Флярыян Чарнышэвіч

**Флярыян Чарнышэвіч** (; 2 ліпеня 1900, хутар Тучы, Бабруйскі павет — 18 жніўня 1964, Вілья Карляс-Пас, Пунілья, правінцыя Кордаба, Аргентына) — польска эміграцыйны пісьменьнік. Апісваў жыцьцё ваколічнай (заградовай) шляхты пачатку XX стагодьдзя ў ваколіцах Клічава. Першым і найважнейшым творам аўтара ёсьць раман «Надбярэзінцы».

## Біяграфія

Паходзіў з ваколіцаў Клічава ў Бабруйскім павеце. Нарадзіўся на хутары Тучы, які цяпер не існуе. Флярыян адзін з пяці дзяцей Францішка Чарнышэвіча й Апалёніі зь Мілютаў. Чарнышэвічы былі родам з ваколічнай шляхты Вялікага Княства Літоўскага з міжрэчча Бярэзіны і Дняпра, у 1859 годзе на вымаганьні заканадаўства Расейскай імпэрыі пацьвердзілі сваё шляхецтва.

Юнацтва Флярыян правёў у засьценку Перасека, паблізу хутара Тучы, за некалькі кіламетраў ад Клічава, тым часам Менскай губэрні. Скончыў 4-клясную гарадзкую вучэльню, імаверна, у Клічаве або ў Бабруйску. Польскую мову вывучыў, паводле ўласных слоў, у «таемных польскіх школах», у якіх сам пазьней выкладаў.

Некаторы час лічылася, што найстарэйшым творам Флярыяна Чарнышэвіча зьяўляецца надрукаваны ў 1911 г. Нашай Нівай на беларускай мове верш *Chrystos Uwaskros*, але насамрэч з подпісам «Ф. Чарнышэвіч» там публікаваліся вершы Хведара Чарнышэвіча.

Як вывядоўца на баку Польшчы удзельнічаў у польска-савецкай вайне 1920 году, падзеі якой апісаў у аўтабіяграфічных устаўках «Надбярэзінцаў». Паводле Рыскай мірнай дамовы 1921 году радзіма Чарнышэвіча апынулася ў складзе Беларускай ССР, ён пасяліўся ў занятай палякамі Вільні, дзе працаваў у паліцыі.

У 1924 годзе эміграваў у Аргентыну, 30 гадоў працаваў на бойні ў мястэчку Бэрыса. Вялікімі намаганьнямі пабудаваў дом у Вілья-Карляс-Пас, маляўнічай горнай мясцовасьці правінцыі Кордаба, у якім пасяліўся ў 1956 годзе з жонкай і дачкой. Быў дзеячам Саюза палякаў у Аргентыне.

Позна дэбютаваў у літаратуры, першым творам была аўтабіяграфічная аповесьць «Надбярэзінцы», якая выйшла ў 1942 годзе. Кніга мела добрыя рэцэнзыі, але праз Другую сусьветную вайну і цэнзуру, уведзеную па вайне ўладамі ПНР, так і не ўвайшла ў канон польскай літаратуры.

Паўліна Субоч-Бялэк і Ірэнэвуш Старонь у кнізе *За межамі мапы. Пра гэты вялікі раман Флярыяна Чарнышэвіча* пісалі так: 

Дэбютная кніга «Надбярэзінцамі» выклікала захапленьне ў такіх літаратуразнаўцаў, як: Мэльхіёр Ваньковіч, Міхал Крышпін Паўлікоўскі, Чэслаў Мілаш, Ежы Стэмпоўскі , Юзэфа Радзімінска, Марыя Чапская, Юзэф Чапскі.

### Краёвасьць
Дачка Ежы Чапскага графіня Марыя Чапская (1894—1981) у сваім эсэ «*Florіan Czarnyszewіcz*» (1965 г., Парыж) напісала пра палеміку паміж польскамоўным пісьменьнікам Флярыянам Чарнышэвічам (1895—1964) і беларускамоўным пісьменьнікам Кастусём Акулам (1925—2008), калі апошні, жадаючы польска-беларускага паразуменьня, усё ж папракаў Чарнышэвіча ў фальшаваньні гісторыі Беларусі й казаў, што землеўласьнікі-«палякі» й безьзямельная шляхта — гэта чарвякі, якія крывавілі цела яго айчыны й сялян-«беларусаў». У эсэ графіня патлумачыла, якія адносіны былі ў карэннага дваранства да сялянаў і чаму «польскія» дваране не прымалі слова «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў Флярыяна Чарнышэвіча, напісаных па-беларуску да Кастуся Акулы й перасланых копіяй пазьней Марыі Чапскай:  Флярыян Чарнышэвіч, хоць і не належаў да ідэолягаў «краёвасьці», выказваў тыповыя для краёўцаў думкі.

## Бібліяграфія
* 1942 — *Nadberezyńcy* (у беларускім перакладзе «Надбярэзінцы», пераклад Кацярыны Маціеўскай, 2017)
* 1953 — *Wicik Żywica*
* 1958 — *Losy pasierbów*
* 1963 — *Chłopcy z Nowoszyszek*

## Цікавінка
Брат Флярыяна Чарнышэвіча, Фэлікс, быў дзедам музыкі гурту Aerosmith Стывэна Тайлера і прадзедам актрысы Ліў Тайлер, вядомай па ролі Арвэн у кінаадаптацыі Пітэра Джэксана Ўладара пярсьцёнкаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Юрый Тамковіч «Надбярэзінская шляхта» («Наша гісторыя» (1(30)-2021)
* Maria Czapska, Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice / M. Czapska. — Warszawa : Więź, 2006. — S. 164—171.
* Maria Czapska, Florian Czarnyszewicz (1895—1964), w: Pamiętnik Wileński, red. J. Godlewski, Londyn. 1972, s. 255—267.
* Bartosz Bajków, *Florian Czarnyszewicz: przyczynek do biografii*, w: «Arcana» (nr 138) listopad/grudzień 2017
* Bartelski, Lesław M. Polscy pisarze współcześni 1939—1991: Leksykon. PWN. ISBN 83-01-11593-9.
* Krzysztof Wojciechowski, ''Chłopcy z Nowoszyszek'' 
* Paulina Subocz-Białek, Ireneusz Staroń, *Nostalgiczna pieśń powrotu. O twórczości Floriana Czarnyszewicza,* Instytut Literatury, Kraków 2020
* Paulina Subocz-Białek, Ireneusz Staroń, Nostalgiczna pieśń powrotu. O twórczości Floriana Czarnyszewicza, Instytut Literatury, Kraków 2020
* Paulina Subocz-Białek, Ireneusz Staroń, *Poza mapą. O «Nadberezyńcach» Floriana Czarnyszewicza*, Arcana, Kraków 2020


Катэгорыя:Удзельнікі польска-савецкай вайны
Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменьнікі