Баварыя Мюнхэн

«**Баварыя Мюнхэн**» () ― нямецкі спартовы клюб, што базуецца ў Мюнхэне (Баварыя). Больш за ўсё вядомы футбольны клюб спартовай сыстэмы «Баварыя», клюб зьяўляецца рэкардсмэнам па колькасьці айчынных тытулаў: 34-разовы чэмпіён Нямеччыны й 20-разовы ўладальнік кубка краіны. Клюб быў заснаваны ў 1900 годзе адзінаццацю гульцамі з ініцыятывы Франца Ёна. Нягледзячы на тое, што ў 1932 годзе стаў чэмпіёнам Нямеччыны, да 1963 году каманда выступала ў ніжэйшых лігах. На пачатку й у сярэдзіне 70-х гадоў клюб дабіўся посьпехаў, тройчы запар перамагаючы ў нацыянальным чэмпіянаце (1972, 1973, 1974) і столькі ж разоў у Лізе чэмпіёнаў (1974, 1975, 1976). Капітанам каманды тады быў Франц Бэкенбаўэр. З 2006 году хатнія гульні праводзіць на «Альянц Арэне». Да гэтага 33 сэзоны запар клюб праводзіў гульні на Алімпійскім стадыёне.

Акрамя футбольнага клюбу «Баварыя» таксама існуюць клюбы па шахматах, гандболе, баскетболе, гімнастыцы, боўлінгу, пінг-понгу.

## Гісторыя
### Пачатак

«Баварыя» была заснавана сябрамі мюнхэнскага гімнастычнага клюбу. Фактычна гэта было зроблена ў 1900 годзе адзінаццацю гульцамі з ініцыятывы Франца Джона. Цягам некалькіх месяцаў «Баварыя» атрымала шматлікія перамогі над усімі мясцовымі супернікамі, у тым ліку перамогу над «Нордштэрнам» зь лікам 15:0, і выйшла ў паўфінал чэмпіянату Паўднёвай Нямеччыны 1900—1901 гадоў. У наступныя гады клюб узяў некалькі мясцовых трафэяў, а ў 1910—1911 гадах «Баварыя» далучылася да навастворанай Крайсьлігі, першай рэгіянальнай баварскай лігі. Клюб перамог у гэтай лізе ў першы ж год, але да пачатку Першай сусьветнай вайны ў 1914 годзе перамог больш не было. Да канца першага дзесяцігодзьдзя свайго заснаваньня ў «Баварыі» зьявіўся футбаліст, якога выклікалі ў нацыянальную зборную Нямеччыны. Ім быў Макс Габлёнскі. Да 1920 году ў таварыства ўваходзіла ня больш за 700 сяброў, што зрабіла яе найбуйнейшым футбольным клюбам у Мюнхэне. У паваенныя гады «Баварыя» выйграла некалькі рэгіянальных спаборніцтваў, перш чым стаў пераможцам паўднёванямецкага чэмпіянату ў 1926 годзе, што было паўторана праз два гады. Першы нацыянальны тытул каманды быў здабыты ў 1932 годзе, калі трэнэр Рыхард Кон прывёў каманду да трыюмфу ў чэмпіянаце Нямеччыны, калі мюнхэнцы перамаглі ў вырашальным матчы франкфурцкі «Айнтрахт» зь лікам 2:0.

Прыход да ўлады Адольфа Гітлера рэзка спыніў разьвіцьцё «Баварыі». Прэзыдэнт клюбу Курт Ляндаўэр і трэнэр Кон пакінулі краіну, бо былі габрэямі. Многія іншыя сябры клюбу таксама былі звольненыя. «Баварыю» абражалі «габрэйскім клюбам», у той час як мясцовы супернік, як то «Мюнхэн-1860», набыў вялікую падтрымку. Ёзэф Заўтэр быў прыняты на пасаду ў клюб у 1943 годзе, стаўшы адзіным сябрам НСДАП на пасадзе прэзыдэнта «Баварыі». Пасьля таварыскага матчу ў Швайцарыі некаторыя гульцы «Баварыі» віталі Ляндаўэра, але клюб усьцяж дыскрымінаваўся. На «Баварыю» таксама паўплывала пастанова, згодна зь якім футбалісты павінны былі зноў стаць паўнавартаснымі аматарамі, што прывяло да пераезду адоранага маладога цэнтральнага нападніка Оскара Рора ў Швайцарыю. У наступныя гады «Баварыя» ня здолела захаваць сваю ролю прэтэндэнта на тытул чэмпіёнаў краіны, замест гэтага фінішаваўшы ў сярэдзіне турнірнай табліцы сваёй рэгіянальнай лігі.

Па заканчэньні Другой сусьветнай вайны ў 1945 годзе «Баварыя» стала сябрам Обэрлігі-Зюд, паўднёвай лігі нямецкага першага дывізіёну, які ў той час быў падзелены на пяць турніраў. Клюб сутыкнуўся зь цяжкасьцямі, наймаючы і звальняючы 13 трэнэраў паміж 1945 і 1963 гадамі. Ляндаўэр вярнуўся з выгнаньня ў 1947 годзе і зноў быў прызначаны прэзыдэнтам клюбу, а ягоны тэрмін знаходжданьня на пасадзе доўжыўся да 1951 года. Ляндаўэр лічыцца найважнейшай фігурай у пераходзе «Баварыі» да прафэсійнасьці. У 1955 годзе клюб вылецеў з найвышэйшай лігі, але ў наступным сэзоне вярнуўся ў Обэрлігу і ўпершыню стаў уладальнікам Кубка Нямеччыны, перамогшы «Фартуну» з Дусэльдорфа зь лікам 1:0 у фінале. Клюб таксама сутыкаўся зь фінансавымі цяжкасьцямі, падышоўшы амаль да банкруцтва ў канцы 1950-х гадоў. Прэзыдэнт Райтлінгер быў зьняты з пасады на выбарах у 1958 годзе прамыслоўцам Роляндам Эндлерам, які забясьпечыў фінансавую стабільнасьць клюбу. Пры ім «Баварыя» перажыла свае найлепшыя гады ў Обэрлізе. Эндлер сышоў у 1962 годзе, калі яго замяніў Вільгэльм Нойдэкер, які  разбагацеў на паваенным будаўнічым буме.

У 1963 годзе Обэрлігі ў Нямеччыне былі аб’яднаныя ў адную нацыянальную лігу, якая атрымала назву Бундэсьліга. Да новага турніру былі дапушчаныя пяць камандаў з Обэрлігі-Зюд. Крытэрам да кваліфікацыі ў Бундэсьлігу былі вынікі за апошнія дванаццаць гадоў да таго, калі «Баварыя» займала толькі шостае месца. Акрамя таго, мясцовыя супернікі, як то «Мюнхэн-1860», якія займалі сёмае месца, былі чэмпіёнамі апошняга сэзону Обэрлігі-Зюд і атрымалі перавагу на падставе гэтага дасягненьня. Пасьля таго, як першапачатковыя пратэсты «Баварыі» празь меркаванае несправядлівае абыходжаньне з камандай засталіся безвыніковымі, прэзыдэнт Нойдэкер прыняў выклік і наняў Златка Чайкоўскага, які ў 1962 годзе прывёў «Кёльн» да перамогі ў чэмпіянаце краіны. Выставіўшы каманду з такімі маладымі гульцамі, як то Франц Бэкенбаўэр, Герд Мюлер і Зэп Маер, якіх пазьней будуць называць «восяй», яны дамагліся выхаду каманды ў Бундэсьлігу ў 1965 годзе.

### Залатыя гады

У сваім першым сэзоне ў Бундэсьлізе «Баварыя» заняла трэцяе месца і ўзяла Кубак Нямеччыны. Гэта дало ёй права на ўдзел у Кубку ўладальнікаў кубкаў наступнага году, які яны выйгралі ў фінале супраць шатляндзкага клюбу «Рэйнджарз». Франц Рот правёў вырашальны гол у дадатковы час, дзякуючы чаму матч скончыўся зь лікам 1:0. У 1967 годзе «Баварыя» абараніла Кубак Нямеччыны, але павольны прагрэс у цэлым прывёў да таго, што на пасаду трэнэра быў прызначаны Бранка Зэбэц. Ён замяніў атакуючы стыль гульні «Баварыі» больш дысцыплінаваным падыходам і, такім чынам, дасягнуў першага ў гісторыі клюбу пераможнага дублю, калі мюнхэнцы перамаглі ў розыгрышы лігі і сталі ўладальнікам кубка ў 1969 годзе. «Баварыя», такім чынам, стала пятым клюбам Нямеччыны, якія за адзін сэзон разжыўся дублем, а да таго гэта рабілі дортмундзкая «Барусія», «Кёльн», «Вэрдэр» і «Баер». Зэбэц скарыстаўся паслугамі толькі 13 гульцоў цягам усяго сезону.

