open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пётар Лысенка

**Пё́тар Фё́даравіч Лысе́нка** (16 верасьня 1931, в. Зарачаны Полацкага раёну, цяпер Віцебская вобласьць, Беларусь – 23 сакавіка 2020, Менск, Беларусь) — беларускі археоляг. Доктар гістарычных навук (1988), прафэсар (1993).

## Жыцьцяпіс
У дзяцінстве пераехаў з бацькамі ў Пінск (Берасьцейская вобласьць, БССР).

Скончыў гістарычны факультэт Менскага пэдынстытуту (1953). 3 1964 працуе ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі: старэйшым навуковым супрацоўнікам, загаднікам сэктару сярэдневечнай археалёгіі.

У 1969 г. пачаў раскопкі на Валынскім умацаваньні Берасьцейскай крэпасьці, дзе выявіў 7 ярусаў будаўнічых рэшткаў старажытнага места. У 1970—1977 гг. працягнуў раскопкі на месцы будучага Археалягічнага музэю «Бярэсьце». Цягам працаў Савет міністраў Беларускай ССР зацьвердзіў месца раскопак у якасьці археалягічнага помніка ў сувязі з выяўленьнем адзіных ва Ўсходняй Эўропе старажытных пабудоваў на 12 вянкоў. Агулам раскапалі 224 пабудовы і 14 будаўнічых ярусаў на глыбіню 7 мэтраў. 18 студзеня 1972 г. Савет міністраў БССР пастанавіў пабудаваць на месцы раскопак аддзяленьне Берасьцейскага абласнога краязнаўчага музэю. У 1974 г. пры працягу раскопак з усходняга боку выявіў абарончыя збудаваньні.

8 студзеня 1976 г. на курорце Піцунда (, Грузінская ССР) пісьмова зьвярнуўся наконт захаваньня старажытнага Бярэсьця да старшыні  , які даручыў разгляд справы старшыні Савету міністраў БССР Ціхану Кісялёву. Пры канцы 1977 г. на месцы раскопак пачалося будаўніцтва павільёну, якое доўжылася 4,5 гады.

У 1980 г. на зьезьдзе ў Баўгарыі зрабіў даклад аб выяўленьні ў ходзе раскопак старажытнага Бярэсьця выключна ўсходнеславянскіх артэфактаў дрыгавічоў, якія насялялі Палесьсе ў IX—XIII стагодзьдзях. Тым самым даказаў заснаваньне места дрыгавічамі і наступную яго прыналежнасьць да Тураўскага княства. Упершыню для драўлянай побытавай архітэктуры Старажытнай Русі выявіў у Берасьці жытлы на 12—13 вянкоў з аконнымі праёмамі. Вынікам дасьледаваньняў зьявілася стварэньне археалягічнага музэю «Бярэсьце», які ўрачыста адкрылі 2 сакавіка 1982 году.

У 1988 г. узначаліў аддзел археалёгіі сярэднявечча Інстытуту гісторыі НАНБ. Вывучаў курганы XI—XII стагодзьдзяў, старажытныя месты Тураў, Берасьце, Пінск, Слуцак, Давыд-Гарадок, Клецак, Рагачоў, Мазыр, Менск.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацкім раёне
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Мацьвей Любаўскі

**Мацьвей Кузьміч Любаўскі** (13 жніўня 1860, вёска Вялікія Мажары Разанскай губэрні — 22 лістапада 1936) — расейскі гісторык. Акадэмік АН СССР (1929), доктар гістарычных навук (1901), прафэсар (1901).

Скончыў Маскоўскі ўнівэрсытэт (1882). У 1911—1917 рэктар Маскоўскага ўнівэрсытэту.

Аўтар працаў па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага XIV—XVI стст., каштоўных фактычным матэрыялам: «Абласны падзел і мясцовае кіраваньне Літоўска-Рускай дзяржавы да часу выданьня першага Літоўскага статуту» (1892), «Літоўска-рускі сойм» (1900), «Нарыс гісторыі Літоўска-Рускай дзяржавы да Люблінскай уніі ўключна» (1910). Многія высновы і назіраньні ў працах, прысьвечаных Вялікаму Княству Літоўскаму, увайшлі ў асноўны фонд расейскай літуаністыкі і ня страцілі сваёй навуковай каштоўнасьці. Аналягічна іншым тагачасным расейскім гісторыкам, у навуковых поглядах кіраваўся галоўным чынам пазытывісцкім падыходам, увёў у гістарыяграфію гісторыі ВКЛ вялізны аб’ём факталягічнага матэрыялу, у асноўным дзякуючы выкарыстаньню Літоўскае Мэтрыкі.

Таксама вывучаў гістарычную геаграфію, а пасьля кастрычніцкага перавароту стаў арганізатарам архіўнай справы і вышэйшай архіўнай адукацыі. Стварыў уласную навуковую школу гісторыкаў. Ягоныя вучні — У. Пічэта, С. Бахрушын, М. Беражкоў і інш.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Разанскай вобласьці
Катэгорыя:Расейскія гісторыкі
Катэгорыя:Правадзейныя сябры АН СССР
Катэгорыя:Акадэмікі
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ
Катэгорыя:Рэктары
Эрнст Ляўкоў

**Эрнст Арка́дзьевіч Ляўко́ў** (30 студзеня 1935, Менск — 13 верасьня 1996) — беларускі геоляг, краязнавец. Чалец-карэспандэнт Пятроўскай акадэміі навук і мастацтваў у Санкт-Пецярбургу (1994), доктар геоляга-мінэралагічных навук (1981), прафэсар (1988). Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР 1986 року.

У 1958 скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Працаваў у Беларускім навуковым геоляга-выведвальным інстытуце, з 1977 у Інстытуце геалягічных навук АН Беларусі. Дасьледаваў рэльеф і карысныя выкапні краіны, геалягічную будову і фармаваньне плошчы пашырэньня крэмнездабыўных шахтаў і майстэрань па апрацоўцы крэменю ў Ваўкавыскім і Мастоўскім раёнах. Зьвярнуў увагу на важную ролю тапанімікі пры рэканструкцыі гістарычнага мінулага. Вывучаў культавыя камяні, рэлікты паганства ў сучасных пакланеньнях і ахвяраваньнях каменю. 

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 30 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1935 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія геолягі
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Памерлі 13 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1996 годзе
Катэгорыя:Дактары геоляга-мінэралягічных навук
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР
Яўген Ляцкі

**Яўге́н Алякса́ндравіч Ля́цкі** (15 сакавіка 1868, Менск — 7 ліпеня 1942, Прага) — беларускі крытык, гісторык літаратуры, дасьледнік беларускага фальклёру.

## Жыцьцяпіс

Навучаўся ў Менскай гімназіі. У 1893 годзе скончыў гістарычна-філялягічны факультэт Маскоўскага ўнівэрсытэту, выкладаў у ім. Езьдзіў у экспэдыцыі на Палесьсе, Прыволжа, расейскую Поўнач. З канца 1890-х гадоў — у Санкт-Пецярбургу, супрацоўнік Інстытуту антрапалёгіі і этнаграфіі імя Пятра Вялікага, потым старэйшы этнограф, загадчык этнаграфічнага аддзелу Расейскага музэю імя Аляксандра III.

Па Кастрычніцкім перавароце 1917 году выехаў у Фінляндыю, у 1920 годзе — Швэцыю, з 1922 году жыў у Чэхаславаччыне. Адкрыў у Празе выдавецтва «Полымя», узначальваў катэдру ў Карлавым унівэрсытэце, выкладаў у Расейскім вольным унівэрсытэце.

## Дзейнасьць
Аўтар раману «Тундра».

Ягоныя фальклёрна-этнаграфічныя дасьледаваньні напісаныя на падставе матэрыялаў, сабраных у час экспэдыцыяў на беларускіх землях і ў іншыя краіны. Шмат зрабіў дзеля папулярызацыі за мяжой беларускай літаратуры і фальклёру. У манаграфіі, прысьвечанай «Слову пра паход Ігаравы», значнае месца адвёў беларускаму элемэнту гэтага помніка. У 1927—1929 гадох апублікаваў цыкль артыкулаў «Нататкі па беларусазнаўстве».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Выпускнікі гісторыка-філялягічнага факультэту Маскоўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі гісторыка-філялягічнага факультэту Маскоўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія крытыкі
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія фальклярысты
Катэгорыя:Выкладчыкі Карлавага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Пахаваныя на Альшанскіх могілках у Празе
Катэгорыя:Памерлі ў Празе
Сьцяпан Майхровіч

**Сьцяпа́н Казіме́равіч Майхро́віч** (21 чэрвеня 1908, паселішча Старэва, Слуцкі раён — 2 ліпеня 1981, Менск) — беларускі крытык, літаратуразнавец. Кандыдат філялягічных навук (1959).

У 1941 скончыў Менскі пэдынстытут. У 1941—1943 працаваў у Маскве галоўным рэдактарам Цэнтральнага беларускага вяшчаньня, а пасьля вайны — старэйшым навуковым супрацоўнікам Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру АН Беларусі. Сябар Саюзу пісьменьнікаў Беларусі з 1947.

Аўтар кніжак пра Францішка Скарыну, Янку Лучыну, Максіма Багдановіча. Дасьледаваў фальклярыстыку, апублікаваў кнігу нарысаў па гісторыі беларускай дакастрычніцкай літаратуры, дасьледаваньні «„Слова пра паход Ігаравы“ і беларуская літаратура», «Гісторыю старажытнай беларускай літаратуры» і інш.

## Кнігапіс
*  

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 21 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1908 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія крытыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Купалазнаўцы
Катэгорыя:Памерлі 2 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1981 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Асташа

**Асташа́** — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Асташа ўваходзіць у склад Сапоцкінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 43 чалавекі
* 1999 год — 80 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Кодзеўцы (Гарадзенская вобласьць)

**Ко́дзеўцы** — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Кодзеўцы ўваходзяць у склад Сапоцкінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 47 чалавек
* 1999 год — 55 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* Bitwa pod Kodziowcami

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Лойкі (Гарадзенская вобласьць)

**Ло́йкі** — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці.  Лойкі ўваходзяць у склад Сапоцкінскага сельсавету. Паштовае аддзяленьне.

## Гісторыя
* 1921—1939: у міжваеннай Польскай Рэспубліцы. Сядзіба гміны Баля Велькая ў Аўгустоўскім павеце Беластоцкага ваяводзтва.

## Насельніцтва
* 2010 год — 420 чалавек
* 1999 год — 462 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Сапоцкінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадзенскага раёну
Іван Юркавіч

**І́ван Ю́ркавіч** (; нарадзіўся 10 чэрвеня 1952, Качэўе, Славенія) — рымска-каталіцкі дзеяч, тытулярны арцыбіскуп Гарбавіі.

Паводле паходжаньня славенец. У 1978 годзе скончыў вывучэньне багаслоўя. Сьвятарскія пасьвячэньні прыняў 29 чэрвеня 1977. Вывучаў дыпляматыю ў Папскай Царкоўнай Акадэміі. 1 траўня 1984 накіраваны на дыпляматычную службу Ватыкану. Надалей сакратар Апостальскай нунцыятуры ў Рэспубліцы Карэі (1984—1988), аўдытар Апостальскай нунцыятуры ў Калюмбіі (1988—1992), дараднік прадстаўніцтва Ватыкану ў Расейскай Фэдэрацыі (1992—1996), дараднік у Дзяржаўным сакратарыяце па пытаньнях Арганізацыі па бясьпецы і супрацоўніцтве ў Эўропе (АБСЭ).

Падчас сваёй службы ў Маскве быў таксама прафэсарам кананічнага права ў коледжы каталіцкага багаслоўя імя сьвятога Тамаша Аквінскага (1993—1996), дзе ён апублікаваў наступныя свае працы: «Кананічнае права пра шлюб» (Масква, 1994); «Кананічнае права пра Народ Божы» (Масква, 1995); «Камэнтар да кананічных структураў Каталіцкага Касьцёлу» (Масква, 1995); «Лацінска-расейскі слоўнік тэрмінаў і выразаў Кодэксу Кананічнага Права» (сумесна з А. Ковалем, Масква 1995); «Кананічнае права пра народ Божы і пра шлюб» (другое выданьне, Масква, 2000). 22 лістапада 2001 акрэдытаваны Апостольскім нунцыем у Беларусі, 15 верасьня 2004 яго зьмяніў Марцін Відавіч. 22 красавіка 2004 узначаліў Апостальскую нунцуятуру ва Ўкраіне.

Валодае італьянскай, ангельскай, расейскай, гішпанскай, нямецкай, францускай мовамі.

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на афіцыйным сайце Апостальскае нунцыятуры ў Беларусі
* Інфармацыя на сайце «Каталіцкая герархія»
* Сайц Апостальскае Нунцыятуры ў Расіі

Катэгорыя:Нарадзіліся 10 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Славеніі
Катэгорыя:Славенскія каталіцкія дзеячы
Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Ватыкану
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Беларусі
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ва Ўкраіне
Конкурс песьні Эўрабачаньне-2009

**Конкурс песьні «Эўрабачаньне-2009»** — 54-ы конкурс песьні «Эўрабачаньне», які адбыўся ў пэрыяд з 12 па 16 траўня 2009 году ў Маскве (Расея). Адбыліся зьмены ў працэдуры галасаваньня: разам з галасамі тэлегледачоў улічваліся галасы нацыянальнага журы.

## Месца правядзеньня
Пасьля перамогі Дзімы Білана зь песьняй «Believe» на конкурсе 2008 году ў Бялградзе (Сэрбія), Расея займела права на правядзеньне конкурсу. Уладзімер Пуцін, прэм’ер-міністар Расеі, абвясьціў, што конкурс будзе праходзіць у Маскве, а Першы канал заявіў аб тым, што конкурс будзе праведзены ў Алімпійскім. Гэтая прапанова была ўхваленая Эўрапейскім вяшчальным зьвязам 13 верасьня 2008 году. Генэральны дырэктар спорткомплекса, Уладзімер Чурылін, аспрэчыў чуткі аб хуткай рэканструкцыі будынка, сказаўшы, што гэта цалкам неабавязкова, Алімпійскі ўжо цяпер можа зьмясьціць да 25-ці тысяч чалавек.

## Фармат
У чэрвені 2008 году, у Атэнах (Грэцыя), прайшла нарада Вяшчальнага зьвязу, на якой высоўвалася прапанова пазбавіць «Вялікую Чацьвёрку» (Францыя, Нямеччына, Гішпанія і Вялікабрытанія) аўтаматычнага месца ў фінале конкурсу. Тым ня менш, было пацьверджанае, што гэтыя краіны захоўваюць гэты прывілей у 2009 годзе.

### Галасаваньне
У адказ на бесьперапынныя скаргі вяшчальнікаў адносна палітызаванасьці галасаваньня, галасоў дыяспар і краін-суседзяў, Вяшчальны зьвяз правёў ацэнку галасаваньня з магчымасьцю яго зьмены ў 2009 годзе. Арганізатары конкурсу прапанавалі вяшчальнікам і адмысловым кантрольным групам прыняць удзел у апытаньні датычна зьмен у сыстэме галасаваньня. Telewizja Polska прапаноўвае ўвесьці міжнароднае журы па аналёгіі з тым, што выкарыстоўвалася ў Конкурсе танца «Эўрабачаньне-2008», каб паменшыць уплыў добрасуседзкіх галасоў і наданьню большай увагі мастацкай каштоўнасьці песьні. З тых часоў было пацьверджанае, што ў фінале конкурсу ў кожнай краіне будуць камбінавацца галасы тэлегледачоў і журы, хоць дакладная дзель галасоў журы ў канчатковай адзнацы дагэтуль невядомая. Мэтад адбору пераможцаў паўфіналаў застанецца тым жа: 9 канкурсантаў адбіраюць тэлегледачы, аднаго — журы. Усю інфармацыю аб журы паведамяць пасьля сустрэчы арганізатараў у сьнежні. Нацыянальнае журы было з самога пачаткі конкурсу, але ў 1997 годзе пачалося паступовыя ўводзіны тэлегаласаваньня, з пераходам толькі на яго ў 2003.

## Удзельнікі
Наступныя краіны заявілі аб тым, што яны ня будуць удзельнічаць у конкурсе песьні «Эўрабачаньне-2009»:
*  Аўстрыя — ня будзе ўдзельнічаць у «Эўрабачаньні-2009», але будзе трансьляваць фінал на сваёй тэрыторыі.
*  Грузія — ня будзе прымаць удзел у «Эўрабачаньні-2009» у знак пратэсту супраць палітыкі Расеі.
*  Люксэмбург — RTL пацьвердзіў, што яны больш не зацікаўленыя ў прыняцьці ўдзелу ў конкурсе.
*  Туніс — па патрабаваньні ўраду, Туніс ня будзе ўдзельнічаць у бліжэйшай будучыні.

## Вынікі
### Першы паўфінал

### Другі паўфінал

### Фінал

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт Эўрабачаньня 

2009
Катэгорыя:Першы канал
Аляксей Мітрафанаў

**Аляксей Рыгоравіч Мітрафанаў** (18 кастрычніка 1912, вёска Асташкава, Цьвярская вобласьць — 18 красавіка 1988) — беларускі і расейскі археоляг. Кандыдат гістарычных навук (1956). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Скончыў Ленінградзкі інстытут гісторыі, філязофіі, літаратуры і лінгвістыкі (1936). Працаваў на катэдры археалёгіі ў Ленінградзкім унівэрсытэце, у 1950—1982 — у Інстытуце гісторыі АН Беларусі, выкладаў у БДУ.

Вывучаў жалезны век на тэрыторыі цэнтральнай Беларусі, старажытнасьці банцараўскай культуры, дасьледаваў гарадзішчы на Меншчыне. На Койданаўшчыне дасьледваў археалягічныя помнікі ў вёсках Старая Рудзіца і Каменка. Прыйшоў да высновы, што тэрыторыя сярэдняй і паўночнай Беларусі разам са Смаленшчынай складае адзіны культурна-археалягічны масіў (банцараўска-тушамлінская культура), які належаў усходнябалцкай супольнасьці.

## Асноўныя працы
* Железный век средней Белоруссии (VII—VI вв. до н. э. — VIII в. н. э.). — Мн., 1978;
* Археологические памятники восточных балтов на территории Белоруссии в эпоху железа (VIII в. до н. э. — IX в. н. э.) // Из древнейшей истории балтских народов: (по данным археологии и антропологии). — Рига, 1980.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 18 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1912 годзе
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Расейскія археолягі
Катэгорыя:Памерлі 18 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1988 годзе
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Юзэф Можы

**Ю́зэф Мо́жы** (10 жніўня 1921, вёска Лопуш, Бельск-Падляскі павет Беластоцкага ваяводзтва — 16 кастрычніка 2011, Познань) — польскі гісторык. Доктар гістарычных навук (1962).

Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт (1955). Да 1991 працаваў ва ўнівэрсытэце імя Адама Міцкевіча ў Познані.

Вывучае гісторыю Вялікага Княства Літоўскага і Расеі. Аўтар манаграфіі «Дэмаграфічная крыза ў Летуве і Беларусі ў другой палове XVII ст.», якая выйшла ў 1965. У дасьледаваньні на падставе шматлікіх крыніцаў зрабіў выснову пра значнае скарачэньне насельніцтва Вялікага Княства Літоўскага ў час вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў праз баявыя дзеяньні, голад, пошасьці, вывад у палон, уцёкі. Аўтар шматлікіх артыкулаў і рэцэнзіяў.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва
Катэгорыя:Выкладчыкі Ўнівэрсытэту імя Адама Міцкевіча
Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Апостальская нунцыятура ва Ўкраіне

**Апо́стальская нунцыяту́ра ва Ўкраі́не** — дыпляматычнае прадстаўніцтва Сьвятога Стальцу ва Ўкраіне. Сядзіба знаходзіцца ў Кіеве.

## Нунцыі
* Антоніё Франка (28 сакавіка 1992 — 6 красавіка 1999)
* Нікола Этэравіч (22 траўня 1999 — 11 лютага 2004)
* Іван Юркавіч (22 красавіка 2004 — 19 лютага 2011)
* Томас Эдвард Галіксан (21 траўня 2011 — 5 верасьня 2015)
* Кляўдыё Гуджэроцьці (13 лістапада 2015 — 4 ліпеня 2020)

## Вонкавыя спасылкі
* Апостальская нунцыятура ва Ўкраіне  на бачыне Catholic-Hierarchy
Арсен Насонаў

**Арсен Мікалаевіч Насонаў** (27 жніўня 1898, места Эўпаторыя — 23 красавіка 1965) — расейскі гісторык. Доктар гістарычных навук (1944).

Скончыў у 1922 Петраградзкі ўнівэрсытэт. Працаваў у Дзяржаўным Эрмітажы, потым у маскоўскай групе Гістарычна-археалягічнага інстытуту АН СССР, Інстытуце гісторыі АН СССР. Вывучаў гісторыю Русі эпохі фэадалізму, гістарычную геаграфію, крыніцазнаўства.

