open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Крысава

**Кры́сава** — вёска ў Станькаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі, на р. Вуса. За 6 км ад Койданава, 33 км ад Менску, 4 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XVII стагодзьдзя. У 1620 г. уваходзіла ў маёнтак Койданава. У 1815 г. у Станькаўскай воласьці Менскага павету, у складзе Станькаўскага ключа, належала графам Чапскім. У пачатку XX ст. маёнтак Крысава ў Станькаўскай воласьці Менскага павету, 1 двор, 236 жыхароў, царква.

## Насельніцтва
* 2010 год — 50 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 34 двары, 62 жыхары
* 1999 год — 67 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Кляноўка (Менская вобласьць)

**Кляно́ўка** (да 1960 году — **Ві́льшчына**) — вёска ў Станькаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 16 км ад Койданава, 39 км ад Менску, 14 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя маёнтак Вільшчына ў Станькаўскай воласьці Менскага павету, 1 двор, 166 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2010 год — 59 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 21 двор, 50 жыхароў
* 1999 год — 56 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Крыштафова

**Крыштафо́ва** — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 22 км ад Койданава, 31 км ад Менску, 13 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 119 двароў, 125 жыхароў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 30 двароў, 54 жыхары; 1999 год — 42 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 22 двары, 41 жыхар; 2010 год — 52 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Кулі (Менская вобласьць)

**Кулі́** — вёска ў Дабрынёўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 20 км ад Койданава, 38 км ад Менску, 12 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя засьценак Куль у Самахвалавіцкай воласьці Менскага павету, 8 двароў, 57 жыхароў. 28 траўня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Рубілкаўскага ў Дабрынёўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 7 двароў, 9 жыхароў; 1999 год — 8 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 5 двароў, 6 жыхароў; 2010 год — 6 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Кукшавічы

**Ку́кшавічы** — вёска ў Койданаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі, на р. Вуса. За 5 км ад Койданава, 35 км ад Менску, 3 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XVII стагодзьдзя. У 1620 годзе ў маёнтку Койданава. У 1862 годзе адкрыта царкоўна-прыходзкая школа (60 вучняў — 56 хлопчыкаў, 4 дзяўчынкі). У 1886 годзе ў Станькаўскай воласьці Менскага павету, 45 двароў, 450 жыхароў. У пачатку XX стагодзьдзя 100 двароў, 595 жыхароў. На пачатку 1920-х гадоў вёска Кукшавічы ўшчэнт згарэла. Пагарэльцы заснавалі вакол у Койданаўскім сельсавеце 8 вёсак, які спачатку лічыліся пад нумарамі. У 1940-я гады вёскі былых пагарэльцаў атрымалі назвы: Рабінаўка, Малінаўка, Арэхаўка, Цьвяткова, Марс, Юпітэр.

## Насельніцтва
* 2010 год — 167 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 66 двароў, 151 жыхар
* 1999 год — 147 жыхароў

## Ураджэнцы
* Яўген Тумас (нар. 1940) — пісьменьнік і перакладнік

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Койданаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Курганы (Койданаўскі раён)

**Курганы́** — вёска ў Дабрынёўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 22 км ад Койданава, 33 км ад Менску, 20 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У 1876 годзе арандаваў шляхціц К. В. Станкевіч.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 13 двароў, 23 жыхары; 1999 год — 40 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 17 двароў, 41 жыхар; 2010 год — 40 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Уладзімер Шчарбін

**Уладзімер Іванавіч Шчарбін** (, Чалябінск, РСФСР, СССР) — беларускі мастак, ганаровы жыхар м. Койданаў.

## Біяграфія
У 1969 годдзе закончыў Пензенскае пэдагагічнае вучылішча (мастак-графік), у 1977 годзе — Пензенскае мастацкае вучылішча, у 1983 годзе — Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут.

У 1969—1971 гадах працаваў па камсамольскай пуцёўцы на будаўніцтве Волскага аўтазавода ў Тальяці. Зараз працуе загадчыкам мастацкага аддзяленьня Койданаўскай дзіцячай школы мастацтваў.

Выстаўляцца пачаў з 1977 году. У 1995 годзе ў Койданаве адбылася пэрсанальная выстава. Асноўныя творы ў галіне пляката. Чалец Беларускага саюзу мастакоў з 1991 году. Чалец Міжнароднай асамблеі дзіцячай творчасьці.

3 чэрвеня 2011 году за шматгадовую плённую працу, высокі прафэсіяналізм, значны асабісты ўклад у развіцьцё культуры ўзнагароджаны мэдалём Францыска Скарыны 

## Літаратура
* Шчарбін Уладзімір Іванавіч. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 615-616.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чалябінску
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
Сяргей Адашкевіч

**Сяргей Аляксандравіч Адашкевіч** (9 верасьня 1918, в. Перацяткі, Койданаўская воласьць, Заходняя вобласьць) — скульптар.

## Біяграфія
Вучыўся ў Віцебскім мастацкім вучылішчы. Працаваў у станковай і манумэнтальнай скульптуры. Асноўныя працы: «За мір» (1953), «1941 год» (1958), «Ленін-гімназіст» (1981) і іншыя. Сярод яго працаў помнік Францішку Скарыну ва ўнутраным двары галоўнага корпусу Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Жыве ў Менску.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія скульптары
Беларуская хрысьціянская дэмакратыя (1927)

**Беларуская хрысьціянская дэмакратыя** (БХД) — беларускі права-цэнтрысцкі палітычны рух, які зьявіўся ў пачатку XX стагодзьдзя.

Беларускі хрысьціянскі палітычны рух паўстаў у пачатку XX стагодзьдзя ў асяродках беларускіх студэнтаў-тэолягаў і сэмінарыстаў. Намаганьнямі беларускай каталіцкай грамады ў Вільні выдавалася штотыднёвая газэта «Беларус», прыкладна ў 1917 годзе ў Петраградзе прадстаўнікі беларускай дыяспары на чале з ксяндзамі А. Станкевічам і Вінцэнтам Гадлеўскім заснавалі партыю Хрысьціянска-дэмакратычная злучнасьць (БХЗ). Прадстаўнікі хрысьціянскіх дэмакратаў уваходзілі ў Беларускі нацыянальны камітэт, удзельнічалі ў Першым Усебеларускім зьездзе ў Менску ў сьнежні 1917 году. У 1918 годзе хрысьціянскія дэмакраты віталі акт абвяшчэньня незалежнай беларускай дзяржавы — БНР.

На базе БХЗ 6 лістапада 1927 году ў Вільні была заснаваная партыя Беларуская хрысьціянская дэмакратыя. Ад таго часу партыя вяла актыўную дзейнасьць у Заходняй Беларусі.

З студзеня 1935 году БХД дзейнічала пад назвай «Беларускае народнае аб’яднаньне» (БНА). Партыя выступала за эвалюцыйны шлях разьвіцьця грамадзтва і за парлямэнцкія формы барацьбы. Выступала за аб’яднаньне ўсіх беларускіх земляў у адзіную этнічную дзяржаву.

Пасьля ўзьяднаньня Беларусі ў 1939—1940 гадах многія лідэры і актывісты БХД за сваю дзейнасьць былі рэпрэсаваныя савецкім, а пасьля і нацысцкім рэжымам, у 1940 годзе партыя спыніла сваё існаваньне. У савецкія часы гісторыя БХД замоўчвалася.

## Крыніцы

## Літаратура
*  
* 
### Энцыкляпэдыі, даведнікі
*  
* У. Ф. Ладысеў. А. В. Пашкевіч.  Беларуская хрысьціянская дэмакратыя. //  — С. 588.
* У. Ф. Ладысеў. Беларуская хрысьціянская дэмакратыя. // 
* У. Ф. Ладысеў. Беларуская хрысьціянская дэмакратыя. // 

1927
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія арганізацыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Беларускія палітычныя партыі Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 1927 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1940 годзе
Замежная Беларусь

«**Замежная Беларусь**» — навукова-палітычны зборнік па гісторыі, культуры і эканоміцы. Выдадзены пад рэдакцыяй Пётры Крачэўскага ў 1926 годзе ў Празе.

Надрукаваны ў друкарні «Лелиография», Прага-Вэршовіцэ 665. Адрас рэдакцыі: Прага ХІІ, Эрбэнова, 1. Кошт 20 амэрыканскіх цэнтаў.

## Зьмест
* *Ад рэдакцыі*
* **К.** Беларускаму народу. *верш*
* **[[Пётра Крачэўскі|П. Крэчэўскі]]** Скарына і незалежнасьць
* Чэскі нацыянальны гімн
* Славацкі нацыянальны гімн
* **Я. Г.** Узаемаадносіны Беларуска-Літоўскага кнажства з Чэхіей 500-гадоў таму назад
* Агульна-славянскі гімн
* **[[Пётра Крачэўскі|П. Крэчэўскі]]** Беларусь мінулая і сучасная
* **К.** Кніга *верш*
* **П. Зьніч** Здрада — драма канца XV і пачатку XVI сталецьця
* **[[Пётра Крачэўскі|П. Крэчэўскі]]** Гісторыя беларуская кнігі
* **[[Іван Франко|І. Франко]]** Пераклад з украінскай *верш*
* В. Вальтэр Новы Агасфэр *вершы*
* *Матэр’ялы і докумэнты* В. Русак Голас эміграцыі. — Мандаты БНР — Мэмарандум у Лігу Нацыяў 20.5.1924
* *Хроніка палітычнага жыцьця*
* *З культурнага беларускага жыцьця*
* *Сьмех і жарты*. Заноза фэльетон — Заноза. Плач паэта — К.Мана
* *Абвесткі*

## Бібліяграфія
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Валянцін Мазец. «Замежная Беларусь» //  — С. 402. 
* 

Катэгорыя:Кнігі 1926 году
Катэгорыя:Выданьні беларускай эміграцыі
Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі
Ян Ксавэры Канеўскі

**Ян Ксавэры Канеўскі** (, ; 1805 — 13 красавіка 1867, Варшава) — польскі мастак, вядомы сваімі партрэтамі і карцінамі гістарычнай і біблійнай тэматыкі.

## Жыцьцё
Ян Ксавэры Канеўскі нарадзіўся ў Красілаве на Падольлі. Навучаўся ў ліцэі ў Крамянцы, дзе пачаў вучыцца жывапісу і малюнку ў Юзэфа Пітшмана. У 1827—1833 вучыўся ў Імпэратарскай акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбургу.

Скончыўшы акадэмію «вольным мастаком», ён накіраваўся ў Рым паводле ўрадавага гранту. У Рыме ён стаў вядомым дзякуючы створанаму партрэту папы Рыгора XVI, за які ён быў узнагароджаны Ордэнам залатой шпоры і быў прыняты ў чальцы *[[Accademia Virtuosi]]* рымскага Пантэону. Тут ён стварыў таксама партрэт Гаэтана Мароні.

У 1842 року вярнуўся ў Санкт-Пецярбург. За парадную карціну «Партрэт фэльдмаршала Івана Паскевіча» ў 1845 атрымаў званьне акадэміка жывапісу. У 1846 пераехаў у Варшаву, дзе па сьмерці Аляксандра Какуляра заняў ягоную пасаду ў школе прыгожых мастацтваў, пасьля быў яе дырэктарам (1858—1864). У 1860 стаў адным з арганізатараў Таварыства заахвочваньня прыгожых мастацтваў ().

Па закрыцьці ў 1864 року школы прыгожых мастацтваў ў выніку палітычных рэпрэсіяў Канеўскі працягваў даваць мастацкія ўрокі.

Стварыў мноства партрэтаў чальцоў расейскай імпэратарскай сям’і, у тым ліку Аляксандра II, і чыноўнікаў Кангрэсавай Польшчы.

## Крыніцы

## Літаратура
* *Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica*, Vol. LXXXIII, p.&nbsp;67 (n.d.)

Катэгорыя:Польскія мастакі
Арнульф Карынтыйскі

**Арнульф Карынтыйскі** (; каля 850 — 8 сьнежня 899, Рэгенсбург) — кароль Усходне-Франкскага каралеўства з 887 году й імпэратар Захаду з 896 году, адзін з апошніх прадстаўнікоў нямецкай лініі Каралінгаў. 

## Біяграфія
Арнульф быў незаконнанароджанным сынам Карламана, караля Баварыі й Італіі, і ягонай канкубіны Лютсьвінты. 

Дзяцінства Арнульф правёў у Карынтыі ў сваёй маці. Незадоўга да сьмерці бацькі Арнульф паспрабаваў забясьпечыць за сабой баварскі пасад, аднак няўдала. Пасьля сьмерці Карлямана ў 880 годзе Баварыя перайшла да брата памерлага караля Людовіка III Малодшага, а затым да Карла III Тоўстага. Арнульф атрымаў у спадчыну толькі Карынтыю, якая ўключала ўсе ўсходнія маркі ад Фрыўлі да Штырыі. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 850 годзе
Катэгорыя:Памерлі 8 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 899 годзе
Катэгорыя:Каралінгі
Людовік I Пабожны

**Людовік I Пабожны** (, , ; 778 — 20 чэрвеня 840) — кароль Аквітаніі (781—814), кароль франкаў і імпэратар Захаду (814—840) з дынастыі Каралінгаў. 

Людовік Пабожны стаў апошнім адзіным кіраўніком адзінай Франкскай дзяржавы. Успадкаваўшы трон пасьля сьмерці свайго бацькі, імпэратара Карла Вялікага, Людовік пасьпяхова працягнуў бацькаву палітыку рэформаў, але апошнія гады ягонай праўленьня прайшлі ў войнах супраць уласных сыноў і зьнешніх ворагаў. Дзяржава апынулася ў глыбокай крызе, які праз некалькі гадоў пасьля ягонай сьмерці прывёў да распаду імпэрыі й стварэньні на ейным месцы некалькіх дзяржаў — папярэднікаў сучасных Нямеччыны, Італіі й Францыі.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 778 годзе
Катэгорыя:Памерлі 20 чэрвеня
Катэгорыя:Памерлі ў 840 годзе
Катэгорыя:Каралінгі
Лётар I

**Лётар I** (, , 795 — 29 верасьня 855, Прум) — імпэратар Захаду ў 817—855 гадох, кароль Баварыі ў 814—817 гадох, кароль Італіі ў 818—843 гадох, кароль сярэдняга каралеўства ў 843—855 гадох, з дынастыі Каралінгаў, старэйшы сын Людовіка Пабожнага й Ірмэнгарды зь Хеспэнгаў. З 817 году быў суправіцелем бацькі, але на граматах ягонае імя сустракаецца побач з бацькаўскім толькі з 825 году. 5 красавіка 823 году папа Пасхаліюс I усклаў на яго, у царкве Сьвятога Пятра ў Рыме, імпэратарскую карону.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 795 годзе
Катэгорыя:Каралінгі
Катэгорыя:Памерлі 29 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 855 годзе
Данілавічы

Назву **Данілавічы** маюць:

* Данілавічы — вёска ў Дзятлаўскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Данілавічы — вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Данілавічы — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці
* Данілавічы — пасёлак у Койданаўскім раёне Менскай вобласьці
Людовік II (кароль Італіі)

**Людо́вік ІI** (825 — 12 жніўня 875) — кароль Італіі (844—875), кароль Правансу (863—875), імпэратар Захаду (850—875) з дынастыі Каралінгаў. Сын імпэратара Лётара I і Ірмэнгарды Турскай.

## Біяграфія

Неўзабаве пасьля заключэньня Вэрдэнскай дамовы 843 году бацька адаслаў Людовіка ў Італію. Папа рымскі Сэргіюш II пайшоў насустрач маладому ўладару й зладзіў у ягоны гонар цудоўны прыём ў чэрвені 844 году, урачыста каранаваўшы яго каралём Італіі.

У 846 годзе арабы падняліся па Тыбры да самага Рыма й захапілі яго, у тым ліку разрабавалі сабор сьвятога Пятра. Кароль Людовік ўступіў у бітву зь імі, але пацярпеў паразу й ледзь здолеў выратавацца. У 850 годзе папа Леў IV вянчаў Людовіка імпэратарскай каронай. Князь Салерна Сыконульф зьявіўся да Людовіка, прысягнуўшы яму на вернасьць і заплаціўшы значную суму грошай. Заручыўшыся зьвязам зь ім, Людовік рушыў супраць арабаў з усім сваім войскам, што знаходзілася ў Італіі. Князь Бэнэвэнта выдаў яму знаходзіўшыхся ў ягоным горадзе арабаў, і Людовік загадаў пакараць сьмерцю іх, але гэтая лютасьць не спыніла ворагаў, якія рабілі жудасныя спусташэньні. Людовік дарэмна аблажыў Бары й неўзабаве адступіў.

Па Прумскім падзеле, зробленым ягоным бацькам Лётарам I 19 верасьня 855 году, Людовік II захаваў за сабой Італьянскае каралеўства й імпэратарскі тытул.

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралінгі
Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь

**Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь** (Мінпрацы Беларусі) — ведамства ўраду Беларусі, упаўнаважанае парадкаваць занятасьць. Міністар працы і сацыяльнай абароны прызначаецца й здымаецца з пасады прэзыдэнтам. З 13 чэрвеня 2024 году пасаду міністра займае .

## Будова
* Апарат — 3 галоўныя ўправы, 12 управаў, 2 сэктары, дэпартамэнт і Фонд сацыяльнай абароны насельніцтва;
* 7 камітэтаў вобласьцяў і Менску па працы, занятасьці й сацыяльнай абароне;
* Інстытуты — навукова-дасьледніцкі ды павышэньня кваліфікацыі і перападрыхтоўкі;
* Віцебскі й Гарадзенскі абласныя ды рэспубліканскі цэнтры прафэсійнай арыентацыі моладзі;
* Прадпрыемства «Беларускі пратэзна-артапэдычны аднаўленчы цэнтар» («БПААЦ»);
* Гуртажытак для вэтэранаў, рэабілітацыйны цэнтар для дзяцей-інвалідаў;
* Санаторыі — «Белая Вежа» (пасёлак Прыазёрны, Камянецкі раён, Берасьцейская вобласьць), «Бярэзіна» (места Барысаў, Менская вобласьць), «Вяжуці» (вёска Пруды, Маладэчанскі раён, Менская вобласьць), «Ясельда» (в. Пачэпава, Пінскі раён, Берасьцейская вобласьць).

## Паўнамоцтвы
Паводле ўставы міністэрства валодае паўнамоцтвамі на:
*ухваленьне пастановаў аб працы, занятасьці, сацыяльнай абароне ды аднаўленьні насельніцтва;
*стварэньне, ператварэньне й спыненьне дзейнасьці падпарадкаваных установаў;
*разьлік для ўхваленьня ўрадам пражытковага мінімума на душу насельніцтва й па грамадзка-ўзроставых групах;
*улік галіновых пагадненьняў;
*падача ва ўрад прапановаў аб касаваньні пастановаў іншых ведамставаў;
*прадстаўніцтва ўраду ў адпаведных міжведамасных міжнародных арганізацыях ды заключэньне адпаведных міжнародных пагадненьняў;
*выпуск пэрыядычных выданьняў;
*правядзеньне ведамасных нарадаў ды сэмінараў;
*запыт зьвестак ва ўстановах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Беларусі

Катэгорыя:Міністэрствы Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Язэп Корсак

**Язэп Корсак** (каля 1570—1643) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Староста (з 1629) і ваявода амсьціслаўскі (з 1639).

Валодаў Глыбокім, Перадоламі, Ластавічамі, Сьвіламі і Беразьвеччам у Полацкім ваяводзтве.

## Біяграфія

Прадстаўнік беларускага шляхецкага роду Корсакаў гербу ўласнага («Катвіца зьмененая»), сын Льва Корсака і Марыяны Падпіпенты.

Ваяваў у 1610 пад Смаленскам, браў наступны ўдзел у выправах караля і вялікага князя Ўладзіслава Вазы на Маскву. У 1633 у часе вайны за Смаленск прыцягнуў за ўласны кошт жаўнераў і бараніў на чале іх Дзісенскі замак.

Фундаваў кляштары базылянаў у Беразьвеччы і кармэлітаў у Глыбокім.

Існавалі два партрэты Я. Корсака. Раньні — які захоўваўся родам Корсакаў, другі — пазьнейшы, які прэзэнтуе яго як фундатара кляштару кармэлітаў босых на тле касьцёла. Апошні да 1905 знаходзіўся ў парафіяльным касьцёле Глыбокага, а ў 1935 трапіў на продаж у Салёне Мастацтва ў Варшаве (вул. Вербная, 6).

У 2012 годзе ў Глыбокім усталяваны бюст Язэпа Корсака.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Язэп
Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1632—1634 гадоў
Катэгорыя:Старосты амсьціслаўскія
Катэгорыя:Ваяводы амсьціслаўскія
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Памерлі ў 1643 годзе
Іпсўіч Таўн

«**Іпсўіч Таўн**» () — ангельскі футбольны клюб з гораду Іпсўічу. Клюб быў заснаваны ў 1878 годзе, але не зьяўляўся прафэсійным да 1936 году, але ў далейшым далучыўся да футбольнай лігі. Уладальнік Кубка Ангельшчыны (1978). Уладальнік Кубка УЭФА (1981). Свае хатнія матчы «Іпсўіч Таўн» праводзціь на стадыёне Портмэн-Роўд. Клюб ёсьць адзіным цалкам прафэсійным футбольным клюбам у Сафалку. Супрацьстаяньне з клюбам з Норфалку «Норыдж Сіці» мае назву ўсходнеангельскае дэрбі, якое мае месца з 1902 году. Традыцыйнымі хатнімі колерамі клюба зьяўляюцца сінія кашулі зь белымі шортамі і сінімі шкарпэткамі.

Клюб стаў чэмпіёнам Ангельшчыны ў сваім першым жа сэзоне ў найвышэйшым дывізіёне ў 1961—1962 гадох, і двойчы займаў другі радок у сэзонах 1980—1981 і 1981—1982 гадоў. «Іпсўіч Таўн» браў удзел ува ўсіх эўрапейкіх спаборніцтвах і ніколі не трываў у іх паразу ў гульнях на хатняй пляцоўцы, адолеўшы сярод іншых мадрыдзкі «Рэал», «Мілян», «Інтэр», «Ляцыё» і «Барсэлёну».

## Гісторыя
Клюб пад назвай «Іпсўіч» быў заснаваны з аматарскім статусам у 1878 годзе. У 1888 годзе каманда аб’ядналася зь мясцовым рэгбійным клюбам, утварыўшы клюб «Іпсўіч Таўн». Клюб здабыў шэраг мясцовых кубкаў, у тым ліку Кубак выкліку Сафалку ды Галоўны кубак Сафалку. З 1899 году каманда брала ўдзел у лізе Норфалку і Сафалку, а паміж 1903 і 1906 гадамі спаборнічалі ў Паўднёва-Ўсходняй лізе Ангельшчыны. У 1907 годзе «Іпсўіч Таўн» далучыўся да Паўднёвай аматарскай лігі, дзе з кожным годам каманда прагрэсавала, у выніку стаўшы чэмпіён у сэзоне 1921—1922 гадоў. Клюб перамагаў у розыгрышах лігі яшчэ тройчы ў 1929—1930, 1932—1933 і 1933—1934 гадах, перш чым стаў заснавальнікам футбольнай лігі Ўсходняй акругі ў канцы сэзону 1934—1935 гадоў. Праз год клюб набыў прафэсійны статус і далучыўся да Паўднёвай лігі, дзе адразу ў пачатковым сэзоне здабылі перамогу. 30 траўня 1938 году «Іпсўіч Таўн» быў абраны на далучэньне ў Футбольную лігу. Спачатку клюб з Сафалку спаборнічаў у Трэцім паўднёвым дывізіёне да сканчэньня сэзону 1953—1954 гадоў, пасьля чаго каманда прасунулася ў Другі дывізіён.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
* Афіцыйны сайт заўзятараў.
* Іпсўіч Таўн. Sky Sports.

Катэгорыя:Іпсўіч
Лес-Гай

**Лес-Гай** (да 1999 год — п/с 55) — вёска ў Койданаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 3 км ад Койданава, 34 км ад Менску, 5 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Пабудаваны ў 1964 годзе для абслуговага пэрсаналу 6-га цэха Менскай ТТС.

## Насельніцтва
* 2010 год — 75 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 35 двароў, 84 жыхары
* 1999 год — 80 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Койданаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Ліпкі (Койданаўскі раён)

**Лі́пкі** — вёска ў Путчынскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 50 км ад Койданава, 66 км ад Менску, 22 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя фальварак Ліпкі, 1 двор, 27 жыхароў, хутар Ліпкі, 6 двароў, 57 жыхароў, у Старынкаўскай воласьці Менскага павету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 9 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 9 двароў, 18 жыхароў
* 1999 год — 30 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Ліпні

**Лі́пні** — вёска ў Путчынскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя маёнтак Ліпні ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 1 двор, 21 жыхар. Арандавалі шляхціцы Славінскія.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Ліўе

**Лі́ўе** — вёска ў Негарэльскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 24 км ад Койданава, 65 км ад Менску, 12 км ад чыгуначнага прыпынку Энэргетык.

## Гісторыя
У летапісах вядома як «Лівь», «Лібь», «Любь». Вядома з XVII стагодзьдзя. У 1620 г. уваходзіла ў маёнтак Койданава. У пачатку XX ст. у Койданаўскай воласьці Менскага павету, 30 двароў, 198 жыхароў. Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Насельніцтва
* 2010 год — 11 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 7 двароў, 11 жыхароў
* 1999 год — 13 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Негарэльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Ліхачоўшчына

**Ліхачо́ўшчына** — вёска ў Станькаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 18 км ад Койданава, 48 км ад Менску, 9 км ад чыгуначнай станцыі Негарэлае.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 25 двароў, 140 жыхароў. 30 кастрычніка 2009 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Ляхавіцкага ў Станькаўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 7 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 7 двароў, 14 жыхароў
* 1999 год — 15 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Логавішча

**Ло́гавішча** — вёска ў Негарэльскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 20 км ад Койданава, 56 км ад Менску, 7 км ад чыгуначнага прыпынку Энэргетык.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя вёска Логавішча ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 40 двароў, 264 жыхары, маёнтак Логавішча, 1 двор, 22 жыхары.

## Насельніцтва
* 2010 год — 263 жыхары
* 1 студзеня 2004 году — 93 двары, 247 жыхароў
* 1999 год — 287 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Негарэльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Лукашына (Менская вобласьць)

**Лу́кашына** — вёска ў Дабрынёўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 27 км ад Койданава, 37 км ад Менску, 19 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Станькаўскай воласьці Менскага павету, 66 двароў, 409 жыхароў. 28 траўня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Рубілкаўскага ў Дабрынёўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 21 жыхар
* 1 студзеня 2004 году — 16 двароў, 28 жыхароў
* 1999 год — 30 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Лучыцы (пасёлак, Койданаўскі раён)

**Лучы́цы** — пасёлак у Бараўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1996 — 15 двароў, 33 жыхары; 1999 — 28 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 — 13 двароў, 28 жыхароў; 2010 — 34 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Лявонцы

**Ляво́нцы** — вёска ў Путчынскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 33 км ад Койданава, 48 км ад  Менску, 35 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У 1909 годзе 5 двароў, 49 жыхароў, урочышча Рубяжэвіцкай воласьці Менскага павету, 3 двары, 13 жыхароў. 28 траўня 2013 году вёска перададзеныя зь ліквідаванага Волменскага ў Путчынскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 7 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 4 двары, 7 жыхароў
* 1999 год — 12 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Алег Масьліеў

**Алег Ігаравіч Масьліеў** (5 траўня 1978, Ваймар, Нямеччына) — архітэктар.

## Біяграфія
У 1996 г. закончыў Станькаўскую СШ, у 2003 г. Беларускі нацыянальны тэхнічны ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці архітэктар. У 2003 г. працаваў архітэктарам УПРП «Праектрэстаўрацыя» (Менск). У 2003—2004 гг. вёў гурток «Творчая майстэрня» ў Станькаўскай СШ. У 2004 г. па сумяшчальніцтве архітэктар аддзела комплекснага праектаваньня будаўнічай дырэкцыі УП Беларускай праваслаўнай царквы «Дэпартамэнт зьнешніх сувязей Беларускага Экзархата».

Вывучае гісторыю былога маёнтка Станькава графаў Чапскіх. У 1998—2002 гг. распрацаваў праект аднаўленьня Сьвята-Мікалаеўскай царквы ў в. Станькаве, у 2000—2003 гг. — праект аднаўленьня палаца Чапскіх у Станькаве. У 1999 г. распрацаваў праект рэстаўрацыі і аднаўленьня палацава-паркавага ансамбля ў Станькаве. У 2004 г. адкрыў гісторыка-краязнаўчы музэй у Станькаўскай СШ. З 2002 г. займаецца дасьледаваньнем матэрыялаў па сядзібе ў в. Прылуках Менскага раёну, з 2004 г. праектуе рэстаўрацыю царквы Раства Багародзіцы ў в. Прылуках і інш. Жыве ў Станькаве.

## Літаратура
* Масліеў Алег Ігаравіч. // Памяць. Гісторыка-дакумэнтальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 603.

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1978 годзе
Катэгорыя:Архітэктары
Анатоль Бардовіч

**Анатоль Майсеевіч Бардовіч** (3 студзеня 1928, в. Малыя Навасёлкі, Койданаўскі раён Менская акруга, БССР) — мовазнавец. Кандыдат філялягічных навук (1958). Прафэсар (1992). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1982).

## Біяграфія
У 1935 г. сям’ю Бардовічаў выслалі як спэцперасяленцаў у Комі АССР. У 1945 г. закончыў Сыктыўкарскую пэдвучэльню, у 1951 г. — Менскі пэдінстытут імя А. М. Горкага, у 1956 г. — асьпірантуру пры ім. З 1945 г. працаваў настаўнікам. У 1951—1953 гг. выкладчык маскальскай мовы і літаратуры, завуч Нясьвіскай пэдвучэльні. 3 1957 г. старшы выкладчык, дацэнт, у 1965—1974 гг. загадчык катэдры агульнай і маскальскай мовы, з 1974 г. намесьнік дэкана, з 1978 г. дэкан філялягічнага факультэту, пасьля яго разьдзяленьня ў 1993 г. — дэкан факультэта маскальскай філялёгіі, у 2001 г. саветнік рэктара па гуманітарных пытаньнях, з 2002 г. прафэсар катэдры сучаснай маскальскай мовы Менскага пэдагагічнага ўнівэрсытэту імя Максіма Танка. Аўтар падручнікаў па маскальскай мове для 6—7-х і 8—9-х клясаў, навучальных дапаможнікаў па маскальскай мове. У сааўтарстве выдаў «Марфэмны слоўнік беларускай мовы», «Словаўтваральны слоўнік беларускай мовы», «Школьны марфэмны слоўнік беларускай мовы». Узнагароджаны знакам «Выдатнік народнай асьветы».

## Літаратура
* Бардовіч Анатоль Майсеевіч. // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 604.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Катэгорыя:Кандыдаты філялягічных навук
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага пэдагагічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Выкладчыкі ВНУ
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Ігар Валахановіч

**Ігар Аляксандравіч Валахановіч** (1 лютага 1971, в. Забалацьце, Койданаўскі раён, Менская вобласьць, БССР) — гісторык. Кандыдат гістарычных навук (1999).

## Біяграфія
Закончыў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт (1993). Працаваў настаўнікам гісторыі ў Фаніпальскай СШ №1 (1993—1996). Пасьля абароны кандыдацкай дысэртацыі *Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг.: организационная структура, программно-уставные положения и основные этапы деятельности*(навуковы кіраўнік — к.г.н Алег Яноўскі) працуе ў БДУ. Дасьледуе гісторыю антысавецкага падпольнага руху на тэрыторыі Беларусі ў 2-й палове 1940 — пачатку 1950-х гадоў, органаў дзяржбясьпекі Рэспублікі Беларусь. З 1996 cупрацоўнік цэнтральнага архіву КДБ Беларусі. Цяпер загадчык аддзелу цэнтральнага архіву КДБ Беларусі.

## Творы
* Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг.: организационная структура, программно-уставные положения и основные этапы деятельности. Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. ист. наук: 07.00.02 /БГУ/. Минск. 1999. 20 с.
* Валахановіч, А. І. Споведзь у надзеі застацца жывым (пра Браніслава Тарашкевіча) / А. І. Валахновіч, У. М. Міхнюк. — Мінск: БелНДІДАС,1999. — 197 с (у супрацы з Уладзімірам Міхнюком)
* Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг. Минск. БДУ. 2002. 144, [2] с.
* Руководители органов государственной безопасности Беларуси. Краткий биографический справочник. /Составители: А. Р. Кулеш, Л. В. Пименов, И. А. Валаханович/ — Минск. Бел. Энциклопедия. 1997. — 42, [1] с.
* Тайны похоронных досье. // Спецназ: сила духа, воли и тела. Журнал для посвятивших свою жизнь служению Отечеству. (Белорусская ассоциация ветеранов подразделений специального назначения войск МВД «Честь»). № 3. 2009. С. 30―31.

## Літаратура
* 
* Корзенко Г. В. Валаханович И. А. //Историки Беларуси в начале XXI столетия. Биобиблиографический справочник. — Мн.: «Беларуская наука»,2007. — с.56

## Вонкавыя спасылкі
* Ёрш С. Рэцэнзія на кнігу Ігара Валахановіча «Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг.»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Койданаўскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ
Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук
Кішкі (род)

**Кі́шкі** (**Kiški**), *Кішкі-Цеханоўскія* — магнацкі род гербу «Дуброва», прадстаўнікі якога займалі высокія дзяржаўныя пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Валодалі вялізнымі зямельнымі абшарамі на Падляшшы і Літве. Па згасаньні роду большая частка багацьця перайшла да неаднаразова пародненых зь ім Радзівілаў.

## Генэалёгія
Заснавальнік роду — Пашка (Павал) Струміла, які ў пачатку XV стагодзьдзя быў адным з уладальнікаў Дмошына ў Вышагродзкай зямлі (Польскае Каралеўства). Ягоны сын Юшка (Юры) Струміла (? — 1485) напрыканцы валадараньня Вітаўта займаў пры ягоным двары пасаду пасьцельнічага; атрымаў ад вялікага князя для бацькі места Цеханавец, а для сябе Бранск на Падляшшы. Кар’ера Ю. Струмілы прывабіла ў Вялікае Княства Літоўскае ягоныя братоў Мацея (Мацька) і Пятра (Пятрашка Страміла, Цеха-ноўскі-Страміла, Страмілка), якія атрымалі ў спадчыну Цеханавец. Мацей зрабіўся пачынальнікам роду Цеханавецніх, ягоны брат Пётар, імаверна, першым насіў мянушку Кішка, якая зрабілася прозьвішчам роду.

# Станіслаў (?—1513 або 1514), падстолі вялікі літоўскі (1487—1488), маршалак гаспадарскі і намесьнік лідзкі (1493)
## Ганна, 1-ы м. — Крыштап Радзівіл, 2-гі м. — Станіслаў Кезгайла
## Барбара (?—1513), м. — Юры Радзівіл
## Пётар (?—1534), староста драгічынскі, ваявода полацкі (1521—1532), кашталян троцкі (з 1532)
### Станіслаў II (?—1544), староста брацлаўскі (1522), ваявода віцебскі (з 1544); ж. — Ганна з Радзівілаў
#### Ян (1552—1592), крайчы (з 1569) і падчашы вялікі літоўскі (з 1579), кашталян віленскі (з 1588), ваявода берасьцейскі (з 1589)
#### Станіслаў III (1549—1619), староства жамойцкі
##### Станіслаў IV (1584—1626), біскуп жамойцкі (з 1618)
##### Мікалай III (1588—1644), ваявода дорпацкі (1617—1627) і амсьціслаўскі (1627—1636), кашталян троцкі (1636—1644), падскарбі і канцлер вялікі літоўскі (з 1640])
##### Крыштап (?—1646), чашнік вялікі літоўскі (з 1632), ваявода амсьціслаўскі (1636—1639) і віцебскі (з 1639)
###### Альжбета, м. — Т. Жыжэмскі
##### Януш (1586—1653), ваявода полацкі (з 1621), польны (1635—1646) і гетман вялікі літоўскі (з 1646).
### Пётар II (1519—1550), маршалак валынскі і староста ўладзімерскі (з 1548)
### Мікалай (?—1587) — крайчы вялікі літоўскі, ваявода падляскі (з 1569)
#### Мікалай II (? — да 1620), староста дарагічынскі
#### Барбара, м. — Юры Алелькавіч

## Галерэя

Файл:Stanisłaŭ Kiška. Станіслаў Кішка.jpg|Станіслаў Кішка
Файл:Januš Kiška. Януш Кішка (XVII).jpg|Януш Кішка
Файл:Hanna Radzivił (Kiška). Ганна Радзівіл (Кішка) (H. Lajbovič, 1758).jpg|Ганна Радзівіл (з Кішкаў)
Файл:Hanna Sadoŭskaja-Radzivił (Kiška). Ганна Садоўская-Радзівіл (Кішка) (H. Lajbovič, 1758).jpg|Ганна Радзівіл (з Кішкаў)


## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Валянціна Коўтун

**Валянціна Коўтун**, сапр. *Валянціна Новік* (6 красавіка 1946, в. Дземяхі, Рэчыцкі раён, Гомельская вобласьць — 30 красавіка 2011, Пінск) — беларуская пісьменьніца, літаратуразнаўца. Кандыдатка філялягічных навук (1979).

## Біяграфія
Нарадзілася ў сям’і настаўніка. У 1963 скончыла Малоткавіцкую сярэднюю школу, працавала піянэрважатаю ў Паршавіцкай (цяпер Бярозавіцкай) сярэдняй школе Пінскага раёну.

У 1964 паступіла на філялягічны факультэт Львоўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, а з 4 курсу перавялася ў Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт, які скончыла ў 1969. Працавала настаўніцай мовы і літаратуры Варнянскай сярэдняй школы Астравецкага раёну (1969—1970), літкансультанткай «Сельской газеты» (1970—1976). З 1976 — літсупрацоўніца, з 1979 — рэдактарка аддзела крытыкі і літаратуразнаўства часопіса «Полымя», з 1982 г. — загадніца рэдакцыі літаратуры для юнацтва выдавецтва «Юнацтва», з 1990 г. — старэйшая рэдактарка аддзела прозы часопіса «Полымя».

У 1977—1980 вучылася ў асьпірантуры пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру АН БССР. Кандыдатка філялягічных навук. Сябра СП СССР з 1976 г. Перакладала з расейскай і ўкраінскай моваў.

У друку выступала з 1966 году.

## Творчасьць
* 1971 — «Каляровыя вёслы», зборнік паэзіі
* 1977 — «На ўзьлёце дня», зборнік паэзіі
* 1984 — «Сьвятло народнага слова: Паэтычны лад беларускай народнай песьні» (дасьледваньні беларускага фальклёру)
* 1985 — «Мы робім казку», паэтычны зборнік для дзяцей
* 1985 — «Мэтраном», зборнік паэзіі
* 1986 — «Вясёлы заасад», паэтычны зборнік для дзяцей
* 1987 — «Крыніца паэзіі: На шляхах эпізацыі», (дасьледваньні беларускага фальклёру)
* 1988 — «Лісты да цябе», зборнік паэзіі
* 1988 — «Калінавая гронка залатая» (зборнік апавяданьняў)
* 2002 — «Пакліканыя» (раман з жыцьця)

## Прэміі
* Ляўрэатка Літаратурнай прэміі СП БССР імя А.Куляшова (1986) за кнігу паэзіі «Метраном».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Памерла Валянціна Коўтун
* Памерла пісьменьніца Валянціна Коўтун
* Творы на «Беларускай Палічцы»

Катэгорыя:Нарадзіліся 6 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рэчыцкім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Ляўрэаты Літаратурнай прэміі імя Аркадзя Куляшова
Катэгорыя:Памерлі 30 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 2011 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Пінску
Шабля

**Шабля** — халодная, колюча-сякучая зброя, якая складаецца з выгнутага мэталічнага клінка зь лязом на пукатым баку, і дзяржаньня.

## Будова

A. Дзяржаньне
B. Клінок
C. Застава
D. Моц або сяродка клінка
E. Пяро альбо Штых

1 —   Галаўня 
2 — Рукаяць (дзяржаньне, дзяржак)
3 — Вусы
4 — Эфэс (гарда)
5 — Лязо (завостраны бок)
6 — Абух
7 — Плаз
8 — Жолаб (баразна)
9 — Молат (Ялмань)
10 — Пяро

## Этымалёгія
Беларускае слова *шабля*, таксама як польскае *szablya*, украінскае *шабля* і нямецкае *säbel*, паходзіць з вугорскага: *szablya* (вымаўленьне: *so’bjo* — літ. рэзаць).

