open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Прэзыдэнцкія выбары ў Славаччыне 2009 году

**Прэзыдэнцкія выбары ў Славаччыне [[2009]] году** — трэція ўсенародныя выбары ў гісторыі сувэрэннай Славацкай Рэспублікі, якія адбыліся 21 сакавіка (1-ы тур) і 4 лютага (2-і тур). Іван Гашпаравіч стаў першым пераабраным славацкім прэзыдэнтам, які атрымаў перамогу над апазыцыйным кандыдатам Івэтай Радзічавай у другім туры з колькасьцю галасоў 55,53% да 44,47%. Яўка на выбарах склала 43,6% у першым туры і 51,7% у другім.

## Першы тур
У першым туры выбараў, які адбыўся 21 сакавіка, удзельнічалі 7 кандыдатаў:
* Іван Гашпаравіч: дзейсны прэзыдэнт, які падтрымліваўся партыямі Курс — сацыяльная дэмакратыя, Славацкая нацыянальная партыя і пазапарлямэнцкай партыяй Рух за дэмакратыю
* Івэта Радзічава: кандыдат ад партыі Славацкая дэмакратычная і хрысьціянская унія — Дэмакратычная партыя, які таксама падтрымліваўся Партыяй вугорскай кааліцыі, Хрысьціянскім дэмакратычным рухам і Грамадзянскай кансэрватыўнай партыяй
* Францішак Міклашка: кандыдат ад партыі Кансэрватыўныя дэмакраты Славаччыны
* Зузана Марцінакава: кандыдат ад Вольнага форуму
* Мілан Мэльнік: незалежны кандыдат, які падтрымліваўся партыяй Рух за дэмакратычную Славаччыну
* Мілан Сыдар: незалежны кандыдат, які падтрымліваўся Камуністычнай партыяй Славаччыны
* Дагмара Болава: незалежны кандыдат, былы чалец Камуністычнай партыі Славаччыны

Гашпаравіч і Радзічава перайшлі ў другі тур, набраўшы 47% і 38% галасоў адпаведна. Усе астатнія пяць кандыдатаў атрымалі менш за 6% галасоў. Яўка першага тура склала 43.6%.

## Другі тур
Другі тур прэзыдэнцкіх выбараў 2009 году адбыўся 4 красавіка, і Цэнтральная выбарчая камісія абвясьціла вынікі на наступны дзень. Гашпаравіч атрымаў 1 234 787 галасоў, перамогшы на выбарах з 55,5% галасоў. Пасьля выбараў Гашпаравіч сказаў:

Мне прыемна, што я магу стаяць сёньня побач з прэм’ер-міністрам і сьпікерам парлямэнту... Выбары зьяўляюцца самым відавочным сьведчаньнем таго, што людзі нам вераць.

Яўка другога тура склала 51,7%.

## Вынікі

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэзыдэнцкія выбары ў Славаччыне
Катэгорыя:Выбары 2009 году
Францішак Міклашка

**Францішак Міклашка** (;  2 чэрвеня 1947, Нітра, Чэхаславаччына) — славацкі палітык. У 1990—2010 — дэпутат Народнай Рады Славаччыны; у 1990—1992 — старшыня Народнай Рады Славаччыны. Міклашка быў найстарэйшым чальцом парлямэнту па даўжыні тэрміну працы. Таксама быў кандыдатам на прэзыдэнцкіх выбарах 2004 году і прэзыдэнцкіх выбарах 2009 году. Міклашка ня ўдзельнічаў у парлямэнцкіх выбарах 2010 году і сышоў з палітыкі.

12 сакавіка 2008 году Францішак Міклашка разам з Уладзімерам Палкам, Павалам Мінарыкам і Рудольфам Баўэрам заснаваў партыю «Кансэрватыўныя дэмакраты Славаччыны».

## Крыніцы

Катэгорыя:Сябры Хрысьціянскага дэмакратычнага руху
Катэгорыя:Сябры Кансэрватыўных дэмакратаў Славаччыны
Катэгорыя:Выпускнікі Ўнівэрсытэту Коменскага
Рух за дэмакратыю (Славаччына)

**Рух за дэмакратыю** () — палітычная партыя Славаччыны, якая ў 2002 годзе аддзялілася Рух за дэмакратычную Славаччыну. Першым старшынёй партыі быў Іван Гашпаравіч, цяпершані прэзыдэнт Славаччыны. Цяперашнім старшынёй партыі зьяўляецца Ёзэф Грапа. На парлямэнцкіх выбарах 17 чэрвеня 2006 году партыя атрымала толькі 0,6% галасоў, пазбавіўшыся прадстаўніцтва ў парлямэнце.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Славаччыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2002 годзе
Шчакатоўскі лес

**Шчакато́ўскі лес** (***Кантакузаўскі лес***, ***Лес сьмерці***) — лес на дзявятым кілямэтры шашы Гомель — Чарнігаў.

## Мінуўшчына
Паводле сьведчаньняў жыхароў з навакольных мястэчак, тут у 1937 годзе НКУСаўцы расстрэльвалі мірных людзей, у тым ліку жыхароў Чарнігаўскай вобласьці, якіх прывозілі сюды пад покрывам ночы. Напачатку 1990-х гадоў Гомельская абласная пракуратура распачала праверку гэтага факту. Пасьля экспэртызы знойдзеных чалавечых астанкаў, гільзаў, фрагмэнтаў вопраткі і абутку было ўстаноўлена, што пахаваньні адносяцца да даваеннага часу.

## Вывучэньне захаваньняў
У траўні — чэрвені 2007 году стала вядома, што ў Шчакатоўскім лесе, за 2 кілямэтры ад ужо дасьледванага месца рэпрэсіяў, мясцовыя жыхары неаднаразова знаходзілі парэшткі людзей. Жыхары казалі, што час ад часу на паверхні зямлі зьяўляюцца чалавечыя косткі, аднак ніхто з афіцыйных структураў гэтай інфармацыі тамтэйшых сялянаў увагі не надаваў. Паводле словаў актывіста Віталя Рымашэўскага, першымі на могільніку зьявіліся сябры тады стваранай партыі Беларуская хрысьціянская дэмакратыя.

У хуткім часе да раскопак прыступіў 52-і спэцыялізаваны пошукавы батальён Мінабароны РБ. На месцы раскопак былі выстаўленыя міліцэйскія кардоны, незалежныя экспэрты ня мелі магчымасьці назіраць за хадою працэсу. Па выніках гэтых раскопак было абвешчана, што ў могільніках пахаваныя ахвяры нацысцкага рэжыму, расстраляныя падчас Другой сусьветнай вайны. Але па выніках раскопак судмэдэкспэртыза не дала заключэньня наконт узросту пахаваньняў і не зрабіла высноў па кулях, якімі расстрэльвалі людзей. Сьведчаньні мясцовых старажылаў:

На цяперашні момант існуе абедзьве вэрсіі пахаваньняў.

## Памяць
Гомельскія грамадзкія актывісты ўсталёўваюць у лесе мэмарыяльныя крыжы ў памяць расстраляных.

6 лістапада 2010 году сябрамі партыі БХД у памяць пакутнікаў Беларусі быў усталяваны яшчэ адзін крыж. Мэмарыяльны знак сымбалічна вырашана было несьці на плячах доўгай дарогай — на 9-ы кілямэтар праз увесь горад. Праз тры дні плянавалася асьвяціць крыж, для гэтага на месца пакуты быў запрошаны праваслаўны сьвятар. Аднак, прыбыўшы на заплянаваную імшу 9 лістапада, актывісты і сьвятар пабачылі, што мэмарыяльнага знаку няма. Кінуліся ў розныя бакі на пошукі і знайшлі крыж праз сотню мэтраў у засьмечанай лесапаласе. Крыж быў пераўсталяваны і асьвечаны.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Гомельскія Курапаты // «Новы час»
* По Гомелю пронесли крест в память жертв сталинских репрессий 

Катэгорыя:Рэпрэсіі ў БССР
Альянс новых грамадзянаў

**Альянс новых грамадзянаў** (, ANO) — лібэральная палітычная партыя Славаччыны. Абрэвіятура «ANO» па-славацку таксама азначае «так» (). З 2006—2005 — партыя-чалец урадавай кааліцыі. Лідэр партыі, Павал Руска, былы ўладальнік найбуйнейшага тэлевізійнага канала Славаччыны «Маркіза» і міністар эканомікі з 24 верасьня 2003 па 24 жніўня 2005. На парлямэнцкіх выбарах 17 чэрвеня 2006 партыя набрала толькі 1,42%,  пазбавіўшыся прадстаўніцтва ў парлямэнце.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Палітычныя партыі Славаччыны
Катэгорыя:Лібэральныя партыі
Катэгорыя:2001 год у Славаччыне
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 2001 годзе
Катэгорыя:Лібэральныя партыі Славаччыны
Маторыка

**Мато́рыка** ( — «рух») — рухальная актыўнасьць арганізму або асобных органаў. Пад маторыкай разумеюць пасьлядоўнасьць рухаў, якія ў сваёй сукупнасьці патрэбныя для выкананьня якой-небудзь вызначанай задачы.

