open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дырыжабль

**Дырыжа́бль** (ад  — кіраваны) — лятальны апарат падоўжанай формы, лягчэйшы за паветра. Ён здольны самастойна перамяшчацца па паветры дзякуючы ўласнай цязе. Аэрастаты выкарыстоўваюць падымальную сілу газу, шчыльнасьць якога меншая за шчыльнасьць навакольнага паветра.

У раньніх дырыжаблях у якасьці падымальнага газу выкарыстоўваўся вадарод празь ягоную высокую падымальную здольнасьці і дасяжнасьць, але ягоная ўласьцівасьць лёгка ўзгарацца прывяла да некалькіх сьмяротных аварыяў, што зрабіла вадародныя дырыжаблі састарэлымі. Альтэрнатывай стаў гель, які не ёсьць гаручым, але рэдкі і адносна дарагі. Значныя запасы гелю былі ўпершыню знойдзеныя ў ЗША, і цягам пэўнага часу ён быў дасяжны дзеля выкарыстаньня ў дырыжаблях толькі ў Паўночнай Амэрыцы. Большасьць дырыжабляў, пабудаваных пасьля 1960-х гадоў, выкарыстоўваюць гель, але некаторыя працуюць на гарачым паветры.

Абалонка дырыжабля можа быць суцэльнай паветранай камэрай або зьмяшчаць некалькі газанапоўненых сэкцыяў. Таксама дырыжабль мае рухавікі, экіпаж і, пры неабходнасьці, месца дзеля перавозкі грузаў або пасажыраў, якое звычайна разьмяшчаецца ў адной або некалькіх кабінах пад абалонкай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паветраныя судны паводле тыпаў
Whitesnake

**Whitesnake** (; чытаецца *Ўайтснэ́йк*) — ангельскі, а пазьней амэрыканскі гард-рок-гурт, створаны ў 1978 годзе сьпеваком Дэйвідам Кавэрдэйлам, які на той час пакінуў склад Deep Purple. На працягу ўсёй гісторыі існаваньня музычнага калектыву толькі Кавэрдэйл ёсьць адзіным сталым удзельнікам.

У першыя гады Whitesnake карыстаўся вялікім посьпехам у Вялікабрытаніі, Эўропе і Японіі. Альбомы *«[[Ready an’ Willing]]»*, *«[[Come an’ Get It]]»* і *«[[Saints & Sinners (альбом Whitesnake)|Saints & Sinners]]»* уваходзілі ў першую дзясятку альбомавых чартаў Вялікабрытаніі. Аднак прыкладна ў сярэдзіне 1980-х гадох Кавэрдэйл накіраваў свой позірк на Паўночную Амэрыку, дзе Whitesnake заставаліся ў асноўным невядомымі. Пры падтрымцы амэрыканскага лэйблу Geffen Records гурт выпусьціў альбом *«[[Whitesnake (альбом)|Whitesnake]]»* у 1987 годзе, які аказаўся самым посьпяховым на сёньняшні дзень, прадаўшы больш за восем мільёнаў асобнікаў у ЗША і спарадзіўшы такія гіты, як то *«[[Here I Go Again]]»* і *«[[Is This Love (песьня Whitesnake)|Is This Love]]»*. Чальцы гурта таксама прынялі больш сучасны зьнешні выгляд, падобны на музыкаў глэм-мэталу, які быў шалёна папулярны на той час у ЗША. Пасьля выпуску альбому *«[[Slip of the Tongue]]»* у 1989 годзе, Кавэрдэйл вырашыў прыпыніць праект Whitesnake, каб адпачыць ад музычнай індустрыі. Акрамя некалькіх кароткачасовых узьяднаньняў у 1990-х гадох, гурт заставаўся ў асноўным бязьдзейным да 2003 году, калі Кавэрдэйл сабраў новы склад дзеля сьвяткаваньня 25-годзьдзя Whitesnake. З таго часу гурт выпусьціў яшчэ чатыры студыйныя альбомы і шмат гастраляваў па ўсім сьвеце.

Раньні гук Whitesnake быў ахарактарызаваны крытыкамі як блюз-рок, але зь цягам часу яны павольна пачалі рухацца да больш камэрцыйных варыяцыяў гард-року. Такія тэмы, як каханьне і плоцевыя стасункі часта сустракаюцца ў тэкстах гурта, праз што яны падвяргаюцца крытыцы за празмернае выкарыстаньне падвойнага сэнсу. Гурт час ад часу ўключаецца ў рзныя сьпісы найлепшых гард-рок-гуртоў усіх часоў, і іхныя песьні і альбомы таксама зьяўляліся ў шматлікіх спісах найлепшых, як то на VH1 і ў Rolling Stone.

## Дыскаграфія
; Студыйныя альбомы
* *[[Trouble (альбом Whitesnake)|Trouble]]* (1978)
* *[[Lovehunter]]* (1979)
* *[[Ready an’ Willing]]* (1980)
* *[[Come an’ Get It]]* (1981)
* *[[Saints & Sinners (альбом Whitesnake)|Saints & Sinners]]* (1982)
* *[[Slide It In]]* (1984)
* *[[Whitesnake (альбом)|Whitesnake]]* (1987)
* *[[Slip of the Tongue]]* (1989)
* *[[Restless Heart (альбом)|Restless Heart]]* (1997)
* *[[Good to Be Bad]]* (2008)
* *[[Forevermore (альбом Whitesnake)|Forevermore]]* (2011)
* *[[The Purple Album (альбом Whitesnake)|The Purple Album]]* (2015)
* *[[Flesh & Blood (альбом Whitesnake)|Flesh & Blood]]* (2019)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:Брытанскія музычныя гурты
Катэгорыя:Гард-рок-гурты
Катэгорыя:Гэві-мэтал-гурты
Akrapovič

**Akrapovič** (бел. Акраповіч) — славенская кампанія па вытворчасьці аўтамабільных і матацыклетных выхлапных сыстэм. З 1990 году кампанія пачала вырабляць выхлапныя сыстэмы для матацыклаў. З 2010 пашырыла сваю вытворчасьць да выхлапных сыстэм для аўтамабіляў. Глябальны вытворца выхлапных сыстем ў матаспорце. Знаходкі Akrapovič выкарыстоўваюцца ў матацыклах на гонках Moto GP, Супэрбайк, Супэрмота, Мотакрос, Эндура і Раллі-рэйд. На травень 2010-га году, выхлапныя сыстэмы Akrapovič выкарыстоўваліся ў 38 сусьветных чэмпіянатах па матаспорту.

Брэнд Akrapovič шматкроць атрымліваў узнагароды ад профільных выдавецтваў: Motor Sport Aktuell Magazine Best Brand 2009, Sport Auto Best Brand 2010, PS Magazine Best Brand 2010, Motorrad Magazine Best Brand 2010.

## Галерэя

Файл:Kawasaki Z800 with Akrapovič pic3.jpg|Kawasaki Z800
Файл:Akrapovic Slip-On exhaust system for the BMW E92 M3.jpg|BMW M3
Файл:RS7 Akrapovic AV.jpg|Audi RS 7
Файл:BMW 1M Akrapovic (8648457965).jpg|BMW 1M


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Славенскія кампаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Нэботычнык

**Нэботычнык** ()&nbsp;— хмарачос, які знаходзіцца ў цэнтры Любляны, сталіцы Славенііі. Лічыцца адной з самых пазнавальных славутасьцяў гораду. 

Гэты 13-павярховы будынак мае вышыню ў 70,35 мэтраў. Хмарачос быў спраектаваны славенскім архітэктарам Уладзімерам Шубічам для Пэнсійнага інстытуту, інвэстара будынку. Будаўніцтва пачаўся 19 красавіка 1931 году, а сам хмарачос быў адкрыты 21 лютага 1933 году. У той час быў самым высокім будынкам Каралеўства Югаславія і дзевятым па вышыніхмарачосам ў Эўропе. Нейкі час Нэботычнык быў самым высокім жылым будынкам у Эўропе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Хмарачосы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1933 годзе
Катэгорыя:Любляна
Лебедзеўскае моладзевае падпольле (1948)

**Лебедзеўскае моладзевае падпольле** — беларуская канспірацыйная антыкамуністычная суполка моладзі, што існавала ў мястэчку Лебедзеве Маладэчанскага раёна ў 1948—1951 гадах, заснаваная Вячаславам Гамолкай.

## Дзейнасьць
Ініцыятарам стварэньня асяродку быў Вячаслаў Гамолка, які ў 1948 року згуртаваў вакол сябе вучняў старшых клясаў мясцовай школы — Івана Яблонскага, Аркадзя Слуцкага, двух цёзкаў Іванаў Міцькаў.

Непасрэднай прычынай зьяўленьня падпольля было стварэньне ў Лебедзеве камсамолу. Сябры падпольля вырашылі прадукаваць напісаныя ад рукі часопісы («У хвалях маладосці» і «Бяздонны мяшок») у якіх моцна крытыкавалі савецкую рэчаіснасьць. Часопісы распаўсюджваліся сярод жыхароў мястэчка Лебядзева. Афармленьнем і рэдакцыяй часопісаў займаўся Вячаслаў Гамолка. У часопісах таксама публікаваліся паэмы, вершы і карыкатуры.

У 1951 годзе сярод сяброў лебедзеўскага падпольля зьявіўся правакатар Міхась Акушка, які паабяцаў наладзіць публікацыю нелегальных часопісаў друкарскім спосабам. Падпольле даверылася таемнаму агенту МДБ, таму летам 1951 году ўсе ўдзельнікі падпольля, якія да таго часу ўжо вучыліся ў інстытутах, былі арыштаваныя. Кожны з удзельнікаў быў асуджаны на 25 гадоў канцэнтрацыйных лягераў. Тэрмін зьняволеньня сябры падпольля адбывалі ў лягерах і капальнях Варкуты, Інты, Джэзказгану. Датэрмінова выпушчаныя на волю у 1957 годзе дзякуючы хрушчоўскай «адлізе».

## Вядомыя сябры падпольля

* Вячаслаў Гамолка — кіраўнік
* Іван Яблонскі
* Аркадзь Слуцкі
* Іван Ільіч Міцько
* Іван Іванавіч Міцько

## Крыніцы

## Літаратура

* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. — ISBN 985-6374-07-3.
* Алесь Цадко. Іншадумцы зь Лебедзеўскай школы // Куфэрак (Маладэчна). 1998, № 4

## Вонкавыя спасылкі

* Радыё Свабода. Беларускае слова, ацэненае ў 25 гадоў лягераў

Катэгорыя:Антысавецкія падпольныя арганізацыі на Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1948 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1951 годзе
Катэгорыя:1948 год у Беларусі
Катэгорыя:Лебедзева
Саюз актыўнай барацьбы

**«Саюз актыўнай барацьбы»** — беларуская кансьпірацыйная арганізацыя нацыяналістычнага накірунку. Мела сувязі з Арганізацыяй украінскіх нацыяналістаў.

## Перадумовы
Прыклад таго, як арганізоўваліся і змагаліся ўкраінцы-антыкамуністы, ня мог не ўплываць на беларускіх нацыяналістаў. Да таго дадалося, што ў канцы 1938 — у пачатку 1939 гадоў існавала аўтаномная, а пасьля і незалежная дзяржава Карпацкая Ўкраіна. Вядома, што суполка беларусаў з розных краінаў Эўропы ўдзельнічала ў абароне Карпацкай Украіны і, імаверна, усе яны загінулі. У гэты час польская паліцыя адзначае актывізацыю кантактаў віленскіх беларусаў з АУН. Сярод іх, відаць памылкова, згадваўся паэт Максім Танк.

У 1935 ці 1936 Мікола Шчорс удзельнічаў ва ўкраінскім нелегальным зтездзе ў Львове. Гэта быў зьезд украінскага студэнцтва з розных краінаў Эўропы.  На ім Шчорс вітаў прысутных ад імя беларускіх студэнтаў. Зьезд быў разагнаны польскай паліцыяй. Паводле М. Шчорса, пасьля ўдзелу ў львоўскім зьездзе яго выклікалі ў Дэфэнзыву. Палякі прапаноўвалі яму супрацоўніцтва, абяцалі прафэсуру ва унівэрсытэце на мэдыцыне. Але ён адмовіўся.

## Дзейнасьць
У пачатку сакавіка 1939 году польская паліцыя атрымала інфармацыю, што ў Вільні ствараецца кансьпірацыйная беларуская маладзёвая нацыяналістычная арганізацыя «Саюз Актыўнай Барацьбы». На чале яе стаў Мікола Шчорс. Імаверна, вясной 1939 года польская паліцыя «патрывожыла» Міколу Шчорса зноў. Таму «Саюз Актыўнай Барацьбы» не разгарнуў дзейнасьці, бо быў на самым пачатку раскансьпіраваны. Ігнараваньне пагрозаў польскіх уладаў магло б прывесьці да арышту беларускіх нацыяналістаў.

Польская паліцыя называла «Саюз Актыўнай Барацьбы» «*новай баявой беларускай арганізацыяй*». У якасьці інструктара ў яе быў прыцягнуты ўкраінскі дзяяч з АУН Уладзімер Дэцык, які вучыўся ў Віленскай школе палітычных навук.

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1939 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1939 годзе
Катэгорыя:1939 год у Беларусі
Катэгорыя:1939 год у Вільні
Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Катэгорыя:Антысавецкія падпольныя арганізацыі на Беларусі
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія арганізацыі Заходняй Беларусі
Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я)

**Беларуская рэвалюцыйная партыя** (БРП) — берасьцейская антысавецкая арганізацыя. Арганізацыя мела свой статут. На сёньня зьвестак пра БРП вельмі мала.

## Дзейнасьць
Вядома пра існаваньне партыі з канца 1950-х гадоў, стварыў яе Аляксандар Грыгор’еў. Яна дзейнічала на Берасьцейшчыне, стаяла на пазыцыях узброенае барацьбы. Магчыма, на выбар тактыкі ўплывала традыцыя зусім нядаўняй мясцовай антыкамуністычнай партызанкі.

Ёсьць зьвесткі, што Васіль Ракашэвіч (сябар з 1960) спрабаваў абрабаваць вясковую краму, каб здабыць грошы для Беларускай рэвалюцыйнай партыі. Ён перахоўваў стрэльбу. Аднак ёсьць думка, што ніякіх збройных акцыяў не праводзілася  — толькі агітацыя і прапаганда, падбор у суполку надзейных людзей.

Партыя была разгромленая карнымі органамі восеньню 1963 году. Аляксандар Грыгор’еў быў арыштаваны ў верасьні 1963 году й асуджаны ў Берасьці на 7 гадоў зьняволеньня ў красавіку 1964 году. Тады ж на 4 гады зьняволеньня быў асуджаны й Васіль Ракашэвіч.

## Крыніцы

## Спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1950-я
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1950-я
Катэгорыя:Зьніклі ў 1963 годзе
Катэгорыя:1950-я ў Берасьці
Катэгорыя:Гісторыя Берасьця
Катэгорыя:Антысавецкія падпольныя арганізацыі на Беларусі
Джуманджы

Назву **Джуманджы** маюць:
* Джуманджы — выдуманая звышнатуральная настольная гульня, якая прымушае дзікіх жывёлаў і іншыя небясьпекі джунгляў матэрыялізавацца пры руху кожнага гульца;
* Джуманджы — дзіцячая кніга 1981 году амэрыканскага пісьменьніка Крыса Ван Олзбурга;
* Джуманджы — мэдыяфраншыза, заснаваная на кнізе 1981 году;
* Джуманджы — мультыплікацыйны сэрыял мэдыяфраншызы;
* Джуманджы — прагодніцкі фільм 1995 году, частка аднайменнай франшызы;
* Джуманджы: Покліч джунгляў — прагодніцкі фільм 2017 году, частка аднайменнай франшызы;
* Джуманджы: Наступны ўзровень — прагодніцкі фільм 2019 году, частка аднайменнай франшызы.
Джуманджы (франшыза)

**Джума́нджы** () — амэрыканская мэдыйная франшыза, заснаваная на дзіцячых кнігах *«[[Джуманджы (кніга)|Джуманджы]]»* (1981) і ейнага працягу *«[[Затура]]»* (2002), напісаных амэрыканскім літаратарам Крысам Ван Олзбургам. Першапачаткова франшыза належыла TriStar Pictures з часу першага фільму, але працяг фільму *«[[Затура: касьмічная прыгода]]»* і далейшыя сыквэлы арыгінальнага фільму ў цяперашні час належаць Columbia Pictures. Абедзве студыі зьяўляюцца даччынымі кампаніямі Sony Pictures.

Сюжэт франшызы распавядае пра прыгоды розных людзей, якія апынуліся ў небясьпецы, гуляючы ў гульню Джуманджы, якая спараджае небясьпеку ў рэальным сьвеце, альбо ўцягвае гульцоў у гульню. У рэшце рэшт, ёсьць толькі адзіны спосаб спыніць гульню — яе скончыць. На сёньня франшыза ўключае чатыры фільмы, як то *«[[Джуманджы (фільм)|Джуманджы]]»* (1995), *«Затура: касьмічная прыгода»* (2005), *«[[Джуманджы: Покліч джунгляў]]»* (2017) і *«[[Джуманджы: Наступны ўзровень]]»* (2019), а таксама мультсэрыял, які выходзіў з 1996 па 1999 гады. Першы фільм атрымаў неадназначныя водгукі крытыкаў, аднак наступныя тры фільмы былі ўспрыняты даволі станоўча. Фільмы сабралі ў сусьветным пракаце агулам больш за 2 мільярдаў даляраў.

## Вонкавыя спасылкі
* Джуманджы на сайце IMDb.
Molossidae

**Molossidae** — сямейства клясы сысуноў, што ўключае 120 відаў. Яны распаўсюджаныя на ўсіх кантынэнтах, акрамя Антарктыды, пераважна ў тропіках і субтропіках. Выкапныя Molossidae вядомыя ад позьняга эацэну. 

## Марфалагічныя асаблівасьці
Гэта малыя і ўмерана буйныя рукакрылыя, даўжыня якіх складае ад 27 да каля 86 мм. Іх лыч звычайна кароткі і шырокі, і яны часта маюць шырокія мясістыя вусны. У большасьці відаў адносна кароткія, але шырокія вушы. Усе віды маюць доўгія, вузкія крылы, прыстасаваныя для хуткага палёту на адкрытых месцах. Іх мембраны крылаў і хваста незвычайна жорсткія і скурыстыя. У Molossidae кароткія, моцныя ногі і шырокія ступні. Гэтыя жывёлы звычайна маюць кароткі валасяны полаг. Большасьць з іх чорныя або карычневыя, а ў многіх відаў характэрныя фазы чырванаватага і бураватага або чарнаватага колеру. Зубная формула: 1/1–3, 1/1, 1–2/2, 2–3/3.

## Лад жыцьця
Яны лётаюць і актыўныя ў першую чаргу ноччу, днём разьмяшчаюцца ў самых розных месцах — пячоры, шахты, тунэлі, шчыліны, дупла ў дрэвах, дзіркі ў зямлі, памяшканьня чалавека. Яны часта спяць вялікімі групамі з сотнямі тысяч жывёл, а некаторыя віды жывуць у адзіноце. Сілкуюцца ў першую чаргу вусякамі, ловяць здабычу ў палёце. У зімовыя месяцы віды з халодных рэгіёнаў часам мігруюць у цёплыя раёны. 

## Сыстэматыка
**Molossidae**
* падсямейства Molossinae
** роды: *Austronomus*, *Chaerephon*, *Cheiromeles*, *Cynomops*, *Eumops*, *Micronomus*, *Molossops*, *Molossus*, *Mops*, *Mormopterus*, *Myopterus*, *Nyctinomops*, *Otomops*, *Ozimops*, *Platymops*, *Promops*, *Sauromys*, *Tadarida*
* падсямейства Tomopeatinae
** роды: *Tomopeas*

## Крыніцы

Катэгорыя:Рукакрылыя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Роджэр Гловэр

**Роджэр Гловэр** (; нар. 30 лістапада 1945 году, Брэкан, Ўэйлз) — брытанскі басіст, аўтар песень і прадусар. Найбольш вядомы як басіст гард-рокавых гуртоў Deep Purple і Rainbow. У якасьці чальца Deep Purple Гловэр быў уключаны ў Залю славы рок-н-ролу ў красавіку 2016 году.

## Біяграфія
Нарадзіўся ва Ўэйлзе, але ў малым узросьце разам з бацькамі пераехаў у Лёндан. У 13 гадоў пачаў граць на гітары. Разам зь сябрамі зарганізаваў гурт Madisons, які пасьля аб’яднаўся ў гурт Episode Six разам зь іншым мясцовым канкуруючым гуртом. У гэтым калектыве граў разам зь Енам Гіланам, разам зь якім у 1969 годзе перайшоў у склад Deep Purple.

Гловэр правёў чатыры гады з новым гуртам, на працягу якіх ён выпусьціў свае найбольш пасьпяховыя рэлізы, як то альбомы *«[[Deep Purple in Rock]]»*, *«[[Machine Head (альбом)|Machine Head]]»*, *«[[Who Do We Think We Are We]]»* і бутлегавы альбом *«[[Made in Japan (альбом Deep Purple)|Made in Japan]]»*. Гловэру належыць стварэньня назвы культавай песьні *«[[Smoke on the Water]]»*, натхніўшы Гілана на напісаньне тэксту песьні. Гловэр успамінаў, што назва прыйшла да яго, калі ён прачнуўся ад сну праз два дні пасьля знакамітага пажару над Жэнэўскім возерам.

Гловэр дапамагаў Джону Лорду ў распрацоўцы ягонага першага сольнага альбому *«[[Gemini Suite]]»* (1971). Улетку 1973 году сышоў з Deep Purple разам з Гіланам, пасьля чаго займаўся прадусаваньнем, супрацоўнічаючы з такімі гуртамі, як то Judas Priest, Nazareth, Elf, Status Quo, the Ian Gillan Band, і сьпеваком Дэйвідам Кавэрдэйлам. У 1974 годзе выпусьціў сольны альбом *«[[The Butterfly Ball and the Grasshopper’s Feast]]»*. З 1979 па 1984 гады быў басістам, аўтарам тэкстаў і прадусарам гурта *«[[Rainbow]]»* Рычы Блэкмара, разам зь якім у 1985 годзе вярнуўся ў Deep Purple у працэсе ўзьяднаньня клясычнага складу гурта.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Брытанскія музыкі
Le Monde

**«Le Monde»** (; вымаўляецца *Лё Монд* [lə mɔ̃d]) — француская штодзённая газэта, якая ёсьць асноўным выданьнем кампаніі Le Monde Group. У 2009 годзе ў сярэднім наклад складаў 323 039 асобнікаў, каля 40 тысяч зь якіх прадаваліся за мяжой. Газэта з 19 сьнежня 1995 году мае ўласны вэб-сайт. Разам з газэтамі Libération і Le Figaro лічыцца найбуйнешым францускім сродкам масавай інфармацыі. Le Monde нельга блытаць яго з штомесячным выданьнем Le Monde diplomatique, у якім Le Monde валодае 51% акцыяў, але рэдакцыя якой працуе незалежна. Le Monde быў заснаваны Юбэрам Бёвам-Мэры на просьбу Шарля дэ Голя, які займаў на той час пасаду старшыні часовага ўраду Францыі, 19 сьнежня 1944 году, неўзабаве пасьля вызваленьня Парыжу, і выдаваўся бесьперапынна зь першага выданьня.

Журналісты газэты маюць калегіяльную форму арганізацыі, пры якой большасьць журналістаў ня толькі працуюць у газэце, але і маюць фінансавую зацікаўленасьць у сваёй працы, а таксама ўдзельнічаюць у выбарах вышэйшага кіраўніцтва арганізацыі. У 1990-я і 2000-я гады група La Vie-Le Monde пашырылася пад кіраўніцтвам рэдактара Жана-Мары Калямбані парз шэраг паглынаньняў. Аднак прыбытковасьць газэты была недастатковай дзеля пакрыцьця вялікіх пазыковых абавязацельстваў, неабходных дзеля фінансаваньня гэтага пашырэньня, і ў 2010 годзе яна шукала новых інвэстараў, каб газэта не была прызнаная банкрутам. У чэрвені 2010 году інвэстары Мат’ё Пігас, П’ер Бэржэ і Ксавіе Ніль набылі кантрольны пакет акцыяў газэты.

У адрозьненьне ад іншых сусьветных газэтаў, як то The New York Times, Le Monde традыцыйна засяроджваецца на аналізе і меркаваньнях, а не на пераліку навінаў. Такім чынам, лічылася менш важным для газэты прапаноўваць максымальнае асьвятленьне навінаў, дзеля таго каб прапаноўваць удумлівую інтэрпрэтацыю бягучых падзеяў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Францускія газэты
Катэгорыя:Газэты на францускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1944 годзе
Сёдэрбэрг

**Сёдэрбэрг** — швэдзкае прозьвішча. Можа мець розны правапіс. На 31 сьнежня 2019 году ў Швэцыі налічвалася 12 435 носьбітаў (59 месца паводле колькасьці носьбітаў), у т.л.:
* Söderberg 12 347
* Söderbergh 67
* Söderbärg 12
* Söderbärj 8
* +1 носьбіт, які піша прозьвішча яшчэ па-іншаму.
Сустракаецца і ў іншых краінах Паўночнай Эўропы і сярод амэрыканцаў скандынаўскага паходжаньня (пішацца *Soderberg*).

## Носьбіты
* Карл Сёдэрбэрг — швэдзкі хакеіст
* Марыя Сёдэрбэрг (фатограф) — швэдзкая фотажурналістка, дзейнасьць якой зьвязаная зь Беларусяй
* Марыя Сёдэрбэрг (палітык) — швэдзкая палітычная дзяячка
* Томі Сёдэрбэрг — швэдзкі футбольны трэнэр
* Ульф Сёдэрбэрг — швэдзкі кампазытар у стылі дарк-эмбіэнт
* Яльмар Сёдэрбэрг — швэдзкі пісьменьнік

## Крыніцы

Катэгорыя:Швэдзкія прозьвішчы
Адрыян II

**Адрыя́н II** (; 792 — 14 сьнежня 872) — папа рымскі з 867 году па сваю сьмерць 14 сьнежня 872 году. Адрыян II працягваў палітыку свайго папярэдніка Мікалая I. Не зважаючы на тое, што ён імкнуўся да добрых адносінаў зь Людовікам II, але ён быў пастаўлены пад нагляд, а ягоныя жонка і дочкі былі забітыя прыхільнікамі Людовіка.

Канстантынопальскі патрыярх Фотыюс I, неўзабаве пасьля сабору, на якім ён асудзіў дзейнасьць папы Мікалая I, быў выгнаны з патрыярхату новым бізантыйскім імпэратарам Базылем I, які аддаваў перавагу суперніку Фотыюса Ігнацыюсу. Дзеля вырашэньня гэтага пытаньня быў скліканы чацьвёрты Канстантынопальскі сабор. На гэтым саборы Адрыян быў прадстаўлены легатамі, якія старшынявалі ў асуджэньні Фотыюса як гарэтыка, але ня здолелі паразумецца з Ігнацыюсам на тэму юрысдыкцыі над Баўгарскай царквой.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Адрыян II. Catholic Encyclopedia
Ян VIII (папа рымскі)

**Ян VIII** (; памёр 16 сьнежня 882) — папа рымскі і кіраўнік Папскай дзяржавы з 14 сьнежня 872 году па сваю сьмерць. Лічыцца адным з самых актыўных і здольных папаў IX стагодзьдзя.

Ян прысьвяціў значную частку свайго папства спробам спыніць заваёву мусульманаў поўдню Італіі і іхнае прасоўваньне на поўнач. Калі ягоныя намаганьні атрымаць дапамогу альбо ад франкаў, альбо ад бізантыйцаў трывалі няўдачу, Ян умацаваў Рым. Ён падтрымаў Мятода ў ягонай місіі прасоўваньня асьветы сярод славянаў, абараніўшы яго ад каралінскіх кіраўнікоў і баварскага духавенства, і дазволіўшы пераклад Бібліі на славянскую мову. Ян таксама дыпляматычна прызнаў герцагства Харватыі і разьвязаў канфлікт Фотыевай схізмы. Пантыфікат Яна скончыўся ягоным забойствам, і папства стала значна слабейшым пасьля гэтага.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ян VIII. Catholic Encyclopedia.
Сарансккабэль

**«Сарансккабэль»** — прамысловае прадпрыемства Расеі, заснавае ў сакавіку 1950 году ў якасьці «Саранскага кабэльнага заводу» (Мардовія).

На 2021 год завод выпускаў 7 відаў дроту —  бляшаны, злучальны, неізаляваны гнуткі, паветраны для лініі электраперадачы (ЛЭП), побытавы і для электрычных установак. Таксама ажыцьцяўляўся выраб 4 відаў кабэлю: кіравальна-кантрольны, сілавы, сувязі (станцыйны, тэлефонны і шахтавы) і сыгнальна-блякавальны. Гнуткія сілавыя кабэлі выпускалі ў тэрмаэлястаплястычнай (ТЭП) абалонцы зь ізаляцыяй. Іншыя сілавыя кабэлі выраблялі зь ізаляцыяй з: 1) паперы для 1, 6 і 10 кілявольт; 2) плястмасы для 0,66, 1 і 6 кілявольт; 3) сшытага поліэтылену для 6, 10, 20 і 35 кілявольт. Урэшце кантрольныя і сілавыя кабэлі выпускалі: 1) зь нізкім газа- і дымавылучэньнем, 2) без утрыманьня галягенаў, 3) вогнеўпорныя. Прадпрыемства мела ўласны выпрабавальны цэнтар і замежнага дылера ў Казахстане (Караганда). Па выніках 2019 году было 4-м найбольшым з 330 вытворцаў кабэляў у Расеі.

## Мінуўшчына
13 сакавіка 1950 году Савет міністраў СССР ухваліў Пастанову «Аб будаўніцтве кабэльнага заводу ў Саранску» (Мардоўская АССР). 1 жніўня 1955 году запусьцілі досьледны цэх кабэльных вырабаў у плястмасавай ізаляцыі. У 1963 годзе дабудавалі кіраўніча-побытавы корпус. Да 1965 году пабудавалі 3-ю чаргу галоўнага корпусу плошчай 2 гектары, дзе сталі вырабляць сыгнальна-блякавальныя і сілавыя кабэлі ў папяровай і плястмасавай ізаляцыі. Да 1975 году ўсталявалі аўтаматычныя паточныя лініі, што дазволіла сумясьціць скрутку і накладаньне абалонкі з браняваньнем. Сярод іншага, усталявалі паточныя лініі для вырабу жылаў тэлефонных і сыгнальна-блякавальных кабэляў, а таксама асвоілі рознанакіраваную скрутку ў вырабе сілавых, сыгнальна-блякавальных кабэляў і кабэляў сувязі. Да 1986 году ў цэхах № 1, 2 і 7 ўсталявалі 12 аўтаматычных і 10 мэханізаваных паточных лініяў, 10 комплексна-мэханізаваных участкаў. Таксама ўкаранілі 24 прылады абсталяваньня, у тым ліку алюмінавы прэс, што дазволіла выпускаць кабэлі ў алюмінавай абалонцы. Агулам для накладаньня мэталічнай абалонкі на кабэлі выкарыстоўвалі па 2 аднайстайныя прэсы — сьвінцовыя «Хансан-Робэртсан» № 3 і алюмінавыя «П-6043».

У 1992 годзе прадпрыемства пераўтварылі ў адкрытае адкрытае акцыянэрнае таварыства «Завод Сарансккабэль». У 1999 годзе запусьцілі аўтаматычную вытворчую лінію тэлефонных кабэляў з наступным уводам вытворчасьці кампутарных кабэляў. У красавіку 2008 году пецярбурскі «Поўнкабэль» стаў мацярынскім прадпрыемствам заводу. У 2012 годзе завод пераўтварылі ў таварыства з абмежаванай адказнасьцю «Сарансккабэль». У 2013 годзе адчынілі ўласны выпрабавальны цэнтар для дротавых і кабэльных вырабаў. 28 чэрвеня 2013 году ўласьнікам 100 % паёў прадпрыемства стаў кіпрскі холдынг «Сарансккабэль» (Нікасія). Статутны капітал прадпрыемства складаў 841,3 млн расейскіх рублёў (10,8 млн даляраў ЗША).

### Кіраўнікі
* Анатоль Бузлаеў (з 27 лютага 2009 году)
* Павал Цьвяткоў (з 2 сакавіка 2021 году)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Вырабы
* 

Катэгорыя:Прадпрыемствы Расеі
Катэгорыя:Саранск
Катэгорыя:Прамысловыя прадпрыемствы
Катэгорыя:Савецкія прадпрыемствы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1950 годзе
Фішбах (Люксэмбург)

**Фішбах** (, ) — камуна ў Люксэмбургу, разьмяшчаецца ў акрузе Люксэмбург. Камуна зьяўляецца часткай кантону Мэрш. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.

Насельніцтва складае 730 чалавек (на 2008 год), у камуне разьмяшчаюцца 270 хатніх гаспадарак. Займае плошчу 19,61 км² (паводле займанай плошчы 59 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора складае 427 м (37 месца з 116 камун), найменшы 288 м (98 месца з 116 камун).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Грамады Люксэмбургу
Штатбрэдымюс

**Штатбрэдымюс** (, ) — камуна ў Люксэмбургу, разьмяшчаецца ў акрузе Грэвэнмахэр. Камуна зьяўляецца часткай кантону Рэміх. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.

Насельніцтва складае 1480 чалавек (на 2008 год), у камуне разьмяшчаюцца 584 хатнія гаспадаркі. Займае плошчу 10,17 км² (паводле займанай плошчы 107 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора складае 289 м (115 месца з 116 камун), найменшы 140 м (4 месца з 116 камун).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Грамады Люксэмбургу
Помурска

**Помурскі рэгіён (Помурска рэгія)** () — статыстычны рэгіён на паўднёвым-усходзе Славеніі, разьмешчаны ўздоўж граніцы з Аўстрыяй, Вугоршчынай і Харватыяй. Знаходзіцца на тэрыторыі гістарычнай абласьцей Прэкмур’е. Найбуйнейшым горадам рэгіёну зьяўляецца Мурска Собата.

## Адміністрацыйны падзел
У статыстычны рэгіён уваходзіць 27 грамадаў:

## Крыніца

Катэгорыя:Статыстычныя рэгіёны Славеніі
Варшаўскі мэдычны ўнівэрсытэт

**Варшаўскі мэдычны ўнівэрсытэт** () — вышэйшая мэдычная навучальная ўстанова ў горадзе Варшава, Польшча.

Унівэрсытэт быў створаны як *Мэдычная акадэмія* ў 1809 годзе. У 1816 годзе акадэмія ўвайшла ў склад Варшаўскага ўнівэрсытэту як мэдычны факультэт. У 1831 годзе факультэт, як і Варшаўскі ўнівэрсытэт, быў зачынены. Прычынай гэтаму стала лістападаўскае паўстаньне, па выніках якога былі зачыненыя ўсе ВНУ на тэрыторыі цяперашняй Польшчы.

У 1857 годзе была заснавана *Імпэратарска-Каралеўская акадэмія мэдыцыны і хірургіі*, якая працягнула традыцыю мэдычнага факультэту Варшаўскага ўнівэрсытэту. Пасьля акадэмія была аб’яднана з Варшаўскай галоўнай школай ў якасьці мэдычнага факультэту ў 1862 годзе. У 1869 годзе Варшаўская галоўная школа была ператворана ў Імпэратарскі Варшаўскі ўнівэрсытэт з мэдычным факультэтам у яго складзе.

Падчас Першай сусьветнай вайны Імпэратарскі Варшаўскі ўнівэрсытэт у поўным складзе быў эвакуіраваны ў Растоў-на-Доне, тым самым у Варшаве ні засталося ні адной вышэйшай навучальнай установы. У 1915 годзе польскія грамадзкія дзеячы ў акупаванай немцамі Варшаве пачалі аднаўленьне Варшаўскага ўнівэрсытэту, у складзе якога зноў быў створаны мэдычны факультэт. Дадзены факультэт знаходзіўся ў складзе Варшаўскага ўнівэрсытэту да 1950 году.

Паралельна мэдычнаму факультэту Варшаўскага ўнівэрсытэту ў Варшаве ў 1920 годзе быў створаны *Дзяржаўны стаматалягічны інстытут*, які ў 1933 годзе быў перайменаваны ў *Стаматалягічную акадэмію*.

У 1950 году мэдычны факультэт Варшаўскага ўнівэрсытэту і Стаматалягічны інстытут былі аб’яднаны ў *Варшаўскую мэдычную акадэмію*. У гэтым жа годзе Варшаўская мэдычная акадэмія была перайменавана ў *Варшаўскі мэдычны ўнівэрсытэт*.

## Факультэты
Факультэты праводзяць дасьледчую і дыдактычную дзейнасьць у наступных навуках: мэдыцынскай, фармацэўтычнай і пра здароўе.

Факультэты Варшаўскага мэдычнага ўнівэрсытэту:
* Мэдычнае аддзяленьне
* Факультэт мэдыцыны і стаматалёгіі
* Фармацэўтычны факультэт
* Факультэт навук пра здароўе
* Мэдычны факультэт

Акрамя таго, пэдагагічную дзейнасьць ажыцьцяўляе Цэнтар пасьлядыплёмнай адукацыі, які займаецца навучаньнем дыплямаваных лекараў, фармацэўтаў і майстроў-спэцыялістаў у розных галінах, зьвязаных з мэдыцынай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* сайт ўнівэрсытэту
* Short History of MUW 

Катэгорыя:Польскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1809 годзе
Катэгорыя:Мэдычныя вышэйшыя навучальныя ўстановы
Мэдычны ўнівэрсытэт
Катэгорыя:Польскія мэдычныя ўнівэрсытэты
Bank Millennium

**«Bank Millennium S.A.»** — польскі камэрцыйны банк са штаб-кватэрай у Варшаве, які належыць партугальскаму банку Millennium BCP. Гэта адзін з найбуйнейшых банкаў у Польшчы, які працуе на рынку з 1989 году.

У 1992 годзе акцыі банку былі ўпершыню выдадзеныя на абараячэньне на Варшаўскай біржы. У 1997 годзе банк аб’яднаўся з Гданскім банкам, а яшчэ праз год пачаў супрацоўнічаць са сваім партугальскім акцыянэрам і партнэрам Banco Comercial Português, запусьціўшы сетку Millennium. Сёньня BCP валодае 50,1% акцыямі Bank Millennium. 31 траўня 2019 году Millennium набыў 99,79% акцыяў банку Euro Bank. Гэта зьдзелка была ўхвалена 10 верасьня таго ж году польскай Камісіяй фінансавага нагляду, які даў дазвол на аб’яднаньне банкаў.

Банк прапануе свае паслугі праз сетку філіялаў, інтэрнэт, тэлефонавы і мабільны банкінг як для фізычных асобаў, гэтак і для індывідуальных прадпрымальнікаў і мікрабізнэсаў, а таксама сярэдніх і буйных кампаніяў у сэгмэнце карпаратыўных банкаў. У 2020 годзе ў банка было больш за 2,6 мільёнаў актыўных кліентаў. У сваёй стратэгіі разьвіцьця банк арыентуецца на сучасныя каналы абслугоўваньня. Колькасьць кліентаў, якія актыўна выкарыстоўваюць электронны банкінг, у 2020 годзе перавысіла 2 мільёны, а мабільны дастасунак Millenet — 1,7 мільёнаў, то бок рост у год склаў больш за 18%.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:Польскія кампаніі
Казімер Прушынскі

**Казімер Прушынскі** (; 4 красавіка 1875 — 13 сакавіка 1945) — польскі вынаходнік, які актыўна працаваў у галіне фатаграфіі. Ён запатэнтаваў сваю першую кінакамэру пад назвай Плеограф да братоў Люм’ер, а потым удасканаліў кінапраектар кампаніі Gaumont, а таксама вынайшаў шырока выкарыстоўваную ручную камэру Аэраскоп. Зьяўляўся сынам менскага фатографа.

## Біяграфія
Атрымаў адукацыю ў Польшчы і Бэльгіі. Актыўна працаваў у Бэльгіі, Францыі, Ангельшчыне, ЗША і Польшчы. У 1894 годзе Казімер стварыў адну зь першых кінакамэраў. Гэты апарат атрымаў назву Плеограф, альбо апарат для фатаграфаваньня і праектаваньня здымкаў, і ён быў сканструяваны да таго, як браты Люм’ер атрымалі патэнт на сваё вынаходзтва. У пачатку ХХ стагодзьдзя Прушынскі стварыў некалькі фільмаў, праводзіўшы здымкі ў Польшчы, а таксама вынайшаў палепшаны затвор кінапраектару, першую кінакэмеру і распрацаваў мэтад сынхранізацыі гуку і выявы.

Вынаходнік значную частку свайго жыцьця правёў за мяжой. У пачатку ХХ стагодзьдзя працаваў у Францыі і Ангельшчыне, дзе вынайшаў камэры Аэраскоп у 1909 годзе. Прынцып ейнае працы заснаваны на сьціснутым паветры. Пры здымках з дапамогай Аэраскопу апэратару ня трэба было круціць дзяржак, як ва ўсіх камэрах таго часу, таму ён меў магчымасьць трымаць камэру абедзьвюма рукамі. Гэта дазволіла рабіць здымкі ручной камэрай у самых складаных умовах і з самалётаў. Перад здымкамі ў сыстэму камэры накачвалі сьціснутае паветра з дапамогай простай адмысловай помпы, падобнага да той, якая ўсё яшчэ выкарыстоўваецца як помпы да роварных шынаў. Сотні лёгкіх і параўнальна кампактных камэраў Аэраскоп выкарыстоўваліся брытанскімі апэратарамі баявой апэрацыі брытанскага войску на палёх бітваў Першай сусьветнай вайны, а потым апэратарамі кінакронікі да канца 1920-х гадоў, калі больш сучасныя камэры, такія як Eyemo і пазьней Bolex, занялі рынак. Тым ня менш, існуюць архіўныя фатаграфіі камэраў Аэраскоп, якія брытанскія баявыя апэратары выкарыстоўвалі яшчэ ў 1940 годзе на пачатку Другой сусьветнай вайны.

Як толькі Польшча аднавіла сваю незалежнасьць у лістападзе 1918 году, Прушынскі вярнуўся разам з жонкай-ангелькай Даротай і дзецьмі на радзіму. З самага пачатку было цяжка знайсьці бізнэсовых партнэраў. У 1922 годзе яму ўдалося стварыць кампанію Oko, якая займалася прасоўваньнем і прадажам простай аматарскай камэры, аднак эканамічны крызіс 1920-х гадоў перапыніў ягоныя пляны. Падчас нямецкай акупацыі быў зьмешчаны ў канцэнтрацыйны лягер, дзе і памёр.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Казімер Прушынскі. Victorian Cinema

Катэгорыя:Польскія вынаходнікі
Размова магістра Палікарпа са Сьмерцю

**Размова магістра Палікарпа са Сьмерцю** (, ) — сярэднявечны маралістычны і дыдактычны дыялёг у паэзіі, напісаны хутчэй за ўсё, напачатку XV стагодзьдзя. Самая доўгая зь вядомых сярэднявечных польскіх паэм.

На сёньняшні дзень твор вядомы зь дзьвюх крыніц. Першы, напісаны ад рукі (*так званы Плоцкі пераклад*) быў разьмешчаны ў кодэксе Міколая зь Міржынца, створаным у 1463-1465 гадах. Гэты рукапіс быў страчаны падчас Другой сусьветнай вайны. Плоцкі пераклад зьмяшчаў большую частку працы, але ў ёй не было канца. У 1925 годзе Ян Лош рэканструяваў яго на падставе старажытнарускага перакладу XVI стагодзьдзя. Другая крыінца — поўная друкаваная вэрсія твору, выдадзеная Мацеем Шарфэнбэргам у Кракаве ў 1542 годзе, была знойдзеная прафэсарам Веславам Выдрай ў 2017 годзе.

## Дзеючыя асобы
* **Палікарп** — вучоны чалавек, мудрасьць якога часта падкрэсьліваецца ў тэксьце.
* **Сьмерць** — худы, бледны, лысы, пажоўклы, бяз носа і вуснаў, з раскрытымі рэбрамі, голы, падпяразаны шалікам, гніючы труп жанчыны. Ён трымае ў руцэ касу. Яе зьнешні выгляд нагадвае пра тое, наколькі нікчэмна і кароткае жыцьцё, а таксама паказвае вельмі рэалістычны выгляд чалавечага цела пасьля сьмерці.
* **Кмотр** — (толькі ў друкаванай сэрсіі) малады чалавек, які сустракае Сьмерць, яка завязла ў балоце, дапамагае ёй і запрашае на хрост.

## Значнасьць
«Размова магістра Палікарпа са Сьмерцю» лічыцца вельмі значным помнікам сярэднявечнай сьвецкай паэзіі на польскай мове. На гэта ўплывае:
* працягласьць твору (498 радкоў у рукапіснай вэрсіі, 916 радкоў у друкаванай вэрсіі),
* матыў Танца сьмерці, паказаны ў творы,
* маралістычная і дыдактычная мэта твора: падрыхтоўка чалавека да сьмерці,
* форма дыялёгу,
* сцэны з жыцьця прадстаўнікоў розных дзяржаваў.

## Крыніцы

## Літаратура
* Wiesław Wydra, Wojciech Ryszard Rzepka: Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543. Вроцлаў: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1984, s. 267-277. ISBN 83-04-01568-4.
* Polska poezja świecka XV wieku, oprac. M. Włodarski, Wrocław — Warszawa — Кракаў 1997, BN I, 60.
* „Śmierci z Mistrzem dwojakie gadania…”. Nieznany drukowany przekaz „Rozmowy mistrza Polikarpa ze Śmiercią” z 1542 r., wydał Wiesław Wydra, Познань 2018.
* Teresa Michałowska: Literatura polskiego średniowiecza. Варшава: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011. ISBN 978-83-01-16675-5.

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Размова магістра Палікарпа са Сьмерцю на сэрвісе Wolne Lektury

Катэгорыя:Сярэднявечная польская літаратура
Катэгорыя:Пахавальнае мастацтва
Катэгорыя:Славутасьці Польшчы
Кнігі Якуба

**Кнігі Якуба, альбо Вялікае падарожжа празь сем граніц, пяць моваў і тры вялікія рэлігіі, ня лічачы тых малых** () — гістарычны раман Вольгі Такарчук, апублікаваны ў кастрычніку 2014 году выдавецтвам Wydawnictwo Literackie. У 2015 годзе кніга была адзначана прэміяй «Nike», таксама атрымала адзнаку чытачоў у рамках гэтай прэміі.

Кніга, якая прынесла Такарчук другую за яе кар’еру прэмію «Ніка», пісалася амаль сем гадоў. На 912 старонках аўтар прадстаўляе маляўнічы сьвет Рэчы Паспалітай. Героі раману — гістарычныя асобы, у тым ліку паэтка барока Эльжбета Дружбацка, жонка камянецкага кашталяна Катажына Касакоўская, арыстакрат Антоні «Маліўда» Касакоўскі, аўтар Новых Атэн, адной зь першых польскіх энцыкляпэдый, ксёндз Бэнэдыкт Хмялоўскі, і найперш Якуб Лейбовіч Франк, які абвясьціў сябе Мэсіяй і прывёў да паўстаньня ў юдаізьме ерэтычнай сэкты франкістаў.

Хоць дзеяньне кнігі, між іншым, і адбываецца ў Падольлі XVIII стагодзьдзя, паводле Аляксандры Ліпчак, яна таксама закранае актуальныя й важныя тэмы XXI стагодзьдзя. На думку Пшэмыслава Чаплінскага, вобраз Рэчы Паспалітай, прадстаўлены ў «Кнігах Якуба», далёкі ад ідэалізаванай вэрсіі, вядомай чытачам па Трылёгіі Сянкевіча.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кнігі 2014 году
Катэгорыя:Польскія гістарычныя раманы
Катэгорыя:Творы Вольгі Такарчук
Марыя Гжэгажэўская

**Мары́я Гжэгажэ́ўская** (; 18 красавіка 1888 году — 7 траўня 1967 году) — польская асьветніца, якая папулярызавала ў Польшчы рух спэцыяльнай пэдагогіцы. Нарадзілася ў сям’і з Жамойці, і праз сваіх бацькоў падвергнулася моцнаму ўплыву гуманітарызму. Пасьля наведваньня падпольных школаў, каб атрымаць адукацыю па-польску, яна працягнула адукацыю ў Ягелонскім унівэрсытэце ў Кракаве, а ў 1913 годзе далучылася да сваёй зямлячкі Юзэфы Ятэйкі ў Брусэлі, каб навучацца на Міжнародным пэдалягічным факультэце. Калі навучаньне ў Бэльгіі перапынілася празь Першую сусьветную вайну, Гжэгажэўская накіравалася ў Парыж, дзе атрымала ступень доктара навук у Сарбоне ў 1916 годзе.

Пасьля стварэння Другой польскай рэспублікі ў 1918 годзе Гжэгажэўская вярнулася ў Польшчу, маючы намер стварыць праграмы, якія б адпавядалі патрэбам дзяцей-інвалідаў, і правесьці адукацыйныя рэформы дзеля паляпшэньня іхнага жыцьця. У 1919 годзе яна пачала працаваць у Міністэрстве рэлігійных справаў і народнай адукацыі, стварыўшы ўстановы догляду за дзецьмі-інвалідамі, школы спэцыяльнай пэдагогікі і навучальныя праграмы для настаўнікаў. Выкарыстоўваючы ўласную мэтадалёгію, яна распрацавала навучальны плян, які ў 1922 годзе быў рэалізаваны ў Дзяржаўным інстытуце спэцыяльнай пэдагогікі. Дзяячка кіравала гэтым інстытутам ад ягонага заснаваньня па сваю сьмерць.

Падчас Другой сусьветнай вайны Гжэгажэўская працавала мэдычнай сястрой, актыўна ўдзельнічала ў польскім руху супраціву і выкладала ў Варшаве. Далучылася да Жэготы і аказвала дапамогу габрэям. За часам панава дзеяньня ейнай адмысловай праграмы для дзяцей-інвалідаў. У 1957—1960 гадох працавала штатным прафэсарам Варшаўскага ўнівэрсытэту. Ейная праца ў галіне навукі і польскай сыстэмы адукацыі была адзначана шматлікімі ўзнагародамі і адзнакамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Марыя Гжэгажэўская. PWN.

Катэгорыя:Польскія пэдагогі
Шырэн (Люксэмбург)

**Шырэн** (, ) — камуна ў Люксэмбургу, разьмяшчаецца ў акрузе Дыкірх. Камуна зьяўляецца часткай кантону Дыкірх. У камуне знаходзіцца аднайменны населены пункт.

Насельніцтва складае 1536 чалавек (на 2008 год), у камуне разьмяшчаюцца 535 хатніх гаспадарак. Займае плошчу 10,41 км² (паводле займанай плошчы 106 месца з 116 камун). Найвышэйшы пункт камуны над узроўнем мора складае 515 м (19 месца з 116 камун), найменшы 198 м (27 месца з 116 камун).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Грамады Люксэмбургу
Вузэтка

**Вузэ́тка** () — шакалядны бісквітавы крэмавы пірог, якія паходзяць з Варшавы. Ягоная назва, верагодна, паходзіць ад Варшаўскага шляху W—Z, на якім знаходзілася кандытарская, якая ўпершыню пачала прадавацца як дэсэрт у канцы 1940-х гадох. Традыцыйны дэсэрт падавалі выключна ў кавярнях і рэстарацыях у Варшаве, але неўзабаве ён стаў улюбёнай хатняй ежай у Польшчы. Прадстаўляе сабой два квадратныя шакалядныя пласты торту зробленыя з пшанічнай мукі, яек, цукру і какава. Сумесь запякаецца ў духоўцы пры тэмпэратуры 180 °C на працягу 20—30 хвілінаў. Затым выпечаныя пласты апускаюць і прамакаюць у пуншы. Верхні пласт тонка пакрыты мармэлядам альбо сочыва, пасьля чаго наносіцца густое шакаляднае памадкавае пакрыцьцё. Сьметанковая начынка зроблена з 36% вяршкоў, якію ўзьбіваюцца і аздабляюцца пудрай і жалятынай. Пірог традыцыйна аздабляюць узьбітымі вяршкамі зьверху.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вузэтка. Domowe Wypieki.

Катэгорыя:Тарты
Катэгорыя:Польская кухня
Вялікі тэатар Варшавы

**Вялі́кі тэа́тар** () — нацыянальная тэатральна-опэрны комплекс, разьмешчаны на гістарычнай Тэатральнай плошчы ў цэнтральнай Варшаве ў Польшчы. У Вялікім тэатры базуецца Польскі нацыянальны балет і зьяўляецца адной з найбуйнейшых тэатральных пляцовак у сьвеце, колькасьць месцаў у якой перавышае 2 тысячы.

Тэатар быў урачыста адкрыты 24 лютага 1833 году пастаноўкай *«[[Сэвільскі цырульнік (опэра)|Сэвільскі цырульнік]]»* аўтарства Джаакіна Расіні. Акрамя таго, пад кіраўніцтвам Станіслава Манюшкі побач быў пабудаваны драўляны Летні тэатар на 1065 месцаў у Саксонскім садзе. Летнія спэктаклі даваліся штогод з рэпэртуараў Вялікага і Эстраднага тэатраў. Юзэф Шчублеўскі піша, што нават у той час, не зважаючы на тое, што Польшча не існавала як краіна і была падзеленая паміж суседзямі, тэатар квітнеў, бо балет выклікаў захапленьне замежных наведвальнікаў. У тэатры былі прадстаўлены опэры Ўладзіслава Жаленскага, Ігнацы Яна Падэрэўскага, Караля Шыманоўскага і іншых польскіх кампазытараў, а таксама балетныя пастаноўкі, выкананыя харэографамі Раманам Турчыновічам, Пётрам Зайлічам і Фэлікс Парнэлем. У той жа час у рэпэртуары былі асноўныя сусьветныя клясычныя творы опэры і балету ў выкананьні найбольш вядомых польскіх і замежных сьпевакоў і танцораў.

Пасьля бамбаваньня і амаль поўнага зьнішчэньня будынку ў Другую сусьветную вайну ён быў адноўлены і зноў адкрыты 19 лістапада 1965 году пасьля пэрыяду пуставаньня на працягу больш за дваццаці гадоў. Арыгінальны будынак быў спраектаваны ў нэаклясычным стылі архітэктарамі Антоніё Караццы і Крыстыянам Пётрам Айгнэрам, а пасьля адноўлены Багданам Пнеўскім. Тэатар мае дзьве залы — вялікую на 1841 месца і малую — на 200 месцаў, у якой таксама праходзяць прадстаўленьні. У залях тэатру ставяць опэры, балеты, праходзяць канцэрты ды іншыя ўрачыстасьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Тэатры Варшавы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1833 годзе
Рацухі

**Рацухі** () — маленькія, смажаныя да залацістага колеру бліны з мукі, сьвежага або кіслага малака, дражджэй ці яек.

## Спэцыфіка і рэгіянальныя адрозьненьні
Традыцыйная страва ў польскай кухні. Тыповыя рацухі — гэта маленькія бліны зь яблыкам, нарэзаным лустачкамі альбо нацёртым на тарцы (часам з карыцай або гвазьдзікам), альбо з рэбарбарам ці сьлівай. Існуюць і больш экзатычныя для Польшчы варыяцыі — з бананамі альбо арэхамі і сухафруктамі. Падаецца рацухі салодкімі, пасыпанымі цукровай пудрай альбо са сьмятанай, альбо мармэлядам. На Падляшшы іх падаюць падчас каляднай вячэры..

### Рацухі з бульбы
Іншы варыянт — гэта рацухі з бульбы — прыгатаваныя на аснове адваранай і працёртай камамі бульбы, яек (бялкі ўзьбіваюцца да пены), цукру, невялікай колькасьці сьмятаны ці масла. Традыцыйна смажаныя на сала бульбяныя аладкі пасыпаюць цукрам і падаюць асобна са сьмятанай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Польская кухня
Катэгорыя:Стравы з бульбы
Катэгорыя:Аладкі
Катэгорыя:Дэсэрты
Бартламей Стробэль

**Бартламей Стробэль** ці **Барталямэўс Штробэль** (, ; 11 красавіка 1591 году — пасьля 1650 году) — сылескі мастак, які працаваў у стылі барока ў Празе, Сылезіі і, нарэшце, у Польшчы, куды эміграваў, ратуючыся ад эпідэміі чумы ў Сылезіі пасьля Трыццацігадовай вайны.

Бартламей пісаў партрэты і рэлігійныя творы для кіруючых эліт рэгіёну і рэлігійных ордэнаў. Ягонай найбольш вядомай працай лічыцца карціна *«[[Сьвята Ірада з абезгалоўліваньнем Яна Хрысьціцеля]]»*, які на сёньня выстаўлены ў Музэі Прада. Твор спалучае ў сабе нібы рэлігійную тэму з раскошным адлюстраваньнем сучаснага прыдворнага банкету і мноствам партрэтаў вядучых дзеячаў Цэнтральнае Эўропы, ідэнтыфікацыя якіх часткова застаецца нявызначанай.

Дзьве значна менш вядомыя працы, як то *«Сьвята Ірада»*, якая зараз знаходзіцца ў Старой пінакатэцы ў Мюнхэне, і *«Даніель і Кір перад ідалам Бэлу»*, якая цяпер захоўваецца ў Нацыянальным музэі ў Варшаве, паўтараюць адметную формулу раскошнага і даволі дэкадэнцкага застольля, зьмешчанага ў складанай карціннай прасторы. На гэтых карцінах многія фігуры маюць выдуманыя вэрсіі сучаснага касьцюму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Bartholomeus (Bartłomiej) Strobel. Culture.pl.

Катэгорыя:Польскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Нямецкія мастакі і мастачкі
Гміна Кабылін Бажымы

**Гміна Кабылін Баржымы** () — сельская гміна ў Высокамазавецкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. У склад гміны ўваходзіць 40 населеных пунктаў.

Адміністрацыйны цэнтар — вёска Кабылін Баржымы.

## Насельніцтва
Па дадзеным на 30 чэрвеня 2004 году ў гміне пражывала 3675 асобаў, а ў 2010 годзе толькі 3469 асобаў.

## Геаграфія
Гміна займае 9,33% ад ўсёй тэрыторыі павету. На дадзеных на 2002 год, абшар гмін складаў 119,6 км², зь іх:
* сельскагаспадарчых зямель: 74%
* пад лесам: 19%

## Крыніцы

Катэгорыя:Высокамазавецкі павет
Гміна Кулешы Касьцельныя

**Гміна Кулешы Касьцельныя** () — сельская гміна ў Высокамазавецкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. У склад гміны ўваходзіць 32 населеныя пункты.

Адміністрацыйны цэнтар — вёска Кулешы Касьцельныя.

## Насельніцтва
 году ў гміне пражывала 3405 асобаў, а ў 2010 годзе толькі 3306 асобаў.

## Геаграфія
Гміна займае 9,05% ад ўсёй тэрыторыі павету. На дадзеных на 2002 год, абшар гмін складаў 115,32 км², зь іх:
* сельскагаспадарчых зямель: 67%
* пад лесам: 27%

## Крыніцы

Катэгорыя:Высокамазавецкі павет
Гміна Клюкова

**Гміна Клюкова** () — сельская гміна ў Высокамазавецкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. У склд гміны ўваходзіць 38 населеных пунктаў.

Адміністрацыйны цэнтар — вёска Клюкова. 

## Насельніцтва
У 2010 годзе толькі 4893 асобы. На 31 сьнежня 219 году тут пражывала 4346 чалавек
.

## Геаграфія
Гміна займае 9,66% ад ўсёй тэрыторыі павету. На дадзеных на 2002 год, абшар гмін складаў 123,77 км², зь іх:
* сельскагаспадарчых зямель: 86%
* пад лесам: 9%

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Высокамазавецкі павет
Гміна Новыя Пякуты

**Гміна Новыя Пякуты** () — сельская гміна ў Высокамазавецкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. У склад гміны ўваходзяць 35 населеных пунктаў.

Адміністрацыйны цэнтар — вёска Новыя Пякуты.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак на 30 чэрвеня 2004 году ў гміне пражывала 4060 асобаў, а ў 2010 годзе толькі 4039 асобаў.

## Геаграфія
Гміна займае 8,53% ад ўсёй тэрыторыі павету. На дадзеных на 2002 год, абшар гмін складаў 109,37 км², зь іх:
* сельскагаспадарчых зямель: 78%
* пад лесам: 16%

## Крыніцы

Катэгорыя:Высокамазавецкі павет
Урацкая вобласьць

**Ура́цкая вобласьць** () — адна з 28 абласьцей Баўгарыі, разьмешчаная ў паўночна-заходняй частцы краіны, паміж ракой Дунай на поўначы і Балканскімі горамі на поўдні. Вобласьць займае плошчу 3619,7 км². Колькасьць насельніцтва ацэньваецца ў 170 367 жыхароў паводле стану на 2016 год, большасьць зь якіх ёсьць баўгарамі (92,73%). Іншай прыкметнай этнічнай групай зьяўляюцца цыганы (6,18%). Адміністрацыйным цэнтрам ёсьць горад Ураца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Адміністрацыя вобласьці. 

Катэгорыя:Вобласьці Баўгарыі
Сьлівэнская вобласьць

**Сьлі́вэнская во́бласьць** () — адна з 28 абласьцей Баўгарыі, разьмешчаная ў цэнтральнае частцы краіны. Вобласьць займае плошчу 3544.1 км². Колькасьць насельніцтва ацэньваецца ў 197 473 жыхара паводле стану на 2011 год, большасьць зь якіх ёсьць баўгарамі (76.61%). Іншымі прыкметнымі этнічнымі групамі зьяўляюцца цыганы (11.82%) і туркі (9.69%). Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца горад Сьлівэн.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Адміністрацыя вобласьці. 

Катэгорыя:Вобласьці Баўгарыі
Гміна Шапятова

**Гміна Шапятова** () — сельская гміна ў Высокамазавецкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. У склад гміны ўваходзіць 48 населеных пунктаў.

Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Шапятова. 

## Насельніцтва
Па дадзеным на 30 чэрвеня 2004 году ў гміне пражывала 7522 асобы, а ў 2010 годзе толькі 7282 асобы. На 31 сьнежня 219 году тут пражывала 6890 чалавек
.

## Геаграфія
Гміна займае 11,85% ад ўсёй тэрыторыі павету. На дадзеных на 2002 год, абшар гмін складаў 151,9 км², зь іх:
* сельскагаспадарчых зямель: 75,3%
* пад лесам: 17,6%

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Высокамазавецкі павет
Чыжаў

**Чы́жаў** () — горад ува ўсходняй Польшчы, у Падляскім ваяводзтве, Высокамазавецкім павеце, цэнтар гімны Чыжаў. Разьмешчаны ў гістарычнай вобласьці Мазовія, на рацэ Брок. Чыгуначная станцыя на лініі Варшава — Беласток — Гародня. Займае плошчу 5,23 км². Насельніцтва 2,6 тысячаў чалавек (2018).

У 1940—1944 гадах — цэнтар Чыжаўскага раёну БССР.

## Славутасьці
* Касьцёл сьв. Пятра і Паўла (1874)
* Сынагога (XIX ст.)
* прывакзальны парк, 2-я палова XIX ст.
* драўняная віла, пач. XX ст.
* могілкі часоў Першай сусьветнай вайны.
* могілкі (закладзеныя ў 1860 годзе)
* капліца на могілках збудаваня ў 1868 годзе, як пахавальня Юзэфа Малавескага
* пахаваньні Стользманаў з трэцяй чвэрці XIX ст.
* пахаваньні Гадлеўскіх з 1863 г.
* прыдарожны крыж 1895 году, фундатар Яна Брулеўскага

Катэгорыя:Высокамазавецкі павет
Катэгорыя:Гарады Падляскага ваяводзтва