Уда Лятэк ачоліў клюб у 1970 годзе. Па перамозе ў Кубку Нямеччыны ў сваім першым сэзоне Лятэк прывёў «Баварыю» да трэцяга чэмпіёнства ў краіне. Вырашальны матч у сэзоне 1971—1972 гадоў супраць «Шальке-04» быў першым матчам на новым Алімпійскім стадыёне, а таксама першым матчам у гісторыі Бундэсьлігі, які трансьляваўся ў жывым этэры. «Баварыя» перамагла «Шальке-04» зь лікам 5:1 і заваявала тытул, усталяваўшы некалькі рэкордаў, у тым ліку паводле колькасьці набраных пунктаў і загнаных галоў. «Баварыя» таксама выйграла наступныя два чэмпіянаты, але вяршыняй стаў трыюмф у фінале Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1974 году супраць гішпанскага «Атлетыка», які «Баварыя» выйграла зь лікам 4:0 па перагулёўцы. Гэты тытул адзначыў прарыў клюбу як моцнай сілы на міжнароднай арэне.

У наступныя гады каманда няўдала выступала на ўнутранай арэне, але абараніла свой тытул чэмпіёнаў УЭФА, перамагшы ў фінале Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў 1975 году супраць «Лідс Юнайтэд», калі Рот і Мюлер забясьпечылі клюбу перамогу галамі ў канцы матчу. Брытанскія заўзятары ўчынілі забурэньні ў Парыжы, праз што ангельскаму клюбу забаранілі браць удзел у эўрапейскім футболе на тры гады. Праз год у фінале ў Глазга яшчэ адзін гол Рота дапамог перамагчы «Сэнт-Эт’ен», дзякуючы чаму «Баварыя» стала трэцім клюбам, які здолеў узяць трафэй тры гады запар. Апошнім трафэем, выйграным «Баварыяй» у гэтую эпоху, стаў Міжкантынэнтальны кубак, у якім яны сьвяткавалі перамогу ў матчы супраць бразыльскага «Крузэйру» ў двух матчах. Астатняе дзесяцігодзьдзе было часам зьменаў, і далей «Баварыя» ня брала тытулаў. У 1977 годзе Франц Бэкенбаўэр пераехаў у «Нью-Ёрк Космас», а ў 1979 годзе Зэп Маер і Улі Гёнэс сышлі на пэнсію, а Герд Мюлер далучыўся да «Форт-Лодэрдэйл Страйкерз».

### Супярэчлівыя гады

1980-я гады былі часам няўдачаў па-за полем для «Баварыі», з многімі зьменамі ў кадравым складзе і фінансавымі праблемамі. На полі зьзялі зоркі Паўля Брайтнэра і Карла-Гайнца Румэніге, дзякуючы чаму клюб часам называлі «Брайтніге». Яны прывялі каманду да тытулаў чэмпіёнаў Нямеччыны ў 1980 і 1981 гадах. Акрамя перамогі ў Кубку Нямеччыны ў 1982 годзе, рушылі ўсьлед два адносна няўдалыя сэзоны, пасьля якіх Брайтнэр скончыў кар’еру, але вярнуўся ў каманды былы трэнэр Уда Лятэк. «Баварыя» ўзяла Кубак Нямеччыны ў 1984 годзе і працягвала дамінаваць у лізе, пяць разоў робячыся чэмпіёнам краіны ў шасьці сэзонах. У 1986 годзе каманда разжылася дублем. Аднак эўрапейскі посьпех быў няўлоўным цягам дзесяцігодзьдзя. «Баварыя» фінішавала на другім месцы ў Кубку эўрапейскіх чэмпіёнаў двойчы ў 1982 і 1987 гадах.

Юп Гайнкес быў наняты трэнэрам у 1987 годзе, але пасьля двух запар чэмпіёнскіх тытулаў у 1988—1989 і 1989—1990 гадах вынікі «Баварыі» пагоршылася. Пасьля таго, як клюб заняў другое месца ў 1990—1991 гадах, ён фінішаваў усяго на пяць пунктаў вышэй за зону вылету ў 1991—1992 гадах. У сэзоне 1993—1994 гадоў «Баварыя» выбыла ў другім раўндзе Кубка УЭФА ад ангельскага клюбу «Норыдж Сіці», які быў адзіным ангельскім клюбам, які здолеў перамагчы «Баварыю» на Алімпіяштадыяне за той час, калі «Баварыя» там ладзіла свае хатнія матчы. Франц Бэкенбаўэр заняў пасаду галоўнага трэнэра ў другой палове сэзону 1993—1994 гадоў, зноў выйграўшы чэмпіянат пасьля чатырохгадовага перапынку. Затым Бэкенбаўэр быў прызначаны прэзыдэнтам клюбу.

Ягоныя пераемнікі на пасадзе трэнэра, як то Джаваньні Трапатоні і Ота Рэггагель, абодва скончылі сэзон без трафэяў, не апраўдаўшы высокіх чаканьняў кіраўніцтва і заўзятараў. У гэты час гульцы «Баварыі» часьцей зьяўляліся на старонках прэсы, якія спэцыялізаваліся на плётках, а не ў спартовых выданьнях, праз што клюб атрымаў мянушку ФК «Галівуд». Франц Бэкенбаўэр ненадоўга вярнуўся ў канцы сэзону 1995—1996 гадоў у якасьці часовага трэнэра і прывёў сваю каманду да перамогі ў Кубку УЭФА, адолеўшы ў фінале «Бардо». У сэзоне 1996—1997 гадоў Трапатоні зноў заступіў на трэнэрскую пасаду вярнуўся, здолеўшы трыюмфаваць у Бундэсьлізе. У наступным сэзоне «Баварыя» саступіла тытул навічку «Кайзэрсьляўтэрну», у выніку чаго Трапатоні быў вымушаны сысьці з пасады ў другі раз.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Нямеччыны (**34**): 
** 1932, 1969, 1972, 1973, 1974, 1980, 1981, 1985, 1986, 1987,
** 1989, 1990, 1994, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003, 2005, 2006, 
** 2008, 2010, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020,
** 2021, 2022, 2023, 2025

* Уладальнікі Кубка Нямеччыны (**20**): 
** 1957, 1966, 1967, 1969, 1971, 1982, 1984, 1986, 1998, 2000, 
** 2003, 2005, 2006, 2008, 2010, 2013, 2014, 2016, 2019, 2020

* Уладальнікі Супэркубка Нямеччыны (**10**):
** 1987, 1990, 2010, 2012, 2016, 2017, 2018, 2020, 2021, 2022

* Пераможцы Лігі чэмпіёнаў (**6**): 
** 1974, 1975, 1976, 2001, 2013, 2020

* Уладальнікі Кубка ўладальнікаў кубкаў (**1**): 
** 1967

* Уладальнікі Кубка УЭФА (**1**): 
** 1996

* Уладальнікі Супэркубка УЭФА (**2**): 
** 2013, 2020

* Уладальнікі Міжэкантынэнтальнага кубка (**2**):
** 1976, 2001

## Стадыён

Да 1925 году «Баварыя» гуляла на адным з самых старых футбольных збудаваньняў Нямеччыны, так званай першай трыбуны гораду. З 1925 году «Баварыя» падзяліла муніцыпальны стадыён з клюбам «1860 Мюнхэн». Стадыён у народзе называўся як «Шосты» (). Ён быў амаль цалкам разбураны падчас Другой сусьветнай вайны, на рэканструкцыю было выдаткавана нямала высілкаў, але ўсё ж стадыён быў уведзены ў прызначаны тэрмін і ўмяшчаў 44 тысячы чалавек.

Да Летніх Алімпійскіх гульняў 1972 году ў Мюнхэне быў пабудаваны Алімпійскі стадыён. У тым жа годзе «Баварыя» пераехала на Алімпійскі стадыён. Трыбуны стадыёну й частка тэрыторыі алімпійскага парку былі пакрытыя гіганцкімі вісячымі перакрыцьцямі-абалонкамі архітэктара Фрая Ота. Стадыён дагэтуль уражвае архітэктурнай лёгкасьцю. Першапачаткова ўмяшчальнасьць стадыёна дасягала 79 тысячаў чалавек. У наступныя гады стадыён выпрабаваў некалькі мадыфікацыяў. Цяпер стадыён мае здольнасьць зьмяшчаць у сябе 69 тысячаў заўзятараў для нацыянальных спаборніцтваў, і 59 тысячаў гледачоў для міжнародных спаборніцтваў, розных эўрапейскіх кубкаў. У канцы 1990-х стадыён састарэў у пляне інфраструктуры й выгоды для гледачоў.

У 2002 годзе сумесна з «1860 Мюнхэн» быў пабудаваны новы дасканалы стадыён «Альянц Арэна», на якой усе свае матчы праводзіць «Баварыя». Арэна падсьвятляецца рознымі колерамі ў залежнасьці ад колеру клюбу, які на ёй гуляе. Арэна падсьвечваецца чырвоным, калі на ёй выступае «Баварыя»; блакітным — калі гуляе «1860 Мюнхэн»; белым — калі гуляе зборная Нямеччыны.

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу