Гафіз

**Хаджа́ Шамс ад-Дын Мага́мад Га́фіз Шыразі́** (; 1326, Шыраз — 1390, Шыраз) — адзіны з найвялікшых лірыкаў Ірану, які правёў амаль усё жыцьцё у месты Шыраз. Хоць ён рана стаў сіратой, ён атрымаў моцную ісламскую адукацыю. Імя Гафіз паэт мог атрымаць толькі таму, што ведаў на памяць Каран. Ягоныя песьні адрозьніваюцца прыгажосьцю і утрымліваюць эратычныя, містычныя і вакхічныя тэмы, якія даўно праніклі ў пэрсыдзкую паэзыю. Ён быў шырока вядомы ў свой час і аказаў значны ўплыў на наступных пэрсыдзкіх паэтаў, а таксама пакінуў сьлед ня толькі ў пэрсыдзкую літаратуру, але ў зацікавіў важных заходніх паэтаў як то Ёгана Гётэ і Ралфа Эмэрсана.

Гафіз перш за ўсё пісаў у жанры лірычнай паэзіі, або газаляў, што на яго думку зьяўлялася ідэальным стылем для ўвасабленьня экстазу чароўнага натхненьня ў форме любоўных вершаў. Ягонымі ўлюбёнымі тэмамі былі вера і выкрыцьцё крывадушнасьці. Ягоны ўплыў на жыцьцё іранцаў можна знайсьці ў чытаньнях Гафіза, ягоныя вершы часьцяком накладваюцца традыцыйную музыку, вобразы выкарыстоўваюцца ў выяўленчым мастацтве і каліграфіі. Ягоная магіла ў Шыразе зьяўляецца шэдэўрам іранскай архітэктуры і папулярная сярод турыстаў. Адаптацыя і пераклады вершаў Гафіза былі зроблены на шматлікія мовы сьвету.

## Біяграфія
Гафіз нарадзіўся ў Шыразе, што месьціцца ў сучасным Іране. Ягоныя бацькі паходзілі з Казэруна. Не зважаючы на ягоны значны ўплыў на жыцьцё і культуру пэрсаў і ягоную нязьменную папулярнасьць і ўплыў, ня вельмі шмат дэталяў ягонага жыцьця вядома. Факты пра ягонае раньняе жыцьцё абапіраюцца на традыцыйныя аповяды. Раньнія біяграфічныя замалёўкі, якія згадваюць Гафіза, звычайна лічацца ненадзейнымі крыніцамі. У раньнім узросьце ён вывучыў Каран, за што атрымаў мянушку Гафіз, якую ён у далейшым выкарыстаў як сваё асноўнае імя. Прадмова да ягонага зборніку, у якім апісвалася ягонае раньняе жыцьцё, была напісаная невядомым сучаснікам Магамадам Галандамам. Два найбольш папулярныя сучасныя зборнікі Гафіза, які былі складзеныя Магамадам Газьвіні ў суаўтарстве з Касэмам Гані (495 ггазэляў) і Парвізам Натэль-Ханлары (486 ггазэляў).

Сучасныя навукоўцы звычайна згаджаюцца, што Гафіз нарадзіўся альбо ў 1315, альбо ў 1317 годзе. Паводле зьвестак пэрсыдзкага паэту Джамі, Гафіз памёр у 1390 годзе. Гафіз меў заступніцтва некалькіх пасьлядоўных мясцовых рэжымаў, як то Шагам Абу Ішакам, які прыйшоў да ўлады, калі Гафіз быў яшчэ падлеткам; Тымурам напрыканцы ягонага жыцьця; і нават строгім уладаром Шагам Мубарыз уд-Дын Мугамадам з дынастыі Музафарыдаў. У 21 год Гафіз стаў вучнем Атар Фарыду-ад-Дыну. Ужо тады ён складаў вершы, стаўшы прафэсійным паэтам і дэкляматарам карану пры двары Абу-Ішака, увайшоўшы ў суфійскі ордэн Тарыка. Не зважаючы на тое, што творчасьць Гафіза найбольш квітнела ў часы 27-гадовага панаваньня Джалала уд-Дына Шаг-Шуджа, сьцьвярджаецца, што Гафіз быў вымушаны бегчы з Шыраза ў Ісфаган і Язд праз тое, што ён трапіў у няласку праз ягоную насьмешлівасьць да іншых мясцовых паэтаў, аднак гістарычных доказаў гэтага няма.

Ажаніўся паэт толькі на схіле сваіх гадоў, і ў яго было двое дзяцей. Але абодва сыны і жонка загінулі яшчэ пры жыцьці паэта. Як паведамляецца, малодшы сын Гафіза Шаг Нуман пераехаў у Індыю ў Бурганпур. Гафіз жыў вельмі дрэнна, стала адчуваючы галечу. Памёр паэт калі яму было каля 64 гадоў. Пахаваны быў ў садзе Мусала ў Шыразе, нягледзячы на тое, што мусульманскія сьвятары забаранілі пахаваць ягонае цела ў ваколіцах Шыразу. Толькі ўмяшальніцтва сяброў Гафізу ўрэгулявала справу. Магіла маўзалею паэта амаль адразу стала месцам сталых паломніцтваў.

Праз дваццаць гадоў пасьля сьмерці паэту ягоная магіла была ўсталяваная ў садох Мусалы ў Шыразе. Цяперашні маўзалей быў распрацаваны Андрэ Гадарам, францускім археолягам і архітэктарам, у канцы 1930-х гадоў, магіла была ўзьведзеная на ўзвышшы сярод ружовых садоў, водных каналаў і апэльсінавых дрэваў.

## Уплыў
### Інтэлектуальная і мастацкая спадчына
Гафіз карыстаўся шырокім прызнаньнем ва ўсім ісламскім сьвеце за часам свайго жыцьця. Гэтак ягоныя творы імітавалі іншыя пэрсыдзкія паэты, а прапановы аб патранажы паступалі ад Багдаду да Індыі.

Ягоная творчасьць упершыню была перакладзена на ангельскую мову ў 1771 годзе Ўільямам Джонзам. Яна пакінула свой адбітак у заходняй літаратуры праз уплыў на такіх аўтараў, як то Гэнры Дэйвід Тора, Ёган Вольфганг Гётэ і Ўільям Батлер Ейтс, апошні зь якіх згадаў Гафіза ў сваёй празаічнай анталёгіі *«Адкрыцьці»*. У Індыі Гафіз знайшоў пазытыўны водгук у заходняй Бэнгаліі сярод выбітных рэлігійных лідэраў і паэтаў, улучна з Дэбэндранатам Тагорам, бацькам Рабіндраната Тагора, які ведаў пэрсыдзкую мову і чытаў вершы Гафіза. Сам Рабіндранат Тагор падчас свайго візыту ў Пэрсію ў 1932 годзе наведаў магілу Гафіза ў Шыразе. Ралф Ўолда Эмэрсан таксама высока цаніў Гафіза, называючы яго «паэтам паэтаў». Сэр Артур Конан Дойл у вуснах свайго героя Шэрлака Голмза адзначае: «У Гафіза столькі ж мудрасьці, як у Гарацыюса, і столькі ж ведаў пра сьвет». Фрыдрых Энгельс згадаў Гафіза ў лісьце да Карла Маркса ў 1853 годзе.

Бракуе адзінага аўтарытэтнага зборніку твораў Гафіза, а колькасьць вершаў у выданьнях вар’іруецца ад 573 да 994. Толькі з 1940-х гадоў у Іране пачаліся мэтанакіраваныя дасьледаваньні аўтэнтыфікацыі ягоных твораў і выпраўленьні памылак, зробленых пазьнейшымі перапісчыкамі і цэнзурай. Аднак надзейнасьць гэтых дасьледаваньняў выклікае сумневы, і, паводле словаў дасьледніка Гафіза Іраджа Башыры, спадзяваньняў на аўтэнтыфікаваны зборнік застаецца замала.

### У Іране
Гафіз уважаецца найпапулярнейшым паэтам у Іране. Ягоныя творы можна знайсьці амаль у кожным іранскім доме. 12 кастрычніка ў Іране адзначаецца Дзень Гафіза. Ягоная магіла часта наведваецца прыхільнікамі паэта, якія сьпяваюць песьні і дэклямуюць свае улюбёныя вершы Гафіза. Многія іранцы выкарыстоўваюць *«Дыван»* Гафіза дзеля бібліямантыі. Іранскія сем’і звычайна маюць гэтую кнігу ў сваім доме, і падчас сьвяткаваньня Наўруза або ночы Ялда яны адкрываюць яе на выпадковай старонцы і чытаюць верш, які, як яны лічаць, паказвае на падзеі, што адбудуцца ў будучыні.

У жанры традыцыйнай пэрсыдзкай музыкі Гафіз разам з Саадзі Шыразі ўважаюцца самымі папулярнымі паэтамі ў мастацтве авазу, то бок немэтрычнай формы сьпеваў. Акрамя таго, форма Сакі-Намэ ў радыфе пэрсыдзкай музыкі заснаваная на творы Гафіза з такой жа назвай. Шэраг сучасных кампазытараў, як то Парвіз Мэшкатыян, Гасэйн Алізадэ, Магамад Рэза Лотфі і Сіямак Агае, напісалі мэтрычныя песьні (тасьніфы), заснаваныя на ггазалях Гафіза, якія сталі вельмі папулярнымі ў жанры клясычнай музыкі. Папулярная іранская сьпявачка Гаедэ выконвала песьню *«Падэшаг Хубан»*, музыку да якой стварыў Фарыд Заланд.

### У Аўганістане
Шматлікія аўганскія сьпевакі, як то Агмад Загір і Абдул Рагім Сарбан, стваралі песьні, выкарыстоўваючы творы Гафіза.

### У сьвеце
Асманскі кампазытар Бухурызадэ Мустафа Ітры напісаў свой галоўны твор *«Нэва Кар»*, які базаваўся на адным зь вершаў Гафіза. Польскі кампазытар Караль Шыманоўскі стварыў *«[[Песьні каханьня Гафіза]]»*, ужываючы нямецкі пераклад вершаў паэта.

## Крыніцы

## Літаратура
* Arberry, Arthur J., ed. (1947; перавыданьне 1953). «Fifty Poems of Hafiz».
* Aryanpur, Abbas (1965). «Poetical Horoscope: Or, Odes of Hafiz».
* Batmanglij, M., E. (1987). «Hafez».
* Streit, Clarence K. (1928). «Hafiz: The Tongue of the Hidden».
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрнэт-старонка аб Гафэзе.
* Гафіз. Encyclopædia Britannica.
* Працы Гафіза. Праект Гутэнбэрг.
* Гафіз. Encyclopædia Iranica.
* Працы Гафіза. LibriVox.
* Абраныя творы Гафіза. Allspirit.

Катэгорыя:Іранскія паэты
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы