open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ірына Бельская (паэтка)

**Іры́на Бе́льская** ( 1989, вёска Чарневічы, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласьць) — беларуская паэтка.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў 1989 годзе ў в. Чарневічы Глыбоцкага раёну Віцебскай вобласьці. Скончыла Чарневіцкую сярэднюю школу, факультэт беларускай філялёгіі і культуры БДПУ імя М. Танка. Працавала ў бібліятэцы імя Я. Коласа ЦБС у Наваполацку. Жыве ў Наваполацку.

## Творчасьць
Першы верш напісала ў восем гадоў на расейскай мове. Цяпер піша вершы і размаўляе на беларускай мове.

Друкавалася ў часопісах «Дзеяслоў», «Маладосць» і іншых пэрыядычных выданьнях.

## Узнагароды
* Ляўрэат паэтычных конкурсаў «Наша ніва», прысьвечанага Дню зямлі 2005 г.
* Ляўрэат конкурсу Віцебскага аддзяленьня СБП, прысьвечанага 125-годзьдзю Я. Коласа і Я. Купалы.
* Ляўрэат літаратурнай прэміі «Залаты апостраф»
* Ляўрэат прэміі часопіса «Дзеяслоў» за найлепшы дэбют у 2008 годзе
* фіналістка Конкурсу маладых літаратараў імя К. Шэрмана ў 2009 годзе
* атрымала заахвочвальную прэмію «Дэбют» імя Максіма Багдановіча ў 2010 годзе

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ірына Бельская на сайце Віцебскай абласной бібліятэкі
* Ірына Бельская. Быць іншаю… Вершы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Зарэчча (Краснапольскі раён)

**Зарэ́чча** — пасёлак у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавету. Да 25 ліпеня 2008 году пасёлак уваходзіў у склад Высакаборскага сельсавету.
 
## Насельніцтва
* 2009 год — 9 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапольскага раёну
Катэгорыя:Яноўскі сельсавет (Краснапольскі раён)
Вярнідуб

**Вярніду́б**, **Дубаві́к**, **Дуб-Дубаві́к**, **Дубі́на**, **Лесавы́** — пэрсанаж усходнеславянскіх чарадзейных казак сюжэтнага тыпу, часовы памочнік галоўнага героя-асілка — Кацігарошка, Івашкі-Мядзведжага Вушка і інш. Казкі з вобразам Вярнідуба вядомыя ў беларускім фальклёры, таксама сустракаюцца ў расейскім ды ўкраінскім фальклёры.

Вярнідуб у некаторых фізычных праявах саступаў асілку. Ён быў здольны выварочваць стогадовыя дубы з карэньнем, размахваць імі, як гольлем, і далёка перакідваць іх. У казках герой-асілак выпрабоўвае моц Вярнідуба, пасьля залічвае яго ў сябры, і яны разам зь іншымі народнымі волатамі змагаюцца супраць розных злых сілаў і заваёўнікаў, у тым ліку і фантастычных — цмока, Кашча (Здыхліка Неўміручага), што выяўлялі сваёй дзейнасьцю антычалавечыя злыя сілы.

## Вонкавыя спасылкі
* Вярнідуб

Катэгорыя:Пэрсанажы казак
Катэгорыя:Беларускі фальклёр
Катэгорыя:Украінскі фальклёр
Катэгорыя:Расейскі фальклёр
Катэгорыя:Асілкі
Асілак

**Асі́лак** — герой многіх традыцыйных чарадзейных беларускіх казак, легендаў, паданьняў. Валодае незвычайнай сілай: вырывае з каранямі дрэвы, кідае каменныя глыбы. Асілак выступае народным заступнікам. Вобраз асілка сустракаецца, напрыклад, у казках пра Кацігарошка, Медзьведзюка. Беларускія казкі пра асілкаў зазналі ўплыў мясцовых легендаў і паданьняў пра магутных волатаў. Казачны асілак блізкі да эпічнага волата, напрыклад, Іван Падвей у аднайменнай казцы «Беларускага зборніка» Еўдакіма Раманава, вып. 6. Казкі пра асілкаў маюць некаторыя матывы старажытных былінаў.

## Літаратура
* Асілак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2: Аршыца — Беларусцы. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8.
* *[[Леў Рыгоравіч Бараг|Бараг Л. Р.]]*  «Асілкі» белорусских сказок и преданий // Русский фольклор. Вып. 8. — М.; Л., 1963; 
* *[[Леў Рыгоравіч Бараг|Бараг Л. Р.]]* Беларуская казка. — Мн., 1969.

Катэгорыя:Пэрсанажы казак
Катэгорыя:Беларускі фальклёр
Катэгорыя:Асілкі
Каханак Вялікай Мядзьведзіцы

**«Каха́нак Вялі́кай Мядзьве́дзіцы»** () — раман Сяргея Пясэцкага, напісаны ў 1935 годзе й апублікаваны ў 1937 г. У ім апісваюцца рэаліі польска-савецкага памежжа ў першай палове 1920-х гадоў. Гэты раман заснаваны на жыцьцяпісе аўтара, які таксама займаўся памежным гандлем.

## Зьмест
Цэнтар дзеяньня — мястэчка Ракаў, разьмешчанае тады на польска-савецкай мяжы, «*за 33 вярсты ад [[Менск]]у*». Апавядальнік рамана — Уладэк Лабровіч, які паходзіць зь Віленскага ваяводзтва, дзе ня змог знайсьці працу, прыязджае ў Ракаў на патрабаваньне былога вайсковага сябра, цяпер «машыніста» (кіраўніка кантрабандыстаў) Юзэфа Трафіды і атрымлівае зь ім месца для пражываньня й магчымасьць зарабляць на кантрабандзе, чаго збольшага ніхто тамака не цураўся.

Галоўны герой перажывае шэраг прыгодаў: злоўлены й зьняволены бальшавікамі, уцёкі зь цягніка, які вёз яго ў сасланьне, хлусьлівае абвінавачваньне, арышт польскай паліцыяй, уцёкі зь ейнай калёны, схаваньне, паступовая страта сяброў ажно да поўнага адчужэньня. Аднак ён усё яшчэ застаецца недалёка ад мяжы, глыбіні якой ён ведае на памяць.

## Беларускія выданьні

*  (пераклад з польскай мовы Фэлікса Янушкевіча)
*  (пераклад Г. А. Бенкевіча)
*  (пераклад Марыі Пушкінай)

## У культуры

* У 2017 годзе Піт Паўлаў выдаў самотнік «Каханак Вялікай Мядзьведзіцы», якая мусіла ўвайсьці ў ягоны сольны альбом «*[[Зброя.Золата.Кабеты]]*».

## Глядзіце таксама

* Усходнія Крэсы
* Заходняя Беларусь

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* «Каханак Вялікай Мядзведзіцы» (пер. Фэлікс Янушкевіч) у электронным выглядзе

Катэгорыя:Раманы на польскай мове
Катэгорыя:Творы Сяргея Пясэцкага
Катэгорыя:Кнігі 1937 году
Катэгорыя:Творы 1935 году
Катэгорыя:Крэсы Ўсходнія
Катэгорыя:Ракаў
Катэгорыя:Прыгодніцкія творы
Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі

**«Запі́скі афіцэ́ра Чырво́най А́рміі (ад 17 ве́расьня 1939 г.)»** () — раман Сяргея Пясэцкага ўпершыню апублікаваны ў 1957 годзе ў Лёндане ў выдавецтве «GRYF». Гэтая сатыра апісвае знаходжаньне ахвіцэра Чырвонай Арміі Міхаіла Зубава на Віленшчыне, якую акупаваў СССР, а потым і Нямеччына.

Напісаньне раману пачалося ў траўні 1946 году. Аўтар пісаў кнігу паводле памяці й сваіх нататак. Пра напісаньне гэтакага раману Пясэцкі задумваўся ўжо ў 1940 годзе.

