open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Беласіца (горы)

**Бела́сіца** (, , ) — невялікі горны хрыбет у вобласьці Македонія.

Найвышэйшы пункт — гара Радамір (2029 м), якая знаходзіцца на граніцы Баўгарыі і Грэцыі. Сам масіў знаходзіцца на тэрыторыі трох краінаў: Грэцыі (45%), Паўночнай Македоніі (35%) і Баўгарыі (20%). Даўжыня хрыбта — каля 60 км, шырыня — да 9 км.

У гісторыі Баўгарыі горы Беласіца вядомыя Бяласіцкай бітвай (іншая назва — бітва пры Клідыёне), калі 29 ліпеня 1014 году бізантыйскія войскі каля вёскі Ключ у даліне Струміцы нанесьлі баўгарскаму войску вялікія страты, паскорыўшы падзеньне Заходне-Баўгарскага царства.

## Крыніцы

Катэгорыя:Горныя хрыбты Эўропы
Катэгорыя:Горныя сыстэмы
Катэгорыя:Горы Баўгарыі
Катэгорыя:Горы Грэцыі
Катэгорыя:Горы Паўночнай Македоніі
Македонія (зямля)

**Македо́нія** — гістарычная зямля на Балканскім п-ве ў басэйне ракі Вардар і прылеглых тэрыторыях на захад, поўдзень і ўсход.

Заселена чалавекам з часоў нэаліту. Першае гістарычна вядомае насельніцтва — фракійцы і ілірыйцы, з пач. 1 тыс. д.н. э.

У старажытнасьці гэтымі землямі валодалі Старажытная Македонія, Рым, Бізантыя.

У сярэднявеччы — Баўгарыя, Сэрбія, Турцыя.

Пасьля Балканскіх войнаў землі падзелены між Сэрбіяй (Вардарская Македонія; цяпер Паўночная Македонія), Грэцыяй (Македонія (Грэцыя); цяпер правінцыя Македонія) ў Грэцыі, Баўгарыяй (Пірынскі край).

## Крыніцы

## Літаратура
* Афнагель І. Я. Македонія // 

Катэгорыя:Гістарычныя вобласьці Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Геаграфія Паўночнай Македоніі
Катэгорыя:Геаграфія Грэцыі
Катэгорыя:Геаграфія Баўгарыі
Катэгорыя:Балканы
Каранёва

Назву **Каранёва** маюць:

* Каранёва — хутар у Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Каранёва — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці
Марыя Шрайвэр

**Марыя Оўінгс Шрайвэр** (; нарадзілася 6 лістапада 1955 году ў ЗША ў месьце Чыкага) — амэрыканская пісьменьніца й грамадзкая дзяячка. Колішняя жонка губэрнатара Каліфорніі й актора Арнольда Шварцэнэгера. Мае шэраг узнагародаў за выдавецкую й тэлевізійную дзейнасьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Журналісты ЗША
Катэгорыя:Літаратары і літаратаркі ЗША
Катэгорыя:Нарадзіліся 6 лістапада
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1955 годзе
Трагікамэдыя

**Трагікамэдыя** ( — «казёл» + «вясёлая песьня») — заснаваная на разнастайных сьветаадчуваньнях драма, што выяўляе адноснасьць мерак адзнакі аўтарам і дзейнымі асобамі жыцьцёвых абставінаў. Часьцей сустракаецца ў народнай творчасьці, чым у прафэсійным пісьменстве. У старажытнасьці лічылася парушэньнем жанравай чысьціні камэдыі і трагедыі. На мяжы XVI—XVII стагодзьдзяў сталася жанрам эўрапейскай літаратуры з вызначанымі ўласьцівасьцямі: 1) спалучэньне ў межах аднаго твору сьмешнасьці і паважнасьці пры шчасьлівай разьвязцы супярэчнасьці, 2) перапляценьне ўзвышанага рэлігійнага сюжэту з побытавай камічнасьцю яго асэнсаваньня, 3) двайны зыход становішча з узнагародай дабрачыннасьці і пакараньнем зла, 4) зьмешваньне ўзвышаных і пацешных характараў. У 2-й палове XVII ст. амаль зьнікла ў выніку разьмежаваньня на камэдыю і трагедыю эстэтыкай клясыцызму. Адрадзілася пры канцы XIX ст. (Гэнрык Ібсэн  і , Аўгуст Стрындбэрг  і ). У XX ст. пачала ўлучаць разгляд супярэчнасьцяў, што дагэтуль распрацоўваліся ў трагедыі (Фрыдрых Дурэнмат, Эжэн Янэска і Тэнэсі Ўільямз).

У Беларусі трагікамэдыя атрымала вядомасьць у сярэдзіне XVIII ст. у прамежкавым выглядзе (Георгі Каніскі «Уваскрасеньне мёртвых»). Больш глыбока выявілася ў творах пачатку XX стагодзьдзя (Альбэрт Паўловіч «Васількі», Максім Гарэцкі «Жартаўлівы Пісарэвіч» і Янка Купала «Тутэйшыя»). Вялікі ўклад у распрацоўку жанру ў беларускай драматургіі зрабіў Андрэй Макаёнак, які дапоўніў свае творы сатырай і гратэскам («Зацюканы апостал», «Пагарэльцы» і «Дыхайце эканомна»).

## Глядзіце таксама
* «Вялікі продаж без пакрыцьця»

## Крыніцы

Катэгорыя:Драма
Катэгорыя:Камэдыя
Катэгорыя:Камэдыйныя драмы
Катэгорыя:Драматургія
Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Катэгорыя:Віды і жанры тэатру
Катэгорыя:Старажытнагрэцкі тэатар
Катэгорыя:Мастацтвазнаўства
Андрыянкі

**Андрыя́нкі** (, па-падляску: *Ondryjanki*) — вёска ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне гміне Боцькі. Пасьля мяцежу Глінскіх Андрыянкі перайшлі ў князёўскія добра Жыгімонта Старога.

Побач зь вёскай праходзіць краёвая дарога .

## Насельніцтва
Жыхары вёскі этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Усьпеньня Божай Маці ў Боцьках) ды палякі-каталікі (парафія Парафія сьвятога Язэпа і сьвятога Антонія ў Боцьках
).

## Гісторыя
Упершыню Андрыянкі ўзгадваюцца ў 1463 годзе, калі браты Барыс і Васіль аддалі братам Станіславу і Вайцеху войтаўства ў Сяклюках, якое набыў яшчэ іхны бацька Воўчак у часах валоданьня вялікага князя Вітаўта. Абазначае гэта, што вёска Андрыянкі існавала яшчэ да 1430 году. Была заселяная русінамі, пра што сьведчыць дакумэнт з 1466 году. Да 1505 году андрыянкаўскую маёмасьц трымалі баяры з прозьвішчам Андыянчыц, а пасьля гэтыя землі Аляксандар Ягелончык падарыў Міхалу Глінскаму. Пасьля мяцежу Глінскіх Андрыянкі перайшлі ў князёўскія добра Жыгімонта Старога. У 1517 годзе Андрыянкі атрымаў падскарбі вялікі літоўскі , які адпрадаў арэнду Андрэю Фальковічу. У 1521 годзе Жыгімонт Стары аддаў Андрыянкі Андрэю Фальковічу на ўласнасьць. У час ягонага валоданьня ў Андрыянка была праедзеная валочная памера (маёнтак Андрыянкі ахопліваў сабою 29 мужыцкія валокі ў саміх Андрыянках ды 11 у Жалоцьках. Першая царква ў гонар Узьдзьвіжанья Крыжа Гасподняга існавала тут ужо ў 1580 годзе. У руках ягонай сямі Андрыянкі заставаліся да канца XVI ст., а ў XVII ст. былі далучаныя празь сямейныя сувязі з боцькаўскімі валоданьнямі Сапегаў. У 1743 годзе  падскарбі дворны літоўскі Юзэф Францішак Сапега фундаваў новую царкву. Пасьля пажару царквы ў 1895 г. на мясцовых могілках была пабудаваная капліца сьв. Ануфрыя (у 1922 годзе была адабрана правасалаўным і перанесеная на каталіцкія могілкі ў Дзядковічы). Ад Сапегаў у другай палове 18 ст. Андрыянкі прайшлі да Патоцкіх, якія прадалі маёнтак у XIX ст. сям’і Гарткевічаў. Вёска (без фальварчай сядзібы) налічвала ў 1906 годзе 502 жыхароў (зь іх 480 праваслаўных і 22 каталікоў). У 1912 годзе закончылася пабудва новай мураванай Крыжаўзьдзьвіжанскай царквы.

У міжваенны пэрыяд Андрыянкі прыналежалі да гміны Куты Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут 359 жыхары (224 жыхароў было запісаных палякамі і 135 беларусамі). Пасьля вяртаньня жыхароў зь бежанства Першай сусьветнай вайны польскія ўладаы забаранілі адчыняць мясцоваю парафію і царква была прыпісаная да парафіі ў Боцьках. Каталікі з Андрыянкаў некалькі разоў у міжваенны пэрыяд беспасьпяхова намагаліся пераняць царкву на касьцёл. Пасьля Другой сусьветнай вайны нацыянальна-канфэсійны склад вёскі рэзка памяняўся, бо аж 17 беларускіх сем’яў выехалі да Савецкага саюзу. Пасьля Другой сусьветнай вайны Андрыянкі былі далучаныя да гміны Боцькі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бельскі павет (Падляскае ваяводзтва)
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Белавароціца (неадназначнасьць)

Назву **Белавароціца** маюць:

* Белавароціца — рака ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці, левы прыток ракі Вяльля, басэйн Нёмана
* Белавароціца — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці
Рабунскі сельсавет

**Ра́бунскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялейскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Рабунь.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Куранецкага раёну Вялейскай вобласьці. 5 ліпеня 1946 году раён перайменаваны ў Вялейскі, які ўвайшоў у склад Маладэчанскай вобласьці.

28 траўня 2013 году сельсавет перайменаваны ў Крывасельскі.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 13
* 1 студзеня 1986 году — 18

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 313
*  С. 557, 558, 687

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Вялейскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1940 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 2013 годзе
IPhone 5S

**«Айфон 5С»** () — смартфон, распрацаваны амэрыканскай кампаніяй «Эпл».

Быў часткай лінейкі «Айфон», і быў выпушчаны 20 верасьня 2013 году/

Як і ў назвах прэцэдэнтаў у «Айфон 3ГС» і «Айфон 4С», «Айфон 5С» зьяўляецца перагледжаны варыянт свайго папярэдніка, «Айфона 5». Тэлефон падтрымліваў дызайн, падобны да свайго папярэдніка, у бок укараненьня новай канструкцыі кнопкі «Дадому» (анг. Home) з  выкарыстаньнем сапфіра тонкай лазэрнай рэзкі, акружаную мэталічным кольцам. Улучаў сыстэму распазнаньня адбіткаў пальцаў «Дотык Ідэнтыфікацыя» (анг. Touch ID), убудаваную непасрэдна ў кнопку «Дадому», якуя магчыма было скарыстаць, каб разблякаваць тэлефон і аўтэнтыфікаваць пакупкі ў «Эп-краме» і краме «Айцюнз», а таксама абноўленую камэру зь вялікай адтулінай і двайную сьвятлодыёдную ўспышку, аптымізаваную для розных каляровых тэмператураў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* iPhone5S — Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Смартфоны
Катэгорыя:Мэдыя-плэеры
Катэгорыя:Эпл
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2013 годзе
Венская сэцэсія

**Венская сэцэсія** ( ад  — «аддзяленьне, сыход»; таксама вядома як *Саюз аўстрыйскіх мастакоў*) была заснавана ў 1897 групаю маладых аўстрыйскіх мастакоў, якія выйшлі з Асацыяцыі мастакоў Аўстрыі. Яны былі супраць афіцыйнага акадэмічнага мастацтва. У сэцэсію ўваходзілі мастакі, скульптары й архітэктары. Ад 1897 да 1899 году прэзыдэнтам сэцэсіі быў жывапісец і дэкаратар Густаў Клімт (1862—1918), які стварыў свой уласны дэкаратыўны стыль з элемэнтамі дэкаданскага сымбалізму. Афіцыйны штогадовы журнал сэцэсіі — «*Ver Sacrum*» («Вясна сьвятая»). Мастакі сэцэсіі імкнуліся да абнаўленьня мастацтва, што мела вялікае значэньне ў фармаваньні агульнага для Эўропы «стылю мадэрн», які ў Францыі і Бэльгіі меў назву «Ар Нуво», а ў Нямеччыне і Аўстрыі — югендштыль («Малады, новы стыль»). Аналягічная група Сэцэсіён ўтварылася ў 1892 годзе ў Бэрліне. У 1893 г. утварылася Дахаўская калёнія жывапісцаў, у 1899 г. — Дармшацкая калёнія мастакоў, якія мелі аналягічнае значэньне. У 1905 годзе адбыўся разрыў Густава Клімта зь Венскай сэцэсіяй. Аднак і Сэцэсіён здаваўся некаторым мастакам занадта кансэрватыўным. У 1907 г. група бэрлінскіх экспрэсіяністаў арганізавала «Новы Сэцэсіён».

ў 1898—1899 г. у цэнтры Вены быў пабудаваны будынак для выстаў па праекце архітэктара Ёзэфа Марыі Ольбрыха. Гэты будынак быў пабудаваны ў характэрным геамэтрычным стылі венскага мадэрну. На фасадзе будынку залатымі літарамі напісаны дэвіз «маладога мастацтва»: «Der Zeit Ihre Kunst, Der Kunst Ihre Freiheit» (, «Кожнаму часу сваё мастацтва, кожнаму мастацтву свая свабода»). Выява гэтага будынку ўпрыгожвае аўтрыйскую манэту 50 эўрацэнтаў. Пасьля моцнага землятрусу 1895 разбураныя раёны Любляны былі перабудаваны ў стылі Венскай сэцэсіі.

## Іншыя ўдзельнікі сэцэсіі
* Ёзэф Марыя Ахэнталер (жывапісец)
* Тэадор Аксентовіч (жывапісец)
* Ота Вагнэр (архітэктар)
* Рыхард Герстль (жывапісец)
* Макс Фабіяні (архітэктар)
* Оскар Какошка (мастак, паэт і драматург)
* Коляман Мозэр (мастак)
* Эміль Орлік (мастак, графік і ілюстратар)
* Эган Шыле (жывапісец)
* Ёзэф Гофман (архітэктар і дызайнэр)

## Глядзіце таксама
* Венскі мадэрнізм

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Аўстрыйскае мастацтва
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1897 годзе
Мастурбацыя

**Мастурбацыя** (рукаблудзтва;  — «рука» + «апаганьваць») — раздражненьне ўласных плоцевых органаў дзеля ненармальнага (без плоцевага чыну) выкліканьня аргазму. Узьнікае ў раньнім і юнацкім узросьце. Іншыя назовы: ананізм ( — Онан), іпсацыя ( «сам»), плоцевае самазадавальненьне (самастымуляваньне) і хейраманія (; «рука» + «шаленства»). Найчасьцей адзначаецца ў людзей і прыматаў.

У 1759 годзе швайцарскі лекар  (1728—1797) выдаў кнігу «Ананізм. Дысэртацыя аб хваробах, выкліканых мастурбацыяй» (), якую дзясяткі разоў перавыдавалі і пераклалі на асноўныя эўрапейскія мовы. Сярод адпаведных хваробаў аўтар згадаў зьнясіленьне ў выніку страты жыцьцёвай вадкасьці і нэўроз ад лішку плоцевага ўзбуджэньня. Амэрыканскі псыхіятар  (1746—1813) адзначыў у сваіх пацыентаў аслабленьне зроку, страту памяці, узьнікненьне эпілепсіі і сухотаў у выніку дакучлівага рукаблудзтва. У сярэдзіне 19 ст. у якасьці захадаў прадухіленьня рукаблудзтва пачалі прапаноўваць абразаньне, інтэнсіўныя заняткі фізкультурай і сон на цьвёрдым ложку. 

На пачатку 20 ст. некалькі лекараў наадварот прапанавалі выкарыстоўваць рукаблудзтва ў якасьці заменьніка іншых шкодных звычак і для зьняцьця сымптомаў шэрагу іншых хваробаў: мужчынам, якія карысталіся прастытуткамі, і жанчынам, якія цярпелі ад .

У хрысьціянстве рукаблудзтва прызнаецца за грэх, які супярэчыць чыстасьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Плоцевы чын і яго апісаньне

Катэгорыя:Формы сэксуальнай актыўнасьці
Катэгорыя:Сэксалёгія
Катэгорыя:Псыхалёгія
Катэгорыя:Шкодныя звычкі
Кунігунда Вугорская

**Кунігунда Вугорская**, або **Сьвятая Кінга** (5 сакавіка 1224, Эстэргам — 24 ліпеня 1292) — каталіцкая сьвятая, дачка вугорскага караля Бэлы IV і нікейскай прынцэсы Марыі Ласкарыны, жонка польскага князя Балеслава V. Пляменьніца сьвятой Лізаветы Вугорскай, сястра сьвятой Маргарыты Вугорская і блажэннай Іяланты Польскай і нявестка блажэннай Саламеі Пястоўны.

Прысьвяціла сябе пераважна догляду хворых, пражыла ў шлюбе цнатлівай дзяўчынай са згоды мужа, а пасьля яго сьмерці заснавала кляштар у Старым Сончы, дзе і пасялілася. У 1690 годзе была бэатыфікавана, празь пяць гадоў названа сьвятой заступніцай Польшчы і Літвы. 16 чэрвеня 1999 году кананізавана папам Янам Паўлам II. Каталіцкая царква адзначае яе дзень 24 ліпеня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Blessed Cunegundes // Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Каралевы польскія
Катэгорыя:Кананізаваныя прынцэсы
Катэгорыя:Сьвятыя Вугоршчыны
Катэгорыя:Польскія сьвятыя
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Кананізаваныя папамі рымскімі
Мужчынская зборная Аўстрыі па хакеі

**Збо́рная А́ўстрыі па [[Хакей з шайбай|хаке́і]]** — нацыянальная хакейная каманда Аўстрыі. У рэйтынгу ІІХФ за 2014 рок знаходзіцца на 16 месцы. Кіроўны орган — Аўстрыйская хакейная асацыяцыя.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына  Аўстрыйскай хакейнай асацыяцыі.

Хакей
Аўстрыя
Катэгорыя:Аўстрыйскі хакей
Лё-Мон (футбольны клюб)

«**Лё-Мон**» () — швайцарскі футбольны клюб з гораду Лё-Мон-сюр-Лязан. Заснаваны ў 1942 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Лё-Мон-сюр-Лязан‎
Над Нёманам

**Над Нёманам** () — раман Элізы Ажэшкі. Апісвае панараму беларуска-польскага жыцьця ў ваколіцах Горадні і Вільні пасьля паўстаньня 1863—1864 гадоў. Упершыню раман друкаваў «Tygodnik Ilustrowany» у нумарах ад студзеня да сьнежня 1887 году. Асобнай кніжкаю твор выдадзены ў 1888 годзе.

Раман упершыню перакладзены на беларускую мову ў 2003 годзе Анатолем Бутэвічам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кнігі 1888 году
Катэгорыя:Творы Элізы Ажэшкі
Катэгорыя:Творы польскай літаратуры
Катэгорыя:Літаратурныя творы, перакладзеныя на беларускую мову
Зямля запаветная (раман, 1899)

**Зямля запаветная** () — раман Уладзіслава Рэйманта, пасьля Мужыкоў найбольш перакладаемая і экранізаваная. Твор быў надрукаваны ў лодзкім Kurierze Codziennym у 1897—1898. Асобным выданьнем выйшла ў 1899 у Варшаве.

## Зьмест
Канец ХІХ стагоддзя, польскі горад Лодзь. Трое сяброў — паляк Караль Баравецкі, немец Макс Баўм і яўрэй Морыц Вэльт — будуюць суконную фабрыку. Ім здаецца, што яны схапілі фартуну за бараду. Аднак фабрыка згарае ў пажары — падпал учынілі на загад іншага прамыслоўцы, жонка якога мілавалася з Каралем. Малады чалавек адкідае шляхецкі гонар, разьвітваецца з нарачоную і жэніцца з дачкою фабрыканта-габрэя Мюлера.

## Экранізацыі
Зямля запаветная была двойчы экранізаваная. У 1927 годзе паўстала экранізацыя ў рэжысуры Александра Герца. Другі раз фільм паводле раману зьняў Анджэй Вайда ў 1974 годзе. У 1976 годзе той фільм быў намінаваны на Оскара ў катэгорыі неангламоўныя фільмы. У абодвух экранізацыях маюцца адыходы ад тэксту Ўладзіслава Рэйманта..

## Крыніцы

Катэгорыя:Кнігі 1899 году
Катэгорыя:Творы Ўладзіслава Рэйманта
Катэгорыя:Творы польскай літаратуры
Вітава (Падляскае ваяводзтва)

**Ві́тава** (, па-падляску: *Vytuvo*) — вёска ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

Побач зь вёскай праходзіць чыгуначнлы шлях Седльцы — Ваўкавыск.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Пакровы Божай Маці ў Дубічах Царкоўных). Па набліжанасьці мясцовай гаворкі да ўкраінскай мовы ў меншай часткі жыхароў украінская нацыянальная ідэнтыфікацыя.

## Гісторыя
У *Люстрацыі падласкага ваяводзтва* з 1570 году ўпершыню ўзгадваецца Вітултава як каралеўская вёска на мяжы бельскага стараства зь Белавескай пушчай (па гэтай мяжы праходзіла мяжа паміж Каронай Польскага Каралеўства і ВКЛ). Вітултава падлягала бельскаму лясьніцтву і пражывалі тут стральцы (ведаем імёны 2 стральцоў з 1576 г.: Сенькі Пацэвіча ды Івана Вярховіча) забавязаныя да аховы пушчы. На пачатку жыхары Вітава прыналежалі царкве ў Старым Корніне, але з 1631 году былі прыпісаныя да парафіі ў Дубічах Царкоўных. У пачаткова мужыцкай вёсцы цягам 17 ст. пачалі зьяўляцца шлахоцкія засьценкі Паплаўскіх, Вайноўскіх і Макарыкаў. Вядомыя прозьвішчы мужыкоў з 18 ст.: Ляўчук, Ярмацюк, Аўласюк, Карылюк, Давідзюк, Калішук, Ярашук, Бузко, Андрыйчук і Піліпюк. Пасьля падзелаў Рэчы Паспалітай Вітава спачатку знаходзіцца ў Каралеўстве Прусіі, а пасьля 1807 г. у Расейскай імпэрыі. У 1866 годзе была тут заснаваная школа граматы, а ў 1901 г. царкоўна-прыхадзкая школа . У міжваенны пэрыяд Вітава прыналежала да гміны Орля Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут 86 жыхароў (2 каталікоў і 84 праваслаўных; 10 жыхароў было запісаных праваслаўнымі, 74 беларусамі). Пасьля Другай сусьветнай вайны Вітава было далучанае да гміны Дубічы Царкоўныя.

## Крыніцы

## Літаратура
* Joanna Sapieżyńska, *Witowo. Obraz przeszłego wieku* — Hajnówka, 2012.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Парушаныя запаветы

«**Парушаныя запаветы**» — літаратурна-філязофскае эсэ Мілана Кундэры.

Эсэ складаецца зь дзевяці частак. Пісьменьнік разважае аб гісторыі раману, аб заканамернасьцях гэтага складанага жанру, аб адносінах з эўрапейскай гісторыяй, аб складансьцях перакладу. Кундэра абмяркоўвае такія імёны як Франсуа Рабле, Леў Талстой, Томас Ман, Франц Кафка. Парушаныя запаветы пісьменьнікаў у мастацтве наогул і ў рамане ў прыватнасьці.

Вельмі шырока раскрыта тэма музыкі з імёнамі Леаша Яначака, Арнольда Шонбэрга, Ігара Стравінскага. Гісторыя музыкальнага мастацтва разгортваецца ў трох таймах і перакрыжоўваецца з мэтадалёгіяй раману.

Катэгорыя:Творы францускай літаратуры
Катэгорыя:Раманы Мілана Кундэры
Мужыкі (раман)

**Мужыкі** () — раман Уладзіслава Рэйманта, напісаны ў 1901—1908 гг, друкавалася ў выглядзі кніжак у 1904—1909 гадах. Пісьменьнік атрымаў за гэты твор Нобэлеўскую прэмію ў 1924 годзе. Раман адлюстроўвае грамадзкае жыцьцё жыхароў вёскі Ліпцы на працягу чатырох пор году.

## Экранізацыя
* У 1922 годзе на падставе раману зьняты фільм «Мужыкі»
* У 1972 годзе паўстаў тэлевізійны сэрыял «Мужыкі». Праз год была створана кінавэрсія сэрыялу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Кнігі 1909 году
Катэгорыя:Творы Ўладзіслава Рэйманта
Катэгорыя:Творы польскай літаратуры
Гарадзішча (Іванкаўскі раён)

**Гарадзішча** () — вёска ў Іванкаўскім раёне Кіеўскай вобласьці Ўкраіны. У сувязі з катастрофай на Чарнобыльскай АЭС вёска была адселена. У цяперашні час тут пражываюць толькі самасёлы.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка Вярхоўнай Рады Ўкраіны

Катэгорыя:Населеныя пункты Іванкаўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, адселеныя з-за катастрофы на ЧАЭС
Выгон

**Выго́н** (, па-падляску: *Vyhôn*, *Dmitruki*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

Вёска разьмяшчаецца на паляне ў Белавескай пушчы.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Узьдзьвіжаньня Крыжа ў Вярстоку.

## Гісторыя
У міжваенны пэрыяд Выгон прыналежаў да гміны Белавежа Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут 21 жыхары (усе праваслаўныя беларусы). Пасьля Другай сусьветнай вайны Выгон быў далучаны да гміны Дубічы Царкоўныя.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2015 году (склады)

У гэтым артыкуле знаходзяцца склады, заяўленыя на чэмпіянат сьвету па хакеі з шайбай 2015 году фэдэрацыямі адпаведных краінаў. Звычайна ў нацыянальных камандах розная колькасьць гульцоў. На афіцыйныя спаборніцтвы гэтая колькасьць абмяжоўваецца. Кожная каманда павінна складацца зь ня менш як 15 палявых гульцоў і 2 брамнікаў, і пры гэтым не перавышаць колькасьць у 22 палявыя гульцы і 3 брамнікі.

## 
Галоўны трэнэр: Дэн Ратушны

## 
Галоўны трэнэр: Дэйв Льюіс

## 
Галоўны трэнэр: Янэ Карлсан

## 
Галоўны трэнэр: Тод Рычардс

## 
Галоўны трэнэр: Тод Маклелан

## 
Галоўны трэнэр: Аляксандарс Бяляўскіс

## 
Галоўны трэнэр: Рой Ёгансэн

## 
Галоўны трэнэр: Пэт Картына

## 
Галоўны трэнэр: Алег Знарок

## 
Галоўны трэнэр: Уладзімер Вуйтэк

## 
Галоўны трэнэр: Мацяж Копітар

## 
Галоўны трэнэр: Кары Яланэн

## 
Галоўны трэнэр: Дэйв Гэндэрсан

## 
Галоўны трэнэр: Уладзімер Ружычка

## 
Галоўны трэнэр: Глен Гэнлан

## 
Галоўны трэнэр: Пэр Мортс

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт чэмпіянату сьвету 2015

Склады
Тафілаўцы

**Тафі́лаўцы** (, па-падляску: *Tufyłuvci*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Пакровы Божай Маці ў Дубічах Царкоўных). Па набліжанасьці мясцовай гаворкі да ўкраінскай мовы ў меншай часткі жыхароў украінская нацыянальная ідэнтыфікацыя.

## Гісторыя
Вёска даволі даўняга радаводу, так як ужо з 16 ст. паходзяць першыя зьвесткі пра Дубічы Мураваныя (праўдападобна ад мураванай шляхецкай сядзібы, якая тут існавала). На пачатку другой паловы 16 ст. вёску атрымаў Тэафіль Беразоўскі — ад яго імя ў народным вымаўленьні (Тафіль) пайшла сёньняшняя назва мясцовасьці. У міжваенны пэрыяд Тафілаўцы прыналежалі да гміны Орля Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут 202 жыхары (усе праваслаўныя беларусы). Пасьля Другай сусьветнай вайны Тафілаўцы былі далучаныя да гміны Дубічы Царкоўныя. З 1 студзеня 2004 году афіцыйна назва вёскі зьмянілася з *Дубічы Тафілаўцы* на *Тафілаўцы*.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Карыціска

**Кары́ціска** (, па-падляску: *Korytyska*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

Ля вёскі працякае рака Арлянка.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход сьв. Міхала Арханёла ў Старым Корніне). Па набліжанасьці мясцовай гаворкі да ўкраінскай мовы ў меншай часткі жыхароў украінская нацыянальная ідэнтыфікацыя.

## Гісторыя

Корыцішча было створанае каля 1570 году па намаганьнях Астафія Халецкага ў межах бельскага стараства. Пачаткова разьмяшчалося на 20 валоках зямлі. Да 1631 году мясцовыя мужыкі прыналежалі да прыходу ў Старым Беразове, а пасьля перайшлі да старакорнінскага прыходу. У час войнаў і эпідэміяў сярэдзіны 17 ст. Карыціска абезьлюднелі, але былі пасьля адбудаваныя. У міжваенны пэрыяд Карыціска прыналежалі да гміны Орля Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут 166 жыхары (усе праваслаўныя, зь іх 125 запісаныя былі палякамі, а толькі 41 беларусамі). Пасьля Другай сусьветнай вайны Карыціска былі далучаныя да гміны Дубічы Царкоўныя. 

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Ялянка

**Яля́нка** (, па-падляску: *Jelanka*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

Ля вёскі праходзіць ваяводзкая дарога .

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Пакровы Божай Маці ў Дубічах Царкоўных). Па набліжанасьці мясцовай гаворкі да ўкраінскай мовы ў меншай часткі жыхароў украінская нацыянальная ідэнтыфікацыя. Некаторая частлка жыхароў Ялянкі гэта баптысты і пяцідзясятнікі.

## Гісторыя

Ялянка ўпершыню ўзгадваецца як частка кляшчэлеўскае воласьці, пераданай у 1586 годзе каралём Жыгімонтам Аўгустам дарагічынскаму падкамораму Станіславу Хандзынскаму. У міжваенны пэрыяд Ялянка прыналежала да гміны Кляшчэлі Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут 64 жыхары (26 каталікоў, 37 праваслаўных ды 1 лютэранін; 27 жыхароў было запісаных палякамі, 34 беларусамі ды 3 украінцамі). Пасьля Другой сусьветнай вайны Ялянка была далучаня  да гміны Дубічы Царкоўныя. У 1993 годзе на мясцовых могілках была пабудаваная мураваная царква сьв. Яна Багаслова. 9 ліпеня 2004 году над Ялянкай прайшло тарнада, якое зьнішчыла і пашкодзіла 92 пабудовы.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Вярсток

**Вярсток** (, па-падляску: *Vyrstuk*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Узьдзьвіжаньня Крыжа Гасподняга на месцы). Па набліжанасьці мясцовай гаворкі да ўкраінскай мовы ў меншай часткі жыхароў украінская нацыянальная ідэнтыфікацыя.

## Гісторыя

Вярхсток упершыню згадваецца ў 1574 годзе, а ўжо з 1625 году вядомыя факты спрэчак паміж мясцовымі мужыкамі з імёнамі Грыц, Вакула, Амальян, Карніла, Васька, Майсей ды Трафім з сваім арандатарам кашталянам падляскім Станіславам Нямірам. Першыя згадкі пра царкву ў Вярстоку паходзяць з 1766 году, раней вёска прыналежала да прыходу ў Дубічах Царкоўных. Царква згаданая ў 1766 годзе была праўдападобна вельмі старой, так як ужо ў 1769 годзе была тут асьвячоная новая царква фундаваная кашталянам падляскім Юзэфам Вільчынскім. Спачатку вярстоцкая царква прыналежала да дубіцкага прыходу, але ўжо ў 1798 годзе існавала тут самастойная парафія. Пасьля пераходу ў праваслаўе царква падлягала пераменам — толькі ў 1869 годзе ў сярэдзіне быў пабудаваны іканастас, а на пачатку 20 ст. дабудаваная вежа-званіца. У міжваенны пэрыяд Вярсток прыналежаў да гміны Вярховічы Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут 62 жыхары (усе праваслаўныя, 44 запісаліся беларусамі, 18 украінцамі). У міжваенны пэрыяд польскія ўлады не пагадзіліся на існаваньне самастойнай вярстоцкай парафіі і пасьля некалькіх гадоў дазволілі на прылучэньне тутэйшай царквы да парафіі ў Амелянцы. Парафія ў Вярстоку была адноўленая толькі ў 1940 годзе. Пасьля Другой сусьветнай вайны Вярсток быў далучаны да гміны Дубічы Царкоўныя.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Велікапольскае паўстаньне (1918—1919)

**Велікапо́льскае паўста́ньне** () — паўстаньне палякаў Правінцыі Позэн супраць Нямецкай дзяржавы, якое адбылося ў канцы 1918 — пачатку 1919 гг. Палякі дамагліся далучэньня земляў прускай Польшчы да Польскай Рэспублікі замацаваўшы сваю незалежнасьць.

Паўстаньне выбухнула 27 сьнежня 1918 у Познані, падчас візыту ў Польшчу Інагцыя Яна Падарэўскага, які па дарозе ў Варшаву прыехаў 26 сьнежня ў Познань і быў урачыста сустрэты. У той самы дзень Падэрэўскі зрабіў прамову для сваіх суайчыньнікаў, мноства якіх сабралася каля гатэлю Базар. Назаўтра 27 сьнежня свой вайсковы парад па вуліцы Сьвятога Марціна зладзілі немцы — зрываючы польскія і кааліцыйныя сьцягі, нападаючы на польскія ўстановы. Дайшло да сутычак, ў выніку якіх пачалося збройнае змаганьне, падтрыманае аддзеламі, якімі кіравалі Польская Вайскова Арганізацыя ў Прусіі ().

Паўстаньне за кароткі час ахапіла ўсю правінцыю Позэн за выключэньнем яе паўночных і паўднёва-ўсходніх раёнаў. Паўстаньне скончылася 16 лютага 1919 году замірэньнем у Трэвіры (Rozejm w Trewirze), якое пашырыла на фронт паўстаньня Кампьенскае замірэньне ад 11 лістапада 1918 году (якое спыніла Першую сусьветную вайну). Гэта было адно з чатырох (велікапольскае паўстаньне 1806 году, Сейненскае паўстаньне у 1919 годзе і II сылескае паўстаньне ў 1920 годзе) пераможных паўстаньняў па аднаўленьні Польшчы. Першае з польскіх паўстаньняў таго часу, разам з III сылескім паўстаньнем у 1921 годзе, якое дасягнула ўсіх вызначаных мэтаў.

## Крыніцы
Забагоньне (Падляскае ваяводзтва)

**Забаго́ньне** (, па-падляску: *Zabahonie*) — прысёлак вёскі Доўгі Брод у Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

Прысёлак разьмяшчаецца на ўскраіне Белавескай пушчы.

## Насельніцтва
Жыхары прысёлку ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Узьдзьвіжаньня Крыжа ў Вярстоку).

## Гісторыя
Паводле мясцовай традыцыі Забагоньне было заснаванае ў 1795 годзе як пасяленьне стральцоў забавязаных да аховы Белавескай пушчы. У міжваенны пэрыяд Забагоньне прыналежало да гміны Белавежа Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 году пражывала тут 19 жыхароў (усе праваслаўныя беларусы). Пасьля Другой сусьветнай вайны Забагоньне было далучанае да гміны Дубічы Царкоўныя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Малыя Пасечнікі

**Малы́я Пасе́чнікі** (, па-падляску: *Małyje Pasečniki*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя. Адміністрацыйна прыналежыць солтыству ў Вітаве.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Узьдзьвіжаньня Крыжа ў Вярстоку.

## Гісторыя
Назва вёскі нагадвае, што яе гісторыя зьвязаная зь бельскімі пчалярамі з Вялікіх Пасечнікаў. Землі на мяжы паміж бельскім стараствам і Белавескай пушчай ужо ў 1779 годзе называліся *Мескі лес* і тут праходзіў збор мёду на гандаль у Бельску. Афіцыйна Малыя Пасечнікі зьявіліся толькі ў 1921 годзе. У міжваенны пэрыяд Малыя Пасечнікі прыналежалі да гміны Орля Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 34 жыхары (усе праваслаўныя, запісаныя пагалоўна палякамі). Пасьля Другой сусьветнай вайны Малыя Пасечнікі былі далучаныя да гміны Дубічы Царкоўныя.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Ягаднікі

**Я́гаднікі** (, па-падляску: *Jahudnyki*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход сьв. Міхала Арханёла ў Старым Корніне). Па набліжанасьці мясцовай гаворкі да ўкраінскай мовы ў меншай часткі жыхароў украінская нацыянальная ідэнтыфікацыя.

## Гісторыя
Вёска была праўдападобна заснаваная паміж 1566 ды 1569 гадамі лясьнічым бельскім Рыгорам Валовічам. Да 18 ст. знаходзілася паміж лясамі, зь якіх жыхары Ягаднікаў выбіралі мёд. У 18 ст. жыхары Ягаднікаў пачалалі засноўваць з захаду ад сваёй вёскі невялікія прысёлкі Краські, Карнілы і Сураль (далі яны пасьля вёску Вялікія Пасечнікі), а са ўсходу прысёлкі Галёнкі, Канстантынік ды Паўлюк (склаліся пасьля ў прысёлак Пасечнікі-Семівалокі). У міжваенны пэрыяд Ягаднікі прыналежалі да гміны Орля Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут 160 жыхары (1 каталік ды 159 праваслаўных; 49 запісаных было палякамі, а 111 беларусамі). Пасьля Другой сусьветнай вайны Ягаднікі былі далучаныя да гміны Дубічы Царкоўныя. 

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Кубак Турэччыны па футболе

**Кубак Турэччыны па футболе** () — штогадовы кубак Турэччыны, які праходзіць у фармаце алімпійскай сыстэмы, а арганізуецца з 1962 году Турэцкай фэдэрацыяй футболу. У Кубку Турэччыны сёньня бяруць удзел 164 клюбы з чатырох найвышэйшых дывізіёнаў турэцкай футбольнай лігі, а таксама Турэцкай рэгіянальнай аматарскай лігі. Пераможца турніру атрымлівае месца ў Лізе Эўропы, а таксама атрымлівае права на ўдзел у Супэркубку Турэччыны, дзе гуляе супраць пераможцы Супэрлігі. Найбольш пасьпяховым клюбам уважаецца «Галатасарай», які выйграваў спаборніцтва 19 разоў.

## Пераможцы
* Галатасарай — 19 разоў
* Бэшыкташ — 11
* Трабзанспор — 9
* Фэнэрбахчэ — 7
* Алтай, Анкарагюджу, Генчлербірлігі, Гёзтэпэ, Каджаэліспор — 2
* Бурсаспор, Эскішэхірспор, Сакар’яспор, Кайсэрыспор, Коньяспор, Акхісар Бэледыеспор, Сывасспор — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Турэцкі футбол
Турэччына
Чахі Арлянскія

**Чахі́ Арлянскі́я** (, па-падляску: *Čuchi Olrenśki*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

Побач зь вёскай праходзіць чыгуначнлы шлях Седльцы — Ваўкавыск.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Пакровы Божай Маці ў Дубічах Царкоўных). Па набліжанасьці мясцовай гаворкі да ўкраінскай мовы ў меншай часткі жыхароў украінская нацыянальная ідэнтыфікацыя.

## Гісторыя
Чахі ўпершыню згадваюцца як частка кляшчэлеўскае воласьці, пераданай у 1586 годзе каралём Жыгімонтам Аўгустам дарагічынскаму падкамораму Станіславу Хандзынскаму. Калі ў 19 ст. назва вёскі з гістарычнай Чахі () была зьмененая на афіцыйную Чахі () дададзена таксама эпітэт Арлянскія, бо ў арлянскай воласьці існавала ўжо вёска Чахі Забалотныя (). У міжваенны пэрыяд Чахі Арлянскія належалі да гміны Орля Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 217 жыхароў (5 каталікоў і 212 праваслаўных; палякамі было запісаных 6, а беларусамі 211 жыхароў). Пасьля Другай сусьветнай вайны Чахі Арлянскія былі далучаныя да гміны Дубічы Царкоўныя.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Ядлоўка

**Ядлоўка** (, па-падляску: *Jodłuvka*) — прысёлак вёскі Старына ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

## Насельніцтва
Жыхары пасёлку ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Вярсток).

## Гісторыя
Пачатак Ядлоўкі зьвязаны за закупам суседняй Войнаўкі сям’ёй Валынцэвічаў у палове 19 стагодзьзя. Стварылі яны невялікі лясьнічы фалварак Ядлоўка, пры які толькі ў 1901 годзе Самуіл Валынцэвіч фундаваў дворскую сядзібу. Калі пасьля Першай сусьветнай вайны асноўная сязіба Валынцэвічаў у Леневічах пад Камянцом згарэла, Ядлоўка стала асноўнай сядзібай аб’яднаных маёнткаў Леневічы і Войнаўка. У міжваенны пэрыяд Ядлоўка прыналежала да гміны Вярховічы Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 13 жыхароў (5 каталікоў і 8 праваслаўных; 6 палякаў і 7 беларусаў). Пасьля прыходу Саветаў у 1939 годзе сядзіба была адабраная Валынцэвічам. Пасьля другой сусьветнай вайны разьмяшчалася ў ёй школа, але ў 1968 годзе будынак быў вернуты спадкаёмцам Валынцэвічаў.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Рутка (Падляскае ваяводзтва)

**Ру́тка** (, па-падляску: *Рутка*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

Ля вёскі працякае рака Арлянка.

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Пакровы Божай Маці ў Дубічах Царкоўных). Па набліжанасьці мясцовай гаворкі да ўкраінскай мовы ў меншай часткі жыхароў украінская нацыянальная ідэнтыфікацыя. Некаторая частлка жыхароў Ялянкі гэта баптысты і пяцідзясятнікі.

## Гісторыя
Рутка ўпершыню ўзгадваецца як частка кляшчэлеўскае воласьці, пераданай у 1568 годзе каралём Жыгімонтам Аўгустам дарагічынскаму падкамораму Станіславу Хандзынскаму. Назва паходзіць ад жалезнай руды, якую выкопвалі над ракой. З 1576 году вядома пра вадзяны млын Ёські над ракой Арлянкай. У міжваенны пэрыяд Рутка прыналежала да гміны Орля Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут 40 жыхароў (усе праваслаўныя беларусы). Пасьля Другой сусьветнай вайны Рутка была далучаня  да гміны Дубічы Царкоўныя.

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Ніке (літаратурная ўзнагарода)

**Літаратурная ўзнагарода «Ніке»** () — польская літаратурная ўзнагарода за кніжку году. Прызначаецца з 1997 году фундацыяй гэтай узнагароды. Мэта наданьня: пашырэньне польскай сучаснай літаратуры з асаблівым акцэнтам на раман. Грашовая прэмія роўная 100 000 злотых.

У конкурсе ўдзельнічаюць толькі жывыя аўтары. Узнагароду нельга падзяліць ці не прызнаць; у конкурсе ня могуць браць удзел апрацоўкі ці зборнікі. Пераможца конкурсу вызначаецца ў тры этапы, якія трываюць з траўня да кастрычніка. Першы этап, гэта вызначэньне журы 20 намінантаў, наступны крок — вялучэньне фіналістаў, а з той групы прызначаецца пераможца. Выбар пераможцы робіць журы на паседжаньні ў дзень наданьня ўзнагароды, у першую нядзелю кастрычніка.

Аўтар узнагароджанай кніжкі атрымлівае статуэтку Ніке, якую спраектаваў Густаў Земла, а таксама грашовую ўзнагароду, фундатарамі якой зьяўляюцца «Gazeta Wyborcza» і Фундацыя Агоры.

## Пераможцы
* 2014 — Караль Мадзелеўскі за жыцьцяпіс *[[Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca]]'
* 2013 — [[Ёана Батор]] за раман *Ciemno, prawie noc*
* 2012 — [[Марэк Беньчык]] за зборнік эсэ **
* 2011 — [[Мар'ян Філёт]] за раман *Pióropusz*
* 2010 — [[Тадэвуш Слабадзянэк]] за драму *Nasza klasa*
* 2009 — [[Еўгеніюш Ткачышын-Дыцкі]] за том паэзіі *Piosenka o zależnościach i uzależnieniach*
* 2008 — [[Вольга Такарчук]] за раман *Bieguni*
* 2007 — [[Веслаў Мысьліўскі]] за раман *Traktat o łuskaniu fasoli*
* 2006 — [[Дарота Маслоўска]] за раман *Paw królowej*
* 2005 — [[Анджэй Стасюк]] за раман *Jadąc do Babadag*
* 2004 — [[Войцех Кучок]] за раман *Gnój*
* 2003 — [[Яраслаў Марэк Рымкевіч]] за топ паэзіі *Zachód słońca w Milanówku*
* 2002 — [[Ёана Ольчак-Ронікер]] за раман *W ogrodzie pamięci*
* 2001 — [[Ежы Пільх]] за раман *Pod Mocnym Aniołem*
* 2000 — [[Тадэвуш Ружэвіч]] за паэтычны том *Matka odchodzi*
* 1999 — [[Станіслаў Баранчак]] za tom poetycki *Chirurgiczna precyzja*
* 1998 — [[Чэслаў Мілаш]] за зборнік*Piesek przydrożny*
* 1997 — [[Веслаў Мысьліўскі]] za powieść *Widnokrąg''

Катэгорыя:Польскія літаратурныя ўзнагароды
Істок (гміна Дубічы Царкоўныя)

**Істо́к** (, па-падляску: *Istôk*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

Ля вёскі праходзіць ваяводзкая дарога .

## Насельніцтва
Жыхары вёскі ў большасьці этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход сьв. Міхала Арханёла ў Старым Корніне). Па набліжанасьці мясцовай гаворкі да ўкраінскай мовы ў меншай часткі жыхароў украінская нацыянальная ідэнтыфікацыя.

## Гісторыя
Істок быў створаны каля 1570 году па намаганьнях Астафія Халецкага ў межах бельскага стараства. Да 1631 году мясцовыя мужыкі прыналежалі да прыходу ў Старым Беразове, а пасьля перайшлі да старакорнінскага прыходу. У міжваенны пэрыяд Істок прыналежаў да гміны Орля Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут 140 жыхары (усе праваслаўныя, зь іх 112 запісаныя былі палякамі, а толькі 28 беларусамі). Пасьля Другай сусьветнай вайны Істок быў далучаны да гміны Дубічы Царкоўныя. 

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Травеньскі пераварот (1926)

**Тра́веньскі пераваро́т у По́льшчы** () — збройны захоп улады ў Польшчы, выкананы 12 траўня—15 траўня 1926 г. у Варшаве маршалам Юзэфам Пілсудзкім. Прычынай перавароту была палітычная й эканамічная сытуацыя ў краіне, якая пагаршалася. Непасрэднай прычынай лічылася сэрыя кабінэтных крызісаў у 1925-1926 гг.

Польская эканоміка апынулася разбуранай. Гіпэрінфляцыя распальвала грамадзкае хваляваньне, і ўрад быў няздольны знайсьці хуткі спосаб пераадоленьня ўзрасталага беспрацоўя й эканамічнага крызісу. Хаўрусьнікі і прыхільнікі Пілсудзкага неаднаразова прасілі, каб ён вярнуўся ў палітыку, і ён пачаў ствараць новую палітычную сілу, якая абапіралася на былых сяброў Польскіх легіёнаў і Польскай вайсковай арганізацыі, а таксама на некаторых левых і частку інтэлігенцыі. У 1925 годзе, пасьля таго як некалькі ўрадаў на працягу кароткага часу зьмянілі адзін аднаго, і палітычная сытуацыя станавілася ўсё больш хаатычнай, Пілсудзкі пачаў адкрыта крытычна ставіцца да ўраду, і ўрэшце зрабіў заяву-патрабаваньне адстаўкі кабінэту Вінцэнтыя Вітаса.

Дзякуючы садзейнічаньню вайсковага міністра Люцыяна Жалігоўскага пад відам манэўраў у траўні 1926 году ў ваколіцах Рэмбэртава былі сьцягнутыя верныя Пілсудзкаму часткі.

12 траўня 1926 году часткі Пілсудзкага рушылі на Варшаву. Пасьля трохдзённых баёў у Варшаве, падчас якіх загінулі 379 чалавек і болей за 900 былі параненыя, Пілсудзкі авалодаў сытуацыяй і правёў радыкальныя зьмены ў кіраваньні. Ён заняў пасады вайсковага міністра і генэральнага інспэктара ўзброеных сілаў.

31 траўня 1926 году Пілсудзкі абраны прэзыдэнтам Польшчы, аднак адмовіўся ад пасады. Пры паўторным галасаваньні прэзыдэнтам, паводле рэкамэндацыі Пілсудзкага, быў абраны Ігнацы Масьціцкі. Фармаваньне новага ўраду фактычна легалізавала пераварот.

Пераварот прывёў да 13-гадовага аўтарытарнага праўленьня ўраду санацыі, які быў зрынуты толькі з выбухам Другой сусьветнай вайны.

## Вынікі перавароту для Заходняй Беларусі
Пасьля прыходу да ўлады Пілсудзкага ўзмацніўся ціск на заходнебеларускі рух, на беларускую школу, беларускіх ксяндзоў. Улады арыштоўвалі палітычных дзеячоў, закрывалі беларускія школы, гімназіі, сталі арыштоўваць актывістаў Беларускай сялянска-работніцкай грамады. У 1927 годзе санацыйны ўрад афіцыйна забараніў БСРГ. 3 лютага 1927 у Косаве паліцыяй была расстраляная пракамуністычная дэманстрацыя.

Пазьнейшым вынікам сталася стварэньне Бяроза-Картускага канцэнтрацыйнага лягеру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Горны, А. С. Беларускія паланафілы і майскі пераварот у Польшчы 1926 года

Катэгорыя:Гісторыя Польшчы
Катэгорыя:Травеньскі пераварот 1926 году
Катэгорыя:Падзеі 12 траўня
Катэгорыя:Падзеі 1926 году
Круглае (Падляскае ваяводзтва)

**Кру́глае** (, па-падляску: *Kruhłe*) — прысёлак вёскі Вілюкі ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

Прысёлак знаходзіцца на паляне ў Белавескай пушчы.

## Насельніцтва
Жыхары Круглага — этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Вярсток).

## Гісторыя
Упершыню назва Круглае зьявілася ў запісах 1639 году, але не вядома ці адносілася яна да населянага пункту, ці толькі да пушчанскага ўрочышча. У міжваенны час Круглае знаходзілася ў мяжах гміны Белавежа Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывалі тут 31 жыхар (усе праваслаўныя беларусы). Пасьля Другай сусьветнай вайны Круглае было далучанае да гміны Дубічы Царкоўныя. У  1980 годзе польскія ўлады перамянялі афіцыйную назву прысёлку з *Kruhłe* (Круглэ) на *Krągłe* (Кронґлэ), не пацьвярджаўшы зьмены ў рэестры назваў польскіх населяных пунктаў. Дзяячы беларускай нацыянльнай меншасьці ў Польшчы шматразова намагаліся адмяніць незаконнае перайменаваньне — да гэтай пары безьпасьпяхова.

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Клякава

**Кля́кава** (, па-падляску: *Klakovo*) — прысёлак вёскі Горны Груд ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Дубічы Царкоўныя.

Прысёлак знаходзіцца на мяжы зь Белавескай пушчай.

## Насельніцтва
Жыхары Клякава — этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход Узьдзьвіжаньня Крыжа Гасподняга ў Вярстоку.).

## Гісторыя
У міжваенны час Клякава знаходзілася ў мяжах гміны Белавежа Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Пасьля Другай сусьветнай вайны Клякава было далучанае да гміны Дубічы Царкоўныя.

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Сойм Польшчы

**Сойм Польшчы** — ніжняя палата Нацыянальнай Асамблеі Рэспублікі Польшча, прадстаўляе заканадаўчую ўладу дзяржавы. Сучасны Сэйм быў утвораны ў 1989 годзе пасьля крушэньня камуністычнага рэжыму ў Польшчы.

## Гісторыя

## Цяперашні час
Сэйм уяўляе сабой ніжнюю палату польскага Сойму; верхняя палата — Сэнат. Складаецца з 460 паслоў, якія абіраюцца на чатыры гады на ўсеагульных, роўных, прамых і прапарцыйных выбарах пры тайным галасаваньні. Да 1989 году сойм быў аднапалатным, г. зн. без Сэнату.

### Склад Сойму па выніках выбараў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Катэгорыя:Органы дзяржаўнай улады Польшчы
Польшча
Катэгорыя:Варшава
Дабруджа

**Дабру́джа** (, , ), таксама **Задунаўе** — гістарычная вобласьць на поўначы Балканскага паўвострава, на тэрыторыі сучасных Румыніі і Баўгарыі. У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзя Дабруджа, якая месьціцца каля стратэгічна важнай дэльты Дуная стала аб’ектам тэрытарыяльных спрэчак паміж Расейскай імпэрыяй, Асманскай імпэрыяй, Румыніяй і Баўгарыяй.

## Геаграфія

Гістарычная Дабруджа складаецца з **[[Паўночная Дабруджа|Паўночнай Дабруджы]]**, якая зьяўляецца ў наш час часткай Румыніі, і **[[Паўднёвая Дабруджа|Паўднёвай Дабруджы]]** — часткай Баўгарыі. Румынская Дабруджа знаходзіцца паміж ніжнім Дунаем і Чорным морам і ўключае дэльту Дуная і румынскае ўзьбярэжжа Чорнага мора (баўгарская частка Дабруджы ўключае самую паўночную частку баўгарскага ўзьбярэжжа Чорнага мора). На гербе Румыніі Дабруджа прадстаўлена ў выглядзе дэльфіна.

Румынская Дабруджа ўключае паветы (жудзецы) Канстанца і Тулча. Галоўныя гарады — Канстанца, Тулча, Меджыдзія (Medgidia) і Мангалія (Mangalia). Баўгарская частка ўключае вобласьць Добрыч і часткі абласьцей Сілістра і Варна. Галоўныя гарады — Добрыч і Сілістра.

За выключэньнем дэльты Дуная — багністага рэгіёна на паўночным усходзе вобласьці, рэльеф Дабруджы пагорысты, зь сярэднімі вышынямі 200—300 м. Вышэйшы пункт — пік Цуцуяту/Грэч (467 м) у горным масіве Мэчын. Плято Дабруджа займае большую частку румынскай часткі Дабруджы, у баўгарскай частцы знаходзіцца і плято Лудагор'е. Возера Сютгёль — адно з найважнейшых азёраў гэтага рэгіёну.

## Гісторыя
У старажытнасьці тэрыторыя Задунаўя была заселена фракійцамі. У V стагодзьдзі да н. э. яе занялі скіфы; у I стагодзьдзі — рымляне; а з III стагодзьдзя зьведала нашэсьце готаў, гунаў, іншых плямёнаў. З пачатку VI стагодзьдзя тут зьяўляюцца славяне.

З утварэньнем Першага Баўгарскага царства (у VII стагодзьдзі) Задунаўе ўваходзіць у яго склад. У XI—XII стагодзьдзях належала Бізантыі. З канца XII стагодзьдзя — у складзе Другога Баўгарскага царства. Паслабленьне апошняга прывяло да ўтварэньня на тэрыторыі Дабруджы ў XIV стагодзьдзі самастойнай фэадальнай дзяржавы, заснавальнікам якой быў Балік. Па імя яго пераемніка Даброціцы тэрыторыя атрымала назву Дабруджа.

У канцы 1420-х гг. тэрыторыю Дабруджы захапіла Асманская імпэрыя. Пасьля Расейска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў Паўднёвая Дабруджа адышла да Баўгарыі, а Паўночная была перададзена Румыніі. Паводле Бухарэсцкай мірнай дамовы 1913 году Паўднёвая Дабруджа таксама была перададзена Румыніі, у складзе якой знаходзілася да 1940 году, За выключэньнем 1916—1918 гадоў, калі ўсю тэрыторыю Дабруджы занялі баўгарскія і нямецкія войскі. Паводле балгарска-румынскай дамовы, падпісанага 7 верасьня 1940 году ў горадзе Краёва, Паўднёвая Дабруджа вярнулася да Баўгарыі. У 1947 годзе баўгарска-румынская граніца ў Добруджы была пацьверджана мірнымі дагаворамі паміж Баўгарыяй і Румыніяй.

## Вонкавыя спасылкі