open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джордж Габрыель Стокс

Сэр **Джордж Габрыель Стокс** (; 13 жніўня 1819 — 1 лютага 1903) — ангельскі фізык-тэарэтык і матэматык ірляндзкага паходжаньня. Працаваў у Кембрыдзкім унівэрсытэце, зрабіў значны ўнёсак у гідра-і газадынаміку (гл. раўнаньні Наўе-Стокса), оптыку і матэматычную фізыку (гл. тэарэма Стокса). Быў сакратаром, а пазьней прэзыдэнтам Лёнданскага каралеўскага таварыства.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Памерлі ў Кембрыджы
Катэгорыя:Брытанскія матэматыкі
Катэгорыя:Брытанскія фізыкі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Коплі
Скарпіёны

**Скарпіёны** (*Scorpiones*) — атрад клясы павукападобных (*Arachnoidea*), падтыпу Хэліцэравых (*Chelicerata*), тыпу чэлясаногіх (*Arthropoda*). Прыналежныя да гэтага атраду жывёлы — выключна наземныя формы, якія сустракаюцца толькі ў гарачых краінах. Усяго вядома каля 1200 відаў скарпіёнаў. Сярод іх і самыя вялікія павукападобныя, такія як Гвінэйскі імпэратарскі скарпіён, які дасягае ў даўжыню 180 мм, і самыя маленькія — даўжынёй усяго 13 мм. Слова скарпіён паходзіць са старажытнагрэцкай σκορπιός — скорпіёс. Старабеларуская назва — мядзьведак (''старабел.'' недведокъ)Гістарычны слоўнік беларускай мовы. - Менск: Менск, Беларуская навука, 1982-. https://web.archive.org/web/20180912072355/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8490524.stm://slounik.org/hsbm. 

Катэгорыя:Павукападобныя
Скаты

**Скаты** (*Batoidea*) — адзін з двух надатрадаў пласьцінашчэлепавых храстковых рыб. Зьмяшчае пяць атрадаў і 15 сямействаў. Для скатаў характэрна вельмі «сплюшчанае» цела і вялікія грудныя плаўнікі, што зрасьліся з галавой. 

Пашча, ноздры і пяць пар шчэлепаў знаходзяцца на плоскім і, як правіла, сьветлым ніжнім баку. Хвост бізунападобнай формы. Большасьць скатаў жыве ў марской вадзе, аднак існуе і некалькі прэснаводных відаў (матора і інш.) Верхні бок у скатаў прыстасаваны паводле расфарбоўкі да той ці іншае жыцьцёвае прасторы і можа вар'явацца ад сьветла-пясчанай да чорнай. На верхнім баку разьмешчаны вочы і адтуліны, у якія пранікае вада для дыханьня.

Большасьць відаў скатаў вядзе прыдонны лад жыцьця і харчуецца малюскамі, ракамі і ігласкурымі. Пелагічныя віды харчуюцца плянктонам і дробнай рыбай.

Адным з найбольш вядомых відаў скатаў зьяўляецца манта (*Manta birostris*). Вялікіх памераў дасягаюць скаты зь сямейства арляковых, чый размах крылаў можа дасягаць 2,5 мэтра, а даўжыня — да пяці мэтраў; а таксама скаты зь сямейства хвастаколавых, які дасягае 2,1 мэтра ў шырыню і да 5,5 мэтраў у даўжыню.

## Гл. таксама
* Скаты-матылькі
* Ромбавыя
* Электрычныя скаты

Катэгорыя:Храстковыя рыбы
Скаты-матылькі

**Гімнуравыя** (*Gymnuridae*) або **Скаты-матылькі** — сямейства скатаў. Да гімнуравых адносяцца 14 відаў, што дзеляцца на два роды. Абодва роды адрозьніваюцца адзін ад аднаго, што ў прадстаўнікоў роду этаплятэі на хвасьце маецца сьпінны плаўнік. У цэлым, хвост гімнуравых па параўнаньні з хвастамі іншых скатаў вельмі кароткі. Гімнуравыя мігруюць уздоўж узьбярэжжаў цёплых мораў, а таксама часам заплывают ў вусьці рэк.

Гімнуравыя — даволі буйныя скаты. Большасьць відаў дасягае размаху крылаў ад 1,5 да 2,5 м, Атлянтычныя скаты-матылькі (*Gymnura altavela*) могуць дасягаць нават 4 м.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Gymnuridae. Integrated Taxonomic Information System.

Катэгорыя:Храстковыя рыбы
Бабовіцкі сельсавет

**Бабо́віцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёну Гомельскай вобласьці Беларусі. Цэнтар сельсавету — вёска Бабовічы.

## Гісторыя
26 верасьня 2006 году ў склад сельсавету перададзеныя населеныя пункты Жаробнае і Старыя Дзятлавічы ліквідаванага Дзятлавіцкага сельсавету. 21 чэрвеня 2007 году ў склад сельсавету перададзеныя населеныя пункты Асаўцы, Сасноўка, Уза ліквідаванага Давыдаўскага сельсавету.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Гомельскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Гэльсынгборг (камуна)

**Гэльсынгбо́рг** () — камуна на поўдні Швэцыі, у Сконэ. Насельніцтва 151 306 чалавек (31.12.2023) — восьмая паводле колькасьці жыхароў камуна Швэцыі (зь дзевятнаццаці камунаў у якіх насельніцтва перавышае 100 000 чалавек). Плошча 347,23 км². Галоўны горад — Гэльсынгборг.

## Крыніцы

Катэгорыя:Камуны лэну Сконэ
Электрычныя скаты

**Электрычныя скаты** (*Torpediniformes*) — атрад храстковых рыб, у якіх па бакох разьмешчаны ныркападобныя электрычныя органы. У іх аднак адсутнічаюць слабыя электрычныя органы, што ёсьць у сямейства ромбавых па абодва бакі хваста. Галава і тулаве ўтвараюць дыскападобную форму. Адносна кароткі хвост мае хваставы плаўнік, а таксама да двух верхніх плаўнікоў. У атрадзе — 4 сямейства і 69 відаў. Электрычныя скаты вядомыя сваёй здольнасьцю вырабляць электрычны зарад, напруга якога (у залежнасьці ад віду) ад 8 да 220 вольт. Скаты выкарыстоўваюць яго для абароны і могуць аглушыць ворага.

Скаты цудоўныя плыўцы.

Катэгорыя:Храстковыя рыбы
Скеліг-Майкл

**Скеліг-Майкл** — манастырскі комплекс, пабудаваны ў VII ст. на стромкіх схілах скалістага вострава Скеліг-Майкл, які знаходзіцца за 12 км ад паўднёва-заходняга берага Ірляндыі.

Ілюструе цяжкія ўмовы існаваньня першых ірляндзкіх хрысьціян. З-за вялікай аддаленасьці Скеліг-Майкл да нядаўняга часу амаль не наведваўся людзьмі, з-за гэтага выключна добра захаваўся.

Манастыр зьяўляецца аб’ектам Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Вонкавыя спасылкі
* World Heritage web page
* The Forgotten Hermitage
* Skellig Monastery photos
* Procjena otoka

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Ірляндыі
Катэгорыя:Скеліг (астравы)
Катэгорыя:Геаграфія графства Керы
Катэгорыя:Археалягічныя аб’екты ў Рэспубліцы Ірляндыі
Катэгорыя:Хрысьціянскія кляштары Рэспублікі Ірляндыі
Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Ірляндыі
Катэгорыя:Міхаіл (арханёл)
Катэгорыя:Руіны ў Рэспубліцы Ірляндыі
Сьліва

**Сьліва** (*Prunus*) — род пладовых расьлінаў сямейства ружакветных.

Дрэвы або кусты вышынёю да 8-10 м. Лісьце чараньковае, яйкападобнае або эліптычнае. Кветкі найчасьцей белыя, у шчытках. Плод — касьцянка зь мясістым каляплоднікам. Плады ўтрымліваюць цукры, арганічныя кісьлі, вітаміны.

На Беларусі ў дзікай прыродзе 1 від — , акрамя яго, вырошчваецца яшчэ 2 віды:  і . Найбольшае гаспадарчае значэньне мае сьліва дамашняя.

## Глядзіце таксама

* Чарэшня
* Вішня звычайная

## Крыніцы

Катэгорыя:Дрэвы
Сьліва дамашняя

**Сьліва дамашняя** (*Prunus domestica*) — плодавае дрэва роду сьліва сямейства ружакветных.

Дрэва вышынёй да 10 м. Лісьце чараньковае, эліптычнае або яйкападобнае. Кветкі белыя або зеленаватыя, адзіночныя або па 2-3 ў суквецьцях. Плод — касьцянка зь мясістым каляплоднікам. Плоды ўтрымліваюць цукры, арганічныя кісьлі, вітаміны В, С, К, каратыны.

У дзікім стане не сустракаецца і, як мяркуюць, зьяўляецца гібрыдам цёрну (найбольш пашыранага дзікага віду сьлівы) і алычы. Такама розныя формы сьлівы маглі ўтварыцца ад розных падвідаў цёрну і алычы шляхам паўторнай гібрыдызацыі з гэтымі відамі.

На Беларусі сьліва дамашняя культывуецца па ўсёй краіне. Пачынае пладаносіць на 3-4-ы год. Пэрыяд гаспадарчага выкарыстаньня 12-15 гадоў. Плоды высьпяваюць у канцы жніўня-верасьня.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сьлівовыя
Ружавыя

**Ру́жавыя** (*Rosaceae*) — сямейства двухдольных расьлінаў, якое ўтрымлівае каля 100—120 родаў і больш за 3000 відаў дрэў, хмызьнякоў і травяністых расьлінаў.

Ружавыя, імаверна, займаюць трэцяе месца, пасьля злакаў і бабовых, у жыцьці чалавека. У шматлікіх ружавых вельмі багатая на вітаміны і цукар садавіна. Некаторыя прадстаўнікі сямейства зьяўляюцца каштоўнымі пладовымі дрэвамі (яблыні, грушы, абрыкосы, пэрсыкі, вішні, сьлівы і інш.). Іншыя ўтрымоўваюць этэрныя маслы (ружавае масла) высокай якасьці. Некаторыя зь іх дэкаратыўныя, а некаторыя выкарыстоўваюцца ў мэдыцыне.

## Глядзіце таксама
* Мыльнае дрэва
Сымон Малеўскі

**Сымо́н Мале́ўскі** (; 1759—1832, Вільня) — правазнаўца, эканаміст фізыякрат; рэактар Віленскага ўнівэрсыстэту (1826—1832); бацька Францішка Малеўскага.

## Біяграфія
У 1781 годзе паступіў у настаўніцкую сэмінарыю пры Галоўнай школе Вялікага Княства Літоўскага; два гады вучыўся ў кракаўскім Ягелонскім унівэрсытэце. У 1785 годзе атрымаў ступень доктара філязофіі ў Галоўнай літоўскай школе і стаў настаўнікам матэматыкі ў Вільні. З 1787 году — прафэсар права і палітычнай эканоміі галоўнай літоўскай школы; паводле іншых зьвестак, выкладаць курсы права і лёгікі пачаў у 1793 годзе.

Быў прыхільнікам караля Станіслава Аўгуста. У 1794 годзе атрымаў чын надворнага саветніка. У часе паўстаньня пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касьцюшкі быў упаўнаважаным цэнтральнай дэпутацыі Вялікага Княства Літоўскага.

У 1803—1809 гадох выкладаў у Віленскім унівэрсытэце палітычную эканоміку. З 1816 году прафэсар эмэрыт маральных і палітычных навук. У 1817—1822 гадох быў рэктарам імпэратарскага Віленскага ўнівэрсытэту. Ускосна падтрымліваў дзейнасьць студэнцкага таварыства філяматаў, у якім удзельнічаў яго сын Францішак.

Памёр у Вільні, пахаваных у Тургелях, вёсцы Салечніцкага раёну.

## Крыніцы

## Літаратура
*  

## Вонкавыя спасылкі
* Malevskis, Simonas 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1759 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1832 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Катэгорыя:Рэктары Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1794 году
Сьліна

**Сьлі́на** () — празрыстая бясколерная вадкасьць, вадкае біялягічнае асяродзьдзе арганізму вылучанае ў паражніну рота трыма парамі буйных сьлінных залозаў (падсківічныя, калявушныя, падязычныя) і мноствам дробных сьлінных залозаў ротавай паражніны, дзе ўтвараецца зьмешаная сьліна або ротавая вадкасьць, склад якой адрозьніваецца ад складу сумесі сакрэтаў залоз, бо ў ротавай вадкасьці прысутнічаюць мікраарганізмы і прадукты іх жыцьцядзейнасьці і розныя кампанэнты ежы, кампанэнты зубнога налёту і зубнога каменя. Сьліна змочвае паражніну рота, спрыяючы артыкуляцыі, забясьпечвае ўспрыманьне смакавых адчуваньняў, змазвае і склейвае перажаваную ежу, спрыяючы глытаньню. Акрамя таго, сьліна чысьціць поласьць рота, валодае бактэрыцыдным дзеяньнем, засьцерагае ад пашкоджаньня зубы. Пад дзеяньнем фэрмэнтаў сьліны ў ротавай паражніне пачынаецца пераварваньне вугляводаў.

Катэгорыя:Біялягічныя вадкасьці
Мыльнае дрэва

**Мыльнае дрэва**, **квілая мыльная** (*Quillaja saponaria*) — вечназялёнае дрэва зь сямейства ружавых (*Rosaceae*). Расьце ў Паўднёвай Амэрыцы, пераважна ў Чылі, сустракаецца ў Балівіі, Пэру. Вышыня — каля 15—20 мэтраў. Лекавая расьліна. Дрэва з тоўстаю цёмнаю карой, жылістым глянцавым авальнай формы вечназялёным лісьцем даўжынёй 3—5 см.

Кара дрэва ўтрымлівае каля 10% сапаніна, сыравіны, якая выкарыстоўваецца ў вытворчасьці разнастайных біялягічных гігіенічных і ачышчальных сродкаў. Расьціраньне адломленай галінкі дрэва мокрымі рукамі выклікае ўтварэньне мыльнай пены.

## Вонкавыя спасылкі
* Мыльнае дрэва, інфармацыя на старонках мэдычнага цэнтру Сантэ

Катэгорыя:Ружавыя
Гётэборг (камуна)

**Гётэборг** () — камуна на захадзе Швэцыі, у лэне Вэстра Ёталянд. Найбольшая частка камуны належыць да ляндскапу Вэстэр’ётлянд, а невялічкая частка на поўначы — да Богуслэну. Камуна пакрывае асноўную частку гораду Гётэборг, адначасова ў яе ўваходзяць некаторыя суседнія зь ім населеныя пункты. Насельніцтва 604 616 чалавек (31 сьнежня 2023) — другая паводле колькасьці жыхароў камуна Швэцыі пасьля Стакгольму. Плошча 462,09 км².

Катэгорыя:Камуны лэну Вэстра Ёталянд
Скаляпэндра гіганцкая

**Скаляпэ́ндра гіга́нцкая** (*Scolopendra gigantea*) дасягае даўжыні 26 см, жыве на астравах Ямайка і востраве Трынідад, на поўначы і захадзе Паўднёвай Амэрыкі. Вядомыя выпадкі нападу гіганцкай скаляпэндры на птушак, яшчарак і рапух. Памылкова лічыцца, што ўкус гіганцкай скаляпэндры сьмяротны і для чалавека. Асабліва ядавітымі зьяўляюцца саміцы.

## Зьнешні выгляд
Цела складаецца з 21—23 сегмэнтаў медна-рудога або карычневага колеру, кожны з парай ножак яскрава-жоўтага колеру. Адна пара ног ператварылася ў яе ў нагасківіцы з кіпцюркамі, злучанымі зь ядавітымі залозамі. А задняя пара — у спэцыяльныя вялікія ногі, што цяляпаюцца ззаду, і дапамагаюць казурцы чапляцца за камякі глебы ў земляных лёхах.

Катэгорыя:Губаногія
Катэгорыя:Атрутныя жывёлы
Трынідад

**Трынідад** ( — «Тройца») — востраў у Карыбскім моры каля паўночна-ўсходніх берагоў Паўднёвай Амэрыкі, зьяўляецца асноўнаю часткай дзяржавы Трынідад і Табага, на ім пражывае 96% насельніцтва краіны. Разьмешчаны за 11 км ад паўночна-ўсходняга ўзьбярэжжа Вэнэсуэлы. Плошча вострава 4769 км². Знаходзіцца паміж 10° 03’ пн. ш. 60° 55’ з. і 10° 50’ пн. ш. 61° 55’ з. Даўжыня вострава — 80 км, шырыня — 59 км.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Астравы Атлянтычнага акіяна
Катэгорыя:Трынідад і Табага
Сланечнік

**Слане́чнік** (*Helianthus*) — род расьлінаў сямейства Астравых, зьяўляецца адным з шматлікіх у гэтым сямействе. Налічваецца каля 70 відаў, род паходзіць з Паўночнай Амэрыкі.

Звычайна, у залежнасьці ад віда, вырастае высатою ў 50-390 см і нават болей. Мае грубае і валасістае сьцябло, якое ў канцы мае разгалінаваньне (сустракаецца звычайна ў дзікіх відаў). Лісьце расьце сэмітрычна, калючае, яйцападобнай, або ў выглядзе сэрца, формы. На канцы сьцябла знаходзіцца кветка, якая ўвесь час накіравана сваім тварам да сонца, такім чынам сланечнік кіруе за сонцам з усходу на захад.

Ужываецца ў харчовай прамысловасьці, а таксама хімічнай. У Амэрыцы і Эўропе сланечнік вельмі часта трапляеццца, як дэкаратыўная расьліна.

## Глядзіце таксама

* Тапінамбур

Катэгорыя:Астравыя
Катэгорыя:Мёдадайныя расьліны
Сьляза

**Сьляза** (мн.л. — слёзы) — вадкасьць, якую выпрацоўвае сьлёзная залоза вока сысуноў. Празрыстая, зьлёгку апалесцыруе, мае слабашчолачную рэакцыю. Асноўную частку (да 99%) складае вада, астатняе — неарганічныя рэчывы (хлярыд натру, карбанат натру і магну, а таксама сернакіслы і фосфарнакіслы кальц). Бактэрыцыдныя ўласьцівасьці сьлязам надае фэрмэнт лізацым. У склад сьлёз уваходзіць 0,1% іншых бялкоў.

Катэгорыя:Біялягічныя вадкасьці
Сьмех

**Сьмех** — адна з рэакцыяў чалавека на сьмешнае, альбо на казытаньне, сьмех уключаюе ў сябе міжвольныя рухі цягліцаў твару і цела, спэцыфічныя гукі і зьмены ў рытме дыханьня. У некаторых выпадках сьмех можа быць рэакцыяй на нэрвовае напружаньне (нэрвовы сьмех) або быць прыкметай псыхічнага разладу.

## Глядзіце таксама
* Кансэрваваны сьмех
* Сьмерць ад сьмеху

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Эмоцыі
Камэта Энке

**Камэта Э́нке** (афіцыйны назва **2P/Encke**) — кароткапэрыядычная камэта. Названая ў гонар Ёгана Франца Энке, які вывучыў арбіты накалькі камэтаў 1786 (2P/1786 B1), 1795 (2P/1795 V1), 1805 (2P/1805 U1) і 1818 (2P/1818 W1) і зрабіў выснову, што гэта адна і тая ж камэта, і вылічыў яе арбіту. У 1819 годзе Энке надрукаваў свае высновы і дакладна спрагназаваў наступнае зьяўленьне камэты, якое адбылося ў 1822 годзе.

Першаадкрывальнікам камэты лічыцца П’ер Мэшэн, які ў 1786 годзе вынайшаў яе, але ня здолеў вылічыць арбіту.

З камэтаю зьвязаныя мэтэорныя дажджы Бэта-Таўрыды і Таўрыды.

## Апісаньне

Дыямэтар ядра камэты Энке складае 4,8 км.

Камэта ў нестабільных арбітах, якія разьвіваюцца зь цягам часу праз разбурэньні і дэгазацыю. Улічваючы нізкі ўзровень Энке арбітальны нахіл паблізу экліптыкі і кароткім пэрыядам звароту 3 гады, арбіта Энке часта зьмяняецца з-за арбітаў плянэт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Энке
АЕК Атэны

**АЕК** () — грэцкі футбольны клюб з гораду Атэнаў, але які фактычна базуецца ў прадмесьці Нэа-Філядэльфія. Заснаваны ў 1924 годзе грэцкімі ўцекачамі з Канстантынопалю пасьля Грэцка-турэцкай вайны 1919—1922 гадоў. AEK — адзін з трох самых пасьпяховых клюбаў у грэцкім футболе поруч з «Алімпіякосам» і «Панатынаікосам». 13-разовы чэмпіён Грэцыі, 16-разовы ўладальнік Кубка Грэцыі.

## Гісторыя

Да Першай сусьветнай вайны грэкі мелі цэлы шэраг спартовых клюбаў у Канстантынопалі, якія нават дамінавалі ў спартовых спаборніцтвах. Па Першай сусьветнай вайне, калі ў горадзе былі расквартаваныя францускія і ангельскія войскі, грэцкія клюбы рэгулярна бралі ўдзел у спаборніцтвах супраць сфармаваных з замежных войскаў камандамі. Адным з самых пасьпяховых тых клюбаў была каманда «Эрміс». Клюб яшчэ ў 1875 годзе быў закладзены грэцкай супольнасьцю Галяты, і з 1880-х гадоў быў вядомы пад назвай «Пэра». Менавіта прадстаўнікі гэтага клюбу ды шэрагу іншых пазьней, пасьля Грэцка-турэцкай вайны 1919—1922 гадоў, ужо ў Атэнах заклалі новы клюб, які атрымаў назву АЕК. Новы футбольны клюб хутка здабыў папулярнасьць у 1920-я гады, у тым ліку дзякуючы канстантынопальскім уцекачам, палітычным сувязям і заможным сябрам клюбнай рады. Ня маючы ўласнай футбольнай пляцоўкі, AEK большасьць сваіх першых матчаў ладзіў у розных месцах вакол Атэнаў. Першым прэзыдэнтам AEKа быў абраны Канстантынас Спанудыс, які працаваў журналістам і быў зьвязаны з грэцкім прэм’ер-міністрам Элефтэрыясам Бэнізэлясам. Ён жа запытаў урад вылучыць зямельны надзел клюбу, каб пабудаваць на ім спартовую пляцоўку.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Някрасава

Назву **Някрасава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гомельская вобласьць:
** Някрасава — вёска ў Веткаўскім раёне
** Някрасава — пасёлак у Гомельскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Някрасава — вёска ў Круглянскім раёне

## Глядзіце таксама
* Някрасаў
* Някрасаўка
ГШ-30-1

**ГШ-30-1** (Гразева — Шыпунова — 30 мм, 9-A-4071K) — авіяцыйная гармата, прызначаная для абсталяваньня зьнішчальнікаў (МІГ-29, МІГ-35, Су-27, Су-30, Су-33, Су-35, Су-37), франтавых бамбавікоў (Су-34), самалётаў вэртыкальнага ўзлёту і пасадкі (Як-41, Як-141).

Гармата распрацавана ў ДУП «Канструктарскае бюро прыборабудаваньня» (г. Тула) пад кіраўніцтвам В. П. Гразева і А. Г. Шыпунова і паступіла на ўзбраеньне напачатку 1980-х гадоў. Вытворчасьцю гарматы ГШ-30-1 займаецца ААТ «Іжэўскі машынабудаўнічы завод».

## Апісаннье
Гармата выканана па аднаствольнай схеме аўтаматыкі адкрытага тыпу. Сілкаваньне гарматы — стужачнае, двухбаковае. Для камплектацыі 30 x 165 мм патронных стужак выкарыстоўваюцца сталёвыя звёны 9-Н-623, патроны 9-А-4002 c аскепкава-фугасна-запальнымі снарадамі і патроны 9-А-4511 з бранябойна-трасавальнымі снарадамі, прызначаныя для паразы лёгкабраняваных і лёгкапашкодваемых наземных, надводных і паветраных мэт.

ГШ-30-1 — гэта першая сэрыйная савецкая авіяцыйная гармата, якая мае вадзяное астуджэньне. У кожухе гарматы знаходзіцца вада аб'ёмам 700 мл³. Падчас стральбы пры награваньні ствала вада ператвараецца ў пару. Пароводная сумесь праходзіць па шрубавай праточцы на ствале, астуджаючы яго, а затым выходзіць у вонкавае асяроддзе.

Кіраваьнне стральбой — дыстанцыйнае ад крыніцы току напругай 27 В (патроны маюць электрычны капсуль-запальнік). Праца аўтаматыкі гарматы забяспечваецца за кошт выкарыстаньня энэргіі адкату ствала.

Ухіленьне асечак ажыццяўляецца пры дапамозе дадатковага запала. Пры яго спрацоўваньні гільза асечнага патрона прабіваецца адмысловым байком, адбываецца ўзгараньне пораху патрона, што выклікае стрэл.

Катэгорыя:Гарматы
Серп

**Серп** — прылада для зразаньня злакаў і траваў, складаецца з закругленага ляза (як правіла сталёвага) і кароткай драўлянай ручкі. Серп верагодна быў вынайдзены ў старажытным Міжрэччы і зьяўляецца адной з найстаражытнейшых прыладаў працы чалавека і сымбалем земляробства.

У камуністычнай сымболіцы скрыжаваныя серп і молат азначалі саюз сялянаў і рабочых. Выява скрыжаваных сярпа і молата была прадстаўлена на гербах і сьцягах СССР і саюзных рэспублік.

Катэгорыя:Прылады
Метлюжковыя

**Метлюжковыя** (*Poaceae*), або **злакі** (*Gramíneae*) — сямейства аднадольных расьлінаў, да якога адносяцца такія вядомыя і здаўна выкарыстаныя ў гаспадарцы расьліны як пшаніца, жыта, авёс, рыс, кукуруза, ячмень, проса, бамбук, цукровы трысьнёг.

Метлюжковыя ў прыродзе расьселеныя па ўсіх кантынэнтах, уключаючы Антарктыду. Складаюць значную частку фітамасы ў многіх біяцэнозах, а ў стэпах і саванах — галоўную частку. Сямейства ўключае больш за 700 родаў і больш за 11 тысячаў відаў.

У большасьці прадстаўнікоў сямейства сьцеблы простыя часам галіністыя, цыліндрычныя ці пляскатыя, падзеленыя вузламі, полыя. Лісьце лінейнае ці лянцэнтнае. Кветкі жаўтлява-зялёныя, дробныя, сабраныя ў суквецьці каласкі, якія ўтвараюць колас або пэндзаль.

## Глядзіце таксама
* Расічка
* Ячмень звычайны

## Крыніцы

## Літаратура
* *Цвелёв Н. Н.* Порядок злаки (Poales) // Жизнь растений: в 6-ти т. Т. 6. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1982. — С. 341—378.
Сэрэнгеці

**Сэрэнгеці** — экасыстэма ва Ўсходняй Афрыцы, працягваецца ад поўначы Танзаніі на ўсход ад возера Вікторыі, да поўдня Кеніі паміж 1 і 3 градусам паўночнай шыраты і 34 і 36 градусам ўсходняй даўгаты, і ахоплівае тэрыторыю каля 30 тысячаў км².

Катэгорыя:Экарэгіёны Афрыкі
Катэгорыя:Геаграфія Кеніі
Спальня

**Спальня** — пакой у доме або кватэры, прызначаны для сну і адпачынку. Большасьць дамоў маюць, прынамсі, дзьве спальні, адна для бацькоў, другая — для дзяцей. Спальня абсталяваная прынамсі адным ложкам, часта гардэробам і канапай.

У дамах магнатаў перад спальняй часта ладзілася антыкамэра — памяшканьне, якое выконвала функцыю прыёмнай, памяшканьня для чаканьня і інш.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Памяшканьні
Спадчыннасьць

**Спа́дчыннасьць** — уласьцівасьць арганізмаў забясьпечваць матэрыяльную і функцыянальную пераемнасьць паміж пакаленьнямі. Спадчыннасьць рэалізуецца ў працэсе ўзнаўленьня ў шэрагу пакаленьняў спэцыфічнага характару абмену рэчываў і індывідуальнага развіцьця.

Катэгорыя:Генэтыка
Сталягнат

**Сталягна́т**, **сталякто́н** — нацечна-кропельны хемагенны адклад у карставых пячорах. Сталягнаты ўяўляюць сабой слупападобныя ўтварэньні, што ўзьнікаюць пры злучэньні сталяктытаў і сталягмітаў.

Катэгорыя:Геалёгія
Матронім

**Матро́нім** — мянушка, утвораная ад імя або мянушкі маці ці больш далёкіх продкаў па жаночай лініі. Так, мужчыну, маці якога звалі Юстынай, называюць *Ю́стын*. Мянушка перайшла і на дзяцей вяскоўца, набыўшы форму прыналежнага прыметніка: *Насьця Юстынава*. *Ганчын* — родавая мянушка, утвораная ад імя бабулі, якую звалі Ганна. *Мартося* — родавая мянушка, утвораная ад імя маці жанчыны-носьбіта Марфы.

## Глядзіце таксама
* андронімы
* патронімы

## Літаратура
* Беларуская антрапанімія: вучэбны дапаможнік / пад рэд. Г. М. Мезенка, Г. М. Дзеравягі, В. М. Ляшкевіч, Г. К. Семяньковай. — Віцебск : УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2009. — 254 с.

Катэгорыя:Анамастыка
Маўзалей

**Маўзалей** — манумэнт, пахавальнае збудаваньне, што ўключае ў сябе камэру з астанкамі памерлага, і часам памінальную залю. Названы паводле раскошнай магільніцы карыйскага цара Маўсола ў горадзе Галікарнас (каля сучаснага гораду Бодрум у Турэччыне). Маўзалеі атрымалі шырокае распаўсюджаньне ў Старажытным Рыме, ісламскіх краінах, будуюцца і ў цяперашні час (маўзалеі Леніна, Ататурка, М. І. Пірагова і г. д.).
Імя па бацьку

**Імя́ па ба́цьку** (патронім ад  — бацька + імя) — частка поўнага імя чалавека, якая ўтварылася на аснове ўласнага імя бацькі.

Паводле 69-га артыкула Кодэксу Рэспублікі Беларусь аб шлюбе і сям’і 1999 году, «Імя па бацьку дзіцяці прысвойваецца паводле ўласнага імя бацькі». Згодна з 207-м артыкулам Кодэксу імя па бацьку запісваецца ў акце аб нараджэньні. Прыкладам, Алесевіч для мужчыны і Алесеўна для жанчыны.

У больш шырокім сэнсе можа абазначаць і родавае празваньне на аснове прозьвішча бацькі ці больш далёкага продка па мужчынскай лініі. Такія найменьні часта зьяўляюцца па форме прыналежнымі прыметнікамі: *Базылёвыя, Ваўковыя, Карцовыя, Попікавыя, Чыжыкавыя*. Многія празваньні гэтага тыпу ўтвараюцца пры дапамозе памяншальна-ласкальных суфіксаў, якія зьяўляюцца паказьнікамі роднасных адносінаў: *Грыбочак, Салдацік, Попік, Мікітка. *

## Глядзіце таксама

* андронім
* матронім

## Літаратура
* Беларуская антрапанімія: вучэбны дапаможнік / пад рэд. Г. М. Мезенка, Г. М. Дзеравягі, В. М. Ляшкевіч, Г. К. Семяньковай. — Віцебск : УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2009. — 254 с.

## Крыніцы

Катэгорыя:Анамастыка
Маўры

**Маўры** () — назва ў сярэднявечнай Заходняй Эўропе мусульманскага насельніцтва Пірэнэйскага паўвострава і заходняй часткі Паўночнай Афрыкі — арабаў і бэрбэраў, якія захапілі гэтыя тэрыторыі ў часе другой хвалі арабскіх заваёваў.

## Глядзіце таксама
* Рэканкіста
* Марыскі

Катэгорыя:Народы Маўрытаніі
Катэгорыя:Гісторыя Гішпаніі
Катэгорыя:Гісторыя Партугаліі
Махамад Наджыбула

**Махамад Наджыбула** (6 жніўня 1947, Гардэз — 27 верасьня 1996, Кабул) — аўганскі дзяржаўны і палітычны дзяяч, дыплямат, начальнік Службы дзяржаўнай інфармацыі (ХАД) (1980—1986), генэральны сакратар ЦК НДПА (1986—1992), Старшыня Рэвалюцыйнай Рады (1986—1987) і прэзыдэнт Аўганістану (1987—1992). На пасадзе прэзыдэнта праводзіў палітыку «нацыянальнага замірэньня», спрыяў пераўтварэньню палітычнага і сацыяльнага жыцьця краіны. Праз тры гады пасьля вываду савецкіх войск з Аўганістану ў 1992 годзе ўрад Наджыбулы быў зьвергнуты ўзброенай апазыцыяй. У апошнія гады пражываў на тэрыторыі місіі ААН у Кабуле, пакуль у 1996 годзе ня быў захоплены, а затым пакараны талібамі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аўганскія палітыкі
Махавік

right|200 px|Махавік
**Махавік** альбо **Махавое кола** — масіўнае круцельнае кола, якое выкарыстоўваецца ў якасьці назапашвальніка кінэтычнай энэргіі.

Часта функцыю махавіка выконвае масіўны круцельны элемэнт мэханізму. Такія як ганчарны круг, масіўныя колы вадзянога млына ці масіўныя зубчастыя колы.

## Фізыка
Кінэтычная энэргія кручэньня, назапашаная ў махавіку, разьлічваецца па формуле:

: E = \frac{1}{2} I \omega^2

дзе:
* ~I — момант інэрцыі масы адносна восі кручэньня махавіка
* ~\omega (Амэга) — кутавая хуткасьць у радыянах у сэкунду

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дэталі машынаў і мэханізмаў
Андронім

**Андрóнім** — мянушка жонкі, якая ўтварылася ад імя, прозьвішча ці мянушкі мужа: *Палкоўнік* — *Палкоўнічыха*, *Воўк* — *Ваўчыхá*́, *Борман* — *Борманша*, *Мосюр* — *Мосюрка*. Бывае і так, што дзіця або жонка атрымлівае мянушку бацькі або мужа бязь зьменаў: *Кручко, Маліна, Боўцік, Безбожны*.

## Глядзіце таксама

* матронімы
* патронімы

## Літаратура
* Беларуская антрапанімія: вучэбны дапаможнік / пад рэд. Г. М. Мезенка, Г. М. Дзеравягі, В. М. Ляшкевіч, Г. К. Семяньковай. — Віцебск : УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2009. — 249 с.

Катэгорыя:Анамастыка
Глінаўка

Назву **Глінаўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Глінаўка — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці
* Глінаўка — вёска ў Крупскім раёне Менскай вобласьці

## Падвойныя назвы
* Вялікая Глінаўка
* Малая Глінаўка

## Глядзіце таксама
* Глініца
* Глініцкі
* Глінічы
* Глінішкі
* Глінішча
* Глінішчы
* Глінка
* Глінкі
* Глінна
* Гліннае
* Глінная
* Глінск
* Глінскія
* Гліншчына
* Глінь
* Глінькава
* Гліньне
* Гліньнікі
* Гліньніца
* Глінянкі
* Гліняны
* Загліннае
* Загліньнікі
Красоўшчына

Назву **Красо́ўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Красоўшчына — былая вёска ў Віцебскім раёне
** Красоўшчына — вёска ва Ўшацкім раёне
** Красоўшчына — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Красоўшчына — вёска ў Івейскім раёне

* Менская вобласьць:
** Красоўшчына — былая вёска ў Барысаўскім раёне
** Красоўшчына — вёска ў Койданаўскім раёне
** Красоўшчына — вёска ў Маладэчанскім раёне
П’ер дэ Фэрма

**П’ер дэ Фэрма** (; 17 жніўня 1601 — 12 студзеня 1665) — францускі матэматык, адзін з стваральнікаў аналітычнай геамэтрыі, матэматычнага аналізу, тэорыі імавернасьцяў і тэорыі лікаў. Паводле прафэсіі юрыст, з 1631 — дараднік парлямэнту ў Тулюзе. Бліскучы паліглёт. Найбольш вядомы фармуляваньнем Вялікай тэарэмы Фэрма.

## Біяграфія

П’ер Фэрма нарадзіўся 17 жніўня 1601 году ў гасконскім мястэчку Бамон-дэ-Лямань (*Beaumont-de-Lomagne*, Францыя). Яго бацька, Дамінік Фэрма, быў заможным гандляром, другім гарадзкім консулам; маці, Клер дэ Лёнг — выкладніца матэматыкі. У сям’і, акрамя П’ера, былі яшчэ адзін сын і дзьве дачкі. Фэрма атрымаў юрыдычную адукацыю — спачатку ў Тулюзе, а затым у Бардо і Арлеане.

У 1631 годзе, пасьпяхова скончыўшы навучаньне, Фэрма выкупіў пасаду каралеўскага саветніка парлямэнту (іншымі словамі, чальца вышэйшага суда) у Тулюзе. У гэтым жа годзе ён жаніўся на далёкай сваячцы маці, Люізе дэ Лёнг. У іх было пяцёра дзяцей.

Хуткі службовы рост дазволіў Фэрма стаць чальцом Палаты эдыктаў у горадзе Кастр (1648). Менавіта гэтай пасадзе ён абавязаны даданьнем да свайго імя адзнакі знатнасьці — часьціцы *de*; з гэтага часу ён становіцца П’ерам дэ Фэрма.

Каля 1652 году Фэрма прыйшлося аспрэчваць паведамленьне пра сваю сьмерць у часе эпідэміі чумы; ён сапраўды заразіўся, але выжыў.

У 1660 годзе плянавалася яго сустрэча з Паскалем, але праз дрэнны стан здароўя абодвух вучоных сустрэча не адбылася.

П’ер дэ Фэрма памёр 12 студзеня 1665 году ў горадзе Кастр у часе выязной сэсіі суда. Першапачаткова яго пахавалі там жа, у Кастры, але неўзабаве (1675) прах перанесьлі ў сямейны магільны склеп Фэрма, у царкве аўгустынцаў (Тулюза). Старэйшы сын, Клеман-Самуэль, выдаў пасьмяротны збор яго працаў, зь якога сучасьнікі і пазналі пра выдатныя адкрыцьці П’ера Фэрма.

Сучасьнікі характарызуюць Фэрма як сумленнага, акуратнага, ураўнаважанага і ветлівага чалавека, бліскуча эрудаванага як у матэматыцы, так і ў гуманітарных навуках, знатака шматлікіх старажытных і жывых моваў, на якіх ён пісаў неблагія вершы.

## Ушанаваньне памяці
* Найстарэйшы і самы прэстыжны ліцэй Тулюзы носіць імя Фэрма (*Lycée Pierre de Fermat*).

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Вялікая тэарэма Фэрма

## Вонкавыя спасылкі
* The Life and times of Pierre de Fermat (1601—1665) from W. W. Rouse Ball’s History of Mathematics
* The Mathematics of Fermat’s Last Theorem
* Fermat’s Achievements

Катэгорыя:Францускія матэматыкі
Радзькі

Назву **Радзькі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Радзькі — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

* Менская вобласьць:
** Радзькі — вёска ў Мядзельскім раёне

### [[Польшча]]
* Падляскае ваяводзтва:
** Гайнаўскі павет
*** Радзькі — вёска ў Гміне Нараў
Бяляны

Назву **Бяляны** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Бяляны — вёска ў Браслаўскім раёне
** Бяляны — вёска ў Дрысенскім раёне
** Бяляны — вёска ў Мёрскім раёне
** Бяляны — хутар у Шаркоўшчынскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Бяляны — вёска ў Гарадзенскім раёне

## Глядзіце таксама
* Белевічы
* Беляі
* Белякі
* Белякова
* Белякоў
* Белякоўшчына
* Белянок
* Бяляеўка
* Бялякі
* Бялянішкі
* Бялянкава
* Бялянкі
* Бяляўшчына
Папкі

Назву **Папкі́** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Папкі — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Папкі — вёска ў Мёрскім раёне
** Папкі — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Папкі — вёска ў Слонімскім раёне

* Менская вобласьць:
** Папкі — вёска ў Валожынскім раёне
** Папкі — вёска ў Койданаўскім раёне

## Глядзіце таксама
* Папковічы
* Папкоўка
Ляскова

Назву **Ляско́ва** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Ляскова — вёска ў Кобрынскім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Ляскова — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

## Глядзіце таксама
* Лескавічы
* Ляскавічы
* Лясковічы
* Ляскоўка
Азета

**Азе́та** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Германавіцкага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Шаркаўшчына, Дзісенскага павету, Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва

* 1931 год — 44 чалавекi
* 1921 год — 35 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Германавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Баяры 1

**Бая́ры 1** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Германавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 15 чалавек
* 1999 год — 32 чалавекі
*1931 год — 162 чалавекі
*1921 год — 185 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Германавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Атокі (Шаркоўшчынскі раён)

**Ато́кі** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Германавіцкага сельсавету.

## Гісторыя
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Рады БНР Атокі абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду Камуністычнай партыі Беларусі вёска ўвайшла ў склад Беларускай ССР. Паводле Рыскага падзелу 1921 году, вёска i фальварак апынуліся ў складзе гміны Германавічы, Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі (Заходняя Беларусь). У 1939 годзе вернутая ў склад Беларускай ССР (Узьяднаньне Беларусі).

## Насельніцтва
* 2010 год — 30 чалавек
* 1999 год — 49 чалавек
*1931 год — 102 чалавекi
*1921 год — 103 чалавекi

## Крыніцы

## Літаратура

* 

Катэгорыя:Германавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Людвінова (Віцебская вобласьць)

**Людвіно́ва** — вёска ў Беларусі, каля ракі Дзісны. Уваходзіць у склад Германавіцкага сельсавету Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Назва

Людвін або Лютвін (Liuduin, Liutwin) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Сцефанполле, пазней у складзе гміны Германавічы, Дзісенскага павету, Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 52 чалавекi
* 1931 год — 40 чалавек
* 1999 год — 70 чалавек
* 2010 год — 26 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Германавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Малышы (Шаркоўшчынскі раён)

**Малышы́** (з 1964 году — *Чарамхо́ва*) — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Германавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 89 чалавек
* 2010 год — 56 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Германавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Васількова

Назву **Васількова** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Васількова — вёска ў Сеньненскім раёне
** Васількова — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Васількова — вёска ў Рэчыцкім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Васількова — вёска ў Амсьціслаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Васількова — вёска ў Койданаўскім раёне
** Васількова — вёска ў Слуцкім раёне

### [[Польшча]]
* Васількова — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва

## Глядзіце таксама
* Васілева
* Васілевічы
* Васілеўшчына
* Васілёва
* Васілёў
* Васілёўка
* Васілёўскае
* Васілёўская
* Васілёўскі
* Васілёўшчына
* Васілінкі
* Васіліны
* Васілішкі
* Васільева
* Васільевы
* Васільеў
* Васільеўка
* Васільеўскае
* Васільеўскі
* Васількава
* Васількі
* Васількішкі
* Васількоў
* Васількоўка
* Васільпольле
* Васільчыцы
* Новавасільеўск
Байбуза (герб)

**Байбуза** () — шляхецкі герб, які выкарыстоўваўся шэрагам сем'яў у часы Рэчы Паспалітай. Першым вядомым уладальнікам гербу зьяўляецца татар Грыбуновіч

## Роды
Абразевічы, Байбуза, Бенкускія, Войнічы, Грыбуновічы, Кастравіцкія, Стрыбуновічы

## Вонкавыя cпасылкі
* Гербы беларускае шляхты Герб Байбуза і ягоныя карыстальнікі. 

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Табольск

**Табо́льск** () — горад у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Табольскага раёну Цюменскай вобласьці. Знаходзіцца за 247 км на паўночны ўсход ад Цюмені ў месцы ўпадзеньня ракі Таболу ў раку Іртыш.

Заснаваны ў 1587 годзе, цэнтар расейскай калянізацыі Сыбіры, разрадны горад Сыбіры ў канцы XVI — пачатку XVII стагодзьдзяў, месца знаходжаньня найпершасных сыбірскіх ваяводаў на працягу XVII стагодзьдзя, так званая «сталіца Сыбіры».

Афіцыйная сталіца Сыбірскай губэрні з 1708 году.

Насельніцтва — 98 957 чал. (2010, уласна горад, у межах муніцыпальнага ўтварэньня — 103 081 чал.)

## Асобы
* Карусь Каганец (1868—1918) — беларускі паэт, драматург, мовазнавец, мастак, скульптар, грамадзкі дзеяч

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Ёдзкі сельсавет

**Ёдзкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Ёды.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Шаркоўшчынскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Полацкай, з 8 студзеня 1954 году — Маладэчанскай, з 20 студзеня 1960 году — Віцебскай). 17 красавіка 1962 году раён скасаваны. 30 ліпеня 1966 году сельсавет перададзены адноўленаму Шаркоўшчынскаму раёну.

10 кастрычніка 2013 году ў склад сельсавету перададзеныя вёскі Амбросенкі, Астраўляне, Бабоўе, Буйкі, Бяседнае, Валожынкі, Глісьценкі, Касьцюкі, Лазоўка, Паяначы, Сасноўцы, Шурпакі і хутары Кулагі, Курычанкі ліквідаванага Валожынскага сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 — 60

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 198
*  С. 240


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Шаркоўшчынскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Nine Inch Nails

**Nine Inch Nails** (*Найн Інч Нэйлз*) — амэрыканскі індастрыял-гурт, заснаваны Трэнтам Рэзнарам у 1988 годзе ў горадзе Кліўлэнд, штат Агаё. Як асноўны прадусар, сьпявак, аўтар тэкстаў і музыкі, Рэзнар зьяўляецца адзіным афіцыйным удзельнікам гурта і нясе аднаасобную адказнасьць за ягонае разьвіцьцё. Музыка NIN ахоплівае вялікую колькасьць жанраў, захоўваючы характэрнае гучаньне, якое дасягаецца выкарыстаньнем электронных інструмэнтаў і сродкаў апрацоўкі гуку. Пасьля запісу чарговага альбома Рэзнар, як правіла, запрашае музыкаў, зь якімі адпраўляецца ў турнэ ў падтрымку дыска. Гэты канцэртны склад існуе асобна ад Nine Inch Nails у студыі. На сцэне NIN часта выкарыстоўваюць для суправаджэньня сваіх выступленьняў эфэктныя візуальныя элемэнты, часта дасягаючыя апагею ў зьнішчэньні музыкамі сваіх інструмэнтаў.
Прыхільнікі андэграўнднай музыкі цёпла сустрэлі NIN у іхнія раньнія гады. У 1990-я гады гурт выпусьціў некалькі значных запісаў, якія дасягнулі шырокай папулярнасьці: шматлікія песьні NIN сталі гітамі на радыё, два запісы выйгралі Грэмі, і гурт прадаў больш за 20 млн альбомаў у сьвеце і 10 млн у ЗША. У 1996 годзе выходзіць гульня Quake, музыку да якой напісаў Трэнт Рэзнар. У 2004-ым годзе часопіс «Rolling Stone» разьмясьціў NIN на 94 месца ў сваім сьпісе 100 найвялікшых рок-музыкаў усіх часоў. Нягледзячы на гэты цёплы прыём, у гурта было некалькі канфліктаў з гукапіснай індустрыяй. У 2007 годзе Трэнт Рэзнар заявіў, што NIN будзе далей разьвівацца незалежна ад гукапісных лэйблаў. У мінулым NIN рэдка выпускалі вялікія студыйныя альбомы; рэміксы і канцэртныя альбомы запаўнялі гэтыя хібы ў каталёгу гурта. Рэзнар спасылаецца на свае асабістыя праблемы як на прычыну гэтых паўзаў; у сваіх песьнях ён часта дасьледвае змрочныя бакі свайго «Я».
З 1989 году, Nine Inch Nails зрабілі 8 буйных студыйных рэлізаў. Самыя апошнія рэлізы, Ghosts I–IV і The Slip, выдадзеныя ў 2008, выйшлі пад ліцэнзіяй Creative Commons. Абое спачатку былі выдадзеныя лічбова, а потым пасьледаваў фізычны рэліз. Лічбовы рэліз The Slip быў даступны цалкам задарма. NIN былі намінаваны на 12 узнагарод Грэмі і выйгралі дзьве зь іх за песьні «Wish» і «Happiness in Slavery» у 1992 і 1995 адпаведна.

## Дыскаграфія

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка гурта
* Афіцыйная старонка на Youtube


Катэгорыя:Індастрыял-гурты
Катэгорыя:Гурты ў стылі індастрыял-мэтал
Ёды

**Ёды** — вёска ў Беларусі, на рацэ Густатцы. Цэнтар сельсавету Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 424 чалавекі. Знаходзіцца за 20 км на паўночны захад ад мястэчка і чыгуначнай станцыі Шаркоўшчыны.

Ёды — даўняе мястэчка гістарычнай Браслаўшчыны (частка Віленшчыны). Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаліся драўляная барокавая Ільлінская царква і клясыцыстычны палац Лапацінскіх, помнікі архітэктуры XVIII ст.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Ёды датуецца 1701 годам, калі ўладальнікі мястэчка Сапегі перадалі яго ў заставу Масальскім. 

У 1742 годзе Ёды набыў Мікалай Лапацінскі, падчашы амсьціслаўскі. Каля 1754 году з фундацыі Лапацінскіх у мястэчку збудавалі царкву. 

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Ёды апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Дзісенскім павеце Віленскай губэрні. На 1866 год тут было 15 двароў. 

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Ёды занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Ёды абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Ёды апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе сталі цэнтрам гміны Браслаўскага павету Віленскага ваяводзтва.

У 1939 годзе Ёды ўвайшлі ў БССР, дзе сталі цэнтрам сельсавету Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці. 

На 1997 год у Ёдах было 188 двароў. У 2000-я гады паселішча атрымала афіцыйны статус «аграгарадку».


Jody, Illinskaja. Ёды, Ільлінская (1901-39).jpg|Царква, да 1930 г.
Jody. Ёды (1901-39) (2).jpg|Купал-баня, да 1930 г. 
Jody, Illinskaja. Ёды, Ільлінская (1901-39) (3).jpg|Іканастас, да 1930 г.
Jody, Łapacinski. Ёды, Лапацінскі (1930).jpg|Палац, да 1930 г.


Jody, Łapacinski. Ёды, Лапацінскі (1901-39).jpg|Палац, да 1930 г.
Jody, Łapacinski. Ёды, Лапацінскі (1901-39) (3).jpg|Палац, да 1930 г. 
Jody, Łapacinski. Ёды, Лапацінскі (1901-39) (4).jpg|Палац, да 1930 г. 
Jody, Łapacinski. Ёды, Лапацінскі (1919-39).jpg|Палац, да 1930 г. 


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1866 год — 179 чал.; 1882 год — 423 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1997 год — 483 чал.; 1999 год — 479 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2014 год — 424 чал.

### Інфраструктура
У Ёдах працуюць сярэдняя школа, амбуляторыя, дом культуры, бібліятэка, аптэка, пошта, лясьніцтва. Дзеюць касьцёл і царква.

## Турыстычная інфармацыя
### Страчаная спадчына
* Сядзібна-паркавы комплекс Лапацінскіх (XVIII ст.)
* Царква Сьвятога Ільлі (1754)

## Галерэя

Ёды. Крыж на месцы старога касцёла(?).jpg|Крыж
Ёды. Касцёл (02).jpg|Новы касьцёл
Ёды. Свята-Ільінская царква (01).jpg|Новая царква
Ёды. Бар (01).jpg|Бар


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Ёды, Radzima.org

Катэгорыя:Ёдзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Бліноўшчына

**Бліно́ўшчына** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ёдзкага сельсавету.

## Гісторыя
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Рады БНР Бліноўшчына абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду Камуністычнай партыі Беларусі яны ўвайшлі ў склад Беларускай ССР. Паводле Рыскага падзелу 1921 году 18 гадоў вёска была ў складзе гміны Ёды Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі (Заходняя Беларусь). У 1939 годзе была далучаная да Беларускай ССР (Узьяднаньне Беларусі).

## Насельніцтва
* 2010 год — 3 чалавекі
* 1999 год — 15 чалавек
*1931 год — 56 чалавек
*1921 год — 53 чалавекi

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ёдзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Гізаўшчына

**Гі́заўшчына** — вёска ў Беларусі, каля ракі Густаткі. Уваходзіць у склад Ёдзкага сельсавету Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Назва

Геза або Гіза (Gesso, Giso) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У 1921—1939 гадох Гізаўшчына была ў складзе гміны Ёды, Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі (Заходняя Беларусь). У 1939 годзе далучаная да Беларускай ССР (Узьяднаньне Беларусі).

## Насельніцтва
* 1921 год — 120 чалавек
* 1931 год — 108 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ёдзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Лонскія

**Ло́нскія** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ёдзкага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Ёды, Дзісенскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 2010 год — 39 чалавек
* 1999 год — 68 чалавек
*1931 год — 203 чалавекi
*1921 год — 159 чалавек

## Асобы
* Алена Міхалюк, дзяячка беларускай дыяспары ў Вялікай Брытаніі, сябра Рады БНР

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Ёдзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Воўкаўшчына (Шаркоўшчынскі раён)

**Во́ўкаўшчына** — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Ёдзкага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Ёды Дзісьненскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 71 чалавек
* 1931 год — 73 чалавекі
* 1999 год — 45 чалавек
* 2010 год — 31 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Ёдзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
Таўкіні (Віцебская вобласьць)

**Таўкіні́** — вёска ў Беларусі, каля ракі Белай. Уваходзяць у склад Ёдзкага сельсавету Шаркоўшчынскага раёну Віцебскай вобласьці.

## Назва

Тэўдэкін, Дэўтген або Дэўтыкін (Theudekin, Deutgen, Duethekin) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тэўд- (-дэўт-, -тыд-) (імёны ліцьвінаў Таўдвід, Таўтывіл, Таўтгерд; германскія імёны Teutwidis, Theudowills, Teutgerdis) паходзіць ад гоцкага þiuda, германскага þeudo 'род, народ', а аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) — ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'). Апроч таго, у германскіх імёнах адзначаецца суфікс-пашыральнік -кін (-кен). Такім парадкам, імя Таўцігін азначае «зачатак роду».

## Насельніцтва
* 1999 год — 68 чалавек
* 2010 год — 42 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ёдзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Шаркоўшчынскага раёну
ЦСКА Сафія

**ЦСКА** () — баўгарскі футбольны клюб з гораду Сафіі. Заснаваны ў 1948 годзе. 31-разовы чэмпіён Баўгарыі, 20-разовы ўладальнік Кубка Баўгарыі, 4-разовы ўладальнік Супэркубка Баўгарыі. Традыцыйнымі хатнімі колерамі ЦСКА ёсьць чырвона-белыя. Свае матчы каманда ладзіць на стадыёне Баўгарская армія. Галоўным супернікам клюбу зважаецца сафійскі «Леўскі», а матчы паміж дзьвюма камандамі вядомыя як Вечнае дэрбі.

## Гісторыя
У лістападзе 1923 году сталічныя футбольныя клюбы «Атлетык» і «Слава» аб’ядналіся ў адзіны клюб, які атрымаў назву АС-23. За гэтым назовам стаяла скарачэньне ад Афіцэрскага спартовага клюбу Атлетык Слава 1923. Патранаж над камандай узяло на сябе міністэрства абароны, якое забясьпечыла каманду абсталяваньнем. У 1931 годзе АС-23 здабыў перамогу ў чэмпіянаце Баўгарыі, а таксама стаў уладальнікам Кубка цара. Наступны Кубка цара быў здабыты ў 1941 годзе. Стадыён клюбу, які быў пабудаваны ў 1938 годзе, меў назву Атлетык Парк і разьмяшчаўся там, дзе сёньня стаіць стадыён Баўгарскай арміі.

9 лістапада 1944 году пры падтрымцы Міхаіла Міхайлава, бухгальтара міністэрства абароны і апекуна сафійскага клюбу «Шыпка», было падпісанае аб’яднальнае пагадненьне паміж клюбамі АС-23, «Шыпкай», «Спартаком» і «Чаўдарам». Старшынём новага клюбу тэлеграмай быў прызначаны генэрал Уладзімер Стойчаў з АС-23, які ў той час ваяваў на фронце Другой сусьветнай вайны. Праўнік Іван Башаў, будучы міністар замежных справаў Баўгарыі, быў прызначаны сакратаром клюбу і адказным за футбол. Нарэшце ў траўні 1948 году аб’яднаньне з сталічным «Сэптэмвры» стварыла сучасны футбольны клюб. Пагадненьні было ўкладзенае 5 траўня, таму менавіта гэтая дата зважаецца днём нараджэньня ЦСКА. Свой першы афіцыйны матч клюб згуляў 19 траўня 1948 году супраць сафійскай «Славіі» на стадыёне Юнак, скончыўшы гульню ўнічыю 1:1.

Спачатку клюб меў назву «Сэптэмвры пры ЦДВ», дзе абрэвіятура ЦДВ азначала «Цэнтральны дом войска». У 1950 годзе да назвы дадалося слова Народная, у выніку чаго поўны назоў стаў ЦДНВ.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Сафія
Ёнчэпінг (камуна)

**Ёнчэ́пінг** () — камуна на поўдні Швэцыі, у аднайменным лэне. Насельніцтва 146 161 жыхар (31.12.2023) — дзявятая паводле колькасьці жыхароў камуна Швэцыі (зь дзевятнаццаці камунаў у якіх насельніцтва перавышае 100 000 чалавек). Плошча 1 935,35 км². Галоўны горад — Ёнчэпінг. 

## Крыніцы
Пярэспа (рэльеф)

**Пярэ́спа** — нізкая намыўная паласа сушы на беразе мора ці возера, злучаецца адным канцом зь берагам. Складаецца звычайна сыпкімі матэрыяламі, што перамяшчаюць уздоўжберагавыя плыні: пясок, галька, жвір, ракушы.

## Літаратура
* Берега / П. А. Каплин, О. К. Леонтьев, С.А, Лукьянова, Л. Г. Никифорова. М., Мысль, 1991, 479 с ISBN 5-244-00449-2.

Катэгорыя:Бар’ерныя астравы
Катэгорыя:Формы рэльефу
Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналёгія
Каса (фрызура)

**Каса** — фрызура, пры якой некалькі пасмаў валасоў на галаве чалавека сплятаюцца разам. Пры простай касе валасы падзяляюцца на тры аднолькавыя пасмы. Зьнешнюю пасму (напераменку левая і правая) пераплятаюць зь сярэдняй. Канец заплеценай касы замацоўваецца з дапамогай гумкі, шпількі, стужкі або іншай прылады.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Фрызуры