Бэла Розэнфэльд

**Бэ́ла Ро́зэнфэльд** (, ; 2 сьнежня 1889, Віцебск — 2 верасьня 1944, Нью-Ёрк) — пісьменьніца жыдоўскага паходжаньня зь Беларусі, першая жонка мастака Марка Шагала.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў 1889 годзе ў Віцебску. Паходзіла з заможнай жыдоўскай сям’і, была восьмым дзіцём. Бацькі трымалі ювэлірную краму. Бацька Салямон вывучаў тору, маці займалася гандлёвымі справамі. Нягледзячы на патрыярхальны лад жыцьця сям’і Розэнфэльдаў, іхныя погляды былі досыць шырокія — Бэле далі магчымасьць атрымаць сьвецкую адукацыю. Яна вучылася ў Маскве на Вышэйшых жаночых курсах, цікавілася літаратурай, тэатрам.

У 1909 годзе ў гасьцях сваёй сяброўкі Тэі Брахман Бэла пазнаёмілася з маладым мастаком Маркам Шагалам. Бэла ўбачыла ў ім талент і цьвёрдасьць духу. Пазьней ён пісаў: «Доўгія гады ейнае каханьне асьвятлялі ўсё, што я рабіў». Пасбля вяртаньня М. Шагала з Парыжу, 25 ліпеня 1915 году яны ажаніліся. Бэла стала першай жонкай і музай мастака. Пасяліліся ў Віцебску, потым у Пецярбургу. Бэла пакінула акадэмічную і акторскую кар’еру, каб прысьвяціць сябе выхаваньню дачкі Іды, якую нарадзіла ў 1916 годзе. Праз два гады сям’я вярнулася ў Віцебск. Затым яны пераехалі ў Маскву, а ў 1923 годзе ў Парыж. Сям’я езьдзіла па Францыі ў сувязі з выставамі мастака. 

У 1931 годзе Бэла і Марк правялі час у Палестыне. У 1941 годзе пара вырашыла бегчы ў ЗША.

У 1922 г. Бэла адрэдагавала і пераклала з расейскай на францускую мову аўтабіяграфію мужа (Ma Vie, 1931).

У Францыі ў 1939 годзе яна напісала *Brenendike Likht* на ідышы. Твор быў апублікаваны на ангельскай мове ў 1946 годзе пад назвай *Burning Lights*. Дачка Іда пераклала тэксты зь ідышу на францускую, а муж Бэлы зрабіў ілюстрацыі і напісаў пасьляслоўе.

Пісаць на ідышы Бэлу падштурхнулі ейныя візыты ў Палестыну ў 1931 годзе і Вільню ў 1935 годзе.

Бэла памерла ад бактэрыяльнай інфэкцыі горла ў амэрыканскім шпіталі 2 верасьня 1944 году. Камітэт жыдоўскіх пісьменьнікаў, мастакоў і навукоўцаў арганізаваў вечар, прысьвечаны ёй, у Карнэгі-холе. У ім прынялі ўдзел каля 200 сяброў і знаёмых сям’і .

Бэла была галоўнай музай Марка Шагала, гераіняй многіх ягоных карцінаў.

## Значэньне Бэлы ў творчасьці Шагала
Тэма каханьня ў творчасьці Шагала нязьменна зьвязаная з выявай Бэлы. З палотнаў усіх пэрыядаў творчасьці, уключаючы позьні (пасьля сьмерці Бэлы) на нас глядзяць ейныя чорныя вочы. Ейныя рысы пазнавальныя ў тварах амаль усіх намаляваных ім жанчынаў. («Блакітныя палюбоўнікі» 1914 г., «Ружовыя палюбоўнікі» 1916 г., «Шэрыя палюбоўнікі» 1917 г., «Акрабатка» 1930 г.) Характэрны для жывапісу Шагала матыў палёту, адрыва ад рэальнасьці — часта зьвязаны з тэмай каханьня. Часта каханьне на палотнах Шагала — гэта іхны сумесны з Бэлай палёт («Дзень народзінаў» 1915 г., «Над горадам» 1914—1918 г.).

Такі характэрны для творчасьці Марка Шагала матыў, як вясельле, пэўна, найбольш адкрывае адносіны мастака да сваёй жонкі. У творчасьці Шагала рэальнасьць нязьменна яднаецца зь сьветам містычнага, таму асаблівае значэньне для мастака маюць архетыпічныя сытуацыі — сьмерць, нараджэньне, вясельле. Фігура нявесты — чорнавалосай жанчыны ў белай сукенцы — заўсёды паветраная і бязважкая, у ейных глыбокіх чорных вачах — далучанасьць да таямніцы сьветабудовы. Гэта выява рэалізаванай жаноцкасьці, будучай жонкі і маці. («Вясельле» 1918 г., «Маладыя на Эйфэлевай вежы» 1939 г., «Мастак над Віцебскам» 1982—1983 г., «Мастак і ягоная нявеста», 1980 г., «Вясельныя агні» 1945 г.).

## Творы

### На ідышы
* Brenendike likht (The Burning Lights), New York: Book League of the Jewish People’s Fraternal Order, IWO, 1945. Yiddish. 254 pp.
* Di ershte bagegenish (The First Encounter), New York: Book League of the Jewish People’s Fraternal Order, IWO, 1947. Yiddish. 230 pp.

### Па-француску
* Lumières allumées. Traduction par Ida Chagall. 45 illustrations/Dessins de Marc Chagall. Genève et Paris: Editions des Trois Collines, 1948. Squarish 8vo., In-8, 228 pp.

### Па-беларуску
* Запаленыя свечкі. 2025.

## Крыніцы

Катэгорыя:Асобы Віцебску
Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Літаратаркі