open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Дзяніс Вяршэнка

**Дзяніс Вяршэнка** — беларускі сьпявак.

Пераможца многіх конкурсаў: 15 гран-пры на разнастайных конкурсах, а таксама 3 месца на конкурсе песьні «Маладзечна-2009».

У 2010 годзе будзе выступаць ад Беларусі на фэстывалі «Славянскі базар» у Віцебску, дзе ён выканае песьні «Малітва» і «Я ўзьлятаю». Рашэньне аб тым, што ён паедзе на фестываль, журы прыняла аднагалосна.

Жанаты на Іне Вяршэнка. Прадусар Дзяніса — Віталь Драніца, намесьнік дырэктара Гомельскай абласной філярмоніі.

## Біяграфія
У музычнай школе вучыўся ў клясе гітары. У гэты час удзельнічаў у конкурсе «Тэлебом».

Скончыў Шацілавіцкі індустрыяльны каледж, мае дыплом электратэхніка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія музыкі
Сала

**Сала** — жывёльны падскурны тлушч, найчасьцей сьвіны. У Беларусі і іншых краінах зьяўляецца часткай традыцыйнай нацыянальнай кухні.

Сала выкарыстоўваецца ў многіх стравах: мясных, з агародніны, нават салодкіх. Салам шпігуюць любое мяса, акрамя сьвінога, тоўчаным салам запраўляюць баршчы. Яго ядуць салёным, вэнджаным, сквараным.

Катэгорыя:Беларуская кухня
Катэгорыя:Украінская кухня
Трактар Сазі Тэбрыз

**Тра́ктар** — іранскі футбольны клюб, які месьціцца ў Тэбрызе. Каманда ўдзельнічае ў чэмпіянаце Ірану па футболе. Чэмпіён Ірану (2025) і двухразовы ўладальнік Кубка Ірану (2014, 2020).

## Вядомыя гульцы
* Барыс Тыбілаў

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка клюбу

Катэгорыя:Тэбрыз
Сяргей Астрэйка

**Сярге́й Адамавіч Астрэ́́йка** (9 ліпеня 1912 году, вёска Коласаўшчына Слуцкага павету Менскай губэрні, Расейская імпэрыя, цяпер у Капыльскім раёне Менскай вобласьці — 14 верасьня 1937 году, Чалябінская вобласьць, РСФСР) — беларускі паэт.

## Біяграфія
Нарадзіўся 9 ліпеня 1912 году ў в. Коласаўшчына Слуцкага павету Менскай губэрні (цяпер у Капыльскім раёне Менскай вобласьці).

У 1928—1930 навучаўся ў Менскім пэдагагічным тэхнікуме. Пасьля сканчэньня працаваў літаратурным рэдактарам выданьняў беларускага НДІ прамысловасьці. З 1932 году — навуковы супрацоўнік Інстытуту мовы, літаратуры і мастацтва Акадэміі навук БССР, працаваў у Камісіі па складаньні слоўнікаў.

23 лютага 1933 году быў арыштаваны органамі ДПУ БССР па справе «Беларускай Народнай Грамады» і сасланы ў г. Ірбіт Сьвярдлоўскай вобласьці. Ізноў арыштаваны 14 жніўня 1937 году. 13 верасьня вынесены сьмяротны прысуд. Расстраляны 14 верасьня 1937 году.

Рэабілітаваны ў 1956 годзе.

## Творчасьць
Вершы пачаў пісаць падчас вучобы ў сямігодцы. У 1928 годзе па рэкамендацыі Ц. Гартнага вершы С. Астрэйкі зьявіліся ў газэце «Чырвоная зьмена». Паэму С. Астрэйкі «Бэнгалія» ўхваліў Я. Купала. У свае часы яе называлі «антысавецкай», бо меркавалася, што, апісваючы змаганьне бэнгальцаў з брытанскімі каланізатарамі, Астрэйка непасрэдна меў на ўвазе Беларусь. Кавалак з паэмы «Бэнгалія», якая лічылася страчанай, быў знойдзены ў сямейным архіве Аліны Алексенкі ў 2018 годзе. Рыхтаваўся да выданmня паэтычны зборнік «Смарагды кроз», які не выйшаў. Рамантычная паэма «Смарагды кроз» — роздум пра шляхі развіцmця роднага краю — апублікаванаz ў 1990 годзе. У ссылцы зрабіў пераклад «Яўгена Анегіна» А. Пушкіна (рукапіс не зьбярогся).

## Творы
* [Вершы] // Полымя. 1965, № 8;
* [Вершы] // Дзень паэзіі. Мн., 1965;
* Смарагды кроз: (Паэма) // Шляхам гадоў. Мн., 1990.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў РСФСР
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Расстраляныя беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Грунвальд (вёска)

**Гру́нвальд** (, , ) — вёска ў гміне Грунвальд Аструдзкага павету Вармінска-Мазурскага ваяводзтва Польшчы.

## Гісторыя

Упершыню ўпамінаецца ў дакумэнтах на пачатку XIV стагодзьдзя.

За 2 кілямэтры на паўднёвы ўсход ад Грунвальду, паміж сучаснымі вёскамі Стэнбарк (), Ладвігова () і Ульнова знаходзіцца гістарычнае поле бойкі, у якой 15 ліпеня 1410 аб’яднанае літоўска-руска-польскае войска пад агульным кіраўніцтвам караля Ўладзіслава Ягайлы нанесла сакрушальную паразу крыжакам на чале з магістрам Тэўтонскага ордэну Ульрыхам фон Юнгінгэнам.

16 верасьня 1410 року, напрыканцы аблогі Мальбарку, Ягайла паведаміў у лісьце да біскупа Памяраніі пра свой намер збудаваць на полі ля Грунвальду брыгіцкі кляштар і царкву. Адным з прадказаньняў Сьв. Брыгіты (1303—1373) была разгромная параза крыжакоў. Гэтае прароцтва, скіраванае супраць Тэўтонскага Ордэну, было добра вядомае ў Польшчы, і Ягайла такім чынам хацеў паказаць, што ягонае войска спраўдзіла прароцтва Брыгіты. Аднак тэрыторыя, дзе адбывалася бітва, засталася ва ўладараньнях Ордэну, таму кляштар брыгітаў быў збудаваны колькімі гадамі пазьней у Любліне. У 1411 року новы магістар Тэўтонскага Ордэну Генрых фон Пляўэн распарадзіўся збудаваць на Грунвальдзкім полі капліцу Панне Марыі. Яна паўстала крыху ў іншым месцы — пасярэдзіне трохкутніку, утворанага вёскамі Грунфэльд, Людвігздорф і Танэнбэрг. Праз год фон Пляўэн атрымаў ад Папы Яна XXIII булу, якая гарантавала адпушчэньне грахоў усім, хто наведае капліцу ў пэўныя дні.

## Глядзіце таксама

* Грунвальдзкая бітва
* Грунвальдзкае поле

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Google Maps


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі
Юрыдыка

**Юрыдыка** — частка места, якая падпарадкоўвалася фэўдалам і на жыхароў якой не пашыралася судовая і адміністрацыйная ўлада магістрату.

Катэгорыя:Гісторыя права
Цэх

**Цэх** — аб’яднаньне мескіх рамесьнікаў адной ці некалькіх блізкіх прафэсіяў з мэтай наладжваньня збыту сваёй прадукцыі і абароны ад умяшальніцтва фэўдалаў у мескія справы.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Рамёствы
Катэгорыя:Гісторыя эканомікі
Катэгорыя:Гісторыя Эўропы
Катэгорыя:Сацыяльная структура і стратыфікацыя
Катэгорыя:Сярэднявечча
Аброк

**Аброк** — від сялянскай павіннасьці за карыстаньне зямлёю абшарніка, які ўяўляў сабою натуральную даніну прадуктамі або грашыма (чынш).

Катэгорыя:Прыгоннае права
Катэгорыя:Фэадальныя павіннасьці
Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладаньня
Чынш

**Чынш** — від сялянскай павіннасьці за карыстаньне зямлёй памешчыка, які ўяўляў сабой даніну грашыма — падатак (даніна, аброк).

* У Рэчы Паспалітай ад XIV ст. з чынша буйныя землеўладальнікі раздавалі ў даўніну зямлі, і зь цягам часу выпрацавалася чыншавае валоданьне або права вечнай і спадчыннай арэнды — чыншавае права.
* У Расейскай імпэрыі у 1886 г. увялі асаблівы парадак (павятовыя па «чыншавым справах прысутнасьці») ўсталяваньня «вечначыншавага» права па двух асноўных прыкметах: бестэрміновага і нашчадкавага валоданьня; нязьменнасьць аброку, разам з тым, сельскім (па-за гарадоў і мястэчкаў) «вечным чыншавікам» прадастаўлена набыць ва ўласнасьць прызнаныя за імі чыншавыя зямлі пасродкам абавязковага, пры садзейнічаньні ўрада, выкуп якіх ляжыць на іхняй павіннасьці.

## Крыніцы
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1914 г., том 38, с. 504.
* «Свод Законов Российской империи», том IX, Особ. прид., XXV, по продолж. 1890;
* Гантовер, «О происхождении и сущности вечночиншевого владения» (1884); Рембовский, «История и значение чиншевого владения в запад. крае» (1886); Безобразов, «Сборник узаконения о поземельн. устройстве сельских вечных чиншевиков в губ. Зап. и Белорусск.» (1892). Боровиковский, «Отчёт судьи» (1908).

Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладаньня
Дрэварыт

**Дрэварыт** —  назва гравюры па дрэве на тэрыторыі Беларусі і Украіны, пашыраная ў XVI—XVII стст. Тое самае, што і ксыляграфія.

### Глядзіце таксама
* Вязь

Катэгорыя:Рамёствы
Катэгорыя:Эстамп
Адукацыя (таварыства)

**«Адука́цыя»** — легальнае таварыства асьветніцкага кірунку ў Віцебску ў студзені — верасьні 1913 г. Аб’ядноўвала 1268 чальцоў розных сацыяльных групаў і палітычных партыяў. Заснавальнікі і кіраўнікі: Р. Н. Шулепнікаў (старшыня), К. В. Пісарэнка (намесьнік старшыні), В. А. Прус. Мэта таварыства — падрыхтоўка да стварэньня народнага ўнівэрсытэту. Сацыял-дэмакраты Віцебску выкарыстоўвалі «Адукацыю» як легальную трыбуну для рэвалюцыйнай прапаганды. Закрытая за антыўрадавую дзейнасьць.

## Літаратура
* С. 139

Катэгорыя:Віцебск
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1913 годзе
Катэгорыя:Студзень 1913 году
Катэгорыя:1913 год у Беларусі
Сьпіс фантанаў Менску

**Фантаны Менску** — сукупнасьць фантанаў сталіцы Беларусі гораду Менску.

## Гісторыя
Водаправод з чыстай артэзіянскай вадой, ў Менску, у адным з галоўных гарадоў «Паўночна-Заходняга краю», быў адкрыты ў 1874 годзе. У гонар гэтай значнай для гораду падзеі, у тым жа 1874 г., быў устаноўлены фантан «Хлопчык з лебедзем», у Аляксандраўскім сквэры. На пастамэнце фантана — памятная дата «1874». Гэта найстарэйшы фантан у горадзе Менску. У 1980-х гадах бронзавая кампазыцыя была па-вар’яцку зваленая вандаламі, пасьля чаго бронзавая скульптурная кампазыцыя «Хлопчык зь лебедзем» была адпраўлена на сваю першую рэстаўрацыю. Кампазыцыя фантана атрымала некаторыя архітэктурныя зьмены — зьніклі шэсьць вялікіх зялёных жабаў па краю басэйна.

Большасьць сёньняшніх фантанаў гораду Менску былі устаноўлены ў 1960-70 гады. Сёньня ў Менску налічваецца каля 60-ці фантанаў, і большасьць зь іх, ў асноўным, знаходзяцца ў цэнтральнай частцы горада.

Самы вялізны ў горадзе фантан знаходзіцца на Кастрычніцкім пляцы справа ад Палаца Рэспублікі — складаецца з 1300 струменяў.

Самая высотная кампазыцыя ў горадзе — на канале у раёне вуліцы Філімонава — струмені дасягаюць да 20 мэтраў.

Фантаны ў Менску працуюць не кругласутачна, па 12-14 гадзін ў суткі. Рэжым іх працы ў будзённыя дні — з 9 да 22 гадзін, у выходныя і сьвяточныя дні — з 8 да 23 гадзін.

## Фота фантанаў, назва (калі ёсьць) і месцазнаходжаньне

## Вонкавыя спасылкі
* Фантаны Менска на сайце СТВ
* Фантаны на сайце «Минск старый-новый»

Катэгорыя:Помнікі Менску
Джэймз Чадўік

**Джэймз Чадўік** (; 20 кастрычніка 1891, Болінгтан, Усходні Чэшыр, графства Чэшыр, Ангельшчына, Вялікабрытанія — 24 ліпеня 1974, Кембрыдж, Ангельшчына, Вялікабрытанія) — ангельскі фізык, вядомы за адкрыцьцё нэўтрону, ляўрэат Нобэлеўскае прэміі ў галіне фізыкі 1935 году за адкрыцьцё нэўтрона, якое ён зрабіў у 1932 годзе.

## Біяграфія
У 1941 годзе напісаў канчатковую вэрсію справаздачы MAUD (Military Application of Uranium Detonation — ваеннае прымяненьне выбуху ўрана), пасьля якой урад Вялікабрытаніі прыняў рашэньне распачаць буйнамаштабныя дасьледаваньні па распрацоўцы ядзернай зброі. Ён узначальваў брытанскую каманду, якая працавала ў Мангэтанскім праекце падчас Другой сусьветнай вайны. У 1945 годзе за свае дасягненьні ў галіне фізыкі быў узьведзены ў ранг рыцара-бакаляўра.

Чадўік скончыў Віктарыянскі ўнівэрсытэт Манчэстэра ў 1911 годзе, дзе ягоным кіраўніком быў Эрнэст Рэзэрфорд. Ён працягваў навучацца ў Манчэстэры пад кіраўніцтвам Рэзэрфорда і атрымаў ступень магістра навук (MSc) у 1913 годзе. У гэтым самым годзе Чадўік атрымаў стыпэндыю «1851 Research Fellowship» ад каралеўскай камісіі «Royal Commission for the Exhibition of 1851». Ён вырашыў вывучаць бэта-выпраменьваньне пад кіраўніцтвам Ганса Вільгельма Гайгера ў Бэрліне. У 1914 годзе выявіў, што бэта-выпрамяненьне мае непарыўны спэктар энэргіі.

У 1925 годзе ажаніўся з Эйлін Сьцюарт-Браўн (), у 1927 годзе ў іх нарадзіліся дзьве дачкі-блізьняты Джаана Сьцюарт Чадвік ды Джудыт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Брытанскія фізыкі
Катэгорыя:Ангельскія фізыкі
Акімаўскі завод сельскагаспадарчага інвэнтару

**Акімаўскі завод сельскагаспадарчага інвэнтару** — дзейнічаў з 1907 году ў маёнтку Акімаўскае Слуцкага павету. Вырабляў дробны сельскагаспадарчы інвэнтар. У 1914 годзе працавала больш за 50 работнікаў. У 1921 годзе рэарганізаваны ў сельскагаспадарчую майстэрню

## Крыніцы

Катэгорыя:Прамысловасьць Беларусі
Аліўскі мір

**Алі́ўскі мір** — мірная дамова паміж Швэцыяй і Рэччу Паспалітай зь яе хаўрусьнікамі Аўстрыяй і Брандэнбургам, падпісаная 3 траўня 1660 году ў Аліўскім манастыры паблізу Гданьску пры пасярэдніцтве Францыі. Завяршыў (разам з Капэнгагенскім мірам) Паўночную вайну 1655—1660 гадоў. Паводле Аліўскага міру кароль Рэчы Паспалітай Ян ІІ Казімер адмовіўся ад прэтэнзіяў на швэдзкую карону. Швэцыя замацавала за сабою Эстляндыю з выспамі Эзель і амаль усю Ліфляндыю, захопленыя ёю ў XVI — пачатку XVII ст.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1569—1795)
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Швэцыі
Катэгорыя:Мірныя пагадненьні XVII стагодзьдзя
Катэгорыя:Падзеі 1660 году
Андрусаўскае замірэньне

**Андрусаўскае замірэньне** — мірная дамова, падпісаная паміж Масковіяй і Рэччу Паспалітай тэрмінам на 13,5 гадоў. Скончыла вайну Масковіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гг.

Пагадненьне было заключанае 30 студзеня 1667 г. ў вёсцы Андрусава (на мяжы Мсьціслаўскага і Смаленскага ваяводзтваў). З боку Рэчы Паспалітай дамову падпісаў Юры Глябовіч, з боку Маскоўскага царства — Апанас Ордын-Нашчокін.

## Умовы
* Замірэньне было заключанае на 13,5 год, цягам якіх бакі павінныя былі выпрацаваць умовы вечнага міру.
* Да Масковіі перайшлі Смаленскае ваяводзтва зь местамі Дарагабуж, Белая, Красны, Невель, Вяліж і Себеж, Северская зямля з Чарнігавам і Старадубам і Левабярэжная Ўкраіна. Агулам тэрытарыяльныя страты Рэчы Паспалітай склалі блізу паловы яе тэрыторыі.
* Рэчы Паспалітай заставаліся Правабярэжная Ўкраіна і Беларусь, у тым ліку акупаваныя маскавітамі гарады Віцебск, Полацак, Дзьвінск; іх насельніцтву гарантавалася свабода праваслаўнага веравызнаньня і недатыкальнасьць праваслаўных япархіяў.
* Кіеў быў перададзены Масковіі на 2 гады, але так і ня быў вернуты. У 1686 годзе па ўмовах «вечнага міру» канчаткова перайшоў пад уладу Маскоўскай дзяржавы, якая сплаціла за яго 146 000 рублёў.
* Запароская Сеч апынулася пад агульным пратэктаратам абедзьвюх дзяржаваў, якія абавязаліся ва ўзаемнай дапамозе дзеля здушэньня там хваляваньняў. Гэта разьвеяла спадзевы запарожцаў на стварэньне ўласнае дзяржавы, і казацкі гетман Пятро Дарашэнка пачаў шукаць дапамогі ў туркаў.
* Рэч Паспалітая і Масковія абавязаліся супольна выступіць супраць крымскага хана і Асманскае імпэрыі ў выпадку татарскіх набегаў на Ўкраіну.
* Было гарантаванае права вольнага гандлю між абедзьвюма краінамі.
* За землі Левабярэжнай Украіны Масковія сплаціла Рэчы Паспалітай 1 000 000 злотых (каля 200 000 рублёў).

Катэгорыя:Вайна Расеі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў
Катэгорыя:Міжнародныя пагадненьні Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Падзеі 1667 году
Бітва пад Воршай (1564)

**Бітва пад Воршай** — бітва паміж авангардам войска Маскоўскай дзяржавы на чале з ваяводам П. С. Сярэбраным і атрадам войска ВКЛ на чале з Ф. Кмітам-Чарнабыльскім і Ю. Осьцікавічам, якая адбылася пад Воршаю 2 лютага 1564 г. у хадзе Лівонскай вайны (1558—1582).

Групоўка маскоўскага войска (паводле М. Стрыйкоўскага, 50 000 чалавек) пасьпешліва адступіла: яе камандаваньне палічыла, што ў бой уступілі асноўныя сілы ВКЛ, якія нанесьлі паражэньне другой групоўцы маскоўскіх войск ва Ульскай бітве (1564).

Ворша
Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Гісторыя Расеі
Катэгорыя:Падзеі 1564 году
Бабінавіцкая кераміка

**Бабінавіцкая кераміка** — ганчарныя вырабы зь вёскі Бабінавічы Лёзьненскага раёну Віцебскай вобласьці. Промысел узьнік у старажытнасьці, найбольшага разьвіцьця дасягнуў у XIX — 1-й палове XX ст. Выраблялі чырвонагліняную непаліваную, чорназадымленую і гартаваную кераміку. З пачатку XX ст. набылі пашырэньне вырабы, аздобленыя размалёўкай сьветла-жоўтым ангобам у выглядзе завіткоў, кропак, парасткаў, паліваныя ўсярэдзіне і звонку бясколернай палівай. Акрамя гаспадарчага посуду (збанкі, гаршкі, спарышы, міскі, слоікі) майстры А. Траяноўскі, М. Шчадзінскі, А. Рыжкоў і іншыя выраблялі ўтылітарна-дэкаратыўны (цукарніцы, цукерачніцы, масьлёнкі) і фігурны посуд у выглядзе жывёл, а таксама цацкі, скарбонкі, попельніцы зь лепкай. У наш час выраб традыцыйныйнага асартымэнту посуду і цацак працягваецца.

Кераміка
Катэгорыя:Рамёствы
Катэгорыя:Лёзьненскі раён
Крывіцкі вязок

«**Крывіцкі вязок**» — беларускае асьветнае таварыства ў Пецярбургу ў 1868—1870 гадах. Стваральнік і кіраўнік («галава») — паэт Вайніслаў Савіч-Заблоцкі. Мела на мэце дасканала вывучаць беларускую мову, выдаваць папулярныя кнігі і падручнікі «чарналюду»; зьбірала матэрыялы па гісторыі Беларусі.

## Літаратура
* 
* «Крывіцкі вязок»  //  — С.496.
* «Крывіцкі вязок». //  — С. 269. 
* 

Катэгорыя:Санкт-Пецярбург
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Інстытут беларусаведы імя Лява Сапегі

**Інстытут беларусаведы імя [[Леў Сапега|Лява Сапегі]]** — навукова-культурная арганізацыя беларускай эміграцыі ў Гішпаніі. Дзейнічаў у 1952—1960 гадах пры Цэнтры абмену эўрапейскай культуры ў Мадрыдзе. Старшыня — прынц Тодар Ляскарыс Камнэна, арганізацыйную працу вёў У. Рыжы-Рыскі. Асноўныя кірункі дзейнасьці: разьвіцьцё і пашырэньне навуковых дасьледаваньняў па гісторыі і сучаснасьці беларускай дзяржавы, прапаганда ведаў пра Беларусь сярод народаў Гішпаніі і Заходняй Эўропы. Для працы запрашаліся беларускія навукоўцы, якія друкавалі вынікі сваіх распрацовак у гішпанскім часопісе «Oriente» («Усход»).

Катэгорыя:Беларусы ў Гішпаніі
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Асада

**Аса́да** — від фэўдальнай зямельнай рэнты ў грашовай форме, асноўная павіннасьць асадных сялянаў ВКЛ у XVI стагодзьдзі. Узьнікла з разьвіцьцём гандлёва-грашовых адносін. Паводле «Ўставы на валокі» 1557 году, у вялікакняскіх (гаспадарскіх) уладаньнях складала 30 грошаў з валокі. У маёнтках іншых фэўдалаў памеры асады перавышалі гэтую норму. У канцы XVI стагодзьдзя асада паступова зьлілася з чыншам.

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Фэадальныя павіннасьці
Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладаньня
Glock 17

**Glock 17** (Глёк-17, Р80) — аўстрыйскі пісталет, распрацаваны фірмай «Glock» для патрэб аўстрыйскага войска. Ён быў першым узорам узбраеньня, распрацаваным гэтай фірмай. Атрыманы ў выніку пісталет апынуўся даволі ўдалым і зручным для ўжываньня, дзякуючы чаму пазьней ён быў прыняты на ўзбраеньне войска Аўстрыі пад пазначэньнем Р80. Пазьней пісталеты фірмы «Глёк» набылі шырокую вядомасьць дзякуючы сваім баявым якасьцям і распаўсюджанасьці ў якасьці зброі герояў розных галівудзкіх фільмаў. Зброя дадзенай мадэлі атрымала шырокае распаўсюджаньне па ўсім сьвеце. Цяпер існуе шмат розных варыянтаў гэтага пісталета, якія разьлічаныя пад розныя патроны (9×19 мм Парабэлум, .40 S&W, 10 мм auto, .357 SIG, .45 ACP і іншыя).

Асаблівасьцю канструкцыі пісталета зьяўляецца адсутнасьць сьцяжка засьцерагальніка і цынгеля. Пісталет большай часткай зроблены з высокатрывалага тэрмаўстойлівага (да 200&nbsp;°C) плястыку. Дзякуючы гэтаму Glock 17 лёгкі і надзвычай трывалы. Прынцып дзеяньня — «выхапіў і страляй», засьцерагальніка няма, аднак стрэл не адбудзецца бяз поўнага націску спускавога кручка «бясьпечнага дзеяньня». Складаецца з 33 частак, але няпоўная разборка ажыцьцяўляецца за сэкунды.

Пісталет «Glock 17» зьяўляецца родапачынальнікам новай, раней не існавалай, канструктарскай традыцыі шырокага ўжываньня палімэрных матэрыялаў у вытворчасьці зброі. Нягледзячы на адсутнасьць досьведу ў фірмы «Глёк», якая раней не вырабляла пісталеты, дадзеная мадэль атрымалася вельмі ўдалай. Яна спалучае ў сабе шэраг дадатных якасьцяў, такіх, як лёгкасьць, высокая зносаўстойлівасьць, надзейнасьць, здавальняючая кучнасьць стральбы, прастата і лёгкасьць тэхнічнага абслугоўваньня, устойлівасьць да карозіі і шкодных фактараў навакольнага асяродзьдзя. Менавіта дзякуючы сваёй удалай канструкцыі і наяўнасьці несумнеўных вартасьцяў «Glock 17» набыў сусьветную вядомасьць і атрымаў такое шырокае распаўсюджаньне.

## Glock 17 у гульнях
* Counter Strike

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Proguns.com

Катэгорыя:Пісталеты
Heckler & Koch HK33

**HK 33** — нямецкі аўтамат, распрацаваны кампаніяй Heckler & Koch на аснове аўтаматычнай вінтоўкі HK G3. Асноўнымі адрозьненьнямі HK 33 ад G3 сталі меншы калібр, маса і памеры. Мэханіка жа зброі ня зьведала зьменаў.

Магчымая ўсталёўка розных модуляў УСМ, як з адсечкай чаргі, так і безь яе. Ствольная скрынка — штампаваная. Можа ўсталёўвацца 40-мм падстволавы гранатамёт і багнет-нож (штык), а таксама маецца магчымасьць кіданьня вінтовачных гранат са ствала (акрамя скарочаных варыянтаў).

Ліцэнзія на вытворчасць HK 33 была прададзеная турэцкай фірме MKEK, якая распачала з 1999 году вытворчасьць аўтамата для турэцкага войска.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аўтаматы
Катэгорыя:Heckler & Koch
Польскае Каралеўства (1385—1569)

**Польскае Каралеўства** (1385—1569), **Каралеўства Ягелонаў**, **Каралеўства Ягайлавічаў** — пэрыяд у гісторыі Польшчы ў часы ўладараньня дынастыі Ягайлавічаў, які ахоплівае позьняе Сярэднявечча і раньні Новы Час. Утварылася ў 1386 року пасьля ўзыходжаньня на сталец Уладзіслава II Ягайлы, Вялікага князя Літоўскага.

Ад моманту Крэўскай вуніі Вялікае Княства Літоўскае, Рускае і Жамойцкае і Польскае каралеўства мелі аднаго манарха, застаючыся пры гэтым двума асобнымі дзяржавамі. Пасродкам гэтага супрацоўніцтва да сфэры ўплываў Польшчы былі далучаныя вялізарныя літоўскія абшары, якія ўключалі ў сябе і землі Кіеўскай Русі. Польска-літоўская унія сталася гістарычна абумоўленай для насельнікаў Польшчы і Літвы, якія суіснавалі і супрацоўнічалі ў адным з найбуйнешых эўрапейскіх палітычных фармаваньняў на наступныя чатыры стагодзьдзі.

У 1569 року дынастычны саюз паводле Люблінскай вуніі быў пераўтвораны ў аб’яднаную дзяржаву — Рэч Паспалітую абодвух народаў. Неўзабаве спыніла існаваньне і дынастыя Ягайлавічаў. У Вялікім Княстве яе ўладараньне доўжылася блізу 400 год (дынастыя Гедзіміна), у Польшчы — каля 200 год.


Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Колішнія дзяржавы Эўропы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1385 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1569 годзе
Львоўская палітэхніка

**Нацыянальны ўнівэрсытэт «Львоўская палітэхніка»** () — самая старая вышэйшая тэхнічная навучальная ўстанова Ўкраіны ды Ўсходняй Эўропы, заснаваная ў 1844 годзе як Тэхнічная акадэмія.

## Гісторыя
Тэхнічную акадэмію заснавалі 4 лістапада 1844 году. У 1877 годзе Акадэмія набыла новы корпус, у якім застаецца да сёньняшняга дня. Праект гэтага корпусу ды дому хімічнае лябараторыі Акадэміі выканаў архітэктар Юліян Захарыевіч (таксама былы рэктар Акадэміі). Менавіта тады Акадэмія зьмяніла назоў на Політэхнічную школу з правамі вышэйшае навучальнае ўстановы ды была залічаная да акадэмічных школаў Аўстра-Вугорскае манархіі. Пасьля ўстанова называлася Львоўскай палітэхнікай, а з 1939 году — Львоўскім політэхнічным інстытутам.

У чэрвені 1993 году, за год да свайго 150-годзьдзя, інстытут атрымаў найвышэйшы чацьверты ўзровень акрэдытацыі, статус унівэрсытэту ды назоў Дзяржаўны ўнівэрсытэт «Львоўская палітэхніка». У 2000 годзе Палітэхніка атрымала статус нацыянальнага ўнівэрсытэту.

8 ліпеня 2009 году Кабінэт міністраў Украіны надаў унівэрсытэту статус самакіральванай дасьледніцкай нацыянальнай вышэйшай навучальнай установы.

## Структура
У складзе Львоўскай палітэхнікі:

* 12 навучальна-навуковых інстытутаў
* Навукова-тэхнічная бібліятэка
* Інстытут дыстанцыйнага навучаньня
* Інстытут пасьлядыплёмнай адукацыі
* Інстытут адукацыі, культуры ды сувязей з дыяспарай
* тэхнічны ды тэхніка-эканамічны каледжы, дзьве гімназіі
* 32 навучальна-лябараторныя корпусы
* 14 інтэрнатаў
* 3 спартова-аздараўленчыя лягеры дзеля студэнтаў ды выкладчыкаў
* Выдавецтва Нацыянальнага ўнівэрсытэту «Львоўская палітэхніка»
* народны дом «Асьвета» ()

## Навукова-навучальныя інстытуты
* Інстытут архітэктуры
* Інстытут будаўніцтва ды інжынэрыі навакольнага асяродзьдзя
* Інстытут геадэзіі
* Інстытут гуманітарных навук ды сацыяльных навук
* Інстытут эканомікі ды мэнэджмэнту
* Інстытут энэргіі ды сыстэмаў кіраваньня
* Інстытут інжынэрнае мэханікі ды транспарту
* Інстытут кампутарных ды інфармацыйных тэхналёгіяў
* Інстытут кампутарных тэхналёгій, аўтаматыкі ды мэтралёгіі
* Інстытут прыкладнае матэматыкі ды фундамэнтальных навук
* Інстытут тэлекамунікацыяў, радыёэлектронікі ды электроннае тэхнікі
* Інстытут хіміі ды хімічных тэхналёгіяў
* Інстытут дыстанцыйнага навучаньня
* Інстытут пасьлядыплёмнай адукацыі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* Студэнцкі гарадок унівэрсытэту
* Цэнтар тэлекамунікацыйных ды інфармацыйных тэхналёгіяў унівэрсытэту
* Выдавецтва ўнівэрсытэту
* Фатаздымкі ўнівэрсытэту
* Інстытут кампутарных навук унівэрсытэту
* Калегія ды прафкам студэнтаў ды асьпірантаў унівэрсытэту
* Гісторыя Львоўскае палітэхнікі
* Храналягічны сьпіс рэктараў унівэрсытэту
* Гісторыя Львоўскае палітэхнікі
* Электронны навуковы архіў Навукова-тэхнічнае бібліятэкі ўнівэрсытэту

Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Львова
Катэгорыя:Украінскія ўнівэрсытэты
Луг (рашчына)

**Луг** — рашчына дрэўнага попелу ў вадзе. У асноўным складаецца з карбанатаў калю і натру. Валодае моцналужнай рэакцыяй. Таму раней выкарыстоўваўся для мыцьця замест мыла, для вырабу скураў.

Катэгорыя:Хімічная тэхналёгія
Капаніца

**Капані́ца** гэта:
* сельскагаспадарчая прылада. Уяўляе сабой сумяшчэньне кіркі й лапаты. Палягчае праполку й рыхленьне зямлі й зьнішчэньне розных пустазельляў.
* абласное слова матыка:
** Насаджаны на палку каменны або драўляны клінок, які служыў у старажытнасьці для апрацоўкі глебы.
** Ручная прылада для рыхленьня глебы ў форме трохвугольнай лапаткі, узьдзетай на палку пад прамым вуглом.«Саша знаходзіць у пажоўклай і палеглай траве каліўе бульбы, выварочвае капаніцай мокрую зямлю.»
Сымбалізуе сельскі пралетарыят і сельгасвытворцаў у геральдыцы шэрагу дзяржаваў

## Крыніцы

Катэгорыя:Рыштунак
Пілавіньне

**Пілавіньне** — дробная стружка, якая атрымліваецца пры пілаваньні драўніны. Даўжыня часьцінак пілавіньня залежыць ад тыпу і тэхналягічных парамэтраў рэжучага інструмэнта, у выніку работы якога яны ўтвараюцца. Згодна з прынятай клясыфікацыяй іх даўжыня не перавышае 50 мм (больш буйныя часьцінкі прынята адносіць да трэскі).

Пілавіньне зьяўляецца адходам дрэваапрацоўкі, аднак яно знайшло шырокае прымяненьне ў якасьці мясцовага паліва, як матэрыял для стварэньня прэсаваных прамысловых вырабаў, падсьцілу для жывёлаў (часьцяком пры зьмешваньні з торфам ці саломай), у якасьці мульчырвальнага матэрыялу ці як субстрат для міцэліяў.

Пілавіньне зьмяшчае каля 70% вугляводаў (цэлюлёза і гэміцэлюлоза) і 27% лінгіну. Балянс хімічных рэчываў: 50% вугляроду, 6% вадароду, 44% тлену і калю 0,1% азоту.

Некаторыя фізыка-мэханічныя ўласьцівасьці пілавіньня:

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дрэваапрацоўка
Мяла

**Мя́ла** — прылада для таўчэньня, расьціркі ці драбленьня чагосьці ў ступе. Вырабляецца з дрэва, камня ці мэталу.

## Глядзіце таксама
* Макітра

Катэгорыя:Прылады
Гута (прадпрыемства)

**Гу́та** — традыцыйная беларуская назва прадпрыемства па вырабе шкла; месца, дзе выраблялі шкло і розныя вырабы зь яго.

На тэрыторыі Беларусі існуе вялікая колькасьць населеных пунктаў, якія называліся Гута або маюць назвы, якія паходзяць ад гэтага слова. Апроч гэтага, назва таксама шырока пашыраная ва Ўкраіне.

## Глядзіце таксама
* Буда

Катэгорыя:Гісторыя шкла
Катэгорыя:Рамёствы
Катэгорыя:Вытворчасьць
Беларуска-амэрыканскі грамадзкі цэнтар

**Белару́ска-амэрыка́нскі грама́дзкі цэ́нтар (БАГЦ)** — беларускі грамадзка-культурны асяродак у месьце Саўт-Рывэры (штат Нью-Джэрзі, ЗША), заснаваны ў 1972 годзе пры царкве імя Сьв. Эўфрасіньні Полацкай. Кіроўны орган — управа, старшынямі якой у розны час былі Б. Шчорс, М. Бахар, Ж. Навумчык. Культурную праграму каардынуе Беларускае культурна-мастацкае таварыства, якое з 1974 году ладзіць паказы твораў беларускіх мастакоў і ўмельцаў. Працуе жаночы хор «Каліна», Беларуская тэатральная студыя, нядзельная школа, Беларускае спартовае аб’яднаньне; у 1975—1985 гадах для моладзі ладзіліся адукацыйныя курсы. Пры цэнтры працуюць бібліятэка, друкарня. У Саўт-Рывэры выдаюцца часапісы «Царкоўны сьветач», «Беларуская думка», «Сяўбіт», «Беларускі праваслаўны каляндар».

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія арганізацыі ЗША
Катэгорыя:Саўт-Рывэр
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1972 годзе
Беларускае аб’яднаньне ў Аўстраліі

**Беларускае аб’яднаньне ў Аўстраліі (БАА)** — арганізацыя беларускай эміграцыі, заснаваная 28 студзеня 1950 году ў Сыднэі пад назваю **Беларускае аб’яднаньне ў Новай Паўднёвай Валіі**. У кастрычніку 1950 году пераназваная ў БАА. Першая беларуская арганізацыя, якую афіцыйна прызналі аўстралійскія ўлады. Займаецца культурна-асьветнай дзейнасьцю.

Афіцыйна зарэгістраваная 25 сакавіка 1950 году. Старшыня — Уладзімер Клуніцкі. Мела на мэце аб’яднаньне беларусаў і іх прэзэнтацыю на міжнацыянальных мерапрыемствах. Выдавала першыя нумары інфармацыйнага бюлетэню Беларускага аб’яднаньня ў Новай Паўднёвай Валіі «Новае Жыцьцё».

БАА — сябар Асацыяцыі па справах Аб’яднаных нацыяў, уваходзіла ў склад Камітэту тыдня заняволеных народаў. Паводле прапановы БАА ў 1974 годзе Кангрэс сусьветнай антыкамуністычнай лігі прыняў «Рэзалюцыю па незалежнасьці Беларусі».

Пры БАА дзейнічаюць беларускі хор, гурток мастацкай самадзейнасьці. Праз супрацоўніцтва з аўстралійскімі арганізацыямі па справах Аб’яднаных нацыяў БАА брала ўдзел у штогадовым Міжнародным дыпляматычным балі. Выдавала інфармацыйны часапіс «Новае жыцьцё» (№ 1—9, 1950-я). Генэральны сакратар БАА — А. Алехнік.

## Глядзіце таксама
* Задзіночаньне беларускіх вэтэранаў у Аўстраліі (і Новай Зэляндыі)

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1950 годзе
Катэгорыя:Студзень 1950 году
Катэгорыя:1950 год у Сыднэі
Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Аўстраліі
Беларуска-амэрыканская нацыянальная рада

**Белару́ска-амэрыка́нская нацыяна́льная ра́да (БАНР)** — першая сталая беларуская арганізацыя ў ЗША, утвораная 7 верасьня 1941 году ў Чыкага. Заснавальнікі — Янка Тарасевіч, Я. Чарапук, П. Чопка, М. Аблажэй, І. Лобач, Язэп Варонка, Я. Рэшаць. Да кастрычніка 1941 году называлася Беларускі камітэт дапамогі ахвярам вайны. Стаяла за аднаўленьне дзяржаўнасьці БНР і непадзельнасьць беларускіх зямель. У Другую сусьветную вайну праз амэрыканскія арганізацыі наладжвала дапамогу народу Беларусі, у паваенныя часы падтрымлівала беларускіх эмігрантаў. Прадстаўнікі БАНР удзельнічалі ў Агульнаамэрыканскіх славянскіх кангрэсах (1942, 1944, 1946, 1948). Вядзе культурна-асьветніцкую, выдавецкую і прапагандысцкую дзейнасьць. Выдавала «Весткі БАНР» і «Беларускія весткі».

Катэгорыя:Чыкага
Катэгорыя:Беларускія арганізацыі ЗША
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1941 годзе
Катэгорыя:1941 год у Чыкага
Барысавы камяні

**Бары́савы камяні́** — манумэнтальныя помнікі эпіграфікі XII ст. на тэрыторыі Беларусі. Зь вядомых сямі вялікіх валуноў з высечанамі на іх 6-канцовымі крыжамі і надпісамі «Господи помози…» захаваліся тры: у Маскве ў музэі-запаведніку «Каломенскае», каля Полацкага Сафійскага сабору і ў Друі.

## Гісторыя
Пачаткова Барысавы камяні былі паганскімі фэтышамі, аднак у 1-й трэці XII ст. на іх высеклі крыжы паводле загаду полацкага князя Рагвалода Усяславіча.

У народзе камяні захаваліся пад назвамі Барыс, Барыс-Хлебнік, Барыс-Глеб, Барысаглебскі, Пісар, Пісанік і інш. Існуе шмат паданьняў пра камяні.

## Галерэя

Druja,_Barysaŭ_kamień._Друя,_Барысаў_камень_(1896).jpg|Барысаў камень каля Друі з малюнка А. Сапунова
Barys rock in Druja.jpg|Барысаў камень каля Друі ў наш час
Varacišyn_kamień._Варацішын_камень_(1896).jpg|«Варацішын крыж» каля ракі Вяльлі (в. Камена)
Barysavy kamiani. Барысавы камяні (1890).jpg|Барысавы камяні


## Глядзіце таксама
* Барысаў камень (Полацак)

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Гісторыя Полацкага княства
Катэгорыя:Помнікі Беларусі
W- і Z-базоны

**''W''- і ''Z''-базо́ны** — элемэнтарныя часьцінкі, пераносчыкі слабога ўзаемадзеяньня. Іх адкрыцьцё (CERN, 1983) лічыцца адным з галоўных посьпехаў Стандартнае мадэлі фізыкі элемэнтарных часьцінак.

*W*-часьцінка названа па першай літары назвы ўзаемадзеньня — слабое (**Weak**) узаемадзеяньня. *Z*-часьцінка атрымала такое імя, бо *Z*-базон мае нулявы (**Zero**) электрычны зарад.

*Z*0 базон ня можа ўплываць ні на электрычны зарад, ні які іншы (дзіўнасьць і інш.) — толькі сьпін і імпульс, так што ён ніколі не зьмяняе пакаленьне ці водар часьцінкі, якая яго выпраменьвае (гл. *[[слабы нэўтральны ток]]*).

Катэгорыя:Элемэнтарныя часьцінкі
Карпаты

**Карпа́ты** (Карпацкія горы) — горная сыстэма на ўсходзе Эўропы, на тэрыторыі Ўкраіны, Славаччыны, Румыніі, Польшчы, Вугоршчыны, Чэхіі, Сэрбіі ды Аўстрыі. Працягваецца ад ускраіны Браціславы да Жалезных Варотаў на 1500 км, утвараючы выпуклую дугу, якая замыкае Сярэднедунайскую раўніну. Найбольшая шырыня — 430 км.

Араграфічна выдзяляюць Заходнія Карпаты, Ўсходнія Карпаты, Бяскіды, Паўднёвыя Карпаты, Заходнія Румынскія горы ды Трансыльванскае плято. Пераважныя вышыні Карпат 800—1200 м, найбольшая вышыня — 2655 м (гара Герлахаўскі Шціт у Татрах).

## Вонкавыя спасылкі
Гавэрла

**Гавэ́рла** () — найвышэйшы пункт Украінскіх Карпатаў ды ўвогуле Ўкраіны, яе вышыня — 2061 м. Разьмешчаная ў Рахаўскім раёне на мяжы Івана-Франкоўскае ды Закарпацкае вобласьцяў на масіве Чарнагора. Зь вялікіх населеных пунктаў паблізу знаходзяцца Рахаў, Ясіня і Варохта.

Гавэрла зьяўляецца адным з сымбаляў Украіны. Існуе традыцыя падняцьця на вяршыні Гавэрлы ўкраінскага нацыянальнага, а цяпер і Дзяржаўнага сьцягу Ўкраіны ў дзень прыняцьця Дэклярацыі аб дзяржаўным сувэрэнітэце Ўкраіны — 16 ліпеня.

## Турызм
Зьяўляецца папулярным аб’ектам летняга і зімовага турызму. Першы турыстычны маршрут з узыходжаньнем на гару быў адкрыты ў 1880 годзе. З-за папулярнасьці мае высокі ўзровень засьмечанасьці прывяршынных участкаў, а таксама зьнішчанае расьліннае покрыва на вяршыні.

Пры добрай бачнасьці на поўначы можна ўбачыць гарады Івана-Франкоўскай вобласьці: Івана-Франкоўск, Каламыю і Сьняцін, а ў паўднёвым напрамку — румынскі горад Сігету-Мармацыяй. Зь вяршыні Гавэрлы выразна бачная закарпацкая гара Пэтрас (2020 м). На паўднёвы ўсход цягнецца чарада вяршыняў чарнагорскага хрыбту. У яснае надвор’е можна ўбачыць абсэрваторыю Белы слон на гары Поп Іван. На паўднёвым-захадзе ад гары ўзвышаецца Мармароскі хрыбет, па якім праходзіць мяжа Румыніі і Украіны.

У падножжа гары знаходзіцца адзін з вытокаў ракі Прут. Недалёка ад вытоку разьмешчаны каскад вадаспадаў, агульная вышыня якога складае каля 80 мэтраў.

## Галерэя

Файл:Goverla_small.jpg
Файл:Hoverla 4.jpg
Файл:Говерла.JPG
Файл:Goverla-summit.jpg
Файл:Goverla overlook.jpg
Файл:Hoverla-forest path.jpg
Файл:Approaching Hoverla.jpg
Файл:Botinki.jpg
Файл:Панорама Говерли.jpg|Гавэрла
Файл:Говерла вже поруч..jpg|Гавэрла


Катэгорыя:Горныя вяршыні Карпатаў
Катэгорыя:Чарнагора
Катэгорыя:Найвышэйшыя пункты краінаў
Катэгорыя:Геаграфія Івана-Франкоўскай вобласьці
Катэгорыя:Геаграфія Закарпацкай вобласьці
Катэгорыя:Двухтысячнікі Ўкраіны
Катэгорыя:Надварнянскі раён
Катэгорыя:Рахаўскі раён
Стэнбарк

**Стэнбарк** (, ) — вёска ў гміне Грунвальд Аструдзкага павету Вармінска-Мазурскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца прыкладна за 25 км на паўднёвы ўсход ад Аструды і за 40 км на паўднёвы захад ад Ольштыну.

## Гісторыя

Ля Стэнбарку адбыліся дзьве вялізныя бітвы:
* Грунвальдзкая бітва 15 ліпеня 1410 году
* Бітва ля Танэнбэргу 26—30 жніўня 1914 году

У 1975—1998 гадох мясцовасьць належала да Ольштынскага ваяводзтва.

Катэгорыя:Населеныя пункты Вармінска-Мазурскага ваяводзтва
9×19 мм Parabellum

**9×19 мм Парабэлум** (**Люгер-Парабэлум**, **Пара**, **Люгер**, **9-мм Пара**, **P.08**) — пісталетны ўнітарны патрон, распрацаваны ў 1902 годзе нямецкім збройнікам Гэоргам Люгэрам пад аднайменны пісталет «Люгер-Парабэлум».

Назва была ўтвораная ад лацінскай прыказкі «Жадаеш міру — рыхтуйся да вайны» (). У 1904 годзе яго прынялі на ўзбраеньне нямецкага флёту, у 1908 годзе — на ўзбраеньне нямецкага войска. Насамрэч, гэты патрон уяўляе сабой гільзу ад патрона калібру 7,65 мм, злучаную з куляй патрона 9 мм. Першапачаткова куля мела канічную форму з плоскай галаўной часткай (у выглядзе ўсечанага конусу).

## Вонкавыя спасылкі

9×19 мм Парабэлум
Мільён

**Мільён**  — лічба вартасьцю: *1 000 000* = 106 (тысяч тысячы), а таксама галоўны лічэбнік.

## Уласьцівасьці
У сыстэме СІ лічбе адпавядаюць прыстаўкі СІ: **[[Прыстаўкі СІ|Мэга]]** — для мільёна (106), **[[Мікра]]** — для адной мільённай (10−6).

Катэгорыя:Лікі з уласнымі назвамі
Катэгорыя:Ступені тысячы
Грунвальд (гміна)

**Гміна Грунвальд** () — вясковая гміна ў Аструдзкім павеце Вармінска-Мазурскага ваяводзтва Польшчы.

У 1975—1998 гадох гміна ўваходзіла ў склад Ольштынскага ваяводзтва.

Цэнтар гміны — вёска Гежвальд. Але гміна названая ў гонар вёскі Грунвальд, блізу якой у 1410 годзе адбылася знакамітая бітва аб’яднанага літоўска-рускага і польскага войска супраць Тэўтонскага Ордэну.

 году ў гміне пражывалі 5698 асобаў. Найвялікшыя населеныя пункты: Гежвальд і Зыбултова.
Згубленыя (сэзон 6)

**Шосты сэзон** сэрыялу «Згубленыя» распачаўся ў ЗША і Канадзе 2 лютага 2010 і скончыўся 23 траўня 2010 году.

Шосты сэзон мусіў мець 17 сэрыяў, як і пяты, але было пастаноўлена працягнуць яго да 18 сэрыяў за кошт таго, што першая і апошнія сэрыі будуць здвоеныя.

У фінальнай частцы разьвязаныя даўнія загадкі, як дымавая пачвара, чатырохпалая статуя і асобы шкілетаў з першага сэзону. Мэцью Фокс паведаміў у інтэрвію, што ў апошнім сэзоне Джэк Шэпард і Джон Лок «сустрэнуцца нос у нос». Пасьля траціны апошняга сэзону дзьве часавыя лініі «сыходзяцца ў адну» і сэрыял ідзе «цалкам лінейна — ніякіх флэшбэкаў». Фокс быў доўгі час адзіным акторам, які ведаў фінал сэрыялу.

## Каманда
Сэзон быў зьняты кампаніяй *Touchstone Television* (цяпер ABC Studios), Bad Robot Production і Grass Skirt Production ды паказаны ў ЗША на канале ABC. Большасьць сэрыяў была зьнята на Гаваях з пост-прадакшанам ў Лос-Анджэлесе.

## Акторы
У шостым сэзоне чатырнаццаць галоўных гэрояў, дзесяць зь якіх былі ў пятым сэзоне, да іх далучаюцца тры новыя героі і адзін вяртаецца з чацьвёртага сэзону. Напрыканцы мінулага сэзону было дзьве сюжэтныя лініі, таму акторскі склад магчыма падзяліць на дзьве групоўкі.

## Сэрыі

## Крыніцы

Катэгорыя:Згубленыя (тэлесэрыял)
Катэгорыя:Падзеі 2010 году
Тацяна Сівец

**Таця́на Сіве́ц** (нар. 23 чэрвеня 1982, Менск) — беларуская журналістка, паэтка, драматург, перакладчыца.

## Біяграфія
Скончыла факультэт беларускай філялёгіі і культуры БДПУ ім. М. Танка (2005), атрымаўшы спэцыяльнасьць настаўніка ангельскай мовы, беларускай мовы і літаратуры. Асьпірантка Інстытуту літаратуры ім. Я. Купалы НАНБ. Супрацоўніца радыёстанцыі «Беларусь». Сябра Саюзу пісьменьнікаў Беларусі (з 2003). Пачала пісаць вершы ў 1997 г., дэбютавала ў друку ў 1998 (газэта «Сям’я»).

З 2011 году — галоўны рэдактар рэспубліканскага моладзёвага часопіса «Маладосць». З 1 сьнежня 2011 году — галоўны рэдактар газэты «Літаратура і мастацтва» (стала першай жанчынай на пасадзе кіраўніка выданьня.

З 2012 па 2016 год — сябра Прэзыдыюму Праўленьня Саюзу пісьменьнікаў Беларусі.

З 2013 па 2017 год — вядучая праграмы «Ды@блог. Пра літаратуру» на тэлеканале «Беларусь 3».

З 14 верасьня 2015 году — першы намесьнік галоўнага рэдактара газэты «Медыцынскі веснік». З 14 чэрвеня 2016 году — галоўны рэдактар газэты «Медыцынскі веснік».

З кастрычніка 2016 году — ганаровы член Саюзу пісьменьнікаў Азэрбайджану. У 2016 годзе скончыла Акадэмію кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь.

З 2016 па 2021 год — старшыня Міжнароднага фонду Янкі Купалы.

Працуе ў рэчышчы паэзіі, прозы, крытыкі, драматургіі, паэтычнага перакладу. Перакладчыца на беларускую мову любоўнае паэзіі Элізабэт Барэт Браўнінг. Перакладае на беларускую мову творы паэтаў Рэспублікі Комі, Таджыкістана, Кітая, Расеі, Вялікабрытаніі, Польшчы, Украіны, Азэрбайджана. Яе вершы перакладзены на азэрбайджанскую, ангельскую, баўгарскую, калмыцкую, расейскую, украінскую, чачэнскую мовы.

## Узнагароды
* 2013 год — літаратурная прэмія «Залаты купідон» у галіне дзіцячай літаратуры, за кнігу «Куды прапала малпа Маня?»
* 2015 год — п’еса Тацяны Сівец «Не расказвай мне казкі» па выніках конкурсу драматургіі «Новая назва» (арганізатар — «Беларускі рэспубліканскі тэатар юнага гледача» была названа найцікавай сярод п’ес для дзяцей ад 9 да 12 гадоў
* 2016 год — зборнік вершаў «Разняволенасць» Тацяны Сівец увайшоў у ТОП-5 кніг аўтараў-жанчын ад Выдавецкага Дома «Звязда».

## Бібліяграфія
* «Праляцець па вясёлцы» (кніга паэзіі) (2002)
* «Ліпеньская навальніца» (кніга паэзіі) (2003)
* «Таму, хто знойдзе» (вершы, проза, п’есы, пераклады; Менск, 2007)
* «Разняволенасць» (РВУ «Выдавецкі дом "Звязда"»,  2016 г.) — зборнік уласных вершаў паэткі, а таксама пераклады Тацяны Сівец аўтараў з Азэрбайджана, Казахстана, Украіны, Расеі, Славаччыны, іншых краінаў.
* «Заўтра будзе сонца! : П'есы» (Выдавец У. Хурсік, 2021 г.) — п’есы Таццяны Сівец, напісаныя цягам апошніх пятнаццаці гадоў.
* «Цаца: история про Слоненка, который не хотел быть большим и толстокожим» (Полиграфкомбинат, 2023).

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* http://naya1982.livejournal.com/ — старонка Тацяны Сівец у LiveJournal
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Хлапечнік у Вэгасе

**„Хлапечнік у Вэгасе“** () — фільм рэжысэра Тода Філіпса. Працягласьць — 100 хвілін. Жанр — камэдыя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт фільму
* «Хлапечнік у Вэгасе» на IMDb

Катэгорыя:Фільмы ЗША 2009 году
Катэгорыя:Кінакамэдыі ЗША
Катэгорыя:Фільмы Тода Філіпса
Desert Eagle

**Пустынны арол** («Desert Eagle», «Israeli Desert Eagle») — паўаўтаматычны пісталет калібру да 12,7 мм. Пазыцыянуецца як паляўнічая зброя для грамадзянскіх асобаў. Быў распрацаваны ў 1983 годзе ў ЗША кампаніяй Magnum Research з наступнай дапрацоўкай ізраільскай кампаніяй Israel Military Industries; зараз вырабляецца ў Ізраілі кампаніяй Israel Military Industries. Дзякуючы сваёй велічыні і застрашвальнаму выгляду часта выкарыстоўваецца ў фільмах, у тэлевізійных пастаноўках і ў кампутарных гульнях).

## Агульнае апісаньне

З тэхнічнага пункту гледжаньня, Desert Eagle пабудаваны па схеме, характэрнай не для пісталетаў, а для цяжэйшай зброі. У Desert Eagle выкарыстоўваецца прынцып газаадвода для перазарадкі патрона (акрамя Desert Eagle па прынцыпу адводу газаў працуе толькі адзін пісталет — Wildey Magnum). Газаадводная трубка разьмешчаная пад ствалом (гл. малюнак), гарачы газ выводзіцца непасрэдна да затворной рамы. Замыканьне ажыцьцяўляецца паваротам лічынкі засаўкі. Наогул мэханізм газаадвода вельмі моцна нагадвае мэханізм самазараднага карабіна Ruger Mini-14, а засаўка і замыканьне баявымі ўпорамі (лічынкамі) — мэханізм штурмавой вінтоўкі M16.

За кошт неабходнасьці ў газаадводнай трубцы ствол Desert Eagle выглядае больш масіўным за ствалы іншых пісталетаў. Таксама, з-за неабходнасьці ў прасторы для руху затворной рамы, пісталет атрымаўся вельмі доўгім. Акрамя вялікай даўжыні, недахопам газаадводнага мэханізму зьяўляецца патрабаваньне выкарыстаньня патронаў з кулямі ў меднай абалонцы (т. зв. абалонкавыя кулі, паўабалонкавыя кулі або экспансіўныя кулі).

Выкарыстаньне газаадводнага мэханізму дазволіла ўжываць нашмат больш магутныя патроны за тыя, якія звычайна ўжываюцца ў паўаўтаматычных (самазарадных) пісталетах. Выкарыстаньне магутных патронаў калібра .50 АЕ (12,7 х 32,6 мм) робіць Desert Eagle канкурэнтаздольным у абласьцях, раней непадзельна занятых рэвальверамі.

Гучны гук стрэлу і надзвычай магутны патрон Desert Eagle могуць спрыяць разьвіцьцю ў нязвыклых стралкоў небясьпечнага стаўленьня, страху і нават фобіі да Desert Eagle і іншай ручной зброі падобнага калібру.

## Выкарыстоўваемыя баявыя прыпасы

Выпуск і продаж аксэсуараў для баявых прыпасаў калібра .440 Corbon і .41 Magnum спынены.

Фірма Magnum Research, распрацоўнік пісталетаў Desert Eagle, папярэджвае, што пераважней выкарыстаць баявыя прыпасы, часткова пакрытыя меднай абалонкай — у адрозьненьне ад баявых прыпасаў, у якіх сьвінцовы стрыжань кулі адчынены з бакоў. З-за вялікай дульнай энэргіі пісталета мяккі сьвінец, які трэцца аб сьценкі ствала, прыкіпае да іх, забруджваючы газаадводную трубку. Счысьціць гэты сьвінец потым досыць праблематычна. Акрамя таго, гарачы сьвінец акрые поршань мэханізму перазарадкі і зваротную спружыну, што можа прывесьці да асечак і да страты працаздольнасьці пісталета. Акрамя таго, Magnum Research не рэкамендуе выкарыстоўваць баявыя прыпасы, падрыхтаваныя паўторна са стрэляных гільзаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Пісталеты
Barrett XM500

**Barrett XM500** — самазарадная буйнакаліберная снайпэрская вінтоўка, распрацаваная амэрыканскай фірмай Barrett Firearms Manufacturing на аснове Barrett M82. Упершыню Barrett XM500 была прадэманстраваная ў 2006 годзе на выставе NDIA Small Arms Symposium 2006, як пэрспэктыўная мадэль для магчымай замены амэрыканскай буйнакалібернай снайпэрскай вінтоўкі Barrett M82. Для стральбы з дадзенай вінтоўкі ўжываюцца патроны калібра .50 BMG. Тэхнічна ўяўляе сабой 10-зарадную вінтоўку, пабудаваную ў кампаноўцы «булпап» і якая выкарыстоўвае газаадводную аўтаматыку з замыканьнем ствала паваротнай засаўкай. Ствол вінтоўкі мае долы для палягчэньня і лепшага астуджэньня, і абсталяваны масіўным рэактыўным дульным тормазам.

Вінтоўка камплектуецца аптычным прыцэлам.

## Вонкавыя спасылкі

* Збройнік
* Энцыкляпэдыя зброі

Катэгорыя:Вінтоўкі і карабіны
Катэгорыя:Barrett
Жарон

**Жарон** — парнае каменнае кола, якое выкарыстоўваецца ў ветраных і вадзяных млынах, у тым ліку і прыліўнога тыпу, і служыць для перамолваньня ў муку пшаніцы ды іншага зерня.

У якасьці камня, які найбольш падыходзіць для вырабленьня жорна, звычайна служыць мелказерневы крэмнезьмяшчальны порысты, але пры гэтым трывалы пескавік, альбо акрэмнены вапняк, які зьмяшчае закамянеласьці.

Катэгорыя:Млыны
Спэйс шатл

**Касьмічная транспартная сыстэма** (), больш вядомая як **Спэйс шатл** (ад  — касьмічны чалнок) — амэрыканскі шматразовы транспартны касьмічны карабель.

Шатл запускаўся ў космас з дапамогай ракет-носьбітаў, ажыцьцяўляў манэўры на арбіце як касьмічны карабель і вяртаўся на Зямлю як самалёт. Меркавалася, што шатлы будуць хадзіць, як чоўны, паміж калязямной арбітай і Зямлёй, дастаўляючы карысныя грузы ў абодвух кірунках. Пры распрацоўцы прадугледжвалася, што кожны з шатлаў павінен быў да 100 разоў стартаваць у космас.

На практыцы ж яны выкарыстоўваюцца значна менш. Да траўня 2010 году больш за ўсё палётаў — 38 — зьдьзейсьніў шатл «Дыскавэры». Усяго з 1975 па 1991 год было пабудавана пяць шатлаў: «Калумбія» (згарэў пры пасадцы ў 2003), «Чэленджэр» (падарваўся пасьля старту ў 1986), «Дыскавэры», «Атлантыс» і «Індэвар».

Апошнюю місію STS-135 выканаў шатл «Атлантыс», стартаваўшы 8 ліпеня 2011 году з Касьмічнага цэнтру Кэнэдзі і прабыўшы ў космасе 12 дзён і 18 гадзін, на чым праграма *Space Shuttle* была закрытая.

## Пабудаваныя шатлы
* Энтэрпрайз (OV-101, атмасфэрныя тэсты, сьпісаны)
* Патфайндэр (OV-098, наземные тэсты)
* Калумбія (OV-102, згарэў пры пасадцы ў 2003 годзе)
* Чэленджэр (OV-099, узарваўся пры старце ў 1986 годзе)
* Дыскавэры (OV-103, апошні запуск — 24 лютага 2011)
* Атлянтыс (OV-104, апошні запуск — 8 ліпеня 2011)
* Індэвар (OV-105, апошні запуск — 16 траўня 2011)

## Глядзіце таксама
* Буран

Катэгорыя:Пілятаваныя касьмічныя апараты
Крымскія горы

**Кры́мскія го́ры** (; ) — горная сыстэма на поўдні Крымскага паўвострава (дэ юрэ Украіна, дэ факта Расея). Працягваецца на 180 км з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, ад мысу Фіялэнту ля Севастопалю да мысу Ільлі каля Феадосіі. Шырыня горнае паласы да 60 км. У рэльефе выразна выдзяляюцца тры амаль паралельныя пасмы з крутымі паўднёвымі ды палогімі паўночнымі схіламі: Галоўнае, Унутранае ды Зьнешняе. Пераважаюць вышыні 700—1200 м, максымальная — 1545 м (г. Раман-Кош). Адна з найвышэйшых вяршыняў Крымскіх гораў — Ай-Пэтры. У Крымскіх горах пачынаецца рака Салгыр.

## Літаратура
*