкаўчэвіч — 0,74 %;
* Андрэя Шушкаўчэвіч-Новавіч — 0,62 %.

«Атлас-банк» ёсьць уласьнікам біржы, бо вызначае галасаваньне свайго інвэстфонду «Гара Атлас» і даччыных прадпрыемстваў «Чарнагорскі брокер-дылер» і «Група Атлас». У выніку «Атлас-банк» мае кантрольны пакет у памеры 62,77 % акцыяў.

## Брокеры
На 2019 год на «Чарнагорскай біржы» працавала 9 брокераў:
* АТ «Чарнагорскі брокер-дылер» з 1996 году, 
* Банк «Унівэрсальны капітал» з 2 сьнежня 2002 году, 
* АТ «Нікшыцкі брокер» (Нікшыч) з 4 кастрычніка 2005 году, 
* АТ «ВІП брокер-дылер» з 13 студзеня 2006 году,
* АТ «Падгорыцкі брокер-дылер» з 8 лютага 2006 году,
* АТ «Глябальны брокер-дылер» з 24 жніўня 2007 году, 
* АТ «Бык і мядзьведзь» з 4 красавіка 2008 году,
* АТ «Іпатэчны банк» з 19 сакавіка 2010 году,
* АТ «Эрст-банк» (Вена, Аўстрыя) з 1 верасьня 2016 году.

У якасьці дэпазытарных на біржы працавала 6 банкаў:
* «Іпатэчны банк»,
* «Новы люблянскі банк» (Славенія),
* «Першы банк Чарнагорыі»,
* Банк «Унівэрсальны капітал»,
* «Чарнагорскі камэрцыйны банк»,
* «Эрст-банк».

## Мінуўшчына
У чэрвені 1993 году ўрад Чарнагорыі і 4 банкі Чарнагорыі — АТ «Чарнагорскі банк» (Падгорыца), АТ «Плеўлянскі банк» (Плеўля), АТ «Бэранскі банк» (Бэранэ) і АТ «Іпатэчны банк» (Падгорыца) — заснавалі ў Падгорыцы АТ «Чарнагорская біржа». У 1996 годзе зьявіліся 3 першыя брокерскія дамы: АТ «Чарнагорскі брокер», «Трымальнік брокер» і «Гара-Адрыя брокер». У лютым 2008 году «Чарнагорская біржа» ўступіла ў Сусьветны саюз біржаў (Лёндан, Ангельшчына). У наступныя гады заключылі пагадненьні аб распаўсюдзе зьвестак з трыма замежнымі навіновымі агенцтвамі: «Тэнфор» (Бялград, Сэрбія), «Томсан-Ройтэрз» (Лёндан) і «Блумбэрг» (Нью-Ёрк, ЗША). 10 студзеня 2011 году ў склад «Чарнагорскай біржы» ўвайшла «Новая біржа каштоўных папераў Чарнагорыі», створаная 20 верасьня 2001 году «Справавым таварыствам брокераў» і 6 мясцовымі банкамі. У сьнежні 2013 году Стамбульская біржа (Турэччына) набыла 24,38 % акцыяў «Чарнагорскай біржы».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Падгорыца
Катэгорыя:Фондавыя біржы
Катэгорыя:Чарнагорыя
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Стэчцы

**Стэчцы** (, , , ) — манумэнтальныя Сярэднявечныя надмагільлі (датуюцца ў інтэрвале ад 12 ст. да 16 ст. а), якія сустракаюцца ў Босьніі і Герцагавіне (каля 60 000), Харватыі, Чарнагорыі і Сэрбіі (каля 10000). У 2009 годзе ўсе чатыры краіны падалі заяўкі на ўключэньне стэчцаў ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЕСКА. У 2016 годзе заяўка была прынятая: у сьпіс Сусьветнай спадчыны ўключаны 30 нэкропаляў, 22 зь якіх у Босьніі і Герцагавіне, 2 — у Харватыі, і па 3 — з Чарнагорыі і Сэрбіі.

## Галерэя

Выява:Stecak Ljutici Pljevlja.png|Стэчцы ў Плеўля, Чарнагорыя
Выява:Medieval tombstones of Montenegro.png|Нэкропаль у Нікшыч  
Выява:Stecak Crkva Sv Petra i Pavla Niksic Crna Gora.png| Нікшыч
Выява:Lapidarijum Biljarda u Cetinju 1b.png|У Цэціне
Выява:Stecak Zmeljaski Muzej Sarajevo.jpg|У нацыянальным музэі Босьніі і Герцагавіны
Выява:Mramorje 2.JPG|Нэкропаль Мрамар’е ў Сэрбіі
Выява:Grd1.jpg|Найстарэйшы са знойдзеных надпісаў 


## Крыніцы

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Босьніі і Герцагавіне
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Сэрбіі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Чарнагорыі
Катэгорыя:Славутасьці Харватыі
Катэгорыя:Славутасьці Чарнагорыі
Катэгорыя:Славутасьці Сэрбіі
Катэгорыя:Славутасьці Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Пахавальні
Катэгорыя:Пэтрогліфы Эўропы
Скупшчына Чарнагорыі

**Скупшчына Чарнагорыі** () — прадстаўнічы орган і носьбіт заканадаўчай улады (парлямэнт) Чарнагорыі.

## Гісторыя
Па выніках рэфэрэндуму 2006 году Парлямэнт абвясьціў незалежнасьць Чарнагорыі і яе выхад са складу фэдэрацыі Сэрбія і Чарнагорыя 3 чэрвеня 2006 году.

## Паўнамоцтвы і абавязкі
Парлямэнт зацьвярджае кандыдатуру прэм’ер-міністру, якую вылучае прэзыдэнт, пры гэтым міністэрскія пасады разьмяркоўваюцца прэм’ер-міністрам. Скупшчына мае права вынесьці вотум недаверу ўраду.

Скупшчына зацьвярджае ўсе законы, ратыфікуе міжнародныя акты, прызначае судзьдзяў усіх узроўняў, прымае бюджэт і выконвае іншыя абавязкі, адлюстраваныя ў канстытуцыі.

## Дэпутаты
Дэпутаты абіраюцца на чатырохгадовы тэрмін. Адзін дэпутат прадстаўляе 6000 выбаршчыкаў, што ўплывае на агульную колькасьць дэпутатаў. У 2016 годзе іх было 81, тады як у мінулай сэсіі 74.

### Сьпікеры парлямэнту
* Ранка Крывакапіч (3 чэрвеня 2006 — 18 траўня 2016)
* Іван Брайтавіч (16 траўня 2016 — дасюль)

## Глядзіце таксама
* Парлямэнт Югаславіі
* Парлямэнт Сэрбіі і Чарнагорыі
* Скупшчына

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт парлямэнту Чарнагорыі

Чарнагорыя
Катэгорыя:Чарнагорская палітыка
Плігаўкі

Назву **Плігаўкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Плігаўкі — вёска ў Гарадоцкім раёне
** Плігаўкі — вёска ў Лепельскім раёне
** Плігаўкі — вёска ў Мёрскім раёне
** Плігаўкі — вёска ў Бабыніцкім сельсавеце Полацкага раёну
** Плігаўкі — вёска ў Баравускім сельсавеце Полацкага раёну
** Плігаўкі — вёска ва Ўшацкім раёне
** Плігаўкі — вёска ў Шумілінскім раёне

## Падвойныя назвы
* Плігаўкі 1
* Плігаўкі 2

## Глядзіце таксама
* Плігін
* Плігіна
Лёпіна

**Лёпіна** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Янавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 4 чалавекі
* 1999 год — 14 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Янавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
The Walt Disney Company

**Кампанія Ўолта Дыснэя** () — адна з найбуйнейшых карпарацыяў індустрыі забаў у сьвеце. Заснаваная 16 кастрычніка 1923 году братамі Ўолтам і Роем Дыснэямі як невялікая анімацыйная студыя. Па стане на чэрвень 2015 году — адна з найбуйнейшых галівудзкіх студый, уладальнік 11-ці тэматычных паркаў і двух аквапаркаў, а таксама некалькіх сетак тэлерадыёвяшчаньня, да ліку якіх адносіцца Амэрыканская тэлерадыёвяшчальная кампанія (Эй-Бі-Сі).

Штаб-кватэра кампаніі Ўолта Дыснэя і асноўныя вытворчыя магутнасьці сканцэнтраваны на Студыі Ўолта Дыснэя (*Walt Disney Studios*) у горадзе Бэрбанк, штат Каліфорнія, ЗША.

Кампанія Ўолта Дыснэя ўваходзіць у прамысловы індэкс Доў-Джонза. Рынкавая капіталізацыя на 16 траўня 2013 — каля 122 млрд даляраў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт кампаніі

Катэгорыя:Падзеі 16 кастрычніка
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1923 годзе
Катэгорыя:Кампаніі, акцыямі якіх гандлююць на Нью-Ёрскай біржы
Катэгорыя:Walt Disney
Катэгорыя:Мэдыякампаніі ЗША
Рока Блажэвіч

**Рока Блажэвіч** (, , Спліт, Харватыя), таксама вядомы як **Рока**, — харвацкі сьпявак, што будзе прадстаўляць Харватыю на Эўрабачньні 2019 году дзякуючы перамозе ў Dora 2019 году.

## Дыскаграфія
* 2019 — сынгл The Dream

## Крыніцы

Катэгорыя:Харвацкія сьпевакі і сьпявачкі
Гайда (музычны інструмэнт)

**Гайда** (, , , , ) — музычны інструмэнт, які выкарыстоўваецца пераважна народамі Балканскага паўвостраву ў Баўгарыі, Паўночнай Македоніі, Грэцыі, Сэрбіі, Харватыі, Альбаніі ды Славеніі. Гэты інструмэнт лічыцца разнавіднасьцю валынкі.

## Будова
### Мех
Мех, зазвычай, авечы ці казіны.

### Трубы
Трубы з кізілавага дрэва, трысьнягу ці бамбуку. Яны менш прамакаюць ад дажджу.

## Літаратура
* Jakovljević, Rastko (2012). Marginality and Cultural Identities: Locating the Bagpipe Music of Serbia. PhD Thesis, Durham University.
* Dzimrevski B., (1996), Gajdata vo Makedonija. Instrument-instrumentalista-muzika. Institut za folklor Marko Cepenkov. ​.
* Garaj, Bernard (1995). Gajdy a gajdošská tradícia na Slovensku. Bagpipe and Bagpipers´ Tradition in Slovakia. ASCO Ústav hudobnej vedy SAV Bratislava.
* Dzimrevski, Borivoje (1996). Gajdata vo Makedonija: Instrument-instrumentalist-muzika. Institut za folklor Marko Cepenkov. .
* Rice, Timothy (1994). May It Fill Your Soul: Experiencing Bulgarian Music. University of Chicago Press. .

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Валынкі
Катэгорыя:Харвацкія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Грэцкія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Сэрбскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Славенскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Альбанскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Баўгарскія музычныя інструмэнты
Арарат-Армэнія Ерэван

«**Арарат-Армэнія**» — армянскі футбольны клюб з гораду Ерэвану. Заснаваны ў 2017 годзе. Двухразовы чэмпіён Армэніі (2019, 2020) і ўладальнік Кубка Армэніі (2024).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Ерэване
Балашы (Віцебская вобласьць)

**Балашы́** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Сураскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 15 чалавек
* 1999 год — 36 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сураскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
Тралейбусны парк

**Тралейбусны парк** (ці *тралейбуснае дэпо*) — пасажырскае эксплюатацыйнае аўтатранспартнае прадпрыемства, якое займаецца тэхнічным абслугоўваньнем тралейбусаў і забясьпечвае іх выпуск на лінію ў патрэбнай колькасьці, укамплектаванае штатам кіроўцаў, дыспэтчараў, рамонтных рабочых.

Асноўнымі кірункамі дзейнасьці тралейбусных паркаў зьяўляюцца: задавальненьне патрэбаў насельніцтва, прадпрыемстваў і арганізацыяў у пасажырскіх перавозках тралейбусным транспартам; Ажыцьцяўленьне гаспадарчай дзейнасьці, накіраванай на атрыманьне прыбытку.

На балянсе некаторых тралейбусных паркаў акрамя тралейбуснага рухомага складу, можа лічыцца і аўтобусны рухомы склад. У большасьці тралейбусных паркаў ажыцьцяўляецца тэхнічнае абслугоўваньне рухомага складу ў аб’ёме ТА-1 і ТА-2 і тэхнічны рамонт (ТР).

## Схема тыпавога тралейбуснага парку
Тыпапавы тралейбусны парк (дэпо) на тэрыторыі былога СССР уключае ў сябе:

* **Адміністрацыйна-бытавы будынак** — месца, дзе разьмяшчаецца кіруючы пэрсанал, а таксама бытавыя памяшканьні рамонтных рабочых. Можа сумяшчацца з вытворчым будынкам ці з будынкам сталовай.
* **Вытворчы будынак** — месца, дзе знаходзіцца зона БР і ТА і іншыя рамонтныя ўчасткі. Вытворчы будынак звычайна сумешчаны з участкам мыцьця рухомага складу, і ў некаторых выпадках — са складам.
* **Складзкі будынак** — у гэтым будынку захоўваюцца запасныя часткі і эксплютацыйныя матэрыялы, неабходныя для рамонта і абслугоўваньня рухомага складу.
* **Пляцоўка для адстою РС** — месца для захоўваньня рухомага складу, які знаходзіцца не на лініі, ці ў няспраўным стане.
* **Кантрольна-прапускны пункт** — пункт на якім ажыцяўляецца кантроль і ўлік тралейбусаў, якія адпраўляюцца на лінію, ці вяртаюцца зь яе.

## Тралейбусныя паркі на тэрыторыі Беларусі
На тэрыторыі Рэспублікі Беларусь дзейнічае 11 тралейбусных паркаў (дэпо) зь якіх: па адным у Бабруйску, Берасьці, Віцебску, Гомелі, Горадні і Магілёве, пяць — у Менску. Усе тралейбусныя паркі знаходзяцца ў муніцыпальнай маёмасьці.

## Глядзіце таксама
* Грамадзкі транспарт
* Менскі тралейбус
* Тралейбус

Катэгорыя:Тралейбус
Катэгорыя:Грамадзкі транспарт
Піета Готспэрз

«**Піета Готспэрз**» — мальтыйскі футбольны клюб з гораду Піеты. Заснаваны ў 1937 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Піета
Станіслаў Зась

**Станісла́ў Васі́левіч Зась** ( 18 жніўня 1964, Чарнігаўская вобласьць, УССР, СССР) — беларускі вайсковы і дзяржаўны дзяяч, генэральны сакратар Арганізацыі Дамовы аб калектыўнай бясьпецы (з 2020). Кандыдат вайсковых навук, генэрал-лейтэнант (2016).

## Жыцьцяпіс
У 1981 року скончыў Менскую сувораўскую вайсковую вучэльню. У 1985 року з адзнакай скончыў Бакінскую вышэйшую агульнавайсковую камандную вучэльню.

У 1993—1995 навучаўся ў , у 1996 року з адзнакай і залатым мэдалём скончыў Вайсковую акадэмію Рэспублікі Беларусі.

Праходзіў вайсковую службу на пасадах камандзіра мотастралковага ўзводу, асобнага выведвальнага ўзводу, камандзіра мотастралковай роты, камандзіра камэнданцкай роты, намесьніка камандзіра батальёна.

Служыў у беларускім войску на пасадзе намесьніка камандзіра мотастралковага палку, быў ад’юнктам Вайсковай акадэміі Рэспублікі Беларусі, намесьнікам начальніка аддзелу вайсковага будаўніцтва галоўнай апэратыўнай управы Генэральнага штаба Ўзброеных Сілаў Рэспублікі Беларусі, намесьнікам начальніка галоўнае ўправы — начальніка 1-е ўправы галоўнай апэратыўнай управы Генэральнага штаба Ўзброеных Сілаў Беларусі.

У 2005 року з адзнакай і залатым мэдалём скончыў .

29 жніўня 2008 року загадам Аляксандра Лукашэнкі прызначаны намесьнікам дзяржаўнага сакратара Рады бясьпекі Беларусі.

1 ліпеня 2015 року загадам Аляксандра Лукашэнкі прызначаны выканаўцам абавязкаў дзяржаўнага сакратара Рады бясьпекі. 4 лістапада 2015 року прызначаны дзяржаўным сакратаром Рады бясьпекі Беларусі. Вызвалены ад пасады 3 студзеня 2020 року ў сувязі зь пераходам на іншую пасаду.

1 студзеня 2020 року прызначаны на пасаду генэральнага сакратара Арганізацыі Дамовы аб калектыўнай бясьпецы.

## Узнагароды
* ордэн Айчыны III ступені
* мэдалі СССР і Беларусі.

## Сям’я
Жонка — Інэса Зась, філёляг-германістка і гісторык, выкладчык катэдры замежных моваў Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дзяржсакратаром Рады бясьпекі стаў Станіслаў Зась: пяць фактаў // Наша Ніва
* Жыцьцяпіс  на бачыне АДКБ

Катэгорыя:Сакратары Рады бясьпекі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Вайсковай акадэміі Генэральнага штабу Расеі
Катэгорыя:Выпускнікі Вайсковай акадэміі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чарнігаўскай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія генэрал-лейтэнанты
Катэгорыя:Выпускнікі Менскай сувораўскай вайсковай вучэльні
Катэгорыя:Выпускнікі Бакінскай вышэйшай агульнавайсковай каманднай вучэльні
Беляі

Назву **Беляі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Беляі — вёска ў Гарадоцкім раёне
** Беляі — вёска ў Сеньненскім раёне
** Беляі — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

## Глядзіце таксама
* Белевічы
* Белякі
* Белякова
* Белякоў
* Белякоўшчына
* Белянок
* Бяляеўка
* Бялякі
* Бялянішкі
* Бялянкава
* Бялянкі
* Бяляны
* Бяляўшчына
Андрэй Адамовіч

**Андрэй Адамовіч** (нар. 1984, Менск) — беларускі паэт і празаік.

## Біяграфія
Скончыў факультэт журналістыкі БДУ ў 2006 годзе. Працаваў у газэце «Віцьбічы».

Удзельнік міжнародных літаратурных фэстываляў («Кіеўскія лаўры», «Вялікае княства паэзіі», «Вершы на асфальце» і іншых). Творы перакладзены на літоўскую, польскую, грузінскую й іншыя мовы.