## Глядзіце таксама
* Дробная маторыка
Смутак

**Сму́так**, тасама **сум**, **туга́**, (састар.: **скру́ха**) — адмоўна афарбаваная эмоцыя. Узьнікае ў выпадку значнай нездаволенасьці чалавека ў якіх-небудзь аспэктах яго жыцьця. Панятак смутку лічыцца процілеглым радасьці і блізка па значэньні такім, як сум, туга, засмучэньне, скруха, няшчасьце, мэлянхолія. Часам гэтыя словы лічацца сынонімамі. У клінічным стане смутак пераходзіць у дэпрэсіўныя станы арганізму. Гэта можа пацягнуць за сабой сталыя прыступы мэлянхоліі, дрэннага настрою, няздольнасьць рабіць звычайныя паўсядзённыя справы. У мастацтве смутак нярэдка рабіўся рухавіком, а часам і асноўным філязофскім складнікам твора. 

Катэгорыя:Эмоцыі
Нож

**Нож** (праслав. «ножь» ад «ньжити» — пратыкаюць), **Сьцізорык** (невялікі, складны нож) — рэжучы інструмэнт, рабочым органам якога зьяўляецца клінок — паласа цьвёрдага матэрыялу (звычайна мэталу) зь лязом на адным або некалькіх баках. У канструкцыі часьцей за ўсё можна вылучыць клінок і тронка. У клінка можа быць акрэсьленае колючае лязо.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Халодная зброя
Хамурапі

**Хамурапі** (літар. «Старэйшы сваяк — лекар») — цар Бабілёну, кіраваў прыблізна ў 1793 да н. э. — 1750 да н. э., з I Бабілёнскай (амарэйскай) дынастыі. Сын Сін-мубаліта. Хамурапі быў майстэрскім палітыкам і вайскаводам, зь яго імем зьвязана ўзвышэньне Бабілёну.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Бабілёнія
Модлін

**Модлін** (, ) — крэпасьць у Польшчы, разьмешчана пры зьліцьці рэк Вісла і Нараў, за 30 км на паўночны захад ад Варшавы. Складаецца з цытадэлі на правым беразе Нарава, умацаваньняў і фортаў. Адна з найбольшых і найлепш захаваных крэпасьцей у Польшчы. Узведзена на пач. ХІХ ст.

Катэгорыя:Польшча
Моніка Наранха

**Моніка Наранха** (), нар. 23 траўня 1974, Фігерас, Гішпанія — папулярная гішпанская сьпявачка.

## Дыскаграфія

### Студыйныя альбомы

* 1994 *Mónica Naranjo*
* 1997 *Palabra De Mujer*
* 2000 *Minage*
* 2001 *Chicas Malas*
* 2003 *Bad Girls*
* 2008 *Tarántula*
* 2014 *MN 4.0*
* 2015 *Lubna, el mar esconde un secreto*

### Жывыя выступы
2009 *Adagio* канцэрт з сімфанічным аркестрам (CD/DVD)

Катэгорыя:Гішпанскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Каталёнцы
Катэгорыя:Сьпявачкі
Млада Босна

**Млада Босна** (Маладая Босьнія) — сэрбская моладзевая рэвалюцыйная арганізацыя. Яе чальцы (адзін зь іх Гаўрыла Прынцып) забілі 28 чэрвеня 1914 эрцгерцага Франца Фэрдынанда і яго жонку графіню Сафію Гогенберг. Паўстала ў 1912.

Босьнія і Герцагавіна была акупаваная Аўстра-Вугоршчынай у 1878. Млада Босна выступала за вызваленьне Босьніі і Герцагавіны ад акупацыі і аб’яднаньне з Сэрбіяй.

Забароненая пасьля забойства Франца Фэрдынанда.

Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі
Катэгорыя:Сэрбская палітыка
Катэгорыя:Тэрарыстычныя арганізацыі
Горная справа

**Го́рная спра́ва** () — галіны навукі і тэхнікі, якія ахопліваюць працэсы вытрымкі (здабычы) зь нетраў Зямлі карысных выкапняў, а таксама іхняя папярэдняя апрацоўка дзеля выкарыстаньня ў гаспадарцы. Такім шляхам здабываюцца карысныя выкапні, як то мэталы, вугаль, гаручы лупняк, каштоўныя камяні, вапняк, крэйда, харчовая соль, каль, жвір і гліна. Здабыча карысных выкапняў у больш шырокім сэнсе ўлучае здабычу любых неаднаўляльных рэсурсаў, як то нафта, прыродны газ або нават вада.

Горназдабыўная дзейнасьць можа ствараць негатыўны ўплыў на навакольнае асяродзьдзе як падчас працэсу здабычы карысных выкапняў, гэтак і па закрыцьці капальняў. Такім чынам, большасьць краінаў сьвету выпрацавалі правілы дзеля зьмяншэньня ўзьдзеяньня на прыроду. Аднак празьмерная роля горназдабыўной прамысловасьці ў стварэньні эканамічнага дабрабыту для часта сельскіх, аддаленых або эканамічна дэпрэсіўных супольнасьцей азначае, што ўрады часам ня цалкам трымаюцца такіх правілаў. Бясьпека працы таксама даўно выклікае заклапочанасьць, і там, дзе яна пасьпяхова ўкараняецца, сучасныя практыкі значна палепшылі бясьпеку ў шахтах. Нерэгуляваная, дрэнна рэгуляваная або незаконная здабыча карысных выкапняў, асабліва ў разьвіваных краінах, часта спрыяе мясцовым парушэньням правоў чалавека і экалягічным канфліктам. Здабыча карысных выкапняў таксама можа справакаваць палітычную нестабільнасьць праз барацьбу за рэсурсы.
Начас

**Начас** () — кукурузныя чыпсы, папулярная закуска мэксыканскае кухні. З такімі чыпсамі падаюць соўсы, запраўкі, салаты, іх таксама дадаюць у розныя стравы, напрыклад чылі кон карнэ. Упершыню яны былі створаныя каля 1943 Ігнасіа «Нача» Аная і складаліся са смажаных маісавых чыпсаў і плаўленага сыру. Начас таксама можа быць асобнай стравай, якую падаюць у плястыкавым падносе, з двума аддзяленьнямі для чыпсаў і соўсу ці на талерцы, дзе чыпсы ўжо палітыя соўсам.

Катэгорыя:Мэксыканская кухня
Мікалай Гусараў

**Мікала́й Іва́навіч Гуса́раў ** ( у Мікалаеўскай слабадзе Цароўскага павету Астраханскай губэрні, Расейская імпэрыя — 17 сакавіка 1985, Масква, СССР) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзяяч, кіраўнік ЦК КПБ з 1947 да 1950 году.

## Біяграфія
Гусараў нарадзіўся ў сям’і бляхара. Пачаў працаваць у 11 гадоў, спачатку пасыльным, а потым батраком. Пад час рэвалюцыі 1917 году ў Расеі змагаўся на баку Чырвонай арміі. У 1921 годзе стаў сябрам камсамольскай арганізацыі, а ў 1924 годзе ўступіў у ВКП(б). У 1927—1929 г.г. Гусараў служыў у памежных войсках НКУС СССР, у 1928—1929 г.г. прымаў актыўны ўдзел у калектывізацыі ў Сталінградзкай вобласьці. У 1930—1938 г.г. быў прадстаўніком ЦК ВЛКСМ і кіраўніком падрыхтоўкі калгасных кадраў у Калгас-цэнтры СССР, студэнтам Маскоўскага авіяцыйнага тэхнікума, палітработнікам у Казахстане, супрацоўнікам Сьвярдлоўскага гаркаму ВКП(б). Пасьля падзелу Сьвярдлоўскай вобласьці на Пермскую і Сьвярдлоўскую ў 1938 годзе Гусараў узначаліў Аргбюро ЦК ВКП(б) па Пермскай вобласьці. 4 сакавіка 1939 году прызначаны першым сакратаром абкаму ВКП(б) Пермскай вобласьці. З сакавіка 1940 году адначасова працаваў першым сакратаром Молатаўскага гаркаму ВКП(б).

