open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Аляксей Грышын

**Аляксе́й Гена́дзевіч Гры́шын** (нарадзіўся 18 чэрвеня 1979, Менск) — беларускі фрыстайліст. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2001). На XXI зімовых Алімпійскіх гульнях заваяваў першы залаты мэдаль у гісторыі Беларусі за часамі выступленьня на зімовай Алімпіядзе.

Бронзавы прызэр Алімпійскіх гульняў 2002 году, неаднаразовы пераможца чэмпіянатаў і этапаў кубку сьвету.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Eurosport.ru

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія фрыстайлісты
Катэгорыя:Беларускія фрыстайлісты і фрыстайлісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Фрыстайлісты і фрыстайлісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 году
Катэгорыя:Фрыстайлісты і фрыстайлісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 году
Катэгорыя:Фрыстайлісты і фрыстайлісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 году
Катэгорыя:Фрыстайлісты і фрыстайлісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 году
Катэгорыя:Фрыстайлісты і фрыстайлісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2002 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 году
Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па фрыстайле
Катэгорыя:Беларускія алімпійскія чэмпіёны
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету па фрыстайле
Несутычы

**Несуты́чы** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Несутычы ўваходзяць у склад Брольніцкага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брольніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Тэлевізар

**Тэлеві́зар** — тэлекамунікацыйная прылада для атрыманьня і адлюстраваньня тэлевізійнага сыгналу, які складаецца зь відэа- і гукавага патокаў.

## Гісторыя
Першыя электрамэханічныя камэрцыйныя мадэлі тэлевізараў зьявіліся ў адзін час з 1928 па 1934 год у Вялікабрытаніі, ЗША і СССР. Першыя сэрыйныя мадэлі, створаныя ў Вялікабрытаніі, уяўлялі сабой радыё з тэлевізыйнай прыладай, якая складалася з нэонавай трубкі за вярчальным дыскам (дыскам Ніпкова) і аддавала выяву памерам з паштовую марку, якая павялічвалася лінзай.

Першыя камэрцыйныя мадэлі тэлевізараў на электронна-прамянёвых трубках былі створаныя ў 1934 годзе нямецкай кампаніяй Telefunken. Да Другой сусьветнай вайны самая танная мадэль амэрыканскай вытворчасьці каштавала $125 ($1&nbsp;863 на 2007 год) і мела 3-цалевы экран.

## Тэхналёгіі адлюстраваньня
Цяпер у стварэньні візуальнай сыстэмы тэлевізара выкарыстоўваюцца наступныя тэхналёгіі: ЭПТ, ВКД, плазьменныя панэлі, DLP і апошнім часам OLED. Некаторыя праектары з TV-уваходам таксама могуць лічыцца тэлевізарамі.

## Глядзіце таксама
* Пульт дыстанцыйнага кіраваньня
* Тэлезалежнасьць

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэлебачаньне
Мотча

**Мо́тча** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Мотча ўваходзіць у склад Ладзеніцкага сельсавету.

## Гісторыя
22 жніўня 2017 году вёска перададзеная з Брольніцкага ў склад Ладзеніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 110 чалавек
* 2010 год — 57 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ладзеніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Іван Коўкель

**Іван Іванавіч Коўкель** (31 кастрычніка 1942, вёска Вялікае Сяло Лідзкага раёну Гарадзенскай вобласьці — 10 ліпеня 2009) — гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1979), прафэсар (2005).

## Біяграфія
Скончыў гістарычна-філялягічны факультэт Гарадзенскага пэдагагічнага інстытуту (1964). Выкладаў у ім.

У 2000 годзе 28 маладых студэнтаў-гісторыкаў (у асноўным выдатнікі) напісалі заяву на імя дэкана Факультэту гісторыі ГрДУ з просьбай стварыць умовы для выкладаньня ўсіх навучальных дысцыплінаў па-беларуску. У сваю чаргу Коўкель адзначыўся тым, што на адной зь лекцыяў назваў ініцыятараў напісаньня заявы «махровымі нацыяналістамі» і замест выкладаньня прадмету пачаў даводзіць студэнтам, што «за ўсім гэтым стаяць людзі, якім патрэбна адмываць заходнія грошы».

Таксама быў вядомы як «адмысловец па выкрыцьці беларускіх нацыяналістаў», такіх як Ларыса Геніюш, Янка Купала, Іван і Антон Луцкевічы.

## Прафэсійныя погляды
Станоўча ацэньваў Рыскую мірную дамову 1921 году па падзеле Беларусі паміж Польшчай і РСФСР. Дзейнасьць кіраўнікоў Беларускай Народнай Рэспублікі разглядаў з пазыцыі ідэалёгіі бальшавікоў. Раман Скірмунт, Антон Луцкевіч і інш. дзеячы беларускага нацыянальнага руху паводле меркаваньня Коўкеля зьяўляліся прадстаўнікамі «буржуазна-памешчыцкага лягеру», «марыянэткамі нямецкіх акупантаў», «падманшчыкамі народу», якія імкнуліся «адарваць беларусаў ад братэрскай Савецкай Расеі».

## Асноўныя працы
* Почему не состоялась БНР?: Из истории политического банкротства националистической контрреволюции в Белоруссии, 1918—1925 гг. — Минск : Библиотечка газеты «Голас Радзімы», 1980. — 125 с.
* Ковкель И. И., Ярмусик Э. С. История Беларуси с древнейших времён до нашего времени. 7-е издание, дополненное. — Минск: Аверсэв, 2008. — 622 с. ISBN 978-985-509-540-9.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідзкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ
Язэп Гайлевіч

**Язэп (Юзэф) Казімеравіч Гайлевіч** (26 лютага 1893, в. Дразды, Дзісенскі павет Віленскай губэрні — 18 кастрычніка 1971, в. Бальбінава, Краслаўскі раён, ЛатССР) — беларускі рыма-каталіцкі сьвятар, грамадзкі і культурны дзеяч, пэдагог, прыхільнік беларусізацыі каталіцкай царквы, дзеяч беларускага руху ў Латвіі.

## Біяграфія
Нарадзіўся 26 лютага 1893 году ў в. Дразды Дзісенскага павету Віленскай губэрні. У 1913 годзе паступіў у Магілёўскую духоўную каталіцкую сэмінарыю ў Пецярбурзе. З-за падзеяў 1917—1918 гадоў у Расеі быў вымушаны перапыніць вучобу. Заняткі прадоўжыў у Менскай духоўнай каталіцкай сэмінарыі. 29 лютага 1920 году пасьвечаны ў сьвятары. У 1920—1921 гадах — вікарыяў у мястэчку Друя Браслаўскага павету.

У 1921—1934 гадах — адміністратар у Бальбінаве Дзісенскага павету. У 1934—1935 гадах — вікарый у касьцёле Сэрца Ісуса ў Рэжыцы (Латвія). У 1935—1943 гадах — вікарыяў у касьцёле Панны Марыі ў Дзьвінску (Даўгаўпілс, Латвія), адначасова выкладаў Закон Божы ў беларускіх школах. Прымаў удзел у культурным і грамадзкім жыцьці беларусаў Латвіі. Выступаў з казаньнямі на беларускай мове. Перасьледаваўся латыскімі ўладамі. Абвінавачваўся ў плянах далучыць Латгалію да Польшчы.

Падчас 2-й Сусьветнай вайны заставаўся на акупаванай тэрыторыі, служыў у адноўленым вернікамі касьцёле Найсьвяцейшай Тройцы ў мяст. Росіца (цяпер Дрысенскі раён Віцебскай вобласьці). З 1943 году зноў у Бальбінаве. Арыштаваны органамі МДБ 10 верасьня 1949 году. Абвінавачваўся ў «правядзеньні антысавецкай агітацыі». Асуджаны 8 красавіка 1950 году да 10 гадоў ППЛ. Этапаваны 4 чэрвеня 1950 году ў Мінэральны лягер МДБ Комі АССР. 5 студзеня 1956 году пераведзены ў Дубраўны лягер МДБ Мардоўскай АССР. Вызвалены 22 чэрвеня 1956 году. Служыў у касьцёле ў мястэчку Рундак (Латвія). З 1959 году зноў у Бальбінаве, пазьней у касьцёле ў вёсцы Індра (Латвія). Памёр 18 кастрычніка 1971 году ў в. Бальбінава Краслаўскага раёну Латвійскай ССР.

## Заўвагі

## Літаратура
* Календарыюм // Czasopis № 10/2006 https://web.archive.org/web/20160305191303/http://kamunikat.fontel.net/pdf/czasopis/2006/2006-10.pdf
* ГАЙЛЕВІЧ Язэп // 

Катэгорыя:Нарадзіліся 26 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1893 годзе
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Выкладчыкі Дзьвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Прыхільнікі беларусізацыі каталіцкай царквы
Катэгорыя:Латыскія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Памерлі 18 кастрычніка
Катэгорыя:Памерлі ў 1971 годзе
Катэгорыя:Асобы Дзьвінску
Погіры

Назву **По́гіры** маюць: 

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Погіры — вёска ў Ашмянскім раёне
** Погіры — вёска ў Дзятлаўскім раёне
Плешчыцы

Назву **Плешчыцы** маюць: 

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Плешчыцы — вёска ў Пінскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Плешчыцы — вёска ў Шклоўскім раёне

## Глядзіце таксама
* Плешчаніцы
* Плешчына
Ніна Стужынская

**Ніна Іванаўна Стужынская** ( 12 сьнежня 1955) — беларуская гістарыца, ляўрэатка прэміі імя Францішка Багушэвіча Беларускага ПЭН-цэнтру (2001). Кандыдатка гістарычных навук, дацэнтка.

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. Узначальвае РГА «Беларуская жаночая ліга».

Працавала старэйшай навуковай супрацоўніцай Інстытуту гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, аднак у 2003 была звольненая за ўдзел ў выбарчай кампаніі. Пасьля гэтага ўвайшла ў арганізацыйны камітэт Асацыяцыі незалежых гісторыкаў.

Займаецца дасьледаваньнем гісторыі палітычных рэпрэсіяў у Беларусі. Аўтарка кнігі «Беларусь мяцежная: з гісторыі ўзброенага антысавецкага супраціву: 20-я гг. ХХ ст.» http://belwl.org/usr/templates/files/slutskae_paustanne.pdf. Першы тыраж гэтай кнігі хутка быў раскуплены, і неўзабаве быў надрукаваны другі.

## Публікацыі
* 
* Беларусь мяцежная: з гісторыі ўзброенага антысавецкага супраціву: 20-я гг. ХХ ст., Наша будучыня, Вільня, 2011.
* Атаман Грач : в тени "Зеленого дуба" / Нина Стужинская // Деды : дайджест публикаций о белорусской истории. — 2009. ― Вып. 2. ― С. 116―135.
* Возмущение на почве разрушения / Нина Стужинская // Деды : дайджест публикаций о белорусской истории. — Минск, 2009―. — 2011. ― Вып. 6. ― С. 259―277.
* Советская историография Великой Октябрьской социалистической революции в Белоруссии: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата исторических наук: специальность 07.00.09 Историография и источниковедение / Стужинская Нина Ивановна. - Киев, 1985. - 16 с.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1955 годзе
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі імя Багушэвіча (ПЭН-цэнтар)
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Kamunikat.org

**Камуні́кат** (*Kamunikat.org*) — беларуская інтэрнэт-бібліятэка, заснаваная беластоцкім журналістам Яраславам Іванюком у якасьці старонкі бюлетэню Беларускай рэдакцыі Польскага радыё.

## Мінуўшчына
У 2007 року была адной з найбуйнейшых у сьвеце, дзе было столькі крыніцаў на беларускай мове. Складалася з трох асноўных разьдзелаў — «кнігі», «часопісы» і «артыкулы». Налічвала больш за 1000 беларускіх кніжак і часопісаў. На галоўнай старонцы рэсурсу штодзённа рэгістравалася каля тысячы наведваньняў.

У 2010 годзе штодзённа бачыну наведвала да 2000 чытачоў. У сеціўнай бібліятэцы налічавалася амаль 6000 беларускіх выданьняў.

У ліпені 2023 году рашэньнем Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь доступ да сайту быў абмежаваны на тэрыторыі Беларусі. У 2025 годзе сайт і старонкі праекта дадалі ў рэспубліканскі сьпіс экстрэмісцкіх матэрыялаў.

У сакавіку 2026 году КДБ Беларусі абвясьціў экстрэмісцкім фармаваньнем кааліцыю некалькіх выдавецтваў, уключаючы Kamunikat.org.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка Kamunikat.org
* Галоўная старонка Камунікату (дадатковая)
* Фэйсбук
* Старонка на Твітэры
* Жывы часопіс «Камунікату»
* Суполка «Камунікат» на ЖЧ

Катэгорыя:Беларускія вэб-сайты
Катэгорыя:Беларуская мова ў сеціве
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2000 годзе
Катэгорыя:Польскія вэб-сайты
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Базы зьвестак у Інтэрнэце
Катэгорыя:Он-лайн энцыкляпэдыі
Катэгорыя:Навуковыя вэб-сайты
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё

**Белару́ская слу́жба По́льскага ра́дыё** — беларускамоўная радыёстанцыя грамадзкага Польскага радыё, заснаваная 13 студзеня 1992 году. Пры тым першая перадача на беларускай мове выйшла ў этэр ужо 15 сьнежня 1991 у праграме Польскае службы.

У склад рэдакцыі ўваходзяць: Анна Задрожна, Валера Саўко, Ялянта Сьмялоўская, Тамаш Саевіч, Эльвіра Богдан-Сянкевіч, Натальля Грышкевіч-Шымковяк, Дзьмітры Гурневіч, Алена Пытэль, кіраўнічка — Ніна Баршчэўская.

## Частасьці
Доўгія хвалі: 225 кілягэрцаў а 6:40, 12:20 (ў нядзелю а 12:10) і 22:20 (ў нядзелю а 22:05) польскага часу на Першым канале Польскага радыё.

Сярэднія хвалі: 1386 кілягэрцаў а 7:00 на Радыё «Балтыйскія Хвалі».

Эфірнае радыё: 103,8 FM а 5:00 і 23:30 мясцовага часу на «Radio znad Wilii».

Лічбавае радыё: DAB+ сетка ў Польшчы а 15:30 мясцовага часу на канале «Radio Poland DAB+». Частасьці: https://fmscan.org/net.php?r=d&m=m&itu=POL&pxf=Radio+Poland

Спадарожнік Eutelsat Hot Bird 13 а 4:00, 5:00, 6:00, 15:30, 16:30, 21:00, 22:30 і 0:00 польскага часу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Падкаст
* RSS-паток навінаў

Катэгорыя:Радыёстанцыі
Катэгорыя:Радыёстанцыі на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Софтфон

**Софтфон** ( — «праграмны тэлефон») — кампутарнае праграмнае забесьпячэньне для зьдзейсьненьня тэлефонных выклікаў праз інтэрнэт. Сафтфоны выконваюць амаль тыя ж функцыі, што і звычайныя тэлефоны і выкарыстоўваюцца ў большасьці выпадкаў з аўдыё-гарнітурай, мікрафонам і дынамікамі, ці USB-тэлефонам.

## Мінуўшчына
На пачатак лістапада 2016 г. найбольш распаўсюджанымі сафтфонамі ў сьвеце паводле штомесячных карыстальнікаў былі: 1) амэрыканскі «Ўотс-Ап» (анг. WhatsApp — «што адбываецца»; 1 млрд карыстальнікаў), які належаў Фэйсбуку; 2) уласна «Фэйсбук Мэсэнджар» (900 млн); 3) кітайскі «К’ю-К’ю Мабайл» (QQMobile; 853 млн); 4) кітайскі «Ўі-Чат» (WeChat; 697 млн), 5) амэрыканскі «Снап-Чат» (анг. SnapChat; 310 млн); 6) распрацаваны ў Эстоніі «Скайп» (анг. Skype; 300 млн), набыты амэрыканскім «Майкрасофтам»; 7) распрацаваны ў Беларусі «Вайбэр» (Viber; 249 млн), набыты японскім «Ракутэнам».

