open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Чэмпіянат Эўропы па футболе 2020 году (склады)

24 каманды-ўдзельніцы мусілі да 1 чэрвеня 2021 году падаць заяўкі на ўдзел у фінальным турніры чэмпіянату Эўропы, якія складаюцца з 26 гульцоў, зь якіх 3 мусяць быць брамнікамі. Да першага матчу каманды на турніры замены ў заяўцы магчымыя толькі з прычыны траўмы ці хваробы гульца, якія пацьверджаныя доктарам каманды, а таксама доктарам мэдычнай камісіі УЭФА.

## Група A
### 
Галоўны трэнэр: Рабэрта Манчыні

### 
Галоўны трэнэр: Шэнол Гюнэш

### 
Галоўны трэнэр: Роб Пэйдж

### 
Галоўны трэнэр: Уладзімер Петкавіч

Пасьля першага матчу брамнік дружыны Ёнас Омлін быў траўмаваны, у выніку 13 чэрвеня яго ў заяўцы замяніў Грэгар Кобэль.

## Група B
### 
Галоўны трэнэр: Рабэрта Мартынэс

### 
Галоўны трэнэр: Каспэр Г’юльманд

### 
Галоўны трэнэр: Станіслаў Чарчэсаў

### 
Галоўны трэнэр: Марку Канэрва

## Група C
### 
Галоўны трэнэр: Франка Фода

### 
Галоўны трэнэр: Франк дэ Бур

### 
Галоўны трэнэр: Ігар Ангелоўскі

### 
Галоўны трэнэр: Андрэй Шаўчэнка

## Група D
### 
Галоўны трэнэр: Гарэт Саўтгейт

Пасьля першага матчу брамнік дружыны Дын Гэндэрсан быў траўмаваны, у выніку 15 чэрвеня яго ў заяўцы замяніў Ааран Рамздэйл.

### 
Галоўны трэнэр: Златка Даліч

### 
Галоўны трэнэр: Яраслаў Шылгавы

### 
Галоўны трэнэр: Стыў Кларк

## Група E
### 
Галоўны трэнэр: Люіс Энрыке

### 
Галоўны трэнэр: Паўлу Соўза

### 
Галоўны трэнэр: Штэфан Таркавіч

### 
Галоўны трэнэр: Янэ Андэрсан

## Група F
### 
Галоўны трэнэр: Марка Росьсі

### 
Галоўны трэнэр: Ёахім Лёў

### 
Галоўны трэнэр: Фэрнанду Сантуш

### 
Галоўны трэнэр: Дыд’е Дэшам

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт турніру

Склады
Крыга (рака)

**Крыга́** () — правая прытока ракі Вір, працякае ў Сумскім і Белапольскім раёнах Сумской вобласьці Ўкраіны.

## Геаграфія
Даўжыня — 45 км. Рэчышча ў ніжнім цячэньні (на ўсход ад Белапольля) знаходзіцца на вышыні 133,8 м над узроўнем мора.

Даліна трапецыепадобная. Рэчышча слабаразьвітае.

Рака цячэ з усходу на захад, у сярэднім цячэньні адхіляючыся на невялікім кавалку на поўдзень сьпярша па Сумскім раёне, пасьля Белапольскім раёне. Рака пачынаецца на захад ад вёскі Кандратаўкі Сумскога раёну. Упадае ў раку Вір у месьце Белапольлі.

## Прытокі
Левыя: ручай Крыга; правыя: Паўлаўка.

## Населеныя пункты
Населеныя пункты на рацэ ад вытоку да вусьця:
* Сумскі раён: Ястрабінае, Бандароўшчына, Дыброва;
* Белапольскі раён: Рэчкі, Васілеўшчына, Белапольле.

Катэгорыя:Басэйн Сейма
Катэгорыя:Рэкі Сумской вобласьці
Златакратовыя

**Златакратовыя** (Chrysochloridae) — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 10 сучасных родаў і 21 сучасны від. Златакратовыя жывуць у Афрыцы на поўдзень ад Сахары, асабліва ў Паўднёвай Афрыцы. Яны насяляюць пясчаныя пустэльні, саваны, лясы, апрацаваныя землі. Выкапныя рэшткі вядомыя ад міяцэну Кеніі.

Даўжыня ад носа да хваста складае 76–235 мм, хваста не відаць, маса ад некалькіх да некалькіх сотняў грамаў. Цела мае цыліндрычную форму, вушы малыя і схаваныя поўсцю, вочы цалкам схаваныя скурай, канечнасьці кароткія. Валасяны полаг мае металічны бляск альбо пераліваецца чырвоным, жоўтым, зялёным, бронзавым ці фіялетавым колерам. Зубная формула: 3/3, 1/1, 3/3, 2–3/2–3 = 36–40 зубоў.

Прадстаўнікі сямейства вядуць падземны лад жыцьця. Рацыён златакратовых складаецца ў асноўным з бесхрыбетных, аднак два роды, якія жывуць у пустэльні (*Cryptochforis* і *Eremitalpa*), таксама ядуць бязногіх яшчарак.

## Сыстэматыка
Падатрад **Chrysochloridea** Broom, 1915
* Сямейства **Златакратовыя** (Chrysochloridae)
** роды: *Amblysomus* (5 відаў), *Chrysochloris* (3), *Chlorotalpa* (2), *Chrysospalax* (2), *Neamblysomus* (2), *Calcochloris* (2), *Cryptochloris* (2), *Eremitalpa* (1), *Carpitalpa* (1), *Huetia* (1)

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Прэмія Гільдыі кінаактораў ЗША за ўнёсак у кінэматограф

**Прэмія Гільдыі кінаактораў ЗША за ўнёсак у кінэматограф** () — ганаровая амэрыканская ўзнагарода  за выдатныя дасягненьні ў прафесійнай дзейнасьці. Прысуджаецца штогод (акрамя 1963, 1981 і 2020), пачынаючы з першай цырымоніі, якая адбылася ў 1962 годзе.

## Лаўрэаты

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэмія Гільдыі кінаактораў ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі Гільдыі кінаактораў ЗША за ўнёсак у кінэматограф
Ельская школа драмы

**Ельская школа драмы** () — структурнае падраздзяленьне Ельскага ўнівэрсытэта ў горадзе , Канэктыкут, ЗША. Школа ажыцьцяўляе падрыхтоўку ў галіне акторскага майстэрства, дызайну (сцэнаграфія, касцюмы, светлавое афармленьне, дызайн праекцыі), драматургіі, рэжысуры, гукавога дызайну. 

## Гісторыя
Ельская школа драмы заснавана ў 1924 годзе пры фінансавай падтрымцы амерыканскага мецэната . 

У 1925 годзе было набрана першых студэнтаў. Першы выпуск у школе адбыўся ў 1931 годзе.

## Выдатныя выпускнікі

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Сыгурні Ўівэр
* 
* 
* 
* Фрэнсіс Макдорманд
* 
* 
* 
* Пол Ньюман
* Мэрыл Стрып
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Тэатральныя школы
Катэгорыя:Ельская школа драмы
Катэгорыя:Вышэйшыя тэатральныя навучальныя ўстановы
Potamogalidae

**Potamogalidae** — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 2 сучасныя роды і 3 сучасныя віды. Яны насяляюць трапічныя лясы цэнтральнай Афрыкі.

Даўжыня ад носа да хваста для роду *Potamogale* складае 290–350 мм, а для роду *Micropotamogale* — 120–200 мм; даўжыня хваста для роду *Potamogale* складае 245–290 мм, а для роду *Micropotamogale* — 100–150 мм; маса для роду *Potamogale* складае 340–397 грамаў, а для роду *Micropotamogale* ≈ 135 грамаў. Ногі адносна кароткія; хвост доўгі, мускулісты; *М. ruwenzorii* мае плавальныя перапонкі паміж пальцамі задніх ног.

Рацыён роду *Potamogale* складаецца з рыбы, крабаў і земнаводных, а роду *Micropotamogale* — з чарвякоў, вусякаў і іх лічынак, а таксама рыбы, крабаў і земнаводных.

## Сыстэматыка
* Сямейства **Potamogalidae**
** род *Potamogale*
*** від *Potamogale velox*
** род *Micropotamogale*
*** від *Micropotamogale lamottei*
*** від *Micropotamogale ruwenzorii*

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Вівальдзі (агляднік)

**«Вівальдзі»** () — дармовы сеціўны агляднік, створаны кампаніяй «Вівальдзі Тэкноладжыз», заснаванай былым кіраўніком і стваральнікам «Опэра Софтўэр» Ёнам Стэфэнсанам фон Тэчнэрам. Названы ў гонар Антоніё Вівальдзі.

Аглядальнік скіраваны на аматараў сеціўных тэхналёгіяў, карыстачоў, якім патрэбны больш, чым проста агляднік, і карыстачоў папярэдніх вэрсіяў аглядніка «Опэра», раззлаваных пераходам аглядніка «Опэра» з рухавіка «Прэста» на «Блінк», пазбавіўшым яго шматлікіх распаўсюджаных асаблівасьцяў. «Вівальдзі» мае мэтай аднавіць старыя, распаўсюджаныя функцыі й асаблівасьці «Опэра 12», дадаючы новыя. Агляднік абнаўляюць штотыднёва. «Вівальдзі» здолеў павялічыць распаўсюджанасьць з моманту запуску першай праверачнай вэрсіі 27 студзеня 2015 году.

## Летапіс
«Вівальдзі» пачаў дзейнасьць у якасьці віртуальнай супольнасьці, якая замяніла «Маю Опэру», зачыненую ў сакавіку 2014. Гэтае рашэньне раззлавала Ёна Стэфэнсана фон Тэчнэра, які меркаваў, што гэтая суполка дапамагла зрабіць агляднік «Опэра» тым, чым ён быў. Тэчнэр запусьціў «Вівальдзі Суполку» — віртуальную супольнасьць, накіраваную на забесьпяченьне зарэгістраваных карыстачоў дыскусійным сеціўным форумам, пляцоўкай для блогаў, і шматлікімі іншымі сеціўнымі службамі — каб замяніць зачыненую «Маю Опэру». Пазьней, 27 студзеня 2015 году, «Вівальдзі Тэкноладжыз» распачала выпрабаваньні першай тэхнічнай вэрсіі «Вівальдзі».

## Асабістасьці
«Вівальдзі» мае мінімалістычны інтэрфэйс з простымі шрыфтамі ды значкамі, і каляровую схему, якую можна зьмяніць суадносна з фонам і выглядам наведанай сеціўнай старонкі. Агляднік таксама дазваляе карыстачам самастойна наладжваць зьнешні выгляд і разьмяшчэньне асобных элэмэнтаў. «Вівальдзі» падтрымлівае групаваньне ўкладак і жэсты мышы.

Шэраг функцыяў, такіх як бакавая панэль, рэжым адлюстраваньня выяваў на сеціўнай старонцы, нататкі, візуальныя ўкладкі, кошык з зачыненымі ўкладкамі і шмат іньшых функцыяў былі перанесеныя з апошняй вэрсіі аглядніка «Опэра 12», зробленага на рухавіку «Прэста». Зьнешні выгляд аглядніка значна адрозьніваецца ад аглядніка «Опэра 12».

## Беларускамоўны інтэрфэйс
Агляднік мае беларусізаваны інтэрфэйс (беларускі афіцыйны правапіс), аднак беларускі клясычны правапіс пакуль адсутнічае. Заўвагі да перакладу беларускамоўнага інтэрфэйсу: словы «cookies» і «cookie» не перакладзеныя як бірка ці маркёр.

## Аўтаперакладнік старонак
Аўтаматычны перакладнік старонак у азіральніку «Вівальдзі» быў дадзены ў вэрсіі 4.0 (2312.24). У сьпісе моваў для перакладу старонак маецца беларуская мова (пакуль толькі афіцыйны правапіс).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны блог
** Супольнасьць

Катэгорыя:Браўзэры
Катэгорыя:Беларусіфікаваныя праграмы
Катэгорыя:Кросплятформавае праграмнае забесьпячэньне
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2015 годзе
Галоўнае таварыства Ўсход

**Галоўнае таварыства Ўсход** &mdash; установа створаная Нямечынаю для збору харчаваньня і прыродных багацьцяў на землях заваяваных у СССР пад час нямецка-савецкае вайны 1941&mdash; 1945 гадоў. Таварыства мела прадстаўніцтвы па ўсіх абласьцях СССР занятых нямецкім войскам.

## Дзейнасьць
Таварыства "Ўсход" павінна была прадаваць прамыслов тавары зь Нямеччыны і заваяваных краінаў Эўропы ў рэйхскамісарыятах:
* Усход
* Украіна

## Спосабы закупак
Продаж быў мяшаным. Трэба было заплаціць грошы і здаць харчы. Цэны на тавары таварыства было высокімі. Прадавалі ў асноўным адзеньне.

Купіць тавар у таварыстве можна было пры ўмове выкананьня абавязковых дармовых паставак нямецкае ўладзе (даніна). 

Быў выдуманы спосаб накапленьня "пунктаў", які быў падобны на савецкі спосаб ***працадзён*** у калгасе. За здадзеную немцам харчы селяніну дапісваліся "пункты". Яны давалі права закупіць тавар у таварыстве "Усход". Пункты запісваліся ў асобнае картцы. На кожныя 30 пунктаў трэба было яшчэ даплаціць 10 савецкіх рублёў. 

Напрыклад, для закупкі фуфайкі трэба было мець 840 пунктаў. Для гэтага неабходна было здаць 180 кг жывога мяса, або больш тоны жыта, або 840 курыных яек. Большасьць насельнікаў Беларусі ня мела грашовых заробкаў, таму купіць нічога не магло. Квітнела таварная мена.

Дзяржаўны камісарыят Украіна меў падобны спосаб продажу тавараў таварыства "Ўсход". Літар гарэлкі меў 100 пунктаў, пачка махоркі &mdash; 10, кіляграм солі &mdash; 30, цукару &mdash; 100 пунктаў. У сярэнім 25 карбованцаў адпавядала тавару на 25 пунктаў.

У краі "Ўсход" нямецкія ваякі маглі даваць ***распіскі''''. Яны давалі іх у выпадку збору ў насельніцтва тавараў. Яны выпісваліся на звычайнае паперы, якая мела друкарскі надпіс па-нямецку ***Нямецкія збройныя сілы**''. рапіску мог выпісаць любы нямецкі ахвіцэр. 

== Вынік дзейнасьці ==
У цэлым на Беларусі і іншых землях заваяваных немцамі грошы пачалі абясцэньвацца. Даручэнец управы "Ўсход" у Менску заўважыў у 1942 годзе:

Грошы не ў высокае цане, мераю служыць пуд зерня


== Канец дзейнасьці ==
Таварыства **Ўсход''' прыпыніла дзейнасьць пасьля захопу Чырвоным войскам Бэрліну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Другая сусьветная вайна на Беларусі
Горад абласнога падпарадкаваньня (Беларусь)

**Гарады абласнога падпарадкаваньня** &mdash; месты Беларусі, якія падпарадкаваныя абласному выканаўчаму камітэту. У Беларусі іх 11:
* Бабруйск
* Баранавічы
* Берасьце
* Віцебск
* Горадня
* Гомель
* Жодзін
* Магілёў
* Наваполацак
* Пінск

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады абласнога падпарадкаваньня
Гарадзкі раён (Беларусь)

**Гарадзкі раён**, або **Раён у гарадах** &mdash; раёны ў гарадах Беларусі. Яны маюцца ў местах абласнога падпарадкаваньня і краёвага падпарадкаваньня.

## Сьпіс раёнаў
* Заводзкі раён места Менск
* Кастрычніцкі раён места Горадня
* Кастрычніцкі раён места Віцебск
* Кастрычніцкі раён места Магілеў
* Кастрычніцкі раён места Гомель
* Ленінскі раён места Берасьце
* Ленінскі раён места Горадня
* Ленінскі раён места Магілеў
* Маскоўскі раён места Берасьце
* Маскоўскі раён места Менск
* Партызанскі раён места Менск
* Першатравенскі раён места Віцебск
* Першатравенскі раён места Менск
* Савецкі раён места Гомель
* Савецкі раён места Менск
* Фрунзэнскі раён места Менск
* Цэнтральны раён места Менск
* Чыгуначны раён места Віцебск
* Чыгуначны раён места Гомель

## Улада
Гарадзкія раёны падпарадкаваныя гарадзкім выканаўчым камітэтам, што адрозьнівае іх ад сельскіх раёнаў: яны падпарадкаваныя абласным выканаўчым камітэтам.

Галоўнаю ўправаю гарадзкога раёна зьяўляецца ***адміністрацыя***, а ў сельскіх раёнах &mdash; раённы выканаўчы камітэт.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Маскоўскі раён (Берасьце)

**Маскоўскі раён места Берасьце** &mdash; гарадзкі раён у месьце Берасьце. Земскі аддзел дзяржавы Беларусь. Заснаваны ў другое палове 20 ст.

## Улада
Галоўная ўправа ў раёне &mdash; адміністрацыя раёна.

## Крыніцы
Ленінскі раён (Горадня)

**Ленінскі раён** — гарадзкі раён у месьце Горадня.

Земскі аддзел дзяржавы Беларусь. Заснаваны 7 красавіка 1978 г.

## Гаспадарка
На Мясьніцкай вуліцы месьціўся «Гарадзенскі мясакамбінат».

## Земскі опіс
Раён разьмешчаны на поўначы і паўночным-захадзе места. На поўдні мяжа па беразе ракі Нёман. Рубеж маецца з земскімі аддзеламі:
* Гарадзенскі раён (поўнач і захад)
* Кастрычніцкі раён места Горадня (поўдзень і ўсход)

## Улада
Галоўная ўправа ў раёне &mdash; адміністрацыя раёна. Яна падпарадкаваная Гарадзенскаму гарадзкому выканкому.

## Крыніцы


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1978 годзе
Кастрычніцкі раён (Горадня)

**Кастрычніцкі раён места Горадні** — гарадзкі раён у месьце Горадня. Земскі аддзел дзяржавы Беларусь. Заснаваны 7 красавіка 1978 г.

## Земскі опіс
Раён разьмешчаны на поўдні і ўсходзе места. Мяжа раёна ідзе па беразе ракі Нёман, затым па чыгунцы ідзе на другі бераг ракі. Па чыгунцы ідзе мяжа на поўнач, што дзеліць паўночны край Горадні на дзьве часткі: Ленінскі раён і частка Кастрычніцкага раёну. Рубеж маецца з земскімі аддзеламі:
* Гарадзенскі раён (поўдзень і ўсход)
* Ленінскі раён места Горадня (паўночны-захад)

## Улада
Галоўная ўправа ў раёне — адміністрацыя раёну. Яна падпарадкаваная Гарадзенскаму гарадзкому выканкому.

## Крыніцы
Першамайскі раён (Віцебск)

**Першатравенскі раён места Віцебск** або **Першамайскі раён места Віцебск** — гарадзкі раён у месьце Віцебск. Земскі аддзел дзяржавы Беларусь. Заснаваны ў другой палове 20 ст.

## Улада
Галоўная ўправа ў раёне — адміністрацыя раёну.

## Крыніцы
Чыгуначны раён (Віцебск)

**Чыгуначны раён места Віцебск** &mdash; гарадзкі раён у месьце Віцебск. Земскі аддзел дзяржавы Беларусь. Заснаваны 19 ліпеня 1940 г.

## Улада
Галоўная ўправа ў раёне &mdash; адміністрацыя раёна.

## Крыніцы
Цэнтральны РАУС (Гомель)

**Цэнтральны раённы аддзел унутраных справаў м. Гомель** (Цэнтральны РАУС м. Гомель) — РАУС у Цэнтральным раёне м. Гомель.

Падпарадкаваны УУС Гомельскага аблвыканкама. Разьмешчаны па адрасе: м. Гомель.

## Крыніцы

Катэгорыя:Управа ўнутраных справаў Гомельскага аблвыканкаму
Катэгорыя:Раённыя аддзелы ўнутраных справаў
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Гомель)
Музэй старажытнабеларускай культуры

**Музэй старажытнабеларускай культуры** — музэй у Менску (Беларусь).

## Мінуўшчына
Заснаваны ў 1977 року на базе Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру Акадэміі навук БССР як цэнтар вывучэньня і прапаганды беларускай мастацкай спадчыны. Адкрыцьцё, прымеркаванае да сьвяткаваньня 50-рочча Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, адбылося ў траўні 1979 року.

## Апісаньне
Агульная плошча музэю 1200 м², плошча экспазыцыі — 600 м².

Аснову калекцыі музэю склалі экспанаты, сабраныя цягам шматлікіх гадоў супрацоўнікамі Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру імя Кандрата Крапівы (ІМЭФ) падчас мастацтвазнаўчых ды этнаграфічных экспэдыцыяў па тэрыторыі ўсёй Беларусі. Усе без вынятку экспанаты музэю – арыгінальныя.

Галоўнай мэтай музэю ёсьць фармаваньне экспэрымэнтальнай базы для далейшага разьвіцьця розных галінаў гістарычнай навукі — гісторыі мастацтваў, рамёстваў, этнаграфіі, эстэтыкі. Калекцыі музэю апавядаюць пра асноўныя вехі гістарычнага разьвіцьця беларускай культуры і мастацтва, пра найбольш значныя помнікі ад каменнага веку да канца XX стагодзьдзя.

Музэй разьмешчаны ў трох залях. Першая заля ўяўляе археалягічную калекцыю з раскопак старажытных стаянак і паселішчаў людзей каменнага, бронзавага і жалезнага вякоў. Другая заля — сакральнага кірунку. У ёй разьмешчаныя абразы, званы, прадстаўленая скульптура і дэкаратыўная разьба з касьцёлаў і цэркваў. Тут жа можна ўбачыць калекцыю мастацкіх тканінаў, датаваных XVII—XIX стагодзьдзямі. У трэцяй залі музэю, прысьвечанай народнай творчасьці й этнаграфіі Беларусі, прадстаўленыя традыцыйныя строі, ручнікі, абрусы, паясы, маляваныя дываны, музычныя інструмэнты, посуд з дрэва, керамікі, - прадметы, якія апавядаюць пра рамёствы і промыслы беларусаў. 

## Крыніцы

## Литература
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру імя Кандрата Крапівы 

Катэгорыя:Музэі Менску
Катэгорыя:Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры
Катэгорыя:Беларускія гістарычныя музэі
Заазер’е (заказьнік)

**«Заазе́р’е»** — рэспубліканскі водны заказьнік Беларусі, заснаваны ў лістападзе 1968 году на паўночным захадзе Бялыніцкага раёну (Магілёўская вобласьць).

Месьціцца ў Машчаніцкім сельсавеце ў ваколіцах вёскі Эсьмоны. Займае частку міжрэчча Бярэзіны і Друці на Цэнтральнабярэзінскай раўніне. Улучае вярховыя балоты з уласьцівымі для міжрэчча слаямі тарфянікаў (Заазерскае возера). У сярэдзіннай частцы пераважае хваёва-хмызьняковая расьліннасьць, на поўначы — градава-багнавая, на ўскраінах — хваёва-бярозава-пушыцава-мохавая, на мінэральных дзялянках — бярозава-асінавыя лясы. Расьлінны сьвет налічваў каля 100 відаў, у тым ліку такія ахоўныя як клубняносная зубніца і пустая чубатка. У межах заказьніка знаходзіліся Мохавае балота і балота Шчаглавітаўшчына. Працякалі рэкі Дулебка, Ліпаўка і Малыш. Жывёльны сьвет налічваў 108 відаў птушак, 45 відаў сысуноў, 8 земнаводных відаў і 6 відаў паўзуноў. Увесну 2012 году Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Рэспублікі Беларусь накіравала ў Сакратарыят Рамсарскай канвэнцыі заяўку на ўлучэньне «Заазер’я» ў сьпіс водна-балотных угодзьдзяў міжнароднай значнасьці. 7 верасьня 2012 году адпаведны статус быў атрыманы.

## Мінуўшчына
Да XVI стагодзьдзя верхавыя балоты абапал Заазер’я ня мелі мховага покрыва і ўяўлялі сабой адкрытыя крыніцы прэснай вады. У 1863 годзе сябра праверачнай камісіі Санкт-Пецярбурскага геаграфічнага таварыства Л. Сьпігачоў паведаміў пра паўнаводныя рэкі для сплаву лесу ў Эсьмонскай воласьці (Барысаўскі павет). У 1887 годзе выкладнік Беластоцкай рэальнай вучэльні Ф. Шыманоўскі згадаў: «Заазер’е і яго навакольле прадстаўляе суцэльнае балотнае ўтварэньне. З балотаў бяруць пачатак рэкі і 13 азёраў». У 1924 годзе навукова-экспэрымэнтальная камісія Народнага камісарыяту асьветы БССР на чале зь Ісакам Сербавым паведаміла пра вялікія прэснаводныя запасы ў Бялыніцкім раёне. Да 1941 году навуковы супрацоўнік Акадэміі навук БССР Аляксандар Каваленя дасьледаваў вадаёмы Эсьмонскага сельсавету ў Бялыніцкім раёне.

У 1968 годзе Дасьледчая камісія з 26 навукоўцаў на чале зь І.І. Арцёмкіным паведаміла, што верхавыя балоты вакол Заазер’я ўяўляюць сабой крыніцы і рэкі прэснай вады. У Заазерскім, Карманоўскім і Чорна-Мёртвым азёрах вада была крынічнай зь вялікім утрыманьнем срэбра. На балотах выявілі каля 50 відаў расьлінаў, а ў азёрах — каля 20 відаў рыбы. 18 лістапада 1968 году Міністэрства водных рэсурсаў і аховы прыроды Беларускай ССР ухваліла Рашэньне «стварыць гідралягічны заказьнік "Заазер’е" ў межах Цэнтральна-Бярэзінскай раўніны, плошчай каля 3,6 тысячы гектараў» дзеля аховы верхавых балотаў у якасьці крыніцаў прэснай вады. У заказьніку спалучылі згуртаваньне азёраў, балотаў, крыніцаў і рэк.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Заказьнікі рэспубліканскага значэньня Беларусі
Катэгорыя:Рамсарскія надзелы
Катэгорыя:Бялыніцкі раён
Катэгорыя:Водна-балотныя надзелы Эўропы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1968 годзе
Дапаможнік да разуменьня (сэрыя)

**«Дапаможнік да разуменьня»** () — сэрыя нямецкіх размоўнікаў.

## Гісторыя
Ініцыятарамі ўкладаньня першага слоўніка былі нямецкія студэнты, якія падчас сваіх вакацыяў накіроўваліся ў сельскую мясцовасьць на збор уроду. Разам зь імі працавалі францускія ваеннапалонныя. Дзеля таго каб спрасьціць моўныя зносіны паміж нямецкіх сялянаў і французаў, было вырашана скласьці картатэку перакладаў найбольш ужывальных у сельскай гаспадарцы словаў і выразаў, якая пазьней была пакладзеная ў аснову перакладнога слоўніка.

Выданьне першага нямецка-францускага слоўніка сэрыі, паводле словаў аўтара перакладных даведнікаў, «*было ўхваленае грамадзкасьцю і атрымала статус вядомага ва ўсіх колах перакладнога дапаможніка. Практычная каштоўнасьць укладзенай распрацоўкі не выклікала сумненьняў*», што і падштурхнула да стварэньня аналягічных слоўнікаў для ангельскіх і расейскіх ваеннапалонных. Перакладныя даведнікі з уключэньнем украінскай і беларускай моваў распрацоўваліся пазьней як дапаможнікі для ажыцьцяўленьня моўных зносінаў зь сельскімі працаўнікамі. Тыраж кожнага перакладнога выданьня складаў каля 10000 паасобнікаў.

## Кнігі сэрыі

* Zur Loye H. Sprachhelfer für die Verkehr der deutschen Bauern mit den französischen und belgischen Kriegsgefangenen. – Neuburg: J.Prechter, 1940. – 36 S.;
* Zur Loye H. Sprachhelfer für die Verständigung mit russischen Kriegsgefangenen. – Berlin: Radetzki, 1942. – 40 S.;
* Zur Loye H. Sprachhelfer für die Verständigung mit englischen Kriegsgefangenen. – Berlin: Radetzki, 1942. – 38 S.;
* Zur Loye H. Ukrainischer Sprachhelfer. – Berlin: Radetzki, 1942. – 48 S.;
* Zur Loye H. Sprachhelfer für die Verständigung mit weißruthenischen Landarbeitern. – Berlin: Radetzki, 1942. – 50 S.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сэрыі кніг
Катэгорыя:1940 год у Нямеччыне
Катэгорыя:Нямецкія слоўнікі
Катэгорыя:Кнігі 1940 году
Катэгорыя:Кніжныя сэрыі
Wajskowy

**«Wajskowy»** (Вайсковы; ) — беларускі часопіс, выдаваўся Аляксандрам Ружанцовым у Коўне.

Камандовец Беларускага асобнага батальёну, які ваяваў супраць бальшавікоў на Ўсходнім фронце, Аляксандар Ружанцоў у лістападзе 1920-га быў арыштаваны летувіскімі ўладамі. Пасьля вызваленьня з-пад арышту А. Ружанцоў ужо працаваў у Коўне ў Генэральным штабе Летувіскага войска. Толькі некалькі месяцаў ён пачакаў ды ўзяўся за выдавецкую дзейнасьць (у якой ужо меў досьвед). Ружанцоў заснаваў двутыднёвік для беларусаў-вайсковых Летувіскага Войска пад назвай «Wajskowy».

«Вайсковы» выходзіў зь 1 траўня 1921 году. Апошні вядомы нумар пазначаны 25 лістапада 1921 году. Выданьне таксама было рукапіснае і памнажалася на шапірографе. Спачатку яно друкавалася выключна беларускай лацінкай, пасьля пачалі зьяўляцца артыкулы і на кірыліцы, а пасьля выданьне цалкам на яе перайшло (зь пятага нумара). Спачатку «Вайсковы» быў газэтай, але пасьля ягоны аб’ём павялічыўся, сталі больш разнастайнымі матэрыялы, і ён пераўтварыўся ў часопіс. Пры гэтым тэхнічныя сродкі яго выданьня не зьмяніліся.

Нумары часопіса захоўваюцца ў зборах Летувіскай нацыянальнай бібліятэкі ў Вільні.

## Нумары

* № 1 — 1 траўня 1921 году.
* № 2 — 16 траўня 1921 году.
* № 3 —  1 чэрвеня 1921 году.
* № 4 — 16 чэрвеня 1921 году.
* № 5 — 16 ліпеня 1921 году.
* № 6 — 31 ліпеня 1921 году.

## Спасылкі

* 
* 
* 
* 

Катэгорыя:Выданьні на беларускай мове лацінкай
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Выданьні беларускай дыяспары
Катэгорыя:1921 год у Летуве
Катэгорыя:Травень 1921 году
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1921 годзе
Івана-Франкоўскі раён

**Івана-Франкоўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка Івана-Франкоўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Івана-Франкоўск. 

## Геаграфія
Раён размешчаны ў паўночнай і цэнтральнай частке Івана-Франкоўскай вобласьці.

## Клімат
У раёне умерана-кантынэнтальны клімат зь цёплым вільготным летам і мяккай зімой з адлігамі.

## Гісторыя
Івана-Франкоўскі раён утвораны 17 ліпеня 2020 году ў рамках заканчэньня рэформы дэцэнтралізацыі.

## Насельніцтва
Насельніцтва раёна — 559 866 жыхараў (2020).

## Крыніцы

Катэгорыя:Раёны Івана-Франкоўскай вобласьці
Катэгорыя:Раёны, створаныя ў 2020 годзе
Беларуская нацыяналістычная сябрына

**Беларуская нацыяналістычная сябрына** (БНС) — нацыяналістычнае згуртаваньне беларускіх студэнтаў.

## Дзейнасьць
Беларуская нацыяналістычная сябрына дзейнічала ў Вільні ў сярэдзіне 1930-х гадоў. Яе сябрамі былі студэнты Віленскага ўнівэрсытэту Стэфана Баторыя. БНС мела антыбальшавіцкі характар ды выкрывала сапраўдную сутнасьць бальшавіцкай палітыкі ў БССР і ў Заходняй Беларусі.

Арганізацыя кароткі час выдавала сваю газэту «Беларусь працы». Яе рэдактарам і выдаўцом быў Сяргей Сарока, лідар арганізацыі. На працягу 1934 г. выйшла 5 нумароў газэты.

Паводле некаторых зьвестках, БНС знаходзілася пад уплывам Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыі.

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1934 годзе
Катэгорыя:1934 год у Беларусі
Катэгорыя:1934 год у Вільні
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія арганізацыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм
Сяргей Сарока

**Сяргей Сарока** (25 красавіка 1902, Вільня, Віленская губэрня, Расейская імпэрыя — 1 сьнежня 1941, Янаў Падляскі, Беластоцкая акруга, Трэці Райх) — беларускі палітычны і рэлігійны дзяяч, рэдактар, выдавец, публіцыст, пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс
Паходзіў зь беларускай праваслаўнай сям’і: бацькі — Якуб і Марыя (з дому Балушкаў) Сарокі. Скончыў Віленскую беларускую гімназію. Вучыўся на факультэце права Віленскага ўнівэрсытэту імя Стафана Баторыя (1930—1935). Сябра Акадэмічнага гуртку беларусаведы (1934—1935). Прымаў удзел у дзейнасьці Беларускага студэнцкага саюзу і студэнцкай карпарацыі «Скарынія».

Падтрымліваў ідэю аўтакефальнасьці праваслаўнай царквы і яе беларусізацыі ў Заходняй Беларусі. Уваходзіў у склад рэдакцыйнай групы праваслаўнага часопіса «Сьветач Беларусі». Ачольваў «Беларускую Нацыяналістычную Сябрыну» і выдаваў газэту «Беларусь працы». Зьвязаны з нацыянальна-рэлігійнай групоўкай Ф. Вернікоўскага і У. Більдзюкевіча.

У пачатку Другое сусьветнае вайны знаходзіўся ў Варшаве, дзе пэўны час працаваў разам з Ф. Акінчыцам у беларускіх грамадзка-палітычных арганізацыях. Пасьля трох месяцаў працы не знайшоў зь ім паразуменьня і выехаў у вёску. Пазьней жыў на Белападляшшы. Займаў пасаду войта воласьці Лазаў, а пасьля выконваў абавязкі бурмістра ў в. Янаве Падляскім.

Паводле зьвестак А. Клімовіча і П. Ластаўка ў 1940 г. хварэў на тыф. Аслаблены пасьля хваробы, памёр 1 сьнежня 1941 году ад запаленьня лёгкіх у Янаве Падляскім.

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні
Катэгорыя:Выпускнікі ўнівэрсытэту Стэфана Баторыя
Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай беларускай гімназіі
Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэту Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Беларускага студэнцкага саюзу
Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Беларускія рэлігійныя дзеячы
Катэгорыя:Беларускія палітыкі
Катэгорыя:Польскія палітыкі
Катэгорыя:Дзеячы беларускага нацыянальнага руху ў Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Памерлі ў Бяльскім павеце
Саюз супольнай справы

**«Саю́з супо́льнай спра́вы»** — тайная падпольная арганізацыя з сядзібаю ў месьце Маладэчна. Мела абшар дзейнасьці — Маладэчанская вобласьць, Баранавіцкая вобласьць БССР.

## Арганізацыя
На чале арганізацыі быў «актыўны беларускі нацыяналіст» Радзюкевіч. Падчас нямецкай акупацыі ён быў сябрам СБМ, у 1944 закончыў курсы кіроўнага складу арганізацыі ў Альбярціне. Імаверна, зь Беларусі не выяжджаў.

«Саюз супольнае справы» складаўся з троек, аднак агульная колькасьць сяброў невядомая.

## Дзейнасьць
Пра «Саюз супольнае справы» вядома няшмат, і ўсе гэтыя зьвесткі паходзяць з матэрыялаў савецкае дзяржбясьпекі. Ён быў заснаваны ў 1949 годзе ў Маладэчанскай вобласьці. Паводле зьвестак савецкае дзяржбясьпекі, арганізацыя была створаная «*з мэтай вядзеньня барацьбы супраць Савецкай улады за стварэньне беларускай буржуазнай дзяржавы*».

Акрамя вярбоўкі новых сяброў, кансьпірацыйнікі займаліся вырабам і распаўсюдам сярод насельніцтва антысавецкіх улётак, адозваў. Яны былі «*накіраваныя супраць мерапрыемстваў, якія праводзілі [[Камуністычная партыя Савецкага Саюзу|Камуністычная партыя]] і [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкі ўрад]] у галіне сельскай гаспадаркі*», то бок, мелі антыкалгасны зьмест, а сама арганізацыя магла ўзьнікнуць у час актывізацыі супраціўленьня сялянства масавай калектывізацыі.

Сябры арганізацыі нібыта таксама мусілі набываць зброю і боепрыпасы, а таксама ствараць партызанскія атрады да ўзброенай барацьбы ў выпадку ваеннага канфлікту паміж СССР і Захаду.

Радзюкевіч пакінуў нямала дакумэнтальных сьведчаньняў існаваньня «Саюзу супольнай справы». Напрыклад, завербаваныя сябры давалі пісьмовыя «забавязацельствы» і атрымлівалі ад кіраўніка арганізацыі «пасьведчаньні-даведкі», на якіх стаяла пячатка «Саюзу супольнай справы» — яны сьведчылі пра прыналежнасьць гэтых людзей да арганізацыі. Гэтыя даведкі склаў Радзюкевіч, а надрукаваў на пішучай машынцы ў 1949 годзе ўдзельнік арганізацыі Скарнічэнка, які працаваў у Маладэчне мэтадыстам Інстытуту ўдасканаленьня настаўнікаў.

Паводле зьвестак Міністэрства дзяржаўнай бясьпекі, кіраўнікі арганізацыі мелі намер усталяваць сувязь з «*узброенай бандай беларускага нацыяналіста Мятліцкага*», якая ў той час дзейнічала ў Маладэчанскай вобласьці.

## Прыпыненьне дзейнасьці
У 1951 годзе Міністэрства дзяржаўнае бясьпекі БССР выкрыла і ліквідавала арганізацыю.

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1949 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1951 годзе
Катэгорыя:1949 год у Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Маладэчна
Катэгорыя:Антысавецкія падпольныя арганізацыі на Беларусі
Мэлані Пэркінз

**Мэлані Пэркінз** (, нар. 1987) — аўстралійская тэхналягічная прадпрымальніца, галоўная выканаўчая дырэктарка і сузаснавальніца Canva. Адна з самых маладых жанчын-кіраўніцаў тэхналягічнага стартапу на суму больш за 1 мільярд даляраў. Паводле стану на 2021 год яна была другой паводле багацьця жанчынай у Аўстраліі.

## Жыцьцяпіс
Мэлані Пэркінз нарадзілася ў горадзе Пэрт, што ў Заходняе Аўстраліі. Бацька — настаўнік малайзійскага паходжаньня інжынэра філіпінскага і шры-ланкійскага паходжаньня. Яна вучылася ў Каледжы сьвятога сэрца, сярэдняй школе, разьмешчанай у паўночным прыместы Пэрта — Сарэнта. У сярэдняй школе Пэркінз імкнулася стаць прафэсійнай фігурысткай. У чатырнаццаць гадоў яна пачала свой першы бізнэс, прадаючы шалікі ручной працы ў крамах і на базарах па ўсім Пэрце. Гэтаму досьведу яна прыпісвае разьвіцьцё прадпрымальніцкага імкненьня як «ніколі не забывала свабоду і хваляваньне ад стварэньня бізнэсу».

Пасьля сярэдняе школы Пэркінз паступіла ва Ўнівэрсытэт Заходняе Аўстраліі на спэцыяльнасьць «камунікацыі, псыхалёгія і камэрцыя». У гэты час Пэркінз таксама была прыватнай тутаркай для студэнтаў, якія вывучаюць графічны дызайн. Яна заўважыла цяжкасьці студэнтаў пры навучаньні дызайнэрскім праграмам, такім як Adobe Photoshop, дзе студэнтам часта быў патрэбны сэмэстар ва ўнівэрсытэце, каб пазнаёміцца з асноўнымі асаблівасьцямі гэтых складаных дызайнэрскіх праграмаў. Пэркінз палічыла, што палягчэньне працэсу праектаваньня ёсьць магчымасьцю дзеля бізнэсу. Ейная ідэя палягала ў тым, каб зрабіць дызайнэрскую плятформу, дзе не спатрэбіцца тэхнічны досьвед. Яна кінула ўнівэрсытэт ва ўзросьце 19 гадоў, каб заняцца сваім першым бізнэсам з Абрэхтам, Fusion Books.

## Крыніцы
Рух (часопіс)

**«Рух»** (лацінкай: **«Ruch»**) — нелегальны часопіс Беларускага нацыянальнага цэнтру. Гэтае выданьне на той час было адным з найлепшых сярод эміграцыйных пэрыёдыкаў. Першы нумар выйшаў лацінкай, а другі-трэці ўжо кірыліцай.

## Гісторыя
Зь вясны 1946 года БНЦ пачаў выдаваць нелегальны часопіс «Рух» (першы нумар быў надрукаваны Станіславам Станкевічам у амэрыканскай зоне акупацыі Нямеччыны, але ў мэтах кансьпірацыі было пазначана «Італія»). За 1946 год выйшлі тры нумары часопіса (2 і 3 адным выданьнем), за 1947 — адзін, а ў 1948 годзе выйшаў пяты і ўжо апошні нумар.

## Зьмест
Часопіс зьмяшчаў прапагандысцка-ідэалягічныя тэксты, публіцыстыку, гістарычныя артыкулы, пісаў пра міжнародныя падзеі, пра сытуацыю на Бацькаўшчыне. Зьмешчаная ў першым нумары «*Інструкцыя аб пашыраньні і карыстаньні часапісам*» нагадвае падобны тэкст, які друкаваў падчас Нямецка-савецкай вайны «Бюлетэнь Беларускай незалежніцкай партыі».

## Нумары

* № 1 — красавік 1946 году.
* № 2-3 — верасень 1946 году.
* № 4 — студзень 1947 году.
* № 5 — чэрвень 1948 году.

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Зніклі ў 1948 годзе
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Выданьні беларускай дыяспары
Катэгорыя:Выданьні на беларускай мове лацінкай
Ляўразыятэрыі

**Ляўразыятэрыі** (Laurasiatheria) — надатрад клясы сысуноў, які ўключае 6 атрадаў і 69 сямействаў сучасных жывёлаў. Ляўразыятэрыі былі адкрытыя на аснове аналагічных генэтычных паслядоўнасьцей; пакуль не выяўлена анатамічных прыкмет, якія б аб’ядноўвалі групу.

## Сыстэматыка
  **Ляўразыятэрыі**:
        ├── мошкаедныя (Eulipotyphla)
        └── Scrotifera
                ├── рукакрылыя (Chiroptera)
                └── Ferungulata
                        ├── Ferae 
                        |     ├── пангаліны (Pholidota)
                        |     └── драпежныя (Carnivora)
                        |
                        └── Euungulata
                              ├── няпарнакапытныя (Perissodactyla)
                              └── парнакапытныя (Artiodactyla)
Ігар Жалязоўскі

**Ігар Жалязоўскі** (, Орша — ) — беларускі канькабежац, заслужаны майстар спорту СССР (1985). Заслужаны работнік фізычнай культуры і спорту Рэспублікі Беларусь (1994). 5 разоў прызнаваўся лепшым спартоўцам году Беларусі па выніках апытаньня спартыўных журналістаў (1985, 1986, 1989, 1991, 1993).

thumb|left|left|Ігар Жалязоўскі на чэмпіянаце сьвету па спрынтэрскім шматбор’і, Нідэрлянды, 24.2.1985
Адзін з наймацнейшых у сьвеце канькабежцаў-спрынтэраў ў 1980-90-х гг. Неаднаразовы рэкардсмэн сьвету (у 1983-89) на дыстанцыі 1000 і 1500 м і ў спрынтэрскім мнагабор’і. Срэбны (1994) і бронзавы (1988) прызёр зімовых Алімпійскіх гульняў на дыстанцыі 1000 м, шасьціразовы чэмпіён сьвету па спрынтэрскім шматбор’і (1985, 1986, 1989, 1991-93), пяціразовы чэмпіён СССР па спрынтэрскім шматбор’і (1985, 1986, 1989-91), шматразовы чэмпіён краіны (у 1984-91) на дыстанцыях 500, 1000 і 1500 м атрымаў 30 перамог на этапах Кубка сьвету (1985—1993). Уладальнік Кубка сьвету на дыстанцыі 1000 м (у 1991—1993).

Экс-рэкардсмэн сьвету на дыстанцыях 1000 і 1500 м, а таксама ў спрынтэрскім мнагабор’і.

Скончыў Беларускі інстытут фізычнай культуры ў 1984 годзе. З 1995 году на адміністрацыйнай працы: прэзыдэнт Беларускага саюзу канькабежцаў (1996—2005), чалец НАК Беларусі, прэзыдэнт Параалімпійскага камітэту Беларусі (1996—2001).

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6)

## Вонкавыя спасылкі
* Ігар Жалязоўскі — Аўтабіяграфічная кніга Ігара Жалязоўскага 
* Ігар Жалязоўскі — профіль на сайце ISU 
* Ігар Жалязоўскі — профіль на сайце *SpeedskatingNews.info*  

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Воршы
Катэгорыя:Заслужаныя майстры спорту СССР
Катэгорыя:Савецкія канькабежцы
Катэгорыя:Беларускія канькабежцы
Катэгорыя:Беларускія канькабежцы і канькабежкі на Алімпійскіх гульнях
Аркадзь Качан

**Аркадзь Качан** ( — ) — беларускі грамадзкі і вайсковы дзеяч.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 13 траўня 1921 г. у в. Барсуках Наваградзкага ваяводзтва ў Польскай Рэспубліцы у сям’і настаўнікаў Антона і Веры Качаноў.

Вучыўся ў Дзісенскай польскай гімназіі, у 1941 г. скончыў дзесяцігодку ў Маладэчне. Пазьней працаваў сакратаром суда ў Глыбокім. Па сканчэньні курсаў каманднага складу Беларускай самааховы ў Лебедзеве каля Маладэчна кіраваў ротай 13-га Беларускага паліцыйнага батальёну СД у Вялейскай акрузе. Улетку 1944 г. выехаў у Нямеччыну і трапіў у дывізію «Беларусь», разам зь якой пазьней здаўся амэрыканцам.

Па вайне некалькі гадоў правёў у лягеры для перамешчаных асобаў у Розэнгайме. Ад 1950 г. жыў у Аўстраліі, у Сыднэі. Адзін з заснавальнікаў і доўгагадовы сакратар Беларускага аб’яднаньня ў Новай Паўднёвай Валіі. Сябра Рады БНР, Беларускага культурна-грамадзкага клюбу і Фэдэральнае рады беларускіх арганізацыяў у Аўстраліі. Напрыканцы 1970-х гг. — беларускі прадстаўнік у Выканаўчым камітэце Этнічнай рады ў Новай Паўднёвай Валіі. Адзін са стваральнікаў і каардынатар беларускага радыё ў Сыднэі. Сталы фундатар беларускіх выданьняў і ўстановаў на эміграцыі. Дасылаў беларускую літаратуру ў кніжні аўстралійскіх унівэрсытэтаў.

Памёр 4 сьнежня 1982 г. у Сыднэі. Пахаваны на беларуска-ўкраінскай частцы могілак Роквуд.

## Памяць

* Кастусь Акула прысьвяціў верш памяці Аркадзя Качана.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сёння 100 гадоў ад нараджэння... - Натальля Гардзіенка
*
*
*

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наваградзкім ваяводзтве
Катэгорыя:Памерлі ў Сыднэі
Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Руквуд
Катэгорыя:Сябры Рады БНР
Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Сябры 30-й грэнадэрскай дывізіі СС
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Докшыцкім раёне
Euarchontoglires

**Euarchontoglires** — надатрад клясы сысуноў, які ўключае 5 атрадаў сучасных жывёлаў. Кляда Euarchontoglires была заснавана на аналізе паслядоўнасьцей ДНК.

## Сыстэматыка
  **Euarchontoglires**:
            |
            ├── Glires
            |     ├── зайцападобныя (Lagomorpha)
            |     └── грызуны (Rodentia)
            |
            └── Euarchonta
                   ├── вавёрачнікі (Scandentia)
                   └── Primatomorpha
                             ├── Dermoptera
                             └── прыматы (Primates)
Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука

**Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука** — пераклад Новага Запавету на гаворку вёскі Сіманавічаў. Першы пераклад Новага Запавету на заходнепалескую гаворку. Пры перакладзе выкарыстоўваліся адпаведныя пераклады на беларускай, расейскай, царкоўнаславянскай, польскай, украінскай. Выданьне асьвечанае не было. Фёдар Клімчук займаўся перакладам цягам 15 гадоў, скончыўшы ў 2000 годзе.

## Перадумовы
Навуковец паўстагодзьдзя займаўся дасьледаваньнем заходнепалескіх гаворак. Падобным перакладам ён хацеў захаваць гаворкі ў тым выглядзе, у якім яны дайшлі да нас. Спадар Клімчук ня бачыў вялікіх пэрспэктываў у дыялектаў, але выступае за тое, каб захаваць спадчыну, якая паступова зьнікае.

## Пераклад
Працу Клімчук пачаў у сярэдзіне 1980-х гадоў, яшчэ пры атэістычнай савецкай уладзе. Спачатку перакладаў на родную гаворку іншыя творы, сьвецкага зьместу, прыкладам, «Слова пра Ігараў паход». А потым абклаўся выданьнямі Бібліі на розных мовах і прыступіў. На нейкі час прыпыніў працу, бо ня мог засяродзіцца — трэба было штодзень хадзіць у Інстытут мовазнаўства Акадэміі навук.

Да перакладу Бібліі ён вярнуўся ў 1993 годзе, калі выйшаў на пэнсію. Перакладаў доўга і акуратна, выбіраў кожнае слова. Фёдар Клімчук казаў, што, вярнуўшыся да перакладу Новага Запавету, ён пачаў лепш спаць: замест таго каб таблеткі шукаць, пераклаў некалькі радкоў — і ўжо лепей спіцца.

Клімчук закончыў свой пераклад Эвангельля ў 2000 годзе.

## Выданьні
У 2010 годзе тыражом на 200 асобнікаў была выдадзеная першая частка на сродкі Станіслава Арцюшчыка. У яе ўваходзілі Чатырохэвангельле, Учынкі сьвятых апостолаў, Першае паслааньне сьвятога апостала Паўла да Карынфян.

Другая частка была надрукаваная ў 2019 годзе накладам на 500 паасобнікаў. Новае выданьне было большае аб’ёмам на 40 адсоткаў: гэта поўная праца Фёдара Клімчука над перакладам Дабравесьця. Спадар Клімчук не дажыў да гэтай падзеі ўсяго некалькі месяцаў. Сродкі на выданьне зьбіраліся праз плятформу «Ulej». Збор сродкаў і выданьне арганізаваў Сяргей Доўгушаў са «Сьпеўнага сходу» ў рамках праекту «Tradycyja». Замовы на кнігі прыйшлі з розных мястэчкаў Беларусі, а таксама з-за мяжы: з Ангельшчыны і Аўстраліі. Прэзэнтацыя другога выданьня адбылася ў Менску 23 студзеня 2019 году. 1 сакавіка прэзэнтацыя адбылася ў Берасьці.

## Кнігапіс

* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Новы Запавет на палескай гаворцы

Катэгорыя:Кнігі 2010 году
Катэгорыя:Палеская літаратура
Рыфмы лёсаў

***Рыфмы лёсаў***&nbsp;— першы альбом берасьцейскага гурта «Сьцяна». Выдадзены ў 2002 годзе ў менскім выдавецтве Limas .

## Сьпіс кампазыцыяў

## Удзельнікі
* Павал Прохараў — гітара, вакал
* Андрэй Клімус — бас-гітара, аўтар тэкстаў
* Аляксей Кузьняцоў — барабаны
* Яўгенія Хіло — вакал
* Ільля Дмуха — саксафон
* Яўген Лук’янчык — саксафон

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэбютныя альбомы
Катэгорыя:Альбомы «Сьцяны»
Мы застанемся

***Мы застане́мся*** — трэці альбом берасьцейскага гурта «Сьцяна». Выдадзены ў 2013 годзе. *EP_2013* выйшаў у чэрвені 2013 года і ўтрымліваў чатыры песьні. Альбом *Мы застаемся* уключае новыя вэрсіі песень, якія раней выходзілі ў якасьці самотнікаў («Калыханка», «На БАСах!» і «Make Yourself»), прэм‚ерныя песьні і рэмікс гіта «Viasna.by». Альбом быў прэзэнтаваны 16 лістапада 2013 году ў клюбе «1 мая» ў Берасьці, а празь пяць дзён у клюбе «Піраты» ў Менску.

## Песьні

## Удзельнікі
* Павал Прохараў — гітара, вакал
* Андрэй Клімус — бас-гітара, аўтар тэкстаў
* Аляксей Кузьняцоў — барабаны, пэркусія
* Валеры Сакалоў — сынтызатар
* Кася Леванюк — вакал

## Крыніцы

Катэгорыя:Альбомы «Сьцяны»
Скарыніч

**«Скары́ніч»** — літаратурна-навуковы альманах, заснаваны кіраўніцтвам Маскоўскага таварыства беларускай культуры імя Францішка Скарыны. Мэтай выданьня зьяўляецца пашырэньне ў сьвеце духоўнай спадчыны Беларусі, творчых набыткаў беларускай дыяспары ў Маскве.

## Мінуўшчына
Выдаецца з 1991 року ў Менску, Маскве і Смаленску на беларускай і маскальскай мовах. Выходзіў нерэгулярна, два першыя выпускі выйшлі ў дзяржаўным выдавецтве «Мастацкая літаратура». На 2011 рок выйшлі 10 нумароў.

Укладальнік альманаха — Аляксей Каўка.

Асноўная тэма выпускаў — спадчына Францішка Скарыны і праблемы яе вывучэньня, а таксама асэнсаваньне творчасьці літаратурнага згуртаваньня 1920-х гадоў «Узвышша». У выпусках зьмешчаныя невядомыя раней архіўныя дакумэнты, рукапісныя матэрыялы дзеячоў беларускай навукі і культуры Міколы Ўлашчыка, Язэпа Лёсіка, Аркадзя Смоліча, Івана Луцкевіча, Адама Бабарэкі, Язэпа Варонкі, Язэпа Дылы і інш., рэдкія фатаздымкі, хроніка дзейнасьці Таварыства беларускай культуры імя Францішка Скарыны ў Маскве. Напрыклад, большасьць матэрыялаў у чацьвертым выпуску зборніку — дакументальныя. Акрамя аўтараў зь Беларусі і Расеі на старонках часопісу выступаюць навукоўцы і дзеячы культуры Баўгарыі, Польшчы, Нямеччыны, Вялікабрытаніі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Хто ёсць хто сярод беларусаў свету: Энцыкл. давед. Ч. 1. Беларусы і ўраджэнцы Беларусі ў памежных краінах. — Мн.: Энцыклапедыкс, 2000. — С. 110—111.
* 

## Вонкавыя пасылкі
* Архіў выпускаў на Камунікаце
* Маскоўскі „Скарыніч“ // Наша Ніва

Катэгорыя:Альманахі
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Выданьні беларускай дыяспары
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Беларусы ў Маскве
Джын Ўайлдэр

**Джэром Зылбэрман**, вядомы як **Джын Ўайлдэр** (; 11 чэрвеня 1933, Мілўокі, Вісконсін, ЗША — 29 жніўня 2016, Стэмфард, Канэктыкут, ЗША) - амэрыканскі актор, комік, рэжысэр, сцэнарыст, прадусар, пісьменьнік, уладальнік прэміі «Эмі» (2003).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1933 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 2016 годзе
The Beach Boys

**The Beach Boys** () — амэрыканскі поп-рок-гурт, заснаваны ў 1961 годзе Браянам, Карлам і Дэнісам Ўілсанам, Майкам Лавам і Эл Джардынам. Папулярнасьць ансамблю ўпершыню была выклікана іхнымі раньнімі песьнямі ў стылі сэрфінгу, прысьвечанымі моладзевай культуры Паўднёвай Каліфорніі (пляжы, сэрфінг, аўтамабілі). Зьмяніўшы гучаньне ў сярэдзіне 1960-х гадоў, яны ў 1966 годзе выпусьцілі канцэптуальны альбом *«[[Pet Sounds]]»* зь песьнямі ў жанры барока-поп, які, на думку многіх экспэртаў, стаў пераломным у кантэксьце поп- і рок-музыкі ў 1960-х. Менавіта The Beach Boys паўплывалі на фармаваньне стылю такіх ключавых поп-выканаўцаў 1970-х, як то Элтан Джон і Флітўуд Мак.

У 1988 годзе калектыў быў уключаны ў Залю славы рок-н-ролу. У сьпісе 100 найлепшых выканаўцаў усіх часоў, складзеным часопісам Rolling Stone у 2004 годзе, гурт заняў 12-е месца.

## Дыскаграфія
* 1962 Surfin' Safari
* 1963 Surfin' U.S.A.
* 1963 Surfer Girl
* 1963 Little Deuce Coupe
* 1963 Shut Down
* 1964 All Summer Long
* 1964 Beach Boys Concert
* 1964 Shut Down, Vol. 2
* 1964 The Beach Boys' Christmas Album
* 1964 The Beach Boys Christmas Special
* 1965 The Beach Boys Today!
* 1965 Summer Days (And Summer Nights!!)
* 1965 The Beach Boys' Party!
* 1966 Pet Sounds
* 1967 Smile (запісаны, але невыдадзены альбом)
* 1967 Smiley Smile
* 1967 Wild Honey
* 1968 Friends
* 1968 Stack-O-Tracks
* 1969 20/20
* 1970 Live in London
* 1970 Sunflower
* 1971 Surf's Up
* 1972 Carl and the Passions-So Tough
* 1973 Holland
* 1973 The Beach Boys in Concert
* 1976 15 Big Ones
* 1976 Beach Boys '69 (Beach Boys Live in London)
* 1977 Love You
* 1978 M.I.U. Album
* 1979 L.A. (Light Album)
* 1980 Keepin' the Summer Alive
* 1985 The Beach Boys
* 1989 Still Cruisin'
* 1992 Summer in Paradise
* 1996 Stars & Stripes, Vol. 1
* 2002 Christmas Album
* 2002 Good Timin: Live at Knebworth, England 1980
* 2012 That's Why God Made the Radio

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 
* Beach Boys Band
* Неафіцыйны сайт 
* Фан-клюб The Beach Boys 

Катэгорыя:Рок-гурты ЗША
Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1961 годзе
Катэгорыя:1961 год у ЗША
Юры Гарулёў

**Ю́ры Мікала́евіч Гарулё́ў** (, м. Сулак, пад Тамбовам — ) — беларускі апэратар, рэжысэр і сцэнарыст. Аўтар дакумэнтальнай кінатрылёгіі, прысьвечанай кардыналу Казімеру Сьвёнтку: «Mater Misericordiae» (1997), «Вяртаньне» (1999), «Канікулы кардынала» (2004). Кіраваў міжнародным фэстывалем хрысьціянскіх дакумэнтальных фільмаў і тэлевізійных праграм «Magnificat», быў старшынёй Каталіцкай Асацыяцыі для камунікацыі «Signis-Беларусь».

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся, у Расеі, дзе яго бацькі былі ў бежанстве, але неўзабаве сям’я вярнулася ў родны Магілёў. З 1949 году сям’я жыла ў Менску — у адной кватэры зь сям’ёй Івана Мележа. Бацька Юрыя — Мікалай Гарулёў — быў сябрам Саюзу пісьменьнікаў. Дом засялялі вядомыя дзеячы літаратуры і культуры — тут жылі Максім Танк, Піліп Пестрак, Алесь Кучар, Янка Маўр, Юры Семяняка, Мікалай Аладаў, Іван Ахрэмчык (сёньня ўвесь дом у мэмарыяльных дошках).

Зь дзяцінства Юры марыў пра работу менавіта ў кінадакумэнталістыцы, хацеў быць апэратарам, хадзіў у аматарскую кінастудыю ў Палацы піянэраў Менску. Калі ўпершыню ўбачыў каробку з 300 мэтрамі кінастужкі, прыйшоў у вялікае захапленьне. Закончыў Ленінградзкі інстытут кінаінжынэраў (1971 г.), служыў у войску, быў на камсамольскай працы, потым завочна скончыў Усесаюзны дзяржаўны інстытут кінэматаграфіі ў Маскве (1982 г.). На студыі «Беларусьфільм» пачаў працаваць як асыстэнт апэратара на кінахроніцы.

З Уладзімерам Цесьлюком зьняў і фільм пра будаўніцтва беларускага мэтро. Апэратыўна здымалі хроніку, рэпартажы. Апэератарскі дыплём быў зьняты з рэжысэрам Паўлам Пікманам — рэпартажны фільм з псыхалягічнымі элемэнтамі «Хай будзе вецер!» (пра яхтсмэнаў).

## Узнагароды
Ляўрэат прэміі «За духоўнае адраджэньне», ляўрэат шматлікіх нацыянальных і міжнародных кінапрэмій.

## Фільмаграфія
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  

## [[Відэа]]графія
*  
*  
*  

## Размовы
* 
*  
* 
* 

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* SignisMagnificat — 2010; 2011 

Катэгорыя:Беларускія апэратары
Катэгорыя:Беларускія рэжысэры
Катэгорыя:Беларускія сцэнарысты
Вавёрачнікі

**Вавёрачнікі** (Scandentia) — атрад клясы сысуноў, які ўключае 2 сучасныя сямействы, 4 сучасныя роды і 23 віды. Сучасныя вавёрачнікі жывуць у Паўднёвай Азіі, ад Індыі да Барнэо і Філіпін. Сустракаюцца ў лісьцяных лясах. Выкапныя рэшткі вядомыя ад сярэдняга эацэну Азіі. Гэта ўсяедныя жывёлы; ужываюць вусякоў, дробных хрыбетных, садавіну, насеньне, нектар, яйкі птушак. Яны часта актыўныя днём. Іх можна знайсьці на дрэвах або на зямлі. Некаторыя віды адзінкавыя, іншыя сустракаюцца парамі ці нават невялікімі групамі. Зьнешнія формы і памеры падобныя як у вавёрак; аднак у іх адсутнічаюць доўгія вібрысы і у іх ёсьць 5 функцыянальных пальцаў. Вочы ў іх вялікія, а слых выдатны. Зубная формула: 2/3, 1/1, 3/3, 3/3 = 38 зубоў.

## Сыстэматыка
Атрад **вавёрачнікі** (Scandentia)
* сямейства Ptilocercidae
** род *[[Ptilocercus lowii|Ptilocercus]]* (1 від)
* сямейства тупаевыя (Tupaiidae)
** род *Anathana* (1 від)
** род *Dendrogale* (2 віды)
** род *Tupaia* (19 відаў)

## Крыніцы

Катэгорыя:Атрады сысуноў
Рада бясьпекі

* Рада бясьпекі ААН
* Рада бясьпекі Рэспублікі Беларусь
* Рада нацыянальнай бясьпекі і абароны Ўкраіны