open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эклезіяст (Скарына)

**Эклезіяст** («*Еклесиастесъ, или Соборникъ премудрого царя Саломона*») — праскае выданьне Скарыны, якое выйшла ў сьвет 2 студзеня 1518 году.

## Зьмест кнігі
Выданьне адкрываецца тытульным лістом з гравюрай і назвай кнігі («*Зуполъне выложеный на рускый языкъ докторомъ Францискомъ Скорининымъ сыномъ с Полоцка…*»). На першым і другім аркушы даецца «*Предисловие доктора Франъциска Скорины въ книгу Премудраго Саломона рекомую Еклесиастесъ*». У прадмове Скарына гаворыць пра 3 кнігі, якія напісаў Саламон: Эклезіяст, Выслоўі Саламона і Песьня Песьняў, прыводзіць іх жыдоўскія, грэцкія, лацінскія і рускія назвы. Расказваючы пра зьмест кнігі Выслоўяў, Скарына спасылаецца на ўласную прадмову і коратка выкладае сэнс кнігі: «*О науце людей младых, якобыотецъ сына научаючи единаго каждого особно*». Далей расказваецца пра сэнс кнігі Эклезіяста, аўтар даводзіць, што Саламон «*пишет о науце всех людей посполите сущих в летех мужества, приводячи им на паметь суету, беду и працу сего света*». Асноўная думка кнігі паводле Скарыны — «*Суета над суетами все суетно и утиснение духово*». Асьветнік паказвае марнасьць знайсьці сэнс жыцьця «*в царствах и в пановании*», у «*богатстве и в скарбах*», «*у роскошном ядении и питии и в любодеянии*». Скарына тлумачыць назву кнігі, перакладаючы яе як Саборнік: «*Нарицается же сия книга Соборник, понеже не ко всему собору людей, а не единаго человека мысль и кохание являеть, но всего собора*». Пасьля на аркушах 3—18-м даецца тэкст усіх 12 разьдзелаў кнігі, а на апошнім аркушы — пасьляслоўе.

## Друкарскія асаблівасьці выданьня
Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове беларускай рэдакцыі. Фармат выданьня — у чвэрць аркуша, аб’ём — 18 аркушаў, якія сабраны ў адзін сшытак. Набор выкананы праскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм, на паласе — 22 радкі. Сыгнатура адсутнічае. Фаліяцыя на верхнім баку аркуша ўверсе зьлева. Выданьне ўпрыгожана 1 гравюрай, 2 застаўкамі і 14 ініцыяламі. На тытульным лісьце зьмешчана ілюстрацыя «Саламон і царына Саўская». Перад асноўным тэкстам надрукавана вялікая застаўка з выявай дзікіх людзей і гербавым шчытом з зацьменьня сонца, малая застаўка зьмешчана перад тэкстам пасьляслоўя. Ініцыялы вылучаюць пачаткі разьдзелаў. У некаторых экзэмплярах зроблены, напэўна яшчэ ў друкарні, запіс: «*А то ся стало накладом Богдана Онкина сына радци места Виленьского*».

Захавалася 15 асобнікаў кнігі, зь іх 7 поўныя.

## Крыніцы

## Літаратура
* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. 

Катэгорыя:Біблія Францішка Скарыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1518 годзе
Пагарэльшчына

Назву **Пагарэльшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Пагарэльшчына — вёска ў Вішнеўскім сельсавеце Смаргонскага раёну
** Пагарэльшчына — вёска ў Каранёўскім сельсавеце Смаргонскага раёну

* Менская вобласьць:
** Пагарэльшчына — вёска ў Валожынскім раёне

## Глядзіце таксама
* Пагарэлае
* Пагарэлец
* Пагарэліца
* Пагарэлка
* Пагарэльцы
Вялікія Швакшты

**Вялі́кія Шва́кшты**, **Вялікая Шва́кшта** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці, у басейне ракі Страчы, за 22 км на паўднёвы захад ад Паставаў, за 8 км на паўночны захад ад возера Нарачы, на мяжы гідралягічнага заказьніка Швакшты.

Плошча паверхні возера 9,56 км². Даўжыня 4,2 км, найбольшая шырыня 3,4 км. Даўжыня берагавой лініі 13,05 км. Найбольшая глыбіня 5,3 м, сярэдняя 2,3 м. Аб′ём вады ў возеры 22,3 млн м³. Плошча вадазбору 94,2 км².

Катлавіна возера рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны спадзістыя, супясчаныя, вышынёй да 6 м, парасьлі хмызьняком, на паўночным усходзе пад лесам. Берагавая лінія слабазьвілістая. Берагі нізкія, вышынёй 0,2—0,3 м, пясчаныя, заходнія берагі тарфяністыя і сплавінныя. Дно плоскае, выслана сапрапелем, уздоўж усходняга берага да глыбіні 2 м пясчанае.

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі (у тым ліку з возера Белагаловага), выцякае пратока ў возера Малыя Швакшты. Шырыня паласы надводнай расьліннасьці да 150 м, харавыя водарасьці ўкрываюць дно да глыбіні 3,5 м.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, лінь, краснапёрка, гусьцяра, язь і іншыя віды рыб.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Аркуш мапы N-35-42. Выданьне 1986 г. Стан мясцовасьці на 1980 г.

Катэгорыя:Азёры басэйну Вяльлі
Катэгорыя:Азёры Пастаўскага раёну
Мікалай Алексютовіч

**Мікалай Астапавіч Алексютовіч** (5 лютага 1921, вёска Бахаравічы Пухавіцкага раёну Менскай вобласьці — 27 красавіка 1967, Менск) — беларускі гісторык філязофіі, філёзаф. Кандыдат філязофскіх навук (1955).

## Жыцьцяпіс
Скончыў аддзяленьне філязофіі гістарычнага факультэту БДУ (1952). З 1952 — у Інстытуце філязофіі і права (ІФП) АН БССР. У 1955 року абараніў кандыдацкую дысэртацыю на тэму «Перадавая грамадзкая і філязофская думка ў Беларусі ў XVI ст.». Працаваў у Інстытуце філязофіі і права АН Беларусі, у Беларускім тэхналягічным інстытуце (з 1963).

## Дзейнасьць
Дасьледаваў гісторыю грамадзка-палітычнай і філязофскай думкі, гісторыю рэлігіі і атэізму на Беларусі эпохі Сярэднявечча, асьветніцкую дзейнасьць, літаратурную творчасьць і сьветапогляды Францішка Скарыны, Сымона Буднага, Васіля Цяпінскага, Лаўрэнція Зізанія й інш.

Адзін са складальнікаў і аўтараў кнігі «З гісторыі філязофскай і грамадзка-палітычнай думкі Беларусі» (Мн., 1962), якая ўвяла ў навуковае карыстаньне працы мысьляроў Беларусі XVI—XVIII ст.

У дыскусіі па кнізе Аляксандра Коршунава «Апанас Філіповіч: Жыцьцё і творчасьць» выказаў думку пра патрэбу новага аб’ектыўнага падыходу да пытаньня пра беларускую дзяржаўнасьць у Сярэднявеччы (А дзе ж ісціна аб’ектыўная? // Полымя, 1966, № 5).

## Бібліяграфія
* Гуманистические идеи в Белоруссии: Скорина и его последователи // История философии в СССР. — М., 1968.
* Светапогляд Ф. Скарыны // 450 год беларускага кнігадрукавання. — Мн., 1968.
* Францыск Скарына // Нарысы гісторыі народнай асветы і педагагічнай думкі ў Беларусі. — Мн., 1968.
* Імя яго гучыць у стагоддзях // Полымя, 1967, № 7.
* А дзе ж ісціна аб’ектыўная? // Полымя, 1966, № 5
* З глыбінь стагоддзяў: Беларускі філосаф К. Лышчынскі // Полымя, 1966, № 1.
* Из истории философской и общественно-политической мысли Белоруссии. Избранные произведения XVI — нач. XIX в. — Мн., 1962 (чл. авт. кол.).
* Обзорная рецензия на изданные материалы, лекции по вопросам научно-атеистической секции. — Мн., 1961.
* «Святло ў цемры» (1960)
* Скарына, яго дзейнасць і светапогляд. — Мн., 1958.
* Передовая общественная и философская мысль в Белоруссии в XVI в.: Автореферат диссертации. — Мн., 1955.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі‎
Катэгорыя:Кандыдаты філязофскіх навук
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускага дзяржаўнага тэхналягічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавіцкім раёне
Інкунабула

**Інкунабула** (ад  — калыска, пачатак) — кнігі, выдадзеныя ў Эўропе ад пачатку кнігадрукаваньня і да 1 студзеня 1501 г. Выданьні гэтага пэрыяду вельмі рэдкія, бо іхні наклад складаў 100—300 асобнікаў, радзей — 1000 і больш.

## Апісаньне і мінуўшчына

### Гісторыя тэрміну
Тэрмін упершыню выкарыстаны Бэрнардам фон Малінкротам ў 1639 року ў памфлеце «De ortu et progressu artis typographicae» («Разьвіцьцё прагрэсу друкарскага мастацтва») і замацаваўся ў XVIII стагодзьдзі.

Першапачаткова інкунабулы вонкавым выглядам нагадвалі рукапісныя кнігі (адсутнасьць тытульнага аркушу, выходныя зьвесткі ў канцы тэксту ў каляфоне, рукапіснае афармленьне ініцыялаў, рубрык-заставак). Паступова яны набылі рысы друкаванай кнігі. Друкавалі інкунабулы пераважна гатычным шрыфтам. Пры наборы выданьняў антычных аўтараў і пісьменьнікаў-гуманістаў карысталіся шрыфтам лацінскай альфабэтнай сыстэмы, у 1480—1490-я гг. — глаголіцай і кірыліцай.

Інкунабулы дзеляць на два тыпы: ксыляграфічныя і друкарскія. Друкарскім чынам была выкананая Біблія Гутэнбэрга. Некаторыя аўтары лічаць інкунабуламі выданьні, выкананыя толькі друкарскім чынам.

Асноўнымі пакупнікамі інкунабул былі навукоўцы, шляхта, адвакаты і сьвятары. Як правіла, інкунабулы друкаваліся гатычным шрыфтам без абзацаў.

## Пералік бібліятэк са зборамі інкунабул
Самымі вялікімі зборамі інкунабул валодаюць:
* Баварская дзяржаўная бібліятэка ()
* Брытанская бібліятэка ()
* Нацыянальная бібліятэка Францыі ()
* Ватыканская апостальская бібліятэка (8600)
* Аўстрыйская нацыянальная бібліятэка (8000)
* Расейская нацыянальная бібліятэка (7302)
* Зямельная бібліятэка Вюртэбмэргу (7093)
* Бібліятэка Кангрэсу ЗША (5711)
* Бібліятэка Ганцінгтана ў ЗША (5537)
* Бадліянская бібліятэка (5500 у 7000 копіях)
* Расейская дзяржаўная бібліятэка (5360)
* Бібліятэка Кембрыдзкага ўнівэрсытэту (4650)
* Бібліятэка Джона Райланда, Вялікабрытанія (4500)
* Бэрлінская дзяржаўная бібліятэка (4360)
* Ягелонская бібліятэка ў Кракаве (3671)
* Гарвардзкі ўнівэрсытэт (3627 у 4389 копіях)
* Ельскі ўнівэрсытэт (3525)
* Нацыянальная бібліятэка Ўкраіны імя У. І. Вярнадзкага (524)
* Нацыянальная бібліятэка Беларусі (43)

## Беларусь
Інкунабулаў беларускага паходжаньня няма, але яны вядомы на Беларусі з XV—XVI стст. Найчасьцей іх прывозіла зь іншых краін моладзь, якая вучылася ў Кракаве, Ляйпцыгу, Падуі, Балёньні й інш. Паводле каталёгаў XVI—XVIII стст. інкунабулы меліся ў бібліятэках манастыроў, навучальных устаноў, кнігазборах прыватных асоб. Захаваліся інкунабулы зь бібліятэкі Радзівілаў (11 зь іх у бібліятэцы Расейскай АН), зь бібліятэкі Храптовічаў у Шчорсах (З). У бібліятэках Вільні захоўваецца больш за 100 інкунабул з розных гарадоў Беларусі, у тым ліку з Горадні (зь бібліятэк кляштараў дамініканцаў і кармэлітаў, езуіцкага калегіюму), зь Нясьвіжу, Слоніму, Дзярэчыну, Жыровіцкага манастыра базылянаў (Слонімскі раён), з манастыроў Полацку, Маладзечанскай настаўніцкай сэмінарыі й інш. Шмат інкунабул зьберагалася ў прыватных калекцыях магнатаў.

4 экзэмпляры інкунабул зьберагаюцца ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы Нацыянальнай АН Беларусі.

## Крыніцы


Катэгорыя:Папяровае мастацтва
Застаўка (кніжная графіка)

**Заста́ўка** ў кніжнай графіцы — невялікая кампазыцыя арнамэнтальнага або выяўленчага характару, якая вылучае і ўпрыгожвае пачатак разьдзелу кнігі ці часопіса. Можа ўключаць назву разьдзелу, спалучацца з ілюстрацыяй і іншым.

У беларускіх рукапісных кнігах вядома з XI стагодзьдзя (Тураўскае эвангельле, XI ст.; Аршанскае эвангельле, канец XII — пачатак XIII ст., і інш.). Застаўкі друкаваных кніг XVI стагодзьдзя маюць рэнэсансавыя рысы («Біблія» і «Апостал» Францішка Скарыны), XVII—XVIII стагодзьдзяў — рысы барока і ракако (кнігі Супрасьлеўскай, Віленскай брацкай і іншых друкарань).

У сучаснай беларускай кнізе ў застаўках адчувальны ўплыў старадрукаў і народнага мастацтва.

## Літаратура
* Застаўка ў кніжнай графіцы // 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Графічны дызайн
Катэгорыя:Ілюстрацыя
Катэгорыя:Кніжнае аздабленьне
Клемэнтынум

**Клемэнты́нум** (, )&nbsp;— гістарычны комплекс барокавых будынкаў езуіцкага калегіюму ў Празе, у квартале Старое Места. У будынку знаходзіцца Нацыянальная бібліятэка Чэскай Рэспублікі. Пры плошчы ў 20 тыс. м² Клемэнтынум сярод гісторыка-архітэктурных комплексаў чэскай сталіцы саступае толькі Праскаму Граду. У 2005 року занесены ў рэестар «Памяць сьвету».

Гісторыя Клемэнтынуму сягае XI стагодзьдзя, калі на гэтым месцы паўстала капліца, прысьвечаная сьв. Клімэнту. У Сярэднявеччы быў заснаваны дамініканскі кляштар, пераўтвораны ў 1556 року на езуіцкі калегіюм. У 1622 року езуіты перанесьлі ў Клемэнтынум бібліятэку Карлавага ўнівэрсытэту, а ў 1654 року калегіюм зьліўся з унівэрсытэтам. Езуіты заставаліся ў будынку да 1773 року, калі імпэратарка Марыя Тэрэзія загадала стварыць тут абсэрваторыю, бібліятэку і ўнівэрсытэт. Ад 1782 року ў Клемэнтынуме знаходзяцца фонды Нацыянальнай бібліятэкі Чэхіі.

## Літаратура
* Jaroslava Kasparová & Karel Macák: Utilitas matheseos. Jezuitská matematika v Klementinu (1602—1773). [Каталог виставки]. Praha 2002. 
* Zdislav Šíma: Astronomie a Klementinum. Praha 2001. 
* Kateřina Hekrdlová & Zděnek Franc: Klementinská knihovna. K 220. výročí zveřejnění. Praha 1997.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Афіцыйная бачына Нацыянальнай бібліятэкі Чэхіі

Катэгорыя:Бібліятэкі Прагі
Катэгорыя:Барочная архітэктура Чэхіі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1556 годзе
Катэгорыя:Нацыянальныя культурныя помнікі Чэхіі
Катэгорыя:Карлаў унівэрсытэт
Катэгорыя:Старое Места (Прага)
Катэгорыя:Кляштары Чэхіі
Кніга Ісуса Сірахава (Скарына)

**Кні́га Ісу́са Сіра́хава** («*Книга Исуса Сирахова рекомая Панаретосъ Еклесиастыкусъ или Церъковникъ*») — праскае выданьне Скарыны, якое выйшла ў сьвет 5 сьнежня 1517 году.

## Зьмест кнігі

Выданьне пачынаецца тытульным аркушам з гравюрай і назвай кнігі («*Зуполъне выложены на руский языкъ докторомъ Францискомъ Скориною изъ славнаго града Полоцька…*»). На першым і другім аркушы даецца «*Предъсловие Исуса сына Сирахова в книгу, рекомую Церъковникъ*», на 2-м — 4-м аркушах: «*…Другая предъмолъва доктора Францъциска Скорины въ книгу Исуса Сирахова*». Пасьля ідзе тэкст 51 разьдзелаў кнігі, а на апошнім аркушы — пасьляслоўе.

## Друкарскія асаблівасьці выданьня
Кніга выдадзеная на царкоўна-славянскай мове беларускай рэдакцыі. Фармат выданьня — у чвэрць аркуша, аб’ём — 82 аркушы, якія сабраны ў 10 сшыткаў. Набор выкананы праскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм, на паласе — 22 радкі. Сыгнатура адсутнічае. Фаліяцыя на верхнім баку аркуша ўверсе зьлева. У некаторых экзэмплярах захавалася рукапісная нумарацыя сшыткаў (сыгнатура) на верхнім баку першых і адваротным баку апошніх аркушаў сшыткаў. Выданьне ўпрыгожанае 2 ілюстрацыямі, застаўкай і 32 ініцыяламі. На тытульным аркушы зьмешчаная ілюстрацыя «Дыспут» з выявай сярэднявечнага вучонага сходу, а на апошнім аркушы даецца партрэт самога Скарыны. Перад першай прамовай надрукаваная малая застаўка, а вялікая застаўка зь дзікімі людзьмі і шчытом з зацьменьнем сонца папярэднічае асноўнаму тэксту. Ініцыялы вылучаюць пачаткі разьдзелаў.

Захавілася 13 асобнікаў кнігі, зь іх 3 поўныя.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Біблія Францішка Скарыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1517 годзе
Курчы (неадназначнасьць)

**Курчы** — гэта:

* Курчы — шляхецкі род гербаў «Радван» і «Курч»
* Курчы — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласьці
* Курчы — хутар у Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Садоўскі

**Садо́ўскі** (жаночая форма — **Садоўская**, множны лік — **Садоўскія**) — беларускае і польскае прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандар Садоўскі (1859—1923) — расейскі навуковец і пэдагог;
* Багдан Садоўскі ( 1999) — беларускі футбаліст;
* ;
* Ігнаці Леанард Садоўскі — вайсковы і дзяржаўны дзяяч ВКЛ;
* Пятро Садоўскі ( 1941) — беларускі мовазнавец, палітык і дыплямат;
* Уладзімер Садоўскі ( 1987) — беларускі пісьменьнік;
* Усевалад Садоўскі ( 1996) — беларускі футбаліст;
* Янка Садоўскі (1926—1982) — беларускі навуковец, гісторык, мовазнаўца.

## Глядзіце таксама
* Садоўская
Янка Садоўскі

**Я́нка Пятро́віч Садо́ўскі** (15 ліпеня 1926, Залужжа, цяпер у Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці — 10 чэрвеня 1982, Кінгстан, Канада) — беларускі навуковец, грамадзкі дзяяч, скарыназнаўца.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў вёсцы Залужжа (цяпер у Стаўпецкім раёне Менскай вобласьці) у сям’і селяніна Пятра. Навучаўся ў вясковай школе (1933—1939), сярэдняй школе ў Міры (1939—1942), Нясьвіскай настаўніцкай сэмінарыі (1942—1944).

Ваяваў у Францыі ў 30-й грэнадэрскай дывізіі СС (беларускай), зь лютага 1945 — у войску генэрала Андэрса. У ліпені 1946 апынуўся ў Вялікабрытаніі, дзе да траўня 1947 служыў у Польскім перасяленчым корпусе. Дэмабілізаваўшыся, працаваў у Камісіі лясной гаспадаркі, Нацыянальнай вугальнай радзе. Сябра Згуртаваньня беларусаў Вялікай Брытаніі з 8 сьнежня 1946 року.

У 1948 року паступіў кандыдатам у ордэн марыянаў і, атрымаўшы ў 1949 року брытанскі атэстат сталасьці, пераехаў у Італію. Навучаўся ў Папскім інстытуце «Ангелікуме» (1950—1952), дзе атрымаў ступень бакаляўра філязофіі, вывучаў багаслоўе ў Папскім Грыгарыянскім унівэрсытэце (1952—1956). У 1953 перайшоў зь бізантыйскага ў рымскі абрад і пачаў навучаньне ў Францускай калегіі ў Рыме, 17 сьнежня 1955 высьвячаны на сьвятара. У 1956—1958 вывучаў біблеістыку ў Папскім біблейскім інстытуце, адначасна займаўся вывучэньнем гісторыі ўсходнеславянскіх моваў у Рымскім унівэрсытэце (1956—1960), дзе зацікавіўся дасьледаваньнем жыцьця і дзейнасьці Францішка Скарыны. Менавіта ён адшукаў у падуанскім архіве дакумэнт пра магчымую службу Скарыны сакратаром дацкага караля ў 1506—1512 роках.

У лютым 1961 вярнуўся ў Лёндан, каб узначаліць Беларускую школу-інтэрнат імя сьв. Кірылы Тураўскага. Аднак неўзабаве пакінуў сьвятарства і ажаніўся з ангелькай. Працаваў школьным настаўнікам расейскай мовы.

У 1964 року абараніў дысэртацыю па тэме «Францішак Скарына» і атрымаў ступень доктара літаратуры ў славяназнаўстве. У 1967 року абараніў яшчэ адну дысэртацыю на тэму «Лінгвістычны аналіз чатырох Кніг Царстваў, надрукаваных Францішкам Скарынам у 1518 годзе», атрымаўшы ступень доктара філязофіі. Пасьля гэтага пераехаў за акіян. У 1968—1969 выкладаў расейскую мову і літаратуру ў . З 1969 року — у Канадзе, заняў пасаду дацэнта расейскай мовы і літаратуры ў Кўінз-унівэрсытэце ў Кінгстане (Антарыё), дзе і працаваў да скону.

Займаўся дасьледаваньнем беларускай літаратуры XIX стагодзьдзя, уплыву беларускай культуры на расейскую ў XVI—XVII стагодзьдзях, пісаў пра Рыгора Крушыну, Васіля Быкава, рабіў ангельскамоўныя агляды беларускіх публікацыяў для «The Year’s Work in Modern Languages Studies». Склаў першую дасьледчую працу пра беларускую эміграцыю на Захадзе пад назваю «Гісторыя беларусаў у Канадзе». У 1971 року зладзіў першую канфэрэнцыю беларусаведы ў Кінгстанскім Кўінз-унівэрсытэце; у 1972—1974 роках ўзначальваў БІНіМ. Засталася нявыдадзенай ягоная манаграфія пад назовам «Доктар Францішак Скарына: Жыцьцё, працы і мова».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стаўпецкім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Кінгстане (Антарыё)
Тураўшчына

Назву **Тураўшчына** маюць:

* Тураўшчына — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Тураўшчына — хутар у Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Тураўшчына — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Тураўскі раён
Трылесіна

Назву **Трылесіна** маюць:

* Трылесіна — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Трылесіна — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Трылесіна — вёска ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Трылесіна — вёска ў Дрыбінскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Трылесіна — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці
Гёрліц

**Гёрліц** (, , ) — горад на ўсходзе Нямеччыны, на ўсходзе зямлі Саксоніі, на граніцы з Польшчай. Найбуйнейшы горад гістарычнага рэгіёну Обэрляўзыцу (Верхняя Лужыца). Насельніцтва на 31 сьнежня 2015 году — 55 255 чалавек.

Гістарычная частка гораду, якая лічыцца найбуйнейшай у Нямеччыне, налічвае каля 4000 помнікаў архітэктуры.

## Гісторыя
У IV—V стагодзьдзях тэрыторыю сучаснага Гёрліцу насялялі германскія плямёны, якіх у VII—VIII стагодзьдзях зьмянілі славянскія. Упершыню Гёрліц згадваецца ў 1071 годзе. У 1303 годзе ён атрымаў гарадзкія прывілеі. У 1635 годзе ўвайшоў у склад курфюрства Саксонія, у 1816 — у склад прускай правінцыі Сылезыі. У 1945 годзе быў падзелены паміж Нямеччынай і Польшчай (Згожэлец).

## Славутасьці

* Гістарычны цэнтар гораду, са шматлікімі помнікамі архітэктуры ў стылях позьняй готыкі, рэнэсансу й барока
* Будынак Вайдгаўс (1131 год)
* г. зв. Біблейскі дом (Biblisches Haus, 1572 год), дэкараваны ілюстрацыямі зь Бібліі
* Ратуша (1369 год)
* Царква Сьв. Мікалая (1100)
* Царква Сьв. Пятра й Паўла (XV ст.)
* Обэрляўзыцкая навуковая бібліятэка
* Музэй Сылезыі

## Асобы
* Якаб Бёмэ — нямецкі хрысьціянскі містык
* Міхаэль Баляк — нямецкі футбаліст
* Енс Ерэміс — нямецкі футбаліст

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт


Катэгорыя:Падзеленыя гарады
Верхнелужыцкая навуковая бібліятэка

**Верхнелужыцкая навуковая бібліятэка** () — найбуйнейшая бібліятэка ў горадзе Гёрліц, а таксама найбуйнейшая бібліятэка паміж Дрэздэнам і Ўроцлавам.

Бібліятэка была заснаваная Верхнелужыцкім навуковым таварыствам у XVIII стагодзьдзі. У 1945 годзе была нацыялізаваная і адкрыта для публічнага наведваньня ў 1951 годзе. У наш час фонд бібліятэкі налічвае каля 140 000 прац, найбольшай часткай якога зьяўляецца гістарычная літаратура (80 %). Сярод гэтых прац — Біблія Францішка Скарыны(канвалют з 11 кніг), шматлікія рарытэты й скарбы, такія як інкунабулы, або калекцыі брашураў з XVI стагодзьдзя. Таксама маюцца каштоўныя рукапісы і каля 3000 гістарычных мапаў і атлясаў. Найстарэйшай працай у бібліятэцы зьяўляецца гістарычны кодэкс XI стагодзьдзя, напісаны рымскім гісторыкам Салюстыям.

## Літаратура
* Біблія Францішка Скарыны(канвалют з 11 кніг)
* Christian Knauthe: Historische Nachrichten von denen Bibliotheken in Görlitz. Görlitz 1737.
* Robert Joachim: Geschichte der Milich´schen Bibliothek und ihre Sammlungen. Görlitz 1876.
* Richard Jecht: 150 Jahre Oberlausitzische Gesellschaft der Wissenschaften: 1779—1929. Görlitz 1929.
* Ernst-Heinz Lemper: Adolph Traugott von Gersdorf (1744—1807): Naturforschung und soziale Reformen im Dienste der Humanität. Berlin 1974.
* Annerose Klammt: Oberlausitzische Bibliothek der Wissenschaften bei den Städtischen Kunstsammlungen. In: Handbuch der historischen * Buchbestände in Deutschland. Hildesheim 1977, S. 284—289.
* Ernst-Heinz Lemper: Zur Geschichte und Bedeutung der Oberlausitzischen Gesellschaft der Wissenschaften zu Görlitz. In: Neues Archiv für Sächsische Geschichte. 64, 1994, S. 85-95.
* Martin Kügler, Cornelia Eisler: Johann Gottlieb Milich: Gelehrter und Sammler. Oettel, Görlitz/Zittau 2000, .

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт бібліятэкі

Катэгорыя:Бібліятэкі Нямеччыны
Катэгорыя:Лужыцкая культура
Катэгорыя:Гёрліц
Бажыдар Вукавіч

**Бажыдар Вукавіч** (, , ;  1460 —  1539) — сэрбскі першадрукар у Чарнагорыі. Заснавальнік друкарні Вукавічаў у Вэнэцыі.

## Жыцьцяпіс
Дата нараджэньня дакладна невядомая, зь ягоных кнігах вядома, што нарадзіўся ён пасьля 1460 року ў Джурычах ля Падгорыцы (). Ягоная сям’я мела дом у Падгорыцы і некалькі надзелаў зямлі ў ейных ваколіцах, што занатавана ў тым ліку пасьля ягонага ад’езду ў Заходнюю Эўропу — у сямейных уладаньнях засталася жыць Бажыдарава сястра.

У той час гэтая тэрыторыя належала Вэнэцыянскай рэспубліцы, якая валодала тэрыторыямі ўздоўж Адрыятычнага ўзьбярэжжа да паўночнай часткі Альбаніі. Тым ня менш, пашырэньне Асманскай імпэрыі магло змусіць Вукавіча пакінуць Падгорыцу ў пошуках больш бясьпечнага месца пражываньня

Асманы захапілі Падгорыцу ў 1474 року ў часе вайны з Вэнэцыяй. У 1496 року здалася сталіца  Цэціне. Такім чынам, у канцы XV — пачатку XVI стагодзьдзя Бажыдар са сваім братам Міколам пераехаў у Вэнэцыю, дзе заняўся гандлем. Тут ён далучыўся да праваслаўнай царквы.

Вэнэцыя ў гэты час была адным з цэнтрам кнігадрукаваньня, таму Бажыдар Вукавіч на ўласныя сродкі у 1519 ці 1520 року заснаваў тут друкарню з сэрбскімі літарамі дзеля выданьня літургічных кніг на роднай мове.

Вукавіч ажаніўся са шляхцянкай з роду Дэльля Вэк’я, і пад гэтым прозьвішчам стаў вядомы ў Італіі. Часам ён карыстаўся тытулам ваяводы, нададзеным яму ў 1533 року імпэратарам Карлам V.

Паводле перадсьмяротнага жаданьня ягонае цела было перавезенае на радзіму і пахаванае ў манастыры вострава Старчава на Скадарскім возеры. Ягоную справу пераняў сын Вічэнца Вукавіч, а друкарня ў Вэнэцыі працягвала дзейнічаць яшчэ стагодзьдзе.

## Дзейнасьць
Выдавецкая дзейнасьць Бажыдара Вукавіча падзяляецца на два адлеглыя пэрыяды. У 1519—1520 роках ён выдаў «Служэбнік» (1519) і «Псальтыр з пасьляслоўем і часасловам» (1520). Пасьля доўгага перапынку, у 1536—1540, выйшлі яшчэ 5 кніг сэрбскай кірыліцай: «Зборнік» (1536), «Малітоўнік» (1536), «Актоіх пяцігласьнік» (1537), «Месячнік» (1538), «Малітоўны трэбнік» (1539 або 1540). Усе яны заснаваныя на рукапісных сэрбскіх літургічных кнігах ў сэрбскай рэдакцыі царкоўнаславянскае мовы, ужыванай у Сэрбскай Праваслаўнай царкве.

Акрамя выпраўленьня недастачы сэрбскамоўных літургічных кнігаў, Вукавіч намерваўся зрабіць іх меншымі ў памерах і зручнейшымі ў выкарыстаньні. Ягоныя кнігі добра прапрацаваныя, зьмяшчаюць мініятуры і аказалі ўплыў на кнігадрукаваньне ў Баўгарыі, Румыніі і Расеі.

Паводле запавету Бажыдара друкарня перайшла да ягонага сына Вічэнца і дзейнічала да 1597 року. У першай палове XVI стагодзьдзя друкарні зьявіліся і на тэрыторыі Сэрбіі, аднак пад асманскім валадарствам кнігадрукаваньне на гэтых землях перапынілася да XVIII стагодзьдзя.

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1466 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1540 годзе
Катэгорыя:Першадрукары
Катэгорыя:Сэрбскія друкары
Катэгорыя:Чарнагорскія сэрбы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Падгорыцы
Катэгорыя:Зэта (княства)
Катэгорыя:Сэрбскія праваслаўныя дзеячы
Катэгорыя:Памерлі ў Вэнэцыі
Катэгорыя:Сэрбскія лягатэты
Псалтыр (Скарына, 1522)

**Пса́лтыр** («*Псалътырь или песни с[вя]т[о]го пророка Божия Давида царя Ерусалимъскао о Христе*») — віленскае выданьне Скарыны, якое выйшла ў сьвет каля 1522 року і ўваходзіць у склад «Малой падарожнай кніжкі».

## Зьмест кнігі
На тытульным аркушы чырвоным колерам зьмешчаная назва кнігі. На 1-3-ім аркушах знаходзіцца «Предъъсловие во псалтырь», якое зьяўляецца скарочанай вэрсіяй прадмовы Псалтыра 1517 року, у прадмове адсутнічае тэкст з прыёмамі выданьня, сыстэм спасылак і глёсы на палях, якія тлумачаць чытачам незнаёмыя словы. На аркушах 4-128 даецца тэкст уласна кнігі Псалтыр, які амаль не адрозьніваецца ад праскага выданьня. На апошнім аркушы — пасьляслоўе: «*Доконана ес[ть] псалтырь сия з Божией помощию повелениемъ працею и великою пилностью в лекарстве доктора Франциска Скорины из славнаго града Полоцька*». Час і месца выданьня ў кнізе не пазначаныя.

Захаваліся 10 асобнікаў кнігі Псалтыр выданьня 1522 року.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Біблія Францішка Скарыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1522 годзе
Катэгорыя:Псалтыры
Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Унітарнае прадпрыемства

**Унітарнае прадпрыемства** — асаблівая арганізацыйна-прававая форма юрыдычнай асобы.

Камэрцыйная арганізацыя, не надзеленая правам уласнасьці на замацаваную за ёй уласьнікам маёмасьць. Маёмасьць зьяўляецца непадзельнай і не разьмяркоўваецца па ўкладах (долях, паях), у тым ліку між працаўнікамі прадпрыемства.

## Заснавальнікі
Заснавальнікамі могуць быць:
* Чалавек (фізычная асоба), індывідуальны прадпрымальнік;
* юрыдычная асоба;
* урад дзяржавы.

## Віды
Паводле заснавальнікаў:
* прыватнае — заснавальнікам можа быць чалавек або прыватная юрыдычная асоба;
* дзяржаўнае — заснавальнікам можа быць дзяржаўны орган або дзяржаўнае прадпрыемства;
** рэспубліканскае — заснавальнікам можа быць міністэрства ўраду Беларусі 
** камунальнае — заснавальнікам можа быць аблвыканком, гарвыканком і райвыканком
* замежнае — заснавальнікам можа быць замежны грамадзянін або замежная юрыдычная асоба.

## У Беларусі
Рада міністраў Беларусі мае права заснаваць унітарнае прадпрыемства. Тады яно будзе назвацца скарбовым. Яно ня мае права ўласнасьці на замацаваную за гэтым прадпрыемствам маёмасьць. Аднымі з найбольшых такіх прадпрыемстваў былі: «Белтэлекам», «Белэнэрга» і «БелДІЭ».

## Крыніцы

Катэгорыя:Тыпы кампаніяў
Выслоўі Саламонавы (Скарына)

**Выслоўі Саламонавы** («*Книги еже словуть притчи Соломона царя Израилева сына Давыдова, он же былъ царем въ Ерусалиме*») — праскае выданьне Скарыны, якое выйшла ў сьвет 6 кастрычніка 1517 году.

## Зьмест кнігі
На тытульным аркушы зьмешчана гравюра і пашыраная назва кнігі («*Зуполъне выложены на рускій языкъ докторомъ Францискомъ Скориною с Полоцка*»), а на адвароце-4 аркушы — «*Предисловие в притчи премудрага Саломона царя Израилева*», у якім Скарына разважае пра мудрасьць гэтага біблейскага аўтара, дае тлумачэньне яго імя («*Саломон еже ест мирный или спокойный, понеже был мир и покой по вся времена царства его*»). Далей паведамляецца пра пісьменьніцкую дзейнасьць Саламона, які быў аўтарам кніг Выслоўяў, Эклезіяст і Песьні Песьняў. У прамове коратка аналізуюцца дзьве апошнія кнігі і больш падрабязна першая. Скарына высока ацэньвае кнігу Прытчаў, лічыць, што яна патрэбна для «*чести всякому человеку, мудрому и безумному, богатому и вбогому, младому и старому, наболей тым, они же хотять имети добрые обычае и познати мудрость и науку*». На 4 аркушы даецца анатацыя, у якой раскрываецца зьмест кнігі і колькасьць разьдзелаў. На 4-47 аркушах выдадзены тэкст усіх 31 разьдзелаў кнігі Прытчаў, на апошнім 48-м аркушы — кароткае пасьляслоўе.

## Друкарскія асаблівасьці выданьня
Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове беларускай рэдакцыі. Фармат выданьня — у чвэрць аркуша, аб’ём — 48 аркушаў, якія сабраны ў 6 сшыткаў. Набор выкананы праскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм Сыгнатура адсутнічае. Фаліяцыя зьмешчана на верхнім баку аркуша ўверсе справа. Выданьне ўпрыгожана 2 аднолькавымі ілюстрацыямі «Суд Саламона», 2 віньеткамі і 34 ініцыяламі. Віньеткі акаймоўваюць адварот першага аркуша, на ім пачынаецца прамова. Канцоўка завяршае анатацыю. Ініцыялы зьмешчаны ў пачатку разьдзелаў, прадмовы і пасьляслоўя.

Захавалася 14 асобнікаў выданьня, зь іх 7 поўныя.

## Крыніцы

## Літаратура
* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Біблія Францішка Скарыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1517 годзе
Градчаны

**Градчаны** (, ) — адзін з чатырох гістарычных раёнаў Прагі, якія захоўвалі да 1784 году права на самакіраваньне.

Старая імпэратарская рэзыдэнцыя Праскі Град і сумежны крапасны горад Градчаны разьмешчаны на прасторным скалістым узгорку левага берагу ракі Влтавы. Назва раёну ўтварылася ад слова «hrad», што на чэскай мове азначае «замак, фартэцыя, умацаванае паселішча».

## Гісторыя Градчанаў

## Асноўныя славутасьці
* Градчанская ратуша (1598, рэнэсанс); 
* Шварцэнбэрскі палац (1545-63, рэнэсанс, росьпіс 1580, цяпер Вайскова-гістарычны музэй);
* Марцініцкі палац (1552-63, 1598, 1624, рэнэсанс; цяпер Канцылярыя галоўнага архітэктара);
* Арцыбіскупскі палац (1562-64, 1669-94, 1763-64, барока);
* Чэрнінскі палац (1669—1720, барока; цяпер Міністэрства замежных справаў);
* Тасканскі палац (1690, барока);
* Штэрнбэрскі палац (1690—1720, барока; цяпер Нацыянальная галерэя);
* Гложэскі палац (канец XVII ст.; цяпер амбасада Аўстрыі);
* Дытрыхштайнскі і Грзанскі палацы (XVIII стагодзьдзе, барока; цяпер парадныя дзяржаўныя рэзыдэнцыі);
* Сальмскі палац (1800-10, ампір; цяпер амбасада Швайцарыі);
* Кляштар Ларэта (1626—1756, барока);
* Страгаўскі кляштар (закладзены ў 1140 г., раманскі і гатычны стылі) зь Ёзэфінскай бібліятэкай (1782-84; цяпер Музэй нацыянальнай пісьменнасьці);
* Касьцёл Сьвятога Яна Непамуцкага (1720-28, барока, арх. К. І. Дынцэнгофэр);
* Кляштар капуцынаў на Ларэцкім пляцы (1601, рэнэсанс і барока);
* Касьцёл Сьвятога Роха (1603-12; позьняя готыка);
* Касьцёл Панны Марыі на Страгаўске надваржы (будаваўся з XII па XVIII стагодзьдзе, эклектыка);
* Чумны слуп са статуяй Панны Марыі (1726, барока).

## Глядзіце таксама
* Градчанска (станцыя мэтро)
* Праскі Град

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Раёны Прагі
Чорная Лужа

Назву **Чорная Лужа** маюць:

* Чорная Лужа — хутар у Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Чорная Лужа — хутар у Мядзельскім раёне Менскай вобласьці
Кубак Кіпру па футболе

**Кубак Кіпру па футболе** () — штогадовы кубак Кіпру, які праходзіць у фармаце алімпійскай сыстэмы і ладзіцца Кіпрскай фэдэрацыяй футболу. Першы розыгрыш быў праведзены ў 1934 годзе. Уважаецца за другое паводле значнасьці спаборніцтвам у кіпрскім футболе пасьля Першага дывізіёну. З 2008 году ў ім бяруць удзел клюбы зь першых двух дывізіёнаў, у той час як каманды з больш ніжэйшых ліг маюць асобны турнір. Пераможца Кубка Кіпру кваліфікуецца ў адзін з эўрапейскіх турніраў УЭФА і бярэ ўдзел у матчы Супэркубка Кіпру. Найбольш пасьпяховым клюбам уважаецца АПОЭЛ, які выйграваў спаборніцтва 21 раз.

## Пераможцы
* АПОЭЛ — 21 раз
* Амонія — 16
* Анартосіс — 11
* Апалён — 9
* АЭЛ — 7
* ЭПА — 5
* Траст, АЕК — 3
* Чэтынкая Турк — 2
* Пэзапарыкос, Алімпіякос, Нэа Саляміна, АПОП, Пафас — 1

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кіпрскі футбол
Кіпр
Сямён Герус

**Сямён Пятровіч Герус** (, Кунічна, цяпер у складзе вёскі Прымень, Наваградзкі раён — ) — беларускі мастак-графік.

## Біяграфія
Скончыў Наваградзкую пэдагагічную вучэльню (1945), Віленскі мастацкі інстытут (1952). У 1953 годзе па запрашэньні Беларускага тэатральна-мастацкага інстытуту пераехаў зь Вільні ў Менск для стварэньня катэдры графікі і эстампнай майстэрні. С. Герус быў першым выкладнікам графічнага аддзяленьня мастацкага факультэту, навучаў тэхнікам графічнага мастацтва — лінарыту, дрэварыту, літаграфіі, афорту, сухой іголцы, акватынце і інш., заахвочваў зьвяртацца да гістарычнай тэматыкі. Працаваў у інстытуце да 1967 году. Сярод вучняў С. Геруса — Арлен Кашкурэвіч, Людвіг Асецкі і іншыя.

Калі ў 1991 годзе пры Саюзе мастакоў Беларусі стваралася мастацкая суполка «Пагоня», С. Герус адным зь першых падаў заяву на ўступленьне. Аднак, таксама графік, Яўген Кулік прапанаваў не прымаць яго ў суполку, матывацыі ня даў, але прапанову прынялі аднагалосна.

## Творчасьць
Працаваў у станковай графіцы. Першым сярод беларускіх мастакоў у паваенныя гады ўзьняў гістарычную тэматыку ў выяўленчым мастацтве. Цыкл графічных твораў С. Геруса, прысьвечаных Кастусю Каліноўскаму і Францішку Скарыну, быў заўважаны. Графічны твор «Кастусь Каліноўскі» (1953), выкананы вуглём, адзін з найбольш удалых і лепшых у гэтай сэрыі. Постаць Каліноўскага паказана на фоне паўстанцаў-касінераў, у вобразе падкрэсьлены моц, воля, рашучасьць і мужнасьць. Удала выкарыстаны на аркушы эфэкт асьвятленьня, які надае малюнку трывожны настрой. У 1965 годзе С. Герус паўтарае гэтую работу з адпаведнымі дапаўненьнямі і перапрацоўкай у лінагравюры, а ў 1985 — у аўталітаграфіі. Графічны партрэт Ф. Скарыны, створаны вуглём у 1954 годзе вылучаецца дакладнасьцю перадачы і глыбінёй псыхалягічнага вобразу асьветніка, паказвае яго засяроджаным у час працы ў друкарні. У другім партрэце Ф. Скарыны (1967), зробленым у той жа тэхніцы, мастак хаця і засяроджвае ўвагу на іканаграфічным падабенстве, але стварае свой вобраз друкара.

У розных тэхніках (лінагравюра, літаграфія, афорт, малюнак) выканаў партрэты К. Каліноўскага (1953), Ф. Скарыны (1954), Я. Цікоцкага (1957), П. Броўкі (1967), А. Русака (1971), М. Танка (1975), А. Міцкевіча (1977), М. Багдановіча (1981), Я. Коласа (1982), А. Бембеля (1983), Н. Арсеньневай, Л. Геніюш, С. Грахоўскага (усе 1996), дэлегатаў 6-га Сусьветнага фэстывалю студэнтаў і моладзі ў Маскве (1957, сэрыя), пэйзажы «Плошча Перамогі» (1972), «Стары Менск» (1995-96, сэрыя), тэматычныя кампазыцыі «Мы — беларусы» (1968), «Янка Купала ў Вязынцы» (1982) і інш.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998. — Мн., 1998. — С. 124.

Катэгорыя:Беларускія графікі
Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Птушыны грып

**Птушыны грып** — заразная хвароба органаў дыханьня, страўнікава-кішачнага тракта і цэнтральнай нэрвовай сыстэмы птахаў, выкліканая вірусам грыпа А. Прыроднымі вірусаносьбітамі звычайна зьяўляюцца дзікія пералётныя качкі. Працякае ў выглядзе эпізаотыі, чым выклікае пагалоўную сьмяротнасьць сярод курэй і індычак. Пры дотыку да птаха-вірусаносьбіта, яго крыві і мяса заразіцца могуць як чалавек, гэтак і жывёлы (сысуны).

## Папярэджаньне
Прадухіленьню заражэньня спрыяе разьмяшчэньне свойскіх птахаў у закрытых выгулах і памяшканьнях, дзе выключаецца сустрэча зь дзікімі птахамі. Пры доглядзе за птахамі варта карыстацца ахоўным адзеньнем, пасьля чаго ўмывацца з мылам.

## Праявы

У курэй хвароба праяўляецца праз павышаную тэмпэратуру, прыгнечаны стан, рэзкае зьніжэньне вытворчасьці яек, ускудлачанасьць апярэньня, адмову ад корму, сінюшнасьць скуры ў вобласьці вачэй і жывата, апуханьне і пачарненьне грэбня і каташкоў, ацёк падсківічнай вобласьці, падскурныя кровазьліцьці на канцавінах і панос жоўта-зялёнага адценьня. У гусей адзначаюцца манёжныя рухі, выцяканьні з носавых адтулінаў, памутненьне рагавіцы вока, сьлепата і панос. Агулам у дзікіх і свойскіх вадаплаўных птушак немач выяўляецца праз парушэньне ўзгодненасьці рухаў, адкідваньне галавы, вярчальны рух галавой з патрэсваньнем, скрыўленьне шыі, адсутнасьць рэакцыі на зьнешнія раздражняльнікі, адмову ад вады і корму, прыгнечаны стан.

## Мінуўшчына

У 1878 г. італьянскі вэтэрынар Эдуарда Пэранчыта (1847—1936) ўпершыню апісаў захворваньне пад назовам *курыны тыф*, якое паразіла кураў на фэрмах у ваколіцах Турына. У 1901 годзе захворваньне сталі называць *клясычнай чумой птушак*, калі выявілі яго віруснае паходжаньне. У 1925 г. адбылася першая ўспышка захворваньня ў Паўночнай Амэрыцы, пасьля чаго яго сталі называць *эўрапейскай* чумой птушак. У 1971 г. захворваньне атрымала сучасны назоў. У другой палове 20 ст. адбылося прынамсі 18 буйных успышак птушынага грыпу.

За 2006 год у краінах Паўночна-Ўсходняй Азіі спалілі 150 млн куранятаў, каб прадухіліць далейшы распаўсюд птушынага грыпу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Грып
Катэгорыя:Птушкі
Катэгорыя:Вэтэрынарыя
Катэгорыя:Птушкагадоўля
Уладзімер Калесьнік

**Уладзімер Андрэевіч Калесьнік** (17 верасьня 1922, в. Сіняўская Слабада, Карэліцкі раён, Гарадзенская вобласьць — 15 сьнежня 1994) —  беларускі пісьменьнік, літаратуразнавец, крытык, навуковец, пэдагог. Кандыдат філялягічных навук, прафэсар. Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі імя Я. Коласа, заслужаны работнік вышэйшай школы Беларускай ССР. Удзельнік нямецка-савецкай вайны.

## Жыцьцяпіс
Уладзімер Калесьнік нарадзіўся ў сялянскай сям’і 17 верасьня 1922 году на Наваградчыне, у вёсцы над Нёманам Сіняўская Слабада, што на ўскрайку Налібоцкай пушчы, якая тады была пад Польшчай (сёньня яна ў Карэліцкім раёне Гарадзенскай вобласьці). Уладзімер быў у сям’і першы сын. Да яго нараджаліся дочкі, якія паміралі яшчэ малыя, жывой зь іх засталася толькі самая старэйшая — Маруся.

Бацька Ўладзімера быў і земляробам, плытагонам, вясковым майстрам, ад якога ён так «пераняў спрыт да сякеры, малатка, гэбліка», што сваімі рукамі зрабіў нават скрыпку.

## Літаратурная і навуковая творчасьць

## Прафэсійныя адзнакі і ўзнагароды
* Ордэн Айчыннай вайны I ступені
* Ордэн «Знак пашаны»
* Ордэн Дружбы народаў
* Ордэн Францыска Скарыны
* мэдалі
* Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР
* Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Якуба Коласа за ўдзел у напісаньні двухтомнай «Гісторыі беларускай дакастрычніцкай літаратуры» і «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры».

## Выбраная бібліяграфія
### Літаратуразнаўства; Біяграфіі; Мэмуары;
* 
*  
*  
*  
*  
*  
* 
* 
* 
*  
*  
*  
## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Карэліцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Беларускія фатографы
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Партызаны нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Памерлі ў Берасьці
Катэгорыя:Ляўрэаты Літаратурнай прэміі імя Якуба Коласа
Васюкі

Назву **Васюкі** маюць:

* Васюкі — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці
* Васюкі — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Выбухі ў Днепрапятроўску 2012 году

**Вы́бухі ў Днепрапятро́ўску 2012 го́ду** — 4 выбухі ўздоўж праспэкта К. Маркса ў Днепрапятроўску (Украіна) ўдзень 27 красавіка 2012 году. Паводле Міністэрства ўнутраных справаў Украіны, у выніку выбухаў пацярпелі 27 чалавек, зь іх 25 шпіталізавалі: аднаму ампутавалі руку, другі знаходзіўся ў цяжкім стане. Яшчэ 1 выбуховую прыладу абясшкодзілі. Пракуратура Днепрапятроўскай вобласьці завяла крымінальную справу па 258-м артыкуле Крымінальнага кодэкса Ўкраіны «Тэрарыстычны акт».

30 траўня 2012 г. генэральны пракурор Украіны Віктар Пшонка паведаміў пра затрыманьне 4 падазраваных. 11 сакавіка 2014 г. Індустрыяльны раённы суд Днепрапятроўска выпусьціў 2 з 4 падазраваных на волю праз адсутнасьць доказаў.

## Выбухі
Усе 4 бомбы заклалі ў сьметніцы. Паводле Міністэрства надзвычайных сытуацыяў Украіны, сярод 27 параненых было 9 дзяцей.
* Аб 11:50 выбух магутнасьцю ў 160 грамаў трынітраталуолу (ТНТ) адбыўся на трамвайным прыпынку «Опэрны тэатар» на прасп. К.Маркса. Пацярпелі 13 чалавек.
* А 12:20 — магутнасьцю ў 190 грамаў ТНТ каля кінатэатра «Радзіма». Сярод 11 параненых было 9 дзяцей.
* А 12:45 — магутнасьцю ў 230 грамаў ТНТ каля ўваходу ў парк імя Лазара Глобы. Пацярпелі 3 чалавекі, зь іх аднаго шпіталізавалі.
* А 13:00 — на трамвайным прыпынку «Опэрны тэатар» магутнасьцю 300 грамаў ТНТ.

## Беларусь
28 красавіка 2012 г. Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь выказала «шчырыя словы спачуваньня і падтрымкі ўсім украінцам, зь якімі нас зьвязваюць брацкія сувязі». Тым часам Сьледчы камітэт Рэспублікі Беларусь прапанаваў Генэральнай пракуратуры Ўкраіны дапамогу ў расьсьледаваньні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты ў 2012 годзе
Катэгорыя:Дніпро
Катэгорыя:Падзеі 2012 году
Катэгорыя:Гісторыя Ўкраіны пасьля 1991 году
Катэгорыя:Падзеі 27 красавіка
Катэгорыя:Тэрарыстычныя акты ва Ўкраіне
Нацыянальна-дэмакратычны альянс (Расея)

**Нацыянал-Дэмакратычны Альянс (НДА)** — грамадзка-палітычны рух у Расейскай Фэдэрацыі. Выступае за стварэнне некалькіх расейскіх рэспублік, перазаснаваньне Фэдэрацыі і заключэньне адзінай фэдэратыўнай дамовы паміж суб'ектамі РФ. Сустаршынямі НДА з'яўляюцца Аляксей Шырапаеў, Ільля Лазарэнка, Міхаіл Пажарскі.

НДА ўяўляе сабой асацыяцыю рэгіянальных рухаў, якія аб'ядноўвае агульная ідэалёгія (нацыянал-дэмакратыя), а таксама мэты і задачы, сфармуляваныя ў Маніфэсце НДА. Зьяўляецца апазыцыйным рухам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 2010 годзе
Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі Расеі
Будапэшцкі мэтрапалітэн

**Будашэшцкі мэтрапалітэн** () — сыстэма гарадзкога транспарту ў сталіцы Вугоршчыны. Мэтрапалітэн зьяўляецца найстарэйшым на эўрапейскім кантынэнце ды другой у сьвеце электрычнай транспартнай сыстэмай (пасьля запушчанай у 1890 годзе лініі City & South London Railway — цяпер часткі Лёнданскага мэтрапалітэну). Лінія 1 Будапэшцкага мэтрапалітэну дададзеная да Сьпісу сусьветнай спадчыны.

Сёньня мэтрапалітэн складаецца з 4-х лініяў, агульнай працягласьцю 39,4 км з 52 станцыямі.

## Час працы
Мэтрапалітэн працуе ад 04:30 да 23:30 штодзень, аднак час працы можа адрозьнівацца нязначна паміж лініямі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мэтрапалітэны
Мэтрапалітэн
Самарскі мэтрапалітэн

**Сама́рскі мэтрапалітэ́н** () — сыстэма лініяў мэтрапалітэну ў Самары, пятая паводле ўводу ў эксплюатацыю ў Расеі.

Да 1992 году меў назву *Куйбышэўскі мэтрапалітэн* (Куйбышевский метрополитен), ад кастрычніка 2013 году носіць імя савецкага дзяржаўнага дзяяча А. А. Расоўскага.

Мэтрапалітэн налічвае 10 станцыяў, зь якіх 9 падземныя ды 1 наземная.

## Час працы
Мэтрапалітэн працуе штодзень ад 6:00 да 0:00

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Мэтрапалітэны Расеі
Мэтрапалітэн
Екацярынбурскі мэтрапалітэн

**Екацярынбурскі мэтрапалітэн** () — сыстэма лініяў мэтрапалітэну ў Екацярынбургу, шостая паводле ўводу ў эксплюатацыю ў Расеі, першая на Ўрале.

Вядомы высокім удзельным пасажырапатокам як у разьліку на кілямэтар шляхоў, так і на адну станцыю, займаючы па гэтым паказьніку 4-е мейсца ў Расеі, саступаючы маскоўскаму, пецярбурскаму ды новасыбірскаму мэтрапалітэнам.

## Час працы
Мэтрапалітэн працуе штодзень ад 6:00 да 0:00

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Мэтрапалітэны Расеі
Мэтрапалітэн
Алесь Чобат

**Алесь Чобат** (нарадзіўся 23 жніўня 1959 году, Скідзель, Гарадзенскі раён, Гарадзенская вобласьць, БССР, СССР) — беларускі паэт, празаік, публіцыст, эсэіст.

## Жыцьцяпіс
У 1981 годзе скончыў Беларускі тэхналягічны інстытут у Менску. Працаваў тэхнолягам, канструктарам ліцейных формаў, начальнікам КБ і вядучым канструктарам на заводах «Аўтамагнітола» і ВА «Азот» у Горадні. Ад сьнежня 1989 да красавіка 1990 году — намесьнікам старшыні Гарадзенскай рады БНФ «Адраджэньне» і каардынатар выбарчай кампаніі рэгіянальнага блёку «Саветы-1990» на выбарах у Вярхоўны Савет 12 скліканьня. Працаваў супрацоўнікам бюро прапаганды мастацкай літаратуры пры Саюзе пісьменьнікаў БССР, рэпартэрам і аглядальнікам тыднёвікаў «Перспектива», «Гродненские новости», «Гродненская неделя», навуковым супрацоўніка Музэю Максіма Багдановіча ў Горадні.

Зімой 2013 году перанёс гематому правага вока, цалкам страціў зрок. Інвалід першай групы. Жыве ў Скідзелі.

Аўтар шэрагу кніг, шматлікіх гісторыка-псыхалягічных эсэ, апавяданьняў, хронік і біяграфіяў. Належыць да Саюзу беларускіх пісьменьнікаў (з 1993) і міжнароднага ПЭН-клюбу (з 1995). Адзін з пачынальнікаў тэарэтычнай крэсалёгіі. Перакладае з польскай мовы.

## Бібліяграфія
* «Год: вершы» / Алесь Чобат. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1992. — 78, [1] с. — (Першая кніга паэта).
* «Новая Галілея»: Вершы / Алесь Чобат. — Мн.: Маст. лит., 1995. — 110 с.
* «Ты не самотны…» / Данута Бічэль, Алесь Чобат: Зб. вершаў. — Гродна: Абл. узбуйн. друк., 1997. — 78 с.
* «Тутэйшая Сага»: Зб. вершаў / Алесь Чобат. — Смоленск. — Гродна, 2000. — 133 с. — (Бібліятэка часопіса «Годы»).
* «Зямля св. Лукі» / Алесь Чобат. — Крынкі: Sokrates, 2002. — 211 с.
* «Легенда пра чатырох мушкецёраў». — Крынкі, 2004.
* «Край мой шчаслівы: кніга тысячы радкоў для дзяцей і для бацькоў» / Алесь Чобат. — Мінск: Про Хрысто, 2007. — 71 с.
* «Кароткая гісторыя Беларусі». — Гродна: ЮрСаПрынт, 2014.
* «На дзікай прэрыі над Контрай, Гаўяй і Шчарай. Кніга выбраных апавяданняў.» — Гродна: ЮрСаПрынт, 2014. — 188 с.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Таварыства з абмежаванай адказнасьцю

**Таварыства з абмежаванай адказнасьцю** (агульнапрынятае скарачэньне — **ТАА**) — заснаванае адным ці некалькімі юрыдычнымі або фізычнымі асобамі гаспадарчае таварыства, статутны капітал якога падзелены на долі; удзельнікі таварыства не адказваюць па яго абавязацельствах і нясуць рызыку страт, зьвязаных зь дзейнасьцю таварыства, у межах вартасьці ўнесеных імі ўкладаў.

Удзельнікі ТАА ня маюць права ўласнасьці на маёмасьць таварыства, аднак, маючы долю ў статутным фондзе гэтага таварыства, яны могуць атрымліваць дывідэнды ад прыбытку прапарцыйна сваёй долі. Удзельнік таварыства з абмежаванай адказнасьцю мае права прадаць ці іншым чынам зьдзейсьніць адчужэньне сваёй долі (часткі долі) у статутным фондзе таварыства аднаму ці некалькім удзельнікам гэтага таварыства ці самаму таварыству. Продаж удзельнікам таварыства з абмежаванай адказнасьцю сваёй долі (часткі долі) у статутным фондзе таварыства трэцім асобам дапушчаецца, калі іншае не прадугледжана статутам гэтага таварыства.

## Управа
Таварыства мае наступныя ўправы:
* Вальны сабор (сход) таварышаў (удзельнікаў таварыства)
* Рада дырэктараў (Назіральная рада)
* Праўленьне (Рада дырэктараў, або дырэктар)

## Праваздольнасьць
Таварыства можа мець уласнасьць. Можа выступаць бокам у грамадзянскіх адносінах. Абараняць свае правы самастойна ў судзе.

## Глядзі таксама
* ТАА "Рывер груп"

Катэгорыя:Юрыдычныя асобы
Катэгорыя:Тыпы арганізацыяў
Крыстыянсун (футбольны клюб)

«**Крыстыянсун**» () — нарвэскі футбольны клюб з гораду Крыстыянсуну. Заснаваны ў 2003 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Крыстыянсун
Сяргей Шастакоў

**Сяргей Шастакоў** ( 19 ліпеня 1997 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца клюбу «Энэргетык»-БДАТУ.

## Кар’ера
У 2017 годзе Шастакоў гуляў за дубль наваполацкага «Нафтану». 20 чэрвеня дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, зьявіўшыся ў матчы супраць салігорскага «Шахцёра» на 86-й хвіліне замест Яраслава Шкурко. Таксама згуляў за асноўную каманду клюбу ў двух матчах Кубка Беларусі. З кастрычніка 2018 году пачаў выступаць за сталічны «Энэргетык»-БДАТУ, аднак хутка сышоў з клюбу. Пасьля пэўнага перапынку зноў быў заяўлены за клюб у Другую лігу айчыннага першынства.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Глінна

Назву **Глінна** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Глінна — вёска ў Янаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Глінна — былая вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласьці
* Глінна — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Глінаўка
* Глініца
* Глініцкі
* Глінічы
* Глінішкі
* Глінішча
* Глінішчы
* Глінка
* Глінкі
* Гліннае
* Глінная
* Глінск
* Глінскія
* Гліншчына
* Глінь
* Глінькава
* Гліньне
* Гліньнікі
* Гліньніца
* Глінянкі
* Гліняны
* Загліннае
* Загліньнікі
Кулакова

Назву **Кулакова** маюць:

* Кулакова — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці
* Кулакова — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Кулакова — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Кулакова — вёска ў Шумілінскім раёне Віцебскай вобласьці
* Кулакова — вёска ў Смаргонскім раёне Гарадзенскай вобласьці