open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мілуцін Міланкавіч

**Милуці́н Міла́нкавіч** (); , Даль, Аўстра-Вугоршчына (зараз Харватыя) — , Бялград, Югаславія) — сэрбскі грамадзкі інжынэр, кліматоляг, геафізык і астраном.

Вядомы тэорыяй ледніковых пэрыядаў, згодна зь якой з-за пэрыядычных зьмен парамэтраў сваёй арбіты Зямля праходзіць праз паўтараючыеся ледніковыя пэрыяды, цяпер вядомыя як Цыклы Міланкавіча. Мілуцін Міланкавіч мадыфікаваў юліянскі каляндар, распрацаваў новаюліянскі каляндар, прыняты Грэцкай і шэрагам маёнткавых праваслаўных цэркваў (за выключэньнем Расейскай, Ерусалімкай, Сэрбскай і Афона).

## Жыцьцяпіс
Мілуцін Міланкавіч атрымаў адукацыю ў Вене ў Вышэйшай тэхналягічнай школе (цяпер Венскі тэхналягічны ўнівэрсытэт), дзе ў 1904 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю і пачаў працаваць інжынэрам-будаўніком. У тым жа годзе паступіў у Бялградзкі ўнівэрсытэт, дзе прайшло ўсё яго навуковае жыцьцё. Падчас Першай сусьветнай вайны трапіў у палон у Будапэшце, але дзякуючы сваім калегам працягваў свае дасьледаваньні. На працягу доўгага часу спрабаваў аднавіць гісторыю клімату Зямлі. З траўня 1948 году па 26 ліпеня 1951 быў дырэктарам Бялградзкай абсэрваторыі.

## Бібліяграфія
* Миланкович М. Математическая климатология и астрономическая теория колебаний климата М., Л.: ГОНТИ; Ред. техн.-теорет. лит., 1939

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Аўстра-Вугоршчыне
Катэгорыя:Памерлі ў Бялградзе
Катэгорыя:Астраномы XX стагодзьдзя
Катэгорыя:Сэрбскія навукоўцы
Катэгорыя:Выкладчыкі Бялградэкага ўнівэрсытэту
Койлы

**Ко́йлы** (, па-падляску: *Kôjły*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Чыжы.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Усьпеньня Божай Маці ў Чыжах). Невялікую частку насельніцтва складаюць палякі-каталікі (парафія Ўзьдзьвіжаньня Крыжа ў Гайнаўцы).

## Гісторыя
Побач зь вёскай разьмяшчаецца вялікі курган, праўдападобна раньнясярэднявечны. Вёска ўпершыню згадваецца ў Люстрацыі Падляскага ваяводзтва 1576 г., як заселяная асочнікамі (якія займаліся аховай Бельскай пушчы) ды бортнікамі. Паводле Люстрацыі 1664 году жыхары Койлаў былі абавязаны да пастаўленьня адмаго выбранца ў каралеўскую армію. У 1720—1722 гадах адбыўся судовы спор паміж бельскім старастай Янам Клемэнсам Браніцкім ды мужыкамі вёскаў Колйы, Новага Беразова і Чыжыкаў наконт павіннасьцяў. Судовы працэс выйгралі сяляне. Пад канец XIX ст. у Койлах было 78 хатаў, у якіх пражывала 516 жыхароў. У 1909 годзе мясцовым жыхарамі была пабудаваная нвялікая капліца ў гонар сьв. Аляксея. У міжваенны пэрыяд Койлы прыналежалі да гміны Ласінка Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 386 жыхароў (380 праваслаўных і 6 габрэяў, усе запісаныя беларусамі). Пасьля Другой сусьветнай вайны Койлы былі далучаныя да гміны Чыжы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Волька (гміна Чыжы)

**Волька** (, па-падляску: *Vôlka*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Чыжы.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход сьв. Антонія Пячорскага ў Курашэве). Невялікую частку насельніцтва складаюць палякі-каталікі (парафія Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і сьв. Біскупа Станіслава ў Нарві). 

## Гісторыя
У міжваенны пэрыяд Волька прыналежала да гміны Ласінка Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 32 жыхароў (3 палякаў-каталікоў і 29 праваслаўных беларусаў). Пасьля Другой сусьветнай вайны Волька была далучаная да гміны Чыжы.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Мора (гміна Чыжы)

**Мо́ра** (, па-падляску: *Mora*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Чыжы.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход прыход сьв. Міхала Арханёла ў Старым Корніне).

## Гісторыя
Вёска была заснаваная каля 1570 году Яўстафім Халецкім. У міжваенны пэрыяд Мора прыналежала да гміны Орля Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 355 жыхароў (праваслаўныя беларусы). У 1810 г. на мясцовых могілках была пабудаваная капліца ў імя сьв. Тэклі. У чэрвені 1941 г. савецкія жаўнеры спалілі старую капліцу. Новая капліца была адбудаваная толькі ў 1952 г. і асьвячоная ў імя сьв. Ільлі. Пасьля Другой сусьветнай вайны Мора было далучанае да гміны Чыжы.

## Ураджэнцы
[міні|зьлева|[Віктар Швед (зьлева) з аднавяскоўцамі. Польшча, в. Мора, 2000-ыя гады.]]
* Віктар Мікітавіч Швед  — (1925–2020) беларускі паэт, перакладчык, публіцыст, грамадзкі дзеяч

## Крыніцы

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Ян Цыкер

**Ян Цы́кер** (; 29 ліпеня 1911, Банска-Быстрыца, Славаччына — 21 сьнежня 1989, Браціслава, Чэхаславаччына) — славацкі кампазытар, пэдагог; адзін з заснавальнікаў славацкай кампазытарскай школы. Народны артыст Чэхаславаччыны (1966).

## Жыцьцяпіс
Навучаўся ў Праскай кансэрваторыі (1930—35), стажыяваўся ў Фэлікса Вайнгартнэра ў Вене (1936—1937) і ў Вітэзслава Новака ў Празе (1936—1939).

У 1939—1949 выкладаў у Браціслаўскай кансэрваторыі. У 1945—1948 быў адначасна кіраўніком рэпэртуарнай часткі опэрнай трупы Славацкага нацыянальнага тэатру. У 1951—1973 — прафэсар Найвышэйшай школы выканаўчых мастацтваў у Браціславе.

Старшыня нацыянальнай Музычнай рады ЧССР.

## Творчасьць
У творчасьці спалучаў асаблівасьці нацыянальнага музычнага фальклёру з прыёмамі сучаснай заходнеэўрапейскай кампазыцыйнай тэхнікі. Сярод твораў: опэры «Уваскрэсеньне» (паст. 1962), «Містэр Скрудж» (паст. 1963), «Карыялян» (паст. 1974), «Аблога Быстрыцы» (паст. 1983), «З жыцьця казурак» (1985); кантата (1940), араторыя «Ода радасьці» (1982), 3 сымфоніі (1930—74), 3 струнныя квартэты. Пісаў музыку да драматычных спэктакляў, кіно.

## Узнагароды
Ляўрэат Славацкай нацыянальнай прэміі (1945), Чэхаславацкай прэміі міру (1951), Дзяржаўнай прэміі імя К. Готвальда (1955, 1963, 1975), заслужаны артыст ЧССР (1961), народны артыст ЧСРР (1966).  (Вена, 1966), Прэмія  (Будапэшт, 1966), Прэмія Міжнароднай музычнай рады — ЮНЭСКА (1979).

Ордэн Працы (1971). Ордэн Людавіта Штура I ступені (2011, пасьмяротна).

## Ушанаваньне памяці
У Браціславе дзейнічае музэй Яна Цыкера.

## Крыніцы

## Літаратура
* Цыкер 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына, прысьвечаная Яну Цыкеру 
* Жыцьцяпіс 

Катэгорыя:Славацкія акадэмічныя музыкі
Катэгорыя:Славацкія кампазытары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Банскай-Быстрыцы
Катэгорыя:Памерлі ў Браціславе
Катэгорыя:Народныя артысты Чэхаславаччыны
Катэгорыя:Ляўрэаты Дзяржаўнай прэміі Чэхаславаччыны
Катэгорыя:Клясычныя кампазытары і кампазытаркі
Катэгорыя:Опэрныя кампазытары
Кубак Харватыі па футболе

**Кубак Харватыі па футболе** () — штогадовы кубак Харватыі, які праходзіць у фармаце алімпійскай сыстэмы і ладзіцца Харвацкім футбольным зьвязам. Звычайна спаборніцтвы ладзяцца з канца жніўня да канца траўня. У спаборніцтве прымаюць удзел 48 камандаў. Кубак быў заснаваны ў 1992 годзе, пасьля таго, як харвацкія клюбы адмовіліся ад спаборніцтваў Югаславіі па распадзе Югаславіі. Гістарычна ў спаборніцтвах дамінавалі дзьве каманды, як то заграбскае «Дынама» і спліцкі «Хайдук». З другой паловы 2010-х гадоў таксама набыла моц «Рыека» Пераможца турніру атрымлівае месца ў Ліза Эўропы на наступны сэзон.

Найбольш пасьпяховым клюбам уважаецца заграбскае «Дынама», які выйграваў спаборніцтва 17 разоў. 

## Пераможцы
* Дынама Заграб — 17 разоў
* Хайдук Спліт — 8
* Рыека — 7
* Осіек, Інтэр Запрэшыч — 1

## Крыніцы

Катэгорыя:Харвацкі футбол
Харватыя
Валянцін Агалец

**Валянці́н Сьцяпа́навіч Агале́ц** (нарадзіўся ў 1950 годзе, Азяраны Жыткавіцкага раёну Гомельскай вобласьці, БССР) — беларускі вайсковы й дзяржаўны дзяяч, генэрал-лейтэнант. Кандыдат вайсковых навук.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласьці. Скончыў Вайсковую акадэмію імя Фрунзэ (1984). Служыў ва ўнутраных войсках у рэспубліках Сярэдняе Азіі, намесьнік кіраўніка  і . Камандаваў унутранымі войскамі Ўзбэкістану.

Пераехаў у Менск у 1992 року. У 1992—1993 — кіраўнік Управы ўнутраных войскаў МУС Беларусі. У 1993—1994 — першы намесьнік камандуючага ўнутранымі войскамі МУС Беларусі.

12 ліпеня 1994 року, напярэдадні прэзыдэнцкіх выбараў, пастановай Савету міністраў быў звольнены з пасады першага намесьніка камандуючага ўнутранымі войскамі. Пасьля выбараў, 12 жніўня, загадам Лукашэнкі быў прызначаны намесьнікам міністра ўнутраных справаў — камандуючым унутранымі войскамі. 10 кастрычніка 1995 року быў прызначаны першым намесьнікам міністра — камандуючым унутранымі войскамі, а 20 сьнежня замяніў свайго начальніка Юрыя Захаранку на пасадзе міністра. Камандаваў унутранымі войскамі падчас зьбіцьця дэпутатаў парлямэнту ўночы з 11 на 12 красавіка 1995 року.

8 лютага 1999 атрымаў чарговае званьне генэрал-лейтэнанта і быў звольнены ў сувязі зь пераводам на іншую працу. Пазьней прызначаны прадстаўніком МУС Беларусі ва Ўкраіне. Вярнуўшыся, у 2007 ачоліў Цэнтар аўтаматызаванай інфармацыйнай сыстэмы электроннага ўліку кіроўных кадраў «Рэзэрв» Акадэміі кіраваньня пры прэзыдэнце Рэспублікі Беларусь.

Да 2012 року працаваў кіраўніком Службы бясьпекі кампаніі velcom.

Цяпер працуе прадстаўніком Дэпартамэнту па гуманітарнай дзейнасьці Ўправы справамі прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь па Менску і Менскай вобласьці.

## Узнагароды
Срэбны мэдаль «За мужную службу» II ступені.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Прэс-дасье
* МУС Беларусі: самая нестабільная структура ўлады ў асобах // TUT.BY

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жыткавіцкім раёне
Катэгорыя:Міністры ўнутраных справаў Рэспублікі Беларусь
О2 Арэна

**О2 Арэна** () — шматфункцыянальная арэна ў Празе, Чэхія.

Арэна была пабудаваная ў 2004 року да чэмпіяната сьвету па хакеі. Да 2008 року называлася Sazka Арэна.

Арэна зьяўляецца хатняй пляцоўкай для клюбу Чэскай экстралігі «Славія», зь 2012 па 2014 асобныя матчы тут праводзіў клюб КХЛ «Леў». 9 кастрычніка 2012 на арэне быў усталяваны рэкорд наведвальнасьці хакейнага матчу — 16 304 заўзятара, праведзенага ў сыстэме, якая аб’ядноўвае Кантынентальную, Вышэйшую й Моладзевую хакейныя лігі.

З 6 па 8 сакавіка 2015 року на арэне прайшоў чэмпіянта па лёгкай атлетыцы.

З 1 па 17 траўня 2015 року на арэне прайшоў 79-ы чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай.

На арэне вельмі часта ладзяцца канцэрты сусьветных музычных зорак.

## Глядзіце таксама
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Стадыёны Чэхіі
Катэгорыя:Хакейныя стадыёны Чэхіі
Грабняк

**Грабня́к** (, па-падляску: *Hrabniak*) — прысёлак вёскі Збуч у Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Чыжы.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Усьпеньня Божай Маці ў Чыжах).

## Гісторыя
У міжваенны пэрыяд Грабняк прыналежаў да гміны Орля Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 12 жыхароў (усе правасаўныя, палова запісаная палякамі, палова беларусамі). Пасьля Другой сусьветнай вайны Грабняк быў далучаны да гміны Чыжы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Чахціцкі замак

**Ча́хціцкі замак** (, , ) — руіны замку ў Чахціцах, заходняя Славаччына. Знаходзяцца на ўзгорку 375 м па-над узроўнем мора. Знакамітыя дзякуючы сумна вядомай «Чахціцкай пані» — Елізавеце Батары.

## Гісторыя
Збудаваны ў першай палове XIII стагодзьдзя як каралеўская вартаўнічая крэпасьць на заходніх граніцах. У 1273 замак быў пашкоджаны падчас аблогі чэскім каралём Пржэмыслам Отакарам II. Першымі ўладарамі замку быў род Гунт-Познан славацкага паходжаньня. У 1392 уласьнікам стаў Сьцібар са Сьцібожыц. З 1569 замкам валодаў род Надашдзь. У 1708 замак узялі куруцы Фэрэнца Ракацы і разбурылі яго. З тых часоў замак не аднаўляўся.

## Галерэя

Файл:Slovakia_Cachtice_hrad_vyhlad2.JPG
Файл:Slovakia_Cachtice_hrad_1.JPG
Файл:Slovakia_Cachtice_hrad_2.JPG
Файл:Čachtický hrad.jpg
Файл:Slovakia_Cachtice_hrad_koleso.JPG
Файл:Slovakia_Cachtice_hrad_popisna_tabula.JPG
Файл:Slovakia_Cachtice_hrad_vyhlad1.JPG
Файл:Rek00b.jpg
Файл:Cachtice_rek01.jpg
Файл:Cachtice_rek02.jpg
Файл:Cachtice_rek03.jpg
Файл:Cachtice_rek04.jpg


Катэгорыя:Замкі Славаччыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў XIII стагодзьдзі
Катэгорыя:Чахціцы
Лянева

**Ляне́ва** (, па-падляску: *Lenevo*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Чыжы.

Побач зь вёскай працякае рака Локніца, на якой было створанае невялікае вадасховішча.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Усьпеньня Божай Маці ў Чыжах). Невялікую частку насельніцтва складаюць палякі-каталікі (парафія Ўнебаўзяцьцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі і сьв. Біскупа Станіслава ў Нарві).

## Гісторыя
Першы фальварак быў заснаваны ў Ляневе праўдападобна яшчэ ў XV стагодзьдзі Жукам Ляневічам. З XVI па XVII ст. прыналежаў сям’і Локніцкіх з Локніцы. Пасьля часта мяняў ўладальнікаў. У палове XIX ст. Ляневам, Локніцай і Мякішамі валодала Брыгіда Калюхевічова. Пры сядзібе ў фальварку з XVIII па XIX ст. існавала рымакаталіцкая капліца. Яшчэ на пачатку XX ст. Лянева дзялілася на дзьве часткі — дворскую (з садамі і агародамі) ды вёску, у якой пражывалі мужыкі. Адзіным сьледам фальварчнай сядзібы зьяўляецца невялікі зямельны ўзгорак. У міжваенны пэрыяд Лянева прыналежала да гміны Пасынкі Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 157 жыхароў (2 каталікоў, 149 праваслаўных ды 6 габрэяў; палякамі было запісаных 11 жыхароў, усе апошнія беларусамі). Пасьля Другой сусьветнай вайны Лянева было далучанае гміны Чыжы. З 2004 году ўрадам гміны Чыжы над вадасховішчам побач зь Ляневам праводзіцца традыцыйнае Купальле.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Коцел

**Коцел** (, *833 — † 876)&nbsp;— князь Блатэнскага княства на тэрыторыі сучаснай заходняй Вугоршчыны, сын князя Прыбіны і яго баварскай жонкі.
Атрымаў баварскае імя Gozil (Chozil), якое гучала ў славянскім варыянце як «Коцел».

Пасьля сьмерці свайго бацькі прыкладна ў 861 годзе стаў князем у Блатэнскага княства.

Адыграў важную ролю ў падтрымцы хрысьціянства, калі ў яго сталіцы Блатнаградзе ў Паноніі ў 867 годзе гасьцявалі Кірыла і Мятод, падчас іх падарожжа да Рыма. Салюнскія браты пераканалі Коцела ў неабходнасьці распаўсюджваньня славянскай літургіі і выхавалі ў Блатнаградзе прыкладна пяцьдзясят вучняў.

На мяжы 869/870 гадоў папа Адрыян II пасьвяціў Мятод ў архіепіскапа Паноніі, пра што яго прасіў і Коцел. Аднак землі князя не пазьбеглі ўплыву Рыму і надалей. Напярэдадні 14 траўня 873 году новы папа рымскі Ян VIII даслаў Коцелу ліст, у якім папракаў яго, і прасіў каб яго ўладаньні «ачысьціліся ад пралюбадзейства і іншых язычніцкіх звычаяў». Пазьней папа даслаў яшчэ адзін ліст, у якім называе двух мужчын, здаецца Коцелевых вяльможаў, якія здрадзілі сваіх жонак. Пантыфік прасіў Коцела, каб той забараніў разводы ў яго валадастве. З абодвух лістоў вынікае, што Рым быў вельмі добра праінфармаваны аб сытуацыі ў Паноніі. Гэта абумоўлена тагачасным зьнешнепалітычным становішчам. Коцел быў падпарадкаваны Усходнефранкскаму каралеўству, і таму Рым быў лепш інфармаваны пра падзеі ў яго княстве, чым пра незалежныя зямлі, як напрыклад Вялікую Маравію.

Дасюль таямніца з-за чаго памёр князя Коцел. Пасьля яго сьмерці княства атрымалі ў спадчыну сыны Віліям і Энгелшалк. Але не на доўгі час, таму што ў 882—884 гадах князь Сьвятаполк I на былых уладаньнях Коцела зьдзейсьніў некалькі палітычных чыстак, пасьля чаго гэтыя землі ўключыў у склад Вялікай Маравіі.

Катэгорыя:Вялікая Маравія
Катэгорыя:Кіраўнікі Славаччыны
Катэгорыя:Кіраўнікі Славеніі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 833 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў 876 годзе
Остравар Арэна

**Остравар Арэна** () — шматфункцыянальная арэна ва Остраве, Чэхія.

Будоўля арэны пачадася ў 1979 року, адчынілася ў 1986 року. Спачатку арэна насіла назву «Палац культуры й спорту». У 2003—2004 роках адбылася рэстаўрацыя да Чэмпіяната сьвету па хакеі 2004 року, пасьля якой назва арэны зьмянілася на сучасную. Кошт рэстаўрацыі склаў 690 мільёнаў кронаў. Арэна зьяўляецца хатняй пляцоўкай для клюбу Чэскай экстралігі «Віткавіцы». Уладальнікам арэны зьяўляецца акцыянэрнае таварыства «Віткавіцы Арэна», іх мажарытарны акцыянэр места Острава. Комплекс уключае ў сябе гатэль, шматфункцыянальную арэну й футбольны стадыён.

З 1 па 17 траўня 2015 року на арэне прайшоў 79-ы чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай.

## Глядзіце таксама
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Стадыёны Чэхіі
Катэгорыя:Хакейныя стадыёны Чэхіі
Сьнежка (гара)

**Сьнежка** (, ) — горная вяршыня ў Крконошах, на мяжы Польшчы й Чэхіі. Самы высокі пункт Чэхіі (1603 мэтры) й Ніжнесылескага ваяводзтва Польшчы. Адна зь вяршынь так званай Кароны польскіх гор (пераліку самых высокіх вяршынь польскіх горных сыстэм). На схілах гары лясы, горныя лугі, камяністыя россыпы. Большую частку року пакрыта сьнегам. На вяршыні канатная дарога, a з польскага боку знаходзіцца мэтэастанцыя, рэстарацыя й невялікі касьцёл. Гара ўваходзіць у Нацыянальныя паркі Польшчы й Чэхіі. Зьяўляецца папулярным месцам сярод турыстаў. Выкарыстоўваецца для зімовых відаў спорту.

## Літаратура
* 
* *[[Słownik geografii turystycznej Sudetów]]*, t. 3 Karkonosze, red. Marek Staffa, Wydawnictwo PTTK «Kraj», Warszawa — Kraków, 1993. — ISBN 83-7005-168-5.
* *[[Яцак Кальбушэўскі|Kolbuszewski Jacek]].* Z dziejów Śnieżki w Karkonoszach. — Wydawnictwo PTTK Kraj, 1990.
* *Mapa turystyczna Karkonosze polskie i czeskie* 1:25&nbsp;000, Wydawnictwo «Plan», Jelenia Góra, ISBN 83-88049-26-7.
* *Krkonoše-východ. turistická a lyžařská mapa* 1:25&nbsp;000, Nakladelství ROSY, 1995, 80-85510-29-4

## Вонкавя спасылкі
* 360° панарама зь вяршыні Сьнежкі (QuickTime)
* Virtual show
* Śnieżka — Webcam

Катэгорыя:Вяршыні вышынёй ад 1000 да 2000 мэтраў
Катэгорыя:Геаграфія Ніжнесылескага ваяводзтва
Катэгорыя:Горы Польшчы
Катэгорыя:Горы Чэхіі
Гэй, саколы

**«Гэй, сако́лы»** (, ) — польская, украінская й беларуская традыцыйная баляда, створаная ў першай палове XIX стагодзьдзя. Аўтарам песьні прынята лічыць украінска-польскага аўтара Томаша Падуру (1801—1871 рокі). Аднак часам можна сустрэць меркаваньне аб тым, што песьня зьяўляецца польскай або ўкраінскай народнай. Песьня набыла шырокую вядомасьць падчас Польска-савецкай вайны. Трэк мае рысы ўкраінскай школы польскага рамантызму.

«Гэй, саколы» распавядае аб украінскім казаку (у некаторых варыянтах Улане), які зьехаў на чужыну й смуткуе па Радзіме, і аб каханай дзяўчыне, якая засталася там. У 1999 року песьня была скарыстаная як саўндтрэк да фільму «Агнём і мечам» (экранізацыя аднайменнага раману Г. Сянкевіча).

## Тэкст песьні

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінскі фальклёр
Катэгорыя:Польскі фальклёр
Катэгорыя:Беларускі фальклёр
Буды (Гайнаўскі павет)

**Бу́ды** (, на мясцовай беларускай гаворцы: *Бу́ды*, *Пе́ршы Бу́ды*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Белавежа.

Вёска знаходзіцца на паляне ў Белавескай пушчы.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці палякі-каталікі (парафія сьв. Яна Хрысьціцеля ў Нараўцы).   Невялікая частка жыхароў этнічныя беларусы, праваслаўныя (прыход сьв. Мікалая ў Белавежы).

## Гісторыя
Буды былі заснаваныя паміж 1765 і 1780 г., калі праводзіласа рэформа адміністрацыі Белавескай пушчы падскарбім надворным літоўскім Антонім Тызэнгаўзам. Вядома, што ў навакольлі сёньняшніх Будаў раней існавалі лясныя часовыя пасяленьні г.зв. *буднікаў* (ад шалашаў — будкаў, у якіх пражывалі), якія перараблялі дрэва ў вугель, дзёгаць і калійныя солі (паташ).  Першымі жыхарамі былі сем’і Шумарскіх, Камарэўскіх, Савіцкіх і Валадкевічаў, якія прыбылі на гэтыя землі спад мазавецкага Плоцку. У час Першай сусьветнай вайны жыхары пакінулі вёску і ўцяклі ад нямецкіх войскаў у Расею, пачалі вяртацца на месца ўжо ў 1918 годзе. Вёска была спаленая казакамі яшчэ ў 1915 годзе. У міжваенны пэрыяд Буды прыналежалі да гміны Белавежа Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 208 жыхароў (192 каталікі і 16 праваслаўных; палякамі было запісаых 194 жыхары, беларусамі 14). 25 ліпеня 1941 г. Буды былі спаленыя нямецкімі войскамі, а насельніцтва выгнанае. Жыхары вярнуліся на сваё меса ўжо ў 1944 годзе і пачаўся працэс адбудовы вёскі. У пасьлявенных гадах пачаўся заняпад Будаў, так як малыдыя людзі выяжджалі на месца жыхарства ў гарады. У сёньняшні дзень Тэраміскі становяцца болей турыстычным пасёлкам.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Кубак Беларусі па футболе 2015—2016 гадоў

**Кубак Беларусі па футболе ў сэзоне 2015—2016 гадоў** — 23-і сэзон беларускага футбольнага турніру сярод прафэсійных беларускіх клюбаў, а таксама камандаў калектываў фізкультуры. У адрозьненьне ад чэмпіянату, праводзіцца па схеме восень — вясна. Уладальнік Кубку трапляе ў другі кваліфікацыйны раўнд Лігі Эўропы УЭФА 2016—2017 гадоў.

## Першы кваліфікацыйны раўнд

## Другі кваліфікацыйны раўнд

## 1/16 фіналу

## 1/8 фіналу

## 1/4 фіналу

## 1/2 фіналу

## Фінал

Катэгорыя:Кубак Беларусі
Сэрбы

**Сэрбы** () — паўднёваславянскі народ, прадстаўнікі якога пражываюць у Сэрбіі, Чарнагорыі, Босьніі і Герцагавіне, Харватыі й іншых краінах. Агульная колькасьць каля 12-13 млн чалавек. Асноўная рэлігія — праваслаўе. Мова — сэрбская.

## Гісторыя
Этнічная гісторыя народу зьвязваецца зь перасяленьнем славянскіх плямёнаў на Балканы, як лічыцца, у VI-VII стагодзьдзях н. э. У IX стагодзьдзі ствараецца Сэрбскае княства, з тых часоў сэрбы імкнуцца да цэнтралізацыі дзяржавы.

Гэтыя працэсы былі перапыненыя паразай на Косавым полі ў 1389. Гэтую гістарычную падзею сэрбы справядліва лічаць нацыянальнай трагедыяй, бо з тых часоў сэрбскія землі трапляюць пад акупацыю Асманскай імпэрыі. «Асманскае ярмо» працягвалася амаль пяць стагодзьдзяў. Толькі ў пачатку 19-га стагодзьдзя ўзмацняецца вызваленчая барацьба сэрбаў, якая прыводзіць да аўтаноміі сэрбскіх зямель (1833), пасьля, у 1878 ствараецца незалежная Сэрбская дзяржава. У 1918 року ствараецца Каралеўства сэрбаў, харватаў і славенцаў (з 1929 — Югаславія).


Файл:Serbs in croatia bosnia and montenegro in 1981.png
Файл:SerbsInYugoslavia1992-1995.png
Файл:Balkans05.png
Файл:Balkans2010.png
Станіслаў Ішора

**Станіслаў Ішора** (12 красавіка 1838 — рэпрэсаваны 3 чэрвеня (*ст. 22 траўня*) 1863 у Вільні) — каталіцкі ксёндз, удзельнік Нацыянальна-вызвольнага паўстаньня 1863—1864 рокаў.

## Жыцьцяпіс
Станіслаў Ішора нарадзіўся 12 красавіка 1838 року ў вёсцы Цэсарка Вількамірскага раёну Віленскага павету. Сын Станіслава Ішоры й Марыі Шантыр. Скончыў гімназію ў Вільні й паступіў у Пецярбурскую духоўную акадэмію. Гэта была адзіная ў Расейскай імпэрыі ўстанова для навучаньня каталіцкіх ксяндзоў. Пасьля высьвячэньня ў 1861 року быў вікарыем у парафіі Жалудок Лідзкага павету.

Браў удзел у Нацыянальна-вызвольным паўстаньні 1863—1864 рокаў. 8 лютага 1863 году ксёндз з Жалудка Станіслаў Ішора зачытаў у касьцёле маніфэст паўстанцаў. Сам сьвятар пайшоў у паўстанцкі аддзел Людвіка Нарбута. Але потым ён добраахвотна здаўся, каб вызваліць пробашча жалудоцкага касьцёлу. Пробашча арыштавалі якраз з нагоды зачытанага вернікам маніфэста, да чаго ён ня меў дачыненьня. Станіслава Ішору напачатку пакаралі пяцьцю гадамі катаргі. Але асабіста Мураўёў-вешальнік замяніў пакараньне на расстрэл. Ксяндза пакаралі сьмерцю ў Лукіскай турме ў Вільні 3 чэрвеня 1863 року. Сьведкі пакараньня сьмерцю ўспаміналі, што сьвятар зьвярнуўся да натоўпу з такімі словамі: «Трымацца й ня падаць духам. Мы паміраем, а вам перадаём далейшыя лёсы Айчыны». Ксёндз Станіслаў Ішора стаў першай ахвярай Мураўёва-вешальніка.

## Ушанаваньне
14 ліпеня 2003 року ў Лідзе адкрылася мэмарыяльная шыльда, прысьвечаная расстраляным у 1863 року ксяндзам. Асьвячэньне шыльды адбылося з нагоды 140-х угодкаў паўстаньня пад кіраўніцтвам Кастуся Каліноўскага. Зрабіў шыльду мясцовы самадзейны скульптар Рычард Груша. На ёй — выява паўстанцкага герба — Арол, Пагоня й анёл зь мячом.

## Глядзіце таксама
* Раймунд Зямацкі
* Адам Фалькоўскі

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1838 годзе
Катэгорыя:Беларускія каталіцкія сьвятары
Катэгорыя:Перасьледы каталіцтва ў Беларусі
Катэгорыя:Паўстанцы 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Вязьні Лукіскай турмы
Катэгорыя:Памерлі ў 1863 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вільні
Катэгорыя:Расстраляныя
Будапэшцкі ўнівэрсытэт тэхналёгіі і эканомікі

**Будапэшцкі ўнівэрсытэт тэхналёгіі і эканомікі** (, скарочана БМЕ) — найбуйнейшы тэхналягічны ўнівэрсытэт у Вугоршчыне й найстарэйшы ўнівэрсытэт такога профілю ў сьвеце.

## Гісторыя
Унівэрсытэт быў заснаваны імпэратарам Ёзэфам II пад назвай Institutum Geometrico-Hydrotechnicum («Інстытут геамэтрыі ды гідратэхнікі»).

У 1871 року ўнівэрсытэт быў перайменаваны ў Каралеўскі тэхнічны ўнівэрсытэт імя Франца Ёзэфа.

Прафэсарска-выкладчыцкі склад налічвае 1,1 тыс. супрацоўнікаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1782 годзе
Катэгорыя:Вугорскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Адукацыя ў Вугоршчыне
Капаонік

**Капаонік** ( — горны масіў у Цэнтральнай Сэрбіі.

Даўжыня масіву — 83 км, шырыня — 63 км, плошча — каля 2700 км². Вышэйшая кропка — Панчычаў Врх (2017 м). Масіў складзены крышталічнымі сланцамі, гранітамі і серпентынітамі. Цэнтральную частку масіву займае аднайменны нацыянальны парк (плошча 118 км²).

Сярэднегадавадая тэмпэратура +3,7&nbsp;°C, што ніжэй, чым у сярэднім па Сэрбіі. Каля 200 дзён у годзе зьяўляюцца сонечнымі, але колькасьць ападкаў перавышае 1000 мм у год. Сьнег ляжыць прыкладна 160 дзён у год, з канца лістападу па красавік.

У гарах Капаоніка знаходзіцца вялікая колькасьць тэрмальных крыніц (36—78&nbsp;°C). На тэрыторыі масіву знаходзіцца найвышэйшы вадаспад Сэрбіі Елаварнік (71 м). Зімой Капаонік выкарыстоўваецца ў якасьці гарналыжнага курорту.

Катэгорыя:Горныя сыстэмы
Катэгорыя:Гарналыжныя курорты
Чэмпіянат Кіпру па футболе

**Чэмпіянат Кіпру па футболе** — футбольныя спаборніцтвы Кіпру, якія падзяляюцца на герархію лігаў і складаюцца з чатырох дывізіёнаў. На вяршыні сыстэмы знаходзіцца першы дывізіён.

## Сыстэма
Грамадзкая думка

**Грамадзкая думка** — сукупнасьць адносін розных сацыяльных груп і слаёў насельніцтва да праблем, працэсаў і фактаў сацыяльна-палітычнай і сацыяльна-культурнай рэчаіснасьці.

Грамадзкая думка рэгулюе паводзіны індывідаў, сацыяльных груп і супольнасьцяў, а таксама сацыяльных інстытутаў у грамадзтве, выпрацоўваючы пэўныя нормы грамадзкіх адносін са сфэры культуры, навукі, рэлігіі і пашыраючы іх сярод насельніцтва. У залежнасьці ад зьместу выказваньняў (ацэначных, аналітычных і канструктыўных), ацэнкі (станоўчай ці адмоўнай) можа выступаць у экспрэсіўнай, кансультатыўнай ці рэгулятыўнай функцыях.

Грамадзкая думка здаецца дынамічнай, зьменлівай, аднак у кожным асобным выглядзе яна зьяўляецца больш або менш тоесным выяўленьнем народнага характару. Яна дзейнічае і ў межах грамадзтва ў цэлым, і ў розных сацыяльных групах ці супольнасьцях. У гэтым сэнсе можна гаварыць пра грамадзкую думку пэўнай краіны, нацыі або асобаў адной прафэсіі, канфэсіі, субкультурнай групоўкі ці пэўнага гораду, вёскі, раёну, вобласьці. Таму носьбітам грамадзкай думкі можа выступаць і грамадзтва ў цэлым, і сацыяльныя групы ў яго складзе (напрыклад, жанчын, мужчын, моладзі, гараджан, сялянаў, прадпрымальнікаў, рабочых, інтэлігентаў, вернікаў і інш.).

Яна можа быць аднадушная або плюралістычная. У дэмакратычным грамадзтве найбольш актыўна дзеючымі каналамі яе фармаваньня і функцыянаваньня зьяўляюцца рэфэрэндумы, выбары органаў улады, сродкі масавай інфармацыі, сходы, мітынгі, маніфэстацыі грамадзян, а таксама сацыялягічныя апытанкі насельніцтва.

Навуковая распрацоўка праблем грамадзкай думкі пачалася з 2-й паловы XIX стагодзьдзя ў працах францускага сацыёляга Габрыеля Тарда, а ў XX стагодзьдзі — амэрыканскіх сацыёлягаў і палітыкаў інстытуту Дж. Гэлапа А. Хоўэла, Ўолтэра Ліпмана і інш.

У Беларусі тэндэнцыю разьвіцьця грамадзкай думкі дасьледуюць: інстытут сацыялёгіі НАН Беларусі, недзяржаўная арганізацыя «Грамадзкая думка» і іншыя сацыялягічныя дасьледчыя групы. Актуальнасьць і важнасьць вывучэньня грамадзкай думкі абумоўлены тым, што менавіта такім чынам можна даведацца пра інтарэсы, спадзяваньні, чаканьні, патрэбы розных сацыяльных груп, супольнасьцей, насельніцтва краіны ў цэлым.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
Шастакова (Падляскае ваяводзтва)

**Шастако́ва** (, па-падляску: *Šostakovo*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Чыжы.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Усьпеньня Божай Маці ў Чыжах). Невялікую частку насельніцтва складаюць палякі-каталікі (парафія Ўзьдзьвіжаньня Крыжа ў Гайнаўцы). 

## Гісторыя
Шастакова было заснаванае ў XVI стагодзьдзі на землях былай Бельскай пушчы. У міжваенны пэрыяд Шастакова прыналежала да гміны Ласінка Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 114 жыхароў (2 каталікоў і 112 праваслаўных; 29 жыхароў было запісаных палякамі, 85 беларусамі). Пасьля Другой сусьветнай вайны Шастакова было далучанае да гміны Чыжы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Ржып (гара)

**Ржып (гара)** () — гара ва Ўсьцецкім краі Чэхіі, знаходзіцца пасярод раўнін цэнтральнай Багеміі, дзякуючы гэтаму вельмі добра бачная здалёк. Геалягічна ўяўляе сабой рэшткі конуса старажытнага вулькану.

Згодна з чэскімі паданьнямі менавіта на гэтай гары Чэх (прабацька ўсіх чэхаў) пабудаваў места й пасяліў у ім свой народ пасьля доўгіх падарожжаў і пошукаў свайго краю. Гара зьяўляецца сымбалем Чэхіі. На версе яе стаіць ратонда сьвятога Йіржы, пабудаваная ў 1126 року.


Файл:Rip vychod Karel Liebscher.jpg
Файл:Rip severovychod Karel Liebscher.jpg
Файл:Rip kostelik.jpg
Файл:RotundaRip.jpg


Катэгорыя:Вяршыні вышынёй да 1000 мэтраў
Катэгорыя:Горы Чэхіі
Krakout

***Krakout*** () — кампутарная гульня, створаная і выдадзеная ў 1987 року брытанскай кампаніяй «Gremlin Graphics» для хатніх кампутараў ZX Spectrum, Amstrad CPC, BBC Micro, Commodore 64 і MSX.

## Гульнявы працэс
Гульня *Krakout* ёсьць чарговай клянаванай вэрсіяй відэагульні *[[Breakout]]* 1976 року. Аноўная адметнасьць *Krakout* у тым, што ракетка разьмешчаная ня зьнізу, а зьлева або справа (на выбар гульца). Адпаведна на кульку ня ўзьдзейнічаюць сілы гравітацыі, яна рухаецца проста па інэрцыі. У мэню опцыяў можна абраць і ўсталяваць хуткасьць руху кулькі.

Гульцу прапанавана пераадолець сто розных узроўняў гульні, разьбіваючы кулькай рознакаляровыя цаглінкі. На ўзроўнях будуць трапляцца ўсемагчымыя «прыхадні», якія будуць усялякім чынам замінаць праходжаньню. Некаторыя цаглінкі разьбіваюцца ня зь першага разу, некаторыя немагчыма разьбіць увогуле. Існуе цэлы шэраг карысных бонусаў. Каб скарыстацца імі, неабходна трапіць кулькай у цаглінку зь літарай.

## Успрыняцьце
Гульня атрымала зьмяшаныя ацэнкі: папулярны часопіс *[[CRASH]]* раскрытыкаваў *Krakout* за адсутнасьць суправаджальнай музыкі і даволі высокую складанасьць, паставіўшы адзнаку 46. Іншы часопіс, *Computer Gamer*, выставіў гульні 85 балаў са 100.

## Працягі
У 2003 року беларуская кампанія «WE Group» выпусьціла рымэйк гульні *Krakout* для IBM-сумяшчальных пэрсанальных кампутараў.

У 2012 року выйшаў рымэйк гульні *Krakout* для мабільных прыстрояў пад кіраваньнем Android — Krakoid. У гульні выкарыстаны фізычны рухавічок «Box2D».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Кампутарныя гульні 1987 году
Катэгорыя:Кампутарныя гульні, распрацаваныя ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Гульні для BBC Micro і Acorn Electron
Катэгорыя:Гульні для MSX
Катэгорыя:Гульні для Amstrad CPC
Катэгорыя:Гульні для Commodore 64
Катэгорыя:Гульні для ZX Spectrum
Катэгорыя:Клёны Breakout
Катэгорыя:Кампутарныя ламаніны
Касьцёл Яна Паўла II (Баранавічы)

**Касьцёл Яна Паўла ІІ** — каталіцкі храм у Баранавічах. Першы храм у Беларусі, названы ў гонар папы рымскага Яна Паўла II.

Асьвячаны 15 траўня 2015 году біскупам Пінскім Антоніем Дзям’янкам.

Храм збудаваны на сродкі баранавіцкіх вернікаў. Ахвяравалі на будоўлю і каталікі з усёй Беларусі. Кожны ахвярадаўца атрымліваў сымбалічную цэглу — папяровую картку з падзякай і выяваю будучага храма. Узьвядзеньне будынка заняло прыкладна год пасьля асьвячэньня касьцёльнага пляцу 31 траўня 2014 году.

## Пробашчы
* 2015 — Віталь Місьнікевіч

## Крыніцы

Баранавічы
Катэгорыя:Касьцёлы Баранавічаў
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2015 годзе
Катэгорыя:2015 год у Беларусі
Пашпарт грамадзяніна Турэччыны

**Пашпарт грамадзяніна Турэччыны** () — афіцыйны дакумэнт, які сьведчыць асобу грамадзяніна Турэччыны падчас паездак за межы краіны. Уведзены з чэрвеня 2010 году. Тэрмін яго дзеяньня — дзесяць гадоў. Пашпарт выдае Міністэрства ўнутранных спраў Турэччыны.

## Зьнешні выгляд
Пашпарт чырвонага колеру, з надпісам () «Turkey» і () «Passport» на турэцкай і ангельскай мовах. У цэнтры золатам выцісьнены зорка і паўмесяц, як на дзяржаўным сьцягу краіны. Пашпарт робіцца на турэцкай і ангельскай мовах. Памер пашпарту складае 88×125 мм.

## Галерэя
Гістарычныя пашпарты Турэччыны


File:Turkish Passport.jpg|2010 (Грамадзянскі пашпарт)
File:TurkishSpecialPassport.png|2010 (Службовы пашпарт)
File:Turkish e-passport.jpg|2010 (Біямэтрычны пашпарт)
File:Pasaport2 001.jpg|2012 (Службовы пашпарт)
File:Turkish Passport.svg|2022 (Біямэтрычны пашпарт)


## Вонкавыя спасылкі
* Выраб пашпарту

Турэччына
Катэгорыя:Турэччына
Варэнікі

**Варэнікі** — мучная страва. У замешанае на вадзе ці малацэ крутое цеста з пшанічнай, жытняй або грэцкай мукі загортваюць тварог, ягады, садавіну, мак або канаплянае семя. Вараць у падсоленым кіпені. Падаюць са сьмятанай або маслам. На сьвяты Варвары, Міколы варылі варэнікі зь семем і макам. Былі распаўсюджаны на поўдні Беларусі і ва Ўкраіне. У наш час гатуюцца паўсюль.

## Глядзіце таксама
* Украінская кухня

Катэгорыя:Украінская кухня
Катэгорыя:Дамплінгі
Паўлаўшчына

Назву **Паўлаўшчына** маюць:

* Паўлаўшчына — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Паўлаўшчына — вёска ў Койданаўскім раёне Менскай вобласьці
* Паўлаўшчына — вёска ва Ўзьдзенскім раёне Менскай вобласьці
Арва Пярт

**А́рва Пярт** (, [];  11 верасьня 1935 году, Пайдэ, Эстонія) — эстонскі кампазытар клясычнай і сакральнай музыкі. З канца 1970-х Пярт працаваў у мінімалістычным стылі, які ўлучае ягоную ўласна вынайдзеную тэхніку, . Ягоная музыка часткова натхнёная грыгарыянскімі сьпевамі.

## Жыцьцяпіс
Пярт нарадзіўся ў павеце Ярвамаа і выхоўваўся мамай і айчымам у Раквэрэ ў паўночнай Эстоніі. Пачаў граць на фартэпіяна дома, у 1954 пачаў навучаньне ў талінскай сярэдняй музычнай школе, але ўжо праз год пайшоў у войска, дзе граў у ансамблі на габоі і ўдарных. У Талінскай кансэрваторыі вывучаў кампазыцыю ў Хейна Элера. Яшчэ студэнтам пачаў ствараць музыкі для кіно і тэатру. У 1950-х ён таксама напісаў першы вакальны твор — кантату «Meie aed» («Наш сад») для дзіцячага хору і аркестра. Скончыў кансэрваторыю ў 1963. У 1957—1967 працаваў гукапрадусарам на Эстонскім радыё.

Старшыня Саюзу кампазытараў СССР Ціхан Хрэньнікаў раскрытываў Арва Пярта за прымяненьне сэрыялізму ў творы «Нэкралёг» (1960) і «падпаданьне пад замежныя ўплывы», што, аднак, не зашкодзіла Пярту атрымаць першую прэмію зладжанага Саюзам капазытараў конкурсу, у якім спаборнічалі 1200 твораў. У 1970 творца замест складаньня ўласных кампазыцыяў вывучаў сярэднявечную і рэнэсансную музыку. Прыкладна ў той самы час ён перайшоў зь лютэранства ў праваслаўе.

У 1980, пасьля працяглай барацьбы з намэнклятурай, ён атрымаў дазвол на выезд з СССР усёй сям’ёй. Сьпярша пасяліўся ў Вене, дзе прыняў аўстрыйскае грамадзянства, а ў 1991 пераехаў у Бэрлін. На пераломе XX—XXI стагодзьдзяў Пярт вярнуўся ў Эстонію і жыве папераменна ў Таліне і Бэрліне. Бегла размаўляе па-нямецку і мае нямецкае грамадзянства.

## Крыніцы

## Літаратура
* Hillier, Paul. (1997). *Arvo Pärt*. Oxford : Oxford University Press. 10-ISBN 0-19-816616-8; 13-ISBN 978-0-19-816616-0 (paper)

## Вонкавыя спасылкі

* Біяграфія і творы Арва Пярта
* Дыскаграфія Арва Пярта
* Цэнтар Арва Пярта

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пайдэ
Катэгорыя:Клясычныя кампазытары і кампазытаркі
Катэгорыя:Эстонскія кампазытары
Катэгорыя:Мінімалісцкія кампазытары
Катэгорыя:Постмадэрнісцкія кампазытары
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Нацыянальнага герба II клясы
Катэгорыя:Пратэстанты, якія прынялі праваслаўе
Катэгорыя:Хрысьціянскія кампазытары
Катэгорыя:Праваслаўе ў Эстоніі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі Леані Сонінг
Бяскіды

**Бяскіды** (, , , , ) — сыстэма горных хрыбтоў у паўночнай паласе Карпат, у межах Польшчы, Украіны, Чэхіі й Славаччыны. Зьнешняя пасма Карпат.

Разьмяшчаюцца паміж далінамі рэк Моравы й Мізунькі. Даўжыня звыш 300 км, вышыня да 1725 мэтраў — (гара Баб’я Ґура). Найвышэйшы пункт у Бяскідах на тэрыторыі Ўкраіны — гара Магура (1362 мэтры).

Збудаваны з пясчанікаў, крэйдавых, сланцавых ды вапняковых парод. Хрыбты маюць палогія схілы й акруглыя выршыні. Пакрыты букавымі й яловымі лясамі. На бязьлесых вяршынях — альпійскія лугі.

Карысныя выкапні: радовішчы азакерыту, нафты, калінай солі, будаўнічых матэрыялаў. Шматлікія крыніцы мінэральных вод.

Нацыянальныя паркі: «Ужанскі», «Бабінагорскі», «Гарчанскі» (Польшча).


Файл:Barania Gora 15.jpg
Файл:Sywula 01.jpg
Файл:Czarnohora.jpg
Файл:Sptn-rmnk-zbnc 19oct 017.jpg


Катэгорыя:Карпаты
Катэгорыя:Горы Ўкраіны
Катэгорыя:Горы Польшчы
Катэгорыя:Горныя вяршыні Славаччыны
Катэгорыя:Горы Чэхіі
Магура (гара)

**Магура (гара)** — горная вяршыня ва Ўкраінскіх Карпатах у масіве Сколеўскі Бяскід. Разьмяшчаецца на мяжы Сколеўскага раёну Львоўскай вобласьці й Далінскага раёну Івана-Франкоўскай вобласьці. Вышыня 1362,7 мэтраў. Месьціцца ў міжрэччы Опіру й Мізунькі. Вяршыня й схілы гары пакрыты лясамі. Магура зьяўляецца другой па вышыні вяршыняй Львоўскай вобласьці. На заходніх схілах гары разьмешчана ўрочышча «Магура». Па адной з вэрсій назва гары паходзіць ад румынскага слова, якое азначае горб або курган. Па іншай вэрсіі так называюць у Карпатах гару, што цалкам пакрыта лесам.

Катэгорыя:Карпаты
Сяргей Мельнік (1995)

**Сярге́й Ме́льнік** ( 5 ліпеня 1995 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца менскага «Юні Ікс Лабс».

## Кар’ера
Выхаванец футбольнага клюбу «Менск». Выступаў за юнацкія каманды клюбу, а ў сэзоне 2013 году трывала замацаваўся ў дублюючым складзе «Менску». Сэзон 2014 году таксама пачаў у дублі, але ў траўні 2014 году быў пераведзены ў склад фарм-клюбу «Менск-2», у складзе якога выступаў у Першай лізе.

Па заканчэньні сэзону 2014 году «Менск-2» спыніў існаваньне, і Сяргей накіраваўся ў стан мазырскай «Славіі», але доўгі прагляд скончыўся беспасьпяхова. Неўзабаве прыбыў на прагляд у «Віцебск», і ў красавіку 2015 году падпісаў кантракт з гэтым клюбам. У пачатку сэзона 2015 году гуляў за дубль віцебскага клюбу. 23 траўня 2015 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы ў пачатковым складзе на пазыцыі правага паўабаронцы ў матчы супраць менскага «Дынама» (0:0).

У студзені 2016 году, пакінуўшы «Віцебск», праходзіў прагляд у складзе «Крумкачоў», але не падышоў і ў выніку прапусьціў сэзон 2016 году праз траўмы. У пачатку 2017 году далучыўся да «Баранавічаў», у чэрвені замацаваўся ў першай адзінаццатцы. У жніўні 2017 году стаў гульцом «Смаргоні», пакінуў клюб па заканчэньні сэзону ў лістападзе 2017 году. Сэзон 2018 году пачаў у складзе мікашэвіцкага «Граніту», аднак у ліпені на ўзаемную згоду бакоў пакінуў клюб. У жніўні 2018 году далучыўся да «Чысьці».

У лютым 2019 году дапоўніў склад дэбютанта Другой лігі койданаўскага «Арсэналу». Стаў трывалым гульцом стартавага складу каманды, дапамог ёй паводле вынікаў сэзону перамагчы ў Другой лізе. У студзені 2020 году пакінуў «Арсэнал». У красавіку 2020 году стаў гульцом «Ашмянаў-БДУФК», дзе гуляў у пачатковым складзе, аднак зь верасьня перастаў зьяўляцца на полі і ў кастрычніку пакінуў каманду. У пачатку 2021 году далучыўся да наваполацкага «Нафтана», дзе стаў трывалым гульцом асноўнага складу. У студзені 2022 году пачаў трэнавацца з рагачоўскім «Макслайнам» і ў лютым склаў кантракт з клюбам. У якасьці гульца стартавага складу дапамог «Макслайну» паводле вынікаў сэзону 2022 году прабіцца ў Найвышэйшую лігу, куды клюб, аднак, ня быў дапушчаны. У лютым 2023 году стала вядома, што абаронца застаецца ў «Макслайне» на сэзон 2023 году. У сьнежні 2023 году пакінуў клюб. У лютым 2024 году далучыўся да «Воршы». У лютым 2025 году склаў працоўную дамову з наваком Першай лігі клюбам «Юні Ікс Лабс».

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Ан-225 Мрыя

**Анто́наў Ан-225 «Мры́я»** (; , унутранае пазначэньне: выраб 402, па кадыфікацыі НАТО:  — бел. Казак) — транспартны самалёт звышвялікай грузападымальнасьці, распрацаваны АКБ імя Антонава. Кіраўнік праекту — Віктар Талмачоў. Самалёт быў спраектаваны і пабудаваны на Кіеўскім мэханічным заводзе ў 1984—1988 гадах. Першы палёт быў зьдзейсьнены 21 сьнежня 1988 г.

Ан-225 «Мрыя» — самы вялікі ў сьвеце самалёт максымальнай узьлётнай масай 640&nbsp;т. Памер грузавога адсеку «Мрыі» большы за працягласьць першага палёту братоў Райтаў. Міжнародная фэдэрацыя паветраплаваньня ўнесла Ан-225 у Кнігу рэкордаў Гінэса.

Першапачаткова былі запраектаваныя 2 машыны, адзін асобнік не дабудаваны. Другі выкарыстоўваўся ўкраінскай кампаніяй «Авіялініі Антонава». 27 лютага 2022 року быў зьнішчаны ў часе расейскага нападу на аэрапорт Гастомлю.

## Рэкорды

Агулам Ан-225 «Мрыя» ўсталяваў 270 сусьветных рэкордаў, што само па сабе зьяўляецца рэкордам у авіяцыі. Сярод іх, напрыклад:
* Перавозка максымальнага камэрцыйнага грузу ў 247 т;
* Абсалютны рэкорд грузападымальнасьці&nbsp;— 253,8 т;
* Перавозка найцяжэйшага ў гісторыі авіяцыі монагрузу&nbsp;— 187,6 т&nbsp;— з Франкфурту (Нямеччына) ў Ерэван (Армэнія);
* Перавозка найдаўжэйшага ў гісторыі авіяцыі монагрузу&nbsp;— 42,1&nbsp;м&nbsp;— з Шыцьзячжуану (Кітай) у Военс (Данія).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Дзьвюхпалубныя самалёты
Катэгорыя:Вайскова-транспартныя самалёты
Катэгорыя:Шасьціматорныя рэактыўныя самалёты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1988 годзе
Катэгорыя:Рэкардсмэны Кнігі рэкордаў Гінэса
Катэгорыя:Самалёты Антонава
Кубак Польшчы па футболе

**Кубак Польшчы па футболе** () — штогадовы кубак Польшчы, які праходзіць у фармаце алімпійскай сыстэмы і ладзіцца Польскім футбольным зьвязам. Першы розыгрыш быў праведзены ў 1925 годзе, а з 1950 году ўсьцяж разыгрываецца бесьперапынна і ўважаецца за другі паводле значнасьці нацыянальным турнірам у польскім футболе пасьля Экстраклясы. Праз масавы ўдзелу камандаў турнір часта называюць Кубкам тысячы дружынаў. Удзел можа ўзяць любы клюб, зарэгістраваны ў Польскім футбольным зьвязе, незалежна ад таго, ці бярэ ўдзел ён у якой-небудзь лізе з нацыянальнай сыстэмы футбольных ліг. Таксама маюць права ўдзельнічаць рэзэрвовыя і вэтэранскія каманды. Кубак папулярны сярод каманд ніжэйшага ўзроўню, бо дае ім магчымасьць гуляць з больш вядомымі камандамі. У некаторых выпадках аўтсайдэры нават даходзілі да фіналу, найбольш вядомым прыкладам ёсьць клюб «Чарні», які гуляў у трэцім дывізіёне і дакрочыў да фіналу ў сэзоне 1964—1965 гадоў, дзе саступіў забжаўскаму «Гурніку».

Пераможца турніру атрымлівае права на ўдзел у матчы Супэркубка Польшчы, а таксама кваліфікуецца ў розыгрышы турніраў пад эгідай УЭФА, як то Лігі Эўропы ці Лігі канфэрэнцыяў. Найбольш пасьпяховым клюбам уважаецца «Легія», якая 21 раз брала трафэй. «Ракаў» утрымлівае рэкорд паводле колькасьці перамог у гульнях турніру запар, маючы іх 16 у час паміж 2020 і 2023 гадамі. У 2021 і 2022 гадах гэтая каманда брала кубак.

## Пераможцы
* Легія — 21 разоў
* Гурнік Забжэ — 6
* Лех, Вісла Кракаў — 5
* Заглембе Сасновец — 4
* Рух, ГКС Катавіцы, Аміка — 3
* Палёнія Варшава, Сьлёнск, Дыскаболія, Арка, Лехія, Ракаў — 2
* Гвардыя Варшава, ЛКС, Вісла Плоцк, Ягелёнія, Медзь Лягніца, Сталь Жэшаў, Відзэў, Завіша, Краковія — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Польскі футбол
Польшча
Канстытуцыя Ўкраіны

**Канстыту́цыя Ўкраі́ны** — асноўны закон Украіны. Прынятая 28 чэрвеня 1996 року на 5-й сэсіі Вярхоўнай Рады Ўкраіны 2-га скліканьня. Канстытуцыя Ўкраіны ўступіла ў сілу з дня яе прыняцьця. На памяць аб прыняцьці Канстытуцыі ва Ўкраіне штогод адзначаецца дзяржаўнае сьвята — Дзень Канстытуцыі Ўкраіны.

## Структура канстытуцыі
Дзеючая Канстытуцыя Ўкраіны складаецца з 15 разьдзелаў. 161 артыкул сабраны ў 14 разьдзелаў, 15 разьдзел утрымлівае 16 пераходных палажэньняў. Тэксту Канстытуцыі папярэднічае прэамбула.

### Прэамбула

### Разьдзелы

Украіна
Катэгорыя:Органы дзяржаўнай улады Ўкраіны
Ян Сянкевіч

**Ян Сянке́віч** (нарадзіўся 18 лютага 1995 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца польскай «Алімпіі з гораду Эльблёнгу.

## Кар’ера
Выхаванец ДЮСШ «Белкарду». З 2013 году пачаў выступаць за дубль гарадзенскага «Нёмана». У сэзоне 2014 году замацаваўся ў рэзэрвовай камандзе гарадзенцаў. Перад сэзонам 2015 году значная колькасьць маладых гульцоў, у тым ліку і Сянкевіч, была пераведзеная да асноўнага складу. 21 сакавіка 2015 году дэбютаваў у асноўнай камандзе «Нёмана» ў першым матчы чвэрцьфіналу Кубка Беларусі супраць БАТЭ (0:1), калі выйшаў у першай адзінаццатцы на пазыцыі левага паўабаронцы. 23 траўня 2015 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену на 75-й хвіліне матча супраць «Менску» (0:2). У 2015—2016 гадах працягваў выступаць за дубль, зрэдку зьяўляючыся ў асноўным складзе гарадзенцаў.

У сэзоне 2017 году на правах арэнды выступаў за мікашэвіцкі «Граніт». З 11 галамі стаў адным з найлепшых бамбардзіраў каманды. У пачатку 2018 году, пакінуўшы гарадзенскі клюб, далучыўся да магілёўскага «Дняпра», зь якім у сакавіку падпісаў кантракт. У складзе магіляўчанаў стаў трывала зьяўляцца на полі, звычайна выходзячы на замену. У лютым 2019 году, калі стала вядома пра аб’яднаньне «Дняпра» зь менскім «Промнем», накіраваўся на прагляд у сталічны клюб, але не падышоў ім. У выніку, у сакавіку 2019 году далучыўся да «Смалявічаў» і неўзабаве склаў працоўную ўгоду. У складзе смалявіцкай камандзе часьцей выходзіў на замену. У ліпені 2019 году быў аддадзены ў арэнду ў рэчыцкі «Спадарожнік», дзе чаргаваў выхады ў пачатковым складзе і на замену.

У лютым 2020 году падпісаў кантракт зь мікашэвіцкім «Гранітам», аднак пазьней пакінуў клюб і на сэзон 2020 году быў заяўлены ў складз «Ліды». Стаў адным з ключавых гульцоў лідзкай каманды, з 10 галамі ачолеўшы сьпіс бамбардзіраў Першай лігі. У ліпені 2020 году далучыўся да «Гарадзеі». Спачатку трывала зьяўляўся ў складзе, але з кастрычніка пераважна пачаў заставацца на лаўцы запасных. У пачатку 2021 году трэнаваўся зь «Іслаччу» і мазырскай «Славіяй», а ў лютым далучыўся да «Смаргоні» і неўзабаве падпісаў кантракт. Гуляў у стартавым складзе каманды. У ліпені 2021 году перайшоў у польскі клюб «Алімпія» з Эльблёнгу.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Нёману»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Горадні
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Нёман» Горадня
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Граніт» Мікашэвічы
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дняпро» Магілёў
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Смалявічы»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Спадарожнік» Рэчыца
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Ліда»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Гарадзея»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Смаргонь»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Алімпія» Эльблёнг
Керчанскі паўвостраў

**Керчанскі паўвостраў** (, , ) — усходняя частка Крымскага паўвострава, Украіна. Абмываецца на поўначы Азоўскім морам, на ўсходзе — Керчанскім пралівам, на поўдні — Чорным морам, на захадзе злучаецца з Крымскім паўвостравам Ак-Манайскім пярэсмыкам шырынёй 17 км. Плошча каля 3 тыс. км². Найбуйнейшае места й порт — Керч.

У паўночна-ўсходняй частцы — узгоркі (вышыня да 190 м), складзеныя пераважна вапнякамі, глінамі й пяшчанікамі. Шмат брудавых вульканаў. Паўднёва-заходняя частка Керчанскага паўвострава раўнінная, складзеная ў асноўным палеагенавымі глінамі. На Керчанскім паўвостраве ёсьць азёры й рэчышчы часовых вадацёкаў. Клімат умерана кантынэнтальны, з умерана мяккай амаль бязсьнежнай зімой і гарачым і сухім летам. Сярэдняя тэмпэратура студзеня — 1,5&nbsp;°C, ліпеня — 23,5&nbsp;°C. Ападкаў 500 мм у год. Назіраюцца моцныя ўсходнія й паўночна-ўсходнія вятры. Глебы — паўднёвыя чарназёмы й цёмна-каштанавыя, нярэдка засоленыя. Большая частка паверхні ўзараная. На Керчанскім паўвостраве разьмешчаны Керчанскі жалезарудны басэйн. Па назьве Керчанскага паўвострава названы мінэрал «керчаніт».

На паўвостраве зь V ст. да н. э. па IV ст. н. э. разьмяшчалася эўрапейская частка Баспорскага царства са сталіцай Пантыкапеем (сучасны Керч).

Катэгорыя:Паўвостравы Крыму