Уселюб

**Усе́люб** — вёска ў Беларусі, на рацэ Плісе. Цэнтар сельсавету Наваградзкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2000 год — 717 чалавек. Знаходзіцца за 15 км на поўнач ад Наваградку; за 18 км ад чыгуначнай станцыі Наваельня, на аўтамабільнай дарозе Наваградак — Іўе.

Уселюб — даўняе мястэчка гістарычнай Наваградчыны. Да нашага часу тут захаваўся гатычны касьцёл Сьвятога Казімера, адна з найбольш старажытных каталіцкіх сьвятыняў Вялікага Княства Літоўскага, помнік архітэктуры XV ст. Зь іншых мясцовых славутасьцяў вылучаюцца клясыцыстычныя царква Сьвятога Міхала Арханёла, капліца-пахавальня і сядзібна-паркавы комплекс О’Руркаў, помнікі архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Першы пісьмовы ўпамін пра Ўселюб датуецца 1422 годам і зьмяшчаецца на пячатцы Яна Няміры:

У 1433 годзе вялікі князь Жыгімонт Кейстутавіч пацьвердзіў наданьне маёнтку роду Неміровічаў.

У XV ст. ува Ўселюбе заснавалі касьцёл. У 1-й палове XVI ст. маёнткам супольна валодалі Неміровічы і іх родзічы Шчыты, пазьней — ваявода полацкі С. Давойна. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Уселюб увайшоў у склад Наваградзкага павету Наваградзкага ваяводзтва. Па сьмерці С. Давойны ў 1571 годзе маёнтак перайшоў да ягонай удавы Б. Саламярэцкай, якая ў 1576 годзе прадала яго Мікалаю Радзівілу «Рудому». У 1576—1642 гадох касьцёл перарабілі пад кальвінскі збор. З 1713 году Ўселюб знаходзіўся ў валоданьні А. Навасельскага, потым М. Ф. Радзівіла, у 1746 годзе перайшоў да ягонага сына Альбрэхта, а ў 1790-я гады — да А. М. Пацея.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Уселюб апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Наваградзкім павеце. На 1799 год у мястэчку было 106 дамоў. Маёнтак перайшоў да графаў О’Руркаў і стаў адным з асяродкаў «галяндзкага» (і «швайцарскага») сыраварства ў Наваградзкім павеце.

У 1861 годзе Ўселюб стаў цэнтрам воласьці. У 1884 годзе тут збудавалі царкву. На 1886 год у мястэчку было 108 двароў, існавалі валасная ўправа, 2 царквы, 2 капліцы, касьцёл, сынагога, 2 крамы, 2 заезныя дамы.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Ўселюб занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Уселюб абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён ўвайшоў у склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Уселюб апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Наваградзкага павету.

У 1939 годзе Ўселюб увайшоў у БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 году стаў цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 2000 год тут было 198 двароў, на 2002 год — 304. У 2000-я гады Ўселюб атрымаў афіцыйны статус «аграгарадку».


Usielub, Plisa. Уселюб, Пліса (T. Boretti, 1900) (2).jpg|Стаў на Плісе, 1900 г.
Usielub, Bielickaja, Michajłaŭskaja. Уселюб, Беліцкая, Міхайлаўская (1900).jpg|Царква, каля 1900 г.
Usielub, Bielickaja, Śviatoha Kazimiera. Уселюб, Беліцкая, Сьвятога Казімера (1900).jpg|Касьцёл, каля 1900 г.
Usielub, Bielickaja, Śviatoha Kazimiera. Уселюб, Беліцкая, Сьвятога Казімера (1914).jpg|Касьцёл, 1914 г.


Usielub, Śviatoha Kazimiera. Уселюб, Сьвятога Казімера (1914).jpg|Інтэр’ер касьцёла, 1914 г.
Usielub, Śviatoha Kazimiera. Уселюб, Сьвятога Казімера (A. Visłocki, 17.09.1923) (2).jpg|Касьцёл, 17.09.1923 г.
Usielub, O'Rourk. Уселюб, О’Рурк (1914).jpg|Сядзіба, 1914 г.
Usielub, O'Rourk. Уселюб, О’Рурк (1919-39) (2).jpg|Сядзіба, да 1939 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1830 год — 388 муж., зь іх шляхты 3, духоўнага стану 1, мяшчанаў-юдэяў 58, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 325, жабракоў 1; 1886 год — 730 чал.; 1895 год — 780 чал.; 1897 год — 1255 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1921 год — 736 чал.; 2000 год — 717 чал..
* **XXI стагодзьдзе**: 2002 год — 702 чал.; 2000 год — 717 чал.

### Інфраструктура
Ва Ўселюбе працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, лякарня, амбуляторыя, клюб, пошта.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Вялікі камень Гірдаўскі
* Капліца-пахавальня О’Руркаў (1837)
* Касьцёл Сьвятога Казімера (XV ст.)
* Могілкі: старыя каталіцкія, юдэйскія
* Сынагога (XIX ст.)
* Сядзібна-паркавы комплекс О’Руркаў (XVIII ст.)
* Царква Сьвятога Міхала Арханёла (1838—1840)

## Галерэя

Капліца-пахавальня.JPG|Капліца-пахавальня
Сядзібны дом Оруркаў02.JPG|Сядзіба да пажару
Уселюб. Царква Святога Міхаіла Архангела.jpg|Царква
Уселюб. Плябанія.jpg|Плябанія


Уселюб. Уселюбскі парк. Усходняя алея.jpg|Парк, усходняя алея
Уселюб. Уселюбскі парк. Заходняя алея ў пейзажнай частцы парку.jpg|Парк, заходняя алея
Уселюб. Уселюбскі парк (01).jpg|Парк, агароджа
Уселюб. Вялікі камень гірдаўскі (01).jpg|Вялікі камень Гірдаўскі


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
*