open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Магілёўскі замак

**Магілёўскі замак** — помнік архітэктуры XVI—XVII стагодзьдзяў у Магілёве. Знаходзіўся на высокім узгорку пры ўтоку ракі Дубравенкі ў Дняпро, на месцы бескурганнага могільніка XII—XIII стагодзьдзяў. Твор архітэктуры рэнэсансу. Да нашага часу захаваліся падмуркі. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Паводле Баркулабаўскага летапісу, замак у Магілёве збудавалі ў 1526 годзе: «*Лета 1526 большой замок зароблен и принято много горы Могилы, на которой теперь замок Могилев стоит*». Гэта пацьвярджаюць археалягічныя зьвесткі. У XVI ст. замак меў драўляныя ўмацаваньні зрубнай канструкцыі, цэйхгаўз для зброі і вайсковага рыштунку. Уначы яго ахоўвала варта. У ваенны час замак абаранялі жыхары Магілёва і воласьці.

13 снежня 1595 году замак спалілі ў час выступленьня С. Налівайкі, аднак хутка аднавілі, пра што сьведчыць інвэнтар Магілёва за 1604 год. У 1633 годзе замак згарэў. У 1638 годзе яго аднавілі, меў выгляд астрога з 2 брамамі.

У час вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў з 6 лютага да 1 траўня 1655 году замак вытрымаў аблогу казацкіх войскаў, ад падкопаў замкавы вал моцна пацярпеў. У 1655—1660 гадох замак аднавілі і рэканструявалі: з трох бакоў збудавалі бастыёны, на дзядзінцы — разнастайныя гаспадарчыя пабудовы. У 1664 і 1708 гадох пацярпеў ад пажараў.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Магілёў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, замак інтэнсіўна разбураўся. У пачатку XIX ст. ліквідавалі бастыённыя ўмацаваньні. Неўзабаве на месцы замка разьбілі Сад Дэмбавецкага.

### Найноўшы час
У 1982 годзе археалягічныя дасьледаваньні замка праводзіў М. Ткачоў, у 1990 годзе — З. Яцкевіч, у 1992—1996 гадох — І. Марзалюк.

У 2007 годзе ў ходзе няўзгодненага з археолягамі будаваньня «храма-помніка» ў імя «Святых царственных мучеников и новомучеников и исповедников XX века» будаўнікі зьнішчылі культурны слой замка.

## Архітэктура
Дзядзінец замка меў форму, блізкую да чатырохкутніка (плошча больш за 1 га). З захаду пляцоўка дзядзінца ўзвышалася над далінай Дубравенкі на 20 м, з поўдня — над далінай Дняпра на 25 м, з усходу — на 14 м, з поўначы ўмацоўваўся ровам. Умацаваны пэрымэтрам пяскова-гліняным абарончым валам (вышынёю 5 м, шырынёю ў аснове каля 16 м), на якім паводле інвэнтару 1604 году стаялі 7 вежаў (зь іх 2 вежы-брамы з пад’ёмнымі мастамі), злучаных сьценамі-гароднямі, накрытымі гонтавымі стрэшкамі. Вежы (тры 5-ярусныя, чатыры 4-ярусныя; ніжнія ярусы 4-гранныя, верхнія — 8-гранныя) былі накрытыя 4-схільнымі дахамі з драніц. Сьцены гародняў і вежаў мелі таўшчыню ў 1—2—3 бервяны, з боку поля іх рабілі больш магутнымі і звычайна абмазвалі глінай. На адной зь вежаў быў бронзавы звон. З замка вялі патаемныя хады да Дняпра і Дубравенкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Алег Дзьячкоў, Гісторыя Магілёшчыны Магілёў. Замкавая гара, або “Магіла Льва”, Наша слова, 29 чэрвеня 2021 г.

Катэгорыя:Гісторыя Магілёва
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1526 годзе
Магілёўскі абласны краязнаўчы музэй

**Магілёўскі абласны краязнаўчы музэй імя Еўдакіма Раманавіча Раманава** — краязнаўчы  музэй у Магілёве, разьмешчаны па адрасе Савецкая плошча, 1.

## Гісторыя

Заснаваны ў Магілёве ў 1867 г. паводле рашэньня губэрнатарскага праўленьня як губэрнскі музэй. У 1918 г. аб’яднаны з Магілёўскім царкоўна-археалягічным музэем (адкрыты ў 1897 г.). З 1924 г. — аддзяленьне Беларускага дзяржаўнага музэю, у 1929-41 гг. — Магілёўскі дзяржаўны музэй, меў філіялы: Музэй гісторыі рэлігіі і атэізму (1935-41), Мэмарыяльны музэй Г. К. Арджанікідзэ (1937-41). У Вялікую Айчынную вайну ўсе музэйныя калекцыі бясьсьледна зьніклі. У 1949 г. музэй аднавіў сваю дзейнасьць як гісторыка-краязнаўчы. Адпаведна з загадам Савета Міністраў БССР «Аб назьве і профілях музэяў БССР» ад 27.02.1953 г. — абласны краязнаўчы музэй зь філіяламі: Музэй гісторыі бітвы каля вёскі Лясная Прапойскага раёну (1958-85), Музэй дзекабрыстаў (1985-96), Магілёўскі музэй этнаграфіі (у 1981-96 гг. аддзел).

У 2005 г. музэю прысвоена імя беларускага археоляга, гісторыка, этнографа, краязнаўца, пэдагога Е. Р. Раманава. Першапачаткова музэй разьмяшчаўся ў Доме Саветаў, з 1961 г. — у будынку былога акружнога суда, помніку архітэктуры 2-й паловы 18 ст. Дырэктары музэю І. Х. Юшчанка, У. Л. Венюкоў, І. С. Мігулін, І. К. Скварцоў, М. М. Каваленчыкаў. З 1987 г. дырэктар В. М. Аненкаў.

## Фонды і калекцыі

Асноўны фонд (2008) налічвае 126 362 адзінкі захоўваньня, навукова-дапаможны — 159 698 адзінак. Агульная плошча музэю складае больш за 2200 м², у т.л. выставачнай залі — 120 м².

У музэі больш за 20 калекцый: археалёгіі (крамянёвыя, каменныя і жалезныя прылады), нумізматыкі (каля 30 тыс. манет Вялікага Княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай, Рускай дзяржавы, Прусіі, Сылезіі і інш.), ваенных дасьпехаў, крыжоў 11 — 17 стагодзьдзяў, зброі 14 — 19 стагодзьдзяў, друкаваных выданьняў, жывапісу 18 стагодзьдзя, дакумэнтаў, фалерыстыкі і інш. Сярод рэдкіх экспанатаў упрыгожаньні (пальчатыя і антропазааморфная фібулы, рэчы з эмалямі), берасьцяная грамата 13 стагодзьдзя, кнігі Магілёўскай друкарні 1616 — 1713 гг., катэхізіс 18 — 19 стагодзьдзяў і інш.

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Музэі Магілёва

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт музэю
* 

Катэгорыя:Музэі Магілёва
Катэгорыя:Славутасьці Магілёва
Глядыятар

**Глядыя́тар** ( — «мечнік», ад *gladius* — «меч», «глядыюс») — воін-нявольнік часоў старажытнага Рыму, які выступаў на відовішчных мерапрыемствах, змагаючыся на арэне зь іншымі глядыятарамі, або з жывёламі (львамі).

Самая вядомая арэна, дзе змагаліся глядыятары — Калізэй у Рыме. Гледачы арэны маглі прагаласаваць: або забіць, або пашкадаваць пераможанага глядыятара. Існавалі розныя віды глядыятараў, якія адрозьніваліся тыпам выкарыстоўваемай зброі й дасьпехаў. Выдатным глядыятарам маглі даваць свабоду. Тыя, хто дажывалі да старасьці, маглі стаць трэнэрамі іншых глядыятараў.

## Школа глядыятараў
Першапачаткова, да будаўніцтва Калізэю, галоўным месцам глядыятарскіх баёў былі глядыятарскія школы і арэны ў Капуі (Кампанія). Гэта былі прыватныя ўстановы з суровай дысцыплінай, якія мелі закрытыя казармы з пляцоўкамі для трэніровак. Падчас навучаньня не выкарыстоўвалася сапраўдная зброя, якая звычайна замяналася на драўляную. Падрыхтаваныя глядыятары прадаваліся *эдытарам*, якія ўжо непасрэдна ладзілі баі.
 
## На арэне

Перад выйсьцем на арэну глядыятары прысягалі, што не будуць літасьцівыя падчас бітвы. На арэне віталі арганізатараў ігрышча рознымі воклічамі, найбольш вядомы, які дайшоў з гісторыі — *Авэ Цэзар* паводле Гая Сьвятонія Транквіла быў агучаны ў 52 годзе н. э. падчас выступу глядыятараў перад імпэратарм Кляўдыям

Барацьбы нельга было пазьбегчы, таму што пасіўных удзельнікаў лупцавалі распаленымі прутамі. Пераможаны праціўнік мог прасіць аб захаваньні жыцьця ўзьняўшы ўверх вялікі палец альбо ўпаўшы на калені  і схіліўшы голаву долу. Калі публіка ўздымала вялікія пальцы ўверх — гэта быў знак пераможцу аб жаданьні захаваць жыцьцё глядыятару, пальцы долу азначалі вырак на сьмерць. На мазаіках загінулага глядыятара пазначалі меткай Ø (ад грэцкай літары Θ — θάνατος "сьмерць").

## Захаваныя арэны
* Калізэй;
* Амфітэатар Марка Антонія Гардыяна ў Тысдры (Эль-Джэм, Туніс) — другі паводле велічыні амфітэатар пасьля Калізэю;
* Арэна ды Верона — цяпер пераўтвораная ў опэрную пляцоўку пад голым небам, адзін з сымбаляў Вэроны;
* Арэны Лютэцыі;
* Амфітэатар Пулы ў Харватыі. Паводле некаторых дадзены, гэты амфітэатар адзін з найбольш захаваных да нашых дзён пасьля Калізэю;
* Амфітэатар у Пампэях — найстаражытнейшы вядомы амфітэатар.

Таксама захаваліся арэны глядыятарскіх баёў у розных гарадах Італіі й на тэрыторыі шматлікіх міжземнаморскіх краінаў.

## Глядыятары ў культуры
* Глядыятар — фільм рэжысэра Роўдзі Гэрэнгтана.
* Глядыятар — мастацкі фільм рэжысэра Рыдлі Скота.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытны Рым
Конас-Кій Номадс

«**Конас-Кій Номадс**» () — ўэйлскі футбольны клюб з гораду Конас-Кій. Заснаваны ў 1946 годзе. Двухразовы чэмпіён Ўэйлзу (2020, 2021) і двухразовы ўладальнік Кубка Ўэйлзу (2018, 2024).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Конас-Кій
Дардонь

**Дардонь** () — дэпартамэнт на паўднёвым захадзе Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Нувэль-Акітэн (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Аквітанія). Парадкавы нумар 24. Адміністрацыйны цэнтар — Пэрыгё. Насельніцтва складае 414 149 чалавек (2010 г.).

Дардонь — трэці паводле займаемай плошчы дэпартамэнт Францыі. 45% яго тэрыторыі пакрыты лясамі. Дэпартамэнт уключае 4 акругі, 50 кантонаў і 557 камунаў.

## Вонкавыя спасылкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Кропка вяртаньня

***Кропка вяртаньня*** — другі альбом берасьцейскага гурта «Сьцяна». Выдадзены ў 2010 годзе лэйблам «БМАgroup» на кампакт-дыску. Альбом складаецца зь песень, створаных напрацягу папярэдніх сямі гадоў. Песьня «2 000 000» у 2009 годзе ўвайшла ў складанку «Наша альтэрнатыва». Папярэдні альбом гурту выйшаў у 2002 годзе. Прэзэнтацыя альбому прайшла 20 сакавіка 2010 году ў клюбе «Zio Pepe» ў межах фэсту музыкаў Берасьця «Гукі вясны». Альбом «Кропка вяртаньня» атрымаў пераважна станоўчыя водгукі музычных крытыкаў. Так, беларускі музычны журналіст Сяргей Будкін адзначыў унікальнасьць гучаньня з моцнымі барабанамі і бас-гітарай. Зьміцер Бескаравайны вызначае стыль гучаньня альбому як альтэрнатыўны гард-рок, але лічыць, што рэдкі для такога стылю саксафон не заўсёды пасуе.

## Песьні

## Удзельнікі
* Павал Прохараў — гітара, вакал
* Андрэй Клімус — бас-гітара, аўтар тэкстаў
* Яўген Лук’янчык — саксафон
* Аляксей Кузьняцоў — барабаны, пэркусія (2)
* Дар’я Трубіна — вакал (8)

Зьвядзеньне і мастэрынг — Trikil (D_tails)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Альбомы «Сьцяны»
Дром (дэпартамэнт)

**Дром** () — дэпартамэнт на паўднёвым усходзе Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Авэрнь — Рона-Альпы (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Рона-Альпы). Парадкавы нумар 26. Адміністрацыйны цэнтар — Валянс. Насельніцтва складае 484 715 чалавек (2010 г.).

Заходняя частка Дрому ляжыць у даліне Роны, астатняя частка разьмешчана ў Альпах. Гістарычна Дром быў часткай правінцыі Дафінэ. Дэпартамэнт уключае 3 акругі, 36 кантонаў і 369 камунаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Эр (дэпартамэнт)

**Эр** () — дэпартамэнт на паўночным захадзе Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Нармандыя (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Верхняя Нармандыя). Парадкавы нумар 27. Адміністрацыйны цэнтар — Эўрэ. Насельніцтва складае 586 543 чалавек (2010 г.).

Эр разьмешчаны на раўніннай мясцовасьці, істотная частка дэпартамэнту пакрыта лясамі. Усходнія раёны Эру эканамічна цесна зьвязаны з рэгіёнам Іль-дэ-Франс. Дэпартамэнт уключае 3 акругі, 43 кантонаў і 675 камунаў.

## Вонкавыя спасылкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Эр і Люар

**Эр і Люар** () — дэпартамэнт на паўночным захадзе Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Цэнтар. Парадкавы нумар 28. Адміністрацыйны цэнтар — Шартр. Насельніцтва складае 428 933 чалавек (2010 г.).

Тэрыторыя Эр і Люару належыць да басэйну Сэны зь яе прытокам Эр (на поўначы) і Люары з прытокам Люар (на поўдні). Дэпартамэнт уключае 4 акругі, 29 кантонаў і 402 камунаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Супрун

**Супру́н** — беларускі варыянт грэцкага імя *Сафрон*. Можа быць як імем, так і прозьвішчам.

Катэгорыя:Беларускія імёны
Гаўр (футбольны клюб)

«**Гаўр**» () — францускі футбольны клюб з гораду Гаўру рэгіёну Нармандыя. Заснаваны ў 1872 годзе як спартовы клюб у розных спартовых катэгорыях. Уладальнік Кубка Францыі (1959). Свае хатнія матчы ладзіць на стадыёне Асэан. Галоўным супернікам ёсьць клюб «Кан». Іхняе супрацьстаяньне клічыцца Нармандзкім дэрбі. Таксама прынцыповым супернікам ёсьць клюб «Лянс» з дэпартамэнту Па-дэ-Кале.

## Гісторыя

Насуперак сьцьверджаньням клюбу, што іхняя гісторыя сягае да 1872 году, насамрэч, клюб быў закладзены ў 1884 годзе купай брытанцаў. Яны стварэньні атлетычны клюб «Гаўр» і спачатку гулялі ў гібрыдную вэрсію футболу, якая спалучала элемэнты рэгбі і ўласна футболу. Такі від спорту называўся камбінацыя. На клясычны футбол прадстаўнікі клюбу пераключыліся ў 1894 годзе.

У 1899 годзе «Гаўр» стаў першым клюбам па-за межамі Парыжу, які здабыў тытул чэмпіёну францускага спаборніцтва. У той час чэмпіянат ладзіўся Зьвязам францускіх таварыстваў атлетычнага спорту. Але варта адзначыць, што парыскія клюбы адмовіліся ад удзелу ў першынстве. Яно лічылі, што гаўрцы ня маюць права на ўдзел у розыгрышы, бо «Гаўр» ня быў чэмпіёнам свайго рэгіёну. Гэтак «Гаўр» выгуляў у паўфінале першынства клюб «Ліль», а ў фінале мусіў згуляць супраць парыскага «Франсэ», які адмовіўся ад гульні. У наступным годзе «Гаўр» зноў браў удзел у чэмпіянаце, перамогшы ў паўфінале клюб «Туркуэн». Гэтым разам «Франсэ» не адмаўляў у фінальным матчы, але парыжане атрымалі паразу ад «Гаўру» зь лікам 1:0.

Клюб славіцца сваёй вядомай моладзевай акадэмія, якая падрыхтоўвае маладых талентаў. Гэтак выхаванцамі клюбнае школы ёсьць Бэнжамэн Мэндзі, Ібраім Ба, Жан-Ален Бумсонг, Лясана Дыяра, Рыяд Магрэз, Стыў Манданда, Вікаш Дарасоо, Поль Пагба і Дымітры Пает. Паводле вынікаў сэзону Лігі 2 2022—2023 гадоў «Гаўр» здабыў перамогу ў чэмпіянаце і, такім чынам, здабыў квіток у найвышэйшы францускі дывізіён упершыню з 2008 году.
## Дасягненьні
* **Уладальнік [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]]**: 1
** 1959
* **Уладальнік [[Супэркубак Францыі па футболе|Супэркубка Францыі]]**: 1
** 1959

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гаўр
Ду (дэпартамэнт)

**Ду** () — дэпартамэнт на ўсходзе Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Бургундыя — Франш-Камтэ (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Франш-Камтэ). Парадкавы нумар 25. Адміністрацыйны цэнтар — Бэзансон. Насельніцтва складае 533 320 чалавек (2013 г.).

Дэпартамэнт Ду знаходзіцца ў горным масіве Юра́. Найвышэйшы пункт — гара Мон-д’Ор (1 463 м). Дэпартамэнт уключае 3 акругі, 35 кантонаў і 594 камунаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Помнік палеглым славацкім жаўнерам (Ліпавец)

**Братэ́рская магі́ла слава́цкіх жаўне́раў, пале́глых пад час на́ступу** (), таксама вядомая як **Слава́цкі манумэ́нт** ()&nbsp;— помнік у месьце Ліпавец Віньніцкай вобласьці Ўкраіны, усталяваны ў гонар славацкіх жаўнераў, палеглых пад час Другой сусьветнай вайны. Помнік гісторыі Віньніцкай вобласьці мясцовага значэньня, адзіны падобны манумэнт на тэрыторыі Ўкраіны.

## Мінуўшчына
22 ліпеня 1941 на Ліпавеччыне адбыўся адзін зь першых контрудараў Чырвонай арміі супраць Вэрмахту. У часе гэтай апэрацыі часткі 6-й ды 12-й савецкіх арміяў разграмілі славацкую мэханізаваную брыгаду, што ваявала ў складзе 17-й нямецкай арміі. Менавіта тут адбыўся першы пераход славакаў на бок Чырвонай арміі, што ў выніку прывяло да стварэньня Чэхаславацкай асобнай брыгады. Славацкія жаўнеры патрапілі пад моцны перакрыжаваны савецкі ды нямецкі агонь, зазнаўшы вялікія страты забітымі і параненымі. Гэта былі найбольшыя страты славацкага войска цягам аднаго дня за ўсю вайну.

Наступным днём савецкі контранаступ быў адбіты. Палеглых славакаў пахавалі ў вялікай братэрскай магіле на месцы іхняга апошняга бою.

Цягам 1941—1943&nbsp;рокаў сюды з усяе тэрыторыі СССР звозілі ўсіх палеглых славацкіх ваяроў. Пахаваньні адбываліся і па сканчэньні вайны, калі ў ліпавецкай зямлі знаходзілі рэшткі славацкіх жаўнераў. Апошняе пахаваньне пяцёх славакаў адбылося ў 2010 року, калі іхнія косткі разам з гранатамі ды патронамі выкапалі экскаватарам пад час пракладаньня водаправоду ў Ліпаўцы. Нацыянальную прыналежнасьць рэштак вызначылі па абутку, бо ніводзін асабісты пазнамок ня быў знойдзены.

Паводле словаў мясцовых жыхароў, агулам у братэрскай магіле пахаваныя калі шасьцісот славацкіх жаўнераў.

## Апісаньне
Помнік знаходзіцца ля ўезду да места Ліпавец. Уяўляе сабою шасьцімэтровы гранітны абэліск арыгінальнае канструкцыі.

Быў узьведзены славацкімі майстрамі ў 1942 року. На ягонае адкрыцьцё прыехаў нават тагачасны прэзыдэнт Славаччыны Ёзэф Ціса. За савецкім часам помнік часткова разбурылі, аддавалі загад падарваць.

У 1996, 2006 і 2011 роках у Ліпаўцы адбыліся міжнародныя акцыі памяці і прымірэньня, сымбалем чаго стала аднаўленьне помніку. Асобныя ліпаўчане атрымалі ад славацкай амбасады адмысловыя ўзнагароды за «шэфства» над братэрскаю магілаю.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Pavel Mičianik. Slovenská armáda v ťažení proti Sovietskemu zväzu (1941 — 1944) I. V operácii BARBAROSSA. Vydavateľstvo: Dali-BB, s.r.o. — ISBN: 978-8-89090-37-2

## Вонкавыя спасылкі
* Кінахроніка 1942 року пра адкрыцьцё помніка палеглым славацкім жаўнерам на YouTube
* Славацкія жаўнеры ва Ўкраіне ды паўднёвай Беларусі (1941—1943)

Катэгорыя:Помнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Помнікі Ўкраіны
Катэгорыя:Славацка-ўкраінскія стасункі
Катэгорыя:Славаччына ў час Другой сусьветнай вайны‎
Катэгорыя:Ліпавец
Касымпаша Стамбул

«**Касымпаша**» () — турэцкі футбольны клюб з гораду Стамбулу. Заснаваны ў 1921 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Стамбуле
Багеміянс-1905 Прага

«**Багеміянс-1905**» () — чэскі футбольны клюб з гораду Прагі. Заснаваны ў 1905 годзе пад назовам «Вэршовіцы» паводле назвы праскага раёну. Традыцыйнымі колерамі клюбу ёсьць зялёны і белы. Самы знакаміты гулец «Багеміянсу» — Антанін Паненка, які займае пасаду старшыні клюбу. Талісманам клюбу ёсьць кенгуру. Гэтак сталася дзякуючы клюбнаму туру 1927 году ў Аўстралію, дзе каманда правяла шмат таварыскіх матчаў, а таксама атрымала ў падарунак двух кенгуру. Багемцы ахвяравалі іх Праскаму заапарку.

## Гісторыя

Клюб быў закладзены ў 1905 годзе пад назовам «Вэршовіцы». Гуляў на найвышэйшым узроўні футболу ў чэхаславацкай Першай лігі паміж 1925 і 1935 гады. У сэзоне 1982—1983 гадоў клюб перамог у розыгрышы чэхаславацкага чэмпіянату і ў тым жа сэзоне прасунуўся да паўфіналу Кубка УЭФА, дзе саступіў брусэльскаму «Андэрлехту». У 2005 годзе «Багеміянс» трапіў у крызу, што стала следзтвам кволага кіраваньня. Клюбу было забаронена браць удзел у другой частцы розыгрышу Другой лігі сэзону 2004—2005 гадоў, а ўсё клюбныя вынікі былі скасаваныя. Пражане рынуўся ў Трэцюю лігу празь фінансавую неплацежаздольнасьць, але пазьней быў выратаваны прыхільнікамі, якія сплацілі частку запазычанасьці клюбу.

«Багеміянс» заняў трэцяе месца ў Багемным дывізіёне Трэцяе лігі ў сэзоне 2005—2006 гадоў, ня здолеўшы дасягнуць месца, якое б надавала клюбу прасоўваньне. Аднак, пражане ўсё ж такі атрымаў квіток у Другую лігу, бо кіраўніцтва «Багеміянсу» купілі ліцэнзію на ўдзел ў Другой лізе ў «Ксавэрава». У 2007 годзе клюб здолеў вярнуцца да найвышэйшага дывізіёну, дзе яны апошні раз гулялі ў 2012 годзе. Паводле вынікаў сэзону 2011—2012 гадоў «Багеміянс» страціў месца ў Першай лізе, але праз год вярнуўся назад.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Прага
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1905 годзе
Віленскія беларускія настаўніцкія курсы (1915)

**Віленскія беларускія настаўніцкія курсы** (першыя) — настаўніцкія курсы, якія дзейнічалі са сьнежня 1915 па 23 верасьня 1916 у Вільні. Створаныя школьнай камісіяй Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны ва ўмовах нямецкае акупацыі для падрыхтоўкі настаўнікаў для віленскіх беларускіх школаў. Выкладчыкі: А. Пашкевіч (Цётка), Б. Пачопка (загадчык курсаў), С. Іваноўская, В. Ластоўскі, І. Луцкевіч, А. Луцкевіч, У. Рымша, Ю. Менке й інш. Дадаткова выкладаліся краязнаўства, польская й нямецкая мовы, асновы рэлігіі, гімнастыка, маляваньне, школьная гігіена, садоўніцтва й агародніцтва. Курсы скончылі 10 чалавек.

## Літаратура
* Ляхоўскі У. Пачатак тварэньня беларускае нацыянальнае школы // Спадчына. 2001. №1/2.
* Ляхоўскі У. Беларускія настаўніцкія курсы // ЭГБ, т.6, кн. ІІ. — Мн., 2003.

Катэгорыя:Беларускія настаўніцкія курсы
Партызан Бялград (гандбольны клюб)

**ГК «Партыза́н Бялгра́д»** () — сэрбскі гандбольны клюб зь Бялграду. Выступае ў Сэрбскай гандбольнай супэрлізе. Хатнія матчы праводзіць на арэне «Баніца» зьмяшчальнасьцю 3000 чалавек.

Уваходзіць у склад спартовага клюбу «Партызан».

## Мінуўшчына
Клюб быў заснаваны ў красавіку 1948 року. Спачатку выступаў у , першую гульню ў малы гандбол правёў 7 студзеня 1957.

29 лістапада 1959 року клюб заваяваў свой першы трафэй — , прычым на той час «Партызан» выступаў у другой лізе. У сэзоне 1965-66 рокаў «Партызан» паўтарыў гэты посьпех, ізноў выступаючы ў другой лізе.

У сэзоне 1970-71 клюб вярнуўся ў першую лігу і трэцім разам стаў уладальнікам кубку краіны (то бок ізноў фактычна падчас свайго выступу ў другой лізе). Аднак пасьля бялградцы ня здолелі прыставацца да зьменаў у югаслаўскім гандболе і 17 рокаў правялі ў ніжэйшым дывізіёне. Аднойчы дайшлі да фіналу Кубку Югаславіі, дзе саступілі ў дадатковы час «Црвенай Зьвездзе» 22:24.

У 1991 року «Партызан» вярнуўся ў найвышэйшы дывізіён. У гэтае дзесяцігодзьдзе клюб сабраў калекцыю ўсіх трафэяў Югаславіі і Сэрбіі й Чарнагорыі. У 1993 упершыню заваяваў чэмпіёнскі тытул, перамогшы ў фінале плэй-офу «Црвену Зьвезду».

## Дасягненьні

### Нацыянальныя спаборніцтвы
* Чэмпіянат Сэрбіі:
** **Чэмпіёны (10)**: 1993, 1994, 1995, 1999, 2002, 2003, 2009, 2011, 2012, 2025
** **Віцэ-чэмпіёны (8)**: 1992, 1996, 2004, 2007, 2013, 2021, 2022, 2023
* Кубак Сэрбіі:
** **Уладальнікі (13)**: 1959, 1966, 1971, 1993, 1994, 1998, 2001, 2007, 2008, 2012, 2013, 2024, 2026
** **Фіналісты (5)**: 2003, 2004, 2006, 2009, 2025
* Супэркубак Сэрбіі:
** **Уладальнікі (4)**: 2009, 2011, 2012, 2025
** **Фіналісты (2)**: 2013, 2024

### Міжнародныя спаборніцтвы
* Кубак уладальнікаў кубкаў ЭГФ:
** **Паўфіналіст (2)**: 1998/99, 2001/02
* Кубак выкліку ЭГФ:
** **Паўфіналіст (1)**: 2010/11

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Статыстыка ў чэмпіянаце Сэрбіі
* Профіль у гандбольнай лізе Сэрбіі
* Профіль у Лізе чэмпіёнаў ЭГФ
* Профіль на бачыне Эўрапейскай гандбольнай фэдэрацыі
* Партызан Бялград у Facebook
***Фан-клюбы:***
* JuzniFront
* IzaberiPartizan
* Partizan

Катэгорыя:Сэрбскія гандбольныя клюбы
Катэгорыя:Спорт у Бялградзе
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1948 годзе
Віленскія беларускія настаўніцкія курсы (1919)

**Віленскія беларускія настаўніцкія курсы** (другія) — настаўніцкія курсы, створаныя ў Вільні культурна-асьветным аддзелам Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны й Гарадзеншчыны.

Фінансаваліся польскімі ўладамі. Выкладчыкі: Ян Станкевіч (загадчык курсаў), Максім Гарэцкі, Клаўдзі Дуж-Душэўскі, Фларыян Ждановіч, Міхаіл Кахановіч, М. Мараўская, Вацлаў Ластоўскі, Н. Ласковіч. Выкладалася беларуская мова, а таксама польская мова, гісторыя й геаграфія Польшчы, псыхалёгія, асновы каапэрацыі й тэатральнага мастацтва. Складаліся з двух патокаў па 6 тыдняў. 1-ы паток (16 ліпеня — 1 верасьня 1919) скончылі 154 чалавек, зь іх большасьць складалі беларускія настаўнікі з Гарадзеншчыны. 2-і паток (22 верасьня — 1 лістапада 1919) скончылі каля 70 чалавек. На курсах навучаліся І. Бялькевіч, Я. Дзекуць-Малей, Аляксандар Карабач, Уладзіслаў Казлоўскі, Адольф Клімовіч, Вера Маслоўская, В. Матэйчук, А. Парук, Браніслаў Туронак і іншыя.

## Глядзіце таксама
* Віленскія беларускія настаўніцкія курсы (1915)

## Літаратура
* Ляхоўскі У. Пачатак тварэньня беларускае нацыянальнае школы // Спадчына. 2001. №1/2.
* Ляхоўскі У. Беларускія настаўніцкія курсы // ЭГБ, т.6, кн. ІІ. — Мн., 2003.

Катэгорыя:Беларускія настаўніцкія курсы
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1919 годзе
Катэгорыя:1919 год у Вільні
Менскія беларускія настаўніцкія курсы (1918)

**Менскія беларускія настаўніцкія курсы** (першыя) — настаўніцкія курсы, якія дзейнічалі ў Менску з 9 верасьня 1918 па 15 траўня 1919.

Створаныя Сакратарыятам асьветы БНР з дазволу камандаваньня нямецкай 10-й арміі. Першапачаткова фінансаваліся ўрадам БНР, нямецкай акупацыйнай адміністрацыяй (90% выдаткаў). Рыхтавалі настаўнікаў для беларускіх пачатковых школаў.