Выявіў і дасьледаваў больш за 1000 старажытных рукапісаў зь летапіснымі тэкстамі, выдаў многія рускія летапісы. У працы «Руская зямля і ўтварэньне тэрыторыі старажытнарускай дзяржавы», якая выдадзеная ў 1951, дасьледаваў Полацкую, Тураўскую, Берасьцейскую землі. Паводле ягоных меркаваньняў, Летува ў 12 ст. разьмяшчалася на суседзтве зь Менскам і плаціла даніну Полацку. Ён прааналізаваў працэс фармаваньня і росту тэрыторыі Полацкай зямлі, прычыны барацьбы Полацка зь Кіевам, а таксама выказаў меркаваньне пра мясцовае паходжаньне першага полацкага князя Рагвалода.

## Літаратура
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Эўпаторыі
Катэгорыя:Расейскія гісторыкі
Мікалай Нікольскі

**Мікала́й Міха́йлавіч Ніко́льскі** (, Масква — ) — беларусі гісторык, усходазнавец. Акадэмік АН БССР (1931), чалец-карэспандэнт АН СССР (1946). Доктар гістарычных навук (1934). Заслужаны дзеяч навукі БССР (1938).

У 1900 годзе скончыў Маскоўскі ўнівэрсытэт. Працаваў у Смаленскім унівэрсытэце, а з 1922 году ў Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце. Узначальваў сэктар этнаграфіі і фальклёру Інстытуту гісторыі АН БССР, а ў 1937—1953 гадах дырэктар гэтага інстытуту. Свае працы прысьвяціў пытаньням гісторыі рэлігіі і царквы, Старажытнага ўсходу, этнаграфіі і фальклёру Беларусі. Дасьледаваў менскія старажытнасьці.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маскве
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія крытыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук БССР
Канстантын Палікарповіч

**Канстанты́н Міха́йлавіч Палікарпо́віч** (18 сакавіка 1889, вёска Белая Дуброва, цяпер Касьцюковіцкі раён — 20 лютага 1963) — беларускі археоляг. Кандыдат гістарычных навук (1951).

## Біяграфія
У 1909 годзе скончыў Магілёускую духоўную сэмінарыю. Настаўнічаў у школах Чэрыкаўскага павету. З 1925 да 1926 году чалец гістарычна-археалягічнай камісіі Інбелкульту. З 1929 году ў Інстытуце гісторыі АН БССР — навуковы супрацоўнік, загаднік сэктараў.

На Беларусі і ў Бранскай вобласьці адкрыў і вывучаў палеалітычныя і мэзалітычныя стаянкі, помнікі нэаліту і бронзавага веку. Вёў выведвальныя работы з мэтай выяўленьня новых помнікаў на Бесядзі, Дняпры, Іпуці, Сажы, Случы. Першым выказаў думкі пра засяленьне тэрыторыі Беларусі першабытным чалавекам у старажытнакаменным веку. Вывучаў касьцярэзнае мастацтва першабытных людзей і менскія старажытнасьці.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Лісты С.Гатцуга да К.М. Палікарповіча. // Чубур А. А. Зачараваны старажытнасьцю. Канстанцін Міхайлавіч Палікарповіч: жыцьцё, адкрыцьці, вучань. https://web.archive.org/web/20130607001214/http://mglin-krai.narod.ru/IzbrannieStranici/Gatcuk/Pisma_Polikarpovichu.htm {па расейску}

Катэгорыя:Нарадзіліся 18 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1889 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Касьцюковіцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Памерлі 20 лютага
Катэгорыя:Памерлі ў 1963 годзе
Якаў Парэцкі

**Я́каў Ільі́ч Парэ́цкі** (29 верасьня 1913, места Каралявец — 13 лістапада 1992, места Менск) — беларускі літаратуразнавец, перакладнік, мовазнавец.

У 1932 скончыў Лідзкую гімназію, у 1948 экстэрнам Менскі пэдынстытут, дзе працаваў выкладнікам, потым выкладаў лацінскую мову ў Менскім пэдінстытуце замежных моваў.

Дасьледаваў культуру Беларусі XVI—XVIII стст., старажытныя мовы, творчасьць паэтаў-лаціністаў. Аўтар манаграфіяў «Сымон Будны», «Элемэнты лацінскага словаўтварэньня і сучасныя мовы», «Саламон Рысінскі», «Мікола Гусоўскі». На расейскую мову перакладаў з лацінскай і польскай.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1913 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Караляўцы
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Памерлі 13 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Ян Хрызастом Пасак

**Ян Хрызастом Пасак** (1636, Гаславіца, Лянчыцкае ваяводзтва — 1701) — польскі мэмуарыст.

Амаль тры рокі жыцьця і вайсковай службы мазавецкага шляхціца, латніка (сярэднечны воін) з-пад харугваў Стафана Чарнецкага зьвязаны зь землямі Беларусі. Усё што тычыцца Мсьцібава, Палонкі Друцку і Басі падаў суб’ектыўна, з пазыцыяў «сына Белага Арла», і тым ня менш апісанае Янам Пасакам — гістарычная рэальнасьць. Ягоныя мэмуары пачынаюцца «Божым 1656 рокам», які для Рэчы Паспалітай быў рокам вялікіх трыюмфаў. У 1660 мэмуарыст наведаў Менск, дзе ў гэты час камісары Рэчы Паспалітай дамаўляліся з Масквой пра мір.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1636 годзе
Катэгорыя:Польскія мэмуарысты
Катэгорыя:Памерлі ў 1701 годзе
Уладзімер Перцаў

**Уладзі́мер Мікала́евіч Пе́рцаў** (, места Курск — ) — беларукі гісторык. Акадэмік АН БССР (1940). Доктар гістарычных навук (1935), прафэсар (1921), заслужаны дзяяч навукі БССР (1944).

## Біяграфія
Скончыў Маскоўскі ўнівэрсытэт у 1903 годзе. 3 1921 году быў загаднікам катэдры гісторыі сярэдніх вякоў, з 1953 году — усеагульнай гісторыі БДУ, адначасна ў 1943—1960 гадох акадэмік-сакратар Аддзелу грамадзкіх навук АН БССР.

Аўтар працаў па ўсеагульнай гісторыі, «Падручніка старажытнай гісторыі». Праблемам гісторыі і гістарыяграфіі Беларусі прысьвечаныя дасьледаваньні: «Гуманізм на Беларусі і ў Вялікім Княстве Літоўскім у XVI ст.» (1955), «Гістарычная думка на тэрыторыі Беларусі паводле зьвестак раньняй народнай творчасьці і летапісаў (са старажытных часоў да XVI ст.)» і інш. Вывучаў гісторыю грамадзка-палітычных поглядаў Францішка Скарыны. Адзін з аўтараў і рэдактараў «Гісторыі Беларускай ССР» (т. 1, 1954; 2-е выд. 1961), разьдзелаў па гістарыяграфіі Беларусі ў «Нарысах гісторыі гістарычнай навукі ў СССР» (т. 1—3, 1955—1963).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Владимир Николаевич Перцев ЦНБ НАН Беларуси

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Курску
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук БССР
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі і тэхнікі БССР
Георгі Пех

**Гео́ргі Іо́сіфавіч Пех** (17 сьнежня 1897, места Луга, Ленінградзкая вобласьць — 19 траўня 1969) — беларускі краязнавец, археоляг.

