Інстытут аховы расьлінаў

«**Інстыту́т ахо́вы расьлі́наў**» («ІАР») — досьледнае прадпрыемства Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (НАНБ), заснаванае ў лютым 1971 году ў вёсцы Прылукі (Менскі раён) у якасьці Беларускага навукова-дасьледчага інстытуту аховы расьлінаў.

На 2019 год УП «Інстытут аховы расьлінаў» уваходзіла ў склад Аддзяленьня аграрных навук НАНБ. У асьпірантуру набіралі па спэцыяльнасьці ахова расьлінаў. «Інстытут аховы расьлінаў» выпускаў сродкі аховы расьлінаў ад шкодных арганізмаў. Таксама «ІАР» прапаноўваў наступныя паслугі: 1) вызначэньне рэшткавай колькасьці пэстыцыдаў у вадзе, глебе і расьлінах; 2) дасьледаваньне выніковасьці расьлінаахоўных сродкаў, 3) распрацоўка спосабаў аховы сельскагаспадарчых культураў ад шкоднікаў, хваробаў і пустазельля. «Інстытут аховы расьлінаў» месьціцца ў былым палацы Чапскіх. На 2019 год «Інстытут аховы расьлінаў» ажыцьцяўляў сумесныя распрацоўкі з 35 замежнымі ўстановамі 7 краінаў:
* адной краіны Азіі — Казахстан (3: Казаскі НДІ аховы і карантыну расьлінаў у Карасайскім раёне Алмацінскай вобласьці, Усходне-Казахстанскі НДІ сельскай гаспадаркі ў Глыбокаўскім раёне і Інавацыйны эўразійскі ўнівэрсытэт у Паўладары);
* 6 краінаў Эўропы — Латвія (Дзяржаўны інстытут сэлекцыі расьлінаў у Прыекулі, Прыекульскі край, Відзэмэ), Летува (Летувіскі інстыту земляробства, Кейданскі раён, Ковенскі павет), Малдова (Інстытут аховы расьлінаў і экалягічнага земляробства), Польшча (7: Дзяржаўны навуковы інстытут аховы расьлінаў у Познані, Польскае таварыства аховы расьлінаў у Познані, Інстытут земляробства і глебазнаўства ў Пулавах, НДІ садаводзтва ў Скернявіцах, Лодзінскае ваяводзтва, Інстытут агародніцтва ў Скернявіцах, Інстытут біялёгіі і аховы навакольнага асяродзьдзя ў Слупску, Паморскае ваяводзтва, Унівэрсытэт прыродазнаўчых навук у Любліне), Расея (9:  у Санкт-Пецярбургу, Усерасейскі НДІ лубіну ў Бранску, Усерасейскі НДІ цукровага бурака і цукру ў пасёлрку Рамонь Варонескай вобласьці, Калінінградзкі інстытут перападрыхтоўкі кадраў аграбізнэсу, Усерасейскі НДІ вэтэрынарнай санітарыі, гігіены і экалёгіі, Усерасейскі сэлекцыйна-тэхналягічны інстытут садаводзтва і гадавальнікаводзтва, Інстытут біялёгіі Карэльскага навуковага цэнтру ў Петразаводзку, Велікалуцкая сельскагаспадарчая акадэмія ў Пскоўскай вобласьці і Ўсерасейскі НДІ біялягічнай аховы расьлінаў у Краснадары) і Ўкраіна (11: Інстытут аховы расьлінаў у Кіеве, Інстытут мікрабіялёгіі і вірусалёгіі, Нацыянальны аграэкалягічны ўнівэрсытэт у Жытоміры, Інстытут біяэнэргетычных культураў і цукровага бурака, Інжынэрна-тэхналягічны інстытут біятэхнікі ў Адэскай вобласьці, Сэлекцыйна-генэтычны інстытут насеньняводзтва і гатункавывучэньня ў Адэсе, Інстытут сельскагаспадарчай мікрабіялёгіі ў Чарнігаве).

## Падразьдзяленьні
На 2019 год УП «Інстытут аховы расьлінаў» улучала аддзел інфармацыі, маркетынгу і патэнтных дасьледаваньняў ды 8 лябараторыяў: 1) энтамалёгіі, 2) фітапаталёгіі, 3) гэрбалёгіі, 4) абароны кармавых і тэхнічных культураў, 5) аховы агароднінных культураў і бульбы, 6) абароны пладовых культураў, 7) мікрабіялягічнага мэтаду аховы сельскагаспадарчых культураў ад шкоднікаў і хваробаў, 8) дынамікі пэстыцыдаў.

## Мінуўшчына
17 лютага 1971 году  (УАСГН, Масква) стварыла Беларускі навукова-дасьледчы інстытут аховы расьлінаў (БелНДІАР) на аснове аддзелу аховы расьлінаў Беларускага НДІ земляробства. Беларускаму НДІ аховы расьлінаў перадалі лябараторыю біямэтаду БелНДІ бульбаводзтва і плодаагародніцтва (Самахвалавічы, Менскі раён). Сам БелНДІАР разьмясьцілі ў вёсцы Прылукі Менскага раёну на месцы Менскай навукова-дасьледчай станцыі калярадзкага жука, нэматодаў і раку бульбы, што дагэтуль належала  (УНДІАР) у Ленінградзе (Расейская СФСР). Да 1972 году ў БелНДІАР стварылі 7 лябараторыяў: сельскагаспадарчай энтамалёгіі, фітапаталёгіі, вірусалёгіі, фітагэльмінталёгіі, імунітэту, прагнозаў і біялягічнага мэтаду аховы расьлінаў. Да пачатку 1980-х гадоў стварылі яшчэ 4 лябараторыі: 1) аналізу рэшткавай колькасьці пэстыцыдаў, 2) эканомікі і арганізацыі службы аховы расьлінаў, 3) новых мэтадаў, 4) мікрабіямэтаду. У 1986 годзе пасьля Чарнобыльскай катастрофы стварылі лябараторыю радыёэкалёгіі. У 1980-я гады Інстытут налічваў звыш 300 супрацоўнікаў.

З 1992 году БелНДІАР падпарадкавалі Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь, што ўваходзіла ў склад Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчаваньня Рэспублікі Беларусь. На 1996 год асноўнымі кірункамі дасьледаваньняў былі: распрацоўка бясшкодных для навакольля спосабаў і прыладаў аховы расьлінаў ад шкоднікаў, хваробаў і пустазельля; укараненьне кампутараў у фітасанітарную дыягностыку; спосабы ацэнкі адабраных расьлінаў на ўстойлівасьць да патагенаў і шкоднікаў. 5 сакавіка 2002 году А. Лукашэнка падпісаў Дэкрэт № 7 «Аб удасканаленьні дзяржаўнага кіраваньня ў сфэры навукі». Згодна з 9-м артыкулам Дэкрэту загадвалася «ўлучыць у склад Акадэміі навук (НАНБ): Акадэмію аграрных навук Рэспублікі Беларусь у якасьці Аддзяленьня аграрных навук». 23 красавіка 2002 году Нацыянальная акадэмія навук Беларусі зацьвердзіла Загад № 41-К «Аб улучэньні арганізацыяў і прадпрыемстваў у склад Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі», паводле якога УП «БелНДІАР» перайшоў у склад НАНБ. 18 красавіка 2006 году А. Лукашэнка падпісаў Указ № 242 «Аб стварэньні навукова-практычных цэнтраў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі і некаторых захадах ажыцьцяўленьня навуковай дзейнасьці». Паводле 3-га артыкула Ўказу, УП «Інстытут бульбаводзтва» перайменавалі ў Навукова-практычны цэнтар бульбаводзтва і плодаагародніцтва (НПЦБПА), у склад якога ўлучылі УП «Інстытут аховы расьлінаў».

### Кіраўнікі
* Антон Амбросаў (1971—1978)
* Сяргей Сарока

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Актуальныя зьвесткі

Катэгорыя:Інстытуты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка Беларусі
Катэгорыя:Менскі раён
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1971 годзе