open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кая (сьвяты гай)

**Кая** — сьвятыя лясы афрыканскага народу міджыкенда. Разьмешчаныя ўздоўж кенійскага ўзьбярэжжа Індыйскага акіяна агульнай працягласьцю каля 200 км. У гаёх захаваліся асобныя ўмацаваныя вёскі (таксама вядомыя як кая), найстарэйшыя зь якіх паўсталі ў XVI стагодзьдзі. Вёскі былі населеныя плямёнамі міджыкенда да 40-х рокаў XX стагодзьдзя, а ў цяперашні час шануюцца іхнімі нашчадкамі як сьвятыні і месцы жыхарства продкаў.

У 2008 року 11 сьвятых гаёў кая агульнаю плошчай 1538 га былі занесеныя ў Сьпіс сусьветнае спадчыны UNESCO. У 2009 року традыцыі і практыкі, асацыяваныя з паселішчамі кая ў сьвятых гаёх міджыкенда, была занесеныя ў Сьпіс нематэрыяльнае спадчыны UNESCO.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Апісаньне на бачыне UNESCO 

Катэгорыя:Геаграфія Кеніі
Катэгорыя:Афрыканская міталёгія
Катэгорыя:Сьвятыя месцы
Кенія (гара)

**Ке́нія** — гара ва Ўсходняй Афрыцы вышынёю 5199 м. Другая гара па вышыні ў Афрыцы пасьля Кіліманджара.

Нацыянальны парк і лясы гары Кенія занесеныя ў Сьпіс сусьветнае спадчыны ЮНЭСКО.

## Дадатковыя зьвесткі
Выява гары Кенія прысутнічае на гербе Кеніі.

## Крыніцы

## Літаратура
* . — С. 231

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Горы Кеніі
Катэгорыя:Стратавульканы
Катэгорыя:Згаслыя вульканы
Катэгорыя:Вульканы Кеніі
Катэгорыя:Усходняя правінцыя (Кенія)
Катэгорыя:Вялікая рыфтавая даліна
Катэгорыя:Сем другіх вяршыняў
Катэгорыя:Горныя вяршыні Зямлі
Эсб’ерг (футбольны клюб)

«**Э́сб’ерг**» () — дацкі футбольны клюб з гораду Эсб’ергу. Заснаваны ў 1924 годзе. Пяціразовы чэмпіён Даніі, трохразовы ўладальнік Кубка Даніі (1964, 1976, 2013).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Эсб’ерг
Лосеўка

Назву **Лосеўка** маюць:

* Лосеўка — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці
* Лосеўка — вёска ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Лосеўка — вёска ў Бярэзінскім раёне Менскай вобласьці
Паліграф

**Палігра́ф** (у папулярнай літаратуры таксама **дэтэктар хлусьні**) — прылада, якая занатоўвае розныя фізыялягічныя паказьнікі чалавека, такія як дыханьне, кравяны ціск,  і пульс, пакуль таму задаюць розныя пытаньні. Сутнасьць выкарыстаньня паліграфа палягае ў меркаваньні, што пэўныя падманлівыя адказы на пытаньні могуць выклікаць у паддопытнага выразную фізыялягічную рэакцыю, якой не назіраецца, калі адказ паддопытнага ёсьць ісьцінай.

Паліграф быў вынайдзены ў 1921 годзе Джонам А. Ларсанам, студэнтам мэдыцыны ў Каліфарнійскім унівэрсытэце ў Бэрклі і афіцэрам паліцэйскага дэпартамэнту Бэрклі ў Бэрклі, Каліфорнія. У 2003 годзе рэдкалегія Энцыкляпэдыі Брытаніка зьмясьціла паліграф у сьпісе найлепшых вынаходзтваў, якія «паўплывалі на жыцьцё чалавека ў лепшы ці горшы бок».

Шырокае кола навуковай супольнасьці лічыць мэтад паліграфіі псэўданавуковым. Тым ня менш, у некаторых краінах паліграф выкарыстоўваецца як прылада для допыту асобаў, падазроных у зьдзяйсьненьні злачынства, а таксама пры прыёме на працу на значных пасадах, будзь то дзяржаўны ці прыватны сэктар. У Беларусі выкарыстаньне паліграфа рэглямэнтуецца Пастановай Міністэрства ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь «Аб зацьверджаньні Інструкцыі пра парадак правядзеньня органамі ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь апытаньня грамадзянаў з выкарыстаньнем паліграфа». Пры гэтым, апытаньне з выкарыстаньнем паліграфа пэўных катэгорыяў грамадзян (як то цяжарных жанчын, людзей пад узьдзеяньнем прэпаратаў або алькагольнага ап’яненьня, у скрайняй ступені стомленасьці) не забаронена, а не рэкамэндуецца, хоць у іншых краінах існуе практыка забароны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Псэўданавука
Катэгорыя:Вынаходніцтвы ЗША
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1902 годзе
Лыжы

**Лы́жы** (таксама **і́рты**, **на́рты**) — прыстасаваньне для перасоўваньня чалавека па сьнезе. Уяўляюць сабой дзьве доўгія (150—220 сантымэтраў) драўляныя або плястыкавыя рэйкі з завостранымі і загнутымі насамі. Лыжы фіксуюцца да ног лыжніка адмысловымі лыжнымі мацаваньнямі, якія ў наш час вымагаюць выкарыстаньня адмысловага лыжнага абутку. Перасоўваньне лыжамі зьдзяйсьняецца за конт магчымасьці коўзаньня па сьнезе безь вялікага трэньня.

У наш час лыжы выкарыстоўваюцца як адзін з спосабаў актыўнага адпачынку і ў некаторых відах спорту, як то ў лыжных гонках ці біятлёне. Падобны спосаб перасоўваньня па сьнезе быў ужыты і ў транспартных сродках, напрыклад у сьнегаходзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Лыжнае абсталяваньне
Мір (арбітальная станцыя)

**«Мір»** () — савецкая (пазьней расейская) арбітальная станцыя трэцяга пакаленьня, якая ўяўляла сабою складаны шматмэтавы навукова-дасьледчы комплекс. Станцыя была выведзеная на арбіту ў лютым 1986 году, 23 сакавіка 2001 году затопленая ў Ціхім акіяне.

Зборка станцыі на арбіце працягвалася да 1996 году. «Мір» стаў першай модульнай касьмічнай станцыяй і меў найбольшую масу сярод караблёў, пабываўшых у космасе, пакуль ня быў заменены МКС. Станцыя дзейнічала як мікрагравітацыйная дасьледчая лябараторыя, у якой чальцы каманды ажыцьцяўлялі экспэрымэнты ў галіне біялёгіі і біялёгіі чалавека, фізыцы, астраноміі, мэтэаралёгіі, а таксама далейшае ўдасканаленьне сыстэмаў і прыладаў, неабходных для сталай прысутнасьці ў космасе.

Станцыя стала першай дасьледчай лябараторыяй у космасе з доўгатэрміновай прысутнасьцю людзей на борце. Праца на станцыі ажыцьцяўлялася доўгатэрміновымі камандамі. Праграма «Мір» трымала рэкорд па бесьперарыўнай прысутнасьці чалавека ў космасе, які быў роўны 3644 дням, пакуль той ня быў пабіты 23 кастрычніка 2010 году МКС, але і цяпер Валерыю Палякову належыць рэкорд па працягласьці касьмічнага палёту чалавека — 437 дзён і 18 гадзін. «Мір» быў населены ўсяго 12 з паловай гадоў зь яго 15-гадовага тэрміну службы. На борце станцыі маглі адначасова знаходзіцца тры чалавекі, на кароткі час дазвалялася прысутнасьць і большага складу.

Пасьля посьпеху праграмы «Салют» «Мір» стаў новай ступеньню ў праграме касьмічных станцыяў СССР. Першы модуль станцыі, вядомы як базавы блёк, быў выведзены на арбіту ў 1986 годзе, да якога пазьней былі далучаныя яшчэ 6 модуляў — усе выведзеныя ракетай-носьбітам «Пратон» (акрамя стыкавога модулю). Па завяршэньні мантажу станцыя складалася зь сямі модуляў з атмасфэрай і некалькіх модуляў без атмасфэры. Электраэнэргіяй станцыя жывілася ад сонечных панэляў, замацаваных на модулях. Станцыя  ад 296 да 412 км і рухалася зь сярэднай хуткасьцю , тым самым зьдзяйсьняючы 15,7 віткоў вакол Зямлі ў дзень.

Станцыя была часткай праграмы пілятаваных касьмічных палётаў СССР. Па развале СССР кіраваньне праграмай перайшло да Фэдэральнага касьмічнага агенства Расеі (РКА). З гэтага вынікае, што большасьць каманды «Міру» паходзіла з Савецкага Саюзу. Але, дзякуючы такім міжнародным праграмам, як Інтэркосмас,  і Мір — Шатл, станцыя стала даступнай для касманаўтаў з Паўночнай Амэрыкі, краін Эўропы і Японіі. Паводле ацэнкі былога генэральнага дырэктара РКА, Юрыя Копцева, кошт праграмы склаў $4,2 млрд за ўвесь час вядзеньня праграмы (распрацоўка, зборка і эксплюатацыя). Станцыю абслугоўвалі касьмічныя караблі «Саюз», грузавы «Прагрэс» і караблі праграмы «Спэйс шатл». «Мір» наведалі 104 чалавека з 12 краін сьвету.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Арбітальныя станцыі
Катэгорыя:Пілятаваныя касьмічныя апараты
Вольфсбэрг (футбольны клюб)

«**Вольфсбэрг**» () — аўстрыйскі футбольны клюб з гораду Вольфсбэргу. Заснаваны ў 1931 годзе. Уладальнік Кубка Аўстрыі (2025).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вольфсбэрг
Чорныя габрэі

**Чорныя габрэі** () — групы людзей афраамэрыканскага паходжаньня, большасьць якіх пражывае на тэрыторыі ЗША, якія лічаць сябе нашчадкамі старажытных ізраільцянаў. Яны выконваюць у рознай ступені прадпісаньні юдаізму й атаясамліваюць сябе з габрэямі. Дактрына ЧГ сьцьвярджае, што сапраўдныя патомкі 12 плямёнаў Ізраіля — чорныя людзі, а сучасныя габрэі (у прыватнасьці, ашкеназі) — патомкі хазараў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Юдаізм
Кім Чэн Ын

**Кім Чэн Ын** (кар. 김정은|金正恩; ) — кіраўнік КНДР, генэральны сакратар Працоўнай партыі Карэі. Ад канца 2011 году займае вядучыя дзяржаўныя і партыйныя пасады ў краіне. Зьяўляецца ўнукам заснавальніка КНДР Кім Ір Сэна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Асобы Паўночнай Карэі
Катэгорыя:Сьпіс спэцыяльна вызначаных грамадзянаў і заблякаваных асобаў
Малы Конь

**Малы́ Конь** () — другое найменшае сузор’е. Малы Конь быў адным з 48 сузор’яў, пералічаных Пталемэем, і застаецца адным з 88 сучасных сузор’яў. Акрамя малых памераў, Малы Конь ня мае зорак, большых за 4-ю зорную велічыню.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўночныя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Вацлаў Ворлічак

**Ва́цлаў Во́рлічак** (; *&nbsp;3 чэрвеня 1930, Прага — 5 лютага 2019, тамсама) — адзін з найпасьпяховейшых чэскіх кінарэжысэраў і сцэнарыстаў, называны ў Чэхіі «каралём камэдыі».

## Жыцьцяпіс
У 1951—1956 роках вывучаўся на рэжысэра на факультэце кінэматаграфіі і тэлебачаньня праскай Акадэміі сцэнічнага майстэрства. Па сканчэньні працаваў асыстэнтам рэжысэра на Barrandov Studio, памочнікам рэжысэра.

Першым самастойным фільмам Вацлава Ворлічка стала дзіцячая каляровая стужка «Případ Lupínek».

## Фільмаграфія

### Асыстэнт рэжысэра
* «Раздрай» (1956)
* «Бомба» (1957)

### Памочнік рэжысэра
* «Туга» (1958)
* «Дом на Арэхаўцы» (1959)
* «Нядзеля ў звычайны дзень» (1962)

### У супрацоўніцтве
* «Poslední mejdan» (1983)
* «Atrakce švédského zájezdu» (1989)

### Рэжысэр + сцэнарыст + ідэя
* «Музыкі» (1954, АСМ, кароткамэтражны) + сцэнар
* «Дырэктыва» (1956, АСМ) + сцэнар
* «Případ Lupínek» (1960) + сцэнар + ідэя
* «Куры на дарозе» (1962)
* «Марыя» (1964) + сцэнар
* «Хто хоча забіць Джэсьсі?» (1966) + сцэнар + ідэя
* «Канец агента W4C» (1967) + сцэнар
* «Спадару, вы ўдава!» (1970) + сцэнар + ідэя
* «Дзяўчына на мятле» (1971) + сцэнар + ідэя
* «Smrt si vybírá» (1972)
* «Тры гарэшкі для Папялушкі» (1973) + сцэнар
* «Як утапіць доктара Мрачка» (1974) + сцэнар
* «Dva muži hlásí příchod» (1975) + сцэнар + ідэя
* «Бурлівае віно» (1976) + сцэнар
* «Чаму б не дадаць шпінату» (1977) + сцэнар
* «Як абудзіць прынцэсу» (1977)
* «Прынц і Вячэрняя зорка» (1978) + сцэнар
* «Арабэля» (1979, тэлесэрыял)
* «Сасьпелае віно» (1981)
* «Зялёная хваля» (1982)
* «Лятаючы Чэстмір» (1983)
* «Румбурак» (1984)
* «Я — ня я» (1985) + сцэнар
* «Маладое віно» (1986)
* «Dědečkův odkaz» (1987)
* «Хамяк у начной кашулі» (1988)
* «Вяртаньне Арабэлі» (1990)
* «Чароўны кашалёк» (1996) + супрацоўніцтва па сцэнары
* «Жар-птушка» (1997)
* «Каралева азёраў» (1997)
* «Кароль сокалаў» (2000)
* «Мах, Шэбестава і чароўныя навушнікі» (2001) + сцэнар
* «Ён — жанчына!» (2005)
* «Саксана, або Кірмаш зданяў» (2011) + сцэнар

### Актор
* «На правільным шляху» (1948) — скаўт
* «Бомба» (1957) — працаўнік на будоўлі
* «Як ствараецца сьмех» (1980) — Вацлаў Ворлічак

### Сьпявак
* «Мах, Шэбестава і чароўныя навушнікі» (2001) — загалоўная песьня

## Крыніцы

### Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* База зьвестак Нацыянальнай бібліятэкі Чэхіі
* 
* Чэска-Славацкая фільмавая база зьвестак

Катэгорыя:Чэхаславацкія рэжысэры
Катэгорыя:Чэскія рэжысэры
Катэгорыя:Чэскія сцэнарысты
Катэгорыя:Заслужаныя артысты Чэхаславаччыны
Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі сцэнічнага майстэрства (Прага)
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Празе

Катэгорыя:Памерлі ў Празе
TrES-4b

**TrES-4b** — па-засонечная плянэта, адкрытая ў 2006 у рамках праекту Трансатлянтычны экзаплянэтны агляд з выкарыстаньнем транзытнага мэтаду. Знаходзіцца на адлегласьці 1430 сьветлавых гадоў (440 парсэкаў) у сузор’і Гэркулеса.

TrES-4 круціцца на арбіце вакол зоркі GSC 02620-00648 кожныя 3,543 дні і бачная зь Зямлі падчас зацьменьня сваёй зоркі. Маса плянэты складае 0,919 масы Юпітэру, дыямэтар — 1,799 дыямэтру Юпітэру; такім чынам сярэдняя шчыльнасьць складае каля 0,333&nbsp;г/см³ (такую самую шчыльнасьць, няпрыклад, маюць пробкавае дрэва або вяршкі). На момант свайго адкрыцьця TrES-4 стала найвялікшай вядомай плянэтай, а таксама плянэтай з найменшаю шчыльнасьцю.

Арбітальны радыюс TrES-4 складае 0,05091 АА, такім чынам вылічаная меркаваная тэмпэратура ейнае паверхні складае каля 1782 К. Аднак гэта не тлумачыць нізкую шчыльнасьць плянэты; таксама невядомыя прычыны вялізных яе памераў. Існуюць наступныя вэрсіі: набліжанасьць да зоркі, якая ў 3—4 разы больш яркая за Сонца; або ўнутраная цеплыня плянэты.

Дасьледаваньне ў 2008 року высьветліла, што GSC 06200-00648 — падвойная сыстэма, што дазваляе больш дакладнае вызначэньне зорных і плянэтарных парамэтраў.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс рэкордных экзаплянэтаў
* WASP-17b — найбольшая вядомая плянэта
* VY Canis Majoris — найбольшая вядомая зорка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Транзытуючыя экзаплянэты
Катэгорыя:Гэркулес (сузор’е)
Катэгорыя:Гарачыя юпітэры
Катэгорыя:Газавыя гіганты
Катэгорыя:2006 год у навуцы
Найвышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013 году

**[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] [[Чэмпіянат Беларусі па футболе 2013 году|чэмпіянату Беларусі па футболе 2013 году]]** — 23-і розыгрыш чэмпіянату Беларусі ў вышэйшай лізе праходзіў з 30 сакавіка да 1 сьнежня. Чэмпіёнам восьмы раз запар (і дзясяты раз у сваёй гісторыі) стаў клюб БАТЭ.

## Фармат
Упершыню чэмпіянат у вышэйшай лізе праходзіў у два этапы зь дзяленьнем на шасьцёркі пасьля дзьвюх колаў. Шэсьць найлепшых клюбаў у трэцім і чацьвертым колах спаборнічалі за чэмпіёнства, а астатнія шэсьць — за права застацца ў вышэйшай лізе. Каманда, якая заняла ў другой шасьцёрцы перадапошняе месца (11-е агулам), згуляла з другой камандай першай лігі за месца ў вышэйшай лізе ў сэзоне 2014 году (гульні адбудуцца 4 і 8 сьнежня). Кожная каманда згуляла 32 матчы: 22 на першым этапе і 10 на другім. Апошнюю каманду вышэйшай лігі заменіць пераможца першай. Усе пункты, набраныя камандамі ў першым этапе, улічваліся на другім этапе.

Клюбам вышэйшай лігі было дазволена заяўляць па 5 легіянэраў, а грамадзяне краінаў мытнага саюзу (Казахстан і Расея) не лічыліся легіянэрамі.

## Клюбы
У вышэйшай лізе прымалі ўдзел 12 клюбаў: да 11 клюбаў, якія выступалі ў чэмпіянаце 2012 году, далучыўся магілёўскі «Дняпро» — пераможца спаборніцтваў у першай лізе.

## Табліца
### Першы этап

:Менскае «Дынама» знаходзіцца ў табліцы вышэй за «Гомель» па выніках гульняў паміж сабой (1:0, 2:1)
:«Тарпэда»-БелАЗ знаходзіцца ў табліцы вышэй за «Белшыну» па выніках гульняў паміж сабой (0:1, 3:1)

### Другі этап
#### За 1—6 месцы

#### За 7—12 месцы

### Плэй-оф за месца ў вышэйшай лізе

## Вынікі гульняў
### Першы этап

### Другі этап
#### За 1—6 месцы

#### За 7—12 месцы

:Каманда гаспадароў пазначаная ў левым слупку

## Статыстыка

### Найлепшыя бамбардзіры

### Найлепшыя асыстэнты

### Хет-трыкі

## Найлепшыя гульцы
Беларуская фэдэрацыя футболу вызначыла найлепшых гульцоў па выніках чэмпіянату:
* Найлепшы футбаліст чэмпіянату — Віталь Радзівонаў (БАТЭ)
* Найлепшы брамнік — Сяргей Чэрнік («Нёман»)
* Найлепшы абаронца — Ягор Філіпенка (БАТЭ)
* Найлепшы паўабаронца — Аляксандар Паўлаў (БАТЭ)
* Найлепшы нападнік — Віталь Радзівонаў (БАТЭ)

## Зборныя чэмпіянату
### Па вэрсіі [[Беларуская фэдэрацыя футболу|Беларускай фэдэрацыі футболу]]

#### Каманда «А»

#### Каманда «Б»

### Па вэрсіі газэты «[[Прессбол]]»

#### Каманда «А»

#### Каманда «Б»

## Найлепшыя судзьдзі
* Найлепшы судзьдзя — Сяргей Цынкевіч (Асіпавічы)
* Найлепшыя асыстэнты судзьдзі — Дзьмітры Жук (Менск), Віталь Малюцін (Магілёў)

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Беларускай фэдэрацыі футболу
* Каляндар гульняў

Катэгорыя:Чэмпіянат Беларусі па футболе
Катэгорыя:2013 год у футболе
The Piper at the Gates of Dawn

***The Piper at the Gates of Dawn*** ()&nbsp;— дэбютны альбом ангельскага рок-гурту Pink Floyd, запісаны і выдадзены ў 1967 року.

З моманту выхаду альбом быў прызнаны адным з найлепшых псыхадэлічных альбомаў 1960-х. У 1973 пасьля посьпеху альбому *[[The Dark Side of the Moon]]* адбылося перавыданьне спараных *The Piper at the Gates of Dawn* з *[[A Saucerful of Secrets]]* пад назовам *[[A Nice Pair]]* з мэтаю пазнаёміць новых фанатаў гурту з раньнімі працамі. У 30-ю і 40-ю гадавіны выхаду таксама былі выдадзеныя спэцыяльныя абмежаваныя выпускі, а кампіляцыя 2007 року да таго ж зьмяшчала дадатковыя кампазыцыі. У 2012 року альбом *The Piper at the Gates of Dawn* атрымаў 347-е месца ў сьпісе «500 найлепшых альбомаў усіх часоў» па выніках апытаньня часопісу «Rolling Stone».

## Сьпіс кампазыцыяў
Тэксты і музыку напісаў Сыд Барэт, за выняткам пазначаных інакш.

## Склад удзельнікаў

; Pink Floyd

* Сыд Барэт&nbsp;— сола-гітара, сьпеў
* Роджэр Ўотэрз&nbsp;— бас-гітара, сьпеў
* Рычард Райт&nbsp;— электрычны арган, арган Гаманда, фартэпіяна, celeste (uncredited), vocals (uncredited)
* Нік Мэйсан&nbsp;— ударныя, пэркусія

; Вытворчасьць
* Сыд Барэт&nbsp;— дызайн адваротнага боку
* Пітэр Боўн&nbsp;— гукарэжысэр
* Пітэр Джэнэр&nbsp;— прамова ў пачатку «Astronomy Domine»
* Вік Сынг&nbsp;— фатаздымак пярэдняга боку
* Норман Сьміт&nbsp;— музычны прадусэр, вакальныя й інструмэнтальныя аранжаваньні

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* The Piper at the Gates of Dawn на Discogs (сьпіс выданьняў)

Катэгорыя:Альбомы Pink Floyd
Катэгорыя:Дэбютныя альбомы
Катэгорыя:Альбомы Capitol Records
Катэгорыя:Альбомы Columbia Records
Катэгорыя:Альбомы EMI Records
Катэгорыя:Альбомы на ангельскай мове
Катэгорыя:Альбомы псыхадэлічнага року
Астэахандроз

**Астэахандроз** ( — косьць + храсток; народная назва — адкладаньне соляў) — зьмярцьвеньне косьці праз спыненьне кровазабесьпячэньня, што выклікае боль у суставах.

## Папярэджаньне
Дзеля прадухіленьня хваробы неабходныя:
# штодзённыя практыкаваньні, скіраваныя на ўмацаваньне цягліцаў;
# трыманьне сьпіны выпрастанай пры стаяньні і хаджэньні;
# выкарыстаньне апоры пры працяглым стаяньні;
# 10-хвілінная разьмінка на гадзіну сядзеньня;
# абцас абутка менш за 4 сантымэтры;
# ляжаньне і сон на цьвёрдым матрацы і нізкай падушцы з выпрастаным хрыбетнікам;
# пазьбяганьне пераахаладжэньня, скразьнякоў і паценьня ў халоднае надвор’е;
# уніканьне паленьня і ўжытку сьпірта;
# пазьбяганьне пераяданьня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Захворваньні
Даматканавічы

**Даматка́навічы** — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці. Цэнтар Шчэпіцкага сельсавету.

Вятрак зь вёскі Даматканавічы захоўваецца ў Беларускім дзяржаўным музеі народнай архітэктуры і побыту (в. Строчыцы).

## Гісторыя
25 красавіка 2007 году перададзеная зь ліквідаванага Даматканавіцкага ў Шчэпіцкі сельсавет.

17 траўня 2007 году цэнтар Шчэпіцкага сельсавету перанесены з Шчэпічаў у Даматканавічы.

## Насельніцтва
* 2010 год — 661 чалавек
* 1999 год — 860 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Шчэпіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Гусакі (Клецкі раён)

**Гусакі́** — вёска ў Клецкім раёне Менскай вобласьці. Гусакі ўваходзяць у склад Шчэпіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 69 чалавек
* 1999 год — 119 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Шчэпіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Лукаўцы

Назву **Лукаўцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Лукаўцы — вёска ў Полацкім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Лукаўцы — вёска ў Ельскім раёне

* Менская вобласьць:
** Лукаўцы — вёска ў Клецкім раёне
Шчэпічы

**Шчэ́пічы** — аграгарадок у Клецкім раёне Менскай вобласьці. Шчэпічы ўваходзяць у склад Шчэпіцкага сельсавету.

## Гісторыя
17 траўня 2007 году цэнтар Шчэпіцкага сельсавету перанесены з Шчэпічаў у Даматканавічы.

## Насельніцтва
* 2010 год — 703 чалавекі
* 1999 год — 760 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 326

Катэгорыя:Шчэпіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Фуль медамес

**Фуль медамес** (), **фуль мідаміс** або проста **фуль** — традыцыйная страва лібанскай, суданскай і эгіпецкай кухняў. Уяўляе сабой вараныя на марудным агні , якія могуць быць запраўленыя часныком, лімонным сокам і аліўкавым алеем. Звычайна падаецца на стол на сьняданак.

## Галерэя

Файл:Ful medames (arabic meal).jpg|Фуль медамес, пададзеныя з нарэзанымі яйкамі і гароднінай
Файл:Бобы.jpg|, асноўны складнік стравы


## Вонкавыя спасылкі
* Пакрокавы рэцэпт прыгатаваньня

Катэгорыя:Лібанская кухня
Катэгорыя:Суданская кухня
Катэгорыя:Эгіпецкая кухня
Катэгорыя:Заедкі
Хрыста Боцеў

**Хры́ста Бо́цеў** (), пры нараджэньні ***Хрыста Боцеў Петкаў*** (; , Калофер — 1 чэрвеня 1876, Камарата, Старая Планіна) — баўгарскі грамадзкі дзяяч, паэт і публіцыст.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Калофэры ў сям’і настаўніка і дзеяча вызвольнага руху Боцё Петкава. Навучаўся ў родным месьце, у 1863 паступіў у Другую адэскую гімназію. За ўдзел у рэвалюцыйна-дэмакратычным руху ў 1865 року быў выключаны з гімназіі. Працягнуў навучаньне ў Новарасейскім унівэрсытэце (Адэса).

Працаваў настаўнікам у сяле Задунаеўка ў Бэсарабіі. У 1867 вярнуўся ў Калофэр. Падчас урачыстасьцяў у гонар Кірылы й Мятода выступіў з антытурэцкаю прамовай, пасьля чаго быў вымушаны эміграваць у Румынію.

У Бухарэсьце браў удзел у аб’яднаньнях баўгарскай эміграцыі, увайшоў у Баўгарскі рэвалюцыйны камітэт, выдаваў газэту «Дума на българските емигранти» (). Браў удзел у Красавіцкім паўстаньні 1876 року.  быў сьмяротна паранены турэцкім снайпэрам. Паводле іншае вэрсіі, быў забіты адным са сваіх паплечнікаў. Усе ўдзельнікі аддзелу, якім кіраваў Боцеў, таксама загінулі.

## Памяць
Пасьля атрыманьня незалежнасьці Хрыста Боцеў стаў адным з шанаваных у Баўгарыі дзеячоў нацыянальнага адраджэньня. З 1885 дзень 2 чэрвеня адзначаецца як нацыянальнае сьвята *Дзень Боцева і загінулых за свабоду і незалежнасьць Баўгарыі*.

У Калофэры дзейнічае ; у адноўленым караблі , на якім аддзел Боцева прыбыў на дапамогу паўстаньню, таксама дзейнічае музэй.

Імем Хрыста Боцева названыя вуліцы амаль у кожным месьце Баўгарыі, у шматлікіх местах Румыніі й іншых краінах; шматлікія навучальныя ўстановы і бібліятэкі; футбольныя клюбы, стадыёны і горад Боцеўград.

Ягонае імя носяць гара ў Балканах, пік у Антарктыцы,  востраву Лівінгстан, .

Помнікі Хрыста Боцеву ўсталяваныя ў Баўгарыі, Малдове, Расеі, Украіне.

На беларускую мову вершы Боцева перакладаў Ніл Гілевіч, а таксама Алесь Разанаў і Мікола Хведаровіч.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Бачына, прысьвечаная Хрыста Боцеву
* Біяграфія на ПрайдзіСьвеце
** Развітаньне. Вершы

Катэгорыя:Баўгарскія паэты
Катэгорыя:Баўгарскія рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Калоферы
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід
Катэгорыя:Людзі, у гонар якіх названыя вуліцы
Тэпліцы (футбольны клюб)

«**Тэпліцы**» () — чэскі футбольны клюб з гораду Тэпліцы. Заснаваны ў 1945 годзе. Двухразовы ўладальнік Кубка Чэхіі (2003, 2009).

## Гісторыя
Клюб быў заснаваны ў 1945 годзе. Ужо праз тры гады пасьля гэтага каманда дасягнула першага дывізіёну чэхаславацкага футболу. Клюб спарадычна выступаў у эліце ці ў другім дывізіне. У 1996 годзе «Тэпліцы» пасьля доўгай адсутнасьці вярнуўся ў першы дывізіён. У 2003 і 2009 гадах каманда здабывала Кубак Чэхіі. Дзякуючы такім выступам чэскі клюб згуляў у Кубку УЭФА, дзе ў сэзоне 2003—2004 годзе «Тэпліцы» перагуляла нямецкі «Кайзэрсьляўтэрн» і нідэрляндзкі «Фэеноорд». Клюб быў выбіты толькі ў трэцім раўндзе шатляндзкім «Сэлтыкам».

У сэзоне 1998—1999 гадоў каманда дамаглася найбуйнейшага посьпеха ў гісторыі, фінішаваўшы на другім месцы ў айчынным першынстве. Гэта дазволіла «Тэпліцах» дэбютаваў у Лізе чэмпіёнаў, але ў трэцім кваліфікацыйным раўндзе яны двойчы зьведалі паразу дортмундзкай «Барусіі» зь лікам 0:1.

У сэзоне 2004—2005 гадоў клюб заняў трэці радок і кваліфікаваўся ў Кубак УЭФА. У другім кваліфікацыйным раўндзе яны сустрэліся зь менскім МТЗ-РІПА. Першы матч у беларускай сталіцы завяршыўся зь лікам 1:1. Матч у адказ пачаўся так, як чакалі чэхі, то бок на 55-й хвіліне Эміл Рылке адкрыў лік (1:0), але на 70-й хвіліне Гамлет Мхітаран нечакана ўраўнаў лік (1:1). Аднак, «Тэпліцы» здолелі забіць неабходны гол на 92-й хвіліне. Аўтарам пераможнага году стаў Іржы Машак. У першым асноўным раўндзе супернікам каманды стаў гішпанскі «Эспанёл», які выбіў чэхаў з першага раўнду эўракубка.

У сэзоне 2005—2006 гадоў тэпліцкая каманда заняла толькі чацьверты радок і, такім чынам, прабілася ў Кубак Інтэртота. У тым сэзоне яны ўсталявалі бясслаўны рэкорд, стаўшы камандай чэскай лігі з найвялікшай колькасьцю нічыіх, то бок 16 нічыіх у 30 гульнях у тым сэзоне.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Тэпліцы
Катэгорыя:1945 год у Чэхіі
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1945 годзе
Радолфу Абрантэс

**Радолфу Абрантэс** (;  20 верасьня 1972) — бразыльскі сьпявак і гітарыст.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Бразыльскія музыкі
Катэгорыя:Бразыльскія гітарысты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бразыліі
Катэгорыя:Бразыльскія сьпевакі і сьпявачкі
Міджыкенда

**Міджыкенда**, ***ваміджыкенда*** () — група народаў банту на ўсходнім узьбярэжжы Афрыкі. Складаюцца зь дзевяці плямёнаў (з мовы суахілі назва перакладаецца як «дзевяць местаў»). Да 40-х рокаў XX стагодзьдзя зваліся **ньіка**/**ваньіка** («людзі з правінцыі» альбо «людзі з кустоўя»); цяпер гэтая назва лічыцца састарэлаю і непаліткарэктнаю.

Да народаў міджыкенда адносяцца наступныя плямёны:
* дыга
* дурума
* рабаі
* рыбе
* камба
* чоньі
* джыхана
* гір’яма
* каўмэ

Усе плямёны вельмі падобныя між сабой і размаўляюць на блізкіх мовах з групы ўсходніх моваў банту, якія часам разглядаюцца як дыялекты аднае мовы. Мова міджыкенда зазнала значны ўплыў з боку суахілі.

Народы міджыкенда насяляюць нешырокую паласу ўзьбярэжжа Кеніі, паўднёвага Самалі і паўночнай Танзаніі. На сярэдзіну 1990-х ацэначная колькасьць складала ~ 1 — 1,3 млн чал.

Большасьць міджыкенда зьяўляюцца мусульманамі-сунітамі; акрамя пратэстантаў і каталікоў, сустракаюцца таксама прыхільнікі традыцыйных культаў.

З прычыны засухі і голаду напрыканцы XIX стагодзьдзя міджыкенда з маланаселеных абшараў у ваколіцах Мамбасы і Малінді перамясьціліся на сваё цяперашняе месцазнаходжаньне. Арэал іхняга зьяўленьня невядомы. Уласныя міты народаў міджыкенда паведамляюць пра паходжаньне з краіны Шунгвая на тэрыторыі сучаснай Самалі, аднак ейнае існаваньне гістарычна не пацьверджанае.

Да 1940-х рокаў міджыкенда жылі ва ўмацаваных вёсках у гаёх кая. Цяпер гэтыя мясьціны лічацца сядзібамі іхніх продкаў. У 2008 року лясы ўнесеныя ў сьпіс сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Народы Кеніі
Катэгорыя:Народы Самалі
Катэгорыя:Народы Танзаніі
Катэгорыя:Банту
Боцеў (неадназначнасьць)

**Бо́цеў** () — баўгарскае прозьвішча:

## Асобы
* Аляксандар Боцеў (1879—1947) — баўгарскі палітык
* Грацыян Боцеў (1928—1981) — савецкі вясьляр-алімпіец
* Кірыл Боцеў (1856—1944) — баўгарскі афіцэр, брат Хрыста Боцева
* Стэфан Боцеў (* 1968) — баўгарскі спартовец-цяжкавагавік
* **[[Хрыста Боцеў]]** (1847—1876) — баўгарскі паэт і рэвалюцыянэр

## Геаграфія

* Боцеў — найвышэйшы пункт Балканскіх гор
* Боцеў пік вышынёй 370 м на востраве Лівінгстан
* Ботев — скрайні паўднёвы пункт востраву Лівінгстан
* Боцеўград, да 1934 року Арханіе

## Навука і культура
* Нацыянальны музэй «Хрыста Боцеў» у Калоферы
* Праграма «Хрыста Боцеў» на Баўгарскім нацыянальным радыё
* Боцеў — астэроід

## Спорт

### Футбольныя клюбы
* Боцеў Плоўдзіў — футбольны клюб з Плоўдзіву
* Боцеў Ураца — футбольны клюб з Врацы
* іншыя футбольныя клюбы ніжэйшых дывізіёнаў

### Стадыёны
* Хрыста Боцеў — стадыён у Благоеўградзе
* Хрыста Боцеў — стадыён у Боцеўградзе
* Хрыста Боцеў — стадыён ва Врацы
* Хрыста Боцеў — стадыён у Габраве
* Христо Ботев (стадион, Плоўдзіў) — стадыён у Плоўдзіве

## Глядзіце таксама
* Боцева
Чахлэўл Пятра-Нямц

«**Чахлэўл**» () — румынскі футбольны клюб з гораду Пятра-Нямцу. Заснаваны ў 1919 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Пятра-Нямц
Бокун

**Бо́кун** — беларускае прозьвішча.

## Асобы
* Антоні Бокун (нарадзіўся ў 1973 годзе) — беларускі пратэстанцкі сьвятар
* Герман Бокун (1922—1978) — беларускі спартовец, трэнэр па фэхтаваньні
* Ларыса Бокун (1926—2014) — беларуская спартоўка, трэнэр па фэхтаваньні
* Ян Бокун (нарадзіўся ў 1934 годзе) — беларускі навуковец-цеплаэнэргетык
Сьлёнск Уроцлаў

«**Сьлёнск**» () — польскі футбольны клюб з гораду Ўроцлава. Заснаваны ў 1947 годзе. Двухразовы чэмпіён Польшчы, двухразовы ўладальнік Кубка Польшчы. Хатнія матчы клюб ладзіць на Гарадзкім стадыёне, які здольны зьмясьціць каля 45 тысяч заўзятараў. Гэты стадыён прымаў матчы чэмпіянату Эўропы 2012 году. Раней «Сьлёнск» свае хатнія матчы гуляў на Алімпійскім стадыёне, а таксама стадыёне Апароўская.

## Гісторыя
У 1946 годзе зь Пярэмышлю ва Ўроцлаў была пераведзеная афіцэрская школа сапэраў. Пры ёй у сакавіку 1946 году паўстаў спартовы клюб «Піянэр». У закладзеным клюбе зьявіліся сэкцыі па футболе, хакеі, боксе і веславаньню. «Піянэр» узяў удзел у розыгрышы клясы Б Ніжнясылескае лігі. У першы ж сэзон 1946—1947 гадоў клюб здабыў перамогу і ўзвысіўся ў клясу А. У 1947 годзе да гораду з Кракава пераехала афіцэрская школа пяхоты №1, пры якой быў утвораны свой спартовы клюб. Неўзабаве ў тым жа 1947 годзе абодва клюбы аб’ядналіся. Каманда працягнула выступы ў Ніжнесылескае лізе пад назвай «Піянэр», але ў красавіку 1949 году клюб зьмяніў назоў на «Легія».

Сэзон 1950—1951 гадоў дружына як звычайна пачала ў Ніжнясылескае лізе, але на пачатку 1951 году ўжо да спаборніцтваў не вярнулася, бо далучылася да Другой лігі чэмпіянату Польшчы, якая тады ладзілася паводле сыстэмы вясна—восень. Зьмяніўшы чэмпіянат, клюб зьмяніў і назву, стаўшы ОВКС, які з польскае мовы перакладалася як Спартовы акруговы вайсковы клюб. Уроцлаўцы паводле выніку дэбютнага першынства адразу страцілі месца ў Другой лізе і былі пераведзеныя ў Трэцюю лігу. У 1956 годзе ОВКС здабыў перамогу ў лізе і вярнуўся ў Другую лігу, зноўку зьмяніўшы назву на «Сьлёнск».

Па вяртаньні гульцы каманды правялі неблагі сэзон, але прасунуцца вышэй ім зашкодзіла быдгашчанская «Палёнія». «Сьлёнск» у тым сэзоне меў найлепшую абарону ў Другой лізе. У наступным сэзоне каманда таксама змагаліся за прасоўваньне, але задача выглядала складанай праз наяўнасьць сярод супернікаў шчэцінскай «Погані» і познанскага «Леху». Клюб зноўку фінішаваў другім па-за месцам прасоўваньня, як і год таму. Уроцлаўцы ў той сэзон забілі найбольшую колькасьць галоў ва ўсёй лізе — ажно 56. У той час каманда перамагла познанскую «Варту» зь лікам 8:0. У наступныя гады вынікі пагоршыліся, і каманда за звычай сканчавала сэзон у сярэдзіне табліцы. Сэзон 1963—1964 гадоў апынуўся гістарычным для ўроцлаўскага клюбу. У выдатным стылі «Сьлёнск» упершыню ў гісторыі прабіўся ў найвышэйшы дывізіён Польшчы. У 30 матчах дружына зьведала паразу толькі тройчы, але 19 разоў здабывала перамогу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Уроцлаў
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1947 годзе
Катэгорыя:1947 год у Польшчы
Матчы зборнай Беларусі па футболе 2013 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|чэмпіянату сьвету 2014 году]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|чэмпіянату сьвету 2014 году]]

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|чэмпіянату сьвету 2014 году]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|чэмпіянату сьвету 2014 году]]

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Катэгорыя:2013 год у футболе
Меднікі (неадназначнасьць)

Назву **Меднікі** маюць:

* Меднікі — вёска ў Віленскім павеце Летувы
* Меднікі — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці Беларусі
Енісей

**Енісе́й** (па-эвенкійску: *Іонесі* «вялікая вада», па-хакаску: *Кім*, па-тувінску: *Улуг-Хем* — «вялікая рака», па-кецку: *Хук*, па-селькупску: *Пӱӱл Тяас-қолд*) — рака ў Сібіры, адна з найвялікшых рэкаў сьвету й Расеі. Упадае ў Карскае мора Арктычнага акіяну.

## Назва
Назва паходзіць ад эвенкійскага «Іонесі» — вялікая вада.

## Геаграфія
Адна з найдаўжэйшых рэкаў сьвету: даўжыня ад месца сутокі Вялікага й Малога Енісею — 3487 км, ад вытокаў Малога Енісею — 4287 км, ад вытокаў Вялікага Енісею — 4092 (4123) км. Паводле плошчы басэйну (2580 тыс. км²) Енісей займае 2-е месца сярод рэкаў Расеі (пасьля Абі) і 7-е месца сярод рэкаў сьвету. Для басэйну Енісею характэрная рэзкая асыметрычнасьць: яго правабярэжная частка ў 5,6 разы вышэй за левабярэжную.

Енісей ёсьць мяжой між Заходняй і Ўсходняй Сібір’ю. Ад Саянаў да Арктычнага акіяну Енісей праходзіць праз усе кліматычныя зоны Сібіры. Уласна Енісей пачынаецца ў месьце Кызыле на сутоку Вялікага й Малога Енісею.

### Палеміка: Енісей альбо Ангара
Існуе колькі прычынаў, паводле якіх сучасны *Енісей* ніжэй за суток з ракой Ангарой насамрэч можа лічыцца Ангарой:
* пры сутоку зь *Енісеем* Ангара нясе значна больш вады — ля паселішча Стрэлка сярэднегадавы сьцёк вады ў *Енісеі* складае , а ў вусьці Ангары — 4530 м³/с
* басэйн верхняй часткі *Енісею* складае менш за , то бок значна менш за плошчу вадазбору Ангары — .

Такім чынам можна заключыць, што *Енісей* лічыцца галоўнай ракой з прычыны больш геалягічнае будовы ягонай рачной даліны й праз гістарычна складзеныя традыцыі.

## Населеныя пункты

Месты (разьмешчанныя ўніз па цячэньні): Кызыл, Шаганар, Саянагорск, Мінусінск, Абакан, Дзіўнагорск, Краснаярск, Сасноваборск, Жалезнагорск, Лесасібірск, Енісейск, Ігарка, Дудзінка.

Катэгорыя:Рэкі Расеі
Вісяты

Назву **Вісяты** маюць:

* Вісяты — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Вісяты — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці
Адаменка

Назву **Адаменка** маюць:

* Адаменка — рака ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласьці, правы прыток Дняпра
* Адаменка — пасёлак у Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Паўднёвая Карона

**Паўднё́вая Каро́на** () — невялікае сузор’е ў паўднёвай частцы зорнага неба. Сузор’е зьяўляецца паўднёвым адпаведнікам Паўночнай Кароны. Яно было прадстаўленае ў сьпісе 48 сузор’яў Пталемэя, і зьяўляецца адным з 88 сучасных сузор’яў.


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Паўднёвыя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Малы Пёс

**Малы́ Пёс** () — невялікае сузор’е ў паўночнай частцы экватарыяльнага пояса зорнага неба. У якасьці двухзоркавага астэрызму Малы Пёс быў уключаны ў сьпіс з 48 сузор’яў, складзены Кляўдыюсам Пталемэем, і застаецца адным з 88 сучасных сузор’яў. Побач зь Вялікім Псом, Малы Пёс выяўляўся як адзін з псоў паляўнічага Арыёна.

Малы Пёс мае толькі дзьве зоркі, ярчэйшыя за чацьвертую зорную велічыню: Працыён (α Малога Пса) зь велічынёй 0,34 і Гамэйса (β Малога Пса), якая мае зорную велічыню 2,9. У часе сваіх назіраньняў Ёган Баер даў абазначэньні васьмі зоркам, у тым ліку Альфе і Бэце, а Джон Флэмстыд налічыў 14 зорак. Працыён — сёмая ў небе зорка паводле яскравасьці, а таксама адна з найбліжэйшых да Зямлі. Гэта жоўта-белая зорка галоўнай пасьлядоўнасьці зь белым карлікам-кампаньёнам. Гамэйса — сіне-белая зорка галоўнай пасьлядоўнасьці. Зорка Лейтэна — чырвоны карлік дзявятай зорнай велічыні. Апошняя зьяўляецца другой найбліжэйшай да Зямлі зоркай у сузор’і Малога Пса пасьля Працыёна.

У пачатку сьнежня ў сузор’і Малога Пса пачынаецца мэтэорны паток Каніс-Мінарыды.


Катэгорыя:Сузор’і
Катэгорыя:Экватарыяльныя сузор’і
Катэгорыя:Сузор’і, пералічаныя Пталемэем
Заграб (футбольны клюб)

«**За́граб**» () — харвацкі футбольны клюб з гораду Заграбу. Заснаваны ў 1903 годзе. Чэмпіён Харватыі (2002).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спорт у Заграбе
Ветразь (хмарачос)

**Комплекс «Ветразь»** () — у складзе жылых памяшканьняў і памяшканьняў офісна-гандлёвага прызначэньня знаходзіцца ў працэсе будаўніцтва (Менск, вул. М. Танка). Гэта будзе адзін з навышэйшых будынкаў Беларусі (разам з Royal Plaza): вышыня са шпілем 133 м, колькасьць паверхаў — 34.

## Разьмяшчэньне
Знаходзіцца на скрыжаваньні вуліц Ціміразева, Танка і Кальварыйскай. Побач разьмешчана станцыя мэтро «Фрунзенская», за тры кварталы — праспэкт Незалежнасьці (былы Скарыны).

## Апісаньне
Форма дома нагадвае ветразь, напоўнены ветрам.

Вышыня 34 паверхаў — 114 м. Агульная (з мэталаканструкцыямі над будынкам — шпілем) вышыня будынка складае 133 мэтры. Вентыляваны фасад будзе абліцаваны пліткай з керамаграніту і архітэктурным шклом (гукаізаляцыя падвышаецца ў два разы, узімку — зьніжэньне цепластратаў, улетку — як сонцаахоўны экран).

У жылым доме прапануюцца 1—4-пакаёвыя кватэры плошчай ад 61 м² да 179 м² з вышынёй столяў 3 м. Агульная колькасьць кватэр складае 204, на кожную кватэру прадугледжана машынамесца ў мультыпаркінгу — першай у краіне сыстэме паўаўтаматычных парковачных модуляў. На верхніх паверхах разьмяшчаюцца двухузроўневыя пэнтхаусы з выхадам на адкрытую тэрасу. Акрамя жылых плошчаў, праект «Ветразя» ўключае аб’екты камэрцыйнай нерухомасьці — адміністрацыйна-офісныя і грамадзка-бытавыя памяшканьні агульнай плошчай 6328 м².

## Гісторыя
Перад пачаткам будаўніцтва «Ветразя» нарматыўная база па тэхналёгіі ўзьвядзеньня хмарачосаў у Рэспубліцы Беларусь практычна адсутнічала. Былі распрацаваныя два нарматыўныя дакумэнты («Вышынныя будынкі. Будаўнічыя нормы праектаваньня» і па нормах узьвядзеньня).

У Менску вышыннае будаўніцтва (маналітны жалезабэтон) прадстаўлена бізнэс-цэнтрам «Royal Plaza» (будуецца на прасп. Пераможцаў, 110 м) і комплексам «Тытан» (прасп. Дзяржынскага, 25 пав.), распрацоўкай якіх у краіне ўпаўнаважаны займацца выключна інстытут БелНДІБ.

Увод у эксплюатацыю комплексу заплянаваны на 2013 год. Агульны кошт праекту ацэньваецца ў 54 млн даляраў ЗША.

Будаўнічыя работы вядуцца дэвэлапэрскім падразьдзяленьнем МГК «Ітэра» на ўласныя і пазыковыя сродкі.

Катэгорыя:Збудаваньні Менску
Мікалай Амельяновіч

**Мікала́й Амельяно́віч** (1937, вёска Міхнавічы, цяпер у Бярозаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці Беларусі — 31 студзеня 2013) — беларускі дзяржаўны дзяяч, 1-ы старшыня праўленьня Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь.

## Жыцьцяпіс
Скончыў інстытут народнай гаспадаркі (1961). Працаваў у міністэрстве фінансаў БССР, дырэктарам Менскага фінансава-эканамічнага тэхнікуму, упраўляючым Белканторай Дзяржбанку СССР (1986—1991).

21 сьнежня 1990 року пастановаю Вярхоўнага савету БССР стаў першым кіраўніком створанага Нацыянальнага банку Беларускай ССР. У 1991 на гэтай пасадзе яго замяніў Станіслаў Багданкевіч.

Пасьля працаваў першым намесьнікам старшыні праўленьня Ашчаднага банку Беларусі, у «Тэхнабанку».

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія // TUT.BY

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1937 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярозаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія банкіры
Катэгорыя:Старшыні Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь
Плябань

**Пляба́нь** — вёска ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці, на шашы . Плябань уваходзіць у склад Красьненскага сельсавету. Вёска месьціцца на беразе ракі Вуша.

## Гісторыя
З 1793 года пасля другога падзелу Рэчы Паспалітай Кастыкі, як і ўся Вілейшчына, уваходзіла ў склад Расійскай імперыі, быў утвораны Вілейскі павет у складзе спачатку Мінскай губерні, а з 1843 года - Віленскай губерні. Уваходзіла ў склад Вілейскага павета Расійскай імперыі. У міжваенны час засценак знаходзілася ў складзе Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі, у гміне гміны Краснае .

## Насельніцтва
* 2012 год — 77 чалавек
* 2010 год — 46 чалавек
* 1999 год — 74 чалавекі
* 1931 год — 243 чалавекі
* 1921 год — 215 чалавек
* 1866 год — 102 чалавекі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Маладэчанскага раёну
Катэгорыя:Красьненскі сельсавет (Маладэчанскі раён)
Ласі (Менская вобласьць)

**Ласі́** — вёска ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці, каля шашы . Ласі ўваходзяць у склад Красьненскага сельсавету. Вёска месьціцца на беразе ракі Вуша.

## Гісторыя
Уваходзіла ў склад Вялейскага павету Расейскай імпэрыі. У міжваенны час знаходзілася ў складзе Вялейскага павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі, у гміне Краснае.

## Насельніцтва
* 2010 год — 124 чалавекі
* 1999 год — 168 чалавек
* 1931 год — 252 чалавекі
* 1921 год — 224 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Маладэчанскага раёну
Катэгорыя:Красьненскі сельсавет (Маладэчанскі раён)
Баяры (Красьненскі сельсавет)

**Бая́ры** — вёска ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці. Баяры ўваходзяць у склад Красьненскага сельсавету. Вёска месьціцца на беразе ракі Вуша.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі, Віленскага ваяводства, Вілейскaга паветa, у гміны Краснае .

## Насельніцтва
* 2010 год — 217 чалавек
* 1999 год — 251 чалавек
* 1931 год — 140 чалавек
* 1921 год — 113 чалавекi

## Крыніцы

## Літаратура

Катэгорыя:Населеныя пункты Маладэчанскага раёну
Катэгорыя:Красьненскі сельсавет (Маладэчанскі раён)
Сыльвэстар Жукоўскі

**Сыльвэ́стар Канстанці́навіч Жуко́ўскі** (, ; 31 сьнежня 1860, фальварак Давайнішкі каля Пакрою — 26 лістапада 1937, Коўна) — расейскі і летувіскі генэрал. Стваральнік незалежнага летувіскага войска.

## Жыцьцяпіс
Скончыўшы гімназію ў Мар’ямпалі, працягнуў навучаньне ў вайсковай акадэміі ў Вільні. У 1881 паступіў у Віленскую пяхотную юнкерскую вучэльню, пасьля якой у чыне падпрапаршчыка служыў у 112-м пяхотным Уральскім палку. У 1887 павышаны да падпаручніка. Служыў у 176-м пяхотным Перавалочанскім палку, дзе атрымаў павышэньні, камандаваў ротам, батальёнам.

У 1898 ажаніўся з Жазэфінай Гасдорф і навярнуўся ў лютаранства.

Браў удзел у Расейска-японскай вайне. У 1908 павышаны да падпалкоўніка, прызначаны камандзірам батальёну ў 131-м пяхотным Тыраспальскім палку. У 1911 атрымаў чын палкоўніка.

У Першую сусьветную вайну камандаваў 314-м пяхотным Новааскольскім палком, з 5 красавіка 1916 — 2-й брыгадай 1-й пяхотнай дывізіі. 4 ліпеня 1916 за абарону Шаўляў быў узнагароджаны Георгіеўскай зброяй, 8 лістапада таго ж року атрымаў званьне генэрал-маёра.

18 траўня 1917 атрымаў у падначаленьне ўсю 1-ю пяхотную дывізію.

## Вайна за незалежнасьць Летувы
Пасьля атрыманьня Летувой незалежнасьці ў 1918 року Жукоўскі заняўся стварэньнем на радзіме нацыянальнага войска, стаў міністрам абароны. З 26 красавіка па 27 траўня 1919 быў старшынём Генэральнага штабу, адначасна з 7 траўня быў прызначаны Вярхоўным галоўнакамандуючым Летувіскай арміі. Займаўся арганізацыяй абароны ад бальшавіцкага наступу, непасрэдна плянаваў Куркляйска-Панявескую апэрацыю, у часе якой былі вызваленыя Вількамір і Панявеж.

26 траўня — 6 чэрвеня 1919 летувіскае войска працягнула наступ, у ходзе якога былі вызваленыя Біржы, Радзівілішкі і Ўцяна.

Сыльвэстар Жукоўскі зноў выконваў абавязкі Галоўнакамандуючага з 23 лютага да 14 чэрвеня 1920 року і падчас вайны з Польшчай. 29 траўня 1921 падаў у адстаўку.

5 чэрвеня 1923 вярнуўся на вайсковую службу і да 25 студзеня 1928 быў Вярхоўным галоўнакамандуючым летувіскай арміі, пасьля чаго канчаткова сышоў у адстаўку.

Памёр у 1937 і пахаваны на лютаранскіх могілках Коўны.

## Узнагароды
* Вялікі крыж ордэна крыжа Віціса (1919)
* Ордэн Лачплесіса 2-й клясы

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шавельскім павеце
Катэгорыя:Генэралы Расейскай Імпэрыі
Катэгорыя:Летувіскія генэралы
Катэгорыя:Міністры абароны Летувы
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Крыжа Віціса
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Лачплэсіса II ступені
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Сьвятога Ўладзімера
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Сьвятой Ганны
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Сьвятога Станіслава (Расейская імпэрыя)
Катэгорыя:Гранд-афіцэры ордэна Вялікага князя Гедыміна
Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатой зброяй «За сьмеласьць»
Катэгорыя:Кавалеры чэхаславацкага Ваеннага крыжа 1918 году
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Памерлі ў Коўне
Міхаіл Суднік

**Міхаі́л Рама́навіч Су́днік** (21 лістапада 1910, вёска Пяцюлева, цяпер у Полацкім раёне Віцебскай вобласьці — 19 сьнежня 1995) — беларускі мовазнаўца. Чалец-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1970), кандыдат філялягічных навук (1954). Заслужаны дзяяч навукі БССР (1980).

## Жыцьцяпіс
Скончыў Менскі пэдагагічны інстытут (1938). У 1944—1952 — навуковы супрацоўнік Інстытуту мовы, літаратуры і мастацтва АН БССР. У 1952—1957 загаднік сэктара Інстытуту мовазнаўства АН БССР, у 1957—1983 дырэктар, адначасова з 1975 г. загаднік сэктару лексыкалёгіі і лексыкаграфіі, старшы навуковы супрацоўнік, з 1992 дарадца пры дырэкцыі Інстытуту мовазнаўства Акадэміі навук Беларусі.

Асноўныя напрамкі дасьледаваньняў — беларуская лексыкалёгія і лексыкаграфія, артаграфія, тэрміналёгія, анамастыка. Адзін з аўтараў «Расейска-беларускага слоўніка» (1953), «Беларуска-расейскага слоўніка» (1962), «Артаграфічнага слоўніка» (5-е выд., 1982), «Тлумачальнага слоўніка беларускай мовы» (тт. 1—5, 1977—1983). Старшыня Беларускага (1959—1985) і сябра Міжнароднага (з 1973) камітэтаў славістаў.

Аўтар больш за 100 навуковых прац, манаграфіі.

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (1979), мэдалямі.

## Асноўныя працы
* Арфаграфічны слоўнік / пад рэд. К.Крапівы, 1948
* Да гісторыі беларускай лексікаграфіі (XVII—XVIII стст.): Дыс. кандыдата філал. навук. АН БССР, Ін-т мовазнаўства, 1953
* Беларуская мова: даследаванні па лексікалогіі. , Навука і тэхніка, 1965.
* Слоўнік асабовых уласных імён [Беларус.-рус. і рус.-беларус.] // Мн., АН БССР, Інстытут мовазнаўства, 1965.
* Гістарычная лексікалогія беларускай мовы. Мн., Навука і тэхніка, 1970.
* Беларускае і славянскае мовазнаўства: да 75-годдзя акадэміка АН БССР Кандрата Кандратавіча Крапівы. Мн., Навука і тэхніка, 1972.
* Пытанні культуры пісьмовай мовы, 1991.
* Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы: больш за 65 000 слоў. Мн., Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1996.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полацкім раёне
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі БССР
Катэгорыя:Кандыдаты філялягічных навук
Катэгорыя:Сябры-карэспандэнты Акадэміі навук Беларусі
Жукоўскі

**Жуко́ўскі** — беларускае, польскае і расейскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандар Жукоўскі (* 1979) — беларускі вясьляр
* Валеры Жукоўскі (* 1984) — беларускі футбаліст
* Васіль Жукоўскі (1783—1852) — расейскі паэт
* Станіслаў Жукоўскі (1875—1944) — польскі й расейскі мастак
* Сыльвэстар Жукоўскі (1860—1937) — расейскі й летувіскі генэрал

## Тапонім
* Жукоўскі (горад)

## Глядзіце таксама
* Жукоўскія
Задзіночаньне беларускіх вэтэранаў у Аўстраліі (і Новай Зэляндыі)

**Задзіночаньне Беларускіх Вэтэранаў у Аўстраліі (і Новай Зэляндыі)** — адна зь першых арганізацыяў беларускай эміграцыі ў Аўстраліі. Арганізацыя была сябром Лігі Новых Пасяленцаў і Міжнароднай Лігі Добрай Волі, а таксама кантактавала зь Лібэральнай партыяй Аўстраліі.

Арганізавана ў лютым 1950 году ў Брысбэйне, афіцыйна зарэгістравана як агульнааўстралійская арганізацыя 25 сакавіка 1950 году. Галоўным ініцыятарам стварэньня й кіраўніком быў Данат Яцкевіч.

Было абвешчана пра стварэньне аддзелаў арганізацыі ў Пэрце (1952), Адэлаідзе (1952), Мэльбурне (1956), Тайджэры (Новая Зэляндыя, 1954) — да назвы арганізацыі далучаецца адпаведнае пазначэньне. Галоўнае Кіраўніцтва на Аўстралію ажыцьцяўлялася з управы ў Брысбэйне.

Кірункамі дзейнасьці было наладжваньне нацыянальных мерапрыемтсваў, а таксама рэпрэзэнтацыя беларусаў у аўстралійскім грамадзтве й стасунках зь іншымі арганізацыямі. Задзіночаньне імкнулася актыўна ўдзельнічаць у стварэньні беларускіх стэндаў на міжнацыянальных выставах, наладзіла трансьляцыю беларускіх песень на радыё, выдавала часопіс «Łučnik», мела ўласную друкарню.

Спыніла існаваньне хутка пасьля пераезду кіраўніка Даната Яцкевіча ў Мэльбурн. Да канца 1950-х гадоў зьвесткі пра арганізацыю зьнікаюць.

## Глядзіце таксама
* Беларускае аб’яднаньне ў Аўстраліі

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Аўстраліі
Катэгорыя:Беларусы ў Брысбэйне
Катэгорыя:Люты 1950 году
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1950 годзе
Катэгорыя:1950 год у Аўстраліі