open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міхаіл Старавойтаў

**Міхаіл Іванавіч Старавойтаў** (нарадзіўся 3 лістапада 1951, пасёлак Арленск Гомельскага раёну) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1980), дацэнт. Выдатнік адукацыі Республікі Беларусь (2012).

## Біяграфія
Скончыў Гомельскі дзяржаўны ўнівэрсытэт імя Францыска Скарыны ў 1974 г. Вучыўся ў асьпірантуры з 1974 па 1977 гг. (навуковы кіраўнік — Іларыён  Ігнаценка). З 1977 году працуе ў Гомельскім дзяржаўным унівэрсытэце імя Францыска Скарыны. З 1988 па 1992 гг. і з 1998 па 2004 гг. дэкан гістарычнага факультэту Гомельскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Францыска Скарыны, з 1992 па 1998 гг. дэкан гісторыка-юрыдычнага факультэту тае ж ВНУ. Дацэнт катэдры гісторыі Беларусі з 1992 па 2006 гг. З 2006 па 2009 дактарант БДУ.

## Навуковая праца
Дасьледуе пытаньні грамадзка-палітычнага і нацыянальна-культурнага разьвіцьця Беларусі і Гомельшчыны ў XX стагодзьдзі. Працы апошніх гадоў прысьвечаны беларуска-расейска-ўкраінскаму памежжу ў 1920—1930-я гг.

## Бібліяграфія
* Методическое пособие по изучению в курсах истории СССР и БССР ведущей роли рабочего класса в строительстве социализма и коммунизма / Г. С. Евдокименко, М. И. Старовойтов, А. А. Рубан; Министерство высшего и среднего специального образования БССР, Гомельский государственный университет. — Гомель : ГГУ, 1986. — 53 с. (у суаўтарстве з Гергіем Еўдакіменка і Анатолем Рубанам).
* Гомельщина многонациональная (20-30-е годы XX века) / В.П.Пичуков, М.И.Старовойтов; Гомел. гос. ун-т им. Ф.Скорины, Упр. культуры Гомел. облисполкома. — Гомель : ГГУ, 1999. — Вып. 1. — 233 с. (у суаўтарстве зь Віктарам Пічуковым).
* Гомельщина многонациональная (20-30-е годы XX века) / А.И.Зеленкова, М.И.Старовойтов; Гомел. гос. ун-т им. Ф.Скорины, Упр. культуры Гомел. облисполкома. — Гомель : ГГУ, 2000. — Вып. 2. — 155 с. (у суаўтарстве з Алай Зелянковай).
* Гомельский государственный университет имени Франциска Скорины: исторический очерк / М.И.Старовойтов, А.И.Зеленкова, М.П.Савинская; Министерство образования Республики Беларусь. — Гомель : ГГУ, 2005. — 359 с. (у суаўтарстве з Марынай Савінскай і Алай Зелянковай).
* История Беларуси / Н. М. Пурышева, М. И. Старовойтов. — Минск : ТетраСистемс, 2009. — 159 с. (у суаўтарстве з Натальляй Пурышавай) перавыдадзена двойчы ў 2010 і 2011 гадах. 
* Демографическая характеристика малых и средних городских поселений Беларуси / Д. Г. Лин, И. Н. Сафонова, М. И. Старовойтов; Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Гомельский государственный университет им. Ф. Скорины». — Гомель : ГГУ, 2009. — 118 с. (у суаўтарстве зь Дзьмітрыем Лінам і Інай Сафонавай).

Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Гарвардзкі ўнівэрсытэт

**Гарвардзкі ўнівэрсытэт** () — адзін з найвядомейшых унівэрсытэтаў ЗША і ўсяго сьвету, знаходзіцца ў Кембрыджы, штат Масачусэтс. Гарвард — найстарэйшы з унівэрсытэтаў ЗША, быў заснаваны 8 верасьня 1636 году. Названы ў гонар ангельскага місіянэра Джона Гарварда.

У Гарвардзе працуе каля 2300 выкладчыкаў і навучаецца каля 6650 студэнтаў і 13 тысяч асьпірантаў. Мэтавы капітал унівэрсытэту складае 34,9 млрд даляраў ЗША.

## Вядомыя выпускнікі
* Сяргей Лагадзінскі
* Джэймз Тобін
* Ісароку Ямамота

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Гарвардзкага ўнівэрсытэту
Гадзіньнік

**Гадзіньнік** — прылада, якая выкарыстоўваецца для паказваньня, захоўваньня ці каардынаваньня часу. Мэханічны гадзіньнік, у якім выкарыстоўваецца важкавая й спружынавая крыніца энэргіі, традыцыйна вядома як храномэтар. У агульным сэнсе сёньня слова «*гадзіньнік*» азначае любую прыладу для вымярэньня й адлюстраваньня часу.

Гадзіньнік ёсьць адно з найстарэйшых чалавечых вынаходніцтваў, бо чалавечая дзейнасьць зь цягам часу патрабавала вымярэньня больш карацейшых прамежкаў часу за натуральныя адзінкі, як то дзень, месяц і год. Прылады, якія працуюць на некалькіх розных фізычных прынцыпах, выкарыстоўваліся на працягу тысячагодзьдзяў і прывялі ў выніку да стварэньня прыладаў вядомых сёньня.

## Прылады вымярэньня часу

### Сонечны гадзіньнік
Сонечны гадзіньнік вымярае час содняў, дзякуючы руху цені адлюстроўваючы яго на плоскую паверхню, тым самым паказваючы становішча сонца. Сонечны гадзіньнік можа быць гарызантальным або вэртыкальным. Ён шырока выкарыстоўваўся ў старажытныя часы. Зь веданьнем шыраты, добра пабудаваны сонечны гадзіньнік можа вымяраць мясцовы сонечны час з дастатковай ступеньню дакладнасьці. Гэты від гадзіньніку працягваў выкарыстоўвацца да пачатку сучаснай эпохі. Тым ня менш, ён мае шэраг практычных абмежаваньняў, гэтак, напрыклад, сонечны гадзіньнік працуе толькі тады, калі сьвеціць сонца, то бок толькі ўдзень і падчас добрага сонечнага надвор’я. Рэкамендуецца выкарыстаньне іншых мэтадаў для вымярэньня й адлюстравання часу.

### Вымярэньне працягласьці часу
Шматлікія прылады могуць быць выкарыстаны, каб адзначыць працяг часу, без прымацоўваньня да пачатку адліку часу, таму яны зьяўляюцца карыснымі для вымярэньня працягласьці або інтэрвалаў часу. Прыкладамі такіх лічыльнікаў працягласьці зьяўляюцца вогнены й пясковы гадзіньнікі. Вогнены гадзьньнік працуе паводле прынцыпу гарэньня алівы ў лямпе ці сьвечкі, якое зьяўляецца больш ці менш сталым. У пясковым гадзіньніку дробны пясок прасочваецца з аднаго аддзелу колбы ў іншы празь невялікую адтуліну са сталай хуткасьцю, паказваючы загадзя вызначынны пэрыяд часу. Пясковыя гадзьдзінікі можна выкарыстоўваць бясконца.

### Водны гадзіньнік
Водны гадзіньнік, вядомы як кляпсыда () разам з сонечным гадзіньнікам, зьяўляюцца, магчыма, самым старажытнымі вымяральнымі час прыборамі. Дакладна невядома калі яны ўпершыню пачалі выкарыстоўвацца.

## Галерэя

Советский Будильник 12ч34м.jpg|Будзільнік Севані (Ерэванскі гадзіньнікавы завод)
Bratislavskaya (Братиславская) (5441104677).jpg|Станцыйны гадзіньнік у Маскоўскім мэтро


## Глядзіце таксама
* Астранамічны гадзіньнік

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Матэя Кежман

**Матэя Кежман** (;  12 красавіка 1979 году) — былы сэрбскі футбаліст. Згуляў 49 матчаў за зборную Сэрбіі і Чарнагорыі, забіў у іх 17 галоў.

## Кар’ера
У статусе свабоднага агента 31 жніўня 2011 году падпісаў кантракт зь беларускім клюбам БАТЭ да канца году. Напрыканцы сэзону чэмпіянату Беларусі пакінуў клюб і вярнуўся ў кітайскі «Саўт Чайна», дзе й скончыў кар’еру гульца.

## Дасягненьні
;Камандныя
* Чэмпіён Югаславіі: 1999
* Чэмпіён Нідэрляндаў: 2001, 2003
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2005
* Чэмпіён Турэччыны: 2007
* Уладальнік Кубка Францыі: 2010
* Уладальнік Кубка Ганконгу: 2011

;Індывідуальныя
* Найлепшы бамбардзір чэмпіянату Югаславіі: 2000
* Найлепшы футбаліст Югаславіі: 2000
* Найлепшы бамбардзір чэмпіянату Нідэрляндаў: 2001, 2003, 2004
* Найлепшы футбаліст чэмпіянату Нідэрляндаў: 2003
* Найлепшы бамбардзір Кубка УЭФА: 2004

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце БАТЭ

Катэгорыя:Сэрбскія футбалісты
Спаская (станцыя мэтро)

«**Спаская**» — канцавая станцыя Правабярэжнай лініі Пецярбурскага мэтрапалітэну. Адкрыта ў 2009 годзе.

## Перасадка на грамадзкі транспарт
Аўтобусы: 49, 70, 71, 181.

## Перасадка
З станцыі «Спаская» існуе пераход на станцыі «Сянная плошча» і «Садовая».

Катэгорыя:Пецярбурскі мэтрапалітэн
Любаўнянскі замак

**Любаўнянскі замак** () — замак на паўночнай ускраіне Старой Любаўні (раён Стара Любаўня, Прэшаўскі край, Славаччына).

## Гісторыя

Замак узьнік хутчэй за ўсё ў канцы XIII стагодзьдзя як памежная вартаўнічая фартэцыя на гандлёвым шляху ў Польшчу. Паводле некаторых крыніцаў яго пабудаваў у 1280 годзе польскі князь Баляслаў, зяць Бэлы IV. Упершыню ж замак згадваецца ў 1311 годзе. У 1412—1772 годзе замак быў нароўні зь іншымі сьпіскімі гарадамі аддадзены Польшчы ў якасьці закладу за каралеўскі доўг, дэ-юрэ застаючыся вугорскім, дэ-факта польскім. У 1553 годзе замак быў пашкоджаны вялікім пажарам, у 1555 замак пачаў перабудоўвацца. У XVII стагодзьдзі замак быў пашыраны і зноў перабудаваны. У наш час замак рэстаўруецца. У замку знаходзіцца Любаўнянскі музэй.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт музея

Катэгорыя:Замкі Славаччыны
Кіраўскі завод (станцыя мэтро)

«**Кі́раўскі заво́д**» — станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну. Адкрытая ў 1955 годзе на Кіраўска-Выбарскай лініі паміж станцыямі «Нараўская» і «Аўтава». Назва пайшла праз блізкасьць да Кіраўскага заводу.

## Перасадка на грамадзкі транспарт
* Тралейбусы: 20, 41, 46, 48.
* Аўтобусы: 2, 66, 66А, 72, 73.

## Выхад у горад
Выхад у горад на вуліцу Васі Аляксеева.

Катэгорыя:Пецярбурскі мэтрапалітэн
Ораўскі замак

**Ораўскі замак** (, , ) — адзін з найжывапісных замкаў Славаччыны на скале над Оравай (112 м) ля вёскі Ораўскі Подзамак непадалёк ад Долнага Кубіна ў Жылінскім краі.

## Гісторыя
Ораўскі замак быў пабудаваны ў сярэдзіне XIII стагодзьдзя на месцы старога драўлянага ўмацаваньня, але будаўніцтва не спынялася да XVII стагодзьдзя. Упершыню згадваецца ў 1267 годзе. У 1370 стаў жупным замкам Оравы. У XVI стагодзьдзі на тэрыторыі Ораўскага замка быў пабудаваны палац. У 1800 годзе замак згарэў і быў адноўлены. Поўная рэканструкцыя адбылася ў 1953—1968 гадох і пасьля яе замак стаў рэзыдэнцыяй Ораўскага музэю. 

Тут здымаліся шматлікія сцэны зь першага фільма пра Дракулу — Насфэрату: Сымфонія вусьцішы (1922).

## Галерэя

Файл:Hrad_zo_zapadu.jpg|Ораўскі замак узімку
Файл:Slovakia_Oravsky_Podzamok.jpg|Ораўскі замак
Файл:Oravsky_castle.jpg|Уваход у замак


## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка Ораўскага музэю

## Крыніцы

Катэгорыя:Замкі Славаччыны
Чкалаўская (станцыя мэтро, Сакт-Пецярбург)

«**Чкалаўская**» — станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну. Уваходзіць у склад Фрунзэнска-Прыморскай лініі, разьмешчаная паміж станцыямі «Спартовая» і «Крастоўскі востраў».

## Перасадка на грамадзкі транспарт
Аўтобусы: 1, 14, 25, 191.

## Выхад у горад
Выхад у горад на Чкалаўскі праспэкт.

## Архітэктура
«Чкалаўская» — аднаскляпенная станцыя глыбокага залажэньня (глыбіня 60 м).

Катэгорыя:Пецярбурскі мэтрапалітэн
Навальніца

**Навальні́ца** — складаная атмасфэрная зьява, неабходнай часткай якой зьяўляюцца шматразовыя электрычныя зарады паміж хмарамі альбо паміж хмарай і зямлёй (маланкі), якія таксама суправаджаюцца гукавой зьявай — громам.

Навальніца зьвязана з развіцьцём магутных кублавата-дажджавых воблакаў, што таксама зьвязана з моцнай хісткасьцю стратыфікацыі паветра пры высокім утрыманьні вільгаці. З гэткай прычыны навальніца суправаджаецца моцнымі шквалістымі вятрамі й залевай, а часам разам з градам. У той самы час навальніца — зьява адносна нядоўгатэрміновая, асобная навальніца рэдка цягнецца больш за 2 гадзіны. Вылучаюць навальніцы франтальныя й унутрымасавыя.

## Бясьпека
Дзеля папярэджаньня ўдару маланкай пры навальніцы варта пазьбягаць: 1) купаньня і дотыку вады, 2) дакрананьня да мэталаканструкцыяў, 3) бегу і язды з адкрытым верхам самаходу, 4) ляжаньня на зямлі і знаходжаньня ў стозе сена, 5) набліжэньня да асобных высокіх будынкаў і дрэваў бліжэй за 30 мэтраў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Надвор’е
Катэгорыя:Мэтэаралёгія
Брэнбю Капэнгаген

«**Брэ́нбю**» () — дацкі футбольны клюб з гораду Капэнгагену, месьціцца на заходняй ускраіне дацкай сталіцы. Клюб зьяўляецца найбуйнейшым футбольным клюбам у Даніі, маючы ў сваіх шэрагах амаль 2 тысячы чальцоў. «Брэнбю» быў заснаваны ў 1964 годзе ў выніку зьліцьця двух мясцовых клюбаў. Адзінацаціразовы чэмпіён Даніі, сяміразовы ўладальнік Кубка Даніі.

Пасьля заснаваньня ў горадзе яшчэ аднаго клюбу ў 1992 годзе, вядомага як «Капэнгаген», паміж камандамі маецца жорсткае супрацьстаяньне. Дэрбі паміж імі мае назоў «Новая фірма», капэнгагенаўскае супрацьстаяньне прыцягвае на стадыёны шмат заўзятараў на гульні паміж гэтымі супернікамі. З 1985 па 2005 гады клюб атрымліваў перамогі ў чэмпіянаце 10 разоў, такім чынам атрымоўваючы чэмпіёнскі тытул раз на два сэзоны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Капэнгаген
Бліскавіца

**Бліскаві́ца** — імгненныя выбліскі сьвятла ў відочным паземе калі навальніца далёка аддалена. Пры бліскавіцы рэха грому ня чутна, з-за вялікай аддаленасьці, але можна пабачыць выбліскі маланак, сьвятло якіх адлюстроўваецца ад кублавата-дажджавых воблакаў (пераважна іх вяршыняў). Звычайна гэтая зьява назіраецца ў цёмны час сутак у жніўні.

Катэгорыя:Надвор’е
Прыгарадны цягнік

**Пры́гарадны цягні́к** — чыгуначны састаў, які выконвае прыгарадныя перавозкі па чыгунцы. Зазвычай прыгарадны цягнік спыняецца на ўсіх прыпынках па маршруце, дзе маюцца пасажырскія плятформы. Працягласьць маршруту прыгараднага цягніка звычайна ня большая за 150 км. Дзякуючы ўзгадненьням прыгарадныя цягнікі выконваюць ролю «сеткастваральнага» транспарту, які дазваляе з гарантаванымі перасадкамі праехаць з пункту А ў пункт Б.

Катэгорыя:Грамадзкі транспарт
Катэгорыя:Цягнікі
Раёны Берасьцейскай вобласьці

Берасьцейская вобласьць складаецца з 16 раёнаў:

## Гісторыя
Берасьцейская вобласьць была ўтворана 4 сьнежня 1939 году і першапачаткова ўтрымлівала наступных 18 раёнаў: Антопальскі, Бярозаўскі, Берасьцейскі, Высокаўскі, Гайнаўскі, Дзівінскі, Дамачаўскі, Жабінкаўскі, Камянецкі, Кляшчэльскі, Кобрынскі, Косаўскі (з 1947 — Івацэвіцкі), Маларыцкі, Поразаўскі, Пружанскі, Ружанскі, Сямяціцкі і Шарашоўскі. Далей склад вобласьці зьмяняўся наступным чынам:

* 1944: пасьля вызваленьня тэрыторыі Беларусі ад нямецкіх захопнікаў Гайнаўскі, Кляшчэльскі і Сямяціцкі раёны адышлі да Польшчы, а Поразаўскі — да Гарадзенскай вобласьці.
* 1954: у Берасьцейскую вобласьць былі перададзены раёны скасаваных абласьцей: з Баранавіцкай — Быценскі, Гарадзішчанскі, Ляхавіцкі і Навамыскі (з 1957 г. — Баранавіцкі); з Пінскай — Ганцавіцкі, Давыд-Гарадоцкі, Дарагічынскі, Жабчыцкі, Ленінскі, Лагішынскі, Лунінецкі, Пінскі, Столінскі, Целяханскі і Янаўскі.
* 1956: скасаваныя Дамачаўскі і Шарашоўскі раёны.
* 1957: скасаваныя Быценскі і Жабчыцкі раёны.
* 1959: скасаваныя Антопальскі, Дзівінскі, Жабінкаўскі і Целяханскі раёны.
* 1960: скасаваны Ленінскі раён.
* 1961: скасаваны Давыд-Гарадоцкі раён.
* 1962: скасаваныя Высокаўскі, Ганцавіцкі, Гарадзішчанскі, Івацэвіцкі, Лагішынскі, Маларыцкі, Ружанскі і Янаўскі раёны.
* 1965: адноўленыя раней скасаваныя Івацэвіцкі, Маларыцкі і Янаўскі раёны.
* 1966: адноўленыя Ганцавіцкі і Жабінкаўскі раёны.


Файл:Administrative division of Belarus (1939-1944).jpg|Падзел з 1939 па 1944 гг.
Файл:Belarus 1945--1954.PNG|Падзел з 1945 па 1954 гг.
Файл:Administrative division of Belarus (1954-1960).PNG|Падзел з 1954 па 1960 гг.


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* «Административно-территориальное деление Беларуси». Вэб-сайт «Архівы Беларусі»

Катэгорыя:Раёны Берасьцейскай вобласьці
Сянная плошча (станцыя мэтро)

«**Сянная плошча**» — станцыя Пецярбурскага мэтрапалітэну. Разьмешчаная паміж станцыямі «Тэхналягічны інстытут» і «Неўскі праспэкт».

## Перасадка на грамадзкі транспарт
Аўтобусы: 49, 70, 181.

## Выхад у горад
Выхад у горад на Сянную плошчу.

## Архітэктура
«Сянная плошча» — пілённая станцыя глыбокага залажэньня (глыбіня 55 м).

## Адкрыцьцё
Станцыя адкрытая ў 1963 годзе.

Катэгорыя:Пецярбурскі мэтрапалітэн
Іванькаў

Назву **Іванькаў** маюць:

* Іванькаў — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці
* Іванькаў — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласьці
Курганы

Назву **Курганы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Курганы — вёска ў Ашмянскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Курганы — пасёлак у Гомельскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Курганы — вёска ў Качэрыцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Курганы — вёска ў Койданаўскім раёне
** Курганы — вёска ў Бараўлянскім сельсавеце Менскага раёну
** Курганы — вёска ў Шаршунскім сельсавеце Менскага раёну

## Глядзіце таксама
* Курган
* Курган Славы
* Курганаўка
* Курганіца
* Курганьне
Целяшоўскі сельсавет

**Целяшо́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёну Гомельскай вобласьці. Адміністрацыйным цэнтрам была вёска Целяшы.

## Гісторыя
15 верасьня 2006 году ліквідаваны пасёлак Грыва.

19 чэрвеня 2008 году сельсавет ліквідаваны рашэньнем Гомельскага абласнога Савету дэпутатаў, населеныя пункты Жытоўля, Задораўка, Іванькаў, Калінаўка, Курганы, Малінаўка, Мікольск, Мураўчы, Пераход, Рудня Целяшоўская, Фашчаўка, Целяшы, Яўстратаўка перададзеныя ў склад Цярэніцкага сельсавету.

16 верасьня 2008 году пасёлак Малінаўка перайменаваны ў пасёлак Малінаўка Целяшоўская.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гомельскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2008 годзе
Фашчаўка

Назву **Фа́шчаўка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Фашчаўка — вёска ў 1910 годзе ў Княжыцкай воласьці Магілёўскага павету Магілёўскай губэрні.
* Фашчаўка — пасёлак у Гомельскім раёне Гомельскай вобласьці. У 1910 годзе ў Чабатовіцкай воласьці Гомелькага павету Магілёўскай губерні.
* Фашчаўка — вёска ў Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласьці. У 1910 годзе сяло ў Нічыпаравіцкай воласьці Горацкага павету Магілёўскай губерні.

### [[Расея]]
* Фашчаўка — вёска ў Манастыршчанскім раёне Смаленскай вобласьці Расеі. У 1910 годзе сяліба (сядзіба) ў Любавіцкай воласьці Амсьціслаўскага павету Магілёўскай губэрні.

## Крыніцы

## Літаратура
*
Ямайка (пратока)

**Пратока Ямайка** — пратока ў Карыбскім моры паміж астравамі Ямайка і Гаіці. Зьяўляецца працягам Наветранай пратокі на паўднёвы захад. Шырыня пратокі складае каля 190 км, глыбіня — да 1200 м. Прыкладна за 55 км да захаду ад Гаіці ў пратоцы разьмяшчаецца востраў Наваса — незаселены вапняковы і каралавы востраў плошчай 5,2 км².

Разьмяшчаючыся прыкладна за 1 тыс. км на паўночны ўсход ад Панамскага канала, пратока Ямайка зьяўляецца ажыўленым суднаходным шляхам для судоў з Эўропы і ўсходняга ўзьбярэжжа ЗША, які накіроўваюцца ў Ціхі акіян.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пратокі Карыбскага мора
Катэгорыя:Геаграфія Ямайкі
Катэгорыя:Геаграфія Гаіці
Іенг Сары

**Іенг Сары** ( [ʔiǝŋ saːriː]), пры нараджэньні *Кім Чанг* (24 кастрычніка 1925, Ленг Ва, акруга Ча Вінь, Віетнам) — адзін з найбольш уплывовых дзеячаў рэжыму «чырвоных кхмэраў», у гады дыктатуры Пол Пота (1975—1979) — займаў пасады намесьніка прэм’ер-міністра і міністра замежных справаў «Дэмакратычнай Кампучыі». У друку называўся «другім чалавекам» кампучыйскага рэжыму (у савецкім друку нават выкарыстоўваўся тэрмін «рэжым Пол Пота — Іенг Сары»). На справе ж Іенг Сары быў «нумарам трэцім», бо імя «нумар два», Нуон Чэа, было практычна невядомае за мяжой і мала вядомае ў самой Камбоджы. 

16 сьнежня 2009 трыбунал прад'явіў яму афіцыйнае абвінавачваньне ў генацыдзе, за яго ўдзел у забойствах віетнамскай і мусульманскай меншасьцяў у Камбоджы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Палітыкі Камбоджы
Катэгорыя:Нарадзіліся 24 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1925 годзе
Ваш (востраў)

**Ваш** ( — *Каровін востраў*) — невялікі востраў даўжынёй 13 км, шырынёй 3,2 км і плошчай каля 52 км², які знаходзіцца да паўднёвага захаду ад вострава Гаіці. Уваходзіць у склад Паўднёвага дэпартамэнта Гаіці (акруга Ле Ке).

Заходняя частка вострава — узвышаная, у той час як усходняя частка зьяўляецца багністай — там знаходзіцца адзін з найбуйнейшых мангравых лясоў у Гаіці. Востраў зьяўляецца адным з самых папулярных турыстычных месцаў у Гаіці: на ім знаходзяцца два турыстычных курорта: Порт Морган і Абака-Бей.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* http://www.ile-a-vache.com/

Катэгорыя:Астравы Гаіці
Катэгорыя:Камуны Гаіці
Наветраная пратока

**Наветраная пратока** — пратока паміж астравамі Куба і Гаіці. Шырыня 77 км, максымальная глыбіня 1700 м. Злучае Атлянтычны акіян з Карыбскім морам і зьяўляецца прамым шляхам паміж Панамскі каналам і ўсходняй марской мяжой ЗША. У паўднёва-заходняй частцы пераходзіць у пратоку Ямайка.

З усходняга краю правінцыі Гуантанама на Кубе можна разглядзець агні ў дэпартамэнце Норд-Оўэст на Гаіці і наадварот.

## Вонкавыя спасылкі
* Windward Passage — Britannica Encyclopaedia Online

Катэгорыя:Пратокі Карыбскага мора
Катэгорыя:Геаграфія Гаіці
Катэгорыя:Пратокі Кубы
Пётар Крапоткін

Князь **Пётар Аляксеевіч Крапоткін** (, 27 лістапада (9 сьнежня) 1842, Масква — 8 лютага 1921, Дзьмітраў) — расейскі рэвалюцыянэр, тэарэтык анархізму, географ, гісторык, літаратар.

Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Вонкавыя спасылкі

## Крыніцы


Катэгорыя:Расейскія рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Катэгорыя:Дасьледчыкі Азіі
Катэгорыя:Расейскія анархісты
Катэгорыя:Анарха-камуністы
Central Park (хмарачос)

**Central Park** — хмарачос, які знаходзіцца ў горадзе Пэрт, Аўстралія. Вышыня будынка 249 мэтраў (817 футаў), 51 паверх і гэта робіць яго сёмым па вышыні будынкам Аўстраліі. Небаскроб будаваўся з 1988 па 1992 год.

Збудаваньне было распрацавана архітэктурнай фірмай «Forbes & Fitzhardinge». Структурнымі інжынэрамі была Bruechle Gilchrist & Evans.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс самых высокіх будынкаў Аўстраліі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* SkyscraperPage for the tower
* Emporis page for the tower

Катэгорыя:Небасягі Аўстраліі
Катэгорыя:Пэрт
Каміль Сэн-Санс

**Шарль-Камі́ль Сэн-Санс** ( ; 9 кастрычніка 1835, Парыж — 16 сьнежня 1921, Альжыр) — францускі кампазытар, арганіст, дырыжэр, музычны крытык і пісьменьнік.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія кампазытары
Катэгорыя:Нарадзіліся 9 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1835 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі 16 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1921 годзе
Поль Дзюка

**Поль Абраха́м Дзюка́** (; 1 кастрычніка 1865, Парыж — 17 траўня 1935, там жа) — францускі кампазытар, музычны крытык і пэдагог.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія кампазытары
Катэгорыя:Нарадзіліся 1 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1865 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі 17 траўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1935 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пэр-Ляшэз
Фрэдэрык Содзі

**Фрэдэры́к Со́дзі** (; 2 верасьня 1877, Істборн, Сусэкс — 22 верасьня 1956, Брайтан) — ангельскі радыяхімік, сябра Лёнданскага каралеўскага таварыства (1910), ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне хіміі (1921).

## Крыніцы

Катэгорыя:Сябры Лёнданскага каралеўскага таварыства
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне хіміі
Мулен Руж

**«Мулен Руж»** ( , літаральна «Чырвоны млын») — знакамітае клясычнае кабарэ ў Парыжы, пабудаванае ў 1889 годзе, адна з славутасьцяў францускай сталіцы. Разьмешчана ў XVIII муніцыпальнай акрузе, на бульвары Клішэ, ў квартале чырвоных ліхтароў паблізу Пігаль. Бліжэйшая станцыя мэтро — лінія 2, станцыя Блянш.

міні|200пкс|зьлева|Мулен Руж у 3 лютага 1898 годзе.
## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 

Катэгорыя:Славутасьці Парыжу
Катэгорыя:Кабарэ
Люіджы Керубіні

**Мары́я Люі́джы Ка́рлё Зэно́біо Сальвато́рэ Керубі́ні** (; 14 верасьня 1760, Флярэнцыя — 15 сакавіка 1842, Парыж) — італьянскі кампазытар, пэдагог і музычны тэарэтык, галоўны прадстаўнік жанру опэра выратаваньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Італьянскія кампазытары
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Пэр-Ляшэз
Тэміда

**Тэміда**, **Фэміда** (стар.-грэц.: *Θέμις*) — у старажытнагрэцкай рэлігіі і міталёгіі багіня правасудзьдзя, тытаніда.

Лічылася дачкою Урана і Геі, другой законнай жонкай Зэўса. Паводле адной з вэрсіяў міта, **Тэміда** — маці Прамэтэя.

Старажытны жывапіс і скулыптура паказвалі **Тэміду** жанчынай з павязкай на вачох (сымбаль непрадузятасьці), з рогам багацьця і шалямі ў руках.

У пераносным сэнсе «Тэміда», «шалі Тэміды» — справядлівае правасудзьдзе, закон.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Катэгорыя:Тытаны
Леў XI

**Леў XI** (), сьвецкае імя **Алясандра Атавіяна Мэдычы** (; 2 чэрвеня 1535, Флярэнцыя, Таскана — 27 красавіка 1605, Рым) — папа рымскі з 1 па 27 красавіка 1605 году.

## Біяграфія
Чацьвёрты папа, які насіў прозьвішча Мэдычы. Нарадзіўся ў Флярэнцыі 2 чэрвеня 1535. Пляменьнік Льва X. Пасьля прызначэньня біскупам Пістоі, а потым арцыбіскупам Флярэнцыі, атрымаў у 1583 годзе ад Грыгорыюса XIII кардынальскую шапку. Памёр на 24-ы дзень свайго пантыфікату.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Леў XI. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Рымскія папы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Флярэнцыі
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Грыгорыюс XV

**Грыгорыюс XV** (), сьвецкае імя **Алясандра Людавізі** (; 9 студзеня 1554, Балёньня, Папская вобласьць — 8 ліпеня 1623, Рым, Папская вобласьць) — папа рымскі з 9 лютага 1621 да 8 ліпеня 1623 году.

## Вонкавыя спасылкі

* Грыгорыюс XV. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Рымскія папы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Балёньні
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Аляксандар VII

**Аляксандар VII** (), сьвецкае імя **Фабіё Кіджы** (; 13 лютага 1599, Сіена, Вялікае герцагства Тасканскае — 22 траўня 1667, Рым, Папская дзяржава) — папа рымскі з 7 красавіка 1655 да 22 траўня 1667 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Аляксандар VII. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сіене
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Катэгорыя:Рымскія папы
Клімэнт X

**Клімэнт X** (), сьвецкае імя **Эміліё Банавэнтура Альт’еры** (; 13 ліпеня 1590, Рым, Папская вобласьць — 22 ліпеня 1676, Рым, Папская вобласьць) — папа рымскі з 29 красавіка 1670 да 22 ліпеня 1676.

## Вонкавыя спасылкі

* Клімэнт X. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Рымскія папы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Інакенцыюс XI

**Інакенцыюс XI** (), сьвецкае імя **Бэнэдэта Адэскалькі** (; 19 траўня 1611, Кома, Мілянскае герцагства — 12 жніўня 1689, Рым, Папская вобласьць) — папа рымскі з 21 верасьня 1676 да 12 жніўня 1689 году.

## Вонкавыя спасылкі

* Інакенцыюс XI. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Рымскія папы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кома
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Інакенцыюс XII

**Інакенцыюс XII** (), свецкае імя **Антоніё Піньятэльлі** (; , Сьпінацоля, Нэапалітанскае каралеўства — , Рым, Папская вобласьць) — папа рымскі з 12 ліпеня 1691 году да 27 верасьня 1700 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Інакенцыюс XII. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сьпінацолі
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Катэгорыя:Апостальскія нунцыі ў Польшчы
Урбан VIII

**Урбан VIII** (), сьвецкае імя **Мафэо Барбэрыні** (; 5 красавіка 1568, Флярэнцыя, Флярэнтыйская герцагства — 29 ліпеня 1644, Рым, Папская дзяржава) — папа рымскі з 6 жніўня 1623 да 29 ліпеня 1644 году. Ён быў апошнім пантыфікам, за часам якога папскія тэрыторыі набываліся за конт сілы і зброі. Ён быў заступнікам людзей ад мастацтва і рэфарматарам місіянэрскай дзейнасьці Царквы, але ён таксама раздаваў сваім сваякам важныя пасады. Тым болей, даўгі, у якіх пасеў Ватыкан за часамі Урбана VIII, сур’ёзна аслабілі палітыку наступных Папаў, якія не змаглі ўтрымаць палітычны і ваенны ўплыў у Эўропе. Менавіта за часамі Урбана VIII і ня безь ягонага ўмяшальніцтва быў праведзены судовы працэс над Галілеем за тарнаваньне геліяцэнтрызму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Урбан VIII. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Рымскія папы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1568 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 5 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Флярэнцыі
Катэгорыя:Памерлі ў 1644 годзе
Катэгорыя:Памерлі 29 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Клімэнт XI

**Клімэнт XI** (), свецкае імя **Джаваньні Франчэска Альбані** (; , Урбіна, Папская вобласьць — , Рым, Папская вобласьць) — папа рымскі з 23 лістапада 1700 да 19 сакавіка 1721.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Клімэнт XI. Каталіцкая энцыкляпэдыя

Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ўрбіна
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Клімэнт XII

**Клімэнт XII** (), сьвецкае імя **Лярэнца Карсыні** (; 7 красавіка 1652, Флярэнцыя, Вялікае герцагства Тасканскае — 6 лютага 1740, Рым, Папская вобласьць) — папа рымскі з 12 ліпеня 1730 да 6 лютага 1740 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Клімэнт XII. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Рымскія папы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Флярэнцыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1652 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 7 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Катэгорыя:Памерлі ў 1740 годзе
Катэгорыя:Памерлі 6 лютага
Бэнэдыкт XIV

**Бэнэдыкт XIV** (), сьвецкае імя **Праспэра Лярэнца Лямбэртыні** (; 31 сакавіка 1675, Балёньня, Папская вобласьць — 3 траўня 1758, Рым, Папская вобласьць) — папа рымскі з 17 жніўня 1740 да 3 траўня 1758 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бэнэдыкт XIV. Каталіцкая энцыкляпэдыя

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Балёньні
Катэгорыя:Італьянскія папы рымскія
Катэгорыя:Правазнаўцы кананічнага права
Клімэнт XIII

**Клімэнт XIII** (), сьвецкае імя **Карлё дэльля Торэ ды Рэцоніка** (; , Вэнэцыя, Вэнэцыянская рэспубліка — , Рым, Папская вобласьць) — папа рымскі з 6 ліпеня 1758 да 2 лютага 1769 году.

## Вонкавыя спасылкі

* Клімэнт XIII. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вэнэцыі
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Клімэнт XIV

**Клімэ́нт XIV** (), сьвецкае імя ***Лярэнца Джаваньні Вінчэнца Антоніё Ганганэльлі*** (; 31 кастрычніка 1705, Сантарканджэлё-ды-Рамамньня, Папская вобласьць — 22 верасьня 1774, Рым, Папская вобласьць) — папа рымскі з 19 траўня 1769 да 22 верасьня 1774. Нарадзіўся у горадзе Сантарканджэлё-ды-Рамамньня непадалёк ад гораду Рыміні ў рэгіёне Раманьня, якая на сёньня ёсьць часткай вобласьці Эмілія-Раманьня). На сёньняшні дзень ён апошні папа, які абраў для свайго пантыфікату імя Клімэнт. Вывучаў тэалёгію ды філязофію. Быў сябрам папы Бэнэдыкта XIV. Папа Клімэнтам XIII зрабіў яго кардыналам. 21 ліпеня 1773 году выдаў пасланьне *«Dominus ac Redemptor»*, якое забараняла дзейнасьць Ордэну езуітаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Клімэнт XIV. Catholic Encyclopedia
* Beach, Chandler B., ed. (1914). «Clement XIV». *The New Student’s Reference Work*. Chicago: F. E. Compton and Co.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Італіі
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Піюс VI

**Піюс VI** (), сьвецкае імя **Джананджэлё граф Браскі** (; , Чэзэна, Папская вобласьць — , Валянс, Францыя) — папа рымскі з 15 лютага 1775 году па сваю сьмерць у 1799 годзе. Менавіта з пантыфікату Піюса VI адлічваецца пачатак г. зв. «Эпохі піеў».

## Вонкавыя спасылкі

* Піюс VI. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Рымскія папы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэзэне
Катэгорыя:Памерлі ў Валянсе
Марыс Кантэн дэ Ля Тур

**Марыс Кантэн дэ Ля Тур** (; 5 верасьня 1704 — 17 лютага 1788) — францускі партрэтыст, які працаваў пераважна пастэльнымі алоўкамі.

Ува ўзросьце дзевятнаццаці гадоў пакінуў свой ​​родны горад, Сэн-Кент, і зьявіўся ў Парыжы, дзе вучыўся ў пасрэднага жывапісца Дзюпуша й у некаторых іншых мастакоў. Празь некалькі гадоў пасьля таго адправіўся ў Рэймс і Камбрэ, выпадкова набыў прыхільнасьць да сябе ангельскага пасланца пры францускім двары, які ўзяў яго з сабой у Эгіпет, і працаваў там настолькі пасьпяхова, што вярнуўся ў Парыж з прыстойнай сумай грошай і рэпутацыяй майстэрскага «ангельскага» жывапісца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія мастакі і мастачкі
Фёдар Шаляпін

**Фё́дар Іва́навіч Шаля́пін** (13 лютага 1873, Казань — 12 красавіка 1938, Парыж) — расейскі опэрны сьпявак (бас). Народны артыст РСФСР.

Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Казані
Катэгорыя:Расейскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Расейскія акторы
Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Акторы XIX стагодзьдзя
Катэгорыя:Народныя артысты РСФСР
Катэгорыя:Расейскія эмігранты
Катэгорыя:Мэмуарысты
Катэгорыя:Памерлі ад раку
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
Гэнры Спэнсэр Мур

**Гэ́нры Спэ́нсэр Мур** (; 30 ліпеня 1898, Кастлфорд, Заходні Ёркшыр — 31 жніўня 1986, Гартфардшыр) — брытанскі мастак і скульптар.

Пасьля Другой сусьветнай вайны працы Мура набылі сусьветнае прызнаньне, яны прадстаўлены ў найбуйнейшых музэях розных краінаў. Ён узнагароджаны Ордэнам За заслугі, Ордэнам кавалераў Славы. Прах мастака спачывае ў лёнданскім Саборы Сьвятога Паўла.

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія мастакі
Алтар

**Алта́р** (таксама ***аўта́р***)— месца, на якім жрацы прыносілі ахвяраваньні богу, згодна са старажытным значэньнем. Пазьней, калі сталі будаваць сталыя бажніцы, так называлася галоўная ўсходняя частка гэтага будынка, у якой зьдзяйсьнялася богаслужэньне. У юдэяў алтары адрозьніваліся паміж сабою па сваёй форме й архітэктуры ў залежнасьці ад тых мэтаў, дзеля якіх яны служылі. У іх былі алтары для спальваньня жывёлы й алтары бяскроўныя, на якіх спальвалі хлебныя дары й курылі фіміям.

У хрысьціянскім царкоўна-рэлігійным кульце алтары зьявіліся толькі ў часы панаваньня рымскага імпэратара Канстантына Вялікага ў IV стагодзьдзі, а пачынаючы з V стагодзьдзя пачалі ўпрыгожваць алтар крыжам, а з часоў папы Грыгорыюса VI у каталіцкай царкве стала звычаем будаваць у касьцёле па некалькі алтароў, адзін зь якіх зьяўляўся галоўным. У праваслаўнай царкве алтаром прынята называць частку храма, прызначаную для сьвятароў і аддзеленую ад сярэдняй часткі храма высокім іканастасам.

## Глядзіце таксама
* Рызьніца

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэлігія
Інакенцыюс XIII

**Інакенцыюс XIII** (), сьвецкае імя **П’етра Мікелянджэлё дэі Конці** (; , Полі, Папская вобласьць — , Рым, Папская вобласьць) — папа рымскі з 8 траўня 1721 па 7 сакавіка 1724 году.

## Вонкавыя спасылкі

* Інакенцыюс XIII. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Полі
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Антоні Вялікі

**Антоні Вялікі**, вялебны (каля 251, Кома, Эгіпет — 356, Дэйр-Мары) — раньнехрысьціянскі падзьвіжнік і пустэльнік, заснавальнік пустэльнага манаства.

Жыў у ІІІ стагодзьдзі ў Эгіпце. Паходзіў з багатай сям’і, але раздаў сваю маёмасьць бедным і пасяліўся ў пустыні.

Праз пэўны час да яго пачалі далучацца іншыя пустэльнікі. Разам са сьвятым Паўлам Пустэльнікам (*Павал Філейскі*) распачаў арганізацыю манаскага жыцьця на Усходзе. Памёр, маючы сто гадоў, перад сьмерцю наказаўшы вучням пахаваць яго таемна, каб пазьбегнуць пасьмяротнай агалоскі, аднак адразу пасьля сьмерці яго пачалі называць «Вялікім».

## Шанаваньне
Дзень памяці — 17 студзеня ў католікаў і 30 студзеня - у праваслаўных.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Эгіпэцкія сьвятыя
Катэгорыя:Аскетызм
Катэгорыя:Патрыстыка
Катэгорыя:Памерлі ў 356 годзе
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Сьвятыя
Яхта

**Яхта** (, ад *jagen* — гнаць, перасьледваць) — першапачаткова лёгкае, хуткае судна для перавозкі важных пэрсонаў. У сучасным разуменьні яхтай зьяўляецца любое судна, прызначанае для спартовых альбо турыстычных мэтаў. Да яхтаў не адносяцца судны прызначаныя для камэрцыйных мэтаў, перавозкі пасажыраў, грузаў, а таксама дзеля правядзеньня інжынэрных, выратавальных і дасьледчых працаў у моры.

Першыя згадкі пра спартовыя ветразевыя яхты адносяцца да XVII стагодзьдзя. Сучасная яхта можа адносіцца да аднай з трох клясаў суднаў: ветразевыя яхты, ветразева-маторныя й маторныя яхты. Практычна ўсе сучасныя парусныя яхты, прызначаныя для турызму, маюць дапаможны матор для манэўраваньня ў порце альбо руху зь невялікай хуткасьцю пры адсутнасьці ветру. Ветразевыя яхты, якія ня маюць матора, часьцей за ўсё прызначаныя да спорту.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лодкі
Леўскі Сафія

«**Леўскі**» () — баўгарскі футбольны клюб з гораду Сафіі. 26-разовы чэмпіён Баўгарыі, 25-разовы ўладальнік Кубка Баўгарыі. Клюб быў заснаваны 24 траўня 1914 году групай маладых студэнтаў, і названы ў гонар баўгарскага рэвалюцыянэра й нацыянальнага героя Васіла Леўскага. Клюб зьяўляецца адзінай камандай у Баўгарыі, якая ніколі не вылятала з найвышэйшай нацыянальнай лігі, і, таксама, якая мае станоўчую статыстыку перад усімі астатнімі футбольнымі клюбамі Баўгарыі.

У эўрапейскіх клюбных турнірах «Леўскі» тройчы дасягаў чвэрцьфіналу Кубка ўладальнікаў Кубкаў ў сэзонах 1969—1970, 1976—1977, 1986—1987 гадох і двойчы ў такой жа стадыі ў розыгрышах Кубка УЭФА — 1975—1976 і 2005—2006 гадох. «Леўскі» зьяўляецца першым баўгарскім клюбам, які прымаў удзел у групавой стадыі розыгрышу Лігі эўрапейскіх чэмпіёнаў у сэзоне 2006—2007 гадоў. У сярэдзіне й другой палове 1970-х гадоў «Леўскі» складаў аснову нацыянальнай зборнай Баўгарыі на чэмпіянаце сьвету ў Нямеччыне ў 1974 годзе. Нягледзячы на ​​тое, гэтае пасьпяховае дзесяцігодзьдзе было азмрочана гібельлю двух легендаў ня толькі «Леўскі», але й нацыянальнай зборнай Георгія Аспарухава й Міколы Каткова, які загінуў у аўтакатастрофе 30 чэрвеня 1971 году.

З 1921 году клюб мае традыцыйны сіні колер сваёй формы. Хатнія гульні з 1969 году праводзіць на стадыёне імя Георгія Аспарухава, які здольны зьмясьціць 29 200 заўзятараў. На сёньняшні дзень, галоўным супернікам клюбу зьяўляецца іншы клюб з сталіцы краіны ЦСКА. Матчы паміж гэтымі двума клюбамі часьцяком называюць Вечным дэрбі.

