open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Прагерыя

**Прагеры́я** ( — «састарэлы раней часу») — паталягічны стан, які характарызуецца комплексам зьменаў скуры, унутраных органаў, абумоўленых старэньнем арганізму, якое адбываецца занадта рана. Асноўнымі формамі зьяўляецца дзіцячая прагерыя (сындром Гатчынсана — Гілфарда) і прагерыя дарослых (сындром Вэрнэра).

Прагерыя зьяўляецца вельмі рэдкай хваробай. Зьмены, якія адбываяцца ў хворага на прагерыю, вельмі падобны да старэньня, але адбываюцца значна хутчэй. Адсюль і назва хваробы: з грэцкай мовы: «про» — раньні і «герас» — старэньне.

Адной з разнавіднасьцяў прагерыі зьяўляецца прагерыя Гатчынсана-Гілфарда. Сымптомы хваробы зьяўляюцца ўжо пасьля 18 месяцаў жыцьця.

Побач з прагерыяй Гатчынсана-Гілфарда існуе так званы сындром Вэрнэра. У гэтым выпадку першыя сымптомы хваробы зьяўляюцца ў дарослых (звычайна ва ўзросьце 30—40 гадоў).

Некалькі гадоў таму навукоўцы знайшлі мутацыю, якая прыводзіць да прагерыі Гатчынсана-Гілфарда. Пашкоджаным зьяўляецца ген LMNA, які кадуе бялок ламін А. Ламін А ёсьць структурны бялок ядра клеткі, які ўдзельнічае ўва ўтварэньні ядравай абалонкі (nuclear envelop). Для ламіна А характэрны даволі складаны працэс пераўтварэньня толькі што сынтэзаванага бялку (прэламін А) ў сталы функцыянальны бялок (ламін А). Спачатку да прэламіна А дадаецца рэштак ліпіду т. зв. фарнэзілу. Фарнэзіл дзейнічае як якар і дазваляе прэламіну А зьвязацца з мэмбранай ядра. Пасьля гэтага фэрмэнт ZMPSTE24 адразае маленькі кавалак прэламіну А разам з фарнэзілам (гэты рэштак застаецца некаторы час зьвязаны з мэмбранай ядра), а вызвалены такім чынам ламін А ўключаецца ў сетку бялкоў, якія ўтвараюць ядравую абалонку. У хворых на прагерыю мутацыя ў гене LMNA зьмяняе пасьлядоўнасьць амінакіслот у прэламіне А такім чынам, што фэрмэнт ZMPSTE24 ня ў стане перарэзаць гэты мутаваны бялок. Такім чынам гэты бялок (які цяпер завецца прагерын) застаецца ўвесь час зьвязаны з мэмбранай ядра. Тут ён нейкім чынам перашкаджае працы ядра, што і выклікае хваробу.

Прагерыя — вельмі рэдкае захворваньне зь верагоднасьцю зьяўленьня каля 1/8000000.

На сучасны момант прагерыя невылечна. Сярэдні ўзрост, якога дасягакуць дзеці, хворыя на прагерыю Гатчынсана-Гілфарда, складае каля 13 гадоў. Галоўнай прычынай сьмерці зьяўляюцца сардэчна-сасудзістыя захворваньні.

Катэгорыя:Генадэрматозы
Катэгорыя:Прагераідныя сындромы
Ульрых Цьвінглі

**У́льрых Цьві́нглі** (*Ulrich Zwingli*, *Huldrych Zwingli*; 1 студзеня 1484 — 11 кастрычніка 1531) — дзяяч рэфармацыі ў Швайцарыі.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў 1484 годзе. Вучыўся ў Базэлі, Бэрне. Да 1516 году быў вікарыем каталіцкай парафіі ў Гларусе. У 1515 годзе сустрэўся з Эразмам Ратэрдамскім, які аказаў на яго вялікі ўплыў. Пачынае разьвіваць сваю ўласную рэлігійную дактрыну. Лічыў, што яго Касьцёл не павінен насьледаваць рымска-каталіцкую дысцыпліну і літургію. У 1518 годзе стаў народным прапаведнікам катэдры ў Цюрыху. У 1522 годзе патаемна ажаніўся з Аннай Мэер. Каталіцкі біскуп Канстанцыі спрабаваў знэўтралізаваць погляды Цьвінглі, але безвынікова. У 1528 годзе, у выніку яго дзейнасьці, да руху рэфармацыі далучыліся (апрача Цюрыха): Базылея, Санкт Гален, Шафуза, Канстанцыя. У выніку непаразуменьняў з Лютэрам у 1529 годзе рэфаматарскі рух у Швайцарыі страціў падтрымку нямецкіх князёў. Загінуў у 1531 годзе ў бітве пад Ка́пэлем з войскамі каталіцкіх тэрыторыяў Швайцарыі.

## Творы

«Заўвагі на тэму сапраўднай і фальшывай рэлігіі» (1528 год).

## Погляды

Жадаў вярнуць хрысьціянству яго першасную прастату. Лічыў Біблію падмуркам веры і ўлады. Гэтым тлумачыцца яго правядзеньне рэфармацыі, поруч з грамадзкімі ўладамі, «зьверху». Прыхільнік нямецкай мовы ў літургіі. Асуджаў ужываньне: абразоў, спэцыяльных літургічных вопратак, музыкі ў літургіі. Лічыў, што Хрыстос толькі духоўна прысутнічае ў Эхарыстыі. Цьвінгліянства характарызуецца гуманізмам, радыкалізмам і рацыяналізмам (у адрозьненьне ад лютаранства). Лічыў, што сьвецкая ўлада мае права ўмешвацца ў справы Царквы. Не прызнаваў ніводнага сакрамэнту, што прынятыя ў каталіцтве і праваслаўі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Швайцарскія багасловы
Катэгорыя:Пратэстанцкія багасловы
Катэгорыя:Швайцарскія пратэстанцкія дзеячы
Рэфармацыя
Катэгорыя:Рэнэсансныя гуманісты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў кантоне Санкт-Гален
Катэгорыя:Памерлі ў кантоне Цюрых
Катэгорыя:Загінулі ў баі
Катэгорыя:Выпускнікі Венскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід
Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт інфарматыкі і радыёэлектронікі

**Белару́скі дзяржа́ўны ўнівэрсытэ́т інфарма́тыкі і радыёэлектро́нікі** — вышэйшая навучальная ўстанова Беларусі, заснаваная ў сакавіку 1965 году ў якасьці Менскага радыётэхнічнага інстытуту.

На 2020 год месьціўся ў Савецкім раёне Менску па вуліцы Петруся Броўкі, д. 6.

## Мінуўшчына
27 лютага 1964 году Савет міністраў Беларускай ССР зацьвердзіў Пастанову № 78, паводле якой 15 сакавіка 1965 году адчынілі Менскі радыётэхнічны інстытут (МРТІ). 16 лістапада 1993 году Савет міністраў Рэспублікі Беларусь ухваліў Пастанову № 786, паводле якой перайменаваў МРТІ ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі (БДУІР).

У 2013—2014 гадах з БДУІРу адлічылі каля 10 % ад агульнага ліку студэнтаў за непасьпяховасьць.

## Дзейнасьць
У цяперашні час унівэрсытэт рыхтуе інжынэрныя кадры па двух кірунках адукацыі, 36 спэцыяльнасьцях і 25 спэцыялізацыях у вобласьці вылічальнай тэхнікі, праграмнага забесьпячэньня інфармацыйных тэхналёгій, інфарматыкі, інфармацыйнага забесьпячэньня аўтаматызаваных сыстэм, штучнага інтэлекту, аўтаматычнага кіраваньня, радыётэхнікі, радыёэлектронных сыстэм, мікраэлектронікі, тэлекамунікацыяў, праектаваньня радыёэлектронных і электронна-вылічальных сродкаў, электроннага апаратабудаваньня, мэдыцынскай электронікі, тэхнічных сродкаў бясьпекі, мэтралёгіі, стандартызацыі і сэртыфікацыі, эканомікі. На 10 факультэтах і 35 катэдрах па дзённай, вячэрняй, завочнай і дыстанцыйнай формах навучаньня займаецца больш за 15 тысячаў студэнтаў, у тым ліку каля 350 — з краінаў далёкага і блізкага замежжа. У 2001 г. адчынена магістратура, заразь вядзецца падрыхтоўка магістраў па 27 спэцыяльнасьцях БДУІР. Падрыхтоўка навуковых кадраў вышэйшай кваліфікацыі для рэспублікі і іншых краінаў праводзіцца ў асьпірантуры і дактарантуры. Працуюць шэсьць доктарскіх саветаў па абароне дысэртацыяў, якія ахопліваюць 13 тэхнічных і 2 фізыка-матэматычныя спэцыяльнасьці.

## Факультэты і іншыя падразьдзяленьні
* Факультэт кампьютарнага праектаваньня (ФКП)
* Факультэт інфармацыйных тэхналёгіяў і кіраваньня (ФІТК)
* Факультэт радыётэхнікі і электронікі (ФРЭ)
* Факультэт кампутарных сыстэмаў і сетак (ФКСіС)
* Факультэт інфакамунікацыяў (ФІК), да 2017 году — Факультэт тэлекамунікацыяў (ФТК)
* Інжынэрна-эканамічны факультэт (ІЭФ)
* Факультэт завочнага навучаньня (ФЗН)
* Факультэт бесьперапыннага і дыстанцыйнага навучаньня (ФБіДН)
* Факультэт даўнівэрсытэцкай падрыхтоўкі і прафэсійнай арыентацыі (ФДПіПА)
* Ваенны факультэт (ВФ)
* Інстытут павышэньня кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў «Інстытут інфармацыйных тэхналёгіяў» (ІІТ БДУІР)
* ДУА «Ліцэй №1 г. Мінска» пры БДУІР

## Выкладчыкі
* Уладзімер Лемяшонак — беларускі гісторык, доктар гістарычных навук, прафэсар

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 


Катэгорыя:Савецкі раён (Менск)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1964 годзе
Дэвоцыё модэрна

**Дэво́цыё мо́дэрна** ( — «сучасная пабожнасьць») — рух духоўнай адновы ў каталіцтве ў канцы XIV — пачатку XVI стагодзьдзя. Гэты рух бярэ свой пачатак у манаскіх дамах Паўночнай Эўропы ў канцы XIV стагодзьдзя, разам з пачаткам росквіту гуманізму ў Італіі, і меў за мэту духоўнае адраджэньне.

Найбольш славутым прадстаўніком «devotio moderna» зьяўляецца Джэрард Грот. У 1374 годзе ён радыкальна зьмяняе сваё жыцьцё, прысьвячаючы яго практыкаваньню пабожнасьці, служачы Богу і чалавеку. Пажадаў стварыць супольнасьць пабожнасьці, накшталт манахаў, якая б не складала пры гэтым манаскіх шлюбаў. Сьцьвяржаў пры гэтым, што рэлігія палягае ў тым, каб ушаноўваць і любіць Бога, а ня ў тым, каб складаць спэцыяльныя шлюбы. Зь цягам часу, вакол паплечніка Джэрарда Грота — сьвятара Флорэнса Радэвійнса сфармафалася супольнасьць мужчын, якая складалася са сьвятароў і сьвецкіх, якіх пачалі называць «Братамі супольнага жыцьця». Браты маліліся, чыталі духоўныя творы і займаліся фізычнай працай.

Пасьля сьмерці Грота кіраўніком руху стаў Радэвійнс. З гэтага часу рух стаў называцца «devotio moderna».

У 1387 годзе быў закладзены кляштар у Нідэрляндах, дзе члены руху прынялі аўгусьцінскі манаскі статут. Папа Рымскі Баніфацы ІХ зацьвердзіў у 1395 годзе канстытуцыю руху. Распаўсюджаньне руху ў Нідэрляндах прывяло да стварэньня кангрэгацыі Віндэшэйм. Гэтая кангрэгацыя апрача ўсяго іншага, займалася адукацыяй. Каб утрымліваць сваю супольнасьць, яе члены перапісвалі кнігі, аздаблялі іх, пазьней заняліся кнігадрукаваньнем. Для «devotio moderna» характэрны мэтад простай і даступнай для кожнага малітвы, прага хрысьціянскай дасканаласьці, поўнага зьяднання з Богам праз давер да волі Бога. Рух спалучаў у сабе элемэнты схалястыкі і гуманізму.

Найбольш вядомым выражэньнем «devotio moderna» зьяўляецца кніга Тамаша Кемпійскага (Томаса Хэмеркена, каля 1380—1471) «*Аб прыпадабненьні да Хрыста*» («*De imitatione Christi*»). У гэтым творы, які абапіраецца на Біблію, паказаны шлях пошуку хрысьціянскай дасканаласьці. Кніга шмат разоў перавыдавалася ў розныя часы і на розных мовах. Рух «devotio moderna» быў распаўсюджаны ў Нямеччыне, Швайцарыі, Францыі і іншых эўрапейскіх землях.

Катэгорыя:Гісторыя каталіцтва
Катэгорыя:Гісторыя Дэвэнтэру
Катэгорыя:Хрысьціянскі містыцызм
Катэгорыя:Рыма-каталіцтва ў Нідэрляндах
Катэгорыя:Гісторыя хрысьціянства ў Нідэрляндах
Оўэн Барфілд

**О́ўэн Ба́рфілд** (; 9 лістапада 1898 — 14 сьнежня 1997) — брытанскі філёзаф, паэт і крытык. Уваходзіў у клюб Інклінгаў, сябраваў з Джонам Толкінам і Клайвам Льюісам.

Катэгорыя:Брытанскія філёзафы
Катэгорыя:Інклінгі
Балканскі моўны зьвяз

**Балканскі моўны зьвяз** () — тэрмін, з дапамогай якога аб’ядноўваюцца генэтычна аддаленыя мовы Балканскай паўвыспы на аснове падабенства граматыкі, сынтаксісу, лексыкі і фанэтыкі. Трэба адзначыць, што падабенства слоўнікавага складу гэтых моваў невялікае, у той час як граматычная блізкасьць больш значная.

## Мовы

Мовы, аб’яднаныя агульнымі рысамі, адносяцца да розных групаў індаэўрапейскай сям’і.
* альбанская мова
* грэцкая мова
* румынская, арамунская, мегленарумынская, істрарумынская мовы (раманская група)
* баўгарская, македонская, тарлацкі дыялект сэрбскай мовы (славянская група)
* цыганская мова (індаіранская група)

Катэгорыя:Мовы
Катэгорыя:Балканы
Манама

**Мана́ма** (, *Al-Manāmah*) — сталіца Бахрэйну, разьмяшчаецца на ўзьбярэжжы Пэрсыдзкай затокі, на паўночным усходзе выспы Бахрэйн. Гэта самы вялікі горад краіны, мае 162 000 жыхароў (2001), што складае чацьвертую частку агульнай колькасьці насельніцтва Бахрэйну.

Манама ўзгадваецца ў ісламскіх хроніках з 1345 году. Была заваявана ў 1521 годзе партугальцамі, пасьля пэрсамі ў 1602 годзе. З 1783 году была пад уладай дынастыі Аль Каліфаў. У 1958 годзе Манама была абвешчаная вольным портам, а ў 1971 годзе стала сталіцай незалежнага Бахрэйну.

Эканамічная база Манамы ідэнтычна з базай усяго Бахрэйну — здабыча і перапрацоўка нафты, будаўніцтва караблёў, рыбалоўства. Манаму абслугоўвае міжнародны аэрапорт на высьпе Аль-Мухарак, з горадам яго злучае шаша, якая пракладзеная па дамбе. У Манаме знаходзіцца і ўнівэрсытэт Бахрэйну, які распачаў сваю дзейнасьць у 1986 годзе.

Раней Манама існавала як адзін з раёнаў Бахрэйну, а з 3 ліпеня 2002 году ўвайшла ў склад адной зь пяці губэрняў (Сталічная губэрня).

Клімат пераходны ад трапічнага да субтрапічнага; сярэдняя тэмпэратура студзеня 16&nbsp;°C, жніўня 31&nbsp;°C, ападкаў выпадае каля 90 мм у год.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сталіцы Азіі
Катэгорыя:Бахрэйн
Ціхаакіянскі дывізіён (НХЛ)

**Ціхаакіянскі дывізіён** Нацыянальнай хакейнай лігі быў заснаваны ў 1993 як частка Заходняй канфэрэнцыі, папярэднікам яго быў Дывізіён Смайта.

## Каманды
* Анагайм Дакс
* Арызона Каётыз
* Ванкувэр Кэнакс
* Калгары Флэймз
* Лос-Анджэлес Кінгс
* Сан-Хасэ Шаркс
* Эдмантан Ойлерз

## Зьмены ў складзе дывізіёну
### 1993—1995
* Анагайм Дакс
* Ванкувэр Кэнакс
* Калгары Флэймз
* Лос-Анджэлес Кінгс
* Сан-Хасэ Шаркс
* Эдмантан Ойлерз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1992—1993 гадоў|сэзону 1992—1993 гадоў]]
* Калгары Флэймз, Эдмантан Ойлерз, Лос-Анджэлес Кінгс, Сан-Хасэ Шаркс і Ванкувэр Кэнакс прыйшлі з Дывізіёну Смайта
* Была дададзеная каманда Анагайм Дакс

### 1995—1998
* Анагайм Дакс
* Ванкувэр Кэнакс
* Каларада Эвэланш
* Калгары Флэймз
* Лос-Анджэлес Кінгс
* Сан-Хасэ Шаркс
* Эдмантан Ойлерз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1994—1995 гадоў|сэзону 1994—1995 гадоў]]
* Квэбэк Нордыкс пераяжджае ў Дэнвэр (Каларада), каб стаць Каларада Эвэланш
* Каларада Эвэланш прыйшла з Паўночна-ўсходняга дывізіёну

### 1998—2013
* Анагайм Дакс
* Далас Старз
* Лос-Анджэлес Кінгс
* Сан-Хасэ Шаркс
* Фінікс Каётыз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1997—1998 гадоў|сэзону 1997—1998 гадоў]]
* Калгары Флэймз, Каларада Эвэланш, Эдмантан Ойлерз і Ванкувэр Кэнакс перайшлі ў новы Паўночна-заходні дывізіён
* Далас Старз і Фінікс Каётыз прыйшлі з Цэнтральнага дывізіёну

### 2013—2014
* Анагайм Дакс
* Ванкувэр Кэнакс
* Калгары Флэймз
* Лос-Анджэлес Кінгс
* Фінікс Каётыз
* Сан-Хасэ Шаркс
* Эдмантан Ойлерз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 2012—2013 гадоў|сэзону 2012—2013 гадоў]]
* Далас Старз перайшлі ў Цэнтральны дывізіён
* Ванкувэр Кэнакс, Калгары Флэймз, Эдмантан Ойлерз прыйшлі з Паўночна-заходняга дывізіёну

### З 2014 году
* Анагайм Дакс
* Арызона Каётыз
* Ванкувэр Кэнакс
* Калгары Флэймз
* Лос-Анджэлес Кінгс
* Сан-Хасэ Шаркс
* Эдмантан Ойлерз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 2013—2014 гадоў|сэзону 2013—2014 гадоў]]
* «Фінікс Каётыз» перайменаваныя ў «Арызона Каётыз»

## Чэмпіёны дывізіёну
* 1994 — Калгары Флэймз
* 1995 — Калгары Флэймз
* 1996 — Каларада Эвэланш
* 1997 — Каларада Эвэланш
* 1998 — Каларада Эвэланш
* 1999 — Далас Старз
* 2000 — Далас Старз
* 2001 — Далас Старз
* 2002 — Сан-Хасэ Шаркс
* 2003 — Далас Старз
* 2004 — Сан-Хасэ Шаркс
* 2005 — Лакаўт
* 2006 — Далас Старз
* 2007 — Анагайм Дакс
* 2008 — Сан-Хасэ Шаркс
* 2009 — Сан-Хасэ Шаркс
* 2010 — Сан-Хасэ Шаркс
* 2011 — Сан-Хасэ Шаркс
* 2012 — Фінікс Каётыз
* 2013 — Анагайм Дакс
* 2014 — Анагайм Дакс

## Уладальнікі [[Кубак Стэнлі|Кубка Стэнлі]]
# 1996 — Каларада Эвэланш
# 1999 — Далас Старз
# 2007 — Анагайм Дакс
# 2012 — Лос-Анджэлес Кінгс
# 2014 — Лос-Анджэлес Кінгс

## Глядзіце таксама
* Нацыянальная хакейная ліга
* Заходняя канфэрэнцыя
* Цэнтральны дывізіён
* Дывізіён Смайта

Катэгорыя:Нацыянальная хакейная ліга
Сьцісканьне зьвестак

**Сьцісканьне зьвестак** — працэдура перакадаваньня зьвестак, якая ажыцьцяўляецца з мэтай памяншэньня іх аб’ёму. Ужываецца для больш рацыянальнага выкарыстаньня сродкаў захоўваньня і перадачы зьвестак.

Сьцісканьне бывае бяз стратаў (калі магчымае аднаўленьне зыходных дадзеных без скажэньняў) або са стратамі (аднаўленьне магчымае з малаважнымі скажэньнямі). Сьцісканьне бяз стратаў выкарыстоўваецца пры апрацоўцы кампутарных праграмаў і зьвестак. Сьцісканьне з стратамі звычайна ўжываецца для скарачэньня аб’ёму гукавай, фота- і відэаінфармацыі, яно значна больш эфектыўнае за сьцісканьня бяз стратаў.

Сьцісканьне заснаванае на пазбаўленьні надмернасьці інфармацыі, якая зьмяшчаецца ў зыходных дадзеных. Прыкладам надмернасьці зьяўляецца паўтор у тэксьце фрагмэнтаў (напрыклад, слоў натуральнай або машыннай мовы). Падобная надмернасьць звычайна выдаляецца заменай паслядоўнасці, якая паўтараецца, карацейшым значэньнем (кодам). Іншы выгляд надмернасьці зьвязаны з тым, што некаторыя значэньні ў зьвестках, якія сьціскаюцца, сустракаюцца часьцей за іншя, пры гэтым магчыма замяняць частыя дадзеныя карацейшымі кодамі, а рэдкія — даўжэйшымі (імавернаснае сьцісканьне). Сьцісканне апісаным чынам дадзеных, якія не валодаюць уласцівасьцю надмернасьці (напрыклад, выпадковы сыгнал або шум), немагчымае. Таксама, звычайна немагчыма сьціснуць зашыфраваную інфармацыю.

### Альгарытмы сьцісканьня тэкстаў/файлаў невядомага фармату
Маецца 2 асноўных падыходы да сьцісканьня файлаў невядомага фармату.
* На кожным кроку альгарытму сьцісканьня наступны сымбаль зьмяшчаецца як ёсьць (з адмысловым сьцягам, які азначае, што ён ня сьціснуты), альбо паказваюцца межы слова з папярэдняга кавалка, якое супадае з наступнымі сымбалямі файла. Разархіваваньне файлаў сьціснутых такім чынам выконваецца вельмі хутка, таму гэтыя альгарытмы выкарыстоўваюцца для стварэньня самараспакоўных праграм.
* Для кожнай пасьлядоўнасьці ў кожны момант часу зьбіраецца статыстыка яе сустракальнасьці у файле. На яе аснове вылічаецца верагоднасьць значэньняў для чарговага сымбалю. Пасьля гэтага можна ўжываць арытмэтычнае кадаваньне або кадаваньне Хафмана для замены часта пасьлядоўнасьцяў, якія сустракаюцца часта, на карацейшыя, а пасьлядоўнасьцяў, якія сустракаюцца рэдка, — на даўжэйшыя.

Катэгорыя:Інфармацыйныя тэхналёгіі
Лічбавая сувязь

**Лічбавая сувязь** — вобласьць тэхнікі, зьвязаная зь перадачай *лічбавых дадзеных* на адлегласьць.

У цяперашні час лічбавая сувязь паўсюдна выкарыстоўваецца таксама і для перадачы *аналягавых* (бесперапынных па ўзроўні і часе, напрыклад прамова, малюнак) сыгналаў, якія для гэтай мэты пераўтвараюцца ў лічбавую форму (дыскрэтызуюцца). Такое пераўтварэнне заўсёды зьвязанае са стратамі, г.зн. аналягавы сыгнал уяўляецца ў лічбавым выглядзе зь некаторай недакладнасьцю.

Сучасныя сыстэмы лічбавай сувязі выкарыстоўваюць кабэльныя (у тым ліку валаконна-аптычныя), спадарожнікавыя, радыёрэлейныя і іншыя лініі і каналы сувязі, у тым ліку і аналягавыя.

