Дварэц

**Дварэ́ц** — вёска ў Беларусі, на рацэ Моўчадзі. Цэнтар сельсавету Зьдзецельскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 820 чалавек. Знаходзіцца за 13 км на паўднёвы ўсход ад Зьдзецелу, за 5 км ад чыгуначнай станцыі Наваельня.

Дварэц — даўняе мястэчка гістарычнай Наваградчыны.

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Дварэч упамінаецца ў XV ст. як уладаньне князя Фёдара Даўголдавіча, пазьней Сьвідрыгайлы, з 1451 году — канцлера літоўскага Міхала Кезгайлы. У 1516 годзе Мікалай Кезгайла збудаваў тут касьцёл, Дварэц атрымаў статус мястэчка. У гэты час ён уваходзіў у склад Наваградзкага павету Наваградзкага ваяводзтва.

У 1554—1555 гадох Дварэц знаходзіўся ў валоданьні Івана Гарнастая, з 1555 году да канца XVI ст. — Соф’і Кезгайлаўны. У канцы XVI ст. маёнтак перайшоў да Завішаў. У XVII ст. у тутэйшым касьцёле захоўваўся цудоўны абраз Маці Божай.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Дварэц апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стаў цэнтрам воласьці Слонімскага павету. На 1804 год у мястэчку было 59 двароў, у 1870-я гады — 77 двароў, 2 царквы, касьцёл, капліца, 2 малітоўныя дамы, школа, багадзельня, 9 крамаў, 3 шынкі, штогод праводзіліся 2 кірмашы.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Дварэц занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Дварэц абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Жыхары мястэчка і воласьці атрымалі Пасьведчаньні Народнага Сакратарыяту БНР. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі Дварэц увайшоў у склад Беларускай ССР. 15 красавіка 1919 году згуртаваньне польскага войска пад камандаю маёра Леона Завістоўскага адбіла мястэчка з рук бальшавікоў.  Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Дварэц апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Слонімскім павеце.

У 1939 годзе Дварэц увайшоў у склад БССР, дзе стаў цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. З 25 сьнежня 1962 да 6 студзеня 1965 году Дварэц уваходзіў у склад Наваградзкага раёну. На 1971 год у вёсцы было 222 двары, на 1993 год — 311, на 1997 год — 302. У 2000-я гады Дварэц атрымаў афіцыйны статус «аграгарадку».


Dvarec. Дварэц (1900).jpg|Стары касьцёл, каля 1900 г.
Dvarec. Дварэц (1915-16).jpg|Агульны выгляд, 1915 г.
Dvarec, Radzivił. Дварэц, Радзівіл (1915-16).jpg|Палац Радзівілаў, 1915 г.
Dvarec, Radzivił. Дварэц, Радзівіл (1937).jpg|Палац Радзівілаў, 1937 г.

Dvarec, Moŭčadź. Дварэц, Моўчадзь (1915-18).jpg|Млын, 1915 г.
Dvarec, Moŭčadź. Дварэц, Моўчадзь (26.04.1916).jpg|Моўчадзь, 26.04.1916 г.
Dvarec, Navahradzkaja, Śviatoha Antonija. Дварэц, Наваградзкая, Сьвятога Антонія (1918).jpg|Новы касьцёл, 1918 г.
Dvarec, Navahradzkaja, Śviatoha Antonija. Дварэц, Наваградзкая, Сьвятога Антонія (1930-39).jpg|Новы касьцёл, 1930 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1830 год — 296 муж., зь іх шляхты 4, духоўнага стану 2, мяшчанаў-юдэяў 143, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 145, жабракоў 2; 1878 год — 625 чал, зь іх 170 юдэяў
* **XX стагодзьдзе**: 1901 год — 1373 чал.; 1971 год — 609 чал.; 1993 год — 850 чал.; 1997 год — 810 чал.; 1999 год — 799 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 820 чал.

### Інфраструктура
У Дварцы працуюць сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, лякарня, амбуляторыя, аптэка, пошта.

## Эканоміка
Ільнозавод, дрэваапрацоўчае прадпрыемства «Палац», сельская гаспадарка.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Вадзяны млын (канец XIX — пачатак XX стагодзьдзяў)
* Касьцёл Сьвятога Антонія Падуанскага (1904—1909)
* Магіла ахвяраў фашызму
* Царква Покрыва Багародзіцы (1866—1869; мураўёўка)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл
* Сядзіба Радзівілаў

## Галерэя

Dvarec. Дварэц (2010).jpg|Вуліца
Брама касьцёла.jpg|Брама касьцёла
Пакроўская царква, в. Дварэц Дзятлаўскага раёну, foto 1 by futureal.jpg|Царква
Old water mill in Dvarec (2010).jpg|Вадзяны млын


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Дварэц, Radzima.org
* Дварэц, Глёбус Беларусі