Атрад (біялёгія)

**Атра́д** (, мн. л. ) — адзін з асноўных рангаў герархічнай клясыфікацыі ў заалягічнай сыстэматыцы.

У герархіі сыстэматычных катэгорыяў атрад стаіць ніжэй за клясы і вышэй за сямейства.

Часам ужываюцца таксама вытворныя катэгорыі:
* у заалёгіі:
** **надатрад** () — вышэй за атрад,
** **падатрад** () — ніжэй за атрад,
** **інфраатрад** () — ніжэй за падатрад;
* у батаніцы:
** **надпарадак** () — вышэй за парадак,
** **падпарадак** () — ніжэй за парадак.

## Гісторыя ўзьнікненьня

Атрад як ранг герархічнай клясыфікацыі жывых арганізмаў упершыню быў уведзены ў выкарыстаньне ляйпцыскім батанікам Аўгустам Квірынусам Рывінусам (Бахманам) у ягоных батанічных працах 1690-х гг. Карл Лінэй быў першым, хто пасьлядоўна прымяніў катэгорыю атраду ў раздзяленьні ўсіх трох царстваў прыроды (мінэралаў, расьлінаў і жывёлаў) у сваёй працы «Сыстэма прыроды» (*Systema Naturae*) (1-е выданьне: 1735).

### Батаніка
Парадкі расьлінаў, якія Карл Лінэй ужываў у кнігах «Сыстэма прыроды» (*Systema Naturae*) і «Віды расьлінаў» (*Species Plantarum*), былі штучныя, уведзеныя хіба для таго, каб падзяліць штучныя клясы сыстэмы на больш зручныя для запамінаньня і вызначэньня расьлінаў дробныя групы.

Адначасова Лінэй выкарыстоўваў катэгорыю парадку ў сваёй натуральнай сыстэме, апублікаванай у працах «Клясы расьлінаў» (*Classes plantarum*, 1738) і «Філязофія батанікі» (*Philosophia botanica*, 1751). Гэтыя групы атрымалі назву *натуральных парадкаў* і ў крыху перапрацаваным выглядзе ўжываліся ў натуральных сыстэмах расьлінаў цягам XVIII і XIX стст. (у т. л. ў сыстэмах у *Prodromus* Дэкандоля і *Genera Plantarum* Бэнтама і Гукера). У той самы час у францускай батанічнай літаратуры (пачынаючы працай Мішэля Адансона *Familles naturelles des plantes* (1763) і да пачатку XX стагодзьдзя ў якасьці эквіваленту лацінскага *ordo* ўжывалася францускае слова *famille* (мн. л. *familles*). Гэтая эквівалентнасьць была фармальна замацаваная правіламі батанічнай намэнклятуры (*Lois de la nomenclature botanique,* 1868) Альфонса Дэкандоля, якія былі папярэднікам сучаснага *[[Міжнародны кодэкс батанічнай намэнклятуры|Міжнароднага кодэксу батанічнай намэнклятуры]]*.

У першых Міжнародных правілах батанічнай намэнклятуры (1906) катэгорыя сямейства (familia) была замацаваная за групамі, якія дагэтуль зваліся ў франкамоўнай літаратуры «famille», у той час як назва *парадак* (ordo) была захаваная для больш высокага рангу, які ў XIX стагодзьдзі нярэдка называлі кагортай (*cohors,* мн. л. *cohortes*).

Некаторыя з сямействаў расьлінаў усё яшчэ захоўваюць назвы лінэевых «натуральных парадкаў» ці нават назвы далінэевых натуральных групаў, напрыклад, *Palmae* (пальмы) ці *Labiatae* (ясноткакветныя).

### Заалёгія
У заалёгіі некаторыя лінэевыя атрады вытрымалі праверку часам. Некаторыя з прапанаваных ім назваў атрадаў усё яшчэ знаходзяцца ва ўжытку, напрыклад *[[Лускакрылыя|Lepidoptera]]* для атраду, што аб’ядноўвае матылькі і матылёў, ці *[[Двухкрылыя|Diptera]]* для атраду, што аб’ядноўвае мух і камароў.

## Назвы атрадаў (парадкаў)
Назвы атрадаў (парадкаў), як і назвы іншых таксонаў, ранг якіх вышэй за род, зьяўляюцца унінаміяльнымі, то бок складаюцца з аднаго слова — назоўніка (ці прыметніка ў якасьці назоўніка) ў множным ліку, напісанага зь вялікай літары.

У батаніцы і бактэрыялёгіі для назвы парадкаў ужываецца стандартызаваны канчатак *-ales*, для назваў падпарадкаў — канчатак *-ineae*. Гэтыя канчаткі дадаюцца да асновы назвы тыповага роду (аснова вызначаецца паводле формы роднага склону): напрыклад, ад назвы роду *[[Crossosoma]]* (родны склон *Crossosomatis*) утвараецца назва парадку *[[Crossosomatales]]* (Красасомакветкавыя).

## Глядзіце таксама
* Бінамінальная намэнклятура

## Літаратура
* *Чарлз Джеффри*. Биологическая номенклатура: Пер. с англ. — М.: Мир, 1980. — С. 16, 24—25.

## Вонкавыя спасылкі
* International codes of Botanical Nomenclature: Saint-Louis Code, 2000, Vienna Code, 2006
* International Code of the Zoological Nomenclature (4-е выданьне, 2000)
* International Code of Nomenclature of Bacteria (1990)
* The International Code of Virus Classification and Nomenclature (2002)

Катэгорыя:Таксанамічныя рангі