open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
In hoc signo vinces

**In hoc signo vinces** () — словы, якія былі напісаныя на крыжы, што ўбачыў у небе Канстантын I Вялікі пад час паходу на Рым 28 кастрычніка 312 году перад бітвай з Максэнцыям.

Ён загадаў адлюстраваць крыж на шчытах сваіх салдат і, нягледзячы на ​​перавагу суперніка ў колькасьці, атрымаў перамогу. Пасьля гэтыя словы былі вышытыя на яго сьцягу, Канстанцін забараніў ганеньні на хрысьціян і перад сьмерцю прыняў хрысьціянства.

Гэтая ж фраза ў скажоным царкоўна-славянска-беларускім перакладзе («Сім пераможма!») выкарыстоўваецца для дасягненьня саркастычнага эфэкту ў гутарцы, каб паказаць неадпаведнасьць мэтаў і сродкаў іх дасягненьня.

## Дэвіз
Выраз атрымаў распаўсюд у мастацкай культуры і геральдыцы.
* Ірляндзкі  (464)
* Бронзавыя  бізантыйскага імпэратара Канстанта II (641—668)
* Герб места Пльзень (1295) у Багеміі (Чэхія)
* Места Біркіркара (1436) у Сярэдзіннай вобласьці вострава Мальта
* Адваротны бок сьцяга  (1821) на пачатку вайны за незалежнасьць Грэцыі 1821—1829 гадоў
*  (1837) у Чэнаі (штат Тамілнад, Індыя)
*  (1843) у Вустэры (штат Масачусэтс, ЗША)
* Студэнцкае брацтва  (1855) у ЗША і Канадзе
*  (1962) у штаце Юкатан (Мэксыка)
* Эмблема  (1991—2008) у складзе Харвацкага войска
* На некаторых вэрсіях пачкі амэрыканскіх цыгарэт «Pall Mall».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лацінскія словы і выразы
Катэгорыя:Слоганы
Катэгорыя:Гісторыя хрысьціянства
Катэгорыя:Хрысьціянства ў Італіі
Катэгорыя:Раньняе хрысьціянства
Ad maiorem Dei gloriam

**Ad maiorem Dei gloriam** () — геральдычны дэвіз ордэна езуітаў. Аўтарам лічыцца заснавальнік ордэну Ігнацы Ляёля.

Гэтая фраза — геральдычны дэвіз многіх езуіцкіх адукацыйных установаў, у тым ліку 8 з 28 членаў Асацыяцыі езуіцкіх каледжаў і ўнівэрсытэтаў, і шматлікіх сярэдніх школ ва ўсім сьвеце. У многіх ангельскіх школах студэнтаў просяць напісаць абрэвіятуру *AMDG* зьверху на сваіх паперах, каб нагадаць ім, што нават іх школьныя заняткі прызначаныя «Да большай славы Божай».

A.M.D.G. часта ўключалася ў подпіс папы рымскага Яна Паўла II і Ёгана Сэбастыяна Баха.

Катэгорыя:Лацінскія словы і выразы
Катэгорыя:Ордэн езуітаў
Thorichthys

***Thorichthys*** — род рыб сямейства цыхлавых. Пражывае ў Атлянтычным басэйне  ад басэйну ракі Чачалякас у Мэксыцы на поўдзень да дрэнажу ракі Матагўа ў Гватэмале і Гандурасе. Маюць крыху загостраныя галовы і палоскі ўнізе тулава, аддаюць перавагу павольным ці стаячым водам. Найбольш вядомы від — *Thorichthys meeki*, вагняротая цыхліда. У памерах *Thorichthys* рэдка перавышаюць 15 см, што робіць іх папулярнымі акварыюмнымі рыбкамі.

## Віды
Вылучаюць 8 відаў роду *Thorichthys*:
* *[[Thorichthys affinis]]* (Гюнтэр, 1862)
* *[[Thorichthys aureus]]* (Гюнтэр, 1862)
* *[[Thorichthys callolepis]]* (Рэган, 1904)
* *[[Thorichthys helleri]]* (Штайндахнэр, 1864)
* *[[Thorichthys maculipinnis]]* (Штайндахнэр, 1864)
* *[[Thorichthys meeki]]* Брайнд, 1918
* *[[Thorichthys pasionis]]* (Рывас, 1962)
* *[[Thorichthys socolofi]]* (Р. Р. Мілер & Дж. Н. Тэйлар, 1984)

## Крыніцы

Катэгорыя:Цыхлавыя
Катэгорыя:Рыбы Цэнтральнай Амэрыкі
Цацэлі

**Цацэ́лі** (, па-падляску: *Cecéli*) — вёска ў Сямятыцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Сямятычы.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія яшчэ 40 гадоў таму карысталіся падляскім дыялектам (цяпер ужо палянізаваліся), праваслаўныя (прыход Спаса Ізбаўніка ў Рагаўцы). Па набліжанасьці мясцовай гаворкі да ўкраінскай мовы ў меншай часткі жыхароў украінская нацыянальная ідэнтыфікацыя. Каталіцкая частка насельніцтва (парафія Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Сямятычах) па этнічнай ідэнтыфікацыі — польская.

## Гісторыя
Вёска была заснаваная паўдападобна ў XV ст., першыя пісьмовыя згадкі пра Цацэлі паходзяць з 1580 г., калі была ўласнасьцю сямятыцкай каталіцкай парафіі. Спачатку была вёскаю мужыцкаю, акружанай пасяленьнямі дробнай шляхты мазавецкага паходжаньня. Паьля 1796 г. Цацэлі па рашэньні прускіх уладаў былі адабраныя касьцёлу і перададзеныя ў казну. У міжваенны пэрыяд Агароднікі прыналежалі да гміны Сямятычы Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 301 жыхароў (266 праваслаўных, 35 каталікоў, усе пагалоўна былі зпаісаныя палякамі). Да 1996 г. Цацэлі прыналежалі да праваслаўнага прыходу сьвятых Пятра й Паўла ў Сямятычах, пасьля прайшлі да навастворанага прыходу Спаса Ізбаўніка ў Рагаўцы.

## Археалягічная спадчына
У час археалягічных раскопак 1966—1970 гадоў у Цацэлях быў раскрыты вялікі магільнік з рымскіх часоў. Навукоўцы адносяць яго да вельбарскай культуры і датуюць II-V стагодзьдзямі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Відэапалёт над Цацэлямі

Катэгорыя:Гміна Сямятычы
Катэгорыя:Сямяціцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Сяргей Туранок

**Сяргей Туранок** ( 23 сакавіка 1986 году) — колішні беларускі футбаліст, брамнік.

## Кар’ера
### Клюбная
Пачынаў кар’еру ў койданаўскай «Лівадыі», пазьней далучыўся да менскага «Тарпэда-СКА», дзе гуляў за дубль. Застаўся ў камандзе пасьля таго, як яна ў 2005 годзе перайшла ў Другую лігу, і дапамог ёй выйграць турнір, але пасьля гэтага сталічны клюб спыніў існаваньне, і Туранок стаў гульцом жлобінскага «Камунальніка».

У 2007—2008 гуляў за дубль жодзінскага «Тарпэда», а пасьля далучыўся да першалігавага шацілавіцкага «Хіміка». Паводле вынікаў сэзону 2010 году быў прызнаны найлепшым брамнікам Першай лігі. У 2011 годзе стаў гульцом «Гарадзеі», якая дэбютавала ў Першай лізе. У складзе «Гарадзеі» спачатку быў асноўным брамнікам, але пазьней пачаў радзей зьяўляцца на полі і ў 2014 годзе вярнуўся ў «Хімік».

У пачатку 2015 году стаў гульцом «Іслачы», якой у якасьці асноўнага брамніка дапамог перамагчы ў Першай лізе. Пасьля выхаду каманды ў Найвышэйшую лігу застаўся ў якасьці другога брамніка. 7 ліпеня 2016 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы ў пачатковым складзе ў матчы супраць БАТЭ (1:3). Усяго ў сэзоне 2016 году згуляў у чатырох матчах Найвышэйшай лігі. У студзені 2017 году падоўжыў кантракт зь «Іслаччу». У сэзоне 2017 году пачаў часьцей зьяўляцца на полі, правёўшы 12 матчаў. У сэзоне 2018 году быў першым брамнікам, у чэрвені і ліпені не гуляў праз пашкоджаньне, а пазьней вярнуўся ў стартавы склад. У сьнежні 2018 году па заканчэньні кантракту пакінуў «Іслач».

У студзені 2019 году пачаў трэнавацца з бабруйскай «Белшыны» і неўзабаве афіцыйна стаў гульцом каманды. У сэзоне 2019 году чаргаваўся на полі з Уладзімерам Пяцігорцам, паводле вынікаў чэмпіянату дапамог «Белшыне» вярнуцца ў Найвышэйшую лігу. У лютым 2020 году падоўжыў кантракт з бабруйскім клюбам. Пачынаў сэзон 2020 году асноўным брамнікам, але зь лета саступіў месца ў складзе Аляксею Харытановічу. У сьнежні 2020 году па заканчэньні кантракту пакінуў «Белшыну».

У красавіку 2021 году далучыўся да «Маладэчна», дзе гуляў да канца сэзону. У лютым 2022 году ўзмоцніў склад койданаўскага «Адзінства».

### Трэнэрская
У 2020 годзе, яшчэ гуляючы ў складзе «Белшыны», выступаў таксама ў якасьці трэнэра.

З чэрвеня 2021 году пачаў правацаць з брамнікамі ў дзіцячай школе «Іслачы». У студзені 2022 году стаў трэнэрам брамнікаў у дублюючым складзе клюбу. У сьнежні 2022 году атрымаў ліцэнзію УЭФА для трэнэраў брамнікаў катэгорыі B. У пачатку 2026 году прэсавай служба «Іслачы» паведаміла аб сыходзе трэнэра з працы.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Аляксей Доўгель

**Аляксей Доўгель** (нарадзіўся 28 ліпеня 1994 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
Выхаванец барысаўскага БАТЭ. У 2010 годзе заапчаткаваў выступы ў складзе дублюючага складу каманды. У 2015 годзе накіраваўся ў «Іслач», дзе дэбютаваў у Першай лізе ў матчы супраць «Ліды» 19 красавіка 2015 году. У прысталічным клюбе замацаваўся ў першай адзінаццатцы, а таксама дапамог «Іслачы» прасунуцца ў Найвышэйшую лігу. Па сканчэньні арэнды выправіўся назад у Барысаў, але хутка клюб зь Менскага раёну выкупіў правы на гульца. Свой дэбютны матч у Найвышэйшай лізе згуляў 7 ліпеня 2016 году супраць БАТЭ.

У ліпені 2016 году перайшоў у менскае «Тарпэда». У ліпені 2017 году пакінуў «Тарпэда» і перайшоў у клюб «Чысьць», зь якім прабіўся ў Першую лігу. У 2022 годзе абараняў колеры сталічнага клюбу «Юні».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Іслач» Менскі раён
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Тарпэда» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Андэрдог» Чысьць
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Юні Ікс Лабс» Менск
Уладзіслаў Фядотаў

**Уладзіслаў Фядотаў** (нарадзіўся 8 лютага 1997 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец маладэчанскай ДЮСШ-4. На дарослым узроўні дэбютаваў у 2015 годзе, выступаючы ў Другой лізе за ««Маладэчна-ДЮСШ-4». У сэзоне 2015 году правёў за маладэчанскі клюб 25 матчаў і забіў 2 галы. У студзені 2016 году падпісаў трохгадовы кантракт з дэбютантам беларускай Найвышэйшай лігі — клюбам «Іслач». Сэзон 2016 году распачаў у дублюючым складзе. 7 ліпеня 2016 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць БАТЭ (1:3). Пазьней яшчэ некалькі разоў зьяўляўся на полі ў асноўнай камадзе «Іслачы», выходзячы на замену.

Сэзон 2017 году пачынаў у дублі, але хутка атрымаў траўму. Вярнуўся на поле ў ліпені, у другой палове 2017 году працягваў гуляць за дубль, не зьяўляючыся ў асноўнай камандзе. У пачатку 2018 году трэнаваўся з асновай «Іслачы», аднак у лютым ня трапіў на другі турэцкі збор каманды. У сакавіку праходзіў прагляд у «Смаргоні», аднак гэтак і не перайшоў у гэты клюб. Толькі ў траўні вярнуўся ў «Іслач», дзе зноў стаў гуляць за дубль.

У ліпені 2018 году плянавалася аддаць паўабаронцу ў арэнду ў пінскую «Хвалю», аднак пераход не адбыўся, і футбаліст вярнуўся ў «Іслач». У жніўні 2018 году на правах арэнды далучыўся да «Ліды», дзе быў гульцом першага складу. Па заканчэньні сэзону ў лістападзе 2018 году вярнуўся ў «Іслач», аднак у сакавіку 2019 году пакінуў клюб.

У красавіку 2019 году зноў стаў гульцом «Маладэчна», а ў чэрвені таго ж году перабраўся ў «Андэрдог». У красавіку 2020 году, пасьля таго як чысьцінскі клюб ня быў дапушчаны да ўдзелу ў Першай лізе, вярнуўся ў «Маладэчна». Працягваў выступаць за каманду і пасьля таго, як у 2021 годзе яна далучылася да Першай лігі. Пакінуў маладэчанскі клюб у ліпені 2023 году.

### Міжнародная
11 лістапада 2016 году дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, выйшаўшы на замену ў канцы таварыскага матча супраць зборнай Украіны.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Іслач» Менскі раён
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ліда»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Андэрдог» Чысьць
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Маладэчна-2013»
Дзяніс Шчарбіцкі

**Дзяніс Шчарбіцкі** ( 14 красавіка 1996 году) — беларускі футбаліст, брамнік расейскага клюбу «Ленінградзец». У складзе нацыянальнай зборнай Беларусі згуляў толькі аднойчы. Майстар спорту Беларусі.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец дзіцячай школы менскага МТЗ-РІПА. Пазьней трапіў у структуру барысаўскага БАТЭ. З 2014 году пачаў выступаць за дубль, а таксама ў 2014 і 2015 гадах выступаў за барысаўскі клюб у Юніёрскай лізе УЭФА.

З 2015 году пачаў прыцягвацца да асноўнай каманды. 7 ліпеня 2016 году дэбютаваў у асноўным складзе БАТЭ ў матчы Найвышэйшай лігі супраць «Іслачы» (3:1). Да канца сэзону 2016 году згуляў яшчэ ў чатырох матчах чэмпіянату. У верасьні 2016 году падпісаў новы кантракт з БАТЭ. У сэзоне 2017 году стаў асноўным брамнікам БАТЭ, правёўшы за каманду 23 матчы ў чэмпіянаце Беларусі, 4 у Лізе чэмпіёнаў і 8 у Лізе Эўропы. Паводле вынікаў сэзону 2017 году быў прызнаны найлепшым брамнікам чэмпіянату Беларусі. У студзені 2019 году падоўжыў кантракт з барысаўчанамі. Пачынаў сэзон 2019 году ў якасьці асноўнага брамніка, аднак у чэрвені атрымаў траўму і да канца году на полі не зьяўляўся. Траўмы перасьледвалі футбаліста і ў наступныя гады, гэтак у сэзоне 2020 году ён чаргаваўся ў браме з Антонам Чычканам, а ў 2021 годзе ўвогуле не зьяўляўся на полі.

У лютым 2022 году яшчэ на год падоўжыў пагадненьне з БАТЭ. Толькі зь лета пачаў пачаў трапляць у заяўку каманды на матчы. У сэзоне 2022 годзе правёў дзьве гульні ў Найвышэйшай лізе. У пачатку 2023 году праз забарону Міністэрства спорту і турызму ня трапіў у заяўку БАТЭ на сэзон і ня браў удзелу ў афіцыйных матчах. У ліпені 2023 году перайшоў у екацярынбурскі «Ўрал», але ня даў рады ў клюбе. На зважаючы на брак гульнёвага часу, у студзені 2024 году падпісаў новы доўгатэрміновы кантракт з клюбам. Дэбютаваў у складзе каманды толькі 3 жніўня, пасьля чаго зноў усеўся на лаву запасных. У ліпені 2025 году сышоў з каманды і доўгі час быў бяз клюбу. На пачатку сьнежня 2025 году прыяднаўся да шыхтаў другалігавага расейскага клюбу «Ленінградзец», на чале зь беларускім трэнэрам Аляксеем Багам. 

### Міжнародная
У 2012—2013 гадах гуляў за зборную Беларусі (да 17 гадоў) ў кваліфікацыі чэмпіянату Эўропы. 17 студзеня 2015 году дэбютаваў у зборнай Беларусі (да 21 году), выйшаўшы на замену ў канцы матчу супраць зборнай Эстоніі на Кубку Садружнасьці ў Санкт-Пецярбургу. Пазьней стаў асноўным брамнікам моладзевай зборнай.

9 чэрвеня 2018 году дэбютаваў у складзе нацыянальнай зборнай Беларусі ў таварыскім матчы супраць зборнай Фінляндыі.

## Дасягненьні
**БАТЭ**:
* Чэмпіён Беларусі: 2017, 2018
* Срэбраны прызэр чэмпіянату Беларусі: 2019, 2020
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2022
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2020
* Уладальнік Супэркубка Беларусі: 2017
* Найлепшы брамнік чэмпіянату Беларусі: 2017
* У сьпісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2017, 2018

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце БАТЭ
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Футбалісты клюбу БАТЭ Барысаў
Віейрыньня

**Віейры́ньня** (;  24 студзеня 1986 году) — колішні партугальскі футбаліст, паўабаронца. Мае на сваім рахунку матчы ў складзе нацыянальнай зборнай Партугаліі. Чэмпіён Эўропы 2016 году.

## Дасягненьні
**«Порту»**:
* Чэмпіён Партугаліі: 2007
* Уладальнік Супэркубка Партугаліі: 2006

**«Вольфсбург»**:
* Уладальнік Кубка Нямеччыны: 2015
* Уладальнік Супэркубка Нямеччыны: 2015

**ПАОК**:
* Чэмпіён Грэцыі: 2019, 2024
* Уладальнік Кубка Грэцыі: 2018, 2019, 2021

**Партугалія**:
* Чэмпіён Эўропы: 2016

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на national-football-teams.com
* 
* 
* 

Катэгорыя:Партугальскія футбалісты
Вольга Паўлюкоўская

**Вольга Паўлюкоўская** (, Гародня) — беларуская валейбалістка, выступала на пазыцыі лібэра.

## Узнагароды
* 2012 — Найлепшая лібэра беларускай лігі ў сэзоне 2011—2012 гадоў
* 2013 — Найлепшая лібэра беларускай лігі ў сэзоне 2012—2013 гадоў

Катэгорыя:Беларускія валейбалісткі
Бацікі Сярэднія

**Ба́цікі Сярэ́днія** (, па-падляску: *Báciki Serédni*) — вёска ў Сямятыцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Сямятычы.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам (маладое пакаленьне ўжо палянізавалася), праваслаўныя (прыход Уваскрасеньня Гасподняга ў Сямятычах). Каталіцкая частка насельніцтва (парафія сьв. Андрэя Баболі ў Сямятычах) па этнічных ідэнтыфікацыях — польская.

## Гісторыя
Бацікі былі ўпершыню ўзгаданыя ў 1469 г. як Баціковічы. Ужо пад канец 15 ст. свой маёнтак тут мела сям’я Шчытоў, будучых уладальнікаў Шчытоў і Чартаева. Пасьля Бацікі перайшлі ў рукі Ірыковічаў (у палове 16 ст. пражываў тут Іван Ірыковіч, мельніцкі стараста, які разбудааў сядзібу). У палове 16 ст. маёнтак Бацікі налічваў 72 валокі зямлі і 8 млынаў. Ужо ў 1580 г. Бацікі падзяляліся на Сярэднія (Пятрова), Заднія (Панасова) і Пярэднія (Ільяшова). У першай палове 17 ст. была пабудаваная новая драўляная сядзіба (праіснавала па 1975 г.). Да 1668 г. праз шлюб Ганы Ірыковіч Бацікі прайшлі ў рукі Зьбігнева Асалінскага, дарагічынскага старасту, што абазначала заняпад Бацікаў (цэнтар падляскіх маёмасьцяў Асалінскіх разьмяшчаўся ў Цеханаўцы). У гэтым часе з бацікаўскіх маёмасьцяў выдзяліўся невялікі фальварак Асолін. Асалінскія арандавалі маёмасьць у Баціках Паўлу Зашчынскаму, які і быў забіты тутэйшымі мужыкамі ў 1701 г., пасьля чаго Бацікі прыналежалі Асалінскім да канца 18 ст.. Праз шлюб Кацярыны Асалінскай з Рохам Ябланоўскім Бацікі кароткі час прыналежалі да іншай сям’і, але ўжо ў 1804 г. былі закуплены (разам зь Цеханаўцам) прускім урадам і праданыя Фрыдрыху Шымэльфэнігу, а пасьля Фрыдрыху Кулену з Каралеўца. Ужо ў 1806 г. Бацікі купіў Дамінік Цяцерскі, якога сям’я валодала Бацікамі ажно да 1939 г.. У міжваенны пэрыяд Бацікі Сярэднія прыналежалі да гміны Сямятычы Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 226 жыхароў (139 праваслаўных, 87 каталікоў; 127 беларусаў, 99 палякаў). Паміж 1939 і 1941 гадамі ў драўлянай сядзібе існавала бальніца, а ў час нямецкай акупацыі пражывалі тут немцы.

## Галерэя

Файл:Obora, w zespole dworskim, murowana, kon. XIX.jpg|Фальваркавая абора (кан. XIX ст.).
Файл:Baciki Średnie, Garaż, w zespole dworskim.jpg|Фальваркавы гараж.
Файл:Baciki Średnie, Kaplica w zespole dworskim.jpg|Фальваркавы будынак.
 

## Крыніцы

Катэгорыя:Гміна Сямятычы
Катэгорыя:Сямяціцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Жуйка

**Жу́йка** (жавальная гумка) — гумавы кулінарны выраб для жаваньня. Прызначаецца для ачысткі зубоў і поласьці рота, маскіроўкі непрыемных пахаў. Падчас ужываньня смакавыя і араматычныя напаўняльнікі паступова раствараюцца, што прыводзіць да страты смаку і наступнага выкіданьня. Была вядомая старажытным грэкам, ацтэкам і мая, якія жавалі смалу дрэваў, застылы сок гевеі і каўчук. 28 сьнежня 1869 г. амэрыканскі зубнік Ўільям Сэмпл запатэнтаваў гумавую жуйку. Для выдзіманьня бурбалак выкарыстоўваецца адмысловая цягучая гумка для бурбалак.

## Беларусь
За 2011 г. у Беларусі спажылі каля 100 тонаў жуйкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кулінарыя
Бацікі Пярэднія

**Ба́цікі Пярэ́днія** (, па-падляску: *Báciki Perédni*) — вёска ў Сямятыцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Сямятычы.

Побач зь вёскай праходзіць ваяводзкая дарога .

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам (маладое пакаленьне ўжо палянізавалася), праваслаўныя (прыход Уваскрасеньня Гасподняга ў Сямятычах). Каталіцкая частка насельніцтва (парафія сьв. Андрэя Баболі ў Сямятычах) па этнічных ідэнтыфікацыях — польская.

## Гісторыя
Гісторыя Бацікаў Пярэдніх цесна зьвязаная з фальварчнай сядзібай у Баціках Сярэдніх. У дакумантах 1580 г. вёска ўзгадвалася як Ільяшова. У міжваенны пэрыяд Бацікі Пярэднія прыналежалі да гміны Сямятычы Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 193 жыхароў (172 праваслаўных, 21 каталікоў; 153 беларусаў, 40 палякаў).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Відэапалёт над Бацікамі Пярэднімі

Катэгорыя:Гміна Сямятычы
Катэгорыя:Сямяціцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Вільям Карвальлю

**Вільям Сылва дзі Карвальлю** (;  7 красавіка 1992 году) — партугальскі футбаліст, паўабаронца мэксыканскага клюбу «Пачука» і нацыянальнай зборнай Партугаліі. Чэмпіён Эўропы 2016 году.

## Дасягненьні
**«Спортынг»**:
* Уладальнік Кубка Партугаліі: 2015
* Уладальнік Кубка партугальскай лігі: 2018

**«Бэтыс»**:
* Уладальнік Кубка Гішпаніі: 2022

**Партугалія**:
* Чэмпіён Эўропы: 2016

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на national-football-teams.com
* 
* 
* 

Катэгорыя:Партугальскія футбалісты
Асолін

**Асо́лін** (, па-падляску: *Osólin*) — вёска ў Сямятыцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Сямятычы.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці палякі і каталікі (парафія сьв. Андрэя Баболі ў Сямятычах).

## Гісторыя
Гісторыя Асоліна цесна зьвязаная з фальваркавай сядзібай у Баціках Сярэдніх. Праўдападобна ў XVIII ст., калі Бацікі прыналежалі Асалінскім, быў заснаваны невялікі фальварак і новая вёска Асолін. У міжваенны пэрыяд Асолін прыналежаў да гміны Сямятычы Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гміна Сямятычы
Катэгорыя:Сямяціцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Чартаеў

**Чарта́еў** (, па-падляску: *Čartájev*) — вёска ў Сямятыцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Сямятычы.

Побач зь вёскай праходзіць краёвая дарога .

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці палякі і каталікі (парафія Ўзьнясеньня Крыжа Панскага на месцы). Меншая частка насяленьня — этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам (маладое пакаленьне ўжо палянізавалася), праваслаўныя (прыход сьвятых Пятра і Паўла ў Сямятычах).

## Гісторыя

Паводле некаторых зьвесткаў Чартаевічы былі нададыня вялікім князям Жыгімонтам Кейстутовічам Міколе Насуце з Міжрэчча. Каля 1473 г. Чартаевам валодаў Пашка Струміла, заснавальнік роду Кішкаў. Пасьля фальварак зь вёскай прыналежаў м. ін. Міколе Кішку, ваяводзе падляскаму. Каля 1580 г. Чартаеў быў арандаваны ад Кішкаў Ленартам Клапатоўскім. У гэты час мужыкі зь вёскі працавалі на 18 валоках зямлі, але яшчэ не адраблялі паншчыны, толькі дастаўлялі чынш. Каля 1662 г. Чартаеў прайшоў у рукі дарагічынскага старасты Зьбігнева Ацалінскага, які пасьля шлюбу з Ганнай Ірыковіч набыў права да суседняга маёнтку ў Бацікі. З гэтага часу Бацікі і Чартаеў ажно да 19 ст. былі ў руках аднаго ўладальніка. Чартаеў быў цэнтрам майнтку, які абхопліваў м. ін. вёскі Верамейкі, Ляхоўка, Старыя Сыпні, Таргавіск і Грыцькі. Цяцерскія, якія валодалі Чартаевам амаль ўсё 19 ст., у 1901 г. прадалі маёнтак Густаву Ваўку, якога сын Станіслаў валодаў ім да 1939 г. У міжваенны пэрыяд Чартаеў прыналежаў да гміны Сямятычы Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 398 жыхароў у вёсцы (316 каталікоў і 82 праваслаўных, 353 палякаў і 45 беларусаў) ды 119 жыхароў у фальварку (91 каталікоў і 28 праваслаўных, 104 палякаў і 15 беларусаў). Пасьля 1921 г. у маёнтку паўстала новая сядзіба Чартаеў Падлясны, якая хутка стала цэнтрам самастойнага маёнтку, у якім пражываў да канца нямецкай акупацыі Станіцлаў Воўк. У 1987 г. была тут пабудаваная капліца, пры якой у 1995 г. быў заснаваны невялікі кляштар. З 2002 г. капліца стала парафіяльным касьцёлам самастойнай чартаеўскай парафіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Відэапалёт над Чартаевам

Катэгорыя:Гміна Сямятычы
Катэгорыя:Сямяціцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Алендры

**Але́ндры** (, па-падляску: *Oléndry*) — вёска ў Сямятыцкім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Сямятычы.

Побач зь вёскаю працякае рака Буг.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі палякі і каталікі (парафія сьвятых Пятра і Паўла ў Сямятычах-Станцыі). Меншая частка насяленьня — этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам (маладое пакаленьне ўжо палянізавалася), праваслаўныя (прыход сьвятых Пятра і Паўла ў Сямятычах).

## Гісторыя

Вёска была заснаваная на бужанскіх лугах Ганнай Ябланоўскай (уладальніцай сямятыцкіх маёмасьцяў. Для асвоеньня балотаў ля ракі былі тут пасялёныя асаднікі зь Нідэрляндаў, таму першаю назвай вёскі быў Фірстэндорф. У міжваенны пэрыяд Алендры прыналежалі да гміны Сямятычы Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. тут пражывала 97 жыхароў (57 каталікоў і 40 праваслаўных, 58 палякаў і 39 беларусаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Відэапалёт над Алендрамі

Катэгорыя:Гміна Сямятычы
Катэгорыя:Сямяціцкі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Сьвята працы

**Сьвята працы** — міжнароднае сьвята салідарнасьці працаўнікоў, якое адзначаюць 1 траўня.

На 2017 год сьвяткавалася ў 140 краінах. На 2019 год адзначалася ў 142-х краінах.

26 сакавіка 1998 году А. Лукашэнка падпісаў Указ № 157 «Аб дзяржаўных сьвятах, сьвяточных днях і памятных датах у Рэспубліцы Беларусь», паводле якога 1 траўня абвяшчалася сьвяточным днём у якасьці Сьвята працы.

Пад назвай Дзень працы сьвяткуюць у Кітаі, Кыргыстане, Украіне, Пакістане і Шры-Ланцы. У Расеі і Таджыкістане гэты дзень адзначаецца як Сьвята вясны і працы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Травеньскія сьвяты
Катэгорыя:Сьвяты Беларусі
Катэгорыя:Веснавыя сьвяты
Катэгорыя:Міжнародныя сьвяты
Катэгорыя:Дзяржаўныя сьвяты
Шаламы

Назву **Шаламы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Шаламы — вёска ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Шаламы — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці

## Падвойныя назвы
* Новыя Шаламы
* Старыя Шаламы
* Шаламы I
* Шаламы II

## Глядзіце таксама
* Шаламеі
* Шаламея
Арган (фільм)

**«Арга́н»** () — чэхаславацкі мастацкі фільм 1964 року рэжысэра Штэфана Угера.

## Сюжэт
Дзеяньне фільму адбываецца ў часе Другой сусьветнай вайны, аднак галоўнай тэмай не сама вайна, а чалавек і ягонае памкеньне да чагосьці прыемнага і мастацкага. Гісторыя разгортваецца вакол жыцьцяў некалькіх людзей. Першы — паляк ва ўцёках, які дзякуючы няшчаснаму выпадку (выбуху міны) выдае сябе за духоўнага брата Фэлікса. Ад вайны ён схаваўся ў кляштары, якім кіруе айцец Гвардыян. Гвардыян прыняў Фэлікса і дзякуючы яму вырашыў пашыраць, як ён сам выказваецца, «прыгажосьць сьвятасьці». Гэта павінна прывесьці ўсіх заблукалых на правільны шлях Боскай міласэрнасьці і пакоры.

Яшчэ адной, ня менш значнай постацьцю ёсьць  Бахняк, які за маскай пакоры і дабрыні хавае натуру прагную, цікаўную толькі да ўласных інтарэсаў і фанабэрыстую, бо лічыць сябе важным жыхаром вёскі.

Падзеі адбываюцца на фоне вайны і ейнага ўплыву на жыцьцё вёскі. Вера, ейныя прыхільнікі і працавітасьць прадстаўленыя тут братам Фэліксам, вельмі таленавітым арганістам. У фільме гучыць музыка Ёгана Сэбастыяна Баха ў аранжыроўцы для гэтага фільму .

## У ролях
* Францішак Бубік — *рэгент хору*
* Аляксандар Бржэзіна — *Фэлікс*
* Каміл Марэк — *францішканец*
* Ірма Бардзьёва — *Бахнякава*
* Ёзэф Годараўскі — *вікары*
* Гана Мацюхава — *Нэла*
* Томаш Тобак — *камандзір аддзелу Глінкавай гвардыі*
* Луіза Гросава — *Катарына Мольнарава*

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Фільм  у Чэха-славацкай фільмавай базе
* Фільм  на бачыне Асацыяцыі славацкіх кінаклюбаў

Катэгорыя:Чэхаславацкія фільмы
Катэгорыя:Фільмы 1964 году
Катэгорыя:Фільмы славацкай мовай
Катэгорыя:Фільмы Штэфана Угера
Кірыл Руды

**Кірыл Валянцінавіч Руды** (нар. 1978 г.) — эканаміст і дыплямат Рэспублікі Беларусь. Доктар эканамічных навук (2011). З 12 ліпеня 2016 г. 6-ы амбасадар Беларусі ў Кітаі.

## Жыцьцяпіс
У чэрвені 1995 г. скончыў Бараўлянскую гімназію (Менскі раён, Беларусь). У верасьні 1995 г. паступіў у Беларускі дзяржаўны эканамічны ўнівэрсытэт (БДЭУ), які скончыў у чэрвені 2000 году. У 2001 г., у 23 гады, абараніўся кандыдацкую дысэртацыю «Мэханізм выбару рэжыму абменнага курсу» пад навуковым кіраўніцтвам прарэктара БДЭУ Мікалая Зайца. Апанэнтам пры абароне выступіў 2-і старшыня Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь Станіслаў Багданкевіч (1991—1995). У 2002—2007 гадах працаваў намесьнікам дэкана факультэта фінансаў і банкаўскай справы БДЭУ. У 2004 г., у 26 гадоў, стаўся наймаладзейшым стыпэндыятам адукацыйнай , што з 1946 г. фінансуецца Дзяржаўным дэпартамэнтам ЗША. У рамках праграмы стажыраваўся 4 месяцы ў Чыкагскім унівэрсытэце (штат Іліной, ЗША), дзе правёў дасьледаваньне па «пляне фінансавай стабілізацыі ў краінах СНД». За 2003—2007 гг. выдаў па-расейску 6 падручнікаў. За 2003—2010 гг. выдаў па-расейску 53 артыкулы. У 2007—2012 гадах займаў пасаду дарадцы па гандлёва-эканамічных пытаньнях амбасады Беларусі ў Кітаі.

28 красавіка 2011 г. абараніў доктарскую дысэртацыю «Зьнешнеэканамічная раўнавага і фінансавыя мэханізмы яе фармаваньня ў краінах з транзітыўнай эканомікай» пры навуковым кансультаваньні рэктара БДЭУ Ўладзімера Шымава, які ў 1996—2002 гг. займаў пасаду міністра эканомікі Рэспублікі Беларусь. Затым працаваў намесьнікам кіраўніка беларуска-кітайскага ТАА «Бел Хуавэй Тэхноладжыс». 10 чэрвеня 2013 г. атрымаў прызначэньне эканамічным памочнікам А.Лукашэнкі і адначасна ўзначаліў галоўную эканамічную ўправу Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь.

20 студзеня 2016 г. у якасьці складальніка і навуковага рэдактара выдаў кнігу «Фінансавая дыета», якую 12 лютага 2016 г. прэзэнтаваў на 23-й Міжнароднай кніжнай выставе ў Менску. У кнігу ўвайшлі артыкулы 20 эканамістаў з 7 дасьледчых установаў 4 краінаў:  (Тэмпі, штат Арызона, ЗША), БДЭУ, Беларускі эканамічны дасьледча-адукацыйны цэнтар (БЭДАЦ; Менск, пр. газэты Праўда, д. 11б), Інстытут прадпрымальніцтва і мэнэджмэнту (ІПМ; Менск, пр. газэты Праўда, д. 11в), Інстытут эканомікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі,  (НІЭСД; Лёндан, Ангельшчына) і Нямецкая эканамічная група. 17 красавіка 2016 г. кнігу «Фінансавая дыета» (178 с., 500 ас.) прадставілі ў Вашынгтоне (ЗША) на пасяджэньнях радаў кіраўнікоў Міжнароднага валютнага фонду і Сусьветнага банку у перакладзе на ангельскую мову. 30 траўня 2016 г. Праграма разьвіцьця ААН прадставіла ангельскамоўны пераклад кнігі ў Менску.

12 ліпеня 2016 году атрымаў новае прызначэньне амбасадарам Беларусі ў Кітаі. Заставаўся на гэтай пасадзе да 30 студзеня 2020 году.

## Бібліяграфія
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Кітаі
Катэгорыя:Беларускія эканамісты
Катэгорыя:Дактары эканамічных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Памочнікі прэзыдэнта Беларусі
Магутны Божа (фэст)

**«Магу́тны Бо́жа»** — фэстываль духоўнай музыкі, які праводзіцца ў Магілёве з 1993 року.

## Апісаньне
Назва фэстывалю паходзіць ад аднайменнага вершу Натальлі Арсеньневай, пакладзенага на музыку Міколам Равенскім. Усе ўдзельнікі фэсту павінны выканаць гэты гімн на мове арыгіналу.

Упершыню адбыўся ў ліпені 1993 року. Да 2008 року праводзіўся штогод, пасьля адбыўся трохгадовы перапынак. Арганізатары фэсту: магілёўская рыма-каталіцкая парафія Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, Фундацыя адраджэньня хрысьціянскай культуры «Магутны Божа», аддзел па справах культуры Магілёўскага гарвыканкаму. Першыя фэстывалі падтрымлівалі Беларускі народны фронт «Адраджэньне», Фонд Сораса, грамадзкі камітэт «Дзеці Чарнобылю». Ад 2015 року ладзіцца штодвагады.

Удзел бяруць прадстаўнікі розных хрысьціянскіх дэнамінацыяў. У фэстывалі, акрамя беларусаў, у розныя гады бралі ўдзел госьці з Баўгарыі, Бразыліі, Вэнэсуэлы, Вялікабрытаніі, Ганы, Гішпаніі, Грузіі, Даніі, Злучаных Штатаў Амэрыкі, Ізраілю, Італіі, Камэруну, Кітаю, Кубы, Латвіі, Летувы, Малдовы, Мэксыкі, Нігерыі, Нідэрляндаў, Нямеччыны, Пакістану, Польшчы, Пэру, Расеі, Сальвадору, Сэрбіі, Таджыкістану, Украіны.

У 2021 годзе фэст адмянілі. Прычыну адмены арганізатары назваць ня здолелі. Як мяркуе партал каталікоў, наўрад ці прычынай мог стаць каранавірус — іншыя сьвяты і фэсты, у тым ліку «Славянскі базар у Віцебску», адбыліся.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя фэстывалю «Магутны Божа»
* Устава фэстывалю 

Катэгорыя:Беларускія музычныя фэстывалі
Катэгорыя:Магілёў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Гей

**Гей** ці **гэй,** таксама **ґей** ці **ґэй** () — гомасэксуальны мужчына. То бок мужчына, які адчувае пачуцьцёвую і сэксуальную прыхільнасьць толькі да іншых мужчынаў, і на аснове гэтай цягі можа стварыць уласную ідэнтычнасьць і ўстанавіць трывалыя адносіны з іншым(і) мужчынам(і). Акрамя гэта «гей» выкарыстоўваецца ў якасьці прыметніка для азначэньня мужчынскай гомасэксульнасьці.

## Этымалёгія
Слова «гей» ужываецца ў ангельскай мове з XII стагодзьдзя, паходзіць ад старажытнафранцускага «gai», якое ў сваю чаргу вельмі верагодна мае германскае паходжаньне. Паводле яшчэ адной вэрсыі, слова «гей» паходзіць ад стараправансальскага «gaya» (вясёлы). Адсюль у сучаснай францускай мове «gai» азначае «вясёлы».

Асноўнае значэньне слова — «радасны», «бесклапотны»: у гэтым сэнсе яно вельмі часта выкарыстоўвалася ў францускай і ангельскай мовах у выступах і літаратуры 19-га — першай паловы 20 ст. Напрыклад, аптымізм 1890-х гадоў часта называюць па-ангельскуй «Gay Nineties*»*. Назва францускага балета «La Gaîté parisienne» (1938) Мануэля Разэнталя па матывых Афэнбаха таксама мае гэтую канатацыю.

З XVII стагодзьдзя тэрмін «гей» выкарыстоўваецца для азначэньня таго, што зьвязана з амаральнымі паводзінамі і асалодай, пазьней у XIX стагодзьдзі асацыяваўся з прастытуцыяй.

У беларускую мову слова «гей» прыйшло на пачатку 90-ых гадоў 20 ст. У афіцыйным слоўніку слова ўпершыню фіксуецца ў 2009 годзе — «Слоўнік новых слоў беларускай мовы».

###### Сучасны ўжытак
У 20 ст. слова «гей» праз пасярэдніцтва ангельскай мовы трапіла ў большую частку іншых моваў. Паводле савецкага і расейскага сацыёляга і сэксоляга Ігара Кона, «цяпер „гей“ — ня проста мужчына, які любіць мужчынаў, а носьбіт асаблівай самасьвядомасьці, прадстаўнік адпаведнай субкультуры, грамады ці арганізацыі, змагар за свае грамадзянскія правы».

«Гей» зьяўляецца сынонімам слова «гомасэксуал», а часта і больш нэўтральнай альтэрнатывай, бо слова мае менш сэксуальнай канатацыі.

## Глядзіце таксама
* Лесьбіянства

## Крыніцы

Катэгорыя:Сэксуальная арыентацыя
Катэгорыя:Гомасэксуальнасьць
Ганад Чарказян

**Гана́д Бадры́евіч Чарказя́н** (псэўданім: **Торнэ Бадр**; 18 кастрычніка 1946, вёска , , Армянская ССР) — беларускі паэт курдзкага паходжаньня.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 18 кастрычніка 1946 году ў в. Ерасхаўн Акцембяранскага раёну Армянскай ССР. Паводле нацыянальнасьці курд-езыд.

Пасьля заканчэньня сярэдняй школы навучаўся ў тэхнічнай вучэльні № 1 у Ерэване (1967—1968). Працаваў токарам на суднарамонтным заводзе ў месьце Туапсэ Краснадарскага краю РСФСР (1968—1969). Служыў у Савецкай Арміі (1969—1971). Працаваў выхавацелем прафэсійна-тэхнічнай вучэльні № 27 у месьце Эчміядзін Армянскай ССР (1971—1973).

З 1973 году жыве і працуе ў Менску. Працаваў старшым тэхнікам у Беларускім дарожным навукова-дасьледчым інстытуце, інжынэрам-сьметчыкам рамонтна-будаўнічае ўправы № 10, начальнікам участку рамонтна-будаўнічае ўправы № 15.

Завочна скончыў Ерэванскі індустрыяльны тэхнікум (1974), будаўніча-пэдагагічны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытуту (1984). З чэрвеню 1982 году — інжынэр-тэхноляг менскага ўчастку Слонімскай фабрыкі «Гасьцінічная мэбля». Цяпер працуе дырэктарам фірмы «ТСТ».

## Творчасьць
Піша на армянскай, курдзкай, расейскай, беларускай мовах. Першы верш апублікаваў у 1963 годзе ў часопісе «Пионер» (Ерэван). У беларускім друку выступае з 1977 году.

У перакладзе на беларускую і расейскую мову выйшлі зборнікі паэзіі «Прочность» (1980, з армянскай), «Цвет доброты» (1986, з курдзкай), «Пространство и время» (1990, з курдзкай), «Плач» (1994, з курдзкай), «Караваны гор» (1996, з курдзкай), «Чаргаві» (2001, з курдзкай), «Дом дождя» (2001), «Тоска по дому» (2003), «Зорная глыбіня» (2005, з курдзкай), «Мелодия разлуки» (2006), кнігі прозы «Шамдзін» (1998, з курдзкай), «Камни печали» (1999), «Пад адным небам» (2008), «Белая вежа» (2010), «Чатыры крокі» (2010, з курдзкай), «Берег мечты» (2015); раманы «Опередить смерть» (2005), «Горький запах полыни» (2012) і інш; кнігі для дзяцей «Казкі дзеда Ганада» (1996), «Пумпур у калясцы» (2004, з курдзкай), «Талисман» (2013), «Чык-Чырыка і Мурлыка» (2016).

Сярод перакладчыкаў Ганада Чарказяна — Валянцін Тарас, Рыгор Барадулін, Ала Канапелька, Казімер Камейша, Мікола Мятліцкі.

## Узнагароды
*  (Туркмэністан)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Армавірскай вобласьці
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Расейскамоўныя паэты
Элізэў

**Элізэў Пэрэйра душ Сантуш** (;  1 кастрычніка 1983 году) — былы партугальскі футбаліст, абаронца. У 2009—2017 году выступаў за нацыянальную зборную Партугаліі. Чэмпіён Эўропы 2016 году.

## Дасягненьні
**«Ляцыё»**:
* Уладальнік Супэркубка Італіі: 2009

**«Бэнфіка»**:
* Чэмпіён Партугаліі: 2015, 2016, 2017
* Уладальнік Кубка Партугаліі: 2017
* Уладальнік Кубка партугальскае лігі: 2015, 2016
* Уладальнік Супэркубка Партугаліі: 2014, 2016, 2017

**Партугалія**:
* Чэмпіён Эўропы: 2016

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на soccerway.com

Катэгорыя:Партугальскія футбалісты
Раман Афтаназы

**Раман Уладзімер Афтаназы** (; 2 красавіка 1914, Моршын — 7 чэрвеня 2004, Вроцлаў) — польскі гісторык, бібліятэкар, аўтар «Гісторыі рэзыдэнцый на даўніх крэсах Рэчы Паспалітай».

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і чыгуначнага службоўца. Пачатковую адукацыю атрымаў у моршынскай школе, пасьля чаго паступіў у клясычную гімназію імя Юзэфа Пілсудзкага ў Стрыі. Па сканчэньні ў 1934 року паступіў ва ўнівэрсытэт Яна Казімера ў Львове, які фармальна ня скончыў з-за выбуху II сусьветнай вайны. Аднак працягнуў адукацыю падпольна і скончыў яе ў 1942. Ад студзеня 1940 працаваў у аздараўленчай установе ў Моршыне, з красавіка 1944 — у бібліятэцы «Асалінэюму» ў Львове, дзе браў удзел між іншага ў захаваньні збораў і іхнім пераносе ў кляштар і скляпеньні касьцёлу дамініканаў. У студзені 1945 быў арыштаваны НКДБ і асуджаны да чатырох месяцаў у .

Вярнуўшыся да працы ў Асалінэюму, разам з прафэсарам Мечыславам Гембаровічам удзельнічаў у патаемным перавозе ў Польшчу часткі неінвэнтарызаваных збораў установы. Браў актыўны ўдзел у рэстытуцыі збораў Асалінэюму са Львову і Рацлавіцкай панарамы. Львоў  у 1946 і пераехаў ва Ўроцлаў, дзе атрымаў дыплём магістра філязофіі Ўроцлаўскага ўнівэрсытэту за працу «Польская школа ў часы Варшаўскага княства (1807—1816)». Адначасна працягваў працаваць ва ўроцлаўскім Асалінэюме, дзе быў кіраўніком і куратарам аддзелу захаваньня збораў. У 1981 сышоў на пэнсію, хоць працягваў часткова працаваць да кастрычніка 1987.

## Навуковая дзейнасьць
Усё дарослае жыцьцё зьбіраў матэрыялы дзеля манаграфічнага апрацаваньня гісторыі польскіх шляхецкіх сядзібаў і палацаў на Крэсах усходніх у межах да 1772 року. Яшчэ ў міжваеннае дваццацігодзьдзе заняўся апісаньнем польскіх сядзібаў і палацаў, езьдзячы па розных мясцовасьцях, фатаграфуючы і зьбіраючы інфармацыю. Да 1939 апублікаваў (пад псэўданімам Ксавэры Недабітоўскі) у розных папулярных выданьнях прынамсі некалькі артыкулаў. Манумэнтальная манаграфія 1500 рэзыдэнцыяў у 11 тамах была выдадзеная ў Польшчы сьпярша ў 1986—1994 роках коштам Андрэя Цеханавецкага зь Лёндану, другое выданьне выйшла значна большым накладам у 1991—1997 роках.

## Бібліяграфія
* *Materiały do dziejów rezydencji*. Wyd. Instytut Sztuki PAN, 1986—1994 (11 тамоў у 22 кнігах)
* *Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej*. Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław 1991—1997

## Узнагароды і прэміі
* Галоўная прэмія Міністэрства культуры і мастацтва (1990)
* Навуковая прэмія ПАН (1990)
* Прэмія Польскага навуковага таварыства ў замежжы ў Лёндане (1990)
* Прэмія фундацыі імя Ежы Лойка пры інстытуце Юзэфа Пілсудзкага ў Нью-Ёрку (1993)
* Прэмія Мескай рады Ўроцлава (1993)
* Прэмія Фундацыі польскай навукі (1994)
* Прэмія «Захавальнік нацыянальнай памяці» (2014, пасьмяротна)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Жыцьцяпіс 

Катэгорыя:Польскія мастацтвазнаўцы‎
Катэгорыя:Выпускнікі Ўроцлаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Асобы Львова
Катэгорыя:Пахаваныя на Павонзкаўскіх могілках
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў УССР
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Моршыне
Катэгорыя:Памерлі ва Ўроцлаве
Жузэ Фонці

**Жузэ́ Міге́л да Ро́ша Фо́нці** (;  22 сьнежня 1983 году, Пэнафіел, Партугалія) — партугальскі футбаліст, абаронца клюбу «Каза Пія» і нацыянальнай зборнай Партугаліі. Чэмпіён Эўропы 2016 году.

## Дасягненьні
**«Ліль»**:
* Чэмпіён Францыі: 2021
* Уладальнік Супэркубка Францыі: 2021

**«Брага»**:
* Уладальнік Кубка партугальскай лігі: 2024

**Партугалія**:
* Чэмпіён Эўропы: 2016

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Партугальскія футбалісты
Данілу Пэрэйра

**Данілу Луіш Элію Пэрэйра** (;  9 жніўня 1991 году) — партугальскі футбаліст, паўабаронца саудаўскага клюбу «Аль-Ітыгад» і нацыянальнай зборнай Партугаліі. Чэмпіён Эўропы 2016 году.

## Дасягненьні
**«Порту»**:
* Чэмпіён Партугаліі: 2018, 2020
* Уладальнік Кубка Партугаліі: 2020

**«Пары Сэн-Жэрмэн»**:
* Чэмпіён Францыі: 2021, 2022, 2023, 2024
* Уладальнік Кубка Францыі: 2021, 2024
* Уладальнік Супэркубка Францыі: 2020, 2022, 2023

**«Аль-Ітыгад»**:
* Чэмпіён Саудаўскай Арабіі: 2025
* Уладальнік Кубка Саудаўскай Арабіі: 2025

**Партугалія**:
* Чэмпіён Эўропы: 2016

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Партугальскія футбалісты
Народная трыбуна

**«Народная трыбуна»** — дзяржаўная беларускамоўная газэта Берасьцейскай вобласьці, што выходзіць штопятніцу са сьнежня 1990 году. 3 жніўня 1990 г. Савет народных дэпутатаў Берасьцейскай вобласьці (Беларуская ССР) пастанавіў стварыць рэдакцыю газэты. Са студзеня 1993 г. газэта стала выходзіць па-беларуску. На 2012 г. была адзінай абласной газэтай, што выходзіла цалкам на беларускай мове. Падпісны індэкс на «Белпошце» 63912.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сац.сеткі: Аднакласьнікі, Твітэр, У кантакце

Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ
Катэгорыя:Арганізацыі Берасьця
Катэгорыя:Берасьцейская вобласьць
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Жуан Марыю

**Жуа́н Ма́рыю Нава́л да Кошта Эдуа́рду** (;  19 студзеня 1993 году) — партугальскі футбаліст, паўабаронца грэцкага клюбу АЕК (у арэндзе з турэцкага клюбу «Бэшыкташ») і нацыянальнай зборнай Партугаліі. Чэмпіён Эўропы 2016 году.

## Дасягненьні
**«Спортынг»**:
* Чэмпіён Партугаліі: 2021
* Уладальнік Кубка Партугаліі: 2015
* Уладальнік Кубка партугальскай лігі: 2021
* Уладальнік Супэркубка Партугаліі: 2015

**«Бэнфіка»**:
* Чэмпіён Партугаліі: 2023
* Уладальнік Супэркубка Партугаліі: 2023

**Партугалія**:
* Чэмпіён Эўропы: 2016

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на national-football-teams.com
* Жоао МАРИО. ФК Локомотив
* 

Катэгорыя:Партугальскія футбалісты
Сэдрык Суарыш

**Сэ́дрык Рыка́рду А́лвіш Суа́рыш** (;  31 жніўня 1991 году) — партугальскі футбаліст, абаронца бразыльскага клюбу «Сан-Паўлу». Гулец нацыянальнай зборнай Партугаліі. Чэмпіён Эўропы 2016 году.

## Дасягненьні
**«Акадэміка»**:
* Уладальнік Кубка Партугаліі: 2012

**«Спортынг»**:
* Уладальнік Кубка Партугаліі: 2015

**«Арсэнал»**:
* Уладальнік Супэркубка Ангельшчыны: 2020

**Партугалія**:
* Чэмпіён Эўропы: 2016

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на national-football-teams.com

Катэгорыя:Партугальскія футбалісты
Васіль Капітан

**Васі́ль Сьцяпа́навіч Капіта́н** (нар. 18 сакавіка 1952, в. Ляхавічы Дарагічынскага раёну Берасьцейскай вобласьці, БССР) — былы Генэральны пракурор Беларусі, дзяржаўны дарадца юстыцыі 3-е клясы.

## Жыцьцяпіс
Зь сям’і рабочых. Адслужыўшы ў войску, скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці *правазнаўства*.

Па заканчэньні ўнівэрсытэту працаваў на розных пасадах у органах пракуратуры Берасьцейскай вобласьці.

У 1985 року прызначаны намесьнікам пракурора Берасьцейскай вобласьці. Пасьля пераведзены ў апарат Пракуратуры Рэспублікі Беларусь, дзе працаваў намесьнікам начальніка сьледчае ўправы, начальнікам управы мэтодыкі й аналізу.

У траўні 1995 року прызначаны выканаўцам абавязкаў Генэральнага пракурора, з 28 лютага 1996 — Генэральны пракурор Рэспублікі Беларусі. У сьнежні 1996 сышоў у адстаўку.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дарагічынскім раёне
Катэгорыя:Генэральныя пракуроры Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Уладзімер Данько

**Уладзі́мер Анто́навіч Данько́** ( 14 сьнежня 1941, вёска Сэрвач Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці БССР) — беларускі дзяржаўны дзяяч, міністар унутраных справаў Рэспублікі Беларусь (1994). Генэрал-лейтэнант.

## Жыцьцяпіс
Зь сялянскай сям’і. Пасьля сярэдняе школы скончыў будаўнічую вучэльню №1 м. Менску, працаваў мулярам у будаўнічай управе №22 будтрэсту №5, скончыў курсы па падрыхтоўцы кіроўцаў.

Служыў у танкавых войсках Беларускай вайсковай акругі. Скончыў юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту па спэцыяльнасьці «правазнаўства» (1970).

Працаваў участковым Фрунзэнскага РАУС Менску (1965—1967), старэйшым інспэктарам Фрунзэнскага РАУС, інспэктарам, начальнікам аддзяленьня службы, намесьнікам начальніка аддзелу ўнутраных справаў Цэнтральнага РАУС Менску, начальнікам Маскоўскага райаддзелу Менску. У 1981—1985 — намесьнік начальніка, начальнік управы аховы грамадзкага парадку МУС БССР; у сьнежні 1985 — сакавіку 1991 — начальнік УУС Гарадзенскага аблвыканкаму.

З 28 сакавіка 1991 — намесьнік міністра ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь — начальнік Штаба, у 1994 — міністар. Пасьля адстаўкі працаваў у банку. Ад сьнежня 1995 да 1999 року — начальнік Акадэміі МУС.

Уключаны ў кнігу «Выдатныя людзі XX стагодзьдзя» .

Пасьля выхаду на пэнсію — ганаровы сябар Беларускай грамадзкай арганізацыі вэтэранаў органаў унутраных справаў і ўнутраных войскаў.

## Узнагароды
* Ордэн «За службу Радзіме» III ступені
* Мэдалі «За бездакорную службу» I, II, III ступені
* Мэдаль «За выдатную службу па ахове грамадзкага парадку»
* Мэдаль «Вэтэран працы»
* Мэдаль «Выбітныя людзі XX стагодзьдзя»
* Мэдаль «50 гадоў савецкай міліцыі»
* Мэдаль «80 гадоў савецкай міліцыі»
* Нагрудны знак «Заслужаны работнік МУС СССР».

## Сям’я
Сын Ігар — таксама юрыст, працуе ў Акадэміі МУС.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на бачыне БДУ
* Жыцьцяпіс  на бачыне Гарадзенскае УУС

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Карэліцкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь
Уладзімер Ягораў

**Уладзі́мер Дзям’я́навіч Яго́раў** (7 лістапада 1939, в. Рэчыца, Чэрыкаўскага раёну Магілёўскай вобласьці БССР — 4 кастрычніка 2016, Менск, Беларусь) — беларускі дзяржаўны дзяяч, міністар унутраных справаў Рэспублікі Беларусь (1990—1994), старшыня КДБ Беларусі (1994—1995).

## Жыцьцяпіс
Пасьля сканчэньня Рэспубліканскай культасьветвучэльні імя Крупскай у 1958 року працаваў дырэктарам Чэрыкаўскага раённага дому культуры, пасьля служыў у войску.

На камсамольскай працы быў інструктарам Магілёўскага аблкаму камсамолу, 2-і, 1-ы сакратар Магілёўскага гаркаму ЛКСМБ, сакратар-загадчык аддзелу прапаганды і культурна-масавае працы Магілёўскага абкаму, загадчык аддзелу студэнцкай моладзі ЦК ЛКСМБ, старшыня камітэту моладзевых арганізацыяў БССР. У 1974—1977 — сакратар ЦК ЛКСМБ.

У 1967 року завочна скончыў Магілёўскі пэдагагічны інстытут па спэцыяльнасьці «гісторыя». З 1977 — у органах дзяржбясьпекі, у 1977—1979 — слухач Найвышэйшай школы КДБ СССР імя Дзяржынскага. Быў намесьнікам начальніка аддзелу КДБ пры Савеце міністраў БССР.

З 1981 — у міліцыі. Ачольваў УУС Берасьцейскага аблвыканкаму, быў першым намесьнікам Міністэрства ўнутраных справаў БССР, міністрам унутраных справаў Латвійскай ССР, кіраўніком Прадстаўніцтва МУС СССР пры МУС Аўганістану, начальнікам ГУУС на транспарце МУС СССР.

У 1990—1994 — міністар унутраных справаў БССР. 25 студзеня 1994 зьняты з пасады Вярхоўным Саветам за дапушчэньне арышту ў Беларусі Міколаса Буракявічуса і , абвешчаных у Летуве ў вышук у сувязі з падзеямі ў студзені 1991 року. 28 ліпеня 1994 — 20 сьнежня 1995 — старшыня Камітэту дзяржаўнай бясьпекі.

Дэпутат Вярхоўнага Савету XIII скліканьня, пасьля перайшоў у Палату прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу (1996—2000), дзе ўзначальваў Камісію па нацыянальнай бясьпецы. 12 красавіка 2000 абраны ў Палату прадстаўнікоў II скліканьня.

Пахаваны на Ўсходніх могілках Менску.

## Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сьцяга, Знакам Пашаны, 15 мэдалямі.

## Сям’я
З жонкай Ядвігай меў двох сыноў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на бачыне КДБ
* Жыцьцяпіс  на бачыне «палаткі»

Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня
Катэгорыя:Заслужаныя юрысты Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў Латвійскай ССР
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў Беларускай ССР
Катэгорыя:Старшыні Камітэту дзяржаўнай бясьпекі Рэспублікі Беларусь