open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гарлачык жоўты малы

**Гарлачык жоўты малы** (*Nuphar pumila*) — травяністая водная расьліна сямейства гарлачыкавых.

## Апісаньне
Шматгадовая травяністая водная бессьцябловая расьліна з тоўстым мясістым карэнішчам і плывучым ярка-зялёным, скурыстым, авальна-эліптычным сэрцападобным лісьцем дыямэтрам 5-15 см; падводнае лісьце тонкае, маршчакаватае, сьветла-зялёнае, з плоскімі чаранкамі. Кветкі дробныя (дыямэтрам 2-3 см), аранжава-жоўтыя адзіночныя, з моцным прыемным пахам, з 5 жоўтымі, зьнізу зялёнымі чашалісьцікамі і шматлікімі пялёсткамі. Рыльца пукатае, з 8-10 добра прыкметнымі прамянямі. Плод ягадападобны.
 
## Пашырэньне
Расьце ў сярэдняй паласе Эўразіі, Скандынавіі, у паўночных раёнах Усходняй Эўропы, лясной зоне Сыбіры і Далёкага Ўсходу, на поўдні Сахаліна. На Беларусі вельмі рэдкі від, трапляецца ў невялікай колькасьці на абмежаваных тэрыторыях на паўднёва-ўсходняй мяжы арэала.
 
Месцы росту: невялікія поймавыя, лясныя і балотныя азярцы, радзей затокі буйных азёраў і рэк на глыбіні 0,5-1,5 м, на глеістых адкладах. Утварае дастаткова шчыльныя або разрэджаныя зарасьнікі, часам раьсце невялікімі групамі і адзінкавымі экземплярамі.

## Асаблівасьці біялёгіі

Цьвіце ў чэрвені-верасьні, пладаносіць у ліпені-лістападзе. Размнажэньне насеннае і вэгетатыўнае (карэнішчамі). Плод высьпявае пад вадой.

Атрутная расьліна.

Катэгорыя:Гарлачыкакветныя
Брэстгазаапарат

**СП ААТ «Брэстгазаапарат»** — берасьцейскае прадпрыемства, вядучы вытворца газавых пліт у СНД. Пад гандлёвай маркай Гефэст вырабляе газавыя, газаэлектрычныя і электрычныя кухонныя пліты.

## Гісторыя
Прадпрыемства было заснавана ў 1951 годзе як рамонтна-мэханічны завод. Першыя газавыя пліты тут былі выпушчаныя ў 1958. У 1975—1977 гадах была праведзена карэнная рэканструкцыя прадпрыемства. Вытворчае абсталяваньне францускай фірмы «Крэз-Люар Энтэрпрайз», устаноўленае на прадпрыемстве, дазволіла вырабляць 500000 газавых пліт у год. Яго ўкараненьне вывела прадукцыю берасьцейскага завода на эўрапейскі ўзровень, пасьпяхова падтрымліваецца да гэтага часу. Завод зьяўляўся адным зь вядучых прадпрыемстваў у СССР па вытворчасьці бытавой газавай апаратуры, выпусьціўшы ўжо ў 1975 трохмільённую газавую пліту.

У 1994 годзе было праведзена акцыянаваньне завода і створана сумеснае беларуска-расейскае прадпрыемства. Кантрольным пакетам акцый (51%) валодае РАТ «Газпром», 29,9% належыць беларускаму ўраду, астатнія — фізычным асобам.

Сёньня СП ААТ «Брэстгазаапарат» — найбуйнейшае прадпрыемства ў СНД, якое вырабляе звыш 700 000 пліт у год. Па тэхніцы і тэхналягічным узроўні канструктарскіх распрацовак завод знаходзіцца ў ліку лепшых сярод аналягічных прадпрыемстваў іншых краінаў. Пра гэта сьведчаць розныя міжнародныя сэртыфікаты: эўрапейскі сэртыфікат VDE на электрычныя пліты, польскі сэртыфікат на газавыя пліты. Прадукцыя прадпрыемства сэртыфікавана па міжнароднай сыстэме стандартаў ISO 9001-2000.

Катэгорыя:Прадпрыемствы Берасьця
Спораўскае возера

**Спораўскае возера** — возера ў Беларусі, у басэйне ракі Ясельды. Знаходзіцца на мяжы Бярозаўскага і Дарагічынскага раёнаў Берасьцейскай вобласьці, за 26 км на паўднёвы ўсход ад Бярозы, каля вёскі Спорава ў Спораўскім заказьніку, недалёка ад Спораўскіх балот. Плошча паверхні возера 11,5 км². Даўжыня 5,6 км, найбольшая шырыня 3 км. Найбольшая глыбіня дасягае 2,25 м, сярэдняя складае 1,4 м. Даўжыня берагавой лініі 19,5 км. 

## Апісаньне
Цэнтральная частка ложа высьцілаецца сапрапэлем, дно да глыбіні 0,5—0,7 м пясковае. Схілы катлавіны нізкія, на паўночным захадзе вышынёй да 5 м, забалочаныя, парослыя хмызьняком. Берагі тарфяністыя, забалочаныя, на поўначы пясковыя.

Праз возера цячэ рака Ясельда, упадае рака Плёса і некалькі ручаёў.

## Флёра і фаўна
Мясцовая фаўна ўлучае:
* 20 відаў сысуноў
* 112 відаў птушак (зь якіх 17 у Чырвонай кнізе)
* 6 відаў рэптыліяў
* 8 відаў амфібіяў.

Спораўскае возера — гэта найбуйнейшае ў Эўропе месца пражываньня вяртлявай чаротаўкі, якое ёсьць тэрыторыяй, важнай для птушак.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Азёры басэйну Прыпяці
Катэгорыя:Азёры Бярозаўскага раёну
Катэгорыя:Азёры Дарагічынскага раёну
Галь (балота)

**Галь** ― балота ў Ганцавіцкім і Ляхавіцкім раёнах Берасьцейскай вобласьці Беларусі.

## Апісаньне балота
Нізіннага (45%) і пераходнага (55%) тыпаў, у вадазборы рэк Цна і Бобрык. Плошча 6 тыс. га. Глыбіня торфу да 3,2 м, сярэдняя 1,3 м, ступень разлажэньня 25% (пераходны тып), 40% (нізінны), зольнасьць адпаведна 5,3% і 7,5%. На балоце ёсьць падсьцілачны торф. У Ляхавіцкім раёне ў 1964—1972 гадах адкрытай асушальнай сеткай асушана 800 га.

## Флёра
Вырошчваюць у асноўным сеяныя травы. На неасушаных землях растуць бяроза, вольха, зрэдку сасна, асакі. У Ганцавіцкім раёне балота неасушанае. Растуць асакі і мох сфагнум, ёсьць журавіны. На 230 га лес з сасны, часткова зь бярозы і вольхі.

## Літаратура
* Подопличко А. П. Торфяные месторождения Белоруссии: генезис, стратиграфия и районирование. — Мн., 1961.
* 

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Лукаўскае вадасховішча

**Лу́каўскае** — вадасховішча, разьмешчанае ў Маларыцкім раёне Берасьцейскай вобласьці Рэспублікі Беларусь за 16 км на паўночны ўсход ад гораду Маларыта. Знаходзіцца на месцы існаваўшага раней Лукаўскага возера.

Збудавана ў 1980 годзе для арашэньня сельгасугодзьдзяў і рыбаводзтва, абгароджана дамбай даўжынёй 9,5 км. Каля паловы плошчы дна выслана сапрапэлем.

Ваганьні ўзроўню вады на працягу году складаюць 3,1 м.

Уваходзіць у склад заказьніка Лукава.

## Вонкавыя спасылкі
* Рыбалоўна-турыстычны партал
* Заказнікі рэспубліканскага значэння Беларусі

Катэгорыя:Вадасховішчы Берасьцейскай вобласьці
Катэгорыя:Маларыцкі раён
Катэгорыя:Вадасховішчы Маларыцкага раёну
Гарлачык белы

**Гарлачык белы**, **вадзяніца** (*Nymphaea alba*) — водная расьліна сямейства гарлачыкавых.

## Апісаньне
Шматгадовая водная бессьцябловая травяністая расьліна з тоўстым і доўгім гарызантальным карэнішчам са шматлікімі карэньчыкамі і ромбападобнымі меткамі ў месцах прымацаваньня чаранкоў адмерлага лісьця. Лісьце буйное (да 40 см дыямэтрам), плывучае, акругла-авальнае з сэрцападобнай асновай і доўгімі чаранкамі, зьверху цёмна-зялёнае, зьнізу чырванавата-фіялетавае. Кветкі буйныя (да 20 см дыямэтрам), адзіночныя, белыя, з завостранымі лісьцікамі калякветніка і серна-жоўтым плоскім рыльцам, слабадухмяныя. Аснова чашачкі закругленая (завязь да верхавінкі не звужана, уся ў тычынках). Плод — шара- або ягадападобная шматлістоўка.

## Асаблівасьці біялёгіі
Цьвіце ў чэрвені-верасьні, пладаносіць у ліпені-лістападзе. Размнажэньне насеннае і вэгетатыўнае (карэнішчамі). Плод высьпявае пад вадой.

## Пашырэньне

Пашыраны ў Эўропе, Міжземнамор’і, Малой Азіі. У Беларусі знаходзіцца ў асобных лякалітэтах і выспавых участках росту паблізу паўночна-ўсходняй мяжы арэала, часьцей сустракаецца ў даліне Прыпяці і нізоўях яе прытокаў, у старыцах Сажа, Нарава і басэйна Нёмана; у больш паўночных раёнах трапляецца на буйных азёрах — Нарач, Чарнова ў Гарадоцкім раёне і ў інш.

Месцы росту: стаячыя і з павольнай плыньню воды старыц, заток і поймавых азёраў з глеістым грунтам на глыбіні 50-250 см. Утварае значныя, дастаткова шчыльныя або разрэджаныя зарасьнікі.

Вырошчваецца аматарамі-акварыумістамі, як дэкаратыўная расьліна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарлачыкакветныя
Бронная гара

**Бро́нная гара́** — месца масавага зьнішчэньня нямецкімі акупацыйнымі ўладамі мірнага насельніцтва ў гады Другой сусьветнай вайны каля чыгуначнай станцыі Бронная Гара Бярозаўскага раёна Берасьцейскай вобласьці.

У траўні — чэрвені 1942 году ва ўрочышча выкапана 8 ям даўжынёй 45—60 м, шырынёй 6—6,5 м, глыбінёй 4 м; іх абнесьлі калючым дротам. З Дарагічына, Янава, Гарадцу, Берасьця, Пінску, Кобрыню, Бярозы-Картускай на чыгуначную галінку, якая праходзіла ад цэнтральнай магістралі праз пляцоўку зь ямамі-доламі, дастаўлялі эшалёны зь людзьмі, пераважна з жанчынамі, дзецьмі, старымі. На адмысловых пляцоўках людзей прымушалі распранацца, па драцяных калідорах турылі да ям, загадвалі класьціся шэрагамі і расстрэльвалі з аўтаматаў.

Да лістапада 1942 году тут зьнішчана больш за 50 тысяч чалавек. Каб схаваць сьляды злачынства, у сакавіку 1944 году нямецкія акупацыйныя войскі прыгналі сюды 100 палонных, якія 2 тыдні раскопвалі і спальвалі трупы, затым расстралялі і спалілі тых, хто выконваў гэтыя працы.

Катэгорыя:Лягеры сьмерці Трэцяга райху
Катэгорыя:Берасьцейская вобласьць
Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Прастытуцыя

**Прастыту́цыя** ( [pro + statuo] — літаральна «выстаўляць наперад [напаказ]»; таксама «выставіць да ганьбы, ганьбіць») — розьнічны гандаль целам як аб’ектам плоцевага чыну; таксама само рамяство саіцьця і цялесных пяшчотаў. Прастытуцыя зьяўляецца адной з галінаў сэкс-індустрыі. Прававы статус прастытуцыі вар’юецца ад краіны да краіны, дзе можа мець легальны статус ці быць забароненым і разгляданым як злачынства. Прастытуцыя часам завуць самай старажытнай прафэсіяй у сьвеце. Паводле некаторых ацэнак гадавы прыбытак глябальнай індустрыі прастытуцыі складае больш за 100 мільярдаў даляраў.

## Чыньнікі

У падлеткаў выклікаецца нястачай цялесных і пачуцьцёвых стасункаў з маці ва ўзросьце да трох гадоў.

## Беларусь

У жніўні 1889 г. Цэнтральны статыстычны камітэт Расейскай імпэрыі налічыў у беларускіх губэрнях 862 прастытуткі, 90% зь якіх былі непісьменнымі. Абсалютная большасьць прастытутак заставалася бязьдзетнымі, пагатоў мела ўласных бацькоў, і паходзіла зь бедных сем’яў (56,5%). Звыш паловы, у тым ліку ў публічных дамах, уцягвалася ў прастытуцыю ў падлеткавым узросьце (да 18 гадоў). Таксама найбольшы лік (322, 37,3%) прастытутак належаў да юдэйскага веравызнаньня ў зьвязку з засяроджаньнем жыдоўскага насельніцтва ў местах. Паводле перапісу насельніцтва Расейскай імпэрыі 1897 году ў беларускіх губэрнях налічылі 479 прастытутак. Хоць на вёсцы пражывала 86,5% насельніцтва, сярод прастытутак 63,2% складалі мяшчанкі. У зьвязку з гэтым найбольшую долю (43,2%) склалі жыдоўкі.

На люты 2011 году Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь улічыла 1930 прастытутак, зь іх 637 (33%) у сталіцы, дзе было менш за 20% насельніцтва, і 6 мужчынаў (0,3%).

## Глядзіце таксама
* Мужчынская прастытуцыя

## Крыніцы
Прэзыдэнт Ісьляндыі

**Прэзыдэ́нт [[Ісьляндыя|Ісьля́ндыі]]** ажыцьцяўляе выканаўчую ўладу нароўні зь іншымі дзяржаўнымі органамі выканаўчай улады ў адпаведнасьці з Канстытуцыяй (ад 17 чэрвеня 1944) і іншымі законамі Ісьляндыі. Адначасова, разам з Альтынгам, ён ажыцьцяўляе заканадаўчую ўладу. Такім чынам, паводле Канстытуцыі, прэзыдэнт Ісьляндыі зьяўляецца носьбітам як выканаўчай, так і заканадаўчай улады.
Свэйн Б’ёрнсан

**Свэйн Б’ёрнсан** () — першы прэзыдэнт незалежнай Ісьляндыі.

Нарадзіўся 27 лютага 1881 г. у Капэнгагене. У 1912 годзе стаў сябрам Гарадзкога савета Рэйк’явіка. У 1914—1916 і ў 1920 годзе быў чальцом ісьляндзкага парлямэнту — Альтынга. Пасьля здабыцьця Ісьляндыяй аўтаноміі ў 1918 годзе стаў прэзыдэнтам Гарадзкога савету Рэйк’явіка (да 1920 году). У тыя ж гады займаў кіруючыя пасады ў розных кампаніях і банкаўскіх установах Ісьляндыі. У 1920—1924 і 1926—1940 пасланьнік Ісьляндыі ў Даніі. У 1941—1944 — рэгент Ісьляндыі.

25 траўня 1944 г. у Ісьляндыі быў праведзены рэфэрэндум аб незалежнасьці ад Даніі. На рэфэрэндуме было прынята станоўчае рашэньне, і 17 чэрвеня 1944 году альтынг выбраў Б’ёрнсана першым прэзыдэнтам Ісьляндыі тэрмінам на 1 год.

У 1945 пераабраны ўсенародным галасаваньнем, у 1949 пераабраны на наступны тэрмін. Памёр 25 студзеня 1952 году падчас чарговага прэзыдэнцкага тэрміну. Пасьля яго сьмерці краінай кіраваў трыюмвірат са старшыні Альтынга, прэм’ер-міністра і галоўнага судзьдзі Вярхоўнага Суда да абраньня наступнага прэзыдэнта.

