Бамбаваньне Югаславіі (1999)

**Бамбаваньне Югаславіі**, афіцыйна вядомае ў НАТО як **Апэрацыя «Хаўрусная сіла»** () — ваенная апэрацыя 1999 году краінаў НАТО супраць Хаўруснай Рэспублікі Югаславія (у тым ліку сучаснай Сэрбіі) з 24 сакавіка па 10 чэрвеня 1999 году. Галоўнай прычынай апэрацыі было спыненьне этнічных чыстак і ваенных злачынстваў сэрбскіх сілаў супраць альбанскага насельніцтва ў краі Косава падчас Косаўскага канфлікту. Бамбаваньне было першым узброеным канфліктам у гісторыі НАТО і ладзілася без мандата Рады Бясьпекі ААН, што выклікала значныя міжнародныя спрэчкі аб іхнай законнасьці.

## Гістарычны кантэкст і прычыны
Перадумовай стаў доўгі Косаўскі канфлікт. Пасьля скасаваньня аўтаноміі Косава ў 1989 годзе ўрад Слабодана Мілошавіча праводзіў палітыку прыгнёту альбанскай большасьці. У адказ узьнікла Армія вызваленьня Косава (УЧК), і сутыкненьні перарасьлі ў грамадзянскую вайну. Да пачатку 1999 году праваліліся мірныя перамовы ў Рамбуе. На тле новай хвалі гвалту й прымусовага высяленьня альбанцаў сэрбскімі сіламі (гэтак званая «Апэрацыя Конь») НАТО прыняла рашэньне аб паветранай кампаніі, каб прымусіць Бялград да згоды на міжнародную прысутнасьць у Косаве.

## Хада і характар апэрацыі
Апэрацыя пачалася 24 сакавіка 1999 году масаванымі ракетна-бомбавымі ўдарамі. У ёй бралі ўдзел 13 дзяржаваў НАТО, найбольшы ўнёсак зрабілі ЗША. Выкарыстоўвалася высокадакладная зброя, але каля траціны складалі звычайныя бомбы. Галоўнымі мэтамі былі сыстэмы СПА і камандаваньне, вайсковыя аб’екты й войскі ў Косаве, а таксама стратэгічная інфраструктура (масты, заводы, энэргасыстэмы) ва ўсёй Югаславіі, улучны зь Бялградам і Новым Садам. Югаслаўская армія аказала супраціў, зьбіўшы некалькі самалётаў НАТО, але ня мела шанцаў у паветранай вайне.

## Наступствы і вынікі
Ваенныя наступствы былі сур’ёзнымі, бо югаслаўскія сілы былі вымушаныя сысьці з Косава. Паводле розных ацэнак, загінула ад 1200 да 2500 чалавек, сярод іх сотні мірных жыхароў. Была разбураная вялікая колькасьць вайсковай і грамадзянскай інфраструктуры. Палітычна апэрацыя скончылася ўхваленьнем рэзалюцыі Рады Бясьпекі ААН № 1244 10 чэрвеня 1999 году. Гэты дакумэнт замацоўваў спыненьне баёў, увод міжнародных сілаў KFOR і стварэньне часовай адміністрацыі ААН у Косаве. У выніку Косава фактычна выйшла з-пад кантролю Бялграду, што потым прывяло да абвяшчэньня незалежнасьці ў 2008 годзе. Апэрацыя рэзка пагоршыла адносіны НАТО з Расеяй, якая лічыла яе нелегітымнай агрэсыяй.

## Міжнародна-прававыя спрэчкі і крытыка
Гэтая апэрацыя застаецца адным з самых спрэчных прыкладаў «гуманітарнай інтэрвэнцыі». Крытыкі сьцьвярджаюць, што яна была грубым парушэньнем міжнароднага права, у прыватнасьці прынцыпу неўмяшальніцтва ва ўнутраныя справы сувэрэннай дзяржавы. НАТО абгрунтоўвала яе «правам на абарону» (R2P) цывільнага насельніцтва. Апэрацыя стварыла небясьпечны прэцэдэнт выкарыстаньня сілы без мандата ААН. Дадатковымі прадметамі крытыкі сталі ўсталяваная колькасьць ахвяраў сярод мірных жыхароў, мэтазгоднасьць удараў па гарадзкой інфраструктуры (напрыклад, па тэлецэнтры ў Бялградзе) і выкарыстаньне зброі са зьбяднёным уранам, магчымыя наступствы якога для здароўя вывучаюцца дасюль.

Катэгорыя:Войны Арганізацыі Паўночнаатлянтычнай дамовы