Зьмяшаная рэспубліка

**Зьмяша́ная рэспу́бліка** ці **рэспу́бліка зьме́шанага ты́пу** — разнавіднасьць рэспубліканскай формы кіраваньня, пры якой элемэнты прэзыдэнцкае рэспублікі спалучаюцца з элемэнтамі парлямэнцкае рэспублікі. Прэзыдэнт (кіраўнік дзяржавы) абіраецца, як правіла, на ўсеагульных выбарах і рэальна й юрыдычна валодае вялікімі паўнамоцтвамі. Пры гэтым урад фармуецца парлямэнцкім шляхам і адказны палітычна ня толькі перад прэзыдэнтам, але й перад парлямэнтам. Прэзыдэнт ажыцьцяўляе агульнае кіраўніцтва ўрадам, якое ўзначальвае прэмʼер-міністар. Прэзыдэнт мае права роспуску парлямэнта пры наступе пэўных абставінаў (звычайна пры выразе вотуму недаверу ўраду). Для зьмешанай рэспублікі характэрны дуалізм выканаўчай улады.

Такая рэспубліка адрозьніваецца ад парлямэнцкай рэспублікі тым, што ў ёй ёсьць усенародна абраны кіраўнік дзяржавы, які зьяўляецца ня больш чым цырыманіяльным асобай, а ад прэзыдэнцкай сыстэмы тым, што ўрад, хоць і прызначаецца прэзыдэнтам, нясе адказнасьць перад заканадаўчым органам, які можа прымусіць урад сысьці ў адстаўку.

Ваймарская рэспубліка (1919—1933) была прыкладам раньняй паўпрэзыдэнцкай Рэспублікі, аднак тэрмін «паўпрэзыдэнцкая» быў уведзены ў 1959 годзе ў артыкуле журналіста Юбера Беў-Мэры й папулярызаваны ў 1978 годзе ў працы палітоляга Морыса Дзювержэ, якія прызначаліся для апісаньня францускай Пятай рэспублікі (створанай у 1958 годзе).

## Вызначэньне
Першапачатковае вызначэньне паўпрэзыдэнцтва, дадзенае Морысам Дзювержэ, абвяшчала, што прэзыдэнт павінен быць абраны, валодаць значнай уладай і займаць сваю пасаду на працягу пэўнага тэрміну. Сучасныя вызначэньні проста заяўляюць, што кіраўнік дзяржавы павінен быць абраны й што асобны прэмʼер-міністар, які залежыць ад даверу парлямэнта, павінен узначальваць выканаўчую ўладу.

## Характарыстыка
З аднаго боку, парлямэнт зьмяшанай рэспублікі мае права вынесьці вотум недаверу ўраду, сфармаванаму прэзыдэнтам. З іншага боку, прэзыдэнт мае права распусьціць парлямэнт і прызначыць пазачарговыя выбары (у некаторых краінах парлямэнт ня можа быць распушчаны на працягу канстытуцыйна вызначанага тэрміну).

Калі ў новым складзе парлямэнта партыя прэзыдэнта атрымае большасьць галасоў, то захаваецца «біцэфальная» выканаўчая ўлада, калі палітыку ўрада вызначае прэзыдэнт, пры адносна слабой постаці прэмʼер-міністра. Калі ж выйграюць праціўнікі прэзыдэнта, то, як правіла, апошні будзе вымушаны прыняць адстаўку ўрада й фактычна перадаць паўнамоцтвы па фармаваньні новага ўрада лідэру партыі, якая набрала большасьць галасоў на выбарах. У апошнім выпадку прэзыдэнт ня можа істотна ўплываць на палітыку ўрада, і галоўнай палітычнай фігурай становіцца прэмʼер-міністар. Калі пасьля будзе абраны прэзыдэнт, апазыцыйны парлямэнцкай большасьці, ён сфармуе новы ўрад, і калі ён не атрымае адабрэньня ў парлямэнце, то апошні можа быць распушчаны.

Такім чынам, як і ў парлямэнтарных краінах, у зьмяшанай Рэспубліцы ўрад можа працаваць, толькі калі яно абапіраецца на падтрымку парлямэнцкай большасьці. Але калі ў парлямэнтарных краінах прэзыдэнт або манарх (кіраўнік дзяржавы) толькі фармальна прызначае ўрад, рэальна сфармаванае парлямэнцкай кіруючай партыяй або кааліцыяй, то ў зьмяшанай Рэспубліцы абраны народам прэзыдэнт мае права фактычна фармаваць свой урад, нягледзячы на існуючую парлямэнцкую большасьць, уступаць у канфлікт з парлямэнтам і дамагацца яго роспуску. Такое становішча немагчыма ні ў парлямэнтарных краінах, ні ў прэзыдэнцкай Рэспубліцы. Таму зьмешаную Рэспубліку лічаць самастойнай формай праўленьня, нароўні з парлямэнтарнай і прэзыдэнцкай.

## Прыклады зьмяшаных рэспублік
Адной зь першых рэспублік з падобнай формай кіраваньня была *Ваймарская рэспубліка* ў Нямеччыны (1919—1933 гады). З сучасных дзяржаў да зьмяшаным рэспублікам ставяцца пятая рэспубліка ў Францыі (пасьля 1958 году), Летува, Румынія, Украіна.

## «Сужыцьцё»

У паўпрэзыдэнцкай сыстэме прэзыдэнт і прэмʼер-міністар часам могуць быць прадстаўнікамі розных палітычных партыяў. Гэта называецца «сужыцьцё»; тэрмін, які паўстаў у Францыі пасьля таго, як падобная сытуацыя ўпершыню ўзьнікла ў 1980-х гадах. Сужыцьцё можа стварыць альбо эфэктыўную сыстэму стрымак і проціваг, альбо пэрыяд жорсткага й напружанага супрацьстаяньня, у залежнасьці ад пазыцыі двух лідэраў, ідэалёгій іх саміх / іхніх партыяў і патрабаваньняў іх прыхільнікаў.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Формы дзяржаўнага кіраваньня
Катэгорыя:Тэорыя права
Катэгорыя:Палітычныя сыстэмы
Катэгорыя:Паліталёгія