## Гісторыя
### Стварэньне
Футбольны клюб быў заснаваны ў 1914 годзе гуртом з трыццаці маладых студэнтаў з мужчынскай сярэдняй школы. Паводле прапановы аднаго з заснавальнікаў — Барыса Васільева — клюб быў названы ў гонар кіраўніка баўгарскай барацьбы за свабоду — Васіла Леўскага. Такім чынам, у клюб стаў шостай сафійскай камандай пасьля «Любена Каравелава», «Атлетыка», «Славіі», «Футбол клюбу» й «Ракоўскага». Клюб быў афіцыйна зарэгістраваны 24 траўня 1914 году, старшынём каманды быў абраны Ўладзімер Грыгор’еў, які займаў гэты пост да 1919 году. У 1914 годзе ў Румыніі былі набыты футболкі з вэртыкальнымі чырвонымі й жоўтымі палосамі й чорныя шорты, у якіх клюб гуляў да 1920 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Сафія
Сувэнір

**Сувэнір** ( — «успамін», «памяць») — прадмет, прызначаны нагадваць пра штосьці, напрыклад, пра наведваньне месца паломніцтва турыстаў, музэю і гэтак далей.

Адпаведна, сувэніры нясуць афарбоўку месца, у якім іх зрабілі ці набылі. Гэта можа быць эмблема гораду, малюнак памятнага месца, аб’екта культуры. Сувэніры часьцяком прадаюцца ў спэцыялізаваных крамах і палатках. Бываюць як вельмі няякасныя сувэніры, якія не валодаюць мастацкай каштоўнасьцю, гэтак і якасныя ўзоры, прадметы мастацтва. Некаторыя віды «сувэніраў» забаронена вывозіць з краіны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Турызм
Дылан Томас

**Дылан Марлайс Томас** (; 27 кастрычніка 1914 — 9 лістапада 1953) — валійскі паэт, драматург, публіцыст. Пісаў свае творы на ангельскай мове.

На беларускую мову яго вершы пераклалі Вольга Гапеева, Хрысьціна Граматовіч, Алена Таболіч.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцё й працы Дылана Томаса* The Life and Work of Dylan Thomas Збор твораў Дылана Томаса, уключаючы аўдыёверсію «Пад шатамі Малочнага лесу»
* Dylan Thomas на Poets.org Біяграфія, вершы, аўдыё і эсэ ад Акадэміі амэрыканскіх паэтаў
* Сайт пра Томаса, створаны адміністрацыяй Сўонсі
* Сайт пра Дылана Томаса ад BBC Wales

Катэгорыя:Валійскія паэты
Прымітывізм

[міні|150пкс|справа|[Ніко Пірасмані — акторка Маргарыта (1909)]]
**Прымітывізм** — стыль жывапісу, які зарадзіўся ў XIX стагодзьдзі, зьмяшчаючы ў сябе абдуманае спрашчэньне карціны, што робіць ейныя формы прымітыўнымі, як творчасьць дзіцяці альбо малюнкі першабытных часоў.

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт пра прымітывізм
* Віртуальны музэй расейскага прымітыву
* Дом-музэй Cajeth. (*Museum Haus Cajeth*, Гайдэльбэрг) — галерэя наіўнага мастацтва невядомых мастакоў

*
Катэгорыя:Стылі жывапісу
Віктар Васьняцоў

**Віктар Міхайлавіч Васьняцоў** (3 (15) траўня 1848, сяло Лап’ял, Вяцкая губэрня, Расейская імпэрыя — 23 ліпеня 1926, Масква, СССР) — расейскі мастак і архітэктар, майстар жывапісу на гістарычныя й фальклёрныя сюжэты. Старэйшы брат мастака Апалінарыя Васьняцова.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Расейскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 15 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1848 годзе
Катэгорыя:Памерлі 23 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1926 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Крыстоф Лемэтр

**Крыстоф Лемэтр** (; нарадзіўся 11 чэрвеня 1990 году, Ансі, Францыя) — колішні францускі бягун-спрынтар, трохразовы чэмпіён Эўропы 2010 году на дыстанцыях 100 і 200 мэтраў, а таксама ў эстафэце 4×100 мэтраў, чэмпіён сьвету сярод юніёраў 2008 году на дыстанцыі 200 мэтраў, шматразовы чэмпіён Францыі. Першы сьветласкуры спрынтар, які прабег 100 мэтраў хутчэй за 10 сэкундаў. Бронзавы прызэр Алімпійскіх гульняў 2012 і 2016 гадоў.

У 2009 годзе Эўрапейская атлетычная асацыяцыя (EAA) прызнала Лемэтра «ўзыходзячай зоркай году» ў Эўропе. У 2010 годзе быў прызнаны найлепшым лёгкаатлетам году ў Эўропе, стаўшы першым французам, які дамогся гэтай узнагароды. Лемэтр апярэдзіў паводле вынікаў галасаваньня нарвэскага дзідакідальніка Андрэаса Таркільдсэна. Таксама ў 2010 годзе найбуйнейшая француская спартовая газэта *[[L'Équipe]]* прызнала Крыстофа найлепшым спартсмэнам году ў Францыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце IAAF

Катэгорыя:Нарадзіліся 11 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Францускія спрынтэры
Катэгорыя:Францускія лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 году
Катэгорыя:Лёгкаатлеты і лёгкаатлеткі на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 году
Катэгорыя:Прызэры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 году
Брокер

**Брокер** ( — пасярэднік) — павераны пасярэднік у гандлі між зацікаўленымі бакамі.

Можа выступаць у якасьці асобы, прадпрыемства і ўстановы. Найчасьцей дзейнічае на даручэньне і за кошт кліента. Радзей ад свайго імя. Атрымлівае плату ў выглядзе камісійнага збору (адсотка ад сумы дамовы). Можа аказваць дадатковыя паслугі ў вывучэньні рынка і рэкляме, выдаваць пазыкі.

## Віды
* *Біржавы* (паявы). Аказвае пасярэдніцкія паслугі з каштоўнымі паперамі і таварамі на біржы.
** *Дылер*. Сябра фондавай біржы, які перапрадае каштоўныя паперы.
* *Страхавы*. Знаходзіць кліенту патрэбнае прадпрыемства паводле віду страхаваньня.
* *Суднавы*. Ладзіць заключэньне дамовы на фрахтаваньне судна.
* *Валютны*. Купля-продаж замежных валютаў.

## Паўнамоцтвы
Брокер мае права:
#ажыцьцяўляць дамовы аб каштоўных паперах;
#загадзя абвяшчаць на біржы ды ў СМІ аб набыцьці або продажы каштоўных папераў кліента;
#разьмяшчаць каштоўныя паперы прадпрыемства-выдаўца;
#зацьвярджаць ды ўлічваць дамовы аб каштоўных паперах;
#рабіць агляд ды прадказаньне стану рынка каштоўных папераў;
#даваць парады аб выпуску, разьмяшчэньні, абарачэньні ды ацэньваньні каштоўных папераў;
#рабіць вяшчальныя паслугі ўдзельнікам рынка;
#весьці рахункі ў каштоўных паперах.

## Даручэньне
У дамове даручэньня брокеру маюць згадвацца:
#поўнае найменьне ды месцазнаходжаньне бакоў дамовы;
#найменьне, від, катэгорыя ды тып каштоўных папераў;
#найменьне прадпрыемства-выдаўца каштоўных папераў;
#парадак вызначэньня гранічных дапушчальных для выкананьня дамоваў узроўняў іх цаны ды даходнасьці;
#памер, выгляд ды парадак атрыманьня брокерам узнагароджаньня;
#адказнасьць бакоў за парушэньне абавязкаў;
#тэрміны, выгляд ды парадак вырашэньня рознагалосьсяў ды апавяшчэньня брокерам кліента аб выкананьні дамовы.

## Абавязкі
Брокер абавязаны:
#захоўваць у таямніцы зьвесткі аб даручаных дамовах;
#патрабаваць ад прадстаўніка кліента пацьверджаньня яго паўнамоцтваў на прадстаўленьне адпаведных зацікаўленасьцяў;
#дзеяць на найбольш выгадных для кліента ўмовах;
#выконваць даручэньні кліента ў парадку іх паступленьня ў поўнай адпаведнасьці з атрыманымі ад яго ўказаньнямі;
#апавясьціць кліента цягам пяці працоўных дзён аб адкліканьні дазволу на пасярэдніцтва;
#неадкладна апавяшчаць кліента пра ўзьнікненьне па прычыне дылерства адваротнай залежнасьці сваёй выгады ад атрыманьня выгады кліентам;
#надаваць перавагу зьдзяйсьненьню дамоваў аб каштоўных паперах на даручэньне кліента перад уласным дылерствам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Прафэсіі
Катэгорыя:Рынак каштоўных папераў
Катэгорыя:Фінансавыя паслугі
Катэгорыя:Фондавы рынак
Яжовыя

«**Яжовыя**» — паэтычная сцэнка (паводле іншых зьвестак — драматычная паэма) беларускага паэта Яна Чачота, напісаная ў 1819 на беларускай мове і прымеркаваная да імянінаў старшыні Таварыства філяматаў Юзэфа Яжоўскага, што адбываліся 19 сакавіка 1819 году. 

## Гісторыя
У часе напісаньня вершаў Ян Чачот знаходзіўся ў Менску як пісар Радзівілаўскай пракураторыі, створанай на загад імпэратара Аляксандра I у лютым 1814 для ўпарадкаваньня спадчыны апошняга прадстаўніка нясьвіскай галіны Радзівілаў Дамініка Радзівіла. Адсюль паэт адаслаў твор сябрам у Вільню, выказаўшы ў паэтычнай форме лёгкае шкадаваньне, што ў той час, як яго прыяцелі «апаражняюць бутэлькі» ў вясёлым застольлі, ён «посьціць, як святы», у Менску, дзе яго прымушае «маршчыніць чало мазольная пасада пісара». Дасланыя вершы Яна Чачота на ўрачыстасьці зачытвалі Адам Міцкевіч і Тамаш Зан.

## Апісаньне
Твор пабудаваны ў форме дыялёгу, у якім прамаўляюць беларускія сяляне, што прыйшлі павіншаваць Яжоўскага на сваёй уласнай мове. Дзейнымі асобамі паэмы зьяўляюцца цівун, войт, дзясятнік, хор хлопцаў і дзяўчат і сьпеў Мікіты.

Як адзначае дасьледнік польскай літаратуры Станіслаў Станкевіч, гэта была першая спроба Яна Чачота пісаць па-беларуску. Уважаючы на тое, што ў той час не было ўнармаванага беларускага правапісу ды граматыкі, паэт здолеў зь нешматлікімі выняткамі дакладна перадаць фанэтычныя і марфалягічныя асаблівасьці наваградзкай гаворкі беларускае мовы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1819 годзе
Катэгорыя:Вершы і песьні Яна Чачота
Інакенцыюс X

**Інаке́нцыюс X** (), сьвецкае імя **Джамбатыста Памфілі** (; 6 траўня 1574, Рым — 7 студзеня 1655, Рым) — папа рымскі з 15 верасьня 1644 да 7 студзеня 1655 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інакенцыюс X. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Рымскія папы
Да пакіньце горла драць

«**Да пакіньце горла драць**» — песьня беларускага паэта Яна Чачота, напісаная ў 1819 годзе на беларускай мове і прымеркаваная да імянінаў філямата Дыянісія Хлявінскага. З адпаведнымі папраўкамі таксама выконвалася і на імянінах іншых філяматаў, у прыватнасьці, Францішка Малеўскага.

Першапачатковы тэкст песьні да Дыянісія не захаваўся. Да сёньняшняга часу дайшоў адно пазьнейшы тэкст, прысьвечаны імянінам Францішка Малеўскага, што адзначаліся 1 лістапада 1819 году.

Пра посьпех гэтае песьні Ян Чачот пазьней распавёў у лісьце да Адама Міцкевіча 16 лістапада 1819 году:

## Дадатковыя зьвесткі
У лісьце Тамаша Зана да Верашчакаў ад 31 кастрычніка 1820 году адзначаецца, што едучы ў Вільню, Тамаш Зан заначаваў у заездным доме ў Канвалішках і раптам сярод ночы яго абудзіў гучны і вясёлы спеў: «Да пакіньце горла драць!..» Калі ён прахапіўся, то ўбачыў перад сабой двух сваіх сяброў — Адама Міцкевіча і Яна Чачота. Яны ехалі зь Вільні ў Наваградак і таксама спыніліся на гэтай станцыі. Даведаўшыся, што тут начуе іх сябар Тамаш Зан, яны гэтакім чынам выказалі сваю радасьць ад сустрэчы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1819 годзе
Катэгорыя:Вершы і песьні Яна Чачота
Ігар Мяльчук

**Ігар Мяльчук** (); (нар. 19 кастрычніка 1932 у Адэсе) — канадыйскі лінгвіст расейскага паходжаньня, стваральнік лінгвістычнай тэорыі «Сэнс — Тэкст». Прафэсар Манрэальскага ўнівэрсытэту (на пенсіі з 2009 году).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Адэсе
Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Асобы Канады
Леў Руднеў

**Леў Уладзімеравіч Руднеў** (1 (13) сакавіка 1885 — 19 лістапада 1956) — савецкі архітэктар, вядучы практык сталінскай архітэктуры. Пэдагог і арганізатар буйных архітэктурна-праектных арганізацыяў. Аўтар значных збудаваньняў у Савецкім Саюзе й Варшаве.

## Вонкавыя спасылкі
* Architect Lev Rudnev, the Author of the Colossus of MSU 
* Біяграфія й працы 

Катэгорыя:Нарадзіліся 13 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе
Катэгорыя:Памерлі 19 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1956 годзе
Катэгорыя:Савецкія архітэктары
Катэгорыя:Ляўрэаты Сталінскай прэміі
Кыр’я

**Кыр’я** — рака ў Расеі, якая працякае ў Пермскім краі, Сьвярдлоўскай вобласьці. Вусьце ракі знаходзіцца ў 236 км па левым беразе ракі Косьва. Даўжыня ракі складае 47 км, плошча вадазбору басэйна 457 км².

## Крыніцы

Катэгорыя:Рэкі Расеі
Сэна (Бэльгія)

**Сэ́на** (, ) — рака ў Бэльгіі. Даўжыня — 103 км. Упадае ў раку Дэйле непадалёк ад Мэхэлену.

На Сэне стаіць бэльгійская сталіца Брусэль. У межах гораду, аднак, рака амаль нябачная: ў другой палове XIX ст. яна была, ў асноўным, перакрытая бэльгійскімі інжынэрамі на чале з Анры Мо.

## Рака ў культуры

Незважаючы на тое, што рака на тэрыторыі горада на працягу больш за стагодзьдзе застаецца нябачнай, яна зрабіла культурны ўплыў на жыцьцё гораду. Брусэльцы маюць мянушку — *зынэке* (), якая паходзіць ад бадзяжных сабакаў, якія ў вялікай колькасьці жылі на недобраўпарадкаваных берагах ракі. Жыхары называлі раку — *Zenne* ці памяншальна — *Zenneke* (*Zinneke*).

Катэгорыя:Геаграфія Брусэлю
Катэгорыя:Рэкі Бэльгіі
Катэгорыя:Падземныя рэкі
Ота Валях

**Ота Валях** (; , Кёнігсбэрг — , Гётынген) — нямецкі хімік-арганік. Скончыў Гётынгенскі ўнівэрсытэт (1869). Прыват-дацэнт у Бонскім унівэрсытэце (з 1873), прафэсар там жа (з 1876), а затым у Гётынгенскім унівэрсытэце (з 1889 па 1915).

Адзін зь піянераў хіміі тэрпэнаў. Нобэлеўская прэмія па хіміі (1910) «У знак прызнаньня яго дасягненьняў у галіне разьвіцьця арганічнай хіміі і хімічнай прамысловасьці, а таксама за тое, што ён першым ажыцьцявіў працу ў галіне аліцыклічных злучэньняў».

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне хіміі
Катэгорыя:Нямецкія хімікі
Катэгорыя:Памерлі ў Гётынгене