Алег Васількоўскі

**Але́г Пятровіч Васількоўскі**, **Але́г Карча́к-Крыні́ца-Васількоўскі** (, , ; 28 кастрычніка 1879, Віцебская губэрня — 12 студзеня 1944, Томск) — беларускі генэрал Расейскай імпэрыі й Беларускай Народнай Рэспублікі.

## Біяграфія

### Юнацтва
Нарадзіўся ў сям’і казачага афіцэра Пятра Карлавіча Васількоўскага й М. П. Віславух-Кржываблоцкай. У 1901 годзе скончыў Мікалаеўскую кавалерыйскую вучэльню з адрозьненьнем у чыне харунжага. Выпушчаны ў лейб-гвардыі Казачы полк. Удзельнік расейска-японскай вайны 1904—1905 у шэрагах 2-га Верхняўдзінскага палку Забайкальскага КВ. На 1 студзеня 1909 году сотнік лейб-гвардыі Казачага палку.

Узнагароджаны шэрагам узнагародаў, у тым ліку ордэнам сьв. Георгія 4-й ступені й «Залатой зброяй». У 1912 годзе ў гонар стагодзьдзя вызваленьня Расеі ад напалеонаўскіх войскаў яму быў падараваны Найвышэйшы падарунак — залаты гадзіньнік з імпэратарскім гербам. У 1913 годзе — у гонар 100-годзьдзя бітвы пад Ляйпцыгам — вялікі князь Мікалай Мікалаевіч падараваў яму залатую шаблю са сваёй манаграмай, нанесенай золатам на клінку.

### Першая сусьветная вайна
З пачаткам Першай сусьветнай вайны Васількоўскі падае рапарт аб яго пераводзе на фронт і атрымлівае прызначэньне ў 3-й Данскі казачы полк, а 19 жніўня 1914 году атрымлівае ў часавае камандаваньне 19-ы Данскі казачы полк. 26 жніўня 1914 году ягоны полк атакаваў нямецкія пазыцыі й узяў станцыю Мукашаў. За гэту ўдалую апэрацыю полк атрымаў 319 салдацкіх георгіеўскіх крыжоў і адмысловую падзяку ў загадзе па 1-й войскі. У лютым 1915 за бой пад Праснышам і вёскай Бартнікі Васількоўскі быў узнагароджаны ордэнам Сьвятога Ўладзімера 3-й ступені зь мячамі. За бой 2 сакавіка 1915 году й узяцьце ў палон дзьвюх рот немцаў з чатырма кулямётамі атрымаў званьне палкоўніка й быў зацьверджаны ў пасадзе камандзіра палка. 11 чэрвеня 1915 году полк удзельнічаў у бітве зь нямецкай брыгадай, у склад якой уваходзілі адборныя 7-ы Кірасірскі й 8-ы Ўланскія палкі. Бітва была крывепралітнай і полк Васількоўскага страціў 18 афіцэраў з 24 і 179 казакоў. Затое трафэямі была ўзята 5-гарматная батарэя й 4 кулямёты. За гэты подзьвіг полк атрымаў адмысловае манархава спрыяньне, а Васількоўскі атрымаў званьне генэрал-маёра. За гэту бітву ён таксама быў узнагароджаны бэльгійскім ордэнам Сьвятона Леапольда зь мячамі. Гэты ордэн яму быў уручаны праз бэльгійскага консула толькі ў 1926 годзе ў Эстоніі. 2 верасьня 1915 году ён камандаваў ужо брыгадай, якая складалася з 19-га й 26-га Данскіх казачых палкоў 4-й Данской казачай дывізіі.

### Пасьля рэвалюцыі
Падчас Лютаўскай рэвалюцыі знаходзіўся ў складзе 12-га войска Радко-Дзьмітрыева, які камандзіраваў яго ў Петраград, дзе Васількоўскі арганізаваў Зьвяз георгіеўскіх кавалераў.

19 ліпеня 1917 году быў прызначаны на пасаду галоўнакамандуючага Петраградзкай ваеннай акругі. Пасьля здушэньня «карнілаўскага мецяжу» палучыў званьне генэрал-лейтэнанта й быў адпраўлены ў адстаўку. Затым браў удзел у фармаваньні ударных частак Расейскага войска.

З 10 верасьня/28 жніўня 1917 году — у распараджэньні Ваеннага Міністра.

Браў удзел у антыбальшавіцкім паўстаньні ў Яраслаўлі ў войсках генэрала Карпава. Пасьля разгрому паўстаньня Васількоўскаму атрымалася схавацца й хавацца на працягу году. Неаднаразова быў арыштаваны, але кожны раз яго адпускалі. З 30 жніўня 1919 году ў Фінляндыі. Быў у Юдзеніча, але прызначэньне ў Паўночна-заходняе войска не атрымаў. У 1920 годзе пераехаў у Эстонію. Займаўся гандлем, адкрыў майстэрню па рамонце марскіх судоў. Супернічаў з генэралам Аляксеям Баіавым, імкнучыся да кіруючай ролі сярод расейскіх ваенных эмігрантаў у Эстоніі.

Пастановай міністра ўнутраных справаў ад 9 сакавіка 1923 году Васількоўскаму было прадпісана пакінуць Эстонію. Але высылка была заменена на ссылку ў Пярну, адкуль ён быў вызвалены 5 студзеня 1924 году.

### Генэрал БНР
У 1919 годзе ўзначаліў дыпляматычную місію БНР у Прыбалтыцы й узначальваў яе да 1920 году, пасьля чаго ў траўні 1920 году ён прыбыў ў Хэльсынкі, як афіцыйны прадстаўнік БНР. Тут ён наладзіў сувязь зь фінскім палкоўнікам зь меркаванымі беларускімі каранямі Юр’ё Эльфэнгрэнам. 25 чэрвеня 1920 году ён атрымлівае афіцыйныя паўнамоцтвы ваенна-дыпляматычнага прадстаўніка БНР пры ўрадзе Фінляндыі, а Юр’ё Эльфэнгрэн — яго дарадцы. Вядома таксама, што Алег Васількоўскі вёў перамовы зь лідэрамі Антанты аб прызнаньні Беларускай Народнай Рэспублікі.

Зь ліста Васіля Захаркі (кіраўніка дэлегацыі БНР для перамоваў з Савецкай Расеяй, Рэвель) Вацлаву Ластоўскаму (прэм’ер-міністру БНР, Рыга) за 21 чэрвеня 1926 году, у прыватнасьці, паведамлялася:

Зь ліста Яна Чарапука (кіраўнік дэлегацыі БНР для перамоў з Савецкай Расеяй, Рэвель) Вацлаву Ластоўскаму (прэм’ер-міністру БНР, Рыга) за 21.06.1927, паведамлялася:

Пасьля Фінляндыі Васількоўскі накіроўваецца зноў у Эстонію, дзе 30 кастрычніка 1920 году становіцца надзвычайным амбасадарам БНР у Эстоніі. У гэты час у Эстонію накіроўваецца мноства беларусаў, пераважна з-за палітычных матываў. 25 студзеня 1920 году намаганьнямі пераведзенага з Тамэрфорсу консула БНР у Фінляндыі Мікалая Чарвякова пры ўрадзе Эстоніі была зарэгістравана першая арганізацыя беларускай дыяспары ў Эстоніі — Беларускі нацыянальны камітэт у Рэвелі — «Рада».

Галоўнымі мэтамі «Рады» зьяўляліся аб’яднаньне эстонскіх беларусаў вакол Вайскова-дыпляматычнай місіі БНР у Рэвелі, захаваньне і падтрымка беларускай нацыянальнай культуры і мовы, а таксама дапамога ўцекачам зь Беларусі і былым вайскоўцам-беларусам з Паўночна-Заходняй Арміі Юдзеніча. «Рада» садзейнічала рэгістрацыі беларусаў і набыцьцю імі грамадзянства БНР. За кароткі пэрыяд ад кастрычніка 1919 году па чэрвень 1920 году. Вайскова-дыпляматычнай місіяй БНР быў выдадзены 991 пашпарт і зарэгістравана больш за тысячу грамадзян БНР.

### У эміграцыі
Васількоўскі так і застаўся жыць у Эстоніі, дзе ўдзельнічаў у культурным жыцьці беларускай і расейскай эміграцыі. Удзельнічаў у стварэньні Зьвязу расейскіх зьнявечаных ваяроў-эмігрантаў у Эстоніі. У 1930 годзе абраны яго старшынём, але па чыньніку хваробы Васількоўскага гэтую пасаду часова займаў Л. Алік. Таксама ў 1930 годзе пры падтрымцы Васількоўскага быў арганізаваны Зьвяз узаемадапамогі чыноў былога Паўночна-заходняга войска й расейскіх эмігрантаў у Эстоніі, старшынём якога ён зьяўляўся да закрыцьця зьвязу ў 1936 годзе.
 
### Арышт і сьмерць
1 ліпеня 1940 году пасьля анэксіі Эстоніі СССР арыштаваны органамі НКУС у Таліне. 9 траўня 1941 году прысуджаны да найвышэйшай меры пакараньня. 12 жніўня 1941 году прысуд быў заменены на 10 гадоў зьняволеньня па чыньніку псыхічнага засмучэньня. 12 студзеня 1944 загінуў у Томскім лягеры №6.

## Узнагароды
* Залатая зброя (ВП 14.07.1908);
* Ордэн Сьвятога Георгія 4-й ст. (ВП 03.10.1908).
* Ордэн Сьвятога Ўладзімера 3-й ступені зь мечамі (люты 1915).
* Бэльгійскі Ордэн Леапольда зь мечамі.

## Крыніцы

## Бібліяграфія
* Беседа с генералом О. П. Васильковским. Сост. Г. Г-ов, ред. Н. Н. Иванов. Новая Россия, №№164-168 15-20.10.1919. Ревель(Tallinn)// Перадрук: Кто наш главный враг? Выдавец А. И. Иванов. Tallinn. 1922. С. 9—31.
* Васильковский О. П. Карфаген должен быть разрушен. Надрукавана: Кто наш главный враг? Выдавец А. И. Иванов. Tallinn. 1922. С. 46—47.
* Васильковский О. П. Кто они? 31 июля 1922 году г. Ревель. Надрукавана: Въ единении сила. Выдавец А. И. Иванов. Tallinn. 1922. С. 17—20.
* Васильковский О. П. Обращение к бывшим воинским чинам Северо-Западной армии. Вести дня. Tallinn. № 92(3155). 24/04/1936.

## Літаратура
* 
* 
* 
*  
*  
* 

Катэгорыя:Беларускія генэралы
Катэгорыя:Дыпляматы БНР
Катэгорыя:Вайскоўцы БНР
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Катэгорыя:Беларусы ў Фінляндыі