У 1912—1915 вучыўся ў Сьвянцянскай гімназіі. Працаваў на чыгунцы ў Заходняй Беларусі, дырэктарам Ваўкавыскага краязнаўчага музэю. У 1940 і 1946—1948 загадваў гістарычным аддзелам Гарадзенскага гістарычна-археалягічнага музэю. Удзельнік археалягічных раскопак Ваўкавыску, Менску, Слоніма. Сабраў нумізматычную калекцыю.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 17 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1897 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ленінградзкай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Памерлі 19 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1969 годзе
Леанід Побаль

**Леані́д Давы́давіч По́баль** (28 траўня 1924, вёска Мікалаева, цяпер Івейскі раён — 28 студзеня 2004) — беларускі археоляг. Доктар гістарычных навук (1978), прафэсар (1990). Чалец Міжнароднай вуніі славянскай археалёгіі, Польскага археалягічнага таварыства.

## Біяграфія
Скончыў Інстытут фізычнай культуры (1950), Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт (1951). 3 1958 супрацоўнік Інстытуту гісторыі АН Беларусі, потым загаднік сэктару, аддзелу археалёгіі, аддзелу археалёгіі першабытнага грамадзтва. 3 1991 вядучы навуковы супрацоўнік, а з 1997 галоўны хавальнік фондаў Музэю гісторыі НАН Беларусі.

Вывучаў гісторыю старажытных славянаў у Эўропе, у тым ліку на Беларусі. Дасьледаваў паўзямлянкавыя і наземныя жытлы гарадзішчаў і паселішчаў, курганавыя і бескурганавыя могільнікі і абарончыя ўмацаваньні жалезнага веку. Браў удзел у археалягічным вывучэньні Менску і ягонага месца ў Эўропе. На Койданаўшчыне дасьледваў археалягічныя помнікі ў в. Каменка.

## Асноўныя працы
* «Старажытнасьці Тураўшчыны» (; 1969, 1-е выд.; 2004, 2-е выд.): звод помнікаў паводле матэрыялаў археалягічных дасьледаваньняў 1961 і 1964 у міжрэччы Прыпяці—Сьцьвігі. Прадстаўленыя 59 населеных пунктаў у навакольлі Турава, да якіх прывязаныя археалягічныя помнікі ад эпохі нэаліту да сярэднявечча.
* «Славянскія старажытнасьці Беларусі» (. — Мн., 1971; . — Мн., 1973; . — Мн., 1974.): праца ў 3 тамах, у якой былі ўведзеныя ў абарот шматлікія новыя крыніцы.
* «Старажытнасьці Беларусі ў музеях Польшчы» (. — Мн., 1979.): праца па беларускіх помніках, што захоўваюцца ў музэях Польшчы.
* «Археалягічныя помнікі Беларусі. Жалезны век» (. — Мн., 1983.): абагульняльная праца па старажытнасьцях жалезнага веку на тэрыторыі Беларусі, матэрыялы якіх дачыняюцца да славянскага этнагенэзу.
* Новые данные о древнем Менеске (Минске) // Древности славян и Руси. — М., 1988.
* Индоевропейские черты в древностях археологических культур железного века Белоруссии: (К проблеме этногенеза славян) // VI Международный конгресс славянской археологии. — М., 1990.

## Крыніцы

## Літаратура
* Таццяна Каробушкіна. Жыцьцё, прысьвечанае археалёгіі (Да 80-годзьдзя з дня нараджэньня Леаніда Давыдавіча Побаля) // «Беларускі гістарычны часопіс» № 5, 2004.
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івейскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Памерлі 28 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2004 годзе
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Васіль Пуцко

**Васі́ль Рыго́равіч Пуцко́** (10 студзеня 1941, места Глухаў, Сумская вобласьць) — украінскі гісторык мастацтва.

У 1967 скончыў Ленінградзкі інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна. Працаваў у Калускім мастацкім музэі. Дасьледаваў матэрыялы з археалягічных раскопак Менску.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 10 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глухаве
Катэгорыя:Украінскія гісторыкі
Павал Рапапорт

**Па́вал Алякса́ндравіч Рапапо́рт** (29 чэрвеня 1913, Санкт-Пецярбург — 11 верасьня 1988) — расейскі археоляг, гісторык архітэктуры. Доктар гістарычных навук (1965).

У 1937 годзе скончыў Ленінградзкі інжынэрна-будаўнічы інстытут. Працаваў у Ленінградзкім аддзяленьні Інстытуту археалёгіі АН СССР, адначасова выкладаў гісторыю архітэктуры ў Ленінградзкім інстытуце жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна.

Вывучаў праблемы гісторыі і археалёгіі манумэнтальнай архітэктуры Кіеўскай Русі і Маскоўскага княства. Дасьледаваў архітэктурныя помнікі Полацку, Віцебску, Горадні. Вывучаў менскія старажытнасьці. Абсьледаваў некалькі дзясяткаў гарадзішчаў на тэрыторыі старажытных Турава-Пінскай і Полацкай зямель і ў местах гэтак званай Чорнай Русі. Вывучаў канструкцыю абарончых збудаваньняў больш чым 10 гарадзішчаў на тэрыторыі Беларусі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гісторыкі архітэктуры
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Расейскія археолягі
Катэгорыя:Расейскія гісторыкі
Пётар Русаў

**Пётар Алякса́ндравіч Ру́саў** (10 ліпеня 1947, вёска Прыбар, Гомельская вобласьць) — беларускі археоляг.

## Біяграфія
У 1974 годзе скончыў Менскі пэдынстытут. Працаваў настаўнікам гісторыі ў сярэдніх навучальных установах у Крупскім раёне і Менску, з 1981 году ў Інстытуце гісторыі АН Беларусі лябарант, малодшы навуковы супрацоўнік, потым у Беларускім рэстаўрацыйна-праектным інстытуце — вядучы археоляг. Удзельнічаў у археалягічных экспэдыцыях: дасьледаваў помнікі, праводзіў раскопкі. У Менску вывучаў драўляную забудову сярэднявечча.

Надрукаваў шэраг артыкулаў пра вынікі археалягічных раскопак у Менску: «Раскопкі ў Менску», «Драўляныя пабудовы Менскага замчышча», «Побытавыя пабудовы старажытнага Менску» і іншыя, а таксама выдаў кнігу «Драўляныя пабудовы Менску XIII—XVII стст.» (1992).

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 10 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Генадзь Сагановіч

**Гена́дзь Мікала́евіч Сагано́віч** (нарадзіўся 13 студзеня 1961 году, вёска Турная, Івацэвіцкі раён) — беларускі гісторык, археоляг. Кандыдат гістарычных навук (1989 або 1990). Доктар габілітаваны (беларускі адпаведнік —  доктар гістарычных навук; 2018)

## Біяграфія
Скончыў Менскі пэдагагічны інстытут (1984). Быў асьпірантам (1984—1987), малодшым навуковым супрацоўнікам Інстытуту гісторыі НАН Беларусі (1990—1992). З 1992 году старэйшы навуковы супрацоўнік НАНБ. У 2005 годзе звольнены з афіцыйнай фармулёўкай «за парушэньне працоўнай дысцыпліны» і выведзены навуковай радай Інстытуту гісторыі са свайго складу.

Жанаты, двое дзяцей.

## Навуковая дзейнасьць

Праводзіў раскопкі прыватна-уласьніцкіх замкаў (Гарадоцкі, Глускі, Койданаўскі, Лоскі і інш.) і на іх аснове дасьледаваў кавальства Беларусі эпохі фэадалізму. Вывучае вайскова-палітычную гісторыю Беларусі і Вялікага Княства Літоўскага.

Адзін з заснавальнікаў і старшыня Беларускага навукова-гуманітарнага таварыства (1987—1992), заснавальнік і галоўны рэдактар часопісу «Беларускі гістарычны агляд» (ад 1994 году). Узнагароджаны мэдалём Ф. Багушэвіча Беларускага ПЕН-цэнтру (1996).

## Асноўныя працы
Аўтар шматлікіх папулярных кніжак пра Вялікае Княства Літоўскам і Маскоўскую дзяржаву (у тым ліку «Невядомая вайна 1654—1667», Г. Сагановіч — адзін з аўтараў кнігі «Дзесяць вякоў беларускай гісторыі»).

* Айчыну сваю баронячы: Канстанцін Астрожскі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1992. — 62 с .
* Войска Вялікага княства Літоўскага ў XVI—XVII стст. — Мн: Навука i тэхнiка, 1994. — 79 с.: іл. .
* Невядомая вайна, 1654—1667. — Мн.: Навука і тэхніка, 1995. — 144 с .
* Полацкая вайна, 1563—1579 гг. // Адраджэнне: Гіст. альманах. — Мн., 1995 Вып. 1;
* Царкоўная вунія 1596 г. і пытанне нацыянальнай тоеснасці беларусаў у XVIII ст. // Наш радавод. Гродна, 1996. Кн. 7;
* Нямецкая каталіцкая місія і Полацк у XIII ст. // Полацк: карані нашага радавода. — Полацк, 1996;
* Беларусь і Нямецкі ордэн (да Крэўскай уніі) // 3 глыбі вякоў: Наш край. — Мн., 1997. Вып. 2;
* У пошуках Сярэднявечча // Бел. гіст. агляд. 1997. Сш. 1—2;
* Полацк і нямецкая калонія на Дзвіне // Там жа. 1998. Сш. 1;
* Немцы ў Полацку часоў Францыска Скарыны // Беларусіха-Albaruthenica. — Мн., 1998. Кн. 9;
* Дзесяць вякоў беларускай гісторыі, 862—1918. — Вільня: Наша Будучыня, 1999. — 223 с  (разам з У. Арловым).
* Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII ст. — Мн.: Навука і тэхніка, 2001. — 62 с .

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 42.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкулы Г. Сагановіч на Беларуская электронная бібліятэка
* Генадзь Сагановіч «Грунвальд у беларускай гістарыяграфіі»
* Генадзь Сагановіч «Русіны пад Грунвальдам (Дуброўнай) у 1410 г»
* Генадзь Сагановіч «Невядомая вайна, 1654—1667»
* Генадзь Сагановіч «Мода на плагіят?»
* Генадзь Сагановіч «Вайна з беларускай гісторыяй»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Івацэвіцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Аляксей Сапуноў

**Аляксе́й Парфе́навіч Сапуно́ў** (27 сакавіка (15 сакавіка паводле ст.ст.) 1851, мястэчка Ўсьвяты, цяпер Пскоўская вобласьць — 2 кастрычніка 1924) — беларускі гісторык, археограф, краязнавец, дасьледнік помнікаў старажытнай культуры. Стацкі саветнік. Прафэсар (1913).

Скончыў Віцебскую гімназію, у 1878 гістарычна-філялягічны факультэт Пецярбурскага ўнівэрсытэту. Працаваў выкладнікам у Віцебскай гімназіі, Маскоўскім унівэрсытэце, сакратаром Віцебскага губэрнскага статыстычнага камітэту. У 1893 удзельнічаў у стварэньні Віцебскага царкоўна-археалягічнага музэю, у 1909 Віцебскай навуковай архіўнай камісіі. Адзін з ініцыятараў адкрыцьця Віцебскага аддзяленьня Маскоўскага археалягічнага інстытуту, у якім у 1911—1922 выкладаў. Дэпутат III Дзяржаўнай Думы ад Віцебскай губэрні. Уваходзіў у фракцыю «Саюз 17 кастрычніка». У 1923—1924 чытаў курс беларусазнаўства ў Віцебскім вышэйшым пэдагагічным інстытуце.

Дасьледаваў гісторыю, літаратуру, археалёгію, археаграфію, архітэктуру, фальклёр Беларусі. Выявіў і зрабіў палеаграфічныя апісаньні рукапісных помнікаў. Асноўная ягоная праца — зборнік дакумэнтаў XI—XIX стст. «Віцебская даўніна», выдадзены ў 1883—1888. У ім зьмешчаныя ўрыўкі зь летапісаў, граматы віцебскіх і полацкіх князёў і іншыя.

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
*    
* 
*  
*   
*   

## Літаратура
* 
* 
* 
* 	
* 	

## Вонкавыя спасылкі
* Аляксей Сапуноў: спадчына зьбіральніка віцебскай даўніны. Кніга Беларусі.

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Сьвятога Станіслава (Расейская імпэрыя)
Ірына Ганецкая

**Іры́на Ўладзі́мераўна Гане́цкая** ( , Маладэчна) — беларускі гісторык і археоляг. Кандыдат гістарычных навук (1993).

## Біяграфія
Нарадзілася ў месьце Маладэчне. Скончыла гістарычны факультэт Менскага дзяржаўнага пэдагагічнага інстытуту (1984), асьпірантуру Інстытуту гісторыі НАН Беларусі (1989). Працуе старэйшым навуковым супрацоўнікам аддзелу археалёгіі сярэднявечнага пэрыяду Інстытуту гісторыі НАН Беларусі.

У час пратэстаў супраць фальсыфікацыі выбараў, гвалту і беззаконьня 8 студзеня 2021 году затрымлівалася супрацоўнікамі сілавых структураў рэжыму Лукашэнкі каля ўласнага дома разам з суседзямі, зь якімі размаўляла. Па трох днях затрыманьня, 11 студзеня судзьдзя Першамайскага раёну Максім Трусевіч выпісаў штраф у 30 базавых велічыняў — 870 рублёў.

## Навуковая дзейнасьць
Займаецца археалёгіяй пэрыяду XI—XVIII стагодзьдзяў (места, замак, помнікі архітэктуры, керамічныя вырабы), вывучае гісторыю культуры XI—XIII стагодзьдзяў. Аўтар манаграфіі, навуковых артыкулаў пра Глускі замак. Уваходзіла ў рэдакцыйную калегію 1-га сшытку 5 тома Беларускага гістарычнага агляду. Навуковы рэдактар IV тома «Археалёгіі Беларусі» (Менск, 2001) (разам з В. Ляўко і Ю. Заяцам).

## Асноўныя працы
* Ганецкая І., Здановіч Н., Трусаў А. Вытокі беларускага фаянсу // Мастацтва Беларусі. 1988. № 6. С. 58—61.
* Ганецкая І. Тонкае пачуццё матэрыялу і формы // Мастацтва Беларусі. 1989. № 7. С. 70—71,
* Ганецкая І., Здановіч Н. Дэкаратыўная кераміка // Час, помнікі, людзі: Тэзысы дакладаў міжнароднай канферэнцыі. — , 1993.
* Маёліка на Беларусі ў XI—XVIII стст. — : Навука і тэхніка, 1995. — 120 с. ІSВN 5-343-01566-2.
* Ганецкая І, Марзалюк І. Магілёў у ХІІ—ХVIII ст. Беларускі гістарычны агляд. Том 5, Сшытак 1 (8), чэрвень 1998.
* Ганецкая, I. Крыніцы па гісторыі беларускіх замкаў: 16 век / I. Ганецкая // Беларускі гістарычны часопіс. — 2003. — № 9. — С. 17—24.
* Вяргей В., Ганецкая І., Гурын М. Гісторыя Беларусі (у шасці тамах) Трэці том. — : ВП «Экаперспектыва», 2004.
* Ганецкая І. Глускі замак: Гісторыя аднаго помнiка // Глуская панорама. № 9—10 (11—12) ліпень 2007 г. 
* Вяргей В., Ганецкая І., Гурын М. Гісторыя Беларусі (у шасці тамах) Другі том. — : ВП «Экаперспектыва», 2008.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладэчне
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Сяргей Сахараў

**Сяргей Пятровіч Сахараў** (29 верасьня 1880, Полацак — 22 красавіка 1954, Рыга) — гісторык праваслаўнай царквы, беларускі фальклярыст, этнограф, пэдагог.

## Біяграфія
У 1895 скончыў Віцебскую духоўную сэмінарыю, у 1911 — Юр’еўскі ўнівэрсытэт (Тарту). У 1911—1913 выкладаў у гімназіях і настаўніцкім інстытуце ў Віцебску, адначасова працаваў сакратаром Віцебскай навуковай архіўнай камісіі, потым інспэктарам народных школаў у Юр’еўскім павеце, дырэктарам-арганізатарам Люцынскай расейскай мескай гімназіі, загаднікам дашкольнага пададдзелу Люцынскага павятовага аддзелу народнай асьветы. 3 1921 да 1925 узначальваў Беларускі аддзел пры Міністэрстве асьветы Латвіі. У 1925—1932 дырэктар Дзьвінскай беларускай гімназіі, актыўны удзельнік культурна-грамадзкага жыцьця беларусаў у Латвіі.

Зьбіраць і публікаваць беларускую вусна-паэтычную творчасць пачаў у 1906. Апублікаваў шэраг гістарычна-этнаграфічных артыкулаў пра каменныя крыжы на Беларусі, пра старажытныя народныя музычныя інструмэнты, кнігадрукаваньне, вывучаў гістарычныя і культурныя сувязі беларусаў з прыбалтыйскімі народамі. Падрыхтаваў 4 выпускі «Народнай творчасьці латгальскіх і ілукстэнскіх беларусаў». Выступаў у друку з навукова-папулярнымі нарысамі, прысьвечанымі старажытнай Полаччыне, полацкаму князю Ўсяславу Брачыславічу, а таксама беларускім этнографам і фальклярыстам Паўлу Шэйну, Еўдакіму Раманаву, гісторыку Аляксею Сапунову. Рукапісы фальклёрна-этнаграфічных матэрыялаў і літаратурва-публіцыстычная спадчына Сяргея Сахарава зьберагаюцца ў бібліятэках НАН Беларусі, Латвіі і Летувы.

## Публікацыі
* Сахараў, С. П. Народная творчасьць латгальскіх і ілукстэнскіх беларусаў. Выпуск 1. Рыга: Выданьне таварыства беларусаў Латвіі, 1940. -160 с.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія фальклярысты
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Ісак Сербаў

**Іса́к Абра́мавіч Се́рбаў** (27 траўня 1871, вёска Кульшычы, цяпер Прапойскі раён — 21 студзеня 1943) — беларускі этнограф, фальклярыст, археоляг. Правадзейны сябра Інбелкульту (1922), кандыдат гістарычных навук (1934).

## Біяграфія
У 1892 годзе скончыў Полацкую настаўніцкую сэмінарыю, у 1901 — Маскоўскі археалягічны інстытут. Працаваў настаўнікам у Менску і іншых беларускіх местах. У 1910—1912 як сябра Паўночна-Заходняга аддзелу Расейскага геаграфічнага таварыства наладжваў экспэдыцыі на Беларусь. У 1919—1921 працаваў у аддзелах народнай асьветы Магілёўскай і Гомельскай губэрняў, удзельнічаў у працы па зборы і ахове помнікаў мастацтва і гісторыі. 3 1923 працаваў выкладчыкам, загадчыкам катэдры этнаграфіі БДУ, з 1925 сакратаром сэкцыі этнаграфіі Інбелкульту. У 2-й палове 1920-х дасьледаваў курганы дрыгавічоў каля Менску і Мазыра. 3 1929 навуковы сакратар катэдры этнаграфіі і фальклёру Інстытуту гісторыі АН Беларусі.

## Навуковая дзейнасьць
Вывучаў побыт, матэрыяльную культуру, вусную паэтычную і музычную творчасьць беларускага народу. Сабраў багатыя калекцыі народнага адзеньня і мастацтва, на аснове якіх выдадзены альбом «Беларускае народнае мастацтва» (1951). Першы зь беларускіх этнографаў стварыў вялікую фотатэку, у якой зафіксаваныя тыпы адзеньня жыхароў розных куткоў Палесься, жыльля, гаспадарчых пабудоваў, вырабы рамёстваў. Сабраныя этнаграфічныя матэрыялы і назіраньні абагульніў у працах «Сяло Вялікае; Малюнкі з жыцьця Беларусі» (1910), «Паездкі па Палесьсі 1911 і 1912 гг.» (1914), «Беларусы-сакуны» (1915).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Прапойскім раёне
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Беларускія фальклярысты
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Аляксандар Сержпутоўскі

**Алякса́ндар Казіме́равіч Сержпуто́ўскі** (псэўданімы: *Смага Н.; Смага Наум; Шарпат; Смага Навум*; 21 чэрвеня 1864, вёска Бялевічы, цяпер Слуцкі раён — 5 сакавіка 1940, места Ленінград) — беларускі фальклярыст, этнограф, публіцыст, мовазнавец.

## Біяграфія
У 1884 року скончыў Нясьвіскую настаўніцкую сэмінарыю, у 1904 року — Пецярбурскі археалягічны інстытут, у 1891 року ў «Минских губернских ведомостях» зьявіліся першыя ягоныя публікацыі. Праз два рокі А. Сержпутоўскі пераехаў у Менск. Працаваў у банку, Менскім паштова-тэлеграфным ведамстве. З 1896 року ў Пецярбургу, у Расейскім муээі.

Дасьледаваў побыт у Слуцкім і Мазырскім паветах, настаўнічаў у Беларускай гімназіі ў Петраградзе. У 1922 року ўзначальваў камісію па складаньні мапаў і вывучэньні нацыянальнага складу насельніцтва пры Расейскай АН. У 1919—1920 роках у Нядзельным унівэрсытэце выступаў зь лекцыямі пра жыцьцё і побыт беларускага народу, дасьледаваў ягоныя старажытныя народныя традыцыі і звычаі.

