Барадзянка

**Барадзя́нка** () — мястэчка ў Бучанскім раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны, на рацэ Здвыж. Цэнтар Барадзянскай мястэчкавай тэрытарыяльнай грамады. Колькасьць насельніцтва на пачатак 2022 г. складала 12 832 асобы.   

## Гісторыя

### Карона Каралеўства Польскага ў Рэчы Паспалітай

У 1608 годзе пан Мікалай Макаравіч-Івашэнцавіч, пакінуўшы за сабою Макараў (Варонін), астатнія добры падзяліў паміж сынамі ад першай жонкі Ганны Харлінскай. Крыштаф атрымаў Андрэеўку, Азершчыну, Пяскоўку і Запрудзічы; Аляксандар — Матыжын і Капіеўку; Барадзянка і Забуян-балота дасталіся Андрэю.
 
27-м красавіка, 8 і 12 чэрвеня 1618 году, пазначаныя судовыя акты што да наездаў падданых сужэнства Філона і Ганны Катэльніцкіх зь сяла Казятычы альбо Барадзянка і рабункаў маёмасьці ў сяле Шыбенае пячэрскіх базылянаў і ў добрах паноў Марка і Гераніма Трыпольскіх. 2 і 31 ліпеня 1624 году вырашалася справа спагнаньня сумы ў 1 280 злотых з пана Крыштафа Макаравіча-Івашэнцавіча, «*względem wybicia z dóbr Koziatycz nazwanej Borodzianka i przysiołka Zabełocza*», на рахунак пані Ганны Катэльніцкай. 

21 красавіка 1625 году Крыштаф і Ганна зь Яловічаў Малінскіх Макаравічы Івашэнцавічы заставілі Аляксандру і Тэадоры Балычанцы Алексічам мястэчка Казятычы/Барадзянка, сёлы Дружня, Аляксандрава Воля, Загальцы Малыя або Качалы, Загальцы Вялікія за суму ў 19 650 злотых. Згодна з падатковым рэестрам Кіеўскага ваяводзтва 1628 году, з 3 дымоў osiadłych і з 2 агароднікаў сяла Казятычаў пана Крыштафа Макаравіча, якое трымаў у заставе пан Аляксандар Алексіч, выбіралася адпаведна па тры і па паўтара злотых.

У 1634 годзе Самуэль Лашч, стражнік каронны, спаслаўшыся на радзінныя сувязі, дамогся ад Крыштафа Макаравіча згоды на продаж Макарава і Барадзянкі. І хоць у 1638 годзе судовай ухвалай той гвалтоўны продаж быў скасаваны, С. Лашч пэўны час працягваў валодаць добрамі. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з «нованабытых» 168 дымоў Макарава Самуэля Лашча выбіралася 168 злотых, з 103 дымоў Барадзянкі alias Казятычаў 103 зл., з 70 дымоў Загаля (Загальцаў) 70 зл., з 11 дымоў Дружні 11 зл., з 4 дымоў Качалаў 4 зл., з 12 дымоў Пяскоўкі 12 зл.. Але ў тым жа 1640 годзе законны дзедзіч Крыштаф Макаравіч прадаў свае правы на Барадзянскі маёнтак Андрэю Драгаеўскаму. У транзакцыі вялося пра двор і мястэчка Казятычы альбо Барадзянка з фальваркам, сяло Дружня з дваром і фальваркам, сёлы Загальцы, Качалы, Пяскоўка, Аляксандравая Воля, Новая Грэбля з падданымі  й няцяглымі, з баярамі служылымі й путнымі, з агароднікамі й падсуседкамі, з усімі працамі, чыншамі ды інш..

У 1642 годзе Андрэй Драгаеўскі памёр, а ягоная ўдава Эльжбэта Гарнастаеўна выйшла замуж за Мікалая Абрамовіча, ваяводу амсьціслаўскага.

16 красавіка 1650 году ў Жытомірскі гродзкі суд пададзена пратэстацыя Паўла Шчэнеўскага ў сувязі з нападам 8 ліпеня 1648 году на яго двор у сяле Ханеў (Падгайнае) паўстанцаў зь сяла Унін, мястэчка Барадзянка і інш., ды разрабаваньне рознай маёмасьці, падрыхтаванай да эвакуацыі. 16 ліпеня 1650 году ў судовыя акты трапіў датаваны 2-м чэрвеня ўнівэрсал пана Мікалая Абрамовіча, ваяводы троцкага, генэрала артылерыі Вялікага Княства Літоўскага, да сваіх падданых зь местаў Гарнастайпаль, Самуэльпаль, Казаровічы, Барадзянка і з навакольных сёлаў пра прызначэньне адміністратарам іхных валасьцей пана Даніэля Юрыя Вароніча з усімі паўнамоцтвамі.

У студзені 1654 году стольнік Василий Кикин, пасланы з Масквы да Кіеўскага палку, прыводзіў да прысягі на вернасьць Расейскай дзяржаве жыхароў 22 местаў, сярод якіх былі Барадзянка, Макараў, Гастомель і Чарнобыль.

У 1659 годзе ігумен Феадосій  і  чарняцы Кіеўскага Міхайлаўскага (Залатаверхага0 манастыра выкарысталі зручны момант, каб завалодаць шляхецкімі добрамі, білі чалом маскоўскаму цару Аляксею Міхайлавічу. 31 сьнежня т. г. манарх выдаў пажаданую для іх грамату: *...И мы, великий гсдр цр и великий княз, Алексий Михайлович всея Великия и Малыя и Белыя Россиі самодержец, Михайловского мнстра игумена Феодосия з братиею пожаловали теми шляхетскими маетностями: Бородянкою, Новою Греблею, [[Загальцы|Загалцами]], да на Полесю за Припетю двема деревенками: [[Масаны|Мосанами]] и [[Краснасельле (Хвойніцкі раён)|Красносельем]] со всеми доходи буде те маетности нне впусте и никто ими не владеет и впредь о тих маетностях спору и челобитя от казаков не будет велели владеть им и на те маетности велели им дат ншу великого гсдря жаловалную грамоту за ншею гсдрскою печатью и по ншей гсдрской милости Михайловского мнстра игумену Феодосию з братиею и хто по нем иний игумен и братия будут тими маетностями, селцом Бородянком доходи всякия збирать попрежнему, как имано напред сего.
Дана ся нша царскаго величества жалованная грамота в ншем црстующем граде Москве лета от создания миру 7168 мсца декабра 31 дня.*

У хуткім часе тое маскоўскае падараваньне пацьвердзіў унівэрсалам украінскі гэтман Юрый Хмяльніцкі:*...Всей старшине и черни Войска его царского вел: Запор: и всякого стану людем, которым колвекъ о томъ ведати належит. Іжъ яко его царское вел. изволил з побожности своей, пожаловавши на монастыр святого Золотоверхого Михайла Киевский, надал повагою своею царскою оной для выживленя братіи маетности лядскіе, называемыи Бородянку, Новую Греблю и Загальце, а на Полесю за Припетю, Мосаны и Красноселля: так и мы не в чом воле и наданя его царского вел: не нарушаючи, ведлуг грамоты царской, мы иж вновъ наданыи маетности вышменованыи от его царского вел: сим нашим варуемъ уневерсаломъ, абы нехто з старшины и черни Войска его царского вел: Запорозкого и всякого стану людей помененым законникам моныстыра Золотоверхо[го] Михайловского Киевского в обнятю вышъменованых маетностий в спокойном держаню и пожитковъ з ных уживаню найменшею не был перешкодою и нехто в тые маетности не втручался, под срокгим каранем войсковым и повторе напоминаемъ. З Чигрина, 22 фебруаріа, року 1660. Юрей Хмелницкий, рукою власною.*

Пасьля Андрусаўскага замірэньня 1667 году, Барадзянка і іншыя сёлы  вярнуліся да паноў-шляхты, падданых Рэчы Паспалітай. Згодна зь люстрацыяй падымнага падатку Кіеўскага ваяводзтва, у 1683 годзе з 50 дымоў (×6 — каля 300 жыхароў) места Барадзянка пана Андрэя Драгаеўскага, харунжага люблінскага, выбіралася 13 злотых. Пазьней 55 дымоў мяшчанаў і сялянаў з усёй Барадзянскай włości з-за гвалту, як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў, адыйшла ў іншыя, больш спакойныя мясьціны, пра што 4 кастрычніка 1686 году паведаміў пад прысягай у Оўруцкім гродзкім судзе Іван Ермачэнка з Казаровічаў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

Пасьля другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Барадзянка апынулася ў Расейскай імпэрыі. З 1797 году мястэчка — у межах Кіеўскага павету Кіеўскай губэрні.

У парэформавы пэрыяд Барадзянка стала цэнтрам аднайменнай воласьці. На 1885 год тут налічвалася 219 двароў з 1599 жыхарамі, дзейнічалі царква, каталіцкая капліца, сінагога, малітоўны дом, валасная управа, 8 піўных, 5 лавак, 2 вадзяныя млыны і 1 вятрак. За 11 вёрст – дзегцярны завод, за 18 вёрст – смалярня.
 
На 1900 год у 469 дварах уладальніцкага мястэчка Барадзянка налічвалася 1412 мужчынскага і 1438 жаночага полу жыхароў, усяго — 2850 чалавек. Зямлі ў мястэчку — 24669 дзесяцін, зь якіх 22434 дз. належалі абшарніку графу Юзафу Шэмбэку, 54 дз. — цэркве, 2180 дз. — сялянам. Гаспадарка Шэмбэка, якой кіраваў Піліп Саўранскі, вялася паводле дзесяціпольнай сыстэмы, а сялянская — паводле трохпольнай. У мястэчку дзейнічалі праваслаўная царква і аднакласная прыходзкая школа, рыма-каталіцкая капліца, габрэйскі малітоўны дом, вадзяны млын і 9 ветракоў, 7 кузьняў, 2 гарбарні, 1 казённая вінная лаўка і 1 піўная Кіеўскага акцянэрнага таварыства, лякарня з адным доктарам, 1 фельчарам і павітухай, аптэчны склад, земская пошта. У сельскім банку на 1 студзеня 1900 г. было наяўнымі 16 рублёў 58 капеек, у ссудзе – 11076 рублёў, а ў хлебазапасным магазыне – хлеба 669 чвэрцяў азімага і 335 чв. яравога. У мястэчку праводзілася 12 аднадзённых кірмашоў на год. Пажарны абоз складаўся з 1 пажарнага насоса, 6 бочак эканамічных і 3 грамадзкіх, 4 багроў.

### Найноўшы час

У 1925 годзе мястэчка Барадзянка — раённы цэнтар Кіеўскай акругі УССР.

Падчас уварваньня Расеі ў Украіну ў 2022 годзе расейскія бамбардзіроўкі разбурылі ў мястэчку Барадзянка дамы, у выніку чаго загінулі сотні людзей.

## Насельніцтва
* 1959 — 4&nbsp;116 чал.
* 1970 — 5&nbsp;120 чал.
* 1979 — 7&nbsp;899 чал.
* 1989 — 12&nbsp;907 чал.
* 2001 — 12&nbsp;535 чал.
* 2015 — 13&nbsp;235 чал.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Edward Rulikowski. Borodzianka // Słownik geograficzny Krółewstwa Polskiego і innych krajów słowiańskich. — Warszawa, 1880. T. I. S. 316—317
* Похилевич Л. И. Сказания о населённых местностях Киевской губернии или Статистические, исторические и церковные заметки о всех деревнях, местечках и городах, в пределах губернии находящихся / Собрал Л. Похилевич. — Киев, 1864 (перавыданьне: Біла Церква: Видавець О. В. Пшонківський, 2005. — XXII+642 с, 8 іл.)

## Вонкавыя спасылкі
* Cities & towns of Ukraine 
* Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року»,  — Київ, Державна служба статистики України, 2015 zip 

Катэгорыя:Населеныя пункты Кіеўскай вобласьці