Герб

**Герб** (ад ням. *erbe* — спадчына) — сымбалічная эмблема, візуальны адпаведнік пэўнай асобы ці роду, каталіцкага ордэну, гораду, дзяржавы.

## Агульная гісторыя
Першыя гербы ўзьніклі ў канцы 11—12 ст. ў часы крыжовых паходаў. Крыніцамі гербавых эмблемаў найчасьцей былі пячаткі, вядомыя са старажытнасьці. Раньні герб уяўляў сабою шчыт з выяваю (гал. атрыбут), потым у склад гербу ўвайшлі гелм, кляйнот (фігура на гелме), намёт (напачатку — намочаная тканіна, якой накрывалі гелм ад сонца), карона. У позьнім сераднявеччы ў гербу зьявіліся менш абавязковыя элемэнты — шчытаношы, дэвізная стужка і ордэны.

Гербавыя выявы падзяляюцца на геральдычныя фігуры (1-га і 2-га парадку) і звычайныя (натуральныя і штучныя). Колеры ў гербе ствараюцца фарбамі (чырвоная, блакітная, зялёная, пурпуровая [фіялетавая], чорная) і мэталамі (золата і срэбра [жоўты і белы]), скарыстоўваецца таксама футра (гарнастая і вавёркі). У гербах беларускай шляхты пераважаюць чырвоныя і блакітныя фарбы, футры практычна не ўжываюцца.

## Тэрміналёгія

## Гербы ў ВКЛ

У ВКЛ гербы зьявіліся ў 2-й пал. 14 ст., найбольш старажытны герб вядомы па пячатцы баярына Вайдылы (1380). Легендарная частка літоўска-беларускіх летапісаў згадвае гербы «Кітаўрус», «Калюмны», «Урсін», «Ружа» і «Пагоня».

У сераднявеччы герб быў знакам шляхціча і атаясамліваўся з пашырэньнем яго ўлады на пэўную тэрыторыю. Калі гэтая ўлада была працяглаю ў часе герб замацоўваўся і ператвараўся ў зямельны ці дзяржаўны — і нават пры ўладзе ўжо іншага фэўдала ці манарха выконваў сваю адпаведную функцыю.

Пазьней узьніклі гербы каталіцкіх ордэнаў і гарадоў (першы гарадзкі герб у ВКЛ атрымала Вільня ў 1387).

Гербы вывучае геральдыка, зборы гербаў называюцца гербарамі.

## Віды гербаў

### Радавыя гербы
* шляхецкія гербы
* мяшчанскія гербы
* сялянскія гербы (Швайцарыя, Нямеччына)

Выява:Coat of Arms of Belarus (1991).svg|«Пагоня»
Выява:Grand COA of Sapiega family (Lithuania).png|Княскі фамільны герб
Выява:Ornano comte empire.svg|Герб напалеонскага графа
Выява:POL COA Odyniec.svg|Дваранскі герб
Выява:Arms Stronge Baronets.svg|Сучасны герб ангельскага баранэта
Выява:Miller CoA.png|Нямецкі дваранскі герб
Выява:Albrecht_Dürer_-_Coat_of_Arms_of_the_House_of_Dürer_-_WGA07258.jpg|Мяшчанскі герб
Выява:Musubi-kashiwa.svg|Японскі радавы герб


### Гербы па рангах
* герб вялікі — з усімі элемэнтамі.
* герб сярэдні — асноўныя элемэнты.
* герб малы — толькі шчыт або шчыт з каронай.

Image:Coat_of_arms_of_Romania.svg|Герб малы
Image:Kingdom of Romania - medium CoA.jpg|Герб сярэдні
Image:Kingdom of Romania - large CoA.jpg|Герб вялікі
Image:Coat_of_arms_of_the_Socialist_Republic_of_Romania.svg|Герб сацыялістычнай дзяржавы Румыніі


### Тэрытарыяльныя гербы
* дзяржаўныя гербы
* гербы тэрыторыяў (губэрняў, абласьцей, раёнаў, паветаў, ваяводзтваў, правінцыяў і г. д.)
* гербы местаў і мястэчак
* гербы вёсак

### Гербы карпаратыўныя
* гербы ордэнаў
* гербы клюбаў
* гербы вучэльняў
* гербы цэхаў
* гербы арганізацыяў
* гербы воінскіх падпадзяленьняў
* гербы фірмаў і канцэрнаў


Image:Coat_of_Arms_of_Jēkabpils.svg|Герб места
Image:Corps Austria Wappen.jpg|Герб студэнцкай карпарацыі
Image:Heraldry Society Arms.JPG|Герб *British Heraldry Society*


## Вонкавыя спасылкі
* Арыгінальны артыкул у «Шляхецкай энцыкляпедыі»
* Гербы беларускае шляхты


Катэгорыя:Шляхта