open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Новакаліноўская меская грамада

**Новакаліноўская меская грамада**  () — тэрытарыяльная грамада ў Самбарскім раёне Львоўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Новы Калінаў.

## Геаграфія
Новакаліноўская меская тэрытарыяльная грамада размешчана на усходзе Самбарскага раёна.

## Гісторыя
Грамада утворана 11 жніўня 2015 году ў рамках адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (дэцэнтралізацыі).

Да 17 ліпеня 2020 года грамада была ў складе колішняга Самбарскага раёна, пасля чаго увайшла ў склад новага Самбарскага раёна.

## Адміністрацыйны падзел
9 , якія ўключаюць 1 места, 1 пасёлак і 23 вёскі.

### Населеныя пункты

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Новакаліноўская меская рада
* Новакаліноўская меская грамада

Катэгорыя:Грамады Самбарскага раёну
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2015 годзе
Балагоўскі раён

**Балагоўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў поўначы Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца горад Балагова.

## Геаграфія
Балагоўскі раён мяжуе з Удомельскім, Вышневалоцкім і Фіраўскім раёнамі, а таксама з Наўгародзкай вобласьцю. Плошча раёну складае 2398,64 км².

## Гісторыя
Балагоўскі раён быў утвораны 30 ліпеня 1930 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР у складзе Ленінградзкай вобласьці. 29 студзеня 1935 году быў перададзены ў склад Калінінскай вобласьці, як на той час называлася Цьвярская вобласьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Памочнікі СПА Люфтвафэ

**«Памочнікі СПА» Люфтвафэ** () — падраздзяленьні Люфтвафэ, сфармаваныя на акупаванай тэрыторыі шэрагу краінаў Эўропы зь мясцовых жыхароў у Другую сусьветную вайну.

## Беларусь
У верасьні 1944 году Саюз беларускай моладзі набраў у «памочнікі СПА» () 2354 маладыя беларусы. Зь іх адабралі групы дзеля навучаньня ў зэнітна-артылерыйскай школе. Выпускнікоў курсу залічылі ў склад частак СПА Бэрліну, у якасьці асобных беларускіх падразьдзяленьняў.

## Расея

З сакавіка 1944 году аб’яднанымі намаганьнямі Гітлерюгенду, СС і Люфтвафэ ў склад дапаможнай службы СПА на акупаванай тэрыторыі РСФСР пачалі набіраць юнакоў і дзяўчат у веку ад 15 да 20 гадоў. Колькасьць расейскіх ахвотнікаў, якія першапачаткова зваліся «памочнікамі Люфтвафэ», а з 4 сьнежня 1944 году — «выхаванцамі СС» (, ), склаў 1 383 чалавекі. Іх функцыі — пэрсанал у абслугоўваньні зэнітных батарэяў і будаўнічых часткак Люфтвафэ.

## Славаччына
У склад дапаможнай службы СПА ў Славаччыне залічылі больш за 2 тысячы чалавек, значная частка зь іх былі сябрамі Гітлерюгенду.

## Украіна
Ва Ўкраіне набор маладых людзей у «дапаможную службу СПА» пачаўся ў сакавіку 1944 году. Залучаныя ўкраінцы паступалі пад каманду «Баявой адмысловай каманды Гітлерюгенд Поўдзень», штаб якой разьмяшчаўся ў Львове. Пры першым наборы залучыли 5933 чалавекі, пераважную большасьць якіх накіравалі ў СПА, амаль усіх астатніх — у транспартавую службу і падразьдзяленьні сувязі Люфтвафэ, а 250 маладых мужчынаў — у навучаньне на унтэр-афіцэрскія курсы войскаў СС з далейшым накіраваньнем у дывізію СС «Галічына». 31 сакавіка 1945 году колькасьць украінцаў сярод «памочнікаў СПА» складала 7668 чалавек.

## Крыніцы

Катэгорыя:Замежныя добраахвотнікі вэрмахту
Сандэрлэнд

**Са́ндэрлэнд** () — партовы горад і адзін з самых вялікіх населеных пунктаў графства Тайн і Ўір, на паўночным усходзе Ангельшчыны. Горад разьмешчаны ў вусьці ракі Ўір, прыкладна ў 16 км на паўднёвы ўсход ад Ньюкасла-апон-Тайну і прыкладна ў 19 км на паўночны ўсход ад гораду Дарэм. 

## Гісторыя
Гістарычна на месцы сучаснага Сандэрлэнду было 3 паселішча ў вусьці ракі Ўір. На паўночным баку ракі рэгіён Монкўірмут быў заселены яшчэ ў 674 годзе, калі кароль Нартумбрыі Экгфрыт даў зямлю Бэнэдыкту Біскапу дзеля заснаваньня манастыру. У 685 годзе Экгфрыт дараваў Біскапу яшчэ крыху зямлі, прылеглую да манастыра на паўднёвым баку ракі.

У канцы VIII стагодзьдзя вікінгі атакавалі ўзьбярэжжа, і да сярэдзіны IX стагодзьдзя манастыр быў закінуты. Землі на паўднёвым баку ракі былі прадастаўлены эпіскапу Дарэма ангельска-саксонскіх каралём Этэльстанам у 930 годзе. Гэтыя землі сталі называцца Бішапўірмут і ўключалі такія населеныя пункты, як Раеп, якія ўваходзяць у сучасны горад. Зь цягам часу паселішча паглынала прылеглыя вёскі, а каб канкураваць з горадам Ньюкаслам-апон-Тайн, гандлярам былі выдадзеныя такія ж самыя прывілеі. Аднак, спратрэбіўся пэўны час, каб места разьвілася як порт.

На той час асноўным гандлёвым таварам была рыба, як то пераважна селядзец у XIII стагодзьдзі, потым ласось у XIV і XV стагодзьдзях. Хуткаму росту порту спачатку спрыяў гандаль сольлю. Вываз солі з Сандэрлэнду фіксуецца яшчэ ў XIII стагодзьдзі, але толькі ў 1589 годзе былі закладзеныя першыя саляныя сажалкі ў Бішапўірмут-Панз. Вялікія чаны з марской вадой награваліся з выкарыстаньнем вугалю, праз выпарэньне вады соль у іх заставалася. Паколькі дзеля абагрэву саляных пляцовак быў неабходны вугаль, былі створаныя вуглездабыўныя суполкі. Зь цягам часу пашырыўся гандаль вугалю.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
* Турыстычны сайт гораду.
Майныч

**Майныч** () — вёска ў Новакаліноўскай грамаде Самбарскага раёна Львоўскай вобласьці Ўкраіны. 

## Геаграфія
Майнычы размешчаны ў 22 км на ўсход ад раённага цэнтра места Самбар, і ў 50 км на паўднёвы захад ад абласнога цэнтра места Львоў. 

## Клімат
Вёска мае ўмерана кантынэнтальны клімат.

## Насельніцтва
 год насельніцтва складала 260 чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Майныч Вярхоўная Рада Ўкраіны 
*  

Катэгорыя:Вёскі Самбарскага раёну
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1624 годзе
Віларог

**Віларог** (*Antilocapra americana*) — від сямейства віларогавых клясы сысуноў. Распаўсюджаны ў Паўночнай Амэрыкі ад паўднёвых прэрый Канады, на поўдзень да заходняй часткі ЗША і да паўночнай Мэксікі. Насяляюць лугі, палыновыя раўніны, пустэльні і перадгор’і; ад узроўню мора да 3350 м.

Гэта невялікія капытныя жывёлы з бочкападобнымі целамі. Даўжыня цела прыблізна 1,4 м, хвост даўжынёй да 105 мм, а вушы да 143 мм. Вага складае ад 35 да 70 кг, у залежнасьці ад плоці і ўзросту. Іх валасы шчыльныя і вельмі грубыя, напоўненыя паветрам, што забяспечвае вельмі добрую ізаляцыю. Покрыўныя валасы полыя і падкладваюцца больш дробным, кароткім падшэрсткам. Сьпінная шэрсьць мае румяна-карычневы колер; жывот, задняя частка тулава і плямы на шыі крэмавыя. У самцоў на шыі кароткія чорныя грывы. Рогі прамыя, з заднім кручком і кароткім пярэднім зубцом; іх максымальная вышыня 25 см. Рогі ў самак звычайна невялікія альбо адсутнічаюць. Зубная формула: 0/3, 0/1, 3/3, 3/3.

