open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Катастрофа BAe-125 пад Менскам

**Катастрофа BAe-125 пад Менскам** — авіякатастрофа, якая адбылася 26 кастрычніка 2009 году за 2 км ад нацыянальнага аэрапорту «Мінск».

## Абставіны
Самалёт чартэрным рэйсам выляцеў з расейскага аэрапорту «Ўнукава» (у 20:06 паводле маскоўскага часу) у Нацыянальны аэрапорт «Мінск». У 21:14 згодна зь менскім часам дыспэтчар аэрапорту выходзіў на сувязь з самалётам, які ішоў правей ад зададзенага курсу. Самалёт накіравалі на другі круг. За два кілямэтры ад узьлётна-пасадкавай палосы BAe-125 ішоў дакладна па курсе ў створ пасадакавай палосы. Пасьля пачаў адыходзіць улева і ў 21:35 зьнік з радараў. Хутка самалёт, што пацярпеў крушэньне, знайшлі побач з аэрапортам, каля вёскі Пяцілетка Драчкаўскага сельсавету Смалявіцкага раёну.

Пры падзеньні самалёту адбыўся «залом лесу» на 250 мэтраў, пасьля самалёт ударыўся аб зямлю і загарэўся. Пажар хутка быў лякалізаваны.

Бізнэсоўцы ляцелі чартэрным рэйсам ў Менск у элітнае казыно «Шангры Ла», якое пераехала з Расеі ў Беларусь і нядаўна адчынілася побач са Штаб-кватэрай СНД.

## Самалёт
Самалёт BAe-125-800, што разьбіўся быў 1987 году вытворчасьці, сэрыйны нумар — 258076. Самалёт зь ліпеня 2008 году належаў расейскай авіякампаніі «Эс-Эйр».

Самалёт распрацаваны ангельскай фірмаю «Hawker Siddeley», выпускаецца з 1962 году. Усяго да 1990 году выраблена 763 машын.

## Ахвяры
Загінулі ўсе прысутныя на борце — 3 чальцы экіпажу і 2 пасажыры. Яшчэ адзін пасажыр, які мусіў ляцець, не зьявіўся на рэйс.

**Экіпаж:** *Аляксандар Самойлаў* — камандзір карабля, *Сяргей Сьнімшчыкаў* — штурман карабля, *Алеся Латуціна* — бортправадніца.

**Пасажыры:** *Марат Рамашкін* — генэральны дырэктар авіякампаніі «Эс-Эйр» (той самай, якой належаў самалёт), *П. Малышаў* — расейскі бізнэсовец.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Каля «Мінск-2» разбіўся элітны самалёт // Наша Ніва, 26 кастрычніка 2009
* Катастрофа BAe-125-800B а/к С-Эйр в районе Минска

BAe-125
Катэгорыя:Падзеі 26 кастрычніка
Катэгорыя:Менск
Менск
Подыюм

**Подыюм** ці **подый** — высокая, звычайна прамавугольная плятформа зь лесьвіцай з аднаго боку. На подыюме ўзводзіліся пераважна храмы. Быў пашыраны ў архітэктуры старажытнага Рыму.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Рымская архітэктура
Падсень

**Падсень** — адкрытая слупавая галерэя на галоўным фасадзе дома.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Гонт

**Ґонт** ці **ґонты** — драўляны матэрыял для пакрыцьця даху ў форме дошчачкі зь невялікім зубам.

## Літаратура
* *Гардзееў Ю.* Магдэбурская Гародня. — Гародня, 2008.

Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Стрыхар

**Стрыхар** (пол. *strycharz*, ням. *Streicher*) — рамеснік, што займаўся вырабам цэглы.

## Літаратура
* *Гардзееў Ю.* Магдэбурская Гародня. — Гародня, 2008.

Катэгорыя:Будаўніцтва
Паолё Пэццы

Яго Эмінэнцыя **Паолё Пэццы**, таксама **Павал Пэццы** (, ; нарадзіўся 8 жніўня 1960, Русі, Эмілія-Раманьня, Італія) — каталіцкі дзеяч Расеі, арцыбіскуп.

## Біяграфія
У 1985—1990 вывучаў філязофію і Багаслоўе ў Папскім Унівэрсытэце сьвятога Тамаша Аквінскага (''Ангелікум''). Высьвечаны на сьвятара 22 сьнежня 1990, абараніў доктарскую дысэртацыю па пастырскім багаслоўі ў Лятэранскім унівэрсытэце па тэме «Каталікі Сыбіры: паходжаньне, ганеньні, цяперашні дзень» ().

У 1993—1998 — дэкан цэнтральнага рэгіёна Сыбіры (цяперашняй дыяцэзіі перамяненьня Панскага). У 1998—2005 — генэральны вікарый Сьвятарскага братэрства місіянэраў сьв. Карла Барамэо; адказны за працу руху «Comunione e Liberazione» ў Расеі (з 1998). З 2004 выкладае ў санкт-пецярбурскай сэмінарыі «Марыя — Валадарка Апосталаў», з 2006 зьяўляецца яе рэктарам.

21 верасьня 2007 прызначаны арцыбіскупам Архідыяцэзіі Маці Божай у Маскве. Кансакраваны 27 кастрычніка 2007, галоўным кансакрантам быў папярэднік Пэццы арцыбіскуп Тадэвуш Кандрусевіч, іншымі кансакрантамі — апостальскі нунцый Антоніё Мэніні і старшыня канфэрэнцыі каталіцкіх біскупаў Расеі біскуп Ёзэф Вэрт. Таксама на кансакрацыі прысутнічалі расейскія біскупы Клемэнс Пікэль, Кірыл Клімовіч; арцыбіскуп Астаны Томаш Пэта і біскуп гораду Парынтынс (Бразылія) Джуліяна Фрыджэні, намесьнік старшыні Аддзелу вонкавых царкоўных сувязяў Маскоўскага Патрыярхату протаярэй Усевалад Чаплін.

Валодае італійскай, расейскай, ангельскай, гішпанскай мовамі.

## Працы
* Павел Пецци. Что такое человек, чтобы помнить о нём. (Лекции по социальной антропологии) Новосибирск, ЦЭРИС, 2000

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Папа римский назначил нового главу российских католиков
* Archbishop Paolo Pezzi, F.S.C.B.
* Паолё Пэццы: біскупская сакра (відэа)

Катэгорыя:Нарадзіліся 8 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1960 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Італіі
Катэгорыя:Расейскія каталіцкія біскупы
Валынскае ваяводзтва

**Валынскае ваяводзтва** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Вялікім Княстве Літоўскім (з 1569 року ў складзе Каралеўства Польскага). Сталіца — места Луцак.

## Сымболіка
Ваяводзкая харугва была карычневага колеру з выяваю Пагоні (або зямельнага гербу — простага белага крыжа) у белым полі.

## Гісторыя
Утварылася паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (1565—1566) на аснове Валынскай зямлі.

У 1569, згодна з умовамі Люблінскай уніі, апынулася пад уладай Каралеўства Польскага.

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) паўднёва-заходняя частка Крэменецкага павету адыйшла да Аўстрыі. У 1793, па другім падзеле Рэчы Паспалітай, палова ваяводзтва апынулася пад уладай Расейскай імпэрыі. Таго ж року са складу Валынскага вылучылі Ўладзімераўскае ваяводзтва.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) спыніла сваё існаваньне.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Падзялялася на тры паветы: Луцкі, Уладзімераўскі і Крэменецкі.

Ваяводзкі соймік праводзіўся ў Луцку, тамака ж склікалася паспалітае рушаньне. Павятовыя соймікі праходзілі ў Луцку, Уладзімеры ды Крэменцы.

Мясцовая шляхта абірала шасьцёх паслоў на Вальны сойм Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў.

## Ураднікі

У Сэнаце Рэчы Паспалітай Валынскае ваяводзтва мела двух сьвецкіх прадстаўнікоў — ваяводу і кашталяна, а таксама духоўнага — біскупа.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Падляскае ваяводзтва (1513—1795)
Катэгорыя:Ваяводзтвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Ваяводзтвы Каралеўства Польскага
Гаруны

**Гаруны** (, ) — этнаграфічная група, прадстаўнікі якой жывуць пераважна ў Пуціўльскім раёне Сумской вобласьці Ўкраіны. Сярод навукоўцаў няма адзінай думкі, часткай якога этнасу зьяўляюцца гаруны. Згодна з рознымі пунктамі гледжаньня, іх лічаць асобнай групай расейцаў, беларусаў ці ўкраінцаў. 
 
## Глядзіце таксама
*Усеўкраінскі саюз беларусаў
* Беларусы ва Ўкраіне
* Расейцы ва Ўкраіне
* Украінцы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Гаруны
* О селе Линово и горюнах
* Севрюки — коренное население Северской земли

Катэгорыя:Расейцы
Катэгорыя:Украінцы
Катэгорыя:Беларусы ва Ўкраіне
Путыўль

**Путы́ўль** (, ) — горад у Сумской вобласьці Ўкраіны. Зьяўляецца раённым цэнтрам Путыўльскага раёну.

## Насельніцтва

### Колькасьць

### Мова

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Cities & towns of Ukraine
* Банк даних Державної служби статистики України
Уладзімер Ржэўскі

**Уладзімер Ржэўскі** ( 19 ліпеня 1987 году, Жалезнаводзк, СССР) — расейскі футбаліст, былы абаронца беларускага клюбу БАТЭ.

## Бияграфія
З 2015 году працуе ў дзіцяча-юнацкай школе БАТЭ.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт БАТЭ, Уладзімер Ржэўскі

Катэгорыя:Расейскія футбалісты
Прыдзел

**Прыдзел** — у праваслаўным храме невялікая бясслупавая прыбудова, альбо спэцыяльна выдзеленая частка асноўнага аб’ёму збудаваньня, якая мела дадатковы алтар для асобных багаслужэньняў.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Хрысьціянская архітэктура
Прычолак

**Прычолак** , **Прычосак** — невялікі кансольны навес кшталту карніза, які аддзяляў франтон або шчыт ад ніжняй часткі будынка ці верхні ярус ад ніжняга.

## Літаратура
* *Якимович, Ю.А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Томаш Пэта

**Томаш Бэрнард Пэта** (; нарадзіўся 20 жніўня 1951, Інаўроцлаў, Польшча) — польскі й казахстанскі каталіцкі дзеяч, арцыбіскуп-мітрапаліт. Валодае расейскай і польскай мовамі. Грамадзянін Рэспублікі Казахстан.

## Біяграфія
Скончыў І агульнаадукацыйны ліцэй у Інаўроцлаве, пасьля сканчэньня сэмінарыі 5 чэрвеня 1976 высьвечаны ва сьвятара, дыяцэзіяльны сьвятар Гнезьненскае дыяцэзіі. Пачаў сваю працу ў Казахстане 21 жніўня 1990 ў якасьці плябана парафіі «Марыі — Валадаркі Сьвету» у сяле Азёрнае Тайыншынскі раён Паўночна-Казахстанскае вобласьці.

6 жніўня 1999 прызначаны Апостальскім Адміністратарам у Астану. 15 лютага 2001 прызначаны тытулярным біскупам Бэнды, кансакраваны 19 сакавіка 2001. 17 траўня 2003 стаў арцыбіскупам навастворанае Архідыяцэзіі Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Астане. 19 траўня 2003 прызначаны старшынём Канфэрэнцыі каталіцкіх біскупаў Казахстану. 6 траўня 2008 Папа Бэнэдыкт XVI увёў мітрапаліта ў склад Кангрэгацыі па справах духавенства, якая займаецца пытаньнямі жыцьця і працы сьвятароў.

## Вонкавыя спасылкі
*Біяграфія
*Archbishop Tomasz Peta

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1951 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Куяўска-Паморскім ваяводзтве
Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Казахстану
Катэгорыя:Палякі ў Казахстане
Парахоўня

**Парахоўня** — майстэрня па перапрацоўцы салетры на порах. Па прынцыпу працы нагадвала вадзяны млын.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктура паводле збудаваньняў
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Прэзьбітэрыюм

**Прэзьбітэры** ці **прэзьбітэрыюм** (&nbsp;— «месца для абраных», ад &nbsp;— «зборы сьвятароў») — частка каталіцкага храма між асноўным аб’ёмам і алтарнай апсыдай, прызначаная для царкоўнага кліра.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Храмавая архітэктура
Інфлянцкае ваяводзтва

**Інфлянцкае ваяводзтва** (; ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Рэчы Паспалітай, супольнае ўладаньне (кандамініюм) Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага. Знаходзілася на тэрыторыі Латгаліі. Сталіца — места Дынабург.

## Гісторыя

Утварылася ў 1677 годзе на аснове чатырох інфлянцкіх трактаў (старостваў) — Дынабурскага, Рэжыцкага, Люцынскага і Марыенгаўзэнскага. Ня мела падзелу на паветы.

Падвойная прыналежнасьць ваяводзтва да ВКЛ і Кароны выяўлялася ў намінацыі на інфлянцкія ўрады праз абедзьве канцылярыі і абраньні інфлянцкіх паслоў на сойм з трох «нацыяў» — па два прадстаўнікі ад шляхты Інфлянтаў, ВКЛ, Кароны. 

У выніку першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 год) апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, тэрыторыю ваяводзтва ўлучылі ў Пскоўскую губэрню як Дзьвінскую правінцыю.

Захавалася сьведчаньне азначэньня жыхароў Інфлянцкага ваяводзтва ліцьвінамі (1650 год): «*…Казимeрко Репшовской в роспросе сказал: родом де он литвин Динаборского уезду*». Складзены ў 1765 годзе інвэнтар Люцынскага староства поруч з *Jliuszka [[Маскаль|Moskal]]* пералічвае *Kondrasz Licwin*. Ліцьвіны (у форме *Лицвины*) як прозьвішча 12 жыхароў Люцынскага павету Віцебскай губэрні таксама ўпамінаецца ў абвестцы Сэнату Расейскай імпэрыі ад 1836 году. Пазьней на тэрыторыі колішняга Інфлянцкага ваяводзтва сфармавалася этнаграфічная група *ліцьвінаў* — беларусы-каталікі, якія размаўляюць на беларускай мове.

## Ураднікі

У Сэнаце Рэчы Паспалітай Інфлянцкае ваяводзтва мела двух сьвецкіх прадстаўнікоў — ваяводу і кашталяна, а таксама духоўнага — біскупа.

## Архітэктура
### Драўляная

Varnavičy, Serca Jezusa. Варнавічы, Сэрца Езуса (1929).jpg|Варнавічы, касьцёл Сэрца Езуса (руіны)
Indryca, Śviatoha Jana. Індрыца, Сьвятога Яна (1930).jpg|Індрыца, касьцёл Сьвятога Яна
Jakubaŭ, Duchaŭski. Якубаў, Духаўскі (A. Pavlinov, 1880-89).jpg|Якубаў у Курляндыі (праз раку ад Крыжборку), Духаўская царква
Jakubaŭ, Duchaŭski. Якубаў, Духаўскі (1851-75).jpg|Якубаў, Духаўскі манастыр


### Мураваная

Auleja - panoramio (1).jpg|Аўлея
Viļāni kosciol(1).jpg|Віляны
Dynaburg, Jezuicki. Дынабург, Езуіцкі (1887).jpg|Дынабург
Pasienes Sv. Krusta Romas katoļu baznīca (1761., fin. grāfs J.Borhs), Pasiene, Pasienes pagasts, Zilupes novads, Latvia - M.Strīķis - Panoramio.jpg|Пасінь


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 


Катэгорыя:Ваяводзтвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Ваяводзтвы Каралеўства Польскага
Брацлаўскае ваяводзтва

**Брацлаўскае ваяводзтва** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Вялікім Княстве Літоўскім (з 1569 року ў складзе Каралеўства Польскага). Сталіца — места Брацлаў.

## Сымболіка
Герб ваяводзтва меў наступны выгляд: «*на чырвоным крыжы блакітны дыск з залатым паўмесяцам*».

Ваяводзкая харугва была шэрага колеру з выяваю Пагоні ў чырвоным полі.

## Гісторыя
Утварылася паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы (1565—1566) на ўсходняй палове Падольскай зямлі (Ніжняе Падольле).

У 1569, згодна з умовамі Люблінскай уніі, апынулася пад уладай Каралеўства Польскага. У 1598 сталіцу ваяводзтва перанесьлі з Брацлава ў Віньніцу.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) тэрыторыя ваяводзтва апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі.

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Падзялялася на два паветы: Віньніцкі і Брацлаўскі (апошні сладаўся зь дзьвюх частак уласна Брацлаўскай i Зьвянігарадзкай). У канцы XVIII ст. вылучыліся Набускі (цэнтар — Гранаў) і Зьвянігарадзкі паветы.

Ваяводзкі соймік праходзіў у Віньніцы. Мясцовая шляхта абірала шасьцёх паслоў на Вальны сойм.

## Ураднікі

У Сэнаце Рэчы Паспалітай Падляскае ваяводзтва мела двух прадстаўнікоў — ваяводу і кашталяна.

## Дадатковыя зьвесткі
* На тэрыторыі Брацлаўскага ваяводзтва нарадзіўся Міхал Дастаеўскі, адзін з сыноў брацлаўскага протаярэя, што пераехаў сюды з Дастоева — бацька пісьменьніка Фёдара Дастаеўскага.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 


Катэгорыя:Ваяводзтвы Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Ваяводзтвы Каралеўства Польскага
610

## Падзеі
* сербы ўпершыню зьявіліся на Балканскай паўвысьпе

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
*
Раскос

**Раскос** ці **укосіна** — нахілены брус (ці бервяно), які злучаў стойку і бэльку ці дзьве стойкі. Служыў для ўмацаваньня прасторавай жорсткасьці каркаснай сьцяны. У некаторых выпадках раскос выкарыстоўваўся як дэкаратыўны элемэнт.

## Глядзі таксама
* Фахвэрк

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Рызьніца

**Рызьніца** — невялікае памяшканьне пры алтарнай апсыдзе, у якім захоўвалася вопратка сьвятара і царкоўны інвэнтар, патрэбны для службы.

Паняцьце рызьніца выкарыстоўваецца ў праваслаўнай архітэктуры, у той час як ў каталікоў падобныя функцыі выконвае сакрыстыя.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Хрысьціянская архітэктура
Рудня (збудаваньне)

**Рудня** — вытворчае памяшканьне для здабычы балотнай руды, якое працавала па прынцыпе вадзянога млына.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Архітэктура паводле збудаваньняў
Зграфіта

**Зграфі́та** ці **графі́та** ( — літ. *выдрапаны*) — від манумэнтальнага дэкаратыўнага жывапісу, прынцыпы і тэхніка якога заснаваныя на прадрапваньні верхняга тонкага слою тынкоўкі да наступнага слою, паводле колеру кантраснага першаму. Вылучаецца трываласьцю і ўстойлівасьцю да атмасфэрных зьмен. Выкарыстоўваецца пераважна для аздабленьня фасадаў і інтэр’ераў будынкаў.

Тэхніка зьявілася ў эпоху Адраджэньня ў Італіі. На Беларусі зьявілася ў XVI стагодзьдзі ў помніках рэнэсансавае архітэктуры.

## Этымалёгія
Італьянскае слова *sgraffito* паходзіць ад *graffiare* («драпаць»), якое ў сваю чаргу паходзіць ад грэцкага  (*gráphein*, «пісаць»). Падобнае паходжаньне маюць і ** ды *[[графіці]]*.

## Беларусь
На Беларусі рэшткі зграфіта захаваліся на мурох Старога замку (XVI стагодзьдзе, цяпер затынкаваны) і фрызе касьцёлу кляштара брыгітак (сярэдзіна XVII стагодзьдзя, рэстаўраваны ў 1978) у Горадні. Цікавасьць да сграфіта ў пэўнай ступені адрадзілася ў творах стылю клясыцызму, прыкладам чаго могуць служыць фрагмэнты сграфітавага дэкору ў Ружанскім палацы.

З другой паловы XX стагодзьдзя выкарыстоўвалася ў манумэнтальным мастацтве: дэкаратыўныя кампазыцыі ў фае кінатэатру «Кіеў» у Менску (мастакі Г. Гаркуноў, А. Кішчанка), у кінатэатры «Беларусь» у Берасьці (маст. Я. Крупскі), палацы культуры Менскага камвольнага камбінату (мастакі Г. Вашчанка, У. Стальмашонак) і інш. У тэхніцы зграфіта працавалі беларускія мастакі Г. Вашчанка, С. Дамарад, Г. Жарын, А. Жгун, Л. Каленік, А. Кішчанка, У. Крываблоцкі, З. Літвінава, С. Рабашчук, С. Сакалоў, У. Стальмашонак, В. Чайка.

## Літаратура
* 
* Сграфіта. 
* 

Катэгорыя:Жывапісныя тэхнікі
Катэгорыя:Манумэнтальны жывапіс
Катэгорыя:Італьянскія словы і выразы
Катэгорыя:Ганчарства
Сыгнатурка

**Сыгнатурка** — невялікая вежачка (звычайна са звонам), якая ўзвышалася над прэзьбітэрыем касьцёла ці месцам перасячэньня галоўнага нэфа з трансэптам.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Хрысьціянская архітэктура
Скарбніца

**Ска́рбніца** гэта:
# традыцыйнае гаспадарчае збудаваньне ў сядзібах, замках, манастырах, дзе захоўвалася найбольш каштоўная маёмасьць (скарб).
# Матэрыяльныя каштоўнасьці, маёмасьць, багацьце.
# Месца сканцэнтраваньня якіх-небудзь каштоўнасьцей.
# Даўней — казна; месца захоўваньня казны.

## Будынак
Часам скарбніца аб’ядноўвалася з капліцай, жылымі ці гаспадарчымі збудаваньнямі, на фасадзе афармлялася ганкам, портыкам ці галерэяй.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктура паводле збудаваньняў
Сяргей Ясенін

**Сяргей Аляксандравіч Ясенін** (21 верасьня (3 кастрычніка) 1895, сяло Канстанцінава Разанскай губэрні — 28 сьнежня 1925, Ленінград) — расейскі паэт, адзін з найпапулярнейшых і найвядомейшых расейскіх паэтаў XX стагодзьдзя.

## Асабістае жыцьцё
Сябраваў зь Якавам Блюмкіным.

## Беларускія пераклады
На беларускую мову творы перакладалі Рыгор Барадулін, Юрка Гаўрук, Адам Глёбус, Сяргей Грахоўскі, Алесь Дудар, Міхась Калачынскі, Аркадзь Куляшоў, Максім Лужанін, Яўген Міклашэўскі, Мікола Хведаровіч ды іншыя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 3 кастрычніка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1895 годзе
Катэгорыя:Расейскія паэты
Катэгорыя:Памерлі ў 1925 годзе
Катэгорыя:Памерлі 28 сьнежня
Катэгорыя:Павесіліся
Катэгорыя:Паэты-самагубцы
Пралёт

**Пралёт** — частка збудаваньня між дзьвюма апорнымі сьценамі ці слупамі, якая звычайна перакрывалася скляпеньнямі.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.
Сьпіжарня

**Сьпіжарня** — камора ў сядзібным доме, кухонным флігелі і інш., у якой захоўвалі харчовыя прыпасы (звычайна муку і крупы).

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Архітэктурныя прасторы
Катэгорыя:Памяшканьні
Тартак

**Тарта́к** — лесапілка, на якой бярвеньні расьпілоўваліся на брусы і дошкі, працавала па прынцыпе вадзянога млына.

## Крыніцы

 
## Літаратура
* 


Катэгорыя:Старажытнарымскія тэхналёгіі
Трапіла

**Трапіла** — назіральная пляцоўка на верхнім ярусе ці на даху абарончай вежы.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Тура

**Тура** ці **габіён ** — плецены з гальля ці прутоў цыліндрычны кош, напоўнены зямлёю, які выкарыстоўваўся для ўзьвядзеньня насыпаў пры будаўніцтве ўмацаваньняў на сыпкім грунце.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Саха (апора)

**Саха** — доўгае бервяно з разьвілкай уверсе, якое вэртыкальна ўкопвалася ў зямлю (ці ўрубалася ў драўляную аснову) і служыла апорай канструкцыі даху. У разьвілкі сох укладваліся каньковыя жэрдзі.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Драўляная архітэктура
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Сядзіба

**Сядзіба** — комплекс жылых, гаспадарчых, вытворчых і іншых збудаваньняў, якія стваралі адзінае кампазыцыйнае цэлае. Сядзібы адрозьніваюцца па асаблівасьцях пляніроўкі, тыпах будынкаў, архітэктурным вырашэньні.

## Беларусь
На жнівень 2013 году на ўліку ў Беларусі стаяла звыш 2000 сельскіх сядзібаў, амаль у палове зь якіх прымалі падарожнікаў. За 2005—2020 гады лік сядзібаў гасьціннасьці вырас 80-кратна з 34 да каля 3000. У 2020 годзе ў такіх сельскіх сядзібах прынялі звыш 500 000 гасьцей.

## Глядзіце таксама
* Шляхецкая сядзіба
* Маёнтак
* Палац

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Флюгер

**Флю́гер** ці **ветраньнік** — прылада, якая выкарыстоўваецца для вызначэньня кірунку ветру. Таксама зьяўляецца важным мастацкім элемэнтам завяршэньня даху.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Тымпан

**Тымпан** — поле франтона. У старажытнагрэцкай архітэктуры тымпан запаўняўся скульптурай.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Катэгорыя:Старажытнагрэцкая архітэктура
Царскія вароты

**Царскія вароты** — дзьверы зь дзьвюх створак у ніжнім ярусе алтара, якія злучалі асноўны аб’ём праваслаўнай ці ўніяцкай царквы і алтарнае памяшканьне.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Катэгорыя:Хрысьціянская архітэктура
Катэгорыя:Беларускае народнае дойлідзтва
Цокаль

**Цокаль** — ніжняя частка вонкавай сьцяны будынка, якая ўзводзіцца на падмурку.

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Шпіль

**Шпіль** альбо **сьпіча́к** — вэртыкальнае востраканцовае завяршэньне будынка ў выглядзе моцна выцягнутага ўгору конуса ці піраміды.

## Літаратура
* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Ян Павал Ленга

**Ян Павал Ленґа**, MIC (; нарадзіўся 28 сакавіка 1950, Гарадок, Хмяльніцкая вобласьць, Украіна) — каталіцкі дзяяч Казахстану, арцыбіскуп.

## Біяграфія
Уступіў у Кангрэгацыю айцоў-марыянаў. 28 траўня 1980 у Вільні высьвечаны ва сьвятара. У 1991 прызначаны апостальскім адміністратарам Казахстану й Цэнтральнае Азіі. Прызначаны тытулярным біскупам Арбы 13 красавіка 1991, кансакраваны 26 траўня 1991. Прызначаны біскупам Караганды 6 жніўня 1999. 17 траўня 2003 прызначаны арцыбіскупам (асабісты тытул). Сябар Кангрэгацыі па справах Міжрэлігійнага Дыялёгу.

## Вонкавыя спасылкі
* Archbishop Jan Pawel Lenga, M.I.C.
* Карагандинская Епархия

Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Казахстану
Катэгорыя:Нарадзіліся 28 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1950 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хмяльніцкай вобласьці
Катэгорыя:Марыяне
Мэгі Грэйс

**Мэ́гі Грэйс** (, сапраўднае прозьвішча **Margaret Grace Denig**;  21 верасьня 1983, Каламбус, Агаё, ЗША) — амэрыканская акторка, вядомая дзякуючы ролі Шэнан Рутэрфорд у тэлесэрыяле «Згубленыя».

## Фільмаграфія
*2008: Taken як Kim
* 2004—2010 — «Згубленыя» / Lost — як *[[Шэнан Рутэрфорд]]*
*2005: The Fog як Elizabeth
* 2004: Creature Unknown як Amanda
* 2003: 12 Mile Road як Dulcie Landis
* 2003—2004: Oliver Beene як Elke Nelsonbooster
* 2002: Murder in Greenwich як Martha Moxley
* 2002: Shop Club
* 2002: Septuplets як Hope Wilde
* 2001: Rachel's Room як Rachel Reed

## Узнагароды і намінацыі
* 2003 — намінацыя на прэмію «Малады актор» як «Leading Young Actress» за ролю Марты Максьлі ў сэрыяле «Забойства ў Грынвічы»
* 2005 — намінацыя «Choice TV Breakout Performance - Female» на прэмію «Выбар падлеткаў» за сэрыял «Згубленыя»
* 2006 — прэмія «Гільдыі кінаактораў ЗША» ў намінацыі «Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series» за сэрыял «Згубленыя»

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Агаё
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Мішэль Радрыгэс

**Мішэль Радрыгэс** (; сапраўднае: *Mayte Michelle Rodriguez*; 12 ліпеня 1978, графства Бэксар, Тэхас, ЗША) — амэрыканская акторка, вядомая дзякуючы ролі Аны-Люсіі Картэс у тэлесэрыяле «Згубленыя».

## Фільмаграфія
* 2010: Machete як Luz
* 2010: Battle:Los Angeles як Sierż. Adriana Santos
* 2009: Fast and Furious як Letty
* 2009: Аватар як Trudy Chason
* 2007: Battle in Seattle як Lou
* 2006: The Breed як Nicki
* 2006: A Cat's Tale — агучваньне
* 2006: Lost: A Tale of Survival як Ана-Люсія Картэс 
* 2005: BloodRayne як Katarin
* 2005: Sian Ka'an — агучваньне
* 2005—2006: «Згубленыя» / Lost як Ана-Люсія Картэс 
* 2004: Control як Teresa
* 2003: S.W.A.T. як Chris Sanchez
* 2002: Playing Dead: 'Resident Evil' From Game to Screen як яна сама
* 2002: Blue Crush як Eden
* 2002: Resident Evil як Rain
* 2001: The Fast and the Furious як Letty
* 2001: 3 A.M. як Salgado
* 2000: Girlfight як Diana
* 1999: Cradle Will Rock
* 1999: Summer of Sam

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 ліпеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тэхасе
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Акторы XXI стагодзьдзя
Сынтыя Ўотрас

**Сынтыя Ўотрас** (; нарадзілася 2 верасьня 1968, Лэйк-Орыян, Мічыган, ЗША) — амэрыканская акторка, вядомая дзякуючы ролі Лібі ў тэлесэрыяле «Згубленыя».

## Фільмаграфія
* 2005: House MD як Сэм, першая жонка Ўілсана
* 2005: Just Pray як Perry Ann Lewis
* 2005: American Crude як Jane
* 2004: «Згубленыя» як Лібі
* 2004: Duane Incarnate як Connie
* 2002—2004: The Drew Carey Show як Kellie Newmark
* 2002: P.S. Your Cat Is Dead як Kate
* 2001: Making of Mercy Streets, сама сябе
* 2001: Yellow Bird як Alma Tutwiler

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мічыгане
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Новасібірск

**Новасібі́рск**, **Новасыбі́рск** () — горад у Расеі, адміністрацыйны цэнтар Новасыбірскай вобласьці, цэнтар Сыбірскай фэдэральнай акругі. Стаіць на рацэ Об.

Заснаваны ў 1893 годзе як Нова-Мікалаеўск. У 1903 годзе атрымаў гарадзкі статус, у 1925 перайменаваны ў Новасыбірск.

Новасыбірск — найбуйнейшы прамысловы, транспартны, навуковы і культурны цэнтар Сыбіры, знаходзіцца за 3303 км ад Масквы. Разьмешчаны на Прывобскім плято, якое прымыкае да даліны ракі Об, ля вадасховішча, якое было ўтворана плацінай Новасыбірскай ГЭС.

Клімат кантынэнтальны. Сярэднегадавая тэмпэратура паветра +0,2 °C. Чыгуначная станцыя на Транссыбірскай магістралі. У горадзе знаходзіцца значная колькасьць ВНУ і каля паўсотні навукова-дасьледчых інстытутаў.

## Гаспадарка
У горадзе працуе «Новасыбірскі завод хімканцэнтратаў», які вырабляе ядзернае паліва.

## Гісторыя
У 1925—1930 гадах зьяўляўся цэнтрам Сыбірскага краю.

## Вядомыя ўраджэнцы
* Яна Дзягілева (1966—1991) — расейская паэтка і сьпявачка
* Анатоль Нічкасаў (нар. 1955) — міністар архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь (2010—2013)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Любоў

**Каха́ньне** (любоў, любасьць, міласьць) — пачуцьцё прыязнасьці, якое адпавядае адносінам агульнасьці й блізкасьці паміж людзьмі, заснаваным на іх узаемнае зацікаўленасьці й схільнасьці. Прыкладам такога вялікага дыяпазону значэньняў ёсьць тое, што любоў маці адрозьніваецца ад каханьня паміж мужам і жонкам, а таксама любоўю да нейкай ежы. Любоў таксама можа апісваць спагадлівыя й ласкавыя дзеяньні ў адносінах да іншых людзей, самога сабе ці жывёлаў.

Каханьне й любоў у розных формах выступаюць у якасьці асноўнага пасярэдніка міжасобовых адносінаў і, дзякуючы свайму псыхалягічнаму значэньню, зьяўляюцца адным з самых распаўсюджаных тэмаў мастацтве. Любоў і каханьне часьцяком пастулююцца функцыяй, якая дазваляе трымаць людзей разам супраць пагрозаў і садзейнічаць працягу роду.

## Сэмантыка тэрміну
У беларускай мове сэмантычна адрозьніваюць каханьне як палкую эмоцыю ды любоў як слова больш агульнага значэньня. Каханьне мае больш інтымны кантэкст, а любоў можа й ня мець кантэксту палкасьці. Тэрмін любоў, у прыватнасьці, даволі часта выкарыстоўваецца ў кантэкстах «любоў да Бога», «любоў да сваякоў» і г. д.

## Псыхалёгія каханьня
Важнымі аспэктамі каханьня зьяўляюцца павага ды турбота, і іхная наяўнасьць дазваляе адрозьніваць пазытыўнае каханьне ад каханьня-хваробы, маніі. Вялікую часьціну каханьня звычайна складаюць агульнасьць інтарэсаў, жаданьняў, мэтаў і г. д. У заходняй культуры каханьне таксама цесна зьвязанае з сэксам і шлюбам.

Можа мець месца й аднабаковае пачуцьцё каханьня.

## У культуры
З часоў сярэднявечча ў Эўропе сымбалем каханьня сталася чырвонае сэрца. Аднак шчэ старадаўнія філёзафы (такія як Арыстотэль, Гален ды іншыя) ужо лічылі сэрца месцам эмоцыяў.

У наш час 14 лютага ў шмат якіх краінах сьвету адзначаецца *Дзень Сьвятога Валянціна* альбо *Дзень закаханых*.

## Глядзіце таксама
* Сяброўства

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Плоцевы чын і яго апісаньне


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Сяргей Цігіпка

**Сяргей Леанідавіч Цігіпка** (; нарадзіўся 13 лютага 1960 году ў вёсцы Драганэшці Лазоўскага раёну Малдаўскай ССР, цяпер Сынжэрэйскі раён Малдовы) — украінскі палітык ды дзяржаўны дзеяч. Двойчы балятаваўся на пост Прэзыдэнта (2010, 2014). У 2010 заняў трэцяе месца. 

## Біяграфія
### Ад нараджэньня да 1991 году
Нарадзіўся 13 лютага 1960 году. У 1982 годзе скончыў Днепрапятроўскі мэталюргічны інстытут па спэцыяльнасьці «інжынэр–мэталюрг». Ад 1982 да 1984 году служыў ў Савецкай Арміі. Ад 1984 году намесьнік дырэктара па навучальна-выхаваўчай працы мэханіка-мэталюргічнага тэхнікуму. Ад 1986 — на працы намесьніка аддзелу прапаганды і агітацыі Днепрапятроўскага абласнога камітэту камсамолу. У 1989 годзе стаў Першым Сакратаром Днепрапятроўскага абкому камсамолу.

### Пасьля 1991 году
Ад 1991 — намесьнік Галавы камэрцыйнага банку «Дняпро». Ад 1992 — Галава «Прыват-банку». У 1994—1997 гадах пазаштатны кансультант прэзыдэнта Ўкраіны Леаніда Кучмы па пытаньнях грашовай палітыкі. У красавіку — ліпені 1997 году — віцэ-прэм’ер Украіны па пытаньнях эканомічнай рэформы ва ўрадзе Павла Лазарэнкі. У 1997—1999 — віцэ-прэм’ер Украіны па пытаньнях эканомікі ва ўрадзе Валерыя Пуставойтэнкі. Ад 31 сьнежня 1999 да 5 ліпеня 2000 — міністар эканомікі Ўкраіны ва ўрадзе Віктара Юшчанкі. На давыбарах 2000 году ў Паўлаградзе (Днепрапятроўская вобласьць) стаў народным дэпутатам Украіны. На выбарах 2002 году ізноў стаў дэпутатам, цяпер па сьпісе блёку За адзіную Ўкраіну! Са сьнежня 2002 году па сьнежань 2004 узначальваў Нацыянальны Банк Украіны. Падчас прэзыдэнцкіх выбараў 2004 году зьяўляўся кіраўніком выбарчага штабу Віктара Януковіча, але праз тыдзень пасьля пачатку Аранжавай рэвалюцыі пакінуў гэтую пасаду. Пасьля гэтага ён наогул на нейкі час пакінуў палітыку. Узначаліў фінансавую групу «ТАС», потым — «Сведбанк».

### Вяртаньне ў палітыку ды ўдзел ў [[Выбары прэзыдэнта ва Ўкраіне (2010)|прэзыдэнцкіх выбарах 2010 году]]

18 сакавіка 2008 году прэм'ер-міністар Украіны, Юлія Цімашэнка, прызначыла Сяргея Цігіпку сваім дараднікам. У той жа час ён стаў сустаршынём (разам зь Цімашэнкай) Рады інвэстараў пры Ўрадзе. 8 чэрвеня 2009 году звольніўся з пасады дарадцы галавы Ўраду па ўласным жаданьні. У ліпені таго ж року пакінуў і свае пасады ў бізнэсе. Браў удзел у прэзыдэнцкіх выбарах 2010 году. Атрымаў 3 211 257 галасоў, альбо 13,06% (трэцяе месца). Ў 2014 годзе ізноў балятаваўся на пост Прэзыдэнта, атрымаў 5,23% падтрымкі, пятае месца. 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка прэзыдэнцкай выбарчай кампаніі Сяргея Цігіпкі
* Біяграфія на liga.net
* Рэбрэндынг Цігіпка Артыкул ва «Украінскім тыдні»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1960 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 13 лютага
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 3-га скліканьня
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай рады Ўкраіны 4-га скліканьня
Гэнры Тэафілус Гаванец

**Гэнры Тэафілус Гаванец** OFM (; нарадзіўся 14 лютага 1931, Чыкага, ЗША)  — каталіцкі дзеяч ЗША й Казахстану, біскуп, францішканін.

## Біяграфія
Зь сям’і польскіх імігрантаў. 12 гадоў наведваў каталіцкую пачатковую, а затым сярэднюю школу. У 1948 уступіў у ордэн Закон Меншых Братоў у польскай Правінцыі Ўнебаўзяцьці Найсьвяцейшай Панны Марыі ў Пуласкі (штат Вісконсын), вечныя шлюбы склаў 15 жніўня 1952. Скончыўшы гуманітарнае і багаслоўскае навучаньне ў школах Правінцыі, быў высьвечаны на сьвятара 14 чэрвеня 1956 у Сэмінарыі Хрыста Валадара, у Вэст Чыкага.

На працягу пяці гадоў, па суботах і нядзелях, служыў у розных парафіях штату Вісконсын, а таксама ў некаторых польскіх парафіях у Чыкага. Пасьля двух гадоў знаходжаньня ў «Доме Малітвы» у Вісконсыне, працаваў шэсьць гадоў у шпіталі сьвятога Вінцэнта ў Грын Бэй (Вісконсын). У той жа час быў таксама рэдактарам «Правінцыйнай Хронікі» і дапамагаў пісаць гісторыю сваёй Правінцыі з нагоды стагодзьдзя яе стварэньня ў 1987. У 1968-1992 працаваў у Генэральным доме ордэна францішканаў у Рыме, спачатку ў Бюро Пратаколаў (цэнтральны архіў), а затым у Бюро перакладнікаў. Валодае ангельскай, італійскай, польскай, расейскай мовамі, таксама чытае на лацінскай, францускай і гішпанскай мовах.

4 лістапада 1993 пачаў сваю працу ў Алматы (Казахстан) пры Парафіі Найсьвяцейшай Троіцы як вікарый, а ад 25 чэрвеня 1995 да верасьня 1996 пробашч. У чэрвені 1995 карагандзінскі біскуп Ян Павал Ленга прызначыў яго першым галоўным рэдактарам каталіцкай газэты ў Казахстане — «КРЭДА». 15 ліпеня 1996 стаў плябанам кляштару Братоў Францішканаў у Алматы. 7 ліпеня 1999 папа Ян Павал II прызначыў яго Адміністратарам навастворанае Алматынскае Апостальскае Адміністратуры. 26 лістапада 2000 Арцыбіскуп Марыян Олесь, Апостальскі Нунцый у Казахстане, кансакраваў яго ў тытулярнага біскупа Аколы ў Катэдральным Саборы Найсьвяцейшай Троіцы ў Алматы. Ад 17 траўня 2003, калі Апостальская Адміністратура Алма-Аты была ўзьведзеная ў ранг паўнавартаснай дыяцэзіі й атрымала назоў дыяцэзіі Найсьвяцейшай Троіцы, займае яе катэдру.

## Вонкавыя спасылкі
* Епархия Пресвятой Троицы в Алматы
* Bishop Henry Theophilus Howaniec, O.F.M. на сайце catholic-hierarchy.org

Катэгорыя:Каталіцкія біскупы Казахстану
Катэгорыя:Нарадзіліся 14 лютага
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1931 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чыкага
Катэгорыя:Францішкане
Катэгорыя:Палякі ў ЗША
Катэгорыя:Палякі ў Казахстане
Перакачаўнік

**Перака́чаўнік** — страва беларускіх татараў, пірог зь вялікай колькасьці пластоў тонка раскачанага цеста бяз дрожджаў.

20 ліпеня 2005 году страва ўнесеная ў сьпіс традыцыйных страваў польскай кухні, які вядзе Міністэрства сельскай гаспадаркі Польшчы й мае толькі прэстыжны характар. Пры гэтым падкрэсьлівалася, што назву ўзялі зь беларускай мовы. Прадукт занесены таксама ў , які вядзе Эўрапейская камісія, што гарантуе яму абарону ва ўсім Эўразьвязе.

## Рэцэпты прыгатаваньня

### Складнікі
*Цеста:*
* мука — 1 кг
* масла — 250 г
* сьмятана — 1 шклянка
* яйкі — 3—4 шт.
* сода — 2 лыжачкі
* соль
* цукар

*Фарш мясны:*
* фарш ялавічны ці барані — 1 кг
* цыбуля — 4 шт.
* соль
* перац
* меленая папрыка

*Фарш салодкі:*
* яблыкі, або тлусты тварог, або сьлівы, або сыр — 1 кг
* разынкі — 1 жменя
* цукар — 2 лыжкі
* сок зь лімона
* алей для смажаньня ў фрытуры

З мукі, паловы масла, сьмятаны, яек, соды і цукру (для салодкай начынкі; але солі і перцу — у выпадку мясной начынкі) старанна замяшаць вельмі крутое — гэтак званае макароннае, з найменшай колькасьцю вады (каля 25—35% ад агульнай вагі цеста ці ўдвая менш, чым здольная зьвязаць пшанічная мука) — цеста, даліваючы пакрысе ваду па меры патрэбы. Падзяліць цеста на 4 часткі, кожную раскачаць у як мага больш тонкія пласты. Зьмяшаць кампанэнты фаршу паміж сабой. Нашмараваць асобныя бліны маслам і закрасамі, выкласьці фарш, зьверху пакласьці наступны блін і г. д. Скруціць у рулет, які затым зьвіваецца ў сьпіраль накшталт «сьлімака», зьляпіць краі. Смажыць у рондлі ў вялікай колькасьці алею (які мусіць цалкам пакрываць перакачаўнік), мясны — каля дзьвюх гадзін, салодкі — крыху меней.

Чым больш далікатнымі атрымаюцца бліны і чым драбней пасечанае мяса, тым смачнейшым будзе гэты старадаўні беларуска‑татарскі пірог. Гатовы прадукт, паводле зарэгістраванага польскага стандарту, мае каля 30 см у дыямэтры і важыць каля 3 кг.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Татарская кухня
600-я

**600-я**

Стагодзьдзі: VI стагодзьдзе - VII стагодзьдзе - XIII стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
550-я
560-я
570-я
580-я
590-я
**600-я**
610-я
620-я
630-я
640-я
650-я


Гады: 
600, 601, 602, 603, 604, 605, 606, 607, 608, 609

----

## Асноўныя падзеі
* згодна з дасьледаваньнямі навукоўцаў, сусьветная колькасьць насельніцтва дасягнула 208 млн. чалавек
Гелгудышкі

**Гелгуды́шкі** () — места ў Летуве, на рацэ Нёмане. Цэнтар Гелгудыскага староства Шацкага раёну Мар’ямпальскага павету. Знаходзяцца за 15 км ад Шакаў. 

Гелгудышкі — даўняя вёска гістарычнай Жамойці, якую ўлады Летувы абвясьцілі часткай этнаграфічнага рэгіёну «Сувалкія».

## Назва

Гелгод (Gelgod) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты', а аснова -гуд- (-год-, -гут-) (імёны ліцьвінаў Готарт, Гудман, Саўгут; германскія імёны Gotard, Gutmann, Savegodo) — ад гоцкага guþs 'Бог', gôþs 'добры, старанны, пабожны' або *guts 'гот'.

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Гісторыя
У XV стагодзьдзі фальварак Гелгудышкі належаў да вялікакняскіх земляў. У 1504 годзе вялікі князь Аляксандар перадаў яго свайму сакратару з роду Сапегаў. Потым мясцовасьць пераходзіла ва ўласнасьць Масальскіх, Дэмбінскіх, Азямблоскіх, Гелгудаў, Чартарыйскіх, фон Кеўдэлаў, якія валодалі ім да Першай сусьветнай вайны.

Статус места Гелгудышкі атрымалі ў 1958 годзе.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Летувы
Цімафей Дранчук

**Дранчук, Цімафей Валер'евіч** — лідэр незарэгістраванага Беларускага Камітэту ў абарону правоў зьняволеных «Над Бар’ерам». Нарадзіўся 5 жніўня 1981 году ў Заслаўі Менскай вобласьці.

## Біяграфія
У 1996—1997 гадах вучыўся ў Беларускім гуманітарным ліцэі (Нацыянальным ліцэі імя Якуба Коласа). У 1998 годзе экстэрнам скончыў сярэднюю школу №33, а ў 1999 годзе стаў студэнтам факультэта журналістыкі БДУ, адкуль быў выключаны ў 2001 годзе за актыўную палітычную дзейнасьць.

З 1996 да 2000 году Цімафей Дранчук займаўся камунікатыўным забесьпячэньнем газэты «Белавежская пушча», паралельна ў 1997—1998 гадах працаваў прэсавым сакратаром гарадзкога прафсаюзу прадпрымальнікаў «Садружнасьць» пад кіраўніцтвам Арнольда Пячэрскага, а таксама да 2000 году прымаў актыўны ўдзел у дзейнасьці «Маладога Фронту». Быў рэдактарам незарэгістраванага бюлэтэня «Маладога Фронту» «Маладзёвы весьнік».

У 1999 годзе прымаў актыўны ўдзел у арганізаваных дэмакратычнай апазыцыяй альтэрнатыўных выбарах Прэзыдэнта Беларусі, быў прэсавым сакратаром Міхаіла Чыгіра.

У 2000—2001 гадах Дранчук зьяўляўся старшынём моладзевай арганізацыі «Маладзёжная салідарнасьць», а з 2001 да 2004 году каардынаваў працу руху супраціву «Зубр» — быў адным з каардынатараў Руху па горадзе Менску.

З 2004 году Цімафей Дранчук стаў актыўным удзельнікам новастворанага Руху Андрэя Клімава, быў адным з арганізатараў акцыі «Рэвалюцыя!» 25 сакавіка 2005 году. Супрацоўнічаў з грамадзянскай ініцыятывай «Партнэрства».

У 2005 годзе Цімафей паступіў у Эўрапейскі гуманітарны ўнівэрсытэт, ліквідаваны беларускімі ўладамі ў Менску, і адкрыты ў Вільні, на факультэт міжнароднага права.

21 лютага 2006 году быў арыштаваны разам з калегамі па дзейнасьці ГІ «Партнэрства» Мікалаем Астрэйкам, Энірай Браніцкай і Аляксандрам Шалайкам і зьмешчаны ў сьледчы ізалятар КДБ. Дранчуку, Астрэйку, Браніцкай і Шалайку было прад’яўлена абвінавачваньне па артыкуле 193 ч.2 КК РБ.

Арганізацыяй «Міжнародная амністыя» абвешчаны вязьнем сумленьня.

26 сьнежня 2006 году быў вызвалены умоўна-датэрмінова з Калёніі №1 г. Менску.

22 траўня 2007 году сумесна з былым палітзьняволеным Зьмітром Касьпяровічам і іншымі грамадзкімі актывістамі абвясьціў аб стварэньні БКАПЗ «Над Бар’ерам».

28 верасьня 2008 году Цімафей Дранчук сумесна з Артурам Фінькевічам і Зьмітром Касьпяровічам абвесьцілі аб стварэньні шырокага моладзевага руху «Маладая Беларусь» «з мэтай аб’яднаць усе дзейсныя моладзевыя структуры і арганізацыі Беларусі дзеля перамогі дэмакратычнага кандыдата на прэзыдэнцкіх выбарах 2011 году».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* http://naviny.by/searchresults/?type=&keywords=%D2%E8%EC%EE%F4%E5%E9+%C4%F0%E0%ED%F7%F3%EA

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Заслаўі
Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Вязьні сумленьня
Катэгорыя:Беларускія вязьні сумленьня паводле „Міжнароднай амністыі“
Анастасія Шпакоўская

**Анастасія Валер’еўна Шпакоўская** (нарадзілася 28 верасьня 1979, Менск) — беларуская акторка, артыстка тэатру і кіно. Салістка рок-гурту «Naka».

## Біяграфія
У 1996—1998 навучалася на студыі пры НАДТ імя Горкага (мастацкі кіраўнік — Барыс Луцэнка). У 1998—2002 — Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў. Спэцыялізацыя — актор драматычнага тэатру і кіно (кіраўнік курсу — Валер Раеўскі).

Працуе ў Нацыянальным тэатры імя Максіма Горкага.

Як сьпявачку яе характаразуюць наступным чынам: «з пранізлівым жаночым вакалам і мужчынскім драйвам».

У 2007 годзе нарадзіла сына, на нейкі час выступы былі спыненыя.

## Канфлікт з крытыкамі
Падчас фэстывалю «Амбасовішча»-2008 Анастасія Шпакоўская ўдарыла журналістку Тацьцяну Заміроўскую за тое, што тая *«дрэнна пісала пра гурт „Naka“»*; інцыдэнт атрымаў агалоску толькі ў 2014–2015 гадах. 
## Творчасьць
### Спэктаклі
* 1999: «На волшебном чердаке» — як Сараканожка
* 1999: «Пир во время чумы», А. Пушкін — як Марыяна
* 2000: «Амфитрион» — як Леда
* 2000: «Раскіданае гняздо» — як Русалка
* 2000: «Мы і яно» — як жонка
* 2001: «Карлик Нос» — як зорка
* 2001: «Чайка», А. Чэхаў — як Аркадзіна
* 2001: Мюзыкл «История любви Полосатого Кота и сеньориты Ласточки» — як сава
* 2002: «Князь Вітаў» — як Беражніца
* 2002: «Анджело и другие», А. Пушкин — як Марыяна
* 2002: «Перед заходом солнца» — як Ацілія
* 2003: «Чудаки» — як Алена Мікалаеўна
* 2003: «Извещение Марии» — Віалена
* 2004: «Случайный вальс» — як жанчына
* 2004: «Земляничная поляна» — як Катрын
* 2004: «Папа, папа, бедный папа» — як Разалі
* 2005: «Опера нищих» — як Джені Маліна
* 2005: «Ниночка» — як Ніначка
* 2009: «Идеальный Муж» — як Гэртруда
* 2009: «Бег» — як Серафіма
* 2009: «Я твоя невеста» — як Агнія Ўласьеўна

### Фільмаграфія
* 1999: «*Беларусь на скрыжаваньнях стагодзьдзяў*» — як Рагнеда
* 2000: «*Любоўныя гісторыі*» (студэнцкі фільм) — як настаўніца
* 2009: «*Грашовае дрэва*» — як Джына і сьпявачка
* 2010: «*[[Дастыш фантастыш (фільм)|Дастыш фантастыш]]*»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце НАДТ імя Горкага
* Біяграфія на сайце гурту Naka
* Дадзеныя на фан-сайце
* Інтэрвію са Шпакоўскай на сайце Ultra-Music

Катэгорыя:Нарадзіліся 28 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1979 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія акторкі
Катэгорыя:Беларускія музыкі
Катэгорыя:Беларускія сьпявачкі
Катэгорыя:Naka
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Аляксей Янукевіч

**Аляксей Антонавіч Янукевіч** (нарадзіўся 30 чэрвеня 1976 году ў Менску) — беларускі палітык, старшыня Партыі БНФ (2009—2017).

## Біяграфія
У 1997 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны эканамічны ўнівэрсытэт па спэцыялізацыі «кіраваньне зьнешнеэканамічнай дзейнасьцю»; вучыўся ў асьпірантуры БДЭУ (2003—2004). Працаваў выкладнікам эканомікі ў Нацыянальным дзяржаўным гуманітарным ліцэі імя Якуба Коласа (2002—2003), намесьнікам генэральнага дырэктара сумеснага прадпрыемства «Аркадзія» (2004—2005).

З 1996 году — сябра Партыі БНФ. Быў дэлегатам устаноўчага сойму «Маладога Фронту» (1997), сябрам Цэнтральнай рады (1997—2000), намесьнікам старшыні (1999—2000), выконваў абавязкі старшыні МФ у часе, калі тагачасны кіраўнік арганізацыі Павал Севярынец быў зьняволены.

З 1999 году сябра Сойму Партыі БНФ, у 2004 годзе абраны намесьнікам старшыні Партыі. Вылучаўся кандыдатам у дэпутаты на выбарах у мясцовыя Саветы 2003 і 2007 гадоў, у Палату прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь — у 2004 і 2008. Пад час прэзыдэнцкіх выбараў быў даверанай асобай Аляксандра Мілінкевіча, адзінага кандыдата ад АДС.

У 2009 годзе быў абраны старшынём Партыі БНФ.

10 верасьня 2011 году, на чарговым зьезьдзе БНФ, быў ізноў перавыбраны старшынём Партыі БНФ (135 «за» і 18 «супраць»).

На прэзыдэнцкіх выбарах 2015 году ўвайшоў у ініцыятыўную групу Тацьцяны Караткевіч, якую падтрымала Партыя БНФ.

У 2017 у сувязі з унясеннем зменаў у статут, якія абмежавалі колькасць магчымых тэрмінаў на пасадзе старшыні партыі, сыйшоў з пасады. 30 верасня 2017 году на XVIII справаздачна-выбарчым з’ездзе Партыі БНФ абраны намеснікам старшыні Партыі БНФ.

Валодае ангельскай, нямецкай, польскай мовамі.

## Узнагароды й прэміі
* Люблю Беларусь (2010)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная біяграфія на сайце Партыі БНФ (копія з web.archive.org)
* Інфармацыя пра Аляксея Янукевіча на сайце «Хто ёсць хто ў Беларусі»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Палітыкі Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Сябры Партыі Беларускага народнага фронту
Аляксандар Мядзьведзь

**Алякса́ндар Васі́льевіч Мядзьве́дзь** (16 верасьня 1937, места Белая Царква, УССР — 2 верасьня 2024, Менск, Беларусь) — беларускі барэц вольнага стылю, заслужаны майстар спорту (1962), заслужаны дзеяч фізычнай культуры Беларусі (1969). Прафэсар (1976).

## Біяграфія
Спартовую кар’еру распачаў у 1959 годзе на II Спартакіядзе народаў СССР, дзе заваяваў бронзавы мэдаль.

Аляксандар Мядзведзь — трохразовы алімпійскі чэмпіён (1964, 1968, 1972), прычым у трох розных вагавых катэгорыях (паўцяжкай, цяжкай і абсалютнай), 7 разоў (1962—1963, 1966—1967, 1969—1971) быў чэмпіёнам сьвету, 4 разы (1966, 1968, 1971 і 1972) — чэмпіёнам Эўропы.

У 1961 годзе скончыў школу трэнэраў пры Беларускім дзяржаўным інстытуце фізычнай культуры, а ў 1965 годзе — гэты інстытут.

Па заканчэньні спартовай кар’еры працаваў дацэнтам у Менскім радыётэхнічным інстытуце і трэнэрам па барацьбе.

У 2001 годзе вызнаны найлепшым спартоўцам Беларусі XX стагодзьдзя. У 2005 годзе быў вызнаны найлепшым вольным барцом у гісторыі спорту і ўведзены ў Залю спартовай славы барацьбы.

Жанаты, двое дзяцей — дачка і сын Аляксей (барэц, уладальнік Кубка сьвету), тры ўнукі.

З 1970 году ў Беларусі праводзіцца традыцыйны міжнародны турнір па вольнай барацьбе на прызы Аляксандра Мядзьведзя (катэгорыя Гран-пры).

## Узнагароды
* Ордэн МАК і прыз «За высакароднасьць у спорце» (1975)
* Заслужаны майстар спорту (1962)
* Заслужаны трэнэр БССР (1979)
* Заслужаны трэнэр СССР (1984)
* Ганаровы грамадзянін Менску (1975)

## Літаратура
* Мядзведзь Аляксандр Васілевіч //  С. 66.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 16 верасня — 70 год з дня нараджэння (1937) А. В. Мядзведзя, спартсмена і трэнера (вольная барацьба) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
* Аляксандр Мядзведзь // belarus.by
* Валянціна Лецка. Мядзьведзевы падарожжы // Наша Ніва, 2002

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Белай Царкве
Катэгорыя:Беларускія барцы
Катэгорыя:Савецкія барцы
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1964 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1968 году
Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 1972 году
Катэгорыя:Чэмпіёны сьвету
Катэгорыя:Чэмпіёны Эўропы
Катэгорыя:Выкладчыкі беларускіх ВНУ
Катэгорыя:Заслужаныя трэнэры БССР
Катэгорыя:Заслужаныя трэнэры СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Менску