open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бітва пад Воршай (1508)

**Бі́тва пад Во́ршай** — бітва войска Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага супраць войска Маскоўскага княства, якая адбывалася 13 ліпеня 1508 году ў ходзе пятай літоўска-маскоўскай вайны (1507—1508).

## Перадумовы
Літоўскія войскі на чале зь вялікім гетманам Канстанцінам Астроскім пры падтрымцы 5000 польскіх наймітаў ваяводы люблінскага Мікалая Фірлея сканцэнтраваліся ў ваколіцах Наваградку. Мэтай літоўска-польскага войска было вызваленьне Смаленску ад маскоўскага войска, што аблажыла цьвердзь.

## Падзеі
Атрымаўшы зьвесткі пра падыход літоўскага войска, князь маскоўскі Васіль III зьняў аблогу Смаленску і рушыў на Воршу. Калі высьветлілася, што Астроскі набліжаецца да маскоўскіх пазыцыяў, Васіль III пастанавіў адступіць за Дняпро, каб ударыць у момант пераправы літвінаў праз раку.

Астроскі накіраваў вялікі аддзел празь неахоўваны брод на Дняпры з заданьнем нападу на абоз маскалёў, а галоўнымі сіламі выканаў адцягвальны манэўр. Выдзелены аддзел, пераправіўшыся цераз раку, быў аточаны пераважаючымі маскоўскімі сіламі, аднак здолеў зь цяжкасьцямі прабіцца на правы бераг. Бітву перарваў надыход цемры. Астроскі намерваўся атакаваць адразу па ўзыходзе сонца, аднак маскоўскае войска ўночы адышло з займаных пазыцыяў на ўсход.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літоўска-маскоўская вайна 1507—1508 гадоў
Ворша
Катэгорыя:Бітвы Польшчы
Катэгорыя:Бітвы Расеі
Катэгорыя:Бітвы на Беларусі
Ворша, 1508
Ворша, 13 ліпеня
Ворша, 1508
Аблога Смаленску (1514)

**Абло́га Смале́нску** адбывалася ў 1514 року ў ходзе шостай маскоўска-літоўскай вайны (1512—1522). Маскоўскае войска пад даводзтвам вялікага князя Васіля III захапіла места 1 жніўня.

## Перадумовы
Пасьля выбуху вайны ў лістападзе 1512 маскоўскія войскі ўжо двойчы беспасьпяхова атакавалі Смаленск, істотную крэпасьць і гандлёвы цэнтар. Першая аблога цягнулася шэсьць тыдняў у студзені-лютым 1513, але была адбітая вялікім гетманам Канстанцінам Астроскім. Наступная аблога доўжылася чатыры тыдні ў жніўні-верасьні таго ж году.

## Падзеі

У чэрвені 1514 маскоўскі князь Васіль III узначаліў сваё войска ў трэцім паходзе на Смаленск. Гэтым разам маскавіты мелі значную колькасьць асаднае зброі, атрыманай ад Сьвятой Рымскай імпэрыі. 15 ліпеня амаль 42-тысячнае войска дасягнула Смаленску, узяла яго ў аблогу і пачало падрыхтоўку да штурму: вакол крэпасьці ўзьвялі частакол, насупраць брамы былі пастаўленыя рагаткі дзеля запабяганьня ад вылазак гарнізону. Праз два тыдні, 29 ліпеня, пачаўся несупынны артылерыйскі абстрэл. Колькасьць гарматаў у маскоўцаў ацэньваецца ад 140 да 300 адзінак.

У адсутнасьць дапамогі ваявода смаленскі Юры Салагуб здаў крэпасьць 31 ліпеня 1514, і наступным днём Васіль III увайшоў у места. Смаленскі праваслаўны япіскап Варсанофій адправіў малебен, у часе якога мяшчане прысягнулі на вернасьць маскоўскаму ўладару. Юры Салагуб адмовіўся прыняць прысягу і быў адпушчаны на радзіму, дзе быў пакараны сьмерцю за здачу цьвердзі.

## Вынікі
Пасьля перамогі пад Воршай у верасьні 1514 Канстанцін Астроскі ня здолеў адваяваць Смаленск, і па выніках замірэньня 1522 року ён застаўся пад уладай Масковіі на наступнае стагодзьдзе — да вяртаньня падчас вайны 1605—1618. У гонар перамогі маскоўскі князь Васіль III зафундаваў узьвядзеньне ў Маскоўскім Крамлі Новадзявочага манастыру.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 


Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Бітвы Расеі
Катэгорыя:Бітвы ў Расеі


Катэгорыя:Аблогі
Аблога Полацку (1518)

**Абло́га По́лацку** адбывалася ў 1518 року ў ходзе шостай маскоўска-літоўскай вайны (1512—1522). Літвіны адстаялі места.

## Перадумовы
У 1518 року маскоўскія ўлады вылучылі значныя сродкі для паходу на Полацак. Да места было накіраванае 150-тысячнае наўгародзкае войска Васіля Шуйскага і пскоўскае Івана Шуйскага. Войска было ўзмоцненае цяжкай артылерыяй.

## Падзеі
Маскалі ўсталявалі абложныя вежы і абстралялі мескія муры снарадамі. Аднак неўзабаве ў іх скончылася харчаваньне, і ім давялося перайсьці празь Дзьвіну. Тым часам да Полацку падышло войска полацкага ваяводы Альбэрта Гаштольда і польскіх наймітаў Яна Баратынскага. 29 ліпеня аб’яднаныя войскі разьбілі маскалёў, якія займаліся пошукам харчаваньня. Маскоўцы, атрымаўшы значныя страты, былі вымушаныя адступіць.

Паводле легенды, запісанай Бэрнардам Вапоўскім і Марцінам Бельскім, літвіны не маглі знайсьці месца, дзе перайсьці Дзьвіну. Раптам ім зьявіўся маладзён на прыгожым кані, які сам перайшоў раку і зьнік на іншым беразе. Жаўнеры пазналі ў ім памерлага княжыча Казімера, старэйшага брата вялікага князя Жыгімонта Старога.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XVI стагодзьдзя
Катэгорыя:Бітвы Расеі
Катэгорыя:Бітвы на Беларусі


Катэгорыя:Аблогі
Бітва пад Воршай (неадназначнасьць)

**Бі́тва пад Во́ршай** можа азначаць:

* Бітва пад Воршай (1508) — бітва паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Вялікім княствам Маскоўскім у часе вайны 1507—1508 рокаў
* Бітва пад Воршай (1514) — бітва паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Вялікім княствам Маскоўскім у часе вайны 1512—1522 рокаў
* Бітва пад Воршай (1564) — бітва паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Вялікім княствам Маскоўскім у часе Лівонскай вайны
* «Бітва пад Воршай» — карціна нямецкага мастака Ганса Крэля, прысьвечаная Аршанскай бітве 1514 року
* Аршанская бітва — бардаўскі фэст на месцы Аршанскае бітвы 1514 року
Бітва пад Сокалем

**Бі́тва пад Со́калем** — бітва войска Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага пад даводзтвам вялікага гетмана літоўскага князя Канстанціна Астроскага супраць войска крымскага хана Бахадыра Гірэя, якая адбывалася 2 жніўня 1519. Бітва скончылася перамогай крымчакоў.

## Перадумовы
У 1519 року 20-тысячнае войска на чале з сынам крымскага хана Мэхмэда I Гірэя Бахадырам, перасоўваючыся так званым Чорным шляхам, уварвалася ў Галічыну, рабуючы Рускае, Белскае і Люблінскае ваяводзтвы. 3-тысячнае кароннае войска паспалітага рушэньня пад даводзтвам вялікага маршалка кароннага Станіслава Хадэцкага і ваяводы падольскага Марціна Камянецкага ня здолела супрацьстаяць татарам.

## Хада бітвы
Да палякаў далучылася паспалітае рушэньне з Валыні пад кіраўніцтвам князя Астроскага і каронныя войскі на чале зь вялікім гетманам каронным Мікалаем Фірлеем, у выніку чаго агульная колькасьць войска вырасла да сямі тысячаў.

Астроскі і Фірлей сустрэлія з татарамі ля спаленага Сокалю ў Белскім ваяводзтве. Князь Астроскі, улічваючы вялікую колькасную перавагу ворага і абмежаваную прастору, прапаноўваў пачакаць, пакуль частка татарскага войска пераправіцца праз Буг, каб біць іх па частках, або пачакаць зь бітвай да падыходу войскаў абароны паточнае, якія вёў да Сокалю Ян Твароўскі. Не прыняўшы плян Астроскага, польскае камандаваньне вырашыла пачаць бітву на левым беразе Бугу, не чакаючы пераправы татараў.

Польскія войскі, засыпаныя шквалам татарскіх стрэлаў, ня здолелі разгарнуцца ў баявы парадак і панесьлі буйныя страты. Заўважыўшы гэта, князь Астроскі пераправіў сваіх жаўнераў празь іншы брод і завязаў з татарамі бой, што дазволіла палякам скончыць разгортваньне. Аднак жа татары мелі значную колькасную перавагу, а мясцовасьць была цяжкай для дзеяньня рыцарскай коньніцы. У выніку польска-літоўскае войска было аточанае з флянгаў; большасьць яго здолела вырвацца з атачэньня, але больш за 1200 жаўнераў загінулі, у тым ліку і сын гетмана Фірлея. Пры гэтым татары таксама панесьлі значныя страты.

## Наступствы
У адрозьненьне ад ранейшых татарскіх наездаў, калі хан адмяжоўваўся ад дзеяньняў ягоных падданных, гэтым разам Мэхмэд Гірэй прызнаў, што разарваў хаўрус з каралём і вялікім князем Жыгімонтам, апраўдваючы свае дзеяньні стратамі ад паходаў казакаў, якія дасягалі Ачакава. Для аднаўленьня міру хан запатрабаваў новай дані і прапанаваў свае паслугі ў вайне супраць маскоўскага князя.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 


Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Бітвы Польшчы
Катэгорыя:Бітвы Крымскага ханства
Катэгорыя:Бітвы на Ўкраіне

Катэгорыя:Бітвы 1519 году
Аблога Полацку

**Абло́га По́лацку** можа азначаць:

* Аблога Полацку (1381) войскамі Скіргайлы супраць Андрэя Полацкага
* Аблога Полацку (1513) войскамі Вялікага княства Маскоўскага ў часе шостай літоўска-маскоўскай вайны (1512—1522)
* Аблога Полацку (1518) войскамі Вялікага княства Маскоўскага ў часе шостай літоўска-маскоўскай вайны (1512—1522)
* Аблога Полацку (1563) войскамі Вялікага княства Маскоўскага ў часе Лівонскай вайны (1558—1582)
* Аблога Полацку (1579) войскамі Рэчы Паспалітай у часе Лівонскай вайны (1558—1582)
* Аблога Полацку (1654) войскамі Вялікага княства Маскоўскага ў часе вайны з Рэччу Паспалітай (1654—1667)

## Глядзіце таксама
* Бітва пад Полацкам
Вялікая хроніка

**«Вялі́кая хро́ніка»** () — беларуска-ўкраінскі помнік пісьмовасьці эпохі барока, своеасаблівая гістарычная энцыкляпэдыя свайго часу, першая сур’ёзная спроба выкладу сусьветнай гісторыі старабеларускай мовай. Укладзеная ў першай палове XVII ст. Месца ўзьнікненьня дакладна невядомае.

Раньняя рэдакцыя помніку, найбольш верагодна, беларускага паходжаньня, больш позьняя — украінскага. Мае кампіляцыйны характар. Паводле жанравай структуры — звод гістарычных аповесьцей, апавяданьняў і пагадовых запісаў. Складаецца з 3 асноўных частак: «Хронікі ўсяго сьвету» (грунтуецца пераважна на аднайменнай хроніцы польскага гісторыка М. Бельскага), «Хронікі славянарускай» («Хронікі славянаў») і «Хронікі літоўскай і жамойцкай» (абедзьве грунтуюцца на «Хроніцы польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсей Русі» М. Стрыйкоўскага).

У 1-й частцы апісана далёкае мінулае чалавецтва ад стварэньня сусьвету да часоў Карла Вялікага, 2-я частка прысьвечаная гісторыі старажытнай Русі ад заснаваньня Кіеву да 1480 року. Адзін з разьдзелаў «Хронікі славянарускай» называецца «Хроніка Белай і Чорнай Русі». У 3-й частцы гісторыя ВКЛ ад легендарнага князя Палямона да 1588 року.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Украінскія летапісы
Катэгорыя:Кнігі XVII стагодзьдзя
Бітва пад Воршай (карціна)

«**Бі́тва пад Во́ршай**» — баталістычны твор, прысьвечаны бітве 8 верасьня 1514 паміж літоўска-польскім і маскоўскім войскамі. Дата стварэньня — паміж 1520 і 1534 рокамі.

## Аўтар
Ананімнага майстра «Бітвы пад Воршай» лічаць адным з надворных мастакоў-картографаў, а ўлічваючы тэхніку твору, аўтар быў з кола Люкаса Кранаха Старэйшага. Падрабязнасьць у аднаўленьні дэталяў паказвае на непасрэднага ўдзельніка бітвы. На карціне знаходзіцца аўтапартрэт мастака — ён прадстаўлены няўзброенай постацьцю ў нямецкім строі, якая сядзіць на пяньку на беразе ракі Дняпро, назіраючы за ходам бітвы і адначасна кадруючы пальцамі відарыс будучага твору. У экспазыцыі Нацыянальнага музэю ў Варшаве твор прыпісаны нямецкаму мастаку Гансу Крэлю.

## Апісаньне
Карціна паказвае з вышыні птушынага палёту розныя этапы бітвы, пра што сьведчаць адныя й тыя ж постаці, што зьяўляюцца ў розных месцах — сам гетман Канстанцін Астроскі прадстаўлены тройчы. Дэталі ўзбраеньня і адзеньня, а таксама партрэты камандзіраў адлюстраваныя рэалістычна і зь вялікай дакладанасьцю — паказаныя, напрыклад, такія сцэны, як выліваньне вады са зброі пасьля пераправы. Некаторыя сцэны мяжуюць з гратэскам, іншыя падкрэсьліваюць жорсткасьць бітвы.

Карціна захавалася ня цалкам. Пільны аналіз паказаў, што ён быў вышэйшы і сканчаўся лініяй гарызонту. Парушаная сымэтрыя сьведчыць пра тое, што было адрэзана 1/5 па шырыні зь левага боку. Дзьве калёны цяжкай пяхоты, што складалі цэнтар выявы, цяпер знаходзяцца ля левага яе краю.

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Жывапіс эпохі Рэнэсансу
Катэгорыя:Гістарычныя карціны
Катэгорыя:Карціны Варшаўскага нацыянальнага музэю‎
Катэгорыя:Ворша
Жылінская меская кніга

**Жы́лінская ме́ская кні́га** () альбо проста **Жылінская кніга** () — летапіс, пісаны ў 1378—1561 роках у месьце Жыліна па-лацінску, нямецку і на гэтак званай «славацызаванай чэскай мове». Складаецца з 149 старонак, лічыцца найстарэйшым помнікам славацкага пісьменства.

Летапіс складаецца з трох частак. Першая зьмяшчае нямецкамоўны запіс пра наданьне Жыліне Магдэбурскага права ў 1378 року, другая — ягоны пераклад ад 1473 року на г. зв. «славацызаваную чэскую» (чэскую мову са славацкімі граматычнымі і лексічнымі элемэнтамі), якой карысталася тагачаснае славацкае насельніцтва.

Трэцяя частка, найбольшая, складаецца з 117 запісаў на трох мовах, датычных у асноўным гаспадарчых пытаньняў места. Запіс, датаваны 1451 рокам, уважаецца найстарэйшым вядомым славацкамоўным тэкстам.

Хроніка апраўленая ў скуру, мае памеры 22×29 см, захоўваецца ў Дзяржаўным архіве ў Жыліне. У 1988 року была занесеная ў сьпіс нацыянальных культурных помнікаў.

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Летапісы
Катэгорыя:Жыліна
Катэгорыя:Славацкая мова
Катэгорыя:Кнігі XIV стагодзьдзя
Катэгорыя:Кнігі XV стагодзьдзя
Катэгорыя:Кнігі XVI стагодзьдзя
Хроніка літоўская і жамойцкая

**«Хро́ніка літо́ўская і жамо́йцкая»** () — помнік літоўскага (беларускага) летапісаньня, створаны ў XVII стагодзьдзі. Частка «Вялікае хронікі», што апавядае пра сусьветную гісторыю да канца XVI стагодзьдзя.

## Гісторыя
Створаны летапіс, імаверна, на поўдні сучаснае Беларусі (магчыма, у Слуцку) асобай, набліжанай да роду Радзівілаў («Кроніка» надае ім шмат увагі і ўслаўляе іхні род).

Рукапіс быў выяўлены Віктарам Буганавым у Аддзеле рукапісных кніг Дзяржаўнага архіву Цюменскай вобласьці, у зьвязку з чым атрымаў назву *Табольскага*. Аналягічны Табольскаму *Ленінградзкі сьпіс*, знойдзены Мікалаем Улашчыкам у Аддзеле рукапісаў Дзяржаўнай Публічнай бібліятэкі імя Салтыкова-Шчадрына ў Ленінградзе. Вядомыя яшчэ два сьпісы летапісу: *Краснаярскі*, які захоўваецца ў Аддзеле рукапісаў Расейскай нацыянальнай бібліятэкі ў Санкт-Пецярбургу і разглядаецца як копія Табольскага, і *Кракаўскі*, выяўлены ў 1970 Яраславам Шчапавым у Аддзеле рукапісаў Бібліятэкі Польскай Акадэміі навук у Кракаве.

## Зьмест
Напісаная «Кроніка» старабеларускай моваю, паводле зьместу набліжаная да «Хронікі Быхаўца» і асабліва да «Хронікі польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсёй Русі» Мацея Стрыйкоўскага — асноўнае крыніцы для стварэньня «Кронікі». Апісвае падзеі ў Вялікам Княстве Літоўскім пачынаючы ад легендарных часінаў (уцёкаў Палямона з Рыму) і сканчаючы абраньнем на сталец Жыгімонта Вазы. У «Кроніку» таксама ўстаўленая аповесьць пра Кулікоўскую бітву, прытым гэтая ўстаўка чыста мэханічная.

## Летувіская мова
Адзінае летувіскае слова ў хроніцы прыпісваецца жамойцкім сялянам, якія «*зь лясоў выходзячы… крычалі: „Мушк [то бок «бі» па-летувіску] немца“*».

## Глядзіце таксама
* Хроніка Вялікага Княства Літоўскага і Жамойцкага
* Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* Чамярыцкі У. Хроніка Літоўская і Жамойцкая // 
* *[[Мікалай Улашчык|Улащик Н. Н.]]* «Литовская и Жмойтская хроника» и её отношение к хронике Быховца и М. Стрыйковскому // Славяне и Русь. — М.: Наука, 1968. — С. 357—366.
* *[[Мікалай Улашчык|Улащик Н. Н.]]* Предисловие. «Кройника литовская и жмойтская» // Полное собрание русских летописей. — : Наука, 1975. — Т. 32. — С. 5—8.
* Хроника литовская и жмойтская // Полное собрание русских летописей. — : Наука, 1975. — Т. 32. — С. 16—127.

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Кнігі XVII стагодзьдзя
Войцех Войда

**Во́йцех Во́йда** (, нарадзіўся 28 сьнежня 1966, Плоцк, Польшча) — польскі музыка, заснавальнік і вакаліст гурту Farben Lehre. З 2004 году арганізатар туру Punky Reggae Live.

## Глядзіце таксама
* Farben Lehre

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Плоцку
Катэгорыя:Польскія музыкі
Кама

**Ка́ма** () — рака ў эўрапейскай частцы Расеі, левы і самы буйны прыток ракі Волгі. Паводле плошчы вадазбору, роўнай 507 тыс. км², у Эўропе саступае толькі Волзе, Дняпру і Дунаю. Даўжыня ракі — 1805 км. Сярэднегадавы расход вады ў вусьці — 3,5 тыс. м³/с. У басэйне рака Язьва з прытокам Глухая Вільва. Левы прыток: рака Паўднёвая Кельтма.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Расеі
Катэгорыя:Прытокі Волгі
Сяргей Харламаў

**Сяргей Піліпавіч Харламаў** () — расейскі грамадзкі ды дзяржаўны дзяяч.

## Жыцьцяпіс
Жыў з 1953 па 2002 гады. Вучыўся ў вайсковых установах — Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ, Ваенная акадэмія Генэральнага штабу войска Расеі. Служыў у Аўганістане з 1979 па 1989 гады, дзе ваяваў на баку войскаў СССР. Мае пяць узнагарод за гэтую вайну. Удзельнічаў разам з А. І. Лебедзем у прыднястроўскай вайне. Звольніўся з расейскага войска, але захаваў сувязь А. І. Лебедзем. Стаў намесьнікам сакратара Савету Бясьпекі Расеі — А. І. Лебедзя. С. П. Харламаў прымаў удзел у замірэньні Ічкерыі ў 1996 годзе ў Хасаўюрце. Пасьля адстаўкі А. І. Лебедзя быў дармовым памочнікам дэпутата ў Дзяржаўнай Думе Расеі колішняга дырэктара ФСБ Мікалая Кавалёва. 31 кастрычніка 2002 году быў забіты невядомымі людзьмі.

Катэгорыя:Удзельнікі Аўганскай вайны (1979—1989)
Катэгорыя:Расейскія нацыяналісты
Катэгорыя:Сябры КПСС
Farben Lehre

**Farben Lehre** — польскі панк-рок гурт, як быў заснаваны ў 1986 годзе па ініцыятыве Войцеха Войды і Марэка Кнапа.

## Гісторыя
Назва гурту была ўзятая з паэмы Юльяна Тувіма «Kwiaty polskie» з разьдзелу пад назвай Farbenlehre. Першы канцэрт гурту адбыўся ў Плоцку ў ліцэі імя Ўладзіслава Ягайлы (Войцех Войда і Марэк Кнап былі яго выпускнікамі). У 1990 годзе сталі аднымі зь ляўрэатаў Фэстывалю ў Яроціне. Іх першы дыск *Bez pokory* быў выпушчаны ў 1991 годзе.

На працягу многіх гадоў плоцкія музыкі даюць канцэртныя туры па ўсёй краіне (110 канцэртаў у 2009 годзе ў вялікіх і малых гарадах). З 2004 году Войцех Войда зьяўляецца арганізатарам, а Farben Lehre асноўным выканаўцам вялікага канцэртнага туру Punky Reggae Live.

## Удзельнікі
* Войцех Войда — сьпеў, тэксты (ад 1986)
* Конрад Войда — сьпеў, гітара (ад студзеня 1999)
* Філіп Градзіцкі — сьпеў, бас-гітара (ад красавіка 1999)
* Адам Мікалаеўскі — бубны (10.1991—12.1998, зь верасьня 2002)

## Былыя ўдзельнікі
* Марэк Кнап — бубны (1986/87)
* Пётар Какашчыньскі — бас-гітара, сьпеў (1986/98)
* Павел Новак — акустычная гітара, сьпеў (1986/87)
* Пётар Бартусь — бубны (1987/88)
* Богдан Паўлоўскі — клявішы, сьпеў (1987/89)
* Кшыштаф Сячкоўскі — бубны (1988/91)
* Богдан Кіціньскі — гітара, сьпеў (1989/98)
* Ірэк Букоўскі — бас-гітара (1990)
* Павел Малэцкі — гітара, сьпеў (1993/95)
* Яцэк Трафны — бубны (1999/2002)
* Робэрт Хабоўскі — гітара, сьпеў (1986/93 і 2002/04)

## Дыскаграфія

### Альбомы
* Bez pokory (1991)
* My maszyny (1993)
* Nierealne ogniska (1995)
* Insekty (1995)
* Zdrada (1996)
* Garażówka (1996)
* Atomowe zabawki (2001)
* Pozytywka (2003)
* Farbenheit (2005)
* Snukraina (2008)
* Ferajna (2009)
* Achtung 2012 (2012)
* Projekt Punk (2013)

### Канцэртныя альбомы
* Samo życie (MC) (1994)
* Przystanek Woodstock 2006 (DVD) (2008)
* PRlive — Wrocław 2008 (DVD) (2009)
* Przystanek Woodstock 2013 — Projekt Punk (DVD) (2014)

### Зборнікі
* Wiecznie młodzi (2001)
* Bez pokory / My maszyny (2003)
* Insekty / Zdrada (2004)
* Farben Lehre (2006)
* 25th Best of the Best (2011)

### Сінглы
* Matura 2000 (2000)
* Piosenka leniwych słoni (2000)
* Wiecznie młodzi (2001)
* A u mnie siup (2001)
* Pozytywka (2003)
* Matura 2003 (2003)
* Niepiosenka (2003)
* Magia (2004)
* Terrorystan (2005)
* Pogodna (2005)
* Punky Reggae live 2006 (2006)
* Piosenka leniwych słoni (2006)
* Krótka piosenka (2006)
* Punky Reggae live 2007 (2007)
* Corrida (2008)
* Punky Reggae live 2009 (2009)
* Urwis (2009)

Катэгорыя:Польскія панк-рок-гурты
Сьпіс рэк Расеі паводле даўжыні

Сьпіс найбуйнейшых рэк Расеі, у парадку зьмяншэньня даўжыні (больш за 1000 км):

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Сьпісы:Геаграфія
Хасавюрт

**Хасавю́рт** (, , , , , )) — места ў Расеі, у Дагестане. Мае чыгуначны прыпынак.
## Гісторыя
Места заснаванае ў 1876 годзе, як вайсковае паселішча расейцаў. Але ёсьць думка, што на гэтым месцы было й раней паселішча.

Хасавюрт стаў местам у 1931 годзе.
У 1996 годзе ў месьце была падпісана ўгода Ічкерыі й Расеі.

## Насельніцтва

Катэгорыя:Дагестан
Кальмарская катэдра

**Ка́льмарская катэ́дра** () — у наш час галоўная царква прыходу Кальмару. Да 1915 году была катэдрай япархіі Кальмару, якая затым у якасьці прыходу ўвайшла ў япархію Вэкшэ. Аднак за царквой захавалася назва катэдры.

Будынак катэдры пабудаваны паводле праекту швэдзкага архітэктара Нікадэмуса Тэсіна Старэйшага. За ўзор ім быў ўзяты рымскі касьцёл Іль-Джэзу. Будаўнічыя працы пачаліся ў 1660 годзе, асьвячэньне адбылося ў 1682 годзе ў паўзавершаным стане, а канчаткова будаўніцтва царквы было завершана ў 1703 годзе.

У архітэктуры будынка спалучаюцца элемэнты клясыцызму і барока. Будынак мае крыжападобную форму — заходняя частка ўпрыгожана дзьвюма вежамі, а ва ўсходняй знаходзіцца апсіда, унутры якой разьмешчаны алтар. Ззаду алтару маецца алтарная карціна, якая адлюстроўвае зьняцьце Ісуса Хрыста з крыжа (падобныя выявы характэрны для швэдзкай высокацаркоўнай лютэранскай традыцыі).

## Крыніцы

## Літаратура
* Fabian Baehrendtz, "Anteckningar om Kalmar domkyrka". Arsboken *Kalmar län* 1912-14
* Oloph Bexell, "Har Kalmar en 'riktig' domkyrka?"  Årsboken *Kalmar län* 1985 
* Ulf Haegermark, "Vem är mästaren till predikstolen i Kalmar domkyrka?", Årsboken *Kalmar län* 1973. 
* Manne Hofrén, *Kalmar domkyrka. Historik och vägledning* 1981
* Sten Karling *Kalmar domkyrka och Nikodemus Tessin d. ä.*, 1984  
* Ingrid Rosell och Robert Bennett, *Kalmar domkyrka*, (Sveriges kyrkor band 209), Stockholm 1989, 253 sid. 
* Tidskriften *Orgelforum 2001, nr 3*, Svenska orgelsällskapet, ISSN 0280-0047
* Folder från domkyrkoförsamlingen 
* Hilding Wibling, *Epitafier och vapensköldar i Kalmar domkyrka*, 1979
* Nationalencyklopedin. 1993. Band 10 ,sid.363. 

Катэгорыя:Лютэранскія катэдры Швэцыі
Катэгорыя:Кальмар (Швэцыя)
Ядро (неадназначнасьць)

Назву **Ядро** маюць:
* Ядро вузы
* Ядро Зямлі
* Атамнае ядро
* Ядро (інфарматыка)
Саід-Хасан Абумусьлімаў

**Саід-Хасан Саітмагамедавіч Абумусьлімаў** — чачэнскі гісторык, пісьменьнік і грамадзкі дзяяч. Адзін з удзельнікаў чачэнскага незалежніцкага руху. Удзельнічаў у Першай расейска-чачэнскай вайне.
## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў 1953 годзе Казахстане ў сям’і чачэнцаў, якія былі выселеныя з ЧІАССР. Вучыўся ў сярэдняй школе.
### Вучоба
З 1974 па 1975 гады вучыўся на падрыхтоўчым аддзяленьні гістарычнага факультэту Маскоўскага ўнівэрсытэту імя Ламаносава.
З 1974 па 1981 гады вучыўся ў гэтым ВНУ на гістарычным факультэце.
З 1982 па 1985 гады паступіў і вучыўся ў асьпірантуры эканамічнага факультэту таго ж самага ВНУ. Ведае чачэнскую, расейскую ды нямецкую мовы.

### Пасьля вучобы. Праца
З 1990 па 1994 гады чытаў лекцыі па гісторыі ў Грозным у ЧІАССР.

### Грамадзкая дзейнасьць
У 1980-я гады займаўся грамадзкай дзейнасьцю, якая не супадала з тагачаснымі савецкімі ўладамі. Распаўсюджваў чачэнскія ды расейскія антысавецкія кнігі.

### Грамадзкая ды дзяржаўная дзейнасьць
Стаў адным з найбліжэйшых таварышаў Яндарбіева (будучага прэзыдэнта Ічкерыі. Разам зь ім стварыў Вайнаскую дэмакратычную грамаду. Удзельнічаў у напісаньні канстытуцыі Ічкерыі. Быў дэпутатам у чачэнскім парлямэнце. Пад час прэзыдэнцтва Яндарбіева стаў яго намесьнікам. Удзельнічаў у замірэньні Расеі й Ічкерыі у 1996 годзе, што прывяло да заканчэньня Першай расейска-чачэнскай вайны. Пасьля прыходу да ўлады Масхадава стаў яго райцам па палітычных пытаньнях. Пасьля пачатку Другой расейска-чачэнскай вайны на загад Масхадава ў 1999 годзе ад’ехаў у места Стамбул (Турэччына), каб весьці перамовы на саміце краінаў сябраў АБСЭ. Затым ад’ехаў у Азэрбайджан. У Чачэнію не вярнуўся.

### Грамадзкая  дзейнасьць у выгнаньні
Зараз жыве ў там жа ў Азэрбайджане. Выступае супраць абвяшчэньня Каўкаскага Эмірату. Прыхільнік незалежнасьці Ічкерыі ды ўсяго Каўказу ў выглядзе зьвязу народаў Каўказу (Сувязь народаў Каўказа).

Катэгорыя:Удзельнікі Першай чачэнскай вайны
Рэцэнзія

**Рэцэнзія** ( — разгляд) — дасьледаваньне адлюстраванай рэчаіснасьці, у якім ацэньваюцца вартасьці і хібы зьместу і формы твора. Заключаецца ў ацэнцы важкасьці аўтарскага разуменьня і слушнасьці меркаваньня, высновы і парады. Паказвае значнасьць новай думкі, грамадзкага ўзору і прыладнай навінкі з падмацаваньнем высновы спалучэньнем довадаў і тэкставых вытрымак. Улучае лёгіка-вобразную карціну ўспрыманьня твора, спалучэньне ўспрыманьня і пазнаньня навакольнай рэчаіснасьці, заснаванага на ўласным досьведзе. Выкарыстоўвае аўтарскае разуменьне выкладу і думку, таму ня мае поўнай самастойнасьці.

## Віды
* *[[Анатацыя]]*. Раскрывае зьмест твора.
* *Аўтарэцэнзія*. Спрэчка аўтара з крытыкам аб тлумачэньні твора ў друку.
* *Крытычная*. Зьмяшчае стаўленьне да твора.
* *[[Эсэ]]*. Тлумачэньне твора з роздумам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 

Катэгорыя:Жанры
Катэгорыя:Журналістыка
Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Публіцыстыка
Кавалі (Ліпнішкаўскі сельсавет)

**Кавалі** — вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У сярэдзіне XIX ст. вёска ў Суботніцкай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. У 1861 годзе 31 рэвіская душа, у складзе маёнтка Трыпля-Янкоўшчызна, які належаў Янкоўскаму. У 1866 г. 10 двароў, у 1897 г. 15 двароў, 98 жыхароў, у 1909 г. 19 двароў, 106 жыхароў, якія мелі 120 дзесяцін зямлі.

У 1921—1939 гг. у Ліпніскай гміне Валожынскага, пасьля Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 27 двароў, 123 жыхары.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (50 двароў, 213 жыхароў) у Некрашоўскім сельсавеце Івейскага раёну. 3 26.6.1941 г. да 8.7.1944 г. акупаваная нямецкімі захопнікамі.

У 1952 г. арганізаваны калгас «Воля». 3 16 ліпеня 1954 г. у Князікоўскім, з 13 студзеня 1967 г. у Ліпнішкаўскім сельсаветах. 3 1960 г. у калгасе «Кастрычнік». У 1970 г. 70 жыхароў. Пасьля ў складзе калгаса «Маладая гвардыя».

## Насельніцтва
* 1999 год — 13 чалавек — 9 двароў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кавалі

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Бітва пад Браціславай

**Бі́тва пад Брацісла́вай** (, , ) — адна або некалькі бітваў, якія адбыліся ў 907 року пад Браціславай альбо ў Браціславе. Баварскія войскі пад даводзтвам маркграфа Люітпольда зазналі паразу ад вугорскіх плямёнаў на чале зь вялікім князем Арпадам. Бітва амаль на 50 гадоў зьмяніла сытуацыю ў раёне сярэдняга Дунаю і дала магчымасьць вугорскім плямёнам зьдзяйсьняць наезды на разьлеглыя тэрыторыі Цэнтральнай, Паўднёвай і Заходняй Эўропы.

## Мінуўшчына
Дакладная дата бітвы невядомая. Часьцей за ўсё называецца дата 4, 5 альбо 6 ліпеня; некаторыя крыніцы называюць даты трох бітваў, якія адбываліся ў гэтыя дні і 9 жніўня 907 року. Падзеі таксама апісаныя ў летапісах бегла і некалькі разоў зьмяняліся зь цягам часу.

Маркграф аўстрыйскі Люітпольд Баварскі сабраў войска з мэтаю перамагчы качоўныя старавугорскія плямёны. Ягоная колькасьць, якая ацэньваецца ў 100 тысячаў чалавек, выглядае звычайным перабольшаньнем, уласьцівым свайму часу. Колькасьць войска Арпада складала ад 30 да 35 тысячаў, аднак і гэтая лічба сумнеўная, паколькі рэдкае войска ў Сярэднявеччы налічвала болей за 10 000 ваяроў.

Войска маркграфа было падзелена на тры часткі, якія, аднак, нічога ня здолелі супрацьпаставіць  тактыцы вугорскіх коньнікаў. Вялікая частка баварскага войска была абкружаная, разьбітая і зьнішчаная. У бітве загінуў сам Люітпольд, а таксама большасьць баварскай шляхты і «незьлічоная колькасьць астатняга люду».

## Вынікі
У выніку перамогі вуграў:
* загінула значная частка баварскае арыстакратыі, сярод якіх баварскі ваявода Люітпольд, зальцбурскі арцыбіскуп Тэатмар, фрызінскі біскуп Ута,  Захарыя і 35 баварскіх графаў
* заняпала Ўсходняя марка, тэрыторыяй якой аж па раку Эмс авалодалі вугры
* вугорскім плямёнам была адчыненая дарога на захад (найперш на нямецкія землі), куды яны прадпрымалі рабаўніцкія наезды; гэтыя паходы практычна скончыліся ў 955 пасьля бітвы на рацэ Лех
* значна зьмяніўся балянс сілаў у даліне Дунаю: Баварыя і Вялікая Маравія страцілі вядучыя пазыцыі, а іхняе месца занялі вугры.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Beáta Pintérová. Bitka pri Bratislave vo svetle slovenskej a maďarskej historiografie , 2007

Катэгорыя:Бітвы Баварыі
Катэгорыя:Бітвы Вугоршчыны
Катэгорыя:Гісторыя Браціславы
Катэгорыя:Сярэднявечная Вугоршчына
Катэгорыя:Вялікая Маравія
Катэгорыя:Падзеі 907 году
Катэгорыя:Бітвы IX стагодзьдзя
Эляндзкі мост

**Эляндзкі мост** () — аўтадарожны мост у Швэцыі, які злучае горад Кальмар на беразе Скандынаўскага паўвостраву з горадам Фэр’естадэн на востраве Элянд на ўсход ад Кальмару, перасякаючы тым самым праліў Кальмарсунд. Узімку Кальмарсунд можа замярзаць, а ветравыя хуткасьці цячэньняў звычайна не перавышаюць 4&nbsp;км/г.

Даўжыня мосту роўная 6072 мэтры, ён мае 156 апораў і характэрны горб у заходняй яго частцы, створаны, каб забясьпечыць 36-мэтровы прасьвет суднаў, якія праходзяць пад мостам. Мост зьяўляецца самым доўгім у Швэцыі. Эрэсундзкі мост перавышае яго па даўжыні, але толькі частка яго знаходзіцца ў Швэцыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Элянд

Катэгорыя:Масты Швэцыі
Катэгорыя:Кальмар (Швэцыя)
Катэгорыя:Элянд
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Некрашы (Івейскі раён)

**Некрашы** — вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
Паводле пісьмовых крыніц вядома з XVI ст., у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводзтва, дзяржаўная ўласнасьць. У сярэдзіне XIX ст. вёска ў Ліпнішкаўскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. Адносілася да маёнтка Ліпнішкі Вольскіх, у 1861 г. 63 рэвіскія душы. У 1866 г. 17 двароў, 108 жыхароў, у 1897 г. 3 двары, 202 жыхары, у 1905 г. 238 дзесяцін зямлі, у 1909 г. 37 двароў, 205 жыхароў.

У 1921—1939 гг. вёска (35 двароў, 161 жыхар) у Ліпніскай гміне Валожынскага, пасьля Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводства Польшчы.

3 12 кастрыніка 1940 г. вёска (51 двор, 245 жыхароў) цэнтар Некрашоўскага сельсавету Івейскага раёну. 3 26 чэрвеня 1941 г. да 8 ліпеня 1944 г. акупаваная немцамі.

У 1952 г. арганізаваны калгас «Воля». 3 16 ліпеня 1954 г. у Князікоўскім, з 9 верасьня 1960 г. у Ліпнішкаўскім сельсаветах. 3 1960 г. цэнтар калгаса «Кастрычнік». 3 9 верасьня 1960 г. у Сураскім, з 15 траўня 1963 г. у Жылёўскім, з 13 студеня 1967 г. у Ліпнішкаўскім сельсаветах. У 1970 г. 127 жыхароў. Пасьля ў складзе калгаса «Маладая гвардыя».

Працуюць клюб, бібліятэка, аддзяленьне сувязі, фэльчарска-акушэрскі пункт, базавая школа, дзіцячы садок, крама.

## Насельніцтва
* 1999 — 183 жыхары, 65 двор

## Вонкавыя спасылкі
* Некрашы

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Эрэсундзкі мост

**Эрэсундзкі мост** (), таксама **Эрэсунскі мост** () — сумешчаны мост-тунэль, які ўключае 2-пуцявую чыгунку і 4-палосную аўтамагістраль праз праліў Эрэсунд. Гэта самая доўгая сумешчаная дарога і чыгуначны мост у Эўропе, якія злучаюць сталіцу Даніі Капэнгаген і швэдзкі горад Мальмё. Мост і тунэль зьяўляюцца часткай міжнароднага эўрапейскага аўтамабільнага маршруту E20, а таксама Эрэсундзкай чыгуначнай лініі. Будаўніцтва бесьперапыннай лініі Вялікага Пасу (*The Great Belt Fixed Link*) і Эрэсундзкага мосту дазволіла зьвязаць кантынэнтальную Эўропу са Швэцыяй і ўсёй Скандынавіяй. Мост быў спраектаваны дацкай архітэктурнай фірмай Дысынг + Вэйтлінг (Dissing + Weitling).

Эрэсундзкі мост перасякае мяжу паміж Даніяй і Швэцыяй, але дзякуючы Шэнгенскаму пагадненьню там няма пашпартнага кантролю. Праводзяцца звычайныя мытныя праверкі ля стэндаў (шапікаў) аплаты праезду па мосьце для тых, хто заязджае ў Швэцыю, але не для тых, хто заязджае ў Данію.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт мосту

Катэгорыя:Масты Даніі
Катэгорыя:Масты Швэцыі
Катэгорыя:Вантавыя масты
Катэгорыя:Памежныя масты
Катэгорыя:Эрэсунд
Катэгорыя:Капэнгаген
Катэгорыя:Мальмё
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Роджэр Мірэт

**Ро́джэр Мі́рэт** (, нарадзіўся 30 чэрвеня 1964, Куба) — вакаліст нью-ёркскага гардкор-панк-гурту Agnostic Front. Таксама быў вакалістам гурту Roger Miret and the Disasters і бас-гітарыстам гурту The Alligators. Ён зьяўляецца старэйшым зводным брат лідэра гурту Madball, Фрэдзі Крышэна.

## Agnostic Front
Мірэт быў заключаны ў турму па абвінавачваньні ў захоўваньні наркотыкаў у канцы 1980-х. У 1982 далучыўся да Agnostic Front у якасьці вакаліста. Agnostic Front лічыцца адным з гуртоў, якія стварылі ў Нью-Ёрку гардкор.

## Strength Records
У 2012 годзе Она Кро-Маг з Aardschok magazine (Нідэрлянды) і Роджэр Мірэт стварылі гардкор-лэйбл Strength Records. На жаль, Она Кро-Маг (сапраўднае імя Она ван Равэнштэйн) памёр 25 лютага 2013 году ва ўзросьце 49 гадоў.

## Дыскаграфія

### З Agnostic Front
* United Blood (1983)
* Victim in Pain (1984)
* Cause for Alarm (album) (1986)
* Liberty and Justice For… (1987)
* One Voice (1992)
* Something’s Gotta Give (1998)
* Riot, Riot, Upstart (1999)
* Dead Yuppies (2001)
* Another Voice (2004)
* Warriors (2007)
* My Life My Way (2011)

### З Roger Miret and the Disasters
* Roger Miret and the Disasters (2002)
* 1984 (2005)
* My Riot (2006)
* Gotta Get Up Now (2011)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе
Катэгорыя:Сьпевакі ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся 30 чэрвеня
Тампэрээн Пюрынцё

«**Тампэрээн Пюрынцё**» () — фінскі баскетбольны клюб з Тампэрэ, заснаваны ў 1941 року. Шасьціразовы чэмпіён Фінляндыі.

## Дасягненьні
**[[Корысьлійга|Чэмпіянат Фінляндыі]]** (3×)
2010, 2011, 2014
Фіналісты: 1958, 1980, 1981, 2001

**Кубак Фінляндыі** (2×)
1969, 2013

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Фінскія баскетбольныя клюбы
Катэгорыя:Тампэрэ
Ткачы

**Ткачы** — маюць наступныя значэньні:

## Тапонімы

### [[Беларусь]]
* Ткачы — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Ткачы — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Ткачы — былая вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці
* Ткачы — вёска ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Ткачы — вёска ў Валожынскім раёне Менскай вобласьці
Ткачы (Гарадзенская вобласьць)

**Ткачы́** — вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Сьцігане

**Сьцігане**, раней **Сьцігань** — вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У XVII — XVIII стагодзьдзях уласьніцкая вёска Сьцігань у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводзтва. Адносілася да Ліпнішкаўскага стараства.

3 1795 г. у Ліпнішкаўскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. У 1861 г. 203 рэвіскія душы, у складзе маёнтка Ліпнішкі памешчыка Вольскага. У 1861 — 1862 гг. адбыліся сялянскія хваляваньні. У выніку сялянам былі вернуты іх сенакосы. У 1885 г. 543 жыхары, у 1897 г. у вёсцы 94 двары, 571 жыхар, у выселку 1 двор, 7 жыхароў. У 1905 г. 603 жыхары, 821 дзесяціна зямлі. Частка насельніцтва займалася сплавам лесу. У 1909 г. 108 двароў, 669 жыхароў, якія мелі 195 галоваў быдла, 91 конь, 586 дзесяцінаў зямлі.

У 1921—1939 гг. у Ліпніскай гміне Валожынскага, з 1926 г. Лідзкага паветаў Наваградзкае ваяводзтва. У 1921 г. 110 двароў, 518 жыхароў.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (136 двароў, 638 жыхароў) у Князікоўскім сельсавеце Івейскага раёну. Адкрыта пачатковая школа. 3 28 чэрвеня 1941 г. да 9 ліпеня 1944 г. акупаваная немцамі.

У 1952 г. арганізаваны калгас «Новае жыцьцё». 3 1954 г. у калгасе «Маладая гвардыя», з 1986 г. у калгасе «Авангард». 3 9.9.1960 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. Пасьля ў складзе калгасу «Ліпнішкі». У 1999 г. 94 двары, 158 жыхароў.

## Насельніцтва
* 1999 — 158 жыхары, 94 двор

## Інфармацыя для турыстаў
* клюб
* бібліятэка
* крама

## Славутыя землякі
* Раман Івуць — доктар эканамічных навук, прафэсар.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сьцігане

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Лукаш Бэндэ

**Лука́ш Апана́савіч Бэ́ндэ** (, вёска Шчакоцк, цяпер Янаўскі раён Берасьцейскай вобласьці — , Ленінград) — беларускі літаратурны крытык і літаратуразнавец.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Падчас расейскай рэвалюцыі ваяваў у Чырвонай арміі на Ўрале і ў Сыбіры. Чалец РКП(б) з 1922. У 1922 быў пераведзены на Беларусь, дзе займаўся «ліквідацыяй бандытызму» на Барысаўшчыне. Скончыў Камуністычны ўнівэрсытэт Беларусі (1926). Працаваў у Віцебскім вэтэрынарным інстытуце, Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва АН БССР, адказны рэдактар часопісаў «Комуністычнае выхаваньне» і «Напагатове» і Дзяржаўным выдавецтве ў Ленінградзе і ў Ленінградзкім тэатральным інстытуце. Сябра БелАПП. Уваходзіў у камісіі па рэформе беларускага правапісу, па выданьні твораў клясыкаў марксізму-ленінізму, па выняцьці клясава варожай літаратуры.

Сябра СП СССР (з 1934). У 1934 зьехаў у Ленінград, ратуючыся ад рэпрэсіяў. Працаваў намесьнікам дырэктара па мастацкай частцы кінафабрыкі «Советская Белоруссия» (1934—1935), у Інстытуце расейскай літаратуры («Пушкінскі Дом», 1936—1938), загадваў катэдрай расейскай літаратуры Ленінградзкага абласнога настаўніцкага інстытуту.

3 чэрвеня 1937 году Галоўная ўправа ў справах літаратуры і выдавецтваў Беларускай ССР (Галоўліт БССР) выдала Загад № 33 «Сьпіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі зь бібліятэк грамадзкага карыстаньня, навучальных установаў і кнігагандлю». Паводле Загаду, «усе кнігі» Лукаша Бэндэ прадугледжвалася «спальваць». У 1937 выключаны з ВКП(б), у 1938 — з Саюзу пісьменьнікаў БССР. У час Вялікай Айчыннай вайны служыў у войсках НКУС (Ленінград). З 1946 — выкладчык у пэдагагічных і настаўніцкіх інстытутах Дзьвінску, Ленінграду, Выбаргу, Жытоміру, рэдактар Ленінградзкага аддзяленьня Дзяржаўнага літаратурнага выдавецтва. У 1957 адноўленае ягонае сяброўства ў кампартыі.

Пахаваны на Шувалаўскіх могілках у Ленінградзе.

## Творчасьць
Друкавацца пачаў у 1927 року. Аўтар кніг «Янка Купала: Крытычны нарыс» (1932), «Андрэй Александровіч» (1932), шматлікіх артыкулаў і рэцэнзій у пэрыядычным друку. Ягоныя артыкулы і рэцэнзіі былі складзеныя ў адпаведнасьці з тагачаснай афіцыйнай лініяй, крытыкавалі беларускіх творцаў, з-за чаго яго называюць «палачом вучоным», «скуралупам», «монстрам аглобельнай крытыкі».

У 30-я гады склаў шэраг чытанак, хрэстаматыяў па беларускай літаратуры для школ.

## Творы
* 
* 

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* Корбут В. Бенде. Исполнитель и жертва : [О бел. лит. критике 1920-1930-х гг. Л. А. Бенде] / В. Корбут, В. Скалабан // Советская Белоруссия : СБ : Беларусь Сегодня. 2004, 13 марта. — С. 26.

## Вонкавыя спасылкі
* Бендэ (Бенде) Лука Афанасьевич (1903—1961) 

Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Сябры Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Купалазнаўцы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Янаўскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Пахаваныя ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Выпускнікі Камуністычнага ўнівэрсытэту БССР
Лабізм

**Лабі́зм** (засьценны ўплыў;  — «кулюары») — узьдзеяньне зацікаўленага згуртаваньня на ход ухваленьня пастановы парлямэнтам, што ажыцьцяўляецца праз завядзеньне знаёмства з заканадаўцам, выклад справы пры дапамозе дакладных зьвестак, падрыхтоўку законапраекту, напісаньне прамовы і збор подпісаў пад зваротам да ўраду. Выкарыстоўваецца пры вызначэньні каштарысных выдаткаў і грашовай дапамогі ды прызначэньні на кіраўнічую пасаду ў парлямэнцкі камітэт. Першае заканадаўства аб адпаведнай дзейнасьці ўзьнікла ў 1946 годзе ў ЗША. На 1992 год больш за 2 тыс. улічаных у ЗША ўстановаў дадзенай галіны наймалі больш за 50 тыс. чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 


Катэгорыя:Палітычныя тэрміны
Трып, трап, труль

**Трып, трап, труль** () — тры драўляныя дамы́ рознай велічыні, адна са славутасьцяў швэдзкага гораду Кальмар, якая часта сустракаецца на мясцовых паштоўках. Хутчэй за ўсё, яны былі пабудаваныя ў канцы XVIII стагодзьдзя.

Гэтыя дамы належылі сёстрам Фурна́ндэр, і верагодна, былі пабудаваныя на іх загад. Пазьней сёстры прадалі гэтую маёмасьць прыходу Кальмарскага сабору, які ў сваю чаргу, прадаў дамы розным прыватным асобам, нашчадкі якіх валодаюць імі дагэтуль.

Катэгорыя:Кальмар (Швэцыя)
Таргас Бэва Лімбург

**ГК «Та́ргас Бэ́ва»** () — нідэрляндзкі гандбольны клюб зь Лімбургу, заснаваны ў 1985 року. Выступае ў лякальнай Бэльгійска-нідэрляндзкай лізе і эўрапейскай Лізе чэмпіёнаў.

## Дасягненьні
* Эрэдывізія
* Кубак Нідэрляндаў
* Бэніліга
* Супэркубак

## Былыя назвы
* 2005—2006: Бэва Панінген
* 2007—2008: Эўратэк Бэва Панінген
* 2009—2013: Эўратэк Бэва

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Профіль  на бачыне ЭГФ

Катэгорыя:Лімбург (Нідэрлянды)
Катэгорыя:Нідэрляндзкія гандбольныя клюбы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1985 годзе
Славянін Менск

«**Славянін**» — беларускі футбольны клюб зь Менску. У 2014 годзе выступаў у другой лізе чэмпіянату Беларусі па футболе, група А. Заснаваны ў 2012 годзе. Ініцыятар стварэньня клюбу — Раман Саракач.

## Гісторыя
У 2015 годзе асноўная частка каманды далучылася да навастворанага клюбу «Ашмяны».

## Статыстыка

## Галоўныя трэнэры
* Васіль Сьмірных (2014)

## Крыніцы

## Вонкавая спасылка
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Спорт у Менску
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2012 годзе
Васіль III Іванавіч

**Васі́ль III Іва́навіч** ( — ) — вялікі князь маскоўскі ў 1505—1533, сын Івана III і Сафіі Палеалёг, бацька Івана IV Жахлівага.

## Жыцьцё
Васіль ня быў старэйшым сынам і стаў спадкаемцам пасьля сьмерці Івана Маладога ў 1490 годзе і няміласьці Дзьмітрыя Іванавіча (сына Івана Маладога і ўнука Івана III) у 1502 годзе. Першы шлюб быў уладкаваны яго бацькам Іванам, які спачатку спрабаваў знайсьці яму нявесту ў Эўропе, але скончыў справу выбарам з 1500 дзяўчын, прадстаўленых да двара для гэтай мэты з усёй краіны. Бацька першай жонкі Васіля Саламоніі, Юры Сабураў, ня быў нават баярынам. Род Сабуравых ідзе ад татарскага мурзы Чэта.

Паколькі першы шлюб быў бясплодны, Васіль дамогся разводу ў 1525 годзе, і ў пачатку наступнага году ажаніўся з Аленай Глінскай, дачкой літоўскага князя Васіля Львовіча Глінскага. Першапачаткова новая жонка таксама не магла зацяжарыць, але нарэшце 25 жніўня 1530 году ў іх нарадзіўся сын Іван, будучы Іван Жахлівы, а затым і другі сын — Юры.

Васіль памёр 3 сьнежня 1533 году ад заражэньня крыві, выкліканага нарывам на левым сьцягне.

## Зьнешняя палітыка

У зьнешняй палітыцы магчыма вылучыць некалькі кірункаў — казанскі, літоўскі, крымскі. Паходы на Казань ажыцьцяўляліся ў 1506, 1523 і 1524 гадах. У 1521 годзе быў адбіты напад на Маскву сумеснага крымска-казанскага войска, а ў 1527 годзе — крымскага войска Ісьлям-гірэя. На літоўскім кірунку ў выніку двух маскоўска-літоўскіх войнаў (1507—1508 і 1512—1522) за Вялікім княствам Маскоўскім былі замацаваны землі шэрагу вярхоўскіх княстваў, далучаных яшчэ яго бацькам Іванам III, далучаны смаленскія землі разам са Смаленскам. На бок маскавітаў на грунце грамадзянскае вайны, выкліканай пераважна спрэчкамі за баярскі статус, перайшоў Міхал Глінскі.

Падчас свайго кіраваньня Васіль далучыў да Масквы Пскоў (1510), Смаленск (1514), Разань (1521), Ноўгарад-Северскі (1522).

## Унутраная палітыка

У сваёй унутранай палітыцы Васіль III карыстаўся падтрымкай царквы ў барацьбе з баярскай апазыцыяй. У 1521 мітрапаліт Варлаам быў высланы з-за адмовы ўдзельнічаць у барацьбе Васіля супраць князя Васіля Шамячыча. Князёў Рурыкавічаў Васіля Шуйскага і Івана Варатынскага саслаў у выгнаньне. Дыплямат і дзяржаўны дзяяч Іван Бярсен-Бяклемешаў быў пакараны ў 1525 з-за крытыкі палітыкі Васіля. Максім Грэк (публіцыст), Васіян Патрыкееў (дзяржаўны дзяяч) і іншыя былі асуджаныя з тае ж прычыны ў 1525 і 1531. На працягу кіраваньня Васіля III павялічылася зямельнае дваранства, улады актыўна абмяжоўвалі імунітэт і прывілеі баяраў.

Катэгорыя:Вялікія князі маскоўскія
Катэгорыя:Пахаваныя ў маскоўскім Крамлі
Катэгорыя:Рурыкавічы
Катэгорыя:Праваслаўныя манархі
Лягроньнё ля Рыёха (гандбольны клюб)

«**Сьюдад дэ Лягроньнё**» () — гішпанскі гандбольны клюб зь Лягроньнё, Ля Рыёха. Выступае ў найвышэйшай нацыянальнай Лізе Асабаль. Хатнія матчы праводзіць у спартовым палацы Лягроньнё зьмяшчальнасьцю 3851 чалавек.

## Мінуўшчына
Створаны клюб пачаў выступаць пад назвай «Сьюдад дэ Лягроньнё» ў 1-м нацыянальным дывізіёне і адразу ж заняў першае месца, атрымаўшы права перайсьці ў . Прабыўшы ў ёй два сэзоны, у 2006 «Сьюдад» трапіў у вышэйшы дывізіён, дзе з тае пары выступае нязьменна. З 2006 року клюб атрымаў новага спонсара і быў перайменаваны на «Натурхаўс ля Рыёха».

Тым ня меней, у дэбютным сэзоне клюб ледзь не вярнуўся ў ніжэйшы дывізіён, толькі ў апошнім туры вырваўшы перамогу над «Алтэяй» і фінішаваўшы на 14-м месцы з 16-і. У наступным сэзоне «Натурхаўс» таксама змагаўся за выжываньне, падзяліўшы ў выніку 12-13-е месцы з «Гранальерсам». Найбольш удалымі сталі сэзоны 2012—2013 (3-е месца ў чэмпіянаце, выхад у фінал Кубку караля і Супэркубку Асабаль) і 2013—2014 рокаў (2-е месца ў чэмпіянаце).

Дэбют на эўрапейскай арэне адбыўся ў Кубку ЭГФ сэзону 2009—2010 рокаў, дзе клюб дайшоў да паўфіналу, саступіўшы будучаму пераможцу — нямецкаму «Лемга» — па суме дзьвюх гульняў. У наступным сэзоне клюб паўтарыў посьпех, ізноў саступіўшы ў паўфінале будучаму пераможцу — «Фрыш Аўф Гэпінгэн». Па выніках чэмпіянату Гішпаніі 2012—2013 рокаў «Натурхаўс» упершыню заваяваў магчымасьць выступіць у Лізе чэмпіёнаў; праз сэзон гэты посьпех паўтарыўся.

## Дасягненьні

### Нацыянальныя
* Віцэ-чэмпіёны **[[Ліга Асабаль|Гішпаніі]]**:
** 2013—2014
* Фіналісты **[[Каралеўскі гандбольны кубак|Кубку караля]]**: 1
** 2012—2013
* Фіналісты **[[Супэркубак Асабаль|Супэркубку Асабаль]]**: 1
** 2013

### Міжнародныя
* Паўфіналісты **[[Кубак ЭГФ|Кубку ЭГФ]]**
** 2009/10, 2010/11

## Былыя назвы
* 2003—2007: Сьюдад дэ Лягроньнё ()

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Спорт у Ля Рыёсе 

Катэгорыя:Гішпанскія гандбольныя клюбы
Катэгорыя:Спорт у Рыёсе
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Лягроньнё
Катэгорыя:Ліга Асабаль
Градаўшчына

Назву **Градаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Градаўшчына — вёска ў Астравецкім раёне
** Градаўшчына — вёска ў Вярэнаўскім раёне

## Глядзіце таксама
* Града
* Градзьдзё
* Градкі
* Грады
* Падградка
Зьвяз беларускіх патрыётаў

**Зьвяз белару́скіх патрыётаў** (: *Саюз беларускіх патрыётаў*) — моладзевая арганізацыя, якая дзейнічала на тэрыторыі Заходняй і Паўночнай Беларусі ў 1946—1947 гадох.

## Гісторыя
Зьвяз беларускіх патрыётаў узьнік на пачатку 1946 году ў Глыбокім і Паставах. Летам 1946 году зьявілася падпольная патрыятычная арганізацыя ў Слоніме, якая мела кансьпірацыйную назву «Чайка». Заснавалі яе маладыя настаўнікі. На працягу году падобныя суполкі ствараюцца ў Баранавічах, Берасьці, Наваградку, Жыровічах. Улетку 1946 году суполкі з Баранавічаў, Слоніму і Наваградку аб’ядноўваюцца ў Цэнтар Беларускага Вызваленчага Руху пад кіраўніцтвам Васіля Супруна. Летам 1947 году ўзьніклі абласныя структуры кіраваньня, якія ўзначалілі Алесь Барэйка (Баранавіцкая вобласьць), Мікола Макарэвіч (Берасьцейская вобласьць), Сяргей Яноўскі (Маладэчанская вобласьць) і Мікола Ляскавец (Пінская вобласьць). У гэты ж час прынятая канчатковая назва руху — «Саюз беларускіх патрыётаў». Зімой 1947 году арганізацыя была зьліквідаваная савецкімі органамі дзяржбясьпекі. Адбыліся два ваенныя трыбуналы ў Баранавічах і Менску. Чальцоў ЗБП абвінавацілі ў антысавецкай дзейнасьці і пакаралі расстрэламі, лягерамі і турэмнымі тэрмінамі.

## Дзейнасьць
Галоўныя мэты, якія ставілі перад сабой актывісты ЗБП: паляпшэньне дабрабыту насельніцтва, абарона нацыянальных і грамадзянскіх правоў, выратаваньне беларускай мовы ва ўмовах інтэнсіўнай расеізацыі. Дзейнасьць ЗБП не магла быць незаўважнай для савецкай улады, і ўзімку 1947 году ЗБП быў разгромлены з удзелам правакатараў.

## Сябры арганізацыі
* Васіль Супрун
* Агейка
* Ніна Асіненка
* Мікола Асіненка
* Альбэрт Бацяноўскі
* Алесь Барэйка
* Леў Бялевіч
* Марыя Бялевіч
* Мікола Конан
* Валянцін Лагунёнак
* Мікола Ляскавец
* Мікола Макарэвіч
* Васіль Мядзелец
* Яўген Сідаровіч
* Алеся Умпіровіч
* Алеся Фурс
* Антон Фурс
* Кастусь Шышэя
* Алесь Юршэвіч
* Сяргей Яноўскі
* і іншыя

## Глядзіце таксама
* Саюз змаганьня за незалежнасьць Беларусі
* Згуртаваньне «Чайка»

## Літаратура
* 

## Вонкавая спасылка
* Валеры Мазынскі зьняў фільм «Глыбоцкая змова» пра «Саюз беларускіх патрыётаў» (Глыбокае-Паставы)


Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1946 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1947 годзе
Катэгорыя:1946 год у Беларусі
Цэнтральная

**Цэнтральная** (былая **Галімшчына**) — вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Інфармацыя для турыстаў
* Капліца Ўзвышэньня Сьвятога Крыжа (2002)

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну