open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Раган

**Раган** (*Ракан*), **Роган** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Раган (Raganus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -раг- (-рэг-) / раган- (імёны ліцьвінаў Рагла, Рагін, Рагвалод; германскія імёны Ragilo, Ragenus, Ragvald) паходзіць ад гоцкага raginon 'гаспадарыць, судзіць, выракоўваць', ragin 'вырак'

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Regnołt (Regnoldus, Regnaldus, Reginaldus)

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Rakony trzi człowieki* (1422 год паводле выпісу 1618 году); *его милости Анны Рокгановичовны законницы и старшой монастыра паненъ законныхъ рекгулы светого Базылего при церкви светого Духа у Вильн* (23 студзеня 1671 году); *Stanisław Ragon… Rogon* (6 студзеня 1700 году); *Raganiszki* (1744 год).

## Носьбіты
У 1905 годзе існаваў фальварак Раганішкі ў Лынтупскай воласьці.

На гістарычнай Лідчыне існуе вёска Раганічы.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Родэлін

**Родэлін** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Родэлін або Ротэлін (Hrodelin, Rothelin) — імя германскага паходжаньня.  Іменная аснова -грод- (-род-, -руд-) (імёны ліцьвінаў Рудалт, Родмант, Эйруд; германскія імёны Rudolt, Rodemund, Eirodus) паходзіць ад гоцкага hroþ 'слава, перамога'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Rudelin.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Rodelin, Sienko a Thomass Nosewiczy* (1558 год)

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Санель

**Санель** (*Саніль*), **Сяніла** (*Сенель*), **Сініла** (*Сініль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Саніла або Сяніла (Sanilo, Senilo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сан- (сен-), магчыма, паходзіць ад гоцкага *swans 'лебедзь'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Петель Сенелевичъ*, *Стецько Сенелевичъ… Яцъко Сенелевичъ… Якубъ Сенелевичъ* (1528 год); *[[Мардас|Mordas]] Sanieliewicz* (1558 год); *Józef Żynielewicz* (7 лютага 1780 году); *David Senełowicz* (XVIII ст.).

## Носьбіты
* Пецель, Стэцка, Яцка і Якуб Сянелевічы — ваўкавыскія баяры, якія ўпамінаюцца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году
* Яўсей Сінілевіч — жыхар мястэчка Начы (каля Чашнікаў), які ўпамінаецца ў 1632 і 1633 гадох

Саналевіч (Sanalewicz) і Санілевіч (Sanilewicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У канцы XVIII ст. на гістарычнай Аршаншчыне адзначаўся шляхецкі род Сінілаў.

На гістарычнай Меншчыне існуе вёска Сіняло.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Нацыянальная дзяржава

**Нацыянальная дзяржава** — гэта дзяржава, утвораная пэўнай нацыяй, якая жыве ў межах сваёй этнічнай тэрыторыі, у выніку рэалізацыі ёю асноўнага права на палітычнае самавызначэньне, якая забясьпечвае належныя ўмовы дзеля захаваньня і разьвіцьця здабыткаў гэтай нацыі і для ўзаемаўзбагачэньне і разьвіцьця ўсіх нацыяў, этнасаў, якія пражываюць у гэтай дзяржаве. 

Нацыя ёсьць найвышэйшай каштоўнасьцю, галоўнай крыніцай улады і вызначае сацыяльна-палітычную сыстэму такой дзяржавы. Ідэалам нацыянальнай дзяржавы ёсьць монаэтнічная дзяржава, дзе пераважная большасьць грамадзянаў належыць да аднаго карэннага этнасу і выкарыстоўвае адзіную знакавую сыстэму, зразумелую ўсім выхадцам з гэтай нацыі: мову, культуру, звычаі, стэрэатыпы, сыстэму каштоўнасьцей ды іншае.

Згодна з дакумэнтамі ААН і ЮНЭСКА нацыянальная дзяржава — гэта такая дзяржава, у якой тытульны народ складае 67% насельніцтва.

Канцэпцыя нацыянальнай дзяржавы мае цесныя повязі з разьвіцьцём нацыяналізму ў Эўропе XVII—XVIII стагодзьдзяў, каляніялізмам і нацыянальна-вызвольнымі рухамі XIX — першай паловы XX стагодзьдзяў. У XX стагодзьдзі нацыянальныя дзяржавы сталі асноўнымі формамі дзяржаўнай арганізацыі сьвету; яны замянілі дынастычныя і клясавыя дзяржавы Сярэднявечча.

Нацыянальным дзяржавам часта супрацьстаяць наднацыянальныя ўтварэньні імпэрскага-інтэгральнага тыпу, такія як імпэрыі мінулага — СССР і г. д. У канцы XX стагодзьдзя прадказваўся заняпад нацыянальных дзяржаваў, аднак распад СССР паказаў супрацьлеглае. У большасьці міжнародных арганізацыяў менавіта нацыянальная дзяржава выступае асноўнай палітычнай адзінкай ва ўсіх міжнародных працэсах.

## Крыніцы

Катэгорыя:Паліталёгія
Катэгорыя:Дзяржава
Катэгорыя:Нацыяналізм
Захад (неадназначнасьць)

**[[Захад]]** — адзін з чатырох асноўных бакоў сьвету.

* «Захад» — жылы раён у Менску.
* «Захад» — сумесныя беларуска-расейскія вучэньні:
** «Захад-2009», «Захад-2013», «Захад-2017» і «Захад-2021».
* «Захад» — апэратыўнае аб’яднаньне Сухапутных войскаў Узброеных сілаў Украіны.
* Дзікі Захад — назва тэрыторыі ЗША, якая ў другой палове XIX стагодзьдзя не ўваходзіла ў склад краіны.
* Дэканат Горадня-Захад — дэканат Гарадзенскай дыяцэзіі.
Сындром Мартына Ідэна

**Сындро́м Ма́ртына І́дэна** ці **сындро́м дасягне́ньня мэ́ты** — паталягічны стан чалавека, які ўзьнікае й разьвіваецца ў выніку дасягненьня запаветнае мары. Сваю назву атрымаў у гонар аднайменнага рамана Джэка Лёндана, дзе галоўны герой, прайшоўшы доўгі й цяжкі шлях да сваёй мары, упадае ў дэпрэсію й канчае жыцьцё самагубствам.

Сындром выяўляецца ў выніку завышаных чаканьняў, а таксама зьнясіленьня нэрвовае сыстэмы, што й прыводзіць да сьмерці.

## Гісторыя

Гэтае захворваньне атрымала сваю назву ў гонар галоўнага пэрсанажа рамана Джэка Лёндана. *Мартын Ідэн* прайшоў цярністы шлях ад анікому непатрэбнага марака да ўсімі вядомага й багатага пісьменьніка. Ён дамагаўся сваёй мэты не адзін год, а калі дасягнуў яе, запаў у глыбокую дэпрэсію. Мартын расчараваўся ў жыцьці, паколькі, стаўшы старэйшым і разумнейшым, наблізіўшыся да сваёй запаветнай мары, ён страціў веру ў людзей, веру ў дабро й справядлівасьць, тым самым увесь навакольны сьвет страціў для яго фарбы. Усё гэта выклікала дэпрэсію, а як вынік прывяло да суіцыду.

Вядома, што пэрсанаж Мартына Ідэна зьяўляецца аўтабіяграфічным, бо шматлікія падзеі ў яго жыцьці апісваюць шлях самога Джэка Лёндана.

## Прычыны фармаваньня сындрому
Узьнікненьне хваробы зьвязана ў збоі працы псыхікі й нэрвовае сыстэмы чалавека. Сымптомы сындрому разьвіваюцца пад уплывам наступных чыньнікаў:

* **Доўгая напруга**, якая ўзьнікае з-за зьнясільваючае працы. Нэрвовая сыстэма высільваецца, таму пасьля доўгачаканага ажыцьцяўленьня мары разьвіваецца абыякавасьць да таго, што адбываецца.
* **Адсутнасьць далейшых плянаў**. Калі засяроджвацца толькі на адной падзеі, то пасьля яе чалавек губляецца, бо ня бачыць сэнсу ў далейшым існаваньні.
* **Занадта высокія чаканьні**, а таксама **маральныя прынцыпы й ідэалы**. Узьвядзеньне мэты ў абсалют непазьбежна прыводзіць да расчараваньня, што падрывае нармальную працу псыхікі.
* **Асаблівасьці вышэйшае нэрвовае дзейнасьці**. Разьвіцьцё падобных паталягічных станаў многія лекары зьвязваюць з характарам чалавека. Мэлянхалічныя альбо, наадварот, халерычныя асобы схільныя цяжэй пераносіць узрушэньні.
* **Досыць доўгі шлях да дасягненьня пастаўленага выніку** й **шматлікія разумовыя й фізычныя нагрузкі**. Псыхіка й нэрвовая сыстэма не вытрымліваюць такога працяглага й зьнясільвальнага ціску, што прыводзіць да глыбокае дэпрэсіі й суіцыдальнае ідэацыі.

Дыягнаставаць апісаны сындром і выхад зь яго можа толькі дасьведчаны псыхоляг-практык. Гэты дэпрэсіўны стан разьвіваецца вельмі дынамічна.

## Глядзіце таксама
* Сындром
* Джэк Лёндан

## Крыніцы

Катэгорыя:Псыхалёгія
Катэгорыя:Нэрвовая сыстэма
Джон

Назву **Джон** маюць:

* Джон — мужчынскае імя
* Джон Палей — амэрыканскі празаік, эсэіст, драматург, публіцыст беларуска-габрэйскага паходжаньня
* Джон Макгін — шатляндзкі футбаліст
* Джон Кух Адамз — брытанскі матэматык і астраном
* Пітэр Джон Мэё — ангельскі мовазнавец-славіст
* Джон Дос Пасас — амэрыканскі пісьменьнік партугальскага паходжаньня
* Джон Бонэм — ангельскі барабаншчык, удзельнік Led Zeppelin
* Джон Калтрэйн — амэрыканскі джазавы музыка
* Джон Літаў — адзін з ангельскіх першадрукароў, заснавальнік друкарні ў Лёндане.
* Джон Баньян — ангельскі прапаведнік
* Джон Болтан — амэрыканскі дыплямат і юрыст
* Джон Раскін — брытанскі крытык, пісьменьнік, мастак, тэарэтык архітэктуры і грамадзкі дзеяч
Явалод

**Явалод**, **Яўлад**, **Евалт** (*Овальт*, *Овэльт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Явалод — імя германскага паходжаньня, якое зьвязваюць з паўночнагерманскім імём Hávaldr. Таксама адзначалася старажытнае германскае імя Ewald (Avald). Іменная аснова еў- (аў-) (імёны ліцьвінаў Явіл, Явільт, Явірт; германскія імёны Avila, Evilda, Ewert) паходзіць ад гоцкага aiws 'час, эпоха' або стараверхненямецкага ewi, eo 'закон', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральт, Левалт, Рамвольт; германскія імёны Gerwald, Lewolt, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

У Польшчы XVI—XVII стагодзьдзях адзначаліся прозьвішчы Awold, Ewaldt, Ewaldowa (жаночае).

У ваколіцах Мэмэлю бытавала прозьвішча Ewald. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *во Оугры Яволодоу и Ярополкоу… Ярополкоу и яволодоу в Галичи* (Галіцка-Валынскі летапіс); *послаша Яволода, боярина Володимеря* (Наўгародзкі чацьверты летапіс); *служъба Евладовых: Михеи, а сыновъ его 2 — Иванъ, Тишъко* (каля 1492 году); *Гринь Яновичъ зъ Евладовъщины*, *Тихонъ Мацковичъ з дому Евладовщизны… Евладъ Прохновичъ Буйко… Андрей Кондратовичъ з дому Евладовщизны* (1567 год); *Owaltówna* (1723 год); *Elżbieta Jewałt* (1803 год).

## Носьбіты
* Явалод — галіцкі баярын, які ўпамінаецца ў 1209 і 1211 гадох
* Явалод — смаленскі баярын князя Ўладзімера Рурыкавіча (1187—1239)
* Оўлад — веніцкі зямянін, які ўпамінаецца ў 1507 годзе

Овэльты (Owelt) і Овэльты-Авільскія (Owelt-Owilski) гербу Кетліч — літоўскія шляхецкія роды.

Зь імём Явалод як вытворным ад германскага (паўночнагерманскага) імя Ávaldr (Avald) зьвязваюць назву вёскі Яўладавічаў на гістарычнай Случчыне.

## Глядзіце таксама
* Ава
* Вальда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Джозэф

Назву **Джо́зэф** маюць:

* Джозэф — мужчынскае імя
* Джозэф Рабінэт Байдэн — палітык ЗША
* Джозэф Ўітэкер — брытанскі батанік
* Джозэф Пікфард — ангельскі архітэктар
* Джозэф Джон Томсан — ангельскі фізык
* Джозэф Конрад — брытанскі пісьменьнік і публіцыст польскага паходжаньня
* Джозэф Страт — ангельскі філянтроп
* Джозэф Ёба — нігерыйскі футбаліст
* Джозэф Ротблат — брытанскі фізык і радыёбіёляг
* Джозэф Остын Чэмбэрлэн — ангельскі дзяржаўны і палітычны дзяяч
* Джозэф Мускат — мальтыйскі палітык-лейбарыст
* Джозэф Гэнры — фізык ЗША, першы сакратар Сьмітсанаўскага інстытута
* Джозэф Райт (мастак) — брытанскі жывапісец
Бацькаўшчына

***', ***' — філязофскае паняцьце, якое азначае краіну паходжаньня пэўнага народу, а ў вузейшым сэнсе — родны край, месца нараджэньня асобы або месца паходжаньня ейных продкаў, сям’і (малая радзіма). Часта паняцьце *бацькаўшчына* таксама мае эмацыйны падтэкст, які падразумявае, што асоба адчувае да бацькаўшчыны асаблівае, сакральнае пачуцьцё, якое злучае любоў і адчуваньне патрыятызму. У такім разе на пісьме гэта пазначаецца напісаньнем зь вялікай літары: «Бацькаўшчына, Айчына».

Тэрмін «бацькаўшчына» ня ёсьць юрыдычным паняцьцем, а адносіцца выключна да чалавечых пачуцьцяў. У праве выкарыстоўваюцца тэрміны нацыянальнасьць і грамадзянства, а таксама месца нараджэньня, месца пражываньня і месца рэгістрацыі.

## Этымалёгія
Паняцьце «бацькаўшчына» («зямля бацькоў» ад бацькі) шырока распаўсюджанае ў індаэўрапейскіях мовах: беларускае слова сэмантычна адпавядае словам у шматлікіх іншых славянскіх мовах (, , ; таксама ў раманскіх мовах вытворным ад  (адкуль паходзіць тэрмін патрыятызм), а ў германскіх яму адпавядаюць  й ). У шэрагу моваў існуюць таксама сынонімы, утвораныя ад слова «маці» (, ) або са значэньнем «родныя, свае мясьціны» (, , ,  і да т. п.).

## Мінуўшчына
У даваенным Савецкім Саюзе слова «Бацькаўшчына» () было непажаданым, бо атаясамлівала з «царом-бацькам». Пасьля  Восіпа Сталіна 3 ліпеня 1941 року «бацькаўшчына» і «радзіма» сталі выкарыстоўвацца нароўні.

У нацысцкай Нямеччыне слова Vaterland 'айчына, зямля бацькоў' (у адрозьненьне ад Heimat 'радзіма') шырока выкарыстоўвалася ў прапагандзе, а пазьней і ў контрапрапагандзе хаўрусьнікаў. У кнізе Адольфа Гітлера «Mein Kampf» такія словы, як нацыя, народ, мараль, закон, вайна, ворагі, ахвяра, крывя, сьмерць фігуруюць побач з «Бацькаўшчынай», а не «Радзімай». У выніку само слова Vaterland, а нават і адпаведнае ангельскае *fatherland* атрымала нацысцкія канатацыі, і пасьля Другой сусьветнай вайны ў ангельскай мове ў нэўтральным кантэксьце пераважна ўжываецца слова *homeland*. У нямецкай жа мове такога ня сталася, і слова Vaterland двойчы згаданае ў сучасным гімне Нямеччыны.

## Крыніцы

## Літаратура
* Батьківщина // Мала енциклопедія етнодержавознавства / Інститут держави і права ім. В. М. Корецького НАН України, Упорядник Юрій Іванович Римаренко [та ін.]. — Київ: Генеза, : Довіра, 1996. — 942 с — С. 21—22.

Катэгорыя:Патрыятызм
Катэгорыя:Сацыяльная філязофія
Катэгорыя:Этналёгія
Катэгорыя:Палітычная геаграфія
Ляк

**Ляк**, **сургу́ч** — памаляваная топкая сумесь, якая складаецца з цьвёрдых смолаў і напаўняльнікаў ды выкарыстоўваецца для гермэтызацыі разнастайных ёмістасьцей (галоўным чынам бочак і бутэлек у віннай прамысловасьці) і нанясеньня рэльефных пячатак на паштовыя пасылкі (лісты, пакункі, бандэролі, пасылкі й інш.).

## Этымалёгія
Беларускае слова «сургуч» запазычанае, найхутчэй, з цюрскіх моваў (параўнайце ), таксама  «квач для намазваньня патэльні» і surgač — «фарбавальнае рэчыва для мацаваньня ляза нажа да дзяржальна»).

У шматлікіх эўрапейскіх мовах слова, якое азначае ляк, літаральна перакладаецца як «воск для запячатваньня» (напрыклад, ,  або *«Siegellack»*, , ).

Катэгорыя:Паштовыя капэрты
Катэгорыя:Пакавальныя матэрыялы
Катэгорыя:Пячаткі
Катэгорыя:Сфрагістыка
Сьпіс кірылічных літар

Гэты артыкул — **сьпіс кірылічных літар**. кірылічныя літары для гэтага сьпісу — сымбалі, закадаваныя ў стандарце Unicode, якія маюць уласьцівасьць пісьма «Кірыліца» й агульную катэгорыю «Літара».

Літары, якія прадстаўленыя выявамі не ўключаны ў Юнікод, іх немагчыма вывесьці на экран як кампутарны сымбаль за выключэньнем тых выпадкаў, калі яны могуць быць заменены на падобныя па напісаньні.

## Беларускі альфабэт

## Літары, якія не ўваходзяць у беларускі альфабэт
### Літары пашыранай кірыліцы

## Літары з дыякрытычнымі знакамі
### А

### Шва

### В

### Г

### Д

### Е

### Е ўкраінская

### Ж

### З

### И

### І

### К

### Л

### М

### Н

### О

### П

### Р

### С

### Т

### У

### Х

### Ш

### Од

### Ч

### Цьвёрды знак

### Ы

### Яць

### Э

### Ю

### Я

### Іжыца

## Лігатуры

## Зводныя табліцы
### Кірыліца

### Архаічная кірыліца

## Параўнаньне кірылічных альфабэтаў
Рымбальд

**Рымбальд** — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Рымбальд або Рымбольд (Rimbald, Rimbold) — імя германскага паходжаньня.

На бытаваньне гэтага імя сярод славянаў зьвяртае ўвагу гісторык Павал Урбан у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны».

## Носьбіты
* Рымбальд — нобіль, які ў 1234 годзе засьведчыў грамату князя Заходняй Памараніі Барніма
* Рымбальд — канцлер князёў Польшчы і Сылезіі Баляслава і яго брата Генрыка, які ўпамінаецца ў 1247 годзе 

## Глядзіце таксама
* Рым
* Бальд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Шаўчук

**Шаўчу́к**&nbsp;— беларускае і ўкраінскае прозьвішча, утворанае ад прафэсіі *[[шавец]]*. Вядомыя носьбіты:

* Валеры Шаўчук ( 1939)&nbsp;— украінскі пісьменьнік.
* Вячаслаў Шаўчук ( 1979)&nbsp;— украінскі футбаліст.
* Сьвятаслаў Шаўчук ( 1970)&nbsp;— архіяпіскап Украінскай грэка-каталіцкай царквы.
* Юры Шаўчук ( 1957)&nbsp;— савецкі і расейскі музыка, паэт, кампазытар.
* Яўген Шаўчук ( 1968)&nbsp;— прыднястроўскі палітык.

## Глядзіце таксама
* Шаўчэнка
Du riechst so gut

«****» () — першы самотнік нямецкага Neue-Deutsche-Härte-гурта Rammstein на іхным дэбютным альбоме ''Herzeleid''.

Рэліз самотніка адбыўся 24 жніўня 1995 году. Песьня апісвае ўнутраныя думкі драпежніка, які палюе на сваю ахвяру. Назва сынглу была навеяна «Парфумай» Патрыка Зюскінда, любімым раманам саліста гурта Тыля Ліндэмана.

Самотнік быў перавыпушчаны ў 1998 годзе пад назвай «Du riechst so gut ’98» разам з новым відэакліпам.

Мова песьні — нямецкая. Музыка й словы да яе — Тыль Ліндэман, Рыхард Круспэ, Паўль Ляндэрс, Олівэр Рыдэль, Крыстоф Шнайдэр, Крысьціян Лёрэнц.

## Варыянты выданьня
#### Du riechst so gut (Standard Retail)
Стандартнае выданьне самотніка.

#### Du riechst so gut (Limitiertes Duftdigipack)
Лімітаванае выданьне сынгла ў духмяным дыджыпаку.

#### Riech! box (Very Limited Promo)
Бокс-сэт уключае ў сябе вышэйпаказаны духмяны дыджыпак і парфуму Calvin Klein Obsession.

#### Du riechst so gut (Promo)
Выдаваўся з паметкай «[FOR PROMOTION ONLY]» і ўключаў у сябе спэцыяльную вэрсію песьні «Du RIECHST so gut» і дэма «Das alte Leid», пад назвай «Hallo Hallo».

## Відэакліп
Першы відэакліп для «» выйшаў у 1995 годзе і ўяўляў сабой выкананьне кампазыцыі Тылем Ліндэманам на белым фоне, зь зьменлівым плянам на чальцоў гурта, дабермана й кветку гербера, які таксама намаляваны на вокладцы музычнага альбома .

Акрамя гэтага ў кліпе прысутнічалі акуляры, вядомыя як «», якія пазьней зьяўляюцца ў відэакліпе «Ohne dich».

## Сьпіс кампазыцыяў
Сьпіс кампазыцыяў на самотніку:

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Самотнікі 1995 году
Катэгорыя:Самотнікі Rammstein
Seemann

«****» () — другі самотнік нямецкага Neue-Deutsche-Härte-гурта Rammstein на іхным дэбютным альбоме .

Песьня была выдадзеная 8 студзеня 1996 году. Мова песьні — нямецкая. Музыка й словы да яе — Тыль Ліндэман, Рыхард Круспэ, Паўль Ляндэрс, Олівэр Рыдэль, Крыстоф Шнайдэр, Крысьціян Лёрэнц.

## Відэакліп
У відэакліпе ўдзельнікі Rammstein спрабуюць выцягнуць карабель зь пяску, пакуль Тыль стаіць на палубе й сьпявае.

Кліп здымалі ў Гамбургу, у закінутым доку. Акрамя чальцоў гурта ў кліпе зьнялася Ганна Мінеман.

## Сьпіс кампазыцыяў
Трэкліст да самотніка:

## Цікавыя факты
* Фінскі гурт Apocalyptica запісаў кавэр на песьню «Seemann», які ўвайшоў у іхны альбом *[[Reflections]]*. Таксама кавэр быў выпушчаны разам з самотнікам 6 кастрычніка 2003 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Самотнікі 1996 году
Катэгорыя:Самотнікі Rammstein
Маніла (імя)

**Маніла** (*Маніль*, *Манель*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Маніла, пазьней Манэль (Manila, Mannila, Mannel) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -ман- (імёны ліцьвінаў Мангерд, Дзерман, Есьман; германскія імёны Mangerðr, Derman, Esmann) паходзіць ад гоцкага manna, германскага man 'чалавек'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *на бояръ господарьскихъ… а Пашка Маниловича* (1 кастрычніка 1539 году); *Хома Маниловичъ* (1563 год); *wieś Boczeczniki… Andrzey Manel* (31 жніўня 1789 году); *Antoni Manielewicz* (10 лютага 1791 году); *Adam Maniło* (1821 год).

## Носьбіты
* Пашка Манілавіч — гарадзенскі баярын, які ўпамінаецца ў 1539 годзе

Маніловічы — літоўскі шляхецкі род.

Манэль (Manel) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мат (імя)

**Мат** (*Меда*, *Мядзь*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Мата або Мада, пазьней Мат або Мэта (Matto, Mato, Mado, Math, Metto) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -мат- (-мад-, -мед-) паходзіць ад гоцкага maþa 'добры, пачэсны'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Мадзейка (Мадзека, Мядзейка, Медзіка, Мацейка), Медзел, Медзін, Матывік, Медвін, Матар, Медгін (Метгін), Медрык (Метрык). Адзначаліся германскія імёны Madacho (Mädecke, Maticke), Mädel (Madelo), Meddin, Matouigius (Mathwig, Medovicus), Medwinus, Matter, Matgen, Mederic (Metrick).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Meder (Meider, Meidir), Medard.

У Прусіі бытавалі імёны: *Mede* (1379 і 1380 гады), *Medeke / Medike / Matteyke* (1335, 1409 і 1412 гады), *Medun*, *Medithe / Medete* (1347 і 1388 гады).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *nobilis viri de [[Памэзанія|Pomesania]] qui dicebatur Matto* (Хроніка Прускай зямлі); *Станислав Мядевич* (1528 год); *дворецъ з людми и земълями в [[Троцкі павет|повете Троцъком]]… Матъ [[Берташ|Бертошевичъ]]* (8 верасьня 1537 году); *Матъ Кгрикгович… Матъ [[Мажэла|Можулевич]]* (30 ліпеня 1545 году); *Матъ Хведевичъ* (1563 год); *Лавърынъ Мядевичъ* (1565 год); *Петръ Матовичъ* (1567 год); *людеи тяглых… Ромеиковичъ з Матом* (3 красавіка 1583 году); *в ыменичу его [[Майшагола|Мойшакгольском]]… подданных служба, то есть: Ян Амброжеевичъ [[Лодар]]ович зъ жоною, зъ сынми двема — Мисем а Павломъ, а дочкою [[Ядвіга|Едвигою]], пол служ’бы. А Юр’и Матовичъ Лодаровичъ ковал зъ жоною и братя его Станислав, Адам Матовичы и четверты брат их Янъ Матович* (15 лістапада 1603 году); *we wsi Kobielach — osocznikow 12… Ławruk Matowicz* (1641 год); *Marcina Matowicza* (31 траўня 1692 году).

## Носьбіты
* Станіслаў Янавіч Матовіч — расенскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1583 годзе

Матовічы — прыгонныя зь вёсак Борцяў і Якубішкаў (Ашмянскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Мядзевічы (Miadziewicz) — прыгонныя зь мястэчка Жыжмараў, якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Мадзевічы (Madzewicz) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

У 1905 годзе існавала вёска Мацішкі ў Гадуціскай воласьці.

Матышкен (*Mattischken*) — былая вёска каля Рагніту ў Прусіі.

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Матышкі.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Мануэль Эстэба

**Мануэль Эстэба Гальега** () (Гішпанія, Каталёнія, 17 красавіка 1941 &mdash; Барсэлёна, 4 лютага 2010) — гішпанскі кінарэжысэр.

## Жыцьцяпіс
Мануэль Эстэба быў сынам Ісідра Эстэба Санахуджа, прадзюсара і прадаўца кіно. Ва ўзросьце 8 гадоў ён пайшоў вывучаць жывапіс у Барсэлонскае школе мастацтваў і рамёстваў. Празь дзесяць гадоў ён праводзіў розныя выставы ў Барсэлоне, Матара, Маёрцы і Мадрыдзе. У гішпанскае сталіцы ён вывучаў філясофію і літаратуру. Пазьней ён прысьвяціў сябе тэатру, дзе быў паручнікам рэжысэра ў розных кінарэжысэраў, такіх як Антонія Сантылян, Лядыслава Вайда, Хасэ Марыя Элярыета, Тулія Дэмікелі і Лявон Клімоўскі. Ён увайшоў у кантакт зь кіно як заслужаны, працяглы і памочнік дырэктара. Ён таксама быў сцэнарыстам і выканаўчым прадзюсарам некаторых фільмаў. Як рэжысэр зьняў больш за дзясятак фільмаў, у тым ліку некалькі эратычных стужак і парнаграфічных карцінаў.

## Сьпіс карцінаў
* 1967. *Прывітаньне, спадар Бог*
* 1969. *Злазь, страляюць*
* 1970. *Дваццаць крокаў да сьмерці*
* 1972. *Вяроўка на досьвітку*
* 1972. *Гісторыя жахаў* (у галоўных ролях Браты Калятрава)
* 1973. *Калятравы супраць імпэрыі каратэ*
* 1975. *Абуджэньне пачуцьцяў*
* 1977. *Прывід (За канцом свету)*
* 1978. *Сэкс-пастка*
* 1980. *[[Злыя й голыя|Злосныя й голыя]]*
* 1981. *Крывавы сэкс*
* 1981. *Порна або экстрэмальная сітуацыя*
* 1983. *The E.T.E. and the Oto* (у ролях Браты Калятрава)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Мануэль Эстэба на БЗФІ
Злыя і голыя

***Злыя й голыя*** ()&nbsp;— кіно гішпанскага кінарэжысэра Мануэль Эстэба. Зьмест стужкі быў заснаваны на карціне «Забава на сьмерць».

## Сюжэт

Стары пісьменьнік Хуан (яго грае Джэк Тэйляр) мае пасьпяховую кар’еру і добрую сям’ю. Аднойчы сям’я адпраўляецца ў падарожжа, а ён застаецца дома. Дзьве прыгожыя дзяўчыны стукаюцца ў яго дзьверы і кажуць, што ў іх зламалася машына. Ён упускае іх і яны яго спакушаюць. Гэта стала для Хуана сьмяротнаю памылкаю.

Хуан казаецца з жанчынамі, а потым засынае. Жанчыны не задаволеныя, бо Хуан&nbsp;— стары мужчына. Ён слабы. Жанчыны пачынаюць кахацца. Хуан сьпіць і ня бачыць гэта. На наступны дзень Хуан раззлаваўся на жанчын, бо яны сьнедаюць і ня хочуць ісьці. Ён крычыць на іх. Жанчыны згадзіліся сесьці ў яго машыну. Хуан адвёз іх у местах. Яны рассталіся. Хуан чытае казаньне ў сьвятліцы і спамінае ноч з жанчынамі і іх каханьне. У той жа час жанчыны гуляюць па вуліцах горада. Жанчыны заходзяць у рэстарацыю і знаёмяцца зь дзьвюма мужчынамі. Жанчыны і два мужчыны ідуць у дом і разам кахаюцца.

Хуан вечарам прыехаў да дому. Жанчыны тут дома. Ён зьдзіўлены, а яны б’юць яго і пачынаюць біць посуд, рваць адзеньне. Хуана зьвязваюць і зьдзекваюцца. Да дому прыйшоў знаёмы Хуана, але яго жанчыны забіваюць. Потым жанчыны мацаюць сябе, а потым голыя плаваюць у плывальні. Жонка Хуана звоніць да дому, але Хуан зьвязаны і не адказвае. Жонка спужалася і рашыла ехаць дамоў. Пасьля забойства жанчыны рашыў бяжаць. Яны выехалі на машыне, але папалі ў здарэньне.

## Вонкавыя спасылкі
* Кіно ў сеціве
* Мануэль Эстэба

Катэгорыя:Фільмы на гішпанскай мове
Катэгорыя:Гішпанскія эратычныя фільмы
Парнаграфія ў сеціве

**Парнаграфія ў сеціве** — любая парнаграфія, даступная празь сеціва, у асноўным праз вэб-сайты, FTP-злучэньні, аднарангавы абмен файламі. Большая даступнасьць Сусьветнай павуціны з канца 1990-х гадоў прывяла да паступовага росту інтэрнэт-парнаграфіі, выкарыстаньне якой сярод падлеткаў і дарослых з тых часоў становіцца ўсё больш папулярным.

У 1995 годзе Дані Эш стварыў свой мабыць першы порнасайт, лічыцца адным з самых ранніх парнаграфічных інтэрнэт-сайтаў. У 2012 годзе, паводле ацэнак, агульная колькасьць парнаграфічных вэб-сайтаў склала амаль 25 мільёнаў, што складае каля 12% ад усіх сайтаў. У 2022 годзе агульны аб'ём парнаграфічнага зьместу, даступнага ў Інтэрнэце, ацэньваўся ў больш за 10 000 тэрабайт. Два парнаграфічныя вэб-сайты з найбольшым доступам — Іксвідэа і Порнгаб.

Існуюць беларускамоўныя порнасайты. Распаўсюджвае неадназначныя відэа Ютуб і Тыкток.

## Глядзіце таксама
* Віртуальны сэкс
* Юпорн

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Плоцевы чын і яго апісаньне

Катэгорыя:Інтэрнэт
Порнгаб

**«Порнгаб»** () — канадзкі порнасайт зь відэа, заснаваны ў траўні 2007 году.

На 2025 год заставаўся дзейным, хоць звыш 90 % яго зьместу выдалілі празь незаконнае разьмяшчэньне відэазапісаў, у тым ліку з растленьнем і згвалтаваньнем прынамсі звыш 20 000 падлеткаў. Належаў канглямэрату «Айля» (раней «Майндгік») . На жнівень 2024 году, быў 16-м па колькасьці наведвальнікаў вэб-сайтам у сьвеце і 1-м вэб-сайтам для дарослых.

## Мінуўшчына
«Порнгаб» быў запушчаны ў Манрэалі, што ў Канадзе, у 2007 годзе. Таксама мае офіс і сэрвэры ў Лімасоле (Кіпр). У сакавіку 2010 году канадзкае прадпрыемства «Майндгік» набыло вэб-бачыну. Сайт заблякавалі ў такіх краінах, як Індыя, Кітай, Філіпіны, Пакістан, Расея, Тайлянд і Шры-Ланка. Сярод іншых прадуктаў ён таксама прапануе VR-порна і штогод праводзіць Порнгаб узгагароды.

[міні|зьлева|[Дэні Дэніелз са знакам Порнгабу ў 2016 годзе.]]
Паступалі паведамленьні пра выпадкі, калі Порнгаб разьмяшчаў запісы сапраўдных згвалтаваньняў. Кампанію крытыкавалі за павольныя або неадэкватныя рэакцыі на некаторыя з гэтых выпадкаў, у тым ліку за разьмяшчэнне голаснага канала Гэрлзпорн, які быў закрыты ў 2019 годзе пасьля судовага працэсу і абвінавачваньня ў сэксуальным гандлі. У сьнежні 2020 года, пасьля допісу ў газэту аб такім зьмесьце, сэрвісы аплаты Mastercard і Кампанія Віза скарацілі паслугі Порнгаб. 14 снежня 2020 года Порнгаб выдаліў усе відэа неправераных карыстальнікаў. Гэта паменшыла зьмест з 13 мільёнаў да 4 мільёнаў відэа. .

Пасьля 2020 году амэрыканская праўніца  (нар. 1982), якая заснавала некамэрцыйную арганізацыю  (Сан-Клемэнтэ, штат Каліфорнія), працягнула расьсьледаваньне незаконнага разьмяшчэньня відэазапісаў на «Порнгабе». У выніку да 2025 году з вэб-бачыны выдалілі 91 % (51 млн) зь 56 млн відэазапісаў. Таксама ўзбудзілі крымінальныя справы наконт відэазапісаў растленьня і згвалтаваньня звыш 20 000 падлеткаў. На пачатак 2025 году 25 судовых разглядаў наконт звыш 300 непаўналетніх ахвяраў згвалтаваньняў на відэа прывялі да асуджэньня на тэрміны да 40 гадоў турмы. Праз гэта большасьць ранейшых рэклямадаўцаў адмовілася разьмяшчасьць сваю рэкляму на сайце.

У 2024 годзе вэб-бачыну заблякавалі ў 16 зь 50 штатаў ЗША з 1/3 насельніцтва краіны, у тым ліку ў 2-м і 3-м, 9-м і 12-м найбольшых штатах паводле насельніцтва — Тэхасе і Флорыдзе, Паўночнай Караліне і Вірджыніі.

## Глядзіце таксама
* Порн24.анляйн
* Юпорн

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Апісаньне плоцевага чыну

Катэгорыя:Вэб-сайты, якія зьявіліся ў 2007 годзе
Катэгорыя:Порнасайт
Катэгорыя:Эканоміка Квэбэку
Катэгорыя:Манрэаль
Катэгорыя:Інтэрнэт-цэнзура
Смаржок

**Смаржок** — род сумчатых грыбоў-дыскаміцэтаў.

Сапратрофы на глебе ў лясах, на ўзьлесках, высечках і палянах. Вясновыя грыбы, што пладаносяць у красавіку—траўні. Умоўна ядомыя грыбы, што спажываюць пасьля адварваньня і паўгадовай сушкі. Сярод 15 відаў у Беларусі трапляліся круглы (звычайны, ядомы) і стажкаваты (канічны) смаржкі. Пашыраны ва ўмераным поясе Паўночнага паўшар’я і ў Аўстраліі. Іншыя назвы: змаршчок, страчок, вясёлка (весялок, асялок), грыбаў цьвет (глузд), смаршчок і храпач.

## Выгляд
Пладовае цела смаржка шапкавае. Сеткава-ячэістая шапка пустая ўнутры, а ўнізе прырослая да ножкі. У круглага смаржка шара- або яйцападобная шапка жаўтавата-бураватага або шэра-вохрыстага адценьня з акруглымі ячэйкамі. Стажкаваты смаржок мае выцягнутую, доўгую шапку шакалядна-карычневага адценьня завостраную на верхавінцы з прадаўгаватымі ячэйкамі. Роўная або часам патоўшчаная ля асновы ножка пустая белага або жаўтаватага адценьня. Выцягнута-авальныя, 8-споравыя сумкі знаходзяцца ў ячэйках. Эліпсоідныя, гладкія споры бясколерныя. Ножка мае вышыню 6—15 см і шырыню 2—3 см.

## Віды
* *[[Круглы смаржок]]*. Яйка- або куляватая, пустая шапачка жаўтлява-рудзявага ці шэра-рудога адценьня прамерам 4—8 см з прырослым да ножкі краем і няправільна акругленымі ячэйкамі. Тонкая, далікатная, крохкая мякаць бялявага адценьня з прыемным смакам без асаблівага паху. Цыліндрычная, тонкая, пустая і гладкая ножка бялявага або зьлёгку рудзявага адценьня вышынёй 4—8 см і таўшчынёй 1—2 см. Эліпсоідныя, гладкія зярліцы жаўтлявага адценьня памерам 18—20х10—12 мкм.

* *[[Стажкаваты смаржок]]*. Падоўжана-канічная або вузка-яйкаватая, пустая шапачка карычневага адценьня прамерам 1,5—3 см з прырослым да ножкі краем, укрытая вузкімі падоўжанымі ячэйкамі. Тонкая, далікатная, крохкая мякаць грыба бялявага адценьня без асаблівага паху і смаку. Цыліндрычная, пустая ножка грыба жаўтлявага адценьня вышынёй 2—4 см і таўшчынёй 1—1,5 см. Эліпсоідныя, гладкія зярліцы амаль бясколерныя памерам 18—20х12х14 мкм у парашку становяцца жаўтлявыя.

## Спажываньне

Перад ужываньнем смаржкі адварваюць прынамсі 15 хвілінаў у трохкратным аб'ёме вады, бо ў сырым выглядзе грыбы ўтрымліваюць атрутныя гітрамітрыны. Адвар зьліваюць, а грыбы прамываюць. Есьці іх можна праз 3 месяцы пасьля сушкі. Таксама іх замарожваюць, смажаць і тушаць. Смаржкі ўтрымліваюць вітаміны Д і Д2 (эргакальцыфэрол), а таксама вітаміны групы Б. Ужываньне смаржкоў папярэджвае памутненьне крышталіка вока і мацуе вокавыя цягліцы. Адвар з папярэдне апрацаваных смаржкоў спрыяе працы стаўнікава-кішачнага тракту. Настой з шапачак смаржкоў выкарыстоўваюць пры рэўматызьме.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ядомыя грыбы
Катэгорыя:Грыбы Эўропы
Смаршчок

* **Смаршчок** — адна з назваў грыба смаржок

## Людзі
* Мацьвей Смаршчок (пс. Анатоль Бярозка, Анатоль Рэпкаў-Смаршчок; 1915—2008) — доктар мэдыцыны і беларускі паэт.
Вясёлка (неадназначнасьць)

* **[[Вясёлка]]** — аптычная й мэтэаралягічная зьява пры заломе сьвятла.

## Іншае
* «Вясёлка» — беларускі часопіс для дзяцей;
* Вясёлка — адна з назваў грыба смаржок.
Ундзіла

**Ундзіла** (*Ундзель*, *Унтэль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Ундзіла або Ундзела (Undila, Undela) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гунд- (-унт-) (імя ліцьвінаў Ундэр; германскае імя Untheri) паходзіць ад гоцкага hunds 'сабака' або *hunþs 'здабыча'.

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Ўндзіла (Undziłło).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *miasteczko Abele… Jerzy Undzel* (15 траўня 1567 году); *Vntelowa* (1671—1681 гады); *Magdalena Undziło* (1812 год).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Кінда

**Кінда** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Кінда або Кенда (Chindus, Kindo, Kenda) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -кінд- (-кінт-) паходзіць ад гоцкага і германскага kinds 'дзіцё, род'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Кінціла (Кіндзель), Кіндэр, Вікінт. Адзначаліся германскія імёны Kintilo (Kindel), Kinder, Wikind. 

Адпаведнасьць імя Кінт германскаму імю Chindus сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. 

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Kind.

У Прусіі бытавалі імёны: *Kindeke* (1400 год), *Kyntil* (1357 год), *Kinder* (1400 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Jakow Kinda… Matfiey Kindzicz* (1638 год).

## Носьбіты
* Януш Кінценавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох
* Якаў Кінда і Матфей Кіндзіч — бабруйскія мяшчане, якія ўпамінаюцца ў 1638 годзе

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Веда (часопіс)

«**Веда**» — навукова-літаратурны часапіс. Выдаваўся ў 1951—1954 гадох у Нью-Ёрку на беларускай мове Крывіцкім (Беларускім) Навуковым Таварыствам Пранціша Скарыны. Галоўным рэдактарам быў Ян Станкевіч. Друкаваў гістарычныя, этнаграфічныя, мовазнаўчыя ды іншыя навуковыя матэрыялы. У мовазнаўчых публікацыях друкаваліся пастановы Зборак чысьціні беларускае мовы, разглядалася праўніцкая тэрміналёгія, мова рукапісу «Аль Кітаб» і розных беларускіх плямёнаў, параўноўваліся этнаграфічныя й гістарычныя тэрыторыі Беларусі зь сёньняшнімі межамі. Часапіс зьмяшчаў інфармацыю пра грамадзкае й культурнае жыцьцё беларускага асяродка ў Амэрыцы. У часапісе друкаваліся таксама літаратурныя творы беларускіх эміграцыйных пісьменьнікаў: Уладзімера Клішэвіча, Масея Сяднёва, Уладзімера Сядуры, Янкі Юхнаўца ды іншых. Дадаткам да часапіса ў 1953 годзе выдадзеныя творы Ўладзімера Жылкі ды ўспаміны Кветкі Вітан пра Лявона Дубейкаўскага.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нумары часапісу на Kamunikat.com

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
SADAT

**Міжнаро́дная абаро́нная канса́лтынгавая кампа́нія** () — турэцкая прыватная вайсковая кампанія з штаб-кватэрай у Стамбуле. Першая ў краіне айчынная фірма, якая ладзіць вайсковыя кансультацыі, заснаваная ў 2012 року адстаўным брыгадным генэралам Узброеных сілаў Турэччыны (УСТ) Аднанам Танрывэрдзі. Партыі, апазыцыйныя да ўлады, вінавацяць SADAT у стварэньні прыватнай арміі для прэзыдэнта Рэджэпа Таіпа Эрдагана.

## Склад
Кампанію SADAT Inc. заснаваў 28 лютага 2012 року Аднан Танрывэрдзі з 22 іншымі афіцэрамі Ўзброеных сілаў. Ёю кіруе рада дырэктараў зь пяці чалавек. Цяперашнім старшынём рады ёсьць сын Аднана Мэліг Танрывэрдзі.

