Варняны

**Варня́ны** — вёска ў Беларусі, каля ракі Газоўкі. Цэнтар сельсавету Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 1128 чалавек. Знаходзяцца з 14 км на поўнач ад Астраўцу, за 19 км ад чыгуначнай станцыі Гудагай.

Варняны — даўняе мястэчка гістарычнай Віленшчыны. Да нашага часу тут захаваліся касьцёл Сьвятога Юрыя ў стылі віленскага барока, сядзібна-паркавы комплекс Абрамовічаў і гістарычная местачковая забудова, помнікі архітэктуры XVIII—XIX стагодзьдзяў. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся палац Абрамовічаў.

## Назва

Варна (Warno) — імя германскага паходжаньня.

На думку географа Вадзіма Жучкевіча, тапонім Варняны ўтварыўся ад асновы «*араць*».

Варыянты назвы ў гістарычных крыніцах: *Wornyany* (11 і 13 сакавіка 1523 году); *Воръняны… Ворняны* (1553 год).

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўпамін пра Варняны датуецца 1391 годам. Пад 1397 годам яны ўпамінаюцца ў ліку паселішчаў, якія Ягайла перадаў Віленскаму капітулу. У 1462 годзе Марыя Сангайлава заснавала тут касьцёл. У пачатку XVI ст. маёнткам валодалі Пронскія і Сьвірскія. Апошнія збудавалі тут новы касьцёл. У 1-й палове XVI стагодзьдзя часткай Варнянаў валодалі Чыжы (Чыжэвічы), у канцы XVI ст. маёнтак перайшоў у валоданьне Абрамовічаў.

Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай 1565—1566 гадоў Варняны ўвайшлі ў склад Віленскага павету Віленскага ваяводзтва. У канцы XVI ст. ваявода смаленскі Ян Абрамовіч заснаваў тут кальвінскі збор, пры якім да 1654 году дзеялі шпіталь і школа. У 1688 годзе Варняны атрымалі статус мястэчка. 

У другой палове XVIII ст. у Варнянах правялі рэканструкцыю цэнтральнай часткі мястэчка на аснове рэгулярнай ансаблевай забудовы.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Варняны апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Віленскім павеце Віленскай губэрні. У 1880-я гады ў мястэчку было 24 будынкі, касьцёл, малітоўны дом, школа, прытулак, 18 крамаў, карчма; праводзіліся штотыднёвыя таргі і 12 кірмашоў штогод. Пры маёнтку працавалі млын, цагельня, бровар. У 2-й палове XIX — 1-й палове XX стагодзьдзяў Варняны знаходзіліся ў валоданьні Сьнядэцкіх і Хамінскіх. 

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Варняны занялі войскі Нямецкай імпэрыі


Varniany. Варняны (J. Bruder, 1824).jpg|Агульны выгляд, 1824 г.
Varniany, Abramovič. Варняны, Абрамовіч (J. Bruder, 1824).jpg|Сядзіба, 1824 г.
Varniany, Abramovič. Варняны, Абрамовіч (N. Orda, 1875-77).jpg|Сядзіба Абрамовічаў. , 1875—1877 гг.
Varniany, Rynak. Варняны, Рынак (N. Orda, 13.07.1875-77).jpg|Касьцёл Сьвятога Юр’я. , 1875—1877 гг.


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Варняны абвяшчаліся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары мястэчка атрымалі Пасьведчаньні Народнага Сакратарыяту БНР. У 1919—1920 гадох у Варняны ўваходзілі польскія войскі, бальшавікі. У 1920 годзе мястэчка апынулася ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ашмянскім павеце Віленскага ваяводзтва.

У 1939 годзе Варняны ўвайшлі ў БССР, дзе з 1940 году сталі цэнтрам сельсавету Астравецкага раёну. Статус паселішча панізілі да вёскі. З 25 сьнежня 1962 да 6 студзеня 1965 году Варнянскі сельсавет уваходзіў у склад Ашмянскага раёну. На 1970 год у вёсцы быў 341 двор, на 1992 год — 445, на 1995 год — 481. У 2000-я гады Варняны атрымалі афіцыйны статус аграгарадку.


Varniany, Rynak. Варняны, Рынак (1919-39).jpg|Касьцёл, да 1939 г.
Varniany, Śviatoha Juryja. Варняны, Сьвятога Юрыя (1901-39).jpg|Інтэр'ер касьцёла, да 1939 г.
Varniany, Abramovič. Варняны, Абрамовіч (1900).jpg|Палац, 1900 г.
Varniany, Abramovič. Варняны, Абрамовіч (1900) (2).jpg|Палац, 1900 г.


Varniany, Abramovič. Варняны, Абрамовіч (1900) (3).jpg|Інтэр’ер палаца, 1900 г.
Varniany, Abramovič. Варняны, Абрамовіч (1914).jpg|Вежа, 1914 г.
Varniany, Rynak, Karčma. Варняны, Рынак, Карчма (J. Bułhak, 1937).jpg|Карчма. Я. Булгак, 1930 г.
Varniany, Rynak. Варняны, Рынак (V. Ravienskaja, 1938).jpg|Вуліца, 1938 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* XIX стагодзьдзе: 1885 год — каля 250 чал.
* XX стагодзьдзе: 1970 год — 1284 чал.; 1992 год — 1310 чал.; 1995 год — 1336 чал.; 1999 год — 1254 чал.
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 1128 чал.

### Інфраструктура
У Варнянах працуюць сярэдняя школа, амбуляторыя, клюб.

## Эканоміка
Цэнтар сельскагаспадарчага прадпрыемства «Варняны».

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Забудова гістарычная: будынкі аптэкі (1770), карчмы (XVIII ст.), плябаніі (1770)
* Касьцёл Сьвятога Юрыя (1767—1769)
* Млын водны (XIX ст.)
* Сядзіба Абрамовічаў (XIX ст.)
* Могілкі: старыя каталіцкія; вайсковыя часоў I Сусьветнай вайны; польскіх жаўнераў, палеглых у 1920

### Страчаная спадчына
* Палац Абрамовічаў (XVIII ст.)

## Галерэя

Варняны. Ля касцёла (04).jpg|Касьцёл. Брама
Vornyany1.jpg|Сядзіба. Вартавая вежа
Варняны. Ля касцёла (01).jpg|Сядзіба. Парк
Варняны. Гаспадарчая пабудова (05).jpg|Сядзіба. Гаспадарчая пабудова

Варняны. Забудова паўднёвага боку плошчы (09).jpg|Забудова Рынку
Варняны. Забудова паўночнага боку плошчы (09).jpg|Забудова Рынку
Варняны. Карчма(?).jpg|Карчма
Варняны. Млын (01).jpg|Млын


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Варняны