Дніпроўскі нацыянальны гістарычны музэй імя Дзьмітрыя Яварніцкага

**Дніпро́ўскі нацыяна́льны гістары́чны музэ́й імя Дз. І. Яварні́цкага** ()&nbsp;— музэй у месьце Дніпры, заснаваны ў 1849 року. Экспануюцца калекцыі ад часоў палеаліту да Другой сусьветнай вайны.

## Мінуўшчына

У лютым 1849&nbsp;року ў Кацярынаславе з ініцыятывы дырэктара мясцовай гімназіі Якава Грахава і губэрнатара Андрэя Фабра быў створаны першы музэй краю&nbsp;— так званы *«Грамадзкі музэюм Кацярынаслаўскай губэрні»*. Ён разьмясьціўся ў Пацёмкінскім палацы, які належаў Дваранскаму губэрнскаму сабраньню. Пад час Крымскай вайны (1853—1856) музэй разьмяшчаўся ў будынку Кацярынаслаўскай клясычнай мужчынскай гімназіі (цяпер корпус Мэдакадэміі на Жоўтневай плошчы), якая і стала ягоным сталым месцам перабуваньня да пачатку XX стагодзьдзя.

У музэі экспанаваліся археалягічныя знаходкі, старажытнасьці мясцовага краю, каменныя статуі, а таксама рэліквіі Старажытнага Эгіпту і Грэцыі, манэты, узоры розных горных пародаў, палеанталягічныя рэшткі.

У 1860–1900-я рокі безь фінансавай падтрымкі ўлады музэй пачаў занепадаць.

6 траўня 1902 року ў будынку Камэрцыйнай вучэльні (цяпер Дніпроўская аблрада) быў адчынены Абласны музэй імя Аляксандра Поля, ганаровага грамадзяніна Кацярынаслава. Паступова да яго былі дададзеныя зборы першага «грамадзкага музэю» з клясычнай гімназіі, прыватнага музэю А. Поля і калекцыі Дзьмітрыя Яварніцкага ды іншых калекцыянэраў.

Адмыслова для музэю было збудаванае новае памяшканьне паводле аналёгіі з будынкам Гофмана ў Бэрліне. За першае дзесяцігодзьдзе зборы музэю вырасьлі да амаль 10-тысячнай колькасьці археалягічных знаходак розных пэрыядаў і культур, запароскіх казацкіх рэліквіяў, царкоўных старажытнасьцяў, этнаграфічных, нумізматычных, прадметаў жывапісу, вырабаў народна-прыкладнога мастацтва, кніг і дакумэнтаў, фотаматэрыялаў.

У 1917—1923 роках музэй папаўняўся прыватнымі калекцыямі, прадметамі з дваранскіх будынкаў, земскіх установаў. У гэты час ён меў назву **Народны музэй Кацярынаслаўшчыны**. У 1927—1932 роках фонды музэю значна ўзбагаціліся знаходкамі Днепрабудаўскай археалягічнай экспэдыцыі, якую ўзначаліў Дзьмітры Яварніцкі. У тыя гады музэй называўся **Днепрапятроўскі краёвы гісторыка-археалягічны музэй**.

У 1940&nbsp;року, па сьмерці Дзьмітрыя Яварніцкага, музэй быў названы ў ягоны гонар&nbsp;— **Днепрапятроўскі гістарычны музэй імя Дз.&nbsp;І.&nbsp;Яварніцкага**.

Вялікія страты зазнаў музэй пад час Другой сусьветнай вайны. Яго перанесьлі ў будынак Мастацкага музэю на вуліцы Шаўчэнкі, паколькі прыгожы і зручны будынак на цэнтральным праспэкце вырашыў заняць пад сваю штаб-кватэру камэндант места Клёстэрман. Эвакуяваныя на ўсход музэйныя прадметы амаль усе страчаныя, астатнія вывезеныя немцамі. Супрацоўнікі музэю здолелі ўратаваць толькі невялікую частку матэрыялаў.

Адраджэньне музэю адбывалася цягам 1970–1980-х рокаў. У 1999 прафэсар Анатоль Фамэнка перадаў музэю сваю калекцыю «Шаўчэнкіяна» з прыкладна 2000 прадметаў.

## Экспазыцыя

Цяпер экспазыцыя па гісторыі краю да сучаснасьці налічвае 9 заляў:
* Даўняя гісторыя краю
* Запароскае казацтва
* Кацярынаслаўшчына ў XIX&nbsp;ст.
* Прамысловы пераварот канца XIX&nbsp;— пачатку XX&nbsp;ст.
* Грамадзянская вайна (1917—1920)
* Край у 1920—1939&nbsp;роках
* Край у Другой сусьветнай вайне (1939—1945)
* Сучасная гісторыя Днепрапятроўшчыны (1945&nbsp;— цяпер).

### Калекцыі
* Археалягічная калекцыя
* Помнікі Старажытнага Эгіпту
* Антычная калекцыя
* Калекцыя казацкіх старажытнасьцяў
* Культавая калекцыя
* Этнаграфічная калекцыя
* Кніжна-архіўныя зборы
* Фота-, фона-, кіна-, відэаматэрыялы
* Калекцыя зброі
* Нумізматыка і баністыка
* Фалерыстычная калекцыя
* Калекцыя гадзіньнікаў
* Музэйная мазаіка
* Мэмарыяльныя прадметы
*Кераміка, парцаляна, шкло

## Крыніцы

## Літаратура
* Капустіна Н. Дніпропетровський історичний музей імені Д. Яворницького // 
* Піскова Е. Катеринославський обласний музей імені О.Поля // 
* Капустіна Н. І., Івлева С.&nbsp;В.&nbsp;Ми мандруємо музеєм: Путівник по національному історичному музею ім. Д.&nbsp;І.&nbsp;Яворницького для батьків та дітей.&nbsp;— Дніпропетровськ, 2011.&nbsp;— 117 с.
* Запорозькі реліквії в колекції дніпропетровського історичного музею імені Д.&nbsp;І.&nbsp;Яворницького = Dnieper cossack relics in Dniepropetrovsk historicsl museum's collection.&nbsp;— Дніпропетровськ: [б. в.], 1991.&nbsp;— 16 с.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* 

Історичний
Катэгорыя:Нацыянальныя музэі‎ Ўкраіны
Катэгорыя:Гістарычныя музэі Ўкраіны
Катэгорыя:Музэі Дніпра
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1849 годзе