Эўрапейская Хартыя рэгіянальных моваў або моваў меншасьцяў

**Эўрапе́йская Ха́ртыя рэгіяна́льных моваў або моваў ме́ншасьцяў** — адна з эўрапейскіх дамоваў, прынятая ў 1992 годзе пад эгідаю Рады Эўропы з мэтаю абароны й прасоўваньня гістарычных моваў або моваў меншасьцяў у Эўропе, падрыхтоўку да якой ажыцьцявіла Пастаянная Канфэрэнцыя па мясцовых і рэгіянальных уладах Эўропы. Фактычныя палажэньні былі складзеныя Парлямэнцкай Асамблеяй Рады Эўропы на аснове рэкамэндацыяў Кангрэсу мясцовых і рэгіянальных уладаў Эўропы — арганізацыі, што ўтварылася ў выніку рэарганізацыі Пастаяннае Канфэрэнцыі.

## Асноўныя прынцыпы
Палажэньні Хартыі прадугледжваюць падтрымку мовам, што традыцыйна выкарыстоўваюцца грамадзянамі дзяржаваў-падпісантаў Хартыі і пры гэтым у значнай ступені адрозьніваюцца ад афіцыйнай мовы/мовы большасьці, маюць пэўную тэрытарыяльную аснову або выкарыстоўваюцца ў межах усяе дзяржавы. Зыходзячы з азначанага, Хартыя не прадугледжвае падтрымку моваў мігрантаў або моваў, што разглядаюцца ўладамі дзяржавы як дыялект афіцыйнае мовы або мовы большасьці. Падтрымку з боку Хартыі таксама могуць атрымаць мовы, якія ня маюць дзяржаўнага статусу, але маюць афіцыйны статус у якой-кольвек адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінцы краіны (напрыклад, каталянская мова ў Каталёніі). Зь іншага боку, палажэньні Хартыі могуць не распаўсюджвацца на мовы, якія зьяўляюцца дзяржаўнымі, але фактычна ёсьць мовамі меншасьці (напрыклад, ірляндзкая мова ў Рэспубліцы Ірляндыя). Існуюць прэцэдэнты падпісаньня Хартыі, але наступнай пасьля гэтага Канстытуцыйнай забароны дзеяньня Хартыі (Францыя).

Палажэньні Хартыі прапаноўваюць усім дзяржавам-падпісантам вялікі набор сродкаў для абароны й заахвочваньня выкарыстаньня мясцовых гістарычных рэгіянальных моваў або моваў меншасьцяў. Палажэньні Хартыі прадугледжваюць два ўзроўні абароны рэгіянальных моваў, аднак усе дзяржавы-падпісанты мусяць прытрымлівацца прынамсі мінімальнага ўзроўню падтрымкі. Дзяржава-падпісант таксама можа ўзяць на сябе абавязацельствы па вышэйшым узроўні падтрымкі мовы, у выніку чаго дзяржава-падпісант абавязваецца ўзяць на сябе забесьпячэньне ня менш як 35 захадаў па абароне моваў.

## Мовы, што знаходзяцца пад абаронай паводле Хартыі
Ніжэй прыведзены пералік краінаў-падпісантаў Хартыі, а таксама мовы, што атрымалі ў іх падтрымку пасьля ратыфікацыі Хартыі. У дужках прыведзеная дата ратыфікацыі.

 Армэнія (25 студзеня 2002)
* Асырыйская мова
* Грэцкая мова
* Расейская мова
* Курдзкая мова
* Езідзкая мова

 Аўстрыя (28 чэрвеня 2001, ратыфікавала Хартыю адносна кожнай мовы асобна для кожнай зямлі)
* Харвацкая мова (Бургенлянд)
* Славенская мова (Карынтыя, Штырыя)
* Вугорская мова (Бургенлянд, Вена)
* Чэская мова (Вена)
* Славацкая мова (Вена)
* Цыганская мова (Бургенлянд)

 Босьнія і Герцагавіна (21 верасьня 2010)
* Альбанская мова
* Чарнагорская мова
* Чэская мова
* Ідыш
* Італьянская мова
* Вугорская мова
* Македонская мова
* Нямецкая мова
* Польская мова
* Румынская мова
* Русінская мова
* Славацкая мова
* Славенская мова
* Сэфардзкая мова
* Турэцкая мова
* Украінская мова

 Вялікабрытанія (27 сакавіка 2001. Ніжэй пералічаныя мовы, ратыфікаваныя ў Злучаным Каралеўстве Вялікабрытаніі й Паўночнай Ірляндыі, а таксама мовы, ратыфікаваныя па-за Каралеўствам — на Кароннай Зямлі Востраў Мэн)
* Валійская мова
* Ірляндзкая мова
* Корнская мова
* Мэнская мова
* Шатляндзкая мова
* Шатляндзкая германская мова (у т.л. ольстэрска-шатляндзкая мова)

 Гішпанія (9 красавіка 2001)
* Арагонская мова (Арагон)
* Астурлеонская мова (Астурыя, Кастылія і Леон)
* Басконская мова (афіцыйны статус — у Краіне Баскаў, таксама — Навара)
* Валенсійская мова (дыялект каталянскай, але прызнаны як мова ў Валенсіі)
* Галісійская мова (Галісія)
* Каталянская мова (Балеарскія астравы, Каталёнія, Арагон)

 Данія (8 верасьня 2000. Хартыя не закранае фарэрскую й грэнляндзкую мовы, што маюць уласны афіцыйны статус у адпаведных аўтаноміях)
* Нямецкая мова

 Кіпр
* Армянская мова
* Кіпрска-арабская мова

 Вугоршчына (26 красавіка 1995)
* Харвацкая мова
* Нямецкая мова
* Грэцкая мова
* Румынская мова
* Сэрбская мова
* Славацкая мова
* Славенская мова

 Ліхтэнштайн (18 лістапада 1997)
* адсутнічаюць

 Люксэмбург (22 чэрвеня 2005)
* адсутнічаюць

 Нарвэгія (10 лістапада 1993)
* Саамскія мовы
* Квэнская мова
* Цыганская мова
* Скандынаўска-цыганская мова

 Нідэрлянды (2 траўня 1996)
* Заходнефрыская мова (Фрысьлянд)
* Лімбурская мова (Лімбург)
* Ніжнесаксонская мова (па ўсёй краіне)
* Цыганская мова (па ўсёй краіне)
* Ідыш (па ўсёй краіне)

 Нямеччына (16 верасьня 1998. Ратыфікавала Хартыю адносна кожнай мовы асобна для кожнай зямлі)
* Дацкая мова (Шлезьвіг-Гальштайн)
* Верхнелужыцкая мова (Саксонія)
* Ніжнелужыцкая мова (Брандэнбург)
* Паўночнафрыская мова (Шлезьвіг-Гальштайн)
* Затэрляндзкая фрыская мова (Ніжняя Саксонія)
* Цыганская мова (па ўсёй краіне)
* Ніжненямецкая мова (Брандэнбург, Брэмэн, Гамбург, Ніжняя Саксонія, Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія, Паўночны Райн — Вэстфалія, Саксонія-Ангальт, Шлезьвіг-Гальштайн)

 Польшча (12 лютага 2009)
* Армянская мова
* Беларуская мова
* Ідыш
* Іўрыт
* Караімская мова
* Кашубская мова
* Лемкаўская мова
* Летувіская мова
* Нямецкая мова
* Расейская мова
* Славацкая мова
* Татарская мова
* Украінская мова
* Цыганская мова
* Чэская мова

 Румынія (24 кастрычніка 2007)
* Альбанская мова
* Армянская мова
* Баўгарская мова
* Вугорская мова
* Грэцкая мова
* Ідыш
* Італьянская мова
* Македонская мова
* Нямецкая мова
* Польская мова
* Расейская мова
* Русінская мова
* Славацкая мова
* Сэрбская мова
* Татарская мова
* Турэцкая мова
* Украінская мова
* Харвацкая мова
* Чэская мова

 Славаччына (5 верасьня 2001)
* Баўгарская мова
* Вугорская мова
* Нямецкая мова
* Польская мова
* Русінская мова
* Украінская мова
* Харвацкая мова
* Цыганская мова
* Чэская мова

 Славенія (4 кастрычніка 2000)
* Вугорская мова
* Італьянская мова
* Цыганская мова

 Сэрбія (15 лютага 2006. Ратыфікаваная 22 сьнежня 2005 году ў часы існаваньня Сэрбіі й Чарнагорыі)
* Альбанская мова
* Басьнійская мова
* Баўгарская мова
* Вугорская мова
* Румынская мова
* Русінская мова
* Славацкая мова
* Украінская мова
* Харвацкая мова
* Цыганская мова

 Украіна (19 верасьня 2005. Мовы не ўказаныя па прыметніках, аднак ратыфікаваныя «мовы наступных нацыянальных меншасьцяў». У пералік ня трапілі русіны, якія ва Ўкраіне лічацца этнічнай групай украінцаў. Фактычнае выкарыстаньне маюць толькі некаторыя з ратыфікаваных моваў)
* Баўгарская мова
* Беларуская мова
* Вугорская мова
* Гагавуская мова
* Грэцкая мова
* Ідыш
* Крымскататарская мова
* Малдаўская мова
* Нямецкая мова
* Польская мова
* Расейская мова
* Румынская мова
* Славацкая мова

 Фінляндыя (9 лістапада 1994)
* Саамскія мовы
* Швэдзкая мова (адна зь дзяржаўных)

 Харватыя (5 лістапада 2007)
* Чэская мова
* Вугорская мова
* Італьянская мова
* Русінская мова
* Сэрбская мова
* Славацкая мова
* Украінская мова

 Чарнагорыя (15 лютага 2006)
* Альбанская мова
* Цыганская мова

 Чэхія (15 лістапада 2006)
* Славацкая мова (ва ўсёй краіне)
* Польская мова (Мараўскасылескі край, раён Фрыдэк-Містэк, раён Карвіна)
* Нямецкая мова
* Цыганская мова

 Швайцарыя (23 сьнежня 1997)
* Італьянская мова
* Рэтараманская мова

 Швэцыя (9 лютага 2000)
* Ідыш
* Мэянкіелі
* Саамскія мовы
* Фінская мова
* Цыганская мова

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Падрабязная інфармацыя пра Хартыю на афіцыйным сайце Рады Эўропы,,,,

Катэгорыя:Канвэнцыі Рады Эўропы
Катэгорыя:Моўная палітыка Эўрапейскага Зьвязу