Слова

**Сло́ва** — найважнейшая адзінка мовы, якая заўсёды дае назву прыметаў, прадметам, дзеяньняў і г.д. У размове й на пісьме словамі карыстаюцца, спалучаюцца, злучаюцца ў словазлучэньні, будуем сказы ў адпаведнасьці з правіламі мовы.

## Склады. Націск
Кожнае слова мае ***склад***. Іх колькасьць можа  быць ад аднаго да некалькіх. Склад — адзін або некалькі гукаў, якія вымаўляюцца адным штуршком паветра. Калі ў слове два або болей склады , то адзін зь іх вымаўляецца больш гучней за іншыя, з большай сілаю голасу. Такое вылучэньне аднаго са складоў назывецца ***націскам***. З дапамогаю націску можа адрозьнівацца значэньне слова (*каса — каса, сталы — сталы*).
## Значэньні слова
Няма слова без значэньня (Бываюць гукі без значэньня. Іх называюць выклічнік). Па сваім значэньні словы падзяляюцца на:
* прамое значэньне
* пераноснае значэньне
Бываюць словы адназначныя. Іх большасьць. Бываюць словы многазначныя, якія маюць прамое й пераноснае значэньне.
### Прамое значэньне слова
Прамое значэньне слова — гэта асноўнае значэньне, якое закрэпленае за ім як пастаяннае. Напрыклад, слова *жадаць* мае два значэньні: 
* хацець што-небудзь ажыцьцявіць, зрабіць, займець
* зычыць, выказваць каму-небудзь пажаданьні
Абодва тыя значэньні прамыя.

Прамыя значэньні й у слове *ваколіца*:
* ускраіна паселішча
* тое, што разьмешчанае вакол паселішча

### Пераноснае значэньне слова
Пераноснае значэньне слова узьнікае пры наўмысным пераносе назвы з аднае зьявы на другую на аснове агульнасьці іх прымет. Прыклад, *гадзіньнік адстае, рукаў ракі, корань слова* і г.д.

***[[Варона]]*** — нерастаропны, нехлямяжы чалавек, прамое значэньне — назва птушкі.

***[[Зайцы|Заяц]]*** — чалавек безбілетнік, прамое значэньне — назва жывёлы.

***[[Зьмеі|Зьмей]]*** — злы чалавек, прамое значэньне — назва жывёлы.

***[[Мядзьведзевыя|Мядзьведзь]]*** — непаваротлівы чалавек, прамое значэньне — назва жывёлы.

***[[Сьцерва]]*** — назва жанчыны, прамое значэньне — назва забітай, мёртвай жывёлы (ад гэтага слова створанае слова *сьцярвятнік* — назва птушкі, якая жарэ сьцерву).

## Словазьмяненьне. Аснова й канчатак
Большасьць слоў у беларускай мове (назоўнікі, дзеясловы, прыметнікі, лічэбнікі, займеньнікі) зьмяняюцца.

Зьменная частка слова, якая знаходзіцца ў канцы слова называецца ***[[канчатак]]***. Так у словазлучэньнях *цёплы дзень, цёплая вада, цёплае надвор'е* канчаткі ***-ы***, ***-ая***, ***-ае*** злучаюць прыметнік *цёплы* са словамі *дзень, вада, надвор'е*.

Зьмяненьне слова з дапамогаю канчатка называецца *словазьмяненьнем*.

Часьціны мовы могуць зьмяняцца:
* назоўнікі па:
** ліках (*дрэва — дрэвы, дуб — дубы, бяроза — бярозы*)
** склонах (*бяроза — бярозе, бярозу, бярозай; бярозы — бяроз, бярозам* і г.д.)
* прыметнікі па:
** родах
** ліках
** склонах (*новы касьцюм — новая сукенка,новае паліто; новыя касьцюмы, сукенкі, паліто; новага касьцюма, новаму касьцюму* і да т. п.)
* дзеясловы цяперашняга часу змяняюцца па:
** асобах
** ліках (*гавару, гаворыш, гаворыць, гаворым* і г.д.)

Нязьменная частка слова называецца ***[[Аснова слова|асновай]]***. Каб вызначыць аснову, трэба аддзяліць канчатак. Напрыклад у слове *бяроза* аснова ***бяроз-***, у слове *зялёная* — ***зялён-***, у слове *шуміць* — ***шум-***.

Нязьменныя словы ня маюць канчаткаў і складаюцца толькі з асновы: *уздоўж, улетку, хутка*.

## Уласьцівасьці
Да асноўных уласьцівасьцяў слова адносяцца наступныя**:**
* Наяўнасьць галоўнага націску.
* Кожнае слова мае свае асобнае значэньне.
* Узнаўляльнасьць (слова існуе ў мове як гатовая самастойная адзінка й у момант маўленьня ўзнаўляецца, а не вынаходзіцца зноўку).
* Самастойнасьць (здольнасьць быць ужытым у якасьці асобнага выказваньня; адносная свабода разьмяшчэньня словаў у сказе).
* Непранікальнасьць слова (немагчымасьць разрыву адзінкі іншымі членамі). Выключэньні: *«ніхто»*, *«ні ад каго»* й да таго падобнае
* Спалучальнасьць (здольнасьць спалучацца зь іншымі словамі па вызначаных правілах).
* Чутнасьць (існаваньне слова ў гукавай/бачнай абалонцы).

## Глядзіце таксама
* Складанаскарочанае слова
* Складаныя словы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Слова. Электронная энцыкляпэдыя.
* Слова. Словник української мови.


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Слова