open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рэмест

**Рэмест** (*Рэмэст*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Рыміста, Рыміст або Рэміст (Rimisto, Rimist, Remistus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -рым- (імёны ліцьвінаў Рымель, Рыман, Рымунд; германскія імёны Riemel, Rimann, Rimund) паходзіць ад гоцкага rimis 'спакой, стрыманасьць, непарухлівасьць'.

У ваколіцах Мэмэлю бытавала прозьвішча Remest (Remist). 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *стрельцы… а Реместу Васильевичу* (23 сакавіка 1562 году); *Maria Remest* (1865 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Матчы зборнай Беларусі па футболе 2020 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2020—2021 гадоў|Ліга нацыяў 2020—2021 гадоў]]

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2020—2021 гадоў|Ліга нацыяў 2020—2021 гадоў]]

### [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] плэй-оф [[Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году|чэмпіянату Эўропы 2020 году]]

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2020—2021 гадоў|Ліга нацыяў 2020—2021 гадоў]]

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2020—2021 гадоў|Ліга нацыяў 2020—2021 гадоў]]

### Таварыскі матч

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2020—2021 гадоў|Ліга нацыяў 2020—2021 гадоў]]

### [[Ліга нацыяў УЭФА 2020—2021 гадоў|Ліга нацыяў 2020—2021 гадоў]]

Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Катэгорыя:2020 год у футболе
Нацейка

**Наце́йка** (*Нотка*), **Надзе́йка** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Ноціка або Нодзіка (Nothicho, Nodiko) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -нод- (-нот-) (імёны ліцьвінаў Нацель, Нутаўт, Нутар; германскія імёны Nötel, Notaldus, Nudhari) паходзіць ад гоцкага nauds 'патрэба'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *подданый господарьский [[Адэльск|Одельский]] Нотко Довнедевичъ* (10 лістапада 1539 году); *селищо у волости [[Крычаў|Кричовской]] на ймя Надейковъщыну* (18 ліпеня 1546 году); *Roman Nadzieikowic* (1558 год); *люди тяглые тое мыжи Окъницкое… Якубъ Hoтeикa* (13 красавіка 1562 году).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Матчы зборнай Беларусі па футболе 2021 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Таварыскі матч

### [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]]

### [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]]

### Таварыскі матч

### [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]]

### [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]]

### [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]]

### [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]]

### [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]]

### [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году (адборачны турнір)|Адборачны матч]] [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2022 году|чэмпіянату сьвету 2022 году]]

### Таварыскі матч

Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Катэгорыя:2021 год у футболе
Ямаўт

**Ямаўт** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Амалд, Емалт або Амалт, пазьней Эмаўт (Amoaldus, Emmolt, Amolt, Emout) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ам- (ем-) (імёны ліцьвінаў Яман, Ямін, Ямунт; германскія імёны Aman, Ammin, Amund) мае значэньне 'актыўны, гарлівы, працавіты' і ўзыходзіць да стараісьляндзкага ama 'турбаваць, непакоіць', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *у волости [[Мерач|Меречскои]] сорокъ и чотыри чоловека конюховъ и тяглыхъ людеи илъкговъскихъ… Татька Ямовътовича* (16 лютага 1566 году).

## Глядзіце таксама
* Ама
* Вальда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Ляды (Азярыцкаслабадзкі сельсавет)

**Ля́ды** — вёска ў Беларусі. Уваходзіць у склад Азярыцкаслабадзкога сельсавету Смалявіцкага раёну Менскай вобласьці.

## Гісторыя
У першыню вёска ўзгадваецца ў юрыдычных актах 1598 году як сяло Менскага павету Вялікага Княства Літоўскага. З 1793 году, пасьля другога падзелу Рэчы Паспалітай, яно ўвайшло ў склад Расейскай імпэрыі. Паводле перапісу 1897 году, вёска ўваходзіла ў склад Астрашыцка-Гарадзельскай воласьці Менскага павету. У гэты час яна складалася з 28 дамоў, у якіх жылі 170 жыхароў.

Да 16 сьнежня 2009 году вёска ўваходзіла ў склад Прылепскага сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Азярыцкаслабадзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёну
Дзень незалежнасьці Беларусі

Дзень незалежнасьці Беларусі:
* Дзень Незалежнасьці (Дзень Волі) (25 сакавіка) — беларускае сьвята аднаўленьня дзяржаўнай незалежнасьці, прымеркаванае да гадавіны ўтварэньня першай нацыянальнай дзяржавы, калі Рада Беларускай Народнай Рэспублікі прыняла Трэцюю Ўстаўную грамату
* Дзень незалежнасьці Рэспублікі Беларусь (27 ліпеня) — афіцыйнае дзяржаўнае сьвята Беларусі ў 1991—1996 гадох, прымеркаванае да прыняцьця Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце Беларусі
* «Дзень Рэспублікі» (3 ліпеня) — сьвята рэжыму Лукашэнкі, прымеркаванае да заняцьця ў 1944 годзе Менску войскамі СССР у нямецка-савецкую вайну
Пацолт

**Пацолт** (*Пецальт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Пэцальд або Пацольт (Petzold, Pätzold, Pazolt, Patzolt) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова пац- (бац-, пэц-) паходзіць ад стараверхненямецкага baz 'лепшы' або ад хрысьціянскага імя Petrus, а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Pacołt (Paczołt, Pacułt, Paczułt, Pecołt, Peczołt).

У Чэхіі бытавала імя Pacolt.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *на именья Пацолтовские… уво [[Амсьціслаў|Мстиславском]] повете… дочку Пацолтову, сестру Ивашка Пацолтовича, на имя Федку, и тесть его Пацолтъ… шурина его Ивашка Пацолтовича* (1 красавіка 1498 году); *Пацолтъ держал и сын его Ивашко* (9 красавіка 1499 году); *Pocaltow* (1744 год).

## Носьбіты
На гістарычнай Амсьціслаўшчыне існуе вёска Падсолтава (Пацолтава). У гістарычнай Прусіі існуюць дзьве вёскі з назвай Пацултова.

У акце Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся Пецальт (Пецольт).

## Глядзіце таксама
* Пац
* Валд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Затрымка праяўкі фатаграфіі

**Затрымка праяўкі фатаграфіі** () — спосаб вырабу ў фатаграфіі, адносіцца да тэхнікі праявы стужкі, якая павялічвае эфэктыўную сьвятлоадчувальнасьць стужкі, якую праяўляюць. Затрымка прадугледжвае праяўку фотастужкі на працягу большага часу, магчыма, у спалучэньні з больш высокай тэмпературай, чым рэкамендавана вытворцам. Гэты мэтад вядзе да эфэктыўнай перапраяўкі стужкі, кампэнсуючы недаэкспазыцыю ў камэры.

## Візуальныя характарыстыкі
Затрымка дазваляе выкарыстоўваць адносна слабаадчувальныя стужкі ва ўмовах асьвятленьня, якія звычайна былі б занадта нізкімі для адэкватнай экспазыцыі пры патрэбнай камбінацыі вытрымкі і дыяфрагмы. Гэтая тэхніка зьмяняе візуальныя характарыстыкі стужкі, напрыклад, павышаную кантраснасьць, павышаную зярністасьць і меньшую разьдзяляльнасьць. Насычаныя і скажоныя колеры часта бачныя на каляровай стужцы, апрацаванай павышэньнем.

*Скорапраяўка* (выцягваньне стужкі) прадугледжвае пераэкспазыцыю і недапраяўку, што эфектыўна зьніжае адчувальнасьць апрацаванай стужкі. Гэта дасягаецца шляхам праявы стужкі на працягу больш кароткага часу і, магчыма, пры больш нізкай тэмпературы. Стужка, якая была апрацавана выцягваньнем, адлюстроўвае супрацьлеглыя пры затрымцы зьмены ў візуальных характарыстыках. Гэта можа быць наўмысна выкарыстана ў мэтах дасягненьня мастацкага эфэкту.

## Індэкс экспазыцыі

Калі эфектыўная сьвятлаадчувальнасьць стужкі зьмянялася, выніковая адчувальнасьць называецца індэксам экспазыцыі; хуткасьць стужкі застаецца на паказаньні вытворцы. Напрыклад, плёнка ISO 200/24° можа быць апрацавана «затрымкаю» да EI 400/27°, або апрацавана выцягваньнем да EI 100/21°.

## У кіно
Джон Алькот атрымаў Оскара «за цудоўнае выкарыстаньне натуральнага асьвятленьня» ў стужцы Стэнлі Кубрыка «Бары Ліндан» 1975 года, дзеяньне якога адбываецца ў 18 стагодзьдзі, дзе яму ўдалося зьняць сцэны, асьветленыя толькі сьвечкамі, з дапамогай спэцыяльнай шырокай дыяфрагмы Аб’ектыва Карла Цайса Плянар 50 мм ф/0.7, распрацаваныя дзеля НАСА (здымкі пры слабым асьвятленьні падчас высадкі на Месяц).

Ляры Сьміт, аператар фільма Кубрыка «З шырока заплюшчанымі вачыма» 1999 года, выкарыстаў апрацоўку стужкі, каб падкрэсьліць інтэнсіўнасьць колеру.

Пол Томас Андэрсан і Майкл Баўман выкарысталі гэтую тэхніку на сваёй 35-мілімэтровай стужцы для стужцы 2017 года «Прывідная нітка», таксама напоўніўшы яго кадры «тэатральнай дымкай», каб «забрудзіць» зьнешні выгляд фільма.

## Вонкавыя спасылкі

* Апрацоўка Push/Pull

Катэгорыя:Фатаграфія
Паўночна-Крымскі канал

**Паўночна-Кры́мскі кана́л** (**ПКК**, ) — арашальна-абвадняльны канал, пабудаваны ў 1961—1971 гадах для забеспячэньня вадой малаводных і засушлівых тэрыторый Хэрсонскай і Крымскай абласьцей Украінскай ССР з заборам вады з адмыслова пабудаванага ў ніжнім цячэньні Дняпра Кахоўскага вадасховішча, напоўненага ў 1955—1958 гадах.

Шырыня канала ў яго пачатку — 150 мэтраў, глыбіня — 7 мэтраў. Сярэднегадавы сьцёк — 380 м³/с (з гэтага аб’ёму звычайна 60-80 м³/с сыходзіла на сельскагаспадарчыя патрэбы паўднёвага захаду Хэрсонскай вобласьці, 300—320 м³/с — у Крым). Максымальна тэхналягічна магчымы сьцёк — да 500 м³/с (гэта складае 30 % сьцёку Дняпра ў яго ніжнім цячэньні, роўнага 1670 м³/с).

У красавіку 2014 году падача вады з Дняпра на Крымскі паўвостраў была перакрытая. 24 лютага 2022 году, падчас уварваньня ва Украіну, Хэрсонская частка каналу была ўзятая пад кантроль Расеяй, што стварыла магчымасьць аднаўленьня падачы вады ў Крым. 3 сакавіка вада з Дняпра паступіла ў Крым па Паўночна-Крымскім канале.

## Панарама пачатку каналу

## Крыніцы

## Літаратура
* *Тимченко З.* Північно-Кримський канал. Історія будівництва // Історична правда.&nbsp;— 2014.&nbsp;— 13 трав.
* *Зотиев А., Мохнощеков И.* Канал изобилия.&nbsp;— Симферополь, 1964. 
* Мы строим Северо-Крымский.&nbsp;— Симферополь&nbsp;: Таврия, 1982. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Водныя аб’екты Хэрсонскай вобласьці
Катэгорыя:Каналы Ўкраіны
Катэгорыя:Вялікія будоўлі камунізму
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1971 годзе
Мішэль Вайлд

**Каталін Вад**, вядомая пад імем «**Мішэль Вальд**», (нар. 16 студзеня 1980 году) была вядомаю порнаактрокаю з Вугоршчыны паміж 2001 і 2004 гадамі. Потым пачала выступаць акторкаю без удзелу ў парнавытворчасьці.

## Работа
Першы свой порнавыраб Каталіна Вад зрабіла ў 2001 годзе. Гэта быў порнавыраб «Плоць сачыненьне». Былі наступныя вырабы зь яе ўдзелам. Яна работа на «Асобны сродак таварыства». Яе здымалі такія асобы: Кові, Джон Лесьлі, Рока Сіфрэды. У 2003 годзе «Асобы сродак таварыства» зьняла і выпусьціла відэа «Асабістае жыцьцё Мішэль Вальд». У ім Караліна Вад (Мішэль Вальд) гаворыць пра свае пачуцьці і перажываньні пад час работы ў порна прамысловасьці. Пісала для часопісу «Для яго часопіс», дзе мела сваю рубрыку.

21 верасьня 2004 году Караліна Вад нарадзіла дачку Мальна Вад Хорват. Перастала здымацца ў порна вырабах. Пачала здымацца ў звычайных запісах. Зьнялася ў вугорскім тэлесэрыле «Радасьць і гора». У 2009 годзе зьнялася ў дзіве пад назваю «Чужыя».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мішэль Вальд на БЗФІ
* Мішэль Вальд на БЗСД
* Мішэль Вальд на БЗКД

Катэгорыя:Вугорскія порнаакторкі
Катэгорыя:Порнаакторкі
Катэгорыя:Парнаграфія ў Вугоршчыне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Будапэшце
Перман

**Перман** (*Пэрман*), **Парман** (*Пармэн*), **Бэрман** (*Бермень*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Берман, пазьней Бэрман, Пірман, Пэрман або Парман (Berman, Bermann, Pirrmann, Perman, Parmann) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -бер- (-бір-, -пер-) (імёны ліцьвінаў Бірын, Бірыбольд, Бэрвольд; германскія імёны Birin, Beribald, Berwoldus) паходзіць ад гоцкага baira, германскага bero 'мядзьведзь', а аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) — ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

У Прусіі бытавала імя *Permane / Permenne / Pyrmyn* (1302, 1373 і 1518 гады).

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Пэрман (Perman).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Inwentarz poddanych do kościoła kielmińskiego należących… Krzysztoph Permanowicz* (1675—1677 гады); *Teresa Parman* (1797 год); *Józef Parmen* (1800 год); *Teresa Łucja Bermann* (1804 год); *Anastazja Berman* (1836 год).

## Носьбіты
У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся засьценак Берменеўшчына каля Германішак.

У XVI ст. існавала сяло Перманы ў Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Бера
* Ман

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Відэанавінкі для дарослых

**«Відэанавінкі для дарослых»** () — амэрыканскі часопіс, дзе пішацца пра парнавытворчасьці для дарослых. Часопіс мае адсочваць навіны порнавытворцаў, іх новыя стужкі і мерапрыемствы. Галоўныя пакупнікі часопісу — платнікі рэклямы. Часопіс праводзіць мерапрыемства пад назваю НДД узнагароды.

Часопіс быў заснаваны ў 1983 годзе ў ЗША, ў Філадэльфіі. У канцы 2980-ых гадоў часопіс пераехаў у Сан-Францыска, дзе існуе ў даліне Сан-Фэрнанда.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве
* ''AVN'' Industry News

Катэгорыя:Часопісы на ангельскай мове
Катэгорыя:Часопісы ЗША
Катэгорыя:Мужчынскія часопісы ЗША
Катэгорыя:Парнаграфія ў ЗША
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1983 годзе
Катэгорыя:Мужчынскія парнаграфічныя часопісы
Эманюэль 2

***Эманюэ́ль або супрацьдзеўка*** () — француская парнаграфічная карціна, зьнятая ў 1975 годзе рэжысэрам Франсіска Джакобэтам, працяг стужкі ''Эманюэль''.

## Зьмест

Стужка *Эманюэль 2* мае парнарафічны зьмест. Прагляд толькі для дарослых.

## Вобразы
* Сыльвія Крыстэль — *Эммануэль*
* Умбэрта Арсіні — *Жан*
* Катрын Рывэ — *Ганна-Марыя*
* Фрэдэрык Лягаш — *Крыстафэр*
* Флярэнс Ляфума — *Ляўра*
* Том Клярк — *Пітэр*
* Ляўра Гемсэр — *масажыстка*
* Вэнантына Вэнантыні — *бавіць час у поля*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Эмануэль 2'' на БЗФІ
* ''Эманюэль 2'' на Allmovie

Катэгорыя:Францускія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1975 году
Катэгорыя:Эманюэль
Катэгорыя:Францускія парнаграфічныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове
Яўмонт

**Яўмонт** (*Аўмонт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Авімунд, Евімунд або Еўмунд (Awimund, Evemundus, Eumund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова еў- (аў-) (імёны ліцьвінаў Яўлад, Явіл, Явільт; германскія імёны Ewald, Avila, Awild) паходзіць ад гоцкага aiws 'час, эпоха' або стараверхненямецкага ewi, eo 'закон', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'.

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

У ваколіцах Мэмэлю бытавала прозьвішча Aumund. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *piæ memoriæ Iosephi Iawmont, Parochi eiusdem olim* (1639 год).

## Носьбіты
У 1597 годзе ўпаміналася ўрочышча Аўмонцішка ў Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Ава
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гарганы

**Гарганы** () — сыстэма горных сьцягаў у зьнешняй паласе Украінскіх Карпат, разьмешчаных у Івана-Франкоўскай і Закарпацкай абласьцях. Распасьціраюцца на 75 км з захаду-паўночнага захаду ад даліны Мізункі і Ракі на паўднёвы ўсход да даліны Прута. Шырыня з захаду на ўсход складае каля 40 км.

Назва паходзіць ад каменных асыпкаў, што завуцца «гарган». Найвышэйшая гара масіву Гарганы — гара Сівуля вышынёй 1836 мэтраў. Раён вельмі папулярны сярод турыстаў, тут праходзяць найбольш дзікія маршруты ў Карпатах.

У Гарганах знаходзіцца пэрліна Карпат — возера Сінявір, Маняўскі вадаспад, гарналыжны курорт Букавель і яшчэ шмат цікавых славутасьцяў.

## Некаторыя вяршыні
* Вялікая Сівуля (1836 м)
* Малая Сівуля (1818 м)
* Ігравец (1804 м)
* Высокая (1803 м)
* Браткоўская (1788 м)
* Гропа (1763 м)
* Даўбушанка (1754 м)
* Грофа (1748 м)
* Пападзьдзя (1740 м)
* Вядзьмежык (1735 м)
* Парэнкы (1735 м)
* Маладая (1723 м)
* Стрымба (1719 м)
* Чорная Клева (1719 м)
* Дурня (1709 м)
* Барэўка (1694 м)
* Буштул (1691 м)
* Яйка-Ілемскае (1679 м)
* Баярын (Караткан) (1679 м)
* Паленскі (1674 м)
* Бэрць (1666 м)
* Сіняк (1665 м)
* Яйка-Перагінскае (1595 м)
* Гарган Ілемскі (1587 м)
* Хамяк (1542 м)

## Крыніцы

## Літаратура
* Байцар Андрій. Верхня межа лісу в ландшафтах Українських Карпат, її охорона та оптимізація / А.Байцар // Вісник Львів. ун-ту серія географ. Вип.&nbsp;45.&nbsp;— Львів, 2014.
* Байцар Андрій. Горгани, гретоти, цекоти в Українських Карпатах / А.Байцар // Проблеми геоморфології і палеографії Українських Карпат і прилеглих територій. Збірник наук. праць.&nbsp;— Львів, 2014.&nbsp;— С.&nbsp;10—16.
* Байцар Андрій. межа лісу в ландшафтах Ґорган, 

Катэгорыя:Геаграфія Івана-Франкоўскай вобласьці
Катэгорыя:Геаграфія Закарпацкай вобласьці
Катэгорыя:Украінскія Карпаты
Катэгорыя:Горныя хрыбты Карпатаў
Вялікая Сівуля

**Вялікая Сівуля** ці **Сівая Гара** ()) — гара ва ўкраінскіх Карпатах. Адна з вяршыняў Сівульскага горнага сьцягу, самая высокая гара масіву Гарганы. Разьмешчана ў Івана-Франкоўскай вобласьці на водападзеле вярхоўяў рэк Лімніцы і Быстрыцы Салатвінскай.

Вышыня — 1836 мэтраў. Складаецца з шэрага пяшчаніка. Пакрытая каменнымі россыпамі і асыпкамі пяшчанікавых абломкаў памерам да 3 м, што спрыяе распаўсюду абвальна-асіных працэсаў, асабліва ў месцах зьнішчэння дрэў і кустоў. «Каменныя рэкі» апускаюцца схіламі да вышыні 1400 м і ніжэй. Расьліннасьць да вышыні 1400—1600 м прадстаўлена хвоевымі лясамі, вышэй — крывалесьсе з хвоі горнай (жэрапа). Адкрытыя каменныя россыпы пакрытыя лішайнікамі і мохамі.

На паўночны захад ад Сівулі разьмешчана гара Ігравец (1804 м), на паўднёвым захадзе і захадзе — горны сьцяг Гарган з вяршыняй Канец Гаргану (1611 м), на паўднёвы ўсход — горны сьцяг Нэгрова-Баярын з вяршынямі Нэгрова (1604 м) і Баярын (Караткан) (1679 м).

Бліжэйшыя населеныя пункты: Асмалода, Старая Гута, Быстрыца.

## Паходжаньне назвы
Назва вяршыні паказвае на колер гары, пакрытай камянямі, пасівелымі ад лішайнікаў. Скарочаная назва ад Сівая Гара. Паводле легенды, назва гары пайшла ад таго, што тут знайшлі пасівелую ад страху і няволі дзяўчыну-каралеўну незвычайнай прыгажосьці, якую схапілі татарскія ардынцы і доўга трымалі ў няволі высока ў гарах і якая, дзякуючы гарачым малітвам да Бога, здолела вырвацца з лапаў сьмерці і выжыць на схілах Сівулі.

## Галерэя

Файл:Сивуля Горгани 01.jpg|Сівуля з паўночна-заходняга боку
Файл:Велика Сивуля, вид з Малої Сивулі.jpg|Сівуля з паўдёва-ўсходняга боку
Файл:Гора Сивуля 1836 м.jpg|На верхавіне гары


## Краявід з верхавіны гары

## Крыніцы

## Літаратура
* Гара Сівуля
* Географічна енциклопедія України : [у 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. — К., 1989—1993. — 33 000 екз. — ISBN 5-88500-015-8.
* Енциклопедія українознавства : Словникова частина : [в 11 т.] / Наукове товариство імені Шевченка; гол. ред. проф., д-р Володимир Кубійович. — Париж — Нью-Йорк : Молоде життя, 1955—1995. — ISBN 5-7707-4049-3.

Катэгорыя:Горныя вяршыні Ўкраінскіх Карпатаў
Катэгорыя:Тысячнікі Ўкраіны
Ỿ

**Ỿ**, **ỿ** (**y зь пятлёй**; )&nbsp;— літара пашыранай лацінкі. Гэтая літара выкарыстоўваецца некаторымі валійскімі мэдыевістамі для абазначэньня гуку .

## Гісторыя і выкарыстаньне

Сіён Дафід Рыс выкарыстоўвае літару **ỿ** у сваім валійскім альфабэце ў кнізе *Cambrobrytannicae Cymraecaeve linguae institutiones et rudimenta*, апублікаванай у 1592 годзе.

**Ỿ** выкарыстоўвалася ў граматыцы валійскай мовы Джона Морыса-Джонса 1913 году *A Welsh Grammar, Historical and Comparative*.

У сваёй валійскай граматыцы Джон Морыс-Джонс выкарыстоўвае **ỿ** для абазначэньня гуку [ə] для выразнага адрозьненьня ад літары ɥ, якая таксама выкарыстоўвалася ў яго граматыцы (пазначала ).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Літары пашыранай лацініцы
Катэгорыя:Валійская мова
Анатоль Брусевіч

**Анатоль Аляксандравіч Брусевіч** ( 28 верасьня 1977, Горадня) — беларускі паэт, перакладнік, даследнік гісторыі польскай літаратуры, польска-беларускіх літаратурных сувязяў.

Скончыў філялягічны факультэт Гарадзенскага ўнівэрсытэту (1999), у 2000 — магістратуру, у 2003 — асьпірантуру пры катэдры польскай філялёгіі ГрДУ. У 2004 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Фактары беларускай культуры ў творчасьці Адама Міцкевіча віленска-ковенскага пэрыяду (1815—1823 гг.)». З 2003 працуе ў ГрДУ, з 2007 г. — на пасадзе дацэнта катэдры польскай філялёгіі, з 2023 г.  — дацэнт катэдры беларускай філялёгіі.

На беларускую мову пераклаў драму Георгія Каніскага «Уваскрасеньне мёртвых» (Тэрмапілы № 13, Беласток, 2009), «Трэны» Яна Каханоўскага (Тэрмапілы № 14, Беласток, 2010), «Ідыліі (Pleіn-aіr)» Антонія Лянгэ (Тэрмапілы № 17, Беласток, 2013), раман Катажыны Бонды «Акулярнік», паасобныя вершы Адама Міцкевіча, Тадэвуша Міціньскага, Лейба Найдуса, Рымантаса Ванагаса, Іраклія Какабадзэ.

Друкуецца з 1989 г. у беларускіх і замежных выданьнях. Аўтар кніг паэзіі «Дуэль» (Гародня, 1992), «Падаю ў неба» (Гародня, 2006), «Апошні дзень» (Менск, 2013), «Крылы» (Гародня, 2021), навучальнага дапаможніка «Фактары беларускай культуры ў творчасьці Адама Міцкевіча» (Горадня, 2008), манаграфіі « Беларуская і польская паэзія другой паловы ХІХ – пачатку ХХ ст.: станаўленьне і дыялёг мастацкіх парадыгм» (Горадня, 2024). Вершы перакладаліся на польскую, расейскую, літоўскую, ангельскую, грузінскую мовы.

## Прызнаньне
* Ляўрэат прэміі часопіса «Дзеяслоў» «Залаты апостраф» (2017).

## Крыніцы

## Літаратура
* *[[Аляксей Пяткевіч|Пяткевіч А. М.]]* Літаратурная Гарадзеншчына. — Мінск, 1995.
* *Петрушкевіч А. М.* Літаратурная Гарадзеншчына ў постацях і лёсах. Гродна, 2010
* *Петрушкевіч А. М.* Дуэль дзвюх эстэтык: паэзія Анатоля Брусевіча // Творчество Адама Мицкевича и современная мировая культура: сборник научных работ / ГрДУ. — Гродно: Ламарк, 2010. — С. 288—294.
* *Петрушкевіч А. М.* Апошні паэт Гародні // Верасень. — 2012. — № 1. — С. 184—191.
* *McMillin Arnold B.* Writing in a cold climate : Belarusian literature from the 1970s to the present day. London : Maney, 2010

## Вонкавыя спасылкі
* Анатоль Брусевіч
* Анатоль Брусевіч на хвалях «Радыё Марыя»
* Анатоль Брусевіч у перадачы «Кантэкст» на канале «Суполкі беларускіх пісьменнікаў»
* Творы на старонцы беларускай інтэрнэт-бібліятэкі «Камунікат» 

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія паэты
Палявая мыш

**Палявая мыш** (*Apodemus agrarius*) — від сысуноў сямейства мышы Muridae. 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 75–115 мм, даўжыня хваста 60–92 мм, даўжыня вушэй 10–13 мм, маса 14–35 г. Верх цёпла-рудавата-карычневы, толькі ў маладых жывёл больш шэра-карычневы. Вузкая чорная паласа праходзіць ад шыі па сярэдзіне сьпіны. Ніз шаравата-белы. 

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі і Азіі ад Італіі і Даніі да Тайваню; на вышынях ад 0 да 1750 м.

## Лад жыцьця
Дзённы від. Сустракаецца ў розных месцах пражываньня, уключаючы ўзлескі лясоў, лугі, балоты, кукурузныя палі, пашы, сады ў сельскай і прыгараднай мясцовасьці і зялёныя насаджэньні ў гарадах. Пераважныя вільготныя месцы пражываньня. Сілкуецца каранямі, збожжам, насеньнем, ягадамі, арэхамі і вусякамі. Гэта спрытны скакун і плывец. Яны рыюць норы, якія засяляюць у начны час. Большасьць *Apodemus agrarius* жыве усё жыцьцё і памірае ў межах 180 метраў ад месца нараджэньня.

Яны здольныя да размнажэньня ва ўсе поры года. Саміцы могуць вырабляць да шасьці вывадкаў, у кожным да шасьці дзіцянятаў. Сярэдняя працягласьць жыцьця ў няволі: 4 гады.

## Вонкавыя спасылкі
* Kaneko, Y., Kryštufek, B., Zagarondnyuk, I., Vohralík, V., Batsaikhan, N., Avirmed, D. & Sukhchuluun, G. 2016. ''Apodemus agrarius''. The IUCN 
* Shefferly, N. 1999. ''Apodemus agrarius''. Animal Diversity Web 

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Мінар

**Мінар** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Менар, пазьней Мэнэр або Майнэр (Mennarius, Menerus, Mener, Miner) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -мін- (-мен-) (імёны ліцьвінаў Мінят, Асьміна, Гальмін; германскія імёны Miniatus, Osminna, Galmin) паходзіць ад гоцкага minan 'менаваць, памятаць, любіць', minthi 'памяць', а аснова -гер- (-ер-) (імёны ліцьвінаў Герман, Гунтэр, Кіндэр; германскія імёны Herman, Gunter, Kinder) — ад гоцкага harjis, германскага heri 'войска, загон' або гоцкага hairus, германскага heru 'меч'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Minar (Menera).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Parafia świrańska… Minary, zaścianek… Strackie Minary, zaścianek* (1784 год).

## Носьбіты
У 1905 годзе ў Езяроскай воласьці існавалі 5 засьценкаў з назвай Мінары.

## Глядзіце таксама
* Мін
* Геры

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Каплічка на гары Біруты (карціна Казімера Альхімовіча)

**«Каплічка на гары Біруты»** (, ) — палатно Казімера Альхімовіча, намаляванае ў 1899 годзе. Іншыя назвы карціны паводле надпісу мастака на адвароце карціны *«Каплічка ў Паланзе над Балтыйскім морам»* (), *«Каплічка на Жамойціі»* (). Да сёньняшняга часу захалася  і  на ёй.

## Апісаньне
На карціне Казімера Альхімовіча прадстаўлена старажытная  на  каля . На фоне каплічкі відаць постаць жанчыны Марыі Равінскай, што кленчыць перад капліцай.


Lietuviszkas albumas - Lithuanian album 1898 (19163213).jpg|Капліца Біруты ў горадзе Паланга, 1898 год
Koplyčia ant Birutos Kalno.png|Капліца Біруты на фота 1913 году
Birutės kalnas.JPG|Капліца Біруты на сучасным фотаздымку


## Заўвагі

Катэгорыя:Карціны Казімера Альхімовіча
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1899 годзе
Суслак

**Суслак** (*Spermophilus*) — род сысуноў сямейства вавёркавых (Sciuridae). Род налічвае 15 відаў. Доўгі час род уключаў значна больш відаў, якія таксама сустракаюцца ў Паўночнай Амэрыцы; аднак пасля перагляду, яны былі падзелены на восем родаў.

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 13–40 см, даўжыня хваста 4–25 см, маса 85–1000 г. Большасьць суслакоў карычневыя або шэрыя зьверху і белыя зьнізу. Многія віды таксама маюць палоскі або плямы. Хвост адносна кароткі, як і ногі. Галава мае тыповую круасанную форму і мае зашчачныя мяшкі для захоўваньня ежы.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі і Азіі. Арэалам з'яўляюцца ўсе тыпы адкрытых адкрытых участкаў — стэпы, паўпустэльні, тундры, камяністыя мясцовасьці і бясплодныя горныя хрыбты. Дапушчальныя таксама лясныя ўзлескі і хмызьняковыя ўчасткі, але ў густых лясах яны адсутнічаюць.

## Лад жыцьця
Суслакі жывуць у двух тыпах нор: пастаянных, дзе яны начуюць або ўпадаюць у сьпячку, нараджаюць і гадуюць дзіцянятаў, і часовых, якія служаць кароткачасовым сховішчам. Кожная нара мае галоўны праход і некалькі бакавых праходаў, а таксама гнездавыя і дадатковыя камеры. Сілкуюцца суслакі пераважна насеньнем, але таксама каранямі, клубнямі, цыбулінамі, зялёнымі часткамі расьлін, вусякамі. У канцы лета яны назапашваюць запас ежы ў сваіх норах. Пасля таго, як уваход у нары быў зачынены земляным матэрыялам, яны ўпадаюць у сьпячку на некалькі месяцаў.

Самцы суслакоў тэрытарыяльныя. Саміцы жывуць на тэрыторыях самцоў і самі ніякай тэрыторыі не абараняюць. Норы саміц перадаюцца іх дочкам; з іншага боку, самцы выганяюцца, калі яны дасягаюць палавой сталасьці.

Спарваньне адбываецца толькі адзін раз у год, у пэрыяд з сакавіка па травень. Саміца нараджае ад 2 да 15 дзіцянятаў, якія пры нараджэньні важаць каля 10 г. Палавой сталасьці яны дасягаюць ва ўзросце адзінаццаці месяцаў.

## Вонкавыя спасылкі
* ''Spermophilus'' — The Mammal Diversity Database of the American Society of Mammalogists 

## Літаратура
* Robert S. Hoffmann, Andrew T. Smith: *Spermophilus*. In: Andrew T. Smith, Yan Xie: A Guide to the Mammals of China. Princeton University Press, 2008, ISBN 978-0-691-09984-2, P. 193.
* Matthew D. Herron, Todd A. Castoe, Christopher L. Parkinson: Sciurid phylogeny and the paraphyly of holarctic ground squirrels (*Spermophilus*). Molecular Phylogenetics and Evolution, Vol. 31, 2004; P. 1015–1030. (doi:10.1016/j.ympev.2003.09.015)
* Kristofer M. Helgen, F. Russell Cole, Lauren E. Helgen, Don E. Wilson: Generic Revision in the holarctic ground squirrels genus Spermophilus. Journal of Mammalogy, Vol. 90, No 2, 2009; P. 270–305. (doi:10.1644/07-MAMM-A-309.1)
* Richard W. Thorington Jr., John L. Koprowski, Michael A. Steele: Squirrels of the World. Johns Hopkins University Press, 2012; P. 296–298. ISBN 978-1-4214-0469-1
* Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World. 2 Bände. 6. Auflage. Johns Hopkins University Press, 1999, ISBN 0-8018-5789-9.

Катэгорыя:Вавёркавыя
Катэгорыя:Роды сысуноў
Віктар Цыганкоў

**Віктар Цыганкоў** (;  15 лістапада 1997 году) — украінскі футбаліст, атакуючы паўабаронца гішпанскага клюбу «Жырона» і нацыянальнай зборнай Украіны. Нарадзіўся ў Ізраілі, але яшчэ маладым хлопцам пераехаў ва Ўкраіну.

## Кар’ера
### Клюбная
Цыганкоў ёсьць выхаванцам сыстэмы акадэміяў віньніцкай «Нівы» і кіеўскага «Дынама». Ягоным першым трэнэрам быў Мікалай Загаруйка. Ва ўкраінскай Прэм’ер-лізе дэбютаваў у складзе «Дынама» 14 жніўня 2016 году ў матчы супраць «Сталі». У сэзоне 2018—2019 гадоў Цыганкоў тройчы прызнаваўся гульцом месяца ва ўкраінскім першынстве, то бок у сакавіку 2018 году, сьнежні 2018 году і красавіку 2019 году. 17 студзеня 2023 году Цыганкоў прыяднаўся да гішпанскага клюбу «Жырона», склаўшы дамову з гішпанскім клюбам да чэрвеня 2027 году. Яе паведамлялася, угода каштавала жыронцам 5 мільёнаў эўра з умовай што 50% наступнага трансфэру адыйдзе на карысьць кіеўскага «Дынама».

### Міжнародная
Упершыню быў выкліканы да складу нацыянальнай зборнай Украіны ў кастрычніку 2016 году да адборачных матчаў супраць зборных Турэччыны і Косава. Аднак на полі гулец не зьяўляўся. Запачаткаваў выступы толькі 12 лістапада таго ж году, зьявіўшыся на 83-й хвіліне матчу супраць зборнай Фінляндыі.

## Дасягненьні
**«Дынама»**:
* Чэмпіён Украіны: 2021
* Уладальнік Кубка Ўкраіны: 2020, 2021
* Уладальнік Супэркубка Ўкраіны: 2018, 2019, 2020

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Украінскія футбалісты
Ꝣ

**Ꝣ**, **ꝣ** (**вэстго́цкая Z**; )&nbsp;— літара пашыранай лацінкі. Літара выкарыстоўвалася ў некаторых каралінгскіх рукапісах.

## Гук
Вэстгоцкая **Ꝣ** выкарыстоўвалася разам з каралінгскай «z». Яна стала выкарыстоўвацца ў асноўным для абазначэньня глухога альвэалярнага афрыката [], тады як «z» выкарыстоўвалася ў асноўным для звонкага альвэалярнага афрыката [] у старапартугальскай, старажытна-леонскай і старакастыльскай мовах.

## Гісторыя

Форма літары паходзіць ад z-вобразнай формы вэстгоцкага пісьма, дзе верхняя рыска ўзыходзіць уверх, выгінаючыся, і выкарыстоўваецца радзей, чым «z», дзе верхняя рыса выгінаецца на левым канцы. У некалькіх рукапісах вэстгоцкае напісаньне зьмяшанае з гатычным напісаньнем.

**Ꝣ** выкарыстоўвалася як літара, адрозная ад літары «z», у рукапісах на старажытнапартугальскай, старажытна-леонскай і старакастыльскай мовах.

Пісцы, якія не падазравалі пра паходжаньне літары, інтэрпрэтавалі гэтую рысу як тое, што асноўная частка **Ꝣ** памяншае ніжнюю частку «z», у канчатковым выніку даючы літару «Ç».

## Сэдзіль
Хоць у сучасным аналізе «хвост» «¸» вядомы як *сэдзіль*, «маленькая z», на самай справе гэты дыякрытык па паходжанні ўяўляе сабой «z».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Літары пашыранай лацініцы
Ģ

**Ģ**, **ģ** (**G з сэдзі́льлю**, **ґе**; )&nbsp;— літара пашыранага лацінскага альфабэту, 11-ая літара латыскага альфабэту.

Літара таксама выкарыстоўвалася ў лацінскім альфабэце саама сярэдзіны 1930-х гадоў.

## Назва
Табліца з назвамі й вымаўленьнем літары **Ģ** у розных мовах Эўропы.

## Гісторыя
У 1848 годзе Ісраэль Альжыр апублікаваў ангельскую Біблію з вымаўленьнем некаторых назоўнікаў, выкарыстоўваючы літару **Ģ**, якая вымаўляецца як звонкі паднябенна-альвэалярны афрыкатны зычны , напрыклад: *g͏̧ĕlʹĭd,* *g͏̧y̆pʹsy*.

## Латыская мова
Літара (разам зь іншымі літарамі з сэдзільлю) была ўведзеная ў латыскі альфабэт у 1908 годзе камісіяй пад кіраўніцтвам К. Мюленбаха.

У 1919—1921 гадох латыскі альфабэт быў стандартызаваны: ꞡ, ꞣ, ł, ꞥ, ꞧ былі замененыя на ģ, ķ, ņ, ŗ. У выпадку літары g коска перагортваецца й ставіцца ў верхняй частцы літары. Гэтая коска першапачаткова мае форму сэдзілі.

**Ģ** супрацьпастаўляецца глухому «Ķ», які азначае гук []. Літара часта сустракаецца ў словах замежнага паходжаньня, асабліва ў запазычаньнях XVII стагодзьдзя й раней.

## Украінская мова
Літара выкарыстоўваецца для лацінізацыі (ISO) украінскае мовы й пазначае літару Ґ і гук .

## Цікавыя факты
* У стандарце ISO 9 літара зьяўляецца афіцыйнай лацінскай трансьлітарацыяй кірылічнай літары Ӷ;
* Пры адсутнасьці ў шрыфце сымбаля Ģ ён можа замяняцца літараспалучэньнем gj.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Літары пашыранай лацініцы
Катэгорыя:Латыская мова
Катэгорыя:Украінская мова
Жаўтагорлая мыш

**Жаўтагорлая мыш** (*Apodemus flavicollis*) — від сысуноў сямейства мышы Muridae. 

## Вонкавы выгляд
Даўжыня цела 88–130 мм, даўжыня хваста 90–135 мм, даўжыня вушэй 15–20 мм, маса 16–56 г. Вушы адносна вялікія, вочы вялікія. Верх цёпла-рыжы або жоўта-карычневы; верх задніх лап белы. Ніз амаль чыста белы; адрозненьне ад афарбоўкі верхняга боку вельмі выразнае.

## Распаўсюджваньне
Сустракаецца ў Эўропі і Азіі ад Гіспаніі і Вялікабрытаніі да Ірану; на вышынях ад 0 да 1850 м.

## Лад жыцьця
Сустракаецца ў розных лясных месцах пражываньня. Таксама сустракаецца ў адкрытых хмызьняках і другасных месцах пражываньня. Яны вядуць начны лад жыцьця і вельмі добра лазяць, часам у кроны дрэў. Гнёзды звычайна размяшчаюцца ў норах паміж каранямі дрэў або пад валунамі, радзей у кучах драўніны або ў вавёрчыных гнёздах і гнездавых скрынях вышынёй да 8 м. Звычайна яны адбіраюць норы ў кратоў або палёвак, але рэдка капаюць іх самастойна. Жаўтагорлая мыш — ўсяедная. Рацыён складаецца з насеньня і пладоў, такіх як жалуды, букавыя і лясныя арэхі, пупышкаў, а таксама вусякоў, і іншых бесхрыбетных; часам ядуць дробных хрыбетных і птушыныя яйкі. Доля жывёльнага корму складае каля 10%. На зіму ствараюць харчовыя склады з жалудамі і арэхамі. Размнажэньне адбываецца ў любы час з лютага па кастрычнік.

## Вонкавыя спасылкі
* Amori, G., Hutterer, R., Kryštufek, B., Yigit, N., Mitsainas, G. & Palomo, L. 2021. ''Apodemus flavicollis''. The IUCN 

Катэгорыя:Сысуны Эўропы
Катэгорыя:Сысуны Азіі
Мармонт

**Мармонт** (*Мірмант*), **Марымонт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мармунд, Марымунда, Мірамунда або Мірамунд, пазьней Мармант (Marmundus, Marimundo, Miramunda, *Miramund, Marmont) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -мер- (-мар-, -мір-) (імёны ліцьвінаў Маргела, Валадзімер, Нетымер; германскія імёны Mergell, Waldmer, Nitimerus) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага meris 'славуты, выбітны', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Merimanda.

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *głównemu kmiecia swego w dzierżawie poiurskiei ymieniem Pelda z synami iego Marmonthem у Szymonem у z grunthami za dziesięć kop w ziemi kurthenskiei wiecznie y na wieki przedali* (29 траўня 1521 году); *Jerzy Mirmont… Jerzy [[Мільмонт|Milmont]]* (9 лютага 1785 году); *Michał Antoni Marmantowicz* (1810 год); *Anna Marmontowicz* (1818 год).

## Носьбіты
* Вэраніка Мармантовіч (Weronika Marmontowicz) — наваградзкая сястра-назаратанка, забітая нацыстамі ў 1943 годзе

На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Мармантовіч у летувізаванай форме

У XIX ст. каля Сьвіранаў існаваў засьценак Марымант (Marymont).

На 1910 год існаваў фальварак Марымант (Марымонт) у Клімавіцкім павеце Магілёўскай губэрні.

## Глядзіце таксама
* Міра
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Копці (Віцебскі раён)

**Копці** — вёска, з 2008 году аграгарадок у Акцябарскім сельсавеце Віцебскага раёна на паўднёвы ўсход ад Віцебска на рацэ Ласасіна. За 3 км на ўсход ад аўтадарогі М8  і за 1 км ад чыгуначнай станцыі Копці. За 3 км знаходзяцца гарадзкія могілкі.

## Гісторыя
Вёска Копці ўтворана ў 1976 годзе ў выніку абьяднаньня вёсак Вялікія і Малыя Копці. У час Вялікай Айчыннай вайны вёска была спаленая гітлераўскімі захопнікамі.

## Інфраструктура
* Сярэдняя школа
* Дом культуры
* Амбулаторыя
* Аддзяленьне сувязі

## Памятныя мясціны
* Помнік францускім лётчыкам з авіяпалка «Нармандыя-Нёман», якія ў 1944 годзе ўдзельнічалі ў вызваленьні Віцебшчыны ад нацыстаў
* Памятны мэмарыяльны знак воінам-татарстанцам, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны (скульптар А. Н. Тарасян). 
* Помнік на магіле патрыёткі А. М. Мамонавай, якая загінула ў гады Вялікай Айчыннай вайны.
* Воінскі мэмарыял імя Ленінскага камсамола

## Вядомыя асобы
* Анатоль Дзянісьеў (1940—1997) — беларускі мастак.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну

Катэгорыя:Акцябарскі сельсавет (Віцебскі раён)
О̂

**О̂**, **о̂** (**о з цыркумфле́ксам**; )&nbsp;— літара пашыранай кірыліцы.

## Гісторыя
Літара была ўпершыню выкарыстаная ў найбольш распаўсюджанай хабараўскай вэрсіі альфабэту ўдэгейскай мовы.

## Летувіская мова

Адным зь першых творцаў кірылічнага шрыфта для летувіскае мовы ў XIX стагодзьдзі быў С. П. Мікуцкі. Менавіта ў гэтай азбуцы выкарыстоўвалася літара **О̂**.

Паводле С. П. Мікуцкага, 28 кірылічных літар былі цалкам прымальныя для летувіскае фанэтыкі без усялякіх зьменаў, і толькі для некаторых гукаў і дыфтонгавых спалучэньняў трэба было ўвесьці асаблівыя абазначэньні, у тым ліку **о̂** для доўгіх o, uo, ua.

## Марыйская пісьменнасьць
Літара выкарыстоўвалася ў марыйскім альфабэце А. Альбінскага 1837 году, пазначала гук , у сучасным альфабэце ёй адпавядае кірылічная «Ӧ».

Акрамя непасрэдна о̂, у альфабэце таксама выкарыстоўваліся іншыя літары (літараспалучэньні) з цыркумфлексам: «iо̂», «ю̂», «ію̂», «я̂».

## Польская мова

У польскай кірыліцы **О̂** адпавядала лацінскай літары «Ó», якая пазначае гук .

## Удмурцкая мова
У 1775 годзе выйшла першая ўдмурцкая граматыка — «Сочинения, принадлежащие к вотской грамматике» архібіскупа Казанскага Веніяміна (у сьвеце У. Г. Пуцэк-Грыгаровіч). У гэтым выданьні выкарыстоўваўся кірылічны альфабэт, які ўключаў большасьць літар тагачаснага расейскага альфабэту (акрамя ф, х, щ, ѳ, ѵ), а таксама дадатковыя літары g, ê, и̂, î, ї, **ô**, э̂.

## Украінская мова

**О̂** выкарыстоўвалася ў «Максімовічаўцы»&nbsp;— сыстэме ўкраінскага правапісу 1827 году на этымалягічных прынцыпах.

Літара выкарыстоўвалася над некаторымі галоснымі, вымова якіх таксама пазнала «ікавізм»: м**ô**й, жал**ô**бно, матêрью, за-мŷжъ.

Пачатковая **ô** пазначала ня толькі [i] на месцы этымалягічнага [o], але й пратэтычны гук [v], што ўтварыўся перад ім, напрыклад ôтъ (суч. арт.: *від*), ôнъ (суч. арт.: *він*).

## Глядзіце таксама
* Максімовічаўка
* Ікавізм
* Цыркумфлекс

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пашыраныя кірылічныя літары
Катэгорыя:Летувіская мова
Катэгорыя:Польская мова
Катэгорыя:Украінская мова
Сьпіс сысуноў Малдовы

**Сьпіс [[Сысуны|сысуноў]] [[Малдова|Малдовы]]** зьмяшчае пералік з 75 відаў, зарэгістраваных на тэрыторыі Малдовы ў адпаведнасьці з МСАП, у тым ліку 5 натуралізаваных (аксыс (*Axis axis*), даніелька (*Dama dama*), янотападобны сабака (*Nyctereutes procyonoides*), андатра (*Ondatra zibethicus*), пацук шэры (*Rattus norvegicus*)), 4 рэгіянальна вымерлы[ (бабёр звычайны (*Castor fiber*), эўрапейская норка (*Mustela lutreola*), сайга (*Saiga tatarica*), мядзьведзь буры (*Ursus arctos*)). Сьпіс не зьмяшчае свойскія і выпадковыя віды. Сьпіс налічвае 14 відаў атрада драпежныя (Carnivora), 7 — атрада парнакапытныя (Artiodactyla), 17 — рукакрылыя (Chiroptera), 9 — мошкаедныя (Eulipothyphla), 1 — зайцападобныя (Lagomorpha) і 27 відаў з атрада грызуны (Rodentia). Жывёлы жывуць у стэпах, лесастэпах, нешматлікіх лясных участках.

Ахоўныя статусы: LC (Least concern) — віды пад найменшай пагрозай, NT (Near threatened) — стан, блізкі да пагрозлівага, VU (Vulnerable) — у рызыкоўным стане, EN (Endangered) — пад пагрозай выміраньня, CR (Critically endangered) — на грані выміраньня.

## Сьпіс

## Вонкавыя спасылкі
* The IUCN Red List of Threatened Species 

Катэгорыя:Сьпісы:Малдова
Катэгорыя:Сьпісы сысуноў
Агімонт

**Агімонт** (*Агамонт*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Агімунд, Агамунд, Агімунт, Агамонт або Акмунд, пазьней Эгманд або Эгмонт (Agimund, Agamundus, Agimunt, Agamont, Acmund, Egmond, Egmont) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова ег- (аг-, ек-) (імёны ліцьвінаў Ягвін, Ягінт, Ягоўд; германскія імёны Egwinus, Egind, Egold) паходзіць ад гоцкага agis 'страх' або agja 'вастрыё, меч', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'.

Адпаведнасьць імя Ягамонт германскаму імю Agimund (Egmont) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — таксама сьцьвердзіў амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *подданый госпдарьский Лабенский, на имя Андрей Окгомонтовичъ… Андрею Окгомонтовичу… Андрею Окгимонтовичу… Андрей Окгимонтовичъ* (6 чэрвеня 1540 году).

## Носьбіты
На тэрыторыі цяперашняй Летувы фіксавалася прозьвішча Акманта ў летувізаванай форме

## Глядзіце таксама
* Агі
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Бывай Эманюэль

***Бывай Эманюэль***, або ***Эманюэль 3*** () — парнаграфічная стужка, якая была вырабленая ў Францыі ў 1977 годзе.

## Зьмест

Стужка *Эманюэль 3* — працяг папярэдніх стужак *[[Эманюэль]]* і *[[Эманюэль 2]]*, дзе стужка паказвала плоцкія прыгоды маладое і эамужняе жанчыны па імю Эманюэль. Яна са сваім мужам (завуць Жан) едуць на адпачынак на Сэйшэлавых астравах. Эманюэль сьпіць з мужчынамі, а не са сваім мужам. Праўда, з адным мужчынам адносіны становяцца больш паважным. Жан пачынае раўнаваць.