Віларогі — самыя хуткія з вядомых сысуноў Новага Сьвету, якія рухаюцца з хуткасьцю 98 км/г пры спрынце. Яны траваедныя, ядуць сьцеблы, лісьце, травы і хмызьнякі. Спажываньне вады змяняецца ў залежнасьці ад воднасьці расьліннасьці, даступнай на мясцовым узроўні. Пры наяўнасьці далікатнага лісьця з утрыманьнем вільгаці 75% і больш, відаць, віларогам не трэба піць асобна ваду. У засушлівыя сэзоны яны звычайна сустракаюцца ў межах 5–6 км ад вады і могуць выпіваць да 3 літраў у дзень. На дзіцянятаў і слабейшых асобін палююць каёты, бобкаты, пумы, беркуты і іншыя.

Віларогі палігамныя. Сезон размнажэньня на поўначы прыпадае на верасень — пачатак кастрычніка, а на поўдні працягваецца з канца ліпеня па кастрычнік. Цяжарнасьць доўжыцца 252 дні. Нараджаецца 1 ці 2 дзіцяняты. Праз тры тыдні яны пачынаюць есьці некаторыя расьліны. Рогі пачынаюць расьці ва ўзросьце шасьці месяцаў. Максымальная працягласьць жыцьця складае 16 гадоў у дзікай прыродзе, хоць яны рэдка жывуць даўжэй 9 гадоў.

## Сыстэматыка
род **віларог** (*Antilocapra*)
* від **віларог** (*Antilocapra americana*)
* від †*A. pacifica*

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнакапытныя
Катэгорыя:Чырвоны сьпіс МСАП відаў з найменшай рызыкай
Гардыня (вёска)

**Гардыня́** () — вёска ў Новакаліноўскай тэрытарыяльнай грамадзе Самбарскага раёна Львоўскай вобласьці Ўкраіны. 

## Геаграфія
Гардыня разьмешчаная за 5 км на ўсход ад цэнтра тэрытарыяльнай грамады места Новага Калінава, ў 9,6 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтру места Самбару, і за 51 км на паўднёвы захад ад абласнога цэнтру места Львова. 

## Клімат
Вёска мае ўмерана кантынэнтальны клімат. Самы халодны месяц — студзень, самы сьпякотны — ліпень. Сярэдняя колькасьць ападкаў: 830 мм штогод.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Роман Гординський, Богдан Виханський*. Гординя. Дрогобич, 2011. 278 с. 
* *Богдан Виханський*. Школа і Гординя сьогодні: історико-краєзнавчий нарис. 1990. 80 с. 
* *Іван Филипчак*. Школа в Гордині: Нарис з історії шкільництва.  Львів: товариство «Взаємна Поміч Українського Вчительства», 1938. 27 с. 
* *Богдан Виханський*. Дублянська околиця Самбірщини, Дрогобич: Коло, 2005. 

## Вонкавыя спасылкі
* Гардыня Вярхоўная Рада Ўкраіны 

Катэгорыя:Вёскі Самбарскага раёну
Катэгорыя:Зьявіліся ў XV стагодзьдзі
Катэгорыя:XV стагодзьдзе ва Ўкраіне
Залужаны (Львоўскі раён)

**Залужаны** (, калішняя назва **Нойгоф**) — вёска ў  Львоўскага раёна Львоўскай вобласьці Ўкраіны.

## Геаграфія
Залужаны размешчаны ў 20 км на паўднёвы захад ад раёнога і абласнога цэнтра места Львоў.

## Клімат
Вёска мае ўмерана кантынэнтальны клімат.

## Насельніцтва
 год складае 73 жыхары.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Вёскі Львоўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1726 годзе
Жыгманд Пэрэні

**Жыґманд Пэрэні** (,  25 лістапада 1870, Пэшт — 18 сакавіка 1946, Будапэшт) — вугорскі палітычны дзяяч, барон, міністар унутраных справаў (1919), намесьнік старшыні верхняй палаты вугорскага нацыянальнага сходу, рэгент камісара Закарпацьця, захавальнік Сьвятой Кароны, старшыня Сусьветнай арганізацыі вугорцаў, старшыня камітата Мармарош (1903—1913).

У савецкі час ён быў арыштаваны камуністычным рэжымам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 25 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1870 годзе
Катэгорыя:Памерлі 18 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1946 годзе
Барсукі (Маісееўшчынскі сельсавет)

**Барсукі** — вёска ў Маісееўшчынскім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

Да 28 траўня 2013 году вёска ўваходзіла ў склад Траянаўскага сельсаветау.

## Крыніцы

Катэгорыя:Маісееўшчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Руда (карысныя выкапні)

**Руда́** — від карысных выкапняў, прыроднае мінэральнае ўтварэньне, якое зьмяшчае злучэньні карысных кампанэнтаў (мінэралаў, мэталаў) у канцэнтрацыях, якія робяць выманьне гэтых мінэралаў эканамічна мэтазгодным. Эканамічная мэтазгоднасьць вызначаецца кандыцыямі ў рудзе. Нараўне з самароднымі мэталамі існуюць руды мэталаў (жалеза, волава, медзі, цынку, нікелю і да т. п.). Адрозьніваюць мэталічныя і немэталічныя рудныя карысныя выкапні; да апошніх адносяцца, напрыклад п’езакварц, флюарыт ды інш.

Катэгорыя:Карысныя выкапні
Катэгорыя:Мэталюргія
Жырафавыя

**Жырафавыя** (Giraffidae) — сямейства клясы сысуноў, уключае 2 сучасныя роды і 2 сучасныя віды. Гэтыя два вельмі розныя жывёлы абмежаваныя ў Афрыцы на поўдзень ад Сахары. Упершыню жырафавыя з’явіліся ў выкапнях у раньнім міяцэне Афрыкі, прычым шмат вымерлых формаў сустракалася і ў Эўразіі.

Акапі і жырафа вельмі розныя па сваёй экалогіі і паводзінах. Акапі насяляюць глыбокія лясы Цэнтральнай Афрыкі. Яны адзінкавыя жывёлы з адносна невялікімі плошчамі мешканьня. Іх рацыён у асноўным уключае лісьце і галінкі, але яны таксама пасуцца на травах. Жырафы стайныя, жывуць да 25 жывёл разам, якія займаюць вялікія плошчі мешканьня, як правіла, у адносна адкрытых саванах. Іх рацыён — выключна лісьце і галінкі, яны выкарыстоўваюць доўгія шыі, каб дацягнуцца да кроны дрэва.

Вага акапі складае ад 210 да 350 кг, а жырафа вагой ад 1180 да 1930 кг. У іх доўгія і вузкія галавы, тонкія вусны і доўгія языкі. Акапі, аднак, не мае незвычайнай доўгай шыі і ног жырафы. У абодвух відаў доўгія, вузкія, цалкам негрыбныя ногі, у якіх адсутнічаюць бакавыя пальцы. У жырафавых кароткія рогі, якія ўнікальныя сярод сысуноў, таму што складаюцца з касьцяных стрыжняў, пакрытых пухнатай скурай. Зубная формула: 0/3, 0/1, 3/3, 3/3 = 32. У жырафавых складаны 4-камерны страўнік.

## Сыстэматыка
**Жырафавыя** (Giraffidae)
* род жырафа (*Giraffa*)
** від жырафа або жырафа афрыканская (*Giraffa camelopardalis*)
** вымерлыя віды: †*G. gracilis*, †*G. jumae*, †*G. priscilla*, †*G. punjabiensis*, †*G. pygmaea*, †*G. sivalensis*, †*G. stillei*
* род акапі (*Okapia*)
** від акапі (*Okapia johnstoni*)
* вымерлыя роды: †*Csakvarotherium*, †*Injanatherium*, †*Propalaeomeryx*, ?†*Progiraffa*, †*Shansitherium*, †*Umbrotherium*, †*Canthumeryx*, †*Georgiomeryx*, †*Bohlinia*, †*Honanotherium*, †*Afrikanokeryx*, †*Giraffokeryx*, †*Mitilanotherium*, †*Palaeogiraffa*, †*Palaeotragus*, †*Samotherium*, †*Birgerbohlinia*, †*Bramatherium*, ?†*Hydaspitherium*, †*Decennatherium*, †*Helladotherium*, †*Sivatherium*, †*Vishnutherium*

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнакапытныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Кабаргавыя

**Кабаргавыя** (Moschidae) — сямейства клясы сысуноў; уключае 1 сучасны род і 7 сучасных відаў. Гэтыя жывёлы насяляюць тэрыторыю, якая ўключае паўночны Афганістан, Пакістан, Індыю, Гімалайскае плато паўднёвага Кітая, Нэпал, Тыбэт і Паўночны Віетнам. Жывуць у лясах і хмызьняках. Самыя раньнія кабаргавыя вядомыя з алігацэна Эўропы.

Гэта маленькія жывёлы, 9–11 кг. У кабаргаў грубая поўсьць, а заднія канечнасьці даўжэй пярэдніх. У іх адсутнічаюць рогі, і іх верхнія іклы шабляпадобныя (у самак меншыя іклы). У самцоў у брушнай поласьці ёсць мускусная залоза.

Калі іх пераследуюць, гэтыя жывёлы робяць велізарныя скачкі з радыкальнымі зьменамі кірунку. Яны настолькі спрытныя, што могуць скакаць на дрэвы, дзе могуць балансаваць на тонкіх галінах, каб здабываць корм. Гэта скрытныя жывёлы, якія звычайна актыўныя ў начны час альбо раньняй раніцай, альбо позьнім вечарам. Звычайна яны адзінкавыя. Іх рацыён уключае як лісьце і галінкі, так і травяністыя расьліны. Цяжарнасьць працягваецца 5 месяцаў.

## Сыстэматыка
**Кабаргавыя** (Giraffidae)
* род кабарга (*Moschus*)
** сучасныя віды: *M. anhuiensis*, *M. berezovskii*, *M. chrysogaster*, *M. cupreus*, *M. fuscus*, *M. leucogaster*, *M. moschiferus*
* вымерлыя роды: †*Blastomeryx*, †*Longirostromeryx*, †*Machaeromeryx*, †*Parablastomeryx*, †*Problastomeryx*, †*Pseudoblastomeryx*, †*Dremotherium*, †*Pomelomeryx*, †*Micromeryx*, †*Bedenomeryx*, †*Friburgomeryx*, †*Hispanomeryx*, †*Hydropotopsis*, †*Oriomeryx*

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнакапытныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Аленьчыкавыя

**Аленьчыкавыя** (Tragulidae) — сямейства клясы сысуноў; уключае 3 сучасныя роды і 10 сучасных відаў. Гэтыя жывёлы насяляюць Паўднёва-Ўсходнюю Азію і Афрыку. Самыя раньнія аленьчыкавыя вядомыя зь позьняга эацэна Паўднёва-Ўсходняй Азіі. Яны былі шырока распаўсюджаныя і пасьпяховыя да міяцэна.

Гэта маленькія жывёлы, 2,3–4,6 кг. Іх поўсьць мае адценьне карычневага зьверху і белага зьнізу. На целе могуць быць белыя плямы і палосы. Іх цела выглядае кароткім і кампактным, а ногі — худымі. У іх адсутнічаюць залозы, агульныя для многіх прадстаўнікоў іх атрада. Рогі таксама адсутнічаюць. Іклы буйныя і выгнутыя ў самцоў, меншыя ў самак. Зубная формула: 0/3, 1/1, 3/3, 3/3 = 34. Страўнік 3-камерны.

Гэта звычайна адзіночныя і начныя жывёлы, якія жывуць у густой расьліннасьці на лясной падсьцілцы. Яны ў першую чаргу траваедныя (ядуць травы, лісьце, садавіну), але ядуць і бесхрыбетных, дробных сысуноў, а часам харчуюцца і падлай.

## Сыстэматыка
**Аленьчыкавыя** (Tragulidae)
* род *Hyemoschus*
** від *Hyemoschus aquaticus*
* род *Moschiola*
** віды: *M. indica*, *M. kathygre*, *M. meminna*
* род аленьчык (*Tragulus*)
** віды: *T. javanicus*, *T. kanchil*, *T. napu*, *T. nigricans*, *T. versicolor*, *T. williamsoni*
* вымерлыя роды: †*Afrotragulus*, †*Archaeotragulus*, ?†*Choilodon*, †*Cryptomeryx*, †*Dorcabune*, †*Dorcatherium*, †*Hyomoschus*, †*Iberomeryx*, †*Krabimeryx*, †*Siamotragulus*, †*Yunnanotherium*

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнакапытныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Уранізм

**Уранíзм** (на старагрэцкай Οὐρανός «неба») — тэрмін 19 — пачатку 20 ст. для абазначэньня мужчынскай гомасэкуальнасьці.
Верагодней усяго слова створанае нямецкім праўнікам і пісьменьнікам Карлам Ульрыхсам. Асабліва актыўна аўтар выкарыстоўваў яго ў апублікаваных у 1864-65 гадах пяці тамах свайго эсэ «Дасьледаваньні загадкі каханьня паміж мужчынамі» (Forschungen über das Rätsel der mannmännlichen Liebe).Тэрмін «уранізм»  (па-нямецку urning) паходзіць ад імя грэцкай багіні Афрадыты Ўраніі. Эпітэт Уранія азначае нябесную, духоўную іпастась багіні, бо звычайна яна вядомая для ўсіх людзей пад назовам Афрадыта Пандэмас. Уранія, такам парадкам, азначае аднаплоцевае каханьне, а Пандэмас — рознаплоцевае. Слова ўранізм і ягоныя вытворныя — ураніст, уранісцкі — сталіся важным этапам у разьвіцьці гей-тэрміналёгіі. Апрача К. Ульрыхса панятак ураніст выкарыстоўвалі вядомыя пісьменьнікі, якія самі зьяўляліся ўраністамі (гомасэксуаламі): бэльг Жорж Экгаўт, ангельскія гэтак званыя «ўранісцкія паэты» 19-20 ст. (Уільям Джонсан Коры, Джон Эдмунд, Эдвін Брэдфард, Джон Эдынгтан Саймандс ды йншыя).

## Крыніцы

Катэгорыя:Сэксуальная арыентацыя
Катэгорыя:Ідэалягічныя клішэ
Катэгорыя:ЛГБТ
Траянаўка (Менская вобласьць)

**Трая́наўка** — вёска ў Маісееўшчынскім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці. Знаходзіцца на аўтадарозе Халопенічы-Маісееўшчына, за 46 кілямэтраў на паўночны ўсход ад Барысаву, 122 кілямэтры ад Менску.

Да 28 траўня 2013 году цэнтар Траянаўскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1662 г. згадваецца ў складзе Аршанскага павету ВКЛ.

## Насельніцтва
* 2002 — 424 жыхары, 144 двары

## Інфраструктура
* Сярэдняя школа
* Клюб
* Бібліятэка
* Аддзяленьне сувязі

## Выбітныя ўраджэнцы і жыхары
* Мікола Багадзяж, беларускі гісторык-журналіст
* Лукаш Семянюк (1880—1921) — беларускі вайсковец, атаман, удзельнік беларускага незалежніцкага руху.

## Крыніцы

Катэгорыя:Маісееўшчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Камітэт вызваленьня народаў Расеі

**Камітэт вызваленьня народаў Расеі** (КВНР; ) — палітычны камітэт, які фармальна аб’ядноўваў нацыянальныя, пераважна расейскія антыбальшавіцкія арганізацыі, якія дзейнічалі ў час Другой сусьветнай вайны на акупаванай Нацысцкай Нямеччынай тэрыторыі Эўропы.

Палітычнай платформай быў Маніфэст руху за вызваленьне народаў Расеі (Праскі маніфэст), абвешчаны ў Празе 14 лістапада 1944 году. Гэты дзень лічыцца датай стварэньня Камітэту.

Палітычным кіраўніцтвам Камітэту быў Прэзыдыюм, які складаўся з генэрал-лейтэнанта Андрэя Ўласава (старшыня), генэрал-маёраў Ф. Трухіна і В. Малышкіна, генэрал-маёра прафэсара Д. Закутнага, генэрал-лейтэнантаў Г. Жыленкова і Я. Балабіна, прафэсараў Ф. Багатырчука (рэпрэзэнтаваў Украінскую нацыянальную раду), М. Будзіловіча (рэпрэзэнтаваў Беларускую нацыянальную раду) і З. Руднева.

Ва ўмовах часу Камітэт супрацоўнічаў з кіраўніцтвам Нацысцкай Нямеччыны. Узброеныя сілы Камітэту складалі Расейская вызвольная армія, Расейскі ахоўны корпус у Югаславіі і шэраг іншых падраздзяленьняў, якія агулам налічвалі каля 120—130 тысячаў чалавек.

## Крыніцы

Катэгорыя:Расейская вызваленчая армія
Ванда Банішэўская

**Ва́нда Банішэ́ўская** (; , Каменка каля Наваградку, Расейская імпэрыя — 2 сакавіка 2003, Канстанцін-Язёрна, Польшча) − каталіцкая манашка, стыгматка, хрысьціянская містычка і Служка Божая.

## Жыцьцяпіс
Была адной з адзінаццаці дзяцей у сям’і (тры памерлі ў маленстве) Францішка і Гелены (у дзявоцтве Анолік).

6 студзеня 1925 уступіла ў бесгабітовую кангрэгацыю Сёстраў ад Анёлаў у Вільні, 2 жніўня 1926 року атрымала манаскае імя Марыя Вацлава. Вечныя абяцаньні склала 2 жніўня 1933 у Кальварыі. Зь вясны 1933 року знаходзілася ў манаскай суполцы ў Прыцюнах пад Вільняй. Спаведнікамі містычкі былі ксёндз Тадэвуш Макарэвіч і ксёндз Чэслаў Барвіцкі.

У 1934 року, у Вялікі чацьвер, атрымала стыгматы. Мела незагойныя раны на руках, ступнях, галаве, правым баку і тулаве, ды раны ад бічаваньня. Раны зьяўляліся пераважна па абедзе ў чацьвяргі ды пятніцы, а найбольш у вялікім посьце і Вялікім тыдні. Паводле згадак сьведкаў, мела дар прароцтва, неядзеньня і аздараўленьня. Духоўным кіраўніком быў архібіскуп Рамуальд Ялбжыкоўскі. У 1944 року трапіла ў прытулак для невылечна хворых.

У паваенны час Сёстры ад Анёлаў хавалі ў сваёй грамадзе ў Прыцюнах розных ксяндзоў і манахаў. 9 красавіка 1950 року НКВД знайшло ў іхнім доме ксяндза езуіта Антонія Зомбка. 11 красавіка ўсе сёстры кангрэгацыі былі арыштаваныя 11 красавіка ды абвінавачаныя ў прыналежнасьці да нелегальнага таемнага ордэну і ўкрываньні агента Ватыкану. Большую частку дасудовага зьняволеньня Ванда Банішэўская правяла ў турэмным шпіталі на Лукішках. 10 лютага 1951 прыгавораная да 10 гадоў зьняволеньня. Вырак адбывала ў Верхняўральску. За малітвы трапляла ў карцар, шмат хварэла, зноў праяўляліся стыгматы, але савецкія лекары не маглі даць ім рады. 22 жніўня 1956 вызваленая і трапіла ў рэпатрыяцыйны пункт у Быкаве пад Масквой, 15 кастрычніка выехала ў Польшчу.

У Польшчы жыла ў дамох свайго ордэну ў Беластоку, Люткоўцы пад Варшавай, Чанстахове. У 1958 была накіраваная ў псыхіятрычны шпіталь. У 1960-я перанесла апэрацыю па выдаленьні пухліны мозгу. У 1980-я яе зьбіў аўтамабіль, пасьля чаго да канца жыцьця яна не магла нармальна хадзіць. З 1988 року жыла ў Канстанціне. Памерла 2 студзеня 2003 ў Хыліцах (прадмесьці Канстанціна-Язёрны).

## Ушанаваньне памяці
У 2008 року ў Польшчы пра жыцьцё Ванды Банішэўскай зьняты тэлевізыйны спэктакль „Стыгматычка“ рэжысэра Войехца Новака.

4 жніўня 2020 року Апостальская сталіца ня ўбачыла перашкодаў да бэатыфікацыі стыгматкі. Бэатыфікацыйны працэс з ініцыятывы Сёстраў ад Анёлаў распачаўся 9 лістапада таго ж року ў Варшаўскай архідыяцэзіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына, прысьвечаная Вандзе Банішэўскай
* Жыцьцяпіс  на бачыне Сёстраў ад Анёлаў
* Жыцьцяпіс на бачыне „Слова Жыцьця“
* Ірына Жарнасек. Лясная канвалія // Наша Вера

Катэгорыя:Польскія хрысьціянскія містыкі
Катэгорыя:Рыма-каталіцкія містыкі
Катэгорыя:Вязьні ГУЛагу
Катэгорыя:Рыма-каталіцкія манашкі
Катэгорыя:Польскія манашкі
Катэгорыя:Стыгматыкі
Катэгорыя:Польскія Слугі Божыя
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наваградзкім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Пясэчынскім павеце
Салі Гокінз

**Са́лі Гокінз** (; нарадзілася 27 красавіка 1976 году) — ангельская акторка. Ляўрэатка некалькіх узнагародаў, у тым ліку прэміі «Залаты Глёбус» і «Срэбны мядзьведзь».

## Біяграфія
Пасьля заканчэньня Каралеўскай акадэміі драматычнага мастацтва Гокінз пачала сваю кар’еру ў якасьці сцэнічнае акторкі ў такіх пастановах, як то *«[[Рамэо і Джульета]]»* (у ролі Джульеты), *«[[Шмат шуму пра нішто]]»* і *«[[Сон у летнюю ноч]]»*. Ейная першая галоўная роля прыпала на фільм Майка Лі *«[[Ўсё альбо нічога (фільм, 2002)|Ўсё альбо нічога]]»* 2002 году. Яна працягвала працаваць зь Лі, зьняўшыся ў ролі другога плянау ў кінастужцы *«[[Вэра Дрэйк]]»* (2004), а таксама выканаўшы галоўную ролю ў фільме *«[[Бестурботная]]»* (2008), за якую атрымала некалькі прэміяў, уключаючы прэмію «Залаты Глёбус» за найлепшую жаночую ролю м’юзыкле ці камэдыю і «Срэбны мядзьведзь» Бэрлінскага кінафэстывалю за найлепшую жаночую ролю.

Гокінз зьявілася ў двух фільмах Ўудзі Алена, як то *«[[Мара Касандры]]»* (2007) і *«[[Засмучоная Джасьмін]]»* (2013), за апошнюю зь якіх яна атрымала намінацыю на прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю другога пляну. Наступныя фільмы, якія рушылі ўсьлед, адзначыліся тым, што акторка ў іх выконвала галоўная ролі. Да гэтых фільмаў адносяцца *«[[Зроблена ў Дэгенэм]]е»* (2010), *«[[Пэдынгтан (фільм)|Пэдынгтан]]»* (2014), *«[[Модзі (фільм)|Модзі]]»* (2016) і *«[[Пэдынгтан 2]]»* (2017), а таксама зьявілася ў фільмах *«[[Гадзіла (фільм, 2014)|Гадзіла]]»* (2014) і *«[[Гадзіла 2: Кароль монстраў]]»* (2019). За галоўную ролю нямой прыбіральшчыцы ў рамантычным фантастычным фільме *«[[Форма вады]]»* (2017) Гокінз заслужыла прызнаньне і атрымала намінацыю на прэмію «Оскар» за найлепшую жаночую ролю.

Гокінз таксама выступала ў сцэнічных пастаноўках Каралеўскага прыдворнага тэатру ў Лёндане, а ў 2010 годзе дэбютавала на Брадўэі ў п’есе *«[[Прафэсія місіс Ўорэн]]»*. У 2012 годзе яна ўзяла ўдзел ў пастаноўцы *«[[Сузор’і (п’еса)|Сузор’я]]»* Каралеўскага прыдворнага тэатру, які пазьней перайшоў у тэатар герцага Ёрку ва Ўэст-Эндзе. На тэлебачаньні яна зьявілася ў адаптацыях BBC *«[[Чаявыя аксаміткі]]»* (2002) у ролі Зэны Блэйк і *«[[Аксамітныя пальчыкі]]»* (2005) у ролі Сью Трындэр. Яна таксама зьявілася ў ролі Эн Эліёт у фільме *«[[Запэўненьне (фільм, 2007)|Запэўненьне]]»* (2007), тэлевізійнае адаптацыі аднайменнага раману Джэйн Остын. Ейны выступ у фільме паводле раману быў добра прыняты крытыкамі і быў узнагароджаны прэміяй «Залатая німфа».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Брытанскія акторкі
Салідарнасьць (газэта)

**«Салідарнасьць»** — беларуская газэта. Недзяржаўнае выданьне, друкаваны орган Беларускага незалежнага прафсаюзу. Наклад газэты ў 2005 годзе складаў 5400 асобнікаў. Заснаванае ў сакавіку 1991 году выданьне ўвесь час падвяргацца ганеньням і перасьледу ўладаў. У ёй друкаваліся артыкулы як на расейскай, так і на беларускай мовах. Галоўны рэдактар «Салідарнасьці» , былы галоўны рэдактар прафсаюзнай газэты «Беларускі час», якога звольніў новы прафсаюзны старшыня Леанід Козік, адданы Лукашенка. 

Газэта аднавіла выпуск 24 красавіка 2003 году пасьля сямімесячнага перапынку на 16 старонках A3 накладам у 10000 асобнікаў. 

3 чэрвеня 2003 году выйшаў сумесны нумар «Белорусской деловой газеты» ды «Салідарнасьці»: такім чынам рэдакцыя падтрымала «БДГ», якую таксама забараняў рэжым Лукашэнкі.

Перад прэзыдэнцкімі выбарамі 2006 году газэта зачынілася, таму што й «Белпошта», і «Белсаюздрук» адмовіліся яе распаўсюджваць&nbsp;— газэта засталася бяз сродкаў да існаваньня. З 8 лютага 2006 году газэта выходзіць толькі ў інтэрнет-вэрсіі.

У дзень прэзыдэнцкіх выбараў 19 сьнежня 2010 году большасьць незалежных інтэрнэт-рэсурсаў, якія асьвятлялі іх ход, былі заблякаваныя, у тым ліку «Салідарнасьць».

У красавіку 2011 году «Салідарнасьць» атрымала папярэджаньне ад пракуратуры за «дыскрэдытацыю» нацыі пры асьвятленьні тэрарыстычнага акту ў менскім мэтро.

На новы 2012 год «Салідарнасьць» абнавіла вэб-сайт.

Са жніўня 2020 году сайт «Салідарнасьці» заблякаваны ў Беларусі. З 2021 году беларускія ўлады блякуюць і люстэрка асноўнага сайту.

У ліпені 2022 году інтэрнет-рэсурсы газеты былі ўнесены ў рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў.

## Узнагароды
* Прэмія  «За ўклад у свабоду слова» (2004)
* Ганаровы дыплём Беларускай асацыяцыі журналістаў за выбітную працу журналіста Настасьсі Зелянковай (2019)
* Конкурс «Вольнае слова» (2020), другое месца (Тацьцяна Гусева, «Салідарнасьць», за сэрыю інтэрвію з Віктарам Бабарыка)

## Гл. таксама
* Вераніка Чаркасава

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Салідарнасть gazeta by 

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Газэты на расейскай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:1991 год у Беларусі
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Людміла Хрысьцесева

**Людмі́ла Хрысьце́сева** (мастацкі псэўданім *Л. Хрысьцесева/ L. Christeseva*; нар. у 1978 г. у Магілёве, Беларусь) — швэдзкая мастачка беларускага паходжаньня. Па атрыманьні дыплёму магістру Віцебскага Дзяржаўнага Тэхналягічнага Ўнівэрсытэту ў галіне мастацтва і тэкстыльнага дызайну ў 2001 годзе, Хрысьцесева пераехала жыць у  Швэцыю і далучылася да крэатыўнай каманды швэдзкага дызайнэра Лярса Валіна.  

Сынтэз беларускай і швэдзкай культуры натхнілі Хрысьцесеву на дасьледваньне тэмы гендэру, ідэнтычнасьці і рэпрэзэнтацыі жанчыны ў розных культурах. Хрысьцесева актыўна ўдзельнічае ў разнастайных мастацкіх праектах і выставах у Швэцыі і за мяжой. Яе атэлье *Artten* разьмешчана ў цэнтры Стакгольму і функцыянуе як выставачная пляцоўка для маладых мастакоў.

Хрысьцесева атрымала ступень магістру ў галіне гісторыі і тэорыі моды ў Стакгольмскім Унівэрсытэце, напісаўшы дысэртацыю па тэме Pussy Riot, дзе модны аксэсуар — баляклява — быў выкарастаны ў камунікацыі апазыцыйных поглядаў. Яна таксама вучылася ў Вышэйшай школе мастацтва *Konstfack*. 

Яе выстава ”Sustainidentuty” пра жаночасьць у розных культурах была прадстаўлена ў Казахстане (2015) і ў Беларусі (2016) пры падтрымцы мясцовых дыпляматычных карпусоў. Скульптуры, вырабленыя з туаляў, якія зьяўляюцца прататыпамі высокай моды, былі выстаўленыя ў Музэі Арміі (2016), у рэзыдэнцыі амбасадара ЗША ў Стакгольме, Музэі Паўночных краінаў (2017-2018), а так сама ў Русэндальскім Садзе (2018).
У 2017 г. Хрысьцесева была прадусаркай выставы *Ingmar Bergman and his legacy in fashion and art* для Швэдзкага Інстытуту. Выстава была паказаная цягам юбілейнага году Інгмара Бэргмана пры падтрымцы амбасадаў Швэцыі, у музэях і мастацкіх галерэях па ўсім сьвеце. Улетку 2018-га году Цэнтар Бэргмана () запрасіў Л. Хрысьцесеву прадставіць свой мастацкі праект «Непераможная жаноцкасьць» на востраве Форэ.

Л. Хрысьцесева таксама зьяўляецца ініцыятаркай і прадусаркай *HeforShe Arts Week* у Стакгольме для *UN Women Sweden* (2017). З нагоды Тыдняў Модаў, увосень 2018 году Людміла распачала свой новы праект *Fashion Speaкs* (*Гаворыць мода*), у якім памаранчавыя туалі ўсталі ў якасьці мастацкага афармленьня акцыі Orange Day, «Памаранчавы дзень», утвораны арганізацыяй «ААН-жанчыны», які заклікае спыніць гвалт у дачыненьні да жанчынаў.

28 жніўня 2019 году, Хрысьцесева аб’яднала выбітных швэдзкіх жанчынаў ідэяй сястцёрства і запрасіла іх удзельнічаць у ейным праекце — *Fashion Speaks: 100 shades of nature*. Сярод запрошаных была і швэдзкая прадусарка ў галіне культуры Ўльрыка Скуг Гольмгард. У сэрцы Стакгольму, на Strandvägen allé гэтыя жанчыны паказалі калекцыю экалягічнага адзеньня ад беларускага брэнда *Historia Naturalls*. Сярод удзельніц гэтага праекту была амбасадарка Швэцыі ў Беларусі Крыстына Юганэсан і заснавальніца арганізацыі Жаночае права Марыя Рашыдзі. У сваёй творчасьці Л. Хрысьцесева разьвівае некалькі мастацкіх кірункаў: Sustainidenity, Pinkism  і The sky over .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Швэдзкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Беларусы ў Швэцыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Аленевыя

**Аленевыя** (Cervidae) — сямейства клясы сысуноў; уключае 2 падсямействы (Capreolinae і Cervinae) і 70 сучасных відаў. Гэтыя жывёлы пражываюць на ўсіх кантынэнтах, за выключэньнем Аўстраліі, Антарктыды і большай часткі Афрыкі. Аленевыя былі занесены амаль ва ўсім сьвеце, і ў цяперашні час у Аўстраліі і Новай Зэляндыі ёсць 6 відаў. Аленевыя жывуць у розных асяроддзях пражываньня — ад замерзлай тундры на поўначы Канады і Грэнляндыі да экватарыяльных дажджавых лясоў Індыі. Яны засяляюць шыракалістыя лясы, забалочаныя землі, лугі, засушлівыя хмызьнякі, дажджавыя лясы і, як вядома, жывуць у розных гарадскіх і прыгарадных умовах. Першыя сапраўдныя аленевыя з'явіліся каля 20 мільёнаў гадоў таму ў раньнім міяцэне і прыблізна тады яны пачалі перамяшчацца з Азіі ў Эўропу і Паўночную Амэрыку.

Аленевыя маюць вялікую фізычную разнастайнасьць. Лось (*Alces alces*), самы буйны від можа дасягаць 800 кг, а самы маленькі, паўночны пуду (*Pudu mephistophiles*), дасягае максымальнага памеру каля 9 кг. Звычайна аленевыя маюць кампактныя тулавы і вельмі магутныя выцягнутыя ногі. За выключэньнем вадзяных аленяў (*Hydropotes inermis*), ва ўсіх самцоў маюцца рогі, а рагаль (*Rangifer tarandus*) — адзіны від, у якога і самцы, і самкі маюць рогі. Зубная формула: 0/3, 0–1/1, 3/3, 3/3.

Хоць большасьць аленевых жыве статкамі, некаторыя віды адзінкавыя. Гэта траваедныя жывёлы, якія ядуць травы, лісьце, хмызьнякі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Парнакапытныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Вялікая Лёжа Беларусі

**Вялікая Лёжа Беларусі** — гэта сувэрэннае аб’яднаньне рэгулярных вольнамулярскіх лёжаў, што працуюць на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь. Створаная пры падтрымцы і прызнаньні Вялікіх Лёжаў Польшчы, Літвы і Ўкраіны і рэгулярна асьвечаная 25.05.2019 на Ўсходзе Менску падчас супольнага рытуальнага сходу. Мае свае Канстытуцыю, Агульны статут. Арганізацыя афіцыйна зарэгістраваная.

## Перадгісторыя

Вялікая Лёжа Беларусі мае даўнюю багатую гісторыю і працягвае традыцыі Каралеўскага Мастацтва на беларускай зямлі пачынаючы з протамасонскіх аб’яднаньняў позьняга Сярэднявечча і эпохі Адраджэньня, лёжаў XVIII-XIX стагодзьдзяў, беларускіх вольных муляраў пачатку XX стагодзьдзя. З Другое сусьветнае вайны і да распаду СССР масонства ў Беларусі было забароненае.

У 1998 годзе першыя грамадзяне Беларусі былі ініцыяваныя ў лёжах Вялікай Нацыянальнай Лёжы Польшчы (ВЛНП). На рытуальныя працы зь Менску выяжджалі ў Варшаву і іншыя польскія месты. Гэты рух набываў папулярнасьць і 19.11.2005 г. на Ўсходзе Варшавы пад юрысдыкцыяй ВЛНП была створаная лёжа №8 «Іван Луцкевіч», якая аб’яднала беларускіх братоў і працавала на беларускай мове. У 2010 годзе з дазволу ВЛНП «Іван Луцкевіч» упершыню за доўгія дзесяцігодзьдзі правёў беларускія масонскія працы на тэрыторыі Беларусі, у Менску. Колькасьць братоў павялічвалася і 20.09.2014 году на Ўсходзе Вільні пад юрысдыкцыяй Вялікай Лёжы Літвы была створаная беларускамоўная лёжа №7 «Скарына», куды беларускія масоны прыяжджалі зь Менску, але ўсё часьцей з дазволу ВЛЛ праводзілі працы на тэрыторыі Беларусі. 21.05.2016 г. на Ўсходзе Кіева пад юрысдыкцыяй Вялікай Лёжы Ўкраіны грамадзяне Беларусі стварылі лёжу №15 «Браніслаў Тарашкевіч», якая таксама працавала на беларускай мове. З гэтых трох лёжаў і была створаная ВЛБ, якая ўвасобіла новую, беларускую масонскую юрысдыкцыю, што дазволіла ўсім беларускім братам законна і рэгулярна працаваць на Радзіме. На пачатак 2021 году Вялікую Лёжу Беларусі афіцыйна прызналі Вялікія Лёжы Польшчы, Літвы, Украіны, Эстоніі й Казахстану.

## Крыніцы

* З’явілася масонская Вялікая ложа Беларусі. Вялікім майстрам стаў Сяргей Дубавец
* Чым займаюцца беларускія масоны? 25 пытаньняў Вялікаму майстру беларускай ложы
* Што хаваецца за дзвярыма Дома масонаў у Мінску?
* Сяргей Дубавец: Беларускія масоны пашыраюць свабоду без палітыкі
* Nicht unbeirrt vom Lärm der Welt. Über den Aufbau der Freimaurerei in Belarus während der Staatskrise. Von Br. Walter Plassmann. — Humanität. Das deutsche freimaurer-magazin. 2/2021

Катэгорыя:Масонства
Катэгорыя:Травень 2019 году
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2019 годзе
Катэгорыя:2019 год у Беларусі
Катэгорыя:Грамадзкія арганізацыі Беларусі
Каранавірусная інфэкцыя-2019 у Абхазіі

Па паведамленьнях спраўнае ўправы па абароне насельніцтва ад заразы Каронавірус, жыхарка часткова прызнанай Рэспублікі Абхазія прыбыла з Масквы 29 сакавіка 2020 года ў аэрапорт горада Сочы самалётам У6 407 «Уральскія авіялініі» у 10:50. Днём 29 сакавіка яна заехала ў Рэспубліку Абхазія праз дзяржаўную мяжу па рацэ Псоў ў суправаджэньні сваякоў, на асабістым возе пляменьніка і прайшла да месца пражываньня ў сяло Аберкыт Галскага раёна. Увечары таго ж дня з-за дрэннага самаадчуваньня жанчына была шпіталізавана за межы Абхазіі на тэрыторыю Грузіі, дзе ў яе было пацьверджана захворваньне "Каронавірус". Усе грамадзяне, што кантактавалі з ёй, былі затвораныя і правераны. Па паведамленьні Міністэрства аховы здароўя Абхазіі ні ў каго з 11 блізкіх не пацьвердзілася захворваньня.

7 красавіка 2020 г. Міністр аховы здароўя і грамадзкага забеспячэньня Абхазіі Тамаз Цахнакія паведаміў аб першым станоўчым выніку на каронавірус у Рэспубліцы Абхазія. Ім аказаўся жыхар горада Гагра, які вярнуўся з Масквы 29 сакавіка самалётам «Уральскія авіялініі» Масква — Сочы. Хворы быў вывезены ў раённую бальніцу, якая была вызначана запасной лячэбніцаю для магчымых хворых каранавірусам. Усе асобы, зь якімі гаварыў заражаны грамадзянін з моманту ўезду на землі Абхазіі былі выяўленыя. Усе жыхары 8 павярховага будынка, у якім ён пражываў часова былі затвораныя ў сваіх кватэрах.

8 красавіка 2020 г. каронавірус пацьвердзіўся ў члена сям’і ўжо заражанага. Па паведамленьні спраўнае ўправы па абароне насельніцтва ад каранавіруснае ззаразы, хворыя працягваюць атрымліваць лячэньне лекамі і знаходзяцца пад пастаянным наглядам лекараў у Галоўнае лякарні места Гудаўты. Стан першага захварэлага расцэньваецца як сярэдняя ступень цяжкасьці з нязначна станоўчым рухам. Стан другога хворага застаецца адносна здавальняючым.

11 красавіка 2020 г. спраўная ўправа па абароне насельніцтва ад каранавіруснае заразы паведаміў, што за мінулыя суткі праверку прайшлі пяць чалавек. У чацьвярых зь іх вынік адмоўны. Станоўчы вынік праверкі выяўлены ў аднаго з грамадзян, якія гаварылі зь першымі двума захварэўшымі. Ім аказаўся жыхар горада Гагра 1925 г.н., які раней гаварыў зь першым заражаным жыхаром г. Гагра.

## Зноскі

Катэгорыя:Надзвычайныя сытуацыі ў ахове здароўя міжнароднага маштабу
Катэгорыя:2020 год у Абхазіі
Каранавірусная інфэкцыя-2019 у Аргентыне

Хвароба каронавірус распаўсюдзілася на Аргентыну 3 сакавіка 2020 году, дзе 1353 чалавекі былі заражаныя.

7 сакавіка Міністэрства аховы здароўя пацьвердзіла першую сьмерць 64-гадовага мужчыны, які прыехаў у Парыж, Францыя, і ў якога таксама былі іншыя захворваньні. Гэты выпадак быў пацьверджаны як станоўчы вынік на вірус толькі пасьля сьмерці чалавека, што азначала першую апісаную сьмерць ад віруса ў Лацінскае Амэрыцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Надзвычайныя сытуацыі ў ахове здароўя міжнароднага маштабу
Катэгорыя:2020 год у Аргентыне
Касьцёл сьвятых Пятра і Паўла (Старыя Васілішкі)

**Касьцёл Сьвятых апосталаў Пятра і Паўла** — каталіцкі храм у в. Старыя Васілішкі Шчучынскага раёна. Знаходзіцца на заходняй ускраіне вёскі. Помнік архітэктуры новай готыкі. Дзейнічае.

## Гісторыя
Пабудаваны ў 1897—1903 гг. з чырвонай цэглы паводле задумы 1897 г. польскага архітэктара Канстанціна Вайцяхоўскага. Асьвячоны ў 1905 г. На 1932 г. налічваў 4992 парафіяніна.

Касьцёл быў узьведзены на добраахвотныя сродкі парафіян, імёны якіх выбіты на вапнавых блёках цокаля. У савецкі час на загад мясцовага начальства імёны ахвярадаўцаў былі замазаныя цэмэнтам.

## Архітэктура
міні|зьлева|Галоўны від
Вырашаны паводле канона 3-нефавай 2-вежавай базілікі. Архітэктурная задума храма падпарадкавана вертыкальнай накіраванасьці: 3 нізкія гранёныя апсіды пераходзяць у працяглы аб'ём нефа, накрытага высокім 2-схільным чырвоным чарапічным дахам, 3-ярусныя вежы маюць гранёныя шпілі, контрфорсы ступеньчатыя. Галоўны фасад вылучаюць вімпергі, стральчатыя, запоўненыя арнамэнтальнымі мудрагелістымі пераплётамі праёмы, і акно-ружа ў сярэдзіне. Тры ўваходныя стральчатыя ўваходы ўпрыгожаны скульптурна-барэльефнымі керамічнымі пано.

## Нутро
міні|зьлева|Нутро
У нутры прастора расчлянёна магутнымі слупамі на 3 нефы і накрыта высокімі стральчатымі скляпеньнямі. На 8 міжнефавых слупах устаноўлены скульптуры апосталаў. На бакавых барэльефных карцінах-пано і аконных вітражах адлюстраваны Крыжовы шлях Хрыста. Галоўны, 2 кулісныя і 2 бакавыя драўляныя алтары, амбон, лавы для вернікаў выкананы ў вытанчаных формах готыкі. Вітражы, фрэскі, скульптура, чаканка, разьба па дзераве, кераміка ствараюць высокамастацкае асяроддзе храма.

## Крыніцы

## Літаратура
* Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2001.— 216 с.

## Спасылкі
* 

Катэгорыя:Рэтраспэктыўна-гатычныя збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Касьцёлы Гарадзенскай дыяцэзіі
Катэгорыя:Касьцёлы Шчучынскага раёну
Катэгорыя:Старыя Васілішкі
Тацяна Грыневіч-Матафонава

**Таця́на Грыне́віч-Матафо́нава** ( 10 лістапада 1977, Ашмяны Гарадзенскай вобласьці БССР) — беларуская музыка, сьпявачка.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася 10 лістапада 1977 року ў Ашмянах. Бацька — Іван Ігнатавіч, сувязіст; маці — Ала Іванаўна, настаўніца музычнай школы; пазнаёміліся ў Ашмянах. Мелі трох дзяцей, Тацяна — сярэдняя.

Скончыла Ашмянскую сярэднюю школу №2 і музычную школу, Маладэчанскую музычную вучэльню па спэцыяльнасьці „дырыгент“, Беларускі дзяржаўны інстытут культуры.

Падчас навучаньня ў 2000 року пабралася шлюбам з Алесем Матафонавым, студэнтам таго ж вну. Зь ім мае сына Адася. Праз тры гады сям’я распалася.

Працавала акампаніятаркай у школе, пасьля ў хоры „Санорус“, 12 гадоў адпрацавала ў камэрным хоры Белдзяржфілярмоніі. У 2007—2009 супрацоўнічала таксама з хорам праваслаўнага сабору Гайнаўкі (Польшча).

Як сольная сьпявачка канцэртуе з 2008 року. Выступала ў школах, бібліятэках, музэях, прадпрыемствах па ўсёй Беларусі. Таксама выступала на 400-годзьдзі Докшыцкай каталіцкай парафіі (2007) і на 600-годзьдзі Сынковіцкай царквы (2008). Актыўна ўдзельнічала ў кампаніі „Будзьма беларусамі!“, выступала на курсах „Мова нанова“.

У верасьні 2020 року зьехала ў Турэччыну.

## Дыскаграфія
* Дзіцячы альбом (2010)
* З Новым годам (2011)
* Анталёгія беларускага рамансу «Шыпшына» (2012)
* Няма прыгажэй ад маёй Беларусі. Альбом школьных вершаў (2012)
* Пасьпеўкі (2012)
* Сотня вершаў (2014)
* Дзіцячы альбом-2 (2014)
* Галасы паэтаў (2016)
* Гукаю цябе (2018)
* Дзіцячы альбом-3 (2020)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія акадэмічныя музыкі
Катэгорыя:Беларускія сьпявачкі
Катэгорыя:Беларускія гітарысты
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту культуры і мастацтваў
Катэгорыя:Выпускнікі Маладэчанскага дзяржаўнага музычнага коледжу
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ашмянах
Гедрэ Казлаўскайце

**Гéдрэ Казлаўска́йце** (; 21 сакавіка 1980, Кейданы, Летувіская ССР) — летувіская паэтка, эсэістка. Галоўная рэдактарка літаратурнага двухтыднёвіка Šiaurės Atėnai (*Паўночныя Атэны).* 

## Жыцьцяпіс
Навучылася ў Нацыянальнай школе мастацтваў імя Чурлёніса, але ня скончыла яе. У 2004 годзе скончыла Віленскі ўнівэрсытэт і атрымала ступень бакаляўра летувіскае філялёгіі. У 2007 годзе атрымала ступень магістаркі летувіскай літаратуры. Навучалася ў дактарантуры Інстытуту летувіскай літаратуры і фальклёру. Працавала у кнігарні, супрацоўнічала з часопісамі для дзяцей і моладзі, а таксама пісала літаратурную крытыку ў розных СМІ.

## Творчасьць
Творчую кар’еру пачала у 2001 годзе. З 2011 г. — сяброўка Саюзу пісьменьнікаў Летувы. Творы перакладзеныя на ангельскую, францускую, польскую і беларускую мовы. У 2000 годзе перамагла ў конкурсе дэбютаў «Вясна паэзіі». Ейная першая кніга прозы «Бывай, школа!» (Sudie, mokykla!) выйшла ў 2001 годзе. За паэтычны зборнік «Песьні гетэраў» (Heterų dainos) атрымала званьне найлепшай маладой паэткі 2009 году. З 2010 працуе ў газэце «Паўночныя Атэны» (Šiaurės Atėnai). Па-беларуску вершы паэткі друкаваліся ў часопісе «Дзеяслоў» у 2015 годзе. Пазьней у перакладзе Ў. Гарбацкага творы Г. Казлаўскайце публікаваліся ў часопісе «ПрайдзіСвет», №21.

У цяперашні час Г. Казлаўскайце — адна з самых яркіх і ўплывовых фігураў у летувіскай паэзіі. Паэтка адрозьніваецца адкрытасьцю, сьмеласьцю: у паэтычных тэкстах яна актуалізуе ўнутраныя драмы і камэдыі жанчыны. Часам вершы вельмі інтымныя і лесьбаэратычныя. У апошнім зборніку «Gintaro kambarys» (Бурштынавы пакой, 2018) дасьледуюцца адносіны з бацькам — вершы аўтабіяграфічныя, сымбалічныя і мэтафізічныя. Назва кнігі неадназначная: бурштынавы пакой — гэта і пакой бацькі паэткі, які выступае ў ролі пэрсанажа некалькіх вершаў, і бурштынавы пакой, створаны для караля Фрыдрыха I падчас Другой сусьветнай вайны, і кабінэт псыхатэрапіі, і папулярная казка пра падводны палац Юраце.

На пачатку 2025 году ў выдавецтве "Пфляўмбаўм" выйшаў пераклад вершаў Г. Казлаўскайце па-беларуску, выкананы Ў. Гарбацкім.

## Сьпіс твораў
* Sudie, mokykla: dvi apysakos. — Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 2001.
* Heterų dainos: eilėraščiai. — Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 2008.
* Postilės (su J. Sasnausku): evangelijų komentarai. — Vilnius: Tyto alba, 2009.
* Meninos: eilėraščiai. — Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 2014.
* Singerstraum: eilėraščiai. — Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 2016.
* Gintaro kambarys: eilėraščiai. — Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 2018.

## Беларускія пераклады
* Размаўляць на забытых мовах. Вершы ў перакладзе Уладзіслава Гарбацкага
* «Чароўны час». Выдавецтва «Пфляўмбаўм», пераклад Уладзіслава Гарбацкага, 2025

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія паэткі
Катэгорыя:Летувіскія літаратаркі
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Нарадзіліся 21 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1980 годзе
Катэгорыя:Асобы Вільні
Берня

**Бе́рня** — вёска ў Мётчанскім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мётчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Антаневічы

**Антане́вічы** — вёска ў Мётчанскім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мётчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Добрыцкае

**До́брыцкае** (таксама сустракаецца — *Дабры́цкае*) — вёска ў Мётчанскім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мётчанскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Бэрнлі

**Бэ́рнлі** () — горад у графстве Ланкашыр, на паўночным захадзе Ангельшчыны. Паводле стану на 2001 год насельніцтва складала каля 73 тысяч чалавек. Месьціцца за 34 км на поўнач ад Манчэстэра і 32 км на ўсход ад Прэстана, у месцы зьліцьця рэкаш Калдэр і Брун. Бэрнлі мае рэпутацыю рэгіянальнага цэнтру перадавога досьведу апрацоўчай і аэракасьмічнай прамысловасьці.

## Гісторыя
Горад пачаў разьвівацца ў раньнім Сярэднявеччы ў выглядзе фэрмэрскіх хутараў, абкружаных сядзібнымі дамамі і каралеўскімі лясамі. Зьяўляецца рынкавым горадам больш за 700 гадоў. Падчас прамысловай рэвалюцыі стаў адным з самых вядомых млынавых гарадоў Ланкашыра. На піку было адным з найбуйнейшых у сьвеце вытворцаў баваўнянай тканіны і буйным цэнтрам машынабудаваньня. Бэрнлі захаваў моцны вытворчы сэктар і мае трывалыя эканамічныя сувязі з гарадамі Манчэстэр і Лідс, а таксама суседнімі гарадамі ўздоўж аўтастрады М65. У 2013 годзе, у знак прызнаньня свайго посьпеху, Бэрнлі атрымаў узнагароду «Прадпрымальная Брытанія» ад ураду краіны за тое, што ён зьяўляецца самай прадпрымальніцкай вобласьцю ў Вялікабрытаніі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
* Фатаздымкі гораду.
Блэкпул

**Блэ́кпул** () — буйны горад і марскі курорт на ўзьбярэжжы Ланкашыра ў Ангельшчыне. Горад знаходзіцца на беразе Ірляндзкага мора, паміж вусьцямі рэк Рыбл і Ўайр. Да іншых буйных гарадоў каля 24 км на ўсход да Прэстана, 43 км на поўдзень да Лівэрпула, 45 км на паўднёвы ўсход да Болтана і туды ж 64 км да Манчэстэра. Паводле пераліку насельніцтва на 2011 год, у горадзе было больш за 139 тысяч жыхароў, што зрабіла яго самым густанаселеным горадам Ланкашыра.

## Гісторыя
На працягу ўсяго Сярэднявечча і раньняга Новага часу Блэкпул быў прыбярэжным хутарам у Ланкашыры і заставаўся такім да сярэдзіны XVIII стагодзьдзя, калі на той час зьявілася мода на ўзьбярэжны адпачынак улетку дзеля паляпшэньня самаадчуваньня. У 1781 годзе прыезджыя ангельскія турысты выкарыстоўвалі 11 км пясковых пляжаў Блэкпулу, а да гораду была пабудаваная прыватная дарога Томасам Кліфтанам і сэрам Гэнры Гогтанам. Дыліжансы пачалі курсіраваць у Блэкпул з Манчэстэра ў тым жа годзе, а з Галіфакса з 1782 году. У пачатку XIX стагодзьдзя Гэнры Бэнкс і ягоны зяць Джон Кокер узьвялі ў Блэкпуле новыя будынкі, якія павялічылі колькасьць насельніцтва зь менш чым 500 чалавек у 1801 годзе да 2,5 тысячы чалавек у 1851 годзе. У 1821 годзе была асьвечана новая Царква Сьвятога Яна.

Блэкпул стаў вядомым цэнтрам турызму ў Ангельшчыне, калі ў 1840-х гадох была пабудаваная чыгунка, якая злучала яго з прамыслова разьвітымі рэгіёнамі Паўночнае Ангельшчыны. Менавіта ў гэты час несельніцтва Блэкпула значна павялічылася, дзякуючы чаму Блэкпул быў рэарганізаваны ў бора, кіраванае мескай радай. У 1881 годзе Блэкпул быў квітнеючым курортам з насельніцтвам у 14 тысяч чалавек і набярэжнай з прыстанямі, пабамі, трамваямі, шматлікімі крамамі і тэатрамі. Да 1901 году колькасьць жыхароў Блэкпула складала 47 тысяч чалавек, да таго часу места замацавала рэпутацыю як архэтыпічны брытанскі прыморскі курорт. Да 1951 году горад вырас да 147 тысяч чалавек. Зьмены густаў у спалучэньні з магчымасьцямі брытанцаў падарожнічаць за мяжу паўплывалі на статус Блэкпула як вядучага курорта ў канцы XX стагодзьдзя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
* Блэкпул на Curlie.