Імрэ Кертэс

**Імрэ Кертэс** (,  — ) — вугорскі пісьменьнік, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі па літаратуры (2002) з фармулёўкаю «за сваю творчасьць, якая супрацьпаставіла ценькую экзыстэнцыю адзінкі дэспатычнаму барбарству гісторыі».

## Біяграфія
У 1944—1945 — вязень канцлягераў Асьвенцім і Бухэнвальд. Апынуўшыся ў Аўшвіцы ў 15-ці гадовым узросьце, Кертэс наўмысна прыпісаў сабе 2 гады й назваўся рабочым заводу, дзеля таго каб быць на нейкі час прыгодным і адразу не трапіць у расходныя сьпісы.

Найперш Кертэс спрабаваў знайсьці падтрымку й хоць нейкую ўдзячнасьць сваёй творчасьці на радзіме, але ў адказь меў нявартыя звароты з боку радыкальных палітыкаў і чальцоў літаратурнага асяродзьдзя. Ён пераяжджае ў Нямеччыну й пачынае перакладаць творы нямецкіх аўтараў на вугорскую мову, такія як «Нараджэньне трагедыі» Ніцшэ, п’есы Дзюрэнмата, Шніцлера, Танкрэда Дорста, разважаньні Вітгенштайна — і не выдае ніводнага раману на працягу 1980-х гадоў. Пазьней Кертэс працягваў пісаць на вугорскай мове й падаваў свае працы для выданьня ў Вугоршчыне.

Сваё бачаньне сучаснай Вугоршчыны Імрэ Кертэс выказаў у інтэрвію ў кастрычніку 2009 году:

У 2002 годзе стаў ганаровым грамадзянінам Будапэшту. Кертэс і ягоная жонка пэўны час жылі ў Бэрліне.

## Творчасьць
Цяжкі досьвед вязьня канцлягераў ляжыць у падмурку ўсяго напісанага Кертэсам. На думку швэдзкіх акадэмікаў пісьменьнік у сваёй творчасьці адказаў на складанае пытаньне «Як індывід можа працягваць жыць і думаць у эпоху, калі грамадзтва ўсё актыўней падпарадкоўвае сабе асобу?».

### Страчаны лёс
Найбольш вядомая рэч Кертэса — раман «Страчаны лёс», апісвае ўнутраны й вонкавы сусьвет пяцідзесяцігадовага Дзёрдзя Кёвэша ў канцлягерах Аўшвіц, Бухэнвальд і Зэйц. Некаторыя крытыкі падаюць кнігу, як аўтабіяграфічную, але сам аўтар абвяргае цесную біяграфічную сувязь.

Фільм на падставе раману «Страчаны лёс» быў зроблены ў Вугоршчыне ў 2005 годзе. Сцэнар быў напісаны самім аўтарам. Нягледзячы на агульнасьць назвы, фільм больш аўтабіяграфічны, чым сама кніга.

## Цытаты
* «Паэты не заўсёды ведаюць як трэба жыць, затое амаль заўжды ведаюць як ім варта памерці». *Радзіма, дом, дзяржава.*
* «Бог стварыў сьвет, чалавек стварыў Асьвенцім». *Радзіма, дом, дзяржава.*

## Творы
* 1975 «Страчаны лёс» * (Sorstalanság)*
* 1988 «Фіяска» * (A kudarc)*
* 1990 «Кадзіш па ненароджанаму дзіцяці» * (Kaddis a meg nem született gyermekért)*
* 1991 «Ангельскі сьцяг» * (Az angol lobogó)*
* 2001 «Мова ў выгнаньні» * (A száműzött nyelv)*
* 2003 «Ліквідацыя» * (Felszámolás)*
* 2006 «Файл К.» * (K. dosszié)*
* 2007 «Cosmopolitan і паломніцтва (Каін і Авэль)» * (Világpolgár és zarándok (Káin és Ábel))*
* 2008 «Прыгнечаная спадчыны Эўропы» * (Európa nyomasztó öröksége)*
* 2009 «Фармулёўка прыгоды» * (A megfogalmazás kalandja)*
* 2010 «Дзёньнік галерніка» * (Haldimann-levelek)*

## Беларускія пераклады
* Страчаны лёс: [раман] / Імрэ Кертэс. — Мінск : Галіяфы, 2012. — 254, [1] с.

## Узнагароды
* 1995 Брандэнбурская прэмія па літаратуры
* 1997 Гран-пры Ляйпцыскага кніжнага кірмашу
* 2000 Літаратурная прэмія газэты Die Welt
* 2002 Нобэлеўская прэмія па літаратуры

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Імрэ Кертэс: Бараніце Захад ад Трэцяга сьвету. // Інтэрвію. «Наша Ніва» №45 2002 г.

Катэгорыя:Вугорскія літаратары
Катэгорыя:Эсэісты