open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Імбар

**Імбар** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Інгебург або Інгеборг, пазьней Імбар (Ingeburg, Ingeborg, Imbor) — імя германскага (паўночнагерманскага) паходжаньня. Іменная аснова інг- (інк-) (імёны ліцьвінаў Інгіль, Інгела, Ігар; германскія імёны Ingilo, Ingel, Inchar) паходзіць германскага *ing- 'інгевонін' (паўночнагерманскае племя) або старагерманскага *Ingwaz 'імя старажытнага германскага боства', а аснова -бург- (-борг-) (імя ліцьвінаў Бургела; германскае імя Burgel) — ад гоцкага bairgan 'прыносіць у бясьпечнае месца' або baurgs 'замак, горад'.

У Прусіі адзначалася прозьвішча Imber, у тым ліку ў ваколіцах Мэмэлю. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Imbry* (1744 год); *Rajmund, Rachela Imbar* (1844 год).

## Носьбіты
Імбры гербаў Пелеш і Пэлікан — літоўскі шляхецкі род зь Віленскага павету.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпаміналася Імбарскае войтаўства.

У XVI ст. існавала сяло Імбары ў Жамойцкім старостве.

У Вільні ў 1625, 1725, 1775, 1779, 1782 гадох упаміналася «камяніца на Імбарах».

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Імбары.

## Глядзіце таксама
* Інга
* Бурга

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Парнаграфія ў Канадзе

**Парнаграфія ў Канадзе** абмежаваная ў распаўсюджаньні. Канада мае права, дзе парнаграфію могуць купляць асобы ва ўзросьце 18 гадоў і болей. Асобы да 18 гадоў ня могуць купіць і глядзець порнавырабы. Продаж порнавырабаў ідзе з дапамогаю крамаў і сеціва.

Канада знаходзіцца пад уплывам ЗША і Эўропы. Пасьля 1960-ых гадоў у краіне адбыліся зьмены. Болей стала плоцкага каханьня ў грамадзкім жыцьці і мастацкіх творах, кіно. Канада мае старонкі ў сеціве, дзе многа голых целаў і каханьня. Сярод іх можна назваць Порнгаб.

У 2009 годзе Унівэрсытэт места Манрэаль апытаў 20 мужчынаў ва ўзросьце 20 год. Ні адзін з апытаных не заявіў, што ня бачыў і не глядзеў парнаграфіі. Ўсе апытаныя глядзелі парнаграфію.

## Продаж
Усе порнавырабы ў Канадзе прадаюцца ў сэкс-шопах, або ў порнасайтах. Большасьць порнавырабаў завозіцца з-за мяжы, як правіла з ЗША. Асаблівых правілаў для продажу порнавырабаў у Канадзе не існуе. Продаж азначаны ў судовых пастановах. Паказ і продаж асобам маладым аызначаецца ў кожнае правінцыі Канады асобна, бо не існуе адзінага ўзросту для прызнаньня паўнагадовымі. Ў Канадзе паўнагадовымі становяцца ва ўзросьце 18, або 19 гадоў ў залежнасьці ад правінцыі.

Тэлебачаньне ў Канадзе паказвае парнафільмы пасьля 23:00, бо — начны час у краіне.

## Глядзіце таксама
* Улюблёная студэнтка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Парнаграфія
Катэгорыя:Парнаграфія ў Канадзе
Парнаграфія ў Калюмбіі

**Парнаграфія ў Калюмбіі** абмежаваная ў выкарыстаньньні. Калюмбія мае права, дзе парнаграфія абмежаваная ў паказе ў грамадзкіх месцах. Асобы ва ўзросьце 18 гадоў і болей могуць валодаць і купляць порнавырабы. Продаж порнавырабаў асобам ва ўзросьце да 18 гадоў забаронены. У краіне разьвілося продаж порнавырабаў з дапамогаю сеціва. Жанчыны ў жывую перадаюць выявы свайго голага цела, а карыстальнікі ў жывую могуць прасіць жанчыну зрабіць нешта.

Калюмбія стала ў 2010-ыя гады важным вытворцам прнавырабаў з дапамогаю вэб-камэраў. Павелічэньне колькасьці карыстальніаў сеціва павялічыла колькасьць порнавырабаў у сеціве. Мадэлі могуць браць займеньнікі грошаў за паказ свайго цела ў сеціве для выбраных карыстальнікаў. Існуюць правілы паводзінаў у сеціве, але карыстальнікі не выконваюць і іх адхіляюць ад далейшага карыстаньня старонкамі ў сеціве.

Канстытуцыйны суд Калюмбіі пастанавіў пра прававыя адносіны пры заключэньні дагавораў з порнаакторкамі. Дагавор павінен мець пра спосаб распаўсюджаньня парнастужкі, час калі будзе перадача дзіва, якія людзі будуць прадаваць порнавыраб і іх імя, у якіх краінах будзе порнавыраб захоўвацца і спосаб доступу да таго порнавырабу, веды пра рызыку распаўсюджаньня порнавырабу, чс для зразуменьня зьместу дагавору.
## Крыніцы

Катэгорыя:Парнаграфія
Катэгорыя:Парнаграфія ў Паўднёвай Амэрыцы
Дэмакратычная унія за інтэграцыю

**Дэмакратычная унія за інтэграцыю** (; ) — найвялікшая этнічная альбанская палітычная партыя ў Паўночнай Македоніі. У краіне лічыцца трэцяй сілай. Была створана адразу па Македонскаму канфлікту 2001 году. Заснавальнікам партыі выступіў Алі Ахмэці.

## Гісторыя
На парлямэнцкіх выбарах 2002 году партыя атрымала 12,1% галасоў выбаршчыкаў, то бок 70% галасоў альбанцаў. Дзякуючы такому выніку партыя здабыла 16 месцаў з 120 магчымых. Партыя далучылася да кіроўнай кааліцыі, куды таксама ўвайшлі Сацыял-дэмакратычны зьвяз Македоніі і Лібэральна-дэмакратычная партыя. На наступныя выбары партыя ў кааліцыі зь іншымі этнічнымі партыямі здабыла таксама 16% месцаў. У новы кабінэт партыя ўжо ня была запрошаная. Замест яе новы прэм’ер-міністар Нікала Груеўскі запрасіў у кааліцыю Дэмакратычную партыю альбанцаў. У 2008 годзе партыя вярнулася ў кіроўную кааліцыю.

У 2021 годзе кіраўніцтва партыі абвесьціла, што будзе больш займацца праблемамі экалёгіі. 28 студзеня 2024 году прадстаўнік партыі Талат Джафэры ўпершыню быў абраны на пасаду прэм’ер-міністра Паўночнай Македоніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Палітычныя партыі Паўночнай Македоніі
Зоран Заеў

**Зоран За́еў** () — паўночнамакедонскі палітык, які займаў пасаду прэм’ер-міністра краіны з траўня 2017 году па студзень 2020 году, а таксама з жніўня 2020 году па студзень 2022 году.

## Біяграфія
Па палітычнай дзейнасьці займаўся прадпрымальніцтвам у родным месьце Струміцы. Яшчэ ў 1996 годзе стаў сябрам Сацыял-дэмакратычнага зьвязу Македоніі. Быў абраны ў парлямэнт краіны, дзе засядаў з 2003 па 2005 гады. Пасьля займаў пасаду мэра роднай Струміцы, а таксама пэўны час займаў пасаду віцэ-прэзыдэнта партыі. Пасьля адстаўкі Бранка Црвэнкоўскага палітык быў быў прызначаны новым лідэрам партыі ў 2013 годзе.

Пасьля паразы на парлямэнцкіх выбарах 2014 году Заеў выступіў з абвінавачаньнямі ў фальсыфікацыі выбараў і пастанавіў, што ягоная партыя будзе дзеіць як непарлямэнцкая апазыцыя. У 2015 годзе ён апублікаваў незаконна здабытыя тэлефонныя размовы высокапастаўленага дзяржаўнага чынавенства, якія ўтрымлівалі прыкметы арганізаванай злачыннасьці. У тым жа годзе ён склаў Пржынскае пагадненьне, якое прадугледжвала стварэньне тэхнічнага ўраду дзеля правядзеньня датэрміновых парлямэнцкіх выбараў 2016 году. Пасьля гэтых выбараў Заева партыя сфармавала парлямэнцкую большасьць у кааліцыі з Дэмакратычнай уніі за інтэграцыю і Альянсам дзеля албанцаў. У якасьці прэм’ер-міністра ён выступаў за далучэньне Паўночнай Македоніі да Эўрапейскага Зьвязу. Як кіраўнік дзяржавы склаў з Грэцыяй Прэспанскае пагадненьне, разьвязаўшы даўнюю спрэчку аб назьве краіны, дзякуючы чаго шлях аб далучэньні Паўночнай Македоніі да Арганізацыі Паўночнаатлянтычнай дамовы.

На пачатку 2022 году саступіў пасаду прэм’ер-міністра свайму аднапартыйцу Дзімітру Кавачэўскаму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Паўночнамакедонскія палітыкі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Паўночнай Македоніі
Вілян

**Вілян** (*Віліян*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вілана або Віляна і Вілан (Willana, Willan) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) паходзіць ад гоцкага wilja 'воля'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Андрушко а Павелъ Вилиянъ* (12 лютага 1505 году); *Magdalena Willanowicz* (1698 год); *Wilany… Willanowicze* (1744 год).

## Носьбіты
На 1905 год існавала ўрочышча Вілян у Бельскім павеце Гарадзенскай губэрні

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Нікала Груеўскі

**Ні́кала Гру́еўскі** () — паўночнамакедонскі палітык, які займаў пасаду прэм’ер-міністра краіны з 2006 году да свайго адхіленьня ў выніку пратэстаў 2016 году. Раней ачольваў Нутраную македонскую рэвалюцыйную арганізацыю — Дэмакратычную партыю за македонскае нацыянальнае адзінства з 2004 па 2017 гады.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Скоп’і, але сям’я ягонага бацькі паходзіла з македонскай вёскі, якая на сёньня месьціцца на тэрыторыі сучаснай Грэцыі. Ягоны дзед быў прызваны ў грэцкае войска і быў забіты у Грэцка-італьянскай вайне. Груеўскі скончыў Бітальскі ўнівэрсытэт, пасьля чаго працаваў у банку. Напрыканцы 1999 году быў прызначаны на пасаду міністра фінансаў краіны. У 2004 годзе быў абраны лідэрам Нутранай македонскай рэвалюцыйнай арганізацыі — Дэмакратычнай партыі за македонскае нацыянальнае адзінства. Пазьней працаваў прэм’ер-міністрам. У траўні 2015 году ў Скоп’і адбыліся пратэсты супраць Груеўскага і ягонага ўраду. Дэманстрацыі пачаліся пасьля таго, як былі высунутыя абвінавачаньні лідэру апазыцыі Зорану Заеву, які ў адказ заявіў, што Груеўскі праслухоўваў 20 тысяч македонскіх чыноўнікаў і іншых дзеячаў, а таксама прыхаваў забойства маладога чалавека паліцыянтам у 2011 годзе. Груеўскі быў вымушаны сысьці ў адстаўку.

У траўні 2018 году быў асуджаны на два гады пазбаўленьня волі паводле абвінавачаньня ў карупцыі. У лістападзе 2018 году зьбег на амбасадарскім аўце ў Вугоршчыну, дзе атрымаў палітычны прытулак. Яму закідалі таксама за прасоўваньне супярэчлівай палітыкі ідэнтычнасьці, вядомаяй як антыквізацыяй, якая атаесамляе сучасных македонцаў з старажытнымі македонцамі. Пад ягоным кіраўніцтвам краіна, якая прытрымлівалася праэўрапейскіх і пранатаўскіх пазыцыяў, зьмяніла сваю палітыку на прарасейскую, прасэрбскую і антызаходнюю. Груеўскі выступаў супраць пагадненьняў з Баўгарыяй, а таксама быў супраць Прэспанскага пагадненьня, складзенага з Грэцыяй у 2018 годзе.

У красавіку 2022 году палітык быў далучаны ў Сьпіс асобаў, у дачыненьні да якіх былі ўведзеныя санкцыі з боку Міністэрства фінансаў і Дзярждэпартамэнту ЗША. У красавіку таго ж году атрымаў чарговы вырак паводле справы, якая разглядалася ў Скоп’і, атрымаўшы 7 гадоў пазбаўленьня волі паводле абвінавачваньняў у адмываньні грошай і незаконным набыцьці і ўтойваньні дзяржаўнай уласнасьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на сайце ўраду Паўночнай Македоніі.

Катэгорыя:Паўночнамакедонскія палітыкі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Паўночнай Македоніі
Талат Джафэры

**Талат Джафэры** () — паўночнамакедонскі палітык, які займае пасаду прэм’ер-міністра краіны з студзеня 2024 году. Раней працаваў міністрам абароны і быў старшынём Сходу Паўночнай Македоніі.

## Біяграфія
Джафэры паходзіць з альбанскай сям’і. Нарадзіўся ў вёсцы ля Госьцівару. Пазьней навучаўся ў вайсковай акадэміі ў Бялградзе і Сараеве. Мае спэцыялізацыю на камандна-штабных абавязках. У 2013 годзе атрымаў у Скоп’і атрымаў ступень магістра абароны. З 1985 па 1991 гады Джафэры быў афіцэрам Югаслаўскай народнай арміі, а пасьля распаду Югаславіі ўвайшоў у македонскае войска, дзе служыў з 1992 па 2001 год.

Падчас паўстаньня 2001 году быў старэйшым афіцэрам македонскай арміі і загадчыкам войскамі ў Тэтаве. У хуткім часе дэзэртаваў і далучыўся да альбанскіх партызанаў Арміі нацыянальнага вызваленьня. Пасьля паўстаньня быў амніставаны ў адпаведнасьці з Охрыдзкім пагадненьнем 2001 году. У 2002 годзе быў абраны ў парлямэнт ад Дэмакратычнай уніі за інтэграцыю. Блякаваў законы скіраваныя на падтрымку вэтэранаў македонскага войска. У 2013 годзе Джафэры быў вылучаны на пасаду міністра абароны ў кабінэце Нікалы Груеўскага пасьля адстаўкі Фатміра Бэсімі. Прызначэньне Джафэры выклікала пратэсты сярод македонцаў, у прыватнасьці супраць выступаў генэрал у адстаўцы Стоянча Ангелаў з апазыцыйнай партыі «Годнасьць», і альбанцаў. Джафэры заявіў, што ягонай мэтай будзе зрабіць узброеныя сілы сымбалем суіснаваньня, талерантнасьці і павагі да адметнасьцяў.

У 2017 годзе быў прызначаны старшынём Сходу Паўночнай Македоніі чым выклікаў пратэсты. 25 студзеня 2024 году Джафэры стаў тэхнічным прэм’ер-міністрам пасьля адстаўкі ўраду Дзімітра Кавачэўскага.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паўночнамакедонскія палітыкі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Паўночнай Македоніі
Трэці тон (літара)

**З**, **з** (**трэ́ці тон**)&nbsp;— літара пашыранай лацінкі. Трэці тон не прадстаўлены ў Юнікодзе, таму замест яго выкарыстоўваецца кірылічная **[[з]]**.

## Азэрбайджанская мова
Літара **з** выкарыстоўвалася ў азэрбайджанскім лацінскім альфабэце ў 1922—1933 гадох.

Гісторыя літары, якая пазначала гук  у азэрбайджанскай мове:

## Зьмяшаны альфабэт
Літара выкарыстоўвалася ў зьмяшаным чжуанскім альфабэце з 1957 па 1986 гады. Літара **з** пазначала трэці тон ( у МФА). У 1986 годзе была замененая на літару **[[J (літара)|J]]**.

## Напісаньне
Літара трэці тон падобная па напісаньні на кірылічную літару **[[з]]** ці на лік 3.

## Глядзіце таксама
* Азэрбайджанская мова
* Другі тон
* Чацьверты тон
* Пяты тон
* Шосты тон

## Крыніцы

Катэгорыя:Азэрбайджанская мова
Рыконт

**Рыконт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Рыгунда, Рыгунт або Рыкунд (Rigunda, Rigunth, Rihcund) і Кондрык (Condricus) — імёны германскага паходжаньня Іменная аснова -рых- (-рык-) (імёны ліцьвінаў Дзітрык, Індрых, Эрык; германскія імёны Ditricus, Hindrich, Erik) паходзіць ад гоцкага reiks 'магутны', германскага rikja 'магутны, каралеўскі', , а аснова -гунд- (-гунт-, -кунт-) (імёны ліцьвінаў Гунтар, Вігунт, Вірконт; германскія імёны Guntar, Wigunt, Werecundus) — ад гоцкага gunþs 'бойка, бітва'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *з Риконтъ* (1567 год); *Rykonty* (1744 год).

## Носьбіты
У 1618 годзе ўпамінаўся маёнтак Рыконценскае (Рыконтенское) каля Трокаў..

На гістарычнай Віленшчыне існуе старажытная вёска Рыконты.

## Глядзіце таксама
* Рых
* Кунт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Юрген Эрнст фон Вэдэль

**Георг Эрнст фон Вэ́дэль** (; 1597,  каля  — 16 сакавіка 1661, Кольбэрг) — швэдзкі генэрал, . Родапачынальнік дацка-нарвэскага шляхецкага роду .

## Жыцьцяпіс
Навучаўся ў , , Гайдэльбэргу. Валодаў сям’ю мовамі, у тым ліку грэцкай ды іўрытам.

З 1625 — на дацка-нарвэскай службе, ротмістар (1626). У 1627 атрымаў чын францускага , у 1630 — швэдзкага палкоўніка. У 1631 року — у саксонскім войску. У 1636 атрымаў чын швэдзкага генэрал-маёра. Пасол у Швэцыі курфюрста , брандэнбурскі камэргер.

У 1632 року ажаніўся з Ганнай фон Флефэльт-Гольштайн, мелі пяцёх дзяцей. У 1644 з двума братамі і двума пляменьнікамі атрымаў ад Фрыдрыха Вільгельма маёнткі Гютэрн Шпігель, Рэец, Нёрэнбэрг, Ноенвэрдэр і Трэбэльн. Памёр у Кольбэргу, пахаваны ў царкве Рэеца.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на бачыне Трыццацігадовай вайны

Катэгорыя:Швэдзкія дыпляматы
Катэгорыя:Швэдзкія генэрал-маёры
Катэгорыя:Дацка-нарвэскія ротмістры
Катэгорыя:Удзельнікі Трыццацігадовай вайны
Катэгорыя:Камэргеры
Юрген Эрнст
Нікея (неадназначнасьць)

**Ніке́я** () можа азначаць:

## Асобы
* Нікея — німфа ў старажытнагрэцкай міталёгіі;
* Нікея Карынцкая — адна з жонак македонскага цара Дэмэтрыюса Эталійскага;
* Нікея Македонская — жонка тракійскага цара Лісімаха.

## Тапонімы
* Нікея — старажытнае места ў Малой Азіі на месца сучаснага Ізьніка (Турэччына);
* Нікея — антычнае места на тэрыторыі сучаснага Пэнджаба;
* Нікея — прадмесьце Атэнаў (Грэцыя);
*  — колішняе места ў Лякрыдзе (Грэцыя);
*  — мястэчка ў Лярысе (Грэцыя);
* Нікея — старажытная назва Ніццы (Францыя).

## Іншае
* Нікея — простая назва колішняй дзяржавы.

## Глядзіце таксама
* Нікейскі сабор
Габала

**Габала́** () — горад у Азэрбайджане, які ёсьць цэнтрам Габалінскага раёну.

## Гісторыя
Габала была важным горадам Каўкаскай Альбаніі. Археалягічныя дасьледаваньні паказваюць, што места было цэнтрам гэтай дзяржавы яшчэ ў 4 стагодзьдзі да н. э. Габала месьцілася на сярэдзіне старажытнага Шаўковага шляху і згадвалася Плініюсам Малодшым, грэцкім географам Пталемэем, арабскім гісторыкам Агмадам ібн Яг’я аль-Баладгуры. У 60-я гады да н. э. рымскія войскі зрабілі напад на Каўкаскую Альбанію, але ня здолелі захапіць Габалу. У 262 годзе н. э. Каўкаская Альбанія была акупаваная Сасанідзкай імпэрыяй, але захавала свой палітычны і эканамічны статус. У 464 годзе дзяржава страціла сваю незалежнасьць праз шматгадовыя ўварваньні паўночных качавых плямёнаў. У выніку сталіца была перанесеная з Габалы.

Места доўгі час пераходзіла з рук у рукі. Па сьмерці Надэр-шага ў 1747 годзе рэгіён падзяліўся на незалежныя ханствы і султанаты, а Габала стала цэнтрам Куткашэнскім султанатам. У 1813 годзе места было акупаванае расейскім войскам, атрымаўшы яго паводле вынікаў расейска-пэрсыдзкай вайны. У 1841 годзе ханства было ліквідаванае, а тэрыторыя была рэарганізаваная ў губэрні. Пасьля таго, як зьнікла Расейская імпэрыя горад стаў часткай Азэрбайджанскай Дэмакратычная Рэспублікі, якая была захопленая расейскім савецкім урадам. Пасьля распаду Савецкага Саюза Габала прыступіла да працэсу рэструктурызацыі. Тысячы будынкаў савецкага часу былі зьнесеныя, каб вызваліць месца дзеля закладзеных паркаў і садоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Бэрнард

**Бэрнард** (*Бярнард*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бернард (Bernhard, Bernard) і Гартбэрт (Hartbern) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова берн- (бэрн-) (імёны ліцьвінаў Бэрніка, Бернат, Бэрнар; германскія імёны Bernico, Bernat, Bernar) паходзіць ад германскага beran 'мядзьведзь', а аснова -гард- (-гарт-, -арт-) (імёны ліцьвінаў Бэйнарт, Ленарт, Мэйнарт; германскія імёны Beynart, Lenhardt, Meinhart) — ад гоцкага hardus 'моцны, цьвёрды'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Bernardus dictus Buthouth* (17 студзеня 1413 год).

## Носьбіты
* Бэрнард Бутаўт — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1413 годзе
* Бэрнард Вапоўскі (1450—1535) — сакратар караля польскага і вялікага князя літоўскага Жыгімонта Старога

Бэрнардыны — назва рэфармаванай галіны манахаў францішканаў у Каралеўстве Польскім і Вялікім Княстве Літоўскім ад імя прапаведніка Бэрнарда Сіенскага.

Бярнарды — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Берн
* Гарт

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Нікейскі сабор

**Ніке́йскі сабо́р** можа азначаць:

* Першы Нікейскі сабор 325 року;
* Другі Нікейскі сабор 787 року.
Вітамінка

**«Вітамінка»** — харчовае прадпрыемства Паўночнай Македоніі, заснаванае ў 1956 годзе ў Прылепе.

Да 1974 году вырабляла молаты чырвоны перац, пасьля чаго пашырыла вытворчасьць на гатовыя харчовыя вырабы. У 2021 годзе выручка склала 49 млн эўра. У 2023 годзе 47 % вырабаў паставілі за мяжу ў 30 краінаў. На канец 2022 году найбольшымі пайшчыкамі прадпрыемства былі: Сымон Навумоскі (30%), Сашо Навумоскі (7%), Кірыл Бажыноўскі і Стэван Ігнатоўскі (па 6%), Марыка Навумоская і Наташа Стойкаўская (па 5%). Гандлёвыя прадстаўніцтвы працавал ў Баўгарыі і Сэрбіі. Прадпрыемства вырабляла заедкі, алей, воцат і запраўкі, супы, прыправы, харчовыя дадаткі і крупы, слодычы (у тым ліку шакаляд, печыва і мармэляд), намазкі і падлівы, а таксама распушчальныя напоі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Эўрапейскія харчовыя кампаніі
Катэгорыя:Прылеп
Катэгорыя:Кандытарскія кампаніі
Катэгорыя:Паўночная Македонія
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1956 годзе
Зымбабвійскі залаты

**Зымбабвійскі залаты** (**ZiG**) — афіцыйная валюта Зымбабвэ з 8 красавіка 2024 року. Прыйшоў на замену зымбабвійскаму даляру, які хутка абясцэніўся:  афіцыйны абменны курс складаў 30 000 зімбабвійскіх даляраў да аднаго даляру ЗША, а фактычныя курсы дасягалі 40 000 за даляр ЗША.

