Парэчча (горад)

**Парэ́чча** (з 1918 году — *Дзямі́даў*) — места ў Расеі, пры ўтоку ракі Гобзы ў Касплю. Адміністрацыйны цэнтар Парэцкага раёну Смаленскай вобласьці. Насельніцтва на 2017 год — 6289 чалавек. Знаходзіцца за 92 км ад Смаленску, за 47 км ад чыгуначнай станцыі Рудня.

Парэчча — места гістарычнай Смаленшчыны, на этнічнай тэрыторыі беларусаў.

## Гісторыя
### Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Маскоўскай дзяржавай
Першы пісьмовы ўпамін пра Парэчча датуецца 1499 годам, калі яно было цэнтрам воласьці ў Вялікім Княстве Літоўскім. У 1514 годзе Парэчча захапілі маскоўскія войскі.

У 1611 годзе Парэчча вярнулася ў склад Вялікага Княства Літоўскага. Яно ўвайшло ў Смаленскім павеце Смаленскага ваяводзтва. З пачаткам вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай у 1654 годзе Парэчча захапілі маскоўскія войскі.

### Пад уладай Маскоўскай дзяржавы і Расейскай імпэрыі

Згодна з Андрусаўскім замірэньнем 1667 году Парэчча апынулася ў складзе Маскоўскай дзяржавы. У гэты час ў паселішчы  было 97 двароў. У 1764 годзе тут заснавалі мытню. У 1776 годзе Парэчча атрымала статус места і цэнтру павету Смаленскай губэрні.

26 лютага 1863 году зьявіўся праект мескага гербу «*ў зялёным полі левая хвалястая срэбная перавязь, уздоўж якой чорная страла джалам на дол*». Паводле афіцыйных зьвестак за 1866 год, беларусы складалі 82,91% насельніцтва Парэцкага павету, «сумесь беларусаў і расейцаў» — 14,08%. У канцы XIX ст. у месьце дзеялі 3 царквы, працавалі 3 расейскія вучэльні, 2 шпіталі на 36 ложкаў, 2 аптэкі, 15 прадпрыемстваў. Некалькі рамесьнікаў займаліся будаваньнем рачных суднаў.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Парэча абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У лістападзе 1918 году тут выбухнула антыбальшавіцкае паўстаньне, у выніку чаго места на адзін дзень вызвалілі з-пад савецкай улады. 20 сьнежня 1918 году бальшавікі перайменавалі Парэчча ў гонар забітага паўстанцамі старшыні павятовага камітэту РКП(б) Я. Дзямідава. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Парэчча ўвайшло ў склад Беларускай ССР, дзе стала цэнтрам павету («падраёну») Смаленскага раёну. Аднак 16 студзеня Масква адабрала места разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР.

У 1921 годзе бальшавікі расстралялі тутэйшага шаўца Ігната Курмеля за заяву, што ён спадзяецца дажыць да таго часу, калі ягонае роднае места Парэчча скіне зь сябе чужацкую назву — Дзямідаў. У Другую сусьветную вайну з 13 ліпеня 1941 да 22 верасьня 1943 году места знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1887 год — 5356 чал.; 1897 год — 5692 чал. (2741 муж. і 2951 жан.)
* **XX стагодзьдзе**: 1931 год — 5,3 тыс. чал.; 1959 год — 6,9 тыс. чал.; 1979 год — 9,7 тыс. чал.; 1992 год — 9,8 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2009 год — 7895 чал.; 2017 год — 6289 чал.

## Эканоміка
Ільнозавод, прадпрыемствы харчовай прамысловасьці.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Капліца Сьвятой Параскевы Пятніцы (1881)
* Царква Зьвеставаньня Багародзіцы (1874)
* Царква Покрыва Багародзіцы (1857)
* Царква саборная Прачыстай Багародзіцы (1872—1874)

### Страчаная спадчына
* Царква саборная Раства Багародзіцы (1737)
* Царква Сьвятога Спаса (1860)
* Царква Сьвятой Параскевы Пятніцы (1748—1749)
* Царква Сьвятой Тройцы (1784)

## Асобы
* Юры Нікулін (1921—1997) — савецкі актор

## Крыніцы

## Літаратура
* Віцьбіч Ю. Антыбальшавіцкія паўстаньні і партызанская барацьба на Беларусі. — Вільня: Gudas, 2007. — 308 с.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Парэцкага раёну‎
Катэгорыя:Гарады Смаленскай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі