open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вісімар (імя)

**Вісімар**, **Візімар** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Вісімар, пазьней Вісмэр (Visimar, Wismer) — імя германскага паходжаньня, якое зьмяшчае пашыраны ва ўсходнегерманскіх імёнах фармант -віс-, што паходзіць гоцкага wis 'мудры, абазнаны'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Wissemire / Wissameire* (1350, 1377 і 1384 гады).

## Носьбіты
* Вісімар ( 335) — кароль вандалаў

## Глядзіце таксама
* Віс
* Міра

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вісімар

**Вісімар**, **Візімар** (? — 335) — кароль вандалаў.

## Біяграфія
Адзначаецца як адзін зь першых валадароў вандалаў. Тэрыторыя яго дзяржавы ўлучала ў сябе частку былой рымскай правінцыі Дакіі (Трансыльванія і Ўсходняя Вугоршчына) і некаторыя тэрыторыі сучаснай Заходняй Украіны.

Загінуў у буйнай бітве з вэстготамі.

## Глядзіце таксама
* Вісімар (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралі вандалаў
Вісірых (імя)

**Вісірых**, **Візірых** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Вісімар — імя германскага паходжаньня, якое зьмяшчае пашыраны ва ўсходнегерманскіх імёнах фармант -віл-, што паходзіць гоцкага wis 'мудры, абазнаны'.

## Носьбіты
* Вісірых ( 777) — біскуп Пасаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вісірых

**Вісірых**, **Візірых** (, ; ? — 777) — біскуп Пасаў (770—777).

## Біяграфія
Атрымаў пасьвячэньне на біскупа ў 770 годзе. Таго ж году браў удзел у Ляндэсынодзе ў Дынгольфінгу. Зрабіў некалькі каштоўных набыткаў для дыяцэзіі Пасаў. За яго пантыфікатам мошчы Сьвятога Валянтына перанесьлі з Рэцыі ў Пасаў.

## Глядзіце таксама
* Вісірых (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія біскупы
Вісбар

**Вісбар**, **Візбар** (*Візбэр*, *Віжбар*, *Вежбар*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вісбар (Wisbar) і Барвіс (Barwis) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -віс- (-віз-, -веш-) (імёны ліцьвінаў Вісігерд, Вісімунт, Вішымут; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад гоцкага wis 'мудры, абазнаны', а аснова -бар- (-бор-) (імёны ліцьвінаў Барыла, Барвід, Барвін; германскія імёны Barilo, Barvid, Barwin) — ад гоцкага bara, baur 'чалавек, дзіця' (літаральна — «народжаны»). Такім парадкам, імя Вісбар азначае «народжаны мудрым».

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Weisber.

У Прусіі бытавала імя Вісебар (Вісебір): *Wissebir* (1417 год), *Lorencz Wissebar* (1419 год). У ваколіцах Русі (Прусія) адзначалася прозьвішча Wisbar (Wissbar, Wiesbar).

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Візбар (Wizbar).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Wissebar* (Паведамленьні аб літоўскіх дарогах); *Petrus dictus Vissabor de Scoconanow* (17 студзеня 1413 году); *Визбору два чоловеки… [[Гестаўт|Кеистовтови]], Висбораву братаничю* (22 чэрвеня 1415 году паводле выпісу 9 чэрвеня 1614 году); *Визбору земля пустая Кгелутева у Росеинах*, *Визбору семъица… Визбору Сумъкаилова земля*, *у Колтянех Визбору пять чоловековъ* (1440—1492 гады); *а въ [[Контаўт (імя)|Конътовъта]] Визъборовича и въ братаничовъ его въ Станя Аниромовича а у [[Войдат (імя)|Воидата]] Кондратовича* (18 лютага 1509 году); *бояре ковенскии, Юреи Визборовичъ а [[Нарбут (імя)|Нарбутъ]]* (8 сьнежня 1528 году); *Довнар Визборовичъ* (1528 год); *пустовщины Визборишку… [[Ясьвіл|Ясвил]] Визборович* (1537—1538 гады); *Andrich Wessebor* (1558 год); *Вшеборъ Станиславовичъ*, *Собостыянъ Яновичъ Вшеборъ… Павелъ Вышеборъ… Григорей Вшеборъ*, *Якубъ Всуборъ*, *Матей Вшеборъ* (1567 год); *urzędników dwornych imieniem Jana Wizbora i Andrzeja Walentynowiczów* (жнівень 1658 году); *Jan Wizbor*, *Krystyna Wierzborowiczowa*, *Ród Wiżborowiczów Butkunów: p. Gabriel Wizbor* (1690 год); *jego mosci panu Jakubowi Jerzemu z Wizbora Dowiatowi* (24 ліпеня 1696 году); *Henryk Wizber* (1826 год).

## Носьбіты
* Вісбар — літоўскі баярын, брат Якуба Мінігайлы; атрымаў наданьні ад вялікага князя Казімера
* Контаўт Візбаравіч — літоўскі баярын зь Віленскага павету, які ўпамінаецца ў 1509 годзе
* Юры і Нарбут Візбаравічы — ковенскія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1528 годзе
* Доўнар Візбаравіч — ковенскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Ян і Балтрамей Мікалаевічы Багдановічы Візбары — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1592 годзе

Пашкевічы зь Візбара — літоўскі шляхецкі род.

На гістарычнай Вількаміршчыне існуе вёска Візбары, у гістарычнай Прусіі існавала вёска Вісбарынэн.

## Глядзіце таксама
* Віс
* Бара

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Караліна Лаўрынавічуце

**Каралíна Лаўрынавічýце** (; 1840, Панявеж, Летува, Расейская імпэрыя — ?, Расейская імпэрыя) — летувіская кніганоша.

## Жыцьцяпіс

Родам з Панявежу, але жыла пераважна ў Лінкаве. Рана, з 7 гадоў, страціўшы бацькоў пасьвіла, працавала падзёньніцай, таксама даводзілася жабраваць. Навучыўшыся пісаць, яна вельмі палюбіла кнігі. Пачала займацца дробным гандлем ў Панявескім і Шавельскім раёнах. На кірмашах распаўсюджвала забароненую летувіскую прэсу. 18 жніўня 1869 г. на кірмашы ў Грузьдзе паліцыя праверыла ейны тавар і, знайшоўшы кнігі, арыштавала.

У 1869 годзе 4 кастрычніка зноў затрыманая ў Крукоўшчыне каля Лінкава, дапытвалася ў Шаўлях. 1870—1871 гады зьняволеная ў Вільні. Праходзіла па справе арганізацыі М. Валанчэўскага. Калегам яна ня здрадзіла, нікога ня выдала. Вызваленая і перададзеная паліцыі Ковенскай губэрні, яна працягвала распаўсюджваць забароненую летувіскую прэсу.

У верасьні 1871 году яе затрымалі зноў пад Расенамі зь летувіскімі малітоўнікамі. Па рашэньні віленскага генэрал-губэрнатара А. Патапава ў 1872 г. высланая на нявызначаны тэрмін у Аланецкую губэрню. Далей ейны сьлед губляецца — дасюль невядомая дата ейнай сьмерці.

Ейнае імя запісанаа на Сьцяне кніганошаў у Коўне.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія кніганошы
Катэгорыя:Летувіскія грамадзкія дзеячы
Віта

**Віта** (, ; каля 700 — па 760) — біскуп Бюрабургу ў Фрыцляры (741—755).

## Біяграфія
Быў адным з раньніх хрысьціянскіх місіянэраў у Гэсэне і Турынгіі. Быў вучнем і спадарожнікам Баніфацыя, сябрам Мегінгаўда. Па заснаваньні Баніфацыем місіянэрскай дыяцэзіі Бюрабургу ў 741 годзе стаў там першым біскупам.

У 742 годзе браў удзел ў пасьвячэньні Вілібальда, які неўзабаве заснаваў дыяцэзію ў Айхштэце і стаў яе першым біскупам. У 755 годзе біскупства Бюрабургу ўлучылі ў склад біскупства Майнцу.

## Глядзіце таксама
* Віт

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія біскупы
Віцень (імя)

**Віцень**, **Вітэн**, **Вітын** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Віцен або Віцін, пазьней Вітэн (Wittenus, Witin, Witten) — імя германскага паходаньня. Іменная аснова -віт- (імёны ліцьвінаў Віталт, Вітарт, Бутавіт; германскія імёны Witolt, Witard, Botwith) паходзіць ад гоцкага wit 'веда, розум, закон', старасаксонскага witan 'ведаць' або ад асновы -від-. Такім парадкам, імя Віцень азначае «мудры».

Адпаведнасьць імя Віцінь германскаму імю Witin (Widin) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Гісторык Павал Урбан у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» зьвязвае імя Віцень з славянскім імем Вітаслаў і імем аднаго зь першых князёў бодрычаў Віцана (Witzan, Witsan, Witzin), таксама зьвяртаючы ўвагу на вядомую ў XIII стагодзьдзі назву славянскага замку Віцень.

У Памор’і адзначаліся прозьвішчы Witten і Wittin.

Імя Вітэн бытавала ў Прусіі (ваколіцы Мэмэлю): *Jan Wittenn* (1511—1520 гады).

Варыянты імя князя ў гістарычных крыніцах: *съ сыномь моимь с Витенемь* (паміж 1299 і 1305 або 1308 год); *rex Vithenus* (Хроніка Прускай зямлі); *praedecessor noster rex Viten* (1322 год); *sicut Vithene bone memorie, frater vester et antecessor* (29 лістапада 1322 году); *rex Wytan*, *konig Witen* (Хроніка Віганда); *Witeni* або *Витень* (летапісы ВКЛ); *у [[Гайна (вёска)|Аенском]] повете… у Витянишок… у Витянишкох… служыти к замку нашому [[Менск]]ому* (30 траўня 1514 году); *Якубъ Витень* (1528 год); *Witenes albo Wiczien* (Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі); *wioski… Witeny* (1782—1783 гады); *Tomasz Witenowicz* (1798 год); *Jerzy Witynowicz* (1801 год); *Witen* (1822 год).

## Носьбіты
* Віцень (1232—1315) — вялікі князь літоўскі
* Якуб Віцень — гарадзенскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

Вітэны (Witen) — прыгонныя з ваколіцаў Сьвянцянаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Вітэны-Вітыгі — літоўскі шляхецкі род.

На гістарычнай Браслаўшчыне існуе вёска Віцены.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бутавіт

**Бутавіт**, **Буцівіт** (*Ботвіт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ботвіт або Бутвіт (Botwith, Botuit, Botwit, Bótviþr) і Вітбот (Witbot) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -бут- (-бот-) (імёны ліцьвінаў Бутвід, Бутрык, Вільбут; германскія імёны Botvid, Butariks, Willebut) паходзіць ад усходнегерманскага but- з значэньнем 'корань, камель' (гепідзкае butilo 'камель'), а аснова -віт- (імёны ліцьвінаў Віцень, Віталт, Вітарт; германскія імёны Wittenus, Witolt, Witard) — ад гоцкага wit 'веда, розум, закон', старасаксонскага witan 'ведаць' або ад асновы -від-. Такім парадкам, імя Бутавіт азначае «корань мудрасьці».

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Боутовить* (умова 1219 году); *Butiuit Rakuteuicz* (1387—1394 гады); *отъ [[Ушачы|Ушатцкаго]] Базиліанскаго монастыря Суперiора Cергея Ботвита* (27 жніўня 1803 году).

## Носьбіты
* Бутавіт ( па 1219) — літоўскі князь з роду Рушкавічаў
* Буцівіт Ракутавіч ( па 1394) — літоўскі баярын, меў сыноў Некраша і Івана (Івашку)

Ботвіты гербу Суліма — літоўскі шляхецкі род з ваколіцаў Вялейкі.

## Глядзіце таксама
* Бота
* Віт

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Віціла

**Вітыла** (*Вітэль*, *Вітуль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Віціла, Віцела або Вітула (Witila, Witelo, Witulo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віт- (імёны ліцьвінаў Віцень, Віталт, Вітарт; германскія імёны Wittenus, Witolt, Witard) паходзіць ад гоцкага wit 'веда, розум, закон', старасаксонскага witan 'ведаць' або ад асновы -від-.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Wicilo (Wicelle).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Witilo, studens in iure canonico* (каля 1250 году); *два чоловеки… Витило* (22 чэрвеня 1415 году паводле выпісу 9 чэрвеня 1614 году); *cum subditis, servitiis duodecem, videlicet… Gregorio Witel* (22 траўня 1425 году); *пан Ольбрыхтъ Мартиновичъ, и просил в насъ людеи наших шести служебъ, на имя… Богдана, а Петра, а Станка Витыловичов* (6 чэрвеня 1506 году); *człowieki… y Wityłu* (15 студзеня 1529 году паводле выпісу 30 студзеня 1723 году); *kamienica p. [[Дытрых|Dytrycha]] Witeła* (1690 год).

## Носьбіты
* Вітыла (каля 1220 — каля 1280) — нямецка-польскі навуковец
* Вітыла — калтынянскі чалавек, які ўпамінаецца ў 1415 годзе 
* Багдан, Пётар і Станька Вітылавічы — дзісенскія людзі, якія ўпамінаюцца ў 1506 годзе
* Юры Стэфанавіч і Мальхер Урбанавіч Вітэлевічы — расенскія зямяне, якія ўпамінаюцца ў 1599 годзе

Вітэлі — прыгонныя зь мястэчка Жупранаў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Вітулевіч (Witulewicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На гістарычнай Вількаміршчыне існуе вёска Віцелішкі, на гістарычнай Рэчыччыне — Вітлін.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вітыла

**Эразм Цёлак Вітыла** (; каля 1220 — каля 1280) — навуковец.

## Біяграфія
Меў нямецка-польскае паходжаньне (бацька — немец з Турынгіі). Навучаўся каля 1250 году ў Сарбоне. Сябраваў зь Вільгельмам Мёрбэке, якому прысьвяціў сваю «Оптыку» ў 10 кнігах, напісаную паміж 1270 і 1278 гадамі.

Гэты твор ёсьць перапрацоўкай «Кнігі оптыкі» Ібн аль-Хайсама. Аснову оптыкі Вітылы складае нэаплятонаўская мэтафізыка сьвятла; але пры тым ён разглядае вывучэньне сьвятла як сродак увядзеньня матэматычнай дакладнасьці ў навуку пра прыроду. Экспэрымэнтальнае мастацтва ў галіне оптыкі дасягае ў Вітылы вельмі высокага роўню. У час дасьледаваньняў вясёлкі сканструяваў найлепшую для свайго часу прызму, каб вывучаць спэктар. Разглядаў таксама эстэтычнае значэньне асобных фарбаў і якасьцяў назіранага прадмета. Вельмі істотна зьвяртаў уагу на значэньне звычкі ў эстэтычным успрыманьні, адрозьненьні ў норавах людзей і ў псыхалёгіі народаў.

Трактат Вітылы зрабіў прыкметны ўплыў на навукоўцаў-наступнікаў, у тым ліку Леанарда да Вінчы і Ёгана Кеплера (першы трактат Кеплера з оптыкі называецца «Дадаткі да Вітэлія», 1604 год).

## Глядзіце таксама
* Вітыла (імя)

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Польскія навукоўцы
Вілібальд

**Вілібальд** (; каля 700 — каля 787) — першы біскуп Айхштэту, Сьвяты

## Біяграфія
Сын Сьвятога Рычарда, брат Сьвятога Вунібальда і Сьвятой Вальпургі, пляменьнік Сьвятога Баніфацыя. Дзяцінства і юнацтва правёў у кляштары Ўолтхэм, дзе атрымаў добрую адукацыю.

Каля 720 году пакінуў Ангельшчыну і накіраваўся ў Рым. Правёўшы там пэўны час, зьдзейсьніў пілігрымку ў Сьвятую Зямлю. Наведаў таксама Канстантынопаль і Нікею. Каля 729 году вярнуўся ў Італію.

У 740 годзе папа Грыгорыюс III накіраваў яго зь місіяй у Нямеччыну. Цэнтрам місіі стаў горад Айхштэт. У 741 годзе атрымаў пасьвячэньне ў біскупы. Заснаваў некалькіх нямецкіх кляштараў.

## Глядзіце таксама
* Вілібальд (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Вітыгес

**Вітыгес** (, , ; ? — 542) — кароль остготаў (534—540).

## Біяграфія
У 526 годзе быў мечнікам Аталарыха. У 530 годзе пасьпяхова адбіў напад гепідаў на Сырміюс. У 534 годзе кароль Тэадагад зрабіў Вітыгеса сваім сквайрам і перадаў яму вярхоўную каманду ўсёй гоцкай арміяй на поўдні Ляцыі.

Заняў сталец Італіі на раньніх этапах Гоцкай вайны 535—554 гадоў, калі Бэлізарыюс хутка захапіў Сыцылію і знаходзіўся ў паўднёвай Італіі на чале войскаў Юстыніяна I, імпэратара Усходняй Рымскай імпэрыі.

Ажаніўся з Матасунтай, дачкой каралевы Амаласунты. На гэтым шлюбе грунтавалася яго каралеўская легітымнасьць. Неўзабаве па заняцьці стальцу загадаў забіць Тэадагада.

У студзені 1540 году трапіў у палон, пазьней жыў у Канстантынопалі.

## Глядзіце таксама
* Вітыгес (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралі остготаў
Вітыгес (імя)

**Вітыгес** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Вітыгес — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага wit 'веда, розум, закон' і gais 'суліца, кап’ё'

## Носьбіты
* Вітыгес ( 542) — кароль остготаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вітымір

**Вітымір**, **Вітымер** (; ? — 376) — кароль остготаў (каля 375—376).

## Біяграфія
Прыкладна ў 375 годзе, па сьмерці Германарыха, стаў каралём. Пэўны час чыніў супраціў аланам пры падтрымцы іншага племемі гунаў, якое прыцягнуў за грошы, але пры чарговай паразе загінуў у бітве.

## Глядзіце таксама
* Вітымір (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралі остготаў
Вітырых

**Вітырых**, **Вітырык** (; ? — 610) — кароль вэстготаў (з 603).

## Біяграфія

Увесну 602 году атрымаў даручэньне камандаваць арміяй дзеля выгнаньня бізантыйцаў. Аднак, увесну 603 году замест гэтага павёў свае войскі супраць караля Лювы II, разьлічваючы на падтрымку фракцыі нобіляў, якая выступала супраць дынастыі Лювігільдаў.

Як кароль шмат ваяваў зь бізантыйцамі, але не дасягнуў у гэтым значных посьпехаў.

Меў дачку Эрмэнбэргу, якую хацеў выдаць замуж за караля франкаў Тэўдэрыха II. Эрмэнбэрга выправілася ў Франконскае каралеўства, але неўзабаве па яе прыбыцьці да двара Тэўдэрыха той адправіў яе назад да бацькі, але пакінуў за сабой яе пасаг. Раз’юшаны Вітырых склаў хаўрус супраць Тэўдэрыха з Хлётарам II, Тэўдэбэртам II і каралём лянгабардаў Агілульфам, але ваенных дзеяньняў не адбылося.

У красавіку 610 годзе стаў ахвярай змовы каталіцкай фракцыі прыдворнай шляхты і каталіцкага духавенства.

## Глядзіце таксама
* Вітырых (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралі вэстготаў
Вітырых (імя)

**Вітырых** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Вітырых — імя германскага паходжаньня, якое зьмяшчае фармант -віт-, што паходзіць ад гоцкага wit 'веда, розум, закон' і meris 'славуты, выбітны'.

## Носьбіты
* Вітырых ( 610) — кароль вэстготаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вальдрада

**Вальдэрада** (531—572) — жонка караля франкаў Тэўдавальда.

## Біяграфія
Дачка караля лангабардаў Ваха з дынастыі Летынгаў. Мела старэйшую сястру Вісігарду.

Каля 554 года выйшла замуж за караля франкаў Тэўдавальда. Па сьмерці мужа ў 555 годзе, яе ўзяў у жонкі Хлётар I, пераемнік і сваяк Тэўдавальда. Аднак царква запярэчыла шлюбу, таму мусіла выйсьці замуж за герцага Баварыі Гарыбальда I. У гэтым шлюбе нарадзілася чацьвёра дзяцей: Тасіла I, Гундаальд, Грымаальд I і Тэўдэлінда.

## Глядзіце таксама
* Вальдрада (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Франкі
Тэўдагад

**Тэўдагад** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Тэўдагад — імя германскага паходжаньня, якое зьмяшчае пашыраны ва ўсходнегерманскіх імёнах фармант -тэўд- (-тэўт-), што паходзіць ад гоцкага theuda 'род, народ'

## Носьбіты
* Тэадагад (каля 480 — 536) — кароль остготаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тэадагад

**Тэадагад** (; каля 480—536) — кароль остготаў (534—536).

## Біяграфія
Паходзіў з дынастыі Амалаў, сын сястры Тэадорыха Амалафрыды, каралевы вандалаў.

Спрабаваў атрымаць падтрымку рымскіх сэнатараў. З гэтай мэтай прызначаў на найвышэйшыя дзяржаўныя пасады выхадцаў з сэнацкай шляхты. У 535 годзе выдаў замуж за аднаго з новапрызначаных рымскіх патрыцыяў дзяўчыну з гоцкага каралеўскага роду Амалаў.

Паводле сьведчаньня Пракопіюса Кесарыйскага, быў не пазбаўленым асьветы чалавекам, але сквапным, баязьлівым, вераломным і ўладалюбівым. Валодаючы вялікімі землямі ў Тусцыі (Таскане), спрабаваў павялічыць іх шляхам заваяваньня; «*ён лічыў вялікім няшчасьцем мець суседзяў*». Зь нянавісьці да рэгенткі Амаласунты, сваёй стрыечнай сястры, усталяваў таемныя дачыненьні з Канстантынопалем і пастанавіў перадаць усю Тусцыю Бізантыі, каб потым жыць у Канстантынопалі ў якасьці сэнатара і карыстацца яго набыткамі.

## Глядзіце таксама
* Тэўдагад

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралі остготаў
Радбад (імя)

**Ра́дбад**, **Ра́дбат** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Радбад (Radbod, Radbot) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад rad- 'рада' і bodo 'гаспадар'.

## Носьбіты
* Радбад ( 419) — граф Тубінгену
* Радбад ( 718) — кароль фрызаў
* Радбад Трырскі ( 915) — біскуп Трыру
* Радбад Утрэхцкі (каля 850 — 917) — біскуп Утрэхту
* Радбат (985—1035) — заснавальнік роду Габсбургаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Радбад

**Радбад** (?—719) — кароль фрызаў (679—719).

## Біяграфія
Атрымаў уладу над Фрызіяй у 679 годзе, стаўшы пераемнікам караля Альдгісьля. Яго валадараньне прайшло ў змаганьні з франкамі, якія жадалі захапіць фрыскія землі. Паміж 689 і 695 гадамі франкі пад камандаю Піпіна Герыстальскага зьдзейсьнілі пасьпяховыя выправы ў Фрызію, у выніку чаго далучылі пэўныя землі.

Адмовіўся да прапановы Сьвятога Вульфрама прыняць хрост.

У 711 годзе выдаў сваю адзіную дачку Тэўдазінду замуж за Грымаальда Малодшага, сына Піпіна Герыстальскага.

## Глядзіце таксама
* Радбад (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Германскія плямёны
Радбат

**Радбат** (; каля 985—1045) — заснавальнік роду Габсбургаў, граф Габсбург.

## Біяграфія
Імаверна, быў другім сынам Ланцэліна і Лютгарды. У 1020—1030 гадох збудаваў замак Габсбург, ад якога і атрымаў прозьвішча. У 1027 годзе заснаваў бэнэдыктынскае абацтва Муры.

Ажаніўся зь Ідай, дачкой Адальбэрта. У шлюбе нарадзіліся дзеці: Атон, Альбрэхт, Вэрнэр і Рыхенза.

## Глядзіце таксама
* Радбад (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Габсбургі
Вальдрада (імя)

**Вальдрада** — жаночае імя.

## Паходжаньне
Вальдрада — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' (або wulþus 'слава, мажнасьць') і rad- 'рада'.

## Носьбіты
* Вальдрада (531—572) — жонка караля франкаў Тэўдавальда
* Вальдрада Вормская (801 — па 834) — франконская арыстакратка
* Вальдрада Лятарынская ( па 855—866) — жонка караля Лятарыгіі Лётара II
* Вальдрада Тасканская ( 997) — дагарэса Вэнэцыі
* Вальдрада Сыцылійская ( каля 1252) — дагарэса Вэнэцыі

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Радвальд

**Радвальд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Радвальд — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад германскага rad- 'рада' і гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' (або wulþus 'слава, мажнасьць').

## Носьбіты
* Рэдвальд (каля 599 — каля 624) — кароль Усходняй Англіі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Найноўшы час

**Найно́ўшы час** (найноўшая гісторыя, сучасная гісторыя)&nbsp;— пэрыяд у гісторыі чалавецтва з 1918 году да нашых дзён.

У пачатку XIX стагодзьдзя тэрмін «*найноўшы час*» () выкарыстоўваўся Гегелем у працы «Філязофія гісторыі» без пазначэньня часовых межаў: «*У найноўшы час () амаль уся Індыя была заваяваная эўрапейцамі*». За савецкім часам тэрмін «*найноўшы час*» азначаў пэрыяд з 1917 году (калі адбылася рэвалюцыя ў Расеі). Таксама некаторыя дасьледнікі ўзялі ў якасьці датаў пачатку пэрыяду 1901 і 1918 гады.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гістарыяграфія
Драма (жанр)

**Драматы́чны фільм** — жанр кінамастацтва і тэлебачаньня, які ў асноўным залежыць ад унутранага развіцьця рэальных пэрсанажаў, якія сутыкаюцца з эмацыянальнай тэматыкай. Такія драматычныя тэмы, як алькагалізм, наркаманія, расавыя забабоны, рэлігійная нецярпімасьць, беднасьць, злачыннасьць і карупцыя, уводзяць герояў у канфлікт паміж сабой, іншымі, грамадзтвам і нават прыроднымі зьявамі.

Усе фільмы гэтага жанру могуць уключаць у сябе драматычныя элемэнты, але звычайна драматычнымі фільмы ў асноўным сканцэнтраваны на драме галоўнага канфлікту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ТЭОРЫЯ ЛІТАРАТУРЫ. Гістарычная драма
* Драма ў літаратуры
* Драма абсурду

Катэгорыя:Драматургія
Катэгорыя:Жанры кіно
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Тэўдарата

**Тэўдарата**, **Тэадота** (, ; ? — паміж 672 і 688) — меркаваная жонка караля лянгабардаў Грымаальда.

## Біяграфія
У «Гісторыі лянгабардаў» Паўла Дыякана паведамляецца, што ў 661 годзе памёр кіраўнік Лянгабардзкага каралеўства Арыпэрт I з Баварскай дынастыі. У шлюбе зь невядомай паводле імя жанчынай ён меў двух сыноў, Гадэпэрта і Бэртары, якія супольна атрымалі ў спадчыну сталец. Аднак ужо ў 662 годзе паміж братамі пачаліся міжусобіцы, і Гадэпэрт зьвярнуўся па дапамогу да самага магутнага на той момант выхадца зь лянгабардзкай шляхты, герцага Бэнэвэнта Грымаальда. У якасьці дару Гадэпэрт прапанаваў таму ў жонкі сваю сястру, імя якой Павал Дыякан не ўпамінуў.

Значна дапаўняюць гэтыя сьведчаньні Паўла Дыякана пра другую жонку Грымаальда, праведзенае сучаснымі гісторыкамі вывучэньне эпіграфічных помнікаў лянгабардзкага пэрыяду. Так, у адной з эпітафіяў з жаночага кляштару Санта-Марыя-ала-Пустэрла ў Павіі абатыса гэтага кляштара Тэадота называецца «высакароднай сястрой» караля Бэртары і нашчадкам «каралеўскай крыві». Таксама ў эпітафіі паведамляецца пра шырокае будаваньне, якое вялося ў кляштары на загад абатысы. Мяркуецца, што гэтая Тэадота і была той самай неназванай Паўлам Дыяканам паводле імя дачкой Арыбэрта I. Магчыма, што па зрынаньні свайго сына з стальцу яна атрымала ад брата сан абатысы ў заснаваным спэцыяльна дзеля яе ў 672 годзе кляштары Сьвятой Агаты, так і ва ўжо існым кляштары Санта-Марыя-ала-Пустэрла. Гэтыя сьведчаньні дазваляюць датаваць сьмерць Тэадоты часам паміж 672 і 688 гадамі.

## Глядзіце таксама
* Тэўдарада

## Крыніцы

Катэгорыя:Германскія плямёны
Тэадарада

**Тэадарада** (; ? — па 702) — жонка герцага Асьці Аспранда.

## Біяграфія
Адзіная раньнесярэднявечная крыніца пра Тэадараду — «Гісторыя лянгабардаў» Паўла Дыякана. У ёй паведамляецца, што тая была жонкай герцага Асьці Анспранда, які займаў гэтую пасаду з 688 году.

Яе малодшы сын Лютпранд нарадзіўся каля 690 году, таму мяркуецца, што да таго часу Тэадарада была замужам за Анспрандам, прынамсі, ужо некалькі гадоў.

## Глядзіце таксама
* Тэўдарада

## Крыніцы

Катэгорыя:Германскія плямёны
Вісівальд

**Вісівальд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Вісвалд або Вісалд, пазьней Вайсволд або Вайсвальд (Wiswald, Wisaldus, Guisaldus, Visaldi, Wisewould, Weiswald) і Валвіс (Walvis) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -віс- (-віз-, -веш-) (імёны ліцьвінаў Вісігерд, Вісімунт, Вішымут; германскія імёны Wisigard, Wisemund, Vismuot) паходзіць ад гоцкага wis 'мудры, абазнаны', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'. 

Імя Вісівальд таксама разглядаюць як германскую форму рускага імя Ўсевалад.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Vissavaldr austan ór Garðaríki* (XIII ст.); *Wiscewolodo regem de Gerzika* або *rex Vissewalde de Gercike* (1209 год); *[[Даўгерд|Daugeruthe]], pater uxoris regis Vissewalde*, *Wissewaldus* (Кроніка Лівоніі Генрыха Латвійскага); *Vísivaldr* (XIV ст.).

## Носьбіты
* Вісівальд — жаніх Сігрыд Гордай (968—1014), якога часам атаясамліваюць з Усеваладам Уладзімеравічам
* Вісівальд (Усевалад) ( па 1230) — князь герцыцкі, васал Уладзімера Полацкага (*Woldemaro de Ploceke*); ажаніўся з дачкой князя Даўгерда
* Вісівальд — легендарны князь зь ісьляндзкай сагі 

## Глядзіце таксама
* Віс
* Валд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Станцыя Ясень

**Ста́нцыя Я́сень** — вёска ў Асіпавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ясенскага сельсавету.

## Галерэя

Файл:Станцыя Ясень (04).jpg|Старая хатка ў Станцыі Ясені
Файл:Станцыя Ясень (03).jpg
Файл:Станцыя Ясень (02).jpg
Файл:Станцыя Ясень (01).jpg


## Крыніцы

Катэгорыя:Беларусь
Катэгорыя:Населеныя пункты
Рэдвальд

**Рэдвальд** (; ? — 624) — кароль Усходняй Англіі (з 593).

## Біяграфія
З дынастыі Вуфінгаў. Сын Тытылы, караля Ўсходняй Англіі, і ўнук заснавальніка дынастыі Вуфа. У 593 годзе па сьмерці бацькі атрымаў у спадчыну сталец.

Паміж 597 і 604 гадамі прыняў хрост ад Аўгустына, арцыбіскупа кентэрбэрыйскага. Дазволіў Аўгустыну збудаваць касьцёл у Элі каля 605 году. Адрозьніваўся рэлігійнай талерантнасьцю. Паводле летапісаў, меў два алтары: адзін для хрысьціянскіх абрадаў, другі — для паганскіх.

У 616 годзе атрымаў перамогу пад каралём Натумбрыі Этэльфрытам, што прывяло да вызнаньне яго брэтвальдам і, такім парадкам, да ўзвышэньня ў англасаксонскай гептархіі.

Калі ў 616 годзе памерлі Этэльбэрт I, кароль Кенту, і Сэбэрт, кароль Эсэксу, то ўлада ў гэтых каралеўствах перайшла да паганцаў. Многія сьвятары зьбеглі ў каралеўства франкаў, і Кентэрбэрыйскае біскупства фактычна спыніла сваю дзейнасьць. Пэўны час заставаўся адзіным хрысьціянскім каралём у Брытаніі. Прыклаў шмат намаганьняў дзеля захаваньня хрысьціянства сярод англасаксаў. Да 620 году хрысьціянства аднавілася ў Кенце, захавалася ў Нартумбрыі.

Меў сыноў Рэгенэра, Эарпвальда, Рыкбэрта і Сігебэрнта.

## Глядзіце таксама
* Радвальд

## Крыніцы

Катэгорыя:Англасаксонская Ангельшчына
Тэўдарада

**Тэўдарада** — жаночае імя.

## Паходжаньне
Тэўдарада — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага theuda 'род, народ' і германскага rad- 'рада'.

## Носьбіты
* Тэўдарата ( паміж 672 і 688) — меркаваная жонка караля лянгабардаў Грымаальда 
* Тэадарада ( па 702) — жонка герцага Асьці Аспранда

## Крыніцы

Катэгорыя:Жаночыя імёны
Зігібода

**Зігібода** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Зігібода — імя германскага паходжаньня, які ўтварылася ад sig 'перамога' і bodo 'гаспадар'.

## Носьбіты
* Зігібода I ( 1051) — біскуп Шпаеру
* Зігібода II ( 1314) — біскуп Шпаеру

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Зігібат

**Зі́гібат** (, ;  па 1078) — граф Тубінгену і сузаснавальнікам кляштару Блаўбойрэн.

## Біяграфія
Быў братам графа Ансэльма фон Нагольд і графа Гуга фон Тубінген. Жыў у замку Рук і адыграў важную ролю ў заснаваньні кляштару Блаўбойрэн. Дазволіў перанесьці кляштар з Эгельзэе ў Блаўбойрэн, ахвяраваўшы ня толькі патрэбную ад пачатку зямлю, але і ваколіцы разам з касьцёлам.

Ажаніўся з Адэльгейдай, якая паходзіла з эльзаскага графскага роду, відаць, з Эгісгайму. У шлюбе нарадзіліся дзеці Зігфрыд, Вэрнэр і Вальтэр.

Па яго сьмерці жонка перадала кляштару млын і фэрму ў Зюсэне, яшчэ адну каля Кёльблінгзбуха і найбліжэйшы лес.

## Глядзіце таксама
* Зігібут

## Крыніцы

Катэгорыя:Тубінген
Зігібода I

**Зігібода** (,  ; ? — 1051) — біскуп Шпаеру (1038—1051).

## Біяграфія
Паходзіў з франкаў, атрымаў духоўную адукацыю ў Шпаеры. Стаў біскупам у 1038 годзе. За ім непадалёк ад Шпаерскага касьцёла заснавалі кляштар. У 1040 годзе асьвяціў касьцёл у Вольмэсгайме, які цяпер лічыццца найстарэйшай захаванай вясковай царквой у Пфальцы.

## Глядзіце таксама
* Зігібут

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія біскупы
Вілімонт

**Вілімонт**, **Вільмонт** (*Вільмунт*), **Вільмунд** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Ві́льмант**.

## Паходжаньне

Вілімунд, Вілімунт або Вілмунт, пазьней Вільмунд, Вілемонт або Вільмонт (Willimund, Willimunt, Wilmunt, Willmund, Wilmond, Villemont, Wilmont) і Мунтвіл (Muntwil) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгерд, Вільгейда; германскія імёны Willebut, Vilgard, Williheid) паходзіць ад гоцкага wilja 'воля', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Такім парадкам, імя Вілімонт азначае «гарлівая воля» (тое ж, што і імя Монтвіл).

Адпаведнасьць імя Вільмант германскаму імю Willimund сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — таксама сьцьвердзіў амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Таксама адзначалася старажытнае германскае імя Willmant (Will-mant). Адпаведнасьць імя Вільмонт германскаму імю Willmant прызнае летувіскі лінгвіст .

У Прусіі бытавала імя Вілімунт: *Willemunt* (1354 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *две службе людеи у [[Стаклішкі|Стоклишском]] повете, што ему дала на вечность, на имя Кикенцов, Юрькгеля Вилмонтовича* (7 ліпеня 1513 году); *Рачка Вильмонтовича* (17 красавіка 1517 году); *з [[Упіта|Упиты]]… Пронцко Вилмонтович* (1533—1535 гады); *Юркгеля Вилмонтовича* (сьнежань 1534 году); *села Вилмантовичовъ* (1554 год); *Лавринъ Вилимонтъ*, *зъ села Вилмонтовского* (1567 год); *панъ Лавринъ Вилимонтъ* (17 чэрвеня 1595 году); *за Вилимонта* (1611—1612 гады); *Грыгорыя Петровича Вилмонтовича, волости Жоранское* (22 студзеня 1632 году); *Wilmontt* (1667 год); *Michał Wilmunt* (1697 год); *Wilmont* (1697 і 1701 гады); *Elena Wilmontowna* (1699 год); *Eufrazina Wilmontowna* (1700 год); *Петръ Вилмонтъ* (1727 год); *Wilmonty* (1744 год).

## Носьбіты
* Вільмунд Торальфсан ( 1148) — першы плябан найстарэйшага кляштару Ісьляндыі
* Вільмунд Дзіклівы — герой  канца XIV стагодзьдзя
* Лаўрын Вілімонт — ашмянскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1567 году
* Лаўрын Вілімонт — оўруцкі баярын, які ўпамінаецца ў 1595 годзе

Вільманты — літоўскі шляхецкі род зь Лідзкага павету.

Віліманты (Wilimont) — шляхецкі род Рэчы Паспалітай з Жытомірскага павету.

Вільмунты (Wilmunt) — шляхецкі род Рэчы Паспалітай зь Бельскага ваяводзтва.

## Глядзіце таксама
* Віла
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вільмунд Торальфсан

**Вільмунд Торальфсан** (; ? — 1148) — першы абат Тынгейраклёштуру, найстарэйшага рэгулярнага кляштару Ісьляндыі.

## Біяграфія
Сын Торульфа Сігмундарсана, фэрмэра ў Мёруфеле.

Вырас у Гоўляр-і-Г'яльтадалі разам зь біскупам Ёнам Огмундсанам і навучаўся ў школе, якую той заснаваў. Стаў абатам Тынгейраклёштуру, калі яго заснавалі ў 1133 годзе, і займаў гэтую пасаду да сваёй сьмерці. Разбудаваў кляштар у першыя гады дзейнасьці і здолеў значна ўзбагаціць і папулярызаваць яго.

## Глядзіце таксама
* Вільмунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Ісьляндыі
Катэгорыя:Героі скандынаўскіх мітаў і легендаў
Зігіла (імя)

**Зігіла**, **Жыгіла** (*Жыгла*, *Жыгуль*), **Сыгіла** (*Сігіл*, *Сыгель*, *Шыгель*), **Зегель** (*Зекель*, *Секіл*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Зігіла, Сігіла, Зегіль або Сегіль, пазьней Зікель (Sigilo, Segil, Sickel, Siekel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сіг- (зыг-, зег-) (імёны ліцьвінаў Зігібут, Зыгел, Жыгімонт; германскія імёны Sigibot, Sigel, Sigimunt) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага sigus 'перамога'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Sekiel (Sekil, Sekel, Zekiel, Zekil, Zekel).

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Жыгілевіч (Żygilewicz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Hryszko Siekiel… [[Матэла|Mothel]] Ziekieliew. <…> Marczin Ziegieliew. <…> Macziey Ziegieliewic* (1558 год); *Андрей Секилъ* (1566 год); *Jurko Siekiel… Szymul Siekiel* (6 студзеня 1700 году); *Wasyl Szykieło… Semen Szykieło* (30 студзеня 1779 году); *Franciszek Żygło* (9 лютага 1791 году); *Mikołaj Sygiel* (1806 год); *Anna Sygilla* (1828 год); *Wincenty Żygulewicz… Luciam Żygulowna* (XIX ст.).

## Носьбіты
* Зігіла ( 1194) — канцлер імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі Генрыха VI Гогенштаўфэна
* Мартын Сігіл — жыхар вёскі Ятвезі (Гарадзенскі павет), які ўпамінаецца ў 1770 годзе

Шыгель (Szygiel), Жыгіла або Зыгіла (Zygillo, Zygilo) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Зігіла

**Зігіла** (; ? — ) — канцлер імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі Генрыха VI Гогенштаўфэна.

## Біяграфія
Паходзіў зь вюрцбурскай міністэрскай сям’і. Быў сябрам капітула Вюрцбурскай катэдры і пробашчам неназванага кляштару альбо ў Вюрцбургу, альбо ў Бамбэргу.

З 1189 году меў повязі з каралём Генрыхам VI. Суправаджаў караля ў яго італьянскай кампаніі ў 1191 годзе. Як пераемнік магістра Генрыха з Утрэхту, якога прызначылі біскупам Вормсу, стаў імпэрскім протанатарыюсам у 1192 годзе. Улетку 1192 і 1193 гадоў яму даручаліся эканамічныя заданьні ў Італіі. Імпэратарскія граматы, выдадзеныя ў гэты пэрыяд, ня ўтрымліваюць ніякіх зьвестак. У наступным годзе атрымаў прызначэньне на канцлера і суправаджаў Генрыха ў яго новай кампаніі ў Каралеўства Сыцылію.

## Глядзіце таксама
* Зігіла (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьвятая Рымская імпэрыя
Зігбальд

**Зігбальд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Зігбальд — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага і бургундзкага sigus 'перамога' і bald 'сьмелы, адважны'.

## Носьбіты
* Зігібальд ( каля 741) — біскуп Мэцу, Сьвяты

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Зігібальд

**Зігібальд** (? — каля 741) — біскуп Мэцу (716—741), Сьвяты.

## Біяграфія
Стаў біскупам Мэцу каля 716 года. Разам зь Сьвятым Пірмініюсам заснаваў кляштары ў Нойвайлеры (Нэвілер-ле-Савэрн) у Эльзасе і Горнбаху. Аднавіў абацтва Сьвятога Набара ў Лятарынгіі, дзе і памёр.

Каля 991 году парэшткі Зігебальда перанесьлі ў касьцёл Сьвятога Сымфарыяна каля Мэцу, дзе яго кананізавалі ў 1107 годзе. Сёньня часьцінкі мошчаў Сьвятога Зігебальда захоўваюцца ў катэдры Мэцу.

## Глядзіце таксама
* Зігбальд

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Зігбэрт

**Зігбэрт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Зігбэрт — імя германскага паходжаньня, якое азначае «яскравую перамогу».

## Носьбіты
Каралі франкаў:
* Зігбэрт Храмы — кароль франкаў (да 507)
* Зігбэрт I — кароль Аўстразіі (561—575)
* Зігбэрт II — кароль Аўстразіі (613)
* Зігбэрт III — кароль Аўстразіі (632—656)

Каралі англасаксаў:
* Сігібэрт — кароль Усходняй Англіі (629—634)
* Сігібэрт I — кароль Эсэксу (617—653)
* Сігібэрт II — кароль Эсэксу (653—660)
* Сігібэрт — кароль Ўэсэксу (756—757)

Іншыя асобы:
* Зігбэрт — біскуп Узэса (773)
* Зігбэрт — біскуп Міндэну (1022—1036)
* Зігбэрт з Жамблу — гісторык XII стагодзьдзя

## Глядзіце таксама
* Зіга
* Бэрт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Зігфрыд

**Зігфрыд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Зігфрыд — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад sigu 'перамога' і fridu 'абарона ад гвалту, мір'.

## Носьбіты
* Зігфрыд Швэдзкі (Сігурд;  каля 1045) — Сьвяты, заступнік Швэцыі
* Зігфрыд I (каля 1010/1015—1065) — граф Шпангайм
* Зігфрыд II 1107—1124) — граф Вэймару і Арлямюндэ

Арцыбіскупы Майнцу:
* Зігфрыд I фон Эпштайн (1059 або 1060—1084)
* Зігфрыд II фон Эпштайн (каля 1165—1230)
* Зігфрыд III фон Эпштайн (каля 1194—1249)

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Украінскае грамадзка-культурнае аб’яднаньне Берасьцейшчыны

**Украінскае грамадзка-культурнае аб’яднаньне Берасьцейшчыны** (**УГКО БО**)&nbsp;— грамадзкая і культурна-асьветніцкая арганізацыя ўкраінцаў Берасьцейшчыны. Існавала з 1990 па 1999 год.

## Гісторыя
Створаны 18 лютага 1990 году ў горадзе Берасьці. Нязьменны кіраўнік арганізацыі Мікалай Казлоўскі. У склад Рады арганізацыі ў розныя часы ўваходзілі такія вядомыя грамадзкія дзяячы і краязнаўцы, як Вячаслаў Панкавец, Георгі Мусевіч, Мікола Ячнік, Пятро Тарасюк, Аляксей Германовіч, Арсень Цецярук, Міхаіл Петруковіч і іншыя. У 1995 г. частка сяброў таварыства заснавала «Прасвіту Берасцейшчыны ім. Т. Шаўчэнкі».

Орган&nbsp;— газэта «Голас Берасьцейшчыны». Таварыства было арганізатарам сустрэчаў з насельніцтвам з дапамогай інфармацыйных стэндаў, ініцыятарам канцэртаў украінскіх гуртоў, выдавала матэрыялы пра гісторыю і культуру краю. Дзякуючы намаганьням членаў арганізацыі, а таксама прафэсарска-выкладчыцкага складу Берасьцейскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту на філялягічным факультэце была адкрыта спэцыяльнасьць «Украінская мова і літаратура» .

Падчас перарэгістрацыі грамадзкіх аб’яднаньняў у 1999 годзе Рэспубліканская камісія па перарэгістрацыі грамадзкіх абьяднаньняў адмовіла таварыству ў перарэгістрацыі (рашэньне №&nbsp;29 ад 24 верасьня 1999 г.). Афіцыйнае спыненьне дзейнасьці зьвязанае з рашэньнем упраўленьня юстыцыі Берасьцейскага аблвыканкаму No&nbsp;2456 ад 12 лістапада 1999 г.

## Мэты і задачы
Мэты і задачы згодна са Статутам:

# Актыўна падтрымліваць далейшую дэмакратызацыю грамадзтва.
# Імкнуцца да гарманізацыі міжнацыянальных адносінаў на аснове паважлівых, добразычлівых адносін да інтарэсаў людзей розных нацыянальнасьцяў, якія сумесна пражываюць на Берасьцейшчыне.
# Садзейнічаць захаваньню і ўмацаваньню дружбы і добрых адносін паміж беларускім і ўкраінскім народамі.
# Усяляк садзейнічаць этнакультурнаму адраджэньню Берасьцейшчыны.
# Садзейнічаць захаваньню і далейшаму развіцьцю ўкраінскай мовы, украінскай культуры, народных традыцыяў, а таксама распаўсюджваньню і паглыбленьню ведаў аб сваім паходжаньні і гісторыі сярод насельніцтва краю.
# Прасіць улады ўсіх узроўняў улічваць украінскую этнічную прыналежнасьць карэннага насельніцтва дадзенага рэгіёна пры рэалізацыі на тэрыторыі Берасьцейскае вобласьці законаў Рэспублікі Беларусь аб нацыянальных меншасьцях, мовах, культуры, народнай адукацыі і інш.

## Глядзіце таксама
* Асьвета Берасьцейшчыны
* Украінцы ў Беларусі

## Літаратура
* Козловський М., Українське відродження на Берестейщині у 80-90-х роках XX століття&nbsp;— Слов’янськ, 2006&nbsp;— 43 с.
Сігімер (імя)

**Сігімер** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Сігімер — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага і бургундзкага sig 'перамога' і meris 'славуты, выбітны'.

## Носьбіты
* Сігімер — водца германскага племені херускаў у I стагодзьдзі да н. э.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сігімер

**Сігімер** (, ) — водца германскага племені херускаў у I стагодзьдзі да н. э.

## Біяграфія

Меў брата Інгвіямера. Ад пачатку быў хаўрусьнікам рымлянаў, займаючы іх бок у пэрыяд змаганьня імпэратара Тыбэрыюса з германцамі, у тым ліку гермундурамі, квадамі, лянгабардамі і сэмнонамі, аб’яднанымі водцам маркаманаў Марабодам. Яго сыны, Арміні і Флаў, сталі водцамі ў рымскай арміі.

Падтрымаў паўстаньне Армінія супраць рымлянаў. Паводле паведамленьня Дыёна Касіюса, быў другім паводле рангу ў час разгрому войскаў Публіюса Квінтыліюса Варуса ў бітве ў Тэўтабурскім Лесе ў 9 годзе н. э. Тым часам Флаў захаваў вернасьць Рыму.

## Глядзіце таксама
* Сігімер (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Германскія ваяры
Катэгорыя:Старажытнагерманскія кіраўнікі
Катэгорыя:Асобы I стагодзьдзя
Сігерых (імя)

**Сігерых**, **Сігерык** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Сігерых — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага і бургундзкага sig 'перамога' і гоцкага reiks 'гаспадар, валадар'.

## Носьбіты
* Сігерых ( 415) — кароль вэстготаў
* Сігерык I ( 798) — кароль Эсэксу
* Сігерык II ( па 840) — кароль Эсэксу
* Сігерых Сур'ёзны ( 994) — арцыбіскуп кэнтэрбэрыйскі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сігерых

**Сігерых**, **Сігерык** (; ? — 415) — кароль вэстготаў (415).

## Біяграфія
Меў брата Сара, забітага на загад караля Атаульфа. Паводле Алімпіядора, прыйшоў да ўлады хутчэй сваімі стараньнямі і сілай, а ня згодна з законам і правам успадкоўваньня. Загадаў забіць, нягледзячы на заступніцтва біскупа Сігесара, шасьцярых дзяцей Атаульфа ад першага шлюбу. Яго жонку Галу Пляцыдыю загадаў, як зьдзек з Атаульфа, прымусіць разам зь іншымі палоньніцамі ісьці перад сваім канём. Гэтае прыніжэньне падкрэсьлівае агульную незадаволенасьць палітыкай хаўрусу і сяброўства з Рымскай імпэрыяй. 

Праз тыдзень па заняцьці стальцу яго забілі свае ж людзі зь «гоцкай» партыі, варожай рымлянам.

## Глядзіце таксама
* Сігерых (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралі вэстготаў
Зігвальд

**Зігвальд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Зігвальд — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага і бургундзкага sigus 'перамога' і гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

## Носьбіты
* Зігвальт — меркаваны аўтар прапроцтва XII стагодзьдзя, знойдзенага ў 1388 годзе
* Зігвальд Бомэр (1893—1963) — нямецкі дэрматоляг
* Яган Зігвальд Даль (1827—1902) — нямецкі маляр
* Зігвальд Гангльмайр (нар. 1941) — аўстрыйскі гісторык

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рымбэрт (імя)

**Рымбэрт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Рымбэрт — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад гоцкага rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць' і германскага beraht 'сьвятло', гоцкага baírht-s 'сьвятло'.

## Носьбіты
* Рымбэрт ( 888) — арцыбіскуп Брэмэну, Сьвяты

## Глядзіце таксама
* Рым
* Бэрт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Рымбэрт

**Рымбэрт** (; ? — ) — арцыбіскуп Брэмэну, Сьвяты.

## Біяграфія
Нарадзіўся і выхоўваўся ў ваволіцах кляштару Тургальцу, дзе яго заўважыў Сьвяты Ансгар. Па сьмерці апошняга ў 865 годзе стаў другім арцыбіскупам Брэмэну. 

Быў аўтарам жывота свайго папярэдніка на катэдры — Сьвятога Ансгара (). Таксама напісаў два лісты: «Пра сабакагаловых людзей» і «Пра шлюбы паміж сваякамі».

## Глядзіце таксама
* Рымбэрт (імя)

## Крыніцы

Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Праваслаўныя сьвятыя
Міра

**Міра** ( ад  «араматычны алей») — у хрысьціянстве спэцыяльна прыгатаваны й асьвячоны духмяны алей, які выкарыстоўваецца ў таінстве мірапамазаньня для намашчэньня цела чалавека.

## Гісторыя
Згодна з Эвангельлем ад Мацьвея, тры мудрацы з Усходу прынесьлі нованароджанаму Езусу золата, ладан (сьмірну) і **міра**.

У XVII — пачатку XX ст. міравареньне й асьвячэньне **міра** зьдзяйсьнялася ў Кіеве мітрапалітам: у Сафійскім саборы, а пазьней у Кіева-Пячэрскай лаўры.

## Ужываньне
У праваслаўі выкарыстоўваецца пры асьвячэньні новазбудаванай царквы, для памазваньня антымінса, прастола й сьцен, а таксама пры хрышчэньні чалавека (мірапамазаньня).

У каталіцтве й Армянскай Апостальскай Царкве выкарыстоўваецца пры пасьвячэньні сьвятароў і біскупаў ды пры асьвячэньні храмаў і альтароў. Раней яго выкарыстоўвалі для памазаньня на каралества.

У праваслаўі асьвячонае **міра** захоўваецца у спэцыяльным сасудзе — *мірніца*, якая ставіцца на прастол.

## Падрыхтоўка
**Міра** ў праваслаўнай царкве рыхтуюць з чыстага аліўкавага алею вышэйшай якасьці (з даданьнем белага вінаграднага віна) і многіх духмяных рэчываў. Іх пералік і колькасьць не былі строга ўстаноўлены, звычайна выкарыстоўваліся даступныя ў той ці іншы момант рэчывы.

У наш час у склад **міра** ўваходзіць каля 40 розных рэчываў. Белае вінаграднае віно неабходна пры падрыхтоўцы міра, каб алей не загаралася й не гарэла. У якасьці араматычных рэчываў звычайна выкарыстоўваюць ладан, пялёсткі руж, карані фіялкі, духмянага перцу й калгана, мушкатовы арэх, ружовае, лімоннае й гвазьдзіковае масла й інш.

## У каталіцкай традыцыі
**Хрызма** (паходзіць ад лацінскага *chrіsma*, і ў той жа час гэта ад грэцкага *khrіsma*) — гэта асьвечаны алей, які выкарыстоўваецца ў Каталіцкім Касьцёле для памазаньня ілба ў такіх дзеяньнях, як сакрамэнт хросту, канфірмацыі, пасьвячэньне біскупаў і іншыя дзеяньні рэлігійнага характару.

У каталіцкай традыцыі лацінскага абраду ў склад міра ўваходзяць толькі аліўкавы алей і духмяны бальзам, якія зьмешваюцца непасрэдна перад асьвячэньнем міра.

## Крыніцы

## Літаратура
* Степовик Дмитро. Українська християнська абетка. &nbsp;— К.: Грані-Т, 2007. 80 с.
* Митрофан (Божко), архім. До історії мироваріння в Київській митрополії // Церковно-історичний збірник Волинської духовної семінарії. — Випуск 3. — Луцьк: ФОП Мажула Ю. М., 2022. — С.20-25.

## Вонкавыя спасылкі
* Миро // Українська Релігієзнавча Енциклопедія
* https://web.archive.org/web/20230310154903/https://alsina-sa.com/be/sobre-religion/cuales-son-los-tres-aceites-de-la-iglesia-catolica.html

Катэгорыя:Хрысьціянская тэрміналёгія
Катэгорыя: Рытуальныя рэчывы
Палескія гаворкі

**Пале́скія гаворкі** — гаворкі беларускае мовы, распаўсюджаныя на беларускім Палесьсі.

Для гаворак характэрна няпоўнае недасымілятыйнае аканьне: *бага́то*, *горэ* замест багата, гора; канчаткі *е* й *э*: дубэ, кавале, хустке ў Назоўным склоне множнага ліку назоўнікаў і спэцыфічная форма загаднага ладу дзеясловаў: *нясеце*, *сядзеце.*

Гаворкі Палесься — гаворкі на тэрыторыі Заходняга і Ўсходняга беларускага Палесься.

## Слуцка-мазырская група гаворак
Моўнае аблічча фармуюць мазырскія й часткова слуцкія гаворкі. Для гаворак характэрна оканьне.

Прыклады:

* *Аўёс* — авёс
* *Кобула* — кабыла
* *Камяня* — качарга
* *Ёмка* — чапала
* *Навальны дождж* — лівень
* *Гаўяда* ў Слуцкім рэґіёне*, тавар -* у Лельчыцкам — свойская рагатая жывёла
* *Скарда* — рунь
* *Куранятніца* — курыца, якая водзіць куранят
* *Хлёў* — хлеў
* *Кашара* — абгароджанае месца для жывёлы ў полі ці ў лесе
* *Хоньдзя* — ліхаманка, трасца
* 
Лельчыцкі раён:

* *було бага́то*
* *са́мо*
* *гла́вно*
* *до́брэ / до́бре*
* замест *каб* выкарыстоўваецца *шоб*
* *мо́цно*
* *уну́чок*
* *смяю́са* замест нормы сьмяюся (няма зьмягчэньня літары *с*)

Лексычны ляндшафт дыялекту нераўнамерны, сустракаюцца лякалізмы. Напрыклад, слова *лепак* (літ. норма — пячнік) у Лельчыцкім раёне.

## Заходнепалескія гаворкі
Заходнепалескія гаворкі малападобныя да іншых гаворак краіны, разглядаюцца па-за асноўным дыялектным масівам беларускае мовы. Для гаворак характэрна оканьне, адсутнасьць дзеканьня / цеканьня. Ахарактарызаваць гаворкі вельмі складана, бо нават у розных вёсках рэґіёну гавораць па-рознаму.

Камяніцкі раён:

* *я бэ́ла* замест *я біла*
* *де́ті* замест *дзеці*
* *мны́го* замест *многа*
* *скутэ́на* замест *скатына*
* *прынэсэ́мо* замест *мы* *прынясем*
* *вона́* замест *яна*
* *кавду́н* — страўнік у сьвіньні (*в* не пераходзіць у *ў*)

Пінскі раён:

* *віз, кінь, кіт* / *вуз, кунь, кут* замест *воз, конь, кот*
* *коцу́ба* — качарга
* *цыбахы* — пер’е цыбулі
* *повх* — крот (*в* не пераходзіць у *ў*)
* *мутю́н, мутю́ха* — манюка

## Глядзіце таксама
*Дыялекты беларускай мовы
*Заходнепалеская мова
*Беларускае Палесьсе
*Палесьсе

## Крыніцы

Палескія гаворкі