Касьцёл Сьвятой Соф’і і кляштар цыстэрыянаў (Вістычы)

**Касьцёл Сьвятой Соф’і і кляштар цыстэрыянаў** — помнік архітэктуры XVIII ст. у Вістычах. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі. У 2-й палове XIX ст. улады Расейскай імпэрыі гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Маскоўскага патрыярхату і зруйнавалі кляштарны корпус. Твор архітэктуры віленскага барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Комплекс складаўся з касьцёла, кляштарнага корпуса, мэмарыяльнай калёны і мура з брамай. У наш час у будынку касьцёла месьціцца **царква Ўзьвіжаньня Сьвятога Крыжа** Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
У 1471 годзе ўладальнік Вістычаў Ян Насута фундаваў тут парафіяльны касьцёл. У 1678 годзе з фундацыі падкаморага берасьцейскага Яўстаха Тышкевіча ў вёсцы збудавалі драўляныя касьцёл і кляштар цыстэрцыянаў.

Па пажары 1748 году на месцы драўляных збудавалі мураваныя касьцёл і кляштар.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795) касьцёл і кляштар працягвалі дзейнічаць. Па здушэньні вызвольнага паўстаньня (1830—1831) у 1832 годзе ўлады Расейскай імпэрыі ліквідавалі кляштар, а па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1866 годзе гвалтоўна перарабілі касьцёл пад царкву Маскоўскага патрыярхату.

У 2-й палове XIX ст. расейскія ўлады зруйнавалі кляштарны корпус.

### Найноўшы час
У 1920-я гады ўлады міжваеннай Польскай Рэспублікі вярнулі касьцёл рыма-каталікам. Па Другой сусьветнай вайне савецкія ўлады зачынілі касьцёл.

У 1990-я гады будынак перадалі Беларускаму экзархату Маскоўскага патрыярхату.

## Архітэктура
### Касьцёл
Касьцёл — 3-нэфавая бязьвежавая базыліка з паўцыркульнай апсыдай і бакавымі закрысьціямі. Бакавыя нэфы значна вузейшыя і карацейшыя за сярэдні. З абодвух бакоў ад сярэдняга нэфа разьмяшчаюцца 4 прыдзелы: два зь іх, далучаныя да апсыды, знаходзяцца ў бакавых нэфах, а два, што выходзяць на галоўны фасад, выступаюць з асноўнага аб’ёму амаль на 3 м. Нартэкс выходзіць за габарыты галоўнага фасада і стварае яго шырокую роўніцу, над якой узвышаецца прастакутны шчыт з 3-кутным франтонам. Сымэтрычны бязьвежавы фасад падзяляецца разьвітым антаблемэнтам на ніжнюю частку і атыкавы франтон з валютамі. Вось сымэтрыі вылучаецца ўваходным аркавым парталам і акном над ім, нішай і люнэтай у тымпане франтона. У дэкаратыўным аздабленьні фасаду выкарыстоўваюцца падвойныя паўкалёны, прафіляваныя цягі, роўныя нішы разнастайных формаў. Бакавыя фасады ўпрыгожваюцца падвойнымі пілястрамі, вокны апярэзваюцца паўцыркульнымі архівольтамі.

Нэфы вялікага пралёту перакрываюцца крыжовымі скляпеньнямі з спаранымі падпружнымі аркамі. Сьцены асноўнага аб’ёму падзяляюцца рэдка расстаўленымі вокнамі і плаўна пераходзяць у глухую сьцяну магутнай апсыды. У цэнтры яе 2-га яруса знаходзіцца амбразура закладзенага акна. Сьцены бакавых нэфаў падзяляюцца парнымі пілястрамі, паміж якімі высока ўзьнятыя вялікія паўкруглыя люкарны. Пры ўваходзе хоры, куды вядуць крутыя вітыя ўсходы ў тоўшчы сьцяны.

### Кляштар
Кляштарны корпус — 1-павярховы П-падобны ў пляне будынак, які далучаўся да касьцёла з паўднёвага боку.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Vistyčy, Cysteryjanski. Вістычы, Цыстэрыянскі (2.02.1916).jpg|1916
Vistyčy, Cysteryjanski. Вістычы, Цыстэрыянскі (1915-18).jpg|да 1918
Vistyčy. Вістычы (1918-29).jpg|1930 
Vistyčy, Cysteryjanski. Вістычы, Цыстэрыянскі (1928).jpg|1930
Vistyčy, Cysteryjanski. Вістычы, Цыстэрыянскі (J. Kłos, 1930) (2).jpg|1930
Vistyčy. Вістычы (J. Kłos, 1930).jpg|1930
Vistyčy, Cysteryjanski. Вістычы, Цыстэрыянскі (1918-39) (2).jpg|да 1939
Vistyčy, Cysteryjanski. Вістычы, Цыстэрыянскі (1918-39).jpg|да 1939
Vistyčy, Cysteryjanski. Вістычы, Цыстэрыянскі (1919-39) (3).jpg|1939
Vistyčy, Cysteryjanski. Вістычы, Цыстэрыянскі (1919-39) (2).jpg|1939
Vistyčy, Cysteryjanski. Вістычы, Цыстэрыянскі (1919-39).jpg|1939
Vistyčy, Cysteryjanski. Вістычы, Цыстэрыянскі (1919-39) (4).jpg|1939


### Сучасныя здымкі

Вістычы. Свята-Крыжаўзвіжанская царква (01).jpg|Колішні касьцёл
Вістычы. Свята-Крыжаўзвіжанская царква (02).jpg|З боку апсыды
Вістычы. Свята-Крыжаўзвіжанская царква (03).jpg|Бакавы фасад
Вістычы. Драўляная званіца (02).jpg|Званіца


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Вістычы
Катэгорыя:Вістычы