## Форма й зьмест
Гэты гратэскны раман быў напісаны ў форме дзёньніка, які вёўся з 22 верасьня 1939 году па 1 студзеня 1945 году, які прысьвечаны (у залежнасьці ад палітычнае сытуацыі) Сталіну, Гітлеру, Чэрчылю, Сікорскаму і Рачкевічу і зноў Сталіну. Стыль навязвае сынтаксіс і фармуляваньне сказаў на манэр расейскае мовы.

Дзеяньне разгортваецца ў Вільні, Лідзе ды ваколіцах.

Гэты раман — перш за ўсё псыхалягічны вобраз тыповага прадстаўніка савецкага мэнталітэту сталінскіх часоў, які няздольны думаць самастойна, чалавека мэханізаваных паводзінаў, заснаваных на страху, паслухмянасьці, бальшавіцкай ідэалёгіі й нянавісьці да ўяўных «буржуазных» ворагаў. У той жа час у рамане прадстаўленая карціна польскага насельніцтва на Віленшчыне й Гарадзеншчыне пад час Другое сусьветнае вайны.

## Беларускія выданьні

*  (пераклад з польскай мовы Алеся Астраўцова)
*  (пераклад Алеся Астраўцова)

## Пастановы

* «Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі» (2013, Тэатр-студыя імя Е. Міровіча БелДзАМ, Менск, Беларусь) — пастанова Віталя Краўчанкі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Запі́скі афіцэра Чырвонай Арміі (ад 17 верасьня 1939 г.)» у электронным выглядзе

Катэгорыя:Кнігі 1957 году
Катэгорыя:Творы 1957 году
Катэгорыя:Раманы на польскай мове
Катэгорыя:Творы Сяргея Пясэцкага
Катэгорыя:Псыхалягічныя раманы
Катэгорыя:Савецкае ўварваньне ў Польшчу
Катэгорыя:Літаратурныя творы пра Другую сусьветную вайну
Катэгорыя:Сатырычныя раманы
Міхась Пазьнякоў

**Міха́сь Пазьняко́ў** (Міхаіл Паўлавіч Пазьнякоў; нар. 24 студзеня 1951; в. Забродзьдзе, Быхаўскі раён, Магілёўская вобласьць) — беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык, мовазнавец.

## Біяграфія
Нарадзіўся 24 студзеня 1951 году ў в. Забродзьдзе Быхаўскага раёну Магілёўскай вобласьці.

У 1977 годзе скончыў філялягічны факультэт БДУ. Яшчэ ў студэнцкія гады працаваў рабочым на Менскім заводзе шасьцерняў, пазьней настаўнічаў у Бярэзінскім раёне і ў Менску. У 1978 годзе залічаны на працу ў Інстытут мовазнаўства НАНБ, дзе браў удзел у распрацоўцы 2-томных «Русско-белорусского словаря» і «Беларуска-рускага слоўніка», распрацаваў і выдаў вялікі «Слоўнік эпітэтаў беларускай літаратурнай мовы» (1988).

З 1981 году — дырэктар Літаратурнага музэю М. Багдановіча. У 1984—2000 гадох працаваў у дзяржаўным выдавецтве «Юнацтва». Потым два гады ўзначальваў часопіс «Вожык». З 2003 году — у часопісе «Нёман», да траўня 2008 году — намесьнік галоўнага рэдактара, у 2008—2009 гадох — галоўны рэдактар. Адначасова быў намесьнікам дырэктара рэдакцыйна-выдавецкай установы «Літаратура і мастацтва». З 2009 году — сакратар праўленьня Саюзу пісьменьнікаў Беларусі, старшыня яго Менскага гарадзкога аддзяленьня.

## Узнагароды
* Ляўрэат Літаратурнай прэміі імя Петруся Броўкі ў галіне дзіцячай літаратуры (1996),
* ляўрэат трох рэспубліканскіх літаратурных прэмій «Лепшая кніга году»,
* ляўрэат прэміі Фэдэрацыі прафсаюзаў Беларусі,
* ляўрэат прэміі міністра абароны Рэспублікі Беларусь у галіне літаратуры,
* мэдаль Францішка Скарыны (2011),
* ляўрэат Нацыянальнай літаратурнай прэміі ў намінацыі «Найлепшы твор дзіцячай літаратуры» (2016)

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Тосьненскі раён

**Тосьненскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Ленінградзкай вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца горад Тосна.

## Геаграфія
Тосьненскі раён мяжуе з Кіраўскім, Кірыскім, Лускім і Гатчынскім, а таксама з Наўгародзкай вобласьцю на паўднёвым усходзе і з Санкт-Пецярбургам на поўначы. Плошча раёну складае 3585,4 км².

## Гісторыя
Тосьненскі раён быў утвораны 19 жніўня 1930 году. У 1935 годзе адміністрацыйнаму цэнтру раёну быў нададзены статус працоўнага паселішча, 1 лютага 1963 году ягоны статус зьмяніўся на горад.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі.
Ціхвінскі раён

**Ці́хвінскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Ленінградзкай вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца горад Ціхвін.

## Геаграфія
Ціхвінскі раён мяжуе з Ладзейнапольскім, Падпароскім, Баксытагорскім, Кірыскім і Волхаўскім, а таксама з Валагодзкай і Наўгародзкай абласьцямі. Плошча раёну складае 7018 км², такім чынам, раён ёсьць адным з самых вялікіх.

## Гісторыя
Ціхвінскі раён быў утвораны ў жніўні 1927 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі.
Дажыць да сьвітаньня

**«Дажыць да сьвітаньня»** — аповесьць беларускага пісьменьніка Васіля Быкава, напісаная ў 1972 годзе. Надрукавана ў часопісе Маладосць №1 за 1973 год. У тым самым годзе аповесьць на расейскай мове была надрукаваная ў часопісе Нева, а яго рэдактар Нікольскі вылучыў твор на прэмію СССР. У 1974 годзе за аповесьці «Абэліск» і «Дажыць да сьвітаньня» Быкаў быў удастоены Дзяржаўнай прэміі СССР.

## Сюжэт
Увосень 1941-га, падчас бітвы пад Масквою, дзесяць байцоў на чале зь лейтэнантам пайшлі ў варожы тыл, каб падарваць базу з боепрыпасамі. Не знайшоўшы яе на месцы, лейтэнант вяртае назад асноўную групу, а сам застаецца з маладым байцом, каб працягваць пошук…

## Літаратурныя асаблівасьці
Пры чытаньні аповесьці няма адчуваньня, што сюжэт адмыслова прыдуманы. У гэтай ваеннай драме паказана натуральная рэалістычная чарада падзей з жыцьця ваенных разьведчыкаў. Літаральна гадзіна за гадзінай апісваецца падрыхтоўка, і сам рэйд у тыл немцаў, а таксама трагічна-кранальнае яго завяршэньне. Лейтматывам твору можна назваць фразу аб тым, што «вайна бязьлітасная да кожнага, але першым на фронце гіне баязьлівец, — менавіта той, хто больш за ўсіх даражыць сваім жыцьцём».

Першапачаткова Быкаў напісаў аповесьць на беларускай мове, а потым сам пераклаў яе на расейскую.

## Экранізацыя
Паводле аповесьці ў 1975 годзе быў зьняты аднайменны фільм. Сцэнарыстамі выступалі сам  Быкаў і Віктар Сакалоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дажыць да сьвітаньня на Беларускай палічцы

Катэгорыя:Творы Васіля Быкава
Катэгорыя:Кнігі пра Нямецка-савецкую вайну
Катэгорыя:Кнігі 1973 году
Кангрэс народа Беларусі

**Кангрэ́с наро́да Белару́сі** — сход прадстаўнікоў камуністычных і прарасейскіх арганізацыяў, які адбыўся 11 верасьня 1993 року ў Менску.

## Правядзеньне
19 жніўня 1993 року быў створаны аргкамітэт па падрыхтоўцы кангрэсу, які ўзначаліў дэпутат Вярхоўнага савету Васіль Новікаў. Дэвізам быў абраны „Згода і адзінства, мір і дабрабыт“, мэта правядзеньня — „прадухіленьне нацыянальнай катастрофы“. Плянаваўся ўдзел па 180 кандыдатаў ад кожнай вобласьці Беларусі і 300 ад Менску.

Сход адбываўся ў будынку інфармацыйна-культурнага цэнтру Савета міністраў. Прысутнічалі 1377 дэлегатаў: народныя дэпутаты, прадстаўнікі моладзевых, жаночых, рэлігійных і вэтэранскіх арганізацыяў Беларусі, , ЦК кампартыяў Украіны і , дыпляматычныя прадстаўнікі Кітаю, Паўночнай Карэі, Віетнаму, Югаславіі ды іншых. Адным з сустаршыняў быў будучы кіраўнік адроджанай Камуністычнай партыі Беларусі Віктар Чыкін.

У сваім выступе тагачасны кіраўнік „Народнага руху Беларусі“ Сяргей Гайдукевіч прапанаваў прызнаць падпісаньне Белавескіх пагадненьняў 8 сьнежня 1991 року памылкай. Народны дэпутат Аляксандар Лукашэнка заявіў, што „на каленях гатовы паўзьці ў Расею“.

Кангрэс зацьвердзіў дэклярацыю з намерам забясьпечыць удзел Беларусі ў Дамове аб калектыўнай бясьпецы, а пасьля аднавіць СССР. У эканамічнай сфэры дэклярацыя патрабавала адміністрацыйнага рэгуляваньня, згортваньня прыватызацыі, дзяржаўнай падтрымкі прадпрыемствам, калгасам і саўгасам. У культуры і навуцы прапаноўвалася ўвядзеньне дзьвюхмоўя, аднаўленьня гістарычнай праўды.

Пасьля  кангрэс зьвярнуўся да Вярхоўнага Савета з патрабаваньнем правесьці нечарговую сэсію дзеля адстаўкі старшыні Станіслава Шушкевіча, скасаваць Белавескія пагадненьні і прыняў рашэньне ўмацоўваць мясцовую савецкую ўладу.

## Глядзіце таксама
* Усебеларускі народны сход

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Аляксандар Кур’яновіч. Халодны кастрычнік 93-га // Новы час

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (пасьля 1990 году)
Катэгорыя:1993 год у Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 11 верасьня
Катэгорыя:Падзеі 1993 году
Катэгорыя:Падзеі ў Менску
Катэгорыя:Беларускі камунізм
Катэгорыя:Настальгія па СССР
Народ Беларусі
Кашч

**Кашч**, або **Кашчэ́й Бесьсьмяро́тны** — вобраз чарадзейных усходнеславянскіх казак; злы і хітры чараўнік, які выкрадае нявесту героя. Здабыўшы яйка, у якім схаваная сьмерць Кашча, герой перамагае яго і вяртаецца дамоў са сваёй нарачонай (надрукавана 15 беларускіх варыянтаў). Вядомы таксама казкі пра сьмерць Кашча ад чароўнага каня. Абедзьве вэрсіі кантамінуюцца зь сюжэтамі пра ўдзячных жывёлаў, пошукі зьніклай ці ўкрадзенай жонкі і інш. Вобраз Кашча трапляецца таксама ў замовах і былінах. Паводле меркаваньняў акадэміка Б. А. Рыбакова, Кашч у старажытна-ўсходніх славянаў увасабляў качэўнікаў, якія рабілі набегі на іх землі.

## Вобраз Кашча
У народных казках Кашч зьяўляецца ў трох асноўных абліччах: цара і ведзьмара са звышнатуральнай сілай, на кані або без, які выкрадае прыгажуняў; у казцы «Іван Быковіч» ён згадваецца як бацька Цудаў-юдаў, муж зьмяіхі-ведзьмы й ляжыць на жалезным ложку з закрытымі павекамі, якія яму падымаюць дванаццаць магутных волатаў. І трэці, у шэрагу казак ( «Зорка, Вячорка й Паўночка», «Мядзьведко, Гарынь, Дубыня і Ўсыня») паўстае ў выглядзе старога «*сам з пазногаць, барада з локаць*», які мае біч на сем сажняў і які жыве ў хатцы на курыных ножках, і які гаспадарыць у Падземным царстве; нарэшце, у адным з варыянтаў «Івана Сасновіча» ён паўстае спачатку ў трэцім вышэй апісаным абліччы, а затым і ў першым. У народных казках ягоны антаганіст — Іван-царэвіч.

## Сьмерць
У казках гаворыцца, што Кашч «бяссьмяротны», аднак ён мае сьмерць, хоць яна й схаваная.

Паводле адной з вэрсіяў, ягоная сьмерць знаходзіцца на канцы іголкі, іголка ў яйку, яйка ў качцы, качка ў зайцы, заяц схаваны ў шкатулцы, шкатулка вісіць у ланцугах на дубе, які расьце на чорнай гары ці на далёкім востраве Буяне.

## Літаратура
* Кашч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8: Канто — Кулі. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8), ISBN 985-11-0035-8.

Катэгорыя:Славянская міталёгія
Катэгорыя:Злачынцы
Катэгорыя:Мітычныя доўгажыхары
Катэгорыя:Літаратурныя злачынцы
Станіслава Ўмец

**Станісла́ва Вячасла́ваўна Ўмец** (нар. 1991, Берасьце) — беларуская пісьменьніца (беларускае фэнтэзі), рэдактар.

## Жыцьцяпіс
Навучалася ў СШ № 14 Берасьця, у клясе журналістыкі і гісторыі Берасьцейкага абласнога ліцэя імя П.М.Машэрава. Скончыла Інстытут журналістыкі БДУ па спэцыяльнасьці “Літаратурнае рэдагаваньне”, магістратуру БДУ. Павышала кваліфікацыю ў Інстытуце дзяржаўнай службы Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь.

З 2012 — рэдактар у выдавецтве «Мастацкая літаратура». Адначасова выкладае дысцыпліны «Сучасныя мэтодыкі і практыкі рэдагаваньня» і «Трэвэл-мэдыятэкст» у Інстытуце журналістыкі БДУ.

Апавяданьні і вершы надрукаваны ў зборніках выдавецтва «Мастацкая літаратура», часопісе Нёман, газэтах Народная трыбуна, ЛіМ, Звязда.

Сябра Саюзу пісьменьнікаў Беларусі.

У 2018 годзе выдала асобнай кнігай фэнтэзі-аповесьць «Сэрца Сакры».

## Узнагароды
* У 2018 годзе ўзнагароджана Дыплёмам пераможца літаратурнага конкурсу «Першацвет» у намінацыі «Проза».
* У 2019 годзе Ляўрэат нацыянальнай літаратурнай прэміі ў намінацыі Дэбют за кнігу «Сэрца Сакры»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Станіслава Ўмец: «Героі самі вядуць мяне», ЛіМ, 28.09.2019
* Стаўка — на фэнтэзі. Маладая беларуская пісьменніца Станіслава Умец расказала пра творчасць і мары, Минск-Новости, 29-09-2019

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берасьці
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія рэдактары
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў Беларусі
Катэгорыя:Беларускія літаратары-фантасты
Сланцаўскі раён

**Сла́нцаўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Ленінградзкай вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца горад Сланцы.

## Геаграфія
Сланцаўскі раён мяжуе з Кінгісепскім, Воласаўскім і Лускім раёнамі, а таксама з Пскоўскай вобласьцю на поўдні і з Эстоніяй за захадзе. Плошча раёну складае 2191,1 км².

## Гісторыя
Раён быў створаны 11 сакавіка 1941 ў вынікі зьмяшчэньня Кінгісепскага і Гдоўскага раёнаў, калі зь іх былі вылучаная частка тэрыторыі. 9 красавіка 1945 з Эстонскай ССР былі вылучаныя тэрыторыі, якія былі далучаныя да раёну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Сівая легенда

**«Сіва́я леге́нда»** (іншая назва — **«Раман Ракута»**) — гістарычная аповесьць беларускага пісьменьніка Ўладзімера Караткевіча, упершыню апублікаваная ў часопісе «Полымя» ў 1961 годзе. Лічыцца клясыкай беларускае літаратуры. Экранізаваная, перакладзеная на расейскую мову, кампазытарам Дзьмітрыем Смольскім была напісаная опэра паводле матываў аповесьці.

## Сюжэт
Конрад Цхакен, камандзір атраду швайцарскіх наймітаў, што дзейнічае на беларускіх землях, атрымлівае загад тэрмінова прыбыць у замак свайго пана, літоўскага магната Аляхно Кізгайлы. Прыбыўшы, ён даведваецца, што ў акрузе пачалося сялянскае паўстаньне, узначаленае мясцовым шляхціцам Раманам Ракутовічам. Не разумеючы іррацыянальнага страху Кізгайлы перад Ракутовічам, Цхакен дазнаецца пра прычыны Раманавай нянавісьці — у свой час Кізгайла не адпусьціў на волю каханку Ракутовіча, простую сялянку.

## Стварэньне
Уладзімер Караткевіч пачаў пісаць аповесьць у канцы студзеня 1960 году ў Воршы, апублікаваная яна была ў чацьвертым нумары часопіса «Полымя» ў траўні 1961 году.

## Экранізацыя
У 1991 годзе аповесьць экранізавалі, сцэнар да фільму быў напісаны Сяргеем Булыгам ды Ўладзімерам Мацьвеевым. Вытворчасьць фільма — супольная СССР і Польшчы. У галоўных ролях — Івар Калныньш, Ала Мурына, Лембіт Ульфсак.

## Опэра
У 1978 годзе паводле аповесьці кампазытар Дзьмітры Смольскі напісаў аднайменную опэру на беларускай мове. У сваю чаргу лібрэта напісаў сам Караткевіч. У 2012 годзе опэра ставілася на сцэне Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатру опэры і балету, пры пастаноўцы першапачатковыя партытуры былі трохі зьменены аўтарам.

## Пераклады
У сакавіку 2023 году ўзбэцкая пісьменьніца Рысалат Хайдарава скончыла пераклад аповесьці «Сівая легенда» на ўзбэцкую мову. Яго мелі выдаць ва ўзбэцкім часопісе «Сусьветная літаратура» (узб. «Жахон адабіёці»). 17 сакавіка Хайдарава адзначыла: «Вельмі ўразілі ідэя, форма і стыль аповеду. Караткевіч на высокай ноце апісаў бязьмежную любоў і свабоду».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Аповесьць «Сівая легенда» на «Беларускай палічцы»

Катэгорыя:Аповесьці Ўладзімера Караткевіча
Катэгорыя:Творы 1961 году
Катэгорыя:Творы, упершыню апублікаваныя ў „Полымі“
Зямля пад белымі крыламі

**„Зямля́ пад бе́лымі кры́ламі“** () — нарыс беларускага пісьменьніка Ўладзімера Караткевіча пра Беларусь. Першапачаткова быў выдадзены ў Кіеве ў 1972 годзе на ўкраінскай мове, а пасьля — і на беларускай.

У нарысе Караткевіч па-мастацку падрабязна расказаў пра Беларусь, ейную культуру, мову, літаратуру, фальклёр і прыроду. У гэтым нарысе ён ахапіў беларускую гісторыю ад старажытнасьці да 1970-х гадоў, закрануў найбольш важныя падзеі, такія як гісторыя Вялікага Княства Літоўскага, Грунвальдзкая бітва 1410 году, Люблінская ўнія 1569 году, а таксама іншыя важныя моманты з гісторыі Беларусі.

## Стварэньне
Лёс Уладзімера Караткевіча быў сьцісла зьвязаны з Украінай. Ён правёў у Кіеве некалькі месяцаў у 1944 годзе пасьля ягонага вызваленьня, потым навучаўся ў Кіеўскім дзяржаўным унівэрсытэце імя Т. Р. Шаўчэнкі й працаваў настаўнікам у школе вёскі Лесавічы Тарашчанскага раёну Кіеўскае вобласьці.

Невыпадкова першы варыянт кнігі быў пабудаваны на паралелях двух брацкіх народаў. Нарыс сьпярша пісаўся для ўкраінскіх вучняў старэйшых клясаў і быў выдадзены на ўкраінскай мове ў Кіеве ў 1972 годзе пад назвай «Зямля пад белымі крыламі: Мая Беларусь» () — на ўкраінскую мову з рукапісу пераклалі В. Іскра, Г. Ткачэнка, К. Скрыпчанка, Н. Цішчанка.

На беларускай мове кніга была ўпершыню выдадзена ў 1977 годзе ў выдавецтве «Мастацкая літаратура». Беларускае выданьне кнігі — гэта ейна новая рэдакцыя. Яно адрозьніваецца больш ґрунтоўным дасьледаваньнем гісторыі беларускае зямлі, ейнае культуры, мовы й літаратуры, а таксама значным скарачэньнем экскурсаў у гісторыю Ўкраіны.

Рукапіс першага варыянта нарысу захоўваецца ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Якуба Коласа Нацыянальнае акадэміі навук Беларусі з указаньнем даты заканчэньня працы: 12 ліпеня 1971 году.

## Крыніцы

## Літаратура
* Караткевич У. Земля під білими крилами: Моя Білорусь. — К.: Веселка, 1972. — 179 с
* Караткевіч У. Зямля пад белымі крыламі. — Мн.: Маст. літ., 1977.

## Вонкавыя спасылкі
* Нарыс «Зямля пад белымі крыламі» на «Беларускай палічцы»

Катэгорыя:Творы Ўладзімера Караткевіча
Катэгорыя:Творы 1972 году
Юры Гіль

**Ю́ры Пятро́віч Гіль** (1942, засьценак Вашунава, Докшыцкі раён Віцебскай вобласьці — 2008, Вільня, Летува) — беларускі грамадзкі дзяяч, заснавальнік Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны Віленскага краю.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Менскі пэдагагічны інстытут (1968), працаваў настаўнікам у Докшыцкім раёне. У 1972 року вярнуўся ў Менск, працаваў у арганізацыі «Ведах». У час Перабудовы узначаліў Менскую раённую арганізацыю БНФ «Адраджэньне». Пасьля, пераехаў у Вільню, дзе стварыў Таварыства беларускае мовы імя Ф. Скарыны Віленскага краю, кіраўніком якога заставаўся да канца жыцьця (2008).

Пахаваны ў Параф’янаве (Докшыцкі раён).

Вядомы актыўнай дзейнасьцю па мэмарыялізацыі памяці дзеячоў беларускага адраджэньня, а таксама заснаваньнем Беларускага этнаграфічнага музэю ў Вашунаве (цяпер не існуе).

## Вонкавыя спасылкі

* Пайшоў у лепшы свет старшыня Таварыства Беларускай мовы Віленскага краю Юры Гіль
* Гіне сядзіба Юрыя Гіля ў Вашунаве з цікавай калекцыяй этнаграфічных рарытэтаў
* Пяць год таму памёр віленскі беларускі дзяяч Юры Гіль

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1942 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 2008 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Беларускага народнага фронту
Катэгорыя:Сябры Таварыства беларускай мовы
Хам (раман)

**«Хам»** () — раман Элізы Ажэшкі. «Хам» — гэта псыхалягічны раман, зьмешчаны ў рэаліях і краявідах беларускае вёскі каля Нёману XIX стагодзьдзя. Галоўны герой — праведны й шчодры рыбак Павел, якога жонка Франка называла «*хамам*». Ён хоча вывесьці Франку з маральнага заняпаду, які, на ягоную думку, зьяўляецца разбуральным уплывам места й паталягічнымі рысамі яго ўласнай асобы. Аўтар, паказваючы глыбіню пачуцьцяў «*хама*», дае пранікнёнае дасьледаваньне псыхікі сялянскага героя.

## Сюжэт
Дзеяньне раману разварочваецца ў беларускай вёсцы на рацэ Нёмане. Рыбак Павел Кабыцкі жыве звычайным вясковым жыцьцём. Сямейнае жыцьцё ны склалася з-за сьмерці жонкі, і ён замыкаецца ў сабе й сваім занятку. Аднойчы ён знаёміцца з жанчынай Франкам, у якую закохваецца ўсёй душой. Ён спрабуе дапамагчы ёй сысьці ад заганнага жыцьця й жыць спакойна і мерна, але ў яго гэта не атрымліваецца.

## Беларускія выданьні

*  (пераклад з польскай мовы Ядвігі Бягінскай)
*  (пераклад Ядвігі Бягінскай)
* 

## Экранізацыі

* Хам (1931)
* Хам (1980)

## Пастановы

* «Хам» (1911), у беларускім народным тэатры Ігната Буйніцкага ў Вільні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Эліза Ажэшка. Хам (knihi.com)
* Аналіз аповесьці

Катэгорыя:Творы Элізы Ажэшкі
Катэгорыя:Нёман
Катэгорыя:Псыхалягічныя раманы
Катэгорыя:Раманы на польскай мове
Катэгорыя:Творы 1888 году
Васіль Ткачоў

**Васі́ль Ю́р’евіч Ткачо́ў** ( в. Гута, Рагачоўскі раён) — беларускі празаік і драматург.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і вясковых настаўнікаў. Пасьля заканчэньня Ільічоўскай сярэдняй школы ў 1966 годзе працаваў у раённых газэтах у Івацэвічах і Карма. У 1967 годзе прызваны ў Савецкую Армію. Скончыў факультэт журналістыкі Львоўскай вышэйшай ваенна-палітычнай навучальні ў 1973 годзе. Служыў у Туркмэніі вайсковым карэспандэнтам. У 1979-1980 гг. працаваў рэдактарам рэклямы камбінату «Туркменгандальрэклама» (Ашхабад). З 1980 годзе — карэспандэнт шматтыражкі «Сельмашавец» (Гомель), у 1983-1985 гг. — стыліст, спэцыяльны карэспандэнт абласной газэты «Гомельская праўда». У 1989 годзе абраны сакратаром Гомельскага абласнога аддзяленьня СП БССР. Сябра СП СССР з 1989 годзе.

Адзін з найбольш вядомых прыхільнікаў і арганізатараў стварэньня беларускай сталіцы народнага гумару ў Аўцюках Калінкавіцкага раёну. Жыве ў Гомелі.

### Творчасьць
Першае апавяданьне «Шчарбаты нож» надрукаваў у 1966 годзе ў часопісе «Вясёлка». Аўтар п’ес «Сівы бусел» (пастаўлена ў 1985), «Вокны» (пастаўлена ў 1985), «Прыгоды з Канапухіным» (пастаўлена ў 1988), «Лесьвіца» (пастаўлена ў 1988), «Кветкі-ягадкі» (пастаўлена ў 1990), аднаактоўкі «Дублёр» і інш. Пераклаў на беларускую мову п’есу Л. Петрушэўскай «Маскоўскі хор» (пастаўлена ў 1989).

### Кнігі
* 1975 — «Хітры Данік», зборнік апавяданьняў для дзяцей 
* 1984 — «Партрэт салдата», зборнік апавяданьняў для дзяцей 
* 1985 — «Дзень у горадзе», зборнік апавяданьняў
* 1988 — «Пахвалі пражыты дзень», кніга публіцыстыкі
* 2001 — «Канфуз»
* 2002 — «Тратнік», кніга прозы
* 2003 — «Вятрак – птушка вольная», зборнік апавяданьняў
* 2004 — «Незвычайны дыктант»
* 2005 — «Вячыстыя лясы Гомельшчыны»
* 2009 — «Снукер», аповесьці, апавяданьні, п’есы
* 2020 — «Мішэнь», зборнік апавяданьняў

## Узнагароды
Пераможца многіх літаратурных конкурсаў, ляўрэат прэміі Фэдэрацыі прафсаюзаў Беларусі за кнігу прозы «Снукер» (2011), прэміі імя Васіля Віткі (2012) і Кірылы Тураўскага (2013).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Васіль Ткачоў на slounik.org
* Васіль Ткачоў на Беларускай палічцы
* Васіль Ткачоў на kamunikat.org

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рагачоўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія драматургі
Катэгорыя:Беларускія пісьменьнікі і пісьменьніцы
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Алег Ждан

**Алег Ждан** (сапраўднае імя **Алег Аляксеевіч Пушкін**; нар. 5 студзеня 1938, Смаленск, РСФСР) — беларускі празаік.

## Біяграфія
Нарадзіўся 5 студзеня 1938 году ў Смаленску ў сям’і настаўнікаў. Жыў і вучыўся ў г. Амсьціславе. Скончыўшы дзесяцігодку ў 1955 годзе, паступіў на гісторыка-геаграфічны факультэт Магілёўскага пэдагагічнага інстытута, які скончыў у 1960 годзе. Пасьля яго заканчэньня працаваў сьлесарам, інжынэрам-дыспэтчарам на будаўніцтве Карагандзінскага мэталюргічнага камбіната ў г. Цеміртаў з 1960 па 1961 гады, у Прыташкенцкай геафізычнай партыі, затым на Брацкім лесапрамысловым комплексе з 1961 па 1963 гады. Там пачаў пісаць апавяданьні. Першае зь іх «Санька, Туся і брыгадзір» было апублікавана ў 1963 годзе ў штотыднёвіку «Литературная Россия».

З 1963 году жыве ў Менску. Працаваў на Менскім трактарным заводзе з 1963 па 1972 год абрубшчыкам, грузчыкам, выбівальшчыкам, наждачнікам, начальнікам зьмены, затым два гады старшым рэдактарам Беларускага тэлебачаньня, з 1973 па 1976 і з 1983 па 1984 гады быў рэдактарам кінастудыі «Беларусьфільм». Завочна скончыў ў 1969 годзе Літаратурны інстытут імя М. Горкага, а таксама сцэнарнае аддзяленьне Вышэйшых двухгадовых курсаў сцэнарыстаў і рэжысэраў у Маскве. З 1978 году на творчай працы. У 1998 годзе прызначаны дырэктарам выдавецтва «Вышэйшая школа».

Член Саюзу пісьменьнікаў Беларусі з 1983 году.

## Творчасьць
Піша на расейскай мове. Першая кніга прозы Алега Ждана «У час развітаньня» выйшла ў 1975 годзе. Псэўданім ад двайнога прозьвішча дзеда Ждан-Пушкін.

Творы пісьменьніка друкуюцца ў часопісах «Нёман», «Новый мир», «Знамя», «Дружба народов», «Юность». Пісьменьнік падтрымлівае цесную сувязь зь мясцовай газ’тай «Сьвятло кастрычніка», на старонках якой рэгулярна зьяўляюцца новыя творы пісьменьніка.

Выдадзены кнігі прозы: «У гасьцях і дома» (; Масква, 1977), «Знаёмы» (; 1977), «Рысы і абліччы» (; Масква, 1985), «Па абодва бакі прахадной» (; Масква, 1987), «Самастойнае жыцьцё» (; 1990); па яго сцэнарыях былі зьнятыя фільмы «Сумленны, разумны, нежанаты» і «Хачаце любіце, хочаце не».

Пісьменьнік займаецца перакладамі на расейскую мову твораў беларускіх пісьменьнікаў. У сваёй творчасьці распрацоўвае дзьве тэмы: жыцьцё рабочага, гараджаніна ў першым пакаленьні, які працуе на вялікім заводзе, і побыт людзей правінцыйных гарадоў Беларусі.

У 1993 годзе Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатар імя Якуба Коласа (Віцебск) паставіў п’есу «Салгалі Богу, салгалі».

## Узнагароды
Ляўрэат Нацыянальнай літаратурнай прэміі 2019 году за кнігу «Геній».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Писатель Олег Ждан: жизнь — источник и вдохновения, и разочарования

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў Беларусі
Лябірынты (аповесьць)

«**Лябіры́нты**» (арыг.: *Лабірынты*) — гістарычна-фантастычная аповесьць Вацлава Ластоўскага, гэта першая фантастычная аповесьць у беларускай літаратуры. Найбольш вядомы празаічны твор Ластоўскага, стаў узорам рамантычнай прозы на гістарычную тэму. У аповесьці апавядаецца пра існаваньне высокаразьвітай крыўскай цывілізацыі, ня менш старажытнай за антычныя.

## Стыль
Гістарызм «*Лябірынтаў*» — ужо «пасьляўольтэрскотаўскі», гістарызм найперш інтэлектуальны, бо на парозе ўжо было ХХ стагодзьдзе, самы яго разгар, і таму проза В. Ластоўскага 20-х гадоў адчувала павевы новага мастацкага мысьленьня, зьвязанага з эпохай мадэрнізму. Тыя павевы мадыфікавала ўласная нацыянальная глеба, напаўнялі зьмястоўнасьцю задачы новага беларускага адраджэньня і адпаведныя гісторыка-культурныя асацыяцыі. «*Лябірынты*» — сплаў філязофска-культурных напрацаваньняў (да ўсяго — мінітрактатаў па гісторыі сусьветнай міталёгіі, народнай астраноміі, этнаграфіі) і мастацкай містыфікацыі гісторыка-міталягічнага кшталту, духоўная аснова беларускае Крывіі, адна зь першых фундамэнтальных мастацкіх канструкцыяў нацыянальнае канцэпцыі быцьця.

Міталягічныя, тэасофскія, фальклёрныя, навуковыя і ўласнамастацкія штудыі ў «*Лябірынтах*» збольшага былі скіраваныя на асьвятленьне актуальных праблемаў сучаснасьці, яны, як адчуваў і сам В. Ластоўскі, дапамагаюць раскрываць «сымбаль пройдзенай народам гісторыі». «*Нягледзя на тое, што даўно па-свойму рашыў [[Юпітэр]] зямельнае права, права гэта да сягоння несправядлівае. І будзе датуль актуальным, пакуль кожны народ не станецца гаспадаром у сваім краі, — наўпрост выводзіць В. Ластоўскі паралелі ў сваю рэальнасьць, — пакуль кожны, хто палівае сваім потам загон, не будзе праўным, прызнаным і ўсвячоным правам яго валадаром. Гэты ж час ужо недалёк!*».

У аповесьці — шмат спасылак і зносак на навуковыя працы, «рэдактарскія» прыпісы, угрунтаваны тэрміналягічны апарат, насычанасьць сымболікай, паняцьцямі міталёгіі, эзатэрыкі. У «*Лябірынтах*» апісаны народны духоўны космас і асноўныя вехі нацыянальнага культурнага станаўленьня, пра адмысловую нацыянальную практопію, створаную на аснове старажытнай беларускай гісторыі.

## Выданьні

* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* "Лабірынты" Вацлава Ластоўскага (allbest.ru)
*

Катэгорыя:Аповесьці Вацлава Ластоўскага
Катэгорыя:Кнігі 1923 году
Катэгорыя:Беларускамоўныя літаратурныя творы
Катэгорыя:Беларускае фэнтэзі
Катэгорыя:Беларуская фантастыка
Супрасьлеўскі летапіс

**Су́прасьлеўскі ле́тапіс** — помнік беларуска-літоўскага летапісаньня XV стагодзьдзя, самы поўны сьпіс 2-й рэдакцыі Беларуска-літоўскага летапісу 1446 году.

## Адкрыцьцё й даследаваньне
Захаваўся ў рукапісе 1519 году. Сам рукапіс быў выяўлены М.К. Баброўскім у пачатку XIX ст. ў бібліятэцы Супрасьлеўскага Дабравешчанскага манастыра (адсюль назва, глядзіце таксама Супрасьлеўскі рукапіс).

Упершыню летапіс быў апублікаваны І. М. Даніловічам у 1823—24 гг. у часопісе «Дзёньніку Віленскім» лацінскім шрыфтам. У 1905 годзе рукапіс апісаў таксама А. А. Шахматаў. Цалкам на кірыліцы летапіс быў выдадзены ў 1907 годзе ў 17 томе Поўнага збору рускіх летапісаў, перавыдадзены ў 35 томе з прадмоваю Мікалая Ўлашчыка. Зьберагаецца ў Архіве Санкт-Пецярбускае філіі Інстытута расейскай гісторыі Расейскай АН.

## Зьмест летапісу
Складаецца зь дзьвюх асноўных частак:

* 1-я — «*Избрание летописания*», куды ўваходзяць скарочаны старажытнарускі летапіс (ахоплівае гісторыю Русі за 854—1427), Смаленская хроніка, «Пахвала Вітаўту» і смаленскія пагадовыя запісы за 1432—46 гг.;
* 2-я — «Летапісец вялікіх князёў літоўскіх» з «Аповесьцю пра Падольле». Тэкст «Летапісца…» няпоўны, з пропускамі.

У канцы рукапісу перапісьнік пакінуў запіс:

і ніжэй пасьля віньеткі:* «Преставлъшего помени, господи, ерея Ивана»*.

## Крыніцы

## Літаратура

* *Чамярыцкі В.* Супрасльскі летапіс //  — С. 645.
* *[[Мікалай Улашчык|Улащик Н. Н.]]* Открытие и публикации Супрасльской летописи // Летописи и хроники. 1976 г. — М.: Наука, 1976. — С. 203—213.
* *Улащик Н. Н.* Предисловие // Полное собрание русских летописей. — Т. 35. — , 1980. — С. 6.

Катэгорыя:Беларуска-літоўскія летапісы
Катэгорыя:Творы XV стагодзьдзя
Катэгорыя:Супрасьля
Ладзьдзя Роспачы (аповесьць)

**«Ладзьдзя́ Ро́спачы»** — аповесьць беларускага пісьменьніка Ўладзімера Караткевіча.

Аповесьць была напісаная ў 1964 року на беларускай мове, аднак упершыню была надрукаваная ў № 2 часопісу «Нёман» за 1968 рок у перакладзе Васіля Сёмухі на расейскую мову (на 23 старонках рукапісу цэнзары зрабілі 296 правак) і толькі пазьней, у 1978 року, была выдадзеная на беларускай мове.

Аповесьць насычаная глыбокімі разважаньнямі над сэнсам жыцьця й лёсам роднае зямлі. У аповесьці выкарыстана шмат алегарычных сымбаляў. Так, сама Ладзьдзя Роспачы — гэта Беларусь, якая, пераадольваючы змрок забыцьця, бяспамяцтва й жахаў, уваскрасае й адраджаецца. Ад сьмерці й зьнікненьня яе ратуе Гервась Выліваха — жыцьцялюб, мастак, які не растаецца зь лютняй нават у царстве Сьмерці, абаронца людзей і шчыры патрыёт роднай зямлі. Уладзімер Караткевіч сьцьвярждае, што каханьне, цярпеньне, сьмех і жартаўлівасьць дазволілі беларускаму народу выстаяць у самых неспрыяльных умовах.

## Сюжэт

Галоўны герой легенды — «небагаты, але добрага роду шляхціч» Гервась Выліваха зь места Рагачоўскага, які бавіць час на вясёлых ігрышчах і ў любоўных прыгодах. Многія ашуканыя мужчыны былі незадаволеныя Вылівахам, але, на жаль, нічога не маглі зь ім зрабіць. І вось, калі свае землі аб’язджала Бона Сфорца, жонка Жыгімонта I Старога, яна завітала ў свой Рагачоўскі замак, дзе ўладары места зьвярнуліся да яе па дапамогу. Пасьля сустрэчы Вылівахі з Бонай Сфорцай да яго прыйшла Сьмерць і забрала з сабой у падземнае царства.

## Экранізацыя
У 1987 року на кінастудыі «Беларусьфільм» выйшаў мультыплікацыйны фільм «Ладзьдзя Роспачы».

## Крыніцы

Катэгорыя:Аповесьці Ўладзімера Караткевіча
Катэгорыя:Аповесьці 1964 году
Катэгорыя:Творы, упершыню апублікаваныя ў „Нёмане“
Катэгорыя:Цэнзура ў СССР
Магілёўская даўніна

**«Магілёўская даўніна́»** () ― зборнік дакумэнтаў і артыкулаў па гісторыі, этнаграфіі і археалогіі Магілёўшчыны, перадрукаваных з «*Магілёўскіх губэрнскіх ведамасьцяў*» за 1898-1903 гады. Выдадзены ў трох выпусках пад рэдакцыяй этнографа Е. Р. Раманава.

У выпусках зборніка апублікаваная Баркулабаўская хроніка, «*Апісаньне Крычаўскага графства, або былога староства*» А. Меера, мапу Магілёўскага намесьніцтва 1786 году, дакумэнты, нарысы й артыкулы па гісторыі Магілёва, Быхава, Воршы, Крычава й іншых гарадоў. Шмат этнаграфічнага матэрыялу: песьні, казкі, прыказкі, дзіцячыя гульні, народная мэдыцына. Паведамлялася пра археалягічныя знаходкі ў губэрні.

## Літаратура

* *Бандарчык В. К*. Еўдакім Раманавіч Раманаў : Жыццё і навуковая дзейнасць / В. К. Бандарчык. — Мінск : Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1961. — 305 с.

## Вонкавыя спасылкі

* Могилевская старина : Сборник статей «Могилевских губернских ведомостей». Вып.1. 1898 и 1899 гг. / под редакцией Е. Р. Романова. — Могилёв : Типография Губернского правления, 1900. — 87 с.
* Могилёвская старина : Сборник статей «Могилёвских губернских ведомостей». Вып. 2. 1900—1901 гг. / под редакцией Е. Р. Романова. — Могилёв : Типография Губернского правления, 1901. — 154 с.
* Могилёвская старина : Сборник статей «Могилёвских губернских ведомостей». Вып. 3. 1902—1903 гг. / под редакцией Е. Р. Романова. — Могилёв : Типография Губернского правления, 1903. — 127 с.
* Литература по истории Могилёва

Катэгорыя:Археаграфія ў Беларусі
Катэгорыя:Крыніцы па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Магілёва
Катэгорыя:Кнігі 1898 году
Перадавы (Магілёўская вобласьць)

**Перадавы́** — пасёлак у Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Яноўскага сельсавету.
 
## Насельніцтва
* 2009 год — 46 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапольскага раёну
Катэгорыя:Яноўскі сельсавет (Краснапольскі раён)
Віцебская даўніна

**«Ві́цебская даўніна́»** () ― зборнік дакумэнтаў па гісторыі Віцебшчыны XI-XIX стагодзьдзяў, сабраных гісторыкам і краязнаўцам стацкім дараднікам Аляксеем Парфёнавічам Сапуновым.

## Стварэньне
Настаўнік віцебскае гімназіі, а пазьней службовец Віцебскага архіву старажытных актаў Аляксей Парфёнавіч Сапуноў, удзельнік стварэньня Віцебскай вучонай архіўнай камісіі (1909) і Віцебскага царкоўна-археалагічнага музэю (1893), усё сваё творчае жыццтё прыствяціў Віцебшчыне. Асноўная ягоная праца ― зборнік дакумэнтаў «Віцебская даўніна».

Гістарычных матэрыялаў у Сапунова набралася на 6 тамоў, але вышлі толькі 3.

## Зьмест
Першы том, які выйшаў ў 1883 годзе, зьмяшчае дакумэнты выключна пра Віцебск: урыўкі зь летапісаў, інвэнтары места, дамовы, граматы, прывілеі места й віцебскіх князёў, Віцебскі летапіс Панцырнага-Аверкі, статыстычныя зьвесткі пра жыхароў места, дакумэнты Траецкага Маркавага манастыра, сьпісы віцебскіх ваяводаў і кашталянаў, праваслаўных і вуніяцкіх япіскапаў, ўказы ўраду Расейскай імпэрыі, якія тычацца Віцебску й Віцебскае губэрні, габрэяў, якія жылі тут, дакумэнты пра Віцебскае паўстаньне 1623 году, вайну 1812 году й інш.

У 4-м томе (у 2-х частках, 1885) апублікаваныя дакумэнты пра падзеі на Віцебшчыне пад час Лівонскай вайны й вайны між Расеяй і Рэччу Паспалітай (1654-1667).

У 5-м томе (1888) зьмешчаныя матэрыялы па гісторыі Полацкай япархіі, скасаваньні вуніяцкай царквы.

2-і й 3-і тамы ня выйшлі. У іх Сапуновым меркавалася ўключыць матэрыялы па гісторыі астатніх мястэчкаў Віцебскае губэрні, увесь 6-ы том павінны быў складаць вялікі нарыс пра Віцебскую губэрню з паказальнікамі й дадаткамі.

Тамы, якія выйшлі, добра ілюстраваныя малюнкамі помнікаў дойлідзтва, мапамі, партрэтамі гістарычных асобаў, якія маюць дачынентне да гісторыі Віцебшчыны. Большасьць дакумэнтаў была апублікаваная ўпершыню, арыгіналы многіх да цяперашняга часу не захаваліся.

У 1911―1916 гадах у Віцебску выходзіў зборнік архіўных дакумэнтаў «Полацка-Віцебская даўніна» (да 1910 года - «*Працы Віцебскай вучонай архіўнай камісіі*»), які выдаецца Віцебскай вучонай архіўнай камісіяй.

## Выданьні
*  
*  

## Літаратура
* Грыцкевіч, А. П. «Віцебская даўніна». //  — С. 325.
* *Стукалич В. К.* А. П. Сапунов. К 25-летию его учёной и литературной деятельности. — Витебск, 1905. — 39 с.
* *Улащик Н. Н.* Очерки по археографии и источниковедению истории Белоруссии феодального периода. ― М., 1973. С. 230—239.
* *Улащик Н. Н.* Введение в изучение белорусско-литовского летописания. — М., 1985.
* *Шумейко М. Ф.* История белорусской археографии / Археография: курс лекций. — Мн.: БГУ, 2005.

## Вонкавыя спасылкі

* Витебская старина: Материалы для истории Полоцкой епархии.

Катэгорыя:Археаграфія ў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Віцебску
Катэгорыя:Крыніцы па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Кнігі 1883 году
Хранограф (кніга)

**Хранограф** — сярэднявечны твор, прысьвечаны сусьветнай гісторыі.

## Гісторыя
Першыя хранографы зьявіліся ў Бізантыі. На Русі яны былі распаўсюджаныя з XI стагодзьдзя як, пераклады з эўрапейскіх моваў, якія пастаянна перапісваліся й дапаўняліся. У XV стагодзьдзі на Русі былі складзены новыя сьпісы: «Хранограф 1442 г.» і «Рускі хранограф» сярэдзіны XV ст. Можна вылучыць «Аповесьць пра ўзяцьце туркамі Канстантынопалю ў 1453 г.» Нестара-Іскандэра, які ў той час знаходзіўся ў турэцкім палоне і быў сьведкам апісаных падзей.

На Русі хранографы былі падборкай перакладзеных грэцкіх хронікаў Івана Малалы, Гамартола, Ёсіфа Флавія, Бібліі і старажытнарускіх хронікаў. Сьляды выкарыстаньня хранографу бачныя ў канцы Несьцераўскага летапісу. У Галіцка-Валынскім летапісе таксама згадваецца хранограф.

Пазьней былі вядомыя два тыпы хранографаў: так званы «элінскі», які быў заснаваны на грэцкіх сьвецкіх летапісах, і «жыдоўскі», які быў заснаваны галоўным чынам на Бібліі. Цягам XVI — XVII стагодзьдзяў ствараліся новыя выданні хранографаў, якія рэгулярна ўключалі амаль усе нядаўна напісаныя й нядаўна перакладзеныя гісторыка-геаграфічныя працы. Яны былі асноўнай крыніцай ведаў пра антычнасьць.

## Літаратура

* *Мицик Ю. А.* Хронографи // 

Катэгорыя:Крыніцазнаўства
Катэгорыя:Сярэднявечная літаратура
Доўгая дарога дадому

**Доўгая дарога дадому** — кніга ўспамінаў беларускага пісьменьніка Васіля Быкава, выдадзеная ў 2002 годзе. Другое выданьне — 2004  год.

## Зьмест
Гэтая кніга — успаміны народнага пісьменьніка Беларусі Васіля Быкава пра асабіста перажытае амаль за 70 гадоў ягонага багатага на падзеі жыцьця. У цікавай аўтарскай манеры вядомы пісьменьнік расказвае пра найбольш яркія старонкі сваёй біяграфіі, дае ацэнку грамадзка-палітычным і культурным працэсам, што адбываліся ў Беларусі на ягоных вачах. В. Быкаў прапануе досьвед культурнага дзеяча, знакамітага пісьменьніка, выказвае думкі адносна будучага разьвіцьця краіны.

## Аўдыё
У чэрвені 2010 ў сэрыі "Бібліятэка Свабоды. XXI стагодзьдзе" выйшла аўдыёкніга "Васіль Быкаў. Доўгая дарога дадому". "Доўгая дарога дадому" гучыць у аўтарскім выкананьні. Запіс быў зроблены ў 2002 годзе ў Празе ў студыі Радыё Свабода.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Доўгая дарога дадому на Кніжнай палічцы

Катэгорыя:Творы Васіля Быкава
Катэгорыя:Кнігі 2002 году
Катэгорыя:Творы 2002 году
Катэгорыя:Кнігі пра Другую сусьветную вайну
Абэліск (аповесьць)

**Абэліск** — аповесьць беларускага пісьменьніка Васіля Быкава, скончаная ў 1971 годзе і друкаваная ў часопісе Маладосць №9 за 1971 год. У 1974 годзе за «Абэліск» і аповесьць «Дажыць да сьвітаньня» Быкаў быў узнагароджаны дзяржпрэміяй СССР. У «Новом мире» «Абэліск» быў апублікаваны па расейску ў 1972 годзе.

## Асноўныя пэрсанажы
* Апавядальнік, імя якога не называецца.
* Алесь Іванавіч Мароз — сельскі настаўнік, павешаны немцамі падчас акупацыі Беларусі.
* Цімафей Цітавіч Ткачук — былы настаўнік і партызан, пэнсіянэр.

## Сюжэт
1939 год. Малады настаўнік прысланы ў Заходнюю Беларусь. Пасьля пачатку Вялікай Айчыннай вайны настаўнік не зьяжджае на Ўсход, а застаецца са сваімі вучнямі пад нямецкай акупацыяй…

## Экранізацыя
Паводле аповесьці ў 1976 годзе быў зьняты аднайменны фільм.

## Цікавыя факты
Аповесьць была прысьвечана памяці маладога настаўніка зь Мядзельшчыны Міколы Пашкевіча.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Шаломская, І. У.* Стылізацыя змешанага маўлення ў аповесці В. Быкава «Абеліск», 2011

## Вонкавыя спасылкі
* Абэліск на Кніжнай палічцы

Катэгорыя:Творы Васіля Быкава
Катэгорыя:Творы 1971 году
Катэгорыя:Кнігі 1972 году
Катэгорыя:Кнігі пра Другую сусьветную вайну
Абэліск (неадназначнасьць)

Назву **Абэліск** маюць:

* Абэліск — Вэртыкальны слуп, які звужаецца ў гару
* Абэліск — геамэтрычная фігура
* Абэліск — аповесьць Васіля Быкава
* Абэліск — фільм па аповесьці Васіля Быкава
Баксытагорск

**Баксытагорск** () — горад у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Баксытагорскага раёну Ленінградзкай вобласьці. Знаходзіцца за 245 км ад абласнога цэнтру гораду Санкт-Пецярбургу.

## Гісторыя
Ужо з V—VIII стагодзьдзяў па водных шляхах гэтую зямлю сталі засяляць славянскія плямёны — крывічы і славены, якія мірна жылі побач ад весі. Месца было на выгодных маркіх шляхах, што дазволіла разьвіваць у акрузе гандаль.

З пачаткам эпохі буржуазных рэформаў імпэратара Аляксандра II супала знамянальная для будучага Баксытагорску падзея. У 1869 годзе геоляг Альфонс Дытмар выявіў каля вёскі Сянно чырвоныя гліны, якія ўтрымлівалі баксыты. Але вытворчасьць алюміна пры тагачасным узроўні разьвіцьця тэхналёгіяў і пры неабходнасьці велізарнай энэргіі абыходзілася даражэй чым золата. Таму ў 1882—1886 гадох прадпрымальнікі спрабавалі займацца здабычай гліны на рацэ Рагуша з мэтай вытворчасьці фарбаў.

З 1921 па 1930 гады геолягі пад кіраўніцтвам прафэсара Сямёна Маляўкіна дасьледавалі ўвесь край, склалі карту Ціхвінскага баксытнага радовішча і зрабілі выснову аб магчымасьці ягонай прамысловай эксплюатацыі. Першы савецкі алюмін зь ціхвінскіх баксытаў быў атрыманы ў 1928 годзе. Праз гэта было прынятае рашэньне стварыць працоўнае паселішча, якое паўстала на наступны 1929 год. Каб скараціць транспартныя выдаткі, 12 лістапада 1934 году каля паселішча быў закладзены гліназёмным завод, для перапрацоўкі здабытых баксытаў. На 1940 год насельніцтва селішча наблізілася да 10 тысячаў чалавек. У 1950 годзе Баксытагорск атрымаў статус гораду, а 25 ліпеня 1952 году стаў адміністрацыйным цэнтрам свайго раёну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Баксытагорск. Мой Горад.

Катэгорыя:Населеныя пункты Ленінградзкай вобласьці
Ветразь (верш)

**Ветразь** — верш Сяргея Грахоўскага, дзе ня ўжытае ніводнае слова, якое было б сугучнае з словам у расейскай мове.

Верш часам выкарыстоўваецца ў дыскусіях беларусаў з расейцамі пра адрозьненьне беларускай мовы ад расейскай, а таксама ў тэстах на валоданьне беларускай мовай.

## Сюжэт
У вершы апісваюцца рамантычныя пачуцьці аўтара пры зьнікненьні на хвалях далёкага ветразю на вечаровай зары. Аўтар глядзіць яму ўсьлед, насаложваецца водарам сьвежага паветра і лічыць зьнічкі на небе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Творы Сяргея Грахоўскага
Воласава

**Воласава** () — горад у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Воласаўскага раёну Ленінградзкай вобласьці. Знаходзіцца за 85 км ад абласнога цэнтру гораду Санкт-Пецярбург. Насельніцтва гораду на 2020 год складала 11 828 чалавек. З аўтавакзалу гораду маецца аўтобусная сувязь з Санкт-Пецярбургам, Кінгісепам і Гатчынай.

## Вонкавыя спасылкі
* Воласава. Мой Горад.
* Мапа гораду.

Катэгорыя:Населеныя пункты Ленінградзкай вобласьці
Волхаў (горад)

**Волхаў** () — горад у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Волхаўскага раёну Ленінградзкай вобласьці. Знаходзіцца за 135 км ад абласнога цэнтру гораду Санкт-Пецярбург. Насельніцтва гораду на 2020 год складала 44 256 чалавек. Назва гораду паходзіць ад ракі Волхаў, па берагах якой і стаіць горад. У горадзе маецца Волхаўская ГЭС, адна з самых старых у краіне. Менавіта дзякуючы гэтаму прадпрыемству быў пабудаваны горад, як месца жыхарства для працаўнікоў.

## Вонкавыя спасылкі
* Волхаў. Мой Горад.

Катэгорыя:Населеныя пункты Ленінградзкай вобласьці
Волхаў

Назоў **Волхаў** () могуць мець:

* Волхаў — горад у Расеі
* Волхаў — рака ў Расеі, на якой месьціцца аднайменны горад
* Волхаў — паселішча ў Расеі
* Волхаў — былы вайсковы карабель СССР Балтыйскага флёту

## Глядзіце таксама
* Волхаўская ГЭС