open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Міжнародны фонд Янкі Купалы

**Міжнародны фонд Янкі Купалы** (поўная назва — грамадзкае аб’яднаньне «Міжнародны фонд Янкі Купалы», скарочана — МФЯнК) — добраахвотная, незалежная, міжнародная, грамадзкая, няўрадавая арганізацыя, устаўной мэтай якой зьяўляецца садзейнічаньне больш дасканаламу вывучэньню жыцьця і творчасьці Янкі Купалы, выхаваньне маладога пакаленьня на найлепшых узорах творчасьці Песьняра Беларусі, вызначэньне яго месца і ролі ў беларускай і сусьветнай літаратуры, глыбокае пазнаньне беларускім і іншымі народамі творчасьці клясыка беларускай літаратуры.

## Структура
Найвышэйшым органам фонду зьяўляецца сход, які склікаецца адзін раз у чатыры гады. Кіруючым органам фонду паміж сходамі зьяўляецца Рада. Сход фонду выбірае старшыню і Раду фонду.

Старшынём фонду з дня яго заснаваньня да 2016 году зьяўляўся беларускі літаратуразнаўца і дасьледчык творчасьці Янкі Купалы Вячаслаў Рагойша. Зь 27 сьнежня 2016 году старшынёй фонду зьяўляецца Тацяна Сівец. Нязьменным намесьнікам старшыні зьяўляецца заснавальніца фонда, былы дырэктар Літаратурнага музэю Янкі Купалы Жанна Дапкюнас.

У склад фонду ўваходзяць 7 суполак у Беларусі (Менск, Берасьце, Віцебск, Гомель, Горадня, Любань, Наваполацак) і 6 суполак за мяжой: у Летуве (Вільня), Латвіі (Рыга, Дзьвінск), Польшчы (Варшава) і Расеі (Масква, Санкт-Пецярбург, Казань).

## Гісторыя
Створаны ў 1995 годзе з ініцыятывы тагачаснага дырэктара Літаратурнага музэю Янкі Купалы Жанны Дапкюнас.

Ідэя ўтварэньня фонду нарадзілася падчас першых Міжнародных купалаўскіх чытаньняў у верасьні 1995 году. Устаноўчы сход адбыўся ў лістападзе 1995 году ў Менску. Фонд быў зарэгістраваны і афіцыйна распачаў сваю дзейнасьць у 1996 годзе.

## Заснавальнікі фонду (у 1995 годзе)

## Дзейнасьць
Свае статутныя мэты фонд рэалізуе праз правядзеньне навукова-практычных канфэрэнцыяў, выдавецкую і іншую дзейнасьць.

З 1996 году разам зь Літаратурным музэем Янкі Купалы фонд зьяўляецца суарганізатарам Міжнародных купалаўскіх чытаньняў, на аснове якіх былі выдадзеныя шматлікія зборнікі дакладаў і артыкулаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Уступнае слова старшыні фонду пры адкрыцьці ІХ Купалаўскіх чытаньняў
* Друкаваныя выданьні фонда
* Партал грамадзкіх аб’яднаньняў Рэспублікі Беларусь
* Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1995 годзе
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Янкі Купалы
Ставангер

**Ставангер** (; ) — горад і камуна ў фюльке Ругалян, Нарвэгія.

Насельніцтва камуны Стравангер складае 126 469 чалавек, аглямэрацыі — 197 852 чалавек. Гэта чацьвёрты паводле колькасьці насельніцтва гарадзкой тэрыторыі горад і трэцяя паводле колькасьці жыхароў аглямэрацыя краіны. Ставангер часта называецца нафтавай сталіцай Нарвэгіі.

Незважаючы на свой узрост, што сягае да часоў эпохі вікінгаў, сваё істотнае месца сярод гарадоў Нарвэгіі Ставангер заняў толькі ў другой палове XX стагодзьдзя, пасьля адкрыцьця нафтавых радовішчаў у Паўночным моры.

У горадзе знаходзіцца Ставангерскі ўнівэрсытэт.

## Вядомыя асобы
* Крыстыян Лянге, палітык, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру
* Сігб’ёрн Обстфэлер, нарвэскі пісьменьнік

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Ставангер
Ставангерскі ўнівэрсытэт

**Ставангерскі ўнівэрсытэт** () — дзяржаўны ўнівэрсытэт у горадзе Ставангер (Нарвэгія), у якім навучаецца блізу 8500 студэнтаў і працуе 1200 супрацоўнікаў. Рэктар унівэрсытэту — Марыт Боесэн.

## Гісторыя
1 жніўня 1994 году шэсьць дзяржаўных і адна прыватная вышэйшая школа Ставангеру аб’ядналіся ў адзіную Вышэйшую школу Ставангеру. У 2004 годзе школа падала дакумэнты на статус унівэрсытэту. Дадзены статус школе быў нададзены 1 студзеня 2005 году.

## Структура
Ставангерскі ўнівэрсытэт складаецца з наступных факультэтаў:
* Факультэт гуманітарных навук
* Факультэт сацыяльных навук
* Факультэт тэхнічна-прыродных навук

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка ўнівэрсытэту

Катэгорыя:Унівэрсытэты Нарвэгіі
Унівэрсытэт
Даніель Дэфо

**Даніе́ль Дэфо́** (; нарадзіўся пад імем *Daniel Foe*; каля 1660, Крыплгейт — 24 красавіка 1731, Мурфілдс) — ангельскі пісьменьнік і публіцыст, вядомы галоўным чынам як аўтар «Рабінзона Круза». Дэфо лічыцца адным зь першых прыхільнікаў рамана як жанру. Ён дапамог папулярызаваць гэты жанр у Вялікабрытаніі, а некаторыя лічаць яго адным з заснавальнікаў ангельскага раману. Дэфо плённы і разнастайны пісьменьнік, ён напісаў больш за 500 кніг, памфлетаў і часопісаў на розныя тэмы (палітыка, эканоміка, крымінальнасьць, рэлігія, шлюб, псыхалёгія, звышнатуральнае і іншае). Ён быў таксама заснавальнікам эканамічнага журналізму.

Заснавальнік і кіраўнік брытанскай выведкі і контравыведкі ў 1709—1713 гадох.

## Беларускія пераклады
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Памерлі 24 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1731 годзе
Катэгорыя:Ангельскія літаратары
Катэгорыя:Брытанскія літаратары
Эдвард Гараздоўскі

**Эдвард Гараздоўскі** (; 1843—1901) — варшаўскі дрэварытнік.

З 1863 року працаваў у часопісе «Tygodnik Ilustrowany», мастацкім кіраўніком якога ў той час быў Юліюш Косак. Зь цягам часу стаўся найлепшым і амаль адзіным выканаўцам малюнкаў у гэтым часопісе. У 1873 року перайшоў у рэдакцыю «Kłosów». Пасьля закрыцьця часопіса ў 1890 року, вярнуўся ў «Tygodnik Ilustrowany».

Быў адным з найлепшых дрэварытнікаў свайго часу і аўтарам некалькіх сотняў высакаякасных дрэварытаў. Да найлепшых належаць тыя, што ствараліся паводля малюнкаў Юліюша Косака і Міхала Андрыёлі. Акрамя таго, ілюстраваў кнігі, у тым ліку раман «Мэір Эзофавіч» () Элізы Ажэшкі, «Старая байка» () Юзэфа Крашэўскага, або «На перавале» () Станіслава Віткевіча.

## Галерэя

Файл:Mazyr. Мазыр (XIX).jpg|Мазыр, 1865
Файл:Mazyr. Мазыр (E. Gorazdowski, XIX).jpg|Касьцёл і кляштар бэрнардынаў у Мазыры, 1865
Файл:Mazyr-Kimbaraŭka. Мазыр-Кімбараўка (XIX).jpg|Кімбараўка каля Мазыра, 1865
Файл:Catholic Church of the Holy Trinity in Miensk.jpg|Касьцёл Сьв. Тройцы на Залатой Горцы ў Менску, 1868


Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1843 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 1901 годзе
Катэгорыя:Польскія графікі
Станіслаў Багданкевіч

**Станісла́ў Анто́навіч Багданке́віч** (нарадзіўся , хутар Шапавалы, Валожынскі павет, Наваградзкае ваяводзтва, Польская Рэспубліка) — беларускі эканаміст, грамадзка-палітычны дзяяч, прафэсар. Старшыня Нацыянальнага банка Беларусі ў 1991—1995, Аб’яднанай грамадзянскай партыі ў 1995—2000, ганаровы старшыня Аб’яднанай грамадзянскай партыі ад 2000.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Карані беларускай палітыкі. Багданкевіч: мы ўскочылі ў яму

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валожынскім раёне
Катэгорыя:Беларускія эканамісты
Катэгорыя:Беларускія банкіры
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 13-га скліканьня
Катэгорыя:Сябры Аб’яднанай грамадзянскай партыі
Катэгорыя:Дактары эканамічных навук
Катэгорыя:Старшыні Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь
Бафата (рэгіён)

**Бафата** () — адзін зь дзевяці рэгіёнаў Гвінэі-Бісаў, які месьціцца ў паўночна-цэнтральнай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Бафата. Насельніцтва складае 225 516 (на 2009 год).
Біямбо

**Біямбо** () — адзін зь дзевяці рэгіёнаў Гвінэі-Бісаў, які месьціцца на захадзе краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Кінамэль. Плошча — 840 км², насельніцтва складае 63 835 (на 2004 год).
Бісаў (рэгіён)

**Бісаў** () — адзін зь дзевяці рэгіёнаў Гвінэі-Бісаў, які месьціцца на захадзе краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Бісаў, які таксама зьяўляецца сталіцай краіны. Плошча — 77 км², насельніцтва складае 322 392 (на 2004 год).
Балама (рэгіён)

**Балама** () — адзін зь дзевяці рэгіёнаў Гвінэі-Бісаў, які месьціцца на захадзе краіны на астравах. Адміністрацыйны цэнтар — Балама. Плошча — 2 624 км², насельніцтва складае 27 959 (на 2004 год).
Кашэў (рэгіён)

**Кашэў** () — адзін зь дзевяці рэгіёнаў Гвінэі-Бісаў, які месьціцца на захадзе краіны, і мяжуе з Сэнэгалам. Адміністрацыйны цэнтар — Кашэў. Плошча — 5 175 км², насельніцтва складае 164 676 (на 2004 год).
Габу (рэгіён)

**Габу** () — адзін зь дзевяці рэгіёнаў Гвінэі-Бісаў, які месьціцца на ўсходзе краіны, і мяжуе з Сэнэгалам і Гвінэяй. Адміністрацыйны цэнтар — Габу. Плошча — 9 150 км², насельніцтва складае 178 318 (на 2004 год).
Оё

**Оё** () — адзін зь дзевяці рэгіёнаў Гвінэі-Бісаў, які месьціцца ў цэнтры краіны, і мяжуе з Сэнэгалам. Адміністрацыйны цэнтар — Фарым. Плошча — 5 403 км², насельніцтва складае 180 000.
Кінара

**Кінара** () — адзін зь дзевяці рэгіёнаў Гвінэі-Бісаў, які месьціцца ў цэнтры краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Буба. Плошча — 3 138 км², насельніцтва складае 50 000.
Томбалі

**Томбалі** () — адзін зь дзевяці рэгіёнаў Гвінэі-Бісаў, які месьціцца на поўдні краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Катыо. Плошча — 3 736 км², насельніцтва складае 90 000.
Muzz Buzz

**Muzz Buzz** — аўстралійская франчайзінгавая сетка кавярняў, што працуе у фармаце «drive-through».

## Гісторыя
Першая кавярня адкрылася ў прыгарадзе Пэрта — Бэльманце (Заходняя Аўстралія) у 2001 годзе. У апошнія гады сетка разьвіваецца імклівымі тэмпамі ў першую чаргу ў прыгарадах Пэрту, штаце Заходняя Аўстралія, а таксама ў іншых рэгіёнах Аўстраліі і за мяжой.

Выхад на рынак іншых правінцыяў Аўстраліі пачаўся ў 2006 годзе — адчыніліся кавярні ў Новым Паўднёвым Ўэйлзе,Паўднёвай Аўстраліі, Кўінзлэндзе і Вікторыі. Па стане на канец 2010 году «Muzz Buzz» мела ў распараджэньні 37 кавярняў у 4 штатах Аўстраліі.

На міжнародным узроўні франшызы былі прададзеныя ў Беларусь, Турэччыну, краіны Блізкага Ўсходу, Паўднёва-Афрыканскую Рэспубліку, Малайзію і Сынгапур. Перамовы працягваюцца з кампаніямі з Новай Зэляндыі і Паўночнай Амэрыкі (ЗША і Канада).

У верасьні 2010 году «Muzz Buzz» адкрыла сваё прадстаўніцтва ў Беларусі. Выказваўся намер адчыніць 20 кавярняў у Менску і Менскім раёне ў пэрыяд 2012—2013 гг. Меркавалася, што агульны аб’ём інвэстыцыяў складзе 5,5 млн даляраў ЗША.

Аднак на верасень 2012 году ніводнай кавярні ў Беларусі адчынена не было. 

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт «Muzz Buzz»
* «Наша ніва»: Аўстралійская Muzz Buzz Franchising адкрые ў Мінску сетку кавярняў
* TUT.BY: Muzz Buzz притормозила реализацию амбициозных планов по открытию сети кофеен в Беларуси

Катэгорыя:Фаст-фуд
Катэгорыя:Установы грамадзкага харчаваньня
Папярэднія ласкі

:*Гэта артыкул аб сэксуальным тэрміне. Аб музычным жанры «прэлюдыя» глядзіце артыкул [[Прэлюдыя (музыка)]]*
**Прэлюдыя** палавога акту, або папярэднія любоўныя ласкі — папярэдняе ўзмацненьне ўзбуджэньня непасрэдна перад палавым актам. Пры гэтым стымулююцца эрагенныя зоны жанчыны ці мужчыны праз дакрананьні, пацалункі, аральным і іншымі спосабамі.

Папярэднія ласкі мужчыны могуць уключаць у сябе стымуляцыю непасрэдна пэніса, машонкі, а таксама і тых жа эрагенных зон, што і ў жанчыны (саскоў грудзей, мочкі вуха, жывату і іншае). Мэта папярэдніх любоўных ласак — даставіць больш задавальненьня партнэру, а таксама — дазволіць жанчыне выпрабаваць аргазм, калі з гэтым у партнэраў узьнікаюць цяжкасьці пры звычайным палавым стасунку без папярэдніх ласак, што па статыстыцы бывае даволі часта. Такім чынам, прэлюдыя забясьпечвае партнэрам вышэйшую ступень задавальненьня, зьяўляецца сродкам разнастайнасьці ў сэксе. Прэлюдыя — гэта таксама першая прыступка ў ланцугу дзеяньняў, якія ўтвараюць цыкл палавога адказу чалавека (узбуджэньне).

## Вонкавыя спасылкі
* Плоцевы чын і яго апісаньне

Катэгорыя:Формы сэксуальнай актыўнасьці
Вагінальны сэкс

**Вагінальны сэкс** ці **похвавы сэкс** () — від плоцевага акту — прадугледжвае, як правіла, увядзеньне напятага чэлеса альбо фалапратэз у (як правіла — у выпадку працяглых праблемаў з патэнцыяй або ў сувязі з ампутацыяй) мужчыны, альбо фалапратэза жанчыны ў похву жанчыны-партнэра. Похвавы сэкс зьяўляецца адзіным выглядам плоцевага акту, здольным выконваць рэпрадуктыўную функцыю.

Похвавы плоцевы акт суправаджаецца зваротна-паступальным рухам чэлеса або фалапратэза ў похву (церце), што забясьпечваецца рухамі аднаго або абодвух партнэраў. Стымуляцыя мужчынскага плоцевага воргана дасягаецца за кошт скарачэньня цягліц похвы; стымуляцыя жаночага — за кошт ўзбуджэньня багатых нэрвовымі канчаткамі ножак секеля і збольшага ягонае жалудка, а таксама кропкі G.

Мужчыны звычайна лягчэй, ніж жанчыны, дасягаюць аргазму пры похвавым сэксе. Збольшага гэта зьвязана з тым, што юр, неабходны мужчынам для зьдзяйсьненьня похвавага плоцевага акту, зьнікае пасьля аргазму ў мужчыны. Значная частка жанчын не дасягае або дасягае зь цяжкасьцю аргазму пры похвавым сэксе з мужчынам, бо пры гэтым звычайна патрабуецца прамая стымуляцыя жалудка секеля, недастатковая пры похвавым сэксе. Адмоўную ролю для жанчын тут грае таксама характарныя для грамадзтва стэрыятыпы аб абмежаваньні жаночае сэксуальнасьці. Дасягненьню жанчынай аргазму могуць спрыяць разнастайныя формы сэксуальнае актыўнасьці, у тым ліку кунілінгус і мастурбацыя.

Аргазм у мужчыны як правіла суправаджаецца вывальненьнем. Пры трапленьні кнуры ў похву мажлівае зачацьце.

У працэсе похвавага сексу можа адбывацца перадача шэрагу захворваньняў, у прыватнасьці, ВІЧ (больш падрабязна гл. вэнэрычныя хваробы).

Выкарыстаньне фалаімітатараў, вібратараў і іншых прадметаў для сэксуальнае стымуляцыі зоны похвы, а таксама некаторыя лесьбійскія практыкі, напрыклад трыбадызм, гэтаксама могуць разглядацца як похвавы сэкс.

## Глядзіце таксама
* Анальны сэкс
* Бясьпечны сэкс
* Значны палавы акт

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Плоцевы чын і яго апісаньне

Катэгорыя:Формы сэксуальнай актыўнасьці
Кэнтэрбэры

**Кэнтэрбэры** (, , альбо *Cantwareburh* — літаральна «горад/замак людзей Кенту») — горад на паўднёвым усходзе Ангельшчыны, у графстве Кент. Насельніцтва 43 432 чалавекі (2001). Кэнтэрбэры зьяўляецца месцам знаходжаньня арцыбіскупа Кэнтэрбэрыйскага й цэнтрам Англіканскае царквы. Мае ўнівэрсытэт і шэраг архітэктурных помнікаў, як то гарадзкі мур, руіны абацтва Аўгустынаў і Нарманскага замку, Катэдральны сабор і іншыя.

## Вонкавыя спасылкі
* Турызм Кэнтэрбэры
* Катэдральны сабор Кэнтэрбэры


Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Вялікабрытаніі
Ронда (горад)

**Ронда** () — горад на поўдні Гішпаніі, які месьціца ў правінцыі Маляга аўтаномнай супольнасьці Андалюзія. Насельніцтва на 2010 год — 36 909 чалавек. Горад падзелены глыбокім (120 м) раўчаком, утвораным ракою Гвадалявін. Тры масты аб’ядноўваюць абедзьве часткі гораду: старажытнарымскі (пабудаваны больш як 2000 гадоў таму), маўрыйскі (*Puente Arabe*) і Новы мост (канец XVIII стагодзьдзя).

Незвычайная прыгажосьць Ронды натхняла шэраг пісьменьнікаў ды мастакоў, як то: Вашынгтона Ірвінга, Праспэра Мэрымэ, Гюстава Дарэ, Эрнэста Гэмінгўэя.

## Гісторыя
У час панаваньня Картагену мясцовае насельніцтва гэтага краю на працягу трох стагодзьдзяў забясьпечвала прадуктамі харчаваньне картагенскіх войскаў у іхных войнах супраць грэкаў і рымлянаў. У 197 годзе рымляне на заваяваным Ібэрыйскім паўвостраве сфармавалі адміністрацыйна-палітычную сыстэму. Пасьля ўварваньня свэваў, вандалаў, аланаў, а пазьней вэстготаў Арунда, як тад называлі Ронда, была цалкам разрабавана й разбурана.

У 711 годзе маўры пачалі захоп Ібэрыйскага паўвострава. Сын аднаго з маўрытанскіх ваеначальнікаў Мусы Абн аль-Азіза заваёўвае Ронда й замак Ляўрэль у 713 годзе. Адразу пасьля гэтага ім быў аддадзены загад пабудаваць на руінах новы горад.

Пачынаючы з буйных перамогаў хрысьціян Рэканкіста зацьвярджаецца на андалюзійскай зямлі. Аднак, Ронда была адваяваная кастыльскімі каралямі толькі ў 1485 годзе. Росквіт гандлю й значны рост насельніцтва ў XVIII стагодзьдзі даюць магчымасьць стварыць будынкі, якія сталі сымбалямі гораду, як то Пляс-дэ-Торас (арэна для бою быкоў), Пуэнтэ-Нуэва (Новы мост), Пуэрта Фэліпэ V (Брама імя Фэліпэ V).

## Транспарт
Ля Ронды праходзіць шаша, а таксама маецца чыгункавая лінія, якая злучае Альхэсырас і Кордаву.

## Гарады-сябры
* Антыньент, Гішпанія
* Куэнка, Гішпанія
* Кастэльлён Фіярэнтына, Італія
* Шэфшаўэн, Марока

## Вонкавыя спасылкі
* Андалюсія
* Турызм у Рондзе

Катэгорыя:Гарады Гішпаніі
Аляксандар Пашукевіч

**Аляксандр Рыгоравіч Пашукевіч** (1 чэрвеня 1957, в. Котчына Мастоўскага раёну Гарадзенскай вобласьці) — мастак.

## Біяграфія
У 1958 г. пераехаў жыць у Негарэлае Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. У 1987 г. закончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут, факультэт станковага жывапісу. З 1974 г. працаваў слюсарам-інструмэнтальшчыкам на Менскім заводзе шасьцерань, рэгулярна наведваў ізастудыю Палаца культуры трактарнага завода. З 1978 г. па 1980 г. працаваў мастаком-афарміцелем на станцыі Менск-Пасажырскі, з 1980 г. па 1981 г. мастаком-афарміцелем у кінатэатры «Кіеў» у Менску. З 1983 г. удзельнічае ва ўсесаюзных і рэспубліканскіх выстаўках. У 1987 г. арганізаваў ізастудыю ў пас. Энэргетыкаў Койданаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1957 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мастоўскім раёне
Уладзімер Пятровіч Савіч

**Уладзі́мер Пятро́віч Са́віч** (нарадзіўся 16 красавіка 1952 году ў вёсцы Акцябар, Лагойскі раён, Менская вобласьць, БССР) — мастак. Заслужаны дзяяч мастацтва Беларусі (1990).

## Біяграфія
Скончыў у сярэднюю школу № 2 гораду Койданава (Менская вобласьць). У 1976 годзе закончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут і з таго часу выкладае ў ім. Прафэсар (1996). З 1972 году ўдзельнічае ў мастацкіх выставах. Чалец Беларускага саюзу мастакоў з 1978 году. У 1985 годзе ўзнагароджаны 1-й прэміяй Міністэрства культуры БССР за найлепшы графічны твор году. З 28 лістапада 2007 году займае пасаду старшыні БСМ. Працуе ў станковай і кніжнай графіцы. Асноўныя творы: «А зязюля кукавала», «Асеньні матыў», «Драўляная скульптура», «Паклон», «Памяць сівых курганоў», «Старая дарога. Зіма», «Шэсьце», ілюстрацыі да кнігаў «Пінская шляхта» Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча, «Выбранае» Цёткі (Алаізы Пашкевіч).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лагойскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ
Катэгорыя:Беларускія графікі
Катэгорыя:Мастакі XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Беларускае выяўленчае мастацтва
Кіншаса (правінцыя)

**Кіншаса** () — адна з дваццаці шасьці правінцыяў Дэмакратычнай Рэспублікі Конга паводле канстытуцыі 2005 году, якая месьціцца на захадзе краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Кіншаса, які таксама зьяўляецца сталіцай краіны. Плошча — 9 965 км², насельніцтва складае 8 951 248 (на 2005 год).

## Крыніцы
Казань

**Каза́нь** () — горад у Расеі, сталіца Рэспублікі Татарстан, буйны порт на левым беразе ракі Волгі, ля ўпадзеньні ў яе ракі Казанкі. Горад зьяўляецца адным з найбуйнейшых расейскіх эканамічных, палітычных, навуковых, культурных і спартовых цэнтраў. Казань мае зарэгістраваны брэнд *«трэцяя сталіца Расеі»*. Неафіцыйна й напаўафіцыйна горад называюць «сталіцай расейскага фэдэралізму» й «сталіца ўсіх татараў сьвету». У 2005 годзе было адсьвяткаванае тысячагодзьдзе Казані.

## Гаспадарка
На 2021 год адным з найбольшых прадпрыемстваў гораду быў завод «Казаньаргсынтэз». У Савецкім раёне горада месьцілася галаўная сядзіба «Таттэлекаму», заснаванага ў 1998 годзе. У Кіраўскім раёне Казані месьціўся «Ак Барс» Банк.

## Асобы
* Гаўрыіл Дзяржавін — расейскі паэт, нарадзіўся ў Казані
* Фёдар Шаляпін — расейскі опэрны сьпявак, нарадзіўся ў Казані
* Васіль Аксёнаў — расейскі пісьменьнік, нарадзіўся ў Казані

## Глядзіце таксама
* Казанскі трамвай
* Казанскі мэтрапалітэн
* Кул-Шарыф

## Крыніцы
Сан-Джыміньяна

**Сан-Джыміньяна** () — горад у Італіі. Месьціцца ў рэгіёне Таскане. Насельніцтва 7 806 чалавек (31 сьнежня 2010 году). У горадзе захавалася 13 зь 72 сярэдневечных абарончых ды жылых вежаў. Праз наяўнасьць гэтых «хмарачосаў» гораду ў наш час надалі мянушку «Сярэдневечны Мангэтан» . У 1990 гістарычны цэнтар Сан-Джыміньяна быў уключаны ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гарады Тасканы
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Італіі
Тумар

**Тумар**, альбо *Тамар* () — горад і муніцыпалітэт у цэнтральнай частцы Партугаліі. Насельніцтва на 2011 год складала 40 677 чалавек. Горад набыў вядомасьць дзякуючы кляштару-замку Хрыста, які належыў рыцарам ордэну Тампліераў, а цяпер уключаны ў Сьпіс Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

Катэгорыя:Гарады Партугаліі
Катэгорыя:Аб’екты Сусьветнай спадчыны ў Партугаліі
Анатоль Гармаза

**Анато́ль Іва́навіч Гармаза́** ( 10 лютага 1955, в. Навасады Койданаўскага раёну Менскай вобласьці) — беларускі мастак.

## Біяграфія
Скончыў Менскую мастацкую вучэльню імя А. К. Глебава, у 1987 г. Віцебскі пэдагагічны інстытут імя Кірава, мастацка-графічны факультэт. З 1978 г. літсупрацоўнік часопіса «Вожык», з 1984 г. па 1995 г. працаваў галоўным мастаком гэтага часопіса, з лістапада 1995 г. шэф-рэдактар газэты «Пікнік». У цяперашні час генеральны дырэктар ТАА "Рэдакцыя газеты "Шапакляк".  Галоўны рэдактар газет "Друг пенсионера", "Шапокляк". "Вкуснятина", "15 суток", "Анекдоты плюс", "Анекдот слышал?" i часопісаў "Я на пенсии", "Сказка на ночь", "Зайкина школа", "Мамин светлячок", "Шустрик", "Библиотека казеты "Друг пенсионера". Аформіў шмат кніжак, у тым ліку школьныя падручнікі, пэрсанальныя кнігі карыкатур, кнігі для дзяцей. Быў першым мастаком сатырычнай кнігі Ніла Гілевіча  "Сказ пра лысаю гару". Друкаваўся ў рэспубліканскіх газэтах «Звязда», «Советская Белоруссия», «Белорусская нива», «Беларускі час», а таксама ў замежных выданьнях. Удзельнік рэспубліканскіх і замежных выставаў, кожны год прымае ўдзел у штогадовай міжнароднай выстаўцы карыкатуры ў Турэччыне.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Нарадзіліся 10 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1955 годзе
Бярозавыя лясы

**Бярозавыя лясы** (бярэзьнікі) — драбналістыя лясы, у якіх пераважае бяроза. У Беларусі бародаўчатабярозавыя лясы і пушыстабярозавыя лясы складаюць 16,2% плошчы лясоў (1978); 16,5 (1994), пашыраны па ўсёй тэрыторыі. Прадукцыйнасьць бярозавых лясоў: сярэдняя паўната 0,70, банітэт 1,9, запас сьпелага дрэвастою (50—60 гадовага) 154 м³/га. Даюць драўніну для фанэрнай, мэблевай, тарнай вытворчасьці, сыравіну для дзёгцекурэньня, бярозавы сок. Маюць рэкрэацыйнае значэньне.

## Літаратура
* Бярозавыя лясы. // Энцыклапедыя прыроды Беларусі ў пяці тамах. Т. 1. Мінск. 1983. С. 377.
* Голад Д. С.  Бярозавыя лясы. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 3. Мінск. 1996. С. 410-411.

Катэгорыя:Лясы
Карэспандэнцыйныя курсы беларусаведы

**Карэспандэнцыйныя курсы беларусаведы** (Беларускія карэспандэнцыйныя курсы ў Празе) — выдавецкі пачын, які ў 1941 г. ажыцьцяўляўся ў Празе.

Падобныя курсы арганізоўваліся напачатку II сусьветнай вайны ў некалькіх значных асяродках беларускай эміграцыі (Бэрліне, Варшаве, Лодзі) у форме лекцыяў, галоўным чынам, па беларускай мове, літаратуры і гісторыі Беларусі. Асаблівасьцю курсаў у Празе, дзе беларуская калёнія была нешматлікая, стала тое, што, паводле задумы арганізатараў даклады на паасобныя тэмы павінны былі апрацоўвацца ў пісьмовай форме спэцыялістамі з розных гарадоў і выпускацца праскім выдавецтвам Івана Ермачэнкі ў выглядзе асобных брашур і рассылацца зацікаўленым беларусам у Нямеччыне, пратэктараце і генэральным губэрнатарстве. З гэтай прычыны курсы называліся «карэспандэнцыйныя».

Напрыканцы 1940 г. была створана рэдакцыя курсаў, якой кіраваў Ян Станкевіч з дапамогай тэхнічнага супрацоўніка выдавецтва Пятра Бакача. У склад рэдакцыі ўваходзілі Мікола Абрамчык (Парыж), А. Мамчыц (Варшава) і Мікалай Шкялёнак (Бэрлін), задачай якіх было распаўсюджваньне брашур сярод беларускіх эмігрантаў у Францыі і генэральным губэрнатарстве, а таксама ваеннапалонных у Нямеччыне. Апошнім сябрам рэдкалегіі быў старшыня Рады БНР Васіль Захарка, які ня браў удзелу ў рэдакцыйнай працы.

Рэдакцыя курсаў выдала 4 брашуры, зь іх ліку 2 выпускаліся часткамі («лекцыямі»). Першай была ананімная брашура «Як правільна гаварыць і пісаць пабеларуску», надрукаваная на пачатку 1941 году ў праскай друкарні (перадрук аднаймейнай публікацыі, выдадзенай у 1937 г. у Вільні; апр. Я. Станкевіч і інш.). Затым рататарнай тэхнікай былі выпушчаны тры чарговыя брашуры: Я. Станкевіча «Курс беларускае мовы» (у дзьвюх частках) і «Курс гісторыі Крывіі-Беларусі» (у трох частках), а таксама І. Ермачэнкі «Пранцы (сыфіліс)».

Такім чынам, мовазнаўчыя і гістарычныя працы Яна Станкевіча складалі асноўную частку выдавецкай прадукцыі. У «Курсе гісторыі Крывіі-Беларусі» аўтар упершыню ў беларускай навуцы выказаў погляд аб балта-славянскім этнагенэзе беларусаў.

Верагодна, праскія курсы служылі між іншым для наладжвання неафіцыйых кантактаў беларускага эмігранцкага актыву і выпрацоўкі канцэпцыі палітычнай дзейнасьці ва ўмовах блізкай нямецка-савецкай вайны.

## Літаратура
* Туронак Ю. Беларуская кніга пад нямецкім кантролем (1939—1944). — Мн., 2002.

Катэгорыя:Арганізацыі беларускіх калябарантаў
Катэгорыя:Беларуская эміграцыя
Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1941 годзе
Катэгорыя:1941 год у Чэхіі
Кавалікі (Берасьцейская вобласьць)

**Кава́лікі** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, за 40 км на захад ад Камянцу, за 35 км на паўночны захад ад Берасьця і за 4 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Берасьце — Беласток. На ўсходзе мяжуе з г. Высокае. Уваходзіць у Агародніцкі сельсавет.

## Гісторыя
* у сярэдзіне XIX ст.: вёска ў Берасьцейскім павеце Гарадзенскай губэрні, уладаньне князя К. Сапегі. Адносілася да маёнтку Высока-Літоўск.
* 1845: 25 двароў, 174 наяўныя сялянскія душы.
* 1857: 160 рэвіскіх душ, у складзе маёнтку Высока-Літоўск ва ўласнасьці Патоцкіх.
* у канцы XIX ст.: вёска ў Высока-Літоўскай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні. Адносілася да Кавалікоўскай сельскай грамады, мелася 428 дзесяцінаў зямлі.
* 1897: 61 двор, 379 жыхароў; дзейнічалі хлеба-запасная крама, піцейны дом.
* 1905: 406 жыхароў.
* 1921: у складзе Высока-Літоўскай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы.
* 1923: 58 двароў, 268 жыхароў. Дзейнічала падпольная ячэйка КПЗБ (кіраўнік У. Л. Будзько).
* 1939: у складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: у складзе Агародніцкага сельсавету Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці, 89 двароў, 458 жыхароў.
* 1960: 385 жыхароў.
* 1962: у Камянецкім раёне.
* 1970: 327 жыхароў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 148 жыхароў
* 2005 год — 122 жыхары, 63 двары
* 2010 год — 127 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 50.

Катэгорыя:Агародніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Ябланэц (футбольны клюб)

«**Ябланэц**» () — чэскі футбольны клюб з гораду Ябланцу-над-Нісай. Заснаваны ў 1945 годзе. Двухразовы ўладальнік Кубка Чэхіі (1998, 2013). Хатнія матчы ладзіць на стадыёне Стршэльніцы.

## Гісторыя
Не зважаючы на тое, што «Ябланэц» быў створаны адразу па Другой сусьветнай вайне, але свой першы сэзон у найвышэйшай лізе Чэхаславаччыны клюб правёў толькі ў сэзоне 1974—1975 гадоў. Тым ня менш, дружына здолела пратрымацца ў элітным дывізіёне толькі два гады, пакінуўшы Першую лігу ў 1976 годзе. Ужо пасьля падзелу краіны на Чэхію і Славаччыну, «Ябланэц» перамог у першынстве Другой лігі Чэхіі сэзону 1993—1994 гадоў, чым забясьпечыў прасоўваньне ў Першую лігу. Ужо ў 1996 і 1997 гадах гульцы здабылі бронзавыя мэдалі айчыннага першынства.

У 1997 годзе «Ябланэц» дэбютаваў у Кубку УЭФА, дзе ў першым кваліфікацыйным раўндзе двойчы з буйным лікам перагулялі азэрбайджанскі «Карабах», але ў двубоі саступілі швэдзкаму «Эрэбру», пры гэтым два разы згуляўшы зь імі ўнічыю. У тым жа сэзоне клюб стаў пераможцам Кубка Чэхіі, забясьпечыўшы сабе яшчэ адзін сэзон эўрапейскага футболу, але гэтым разам у Кубку ўладальнікаў кубкаў, дзе саступілі кіпрскаму «Апалёну». У 2007 годзе «Ябланэц» прасунуўся да фіналу айчыннага кубка, але саступіў у ім праскай «Спарце». У чэмпіянаце ж посьпехам можна лічыць срэбныя мэдалі сэзону 2009—2010 гадоў і бронзавыя ў сэзоне 2010—2011 гадоў. Пры гэтым у апошнім з памянёных сэзонах нападнік «Ябланцу» Давід Лафата з 19 галамі стаў найлепшым бамбардзірам чэскага першынства. У наступным сэзоне Лафата пераўзышоў свой паказьнік, здабыўшы 25 галоў, зноў стаўшы найлепшым у сьпісе галеадораў. У сэзоне 2012—2013 гадоў нападнік зноў стаў найлепшым, але другую палову сэзону ўжо скончыў у праскай «Спарце». У 2015 годзе клюб быў пераназваны ў «Ябланэц», пазбавіўшыся ад колішняй назвы «Баўміт». У сэзоне 2017—2018 гадоў клюб у восьмы раз дакрочыў да фіналу Кубка Чэхіі, але зьведаў паразу ад праскай «Славіі», прагуляўшы зь лікам 1:3. У тым жа сэзоне каманда заняла 3-е месца ў айчынным чэмпіянаце і чарговы раз трапіла ў эўракубкі.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Ябланец
Катэгорыя:1945 год у Чэхіі
Катэгорыя:Футбольныя клюбы, заснаваныя ў 1945 годзе
Цімафей Калачоў

**Цімафе́й Калачо́ў** (нарадзіўся 1 траўня 1981 году) — колішні беларускі футбаліст і трэнэр. Найлепшы футбаліст Беларусі 2013 і 2016 гадоў. За нацыянальную зборную Беларусі згуляў 76 гульняў і забіў 10 галоў. Уваходзіць у Клюб Сяргея Алейнікава для беларускіх футбалістаў, якія згулялі 500 і болей афіцыйных матчаў.

## Кар’ера
### Клюбная

Пачынаў прафэсійную кар’еру ў складзе магілёўскага «Дняпра-Трансмашу». У 2003 годзе перайшоў у салігорскі «Шахцёр». У складзе гарнякоў правёў выдатны сэзон, у які быў прызнаны найлепшым гульцом чэмпіянату Беларусі. Пасьля пераехаў у чэмпіянат Украіны. Але, замацавацца ў данецкім «Шахтары» ня здолеў, Цімафей выступаў пераважна за другую каманду данчанаў.

У сэзоне 2005 году выступаў у Першай лізе Расеі за «Хімкі», а на наступны сэзон перабраўся ў клюб Прэм’ер-лігі «Растоў». Паводле вынікаў сэзону 2007 году «Растоў» страціў месца ў элітным дывізіёне, і Цімафей перайшоў у самарскія «Крылы Саветаў».

У 2010 годзе вярнуўся ў «Растоў» і стаў там адным з ключавых гульцоў. Выдатна правёў сэзон 2013—2014 гадоў, у якім забіў 6 галоў і дапамог камандзе заняць высокае сёмае месца ў чэмпіянаце, а таксама здабыў Кубак Расеі. У сэзоне 2015—2016 гадоў стаў срэбраным прызэрам чэмпіянату Расеі, а ў наступным сэзоне пасьпяхова гуляў за «Растоў» у Лізе чэмпіёнаў. Завяршыў кар’еру ў траўні 2019 году.

### Міжнародная
Выступаў у складзе моладзевай зборнай Беларусі на моладзевым чэмпіянаце Эўропы ў Нямеччыне ў 2004 годзе.

З 2004 году трывала выступаў за нацыянальную зборную Беларусі. У сьнежні 2016 году, пасьля няўдалага пачатку адбору на чэмпіянат сьвету 2018, абвесьціў аб завяршэньні кар’еры ў зборнай.

## Трэнэрская кар’ера
У студзені 2020 году вярнуўся ў «Растоў», дзе правацаў трэнэрам у дзіцяча-юнацкіх камандах клюбу.

У чэрвені 2021 году стала вядома, што Калачоў далучыцца да трэнэрскага штабу «Чайкі» зь Песчанакопскага. Пакінуў клюб у чэрвені 2022 году. У сьнежні 2022 году вярнуўся ў трэнерскі штаб «Чайкі» ў якасьці памочніка Ігара Сямшова.

## Дасягненьні
* Уладальнік Кубка Расеі: 2014
* Найлепшы футбаліст чэмпіянату Беларусі: 2003
* Найлепшы футбаліст Беларусі: 2013, 2016

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Растова»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дняпро» Магілёў
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Шахцёр» Салігорск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Шахтар» Данецк
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Марыюпаль»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Хімкі»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Растоў» Растоў-на-Доне
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Крылы Саветаў» Самара
Фёдар Стрыкаў

**Фёдар Уладзімеравіч Стрыкаў** ( 2 сьнежня 1947, в. Мадора, Рагачоўскі раён, Гомельская вобласьць, БССР) — ганаровы дарожнік, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га скліканьня (2004—2008).

## Біяграфія
У 1971 г. пасьля заканчэньня дарожна-будаўнічага тэхнікума пачаў працаваць у Койданаўскім раёне тэхнікам МБУ-2. Закончыў Беларускі політэхнічны інстытут. Працаваў майстрам, прарабам на будаўніцтве мастоў, намесьнікам дырэктара, дырэктарам завода жалезабэтонных маставых канструкцыяў. З 1997 г. генэральны дырэктар РУП «Дарбудіндустрыя», якое аб’ядноўвае 11 прадпрыемстваў у Беларусі і ва Ўкраіне. Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны» (2003). З 17 кастрычніка 2004 году да лістапада 2008 году дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Жыве ў м. Фаніпаль.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га скліканьня
Літаратурная прэмія імя Янкі Купалы

**Літарату́рная прэ́мія імя́ Я́нкі Купа́лы** — форма дзяржаўнага заахвочваньня стварэньня высокамастацкіх паэтычных і драматургічных твораў на беларускай мове.

Прысуджаецца за высокаідэйны і высокамастацкі зборнік вершаў, паэму, мнагаактавую п’есу пісьменьніка Беларусі, якія былі апублікаваныя ў нацыянальным друку або пастаўленыя ў адным з тэатраў у тым годзе, за які прысуджаецца прэмія, і якія атрымалі шырокае грамадзкае прызнаньне.

Заснаваная пастановай Савету Міністраў БССР у 1957 годзе. У 1959 годзе ўстаноўленыя дзьве літаратурныя прэміі імя Янкі Купалы. У 1965 годзе прэміі нададзены статус дзяржаўнай: Дзяржаўная прэмія БССР (з 1991 году — Рэспублікі Беларусь) імя Янкі Купалы.

## Крыніцы

## Літаратура
* Ляўрэаты прэміі імя Янкі Купалы. Буклет // Складальнік Давідоўская Л. — Менск, Літаратурны музэй Янкі Купалы, 2000. — 16 с.
Макарава (Берасьцейская вобласьць)

**Мака́рава** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, за 42 км на захад ад Камянцу, за 38 км на паўночны захад ад Берасьця і за 6 км на паўднёвы захад ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск на лініі Берасьце — Беласток. Уваходзіць у Агародніцкі сельсавет.

## Гісторыя
* у сярэдзіне XIX ст.: вёска ў Берасьцейскім павеце Гарадзенскай губэрні, уладаньне князя К. Сапегі. Адносілася да маёнтку Высока-Літоўск.
* 1845: 34 двары, 242 жыхары, карчма.
* у другой палове XIX ст.: вёска ў Высока-Літоўскай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні.
* 1857: 302 рэвіскія душы.
* 1890: Макараўская сельская грамада мела 319 дзесяцінаў ворыўнай і сядзібнай зямлі.
* 1897: 67 двароў, 381 жыхар; дзейнічала хлеба-запасная крама; пры карчме 1 двор, 6 жыхароў.
* 1905: 413 жыхароў.
* 1921: у складзе Высока-Літоўскай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы.
* 1923: 28 жылых і 7 нежылых двароў, 262 жыхары. Дзейнічала падпольная ячэйка КПЗБ (кіраўнік М. М. Казусік).
* 1939: у складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: у складзе Агародніцкага сельсавету Высокаўскага раёну Берасьцейскай вобласьці, 78 двароў, 297 жыхароў.
* 1948: 47 вучняў у пачатковай школе.
* 1960: 398 жыхароў.
* 1962: у Камянецкім раёне.
* 1970: 399 жыхароў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 440 жыхароў
* 2005 год — 396 жыхароў, 151 двор
* 2010 год — 403 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 61.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Агародніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Бухтар Табуні

**Бухтар Табуні** ( ў 1979 годзе) — папуаскі актывіст, дзеяч на карысьць незалежнасьці Заходняй Папуа.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў невялікай вёсцы Папані. Ад 1988 студыяваў інжынэрыю ў Макасары. Палітычнай дзейнасьцю заняўся пасьля выпадковай сьмерці свайго далёкага пляменьніка Опінуса Табуні ў часе разгону мірнай дэманстрацыі ў Вамэна (9 жніўня 2008). Зьяўляўся адным з заснавальнікаў Нацыянальнага Камітэту Заходняй Папуа (*Komite Nasional Papua Barat, KNPB*). Арганізаваў акцыі пратэсту і падтрымкі для кампаніі International Parlamentarians for West Papua. 3 сьнежня быў арыштаваны і прысуджаны на тры гады турмы. Пасьля беспарадкаў у карнай калёніі ў Абэпуры ў сьнежні 2010 году яго абвінавацілі ва ўдзеле ў іх арганізацыі. Міжнародная амністыя прызнала яго вязьнем сумленьня. 17 жніўня яго выпусьцілі з турмы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Асобы Інданэзіі
Антвэрпэн (правінцыя)

**Антвэрпэн** (, ) — адна зь дзесяці правінцыяў Бэльгіі і адна зь пяці флямандзкіх правінцыяў. Мяжуе з Усходняй Фляндрыяй, Флямандзкім Брабантам, Лімбургам і Нідэрляндамі. Сталіца — Антвэрпэн. Правінцыя падзяляецца на 3 акругі (Мэхэлен, Антвэрпэн і Турнгаўт), якія ў сваю чаргу складаюцца з 70 камун.

## Адукацыя і дасьледаваньні
У правінцыі разьмешчана некалькі навучальных установаў і Антвэрпэнскі ўнівэрсытэт. Некалькі навукова-дасьледніцкіх інстытутаў, такіх як SCK • CEN, Эўрапейскі інстытут рэфэрэнтных матэрыялаў і вымярэньняў () і Флямандзкі інстытут тэхналягічных дасьледаваньняў ().

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Мэхэлен (акруга)

**Мэхэлен** () — адна з трох акругаў правінцыі Антвэрпэн (Бэльгія).

## Крыніцы

Катэгорыя:Антвэрпэн (правінцыя)
Флямандзкі Брабант

**Флямандзкі Брабант** (, , , ) — адна зь дзесяці правінцыяў Бэльгіі і адна зь пяці флямандзкіх правінцыяў. Утворана 1 студзеня 1995 году ў ходзе падзелу правінцыі Брабант паводле моўнага прынцыпу на Флямандзкі Брабант і Валёнскі Брабант. Мяжуе з Усходняй Фляндрыяй, правінцыяй Антвэрпэн, Валёнскім Брабантам, правінцыяй Льеж і Лімбург. Сталіца — Лёвэн. Складаецца з 65 муніцыпалітэтаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
Лімбург (Бэльгія)

**Лімбург** () — адна зь дзесяці правінцыяў Бэльгіі і адна зь пяці флямандзкіх правінцыяў. Мяжуе з правінцыяй Антвэрпэн, Флямандзкім Брабантам, правінцыяй Льеж і Нідэрляндамі. Сталіца — Гасэльт. Складаецца з 44 камунаў, 2 зь іх — экскляў Вурэн і маленькі Герстапэ маюць моўныя ільготы для франкамоўных грамадзянаў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Пуд

**Пуд** — састарэлая адзінка вымярэньня масы ў расейскай і літоўскай сыстэмах мераў.
1 пуд = 40 фунтам = 1 280 лотам = 3 840 залатнікам = 368 640 долям. Таксама 10 пудоў = 1 бяркоўцу, больш старажытнай адзінкі масы на Русі.

З 1899 году, у адпаведнасьці з «Положением о мерах и весах 1899 года»:

**1 пуд = 16.3804815 кг**

## Суадносіны зь іншымі адзінкамі вагі
* 1 пуд = 40 вялікім грывенкам
* 1 пуд = 40 фунтам
* 1 пуд = 80 малым грывенкам
* 1 пуд = 16 бязьменам
* 1 пуд = 1280 лотам

## Крыніцы

Катэгорыя:Адзінкі вымярэньня масы

Катэгорыя:Літоўская сыстэма мер
Заходняя Фляндрыя

**Заходняя Фляндрыя** (, , , ) — адна зь дзесяці правінцыяў Бэльгіі і адна зь пяці флямандзкіх правінцыяў. Мяжуе з Усходняй Фляндрыяй, Эно, Францыяй і Нідэрландамі. Абмываецца Паўночным морам. Сталіца — Бруге. Складаецца з 64 муніцыпалітэтаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
Эно

**Эно́** () — адна зь дзесяці правінцыяў Бэльгіі і адна зь пяці валёнскіх правінцыяў. Мяжуе з Заходняй Фляндрыяй, Усходняй Фляндрыяй, Флямандзкім Брабантам, Валёнскім Брабантам, правінцыяй Намюр і Францыяй. Сталіца — Монс. Складаецца з 69 муніцыпалітэтаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
Макарава

Назву **Мака́рава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Макарава — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Макарава — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці

### [[Расея]]
* Архангельская вобласьць:
** Макарава — вёска ў Халмагорскім раёне

* Башкартастан:
** Макарава — вёска ў Ішымбайскім раёне

* Бранская вобласьць:
** Макарава — вёска ў Жырацінскім раёне

* Валагодзкая вобласьць:
** Макарава — вёска ў Вялікаусьцюгскім раёне
** Макарава — вёска ў Кубенскім сельскім пасяленьні Валагодзкага раёну
** Макарава — вёска ў Лесковском сельскім пасяленьні Валагодзкага раёну
** Макарава — вёска ў Новленском сельскім пасяленьні Валагодзкага раёну

* Маскоўская вобласьць:
** Макарава — вёска ў гарадзкой акрузе Чарнагалоўка
** Макарава — вёска ў Кашырскім раёне

* Пскоўская вобласьць:
** Макарава — вёска ў Наваржэўскім раёне

* Смаленская вобласьць:
** Макарава — вёска ў Манастыршчанскім раёне

* Удмуртыя:
** Макарава — вёска ў Вавоскім раёне
** Макарава — вёска ў Грахоўскім раёне
** Макарава — вёска ў Заўяўлаўскім раёне

* Яраслаўская вобласьць:
** Макарава — вёска ў Ярмакоўскай сельскай акрузе Данілаўскага раёну
** Макарава — вёска ў Слабадзкой сельскай акрузе Данілаўскага раёну
** Макарава — вёска ў Растоўскім раёне
** Макарава — чыгуначная станцыя паміж Данілавым і Волагдай

### [[Украіна]]
* Макарава — сяло ў Шыраеўскім раёне Адэскай вобласьці
* Макарава — сяло ў Станічна-Луганскім раёне Луганскай вобласьці
* Макарава — сяло ў Брацкім раёне Мікалаеўскай вобласьці
* Макарава — сяло ў Золачаўскім раёне Харкаўскай вобласьці
* Макарава — сяло ў Дэражнянскім раёне Хмяльніцкай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Макар
* Макаравічы
* Макаранкі
* Макаранцы
* Макараў
* Макараўка
* Макараўцы
* Макаршчына
* Макараняты
* Макары
* Макарынята
* Макарычы
Льеж (правінцыя)

**Льеж** — адна зь дзесяці правінцыяў Бэльгіі і адна зь пяці валёнскіх правінцыяў. Мяжуе зь Лімбургам, правінцыяй Намюр, Флямандзкім Брабантам, Валёнскім Брабантам, правінцыяй Люксэмбург, дзяржавай Люксэмбург, Нідэрляндамі і Нямеччынай. Сталіца — Льеж. Складаецца з 84 муніцыпалітэтаў.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
Сьцяпан Гаранін

**Сьцяпа́н Мікала́евіч Гара́нін** (12 сьнежня 1898, Расейская імпэрыя, цяпер Беларусь — 3 ліпеня 1950) — вайсковец ды кат.

## Біяграфія
Скончыў вясковую школу і з 17 гадоў пайшоў працаваць. Быў пакліканы ў войска, унтэр-афіцэр. З 1918 г. у РСЧА. Са сьнежня 1919 г. чалец РКП(б). Удзельнічаў у баях з войскам А. І. Дзянікіна. З 1 верасьня 1920 г. па травень 1921 г. знаходзіўся ў палоне ў палякаў, здзейсьніў уцёкі. Скончыў Вышэйшую памежную школу. Бацькі жонкі як кулакі былі высланы ў Котлас, а ён за сувязь зь імі меў строгую вымову ў 1935 г. Да кастрычніка 1937 г. быў начальнікам 15-га Заслаўскага памежнага атраду НКУС БССР. Узнагароджваўся нагрудным знакам Ганаровага работніка УЧК-АДПУ, граматай ЦВК БССР, баявой зброяй, палкоўнік. 1 сьнежня 1937 г. прыбыў у Магадан і з 19 сьнежня 1937 г. пачаў выконваць абавязкі начальніка Паўночна-Ўсходняга папраўча-працоўнага лягера. Зь ягоным імем зьвязваюць масавыя рэпрэсіі ў лягерах «Дальбуда» на Калыме, якія атрымалі назву «гаранінчына». 27 верасьня 1938 году арыштаваны, як японскі шпег, і 30 траўня этапаваны ў Маскву ды зьняволены ў Суханаўскую турму. Асобай нарадай НКУС СССР 17 студзеня 1940 г. асуджаны да 8 гадоў ППЛ, потым тэрмін знаходжаньня ў лягеры быў падоўжаны. Памёр у Пячорскім ППЛ. 3 ліпеня 1989 г. па арт. 1 Указа Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету СССР ад 16 студзеня 1989 г. «Аб дадатковых мерах па аднаўленьні справядлівасьці ў адносінах ахвяраў рэпрэсіяў, якія мелі месца ў пэрыяд 1930—1940-х гадоў» быў пасьмяротна рэабілітаваны.

## Літаратура
* Капустинский Р. Империя. Койданава. 2010. С. 40—41.

Катэгорыя:Савецкія вайскоўцы
Сымон Пятлюра

**Сымо́н Васі́левіч Пятлю́ра** (; 10 (22) траўня 1879, Палтава, Расейская імпэрыя — 26 траўня 1926, Парыж, Францыя) — украінскі палітычны, ваенны і дзяржаўны дзяяч.

## Біяграфія
Пасьля заканчэньня бурсы ў 1895—1901 гадах навучаўся ў Палтаўскай духоўнай сэмінарыі, адкуль быў выключаны за ўдзел у нацыянальным руху. Эмігрыраваў у Каралеўства Галіцыі і Ладамэрыі (Аўстра-Вугорская імпэрыя), у Львоў. З 1900 году чалец Рэвалюцыйнай украінскай партыі, потым Украінскай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі. Пасьля вяртаньня ў Расейскую імпэрыю з 1904 году працаваў ў Кіеве ў газэтах «Громадзька думка» і «Рада», з 1906 году рэдактар газэты «Слова». У 1907 годзе з-за перасьледаваньня паліцыі пераехаў у Пецярбург, потым у Маскву, дзе ўдзельнічаў ва ўкраінскіх гуртках «Кабзар» і «Грамада».

З 1914 году ў расейскім войску, у Саюзе земства і гарадоў, які загадваў забесьпячэньнем арміі. Служыў на Заходнім фронце ў Нясьвіжы (Слуцкі павет, Менская губэрня). З 1915 году старшыня Галоўнай кантрольнай камісіі Ўсерасейскага земскага саюза па Заходнім фронце, служыў у Міры (Наваградзкі павет, Менская губэрня). Напаўваенная пасада дазваляла яму бываць у вайсковых часьцях, весьці працу сярод украінцаў. Пасьля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 году па дарозе ў Менск наведаў Койданаў (Менскі павет) і ўжо зь Менску даслаў у Койданава тэлеграму: «Віншую з поўнай перамогай народу, прашу перадаць супрацоўнікам, няхай яны з патроенаю энэргіяю паслужаць рэвалюцыі і абароне краіны». У красавіку 1917 году ён арганізуе правядзеньне ў Менску ўкраінскага зьезду Заходняга фронту. Зьезд стварыў Украінскую франтавую раду на чале зь ім. І ўжо 2-га траўня 1917 году ўкраінцы, якіх была пераважная частка ў ІІ-м чыгуначным батальёне на станцыі Койданава, утварылі сваю маніфэстацыю. «Хадзілі па мястэчку з украінскімі сьцягамі і сьпевамі, патрабуючы аддзяленьня Ўкраіны і накіраваньня іх да хаты».

Чалец, старшыня Ўсеўкраінскага вайсковага камітэту пры Цэнтральнай радзе, потым сакратар (міністар) Генэральнага сакратарыяту Цэнтральнай рады па ваенных справах. У час гетманшчыны старшыня Кіеўскага губэрнскага земства і Ўсеўкраінскага саюза земстваў. З 14 лістапада 1918 году чалец ураду Ўкраінскай дырэкторыі і галоўны атаман войскаў Ўкраінскай Народнай Рэспублікі, з 10 лістапада 1919 году старшыня ўраду. Пасьля разгрому войскаў Дырэкторыі войскамі Антона Дзянікіна ды РСЧА увайшоў ў саюз з Польшчай. Летам 1920 году эмігрыраваў, з 1924 году жыў у Парыжы, дзе быў забіты Самулам-Шлёмам Шварцбардам (Шварцбурдам), які нібыта помсьціў яму за габрэйскія пагромы ва Ўкраіне.

## Літаратура
* Пятлюра Сымон Васілевіч. // Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. VII. Мінск. 1975. С. 656.
* Пятлюра Сымон Васілевіч. // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 13. Мінск. 2001. С. 164.

## Вонкавыя спасылкі

*  Audiobook Symon Petliura, Yevhen Konovalets, Stepan Bandera — 
* Палтаўская бачына пра Пятлюру

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Палтаве
Катэгорыя:Украінскія рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Украінскія журналісты
Катэгорыя:Украінскія вайскоўцы
Катэгорыя:Кіраўнікі Ўкраіны
Катэгорыя:Дзеячы Ўкраінскай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Сябры Ўсерасейскага Ўстаноўчага сходу
Віталь Таўкачоў

**Віталь Антонавіч Таўкачоў** (28 чэрвеня 1934, в. Скірмантава, Дзяржынскі нацыянальны польскі раён, БССР) — фізык. Акадэмік НАН Беларусі (2000, член-карэспандэнт 1984). Доктар фізыка-матэматычных навук (1980), прафэсар (1990). Ленінская прэмія (1980). Дзяржаўная прэмія Беларусі (1998).

## Біяграфія
Закончыў БДУ (1957). З 1957 г. у Інстытуце фізыкі, з 1992 г. у Інстытуце малекулярнай і атамнай фізыкі НАН Беларусі (з 1984 загадчык лябараторыі). Распрацаваў тэорыю статыстычнага фармаваньня фотафізычных характарыстык свабодных складаных малекул і прапанаваў мэтады іх экспэрымэнтнага вывучэньня. Стварыў лазэр на электронных пераходах свабодных складаных малекул. Выявіў і дасьледаваў палярызацыю стымуляванага выпрамяненьня і палярызаванай флюарэсцэнцыі арыентацыйна анізатропнай пары складаных малекул. Устанавіў мэханізм дынамікі малекулярнага вярчальнага рэха.

## Узнагароды
* Ленінская прэмія (1980)
* Дзяржаўная прэмія Рэспбулікі Беларусь (1998)

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія фізыкі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дактары фізыка-матэматычных навук
Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Аляксандар Бурак

**Алякса́ндар Кандра́тавіч Бура́к** (12 лютага 1918, ст. Койданава, Менскі павет, Заходняя вобласьць, Расейская Савецкая Рэспубліка — 24 сьнежня 1993 г.) — вайсковец.

Пасьля заканчэньня ў 1938 г. аэраклюбу ў Менску пакліканы ў РСЧА. У 1940 г. закончыў Адэскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў. З красавіка 1942 г. на Бранскім, Калінінскім, 1-м і 4-м Украінскіх франтах, камандзір зьвяна, намесьнік камандзіра эскадрыльлі штурмавога авіяпалка, старшы лейтэнант. Зрабіў 128 баявых вылетаў, зьнішчыў 28 варожых танкаў, 50 аўтамашын, 3 самалёты, 7 складоў з боепрыпасамі, 3 батарэі зэнітнай артылерыі, 2 чыгуначныя эшалёны. Чалец КПСС з 1945 г. Герой Савецкага Саюзу (1945). Скончыў вышэйшыя афіцэрскія лётна-тактычныя курсы (1945, 1951). Да 1956 г. служыў у Савецкай арміі, падпалкоўнік.

## Літаратура
Бурак Аляксандр Кандратавіч // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 393.

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1918 годзе
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюзу
Катэгорыя:Памерлі 24 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1993 годзе
Міхаіл Гармоза

**Міхаіл Міхайлавіч Гармоза** (Гармаза; 19 жніўня 1917, в. Чапля, Койданаўская воласьць, Менскі павет — 24 чэрвеня 1985) — вайсковец.

## Біяграфія
Працаваў трактарыстам у Койданаўскім МТС. У ВМФ з 1938 г. у ВМФ, матрос. Вызначыўся ў час савецка-фінляндзкай вайны 1939—1940 гг. у баях на Карэльскім перашыйку, дзе 8 лютага 1940 г. у якасьці наводчыка гарматы гаўбічнай батарэі берагавога атрада суправаджэньня Балтыйскага флёту з гарматы прамой наводкай зьнішчыў варожыя ўмацаваньні, што адкрыла шлях для наступленьня савецкіx войскаў. Герой Савецкага Саюзу (21 красавіка 1940). У 1941 годзе скончыў Кіеўскае танкавае вучылішча. У 2-ю Ўсясьветную вайну з 17 ліпеня 1941 г. на Паўднёва-Заxоднім, Волxаўскім, Паўночна-Заxоднім, 1-м Беларускім франтаx — камандзір танка, намесьнік камандзіра і камандзір танкавай роты, капітан. Пасьля вайны служыў у ВМФ. У 1948—1960 гг. у органаx МУС БССР.

## Літаратура
* Гармоза Міхаіл Міхайлавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Т. 2. Мінск. 1994. С. 487.
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Катэгорыя:Савецкія вайскаводы
Катэгорыя:Героі Савецкага Саюзу