open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Піза (футбольны клюб)

«**Пі́за**» () — італьянскі футбольны клюб зь Пізы, якая месьціцца ў рэгіёне Таскана. Свае хатнія матчы каманда ладзіць на стадыён Арэна Гарыбальдзі, якая таксама называецца імём Рамэо Анканэтані.

## Гісторыя
Пасьля павышэньня ў Сэрыю Б у 1965 годзе «Пізе» спатрэбілася тры гады, каб упершыню дабрацца да Сэрыі А. Аднак каманда вылецела з найвышэйшага дывізіёну ў апошні дзень сэзону 1968—1969 гадоў.

Правёўшы большую частку 1970-х гадоў у Сэрыі С, «Піза» вярнулася ў Сэрыю Б у 1979 годзе. Да таго часу клюб быў пад кіраўніцтвам Рамэо Анканэтані. У 1982 годзе каманда вярнулася ў Сэрыю А, запачаткаваўшы час з шасьці з наступных дзевяці сэзонаў у элітным дывізіёне. З дацкім паўабаронцам Кляўсам Бэрггрэнам сярод зорак, «Піза» здолела заняць 11-е месца ў Сэрыі А сэзону 1982—1983 гадоў. У наступным сэзоне пізанцы страцілі месца ў найвышэйшым дывізіёне, а 15 тысяч заўзятараў прыехалі ў Мілян на лёсавызначальную перадапошнюю гульню. Вылет прынёс клюбу значныя фінансавыя цяжкасьці, і да 1994 году яны былі вымушаныя заглыбіцца ў Сэрыі С1. Адміністрацыя клюбу зрабіла рэфармаваньне структуры, але ў 1996 годзе каманда ўжо спаборнічала ў Сэрыі С2. У 1999 годзе «Піза» была ў Сэрыі С1. З тых часоў каманда імкнулася да дасягненьня статусу клюбу Сэрыі Б, чаго яна дасягнула ў 2007 годзе.

У траўні 2002 году ўладальнікам клюбу стаў Маўрыцыё Міяна, які прызначыў ганаровым прэзыдэнтам «Пізы» нямецкую аўчарку Гюнтэра IV. У сэзоне Сэрыі С1 2002—2003 гадоў «Піза» дайшла да фіналу плэй-оф, але прайграла ў дадатковы час «Альбіналефэ». Прэзыдэнт Гюнтэр наведваў матчы і брахаў у падтрымку каманды. У 2005 годзе Міяна прадаў «Пізу». У сэзоне 2005—2006 гадоў каманда, якая спачатку лічылася галоўным фаварытам на павышэньне, стала змагалася за вылет і пазьбегла вылету ў двух драматычных рэгіянальных дэрбі супраць «Масэзэ». У наступным сэзоне з новым трэнэрам П’ера Бральля «Піза» вярнулася да барацьбы за месца ў больш вышэйшых лігах. Дружына завяршыла рэгулярны сэзон на трэцім месцы і ў рэшце рэшт прабіліся праз плэй-оф, перамогшы «Вэнэцыю» ў паўфінале і «Монцу» ў фінале.

У сэзоне Сэрыі Б 2007—2008 гадоў, першым за 13 гадоў, Джан П’ера Вэнтура быў прызначаны на замену Бральлі на пасаду галоўнага трэнэра «нэрадзуры». Не зважаючы на першапачатковыя прагнозы аб месцы ў сярэдняй частцы турнірнай табліцы. Неблагія выступы «Пізы» прывялі каманду да барацьбы за наўпроставае прасоўваньне ў найвышэйшы дывізіён, у тым ліку дзякуючы нападніцкай лініі ў складзе Алесіё Чэрчы, Хасэ Ігнасьё Кастыльлё і Віталя Кутузава, якая аказалася адной з найлепшых у лізе. Клюб скончыў рэгулярны сэзон на шостым месцы, тым самым атрымаўшы месца ў плэй-оф за прасоўваньне, дзе пазьней пацярпеў паразу ад «Леччэ».

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Піза
Сэра Партэньнё Асунсьён

«**Сэ́ра Партэ́ньнё**» () — парагвайскі футбольны клюб з гораду Асунсьён. Быў заснаваны ў 1912 годзе. Лічыцца адным з самых пасьпяховых і папулярных футбольных клюбаў краіны. Галоўным супернікам клюбу ўважаецца каманда «Алімпія», матчы паміж імі называюцца Парагвайскае дэрбі. Клюб аніколі не пакідаў найвышэйшага дывізіёну.

## Гісторыя
«Сэра Партэньнё» быў заснаваны 1 кастрычніка 1912 году Сусанай Нуньес і групай маладых людзей, якія жадалі стварыць новы футбольны клюб. На момант заснаваньня каманды сытуацыя ў Парагваі была напружанай, а нестабільнасьць ва ўрадзе была выкліканая гарачым суперніцтвам паміж двума вядучымі палітычнымі партыямі, як то Калярада і Лібэральнай партыяй. Праз напружанасьць заснавальнікі клюбу пастанавілі выкарыстаць колеры абедзьвюх партыяў, як то чырвоны і сіні, на знак адзінства і сяброўства паміж парагвайцамі. Пазьней белы колер быў выкарыстаны на шортах, каб спалучыць усе колеры парагвайскага сьцяга. Сваю назву клюб атрымаў ад бітвы паміж войскамі Буэнас-Айрэса і парагвайскай арміяй у раёне ўзгорка Сэра-Мбаэ, названага ў гонар гэтай бітвы як Сэра-Партэньнё. Гэтая бітва, якая адбылася 19 студзеня 1811 году, скончылася перамогай парагвайцаў.

За гады існаваньня клюб выйграў значную колькасьць нацыянальных чэмпіянатаў. Аднак выступы каманды характарызуюцца бракам перамог на міжнародных турнірах, не зважаючы на некалькі добрых сэзонаў у Кубку Лібэртадорэс. «Сэра Партэньнё» шматкроць трапляла ў паўфінал турніру у 1973, 1978, 1993, 1998, 1999 і 2011 гадах, але прабіцца далей у фінал высілкаў не хапала.

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Парагваю па футболу|Чэмпіён Парагваю]]**: 34
:: 1913, 1915, 1918, 1919, 1935, 1939, 1940, 1941, 1944, 1950, 
:: 1954, 1961, 1963, 1966, 1970, 1972, 1973, 1974, 1977, 1987,
:: 1990, 1992, 1994, 1996, 2001, 2004, 2005, 2009(а), 2012(а), 2013(к),
:: 2015(а), 2017(к), 2020(а), 2021(к)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Асунсьён
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1912 годзе
Маскарад (фільм, 1971)

**Маскарад** () — эратыная порнастужка, якая была зьнятая ў Югаславіі ў 1971 годзе. 

## Зьмест
Дзіна — жонка зацнага ўрадніка Гантара. Яна кахае маладога настаўніка Луку, які вучыць яе малога сына.  На ўрачыстым вечары Гантар дабіўся прызнаньня ад жонкі пра яе каханьне да Лукі. Са злосьці Гантар кідаецца на Дзіну і спрабуе яе насільнічаць. Лука абараніў Дзіну ад Гантара.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Маскарад на БЗФІ

Катэгорыя:Эратычныя фільмы
Катэгорыя:Югаслаўскія эратычныя фільмы
Катэгорыя:Эратычныя фільмы 1970-ых гадоў
Катэгорыя:Фільмы 1971 году
Катэгорыя:Фільмы славенскай мовай
Катэгорыя:Югаслаўскія фільмы
Катэгорыя:Югаслаўскія фільмы 1971 году
Kufar.by

**Kufar.by** ― інтэрнэт-рэсурс, месца для аб’яў у Беларусі.

## Апісаньне
Аб’явы, якія разьмяшчаюцца на старонцы, павінны быць складзены на адной з дзяржаўных моў Беларусі ― беларускай ці расейскай, існуе магчымасьць дадаваньня фатаграфій. Для юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў устанаўліваецца абмежаваньне па колькасьці актыўных аб’яў ― ны больш за 2 у 1 катэгорыі. Для павышэньня эфэктыўнасьці разьмяшчэньня аб’яў карыстальнікі старонкі могуць скарыстацца платнымі паслугамі па прасоўваньні аб’яваў. Існуюць мабільныя праграмы сайта ў App Store, Google Play. Па даных «gemiusAudience» больш за 1600000 карыстальнікаў старонпі публікуюць каля 60000 аб’яў у дзень.

## Гісторыя
2 чэрвеня 2016 года кампанія-ўладальнік «Шыбстэд» аб’явіла аб зьліцьці сэрвісу Kufar.by са старонкаю Second.by. Нарвэская кампанія «Adevinta» атрымала старонку аб’яў у 2019 годзе. Акрамя беларускага сайта кампанія засяродзілася на рынках у Нямеччыны, Францыі, Гішпаніі, Італіі і краінах Бэнілюкса. У 2022 годзе кампанія абвесьціла, што прадае старонку мясцовай дружыне і пакідае рынак Беларусі. Папулярнасьць старонкі часта рабіла яе аб’ектам увагі махляроў.

Куфарбай мае свае старонкі ў сацсетках: Хвэйсбук, ВКонтакте, Інстаграм.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка ў сеціве
* Куфарбай у Хвэйсбуку
* Куфар бай у ВКонтакте
* Куфарбай у Аднакляснікі
* Куфарбай у Інстаграме
* Куфарбай у Тэлеграме
* Куфарбай на Ютубе

Катэгорыя:Вэб-сайты
Катэгорыя:Беларускія вэб-сайты
Катэгорыя:Байнэт
Катэгорыя:Камэрцыйныя вэб-сайты
Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2012 годзе
Катэгорыя:Вэб-сайты з аб’явамі
Вэб-сайт з аб’явамі

**Вэб-сайт з аб’явамі** — старонка ў сеціве, якая мае асноўную задачу — выставіць для агляду ўсім карыстальніка сеціва аб’яваў. Іх могуць выстаўляць простыя асобы, або юрыдычныя асобы. З большага аб’явы простых людзей бясплатныя. Прадпрыемствы маюць некаторыя абмежаваньні, бо ім трэба плаціць за свае аб’явы.

У Беларусі такім месцам для аб’яў стала старонка Kufar.by.

Катэгорыя:Вэб-сайты
Катэгорыя:Электронная камэрцыя
Чалядзінскі

**Чалядзі́нскі** — славянскае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Аляксандар Чалядзінскі ( 1944) — беларускі гісторык і палітоляг
* Арцём Чалядзінскі ( 1977) — беларускі футбаліст
Фішэр

**Фішэр** — ангельскае і нямецкае прозьвішча.

## Вядомы носьбіты
* Віктар Фішэр ( 1994) — дацкі футбаліст
* Вільям Генрыхавіч Фішэр (1903—1971) — савецкі выведнік нямецкага паходжаньня
* Робэрт Фішэр (1943—2008) — амэрыканскі 4-кратны чэмпіён сьвету па шахматах (1972—1975)
* Эндру Фішэр (1862—1928) — 5-ы прэм'ер-міністар Аўстраліі (1908—1915)
Аляксандар Чалядзінскі

**Аляксандар Аляксандравіч Чалядзінскі** ( 1944, Ашмянцы, цяпер Менскі раён, Беларусь) — беларускі гісторык і палітоляг.

Галоўны навуковы супрацоўнік Цэнтру ўсеагульнай гісторыі, міжнародных адносін і геапалітыкі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі. Доктар гістарычных навук (1989) і прафэсар. Выдатнік адукацыі Беларусі (2002) і заслужаны працаўнік БДУ (2014). Аўтар 10 манаграфіяў і звыш 100 навуковых артыкулаў пра міжнародныя дачыненьні Лацінскай Амэрыкі і вонкавую палітыку Беларусі, а таксама пра краіны Афрыкі і Блізкага Ўсходу.

## Жыцьцяпіс
У 1964—1968 гадох навучаўся на гістарычным факультэце БДУ. У 1968—1969 гадох выкладаў гісторыю і грамадазнаўства у Занарачанскай сярэдняй школе (Мядзельскі раён). У 1969—1970 гадох быў лектарам Мядзельскага раённага камітэту Камуністычнай партыі Беларусі (КПБ). У 1970–1973 гадох быў асьпірантам Інстытуту Лацінскай Амэрыкі Акадэміі навук СССР у Маскве (Расейская СФСР), дзе вывучыў гішпанскую мову і абараніў кандыдацкую дысэртацыю «Праблемы работніцкага руху Калюмбіі ў 1960 — пачатку 1970-х гг.» У 1973—1975 гадох працаваў выкладнікам катэдры гісторыі СССР Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. У 1975—1982 гадох быў лектарам Менскага абласнога камітэту КПБ. У 1982–1991 гадох працаваў дацэнтам катэдры міжнародных адносін Менскай вышэйшай партыйнай школы. У 1989 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю «Барацьба кампартыяў Лацінскай Амэрыкі супраць фашызму (1960 — 1980-я гг.)».

У 1991—1992 гадох быў загаднікам катэдры палітычнай гісторыі Інстытуту павышэньня кваліфікацыі пры БДУ. У 1992—2017 гадох працаваў прафэсарам катэдры міжнародных адносін БДУ. У 2017—2023 гадох быў загаднікам катэдры паліталёгіі і эканомікі Інстытуту парлямэнтарызму і прадпрымальніцтва. Ад 29 траўня 2023 году працаваў галоўным навуковым супрацоўнікам Цэнтру ўсеагульнай гісторыі, міжнародных адносін і геапалітыкі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

## Бібліяграфія
* Латиноамериканский фашизм сегодня. — Минск: Изд-во “Университетское”, 1984. — 184 с.
* Демократическая альтернатива фашизму: (Опыт борьбы ком. партий Латин. Америки в 60–80-е гг.). — Минск: Университетское, 1991. — 188 с.
* Венесуэла: от Боливара до Чавеса : в 2 ч.: (XVI–1998 г.) Часть I; (1999–2013 гг.) Часть II. — 2014.
* Куба: от Марти до Кастро : в 2 ч. — Минск : Право и экономика, 2016–2018. — (Серия “Гуманитарные науки”).
** Ч. 1: (XVI век — 1956 г.) Международные факторы борьбы на национальную независимость и социальный прогресс. — 2016. — 171 с.
** Ч. 2: (1958—2018 гг.) Международные факторы борьбы за национальную независимость и социальный прогресс. — 2018. — 299, [1] с.
* Политические проблемы современной глобалистики: учебное пособие. — Минск : Вышэйшая школа, 2020. — 352 с. : ил.
* Политическое страноведение: учебное пособие. РИВШ. Минск, 2023.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэту БДУ
Катэгорыя:Сябры Камуністычнай партыі Беларусі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Выкладчыкі Менскай вышэйшай партыйнай школы
Катэгорыя:Дактары гістарычных навук
Катэгорыя:Беларускія прафэсары
Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытуту гісторыі НАН Беларусі
Андрэй Стрыжак

**Андрэй Сяргеевіч Стрыжак** (нар. 23 чэрвеня 1985 г.) — беларускі грамадзкі дзеяч і праваабаронца.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў Рэчыцы, у 90-я гг. з бацькамі жыў у Польшчы і Нямеччыне, ад 2003 г. жыў у Гомлі. Паступіў у Гомельскі дзяржаўны ўнівэрсытэт, факультэт расейскай філялёгіі, але быў адлічаны, паводле ўласных сьцьверджаньняў, па палітычных матывах.

Ад 2001 г. займаўся палітычным актывізмам. У 2007-м уступіў у незалежны прафсаюз працаўнікоў радыёэлектроннай прамысловасьці, заняўся праваабарончай дзейнасьцю, абараняў інтарэсы сяброў арганізацыі ў судзе.

У 2015 г., падчас Вайны на Данбасе, стварыў ініцыятыву «Гуманітарны маршрут Беларусь — АТА», якая пяць гадоў пастаўляла гуманітарную дапамогу ў Данбас. Займаўся дакумэнтацыяй ваенных злачынстваў.

З 2017 г. быў адным з арганізатараў ініцыятывы BYhelp, якая зьбірала сродкі і супрацьдзейнічала закону «аб дармаедах».

У сакавіку 2020 г., падчас пандэміі COVID-19, стаў адным з арганізатараў валянтэрскай ініцыятывы #BYCOVID19, якая займалася дапамогай мэдычным установам у Беларусі, пастаўкай сродкаў супрацьвіруснай індывідуальнай абароны.

Калі ў тым жа годзе пачаліся масавыя рэпрэсіі пасля прэзыдэцкіх выбараў, быў стваральнікам фонду салідарнасьці BYSOL, які арганізуе збор сродкаў для падтрымкі пацярпелых ад рэпрэсій, а таксама праводзіць эвакуацыю зь Беларусі людзей, якім пагражаюць рэпрэсіі. З пачаткам паўнамаштабовай вайны ва Украіне ў 2022 г. фонд уключыўся ў дапамогу Украіне.

Зь ліпеня 2022 г. жыве ў эміграцыі.

Перасьледуецца рэжымам Лукашэнкі за нібыта «фінансаваньне экстрэмісцкай дзейнасьці» і «фінансаваньне і матэрыяльнае забесьпячэньне ўзброенага канфлікту і ваенных дзеяньняў на тэрыторыі сумежнай дзяржавы». У 2025 годзе Андрэй Стрыжак быў завочна прыгавораны да 18 гадоў пазбаўленьня волі ды штрафу.

## Узнагароды
* Мэдаль да стагодзьдзя БНР (2018)

## Прыватнае
Мае ў тым ліку ўкраінскія карані. Мае дзіця.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія праваабаронцы
Катэгорыя:Завочна асуджаныя
БВВ

* Беларускае вызвольнае войска
* «Беларуская вайсковая выстава»
Спартовы напой

**Спарто́вы напо́й** (электралі́тны напой) — безкафэінавае , прызначанае для атлетаў як замена вады, электралітаў і энэргіі перад, у часе, а найбольш пасьля трэнаваньня ці спаборніцтваў.

Што праўда, карысьць гэтых напояў для спорту і фізычных практыкаваньняў не даведзеная. Залішняе спажываньне напояў пагражае здароўю ці спартовым вынікам.

## Катэгорыі
Спартовыя напоі можна падзяліць на тры асноўныя групы:
* ізатанічныя, з канцэнтрацыяй солі і цукру, падобнай да канцэнтрацыі ў чалавечым арганізьме;
* гіпэртанічныя, з вышэйшай канцэнтрацыяй солі і цукру;
* гіпатанічныя, зь ніжэйшай канцэнтрацыяй солі і цукру.

Большасьць спартовых напояў — прыкладна ізатанічныя, з утрыманьнем цукру 13 альбо 19 грамаў на порцыю 250 мл.

## Выкарыстаньне

Падчас актыўных трэнаваньняў спартоўцы страчваюць праз пот ваду і электраліты, а таксама энэргію. Вытворцы спартовых напояў сьцьвярджаюць, што піцьцё іхніх прадуктаў, багатых на калёрыі з цукроў, дапамагае ўзьняць вынікі і вытрываласьць.

Насуперак распаўсюджанаму меркаваньню дасьледаваньні паказалі, што спажываньне электралітных спартовых напояў не дапамагае ўнікнуць  (паніжанага ўтрыманьня натру ў крыві), бо ў такіх напоях канцэнтрацыя натру вагаецца ад 20 да 30 . Эфэктыўнасьць спажываньня спартовых напояў залежыць ад розных чыньнікаў, у тым ліку ад колькасьці, часу спажываньня і вываду з арганізму, а таксама тыпу вугляводаў, аднак не існуе нейкіх доказаў перавагі аднаго напою над іншым.

Мэтааналіз 2019 року паказаў, што «малако можа надаць адпаведныя ці вышэйшыя пажыўныя аднаўленчыя рэсурсы з улікам бялковага сынтэзу цягліцаў, папаўненьня глікагену і вады і далейшых  ў параўнаньні зь нехарчовымі, вугляводнымі заменьнікамі і/або вугляводна-электралітнымі альтэрнатывамі».

## Шкоднасьць
У спартовыя напоі , таму пры працяглым спажываньні без адпаведных фізычных практыкаваньняў яны могуць спрычыніць , дыябэт і . Колькасьць цукру перавышае рэкамэндаваную штодзённую дозу для дзяцей у веку ад 8 да 14 гадоў.

Спартовыя напоі нярэдка блытаюць з энэргетычнымі, якія зьмяшчаюць высокія канцэнтрацыі кафэіну. У малых колькасьцях гэтае рэчыва можа падвышаць вытрываласьць, аднак спажываньне вялікіх дозаў прыводзіць да адваротнага эфэкту.

## Мінуўшчына
У XIX — пачатку XX стагодзьдзя спартоўцы часам дзеля ўзнаўленьня страчанай вады, мінэралаў і энэргіі пілі слабаалькагольнае піва, паколькі гэта было бясьпечней, чым піць некіпячоную ваду невядомага паходжаньня. Аднак дасьледаваньні паказваюць, што нават малыя долі этанолу пагаршаюць вытрываласьць: ён запавольвае вывад глюкозы печаньню ў часе фізычных нагрузак ды згаршае такія псыхаматорныя навыкі, як час рэакцыі, дробная маторыка, трыманьне раўнавагі.

У 1960-я ў Эўропе і Азіі ў адказ на запыт харчовых дадаткаў, якія б маглі дадаваць энэргіі, упершыню зьяўляюцца энэргетычныя і спартовыя напоі. Адным зь першых энэргетыкаў на рынку стаў Ліпавітан Д японскай кампаніі Taisho Pharmaceutical. З тае пары вытворчасьць энэргетычных і спартовых напояў стала шматмільярднай.

## Глядзіце таксама
* Абязводжваньне
* Гіпэртэрмія

## Крыніцы

Напой
Катэгорыя:Безалькагольныя напоі
Катэгорыя:Біялягічна актыўныя дадаткі
Адам Шэмеш

**Адам Казімеравіч Шэмеш** (1808, Слуцкі павет, цяпер Беларусь — 1864, Менск, цяпер Беларусь) — беларускі жывапісец-партрэтыст і мастацтвазнаўца.

Стварыў партрэты беларускага кампазытара Станіслава Манюшкі і пісьменьніка Ўладзіслава Сыракомлі. Таксама ствараў гістарычныя і побытавыя карціны, а таксама на рэлігійныя тэмы. Аўтар артыкулаў «Успаміны пра Віленскую мастацкую школу» і «Ўспаміны пра Дамеля», якія выйшлі ў віленскім часопісе «Атэнэюм» у 1840-я гады.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў шляхецкай сям'і. У 1826—1831 гадох атрымаў мастацкую асьвету ў Віленскім унівэрсытэце, пры якім дзейнічала школа Яна Рустэма. У 1829 годзе стаў магістрам філязофіі. Творчасьць была зьвязаная зь Беларусьсю і Летувою. У 1831—1842 гадох працаваў у Менску. Пісаў патрэты дзеячаў культуры і чыноўнікаў, а таксама рэлігійныя карціны. Рабіў копіі абразоў для цэркваў. Сярод іншага, стварыў побытавыя карціны дробнай шляхты і мяшчанаў. Ажаніўся з Паўлінай Фялінскай (1819–1843), якая была сястрой варшаўскага архіяпіскага Зыгмунта Фялінскага (1822–1895) і дачкой пісьменьніцы Евы Фялінскай (1793–1859). З жонкай жыў у Бабруйскім павеце.

У 1842 годзе быў асуджаны да ссылкі ў Херсон за супрацьурадавую дзейнасьць. У ссылцы напісаў некалькіў абразоў, у тым ліку ікону Багародзіцы для херсонскага касьцёла сьвятых Пія і Мікалая. Таксама намаляваў партрэт віцэ-губэрнатара Б.І. Пестэля, які дазволіў пераехаць у Саратаў. Адтуль дасылаў нарысы пра сучасную культуру ў віленскія часопісы і газэты. Напісаў там некалькіх гістарычных карцінаў. У 1843 годзе ягоная жонка памерла пры родах. Цешча забрала нованароджанага з сабой у Вільню.

У 1846 годзе вярнуўся ў Менску, дзе пазнаёміўся з паэтам Уладзіславам Сыракомляй. Напісаў артыкулы пра адраджэньне народнай культуры, гістарычную спадчыну і павучальныя падзеі мінуўшчыны. У віленскім часопісе «Атэнэюм» выйшлі ягоныя артыкулы «Ўспаміны пра Віленскую мастацкую школу» і «Ўспаміны пра Дамеля». Стварыў дэкарацыі да пастаноўкі опэры пісьменьніка Вінцэнта Дунін-Марцінкевіча і кампазытара Станіслава Манюшкі «Сялянка», прэм'ера якой адбылася ў лютым 1852 году ў Менскім гарадзкім тэатры. Выкарыстоўваў і ў іншых спэктаклях Дунін-Марцінкевіча беларускія народныя строі і прадметы побыту. Да яго за парадамі зьвярталіся мастакі Валенці Ваньковіч і Міхаіл Кулеша.

У 1852 годзе пераехаў у Вільню.

## Творчасьць

Напісаў патрэты Станіслава Манюшкі, Евы Фялінскай, Тэклі Янушкевіч і Ўладзіслава Сыракомлі. Выканаў 2 палотны па матывах паэмы Адама Міцкевіча «Пан Тадэвуш» і жывапісныя ілюстрацыі да паэмы «Конрад Валенрод», якія не захаваліся. На пачатку 1840-х гадоў напісаў 2 карціны зь сюжэтамі часоў вялікага князя літоўскага Яна Сабескага.

## Памяць
У Менску існавала вуліца Адама Шэмеша.

## Літаратура
* Дробаў Л. М. Беларускiя мастакi XIX стагоддзя. ― Мн., 1971.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім павеце
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Беларускія мастацтвазнаўцы
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Сьпіс румынскіх порнаакторак

**Сьпіс румынскіх порнаакторак**  складаецца з наступных асоб:

# Ляўра Андрэшан
# Анжаліка Блейк
# Алісін Чайнэс
# Аліна Плюгару
# Сандра Рамэйн
Сьцяг нацысцкай Нямеччыны

**Сьцяг са свастыкай** (, «сьцяг са свастыкай», даслоўна — «сьцяг з кручкаватым крыжам») — афіцыйная назва сьцяга Нацыянал-сацыялістычнай нямецкай работніцкай партыі, які стаў афіцыйным дзяржаўным знакам Нацыскае Нямеччыны. Уяўляў сабой прамавугольнае чырвонае палотнішча з разьмешчанай у сярэдзіне на белым крузе чорнай нахільнай правабаковай свастыкай.

У кнізе «Майн кампф» Адольф Гітлер наступным чынам патлумачыў значэньне сьцяга са свастыкай: «Чырвоны колер увасабляе сацыяльныя ідэі, закладзеныя ў нашым руху. Белы колер — ідэю нацыяналізму. Матыгападобны крыж — задачу барацьбы за перамогу арыйцаў і разам з тым за перамогу творчай працы, якая заўседы была антысэміцкай і застанецца антысэміцкай».

## Крыніцы

## Вонкавы спасылкі

Катэгорыя:Сьцягі Нямеччыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1933 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1945 годзе
Роднае слова (неадназначнасьць)

**Роднае слова** мае наступныя значэньні:
* Роднае слова — навукова-мэтадычны ілюстраваны часопіс Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь
* Роднае слова — агульнапольскі конкурс, які праходзіць штогод у Польшчы. Яго праводзіць Беларускае грамадзка-культурнае таварыства
Музэй габрэйскай гісторыі Віленскага гаона

**Музэй габрэйскай гісторыі Віленскага гаона** (па-летувіску: *Vilniaus Gaono žydų istorijos muziejus*; на йдышы: דער ווילנער  ,גאון מלוכהשער יידישער מוז раманізавана: *Der Vilner Gaun Mlukhhsher Eydisher Muz*) — гэта летувіскі музэй, прысьвечаны гістарычнай і культурнай спадчыне літвакоў.

## Гісторыя
Музэй габрэйскай гісторыі быў створаны ў 1989 року Летувіскім міністэрствам культуры. З часам, калекцыя музэю папоўнілася экспанатамі зь йншых музэяў Летувы. У 1997 року музэй быў перайменаваны ў гонар 200-й гадавіны сьмерці вучонага-талмудыста Віленскага гаона. 

Музэй мае пяць філіялаў, прысьвечаныя розным аспектам габрэйскай гісторыі й культуры:

* Калекцыі цэнтра талерантнасьці ўключаюць творы сакральнага, сучаснага й традыцыйнага мастацтва, а таксама гістарычныя матэрыялы;
* Аранжарэя ўяўляе сабой выставу, прысьвечаную Галакосту;
* Мемарыял Панары прысьвечаны масавым забойствам у Панарах;
* У Мемарыяльным музэі Жака Ліпшыца ў Друскеніках прадстаўленыя ягоныя літаграфіі;
* У былой гімназіі Тарбута прадстаўленая гісторыя літвакоў у міжваенны й нацысцкі перыяды.

Музэй набывае й сістэматызуе матэрыялы, выпускае публікацыі, праводзіць дасьледаваньні, арганізуе пастаянныя й часовыя выставы, спансуе адукацыйныя мерапрыемствы.

У 2010 року музэй Віленскага гаона і Аўстрыйская арганізацыя Verein Gedenkdienst аб'ядналі намаганьні для запуску Літоўскага праекту "Атлас Галакосту". У межах праекту, заснаванага на папярэдніх дасьледаваньнях мейсцаў масавых пахаваньняў ахвяраў Галакосту ў Летуве, была створаная інтэрнэт-база дадзеных, а ў 2011 року быў апублікаваны "Атлас Галакосту Летувы" — аб'ёмны даведнік на 318 старонк, які зьмяшчае інфармацыю пра 227 масавыя пахаваньні з падрабязнасьцямі пра месцазнаходжаньні, каардынаты, злачынцаў, ахвяраў й іхнія колькасьці. Гісторыкам праекту быў доктар Арунас Бубніс.

## Глядзіце таксама

* Літвакі
* Галакост

## Крыніцы
МКК

* «Менскі камвольны камбінат» як «Камволь»
* Малочнакансэрвавы камбінат
** «Глыбоцкі малочнакансэрвавы камбінат»
* Мясакансэрвавы камбінат
** «Бярозаўскі мясакансэрвавы камбінат»
Жаночая зборная Нямеччыны па баскетболе

**Жаночая зборная Нямеччыны па баскетболе** — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе Нямеччыну на міжнародных баскетбольных турнірах. Кіруецца Нямецкім баскетбольным зьвязам.

## Гісторыя
Першы ўдзел нямецкай жаночай каманды на чэмпіянаце Эўропы адбыўся ў Бялградзе ў 1954 годзе. Нямеччына саступіла зборным Югаславіі (14:69), СССР (11:106) і Італіі (35:60). Немкі прайгралі таксама зборнай Аўстрыі зь лікам 25:33, але перамаглі зборную Даніі зь лікам 33:21. У выніку дружына заняла перадапошняе дзявятае месца ў спаборніцтвах. Праз два гады нямецкія жанчыны занялі 15-е месца, якое зноў было перадапошнім, на наступным чэмпіянаце Эўропы. Наступныя чэмпіянаты Эўропы гуляліся без удзелу нямецкай зборнай. Але немкі бралі ўдзел у чэмпіянаце Эўропы 1966 году, які ладзіўся ў Будапэшце. У турніры яны занялі апошняе 12-е месца, а жаночая зборная Ўсходняй Нямеччыны тым часам здабыла бронзавыя мэдалі. Праз два гады сытуацыя з камандай Заходняй Нямеччыны паўтарылася, то бок дружына фінішавала на апошнім месцы. У 1970-я гады рабілася тое самае, калі немкі і кваліфікаваліся на турнір, яны звычайна занімалі апошнія месцы. Апошні ўдзел у чэмпіянаце Эўропы перад аб’яднаньнем Нямеччыны адбыўся ў 1983 годзе.

Пасьля дванаццацігадовага перапынку жаночая зборная ўзяла ўдзел у чэмпіянаце Эўропы 1995 году ў Брно, заняўшы апошняе дзявятае месца ў заліку. Нечаканым аказаўся выступ немак на чэмпіянаце Эўропы 1997 годзе ў Вугоршчыне. Зборная прасунулася да паўфіналу, дзе саступіла зборнай Летувы толькі ў авэртайме зь лікам 77:78. У матчы за трэцяе месца дружына выгуляла гаспадынь зь лікам 86:61 і здабыла бронзавыя мэдалі. Немка Марліз Аскамп была названая самай каштоўнай гульчыхай турніру. Але гэты посьпех застаўся выключэньнем. На сваім першым чэмпіянаце сьвету 1998 году на радзіме зборная заняла 11-е месца пры 16 краінах-удзельніц. На чэмпіянаце Эўропы 1999 году ў Польшчы немкі былі дванаццатымі, то бок фінішавалі апошнімі. У 2001 і 2003 гадах каманда прапусьціла турніры, а ў Турэччыне ў 2005 годзе былі перадапошнімі. На чэмпіянаце Эўропы 2007 году ў Італіі яны выйшлі ў папярэдні раўнд пасьля перамог над зборнай Румыніі і паразаў ад зборных Бэльгіі і Летувы. Немкі нечакана перамаглі дзейных чэмпіёнак з зборнай Чэхіі, але пасьля шэрагу паразаў фінішавалі на 11-м радку. Каманда згуляла на эўрапейскім чэмпіянаце ў 2011 годзе, але наступнага ўдзел давялося чакаць ажно да 2023 году. Немкі дакрочылі да чвэрцьфіналу, дзе зазналі паразу ад зборнай Гішпаніі зь лікам 42:67. На летніх Алімпійскіх гульнях 2024 году немкі трапілі ў чвэрцьфінал, дзе прайгралі гаспадыням турніру зборнай Францыі зь лікам 71:84.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Нямеччына
Баскетбол
Катэгорыя:Нямецкі баскетбол
Дом губэрнатара (Полацак)

**Дом губэрнатара** (таксама **Дом генэрал-губэрнатара**) — гістарычны будынак XVIII стагодзьзя ў Полацку, гісторыка-культурная каштоўнасць (нумар 212Г000611). Месьціцца па адрасы: Праспэкт Францішка Скарыны, дом 8а, на Плошчы Свабоды.

## Гісторыя
Дом перапабудаваны ў 1784 годзе з Полацкай ратушы на колішняй Параднай плошчы Полацка для генэрал-губэрнатара, па праекту беларускага архітэктара Івана Зігфрыдана. На першым паверсе знаходзілася канцэлярыя і службовыя памяшканьні, другі паверх займалі жылыя пакоі губэрнатара. Напрыканцы XX стагодзьдзя будынак займала станцыя хуткай дапамогі. Па рэстаўрацыі ў будынку знаходзіцца аддзяленьне Белгазпромбанку. Маюцца пляны стварэньня музэйнай экспазыціі на падставе колішняга губэрнскага маёнтка, у тым ліку аднаўленьне кабінэта губэрнатара.

## Архітэктура
Двухпавярховы цагляны дом аформлены ў стылі клясыцызму. Дом мае П-абразную форму. Галоўны фасад, зьвярнуты да плошчы, ляканічна абраны, з мінімумам дэкаратыўных дэталёў. Гладкія сьцены прарэзаны прастакутнымі аконнымі праёмамі. Шыбы дэкарыраваныя простай ліштвой (галоўным чынам не захавалася). Шыбы другога паверха дэкарыраваны прамымі сандрыкамі. Фасады вянчае агульны прафіляваны карніз. Афармленьне дома зробленае аднастайна з суседнімі дамамі 4 і 8 — будынкамі магістрата і упраў, верхняй і ніжняй.

## Крыніцы

Катэгорыя:Збудаваньні Полацку
Жаночая зборная Італіі па баскетболе

**Жаночая зборная Італіі па баскетболе** — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе Італію на міжнародных баскетбольных турнірах. Кіруецца Італьянскай баскетбольнай фэдэрацыяй.

## Гісторыя
Зборная Італіі дэбютавала на міжнароднай арэне на першым чэмпіянаце Эўропы 1938 году на родным паркеце ў Рыме, дзе каманда адразу ж здабыла залатыя мэдалі. Пры гэтым цягам турніру італьянкі перамаглі зборныя Францыі, Польшчы і Швайцарыі, але саступілі баскетбалісткам зборнай Летувы. Галоўным трэнэрам той каманды быў Сыльвіё Лёнгі. Гэта быў першы і адзіны эўрапейскі чэмпіянат да Другой сусьветнай вайны. Узнавіліся турніры ў 1950 годзе. На ім баскетбалісткі выйшлі з сваёй групы, але ў фінальным раўндзе занялі толькі 5-е месца, тройчы саступіўшы сваім суперніцам. Асабліва цяжкой была параза ад зборнай СССР, бо матч скончыўся зь лікам 65:16.

У 1950-я і 1960-я італьянскія спартоўкі зазвычай бралі ўдзел у кожным чэмпіянаце Эўропы, прапусьціўшы толькі турнір 1958 году ў Польшчы, але заўжды саступалі зборным Усходняга блёку, як то зборным Баўгарыі, Вугоршчыны, Польшчы, СССР і Чэхаславаччыны. Вышэй за шостае месца каманда не ўзьнімалася. Нават на хатнім чэмпіянаце Эўропы 1968 году, які ладзіўся ў гарадах Сыцыліі, італьянскія баскетбалісткі адразу трапілі ў фінальны турнір, дзе зазналі чатыры паразы ад зборных НДР, Польшчы, Баўгарыі і СССР. На чэмпіянаце Эўропы 1972 году зборная нават фінішавала толькі на 10-м радку. Наступны посьпех зборнай адбыўся ў чарговым хатнім чэмпіянаце Эўропы 1974 году, дзе італьянкі здабылі бронзавыя мэдалі. Сытуацыя ня выправілася ў другой палове 1970-х і 1980-х гадах, то бок зборная брала ўдзел у кожным Эўрабаскеце, але не ўзьнімалася вышэй за 5-е месца. На хатнім чэмпіянце Эўропы 1993 году зборная нечакана стала першай у сваёй групе, перагуляўшы ўсіх пяцёх сваіх суперніц. На другім этапе каманда таксама працягнула перамагаць, адолеўшы зборныя Баўгарыі, Польшчы і Гішпаніі. У паўфінале італьянкі саступілі зборнай Францыі, а матчы за бронзу зазнала паразу ад зборнай Славаччыны. У Брно ў 1995 годзе італьянская каманда пад кіраўніцтвам Рыкарда Салеса заняла другое месца, прагуляўшы ў фінале зборнай Украіны зь лікам 66:77.

29 чэрвеня 2025 году, праз трыццаць гадоў, зборная Італіі вярнулася на п’едэстал на чэмпіянаце Эўропы, здабыўшы бронзавыя мэдалі ў матчы супраць зборнай Францыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Італія
Баскетбол
Катэгорыя:Італьянскі баскетбол
Жаночая зборная Летувы па баскетболе

**Жаночая зборная Летувы па баскетболе** — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе Летуву на міжнародных баскетбольных турнірах. Кіруецца Летувіскай баскетбольнай фэдэрацыяй.

## Гісторыя
Баскетбол упершыню трапіў у Летуву, калі гэтай гульні было ўжо 30 гадоў. Спачатку выкарыстоўваўся нямецкі варыянт гульні, а не паўночнаамэрыканскі, вынайдзены Джэймзам Нэйсьмітам. Кошыкі мацаваліся да слупоў бяз бортаў, а гульня ладзілася на велізарнай пляцоўцы. Жанчыны пачалі гуляць у баскетбол у Летуве раней за мужчынаў, але першы афіцыйны матч быў згуляны мужчынамі 23 красавіка 1922 году. Першы афіцыйны матч сярод жанчынаў у краіне адбыўся 10 верасьня таго ж году. На першым чэмпіянаце Эўропы 1938 году, які ладзіўся ў Рыме, жаночая каманда Летувы стала срэбраным прызэрам першынства. Галоўным трэнэрам каманды быў Фэліксас Краўчунас, які ўжо быў добра вядомы сваімі дасягненьнямі ў складзе мужчынскай зборнай.

Па Другой сусьветнай вайне СССР акупаваў Летуву і прымусіў ейных гульчых гуляць у складзе зборнай гэтай краіны. Найлепшыя летувіскія спартоўкі ў складзе савецкай каманды выйгралі некалькі тытулаў. Найбольш вядомымі летувіскімі баскетбалісткамі за савецкім часам былі Ангеле Рупшэне, якая ўзяла першыя два залатыя алімпійскія мэдалі ў 1976 і 1980 гадах, а таксама стала чэмпіёнкай сьвету ў 1971 і 1975 гадах, а таксама Віда Бэсэлене, якая атрымала алімпійскае золата ў 1980 годзе і стала чэмпіёнкай сьвету 1983 году. Іншымі выбітнымі летувіскамі ў складзе зборнай былі Юраце Дактарайце, Ларыса Вінчайце і Рамонка Шыдлаўскайце.

Жаночая зборная Летувы вярнулася ў ФІБА толькі на чэмпіянаце Эўропы 1995 году, дзе каманда фінішавала на 5-м радку. Найбольшага посьпеху каманда дасягнула праз два гады на Эўрабаскеце 1997 году, калі нацыянальная каманда, ачоленая Відасам Гедвіласам, стала чэмпіёнам Эўропы на турніры ў Будапэшце. Праз год дружына ўзяла ўдзел у чэмпіянаце сьвету 1998 году. Летувіскі зазналі паразу ў чвэрцьфінале зборнай Бразыліі зь лікам 70:72, спыніўшыся на пятым радку. На чэмпіянаце Эўропы 1999 году зборная заняла 6-е месца і ня здолела кваліфікавацца на летнія Алімпійскія гульні 2000 году. На чэмпіянаце Эўропы 2001 году летувіская зборная трапіла ў чацьвёрку найлепшых камандаў турніру, дзякуючы чаму атрымала запрашэньне на чэмпіянат сьвету 2002 году. Там баскетбалісткі згулялі восем матчаў, атрымаўшы перамогі ў трох зь іх — супраць зборных Тайваню, Кубы і Югаславіі. Фінішавала каманда на 11-м месцы. Такі вынік не задаволіў фэдэрацыю, у выніку чаго Гедвілас страціў сваю пасаду. У наступныя гады летувіскі няблага выступалі на чэмпіянатах Эўропы і траплялі на сусьветныя пяршынствы. Сапраўдным фіяска скончыўся Эўрабаскет 2009 году, дзе спартоўкі нават ня здолелі прасунуцца ў раўнд плэй-оф. На чэмпіянаце Эўропы 2015 году баскетбалісткі выбылі з турніру ў чвэрцьфіналу, саступіўшы зборнай Беларусі зь лікам 66:68.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Летува
Баскетбол
Катэгорыя:Летувіскі баскетбол
Жаночая зборная Чэхіі па баскетболе

**Жаночая зборная Чэхіі па баскетболе** — нацыянальная каманда, якая прадстаўляе Чэхію на міжнародных баскетбольных турнірах. Кіруецца Чэскай баскетбольнай фэдэрацыяй.

## Гісторыя

Каманда ўпершыню трапіла на чэмпіянат Эўропы 1995 году, дзе заняла 7-е месца ў фінальнай клясыфікацыі. Найлепшыя вынікі былі дасягнуты ў сярэдзіне 2000-х гадоў, калі гульцы ўпершыню заваявалі срэбраныя мэдалі ў 2003 годзе і сталі пераможцамі на чэмпіянаце Эўропы 2005 году. У 2004 годзе адбыўся дэбют каманды на летніх Алімпійскіх гульнях у Атэнах, дзе баскетбалісткі фінішавалі на пятым радку. На Эўрабаскеце 2005 году, які ладзіўся ў Турэччыне, яны прасунуліся з групы з шасьці ўдзельніц без паразаў. У чвэрцьфінале чэшкі перамаглі гаспадыняў зь лікам 86:60, у паўфінале яны адолелі супраціў зборнай Гішпаніі зь лікам 76:66, а ў барацьбе за тытул былі мацней за зборную Расеі ў драматычным матчы, які скончыўся з розьніцаў у два пункты 72:70.

Каманда ўпершыню трапіла на чэмпіянат сьвету 2006 году, дзе была сёмай. Пасьля перамогі ў сваёй групе эўрапейкі зазналі паразу ад зборнай Бразыліі зь лікам 51:75. На чэмпіянаце сьвету 2010 году, які праходзіў у Чэхіі, гаспадыні занялі другі радок пасьля Расеі ў сваёй групе. У 1/4 фіналу яны сустрэліся зь дзейнымі чэмпіёнкамі з зборнай Аўстраліі і перамаглі іх зь лікам 79:68. У паўфінале быў зломлены супраціў зборнай Беларусі, але на фінал чэшкам не хапіла моцы, каб перамагчы фаварытак з зборнай ЗША, саступіўшы з розьніцай у 20 пунктаў (69:89).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Чэхія
Баскетбол
Катэгорыя:Чэскі баскетбол
Ля-Лювіер (футбольны клюб)

«**Ля-Лювіер**» () — бэльгійскі футбольны клюб з аднайменнага гораду з правінцыі Эно. Клюб быў заснаваны ў 2009 годзе ў выніку зьліцьця.

## Гісторыя
Спартовы клюб «Сэркль» быў заснаваны ў 1919 годзе і ў 1920 годзе далучыўся да Каралеўскай бэльгійскай футбольнай асацыяцыі. У 1934 годзе клюб упершыню ўзьняўся ў нацыянальны дывізіён. Пасьля гэтага наступныя дзесяцігодзьдзі каманда правяла ў найніжэйшых дывізіёнах бэльгійскіх правінцыйных ліг. У 1945 годзе каманда афіцыйна зьмяніла сваю назву на «Амікаль Сэркль». Празь некалькі гадоў, у 1949 годзе, быў створаны яшчэ адзін клуб, вядомы як «Юніён». У 1956 годзе яны сталі сябрамі асацыяцыі. У 1962 годзе «Амікаль Сэркль» атрымаў каралеўскі тытул і дадаў да сваёй назвы слова «Раяль». У 1977 годзе абодва клюбы аб’ядналіся, а новага каманда атрымала назву «Раяль Сэркль».

На пачатку 2000-х гадоў клюб рухаўся па сетцы бэльгійскіх правінцыйных ліг. У 2000 годзе каманда вярнулася ў нацыянальны чацьверты дывізіён Бэльгіі, а ў 2005 годзе нават трапіла ў трэці дывізіён, але на доўгі час замацавацца там не ўдалося. У 2009 годзе было пастаноўлена пачаць супрацу з камандай трэцяга дывізіёну «Лювіеруаз», былой камандай найвышэйшага дывізіёну, якая мела фінансавыя цяжкасьці. Да афіцыйнага зьліцьця справа не дайшла. Увесну 2011 году футбольны ляндшафт гораду зьмяніўся, бо футбольны клюб УРС, які зарэгістраваны ў Каралеўскай бэльгійскай футбольнай асацыяцыяй з нумарам 213, пачаў гуляць на стадыёне Тывалі пад назовам «Ля-Лювіер-Сэнтар». Каманда «Лювіеруаз» вярнулася ў Шарлеруа, зьмяніўшы назву на «Шарлеруа».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Ля-Лювіер
Прамень (таварыства)

**«Прамень»** — грамадзка-культурная таварыства беларусаў Латвіі.

5 кастрычніка 1990 года было створана *Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны «Прамень»*, у якое ўвайшлі члены Беларускага культурнага цэнтра «Раніца» і многія члены Беларускага таварыства «Сьвітанак». Зарэгістравана ў 1993 годзе. У складзе таварыства каля 200 таварышаў з Рыгі і яе прыгарада.

Займаецца захаваньнем і папулярызацыяй беларускай культуры, арганізацыяй і правядзеньнем культурных мерапрыемстваў у Латвіі, удзелам у мерапрыемствах Саюза беларусаў Латвіі.

З 1990 года пры таварыстве дзейнічае ансамбаль беларускай народнай песьні «Надзея», якім з 2016 года правіць мастацкі кіраўнік Ларыса Люцько. Творчы калектыў актыўна ўдзельнічае ў розных нацыянальных і міжнародных фэстывалях.

Пры таварыстве таксама дзейнічае Беларускі вакальны ансамбаль супляменнікаў «Вытокі» імя С. Клімава, якім кіруе Рышард Райніс, мастацкі кіраўнік Альбэрт Інжоян.

Са сьнежня 1994 выдае газэту «Прамень».

## Кіраўнікі
* 1990—1992 — Валянціна Кліменка;
* 1992—1996 — Аляксандр Карповіч;
* 1996—2003 — Мікалай Буры;
* 2003—2011 — Валянціна Піскунова;
* З 2011 года — Алена Лазарава.

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамадзкія арганізацыі Латвіі
Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Латвіі
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Катэгорыя:1990 год у Латвіі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1990 годзе
Катэгорыя:Культура Рыгі
Саюз беларусаў Латвіі

**Саюз беларусаў Латвіі** () — грамада, якая злучае суполкі беларусаў у Латвіі. Саюз быў заснаваны ў 2003 годзе. У 2021 годзе Саюз падтрымаў А. Лукашэнку.

У сваім складзе Саюз мае наступныя суполкі:
# Беларускае таварыства «Прамень» (Рыга)
# Культурна-асьветнае таварыства «Уздым» (Дзьвінск)
# Лібаўская беларуская сябрына «Мара» (Лібава)
# Рыская беларуская асноўная школа імя Янкі Купалы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Латышскія беларусы на Часопісе
* Саюз беларусаў Латвіі (Рыга) на МЗС Беларусі
* Саюз беларусаў Латвіі
* 15-годдзе Саюза беларусаў Латвіі
* Ва ўсіх 15-ці аб’яднаннях, якія ўваходзяць у Саюз беларусаў Латвіі, будуць супольна вышываць ільняны 7-метровы Ручнік
* Родных словаў цеплыня
* Моцная сацпалітыка стала залогам таго, што большасць беларусаў не падтрымала мяцеж - меркаванне
* Міжнародны фэстываль Восеньскія зоры на Уздыме

Катэгорыя:Грамадзкія арганізацыі Латвіі
Катэгорыя:Беларускія арганізацыі Латвіі
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Катэгорыя:2003 год у Латвіі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2003 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2003 годзе
Катэгорыя:Культура Рыгі
Прамень (газэта, Латвія)

**«Прамень»** — культурна-асьветніцкая газэта беларусаў Латвіі. Заснавальнік і выдавец — Таварыства беларускай мовы «Прамень». Выходзіць са сьнежня 1994 года ў Рызе на беларускай мове раз у месяц. Рэдактарам быў Лявон Шакавец. Асьвятляе дзейнасьць беларускіх суполак у Латвіі, палітычнае, эканамічнае і культурнае жыцьцё ў Беларусі. На старонках газэты зьмяшчаюцца матэрыялы па гісторыі Беларусі, пра вядомых беларускіх дзеячаў у Латвіі, разьвіцьцё беларускай культуры, мовы, нацыянальныя традыцыі беларусаў і інш. Галоўнымі ахвяравальнікамі газэты былі беларускія прадпрымальнікі ў Латвіі Я. Кабановіч і В. Піскунова.

## Крыніцы

## Літаратура
* Ганна Сурмач «Прамень» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 616 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.

Катэгорыя:Латвійскія газэты
Катэгорыя:Латвійскія газэты на беларускай мове
Катэгорыя:1994 год у Латвіі
Катэгорыя:Культура Рыгі
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Катэгорыя:Выданьні, заснаваныя ў 1994 годзе
Лявон Шакавец

**Лявон Рыгоравіч Шакавец** (8 жніўня 1935, в. Хаўхоліца, Барысаўскі раён — 24 кастрычніка 2016) — грамадзкі дзеяч беларусаў у Латвіі, журналіст.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 8 жніўня 1935 года ў вёсцы Хаўхоліца Барысаўскага раёна Менскай вобласьці. Скончыў у 1965 годзе Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт.

З 1967 года працаваў на розных пасадах у газэце «Советская Латвия», займаўся культурна-грамадзкай дзейнасьцю. Удзельнічаў у мерапрыемствах, абрадавых сьвятах, якія ладзіць суполка «Прамень», сьпяваў у ансамблі «Надзея». Выступаў з артыкуламі на старонках газэты «Прамень», з 1994 года галоўны рэдактар.

Быў членам управы Беларускага таварыства «Прамень» і Саюза беларусаў Латвіі.

Памёр 24 кастрычніка 2016 года.

## Узнагароды
За плённую працу па разьвіцьці беларускага друку ў Латвіі ўшанаваны ганаровым знакам «Выдатнік друку Беларусі» (2004), Ганаровай граматай Савета міністраў Беларусі (2005), памятным мэдалём урада горада Масквы ў гонар 100-годзьдзя Міхаіла Шолахава (2006), мэдалём Францыска Скарыны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Грамадзкія дзеячы Латвіі
Катэгорыя:Латвійскія журналісты
Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі
Рэсовія Рэшаў (валейбольны клюб)

**Рэсовія** () — польскі валейбольны клюб зь места Рэшава. Быў заснаваны ў 1937 годзе. Раней уваходзіў у структуру шматспартовага клюбу «Рэсовія», але з 2006 году функцыянуе асобна. Каманда выйграла чатыры чэмпіёнскія тытулы ў 1970-х гадах, а першы тытул у XXI стагодзьдзі быў здабыты ў 2012 годзе, што паклала канец дамінаваньню «Скры» ў Плюс-лізе, якое цягнулася сем сэзонаў запар.

## Гісторыя
«Рэсовія» была заснавана ў 1937 годзе ў горадзе Рэшаве. Назва паходзіць ад лацінкай назвы места. У 1969 годзе клюб упершыню трапіў у найвышэйшы дывізіён польскага валейболу.

1970-я гады былі самымі слыннымі ў доўгай гісторыі каманды. За гэты час «Рэсовія» пад кіраўніцтвам Яна Стшэльчыка і Ўладзіслава Палашэўскага дасягнула сваіх найбуйнейшых посьпехаў, здабыўшы перамогі ў чатырох чэмпіянатах Польшчы і яшчэ адзін раз узяўшы Кубак Польшчы. У сэзоне 1972—1973 гадоў «Рэсовія» стала ўладальнікам срэбраных мэдалёў Кубка эўрапейскіх чэмпіёнаў. Шматлікія гульцы той каманды стала прыцягваліся да складу зборнай Польшчы, якая ў той час была алімпійскім чэмпіёнам і чэмпіёнам сьвету. У наступныя гады клюб таксама здолеў выйграць два Кубкі Польшчы ў 1983 і 1987 гадах, перш чым вылецець зь лігі у 1991 годзе.

Вярнуцца ў эліту каманда здолела толькі ў 2004 годзе. У 2006 годзе з спонсарскіх чыньнікаў клюб зьмяніў назву на «Асэка Рэсовія». У 2009 годзе дружына здабыла срэбра, а ў наступным годзе бронзу айчыннага першынства. Па сэзоне 2010—2011 гадоў Любамір Травіца пакінуў каманду, і новым галоўным трэнэрам на наступныя шэсьць гадоў стаў Анджэй Коваль. Посьпехаў чакаць доўга не давялося, бо ўжо паводле вынікаў сэзону «Рэсовія» спыніла чэмпіёнскі шлях «Скры» і ўпершыню за 37 гадоў стала чэмпіёнам краіны. Праз год рэшаўцы зноў сьвяткавалі перамогу ў лізе, выгуляўшы ў вырашальных матчах клюб ЗАКСА. У 2015 годзе «Рэсовія» трапіла ў Фінал чатырох Лігі чэмпіёнаў, дзе ўпершыню ў гісторыі спаборніцтваў дзьве польскія каманды згулялі ў паўфінале. 28 сакавіка «Рэсовія» перамагла «Скру» зь лікам 3:0, але ў фінале саступіла расейскаму «Зэніту» з тым жа лікам 0:3. Тым ня менш, у той сэзон каманда ў сёмы раз стала пераможцам польскага чэмпіянату. Праз год «Рэсовія» таксама спаборнічала ў Фінале чатырох Лігі чэмпіёнаў, які праходзіў на Таўран Арэне ў Кракаве, але там польскія валейбалісты былі чацьвертымі. У наступныя гады, у тым ліку, пасьля адыходу Коваля, вынікі каманды пагоршыліся. У 2020 годзе «Рэсовія» нават фінішавала на 13-м месцы ў Плюс-лізе, выйграўшы толькі 7 з 24 матчаў і ледзь пазьбегнуўшы вылету.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Польскія валейбольныя клюбы
ЗАКСА Кэндзежын-Козьле

**ЗАКСА** () — польскі валейбольны клюб зь места Кэндзежын-Козьле. Быў заснаваны ў 1994 годзе.

## Гісторыя
«Мастасталь» быў заснаваны 8 сакавіка 1994 году ў Кэндзежыне-Козьле. Каманда таго часу складалася з былых гульцоў «Хэміка», які спыніў сваё існаваньне ў 1993 годзе. У 1995 годзе каманда пад кіраўніцтвам Лешака Мілеўскага выйшла ў найвышэйшую польскую валейбольную лігу.

У 1997 годзе клюб з Кэндзежына-Козьле, згуляўшы ўсяго толькі два сэзоны ў лізе, быў блізкі да здабыцьця свайго першага тытула, але каманда саступіла ў фінале чанстахоўскай АЗС. Абодва клюбы амаль кожны сэзон змагаліся за найвышэйшыя трафэі Польшчы, у выніку чаго ўзьнікла доўгае суперніцтва паміж імі ў наступныя гады. У 1998 годзе каманда, ачоленая Янам Сухам упершыню ў гісторыі клюбу сталі чэмпіёнамі краіны. У наступным сэзоне, не зважаючы на тое, што «Мастасталь» дакрочыў да фіналу лігі, ён ня здолеў абараніць чэмпіёнскі тытул і быў вымушаны аддаць належнае АЗС. У тым жа годзе каманда таксама дэбютавала ў Лізе чэмпіёнаў, дзе «Мастасталь» заняла апошні радок у сваёй групе і ня выйшла ў паўфінал. З Вальдэмарам Успанялым на трэнэрскай пасадзе клюб стаў дамінуючай сілай у лізе, выйграўшы 4 чэмпіянаты Польшчы запар (2000, 2001, 2002, 2003) і тры Кубкі Польшчы (2000, 2001, 2002). Гэты час часта называюць залатым векам «Мастасталі». Пасьля чарговай перамогі ў чэмпіянаце ў 2003 годзе «Мастасталь» ня здолела ўтрымаць двух гульцоў нацыянальнай зборнай, то бок Сэбастыян Сьвідэрскі пастанавіў пакінуць клюб і працягнуць кар’еру ў Італіі, а Павал Папке далучыўся да клюбу-суперніка з Ольштына. Сышоў з каманды і трэнэр Успанялы.

З гэтага часу вынікі каманды пагоршыліся, яны больш не разглядаліся як фаварыты турніру. Перад сэзонам 2007—2008 гадоў група Азоты стала асноўным акцыянэрам клюбу і адначасна выратавала яго ад банкруцтва. Каманда пачала сэзон пад назвай ЗАКСА. У 2016 годзе пачалася другая залатая сэрыя клюбу, цягам наступных чатырох гадоў ЗАКСА была пераможцам рэгулярнага сэзону і тройчы гуляла ў фінале лігі. За гэты час дружына таксама двойчы выйгравала Кубак Польшчы, а ў сэзоне 2017—2018 гадоў гуляла ў Фінале чатырох Лігі чэмпіёнаў. У 2021 годзе каманда ўпершыню ў гісторыі стала пераможцам Лігі чэмпіёнаў, паўтарыўшы гэты вынік яшчэ два разы запар.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Польскія валейбольныя клюбы
Праект Варшава

**Праект** () — польскі валейбольны клюб з Варшавы. Быў заснаваны ў 1954 годзе як каманда варшаўскай Палітэхнікі.

## Гісторыя
Клюб «Палітэхніка» быў заснаваны ў 1954 годзе ў складзе аднайменнага спартовага клюбу. Каманда амаль пяцьдзясят гадоў спаборнічала толькі ў найніжэйшых дывізіёнах чэмпіянату Польшчы, пакуль не атрымаў павышэньне ў Плюс-лігу, дэбютаваўшы ў элітнай лізе ў сэзоне 2003—2004 гадоў, але асаблівых вынікаў бракавала. У 2005 годзе клюб стаў незалежным ад спартовага таварыства, пачаўшы працаваць як акцыянэрнае таварыства. У сэзоне 2011—2012 гадоў каманда ўпершыню ўзяла ўдзел у эўрапейскіх спаборніцтвах, згуляўшы ў Кубку выкліку, дзе адразу дакрочыла да фіналу, саступіўшы ў вырашальнай гульні ў залатым сэце чанстахоўскай камадзе АЗС. Пасьля году супрацы з кампаніяй Onico клюб зьмяніў назву, узяўшы імя «Аніка», то бок назву свайго спонсара. У сэзоне 2018—2019 гадоў варшаўцы ўпершыню прабіліся ў фінал айчыннага чэмпіянату, зазнаўшы там паразу ад клюбу ЗАКСА. У 2019 годзе клюб перажыў час нявызначанасьі праз банкруцтва галоўнага спонсара. Выратаваньне стала супраца з паліўным канцэрнам Орлен, у выніку чаго каманда была пераназваная ў «Праект». У сэзоне 2023—2024 гадоў польскі клюб упершыню ўзяў трафэй, якім стаў эўрапейскі Кубак выкліку.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Польскія валейбольныя клюбы
Хлярыд амонію

**Нашатыр**, **хлярыд амонію**, NH4Cl — неарганічнае хімічнае злучэньне, соль, утвараемая ў выніку ўзаемадзеяньня аміяку і яго злучэньняў з салянай кісьляй і яе солямі. Белае крышталічнае рэчыва, або дробнакрышталічны парашок, салёны на смак, не мае паху. Крыху гіграскапічны Добра раствараецца ў вадзе. Субліміруецца пры 338°C . Зарэгістраваны ў якасьці харчовага дадатку E510.

## Хімічныя ўласьцівасьці
Рэагуе з лугамі з вылучэньнем аміяку:

: NH4Cl + KOH -> KCl + H2O + NH3 ^.

Зь нітратам серабра рэагуе з асаджэньнем хлярыду серабра:

: NH4Cl + AgNO3 -> AgCl v + NH4NO3.

Рэагуе зь нітрытам натрыю пры награваньні з утварэньнем хлярыду натрыю, азоту і вады:

: NH4Cl + NaNO3 -> NaCl + N2 ^ + H2O.

## Атрыманьне
У прамысловасьці хлярыд амонію атрымліваюць як пабочны прадукт атрыманьня гідракарбаната натрыю па метадзе Сольвэ. Матачны раствор упарваюць да вылучэньня крышталёў хлярыду амонію.

: NH3 + H2O + CO2 + NaCl -> NaHCO3 + NH4Cl.

У лябараторыі хлярыд амонію звычайна атрымліваюць узаемадзеяньнем аміяку з салянай кісьлай:

: NH3 + HCl -> NH4Cl.

## Выкарыстаньне
Хлярыд амонію выкарыстоўваецца ў якасьці азотнага ўгнаеньня, у лябараторнай практыцы зь ільдом дае ахладжальную сумесь, якая можа забясьпечыць тэмпературу да -20°C. У харчовай прамысловасьці ў якасьці дадатку Е510 прымяняецца пры вытворчасьці мукі як загушчальнік і эмульгатар, пры вытворчасьці вінаў, лякрыцы, як прыправа да рыбы. У медыцыне вядомы як нашатыр, выкарыстоўваецца для ўзмацненьня дыўрэтыкаў, як замена нашатырнаму сьпірту і інш.

## Крыніцы

Катэгорыя:Хлярыды
Катэгорыя:Харчовыя дабаўкі