open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чэмпіянат сьвету па шашэйна-колцавых матагонках

**Чэмпіянат сьвету па шашэйна-колцавых матагонках** () — вышэйшая катэгорыя спартовых гонак на матацыклях. Праводзіцца Міжнароднай матацыклетнай фэдэрацыяй з 1949 году.

## Рэглямэнт

### Тэхнічны
Чэмпіянат сьвету па матагонках падзяляецца на тры кляса — Moto3, Moto2, MotoGP. Да 2002 году вышэйшай клясай была кляса 500 см³, але з-за таго, што ў ім выкарыстоўваліся 2-тактавыя рухавікі й матацыклі падобнай схемы не ўжываліся больш нідзе, яе было вырашана замяніць клясай MotoGP, дзе выкарыстоўваюцца 4-тактавыя маторы да 990 см³, з 2007 па 2011 гады з-за небясьпекі іхных хуткасьцяў іхны аб’ём быў паменшаны да 800 см³, пасьля чаго ў 2012 годзе вярнуліся да «літровых» спартовых прататыпаў.

### Спаборніцкі
Старт гонак праводзіцца з месца. Дыстанцыя вар’іруецца паводле клясаў, то бок для Moto3 дыстанцыя складае 100 км, Moto2 — 110 км, МотоGP — 120 км. Налічэньне пунктаў вырабляецца паводле звычайнай для колцавых матагонак сыстэме, як то ўзнагароджваюцца першыя 15 пілётаў, якія атрымліваюць ад 25 пунктаў да 1 паводле наступнай схемы 25-20-16-13-11-10-9-8-7-6-5-4-3-2-1.

У залік марак ідзе лепшы вынік паводле маркаў.

## Чэмпіёны

### Клясы МотоGP
* Нікі Гэйдэн (2006)
* Кейсі Стоўнэр (2007)
* Валянтына Росі (2008)
* Валянтына Росі (2009)
* Хорхэ Лярэнса (2010)
* Кейсі Стоўнэр (2011)
* Хорхэ Лярэнса (2012)

### Клясы Moto2
* Хорхэ Лярэнса (2006)
* Хорхэ Лярэнса (2007)
* Марка Сыманчэльлі (2008)
* Хіросі Ааяма (2009)
* Тоні Эліяс (2010)
* Штэфан Брадль (2011)
* Марк Маркес (2012)

### Клясы Moto3
* Альвара Баўтыста (2006)
* Габар Талмашы (2007)
* Майк Ды Мэльё (2008)
* Хуліян Сымон (2009)
* Марк Маркес (2010)
* Нікаляс Тэроль (2011)
* Сандра Картэзэ (2012)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Спартовыя спаборніцтвы
Новы замак (Штутгарт)

**Новы замак**, або **Новы палац** () — замак (палац) у цэнтры Штутгарту, у Бадэн-Вюртэмбэргу.

Замак-рэзыдэнцыя вюртэмбэрскіх герцагаў і каралёў быў пабудаваны ў 1746—1807 гадах. Побач зь ім знаходзіцца Стары замак, разам яны ўтвараюць Замкавы пляц Штутгарту. У канцы Другой сусьветнай вайны замак быў амаль цалкам разбураны. У 1957 годзе было вырашана аднавіць яго. Сёньня ў будынку разьмешчаны міністэрствы фінансаў і культуры зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Замкі Нямеччыны
Катэгорыя:Штутгарт
Вюртэмбэрскі дом

**Вюртэмбэрскі дом** ( — старажытны нямецкі шляхецкі род, які мае свае карані ў асяродзьдзі Саліяў, кіраваў Вюртэмбэргам з канца XII стагодзьдзя да 1918 году. Галоўнымі супернікамі Вюртэмбэргаў за вяршэнства ў Швабіі традыцыйна былі Цэрынгены і Фюрстэнбергі. Паводле вынікаў Напалеонаўскіх войнаў вюртэмбэрскія кіраўнікі, быўшы найбліжэйшымі сваякамі Раманавых праз Марыю Фёдараўну, нарасьцілі свае ўладаньні і прынялі каралеўскі тытул (гл. Каралеўства Вюртэмбэрг). Адна з галінаў роду да канца XVIII стагодзьдзя правіла графствам Манбэльярскім на тэрыторыі сучаснай Францыі.

## Вядомыя прадстаўнікі
* Усё кіраўнікі Вюртэмбэргу
* Іншыя чальцы Дому:
** Аўгуст Фрыдрых Эбэргард Вюртэмбэрскі (1813—1885)
** Аляксандар Вюртэмбэрскі (1771—1833)
** Альбрэхт Вюртэмбэрскі (1865—1939)
** Амалія Баварская (1865—1912)
** Яўген Вюртэмбэрскі (1788—1857)
** Алена Паўлаўна (Фрыдэрыка Вюртэмбэрская) (1807—1873)
** Карл Вюртэмбэрскі (нар. 1936)
** Людвіг Вюртэмбэрскі (1756—1817)
** Марыя Фёдараўна (жонка Паўла I) (1759—1828)
** Паўль Карл Фрыдрых Аўгуст Вюртэмбэрскі (1785—1852)
** Сафія (прынцэса Вюртэмбэрская) (1818—1877)
* Прадстаўнікі марганатычных галінаў:
** Марыя Тэкская — каралева Ангельшчыны, жонка караля Георга V
** Вільгельм фон Урах — кароль Летувы (1918 год)

## Рэзыдэнцыі Вюртэмбэргаў

## Вонкавыя спасылкі
* Радавод роспіс Вюртэмбэрскага дому
* «Das Haus Württemberg» 
* Hofkammer des Hauses Württemberg 

Катэгорыя:Вюртэмбэрг
Інтэр Турку

«**Інтэр**» () — фінскі футбольны клюб з гораду Турку. Заснаваны ў 1990 годзе. Чэмпіён Фінляндыі (2008), двухразовы ўладальнік Кубка Фінляндыі (2009, 2018).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Турку
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Стары замак (Штутгарт)

**Стары замак** () — рэзыдэнцыя кіраўнікоў Вюртэмбэрскага дому ў цэнтры Штутгарту (Нямеччына).

Першае ўмацаванае збудаваньне было пабудавана ўжо ў 950 годзе, з XIV стагодзьдзя фартэцыя зрабілася рэзыдэнцыяй графаў Вюртэмбэрскіх. Пры герцагах Крыстафе і Людвігу ў 1553—1578 гадох будынак быў перабудаваны ў замак. Падчас Другой сусьветнай вайны замак быў значна разбураны, рэстаўрацыйныя работы праходзілі да 1971 году. Сёньня ў замку месьціцца Музэй Вюртэмбэргу.

## Галерэя

Файл:AltesSchlossStuttgart.JPG|Выгляд на Стары замак Штутгарту з боку пляцу Шылера
Файл:Stuttgart AltesSchloss03.JPG|Выгляд на Стары замак збоку Марктгале
Файл:Altes_Schloss_Stuttgart.jpg|Выгляд на Стары замак збоку Шарлётэнпляц
Файл:Stuttgart-altes-schloss-innenhof.jpg|Унутраны двор у час Калядаў
Файл:Stuttgart-schlosskapelle.jpg|Замкавая кірха
Файл:Eberhard I Württemberg Reiterstandbild Altes Schloss.jpg|Конная статуя Эбэргарда I


## Глядзіце таксама
* Замкавы парк

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Замкі Нямеччыны
Катэгорыя:Штутгарт
Замкавы парк (Штутгарт)

**За́мкавы парк** ( — 600-гадовы паркавы ляндшафт у Штутгарце, пачынаецца ў цэнтры гораду і распасьціраецца ўздоўж цячэньня Нэзэнбаху да Нэкару. У межах праекту Штутгарт 21 заплянаваныя вялікія перайначваньні парку, зьвязаныя з будаўнічымі працамі і даданьнем тэрыторыяў, занятых на гэты момант шляхамі чыгуначных паведамленьняў.

## Структура парку
Афіцыйна парк падзяляецца на тры часткі, зьвязаныя паміж сабой пешаходнымі мастамі:
* Верхні замкавы парк ()
* Сярэдні замкавы парк ()
* Ніжні замкавы парк ()

Катэгорыя:Паркі Нямеччыны
Катэгорыя:Штутгарт
Дзьмітры Якуцэня

**Дзьмі́тры Васі́льевіч Якуцэ́ня** (нар. 12 сакавіка 1951, в. Кавалі, цяпер у Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці, БССР) — беларускі і расейскі мастак.

## Жыцьцяпіс
Дзьмітры Якуцэня нарадзіўся ў вёсцы Кавалі Ружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Скончыў школу №54 у . У 1971 пераехаў у Ленінград. Навучаўся ў малявальных клясах пры , пасьля скончыў мастацкі факультэт .

Выкладаў у мастацкай школе, займаўся дызайнэрскай працай, самастойнай творчай дзейнасьцю.

Удзельнічае ў выставах з 1987 року.

Чалец санкт-пецярбурскага аддзяленьня Саюзу мастакоў Расейскай Фэдэрацыі (1991), маскоўскага Міжнароднага мастацкага фонду (1997).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* АртРу. Інфо 
* Кароткая біяграфія // Пружанскі палацык

Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Расейскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Сябры Саюзу мастакоў Расеі
Жырмуны (неадназначнасьць)

Назву **Жырмуны** маюць:

* Жырмуны — вёска ў Воранаўскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Жырмуны — вёска ў Лідзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
Штутгарцкая тэлевежа

**Шту́тгарцкая тэлевізі́йная ве́жа** () — першая ў сьвеце тэлевізійная вежа, пабудаваная з жалезабэтону, якая зьявілася прататыпам для іншых вежаў падобнага тыпу ва ўсім сьвеце. Знаходзіцца на паўднёвым усходзе Штутгарту.

## Тэхнічныя зьвесткі
* Вышыня: 483 м над узроўнем мора
* Агульная вышыня да пункту ўсталяваньня антэны: 216,8 м
* Вышыня верхняй агляднай пляцоўкі: 153,5 м
* Вышыня ніжняй агляднай пляцоўкі: 150 м
* Дыямэтар асновы: 27 м
* Агульная вага вежы: каля 3000 тон
* Вага асновы: каля 1500 тон
* Хуткасьць пад’ёму ліфтаў: каля 4 м/с
* Панарамная кавярня на плятформе ў кошы вежы
* Максымальны дыямэтар кошу вежы: 15 м

## Гісторыя
* Пачатак будаўніцтва: 10 студзеня 1954
* Адкрыцьцё: 5 лютага 1956
* 1959: атрымлівае архітэктурны прыз
* 1986: уключаная ў Сьпіс культурных помнікаў Нямеччыны
* 2009: атрымлівае тытул Гістарычнага сымбалю інжэнэрнага будаўнічага мастацтва ў Нямеччыне
* З прычыны пажарнай небясьпекі, вежа зачыненая для наведваньняў з 28 сакавіка 2013
* Чэрвень 2013: обэрбурмістар Штутгарту Фрыц Кун паведаміў, што ў будучыні прадугледжваецца зноў адчыніць вежу для наведвальнікаў

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Штутгарцкай тэлевізыйнай вежы

Катэгорыя:Тэлевежы
Катэгорыя:Вежы Нямеччыны
Тэлевежа
Вюртэмбэрг

**Вю́ртэмбэрг** () — гістарычная вобласьць на паўднёвым захадзе Нямеччыны, частка рэгіёну Швабія, цэнтральным горадам якой на працягу працяглага пэрыяду быў Штутгарт. У мінулым — герцагства, затым — каралеўства; зь ліквідацыяй манархіі стаў вольнай народнай дзяржавай у складзе Ваймарскай рэспублікі, якая была скасавана пасьля Другой сусьветнай вайны. З 1952 году — у складзе фэдэральнай зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг.

## Гісторыя

### Пачатковы пэрыяд
Уладарны дом Вюртэмбэргаў упершыню зьявіўся на гістарычнай арэне ў XI стагодзьдзі. Першым вядомым прадстаўніком дому быў Конрад I. У XII стагодзьдзі Вюртэмбэргі атрымліваюць тытул графаў.

### Пэрыяд герцагства (1495—1806)

У 1495 годзе Вюртэмбэрг атрымлівае статус герцагства.

### Пэрыяд каралеўства (1806—1918)

У 1806 годзе Вюртэмбэрг увайшоў у склад Райнскага Зьвязу і атрымаў ад Напалеона I Банапарта статус каралеўства.

З 1806 да 1918 году Вюртэмбэргам кіравалі чатыры каралі:

* Фрыдрых I
* Вільгельм I
* Карл I
* Вільгельм II

Падчас Лістападаўскай рэвалюцыі 1918 году апошні вюртэмбэрскі кароль Вільгельм II адрокся ад стальцу.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Das Königreich Württemberg, eine Beschreibung nach Kreisen, Oberämtern und Gemeinden* (Stuttgart, 1904)
* *Statistisches Handbuch für das Königreich Württemberg* (Stuttgart, 1885 fol.)
* *Das Königreich Württemberg, eine Beschreibung von Land, Volk und Staat* (1893)
* *Jahresberichte der Handels- und Gewerbekammern in Württemberg*
* Lang, *Die Entwicklung der Bevölkerung Württembergs im Laufe des 19ten Jahrhunderts* (Tübingen, 1903)
* Engel and Schulze, *Geognostischer Wegweiser durch Württemberg* (Stuttgart, 1908)
* *Staatsrecht des Königreichs Württemberg* (Tübingen, 1908)
* F. Bitzer, *Regierung und Stände in Württemberg* (Stuttgart, 1882).
Чэмпіянат сьвету па футболе 2002 году

**XVII [[Чэмпіянат сьвету па футболе]]** ФІФА — галоўнае футбольнае спаборніцтва, якое праходзіла з 31 траўня па 30 чэрвеня 2002 году ў Рэспубліцы Карэі і Японіі. Першы чэмпіянат сьвету, які быў праведзены ў Азіі і апошні, дзе дзейнічала правіла залатога мяча.

## Стадыёны
Чэмпіянат праходзіў на 20 стадыёнах у 20 гарадах, па 10 з кожнай краіны-гаспадара.




## Групавы турнір
На першым этапе чэмпіянату 32 зборныя падзяляліся на 8 групаў па 4 каманды. З кожнай групы ў 1/8 фіналу выходзілі па дзьве каманды.

### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

### Група E

### Група F

### Група G

### Група H

## Плэй-оф

:1 — матч завершыўся ў дадатковы час, дзякуючы залатому мячу
:2 — матч завершыўся ў сэрыі пэнальці

## Фінал

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Зьвесткі пра чэмпіянат

Катэгорыя:Чэмпіянаты сьвету па футболе
Салітуд

**Салітуд** (, ад францускага *Solitude* — адзінота) — паляўнічы замак у заходняй частцы Штутгарту, на паўднёвым захадзе Нямеччыны. Пабудаваны ў стылі ракако (з элемэнтамі клясыцызму) у 1763—1769 гадох архітэктарамі Ёганам Фрыдрыхам Вайгінгам і Філіпам дэ ля Гэп’ерам у час кіраваньня герцага Карла Яўгена. Ужо ў 1770 годзе герцаг заснаваў тут школу (*Karlsschule*), якая ў 1781 годзе была пераўтвораная ў Вышэйшую школу. Бадай найвядомейшым яе вучнем стаў пазьней Фрыдрых Шылер (яго бацька, Ёган Каспар Шылер, таксама ў свой час навучаўся ў гэтай школе). У сярэдзіне XX стагодзьдзя будынак быў у паўразбураным стане. Яго рэстаўрацыя адбылася ў 1972—1983 гадох. З 1990 году ў замку разьмешчана мастацкая акадэмія. Сам замак зьяўляецца адным зь Дзяржаўных замкаў і садоў Бадэн-Вюртэмбэргу і адчынены для наведвальнікаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Замкі Нямеччыны
Катэгорыя:Штутгарт
Рыл (футбольны клюб)

«**Рыл**» () — былы ўэйлскі футбольны клюб з гораду Рылу. Заснаваны ў 1879 годзе. Двухразовы чэмпіён Ўэйлзу, чатырохразовы ўладальнік Кубка Ўэйлзу.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Рыл
Рыгвэда

**Рыґвэда** (, , «Веда хвалебнаў») — збор хвалебнаў, першы вядомы помнік індыйскай літаратуры.

Рыґвэда — збор хвалебнаў на ведавым санскрыце, які ўваходзіць у лік чатырох індуісцкіх рэлігійных тэкстаў, вядомых як Веды. Рыґвэда была складзена, напэўна, каля 1700—1100 гг. да н. э. і зьяўляецца адным з самых старажытных інда-іранскіх тэкстаў і адным з самых старажытных рэлігійных тэкстаў у сьвеце. Стагодзьдзямі яна захоўвалася толькі ў вуснай традыцыі і ўпершыню запісана была, верагодна, толькі ў раньнім Сярэднявеччы. Рыґвэда — найбольш старажытная і значная зь Ведаў, каштоўная крыніца для вывучэньня старажытнаіндыйскай гісторыі і міталёгіі. У 2007 годзе ЮНЭСКО ўлучыла Рыґвэду ў рэестар «Памяць сьвету».

## Вонкавыя спасылкі
* Поўны тэкст на санскрыце (дэванагары) (Wikisource)
* Поўны тэкст на санскрыце (ASCII) (Wikisource)
* Павло Ріттер. Кантата РИКВЕДА. 

Катэгорыя:Індуісцкая міталёгія
Катэгорыя:Індуісцкія тэксты
Вуліца Першамайская (Менск)

**Вуліца Першамайская** — адна з найстарэйшых цэнтральных вуліцаў Менску. Знаходзіцца ў Ленінскім і Партызанскім раёнах і ідзе ад вуліцы Чырвонаармейскай цераз раку Сьвіслач да вуліцы Зьмітрака Бядулі. Даўжыня — 1,2 км. Перасякаецца з вуліцамі Пуліхава, Фрунзэ і Захарава. На вуліцы знаходзяцца Сьледчы камітэт Рэспублікі Беларусь, УП «Менскі холадакамбінат № 1», гаспадарчыя і прадуктовыя крамы. Да вуліцы прылягаюць парк імя Горкага, агароджаны сквэр паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і Янкі Купалы і сквэр Сымона Балівара. Уваходзіць у лік найдаражэйшых жылых вуліцаў Менску.

## Гісторыя
На мапе Менску 1858 году вуліца была ўжо пазначаная і праходзіла па паўднёва-ўсходняй мяжы гораду. Гістарычная назва вуліцы — Вясёлая. Недалёка ад вуліцы знаходзіліся вайсковыя казармы, склады, шпіталь. Існуе меркаваньне, што сваю назву вуліца атрымала з-за вялікай колькасьці піцейных дамоў і вайскоўцаў, якія вясёла бавілі тут час з жанчынамі лёгкіх паводзінаў.

Пасьля кастрычніцкага перавароту ў 1923 годзе вуліца атрымала назву Першамайскай. У спадарожніку па Менску (1930 г.) і на гарадзкой мапе 1934 году вуліца ўжо пазначаная з новай назвай.

У час нацысцкае акупацыі Першамайская была сярод нешматлікіх вуліцаў, якія захавалі сваю назву.
 
У сучаснай гарадзкой гісторыі вуліца найбольш гучна ўзгадвалася ў 1999 годзе, калі тут на перакрыжаваньні з вуліцай Пуліхава 17 кастрычніка адбылася жорсткая сутычка паміж удзельнікамі «Маршу свабоды» і міліцыяй, а таксама ўвесну 2013 году, калі жыхары раёну дамагліся скасаваньня пляну будаўніцтва на набярэжнай Свіслачы ля скрыжаваньня з вуліцай Пуліхава шматфункцыянальнага культурна-забаўляльнага цэнтру «Park Avenue».

## Забудова
Забудова вуліцы незвычайная ў тым сэнсе, што дамы зь няцотнымі нумарамі разьмешчаныя толькі на другой палове вуліцы, на адлегласьці ў паўкілямэтру ад яе пачатку. Таксама цікавай асаблівасьцю вуліцы зьяўляецца тое, што незвычайна вялікая колькасьць будынкаў на ёй пабудаваныя ў гады, якія заканчваюцца на «8».

## Помнікі і мэмарыяльныя дошкі

Файл:Ахоўная дошка - вуліца Першамайская - Менск.jpg|Ахоўная дошка на дамах у пачатку вуліцы 


## Далягляды вуліцы

Файл:Менск Першамайская (2).JPG|Від на паўночны ўсход ад перакрыжаваньня вуліцы з Чырвонаармейскай
Файл:Менск Першамайская (3).JPG|Від поўдзень ад перакрыжаваньня вуліцы з вуліцай Янкі Купалы
Файл:Менск - Першамайская - мост цераз Сьвіслач.JPG|Від на мост цераз раку Сьвіслач з боку парку імя Горкага
Файл:Менск - Сьвіслач - від з Першамайскай.JPG|Від на паўночны захад на раку Сьвіслач з масту па вуліцы Першамайскай
Файл:Менск Першамайская (4).JPG|Від на паўднёвы захад ад перакрыжаваньня вуліцы з вуліцай Фрунзэ


## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* Сацукевіч, Іван. Тапанімія вуліцы і плошчаў Менска ў ХІХ — пачатку ХХ стст. // «Беларускі калегіюм», 4 чэрвеня 2008.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вуліца Першамайская// wikimapia.org
* Вуліца Першамайская// ato.by

Катэгорыя:Вуліцы Менску
Катэгорыя:Ленінскі раён (Менск)
Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)
Кабыляцкая гара

**Кабыля́цкая гара́** — урочышча каля вёскі Андрэеўшчына (на поўнач ад Воршы), дзе былі выяўленыя масавыя пахаваньні людзей, расстраляных НКУС у 1930—1950 гадох. Першае ў Беларусі афіцыйна прызнанае месца масавых расстрэлаў і пахаваньняў ахвяраў сталінскіх рэпрэсіяў. Дакладная колькасьць загінулых невядомая, паводле розных ацэнак ад 300 да 5000 чалавек.

## Мінуўшчына
У верасьні 1982 року пры пабудове чыгуначнага адгалінавальня Ворша-Паўночная ва ўрочышчы знайшлі яму з парэшткамі целаў 50 расстраляных. Створаная камісія з прадстаўнікоў савецкіх і адміністрацыйных ворганаў (пракурор, судовы экспэрт, прадстаўнік вайскамату, міліцыя) 20 верасьня правяла агляд месца і парэштак. Пасьля апытаньня мясцовых жыхароў і правядзеньня эксгумацыі камісія выключыла магчымасьць таго, што расстрэлы зьдзейсьненыя падчас нямецкай акупацыі. У афіцыйным заключэньні камісія адзначыла:

У 1990 року на распараджэньне аршанскіх уладаў на месцы расстрэлаў мірнага насельніцтва паўстаў першы помнік ахвяраў сталінскіх рэпрэсіяў. У 1994 годзе аршанскія ўлады ўсталявалі валун з чырвонага дняпроўскага граніту і шыльду з цытатай зь вершу Ганны Ахматавай: «Хотелось бы всех поимённо назвать, да отняли список и негде узнать». Пазьней шыльда была скрадзеная. Зь сярэдзіны 1990-х падтрымкай мэмарыялу займаюцца грамадзкія актывісты.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* ВІРТУАЛЬНЫ МУЗЕЙ САВЕЦКІХ РЭПРЭСІЙ У БЕЛАРУСІ
* Кобылякі. Растраляны ў Воршы.
* «КРУМКАЧЫ» НА КАБЫЛЯЦКАЙ ГАРЫ.
* Паліна Сцепаненка. Кабыляцкая гара — сімвал цёмных сіл і людскіх пакут. Беларускае Радыё РАЦЫЯ.

Катэгорыя:Гісторыя Воршы
Кабыляцкая гара
Катэгорыя:Геаграфія Аршанскага раёну
Катэгорыя:Узгоркі Беларусі
Кіт Бэнсан

**Кіт А́ндэрсан Бэ́нсан-мало́дшы** (;  13 жніўня 1988 году, Кліўлэнд, Агаё, ЗША) — прафэсійны баскетбольны гулец з ЗША.

## Жыцьцяпіс
Выступаў за каманду коледжу Оклэнду «Оклэнд Голдэн Грызьліс». На драфце 2011 року быў абраны пад 48-м нумарам клюбам «Атланта Гокс». Прафэсійную кар’еру пачаў у клюбе найвышэйшай італьянскай лігі «Дынама Сасары», які пакінуў па сканчэньні лакаўту ў НБА.

Згуляўшы ў дзьвюх матчах міжсэзоньня, Кіт Бэнсан пакінуў «Атланту». Гуляў у Лізе разьвіцьця НБА, «Голдэн Стэйт Ўорыярз» (НБА), «Ток-Эн-Тэкст Трапанг Тэкстэрз» (Філіпіны).

У 2013 заключыў кантракт зь беларускім клюбам «Цмокі-Менск» на адзін сэзон, па сканчэньні якога перайшоў у кітайскі «Шэньсі Зінда».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль у НБА
* Профіль ва ўнівэрсытэце Оклэнду

Катэгорыя:Баскетбалісты ЗША
Мармарай

**Мармарай** () — падводны чыгуначны тунэль пад пралівам Басфор, пабудаваны дзеля злучэньня эўрапейскай і азіяцкай частак Стамбулу. Рух цягнікоў праз тунэль працягласьцю 13,6 км (уключаючы 1,4 км непасрэдна пад вадой) пачаўся 29 кастрычніка 2013 року.

Будаўніцтва тунэлю каштавала 3,5 млрд даляраў ЗША. З улікам пад’езных шляхоў, злучэньня з сеткаю існых аўтадарогаў і інфраструктуры кошт праекту склаў 5 млрд даляраў.

Тунэль зьяўляецца часткаю праекту «Мармарай» па мадэрнізацыі чыгуначнай сыстэмы Стамбулу. Самы глыбокі ўчастак тунэлю знаходзіцца за 60 мэтраў ад паверхні заліва.

Назва Мармарай паходзіць ад спалучэньня турэцкіх словаў «Marmara» (Мармуровае мора, якое разьмешчанае на поўдзень ад тунэля) і «ray» — рэльс.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Басфор
Катэгорыя:Тунэлі ў Турэччыне
Катэгорыя:Транспарт у Стамбуле
Катэгорыя:Чыгуначныя тунэлі
Катэгорыя:Турэцкая чыгунка
Беларуская канфэрэнцыя (1918)

**Беларуская канфэрэнцыя** — канфэрэнцыя, адбылася 25—28 студзеня 1918 году ў Вільні. Скліканая Арганізацыйным камітэтам, у які ўваходзілі прадстаўнікі розных сацыяльных колаў і беларускіх арганізацыяў з акупаванай Нямеччынай тэрыторыі Беларусі.

Правядзеньне канфэрэнцыі было выкліканае падзеямі ў Расеі (кастрычніцкі пераварот 1917 году), ва ўсходняй частцы Беларусі (Ўсебеларускі зьезд, антыбеларуская палітыка бальшавікоў) і на тэрыторыі, акупаванай нямецкімі войскамі (абвяшчэньне Летувіскай Рэспублікі ў сьнежні 1917). У сувязі з гэтым узьнікла неабходнасьць узгадніць мэты розных беларускіх арганізацыяў, «апрацаваць асновы беларускага народнага прадстаўніцтва» й «палажыць першы камень пад будоўлю нашай гасударственнай будучыні». 3 прычыны таго, што нямецкія акупацыйныя ўлады й Летувіская Тарыба падазрона ставіліся да беларускага вызваленчага руху, Арганізацыйны камітэт у сваёй абвестцы прапанаваў склікаць падрыхтоўчую нараду, якая, «разгледзеўшы сучаснае палітычнае палажэньне і вырабіўшы сабе ясны погляд на яго, павінна апрацаваць асновы арганізацыі беларускага народнага прадстаўніцтва».

Нарада сабралася 25 студзеня 1918 году ў Вільні й абвясьціла сябе Беларускай канфэрэнцыяй. Дэлегатам належала разгледзець 2 канцэпцыі: выпрацаваную ў верасьні 1917 канфэрэнцыяй Беларускага народнага камітэту, Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы й Віленскага камітэту Беларускай сацыялістычнай грамады й выпрацаваную арганізацыяй Сувязь незалежнасьці і непадзельнасьці Беларусі. Пасьля ўзгадненьня сваіх пазыцыяў беларускія арганізацыі не адмовіліся ад ідэі Беларуска-Летувіскай дзяржавы. На думку ўдзельнікаў канфэрэнцыі, гэтая дзяржава павінная была стаць канфэдэрацыяй 2 аўтаномных тэрыторыяў — беларускай і летувіскай; у склад канфэдэрацыі, павінны былі ўвайсьці ўсе беларускія й усе летувіскія землі.

На канфэрэнцыі быў абраны каардынацыйны цэнтар беларускіх арганізацыяў і прадстаўнічы орган акупаванай Нямеччынай тэрыторыі Беларусі — Віленскую беларускую раду.

## Літаратура
* Сідарэвіч, А. М. Беларуская канферэнцыя 1918 / А. М. Сідарэвіч //  — С. 374—375.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Катэгорыя:Канфэрэнцыі
Катэгорыя:Падзеі 1918 году
Віленская беларуская рада

**Віленская беларуская рада** (ВБР) — каардынацыйны цэнтар беларускіх палітычных і грамадзкіх арганізацыяў у студзені 1918 — чэрвені 1919.

Выбраная на Беларускай канфэрэнцыі 1918 ў Вільні й замяніла сабой Беларускі народны камітэт. Старшыня Антон Луцкевіч. 3 абвяшчэньнем 16 лютага 1918 незалежнасьці Летувіская Рэспублікі ВБР стала цалкам на незалежніцкія пазыцыі. 19 лютага 1918 прыняла пастанову, паводле якой сувязь паміж Расеяй і Беларусьсю абвяшчалася парванай. Вітала абвяшчэньне 9 сакавіка 1918 БНР. 6 чальцоў ВБР (Вацлаў Ластоўскі, Антон Луцкевіч, Іван Луцкевіч, Янка Станкевіч, Дамінік Сямашка, Язэп Туркевіч) былі кааптаваныя ў Раду БНР і прынялі ўдзел у складаньні Трэцяй Устаўнай граматы БНР. 27 лістапада 1918 6 чальцоў ВБР (В. Ластоўскі, І. Луцкевіч, Я. Станкевіч, Д. Сямашка, У. Талочка, К. Фалькевіч уключаныя ў склад Летувіскай Тарыбы. Пасьля акупацыі Вільні Чырвонай Арміяй дзейнасьць ВБР практычна спыненая. 3 прыходам у горад польскіх войскаў у красавіку 1918 ВБР зьвярнулася да Ю. Пілсудзкага з дэклярацыяй, у якой выказвала надзею, што ён дапаможа аднавіць незалежную Беларусь у яе этнічных межах і дазволіць дзейнасьць Рады БНР. Спыніла існаваньне пасьля стварэньня Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гарадзеншчыны.

## Літаратура
* А. Сідарэвіч. Віленская беларуская рада // БелЭн, т.4, Мн., 1997

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1919 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Сувязь незалежнасьці і непадзельнасьці Беларусі

**«Сувязь незалежнасьці і непадзельнасьці Беларусі»** — беларуская арганізацыя, якая існавала ў 1917—18 гадах у Вільні.

У арганізацыю ўваходзілі Вацлаў Ластоўскі, Вінцэнт Сьвятаполк-Мірскі, Казімер Шафнагель і іншыя. З 2 чэрвеня 1917 году па 22 красавіка 1918 году выдала 4 улёткі з выкладам сваіх поглядаў (іх аўтарам лічыцца В. Ластоўскі). Адмаўляла ідэю Канфэдэрацыі Вялікага княства Літоўскага, паводле якой на беларускіх і летувіскі землях, акупаваных Нямеччынай, прапаноўвалася стварыць беларуска-летувіскую дзяржаву; выступала за злучэньне падзеленай фронтам Беларусі ў «адзін суцэльны і незалежны арганізм». Прапаноўвала ўстанавіць у незалежнай дзяржаве рэспубліканскі лад, правесьці беларусізацыю школаў, рэлігійных і дзяржаўных установаў з забесьпячэньнем правоў нацыянальных меншасьцяў. Выступала за тое, каб прадстаўнікі беларускага народу «з абедзьвюх старон фронту» былі дапушчаныя на мірную канфэрэнцыю і каб яна прызнала незалежнасьць Беларусі; выказвала надзею, што польскае грамадзтва ня будзе чыніць перашкоды ў культурным і нацыянальным будаўніцтве. Прызнаючы права летувіскага народу на незалежнасьць, арганізацыя выступала супраць анэксіянісцкіх памкненьняў дзеячаў Летувы. Лічыла, што палітычная раўнавага ў Эўропе цесна зьвязаная з вырашэньнем украінскага пытаньня, вітала Ўкраінскую раду і жадала, каб Украіна была прызнаная незалежнай дзяржавай. Адначасова выказвалася за фэдэратыўныя сувязі з суседнімі народамі, вылучала ідэю «Беларуска-Ўкраінскай фэдэратыўнай дзяржавы». Палажэньні праграмы, распрацаванай «Сувязьзю незалежнасьці і непадзельнасьці Беларусі», прынятыя Беларускім народным камітэтам (БНК), канфэрэнцыяй БНК, Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групай і Віленскім камітэтам Беларускай сацыялістычнай грамады (верасень 1917), а таксама Беларускай канфэрэнцыяй у Вільні (1918). Палажэньні гэтай праграмы спрабаваў ажыцьцявіць урад Беларускай Народнай Рэспублікі.

## Літаратура
* *Сідарэвіч А.* «Сувязь незалежнасьці і непадзельнасьці Беларусі» // БелЭн, т.15. — Мн., 2002.
Катэгорыя:1917 год у Вільні
Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1917 годзе
Катэгорыя:Беларускія нацыяналістычныя арганізацыі
Летувіская Тарыба

**Летувіская Тарыба** ( — Летувіская Рада), з 11 ліпеня 1918 году — **Летувіская Дзяржаўная Тарыба** — прадстаўнічы орган летувіскага народу й краёвай улады ў Летуве ў 1917—1920 гадах.

Абраная на летувіскай канфэрэнцыі (18—23 верасьня 1917, Вільня) у складзе 20 чалавек (старшыня Антанас Сьмятона). Ставіла за мэту адраджэньне ў этнаграфічных межах самастойнай незалежнай Летувіскай дзяржавы, скліканьне ў Вільні Устаноўчага сэйму. 11 сьнежня 1917 году абвясьціла Дэклярацыю аб аднаўленьні незалежнай Летувіскай дзяржавы са сталіцай Вільня ў зьвязе зь Нямеччынай. У ліпені 1918 году прапанову ад Летувіскай Тарыбы стаць каралём Летувы пад імём «Міндаўгаса II» прыняў нямецкі прынц і вайсковец Вільгельм Карл фон Урах, які паходзіў зь Вюртэмбэрскага дому — найбліжэйшых сваякоў Раманавых.

16 лютага 1918 году абвясьціла Дэклярацыю незалежнасьці Летувы. 23 сакавіка 1918 году на аснове Дэклярацыі Летувіскай Тарыбы ад 11 сьнежня 1917 году Нямеччына прызнала незалежнасьць Летувы. У кастрычніку 1918 году нямецкія акупацыйныя ўлады перадалі Летувіскай Тарыбе цывільную ўладу на тэрыторыі Обэр-Осту. 2 лістапада 1918 году прынятая часовая канстытуцыя Летувы, 11 лістапада 1918 сфарміраваны першы кабінэт міністраў.

У выніку дамоўленасьці паміж Летувіскай Тарыбай і Віленскай беларускай радай (ВБР), у аснове якой ляжала ідэя стварэньня фэдэратыўнай Беларуска-Летувіскай дзяржавы, 27 лістапада 1918 у склад Летувіскай Тарыбы былі кааптаваныя 6 прадстаўнікоў ВБР (В. Ластоўскі, І. Луцкевіч, Я. Станкевіч, Д. Сямашка, У. Талочка, К. Фалькевіч) і ўтворанае міністэрства беларускіх справаў (міністры: Я. Варонка з 11 лістапада 1918 да 19 чэрвеня 1920, Д. Сямашка з 19 чэрвеня 1920 да 23 лютага 1923 гг.). 4 красавіка 1919 г. Летувіская Тарыба кааптавала прадстаўнікоў Беларускай рады Гарадзеншчыны (выбраная на Беларускім нацыянальным кангрэсе Гарадзенскага краю 1—3 сьнежня 1918, выступала за далучэньне Гарадзеншчыны да Летувы) І. Карчынскага й К. Бялецкага.

Пасьля ўвядзеньня пасады прэзыдэнта Летувы ў красавіку 1919 Летувіская Тарыба страціла свае заканадаўчыя функцыі. Фармальна праіснавала да скліканьня Ўстаноўчага сэйму 15 траўня 1920 году.

## Крыніцы

## Літаратура
* Варонка Я. Беларускі рух ад 1917 да 1920 г.: Кароткі агляд. 2 выд. — Коўна, 1920 // на pawet.net

Катэгорыя:Гісторыя Летувы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1920 годзе
Біргер Магнусан (кароль Швэцыі)

**Біргер Магнусан** (, каля 1280 — 1321) — кароль Швэцыі ў 1290—1318 гадох з дынастыі Фолькунгаў. Фактычна не кіраваў.

## Жыцьцяпіс
Сын Магнуса Лядулёса, абвешчаны каралём у раньнім дзяцінстве, фармальна пачаў кіраваць з 1290 году, пасьля сьмерці бацькі. Рэгентам пры малалетнім каралі быў Тургільс Кнутсан, якога Магнус Лядулёс прызначыў маршалкам. У гады яго рэгенцтва Швэцыя пацярпела ад голаду і эпідэміі чумы напачатку 1290-х, у 1300 зьдзейсьнены няўдалы ваенны паход супраць Ноўгарада, з мэтай захапіць вусьце Нявы. За адно лета каля ўпадзеньня Охты ў Няву была пабудавана фартэцыя Ляндзкруна. Але ў траўні 1301 году яна была ўзята наўгародцамі і разбурана.

Біргер быў каранаваны ў 1302 годзе і амаль адразу ж запатрабаваў ад братоў Эрыка і Вальдэмара гарантый лаяльнасьці. У 1305 годзе яны, аднак, паўсталі супраць яго ўлады, арыштавалі і запатрабавалі аддаць ім пад кіраваньне большую частку краіны, пакінуўшы ў караля толькі тытул і невялікія ўладаньні. Пасьля гэтага па іх патрабаваньні быў пакараны сьмерцю Тургільс, які даводзіўся аднаму з братоў, Вальдэмару, адначасова цесьцем і хросным бацькам.

У сьнежні 1317 года Біргер завабіў братоў у замак Нючэпінга, схапіў і пасадзіў у падзямельле, дзе яны неўзабаве памерлі ад голаду. Аднак значная частка швэдзкай шляхты паўстала супраць караля, яго войскі былі разбіты, а сам ён быў вымушаны бегчы ў Данію да свайго зяця Эрыка Мэнвэда. Неўзабаве Мэнвэд памёр і да ўлады ў Даніі прыйшоў яго брат Крыстафэр, які сімпатызаваў прыхільнікам пакараных сьмерцю герцагаў, якія ўзьвялі на швэдзкі трон малалетняга сына Эрыка Магнуса. Праз год Магнус быў абвешчаны яшчэ і каралём Нарвэгіі, паколькі быў унукам памерлага караля Гокана. Аб'яднаньне манархіяў пахавала надзеі Біргера і яго прыхільнікаў на вяртаньне ўлады. Гісторыя забойства Біргерам братоў і наступнае паўстаньне лягло ў аснову першай швэдзкай хронікі — «Хронікі Эрыка»

У 1320 годзе сын Біргера Магнус, які раней здаўся ў палон на ўмовах асабістай недатыкальнасьці, быў пакараны сьмерцю ў Стакгольме. Неўзабаве памёр і сам Біргер.

## Крыніцы

Катэгорыя:Фолькунгі
Катэгорыя:Каралі Швэцыі
Юнісон

«**Юнісон**» — беларуска-брытанскае прадпрыемства, якое займаецца вытворчасьцю легкавых і спэцыялізаваных аўтамабіляў. Заснаванае ў 1996 року як супольнае беларуска-брытанска-амэрыканскае прадпрыемства «Форд Юніён». У 2000 годзе пераўтворанае ў СП ЗАТ «Юнісон». За 2006—2010 гг. прадпрыемства выпусьціла тысячу аўтамабіляў «Саманд», якія набывалі міліцыя і іншыя ўрадавыя ўстановы.

## Мадэлі
Выпускае наступныя маркі аўтамабіляў:
* Юнікс-3561
* Юнімэд-3591
* Юнімэд-35911
* Юнімэд-3592
* Юнімэд-3593
* KIA 2500F «Unicom»
* Zotye Z300

Плянуецца зборка Opel Corsa наўзамен спыненьню зборкі мадэлі іранскага вытворцы Samand.

### Былыя
* Lublin-3
* Samand TU5

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Тэст-драйв Zotye Z300 
* Гісторыя зборкі аўтамабіляў у Беларусі 

Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі Беларусі
Катэгорыя:Менскі раён
Ёталянд

**Ёталянд** або **Гёталянд** () — гістарычная назва паўднёвай часткі Швэцыі (назва ад паўночна-германскага племя ётаў, гётаў, якія ў старажытнасьці насялялі часкту сучаснага Ёталянду; іншая частка належала да XVII стагодзьдзя Даніі). Адна з трох буйных гістарычных частак Швэцыі (разам з Норляндам і Свэаляндам). Складаецца з 10 ляндскапаў. Геаграфічна знаходзіцца ў паўднёвай Швэцыі, на поўначы мяжуе са Свэаляндам (мяжа праходзіць па глухіх лясах Тывэдэн, Тулёскуг і Кальмордэн).

Займае 22 % плошчы краіны (87 712 км²), дзе жыве амаль 50 % яе насельніцтва (4 543 533 чалавекі на 2011 год).

## Глядзіце таксама
* Норлянд
* Свэалянд

## Крыніцы

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Скандынавія
Свэалянд

**Свэалянд** () — сярэдняя частка Швэцыі, якая ахоплівае ляндскапы Сёдэрманлянд, Нэрке, Вэрмлянд, Вэстманлянд, Уплянд і Далярна. Плошча рэгіёну складае 80 839 км², колькасьць насельніцтва — 3 785 534 жыхары (2011).

## Гісторыя
Назва «Свэалянд» у значэньні «зямля свэяў» паўстала як проціпастаўленьне Ёталянду. Упершыню згадваецца ў 1422 годзе ў ляндсьлязе (т. б. дзяржаўным законе) караля Крыстафэра, дзе выкарыстоўвалася ў адносінах да Нурданскугу, гэта значыць мясцовасьці да поўначы ад Тывэдэну і Кальмордэну. Карона гэтага старажытнага каралеўства ўваходзіць у герб Швэцыі.

У 11—16 стагодзьдзях на тэрыторыі Свэалянду склалася гістарычнае ядро швэдзкае дзяржавы.

## Рэльеф
Большую частку тэрыторыі Свеалянду займаюць нізінныя раўніны вакол азёраў Мэлярэн, Ельмарэн, Вэнэрн; на поўначы — узвышаны раён. Пераважаюць хвойныя лясы.

## Эканоміка
Вобласьць дае больш за 40 % прамысловай прадукцыі краіны. Галіны прамысловасьці: машына-будаўнічая, мэталаапрацоўчая, чорная мэталюргія, цэлюлозна-папяровая.

У сельскай гаспадарцы пераважае збожжавае земляробства і малочная жывёлагадоўля.

Найважнейшыя гарады і прамысловыя цэнтры: Стакгольм, Упсала, Вэстэрос, Эскільстуна, Эрэбру, Карльстад.

## Глядзіце таксама
* Ёталянд
* Норлянд

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Геаграфія Швэцыі
Катэгорыя:Гісторыя Швэцыі
Катэгорыя:Скандынавія
Норлянд

**Норлянд** (, даслоўна *Паўночная зямля, Паўночная краіна*) — гістарычная назва паўночнай часткі Швэцыі, адна з трох яе буйных гістарычных частак (разам зь Ёталяндам і Свэаляндам). Складаецца з 9 ляндскапаў. Геаграфічна знаходзіцца ў паўночнай Швэцыі, на поўдні мяжуе са Свэаляндам. Займае 59 % плошчы краіны (261 292 км²), дзе жыве ўсяго каля 12% яе насельніцтва (1 153 788 чалавек  год).

## Глядзіце таксама
* Ёталянд
* Свэалянд
Эштрэла Амадора

«**Эштрэла**» () — партугальскі футбольны клюб з гораду Амадора. Заснаваны ў 1932 годзе, але збанкрутаваў у 2011 годзе. Пэўны час каманды клюбу выступалі толькі на юнацкім узроўні. Аднаўленьне клюбу адбылося ў 2020 годзе, калі клюб пасьля аб’яднаньня атрымаў магчымасьць спаборнічаць у трэцім дывізіёне партугальскага першынства. Уладальнік Кубка Партугаліі (1990).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына.
Раманоўка

Назву **Раманоўка** маюць:

* Раманоўка — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці
* Раманоўка — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Раманаўка
Парк Чалюскінцаў

**Парк Чалюскінцаў** — парк культуры й адпачынку ў цэнтры Менску недалёка ад плошчы Калініна і станцыі мэтро Парк Чалюскінцаў. Месьціцца паміж праспэктам Незалежнасьці й вуліцай Макаёнка, на сёньняшні дзень займае плошчу ў 78 гектараў.

Побач з паркам знаходзяцца Дзіцячая чыгунка й Батанічны сад.

## Гісторыя
Раней на месцы парку размяшчаўся лясны масіў, які называлі «Камароўскі лес», ці Лес Ваньковіча, таму першапачаткова планавалася назва «Камароўскі парк». Парк быў перайменаваны ў 1934 годзе ў Парк чалюскінцаў у гонар удзельнікаў экспэдыцыі на параходзе «Чалюскін».

## Месца масавых рэпрэсіяў
Паводле кнігі успамінаў беларускага пісьменніка Францішка Аляхновіча «У капцюрох ГПУ» у Камароўскім лесе адбываліся расстрэлы зьняволеных Менскай турмы НКУС.

Тэрыторыя сёньняшняга парку перад Другой сусьветнай вайной знаходзілася па-за межамі Менску. У гэтай мясцовасьці з канца 1920-х гг. знаходзілася закрытая тэрыторыя, якая выкарыстоўвалася ОГПУ. З таго часу й да прыходу нямецкіх войскаў летам 1941 г. там адбываліся пакараньні сьмерцю й пахаваньні ахвяраў сталінскіх рэпрэсіяў. Паводле меркаваньня гісторыкаў большая частка расстраляных тут людзей была пакараная сьмерцю да стварэньня месца расстрэлаў у Курапатах напрыканцы 1920-х і ў пачатку 1930-х гг. Дакладная лічба ахвяраў палітычнага перасьледу, якія пахаваныя тут, невядомая, мяркуецца, што яна складае некалькі тысячаў. У непасрэднай блізкасьці ад закрытай тэрыторыі паміж 1928 і 1933 гг. быў створаны Парк Чалюскінцаў, які выкарыстоўваўся як месца адпачынку. Пасьля Другой сусьветнай вайны закрытая тэрыторыя далучаная да парку адпачынку.

Невялікая капліца ахвярам ОГПУ/НКВД была пабудаваная ў 1990 годзе, паводле ініцыятывы Беларускага Народнага Фронту, Мартыралёгу Беларусі й пісьменьніка Васіля Хомчанкі. Спраектаваны паводле распрацовак Уладзімера Слабодчыкава мэмарыяльны знак вышынёй у два мэтры зроблены з дрэва, у яго цэнтры знаходзіцца чатырохканцовы крыж.

## Другая сусьветная вайна
Падчас Другой сусьветнай вайны на тэрыторыі сёньняшняга парку знаходзіўся лягер ваеннапалонных, створаны Вэрмахтам, у якім памерлі тысячы чырвонаармейцаў. Іх целы былі закапаныя ў ананімных брацкіх магілах. Пасьля вызваленьня Менску ў 1944 г. тэрыторыя лягеру была далучаная да Парку Чалюскінцаў. Парэшткі забітых падчас ваенных гадоў людзей былі перанесеныя ў брацкую магілу, якая знаходзіцца паблізу брацкіх магілаў, створаных НКВД. У 1955 г. у гонар загінулых чырвонаармейцаў створаны мэмарыял, магілы абкладзеныя камянямі.

## Крыніцы й заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя парку 
* Карта минских репрессий. 10 страшных мест, связанных с НКВД // kyky.org 

Парк Чалюскінцаў
Парк Чалюскінцаў
Парк Чалюскінцаў
Первамай

**Первама́й** () — места ў вобласьці Плоўдзіў у паўднёвай Баўгарыі. Адміністрацыйны цэнтар грамады Первамай. Знаходзіцца за 39&nbsp;км на захад ад Плоўдзіву, за 180&nbsp;км на ўсход ад Сафіі. Насельніцтва на 2011 год — 13 342 жыхары.

Да 1894 году мела назву **Хаджы́ Яле́с**, да 1947 году — **Бары́саўград** (у імя цара Барыса III, народжанага 30 студзеня 1894 году).

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Гарады Баўгарыі
Катэгорыя:Плоўдзіўская вобласьць
Ёты

**Ёты** (, па-старажытнаскандынаўску *gautar*) — германскае племя, якое ў пэрыяд з II ст. да н. э. да мяжы I і II тысячагодзьдзя засяляла паўднёвую частку Скандынавіі, у раёне азёраў Вэнэрн і Вэтэрн. Разам са свэямі сфармавалі швэдзкую нацыю.

Гістарычная вобласьць на поўдні Швэцыі да гэтага часу носіць назву Ёталянд, т. б. «краіна ётаў». Пытаньне аб ступені сваяцтва ётаў з готамі спрэчнае, гэтак сама як і атаясьненьне ётаў з гаўтамі, узгадваемымі ў «Бэавульфе» і скандынаўскіх сагах. Існуе таксама тэорыя аб сваяцтве ётаў зь ютамі.

Хоць ёты і свэі разам выбіралі караля, свэі гралі галоўную ролю. У зборы законаў Вэстэр’ётлянду (, каля XIII стагодзьдзя) было зафіксавана, што толькі свэі маюць права выбару і зрушэньня караля. Так, напрыклад, у 1125 годзе ёты абралі каралём Магнуса Моцнага, сына караля Даніі, але свэі ўсупрацівіліся, і Магнус ўжо ў 1130 годзе быў выгнаны з краіны.

Адрозьненьне паміж свэямі і ётамі існавала на працягу ўсяго Сярэднявечча.

## Глядзіце таксама
* Готы


Катэгорыя:Гісторыя Швэцыі
Антон Новікаў

**Антон Новікаў** ( 26 красавіка 1995 году) — колішні беларускі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
Прафэсійную кар’еру пачаў у бабруйскай «Белшыны». Свой адзіны матч Найвышэйшай лігі згуляў 3 лістапада 2013 году супраць «Менску», зьявіўшыся на полі на апошніх хвілінах сустрэчы. У жніўні 2015 году быў аддадзены ў арэнду клюбу «Зорка»-БДУ да канца сэзону. З жніўня 2017 году выступаў за клюб «Чысьць», які пазьней зьмяніў назву «Андэрдог». У складзе гэтага клюбу спаборнічаў як у Другой лізе, гэтак і ў Першай лізе.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Белшыны»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Улёф фон Далін

**У́лёф фон Далі́н** (; 29 жніўня 1708, пастарскі двор Вінбэрг, Галянд — 12 жніўня 1763, Дротнінггольм) — швэдзкі пісьменьнік, крытык, гісторык. Выдаваў маральна-дыдактычны штотыднёвік «Then Swenska Argus» (даслоўна «Швэдзкі Аргус»), 1732-34, дзе ў асьветніцкім духу крытыкаваў арыстакратыю. Далін — аўтар палітычнай алегорыі «Сага пра каня» (1740). У эпічнай паэме «Швэдзкая свабода» (1742) Далін высунуў думку аб асьвечанай манархіі. Трагедыя «Брунгільда» (1738), камэдыя «Зайздросьнікі» (Паст. 1738) напісаны пад уплывам францускага клясыцызму. У анакрэантычнай лірыцы Далін выкарыстаў матывы швэдзкіх народных песень.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Швэдзкія літаратары
Первамай (неадназначнасьць)

**Первама́й** можа азначаць:

* Первамай&nbsp;— вёска ў грамадзе Петрыч Благоеўградзкай вобласьці Баўгарыі.
* Первамай&nbsp;— места ў грамадзе Первамай Плоўдзіўскай вобласьці Баўгарыі.
* Первамай&nbsp;— грамада ў Плоўдзіўскай вобласьці Баўгарыі.

## Глядзіце таксама
* Першамай
Лінейны (гандбол)

**Ліне́йны** ці **абаро́тны** — у гандболе пазыцыя гульца, які дзейнічае непасрэдна перад лініяй варатарскай пляцоўкі, пасярод абаронцаў супрацьлеглае каманды. Ягонай задачай ёсьць чаканьне мяча, каб пры яго атрыманьні адразу абярнуцца (адсюль і назва) і выканаць кідок па браме. Таксама ў ягоныя задачы ўваходзіць дапамога гульнёвым: захінаньне абаронцаў суперніка, каб гульнёвыя маглі, мінаючы іх, кідаць у браму; расьцягваньне гульцоў суперніка, дэзарганізуючы абарону і дэзарыентуючы гульцоў супрацьлеглай каманды. Абаротнага гульца крыюць за сабою, а ня перад сабою, як усіх іншых гульцоў.

Катэгорыя:Гандбольныя пазыцыі
Юты

**Ю́ты** — германскае племя, якое засяляла паўвостраў Ютляндыя (). Пасьля заваёвы паўвостраву данамі ў V стагодзьдзі юты часткова асыміляваліся ў дацкім народзе, часткова перасяліліся разам з англамі і саксамі ў Брытанію, стварыўшы каралеўства Кент. Пераход у хрысьціянства ютаў адбыўся ў IX стагодзьдзі. Юты ўнесьлі немалаважны ўнёсак у старажытнаангельскую мову, асаблівасьці іх гаворкі адбіліся на кенцкім дыялекце ангельскай мовы.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Германскія плямёны
Катэгорыя:Гісторыя Даніі
Катэгорыя:Гісторыя Ангельшчыны
Скрайні (гандбол)

**Скра́йні** ці **фля́нгавы** — у гандболе пазыцыя гульца, які знаходзіцца на краі пляцоўкі. У кожнай камандзе па два такія гульцы — левы і правы скрайнія. Найчасьцей яны выконваюць кідкі па браме з вострага куту, хоць могуць таксама аббягаць гульнёвых. Таксама часьцей за ўсё менавіта скрайнія ўводзяць мяч з аўту. На гэтай пазыцыі выступаюць, як правіла, найніжэйшыя й найхутчэйшыя гульцы каманды, бо менавіта яны першыя бягуць у контратаку.

Катэгорыя:Гандбольныя пазыцыі
Гульнёвы (гандбол)

**Гульнё́вы** — у гандболе пазыцыя гульца, які гуляе па цэнтры пляцоўкі ў другой лініі. Падчас атакі ён разыгрывае мяч і спрабуе атакаваць браму з пазыцыі лінейнага нападніка, паўсярэдняга або скрайняга.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гандбольныя пазыцыі
Брамнік (гандбол)

**Бра́мнік** — у гандболе пазыцыя гульца, які стаіць у браме. Ягонай асноўнай задачай ёсьць прадухіленьне трапляньня мяча ў браму сваёй каманды.

Брамнікі маюць форму, адрозную па колеры ад гульцоў як уласнае, так і чужое каманды. У адрозьненьне ад футболу, у гандболе брамнікі ня мусяць мець пальчатак, хоць гэта і не забаронена.

Кожная каманда абавязкова павінна мець на полі брамніка. Ён, аднак, можа быць заменены іншым брамнікам альбо палявым гульцом (пры ўмове пераапрананьня). Брамнік можа гуляць разам з палявымі гульцамі.

У межах сваёй пляцоўкі брамнік мае права кранацца мяча любою часткай цела дзеля абароны ўласнае брамы. Калі ж ён пакідае брамніцкую пляцоўку і гуляе разам з палявымі гульцамі, да яго прымяняюцца тыя ж правілы, што і для звычайных палявых гульцоў.

Катэгорыя:Гандбольныя пазыцыі
Гросглёкнэр

**Гросглёкнэр**  — гара ў горнай сыстэме Альпаў на мяжы Карынтыі і Усходняга Тыролю. Гара мае дзьве вяршыні — Гросглёкнэр (3798 м) і Кляйнглёкнэр (3770 м). У яе падножжа разьмешчаны самы буйны ледавік Аўстрыі — Пастэрцэ.

Упершыню была ўзята ў 1800 Мартынам Райхэрам () і Гойсэнам Зэпам ().

Да 1918 году гара знаходзілася ў прыватнай уласнасьці. Сёньня, аднак, належыць Аўстрыйскаму Альпійскаму таварыству ().

Катэгорыя:Альпы
Катэгорыя:Горы Аўстрыі
Біргер ярль

**Біргер ярль** (), пры народжаньні **Біргер Магнусан** () (каля 1210, Б’ельбу, Эстэр’ётлянд — 21 кастрычніка 1266, Вэстэр’ётлянд) — дзяржаўны дзеяч Швэцыі. Кіраўнік (ярль) дзяржавы з 1248 году пры каралю Эрыку Эрыксане, а з 1250 году пры каралю Вальдэмары I, сваім сыне. Абапіраючыся на каталіцкую царкву і бязьлітасна распраўляючыся з варожымі яму групоўкамі шляхты, праводзіў палітыку ўмацаваньня каралеўскай улады. Узначаліў паход швэдзкіх фэадалаў супраць Ноўгараду, пацярпеў паразу ў Неўскай бітве 1240. У 1249 узначаліў крыжовы паход супраць тавастаў, што прывяло да заваяваньня племя. Па традыцыі лічыцца заснавальнікам (1252) Стакгольму, пры ім горад быў ўмацаваны.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Асобы Швэцыі
Зальцкамэргут

**Зальцкамэргут** () — гістарычная вобласьць у Аўстрыі на ўсходзе ад Зальцбургу, на тэрыторыі фэдэральных земляў Верхняя Аўстрыя (72 %), Зальцбург (12 %) і Штырыя (16 %). Багаты азёрамі горны край у даліне ракі Траўн — традыцыйнае месца турызму. Назва Зальцкамэргут, літаральна *маёмасьць Салянай палаты*, нагадвае пра часы, калі навакольныя саляныя шахты кіраваліся імпэрскай адміністрацыяй зь Вены. У 1997 годзе раён гораду Гальштат і гара Дахштайн увайшлі ў сьпіс Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО, як па крытэрыі выключнага прыроднага ляндшафту, гэтак і за яго ролю ў разьвіцьці чалавецтва — саляныя шахты Зальцкамэргуту распрацоўваліся, пачынаючы з другога тысячагодзьдзя да н.э.

## Геаграфія
Ляндшафт вобласьці вызначае рачная сыстэма Траўна зь 76 вялікімі і малымі азёрамі, і горы, якія атачаюць яе — Дахштайн, Мёртвыя горы і Пячорныя горы. Тры асноўныя ляндшафты Зальцкамэргуту — альпійскія перадгор’і (поўнач), сярэднегор’е (Mittelgebirge), складзенае флішавымі пародамі, і ўласна альпійскае высакагор’е, складзенае вапняковымі пародамі. Зальцкамэргут быў сфармаваны ледавіком, ізаляваныя ўчасткі якога падчас апошняга пацяпленьня ўтварылі азёры і высакагорныя балоты. У вапняковых горных масівах распаўсюджаны пячоры, у тым ліку пячора  агульнай даўжынёй 96 км.

## Гісторыя

Найстаражытная культура чалавека, вядомая ў Зальцкамэргуце — мондзэйская культура, датаваная 3600—3300 гг. да н. э. Мондзэйскія пасяленцы будавалі хаты на вадзе і ўмелі апрацоўваць медзь. Добра вывучана Гальштацкая археалягічная культура, 900—400 гг. да н. э. Названая па Гальштаце ў Зальцкамэргуце, гэтая культура шырока прадстаўлена ад паўночнай Францыі да Альбаніі (варыянт гальштацкай культуры ў Вугоршчыне і ў Заходняй Украіне вядомы як Гава-галіградская культура).

Зь сярэдзіны XV стагодзьдзя раён саляных шахтаў — ва ўласнасьці дому Габсбургаў, сама ж назва Зальцкамэргут упершыню згадана ў 1656. У XVIII—XIX стагодзьдзях аўстрыйская дзяржава падтрымлівала прыбытковую саляную манаполію, увесь час прыразаючы да Зальцкамэргуту новыя лясныя ўгодзьдзі — саляварні патрабавалі паліва. Сучасныя межы вобласьці ўсталяваліся толькі ў сярэдзіне XX стагодзьдзя.

## Азёры і гарады

У склад Зальцкамэргуту ўваходзіць дзесяць раёнаў:
* Аўсзээрлянд (штырыйская частка Зальцкамэргуту) з цэнтрам Бад-Аўсзээ
* Возера Вольфгангзээ
* Унутраны Зальцкамэргут з гарадамі Гальштат, Бад Гойзэрн, Обертраўн
* Траўнзээ
* Атэрзээ
* Бад Ішль
* Мондзээ
* Фуксзээ
* Атэргаў
* Альмталь

Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Аўстрыі
Катэгорыя:Зальцкамэргут
Зубава

Назву **Зубава** маюць:

* Зубава — вёска ў Аршанскім раёне Віцебскай вобласьці
* Зубава — вёска ў Сеньненскім раёне Віцебскай вобласьці
* Зубава — вёска ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы
Біргер

**Біргер** (па-старажытнаскандынаўску: *Birghir*, ) — старажытнае скандынаўскае мужчынскае імя, па-беларуску азначае «тый, які дапамагае», «заступнік».

## Вядомыя носьбіты
* Біргер ярль — швэдзкі рэгент
* Біргер Магнусан — швэдзкі кароль
* Біргер Шэбэрг — швэдзкі пісьменьнік, сьпявак і журналіст

Катэгорыя:Швэдзкія імёны
Вуліца Ванеева (Менск)

**Ву́ліца Ване́ева** — вуліца ў Заводзкім, Партызанскім і Ленінскім раёнах Менску. Названая ў гонар Уладзімера Ванеева (1896—1941), партыйнага і дзяржаўнага дзеяча БССР.

## Перасячэньні
Працягвае вуліцу Ваўпшасава пасьля яе перасячэньня з вуліцай Даўгабродзкай.
Перацінаецца з вуліцамі:
* Партызанскі праспэкт (плошча Ванеева)
* Яна Райніса
* Гараўца
* праспэкт Ракасоўскага

## Вонкавыя спасылкі
* map.by

Ванеева
Катэгорыя:Заводзкі раён (Менск)
Катэгорыя:Ленінскі раён (Менск)
Катэгорыя:Партызанскі раён (Менск)
Вуліца Гараўца (Менск)

**Ву́ліца Гараўца́** — вуліца ў Ленінскім раёне Менску. Названая ў гонар Аляксандра Гараўца (1915—1943), савецкага лётчыка-зьнішчальніка, Героя Савецкага Саюзу.

## Перасячэньні
Перасякаецца з вуліцай Ванеева, ідзе паралельна праспэкту Ракасоўскага.

## Вонкавыя спасылкі
* map.by

Гараўца, вуліца
Катэгорыя:Ленінскі раён (Менск)