Дзімітрый (п’еса)

**«Дзімітрый»** () — няскончаная драма нямецкага драматурга Фрыдрыха Шылера, напісаная ў 1804—1805 гг. і ўпершыню прадстаўленая 15 лютага 1857 году ў Прыдворным ваймарскім тэатры. Сюжэтная аснова твора заснаваная на апісаньні гістарычнай фігуры Дзьмітрыя Самазванца, які правіў Расейскім царствам адносна невялікі пэрыяд з 1605 па 1606 гг.

Да сваёй сьмерці Шылер пасьпеў запісаць чарнавік першай і некалькіх сцэнаў другой дзеі драматычнага твору. 

## Гісторыя стварэньня
Задума стварыць драму на тэму ўсходнеэўрапейскай гісторыі сфармавалася ў Шылера недзе напачатку 1804 году. У нататцы за 10 сакавіка таго году нямецкі драматург піша: «Вырашыў узяцца за «Дзімітрыя». Знаёмства з гістарычнымі крыніцамі пра маскоўскага ілжэцара было распачатае яшчэ ў 1780-х гадах, але галоўнай крыніцай, адкуль драматург пазычыў сюжэт і гістарычныя вобразы, зьяўляецца праца францускага гісторыка Левэска «Histoire de Russie», што была перавыдадзеная ў 1800 годзе.

### Храналёгія
Згодна зь дзёньнікам Шылера, яго спробы напісаць п’есу могуць быць падзеленыя на чатыры фазы:

* **Першая фаза (10 сакавіка — 21 красавіка 1804)**: Шылер вызначае дзейных асобаў драмы і распрацоўвае плян па разьвіцьці роляў Марфы і Марыны
* **Другая фаза (22 траўня — 22 ліпеня 1804)**: Шылер зьбірае інфармацыю пра гістарычнае тло п’есы і працягвае працаваць над уступам твору. 22 ліпеня 1804 Шылер прыпыняе працу над «Дзімітрыем», каб распачаць п’есу «Die Prinzessin von Zelle». Праз сваю хваробу Шылер працягвае работу над «Дзімітрыем» толькі ў сярэдзіне лістапада 1804.
* **Трэцяя фаза (сярэдзіна лістапада — 10 сьнежня 1804)**: Шылер вагаецца паміж напісаньнем «Дзімітрыя» і «Варбэка», але аддае перавагу першаму. Дагэтуль ён час ад часу працаваў над абодвумя драматычнымі фрагмэнтамі. Пазьней ён вызначыўся з дакладным разьмеркаваньнем дзеяў у «Дзімітрыі».
* **Чацьвёртая фаза (20 студзеня - 1 траўня 1805)**: Шылер завяршае працу над першай дзеяй. Другая дзея была запачаткаваная толькі некалькімі сцэнамі.

## Сюжэт
У прамове перад соймам Рэчы Паспалітай Дзімітрый заяўляе аб сваіх патрабаваньнях на расейскі трон у надзеі на падтрымку з боку Польшчы. Ён абвяшчае сябе сынам Івана IV Жахлівага, які ня быў, як меркавалася, забіты ў 1591 годзе яшчэ дзіцем, а выхоўваўся ў манастыры і ў наступстве быў адным з падданых князя сэндамірскага. Яго палкая прамова пераконвае як караля Жыгімонта, гэтак і сойм Рэчы Паспалітай. Аднак, тым ня менш, афіцыйная рэзалюцыя не прымаецца вальным соймам праз накладзенае «veto» князем Львом Сапегам. Шылер не паказвае Льва Сапегу вялікім сябрам і прыхільнікам маскоўскіх цароў. Аднак пад дамоваю аб «вечным» міры з Масквой стаіць Сапегавы подпіс, і канцлер Вялікага Княства бароніць гонар сваёй дзяржавы, адмаўляючыся падтрымліваць авантуру Дзімітрыя. Зрэшты Рэч Паспалітая распачынае вайну з Масквой. Палякі жадаюць зьмесьціць Барыса Гадунова з дапамогай новазьяўленага Дзімітрыя. Кіруючым духам за спробай Дзімітрыя захапіць расейскі трон зьяўляецца дачка князя сэндамірскага Марына і ўдава цара Івана Жахлівага, якая, паводле загаду Барыса Гадунова, была зьняволеная ў манастыры і гадамі смуткавала па загінуламу сыну. 

Адгэтуль, Шылер толькі ўказвае кірунак далейшага разьвіцьця драмы. Барыс Гадуноў чуе пра посьпехі Дзімітрыя і зьдзяйсьняе самазагубства цераз атручваньне. Новы цар кіруе як велікадушны манарх, пакуль не выяўляецца, што яго прэтэнзіі на расейскі трон нелегітымныя. Ён не зьяўляецца сынам Івана Жахлівага і быў скарыстаны выключна ў мэтах апанэнтаў Барыса Гадунова. Калі яго маці, Марфа, павінна пацьвердзіць асабовасьць свайго сына, яна яго не пазнае. Аднак, нягледзячы на незаконнасьць свайго валадарыньня, Дзімітрый патрабуе яе прызнасьць сябе ў якасьці свайго сына. Урэшце, Марфа кіруецца ўласнымі маральнымі поглядамі і адмаўляе.

## Дадатковыя зьвесткі
* Прозьвішча вялікалітоўскага канцлера ў арыгінале п’есы падаецца ў беларускай трансьлітарацыі — «Sapieha».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:П’есы Фрыдрыха Шылера