Францішак Умястоўскі

**Франці́шак Умясто́ўскі** (**Дзядзька Пранук**) (10 лютага (29 студзеня па старым стылі) 1882, Вільня — красавік-травень 1940, Катынь) — беларускі празаік, паэт, перакладнік, публіцыст, палітык, палкоўнік Войска Польскага.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся 10 лютага 1882 году ў Вільні. Паходзіў са шляхецкай сям’і; яго жонка Гелена Дунін-Марцінкевіч, а ён стрыечны брат Францішка Аляхновіча. Вучыўся ў Пецярбурскім тэхналягічным інстытуце. Падчас вучобы ў 1902—1904 гадох уваходзіў у падпольную арганізацыю студэнцкай моладзі «Круг беларускай народнай прасьветы і культуры».

Першы твор (верш «Вецер») апублікаваў у «Каляднай пісанцы на 1904 год» (Пецярбург, 1903). У 1905 годзе вярнуўся ў Вільню, якая ў пачатку ХХ стагодзьдзя была цэнтрам беларускага нацыянальнага руху. У 1906 годзе разам з Іванам і Антонам Луцкевічамі, Казімірам Кастравіцкім і Алаізай Пашкевіч пачаў выдаваць газэту «Наша доля». У 1908 годзке жыў у вёсцы Існаўда Віцебскай губэрні. На працягу 1908—1914 гадоў друкаваў апавяданьні ў газэце «Наша Ніва». Апавяданьні: «Страх», «У лесе», «Доктар ад каўтуна»,
«Не мужыцкі розум» напісаны пад відавочным уплывам беларускага фальклёру. Перакладаў творы Оскара Ўайльда і Мікалая Гогаля.

У 1914 годзе быў мабілізаваны ў царскую армію. Няшмат вядома пра яго вайсковую кар’еру падчас Першай сусьветнай вайны, але ад 1919 году ён быў сярод галоўных стваральнікаў беларускіх вайсковых фармаваньняў і был прадстаўнікам ЦБШР у Вільні. У верасьні 1920 году ўзначаліў Беларускую вайсковую камісію, якая арганізавала беларускае войска. Разам з арміяй Пілсудзкага мела яно змагацца з бальшавікамі. Пасьля жыў у Вільні. У 1919 годзе напісаў і апублікаваў у газэце «Беларусь» артыкул пра гісторыю выданьня газэты «Наша доля». На матэрыялах вайны напісаў апавяданьне «Стася» (1921). Выступаў пераважна як публіцыст.

У 1927—1928 гадох выдаваў газэту «Беларускі дзень» і часова «Беларуская культура». Заснавальнік і лідэр Беларускай народна-радыкальнай партыі. У 1928 годзе адышоў ад грамадзкай і культурна-асьветніцкай працы.

Мабілізаваны ў польскую армію ў 1939 годзе. 18 верасьня 1939 году трапіў у савецкі палон. Інтэрнаваны ў лягеры ў Казельску. Забіты ў Катыні ў красавіку—траўні 1940 году.

## Творы
* Стася: Апавяданьне. Вільня, 1921
* 
* 
* Зборнік «Беларускіх ведамасьцей». №1. Вільня, 1921;
* Беларускія ведамасьці. 1921, 23 верасьня;
* У кнігах: Анталёгія беларускага апавяданьня: У 2 т. Менск, 1967. Т. 1.

## Літаратура
* Умястоўскі Ф. Праўда аб рэдагаваньні «Нашай долі» (1906): Адказ на пісьмо Саўкі Барывоя (Р.Зямкевіча), апублікаванае ў газ. «Права працы» (Вільня, 1927, 14 сьнеж., № 3. С. 4)… // Беларускі дзень.  № 40, 24 сьнежня 1927. С. 7-9;
* Зямкевіч Р. Воўчы білет самазванцу рэдактару-выдаўцу «Нашай долі» (1906) — яснавяльможнаму «пану графу» Францішку Умястоўскаму // «Думка працы» № 9 , 28 студзеня1928. С. 3.
* 
* 
* Горны А. Дзейнасць паланафільскай групы Ф. Умястоўскага і Беларускай радыкальнай народнай партыі ў Заходняй Беларусі (1927—1928 гг.)

## Вонкавыя спасылкі
* Арыгінальны артыкул
* Апавяданьне «Не мужыцкі розум»

Катэгорыя:Нарадзіліся 10 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1882 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларуская вайсковая камісія
Катэгорыя:Вайскоўцы БНР
Катэгорыя:Польскія вайскоўцы, забітыя ў Катыні
Катэгорыя:Памерлі ў 1940 годзе
Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Краёўцы
Катэгорыя:Асобы Вільні
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі