open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Райская Птушка (сузор’е)

**Ра́йская Пту́шка** або **Райскі Птах** () — цьмянае сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба, якое было створана ў канцы XVI стагодзьдзя. Разьмяшчаецца побач з Паўднёвым Трыкутнікам, Цыркулем, Мухай, Хамэлеонам, Актантам, Паўлінам і Ахвярнікам.

## Літаратура
* 
* 


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Эжэн Жазэф Дэльпорт

**Эжэ́н Жазэ́ф Дэльпо́рт** (; 10 студзеня 1882, Жадуань — 19 кастрычніка 1955, Юкель) — бэльгійскі астраном, дасьледнік камэт і астэроідаў. Дэльпорт таксама ўдзельнічаў ва ўпарадкаваньні сыстэмы сузор’яў і выпраўленьні межаў сузор’яў у адпаведнасьці з эпохай B1875.0.

У гонар Дэльпорта названы кратэр на Месяцы.

## Літаратура
* 

## Глядзіце таксама
* Сьпіс сузор’яў

## Крыніцы

Катэгорыя:Астраномы XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Бэльгійскія навукоўцы
Катэгорыя:Бэльгійскія астраномы
Катэгорыя:Адкрывальнікі астэроідаў
Катэгорыя:Адкрывальнікі камэт
Чэмпіянат сьвету па гандболе сярод мужчынаў 2013 году

**Чэмпіянат сьвету па гандболе 2013 году** — 23-і чэмпіянат сьвету па гандболе, які праходзіў у Гішпаніі з 11 па 23 студзеня. Чэмпіёнам стала каманда гаспадароў — зборная Гішпаніі. Для зборнай Гішпаніі гэта другі тытул (першы ў 1995 годзе). Гішпанія ўпершыню прымала чэмпіянат сьвету. Найлепшым бамбардзірам турніру стаў Андэрс Эгерт з зборнай Даніі, які закінуў 55 галоў.

## Групавы турнір
### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

## Плэй-оф

2013
Катэгорыя:2013 год у спорце
Апялянавічы

**Апяля́навічы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Шчыбы. Уваходзяць у склад Зеляневіцкага сельсавету Пружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Насельніцтва на 2012 год — 7 чалавек. Знаходзяцца за 60 км на паўночны ўсход ад Пружанаў, за 28 км ад чыгуначнай станцыі Ваўкавыск (лінія Баранавічы — Сьвіслач), каля аўтамабільнай дарогі  Ярашэвічы — Зіновічы — Магілёўцы.

## Назвы
Паводле пружанскай гісторыка і краязнаўцы Веры Церахавай, назва вёскі паходзіць альбо ад слова «апілоўшчык» — той, хто апілоўвае, піліць; альбо ад слова «апелян» — чалавек, які падаваў апэляцыю.

## Гісторыя
У XIX стагодзьдзі Апялянавічы ўваходзілі ў склад Зэльзінскай воласьці Ваўкавыскага павету Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі.

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Апялянавічы абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Апялянавічы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у гміне Лыскаў Ваўкавыскага павету Беластоцкага ваяводзтва.

У 1939 годзе Апялянавічы ўвайшлі ў склад БССР, з 15 студзеня 1940 году ў складзе Ружанскага, з 25 сьнежня 1962 году — Пружанскага раёнаў Берасьцейскай вобласьці (з 8 студзеня да 19 чэрвеня 1954 году Гарадзенскай вобласьці).

На 2003 год у Апялянавічах было 16 двароў, на 2005 год — 12 двароў, на 2012 год — 6 двароў

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: каля 1901 году — 150 чал.; 1959 год — 94 чал. (перапіс); 1970 год — 90 чал.; 1999 год — 34 чал.
* XXI стагодзьдзе: 2003 год — 21 чал.; 2005 год — 15 чал.; 2010 год — 10 чал.; 2012 год — 7 чал.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Зеляневіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Тэрвіс Пярну

**Тэрвіс** () — былы эстонскі футбольны клюб з гораду Пярну. Існаваў у 1992—2005 гадах.

Катэгорыя:Спорт у Пярну
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2005 годзе
Сальма Гаек

**Сальма Вальгарма Гаек Хімэнэс-Піно** (; нарадзілася 2 верасьня 1966 году году, Коацакаалькас, Мэксыка) — мэксыканска-амэрыканская акторка, рэжысэр і прадусар. Яна пачала сваю кар’еру ў Мэксыцы, сыграўшы галоўныя ролі ў тэленавэле «Тэрэза» й фільме «Алея цудаў», за якую была намінаваная на прэмію «Арыель». У 1991 годзе Гаек пераехала ў Галівуд і стала вядомай дзякуючы ролям у галівудзкіх фільмах, як то «Роспачны» (1995), «Догма» (1999), і «Дзікі, дзікі Захад» (1999).

Хаек зьнялася ў больш як 30 фільмах. Яна ёсьць першай мэксыканкай, якая была намінавана на прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю ў 2002 годзе. Другая пасьля Фэрнанда Мантэнэгра з трох лацінаамэрыканскіх акторак у гісторыі, якая была намінавана на гэтую ўзнагароду, трэцяй зьяўляецца Каталін Сандына Марэна. Сальма мае гішпанска-лібанскае паходжаньне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сальма Гаек на Internet Movie Database
* Сальма Гаек на People.com

Катэгорыя:Мэксыканскія акторкі
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Мэксыканскія рэжысэры
Катэгорыя:Рэжысэры ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзённай прэміі «Эмі»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «TVyNovelas»
Сымбаль (літаратуразнаўства)

**Сы́мбаль** ( — умоўны знак) — троп, адзін зь відаў паэтычнага іншасказаньня, умоўнае абазначэньне сутнасьці якой-небудзь зьявы, паняцьця пэўным прадметным ці слоўна-вобразным знакам. Сымболіка ўзьнікла ў глыбокай старажытнасьці. У якасьці сымбаляў выступалі пэўныя прадметы, расьліны, жывёлы, зьявы прыроды, колеры і г. д. Так, здаўна ва ўсходніх славянаў хлеб-соль зьяўляецца сымбалем гасьціннасьці, сокал і арол — бясстрашша, дуб — моцы, чорны колер — жалобы і г. д. Народная сымболіка значна ўзбагацілася за кошт мітаў, казак, легендаў. Сымбаль характарызуецца шматзначнасьцю і можа быць адрасаваны да розных зьяваў рэчаіснасьці. Гэтым ён адрозьніваецца ад алегорыі. Сувязь алегорыі з паняцьцем таксама ўмоўная, аднак гэтая ўмоўнасьць тут мае цалкам адназначны характар, адносіцца толькі да адной нейкай зьявы ці паняцьця.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя: Літаратуразнаўства
Сынэкдаха

**Сынэ́кдаха** () — троп, разнавіднасьць мэтаніміі, у якой адны паняцьці замяняюцца другімі на аснове іх колькасных суадносінаў. Найбольш распаўсюджаны від сынэкдахі — ужываньне часткі зьявы ці прадмета ў значэньні цэлага. Часам цэлае ўжываецца ў значэньні часткі. Сынэкдахай зьяўляецца таксама ўжываньне адзіночнага ліку ў значэньні множнага (*Сьвет трымаўся на ўдаве*) або множнага — у значэньні адзіночнага (*«Толькі мне не да казак — пачуцьці ня тыя: Зданьню вязьні майданэкаў ходзяць жывыя» — [[Алесь Бачыла|А. Бачыла]]*), замена родавага паняцьця відавым (*вучыся шанаваць капейку*), відавога — родавым (*Сонца перайшло з канапы на сьцяну*).

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Тропы
Катэгорыя:Мэтанімія
Катэгорыя:Рыторыка
Рапс

**Рапс** () — аднагадовая алейная расьліна сямейства крыжакветных. У прыродзе існуюць дзьве формы распу: рапс яравы і рапс азімы, які мае асноватворнае значэньне. Насеньне рапсу зьмяшчае 48—52% алею, які выкарыстоўваюць у лакафарбавай, мылаварнай, харчовай (маргарынавай) і іншых галінах прамысловасьці. Жмых пасьля прапарваньня скормліваюць быдлу. Рапс азімы вырошчваюць таксама на зялёны корм.

Рапс быў вядомы яшчэ за 4 тысячагодзьдзя да нашай эры. Адны дасьледчыкі лічаць яго радзімай Эўропу, у прыватнасьці ейныя паўночна-заходнія прыбярэжныя раёны, як то прыморскія землі сучасных Швэцыі, Нідэрляндаў і Вялікабрытаніі, іншыя — Міжземнамор’е. На карысьць апошняга ўскосна сьведчыць той факт, што культура рапсу з самых аддаленых часоў была больш распаўсюджаная ў Азіі, дакладней — у Індыі, куды яна, хутчэй за ўсё, пракралася зь Міжземнамор’я.

Да сярэдзіны XIX стагодзьдзя рапс разам зь іншымі алейнымі крыжакветнымі, як то сьвірэпка й гарчыца, быў у Эўропе даволі распаўсюджанай культурай. Плошчу пад рапс толькі ў адной толькі Нямеччыне дасягала ў той час 300 тысячаў га. Такое параўнальна шырокае распаўсюджваньне да таго часу культуры тлумачыцца выкарыстаньнем рапсавага алею для тэхнічных патрэбаў у сувязі з агульным прамысловым разьвіцьцём попыту на тэхнічны алей. Маладая нафтавая прамысловасьць тады яшчэ не была ў стане задавальняць гэты попыт, і рапс, які апынуўся ў эўрапейскіх агракліматычных умовах адным з самой алейных расьлінаў, шырока культываваўся.

## Мінуўшчына
У 2009 г. найбольшымі вытворцамі рапсавага насеньня былі: 1) Кітай, 2) Канада, 3) Індыя. Беларусь знаходзілася на 13-м месцы.

## Глядзіце таксама
* Біяпаліва

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Рапс. Agriculture Online

Катэгорыя:Двухдольныя
Катэгорыя:Тэхнічныя культуры
Катэгорыя:Алейныя культуры
Катэгорыя:Біяпаліва
Катэгорыя:Лекавыя расьліны
Араб’і

**Араб’і́** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Лінаўскага сельсавету. Знаходзіцца за 14 км на поўдзень ад Пружанаў, 8 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце. Насельніцтва на 2012 год — 8 жыхароў, 7 двароў.

## Этымалёгія назвы
Паводле пружанскай гісторыка і краязнаўцы Веры Церахавай, назва вёскі паходзіць ад слова «араб», бо паселішча было населенае татарамі (арабамі), якія здаўна пражывалі ў Вялікім Княстве Літоўскім.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — вёска ў Байкоўскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні. На пачатку XX стагодзьдзя 115 жыхароў.

За польскім часам — у гміне Байкі, а з 1926 року — у гміне Лінова Пружанскага павету Палескага ваяводзтва. У 1921 року — 36 жыхароў, 6 двароў.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 — у Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці.

Да 2005 року вёска ўваходзіла ў склад Бакунскага сельсавету. Сельсавет скасаваны 18 лістапада 2005 року рашэньнем Берасьцейскага абласнога савету дэпутатаў №190, яго вёскі ўвайшлі ў склад Лінаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: пачатак стагодзьдзя — 115 жыхароў; 1921 год — 36 жыхароў, 6 двароў; 1959 год — 115 жыхароў (перапіс); 1970 год — 59 жыхароў; 1999 год — 20 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 12 жыхароў, 9 двароў; 2010 год — 9 жыхароў; 2012 год — 8 жыхароў, 7 двароў

## Транспарт
Аўтамабільная дарога  Чахец — Кутнявічы.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Лінаўскі сельсавет
Сымбаль (знак)

**Сы́мбаль** () — гэта знак, выява якой-небудзь рэчы або жывёлы для абазначэньня сутнасьці прадмета; умоўны знак якіх-небудзь паняцьцяў, ідэяў, зьяваў.

Паняцьце сымбалю цесна зьвязанае з такімі катэгорыямі, як мастацкі вобраз, алегорыя і параўнаньне. Зьявіўшыся ў Старажытнай Грэцыі сымбаль першапачаткова пазначаў рэчыўны знак, які меў тайны сэнс для групы асобаў, аб’яднаных вакол якога-небудзь культу. Напрыклад, у эпоху позьняй антычнасьці крыж стаў сымбалем хрысьціянства. У найноўшы час свастыка стала сымбалем фашызму.

У XX стагодзьдзі нэакантыянец Касірэр абагульніў паняцьце сымбалю і аднёс да «сымбалічных формаў» шырокі кляс культурных зьяваў, такіх як мова, міт, рэлігія, мастацтва і навука, з дапамогай якіх чалавек упарадкоўвае навакольны хаос. Раней яшчэ Кант даказваў, што мастацтва, зьяўляючыся інтуітыўным спосабам уяўленьня, носіць сымбалічны характар.

## Глядзіце таксама
* Алхімічныя сымбалі
* Астранамічныя сымбалі
* Дзяржаўныя сымбалі
* Рэлігійныя сымбалі
* Сымбалізм
* Сымболіка

## Крыніцы


Катэгорыя:Мысьленьне
Катэгорыя:Пазнаньне
Катэгорыя:Сацыялёгія
Катэгорыя:Культуралёгія
Катэгорыя:Сынтакс
Сымбаль (неадназначнасьць)

* Сымбаль (знак) — умоўны знак якіх-небудзь паняцьцяў, ідэяў, зьяваў.
* Сымбаль (літаратуразнаўства) — троп, адзін зь відаў паэтычнага іншасказаньня.
Рысь (сузор’е)

**Рысь** () — сузор’е ў паўночнай частцы зорнага неба, створанае ў XVII стагодзьдзі Янам Гэвэліем.

## Гісторыя
Ян Гэвэліюс стварыў сузор’е Рысь у XVII стагодзьдзі, каб запоўніць пустэчу паміж Вялікай Мядзьведзіхай і Возьнікам. Магчыма, ён назваў сузор’е Рысьсю за цёмныя, ледзь бачныя зоркі, якія можна пабачыць толькі вострым, як у рысі, зрокам.

## Адметнасьці
Адзінай зоркай з уласнай назвай зьяўляецца Альшыяўкат (31 Рысі або κ Рысі).

Найбольш адметным аб’ектам глыбокага космасу бадай зьяўляецца «Міжгаляктычны Валацуга» (NGC 2419) — адна з найаддаленейшых шаравых скупнасьцяў, якая знаходзіцца за  ад Зямлі. Імаверна, NGC 2419 мае выцягнутую эліптычную арбіту вакол Млечнага Шляху. Скупнасьць мае зорную велічыню 10,3 і адносіцца да шаравых скупнасьцяў тыпу II (гэта значыць, што канцэнтрацыя зорак ля цэнтра вельмі вялікая). Раней лічылася, што гэта зорка, але як шаравую скупнасьць NGC 2419 адкрыў Карл Ота Лэмплэнд ().

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўночныя сузор’і
Катэгорыя:Рысі
Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992 году

**Чэмпіянат Беларусі па футболе 1992 году** — першы розыгрыш чэмпіянату Беларусі, што праходзіў з 18 красавіка да 27 чэрвеня. Гульні праходзілі ў трох лігах у адно кола, каб наступны чэмпіянат прайшоў па сыстэме «восень-вясна».

## Першая ліга

## Другая ліга

### Плэй-оф за месца ў першай лізе

## Трэцяя ліга

Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па футболе
Катэгорыя:1992 год у футболе
Тамара Стагановіч

**Тамара Аляксандраўна Стагановіч**, **Тамара Стагановіч-Кольба** (15 лістапада 1930, в. Несутычы, Наваградзкі раён) — беларуская мастачка ў ЗША.

З 1950 жыла ў ЗША. Скончыла Калюмбійскі ўнівэрсытэт у Нью-Ёрку ў 1956.

З 1955 году яна пачала ўдзельнічаць у пэрсанальных і групавых выставах. На яе рахунку ўдзел больш чым у 100 выставах. Зьяўляецца аўтарам і афарміцелем кніжак, піша маслам, вядомая як выдатны графік, працуе ў розных тэхніках, імя яе значыцца ў даведніках па амэрыканскім мастацтве. Доўгі час не хацела маляваць людзей, бо зьняверылася ў іх пад час Другой сусьветнай вайны. Толькі пад час падрыхтоўкі ў ЗША аднаго зь беларускіх фальклёрных фэстываляў яна, пабачыўшы кабет у нацынальных строях, ад узрушэньня намалявала тры жаночыя фігуры.

Асноўныя творы адметныя вытанчанасьцю і ўнутраным спакоем. Сярод жывапісных прац партрэты Францішка Скарыны, трыптыхі «Любоў. Вера. Надзея» і «А вясны ня спыніць, не стрымаць», «Статуя Свабоды», «Чырвоны камень», «Зубры», «Ручай зімою», графічныя творы «Чыкары», «Барсук», цыкл «Таос Пуэбла».

У 1994 мастачка наведала Беларусь, дзе ў Менску прайшла яе выстава.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1930 годзе
Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Беларускія мастачкі
Катэгорыя:Мастакі і мастачкі ЗША
Сьняданак у Тыфані (раман)

**«Сьняда́нак у Ты́фані»** — раман амэрыканскага пісьменьніка Трумэна Капотэ, самы знакаміты яго твор . Упершыню выдадзены ў 1958 годзе.

## Сюжэт
Падзеі адбываюцца ў Нью-Ёрку. У рамане апісваецца аднагадовае сяброўства маладой 18-19 гадовай дзяўчыны Голі Галайтлі зь безназоўным апавядальнікам. Голі часта наведвае сьвецкія мерапрыемствы ў пошуках багатых і пасьпяховых мужчынаў. Яна падзяляецца з апавядальнікам самымі прынаднымі падрабязнасьцямі свайго жыцьця і адкрытымі меркаваньнямі пра Нью-Ёрк.

Эксцэнтрычную маладую дзяўчыну вабіць сьвет багатых людзей, зіготкіх пераліўнымі агнямі дыямэнтавых калье. Голі кіруецца ў сваіх учынках толькі голасам сэрца. Яна спалучае ў сабе чароўнае абаяньне сапраўднай жанчыны і дзіцячую наіўнасьць. Голі быццам увасабляе ў сабе сутнасьць Нью-Ёрку — гораду, ў якім мары адгароджаны вабнымі вітрынамі крамаў і кавярняў.

## Экранізацыя
У 1961 годзе адбылася экранізацыя рамана з Одры Гэпбэрн у галоўнай ролі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Творы літаратуры ЗША
Апэ

**Апэ** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Апскага краю. Плошча 1,7 км². Насельніцтва на 2010 год — 1083 чал.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Апэ
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.07.2010

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Аляксандар Краўцоў

**Алякса́ндар Міха́йлавіч Краўцо́ў**, сапраўднае прозьвішча **Шульман** (* 24 студзеня 1953, Пружаны, Берасьцейская вобласьць, БССР) — расейскі спартовы дзяяч, заслужаны трэнэр Расеі, старшыня расейскай спартовай дэлегацыі на Алімпійскіх гульнях 2014 року ў Сочы.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Пружанах у сям’і Міхаіла Аркадзевіча і Фіры Ісаакаўны Шульманаў.

Займаўся спартовай гімнастыкай у пружанскай спартовай школе.

Пасьля школы спрабаваў паступіць на гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, аднак ня здолеў. Скончыў . Служыў на Далёкім Усходзе, дзе захапіўся лыжнымі гонкамі.

Па сканчэньні службы ачоліў дзіцяча-юнацкую спартовую школу ў месцы Аха (Сахалін). Скончыў трэнэрскі факультэт Хабараўскага інстытуту фізкультуры, аддзяленьне лыжных гонак.

У 1991—2002 — асабісты трэнэр Ларысы Лазуцінай. У 1999—2003 — генэральны дырэктар спартовага клюбу «Роснефть», які займаўся падрыхтоўкай нацыянальных зборных Расеі па лыжных гонках і біятлёне. У 2003—2005 — дзяржаўны трэнэр па лыжных гонках.

З 2005 працуе ў Цэнтры спартовай падрыхтоўкі зборных камандаў Расеі, начальнік управы зімовых відаў спорту, намесьнік дырэктара па зімовых відах спорту (2007), дырэктар (2009).

У красавіку 2011 року ўлучаны ў склад Аргкамітэту па забесьпячэньні падрыхтоўкі расейскіх спартоўцаў для ўдзелу ў XXII Алімпійскіх зімовых гульнях і XI Паралімпійскіх зімовых гульнях 2014 року ў Сочы. 28 лютага 2013 абраны старшынём расейскай спартовай дэлегацыі на Алімпійскіх гульнях 2014 року ў Сочы.

Аляксандар Краўцоў — майстар спорту па сучасным пяцібор’і, кандыдат у майстры спорту па лыжных гонках, заслужаны трэнэр Расейскай Фэдэрацыі, выдатнік фізычнай культуры і спорту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфічная даведка 

Катэгорыя:Нарадзіліся 24 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1953 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанах
Катэгорыя:Расейскія трэнэры
Вячаслаў Абрашын

**Вячаслаў Мікалаевіч Абрашын** (22 ліпеня 1943, Ржэў −2005, Менск) — беларускі матэматык. Доктар фізыка-матэматычных навук (1979, Да тэорыі рознасцевых схемаў для нелінейных нестацыянарных раўнанняў матэматычнай фізікі). Прафэсар (1981). Ляўрэат прэміі Савета Міністраў СССР (1986). Ад 1967 у Ін-це матэматыкі АН Беларусі. Адначасова ў 1972 пачаў працаваць у БДУ. Жонка — Натальля Рыгораўна Абрашына-Жадаева (нар. 1951), матэматык, доктар фізыка-матэматычных навук. Навуковыя працы па вылічальнай матэматыцы і матэматычным мадэляваньні. Разьвіў тэорыю нелінейных рознасьцевых схемаў для дыфэрэнцыйных раўнаньняў у частковых вытворных, распрацаваў эканамічныя мэтады разьвязаньня мнагамерных задачаў матэматычнай фізыкі.

## Творы
* О некоторых разностных схемах для задач лучистой теплопроводности // Докл. АН СССР. 1976. Т. 230, № 4.
* Об экономичных итерционных методах решения многомерных задач математической физики. II (разам з Т. А. Дзюба) //Дифференц. уравнения. 1994, Т.30, №2.
* Об устойчивости разностных схем многокомпонентного метода переменных для параболических уравнений и систем // ДУ. 1999. Т. 35, № 2.
* Об одном классе разностных методов решения уравнений Навье-Стокса // Изв. вузов. Сер. Математика. 1999. № 5.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ржэве
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дактары фізыка-матэматычных навук
Катэгорыя:Беларускія матэматыкі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Імпульс Дыліжан

**Імпульс** — былы армянскі футбольны клюб з гораду Дыліжан. Заснаваны ў 1985 годзе. У 2013 годзе паводле фінансавых чыньнікаў клюб быў расфармаваны.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Дыліжан
Краўцоў

**Краўцоў** — прозьвішча (жаночае — Краўцова) і тапонім.

## Прозьвішчы
* Альгерд Краўцоў — герой Савецкага Саюзу
* Аляксандар Краўцоў — расейскі спартовы дзяяч
* Макар Краўцоў — беларускі літаратар, грамадзка-палітычны дзяяч

## Населеныя пункты
### [[Расея]]
* Краўцоў — хутар у Краснагвардзейскім раёне Белгародзкай вобласьці
* Краўцоў — хутар у Дубоўскім раёне Растоўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Краўцова
* Краўцоўка
* Краўцоўскі сельсавет
* Краўцы
* Краўцэвічы
Нёманская культура

**Нёманская культура** — археалягічная культура часоў мэзаліту і нэаліту на тэрыторыі басэйна р. Нёман і прылеглых раёнаў. Разьвілася на базе кантактаў Сьвідэрскай культуры з прышлым насельніцтвам. Існавала, захоўваючы свае традыцыі, больш за 5000 год. Характэрныя для яе рысы зьніклі ў выніку асыміляцыі больш шматлікімі і ваяўнічымі плямёнамі шнуравой керамікі не раней за XXII ст. да н. э. З суседніх культураў найбольш блізкая да яе — днепра-данецкая. Па этнічным складзе належыць да старажытнага даіндаэўрапейскага насельніцтва. У генэтычным аспэкце былі ў шэрагу продкаў сучасных беларусаў; найбольш імаверныя гаплагрупы Y-храмасомы — I1, N, G2.

На тэрыторыі Беларусі вядомы каля 300 паселішчаў, невялікага памеру, на берагах рэк і азёраў. Наземныя жытлы зь бярвеньня, дах трымаўся на апорах, умацаваных пасярэдзіне хаты. На некаторых паселішчах паўзямлянкі. Паляваньне і рыбалоўства, потым — земляробства і жывёлагадоўля. Здабывалі крамень для сябе і на продаж суседзям (>1000 шахтаў глыбінёй да 8 м). Шахты знойдзеныя як на тэрыторыі сучаснай Летувы, так і на Беларусі (каля Ваўкавыска), гэта найранейшая пацьверджаная распрацоўка карысных выкапняў на нашай зямлі.

## Мэзаліт
8-5 тыс. да н. э. Жыхары выраблялі лістападобныя наканечнікі стрэл, ланцэтападобныя вастрыі, авальныя сякеры, трапэцыі, укладышы, касьцяныя вырабы. У цёплы і сухі барэальны пэрыяд (8-7 тыс. да н. э.) акрамя паляваньня, вялікую ролю адыгрывала зьбіральніцтва, з пачаткам вільготнага атлянтычнага пэрыяду ў 6 тыс. да н. э. вядучае месца заняло рыбалоўства.

## Нэаліт

5-3 тыс. да н. э. Падзяляецца на 3 стадыі.

Раньні (Дубічайскі) этап. Пераход да нэаліту вызначаецца распаўсюджваньнем керамікі. Характэрныя вастрадонныя слабапрафіляваныя арнамэнтаваныя гаршчкі з расьліннымі дамешкамі ў гліне. Крамянёвыя прылады працы захоўваюць мэзалітычныя рысы.

Сярэдні (Лысагорскі) этап. Калі паўднёва-заходні сусед, культура лінейна-стужкавай керамікі, загінула пад ціскам культуры лейкападобных кубкаў, уплыў гэтай апошняй прывёў да выразных тэхналягічных удасканаленьняў. У гаршчкоў зьяўляецца шыйка, арнамэнт робіцца больш складаным.

Позьні (Дабраборскі) этап. Прыкметны ўплыў цэнтральнаэўрапейскай культуры шарападобных амфар, напрыканцы — культуры шнуравой керамікі. Посуд арнамэнтуецца з дапамогай адбіткаў лінейных штампаў, у гліну больш не дадаюць расьлінныя дамешкі. Пачынаюць вырабляць сярпы, а таксама крамянёвыя сякеры са звужанымі абушкамі і прышліфоўкай на лязе. Наканечнікі стрэл трохкутныя, дасканала рэтушаваныя; наканечнікі дзід лістападобныя. Пашыраецца земляробства і жывёлагадоўля (каровы, сьвіньні).

## Заўвагі

## Крыніцы
* 
* 
* 
* Мария Гимбутас. Цивилизация Великой Богини: мир древней Европы, М, 2006.

Катэгорыя:Зьявіліся ў VII стагодзьдзі да н. э.
Катэгорыя:Археалягічныя культуры Беларусі
Катэгорыя:Археалягічныя культуры Летувы
Катэгорыя:Археалягічныя культуры Польшчы
Катэгорыя:Археалягічныя культуры Расеі
Выставачны цэнтар (Лёндан)

**Выставачны цэнтар Лёндану** () — цэнтар выставаў і канфэрэнцыяў, а таксама аб’ект летніх Алімпійскіх і Паралімпійскіх гульняў 2012 году ў Лёндане. Умяшчальнасць арэны складае 5000 — 10 000 месцаў. Цэнтар прымаў бокс, барацьбу, цяжкую атлетыку, дзюдо, настольны тэніс, тэквандо, фэхтаваньне Алімпіяды, а таксама бачэ, цяжкую атлетыку, дзюдо, валейбол, настольны тэніс, фэхтаваньне на вазках Паралімпіяды.

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на вэб-сайце гульняў

Катэгорыя:Летнія Алімпійскія гульні 2012 году
Тукан (сузор’е)

**Тука́н** () — сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба, створанае ў канцы XVI стагодзьдзя і названае ў гонар птушкі, знойдзенай у Паўднёвай Амэрыцы. Сузор’е не выдзяляецца сярод іншых на небе: зоркі ў ім маюць ня больш як трэцюю зорную велічыню. Найярчэйшай зоркай зьяўляецца α Тукана, якая мае бачную зорную велічыню 2,87.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Катэгорыя:Мітычныя жывёлы
Бабінец (неадназначнасьць)

Назву **Бабінец** маюць:

* **[[Бабінец]]** — элемэнт храмавай архітэктуры.

## Азёры
* Бабінец — возера ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі

## Населеныя пункты
* Бабінец — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці Беларусі
* Бабінец — вёска ў Камарыцкім раёне Бранскай вобласьці Расеі

## Рэкі
* Бабінец — рака ў Бранскай вобласьці Расеі

## Заказьнікі
* «Бабінец» — біялягічны заказьнік ў Гомельскай вобласьці Беларусі
Судурой Вагур

«**Судурой**» () — фарэрскі футбольны клюб з гораду Вагур. Заснаваны ў 2010 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
1000-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* Пачаўся жалезны век

-001000
Катэгорыя:X стагодзьдзе да н. э.
Фэнікс (сузор’е)

**Фэ́нікс** () — сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба, названае ў гонар мітычнай птушкі Фэнікса. Найярчэйшая зорка сузор’я, α Фэнікса мае назву *Анкаа*, якое паходзіць з арабскай мовы і азначае, уласна, «Фэнікс». Гэта аранжавы гігант з бачнай зорнай велічынёй 2,4. β Фэнікса — падвойная зорная сыстэма, якая складаецца з двух жоўтых гігантаў, якія разам даюць зорную велічыню 3,3. У сузор’і маецца некалькі зорных сыстэмаў з плянэтамі, а таксама нядаўна адкрытая Скупнасьць галяктык Фэнікса — адзін з найбуйнейшых аб’ектаў Сусьвету.

## Гісторыя
Фэнікс — найбуйнейшае з дванаццаці сузор’яў, створаных Пэтэрам Плянцыем паводле назіраньняў Пітэра Дырксона Кейсэра і Фрэдэрыка дэ Гаўтмана. Упершыню яно было выяўлена на 35-см нябесным глёбусе, створаным Плянцыем і Ёдакусам Хондыем у 1597 (або 1598) годзе ў Амстэрдаме. У 1603 годзе быў апублікаваны атляс зорнага неба «Uranometria», складзены Ёганам Баерам, які ўлучаў сузор’е.

Арабы вылучалі гэтую ж самую групу зорак у сузор’е *Аль-Заўрак*, якое сымбалізавала лодку і разьмяшчалася побач з ракой Эрыдан. Таксама на гэтым месцы існавала сузор’е Маладыя Страўсы — *Аль-Рыяль*, таксама яно магло сымбалізаваць грыфона або арла. У атлясе Юлія Шылера Фэнікс і суседняе сузор’е Журавель утваралі сузор’е *Аарон*, названае ў гонар Аарона, першасьвятара ізраільскага народу.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Катэгорыя:Мітычныя істоты
Прынтэр

**Пры́нтэр** ( — «друк») — пэрыфэрыйная прылада кампутара для стварэньня ўвасабленьня электронных дакумэнтаў на фізычных носьбітах, такіх як папера і празрыстая стужка.

## Пазнакі друку
У кастрычніку 2005 году  прызнала закладваньне даты і часу вырабу дакумэнтаў пры друку на каляровых лязэрных прынтэрах разам з сэрыйным нумарам прынтэра ў выглядзе мікраскапічных жоўтых кропак, бачных пад мікраскопам пад ультрафіялетвым сьвятлом, паводле пагадненьня з вытворцамі прыладаў, такімі як «» (Нагоя, Японія), «» (Кіёта, Японія), «» (Токіё, Японія), «» (, штат Канэктыкут, ЗША), «» (Токіё, Японія), «Ланье», «» (Лексынгтан, шт. Кентукі, ЗША), «» (Осака, Японія), «» (Токіё, Японія), «» (, прэфэктура , Японія), «» (, шт. Арэгон, ЗША) і «» (, шт. Каліфорнія, ЗША).

## Крыніцы

Катэгорыя:Друкарства
Катэгорыя:Тыпаграфіка
Катэгорыя:Электроніка
Катэгорыя:Офісная тэхніка
Катэгорыя:Апаратнае забесьпячэньне
990-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 993 да н. э. — Амэнэмоп стаў каралём Эгіпту

-001010
Катэгорыя:X стагодзьдзе да н. э.
Інгушы

**Інгушы** (саманазва — *гӀалгӀай* — множны лік, *гӀалгӀа* — адзіночны лік) — вайнаскі народ на Паўночным Каўказе. Размаўляюць на інгускай мове наскай групы паўночнакаўкаскай сям’і, пісьмовасьць на падставе кірыліцы.

Агульная колькасьць у сьвеце — 427 тыс. чалавек, зь іх у Расеі — 407,000 (2012), большая частка жыве ў Інгушэтыі — 385,5 тысяч чалавек, а таксама ў Паўночнай Асэтыі — 28,3 тысяч чаловек (перапіс 2010 году).

## Крыніцы

Катэгорыя:Этнічныя групы Расеі
Катэгорыя:Этнасы Азіі
Інгуская мова

**Інгу́ская мо́ва** (саманазва: *ГӀалгӀай мотт*) — мова інгушоў, распаўсюджаная на Паўночным Каўказе. На інгускай мове размаўляюць прыкладна 306 тысяч чалавек у Расеі (Інгушэтыя).
Інгуская мова блізкая да чачэнскай мовы, зь якою разам яны ўтвараюць вайнаскі клястэр, які ўваходзіць у наскую галіну наска-дагестанскіх моваў.

У Інгушэтыі інгуская мова ёсьць афіцыйнай побач з расейскай. Большасьць тэхнічных тэрмінаў у інгускай мове запазычаная з расейскай ці праз расейскую мову.

## Крыніцы

Катэгорыя:Наска-дагестанскія мовы
Катэгорыя:Мовы Расеі
Антонім

**Анто́нім** () — словы, якія розныя па гучаньню і маюць супрацьлеглы сэнс: верх — ніз, размаўляць — маўчаць.

## Глядзіце таксама
* Сынонімы
* Паронімы
* Амонімы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Сэмантычныя дачыненьні
Катэгорыя:Тыпы словаў
Катэгорыя:Дыхатамія
Сынонім

**Сыно́німы** — словы, розныя па гучаньні, але аднолькавыя ці блізкія па значэньні. Сынанімічныя словы розьняцца адценьнем значэньня ці стылістычнай афарбоўкай або тым і другім адначасова.

## Глядзіце таксама
* Антонімы
* Паронімы
* Амонімы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Сэмантычныя дачыненьні
Хамэлеон (сузор’е)

**Хамэлео́н** () — невялікае паўднёвае каляпалярнае сузор’е, названае паводле хамэлеонаў, сямейства яшчарак. Яно было створана ў канцы XVI стагодзьдзя.

## Гісторыя
Хамэлеон быў адным з дванаццаці сузор’яў, створаных Пэтэрам Плянцыем паводле назіраньняў Пітэра Дырксона Кейсэра і Фрэдэрыка дэ Гаўтмана. Сузор’е было выяўлена на 35-см глёбусе зорнага неба, створаным Плянцыем і Ёдакусам Хондыем у 1597 (або 1598) годзе ў Амстэрдаме. У 1603 годзе Ёган Баер зьмясьціў Хамэлеона ў свой атляс «Уранамэтрыю». Сузор’е трапіла на неба разам зь дзясяткамі іншых сузор’яў, створаных паводле назіраньняў мараплаўцаў за невядомымі да той пары зоркамі паўднёвага паўшар’я.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Акадэммястэчка (станцыя мэтро)

**Акадэммястэчка** () — станцыя Кіеўскага мэтрапалітэну, разьмешчаная на Сьвятошынска-Броварскай лініі. Адкрытая 24 траўня 2003 году.

## Галерэя

Файл:Akademmistechko metro station Kiev 2010 02.jpg
Файл:Akademmistechko metro station Kiev 2010 03.jpg
Файл:Akademmistechko metro station Kiev 2011 01.jpg
Файл:Akademmistechko metro station Kiev 2010 05.jpg


## Глядзіце таксама
* Сьпіс станцыяў Кіеўскага мэтрапалітэну

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка станцыі на афіцыйным сайце Кіеўскага мэтрапалітэну
* Старонка станцыі на неафіцыйным сайце Кіеўскага мэтрапалітэну

Катэгорыя:Станцыі Кіеўскага мэтрапалітэну
Катэгорыя:Сьвятошынска-Броварская лінія мэтрапалітэну
980-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 984 да н. э. — Асаркон Старэйшы стаў каралём Эгіпту

-001020
Катэгорыя:X стагодзьдзе да н. э.
Барыс Сьцяпанаў (фізык)

**Бары́с Іва́навіч Сьцяпа́наў** (28 красавіка 1913, Санкт-Пецярбург, Расейская імпэрыя — 7 сьнежня 1987, Менск, БССР) — савецкі, расейскі і беларускі фізык, акадэмік АН БССР (1953). Доктар фізыка-матэматычных навук (1949).

## Біяграфія
Бацька Барыса Сьцяпанава быў працоўным-чыгуначнікам. У 1936 годзе скончыў Ленінградзкі ўнівэрсытэт (сёньняшняя назва Санкт-Пецярбурскі дзяржаўны ўнівэрсытэт). Яшчэ падчас студэнцтва ў 1934 годзе пачаў працаваць лябарантам у Дзяржаўным аптычным інстытуце (Санкт-Пецярбург). У 1939 годзе абараніў кандыдацкую дысэртацыю. У 1939 годзе ўступіў ва Усесаюзную камуністычную партыю (бальшавікоў)/КПСС. Удзельнічаў у Другой сусьветнай вайне. У 1953 годзе па прапанове Прэзыдыюму АН БССР Барыс Сьцяпанаў абраны акадэмікам беларускай Акадэміі навук і пераехаў у Менск. Стварыў катэдру спэктральнага аналізу БДУ і быў яе загадчыкам ад 1953 да 1963 году. У 1971—1986 дэпутат Вярхоўнага Савету БССР 8-11 скліканьняў. Дасьледаваў спэктраскапію, люмінесцэнцыю, квантавую электроніку. Разьвіў тэорыю анамалій у спэктрах двухатамных малекул. Прапанаваў зручныя набліжаныя мэтады разьліку вагальных спэктраў складаных арганічных малекул. Пабудаваў квантавамэханічную тэорыю люмінесцэнцыі складаных малекул. Аўтар больш як 350 навуковых прац, у тым ліку 9 манаграфій. Падрыхтаваў 14 дактароў навук, больш за 50 кандыдатаў навук. У 1988 годзе Інстытут фізыкі НАН Беларусі названы ў гонар Барыса Сьцяпанава.

## Узнагароды
* Герой Сацыялістычнай Працы (1973).
* Дзяржаўная прэмія СССР (1950, за кнігу «Ваганьні малекул», напісаную сумесна з М. У. Валькенштэйнам и М. Ельяшэвічам)
* Дзяржаўная прэмія СССР (1972, сумесна з вучнямі, за фундамэнтальныя дасьледаваньні ў вобласьці генэрацыі рашчынаў арганічных злучэньняў)
* Дзяржаўная прэмія СССР (1982, за цыкль работ «Фізычныя асновы дынамічнай галяграфіі і новыя мэтады ператварэньня прасторавай структуры сьветлавых пучкоў»)
* Дзяржаўная прэмія БССР (1976, за распрацоўку мэтадаў разьліку энэргетычных і часавых характарыстык цьвёрдацельных лазэраў)
* Заслужаны дзяяч навукі БССР (1967)
* Ордэн Леніна (1973)
* Ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі (1971)
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга СССР (1961, 1983)
* Ордэн Сяброўства народаў (1979)
* Ордэн Знак Пашаны (1952)
* Залаты мэдаль імя С. І. Вавілава Акадэміі навук СССР (1967, за выбітныя работы ў вобласьці фізыкі)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія фізыкі
Катэгорыя:Савецкія фізыкі
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету БССР
Катэгорыя:Сябры КПСС
Аўцэ

**Аўцэ** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Аўцскага краю Плошча 3,66 км². Насельніцтва 2981 чал. (2012).

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Аўцэ
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Яўньелгава

**Яўньелгава** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Яўньелгаўскага краю. Плошча 6,1 км². Насельніцтва на 2012 год — 2221 чал.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Яўньелгавы
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Віляка

**Віляка** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Віляцкага краю. Плошча 6,4 км². Насельніцтва 1407 чал. (2016).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Вілякі
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Віляны

**Віляны**, **Вялёны** () — места ў Латвіі, на рацэ Малце. Адміністрацыйны цэнтар Вілянскага краю. Плошча 4,9 км². Насельніцтва на 2016 год — 3156 чалавек. Знаходзяцца за 215 км ад Рыгі, чыгуначная станцыя на лініі Рыга — Масква. Аўтамабільныя дарогі на Люцын, Рэжыцу, Прэйлі.

Вялёны — даўняе мястэчка гістарычных Інфлянтаў (Латгаліі). Да нашага часу тут захаваўся комплекс кляштару бэрнардынаў з касьцёлам Сьвятога Міхала Арханёла, помнік архітэктуры XVIII ст.

## Гісторыя

### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім
Першы пісьмовы ўпамін пра Вялёны () датуецца 1495 годам. У 1753 годзе Міхал Рык фундаваў тут кляштар бэрнардынаў. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Вялёны апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Рэжыцкім павеце Віцебскай губэрні. У другой палове XIX ст. тут дзеяў касьцёл, працавалі школа і фабрыка.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1918 годзе Вялёны занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
У 1920 годзе Віляны ўвайшлі ў склад Латвіі. 11 лютага 1929 году яны атрымалі статус места.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XXI стагодзьдзе**: 2004 год — 3764 чал.; 2011 год — 3208 чал.; 2016 год — 3156 чал.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардынаў (1753)
* Могілкі каталіцкія

### Страчаная спадчына
* Капліца могілкавая

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Вілянаў
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Лубана

**Лубана** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Лубанскага краю. Плошча 4,4 км². Насельніцтва 1759 чал. (2016).

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Лубаны
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Халопенічы (неадназначнасьць)

Назву **Халопенічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Халопенічы — мястэчка ў Крупскім раёне Менскай вобласьці
* Халопенічы — вёска ў Глускім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Халопаўшчына
Талсі

**Та́лсі** (, ) — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Талсінскага краю. Плошча 7,83 км². Насельніцтва  чал. (2016).

## Мінуўшчына
Першымі ў гэтай мясцовасьці пасяліліся лівы, пасьля куршы. Назва места ўпершыню сустракаецца ў крыніцах пад 1231 рокам. Даўні ўмацаваны Талсінскі замак быў істотным цэнтрам Курскай акругі. Узьвядзеньне ордэнскага замку на халме Дзірнаўкалнс у канцы XIII або пачатку XIV стагодзьдзя не спрыяла росту Талсі.

Талсі пераходзіў пад уладу Рэчы Паспалітай, Швэцыі, Расейскай імпэрыі. Шмат жыхароў зьнішчылі эпідэміі чумы ў 1657 і 1709 роках.

У 1917 атрымаў статус места.

## Турыстычная інфармацыя
* Талсінскае гарадзішча.
* Мескі парк ().
* Сядзіба барона фон Фірка, дзейнічае музэй.
* Эвангельская лютаранская царква.

## Гарады-сябры
* Глёструп, Данія
* Шэлтан, ЗША
* Прэны, Летува
* Таўрогі, Летува
* Шчолкава, Расея
* Сёдэрчэпінг, Швэцыя
* Курэсаарэ, Эстонія

## Дадатковыя зьвесткі
У гонар Талсі названы кратэр на Марсе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Талсаў 
* Насельніцтва паводле стану на 2012 

Катэгорыя:Гарады Латвіі

Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIII стагодзьдзі
Катэгорыя:Талсінскі край
Юрмала

**Ю́рмала** () — места ў Латвіі. Плошча 100 км². Насельніцтва 52 001 чалавек (на 2025 год).

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Юрмала
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012
Валміера

**Валміера** () — места ў Латвіі. Плошча 18,18 км². Насельніцтва 25 093 чал. (2016).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Валміеры
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012


Катэгорыя:Гарады Ганзейскай лігі
Вангажы

**Вангажы** () — места ў Латвіі Інчукалнскага краю. Плошча 5,1 км². Насельніцтва 3778 чал. (2016).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Вангажаў
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Варакляны

**Варакляны**, **Варкляны** () — места ў Латвіі, на рацэ Кажаве. Адміністрацыйны цэнтар Вараклянскага краю. Плошча 5,33 км². Насельніцтва на 2016 год — 1960 чалавек. Знаходзяцца на аўтамабільнай дарозе Екабпілс — Люцын

Варкляны — даўняе мястэчка гістарычных Інфлянтаў (Латгаліі). Да нашага часу тут захаваліся палацава-паркавы комплекс Борхаў, касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і капліца Сьвятога Віктара, помнікі архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў.

## Гісторыя
### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім
Першы пісьмовы ўпамін пра Варкляны () датуецца 1226 годам. Пад 1458 годам яны ўпамінаюцца як мястэчка. У 1538 годзе Варкляны перайшлі да Борхаў. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Варкляны апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Рэжыцкім павеце Віцебскай губэрні. У 2-й палове XIX ст. тут было 110 будынкаў.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1918 годзе Варкляны занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
У 1920 годзе Варкляны ўвайшлі ў склад Латвіі. 11 лютага 1929 году яны атрымалі статус места.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1897 год — 1810 чал., зь іх 364 каталікі і 1365 юдэяў
* **XXI стагодзьдзе**: 2016 год — 1960 чал.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Капліца Сьвятога Віктара (1814)
* Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1851—1854)
* Лютэранская кірха (1874)
* Сядзіба Борхаў (1783—1789)

## Галерэя

Varakļāni palace.jpg|Палац Борхаў
Varakļānu katoļu kapella (Sv.Viktora baznīca) 2000 - panoramio.jpg|Капліца Сьвятога Віктара
Varakļānu katoļu baznīca.JPG|Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Varakļānu luterāņu baznīca 2000-07-28.jpg|Лютэранская кірха


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Вараклянаў
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Віесітэ

**Віесітэ** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Віесіцкага краю. Плошча 2,3 км². Насельніцтва 1705 чал. (2016).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Віесітэ
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Гробіня

**Гробіня** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Гробінскага краю. Плошча 5,12 км². Насельніцтва 4184 чал. (2012).

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Гробіні
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Гулбэнэ

**Гулбэнэ** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Гулбэнскага краю. Плошча 11,9 км². Насельніцтва 8588 чал. (2012).


Gulbene, Vecgulbene Manor, Balta pils 14.JPG
Gulbene, Church of the Most Holy Sacrament.JPG
Gulbene, statue of Martin Luther.JPG
Gulbene raudteejaam 01.JPG 
Gulbene politseimaja.JPG
Vecgulbene manor buildings 01.JPG
Gulbene, Läti Vabadussõja mälestusmärk 03.JPG
Gulbene luteri kirik.JPG


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Гулбэнэ
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012
Екабпілс

**Екабпілс** () — места ў Латвіі. Плошча 23 км². Насельніцтва 25 883 чал. (2012).

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Екабпілсу
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Добэле

**Добэле** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Добэльскага краю. Плошча 8 км². Насельніцтва 10 895 чал. (2012).

## Гарады-сябры
*  Бранск, Расея

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Добэле
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Дурбэ

**Дурбэ** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Дурбскага краю. Плошча 1,6 км². Насельніцтва 612 чал. (2012).

## Гісторыя
У гістарычных крыніцах Дурбэ ўпершыню ўзгадваецца ў 1230 годзе, у дамове пра хрост куршэй, якую заключылі папскі віцэлегат Балдуін і правіцель куршаў Ламекін.

13 ліпеня 1260 году ў бітве на Дурбэ узьяднаныя сілы жмудзінаў і куршаў атрымалі перамогу над войскамі Тэўтонскага ордэна.

Замак Лівонскага ордэна упершыню ўзгадваецца ў 1287 годзе. У 1701 годзе падчас Паўночнай вайны замак і прылеглае паселішча было зьнішчана швэдзкім войскам. Парэшткі замку дагэтуль не адноўленыя.

Гарадзкія правы былі нададзены Дурбэ ў 1893 годзе і пацьверджаны ў 1917. У гарадзкой сядзібе ў 1917 месьцілася штаб-кватэрай нямецкай вайсковай брыгады.

Герб гораду ў выглядзе срэбнай яблыні на блакітным полі быў нададзены ў 1925 годзе. У латыскім фальклёры яблыня лічыцца магічнай крыніцай маладосьці і прыцягальнасьці.

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт Дурбэ
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Мадана

**Мадана** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Маданскага краю. Плошча складае 10,5 км². Насельніцтва — 8971 чал. (2016).

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Маданы
* Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Лімбажы

**Лі́мбажы** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Лімбаскага краю. Плошча 9,01 км². Насельніцтва 7805 чал. (2016).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Лімбажаў
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Мястэчкі Латвіі
Катэгорыя:Замкі Лівонскага ордэну
Катэгорыя:Замкі Тэўтонскага ордэну
Няміраў (неадназначнасьць)

Назву **Няміраў** маюць:

* Украіна
** Няміраў — горад у Віньніцкай вобласьці

* Польшча
** Няміраў — вёска ў гміне Мельнік Сямяціцкага павету Падляскага ваяводзтва
Пілтэнэ

**Пілтэнэ** () — места ў Латвіі Вэнтсьпілскага краю. Плошча 14,2 км². Насельніцтва 964 чал. (2016).

## Вонкавыя спасылкі

*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Ліваны

**Ліваны**, **Лівэнгоф** () — места ў Латвіі, на правым беразе Дзьвіны пры ўтоку ў яе ракі Дубны. Адміністрацыйны цэнтар Ліванскага краю. Плошча 4,7 км². Насельніцтва на 2016 год — 8208 чалавек. Знаходзяцца за за 170 км на паўднёвы ўсход ад Рыгі; чыгуначная станцыя на лініі Рыга — Дзьвінск, вузел аўтамабільных дарог.

Лівэнгоф — даўняе мястэчка гістарычных Інфлянтаў (Латгаліі). 

## Гісторыя
### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім
Першы пісьмовы ўпамін пра паселішча пад назвай Дубна, якое знаходзілася на месцы сучасных Ліванаў, датуецца 1289 годам. У 1533 годзе нямецкі зямянін Лівэн заснаваў тут сядзібу, якую назваў у свой гонар Лівэргофам (дваром Лівэна). У 1677 годдзе Лівэнгоф перайшоў у валоданьне Леанарда Покідзя, які ў 1678 годзе збудаваў тут першы касьцёл. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) Лівэнгоф апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Дзьвінскім павеце Віцебскай губэрні. У 1824 годзе ён атрымаў статус мястэчка.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1918 годзе Лівэнгоф занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
У 1920 годзе Ліваны ўвайшлі ў склад Латвіі. У 1926 годзе яны атрымалі статус места.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1897 год — 2668 чал., зь іх 651 лютэранаў, 485 каталікоў і 1406 юдэяў
* **XXI стагодзьдзе**: 2016 год — 8208 чал.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Касьцёл Сьвятога Міхала Арханёла (1861)
* Лютэранская кірха
* Царква стараверская
* Царква Ўладзімерскай іконы Божай Маці (1937—1938)

## Галерэя

Līvāni church - panoramio (1).jpg|Касьцёл
Līvānu luterāņu baznīca.jpg|Лютэранская кірха
Līvāni Ortodox church - panoramio.jpg|Царква Ўладзімерскай іконы Божай Маці
Līvānu vecticībnieku baznīca - panoramio.jpg|Стараверская царква


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Ліванаў
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Сэда

**Сэда** () — места ў Латвіі Стрэнцкага краю. Плошча 2,03 км². Насельніцтва 1356 чал. (2016).

Насельніцтва ў 2009 1600 жыхароў; зь іх паводле  нацыянальнасьці: расейцы — 63,6%, латышы — 18,2%, беларусы — 10,4%.

## Вонкавыя спасылкі

*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Скрунда

**Скрунда** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Скрундзкага краю. Плошча 7,9 км². Насельніцтва 2232 чал. (2016).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Скрунды
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Гарады Латвіі
Прыекулэ

**Прыекулэ** () — места ў Латвіі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Прыекульскага краю. Плошча 5,4 км². Насельніцтва 2167 чал. (2016).

## Гісторыя
Прыекулэ ўпершыню ўзгадваецца ў 1483 годзе, калі мясцовыя землі былі аддадзеныя ва ўладаньне барона Корфа. Палац Корфаў захаваўся да нашых дзён (зараз там разьмешчана школа). Захавалася і  Швэдзкая брама (1688 год), выява якой прысутнічае на гербе гораду. У 1871 годзе праз Прыекулэ прайшла чыгунка Ліепая—Вільня. Падчас Другой Сусьветнай вайны горад стаў арэнай крывавых баёў, з таго часу ў ім знаходзіцца адно з найбуйнейшых вайсковых пахаваньняў на тэрыторыі былога СССР, у якім пахавана каля 23 тысячаў байцоў Чырвонае арміі.

## Славутасьці
* Лютэранская царква
* Швэдзкая брама
* Палац Корфаў
* Парадныя сходы да ракі
* Парахавая вежа

## Асобы
* Яніс Пэтэрс — латыскі паэт, палітык, дыплямат
* Эрыкс Эшэнвалдс — латыскі кампазытар
* Карліс Кампэ — сьвятар, пісьменьнік
* Элмарс Ансан — драматург (правёў дзяцінства ў Прыекулэ)

## Галерэя

Priekule_church.JPG|Прыекульская царква
Дворец_баронов.jpg|Былы палац баронаў Корфаў
Железнодорожный_вокзал_г._Приекуле_(2015).jpg|Былы Чыгуначны вакзал
Приекульская_"Пороховая_Башня".jpg|Парахавая вежа


## Глядзіце таксама
* Прыекулі
* Прэкуле

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт Прыекулэ
*  Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012

Катэгорыя:Прыекулэ
Увасабленьне

**Увасабле́ньне** (пэрсаніфікацыя) — разнавіднасьць мэтафары, якая заключаецца ў наданьні чалавечых уласьцівасьцей рэчам, прадметам, зьявам прыроды. Такое «ачалавечваньне» навакольнай рэчаіснасьці было ўласьцівае людзям у старажытнасьці на пачатковых стадыях іх разьвіцьця. Гэта знайшло адлюстраваньне ў фальклёрных творах — казках, легендах, байках і г. д. У сёньняшняй паэзіі ўвасабленьне — адзін з самых распаўсюджаных тропаў.

## Літаратура
* 
*
Амур (неадназначнасьць)

Назву **Амур** маюць:

* Амур — рака ў Азіі
* Амур — вёска ў Глускім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі
Сьцяг (неадназначнасьць)

Назву **Сьцяг** маюць:

* Сьцяг — палотнішча правільнай геамэтрычнай (звычайна прамавугольнай) формы
* Сьцяг — грамадзка-палітычная газэта-аднадзёнка Беларускай рэвалюцыйнай арганізацыі
* Сьцяг — вёска ў Глускім раёне Магілёўскай вобласьці Беларусі
970-я да н. э.

## Асноўныя падзеі
* 978 да н. э. — Сыямон стаў каралём Эгіпту

-001030
Катэгорыя:X стагодзьдзе да н. э.
Малаяраславец

**Малаярасла́вец** () — места ў Калускай вобласьці Расеі. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам Малаяраславецкага раёну.

## Гісторыя
24 кастрычніка 1812 году горад стаў арэнай кровапралітных бітваў паміж арміяй Напалеона і расейскімі войскамі пад камандаваньнем Кутузава. У ходзе 17-гадзіннага бою горад 8 разоў пераходзіў з рук у рукі, у выніку быў практычна цалкам зьнішчаны.

Падчас Другой сусьветнай вайны Малаяраславец падвергнуўся непрацяглай акупацыі (18 кастрычніка 1941 году быў узяты 19-й танкавай дывізіяй вэрмахту і вызвалены ў ходзе контранаступу савецкіх войскаў 2 студзеня 1942 году). У ходзе баёў горад моцна пацярпеў.

7 траўня 2012 году ўказам Пуціна гораду было прысвоена ганаровае званьне «Горад вайсковай славы».

## Галерэя

Maloyaroslavets-station.jpg|Чыгуначны вакзал у Малаяраслаўцы
Nikolaevsky Chernoostrovsky Monastery-1.jpg|Сабор Чарнавостраўскага манастыра
Церковь Успения Пресвятой Богородицы (Малоярославец).jpg|Царква Ўсьпеньня Найсьвяцейшай Багародзіцы, пабудаваная ў 1912 годзе на народныя ахвяраваньні ў гонар 100-годзьдзя перамогі ў Малаяраславецкай бітве на месцы разбуранай Усьпенскай царквы XVIII стагодзьдзя


## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Калускай вобласьці