open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Італіі

Тэрыторыя Італіі падзеленая на 20 рэгіёнаў і 109 правінцыяў.

* Паўночна-заходняя Італія:
** ***[[Вальле-д’Аоста]]***: **[[Аоста]]**
** ***[[П’емонт]]***: Алесандрыя, Асты, Біельля, Кунэо, Навара, **[[Турын (правінцыя)|Турын]]**, Вэрчэльлі, Вэрбана-Кузыё-Осаля
** ***[[Лігурыя]]***: **[[Генуя]]**, Імпэрыя, Спэцыя, Савона
** ***[[Лямбардыя]]***: Бэргама, Брэшча, Кома, Крэмона, Лека, Лёды, Мантова, Монца-э-Брыянца, **[[Мілан]]**, Павія, Сондрыё, Варэзэ

* Паўночна-ўсходняя Італія:
** ***[[Трэнтына-Альта-Адыджэ]]*** (Трэнтына-Паўднёвы Тыроль): **[[Трэнта (правінцыя)|Трэнта]]**,Бальцана
** ***[[Вэнэта]]***: Бэльлюна, Падуя, Равіга, Трэвіза, **[[Вэнэцыя]]**, Вэрона, Вічэнца
** ***[[Фрыўлі-Вэнэцыя-Джулія]]***: Гарыцыя, Пардэнонэ, **[[Трыест]]**, Удынэ
** ***[[Эмілія-Раманьня]]***: **[[Балёньня (правінцыя)|Балёньня]]**, Фэрара, Фарлі-Чэзэна, Мадэна, Парма, П'ячэнца, Равэна, Рыміні, Рэджо-Эмілія

* Цэнтральная Італія:
** ***[[Умбрыя]]***: **[[Пэруджа]]**, Тэрні
** ***[[Марке]]***: **[[Анкона]]**, Асколі-Пічэна, Мачэрата, Пэзара-э-Урбіна
** ***[[Таскана]]***: Арэцца, Грасэта, **[[Флярэнцыя]]**, Ліворна, Люка, Маса-Карара, Піза, Пістоя, Прата, Сіена
** ***[[Ляцыё]]***: Фразынонэ, Латына, Рыеты, **[[Рым (правінцыя)|Рым]]**, Вітэрба
** ***[[Малізэ]]***: Ізэрнія, **[[Кампабаса]]**
** ***[[Абруцца]]*** (Абруцца): **[[Аквіля]]**, Кіеты, Пэскара, Тырама

* Паўднёвая Італія:
** ***[[Кампанія (рэгіён)|Кампанія]]***: Авэліна, **[[Нэапаль]]**, Бэнэвэнта, Казэрта, Салерна
** ***[[Апулія]]***: **[[Бары]]**, Брындызы, Фоджа, Лекэ, Таранта
** ***[[Базыліката]]***: Матэра, **[[Патэнца]]**
** ***[[Калябрыя]]***: **[[Катандзара]]**, Казэнца, Кратонэ, Рэджо-Калябрыя, Віба-Валентыя

* Выспы:
** ***[[Сыцылія]]***: Агрыджэнта, Кальтанісэта, Катанія, Энна, Мэсына, **[[Палерма (правінцыя)|Палерма]]**, Рагуза, Сыракуза, Трапані
** ***[[Сардынія]]***: **[[Кальяры]]**, Карбонія-Іглесыяс, Мэдыё-Кампідана, Нуора, Ольбія-Тэмпіё, Альястра, Арыстана, Сасары

## Мапа рэгіёнаў

# Абруцца (сталіца Л’Аквіла)
# Вальле-д’Аоста (сталіца Аоста)
# Апулія (сталіца Бары)
# Базыліката (сталіца Патэнца)
# Калябрыя (сталіца Катанцара)
# Кампанія (сталіца Нэапаль)
# Эмілія-Раманьня (сталіца Балёньня)
# Фрыўлі-Вэнэцыя-Джулія (сталіца Трыест)
# Ляцыё (сталіца Рым)
# Лігурыя (сталіца Генуя)
# Лямбардыя (сталіца Мілан)
# Марке (сталіца Анкона)
# Малізэ (сталіца Кампабаса)
# П’емонт (сталіца Турын)
# Сардынія (сталіца Кальяры)
# Сыцылія (сталіца Палерма)
# Трэнтына-Альта-Адыджэ (сталіца Трэнта)
# Таскана (сталіца Флярэнцыя)
# Умбрыя (сталіца Пэруджа)
# Вэнэта (сталіца Вэнэцыя)


Катэгорыя:Геаграфія Італіі
Юлія Несьцярэнка

**Ю́лія Ві́ктараўна Несьцярэ́нка** (нар. 15 чэрвеня, 1979, Берасьце) — беларуская лёгкаатлетка, алімпійская чэмпіёнка ў спрынце на 100 мэтраў.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Берасьці. Дзявоцкае прозьвішча Барцэвіч. Зь дзяцінства паказвала высокія вынікі ў бегу (школьны трэнэр Сяргей Салямановіч зазначае, што ўжо ў сёмым клясе яна паказвала вынікі кандыдата ў майстры спорту), была пераведзеная ў спартовую школу СДЮШОР, потым у менскую вучэльню алімпійскага рэзэрву. У 1992 годзе нечакана памёр яе бацька Віктар. У школе алімпійскага рэзэрву Юлія была прызначаная на сямібор’е, але не паказвала сэнсацыйных вынікаў. Па сканчэньні школы Юлія Барцэвіч вярнулася ў Берасьце, дзе пяць гадоў адвучылася ў Берасьцейскім унівэрсытэце, там і пазнаёмілася са сваім будучым мужам Зьмітром Несьцярэнкам (ажаніліся яны 6 верасьня 2002 году). Муж і прывёў яе на бегавую дарожку да трэнэра Віктара Ярашэвіча.

## Спартовая кар’ера
Першы посьпех — бронзавы мэдаль на 60-мэтровай дыстанцыі на чэмпіянаце сьвету ў Будапэшце (2004), з вынікам 7.13 сэкунды. Потым у гэтым самым годзе Юлія Несьцярэнка выйгала этап «Гран-пры» ў Гейтсхэде (11.32 сэкунды) і ў Рыме на «Залатой лізе» выйграла з вынікам 11.13 сэкунды. Галоўным посьпехам стала перамога на Летніх Алімпійскіх гульнях у Атэнах у 2004 годзе (10.93 сэк.). Гэта першая перамога на Алімпіядзе не-амэрыканкі на 100-мэтроўцы за апошнія дваццаць пяць гадоў. У паўфінале Алімпійскіх гульняў у Атэнах усталявала рэкорд Беларусі на 100 м — 10.92 сэкунды, які быў і яе лепшым вынікам. У 2005 годзе на чэмпіянаце сьвету ў Хэльсынкі заваявала бронзавы мэдаль у эстафэце 4×100 мэтраў (з Аленай Данілюк-Неўмяржыцкай).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Самая хуткая жанчына плянэты жыве ў Беларусі (Інтэрвію зь Юліяй Несьцярэнка і яе мужам)
* Юлія Несьцярэнка — «залатое дзіця» Берасьця
* Лукашэнка не задаволены выступам беларусаў, а алімпійская чэмпіёнка Юлія Несьцярэнка трапіла ў шпіталь
* «Frankfunter Allgemeine»: «Польскі допінг-тэст наўрад ці будзе мець нейкія наступствы для самой Несьцярэнкі» 
* Юлія Несьцярэнка: «Гэта звычайная правакацыя»
* Беларускія алімпійскія чэмпіёны: слаўная мінуўшчына й цяжкая сапраўднасьць

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берасьці
Катэгорыя:Беларускія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі
Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 году
Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 году
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыны (Беларусь)
Прыма Леві

**Прыма Леві** (, 31 ліпеня 1919 — 11 красавіка 1987) — італьянскі пісьменьнік, аўтар апавяданьняў, вершаў, успамінаў, раманаў. Адукацыю атрымаў у Турынскім унівэрсытэце (хімічны факультэт). 

Катэгорыя:Італьянскія літаратары
Тырэнскае мора

**Тырэнскае мо́ра** (, ) — частка Міжземнага мора, якая амывае заходняе ўзьбярэжжа Італіі і разьмяшчаецца паміж Апэнінскага паўвострава (рэгіёны Таскана, Лацыё, Кампанія і Калябрыя) і выспамі Сыцылія, Сардынія і Корсыка. У Тырэнскае мора ўліваецца другая па даўжыні рака Італіі Тыбр.

* Плошча:  км²
* Максымальная глыбіня: 3830 м
* Сярэдняя глыбіня: 1519 м
* Тэмпэратура паверхневага слою вады: улетку 22—24,5&nbsp;°C, узімку 13—14&nbsp;°C
* Канцэнтрацыя солі: 37,2 — 38,2 прамілі

Паверхневыя цячэньні ўтвараюць цыклянальны колазварот, іх хуткасць да 1 км/г.

Асноўныя порты: Нэапаль, Палерма, Кальяры (Італія), Бастыя (Францыя).

## Этымалёгія
Назва мора паходзіць ад слова *tyrrhenoi (tyrsenoi)*, якім старажытныя грэкі называлі этрускаў, якія мігравалі зь Лідыі (Малая Азія) на Апэнінскі паўвостраў і аселі на ўзьбярэжжы сучаснага рэгіёна Таскана.

## Пратокі
Тырэнскае мора злучаецца зь іншымі часткамі Міжземнага мора пратокамі:
* Мэсынская пратока — паміж Сыцыліяй і рэгіёнам Калябрыя (3 км) (злучае Тырэнскае мора з Іянічным)
* Карсыканскі канал — паміж Корсыкай і Італіяй (рэгіён Таскана) (80 км) (злучае Тырэнскае мора з Лігурыйскім)
* Пратока Баніфача — паміж Корсыкай і Сардыніяй (11 км) (злучае Тырэнскае мора з заходняй часткай Міжземнага мора
* Сардынская пратока паміж Сардыніяй і Тунісам (200 км)
* Сыцылійская пратока паміж Сыцыліяй і Тунісам (160 км)


Катэгорыя:Геаграфія Паўднёвай Эўропы
Катэгорыя:Геаграфія Заходняй Эўропы
Італьянская мова

**Італья́нская мова** — адна з раманскіх моваў індаэўрапейскай моўнай сям’і. Афіцыйная мова Італіі, Сан-Марына, Ватыкану (побач з лацінскай), Швайцарыі (побач зь нямецкай, францускай і рэтараманскай), а таксама некаторых прылеглых рэгіёнаў Славеніі і Харватыі, дзе ёсьць італьянскія мяншыні. Карыстаецца лацінскім пісьмом.

На італьянскай мове гаворыць каля 70 млн чалавек, большасьць якіх жыве ў Італіі.
Літаратурная мова заснаваная галоўным чынам на тасканскіх дыялектах і ўяўляе сабой нешта паміж паўднёвымі дыялектамі і паўночнымі галісыйска-раманскімі.

### [[Дыялект]]ы
Да прызнаных дыялектаў італьянскай мовы належаць тасканскі, п’емонцкі, сардынскі, абруцкі, апульскі, ляцыйскі, умбрыйскі, маркіджанскі, чыкалянска-рыятонска-акуальскі, маліскі і іншыя.
Акрамя гэтага, можна казаць пра дыялект у дачыненьні да гаворкі кожнага гораду.

## Гісторыя
Італьянская мова ўзьнікла ў працэсе паступовага разьвіцьця гутарковай (вульгарнай) лаціны. Першыя тэксты, якія былі названыя італьянскамоўнымі, адносяцца да 9 стагодзьдзя. Упершыню італьянская мова была фармалізаваная ў 14 стагодзьдзі ў працах Дантэ Аліг'еры, які зьмяшаў паўднёваітальянскія дыялекты з сваёй роднай тасканскай гаворкай.

## Італьянскі [[альфабэт]]

## Глядзіце таксама
* Граматыка італьянскай мовы
1862

## Падзеі
* 11 студзеня — выйшла першая нелегальная беларуская газэта «Мужыцкая праўда», якую выпускаў Кастусь Каліноўскі
* 14 сьнежня — у Менску было відаць ніколі дагэтуль ня бачанае паўночнае зьзяньне
* 15 сьнежня — у Беларусі адкрылася першая чыгунка. Яна зьвязала Горадню з Парэччам і была часткаю Пецярбурска-Варшаўскай дарогі

## Нараджэньні
* 3 ліпеня — Баляслава Марыя Лямэнт, благаславённая Рымска-каталіцкай царквы, манашка, заснавальніца манаскай кангрэгацыі «Сёстры-місіянэркі Сьвятой Сям’і»
* 22 жніўня — Клёд Дэбюсі, францускі кампазытар
* 29 жніўня — Марыс Мэтэрлінк, бэльгійскі пісьменьнік

## Сьмерці
* 10 студзеня — Самуэль Кольт, амэрыканскі вынаходнік
* 19 студзеня — Міхал Без-Карніловіч, вайсковы тапограф і статыстык
* 22 лютага — Вінцэнт Дмахоўскі, клясык беларускага жывапісу
* 6 лістапада — Віктар Каліноўскі, гісторык, археограф, бібліяфіл, брат Кастуся Каліноўскага
1860

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 29 студзеня — Антон Чэхаў, расейскі пісьменьнік
* 14 красавіка — Ісак Гурвіч, амэрыканскі эканаміст, публіцыст, выдавец беларускага паходжаньня
* 29 траўня — Ісак Альбэніс, гішпанскі кампазытар
* 7 ліпеня — Густаў Малер, аўстрыйскі дырыгент і кампазытар
* 16 ліпеня — Ота Еспэрсан, дацкі лінгвіст, стваральнік філязофіі граматыкі
* 31 сьнежня — Сыльвэстар Жукоўскі, расейскі і летувіскі вайсковец

## Сьмерці
* 21 жніўня — Канут Русецкі, мастак, пэдагог
Том Стопард

**Сэр Том Стопард** (нарадзіўся 3 ліпеня 1937) — брытанскі драматург.

## Біяграфія
Стопард (сапраўднае імя Томаш Штраўсьлер) нарадзіўся ў чэскім Зьліне. Каб пазьбегнуць перасьледу нацыстаў, 15 траўня 1939 году сям’я зьяджае ў Сынгапур. А ў 1941 годзе, ратуючыся ад ўварваньня Японіі ў Сынгапур, сям’я пераяжджае ў Індыю. Бацька Тома затрымаўся ў Сынгапуры і быў забіты японцамі.

У Індыі Стопард атрымлівае адукацыю. Яго маці бярэ шлюб з маёрам брытанскай арміі Кэнэтам Стопардам, праз што Том атрымлівае прозьвішча Стопард. У 1946 годзе сям’я пераяжджае ў Вялікабрытанію.

У 17 год Стопард кідае школу і пачынае працаваць журналістам. У 1960 годзе ён сканчае сваю першую п’есу «Шпацыр па вадзе» (*A Walk on the Water*), якая пазьней выдавалася пад назвай «Уваходзіць вольны чалавек» (*Enter a Free Man*).

У 1977 годзе Стопард зацікавіўся праблемамі парушэньняў правоў чалавека ў краінах Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы і СССР. У лютым 1977 году ён наведвае СССР у складзе дэлегацыі «Міжнароднай амністыі». У чэрвені таго ж году Стопард сустракаецца ў Чэхаславаччыне з Вацлавам Гаўлам. У жніўні 2005 году Стопард наведвае Менск, дзе праводзіць сэмінар па драматургіі, ды дасьледуе праблемы парушэньняў правоў чалавека і палітычную сытуацыю ў Беларусі.

У 1997 годзе атрымаў рыцарскае званьне.

У 1998 годзе атрымлаў «Оскар» ад Амэрыканскай кінаакадэміі за сцэнар да фільму «Закаханы Шэксьпір» (*Shakespeare In Love*).

## Работы для тэатра
* «Разэнкранц і Гільдэнстэрн мёртвыя» (*Rosencrantz and Guildenstern Are Dead*) (1967)
* «Уваходзіць вольны чалавек» (*Enter a Free Man*) (1968)
* «Сабака сапраўднага інспэктара» (*The Real Inspector Hound*) (1968)
* «Пасьля Магрыт» (*After Magritte*) (1970)
* «Скакуны» (*Jumpers*) (1972)
* «Травесьці» (*Travesties*) (1974)
* «Брудны Лінэн і Нова-знойдзеная-зямля» (*Dirty Linen and New-Found-Land*) (1976)
* «Кожны добры хлопчык заслугоўвае падтрымкі» (*Every Good Boy Deserves Favour*) (1977)
* «Ноч і дзень» (*Night and Day*) (1978)
* «Догавы Гамлет і Кагутавая Макбэт» (*Dogg’s Hamlet and Cahoot’s Macbeth*) (1979)
* «Нязнойдзеная краіна» (*Undiscovered Country*) (1979)
* «У мітусьні» (*On the Razzle*) (1981)
* «Першаклясная рэч» (*The Real Thing*) (1982)
* «Грубае скрыжаваньне» (*Rough Crossing*) (1984)
* «Балбатаньне» (*Dalliance*) (1986)
* «Хэпгуд» (*Hapgood*) (1988)
* «Аркадыя» (*Arcadia*) (1993)
* «Індыйскі атрамант» (*Indian Ink*) (1995)
* «Вынаходніцтва каханьня» (*The Invention of Love*) (1997)
* «Узьбярэжжа Ўтопія» (*The Coast of Utopia*) (2002)

## Работы для радыё, кіно і тэлевізіі
* «Трое ў чоўне» (*Three Men in a Boat*) (1975)
* «Мяжа» (*The Boundary*) (1975)
* «Прафэсійнае парушэньне» (*Professional Foul*) (1977)
* «Бразылія» (*Brazil*) (1985)
* «Імпэрыя сонца» (*Empire of the Sun*) (1987)
* «Дом Расея» (*The Russia House*) (1990)
* «Закаханы Шэксьпір» (*Shakespeare In Love*) (1998)
* «Загадка» (*Enigma*) (2001)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Біяграфія на imdb.com

Катэгорыя:Брытанскія драматургі
1861

## Падзеі
* 19 лютага — скасаваньне прыгоннага права ў Расейскай Імпэрыі
* 8 красавіка — імпэратар Ёзэф II Габсбург выдаў талеранцыйны патэнт, які ўраўноўваў пратэстанцкія цэрквы ў Аўстрыі з каталіцтвам

## Нараджэньні
* 6 студзеня — Віктар Хорта, найвядомейшы бэльгійскі архітэктар, адзін з заснавальнікаў стылю мадэрн (Art Nouveau)
* 30 жніўня — Ісаак Левітан, расейскі мастак
* Зыгмунт Айдукевіч, польскі мастак (дакладная дата невядомая)

## Сьмерці
* 12 студзеня — Вацлаў Ганка, чэскі філёляг, паэт, дзяяч нацыянальнага адраджэньня
1853

## Падзеі
* 2 ліпеня — расейская армія ўрываецца ў Малдаўскае княства — пачынаецца Крымская вайна

## Нараджэньні
* 30 сакавіка — Вінсэнт ван Гог, галяндзкі мастак

## Сьмерці
*
Сыцылія

**Сыцы́лія** () — аўтаномны рэгіён Італіі (сталіца Палерма) і найбуйнейшы востраў ў Міжземным моры. Плошча — 25700 км², насельніцтва — 5,1 млн чалавек. Знаходзіцца на паўднёвым захадзе ад Апэнінскай паўвыспы і аддзяляецца ад яе Мэсынскай пратокай (шырыня 3 км).

Рэгіён Сыцылія падзелены на 9 правінцыяў: Палерма, Катанія, Мэсына, Сыракуза, Трапані, Рагуза, Кальтанісэта, Энна, Агрыджэнта.
1848

## Падзеі
* 6 лютага — выйшаў у сьвет «*Маніфэст Камуністычнай партыі*» Карла Маркса

## Нараджэньні
* 6 студзеня — Хрыста Боцеў, баўгарскі грамадзкі дзяяч, паэт і публіцыст
* 9 студзеня — Якуб Наркевіч-Ёдка, беларускі мэдык і прыродазнаўца
* 28 лютага — Флявіян Дабранскі, расейскі гісторык і археограф
* 25 ліпеня — Артур Балфур, прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі

## Сьмерці
* 21 верасьня — Міхал Баброўскі, беларускі славіст
1847

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 11 лютага — Томас Элва Эдысан, амэрыканскі вынаходнік у галіне электрычнасьці
* 24 жніўня — Аўгустын Пацэвіч, заслужаны лекар Пружаны, філянтроп

## Сьмерці
* 23 жніўня — Ян Чачот, беларускі паэт
1844

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 18 сакавіка — Мікалай Рымскі-Корсак, расейскі кампазытар
* 30 сакавіка — Поль Вэрлен, францускі паэт
* 16 красавіка — Анатоль Франс, францускі пісьменьнік
* 25 лістапада — Карл Бэнц, нямецкі канструктар рухавікоў і аўтамабіляў

## Сьмерці
* Джон Дальтон, брытанскі хімік і фізык
1843

## Падзеі
* 2 студзеня — прэм'ера опэры Рыхарда Вагнэра «Лятучы галяндзец» у Каралеўскім тэатры Дрэздэну

## Нараджэньні
* 3 сакавіка — Аляксандар Бэл, амэрыканскі навукоўца, вынаходнік тэлефону
* 10 траўня — Бэніта Пэрэс-Гальдос, гішпанскі пісьменьнік, драматург
* 11 сьнежня — Робэрт Кох, нямецкі фізыёляг, нобэлеўскі ляўрэат
* 24 сьнежня — Лідзія Эмілія Флярэнтыне Янсэн, эстонская паэтка, драматург

* Эліяху Файнштайн, рабін

## Сьмерці
* 12 ліпеня — Ігнат Даніловіч, беларускі правазнаўца і гісторык
1842

## Падзеі
* 30 сьнежня — у дачыненьні да Беларусі ўпершыню быў ужыты расейскі імпэрскі тэрмін «Северо-Западный край». Новы тэрмін аб'ядноўваў Віленскую, Віцебскую, Гарадзенскую, Ковенскую, Магілёўскую і Менскую губэрніі

## Нараджэньні
* 10 сакавіка — Мікола Лысенка, украінскі кампазытар, піяніст
* 18 сакавіка — Стывэн Малярмэ, францускі паэт
* 2 лістапада — Фэлікс Зянковіч, удзельнік паўстаньня 1863—64 рокаў, прыродазнаўца, мэмуарыст
* 29 сьнежня — Восіп Лунц, беларускі лекар і навукоўца

## Сьмерці
* 15 сакавіка — Люіджы Чэрубіні, італьянскі кампазытар
1830

## Падзеі
* 29 лістапада — пачалося вызвольнае паўстаньне ў Варшаве, што ўвайшло ў гісторыю пад назвай Лістападаўскае. У Беларусі й Летуве пачалося ў 1831 годзе

## Нараджэньні
* 18 жніўня — Франц Іосіф I, імпэратар Аўстрыі і кароль Вугоршчыны
* 8 верасьня — Фрэдэрык Містраль, францускі паэт
* 13 верасьня — Мары фон Эбнэр-Эшэнбах, аўстрыйская пісьменьніца
* 10 сьнежня — Эмілі Дзікінсан, амэрыканская паэтка

## Сьмерці
* 21 лістапада — Ян Сьнядэцкі, беларускі астраном, матэматык, філёзаф
1834

## Падзеі
* 27 чэрвеня — адчынены Кіеўскі ўнівэрсытэт (цяпер — Кіеўскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Т. Г. Шаўчэнкі)

## Нараджэньні
* 8 лютага — Дзьмітры Мендзялееў, расейскі хімік
* 9 лютага — Камехамеха IV, гавайскі кароль
* 1 красавіка — Юзэф Жылінскі, беларускі геадэзіст, дасьледчык Палесься
* 13 чэрвеня — Канстанцін Вераніцын, аўтар паэмы «Тарас на Парнасе»
* 16 чэрвеня — Аляксандар Ельскі, беларускі літаратар, гісторык
* 28 верасьня — Шарль Лямурэ, францускі дырыгент і віяланчэліст

## Сьмерці
* 20 траўня — Мары-Жан-Поль Ляфает, францускі палітычны дзеяч, генэрал
* 7 жніўня — Жазэф Мары Жакар, францускі вынаходнік
* 24 верасьня — Пэдру IV, партугальскі кароль і бразыльскі імпэратар
* 6 сьнежня — Адольф фон Люцаў, прускі генэрал
Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz

**Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz** — найдаўжэйшае афіцыйнаўжыванае слова нямецкай мовы. Мае 63 літары і зьяўляецца прыкладам амаль неабмежаванага словаўтварэньня шляхам складаньня назоўнікаў у нямецкай мове.

У 1999 парлямэнт нямецкай фэдэральнай зямлі Мэкленбург — Пярэдняя Памяранія разглядаў праект закону пад назвай *Rinderkennungs- und Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz* (скарочана: *RflEttÜAÜG*), што перакладаецца як «закон аб ідэнтыфікацыі кароваў і перадачы абавязкаў па кантролі маркіроўкі ялавічыны». Назва вымаўляецца: [**рындэркеннунґс- унд рындфляйшэтыкетырунґс–юбэрвахунґсаўфґабэн–юбэртраґунґсґезэц**].

Таварыства нямецкай мовы () прапаноўвала гэтае слова ў якасьці «Слова году», але словам 1999 году было абранае «Millennium».

## Глядзіце таксама
* Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116

Катэгорыя:Нямецкая мова
Катэгорыя:Словы
1826

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 16 студзеня — Рамуальд Траўгут, адзін з кіраўнікоў паўстаньня 1863 году
* 24 лістапада — Карлё Калёды, італьянскі пісьменьнік

## Сьмерці
*
Сяргей Скрыпнічэнка

**Сяргей «Скрыпа» Скрыпнічэнка** (нарадзіўся 27 траўня 1971) — лідэр гурта žygimont VAZA.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і знакамітага мастака Георгія Скрыпнічэнкі (1940-2015) і рэжысэра і выкладчыцы сцэнічнае мовы БДУК Натальлі Скрыпнічэнкі (1949-1994). Вучыўся у менскай музычнай школе №8 (кляса фартэпіяна). Вучыўся ў Мірскім мастцка-рэстаўрацыйным вучылішчы, Беларускай Акадэміі мастацтваў, Віленскім Пэдагагічным Унівэрсытэце. Жыве ў Менску. Ад 1998 году жанаты з вядомай мастачкай Юліяй Галавіной (у грамадзянскім шлюбе - ад 1992 году). У траўні 2008 году ў іх нарадзіўся сын Дамінік Скрыпнічэнка.

## Музычная творчасьць
Заснавальнік, гітарыст і вакаліст гурта žygimont VAZA. Піша музыку і тэксты. Стварыў некалькі альбомаў пад тытулам «Skrypa MX». Ад 2009 году цалкам завяршыў разьвіцьцё дзейнасьці žygimont VAZA і распачаў новы праект The Blue Devils.

## Дызайнэрская справа
Праз шмат год працаваў і працягвае супрацу з шэрагам міжнародных рэклямных агенцтваў на пасадах дызайнэру і арт-дырэктару. Разам з жонкай заснаваў дызайнэрскі лэйбл «*Tank Press*». Мае шматлікія дызайнэрскія ўзнагародны. Прымаў удзел у афармленьні альбомаў беларускіх музычных гуртоў (Тарпач, IQ48 ды іншых).

Катэгорыя:Нарадзіліся 27 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1971 годзе
Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:žygimont VAZA
Сяргей Лабандзіеўскі

**Сяргей «Шлёма» Лабандзіеўскі**  (нар. , Залесьсе, Барысаўскі раён, Менская вобласьць, БССР, СССР) — беларускі гукарэжысэр.

## Біяграфія
У 1991 годзе скончыў факультэт робататэхнічных сыстэмаў БПІ. У 1988–1992 гадох працаваў тэнікам-інжынэрам пры АН БССР. У 1992–2001 гадох музычны рэдактар на Беларускім радыё. У 1995–1996 гадох музычны рэдактар і гукарэжысэр Радыё 101,2. У 1997–2001 гадох гукарэжысэр Радыё «Рокс». У 1998–2003 гадох гукарэжысэр тэлерадыёкампаніі «».

Працаваў на студыях гуказапісу ў Беларусі, Расеі, Польшчы, таксама на беларускіх радыёстанцыях як музычны рэдактар, вядучы музычных праграм і гукарэжысэр. Аддае перавагу «жывым» кірункам музыкі — року, блюзу, джазу, рабіў запісы камэрнай, харавой і фальклёрнай музыкі.

Браў удзел у стварэньні альбомаў і правядзеньні канцэртаў žygimont VAZA, «Крамбамбуля», Zet, IQ48, «Новае Неба», N.R.M., Зьмітра Вайцюшкевіча, Pomidoroff, «Экивоки», Л.О.М., Naka, Yo-Yo, «Народны Альбом», «Я нарадзіўся тут», Personal Depeche, ды многіх іншых. Займаецца таксама мастэрынгам і рэстаўрацыяй фанаграм, гукам для дакумэнтальнага кіно.
## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларуская музыка
Кастусь Калесьнікаў

**Кастусь Калесьнікаў** (Kastuś Kaleśnikau, нарадзіўся 15 верасьня 1971 году) — беларускі рок-музыка, удзельнік гуртоў IQ48 і žygimont VAZA. Скончыў Інстытут фізкультуры (зараз БДУФК). Майстар спорту па фэхтаваньні. Працаваў настаўнікам фізкультуры ў школе, потым — у мэдычнай вучэльні. Жанаты, мае аднаго дзіцёнка. з 1996 г. па кастрычнік 1998 быў у складзе гурту Hasta La Fillsta. У складзе Hasta La Fillsta стаў ляўрэатам фэстывалю альтэрнатыўнай музыкі «Уступи дорогу», які праводзіўся фондам Джорджа Сораса. Удзельнічаў у запісу альбомаў IQ48 Вар’яты (2005), Героі! (2008). У 2002 годзе прыйшоў у гурт «žygimont VAZA», зь якім яшчэ ў 1993 годзе запісаў песьню «Klatva» для першага альбому Šyba 48. У складзе гурту «žygimont VAZA» скончыў запіс іхняга альбому «Kajin» (2004) і Distortion (2007). Ад 2008 году таксама быў у складзе гурту The Silicon. Увесну 2009 году сышоў з гурту IQ48 і пераехаў у Польшчу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 15 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1971 годзе
Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:žygimont VAZA
Катэгорыя:IQ48
Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту фізычнай культуры
1824

## Падзеі
* 13 лютага — выйшаў зборнік «Беларускі архіў старажытных грамат»

## Нараджэньні
* 2 сакавіка — Канстанцін Ушынскі, расейскі пэдагог-дэмакрат, заснавальнік навуковай пэдагогікі
* 2 сакавіка — Бэдржых Смэтана, чэскі кампазытар
* 27 ліпеня — Аляксандар Дзюма малодшы, францускі пісьменьнік

## Сьмерці
* 19 красавіка — Джордж Гордан Байран, ангельскі паэт-рамантык
Сярэднявечная дыскатэка

«***Сярэднявечная дыскатэка***»&nbsp;— альбом гурту «Стары Ольса», запісаны ў 2005 годзе.

Цытата з інтэрвію Зьмітра Сасноўскага: 

## Сьпіс кампазыцыяў
# У каралеўскім войску (XVI cent)
# Вайтоўна (XVI cent)
# Platerspiel (XIII cent)
# A que por (XIV cent)
# Totus floreo (XIV cent)
# Marazula (XIV-XVI cent)
# Saltarello (XIV cent)
# Турдыён (XV cent)
# Ai Vis Lo Lop (XIII cent)
# Руевіт*Дадатак*
# Totentanz (XIII cent)
# Рыцар збройны (XVII cent)
# Войцэх

На дыску таксама зьмешчаны відэа кампазыцыяў «A que por», «Marazula», «Totus floreo», «Руевіт», фатаздымкі з канцэрту, а таксама ноты і тэксты песень.

## Дадатковыя зьвесткі
«*Сярэднявечная дыскатэка*»&nbsp;— від канцэрту сярэднявечнай музыкі, які аднаўляе ўсе прыкметы адпачынку нашых продкаў: старая музыка на старых інструмэнтах, танцы і шмат беларускага піва. Сярэднявечныя дыскатэкі ладзяцца ў Менску 2—3 разы на год.