## Узнагароды
* Прэмія «Дэбют» за кнігу паэзіі «Дзень паэзіі смерці дзень» (2013).
* Трэцяе месца прэміі Ежы Гедройца за аповесьць «Таўсціла і лешч» (2016).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Ляўрэаты беларускіх літаратурных прэміяў
БелГазета

«***БелГазета***» — інфармацыйна-аналітычная расейскамоўная газэта, выходзіць штотыдзень у Беларусі. Да верасьня 2005 году — «Беларуская газета».

Займаецца асьвятленьнем падзеяў эканамічнага, унутрыпалітычнага, дзелавога, культурнага, грамадзкага, міжнароднага жыцьця Беларусі і блізкага замежжа (Расея, Украіна, краіны Балтыі). Асноўная тэматыка: дзяржава, палітыка, эканоміка, бізнэс, кампаніі і рынкі, грамадзтва, здарэньні, крымінал, шоў-бізнэс, культура.

## Забароны
25 жніўня 2020 году Беларускі дом друку адмовіўся друкаваць свежы нумар «БелГазеты» быццам з-за паломкі станка. У гэтыя ж тэрміны й па той жа прычыне не выйшлі ў сьвет тры нумары «Комсомольской правды в Белоруссии» й па нумару «Народнай волі» й «Свободных новостей плюс» — усе чатыры газэты асьвятлялі пратэсты ў Беларусі.

Станам на студзень 2021 году з прычыны адмовы беларускіх друкарняў друкаваць, а «Белпошты» ды «Белсаюздруку» распаўсюджваць, «БелГазета» па-ранейшаму не друкуецца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Катэгорыя:Газэты на расейскай мове
BitDefender

**Bitdefender** — румынская кампанія Bitdefender SRL, якая распрацоўвае і выпускае антывірусы, файрволы і антыспамавыя праграмы пад маркай Bitdefender. Дадзеныя праграмы выкарыстоўваюцца больш чым у 150 краінах сьвету, і зьяўляюцца асабліва папулярнымі ў Нямеччыне і Францыі. Паводле афіцыйнага сайту, налічваецца каля 500 мільёнаў індывідуальных і карпаратыўных карыстальнікаў.

Праграмныя прадукты кампаніі даступныя для розных апэрацыйных сыстэм, уключаючы Microsoft Windows, розныя дыстрыбутывы Linux і FreeBSD. А таксама мабільных прыладаў на базе iOS і Android — як для карыстальнікаў, так і для карпаратыўнай абароны BYOD. Антывірусная абарона для віртуальнай інфраструктуры падтрымлівае плятформы віртуалізацыі: VmWare, HyperV, Citrix, Linux, Nutanix, KVM, Red Hat і інш.

На 2015 год кампанія займала 1-е месца па колькасьці прададзеных ліцэнзій на антывірусную тэхналёгію. Яе антывірусны рухавік (як асноўны або ў дадатак да іншых) выкарыстоўваюць такія кампаніі як Arcabit, Ashampoo, Auslogics, Avetix, Bullguard, Charityantivirus Aps, Chili Security, Emsisoft, Microworld Technologies, MysecurityCenter, Estsoft, F-Secure, G Data Software, Hauri , Iobit, Lavasoft, Norman, nprotect, Optenet, 360 Total Security, Roboscan, Surfright, Trustport, Wontok.

Паводле зьвестак дасьледаваньня, праведзенага экспэртамі Міжнароднай асамблеі арганізацыяў спажывецкіх выпрабаваньняў (ICRT) у 2018 годзе, антывірус BitDefender атрымаў найбольшую колькасьць балаў (4,093 бала з магчымых пяці) і заняў першае месца ў агульным рэйтынгу антывірусаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя ссылкі
* Афіцыйны сайт кампаніі
* Старонка бясплатнай вэрсіі антывірусу Bitdefender
* Bitdefender Gravityzone
* Старонка бясплатнай вэрсіі атнывірусу для Android

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2001 годзе
Катэгорыя:Румынскія кампаніі
Катэгорыя:Антывірусныя праграмы
Катэгорыя:Freeware
Катэгорыя:Shareware
Пакрой (футбольны клюб)

«**Пакрой**» () — колішні летувіскі футбольны клюб з гораду Пакрою. Заснаваны ў 2016 годзе.

2016 год стаў пераможцам Другой лігі ў Заходняй зоне і выйшаў у Першую лігу.

2019 год заставаўся на апошнім месцы і вымушаны быў вылецець у Другую лігу. 2020 год клуб не праявіў ніякай дзейнасці. У трэцяй лізе выступіла футбольная каманда Спартовага цэнтра «Пакруойіс», якая складаецца з гульцоў гэтага клуба.

## Сэзоны (2016—2019)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Пакрой
Задуброўе (Віцебская вобласьць)

**Задубро́ўе** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам Задуброўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 541 чалавек
* 1999 год — 645 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Задуброўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
Кавалёўцы

Назву **Кавалёўцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Кавалёўцы — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі
* Кавалёўцы — вёска ў Беластоцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы

## Глядзіце таксама
* Кавалеўшчына
* Кавалёва
* Кавалёнкі
* Кавалёў
* Кавалёўка
* Кавалёўшчына
* Кавалі
* Кавалікі 
* Кавалінкі 
* Кавалічы
* Кавалішкі
Малдовагаз

**«Малдовагаз»** — газатранспартнае прадпрыемства Малдовы, заснаванае ў 1994 годзе ў якасьці дзяржаўнага канцэрну.

На 2019 год АТ «Малдовагаз» забясьпечвала расейскім прыроднам газам звыш 690 000 спажыўцоў Малдовы і пастаўляла яго на захад у Румынію. Акцыянэрамі выступалі: ПАТ «Газпрам» (Расея) — 50 %, урад Малдовы — 35,33 %, адміністрацыя Прыднястроўя — 13,44 %.

## Будова
На 2019 год АТ «Малдовагаз» пастаўляла расейскі прыродны газ у Малдову праз 2 даччыныя прадпрыемствы — ТАА «Малдоватрансгаз» на правы бераг Днястра і ТАА «Тыраспальтрансгаз» у Прыднястроўе. Разьмеркаваньнем газу сярод спажыцоў займаліся 17 даччыных ТАА, зь іх 5 у Прыднястроўі — у Бэндэры, Дубэсары, Слабазіі, Рыбніцы і Тыраспалі. Астатнія 12 газаразьмеркавальных ТАА працавалі ў Архэі, Бэлцы, Камраце (Гагавузія), Кагуле, Кішынёве, Таракліі, Унгене, Фларэшце, Чымішліі, Штэфан-Водэ, Адзінцах і Ялавэні.

## Расцэнкі
На 2019 год АТ «Малдовагаз» пастаўляла расейскі прыродны газ спажыўцам у Малдове па наступных расцэнках за 1000 кубамэтраў:
* хатнім гаспадаркам — 4705 малдоўскіх леяў ($272);
* цеплаэлектрацэнтралям — 4018 леяў ($232).

## Мінуўшчына
У 1994 годзе Дэпартамэнт энэргетыкі, энэргетычных рэсурсаў і паліва Малдовы стварыў дзяржаўны канцэрн «Малдова-Газ», у склад якога ўвайшло 51 газаразьмеркавальнае прадпрыемства. 25 сакавіка 1999 году канцэрн «Малдова-Газ» і малдоўска-расейскае АТ «Газзабесптранзыт» аб’ядналі ў АТ «Малдовагаз». У 2003 годзе пусьцілі газавымяральную станцыю (ГВС) «Кэўшэнь». У 2007 годзе на поўдні Малдовы запусьцілі газаправод «Токуз—Кайнар—Мярэнь». За 2017 год АТ «Малдовагаз» імпартавала 1033,9 млн кубамэтраў прыроднага газу, зь якіх 36,4 % паставілі АТ «Цеплаэлектрыка» і 32,3 % — хатнім гаспадаркам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Задаць пытаньне

Катэгорыя:Малдова
Катэгорыя:Энэргетычныя кампаніі
Катэгорыя:Кішынёў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Мядзьведзі (неадназначнасьць)

Назву **Мядзьведзі** маюць:

* Мядзьведзі — сямейства сысуноў атраду драпежных
* Мядзьведзі — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі

## Глядзіце таксама
* Мядзьвёдаўка
* Мядзьвёдка
* Мядзьвёдкі
* Медзьвядзёва
* Мядзьведаўка
* Мядзьведжы Лог
* Мядзьведзева
* Мядзьведзеў
* Мядзьведзеўка
* Мядзьведзіна
* Мядзьведзіца
* Мядзьведзічы
* Мядзьведзк
* Мядзьведзкія
* Мядзьведнае
* Мядзьведнікі
* Мядзьведня
* Мядзьвежжа
* Мядзьвецак
Бясконцая калёна

**Бясконцая калёна** ( або *Coloana infinitului*) — цыкл скульптур румынскага скульптара Канстанціна Бранкузі, над якім ён пэрыядычна працаваў на працягу 19 гадоў. Самая вядомая Бясконцая калёна была пабудавана ў румынскім горадзе Тыргу-Жыў.

## Цыкл скульптур
Дасьледчык Іёнэл Жыаноў (Ionel Jianou) прыводзіць пяць вэрсій Бясконцай калёны з дубу і адну з гіпсу і сталі, створаных Бранкузі з 1918 па 1937 гады. У Бясконцай калёны Бранкузі зноў адкрыў такі матыў румынскага фальклёру, як «нябесная калёна» (), які зьяўляецца часткай міталягічнай тэмы "Восі Сьвету|" (*axis mundi*), распаўсюджанай сярод многіх народаў Зямлі. У румынскай народнай творчасьці «нябесная калёна» ўяўляла сабой архаічнае, дахрысьціянскага вераваньне, якое хутка было хрысьціянізаванае, аб чым сьведчаць згадкі аб калёне ў калядных каліндах.

Бранкузі абраў не традыцыйную форму калёны, якая азначае толькі нябесную апору, а форму, якая складаецца з паўтаральных рамбоідаў, перадае сымбалізм ўзыходжаньня. Іянэл Жыаноў падкрэсьлівае, што ромбападобная форма нагадвае дэкаратыўны стыль калён у сялянскай архітэктуры. Бранкузі назваў калёну Бясконцай, паколькі па яго задуме яна накіравана ня проста на неба, а ў бязьмежную прастору за межамі чалавечага сьвету. Аб гэтай жа прасторы ідзе гаворка і ў іншай сэрыі скульптур Бранкузі «Птушка ў прасторы».

## Калёна ў Тыргу-Жыў
Напрыканцы 1934 году Канстанцін Бранкузі прыняў прапанову Жаночай лігі жудеца Горж пабудаваць помнік у гонар салдат, якія загінулі каля ракі Жыў пры абароне гораду ад нямецкіх войскаў у 1916 годзе. Спачатку Бранкузі хацеў узьвесьці толькі калёну, але потым было вырашана зрабіць скульптурны комплекс, які складаецца з «Стала маўчаньня», «Брамы пацалунку» і «Бясконцай калёны».

Праца была скончаная 28 кастрычніка 1938 году. Вышыня калёны склала 29,33 мэтры. Яна складаецца з 17 чыгунных ромбападобных блёкаў.

Па задуме Бранкузі гэтая «Бясконцая калёна» павінна сымбалізаваць ўзыходжаньне душ забітых салдат да неба і адначасова падтрымліваць нябесны звод.

У 1950-х гадах камуністычны ўрад палічыў працу Бранкузі праявай буржуазнага духу. Быў падрыхтаваны плян зносу, які так і ня быў прыведзены ў выкананьне.

У 1998—2000 гг. былі праведзены работы па аднаўленьні калёны.

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* вэрсіі Бясконцай калёны
* вэрсіі Бясконцай калёны

Катэгорыя:Калёны
Катэгорыя:Румынская культура
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1938 годзе
Катэгорыя:Помнікі Першай сусьветнай вайны
Маёр

**Маёр** — з XVIII стагодзьдзя вайсковае званьне ў арміях многіх краінаў сьвету.

У арміі Вялікага княства Літоўскага існавала ў пяхоце, драгуніі і кавалерыі.

З увядзеньнем знакаў адрозьненьня ў канцы XVIII ст. маёр меў адну стужку на пагоне ў пяхоце, артылерыі і палках Пярэдняй варты і тры стужкі ў брыгадах Нацыянальнай кавалерыі. Гэта было зьвязана з тым, што маёры больш элітарных падразьдзяленьняў Нацыянальнай кавалерыі фармальна прыроўніваліся да палкоўнікаў у лёгкай кавалерыі, пяхоце і артылерыі.

У літоўскай арміі 1812 г. знакам адрозьненьня маёра былі дзьве стужкі на эпалеце з махрой.

Да сёньняшняга дня існуе ва Ўзброеных сілах Рэспублікі Беларусь.

## Глядзіце таксама
* Прэм’ер-маёр
* Сэкунд-маёр
* Табэль аб рангах

## Літаратура
* 
* *[[Станіслаў Чаропка|Чаропка Станіслаў]]*. Станаўленьне сыстэмы знакаў адрозненьня ў арміі ВКЛ // Актуальные проблемы в изучении и преподавании общественно-гуманитарных дисциплин: сб. статей. — Витебск, 2012.

Катэгорыя:Вайсковыя годнасьці Беларусі
Катэгорыя:Вайсковыя годнасьці Расеі
Ахалі-Хурвалэці

**Ахалі-Хурвалэці** — вёска ва  Грузіі, у Гарыйскім муніцыпалітэце Шыда Картлійскага краю. Знаходзіцца за 18 км ад краёвага цэнтру — Горы — і за 67 км ад сталіцы краіны — Тбілісі.
Домік Чэхава

**Домік Чэхава** — дзяржаўны мэмарыяльны музэй, месьціцца ў Таганрогу ў невялікім фліґелі (вул. Чэхава, 69), у якім нарадзіўся Антон Чэхаў.

## Гісторыя
Пабудова фліґеля адносіцца да 1850 року. Пабудаваны з глінабітнае цэґлы, атынкаваны, выбелены. Плошча будынка складае 30,5 м². Зьмесцаваны на тэрыторыі былога домаўласьніцтва таганроскага купца А. Д. Гнутава. У тыя часы тут знаходзіліся 3 невялікія фліґелі, карэтная адрына і дзяржбудынкі. Купец 3 ґільдыі П. Е. Чэхаў жыў зь сям’ёю ў гэтым фліґелі з канца 1859 па сакавік 1861 року. Па ўсёй бачнасьці, Паўла Чэхава прыцягнуў да гэтага фліґеля сходны кошт за арэнду, а таксама — блізкасьць да Пятроўскае плошчы, дзе яму прыналежала бакалейная крама. Менавіта тут 29 студзеня 1860 року нарадзіўся трэці сын Чэхавых, Антон, будучы вялікі пісьменьнік.

## Гісторыя стварэньня музэю
Да пяцідзесяцігодзьдзя з дня нараджэньня Чэхава, у 1910 годзе, па ініцыятыве Яўгена Гаршына, брата пісьменьніка, на сьцяне будынка зьявілася мэмарыяльная дошка. Гаршын жа быў ініцыятарам стварэньня ў хатцы сталага музэю.

У студзені 1910 року Міхаіл Андрэеў-Туркін дакладаў на пасяджэньні Чэхаўскага гуртку, што места вырашыла пачакаць з купляю з прычыны надмерна высокага кошту, пытанай уладальніцаю сп. Каваленка. Па ацэнцы места месца гэтае каштавала 4500—5000 рублёў, а Каваленка запытвала 10 000 рублёў.

Рашэньне пра куплю было прынятае ў 1916 годзе, але потам яшчэ чатыры рокі знаходзілася на мескім балянсе як будучы музэй, будынак здаваўся для жыцьця прыватных асобаў.

У 1921 годзе над спусьцелым фліґелем на грамадзкіх пачатках узялі шэфства два таганроскія настаўнікі, Алена Кузьменка й Фёдар Губа. Алена Кузьменка, пасяліўшыся ўлетку 1921 року ў гэтым двары, выявіла на запушчаным фліґелі мэмарыяльную дошку. Кузьменка і Губа абшмаравалі хатку глінай, пабялілі сьцены, падфарбавалі аканіцы. Пазнаўшы пра задумку стварыць музэй, пацягнуліся ў двор людзі, чые лёсы нейкім чынам перасякаліся зь сям’ёю Чэхава. Перадалі ў сход ґімназічны табель з адзнакамі Чэхава, яго складаньні, карціну напісаную братам Мікалаем. Вырабілі нават копію посуднага начыньня, каб запоўніць пусты кухонны закутак.

У 1926 годзе каля будынка ўпершыню заквітнелі флянсы вішнёвых дрэваў, высаджаных на грошы месрады. Тады ж адкрылася першая музэйная экспазыцыя, што ілюструе таганроскі пэрыяд жыцьця Антона Паўлавіча. Губа і Кузьменка сумяшчалі абавязкі экскурсаводаў і нагляднікаў музэю.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Домик Чехова на сайте «Памятники Дона»
* Домик Чехова, современные фото

Катэгорыя:Аб’екты культурнай спадчыны Расеі
Катэгорыя:Таганрог
Алеуцкія астравы

**Алеуцкія астравы** — архіпэляґ на поўначы Ціхага акіяну (ЗША, штат Аляска).

Дугападобны ланцуг са 110 астравоў і мноства скал (даўжыня 1740 км) паміж паўастравамі Аляскай і Камчаткай. Плошча 37,8 тыс. км². Утвараюць 4 групы астравоў: Лісіныя, Андрэянаўскія, Пацучыныя, Блізкія.

## Прырода
Большасьць астравоў вульканічнага паходжаньня, вяршыні ўкрыты сьнягамі. Дзеючых вульканаў 25; самы высокі вулькан Шышалдзіна (2860&nbsp;м) на востраве Унімак. Клімат марскі субарктычны, вільготны. Зіма цёплая, са сьнегападамі і частымі адлігамі. Лета халаднаватае, з туманамі. Сярэдняя тэмпэратура самага халоднага месяца (лютага) −1,4 °C, самага цёплага (жніўня) 11,9&nbsp;°C. Ападкаў 1500 мм за год. Частыя штормы. Глебы субпалярныя, дзярнова-тарфяністыя і гарнатундравыя. Расьліннасьць: субарктычныя лугі, горныя тундры. Жывёльны сьвет: лісіца, марская выдра і сівуч (амаль зьнішчаны); на скалах птушыныя кірмашы, у прыбярэжных водах морж, цюлень і інш.

## Гісторыя
Адкрыты ў XVIII ст. рускай экспэдыцыяй В. Бэрынґа і А. Чырыкава. Да 1867 году належалі Расеі, прададзены разам з Аляскай ЗША.

## Насельніцтва і ґаспадарка
Насельніцтва — амэрыканцы, алеуты, крэолы. Галоўны населены пункт — Адак (на аднайменным востраве).

Вядзецца рыбалоўства, пушны промысел, зьверагадоўля (блакітны пясец).

Ваенна-марская база ЗША Датч-Гарбар (на востраве Уналашка).

## Астравы
* Амчытка
* Ату
* Кыска
* Умнак
* Чугінадак

## Літаратура
* *Жмойдзяк Р.* Алевуцкія астравы // 

## Вонкавыя спасылкі

* Алеутские острова  // Военная энциклопедия: [В 18 т.] / Под ред. В. Ф. Новицкого и др. — СПб.: Т-во И. Д. Сытина, 1911—1915.

Катэгорыя:Астравы ЗША
Карнарван Таўн

«**Карнарван Таўн**» — ўэйлскі футбольны клюб з гораду Карнарвану. Заснаваны ў 1937 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Карнарван
Таварыства беларускай асьветы

**Таварыства беларускай асьветы** (ТБА) — культурна-асьветная арганізацыя ў Заходняй Беларусі ў 1932—1937 рр.

Створанае ў Вільні на аснове Цэнтральнага саюзу культурных і гаспадарчых арганізацыяў (Цэнтрасаюзу), зарэгістраванае 22 сьнежня 1932. Арганізатары і кіраўнікі А. Луцкевіч, Р. Астроўскі, А. Трэпка, Я. Шнаркевіч, С. Кароль, Я. Бартуль, В. Манкевіч і інш. 3 1933 выдавала газэту «Родны край».

Паводле статуту мэтай ТБА зьяўлялася «праца над разьвіцьцём беларускай культуры, пашырэньнем школьнай і пазашкольнай асьветы беларусаў на іх роднай мове, уздымам маральнага ўзроўню і вывучэньнем польскай культуры, культурных адметнасьцяў іншых народаў, якія жывуць на супольнай зь беларусамі тэрыторыі».

Таварыства беларускай асьветы знаходзілася пад арганізацыйным кіраўніцтвам беларускай санацыі. Першапачаткова было заяўлена, што таварыства ня будзе ставіць «вузкіх мэтаў той ці іншай партыі», а абмяжуецца адным культурніцтвам. У 1933 пачалі ўтварацца гурткі, адкрытыя 33 бібліятэкі-чытальні, наладжваліся лекцыі, спэктаклі вандроўных тэатраў, разгорнута выдавецкая дзейнасьць. ТБА дамагалася адкрыцьця беларускіх школ, умацаваньня ўцалелых Віленскай і Наваградзкай беларускіх гімназій, выступала супраць палянізацыі, хоць не адмаўляла супрацоўніцтва з польскімі культурна-асьветнымі арганізацыямі, асуджала палітычныя рэпрэсіі ў БССР.

Кіраўніцтва ТБА заклікала Таварыства беларускай школы (ТБШ) да сумесных школьных акцый, але імкнулася не дапусьціць заходнебеларускую моладзь да ўдзелу ў палітычнай барацьбе. Дзейнасьць ТБА жорстка крытыкавалі дзеячы КПЗБ і Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі (БХД). ТБА перасьледавалася польскімі ўладамі, адчувала фінансавыя цяжкасьці. Эфэктыўнай працы таварыства перашкаджалі ўзаемныя спрэчкі. А. Луцкевіч і А. Трэпка імкнуліся адстойваць незалежніцкія погляды, не ўхвалялі палянізацыю, настойвалі на збліжэньні ТБА з БХД; Р. Астроўскі выступаў за супрацоўніцтва з рэжымам санацыі, супраць паразуменьня зь беларускімі хрысьціянскімі дэмакратамі. Пасьля іх канчатковага разрыву ў 1934 дзейнасьць ТБА прыйшла ў заняпад. 3 палітычных меркаваньняў таварыства адмовілася далучыцца да заключанага ў лютым 1936 пагадненьня паміж ТБШ і Беларускім інстытутам гаспадаркі і культуры аб адзінстве дзеяньняў у школьнай справе, назваўшы яго «акцыяй Камінтэрну».

Арганізацыя забаронена польскімі ўладамі 20 жніўня 1937.

## Літаратура
* Вабішчэвіч А. Нацыянальная школа ў Заходняй Беларусі (1921—1939 гг.) // Беларускі гістарычны часопіс, 1994. № 2.

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія арганізацыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся 22 сьнежня
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1932 годзе
Катэгорыя:Зьніклі 20 жніўня
Катэгорыя:Зьніклі ў 1937 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі Вільні
Вабішчэвіч

**Вабішчэвіч** — беларускае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Аляксандар Вабішчэвіч ( 1965) — беларускі гісторык
* Віктар Вабішчэвіч ( 1989) — беларускі плывец
* Пётар Вабішчэвіч ( 1963) — беларускі палітык
* Сяргей Вабішчэвіч:
** Сяргей Вабішчэвіч (футбаліст) — беларускі футбаліст
** Сяргей Вабішчэвіч (баскетбаліст) — беларускі баскетбаліст
Лазаватка

**Лазава́тка** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Задуброўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 10 чалавек
* 1999 год — 24 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Задуброўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
Байцюлі

**Байцю́лі** — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Жупранскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2009 год — 10 чалавек
* 1999 год — 15 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Жупранскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну
Вялікія Шумілішкі

**Вял́ікія Шумі́лішкі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Ашмянкі. Уваходзяць у склад Жупранскага сельсавету Ашмянскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Суміла (Sumila) — імя германскага паходжаньня.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Насельніцтва
* 1999 год — 39 чалавек
* 2009 год — 28 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Жупранскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну
Тросьніца

Назву **Тросьніца** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Тросьніца — вёска ў Гарадоцкім раёне
** Тросьніца — вёска ў Полацкім раёне

## Глядзіце таксама
* Тросна
* Троснае
Жвірблішкінскі валун

**Жвірблішкінскі валун** — валун у Ашмянскім раёне, геалягічны помнік прыроды рэспубліканскага значэньня.

Знаходзіцца ў 200 мэтрах на захад ад вёскі Жвірблішкі, напрыканцы вёскі Анкуды.

Валун шэрага гнейсу з жылкамі ружовага палявога шпату. Парода, зь якой складзеная глыба, прынесеная ледніком каля 150 тысячаў гадоў таму з Фэнаскандыі падчас Ашмянскай стадыі сожнага зьледзяненьня. Азімут кірунку доўгай восі мае заходні кірунак (270º). Форма груды — выцягнуты трохкутнік, на паўночным баку якога захавалася паглыбленьне да 10 сантымэтраў і дыямэтрам да 15 сантымэтраў авальнай формы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Помнікі прыроды Крэўскага сельсавету

Катэгорыя:Валуны Беларусі
Катэгорыя:Геалёгія Ашмянскага раёну
Катэгорыя:Славутасьці Ашмянскага раёну
Катэгорыя:Памятныя камяні Беларусі
Катэгорыя:Помнікі прыроды рэспубліканскага значэньня Гарадзенскай вобласьці
Гамбоўцы

**Гамбо́ўцы** () — украінскі дэсэрт зь цеста з начыньнем, які гатуецца на пары. Пашыраны ў карпацкім рэгіёне Ўкраіны, у Закарпацьці.

У Закарпацьці папулярныя два віды ґамбоўцаў: мучна-дражджавыя з дамашнім сырам або з сьлівамі ці павідлам. Бульбяныя ёсьць аўтэнтычна вугорскімі і на Закарпацьці пашыраныя меней.

## Рэцэпт
Складнікі для цеста:
* 500 г мукі
* 200 г цёплага малака
* пакунак сухіх дражджэй (25 г), або палова пакунку сьвежых
* 1 ч. лыжка солі
* 3 ст. лыжкі цукру
* 1 яйка

Начыньне:
* сьвежыя сьлівы ў цукры
* або сьлівавае павідла

Смажанка:
* сухары кандытарскія — 100 г
* масла ці алей&nbsp;— 50 г

# Загадзя прасеяць муку і пакінуць на кухні, каб яна трохі прагрэлася і падыхала.
# Зьмясьціць дрожджы ў цёплае (не гарачае!) малако, дадаць лыжку цукру і пакінуць на 10 хвілін у цёплым месцы, каб забрадзілі.
# У муку дадаць яйка, цукар, соль і малако з дрожджамі, замясіць цеста. Накрыць яго рушніком і пакінуць у цёплыі месцы на 1,5 гадзіны.
# Роскачаць цеста таўшчынёю 1&nbsp;— 1,5 см. Кубкам выразаць колцы.
# На выразаныя колы выкласьці па сьліве з цукрам, або па чайнай лыжцы павідла. Сфармаваць кулькі.
# У вялікую каструлю наліць вады напалавіну, даць ёй закіпець і зрабіць водную лазьню (гэта можа быць сіта, марля ці адмысловае прыстасаваньне для гатаваньня на пары). Выкласьці змазаныя алеем (каб не прыліплі) ґамбоўцы, накрываць іх накрыўкаю. Варыць 20 хвілінаў.
# У сатэйніку на алеі падсмажыць сухары, дадаць трохі цукру і пакласьці ў іх гамбоўцы, трошкі абсмажыць і выкласьці на талеркі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Украінскія дэсэрты
Хадорына

**Хадо́рына** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Сураскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 14 чалавек
* 1999 год — 29 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сураскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
Нарбуты (Ашмянскі раён)

**На́рбуты** — вёска ў Беларусі, на рацэ Ашмянцы. Уваходзяць у склад Жупранскага сельсавету Ашмянскага раёну Гарадзенскай вобласьці. 

## Назва

Нарпод, пазьней Нарпот або Нарбот (Norpod, Norpoth, Narbot) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нар- (-нор-) (імёны ліцьвінаў Нарэла, Нарвід, Нарымунт; германскія імёны Narelo, Norvid, Normund) паходзіць ад гоцкага nasjan 'захоўваць, ратаваць', стараверхненямецкага -neri 'уратаваньне, утрыманьне', а аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) — ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель') або ад асновы -буд- (-бод-). Такім парадкам, імя Нарбут азначае «захаваны корань» (тое ж, што і імя Бутнар).

Адпаведнасьць імя Нарбут германскаму імю Norpod сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Nierbota.

## Насельніцтва
* 1999 год — 59 чалавек
* 2009 год — 58 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Жупранскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну
Быцьцё (неадназначнасьць)

**Быцьцё**:

* Быцьцё — філязофская праблема
* Быцьцё — першая кніга Бібліі