Даступныя 8 дэнамінацыяў банкнотаў (1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 і 200 залатых), а таксама два віды манэтаў: чвэрць і палова залатога.

## Крыніцы

Катэгорыя:Афрыканскія валюты
Катэгорыя:Валюты ў звароце
Катэгорыя:Эканоміка Зымбабвэ
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2024 годзе
Катэгорыя:2024 год у Зымбабвэ
Пэйзаж Залесься (карціна Станіслава Яроцкага)

«**Пэйзаж Залесься**» — карціна Станіслава Яроцкага, намаляваная каля 1899 году. На карціне мастак адлюстраваў прыгажосьць краявідаў Залесься і ракі Вяльля. Гэтыя мясьціны наведаў мастак адразу па пераезьдзе ў Вільню.

## Апісаньне
На пярэднім пляне — зялёны бераг ракі, крыху правей — абломак сасны, ствол якой укрыты елачкамі. Шырокае рэчышча зьвіваецца ўдалячынь, зьлева ад яго пясчаны бераг з трыма вялікімі дрэвамі. Справа ад ракі пясчаныя берагі й лугі, дзе-нідзе растуць дрэвы. Удалечыні пралягае гарызантальная паласа лесу. Неба блакітнае зь белымі пёрыстымі аблокамі.

## Вонкавыя спасылкі
* Peizažas Zalesėje

Катэгорыя:Карціны Станіслава Яроцкага
Катэгорыя:Карціны Летувіскага нацыянальнага мастацкага музэю
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1899 годзе
Талінскі гарадзкі тэатар

**Талінскі гарадзкі тэатар** () — адзін з тэатраў у сталіцы Эстоніі Таліне. Талінскі гарадзкі тэатар — рэпэртуарны тэатр, разьмешчаны ў самым цэнтры Таліна (Лай, 23).

Тэатральны сэзон доўжыцца са жніўня па чэрвень. Талінскі гарадзкі тэатар вядомы як сярэднявечным будынкам, у якім ён разьмешчаны, так і высокім узроўнем акторскага майстэрства. Тэатр мае 6 розных памостаў, а таксама вялікую вонкавую (пад адкрытым небам) сцэну для летніх спэктакляў.

Тэатар быў заснаваны ў 1965 годзе.

У канцы 2000-х гадоў трупа тэатра складаецца з двух рэжысэраў, двух дэкаратараў і 21 актора. У рэпэртуары Талінскага гарадзкога тэатра як сусьветная клясыка, так і сучасныя п’есы.

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1965 годзе
Катэгорыя:Тэатры Таліна
Эстонскі лялечны тэатар

**Эстонскі лялечны тэатр** () — лялечны тэатар у сталіцы Эстоніі Таліне. Заснаваны ў 1952 годзе Фэрдынандам Вайкэ, які кіраваў тэатрам 30 гадоў.

У рэпэртуары тэатра як лялечныя спэктаклі, так і пастаноўкі для дзяцей і юнацтва. У 2000-я гады павялічылася колькасьць спэктакляў для пажылых гледачоў. У 2010 годзе пры тэатры плаянвалася адкрыць Музэй лялькі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэатры Таліна
Катэгорыя:Лялечныя тэатры
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1952 годзе
Расейскі тэатар Эстоніі

**Расейскі тэатар Эстоніі** (, ) — тэатар драмы ў сталіцы Эстоніі, Таліне, які вядзе сваю гісторыю з 15 сьнежня 1948 года. Ранейшая назва — ***Дзяржаўны расейскі драматычны тэатр Эстонскай ССР***. Адзіны ў краіне прафэсыйны тэатар, які робіць на расейскай мове.

Вялікая заля тэатра разьлічана на 620 чалавек, Малая заля — на 100.

Выразны ў архітэктурным стаўленьні будынак тэатра заціснуты зь левага боку будынкам гасьцініцы «Гатэль Паляц», а справа — будынкам гарадзкое ўправы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Расейская мова ў сьвеце
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1948 годзе
Тэатар фон-Краля

**Тэатр фон-Краля** () — тэатар драмы ў Таліне ў Эстоніі.

Створаны ў 1992 годзе на базе трупы, якую ўзначальвае рэжысэр Пэтэр Ялякас. Першы ў Эстоніі недзяржаўны тэатар, заснаваны пасьля аднаўленьня ў 1991 годзе яе незалежнасьці. Хаця афіцыйнай датай заснаваньня тэатра лічыцца 1992 год, трупа пад кіраўніцтвам Пэтэра Ялякаса ўтварылася раней. Будынак тэатра, дзе апроч спэктакляў таксама праходзяць канцэрты, знаходзіцца ў Старым горадзе Таліна на вуліцы Ратаскэву.

Кіраўнік тэатра — Пэтэр Ялякас (нар. 1961).

З 2003 года пры тэатры дзейнічае Акадэмія фон-Краля (), якая ладзіць казаньні, гутаркі і сустрэчы з рэжысэрамі і акторамі. У 2007 годзе тэатрам сумесна з Вільяндзіскай Акадэміяй культуры Тартускага ўнівэрсытэта арганізавана акторская школа.

## Літаратура
* Tallinna entsüklopeedia [Encyclopedia of Tallinn]. Volume II (N-Ü) (in Estonian). Eesti Entsüklopeediakirjastuse AS. 2004. p. 337.

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1992 годзе
Катэгорыя:Тэатры Таліна
Від на Вільню з Туравай гары (карціна Станіслава Яроцкага)

«**Від на Вільню з Туравай гары**» — карціна Станіслава Яроцкага, намаляваная ў 1921 годзе, прадстаўляе від на Вільню з .

## Апісаньне
Адна з самых вядомых карцін Станіслава Яроцкага — нэарамантычны пэйзаж «Від на Вільню з Туравай гары», дзе ён намаляваў від з адной з найстаражытнейшых узвышшаў Вільні .

## Крыніцы

Катэгорыя:Карціны Станіслава Яроцкага
Катэгорыя:Карціны Летувіскага нацыянальнага мастацкага музэю
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1921 годзе
Бірута (карціна Казімера Альхімовіча)

**«Бірута»** (, ) — палатно Казімера Альхімовіча, намаляванае ў 1914 годзе, прысьвечана постаці вялікай княгіні літоўскай Біруце.

## Апісаньне
На паляне вечаровага лесу за вялікім ствалом дрэва, якое расьце справа, гарыць вогнішча на пляцоўцы зь вялікіх бітых плоскіх камянёў. Побач зь ім выстраіліся фігуры сямі чалавек: зьлева ля вогнішча стаіць дзяўчына ў доўгім шэрым адзеньні, падняўшы рукі ўгору, левай рукой налівае ў вогнішча штосьці зь белага посуду; фігура перад ёй стаіць на каленях адной нагой на каменнай плятформе, левая рука абапіраецца на яе, а правай падтрымлівае каменны выступ палаючага вогнішча; астатнія пяць фігур стаяць крыху далей. На левым фоне скрозь дрэвы й фігуры відаць шэра-ружовае роўнае неба.

## Вонкавыя спасылкі
* Kazimieras Alchimavičius Birutė
* Birutė

Катэгорыя:Карціны Казімера Альхімовіча
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1914 годзе
Казакоў

**Казако́ў** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Васіль Казакоў (1935—2018) — беларускі дзяржаўны дзяяч;
* Канстанцін Казакоў ( 1999) — беларускі футбаліст;
* Мікалай Казакоў (1953—1991) — савецкі лётчык.

## Глядзіце таксама
* Казак
* Казакі (неадназначнасьць)
* Казакова
* Козак
Тэатар Эстоніі

Вытокі **тэатральнага мастацтва [[Эстонія|Эстоніі]]** адносяцца да глыбокай старажытнасьці. У рытуалах, абрадах, народных сьвятах і гульнях выкарыстоўваліся дыялёгі, элемэнты ігры, драматычнага дзейства, тэатральная відовішчнасьць.

Стварэньне прафэсыйнага нацыянальнага тэатра адбывалася ў другой палове 19 стагодзьдзя. У 1870—1872 гадах пры таварыстве «Ванэмуйнэ» ў Тарту пры садзеяньні пісьменьніцы Л. Койдулы пастаўлены яе п’есы «Стрыечны браток з Сарэма», «Гэтакі Мульк, або Сто пураў солі». У 1878—1903 гадах пад кіраўніцтвам А. Війры тут ставіліся музычныя спэктаклі, творы У. Шэкспіра, Мальера. У 1906—1914 гадах трупу ўзначальваў К. Менінг. Пастаўлены эстоснкія п’есы А. Кіцбэрга, Э. Вільдэ, О. Люца. З 1906 года ў Таліне пры таварыстве «Эстонія» наладжваліся паказы драматычных спэктакляў.

У 1920—1930-я гады працавалі тэатры: у Таліне — «Эстонія», Драматычны тэатр, «Драма-студыя» (з 1937 года Эстонскі драматычны тэатар), Ранішні тэатар, Рабочы тэатар; у Тарту — «Ванэмуйнэ». Дзейнічалі тэатральныя калектывы ў Пярну, Вільяндзі, Нарве і інш.

У 1940 годзе створаны тэатр у Раквэрэ. У Таліне ў 1941 годзе адкрыты Музэй тэатра і музыкі, у арганізаваны Расейскі тэатар (1948), Эстонскі лялечны тэатр (1952), Дзяржаўны тэатар юнага гледача (1965). У пасьляваенны пэрыяд вялікае пашырэньне набыла драматургія А. Якабсана («Жыцьцё ў цытадэлі», «Барацьба бязь лініі фронту»), пастаўлены п’есы Р. Каўгвэра, А. Лійвеса, Э. Ранэта, Ю. Смула. Сярод найбольш значных спэктакляў: «Чалавек і бог» паводле эпапэі «Праўда і справядлівасьць» А. Тамсарэ, «Дзікі капітан» Смула, «Мужчынскія песьні» і «Жаночыя песьні» на аснове эстонскіх песень, «Антоній і Клеапатра» і «Карыялан» Шэкспіра, «Мілы лгун» Дж. Кілці, «Маці» паводле М. Горкага. Уклад у развіцьцё сцэнічнага мастацтва зрабілі рэжысэры К. Ірд, Э. Кайду, М. Міківэр, М. Панса, І. Тамур, Я. Тоамінг, Э. Хэрмакюла; рэжысэры і акторы А. Лаўтэр, П. Пыльдрас; акторы К. Карм, Л. Рума, А. Тальві, А. Эскала, Ю. Ярвэт і інш.

У Эстоніі дзейнічаюць тэатры: у Таліне — Эстонскі драматычны, Дзяржаўны лялечны, Расейскі тэатр Эстоніі, Гарадзкі, Тэатр-студыя Старога горада і інш.; у Тарту — «Ванэмуйнэ»; у Пярну — «Эндла»; у Вільяндзі — «Угала»; у Раквэрэ.

## Дачыненьні зь Беларусьсю
У тэатрах Эстоніі ставіліся беларускія п’есы: «Пяюць жаваранкі» (Раквэрэ), «Хто сьмяецца апошнім» (Талін, Пярну) К. Крапівы, «У ціхім завулку» А. Маўзона (Кохтла-Ярвэ), «Выбачайце, калі ласка!» (Талін, Пярну), «Лявоніха на арбіце» (Пярну) А. Макаёнка, «Радавыя» А. Дударава (Талін) і інш. Беларускія драматычныя калектывы ў час «Прыбалтыйскіх тэатральных вёсен» выступалі ў Таліне, эстонскія — у Менску. Беларускія і эстонскія тэатразнаўцы і крытыкі сумесна удзельнічалі ў навуковых канфэрэнцыях, абмеркаваньнях спэктакляў.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Эстонскі тэатар
Бэрт Мільтан (1926—2006)

**Бэрт Гары Мільтан** () — заснавальнік вядомага ў Швэцыі часопіса для мужчын ў 1965 годзе.

## Жыцьцяпіс
Бэрт Мільтан нарадзіўся 19 лістпада 1926 году ў Швэцыі ў в. Стора-Туна ў Далярне. Бэрт Мільтан пачаў займацца фатаграфаваньнем і прадпрымальніцтвам. Бацька Гельмэр меў парк забавы ў сярэдняе Швэцыі пад назваю Мільтанз Тыволі. 

У 1965 годзе Бэрт Мільтан заснаваў порначасопіс Прыват, які стаў вядомым у Швэцыі. Бэрт Мільтан асабіста займаўся стварэньнем фатаграфіяў. Яны былі гордасьцю Бэрта Мільтана, бо іменна фатаграфіі далі славу часопісу. Перадавіцы часопісу даваліся з порназдымкаў даволі жорсткага характару. Бэрт Мільтан бараніў сабе ад праціўнікаў парнаграфіі. У гутарцы з работнікам Швэцкае асацыцыі плоцкае асьветы Бэрт Мільтан сазаў:

Людзі паміраюць ад раку лёгкіх, бо занадта многа кураць. Іншыя паміраюць. Наколькі мне вядома ніхто не памёр з-за спажываньня порна

У апошнія гады жыцьця Бэрт Мільтан перадаў свой часопіс свайму сыну Бэрту Мільтану-малодшаму.

Памёр 31 сьнежня 2005 году. Пахаваны ў м. Стакгольм.

## Крыніцы

## Літаратура
* Andersson, Mattias Porr – en bästsäljande historia (2005) ISBN 91-518-4376-5
* Sjöberg, Thomas (2002). Private med Milton och Milton. Fischer & Company. ISBN 91-7054-887-0

Катэгорыя:Парнаграфія ў Швэцыі
Дукштанскі чыгуначны вузел

**Дукштанскі чыгуначны вузел** &mdash; сукупнасьць чыгуначных дарог, якія зьвязваюць наступныя напрамкі з Дукштаў у Друю. Перагон Дукшты—Друя праходзіў праз Браслаў.

Дукштанскі чыгуначны вузел быў зьвязаны з наступнымі местамі: Друя, Вільня, Дзьвінск. Яго пабудавалі  і пусьцілілі ў работу ў 1933 годзе. Гэта была вузкакалейная чыгунка. Дзейнічаў Дукштоўскі чыгуначны вузел у складзе польскае чыгункі.

Пад час савецка-нямецкае вайны 1941—1945 гадоў Дукштанскі чыгуначны вузел выкарыстоўваўся для перавозкі паліцаяў і войскаў. Пасьля 1944 году Дукштанскі чыгуначны вузел прыйшоў у заняпад. Яго ніколі не аднавілі, бо дарога з Дукштаў на Друю ніколі не была адноўленая.

Пра час 1941—1944 гадоў спамінаў Юры Туронак у 2010 годзе:

Дзіўная была гэтая вузкакалейка — вагонікі падобныя да трамваяў. Цягнікі курсавалі ў той час рэдка і нерэгулярна, а ў паравозіках палілі дровы. Карысталіся «чыгункай» Дукшты — Друя пераважна мясцовыя жыхары, прычым, на добры лад, ніхто ня ведаў, якое прадпрыемства займалася яе эксплюатацыяй — беларускае ці літоўскае. Пасьля вайны вузкакалейку ліквідавалі, хаця для Браслаўшчыны яна была нейкім «акном у вялікі сьвет».

## Глядзіце таксама
* Падбродзкі чыгуначны вузел

## Крыніцы
Падбродзкі чыгуначны вузел

**Падбродзкі чыгуначны вузел** &mdash; сукупнасьць чыгуначных дарог, якія зьвязваюць наступныя напрамкі з прыпынку Падбродзьдзе ў Варапаева.

Пабрадзкі чыгуначны вузел быў зьвязаны з наступнымі местамі: Варапаева, Вільня, Дзьвінск. Яго пабудавалі  і пусьцілілі ў работу ў 1897 годзе. Дзейнічае Пабрадзкі чыгуначны вузел у складзе Летувіскай чыгункі да гэтага дня.

## Крыніцы
Новаяльнянскі чыгуначны вузел

**Новаяльня́нскі чыгуначны вузел** &mdash; лучнасьць чыгуначных дарог, якія зьвязваюць наступныя кірункі з Наваельняй на Наваградак, а далей на Любчу.

Новаяльнянскі чыгуначны вузел быў зьвязаны з наступнымі местамі: Ліда, Баранавічы, Любча. Яго пабудавалі і пусьцілілі ў работу ў 1930-я гады. Гэта была вузкакалейная чыгунка. Дзеяў Новаяльнянскі чыгуначны вузел у складзе Польскае чыгункі. На перагоне Наваельня — Любча, які злучаўся з сталіцай Наваградзкага ваяводзтва местам Наваградкам, былі вакзалы і хадзілі пасажырскія цягнікі.

У час савецка-нямецкае вайны 1941—1945 гадоў па 1944 годзе Новаяльнянскі чыгуначны вузел прыйшоў у заняпад. Яго не аднавілі, бо не аднавілі дарогу з Наваельні на Любчу.

## Крыніцы
Лынтупскі чыгуначны вузел

**Лынтупскі чыгуначны вузел** &mdash; сукупнасьць чыгуначных дарог, якія зьвязваюць наступныя напрамкі з Лынтуп на Кабыльнік каля воз. Нарач.

Новаельненскі чыгуначны вузел быў зьвязаны з наступнымі местамі: Пабрады, Варапаева. Яго пабудавалі  і пусьцілілі ў работу ў 1930-ыя гады. Гэта была вузкакалейная чыгунка. Дзейнічаў Лынтупскі чыгуначны вузел у складзе польскае чыгункі.

Пад час савецка-нямецкае вайны 1941—1945 гадоў Лынтупскі чыгуначны вузел прыйшоў у заняпад. Пасьля 1944 году чыгуначны вузел прыйшоў у заняпад. Яго ніколі не аднавілі, бо дарога з Лынтуп на Кабыльнік ніколі не была адноўленая.

## Крыніцы
Судзень

**Судзень** (*Судзін*, *Шудзень*, *Жудзін*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Судэн або Сутэн (Suden, Suthen) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова суд- (сут-) (імёны ліцьвінаў Сударг, Судар, Сутарт; германскія імёны Sudergo, Suderus, Sutardus) паходзіць ад гоцкага sauþa 'вобраз' або ад стараісьляндзкага sudhr 'поўдзень'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Янъ Суденович* (1 ліпеня 1542 году); *Sudzina… Żudzinowicz* (1671—1681 гады); *folwarek Sudzieniewicze* (13 сьнежня 1712 году); *Sudenie* (1744 год); *Marianna Szudzieniewicz* (1804 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вікерат

**Вікерат** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вігерат або Вікрат (Wigerat, Wicrat) і Ратвіг (Ratwig) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -віг- (-вік-) (імёны ліцьвінаў Вігунт, Вігмонт, Лодвік; германскія імёны Wigunt, Wigmont, Lodvigus) паходзіць ад гоцкага і германскага wigs 'вайна, бойка', а аснова -рад- (-рат-) (імёны ліцьвінаў Радзівіл, Раталт, Конрад; германскія імёны Ratwilius, Ratolt, Konrad) — ад гоцкага *rêþs, германскага rad- 'рада'..

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Marianna Katarzyna Wikierat* (1749 год); *Józef Wikierat* (26 жніўня 1767 году); *Krzysztof Wikierat* (27 верасьня 1768 году); *Michał Wikierat, Tomasz Wikierat* (24 сакавіка 1773 году).

## Носьбіты
Вікерат (Wikierat) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Глядзіце таксама
* Вік
* Рада

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тхор стэпавы

**Тхор стэпавы** (*Mustela eversmanii*) — жывёла клясы сысуноў атрада драпежных сямейства куніцавых.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Азіі і Эўропі, на вышынях 0—5050 м. Жыве ў розных адносна сухіх месцах пражываньня, уключаючы стэпы, паўпустэльні, пашы і апрацаваныя палі. На поўдні Сібіры часта сустракаецца ў лясістых стэпах. 

## Постаць
Яго даўжыня складае ад 290 да 562 мм, даўжыня хваста 70–183 мм, маса ад 1350 да 2050 г.

Мае падоўжанае, стройнае цела з кароткімі канечнасьцямі. Пераважна цела саламяна-жоўтае або бледна-карычневае. Верх цёмны, наз сьвятлее. Грудная клетка, канечнасьці, пахвінная вобласьць і каля хваста ад цёмна-карычневага да чорнага колеру, а афарбоўка на мордзе нагадвае маску.

## Лад жыцьця
Яго рацыён складаецца пераважна з грызуноў (у тым ліку *[[Spermophilus]]*, *[[Marmota]]* і розных родаў хамякоў, пясчанак і палёвак) і *[[Ochotona]]*; выкопвае жывёл з нор. Рэдка есьць вусякоў і цалкам пазбягае расьліннай ежы. Ён пазбягае лясоў і вядзе пераважна начны лад жыцьця. Калі запасы ежы становяцца дэфіцытнымі, стэпавы тхор перасяляецца ў іншую мясцовасьць.

## Крыніцы
* Maran, T.; Skumatov, D.; Abramov, A.V.; Kranz, A. 2016. ''Mustela eversmanii''. The IUCN 
* Loso, H. 1999. "Mustela eversmanii" (On-line), Animal Diversity Web 
* *Ronald M. Nowak* Walker's carnivores of the world. — JHU Press, 2005. — ISBN 0801880327. 

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Кадрыя Нурмамбэт

**Кадрыя Нурмамбэт** (, ;  12 жніўня 1933, Базаржык, Каралеўства Румынія — 31 студзеня 2023, Бухарэст, Румынія) — румынская крымскататарская выканаўца народных песень і фалькларыстка. У сябе ў краіне атрымала мянушку *Салавей Дабруджы*.

## Жыцьцяпіс
Кадрыя нарадзілася 21 жніўня 1933 году ў вобласьці Дабруджа Каралеўства Румыніі (цяпер Добрыч, Баўгарыя) ў крымскататарскай сям’і. Яе бацька быў ахвіцэрам-артылерыстам. Калі Румынія саступіла Паўднёвую Дабруджу Балгарыі ў пачатку Другой сусьветнай вайны, сям’я Кадрыяў пераехала на поўнач у Мэджыдыю, дзе яе бацька быў прызначаны камандзірам гарнізона.

Яна вывучала права ў Бухарэсцкім унівэрсытэце, скончыла яго ў 1957 годзе. Яна стала першай крымскататарскай жанчынай-юрыстам у Румыніі, служыла ў Канстанцы ў калегіі адвакатаў.

Нурмамбэт мела цікавасьць да фальклёру і народнай музыкі яшчэ зь дзяцінства, і з раньняга ўзросту выступала ў складзе крымскататарскіх і румынскіх фальклёрных калектываў. У 1950 годзе яна выступіла на сцэне Румынскага атэнэума разам з шэрагам вядомых у краіне артыстаў.

