Шляхетная васьмёркавая сьцежка

**Шляхетная васьмёркавая сьцежка** (таксама: *Васьміаспэктавая*), **Сярэдзінны шлях** – фундамэнтальнае паняцьце Навукі Абуджанага. Згодна з Чацьвертай шляхетнай праўдай зьяўляецца шляхам, які праводзіць да Вызваленьня (з Кола Перанараджэньняў), да спакою, зьнішчэньня (цярпеньня), да непасрэдных ведаў, да Асьвятленьня, да Нірваны. Складаецца з васьмі частак (адкуль і назва):

**слушны** (належны, адпаведны, уласьцівы, праўдзівы, правільны) **погляд** (разуменьне), слушнае **мысьленьне** (пастанаўленьне), слушнае **слова** (мова), слушны **чын** (паводзіны), слушнае **зарабкаваньне** (спосаб утрыманьня сябе пры жыцьці), слушнае **імкненьне** (высілак), слушнае (лёгкае, не патрабуе высілкаў) **засяроджаньне** (уважнасьць, прытомнасьць), слушная '''медытацыя''' (засяроджаньне, канцэнтрацыя).

: *Хто трымаецца на адлегласьці як ад тых, што маюць уласныя дамы, так і ад аскетаў, хто вандруе бяз сталага месца побыту і мае адзінае нялічныя патрэбы - таго заву сьвятым чалавекам.* (404 верш Дхамапады - тлумачэньне што да "сярэдзіннасьці" сьцежкі, устрыманьне ад крайнасьцяў: як ад падпарадкаваньня цялесным жаданьням, так і ад аскетызму ў выглядзе ўмярцьвеньня ўласнага цела)

Яшчэ адным прыкладам "сярэдзіннасьці" сьцежкі могуць зьяўляцца наступныя словы Гатамы з Дхамапады (83 верш):
: *Людзі добрыя выракаюцца ўсяго, цнатлівыя не ўзрушаюцца над прыемнасьцямі жыцьця. Мудрыя не выказваюць узьнясеньняў ані дэпрэсіяў, калі спатыкае іх шчасьце ці смутак.*

## Зьмест кожнага з аспэктаў Сьцежкі
### Слушнае разуменьне
1. **Слушны** (належны, адпаведны, уласьцівы, праўдзівы, правільны) **погляд** (разуменьне) – зразуменьне Чатырох Шляхетных Праўдаў, зразуменьне неабходнасьці прыбываньня ў медытацыйнай раўнавазе, зразуменьне правіла прычыны і наступства, зразуменьне нетрываласьці, прага вызваленьня ўсіх істотаў ад цярпеньня. Успрыманьне ўласнага цела як нечага, што зьяўляецца крыніцай нечыстотаў (мача, кроў, сьліна, кал і г.д.)

Словы Буды Шак'ямуні з Дхамапады:

316. *Тыя, якія саромяцца таго, чаго не павінны сароміцца, а не саромяцца таго, што павінна іх сароміць - маюць неўласьцівыя погляды і трапляюць да краіны роспачы.

317. *Тыя, якія бачаць нагоду для страху там, дзе няма чаго баяцца, а ня бачаць нагоды для страху ў тым, чаго належыць асьцерагацца — маюць неўласьцівыя погляды і трапляюць да краіны роспачы.

318. *Тыя, якія выабражаюць сабе зло там, дзе няма ніводнага, а ня бачаць зла там, дзе яно ёсьць - маюць неўласьцівыя погляды і трапляюць да краіны роспачы.

319. *Тыя, якія разглядаюць зло як зло, а дабро як дабро — маюць уласьцівыя погляды і трапляюць да краіны захапленьня.

### Слушнае мысьленьне
2. **Слушнае мысьленьне** (пастанаўленьне) – выкараненьне жаданьня і незычлівасьці, пастанаўленьне адмовы ад злой волі й адступленьне ад выкліканьня любой крыўды

: *Няхай чалавек сьцеражэцца думак народжаных з раздражненьня; няхай будзе апанаваны ў розуме. Пакінуўшы неўласьцівае мысьленьне, няхай праз тое, што мысьліць, практыкуе добрую паводзінку.* (233 верш Дхамапады)

### Слушная мова
3. **Слушнае слова** (мова) – устрыманьне ад хлусьні і прыніжэньня, пустаслоўя, ужываньне мовы ў мэце прынясеньня карысьці іншым

: *Ня будзь для нікога жорсткі ў словах; тыя, да якіх мог бы так зьвяртацца, маглі б адузаемніць. Гнеўныя словы сапраўды раняць, а адказ можа быць яшчэ гвалтоўнейшы.* (133 верш Дхамапады)

: *Няхай чалавек асьцерагаецца мовы народжанай з раздражненьня; няхай будзе апанаваны ў словах. Пакінуўшы неўласьцівыя словы, няхай праз тое, што гаворыць, практыкуе добрую паводзінку.* (232 верш Дхамапады)

: – Ці вымаўляе асьветлены слова, калі яно непраўдзівае, згубнае і непрыемнае?
: – Не.
: – Ці вымаўляе асьветлены слова, калі яно непраўдзівае, згубнае і прыемнае?
: – Не.
: – Калі яно праўдзівае, згубнае і непрыемнае?
: – Не.
: – Калі яно праўдзівае, згубнае і прыемнае?
: – Не.
: – Калі яно праўдзівае, карыснае і непрыемнае?
: – Так.
: – Калі яно праўдзівае, карыснае і прыемнае?
: – Так.
: – Чаму Ён гэтак робіць?
: – Ён спачувае ўсім істотам.

### Слушны чын
4. **Слушны чын** (паводзіны) – прытрымліваньне Пяці Ўказаньняў:
# *Абавязуюся прытрымлівацца запаведзі, устрымлівацца ад адбіраньня жыцьця.*
# *Абавязуюся прытрымлівацца запаведзі, устрымлівацца ад браньня таго, што ня дадзена.*
# *Абавязуюся прытрымлівацца запаведзі, устрымлівацца ад злога (неадпаведнага, няправільнага) сэксуальнага чыну.*
# *Абавязуюся прытрымлівацца запаведзі, устрымлівацца ад неадпаведнай мовы.*
# *Абавязуюся прытрымлівацца запаведзі, устрымлівацца ад спажываньня ап’яняльных напояў і наркотыкаў, якія праводзяць да неразважлівасьці.*У Васьмі Ўказаньнях дадаюцца тры ўказаньні:
# *Абавязуюся прытрымлівацца запаведзі, устрымлівацца ад прыняцьця ежы ў неадпаведным часе* (належыць прымаць пасілак адзін раз на дзень да палудня).
# *Абавязуюся прытрымлівацца запаведзі, устрымлівацца ад танцаў, сьпеваў, музыкі, наведваньня забаўляльных мерапрыемстваў, нашэньня гірляндаў, выкарыстаньня парфумаў і касьметыкі для ўпрыгожваньня цела.*
# *Абавязуюся прытрымлівацца запаведзі, устрымлівацца ад выкарыстаньня высокіх альбо вялікіх ложкаў.*Мніхі прытрымліваюцца дадаткова шэрагу ўказаньняў, большасьць зь якіх зьяўляецца разьвіцьцём альбо паглыбленьнем Васьмі Ўказаньняў. Так напрыклад Трэцяе Ўказаньне для мніха азначае нават не дакранацца да жанчыны. Каб утрымліваць цела і розум у чысьціні, мніхі вучацца шанаваць усіх жанчынаў і трактаваць старэйшых жанчынаў як матак, равесьніцаў як сёстраў, а малодшых жанчынаў як дачок. Акрамя таго мніхі не карыстаюцца грашыма ("золатам і срэбрам"), прытрымліваюцца шэрагу правілаў этычнага захаваньня. Да цярпеньня, між іншым, праводзіць таксама позьняя пара начнога адпачынку.

### Слушнае зарабкаваньне
5. **Слушнае зарабкаваньне** (спосаб утрыманьня сябе пры жыцьці) – утрыманьне сябе з занятку тым, што не супярэчыць запаведзям: устрыманьне ад зарабкаваньня, якое прыносіць шкоду іншым істотам, такога як: рыбалоўства, гандаль зброяй, жывымі істотамі альбо іх целамі, алкаголем і іншымі наркотыкамі, атрутай, на бойні, у вайсковых структурах, зьвязаных з хлусьнёй, здрадай, прадказаньнем будучыні, ашукваньнем, выкарыстаньнем і г.д.

### Слушнае імкненьне
6. **Слушнае імкненьне** (высілак) – намеры й высілак, якія не дазваляюць паўстаньня злых, а спрыяюць паўстаньню добрых мэнтальных уласьцівасьцяў, імкненьне да асьветы

### Слушная ўважнасьць
7. **Слушнае** (лёгкае, не патрабуе высілкаў) **засяроджаньне** (уважнасьць, прытомнасьць) – брак думак, якія перашкаджаюць – знаходжаньне прасторы паміж імі. Захаваньне ўважлівасьці ва ўсім, што прадпрымліваецца

### Слушная мэдытацыя
8. **Слушная [[Мэдытацыя ў будызьме|медытацыя]]** (засяроджаньне, канцэнтрацыя) — імкненьне да дасягненьня стану, у якім зьнікае "эга" (пачуцьце асабовага "я")

## Першая будыйская запаведзь
*Абавязуюся прытрымлівацца запаведзі, устрымлівацца ад адбіраньня жыцьця.*

У адрозьненьне ад рэлігіяў, дзе запаведзь «не забівай» адносіцца толькі да чалавека, будыйская запаведзь мае на ўвазе кожную істоту, якая мае цела, кожнае стварэньне, якое здольна адчуваць. Словы Буды з Дхамапады:

: *Тых, што не награмаджваюць рэчы й разумныя што да харчаваньня, якіх мэтай зьяўляецца [[Нірвана|Пустка]], нічым не абумоўленая свабода - іх шляхоў, так як сьлядоў птушак у паветры, ня ўдасца дасачыць.* (92 верш)

: *Усе дрыжаць, калі бачаць узьнесены кій.*
: *Усе баяцца сьмерці.*
: *Беручы самаго сябе за прыклад,*
: *Не належыць удараць іншых*
: *ані выклікаць, каб былі бітыя.* (129)

: *Усе дрыжаць, калі бачаць узьнесены кій.*
: *Жыцьцё дорага кожнаму.*
: *Беручы самаго сябе за прыклад,*
: *Не належыць удараць іншых*
: *ані выклікаць, каб былі бітыя.* (130)

: *Тыя з вучняў [[Буда Гаўтама|Гатамы]], якія ўдзень і ўначы бесьперастанку раскашоўваюцца невыкліканьнем крыўды ніводнай істоце, заўсёды будзяцца шчасьліва.* (300)

: *Для сьвятога чалавека няма лепшае рэчы, чым калі ўстрымлівае свой розум ад рэчаў, якія дорагі зямному сэрцу. На колькі разбураецца сама думка ўчыненьня некаму крыўды, на столькі згасае цярпеньне.* (390)

: *Хто вызваліўся ад гвалту ў стасунку да любой жывой істоты, і слабой, і моцнай, хто ані не забівае, ані не выклікае забіцьця іншымі - таго заву сьвятым чалавекам.* (405)

: *У адлеглых часах існавалі толькі тры хваробы: жаданьне, голад і сапсаваньне; але з прычыны забойстваў жывёлаў яны павялічыліся да дзевяноста васьмі.* (Словы Буды з Сута Ніпата)

: *Спадару Таямніцаў!*
: *Першасная мудрасьць [[Буда (будызм)|усёведаючага]] зацьвітае з кораня спачуваньня.* (Словы Буды з Сутры Ўказаньня Таямніцаў Татхагаты)

Перакладаючы дадзеныя радкі на сучасную мову, Першая Будыйская Запаведзь азначае, у тым ліку, быць вэганам: ня толькі ўласнаруч не забіваць жывых істотаў ("не належыць удараць іншых"), але і не выкарыстоўваць прадукты атрыманыя ў выніку забойства: трупы, органы, мускулатура, скура і г.д. ("ані выклікаць, каб былі бітыя").

## Дваццаты разьдзел [[Дхамапада|Дхамапады]]: Сьцежка
Словы Буды Шак'ямуні з Дхамапады:

273. *З усіх сьцежак найлепшай ёсьць Васьмёркавая Сьцежка; з усіх праўдаў найлепшымі ёсьць [[Чатыры Шляхетныя Праўды]]; з усіх рэчаў найлепшай ёсьць свабода ад жаданьняў; з усіх людзей найлепшым ёсьць [[Буда (будызм)|Той Хто Бачыць (Буда)]].*

274. *Гэта адзіная дарога: няма іншае, каб ачысьціць сваё разуменьне. Ідзі гэтаю сьцежкаю, а змыліш Мару.*

275. *Ідучы па гэтай сьцежцы пакладзеш канец цярпеньню. Адкрыўшы, як выцягнуць шып прагі, тлумачу сьцежку.*

276. *Самі мусіце высіляцца; Буды толькі ўказваюць дарогу. Людзі прызвычаеныя да [[Мэдытацыя ў будызьме|медытацыі]], якія ідуць сьцежкай, вызваляюцца зь вязаў Мары.

277. *"Усе абумоўленыя рэчы нетрывалыя" — калі дзякуючы мудрасьці чалавек тое заўважае, адварочваецца ад цярпеньня. Ёсьць тое сьцежка, якая вядзе да ачышчэньня.

278. *"Усе абумоўленыя рэчы незадавальняючыя" - калі дзякуючы мудрасьці чалавек тое заўважае, адварочваецца ад цярпеньня. Ёсьць тое сьцежка, якая вядзе да ачышчэньня.

279. *"Усе рэчы ня ёсьць эгам" — калі дзякуючы мудрасьці чалавек тое заўважае, адварочваецца ад цярпеньня. Ёсьць тое сьцежка, якая вядзе да ачышчэньня.

280. *Лайдак, які не высіляецца тады, калі павінен, які хаця малады і сільны, поўны ляноты, якога розум напаўняюць дарэмныя думкі - такі марны чалавек не знаходзіць сьцежкі да мудрасьці.

281. *Няхай чалавек уважны ў мове, з апанаваным розумам, не дапускаецца сваім целам зла. Няхай ачышчае гэтыя тры роды чынаў і дасягае сьцежку, якую абвяшчаў Вялікі Мудрэц.

282. *Мудрасьць выплывае зь [[Мэдытацыя ў будызьме|медытацыі]], безь [[Мэдытацыя ў будызьме|медытацыі]] мудрасьць занікае. Няхай чалавек - ведаючы аб гэтых двух сьцежках, разьвіцьця і заняпаду - так кіруе сабой, каб яго мудрасьць магла ўзрастаць.

283. *Зрубі лес [жаданьняў], а не адно дрэва. Зь лесу [жаданьняў] выплывае страх. Выкарчаваўшы лес і яго ашалёўку [прагненьняў], о мніхі, будзьце вольныя ад пачуцьцяў.

284. *Так доўга, як мужчына прагне жанчыны, якоекольвек было б то субтэльнае, ягоны розум прывязаны, нібы смокчучае цяля да сваёй маткі.

285. *Адрэж свае пачуцьці, як нехта вырываючы ўласнымі рукамі асеньні лотас. Культывуй толькі сьцежку, якая вядзе да спакою, да Нібаны, якую ўказаў Пачцівы.

286. *"Тут буду жыць у пару дажджоў, а там узімку і ўлетку" - так разважае дурань. Не ўсьведамляе небясьпекі [надыходу сьмерці].

287. *Так як магутная паводка змывае сьпячую вёску, так сьмерць хапае і забірае чалавека, якога розум чапляецца пачуцьця задавальненьня са свайго патомства й скаціны.

288. Па кім ударае сьмерць, таго не абароняць блізкія. Ніхто ня можа ўратаваць — ані сыны, ані бацька, ані кроўныя.

289. Зразумеўшы тое, няхай чалавек, які ёсьць мудры, стрыманы і маральны, сьпяшаецца выбрукаваць сабе сьцежку, якая вядзе да Нібаны.

## Погляд на [[будызм]]
Шляхетная Васьмёркавая Сьцежка дае магчымасьць разглядаць Будызм як тры фундамэнтальныя практыкі:
* *Маральная дысцыпліна* (належнае слова, належны чын, належнае зарабкаваньне)
* *[[Мэдытацыя ў будызьме|Медытацыйная]] ўраўнаважанасьць* (адпаведнае імкненьне, адпаведнае засяроджаньне, адпаведная мэдытацыя)
* *Дасканалая мудрасьць* (уласьцівы погляд, уласьцівае мысьленьне)

У даслоўным перакладзе з палі і санскрыту, моваў найстарэйшых будыйскіх тэкстаў, «Навука Абуджанага».

Клясыфікаваньне будызму як рэлігіі зьяўляецца памылкай, паколькі «Навука Абуджанага» не грунтуецца на веры ў кагокольвек альбо штокольвек, у тым ліку не грунтуецца на веры ў кіруючага сьветам Бога. Буда заўсёды адзначаў, што навучае аб «цярпеньні й канцы цярпеньня», а ягоныя навукі павінны мець перадусім практычнае прымяненьне й служыць вызваленьню зь цярпеньня. Стаўленьне Буды да рэлігіяў адлюстроўвае прыповесьць «Ці існуе Бог?», а таксама наступныя словы Абуджанага:

: *У нічога ня вер, незалежна ад таго, дзе гэта прачытаў альбо хто табе гэта сказаў, нават калі я гэта сказаў, у выпадку калі гэта не згаджаецца з тваім разуменьнем сьвету й здаровым глуздам.* Распаўсюджаны Будыйскі выраз. Паўстаў, магчыма, на падставе Словаў Буды з Каляма Суты.

: *Чалавек, які ёсьць вольны ад сьляпой веры, які ведае тое, што не было створанае, адрэзаў усе турботныя абмежаваньні, выдаліў усе прычыны (выклікаючыя [[Карма ў будызьме|каму]], добрыя і злыя) і які адкінуў усе жаданьні - зьяўляецца сапраўды найвыбітнейшым зь людзей.* (97 верш Дхамапады)

: *Ня верце ў якія-кольвек пасланьні толькі таму, што праз доўгі час абавязвалі ў многіх краінах. Ня верце ў нешта толькі таму, што многія людзі на працягу доўгага часу тое паўтараюць. Не прымайце нічога толькі з нагоды, што нехта іншы гэта сказаў, што падтрымлівае тое сваім аўтарытэтам нейкі мудрэц альбо каплан, альбо што напісана тое ў нейкім сьвятым пісаньні. Ня верце ў нешта толькі таму, што гучыць праўдападобна. Ня верце ў бачаньні альбо ўяўленьні, якія лічыце за пасланыя Богам. Майце давер да таго, што прынялі за праўдзівае па доўгім правяраньні, да таго што прыносіць посьпех вам і іншым.* (Словы Буды з Каляма Суты)

: *Мніхі і вучоныя!*
: *Так як выпальваецца, выразаецца і паліруецца золата,*
: *Так таксама належыць дасьледваць мае словы*
: *І не прымаць іх адно толькі з павагі да мяне.* (Словы Буды з Сутры Гірлянды Кветак)

: *Субхуці! Хто ня мае канцэпцыі на тэму [[Буда (будызм)|Буды]],
: *Той ня думае таксама аб Дхарме і Саньзе.
: *У гэты спосаб уваходзіцца ў праўдзівую існасьць.* (Словы Буды з Праджняпараміты)

## Крыніцы

Катэгорыя:Будызм
Катэгорыя:Будыйская філязофія