Чэмпіянат сьвету па шахматах

**Чэмпіяна́т сьве́ту па ша́хматах** — спаборніцтва па вызначэньні чэмпіёна сьвету ў шахматах. З 2014 року ладзіцца кожны цотны год. Дзейным чэмпіёнам пасьля перамогі ў 2023 року над расейцам Янам Няпомнячым зьяўляецца кітаец Дзін Ліжэнь. Ён двойчы абараняў свой тытул — у 2014 року з Анандам і 2016 року з расейцам Сяргеем Каракінам.

Першы афіцыйны чэмпіянат сьвету адбыўся ў 1886 року матчам двух наймацнейшых гульцоў Эўропы і ЗША — Ёганам Цукертортам і Вільгельмам Стэйніцам. Усутыч да 1946 року ўмовы спаборніцтва вызначаў чэмпіён. З 1948 турнір перайшоў пад кіраўніцтва Міжнароднай шахматнай фэдэрацыі. У 1993 року адбыўся раскол, калі дзейны чэмпіён Гары Каспараў заснаваў Прафэсійную шахматную асацыяцыю ды пачаў ладзіць ейныя чэмпіянаты сьвету. У 2006 року адбылося ўзьяднаньне чэмпіёнаў абодвух вэрсіяў.

Удзел у чэмпіянаце сьвету адкрыты для ўсіх незалежна ад плоці ды ўзросту. Тым ня меней, існуюць яшчэ асобныя жаночы, моладзевы (да 20 гадоў) ды сталы (мужчыны ад 60-гадовага і жанчыны ад 50-гадовага веку) чэмпіянаты. Існуюць таксама чэмпіянаты зь меншым кантролем часу — чэмпіянат сьвету па шахматным рапідзе і чэмпіянат сьвету па шахматным бліцы, а таксама чэмпіянат сьвету па шахматах між кампутарамі.

## Мінуўшчына
Ідэя правядзеньня чэмпіянатаў сьвету зьявілася ў першай палове XIX стагодзьдзя, і нават фразай «чэмпіён сьвету» з 1845 року называлі розных моцных шахматыстаў. Аднак першы турнір, названы чэмпіянатам сьвету, адбыўся ў 1886 року між амэрыканскім аўстрыйцам Вільгельмам Стэйніцам і нямецкім палякам Ёганам Цукертортам. Да 1948 року пра правядзеньне чэмпіянатаў сьвету дамаўляліся прыватна чэмпіён і прэтэндэнт. Яны мусілі зьбіраць сродкі на правядзеньне турніру самастойна і з гэтай мэтай часта прымалі стаўкі на перамогу аднаго ці другога, таму чэмпіянаты ладзіліся нерэгулярна.

З 1948 року ФІДЭ ўвяла правілы правядзеньня чэмпіянатаў сьвету, якія выкарыстоўваліся дзеля рэгулярнай арганізацыі спаборніцтваў да 1993 року. Аднак у 1993 дзейны чэмпіён Гары Каспараў і прэтэндэнт Найджэл Шорт, незадаволеныя прыгатаваньнямі ФІДЭ, вырашылі заснаваць уласную арганізацыю ды ладзіць уласныя чэмпіянаты. Падзел працягваўся да аб’яднаўчага матчу ў 2006 року. Пасьля аб’яднаньня права правядзеньня чэмпіянатаў сьвету вярнулася да ФІДЭ, і яны пачалі праводзіцца штодвагады.

## Чэмпіёны

### Неафіцыйныя наймацнейшыя гульцы

### Афіцыйныя чэмпіёны сьвету (1886—1993)

### Чэмпіёны сьвету паводле вэрсіі ПША (1993—2006)

### Чэмпіёны сьвету паводле вэрсіі ФІДЭ (1993—2006)

### Аб’яднаныя чэмпіёны сьвету (з 2006)

### Храналёгія



ImageSize = width:1200 height:450
PlotArea = left:120 bottom:80 top:0 right:10
Alignbars = justify
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/01/1886 till:01/01/2019
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy

Colors =
  id:pre value:red legend:Да&nbsp;ФІДЭ
  id:fide value:green legend:ФІДЭ
  id:non value:purple legend:ПША,&nbsp;раскол
  id:dfide value:blue legend:ФІДЭ,&nbsp;раскол
  id:Lines value:black legend:Чэмпіянат&nbsp;сьвету
  id:dnLine value:purple
  id:dfLine value:blue

  id:bars value:gray(0.95)

Legend = orientation:vertical position:bottom columns:2
BackgroundColors = bars:bars
ScaleMajor = increment:5 start:1886
ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1886

LineData =

  at:29/03/1886 color:lines layer:back
  at:20/02/1889 color:lines layer:back
  at:09/12/1890 color:lines layer:back
  at:01/01/1892 color:lines layer:back
  at:26/05/1894 color:lines layer:back
  at:14/01/1897 color:lines layer:back
  at:06/04/1907 color:lines layer:back
  at:30/09/1908 color:lines layer:back
  at:10/02/1910 color:lines layer:back
  at:09/12/1910 color:lines layer:back
  at:28/04/1921 color:lines layer:back
  at:29/11/1927 color:lines layer:back
  at:12/11/1929 color:lines layer:back
  at:14/06/1934 color:lines layer:back
  at:16/12/1935 color:lines layer:back
  at:04/12/1937 color:lines layer:back
  at:17/05/1948 color:lines layer:back
  at:11/05/1951 color:lines layer:back
  at:13/05/1954 color:lines layer:back
  at:27/04/1957 color:lines layer:back
  at:09/05/1958 color:lines layer:back
  at:07/05/1960 color:lines layer:back
  at:13/05/1961 color:lines layer:back
  at:20/05/1963 color:lines layer:back
  at:09/06/1966 color:lines layer:back
  at:17/06/1969 color:lines layer:back
  at:30/08/1972 color:lines layer:back
  at:18/10/1978 color:lines layer:back
  at:19/11/1981 color:lines layer:back
  at:19/12/1987 color:lines layer:back
  at:15/02/1985 color:lines layer:back
  at:09/11/1985 color:lines layer:back
  at:07/11/1990 color:lines layer:back
  at:21/10/1993 color:dnline layer:back
  at:01/11/1993 color:dfline layer:back
  at:16/10/1995 color:dnline layer:back
  at:10/07/1996 color:dfline layer:back
  at:20/12/1997 color:dfline layer:back
  at:28/08/1999 color:dfline layer:back
  at:04/11/2000 color:dnline layer:back
  at:15/12/2000 color:dfline layer:back
  at:14/12/2001 color:dfline layer:back
  at:13/07/2004 color:dfline layer:back
  at:18/10/2004 color:dnline layer:back
  at:16/10/2005 color:dfline layer:back
  at:13/10/2006 color:lines layer:back
  at:30/09/2007 color:lines layer:back
  at:29/10/2008 color:lines layer:back
  at:13/05/2010 color:lines layer:back
  at:30/05/2012 color:lines layer:back
  at:22/11/2013 color:lines layer:back
  at:28/11/2014 color:lines layer:back
  at:30/11/2016 color:lines layer:back

BarData =

  bar:carlsen  text:"Магнус Карлсэн"
  bar:topalov  text:"Весялін Тапалаў"
  bar:kasimdzhanov  text:"Рустам Касімджанаў"
  bar:ponomariov  text:"Руслан Панамароў"
  bar:anand  text:"Вішванатан Ананд"
  bar:khalifman  text:"Аляксандар Халіфман"
  bar:kramnik  text:"Уладзімер Крамнік"
  bar:kasparov  text:"Гары Каспараў"
  bar:karpov  text:"Анатоль Карпаў"
  bar:fischer  text:"Бобі Фішэр"
  bar:spassky  text:"Барыс Спаскі"
  bar:petrosian  text:"Тыгран Петрасян"
  bar:tal  text:"Міхаіл Таль"
  bar:smyslov  text:"Васіль Смыслоў"
  bar:botvinnik  text:"Міхаіл Батвіньнік"
  bar:euwe  text:"Макс Эйвэ"
  bar:alekhine  text:"Аляксандар Алехін"
  bar:capablanca  text:"Хасэ Рауль Капаблянка"
  bar:lasker  text:"Эмануэль Ляскер"
  bar:steinitz  text:"Вільгельм Стэйніц"

PlotData =
  width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4)
  bar:steinitz from:29/03/1886 till:26/05/1894 color:pre
  bar:lasker from:26/05/1894 till:28/04/1921 color:pre
  bar:capablanca from:28/04/1921 till:29/11/1927 color:pre
  bar:alekhine from:29/11/1927 till:16/12/1935 color:pre
  bar:euwe from:16/12/1935 till:04/12/1937 color:pre
  bar:alekhine from:04/12/1937 till:24/03/1946 color:pre
  bar:botvinnik from:17/05/1948 till:27/04/1957 color:fide
  bar:smyslov from:27/04/1957 till:09/05/1958 color:fide
  bar:botvinnik from:09/05/1958 till:07/05/1960 color:fide
  bar:tal from:07/05/1960 till:13/05/1961 color:fide
  bar:botvinnik from:13/05/1961 till:20/05/1963 color:fide
  bar:petrosian from:20/05/1963 till:17/06/1969 color:fide
  bar:spassky from:17/06/1969 till:30/08/1972 color:fide
  bar:fischer from:30/08/1972 till:27/06/1975 color:fide
  bar:karpov from:27/06/1975 till:09/11/1985 color:fide
  bar:kasparov from:09/11/1985 till:01/11/1993 color:fide
  bar:kasparov from:01/11/1993 till:04/11/2000 color:non
  bar:karpov from:01/11/1993 till:28/08/1999 color:dfide
  bar:khalifman from:28/08/1999 till:15/12/2000 color:dfide
  bar:anand from:15/12/2000 till:14/12/2001 color:dfide
  bar:ponomariov from:14/12/2001 till:13/07/2004 color:dfide
  bar:kasimdzhanov from:13/07/2004 till:16/10/2005 color:dfide
  bar:topalov from:16/10/2005 till:13/10/2006 color:dfide
  bar:kramnik from:04/11/2000 till:13/10/2006 color:non
  bar:kramnik from:13/10/2006 till:30/09/2007 color:fide
  bar:anand from:30/09/2007 till:22/11/2013 color:fide
  bar:carlsen from:22/11/2013 till:28/11/2018 color:fide



## Чэмпіёны паводле колькасьці перамог
У ніжэйшай табліцы чэмпіёны сьвету прыведзеныя паводле колькасьці перамог на чэмпіянатах сьвету (для гэтай табліцы перамогай на чэмпіянаце сьвету лічыцца пасьпяховая абарона, нават у выпадку нічыйнага выніку). Асобна прыведзеныя вынікі для прызнаваных паводле абодвух вэрсіяў чэмпіёнаў.

## Глядзіце таксама

* Сьпіс чэмпіянатаў сьвету па шахматах
* Турнір прэтэндэнтаў
* Шахматная алімпіяда
* Кубак сьвету па шахматах
* Камандны чэмпіянат сьвету па шахматах
* Чэмпіянат сьвету па шахматах сярод жанчын
* Чэмпіянат сьвету па шахматах сярод моладзі

* Чэмпіянат сьвету па шахматным рапідзе
* Чэмпіянат сьвету па шахматным бліцы
* Чэмпіянат сьвету па шахматах сярод сталых людзей
* Чэмпіянат сьвету па шахматах між кампутарамі
* Чэмпіянат сьвету па рашэньні шахматных задачаў
* Чэмпіянат сьвету ліставаньнем

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя чэмпіянатаў сьвету 


Катэгорыя:Штодвухгадовыя спартовыя спаборніцтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1886 годзе