У 1946 годзе быў пераведзены ў ЦК ВКП(б), з 1947 да 1950 году быў першым сакратаром ЦК КПБ. У часы яго кіраваньня Беларусьсю была актывізаваная барацьба з «нацыяналізмам», «буржуазнымі плынямі» у беларускай культуры, праводзілася масавая гвалтоўная калектывізацыя ў заходніх раёнах БССР.

У 1950—1953 г.г. Гусараў працаваў загадчыкам сэктару ў апараце ЦК КПСС, а ў 1953—1955 г.г. — першым сакратаром Тульскага абкаму КПСС. З 1954 да 1984 г.г. працаваў у апараце Савету Міністраў РСФСР (намесьнік міністра мясцовай прамысловасьці РСФСР (1955—1957 г.г.); старшы рэфэрэнт, старшы інструктар, загадчык аддзелу тэрытарыяльнай групай савецкіх органаў Савету Міністраў РСФСР (1957—1965 г.г.); намесьнік загадчыка арганізацыйна-інструктарскім аддзелам Кіраўніцтва справамі Савету Міністраў РСФСР (1965—1971 г.г.); саветнік пры Савеце Міністраў РСФСР (1971—1984 г.г.). Быў дэлегатам 18 зьезду ВКП(б) і 18 Усесаюзнай партыйнай канфэрэнцыі. Кандыдат у сябры ЦК ВКП(б). Дэпутат Вярхоўнага Савету СССР I—IV скліканьняў.

Памёр 17 сакавіка 1985 году ў Маскве.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Рэфэрэндум у Славаччыне 1998 году

**Рэфэрэндум у Славаччыне 1998 году** — трэці рэфэрэндум у гісторыі Славаччыны, які адбыўся 25—26 верасьня 1998 году. Яўка склала 44,25%, таму ён быў несапраўдным.

Пытаньне рэфэрэндума: «Ці за тое вы, каб Народнай Рада Славацкай Рэспублікі прыняла канстытуцыйны закон, які забароніць прыватызацыю стратэгічных прадпрыемстваў?».

Ініцыятарам рэфэрэндума была партыя «Народная партыя — Рух за дэмакратычную Славаччыну». Пэтыцыйны камітэт аддаў заступаючаму прэзыдэнту амаль 450 000 подпісаў. Рэфэрэндум адбыўся ў дні парлямэнцкіх выбараў 1998 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэфэрэндумы ў Славаччыне
НБС

* Народны банк Славаччыны — галоўны банк Славаччыны;
* Народны банк Сэрбіі — галоўны банк Сэрбіі.
Рэфэрэндум у Славаччыне 2000 году

**Рэфэрэ́ндум у Слава́ччыне 2000 го́ду** — чацьвёрты рэфэрэндум у гісторыі Славаччыны, адбыўся 11 лістапада 2000 году. Яўка склала 20,03%, таму ён быў несапраўдным.

Пытаньне рэфэрэндума: «Ці вы за тое, каб Народнай рада Славацкай Рэспублікі прыняла ў канстытуцыйным законе: выбарчы пэрыяд НР СР, скліканай ў 1998 годзе, заканчваецца днём выбараў у Народную раду Славацкай Рэспублікі, якія павінны адбыцца на працягу 150 дзён з дня абвяшчэньня вынікаў рэфэрэндуму?»

Рэфэрэндум аб заўчасных парлямэнцкіх выбарах абвясьціў прэзыдэнт Рудальф Шусьцер на аснове пэтыцыйнай акцыі, арганізаванай HZDS і SNS. Было сабрана прыкладна 698 000 подпісаў.

## Вынікі

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэфэрэндумы ў Славаччыне
Катэгорыя:Падзеі 11 лістапада
Катэгорыя:Рэфэрэндумы 2000 году
Катэгорыя:2000 год у Славаччыне
Славацкія эўра

**Славацкія эўра** — наборы манэтаў эўра з нацыянальным дызайнам, якія б’юцца на Крэмніцкай мынцы.

Нацыянальны бок можа быць выкананы ў трох розных дызайнах. На манэтах драбнейшага наміналу выяўленая гара Крывань, на сярэдніх манэтах выяўлены Браціслаўскі замак, на манэтах у 1 і 2 эўра выяўлены герб Славаччыны. Нацыянальны бок кожнае манэты таксама ўтрымлівае 12 зорак, што сымбалізуюць Эўрапейскую раду, назву краіны і год выпуску.

## Увядзеньне эўра
У 2005 року быў праведзены афіцыйны грамадзкі конкурс на лепшы дызайн славацкіх манэтаў эўра. 21 лістапада 2005 былі абвешчаныя вынікі конкурсу; самым папулярным дызайнам быў прызнаны герб Славаччыны. Пасьля гэтага Славаччына пачала праводзіць эканамічныя рэформы, неабходныя для пераходу на эўра.

На іх правядзеньне пайшло тры гады. Урэшце 1 красавіка 2008 НБС прадставіў свой плян па вывадзе з абарачэньня і зьнішчэньні кронаў. 3 чэрвеня 2008 року міністры фінансаў Эўрапейскага Зьвязу далі «зялёнае сьвятло» на далучэньне Славаччыны да эўразоны ў 2009 року.

8 ліпеня 2008 Эўрапейскі Зьвяз даслаў Славаччыне фармальнае запрашэньне і ўсталяваў афіцыйны курс абмену грошай — 30,126 кронаў за эўра.

19 жніўня 2008 па замове Нацбанку славацкія эўра пачалі біцца на мынцы ў Крэмніцы.

## Дызайн

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Славацкія эўра
* Славацкі сайт па эўра

Катэгорыя:Манэты эўра
Эўра
Паўднёвы Судан

**Паўднёвы Судан** () — дзяржава ва Ўсходняй Афрыцы. Сталіца — горад Джуба. Зьяўляецца фэдэральнай прэзыдэнцкай дэмакратычнай рэспублікай.

Паўднёвы Судан мяжуе з Этыёпіяй на ўсходзе, Кеніяй, Угандай і Дэмакратычнай Рэспублікай Конга на поўдні, Цэнтральна-Афрыканскай Рэспублікай на захадзе і Суданам на поўначы. Плошча — 619 745 км².

## Рэфэрэндум аб незалежнасьці
9—15 студзеня 2011 году ў Паўднёвым Судане праведзены рэфэрэндум аб незалежнасьці ад Судану. Амаль 99% удзельнікаў рэфэрэндуму па самавызначэньні Паўднёвага Судану прагаласавалі за тое, каб рэгіён стаў незалежнай дзяржавай. Афіцыйнае абвяшчэньне новай, 53-й па ліку дзяржавы Афрыкі, адбылося 9 ліпеня 2011 году. У першы ж дзень ейную незалежнасьць прызналі 4 дзяржавы і Ватыкан.

## Дачыненьні зь Беларусьсю
19 жніўня 2011 году ўрад Беларусі абвясьціў аб прызнаньні незалежнасьці Паўднёвага Судану.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2011 годзе
Крэмніцкая мынца

**Дзяржа́ўнае прадпрые́мства «Крэ́мніцкая мы́нца»** (, ) — дзяржаўная мынца Славаччыны, знаходзіцца ў Крэмніцы. Зьяўляецца адной з найстарэйшых дзейных прадпрыемстваў і найстарэйшай мынцай у сьвеце.

З 2008 року тут выпускаюцца славацкія эўра.

## Мінуўшчына

Разам са статусам вольнага каралеўскага шахцёрскага места ад вугорскага караля Карла I Робэрта 17 лістапада 1328 Крэмніца атрымала прывілей на працу мынцы. Першыя манэты біліся паводле ўзору мынцы ва Флярэнцыі і называліся флорыны. У 1499 у Крэмніцы аднымі зь першых пачалі біць срэбныя талеры. Прыкладна гэты часам датаваныя першыя вядомыя крэмніцкія мэдалі.

Пазьней пачалося біцьцё дукатаў. Яны былі вельмі вядомыя ў Эўропе праз сваю высокую якасьць, дакладную масу (3,49 г) і чысьціню (986‰) золата. Паводле ацэнак, за час сваёй дзейнасьці мынца выбіла 21,5 млн дукатаў.

Да пачатку XX стагодзьдзя абсталяваньне мынцы значна састарэла, зьявіліся нават прапановы па пераносе яе ў Будапэшт. Аднак да заканчэньня Першай сусьветнай вайны гэтага не адбылося. Пасьля таго, як чэскія войскі ўвайшлі ў Паўночную Вугоршчыну, урад Кароі загадаў перавезьці абсталяваньне і запас высакародных мэталаў у сталіцу. Вугорскі ўрад пачаў біць першыя манэты на зношаных станках і штампах у Чэпелі (цяпер раён Будапэшту).

Чэхаславацкаму ўраду давялося пачынаць мынцу спачатку, паколькі ў Крэмніцы засталіся адно пустыя будынкі. Усталяваньне новага абсталяваньня пачалося ў 1921. З таго часу Крэмніцкая мынца біла манэты для патрэбаў чэхаславацкай дзяржавы і 25 іншых краінаў. Напрыканцы Другой сусьветнай вайны нацысты ўзарвалі ўсё абсталяваньне, аднаўленьне адбывалася да лета 1946 року.

У 1955 року мынца занесеная ў сьпіс нацыянальных культурных славутасьцяў. У 1986 року вытворчасьць перанесеная ў новы будынак па-за межамі места, а ў старым будынку ў гістарычным цэнтры засталася вытворчасьць мэдалёў.

## Сучаснасьць
27 чэрвеня 1988 року Фэдэральнае міністэрства мэталюргіі, мэханічнай і электроннай інжынэрыі заснавала Дзяржаўнае прадпрыемства «Крэмніцкая мынца». З 31 сьнежня 1996 паўнапраўным уласьнікам зьяўляецца Міністэрства фінансаў Славаччыны.

Паколькі мынца была адзінай на тэрыторыі Чэхаславаччыны, пасьля падзелу Чэхаславаччыны незалежная Чэская рэспубліка заснавала ў 1990-х роках уласную мынцу. З 23 студзеня 1993 на Крэмніцкай мынцы распачатае біцьцё славацкіх манэтаў.

У цяперашні час мынца працягвае біць манэты для некалькіх краінаў сьвету, славацкія эўра, памятныя манэты. Выпускае таксама мэдалі, значыкі і інш.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* Кароткая гісторыя Крэмніцкай мынцы

Катэгорыя:Мынцы
Катэгорыя:Прадпрыемствы Славаччыны
Ігар Отчанаш

**І́гар О́тчанаш** (; нарадзіўся 23 верасьня 1956, Партызанске) — славацкі празаік-парадыст, публіцыст, літаратурны крытык і перакладчык, аўтар дзіцячай літаратуры.

## Біяграфія
Навучаўся на пэдагагічным факультэце ўнівэрсытэту Банскай Быстрыцы, дзе пасьля выкладаў і скончыў асьпірантуру. У 1991—1992 працаваў у Міністэрстве культуры. Пэўны час працаваў у амбасадзе Славаччыны ў Вашынгтоне.

## Творы
### Юнацкая літаратура
* 1991 — *Kristove šoky*
* 1997 — *Hokej na dvoch kontinentoch*
* 1998 — *Keby… Rýchle dejiny budúcnosti Slovenska*
### Творы для падлеткаў
* 1987 — *Koncert v paneláku*

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Славацкія літаратары
Катэгорыя:Славацкія перакладчыкі
Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ
Юрка Моніч

**Ю́рка (Ягор Адамавіч) Мо́ніч** (1890, Малыя Жаберычы Лошніцкай воласьці Барысаўскага павету, цяпер у Крупскім раёне Менскай вобласьці — 23 траўня 1924, каля станцыі Крупкі) — беларускі паўстанец-атаман.

## Жыцьцяпіс
Юрка Моніч нарадзіўся у 1890 годзе ў сялянскай сям’і. Адвучыўся на настаўніка, настаўнічаў. Быў мабілізаваны на фронт, за асабістую мужнасьць атрымаў Георгіеўскі крыж. Дэмабілізаваны ў званьні падпаручніка.

Кіраваў антыбальшавіцкім рухам у цэнтральных раёнах Беларусі з 1919 да 1924 году, быў кіраўніком штабу І партызанскага беларускага аддзелу войскаў БНР.

У часе Слуцкага збройнага чыну быў блізкім паплечнікам Лукаша Семенюка, служыў у яго аддзеле. Па сьмерці Лукаша аддзел пад камандаваньнем Моніча пачаў дзейнічаць аўтаномна. Апэраваў пад выглядам атраду аршанскае міліцыі ў раёне Барысаўскага, Лепельскага і Аршанскага паветаў. Займаўся вяртаньнем сялянам забранага ў іх праз харчразьвёрстку харчу, зьдзяйсьняў напады на чыгуначныя станцыі, цягнікі, заводы, валвыканкамы, забойствы камуністаў і савецкіх працаўнікоў. Атрад сыходзіў ад перасьледаў бяз стратаў, на зімоўку пераходзячы ў Польшчу.

10 кастрычніка 1923 году атрад монічаўцаў прыкладна за 2 кілямэтры ад станцыі Слаўнае (на перагоне Бобр — Талачын) спыніў цягнік «Бэрлін — Масква», у якім ехалі ангельскія, францускія ды італьянскія дыпляматы, а таксама савецкія чыноўнікі. Замежнікі былі абрабаваныя, а камуністам на загад Моніча далі ў прысутнасьці дыпляматаў па сорак шомпалаў. Сваю частку здабычы Моніч аддаў на карысьць «Зялёнага дубу».

Гісторыя з рабаваньнем міжнароднага цягніка выклікала гістэрыку ў Маскве, адкуль быў кінуты спэцаддзел ГПУ для зьнішчэньня Моніча і ягоных паплечнікаў. Да канца году большасьць паплечнікаў Моніча была арыштаваная, агулам да крымінальнай адказнасьці прыцягнута 75 чалавек, 22 зь якіх у лютым 1924 былі прыгавораныя да найвышэйшай меры пакараньня. Сярод іх была й грамадзянская жонка Моніча Соф’я Рыбак (сапр. Хяўроньня Наўроцкая).

23 траўня 1924 году Моніч загінуў падчас страляніны з атрадамі ЧОН, ягонае зьнявечанае цела доўга вазілі па навакольных вёсках, каб застрашыць магчымых прыхільнікаў і пасьлядоўнікаў. Пазьней яго перавезьлі ў Барысаў для апазнаньня ягоным таварышам па барацьбе, што ўтрымліваліся ў Доме папярэдняга расьсьледаваньня. Месца пахаваньня невядомае. Паводле аднае з вэрсіяў, мог быць пахаваны на Барысаўскіх батарэях разам зь іншымі расстралянымі сябрамі свайго атраду.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1890 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крупскім раёне
Катэгорыя:Беларускія рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Удзельнікі антысавецкага падпольнага руху ў Беларусі
Катэгорыя:Сябры арганізацыі «Зялёны дуб»
Катэгорыя:Памерлі ў 1924 годзе
Катэгорыя:Памерлі 23 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў Крупскім раёне
Анатоль Баркоўскі

**Анатоль Аляксандравіч Баркоўскі** (нарадзіўся 6 траўня 1921 году, Масква) — савецкі дыплямат, Надзвычайны і Паўнамоцны Амбасадар.

## Біяграфія
Ягоны бацька, Баркоўскі Аляксандар Віктаравіч, паходзіў з в. Міханавічы (цяпер у Менскім раёне Менскай вобласьці Беларусі), маці, Ганна Сямёнаўна, паходзіла з Магілёўскай губэрні. Згодна сямейнаму паданьню, Анатоль Баркоўскі, у чэрвені 1941 г., падчас нападу фашысцкай Нямеччыны, пешкі зь Міханавічаў, дзе быў у адпачынку, дайшоў да Масквы. Вэтэран Нямецка-савецкай вайны.

Чалец ВКП(б). Скончыў Маскоўскі гісторыка-архіўны інстытут у 1948 годзе. 1952—1958 гг. — 1-ы сакратар амбасады СССР у Эгіпце. 1958—1959 гг. — 1-ы сакратар Аддзелу краінаў Блізкага Ўсходу МЗС СССР. 1959—1961 гг. — дараднік Амбасады СССР у Аб’яднанай Арабскай Рэспубліцы. 1961 г. — генэральны консул СССР у Дамаску (ААР). 1961—1968 гг. — Надзвычайны і Паўнамоцны Амбасадар СССР у Сырыі. 1968—1970 гг. — супрацоўнік цэнтральнага апарату МЗС СССР. 1970—1973 гг. — Надзвычайны і Паўнамоцны Амбасадар СССР на Кіпры. 1973—1982 гг. — Надзвычайны і Паўнамоцны Амбасадар СССР у Іраку. З 1982 г. — супрацоўнік цэнтральнага апарата МЗС СССР.

Вядомы падарожнік Юры Сянкевіч у кнізе: «Путешествие длиною в жизнь» (Масква, 1999) успамінаў: «22 кастрычніка 1977 г. з грузам каля двухсот кіляграмаў я выляцеў з Масквы і ў той жа дзень прызямліўся ў Багдадзе. Мне пашанцавала: ў самалёце я апынуўся побач з нашым амбасадарам у Іраку А. А. Баркоўскім. Анатоль Аляксандравіч, чалавек надзвычай цікавы і інтэлігентны, распавёў мне шмат карыснага і павучальнага пра Ірак і абяцаў сваё садзейнічаньне. Як паказалі далейшыя падзеі, яно было неабходным, дзейсным і своечасовым».

Ягоны сын Леанід Анатолевіч Баркоўскі другая асоба (дараднік-пасланец) Амбасады РФ у Амане (Ярданскае Хашыміцкае Каралеўства). У жніўні 2006 г. Дараднік Дэпартамэнту Блізкага Ўсходу і Паўночнай Афрыкі МЗС Расеі Леанід Анатолевіч Баркоўскі прымаў удзел ў паседжаньні Расейскай часткі Расейска-мараканскай дзелавой рады.

## Крыніцы

## Літаратура
* Дипломатический словарь в 3-х томах /под ред. А. А. Громыко, А. Г. Ковалева, П. П. Севостьянова, С. Л. Тихвинского/ Т. 1. М., «Наука», 1985, с. 114.

Катэгорыя:Савецкія дыпляматы
Пётра Баркоўскі

**Пётра Баркоўскі** (*Piotr Borkowski*) з прыдомкам Дунін, гербу «Лебедзь», з Баркавіц (*Borkowic*) (1570? — 1619) — харунжы сандамірскі, вой часоў Жыгімонта Вазы, сын Андрэя, пісара земскага любельскага ад другой жонкі Ганны Асоўскай (*Ossowskiej*).

## Біяграфія
Адзначаўся высокім ростам і веданьнем шматлікіх моваў. Студыяваў за мяжой ў Страсбургу ў прафэсара Шыкфуса, вынікам чаго былі тры этычныя дыспуты агалошаныя ў 1596 і 1597 г. у Антонія Бертрама. Калі вярнуўся на радзіму, прысьвяціў сябе вайсковай службе і браў удзел у вайне швэдзкай ды маскоўскай. Вызначыўся пад Белым Каменем (1602), камандаваў ротай у жніўні 1605 г. у пераможнай бітве са швэдамі пад вёскай Кірхгольм (сучасны горад Саласьпілс у Латвіі) у палку Яна Пятра Сапегі, старосты ўсьвяцкага, выдатнага воя беларускай зямлі, які камандаваў правым скрыдлам. У 1607 г. Ян Пётра Сапега са згоды канцлера ВКЛ Льва Сапегі прапанаваў Ілжэзьміцеру ІІ (настаўніку з Магілёўшчыны) сваю дапамогу ў авалоданьні маскоўскім тронам і ў ліпені 1608 г. з войскам ў 1720 жаўнераў перайшоў маскоўскую мяжу. У 1608 г. Пётра Баркоўскі знаходзіцца ў Маскве, дзе быў дэпутатам ад паслоў каралеўскіх да войск Рэчы Паспалітай другога Самазванца з заклікам, каб спынілі бойкі і не парушалі заключанага з Шуйскім міру. Пэўна потым вярнуўся да краю, але пад час вайны Рэчы Паспалітай з Расіяй (1609—1618) за вяртаньне ВКЛ Смаленскай зямлі і за ўтварэньне фэдэрацыі Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай ізноў ваюе пад Смаленскам, дзе быў паранены, і пад Клушынам (каля Гжацка), дзе ён, як знаўца моваў, разам з Адамам Жулкеўскім перамаўляе з чужаземскім войскам Шуйскага. Дарэчы, пад Клушыным загінуў ягоны брат Андрэй. Пад Масквой і ў самой сталіцы Баркоўскі камандаваў аддзеламі чужаземскімі, якія перайшлі на службу Рэчы Паспалітай, і зь імі браў удзел у бойках пры абароне Масквы ад І-га апалчэньня П. Ляпунова, і з самага пачатку ўратаваў гарнізон Крамля, які складаўся з вояў Рэчы Паспалітай (у асноўным гэта былі воі ВКЛ), падняўшы па трывозе сваіх немцаў перад нападам апалчэнцаў. Мэмуарыст з ВКЛ С. Маскевіч закідвае Баркоўскаму баязьлівасьць, але іншыя крыніцы аб гэтым не згадваюць. Між іншым Пётра Баркоўскі выконваў функцыю пасольскую і практыкаваў з войскамі Сапегі ў справе супольнай абароны Масквы; калі падышоў гетман вялікі ВКЛ Ян Караль Хадкевіч, які прывёз боепрыпасы і харчаваньне гарнізону ў Крамлі, Пётра Баркоўскі разам з Казаноўскім і Мархоцкім падаўся на сойм 1611 году да краю ў справе жолду для войска ў Маскве. Пётра Баркоўскі быў паслом на сойме 1615 году і прымаў пасла маскоўскага Жэлябужскага. У 1618 г. Баркоўскі паславаў ізноў на сойм і быў дэпутатам на трыбунал радамскі. Памёр у траўні 1619 г. ад ліхаманкі пад час трыбуналу люблінскага, як харунжы сандамірскі. Меў жонку Зоф’ю, зь Сенна, Сяніцкую і сына Пятра, харунжага бельскага і кашталяна любачоўскага.

## Літаратура
* Tyszkowski K. Borkowski Piotr Dunin. // Polski słownik biograficzny. T. II, Kraków, 1936, S. 336.
* Piotr Dunin-Borkowski z Borkowic h. Łabędź — Wielka Genealogia Minakowskiego

Катэгорыя:Асобы Вялікага Княства Літоўскага
Urchin

**Urchin** — першы рок-гурт, сфармаваны Эдрыянам Сьмітам разам з Дэйвам Мюрэем у 1974 годзе. У 1977 годзе Дэйв перайшоў у Iron Maiden. Пасьля гэтага гурт выдаў два вінілавыя дыскі ў 1977 годзе. У 1980 годзе, пасьля таго як закладнік гурта Эдрыян Сьміт пакінуў калектыў, гурт быў расфармаваны.

## Дыскаграфія
* Black Leather Fantasy (1977)
* She’s a Roller (1977)
* BBC Friday Rock Show (1977)
* Urchin In Oxford (1979)
* Urchin (2004)

## Склад

### Апошні склад
* Эдрыян Сьміт — гітара, вакал (1974—1980)
* Эндзі Бартлет — гітара (1977—1980)
* Дэйв Мюрэй — гітара (1977)
* Элан Левіт — бас-гітара (1974—1980)
* Бэры Тайлер — бубны (1974—1980)

### Былыя ўдзельнікі
* Дэйвід Хол — вакал (1974—1977)
* Морыс Койн — гітара (1974—1977)

Катэгорыя:Брытанскія музычныя гурты
Баркоўскі

**Баркоўскі** — беларускае і польскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандар Баркоўскі — савецкі актор
* Аляксандар Баркоўскі — украінскі публіцыст, перакладнік, грамадзкі дзяяч
* Анатоль Баркоўскі — савецкі дыплямат
* Віктар Антонавіч Баркоўскі — Герой Савецкага Саюзу
* Віктар Іванавіч Баркоўскі — беларускі савецкі мовазнаўца, акадэмік АН СССР
* Віталь Баркоўскі — беларускі рэжысэр
* Іван Баркоўскі — украінскі і чэскі археоляг
* Іван Фаміч Баркоўскі — чыноўнік у Расейскай імпэрыі
* Леанід Баркоўскі — беларускі і савецкі фізык-тэарэтык
* Мікалай Баркоўскі — беларускі музыка, заслужаны артыст Беларусі
* Панцеляймон Баркоўскі — опэрны і камэрны сьпявак
* Пётар Баркоўскі-Дунін — польскі палітычны дзяяч і публіцыст
* Пётра Баркоўскі — сандамірскі харунжы
* Раман Баркоўскі — украінскі бібліятэкар, грамадзкі дзяяч
* Раман Баркоўскі (Кукурудза) — грамадзкі і палітычны дзяяч
* Рыгор Баркоўскі — драматург
* Сьцяпан Баркоўскі — беларускі крытык, літаратуразнаўца, этнограф
* Сямён Баркоўскі — беларускі партызан
* Сяргей Баркоўскі — расейскі актор
* Уладзімер Баркоўскі — савецкі выведнік, Герой Расеі
* Уладзімер Марыян Баркоўскі — палітычны і грамадзкі дзяяч
* Францішак Баркоўскі — польскі шахматыст, міжнародны майстар
* Франц Казімеравіч Баркоўскі — вальнадумца, вайсковец
* Хведар Баркоўскі — палітычны дзяяч, сябра АУН
* Яўген Віктаравіч Баркоўскі — беларускі біяхімік
* Яўген Нічыпаравіч Баркоўскі — вайсковец, генэрал-лейтэнант

## Глядзіце таксама
* Баркоўская
* Дунін-Баркоўскі
Ірына Кліменка

**Ірына Кліменка** (нарадзілася 28 траўня 1977, Менск) — беларуская музыканша. Клявішніца (акардэон) рок-гурту Naka.

З 1985 па 1993 навучалася ў Менскай дзіцячай музчынай школе №8. У 1997 скончыла Менскую музычную вучэльню ім. Глінкі. У 2004—2009 — Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт культуры і мастацтваў. З 1998 выкладчыца ў дзіцячай школе мастацтва ў Полацку. З 2003 году — у Менскай дзіцячай музычнай школе №6. З 2004 — у дзіцячай музычнай школе №18. З кастрычніка 2006 — грае ў рок-гурце Naka.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на сайце гурту Naka

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1977 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:Naka
Марэк Вадас

**Ма́рэк Ва́дас** (; 27 траўня 1971, Кошыцэ) — славацкі пісьменьнік.

Ягоныя «Казкі з чорнай Афрыкі» (2004) былі прызнаныя ў Славаччыне найлепшай дзіцячай кнігай году, а за зборнік аповедаў «Знахар» (2006) пісьменьнік атрымаў прэстыжную прэмію «Anasoft Litera».

## Творы
* Malý román (1994)
* Univerzita (суаўтар Эман Эрдэлі, 1996)
* Diabol pod čapicou (суаўтар Эман Эрдэлі, 2002) 
* Prečo sa smrtka smeje (2003)
* Rozprávky z čiernej Afriky (*Казкі з чорнай Афрыкі*; 2004)
* Liečiteľ (*Знахар*; 2006)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Казкі чорнай Афрыкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 27 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кошыцэ
Катэгорыя:Славацкія літаратары
Катэгорыя:Славацкія дзіцячыя літаратары
Эканоміка Славаччыны

**Эканоміка Славаччыны** ўсё болей нагадвае эканоміку так званых разьвітых краінаў. З найвялікшым пастаянным ростам СУП у Эўрапейскім Зьвязе і найвялікшым рэйтынгам сярод краінаў V4 славацкая эканоміка лічыцца эканамічным тыграм, вядомым як «Татраўскі тыгр». З 2004 року Славаччына зьяўляецца чальцом Эўразьвязу, а ў 2009 року ўвяла на сваёй тэрыторыі эўра. Яе сталіца Браціслава — найвялікшы фінансавы цэнтар у Славаччыне. Беспрацоўе значна скарацілася, хоць доўгатэрміновае беспрацоўе застаецца стала вялікім. СУП на душу насельніцтва па парытэце пакупніцкай здольнасьці складаў $22 600 у 2008, што роўнае 70% у сярэднім па ЭЗ.

## Эканамічны рост
У 2007 року Славаччына дасягнула найбольшага эканамічнага росту сярод чальцоў АЭСР і ЭЗ. Гадавы рост СУП склаў 10,4% пры нязьменных цэнах, а ў чацьвёртай чвэрці дасягнуў рэкорднай адзнакі ў 14,3%.

## Праца

Мінімальная зарплата ў Славаччыне ўсталяваны роўным 307 € ў месяц, сярэдні заробак у 2009 склаў 744,5 € ў месяц. Узровень беспрацоўя ў 2009 року падняўся да 12,1% пасьля пэрыяду яго зьніжэньня.

## Глядзіце таксама
* Татраўскі тыгр
* Эканоміка Эўропы

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка Славаччыны ў АЭСР
* Эканоміка Славаччыны ў даведніку ЦРУ
* Індэкс эканамічнай свабоды ў Славаччыне
Вікторыя (Аўстралія)

**Вікто́рыя** () — штат на паўднёвым усходзе Аўстраліі, самы маленькі па тэрыторыі штат у кантынэнтальнай частцы краіны. Насельніцтва на 2009 год — 5 496 000 чалавек. Сталіца і найбуйнейшы горад — Мэльбурн. Афіцыйная мянушка — «Садовы штат». Дэвіз — «Сьвет і квітненьне».

## Асобы
* Стыў Ірвін — натураліст, тэлежурналіст і аўтар фільмаў аб жывой прыродзе

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Васіль Алешка

**Васіль Іванавіч Алешка** (; , Сумы — не раней за 1942 г., там жа) — украінскі паэт, празаік, драматург.

Сын дробнага рамесьніка. Пасьля заканчэньня Сумской агранамічнай вучэльні (1907) працаваў аграномам на Кацярынаслаўшчыне. З 1922 г. — загадчык аддзела сумской газэты «Плуг і молат» ().

Дэбютаваў як паэт у 1907 г. вершам «Па вясьне» () у часопісе «Родны край» (). Друкаваўся ў часопісах «Літаратурна-навуковы весьнік» (), «Родны край» і інш. Належаў да Саюзу сялянскіх пісьменьнікаў «Плуг» (1927).

## Выданьні твораў

### Зборнікі вершаў
* Поезії. Книжка перша. — Харків: Рух, 1920. — 96 с.
* Громодар. — Харків: Всеукрлітком, 1920. — С. 32.
* Степи цвітуть. Вибрані поезії. 1907—1927. — Одеса, 1928.

### Паэмы
* Димарі в квітниках. — Харків: «Цех Каменярів», 1920.

### Зборнікі гумарэсак
(пад псеўданімам Іван Підкова):
* Божественні реп’яхи. Побутові гуморески. — Суми, 1925. — 64 с.
* Терниця. Побутові гуморески сільські.— Суми, 1925. — 64 с.
* Кислиці (гуморески). — Харків, 1927. — 32 с.

### Апавяданьні
* Хліб. — Харків, 1930.
* Моторний. — Харків, 1931.

### Зборнікі нарысаў
* У боях за бавовник. — Харків, 1934.

### П’есы
* Пожар. — Київ — Харків, 1935.

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскія літаратары
Катэгорыя:Украінскія драматургі
Стэйн Рокан

**Стэйн Рокан** (; 4 ліпеня 1921, Ваган (Нарвэгія) — 22 ліпеня 1979, Бэрген) — нарвэскі палітоляг і сацыёляг. Прафэсар параўнальнай паліталёгіі Ўнівэрсытэту Бэргена.

## Бібліяграфія
* Party Systems and Voter Alignments. Co-edited with Seymour Martin Lipset (Free Press, 1967)
* Building States and Nations. Co-edited with Shmuel Eisenstadt (Sage, 1973)
* Economy, Territory, Identity: Politics of West European Peripheries. Co-authored with Derek W. Urwin (Sage, 1983).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарвэскія навукоўцы
Пальчыкавыя гульні

**Па́льчыкавыя гу́льні** — гэта агульнапрынятая назва заняткаў на разьвіцьцё дробнай маторыкі ў дзяцей.

## Апісаньне

Як правіла, пальчыкавыя гульні суправаджаюцца рыфмаванымі гісторыямі ці казкамі, каб занятак быў цікавы для дзіцяці.

Адной з самых вядомых забавак для пальчыкавай гульні зьяўляецца «Сарока».

Рухі ў пальчыкавых гульнях моцна вар’ююцца ў залежнасьці ад узросту дзіцяці. Калі ў 6-7 месяцаў большасьць дзеяньняў вырабляе дарослы, пагладжваючы далоні і пальцы маляняці, то да трох гадоў дзіця цалкам здольнае паказваць пальцамі складаныя жэсты, самастойна распавядаючы пры гэтым тэкст гісторыі.

## Літаратура

* Антакова-Фомина Л. В. «Стимуляция развития речи у детей раннего возраста путём тренировки движений пальцев рук» (Тезисы докладов 24-го Всесоюзного совещания по проблемам ВНД), М., 1974
* Кольцова М. М. «Двигательная активность и развитие функций мозга ребенка», М.,1973
* Савина Л. П. «Пальчиковая гимнастика для развития речи дошкольников», Москва, Издательство «Родничок», 1999

Катэгорыя:Дзіцячыя гульні
Гульні
Катэгорыя:Дашкольная адукацыя
Катэгорыя:Дзіцячая паэзія
Дробная маторыка

**Дробная маторыка** — сукупнасьць скаардынаваных дзеяньняў нэрвовай, цягліцавай і касьцяной сыстэмаў, часта ў спалучэньні са зрокавай сыстэмай у выкананьні дробных і дакладных рухаў кісьцямі і пальцамі рук і ног. Ва ўжываньні да маторных навыкаў рукі і пальцаў часта выкарыстоўваецца тэрмін спрытнасьць.

Да вобласьці дробнай маторыкі ставіцца вялікая колькасьць разнастайных рухаў: ад прымітыўных жэстаў, такіх як захоп аб’ектаў, да вельмі дробных рухаў, ад якіх, напрыклад, залежыць почырк чалавека.

Катэгорыя:Псыхатэрапія
Новы Паўднёвы Ўэйлз

**Но́вы Паўднёвы Ўэйлз** () — штат на паўднёвым усходзе Аўстраліі, самая старая і шматнаселенная адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка краіны. Насельніцтва — 6 765 000 чалавек (сакавік 2005). Сталіца і найбуйнейшы горад — Сыднэй. Іншыя буйныя гарады — Ньюкасл, Ўоланганг, Вага-Вага, Албуры, Тамўорт .

Дэвіз: «Orta Recens Quam Pura Nites». Афіцыйныя мянушкі — «Першы штат», «Штат-прэм’ер».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Царыца Саўская

**Царыца Саўская** (, *Малка́т Шва́*, , *Маліка́т Са́ба*), X стагодзьдзе да н. э. — легендарная кіраўніца Арабскага царства Саба (Шэба), чый візыт у Ерусалім да ізраільскага цара Саламона апісаны ў Бібліі.

Імя гэтай кіраўніцы ў Бібліі не згадваецца. У больш позьніх арабскіх тэкстах яна завецца *Балкіс* (Білкіс, эўрапеізір. — *Балкіда*), а ў этыёпскіх легендах — *Македа*. У масавай англамоўнай культуры назва яе краіны, Шэба, часам памылкова прымаецца за асабістае імя.

Хоць гістарычнае існаваньне царыцы не даказана, яе вобраз аказаў значны ўплыў на фальклёр і літаратуру многіх народаў Эўропы, Паўночнай Афрыкі і Блізкага Ўсходу.

Катэгорыя:Цары
Грамадзянская вайна ў Гішпаніі

**Грамадзянская вайна ў Гішпаніі** () (ліпень 1936 — красавік 1939) — канфлікт паміж Другой Гішпанскай рэспублікай і апазыцыйнай ёй гішпанскай ваенна-нацыяналістычнай дыктатурай пад правадырствам генэрала Франсіска Франка, падтрыманага Італіяй, Нямеччынай і Партугаліяй, які ў выніку ваенных дзеяньняў у рэшце рэшт ліквідаваў Гішпанскую рэспубліку і зрынуў рэспубліканскі ўрад, які карыстаўся падтрымкай СССР, Мэксыкі і, у пачатку вайны, Францыі.
Чэмпіянат Украіны па футболе

**Чэмпіянат Украіны па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Ўкраіны, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаюцца з чатырох дывізіёнаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца прэм’ер-ліга. Наступныя два дывізіёны першая ліга і другая ліга, акрамя таго існуюць аматарскія й рэгіянальныя спаборніцтвы. Усе спаборніцтвы кіруюцца Ўкраінскай футбольнай прэм’ер-лігай, Прафэсійнай футбольный лігай і Асацыяцыяй аматарскага футболу.

## Сыстэма
Эва Пэрон

**Марыя Эва Дуартэ дэ Пэрон** (), таксама вядомая пад імем **Эвіта** (Evita); , Лёс-Тольдас — , Буэнас-Айрэс) — першая лэдзі Аргентыны, другая жонка 29-га і 41-га прэзыдэнта Хуана Пэрона.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Жонкі прэзыдэнтаў
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Ганс Крыстыян Эрстэд

**Ганс Кры́стыян Э́рстэд**, (, 14 жніўня 1777 — 9 сакавіка 1851) — дацкі навуковец, фізык, дасьледчык зьяваў электрадынамікі. Быў сябрам Ганса Крыстыяна Андэрсэна. Брат Ганса Эрстэда, Андэрс, быў прэм’ер-міністрам Даніі ад 1853 да 1854 году. У ягоны гонар названая адзінка дапаможнага магнітнага поля **H** у сыстэме СГС — Эрстэд.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дацкія навукоўцы
Катэгорыя:Сябры Лёнданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Коплі
Ралф Ўолда Эмэрсан

**Ралф Ўо́лда Э́мэрсан** (, 25 траўня 1803, Бостан — 27 красавіка 1882, Канкорд) — амэрыканскі эсэіст, паэт і філёзаф; адзін з найслынных мысьляроў і пісьменьнікаў ЗША. У сваім эсэ «Прырода» («Nature», 1836) Эмэрсан першым выказаў і сфармуляваў філязофію трансцэндэнталізма.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Філёзафы ЗША
Катэгорыя:Паэты ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бостане
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1803 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 25 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1882 годзе
Катэгорыя:Памерлі 27 красавіка
Люкрэцыя Борджыя

**Люкрэцыя Борджыя**, таксама **Люкрэцыя Борджа** (, ; 18 красавіка 1480 году, Рым — 24 чэрвеня 1519 году, Фэрара) — пазашлюбная дачка папы рымскага Аляксандра VI (сьвецкае імя: Радрыга Борджыя) і яго палюбоўніцы Ваноццы дэі Катанэі, герцагіні Пэзара, княгіні Салерна, герцагіні Фэрары, Мадэны і Рэджыё. Яе браты Чэзарэ Борджыя, Джаваньні Борджыя, і Джофрэ Борджыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1480 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1519 годзе
Катэгорыя:Сфорцы
Катэгорыя:Памерлі падчас родаў
Гіпатыя Александрыйская

**Гіпа́тыя Александры́йская** (; 370 (?) — 415) — жанчына-вучоная грэцкага паходжаньня, філёзаф, матэматык, астраном, астроляг. Выкладала ў Александрыі; схаларх Александрыйскай школы нэаплатанізму.

## Крыніцы

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія філёзафы
Інтэрпол

**Міжнаро́дная арганіза́цыя крыміна́льнай палі́цыі** (Інтэрпо́л ці Інтэрпа́л) — міжнародная арганізацыя, асноўнай задачай якой зьяўляецца аб’яднаньне намаганьняў нацыянальных праваахоўных органаў краінаў-удзельніцаў у галіне барацьбы з агульнакрымінальнай злачыннасьцю.

Інтэрпол не ажыцьцяўляе ніякіх умяшальніцтваў у дзейнасьць палітычнага, ваеннага, рэлігійнага і расавага характару (артыкул 3 Статуту).

## Кіраваньне
* *Сход*. Склікаецца штогод. Складаецца з прадстаўнікоў урадаў. Простаю большасьцю галасоў ухваляе кірункі дзейнасьці ды выдаткі. Абірае Камітэт з свайго складу, генэральнага сакратара ды Камісію. Прымае новых чальцоў ды зьмяняе Статут 2/3 галасоў.
* *Камітэт*. Складаецца з абранага на 4 гады старшыні ды абраных на 3 гады 3-х намесьнікаў і 9 прадстаўнікоў. Назірае за выкананьнем Сакратарыятам пастановаў Сходу. Прызначае дарадцаў.
* *Сакратарыят*. Узначальваецца абраным на 5 год генэральным сакратаром. Выконвае пастановы Сходу й Камітэту. Падтрымлівае зносіны з урадамі й міжнароднымі арганізацыямі.
* *Аддзелы*. Прызначаюцца ўрадамі адпаведных краінаў. Вядуць міжсобку ды з Сакратарыятам зьвесткаабмен аб вышуку злачынцаў.
* *Камісія*. Зьбіраецца тройчы на год пры зачыненых дзьвярах. Складаецца з 5 асобаў, абраных на 3 гады: паліцыянта, апрацоўніка лічбавых зьвестак і 3-ох ахоўнікаў дадзеных. Зьбірае зьвесткі аб асобах для выдачы ўрадам-удзельнікам.

## Удзельнікі

У якасьці дзяржаваў-заснавальніцаў у *Міжнароднай камісіі крымінальнай паліцыі* напачатку бралі ўдзел Аўстрыя, Бэльгія, Вугоршчына, Грэцыя, Злучаныя Штаты Амэрыкі, Італія, Кітай, Нідэрлянды, Нямеччына, Польшча, Румынія, Францыя, Швайцарыя, Швэцыя, Эгіпет ды Югаславія. Колькасьць удзельнікаў паступова павялічвалася і ў кастрычніку 2008 году дасягнула 186 дзяржаваў. Да таго ж Нідэрлянды мелі дадатковых прадстаўнікоў ад 4 сваіх калёніяў — Аруба, Кюрасао, Нідэрляндзкія Антылы ды Сьвяты Марцін.

Урад Беларусі бярэ ўдзел у МАКП з 29 верасьня 1993 г. Урады ўсіх сумежных зь Беларусьсю краінаў таксама ёсьць удзельнікамі арганізацыі. Урад Польшчы — ад яе заснаваньня, Расеі — з 27 верасьня 1990 г., Летувы — з 4 лістапада 1991 г., Латвіі ды Ўкраіны — з 4 лістапада 1992 году.

## Мінуўшчына

Міжнародную камісію крымінальнай паліцыі заснавалі 7 верасьня 1923 г. на міжнародным зьезьдзе ў Вене (Аўстрыя). У 1927 г. стварылі аддзелы ў дзяржавах-удзельніцах. У 1942 г. сядзібу камісіі перанесьлі ў Бэрлін (Нямеччына). У 1945 — у Сэн-Клу (павет Вярхоўі Сены, вобласьць Іль-дэ-Франс, Францыя), з 1989 г. у Ліёне. У 1982 г. для збору й выдачы зьвестак аб асобах заснавалі Камісію.

Генэральныя сакратары:
# Оскар Дрэсьлер (1923-1946)
# Луі Дзюклу (1946-1951)
# Марсэль Сіко (1951-1963)
# Жан Непот (1963-1978)
# Андрэ Босар (1978-1985)
# Рэйманд Кендал (1985-2000)
# Рональд Ноўбл (з 2000-га).

### Беларусь
Да сьнежня 2013 году Нацыянальнае бюро МАКП у Беларусі высьветліла месцазнаходжаньне звыш 1000 злачынцаў, у тым ліку больш за ўсё ў Аўстраліі, Тайляндзе і Лібане. Пры гэтым абмяняліся дакумэнтамі з праваахоўнікамі ў 106 са 190 дзяржаваў-удзельніц МАКП.

## Крыніцы

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1923 годзе
Вітаміны

**Вітамі́ны** — група нізкамалекулярных арганічных злучэньняў адносна простай будовы і разнастайнай хімічнай прыроды. Гэта зборная, у хімічным стаўленьні, група арганічных рэчываў, аб’яднаная па прыкмеце абсалютнай неабходнасьці іх для гетэратрофнага арганізма ў якасьці складовай часткі ежы. Вітаміны зьмяшчаюцца ў ежы ў вельмі малых колькасьцях, і таму адносяцца да мікранутрыентаў.

**Вітаміны** (ад лац. Vita — «жыцьцё») — рэчывы, якія патрабуюцца арганізму для нармальнай жыцьцядзейнасьці.
Казімер Функ

**Казі́мер Функ** (; , Варшава — , Олбані, Нью-Ёрк) — польскі біяхімік. У 1912 годзе ўвёў панятак вітамін.

## Біяграфія
Ён вучыўся ў Бэрліне і ў Швайцарыі. У 1904 годзе ён атрымаў навуковую ступень доктара навук у Бэрнскім унівэрсытэце. Ён пачынаў сваю працу спачатку ў інстытуце Пастэра ў Парыжы. Пазьней ён працаваў у Бэрліне і Лёндане. Публікуючы працы аб захворваньнях, зьвязаных зь недахопам вітамінаў, у тым ліку аб бэры-бэры, ён увёў у 1912 годзе тэрмін «вітаміны». У 1915 годзе ён эміграваў у ЗША, дзе ён атрымаў грамадзянства ў 1920 годзе. У 1923 годзе ён вярнуўся ў Польшчу, дзе працаваў дырэктарам Дзяржаўнага інстытуту гігіены. У 1927 годзе ён зноў пакінуў Польшчу ў напрамку Парыжу. У 1936 годзе ён здолеў расшыфраваць структуру вітаміна B1 і распрацаваў мэтад яго сынтэзаваньня. З пачаткам Другой сусьветнай вайны ён канчаткова пераехаў у ЗША. Ён памёр у 1967 годзе ад ракавага захворваньня.

Яму першаму атрымалася ізаляваць нікатынавую кісьлю (адзін зь вітамінаў B).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Casimir Funk. Britannica.
* Casimir Funk: his discovery of the vitamins and their deficiency disorders. National Library of Medicine.
* Casimir Funk. Your Dictionary.
* Casimir Funk introduced us to vitamins. Cosmos.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Польскія навукоўцы
Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе

**Чэмпіянат Нідэрляндаў па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Нідэрляндаў, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаюцца зь дзьвюх прафэсійных дывізіёнаў, астатнія лігі аматарскія. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца Эрэдывізія, за ёй ідуць першы і другі дывізіёны. Наступнай у герархіі зьяўляецца Гоофдклясэ, якая акрамя падзелу на суботу й нядзелю, яшчэ падзяляецца кожная на 2 групы (усяго 4). Астатнія лігі зьяўляюцца рэгіянальнымі.

## Сыстэма




## Вонкавыя спасылкі
* History of the KNVB
Кўінзлэнд

**Кўі́нзлэнд** () — штат на паўночным усходзе мацерыковай часткі Аўстраліі. Насельніцтва 3 940 000 чалавек (3-е месца сярод штатаў краіны). Сталіца і найбуйнейшы горад — Брысбэйн. Дэвіз: *Audax at Fidelis* («Сьмелы, але верны»). Афіцыйныя мянушкі — «Штат сонечнага зьзяньня» і «Разумны штат» (*Sunshine State*, *Smart State*).

## Геаграфія
На тэрыторыі штату на паўвостраве Кэйп-Ёрк знаходзіцца мыс Ёрк — самы паўночны пункт Аўстралійскага кантынэнту.

## Крыніцы
Мыла

**Мы́ла** — растваральная ў вадзе мыйная маса (кавалак або густая вадкасьць), якая атрымліваецца злучэньнем тлушчаў і лугу, якое выкарыстоўваецца альбо як касмэтычны сродак — для ачышчэньня і догляду за скурай (туалетнае мыла); альбо як сродак бытавой хіміі — мыйнага сродку (мыла гаспадарчае).

У апошнія гады мыла як касмэтычны прадукт масавага выкарыстаньня ўсё больш і больш выкарыстоўваецца ў вадкім выглядзе. Цьвёрдае мыла часта выкарыстоўваецца ў выглядзе аўтарскіх вырабаў.

Катэгорыя:Побытавая хімія
Катэгорыя:Гігіена
Катэгорыя:Хімія
Вікторыя (багіня)

**Вікторыя** () — у рымскай міталёгіі Вікторыя — багіня перамогі. Гэта вельмі даўняе, чыста рымскае божышча, культ якога існаваў задоўга да зьяўленьня рамана-грэцкага пантэону і ідэнтыфікацыі Вікторыі з грэцкай багіняй перамогі Нікай.

## Крыніцы
* Joël Schmidt (2004). *«Roman Mythology»*, ст. 64. Kent: Grange Books. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рымская міталёгія