Пэрсанал кампаніі налічвае ад 50 да 200 колішніх афіцэраў УСТ розных галінаў і спэцыялізацый.

SADAT мае сястрынскую арганізацыю, ASSAM, якая займаецца больш палітычнымі пытаньнямі.

## Дзейнасьць
Пасьля спробы дзяржаўнага перавароту 15 ліпеня 2016 року прэзыдэнт Эрдаган прызначыў Аднана Танрывэрдзі галоўным вайсковым дарадцам у сваім кабінэце міністраў. Пасьля гэтага пачаліся абвінавачваньні абодвух у карупцыі і ў выкарыстаньні САДАТу ў якасьці «прыватнай аховы» Эрдагана.

Акрамя таго, меркавана САДАТ займаецца вайсковай падрыхтоўкай ісламісцкіх баевікоў у Сырыі, Самалі і Катары, дзе Турэччына мае ўласныя вайсковыя базы ў супрацоўніцтве з урадамі тых краінаў. У 2021 року бос турэцкай мафіі Сэдат Пэкер зьвінаваціў SADAT у пастаўцы зброі джыхадысцкай тэрарыстычнай арганізацыі Фронт ан-Нусра ў Сырыі.

Некалькі разоў сьцьвярджалася датычнасьць САДАТу да ўдзелу ў Другой грамадзянскай вайне ў Лібіі, у тым ліку пастаўках зброі паўстанцам і трэнаваньнях сырыйскіх наймітаў для ўдзелу ў вайне на баку Турэччыны. Пры гэтым турэцкія ўлады адмаўляюць сваю сувязь з САДАТам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Кансультацыйныя ахоўныя кампаніі
Катэгорыя:Прыватныя вайсковыя кампаніі
Катэгорыя:Кампаніі, заснаваныя ў 2012 годзе
Катэгорыя:Рэджэп Таіп Эрдаган
Катэгорыя:Палітычныя рознагалосьсі ў Турэччыне
Катэгорыя:Турэччына ў Грамадзянскай вайне ў Сырыі
Катэгорыя:Канфлікт у Нагорным Карабаху (2020)
Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Лібіі (2014—2020)
Надзея Баранавіцкі раён

«**Надзея**» — беларускі футбольны клюб з Баранавіцкага раёну. Хатнія матчы клюб ладзіць на стадыёне ДЮСШ у Гарадзішчы.

## Гісторыя
Да стварэньня клюбу на стадыёне ў Гарадзішчы некалькі сэзонаў у Другой лізе правёў клюб «Колас-Мэліяратар-Дружба». У 2016 годзе ён адмовіўся ад удзелу ў чэмпіянаце Беларусі і быў расфармаваны. У 2017 годзе Баранавіцкі раён у чэмпіянаце вобласьці прадстаўляў клюб «Жамчужны», але апасьля ўдзелу ў абласным чэмпіянаце ён ня браў.

Клюб «Надзея» быў закладзены ў 2017 годзе пад першапачатковай назвай «Баранавіцкі раён» і спачатку каманда брала ўдзел ў розыгрышах чэмпіянату Берасьцейскае вобласьці. Гэтак у першынстве Берасьцейскае вобласьці ў 2018 годзе дружына спынілася на апошнім 6 месцы ў розыгрышы зоны «Ўсход». Адзіная перамога ў тым сэзоне была здабытая клюбам не на пляцоўкі, то бок баранавіцкаму клюбу была прысуджаная тэхнічная перамога 3:0 над альшанскім клюбам «Новая Прыпяць». Сэзон 2019 году клюб прапусьціў, але ўжо 2020 годзе зноўку вярнуўся ў абласное першынство пад новай назвай «Надзея». Гэтым разам клюб фактычна атрымліваў перамогі амаль у кожным другім хатнім матчы, разграміўшы «Янаў», «Палесьсе» і «Эўраэкспарт», але ў гасьцявых сустрэчах «Надзея» ня здолела зарабіць аніводнага пункту, у выніку апусьціўшыся на апошні 10 радок. Пасьля аб’яднаньня абласных чэмпіянатаў з Другой лігай «Надзея» была накіраваная ў Берасьцейскі дывізіён у зону «Ўсход». Клюб скончыў розыгрыш на 4 месьце ў сваёй падгрупе і двойчы дзякуючы тэхнічнай перамозе над кобрынскім «Атлянтам» заняў выніковы 7 радок у сваім дывізіёне. У 2022 годзе шлях «Надзеі» быў падобны на папярэдні. Гэтак каманда зноўку заняла чацьверты радок у сваёй зоне, але да апошняга мела магчымасьць пераўзыйсьці «Лунінец» і заняць 3 месца, якое б гарантавала ўдзел у абласным плэй-оф. Тым ня менш, у апошняй сустрэчы першага этапу гульцы «Надзеі» саступілі пінскаму «Стэнлесу» зь лікам 10:1. У матчы за 7 месца паводле вынікаў дывізіёну клюб з Баранавіцкага раёну саступіў «Дарагічыну» ў сэрыі пэнальці.

У розыгрышы Кубка Беларусі 2023—2024 гадоў клюб упершыню ў гісторыі здолеў перакрочыць праз першы раўнд, дамогшыся перамогі над «Дарагічнам» у сэрыі пэнальці, але ў наступным раўндзе быў спынены «Новай Прыпяцьцю» як і годам раней.

## Статыстыка
### Чэмпіянат і Кубак Беларусі

## Галоўныя трэнэры
* Ігар Астапчык (да 2021)
* Аляксандар Варанец (з 2021)

## Крыніцы

Катэгорыя:Баранавіцкі раён
Мамейка

**Мамейка** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Мамека (Mamecho) — імя германскага паходжаньня.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *ze wsi Falowa osoczników… Sczepan Momeyko* (1641 год); *Braclaw… Р. Damasus Momeyko* (1754 год).

## Глядзіце таксама
* Маміла

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гейлін

**Гейлін**, **Гайлін**, **Галін** (*Галінь*, *Галень*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Гайлін, Гайлен, Гейлін або Галіна (Gailin, Gailen, Geilin, Galinno, Galinus) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Галімунт, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Geilmundus, Ingeila, Montigel) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'.

Адпаведнасьць імя Гайлінь (Гайлень) германскаму імю Gailin сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Gielin.

У Прусіі бытавала імя Гайлен: *Gaylenne* (1387 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Gayline* (Хроніка Віганда); *Stasz Goylinic* (1558 год); *wieś Radecka Wola… Fedor Galinowicz* (1641 год); *pater Iacobus Goleniewicz* (1725 год); *wsie… Galeniszki* (1782—1783 гады); *Galiniewiczowna* (1820 год); *Dominik Galeniewicz* (1831 год).

## Носьбіты
* Герман Галінавіч — памэзанскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1302 годзе
* Ян, Ёсіф і Марыя Гейліны — жыхары вёскі Баяраў (Браслаўскі павет), якія ўпамінаюцца ў 1759 годзе

Галіновічы (Galinowicz) — літоўскія шляхецкія роды з ваколіцаў Жупранаў і Кабыльніку.

Галінёвіч (Galiniowicz) і Галіновіч (Galinowicz) — прозьвішчы, зафіксаваныя ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На 1913 год існаваў засьценак Гайлінішкі (Gajliniszki) у Немянчынскай парафіі.

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Гайліны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Герыла

**Герыла** (*Герла*, *Герэль*, *Геруль*, *Гірэла*), **Керыла** (*Керэль*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Герыла, Герла, Керыла або Керэла (Gerilo, Gerlo, Kerilo, Kerelo) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -гер- (-гар-, -гір-) (імёны ліцьвінаў Гералт, Гермонт, Бутгер; германскія імёны Gerolt, Geromont, Butger) паходзіць ад стараісьляндзкага geirr, стараверхненямецкага gēr 'дзіда'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Geryl: *circumspecto viro, consule civitatis Crosne… Iacobo Geril* (1412 год).

У Польшчы адзначаюцца прозьвішчы Герэла (Giereła, Gierełło, Giereło), Керэла (Kiereło) і Керэловіч (Kierełowicz).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *et aliam viam, que vadit ad Gerylo* (7 чэрвеня 1492 году); *у волости [[Грэск|Грезкои]]… землъ пустовъских… Кгирелевъщины а [[Караман (імя)|Кормановъщины]]* (20 сьнежня 1551 году); *Girela* (1671—1681 гады); *et Annae Kierulowna* (18 жніўня 1710 году); *wieś Wozowniki… Franciszek Gierel* (23 красавіка 1755 году); *Symon Gierulewicz, Tadeusz Gerulewicz… Zygmunt Gierulewicz* (9 лютага 1791 году); *Ignacy Gieryllowicz* (1828 год); *Ignacy, Wiktoria Gierylowicz* (1831 год); *Zofia Kieryło* (1833 год).

## Носьбіты
* Юры Гірэла (Jerzy Gireła) — віленскі мешчанін, які ўпамінаецца ў 1665 годзе
* Браніслаў і Вінцэнт Герыловічы (Gieryłowicz) — уладальнікі Камайску каля Докшыцаў на 1912 год

Керэлі (Kierel) — прыгонныя зь вёсак Навасядаў і Мікуцянаў (Ашмянскі павет), якія ўпамінаюцца ў XIX стагодзьдзі.

Герловічы (Gerłowicz) і Герулевічы (Gierulewicz) — літоўскія шляхецкія роды зь Вільні.

Герловічы (Gierłowicz) гербу Геральт — літоўскі шляхецкі род з Троцкага павету.

Гірыловічы (Giryłowicz) — шляхецкі род Рэчы Паспалітай з Жытоміру.

Гарэль (Garel) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Гарылішкі каля Вялёны.

На гістарычнай Віленшчыне існуе вёска Керэлі, у гістарычнай Прусіі — Гералішкі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сармонт

**Сармонт** (*Шармонт*, *Жармонт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **Ша́рмант**.

## Паходжаньне

Сарамунд або Сармунд (Saramund, Sarmund) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -сар- (-сер-) (імёны ліцьвінаў Сарвід, Саргоўд, Сарман; германскія імёны Sarvidis, Saregaud, Saraman) паходзіць ад гоцкага і германскага sarwa 'зброя', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. 

Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — сьцьвердзілі францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн і амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

У ваколіцах Мэмэлю адзначалася прозьвішча Sermantowitz. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Dawid Sarmontowicz* (1 ліпеня 1680 году); *Aleksander Szarmant… Dawid Szarmont* (2 сакавіка 1758 году); *p. Kazimierz Szarmont, woyt* (1784 год).

## Носьбіты
У XVI ст. існавала «ніва» Жарманцішка ў Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Сар
* Мунд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Дармонт

**Дармонт** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча **До́рмант**.

## Паходжаньне

Дармунд, Дормунд або Тормунд, пазьней Дармонт (Darmundus, Dormundus, Tormund, Þormundr, Dormont) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -тор- (-тар-, -дар-) (імёны ліцьвінаў Тарут, Тарвід, Турвін; германскія імёны Tarut, Torvid, Thurwine) паходзіць ад гоцкага thaur > thoris 'волат, асілак', а аснова -мунд- (-мунт-, -монт-) (імёны ліцьвінаў Монтгерд, Валімонт, Жыгімонт; германскія імёны Mundgerd, Walmont, Sigimunt) — ад германскага *mundô 'рука, абарона, крэўнасьць' або гоцкага munds 'моц розуму, імкненьне', mundrs 'гарлівы, палкі'. 

Адпаведнасьць імя Турмонт германскаму імю Thorismund сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў. Германскі характар літоўскіх імёнаў з асновай -монт- (-мант-) — як і запазычаньне самой асновы з германскіх моваў — таксама сьцьвердзіў амэрыканскі лінгвіст Альфрэд Зэн.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *wielmożnych ichm. panów Jana Dormonta y Eufrozyny z Gruszewskich Siwickich… Janowi Dormontowi y Eufrozynie z Grużewskich Siwickim* (13 лістапада 1764 году); *Katarzyna Dormont* (1822 год).

## Носбіты
* Мікалай Дормант Савіцкі ( 1630) — рэлігійны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, архідыякан беларускі

Дармантовіч (Dormontowicz) — прозьвішча, зафіксаванае ў XIX стагодзьдзі ў ваколіцах Сувалкаў.

На памежжы гістарычных Меншчыны і Ашмяншчыны існуе вёска Дармантова.

## Глядзіце таксама
* Тора
* Мунд

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Верза

**Верза** (*Вэрза*), **Верша** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Верза (Werzo) — імя германскага паходжаньня. Паводле менскага дасьледніка Алёхны Дайліды, які разьвівае германскую (перадусім усходнегерманскую) этымалёгію імёнаў літоўскіх князёў і баяраў, іменная аснова верз- (вірс-) паходзіць ад гоцкага wairþs 'годны, дастойны'. Сярод ліцьвінаў бытавалі імёны Віршыла (Вяршыла, Вершэль) і Вірсімунд. Адзначалася германскае імя Werzel.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскіх імёнаў Wirsing (Wersing), Wierzynek (Wierzynk). Апроч таго, у Польшчы гістарычна бытавала імя *Wersemil* (1204 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *2. [[Вільгельм|Wilim]] Werza 1. Matys Werza 1. Martyniowa Werzowa* (25 сакавіка 1766 году); *Jozefata Urszula Werza* (1801 год); *Tomasz Werzewicz* (1827 год).

## Носьбіты
* Матыс Янавіч Вяршэвіч — вількійскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1594 годзе
* Марыя, Ян і Антон Вершы — жыхары вёскі Лыкоўшчыны (Ашмянскі павет), якія ўпамінаюцца ў 1812 годзе

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Людан

**Людан** (*Лютан*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Людан (Liudan) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -люд- (-лют-) (імёны ліцьвінаў Людвін, Лютар, Людамонт; германскія імёны Liudwin, Liutar, Ludimunt) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага liuþs, leuda 'люд, людзі'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *[[Ганус (імя)|Hans]] Ludan, kowal* (30 красавіка 1696 году); *Lutany* (1744 год); *[[Індрых|Indryk]] Ludan… Piter Ludan… Indryk Ludan z Ordyszka… Jakub Ludan… Stefan Ludan… [[Арман|Arman]] Ludan* (25 сакавіка 1766 году).

## Носьбіты
* Тэрэзія Людановічава (Люданевічава) — мяшчанка з ваколіцаў Кейданаў, якая мела ў валоданьні зямлю на 1882 і 1889 гады

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Анатолія (эялет)

**Анато́лія** () — адзін з двух галоўных эялетаў (апрача Румэліі) ў раньняй Асманскай імпэрыі, утвораны ў 1393 року. Першай сталіцай стала Анкара, пазьней перанесеная ў Кютаг’ю. Плошча —  км² (XIX стагодзьдзя).

## Крыніцы

Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, заснаваныя ў 1393 годзе
Катэгорыя:Дзяржавы і тэрыторыі, скасаваныя ў 1841 годзе
Катэгорыя:Эялеты Асманскай імпэрыі
Катэгорыя:Анатолія ў Асманскай імпэрыі