Праграма курсаў складалася паводле праграмаў былых дзяржаўных настаўніцкіх курсаў Расейскай імпэрыі з дадаткам дысцыплінаў беларусазнаўства. Дзейнічалі паралельна з курсамі беларусазнаўства. У першапачатковы склад выкладчыкаў уваходзілі С. Рак-Міхайлоўскі (дырэктар), К. Езавітаў (інспэктар), С. Арлоў, М. Байкоў, А. Данмевіч, Р. Зямкевіч, Я. Лёсік, А. Смоліч, І. Усьцюжынаў; асобныя лекцыі па гісторыі беларускага нацыянальнага руху чытаў Я. Варонка. 3 прыходам савецкай улады й абвяшчэньнем БССР перайшлі пад загад Наркамасьветы БССР (пазьней ЛітБел) і рэарганізаваныя ў 1-я Менскія беларускія пэдагагічныя курсы пры Менскім Беларускім пэдагагічным інстытуце. Склад пэдагагічнай рады папоўнілі В. Вайтэнка, В. Іваноўскі, У. Ігнатоўскі, Ч. Родзевіч, Б. Тарашкевіч і А. Неканда-Трэпка. Навучаліся 42 настаўнікі зь Менску, Вільні, Ігуменскага, Навагрудзкага, Слуцкага й інш. паветаў, у іх ліку В. Адамовіч, К. Гладкі, Ю. Лістапад, В. Лявіцкая. У жніўні 1919 памяшканьне курсаў занятае польскімі легіянэрамі, інвэнтар і вучэбнае абсталяваньне разрабаваныя.

## Глядзіце таксама
* Менскія беларускія настаўніцкія курсы (1919)

## Літаратура
* Ляхоўскі У. Пачатак тварэньня беларускае нацыянальнае школы // Спадчына. 2001. №1/2.
* Ляхоўскі У. Беларускія настаўніцкія курсы // ЭГБ, т.6, кн. ІІ. — Мн., 2003.

Менск, 1918
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Менску
Катэгорыя:Гісторыя Менску
Менскія беларускія настаўніцкія курсы (1919)

**Менскія беларускія настаўніцкія курсы** (другія) — настаўніцкія курсы, якія дзейнічалі ў Менску з 19 кастрычніка — па 23 лістапада 1919 году.

Створаныя Менскай беларускай школьнай радай для настаўнікаў школаў Менскага павету. Фінансаваліся польскімі ўладамі. Выкладчыкі: Я. Лёсік, У. Ігнатоўскі, Я. Карскі, Я. Фарботка й інш. Навучалася каля 250 чалавек. Пры курсах слухачамі арганізаваны самадзейны тэатральны гурток, які паставіў на сцэне «Беларускай хаткі» некалькі спэктакляў.

## Глядзіце таксама
* Менскія беларускія настаўніцкія курсы (1918)

## Літаратура
* Ляхоўскі У. Пачатак тварэньня беларускае нацыянальнае школы // Спадчына. 2001. №1/2.
* Ляхоўскі У. Беларускія настаўніцкія курсы // ЭГБ, т.6, кн. ІІ. — Мн., 2003.

Катэгорыя:Беларускія настаўніцкія курсы
Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Менску
Катэгорыя:Гісторыя Менску
Вадстэна

**Вадстэ́на** () — мястэчка на ўсходзе Швэцыі ў лэне Эстэр’ётляндзе, разьмешчанае на ўсходнім беразе возера Вэтэрну. Цэнтар аднайменнай камуны. Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году — 5674 чалавекі. Важны турыстычны цэнтар.

## Гісторыя
У XII стагодзьдзі на тэрыторыі сучаснай Вадстэны існавала царква ў раманскім стылі — гэта быў адзін з этапаў паломніцкага шляху ў Тронгэйм. У XIII стагодзьдзі кароль Вальдэмар Біргерсан пабудаваў тут свой палац. У 1346 кароль Магнус Эрыксан падараваў гэты палац Сьвятой Біргіце, якая заснавала Вадстэнскі кляштар — кляштар Ордэну Брыгітак. У 1400 Вадстэна атрымлівае гарадзкія прывілеі і становіцца важным паломніцкім цэнтрам. У 1545 годзе кароль Густаў Ваза пабудаваў у Вадстэне замак, а ў 1550 — канфіскаваў маёмасьць кляштару і прагнаў манахаў (манашкі заставаліся там да 1595 году). З 1637 кляштар ужываецца ў якасьці дому для жаўнераў-інвалідаў, у 1783 становіцца турмой, а з 1829 — часткай шпіталю. У 1848—1853, у сувязі з будаўніцтвам Гёта-каналу, у Вадстэне быў пабудаваны порт на возеры Вэтэрн. Для яго будаўніцтва былі разабраны абарончыя валы замку. У 1874 была пракладзена чыгунка (канчаткова зачыненая з 1963).

## Славутасьці
* г. зв. Чырвоная вежа (XIV стагодзьдзе) — рэшты царквы Сьвятога Пэра (Пятра)
* Кляштар (заснаваны ў XIV стагодзьдзі)
* Кляштарная царква (XV стагодзьдзе)
* Дом біскупа (1474)
* Ратуша (XV стагодзьдзе)
* Замак (XVI стагодзьдзе)
* г.зв. Дом Мортэна Шынарэ (служыў шпіталем для бедных)
* Гістарычная забудова (XVIII—XIX стагодзьдзе)
* Музэй кляштару Сьв. Брыгіты
* Музэй шпіталю
* Музэй цацак

## Галерэя

Vadstena castle Vadstena Sweden.JPG|Вадстэнскі замак
Vadstena-kloster.jpg|Вадстэнскі кляштар
Vadstena kloster juni 2011.jpg|Дом біскупа
Rådhuset i Vadstena, juni 2005.jpg|Ратуша
Rödtornet i Vadstena, den 24 juni 2008.jpg|Чырвоная вежа
Vadstena kloster.jpg|Былы каралеўскі палац (цяпер Музэй кляштару Сьв. Брыгіты)
Martenskinnareshusfransoder.jpg|Дом Мортэна Шынарэ
Vadstena-Sweden.jpg|У цэнтры Вадстэны
Вадстэна (камуна)

**Вадстэ́на** () — камуна на ўсходзе Швэцыі, у лэне Эстэр’ётлянд, у аднайменным ляндскапе. Насельніцтва 7407 чалавек (31 сьнежня 2015). Плошча 413,33 км². Галоўны населены пункт — Вадстэна.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Грамады лэну Эстэр’ётлянд
Вадстэнскі замак

**Вадстэ́нскі за́мак** () — замак у швэдзкім мястэчку Вадстэна.

## Гісторыя
Замак быў пабудаваны ў 1545 годзе па загадзе караля Густава Вазы, з мэтай абароны Стакгольму ад магчымых нападаў датчанаў і смоляндцаў. У 1552 ён ажаніўся на Катарыне Стэнбак і з гэтай нагоды зладзіў у замку фэст. У 1555 ён зрабіў сваіх чатырох сыноў герцагамі розных частак краіны: герцагу Магнусу дастаўся Эстэр’ётлянд і ў т.л. Вадстэна. Магнус пажадаў перабудаваць замак у палац. Ён валодаў ім да сьмерці ў 1595, нягледзячы на псыхічную хваробу, якая выявілася ў яго ў 1563 годзе. Яшчэ пры жыцьці Магнуса, яго старэйшы брат Юган, які стаў каралём Юганам III, заплянаваў надбудаваць у замку трэці паверх з каралеўскімі залямі, але гэтае будаўніцтва было завершанае толькі пасьля сьмерці Югана, у XVII стагодзьдзі. У сярэдзіне XVII стагодзьдзя каралева Крыстына заснавала ў Вадстэнскім замку адну зь першых у Швэцыі опэраў. Апошняй манаршай асобай, што часам жыла ў гэтым замку, была будучая каралева Ульрыка Элеанора, якую ў 1716 годзе прыехаў наведаць яе брат — Карл XII. Пасьля гэтага каранаваныя асобы канчаткова пакінулі замак. Ён выкарыстоўваўся між іншым, як мануфактура па вышыўцы дамастам і як склад моцных напояў. З 1899 ва ўсходнім крыле замку разьмесьціўся філіял Швэдзкага дзяржаўнага архіву, які знаходзіцца там і дагэтуль. Астатняя частка замку адкрыта для наведвальнікаў.

## Галерэя

Файл:Vadstena slott.jpg|Замак узімку
Файл:Vadstena slott, norra sidan, juni 2005.jpg|Від з поўначы
Файл:Vadstena slott, östra_sidan, juni 2005.jpg|Від з усходу
Файл:Vadstena slott mittornet.JPG|Цэнтральная вежа
Файл:Förmaket Vadstena slott.JPG|Адна з заляў на трэцім паверсе


## Крыніцы

Катэгорыя:Замкі Швэцыі
Катэгорыя:Вадстэна
Гёта-канал

**Гёта-канал**, або **Ёта-канал** () — суднаходны канал у Швэцыі, які злучае Балтыйскае мора на поўначы ад 58-й паралелі і праліў Катэгат. Канал праходзіць праз увесь Ёталянд: ад Гётэборгу на захадзе, да Сёдэрчэпінгу на ўсходзе. Агульная працягласьць каля 420 кілямэтраў. У канал уваходзяць Тральгэтанскі канал, азёры Вэнэрн і Вэтэрн і 190-кілямэтровы адрэзак паміж гэтымі азёрамі і Балтыйскім морам. У агульнай складанасьці канал мае 58 шлюзаў.

Упершыню ідэя будаўніцтва суднаходнага каналу паміж Балтыйскім морам і пралівам Катэгат была прапанаваная ў 1525 годзе біскупам Гансам Браскам для таго, каб пазьбегнуць вялікіх мытных збораў, якія зьбіраліся Ганзейскім зьвязам. Праект каналу быў распрацаваны вядомым шатляндзкім інжынэрам і архітэктарам Томасам Тэлфардам. Ініцыятарам праекту быў контар-адмірал, сябра ўраду Швэцыі граф Бальтзарам фон Плятэнам, які стаў старшынём праўленьня Гёта-каналу. Ён арганізаваў праект і атрымаў неабходную фінансавую і палітычную падтрымку. Яго пляны прыцягнулі падтрымку ўраду і новага караля Карла XIII, які разглядаў канал як спосаб мадэрнізацыі Швэцыі.

Будаўніцтва каналу пачалося ў траўні 1810 году і працягвалася 22 гады. 26 верасьня 1832 году адбылося ўрачыстае адкрыцьцё.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Каналы Швэцыі
Тральгэтанскі канал

**Тральгэтанскі канал** () — суднаходны канал у Швэцыі. Пабудаваны ў абыход плаціны ГЭС на рацэ Ёта Эльв недалёка ад гораду Тральгэтан. Уваходзіць у сыстэму Ёта-каналу. Розьніца ўзроўняў верхняга і ніжняга б’ефаў складае 32 мэтры.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Каналы Швэцыі
Ёта Эльв

**Ёта-эльв**, або *Гёта-эльв* () — рака ў паўднёва-заходняй частцы Швэцыі.

Даўжыня ракі — 93 км (разам з Клярэльвэн — 756 км), плошча басэйну 50 229 км². Ёта-Эльв бярэ пачатак з возера Вэнэрн, працякае ў паўднёва-заходнім кірунку да праліву Катэгат. Сярэдні расход вады 570 м³/с. У верхнім цячэньні маюцца вадаспады і парогі. Частка ракі разам з Абводным каналам — суднаходныя (частка сыстэмы Ёта-каналу).

На вадаспадзе Ёта-эльв знаходзіцца ГЭС. Побач з вусьцем разьмешчаны марскі порт Гётэборг.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс рэкаў Швэцыі

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Швэцыі
Зосіна

Назву **Зосіна** маюць:

* Зосіна — вёска ў Кобрынскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Зосіна — былая вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці, цяпер частка Ліды
* Зосіна — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці
* Зосіна — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці
Антанас Баранаўскас

**Антанас Барана́ўскас**, **Анто́ні Барано́ўскі** (; ,  17 студзеня 1835, Анікшты — 26 лістапада 1902) — польскі і летувіскі паэт, рымакаталіцкі біскуп.

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Вучыўся ў Варніскай каталіцкай сэмінарыі. Зьяўляецца першым летувіскім дыялектолягам і стваральнікам тэрмінаў летувіскай граматыкі. Найбольш вядомы твор — паэма «Анікшчайскі бор» (Anykščių šilelis, 1860) — лічыцца клясыкай летувіскай літаратуры. Гэта паэма перакладалася на шмат моваў. Яна была напісана на матыў «Пана Тадэвуша». Другі паэтычны тэкст Баранаўскаса «Падарожжа ў Санкт-Пецярбург» таксама быў, відавочна адказам Міцкевічу, а менавіта на ягонае «Адступленьне».

Пісаў таксама па-польску.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія паэты
Катэгорыя:Летувіскія рэлігійныя дзеячы
Катэгорыя:Летувіскія мовазнаўцы
Катэгорыя:Польскія каталіцкія біскупы
Вадстэнскі кляштар

**Вадстэ́нскі кляштар** () — кляштар Ордэну Брыгітак у швэдзкім мястэчку Вадстэна. Кляштар быў заснаваны і пабудаваны ў 1384 годзе паводле плянаў і рысункаў Сьвятой Брыгіты. Першапачаткова гэты быў кляштар як для манахаў, гэтак і для манашак Ордэну Брыгітак. У 1595 годзе ён быў зачынены, але брыгіткі вярнуліся сюды ў 1935 годзе, адчыніўшы невялічкую гасьцёўню. У 1968 годзе, на поўдзень ад старажытнага кляштару, быў зноў заснаваны паўнапраўны кляштар Брыгітак — *S:ta Birgittas abbedi Pax Mariae*, які ў 1988 годзе быў афіцыйна прызнаны ордэнскім кангрэгатам у Рыме.

## Вонкавыя спасылкі

* Музэй кляштару Сьв. Брыгіты
* Сайт брыгітак Вадстэны

Катэгорыя:Кляштары Швэцыі
Катэгорыя:Вадстэна
Карэка

**Карэка** (, ) — фрацыёнэ ў Італіі, у складзе камуны Амантэя правінцыі Казэнца рэгіёну Калябрыя. Насельніцтва 500 чал. (2013). 

## Геаграфія
Карэка разьмешчаная на ўзбярэжжы Тырэнскага мора і мяжуе з акругавым горадам Амантэа на поўдні, дзе мяжа пачынаецца з Кампора-Сан-Джавані. Тэрыторыя збольшага прадстаўляе скалісты мыс, на раўніне ляжыць цэнтар гораду. Яна таксама ўключае пагоркі й шырокія пляжы. Клімат мяккі.

## Эканоміка
Асноўнай крыніцай эканомікі Карэка, а таксама бліжэйшага мястэчка Кампора-Сан-Джавані зьяўляецца турызм і гатэльны сэктар, разьвітыя дзякуючы прыгажосьці мясцовага ўзбярэжжа; папулярнасьцю карыстаюцца скалы Карэка, сфатаграфавалі, так як 1960-х гадоў і выкарыстоўваюцца для аматарскага выкарыстання радыё. Ёсьць таксама некаторыя невялікія фабрыкі, якія працуюць у галінах харчовае, мэханічнае й мэблевае прамысловасьці.

Катэгорыя:Італія
Дамбартан (футбольны клюб)

«**Дамбартан**» () — шатляндзкі футбольны клюб з гораду Дамбартану. Заснаваны ў 1872 годзе. Двухразовы чэмпіён Шатляндыі (1891, 1892), уладальнік Кубка Шатляндыі (1883).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Дамбартан
Уладзімер Шахавец

**Уладзі́мер Шахаве́ц** (, в. Кімія, Барысаўскі раён — ) — беларускі пісьменьнік, перакладчык.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1934 пачаў працаваць рахункаводам калгасу, пасьля сакратаром сельсавету. У 1937 скончыў Магілеўскі рабфак і паступіў на фізыка-матэматычны факультэт БДУ (які скончыў у 1946). Удзельнік партызанскага руху на Беларусі, у 1945 — у дзеючай арміі на 1-м Украінскім фронце. У 1946—1948 — літсупрацоўнік газэты «Літаратура і мастацтва», з 1948 — рэдактар, загадчык рэдакцыі, намесьнік галоўнага рэдактара выдавецтва «Беларусь», з 1972 — намесьнік галоўнага рэдактара, у 1976—1982 — загадчык рэдакцыі выдавецтва «Мастацкая літаратура».

Член Саюза пісьменьнікаў СССР (з 1947).

## Творчасьць
Дэбютаваў вершамі ў 1937. Аўтар зборнікаў аповесьцяў і апавяданьняў «*Землякі*» (1949), «*Насустрач*» (1951), «*Будзьце здаровы*» (1955) і інш., а таксама кніг для дзяцей «*Крылаты дзень*» (1961), «*Чорны сьнег*» (1962), «*Пісьмо да сябра*» (1966) і інш.

На беларускую мову пераклаў паэмы «Мцыры» і «Ізмаіл-бей» М. Лермантава, шэраг вершаў Пушкіна, М. Някрасава, У. Маякоўскага, рускіх, украінскіх і іншых паэтаў народаў СССР, кнігі прозы «*Звычайная гісторыя*» І. Ганчарова (1955), «*З берагоў Мядзведзіцы*» М. Прыляжаевай (1958), і інш., а таксама трагедыю Ў. Шэксьпіра «*Макбэт*», асобныя творы ангельскіх, францускіх, вугорскіх, сэрбскіх, славацкіх паэтаў. У 1983 выйшла кніга перакладаў «*Пераклічка*».

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені, мэдалямі. Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1979).

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры БССР
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Кіслаўшчына

Назву **Кіслаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Кіслаўшчына — былая вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Кіслаўшчына — вёска ў Бабруйскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Кіслоўшчына
* Кіслы
Мацешы

Назву **Мацешы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Мацешы — вёска ў Ахрэмаўскім сельсавеце Браслаўскага раёну
** Мацешы — вёска ў Далёкаўскім сельсавеце Браслаўскага раёну

## Глядзіце таксама
* Мацешыцы
Фіністэр

**Фіністэ́р** (, ) — дэпартамэнт на крайнім захадзе Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Брэтань. Парадкавы нумар 29. Адміністрацыйны цэнтар — Кэмпэр. Найбуйнейшы горад — Брэст. Насельніцтва складае 897 628 чалавек (2010 г.).

Фіністэр абмываецца на поўначы пралівам Ля-Манш, на захадзе і на поўдні — Атлянтычным акіянам, на ўсходзе мяжуе з дэпартамэнтамі Кот-д’Армор і Марбіян. Дэпартамэнт уключае 4 акругі, 54 кантонаў і 283 камуны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Кубак Даніі па футболе

**Кубак Даніі па футболе** () — спаборніцтва, якое штогод праводзіцца Дацкім футбольным зьвязам сярод футбольных клюбаў Даніі. Упершыню праведзены ў 1955 годзе. Напрацягу сваёй гісторыі спаборніцтва мела шмат назваў паводле спонсараў, як то ад 1990 да 1996 году меў назву «Кубак Giro», ад 1997 да 1999 — «Кубак Compaq», ад 2000 да 2004 — «Кубак DONG», да 2005 — «Кубак Ekstra Bladet» (паводле назвы спонсараў).

Фінал традыцыйна ладзіцца ў сьвята Ўзьнясеньня ды заўсёды гуляецца на дацкім нацыянальным стадыёне Паркен. Аднак у сэзонах 1991 і 1992 гадоў фінал быў перанесены на стадыёны ў Одэнсэ і Оргусе адпаведна праз рэканструкцыю Паркену. Акрамя таго, у 2011 годзе, паколькі Ўзьнясеньне прыпала на 2 чэрвеня, і на гэтую дату ўжо быў прызначаны міжнародны матч, фінал Кубка Даніі быў згуляны на два тыдні раней, 22 траўня, што супала з штогадовым Капэнгагенскім маратонам.

Пераможца гэтага турніру бярэ ўдзел у турніры Лігі Эўропы на наступны год. Найбольш пасьпяховым клюбам уважаецца «Капэнгаген».

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Дацкі футбол
Данія
Бедная рыфма

**Бе́дная ры́фма** — тэрмін, якім абазначаюць шэраг бедных на сугуччы рыфмаў. 

Да беднай рыфмы перш за ўсё адносіцца мужчынская адкрытая рыфма, у якой супадаюць толькі галосныя гукі: *люблю́ — маю́, край — быва́й, пайшо́ў — зноў* і г. д. Не вызначаецца багацьцем сугуччаў і мужчынская закрытая рыфма, у якой не супадаюць пераднаціскныя зычныя: *ног — даро́г, дым — ім, сьцяг — вяка́х* і г. д. 

Як бедная рыфма ўспрымаюцца таксама аднародныя граматычныя рыфмы, асабліва пры злоўжываньні імі. У першую чаргу гэта адносіцца да т. зв. флексійных рыфмаў — дзеяслоўных (*хо́дзіць — паво́дзіць, пыта́е — сяда́е*) і назоўнікавых (*нага́мі — сцяга́мі, васілё́чак — звано́чак*).

У паэтычным творы бедныя рыфмы звычайна выступаюць побач зь іншымі сугуччамі, гукавымі паўторамі, з багатымі і глыбокімі рыфмамі, што ў значнай ступені кампэнсуе іх гукавую малапрыкметнасьць.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Выпадковая рыфма

**Выпадко́вая ры́фма** — рыфма, зьяўленьне якой у творы абумоўлена не патрэбамі паэтычнага сэнсу, а толькі выпадковай сугучнасьцю словаў. Гэта — рыфма дзеля рыфмы. Часам «дзеля рыфмы» паэт адважваецца на непажаданыя паэтычныя асацыяцыі, што ўзьнікаюць у выніку сугучнасьці выпадковых для дадзенага тэксту словаў:
: Усё яшчэ трывогі па начах.
: Забытае… Яно пры вас, удовы.
: І сьлёзы душаць вас, нібы удавы,
: Аж цёмна ў адцьвітаючых вачах.
: (К. Камейша. «Удовы»)

Імкненьне абавязкова падабраць дакладнае сугучча вядзе, здараецца, да няправільнага карыстаньня словам, ужываньня яго ня ў тым значэньні ці ня ў той форме, якую вымагае паэтычны кантэкст.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Гіпэрдактылічная рыфма

**Гіпэрдактылі́чная ры́фма** — такі від рыфмы, калі націск у сугучных словах падае далей чым на трэці склад ад канца. У беларускай паэзіі сустракаецца вельмі рэдка і толькі на чацьвёртым ад канца складзе. Вось прыклад гіпэрдактылічнай рыфмы з народнай песьні:
: Ты бярозка не цярэ́бленая,
: Твае сучайкі сярэ́браныя,
: Маковачка пазало́чывана,
: Чорным шоўкам перастро́чывана.

У сучаснай паэзіі гіпэрдактылічная рыфма ўжываецца ў спалучэньні з мужчынскай і жаночай рыфмамі ў вершах розных жанраў. Вялікі мастацкі эфэкт дасягаецца раптоўным зьяўленьнем рэдкай гіпэрдактылічнай рыфмы на фоне іншых, больш прывычных, рыфмаў.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Гукаперайманьне

**Гукаперайма́ньне** — імітацыя з дапамогай гукаў мовы тых ці іншых гукаў рэчаіснасьці. Аднак
нельга лічыць, што сродкамі паэтычнага гукапісу можна дакладна ўзнавіць пэўныя гукі рэчаіснасьці. Зрабіць гэта немагчыма, дый такой патрэ-
бы няма. Дастаткова таго, што па асацыяцыі, гукавой аналёгіі ў нашай сьвядомасьці паўстае гукавы, а за ім — і зрокавы вобраз зьявы ці прадмета.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Глыбокая рыфма

**Глыбо́кая ры́фма** — від багатай рыфмы, у якой супадаюць ня толькі націскныя склады, але і некалькі пераднаціскных гукаў. Напрыклад: *анке́т— банке́т, гады́ — гарады́, мацыё́лу — мацыё́ну, гало́ўнае — галавало́мных*. Усе гэтыя прыклады — з сучаснай беларускай паэзіі, аднак глыбокая рыфма выяўляецца і ў даўніх фальклёрных творах:
: А там ехаў дварані́н
: На коніку вараны́м.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Гукапіс

**Гу́капіс** — такія гукавыя паўторы ў вершаванай мове, якія ўзмацняюць яе мілагучнасьць і сэнсавую выразнасьць.
Сярод іх вылучаюцца гукавая анафара, эпіфара, кальцо, стык. Асобнымі відамі гукапісу, апрача названых, зьяўляюцца алітэрацыя, асананс, гукаперайманьне. У паэтычнай практыцы, як правіла, усе яны выкарыстоўваюцца ў спалучэньні, суадносячыся зь лексыкай, інтанацыйна-сынтаксічнай арганізацыяй вершаванага радка.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Дакладная рыфма

**Дакла́дная ры́фма** — такая рыфма, у якой супадаюць націскныя і пасьлянаціскныя гукі: *ра́нку — вуша́нку, крыні́цы — рукаві́цы* і г. д. Што да мужчынскіх рыфмаў, то дакладнымі лічацца такія, у якіх супадаюць і пераднаціскныя зычныя: *імгла́ — цяпла́, гады́ — малады́, гром — дабро́м* і г. д. Крытэрый дакладнасьці рыфмаў залежыць як ад фанічных асаблівасьцей мовы, так і ад літаратурных традыцый. У прыватнасьці, у беларускай паэзіі дакладнымі лічацца рыфмы з націскнымі галоснымі і — ы, а — я, э — е (*ні́бы — ры́бы, рама́на, — на Я́на, Арэ́се — ле́се*).

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Дактылічная рыфма

**Дактылі́чная ры́фма** — від рыфмы, у якой націск падае на трэці ад канца склад сугучных словаў. Яна сустракаецца ў беларускай паэзіі ўсіх часоў, хоць у старажытны пэрыяд выкарыстоўвалася значна радзей, чым у сучаснай вершатворчасьці. Па частаце ўжываньня гэтая рыфма знаходзіцца на трэцім месцы — пасьля жаночай і
мужчынскай. Вось прыклады дактылічнай рыфмы:
: Антон мало́дзенькі
: Піў мёд сало́дзенькі.
: Прыкаціўся к бо́чачцы,
: Яшчэ трошкі хо́чацца.
: (Народная песьня).

Дактылічная рыфма часьцей выкарыстоўваецца не самастойна, а ў спалучэньні з жаночай і мужчынскай, што робіць рытміка-інтанацыйны малюнак вершаванага твора больш разнастайным.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Кансанансная рыфма

**Кансана́нсная ры́фма** — від недакладнай рыфмы, у якой супадаюць толькі зычныя гукі (*дом — дым, долы — дула*).

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Ламаная рыфма

**Лама́ная ры́фма** — канцавая рыфма, што зьвязвае ня цэлыя словы, а толькі часткі словаў, разьдзеленых, «разламаных» міжрадковымі паўзамі. Такую рыфму ўжыў, у прыватнасьці, У. Дубоўка ў паэме 20-х гадоў ХХ ст. «Там, дзе вазёры»:
: Яны вучылі ненавідзець пана,
: яшчэ — кахаць хаўрус сям’і працоў-
: ных і працы. І ў абшарпана-
: га пастушка будзілі кроў.

Тут у другім і трэцім радках міжрадковыя паўзы дзеляць словы на дзьве часткі. Гэты падзел, зразумела, штучны, досыць фармальны, не абумоўлены патрэбамі зьместу.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Ланцужковая рыфма

**Ланцужко́вая ры́фма** — рыфма, якая спалучае радкі вершаванага твора, паступова пераходзячы з адной страфы ў другую. Такая рыфма сустракаецца ў некаторых цьвёрдых формах верша, у прыватнасьці, у тэрцынах, вілянэлі. Характэрная яна і для твораў з ланцужковай кампазыцыяй, у якіх асобныя радкі папярэдніх строфаў пачынаюць сабой наступныя строфы:
: Ішла Купалка сялом, сялом,
: Закрыўшы вочкі пяром, пяром.
: Закрыўшы вочкі пяром, пяром,
: Вітала хлопцаў чалом, чалом.
: Вітала хлопцаў чалом, чалом,
: Сьвятліла вочкі агнём, агнём.
:(Народная песьня)

Ланцужковая рыфма ўжываецца і ў клясычным санэце, дзе яднае два катрэны і два тэрцэты.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Манарыфма

**Манары́фма** — рыфма, якая спалучае ўсе радкі вершаванага твора. Верш, напісаны манарыфмай, называецца манарымам. Апошні радок у гэтым вершы — халасты. Манарыфма, якая надзвычай абвастрыла рыфмовае чаканьне, раптам «спатыкаецца» на слове незарыфмаваным. Вось манарыфма ў вершы П. Панчанкі часу Вялікай Айчыннай вайны «Чаго баіцца немец?»:
: Ці не бачылі вы фрыца,
: Што ўсяго цяпер баіцца?
: Ён баіцца ў лазьні мыцца:
: Вельмі лёгка абварыцца,
: І ў цырульніка галіцца —
: Можа з горла кроў паліцца.
: А падыдзе да крыніцы,
: Не адважыцца напіцца,
: Каб насьмерць не атруціцца.
: Хоча ў сена ён зарыцца,
: Толькі страшна — загарыцца.
: І у хаце кепска сьпіцца —
: Партызан заўсёды сьніцца.
: Бруха ў гада разбаліцца,
: Ён да ветру не імчыцца,
: А падыме паўмасьніцы
: І паскудзіць чужаніца.
: Ды за ўсё страшней для фрыца
: Нашых залпаў бліскавіцы…
: Трэба, хлопцы, згаварыцца,
: З акупантам разьлічыцца
: І зрабіць яму капут.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Мнагакратная рыфма

**Мнагакра́тная ры́фма** — рыфма, якая паўтараецца ў вершы пяць і больш разоў запар. Асабліва характэрная мнагакратная рыфма для ўсходняй паэзіі. Аднак сустракаецца яна і ў беларускай паэзіі, спалучаючы тыя радкі твора, у якіх разгорнутая адна вобразная думка. Напрыклад:
: І мне наканаваны бой
: З другімі і з самім сабой —
: Бой з тупасьцю, як пень, тупой,
: Бой з чэрствасьцю, як час, скупой,
: Бой з крывадушнасьцю любой,
: Бяскроўны, ды сьмяротны бой.
: Бой нэрваў, сэрца перабой,
: Калі нібы перад табой
: Такі, як ты, ды не такі,
: А пустазвоны-мастакі.
: (А. Лойка «…І мне наканаваны бой»)

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка
Недакладная рыфма

**Недакла́дная ры́фма** — тэрмін, які ўжываецца ў адносінах да рыфмаў зь няпоўным супадзеньнем гукаў у
сугучных словах. Сюды адносяцца рыфмы асанансныя, кансанансныя, апорныя, усечаныя, рознанаціскныя, анаграмныя. Паколькі колькасьць дакладных рыфмаў абмежаваная, недакладныя рыфмы значна павялічваюць агульны лік рыфмовых сугуччаў, а тым самым і эўфанічныя мажлівасьці верша. Недакладныя рыфмы даюць магчымасьць супастаўляць розныя, падчас далёкія паняцьці, пашыраюць асацыятыўныя межы паэтычнага слова. Нарэшце, недакладныя рыфмы ў большай ступені, чым дакладныя, валодаюць эфэктам парушэньня рыфмовага чаканьня, бо недакладныя рыфмы адгадаць, прадбачыць наперад практычна немагчыма.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Рыфма і фоніка