open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзіцячы конкурс песьні Эўрабачаньне

**Дзіця́чы ко́нкурс пе́сьні «Эўраба́чаньне»** () — штогадовы тэлевізійны конкурс, які арганізаецца Эўрапейскім вяшчальным зьвязам (ЭВЗ) пачынаючы зь 2003 году. На час пасьля конкурсу 2023 году праведзена 21 сязон.

## Гісторыя

Першы конкурс адбыўся 15 лістапада 2003 году ў датскім Капэнгагене, у якім першую перамогу здабыў харватскі прадстаўнік Дына Елусіч зь песьняй «Ti si moja prva ljubav». Тады свой удзел узялі 16 краін. Першапачаткова наступны год арганізоўвала не краіна-пераможца папярэдняга году, як гэта адбываецца ў дарослым аналягу конкурсу, а краіна, якая была абраная рэфэрэнт-суполкай арганізатараў конкурсу. Гэта адбывалася амаль да 2012 году, пасьля якога магчымасьць на права правядзеньня конкурсу давалі спачатку краіне-пераможце, а пасьля пераходзілі да прыёму заявак ад зацікаўленных у правядзеньні краін.

## Фармат
На працягу гісторыі ўсяго конкурсу фармат правядзеньня яго ня зьменіваўся: ён складаецца з паступовых жывых выступаў выканаўцаў (да шасьці чалавек на сцэне адначасова) заяўленых тэлекампаніямі краін-удзельніц. З самога пачатку й да 2015 году конкурс трансліравалі па суботах увечары, але з 2016 году гэта сталі рабіць у нядзелю а 18-й гадзіне па Цэнтра-Эўрапейскаму часу.

Заўсёды конкурс складаўся з: царамоніі адкрыцьця, на якім выканаўцаў прадстаўляюць гледачам і тэлегледачам; выступам выканаўцаў зь іхнімі песьнямі; кароценькія выступы ўсіх песень (каб нагадаць гледачам пра ўсе конкурсныя кампазіцыі пад час галасаваньня); інтэрвал-акты; час адкрытака галасаваньня, калі паступова гледачы маглі бачыць падлік баллаў і выступ пераможца з яго песьняй. У розныя моманты шоў тэлеканалы могуць зрабіць перапынак на рэкляму.

## Правілы
У асноўным правілы дзіцячага конкурсу паходзяць на правілы дарослага аналягу, але за выключэньнем некалькіх пунктаў:
* На момант правядзеньня фіналу конкурса (прамой трансляцыі) выканаўцу/выканаўцам павінна быць ад 9 да 14 год;
* Кожная песьня павінна мець ня меньш 75% тэксту на дзяржаўнай мове;
* Выканаўца павінен быць альбо аўтарам конкурснай песьні, альбо браць максімальны ўдзел у стварэньні песьні;
* Выканаўца абавязаны мець грамадзянства краіны, якую ён прадстаўляе, альбо жыць ў ёй ня меньш за 2 гады;
* Існуюць абмежаваньні ў адзеньні дзяцей-выканаўцаў -яна не павінна быць занадта дарослай.

## Краіны-удзельніцы

На конкрсе «Дзіцячае Эўрабачаньне» права ўдзелу меюць усе краіны-чальцы Эўрапейскага вяшчальнага зьвязу. Але ў 2015 годзе на конкрсе ўпершыню прыняла удзел Аўстралія, якой ўвесну таго жа году дазволілі прынімаць удзел на дарослым аналягу конкурса Эўрабачаньне. Праз 3 гады на конкурсе ў Менску дазвол да ўдзелу на конкурсе далі Казахстану та Ўэйлзу. За ўвесь час конкурсу 41 краіна прыняла ўдзел.

## Сьпіс пераможцаў

За ўвесь час правядзеньня конкурсу толькі 12 краін здабылі сабе перамогу, зь якіх Грузія та Францыя маюць па 3 перамогі.

## Глядзіце таксама
* Беларусь на дзіцячым конкурсе песьні Эўрабачаньне
* Конкурс песьні Эўрабачаньне

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:Зьявіліся ў 2003 годзе
Рэпрадукцыйная сыстэма

**Рэпрадукцы́йная сыстэ́ма** — сыстэма органаў жывых арганізмаў (жывёлаў, расьлін, грыбоў і іншых), якая адказвае за іхнае размнажэньне. У жывёлаў рэпрадукцыйныя сыстэмы прадстаўнікоў розных плоцяў аднаго віду нярэдка вельмі адрозьніваюцца, у адрозьненьне ад іншых сыстэмаў органаў, якія ў прадстаўнікоў розных плоцяў адрозьніваюцца замала. Гэтыя адрозьненьні прыводзяць да стварэньня новага генэтычнага матэрыялу, які дазваляе мець больш прыстасаванае патомства. Некаторыя рэчывы (гармоны й фэрамоны) таксама выконваюць важную ролю ў рэпрадукцыйнай сыстэме жывёлаў. Функцыянаваньне рэпрадукцыйнай сыстэмы рэгулюецца эндакрыннай сыстэмай арганізму, што задае біяляагічныя рытмы, якія маюць цыклічны характар з цыклямі рознай пэрыядызацыі ў розных біялягічных відаў. Канчатак пасьпяваньня рэпрадукцыйнай сыстэмы храналягічна прымеркаваны да максымальнага фізычнага разьвіцьця індывіду.

У большасьці хрыбетных жывёлаў рэпрадукцыйная сыстэма мае падобны плян будовы: плоцевыя залозы (ганады) — вывадныя пратокі — вонкавыя плоцевыя органы. Асноўныя органы рэпрадукцыйнай сыстэмы чалавека ўключаюць генэталіі (чэлес і похва), а таксама ўнутраныя ворганы, уключаючы выпрацоўваючыя плоцевыя вузы ганады (семеньнікі й яічнікі). Захворваньні рэпрадукцыйнай сыстэмы чалавека вельмі пашыраныя, асабліва хваробы, якія перадаюцца плоцевым шляхам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Рэпрадукцыйная сыстэма: факты, функцыі і захворваньні. Live Science.
* Мужчынкая рэпрадукцыйная сыстэма. WebMD.
* Жаночая рэпрадукцыйная сыстэма. WebMD.
* Рэпрадукцыйная сыстэма. BetterHealth. Victoria State Goverment.
* Плоцевая сыстэма чалавека: роля, рэпрадукцыйная ворганы і захворваньні. Природа Мира.
* Рэпрадукцыйная сыстэма жанчыны. Банк рецептов.


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Пятровічы (Жабінкаўскі раён)

**Пятро́вічы** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Пятровічы ўваходзяць у склад Ракітніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 81 чалавек
* 1999 год — 95 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ракітніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Вага

**Вага́** — сіла, зь якой цела ўзьдзейнічае на нерухомыя адносна яго апору ці падвес.

Вага цела залежыць ад характару руху цела і руху апоры ці падвеса, а таксама ад іх узаемнага разьмяшчэньня ў прасторы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мэханіка
Бітва пры Хафджы

**Бі́тва пры Хафджы** — першая буйная наземная бітва падчас войн у Пэрсыдзкім заліве (1991).

17 студзеня 1991 году авіяцыя шматнацыянальных сілаў пачала паветраную наступальную апэрацыю супраць Іраку. Да канца месяца ірацкая сыстэма СПА была істотна саслабленая, а вайскова-паветраныя сілы практычна спынілі ўдзел у баявых дзеяньнях. Узброеныя сілы краіны і прамысловасьць несьлі вялікія страты ад паветраных нападаў. Такі ход вайны не адпавядаў плянам ірацкага прэзыдэнта Садама Хусэйна, які спадзяваўся ўцягнуць кааліцыйныя сілы ў зацяжныя наземныя баі (па прыкладзе ірана-ірацкай вайны) і нанесьці ім дастатковыя страты для таго, каб кааліцыя была змушаная спыніць вайну.

