open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Анкарскі мэтрапалітэн

**Анкарскі мэтрапалітэн** () — сыстэма грамадзкага пасажырскага рэйкавага транспарту ў горадзе Анкара (Турэччына). Спалучае падземныя і наземныя ўчасткі і складаецца зь дзьвюх лініяў — Анкарай () і Мэтро (). Яшчэ тры лініі будуюцца.

## Анкарай

Тэрмінам *Анкарай* абазначаецца сыстэма «лёгкага мэтро», якая была першай стадыяй будаўніцтва сучаснай грамадзкай транспартнай сыстэмы турэцкай сталіцы. Будаваў кансорцыюм на чале з Siemens на працягу 1992—1996. Лінія зьвязвае AŞTİ (Ankara Şehirlerarası Terminal İşletmesi — Анкарскі міжгародні аўтавакзал) і
Дыкімеві (). Працягласьць 8,7 км, зь якіх 8 км — падземныя тунэлі. На лініі 11 станцыяў, сыстэма абслугоўваецца 11 трохвагоннымі цягнікамі вытворчасьці Siemens-Adtranz-Ansaldobreda, S.P.A.

## Мэтро

Працуе з 1997, зьвязвае цэнтар гораду (плошча Кызылай) з прыгарадам Анкары Батыкентам. Працягласьць лініі 14,7 км (у тым ліку 6,5 км пад зямлёй), 12 станцыяў. На лініі працуюць 36 трохвагонных цягнікоў Bombardier Transportation, у гадзіну пік колькасьць вагонаў павялічваецца да пяці.

У далейшым плянуецца пашырэньне сыстэмы на поўдзень гораду.

## Станцыі

Анкара (М1):
* Дыкімеві
* Куртулуш
* Калей
* Кызылай (пераход да лініі Мэтро)
* Дэміртэпэ
* Мальтэпэ
* Тандаган
* Бешэўлер
* Бахчэльяўлер
* Эмек
* AŞTİ

Batıkent Metrosu (M1):
* Кызылай (пераход да лініі Анкарай)
* Сіхіе
* Улус
* Кюльцюр Меркезі
* Акёпру
* Іведзік
* Йенімахале
* Дэметэўлер
* Хастанэ
* Маджункёй
* Осьцім
* Батыкент

Koru Metrosu (M2):
* 12 станцыяў

Törekent Metrosu (M3):
* 12 станцыяў

Катэгорыя:Мэтрапалітэны Турэччыны
Катэгорыя:Транспарт Анкары
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1997 годзе
Генуэскі мэтрапалітэн

**Генуэскі мэтрапалітэн** — лёгкае мэтро гораду Генуя, якое складаецца з адной лініі, што злучае цэнтар Генуі з прыгарадам Рывароля і паўночным захадам гарадзкога цэнтру. Абслугоўваньнем сёньня займаецца кампанія **Azienda Mobilità e Trasporti**, якая забясьпечвае ўвесь гарадзкі транспарт.

Агульная працягласьць лініі 7,1 км (8 станцыяў), стандартная шырыня каляіны 1435 мм і напружаньне ў 750 вольт. Мэтро пабудавалі ў 1990 годзе да Чэмпіянату сьвету па футболе.

## Станцыі
Зараз дзейнічаюць наступныя станцыі:

* **Брын-Чэртоза** (Brin-Certosa)
* **Дынэґро** (*Dinegro*)
* **Прынчыпэ** (*Principe*)
* **Дарсэна** (*Darsena*)
* **Сан-Джорджа-Карыкамэнта** (*San Giorgio-Caricamento*)
* **Сант’Аґастына-Сарцана** (*Sant’Agostino-Sarzano*)
* **Дэ Фэрары** (*De Ferrari*)
* **Brignole**

## Новыя станцыі
На сёньняшні дзень лінію працягваюць ва ўсходнім кірунку, плянуецца пабудаваць яшчэ дзьве станцыі **Карвэта-Аквазоля** (*Corvetto-Acquasola*) і **Брыньнёле** (*Brignole*). Завяршэньне будаўніцтва плянуецца ў 2011 годзе.

Акрамя гэтага, плянуецца пашырыць лінію да станцыі **Валь Пальчавэра** (*Val Polcevera*) — ад станцыі *Брын* і правесьці дзьве лініі ад Брыньнёле да бальніцы ў Сан-Мартына і стадыёна Люіджы Фэрарыс.

## Вонкавыя спасылкі

* Неафіцыйны сайт
* Urbanrail.net Сайт гораду Генуя

Катэгорыя:Мэтрапалітэны
Катэгорыя:Генуя
620-я

**620-я**

Стагодзьдзі: VI стагодзьдзе — VII стагодзьдзе — XIII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
570-я
580-я
590-я
600-я
610-я
**620-я**
630-я
640-я
650-я
660-я
670-я


Гады: 
620, 621, 622, 623, 624, 625, 626, 627, 628, 629

----

## Асноўныя падзеі
* Пачалося часавымярэньне па ісламскім календары
* Пачаліся араба-бізантыйскія войны

## Вонкавыя спасылкі
Ісая Казінец

**Ісая Паўлавіч (Пінхусовіч) Казінец** (9 красавіка 1910 — 7 траўня 1942) — адзін з кіраўнікоў менскага падпольля ў час Другой сусьветнай вайны.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 9 красавіка 1910 году ў г. Генічаск (Украіна) у габрэйскай сям’і. Ягоны бацька ў часе Грамадзянскай вайны ўзначальваў групу бальшавікоў, за што быў забіты казакамі ў 1918 годзе. З 1922 году жыў у Батумі. У 1931—1936 гадах вучыўся ў Кіеўскім нафтавым інстытуце. З 1936 па 1937 году служыў у войску. У 1940 годзе накіраваны працаваць у Менск, а пасьля ў Беласток галоўным інжынэрам «Нафтазбыт». У 1941 годзе пасьля нападу немцаў на Беласток, узараваў усе запасы нафты і пешкі накіраваўся ў Менск. У Менску Казінец пачаў зьбіраць людзей для арганізацыі падпольля. Ужо ў лістападзе 1941 году ён быў выбраны сакратаром Менскага падпольнага гаркому партыі. Да вясны 1942 году сетка падпольля, створаная Казінцом, зьдзейсьніла каля 100 дывэрсійных апэрацыяў у горадзе. Дзякуючы наладжаным сувязям зь менскім гета, былі створаныя рамонтныя майстэрні. У сакавіку 1942 годзе СД арыштавала некалькіх кіраўнікоў падпольля. Нехта зь іх выдаў Казінца. 26 сакавіка 1942 году Казінец быў арыштаваны СД. 7 траўня 1942 году Казінец разам з 28 удзельнікамі падпольля быў павешаны ў гарадзкім сквэры (Аляксандраўскім).

## Памяць
Заслугі Казінца былі прызнаныя толькі праз 20 гадоў. У 1965 годзе яму пасьмяротна прысвоілі званьне Героя Савецкага Саюзу. У Менску ёсць плошча і вуліца, названыя ў гонар Казінца. Яго дзейнасьць стала асновай для напісаньня раманаў «Руіны страляюць ва ўпор» (аўтар — І. Новікаў) і «Прароцтва Казінца» (аўтра — Л. Зубараў), а таксама сюжэту 6-сэрыйнага фільму «Руіны страляюць…».

## Дадатковыя зьвесткі
Паплечніцай па падпольлі і блізкай сяброўкай Казінца была Леля Равенская — дачка кампазытара Міколы Равенскага. Была расстраляная летам 1942 году.

## Вонкавыя спасылкі
* Герои страны

Катэгорыя:Нарадзіліся 9 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1910 годзе
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Трэцім Райху і яго акупаваных тэрыторыях
Катэгорыя:Памерлі 7 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1942 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Павешаныя
Царква Покрыва Багародзіцы (Петрыкаў)

**Царква Покрыва Багародзіцы** — помнік архітэктуры XVIII — пачатку XIX стагодзьдзя ў Петрыкаве. Знаходзіцца ва ўсходняй частцы места, на могілках. Дзее. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Паводле пашыранай у навуковай літаратуры вэрсіі, драўляную царкву збудавалі ў канцы XVII ст. у вёсцы Сотнічах як стараверскую у т. зв. Аголіцкай пустыні. У 1746 годзе ўладальніца гэтых земляў, Разалія Хадкевіч, загадала перадаць царкву Сьвятому Пасаду.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Сотнічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, царква працягвала дзеяць як уніяцкая. У 1836 годзе будынак царквы перанесьлі ў Петрыкаў на тэрыторыю могілак. 

Аднак паводле меркаваньня С. Адамовіч, Пакроўскай царкве доўгі час прыпісвалася гісторыя драўлянай Мікольскай царквы Петрыкава. Менавіта яе ў свой час перадалі ўніятам, а ў 1836 годзе адбыўся не перанос будынка, а толькі асьвячэньня пад тытулам Покрыва Багародзіцы. Будынак, што захаваўся да нашага часу, збудавалі ў вёсцы Бабунічах па 1808 годзе, а ў 1831 годзе яго перанесьлі ў Петрыкаў. 23 лістапада 1837 году адбылося ўрачыстае асьвячэньне царквы. Праз 29 гадоў царкву зачынілі на рамонт, які доўжыўся два гады (1866—1868).

### Найноўшы час
За савецкім часам царква дзеяла да 1970-х гадоў. Існавала ідэя пра тое, каб зрабіць Пакроўскую царкву галоўнай у месьце, а Мікалаеўскую ўзарваць. Урэшце, апошнюю ўдалося зьберагчы, аднак Пакроўскую царкву зачынілі. З гэтага часу помнік знаходзіўся ў занядбаным стане. 

У 2006 годзе адбыўся абвал часткі драўляных канструкцыяў у выніку чаго абрынуўся купал і каваны крыж на ім.

## Архітэктура
Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Складаецца з трох квадратных пастаўленых па лініі зрубаў. Цэнтральны шырокі зруб мае 2-яруснае завяршэньне ў выглядзе чацьверыка і васьмярыка з купалам, над якім узвышаецца каваны крыж. Ашаляваныя сьцены аздабляюцца простымі вэртыкальнымі пілястрамі і гарызантальнымі карнізамі, прастакутныя вокны — простымі ліштвамі. Унікальнай рысай была тэхналёгія ўзьвядзеньня будынка безь цьвікоў. Іх, аднак, выкарысталі пазьней пры пераносе і рамонце царквы ў ХІХ ст. з мэтай умацаваньня канструкцыі.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Драўляныя праваслаўныя храмы Беларусі
Катэгорыя:Занядбаныя архітэктурныя помнікі Беларусі
Царква Покрыва Багародзіцы
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Покрыва Найсьвяцейшай Панны Марыі
Петрыкаўскі замак

**Петрыкаўскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Петрыкаве. Знаходзіўся на беразе ракі Прыпяці. Існаваў у XV—XIX стагодзьдзях.

## Гісторыя
Першы драўляны замак у Петрыкаве збудавалі ў XV ст. У XVI ст. новы драўляны замак заснаваў князь Юры Алелькавіч. 

Замак неаднаразова разбураўся і аднаўляўся. У другой палове XVIII — пачатку XIX ст. ён пераўтварыўся ў сядзібна-палацавы комплекс, які ўлучаў палац у стылі барока, гаспадарчыя пабудовы, сад.

## Архітэктура
Паводле інвэнтару за 1810 год, да драўлянай брамы замка вёў драўляны мост з парэнчамі. На ніжнім паверсе брамы месьціўся дом з алькежамі і дзьве каморы, а ў верхнім — летняе жытло. Брама завяршалася шатровым дахам з круглай банькай. У цэнтры дзядзінца стаяў драўляны палац з бруса пад ламаным гонтавым дахам з дэкаратыўнымі дымнікамі. Унутры палац меў вялікія і малыя сенцы, шэраг пакояў, гардэроб, спальню з альковам, парадную залю і на другім паверсе летняе жытло. З бакоў палаца стаялі дзьве афіцыны. За палацам быў сад, які спускаўся да берагоў Прыпяці.

Непадалёк знаходзіліся два флігелі, стайня, вазоўня, хлеў і сад з боку ракі. Комплекс атачаўся вадзяным ровам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Замак
Ігар Клімаў

**Ігар Паўлавіч Клімаў** — беларускі мовазнавец. Кандыдат філялягічных навук, дацэнт. 

## Біяграфія
Скончыў філялягічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (1992), асьпірантуру Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту пры катэдры тэарэтычнага і славянскага мовазнаўства (1995). Працаваў у Гуманітарна-эканамічным недзяржаўным інстытуце (1997—1998), Менскім дзяржаўным лінгвістычным унівэрсытэце (1999—2000). Ад 2000 выкладае ў Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце культуры.  

Кола навуковых інтарэсаў — гісторыя беларускай літаратурнай мовы, лінгвістыкі тэксту, сацыялінгвістыкі. 

Мае каля 30 публікацыяў у беларускіх і замежных навуковых выданьнях.

## Вонкавыя спасылкі
* Аўтары PAL // КРАЙ — KRAJ 1—2 / 2002

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Выкладчыкі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Кандыдаты філялягічных навук
Якуб

**Якуб**, **Якаў** (; суч. *Яакаў*; у ісламе: &nbsp;— *Якуб*), таксама вядомы як **Ізраіль**&nbsp;— трэці зь біблійных патрыярхаў, сын Ісака, унук Абрагама. Усе яго нашчадкі былі габрэямі альбо ізраільцянамі. Якуб зьяўляецца пэрсанажам другога шэрагу ў некалькіх падзеях другой паловы кнігі Быцьця.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прарокі Старога Запавету
Катэгорыя:Прарокі ісламу
629

## Падзеі
* верасень — бізантыйскае войска адваявала Ерусалім у Пэрсыдзкай імпэрыі
* Дадабэрт І стаў каралём усіх франкаў

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Клатар ІІ, кароль франкаў
Оклэндзкая пачатковая школа

**Оклэдзкая пачатковая школа** () — дзяржаўная школа для хлопчыкаў у Оклэндзе, Новая Зэляндыя. Заснаваная ў 1868 годзе. Зьяўляецца адной з буйнейшых школаў Новай Зэляндыі. На яе тэрыторыі разьмешчаныя два аб’екты, якія занесеныя ў катэгорыю I новазэляндзкага Закону аб гістарычных месцах (1993), — галоўны корпус школы і ваенны мэмарыял, прысьвечаны выпускнікам школы, якія прымалі ўдзел у розных войнах.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт школы

Катэгорыя:Оклэнд
Катэгорыя:Адукацыя ў Новай Зэляндыі
Юджын Кім

**Юджын Кім** (;  7 лістапада 1973, Сэул, Паўднёвая Карэя) — карэйская акторка. Вядомая дзякуючы ролі Сун Квон у тэлесэрыяле Згубленыя.

Калі ёй было 10 гадоў, бацькі эмігравалі ў ЗША. У 7 клясе далучылася да драматынага гуртка.

Спрабавала атрымаць у тэлесэрыяле «Згубленыя» роль Кэйт Остын, але адмыслова для яе была прыдумана роля Сун Квон, таксама дадалі і ролю яе мужа.

Яе характарызуюць даволі дзёрзкай і маласаромнай. Акторка прымала ўдзел у «сумнеўных» фотасэсіях для глянцавых часопісаў.

