Бобр

**Бобр** — мястэчка ў Беларусі, на рацэ Бабры. Цэнтар сельсавету Крупскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 931 чалавек. Знаходзіцца за 10 км ад Крупак, за 2 км ад чыгуначнай станцыі Бобр (лінія Менск — Ворша).

Бобр — магдэбурскае мястэчка гістарычнай Аршаншчыны (частка Віцебшчыны). Да нашага часу тут захавалася сядзіба Барталамеяў, помнік архітэктуры XIX ст. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучалася Мікольская царква (клясыцызм, XIX ст.), зруйнаваная савецкімі ўладамі, а таксама касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (нэаготыка, XIX ст.).

## Назва
Тапонім Бобр утварыўся ад г. зв. бабровых гоняў, якіх было шмат каля ракі Бабра.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўпамін пра Бобр датуецца 1516 годам, калі князь Іван Друцкі-Красны адпісаў яго разам з Сакаловічамі і Недаходавым сваёй жонцы Марыне з князёў Заслаўскіх. У 1559 годзе паселішча ўпамінаецца як уладаньне Хадкевічаў. Захаваўся дакумэнт 1573 году на перадачу Бабра ў заставу швагру Яна Хадкевіча Станіславу Пацу, у якім паселішча значыцца як мястэчка Аршанскага павету Віцебскага ваяводзтва. У гэты час тут, паводле інвэнтару, быў 71 дом, дзеяў гасьціны двор.

Як сьведчыць інвэнтар, у 1614 годзе ў Бабры было 180 аселых мяшчанскіх двароў (пляцаў) на абодвух берагах рэчкі. Апрача таго, мяшчанам належала 90 надзелаў ворыўнай зямлі, вымеранай у валоках і моргах, і 16 г.зв. «гуменных» пляцаў пад гаспадарчымі пабудовамі. Сярод уладальнікаў валокаў і гуменных пляцаў сустракаюцца прозьвішчы яшчэ прыкладна 44 мяшчанаў, не пазначаных у ліку ўладальнікаў мяшчанскіх пляцаў. У Бабры існавала царква, сьвятару якой айцу Фёдару належалі пляц і валока, вольныя ад усіх падаткаў. Упамінаецца таксама карчма на Рынку, вадзяны млын з двума коламі і мост, якія здаваліся ў арэнду. У 1699 годзе маёнткам валодаў Бэнэдыкт Сапега, які ў 1700 годзе прадаў яго Яну Казімеру Лендорфу.

У 1733 годзе Бобр перайшоў у валоданьне Агінскіх. На 1743 год у мястэчку было 60 дымоў. У 1760 годзе тут збудавалі драўляны касьцёл; мястэчка налічвала каля 100 двароў і было найбольшым з усіх паселішчаў сучаснай Крупшчыны.

1 сьнежня 1762 году (паводле іншых зьвестак, у 1735 годзе) кароль і вялікі князь Аўгуст Сас надаў Бабру Магдэбурскае права і герб: «*у блакітным полі дзьве збройныя постаці сьвятых Глеба і Барыса ў каронах*».

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Бобр апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стаў цэнтрам воласьці Сеньненскага павету Магілёўскай губэрні. У 1828 годзе ў мястэчку пачала працаваць цагельня. У 1842 годзе тут збудавалі царкву, у 1862 годзе — мураваны касьцёл. На 1859 год — 67 жылых і 29 пустых двароў, штогод праводзіўся кірмаш.

Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) у 1868 годзе з мэтаю маскалізацыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага расейскія ўлады адкрылі ў Бабры народную вучэльню, выкладаньне ў якой вялося на расейскай мове. На 1885 год у мястэчку існавалі 2 царквы, касьцёл, капліца, сынагога, лячэбніца на 12 месцаў, народная вучэльня, праваслаўная і 3 юдэйскія школы, 2 млыны, 22 крамы; штогод праводзіліся 3 кірмашы. У 1904 годзе працавалі 2 цагельні. На 1907 год — 445 будынкаў. 

За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Бобр занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Бобр абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Бобр вярнулі БССР. 27 верасьня 1938 году статус паселішча панізілі да вёскі, аднак ужо 17 лютага 1941 году Бобр атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу. У Другую сусьветную вайну зь ліпеня 1941 да 27 чэрвеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

З 31 сакавіка 1977 году да 18 лютага 2010 году Бобр быў цэнтрам пасялковага савету, з 31 сьнежня 2013 году — цэнтар сельсавету.


Bobr, Rynak, Maci Božaj. Бобр, Рынак, Маці Божай (1913).jpg|Рынак. Касьцёл, 1913 г.
Bobr, Mahiloŭskaja. Бобр, Магілёўская (1901-17).jpg|Вуліца Магілёўская. Царква, да 1918 г.
Bobr. Бобр (1918).jpg|Панарама мястэчка, 1918 г.
Bobr. Бобр (1901-17).jpg|Панарама мястэчка. Альтанка, да 1918 г.

Bobr. Бобр (1918) (2).jpg|Панарама мястэчка. Царква, 1918 г.
Bobr, Zarečča-Tałačynskaja. Бобр, Зарэчча-Талачынская (1918).jpg|Панарама мястэчка. Млын, 1918 г.
Bobr, Tałačynskaja-Zarečča. Бобр, Талачынская-Зарэчча (1901-17).jpg|У бок Зарэчча, да 1918 г.
Bobr, Bartałamiej. Бобр, Барталамей (1918).jpg|Сядзіба Барталамеяў, 1918 г.


## Насельніцтва

### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:130 barincrement:30
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:3000
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1857 from:0 till:1151
  bar:1880 from:0 till:2239
  bar:1907 from:0 till:2340
  bar:1926 from:0 till:2500
  bar:1941 from:0 till:2400
  bar:1969 from:0 till:3000
  bar:1992 from:0 till:1522
  bar:2005 from:0 till:1200
  bar:2010 from:0 till:1110
  bar:2018 from:0 till:931
TextData=
  fontsize:10px pos:(10,195)
  text:


* **XIX стагодзьдзе**: 1857 год — 1151 чал., у тым ліку 721 юдэй; 1863 год — 1113 чал.; 1880 год — 2239 чал.; 1897 год — 2401 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1907 год — 2340 чал.; 1926 год — 2500 чал.; 1941 год — 2400 чал.; 1969 год — 3 тыс. чал.; 1992 год — 1522 чал.; 1995 год — 1509 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2005 год — 1,2 тыс.; 2006 год — 1,2 тыс.; 2008 год — 1,1 тыс.; 2009 год — 1118 чал. (перапіс); 2010 год — 1110 чал.; 2015 год — 958 чал.; 2016 год — 957 чал.; 2017 год — 948 чал.; 2018 год — 931 чал.

### Інфраструктура
У Бабры працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, 2 бібліятэкі, кінатэатар.

На 2022 год у Бабры месьцілася 391-я артылерыйская база боепрыпасаў Узброеных сілаў Беларусі.

## Забудова
### Вуліцы і пляцы
З урбананімічнай спадчыны Бабра да нашага часу гістарычныя назвы захавалі вуліцы Зарэчная, Казаноўка, Магілёўская і Талачынская. Гістарычны Рынак цяпер ня мае афіцыйнай назвы.

## Эканоміка
Прадпрыемствы лёгкай, харчовай і дрэваапрацоўчай прамысловасьці.

## Транспарт
Знаходзіцца за 120 км на паўночны ўсход ад Менску, на аўтамабільнай дарозе . За 4 км на поўдзень ад мястэчка праходзіць шаша  ()

## Турыстычная інфармацыя

### Славутасьці
* Могілкі юдэйскія
* Сядзіба Барталамеяў (XIX ст.)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (1862)
* Царква Сьвятога Мікалая (1842)

## Галерэя

Бобр. Сядзіба Барталамей. Бровар (03).jpg|Сядзіба. Бровар
Бобр. Сядзіба Барталамей. Дом для працоўных (01).jpg|Сядзіба. Дом работнікаў
Бобр. Сядзіба Барталамей. Свіран (02).jpg|Сядзіба. Сьвіран
Бобр. Жыдоўскія могілкі (03).jpg|Юдэйскія могілкі


## Асобы
* Алесь Пушкін (1965–2023) — беларускі мастак

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* Малое Палесьсе. Гісторыка-краязнаўчы літаратурна-мастацкі альманах Друцка-Бярэзінскага Краю. — Крупкі, 2010. — 250 с.
* Малое Палесьсе. Гісторыка-краязнаўчы літаратурна-мастацкі альманах Друцка-Бярэзінскага Краю. — Крупкі, 2011. — 250 с.
* Малое Палесьсе. Гісторыка-краязнаўчы літаратурна-мастацкі альманах Друцка-Бярэзінскага Краю. — Крупкі, 2012. — 200 с.
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Бобр. Падарожжы Свабоды, Радыё Свабода, 24 лістапада 2005 г.


Катэгорыя:Бобрскі сельсавет