Ірацкае камандаваньне сплянавала абмежаванае ўварваньне ў Саудаўскую Арабію, асноўнай мэтай якога было нанясеньне максымальных страт сухапутным сілам суперніка. Увечары 29 студзеня ірацкія сілы ў колькасьці прыкладна 2000 чалавек пры 100 танках перайшлі кувэйцка-саудаўскую мяжу. Ім атрымалася заняць прыморскі горад Рос-эль-Хафджы, насельніцтва якога было эвакуявана напярэдадні пачатку вайны. Ірацкі наступ апынуўся нечаканасьцю для кааліцыйных сіл, але ўжо з 30 студзеня войска Саудаўскай Арабіі пры падтрымцы бранятанкавых падразьдзяленьняў Катару і авіяцыі шматнацыянальных сілаў зрабіла спробы адбіць горад. І 1 лютага гэта атрымалася. На працягу ўсёй бітвы ў захопленым Хафджы працягвалі дзейнічаць два выведатрады марской пяхоты ЗША, якія апынуліся тамака ў момант пачатку ірацкага нападу.

У бітве пры Хафджы кааліцыйныя сілы страцілі некалькі дзясяткаў чалавек забітымі — каля 18 саудаўскае войска, каля 11 амэрыканскае, зьнішчана было 2 танкі і каля 6 адзінак бронетэхнікі; ірацкі атрад страціў забітымі 32 чалавекі, параненымі 35, зьнішчана 30 адзінак бронетэхнікі, некалькі сотняў салдатаў патрапілі ў палон. Прыводзілася сьведчаньне палоннага ірацкага салдата аб тым, што за паўгадзіны налёту кааліцыйнай авіяцыі яго брыгада панесла большыя страты, чым за восем гадоў вайны з Іранам.

Катэгорыя:Стасункі Іраку і Саудаўскай Арабіі
Катэгорыя:1991 год у Саудаўскай Арабіі
Катэгорыя:Бітвы Саудаўскай Арабіі
Катэгорыя:Бітвы Кувэйту
Катэгорыя:Бітвы вайны ў Пэрсыдзкім заліве
Катэгорыя:Вайна ў горадзе
Гавары праўду!

**Гавары праўду** — грамадзкая кампанія ў Беларусі, распачатая 25 лютага 2010 году. Ініцыятарам і лідэрам кампаніі зьяўляецца вядомы беларускі паэт Уладзімер Някляеў. Дэкляраваная мэта кампаніі — збор і распаўсюд рэальнай інфармацыі аб становішчы ў дзяржаве і грамадзтве.

18 траўня 2010 году адбыліся ператрусы ў актывістаў кампаніі «Гавары праўду» па ўсёй Беларусі. Уладзімер Някляеў і шэраг актывістаў былі затрыманыя.

Найбольш вядомая акцыя — масавы збор подпісаў за наданьне імя Васіля Быкава адной з вуліцаў Менску і Горадні.

20 траўня 2020 году Цэнтарвыбаркам Беларусі зарэгістраваў ініцыятыўную групу Андрэя Дзьмітрыева, кандыдата ў прэзыдэнты.

Створаны адмысловы інтэрнэт-сайт, які змяшчае перадвыбарчую праграму-2020, інфармацыю аб зборы подпісаў і апошнія навіны выбарчага штаба кандыдата ад арганізацыі - https://web.archive.org/web/20200603173355/http://dzmitryeu.by/

8 кастрычніка 2021 году Вярхоўны суд Беларусі задаволіў пазоў Міністэрства юстыцыі Беларусі пра закрыцьцё «Гавары праўду» пасьля пазачарговай праверкі.

## Глядзіце таксама
* Сьвятлана Навумава
* Zmena

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт кампаніі «Гавары праўду»
* Уладзімір Някляеў: «Не трэба блытаць праўду пабытовую і праўду быцця…»
* Уладзімер Някляеў: «Мана — падмурак сёньняшняй улады»

Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі Беларусі
Катэгорыя:Палітычныя лёзунгі
Катэгорыя:Грамадзянская супольнасьць
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2010 годзе
Воднае пола

**Воднае пола** — камандны від спорту зь мячом, у якім дзьве каманды імкнуцца закінуць мяч у браму суперніка. Гульня пры гэтым праходзіць у басэйне з вадой. Сучасная гульня прадугледжвае каманды зь сямі гульцоў, а таксама да шасьці гульцоў могуць знаходзіцца на лаўцы запасных. Мяч для гульні мае памер, падобны да футбольнага, але зроблены з гермэтычнага нэйлёну.

## Гісторыя

Гісторыя воднага пола як каманднага віду спорту пачалася ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя ў Ангельшчыне і Шатляндыі як форма дэманстрацыі сілы і навычкаў плаваньня. Водныя віды спорту і спаборніцтвы па плаваньні былі важнай часткай мясцовых кірмашоў і фэстываляў. Мужчынскае воднае пола стала адным зь першых камандных відаў спорту, улучаных у праграму сучасных Алімпійскіх гульняў у 1900 годзе.

Адной зь першых зафіксаваных гульняў у воднае пола стаў выступ на чацьвертым фэстывалі Лёнданскага клюбу плаваньня. Гульня ладзілася ў Крышталёвым палацы ў Лёндане 15 верасьня 1873 году. Яшчэ адным папярэднікам сучаснага віду спорту была гульня, вядомая як «водны гандбол», у якую згулялі ў Борнмуце 13 ліпеня 1876 году. У гэтым матчы бралі ўдзел 12 сябраў элітнага вясьлярнага клюбу, а браму пазначылі чатырма сьцягамі, усталяванымі ў вадзе ля Борнмуцкага пірсу. Гульня пачалася а 18 гадзіне і працягвалася 15 хвілінаў, пакуль мяч ня лопнуў. Гледачы, якія сабраліся, падтрымалі ідэю правядзеньня новай гульні на наступным тыдні ў большым маштабе.

Правілы воднага пола былі распрацаваныя ў канцы XIX стагодзьдзя ў Вялікабрытаніі Ўільямам Ўілсанам, які, як мяркуецца, быў першым сябраў Арлінгтанскага плавальнага клюбу ў Глазга. Першымі гульнямі ў гэтак званы «водны футбол» сталіся спаборніцтвы ў Арлінгтане ў канцы XIX стагодзьдзя, а мяч быў зроблены з індыйскай гумы. Гэты від спорту, які першапачаткова нагадваў воднае рэгбі, атрымаў назву воднае пола. У раньнія гады гульня была даволі жорсткай, бо дапускалася грубая сіла, барацьба і ўтрыманьне супернікаў пад вадою з мэтай адбору мяча. Гульцы, якія доўга знаходзіліся пад вадою, звычайна былі вымушаныя адпускаць мяч. Брамнік стаяў па-за межамі гульнявога поля і абараняў браму, скакаючы ў ваду, калі супернік спрабаваў закінуць мяч.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Воднае пола на FINA.

Катэгорыя:Камандныя віды спорту
Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Валянтына Пашкевіч

**Валянты́на Пашке́віч** (дзяв. **Жукоўская**; 5 лютага 1916, Казельск, сёньня Калуская вобласьць, Расея — 25 сакавіка 2004, Таронта, Канада) — беларуская пэдагогіца, лексыкографка, грамадзкая і культурная дзяячка. Сястра Раісы Жук-Грышкевіч.

## Біяграфія
Нарадзілася ў радзіне выхадцаў зь Берасьцейшчыны. Скончыла гімназію імя Адама Міцкевіча ў Пружанах (1935), паступіла на клясычны факультэт Віленскага ўнівэрсытэту, праз два гады перавялася на фізыка-матэматычны факультэт. Брала актыўны ўдзел у Беларускім студэнцкім саюзе.

У Другую Сусьветную вайну жыла ў Бэрліне, працавала ў перакладніцкім бюро «Вінэта». Па капітуляцыі Нямеччыны апынулася ў Ватэнштэце (Ніжняя Саксонія), апекавалася беларускім скаўтынгам.

У ліпені 1949 пераехала ў Таронта, дзе праз год узяла шлюб з грамадзкім дзеячом М. Пашкевічам. Брала актыўны ўдзел у беларускім грамадзкім жыцьці, арганізавала й кіравала танцавальным гуртком. Кіравала беларускай суботняй школкай пры царкве сьв. Эўфрасіньні Полацкай.

Мае двох дзяцей: Паўлюка й Эву — і дзьве ўнучкі Ларысу й Галіну.

Памерла 25 сакавіка 2004 года ў Таронта. Пахаваная на Trafalgar Lawn Cemetery (Оквіл, Антарыа).

## Літва і ліцьвіны

У фундамэнтальным двухтомным падручніку «Беларуская мова» (Таронта, 1978 год) — першай практычнай граматыцы беларускай мовы па-ангельску — зазначала: «*літоўская мова была ўрадавай на ўсёй тэрыторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]… наш край праз больш, як паўтысяча гадоў зваўся [[Літва|Літвой]], дзяржава — Вялікім Княствам Літоўскім, а нашыя прашчуры — [[Ліцьвіны|ліцьвінамі]]*», што дадаткова сьцьвярджала ў пададзеным пры падручніку слоўніку: «*[[Летува|Лятува [Летува]]] — present-day Lithuania; Літва — Lithuania (old name of present-day Byelorussia [Belarus]); [[Жамойць]] — Samogitia — old name (lasting almost until the end of the 19th c.) of present-day Lithuania*».

## Працы
* Першая чытанка пасьля лемантара для беларускіх дапаўняльных школаў. — Кліўлэнд, 1968;
* Беларуская мова — Fundamental Byelorussian. — Toronto, 1974 (кніга 1), 1978 (кніга 2);
* Ангельска-беларускі слоўнік = English-Belarusian Dictionary: каля 30 000 словаў. — Менск, 2006. — 1028 с. ISBN 985-6783-15-1.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Калускай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Навучэнцы гімназіі імя Адама Міцкевіча (Пружаны)
Алег Мінкін

**Алег Мінкін** (нарадзіўся 31 сакавіка 1952 году; в. Чарняўка, Хоцімскі раён, Магілёўская вобласьць, цяпер Беларусь) — беларускі пісьменьнік, перакладнік.

## Біяграфія
Навучаўся ў Хоцімскай 8-гадовай школе-інтэрнаце. Скончыў Бабруйскую школу-інтэрнат № 1 у 1969 годзе. Паступіў у Маскоўскі энэргетычны інстытут, праз два гады перавёўся ў Маскоўскі інстытут інжынэраў сельскагаспадарчай вытворчасьці, які скончыў у 1975 годе. Працаваў майстрам на будаўніцтве электрападстанцыі ў Бураціі (г. Улан-Удэ), інжынэрам-электрыкам на нафтаперапампоўваючых станцыях нафтаправоду «Дружба» (г. Наваполацак), інжынэрам-наладчыкам у сыстэме «Галоўтранснафта» (г. Гомель), інжынэрам тэхнагляду на нафтаправодах поўначы Цюменскай вобласьці (г. Наябрск). Сябра СБП з 1988 г. Жыве ў Вільні. Выдаваў газэту «Рунь». З 1991 г. сябра Саюзу пісьменьнікаў Летувы.

Дэбютаваў у 1980 годзе зь вершамі ў газэтах «Гомельская праўда», «Літаратура і мастацтва»). Аўтар зборнікаў паэзіі «Сурма» (1985), «Расколіна», прозы «Праўдзівая гісторыя Краіны Хлудаў» (1994), а таксама дзіцячых кніг. Пераклаў вершы Ц. Норвіда, Б. Лесьмяна, Л. Стафа, М. Зэрава, П. Грабоўскага.

## Узнагароды
* 2007 — літаратурная прэмія Таварыства вольных літаратараў «Гліняны Вялес» за кнігу вершаў «Пенаты».

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальны паэтычны партал
* Алег Мінкін. Сурма (зьборнік вершаў) (аудыё)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хоцімскім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Гліняны Вялес»
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі імя Міхася Стральцова
Удзельнікі Міжнароднага валютнага фонду

Па стане на чэрвень 2010 году ў Міжнародным валютным фондзе бралі ўдзел 185 дзяржаваў.

## Колькасьць удзельнікаў па гадох

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьпісы краін
Катэгорыя:Міжнародны валютны фонд
Бінаўральны эфэкт

**Бінаўральны эфэкт**, лякалізацыя гуку (ад  — пара і  — «вуха») — здольнасьць чалавека і жывёл вызначаць, у якім напрамку ад іх знаходзіцца крыніца гуку. Эфэкт абумоўлены наяўнасьцю двух гукапрымальнікаў — вушэй. Гукавыя хвалі звычайна падыходзяць да аднаго вуха раней, чым да другога. Вушы здольныя ўлоўліваць гэтую розьніцу, калі яна ня меншая за 0,00003 сэк. Каб вызначыць напрамак, адкуль ідзе гук, чалавек паварочвае галаву да крыніцы гуку так, каб вушы ўчулі гук адначасова. Гэты эфэкт выкарыстоўваецца ў гукаўлоўніках.

## Глядзіце таксама
* Слых

## Крыніцы

Катэгорыя:Гук
Катэгорыя:Фізыялёгія
Слых

**Слых** — здольнасьць праз органы слыху ўспрымаць гукі. Спэцыяльная функцыя слухавога апарата, якія ўзбуджаецца ваганьнямі навакольнага асяродзьдзя (паветрам ці вадой). Адно зь біялягічна дыстантных адчуваньняў, якое таксама завецца акустычным успрыйманьнем. Забясьпечваецца слыхавой сэнсарнай сыстэмай. Чалавек успрыймае гук у межах ад 16 Гц да 22 кГц пры перадачы праз паветра і да 220 кГц пры перадачы гуку па касьцях чэрапа. Гэтыя хвалі маюць важнае біялягічнае значэньне, гукавыя хвалі ў дыяпазоне 300—4000 Гц адпавядаюць чалавечаму голасу. Гукі з частатой вышэй за 20 000 Гц ня маюць вялікага практычнага значэньня, паколькі хутка спыняюць распаўсюджваньне, гукі з частатой ніжэй за 60 Гц успрымаюцца дзякуючы пачуцьцю вібрацыі.
Амэнсалізм

**Амэнсалі́зм** (ад  — «трапэза») — тып міжвідавых узаемаадносінаў, пры якім адзін від, які называецца амэнсалам, перажывае прыгнёт росту і разьвіцьця, а другі, які называецца інгібітарам, такім выпрабаваньням ня схільны. Антыбіёз і алеляпатыя — падобныя віды ўзаемаадносінаў.

## Глядзіце таксама
* Сымбіёз
* Паразытызм
* Камэнсалізм
* Мутуалізм

Катэгорыя:Экалягічная тэрміналёгія
Катэгорыя:Біялягічныя ўзаемадзеяньні
Катэгорыя:Фітацэноз
Катэгорыя:Экалёгія расьлінаў
Юры Глушакоў

**Ю́ры Эдуа́рдавіч Глушако́ў** (нарадзіўся ў 1966 годзе, Гомель, БССР) — беларускі палітычны й грамадзкі дзяяч.

## Біяграфія
Служыў у Савецкай Арміі, у войсках ВПС. Затым працаваў па рабочых спэцыяльнасьцях. Адначасова скончыў з адзнакай БДУ і асьпірантуру. У 1997—2005 працаваў навуковым супрацоўнікам у Гомельскім абласным краязнаўчым музэі. У 2006—2009 — выкладчык, у тым ліку — асыстэнт катэдры Гомельскага дзяржаўнага мэдычнага ўнівэрсытэту. Аўтар шэрагу навуковых публікацыяў і сцэнараў навукова-папулярных тэлефільмаў для тэлеканалу «Лад».

## Палітычная дзейнасьць
У 1991 адзін з арганізатараў чарнобыльскага страйку ў Гомлі, у выніку якой ахвяры катастрофы на Чарнобыльскай АЭС дамагліся сацыяльных ільгот.

У жніўні 1991 году ўдзельнік абароны «Белага дому» ў Маскве (Расея) падчас камуністычнага путчу.

У 2003—2007 незалежны дэпутат Гомельскае гарадзкое Рады дэпутатаў. Дэлегат 1-га і 2-га Кангрэсаў дэмакратычных сілаў Беларусі, сябар Палітрады Аб’яднаных дэмакратычных сілаў. Першы намесьнік старшыні Беларускае партыі «Зялёныя».

31 траўня 2010 Беларуская партыя «Зялёныя» вылучыла яго ў якасьці свайго прэтэндэнта на пасаду прэзыдэнта Беларусі. 27 верасьня 2010 ЦВК Беларусі зарэгістраваў ініцыятыўную групу Юр’я Глушакова на чале зь Дзьмітрыем Кучуком, якая ўключала 244 чалавекі. Тым ня менш 29 кастрычніка палітык заявіў аб зьняцьці сваёй кандыдатуры з прэзыдэнцкае гонкі празь не сабраныя 100 000 подпісаў у сваю падтрымку.

## Сям’я
Удавец. Выхоўвае дачку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на сайце Беларускае партыі «Зялёныя»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1966 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гомлі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Палітыкі мясцовага кіраваньня Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Беларускія эколягі
Катэгорыя:Сябры БЗП
M1 Garand

**M1 Garand** — амэрыканская самазарадная вінтоўка часоў Другой сусьветнай вайны. Вінтоўка M1 Garand стала першай самазараднай вінтоўкай, прынятай на ўзбраеньне ў якасьці асноўнай зброі пяхоты. Надзейная і дакладная, яна служыла войскам ЗША у Другой сусьветнай вайне і вайне ў Карэі. Garand дагэтуль папулярны як спартовая зброя

Катэгорыя:Вінтоўкі
Вільгельм II

**Вільгельм II** (27 студзеня 1859, Патсдам, Прусія, Нямецкі зьвяз — 4 чэрвеня 1941, Даорн, Райхскамісарыят Нідэрлянды) — імпэратар Нямеччыны і кароль Прусіі (1888—1918), з дынастыі Гагенцолернаў.

## Біяграфія
Скончыў Бонскі ўнівэрсытэт (1879). У 21-гадовым веку быў аддадзены ў войска ў чыне лейтэнанта. 27 лютага 1881 ажаніўся з Аўгустай-Вікторыяй фон Шлезвіг-Гальштайн, зь якой мелі шасьцёх сыноў і дачку. Брыгадны генэрал-маёр (1888).

15 чэрвеня 1888 року пасьля сьмерці бацькі стаў нямецкім імпэратарам і прускім каралём. Праводзіў палітыку ўмацаваньня кайзэраўскага рэжыму на аснове клясавага кампрамісу паміж буйнымі аграрыямі і буржуазіяй. У рабочым пытаньні балянсаваў паміж палітыкай рэпрэсіяў і сацыяльнай дэмагогіяй. Неўзабаве пачаў канфліктаваць з канцлерам Бісмаркам, у 1890 року дабіўся ягонай адстаўкі

Праводзіў агрэсіўную зьнешнюю палітыку, накіраваную на стварэньне нямецкай каляніяльнай імпэрыі, пашыраў нямецкую экспансію на Балканах, Блізкім Ўсходзе, Усходняй Азіі, Афрыцы, што прывяло да абвастрэньня суперніцтва Нямеччыны з Вялікабрытаніяй, Расеяй, Францыяй і садзейнічала набліжэньню Першай сусьветнай вайны. Вільгельм II нясе асабістую адказнасьць за яе разьвязваньне. Займаў пасаду вярхоўнага галоўнакамандуючага. 29 ліпеня 1917 году прыбыў на асабістым цягніку на Смаргоншчыну з Усходняй Галіччыны, каб выказваць удзячнасьць салдатам і афіцэрам, якія прынялі ўдзел у абарончых баях з 19 па 26 ліпеня на пазыцыях Смаргонь-Крэва і адбілі моцныя расейскія масы войск падчас Крэўскай апэрацыі. Пасьля Лістападаўскай рэвалюцыі 1918 году ў Нямеччыне ўцёк у Нідэрлянды і 28 лістапада 1918 году адрокся ад стальца. Паводле рашэньня Парыскай мірнай канфэрэнцыі (1919) падлягаў суду міжнароднага трыбунала, але ня быў прыцягнуты да адказнасьці, падтрымаў усталяваньне ў Нямеччыне фашысцкай дыктатуры.

## Кнігі

### Мэмуары
* *Aus meinem Leben. 1859—1888.* K. F. Koehler, Leipzig 1926
* *Ereignisse und Gestalten aus den Jahren 1878—1918.* K. F. Koehler, Leipzig und Berlin 1922
* *Erinnerungen an Korfu*. De Gruyter & Co., Berlin 1924

### Гістарычныя працы
* *Vergleichende Geschichtstabellen von 1878 bis zum Kriegsausbruch 1914*, K. F. Koehler, Leipzig 1921
* *Meine Vorfahren*, Verlag für Kulturpolitik, Berlin 1929

### Культуралягічныя працы
* *Das Wesen der Kultur. Vortrag Seiner Majestät des Kaisers Wilhelm II. nach einer von Leo Frobenius für Seine Majestät verfassten vorläufigen Skizze*, Privatdruck, Berlin 1931.
Разважаньні імпэратара аб сутнасьці цывілізацыйнай культуры.
* *Die chinesische Monade, ihre Geschichte und ihre Deutung*, K. F. Koehler, Leipzig 1934
Праца прысьвечаная кітайскай гісторыі.
* *Studien zur Gorgo*, Walter de Gruyter, Berlin 1936
Праца прысьвечаная старажытнай Спарце.
* *Das Königtum im alten Mesopotamien*, Walter de Gruyter, Berlin 1938
Праца прысьвечаная старажытным мэсапатамскім цывілізацыям.
* *Ursprung und Anwendung des Baldachins*, A. de Lange, Amsterdam 1939
Праца прысьвечаная гісторыі выкарыстаньня балдахіну.

## Літаратура
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нямецкія імпэратары
Інваліднасьць

**Інваліднасьць** — перашкоды ці абмежаваньні дзейнасьці чалавека зь фізычнымі, разумовымі, сэнсарнымі ці псыхічнымі адхіленьнямі.

**Інвалід** — чалавек, у якога магчымасьці яго жыцьцядзейнасьці ў грамадзтве зьяўляюцца абмежаванымі з-за яго фізычных, разумовых, сэнсарных ці псыхічных адхіленьняў.

Наданьне статусу «інвалід» валодае юрыдычным і сацыяльным сэнсам, разумеючы пад сабой пэўныя асаблівыя ўзаемаадносіны з грамадзтвам: наяўнасьць льготаў, атрыманьне выплатаў (алімэнты), абмежаваньне ў дзеяздольнасьці. Некаторыя спэцыялісы разглядаюць інваліднасьць як адну з формаў сацыяльнай няроўнасьці.

У цяперашні час прынята паліткарэктная форма абазначэньня інваліда — «чалавек з абмежаванымі магчымасьцямі».

## Беларусь
На 2010 г. у краіне налічвалася звыш 500 тыс. зьнявечаных (5,3% насельніцтва). На студзень 2012 г. каля 80% зьнявечаных людзей працаздольнага ўзросту не наймаліся на працу. На красавік 2012 г. налічвалася 135 тыс. інвалідаў 3-й групы (27% агульнага ліку зьнявечаных). На 1 студзеня 2014 году на ўліку ў 146 тэрыятарыяльных цэнтрах сацыяльнага абслугоўваньня насельніцтва (ТЦСАН) Беларусі стаяла 50 000 самотных зьнявечаных асобаў 1-й і 2-й групаў, а таксама 22 700 сем’яў са зьнявечанымі дзецьмі.

25 сакавіка 2021 году Савет міністраў Беларусі ухваліў Пастанову № 168, паводле якой зацьвердзіў «Пералік грамадзкіх аб’яднаньняў..., у дачыненьні якіх пры арэндзе нерухомасьці да базавых ставак прымяняецца паніжальны каэфіцыент 0,1». Сярод 102 грамадзкіх аб’яднаньняў у Пераліку, 11 мелі ў назьве слова «інвалід»: «Асацыяцыя сем’яў дзяцей-інвалідаў і маладых інвалідаў зь дзіцячым цэрэбральным паралюшам і сьпіннамазгавымі паталёгіямі» («АІДЦПСМП», Гомель), «Беларуская фэдэрацыя танцаў і мастацкай гімнастыкі на інвалідных калясках», «Беларуская фэдэрацыя фізычнай культуры і спорту інвалідаў», «Беларускі фонд дапамогі спартоўцам-інвалідам», «Інвалід і асяродзьдзе» (Берасьцейская вобласьць), «Інваліды-сьпінальнікі» (Гомельская вобласьць), «Інваліды Чарнобылю», «Прамэтэй» (спартовы клюб), «Рагачоўскае раённае грамадзкае аб’яднаньне бацькоў дзяцей-інвалідаў і маладых інвалідаў» (Гомельская вобласьць), «Цэнтар рэалізацыі гуманітарных праграмаў для інвалідаў» («ЦРГПІ», Гомель) і «Шанец» (спартовы клюб).

## Крыніцы


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Вуглярод

**Вуглярод** (**вуглец, вуглятвор, вугаль** ) **C** — хімічны элемэнт IV групы галоўнай падгрупы 2-га пэрыяду пэрыядычнай сыстэмы; атамны нумар 6, немэтал, атамная маса 12,01115. Тры ізатопы сустракаюцца ў прыродзе, 12С і 13С зьяўляюцца стабільнымі, тады як 14С ёсьць радыёнуклідам з пэрыядам паўраспаду каля 5730 гадоў. Ізатоп 12C зьяўляецца эталонам для азначэньня атамнай адзінкі масы. Вуглярод вядомы са старажытных часоў.

Вуглярод 15-ы элемэнт паводле распаўсюджанасьці ў зямной кары, і чацьвёрты — у Сусьвеце паводле масы пасьля вадароду, гелю і тлена. Вуглярод забясьпечвае ўнікальную разнастайнасьць арганічных злучэньняў, а таксама мае здольнасьць утвараць палімэры пры тэмпэратурах, якія часта фіксуюцца на Зямлі. Гэты элемэнт ёсьць агульным элемэнтам усіх вядомых формаў жыцьця (злучэньні вугляроду — асноўная састаўная частка тканак расьлінаў і жывёлаў). Вуглярод зьяўляецца другім самым распаўсюджаным элемэнтам у арганізьме чалавека паводле масы пасьля тлену, ён складае ад 18,5% да 23% масы чалавека. Валентнасьць вуглярода ў большасьці злучэньняў роўная 4.

## Прыродныя крыніцы
Вуглярод — адзін з найбольш распаўсюджаных элемэнтаў у зямной кары, залягае ў выглядзе мінэралаў (графіт, алмаз) і гаручых выкапняў (вугаль). Каля траціны сусьветных запасаў глебавага вугляроду знаходзіцца ў тарфяніках. У атмасфэры Зямлі знаходзіцца ў выглядзе дыяксыду вугляроду.

## Прымяненьне
Вуглярод выкарыстоўваюць у вытворчасьці алмазных інструмэнтаў, электра-тэхнічных вырабаў, у гумавай, паліграфічнай, лякафарбавай прамысловасьці, мэталюргіі.

## Алятропныя мадыфікацыі вугляроду
* аморфны вуглярод ();
* графіт;
* алмаз;
* фулерэн ();
** 
* вугляродная нанатрубка;
* графэн;
* вугляродная нанапочка ();
* вугляроднае нанавалакно ();
* лансдэйліт ();
* шкляны вуглярод ();
* вугляроднае нанашумавіньне ();
* карбін ().

## Ізатопы
Штучна атрыманыя ізатопы вуглярода с атамнымі масамі ад 8 да 22.

## Крыніцы

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Карбанаты (мінэралы)
Цяжарнасьць чалавека

**Цяжарнасьць чалавека** () — выношваньне жанчынай плода ад апладненьня да родаў. Зь яе надыходам у жанчыны спыняюцца плоцевыя цыклы, павялічваецца патрэба ў пажыўных рэчывах і вітамінах, зьніжаецца тонус маціцы для папярэджваньня выкідыша. Звычайна доўжыцца 9 месяцаў (280 дзён). Аплодненыя заплодкаваныя вузы рухаюцца па маціцавай трубе ў маціцу і ўкараняюцца ў яе сьценку. На месцы ўкараненьня ўтвараецца пляцэнта. Аб’ём маціцы павялічваецца ў 500 разоў, яе маса ў 25 разоў.

## Этапы

### Апладненьне
Апладненьне настае праз асемяненьне і ўяўляе сабой зьліцьцё мужчынскай і жаночай плоцевых вузаў (гамэтаў).  Ёсьць асновай плоцевага размнажэньня ў чалавека. У выніку апладненьня ўтвараецца зыгота, якая дае пачатак новаму арганізму. Пры гэтым аднаўляецца  набор храмасомаў, уласьцівы саматычным вузам арганізму, і забясьпечваецца перадача спадчынных прыкметаў ад бацькоў.

Працэс апладненьня адбываецца ў некалькі крокаў, і перапыненьне любога зь іх можа прывесьці да няўдачы. На пачатку працэсу кнура перажывае шэраг зьмяненьняў, бо эякуляваная кнура не валодае дастатковымі магчымасьцямі да апладненьня, яна павінна прайсьці этап капацытацыі ў рэпрадуктыўны тракт жанчыны, які доўжыцца некалькі гадзін. Гэта павышае ейную рухомасьць і дэстабілізуе ейныя мэмбраны, падрыхтоўваючы яе да акразомнай рэакцыі, фэрмэнтатыўнага пранікненьня праз жорсткую мэмбрану заплодкавай вузы, зоны пэлюцыда, якая атачае заплодкавую вузу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Акушэрства
Катэгорыя:Размнажэньне
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Сям’я
Катэгорыя:Рэпрадуктыўная сыстэма
Джордж Канінг

**Джордж Ка́нінг** ( — ) — 23-і прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі. Належаў да партыі Торы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Міністры фінансаў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Фрэдэрык Джон Робінсан

**Фрэдэрык Джон Робінсан** (1 лістапада 1782 — 28 студзеня 1859) — 24-ы прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі. Належаў да партыі Торы

## Крыніцы

Катэгорыя:Міністры фінансаў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Артур Ўэлсьлі

**А́ртур Ўэ́лсьлі**, 1-ы герцаг Вэлінгтан (1 траўня 1769, Дублін — 14 верасьня 1852) — брытанска-ірляндзкі дзяржаўны дзяяч, вайскавод. Быў адным зь вядучых вайсковых і палітычных лідэраў Вялікабрытаніі ў канцы XVIII і пачатку XIX стагодзьдзяў. Двойчы займаў пасаду прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі. Ён быў адным з вайскаводаў, якія паклалі канец Англа-майсурскім войнам пасьля забойства Тыпу Султана ў чацьвертай вайне ў 1799 годзе, а таксама адным з тых, хто завяршыў Напалеонаўскія войны, атрымаўшы перамогу ў бітве пры Ватэрлёо ў 1815 годзе, калі Сёмая кааліцыя разграміла Напалеона. Даслужыўшыся да званьня палкоўніка да 1796 году. У 1799 годзе быў прызначаны губэрнатарам Шрырангапатны і Майсуру. У 1803 годзе, ужо ў званьні генэрал-маёра, атрымаў вырашальную перамогу над Маратга ў бітве пры Асаі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія маршалы
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Памерлі ад інсульту
Катэгорыя:Пахаваныя ў Лёндане
Чарлз Грэй

**Чарлз Грэй** ( — ) — 26-ы прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі. Належаў да партыі Вігаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ангельшчыне
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Грып

**Грып** — вострае інфэкцыйнае захворваньне дыхальных шляхоў, якое выклікаецца вірусам грыпа. Уваходзіць у групу вострых рэсьпіраторных вірусных інфэкцыяў (ВРВІ). Пэрыядычна распаўсюджваецца ў выглядзе эпідэміяў і пандэміяў. У цяперашні час выяўлена болей за 2000 варыянтаў віруса грыпа, якія адрозьніваюцца паміж сабой антыгенным спэктрам.

Нярэдка словам «грып» ва ўжытку таксама называюць любое вострае рэсьпіраторнае захворваньне (ВРВІ), што памылкова, балазе акрамя грыпу на сёньняшні дзень апісана яшчэ болей за 200 відаў іншых рэсьпіраторных вірусаў (адэнавірусы, рынавірусы, рэсьпіраторна-сынтыцыйныя вірусы і інш.), якія выклікаюць грыпападобныя захворваньні ў чалавека.

Цягам 1991—2011 гг. прадугледжаны лябараторыямі Сусьветнай арганізацыі здароўя склад прышчэпкі ад грыпу ў больш як 90% выпадках супадаў з выяўленымі варыянтамі вірусаў.

## Папярэджаньне
Хваробу прадухіляе прышчэпка, уніканьне зборышчаў людзей, нашэньне хворымі масак пры здаровых людзях, уніканьне дотыку да носа і рота, частае мыцьцё рук, прагулкі па вуліцы, штодзённае скразное праветрываньне памяшканьняў, мыцьцё падлогі і ўвядзеньне салявога раствору ў насавыя хады.

## Беларусь
У 2011 годзе ад хваробы пацярпела каля 3% насельніцтва Беларусі. Прышчэпку ад грыпу зрабілі каля 32% жыхароў краіны. У 2015 г. ад грыпа прышчапілі 41% жыхароў, што прывяло да скарачэньня захворваньня да 0,06% насельніцтва.

У 2018—2019 гадах Беларусь апынулася адзінай краінай у Эўропе, дзе ад грыпу прышчапілі звыш 75 % пажылых людзей паводле пляну Сусьветнай арганізацыі аховы здароўя (Швайцарыя). Пагатоў, толькі 4 краіны выканалі плян на 60 % —Брытанія, Ірляндыя, Партугалія і Расея. У палове краінаў Эўропы прышчапілі менш за 35 % пажылога насельніцтва. Звыш 80 % лекарскага пэрсаналу прышчапілі толькі ў 5 краінах — Армэніі, Беларусі, Казастане, Малдове і Расеі. У іншых краінах прышчапілі менш за 50 % лекараў і мэдсясьцёр.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Ўільям Лэмб

**Ўі́льям Лэмб** (; 15 сакавіка 1779, Лёндан, Вялікабрытанія — 24 лістапада 1848, Брокет Хол, Вялікабрытанія) — 27-ы, 30-ы прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі. Належаў да партыі Вігаў.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Лёндане ў сям’і Пэністана Лэма, 1-га Віконту Мэльбурна. Атрымаў адукацыю ў Ітане й кембрыдзкім Трыніці-каледжы. У 1806 годзе быў абраны чальцом Палаты абшчынаў ад партыі вігаў. З 1827 па 1828 гады займаў пасаду Сакратара па ірляндзкім пытаньням. Пасьля сьмерці бацькі ў 1828 годзе атрымаў у спадчыну тытул і сяброўства ў Палаце лордаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына на Encyclopedia Britannica 2011

Катэгорыя:Выпускнікі Трыніці-коледжу (Кембрыдж)
Катэгорыя:Выпускнікі ўнівэрсытэту Глазга
Катэгорыя:Асобы віктарыянскай эпохі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Памерлі ў Гэртфардшыры
Катэгорыя:Пахаваныя ў Гэртфардшыры
Катэгорыя:Сябры Таемнай рады Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Сябры Таемнай рады Ірляндыі
Катэгорыя:Дэпутаты парлямэнту Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Генэральныя сакратары Ірляндыі
Катэгорыя:Лідэры Палаты лордаў
Катэгорыя:Заступнікі рабства
Робэрт Піл

**Ро́бэрт Піл** (5 лютага 1788 — 2 ліпеня 1850) — 29-ы, 31-ы прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі. Належаў да Кансэрватыўнай партыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ахвяры няшчасных выпадкаў у Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Лідэры Кансэрватыўнай партыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Асобы віктарыянскай эпохі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Дэпутаты парлямэнту Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Сябры Таемнай рады Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Сябры Таемнай рады Ірляндыі
Катэгорыя:Генэральныя сакратары Ірляндыі
Катэгорыя:Рэктары ўнівэрсытэту Глазга
Катэгорыя:Брытанскія дуэлянты
Джон Расэл

**Джон Расэл** ( — ) — 32-і, 38-ы прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі. Зьяўляўся чальцом партыі Вігаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Асобы віктарыянскай эпохі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Эдўард Сьміт-Стэнлі

**Эдўард Сьміт-Стэнлі** (;  — ) — 33-і, 36-ы, 39-ы прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі. Належаў да Кансэрватыўнай партыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ангельшчыне
Катэгорыя:Выпускнікі Оксфардзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Асобы віктарыянскай эпохі
Джордж Гамільтан-Гордан

**Джордж Гамільтан-Гордан** — 34-ы прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі. Належаў да партыі Пілітаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Гэнры Джон Тэмпл

**Гэнры Джон Тэмпл** (20 кастрычніка 1784 — 18 кастрычніка 1865) — 35-ы, 37-ы прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі. Належаў да Лібэральнай партыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Асобы віктарыянскай эпохі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Ўэстмінстэрскім абацтве
Бэнджамін Дызраэлі

**Бэнджамін Дызраэлі** (21 сьнежня 1804 — 19 красавіка 1881) — 40-ы, 42-і прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі. Належаў да Кансэрватыўнай партыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Асобы віктарыянскай эпохі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Ўільям Юўарт Гладстан

**Ўільям Юўарт Гладстан** (29 сьнежня 1809 — 19 траўня 1898) — 41-ы, 43-і, 45-ы, 47-ы прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі. Належаў да Лібэральнай партыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Асобы віктарыянскай эпохі
Катэгорыя:Брытанскія літаратары
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Робэрт Артур Толбат Гаскойн-Сэсіл Солсбэры

**Робэрт Артур Толбат Гаскойн-Сэсіл Солсбэры** (3 лютага 1830 — 22 жніўня 1903) — 44-ы (23 чэрвеня 1885 — 28 студзеня 1886), 46-ы (25 ліпеня 1886 — 11 жніўня 1892), 49-ы (25 чэрвеня 1895 — 11 ліпеня 1902) прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі. Належаў да Кансэрватыўнай партыі Вялікабрытаніі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Асобы віктарыянскай эпохі
Арчыбальд Прымроўз

**Арчыбальд Прымроўз** (7 траўня 1847 — 21 траўня 1929) — 48-ы прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі (ад 5 сакавіка 1894 да 22 чэрвеня 1895 году). Належаў да Лібэральнай партыі

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Асобы віктарыянскай эпохі
Артур Балфур

**А́ртур Ба́лфур** (25 ліпеня 1848 — 19 сакавіка 1930) — 50-ы прэм’ер-міністар Вялікабрытаніі. Належаў да Кансэрватыўнай партыі Вялікабрытаніі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія сіяністы
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Лідэры Кансэрватыўнай партыі Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Першыя лорды Адміралцейства
Катэгорыя:Лорды-старшыні Рады
Катэгорыя:Лорды-захавальнікі пячаткі
Катэгорыя:Асобы віктарыянскай эпохі
Катэгорыя:Хрысьціянскія філёзафы
Катэгорыя:Прэсьбітэрыяне
Катэгорыя:Брытанскія англікане
Катэгорыя:Шатляндзкія літаратары
Катэгорыя:Кавалеры брытанскага ордэна Заслуг
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Падвязкі
Катэгорыя:Канцлеры Кембрыдзкага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Канцлеры Эдынбурскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Рэктары ўнівэрсытэту сьвятога Андрэя
Катэгорыя:Рэктары ўнівэрсытэту Глазга
Катэгорыя:Сябры Таемнай рады Ірляндыі
Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ў справах Шатляндыі
Катэгорыя:Генэральныя сакратары Ірляндыі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Брытанскай акадэміі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Арыстотэлевага таварыства
Катэгорыя:Сябры Амэрыканскага філязофскага таварыства
Гэрбэрт Шылт

**Гэрбэрт Шылт** () — амэрыканскі праграміст, аўтар кнігаў аб мовах праграмаваньня Java, C, C#, C++.

## Біяграфія
Гэрбэрт Шылт — пісьменьнік і навуковец ў сфэры кампутарных навук, атрымаў адукацыю і навуковую ступень у Ілінойскім унівэрсытэце ў Урбана-Шампэйн. Быў сябрам камітэта ANSI, які прымаў стандарты С у 1989 годзе і камітэту ISO, які прымаў стандарты C у 1998 годзе.

Ягоныя першыя кнігі былі апублікаваныя ў 1985—1986 гадох (на вокладцы кнігі *Advanced Modula-2* 1987 году было напісана, што гэта ягоная шостая кніга). Усе ягоныя кнігі былі надрукаваныя выдавецтвам Osborne, якое пазьней было набыта кампаніяй McGraw-Hill. Агульны наклад ягоных кнігаў, перакладзеных на большасьць моваў, складае больш за 3 мільёны асобнікаў.

## Little C
Адным з найбольш працяглых праектаў Шылта быў інтэрпрэтатар Little C, які зьяўляецца прыкладам рэкурсіўнага сыходнага парсэра. Дадзеная праграма была ўпершыню надрукаваная ў часопісе Dr. Dobb's Journal у жніўні 1989 году пад назвай «Пабудова Вашага ўласнага інтэрпрэтатара С» (*Building your own C interpreter*). Гэты прыклад быў уключаны ў кнігу *Born to Code In C* (Osborne, 1989), а таксама ў больш позьняе выданьне кнігі *C: The Complete Reference*.

Код гэтага інтэрпрэтатара можна знайсьці ў сетцы Інтэрнэт, уключаючы архівы старых дыскаў Dr. Dobb's Journal, а таксама на сайце McGraw-Hill.

Цікавым момантам кнігі *The Art of C* зьяўляецца інтэрпрэтатар мовы Mini-C (мова Mini-C нават не падтрымлівае ключавое слова «class», таксама мінімальная і штучная роля была адведзена cin і cout). Код Mini-C можна знайсьці ў сетцы Інтэрнэт, а кніга больш не выдаецца.

Таксама быў надрукаваны інтэрпрэтатар BASIC, які называўся Small BASIC, напісаны на С у першым выданьні кнігі *Turbo C: The Complete Reference*, і на мове Java ў кнізе *The Art of Java*.

## Бібліяграфія
* *Advanced Turbo Pascal* (Osborne, 1986)
* *Advanced Modula-2* (Osborne, 1987)
* *Advanced Turbo Prolog 1.1* (Osborne, 1987)
* *Advanced Turbo C* (Osborne, 1987)
* *C: The Complete Reference* (Osborne, 1987)
* *Advanced C* (Osborne, 1988)
* *Turbo C: The Complete Reference* (Osborne, 1988)
* *Born to Code In C* (Osborne, 1989)
* *C: The Complete Reference, 2nd. Ed* (Osborne, 1990)
* *Teach Yourself C, 2nd Ed.* (Osborne, 1990)&nbsp;— updated for ANSI C.
* *Teach Yourself C++* (Osborne, 1992)
* *The Annotated ANSI C Standard* (Osborne, 1993)
* *The Art of C++* (Osborne, 2004)
* *Teach Yourself DOS*
* *Beginning Modula-2*
* *Artificial Intelligence in C*
* *Advanced C*
* *Advanced Turbo C*
* *Java: The Complete Reference, 7th Edition (Osborne)
* *Java: A Beginner's Guide (McGraw Hill)

## Музычная дзейнасьць
У дадатак да сваёй навуковай і пісьменьніцкай дзейнасьці Шылт зьяўляецца клявішнікам гурта Starcastle, якая працуе ў жанры прагрэсіўны рок.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Бібліяграфія

Катэгорыя:Праграмісты ЗША
Суфізм

**Суфі́зм** () — рэлігійна-містычны кірунак у ісламе. Пад гэтым тэрмінам аб’ядноўваюцца ўсе мусульманскія вучэньні, галоўнай мэтай якіх зьяўляецца распрацоўка тэарэтычных падставаў і практычных спосабаў, якія забясьпечваюць магчымасьць непасрэдных зносінаў чалавека з Богам. Лічыцца, што першыя суфіі зьявіліся на рубяжы VIII і IX стагодзьдзяў у Іраку й Сырыі. Прызнаючы рэальным толькі існаваньне Алага, а навакольныя рэчы й зьявы — ягонай эманацыяй, пасьлядоўнікі суфізма аб’яўляюць вышэйшай мэтай жыцьця містычнае злучэньне душы чалавека з Богам, тым самым суфізм мае падабенства са сьветапоглядам дгармічных рэлігіяў. Суфіі спрабуюць зразумець патаемны сэнс караністычных адкрыцьцяў, для чаго строга прытрымліваюцца прадпісаньняў Карана й Суны, якія ўдзельнічаюць у чуваньнях, прымаюць абяцаньні, прытрымліваюцца дадатковых пастоў. Разам яны прапаведуюць містычную некарысьлівую любоў да Алага, жадаючы зьліцца зь ім. Канчатковай мэтай суфізма лічыцца зьнішчэньне сваіх якасьцяў як асобы, што павінна пацягнуць поўнае спалучэньне, зьліцьцё з чароўнай ісьцінай.

«Злучэньне з бажаством», па вучэньню суфізма адбываецца ў экстазе, да якога павінны даводзіць сябе вернікі. У араба-ісламскай тэрміналёгіі суфіем зьяўляецца той, хто закаханы ў ісьціну й рухаецца да дасканаласьці. Рух да нейкай абстрактнай праўды з дапамогай любові й адданасьці Богу суфіі называюць «*тарыкатам*» (шляхам).

Для раньняга суфізму характэрна пантэізм з асобнымі матэрыялістычнымі элемэнтамі. Пасьля пад уплывам нэаплятонаўскай, індыйскай філязофіі й некаторых ідэяў хрысьціянства цэнтральнае месца ў суфізьме займаюць аскетызм і скрайні містыцызм. У тэазофскай традыцыі суфізм атаясамліваецца з эзатэрычным ісламам.

Суфізм ёсьць неаднастайным рухам, то бок да яго далучаліся прадстаўнікі розных багаслоўскіх школаў і напрамкаў ісламу. Ён неаднаразова гуляў значную ролю ў палітычным жыцьці мусульманскіх краінаў як ідэалёгія паўстанцкіх рухаў, а таксама антыкаляніяльнай барацьбы.

## Вонкавыя спасылкі
* Суфізм 
* Аб суфізьме 
* Суфізм 
* Філязофія, гісторыя й тэрміналёгія суфізму 


Катэгорыя:Аскетызм
Хангыль

**Хангы́ль** () — фанэматычнае пісьмо карэйскай мовы. Характэрнай асаблівасьцю хангылю зьяўляецца тое, што літары аб’ядноўваюцца ў групы, прыкладна адпаведныя складам. Гэты выгляд пісьменства быў распрацаваны ў сярэдзіне XV стагодзьдзя й зьяўляецца асноўным у Паўднёвай Карэі й адзіным у КНДР.

Хангыль арганізаваны ў выглядзе блёкаў. Кожны блёк складаецца зь ня менш чым з 2 літараў, якіх і пісьме налічваецца 24. У блёке павінна быць мінімум 1 з 14 зычных і 1 з 10 галосных. Як прыклад блёк 한 (*Хан*), які выглядае як адзіны знак, разгортваецца, на самой справе, у тры асобныя літары ㅎ *х*, ㅏ *а* ㄴ *н*. Гэтыя складовыя блёкі могуць быць напісаны як гарызантальна — зьлева направа, гэтак і вэртыкальна — зьверху ўніз у слупках справа налева. Першапачаткова альфабэт меў некалькі дадатковых літараў. Колькасьць матэматычна магчымых блёкаў складае 11172 адзінкі.

## Гісторыя
Першай і доўгі час адзінай пісьмовай мовай у Карэі была кітайская. У часы дзяржавы Карэ была распрацавана сыстэма пісьма «хянчхаль» () для запісу карэйскіх тэкстаў кітайскімі герогліфамі.

Існуе таксама легенда, паводле якой хангыль быў вынайдзены будысцкім манахам Соль Чхонам (), які зьяўляўся адным зь дзяржаўных міністраў. У той час будысцкая літаратура карысталася папулярнасьцю, аднак значнай часткай была напісана тыбэцкай мовай і санскрытам, у аснове пісьменства якіх ляжаў ліст Брагма. Аднак, Чхон, як вядома, вынайшаў і сыстэматызаваў толькі адміністрацыйны шрыфт «Рыду». Гэтай сыстэмай запісвалі пераважна асабістыя імёны, песьні і вершы, а таксама нататкі на палёх у кітайскіх тэкстах. Карэйскія словы запісваліся або кітайскімі знакамі з падобным значэньнем паводле прынцыпу рэбуса або кітайскімі знакамі, якія мелі падобнае вымаўленьне.

Хангыль быў створаны групоўкай карэйскіх навукоўцаў у 1443 годзе паводле заказу чацьвёртага цара дынастыі Часон Сэчжона Вялікага. Хангыль, як і індыйскія пісьменствы, зьяўляецца фанэтычным, то бок кожнаму гуку адпавядае свой знак. Некаторыя са знакаў хангыля падобныя на знакі дэванагары. На думку лінгвіста Гэры Лэд’ярда, адной з крыніцаў хангыля было мангольскае квадратнае пісьмо, створанае Пагба-ламай.

Праект хангыля быў ​​скончаны ў канцы 1443 ці напачатку 1444 году і быў апублікаваны ў 1446 годзе ў дакумэнце, якое мае назву «Хунмін Чоным» («Настаўленьне народу аб слушных гуках»). Альфабэт быў названы паводле назвы гэтага дакумэнту. Дата выхаду ў сьвет «Хунмін Чоным», 9 кастрычніка, адзначаецца як Дзень хангыля ў Паўднёвай Карэі. Паўночнакарэйскі аналяг гэтага сьвята адзначаецца 15 студзеня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Карэйскі альфабэт і вымаўленьне
* Хуткае засваеньне Хангылю. langintro.com
* Хангыль-табліца
* Гісторыя пісьменства карэйскай мовы

Катэгорыя:Карэйская мова
Умар ібн аль-Хатаб

**Умар ібн аль-Хатаб з дома Адыеў** (; *`Umar ibn al-Khattāb*; паміж 586 і 589, Мэка — 3 лістапада 644, Мэдына) — другі мусульманскі прававерны халіф. Быў стваральнікам  арабскай імпэрыі. За час яго праўленьня арабы заваявалі Палестыну, Сырыю, Міжрэчча, Заходні Іран, Эгіпет. Пад уладай Умару халіфат пашырыўся зь беспрэцэдэнтнай хуткасьцю, то бок Сасанідзкая імпэрыя была заваяваная за два гады, а тэрыторыя Біхайнтыйскае імпэрыі страціла дзьве траціны сваёй тэрыторыі на карысьць арабаў.

Усталяваў законы, якія забясьпечылі адносна малалікім заваёўнікам асаблівы статус, заклаў асноўныя прынцыпы мусульманскага права, увёў ісламскі каляндар (637 год). Спачатку (да 6-га году ад гіджры) быў заўзятым ворагам ісламу. Потым, блізка 615 ці 616 году, паверыў у прарока пасьля чытаньня Карану, што яму дала ягоная сястра, і стаў ягоным руплівым і дзейным памагатым, магчыма нават кіраўніком. Некаторыя эўрапейскія гісторыкі сьцьвярджаюць, што сапраўдным заснавальнікам ісламу варта лічыць менавіта Ўмара, а не Мухамада. Калі Мухамад памёр і ісламу пагражала згуба, Умар дамогся, каб халіфам быў абраны не мэдынец Асман і не слабахарактарны зяць прарока Алі ібн Абу Таліб, а разумны Абу Бакр. Апошні, паміраючы, узяў з таварышчаў клятву, што ягоным пераемнікам будзе Ўмар, хоць гэта было парушэньнем правоў Алі. Умар ібн аль-Хатаб быў забіты, у сваёй сталіцы Мэдыне, пэрсам Пірузам Нагавандзі (хрысьціянскім рабом), за незадавальненьне скаргі на куфскага намесьніка (644 год). Імя забойцы лічыцца сьвятым у шыітаў. Згодна з габрэйскай традыцыяй, Умар адмяніў хрысьціянскую забарону габрэям, а таксама дазволіў ім наведваць Ерусалім і маліцца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Повелитель правоверных Умар ибн аль Хаттаб. Ислам на небе 
* Восход и закат халифа Умара. Духовное управление мусульман Саратовской области 

Катэгорыя:Памерлі 3 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 644 годзе
Катэгорыя:Мусульманскі каляндар
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Забітыя манархі
Катэгорыя:Забітыя палітыкі