## Крыніцы
Эўфрат

**Эўфра́т** — рака ў Азіі. Даўжыня 3065 км. найдаўжэйшая і адная з гістарычна найважнейшых рэкаў Заходняй Азіі. Разам з Тыграм вызначаюць межы старажытнай Мэсапатаміі, якая ў сваю чаргу ўважаецца калыскай цывілізацыі. Выток ракі месьціцца ў Турэччыне, далей ток ракі праразае Сырыю і Ірак, каб злучыцца з Тыграм у Арвандруд, якая ўжо мае выток у Пэрсыдзкую затоку. Агулам рака ахоплівае шэсьць краінаў. Эўфрат ёсьць пятнаццатай паводле даўжыні ракою ў Азіі. Вадазбор складае 673 тысяч км², а сярэднегадавы расход вады ў вусьці роўны 0,84 тыс. м³/сэк.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Азіі
Дуэра

**Дуэра** (ісп. Duero), **Дору** (партугал. Douro), **Дурый** (лац. Durius) — рака, якая бярэ пачатак на тэрыторыі Гішпаніі і ўпадае ў Атлянтычны акіян ў Партугаліі. Адна з найбуйнейшых рэк Пірэнэйскай паўвыспы, агульная працягласьць — 897 км.

Дуэра працякае ў Гішпаніі па тэрыторыі правінцый Сорыя, Бургас, Вальядолід, Самора і Саламанка. Перасякае мяжу ў раёне Міранда-ду-Дору і далей працякае па тэрыторыі Партугаліі пад назвай Дору. Падвойная назва ракі, як правіла, адлюстроўваецца на геаграфічных картах.

Катэгорыя:Рэкі Гішпаніі
Катэгорыя:Рэкі Партугаліі
Дрын

**Дрын** ( або *Drini*; ; ) — найбуйнейшая рака ў Альбаніі, утвараецца ў паўночнай частцы краіны ў горада Кукес сутокай Белага і Чорнага Дрына. Плошча басэйна ракі складае 12,6 тыс. км ², сярэдні расход вады — 290 м ³ / с.

Катэгорыя:Рэкі Альбаніі
Белы Дрын

**Белы Дрын** (, ) — рака ў паўднёва-ўсходняй Эўропе.

Працякае на поўдні Сэрбіі. Даўжыня — 175 км, у тым ліку 156 км у Сэрбіі і 19 км у Альбаніі. Выток знаходзіцца на гары Жлеб на поўнач ад горада Печ ў Косава. Вусьце ў паўночнай частцы Альбаніі каля горада Кукес — у сутоцы Белага і Чорнага Дрына ў раку Дрын.

Яе ўласны басэйн мае плошчу 4964 км², сярэдні расход вады 56 м ³ / сек. Восеньска-зімовая паводка прыводзіць да істотнага павышэньня ўзроўню вады ў рацэ. Белы Дрын несудоходны.

Каньён Белага Дрына даўжынёй каля 900 м знаходзіцца пад аховай дзяржавы ад 1986 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рэкі Альбаніі
Катэгорыя:Рэкі Сэрбіі
Протарэнэсанс

**Протарэнэса́нс** (ад прота… + Рэнэсанс) — этап у гісторыі італьянскага мастацтва XIII — пач. XIV ст., які падрыхтаваў глебу для культуры эпохі Адраджэньня.

Вытокі Протарэнэсансу адносяцца да XI—XII ст. і зьвязаны з уздымам свабодных італьянскіх гарадоў, дзе хутка разьвіваліся рамяство і гандаль. Найбольш раньнія формы выявіліся ў архітэктуры Тасканы, дзе дойліды надавалі формам готыкі ўраўнаважанасьць і спакой. Мастацтву Протарэнэсансу характэрны тэндэнцыі нагляднага адлюстраваньня рэчаіснасьці, сьвецкі пачатак і цікавасьць да антычнай спадчыны, пераканаўчасьць прасторавых пабудоваў, эмацыянальная выразнасьць вобразаў. Сярод прадстаўнікоў Протарэнэсансу Арнольфа ды Камбіё, Джота ды Бандонэ, П’етра Каваліні, Нікало Пізана і інш. Тэндэнцыі Протарэнэсансу часта спалучаліся з традыцыямі гэтак званага італа-бізантыйскага мастацтва і готыкі (творчасьць Дуча ды Буанінсэнья, Сымонэ Мартыні, Амброджа Ляранцэцьці, П’етра Ляранцэцьці і інш.).

Катэгорыя:Італьянскае Адраджэньне
Катэгорыя:Гісторыя малярства
Катэгорыя:Гісторыя італьянскага мастацтва
Прасапаграфія

**Прасапаграфія** (; літар. «апісаньне аблічча, прыкмет») — разьдзел гістарычнай навукі, які займаецца абагульненьнем зьвестак і выдзяленьнем калектыўнай нормы для гістарычных чалавечых супольнасьцяў; «калектыўная біяграфія выразна абмежаванай супольнасьці асобаў».
Чорны Дрын

**Чорны Дрын** (, ) — рака ў Альбаніі і Паўночнай Македоніі. Рака выцякае з Ахрыдзкага возера ля македонскага гораду Струга і зьліваецца зь Белым Дрынам, каля альбанскага гораду Кукес, утвараючы раку Дрын.

Катэгорыя:Рэкі Альбаніі
Катэгорыя:Рэкі Паўночнай Македоніі
Охрыдзкае возера

**Охрыдзкае во́зера** — возера, што знаходзіцца на мяжы Паўночнай Македоніі і Альбаніі. Самае глыбокае і старажытнае возера на Балканах, захавала ўнікальную водную экасыстэму, якую прэзентуюць больш за 200 эндэмічных відаў сусьветнага значэньня. У 1980 годзе Охрыд і Охрыдзкае возера былі занесеныя ў сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

Максымальная глыбіня возера — 288 м, сярэдняя глыбіня — 155 м. З возера выцякае рака Чорны Дрын.

Катэгорыя:Азёры Альбаніі
Катэгорыя:Азёры Паўночнай Македоніі
Каменка (прыток Днястра)

**Каменка** (, ) — рака ва Ўкраіне і ў Малдове (Прыднястроўе), левы прыток Днястра. Цячэ ў субмэрыдыянальнам кірунку з поўначы на поўдзень. Воды Каменкі сярэдняй і падвышанай мінэралізацыі гадракарбанатнага складу групы кальцыя, кальцыя-магнію, умерана цьвёрдыя з падвышанай лужнасьцю. Асноўныя населеныя пункты — Хруставая, Севярынаўка, Каменка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Ўкраіны
Катэгорыя:Рэкі Малдовы
Гудэна

**Гудэна** () — рака на ўсходзе Ютляндзкай паўвыспы, самая доўгая рака ў Даніі. На Гудэне разьмешчаныя гарады Ранэрс (у вусьці) і Сылькеборг (у даліне), чыгуначная станцыя Лянго.

Гудэна працякае праз шэраг азёраў, упадае ў праліў Кацегат. У адрозьненьне ад большасьці астатніх рэк Даніі, Гудэна суднаходная.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Даніі
Катэгорыя:Натура 2000 у Даніі
Джамна

**Джамна** (Джамуна, Ямуна) — рака ў Індыі, правы, самы доўгі прыток ракі Ганг. Даўжыня 1384 км, плошча басэйна 350 тыс. км². Пачынаецца ў гімалайскіх ледавіках. Летнія паводкі ад мусонных дажджоў. Выкарыстоўваецца для арашэньня, суднаходзтва. На рацэ — гарады Дэлі, Агра, Алахабад.

Катэгорыя:Рэкі Індыі
Гадавары

**Гада́вары** () — другая паводле велічыні рака ў Індыі. Даўжыня 1465 км, плошча басэйна 313 тыс. км². Пачынаецца ў штаце Махараштра, цячэ праз Андхра-Прадэш, упадае ў Бэнгальскі заліў. Сьвяшчэнная для індуістаў рака. Большая частка вод ракі выкарыстоўваецца для арашэньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Старажытнай Індыі
Катэгорыя:Дэканскае плято
Катэгорыя:Паўднёвая Індыя
Манстэрскі дыялект

**Ма́нстэрскі дыяле́кт ірля́ндзкай мовы** () — адзін з трох дыялектаў ірляндзкай мовы, распаўсюджаны пераважна ў гэлтахтах Кэры (*Contae Chiarraí*), Рынг (*An Rinn*) каля Дангарвану (*Dún Garbháin*) ва Ўатэрфордзе (*Contae Phort Láirge*) і Мускеры (*Múscraí*), таксама на востраве Кэйп-Клір-Айлэнд (*Oileán Chléire*) у заходняй частцы графства Корк (*Contae Chorcaí*). Найважнейшы падзел унутры дыялекту — розьніца паміж гаворкай графства Ўотэрфард і ўсімі астатнімі. Менавіта манстэрскі дыялект больш за астатнія дыялекты стаў асновай для афіцыйнага стандарту ірлянзкае мовы - гэтак звыны Caighdeán Oifigiúil. 

## Гісторыя
Адзіным месцам ў Манстэры, дзе манстэрскі дыялект выжыў і зьяўляецца мовай большасьці насельніцтва ёсьць поўнач і захад паўвыспы Дінгл. У іншы гэлтахтах Манстэру ірляндзкая мова зьяўляецца толькі мовай меншасьці. 

Гістарычна манстэрскі дыялект быў пашыраны па ўсім Манстэры, ў тым ліку ён аказаў некаторы ўплыў на тыя графствы, Коннахту і Лэнстэру, якія зь ім мяжуюць, ў прыватнасьці Кілкэні, Вэксвард, поўдзень Голўэя ды Аранскія выспы.

## Вонкавыя спасылкі
* Лекцыі па ірляндзкай мове (Манстэрскі дыялект) 
* Foras na Gaeilge - Official promotional body for the Irish language throughout the island of Ireland 

Катэгорыя:Ірляндзкая мова
Разраднік

**Разраднік** — электрычны апарат, прызначаны для абмежаваньня перанапружаньняў у электратэхнічных усталёўках і электрычных сетках, якія ўзьнікаюць падчас камутацыі электраапаратаў, пад узьдзеяньнем атмасфэрных разрадаў і інш.

Катэгорыя:Электраэнэргетыка
Гуміста

**Гуміста** — рака у Абхазіі, якая працякае ў паўднёва-заходнім кірунку і ўпадае ў Чорнае мора. Характар ракі — горны. З правага боку ўліваецца ў яе рака Хабата.

Катэгорыя:Рэкі Абхазіі
Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Чорнае мора
Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Саудаўскай Арабіі

**Сьпіс [[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]** ў Саудаўскай Арабіі складаецца з двух аб’ектаў, што складае каля 0,2% ад агульнай колькасьці (911 на 2010 год). Акрамя гэтага, па стане на 2010 год, 1 аб’ект на тэрыторыі Саудаўскай Арабіі знаходзіцца ў ліку кандыдатаў на ўключэньне ў сьпіс Сусьветнай спадчыны.

## Сьпіс
У дадзенай табліцы аб’екты разьмешчаны ў парадку іх даданьня да сьпісу Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Кандыдаты ў сьпіс
У дадзенай табліцы аб’екты разьмешчаны ў парадку іх даданьня ў папярэдні сьпіс. У дадзеным сьпісе зьмешчаны аб’екты, прапанаваныя ўрадам Саудаўскай Арабіі ў якасьці кандыдатаў на даданьне да сьпісу Сусьветнай спадчыны.

## Глядзіце таксама
* Сусьветная спадчына ЮНЭСКО
* ЮНЭСКО

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Саудаўская Арабія
Катэгорыя:Саудаўская Арабія
Саудаўская Арабія
Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Эрытрэі

У Эрытрэі пакуль няма аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО. Па стане на 2016 год, 2 аб’екты на тэрыторыі Эрытрэі знаходзяцца ў ліку кандыдатаў на даданьне да сьпісу Сусьветнай спадчыны.

## Кандыдаты ў сьпіс
У табліцы аб’екты разьмешчаны ў парадку іх даданьня ў папярэдні сьпіс. У дадзеным сьпісе зьмешчаны аб’екты, прапанаваныя ўрадам Эрытрэі ў якасьці кандыдатаў на даданьне да сьпісу Сусьветнай спадчыны.



## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Эрытрэя
Катэгорыя:Эрытрэйская культура
Эрытрэя
Размах крыла

**Размах крыла** азначае адлегласьць ад вяршыні левага крыла да вяршыні правага ў крылатых жывёл ці штучных аб'ектаў.

## Азначэньне
Размах крыла вымяраецца паміж вяршынямі выпрастаных крылаў у птушак, рукакрылых ці насякомых. Размах крыла самалётаў, або падобных да іх штучных аб'ектаў заўсёды вымяраееца па прамой лініі, ад крыла да крыла, незалежна ад формы крыла ці стралавіднасьці.

Катэгорыя:Канструкцыя лятальных апаратаў
Катэгорыя:Авіяцыйныя тэрміны
Катэгорыя:Арніталёгія
Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Славаччыне

Сьпіс **[[Сусьветная спадчына ЮНЭСКО|Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО]]** ў **[[Славаччына|Славаччыне]]** складаецца з 7 аб’ектаў (на 2017 год), што складае  ад агульнага ліку ( на  год). 5 аб’ектаў уключаныя ў сьпіс па культурных крытэрах і 2 — па прыродных. Акрамя гэтага, па стане на 2017 год 13 аб’ектаў на тэррыторыі Славаччыны знаходзяцца ў ліку кандыдатаў на ўключэньне ў сьпіс Сусьветнай спадчыны. Славаччына ратыфікавала Канвэнцыю аб ахове сусьветнай культурнай і прыроднай спадчыны 31 сакавіка 1993 году. Першыя 3 аб’екты, якія знаходзяцца на тэррыторыі Славаччыны, былі занесеныя ў сьпіс у 1993 годзе на 17-ай сэсіі Камітэту Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Сьпіс
У дадзенай табліцы аб’екты разьмешчаны ў парадку іх даданьня ў сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Кандыдаты ў сьпіс
У табліцы аб’екты разьмешчаны ў парадку іх даданьня ў сьпіс кандыдатаў. У дадзеным сьпісе зьмешчаны аб’екты, прапанаваныя ўрадам Славаччыны ў якасьці кандыдатаў на занясеньне ў сьпіс Сусьветнай спадчыны.

## Глядзі таксама
* Сусьветная спадчына ЮНЭСКО
* ЮНЭСКО

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сьпіс аб’ектаў Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Славаччыне 
* Каталёг спасылак Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО ў Славаччыне
На багамерзкую, на паганую лаціну…

**«На багаме́рзкую, на пага́ную лаці́ну…»** () — беларускі ананімны палемічны твор XVI стагодзьдзя.

Напісаны на старабеларускай мове ў Супрасьлеўскім манастыры (цяпер Польшча). Захаваўся ў некалькіх сьпісах. Два зь іх зьмешчаныя ў зборніках Кіева-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыру. Упамінаньне пра ўвядзеньне папам Грыгорыюсам XIII у 1582 р. новага календару сьведчыць пра тое, што твор напісаны пасьля гэтай падзеі. Аўтар палемізуе з кнігай П. Скаргі «Пра еднасьць касьцёлу Божага» (1566 г.). Ён пералічвае новаўвядзеньні 25 рымскіх папаў (якіх часам блытае), пры гэтым за эталён бярэ стан сучаснай яму праваслаўнай царквы ў Рэчы Паспалітай, адзначае, што толькі ўсходняя царква засталася нязьменнай на працягу многіх стагодзьдзяў. Выступаючы супраць «паганай лаціны», аўтар абараняе культуру і мову праваслаўнага насельніцтва Рэчы Паспалітае. У якасьці крыніцаў выкарыстаныя творы рымскіх аўтараў Плятына і Грацыяна.

## Літаратура
* Карский, Е. Ф. Белорусы / Е. Ф. Карский. Том 3. Выпуск 2. Старая западнорусская письменность. — Пг., 1921. — С. 183.
* Попов, А. Н. Историко-литературный обзор древнерусских полемических сочинений против латинян. — М., 1875.

Катэгорыя:Старабеларуская літаратура
Катэгорыя:Ананімныя літаратурныя творы
Тацяна Баркоўская

**Тацяна Аляксандраўна Баркоўская** (; 19 студзеня 1949, вёска Гнаціўка Хмельніцкага раёну Віньніцкай вобл. УССР) — сьпявачка. Заслужаная артыстка Ўкраіны (1995). Чалец Нацыянальнага Ўсеўкраінскага музычнага зьвязу (1992).

## Жыцьцяпіс

Скончыла Кіеўскую музычную вучэльню (1972; кл. І. Найдэнка). 1973—1974 — артыстка хору акадэмічнай капэлы Ўкраіны «Думка»; 1975—1984 — салістка камэрнага хору Ўкраінскага гастрольна-канцэртнага аб’яднаньня; 1984—2000 — салістка Заслужанага акадэмічнага ўкраінскага народнага хору імя Г. Вяроўкі. З хорам брала ўдзел у фэстывалях: міжнародным у Карэі (1985), «Дружба народаў» (1986, Узбэкістан), Днях культуры і мастацтва Ўкраіны ва Ўзбэкістане (1987, Наманган), «Славянскі базар» (1998, Беларусь). Гастралявала ў ЗША, Лацінскай Амэрыцы, Францыі, Польшчы ды іншых краінах.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся 19 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1949 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віньніцкай вобласьці
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Ўкраіны
Аляксей Аляксеевіч Волкаў

**Аляксе́й Аляксе́евіч Во́лкаў** (; , в. Дзьмітрыева, Разанскай губэрні, Расейская імпэрыя — 4 сакавіка 1942, Масква, СССР) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзяяч, кіраўнік ЦК КПБ з 1937 да 1938 году.

## Біяграфія
У 1915 годзе Волкаў стаў сябрам РСДРП(б). Пасьля рэвалюцыі, у 1917 годзе ўзначаліў завадзкі камітэт, стаў кіраўніком кантрольнай камісіі ў Петраградзе. У 1917—1918 гадах змагаўся ў Грамадзянскай вайне на баку Чырвонай арміі. З чэрвеня 1918 году да жніўня 1920 году быў кіраўніком аддзелу аховы здароўя, сябрам Выканаўчага камітэту раённага Савету Петраграду. У 1919—1920 гадах зноў знаходзіўся ў шэрагах Чырвонай Арміі. У 1920 годзе стаў адказным арганізатарам раённага камітэту РКП(б) ў Петраградзе. З 1920 году да лістападу 1921 году Волкава прызначылі кіраўніком Выканаўчага камітэту Ташкенцкага Савету. Потым, да красавіка 1922 году, быў намесьнікам кіраўніка Камітэту дапамогі галадаючым Туркестана. Да ліпеня 1922 году ўзначальваў галоўнае ўпраўленьне камунальнай гаспадаркі Народнага камісарыяту ўнутраных страваў Туркестанскай АССР. Да лістапада 1922 году працаваў народным камісарам сацыяльнага забесьпячэньня Туркестанскай АССР, а ў сьнежні намесьнікам народнага камісара сац. забесьпячэньня. Са сьнежня 1922 году да сакавіка 1923 году быў адказным сакратаром Паўтарацкага ўезнага камітэта КП(б) Туркестану. Да верасьня 1923 году працаваў адказным сакратаром Краснаводзкага ўезнага савета КП(б) Туркестана. У 1923—1924 гадах адказны сакратар Мерскага ўезнага савету КП(б) Туркестану. Са сьнежня 1924 году да 1925 году быў прызначаны намесьнікам Цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б) Туркмэніі.

У 1927—1929 гадах Волкаў быў скіраваны ва Ўкраіну на пасаду кіраўніка Луганскай акружной кантрольнай камісіі КП(б) Украіны. З 29 лістапада 1929 году да 5 чэрвеня 1930 году быў сябрам цэнтральнай кантрольнай камісіі КП(б) Украіны. Адначасова быў кіраўніком камісіі па раскулачваньні выканкаму Пугачоўскага акружнога савету.

У 1930—1932 гадах прызначаны кіраўніком Ніжне-Волскага краявога аддзела працы. З 1932 году быў пераведзены ў Маскву, на пасаду інструктара маскоўскага гаркаму ВКП(б). З 1933 да 1937 году быў першым сакратаром Кіраўскага раённага камітэту ВКП(б) Масквы. Адначасова з 29 траўня 1937 да 11 жніўня 1937 году выконваў абавязкі другога сакратара Маскоўскага гаркаму ВКП(б).

З 11 жніўня 1937 году да 18 чэрвеня 1938 году Волкаў — в. а. першага сакратара ЦК КП(б) Беларусі і адначасова сябра бюро ЦК КП(б) Беларусі. Пад час яго кіраваньня па БССР пракацілася хваля рэпрэсіяў. Па сьведчаньнях, Волкаў не займаўся кіраўніцтвам, а быў памагатым НКУС і гэты абавязак выконваў з задавальненьнем.

Зь ліпеня 1938 году да 20 кастрычніка 1938 году Волкаў працаваў кіраўніком СНК Чуваскай АССР. З 1 кастрычніка 1938 году да 4 сакавіка 1940 году быў першым сакратаром Чуваскага абласнога камітэту ВКП(б). З 21 сакавіка 1939 да 20 лютага 1941 году сябра Цэнтральнай рэвізійнай камісіі ВКП(б).

У 1940 годзе прызначаны намесьнікам кіраўніка Прэзыдыюму Ўсесаюзнага Савету лесапрамысловай каапэрацыі.

Памёр 4 сакавіка 1942 году ў Маскве.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Савецкія палітыкі
Хэльсынская канвэнцыя

**Хэльсынская канвэнцыя** — канвэнцыя па ахове марскога асяродзьдзя раёну Балтыйскага мора. Упершыню Канвэнцыя была падпісана ў 1974 годзе сямю краінамі Балтыйскага рэгіёну (Данія, Фінляндыя, НДР, ФРН, Польшча, Швэцыя і СССР) і набыла моц з 3 траўня 1980 году.

Пасьля значных зьменаў на палітычнай мапе новы варыянт канвэнцыі быў падпісаны 9 красавіка 1992 году і набыў моц пасьля ратыфікацыі 17 студзеня 2000 году.

## Краіны
Краіны, якія падпісалі Хэльсынскую канвэнцыю: Данія, Латвія, Летува, Нарвэгія, Нямеччына, Польшча, Расея, Украіна, Фінляндыя, Чэхаславаччына, Швэцыя, Эстонія.

Таксама канвэнцыю падпісаў прадстаўнік Эўрапейскай эканамічнай супольнасьці.

Нарвэгія і Чэхаславаччына — краіны, якія так і не ратыфікавалі Хэльсынскую канвэнцыю.

## Зьмест
Канвэнцыя складаецца з 32 артыкулаў, якія прысьвечаны ўсім відам сумеснай дзейнасьці дзяржаваў рэгіёну Балтыйскага мора па забесьпячэньні экалягічнай бясьпекі акваторыі мора, а таксама тэхнічным пытаньням арганізацыі супрацоўніцтва, парадку ратыфікацыі Канвэнцыі, выхаду зь яе, фінансаваму забесьпячэньню і адміністрацыйнай будове выканаўчага сакратарыяту Хэльсынскай камісіі.

## Глядзіце таксама
* Дзень Балтыйскага мора

## Вонкавыя спасылкі
* Тэкст Хэльсынскай канвэнцыі

Катэгорыя:Экалягічнае права
Катэгорыя:Балтыйскае мора
Сусьветны фонд дзікай прыроды

**Сусьветны фонд дзікай прыроды** () — міжнародная грамадзкая арганізацыя, якая працуе ў сфэрах аховы, дасьледаваньня і аднаўленьня навакольнага асяродзьдзя. Гэта найбуйнейшая ў сьвеце незалежная прыродаахоўная арганізацыя з больш чым 5 мільёнамі супрацоўнікаў па ўсім сьвеце. Сусьветны фонд дзікай прыроды працуе ў больш чым 90 краінах і падтрымлівае каля 1300 прыродаахоўных праектаў па ўсім сьвеце.

Місія Сусьветнага фонду дзікай прыроды заключаецца ў прадухіленьні нарастаючай дэградацыі прыроднага асяродзьдзя плянэты і дасягненьня гармоніі чалавека і прыроды. Галоўная мэта — захаваньне біялягічнай разнастайнасьці Зямлі.

## Прэзыдэнты

## Глядзіце таксама
* Гадзіна Зямлі
* Грынпіс
* Ганна Джардана

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* wwf.org
* panda.org

Катэгорыя:Міжнародныя арганізацыі
Катэгорыя:Грамадзкія арганізацыі
Катэгорыя:Экалягічныя арганізацыі
Катэгорыя:Ахова прыроды
Срэбны мэдаль

**Срэбны мэдаль** — мэдаль, які выкарыстоўваецца ў якасьці ўзнагароды. У спорце срэбны мэдаль звычайна выдаецца ўдзельніку, які атрымаў другое месца ў спаборніцтве.

Пераможцы, заняўшыя першае й трэцяе месца, традыцыйна, атрымліваюць залаты мэдаль і бронзавы мэдаль адпаведна.

## Алімпійскія гульні
У 1896 мэдалі пераможцаў былі фактычна срэбнымі. Звычай залатых, срэбных і бронзавых мэдалёў для першых трох месцаў быў уведзены з Алімпійскіх гульняў 1904 году й быў распаўсюджаны на шматлікія іншыя спартовыя мерапрыемствы. Чаканка мэдалёў зьяўляецца прэрагатывай краіны-арганізатара.

Дызайн мэдалёў, якія ўручаліся спартоўцам на першых васьмі летніх Алімпійскіх гульнях, быў зусім розным і распрацоўваўся кожным аргкамітэтам самастойна. З 1928 і аж да 2000 гады дызайн заўсёды быў аднолькавым. Авэрс уяўляў сабою дызайн флярэнтыйскага мастака Джузэпэ Касыёлі з тэкстам краіны-арганізатара. Гэта была Багіня Ніка з пальмавай галіной у правай руцэ, якая ўшаноўвае пераможца, на фоне амфітэатра.
Рэвэрс мэдалю зьмяняўся ў залежнасьці ад пажаданьняў краіны, дзе праводзіліся Гульні. Характэрна, што Касыёлі ў сваёй працы паказаў рымскі амфітэатар нягледзячы на тое, што гульні былі першапачаткова грэцкімі.

Пачынальна з 2004 году да Алімпійскіх гульняў у Афінах , ад традыцый адступілі, і абодва бакі мэдалю вырабляюцца паводле ўнікальнага дызайну
арганізатараў гульняў.

Зімовыя мэдалі Алімпійскіх Гульняў маюць больш разнаплянавай дызайн ад адных гульняў да іншых.

## Вонкавыя спасылкі
* Беларускія алімпійскія чэмпіёны

Катэгорыя:Спорт
Катэгорыя:Мэдалі
Сьцяпан Баркоўскі

**Сьцяпан Андрэевіч Баркоўскі** (псэўданімы і крыптанімы: Бар.; С. Бар.; С. Бар-і; С. Бар-кі; Бар-скі; С. Б-скі; С. Кожаны.) ( , Слуцак, Менская губэрня —  11 чэрвеня 1966, Менск) — крытык, літаратуразнаўца, этнограф.

## Біяграфія
Рана застаўся без бацькоў. Сярэднюю адукацыю атрымаў у Слуцку. Падлеткам браў удзел у Слуцкім паўстаньні (1920). Скончыў пэдагагічны факультэт БДУ (1926). Пасьля сканчэньня ў 1931 годзе асьпірантуры пры Інбелкульце АН БССР (1931) працаваў у Інстытуце гісторыі АН БССР. Першыя публікацыі па этнаграфіі зьявіліся ў 1925 годзе. Як літаратурны крытык сфарміраваўся ў аб’яднаньні «Маладняк». У сярэдзіне 1920-х г. у яго на кватэры ўтварыўся своеасаблівы «літаратурны салён» маладых літаратараў.

14 лістапада 1936 г. арыштаваны і асуджаны на 10 гадоў папраўча-працоўных лягераў. У 1936—1946 гг. адбываў пакараньне ў лягерах горна-мэталюргічнага камбіната ў Краснаярскім краі, на Джыдзінскім вальфрамавым камбінаце, руднік Халтасон. З канца 1946 г. у аддзеле мэліярацыі і арашэньня Чуйскай вопытнай станцыі лубяных культур (Кыргыстан). У 1950 г. быў накіраваны на цаліну, на будаўніцтва водагаспадарчых аб’ектаў у саўгасах Акмалінскай вобласьці (Казахстан). Пасьля рэабілітацыі ў (1955) вярнуўся ў Беларусь.

У 1956—1966 гг. працаваў у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру АН БССР. Займаўся этнаграфіяй Беларусі ХІХ ст. Укладальнік кніг твораў В. Маракова (1959), А. Дудара (1959), В. Каваля (1959), М. Нікановіча (1960). Пахаваны ў Менску на Ўсходніх могілках.

## Творы

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* На аматарскую сцэну. // Звязда. 4 верасьня 1926.
* 
* 
* 

* 
*  
* 
* 
* Год маладняка. // Чырвоная зьмена. 11 лістапада 1928.
* Літаратурныя нататкі: «Полымя» за 1928 г. // Савецкая Беларусь. 7-9 лютага 1929.
* Друг Беларусі. // Літаратура і мастацтва. 9 студзеня 1957.
* Спадчына Алеся Дудара. // Літаратура і мастацтва. 28 сьнежня 1957.
* Лірыка Валерыя Маракова. // Літаратура і мастацтва. 26 лютага 1958.
* Алесь Дудар. // Дудар А. Выбраныя творы. Мінск. 1959.
* Валеры Маракоў. // Маракоў В.  Лірыка. Мінск. 1959.
* Спадчына Васілія Каваля. // Літаратура і мастацтва. 18 сакавіка 1959.
* Спадчына М. Гарэцкага. // Літаратура і мастацтва. 19 снежня 1959.
* Поэтическое наследие Артемия Вериги-Даревского. // Советское славяноведение. Москва. № 2. 1971. /сааўт. А. Мальдзіс./

## Крыніцы

## Літаратура
* 
*  — С. 242—243.
*  
*  
* Саламевіч І. У. Баркоўскі Сцяпан Андрэевіч. //  — С. 309.

Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы

Катэгорыя:Памерлі 11 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Памерлі ў 1966 годзе
Катэгорыя:Беларускія этнографы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцку
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1905 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 10 красавіка
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Пахаваныя на Ўсходніх могілках Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Ісык-Куль

**Ісык-Куль** ( — «гарачае возера») — бясьсьцёкавае возера ў Кыргыстане, у Паўночным Цянь-Шані, у межах Ісык-Кульскай катлавіны, на вышыні 1608 м.

Плошча 6236 км² (паводле іншых зьвестак 6330 км²). Даўжыня 178 км, шырыня да 60 км, глыбіня да 702 м. Плошча вадазбору 21,9 тыс. км². Упадае больш за 50 рэк; найбольшыя зь іх Джэргалан і Цюп.

Берагі расчлянёныя слаба, глыбокія залівы толькі на ўсходзе й паўднёвым усходзе. Зімой не замярзае. Тэмпэратура вады на паверхні летам да 20, зімою каля 2,7°С. Вада саленаватая (каля 6‰).

Вядзецца рыбалоўства (голы асман, чэбак, сазан, марынка, стронга). Ажыцьцяўляецца суднаходзтва, асноўныя парты: Рыбачае й Прыстань-Пржавальск. На Ісык-Кулі разьмешчаныя курорты Чалпон-Ата й Тамга. Возера знаходзіцца ў складзе Ісык-Кульскага запаведніка. На беразе — магіла Мікалая Пржавальскага. Разьвіваецца турызм.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Азёры Кыргыстану
Рана

**Рана** () — парушэньне анатамічнай цэласнасьці покрыўных ці ўнутраных тканак на ўсю іх таўшчыню, а часам таксама й унутраных органаў, выкліканае мэханічным узьдзеяньнем. Адметныя прыкметы: боль, крывацёк, зеўра.

У залежнасьці ад умоў ўзьнікненьня раны падзяляюць на:
* рэзаныя — нанесеныя сьлізгальным рухам тонкага вострага прадмету;
* колатыя — нанесеныя прадметам з невялікім папярочным перасекам;
* колата-рэзаныя — нанесеныя вострымі прадметамі з рэжучымі бакамі;
* ірваныя — з прычыны моцнае расьцягваньня тканак;
* укушаныя — нанесеныя зубамі жывёл або чалавека;
* сечаныя — нанесеныя цяжкім вострым прадметам;
* разьбітыя — характарызуюцца расплюшчваньнем і разрывам тканак;
* выцятыя — ад удару тупым прадметам з адначасовым ударам навакольных тканак;
* агнястрэльныя — ад агнястрэльнай зброі або аскепкаў боепрыпасаў выбухнога дзеяньня;
* скальпіраваныя — з поўным або амаль поўным аддзяленьнем акраўка скуры;
* апэрацыйныя, або хірургічныя — падчас хірургічнай апэрацыі.

## Глядзіце таксама
* Язва

Катэгорыя:Мэдыцына
Лімузэн

**Лімузэн** () — былы рэгіён на паўднёвым захадзе Францыі. Меў межы з наступнымі былымі рэгіёнамі: на поўначы з Цэнтрам, на захадзе — з Пуату-Шарант і Аквітаніяй, на поўдні — з Поўдзень-Пірэнэямі, на ўсходзе — з Авэрньню. Плошча 16 942 км². Насельніцтва па стане на 2012 год складала 738 633 чалавек. У склад рэгіёну ўваходзілі 3 дэпартамэнты: Карэз, Крэз і Верхняя Віена. Адміністрацыйным цэнтрам і найбуйнейшым горадам быў Лімож (136 221  жыхароў). У выніку  тэрытарыяльнай рэформы францускіх рэгіёнаў 2014 году, 1 студзеня 2016 увайшоў разам з Пуату-Шарант і Аквітаніяй у склад новаўтворанага рэгіёну Нувэль-Акітэн (з цэнтрам у Бардо).

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт рэгіёну Лімузэн
Другое Баўгарскае царства

**Друго́е Баўга́рскае ца́рства** () — сярэднявечная баўгарская дзяржава, якая існавала з 1185 па 1396 (па некаторых зьвестках па 1422) год.

## Вызваленьне ад Бізантыі
У канцы XII стагодзьдзя аб’яднаныя вугорскія, сэрбскія й францускія войскі напалі на Бізантыю, пад уладай якой знаходзілася Баўгарыя, і захапілі Сафію. Увосень 1185 году пачалося паўстаньне, падрыхтаванае й узначаленае балярамі з гораду Тарнава братамі Асенем і Пятром. Паўстаньне было пасьпяховым, і ў 1187 імпэратар Бізантыі Ісак II падпісаў мірны дагавор, паводле якога ўсе землі на поўнач ад Старой Планіны пераходзілі да адноўленага баўгарскага царства.

## Глядзіце таксама
* Першае Баўгарскае царства
Віталь Баркоўскі

**Віталь Міхайлавіч Баркоўскі** ( 1 студзеня 1947, в. Астравы, Менскі раён, Менская вобласьць, БССР) — рэжысэр. Заслужаны дзяяч мастацтва Беларусі (2000).

## Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1969, курс. Дз. Арлова). Навучаўся рэжысуры ў А. Эфроса. У 1979—1987 гг. у Магілёўскім абласным тэатры імя В. Дунін-Марцінкевіча ў Бабруйску. Арганізатар і кіраўнік тэатра-студыі «Дзе-Я?» (1987—1990, разам з М. Труханам), экспэрымэнтальных майстэрняў «АКТ» у Менску (1990—1995), з 1997 г. галоўны рэжысэр, з 2001 па 2009 гг. — мастацкі кіраўнік Нацыянальнага акадэмічнага тэатру імя Я.Коласа. Першая пастаноўка — «Апошні тэрмін» паводле В. Распуціна ў Тэатры юнага гледача Беларусі (1976).

Сярод пастановак:
* «Марк Шагал» (1990)
* «У стылі барака…» (1991)
* «Апошняя п’еса Трэплева» (1992)
* «Каляровы» (1993)
* «П’еса для ненароджаных дзяцей» (1996)

Паставіў спэктаклі:
* «Нора» Г. Ібсена (1993, найлепшая рэжысура на фэстывалі «Маладзечанская сакавіца»)
* «Свавольніца лёсу» А. Паповай (1996, найлепшы спэктакль на фэстывалі «Бонскае біенале» 1997) у Дзяржаўным расейскім драматычным тэатры Беларусі
* «Васа Жалязнова» (1997) у Гарадзенскім абласным драматычным тэатры
* «Таму што люблю» («Дзень карабля») Паповай (1998, прыз за найлепшую рэжысуру на 1-м фэстывалі беларускай нацыянальнай драматургіі)
* «Пісьменныя» паводле М. Чокэ (1998, Гран-пры фэстывалю сучаснай нямецкай драматургіі ў Менску)
* «Блудны муж і яго жонка Варвара» паводле Г. Марчука (1998)
* «Чорная нявеста» («Чорная панна Нясьвіжа») А. Дударава (1999, лепшы спэктакль тэатраў Беларусі)
* «Я, ты, ён, яна, яно…» паводле Ф. Шылера (1999)
* «Шагал… Шагал» (Гран-пры Эдынбурскага міжнароднага фэстывалю, 2000; лепшы спэктакль беларускай драматургіі на міжнародным фэстывалі «Белая Вежа — 2000»)
* «Зямля» паводле Я. Коласа (2001) у тэатры імя Я. Коласа
* «Сон на кургане» паводле паэмы Янкі Купалы

## Літаратура
* Катовіч Т. В. Баркоўскі Віталь Міхайлавіч // Тэатральная Беларусь. Энцыклапедыя. Т. 1. Мінск. 20002. С. 92.

Катэгорыя:Беларускія тэатральныя дзеячы
Катэгорыя:Беларускія тэатральныя рэжысэры
Катэгорыя:Нарадзіліся 1 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менскай вобласьці
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Берасьцейская Біблія

**Берасьце́йская Бі́блія** (ад месца выданьня, *Радзіві́лаўская* паводле фундатара, *Пі́ньчаўская* паводле месца выкананьня перакладу) — другі (пасьля каталіцкае ) поўны пераклад Сьвятога Пісьма на польскую мову, выдадзены на сродкі Мікалая Радзівіла Чорнага ў 1563 року.

У падрыхтоўцы перакладу бралі ўдзел каля 20 эўрапейскіх тэолягаў. Берасьцейская Біблія стала адным зь першых поўных перакладаў новага часу з моваў арыгіналу: іўрыту і грэцкай мовы. Яе наклад, як раней меркавалі, складаў больш за 500 асобнікаў, сучасныя дасьледчыкі дапускаюць, што было выпушчана ў два разы больш паасобнікаў.

На першым аркушы зьмешчаны герб Радзівілаў, пасьля ліст-прысьвячэньне Мікалая Радзівіла каралю Жыгімонту Аўгусту, прадмова князя, поўныя тэксты Старога і Новага Запаветаў. Зьмяшчала прадметны паказальнік.

Помнік беларускага кнігадрукаваньня XVI стагодзьдзя. Зь яе пачалося разьвіцьцё рэфармацыйнае біблеістыкі і экзэгетыкі ў Беларусі. Асобнікі захоўваюцца ў Расейскай дзяржаўнай бібліятэцы ў Маскве, Цэнтральнай бібліятэцы АН Летувы і ў Ягелонскай бібліятэцы ў Кракаве. Няпоўны экзэмпляр захоўваецца ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Якуба Коласа НАН Беларусі. З 2014 году ў фондах Берасьцейскай абласной бібліятэкі таксама зьявіўся няпоўны экзэмпляр Радзівілаўскай Бібліі. Падчас сьвяткаваньня 1000-годзьдзя Берасьця 6 верасьня 2019 году гораду быў падораны яшчэ адзін, найбольш поўны асобнік Берасьцейскай Бібліі, які захоўваецца ў Музэі гісторыі гораду. У 2019 годзе ў навукоўцы Беларусі падрыхтавалі таксама факсымільнае выданьне Берасьцейскай (Радзівілаўскай) Бібліі, прэзэнтацыя якой адбылася ў Берасьці падчас сьвяткаваньня 1000-годзьдзя гораду.

## Нішчаньне
У Беларусі доўгі час лічылася, што пасьля сьмерці фундатара большую частку накладу выданьня спалілі ў двары Нясьвіскага замка (Наваградзкі павет) на загад сына-каталіка Мікалая Радзівіла «Сіроткі». Аднак, як сьцьвярджае дасьледчык Берасьцейскай Бібліі намесьнік дырэктара Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Алесь Суша, гэта адзін зь мітаў пра гэтую Біблію, які стала прыжыўся. Наадварот, гэтую Біблію шанавалі, бераглі, часам бацькі перадавалі кнігу ў пасаг дочкам, і гэта быў багаты дар. Той факт, што ў сьвеце сёньня вядома больш за 130 асобнікаў кнігі, сьведчыць пра яе добрую захаванасьць.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

* Берасьцейская Біблія он-лайн
* Берасьцейская Біблія он-лайн з архіваў Вялікапольскае лічбавае бібліятэкі
* Берасьцейская Біблія он-лайн з архіваў Польскае інтэрнэтавае бібліятэкі

Катэгорыя:Гісторыя Берасьця
Катэгорыя:Радзівілы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1563 годзе
Катэгорыя:Пратэстанцкія пераклады Бібліі
Катэгорыя:Пратэстанцтва ў Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Мікалай Радзівіл Чорны
Лена Элтанг

**Лена Элтанг** (1964, Ленінград) — расейская паэтка.

Скончыла факультэт журналістыкі Ленінградзкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. З 1988 году жыла ў Парыжы, Капэнгагене, Лёндане, з 1991 жыве ў Вільні.

Займалася журналістыкай, перакладамі, а таксама літаратурнай дзейнасьцю. З 2002 году пачала друкаваць свае вершы ў часопісах «Знамя» і «Октябрь». Яе першы зборнік вершаў выйшаў у 2003 годзе, а першы раман («Побег куманики») — у 2006 годзе. І першая ж празаічная кніга трапіла ў кароткі сьпіс прэміі Андрэя Белага і ў доўгі сьпіс расейскай нацыянальнай літаратурнай прэміі «Вялікая кніга» за 2006—2007 гады.

У 2008 годзе быў надрукаваны другі раман Лены Элтанг «Каменные клёны», за які пісьменьніца атрымала прэмію «НОС-2009» («Новая словесность»).

## Вонкавыя спасылкі
* Сьвятлейшы ад грэцкай натуры вершы ў перакладзе Андрэя Хадановіча

Катэгорыя:Расейскія паэткі
Катэгорыя:Летувіскія паэткі
Катэгорыя:Летувіскія літаратаркі
Беларускі народны банк

**Белару́скі наро́дны банк** — камэрцыйны банк Беларусі, заснаваны ў 1991 годзе. Мае 10 аддзяленьняў у Менску, а таксама па адным у Віцебску, Гомелі і Берасьці. Бярэ ўдзел у Супольнасьці сусьветных міжбанкаўскіх фінансавых тэлекамунікацыяў і Асацыяцыі беларускіх банкаў. Статутны фонд складае 69,2 мільярды рублёў (2011). Найбольшымі пайшчыкамі зьяўляюцца Бэндэрлок Інвэстмэнц (Кіпр) — 43,46%, Банк Грузіі — 36,53% і Міжнародная фінансавая карпарацыя (Злучаныя Штаты Амэрыкі) — 19,99%.

## Мінуўшчына
26 студзеня 1991 году Саюзы прадпрымальнікаў і архітэктараў Беларусі заснавалі *[[акцыянэр]]ны камэрцыйны* банк «Беларускі народны банк» (АКБ «БНБ»). У 1999 годзе банк ператварылі ў адкрытае акцыянэрнае таварыства. Пастановаю ад 12 сакавіка 2003 году Кіраўніцтва Нацыянальнага банку Беларусі адклікала ў «БНБ» з 20 сакавіка 2003 году дазвол на прыцягненьне ва ўклады сродкаў фізычных асобаў празь ягоную няздольнасьць давесьці памер уласнага капіталу да 10 мільёнаў эўра. 28 траўня 2008 году Банк Грузіі набыў 70% акцыяў «БНБ» за 34,2 мільёны даляраў. На 1 студзеня 2010 году, калі Банк Грузіі валодаў больш за 99% паёў «БНБ», нарматыўны капітал банка склаў 103,46 мільярды рублёў (> 25 млн эўра), што дазволіла вярнуць права на прыцягненьне сродкаў фізычных асобаў ва ўклады. 8 ліпеня 2010 году Міжнародная фінансавая карпарацыя набыла 20% паёў банка за $8,2 млн і вылучыла яму пазыку на $5 мільёнаў.

У лістападзе 2022 года банк быў даданы ў санкцыйны сьпіс Канады.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Банкі Беларусі
Катэгорыя:Сьнежань 1991 году
Катэгорыя:1991 год у Беларусі
Катэгорыя:Акцыйныя таварыствы Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 1991 годзе
Альманскія балоты

**Альма́нскія бало́ты** — найбуйнейшы ў Эўропе комплекс верхавых, пераходных і нізінных балотаў, які захаваўся да нашых дзён у натуральным стане. Каля 40% тэрыторыі займаюць адкрытыя балоты; лясамі, пераважна забалочанымі, пакрыта амаль 50% плошчы заказьніка. Акрамя балотных сустракаюцца сухія хвойнікі, пойменныя дубравы і чорнаалешнікі.

Разьмешчаны ў міжрэччы правага прытоку Прыпяці — ракі Сьцьвіга і ракі Маства, якая ўпадае ў Сьцьвігу і ўтварае паўночна-заходнюю мяжу заказьніка. У паўночнай частцы комплексу знаходзяцца два возеры — Вялікае і Малое Засамінае з агульнай плошчай каля 100 гэктараў. Астатнія 23 возеры заказьніка зусім дробныя — ад 0,5 да 5 гектараў. Альманскія балоты адрозьніваюцца ад іншых падобных балотных комплексаў буйнымі памерамі, захаванасьцю ў натуральным стане, стабільнасьцю гідралягічных умоваў.

З 1998 году мае статус тэрыторыі, важнай для птушак міжнароднай значнасьці, з 2001 году — Рамсарская тэрыторыя.

## Фаўна

Арнітафаўна Альманскіх балотаў прадстаўлена 151 відамі птушак, 25 зь іх занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі.

На тэрыторыі заказьніка сустракаецца 26 відаў сысуноў, 3 зь якіх занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, і 687 відаў расьлінаў, 12 зь якіх занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Скарбы прыроды Беларусі — Treasures of Belarusian Nature: Тэрыторыі, якія маюць міжнар. значэнне для захавання біял. разнастайнасці /аўт. тэксту і фота А. В. Казулін [і інш]. — 2-ое выд., перапрац., дап. — Мн.: Беларусь, 2005.

## Вонкавыя спасылкі
* Альманскія балоты
* Мерлінскі палігон, дзеля якога перасялілі некалькі вёсак: успаміны відавочцы

Катэгорыя:Балоты Беларусі
Катэгорыя:Заказьнікі Беларусі
Катэгорыя:Тэрыторыі, важныя для птушак
Донавалы

**До́навалы** (, ) — вёска ў цэнтры Славаччыны, у Банскабыстрыцкім краі, за 26 км на поўнач ад Банска Быстрыцы. Разьмешчана паміж горнымі масівамі Старагорскі вырхі, Нізкія Татры і Вялікая Фатра. 253 жыхары (31 сьнежня 2018). Папулярны гарналыжны курорт.

## Гісторыя
У 1618 годзе на месцы Донавалаў узьніклі паселішчы па здабычы вуглю. У 1702 годзе Донавалы ўпершыню згадваюцца ў пісьмовых крыніцах. З пачатку XX стагодзьдзя становяцца турыстычным курортам, вёска зьяўляецца часткай Нацыянальнага парку Нізкія Татры.

## Славутасьці
* Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага (1825)
* Каплічка Сьвятой Ганны (1886)

## Галерэя

Файл:Church in Donovaly.jpg|Касьцёл Сьв. Антонія Падуанскага
Файл:Donovaly - katolícky kostol.jpg|Касьцёл
Файл:Donovaly15Slovakia22.JPG|Алтар
Файл:'Kaplonka' Bully, zima 2015.jpg|Каплічка Сьв. Ганны
Файл:Nízké_Tatry,_Donovaly_(3).JPG|Від на вёску і Нізкія Татры


Катэгорыя:Вёскі Славаччыны
БСБ Банк

**БелСьвісБанк** — прыватны банк Беларусі, заснаваны ў 2002 годзе.
Мае 27 абменьнікаў, 2 банкаматы і 4 аддзяленьні ў Менску ды прадстаўніцтвы ў Бабруйску й Віцебску. Акцыянэрамі зьяўляюцца тры швайцарскія прадпрыемствы — «Swiss Investment Century»,«Profinvest Professional and Financial Investment».

## Крыніцы

Катэгорыя:Банкі Беларусі
Катэгорыя:Кастрычнік 2002 году
Катэгорыя:2002 год у Беларусі
Катэгорыя:Акцыйныя таварыствы Беларусі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2002 годзе