## Фільмаграфія
* 2005 — 6wol-ui ilgi
* 2004—2010 — Згубленыя / Lost — *Сун Квон*
* 2002 — Yesterday як *Hui-su*
* 2002 — Iron Palm як *Ji-ni*
* 2002 — Milae як *Mi-heun*
* 2000 — Danjeogbiyeonsu як *Yeon*
* 1999 — With Love
* 1999 — Swiri як *Lee, Myung-hyun*
* 1998 — Weding Deureseu як *Gina*
* 1996 — Beautiful Vacation

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сэуле
Катэгорыя:Акторкі Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Чэская крона

**Чэ́ская кро́на** (, код ISO 4217 — *CZK*) — афіцыйная валюта Чэхіі з 8 лютага 1993 году, калі была ўведзена для замены *[[Чэхаславацкая крона|чэхаславацкай кроны]]*.

Акрамя афіцыйнай назвы «koruna česká» існуе яшчэ адна форма назвы валюты — «korun českých», якая ўжываецца на банкнотах. Акрамя скарачэньня згодна сыстэмы ISO, ужываецца таксама скарачэньне «Kč». Крона дзеліцца на 100 *[[галер]]аў* (скарачэньне «h»).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Эўрапейскія валюты
Катэгорыя:Чэскія грошы
Катэгорыя:ISO 4217
Катэгорыя:Крона
Катэгорыя:Валюты ў звароце
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Лісабонскі мэтрапалітэн

**Лісабо́нскі мэтрапалітэ́н** () — сыстэма лініяў хуткаснага транспарту Лісабону, адкрытая 29 сьнежня 1959 году.

## Станцыі мэтрапалітэну
Лісабонскі мэтрапалітэн мае 55 станцый, зь іх 51 знаходзяцца на тэрыторыі Лісабона, 2 — у Амадоры, 1 — у Адывэлашы, і 1 — на мяжы гарадоў Адывэлаш і Лісабон. Большасьць станцыяў — падземныя, 4 станцыі разьмешчаныя на эстакадах. У сувязі з тым, што ў Лісабонскім метрапалітэне выкарыстоўваецца сыстэма двухкалейных тунэляў, усе станцыі маюць плятформы берагавога тыпу.

Сумарна станцыі складаюць 4 лініі, якія абслугоўваюцца 6 перасадачнымі вузламі, кожны зь якіх зьяўляецца двухстанцыённым. 2 вузлы («Байшы-Шыяду» і «Кампа-Грандзі») маюць кросплятформенную перасадку. Рух цягнікоў — левабаковы.

Катэгорыя:Мэтрапалітэны Партугаліі
Мэтрапалітэн
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1959 годзе
Катэгорыя:1959 год у Партугаліі
Катэгорыя:Ганаровыя сябры ордэна інфанта дона Энрыке
Карчма

**Карчма́** — пабудова, дзе падарожнік мог падхарчавацца і пераночыць; месцы сходаў, урачыстасьцяў і шляхецкіх сеймікаў.

Корчмы будаваліся на гандлёвых плошчах гарадоў, мястэчак, у шмат якіх сёлах і фальварках, на гандлёвых шляхах, ля рачных перапраў і прыстаняў, пры млынах і інш. Традыцыйна карчма мела ў цэнтры заезд (тып стайні), па бакох шынок і пакой для пастаяльцаў. Часам апошнія маглі месьціцца ў мезаніне. Каля карчмы маглі будавацца бровары, разнастайныя гаспадарчыя збудаваньні, гандлёвыя крамы.

## Аўстэрыя
Буйныя корчмы ў вялікіх гарадох называлі аўстэрыямі. Звычайна яны месьціліся ў цэнтры горада на рынкавым пляцы, ўяўлялі сабою цэлы комплекс гаспадарчых і жылых пабудоў (шынок, стайні, залі для адпачынку і інш.).

## Шынок
Падвідам карчмы лічыцца шынок, у якім ў адрозьненьні ад апошняй не было жылых пакояў. Шынком таксама называлі ўласну залю абслугоўваньня ў карчме.

## Вонкавыя спасылкі
*  ''Прыжов И.'' Корчма. Исторический очерк // Русский архив, 1866. — Вып. 7. — Стб. 1053—1064.
* Корчмы ў даўняй Польшчы 

Катэгорыя:Аб’екты публічных паслугаў
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Ян Глябовіч

* Ян Глябовіч (1480—1549) — ваявода віленскі, канцлер вялікі літоўскі
* Ян Глябовіч (1544—1590) — ваявода троцкі
Мікалай Раманоўскі (географ)

**Мікала́й Тара́савіч Рамано́ўскі** (, ур. Мядзьведжына пад Менскам — ) — дэкан геаграфічнага факультэту БДУ (1947—1955, 1962—1983). Беларускі навуковец у галіне эканамічнай геаграфіі.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў прыгарадзе Менску, ва ўрочышчы Мядзьвежына.

У 1934 паступіў у Беларускі інстытут народнай гаспадаркі на факультэт народнагаспадарчага ўліку, які скончыў з адзнакай. Быў рэкамэндаваны ў асьпірантуру Белдзяржунівэрсытэта.

Зь верасьня 1946 пэдагагічная і навуковая дзейнасьць зьвязана з БДУ; ў гэтым жа годзе М. Т. Раманоўскі абараніў падрыхтаваную яшчэ да вайны кандыдацкую дысертацыю.

У 1947 стаў дацэнтам катэдры эканамічнай геаграфіі і дэканам геаграфічнага факультэта, які ўзначальваў амаль 30 гадоў, (у 1947—1955 і ў 1962—1983).

## Навуковая дзейнасьць
М. Т. Раманоўскі зьяўляецца адным са стваральнікаў беларускай школы эканамічнай геаграфіі. Ім распрацавана мэтодыка эканоміка-геаграфічнага аналізу народнагаспадарчага комплексу рэспублікі.
У 1966 г. выдаў манаграфію «Развіццё мануфактурнай прамысловасці ў Беларусі (другая палова XVII — першая палова XIX стст.)».
У 1970 г. абараніў доктарскую дысертацыю.
У 1972 г. яму было нададзена вучонае званьне прафэсара.

Пад кіраўніцтвам і пры непасрэдным удзеле М. Т. Раманоўскага быў падрыхтаваны шэраг падручнікаў і дапаможнікаў для ВНУ, па якіх вучыліся многія пакаленьні студэнтаў-географаў. Ён чытаў лекцыі па эканамічнай геаграфіі замежных краін, геаграфіі сусьветнай гаспадаркі, геаграфіі Беларусі.

Мікалай Тарасавіч Раманоўскі зьяўляўся актыўным чальцом таварыства «Веды», вёў вялікую працу ў Камітэце салідарнасьці народаў Азіі і Афрыкі. З 1980 па 1995 г. узначальваў спецыялізаваны Савет па геаграфічных навуках пры Белдзяржунівэрсытэце, уваходзіў у склад спецсаветаў па эканамічных навуках АН Рэспублікі Беларусь ды інш.

Шматгадовая праца і ваенныя заслугі прафэсара М. Т. Раманоўскага былі адзначаны ордэнамі Айчыннай вайны I і II ступені, Чырвонай Зоркі, Дружбы народаў, мэдалямі і граматамі. У 1973 г. яму было нададзена званьне «Заслужаны работнік вышэйшай школы».

## Творы
* Росквіт Савецкай Беларусі. — Мінск: Дзярж. выд-ва БССР, 1950.
* Геаграфія Беларускай ССР. — Мінск, 1952 (у суаўтарстве з Дзяменцьевым В. А.).
* Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка / І. Краўчанка, М. Раманоўскі, Т. Хадкевіч. — Мінск : Дзяржаўнае выдавецтва БССР, Рэдакцыя палітычнай літаратуры, 1958. — 294, [1] с., [1] л. іл.
* Развитие мануфактурной промышленности в Белоруссии: Вторая половина XVIII — первая половина XIX века. — Мн., 1966. — 425, [2] с.

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на афіцыйным сайце геаграфічнага факультэту БДУ

Катэгорыя:Беларускія географы
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Lordi

**Lordi** — гард-рок-гурт зь Фінляндыі. У 2006 годзе перамаглі на конкурсе песьні «Эўрабачаньне» зь песьняй «Hard Rock Hallelujah».

## Дыскаграфія

### Альбомы
* *[[Napalm Market]]* (1993)
* *[[Bend Over and Pray The Lord]]* (1997)
* *[[Get Heavy]]* (2002)
* *[[The Monsterican Dream]]* (2004)
* *[[The Arockalypse]]* (2006)
* *[[Deadache]]* (2008)
* *[[Babez for Breakfast]]* (2010)
* *[[To Beast or Not To Beast]]* (2013)

## Удзельнікі
* Mr. Lordi: сьпеў
* Hella: клявішныя
* Mana: бубны
* OX: бас-гітара, дадатковы сьпеў
* Amen: гітара, дадатковы сьпеў

## Глядзіце таксама
* Loituma

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Фінскія музычныя гурты
Катэгорыя:Гард-рок-гурты
Катэгорыя:Фінскія гэві-мэтал-гурты
Катэгорыя:Пераможцы конкурсу песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песьні Эўрабачаньне
Дэніел Дэй Кім

**Дэніел Дэй Кім** ( 4 жніўня 1968 году, Пусан, Паўднёвая Карэя) — амэрыканскі актор карэйскага паходжаньня. Вядомы дзякуючы ролі Джын Су Квона ў тэлесэрыяле «Згубленыя».

Мае жонку і дзьвюх дачок. Скончыў акторскія курсы ў Нью-Ёрскім унівэрсытэце.

## Фільмаграфія
* 1994 — American Shaolin як Gao
* 1997 — Beverly Hills 90210zr Dr. Sturla (у эпізодах «Forgive And Forget» і «The Way We Weren't»)
* 1997 — NYPD Blue як Simon Lee
* 1997 — The Jackal як Akashi, the Marine
* 1998 — The Pretender як Lenny Duc (у эпізодзе «Collateral Damage»)
* 1998 — Brave New World як Ingram
* 1998 — Seinfeld як студэнт мэдыцыны (у эпізодзе «The Burning») 
* 1999 — For Love of the Game як E.R. Doctor
* 1999 — Crusade як Lieutenant John Matheson
* 2000 — Star Trek: Voyager як Gotana-Retz (у эпізодзе «Blink of an Eye»)
* 2000 — Murder, She Wrote: A Story to Die For як Everett Jay
* 2001 — CSI: Crime Scene Investigation як FBI Agent Beckman (у эпізодзе «Ellie»)
* 2001—2003 — Angel як Gavin Park
* 2001 — Charmed як Yen Lo (у эпізодзе «Enter The Demon»)
* 2003 — Cradle 2 the Grave як Visiting Expert
* 2003 — Tenchu: Wrath of Heaven як Rikimaru (Video Game)
* 2003 — Hulk як Aide
* 2003 — Ride or Die як Miyako
* 2002—2003 — 24 як Tom Baker
* 2003 — Sin як Lakorn
* 2003—2004 — Star Trek: Enterprise як MACO Corporal Chang
* 2004 — Spider-Man 2 як Raymond
* 2004—2010 — «Згубленыя» / Lost — Джын Су Квон
* 2004 — Crash як Park
* 2005 — The Cave як Kim
* 2006 — Saints Row як Johnny Gat (Video Game)
* 2006 — Justice League Unlimited як Metron (у эпізодах «Alive» і «Destroyer»)
* 2006 — Avatar: The Last Airbender як General Fong (у эпізодзе «The Avatar State»)
* 2008 — The Andromeda Strain як Dr. Tsi Chou
* 2008 — The Onion Movie як «Rich Ivy-League Fraternity Brother» у «How to Host a Rape»
* 2008 — Saints Row 2 як Johnny Gat (Video Game)
* 2010 — The Adjustment Bureau

## Дадатковыя зьвесткі
Амаль зусім не разумее па-карэйску, хаця ў сэрыяле «Згубленыя» грае карэйца, які ня ведае ангельскай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сэуле
Катэгорыя:Акторы Паўднёвай Карэі
Катэгорыя:Акторы ЗША
Леанід Турышаў

**Леанід Мікалаевіч Турышаў** — беларускі навуковец-палярнік. Кандыдат тэхнічных навук. Дырэктар Нацыянальнага навукова-дасьледчага цэнтра маніторынга азонасфэры БДУ. У 2006 годзе займаў пасаду намесьніка дырэктара Нацыянальнага навукова-дасьледчага цэнтра маніторынга азонасфэры БДУ. Удзельнік антарктычнай экспэдыцыі 2006—2007 гг. разам з Аляксеем Гайдашовым. Яны былі першымі навукоўцамі ў Антактыдзе, якія прадстаўлялі незалежную Беларусь. Яны зрабілі ацэнку прыдатнасьці палявой базы "Гара Вячэрняя", якая была закансэрваваная каля 1991 году. Задачай Турышава падчас экспэдыцыі было правядзеньне натурных выпрабаваньняў мадыфікаванага азонамэтра М-124, які быў зроблены ў Беларускім навуковым цэнтры. Займаецца вымярэньнямі па праграме BMO Global Atmosphere Watch. Аўтар больш за 20 навуковых публікацый.

## Адукацыя
Скончыў фізычны факультэт БДУ у 1978 годзе.

## Навуковыя працы

* 
* 
* 
* 
* 

Суаўтар патэнта

Ультрафиолетовый спектральный озонометр : пат. SU 1516999 A1 / Красовский А. Н., Неверович Л. Ч., Свердликов В. Е., Турышев Л. Н. — № 4375021; заявл. 04.12.1987; опубл 23.10.1989.

## Крыніцы

## Літаратура

* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Кандыдаты тэхнічных навук
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Упіцкі павет

**Упіцкі павет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Троцкага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Сталіца — места Упіта. Не ўваходзіў у склад Жамойцкага староства, але належаў да Жамойцкага біскупства.

Месты і мястэчкі: Біржы, Лінкава, Пампяны, Пасваль, Рамігаль, Шадаў.

## Гісторыя

Яшчэ да ўтварэньня павету Ўпіцкая воласьць часам азначалася як частка Жамойці («Інвэнтар Упіцкай воласьці ў Жамойцкай зямлі», складзены каля 1554 году).

Утварыўся згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў. У склад павету ўваходзіла тэрыторыя Гульбінскага, Сангвейскага, Шыманскага, Шадаўскага, Вабальніцкага, Жыдайчанскага старостваў (дзяржаўных воласьцяў) і прылеглыя прыватнаўласьніцкія маёнткі.

У гаспадарчым дакумэнце ВКЛ, складзеным каля 1566—1567 гадоў, Упіцкі павет далучаўся да Жамойцкай зямлі. Паводле адпіскі ваяводы Нашчокіна маскоўскаму гаспадару (Друя, 1655 год), «*а в Жмоиде [[Швэцыя|Свейской]] обоз есть близко [[Біржы|Бирж]]*». Паводле попісу палонных ад 1662 году, «*Упитцкого повету изо Жмойди шляхтич писарь Василей Артышевский*».

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі.

## Геаграфія
Ахопліваў землі ў нізкай плыні рэчак Нявежы, Левуа, сярэдняй плыні ракі Муша.

## Ураднікі
На Гарадзенскім сойме 12 студзеня 1793 году дзеля павелічэньня колькасьці сэнатараў ад ВКЛ намінавалі кашталяна упіцкага шляхам павышэньня да кашталянскай годнасьці мясцовага павятовага маршалка, якім на той момант быў Міхал Страшэвіч. 24 студзеня 1793 году ён прысягнуў у Горадні, атрымаў прывілей 26 кастрычніка 1793 году, але ўжо ў сьнежні таго ж году новая адміністрацыйна-тэрытарыяльная рэформа Рэчы Паспалітай скасавала ўпіцкую кашталянію. У выніку, кашталян упіцкі захаваў свой тытул, але ўжо ня меў сэнатарскіх паўнамоцтваў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Троцкае ваяводзтва
Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага
Случарэцкі павет

**Случарэ́цкі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Наваградзкага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Сталіца — места Слуцак.

Утварыўся на аснове Слуцкага княства згодна з Канстытуцыяй 3 траўня (1791). Існаваў да 1793 року, калі ў выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі.

У склад павету ўваходзілі Глуская, Капыльская, Клецкая, Ляхавіцкая, Мядзьведзіцкая, Слуцкая і Цімкавіцкая парафіі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Наваградзкае ваяводзтва
Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Слуцку
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1791 годзе
Завілейскі павет

**Завіле́йскі паве́т** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Віленскага ваяводзтва Вялікага Княства Літоўскага. Сталіца — места Паставы.

Утвораны Чатырохгадовым соймам у 1791 року з паўночнай паловы Ашмянскага павету, існаваў да 1793 року, калі быў скасаваны Гарадзенскім соймам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* Powiat święciański (zawilejski) //  S. 683.

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Віленскага ваяводзтва
Катэгорыя:Паветы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Паставы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1791 годзе
Кэдман

**Кэдман**, **Кэдман Ўітбіцкі** () — найранейшы ангельскі паэт.

Будучы пастухом пры абацтве Ўітбі, узначаляванага тады абатысаю сьв. Гільдай (657—680), Кэдман першапачаткова не валодаў песенным мастацтвам, аднак, згодна з Бэдай, аднойчы ў сьне яму зьявіўся незнаёмы чалавек і зьвярнуўся да яго, кажучы: «Кэдман, прасьпявай мне што-небудзь». Кэдман мусіў адмаўляцца падкрэсьліваючы, што ён не валодае мастацтвам сьпеву, але прачнуўшыся, ён ужо памятаў 9 радкоў зь песьні, якую сам сачыніў і прасьпяваў. Даведаўшыся пра гэты цуд, людзі параілі Кэдману ісьці да сьвятой Гільды, абатысы кляштара Ўітбі. Выслухаўшы Кэдмана і пераканаўшыся ў ягоных дзівосных здольнасьцях, Гільда параіла яму застацца ў кляштары, а іншым манахам загадала добра вучыць новага брата Сьвятому Пісаньню. Кэдман жа ўсё, чаму яго навучалі, у хуткім часе перакладаў на вершы.

Кэдман зьяўляецца адным з дванаццаці англасаксонскіх паэтаў, якія згадваюцца ў сярэднявечных дакумэнтах і адным з трох, літаратурныя працы якіх захаваліся і дагэтуль. Яго гісторыя ўзыходзіць да «Царкоўнай гісторыі народу англаў» Бэды Вялебнага.

Адзіным ягоным творам, захаваным да нашых дзён зьяўляецца «Гімн Кэдмана», дзевяцірадковая алітэрацыйная паэма ў гонар Бога, пра якога ён навучыўся сьпяваць у сваім сьне. Гэтая паэма напісана на досыць своеасаблівым нартумбрыйскім дыялекце і адначасова лічыцца першым дакладным прыкладам старажытнаангельскае паэзіі. Таксама зьяўляецца аднім з найранейшых помнікаў германамоўнае паэзіі.

## Гімн Кэдмана

*«Гімн Кэдмана»* (аўдыёвэрсія) — адзіны захаваны вершаваны твор з усёй літаратурнай спадчыны пісьменьніка. Паэма вядомая з дваццаці адной манускрыптавай копіі, што робіць яе найбольш задакумэнтаваным стараангельскім творам пасьля «Песьні сьмерці» Бэды (35 сьведчаньняў) і самым задакумэнтаваным творам у калекцыі перадрукаваных альбо ўласных вершаваных манускрыптаў Вялікабрытаніі ў часы англасаксонскага пэрыяду. «Гімн» мае вельмі заблытаную гісторыю з усіх ахаваных англасаксонскіх паэмаў. Варыянты гэтага твору знойдзены на двух дыялектах і ў пяці розных рэдагаваньнях (нартумбрыйская *aelda*, нартумбрыйская *eordu*, усходнесаксонскае *eorðan*, заходнесаксонскае *ylda*, і заходнесаксонскае *eorðe*), зь якіх усе акрамя аднаго вядомыя з трох і больш крыніцаў.

Паэма напісана традыцыйным алітэрацыйным вершам. Кожны радок складаецца зь двух паўрадкоў. У радку чатыры моцныя націскі (па два ў кожным паўрадку). Паўрадкі зьвязаны спаміжсобку алітэрацыяй моцнанаціскных складоў. Рыфма не ўжываецца. Такая форма верша ўласьцівая для ўсіх германскіх народаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя Бэды аб Кэдмэне 
* «Царкоўная гісторыя народу англаў» Бэды
* «Песьня сьмерці» Бэды

Катэгорыя:Стараангельская паэзія
Катэгорыя:Каталіцтва ў Ангельшчыне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў VII стагодзьдзі
Эмілі дэ Рэйвін

**Эмілі дэ Рэйвін** (; 27 сьнежня 1981, Маўнт-Эліза, Вікторыя, Аўстралія) — аўстралійская акторка, вядомая дзякуючы ролі Клэр Літлтан у тэлесэрыяле «Згубленыя».

## Жыцьцяпіс
З 10 гадоў займалася балетам і ў пятнаццаць паступіла ў аўстралійскую балетную школу. У той самы час навучалася ў нацыянальным інстытуце драматычнага мастацтва. Зьехала ў Лос-Анджэлес, дзе здабыла ролю *Tess Harding* у папулярным сэрыяле *Roswell*.

28 чэрвеня 2006 году выйшла замуж за актора Джоша Яновіча. Але ў чэрвені 2009 году пара падала на развод.

## Фільмаграфія
* 1999—2002 — The Beastmaster — як *Demon Curupira*
* 1999—2002 — Roswell — як *Tess Harding*
* 2003 — NCIS: Naval Criminal Investigative Service — як *Nancy*
* 2004 — CSI: Miami — як *Venus Robinson*
* 2003—2004 — The Handler — як *Gina*
* 2004—2010 — «Згубленыя» / Lost — як *[[Клэр Літлтан]]*
* 2005 — Brick — як *Emily*
* 2005 — Santa’s Slay — як *Mary 'Mac' Mackenzie*
* 2006 — The Hills Have Eyes — як *Brenda Carter*
* 2008 — Ball Don’t Lie — як *Baby*
* 2009 — High Noon — як *Lt. Phoebe McNamara*
* 2009 — The Perfect Game — як *Frankie*
* 2009 — Public Enemies — як *Barbara Patzke*
* 2009 — Rogue’s Gallery — як *Heirophant*
* 2010 — The Chameleon
* 2010 — Remember Me — як *Ally Craig*
* 2010 — Guardians of Ga’Hoole'

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 27 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аўстраліі
Катэгорыя:Аўстралійскія акторкі
626

## Падзеі
* 7 жніўня — Бізантыйскае войска разьбіла войска авараў і славянаў, якія ўпершыню асадзілі Канстантынопаль

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*
Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў

**Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў** () — грунтоўная шматтомная энцыкляпэдыя, выдадзеная ў 1880—1902 роках у Варшаве Філіпам Сулімерскім і Браніславам Хлябоўскім.

«Геаграфічны слоўнік» — выдатная крыніца дзеля вывучэньня гісторыі і геаграфіі колішніх абшараў Рэчы Паспалітай, у ім можна знайсьці каштоўныя зьвесткі пра мноства беларускіх геаграфічных аб’ектаў.

## Бібліяграфія
Энцыкляпэдыя зьмяшчае 15 тамоў:

* Tom I: Aa&nbsp;— Dereneczna. — Warszawa, 1880. — 960 s.
* Tom II: Derenek&nbsp;— Gżack. — Warszawa, 1881. — 927 s.
* Tom III: Haag&nbsp;— Kępy. — Warszawa, 1882. — 960 s.
* Tom IV: Kęs&nbsp;— Kutno. — Warszawa, 1883. — 963 s.
* Tom V: Kutowa Wola&nbsp;— Malczyce. — Warszawa, 1884. — 960 s.
* Tom VI: Malczyce&nbsp;— Netreba. — Warszawa, 1885. — 960 s.
* Tom VII: Netrebka&nbsp;— Perepiat. — Warszawa, 1886. — 960 s.
* Tom VIII: Perepiatycha&nbsp;— Pożajście. — Warszawa, 1887. — 960 s.
* Tom IX: Poźajście&nbsp;— Ruksze. — Warszawa, 1888. — 960 s.
* Tom X: Rukszenice&nbsp;— Sochaczew. — Warszawa, 1889. — 960 s.
* Tom XI: Sochaczew&nbsp;— Szlubowska Wola. — Warszawa, 1890. — 960 s.
* Tom XII: Szlurpkiszki&nbsp;— Warłynka. — Warszawa, 1892. — 960 s.
* Tom XIII: Warmbrun&nbsp;— Worowo. — Warszawa, 1893. — 960 s.
* Tom XIV: Worowo&nbsp;— Żyżyn. — Warszawa, 1895. — 930, 8 s.
* Tom XV, cz. 1: Abablewo&nbsp;— Januszowo. — Warszawa, 1900. — 640 s.
* Tom XV, cz. 2: Januszpol&nbsp;— Wola Justowska. — Warszawa, 1902. — 741, [2] s.

## Вонкавыя спасылкі
* Альфабэтны паказальнік для «Геаграфічнага слоўніка» ў польскамоўным разьдзеле Вікіпэдыі
* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego
* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego — у фармаце Djvu з магчымасьцю капіяваньня
* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego — у фармаце Djvu

Катэгорыя:Польскія энцыкляпэдыі
Ваўкавыскі павет (неадназначнасьць)

Назву **Ваўкавыскі павет** мелі наступныя адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі:

* Ваўкавыскі павет Вялікага Княства Літоўскага
* Ваўкавыскі павет у складзе Расейскай імпэрыі
* Ваўкавыскі павет у міжваеннай Польскай Рэспубліцы

Катэгорыя:Вікіпэдыя:Неадназначнасьці
624

## Падзеі
* вэстготы адваявалі Андалузію ў Бізантыі

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*
Ян Максімюк

**Ян Максімюк** (па-падляску: *Jan Maksimjuk*; нарадзіўся 18 траўня 1958 году, в. Ляхі, Падляскае ваяводзтва, Польшча) — беларускі перакладчык, крытык, літаратар на Беласточчыне.

## Біяграфія
У 1983 скончыў фізычны факультэт Варшаўскага ўнівэрсытэту. Працаваў настаўнікам, інструктарам і сакратаром Беларускага грамадзка-культурнага таварыства ў Беластоку, журналістам «Нівы», перакладчыкам у амэрыканскай амбасадзе ў Варшаве.

У 1993 годзе пераклаў «Уліса» Джойса на беларускую мову. Стварае слоўнік падляскае (сваёй) мовы. З 2007 г. вядзе сайт прысьвечаны папулярызацыі і кадыфікацыі падляскай мікрамовы (svoja.org).

З 1998 году жыве ў Празе. Супрацоўнічае з «Радыё Свабода». У вольны час перакладае беларускую літаратуру на польскую мову і сусьветную літаратуру на беларускую мову. Удзельнічаў ў рэдагаваньні літаратурна-мастацкага часопісу «Правінцыя» (Беласток).

У 2009 годзе разам з Сяргеем Шупам заснаваў інтэрнэт-праект Літаратура.орг.

## Творчасьць
### Пераклады
* Джэймз Джойс «Уліс» — 1993, Беласток, 
* Патрык Мадыяно «Віла Журба» — Правінцыя 1-2/2000
* Багуміл Грабал «Танцавальныя гадзіны для старэйшых і спрактыкаваных», Менск, «Корзун», 2007. — 120 с.
* Тар’ей Вэсас «Лядовы палац» //Архэ 5-2007 (тэкст твору)
* Тар’ей Вэсас «Vesnianaja nôč» // 2008 — пераклад на падляскую мову

### Эсэ
* Насустрач бацьку — Фрагмэнты 1-2/1997
* Разьмінка перад мардабоем — Архэ 3-2005
* Чэскі нататнік — Архэ 4-2005
* Словы ў голым полі — Галерэя Б 2011
* Čom ne po-svojomu? — Struha Editions 2014

### Дасьледаваньні
* Беларуская гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне (1945—1950), 1994, Беларускі інстытут навукі і мастацтва, Нью-Ёрк — Беласток, 
* Трохі пра жыцьцё і творчасьць Тар’ей Вэсаса // Архэ № 5 (56) — 2007

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Блогі Максімюка на «Радыё Свабода»
* Літаратура.орг

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Падляскім ваяводзтве
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Польскія беларусы
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары Радыё «Свабода»
Гандлёвыя рады

**Гандлёвыя рады** — комплекс крамаў. Будаваліся на рынкавых плошчах гарадоў ці мястэчак.

У традыцыйным дойлідзтве Беларусі вядомы шэраг тыпаў гандлёвых радоў: замкнёныя, паўзамкнёныя, аднарадныя, двухрадныя.

## На Беларусі
* Пружаны

Катэгорыя:Гандлёвыя аб’екты
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Караль Пёпэльман

**Караль Пёпельман** (; 1697—1750) — саксонскі архітэктар пэрыяду барока, шэраг праектаў якога былі рэалізаваны на тэрыторыі Рэчы Паспалітай.

## Творы
* Новы замак у Гародні (1737—1742)


Файл:Каралеўскі палац у Гродне.jpg|Новы замак у Гародні
Файл:Pöppelmann Royal Castle in Warsaw.jpg
Файл:Pałac w Ujazdowie kopuła.JPG


## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1697 годзе
Катэгорыя:Нямецкія архітэктары
Катэгорыя:Памерлі ў 1750 годзе
Ляхі (Падляскае ваяводзтва)

**Ляхі** () — вёска ў Польшчы. Уваходзіць у склад гміны Нараў Гайнаўскага павету Падляскага ваяводзтва.

## Гісторыя
У 1975—1998 гадах вёска належала да Беластоцкага ваяводзтва.

## Асобы
* Ян Максімюк (нар. 1958) — беларускі перакладнік, журналіст, літаратар, перакладчык на беларускую мову раману «Уліс»
*   (нар. 1961) — чэмпіён Польшчы ў трайным скачку (1992)

## Крыніцы

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Менскае староства

**Менскае гродавае староства** — дзяржаўнае ўладаньне ў Менскім павеце Вялікага Княства Літоўскага.

У склад староства ўваходзілі места Менск з замкам, дзе праходіў гродзкі суд, і некаторыя навакольныя вёскі.

Узьнікла ў XV ст., у XVII ст. лічылася каралеўскім сталовым маёнткам. Ліквідаванае ў выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай.

## Урадоўцы
Менскімі старостамі былі:

* Я. Хадкевіч (1459)
* І. І. Заслаўскі (1467—1473)
* князь Іван Васільевіч «Красны» (1487—1489)
* Мікалай Іванавіч Ільлініч (1494—1499)
* князь Багдан Іванавіч Заслаўскі (1499—1525)
* Васіль Тышкевіч (1544—1571)
* Гаўрыла Гарнастай (1571—1582)
* Дз. Тышкевіч (1588—1592)
* А. Станкевіч (1595—1597)
* Пётар Тышкевіч (1625)
* Крыштап Завіша (1631—1645)
* Андрэй Казімер Завіша (1645—1647)
* Ян Міхал Завіша (1685)
* Крыштап Станіслаў Завіша (1685—1720)
* Ігнаці Завіша (1720—1738)
* Удальрык Крыштап Радзівіл (1739—1746)
* Юзэф Міхал Іваноўскі (1765)
* Ігнаці Іваноўскі (1765)
* Антоні Тадэвуш Пшазьдзецкі (1767—1772)
* Аўгуст Дамінік Пшазьдзецкі (1772—1782)
* М. Бжастоўскі (1782)
* Геранім Вінцэнт Радзівіл (1783—1786)
* Міхал Геранім Бжастоўскі (з 1787)

## Крыніцы

 
## Літаратура
* 

Катэгорыя:Менскае ваяводзтва
Катэгорыя:Гісторыя Менску
Палітычная камісія для перагляду расейска-беларускага слоўніка і новых правілаў правапісу беларускай мовы

«**Палітычная камісія для перагляду руска-беларускага слоўніка й новых правілаў правапісу беларускае мовы**» — адмысловая палітычная структура, створаная ЦК КП(б)Б 5 траўня 1933 году. Галоўнай мэтай камісіі была перапрацоўка акадэмічнага праекту рэформы беларускага правапісу 1933 году, які, на думку бальшавіцкага партыйнага кіраўніцтва, недастаткова збліжаў беларускую мову з расейскай.

Вынікі дзейнасьці Палітычнае камісіі зацьвердзіў Саўнаркам БССР у загадным парадку без грамадзкага й навуковага абмеркаваньня.

## Склад
Паказальна, што ў камісію не патрапіў ніводны лінгвіст, пераважная большасьць ейных сяброў — палітыкі:

* Мікалай Галадзед — старшыня СНК БССР;
* Аляксандар Чарвякоў — сябар ЦВК БССР;
* Васіль Шаранговіч — 2-гі сакратар ЦК КП(б)Б;
* Аляксандар Чарнушэвіч — народны камісар асьветы БССР;
* Тамаш Домбаль — віцэ-прэзыдэнт БАН, эканаміст, з паходжаньня — галіцкі паляк;
* Андрэй Александровіч — дзіцячы пісьменьнік, крытык, сябар ЦВК БССР.

Дзейнасьць Чарвякова й Чарнушэвіча напярэдадні іхняга запрашэньня ў камісію рэзка крытыкавалася на партыйным роўні, з чаго можна зрабіць выснову пра палітычны ціск на гэтых асобаў.

## Дзейнасьць
 
Як мяркуецца, праца камісіі працягвалася да 21 ліпеня 1933 году, у гэты дзень Бюро ЦК КП(б)Б пастанавіла: «*Згадзіцца з прапановай т. Чарнушэвіча аб перасылцы проэктаў новага беларускага правапісу на разгляд культпропа ЦК УсеКП(б)*». 26 жніўня 1933 году дакумэнт быў зацьверджаны пастановай Саўнаркаму БССР, а 27 жніўня — пастановай беларускага ЦК.

Найбольш істотныя зьмены, унесеныя Палітычнай камісіяй у пачатковы акадэмічны праект:
# Перадача складоў [л’а], [л’о], [л’у]) празь цьвёрдае «л». (напрыклад: манал**о**г замест манал**ё**г).
# Зьмякчэньне зычных [з], [с], [б], [п], [в], [ф], [м], [н] перад галосным [е] (напрыклад: каап**е**рацыя, фан**е**тыка замест каап**э**рацыя, фан**э**тыка).
# Замена спалучэньняў -тар, -дар на -тр, -др на канцы словаў (напрыклад: літр, цэнтр замест літ**а**р, цэнт**а**р).
# Скасаваньне напісаньня мяккага знаку паміж падоўжанымі зычнымі [з], [с], [ц], [н], [л] (напрыклад: насенне, галлё, ззяе, рыззё, калоссе, суддзя, жыццё замест насен**ь**не, гал**ь**лё, з**ь**зяе, рыз**ь**зё, калос**ь**се, судз**ь**дзя, жыц**ь**цё) — акадэмічны праект прапаноўваў сьцягненьне падвоеных зычных на манер заходнебеларускіх гаворак (напрыклад: насене, галё, зяе, рызё, калосе, судзя, жыцё).
# Увядзеньне нязьменнага напісаньня часьціцы й прыназоўніка «не» (напрыклад: б**е**з нас, н**е** руш замест б**я**з нас, н**я** руш).

## Глядзіце таксама
* Наркамаўка

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Клімаў І. Два стандарты беларускай літаратурнай мовы // Мова і соцыум. (TERRA ALBA. Том III). — Магілёў: ГА МТ «Брама», 2004. С. 92—131.
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Пастанова Савету Народных Камісараў БССР «Аб зьменах і спрашчэньні беларускага правапісу», г. Менск, 26 жніўня 1933 г.

Катэгорыя:Беларуская мова
Аляксандар Кузьмін

**Аляксандар Трыфанавіч Кузьмін** (24 ліпеня 1918, в. Даброціна, Бабруйскі павет, цяпер Качэрыцкі раён — 1 траўня 2003) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР.

Скончыў БДУ (1949). У нямецка-савецкую вайну штурман зьвяна бамбардзіровачнага авіяпалка на Паўднёвым і Закаўкаскім франтах. У 1944—1946 загадчык ваеннага аддзелу, у 1948—1950 загадчык аддзелу прапаганды і агітацыі Савецкага райкаму партыі Менска. У 1950—1951 намесьнік загадчыка аддзелу, у 1955—1958 загадчык аддзелу прапаганды і агітацыі Менскага абкаму КПБ. З 1951 загадчык аддзелу прапаганды і агітацыі, у 1953—1955 загадчык аддзелу школ і ВНУ Менскага гаркама КПБ. У 1958—1962 сакратар Менскага абкама КПБ, зь лютага 1971 па жнівень 1986 сакратар ЦК КПБ. Член ЦК КПБ з 1966, у складзе Бюро ЦК КПБ зь лютага 1971. Дэпутат ВС СССР у 1979—1984, ВС БССР у 1963—1980, 1985—1990, намесьнік старшыні ВС БССР у 1967—1971.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 24 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Качэрыцкім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету БССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету СССР
Уладзімер Парахневіч

**Уладзі́мер Аляксе́евіч Парахне́віч** (18 сьнежня 1918, Аўсімавічы, Бабруйскі павет, цяпер Бабруйскі раён — 28 ліпеня 1980, Менск) — удзельнік нямецка-савецкай вайны, партызан, пэдагог.

## Жыцьцяпіс
Зь сялянскае сям’і. Пасьля сканчэньня пачатковае школы ў вёсцы Варатынь разам з бацькамі пераехаў на жыхарства ў Бабруйск. Скончыў БДУ (1941).

З жніўня 1941 у падпольнай групе Варатынскага сельсавета. Зь ліпеня 1942 партызан 537-га аддзелу, камандзір дывэрсійнае групы аддзелу, якая дзейнічала на чыгунцы Жлобін-Бабруйск і пусьціла пад адхон 21 варожы эшалён. Зь лістапада 1943 Парахневіч зьяўляўся палітруком роты 539-га партызанскага аддзелу, з чэрвеня 1944 камандзір 102-га аддзелу 9-е партызанскае брыгады імя С. М. Кірава.

Пасьля вайны на камсамольскай і пэдагагічнай рабоце ў Менску, працаваў дырэктарам школы № 21. Аўтар падручнікаў для школы, кнігі «Вогненыя віхуры» (1969).

Узнагароды — Герой Савецкага Саюзу (15 жніўня 1944), Заслужаны настаўнік БССР (1969), меў ордэн Леніна, ордэн Кастрычніцкай рэвалюцыі, ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцяга, ордэн Чырвонай Зоркі, мэдалі.

Пахаваны на Ўсходніх могілках у Менску.

Катэгорыя:Нарадзіліся 18 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйскім раёне
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Партызаны нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюзу
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Заслужаныя настаўнікі БССР
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Працоўнага Чырвонага Сьцягу
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі
Катэгорыя:Памерлі 28 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1980 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Пахаваныя на Ўсходніх могілках Менску
Алесандра Сафіна

**Алессандра Сафіна** (; нарадзіўся 14 кастрычніка 1963 году ў Сіене) — італьянскі тэнар і поп-опэрны сьпявак.

## Біяграфія
Алессандра Сафіна зацікавіўся опэрай у 9 гадоў. Яго маці разьвівала гэтую цікаўнасьць, навучаючы яго гісторыі опэры, і ўжо з маладосьці ён вырашыў прысьвяціць сабе опэры. Маючы 17 год, запісаўся ў Музычную Кансэрваторыю Люіджы Чэрубіні ў Фларэнцыі.

Пачатак ХХІ стагодзьдзя супаў з узрастаньнем папулярнасьці гэтага сьпявака, які злучыў карэнную опэру з сучаснай поп-музыкай, стварыўшы даволі складаны для клясыфікацыі стыль. У маладосьці яму падабаліся таксама стылі поп-музыкі і рок-музыка, якія ён і пачаў злучаць з опэрай.

У 1990-х гадох Сафіна быў адкрыты італьянскім капазытарам і піяністам Рамана Мусумара. Вынікам іх сумеснай працы стаў першы альбом Сафіны, які быў названы яго імя і выйшаў у 2001 годзе.

У 2001 ён выканаў песьню Элтана Джона «Your Song» разам з Эванам Макгрэгарам для фільму «Мулен Руж!».

У верасьні 2001 яго канцэрт *Only You* быў узнагароджаны ў амфітэатры *El Greco* на Сыцыліі. Амэрыканскае тэлебачаньне PBS унесла гэты канцэрт у сьпіс сваіх *Great perfomance* і патрапіў на крамавыя полкі на DVD ў 2003 року.

Сафіна зьявіўся ў фільме *Tosca e Altre Due* як сьпявак опэры «Tosca» Пучыні.

У 2007 сьпяваў разам з Сарай Брыджман.

## Дыскаграфія
* *Alessandro Safina* (2001)
* *Junto a ti* (2001)
* *Musica di te* (2003)
* *Insieme a te* (2002)
* *Safina* (2004)
* *Sognami* (2007)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Старонка фанаў

Катэгорыя:Італьянскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 14 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1963 годзе

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сіене
Паэтычныя сшыткі

**Паэтычныя сшыткі** () — літаратурны часопіс цалкам прысьвечаны найноўшай паэзіі, засяроджаны на прэзэнтацыі найцікавейшых творцаў, шукаючы новыя паэтыкі, чутлівы на эвалюцыю мовы, са сталым разьдзелам крытыкі. Часопіс гуртуецца вакол літаратараў і навуковых працаўнікоў з Польшчы і замежжа. Галоўны рэдактар — Давід Юнг.

У рэдактарскі склад уваходзілі, або ўваходзяць: Павал Лекшыцкі, Ежы Фрыцкоўскі, Караль Малішэўскі, Матэуш Вабік, Радаслаў Вісьнеўскі, Яраслаў Клейноцкі, Адам Лізакоўскі, Іва Гарак, Віталь Воранаў, Тадэвуш Вырва-Кшыжаньскі, Агнешка Кулік-Енсек, Марцін Арліньскі, Кшыштаф Шымоняк, Омір Соха, Блажэй Стэмашык.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка выданьня

Катэгорыя:Польскія часопісы
Расьціслаў Баравы

**Расьціслаў Баравы** — беларускі гісторык архітэктуры.

Адзін з аўтараў «Энцыкляпэдыі Вялікага Княства Літоўскага», кніжнай сэрыі «Памяць: гістарычна-дакумэнтальныя хронікі местаў й раёнаў Беларусі» і інш. Аўтар шэрагу артыкулаў.

## Працы
* Расціслаў Баравы. Да пытання аб летапіснай Нямізе // З глыбі вякоў. — Мн., «Крок уперад». 1992.
* Боровой Р. В. Историческая топография древнего Минска. Обзор источников и современное состояние проблемы // Гістарычна-археалагічны зборнік. № 12. Мінск, 1997. 
* Боровой Р. В. Минские древности. «Cтарый город» средневекового Минска по письменным источникам. // Гістарычна-археалагічны зборнік. № 15. 2000 г.
* Расціслаў Баравы. Менск у ХVI стагоддзі: першы «генеральны» план горада і яго магчымы аўтар // Беларускі гістарычны агляд. Том 11. Сшытак 1-2 (20-21), сьнежань 2004
* Расціслаў Баравы. Хрысціянізацыя тэрыторыі Полацкай і Тураўскай епархій X—XIV ст. (Гістарычна–геаграфічны аспект) // Беларускі гістарычны агляд. Том 10. Сшытак 1-2 (18-19), Снежань 2003
* Ростислав Боровой. Минские пригороды XVI — начала XX века // Архитектура и строительство. — 2008. — № 11. — С. 46—50.

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі архітэктуры
Алесь Дзятлаў

**Але́сь Мікала́евіч Дзя́тлаў** (нарадзіўся 3 чэрвеня 1936 году, в. Туркі, Бабруйскі раён) — беларускі пісьменьнік, журналіст.

## Біяграфія
Сын настаўніка. Жыў у Пятровічах, а зь лета 1944 – на радзіме маці, у Плёсах, дзе бацьку прызначылі дырэктарам мясцовай школы. Навучаўся ў школе ў Цялушы.

У 1959 скончыў аддзяленьне журналістыкі БДУ. Працаваў у глыбоцкай раённай газэце «Сцяг камунізму» (1959—1961), у «Чырвонай змене» (1961—1973). У 1973—1975 сябар сцэнарна-рэдакцыйнае калегіі кінастудыі «Беларусьфільм». У 1975—1980 карэспандэнт рэспубліканскай газэты «Звязда», з 1980 рэдактар аддзела навукі часопіса «Родная прырода». Сябар Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1979.

## Творчасьць
Друкуецца з 1956. У 1970 было надрукавана апавяданьне ў газэце «Літаратура і мастацтва». Аўтар зборнікаў, аповесьцяў і апавяданьняў, нарысаў, фэльетонаў, твораў для дзяцей.

### Творы
Зборнікі аповесьцяў і апавяданьняў:
* «Росы на паплаве» (1974)
* «Белы месяц сакавік» (1977)
* «Сьляды» (1981)
* «Начное неба ў ліпені» (1981)
* «Вяртаньне» (1987)
* «У верасьнёвы вечар» (1987)
* «Парог» (1993)

## Вонкавыя спасылкі
* ДЗЯТЛАЎ АЛЕСЬ (Аляксандр Мікалаевіч)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйскім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія журналісты