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя пра альбом на сайце гурта 

Катэгорыя:Альбомы Стары Ольса
1827

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 10 студзеня — Мікалай Жуковіч, праваслаўны сьвятар, протаярэй
* — Аляксандар Далеўскі, адзін з арганізатараў таемнага Братняга зьвязу моладзі

## Сьмерці
* 5 сакавіка — П’ер-Сымон Ляпляс, францускі матэматык, фізык і астраном
* 26 сакавіка — Людвіг ван Бэтховэн, нямецкі кампазытар
* 12 жніўня — Ўільям Блэйк, ангельскі паэт, пісьменьнік, мастак, друкар, гравёр і містык
* 27 сьнежня — Ян Давід Голанд, беларускі кампазытар нямецкага паходжаньня
1829

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 2 лютага — Альфрэд Брэм, нямецкі заоляг і пісьменьнік, аўтар знакамітай кнігі «Жыцьцё жывёлаў» ()
* 1 кастрычніка — Уладзіслаў Віктар Акінчыц, лекар Расейскай імпэрыі, удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў

## Сьмерці
* 10 лютага — Леў XII, папа рымскі
* 6 красавіка — Нільс Хэнрык Абэль, вядомы нарвэскі матэматык
1819

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 4 траўня — Фларыян Міладоўскі, беларускі кампазытар, піяніст і пэдагог
* 5 траўня — Станіслаў Манюшка, беларускі кампазытар
* 13 верасьня — Клара Шуман, знакамітая нямецкая піяністка, кампазытар, жонка Робэрта Шумана

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1815

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 1 красавіка — Ота фон Бісмарк, нямецкі канцлер
* 31 кастрычніка — Карл Ваерштрас, нямецкі матэматык

## Сьмерці
* 21 студзеня — Матыяс Кляўдыюс, нямецкі пісьменьнік і журналіст

## Вонкавыя спасылкі
1812

## Падзеі
* 27 ліпеня — першая перамога расейскіх войскаў над арміяй Напалеона пад Кобрынам
* 1 жніўня — выйшла ў сьвет Часовая менская газэта, першая газэта, што выдавалася ў Менску.
* 10 жніўня — француска-расейская вайна: бітва пад Пружанамі
* 12 жніўня — найвялікшая бітва напалеонаўскай эпохі ў заходняй Беларусі (удзельнічалі каля 60 000 чалавек)
* 7 верасьня — Барадзінская бітва ў вайне паміж Расеяй і Францыяй
* 18 верасьня — пажар у Маскве зьнішчыў 90% дамоў і каля 1000 цэркваў
* 16 лістапада — армія Напалеона фарсіруе Бярэзіну. Цяпер у тым месцы ёсьць памятны знак, а беларускія гісторыкі не спыняюцца шукаць скарбы, якія францускі імпэратар нарабаваў у Маскве і нібыта закапаў недзе ў ваколіцах Бярэзіны, адступаючы пад ціскам расейскага войска
* 8 сьнежня — расейскія войскі занялі Горадню ў ходзе вайны 1812 году

## Нараджэньні
* 7 лютага — Чарлз Дыкенз, брытанскі пісьменьнік
* 28 ліпеня — Язэп Крашэўскі, польскі пісьменьнік беларускага паходжаньня, аўтар найбольшай колькасьці выдадзеных кнігаў у гісторыі польскае літаратуры
* 14 лістапада — Паўлюк Багрым, беларускі паэт

## Сьмерці
*
Зьміцер

**Зьмі́цер** — мужчынскае імя. Паходзіць ад старажытнагрэцкага Дэмэтэр (*Δημήτηρ*, грэцкая багіня ўрадлівасьці). Гэтае імя ўжываецца таксама ў форме: **Дзьмітры**, **Зьмітрок**, ці лацінкай: **Źmicier**. Імёны гэтага ж паходжаньня пашыраныя і ў іншых эўрапейскіх мовах: *Δημήτριος* у сучаснай грэцкай, *Demetriusz* у польскай, *Дмитрий* у расейскай, *Дмитро* ва ўкраінскай, *Димитър* у баўгарскай, *Димитар* у македонскай, *Demetrio* ў італьянскай і гішпанскай.

Сустракаюцца няправільныя варыянты скланеньня гэтага імя: *Зьміцера*, *Зьміцеру*, *Зьміцером*… Слушна яно скланяецца так: *Зьміцер*, *Зьмітра*, *Зьмітру*, *Зьмітром*, *Зьмітры*.

## Іншамоўныя аналягі

*  — Дэмітрэс
*  —
*  —
*  — Дэмэтрыё
*  — Дэмэтрыё
*  — Дымітхылі
*  —
*  — Дэмэтрыюш
*  —
*  — Дзьмітры
*  — Дзьмітро́
*  —
*  — Дзімітры
*  — Дзімітрый
*  —

## Вядомыя Зьмітры
* Зьміцер Бартосік, бард
* Зьміцер Вайцюшкевіч, сьпявак
* Зьміцер Вішнёў, паэт
* Зьміцер Санько, мовазнаўца
* Зьміцер Сасноўскі, музыка гурту «Стары Ольса»
* Зьміцер Саўка, мовазнаўца
* Зьміцер Афанасенка, музыка гурту Amaroka
* Зьміцер Крэчат, музыка гурту «Гаць», паэт, пісьменьнік

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
1811

## Падзеі
* 14 траўня — Парагвай атрымлівае незалежнасьць ад Гішпаніі
* 5 ліпеня — Вэнэсуэла абвяшчае незалежнасьць ад Гішпаніі

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Lituus

**Lituus** (ранейшая назва: *Contredanse*, ) — беларускі ансамбль, які грае сярэднявечную музыку. Спачатку яны выконвалі творы заходнеэўрапейскіх кампазытараў эпохі барока, затым дадалі ў свой рэпэртуар таксама творы ВКЛ.

Ансамбль выконвае творы ананімных аўтараў 14—16 стагодзьдзяў, танцы 16—18 стагодзьдзяў аб’яднаныя ў сюіты і як асобныя нумары. Асабістую ўвагу музыканты аддаюць творам невядомых беларускіх аўтараў з «Полацкага сшытку», лютнявым табулатурам Войцеха Длугарая, творам Мацея Радзівіла, Мікалая Кракаўскага і іншых аўтараў, якія жылі і працавалі ў Вялікім Княстве Літоўскім. Гурт удзельнічае ў канцэртах, фэстывалях, рыцарскіх фэстах. Выканаўцы прымалі ўдзел у супольных музычных праектах («Легенды ВКЛ» і «Легенды ВКЛ-2»).

## Дыскаграфія
* *Lituus* (2003)
# Польскі танец
# Tarantella
# Бранль
# Мадрыгал
# Куранта
# Бранль
# Куранта
# Польскі танец
# Сюіта
# Гальярда
# Баляда
# Alemanda
# Pavana
# Танец
# Танец Сымона
# Песьня
# П’еса

## Глядзіце таксама
* Contredanse
* Стары Ольса

## Вонкавыя спасылкі
* lituus. medieval music

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
1803

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 3 сакавіка — Аляксандар Габрыель Дэкан, францускі мастак
* 2 красавіка — Франц Лахнэр, нямецкі кампазытар і дырыжор
* 15 верасьня — Гранвіль, францускі мастак, карыкатурыст
* 11 сьнежня — Гектар Бэрліёз, францускі кампазытар
* Адам Тытус Пуслоўскі, беларускі шляхціч, удзельнік Лістападаўскага паўстаньня

## Сьмерці
* 18 сьнежня — Ёган Готфрыд Гэрдэр, нямецкі філёзаф

## Вонкавыя спасылкі
XVIII стагодзьдзе

**XVIII стагодзьдзе** доўжыцца з 1701 да 1800 году па Грэгарыянскім календары.

__ЗЬМЕСТ__

## Галоўныя падзеі й тэндэнцыі
* 1772, 1793, 1795 — падзелы Рэчы Паспалітай, у выніках якіх Рэч Паспалітая зьнікла з мапы Эўропы як дзяржаўнае ўтварэньне.
* 1794 — паўстаньне Тадэвуша Касьцюшкі
1800

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 6 лютага — Ігнат Кулакоўскі, беларускі дзяржаўны дзяяч, пэдагог
* 14 лютага — Валенці Ваньковіч, беларускі мастак
* 2 сакавіка — Яўген Баратынскі, расейскі паэт

## Сьмерці
* 31 траўня — Міхал Казімір Агінскі, вялікі гетман літоўскі, мэцэнат, кампазытар
* 22 лістапада — Салямон Майман, беларускі габрэйскі філёзаф-асьветнік

## Вонкавыя спасылкі
1795

## Падзеі
* 24 кастрычніка — трэці падзел Рэчы Паспалітай
* 25 лістапада — кароль польскі і вялікі князь літоўскі Станіслаў Аўгуст Панятоўскі адмовіўся ад трона на карысьць расейскай імпэратрыцы Кацярыны ІІ. Каралеўства Польскае і Вялікае Княства Літоўскае спынілі сваё дзяржаўнае існаваньне

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 13 лютага — Рыгор Каніскі, рэлігійны дзеяч і пісьменьнік

## Вонкавыя спасылкі
Вольныя танцы: слухай сваё

***Во́льныя та́нцы: слу́хай сваё*** — беларускі супольны музычны праект, запісаны ў 1999 годзе. Першая з трох частак праекту «Вольныя танцы», прэзэнтацыя якой прайшла ў этэры  12 траўня 1999 году.

## Сьпіс кампазыцыяў
# ULIS&nbsp;— «Танцы на даху»
# Мясцовы час&nbsp;— «Песьня пра любоў»
# Палац&nbsp;— «Ночы»
# Кася Камоцкая&nbsp;— «Белая лебедзь»
# Камэлот&nbsp;— «Грай, дудар!»
# N.R.M.&nbsp;— «Песьні пра каханьне»
# Deviation&nbsp;— «На барыкадах»
# Znich&nbsp;— «Язычнік я»
# Neuro Dubel&nbsp;— «Belarus Über Alles»
# Postscriptum&nbsp;— «Сонейка (DJ mix)»
# KRIWI&nbsp;— «Агу, вясна (remix)»
# Новае Неба і Кася Камоцкая&nbsp;— «Сон у трамваі»
# Склеп&nbsp;— «Мая мінуўшчына»
# N.R.M.&nbsp;— «Песьня падземных жыхароў»
# Exist&nbsp;— «Памыліўся»
# žygimont VAZA&nbsp;— Alarm
# Крама&nbsp;— «Гомельскі вальс»

Касэтны варыянт таксама зьмяшчае трэк гурта «Млын» пад назвай «Хмары».

## Выдаўцы
* БМАgroup
* Віталь Супрановіч: прадусар
* Сяржук Сахараў: прадусар
* Сяргей Лабандзіеўскі: майстарынг

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пра складанку на сайце BMAgroup

Катэгорыя:Беларускія музычныя складанкі
1794

## Падзеі
* 24 сакавіка — у Польшчы і ВКЛ пачалося вызваленчае антырасейскае паўстаньне пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касьцюшкі
* 27 ліпеня — Француская рэвалюцыя — арыштаваны Максымільян Рабэсп'ер
* 14 сьнежня — сталіца Вялікага Княства Літоўскага Вільня замест сталічнага атрымала статус губэрнскага цэнтру Расейскай імпэрыі

## Нараджэньні
* 7 чэрвеня — Пётар Чаадаеў, расейскі рэлігійны філёзаф, прыхільнік каталіцтва. За крытыку праваслаўя і самаўладзтва быў абвешчаны вар’ятам

## Сьмерці
* 4 лістапада — Якуб Ясінскі, польскі афіцэр, паэт

## Вонкавыя спасылкі
Беларускі культурна-асьветніцкі цэнтар у Познані

**Белару́скі культу́рна-асьве́тніцкі цэ́нтар у По́знані** (**БКАЦ**) — культурна-асьветніцкая, няўрадавая арганізыцыя беларусаў у Познані, Польшча. Заснаваная 15 лістапада 2002 году, юрыдычна зарэгістраваная 23 красавіка 2003 году раённым судом у Познані.

Вышэйшы орган — Управа. Працу Ўправы кантралюе Рэвізійная камісія. Старшыня — Віталь Воранаў.

Аб’ядноўвае беларускі, студэнцкі асяродак (прыблізна сорак беларусаў і палякаў) у Познані, Польшча. Мэты арганізацыі — заахвочваньне студэнтаў да працы на карысьць разьвіцьця дэмакратыі ў Беларусі, пашырэньне беларускай культуры, мовы і ведаў аб Беларусі ў акадэміцкім асяродзьдзі Познаня, сярод палякаў і замежнікаў, прамоцыя Беларусі ў Эўропе і дэмакратычным сьвеце, а таксама спрыяньне стварэньню будучых, добра адукаваных элітаў Беларусі.

Сябрамі арганізацыі зьяўляюцца такія вядомыя дзеячы і мастакі як Анатоль Маўчун, Уладзімер Блюднік, Марк Максімовіч.

Цяперашнюю сымболіку арганізацыі, на падставе народнай вышыўкі, запраектаваў Марк Максімовіч. Выява прадстаўляе скіраванага у правы бок Ярылу на кані. Рукі Ярылы ўзьнесеныя ўгору і сымбалізуюць асьветніцкі характар арганізацыі.

У 2005 годзе БКАЦП выступіў супраць вяшчаньня радыё «Нямецкая хваля» на Беларусь па-расейску.

Правялі выстаўку мастака Міколы Дробыша .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт «Беларускага культурна-асьветніцкага цэнтру ў Познані»
* У Познані адкрыўся беларускі Культурна-асьветніцкі цэнтар на Радыё Свабода
* 5 гадоў Беларускаму культурна-асьветніцкаму цэнтру ў Познані на Радыё Свабода
* СУПРАЦЬ НЯМЕЦКАЙ РУСІФІКАЦЫІ на КХП-БНФ
* У Познані зьбіраюць подпісы
* Выстава Міколы Дробыша ў Познані

Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Польшчы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2002 годзе
Катэгорыя:Польскія арганізацыі
Катэгорыя:Грамадзкія арганізацыі Польшчы
1793

## Падзеі
* 2 студзеня — Другі падзел Рэчы Паспалітай
* 17 чэрвеня — пачаў працу апошні сойм Рэчы Паспалітай, які скасаваў Канстытуцыю 3 траўня і моўчкі замацаваў рашэньне пра другі падзел РП («нямы сойм»)

## Нараджэньні
* 26 сьнежня — Ева Фялінская, польская пісьменьніца, мэмуарыстка, удзельніца вызваленчага руху

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Вольныя танцы

**Во́льныя та́нцы** — трылёгія музычных кружэлак, што былі выдадзеныя BMAgroup ў 1999-2001 гадах.

* Вольныя танцы: слухай сваё (1999)
* Вольныя танцы: новая альтэрнатыва (2000)
* Вольныя танцы: альтэрнатыва_by (2001)

*Вольныя танцы* — песьня з альбому «Вандроўка» гурта Postscriptum.
1790

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 23 сьнежня — Жан-Франсуа Шампальён, францускі гісторык-арыенталіст, заснавальнік эгіпталёгіі

## Сьмерці
* 17 красавіка — Бэнджамін Франклін, амэрыканскі палітычны дзеяч
* 17 ліпеня — Эдам Сьміт, шатляндзкі эканаміст
* 21 лістапада — Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку», віленскі ваявода, X ардынат на Нясьвіжы, VIII ардынат на Алыцы

## Вонкавыя спасылкі
1789

## Падзеі
* 4 лютага — Джордж Вашынгтон аднагалосна абраны выбарчым кангрэсам першым прэзыдэнтам Злучаных Штатаў Амэрыкі
* 4 сакавіка — уступае ў сілу Канстытуцыя Злучаных Штатаў Амэрыкі
* 4 сакавіка — з 1789 і да 1933 года інаўгурацыю Прэзыдэнта ЗША прызначалі на 4 сакавіка
* 5 траўня — кароль Францыі Людовік XVI склікае Генэральныя штаты 
* 14 ліпеня — штурмам Бастыліі пачалася Вялікая француская буржуазная рэвалюцыя

## Нараджэньні
* 4 студзеня — Карл Густаў Карус, нямецкі мастак і натурфілёзаф
* 14 студзеня — Юзаф Главацкі, беларускі жывапісец, гравік і тэатральны мастак
* 17 сакавіка — Вінцэнці Бучынскі, беларускі філёзаф і багаслоў
* Ян Канёва-Крашэўскі, беларускі шляхціч, харунжы Пружанскага павету

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Землі Аўстрыі

Аўстрыя складаецца зь дзевяці земляў:

#  Бургэнлянд (сталіца Айзэнштат)
#  Карынтыя (сталіца Клягэнфурт)
#  Ніжняя Аўстрыя (сталіца Санкт-Пёльтэн)
#  Верхняя Аўстрыя (сталіца Лінц)
#  Зальцбург (сталіца Зальцбург)
#  Штырыя (сталіца Грац)
#  Тыроль (сталіца Інсбрук)
#  Форарльбэрг (сталіца Брэгенц)
#  Вена (горад, які складае асобную зямлю)
1 кастрычніка

## Падзеі
* 1661 — у Ангельшчыне адбыліся першыя гонкі на яхтах. Удзел у іх узялі Чарлз ІІ (Карл) і ягоны брат Джэймс (Якаў). Перамог Чарлз ІІ
* 1847 — заснаваная фірма «Telegraphenbauanstalt Siemens & Halske», якая пазьней стала вядомая пад назвай Siemens AG
* 1897 — у Расейскай імпэрыі праведзены першы перапіс насельніцтва
* 1949 — заснаваная Кітайская Народная Рэспубліка
* 1953 — заснаваны  Беларускі інстытут інжынэраў чыгуначнага транспарту ў Гомлі
* 1992 — у Летуве ўведзеная новая валюта — літ
* 1997 — заснаваны Нацыянальны цэнтар прававой інфармацыі Беларусі

## Нараджэньні
* 1754 — Павал І, расейскі імпэратар
* 1829 — Уладзіслаў Віктар Акінчыц, лекар, паўстанец 1863 року
* 1881 — Міхаіл Станюта, беларускі мастак
* 1888 — Лукаш Дзекуць-Малей, беларускі рэлігійны й грамадзкі дзяяч, прапаведнік баптызму, перакладчык рэлігійных тэкстаў
* 1926 — Гао Ман,  кітайскі перакладнік са славянскіх моваў і мастак
* 1930 — Філіп Нуарэ, знакаміты францускі актор тэатру і кіно
* 1956 — Андрус Ансып, прэм’ер-міністар Эстоніі (2005—2014)
* 1958 — Сяргей Міхневіч, беларускі дыплямат
* 1958 — Валянцін Рыбакоў, беларускі палітык і дыплямат
* 1963 — Алег Праляскоўскі, міністар інфармацыі Беларусі
* 1966 — Джордж Вэа, лібэрыйскі палітык і былы футбаліст
* 1981 — Жуліё Баптыста, бразыльскі футбаліст

## Сьмерці
* 959 — Эдвіг, кароль Ангельшчыны з Ўэсэкскай дынастыі
* 1404 — Баніфацы IX, папа рымскі
* 1965 — Гэнрык Бэта, беларускі і польскі грамадзкі і рэлігійны дзеяч, каталіцкі сьвятар.
* 1974 — Мар’ян Гумоўскі, прафэсійны польскі нумізмат і гісторык
* 1993 — Аляксандар Прылуцкі, каталіцкі сьвятар бізантыйскага абраду
* 2009 — Альгерд Невяроўскі, беларускі журналіст
* 2013 — Норбэрт Рандаў, нямецкі славіст, перакладнік, выдавец

## Сьвяты
* Міжнародны дзень музыкі
* Міжнародны дзень сталых людзей
* Дзень незалежнасьці Кіпру
* — Пакроў Прасьвятой  Багародзіцы, Дзень абаронцаў Украіны, Дзень украінскага казацтва, Дзень ветэрана, Дзень Украінскай Паўстанцкай Арміі
Дзень Пі

**Дзень Пі** — сьвята ўшанаваньня матэматычнай канстанты **π** (пі). Гэтае сьвята адбываецца штогод 14 сакавіка, што ў некаторых краінах запісваецца як 3.14 (нумар месяца перад нумарам дня), а 3,14 — першыя лічбы дзесятковага запісу ліка пі. Звычайна гэтае сьвята адзначаюць на матэматычных факультэтах ВНУ і матэматычных школах у 1:59 (гэта наступныя тры лічбы пі). У гэты дзень, 14 сакавіка, нарадзіўся Альбэрт Айнштайн.

**Дакладны дзень пі** адбыўся 14 сакавіка 1592 году ў 6 гадзін 53 хвіліны і 58 сэкундаў. У амэрыканскім фармаце часу гэта выглядае як: 3/14/1592 6:53:58, што адпавядае першым 12 лічбам пі: *3.14159265358*. Але малаверагодна, што хтосьці сьвяткаваў гэтае сьвята ў той дзень.

**Дзень прыблізна Пі** — падобнае сьвята, адзначаецца 22 ліпеня, бо дроб 22/7 (= 3,142857…) прыблізна роўны ліку пі.

Іншым варыянтам даты зьяўляецца 26 красавіка (ці 25 красавіка ў высакосны год) — дзень, калі плянэта Зямля пройдзе дзьве астранамічныя адзінкі сваёй гадавой арбіты: у гэты дзень агульная даўжыня зямной арбіты, падзеленая на ўжо пройдзены шлях, роўная ліку пі (то бок, Зямля прайшла два радыяны сваёй арбіты).

**Кананічны дзень ліку пі** — некаторыя адзначаюць дзень ліку пі 10 лістапада, бо гэта 314-ы дзень году (у высакосныя гады — 9 лістапада). Вучоны і вынаходнік  прапануе лічыць гэты дзень  або артадаксальным днём ліку пі, паколькі ён дакладней адлюстроўвае першыя тры лічбы ліку пі (3,14), чым папулярная дата 14 сакавіка (3/14), заснаваная на амэрыканскім фармаце запісу дат. Больш за тое, паколькі сам  нарадзіўся ў 314-ы дзень году (10 лістапада 1973), ён таксама адзначае свой дзень народзінаў 10 лістапада ў звычайныя гады і 9 лістапада ў высакосныя.

Кананічны дзень ліку пі — не адзінае сьвята, дата якога зьмяняецца ў высакосныя гады. Такую ж асаблівасьць мае Дзень праграміста — прафэсійнае сьвята ў Расеі, якое адзначаецца ў 256-ы дзень году. У невысакосныя гады гэтае сьвята прыпадае на 13 верасьня, а ў высакосныя — на 12 верасьня.

## Адзначэньне
У гэты дзень: 1) чытаюць прамовы ўшанаваньня ліку π, 2) пякуць пірагі з выявай літары π і зь першымі лічбамі ліку, 3) п’юць напоі і гуляюць у гульні, назвы якіх пачынаюцца з π, 4) рашаюць матэматычныя галаваломкі і загадкі, 5) водзяць карагоды вакол прадметаў, зьвязаных з гэтым лікам.

## Глядзіце таксама
* Дзень квадратнага кораня
* Дзень моля
* Дзень праграміста

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Неафіцыйны сайт Дня Пі

Катэгорыя:Навуковыя сьвяты
Катэгорыя:Пі
Катэгорыя:Сакавіцкія сьвяты
Катэгорыя:Ліпеньскія сьвяты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1988 годзе
1788

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 22 лютага — Артур Шапэнгаўэр, нямецкі філёзаф
* 10 жніўня — Ігнат Даніловіч, беларускі правазнаўца і гісторык

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Тадэвуш Далэнга-Мастовіч

**Тадэ́вуш Далэ́нга-Масто́віч** (;  — ) — польскі пісьменьнік, празаік, які шмат гадоў жыў і пісаў у Глыбокім.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў вёсцы Акунёва на Віцебшчыне (цяпер на тэрыторыі Глыбоцкага раёну). Да 1917 году вывучаў права ў Кіеве, у гэты час быў сябрам кансьпірацыйнай Польскай вайсковай арганізацыі. Па прыезьдзе ў Варшаву ахвотнікам уступіў у войска, прымаў удзел у польска-бальшавіцкай вайне. У 1922—1926 гадах быў супрацоўнікам, а пазьней рэдактарам часопіса «Rzeczpospolita». Як фэльетаніст выкарыстоўваў псэўданім *C. hr. Zan.* (Ц. хр. Зан).

Прымаў удзел у верасьнёвай кампаніі 1939 году. Трагічна загінуў пры невядомых акалічнасьцях падчас заняцьця Чырвонай Арміяй мястэчка Куты.

## Творчасьць
Аўтар раманаў «Апошняя брыгада» (друкаваў у частках у 1930 годзе, кніжнае выданьне ў 1932 годзе), «Кар’ера Нікадэма Дызмы» (1932), «Ківоны» (друкаваў у частках у 1932 годзе, кніжнае выданьне ў 1987 годзе), «Пракуратар Аліцыя Хорн» (1933), «Доктар Мурэк ануляваны» і «Другое жыцьцё доктара Мурка» (1936), «Знахар» (1937), «Прафэсар Вільчур» (1939), «Дзёньнік пані Ханкі» (1939).

Паводле сюжэту «Знахара» ў 1937 годзе быў зьняты фільм з аднайменнай назвай. У 1981 годзе была зробленая другая экранізацыя раману «Знахар».

Тадэвуш Далэнга-Мастовіч ёсьць аўтарам слыннага афарызму: «Ёсьць тры вечныя рэчы: вечная асадка, вечнае каханьне і вечная андуляцыя. Найбольш трывалае з гэтых трох — гэта вечная асадка».

## Ушанаваньне памяці

Парэшткі Тадэвуша Далэнгі-Мастовіча былі прывезеныя ў Варшаву 24 лістапада 1978 году і пахаваныя ў катакомбах Павонзкавых могілак.

У 1998 годзе ў Глыбокім на будынку суду, на доме, дзе жыў пісьменьнік, усталяваная дошка памяці Тадэвуша Далэнгі-Мастовіча.

У 2016 годзе пабачыў сьвет першы пераклад раману Далэнгі-Мастовіча на беларускую мову. Раман «Знахар» пераклалі чатыры перакладчыцы: Марына Казлоўская, Марыя Пушкіна, Марына Шода і Ганна Янкута.

## Беларускія пераклады
* Знахар: раман-фільм / Тадэвуш Далэнга-Мастовіч. — Вільнюс : Логвінаў, cop. 2016. — 290, [1] с. — (Калекцыя «ПрайдзіСвета»).
* Навуковае даследаванне класікі польскай літаратуры пачатку XX ст. з узорным перакладам: Тадэвуш Далэнга-Мастовіч "Кар'ера Нікадыма Дызмы" / Цэнтр лінгвакраіназнаўства "Студыя-Мовія", Лабараторыя літаратурнага перакладу; [навуковы радактар Інэса Кур'ян; пераклад з польскай мовы: Інэса Кур'ян, Наталля Кучмель, з удзелам Алеся Емяльянава; малюнкі Жоржа Барб'е]. — Мінск: ІВЦ Мінфіна, 2017. — 371, [1] с. : іл. ; 24 см. — На вокладцы: Сенсацыйнае чытанне. Класіка з каментарамі. — Бібліяграфія: c. 307. — Каментарыі і заўвагі: с. 308–371. — 25 экз. — ISBN 978-985-7168-65-1.
* Кар’ера Мікадзіма Дызмы. Тадэвуш Далэнга-Мастовіч. — Вільня : Logvino literatūros namai, 2023. — 380 с. ISBN 978-609-492-009-7 (пераклад: Алесь Емяльянаў-Шыловіч)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Marek Adamiec. Tadeusz Dołęga MOSTOWICZ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Акунёве
Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Асобы Глыбокага
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Камаедзіца

Назву **Камае́дзіца** маюць:

* язычніцкае сьвята пакланеньня мядзьведзю - камаедзіца
* музычны гурт «Камаедзіца»
1787

## Падзеі
* 17 верасьня — прынятая Канстытуцыя ЗША
* 7 сьнежня — Дэлавэр прымае Канстытуцыю і робіцца першым амэрыканскім штатам

## Нараджэньні
* 16 сакавіка — Георг Ом, нямецкі фізык

## Сьмерці
*
Камаедзіца (гурт)

**Камае́дзіца** (*Kamaedzitca*) — беларускі мэтал-гурт. Назву сваю атрымаў у гонар язычніцкага сьвята пакланеньня мядзьведзю. Камаедзіца — гэта народнае паганскае сьвята ў славу абуджэньня Мядзьведзя. Гэтае сьвята было вельмі распаўсюджанае і вядомае на ўсёй тэрыторыі Беларусі.

На дадзены момант гурт выпусьціў 5 альбомаў — «Дзеці Леса» (2004), «Пяруне» (2008), «Вернасьць» (2011), «Чалавек плянэты» (2011), «Безмолвные слова твои» (2012). Таксама гуртом Камаедзіца быў запісаны альбом "Триединство" разам з гуртом "Коловрат" (Расея) і «Арья Варта» (Украіна).

Удзельнікі гурта «Камаедзіца» ўзялі курс на тое, каб ня граць звычайны pagan або folk, а ісьці сваім шляхам і ствараць нешта сваё ў музыцы. І таму ў іх музыцы, акрамя Pagan, можна пачуць ноткі такіх стыляў, як melodic death & black metal.

Удзельнікі гурта лічаць сябе нацыянал-сацыялістамі, прытрымліваюцца антыхрысьціянскіх пазыцыяў, падтрымліваюць ідэі трыадзінства (узьяднаньня народаў Украіны, Расеі ды Беларусі, лічачы іх за 1 народ).

## Дыскаграфія

### Альбомы
* Дзеці леса (2004)
* Пяруне (2008)

### Супольныя праекты
* Hard Life Heavy Music III — Metallection (2004)

## Удзельнікі
* Алег Губіч (Люты): сьпеў, жалейка, флейта
* Ігар Шасьцярнёў: гітара, клявішы
* Павел Котаў: гітара
* Максім Шыфрын: бас-гітара
* Антон Кагаткоў: бубны

## Літаратура
* 
## Вонкавыя спасылкі
* Пра Камаедзіцу на сайце Encyclopaedia Metallum
* Камаедзіца на сайце MetalBy.org

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты стылю фолк-мэтал
Катэгорыя:Беларускія фольк-мэтал-гурты
Катэгорыя:Беларускія РСК-гурты
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 2002 годзе
Унівэрсытэт імя Адама Міцкевіча

**Унівэрсытэ́т імя́ Ада́ма Міцке́віча** (**УАМ**; ) — дзяржаўны ўнівэрсытэт у Познані. Заснаваны ў 1919 годзе — першапачаткова як *Wszechnica Piastowska* (Вшэхніца Пястоўска), пазьней перайменаваная ў **Познанскі ўнівэрсытэт**. У час Другой сусьветнай вайны, у 1940—1944 гадах Познанскі ўнівэрсытэт дзейнічаў патаемна як **Унівэрсытэт Заходніх Зямель**. 24 сьнежня 1955 году ўнівэрсытэт атрымаў патрона і новую назву: **Унівэрсытэт імя [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]**.

## Гісторыя
* На падставе каралеўскага прывілея Жыгімонта III Вазы з 28 жніўня 1611 году Езуіцкі калегіюм у Познані пераўтварылася ў першы ўнівэрсытэт у Познані.
* 1939—1945 — акупанты спынілі дзейнасьць унівэрсытэту.
* 1945 — аднаўленьне дзейнасьці адразу пасьля спыненьня ваенных дзеяньняў у Познані.
* 1955 — змена назвы на «Ўнівэрсытэт імя Адама Міцкевіча».

## Катэдры
Цяпер УАМ мае 13 катэдраў:

* Катэдра біялёгіі
* Катэдра хіміі
* Катэдра польскай і клясычнай філялёгіяў
* Катэдра фізыкі
* Катэдра геаграфічных і геалягічных навук
* Катэдра гісторыі
* Катэдра матэматыкі і інфарматыкі
* Катэдра грамадзкіх навук
* Катэдра эдукацыйных штудыяў
* Катэдра нэафілялёгіі
* Катэдра права і адміністрацыі
* Катэдра тэалёгіі

## Галерэя

Файл:Collaegium Maius Poznan front.jpg|Collegium Maius
Файл:Poznan 10-2013 img06 University.jpg|Актавая заля i Collegium Minus
Файл:Collegium_Iuridicum_Poznan.JPG|Collegium Iuridicum
Файл:Collegium_Chemicum_Poznan.jpg|Collegium Chemicum
Файл:Poznan 10-2013 img08 University Library.jpg|Бібліятэка УАМ
Файл:Slubice Collegium Polonicum.jpg|Collegium Polonicum у Слубіцах


## Крыніцы