## Глядзіце таксама
* Дага
* Катана
* Мачэтэ
* Меч
* Нагіната
* Палаш
* Шашка
* Эспадрон
* Ятаган

Катэгорыя:Халодная зброя
Дамброўка (мікрараён)

**Дамброўка** — спальны мікрараён у заходняй частцы Менску. Узьнік у 2000-х на месцы аднайменнага зьніклага фальварку.

Атрымаў сваю назву 22 сьнежня 2006 году (будаўнічае найменьне — мікрараён Масюкоўшчына-3,4,5).

У межах мікрараёну праходзяць вуліцы: Алеся Гаруна, сужэнцаў Аладавых, Уладзіслава Галубка, Усевалада Ігнатоўскага, Язэпа Жыновіча.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мікрараёны Менску
Вялікі Лес (мікрараён)

**Вялікі Лес** — спальны мікрараён у паўночна-ўсходняй частцы Менску, за МКАД. Назву «Вялікі Лес» атрымаў адпаведна рашэння 24-га склікання № 274/22/24 ад 22 снежня 2006 года.Названы з-за паселішча хутар Вялікі Лес (9 двароў). Вайну хутар не перажыў, і імя было забыта амаль на 70 гадоў. 

Будаўнічае найменьне — мікрараён Усходні.

Заснаваны прыблізна ў 1920-я гады. Спачатку складаўся з адной вуліцы.

На карце 1934 г. ваенны гарадок Уручча пазначаны як ваенны лагер ля жал. дарогі. Такімі лагерамі быў акружаны Мінск. Бліжэйшыя - Сухарукаў і Калодзішчы. На даваенных картах чыгунка праходзіла ад станцыі "Азярышча" праз лясны масіў міма вёсак Уручча і Копішча ў вёску Падбалоцце. Разабрана да вайны.

У 1937-1939 і 1940 гг. тут дыслакавалася 100 стралковая дывізія, КП акругі, шпіталь.

З даваенных будынкаў захаваліся 4-ы дамы на вул. Панамарова

У 1945 сюды ва Уруччы перадыслакавалі з Берліна 120 дывізію.  Да 1991 года 90% насельніцтва складаў афіцэрскі склад Узброеных Сіл СССР, пазней Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь, аднак пасля скасавання статусу ЗВГ насельніцтва стала пераважна цывільным.

Гэтак жа многія не ведаюць, што любімы многімі кіраўнік ансамбля "Песняры" В. Мулявін гэтак жа служыў у 120-й дывізіі ва Уруччы ць 2-ой (музычнай) роце 34 палка 3 года.

10 лістапада 1997 года ўвайшоў у склад горада Мінска. Да 1998 года меў статус ЗВГ (закрытага ваеннага гарадка).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мікрараёны Менску
Чыгун

**Чыгу́н** — стопак жалеза з вугляродам, які можа ўтрымоўваць ад 2,14 да 4,3 % вугляроду і больш.

Чыстае жалеза мае абмежаванае прымяненьне. У тэхніцы звычайна выкарыстоўваюць сплавы жалеза з вугляродам, якія падзяляюць на сталі і чыгуны. Сталі ўтрымоўваюць да 2 % вугляроду, а чыгуны — ад 2,14 да 4 % вугляроду і нават больш.

## Крыніцы
Ржавец (мікрараён)

**Ржавец** — спальны мікрараён у паўночна-заходняй частцы Менску. Узьнік у 2000-х на месцы аднайменнай старадаўняй вёскі, побач зь якой у мясцовым балоце залягала жалезная руда.

Атрымаў сваю назву 22 сьнежня 2006 году, аднак часам гэты мікрараён памылкова працягваюць згадваць паводле будаўнічага найменьня «Лябяжы» (калька з ).

## Крыніцы

Катэгорыя:Мікрараёны Менску
Крышталёвы палац

**Крышталёвы палац** — чыгуначна-шкляное збудаваньне, першапачаткова узьведзенае ў лёнданскім Гайд-Парку адмыслова для Сусьветнай выставы 1851 году. Больш за 14 000 прадстаўнікоў з усяго сьвету сабраліся ў выставачнай залі плошчай 92 000 м², каб паказаць найноўшыя тэхналягічныя ўзоры, распрацаваныя ў час Індустрыяльнай рэвалюцыі. Спраектаваны Джозэфам Пэкстанам, будынак Сусьветнай выставы меў памеры 564 м у даўжыню і 39 м у вышыню.

Па заканчэньні выставы будынак быў перанесены на новае месца, у лёнданскае прадмесьце Сайдэнгэм-Гіл, дзе пазьней быў павялічаны ў памерах і прастаяў з 1854 па 1936 гады, пакуль ня быў зьнішчаны пажарам. За часы свайго існаваньня палац вабіў тысячы наведвальнікаў незалежна ад сацыяльнага палажэньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Палацы Лёндану
Катэгорыя:Гісторыя Лёндану
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1851 годзе
Сусьветная выстава (1851)

**Вялікая выстава прамысловых работ усіх народаў** (), якая праходзіла ў лёнданскім Гайд-Парку з 1 траўня па 15 кастрычніка 1851 году, стала вехай у гісторыі прамысловай рэвалюцыі. Праз удзел шматлікіх краінаў неўзабаве яе празвалі сусьветнай. На гэтай першай сусьветнай выставе былі прадстаўленыя прамысловыя тавары і розныя вырабы рамяства, машыны, вытворчыя мэтады, а таксама карысныя выкапні і працы выяўленчага мастацтва.

Ініцыятыва па правядзеньні выставы прыналежыць брытанскаму таварыству рамесьнікаў (). Калі праект у 1849 годзе быў прадстаўлены грамадзкасьці, то рэзананс сярод брытанскіх прамыслоўцаў і бізнэсмэнаў быў станоўчым. Яны бачылі ў выставе ідэальную плятформу для падтрымкі сусьветнага вольнага гандлю.

Пры заступніцтве прынца Альбэрта арганізаваньнем і кіраўніцтвам займаўся Генры Коўл і камітэт з 24 чалавек, які зваўся «каралеўскай камісіяй» (). Яго склад зацьвярджаўся каралевай асабіста, што надавала праекту дзяржаўны аўтарытэт. Але фінансаваньнем праекту займаліся арганізатары. Нават паліцыянты, якія ахоўвалі выставы, аплачваліся імі.

Для правядзеньня выставы быў збудаваны Крышталёвы палац — гіганцкі будынак з шкла і сталі, папярэднік сучаснай архітэктуры. Усярэдзіне палаца гледачам дэманстравалі дзіўныя вынаходніцтвы — такія, як прататып факс-машыны і т. зв. «прадракальнік бур». Для прыцягненьня публікі дэманстраваліся і іншыя дзіковінкі — напрыклад, знакаміты дыямэнт Кахінур. Гэта была сапраўдная вітрына Брытанскай імпэрыі.

Ажыятаж вакол выставы, якую наведала да 6 мільёнаў чалавек (траціна насельніцтва Брытаніі), прынёс арганізатарам самавітыя прыбыткі, якія пайшлі на заснаваньне музэяў Альбэртопаля. Ініцыятыву правядзеньня сусьветных выставаў тут жа падхапілі французы, якія адказалі на выклік ангельцаў сусьветнай выставай 1855 году. Адгэтуль такія мерапрыемствы сталі праводзіцца рэгулярна.

## Літаратура
* John R. Davis: The Great Exhibition. Sutton, Stroud 1999, ISBN 0-7509-1614-1

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сусьветныя выставы
Катэгорыя:Гісторыя Лёндану
Катэгорыя:1851
Явар (неадназначнасьць)

Назву **Явар** маюць:

* Явар — лістападнае дрэва роду клён сямейства кляновых
* Явар — вёска ў Зьдзецельскім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Асобы
* Міхась Явар — заходнебеларускі паэт
* Сьвятлана Явар — беларуская паэтэса
Дзіда (зброя)

**Дзі́да** — халодная, колючая зброя, разам з булавой ёсьць старэйшай зброяй на зямлі. У старажытнасьці ўжывалася для паляваньня і ў якасьці ваеннай зброі. У сучаснасьці ёсьць спартовым снарадам.

## Будова
Дзіда складаецца з доўгага, звычайна драўлянага дзяржаньня і наканечніка.

## Гісторыя

* **Каменны век**

У каменным веку наканечнікі вырабляліся з каменьня, рогу альбо з касьцей жывёлін.

* **Бронзавы век**

Зьяўляецца неад’емнай атрыбутыкай улады. Уваткнутая ў зямлю дзіда вызначала цэнтар паселішча. Адсюль трапляе назва «дзядзінец» — цэнтральная плошча паселішча.

## Глядзіце таксама
* Алебарда
* Бярдыш
* Гарпун
* Гвізарма
* Глефа
* Каса
* Піка
* Швэдзкае пяро
* Рагаціна
* Сарысса
* Трызубец

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Халодная зброя
Вялікія Жухавічы

**Вялі́кія Жу́хавічы** — вёска ў Жукавіцкім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жухавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Бурдзевічы

**Бу́рдзевічы** — вёска ў Жухавіцкім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жухавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Лемнікі

**Ле́мнікі** — вёска ў Жукавіцкім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жухавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Юравічы (Карэліцкі раён)

**Ю́равічы** — вёска ў Жухавіцкім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У 1662 г. згадваецца ў складзе Наваградзкага ваяводзтва ВКЛ.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жухавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Краснае (Красьненскі сельсавет)

**Кра́снае** — вёска ў Красьненскім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар сельсавету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Красьненскі сельсавет (Карэліцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Бушкі

**Бу́шкі** — вёска ў Беларусі, на рацэ Руце. Уваходзяць у склад Красьненскага сельсавету Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Босіка, пазьней Буска або Бушка (Bosico, Buske, Buschke) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1909 год — 100 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Красьненскі сельсавет (Карэліцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Асташын

**Аста́шын** — вёска ў Луцкім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Луцкі сельсавет (Карэліцкі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Малюшычы

**Малю́шычы** — вёска ў Малюшыцкім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы
* 
* 

Катэгорыя:Малюшыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Забалацьце (Карэліцкі раён)

**За́балацьце** — вёска ў Беларусі, на рацэ Крамаўцы. Уваходзіць у склад Малюшыцкага сельсавету Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Смольчыцкія канглямэраты — геалягічны помнік прыроды дзяржаўнага значэньня

### Страчаная спадчына
* Сядзіба Забалоцкіх 

## Крыніцы

Катэгорыя:Малюшыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Селішча (Карэліцкі раён)

**Се́лішча** — былая вёска ў Малюшыцкім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
29 лістапада 2011 году вёска ліквідаваная.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Карэліцкага раёну
Беражна

**Бе́ражна** — вёска ў Мірскім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
Да 16 студзеня 2014 году ўваходзіла ў склад Мірскага пасялковага савету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 103 чалавекі
* 1999 год — 175 чалавек


Bieražna. Беражна (1915-16).jpg|Царква, 1915—1916 г.
Bieražna. Беражна (1915-16) (2).jpg|Сядзіба, 1915—1916 г.
Bieražna. Беражна (1915-16) (3).jpg|Сядзіба, 1915—1916 г.


## Крыніцы

Катэгорыя:Мірскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Яруга

**Яру́га** — вёска ў Малюшыцкім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Малюшыцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Вялетава

**Вяле́тава** — вёска ў Турэцкім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Турэцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Антанёва

**Антанёва** — вёска ў Ярэміцкім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ярэміцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Баўцічы

**Баўці́чы** — вёска ў Беларусі, каля ракі Вушы. Уваходзяць у склад Ярэміцкага сельсавету Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Балд або Балта, пазьней Больд (Bald, Baltha, Boldt) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1909 год — 338 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ярэміцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Быковічы (Гарадзенская вобласьць)

**Быко́вічы** — вёска ў Ярэміцкім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 2010 год — 67 чалавек
* 1999 год — 126 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ярэміцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Новае Сяло (Карэліцкі раён)

**Но́вае Сяло́** — вёска ў Ярэміцкім сельсавеце Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ярэміцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Карэліцкага раёну
Бердаўка (Лідзкі раён)

**Бе́рдаўка** — вёска ў Дубровенскім сельсавеце Лідзкага раёну Гарадзенскай вобласьці. 

Да 16 сакавіка 2023 году вёска была цэнтрам скасаванага Бердаўскага сельсавету . 

## Крыніцы

Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідзкага раёну
Агароднікі (Ганчарскі сельсавет)

**Агаро́днікі** — вёска ў Ганчарскім сельсавеце Лідзкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Асобы
Вітольд Ашурак (1970— 2021) — беларускі грамадзкі і палітычны дзяяч, палітычны вязень памёршы у калёніі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ганчарскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідзкага раёну
Беневічы

**Бе́невічы** — вёска ў Беларусі, каля ўтоку ракі Дзітвы ў Нёман. Уваходзяць у склад Ганчарскага сельсавету Лідзкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Бена, Бен або Біна (Beno, Ben, Bino) — імя германскага паходжаньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ганчарскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідзкага раёну
Ганцавічы (Лідзкі раён)

**Га́нцавічы** — вёска ў Ганчарскім сельсавеце Лідзкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ганчарскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідзкага раёну
Даржы

**Даржы́** — вёска ў Ганчарскім сельсавеце Лідзкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Ганчарскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідзкага раёну
Дзітрыкі (Ганчарскі сельсавет)

**Дзі́трыкі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Нёману. Уваходзяць у склад Ганчарскага сельсавету Лідзкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Тэўдзірык, Тэўтрых, Тыдрых або Дзітрык (Theudericus, Theutrich, Thidrich, Ditricus) — імя германскага паходжаньня

## Крыніцы

Катэгорыя:Ганчарскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідзкага раёну
Жучкі (Гарадзенская вобласьць)

**Жучкі́** — вёска ў Ганчарскім сельсавеце Лідзкага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Насельніцтва
* 2010 год — 63 чалавекі
* 1999 год — 92 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Ганчарскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Лідзкага раёну