## Вобразы
У стужцы *Эманюэль 3* гралі наступныя асобы:
* Сыльвія Крыстэль – Эманюэль
* Умбэрта Арсіні — Жан
* Жан-П'ер Буе — Грэгары
* Аляксандра Стуарт — Даратэя
* Вольга Жорж-Піко — Флярэнс
* Шарлёта Аляксандра — Хлёя
* Жак Даніёль-Валькроз — Мішэль Кард'е

## Водгукі
Стужка *Эманюэль 3* была ўжо меней заўважаная, бо рынак быў перапоўнены порнастужкамі. Было меней голых целаў, чым ў ранейшых стужках.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Стужка на БЗФІ
* ''Эманюэль 3''

Катэгорыя:Фільмы 1977 году
Катэгорыя:Парнаграфічная фільмы 1970-ых гадоў
Катэгорыя:Эманюэль
Катэгорыя:Францускія парнаграфічныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове
Эманюэль 4

***Эманюэль 4*** () — француская порна стужка. Была выпушчаная для прагляду 1984 годзе.

## Зьмест

Эманюэль (грае Сыльвія Крыстэль) любіць Марка, але сумняецца ў шчырасьці сваіх пачуцьцяў. Яна едзе з ЗША ў Бразілію. Эманюэль робіць пластычную апэрацыю, якая мяняе яе выгляд. Эманюэль становіцца прывабнай. Маладую Эманюэль грае Нія Нюгрэн. Мужчыны з Бразыліі павінныя ацаніць прыгажосьць Эманюэль.

## Вобразы
* Сыльвія Крыстэль — Сыльвія і Эманюэль да плястычннае апэрацыіэ
* Мія Нюгрэн — Эманюэль
* Патрык Башо — Марк
* Дэбора Паўэр — Дона
* Сафі Бэргер — Марыя
* Жэрар Дымілё — Радрыга
* Соня Мартэн — Сюзанна
* Крыстыян Маркан — доктар Сантана
* Мэрылін Джэс — Надын
* Фабрыс Лукіні — Асвальда
* Гільбэрт Гроса — Альфрэда
* Жэрар-Антуан Яры — Нэльсан
* Крыстафэр Янг — Мігель
* Андрэ Мэман — Равуль

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ''Эманюэль 4'' на БЗФІ

Катэгорыя:Фільмы 1984 году
Катэгорыя:Парнаграфічная фільмы 1980-ых гадоў
Катэгорыя:Эманюэль
Катэгорыя:Францускія парнаграфічныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы на францускай мове
Канонік Перамышльскі

**«Канонік Перамы́шльскі»** () — няскончаная гістарычная паэма-гутарка Уладзіслава Сыракомлі.

Тадэвуш Піні клясыфікуе жанр твора як раман у вершах.

## Напісаньне
Над сваім творам Сыракомля працаваў цягам 1851 г. у Залуччы. У студзені таго ж году ён пазнаёміўся ў Вільні з паэтам Эдвардам Жалігоўскім, які тады працаваў над паэмай «Манахі». У верасьні Жалігоўскі пераехаў у Петразаводзк, дзе канчаткова назваў свой твор «Ён, Яна й Яны». У ім паэт высьмейваў манахаў і выступаў адкрыта супраць цэлібату сьвятароў. Сыракомля меў ад гэтага прыкрае ўражаньне й пастанавіў не працягваць сваю паэму, бо баяўся, што ягоны твор пачнуць успрымаць не як пахвалу Арыхоўскаму, а як крытыку царквы. Праз гэта пясьняр пачаў шукаць сюжэт для эпапеі ў дахрысьціянскай мінуўшчыне й стварыў «Маргера».

## Зьмест
У цэнтры паэмы — Станіслаў Арыхоўскі-Раксалан, пісьменьнік і рэлігійны дзеяч. Уладзімер Спасовіч тлумачыць увагу Сыракомлі да гэтай асобы наступным чынам:’’Наверагодней, што Кандратовіча вабіла ў Арыхоўскім тое, што гэты наватар быў да мозгу касьцей каталіком, што ён адданы, прыхільнік у душы парадку ў касьцёльнай дысцыпліны, намагаўся стварыць свайго кшталту каталіцтва, прыстасаванае да духу часу.’’Пакінутыя паэтам урыўкі памерам роўныя гутарцы «Дабрародны Ян Дубарог».

## Крытыка
На думку Тадэвуша Піні, гэта найвыдатнейшы твор з залуцкага пэрыяду творчасьці Сыракомлі.

## Крыніцы

## Літаратура

* 
* 

Катэгорыя:Паэмы Ўладзіслава Сыракомлі
Катэгорыя:Творы 1851 году
Катэгорыя:Польскамоўныя паэмы
Улас (паэма)

**«Ула́с»** () — гутарка Уладзіслава Сыракомлі, як адзначаюць некаторыя крытыкі, адна з найлепшых паэм творцы, а таксама першая ягоная паэма пасьля пераезду з Залучча ў Вільню.

Творы быў задуманы й пачаты ў Залуччы пад назвай «Чортава балота» (). Сыракомля ў ім актуалізаваў тэму яднаньня шляхціча й мужыка. Жанрава паэт вызначыў сваю паэму як «вайсковая ідылія». Упершыню паэма была апублікаваная ў 1858 (паводле Людвіка Станіслава Каратынскага, 1857) г. у Вільні. Твор быў прысьвечаны Яну Хянцінскаму.

Як адзначае Л. Ст. Каратынскі, у паэме відаць зачараваньне Сыракомлі багатай і сумнай прыродай Палесься.

Язэп Крашэўскі пра дадзены твор пісаў:’’Сэрца Кандратовіча цудоўна адклікнулася ва Ўласе, непараўнальна прыгожым абразку, поўным жыцьця, фарбы й нагадвае нам Пана Тадэвуша … Палескі пэйзаж у пачатку такі сапраўдны!.. Ніхто сардэчней не маляваў таямнічых палескіх глыбінь і гэтага шаноўнага, лагоднага люду, які іх насяляе…’’

## Зьмест
Дзеяньне адбываецца падчас вайны 1812 году. У дом лесьніка Ўласа прыходзіць шляхецкая дружына, і яе правадыр пан Балтазар Капота папрасіў Уласа правесьці іх праз балоты на Чортаў востраў, каб схавацца ад казакаў. Улас выканаў просьбу шляхты, а таксама добраахвотна стаўся для іх пасыльным: перадаваў лісты, харч, зброю. Часам замест сябе ён выпраўляў на Чортаў востраў сваю дачку Аксану, якая пакахала шляхціча Яна з Ачэртава. Улас шчыра клянецца ў вернасьці, яго прымаюць роўным сабе.

У канцы Аксана, чарговы раз ідучы да каханага, мімаволі паказала шлях на востраў казакам, у выніку чаго загінула, як і ейны каханы.

## Пераклады
У 1883 г. Ліядора Пальмін апублікаваў свой пераклад на расейскуб мову ў маскоўскім часопісе «Русская Мысль». У 1881 г. Ян Нечас зьдзейсьніў і выдаў пераклад на чэскай мове.

## Крыніцы

## Літаратура

* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Паэмы Ўладзіслава Сыракомлі
Катэгорыя:Творы 1858 году
Катэгорыя:Польскамоўныя паэмы