Касьцёл Езуса і Сьвятога Казімера і калегіюм езуітаў (Берасьце)

**Касьцёл Езуса і Сьвятога Казімера і калегіюм езуітаў** — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у Берасьці. Знаходзіўся ў цэнтры Старога Места, на рагу Рынку і Кавальскай вуліцы. Твор архітэктуры віленскага барока. 

Комплекс Берасьцейскага езуіцкага кляштару складаўся з касьцёла, вежы-званіцы, будынкаў калегіюму і тэатру, гаспадарчых пабудоваў і саду, аточаных мурам. У калегіюме навучаліся Казімер Лышчынскі і Юльян Урсын Нямцэвіч. Пры будаваньні Берасьцейскай фартэцыі ўлады Расейскай імпэрыі зьнявечылі мастацкае аблічча помніка. Па Другой сусьветнай вайне савецкія ўлады зруйнавалі комплекс. Да нашага часу захаваліся падмуркі. 

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае
У 1616 годзе біскуп луцкі Павал Валуцкі запрасіў у Берасьце езуітаў, якія заснавалі тут місію. У 1618 годзе езуітаў паўторна запрасіў у места біскуп А. Ліпскі. У 1622 годзе асноўныя ўнёскі на пабудову касьцёла падалі К. Газьдзельскі і А. Пяцігорская (фальварак Адамкова і сто злотых, адпаведна). 17 чэрвеня 1623 году канцлер Леў Сапега перадаў на заснаваньне калегіюму маёнтак Дзераўную зь вёскамі Мальткамі і Менявежам, а 17 чэрвеня 1650 году — фальварак і вёску Паніквы. У 1619 годзе ў Берасьці створана езуіцкая рэзыдэнцыя, пры якой існавала школа. У 1623 годзе на рагу Рынку і Кавальскай вуліцы збудавалі драўляную капліцу на сродкі, ахвяраваныя канцлерам Львом Сапегам. Каля 1630 году пры рэзыдэнцыі пачала працаваць музычная бурса.

У 1633 годзе езуіты пераўтварылі рэзыдэнцыю ў калегіюм. У 1635 годзе былі закладзеныя падмуркі пад новы, мураваны касьцёл, будаваньне якога, аднак, ішло вельмі павольна. Толькі ў 1653—1659 гадох, дзякуючы фундацыі Казімера Льва Сапегі, мураваны касьцёл сталі будаваць хутчэй, а таксама пачалося будаваньне калегіюму. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у 1660 годзе маскоўскія захопнікі спалілі збудаваны за год да гэтага касьцёл езуітаў. З 1676 году пры калегіюме пачала фармавацца бібліятэка, з канца XVII ст. працаваў тэатар. У 1683—1692 гадох касьцёл адбудавалі. У 1692—1702 гадох інтэр’ер касьцёлу ўпрыгожылі росьпісамі. З пачатку XVIII ст. да 1755 году вялося будаваньне мураванага калегіюму. Каля 1727 году побач з касьцёлам збудавалі вежу-званіцу. У 1772—1773 навучальны год у калегіюме было 28 выкладаньнікаў. Па скасаваньні ордэна (1773 год) будынкі перадалі базылянам.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Берасьце апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, манастыр базылянаў у былым калегіюме езуітаў працягваў дзеяць. Пазьней расейскія ўлады перарабілі будынак калегіюму пад інжынэрны корпус. У час будаваньня Берасьцейскай крэпасьці касьцёл і калегіюм перабудавалі пад дом камэнданта.

### Найноўшы час
У 1920-я гады ўлады міжваеннай Польскай Рэспублікі рэканструявалі будынак калегіюму. Па Другой сусьветнай вайне у 1945—1946 гадох савецкія ўлады дашчэнту зруйнавалі помнік.

## Архітэктура

### Касьцёл
Касьцёл — 3-нэфавая 2-вежавая базыліка з трансэптам. Цэнтральная частка галоўнага фасаду завяршалася масіўным франтонам з валютамі, бакавыя — невялікімі вежачкамі. Меў насычаную архітэктурную аздобу.

Інтэр’ер аздаблялі 9 разных алтароў з пазалотай.

### Калегіюм
Калегіюм — 2-павярховы будынак, які далучаўся да касьцёла з поўначы. Складаўся з 2 карпусоў, злучаных сьветлым калідорам. Корпус, дзе разьмяшчалася аптэка і школа, паўтараў ў пляне паварот вуліцы і заканчваўся будынкам тэатру. Уваход у калегіюм вылучаўся багата дэкараваным рызалітам, які завяршаўся фігурным франтонам.

## Галерэя
### Гістарычная графіка

Bieraście, Rynak-Kavalskaja. Берасьце, Рынак-Кавальская (1692).jpg|Праект касьцёла і калегіюма, 1692 г.
Bieraście, Jezuicki. Берасьце, Езуіцкі (1788).jpg|Плян касьцёла, каля 1788 г.
Bieraście, Rynak, Jezuicki. Берасьце, Рынак, Езуіцкі (1835).jpg|Абмеры калегіюму, 1835 г.
Bieraście, Rynak, Jezuicki. Берасьце, Рынак, Езуіцкі (1838).jpg|Абмеры званіцы, 1838 г.


Bieraście. Берасьце (M. Zaleski, 1846).jpg|На карціне М. Залескага, 1846 г.
Bieraście, Rynak-Kavalskaja. Берасьце, Рынак-Кавальская (1833).jpg|Праект перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, 1833 г.
Bieraście, Rynak-Kavalskaja. Берасьце, Рынак-Кавальская (1834).jpg|Праект перабудовы пад царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі, 1834 г.
Bieraście, Rynak-Kavalskaja. Берасьце, Рынак-Кавальская (1837).jpg|Праект перабудовы пад адміністрацыйны будынак, 1837 г. 


### Гістарычныя здымкі

Bieraście, Rynak-Kavalskaja, Jezuicki. Берасьце, Рынак-Кавальская, Езуіцкі (H. Vogel, 1915).jpg|1915 г.
Bieraście. Берасьце (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Bieraście, Jezuicki. Берасьце, Езуіцкі (1919).jpg|1919 г. 
Bieraście, Rynak, Jezuicki. Берасьце, Рынак, Езуіцкі (1925).jpg|1925 г. 


Bieraście, Rynak, Jezuicki. Берасьце, Рынак, Езуіцкі (1926).jpg|1926 г. 
Bieraście, Rynak-Kavalskaja, Jezuicki. Берасьце, Рынак-Кавальская, Езуіцкі (1928) (2).jpg|1929 г.
Bieraście, Jezuicki, Kaplica. Берасьце, Езуіцкі, Капліца (1929).jpg|1929 г.
Bieraście, Jezuicki. Берасьце, Езуіцкі (1929).jpg|1929 г.  


Bieraście, Jezuicki. Берасьце, Езуіцкі (1929) (2).jpg|1929 г.
Bieraście, Rynak, Jezuicki. Берасьце, Рынак, Езуіцкі (1930-39).jpg|1930-я гг.
Bieraście, Rynak, Jezuicki. Берасьце, Рынак, Езуіцкі (1930-39) (4).jpg|1930-я гг.
Bieraście, Rynak-Kavalskaja, Jezuicki. Берасьце, Рынак-Кавальская, Езуіцкі (1930-39).jpg|1930-я гг.


Bieraście, Bernardynskaja, Jezuicki. Берасьце, Бэрнардынская, Езуіцкі (1936).jpg|1936 г.
Bieraście, Rynak, Jezuicki. Берасьце, Рынак, Езуіцкі (1936) (2).jpg|1936 г. 
Bieraście, Jezuicki. Берасьце, Езуіцкі (1936).jpg|1936 г.
Bieraście, Bernardynskaja, Jezuicki. Берасьце, Бэрнардынская, Езуіцкі (09.1939).jpg|верасень 1939 г.


Bieraście, Bernardynskaja, Jezuicki. Берасьце, Бэрнардынская, Езуіцкі (16-19.09.1939).jpg|верасень 1939 г.
Bieraście. Берасьце (1941).jpg|1941 г.
Bieraście, Bernardynskaja, Jezuicki. Берасьце, Бэрнардынская, Езуіцкі (1941-44).jpg|1941—1944 гг.
Bieraście, Rynak, Jezuicki. Берасьце, Рынак, Езуіцкі (1941-44) (2).jpg|1941—1944 гг.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Хрысьціянскія храмы Берасьця
Катэгорыя:Храмы пад тытулам сьвятога Казімера