Балёньня

**Балё́ньня** (, на мясцовым дыялекце: *Bulaggna*) — горад у паўночнай Італіі, адміністрацыйны цэнтар аднайменнай правінцыі і сталіца рэгіёну Эмілія-Раманьня. Разьмяшчаецца паміж ракой По і Апэнінамі. Гэта сёмы горад Італіі паводле колькасьці насельніцтва (391 192 чалавекі на 30 верасьня 2025 году).

Горад быў заснаваны этрускамі, але зь цягам часу быў уключаны ў склад старажытнарымскай дзяржавы. У Сярэднявеччы горад меў незалежнасьць і быў адным з найбуйнейшых гарадоў Эўропы паводле колькасьці насельніцтва. Вядомы сваімі вежамі, цэрквамі і даўгамернымі портыкамі, Балёньня мае добра захавалы гістарычны цэнтар, дзякуючы дбайнай рэстаўрацыі і палітыцы, скіраванай на ягонае захаваньне, якая пачалася ў канцы 1970-х гадоў. Горад таксама шырока вядомы дзякуючы найстарэйшаму ўнівэрсытэту ў сьвеце, Балёнскаму ўнівэрсытэту, заснаванаму ў 1088 годзе. Праз гэты факт горад мае вялікую колькасьць студэнтаў, што надае яму касмапалітычны характар.

Балёньня зьяўляецца важным сельскагаспадарчым, прамысловым, фінансавым і транспартным вузлом, дзе шматлікія буйныя кампаніі маюць свае штаб-кватэры.

## Гісторыя

Балёньня была заснаваная этрускамі пад назовам *Felsina*. Пазьней яна зрабілася рымскай калёніяй (каля 189 году да н. э.), якую рымляне назвалі *Bononia*. Пасьля падзеньня Рымскай імпэрыі, Балёньня сталася памежным фарпостам бізантыйскага экзархата Равэнны і неаднаразова рабавалася готамі. Менавіта да гэтага пэрыяду адносяцца зьвесткі пра легендарнага біскупа Пэтроніюса, які, паводле старажытных кронікаў, аднавіў разбураны горад і заснаваў базыліку Сьвятога Стэфана. Пэтроніюс і дагэтуль шануюць як заступніка гораду. У 727—728 гадох горад быў разрабаваны і захоплены лянгабардамі.

У апошняй чвэрці VIII стагодзьдзя Карл Вялікі паводле просьбы папы Адрыяна I уварваўся ў лянгабардзкае каралеўства і захапіў горад. Заняты франкаўскім войскам ад імя папства Балёньня заставалася пад уладай Карла і квітнела як памежны горад Каралінскай імпэрыі.

Пасьля сьмерці Матыльды Тасканскай у 1115 годзе Балёньня атрымала істотныя саступкі ад імпэратара Гэнрыха V. Аднак, калі Фрыдрых Барбароса апасьля спрабаваў скасаваць гэтую дамову, Балёньня ўступіла у Лямбадзкую лігу, а затым перамогла імпэрскае войска ў бітве пры Леньяна і атрымала шырокую аўтаномію паводле складзенай Констанцкай дамовы ў 1183 годзе. Дзякуючы гэтаму горад пачаў хутка расьці. Балёньня сталася адным з галоўных камэрцыйных і гандлёвых цэнтраў паўночнай Італіі, дзякуючы сыстэме каналаў, што дазволіла баржам і суднам заходзіць у горад. Лічыцца, што мясцовы ўнівэрсытэт быў створаны ў 1088 годзе; ён зьяўляецца самым старым унівэрсытэтам сьвету, які працуе ў бесьперапынным рэжыме. Унівэрсытэт узьнік як цэнтар вывучэньня сярэднявечнага рымскага права ў адпаведнасьці з асноўнымі глясатарамі. Мэдычная школа ўнівэрсытэту была асабліва вядомая. Да 1200 году Балёньня была квітнеючым гандлёвым цэнтрам і налічвала каля 10 тысяч жыхароў.

## Адукацыя
Балёньня вядомая сваім унівэрсытэтам, які лічыцца найстарэйшым у Эўропе (заснаваны ў 1088 годзе). У Сярэднявеччы ён быў важным асяродкам інтэлектуальнага жыцьця. Сярод яго выпускнікоў Дантэ Аліг’еры, Франчэска Пэтрарка, Эразм Ратэрдамскі, Мікалай Капэрнік, Томас Бэкет.

У Балёньні таксамам маюцца шматлікія прыватных вышэйшых навучальных установы, такіх як Балёнскі цэнтар школы пэрспэктыўных міжнародных дасьледаваньняў Унівэрсітэту Джона Гопкінса. Гээты цэнтар быў заснаваны ў 1955 годзе як першы кампус амэрыканскай асьпірантуры адчынены ў Эўропе. Ягоная фундацыя была натхнёна намаганьнямі згодна з плянам Маршала, каь пабудаваць культурны мост паміж Амэрыкай і Эўропай. Акрамя таго, у Балёньні існуе музычная школа, кансэрваторыя імя Джаваньні Батысты Мартыні, створаныя ў 1804 годзе і мастацкая школа, якая была заснаваная у 1802 годзе. Абедзьве гэтыя ўстановы былі створаныя ў рамках рэформаў, якія праводзіў Напалеон Банапарт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка