open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Генуэскі ўнівэрсытэт

**Генуэскі ўнівэрсытэт** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Генуя.

Як і ў большасьці эўрапейскіх унівэрсытэтаў з старажытнай традыцыяй, вытокі Генуэскага ўнівэрсытэту можна знайсьці ў асацыяцыях выкладчыкаў і студэнтаў Сярэднявечча. Ёсьць зьвесткі аб наяўнасьці ў Генуі навучальнай установы, якая надавала ступені ў галіне права, тэалёгіі, мэдыцыны і мастацтва, яшчэ ў ХІІІ стагодзьдзі.

## Структура
### Школы
* Школа матэматычных, фізычных і прыродазнаўчых навук
* Школа мэдычных і фармацэўтычных навук
* Школа сацыяльных навук
* Школа гуманітарных навук
* Політэхнічная школа

### Дэпартамэнты
* Дэпартамэнт хіміі і прамысловай хіміі
* Дэпартамэнт фізыкі
* Дэпартамэнт інфарматыкі, біяінжынэрыі, робататэхнікі і сыстэмнай інжынэрыі
* Дэпартамэнт матэматыкі
* Дэпартамэнт навук аб Зямлі, навакольным асяродзьдзі і жыцьці
* Дэпартамэнт фармацыі
* Дэпартамэнт ўнутраных захворваньняў і мэдычных спэцыяльнасьцяў
* Дэпартамэнт экспэрымэнтальнай мэдыцыны
* Дэпартамэнт нэўралёгіі, рэабілітацыі, афтальмалёгіі, генэтыкі і навук аб маці і дзіцяці
* Дэпартамэнт комплексных хірургічных і дыягнастычных навук
* Дэпартамэнт навук аб здароўі
* Дэпартамэнт эканомікі
* Дэпартамэнт юрыспрудэнцыі
* Дэпартамэнт навук аб адукацыі
* Дэпартамэнт паліталёгіі
* Дэпартамэнт антычнасьці, філязофіі і гісторыі
* Дэпартамэнт італьянскіх, рымскіх студыяў, старажытнасьцяў, мастацтваў і забаваў
* Дэпартамэнт сучасных моваў і культур
* Дэпартамэнт архітэктуры і дызайну
* Дэпартамэнт цывільнай, хімічнай і экалягічнай інжынэрыі
* Дэпартамэнт мэханічнай інжынэрыі, энэргетыкі, кіраваньня і транспарту
* Дэпартамэнт вайскова-марской, электратэхнічнай, электроннай і тэлекамунікацыйнай тэхнікі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына.

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Генуя
Кальярскі ўнівэрсытэт

**Кальярскі ўнівэрсытэт** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Кальяры на Сардыніі.

## Структура
* Дэпартамэнт фізыкі
* Дэпартамэнт права
* Дэпартамэнт цывільнай, экалягічнай і архітэктурнай інжынэрыі
* Дэпартамэнт электратэхнікі і электронікі
* Дэпартамэнт мэханічнай, хімічнай і матэрыялазнаўчай інжынэрыі
* Дэпартамэнт літаратуры, мовы і культурнай спадчыны
* Дэпартамэнт матэматыкі і інфарматыкі
* Дэпартамэнт пэдагогікі, псыхалёгіі і філязофіі
* Дэпартамэнт біямэдычных навук
* Дэпартамэнт хіміі і геаграфіі
* Дэпартамэнт хірургіі
* Дэпартамэнт навук аб жыцьці і навакольным асяродзьдзі
* Дэпартамэнт эканомікі і бізнэсу
* Дэпартамэнт мэдычных навук і грамадзкага здароўя
* Дэпартамэнт палітычных і грамадзкіх навук

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Кальяры
Турынскі ўнівэрсытэт

**Турынскі ўнівэрсытэт** () — унівэрсытэт у горадзе Турын у рэгіёне П’емонт на паўночным захадзе Італіі. Адзін з найстарэйшых унівэрсытэтаў Эўропы, а таксама адзін з найстарэйшых у гісторыі. Ён працягвае адыгрываць важную ролю ў навуковых дасьледаваньнях і падрыхтоўцы спэцыялістаў. Нязьменна займае першае месца сярод пяці найлепшых італьянскіх унівэрсытэтаў і трэцяе месца паводле навукова-дасьледчай дзейнасьці ў Італіі, паводле апошніх зьвестак ANVUR.

## Гісторыя
Унівэрсытэт быў заснаваны у 1404 годзе з ініцыятывы савойскіх графаў. Зацьвердзіў стварэньне ўнівэрсытэту «Авіньёнскага папа» Бэнэдыкт XIII. Праз палітычную нестабільнасьць унівэрсытэт некаторы час працаваў у К’еры (1427—1434) і Савільяна (1434—1436). У сярэдзіне XVI стагодзьдзя ўстанова часова не працавала праз францускую акупацыю. У 1799—1800 гадах унівэрсытэт быў рэарганізаваны на францускі ўзор, а неўзабаве рэктар стаў прызначацца Напалеонам. У гэты час унівэрсытэт быў другім паводле велічыні ў Напалеонавай імпэрыі. Па вяртаньні да ўлады Савойскай дынастыі францускія навіны былі адмененыя. Пасьля пераносу сталіцы аб’яднанай Італіі з Турыну ў Флярэнцыю ў 1865 годзе ўнівэрсытэт пакінула частка прафэсуры. У другой палове XIX стагодзьдзя ва ўнівэрсытэце склалася моцная школа мэдыцыны, а прафэсары ўстановы зрабілі шмат дзеля прапаганды гігіены і разьвіцьця грамадзкай аховы здароўя ў Італіі. У 1905 годзе ва ўнівэрсытэце была адкрытая першая ў Італіі катэдра псыхалёгіі.

## Факультэты
Унівэрсытэт ўключае 12 факультэтаў:
* Аграрны
* Вэтэрынарны
* Замежных моваў і літаратуры
* Гуманітарных навук
* Матэматыкі, фізыкі і прыродазнаўчых навук
* Мэдычны
* Пэдагагічны
* Паліталёгіі
* Псыхалёгіі
* Фармацэўтычны
* Юрыдычны
* Эканамічны

Унівэрсытэт таксама мае некалькі філіяў у паўночна-заходняй частцы Італіі.

## Выбітныя выпускнікі і выкладчыкі
* Рыта Леві-Мантальчыні
* Чэзарэ Лямброза
* Джаваньні Вірджыніё Скіяпарэльлі
* Умбэрта Эка
* Франка Вэнтуры

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Турын
Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Фэрарскі ўнівэрсытэт

**Фэрарскі ўнівэрсытэт** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Фэрара.

## Структура
* Архітэктурны факультэт
* Эканамічны факультэт
* Інжынэрны факультэт
* Гуманітарны факультэт
* Юрыдычны факультэт
* Факультэт матэматычных і фізыка-прыродазнаўчых навук
* Факультэт мэдыцыны і хірургіі
* Факультэт фармацыі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына.

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Фэрара
Пармскі ўнівэрсытэт

**Пармскі ўнівэрсытэт** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Парма.

## Структура
* Дэпартамэнт гуманітарных дысцыплінаў і сацыяльна-культурных імпрэзаў
* Дэпартамэнт права, палітычных і міжнародных навук
* Дэпартамэнт тэхнікі і архітэктуры
* Дэпартамэнт мэдыцыны і хірургіі
* Дэпартамэнт навук аб ежы і леках
* Дэпартамэнт хімічных навук, навук аб устойлівасьці жыцьця і навакольнага асяродзьдзя
* Дэпартамэнт эканомікі і бізнэсу
* Дэпартамэнт матэматычных, фізычных і інфарматычных навук
* Дэпартамэнт вэтэрынарных навук

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына. 

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Парма
Пэруджанскі ўнівэрсытэт

**Пэруджанскі ўнівэрсытэт** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Пэруджа.

## Структура
* Дэпартамэнт хіміі, біялёгіі і біятэхналёгіяў
* Дэпартамэнт эканомікі
* Дэпартамэнт філязофіі, грамадзкіх, гуманітарных і адукацыйных навук
* Дэпартамэнт фізыкі і геалёгіі
* Дэпартамэнт права
* Дэпартамэнт інжынэрыі
* Дэпартамэнт цывільнай і экалагічнай інжынэрыі
* Дэпартамэнт старажытных і сучасных моваў, літаратуры і цывілізацыяў
* Дэпартамэнт матэматыкі і інфарматыкі
* Дэпартамэнт мэдыцыны і хірургіі
* Дэпартамэнт вэтэрынарнай мэдыцыны
* Дэпартамэнт сельскагаспадарчых, харчовых і экалягічных навук
* Дэпартамэнт фармацэўтычных навук
* Дэпартамэнт палітычных навук

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Пэруджа
Нэапалітанскі ўнівэрсытэт імя Фэдэрыка II

**Нэапалітанскі ўнівэрсытэт** — адзін з найстарэйшых унівэрсытэтаў у Эўропе. Быў заснаваны 5 чэрвеня 1224 годзе ў Нэапалі, як дзяржаўная ўстанова адукацыі Каралеўства Сыцылія. Унівэрсытэт носіць імя імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі Федэрыка II, за часам караляваньня якога Нэапалітанскі ўнівэрсытэт прыняў першых студэнтаў. Партрэт Фрыдрыха зьмешчаны на ўнівэрсытэцкай пячатцы. Кароль, жадаючы дэцэнтралізаванага навучаньня ў Італіі, пайшоў супраць волі папы рымскага і Нэапалітанскі ўнівэрсытэт стаў першым унівэрсытэтам у Эўропе, які чыніў бяз папскай булы.

Ва ўнівэрсытэце выкладаюць блізу 3 тысячаў пэдагогаў, сярод іх налічваецца больш за дзьвесьце прафэсараў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Karl Ludwig Hampe, Zur Gründungsgeschichte der Universität Neapel (Mitteilungen aus der Capuaner Briefsammlung V). Heidelberg 1924.(Sitzungsberichte der Heidelberger Akademie der Wissenschaften. Philos.-histor. Klasse. 14,10.)
* Antonino Sambataro, Federico II e lo «studium» di Napoli. il potere, la cultura e il diritto in età normanno-sveva, Catania 1994.

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Нэапаль
Віярэджа

**Віярэ́джа** () — горад у Італіі, які месьціцца ў рэгіёне Таскана. Знаходзіцца ў складзе правінцыі Люкі. Вядомы як марскі курорт, а таксама месца, дзе ладзіцца Віярэджаўскі карнавал.

## Гісторыя
Цягам III стагодзьдзя да н. э. горы Вэрсыліі павольна захоплівалі лігурыйскія плямёны, якія, ідучы з поўначы, павялічылі тэрыторыю свайго расьсяленьня на поўдзень да ракі Арно. У 180 годзе да н. э. рымляне разграмілі лігурыйцаў і пачалі калянізацыю Вэрсыліі. Найбольш шырока прызнаная тэорыя палягае на тым, што назва гораду паходзіць ад лацінскага назвы рымскай дарогі Вія-Рэджыс (ці Каралеўская дарога), назвы сярэднявечнай дарогі. Аднак існуюць і іншыя вэрсіі паходжаньня назвы.

Першая згадка пра Віярэджа датуецца 1169 годам, калі была пабудавана драўляная вежа на ўзьбярэжжы. Крыху больш чым праз два гады, у 1172 годзе, быў узьведзены вайсковы будынак, які атрымаў сваю назву ад дарогі, якая зьвязвала яго зь Люкай. У наступныя гады у месцы сучаснага гораду былі бітвы паміж Пізай і Люкай, абодва зь якіх спрабавалі атрымаць кантроль над прыбярэжнай зонай.

10 верасьня 1513 году папа Леў X вывеў порт Матронэ з-пад кантролю Люкі. Гэта непасрэдна паўплывала на будучыню Віярэджа, які з гэтага моманту пачаў пераўтварацца ўладамі зь Люкі ў цэнтар гандлёвай дзейнасьці. У 1534 годзе тут была пабудаваная абарончая вежа, каб узмацніць порт. XVII стагодзьдзе было, бадай што, адным з найцяжэйшых пэрыядаў для 300 жыхароў Віярэджа. З тае прычыны, што мясцовасьць была балотлівая, малярыя і іншыя сьмяротныя эпідэмічныя хваробы надзвычай ускладнялі жыцьцё рыбакам і сялянам. Зь іншага боку, Люка актывізавала намаганьні па асушэньні балотаў і заахвочвала міграцыю ў новы горад. Паступова Віярэджа зьмяняў свой выгляд, то бок былі пабудаваныя дзьве невялікія царквы і столькі ж мануфактуры, а затым шэраг невялікіх крамаў.

У 1701 годзе Віярэджа пераўтварылася ў камуну. У 1739 годзе, дзякуючы працы інжынэра-гідратэхніка Бэрнардына Дзэндрыні, балоты былі канчаткова асушаныя. У выніку ў горад пацягнулася арыстакратыя зь Люкі. У траўні 1799 году Віярэджа стаў цэнтрам народнага паўстаньня супраць Якабінскага клюбу. Пасьля пэўны час кантраляваўся французамі. Пасьля паразы Напалеона Віярэджа кіраваўся аўстрыйцамі да 1817 году, калі паводле пагадненьняў Венскага кангрэсу места не было перададзенае ў склад Люкаўскага герцагства. 5 кастрычніка 1847 году Люка быў набыты Вялікім герцагствам Тасканскім поруч зь Віярэджа. Пры такіх варунках горад стаўся прыморскім курортам усёй Тасканы. Пазьней месца было ўлучанае ў склад аб’яднанай Італіі. За часам Другой сусьветнай вайны Віярэджа быў моцна бамбаваны, а ягоныя прадмесьці былі пашкоджаныя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Чорныя клёцкі

**Чорныя клёцкі** (, **польскія**, **цёртыя**, **шэрыя**, **жалезныя**) — від клёцак, прыгатаваных з сырой і варанай бульбы. Чорныя клёцкі фарміруюуь у моцна пляскатыя шарыкі з ўаглыбленьнем. Іх вараць у падсоленай кіпячай вадзе. Гэта страва, тыповая для кухні Горнай Сылезіі. Вядомы яны і ў іншых рэгіёнах Польшчы — адсюль разнастайнасьць рэгіянальных назваў.

Часьцей за ўсё чорныя клёцкі выкарыстоўваюць як дадатак да мяса і соўсам, але могуць падаваць і як самастойную страву. Часам іх падаюць, напрыклад, са смажаным вэнджанай сьвінінай.

Гатуецца са звараный былбы і нацёртай на тарцы сырой бульбы ў прапорцыі (да таго як зварыць і нацерці) 1:1. Па жаданьні дадаецца мука. Традыцыйна для зьліву вады з цёртай бульбы выкарыстоўваецца адмыслова падрыхтаваная тканіна (мяшок), у якую яе зьмяшчаюць, а затым адціскаюць ваду. Пасьля таго, як вада адстаялася, яе акуратна зьліваюць і зьбіраюць крухмал, які застаўся на сьценках посуду. Крухмал дадаюць у цеста. Звараную частку бульбы яшчэ гарачай адціскаюць прэсам ці таўкуць.

Для атрыманьня максымальна цёмнага колеру клёцкаў выкарыстоўваюць такія прыёмы, як пакіданьне цёртай бульбы на некалькі гадзін на паветры, пакуль яна не пацямнее (хуткасьць зьмены колеру залежыць ад гатунку бульбы) або пакіданьне ўжо сфармаваных клёцкаў на цэлыя суткі перад гатаваньнем.

Чорныя клёцкі часьцей за ўсё падаюць на вячэру разам з сылезкімі клёцкамі ў асобных талерках. Іх часта гарніруюць топленым салам і скваркамі. Таксама іх можна разагрэць на патэльні, у выніку чаго на іх зьявіцца залацістая скарыначка.

## Крыніцы

## Літаратура
* Aneta Majkowska, Polszczyzna mówiona mieszkańców Częstochowy, WSP, Częstochowa 2000, ss.149-158

Катэгорыя:Клёцкі
Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Вэгетарыянская кухня
Катэгорыя:Польская кухня
Сылескія клёцкі

**Сылезкія клёцкі** (, **белыя**, **гумовыя**, ) — від клёцак, прыгатаванай бульбы і бульбяной мукі (крухмалу). Фармуюцца ў моцна пляскатыя шарыкі з заглыбленьнем, вараць у падсоленай кіпячай вадзе.

Папулярныя ў Дольнай і Горнай Сылезіі.

Сылезскія клёцкі гатуюць з варанай бульбы, якую таўкуць на камы і пасыпаюць трохі сольлю. Суадносіны бульбы і мукі прыкладна 4:1 ці 3:1.

Па жаданьні таксама дадаюць сырыя яйкі. Часьцей за ўсё гатовыя клёцкі маюць шырыню каля 4-5 см і вышыню 2,5 см. У залежнасьці ад гатунку выкарыстанай бульбы і колеру яечнага жаўтка яны бываюць бела-крэмавымі, зьлёгку жоўтымі або нават колеру жаўтка.

Заглыбленьні ў клёцках, акрамя дэкаратыўнай функцыі, выконвае яшчэ і ролю месца, дзе кладуць соўс, пададзены да стравы. «Дзірка» таксама дапамагае страве раўнамерна прыгатавацца.

Звараную бульбу яшчэ гарачай таўкуць, праціскаюць праз прэс або здрабняюць у кухонным камбайне, а пасьля злучаюць з астатнімі інгрэдыентамі. Са замешанага цеста фармуецца рулет, які потым разразаецца на кавалкі і пасьля надаецца патрэбная форма. Характэрная «дзірка» робіцца пальцам. Сфармаваныя такім чынам клёцкі адварваюць у падсоленай вадзе.


Выява:Ziemniaki i mąka przygotowane do ugniatania ciasta na kluski śląskie.jpg|Вараная бульба і бульбяная мука (крухмал)
Выява:Przygotowywanie ziemnieków do ugniecenia ciasta na kluski śląskie.jpg|Працісканьне варанай бульбы праз прэс
Выява:Surowe kluski śląskie.jpg|Фармаваньне клёцак 
Выява:Kluski śląskie, surowe....jpg|Фармаваньне клёцак


## Як падаваць
Сылезскія клёцкі падаюцца асабліва як дадатак да запечаных мясных страў з соўсам (у Горнай Сылезіі, асабліва з рулядамі) або з прыгатаванай рознымі спосабамі капустай. Яны таксама могуць падавацца ў якасьці асноўнага стравы, запраўленай растопленым салам. Сылезскія клёцкі таксама можна падаваць салодкімі са сьмятанай, цукрам або варэньнем.

У Горнай Сылезіі, дзе робяць белыя і чорныя клёцкі, іх падаюць да абеду на асобных талерках.

## Крыніцы

## Літаратура
* Aneta Majkowska, Polszczyzna mówiona mieszkańców Częstochowy, WSP, Częstochowa 2000, ss.149-158

Катэгорыя:Клёцкі
Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Вэгетарыянская кухня
Катэгорыя:Польская кухня
Брындызі

**Бры́ндызі** () — горад у Італіі, які месьціцца ў рэгіёне Апулія, адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі. Гістарычна горад гуляў важную ролю ў гандлі і культуры, дзякуючы свайму стратэгічнаму становішчу на італьянскім паўвостраве і натуральнаму порту на Адрыятычным моры. Горад застаецца буйным портам з гандлёвымі сувязямі з Грэцыяй і Блізкім Усходам.

## Гісторыя

Існуюць некалькі вэрсіяў наконт таго, хто ёсьць заснавальнікам места. Адная зь іх палягае на тым, што заснаваў Брындызі легендарны Дыямэд. Географ Страбон кажа, што тэрыторыя места была калянізаваная жыхарамі Кносу, што месьціцца на Крыце. Першапачаткова Брындызі быў мэсапійскім паселішчам да рымскай экспансіі. У 267 годзе да н. э. або 245 году да н. э. места было заваяванае рымлянамі і сталася лацінскай калёніяй.

Пасьля Пунічных войнаў Брындызі стаў буйным цэнтрам марскога гандлю. За часам сацыяльнай вайны ён жыхары места набылі рымскае грамадзянства і сталі вольным портам пры Суле. Аднак места пацярпела за часам аблогі, якую ладзіў Цэзар у 49 годзе да н. э., падчас Цэзаравай грамадзянскай вайны. У 42 і 40 гады да н. э. Брындызі зноў быў атакаваны. Тут каля 220 году да н. э. нарадзіўся паэт Пакувіюс, а ў 19 годзе да н. э. памёр выбітны паэт Вэргіліюс. Пры рымлянах Брындыі быў буйным горадам з насельніцтвам блізу 100 тысячаў жыхароў і актыўным портам. Гэта быў галоўны пункт злучэньня з Дурэсам і Керкірай. З Рымам яго злучалі Апіевая і Траянавая дарогі.

Пазьней Брындызі быў заваяваны остготамі і адваяваны Бізантыйскай імпэрыяй у VI стагодзьдзі. У 674 годзе места было разбуранае лянгабардамі, ачоленымі бэнэвэнцкім герцагам Рамуальдам I, але горад хутка аднавіўся, дзякуючы выгоднай натуральнай гавані. У IX стагодзьдзі блізу Брындызі існавала паселішча сарацынаў, якое ў 836 годзе было захопленае піратамі. У 1070 годзе горад быў заваяваны нарманамі і ўвайшоў у склад княства Таранта. Брындызі зноў набыў значнасьць за часам крыжовых паходаў. Тут зьявілася сядзіба біскупа, а таксама ў месьце была пабудаваная катэдра і замак з арсэналам, што зрабіла места прывілеяваным портам. У 1156 годзе места было абложанае войскамі Бізантыйскай імпэрыяй, аднак нападнік не далі рады, што паклала канец спробам бізантыйцаў заваяваць Паўднёвую Італію.

У Брындызійскай катэдры ладзіўся шлюб нармандзкага прынца Сыцыліі Ражэр III, сына сыцылійскага караля Танкрэда. Імпэратар Фрыдрых II, спадчыньнік кароны Ерусаліму, і Ізабэла Брыенская выправіліся з Брындызі ў 1227 годзе ў шосты крыжовы паход. Фрыдрых II збудаваў тут замак зь вялізнымі акруглымі вежамі, каб ахоўваць унутраную гавань. Пазьней ён быў пераўтвораны ў турму. Як і іншыя парты Апуліі, Брындызі на кароткі час знаходзіўся пад уладай Вэнэцыі, але неўзабаве быў адваяваны Гішпаніяй. Горад быў фактычна спустошаны чумой у 1348 годзе, а пазьней быў разрабаваны ў 1352 і 1383 гадах. У 1456 годзе ў горадзе адбыўся землятрус. У 1707—1734 гадах Брындызі перайшоў пад уладу Аўстрыі, а пасьля — Бурбонаў. Зь верасьня 1943 году па люты 1944 году Брындызі быў часовай рэзыдэнцыяй ураду Італіі і прымаў караля Віктара Эмануіла III.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Meriones vinogradovi

***Meriones vinogradovi*** — жывёла клясы сысуноў атрада грызуны (Rodentia) сямейства Мышы (Muridae).

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца на захадзе Азіі (Армэнія, Азэрбайджан, Іран, Сырыя, Турэччына). Сустракаецца ў шырокім дыяпазоне месцапражываньняў, уключаючы паўпустэльні, голыя горы і пусткі.

## Постаць
Даўжыня галавы і тулава складае ад 140 да 170 мм, хвост ад 130 да 170 мм, маса ад 100 да 200 грамаў.

## Лад жыцьця
Капае норы. Вясной від вядзе дзённы лад жыцьця, а зімой становіцца больш начным. Рацыён складаецца з насеньня і травы. Пасля пэрыяду цяжарнасьці 21–23 дзён у няволі нараджаецца сем-восем дзіцянятаў.

## Крыніцы
* Kryštufek, B., Yigit, N. & Amori, G. 2016. ''Meriones vinogradovi''. The IUCN 

Катэгорыя:Сысуны Азіі
Meriones tristrami

***Meriones tristrami*** — жывёла клясы сысуноў атрада грызуны (Rodentia) сямейства Мышы (Muridae).

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца на захадзе Азіі (Армэнія, Азэрбайджан, Грузія, Іран, Ірак, Ізраіль, Ярданія, Ліван, Сырыя, Турэччына). Сустракаецца паўпустэльнях, стэпах, на ўскрайках збожжавых палёў.

## Постаць
Даўжыня галавы і тулава складае ад 100 да 171 мм, хвост ад 103 да 167 мм, маса ад 42 да 130 грамаў. Верх цёмна-жаўтлява-карычневы; бакы жаўтлява-аранжавыя; ніз белы. Хвост двухколерны і заканчваецца непрыкметным чорным пучком даўжынёй каля чвэрці хваста.

## Лад жыцьця
Асобы капаюць простыя або складаныя сыстэмы тунэляў. Яны сілкуюцца збожжам, насеньнем іншых расьлін і зялёнымі часткамі расьлін; не ствараюць запасаў. Размнажэньне адбываецца на працягу года з пікам у пэрыяд з красавіка па верасень з пэрыядам цяжарнасьці 25–29 дзён і нараджэньнем ад аднаго да сямі маладых (у сярэднім 3,6). 

## Крыніцы
* Sozen, M., Bukhnikashvili, A., Shenbrot, G., Scott, D., Amori, G., Kryštufek, B., Yigit, N. & Mitsainas, G. 2021. ''Meriones tristrami''. The IUCN 

Катэгорыя:Сысуны Азіі
Урбінскі ўнівэрсытэт

**Урбінскі ўнівэрсытэт імя Карлё Бо** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Урбіна ў рэгіёне Марке. Названы ў гонар навукоўца і пісьменьніка Карлё Бо.

## Структура
* Дэпартамэнт эканомікі, грамадзкіх і палітычных навук
* Дэпартамэнт юрыспрудэнцыі
* Дэпартамэнт біямалекулярных навук
* Дэпартамэнт навук аб камунікацыях, гуманітарных і міжнародных навук
* Дэпартамэнт фундамэнтальных і прыкладных навук
* Дэпартамэнт гуманітарных навук

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Урбіна
Бэргамскі ўнівэрсытэт

**Бэргамскі ўнівэрсытэт** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Бэргама.

## Структура
* Дэпартамэнт правазнаўства
* Дэпартамэнт інжынэрыі і прыкладных навук
* Дэпартамэнт кіраваньня, інфармацыі і вытворчасьці
* Дэпартамэнт літаратуры, філязофіі і камунікацый
* Дэпартамэнт замежных моваў, літаратуры і культуры
* Дэпартамэнт бізнэсу
* Дэпартамэнт эканамічных навук
* Дэпартамэнт гуманітарных і сацыяльных навук

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Бэргама
Дыямэд

**Дыямэ́д** (, літаральна «разумны нібы бог») — легендарны старажытнагрэцкі герой. Валадар Аргасу. Удзельнік пахода эпігонаў і Траянскай вайны. 

## Раньняе жыцьцё
Згодна міталягічнай традыцыі, Дыямэд паходзіў ад нашчадка калідонскага трону Тыдэя і прынцэсы Дэпілы, дачкі Адраста з Аргасу. Выхоўваўся ў Аргасе. Калі Дыямэд быў яшчэ малым, ягоны бацька Тыдэй загінуў пры нападзе на Тэбы. Каб адпомсьціць за Тыдэя, Дыямэд стаў адным з эпігонаў. 

Паход эпігонаў на Тэбы скончыўся сьмерцю Эгіялея, сына Адраста. Адраст памёр ад гора. Такім чынам, Дыямэд застаўся адзіным прэтэндэнтам на сталец Аргасу. Дзеля падмацаваньня сваіх правоў герой ажаніўся з Эгіялеяй, дачкой Эгіялея. Стаўшы ўладаром, ён умешваўся ў справы Калідона, адкуль выгнаў Тэрсыта.

## Траянская вайна
Дыямэд уваходзіў у лік жаніхоў Алены Цудоўнай і быў прывязаны клятвай дапамогі Мэнэляю. Пасьля выкраданьня Алены Парысам быў вымушаны браць удзел у Траянскай вайне. Ягоны флёт з 80 караблёў быў другім паводле ліку пасьля флёта Агамэмнана.  

Дыямэд — адзін з найбольш слынных герояў *«[[Іліяда|Іліяды]]»*, другі наймагутнейшы ахейскі воін пасьля Ахіла. Ягонай заступніцай была багіня Атэна. Дасьпехі Дыямэда выкаваў бог Гефэст. У баі ледзь не забіў Энэя, параніў двух алімпійскіх багоў Афрадыту і Арэса, што змагаліся на баку траянцаў, двойчы нападаў на Апалёна. Падчас уварваньня траянцаў у ахейскі лягер быў паранены і знаходзіўся на караблі. Паводле Гамэра, блізкім сябрам Дыямэда быў Адысэй. Не зважаючы на кпіны з боку Агамэмнана, ніколі не супрацьстаяў правадыру ахейцаў, удзельнічаў у прымірэньні Агамэмнана і Ахіла. У рытуальных гульнях па сьмерці Патрокла выйграў трыножнік, які потым захоўваўся ў Дэльфах.

У іншых творах Траянскага цыклю апавядаецца, што Дыямэд поруч з Адысэям выкралі з Троі статую Паляды. На гульнях па сьмерці Ахіла здабыў перамогу ў спаборніцтва ў бегу. Дыямэд знаходзіўся знутры Траянскага каня і забіў шмат траянцаў падчас штурму Троі. Разам з Нэстарам пакінуў Трою раней за іншых грэцкіх правадырооў, таму шчасна дабраўся да Аргасу.

## У Італіі
Афрадыта не прабачыла Дыямэда за раненьне. Пакуль ён змагаўся пад Трояй, яна падманам прывабіла ягоную жонку Эгіялею завесьці палюбоўнікаў. Па вяртаньні Дыямэда яна не пусьціла мужа ў Аргас. Засмучаны Дыямэд перабраўся ў Этолію, а адтуль — у Апулію, дзе змагаўся супраць мэсалійцаў. Вэргіліюс у *«[[Энэіда|Энэідзе]]»* паведамляў, што Дыямэд адмовіўся ваяваць супраць Энэя, калі даведаўся пра высадку траянцаў у Ляцыё.

Грэкі і рымляне лічылі, што Дыямэд заснаваў у Італіі некалькі гарадоў, у тым ліку Брындызі, Вэнафра, Сан-Сэвэра і Каноза-дзі-Пульля.

## Шанаваньне
Дыямед — адзін зь нешматлікіх старажытнагрэцкіх мітычных герояў, які на ўзор Гэраклу і Тэсэю, меў свой культ шанаваньня. Цэнтры ахвярапрынашэньняў Дыямэду месьціліся пераважна на Кіпры, ва ўсходняй частцы Адрыятыкі, на астравах Палагружа.

## Вонкавыя спасылкі
* Encyclopedia Mythica
* Naples Life,Death & Miracle
* Heroes in the Trojan War
* Trojan War

Катэгорыя:Героі старажытнагрэчаскіх мітаў
Катэгорыя:Удзельнікі Траянскай вайны
Катандзара

**Катандза́ра** () — горад у Італіі, які месьціцца ў рэгіёне Калябрыя, адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі.

## Гісторыя
Лічыцца, што Катандзара было старажытнагрэцкай калёніі, якая існавала, як мяркуюць, на руінах старажытнага гораду Трыскінэс. Іншыя крыніцы паказваюць, што Катандзара паўстала з розных паселішчаў, раскіданых у рэгіёне. У пачатку X стагодзьдзя бізантыйскі горад Катандзара быў заняты сарацынамі, якія заснавалі эмірат. Аб арабскай прысутнасьці сьведчаць знаходкі ў нэкропалі VIII стагодзьдзя, дзе былі прадметы з арабскімі надпісамі.

Каля 1050 году Катандзара паўстаў супраць панаваньня сарацынаў і вярнуўся на кароткі час пад бізантыйскую ўладу. У 1069 годзе места было апошнім горадам у Калябрыі пасьля многіх месяцаў супраціўленьня, які трапіў пад аблогу нарманаў Робэрта Гвіскара, які пабудаваў нармандскі замак, які існуе і дасюль. У гэтую эпоху ў рэгіёне квітнела мастацтва і рамёствы, асабліва апрацоўка шоўку, якім гандлявалі зь іншымі рэгіёнамі Італіі, іншымі краінамі і Ўсходняй Эўропай. Шоўк з Катандзара забясьпечваў амаль усю Эўропу і прадаваўся на вялікіх кірмашам гішпанскімі, вэнэцыянскімі, генуэскімі і галяндзкімі купцамі. Горад быў сусьветна вядомы сваімі вырабамі з шоўку, аксаміту, штофу і парчы. У XIII стагодзьдзі імпэратар Фрыдрых II перадаў Катандзара ў беспасярэднае валоданьне каронай. Нарманы ўзьвялі Катандзара ў шляхетнае графства. Цягам чатырнаццаці гадоў ён быў каралеўскім дамэнам нэапалітанскага караля Ўладзіслава, а ў 1420 годзе зноў быў вернуты нарманамі. Пасьля паўстаньня сельскіх жыхароў, кароль Альфонса V узяў пад свой кантроль горад.

У 1466 годзе кароль Людовік XI пастанавіў разьвіць нацыянальную шаўковую прамысловасьць у Ліёне і заклікаў вялікую колькасьць італьянскіх рабочых, галоўным чынам з Калябрыі. Слава майстроў па ткацтву шоўку з Катандзара распаўсюдзілася ва ўсёй Францыі, і іх запрасілі ў Ліён, каб навучыць тэхніцы ткацтва. У 1470 годзе адзін з гэтых ткачоў, вядомы як Жан лё Калябрэ, вынайшаў першы прататып ткацкага станка жакардавага тыпу. Ён прадставіў новы тып варштата, якая магла апрацоўваць ніткі хутчэй і больш дакладна. На працягу многіх гадоў удасканаленьне ткацкай прылады працягвалася. У 1519 годзе імпэратар Карл V дазволіў гораду заснаваць консульства шаўковага рамяства, якому даручана было рэгуляваць і кантраляваць розныя этапы вытворчасьці, якое квітнела ўсьцяж XVI стагодзьдзя. На момант стварэньня гільдыі ў Катандзара мелася больш за 500 ткацкіх станкоў. Да 1660 году, калі ў горадзе было каля 16 тысячаў жыхароў, у ягонай шаўковай прамысловасьці было занятае прынамсі 5 тысяч чалавек. Шаўковыя тканіны Катандзара ня толькі прадаваліся на рынках каралеўства, але і экспартаваліся ў Вэнэцыю, Францыю, Гішпанію і Ангельшчыну. У 1528 годзе Карл V дазволіў Катандзара займець імпэрскага арла на сваім гербе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Каленьнё

**Кале́ньнё** () — горад у Італіі, які месьціцца ў рэгіёне П’емонт, адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі. Знаходзіцца за блізу 9 км ад Турыну, прадмесьцем якога і лічыцца.

## Гісторыя
Каленьнё ўзьнік як рымскі маёнтак за 8 км ад Турыну, вядомы як Квінтум-Калегіюм. Старажытныя знаходкі з гэтага рэгіён цяпер месьцяцца ў Музэі старажытнасьцяў у Турыне. Лідэр вугорскай рэвалюцыі 1848 году Лаяш Кошут па выгнаньні жыў у вёсцы Бараконэ з 1874 па 1882 гады. Палітык набыў вілу зь вялікім садам непадалёк ад чыгуначнага вакзала і бавіў час, займаючыся садоўніцтвам і батанікай, а таксама ладзіў экспэдыцыі ў Альпы і займаўся напісаньнем мэмуараў і прыёмам вугорскіх гасьцей. Ён быў вымушаны прадаць вілу празь фінансавыя цяжкасьці. У 1970-я гады ягоны былы дом быў зьнесены.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Нікеліна

**Нікелі́на** () — горад у Італіі, які месьціцца ў рэгіёне П’емонт. Знаходзіцца за 8 км ад Турыну, прадмесьцем якога і зважаецца.

## Гісторыя
У 1559 годзе Нікеліна быў вотчынай сям’і Ўсэль, а ў 1564 годзе гэтае ўладаньне стала графствам. У канцы XVII стагодзьдзя ў ім пражывала каля 400 жыхароў, большасьць зь якіх былі сялянамі. У 1854 годзе, калі ў горадзе налічвалася ўжо 1700 жыхароў, у ім была пабудаваная першая чыгуначная станцыя. Колькасьць насельніцтва заставалася амаль нязьменнай да сярэдзіны XX стагодзьдзя, калі празь велізарную міграцыю з паўднёвай Італіі колькасьць павялічылася з блізу 15 тысячаў у 1961 годзе да прыкладна 45 тысячаў у 1971 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Манкальеры

**Манкалье́ры** () — горад у Італіі, які месьціцца ў рэгіёне П’емонт. Знаходзіцца за 8 км на поўдзень ал Турыну, прадмесьцем якога і зважаецца. Знакаміты сваім замкам, які быў улюбёнай летняй рэзыдэнцыяй караля Віктара Эмануіла III.

## Гісторыя
Манкальеры быў заснаваны ў 1228 годзе часткай жыхароў Тэстоны, якая на сёньня ёсьць раёнам камуны Манкальеры, дзеля такго, каб уратавацца ад нападаў з боку К’еры. Лёгкі доступ да ракі По і мост, якім доўгі час валодалі тампліеры, забясьпечылі пэўны росквіт гораду, які стаў вольнай камунай. Тут былі закладзеная некалькі манаскіх установаў. У XVII стагодзьдзі места было набытае Савойскім домам. Прадстаўнікі роду часта жылі тут у сваім замку ўлетку. Захаваўшыся як традыцыйны летні курорт, сёньня Манкальеры таксама ёсьць домам для многіх высокатэхналягічных кампаніяў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Брэшыйскі ўнівэрсытэт

**Брэшыйскі ўнівэрсытэт** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Брэшыя.

## Структура
* Дэпартамэнт эканомікі і кіраваньня
* Дэпартамэнт права
* Дэпартамэнт будаўніцтва, архітэктуры, тэрыторыі, навакольнага асяродзьдзя і матэматыкі
* Дэпартамэнт інфармацыйнай інжынэрыі
* Дэпартамэнт мэханічнай і індустрыяльнай інжынэрыі
* Дэпартамэнт малекулярнай і трансьляцыйнай мэдыцыны
* Дэпартамэнт клінічных і экспэрымэнтальных навук
* Дэпартамэнт мэдыка-хірургічных спэцыяльнасьцяў, рэнтгеналягічных навук і грамадзкага здароўя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Брэшыя
Сасарскі ўнівэрсытэт

**Сасарскі ўнівэрсытэт** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Сасары на Сардыніі.

## Структура
* Дэпартамэнт аграрных навук
* Дэпартамэнт архітэктуры, дызайну і ўрбаністыкі
* Дэпартамэнт хіміі і фармацыі
* Дэпартамэнт права
* Дэпартамэнт вэтэрынарнай мэдыцыны
* Дэпартамэнт біямедыцынскіх навук
* Дэпартамэнт эканомікі і бізнэсу
* Дэпартамэнт мэдычных, хірургічных і экспэрымэнтальных навук
* Дэпартамэнт гуманітарных і грамадзкіх навук
* Дэпартамэнт гісторыі, гуманітарных навук і адукацыі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына.

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Сасары
Калябрыйскі ўнівэрсытэт

**Калябрыйскі ўнівэрсытэт** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Рэндэ.

## Структура
* Дэпартамэнт біялёгіі, экалёгіі і навук аб Зямлі
* Дэпартамэнт хіміі і хімічных тэхналёгіяў
* Дэпартамэнт культуры, адукацыі і грамадазнаўства
* Дэпартамэнт эканомікі, статыстыкі і фінансаў
* Дэпартамэнт фармацыі і навук пра здароўе і харчаваньне
* Дэпартамэнт фізыкі
* Дэпартамэнт інжынэрыі навакольнага асяродзьдзя
* Дэпартамэнт грамадзянскай інжынэрыі
* Дэпартамэнт кампутарнай тэхнікі, мадэляваньня, электронікі і сыстэмнай інжынэрыі
* Дэпартамэнт мэханічнай інжынэрыі, энэргетыкі і кіраваньня
* Дэпартамэнт матэматыкі і інфарматыкі
* Дэпартамэнт бізнэсу і юрыдычных навук
* Дэпартамэнт палітычных і грамадзкіх навук
* Дэпартамэнт гуманітарных навук

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Рэндэ
Рэндэ

**Рэ́ндэ** () — горад у Італіі, які месьціцца ў рэгіёне Калябрыя. Знаходзіцца ў правінцыі Казэнцы. У месьце базуецца Калябрыйскі ўнівэрсытэт.

## Гісторыя

Энотры заснавалі на месцы сучаснага места горад пад назвай Ахэрунція. Аднак некалькі жыхароў пазьней пераехалі ў больш абароненую тэрыторыю, якая адпавядае сучаснай фракцыёнэ Наджана, заснаваўшы блізу 520 году да н. э. новае паселішча Арунтыя. Гэтае селішча згадвалася старажытнагрэцкім гісторыкам Гекатэем зь Мілету як бруцкі горад энотрыйскага паходжаньня.

У рымскія часы горад паводле сутнасьці падзяляў гісторыю суседняй Казэнцы. Пасьля працяглага супраціву ён быў разрабаваны войскамі Татылы ў 547 годзе за часам Гоцкіх войнаў. У VIII—X стагодзьдзях ён часам падвяргаўся нападам сарацынскіх войскаў, пакуль частка насельніцтва не перасялілася на тэрыторыю сучаснага места Кастыльёнэ-Казэнтына. Пазьней горад кантраляваўся нарманамі, а потым і іншымі паўднёваітальянскімі, часам замежнага паходжаньня, дынастыямі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Трыесцкі ўнівэрсытэт

**Трыесцкі ўнівэрсытэт** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Трыест.

## Структура
* Дэпартамэнт клінічнай мэдыцыны, хірургіі і навук аб здароўі
* Дэпартамэнт фізыкі
* Дэпартамэнт інжынэрыі і архітэктуры
* Дэпартамэнт матэматыкі і навук аб Зямлі
* Дэпартамэнт хімічных і фармацэўтычных навук
* Дэпартамэнт эканомікі, бізнэсу, матэматыкі і статыстыкі
* Дэпартамэнт юрыдычных, моўных, вусных і перакладніцкіх навук
* Дэпартамэнт палітычных і грамадзкіх навук
* Дэпартамэнт навук аб жыцьці
* Дэпартамэнт гуманітарных навук

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Трыест
Галактыён Табідзэ

**Галактыён Васілевіч Табідзэ** (; 6 (18) лістапада 1892 — 17 сакавіка 1959) — грузінскі літаратар. Народны паэт Грузінскай ССР (1933). Акадэмік Акадэміі навук Грузінскай ССР (1944).

Быў адным з выбітных грузінскіх паэтаў XX стагодзьдзя, які аказаў велізарны ўплыў на ўсе наступныя пакаленьні грузінскіх паэтаў. Перажыў Сталінскія чысткі 1930-х гадоў, апынуўся пад вялікім ціскам савецкіх уладаў у постсталінскі час, што прывяло яго да дэпрэсіі і алькагалізму. У выніку ён быў зьмешчаны ў псыхіятрычную клініку, дзе скончыў жыцьцё самагубствам.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 6 (18 лістапада) 1892 у вёсцы Чквішы недалёка ад гораду Кутаісі (цяпер Ванскі муніцыпалітэт, Грузія) у сям’і сельскага настаўніка, а таксама сьвятара. З 1908 году ён вучыўся ў Тбіліскай духоўнай сэмінарыі.

Пачаў друкавацца з 1908 году. У 1914 годзе апублікаваў першы зборнік вершаў. Наведваў Маскву ў 1915 годзе і напрыканцы 1916 году, дзе пазнаёміўся з Блокам, Брусавым і Бальмонтам. Быў таксама ў Петраградзе. З 1916 друкаваўся ў часопісе грузінскіх сымбалістаў «Блакітныя рогі».

У 1915 годзе ажаніўся з Вольгай Акуджавай, сястрой савецкага партыйнага дзеяча Шалвы Акуджавы.

У 1919 годзе апублікаваў зборнік «Артыстычныя вершы». У 1924 годзе быў адным са стваральнікаў часопіса «Мнатобі» («Сьветач»).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Грузінскія ахвяры катаваньняў
Катэгорыя:Грузінскія паэты
Катэгорыя:Паэты-самагубцы
Катэгорыя:Грузінскія самагубцы
Катэгорыя:Самагубцы ад падзеньняў
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Выпускнікі Тбіліскай духоўнай сэмінарыі
Катэгорыя:Акадэмікі АН Грузінскай ССР
Катэгорыя:Народныя паэты Грузінскай ССР
Сандро Ахмэтэлі

**Сандро Ахмэтэлі** (25 красавіка 1886, Анага, Грузія — 29 чэрвеня 1937) — грузінскі рэжысэр. Народны артыст Грузіі (1933). Адзін з заснавальнікаў грузінскага тэатру.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Санкт-Пецярбурскі дзяржаўны ўнівэрсытэт (1916). У 1922 годзе стаў рэжысэрам, а з 1924 па 1935 год зьяўляўся галоўным рэжысэрам тэатру імя Шата Руставэлі. У 1934—1936 гг. навучаў групу чачэнскіх артыстаў, якія пазьней працавалі ў Чачэнскім дзяржаўным драматычным тэатры імя Х. Нурадзілава.

Жонка — Тамара Цулукідзэ.

19 лістапада 1936 году Ахмэтэлі быў арыштаваны ў Маскве як «вораг народа». Расстраляны 26 чэрвеня 1937 году.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Народныя артысты Грузінскай ССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Альпійскі патруль

***Альпійскі патруль*** ()&nbsp;— нямецкі тэлесэрыял, які трансьлюецца на тэлеканалах RTL і ORF.

Гісторыя распавядае пра жыцьцё ратавальнікаў, якія зьдзяйсьняюць пералёты на верталёце паміж Мюнхэнам і Зальцбургам.
Фасана

**Фасана** () — горад у Італіі, які месьціцца ў рэгіёне П’емонт. Гэта чацьверты паводле велічыні горад у правінцыі Кунэо. Цэнтар хімічнай, мэталюргічнай і тэксыльнай вытворчасьці.

## Гісторыя
Фасана зьявілася як камуна ў 1236 годзе. Было створаная гвэльфскай лігай гарадоў, але ў 1251 годзе павінна была саступіць Асьці. У 1304 годзе быў набыты маркізам Салюцца. Канчаткова ў 1314 годзе места трапіла пад уладу Філіпа д’Акаі, пераемнік якога перадаў яго Савойскаму дому.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Бальцанскі вольны ўнівэрсытэт

**Бальцанскі вольны ўнівэрсытэт** () — італьянская прыватная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Бальцана.

## Структура
* Дэпартамэнт дызайну і мастацтваў
* Дэпартамэнт эканомікі
* Дэпартамэнт навук аб адукацыі
* Дэпартамэнт (дакладных) навук і тэхналёгіяў
* Дэпартамэнт інфармацыйных навук і тэхналёгіяў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Бальцана
Фоджаўскі ўнівэрсытэт

**Фоджаўскі ўнівэрсытэт** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Фоджа. 

## Структура
* Дэпартамэнт эканомікі
* Дэпартамэнт эканомікі, кіраваньня і тэрыторыі
* Дэпартамэнт правазнаўства
* Дэпартамэнт клінічнай і экспэрымэнтальнай мэдыцыны
* Дэпартамэнт сельскагаспадарчых навук, харчаваньня, прыродных рэсурсаў і інжынэрыі
* Дэпартамэнт мэдыка-хірургічных навук
* Дэпартамэнт гуманітарных навук: літаратуры, культурнай спадчыны, навук аб адукацыі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Фоджа
Мандаві

**Мандаві́** () — горад у Італіі, які месьціцца ў рэгіёне П’емонт. Знаходзіцца за 80 км ад Турыну.

## Гісторыя
Заснаваны на вяршыні пагорка ў 1198 годзе ацалелымі людзьмі з разбуранай вёскі Брэдоля і жыхарамі суседніх вёсак Віка, Васка і Карасонэ.

Час незалежнасьць апынуўся нядоўгім, бо біскуп Асьці і маркіз Чэва ўзялі яго штурмам у 1200 годзе і зьнішчылі ў 1231 годзе. Камуна, аднак, ладзіла супраціў, то бок у наступным годзе грамадзяне гораду здолелі вытрымаць яшчэ адзін напад Асьці. У 1260 годзе места было акупаванае Карлам I Анжуйскім, які на той час быў каралём Нэапалю і адным з самых магутных землеўладальнікаў у Правансе і паўночна-заходняй Італіі. У 1274 годзе горад вярнуўся пад уладу біскупаў Асьці. У 1290 годзе аднавілася вольная камуна, якая здолела атрымаць розных прывілеяў. У 1305 годзе Мандаві зноў апынуўся пад уладай Анжу, пасьля чаго местам валодалі Вісконці, маркізы Манфэрату, а з 1418 году Савойскі дом.

Мандаві працягваў пашырацца да XVI стагодзьдзя, у рэшце рэшт, цягам пэўнага часу ён быў найвялікшым горадам у П’емонце. У 1537 годзе быў акупаваны Францыяй, пад уладай якой заставаўся да 1559 году. У 1560 годзе савойскі герцаг Эмануэль Філібэрт вярнуў яго П’емонту, які ўтрымліваў места да аб’яднаньня Італіі, за выключэньнем часоў магутнасьці Напалеона з 1796 па 1814 гады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
Вэронскі ўнівэрсытэт

**Вэронскі ўнівэрсытэт** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Вэрона.

## Структура
### Школы
* Школа эканомікі і кіраваньня
* Школа мэдыцыны і хірургіі
* Школа (дакладных) навук і інжынэрыі

### Дэпартамэнты
* Дэпартамэнт біятэхналёгіяў
* Дэпартамэнт культуры і цывілізацыяў
* Дэпартамэнт дыягностыкі і грамадзкага здароўя
* Дэпартамэнт эканомікі і бізнэсу
* Дэпартамэнт інфарматыкі
* Дэпартамэнт замежных моваў і літаратуры
* Дэпартамэнт мэдыцыны
* Дэпартамэнт нэўралёгіі, біямэдыцыны і руху
* Дэпартамэнт хірургічных навук
* Дэпартамэнт эканамічных навук
* Дэпартамэнт юрыдычных навук
* Дэпартамэнт навук пра чалавека

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Вэрона
Катанскі ўнівэрсытэт

**Катанскі ўнівэрсытэт** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Катанія на Сыцыліі.

## Структура
* Дэпартамэнт сельскай гаспадаркі, харчаваньня і навакольнага асяродзьдзя
* Дэпартамэнт агульнай хірургіі і мэдыка-хірургічных спэцыяльнасьцяў
* Дэпартамэнт эканомікі і бізнэсу
* Дэпартамэнт фізыкі і астраноміі
* Дэпартамэнт права
* Дэпартамэнт грамадзянскага будаўніцтва і архітэктуры
* Дэпартамэнт электрычнай, электроннай і вылічальнай тэхнікі
* Дэпартамэнт матэматыкі і інфарматыкі
* Дэпартамэнт клінічнай і экспэрымэнтальнай мэдыцыны
* Дэпартамэнт біялягічных, геалягічных і экалягічных навук
* Дэпартамэнт біямэдычных і біятэхналягічных навук
* Дэпартамэнт хімічных навук
* Дэпартамэнт фармацэўтычных навук
* Дэпартамэнт навук аб адукацыі
* Дэпартамэнт мэдычных, хірургічных навук і перадавых тэхналёгіяў
* Дэпартамэнт палітычных і грамадзкіх навук
* Дэпартамэнт гуманітарных навук

## Крыніцы

## Спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Катанія
Георгіеўскі трактат

**Георгіеўскі трактат** () — дамова паміж Расейскай імпэрыяй і Картлі-Кахэтынскім царствам, падпісаная 4 жніўня 1783 году ў Георгіеўску. Паводле Георгіеўскага трактату грузінскі цар Іраклі II прызнаваў пратэктарат Расейскай імпэрыі і адмаўляўся ад самастойнай зьнешняй палітыкі.

Кацярына II гарантавала Грузіі поўную аўтаномію, непарушнасьць яе тэрыторыі і абарону на выпадак вайны; прывілеяваныя саслоўі Грузіі прыраўноўваліся да адпаведных расейскіх. Георгіеўскі трактат аслабіў пазыцыі Ірану і Турэччыны ў Закаўказьзі і падрыхтаваў далучэньне Грузіі да Расейскай імпэрыі ў 1801 годзе.

## Літаратура
* 
* Густерин П. Российская империя и Кавказ. — Саарбрюккен: LAP LAMBERT Academic Publishing, 2014. — 64 с — ISBN 978-3-659-15032-6.
* Волхонский М. А. Военная политика Российской империи в Закавказье в 1783—1796 гг. // Военно-исторический журнал. — 2018. — № 9. — С.13—21.
* Kazemzadeh, Firuz. Iranian relations with Russia and the Soviet Union, to 1921 // The Cambridge History of Iran (Vol. 7) (англ.) / Avery, Peter; Hambly, Gavin; Melville, Charles. — Cambridge University Press, 1991. — ISBN 978-0521200950.
* Mikaberidze, Alexander. Historical Dictionary of Georgia (неопр.). — 2. — Rowman & Littlefield, 2015. — ISBN 978-1442241466.
* Perry, John R. Karim Khan Zand (неопр.). — Oneworld Publications, 2006. — ISBN 978-1851684359.

Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Грузінска-расейскія стасункі
Катэгорыя:Гісторыя Каўказу
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Грузіі
Катэгорыя:Падзеі 1783 году
Катэгорыя:Падзеі 4 жніўня
Мэсынскі ўнівэрсытэт

**Мэсынскі ўнівэрсытэт** () — італьянская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова з статусам унівэрсытэту зь сядзібай у горадзе Мэсына на Сыцыліі.

## Структура
* Дэпартамэнт старажытных і сучасных цывілізацыяў
* Дэпартамэнт эканомікі
* Дэпартамэнт права
* Дэпартамэнт інжынэрыі
* Дэпартамэнт клінічнай і экспэрымэнтальнай мэдыцыны
* Дэпартамэнт паталёгіі дарослых і ўзроставага разьвіцьця
* Дэпартамэнт біямэдычных, стаматалягічных, марфалягічных і функцыянальных навук 
* Дэпартамэнт хімічных, біялягічных, фармацэўтычных навук і навук аб навакольным асяродзьдзі
* Дэпартамэнт кагнітыўных, псыхоляга-пэдагагічных і культуралягічных навук
* Дэпартамэнт матэматыкі і інфарматыкі, фізычных навук і навук аб Зямлі
* Дэпартамэнт палітыка-прававых навук
* Дэпартамэнт вэтэрынарных навук

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-бачына

Катэгорыя:Італьянскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Мэсына
Набэглаві (мінэральная вада)

**Набэглаві** ()&nbsp;— грузінская вуглякіслая гідракарбанатна-натрыевая мінэральная вада, блізкая па складзе да вядомай «Баржомі».

Крыніца разьмешчаны ў бальнэалягічным курорце Набэглаві (раён Чохатаўры, Грузія).

Выкарыстоўваецца для лячэньня захворваньняў страўнікава-кішачнага тракту.

Разьліваецца з 1948 году. Цяпер разьліў непасрэдна на крыніцы ажыцьцяўляецца грузінска-швайцарскім сумесным прадпрыемствам *Healthy Water Inc*.

## Хімічны склад
CO_2 1,4 M_{6'7} \frac{HCO_394C14}{Na77Mg13Ca^7} T13-15^\circ C

На 100 г вады:
* кальцый (Ca2+)&nbsp;— 13,9 мг
* магній (Mg2+)&nbsp;— 12,5 мг
* натрый (Na+)&nbsp;— 125 мг
* каль (K+)&nbsp;— 550 мкг
* гідракарбанаты (HCO)&nbsp;— 421 мг
* хлёр (Cl−)&nbsp;— 8,3 мг
* сульфаты (SO)&nbsp;— 14,3 мг
* нітрат (NO)&nbsp;— 120 мкг
* літ (Li+)&nbsp;— 81 мкг
* манган (Mn2+)&nbsp;— 22 мкг
* цынк (Zn2+)&nbsp;— 0,2 мкг
* бар (Ba2+)&nbsp;— 1 мкг
* бром (Br−)&nbsp;— 30 мкг
* кадм (Cd2+)&nbsp;— 0,02 мкг
* кобальт (Co2+)&nbsp;— 0,2 мкг
* хром (Cr3+)&nbsp;— 0,2 мкг
* медзь (Cu2+)&nbsp;— 0,2 мкг
* волава (Pb2+)&nbsp;— 2 мкг
* нікель (Ni2+)&nbsp;— 0,2 мкг
* стронц (Sr2+)&nbsp;— 151 мкг

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Баржомі
* Бахмаро

Катэгорыя:Мінэральныя воды
Катэгорыя:Грузінская кухня
Катэгорыя:Геалёгія Грузіі
Сацыві

**Сацы́ві** ( — халодны сподак) — падліва грузінскай кухні. Таксама па назьве падлівы можа называцца гатовая страва. Найчасьцей з страў з дадзеным соўсам ядуць вараную хатнюю птушку, у асноўным курыцу/кураня пад падлівай сацыві. Аднак трэба мець на ўвазе, што пад гэтай падлівай можа падавацца індычка, гусь, качка, іншае мяса і нават рыба.

Адметнай рысай падлівы (яго таксама называюць соўсам Бажэ) зьяўляецца выкарыстаньне ў ім вялікай колькасьці здробненых грэцкіх арэхаў. Набор спэцый для падліўкі таксама адносна сталы, і абавязкова ўключае ў сябе карыцу, імярэцінскі шафран (ці проста шафран), уцхо-сунэлі, каляндра, часнок, перац, хмелі-сунэлі, а таксама падкісьляльнік у выглядзе віннага воцату, цытрынавага або гранатавага соку і да т. пref>. Набор зеляніны ў соўсе можа быць розным, абавязкова выкарыстоўваецца кінза. У некаторых раёнах Грузіі соўс загушчалі жаўткамі яек, у выпадку недастатковай колькасьці грэцкіх арэхаў, і практычна паўсюдна выкарыстоўваюць для загушчаным муку.

Падліва сацыві ўваходзіць у характэрную для Грузіі групу соўсаў, дзе алею зьмешваюць з садавінай, ягадамі, сокамі, або, як у гэтым выпадку, з арэхамі. Соўс сацыві мае каля паўтары дзясяткаў разнастайнасьцяў, аднак агульны прынцып і кампанэнты падрыхтоўкі параўнальна сталыя.

Існуюць і вэгетарыянскія варыянты стравы, у якіх замест мяса выкарыстоўваюцца бакляжаны і каляровая капуста..

Са страў, аналягічных сацыві (варанае мяса хатняй птушкі пад соўсам-пастай з грэцкіх арэхаў), можна назваць курыцу па-чэркеску (*Çerkes tavuğu*), якая ўвайшла ў часы Асманскай імпэрыі ў турэцкую, а пазьней — у левантыйскую і эгіпецкую кухні, а таксама падобнае страва *акуз*, папулярная ў паўночным Іране (правінцыя Мазандаран).

## Крыніцы

Катэгорыя:Грузінская кухня
Катэгорыя:Соўсы
Кубдары

**Кубдары** () — страва грузінскай кухні, праснак з мясам з грузінскага рэгіёну Сванэці. Зьяўлялася стравай пастухоў, таму што мясную аладку было зручна браць з сабой у горы і разаграваць на агні.

## Рэцэпт

Цеста для такіх аладак робяць дражджавое. Начыньне вырабляюць з сечанага мяса бараніны, казьляціны ці сьвініны. У якасьці прыправаў да начыньня выкарыстоўваюць лук, часнок, соль і молатыя вострыя прыправы: каляндра, зіра, пажытнік блакітны. У Сванэці ж лічыцца, што сапраўдны кубдары павінен утрымліваць гіцрулі — мясцовую прыправы, падобную па паху з насеньнем кропу або зірай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Грузінская кухня
Катэгорыя:Аладкі
Катэгорыя:Стравы зь мяса
Мікіта Цмыг

**Мікі́та Дзьмі́трыевіч Цмыг** (лац. *Mikita Dźmitryjevič Cmyh*; нарадзіўся 15 красавіка 1997 году, Магілёў) — беларускі плывец, удзельнік Алімпійскіх гульняў (2016, 2020).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце Olympedia.org 
* Профіль на сайце Olympics.com
* Профіль на сайце Swimrankings.net 
* Профіль на сайце World Aquatics 

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1997 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Катэгорыя:Беларускія плыўцы
Катэгорыя:Беларускія плыўцы і плыўчыхі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году
Катэгорыя:Плыўцы і плыўчыхі на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 году