У 1954 годзе прафэсар Нацыянальнага ўнівэрсытэта музыкі ў Бухарэсце Тыберыў Аляксандру пахваліў яе выступ, і дзякуючы яму голас Кадрыі загучаў на радыё. Яе першая грампласьцінка была выпушчаная ў 1960 годзе пад лэйблам Электрэкорд, за ёй рушылі ўслед іншыя: у 1963, 1974, 1980, 1982 і 1989 гадах.

Кадрыя даведалася пра першыя народныя песьні ад яе маці. Пазьней яна праявіла моцную зацікаўленасьць у збіраньні традыцыйных песень. Яна падарожнічала па вёсках Дабруджы і шукала мясцовых жыхароў-носьбітаў крымскататарскай, нагайскай і турэцкай культуры. У 1957 годзе яна была запрошана для запісу больш за 90 традыцыйных татарскіх і турэцкіх песень для Залатога гукавога архіва Інстытута этнаграфіі і фальклёру ў Бухарэсце. На працягу ўсяго свайго жыцьця яна прыкладала вялікія намаганьні, накіраваныя на захаваньне традыцыйнай музыкі туркаў і татараў з Румыніі, навучаючы выканаўцаў фальклёру.

Яе апошні студыйны альбом пад назвай *Татарскія і турэцкія традыцыйныя народныя песьні* быў выпушчаны ў 2009 годзе пад лэйблам Электрэкорд.

## Крыніцы
Дэклярацыя аб незалежнасьці Рэспублікі Малдова

**Дэклярацыя пра незалежнасьць Рэспублікі Малдова** () ці **Дэклярацыя незалежнасьці Малдовы** — ліст, зацьверджаны 27 жніўня 1991 года Вярхоўным Саветам Малдаўскай ССР у законе №691 «Пра дэклярацыю пра незалежнасьць» пасьля правалу Жнівеньскага путчу ДКНС і аб'яўляў пра выхад Малдовы са складу СССР.

## Зьмест
Вярхоўны Савет Малдаўскае Савецкае Сацыялістычнае Савецкае Рэспублікі абвяшчаў у гэтай дэклярацыі незалежнасьць Рэспублікі Малдова, прымаючы да ўвагі тысячагадовае мінулае малдоўскага народа і яго бесперапынную дзяржаўнасьць (пачынаючы з часоў Малдаўскага княства), а таксама падкрэсліваючы поўнае права на падобны крок. Дэклярацыя аб'яўляла несапраўднымі рашэньні Кючук-Кайнарджыйскага (1775) і Бухарэсцкага мірных дагавораў (1812) паміж Расеяю і Турэччынаю, вінавацячы абодва бакі ў рассячэньні нацыянальнай тэрыторыі; несапраўднымі таксама былі абвешчаны закон Вярхоўнага Савета СССР ад 2 жніўня 1940 «Пра ўтварэньне саюзнай Малдаўскай ССР» і Пакт Молатава-Рыбентропа ад 23 жніўня 1939 года, бо яны былі прыняты без уліку думкі насельніцтва Бэсарабіі, Букавіны і вобласьці Герца.

Дэклярацыя незалежнасьці спасылалася на дэклярацыю пра сувэрэнітэт Рэспублікі Малдова ад 23 чэрвеня 1990 года і шэраг апошніх дакументаў Вялікіх Нацыянальных Сходаў у Кішынёве, прынятых у 1989—1991 гадах, а таксама прызнавала поўнае права насельніцтва рэспублікі на байкот рэфэрэндуму пра захаваньне СССР ад 17 сакавіка 1991 года. Гэтыя  лісты складалі глебу для прызнаньня сувэрэнітэту і дзяржаўнасьці Малдавіі. На глебе Хартыі ААН, у якой гаварылася пра раўнапраўе народаў і іх права на самавызначэньне, а таксама Гельсінскага апошняга акта Парлямант Малдовы афіцыйна абвясьціў Рэспубліку Малдову як сувэрэнную, незалежную і дэмакратычную дзяржаву. Афіцыйнай мовай, паводле Дэклярацыі, аб'яўлялася румынская мова на лацінскай графіцы, прынятая як афіцыйная яшчэ 31 жніўня 1989 года Парлямэнтам Малдовы.

## Наступствы
278 дэпутатаў падпісалі гэты дакумент у 1991 годзе, і 27 жніўня стала дзяржаўным сьвятам краіны пад назвай Дзень незалежнасьці Рэспублікі Малдова. Прызнаньне незалежнасьці Малдавіі афіцыйна было адзначана 2 сакавіка 1992 года, калі краіна стала членам ААН.

Арыгінальны дакумент згарэў у 2009 годзе падчас хваляваньняў у Малдове, аднак у 2010 годзе ліст Дэклярацыі атрымалася аднавіць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ліст пра абвяшчэньне (дэклярацыя) незалежнасьці Малдовы  на румынскае мове

Катэгорыя:Гісторыя Малдовы
Малдова
Парнаграфія ў Сэрбіі

**Парнаграфія ў Сэрбіі** забароненая для грамадзкага прагляду. Простыя грамадзяне могуць купляць і глядзець порнавырабы. Дзіцячая парнаграфія ў краіне забароненая і караецца. Існуюць прадпрыемствы, якія распаўсюджваюць порнавырабы. Можна назваць аднаго з самых старых распаўсюджвальнікаў — Гексар. Асноўныя порнавырабы ідуць цераз сеціва.

У камуністычнай Югаславіі парнаграфія была даступная для невялікага кола асобаў. Порнавырабы патаемна «па-ціху» прывозілі з-за мяжы, як правіла з Заходняе Эўропы. Пасьля зьменаў ва ўладзе і падзеньня ўраду бальшавікоў порнавырабы сталі шырока прадавацца ў Сэрбіі. Порнавырабы сталі даступнымі для простага чалавека. У 1990-ыя гады ледзь усе рынкі краіны мелі месца продажаў відэа, дзе таксама можна было купіць порна. Сталі прадавацца порначасопісы замежныя і самаробныя сэрбскія.

У цэлым у краіне існуе паказ голага цела.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Папулярная сербская спявачка выступіла на канцэрце без сподняй бялізны

Катэгорыя:Парнаграфія
Катэгорыя: Парнаграфія ў Сэрбіі
Гексар

**Гексар** () — сэрбскае прадпрыемства, якое прадае порнавырабы і іншыя прадметы для плоцкага задавальненьня: дзіва і г. д. Сядзібу мае ў месьце Нові Сад. З 2010 году мае месцы продажу (Сэкс-шоп) мае ў тым жа месьце на вуліцах Яўрэйская, 23 і Срэмская, 5. Вырабы закупаюцца з-за мяжы ў Італіі, Нямеччыне і г. д.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старона ў сеціве

Катэгорыя:Парнаграфія ў Сэрбіі
Катэгорыя:Прадпрыемствы
Катэгорыя:Прадпрыемствы Сэрбіі
Катэгорыя:Сэрбскія арганізацыі
Шакал звычайны

**Шакал звычайны** або **Шакал азіяцкі** (*Canis aureus*) — жывёла клясы сысуноў атрада драпежных сабачыя (Canidae).

У 2016 годзе ўпершыню зафіксаваны на тэрыторыі Беларусі ў Бераставіцкім раёне

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Азіі і Эўропі, на вышынях 0–2000 м. Дзякуючы сваёй устойлівасьці да засушлівых умоваў і ўсяеднаму рацыёну, шакал можа жыць у самых розных месцах пражываньня, пачынаючы ад паўзасушлівых рэгіёнаў і заканчваючы лясамі, мангравымі зарасьнікамі, сельскагаспадарчымі, сельскімі і паўгарадзкімі месцамі. Шакалы адважваюцца ноччу заходзіць у жытло людзей, каб харчавацца смецьцем. Звалкі таксама рэгулярна прыцягваюць шакалаў.

## Апісаньне
Даўжынёю складае ад 69 да 85 см, даўжыня хваста — 20–30 см, маса ад 6 да 14 кг, вышыня ў плячах 45–50 см. Лапы доўгія ў адносінах да цела, а лапы тонкія зь невялікімі падушачкамі. Морда і ногі доўгія. Хвост кароткі. Валасяны полаг звычайна грубы і ня вельмі доўгі, мае залаціста-жоўты колер, але ёсьць рэгіянальныя адрозьненьні.

## Лад жыцьця
Асноўнай сацыяльнай адзінкай ёсьць злучаная пара або злучаная пара і ейны маладняк. Усе іхныя паводзіны вельмі сынхранізаваныя. Сумеснае паляваньне важна для шакалаў. Сем’і ўтрымліваюць тэрыторыі плошчай ад двух да трох квадратных кілямэтраў цягам году. Шакалы вядуць выключна начны лад жыцьця ў раёнах, населеных людзьмі, але могуць быць часткова дзённымі ў іншых месцах. Яны капаюць пячоры дзеля хованкі або выкарыстоўваюць расколіны ў скалах або пячоры, выкапаныя іншымі жывёламі. Шакалы спажываюць 54% жывёльнай ежы і 46% расьліннай. Пры нагодзе ядуць падаль. Працягласьць жыцьця складае восем гадоў у дзікай прыродзе і да 16 гадоў у няволі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Hoffmann, M.; Arnold, J.; Duckworth, J.W.; Jhala, Y.; Kamler, J.F.; Krofel, M. 2018. ''Canis aureus''. The IUCN 
* Ivory, A. 1999. "Canis aureus" (On-line), Animal Diversity Web 
* *Ronald M. Nowak* Walker's carnivores of the world. — JHU Press, 2005. — ISBN 0801880327. 

Катэгорыя:Сабачыя
Раман Лісоўскі

**Раман Лісоўскі** ( 22 лістапада 2001 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца клюбу «Віцебск».

## Кар’ера
Пачынаў займацца футболам у менскім МТЗ-РІПА. У юнацкім узросьце апынуўся ў структуру барысаўскага БАТЭ. У 2019 годзе гуляў за клюбны дубль. У пачатку 2020 году знаходзіўся на праглядзе ў «Іслачы» і ў лютым падпісаў кантракт з камандай. Дэбютаваў у асноўнай камандзе 15 сакавіка 2020 году ў адказным чвэрцьфінальным матчы супраць берасьцейскага «Дынама», выйшаўшы на замену ўжо ў дададзены час. 17 траўня 2020 году ўпершыню згуляў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матчу супраць менскага «Дынама» (0:1). У далейшым працягваў гуляць пераважна за дубль «Іслачы», часам прыцягваючыся да галоўнай каманды.

У сакавіку 2021 году на правах арэнды далучыўся да «Віцебску». Пачаў трывала зьяўляцца на полі ў асноўнай камандзе, пераважна выходзячы на замену. У сьнежні 2021 году вярнуўся з арэнды ў «Іслач», а ў студзені 2022 году клюбы дамовіліся аб пераходзе паўабаронцы ў віцебскую каманду на трывалай аснове. У студзені 2024 году падоўжыў кантракт зь «Віцебскам».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Карэн Варданян

**Карэн Варданян** ( 9 верасьня 2003 году) — беларускі футбаліст, нападнік менскага «Дынама». Мае армянскае паходжаньне.

## Кар’ера
З канца 2020 году пачаў выступаць за дубль «Віцебску». На наступны год замацаваўся ў дублюючым складзе. У верасьні 2021 году атрымаў сур’ёзную траўму, аднак ужо на пачатку 2022 году рыхтаваўся да новага сэзону з асноўнай камандай віцебскага клюбу. 3 красавіка 2022 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы супраць «Менску» (1:1). У далейшым працягваў зьяўляцца на полі, пераважна выходзячы на замены. У сэзоне 2023 году замацаваўся ў першай адзінаццатцы, калі каманда ўжо спаборнічала ў Першай лізе. З 16 галамі быў найлепшым бамбардзірам каманды і дапамог ёй вярнуцца ў Найвышэйшую лігу. У студзені 2024 году падоўжыў кантракт зь «Віцебскам». У самым канцы 2024 году далучыўся да сталічнага «Дынама», стаўшы першым навабранцам каманда па заканчэньні сэзону.

## Дасягненьні
**«Дынама» Менск**:
* Срэбны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2025
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2025
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Андрэй Крэнь

**Андрэй Крэнь** ( 11 лістапада 2003 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца «Слуцку».

## Кар’ера
Выхаванец івацэвіцкай ДЮСШ. Яшчэ юнаком трапіў у структуру «Слуцку». У 2020 годзе пачаў выступаць за клюбны дубль, а 22 кастрычніка 2020 году дэбютаваў за асноўную каманду «Слуцку» ў Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме матчу супраць берасьцейскага «Дынама» (1:3). Пасьля працягваў часам прыцягвацца да асноўнай каманды, а ў сэзоне 2023 году пачаў рэгулярна зьяўляцца на полі. У студзені 2024 году падоўжыў кантракт з камандай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Міхаіл Сачкоўскі

**Міхаіл Сачкоўскі** ( 21 лістапада 2002 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца мазырскай «Славіі».

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец пінскай СДЮШАР-3. Маладзёнам далучыўся да «Слуцку», дзе выступаў за юнацкія каманды. У 2019 годзе пачаў гуляць за клюбны дубль, дзе адразу замацаваўся ў складзе. У 2020 годзе пачаў прыцягвацца і да асноўнай каманды. Дэбютаваў першай камандзе «Слуцку» 29 жніўня 2020 году ў матчы Кубка Беларусі супраць гомельскага «Лякаматыва» (2:0), калі выйшаў на замену ў канцы сустрэчы. 22 лістапада 2020 году ўпершыню згуляў у Найвышэйшай лізе, правёўшы на полі ўсе 90 хвілінаў у матчы супраць гарадзенскага «Нёмана» (0:1). У 2021 годзе пачаў часьцей зьяўляцца ў стартавым складзе, а ў сэзоне 2022 году ўжо быў рэгулярным гульцом асноўнага складу. У студзені 2024 году падоўжыў кантракт з «Слуцкам», але колькасьць гульнёвага часу пачала скарачацца. У пачатку 2025 году ўзмоцніў шыхты мазырскай «Славіі».

### Міжнародная
27 верасьня 2022 году дэбютаваў у зборнай Беларусі (да 21 году), адгуляўшы другі тайм таварыскага матчу супраць зборнай Казахстану (1:1).

## Дасягненьні
**«Славія»**:
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2025

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Іван Міхнюк

**Іван Міхнюк** ( 1 чэрвеня 2003 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца барысаўскага БАТЭ (у арэндзе з «Слуцку»).

## Кар’ера
### Клюбная
Пачынаў займацца футболам у родным Пінску. Часам выступаў за юнацкія каманды менскага «Дынама», а пазьней перабраўся ў акадэмію берасьцейскага «Дынама». У 2020 годзе пачаў выступаць за клюбны дубль. У пачатку 2021 году разам з акадэміяй дынамаўцаў перайшоў у берасьцейскі «Рух», дзе таксама гуляў за дубль. У пачатку 2022 году «Рух» зьняўся з чэмпіянату Беларусі, але паўабаронца працягваў выступаць за каманду клюбу ў юнацкім першынстве.

У чэрвені 2022 году трапіў у структуру берасьцейскага «Цэнтру разьвіцьця футболу» (былая акадэмія «Дынама» і «Руха»), а ў ліпені быў аддадзены ў арэнду ў «Слуцак». Спачатку гуляў за дубль, а 17 верасьня 2022 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме сустрэчы супраць бабруйскай «Белшыны» (0:0). У далейшым пачаў зьяўляцца і ў пачатковым складзе каманды. У студзені 2023 году перайшоў у «Слуцак» на трывалай аснове, падпісаўшы трохгадовы кантракт. У студзені 2024 году падоўжыў пагадненьне з случакамі. У пачатку 2026 году апорнік быў арандаваны барысаўскім БАТЭ.

### Міжнародная
У кастрычніку 2019 году гуляў за зборную Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыі чэмпіянату Эўропы. У кастрычніку 2021 году гуляў за зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Эўропы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты