Люмінафор

**Люмінафо́р** (ад  — сьвятло і  — нясучы) — рэчыва, якое здольнае пераўтвараць энэргію, што яно паглынае, у сьветлавое выпраменьваньне (люмінесцыраваць).

## Асноўныя зьвесткі
Па хімічнай прыродзе люмінафоры падзяляюцца на неарганічныя, большасьць зь якіх належыць да крышталяфосфараў, і арганічныя. Сьвячэньне неарганічных люмінафораў (крышталяфосфараў) абумоўленае ў большасьці выпадкаў прысутнасьцю пабочных катыёнаў, якія зьмяшчаюцца ў малых колькасьцях (да 0,001%).

Такія прымешкі (актыватары) звычайна зьяўляюцца катыёнамі мэталаў; напрыклад, сьвячэньне сульфида цынку актывуе катыёнам медзі. Неарганічныя люмінафоры ўжываюць у люмінясцэнтных лямпах, электронна-прамянёвых трубках, для вырабу рэнтгенаўскіх экранаў, служаць індыкатарамі радыяцыі і інш. Арганічныя люмінафоры (люмагены) прымяняюць для вырабу яркіх флюарэсцэнтных фарбаў, люмінесцыруючых матэрыялаў, выкарыстоўваюць у адчувальным люмінясцэнтным аналізе ў хіміі, біялёгіі, мэдыцыне і крыміналістыцы.

Фоталюманафоры на аснове сульфіда цынку валодаюць шэрагам недахопаў: няўстойлівы пры ультрафіялетавым апраменьваньні, маць невялікае па часе і неяскравае пасьлясьвячэньне.

## Магчымасьці. Некаторыя перавагі і адрозненьні пігментаў люмінафору

* Пэрыяд пасьлясьвячэньня ў 50 разоў больш, чым у звычайнага фосфарасцэнтнага пігмэнту, заснаванага на ZnO.
* Актывацыя хвалямі рознай даўжыні (200-450&nbsp;nm), але лепшы вынік атрымліваецца з энэргіяй актывацыі вышэй за 350&nbsp;nm.
* Пачатковая яркасьць пасьлясьвячэньня як мінімум у 10 разоў даўжэй, чым у радыё-люмінясцэнтных ды фоталюмінясцэнтных пігмэнтах.
* Павелічэньне люмінясцэнцыі і пасьлясьвячэньня з павелічэньнем часу актывацыі.
* Выдатная ўстойлівасьць да ўмоваў сьвету ды надвор’я.
* Адсутнасьць небясьпечных для здароўя і радыяактыўных рэчываў.
* Не забруджвае навакольнае асяродзьдзе і валодае высокай хімічнай стабільнасьцю.

## Разнавіднасьці

Найбольшае распаўсюджваньне атрымалі фоталюмінафоры ды электралюмінафоры.

Гэтыя люмінафоры ўяўляюць сабой сумесь некалькіх складнікаў: алюмінат стронцыю, актываваны эўропій, дыспрозій, ітрый. Хімічная формула: (SrAl2O4): Eu, Dy, Y

Фоталюмінафоры на аснове алюмінатаў інэртныя да водных ды сольвентных асяродзьдзяў, устойлівыя да розных апраменьваньняў і валодаюць пасьлясьвячэньнем да 28 гадзінаў. Люмінафоры нетаксічныя, бясьпечныя на выбухі і агонь; адсутнічае небясьпечнае радыяактыўнае выпраменьваньне (параўнальна з фонавымі).

Фоталюмінафор зьяўляецца слаба небясьпечным рэчывам па ўзьдзеяньні на арганізм, кляса небясьпекі па кампанентах — 4. Прадукт узьдзейнічае ў асноўным на сьлізістую абалонку верхніх дыхальных шляхоў, не раздражняе здаровую скуру, пры трапленьні на пашкоджаную скуру можа выклікаць сухастой, пачырваненьне, сьверб.

## Параўнаньне алюмінат-стронцыевага люмінафору са звычайнымі фосфарасцэнтнымі пігментамі

Заўвагі:

* 1. Яркасьць пасьля 10 хвілін актывацыі на працягу 5 хв з дапамогай Xe лямпы ў 1000 lux.
* 2. Прамежак часу неабходны для зьмяншэньня яркасьці пасьлясьвячэньня да 0.32 mcd/m2 (мяжа ўспрыманьня чалавечага воку).
* 3. Неабходны час для насычэньня Xe лямпы ў 1000 lux.
* 4. Неабходны час для пачатку зьніжэньня пасьлясьвячэньня на 20% пасьля асьвятленьня 300W ртутнай лямпай высокага ціску (паскораны тэст на сьвятлатрываласьць).
* 5. У парашкападобныя форме.

## Глядзіце таксама
* Люмінэсцэнтная лямпа
* Фоталюмінафор
* Электралюмінафор
* Флюарафор
* Выпальваньне люмінафору

## Вонкавыя спасылкі
* Калекцыя рэцэптур люмінафораў

Катэгорыя:Люмінесцэнцыі
Катэгорыя:Хімічныя злучэньні