Першамайская вуліца (Магілёў)

**Першамайская вуліца** — цэнтральная вуліца Магілёва, ягоная галоўная транспартная магістраль.

## Гісторыя
Фармаваньне вуліцы пачалося ў XVI стагодзьдзі на тэрыторыі Шклоўскага прадмесьця Новага гораду на поўнач ад цэнтральнага Гандлёвага пляцу (цяпер плошча Славы). Першапачаткова насіла назву *Шклоўская*, у часы Расейскай імпэрыі — *Дняпроўскі праспэкт*. У 1918 годзе перайменавана ў Першамайскую вуліцу, таксама ў савецкія часы насіла назву *Ульянавай-Крупскай* у гонар савецкага грамадзкага дзеяча Надзеі Крупскай, жонкі Ўладзімера Леніна.

Сучаснае аблічча вуліцы пачало фармавацца ў адпаведнасьці з генплянам сацыялістычнай рэканструкцыі гораду 1936—1939 гадоў, паводле якога на яе скрыжаваньні з праспэктам Міру створаны новы грамадзкі цэнтар — плошча Леніна з Домам Саветаў, пабудавана гасьцініца «Дняпро». У пасьляваенныя гады паводле генпляну 1947—1950 гадоў пачалася рэканструкцыя вуліцы ад Савецкай плошчы (цяпер плошча Славы) да плошчы Леніна. У пачатку 1950-х гадоў пабудаваны жылы 143-кватэрны дом на пляцы паміж вуліцай Лазарэнкі і кінатэатрам «Чырвоная Зорка», на супрацьлеглым усходнім баку вуліцы — 5-павярховыя жылыя дамы з крамамі на першых паверхах. Адначасова завершана рэканструкцыя плошчаў Леніна і Савецкай.

У 1960—1970-я гады пабудаваны Дом палітычнай асьветы на Тэатральнай плошчы, будынак Магілёўскага абласнога камітэту КПБ, 6-павярховы 80-кватэрны (з прадпрыемствамі бытавога абслугоўваньня і крамамі на 1-м паверсе) на скрыжаваньні з вуліцай Міронава і 111-кватэрны жылыя дамы, унівэрмаг.

У 1970—1980-я гады на ўчастку паміж плошчамі Леніна і Тэатральнай пашырана за кошт зносу з усходняга боку гістарычнай забудовы. Аб’ёмна-прасторавая кампазыцыя гэтай часткі забудовы заснавана на кантрасьце вышынных будынкаў на заходнім і падоўжных на ўсходнім баках вуліцы.

У 1981 годзе на ўчастку паміж вул. Мігая і Будзённага пабудаваны 9—12-павярховы жылы дом з прадпрыемствамі бытавога абслугоўваньня, у 1984 годзе побач з гасьцініцай «Дняпро» ўзьведзены 12-павярховы жылы дом.

## Разьмяшчэньне
Працягласьць 6350 м ад плошчы Славы да Шклоўскай шашы.

## Забудова

Вялікую ролю ў фармаваньні архітэктурных ансамбляў вуліцы адыгрываюць разьмешчаныя на ёй плошчы Славы, Тэатральная, Леніна, Прывакзальная, а таксама захаваныя помнікі архітэктуры XVII — пачатку XX ст. — будынкі былога акруговага суду (цяпер музэй), чыгуначнага вакзалу, гарадзкога тэатру, жаночай гімназіі, шляхецкага сходу, мэмарыяльная арка. На вуліцы разьмешчаны таксама завод «Строммашына», Магілёўская аблдрукарня імя Спірыдона Собаля і іншыя.

### Няцотны бок
* Рэшткі Богаяўленскага манастыру (ХVІІ—ХІХ стагодзьдзі) у квартале, абмежаваным вуліцамі Першамайскай, Ленінскай, Болдзіна — 
* № 7 — Будынак гарадзкога тэатру (1886—1888) — 

* № 11 — 
* № 13 — 
* № 15 — 
* № 17 — 
* № 19 — 
* № 21 — 
* № 23 — 
* № 23а — 
* № 25 — 
* № 27 — 
* № 29 — гасьцініца «Дняпро».
* № 41 (*[[бульвар Леніна (Магілёў)|бульвар Леніна]], 6*) — жылы дом (1938—1940) — 
* № 59 — Магілёўскі абласны лячэбна-дыягнастычны цэнтар.
* № 61 — унівэрмаг «Цэнтральны» (ЦУМ).
* № 71 — Дом Саветаў (1938—1940) — 
* № 73 — Будынак былых жандарскіх казармаў (да 1861г.). Цяпер у ім разьмяшчаецца Магілёўскі тэатар лялек. — 
* № 75 — Царква Трох Сьвяціцеляў (1906—1909) — 
* № 77 — Магілёўскі завод «Строммашына».
* № 83 — Будынак (пачатак ХХ стагодзьдзя). Цяпер у ім разьмяшчаецца тэлерадыёкампанія «Магілёў» — 
* № 85 — Эканамічны суд Магілёўскай вобласьці.
* № 93 — Магілёўскі дзяржаўны політэхнічны каледж.
* № 125 — Будынак (пачатак ХХ стагодзьдзя)  — 

### Цотны бок

* № 8 — Музэй этнаграфіі.
* № 10 — Магілёўская абласная філярмонія.
* № 14 — Будынак кінатэатру «Чырвоная зорка» (1920-я) — 
* № 18 — былы Дом культуры швейнай фабрыкі. Цяпер у будынку разьмяшчаецца Магілёўаўтадар.
* № 22 — 
* № 24 — Сярэдняя школа № 1 — 
* № 24а — 
* № 26 — 
* № 28 — Паштамт.
* № 28а — Магілёўскі гарадзкі выканаўчы камітэт.
* № 30 — Цэнтральная гарадзкая бібліятэка імя К. Маркса
* № 34 — Будынак былога шляхецкага сходу (другая палова ХІХ стагодзьдзя). Цяпер у будынку разьмяшчаецца Магілёўскі гарадзкі Цэнтар культуры і вольнага часу. — 
* № 34а — гандлёвы цэнтар «Магніт».
* № 40/39 — жылы дом (1938—1940) — 
* № 42/20 — жылы дом (1938—1940) — 
* № 70 — Магілёўская аблдрукарня імя Сьпірыдона Собаля.
* № 82 — Дом культуры чыгуначнікаў
* № 152 — Прафэсійны ліцэй № 9.

## Помнікі
* Бюст І. І. Гусакоўскага (1955 г.) — 
* Магіла І. С. Лазарэнкі (1944 г.), у сквэры — 
* Мэмарыяльная арка (1780 г.), насупраць гасьцініцы «Дняпро» — 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Першамайская