Зыгмунт Баўман

**Зыгмунт Баўман** (; 19 лістапада 1925, Познань, Польшча — 9 студзеня 2017, Лідс, Вялікабрытанія) — польскі і ангельскі філёзаф, сацыёляг, эсэіста, адзін з стваральнікаў канцэпцыі постмадэрнізму. Шмат часу ўзначальваў катэдру сацыялёгіі Лідскага ўнівэрсытэту. Прафэсар гуманітарных навук. Спэцыялізаваўся ў тэорыі культуры. Вядомы дзякуючы дасьледаваньням Галакосту і постмадэрніскага кансумэрызму. 

## Жыцьцяпіс
Зыгмунт Баўман нарадзіўся 19 лістапада 1925 годe ў сям'і польскіх жыдоў, сын Зоф'і і Маўрыцыя.  Бацькам быў бугалтарам. Жыдоўскае паходжаньне маладога Зыгмунта стварала яму праблемы з прыняцьцем іншымі вучнямі ў школе. Ён скончыў знакамітую гімназію Бэргера ў Познані, атрымаўшы адукацыю ў гета.

З пачаткам Другой сусьветнай вайны ў верасьні 1939 году ён разам з бацькамі ўцёк у Савецкі Саюз. Дзеяньні ягонай сям'і былі матываваныя неабходнасьцю выратавацца ад дзейнасьці *Einsatzgruppen*, якія забівалі жыдоў падчас нямецкай агрэсіі супраць Польшчы. Сям'я Баўмана была абавязаная сваім выжывантнем маці, якая працавала кухаркай у сталоўцы і магла карміць мужа і сына. Апошні працягнуў адукацыю за мяжой. Ён скончыў сярэднюю школу з адзнакай у 1942 годзе; у ягоным дыплёме было пазначана, што ў яго «выдатныя інтэлектуальныя здольнасьці» і ён карыстаецца «аўтарытэтам і заслужанай павагай». 

У 1943 годзе ён пачаў вучобу ў Горкаўскім унівэрсытэце, але кіраўніцтва ўнівэрсытэту зразумела, што ня можа прыняць замежніка. Затым Баўман правёў пэрыяд 1942–1943 гадоў, працуючы на ​​лесапільні ў Горкім. У 1943 годзе ён быў мабілізаваны і прызваны ў Маскоўскую міліцыю, у якой служыў некалькі месяцаў. Рэгуляваў рух на вуліцах у якасьці «інспэктара дарожнага руху».

Склаўшы іспыты на атрыманьне дыплёма аб заканчэньні сярэдняй школы ў дзевятнаццаць гадоў (1944 г.), ён уступіў у 1-ю Польскую армію. Ён служыў палітычным і пэдагагічным афіцэрам у шэрагах 4-й пяхотнай дывізіі імя Яна Кілінскага. Менавіта там ён знайшоў прызнаньне, нягледзячы на ​​сваё жыдоўскае паходжаньне, што паўплывала на ягоную далейшую кар'еру. Ён удзельнічаў у бітве пад Калабжэгам, дзе быў паранены, і ў бітве за Бэрлін.

Паводле дасьледаваньняў Пятра Гантарчыка з Інстытуту нацыянальнай памяці, у 1944 годзе Зыгмунт Баўман падпісаў абавязацельства супрацоўнічаць у якасьці агента-інфарматара Ваеннай інфармацыі пад псэўданімам «Semjon». 16 сакавіка 1953 году, праз дзесяць дзён пасьля сьмерці Сталіна, Баўман быў звольнены з пасады і прафэсійнай ваеннай службы з-за сувязяў з «цалкам буржуазнай сям'ёй» і нежаданьня разрываць зь ёю адносіны, і таму быў прызнаны «непрыдатным да далейшай ваеннай службы».

Баўман сумяшчаў вайсковую службу з вячэрнімі заняткамі па філязофіі і сацыялёгіі. Пасьля вайны ён вучыўся ў Варшаўскім унівэрсытэце. Да абароны магістарскай дысэртацыі па філязофіі, напісанай на сэмінары Адама Шафа ў 1954 годзе, ён працаваў ва ўнівэрсытэце асыстэнтам Юліяна Хохфэльда.

У траўні 1956 году ён абараніў падрыхтаваную пад кіраўніцтвам Хохфэльда доктарскую дысэртацыю пад назвай «Палітычная дактрына Брытанскай лейбарысцкай партыі», рэцэнзэнтамі якой былі Адам Шаф і Караль Лаптэр, а праз год — падчас пасьлякастрычніцкай адлігі — атрымаў стыпэндыю, якая дазволіла яму правесьці год у Лёнданскай школе эканомікі. Вынікі далейшых дасьледаваньняў брытанскага працоўнага руху ён абвясьціў у сваёй габілітацыйнай дысэртацыі «Кляс, рух, эліта. Сацыялягічнае дасьледаваньне гісторыі ангельскага працоўнага руху», якую абараніў у 1960 годзе. З гэтага часу кар'ера Баўмана пачала разьвівацца: ён стаў галоўным рэдактарам навуковага часопіса «Studia Socjologiczne» і заняў пасаду Хохфэльда на катэдры агульнай сацыялёгіі Варшаўскага ўнівэрсытэту.

У выніку працяглай антысэміцкай кампаніі 25 сакавіка 1968 году Баўман разам з многімі іншымі навукоўцамі Варшаўскага ўнівэрсытэту (у тым ліку Лешакам Калякоўскім, Улодзімежам Брусам і Марыяй Гіршовіч) быў выключаны з унівэрсытэту. З-за варожай атмасфэры, якая суправаджала сакавіцкія падзеі, у чэрвені ён пакінуў Польшчу разам з сям'ёй. Ён эміграваў у Ізраіль, дзе правёў тры гады. Вывучыўшы іўрыт, ён чытаў лекцыі ва ўнівэрсытэце Тэль-Авіву. Аднак ён вырашыў, што «цяжка загаіць раны нацыяналізму, нанесеныя іншымі нацыяналізмамі», таму эміграваў у Вялікабрытанію. Там ён паступіў ва ўнівэрсытэт Лідсу, а ў 1972 годзе стаў загаднікам катэдры сацыялёгіі, якую займаў да 1990 году.

У 1990 годзе ён выйшаў на пэнсію, але працягваў пісаць шэраг кнігаў пра сучасныя тэндэнцыі ў эўрапейскіх грамадзтвах. Ён публікаваўся ў такіх часопісах і газэтах, як «Gazeta Wyborcza», «Polityka», «Kultura Liberalna» і «Znak».

Ён памёр 9 студзеня 2017 году ў Лідсе. Прычынай сьмерці стала сардэчная недастатковасьць. Пасьля сьціплых пахаваньняў ягонае цела было крэміраванае, а прах разьвеяны ў маёнтку Баўманаў.

## Навуковая дзейнасьць
Баўман напісаў больш за 50 навуковых працаў, сфармуляваў такое паняцьце ў сацыялёгіі, як «плынная сучаснасьць», дасьледаваў праблемы глябалізацыі.

## Кнігі

###### Варшаўскі пэрыяд:

* 1957: *Zagadnienia centralizmu demokratycznego w pracach Lenina* [Questions of Democratic Centralism in Lenin's Works]. Warszawa: Książka i Wiedza.
* 1959: *Socjalizm brytyjski: Źródła, filozofia, doktryna polityczna* [British Socialism: Sources, Philosophy, Political Doctrine]. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
* 1960: *Klasa, ruch, elita: Studium socjologiczne dziejów angielskiego ruchu robotniczego* [Class, Movement, Elite: A Sociological Study on the History of the British Labour Movement]. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
* 1960: *Z dziejów demokratycznego ideału* [From the History of the Democratic Ideal]. Warszawa: Iskry.
* 1960: *Kariera: cztery szkice socjologiczne* [Career: Four Sociological Sketches]. Warszawa: Iskry.
* 1961: *Z zagadnień współczesnej socjologii amerykańskiej* [Questions of Modern American Sociology]. Warszawa: Książka i Wiedza.
* 1962 (with Szymon Chodak, Juliusz Strojnowski, Jakub Banaszkiewicz): *Systemy partyjne współczesnego kapitalizmu* [The Party Systems of Modern Capitalism]. Warsaw: Książka i Wiedza.
* 1962: *Spoleczeństwo, w ktorym żyjemy* [The Society we inhabit]. Warsaw: Książka i Wiedza.
* 1962: *Zarys socjologii. Zagadnienia i pojęcia* [Outline of Sociology. Questions and Concepts]. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
* 1963: *Idee, ideały, ideologie* [Ideas, Ideals, Ideologies]. Warszawa: Iskry.
* 1964: *Zarys marksistowskiej teorii spoleczeństwa* [ An Outline of the Marxist Theory of Society]. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
* 1964: *Socjologia na co dzień* [Everyday Sociology]. Warszawa: Iskry.
* 1965: *Wizje ludzkiego świata. Studia nad społeczną genezą i funkcją socjologii* [Visions of a Human World: Studies on the genesis of society and the function of sociology]. Warszawa: Książka i Wiedza.
* 1966: *Kultura i społeczeństwo. Preliminaria* [Culture and Society, Preliminaries]. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
* 2017: *Szkice z teorii kultury* [Essays in cultural theory]. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar. 

###### Лідзкі (брытанскі) пэрыяд:

* 1972: *Between Class and Elite. The Evolution of the British Labour Movement. A Sociological Study*. Manchester: Manchester University Press  (Polish original 1960)
* 1973: *Culture as Praxis.* London: Routledge & Kegan Paul. 
* 1976: *Socialism: The Active Utopia*. New York: Holmes and Meier Publishers. 
* 1976: *Towards a Critical Sociology: An Essay on Common-Sense and Emancipation*. London: Routledge & Kegan Paul. 
* 1978: *Hermeneutics and Social Science: Approaches to Understanding*. London: Hutchinson. 
* 1982: *Memories of Class: The Pre-History and After-Life of Class*. London/Boston: Routledge & Kegan Paul. 
* c. 1985 *Stalin and the Peasant Revolution: A Case Study in the Dialectics of Master and Slave*. Leeds: University of Leeds Department of Sociology. 
* 1987: *Legislators and Interpreters: On Modernity, Post-Modernity, Intellectuals*. Ithaca, NY: Cornell University Press. 
* 1988: *Freedom*. Philadelphia: Open University Press. 
* 1989: *Modernity and the Holocaust*. Ithaca, NY: Cornell University Press 1989. 
* 1990: *Paradoxes of Assimilation*. New Brunswick: Transaction Publishers.
* 1990: *Thinking Sociologically. An Introduction for Everyone*. Cambridge, MA: Basil Blackwell. 
* 1991: *Modernity and Ambivalence*. Ithaca, NY: Cornell University Press. 
* 1992: *Intimations of Postmodernity*. London, New York: Routhledge. 
* 1992: *Mortality, Immortality and Other Life Strategies*. Cambridge: Polity. 
* 1993: *Postmodern Ethics.* Cambridge, MA: Basil Blackwell. 
* 1994: *Dwa szkice o moralności ponowoczesnej* [Two sketches on postmodern morality]. Warszawa: IK.
* 1995: *Life in Fragments. Essays in Postmodern Morality*. Cambridge, MA: Basil Blackwell. 
* 1996: *Alone Again – Ethics After Certainty.* London: Demos. 
* 1997: *Postmodernity and Its Discontents*. New York: New York University Press. 
* 1995: *Ciało i przemoc w obliczu ponowoczesności* [Body and Violence in the Face of Postmodernity]. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. 
* 1997 (with Roman Kubicki, Anna Zeidler-Janiszewska): *Humanista w ponowoczesnym świecie – rozmowy o sztuce życia, nauce, życiu sztuki i innych sprawach* [A Humanist in the Postmodern World – Conversations on the Art of Life, Science, the Life of Art and Other Matters]. Warszawa: Zysk i S-ka. 
* 1998: *Work, Consumerism and the New Poor*. Philadelphia: Open University Press. 
* 1998: *Globalization: The Human Consequences*. New York: Columbia University Press. 
* 1999: *In Search of Politics*. Cambridge: Polity. 
* 2000: *Liquid Modernity*. Cambridge: Polity 
* 2000 (Peter Beilharz ed.): *The Bauman Reader*. Oxford: Blackwell Publishers. )
* 2001: *Community. Seeking Safety in an Insecure World*. Cambridge: Polity. 
* 2001: *The Individualized Society.* Cambridge: Polity. 
* 2001 (with Keith Tester): *Conversations with Zygmunt Bauman*. Cambridge: Polity. 
* 2001 (with Tim May): *Thinking Sociologically*, 2nd ed. Oxford: Blackwell Publishers. 
* 2002: *Society Under Siege.* Cambridge: Polity. 
* 2003: *Liquid Love: On the Frailty of Human Bonds*, Cambridge: Polity. 
* 2003: *City of Fears, City of Hopes*. London: Goldsmiths College. 
* 2004: *Wasted Lives. Modernity and its Outcasts.* Cambridge: Polity. 
* 2004: *Europe: An Unfinished Adventure*. Cambridge: Polity. 
* 2004: *Identity: Conversations with Benedetto Vecchi*. Cambridge: Polity. 
* 2005: *Liquid Life*. Cambridge: Polity. 
* 2006: *Liquid Fear*. Cambridge: Polity. 
* 2006: *Liquid Times: Living in an Age of Uncertainty*. Cambridge: Polity. 
* 2006: *Moralność w niestabilnym świecie* [Morality in an instable World]. Poznań: Księgarnia św. Wojciecha. 
* 2007: *Consuming Life*. Cambridge: Polity. 
* 2008: *Does Ethics Have a Chance in a World of Consumers?* Cambridge, MA: Harvard University Press. 
* 2008: *The Art of Life*. Cambridge: Polity. 
* 2009: *Living on Borrowed Time: Conversations with Citlali Rovirosa-Madrazo*. Cambridge: Polity. 
* 2009: (with Roman Kubicki, Anna Zeidler-Janiszewska) *Życie w kontekstach. Rozmowy o tym, co za nami i o tym, co przed nami.* [Life in contexts. Conversations about what lies behind us and what lies ahead of us.] Warszawa: WAiP. 
* 2010: *44 Letters from the Liquid Modern World*. Cambridge: Polity. 
* 2011: *Collateral Damage: Social Inequalities in a Global Age*. Cambridge: Polity. 
* 2011: *Culture in a Liquid Modern World*. Cambridge: Polity. 
* 2012: *This is Not a Diary*. Cambridge: Polity. 
* 2012: (with David Lyon) *Liquid Surveillance: A Conversation*. Cambridge: Polity. 
* 2013 (with Leonidas Donskis): *Moral Blindness: The Loss of Sensitivity in Liquid Modernity.* Cambridge: Polity. 
* 2013 (with Stanisław Obirek): *O bogu i człowieku. Rozmowy*. Kraków: Wydawnictwo Literackie. 
** translated as *Of God and Man*. Cambridge: Polity. 
* 2013 (with Michael Hviid Jacobsen and Keith Tester): *What use is sociology? Conversations with Michael Hviid Jacobsen and Keith Tester*. Cambridge: Polity. 
* 2013: *Does the Richness of the Few Benefit Us All?* Cambridge: Polity. 
* 2014: (with Carlo Bordoni) *State of Crisis*. Cambridge: Polity. 
* 2015: (with Rein Raud) *Practices of Selfhood*. Cambridge: Polity. 
* 2015: (with Irena Bauman, Jerzy Kociatkiewicz, and Monika Kostera) *Management in a Liquid Modern World*. Cambridge: Polity. 
* 2015: (with Stanisław Obirek) *Of God and Man,* Cambridge: Polity Press..
* 2015: (with Stanisław Obirek) *On the World and Ourselves*, Cambridge: Polity. .
* 2016: (with Leonidas Donskis) *Liquid Evil*. Cambridge: Polity. 
* 2016: (with Ezio Mauro) *Babel*. Cambridge: Polity. 
* 2016: *Strangers at Our Door*. Cambridge: Polity. 
* 2017: *Retrotopia*. Cambridge: Polity. 
* 2017: (with Thomas Leoncini) *Nati Liquidi*. Sperling & Kupfler. 
* 2017: *Zygmunt Bauman. Das Vertraute unvertraut machen*. Ein Gespräch mit Peter Haffner, Hoffmann und Campe, Hamburg 2017, 
* 2017: *A Chronicle of Crisis: 2011–2016*. Social Europe Editions. 

## Беларускія пераклады
* Постмадэрнасьць, ці дэканструяваньне несьмяротнасьці

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Познані
Катэгорыя:Польскія філёзафы
Катэгорыя:Брытанскія філёзафы
Катэгорыя:Польскія навукоўцы
Катэгорыя:Дасьледнікі Галакосту
Катэгорыя:Польскія жыды
Катэгорыя:Польскія дзеячы культуры
Катэгорыя:Памерлі ў Лідсу
Катэгорыя:Постмадэрнізм
Катэгорыя:Нарадзіліся 19 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Памерлі 9 студзеня
Катэгорыя:Памерлі ў 2017 годзе
Катэгорыя:Брытанскія сацыёлягі
Катэгорыя:Польскія сацыёлягі