open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Луконіца (вёска)

**Луко́ніца** — вёска ў Беларусі, на рацэ Луконіцы. Уваходзіць у склад Галынкаўскага сельсавету Зэльвенскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 79 чалавек. Знаходзіцца за 15 км на паўночны ўсход ад Зэльвы, за 17 км ад чыгуначнай станцыі Зэльва.

Луконіца — даўняе мястэчка гістарычнай Слонімшчыны (частка Наваградчыны). Да нашага часу тут захаваўся касьцёл Сьвятога Міхала ў стылі барока, помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Луконіца ўпамінаецца ў 2-й палове XV стагодзьдзя як сяло і прысёлак у маёнтку Дзярэчын, які знаходзіўся ў валоданьні Копачаў (Капачэвічаў). З XVI стагодзьдзя Луконіцай валодалі Нарбуты (Нарбутовічы). У 1505 годзе харунжы надворны Войцех Нарбутовіч з жонкай Ганнай заснавалі тут касьцёл Міхала Арханёла.

У 1566 годзе ў Луконіцы адбываліся таргі і кірмашы, што ўскосна сьведчыць пра існаваньне мястэчка. У крыніцах XVII стагодзьдзя паселішча значыцца як мястэчка (1610 год), пазьней — як сяло (1630, 1663 гады). Луконіца знаходзілася ў валоданьні Гарабурдаў, Палубінскіх, Пініцкіх, Ціхановічаў. На 1630 год тут было 17 двароў, млын; на 1663 год — 14 двароў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Луконіца апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Старавескай воласьці Слонімскага павету Гарадзенскай губэрні. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у мястэчку было 29 двароў, царква і крама.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Луконіцу занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Луконіца абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Луконіца апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Слонімскім павеце Наваградзкага ваяводзтва.

У 1939 годзе Луконіца ўвайшла ў БССР, у Галынкаўскі сельсавет Зэльвенскага раёну. На 1997 год тут было 55 двароў, на 1999 год — 54.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1897 год — 200 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1997 год — 121 чал.; 1999 год — 121 чал.
* **XIX стагодзьдзе**: 2010 год — 79 чал.

### Інфраструктура
У Луконіцы працуюць вясковы клюб і крама.

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла (1782)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Луконіца, Radzima.org

Катэгорыя:Луконіца
Вароніна (Менская вобласьць)

**Варо́ніна** — вёска ў Грыцэвіцкім сельсавеце Клецкага раёну Менскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 2010 год — 72 чалавекі
* 1999 год — 141 чалавек

## Асобы
* Леанід Галубовіч (нар. 1950) — беларускі паэт

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* https://globustut.by/voronino_k/  на Глёбус Беларусі

Катэгорыя:Грыцэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Рэнтген (адзінка вымярэньня)

**Рэнтген** (сымбаль **Р**) — пазасыстэмная адзінка экспазыцыйнае дозы радыёактыўнага выпраменьваньня. Паказвае здольнасьць рэнтгенаўскага альбо гама-выпраменьваньня іянізаваць паветра. 1 Р — колькасьць радыяцыі, неабходнае для вызваленьня станоўчых і адмоўных зарадаў адное электрастатычнае адзінкі зарада (ESU) у 1 см3 сухога паветра пры нармальных умовах (стандартнай тэмпэратуры і ціску). Гэта адпавядае генэрацыі прыкладна 2,083×109 параў іёнаў.

## Пераказ у іншыя адзінкі
У Міжнароднай сыстэме адзінак, 1 **Р** = 2,57978 · 10−4 Кл/кг (з 1 электрастатычная адзінка ≈ 3.33564&nbsp;Кл і стандартнае шчыльнасьці атмасфэрнага паветру ~1.293&nbsp;кг/м³).
Да 2006 року, рэнтген быў прыняты да ужываньня з сыстэмаю СІ, але ягоная велічыня выказвалася ў адзінках СІ, як зарад падзелены на адзінку масы (Кл/кг).

Назва *рэнтген* паходзіць ад прозьвішча нямецкага фізыка Вільгельма Рэнтгена.

## Глядзіце таксама
* Прыстаўкі для ўтварэньня кратных і дзельных адзінак

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Іншыя адзінкі не-СІ, прынятая да выкарыстаньня з СІ

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня дозы іянізавальнага выпраменьваньня
Катэгорыя:СІ
Катэгорыя:Радыябіялёгія
Алейнікі (хутар)

**Але́йнікі** — хутар у Перабродзкім сельсавеце Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1921 год — 16 чалавек
* 1931 год — 13 чалавек
* 1999 год — 1 чалавек
* 2010 год — 3 чалавекі

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Мервіны

**Ме́рвіны** — вёска ў Беларусі, каля ракі Лані. Уваходзяць у склад Грыцэвіцкага сельсавету Клецкага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Мервін (Meruin, Mervinus) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
Да 1874 году Мервіны належалі да Клецкай ардынацыі Радзівілаў.

## Насельніцтва
* 1909 год — 372 чалавекі ў вёсцы Вялікіх Мервінах, 194 чалавекі у вёсцы Малых Мервінах і 5 чалавек у фальварку Мервінах
* 1999 год — 386 чалавек
* 2010 год — 228 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Грыцэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Сабачкі

**Саба́чкі** (з 1964 году — **Сьве́тлая**) — вёска ў Грыцэвіцкім сельсавеце Клецкага раёну Менскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 2011 год — 29 чалавек
* 2010 год — 29 чалавек
* 1999 год — 64 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Грыцэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Апанасёнкі

**Апанасёнкі** — хутар у Перабродзкім сельсавеце Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Мёры Дзісьненскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 36 чалавек
* 1931 год — 41 чалавек
* 1999 год — 6 чалавек
* 2010 год — 7 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Асада Дзедзіна

**Аса́да Дзе́дзіна** — вёска ў Перабродзкім сельсавеце Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 115 чалавек
* 2010 год — 77 чалавек

## Славутасьці
* Сядзібна-паркавы ансамбль Рудніцкіх&nbsp;— помнік сядзібна-паркавай архітэктуры клясыцызму. Створаны ў 1810—1820 гадох па заказе дваранскага судзьдзі А. Рудніцкага, архітэктар Віткоўскі. Апошні ўладальнік Вішнявецкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Букава (Перабродзкі сельсавет)

**Бу́кава** — вёска ў Перабродзкім сельсавеце Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
У міжваенны час фальварак знаходзіўся ў складзе гміне Мёры Дзісьненскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 14 чалавекі, 2 двары.
* 1931 год — 10 чалавек, 3 двары.
* 1999 год — 23 чалавекі
* 2010 год — 10 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Гентава

**Ге́нтава** — хутар у Беларусі, на беразе возера Сумаўкі. Уваходзіць у склад Перабродзкага сельсавету Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Назва

Гента, пазьней Гент (Gento, Gentt) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміне Мёры, пазьней у складзе гміны Перабродзьдзе Дзісьненскaга павету, а з 1926 году — у Браслаўскім павеце Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 56 чалавек
* 1931 год — 50 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Вераб’ёва (Мёрскі раён)

**Вераб’ёва** — вёска ў Перабродзкім сельсавеце Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Мінуўшчына
У 1921—1945 гадох вёска ў складзе гміны Друя, пазьней у складзе гміны Перабродзьдзе Дзісенскага павету (з 1926 году Браслаўскага павету) Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 85 чалавек
* 1931 год — 86 чалавек
* 1999 год — 10 чалавек
* 2010 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Дразды (Мёрскі раён)

**Дразды́** — хутар у Перабродзкім сельсавеце Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска пазьней засьценак у складзе гміны Друя Дзісенскaга павету (з 1926 году Браслаўскaга павету) Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1866 год — 10 чалавек
* 1921 год — 23 чалавекі, 4 двароў.
* 1931 год — 24 чалавекі, 4 двароў.

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Забалоцьце (Перабродзкі сельсавет)

**Забало́цьце** — вёска ў Перабродзкім сельсавеце Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 1999 год — 131 чалавек
* 2010 год — 84 чалавекі

## Асобы
* Генрых Дмахоўскі (1810—1863) — удзельнік нацыянальна-вызваленчага руху на землях сучасных Беларусі, Летувы і Польшчы ў 1830—1860-я гады.

## Крыніцы

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Лебедзева (неадназначнасьць)

Назву **Ле́бедзева** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Лебедзева — вёска ў Мёрскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Лебедзева — вёска ў Горацкім раёне

* Менская вобласьць:
** Лебедзева — вёска ў Крупскім раёнё
** Лебедзева — вёска ў Маладэчанскім раёнё

## Глядзіце таксама
* Лебедзеў
* Лебедзеўка
Лебедзева (Віцебская вобласьць)

**Ле́бедзева** — вёска ў Перабродзкім сельсавеце Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
У 1921—1945 гадох вёска, пазьней засьценак у складзе гміны Друя Дзісенскага павету (з 1926 году Браслаўскага павету) Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 202 чалавек
* 1931 год — 208 чалавек
* 1999 год — 31 чалавек
* 2010 год — 19 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Лявонаўцы

**Ляво́наўцы** — хутар у Перабродзкім сельсавеце Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Маразы (Мёрскі раён)

**Маразы́** — хутар у Перабродзкім сельсавеце Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці.

У 1921—1945 гадох засьценак, пазьней вёска ў складзе гміны Друя, пазьней у складзе гміны Мёры Дзісенскага павету (з 1926 году Браслаўскага павету) Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 36 чалавекі
* 1931 год — 46 чалавекі
* 1999 год — 3 чалавекі
* 2010 год — 1 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Ніўнікі

**Ні́ўнікі** — вёска ў Перабродзкім сельсавеце Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Перабродзьдзе Дзісьненскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 226 чалавек
* 1931 год — 274 чалавекi
* 1999 год — 63 чалавекі
* 2010 год — 36 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Падгорныя

**Падго́рныя** — былы хутар у Перабродзкім сельсавеце Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
16 чэрвеня 2017 году хутар ліквідаваны.

## Насельніцтва
* 1999 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Мёрскага раёну
Рускае Сяло (Віцебская вобласьць)

**Ру́скае Сяло́** — вёска ў Перабродзкім сельсавеце Мёрскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска і фальварак знаходзіліся ў складзе гміны Мёры Дзісенскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 80 чалавек, 6 двароў
* 1931 год — 78 чалавек, 8 двароў
* 1999 год — 1 чалавек
* 2010 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Андрэй Пачобут

**Андрэй Пачобут** (;  16 красавіка 1973 году, Вялікая Бераставіца) — журналіст, публіцыст і блогер, актывіст Саюзу палякаў Беларусі (СПБ), вязень сумленьня.

## Жыцьцяпіс
Працаваў у гарадзенскіх газэтах «Пагоня», «Дзень», «Мясцовы час», «Глос знад Немна», быў карэспандэнтам менскай незалежнай газэты «Народная Воля». Займаў пасаду галоўнага рэдактара «Magazynu Polskiego na uchodźstwie» — часопісу СПБ.

У 1993 разам з малодшым братам Стасам заснаваў у Вялікай Бераставіцы панк-гурт „Deviation“.

З 2006 году зьяўляецца карэспандэнтам на Беларусі польскага выданьня «Gazeta Wyborcza».

Зьяўляецца актыўным сябрам СПБ, да якога належыць з пачатку 1990-х рокаў мінулага стагодзьдзя. Заўжды выказваўся пра неабходнасьць утрыманьня незалежнасьці арганізацыі ад уладаў, але ў межах беларускага заканадаўства. Цяпер займае пасаду кіраўніка Галоўнага савету СПБ, непрызнаванага беларускімі ўладамі.

Жыве ў Горадні. З жонкай Аксанай мае дачку і сына.

Займаецца шахматамі, мае званьне кандыдата ў майстры.

## Дзейнасьць
За грамадзка-палітычную і журналісцкую дзейнасьць быў неаднаразова затрыманы, пакараны штрафамі і адміністрацыйнымі арыштамі.

18 сакавіка 2011 гарадзенская абласная пракуратура ўзбудзіла супраць Андрэя Пачобута справу за абразу прэзыдэнта Беларусі (частка 1 артыкулу 368 Крымінальнага кодэксу РБ). 6 красавіка Андрэй Пачобут быў затрыманы, калі накіроўваўся ў Менск для ўдзелу ў тэлемосьце з прадстаўнікамі Эўрапейскага парлямэнту. Першапачаткова быў затрыманы на 72 гадзіны, аднак пазьней быў узяты пад варту на два месяцы. Супраць яго была ўзбуджана яшчэ адна крымінальная справа — гэтым разам за паклёп на Аляксандра Лукашэнку (частка 1 артыкулу 367 Крымінальнага кодэксу РБ). 

5 траўня 2011 году Гарадзенскі суд прысудзіў яму два гады з адтэрміноўкай прыгавору на тры гады. Абвінавачаньне па абразе прэзыдэнта было цалкам зьнятае з Пачобута, засталося толькі абвінавачаньне за паклёп.

21 чэрвеня 2012 году арыштаваны на сваёй кватэры ў Горадні. Супраць яго заведзена крымінальная справа паводле артыкулу «паклёп на прэзыдэнта». Падставамі для абвінавачваньня сталі артыкулы на сайтах «Хартыя’97» і «Белорусский партизан». Быў асуджаны на тры гады з адтэрміноўкай выкананьня прысуду.

25 сакавіка 2021 году быў зноў арыштаваны, Вярхоўны прадстаўнік Эўрапейскага зьвязу па замежных справах і палітыцы бясьпекі Жузэп Барэль асудзіў арышт. У лютым 2023 году Пачобута прыгаварылі да 8 гадоў калёніі ўзмоцненага рэжыму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Блог А. Пачобута ў Жывым журнале
* Старонка Андрэя Пачобута на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»

Катэгорыя:Нарадзіліся 16 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1973 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бераставіцкім раёне
Катэгорыя:Сябры Саюзу палякаў на Беларусі
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія блогеры
Катэгорыя:Польскія журналісты
Катэгорыя:Беларускія вязьні сумленьня паводле „Міжнароднай амністыі“
Катэгорыя:Вязьні сумленьня паводле ПЦ „Вясна“
Нацыянальны музэй ва Ўроцлаве

**Нацыянальны музэй ва Ўроцлаве** — адзін з галоўных музэяў Уроцлава, які працягвае традыцыі нямецкіх музэяў, што існавалі ў месцы з XIX стагодзьдзя. Зборы музэю складаюць найперш мастацтва і разьбу.

## Філіі
Акрамя галоўнага будынку, музэй мае яшчэ два аддзелы.
* Рацлавіцкая панарама
* Этнаграфічны музэй ва Ўроцлаве

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Уроцлаў
Катэгорыя:Музэі Ўроцлаву
Уроцлаў
Катэгорыя:Музэі, заснаваныя ў 1947 годзе
Катэгорыя:1947 год у Польшчы
Вулька Антопальская

**Ву́лька Анто́пальская** (афіцыйна — **Ву́лька**; таксама *Ві́лька*) — вёска ў Антопальскім сельсавеце Дарагічынскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Гісторыя
17 верасьня 2013 году Антопальскі пасялковы савет, у склад якога ўваходзіла вёска, ператвораны ў сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 70 чалавек
* 1999 год — 71 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Антопальскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дарагічынскага раёну
Асавецкі сельсавет (Дарагічынскі раён)

**Асаве́цкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дарагічынскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Восаўцы.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Дарагічынскага раёну Пінскай вобласьці.

## Літаратура
*  С. 245


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Дарагічынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Восаўцы (Дарагічынскі раён)

**Во́саўцы** — вёска ў Дарагічынскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам Асавецкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 600 чалавек
* 1999 год — 705 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Асавецкі сельсавет (Дарагічынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дарагічынскага раёну
Адамова (Берасьцейская вобласьць)

**Адамо́ва** — вёска ў Асавецкім сельсавеце Дарагічынскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 2010 год — 106 чалавек
* 1999 год — 182 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Асавецкі сельсавет (Дарагічынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дарагічынскага раёну
Язьвіны (Берасьцейская вобласьць)

**Я́зьвіны** — вёска ў Беларусі, каля пачатку Асавецкага каналу. Уваходзяць у склад Асавецкага сельсавету Дарагічынскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Назва

Асьвін, пазьней Озьвін (Assuin, Osvine) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1999 год — 66 чалавек
* 2010 год — 34 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Асавецкі сельсавет (Дарагічынскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Дарагічынскага раёну
Ямал — Эўропа

**Газаправо́д Яма́л — Эўро́па** (скарочана ГЯЭ) — транзытны газаправод агульнай працягласьцю 4196 км, пабудаваны з мэтаю злучэньня Эўропы з пакладамі прыроднага газу на паўвысьпе Ямал (Цюменская вобласьць Расеі).

Трубаправод мае дыямэтар 1420 мм, ціск у ім забясьпечвае 31 кампрэсар, сумарная магутнасьць якіх складае 2399 МВт. Прыкладна 3000 км трубаў праходзіць па тэрыторыі Расеі, 575 км — па тэрыторыі Беларусі і 680 км — Польшчы. У Нямеччыне ён падзяляецца на лякальную сетку трубаправодаў.

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Газаправоды
Катэгорыя:Транспарт у Беларусі
Катэгорыя:Транспарт у Нямеччыне
Катэгорыя:Транспарт у Польшчы
Катэгорыя:Транспарт Расеі
Заверша

Назву **Заверша** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Заверша — вёска ў Дарагічынскім раёне
** Заверша — вёска ў Кобрынскім раёне
Белая (Дарагічынскі раён)

**Бе́лая** — вёска ў Безьдзескім сельсавеце Дарагічынскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 2010 год — 149 чалавек
* 1999 год — 137 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Безьдзескі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дарагічынскага раёну
Адам Казімер Чартарыскі

**Адам Казімер Чартарыйскі** () гербу Пагоня (1 сьнежня 1734, Гданьск — 19 сакавіка 1823, Сянява) — польскі дзяржаўны дзяяч, пісьменьнік, літаратурны і тэатральны крытык.

## Жыцьцяпіс
Быў сынам Аўгуста Аляксандра і Марыі Сафіі з Сяняўскіх.

18 лістапада 1761 року ажаніўся з Ізабэлай з Флемінгаў. Мелі 6 дзяцей, у тым ліку Адама Ежы і Канстантына Адама.

Генэральны староста Падольля, адзін з галоўных праціўнікаў караля Станіслава Аўгуста Панятоўскага сярод магнатэрыі, прадстаўнік лягеру рэформаў. У 1764 стаў маршалкам Канвакацыйнага сойму.

У 1768 Адам Казімер Чартарыйскі быў прызначаны камэндантам Рыцарскай школы, пазьней стаў чальцом Камісіі нацыянальнай адукацыі. З 1775 году кіраўнік рэгімэнта пяхотнай гвардыі Вялікага Княства Літоўскага.

У 1788—1792 роках быў паслом на Чатырохгадовы сойм. У 1791 быў адным з заснавальнікаў Згуртаваньня прыхільнікаў урадавай канстытуцыі. Быў сябрам польскай масонскай ложы «Трох братоў».

28 чэрвеня 1812 стаў маршалкам Генэральнай канфэдэрацыі Польскага каралеўства.

## Творчасьць
Аўтар драматычных твораў, нпр. «Панна на выданьне» (1771), «Катэхізіс кадэцкі» (1774), «Кава» (1779), «Думкі пра польскія пісьмы» (1810).

## Узнагароды

У 1764 адзначаны Ордэнам Белага арла, у 1765 стаў кавалерам Ордэну сьвятога Станіслава, у 1762 адзначаны расейскім Ордэнам сьвятога Андрэя Першазваннага, у 1808 імпэрскім Ордэнам Залатога руна і царскім Ордэнам сьвятой Ганны.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

Адам Казімер
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Сьвятога апостала Андрэя Першазваннага
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Сьвятога Станіслава
Катэгорыя:Маршалкі Сойму Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Сябры Згуртаваньня прыхільнікаў урадавай канстытуцыі
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Сьвятой Ганны
Катэгорыя:Палітыкі Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Масоны
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойму 1788—1792
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гданьску
Катэгорыя:Памерлі ў Падкарпацкім ваяводзтве
Тратылавы эквівалент

**Траты́лавы эквівалент** — мера вызваленьня энэргіі высокаэнэргетычных падзеяў, прыведзеная ў колькасьці трынітраталюолу (ТНТ), які вызваляе пры выбуху роўную колькасьць энэргіі.

Удзельная энэргія выбуховага раскладаньня трынітраталюолу ў залежнасьці ад умоваў правядзеньня выбуху вагаецца ў дыяпазоне 980—1100 кал/г. Для параўнаньня розных відаў выбуховых рэчываў умоўна прынятыя значэньні 1000 кал/г і 4184 Дж/г.

* 1 грам трынітраталюолу вызваляе 1000 тэрмахімічных калёрыяў, або 4184 джоўляў;
* 1 кіляграм ТНТ = 4,184 Дж;
* 1 тона ТНТ = 4,184 Дж;
* 1 кілятона (кт) ТНТ = 4,184 Дж;
* 1 мэгатона (Мт) ТНТ = 4,184 Дж;
* 1 гігатона (Гт) ТНТ = 4,184 Дж.

Гэтыя адзінкі выкарысоўваюцца для ацэнкі энэргіі, якая вызваляецца падчас ядзерных выбухаў, выбухаў хімічных выбуховых прыладаў, падзеньняў астэроідаў і камэт, выбухаў вульканаў.

Энэргія выбуху ядзернай бомбы «Малы» над Хірасімай 6 жніўня 1945 году паводле розных ацэнак складае ад 13 да 18 кт ТНТ, што адпавядае поўнай канвэрсіі ў энэргію прыблізна 0,7 г масы (E = mc^2 = 0,0007*(3\times10^8)^2).

Для параўнаньня, агульнае сусьветнае спажываньне электраэнэргіі за 2005 год (5 Дж) адпавядае велічыні 120 Гт ТНТ, або ў сярэднім 3,8 кт у сэкунду.

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня энэргіі
Катэгорыя:Выбуховыя рэчывы
Ясон Смагаржэўскі

**Ясон Смагаржэўскі** ( — ) — царкоўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай. Уніяцкі арцыбіскуп полацкі (1762—1780), мітрапаліт кіеўскі, галіцкі й усяе Русі (з 1780). Кавалер Ордэна Сьвятога Станіслава (1767).

## Біяграфія
З шляхецкага роду Смагаржэўскіх гербу Юноша, што паходзілі з Ваўкавыскага павету. Сьпярша быў рыма-каталіком, аднак каля 1731 году ўступіў у ордэн базылянаў Сьвятога Язафата.

Вывучаў тэалёгію і філязофію ў Грэцкім калегіюме ў Рыме (1734—1740). У 1740 годзе стаў сьвятаром. З 1747 году был генэральным афіцыялам і вікарыям Кіеўскай мітраполіі. Каля 1752—1758 гадоў на даручэньне мітрапаліта Флярыяна Грабніцкага знаходзіўся ў Рыме.

Па першым падзеле Рэчы Паспалітай 16 верасьня 1772 году мусіў прысягнуць на вернасьць Кацярыне II, у выніку чаго атрымаў 2 дэканаты мітрапаліцкай япархіі (Гомельскі і Рагачоўскі, 1773) і Смаленскую япархію (1778). Гэта паставіла пад ягоную ўладу ўсе парафіі ў землях, улучаных у склад Расейскай імпэрыі.

Абараняў пазыцыі Грэцка-Каталіцкай Царквы як ад спробаў пераводу сваіх вернікаў да Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, так і ў каталіцтва лацінскага абраду. Імкнуўся абмежаваць дзейнасьць праваслаўнага япіскапа Віктара Садкоўскага, вярнуць парафіі, якія прынялі праваслаўе, забараніць сьвятарам з Расеі працаваць у прыходах.

У 1774 годзе дамогся ад рымскай курыі пацьвярджэньня даўняй пастановы (1624 год) аб забароне ўніятам пераходзіць у лацінскі абрад. Таго ж году падрыхтаваў праект епархіяльнай сэмінарыі ў вёсцы Струні каля Полацку (адкрылася ў 1806 годзе). Заахвочваў разьвіцьцё базылянскіх школаў.

З прычыны супрацьстаяньня памкненьням уладаў Расейскай імпэрыі ў рэлігійнай сфэры 2 ліпеня 1780 году Кацярына II пазбавіла Ясона Смагаржэўскага расейскага падданства. Выехаў у Рэч Паспалітую, жыў у сваёй рэзыдэнцыі ў месьце Радамысьлі (Кіеўскае ваяводзтва). Заснаваў сэмінарыі ў Радамысьлі і Жытоміры.

Намаганьні Ясона Смагаржэўскага не спынілі агульнай тэндэнцыі паслабленьня Грэцка-Каталіцкай Царквы.

## Ліцьвіны

У 1785 годзе вызначыў сябе як «*[[Русіны|рускі]] [[Ліцьвіны|ліцьвін]] родам*».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Ясон
Катэгорыя:Базыляны
Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Катэгорыя:Полацкія ўніяцкія арцыбіскупы
Катэгорыя:Беларускія ўніяцкія дзеячы
Іраклі Лісоўскі

**Іра́клі Лісо́ўскі** (у сьвеце **Ёсіф**; 1734, Полацкае ваяводзтва — 30 жніўня 1809) — царкоўны дзяяч Рэчы Паспалітай і Расейскай імпэрыі. Уніяцкі арцыбіскуп полацкі (з 1784), мітрапаліт кіеўскі, галіцкі й усяе Русі (з 1806, без зацьверджаньня Папам Рымскім).

## Біяграфія
Прадстаўнік беларускага шляхецкага роду Лісоўскіх гербу «Вожык». Навучаўся ў школе пры кляштары дамініканаў у Вушачах, дзе ўступіў у ордэн базылянаў Сьв. Язафата.

Быў ігуменам Полацкага манастыра пры Сафійскім саборы, а з 1778 — архімандрытам Ануфрыеўскага манастыра (Амсьціслаўскае ваяводзтва). 3 1780 сябра кансысторыі Полацкай уніяцкай япархіі.

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795) і скасаваньні таго ж року Кацярынай II уніяцкіх япархіяў (апроч Полацкай) фактычна кіраваў усімі ўніятамі Расейскай імпэрыі. 

Падтрымліваў утварэньне Галоўнай сэмінарыі пры Віленскім унівэрсытэце (1803), адкрыў сэмінарыю для белага духавенства ў Полацку (1806). 

Быў прыхільнікам ачышчэньня абраднасьці ад лацінскіх пазычаньняў. Склаў і даслаў у Рым на зацьверджаньне службоўнік з паралельнымі царкоўна-славянскім і лацінскім тэкстам. 

Дамогся ад імпэратара Аляксандра I утварэньня ўнутры рымска-каталіцкай калегіі асобнага дэпартамэнту для ўніятаў (1805), старшынём якога зрабіўся сам. Спрыяў выданьню царскага дазволу для ўніятаў, якія прынялі лацінскі абрад, вярнуцца да папярэдняй веры.

Ва ўнутрыцаркоўнай барацьбе абапіраўся на падтрымку царызму. У 1795 забараніў уніяцкім сьвятарам процідзейнічаць схіленьню (часам гвалтоўнаму) сваіх вернікаў у праваслаўе. У 1805 спрыяў выданьню загаду Пецярбурскай рымска-каталіцкай калегіі пра скасаваньне базылянскіх манастыроў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Іраклі
Катэгорыя:Базыляны
Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Катэгорыя:Полацкія ўніяцкія арцыбіскупы
Катэгорыя:Беларускія ўніяцкія дзеячы
Флярыян Грабніцкі

**Флярыян Грабніцкі** (1684?, Полацкае ваяводзтва — 1762) — царкоўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай. Уніяцкі біскуп віцебскі (1716—1719}, арцыбіскуп полацкі (з 1719), мітрапаліт кіеўскі, галіцкі й усяе Русі (з 1748). Доктар тэалёгіі.

## Біяграфія

З шляхецкага роду Грабніцкіх гербу Астоя. Прыняў манаства ў ордэне базылянаў Сьвятога Язафата.

Скончыў Львоўскі папскі калегіюм (паводле іншых зьвестак, Віленскую акадэмію). Выкладаў філязофію ў Жыровіцкай базылянскай школе, быў ігуменам Віленскага Траецкага манастыра і мітрапаліцкім афіцыялам (з 1713 году), каад’ютарам арцыбіскупа полацкага.

Спрабаваў праз суд вярнуць маёмасьць полацкіх манастыроў, перададзеную каралём і вялікім князем Стэфанам Баторыем езуітам, аднак з прычыны вялікага ўплыву ордэну ў дзяржаўных органах ня здолеў дасягчы справядлівасьці.

Выступаў супраць пераходу грэка-каталікоў у лацінскі абрад. Дамогся выданьня папскага дэкрэту пра захаваньне ўсходняга абраду, які аднак з прычыны процідзеяньня рымска-каталіцкага духавенства і дзяржаўнай улады Рэчы Паспалітай не выконваўся.

Рэфармаваў базылянскія манастыры, дбаў пра адукацыю кліру, апекваўся грэка-каталіцкімі сьвятынямі. Зь ягонай ініцыятывы ў Полацкай архіяпархіі ўзьвялі некалькі мураваных цэркваў і манастыроў. Ахвяраваў уласныя сродкі на адбудову Полацкага Сафійскага сабору ў стылі віленскага барока. Спачыў у гэтай сьвятыні.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Флярыян
Катэгорыя:Базыляны
Катэгорыя:Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты
Катэгорыя:Полацкія ўніяцкія арцыбіскупы
Катэгорыя:Беларускія ўніяцкія дзеячы
Катэгорыя:Памерлі ў 1762 годзе
Індэкс біг-маку

**Індэкс біг-маку** — неафіцыйны спосаб вызначэньня парытэту пакупніцкай здольнасьці (ППЗ). Індэкс біг-маку заснаваны на тэорыі парытэту пакупніцкай здольнасьці, паводле якой валютны курс павінен ураўноўваць кошт кошыку тавараў у розных краінах (то бок, адносіны абменных валютных курсаў), толькі замест кошыку бярэцца адзін стандартны бутэрброд кампаніі McDonald’s. Гэта зьдзяйсьняюць дзеля таго, каб вызначыць рэальныя абменныя курсы валютаў розных дзяржаваў. Такія дасьледаваньні часопіс «The Economist» ладзіць з 1986 року.

Кошт Біг-маку ў ЗША на 11 красавіка 2011 складае $4,79. Найдаражэй Біг-мак каштуе ў Нарвэгіі ($7,76), Швэцыі ($7,66) і Швайцарыі ($6,83). Самыя танныя Біг-макі — ва Ўкраіне ($1,63), у Індыі ($1,75), ПАР ($2,33), Эгіпце ($2,37), Малайзіі ($2,41), Ганконгу ($2,43), Інданэзіі ($2,43), Расеі ($2,55), Аргентыне ($2,57), на Тайвані ($2,63), у Шры-Ланцы ($2,69) і Кітаі ($2,73).

У Беларусі Біг-мак каштуе  беларускіх рублёў ($2.74). Паводле індэксу, гэта сьведчыць пра тое, што беларускі рубель сёньня недастаткова ацэнены, а даляр павінен каштаваць 2053 бел. рублі.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Эканоміка
Катэгорыя:McDonald’s
Арганізацыя Дамовы аб калектыўнай бясьпецы

**Арганізацыя Дамовы аб калектыўнай бясьпецы** — вайскова-палітычны саюз, створаны дзяржавамі СНД на аснове Дамовы аб калектыўнай бясьпецы (ДКБ), падпісанай 15 траўня 1992 году. Дамова падаўжаецца аўтаматычна кожныя пяць гадоў. Уступіла ў дзеяньне 20 красавіка 1994 году. На маскоўскай сэсіі ДКБ 14 траўня 2002 году было прынята рашэньне пра пераўтварэньне ДКБ у паўнавартасную міжнародную арганізацыю — Арганізацыю Дамовы аб калектыўнай бясьпецы (АДКБ). 7 кастрычніка 2002 году ў Кішынёве падпісаны Статут і Дагавор аб прававым статусе АДКБ, якія ратыфікаваны ўсімі дзяржавамі-чальцамі АДКБ і ўступілі ў дзеяньне 18 верасьня 2003 году.

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2003 годзе
Міхаіл Кулеша

**Міхаі́л (Міхал) Куле́ша** (, ; 26 лістапада 1799 — 6 лістапада 1863) — беларуска-польскі мастак, адзін зь першых літографаў на тэрыторыі былога Вялікага Княства Літоўскага. Шмат вандруючы па тэрыторыях сучасных паўднёвай Летувы, паўднёва-ўсходняй Беларусі і паўночна-ўсходняй Польшчы, Кулеша стварыў рэдкія выявы мясьцінаў першай паловы XIX стагодзьдзя.

## Жыцьцяпіс
Міхаіл Кулеша нарадзіўся ў Вільні ў зьбяднелай шляхецкай сям’і. Жывучы і працуючы ў шматэтнічным асяродку тагачаснай сталіцы Віленскай губэрні Расейскай імпэрыі, карыстаўся польскім напісаньнем свайго прозьвішча, *Kulesza*, і падчас выставаў у Францыі называў сябе «польскім мастаком».

Вучыўся ў цыстэрцыянскай пачатковай школе ў Трашкунах, мастацтву пачаў навучацца ў гімназіі ў нэаклясыцысцкага мастака Яна Дамеля. Вучобу працягваў у Імпэрскім унівэрсытэце Вільні, дзе асвойваў літаграфію ў Яна Рустэма. Міхаіла Кулешу лічылі адным з найбольш здольных вучняў. Пра ягоную працаздольнасьць сьведчыць той факт, што Міхаіл прадаставіў на факультэцкую выставу 25 твораў — малюнкі пер’ем, эскізы, копіі карцінаў Рэмбранта.

Падчас вучобы ў каледжы далучыўся да філяматаў і быў арыштаваны за сувязь зь імі ў 1823. У 1829 Міхаіл Кулеша атрымаў званьне доктара філязофіі мастацтва.

Доўгі час быў вольны мастаком, даючы прыватныя заняткі па выяўленчым мастацтве, дапамагаў у літаграфічнай краме Юзэфа Азямблоўскага. Падчас падарожжа ў Крым спыняўся на нейкі час у Менску.

У 1837 року пераехаў зь Вільні ў Крожы дзеля выкладаньня. Праз два рокі быў пераведзены ў Горадню, дзе выкладаў у прыватнай школе. У 1844 перайшоў на працу ў новаадчынены Інстытут шляхетных дзяўчынаў у Беластоку Гарадзенскай губэрні, дзе й застаўся жыць да сьмерці. У 1845, падчас паездкі па Берасьцейшчыне, гасьцяваў у свайго сябра Фэлікса Влодка.

## Творчасьць

Падарожнічаючы па Беларусі й Летуве, маляваў відарысы, этуды мясьцінаў. Плянаваў выдаць сэрыю альбомаў з выявамі найцікавейшых мясьцін Беларусі, Летувы, Валыні. Аднак пры ягоным жыцьці выйшаў толькі адзін альбом, выдадзены пры дапамозе Язэпа Крашэўскага.

Пасьля сьмерці ягоныя творы да Першай сусьветнай вайны ўпрыгожвалі хаты ў Менску, Горадні, Беластоку, Вільні, Варшаве. Малая частка карцін, што захавалася, цяпер знаходзіцца ў Мастацкім музэі ў Вільні.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Летувіскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Польскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Мастакі XIX стагодзьдзя
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі ў Беластоку
Юрыдычная асоба

**Юрыды́чная асо́ба** — створаная і зарэгістраваная ва ўсталяваным законам парадку арганізацыя, якая мае ва ўласнасьці, гаспадарцы або апэратыўным кіраваньні адасобленую маёмасьць і адпавядае па сваіх забавязаньнях гэтай маёмасьцю, можа ад свайго імя набываць і зьдзяйсьняць маёмасныя і ўласныя немаёмасныя правы, несьці абавязкі, быць пазоўнікам і адказьнікам у судзе.

На 4 сьнежня 2012 году ў Беларусі налічвалася 287 200 улічаных юрыдычных асобаў, зь якіх 169 580 (59%) былі дзейнымі.

## Глядзіце таксама
* Фізычная асоба
* Індывідуальны прадпрымальнік

## Крыніцы


Катэгорыя:Грамадзянскае права
Катэгорыя:Тыпы арганізацыяў
Ізабэла Чартарыская

**Ізабэла Эльжбета Дарота з Флемінгаў Чартарыская** (; 3 сакавіка 1746, Варшава — 17 чэрвеня 1835, Высоцка) — польская арыстакратка, княгіня, жонка Адама Казімера Чартарыскага, празь якога стала чальцом Фаміліі, у пэрыяд Чатырохгадовага сойму зьвязаная з Патрыятычнай партыяй. Пісьменьніца, мэцэнатка, калекцыянэрка, стваральніца першага польскага музэю ў храме Сыбілы ў Пулавах, які разам зь ейнымі зборамі ў Гатычным доме тамсама сталіся зачаткам сучаснага музэю Чартарыскіх у Кракаве.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Польскія калекцыянэры
Катэгорыя:Масоны
Катэгорыя:Мэцэнаты

Катэгорыя:Флемінгі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Памерлі ў Падкарпацкім ваяводзтве
Індывідуальны прадпрымальнік

**Індывідуа́льны прадпрыма́льнік** (ІП) — фізычная асоба, зарэгістраваная ва ўсталяваным законам парадку, якая зьдзяйсьняе прадпрымальніцкую дзейнасьць без утварэньня юрыдычнай асобы.

## Беларусь
На 4 сьнежня 2012 году ў Беларусі налічвалася 808 995 улічаных індывідуальных прадпрымальнікаў (8,6% насельніцтва), зь якіх 252 658 (31%; 2,7% насельніцтва) былі дзейнымі. Цягам апошняга тыдня чэрвеня 2013 году гандляры рынкаў і гандлёвых цэнтраў, якія складалі 70% індывідуальных прадпрымальнікаў Беларусі, правялі стачку. Прычынай паслужыла ўвядзеньне абавязку мець пасьведчаньні якасьці ад вытворцаў замежных тавараў, што прадугледжваў новы тэхнічны рэглямэнт Мытнага зьвязу Беларусі, Казахстану і Расеі.

Паводле зьвестак на 1 студзеня 2015 году, у Беларусі налічвалася  індывідуальных прадпрымальнікаў. На пачатак 2016 г. засталося каля 243 тыс. ІП (2,6% насельніцтва). У гандлёвых цэнтрах і на рынках гандлявалі 110 тыс. ІП (45%), зь якіх каля паловы таварамі лёгкай прамысловасьці (адзеньне, абутак). Па выніках 2015 году Міністэрства па падатках і зборах Беларусі атрымала ад індывідуальных прадпрымальнікаў 2 % падатковых паступленьняў. У 2019 годзе на ІП прыпала 3,2% сукупнага ўнутранага прадукту Беларусі.

## Глядзіце таксама
* Фізычная асоба
* Юрыдычная асоба

## Крыніцы

Катэгорыя:Бізнэс
Катэгорыя:Грамадзянскае права
Аляксандар Сапега

**Аляксандар Сапега**:

* Аляксандар Антоні Сапега (1773—1812) — дзяржаўны дзяяч Рэчы Паспалітай
* Аляксандар Дажбог Сапега (1585—1635) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Аляксандар Казімер Сапега (1624—1671) — рымска-каталіцкі і дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Аляксандар Міхал Сапега (1730—1793) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Аляксандар Павал Сапега (1672—1734) — маршалак вялікі літоўскі, маршалак надворны літоўскі
*  (1888—1976) — польскі лётчык I і II сусьветных войнаў
* Аляксандар Сапега (нарадзіўся ў 1963 годзе) — беларускі музыка, бубнач гуртоў Apple Tea і «Крама»
Гілары Мэнтэл

**Гілары Мэнтэл** (; 6 ліпеня 1952 — 22 верасьня 2022) — брытанская пісьменьніца й літаратурная крытык. Яе працы месьцяцца ад асабістых успамінаў да гістарычных падзей і былі зьмешчаны ў шэрагу шорт-лістоў літаратурных прэмій. Ляўрэат Букераўскай прэміі 2009 і 2012 гадоў.

## Біяграфія
Гілары нарадзілася ў мястэчку Гласоп (*Glossop*) графства Дэрбішыр і была старэйшай з трох дзяцей сям’і. Выхоўвалася ў Дэрбішырскай вёсцы заводу Гадфілд (*Hadfield*), вучачыся ў мясцовай рымска-каталіцкай пачатковай школе. Яе бацькі, Маргарэт і Гэнры Томпсан, абодва нарадзіліся ў Ангельшчыне, ірляндцы па паходжаньні. Калі Гілары было адзінаццаць, бацькі разьвяліся. Па хуткім часе зьявіўся айчым Джэк Мэнтэл і яна ўзяла яго прозьвішча.

## Творчасьць

## Творы
* 1985 «Дзень матулі кожны дзень» (*Every Day is Mother’s Day*)
* 1986 «Свабодная тэрыторыя» (*Vacant Possession*)
* 1988 «Восем месяцаў на вуліцы Газах» (*Eight Months on Ghazzah Street*)
* 1989 «Флюд» (*Fludd*)
* 1992 «Месца поўнай бясьпекі» (*A Place of Greater Safety*)
* 1994 «Зьмена клімату» (*A Change of Climate*)
* 1995 «Любоўны экспэрымэнт» (*An Experiment in Love*)
* 1998 «Гігант, О’Брайн» (*The Giant, O’Brien*)
* 2003 «Саступаючы прывіду» (*Giving Up the Ghost*) — успаміны
* 2003 «Абучэньне гутарцы» (*Learning to Talk*) — складанка кароткіх аповедаў
* 2005 «Па той бок цемры» (*Beyond Black*)
* 2009 «Ўулф Хол» (*Wolf Hall*)
* 2012 «Заносьце целы» (*Bring Up the Bodies*)

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія літаратаркі
Замак Красіцкіх

**За́мак Красі́цкіх** — замак у Красічыне, непадалёк ад Пшэмысьлі.

## Апісаньне
Пабудаваны па праекце італьянскага архітэктара Галеаца Апіані з 1598 па 1633 рокі ў стылі эпохі позьняга Адраджэньня. Па кутах сьценаў разьмешчаныя чатыры круглыя вежы з традыцыйнымі для гэтай часткі Эўропы вонкавымі росьпісамі — зграфіта.

## Мінуўшчына
Запачаткаваны польскім магнатам Станіславам Красіцкім у канцы XVI стагодзьдзя. Ён збудаваў абарончы замак з чатырма круглымі вежамі, а з усходняга боку жылую прыбудову.

Чарговы ўласьнік Марцін Красіцкі разбудаваў замак, ператварыўшы яго ва ўмацаваную рэзыдэнцыю. У разбудаваным паўночным крыле разьмяшчаліся пакоі ўласьніка і сталовы пакой. Уздоўж усходняга муру паўстала новае двухпавярховае жылое крыло. З боку дзядзінца зьявіліся партэравыя кружганкі.

У далейшым замкам валодаў любельскі ваявода Ян Тарла, прыхільнік Аўгуста II. Гэта спрычынілася да таго, што ў 1726 року Красічын быў захоплены расейскім войскам і казакамі. Замак быў сур’ёзна пашкоджаны. Пакоі былі разрабаваныя, разбураная Папская вежа.

У 30-х роках XIX стагодзьдзя палац выкупіў Лявон Сапега. Сапегі ўвялі звычай пасадкі дрэваў у парку па народзінах кожнага дзіцяці: пры нараджэньні сына — дуб, дачкі — ліпа. Гэтыя дрэвы захаваліся да сёньня.

На пачатку II Сусьветнай вайны замак быў разрабаваны савецкімі жаўнерамі. У 1941 годзе паблізу існавалі ўмацаваньні лініі Молатава (умацаваны пшэмысьлеўскі раён).

У цяперашні час разглядаецца пытаньне аб уключэньні палацава-паркавага ансамблю ў Красічыне ў лік помнікаў Сусьветнай спадчыны.

## Глядзіце таксама
* 
* Мірскі замак — рэнэсансны замак літоўскіх магнатаў

## Вонкавыя спасылкі

* Бачына замку ў Красічыне

Красіцкіх
Красіцкіх
Катэгорыя:Уладаньні Сапегаў
Аравінд Адыга

**Аравінд Адыга** (; нарадзіўся ) — індыйскі пісьменьнік і журналіст. Ягое працы месьцяцца ад асабістых успамінаў да гістарычных падзеяў і былі зьмешчаны ў шэрагу шорт-лістоў літаратурных прэміяў. Ляўрэат Букераўскай прэміі 2009 году за дэбютны раман «Белы тыгра».

## Біяграфія
Нарадзіўся ў месьце Чэнаі ў сям’і доктара Мэдхэвэ Адыга й яго жонкі Ашэ Адыга. Рос у мястэчку Мангалуру й вучыўся ў сярэдняй школе Канара (*Canara*), затым у сярэдняй школе сьв. Алаізіюса, якую скончыў у 1990 годзе. Пасьля эміграцыі зь сям’ёй у Сыднэй, Аўстралія, скончыў Сельскагаспадарчую Сярэднюю школу. Потым вывучаў ангельскую літаратуру ў Калюмбійскім унівэрсытэце ў Нью-Ёрку, дзе й атрымаў вышэйшую адукацыю ў 1997 годзе. Арнавід таксама вучыўся ў каледжы Магдаліны, Оксфард, дзе адным зь яго настаўнікаў была Герміёна Лі.

## Творы
* 2008 «Белы тыгра» (*The White Tiger*)
* 2008 «Паміж забойствамі» (*Between the Assassinations*)

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія літаратары
Катэгорыя:Журналісты
Бітва пад Мірам (1812)

**Бітва пад Мірам** адбылася 10 ліпеня 1812 року падчас напалеонаўскіх войнаў.

Дывізія польскай кавалерыі генэрала Аляксандра Ражнецкага лікам 3000 жаўнераў маршыравала ў авангардзе францускага корпусу Лятур-Мабура (IV рэзэрвовы корпус кавалерыі). Калі Ражнецкі заўважыў набліжаючыхся расейцаў, няслушна ацаніў іхнія сілы і вырашыў атакаваць. Аказалася, што расейскі корпус генэрала Мацьвея Платава налічваў 9000 жаўнераў і 12 гарматаў. Атака на праціўніка, які меў колькасную перавагу, прынесла паразу польскай дывізіі, страты якой склалі каля траціны асабовага складу. Перамога, атрыманая корпусам Платава, стрымала на пэўны час наступ францускага войска і дала расейцам час на высоўваньне сваіх войскаў да Бабруйску.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бітвы расейска-францускай вайны 1812 году
Катэгорыя:Гісторыя Гарадзенскай вобласьці
Катэгорыя:Падзеі 10 ліпеня
Катэгорыя:Бітвы на Беларусі
Утрэхт (правінцыя)

**У́трэхт** () — наймалейшая паводле плошчы, аднак найбольш шчыльназаселеная правінцыя Нідэрляндаў, якая знаходзіцца ў цэнтры краіны. Насельніцтва складае 1 291 228 чалавек (па стане на жнівень 2017 году). Плошча 1 449,12 км², зь якіх 1 385,02 км² — суша і 64,10 км² — вада. Адміністрацыйны цэнтар — места Ўтрэхт. Буйным таксама зьяўляецца Амэрсфоорт.

## Геаграфія
Правінцыя Утрэхт мяжуе на захадзе і паўднёвым захадзе з Паўднёвай Галяндыяй, на ўсходзе й паўднёвым усходзе — з Гельдэрляндам, на паўночным захадзе — з Паўночнай Галяндыяй, на паўночным усходзе з азёрамі Ээмээр (*Eemmeer*) ды Рандмээр (*Randmeer*). Паўднёвыя межы фармуюцца рукавамі Райну Недэр-Райнам і Лекам.

Тэрыторыя правінцыі за апошнія дзесяцігодзьдзі тры разы павялічвалася: ў 1970 годзе за кошт мястэчка  Аўдэватэр (*Oudewater*), у 1989 — мястэчка Вурдэн (*Woerden*) і ў 2002 годзе — мястэчка Віянэн (*Vianen*). Раней гэтыя паселішчы належылі да правінцыі Паўднёвая Галяндыя.

Катэгорыя:Правінцыі Нідэрляндаў
Брашэвіцкі сельсавет

**Брашэ́віцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дарагічынскага раёну Берасьцейскай вобласьці з цэнтрам у вёсцы Брашэвічы.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Дарагічынскага раёну Пінскай вобласьці.

## Літаратура
*  С. 245

## Вонкавыя спасылкі
* Сельскія выканаўчыя камітэты Дарагічынскага раёну


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Дарагічынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Брашэвічы

**Брашэ́вічы** — вёска ў Брашэвіцкім сельсавеце Дарагічынскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Цэнтар сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 847 чалавек
* 1999 год — 1000 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Брашэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дарагічынскага раёну
Джэк Шэпард

**Доктар Джэк Шэпард** () — пэрсанаж амэрыканскага тэлесэрыялу «Згубленыя». Адзіны з выжылых людзей зь сярэдняй часткі самалёту рэйсу 815.

Застаўшыеся ў жывых пасажыры прызналі яго сваім лідэрам. Яму прысьвечана найбольшая колькасьць сэрыяў, дзе ён выступае як цэнтральны пэрсанаж.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пэрсанажы сэрыялу «Згубленыя»
Катэгорыя:Пэрсанажы фільмаў
Катэгорыя:Выдуманыя дактары
Катэгорыя:Выдуманыя падарожнікі ў часе
Мікалай Ладуцька

**Мікала́й Алякса́ндравіч Ладу́цька** (нар. 1959, Менск) — колішні старшыня Менскага гарадзкога выканаўчага камітэту; генэрал-маёр.

## Біяграфія
Мікалай Ладуцька скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (цяперашні БНТУ) у 1981 годзе і Акадэмію кіраваньня пры Прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь у 2007 годзе. Працаваў у будаўніцтве і камсамольскім руху. У 2003 годзе стаў дырэктарам Упраўленьня капітальнага будаўніцтва Менгарвыканкаму і ўдзельнічаў у будаўніцтве новага будынку Нацыянальнай бібліятэкі, у 2006 годзе — галавой адміністрацыі Фрунзэнскага раёну. 24 верасьня 2007 году быў прызначаны намесьнікам старшыні Менгарвыканкаму.

10 чэрвеня 2009 быў прызначаны выканаючым абавязкі старшыні Менгарвыканкаму ў сувязі зь перанесенай Міхаілам Паўлавым апэрацыяй. 25 чэрвеня 2010 году быў прызначаны старшынём Менгарвыканкаму.

4 лістапада 2011 Аляксандар Лукашэнка прысвоіў Мікалаю Ладуцьку званьне генэрал-маёра.

6 лістапада 2014 вызвалены з пасады старшыні Менскага гарадзкога выканаўчага камітэту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Мікалай Ладуцька - сайт Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1959 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Старшыні Менскага гарвыканкаму
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га скліканьня
Асаўляны (Берасьцейская вобласьць)

**Асаўля́ны** — вёска ў Немяржанскім сельсавеце Дарагічынскага раёну Берасьцейскай вобласьці.

Да 20 жніўня 2021 году ў складзе Вулькаўскага сельсавету, потым ў складзе Немяржанскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 27 чалавек
* 1999 год — 44 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Немяржанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Дарагічынскага раёну
Салтанаўка

Назву **Салта́наўка** маюць:

* Салтанаўка — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі
* Салтанаўка — вёска ў Жлобінскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі
* Салтанаўка — былая вёска ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі, адселеная пасьля катастрофы на ЧАЭС
* Салтанаўка — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі
* Салтанаўка — вёска ў Любашоўскім раёне Адэскай вобласьці Ўкраіны

## Глядзіце таксама
* Салтанаўшчына
Салтанаўка (Буда-Кашалёўскі раён)

**Салтанаўка** — вёска ў Ліпініцкім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёну Магілёўскай вобласьці Беларусі. Знаходзіцца за 19 км на поўнач ад раённага цэнтру Буда-Кашалёва, за 67 км ад Гомелю.

12 гаспадарак, 28 жыхароў (2004).

## Мінуўшчына
Па пісьмовых крыніцах вядома зь XIX стагодзьдзя.

## Вядомыя ўраджэнцы
* Уладзімер Бабкоў — беларускі паэт

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ліпініцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Буда-Кашалёўскага раёну
Салтанаўка (Жлобінскі раён)

**Салта́наўка** — вёска ў Пірэвіцкім сельсавеце Жлобінскага раёну Гомельскай вобласьці Беларусі. Знаходзіцца за 23 км на паўночны ўсход ад Жлобіну, 64 км ад Гомелю. 170 гаспадарак, 290 жыхароў (2004).

## Мінуўшчына
Па пісьмовых крыніцах вядома з пачатку XIX стагодзьдзя як невялікая вёска ў Стараруднянскай воласьці Рагачоўскага павету Магілёўскай губэрні. Па рэвізіі 1816 г. 25 двароў.

## Вядомыя ўраджэнцы
* Уладзімер Бабкоў — чалец-карэспандэнт НАН Беларусі, доктар гістарычных навук, прафэсар

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Пірэвіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жлобінскага раёну
Салтанаўка (Магілёўская вобласьць)

**Салта́наўка** — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Дашкаўскага сельсавету. 23 ліпеня 1812 году пад Салтанаўкай адбылася бітва францускіх войскаў з расейскімі.

## Насельніцтва
* 2010 год — 687 чалавек
* 1999 год — 728 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Дашкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Магілёўскага раёну
Эн Энрайт

**Эн Энрайт** (; нар. ) — ірляндзкая пісьменьніца. Ляўрэат Букераўскай прэміі 2007 году за раман «Збор».

## Біяграфія
Эн Энрайт нарадзілася ў Дубліне, вывучала літаратуру ва ўнівэрсытэце Усходняй Англіі. Выхоўвае сына й дачку. 

## Творчасьць
Раман Энрайт «Збор» апавядае аб вялікай ірляндзкай сям’і, якая перажыла драму. Галоўная гераіня — ірляндзкая жанчына.

## Уручэньне букера
Рашэньне журы стала поўнай нечаканасьцю для ўсіх. 45-гадовая жыхарка Дубліна ніколі не значылася ў ліку фаварытаў. Старшыня журы сэр Говард Дэвіс назваў кнігу «магутнай, нязручнай і часам злоснай». Сама пераможца ацаніла сваю працу сьціпла: маўляў, гэта проста сямейная сага. «Самае галоўнае ў сям’і — гэта тое, што яна непазьбежная, ад яе нікуды не дзенесься. Па сутнасьці, усе сем’і аднолькавыя, паколькі сямейныя гісторыі паўтараюцца: у сем’ях ёсьць п’яніцы, крыўднікі дзяцей і шмат чаго яшчэ», — сказала Энрайт на прэс-канфэрэнцыі.

## Творы
* 1991 «Мініятурная нявіньніца» (*The Portable Virgin*)
* 1995 «Парык майго таты знасіўся» (*The Wig My Father Wore*)
* 2000 «Што табе падабаецца?» (*What Are You Like?*)
* 2002 «Радасьць Элізы Лінч» (*The Pleasure of Eliza Lynch*)
* 2004 «Пусканьне бурбалак: нашмат затрымалася ў мацярынстве» (*Making Babies: Stumbling into Motherhood*)
* 2007 «Збор» (*The Gathering*)
* 2008 «Арышт карцін» (*Taking Pictures*) — кароткія аповеды
* 2009 «Учорашняя пагода» (*Yesterday’s Weather*)
* 2011 «Забыты вальс» (*The Forgotten Waltz*)

## Крыніцы

Катэгорыя:Ірляндзкія літаратары
Катэгорыя:Эсэісты