## Беларусь
У лістападзе 2016 г. лік карыстальнікаў сафтфона «Вайбэр» у Беларусі перавысіў 4,5 млн чалавек, што складала амаль палову насельніцтва краіны (47,3% з 9,505 млн жыхароў). Такім чынам, за 1,5 году зь лета 2015 г. лік карыстальнікаў «Вайбэру» ў Беларусі вырас на 73%.

## Глядзіце таксама
* IP-тэлефанія
* Skype
* Тэлефон

## Крыніцы
Краскі зла

**«Краскі зла»** () — зборнік вершаў францускага паэта-сымбаліста Шарля Бадлера, які выйшаў з 1857 па 1868 гады ў трох рэдакцыях з розным аб’ёмам. Першае выданьне спрычыніла судовую цяжбу, у выніку якой Бадлер быў аштрафаваны за парушэньне нормаў грамадзкай маралі й вымушаны быў выплаціць пэўную суму грошай і прыбраць са зборніка 6 найбольш «няпрыкладных» вершаў. Зборнік паўплываў на творчасьць Арцюра Рэмбо, Поля Вэрлена й Стэфана Малярмэ й лічыўся вытокам сучаснае эўрапейскае лірыкі.

## Крыніцы

## Беларускія пераклады
* Бадлер Ш. З кнігі «Краскі Зла»: Вершы / Перакл. А. Хадановіча; З кнігі «Маленькія паэмы прозай» / Перакл. А. Хадановіча, М. Раманоўскага // Крыніца. 1998. № 8 (45).
* Бадлер Ш. З кнігі «Краскі Зла»: Вершы / Перакл. А. Хадановіча // Annus Albaruthenicus = Год Беларускі. Крынкі, 2000.

## Вонкавыя спасылкі
* Les Fleurs du mal поўны тэкст ў францускай ВікіКрыніцы

Катэгорыя:Зборнік вершаў Шарля Бадлера
Поль Вэрлен

**Поль Мары́ Вэрле́н** () (30 сакавіка 1844 — 8 студзеня 1896) — францускі паэт, заснавальнік літаратурнага імпрэсіянізму і сымбалізму.

## Жыцьцяпіс

## Беларускія пераклады
Вядомым перакладнікам паэзіі Поля Вэрлена на беларускую мову быў беларускі паэт Максім Багдановіч. У свой адзіны прыжыцьцёвы зборнік «Вянок» паэт плянаваў улучыць 22 вершы францускага дэкадэнта.

Таксама паэзію Вэрлена перакладалі беларускія паэты й перакладнікі Алег Лойка, Лявон Баршчэўскі, Леанід Дранько-Майсюк, Андрэй Хадановіч; паасобныя вершы пераклалі таксама Сьцяпан Ліхадзіеўскі, Галіна Дубянецкая.

## Глядзіце таксама
* Асеньняя песьня

## Крыніцы

## Літаратура
* У месяцавым ззянні: Выбранае / Уклад., пер. А. Лойкі; Уступ. арт. Б. Міцкевіча. — Мн.: Мастац.літ., 1974. — (Паэзія народаў свету).
* Лірыка, пер. М. Багдановіча, А. Лойкі, Л. Дранько-Майсюка. У кн.: Ф. Пэтрарка. Санэты; Дж. Г. Байран. Паломніцтва Чайльд-Гарольда: лірыка, паэмы; П. Вэрлен. У месяцавым зьзяньні: лірыка / Уклад. С. Панізьніка. — Мн.: Юнацтва, 1994. — (Школьная бібліятэка). — С. 159 — 263.
* Выбраная лірыка, пер. М. Багдановіча, Л. Баршчэўскага, Л. Дранько-Майсюка, А. Хадановіча. — Мн.: Зьміцер Колас, 2022. — (Паэты плянэты).

## Вонкавыя спасылкі
* Поль Вэрлен — Мастацтва паэзіі ў перакладзе Галіны Дубянецкай

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мэцы
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія паэты
Катэгорыя:Сымбалісты
Франц + Паліна

«**Франц + Паліна**» () — мастацкі фільм паводле апавяданьня Алеся Адамовіча «Нямко».

## Сюжэт
Беларусь, 1943 год. У вёсцы Пятухі кватаруе нямецкі атрад СС. Малады жаўнер Франц закаханы ў беларуску Паліну. Але неўзабаве будзе адданы загад на зьнішчэньне ўсіх жыхароў вёскі…

## Акторы
* Сьвятлана Іванова — *Паліна*
* Адрыян Топаль — *Франц*
* Тамара Міронава — *Кучарыха*, маці Паліны
* Увэ Елінэк — *Отта*
* Валянцін Мацапура — *Казік*
* Эрыка Булатая — *Ліза*
* Натальля Гарбаценка — *маці Казіка і Лізы*
* Максім Мацапура — *Максімка*
* Андрэй Мярзьлікін — *Павал*

## Узнагароды
* 2007 — Гран-Пры і прыз за найлепшую музыку, фэстываль FIPA, Біяррыц, Францыя, (кампазытар Анджэй Петрас)
* 2007 — Адмысловы прыз журы, прызы за найлепшую галоўную мужчынскую ролю, галоўную жаночую ролю, апэратарскую работу, міжнародны кінафэстываль Avanca, Партугалія
* 2007 — Прыз за найлепшую мужчынскую ролю, Міжнародны фэстываль ТБ-праграм, Шанхай
* 2007 — Прыз П. Лебешава за найлепшае мастацкае рашэньне фільму, міжнародны кінафэстываль «Дух Огня», Ханты-Мансыйск
* 2007 — Адмысловы прыз журы фэстывалю «Литература и Кино», Гатчына
* 2007 — Гран-Пры і прыз за найлепшую жаночую ролю фэстывалю вайскова-патрыятычных фільмаў імя С. Бандарчука «Волоколамский Рубеж»
* 2006 — Прызэр 16-го міжнароднага фэстывалю ўсходнеэўрапейскага кіно, Котбус, Нямеччына
* 2006 — Прыз за найлепшую галоўную жаночую ролю і прыз за найлепшую эпізадычную жаночую ролю, фэстываль кінаактораў «Созвездие», Цьверь
* 2006 — Адмысловы дыплём журы і прыз за найлепшую жаночую ролю міжнароднага кінафэстывалю «Киношок», Анапа
* 2006 — Прыз за найлепшую жаночую ролю міжнароднага кінафэстывалю фільмаў пра вайну П. Озерава, Санкт-Пецярбург
* 2006 — Прыз за найлепшы дэбют і за найлепшую апэратарскую работу, міжнародны кінафэстываль «Лістапад», Менск
* 2006 — Адмысловый прыз журы міжнароднага кінафэстывалю «Балтийские дебюты», Сьветлагорск
* 2006 — Прыз рэжысэру Міхаілу Сегалу за найлепшы дэбют «Первая проба» на Моладзевым фэстывалі «Отражение» ў 2006 годзе.

## Мова фільму
Расейцы старанна ўзнаўляюць мову беларускай вёскі, а расейская актрыса Сьвятлана Іванова навучылася размаўляць па-беларуску лепей за многіх тутэйшых..

Нямецкая і беларуская мовы дублююцца субтытрамі па-расейску.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Фільм на IMDB

Катэгорыя:Расейскія фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра Другую сусьветную вайну
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы паводле твораў Алеся Адамовіча
Катэгорыя:Фільмы 2006 году
Утрэхт

**У́трэхт** () — места ў Нідэрляндах, адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі. Места зьяўляецца часткай Рандстаду () — канурбацыі, якая складаецца з чатырох найбуйнейшых местаў Нідэрляндаў — Амстэрдаму, Ратэрдаму, Гаагі ды самога Ўтрэхту. Места разьмешчанае ў цэнтральнае частцы краіны. Насельніцтва 374 238 чалавек (на 22 лістапада 2024 году). 

З часоў залатога веку (амаль усё XVII стагодзьдзе), Утрэхт быў адным з найважнейшых местаў паўночных Нідэрляндаў, пакуль Амстэрдам ня стаў культурным і эканамічным цэнтрам краіны.

Сёньня Ўтрэхт — найбуйнейшы адукацыйна-навуковы цэнтар Нідэрляндаў. У месьце знаходзіцца Ўтрэхцкі ўнівэрсытэт — найвялікшы ў краіне, акрамя таго, ў межах места разьмясьціліся шэраг іншых вышэйшых навучальных установаў. Дзякуючы свайму геаграфічнаму становішчу, Утрэхт зьяўляецца буйным транспартным вузлом (чыгункі ды аўтамабільных дарог).

## Гісторыя

У сярэдзіне I стагодзьдзя н.э. рымскі военачальнік Карбулён (Corbulo) пабудаваў фартэцыю Траектум (Traiectum) з дрэва і зямлі на беразе Райну, які ў той час меў рэчышча ў гэтым месцы (цяпер рэчышча значна зрушылася). У фартэцыі магло знаходзіцца да 600 жаўнераў. Цяпер на гэтым месцы знаходзіцца Саборны пляц (Domplein) з саборам.

Фартэцыя была адным з умацаваньняў на мяжы Рымскай імпэрыі. Для такіх фартэцыяў існаваў загад, як іх будаваць. Гэта была тэрыторыя 150х200 мэтраў, акружаная завостраным зьверху і ашчаціненым зьнізу пікамі або калючкамі частаколам. Па-за фартэцыяй знаходзілася невялікая вёска. Адметнай асаблівасьцю фартэцыі Траектум быў храм, які знаходзіўся ў ейнай сярэдзіне.

Пасьля батаўскага паўстаньня 69 году ў фартэцыі Траектум запанаваў мір, аднак у II стагодзьдзі пачасьціліся напады германскіх плямёнаў, і каля 270 году рымляне яе пакінулі. Пасьля сыходу рымлянаў Утрэхт увесь час заставаўся населеным пунктам. У 1122 годзе ён атрымаў правы гораду ад біскупа. Горад быў акружаны мурам, і неўзабаве стаў адным з самых квітнеючых гарадоў паўночных Нідэрландаў, у прыватнасьці дзякуючы катэдры біскупа.

У 1528 годзе, у сувязі з уздымам Рэфармацыі, біскуп саступіў сваю ўладу над горадам імпэратару Сьвятой Рымскай імпэрыі Карлу V. У 1579 годзе ва Ўтрэхце была падпісаная Ўтрэхцкая унія. У 1672 годзе горад быў акупаваны французамі.

У 1713 годзе ва Ўтрэхце быў падпісаны мірны дагавор, які паклаў канец вайне за гішпанскую спадчыну. У 1723 годзе Ўтрэхт становіцца сусьветным цэнтрам старакаталіцтва. У 1843 годзе чыгунка злучыла Ўтрэхт з Амстэрдамам. У час Другой Сусьветнай вайны быў акупаваны нацысцкай Нямеччынай.

## Славутасьці
* Домскі сабор
* Сабор Сьвятой Катарыны
* Нідэрляндзкі чыгуначны музэй
* Музэй музычных аўтаматаў
* Абсэрваторыя Сонэнборг
* Цэнтральны музэй Утрэхту
* Дом Папы — дом, у якім у 1459 годзе нарадзіўся будучы папа Адрыян VI
* Дом Рытвэльда-Шрэдэра — будынак, пабудаваны ў 1924 годзе Герытам Рытвэльдам і ўключаны ў 2000 годзе ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО

## Асобы
* Адрыян VI — папа
* Ёган Вілем Бэен — нідэрляндзкі палітык 
* Роб дэ Віт — футбаліст
* Сыльвія Крыстэль — акторка, пісьменьніца
* Марка ван Бастэн — футбольны трэнэр

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Нідэрляндаў
Сувязь (тэхніка)

**Сувязь**, **тэлекамунікацыя** — перадача інфармацыі на адлегласьці з мэтай абмену інфармацыяй. У ранейшыя часы пад сувязьзю мелася наўвазе выкарыстаньне сыгналаў пры дапамозе дыму, грукату бубноў ці аптычнага тэлеграфа. У наўноўшы час пад сувязьзю звычайна маюць наўвазе абмен інфармацыяй праз электрычныя і электронныя прылады: тэлефоны, тэлевізары, радыё, кампутары і гэтак далей. Тэлекамунікацыя зьяўляецца вельмі значнай часткай эканомікі амаль кожнай краіны. Гэтак, у 2006 годзе прыбытак ад тэлекамунікацыйнай сфэры склаў $1,2 трыльёна.

## Этымалёгія
Слова *тэлекамунікацыя* паходзіць ад ангельскага *telecommunication*, якое ў сваю чаргу зьяўляецца адаптацыяў францускага *télécommunication*. Францускае ж слова зьяўляецца састаўным: ад  (далёка), і  (дзяліцца). Францускае слова ўвайшло ў абарот з падачы францускага інжынэра і навэліста Эдуарда Эстанье ().

## Гісторыя

### Неэлектрычная эра тэлекамунікацыі
У Сярэднявеччы розныя кропкі ядналіся сеткамі маякоў, якія запальваліся дзеля перадачы сыгналу ад аднаго маяка да другога. Праблемай падобнага мэтаду было тое, што фактычна гэта быў адзін біт інфармацыі, то бок сыгнал быў адназначным. Таму значэньне сыгналу павінна было быць ухваленае карыстальнікамі падобнай сеткі, напрыклад як сыгнал для прызыву да дапамогі ў бітве. Падчас прыбыцьця гішпанскіх судоў аб гэтым было паведамлена перадачай паведамленьня з Плімута ў Лёндан.

У 1794 годзе францускі інжынэр Клод Шап () пабудаваў першую аптычную тэлеграфную сетку паміж Лілем і Парыжам. Але для дзейнічаньня падобных сетак патрабаваліся спэцыялісты і разьмяшчэньне вежаў на адлегласьці 10–30 , таму да 1880 году аптычны тэлеграф быў цалкам замешчаны электрычным.

### Тэлеграф і тэлефон
Першы камэрцыйны электрычны тэлеграф быў выраблены Чарльзам Ўітстанам і Ўільямам Кукам і пачаў працу 9 красавіка 1839 году. Канструктары разглядалі сваю прыладу як «удасканаленьне [існага] электрамагнітнага тэлеграфа», не як новую разробку.

Незалежна ад Кука і Ўітстана Сэм’юэл Морзэ разрабіў сваю вэрсію электрычнага тэлеграфа, якую ён беспасьпяхова дэманстраваў 2 верасьня 1837 г. Яго сыстэма кадаваньня, між тым, стала вялікім удасканаленьнем аналягічнай, разробленай Ўітстанам. 22 ліпеня 1866 году быў пасьпяхова пракладзены першы трансатлянтычны тэлеграфны кабэль, які дазволіў імгненную перадачу паведамленьняў праз Атлянтычны акіян.

Тэлефон быў вынайдзены Аляксандрам Бэлам у 1876 годзе. Але першыя разробкі па перадачы гуку па электрычнай лініі былі зьдзейсьненыя ўжо ў 1849 годзе Антоніё Мэючы. Разробка Мэючы асноўвалася на эфэкце Фрэя, з-за чаго карытальнікі павінны былі зьмяшчаць прымальнік ва ўласным роце, каб «чуць» гукі зь перадачы. Першыя тэлефонныя паслугі пачалі аказваць у 1878—1879 гг. на абодвух баках Атлянтычнага акіяну: у Нью-Гэйване і Лёндане.

## Глядзіце таксама
* Міжнародны саюз электрасувязі

## Крыніцы
Аляксандар Блок

**Аляксандар Блок** (16 (28) лістапада 1880, Санкт-Пецярбург, Расейская імпэрыя — 7 жніўня 1921, Петраград, РСФСР) — расейскі паэт-сымбаліст. Прадстаўнік Срэбранага веку расейскай паэзіі.

## Пераклады на [[Беларуская мова|беларускую]]
На беларускую мову творы А. Блока перакладалі Ігнат Дварчанін (паэма «Дванаццаць», 1926) і Алесь Дудар (паэма «Дванаццаць», 1926), Сяргей Грахоўскі («Выбраныя вершы і паэмы». Мн., 1980), а таксама Вадзім Болбас, Алесь Бадак, Сяргей Дзяргай, Мар’ян Дукса, Сяргей Законьнікаў, Міхась Калачынскі, Рыгор Лынькоў, Янка Сіпакоў, Мікола Федзюковіч і інш.

* *Блок, А.* Выбраныя вершы і паэмы / Пер. з рус. С. Грахоўскі. — Менск: Маст. літ., 1980. — 176 с.
* *Блок, А.* Аб мужнасьці, аб вычынах і славе… // У кн.: *[[Вадзім Болбас|Болбас, В.]]* Забытыя прывіды мрояў: Навелы і пераклады. — Мінск: Логвінаў, 2004. — 120 с. — .
* Выбраная паэзія / Аляксандр Блок. — Мінcк : Энцыклапедыкс, 2023. — 101 с — (Паэты планеты).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Савецкія паэты
Катэгорыя:Расейскі сымбалізм
Катэгорыя:Срэбраны век
Катэгорыя:Памерлі 7 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1921 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Дарыян Грэй (фільм)

**«Дарыя́н Грэй»** () — мастацкі фільм Олівэра Паркера, зьняты па матывам рамана Оскара Ўайльда «Партрэт Дарыяна Грэя». Сцэнар фільма напісаў Тобі Фінлэй (гэта яго першы сцэнар). Галоўную ролю ў фільме выконвае Бэн Барнс. Прэм'ера фільма адбылася ў Вялікабрытаніі 9 верасьня 2009 года. Прэм'ера ў Беларусі 4 лютага 2010. Здымкі фільма пачаліся ўлетку 2008 года на Ealing Studios і ў розных частках Лёндана, якія скончыліся ў кастрычніку. Прэм'ерскі фонд Брытанскага савета па кінематаграфіі выдзяліў стваральнікам фільма 500 000 фунтаў, узятых з фонда Нацыянальнае галерэі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія фільмы
Катэгорыя:Фільмы Олівэра Паркера
Катэгорыя:Экранізацыя твораў Оскара Ўайльда
Оскар Ўайлд

**О́скар Фі́нгал О’Фла́эрці Ўілс Ўайлд** (; 16 кастрычніка 1854 — 30 лістапада 1900) — ірляндзкі паэт, літаратар, эсэіст. Адзін з самых вядомых драматургаў позьняга Віктарыянскага пэрыяду, яскравая знакамітасьць свайго часу. Лёнданскі дэндзі, які быў пазьней асуджаны за «непрыстойныя паводзіны» (гомасэксуальнасьць) і пасьля двух гадоў турмы і выпраўленчых работ зьехаў у Францыю, дзе жыў у галечы й забыцьці пад зьмененым імем і прозьвішчам. Найбольш вядомы сваімі п’есамі, поўнымі парадоксаў, крылатых фразаў і афарызмаў, а таксама раманам «Партрэт Дарыяна Грэя» (1891).

## Беларускія пераклады
* Баляда Рэдынскай турмы / Пер. М. Дуброўскага. Мн., 1926.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Оскар Ўайлд на сайце «ПрайдзіСвет»

Катэгорыя:Ірляндзкія драматургі
Катэгорыя:Брытанскія драматургі
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Ірляндзкія літаратары
Катэгорыя:Брытанскія літаратары
Катэгорыя:Ірляндзкія паэты
Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Катэгорыя:Ангельскія паэты
Катэгорыя:Масоны
Сацыяльна-эканамічная геаграфія

**Сацыя́льна-эканамі́чная геагра́фія** — навука, якая вывучае тэрытарыяльную арганізацыю грамадзтва, геаграфічнае становішча й узаемасувязі аб’ектаў, працэсаў, зьяваў у розных краінах, мясцовасьцях. Падзяляецца на сацыяльную, эканамічную, палітычную геаграфіі і геаграфію культуры.

У Беларусі дасьледаваньні ў галіне сацыяльна-эканамічнай геаграфіі праводзяцца ў БДУ, у Нацыянальнай акадэміі навук і праектна-дасьледчых цэнтрах.

## Глядзіце таксама
* Геаграфія
* Эканоміка

## Крыніцы
Геаграфічны полюс

**Геаграфічны полюс**, адзін з двух пунктаў: паўночны і паўднёвы — пункт на паверхні плянэты, празь які праходзіць вось вярчэньня. Паўночны полюс з экватарам утвараюць 90° на поўнач, а паўднёвы полюс, адпаведна, 90° на поўдзень.

У картаграфіі, дзе каардынаты замацаваныя, прынятыя **картаграфічныя полюсы** - зафіксаваныя пункты, якія месьцяцца амаль у тых жа пазыцыях, што і геаграфічныя. Гэта выклікана тым, што геаграфічныя полюсы нязначна зьмяняюць сваю пазыцыю. Праз картаграфічныя полюсы праходзяць даўжыні, на якія падзеленая плянэта.

## У папулярнай культуры
У апавяданьні пра Віні-Пуха Крыстафэр Робін згадвае ўяўныя ўсходні і заходні полюсы: «*Існуе паўднёвы полюс, і я думаю, што ёсьць і ўсходні і заходні полюсы, хоць людзі не размаўляюць пра іх*».

## Крыніцы

Катэгорыя:Геаграфія
Катэгорыя:Геадэзія
Яраслаўская вобласьць

**Ярасла́ўская во́бласьць** () — суб’ект Расейскае Фэдэрацыі, які разьмешчаны ў цэнтры Рускай раўніны, у Волгі. Адміністрацыйны цэнтар — горад Яраслаўль. Гістарычна вобласьці папярэднічала Яраслаўская губэрня, заснаваная у 1777 годзе. Вобласьць была створаная ў 1936 годзе. Рэльеф вобласьці пераважна раўнінны.

## Геаграфія
Яраслаўская вобласьць разьмешчана на поўначы эўрапейскай часткі Расеі, у цэнтры Ўсходне-Эўрапейскай раўніны. Мяжуе з Уладзімерскай, Валагодзкай, Іванаўскай, Кастрамской, Маскоўскай, Цьвярской абласьцямі. Адлегласьць ад абласнога цэнтра да Масквы складае 282 км.

### Клімат
Клімат, у сілу геаграфічнага становішча ёсьць умерана-кантынэнтальны. Лета — адносна цёплае, кароткае; зіма — умерана халодная, працяглая.

### Гідраграфія
Уся тэрыторыя вобласьці належыць да басэйна адной з найбуйнейшых рэкаў Расеі — Волгі, якая злучае рэгіёны Балтыйскага, Белага, Касьпійскага, Чорнага й Азоўскага мораў, ейная працягласьць на тэрыторыі вобласьці складае 340 км. Волга зарэгулюецца плацінай і стала практычна ланцугом вадасховішчаў.

## Гісторыя
У другой палове I тысячагодзьдзя н. э. тэрыторыя краю засяляецца фіна-вугорскім народам мера. У IX—X стагодзьдзі Верхняе Паволжа пачынае мірна засяляцца славянамі, гэта былі прадстаўнікі ільменскіх славенаў і крывічоў, яны паступова зьмешваліся зь меранамі. Першым з гарадоў, які ўзьнік на тэрыторыі краю, быў разьмешчаны на возеры Нера Растоў, які згадваецца ў летапісе ўжо ў 862 годзе. Сюды кіеўскія князі пасылалі князя альбо намесьніка, які кіраваў усёй Паўночна-ўсходняй Русьсю. У 991 годзе была заснавана Растоўская япархія — адна з найстарэйшых на Русі. Не пазьней за 1010 год растоўскі князь Яраслаў Уладзімеравіч заснаваў на Волзе горад Яраслаўль. У пачатку XIII стагодзьдзя на ўдзельныя княства распалася й Паўночна-Ўсходняя Русь; асноўнымі княствамі на тэрыторыі сучаснай Яраслаўскай вобласьці былі Пераслаўскае (1175—1302), Растоўскае (1207—1474), Угліцкае (1216—1605) і Яраслаўскае (1218—1471), якія паступова раздрабіліся на яшчэ больш дробныя ўдзелы. У лютым 1238 году Паўночна-Ўсходняя Русь была спустошана падчас татара-мангольскага нашэсьця.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу насельніцтва 2010 году колькасьць насельніцтва складае 1 272 468 чалавек. Сярэдняя шчыльнасьць насельніцтва — 35,9 чал. на км² (2010), доля гарадзкога насельніцтва — 81,8% (2009). Нацыянальны склад: расейцы (95,15%), украінцы (1%), татары (0,45%) і іншыя.

## Эканоміка
Яраслаўская вобласьць уваходзіць у лік найбольш разьвітых у прамысловым дачыненьні да рэгіёнаў краіны. Каля 300 яраслаўскіх прадпрыемстваў маюць фэдэральны значэньне й зьяўляюцца лідэрамі ў сваіх галінах. Асноўныя мінэральна-сыравінныя рэсурсы вобласьці ёсьць кварцавы пясок, жвір, торф, мінэральныя воды, вапнавыя туфы, тонкія істужачныя гліны, мінэральныя фарбы. Вядучымі галінамі прамысловасьці вобласьці зьяўляюцца машынабудаваньне й мэталаапрацоўка, харчовая, хімічная й нафтахімічная прамысловасьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт вобласьці
* Партал дзяржаўных органаў Яраслаўскай вобласьці
* Заканадаўства вобласьці
Возны

**Во́зны** () — за часам Рэчы Паспалітай супрацоўнік суду нізкага ўзроўню. У абавязкі вознага было ўключана: ўручэньне судовых дакумэнтаў бокам справы, аб’яўленьне прысудаў, візуальны агляд месца здарэньня.

Возны сьведчыў пабоі, крадзяжы і згвалтаваньні. Яго запісы («рэляцыі») рэгістраваліся ў судовых кнігах, якія лічыліся важкімі судовымі доказамі, а на судовых паседжаньнях, ён сьведчыў аб убачаным і пачутым, дзе, у якасьці судовага прыстава, сачыў за парадкам у зале падчас самога судовага паседжаньня. За сваю працу атрымліваў узнагароджаньне ў памеры, вызначаным законам.

## Літаратура
* Tadeusz Łepkowski, *Mały słownik historii Polski*, Wiedza Powszechna, 1961, s. 263. 
* *Słownik języka polskiego*, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992, s. 752. 
* *Доўнар Т. І. Гісторыя дзяржавы і права Беларусі. — Мн.: Амалфея, 2007. — 400 с.*

Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Урадоўцы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Юрыдычныя прафэсіі
Катэгорыя:Састарэлыя прафэсіі
311

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 5 траўня — Галерыюс, рымскі імпэратар
Флевалянд

**Фле́валянд** () — правінцыя ў цэнтры Нідэрляндаў, якая складаецца з Ноордоостпольдэру (*Noordoostpolder*), Усходняга Флевалянду (*Oostelijk Flevoland*) ды Паўднёвага Флевалянду (*Zuidelijk Flevoland*). Правінцыя паўстала дзякуючы працам па асушэньні былого возера Зёйдэрзээ (*Zuiderzee*) з выспамі Урк (*Urk*) ды Схоклянд (*Schokland*) у ім. Правінцыя была заснаваная 1 студзеня 1986 году, і зьяўляецца самай маладой з усіх правінцыяў Нідэрляндаў. Цяпер складаецца з 6 муніцыпалітэтаў. Адміністрацыйны цэнтар — Лелістад, аднак найбуйнейшым местам зьяўляецца — Альмэрэ. Паводле дадзеных за 2017 год насельніцтва Флевалянду складала 410 215 чалавек (11-е месца сярод астатніх правінцыяў).

## Назва
Сваё імя правінцыя атрымала ад назвы возера Флевамээр (Flevomeer) ці *Lacus Flevo*, як гэтае возера было запісанае старажытнарымскім географам Пампоніем Мелам у ягонай Хораграфіі ў 44 годзе н. э.: «Паўночны рукаў Райну пашыраецца і ператвараецца ў возера Флева, потым агінае выспу з такойсама назвай і далей цячэ як звычайная рака да мора».

## Геаграфія

Агульная плошча правінцыі — 2 412,30 км² (плошча сушы — 1 417,5 км² (11-е месца), плошча вады — 994,8 км²). З прычыны таго, што правінцыя месьціцца на асушаных тэрыторыях, яна ляжыць у сярэднім на 5 м ніжэй за ўзровень мора.

## Славутасьці
* Схоклянд — былая выспа, рыбацкая вёска-музэй. Адносіцца да сьпісу Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. Разьмешчаная на тэрыторыі муніцыпалітэту Ноордоостпольдэр.
* Урк — рыбацкае селішча, якое да стварэньня польдэру знаходзілася на высьпе. У селішчы пабудаваны маяк.
* Авіядром (Aviodrome) — авіяцыйны музэй-тэматычны парк в Лелістадзе. Музэй валодае вялікай калекцыяй самалётаў. На тэрыторыі музэю пабудаваная рэпліка (сучасная копія) першага аэравакзалу амстэрдамскага аэропорту Схіпголь.
Краснапольскі раён (неадназначнасьць)

Назву **Краснапо́льскі раён** маюць:

### [[Беларусь]]
* Краснапольскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Магілёўскай вобласьці
* Краснапольскі раён — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Полацкай акругі

### [[Украіна]]
* Краснапольскі раён — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Сумской вобласьці
Фізычная геаграфія

**Фізычная геаграфія** — навука, адна зь дзьвюх галоўных галінаў геаграфіі, якая засяроджваецца на вывучэньні фізычных аспэктаў Зямлі, што ўключае ў сябе фізычную, мэтэаралягічную і экалягічную мадэль. Асноўным шляхам у вывучэньні фізычнай геаграфіі зьяўляецца сыстэматызацыя.

## Разьдзелы фізычнай геаграфіі
* Акіянаграфія
* Біягеаграфія
* Геамарфалёгія
* Геаматыка
* Гідралёгія
* Глебазнаўства
* Гляцыялёгія
* Кліматалёгія
* Ляндшафтная экалёгія
* Палеагеаграфія
* Экалягічная геаграфія

## Вонкавыя спасылкі
Пан Тадэвуш (гарэлка)

«**Пан Тадэвуш**» — чыстая жытнёвая гарэлка, якая ўтрымлівае 40% алькаголю. Вырабляецца з 1999 году прадпрыемствам V&S Luksusowa ў Зялёнай Гуры (раней: «Polmos» Zielona Góra).

Прадаецца ў бутэльках з матавага шкла ёмістасьцю 500, 700 і 1000 мл, таксама заліваецца ў бутэлькі цыліндрычнай формы. На цэтліку бутэлькі або цыліндра зьмешчаны партрэт Адама Міцкевіча й мадыфікацыя тытульнай старонкі першага выданьня эпапэі ў 1834 годзе (дата на цэтліку бутэлькі — 1990, а словы «historia szlachecka» (шляхецкая гісторыя) замененыя на «wódka czysta szlachecka» (чыстая шляхецкая гарэлка) разам з тым і іншая інфармацыя пераробленая адпаведна з прадуктам). На цэтліку знайшлося месца й для славутых радкоў з гэтае паэмы «Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie».

Катэгорыя:Гарэлка
Мацавічы

Назву **Мацавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Мацавічы — вёска ў Валожынскім раёне 
** Мацавічы — вёска ў Вялейскім раёне 
** Мацавічы — вёска ў Менскім раёне
Ірацыяналізм

**Ірацыяналізм** — кірунак у філязофіі, які настойвае на абмежаванасьці чалавечага розуму ў спасьціжэньні сьвету. Ірацыяналізм дапускае магчымасьць існаваньня вобласьцяў сьветаўспрыманьня, недасяжных розуму, і даступных толькі праз такія якасьці, як інтуіцыя, пачуцьцё, інстынкт, адкрыцьцё, вера і да т. п. Такім чынам, ірацыяналізм сьцьвярджае ірацыянальны характар рэчаіснасьці.

Катэгорыя:Філязофскія кірункі і школы
Філёзаф

**Філёзаф** ( — той, хто любіць мудрасьць) — чалавек, асноўным родам дзейнасьці якога зьяўляецца пошук сыстэмы цэласнага сьветаўспрыманьня, веданьня ўладкаваньня сьвету ў цэлым. Філёзафам таксама можа называцца чалавек, які належыць да вызначанай філязофскай школы, які падзяляе яе ідэі і/ці жыве ў адпаведнасьці з гэтымі ідэямі, то бок які ажыцьцяўляе філязофію як вобраз жыцьця.
310

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Максыміян, рымскі імпэратар
Сялец (Наваградзкі раён)

**Сяле́ц** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Сялец уваходзіць у склад Ладзеніцкага сельсавету.

## Гісторыя
22 жніўня 2017 году вёска перададзеная з Брольніцкага ў склад Ладзеніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 146 чалавек
* 2010 год — 100 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ладзеніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Клюкавічы

Назву **Клюкавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Клюкавічы — вёска ў Лідзкім раёне
** Клюкавічы — вёска ў Наваградзкім раёне

### [[Польшча]]
* Падляскае ваяводзтва
** Клюкавічы — вёска ў гміне Нурэц-Станцыя Сямяціцкага павету
Артур Шапэнгаўэр

**Артур Шапэнгаўэр** (; 22 лютага 1788, Данцыг, цяпер Гданьск — 21 верасьня 1860, Франкфурт-на-Майне) — нямецкі філёзаф.

Адзін з самых вядомых мысьляроў ірацыяналізму, мізантроп, меў прыхільнасьць да нямецкага рамантызму, захапляўся містыкай, вывучаў філязофію Імануіла Канта і філязофскія ідэі Ўсходу (у яго кабінэце стаялі бюст Канта і бронзавая статуэтка Буды), Упанішады, а таксама стоікаў — Эпіктэта, Авідыюса, Цыцэрона й іншых, крытыкаваў сваіх сучасьнікаў Гэгеля і Фіхтэ. Называў існы сьвет, у проціпастаўленьне сафістычным, як ён выказваўся, вымышленьням Ляйбніца, — «найгоршым з магчымых сьветаў», за што атрымаў мянушку «філёзафа пэсымізму».

Асноўная філязофская праца — «Сьвет як воля і ўяўленьне» (1819), камэнтаваньнем і папулярызацыяй якой Шапэнгаўэр займаўся да самой сьмерці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гданьску
Катэгорыя:Філёзафы нямецкай філязофскай школы
Катэгорыя:Нямецкія філёзафы
Катэгорыя:Памерлі ў Франкфурце-на-Майне
Пан Тадэвуш (неадназначнасьць)

Назву **Пан Тадэвуш** маюць:

* «**[[Пан Тадэвуш]]**» — паэма Адама Міцкевіча
* «**[[Пан Тадэвуш (гарэлка)|Пан Тадэвуш]]**» — марка польскай гарэлкі
* «**[[Пан Тадэвуш (Юльюш Славацкі)|Пан Тадэвуш]]**» — паэма Юльюша Славацкага
Клюкавічы (Наваградзкі раён)

**Клюкаві́чы** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Клюкавічы ўваходзяць у склад Брольніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 64 чалавекі
* 1999 год — 101 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Брольніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Брольнікі

**Бро́льнікі** — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Брольнікі зьяўляюцца цэнтрам Брольніцкага сельсавету.

## Гісторыя
25 чэрвеня 2008 году ў Брольнікі перанесены цэнтар сельсавету зь вёскі Гарадзечна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брольніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Наваградзкага раёну
Барок

Назву **Баро́к** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Барок — вёска ў Сеньненскім раёне
** Барок — вёска ў Чашніцкім раёне
** Барок — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Барок — хутар у Астравецкім раёне
** Барок — хутар у Ашмянскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Барок — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне
** Барок — пасёлак у Гомельскім раёне
** Барок — былая вёска ў Жыткавіцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Барок — вёска ў Бабруйскім раёне
** Барок — вёска ў Бялыніцкім раёне
** Барок — былая вёска ў Магілёўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Барок — вёска ў Вішнеўскім сельсавеце Валожынскага раёну
** Барок — вёска ў Ракаўскім сельсавеце Валожынскага раёну
** Барок — вёска ў Крупскім раёне
** Барок — вёска ў Любанскім раёне
** Барок — пасёлак у Любанскім раёне
** Барок — вёска ў Слуцкім раёне
** Барок — вёска ў Старадароскім раёне
** Барок — вёска ў Стаўпецкім раёне

## Падвойныя назвы
* Голы Барок 
* Высокі Барок 
* Доўгі Барок 
* Жукаў Барок
* Каменны Барок
* Касматы Барок
* Паўлаў Барок
* Сухі Барок
* Хутар-Барок
* Чырвоны Барок

## Глядзіце таксама
* Баравая
* Баравое
* Баравуха
* Баравыя
* Барак
* Бараўляны
* Бараўская
* Бор
* Боркі
Маракайба

Назву **Маракайба** маюць:

* Маракайба — возера ў Паўднёвай Амэрыцы на тэрыторыі Вэнэсуэлы.
* Маракайба — заліў Карыбскага мора каля паўночнага берагу Вэнэсуэлы.
* Маракайба — горад у Вэнэсуэле.
WiMAX

**WiMAX** () — тэлекамунікацыйная тэхналёгія перадачы інфармацыі па радыё-каналах сувязі, у большасьці выпадкаў выкарыстаньня, забясьпечваючы кожнага кліента інтэрнэт-доступам. Часам блытаецца зь іншай тэхналёгіяй, Wi-Fi, ад якой адрозьніваецца значна большай зонай пакрыцьця сыгналу, і, у адрозьненьне ад Wi-Fi, падпарадкоўваецца стандарту IEEE 802.16 (таксама шырокапалосны бяздротавы доступ). Назва WiMAX была абвешчаная некамэрцыйнай арганізацыяй WiMAX Forum, створанай у чэрвені 2001 году, каб прасоўваць зручнасьць і канцэпцыю сумеснага выкарыстаньня, прапанаваную стандартам. WiMAX Forum характэрызуе WiMAX як «стандартызаваную тэхналёгію, якая вырашае праблему апошняй мілі праз шырокапалосны бяздротавы доступ, альтэрнатыву кабэльным сеткам і DSL».

## Стандарты
WiMAX як тэхналёгія апісваецца стандартам IEEE 802.16, зацьверджаным арганізацыяй WiMAX Forum. Сэртыфікацыя прыладаў згодна з стандартам азначае, што прылады розных вытворцаў будуць здольныя працаваць разам у адной сыстэме. Сэртыфікацыяй займаецца WiMAX Forum.

Стандарт IEEE 802.16 у розных крыніцах згадваецца як «WiMAX», часам таксама «Fixed WiMAX», «Mobile WiMAX», «802.16d» і «802.16e». Афіцыйна існуе толькі дзьве вэрсіі стандарту:
* **802.16-2004**, вядомы як *802.16d*. Назва «Fixed WiMAX» () эквівалентна гэтай вэрсіі, таму што стандарт не прадугледжвае «мабільнасьць», у прыватнасьці, роўмінг паміж базавымі станцыямі адной сеткі.
* **802.16e-2005**, вядомы як *802.16e*, зьяўляецца ўдасканаленай вэрсіяй 802.16-2004. Паміж іншых правак была створаная падтрымка мабільнасьці — з-за гэтага часам узгадваецца як «Mobile WiMAX».

На дадзены момант Mobile WiMAX зьяўляецца найбольш камэрцыйна запатрабаванай тэхналёгіяй, таму зараз актыўна ўводзяцца ў працу новыя бяздротавыя сеткі (у прыватнасьці, у Беларусі; гл. ніжэй).

## Выкарыстаньне
Магчымасьці WiMAX, а менавіта хуткасьць перадачы і вялікая зона пакрыцьця, робяць рэальным выкарыстаньне WiMAX у наступных сфэрах:
* Падключэньне хот-спотаў Wi-Fi да Інтэрнэту
* Выкарыстаньне ў якасьці вырашэньня пытаньня «апошняй мілі»
* Надаваньне розных тэлекамунікацыйных паслугаў (triple play)
* Мабільнае выкарыстаньне

## WiMAX у Беларусі
Цяпер у Беларусі дзейнічае толькі адна сетка WiMAX з кропкавым пакрыцьцём Менску.

## Глядзіце таксама
* Wi-Fi

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* WiMAX Forum Russia & CIS

Катэгорыя:Бяздротавыя сеткі
Эмпайр-Стэйт-Білдынг

**Эмпайр-Стэйт-Білдынг** () — 102-павярховы хмарачос у Нью-Ёрку, разьмешчаны на скрыжаваньні Пятай авэню й заходняй 34-й вуліцы, пабудаваны ў стылі ар-дэко. Назва паходзіць ад мянушкі штату Нью-Ёрку — «імпэрскі штат» (). З моманту пабудовы ў 1931 годзе і да завяршэньня будаўніцтва паўночнай вежы Сусьветнага гандлёвага цэнтру ў 1972 годзе Эмпайр-Стэйт-Білдынг быў самым высокім будынкам у сьвеце. Вышыня апошняга паверху складае 373,2 мэтру (разам з антэнай — 448,7 м). Пасьля тэрактаў 11 верасьня 2001 году Эмпайр-Стэйт-Білдынг зноўку стаў самым высокім будынкам у Нью-Ёрку, аднак, ня самым высокім у сьвеце. 30 красавіка 2012 году хмарачос стаў ізноў другім паводле вышыні будынкам у Нью-Ёрку, калі новы будынак Сусьветнага гандлёвага цэнтру дасягнуў яшчэ большай вышыні. Эмпайр-Стэйт-Білдынг некаторы час зьяўляўся трэцім паводле велічыні хмарачосам у ЗША, пасьля Ўіліс Таўэр і Міжнароднага гатэлю і вежы Трампа, абодва зь якіх месьцяцца ў Чыкага. Па стане на 2019 год, будынак займаў чацьвертае месца сяродых самых высокіх будынкаў Нью-Ёрку і шостае месца сярод хмарачосаў ЗША. 

Эмпайр-Стэйт-Білдынг, як правіла, разглядацца як амэрыканскі культурны сымбаль. Будынак зьяўляўся ў больш за 250 тэлевізійных перадачах і фільмах, пачынаючы з выхаду ў 1933 годзе фільму «Кінг-Конг». Ён быў названы адным зь сямі цудаў сучаснага сьвету Амэрыканскім таварыствам грамадзянскіх інжынэраў. Будынак і інтэр’ер ніжняга паверха зьяўляюцца славутасьцямі гораду паводле рашэньня спэцыяльнай гарадзкой камісіі, якое было пацьверджана ў Нью-ёрскім савеце атаксаваньня. Будынак быў аб’яўлены нацыянальным гістарычны помнікам ЗША ў 1986 годзе.

З моманту свайго адкрыцьця назіральная пляцоўка пад адкрытым небам зрабіла яго папулярным атракцыёнам, то бок каля 4 мільёнаў турыстаў з усяго сьвету наведваюць 86-ы і 102-і паверхі будынку. Будынак стаіць побач з іншымі буйнымі турыстычнымі славутасьцямі Мідтаўну, як то Пэнсыльванскі вакзал, Мэдысан-сквэр-гардэн, Карэйскі квартал і Мэйсіс-Гэралд-сквэр.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Эмпайр-Стэйт-Білдынг на Emporis.com 
* Эмпайр-Стэйт-Білдынг на Structurae 

Катэгорыя:Збудаваньні Нью-Ёрку
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1931 годзе
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Янка Філістовіч

**Я́нка Андрэ́евіч Філісто́віч** (14 студзеня 1926, Паняцічы — вясна 1953) — удзельнік антысавецкага падпольнага руху.

## Біяграфія
У 1943 годзе быў мабілізаваны ў 13-ы Беларускі батальён. Паводле інфармацыі, якая выявілася ў сьледзтве, мог удзельнічаць у апэрацыях па ліквідацыі партызанаў і гета ў Глыбокім ды ў Менску, чаго аднак сам Філістовіч не прызнаў (паводле іншай гіпотэзы, адказнасьць за гэтыя справы носіць іншая асоба з гэтым жа прозьвішчам). Пасьля вайны жыў у эміграцыі. Навучаўся ў парыскай Сарбоне ды ў Лювэнскім унівэрсытэце. Удзельнічаў у жыцьці беларускай эміграцыі — выдаваў часопіс «Моладзь», быў сябрам Беларускай незалежніцкай арганізацыі моладзі ў Францыі. 11 сакавіка 1951 году стаў сябрам Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

У жніўні 1951 году, згодна з прапановай Барыса Рагулі, рыхтаўваўся да пераходу на тэрыторыю БССР, каб разгарнуць там актыўную нацыяналістычную работу. Скочыў курс разьведвальнай дзейнасьці ў амэрыканскай разьведшколе ў Баварыі. 9 верасьня 1951 году дэсантаваўся амэрыканскім самалётам паблізу вёскі Паняцічы. Жыў сярод сваякоў і знаёмых, агітаваў, а таксама зьбіраў інфармацыю аб дысьлякацыі савецкіх войскаў. У траўні 1952 году ўзначаліў групу людзей, што хаваліся ў лесе ля вёскі Самалі. Група пад ягоным кіраўніцтвам напала на друкарню МТС у мястэчку Вязынь, а таксама напала на двух савецкіх агентаў. Аднак ужо ў верасьні група Філістовіча была разьбітая адмысловай апэрацыяй войскаў бясьпекі. Яе лідэр быў схоплены ля вёскі Ярмолічы ў выніку здрады. Пасьля працэсу Філістовіч быў засуджаны ваенным трыбуналам Беларускай Вайсковай Акругі да сьмяротнага пакараньня праз расстрэл.

Асобе Янкі Філістовіча былі прысьвечаныя: кніжка Аляксандра Лукашука «Філістовіч. Вяртанне нацыяналіста», а таксама дакумэнтальны фільм Людмілы Клінцовай «Шпіён з‑пад Вілейкі» (АНТ, 2010).

## Глядзіце таксама
* Беларускае нацыянальнае адраджэньне

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Юрась Думбляўскас. Філістовіч Янка // 
* ФІЛІСТОВІЧ Янка // 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялейскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Дзеячы беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Палітыкі БНР
Катэгорыя:Удзельнікі антысавецкага падпольнага руху ў Беларусі
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Памерлі ў 1953 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Расстраляныя
Катэгорыя:Вязьні «Амэрыканкі»