Антон Неманцэвіч

**Антон Неманцэвіч**, пс.: *а. Антоні*, *Злучэнец* (27 студзеня (8 лютага) 1893, Санкт-Пецярбург — 6 студзеня 1943, Менск) — каталіцкі сьвятар бізантыйскага і лацінскага абрадаў, манах-езуіт, першы экзарх Беларускага Экзархату Грэка-Каталіцкай Царквы, доктар тэалёгіі і права, рэлігійны і культурна-грамадзкі дзеяч, рэдактар, выдавец, пэдагог і публіцыст. Адзін з ініцыятараў і творцаў беларускага ўнійнага руху Заходняй Беларусі.

## Біяграфія
Паходзіў зь сям’і беларусаў-перасяленцаў зь в. Парчэўцы (Сакольскі павет). Бацькі аддалі яго ў прыватную каталіцкую гімназію сьв. Кацярыны ў Пецярбургу.

Скончыў Віленскую каталіцкую духоўную сэмінарыю. Высьвячаны на сьвятара 27 верасьня 1915. У тым самым годзе далучаецца да беларускага руху. У 1918 — скончыў Петраградзкую каталіцкую духоўную акадэмію, прызначаны вікарыем парафіяльнага касьцёлу сьв. Кацярыны ў Колпіне пад Петраградам. З 1918 нёс душпастырскае служэньне ў Маскве, дзе заангажаваўся ў працу найперш сярод дзяцей і моладзі.

Перасьледаваўся бальшавікамі за рэлігійную дзейнасьць. Першы раз арыштаваны 25 траўня 1919 — адседзеў у вязьніцы 6 месяцаў. Пасьля арышту архібіскупа Яна Цепляка спрабаваў пратэставаць. За гэта 31 траўня 1921 ізноў трапіў у вязьніцу на колькі месяцаў. Пасьля вызваленьня прызначаны вікарыем парафіі сьв. Пятра і Паўла ў Маскве. Арыштаваны нанова ў 1923.

Дзякуючы абмену палітвязьнямі 1 лютага 1925 перададзены Польшчы.

Па накіраваньні мітрапаліта Эдварда Ропа паехаў у Рым на тэалягічныя студыі ў Папскім Усходнім інстытуце, дзе стаў доктарам тэалёгіі. Навуковую дысэртацыю напісаў на тэму «Бальшавізм і выхаваньне. Сучаснае бальшавіцкае заканадаўства ў Расеі адносна рэлігійнага і маральнага выхаваньня моладзі ў параўнаньні з правам Божым, прыродным і аб’яўленым». Абарона дысэртацыі адбылася 2 ліпеня 1927 г. Затым кароткі час працаваў асістэнтам прэфэкта бібліятэкі Папскага Ўсходняга інстытуту. У 1928 годзе вярнуўся ў Польшчу, быў прафэсарам у Люблінскім місійным інстытуце і адначасова працаваў як катэхет у школах. У 1928—1929 выкладаў параўнальную тэалёгію ў Люблінскім каталіцкім унівэрсытэце.

13 верасьня 1929 году сьвятар уступіў у Ордэн езуітаў, дзе прыняў усходні абрад. Парах грэка-каталіцкай парафіі ў мяст. Альбэртын пад Слонімам, з 1933 — у Сынковічах.

У 1932—1937 рэдактар і выдавец беларускага рэлігійнага часопісу «Да Злучэньня». З 1934 — прафэсар фундамэнтальнай тэалёгіі і кананічнага права ў Папскай Усходняй сэмінарыі ў Дубне (Заходняя Ўкраіна).

У 1938 працягваў выдаваць забаронены часопіс «Да Злучэньня» ў Варшаве пад назваю «Злучэньне».

З 1940 узначаліў Беларускі Экзархат Грэка-Каталіцкай Царквы (узьведзены ў сан экзарха 17 кастрычніка 1940). За ім беларуская мова ўпершыню ў гісторыі Царквы ў Беларусі сталася афіцыйнаю ў справаводзтве і ў царкоўным жыцьці. Заснаваў «Апостальства малітвы за Беларусь».

Арыштаваны гэстапа 4 ліпеня 1942 у Альбэртыне і праз Баранавічы дастаўлены ў турму СД у Менску. Доўгі час лічылася, што ён памёр у Бэрліне ў вязьніцы (згодна польскіх крыніцаў). Аднак дзякуючы апошнім знаходкам у беларускіх архівах выяўлена, што ён памёр, зьнясілены турэмнымі ўмовамі ў Менскай вязьніцы СД ад сардэчна-сасудзістай недастатковасьці 6 студзеня 1943 (немцы ў афіцыйнай даведцы напісалі, што памёр ад тыфу, на які сьвятар меў імунітэт, бо перахварэў ім у дзяцінстве). Пахаваны 9 студзеня 1943 на нямецкіх могілках у Менску сьвятаром мясцовай праваслаўнай Царквы .

## Крыніцы

## Літаратура
* Niemancewicz Antoni // Encyklopedia wedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564-1995. Opracowaŀ Ludwik Grzebień SJ. Kraków, 1996. S. 455.
* Dzwonkowski R. Losy duchowieństwa katolickiego w ZSSR, 1917—1937: Martyrologium. Lublin, 1998;
* Гарбінскі БРД.
* Сяргей Ёрш. Дзе й калі загінуў Экзарх а. Антон Неманцэвіч? // Царква, № 4 (35), 2002. С. 12-13.
* [Я. Усошын]. Новы дакумент пра лёс Экзарха Антона Неманцэвіча. Царква, № 3 (42), 2004. С. 3, 15.
* 65-ая гадавіна сьмерці Экзарха Антона Неманцэвіча // Царква № 3 (58), 2008.
* дыякан Яўген Усошын, архім. Сяргей Гаек. Экзарх Антон Неманцэвіч - верны сьведка Евангельля. Roczniki Teologiczne, Tom LIII-LIV, zeszyt 7 – 2006-2007.
* Мартос А. Беларусь в исторической государственной и церковной жизни. Мн., 1990;

## Вонкавыя спасылкі
* Слоўнік Маракова
* Дзе і калі загінуў Экзарх айцец Антон Неманцэвіч Радыё Ватыкана
* Дзе і калі загінуў айцец Антон Неманцэвіч (2 частка) Радыё Ватыкана

Катэгорыя:Нарадзіліся 8 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1893 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары ўсходняга абраду
Катэгорыя:Беларуская грэка-каталіцкая царква
Катэгорыя:Езуіты
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Савецкай Расеі
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Выкладчыкі Люблінскага каталіцкага ўнівэрсытэту імя Яна Паўла II
Катэгорыя:Асобы Слоніму
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Трэцім Райху і яго акупаваных тэрыторыях
Катэгорыя:Памерлі 6 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1943 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Менску