Роза Банёр

**Роза Банёр** (), пры нараджэньні **Разалі Банёр** (16 сакавіка 1822, Бардо, Францыя ― 25 траўня 1899, Тамры, Францыя) ― француская мастачка-анімалістка, скульптарка, красьлярка.

## Жыцьцяпіс

Разалі Банёр нарадзілася 16 сакавіка 1822 году ў Бардо. 

Ейная маці Сафі Банёр, у дзявоцтве Маркіс (1797-1833), настаўніца фартэпіяна, памерла, калі Розе было 11 гадоў. Ейны бацька, Аскар-Рэймон Банёр, пэйзажыст і партрэтыст, заахвочваў мастацкія таленты дзяцей і быў першым і адзіным настаўнікам Розы.

Нягледзячы на сваё габрэйскае паходжаннье, сям'я Банёр прытрымлівалася сэнсыманізму — хрысьціянскага сацыялісцкага руху, які выхоўваў жанчынаў на роўных з мужчынамі. 

Сям'я Банёр пераехала ў Парыж у 1828 годзе. 

Розу адлічвалі зь некалькіх школаў за непаслухмянасьць. Пасьля няўдалага навучаньня на швачку ў 12 гадоў бацька вырашыў навучыць яе мастацтву. Ён заахвочваў цікавасьць дачкі да маляваньня жывёлаў, прыносячы жывых жывёлаў у сямейную майстэрню для навучаньня. Яна вывучала хатніх жывёлаў, у тым ліку коней, авечак, кароў, коз, трусоў і іншых жывёлаў на пашах пад Парыжам. У 14 гадоў Роза пачала капіяваць карціны ў Люўры.

Роза Банёр вывучала анатомію і астэалёгію жывёлаў на бойні ў Парыжы і ў Нацыянальным ветэрынарным інстытуце ў Парыжы. Там яна падрыхтавала падрабязныя эскізы, якія потым выкарыстоўвала для сваіх карцінаў і скульптураў. 

У 19 гадоў Роза Банёр упершыню выстаўлялася ў Парыскім салёне ў 1841 годзе. Пазьней, у 1845 годзе, яна атрымала ў салёне медаль трэцяга клясу. А ў 1848 годзе атрымала першы медаль за карціну «Кантальскія валы і быкі» (Boeufs et taureaux, race du Cantal), што дазволіла ёй атрымаць дзяржаўную замову на 3000 франкаў.

Пасьля сьмерці бацькі ў сакавіку 1849 году Роза Банёр замяніла яго на пасадзе кіраўніка Вольнай імпэратарскай школы маляваньня для маладых дзяўчатаў. Яна захоўвала гэтую пасаду да 1860 году. «Выконвайце мае парады, і я зраблю з вас Леанарда да Вінчы ў спадніцах», — часта казала яна сваім студэнткам.

У 1859 годзе посьпех Банёр дазволіў ёй пераехаць у замак Бю, недалёка ад Фантэнблё, дзе яна пражыла ўсё сваё жыцьцё, і цяпер тут знаходзіцца прысьвечаны ёй музей. Па праекце архітэктара Жуля Санье у замку была пабудавана вялікая майстэрня і агароджа для жывёлаў. У агароджы ў розны час утрымліваліся быкі, коні, муфлоны, алені, дзікі, авечкі і іншыя жывёлы, якія служылі натурай для твораў мастачкі

Франка-пруская вайна 1870 г. надзвычай уразіла Р. Банёр. Яна прапанавала мэру Тамры сабраць батальён і ўступіць зь ім у вайну, але чыноўнік адмовіўся. Затым Банёр перадала сваю сядзібу для параненых і бежанцаў. 

У 1865 годзе імпэратрыца Яўгенія ўзнагародзіла яе афіцэрскім крыжам Ганаровага легіёна, а ў 1894 годзе Роза Банёр стала першай мастачкай-кавалеркай ордэну.

Гуляючы па лесе, Роза Банёр прастудзілася і захварэла на пнэўманію. Праз два дні, 25 траўня 1899 яна памерла ва ўзросьце 77 гадоў у Тамры. Пахаваная ў Парыжы на могілках Пэр-Ляшэз.

## Творчасьць

Першым вялікім посьпехам мастачкі стала карціна «Ворыва ў Нівэрне» (*Labourage nivernais*), напісаная ў 1849 годзе па замове францускага ўраду і выстаўленая ў тым жа годзе ў Парыскім салёне, якая атрымала Першы медаль. Самая вядомая праца Р. Банёр -  манумэнтальная карціна «Конны кірмаш» (*Le Marché aux chevaux*), завершаная ў 1855 годзе, мела памер 244,5 × 506,7 см. Гэтая праца прынесла Банёр міжнародную вядомасьць і прызнаньне. У тым жа годзе ў паездцы ў Шкоцыю яна пазнаёмілася з каралевай Вікторыяй, якая была зачараваная творчасьцю мастачкі. Пазьней у 1887 годзе карціну выкупіць багаты амэрыканскі калекцыянер, які перадасьць яе ў музэй Мэтраполітэн ў Нью-Ёрку.

Яна першая ў гісторыі жывапісу мастачка, карцінамі якой спэкуляваў мастацкі рынак яшчэ пры жыцьці.

У пачатку 20-га стагодзьдзя Роза Банёр служыла ўзорам для мастачак, якія спасылаліся на яе, калі прэтэндавалі на права жанчынаў быць сябрамі журы Салёну францускіх мастакоў (*Salon des artistes français*). 

Роза Банёр зьяўляецца адной з найвыбітнейшых анімалістак 19-20 стст.

16 сакавіка 2022 году Францыя і сьвет адзначылі 200-годзьдзе зь дня нараджэньня мастачкі.

## Асабістае жыцьцё

У 1836 годзе, ва ўзросьце 14 гадоў, у яе адбылася вырашальная сустрэча: зь дзяўчынай, маладзейшай за яе на 2 гады, Наталі Міка. Толькі сьмерць Наталі праз 53 гады разлучыць іх.

У юнацтве Розу Банёр часта блыталі і ўспрымалі за хлопца. Пазьней яна прытрымлівалася хлапчукоўскага ладу жыцьця: насіла кароткія валасы, паліла цыгаркі і гаванскія цыгары.

Яна заўсёды адмаўлялася выходзіць замуж, каб застацца незалежнай, таму што ў той час шлюб рабіў замужніх жанчынаў падпарадкаванымі мужчынам, і яна лічыла, што гэта перашкодзіла б ёй прысьвяціць сябе мастацтву.

Жыцьцё эмансыпанткі, якое вяла Роза Банёр, ніколі не выклікала скандалу, хоць у той час грамадзтва вельмі рэглямэнтавала паводзіны жанчынаў. Як і ўсе жанчыны таго часу, пачынаючы з лістападаўскай пастановы 1800 году, Роза Банёр мусіла атрымліваць дазвол на нашэньне мужчынскай вопраткі, які аднаўляўся кожныя шэсьць месяцаў, у прэфэктуры Парыжу, каб мець магчымасць насіць штаны, у прыватнасьці, каб наведваць кірмашы буйной рагатай жывёлы, падарожнічаць або езьдзіць конна.

У сваім асабістым жыцьці яна была даволі адкрытай лезьбіянкай - яна пражыла з сваёй першай партнэркай, Наталі Міка, больш за 40 гадоў, да самай сьмерці Наталі. Потым была ў адносінах з амэрыканскай мастачкай Ганнай Элізабэт Клюмпке. У той час, калі лесьбійства расцэньвалася большай часткай францускага грамадзтва як ненармальнасьць, шчырасьць і сьмеласьць Р. Банёр адносна свайго асабістага жыцьця былі наватарскімі. 

Вырашыўшы ніколі не станавіцца прыдаткам мужчыны ў пляне жывапісу, яна вырашыла, што стане ўласным босам і замест гэтага зможа абапірацца на сябе і сваіх партнэрак. Ейныя партнэркі бралі на сябе клопат аб сямейным жыцьці, у той час як Роза брала ролю карміцелькі.

## Крыніцы


Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Францускія скульптары
Катэгорыя:ЛГБТ
Катэгорыя:Фэміністкі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пэр-Ляшэз