open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Віцебск (неадназначнасьць)

Назву **Віцебск** маюць:

* Віцебск — места ў Беларусі, адміністрацыйны цэнтар Віцебскага гарсавету, раёну і вобласьці.
* Віцебск — аэрапорт гораду Віцебск.
* Віцебск — беларускі футбольны клюб з гораду Віцебск.
Рагазы

Назву **Рагазы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Рагазы — вёска ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці

### [[Польшча]]
* Рагазы — прысёлак вёскі Іванкі ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва

## Глядзіце таксама
* Рагаза
Русакі (Капыльскі раён)

**Русакі́** — вёска ў Капыльскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Слабада-Кучынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 167 чалавек
* 1999 год — 240 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Слабада-Кучынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёну
Ніўе

Назву **Ніўе** маюць:

* Ніўе — былая вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Ніўе — хутар у Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці
* Ніўе — хутар у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці
Раёўка

Назву **Раёўка** маюць:

* Раёўка — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Раёўка — вёска ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці
* Раёўка — пасёлак у Салігорскім раёне Менскай вобласьці
Інсулін

**Інсулін** ( — востраў) — бялковы гармон, які выдзяляецца вузамі  падстраўнікавай залозы. Малекулярная маса каля 6000. Адкрыты ў 1921 гг. канадзкімі фізыёлягамі Фрэдэрыкам Бантынгам (1891—1941) і  (1899—1978). Ёсьць унівэрсальным  гармонам, які ўплывае на падтрыманьне ўнутранага асяродзьдзя жывёльнага арганізма. Памяншае колькасьць цукру ў крыві, садзейнічае пераходу глюкозы ў глікаген і паляпшае засваеньне тканкамі вугляводаў. Паскарае сынтэз бялку з амінакісьляў і ператварэньне вугляводаў у тлушч. Выкарыстоўваецца ў мэдыцыне пры атручаньні, цукровым дыябэце і шызафрэніі. Атрымліваецца з падстраўнікавай залозы жывёлы. З 2009 г. у Беларусі выпускаецца генна-інжынэрны інсулін.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гармоны
Катэгорыя:Бялкі
Катэгорыя:Злучэньні азоту
Катэгорыя:Прадукты жывёльнага паходжаньня
Катэгорыя:Лекі
Катэгорыя:Генэтыка
Катэгорыя:Анкалёгія
Катэгорыя:Цукровы дыябэт
Катэгорыя:Допінг
Катлоўка

Назву **Катлоўка** маюць:

* Катлоўка — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці Беларусі
* Катлоўка — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы
Падварышкі

Назву **Падварышкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Падварышкі — вёска ў Астравецкім раёне
** Падварышкі — вёска ў Вярэнаўскім раёне

## Глядзіце таксама
* Падваране
* Падваранцы
* Падварынка
Катлоўка (Гарадзенская вобласьць)

**Катло́ўка** — вёска ў Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Варнянскага сельсавету Побач зь вёскай месьціцца аднайменны памежны прапускны пункт зь Летувой.

## Гісторыя
26 лютага 2013 году перададзеная зь ліквідаванага Трокеніцкага ў Варнянскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 45 чалавек
* 1999 год — 86 чалавек

## Геалёгія
Каля вёскі Катлоўка апошні ледавік у свой ​​час стварыў рэльеф, дзе адначасова можна ўбачыць ўсе віды беларускага ляндшафту.

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Астравецкага раёну
Катэгорыя:Варнянскі сельсавет
Балванаўка

**Балва́наўка** (з 1964 году — *Но́вікі*) — вёска ў Крычаўскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Касьцюшкавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 26 чалавек
* 2010 год — 8 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Касьцюшкавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крычаўскага раёну
Мартын Льюіс Пэрл

**Ма́ртын Лью́іс Пэрл** (; 24 чэрвеня 1927, Нью-Ёрк, ЗША&nbsp;— 30 верасьня 2014, Пала-Альта, ЗША)&nbsp;— амэрыканскі фізык, прафэсар, грамадзкі дзяяч, ляўрэат прэміі Вольфа (1982) за адкрыцьцё шэрагу элементарных часьцінак, у тым ліку кваркаў, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па фізыцы (палова преміі за 1995 рок «за адкрыцьцё таў-лептону»; другую палову прэміі атрымаў Фрэдэрык Райнэс «за экспэрымэнтальнае выяўленьне нэўтрына»).

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Нью-Ёрку ў сям’і выхадца зь мястэчка Пружана (цяпер места ў Берасьцейскай вобласьці Беларусі) Оскара Пэрла ды Фаі Разэнталь. Оскар Пэрл вырас на Мангэтэнскім Іст-Сайдзе, Фая Разэнталь&nbsp;— у Бруклінскім Браўнсьвілі. Акрамя Мартына, у сям’і Оскара і Фаі нарадзілася яшчэ адно дзіцё&nbsp;— Ліля Пэрл.

Падчас Другой сусьветнай вайны быў марскім пехацінцам (1944—1945). У 1948 скончыў хімічны факультэт Політэхнічнага інстытуту ў Брукліне. У 1948—1950 працаваў у фірме «Джэнэрал Электрык». Зацікавіўшыся атамнаю фізыкаю, паступіў у коледж на курс фізыкі, потым у Калюмбійскі ўнівэрсытэт, дзе пад кіраўніцтвам прафэсара Рабі заняўся навуковаю працаю ў галіне элемэнтарных часьцінак. У 1963 Мартын Пэрл быў запрошаны працаваць на будаваны ў Стэнфардзе лінейны паскаральнік. Тут ён з калегамі праектавалі і будавалі ўстаноўкі для пацьверджаньня сваіх навуковых гіпотэз. Цягам 1970-х рр. тут была пастаўленая вялікая колькасьць экспэрымэнтаў, што дазволілі зрабіць шэраг найістотнейшых адкрыцьцяў. У сярэдзіне 1970-х Мартын Пэрл адкрыў элемэнтарную часьцінку таў-лептон.

За адкрыцьцё гэтак званага трэцяга пакаленьня элемэнтарных часьцінак (таў, таў-нэўтрына, верхні і ніжні кваркі) Пэрл быў уганараваны прэміі Вольфа па фізыцы (1982). Пасьля Пэрл падзяліў зь фізыкам Фрэдэрыкам Райнэсам Нобэлеўскую прэмію па фізыцы (1995). Навуковец працаваў таксама над прымяненьнем оптыкі і электронікі, займаўся пытаньнямі абароны навакольнага асяродзьдзя, заставаўся перакананым супраціўнікам атамнага ўзбраеньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інфармацыя на бачыне Нобэлеўскага камітэту 
* М. Л. Пэрл. «Разважаньні пра адкрыцьцё таў-лептона». Нобэлеўская лекцыя, Успехи физических наук, том 166, выпуск 12, янвань 1996

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Фізыкі ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне фізыкі
Цукровы бурак

**Цукровы бурак** — багаты на цукар (19—23%) падвід звычайнага бурака зь белым  масай 400—500 грамаў. Цепла- і сьвятлолюбівы, патрабавальны да жыўленьня і вільгаці, асабліва ў часе ўтварэньня лісьця і караняплода (ліпень—жнівень). Вырошваецца на добра ўгноенай  і супясчанай дзярнова-падзолістай глебе ды на акультуранай тарфяна-балотнай. Бацьвіньне,  і  ідуць на корм. У 1996 годзе стаў сыравінай вырабу 1/3 цукру ў сьвеце і ўсяго цукру ў краінах з умераным кліматам. У якасьці тэхнічнай культуры падвід вывелі ў 18 ст. у Нямеччыне. Найбольш шырока вырошчаецца ў лесастэпавых абшарах Паўночнай Амэрыкі і Эўропы. У 1996 годзе сусьветная плошча пасеву склала каля 8 млн га (80 тыс. км²). Найбольшую плошчу пасеваў мелі Ўкраіна (лесастэп), Расея (Кубань, ), ЗША, Францыя, Нямеччына і Польшча. Найбольшы ўраджай атрымалі ў Заходняй Эўропе — 550—600 цэнтнэраў з гектара.

## Беларусь

У 1830-я гады ў Віцебскай, Магілёўскай і Менскай губэрнях (Беларускае генэрал-губэрнатарства, Расейская імпэрыя) пабудавалі цукраварні для перапрацоўкі цукровых буракоў. У 1860-я гг. лік цукраварняў перавысіў 30. Да канца 19 ст. цукровыя буракі перасталі вырошчваць у сувязі з завозам таньнейшага цукру з Украіны, што прывяло да закрыцьця цукраварняў. У 1950-я гг. вырошчваньне цукровых буракоў аднавілі ў сувязі з пабудовай 4 буйных цукраварняў: Скідзельскі цукровы камбінат (1951; Гарадзенскі раён), Гарадзейскі цукровы камбінат (1959; Нясьвіскі раён, Менская вобласьць), Жабінкаўскі цукровы завод (1963; Берасьцейская вобласьць) і Слуцкі цукроварафінадны камбінат (1965; Менская вобл.). У 1995 годзе пасевы цукровых буракоў занялі 55,4 тыс. га (0,9% агульнай пасяўной плошчы). Ураджайнасьць склала каля 300 цэнтнэраў з гектара пры гадавым валавым зборы каля 1,5 млн тонаў. Пасевы цукровых буракоў засяроджваліся ў 28 раёнах Беларусі вакол 4 буйных цукраварняў, дзе займалі 3—7% пасяўной плошчы. Цукрыстасьць буракоў раянавага гатунку Гала складала 15—17%, што давала па 12—13% цукру на выхадзе. Буракі сеялі на  і супясчанай мінэральнай глебе ды на асушанай і акультуранай тарфяна-балотнай. У 2011 г. валавы збор цукровых буракоў у Беларусі склаў 3,8 млн тонаў пры сярэдняй ураджайнасьці 448 цэнтнэраў з гектара. У 2019 годзе Беларусь знаходзілася на 14-м месцы ў сьвеце паводле збору цукровых буракоў.


Файл:2022-08-26 Жабінкаўскі цукар.jpg|Пакунак бураковага цукру вытворчасьці «Жабінкаўскага цукровага заводу» з надпісамі па-беларуску (2022 год)


## Крыніцы

Катэгорыя:Караняплоды
Катэгорыя:Гвазьдзікакветныя
Катэгорыя:Эўдыкоты
Катэгорыя:Сельскагаспадарчыя культуры
Катэгорыя:Падсалоджвальнікі
Лугаўскія

**Лугаўскі́я** — вёска ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Руднянскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 25 чалавек
* 1999 год — 57 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Руднянскі сельсавет (Гарадоцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Гарадоцкага раёну
Паказьнік адмоваў

**Паказьнік адмоваў** ( — [*баўнс рэйт*]) — тэрмін у вэб-аналітыцы й інтэрнэт-маркетынгу, які пазначае адсоткавыя суадносіны колькасьці наведнікаў, якія пакінулі сайт непасрэдна са старонкі ўваходу або праглядзелі ня больш за адну старонку сайту.

## Вызначэньне
*Паказьнік адмоваў* — адсотак ад агульнай колькасьці наведваньняў, у рамках якіх адбылося ня больш за адзін прагляд старонкі. Паказьнік адмоваў ня варта блытаць з паказьнікам выхадаў ( — [*экзіт рэйт*]), які толькі паказвае колькасьць наведваньняў, завершаных на пэўнай старонцы сайту.

Для таго, каб зразумець, што ёсьць паказьнік адмоваў, трэба даць вызначэньне панятку «адмова» ў вэб-аналітыцы. Адмова — гэта візыт, падчас якога наведнік, які зайшоў на сайт, прагледзеў толькі адну старонку, ня зьдзейсьніўшы пры гэтым пераходу на іншую старонку да часу заканчэньня сэсіі.

Агульнапрынятага стандарту мінімальнай або максымальнай колькасьці часу, які наведнік павінен правесьці на сайце перш, чым выйсьці, каб адбылася адмова, не існуе. Працягласьць сэсіі вызначаецца прамежкам часу паміж першым і апошнім праглядам у сэсіі.

*Прычынамі адмовы могуць быць:*
* Сыход з вашага сайта па пераходзе па спасылцы
* Закрыцьцё акна або ўкладкі браўзэра
* Увод новага URL ў адрасны радок або пераход па закладцы ў браўзэры
* Націск кнопкі «Назад» для вяртаньня да пошукавай выдачы
* Заканчэньне часу сэсіі
Паказьнік адмоваў можна вылічыць па наступнай формуле:

{R_b}  \left ( \frac  {T_v} {T_e}   \right )

дзе

* Rb = Паказьнік адмоваў
* Tv = Колькасьць наведнікаў, якія прагледзелі адну старонку (колькасць адмоваў)
* Te = Колькасьць праглядаў старонкі

## Уплывовыя чыньнікі
* Pop-up блёкі, рэклама, што ўсплывае, самаўзнаўляльнае відэа і/або аўдыё-кантэнт
* Складаны ў пляне юзабіліці дызайн сайту
* Хуткасьць загрузкі старонкі
* Выходныя спасылкі
* Тэматыка сайта.
* Від трафіку (пошукавы, рэклямны, прамы, рэфэральны і да т. п.)

## Паказьнік адмоваў і падзеі
Падзеі — дзеяньні на старонцы, якія не прыводзяць да перазагрузкі старонкі. Выкананьне падзеі не залічваецца як адмова сыстэмай Google Analytics. Падзеі можна прымяніць да:
* Прагляд павялічаных вэрсіяў ілюстрацыі
* Фокус на палях формы (увод дадзеных у полі формаў)
* Адкрыцьцё ўсплываючых блёкаў (падказак і г. д.)
* Пераход між табамі (часткамі ў блёку апісаньня)
Для адсочваньня падзеяў неабходна перайначыць код старонкі.

Катэгорыя:Пошукавая аптымізацыя
Катэгорыя:Інтэрнэт
Катэгорыя:Інтэрнэт-маркетынг
Зубаўшчына

Назву **Зубаўшчына** маюць:

* Зубаўшчына — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Зубаўшчына — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Зьвінячы

Назву **Зьвінячы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Зьвінячы — вёска ў Менскім раёне
** Зьвінячы — пасёлак у Менскім раёне

## Глядзіце таксама
* Зьвінятка
* Зьвяняцкае
* Зьвянячы
Каплічы

Назву **Каплічы** маюць:

* Каплічы — вёска ў Калінкавіцкім раёне Гомельскай вобласьці
* Каплічы — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці
Сямён Гершгорын

**Сямён Аро́навіч Гершго́рын** (, Пружаны, Расейская імпэрыя — 30 траўня 1933, Ленінград, РСФСР) — савецкі матэматык. Працаваў у галіне дастасоўнай матэматыкі; найбольш вядомыя ягоныя працы, што адносяцца да колькаснага і мэханічнага інтэграваньня дыфэрэнцыйных раўнаньняў у частковых вытворных.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Пружанах (цяпер у Берасьцейскай вобласьці Беларусі). Скончыў Петраградзкі тэхналягічны інстытут (1923). Прафэсар (1930). З 1930 року працаваў у . Займаўся працамі па альгебры, тэорыі функцый, набліжаных і колькасных мэтадах (тэарэма Гершгорына для малых ваганьняў у мэтадах функцыянальнага аналізу), колькасным і мэханічным інтэграваньні дыфэрэнцыйных раўнаньняў з частковымі вытворнымі.

Сканаў ад раптоўнай хваробы ў маладым веку.

## Дасьледваньні
У сваёй піянэрскай працы 1929 року С. А. Гершгорын прапанаваў выкарыстоўваць сетку з супраціўленьняў для экспэрымэнтальнага разьвязаньня раўнаньня Ляпляса. Аўтар кругавой тэарэмы па тэорыі матрыцаў.

Сэрыя працаў С. А. Гершгорына спрыяла зьяўленьню новае клясы аналягавых вылічальных машын — электраінтэгратараў сеткавага тыпу, якія надта прадукцыйна ўжываліся ўсутыч да 70-х рокаў XX стагодзьдзя. Сеткавыя электраінтэгратары ўжо ў 30-я рокі дазвалялі дасьледаваць сыстэмы, якія зьмяшчалі больш за мільён ячэек — рэкорд, пераўзыдзены лічбавымі ЭВМ толькі ў 90-х.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс у архіве MacTutor

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанах
Катэгорыя:Савецкія матэматыкі
Катэгорыя:Беларускія матэматыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
Чарнобыльская малітва

«**Чарно́быльская малі́тва. Хро́ніка пры́шласьці**» () — кніга нобэлеўскай ляўрэаткі, беларускай журналісткі і пісьменьніцы Сьвятланы Алексіевіч, прысьвечаная катастрофе на Чарнобыльскай АЭС у 1986 годзе.

Алексіевіч у наступныя пяць гадоў пасьля катастрофы гутарыла зь пяцьцюстамі сьведкамі гэтай падзеі, у тым ліку пажарнымі, ліквідатарамі, палітыкамі, лекарамі, фізыкамі і звычайнымі грамадзянамі. Кніга апісвае псыхалягічную і асабістую трагедыю, якой стала Чарнобыльская катастрофа, і дасьледуе ўражаньні людзей, і тое, як катастрофа паўплывала на інхыя жыцьці.

Тэкст быў упершыню апублікаваны ў 1997 годзе ў часопісе «Дружба народов», публікацыя атрымала прэмію часопіса; у тым жа годзе была выдадзеная кніга. Ангельскі пераклад кнігі ў 2005 годзе атрымаў прэмію Нацыянальнага кола кніжных крытыкаў ЗША.

Швайцарскі сацыёляг Жан Росіа ў сваёй рэцэнзіі на Чарнобыльскую малітву ў 2000 годзе адзначае, што аўтар не навязвае ацэнку падзеяў і не высоўвае абвінавачаньня, але прымушае чытача працаваць над калектыўнай памяцьцю пра чалавечыя й сацыяльныя падзеі Чарнобыльскае катастрофы, і што садзейнічаць распаўсюджваньню кніг Алексіевіч «этычна неабходна».

## Экранізацыі і тэатральныя пастаноўкі

Подле матываў кнігі рэжысэрам Хуанітай Ўілсан зьняты кароткамэтражны фільм «» (Ірляндыя, 2008).

Подле кнігі пастаўленыя спэктаклі:
* «Bön för Tjernobyl», рэжысэр Оса Кальмэр. Riksteatern, Швэцыя, 1999.
* «La prière de Tchernobyl», рэжысэр Бруна Бусаголь. Клермон-Фэран, Францыя, 1999
* «A Prayer for Chernobyl», рэжысэр Джэні Эндгал. New Vic Basement, Лёндан, Вялікабрытанія, 1999
* «La Supplication — Theatre en Flammes», рэжысэр Дэні Маефэр. Лязана, Швайцарыя, 2001
* «Чарнобыльская малітва», рэжысэры Бруна Бусаголь (Францыя), Валер Анісенка (Беларусь) — Рэспубліканскі тэатар беларускае драматургіі, Менск, Беларусь, 2002.
Створаная тэлевізійная вэрсія спэктаклю (рэжысэр М. Мілашэўскі)
* «Чернобыльская молитва», рэжысэр Ёэл Лехтанэн. Цэнтар імя Меерхольда, Масква, Расея, 2006
* «Tschernobyl: Eine Chronik der Zukunft» — монаспэктакль. Landestheater Tübingen, Тубінген, Нямеччына, 2011
* «Czarnobylska modlitwa», рэжысэр Яана Шчапкоўская. Teatr Studio im. St. I. Witkiewicza, Варшава, Польшча, 2013

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дакумэнтальная літаратура
Катэгорыя:Творы пра Чарнобыльскую катастрофу
Катэгорыя:Творы Сьвятланы Алексіевіч‎
Катэгорыя:Кнігі 1997 году
Прэмія Вольфа

**Прэ́мія Во́льфа** прысуджаецца ў Ізраілі з 1978 року Фундацыяй Вольфа (). Прэмія ўручаецца штогод у шасьці намінацыях: сельская гаспадарка, хімія, матэматыка, мэдыцына, фізыка і мастацтва. Мае высокі аўтарытэт і часта разглядаецца другой паводле прэстыжнасьці пасьля Нобэлеўскай прэміі. Шматлікія ляўрэаты прэміі Вольфа пасьля станавіліся ляўрэатамі Нобэлеўскай прэміі.

## Мінуўшчына
Фундацыя была заснаваная ў 1976 року Рыкардам Вольфам (1887—1981), вынаходнікам, дыпляматам і філянтропам, і ягонай жонкай Франсыскай Субірана-Вольф (1900—1981), у мэтах прасоўваньня навукі і мастацтва на карысьць чалавецтва. Рыкарда Вольф нарадзіўся ў Гановэры (Нямеччына), незадоўга да пачатку Першай сусьветнай вайны эміграваў на Кубу. Зьяўляючыся амбасадарам Кубы ў Ізраілі з 1971, пасьля разрыву дыпляматычных стасункаў у 1973 року застаўся ў Ізраілі да канца жыцьця.

## Пра прэмію
Прэмія Вольфа ўручаецца штогод (з магчымымі перапынкамі) у шасьці намінацыях: сельская гаспадарка, хімія, матэматыка, мэдыцына, фізыка і мастацтва. Прэмія ў галіне мастацтва прысуджаецца паводле правіла ратацыі асобных мастацтваў. Чаргаваньне ажыцьцяўляецца ў наступным парадку: жывапіс, музыка, архітэктура, скульптура.
 
Прэмія ўключае дыплём і грашовую суму ў памеры $.
 
Адбор пераможцаў у кожнай галіне ажыцьцяўляецца міжнароднымі камітэтамі з трох экспэртаў, склады камітэтаў фармуюцца наноў штогод. Фонд мае статус прыватнай некамэрцыйнай арганізацыі. Апекуны, сябры Рады і Камітэтаў выконваюць свае абавязкі на добраахвотных падставах. У 1975 року Кнесэт зацьвердзіў спэцыяльны «Закон аб фундацыі Вольфа».
 
Прэмія Вольфа — адна зь нешматлікіх недзяржаўных прэмій, якія маюць комплексны характар​​ (ахопліваюць адразу некалькі сфэраў чалавечай дзейнасьці).

## Прэстыж
Мае высокі аўтарытэт і часта разглядаецца як другая паводле прэстыжу пасьля Нобэлеўскай прэміі (у матэматыцы і мэдыцыне — другая пасьля адпаведна Філдсаўскай і Ласкераўскай прэмій).

Прэміі Вольфа ў галіне фізыкі і хіміі часта лічацца самымі прэстыжнымі ўзнагародамі ў гэтых галінах пасьля Нобэлеўскай прэміі. Прэмія па фізыцы атрымала рэпутацыю вызначаючай будучых ляўрэатаў Нобэлеўскай прэміі — з 26 ляўрэатаў Прэміі Вольфа па фізыцы ў пэрыяд паміж 1978 і 2010 чатырнаццаць атрымалі Нобэлеўскую прэмію ў тым жа годзе, пяць зь іх — у наступным.

Прэмія Вольфа ў сельскай гаспадарцы прыраўніваецца да «Нобэлеўскай прэміі ў галіне сельскай гаспадаркі».

## Ляўрэаты
* Ляўрэаты прэміі Вольфа па матэматыцы
* Ляўрэаты прэміі Вольфа па мэдыцыне
* Ляўрэаты прэміі Вольфа па фізыцы
* Ляўрэаты прэміі Вольфа па хіміі
* Ляўрэаты прэміі Вольфа ў мастацтве
* Ляўрэаты прэміі Вольфа ў сельскай гаспадарцы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына Фундацыі Вольфа

Вольфа
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1978 годзе
У вайны не жаночае аблічча

**«У вайны́ не жано́чае аблі́чча»** () — дакумэнтальна-нарысавая кніга беларускай пісьменьніцы Сьвятланы Алексіевіч. У гэтай кнізе сабраныя аповяды жанчын, якія бралі ўдзел у Вялікай Айчыннай вайне. Назва кнігі — першыя радкі з раману беларускага пісьменьніка Алеся Адамовіча «Вайна пад дахамі» (1960). Зьяўляецца першай часткай мастацка-дакумэнтальнае нізкі «Галасы ўтопіі».

## Публікацыя
Кніга напісаная ў 1983 годзе, упершыню апублікаваная ў часопісе «Октябрь» () на пачатку 1984 року, яшчэ колькі разьдзелаў выйшлі ў тым жа годзе ў часопісе «Нёман». Частка ўспамінаў была выкрэсьленая цэнзарамі (якія вінавацілі аўтарку ў пацыфізме, натуралізьме і разьвянчаньні гераічнага аблічча савецкай жанчыны) ці самой Сьвятланай Алексіевіч; у пазьнейшых выданьнях шмат якія з гэтых выразак узноўленыя. У 1985 годзе адразу ў некалькіх выдавецтвах выйшла асобная кніга, у першым менскім выданьні яна атрымала назву **«У войны — не женское лицо…»**. Агульны наклад да канца 1980-х дасягнуў 2 млн асобнікаў. Перакладзеная на мноства моваў сьвету.

## Прэміі
За кнігу «У вайны не жаночае аблічча» аўтарка ўганараваная шэрагам прэміяў:
* Літаратурная прэмія імя Мікалая Астроўскага Саюзу пісьменьнікаў СССР (1984)
* Прэмія часопісу «Октябрь» (1984)
* Літаратурная прэмія імя Канстанціна Федзіна Саюзу пісьменьнікаў СССР (1985)
* Прэмія Ленінскага камсамолу (1986)
* Прэмія Цэнтральнаэўрапейскай літаратурнай прэміі Ангелус (2011)
* Прэмія імя Рышарда Капусьцінскага (2011)
*Нобэлеўская прэмія ў галіне літаратуры (2015)

## У культуры

### Фільмы

Выданьню кнігі папярэднічала стварэньне сэрыі сямі дакумэнтальных тэлефільмаў пад агульнай назвай «У вайны не жаночае аблічча», сфільмаваных паводле сцэнару Сьвятланы Алексіевіч рэжысэрам Віктарам Дашуком у 1981—1984 роках на студыі «Летапіс» «Беларусьфільму». В. Н. Дашук за нізкі дакумэнтальных фільмаў «Я з вогненнай вёскі» і «У вайны не жаночае аблічча» атрымаў Дзяржаўную прэмію СССР 1985 року. Цыкль таксама адзначаны «Срэбным галубом» на міжнародным кінафэстывалі ў Ляйпцыгу.

### Пастановы
Паводле матываў кнігі было пастаўлена мноства спэктакляў, у тым ліку — па напісанай Сьвятланай Алексіевіч п’есе:
* «У вайны не жаночае аблічча» — Омскі дзяржаўны акадэмічны тэатар драмы, 1985. Рэжысэр Генадзь Трасьцянецкі. У 1985 року спэктакль атрымаў Дзяржаўную прэмію РСФСР імя Станіслаўскага. У 1988 року выйшла тэлевэрсія спэктаклю.
* «У вайны не жаночае аблічча» — Тэатар на Таганцы, 1985. Рэжысэр Анатоль Эфрас, кампазытар Булат Акуджава, сцэнограф Зьміцер Крымаў. У 1988 року выйшла тэлевэрсія
* «У вайны не жаночае аблічча» — Валгаградзкі моладзевы тэатар, 2008. Рэжысэр Аляксей Сяроў.
* «Выпадковы вальс» (п’еса Аляксандра Рэмеза), рэжысэр Яўген Радкевіч, Маскоўскі дзяржаўны тэатар эстрады.
* «У вайне няма нічога жаночага» — Тэатар імя Стэфана Ярача ў Ольштыне, 2010, рэжысэр Кшыштаф Папёлек
* «Сяброўкі» — Санкт-Пецярбурскі дзяржаўны моладзевы тэатар на Фантанцы, 2012, рэжысэрка Марына Одзіна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Творы Сьвятланы Алексіевіч
Катэгорыя:Дакумэнтальная літаратура
Катэгорыя:Кнігі пра Другую сусьветную вайну
Катэгорыя:Публіцыстыка
Катэгорыя:Цэнзура ў СССР
Апошнія сьведкі

**«Апошнія сьведкі»** — мастацка-дакумэнтальная кніга беларускай пісьменьніцы Сьвятланы Алексіевіч. Кніга ўпершыню выдадзеная ў 1985 року з падзагалоўкам *«Кніга недзіцячых расказаў»* (а ў пазьнейшых выданьнях — з падзагалоўкам *«Сола для дзіцячага голасу»*), складзеная з успамінаў людзей, што перажылі Вялікую Айчынную вайну дзецьмі (у працяг тэмы, распачатай кнігай «У вайны не жаночае аблічча»). Складае другую частку мастацка-дакумэнтальнага цыклю «Галасы Ўтопіі».

### У мастацтве
30 чэрвеня 2009 г. на сцэне Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатру імя Якуба Коласа (Віцебск) адбылася прэм’ера беларускамоўнага спэктакля «Апошнія сьведкі» рэжысэра Ўладзімера Савіцкага (нар. 9 сакавіка 1960; Баранавічы, Берасьцейская вобласьць).

Паводле кнігі быў зьняты дакумэнтальны фільм «Дзеці вайны. Апошнія сьведкі», рэжысэр Аляксей Кітайцаў, сцэнар Людмілы Раманенкі. У фільме бярэ ўдзел Сьвятлана Алексіевіч. Студыя «МБ Групп», Масква, 2009, 45 хв. Фільм атрымаў спэцыяльны прыз Адкрытага конкурсу дакумэнтальнага кіно «Чалавек і вайна» (Екацярынбург, 2011).

Кампазытар Уладзімер Магдаліц напісаў сымфонію-рэквіем «Апошнія сьведкі» — кампазыцыю для чытача, баса, фартэпіяно, аргану, зьмешанага і дзіцячага хораў і сымфанічнага аркестру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тэкст кнігі на пэрсанальнай бачыне Сьвятланы Алексіевіч

Катэгорыя:Творы Сьвятланы Алексіевіч
Катэгорыя:Дакумэнтальная літаратура
Катэгорыя:Кнігі пра Другую сусьветную вайну
Катэгорыя:Публіцыстыка
Вэстэрнізацыя

**Вэстэрнізацыя** ( — «заходні») — перанакіраваньне разьвіцьця грамадзтва на ўзор культуры краінаў Захаду, што прадугледжвае засваеньне заходніх  і моды, каштоўнасьцяў маралі і этыкі, стэрэатыпаў мысьленьня і паводзінаў. Найчасьцей пераймаюцца , народаўладзьдзе, міжэтнічная , свабода зьвестак і творчасьці, эканамічны лібэралізм. Звычайна праводзіцца кіраўніцтвам дзяржаваў: Вялікае Княства Літоўскае ў XVI—XVIII ст., Маскоўскае царства на пачатку XVIII ст., Японская імпэрыя ў 2-й палове XIX ст. — XX ст. Часам выклікае супраціў чыноўнікаў (, СССР), веравызнавальных супольнасьцяў, народнасьцяў і саслоўяў. У краінах, якія здабылі незалежнасьць пры распадзе СССР у 1991 г., ператварылася ў . Асноўнымі рэчышчамі ажыцьцяўленьня служаць заходнія сродкі масавай інфармацыі (пэрыёдыка, радыё, Сеціва, тэлебачаньне), міжасабовыя і міжурадавыя зносіны з краінамі Захаду, распаўсюд заходніх культурных артэфактаў (адзеньне, відэакасэта, кампутарная праграма, кніга, фільм).

## Глядзіце таксама
* Культурная асыміляцыя

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Заходняя культура
Катэгорыя:Культурная асыміляцыя
Катэгорыя:Сфэры культурнага ўплыву
Катэгорыя:Культурніцкая геаграфія
Катэгорыя:Соцыякультурная эвалюцыя
Катэгорыя:Глябалізацыйныя праблемы
Катэгорыя:Культурная антрапалёгія
Катэгорыя:Культуралёгія
Катэгорыя:Глябалізацыя
.укр

**.укр** — кірылічны нацыянальны дамэн верхняга ўзроўню для Ўкраіны, створаны ў сакавіку 2013 году.

## Стварэньне
16 лістапада 2009 г. Украінскі сеткавы інфармацыйны цэнтар на даручэньне ўрада Ўкраіны падаў у Сеціўнае таварыства па надаваньні імёнаў і нумароў (СТНІН, ; м. Лос-Анджэлес, ЗША) заяўку на дамэн «.укр». 1 сакавіка 2011 г. СТНІН абвясьціла аб пасьпяховым завяршэньні разгляду заяўкі на новы дамэн.

28 лютага 2013 г. савет дырэктараў СТНІН ухваліў запыт на дэлегаваньне для Ўкраіны кірылічнага дамэна верхняга ўзроўню .УКР. 19 сакавіка 2013 г. Міністэрства гандлю ЗША зацьвердзіла пастанову СТНІН, што дазволіла стварыць у каранёвых сэрвэрах дамэнных імёнаў Інтэрнэт адпаведны запіс аб дамэне .УКР. Першымі зарэгістраванымі дамэнамі сталі уміц.укр, усиц.укр, тест.укр.

## Глядзіце таксама

* .бел
* .рф
* .срб

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

.укр узьнікненьне

Катэгорыя:Нацыянальныя дамэны верхняга ўзроўню
Катэгорыя:Украіна
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2013 годзе
Дар’я Юркевіч

**Да́р’я Алякса́ндраўна Юрке́віч** (нарадзілася 6 сакавіка 1988 году, Менск) — беларуская біятляністка.

## Біяграфія
На міжнародных спаборніцтвах дэбютавала ў 2008 годзе ў рамках чэмпіянату сьвету па летнім біятлёне ў , дзе ў спрынце заняла 23 месца, а ў перасьледзе 13. У 2009 годзе адабраная ў юніёрскую зборную Беларусі, выступала на чэмпіянаце сьвету сярод юніёраў у канадзкім , дзе найлепшым ейным індывідуальным выступам было 20 месца ў спрынце. У 2009 годзе ўдзельнічае ў чэмпіянаце Эўропы сярод юніёраў ва Ўфе, дзе займае 4 месца ў індывідуальнай гонцы, 25 у спрынце, 15 у персьледзе, становіцца срэбным прызэрам у эстафэтнай гонцы.

У сэзоне 2009—2010 гадоў дэбютуе ў Кубку IBU. Найлепшым дасягненьнем у Кубку IBU было 5 месца ў індывідуальнай гонцы ў  ў 2011 годзе.

З сэзону 2015—2016 гадоў замацавалася ў асноўнай зборнай Беларусі, удзельнічае ў этапах Кубку сьвету.

30 лістапада 2016 году ў швэдзкім Эстэрсундзе заняла трэцяе месца ў індывідуальнай гонцы, што зьяўляецца яе найлепшым дасягненьнем на этапах Кубка сьвету.

У траўні 2018 году Дар’я заявіла аб завяршэньні сваёй спартовай кар’еры.

## Агульны залік Кубка сьвету
* 2015—2016 — 51 месца (102 пункты)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце Міжнароднага зьвязу біятляністаў

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія біятляністкі
Міжнародны дзень гарбаты

**Міжнаро́дны дзень гарба́ты** — сьвята, якае адзначаецца ў шматлікіх краінах-вытворцах і экспартэрах гарбаты, такіх як Бангладэш, Шры-Ланка, Нэпал, Віетнам, Інданэзія, Кенія, Малаві, Малайзія, Уганда, Індыя і Танзанія, пачынаючы зь 15 сьнежня 2005 року. Мэтай Міжнароднага дню гарбаты ёсьць прыцягненьне ўсеагульнай увагі з боку ўрадаў і грамадзян да праблемаў працоўных, дробных вытворцаў і спажыўцоў гарбаты. Першы Міжнародны дзень гарбаты прайшоў у Нью-Дэлі 15 сьнежня 2005 р. Наступны прайшоў у Шры-Ланцы, дзе адбыліся ўрачыстасьці і быў створаны прафсаюзны рух вытворцаў гарбаты.

## Глядзіце таксама
* Гарбата

## Крыніцы

Катэгорыя:Міжнародныя дні
Катэгорыя:Прафэсійныя сьвяты
Музэй Нобэля

**Музэй Нобэля** (, ) — музэй, прысьвечаны Нобэлеўскай прэміі й яе ляўрэатам, разьмешчаны ў будынку біржы на пляцы Стурторгет у Старым горадзе Стакгольму. Музэй быў адкрыты ў 2001 годзе, з нагоды стагодзьдзя з часу заснаваньня прэміі. Дырэктарам музэю з 2010 г. зьяўляецца Уляў Амэлін. 

## Выставы
Выставы музэю дазваляюць даведацца аб жыцьці заснавальніка прэміі — Альфрэда Нобэля, і пра ўсіх яе ляўрэатаў, пачынаючы зь Вільгельма Конрада Рэнтгена, якім у 1901 першым атрымаў прэмію па фізыцы. Сярод найбольш вядомых ляўрэатаў можна назваць Мары Кюры (прэмія па фізыцы ў 1903 г. і па хіміі ў 1911), Аўн Сан Су Чжы (прэмія міру ў 1991), Тумаса Транстрэмэра (прэмія па літаратуры ў 2011) і інш.

## Бібліятэка
Дасьледніцкая бібліятэка музэю Нобэля была заснаваная ў 2005 і знаходзіцца ў падвале будынку Біржы. Яна зьяўляецца гуманістычнай спэцыялізаванай бібліятэкай, зборы якой у першую чаргу датычны Альфрэда Нобэля, Нобэлеўскай прэміі, яе ляўрэатаў і ўсяго, што зь ёй (прэміяй) зьвязана. Іншымі істотнымі тэмамі, прадстаўленымі ў бібліятэцы, зьяўляюцца музэялёгія, гісторыя ідэяў і гісторыя навукі. Па стане на 2015 г. фонды бібліятэкі зьмяшчаюць каля 5 000 манаграфіяў, большасьць зь якіх можна знайсьці праз швэдзкі нацыянальны бібліятэчны каталёг LIBRIS. Бібліятэка адкрыта для ўсіх і знаходзіцца па адрэсе Källargränd 4 (побач са Стурторгет).

## Нобэлеўскі цэнтар
Паколькі цяперашняе памяшканьне зьяўляецца замалым, Фундацыя Нобэля плянуе ўзьвесьці Нобэлеўскі цэнтар на паўвостраве Блясыегольмэн, што ў раёне Нармальм. Новы будынак, у які пераедзе музэй, плянуецца здаць у эксплюатацыю ў 2018 годзе. У красавіку 2014 конкурс на ўзьвядзеньне будынку выйграў брытанскі архітэктар Дэвід Чыпэрфілд.

## Галерэя
### Будынак

Nobelmuseet kväll 2009.jpg|Уваход у музэй увечары, 2009.
Gamla stan Börshusets tympanon 2011.jpg|Тымпан будынку.
Nobelmuseet 110614 DSC 6218.jpg|Дасьледніцкая бібліятэка.
Nobelmuseum okt 2012a 01.jpg|З рэпартажу, прысьвечанага музэю 11 кастрычніка 2012.

### З калекцыяў музэю

Layout of a table in the Nobel Prize for the banquet at the City Hall.jpg|Стол, урачыста накрыты да Нобэлеўскага банкету
Buckminsterfullerene Model in Red Beads.jpg|Мадэль C60 з часовай выставы
Nobelmuseet 110614 DSC 6200.jpg|Дыплём Робэрта Барані
Stockholm - Musée Nobel (3).JPG|Дыплём Эрыка Аліна Корнэла


## Глядзіце таксама
* Б’ёркбарнская сядзіба

Катэгорыя:Музэі Стакгольму
Катэгорыя:Бібліятэкі Стакгольму
Катэгорыя:Нобэлеўская прэмія
Сьцяг Таліну

**Сьцяг Та́ліну** () зьяўляецца афіцыйным сымбалем Таліну — сталіцы Эстоніі.

## Апісаньне
Сьцяг Таліну ўяўляе сабой тры сінія і тры белыя паласы аднолькавай шырыні, якія чаргуюцца ў палажэньні: сіняя вышэй, белая ніжэй. Суадносіны памераў сьцягу — 1:2. Стандартныя памеры — 1600×800 мм.

## Глядзіце таксама
* Герб Таліну

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына Таліну

Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Эстоніі
Катэгорыя:Талін
Масюкоўшчына

Назву **Масюко́ўшчына** маюць:

* Масюкоўшчына — хутар у Сьвіслацкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Масюкоўшчына — былая вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці
* Масюкоўшчына — мікрараён у Фрунзэнскім раёне Менску
Ратамка

Назву **Ратамка** маюць:

* Ратамка — рака ў Менскім раёне Менскай вобласьці, упадае ў Заслаўскае вадасховішча, басэйн Дняпра
* Ратамка — былая вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці, цяпер частка пасёлку Ратамка
* Ратамка — пасёлак у Менскім раёне Менскай вобласьці
Сьцяг Вільні

**Сьцяг Вільні** () — афіцыйны сымбаль места Вільні.

## Апісаньне
Сьцяг уяўляе сабою палотнішча чырвонага колеру, па цэнтру якога праходзіць паласа жоўтага колеру. Адносныя памеры паміж палосамі — 6:2:6. Адносныя памеры сьцягу — 1:2. У цэнтры сьцягу разьмешчаны малы герб Вільні.

## Глядзіце таксама
* Герб Вільні

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына Вільні

Катэгорыя:Дзяржаўныя сымбалі Летувы
Катэгорыя:Вільня
Сойм Вялікага Княства Літоўскага

**Ва́льны сойм** — станава-прадстаўнічы орган Вялікага Княства Літоўскага ў XV — першай палове XVI стагодзьдзяў. Насіў арыстакратычны характар. Дамінантнае становішча мелі буйныя зямяне. 

## Гісторыя
Складваньне сойму як станава-прадстаўнічага органа мае карані ў вечавых традыцыях і зьвязанае з разьвіцьцём станавай сыстэмы Вялікага Княства Літоўскага ў XIV—XVI стагодзьдзях. Традыцыя скліканьня сходаў і зьездаў прадстаўнікоў прывілеяваных станаў паўстала на месцах збору агульназемскіх сходаў. У аснове зьездаў ляжала ўяўленьне пра роўнасьць усіх прадстаўнікоў найвышэйшага стану (шляхты), заснаванае на агульным для князёў, паноў і рыцарства праве на валоданьне зямлёй на аснове рыцарскага права. Ператварэньне зьездаў вайсковаслужылага насельніцтва ў прадстаўнічы орган шляхецкага стану адбылося на фоне афармленьня ім прывілеяў шляхты, у той жа час пастановы сойму абмяжоўвалі ўладу вялікага князя.

Па складаньні ў 1569 годзе Люблінскай уніі большасьць з тых, хто меў права браць удзел у працы сойму Вялікага Княства Літоўскага, атрымалі месца ў аб’яднаным сойме Рэчы Паспалітай.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* *[[Оскар Галецкі|Halecki O.]]* O początkach parlamentaryzmu litewskiego // Sprawozdania z czynności i posiedzeń Akademii Umiejętności w Krakowie. — T. 20. — Nr 8. — Sierpień — wrzesień — październik, 1915.
* *[[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Довнар-Запольский М. В.]]* Спорные вопросы в истории Литовско-Русского сейма // Журнал Министерства народного просвещения. — 1901. — № 9. — С. 454—498.
* *[[Фёдар Леантовіч|Леонтович Ф. И.]]* Веча, сеймы, сеймики в Великом княжестве Литовском // Журнал Министерства народного просвещения. — 1910. — № 2. — С. 233—274; № 3. — С. 37—61.
* *[[Мацьвей Любаўскі|Любавский М. К.]]* Литовско-русский Сейм. Опыт по истории учреждения в связи с внутренним строем и внешней жизнью государства. — М.: Университетская тип., 1909. — 1160 с.
* ''Максимейко Н. А.'' Сеймы Литовско-Русского государства до Люблинской унии 1569 года. — Харьков, 1902. — 205 с.

Катэгорыя:Органы дзяржаўнай улады Вялікага Княства Літоўскага
Б’ёркбарнская сядзіба

**Б’ёркбарнская сядзіба** () — сядзіба ў камуне Карльскуга ў цэнтральнай частцы Швэцыі. Пабудавана ў 1812—1815 гадох, на месцы, дзе яшчэ з 1639 існаваў невялічкі мэталюргічны завод. Сядзібаю валодала мэталюргічная кампанія Буфорс, якую ў 1894 узначаліў Альфрэд Нобэль. У верасьні 1894 кампанія перадала сядзібу ў распараджэньне свайго дырэктара, дзе ён і пражыў амаль да сваёй сьмерці ў 1896 г. Да 1972 сядзіба працягвала ўжывацца ў якасьці жылога памяшканьня.

## Музэй Нобэля ў Карльскузе/Б’ёркбарн Альфрэда Нобэля
У 1978, пасьля капітальнага рэмонту, у сядзібе быў адкрыты музэй, які паказваў, як жыў А.Нобэль.
Музэй Нобэля ў Карльскузе ўключае ў сябе Сядзібу Б’ёркбарн і лябараторыю Альфрэда Нобэля. Музэй зьяўляецца фундацыяй, фундатарамі якой ёсьць камуна Карльскуга, хімічны канцэрн AkzoNobel, абарончы канцэрн Saab Dynamics і Фундацыя Нобэля.

Выставы музэю распавядаюць пра А.Нобэля й яго жыцьцё. Уся ягоная бібліятэка знаходзіцца тамсама. Лябараторыя зьяўляецца рэканструкцыяй лябараторыі, у якой працаваў А.Нобэль. Для дзетак утвораны невялічкі навуковы цэнтар, г.зв. «Вынаходніцкая хатка» (). У былой стайні музэй ладзіць розныя канцэрты, выставы й іншыя культурныя мерапрыемствы.

## Галерэя

File:Björkborns herrgård i vinterskrud..jpg|Б’ёркбарнская сядзіба ўзімку.
File:Alfred Nobels laboratorium..JPG|Лябараторыя Альфрэда Нобэля.
File:Alfred Nobels dödsmask..jpg|Пасьмяротная маска Альфрэда Нобэля.
File:Alfred Nobels miniatyrordnar..jpg|Мініятурныя ордэны Альфрэда Нобэля.


## Глядзіце таксама
* Музэй Нобэля

## Літаратура
* Ragnar Sohlman, Ett testamente, Atlantis 2000

## Вонкавыя спасылкі
*Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Музэі Швэцыі
Катэгорыя:Нобэлеўская прэмія
Катэгорыя:Карльскуга
Кісялёў

**Кісялё́ў** — прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Генадзь Кісялёў (1931—2008) — беларускі літаратуразнаўца
* Кузьма Кісялёў (1903—1977) — беларускі дзяржаўны дзяяч, дыплямат
* Сяргей Кісялёў ( 1978) — беларускі хакеіст
* Фёдар Кісялёў ( 1946) — беларускі мастак
* Ціхан Кісялёў (1917—1983) — дзяржаўны дзяяч БССР
* Яўген Кісялёў ( 1993) — беларускі футбаліст

## Іншае
* (4208) Кісялёў — малая плянэта
Швэдзкая каралеўская акадэмія навук

**Швэдзкая каралеўская акадэмія навук** — адна з швэдзкіх каралеўскіх акадэміяў, незалежная недзяржаўная арганізацыя, якая ставіць мэтай разьвіцьцё навук (перш за ўсё матэматыкі і прыродазнаўчых навук).

Заснавана ў 1739 шасьцю маладымі швэдзкімі навукоўцамі, прадпрымальнікамі і палітыкамі:
* натуралістам Карлам Лінэям,
* камэрсантам Юнасам Альстрэмэрам,
* інжынэрам і прадпрымальнікам Мортэнам Трывальдам,
* палітыкам Андэрсам Юганам фон Гёпкэнам,
* вучоным і палітыкам Стэнам Карлам Бількэ,
* палітыкам Карлам Вільгельмам Сэдэр’ельмам.

Узорам для стварэньня акадэміі паслужылі Лёнданскае каралеўскае таварыства і Каралеўская акадэмія навук Францыі.

Акадэмія прысуджае наступныя міжнародныя прэміі:
* Нобэлеўская прэмія па фізыцы
* Нобэлеўская прэмія па хіміі
* Прэмія памяці Нобэля па эканоміцы
* Крафардаўскія прэміі па астраноміі, матэматыцы, біялягічных навуках і лячэньні поліартрыту;
* Прэміі Рольфа Шока па лёгіцы і філязофіі;
* Прэмія Рыгора Амінофа па крышталяграфіі.

## Сябры акадэміі
* Гэльгэ Ётрык Баклюнд
* Аксэль Крунстэт

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт 
* Навіны Швэдзкай каралеўскай акадэміі навук. № 4 за 2010 год (лістапад)

Катэгорыя:Швэдзкая каралеўская акадэмія навук
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1739 годзе
Катэгорыя:Стакгольм
Катэгорыя:Недзяржаўныя арганізацыі
Малая Каменка

Назву **Малая Каменка** маюць:

* Малая Каменка — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Малая Каменка — вёска ва Ўзьдзенскім раёне Менскай вобласьці
Кінатэатар

**Кінатэатар** ( — рух + відовішча) — будынак для паказу кінафільмаў, глядзельная зала якога абсталяваная гучнагаварыльнікам, кінапраектарам і экранам. У 1895 г. у Бэрліне (Нямеччына) у такой якасьці ўпершыню пачалі выкарыстоўваць тэатар . У 1910 г. у Бэрліне на  адчыніўся першы будынак, узьведзены адмыслова для кінапаказаў. У 1920-я гады будаваліся з разьмяшчэньнем глядзельнай залы на ўзор тэатраў. У 1928 г. у  (графства Лінкальншыр, Ангельшчына) узьвялі першы звышкінатэатар з мэталаканструкцыяў на 5 тыс. гледачоў. З 1930-я гг. у Заходняй Эўропе сталі будаваць залы на 1200—2200 месцаў. У 1990-я гг. пераважалі будынкі з кантрастам глухіх кубічных аб’ёмаў і вялікіх замкнёных паверхняў пярэдніх фасадаў. Глухія сьцены часта аздаблялі мазаікай. Большасьцю абсталёўваліся для паказу звычайных і шырокафарматных фільмаў. Часам падтрымлівалася стэрэафанічнае гукаўзнаўленьне. Існавалі адмысловыя віды: дзённы, кругарамны, панарамны і стэрэафанічны. Сярэдняя ўмяшчальнасьць складала 200—1000 месцаў. Таксама ўзводзіліся будынкі зь некалькімі заламі, дзе адначасна паказвалі розныя фільмы. У шэрагу краінаў пры безупынным паказе фільмаў гледачам дазвалялася ўваходзіць у залу і выходзіць ва ўсялякі час. У Беларусі агульнапрынятым зьяўляецца пасэансавы паказ фільмаў.

## Беларусь
На сьнежань 2011 г. у краіне працавалі 137 кінатэатраў, для якіх выраблялася па 7 фільмакопіяў — па адной на кожную вобласьць і на сталіцу — для прагляду асобнага фільма.

## Глядзіце таксама
* Кінатэатар «Кастрычнік»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кінатэатры
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1895 годзе
Катэгорыя:Забавы
Беніўка

**Беніўка** () — вёска ў Іванкаўскім раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. У сувязі з катастрофай на Чарнобыльскай АЭС вёска была адселена.

У 1887 годзе ў вёсцы пражывала 288 жыхароў.

Да 1986 уваходзіла ў склад Чарнобыльскага раёну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка Вярхоўнай Рады Ўкраіны

Катэгорыя:Населеныя пункты Іванкаўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС
Леанід Дашук

**Леані́д Андрэ́евіч Дашу́к** ( 22 чэрвеня 1938) — беларускі дзяржаўны дзяяч, першы міністар юстыцыі Рэспублікі Беларусь (1991—1994). Заслужаны юрыст БССР.

## Жыцьцяпіс
У 1964 скончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт па спэцыяльнасці «Правазнаўства», заслужаны юрыст БССР.

У 1964—1965 — сьледчы пракуратуры Барысаўскага раёну, пасьля сьледчы пракуратуры Мядзельскага раёну Менскай вобласьці. Працаваў судзьдзём Мядзельскага (1965—1968), Слуцкага раёну (1968—1976) Менскай вобласьці.

З красавіка 1976 да 1990 року — сябра Вярхоўнага суда БССР.

21 лютага 1991 року быў прызначаны міністрам юстыцыі БССР. 4 лютага 1994 вызвалены ад пасады Міністра юстыцыі.

З 23 верасьня 1992 быў судзьдзём Эканамічнага суда СНД, у 1994—1996 — старшыня суда і Пленума Эканамічнага суда СНД.

У 1997 року выйшаў на пэнсію.

## Узнагароды
* ордэн «Знак Пашаны»
* Ганаровая грамата Вярхоўнага Савету БССР
* Ганаровая грамата Эканамічнага суда Садружнасьці Незалежных Дзяржаваў (24 кастрычніка 2000)
* Ганаровы работнік Эканамічнага суда Садружнасьці Незалежных Дзяржаваў (5 ліпеня 2012)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс  на бачыне Эканамічнага суда СНД

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Міністры юстыцыі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Вярхоўнага Савету БССР
Катэгорыя:Заслужаныя юрысты БССР
Дашук

**Дашу́к** — беларускае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Віктар Дашук ( 1938) — беларускі кінарэжысэр
* Леанід Дашук ( 1932) — міністар юстыцыі Рэспублікі Беларусь
* Уладзімер Дашук (1962—2014) — беларускі кінарэжысэр
ІнфармНапалм

**ІнфармНапалм** — шматмоўны некамэрцыйны вэб-сайт аб расейскім вайсковым уварваньні ва Ўкраіну, заснаваны ў сакавіку 2014 году журналістам Раманам Бурко зь Севастопаля (Украіна). Зьмяшчае матэрыялы . Пераклад беларускамоўнай вэрсіі сайту ажыцьцяўляе Дзяніс Івашын з Горадні (Беларусь).

## Мінуўшчына
Першае ж відэа сайту аб нападзе ў сакавіку 2014 г. расейскіх жаўнераў на ўкраінскую вайсковую частку ў Севастопалі за першыя суткі сабрала на Youtube звыш 2 млн праглядаў. У лістападзе 2014 — жніўні 2015 г. сайт разьмясьціў відэазапісы 14 допытаў палонных расейскіх жаўнераў, затрыманых са зброяй ва Ўкраіне. 28 красавіка і 15 ліпеня 2015 г. апублікаваў дасьледаваньне аб завозе ў Данецкую вобласьць Украіны расейскім жаўнерам Зьмітром Зубавым са 147-га аўтамабільнага батальёна (вайсковая частка № 83466; Масква, Расея) зэнітна-ракетнага комплекса (ЗРК) «Бук-М1», зь якога 24 ліпеня 2014 г. пад Данецкам зьбілі пасажырскі самалёт «Боінг 777» з 298 людзьмі на борце. На жнівень 2015 г. штодня сайт выдаваў прынамсі 1 матэрыял і праглядаўся звыш 10 тыс. унікальных наведнікаў. 16 кастрычніка 2015 г. сайт пачаў у адказ на кожнае парушэньне ва Ўкраіне расейскімі інтэрвэнтамі Менскага пратаколу аб спыненьні агню ад 12 лютага 2015 г. публікаваць імёны, прозьвішчы, фатаздымкі, бартавыя і рэгістрацыйныя нумары расейскіх вайсковых пілётаў у Сырыі.
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* RSS-паток
* Старонка ў Фэйсбуку
* Ютуб-канал
* БуркоНавіны
* Паток БуркоНавінаў

Катэгорыя:Украінскія арганізацыі
Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ
Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі на беларускай мове
Катэгорыя:Расейска-ўкраінская вайна
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2014 годзе
Юхнаўка

Назву **Юхнаўка** маюць:

* Юхнаўка — вёска ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Юхнаўка — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці
Эміль Бэрнар

**Эміль Бэрнар** (, , Ліль — , Парыж) — францускі мастак-нэаімпрэсіяніст, адзін з тэарэтыкаў сымбалізму ў мастацтве.

## Жыцьцё і творчасьць
У 1886 годзе паступіў вучыцца жывапісу ў парыскае мастацкае атэлье Фэрнана Кармона, дзе знаёміцца з Анры дэ Тулюз-Лятрэкам і ван Гогам. У тым жа годзе яго выгналі з атэлье «за ўпартасьць». У 1886—1888 гадах жыў у Понт-Авэне, дзе далучышся да мастацкай групы Понт-Авэн і зрабіўся сябрам Гагена. Там, у 1887 годзе, сумесна з Люі Анкетэнам, распрацоўвае клуазанісцкі стыль жывапісу.
 
У 1890 годзе перажывае рэлігійны крызіс, пасьля чаго майстар зьвяртаецца да прадметаў і сюжэтаў сярэднявечнага мастацтва. У 1891 годзе разрывае сяброўства з Гагенам і далучаецца да сымбалісцкай групы Адылона Рэдона і Фэрдынанда Ходлера.
 
У 1893—1903 гадах падарожнічае па Эгіпце, Італіі і Гішпаніі. У гэтыя гады стварае па большай частцы рэлігійныя і сымбалісцкія карціны.

## Творчасьць
Бэрнар, зьяўляўся адным з выбітных майстроў групы Порт-Авэн, у пачатку сваёй творчасьці схіляўся да прымітывізму, у канцы жыцьця капіяваў палотны вэнэцыянскіх майстроў. У той жа час творчасьць Бэрнара аказала вырашальны ўплыў на працы Паблё Пікаса ў яго «блакітны перыяд». Доўгія сяброўскія адносіны Бэрнара з ван Гогам, Гагенам і Сэзанам пакінулі пасьля сябе вельмі каштоўную для дасьледчыкаў творчасьці мастакоў перапіску.

## Літаратура
* Fred Leeman, *Émile Bernard (1868—1941)*, Citadelles & Mazenod éditeurs; Wildenstein Institute Publications, 2013, 495 p. 
* Jean-Jacques Luthi und Armand Israël: Émile Bernard 1868—1941, Editions de l’Amateur, 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
.рф

**.рф** (скарот ад расейскага слова РФ — Расейская Фэдэрацыя) — нацыянальны дамэн верхняга ўзроўню для Расеі. Першы ў сеціве дамэн на кірыліцы. Адрозьненьнем ад уведзенага раней дамэну «.ru» зьяўляецца тое, што ў дамэне «.рф» усе імёны другога ўзроўню пішуцца выключна кірыліцай.

## Глядзіце таксама
* .бел
* .укр
* .срб
* Мэйл.рф

## Крыніцы

Катэгорыя:Нацыянальныя дамэны верхняга ўзроўню
Чэрнікі

Назву **Чэрнікі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Чэрнікі — вёска ў Лідзкім раёне

* Менская вобласьць:
** Чэрнікі — вёска ў Крупіцкім сельсавеце Менскага раёну
** Чэрнікі — вёска ў Юзуфоўскім сельсавеце Менскага раёну
Рудзі

Назву **Рудзі** маюць:

* Рудзі — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Рудзі — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Рудзі — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* «Рудзі» — фільм 1993 году
Шчарбіны

Назву **Шчарбіны** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Шчарбіны — былая вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласьці
* Шчарбіны — вёска ў Менскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Шчарбавічы
* Шчарбакі
* Шчарбакоўка
* Шчарбачы
* Шчарбёнкі
* Шчарбіцкія
* Шчарбовічы
* Шчарбы
Carol of the Bells

**Carol of the Bells** (даслоўна з ангельскай *Калядка званочкаў*) — калядная песьня, якая зьяўляецца адаптацыяй украінскай народнай песьні Шчэдрык. Найбольшую вядомасьць набыла праз створаную ў 1914 годзе апрацоўку ўкраінскага кампазытара Міколы Леянтовіча. Аўтарам ангельскага тэксту зьяўляецца Пітэр Джэй Вільгоўскі, таксама ўкраінец паводле паходжаньня. Зь цягам часу песьня пабачыла шэраг апрацовак у самых розных музычных стылях: клясычным, мэтал, кантры, рок, поп і інш. Яна часта выкарыстоўвалася ў фільмах, тэлевізыйных шоў ды пародыях.

## Тэкст песьні
Hark how the bells,
sweet silver bells,
all seem to say,
throw cares away

Christmas is here,
bringing good cheer,
to young and old,
meek and the bold,

Ding dong ding dong
that is their song
with joyful ring
all caroling

One seems to hear
words of good cheer
from everywhere
filling the air

Oh how they pound,
raising the sound,
o’er hill and dale,
telling their tale,

Gaily they ring
while people sing
songs of good cheer,
Christmas is here,
Merry, merry, merry, merry Christmas,
Merry, merry, merry, merry Christmas,

On on they send,
on without end,
their joyful tone
to every home

Ding dong ding: dong!

## Глядзіце таксама
* Шчэдрык

Катэгорыя:Калядкі
Хаваншчына

Назву **Хаваншчына** маюць:

* Хаваншчына — былы хутар у Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Хаваншчына — хутар у Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Міхаіл Мартынюк

**Міхаі́л Міро́навіч Мартыню́к** (20 сьнежня 1925, Ліхачы, Пружанскі павет Палескага ваяводзтва, Другая Рэч Паспалітая — 16 верасьня 2017, Масква, Расея) — савецкі і расейскі навуковец. Доктар фізычна-матэматычных навук, заслужаны прафэсар Расейскага ўнівэрсытэту дружбы народаў.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і Мірона Мікалаевіча Мартынюка, быў старэйшым у сям’і зь яшчэ шасьцю дзецьмі. З 1933 року навучаўся ў Ліхацкай польскай школе, з 1938 — у пружанскай гімназіі імя Адама Міцкевіча, пасьля прыходу Саветаў перайшоў у сярэднюю школу №2 і ўвесну 1941 року скончыў 7 клясаў.

З пачаткам нямецка-савецкай вайны Ліхачы былі акупаваныя нацыстамі. 17 ліпеня 1942 року Міхалаў бацька быў расстраляны немцамі з усімі мужчынамі вёскі ў пакараньне за напад партызанаў на паліцэйскі ўчастак, сам Міхась уратаваўся толькі дзякуючы веданьню нямецкай мовы. Пасьля сканчэньня акупацыі служыў у зэнітным артылерыйскім палку і працаваў настаўнікам нямецкай мовы ў мясцовай школе. У 1947 скончыў Пружанскую пэдагагічную вучэльню, навучаўся завочна ў Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце, працаваў настаўнікам у вёсках Краснае, Руднікі, мястэчку Малечы, месьце Івацэвічах.

У 1955 року пераехаў у Маскву, дзе выкладаў у электратэхнічным тэхнікуме. У 1959 року паступіў у асьпірантуру . З 1963 выкладаў фізыку ва ўнівэрсытэце дружбы народаў імя Патрыса Люмумбы. Прафэсар катэдры дастасоўнае фізыкі, заслужаны прафэсар унівэрсытэту.

Аўтар больш як 120 навуковых працаў і навучальных дапаможнікаў, у тым ліку дзьвюх манаграфіяў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Каталёг кніг Міхаіла Мартынюка 
* Патэнты Міхаіла Мартынюка 

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім павеце Польскай рэспублікі (1918—1939)
Катэгорыя:Навучэнцы гімназіі імя Адама Міцкевіча (Пружаны)
Катэгорыя:Памерлі 16 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 2017 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Рамэйкі

Назву **Рамэйкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Рамэйкі — хутар у Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Рамэйкі — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці

### [[Польшча]]
* Рамэйкі — вёска ў Монькаўскім павеце Падляскага ваяводзтва

## Глядзіце таксама
* Рамейка
* Рамэйка