Гісторыя Вялікай Бераставіцы

**[[Вялікая Бераставіца]]** — магдэбурскае мястэчка гістарычнай Гарадзеншчыны. Да нашага часу тут захаваўся барокавы касьцёл Візытацыі Найсьвяцейшай Панны Марыі. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся ратуша і палац Касакоўскіх.

## Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўпамін пра Бераставіцу зьмяшчаецца ў грамаце вялікага князя Аляксандра пад 1506 годам у зьвязку зь перадачай паселішча ў вечнае карыстаньне Аляксандру Хадкевічу, маршалку вялікаму, за заслугі перад Айчынай. У 1549 годзе Рыгор Хадкевіч пачаў будаваць тут рэзыдэнцыю.

З XVI ст. у Бераставіцы існаваў касьцёл, які спалілі маскоўскія захопнікі. На мапе Тамаша Макоўскага (1613) паселішча значыцца як мястэчка, у Гарадзенскім павеце. У 1615 годзе на месцы згарэлага драўлянага касьцёла збудавалі новы. У XVII—XVIII стагодзьдзяў мясьціна знаходзілася ў валоданьні Мнішкаў, Патоцкіх, Касакоўскіх. У XVIII ст. пры касьцёле існавалі шпіталь і парафіяльная школа.

У 1754 годзе кароль і вялікі князь Аўгуст Сас надаў Бераставіцы Магдэбурскае права і герб з выявай вавёркі ў цэнтры. Неўзабаве на Рынку збудавалі ратушу. 19 верасьня 1794 году ў бітве паміж паўстанцамі пад камандаю Тадэвуша Касьцюшкі і расейскім акупацыйным войскам ў мястэчку загінула больш за 250 абаронцаў Рэчы Паспалітай.

## Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Бераставіца апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Гарадзенскім павеце. Жыхары мястэчка бралі актыўны ўдзел у паўстаньні Кастуся Каліноўскага.

На 1900 год у Бераставіцы працавалі дробныя прадпрыемствы. У Першую сусьветную вайну ў 1915 годзе мястэчка занялі нямецкія войскі.

## Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Бераставіца абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР.

У 1919 годзе Бераставіцу занялі польскія войскі. 7 чэрвеня 1919 году разам з усім Гарадзенскім паветам мястэчка ўлучылі ў Віленскую акругу Грамадзянскага Кіраваньня Ўсходніх Земляў — часовую польскую адміністрацыйную адзінку. Улетку 1920 году Бераставіцу занялі бальшавікі, пазьней зноў палякі. 20 сьнежня 1920 году мястэчка ўлучылі разам з паветам у Наваградзкую акругу. 19 лютага 1921 году Бераставіца стала цэнтрам гміны ў Гарадзенскім павеце Беластоцкага ваяводзтва. Паводле Рыскай мірнай дамовы (1921) мястэчка канчаткова апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

18 верасьня 1939 году ў Бераставіцы пачаліся забойствы і крадзяжы. Ахвярамі сталі багатыя асобы і тыя, хто працаваў у польскай адміністрацыі (перш за ўсё палякі). У рабаваньняў бралі ўдзел частка сялянаў і бандыты, якія дзейнічалі пад уплывам прапаганды СССР (перш за ўсё беларусы і жыды). Апрача іншых, тут забілі двух паліцыянтаў: камэнданта ўчастку Асташэўскага і паліцыянта Лойку. 2 лістапада 1939 году Бераставіца ўвайшла ў БССР, у Крынкаўскі раён. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да 17 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.
 
20 верасьня 1944 году Бераставіца стала цэнтрам раёну, у 1947 годзе атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. 21 сьнежня 1954 году ў Бераставіцы адбыўся мітынг з нагоды адкрыцьця помніка Ёсіфу Сталіну. У гэты ж дзень агучылі пастанову выканаўчага камітэту Бераставіцкага раённага Савету дэпутатаў працоўных аб перайменаваньні Гарадзенскай шашы ў вуліцу імя Ё. Сталіна. 17 ліпеня 2006 году адбылося афіцыйнае зацьверджаньне гістарычнага гербу і заснаваньне сьцяга мястэчка.

## Галерэя
### Стары касьцёл

Bierastavica Vialikaja, Rynak, Karmelicki. Бераставіца Вялікая, Рынак, Кармэліцкі (1901-14) (2).jpg|да 1900 году
Bierastavica Vialikaja, Chadkievičaŭskaja, Karmelicki. Бераставіца Вялікая, Хадкевічаўская, Кармэліцкі (1919-39) (2).jpg|З боку апсыды
Bierastavica Vialikaja, Chadkievičaŭskaja, Karmelicki. Бераставіца Вялікая, Хадкевічаўская, Кармэліцкі (1919-39).jpg|З боку Хадкевічаўскай вуліцы
Bierastavica Vialikaja, Haradzienskaja-Rynak. Бераставіца Вялікая, Гарадзенская-Рынак (1901-14).jpg|З боку Гарадзенскай вуліцы

Bierastavica Vialikaja, Rynak, Karmelicki. Бераставіца Вялікая, Рынак, Кармэліцкі (1901-14).jpg|З боку Рынку
Bierastavica Vialikaja, Rynak-Chadkievičaŭskaja. Бераставіца Вялікая, Рынак-Хадкевічаўская (1915-18).jpg|1920-я
Bierastavica Vialikaja, Rynak, Karmelicki. Бераставіца Вялікая, Рынак, Кармэліцкі (1941).jpg|1941 год
Bierastavica Vialikaja, Karmelicki. Бераставіца Вялікая, Кармэліцкі (1919-39).jpg|Інтэр’ер


### Сядзіба Касакоўскіх

Bierastavica Vialikaja, Kasakoŭski. Бераставіца Вялікая, Касакоўскі (P. Vałyncevič, 1900).jpg|П. Валынцэвіч, да 1914 году
Bierastavica Vialikaja, Kasakoŭski. Бераставіца Вялікая, Касакоўскі (1910).jpg|1910-я
Bierastavica Vialikaja, Kasakoŭski. Бераставіца Вялікая, Касакоўскі (1915).jpg|1915 год
Bierastavica Vialikaja, Kasakoŭski. Бераставіца Вялікая, Касакоўскі (1919-39).jpg|да 1939 году

Bierastavica Vialikaja, Kasakoŭski. Бераставіца Вялікая, Касакоўскі (1901-39).jpg|да 1939 году
Bierastavica Vialikaja, Kasakoŭski. Бераставіца Вялікая, Касакоўскі (S. Kasakoŭski, 20.08.1901) (6).jpg|да 1939 году
Bierastavica Vialikaja, Kasakoŭski. Бераставіца Вялікая, Касакоўскі (S. Kasakoŭski, 1895) (06).jpg|да 1939 году
Bierastavica Vialikaja, Kasakoŭski. Бераставіца Вялікая, Касакоўскі (S. Kasakoŭski, 12.02.1903) (5).jpg|да 1939 году

Bierastavica Vialikaja, Kasakoŭski. Бераставіца Вялікая, Касакоўскі (S. Kasakoŭski, 13.02.1903) (4).jpg|да 1939 году
Bierastavica Vialikaja, Kasakoŭski. Бераставіца Вялікая, Касакоўскі (S. Kasakoŭski, 20.08.1901) (3).jpg|Сядзіба
Bierastavica Vialikaja, Kasakoŭski. Бераставіца Вялікая, Касакоўскі (1901-39) (2).jpg|Афіцына
Bierastavica Vialikaja, Kasakoŭski. Бераставіца Вялікая, Касакоўскі (1901-39) (3).jpg|Стайні


### Рынак

Bierastavica Vialikaja, Rynak. Бераставіца Вялікая, Рынак (P. Vałyncevič, 29.06.1911).jpg|29 чэрвеня 1911 году
Bierastavica Vialikaja, Rynak. Бераставіца Вялікая, Рынак (1919-39) (2).jpg|да 1918 году
Bierastavica Vialikaja, Rynak. Бераставіца Вялікая, Рынак (1916).jpg|1916 год
Bierastavica Vialikaja, Rynak. Бераставіца Вялікая, Рынак (1919-39).jpg|1930-я
Bierastavickaja ratuša. Бераставіцкая ратуша (1919-39).jpg|Ратуша


### Іншае

Bierastavica Vialikaja, Haradzienskaja. Бераставіца Вялікая, Гарадзенская (1912).jpg|Новы касьцёл, 1912 год
Bierastavica Vialikaja, Školnaja, Pračyścienskaja. Бераставіца Вялікая, Школьная, Прачысьценская (P. Vałyncevič, 1908).jpg|Царква
Bierastavica Vialikaja, Hrabavaja. Бераставіца Вялікая, Грабавая (1900).jpg|Грабавая алея
Bierastavica Vialikaja, Bierastavičanka. Бераставіца Вялікая, Бераставічанка (S. Kasakoŭski, 20.08.1901).jpg|Млын на Бераставічанцы


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* Трусаў І. Гарадзенскія ваколіцы // «Биржа информации» № 83, 23 верасьня 1999.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вялікая Бераставіца
Вялікая Бераставіца