Мікалай Чуркін

**Мікала́й Мікала́евіч Чу́ркін** (21 або 22 траўня 1869, Джалалаглы, Тыфліская губэрня, Расейская імпэрыя — 27 сьнежня 1964, Менск, Беларуская ССР) — савецкі кампазытар і фальклярыст, адзін з заснавальнікаў беларускай прафэсійнай музыкі. Народны артыст Беларускай ССР (1949).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Тыфліскую вайскова-фэльчарскую школу, музычную вучэльню Расейскага музычнага таварыства (1892, кляс ),  (1899). Настаўнічаў, выкладаў музыку і маляваньне, кіраваў аматарскімі харавымі калектывамі ў Баку, Коўне (ад 1903), Вільні (ад 1905).

Ад 1914 працаваў на Магілёўшчыне выкладчыкам у настаўніцкай сэмінарыі, школах, загадчыкам музычнай падсэкцыі павятовага выканкаму, арганізатар мастацкай самадзейнасьці ў Амсьціславе, выкладчыкам пэдагагічнага тэхнікуму ў Магілёве (ад 1924). Выкладаў у Магілёўскай пэдагагічнай вучэльні, вайсковых частках, Саюзе работнікаў адукацыі.

Ад 1935 року — у Менску. Падчас нямецка-савецкай вайны эвакуяваны ў Ленінабад (Таджыцкая ССР), дзе зьбіраў таджыцкія мэлёдыі. Па вайне вярнуўся ў Беларусь.

## Дзейнасьць
Пад уплывам этнографа Еўдакіма Раманава пачаў зьбіраць беларускія народныя мэлёдыі і танцы. Сабраў больш за 3 тысячы мэлёдыяў песьняў і танцаў розных народаў (азэрбайджанскіх, армянскіх, беларускіх, грузінскіх, летувіскіх, польскіх, таджыцкіх). 53 беларускія мэлёдыі ў ягоным запісе і апрацоўцы зьмешчаны ў «Беларускім зборніку» Еўдакіма Раманава (1910); уклаў зборнікі «Беларускія народныя песьні і танцы» (1949) і «Беларускія народныя песьні» (1959).

Ёсьць адным з заснавальнікаў беларускай прафэсійнай музыкі, пачынальнік нацыянальнага жанравага сымфанізму, музыкі для дзяцей. Ягоная музыка адметная аптымізмам, строгай клясычнай формай, мэлядычнасьцю, апорай на беларускі музычны фальклёр. Сярод твораў: опэры «Вызваленьне працы» (1922), «Раскіданае гняздо» паводле Янкі Купалы (клявір, 1959—1964), радыёопэра для дзяцей «Рукавічка» (1948); музычныя камэдыі «Кок-сагыз» (1939), «Песьня Бярэзіны» (1947); 3 сымфаньеты («Беларускія карцінкі», 1925; 1949, 1955), 4 сымфанічныя сюіты; 4 сюіты й увэртура «Памяці Янкі Купалы» (1952) для аркестру беларускіх народных інструмэнтаў; 11 струнных квартэтаў, хоры, рамансы; музыка для драматычных спэктакляў; апрацоўкі народных песьняў і танцаў, песьні для дзяцей на словы беларускіх паэтаў.

## Творы

### Опэры
* Вызваленьне працы (паст. 1922)
* Раскіданае гняздо (клявір, 1959—1964)
* радыёопэра для дзяцей «Рукавічка» (паст. 1948)

### Увэртуры
* Памяці Янкі Купалы (1952)

## Прэміі і ўзнагароды
* Ордэн „Знак Пашаны“ (1940)
* Ордэн працоўнага чырвонага сьцяга СССР (1955, 1959)
* Народны артыст БССР (1949)

## Ушанаваньне памяці
У Амсьціславе ладзіцца штогадовы фэстываль мастацтваў імя Мікалая Чуркіна. Ягонае імя носіць мясцовая музычная школа.

На доме па вуліцы Кісялёва ў Менску, дзе Мікалай Чуркін жыў у 1957—1964 роках, пастаўленая мэмарыяльная дошка.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Чуркін Мікалай Мікалаевіч // Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
* Беларусь у асобах і падзеях
* Творы на Беларускай палічцы

Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу кампазытараў
Катэгорыя:Беларускія кампазытары
Катэгорыя:Беларускія фальклярысты