## Лінія сувязі «пункт-пункт»
Абсталяваньне, якое ажыцьцяўляе фармаваньне зьвестак з карыстальніцкай інфармацыі, а таксама паданьне зьвестак у выглядзе, зразумелым карыстальніку, завецца тэрмінальным абсталяваньнем (канцавое абсталяваньне дадзеных). Абсталяваньне, якое пераўтварае дадзеныя ў форму прыдатную для перадачы па лініі сувязі і якое ажыцьцяўляе зваротнае пераўтварэньне, завецца канцавым абсталяваньнем лініі сувязі (апаратура канала дадзеных). Тэрмінальным абсталяваньнем можа служыць кампутар, канцавым абсталяваньнем звычайна служыць мадэм.

Перадача сыгналу зьдзяйсьняецца *сымбалямі*. Кожны сымбаль уяўляе сабою вызначаны стан сыгнала ў лініі, мноства такіх станаў вядомае. Такім чынам, знак перадае некаторую колькасьць інфармацыі, звычайна адзін або некалькі біт.

Колькасьць сымбаляў, якія перадаюцца ў адзінку часу, завецца хуткасьцю маніпуляцыі або *сымбальнай хуткасьцю* (baud rate). Яна вымяраецца ў бодах (1 бод = 1 сымбаль у сэкунду). Колькасьць інфармацыі, якая перадаецца ў адзінку часу, завецца хуткасьцю перадачы інфармацыі і вымяраецца ў *бітах у сэкунду*. Існуе распаўсюджаная памылка, што біт у сэкунду і бод — гэта адно і тое ж, але гэта дакладна, толькі калі кожны знак перадае толькі адзін біт, што бывае ня вельмі часта.

Пераўтварэньне дадзеных у форму, прыдатную для перадачы па лініі/канале сувязі, завецца мадуляцыяй. 

## Тэхналёгіі лічбавай сувязі
Наступныя тэхналёгіі знаходзяць ужываньне ў лічбавай сувязі:

* Кадаваньне крыніцы інфармацыі
* Сьцісканьне зьвестак
* Шыфраваньне дадзеных
* Завадаўстойлівае кадаваньне''
* Мадуляцыя.

## Літаратура
* Прокис Дж. Цифровая связь. Пер. с англ. / Под ред. Д. Д. Кловского. - М.: Радио и связь, 2000. 
* Романов А.И. Основы телекоммуникационных сетей: Учебное пособие для вузов - К., 2002 - 152с., ил. 84
* Скляр Б. Цифровая связь. Теоретические основы и практическое применение. Изд. 2-е, испр.: Пер. с англ. - М.: Издательский дом "Вильямс", 2004 - 1104 с. ISBN 5-8459-0497-8 
* Феер К. Беспроводная цифровая связь. Методы модуляции и расширения спектра. Пер. с англ. - М.: Радио и связь, 2000.

Катэгорыя:Сувязь
Катэгорыя:Інфармацыйныя тэхналёгіі
Компас

**Ко́мпас** — прылада, якая паказвае кірунак геаграфічнага або магнітнага мэрыдыяну. Служыць для арыентаваньня на мясцовасьці адносна кірункаў сьвету. Выкарыстоўваецца ў марской навігацыі, авіятранспарце, геадэзіі, горнай, ваеннай справе, спартовым арыентаваньні і турызьме. Адрозьніваюць магнітны компас, гіракомпас і электронны компас.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Навігацыя
Сіньцьзян-Уйгурскі аўтаномны раён

**Сіньцьзя́н** (, піньінь: *Xīnjiāng*, ; , лац.: *Shinjang*), афіцыйна — **Сіньцьзя́н-Уйгу́рскі аўтаномны раён** (, піньінь: *Xīnjiāng Wéiwú'ěr Zìzhìqū*; , трансьл.: *Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni*) — аўтаномны раён на крайнім паўночным захадзе Кітайскай Народнай Рэспублікі. Частка тэрыторыі Сіньцзяну на поўнач ад гораў Цянь-Шаню завецца Джунгарыя (ад манг. Зүүнгар — «левая рука»; калм. Зүн Һар; каз. Жоңғария; кырг. Жуңгарстан; кіт. 準噶爾 (Чжуньгаэр); уйг. Җуңғар ойманлиғи/جۇڭغار ئويمانلىغى). Гістарычна гэты край называўся Ўсходнім Туркестанам, і гэтай назьве дагэтуль сьледуюць многія прадстаўнікі карэннага цюрскамоўнага насельніцтва.

Сталіцай Сіньцзян-Уйгурскага аўтаномнага раёну зьяўляецца места Ўрумчы, адносна малады горад, асабліва ў параўнаньні з гарадамі з багатым гістарычным мінулым — гістарычнай сталіцай краю Кашгарам або Яркандам, Кульджай ці Турфанам. Іншымі славутасьцямі Сіньцьзяну зьяўляюцца гарады Шыхэцы, прадмесьце Ўрумчы Чандзі, горад нафтавікоў Карамай, Алтай — казаскі горад ля падножжа аднайменнага горнага ланцугу, Корла, Хамі, Манас, Аксу і Хатан — старажытны горад на поўдні Тарымскай нізіны.

## Гаспадарка
* Газаправод «Сярэдняя Азія — Кітай»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Tianshannet: Сіньцзян, адміністрацыйны падзел

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кітаю
Эканоміка Турэччыны

**Эканоміка [[Турэччына|Турэччыны]]** ў 1980-х зьведала рэформу і ў цяперашні час характарызуецца значным падзелам на сэктары й перавагай рынкавых адносін. Урад Эрдагана працягнуў курс на лібэралізацыю эканомікі, прыватызуючы дзяржаўныя канцэрны й адчыняючы доступ на ўнутраны рынак для замежных фундатараў.

## Структура
Доля прамысловасьці ў эканоміцы краіны складае каля 28%, сельскай гаспадаркі — 15%, будаўніцтва — 6%, паслуг — 51%. Увогуле ў аб’ёме прамысловай вытворчасьці найбольшую вагу мае апрацоўчая прамысловасьць (84%, уключаючы будаўніцтва). Таксама разьвіты тэкстыльная, гарбарная, харчовая, хімічная, фармацэўтычная галіны, энэргетыка, мэталюргія, суднабудаваньне, аўтамабілебудаваньне й вытворчасьць электрабытавых тавараў. Дынамічнаю галіною зьяўляецца турызм. У цяперашні час з-за канкурэнцыі з боку краінаў Усходняй Азіі тэкстыльная прамысловасьць Турэччыны мае спад (-12% у 2005). З найбольш дынамічных галін можна вылучыць аўтамабільную (+9,6% у 2005) і хімічную прамысловасьць (+7,2% у 2005).

## Паказчыкі
Рост ВУП у 2004 склаў 8,9%, у 2005 — 5,1%, у 2006 прагназуецца 6—6,5%. Такім чынам, эканоміка цалкам аднавілася пасьля крызісу 2001, калі спад склаў амаль 10%.

Дэфіцыт зьнешняга гандлю ў 2005 дасягнуў $43 млрд, што на 25% паказчыку 2004 году.

20% насельніцтва жывуць за мяжой галечы.

## Эканамічныя сувязі
### З Расеяй
У 2005 годзе таваразварот паміж Расеяй і Турэччынай дасягнуў рэкорднага за ўсе гады паказчыку — амаль 15 млрд даляраў. Па прагнозах Мінпрамэнэрга РФ у 2008 годзе ён можа дасягнуць 25 млрд даляраў.

Асноўная складнік расейскага экспарту прыходзіцца на паліўна-энэргетычныя тавары (больш 62 %). Затым зьмяшчаюцца мэталявырабы (28,1 %), хімтавары (4 %), драўніна й цэлюлёзна-папяровая прадукцыя (2,4 %), сельгаставары (1,6 %). У Турцыю паступае расейскі газ па трубаправодзе, пракладзенаму па дне Чорнага мора.

У імпарту з Турцыі пераважаюць тэкстыль і тэкстыльныя вырабы, машыны і транспартныя сродкі, прадукцыя хімічнай прамысловасьці й харчовыя тавары. У апошнія гады актывізавалася ўдзел турэцкіх кампаній у будаўніцтве розных аб’ектаў у Расеі. У Расеі ў цяперашні час працуе больш 150 турэцкіх будаўнічых фірм. З канца 1980-х гадоў турэцкімі фірмамі пабудавана ў Расеі каля 800 аб’ектаў.
Геаграфічныя каардынаты

**Геаграфі́чныя каардына́ты** — шырата і даўгата, вызначаюць становішча пункта на зямной паверхні.

* **Шырата** φ — кут паміж лініяй, якая праходзіць праз дадзены пункт і цэнтар Зямлі і роўніцай экватару, які адлічвацца ад 0 да 90° у абодва бакі ад экватару. Геаграфічную шырату пунктаў, якія ляжаць у паўночным паўшар'і, (паўночная шырата) прынята лічыць дадатнай, шырату пунктаў у паўднёвым паўшар'і — адмоўнай.
* **Даўгата** λ — кут паміж роўніцай мэрыдыяну, які праходзіць праз дадзены пункт, і роўніцай пачатковага нулявога мэрыдыяну, ад якога вядзецца адлік даўготаў. На Зямлі нулявы мэрыдыян праходзіць праз Грынвіч і завецца Грынвіцкім мэрыдыянам. Даўготы ад 0 да 180° на ўсход ад нулявога мэрыдыяну завуць усходнімі, на захад — заходнімі.

## Вонкавыя спасылкі
* Геаграфічныя каардынаты ўсіх гарадоў на Зямлі


Катэгорыя:Навігацыя
Мальдыўскія астравы

**Мальдыўскія астравы (Мальдывы)** — дзяржава, якая ляжыць на групе атолаў у Індыйскім акіяне, зьмешчаных на поўдзень ад Індыі.

## Эканоміка
Аснова эканомікі Мальдыўскай рэспублікі — турызм і зьвязаныя зь ім галіны. Гэта абумоўлена спрыяльнымі прыроднымі ўмовамі і шыкоўнымі пляжамі. У 1997 годзе Мальдывы наведала 325 тыс. турыстаў, у 2016 годзе — 1 млн 286 тыс. Разьвітыя таксама рыбалоўства, суднаходзтва і гандаль. Доля ў СУП: індустрыі турызму — 25%, рыбалоўства — 16%, суднаходзтва і гандлю — 20% (1997), сельскай гаспадаркі — 18,2%. СНП на душу насельніцтва — 990 даляраў ЗША (1995 год). Асноўная сельскагаспадарчая культура — какосавая пальма, вырошчваюць таксама рыс, гародніна, дыні, садавіна, хлебнае дрэва. Асноўныя транспартныя сродкі — ветразныя і маторныя судны. Чыгунак няма.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Інфармацыя пра Мальдывы
* Фатаздымкі з Мальдываў
Яхім Топал

**Я́хім Топал** (; нар. 4 жніўня 1962 году, Прага) — сучасны чэскі паэт, празаік, журналіст і музыкант. Сын літаратара Ёзэфа Топала і брат музыканта і паэта Філіпа Топала.

## Творчасьць

Да 1898 году друкаваўся толькі ў самвыдаце. Пісаў пераважна паэзію і песенныя тэксты, якія пасьля 1989 году выдаў у двух зборніках — «*Miluju tě k zbláznění*» і «*V úterý bude válka*». Супрацоўнік часопісаў «*Revolver Revue*» i «*Respekt*». За апазыцыйную дзейнасьць за часамі сацыялізму быў арыштаваны і зьмешчаны ў вар’ятню.

У 1994 годзе апублікаваў першы раман — «Сястра», постмадэрністычнае апісаньне зьменаў у Чэхаславаччыне на пераломе 80-х і 90-х гадоў.

## Бібліяграфія
* «*Miluju tě k zbláznění*» (1991, «Я кахаю цябе да вар’яцтва»)
* «*V úterý bude válka*» (1992, «У аўторак будзе вайна»)
* «*Sestra*» (1994, «Сястра»)
* «*Anděl*» (1995, «Анёл»: беларускі пераклад — у 2008 годзе ў выдавецтве «Логвінаў»)
* «*Noční práce*» (2001, «Начная праца»)
* «*Supermarket sovětských hrdinů*» (2004, «Супэрмаркет савецкіх герояў»)
* «*Kloktat dehet*» (2005)
* «*Chladnou zemí*» (2009)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Паэзія Яхіма Топала ў часопісе ARCHE (пераклад Марыі Мартысевіч)

Катэгорыя:Чэскія літаратары
Ісабэль Альлендэ

**Ісабэль Альлендэ** (;  2 жніўня 1949, Ліма) — чылійская пісьменьніца. Прадстаўніца магічнага рэалізму. 

## Бібліяграфія
* „La casa de los espíritus“ (1982, „Дом духаў“) 
* „La gorda de porcelana“ (1984) 
* „De amor y de sombra“ (1984, „Пра каханьне і цень“) 
* „Eva Luna“ (1987) 
* „Cuentos de Eva Luna“ (1989) 
* „El plan infinito“ (1991 „Бясконцы плян“) 
* „Paula“ (1994) 
* „Afrodita“ (1997, „Афрадыта“) 
* „Hija de la fortuna“ (1999, „Дачка фартуны“) 
* „Retrato en sepia“ (2000, „Партрэт сэпіяй“) 
* „La ciudad de las bestias“ (2002, „Горад пачвар“)
* „Mi país inventado“ (2003) 
* „La reino del dragón de oro“ (2003, „Каралеўства залатога цмока“) 
* „El Bosque de los Pigmeos“ (2004, „Лес пігмеяў“) 
* „El zorro“ (2005)

## Крыніцы

Катэгорыя:Чылійскія літаратары
Паўночна-заходні дывізіён (НХЛ)

**Паўночна-заходні дывізіён** Нацыянальнай хакейнай лігі быў заснаваны ў 1998 годзе як частка Заходняй канфэрэнцыі. Праіснаваў да 2013 году, калі структура дывізіёнаў была зьмененая.

## Склад дывізіёну
### 1998—2000
* Ванкувэр Кэнакс
* Каларада Эвэланш
* Калгары Флэймз
* Эдмантан Ойлерз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1997—1998 гадоў|сэзону 1997—1998 гадоў]]
* Усе каманды прыйшлі зь Ціхаакіянскага дывізіёну

### 2000—2013
* Ванкувэр Кэнакс
* Каларада Эвэланш
* Калгары Флэймз
* Мінэсота Ўайлд
* Эдмантан Ойлерз

#### Зьмены пасьля [[НХЛ у сэзоне 1998—1999 гадоў|сэзону 1998—1999 гадоў]]
* Была дададзеная каманда Мінэсота Ўайлд

## Расфармаваньне пасьля [[НХЛ у сэзоне 2012—2013 гадоў|сэзону 2012—2013 гадоў]]
* Ванкувэр Кэнакс, Калгары Флэймз і Эдмантан Ойлерз пераведзеныя ў Ціхаакіянскі дывізіён
* Каларада Эвэланш і Мінэсота Ўайлд пераведзеныя ў Цэнтральны дывізіён

## Чэмпіёны дывізіёну
* 1999 — Каларада Эвэланш
* 2000 — Каларада Эвэланш
* 2001 — Каларада Эвэланш
* 2002 — Каларада Эвэланш
* 2003 — Каларада Эвэланш
* 2004 — Ванкувэр Кэнакс
* 2005 — Лакаўт
* 2006 — Калгары Флэймз
* 2007 — Ванкувэр Кэнакс
* 2008 — Мінэсота Ўайлд
* 2009 — Ванкувэр Кэнакс
* 2010 — Ванкувэр Кэнакс
* 2011 — Ванкувэр Кэнакс
* 2012 — Ванкувэр Кэнакс
* 2013 — Ванкувэр Кэнакс

## Уладальнікі [[Кубак Стэнлі|Кубка Стэнлі]]
* 2001 — Каларада Эвэланш

## Глядзіце таксама
* Нацыянальная хакейная ліга
* Заходняя канфэрэнцыя
* Цэнтральны дывізіён
* Ціхаакіянскі дывізіён

Катэгорыя:Нацыянальная хакейная ліга
Шэн Шыцай

**Шэн Шыцай** () (1897 — 13 ліпеня 1970) — кітайскі ваенны дзяяч, губэрнатар Сіньцзяна.

Нарадзіўся ў Кайюані у правінцыі Ляонін. У 1931 годзе Шэн Шыцай быў прызначаны тагачасным генэрал-губэрнатарам Цзінь Шужэнем () на пост афіцэра кіраваньня нагляду (душу) і пасаду інструктара пры ваеннай вучэльні. У кастрычніку 1933 году ў выніку чарговага палітычнага перавароту, зьдзейсьненага белагвардзейцамі пры падтрымцы далучыўшыхся да іх шырокіх народных масаў, Цзінь Шужэнь быў пазбаўлены ўлады. На губэрнатарскую пасаду ў Сіньцзяне ўзышоў Шэн Шыцай. Пры падтрымцы Савецкага Саюзу падавіў мусульманскае паўстаньне ў Сіньцзяне, але ўзамен на падтрымку быў вымушаны пайсьці на некаторыя пагадненьні з СССР, па якім Савецкі Саюз фактычна атрымліваў кантроль над Сіньцзянам. Па патрабаваньні Сталіна ў 1939 годзе Шэн Шыцай уступіў у Камуністычную Партыю Савецкага Саюзу (КПСС).

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* К. В. Бармин. Роль американского фактора в смене правительства Синьцзяна в 1944 г.

Катэгорыя:Гісторыя Сіньцзяну
Вялейска-Менская водная сыстэма

**Вялейска-Менская водная сыстэма** — сыстэма водазабесьпячэньня Менску пасродкам перакіду вады зь Вяльлі (басэйн Нёмана) у Сьвіслач (басэйн Дняпра). Пачатак будаўніцтва ў 1968 годзе, сыстэма здадзеная ў эксплюатацыю 15 студзеня 1976 году.

У Вялейска-Менскую водную сыстэму ўваходзіць Вялейскае вадасховішча, галоўнае ў сыстэме і самае буйное ў Беларусі. Вялейскае вадасховішча створана на рацэ Вяльлі, знаходзіцца ў вадазборным басэйне Нёмана і ляжыць на 75 м ніжэй Менску. Канал зь Вялейскага вадасховішча, па якім паступае вада ў Заслаўскае вадасховішча, мае працягласьць 62,5 км. На трасе канала маецца 5 помпавых станцыяў магутнасьцю 22 м³/с кожная, якія па 4 трубаправодах падымаюць ваду на 75 м да водападзелу ў раёне Радашкавічаў і перапампоўваюць яе ў Заслаўскае вадасховішча. Па трасе канала можа перакідацца да 480 млн м³ вады за год.

Заслаўскае вадасховішча прымае з канала вялейскую ваду.

Вадасховішчы Крыніца і Дразды разьмешчаныя ніжэй Заслаўскага вадасховішча на рацэ Сьвіслач. За вадасховішчам Дразды разьмешчана Камсамольскае возера.

Па каскадзе вадасховішчаў на Сьвіслачы вялейская вада паступае ў Менск, далей ідзе ў Бярэзіну. У межах гораду Менску пабудаваныя водна-дэкаратыўныя сыстэмы — Сьляпянская і Лошыцкая.

У выніку ўводу Вялейска-Менскай воднай сыстэмы адбылося істотнае павелічэньне воднасьці ракі Сьвіслач, палепшылася водазабесьпячэньне прамысловасьці Менску, праведзеныя значныя працы па водным добраўпарадкаваньні гораду, створаныя новыя водныя аб’екты, якія палепшылі ўмовы адпачынку насельніцтва ў прыгараднай зоне беларускай сталіцы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вялейска-Менская водная сыстэма
Катэгорыя:Прырода Беларусі
Катэгорыя:Геаграфічныя аб’екты
Вялейскае вадасховішча

**Вялейскае вадасховішча** (*Вялейскае мора*) — найбуйнейшае вадасховішча Беларусі, на сутоках Вяльлі з Сэрваччу, Ільліяй, Касуткай. Знаходзіцца ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці, за 5 км на ўсход ад места Вялейкі. Галаўное гідразбудаваньне Вялейска-Менскай воднай сыстэмы. Плошча паверхні 64,6 км². Даўжыня 27 км, найбольшая шырыня 3 км. Найбольшая глыбіня дасягае 13 м, сярэдняя складае 3,7 м. Аб'ём запаўненьня 238 млн. м³.

Уздоўж берагоў вадасховішча стаяць места Вялейка, гістарычнае мястэчка Вязынь, вёскі Рабунь, Сосенка, Чыжэвічы. На плаціне вадасховішча разьмяшчаецца Вялейская ГЭС. 

## Апісаньне
Катлавіна рачнога тыпу, выцягнутая з захаду на ўсход. Схілы спадзістыя, пераважна пад лесам. Берагавая лінія слабапарэзаная, у месцах утоку рэкаў буйныя затокі. Берагі нізкія, маюць вышыню 0,5—1 м, складаюцца зь пяскоў і суглінкаў. Вадазбор (плошча 4120 км²) знаходзіцца ва ўсходняй частцы Нарачанска-Вялейскай нізіны. Рэльеф спадзіста-хвалісты, грунты — розназярністыя пяскі, у паніжэньнях тарфянікі. Каля 35% пад мяшаным лесам і хмызьняком, 7% пад балотамі і забалочанымі землямі, 30% пад ворывам.

Дно высьцілаецца розназярністымі пяскамі, пад тарфянікамі да 15% плошчы. На паўднёвым беразе пясковыя пляжы. Мае 10 выспаў, берагі якіх актыўна размываюцца.

Вадасховішча сярэднеэўтрофнае. Упадаюць рэкі Жучка, Орпа і Грэзьніца. Зарастае нязначна, агульная плошча зарастаньня каля 10%. 

## Флёра і фаўна
На мелкаводьдзі асобныя дзялянкі рдзестаў і драсёну земнаводнага. 

У вадасховішчы водзяцца шчупак, лешч, акунь, карась, плотка, верхаводка ды іншыя віды рыбаў.

На выспах гняздоўі чаек, качак, у асобныя гады — лебедзяў. 

## Гісторыя
Будаваньне вадасховішча пачалі ў 1968 годзе, пры тым затапілі 9 вёсак. Дзеля павелічэньня водазабесьпячэньня Менску частку сьцёку больш паўнаводных рэк Беларусі перакінулі ў раку Сьвіслач. Адначасна з будаваньнем вадасховішча зрабілі водны канал, якім воды Вяльлі пачалі перакідваць у Сьвіслач з уздымам на ўзровень больш за 70 мэтраў. У 1973 годзе перакрылі раку Вяльлю. У пачатку 1975 году воды вадасховішча накіравалі каналам да Менску. 

У кастрычніку 1995 году пачалося будаваньне Вялейскай ГЭС, а ў красавіку 1998 году першую чаргу ГЭС увялі ў эксплюатацыю з падлучэньнем у энэргасыстэму «Менскэнэрга». У красавіку 2002 году пачала працаваць другая чарга. Агульная ўсталяваная магутнасьць ГЭС склала 1000 кВт (за год 7,5 млн кВт электраэнэргіі).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл./ БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с, 40 л. ил.

Катэгорыя:Вялейска-Менская водная сыстэма
Катэгорыя:Геаграфія Вялейскага раёну
Катэгорыя:Вадасховішчы Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1975 годзе
Катэгорыя:Вадасховішчы Менскай вобласьці
Будслаў (пасёлак)

**Бу́дслаў** — пасёлак у Мядзельскім раёне Менскай вобласьці, за 6 км на захад ад вёскі Будслаў. Будслаў уваходзіць у склад Будслаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 136 чалавек
* 2010 год — 91 чалавек

## Транспарт
Чыгуначная станцыя на лініі Полацак — Маладэчна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Будслаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёну
Крыніца (вадасховішча)

**Крыні́ца** — вадасховішча на паўночным захадзе Менску. Утворана ў 1975 годзе плацінай на рацэ Сьвіслач для воднага добраўпарадкаваньня прыгараднай зоны Менску. Уваходзіць у склад Вялейска-Менскай воднай сыстэмы. Плошча 0,96 км². Даўжыня 2,8 км, найбольшая шырыня 0,7 км, найбольшая глыбіня 5,2 м, сярэдняя 1,9 м. Аб’ём 1,82 млн м³. Плошча вадазбору 610 км².

Катэгорыя:Вялейска-Менская водная сыстэма
Катэгорыя:Вадасховішчы Беларусі
Польская Вікіпэдыя

**Польская Вікіпэдыя** () — разьдзел Вікіпэдыі на польскай мове. На сёньняшні дзень зьмяшчае  .

Гэта 10-я паводле велічыні Вікіпэдыя ў сьвеце, другая найбуйнейшая Вікіпэдыя на славянскай мове. Гэта 9-ы разьдзел Вікіпэдыі, заснаваны 26 верасьня 2001 году. 16 верасьня 2005 году колькасьць артыкулаў у польскай Вікіпэдыі дасягнула 100 000, 21 сьнежня 2005 году — 150 000, 26 студзеня 2006 году — 200 000, 26 верасьня 2006 году — 300 000, 17 лютага 2007 году — 350 000, 14 траўня 2008 году — 500 000, 7 лістапада 2008 году — 550 000, 30 красавіка 2009 году — 600 000, 12 траўня 2010 году — 700 000, 24 верасьня 2013 — 1 000 000, 14 сьнежня 2021 — 1 500 000.

Колькасьць артыкулаў у польскай Вікіпэдыі значна павялічылася дзякуючы робатам. У ліпені 2005 году робат tsca.bot быў запраграмаваны для загрузкі статыстыкі з афіцыйных дзяржаўных старонак інфармацыі пра францускія, польскія і італьянскія муніцыпалітэты. За некалькі месяцаў робат загрузіў больш за 40 000 артыкулаў. Робаты загрузілі каля тысячы артыкулаў пра астэроіды.

У польскай Вікіпэдыі адбылася адна з найбольшых фальсыфікацыяў у Вікіпэдыі на сёньняшні дзень. 8 кастрычніка 2004 году быў створаны артыкул *[[Генрык Батута]]*, у якім была зьмешчана выдуманая біяграфія чалавека. Артыкул праіснаваў 15 месяцаў, пакуль ня быў уключаны ў сьпіс артыкулаў на выдаленьне.

Істотную ролю ў разьвіцьці Польскай Вікіпэдыі адыгрывае польскае аддзяленьне Вікімэдыі. Яно ладзіць конкурсы па напісаньні артыкулаў і загрузцы фатаграфій на Wikimedia Commons.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка польскай Вікіпэдыі 

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Катэгорыя:Польскія энцыкляпэдыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2001 годзе
Навігацыя

**Навігацыя** (*navigatio*, ад *navigo* — плыву на судне):
# Мараплаўства, суднаходзтва
# Пэрыяд часу ў годзе, калі па мясцовых кліматычных умовах магчымае суднаходзтва
# Асноўны разьдзел суднакіраваньня, ў якім распрацоўваюцца тэарэтычныя абгрунтаваньні і практычныя прыёмы кіраваньня суднаў

На працягу шматлікіх стагодзьдзяў тэрмін **навігацыя** азначаў сукупнасьць паказаных значэньняў. У XX стагодзьдзі, з разьвіцьцём навукі і тэхнікі, зьяўленьнем паветраных суднаў, касьмічных караблёў — новых аб’ектаў **навігацыі**, зьявіліся новыя сэнсавыя значэньні тэрміна. Цяпер, у агульным сэнсе,
**навігацыя** — працэс кіраваньня некаторым аб’ектам (які мае ўласныя сродкі перамяшчэньня) у вызначанай прасторы перамяшчэньня. Складаецца зь дзьвюх асноўных частак:
* тэарэтычнае абгрунтаваньне і практычнае ўжываньне мэтадаў кіраваньня аб’ектам
* маршрутызацыя, выбар аптымальнага шляху руху аб’екта ў прасторы

## Віды навігацыі
* Астранамічная навігацыя — мэтад вызначэньня каардынат суднаў і лятальных апаратаў, заснаваны на выкарыстаньні радыёвыпраменьваньня або сьветлавога выпраменьваньня нябесных сьвяцілаў
* Астраінэрцыйная навігацыя — мэтад навігацыі касьмічнага лятальнага апарату, пры якім камбінуюцца сродкі інэрцыйнай сыстэмы навігацыі і астранамічнай навігацыі
* Біянавігацыя — здольнасьць жывёлін выбіраць напрамак руху пры рэгулярных сэзонных міграцыях
* Паветраная навігацыя — прыкладная навука аб дакладным, надзейным і бясьпечным кіраваньні ў паветры лятальных апаратаў
* Інэрцыяльная навігацыя — мэтад вызначэньня парамэтраў руху і каардынат аб’екта, які патрабуе зьнешніх арыентыраў або сыгналаў
* Інфармацыйная навігацыя — працэс праводу карыстальніка па лягічна зьвязаных дадзеных
* Касьмічная навігацыя — кіраваньне рухам касьмічнага лятальнага апарату
* Марская навігацыя — асноўны падзел суднакіраваньня
* Радыёнавігацыя — тэарэтычныя пытаньні і практычныя прыёмы кіраваньня суднаў і лятальных апаратаў з дапамогай радыётэхнічных сродкаў і прыладаў
* Спадарожнікавая навігацыя — практычнае ўжываньне сродкаў GPS/ГЛОНАСС для вызначэньня месцазнаходжаньня і напрамка руху

## Вонкавыя спасылкі
992

## Падзеі
* Утварэньне Полацкай япархіі

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 25 траўня — Мешка I, Князь Польшчы ад 960 да 992 году (нар. у 935)
Цзінь Шужэнь

**Цзінь Шужэнь** () — губэрнатар Сіньцзяну з 1928 па 1933 год.

Прыйшоў да ўлады ў Сіньцзяне ў 1928 годзе, пасьля таго як быў забіты губэрнатар Ян Цзэнсінь (楊增新). Цзінь Шужэнь кіраваў Сіньцзянам на працягу 5 гадоў, сыстэма кіраваньня вызначалася карумпаванасьцю і засноўвалася на сіле й прыгняценьні. Палітыка Цзінь Шужэня прывяла да эскаляцыі этнічных і рэлігійных канфліктаў (большасьць насельніцтва Сіньцзяну складаюць цюрскія народы мусульманскага веравызнаньня), што выклікала шматлікія выступы супраць усталяванага ім рэжыму, і ў рэшце рэшт стала прычынай страты Цзінь Шужэнем губэрнатарскай пасады. Цзінь Шужэнь быў абвінавачаны ў разьвязваньні этнічных і рэлігійных канфліктаў, выкліканых карупцыяй: губэрнатар канфіскаваў зямлю ў цюрскага насельніцтва ў мэтах яе разьмеркаваньня паміж ханьскім насельніцтвам, насамрэя правы на экспрапрыяваную зямлю атрымлівалі ад губэрнатара паплечнікі і сваякі пад уласную маёмасьць, з дапамогай якіх Цзінь Шужэнь падтрымліваў сваю ўладу. Пры такіх абставінах ханьцы станавіліся аб’ектам нянавісьці і нападкаў з боку мясцовага цюркскага насельніцтва, якое лічыла, што канфіскаваная зямля пераходзіла ў маёмасьць ханьцаў. Цзінь Шужэнь неаднолькава ставіўся да розных этнічных групаў насельніцтва, падтрымліваў ханьцаў і ўціскаў правы і свабоды кітайскіх мусульманаў, у выніку чаго ўзьнікалі рэлігійныя канфлікты паміж мусульманскім насельніцтвам з аднаго боку і ханьскімі будыстамі, даасістамі ды манголамі (якія таксама вызнавалі будызм) з другога.

У кастрычніку 1933 году ў выніку чарговага палітычнага перавароту, зьдзейсьненага белагвардзейцамі пры падтрымцы далучыўшыхся да іх шырокіх народных мас, Цзінь Шужэнь быў пазбаўлены ўлады і быў прымушаны выратоўвацца ў Савецкім Саюзе. На губэрнатарскую пасаду ўзышоў Шэн Шыцай (盛世才), прызначаны Цзінь Шужэнем у 1931 годзе афіцэрам кіраваньня нагляду (душу) і інструктарам пры ваеннай вучэльні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя Сіньцзяну
Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Кітай
1005

## Падзеі
* Заснаваная Тураўская япархія

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
Дразды (вадасховішча)

**Вадасховішча Дразды** — вадасховішча, разьмешчанае на паўночна-заходняй ускраіне Менску, на рацэ Сьвіслач. Уваходзіць у склад Вялейска-Менскай воднай сыстэмы. Утворана ў 1976 годзе плацінай на рацэ Сьвіслач для тэхнічнага водазабесьпячэньня і воднага добраўпарадкаваньня гораду. Плошча 2,1 км², даўжыня 0,64 км, глыбіня дасягае 6 м, сярэдняя глыбіня 2,7 м, аб’ём 5,75 млн м³, плошча вадазбору 649 км². Праточнае. Берагі ў асноўным нізкія, ёсьць 4 невялікія выспы. Уздоўж берагоў разьмешчана зона адпачынку, пляжы, лодкавая станцыя. Паміж Заслаўскім вадасховішчам і Драздамі разьмешчаны канал для заняткаў воднымі відамі спорту. Папулярнае месца летняй і падлёдавай лоўлі рыбы.

Катэгорыя:Вялейска-Менская водная сыстэма
Катэгорыя:Вадасховішчы Беларусі
Кансі

**Кансі** (4 траўня 1654 — 20 сьнежня 1722) — другі кітайскі імпэратар дынастыі Цын.

Імпэратар Кансі вядомы ня толькі як вучоны, але яшчэ і як прыхільнік і абаронца навукі і мастацтва. Кансі трымаў пры сваім двары швайцарскага езуіта і гадзіньнікавага майстра Франца Людвіга Штадліна (1658—1740) і наведваў яго калі апошні настаўляў маладых навучэнцаў. Па загадзе імпэратара ў Пэкіне і Жэхэ (сёньня Чэндэ) былі пабудаваныя раскошныя рэзыдэнцыі, распрацаваныя аб’ёмныя навуковыя працы (між іншым энцыкляпэдыя кітайскіх герогліфаў, вядомая як слоўнік Кансі). У 1684, 1689, 1699, 1703, 1705 і 1707 гадах імпэратар зьдзейсьніў шэраг інспэкцыйных падарожжаў на поўдзень імпэрыі з мэтай зьяднаньня вакол сябе мясцовай знаці, кіруючых вярхоў і інтэлігенцыі.

## Глядзіце таксама
* Падарожжы на поўдзень імпэратара Кансі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кіраўнікі Кітаю
Мінскія магілы

**Мінскія магілы** (па-кітайску: 明十三陵, *míng shísān líng*) — месца пахаваньня кітайскіх імпэратараў дынастыі Мін у 50 кілямэтрох ад Пэкіна каля падножжа гары Цяньшоў (天寿山). На Мінскіх магілах пахаваныя 13 з 16 імпэратараў дынастыі Мін.

Будаўніцтва манумэнта распачалося пры імпэратары Юнлэ ў 1409 годзе, па загаду якога быў таксама ўзьведзены Забаронены горад у Пэкіне. Да сьмерці сваёй жонкі імпэратар абраў гэтыя мясьціны для будаўніцтва свайго маўзалея Чанлін. Чанлін зьяўляецца самым вялікім з магільных манумэнтаў Мінскіх магілаў і лічыцца самым імпазантным месцам пахаваньня імпэратараў у кітайскай гісторыі. Будаўніцтва манумэнтальнага комплекса было скончана ў 1427 годзе. Да заняпаду Мінскай дынастыі ў 1644 годзе на Мінскіх магілах былі пахаваныя 13 імпэратараў дынастыі Мін. Акрамя імператарскіх магіл, на тэрыторыі манумэнта знаходзяцца сем магілаў імпэратарскіх наложніцаў і адна магіла еўнуха.


  
    Магіла
    Імператар
  
  
    Цулін
    祖陵
    zuling
    
  
  
    Хуанлін
    皇陵
    huangling
  
  
    Сяолін
    孝陵
    xiaoling
  
  
    Чанлін
    长陵
    changling
    朱棣
  
  
    Сяньлін
    献陵
    xianling
  
  
    Цзінлін
    景陵
    jingling
  
  
    Юйлін
    裕陵
    yuling
  
  
    Цзінцілін
    景帝陵
    jingdiling
  	
  
    Маолін
    茂陵
    maoling
  
  
    Тайлін
    泰陵
    tailing
  
  
    Сяньлін
    显陵
    xianling
  
  
    Канлін
    康陵
    kangling
  

  
    Юнлін
    永陵
    yongling
  
  
    Джаолін
    昭陵
    zhaoling
  
  
    Дынлін
    定陵
    dingling
  
  
    Цінлін
    庆陵
    qingling
  
  
    Дэлін
    德陵
    deling
  
  
    Сылін
    思陵
    siling
  


## Вонкавыя спасылкі

* Пэкін. Магілы імпэратараў дынастыі Мін

Катэгорыя:Маўзалеі
Катэгорыя:Гісторыя Кітаю
Катэгорыя:Сусьветная спадчына ў Кітаі
Катэгорыя:Архітэктура Пэкіну
Басконская Вікіпэдыя

**Басконская Вікіпэдыя** () — разьдзел Вікіпэдыі на баскай мове. 

Гэта 44-ы па велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце, заснаваны 7 лістапада 2003 году. Зьмяшчае больш за 64 000 артыкулаў (на 9 сакавіка 2011 году). 

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка басцкай Вікіпэдыі

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Катэгорыя:Лістапад 2003 году
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Басконская мова
Бахрэйнскі дынар

**Бахрэ́йнскі дына́р** — афіцыйная валюта каралеўства Бахрэйн. Міжнароднае скарачэньне дынара паводле сыстэмы ISO 4217 — **BHD**. Дынар дзеліцца на 1000 філаў. Назва «*дынар*» вядзе сваё паходжаньне ад рымскага слова «*denarius*». Бахрэйнскі дынар быў уведзены ў абарот у 1965 годзе, замяніўшы Рупію Заліва па курсу 10 рупій = 1 дынар. Па-арабску дынар пішуць **ب.د.**.

## Манэты
Манэты, якія ўжываюцца ў Бахрэйне, маюць кошт: 5 філаў, 10 філаў, 25 філаў, 50 філаў, 100 філаў і 500 філаў. Раней была манэта ў адзін філ, але цяпер яна выведзена з абарачэньня. Курс бахрэйнскага дынара да беларускага рубля на 31 студзеня 2007 году. складае 1 BHD = 5528,2371 BYR.

## Вонкавыя спасылкі
* Бахрэйнскі дынар (Банкноты)  

Катэгорыя:Валюты
Летувіская Вікіпэдыя

**Летуві́ская Вікіпэ́дыя** () — разьдзел Вікіпэдыі летувіскай мовай. Гэта 47-ы паводле велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце, заснаваны 20 лютага 2003 году. На сёньняшні дзень зьмяшчае  .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Катэгорыя:Люты 2003 году
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Сайты летувіскай мовай
Катэгорыя:Балтыйскія Вікіпэдыі
Басьнійская Вікіпэдыя

**Басьнійская Вікіпэдыя** (па-басьнійску: Wikipedia na bosanskom jeziku) — разьдзел Вікіпэдыі на басьнійскай мове. 

Гэта 62-гі па велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце, заснаваны 12 сьнежня 2002 году. На 5 верасьня 2010 году зьмяшчала больш за 29 679 артыкулаў. Па стане на    году зьмяшчае  . 

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка басьнійскай Вікіпэдыі

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Харвацкая Вікіпэдыя

**Харвацкая Вікіпэдыя** (па-харвацку: Wikipedija na hrvatskom jeziku) — разьдзел Вікіпэдыі на харвацкай мове, заснаваны 16 лютага 2003 году. 

Гэта 32-ы па велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце, зьмяшчае больш за 27 738 артыкулаў (на 20 лютага 2007 году). 

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка харвацкай Вікіпэдыі

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Катэгорыя:Харвацкая мова
Грэцкая Вікіпэдыя

**Грэцкая Вікіпэдыя** (па-грэцку: Ελληνική Βικιπαίδεια) — разьдзел Вікіпэдыі на грэцкай мове. 

Гэта 39-ы па велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце, заснаваны 1 сьнежня 2002 году. Зьмяшчае больш за 18 701 артыкулаў (на 8 лютага 2007 году). 

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка грэцкай Вікіпэдыі

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Катэгорыя:Сьнежань 2002 году
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:Індаэўрапейскія Вікіпэдыі
Катэгорыя:Грэцкая мова ў сеціве
Ісьляндзкая Вікіпэдыя

**Ісьля́ндзкая Вікіпэ́дыя** () — разьдзел Вікіпэдыі ісьляндзкай мовай. Гэта 96-ы паводле велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце, заснаваны 5 сьнежня 2003 году. На сёньняшні дзень зьмяшчае  .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Катэгорыя:Сайты ісьляндзкай мовай
Катэгорыя:Сьнежань 2003 году
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2003 годзе
1002

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 21 чэрвеня — Леў IX, папа рымскі

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Люксэмбурская Вікіпэдыя

**Люксэмбу́рская Вікіпэ́дыя** () — разьдзел Вікіпэдыі на люксэмбурскай мове. Гэта 51-ы па велічыні разьдзел Вікіпэдыі ў сьвеце, заснаваны 21 ліпеня 2004 году. Зьмяшчае больш за 12 806 артыкулаў (на 8 лютага 2007 году). 

## Вонкавыя спасылкі
* Галоўная старонка люксэмбурскай Вікіпэдыі

Катэгорыя:Разьдзелы Вікіпэдыі
Катэгорыя:Германскія Вікіпэдыі
Катэгорыя:Ліпень 2004 году
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2004 годзе