Адначасова з вывучэньнем матэрыяльнай культуры зьбіраў казкі, легенды, паданьні, што склалі зборнік «Казкі і апавяданьні беларусаў-палешукоў». Назіраньні пра мову беларусаў выклаў у працы «Да пытаньня аб беларускай артаграфіі». У 1925 року зрабіўся правадзейным чальцом Інбелкульту. У 1926 року ўдзельнічаў у канфэрэнцыі па рэформе беларускага правапісу. Склаў «Зборнік беларускіх прыказак і прымавак». Больш за 20 рокаў працаваў над дасьледаваньнем «Побыт беларусаў». Аўтар фундамэнтальнага зборніку «Прымхі і забабоны беларусаў-палешукоў».

На хутары, дзе з 1864 па 1885 гады жыў Аляксандар Сержпутоўскі, у 2003 годзе ўсталяваны помны знак.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Сержпутоўскі Аляксандар // 

Катэгорыя:Нарадзіліся 21 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1864 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія фальклярысты
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Памерлі 5 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1940 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Тацяна Скрыпчанка

**Таця́на Сярге́еўна Скры́пчанка** (18 студзеня 1955, места Менск) — беларускі археоляг. Кандыдат гістарычных навук (1983).

У 1978 скончыла Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. 3 1978 навуковы супрацоўнік Інстытуту гісторыі НАН Беларусі.

Дасьледуе старажытнае шкло. Удзельнічала ў Палескім археалягічным атрадзе, Менскай археалягічнай экспэдыцыі. Абсьледавала помнікі археалёгіі на тэрыторыі Менскай і іншых абласьцей Беларусі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 18 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1955 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Аляксандар Слупскі

**Алякса́ндар Іва́навіч Слу́пскі** (16 красавіка 1864, места Слуцак — 8 верасьня 1907, Аса, Пермская губерня) — беларускі і расейскі гісторык і археоляг.

Скончыў Менскую гімназію, у 1887 Пецярбурскі ўнівэрсытэт. 3 1893 Аляксандар Слупскі працаваў на Ўрале, дзе вывучаў архітэктуру і археалёгію Паўночнага Ўралу.

Аўтар нарысу «Ізяслаўль і Тураў…», які апублікаваны ў «Паўночна-Заходнім календары» на 1888 рок. Пад ягонай рэдакцыяй у Менску выдадзены «Паўночна-Заходні каляндар» на 1892 і 1893 рокі. У календары надрукаваны «Народны каляндар», артыкул «Гісторыя Менску» і інш.

У пэрыядычных выданьнях Менску зьмяшчаў гістарычна-краязнаўчыя і літаратурна-крытычныя артыкулы. У газэце «Минский листок» за 5 траўня 1895 надрукаваў артыкул «Стары Менск», у якім прыведзеныя біяграфічныя зьвесткі пра Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча.

## Літаратура
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.
* Слупский Александр Иванович // Пермский край в контексте истории России. – Пермь, 2013. – С.352.

Катэгорыя:Нарадзіліся 16 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1864 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцку
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Расейскія гісторыкі
Катэгорыя:Расейскія археолягі
Катэгорыя:Памерлі ў 1907 годзе
Believe

**Believe**:
* Believe — музычны альбом Шэр, выпушчаны ў 1999 годзе.
* Believe — песьня Шэр, выпушчаная на аднайменным альбоме ў 1999 годзе.
* Believe — песьня Дзімы Білана, зь якой ён прадстаўляў Расею на Міжнародным конкурсе «Эўрабачаньне-2008».
* Believe — песьня Элтана Джона, выпушчаная на альбоме Made in England у 1995 годзе.
* Believe — песьня амэрыканскага гурта Yellowcard, выпушчаная ў альбоме Ocean Avenue, і прысьвечаная падзеям 11 верасьня 2001 году
* Believe — песьня гурта The Chemical Brothers
Аляксандар Смародзкі

**Алякса́ндар Па́ўлавіч Смаро́дзкі** (1850 — ?) — беларускі пэдагог, пісьменьнік, краязнавец.

Скончыў Пецярбурскі гістарычна-філялягічны інстытут. Працаваў выкладнікам Менскай гімназіі, потым сакратаром Менскага губэрнскага статыстычнага камітэту. У 1880-я актыўна вывучаў і сыстэматызаваў мінулае і сучаснае Менскай губэрні, у выніку напісаў шэраг працаў, якія сталі пэўным унёскам у справу разьвіцьця археалёгіі і гістарычнага краязнаўства на Беларусі.

Найбольш вядомыя зь іх: «3 нагоды 50-годзьдзя ўзьяднаньня вуніятаў з праваслаўнай царквой» (1889) «Стагодзьдзе Менскай губэрні» (1892), «Дзявяты археалягічны зьезд у Вільні» (1893), якая зьмяшчае бібліяграфічны паказальнік твораў, артыкулаў, нататак, што адносяцца да прадмету археалёгіі па Менскай губэрні.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1850 годзе
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Андрэй Сьнітка

**Андрэ́й Канстанты́навіч Сьні́тка** (1866, места Вільня — 13 сакавіка 1920) — беларускі археоляг, этнограф, краязнавец.

У 1888 скончыў Рыскі палітзхнічны інстытут. З 1909 старшыня Менскага царкоўнага гістарычна-археалягічнага камітэту, узначальваў Менскі царкоўна-археалягічнм музэй. Вёў раскопкі ў Менскім, Барысаўскім і Ігуменскім паветах, у Менску, Тураве, Слуцку, Удзельнічаў у выданьні «Менскай даўніны», у адным з выпускаў якога апісаў дакумэнты Слуцкага Сьвята-Траецкага (Трайчанскага) манастыра і дасьледаваньні ў Тураве. Апісаў Менск XVII ст., склаў радавод слуцкіх князёў Алелькавічаў. У «Менскай даўніне» і ў зборы матэрыялаў для музэю з Аляксандрам Сьніткам супрацоўнічалі А. Паноў, Л. Савелаў, Ісак Сербаў, Д. Скрыпчанка, У. Сразьнеўскі і інш.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1866 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Беларускія краязнаўцы
Катэгорыя:Памерлі 13 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1920 годзе
Валянтын Собаль

**Валянты́н Енісе́евіч Со́баль** ( 4 сакавіка 1949, места Паставы) — беларускі археоляг. Кандыдат гістарычных навук (1988).

У 1972 скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. 3 1974 навуковы супрацоўнік Інстытуту гісторыі АН Беларусі, з 1988 археоляг Беларускага рэстаўрацыйна-праектнага інстытуту. З 2001 г. працаваў у Беларускім дзяржаўным музэі народнай архітэктуры і побыту.

Дасьледуе помнікі архітэктуры археалягічнымі мэтадамі, храналёгію культурных пластоў, матэрыяльную культуру беларускіх местаў XIV—XVIII стст. Браў удзел у дасьледаваньні помнікаў архітэктуры Менску, Полацку, Амсьціслава, Горадні, Міра, Берасьця.

У 1993—1994 гг. праводзіў археалягічныя раскопкі на даўнім Замухавецкім (Валынскім) прадмесьці ў Берасьці з мэтай выяўленьня ахоўнай зоны. Ім былі выяўленыя асаблівасьці аб’ёмна-прасторавай структуры кляштару і касьцёлу бэрнардынак і бэрнардынцаў. 

Адзін з аўтараў альбому «Беларуская кафля», гісторыка-археалягічнага нарысу «Стары замак у Гродне XI—XVIII ст.» (1993) і інш.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 4 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1949 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Паставах
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія археолягі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук