open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рыгор Лынькоў

**Рыгор Ціханавіч Лынькоў** (1909, каля в. Старое Сяло, Рагачоўскі павет, Магілёўская губэрня — 1941) — беларускі паэт, перакладчык. Брат беларускага паэта Міхася Лынькова.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў 1909 годзе на чыгуначнай будцы каля в. Старое Сяло Рагачоўскага павету Магілёўскай губэрні (цяпер — Рагачоўскі раён Гомельскай вобласьці) ў сям’і чыгуначніка.

У 1920 годзе памёр бацька. Старэйшы брат Міхась у той час служыў у войску, і Рыгор дапамагаў маці, глядзеў за малодшымі братам і сястрой. Пасьля дэмабілізацыі брата, з 1922 да 1925 года паехаў жыць да яго у вёску Сьвержань Рагачоўскага павету. Вучыўся ў сямігодцы, пасьля — ў сярэдняй школе ў Бабруйску.

Служыў у Чырвонай Арміі. Дэмабілізаваўшыся, працаваў з 1929 году ў рэдакцыі газэты «Камуніст» у Бабруйску, у 1936—1941 гадох — адказны сакратар газэты «Літаратура і мастацтва».

Удзельнік нямецка-савецкай вайны. Прапаў бяз вестак у 1941 годзе на фронце.

## Творчасьць
Свае першыя вершы апублікаваў у 1926 году ў альманаху «Уздым» (бабруйскім філіяле літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк»). У 1928—1931 гадох публікаваў свае творы ў штомесячных выданьнях «Вясна» і «Ударнік» (літаратурных прыкладаньнях да газэты «Камуніст»). У сваіх творах Р. Лынькоў пісаў пра подзьвігі герояў Грамадзянскай вайны, патрыятычныя імкненьні моладзі. У другой палове 1920-х — пачатку 1930-х гадоў друкаваўся пераважна пад псэўданімам Р. Суніца.

Пераклаў на беларускую мову асобныя творы расейскіх паэтаў: вершы і паэму «Добра!» (У. Маякоўскага, 1940, разам зь В. Віткам)., «Блакітныя жураўлі» (В. Сухамлінскага, 1940, разам з В. Віткам), аповесьць «Пакет» (Л. Панцялеева, 1938), п’есу «Казка» (М. Сьвятлова), творы А. Блока і іншыя. Акрамя таго, пераклаў шэраг твораў украінскіх, грузінскіх, казаскіх, польскіх, нямецкіх, гішпанскіх паэтаў.

Беларускі літаратуразнаўца Янка Казека адзначаў: «Рыгор Лынькоў імкнуўся ўзбагаціць беларускую паэзію новымі формамі, не цураўся эксперыментаў у галіне паэтычнай страфікі».

## Сям’я
Быў у шлюбе з габрэйкай Гэняй Рыгораўнай Лерман, якая была малодшай з сямі дочак у сям’і Рыгора і Рахілі Беркаўны Лерманаў. Адна са старэйшых сясцёр Вольга выйшла замуж за пісьменьніка Васіля Вітку. Восеньню 1941 году нацысты расстралялі Гэню, 22-гадовую настаўніцу, разам з зусім маленькай дачушкай Аленкай каля Старых Дарог. Разам з імі загінулі братава жонка Ханна Абрамаўна і іхні сын Марык.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з расейскай мовы
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Літаратура і мастацтва (выдавецтва)

**«Літарату́ра і маста́цтва»** —  рэдакцыйна-выдавецкая ўстанова (РВУ).

## Гісторыя
Створана ў 2002 годзе. Заснавальнік — Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь. У кастрычніку 2012 году спыніла сваё існаваньне. Падразьдзяленьні РВУ увайшлі ў склад новай рэдакцыйна-выдавецкай установы «Выдавецкі дом «Звязда»».

На момант закрыцьця ў склад РВУ уваходзілі літаратурна-мастацкія і грамадзка-палітычныя часопісы «Полымя», «Маладосць», «Нёман», альманах «Вожык», газэта «Літаратура і мастацтва», а таксама выдавецкі аддзел, які ажыцьцяўляў выпуск кніг. Раней у структуры РВУ знаходзіліся часопісы «Бярозка», «Крыніца» і «Всемирная литература», якія спынілі існаваньне.

## Дырэктары РВУ
* Сяргей Касьцян (2002)
* Таіса Бондар (2002-2005)
* Алесь Карлюкевіч (2006-2011)
* Алесь Бадак (2011-2012 — у якасьці першага намесьніка дырэктара)

## Кніжны профіль
РВУ «Літаратура і Мастацтва» выдавала літаратуру мастацкую, дакумэнтальную, гістарычную, краязнаўчую, навучальную, для дзяцей сярэдняга і малодшага ўзросту. Выходзілі сэрыі «Пераходны ўзрост», «Лімаўскі фальварак», «Сьвятло мінуўшчыны» і іншыя. Ажыцьцяўляліся праекты «Мы — беларусы», «У пошуках страчанага», «Блакітная кніга ў творах беларускіх пісьменьнікаў», «Сто асоб беларускай гісторыі», «Сьвятло мінуўшчыны», «Бібліятэка сусьветнай літаратуры». У год выдавалася звыш 50 кніг, кожная накладам у сярэднім 1200 асобнікаў, на беларускай, расейскай, ангельскай і нямецкай мовах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кнігі выдавецтва ЛіМ у Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі

Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2002 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 2012 годзе
Літаратура і мастацтва (неадназначнасьць)

Назву **Літаратура і мастацтва** маюць:

* Літаратура і мастацтва — беларускае выдавецтва
* Літаратура і мастацтва — беларуская выданьне
Вышэйшая школа (выдавецтва)

**«Вышэ́йшая шко́ла»** — дзяржаўнае кніжнае выдавецтва Беларусі, заснаванае ў 1961 годзе ў Менску на падставе выдавецтва БДУ і рэдакцыйна-выдавецкага аддзелу. Спыніла існаваньне ў сакавіку 2024 году.

Да 1963 году называлася Выдавецтвам вышэйшай, сярэдняй спэцыяльнай і прафэсыйнай адукацыі БССР.

Выдавала падручнікі, навуковыя дапаможнікі і навучальна-мэтадычную літаратуру для ВНУ, сярэдніх спэцыяльных навучальных устаноў сыстэмы прафэсійна-тэхнічнай адукацыі, манаграфіі, навукова-папулярную літаратуру, даведнікі, слоўнікі, міжведамасныя навуковыя і навукова-тэхнічныя зборнікі, кнігі па гісторыі Беларусі, тапаніміцы, гісторыі беларускай культуры, фальклоры і інш.

У 2011 годзе выдалі кнігу «Фізыка ядзеных рэактараў», пасьля чаго пра АЭС выпусьцілі яшчэ звыш 40 кніг. У 2020 годзе «Вышэйшая школа» выдавала па 6—7 кніг штомесяц. На люты 2021 году ў выдавецтве налічвалася 36 супрацоўнікаў. Кіраўніком прадпрыемства быў Аляксандар Нячай.

У 2023 годзе выдавецтва, разам з выдавецтвам «Народная асьвета» забралі ў Міністэрства інфармацыі і перадалі Міністэрству адукацыі. З 1 красавіка 2024 году абодва выдавецтвы спыні сваю працу.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1961 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі Менску
Катэгорыя:Праспэкт Пераможцаў (Менск)
Катэгорыя:Зьніклі ў 2024 годзе
Чэрокі (Аёва)

**Чэро́кі** () — места ў  , штат Аёва, ЗША.

## Насельніцтва



### Этнічныя групы

## Літаратура

* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* '''City of Cherokee''' 

Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1873 годзе
Катэгорыя:Гарады ЗША
Катэгорыя:Гарады Аёвы
Выдавецкі дом «Зьвязда»

**Выдавецкі дом «Зьвязда»** — рэдакцыйна-выдавецкая ўстанова Беларусі, заснаваная ў лістападзе 2012 году.

## Гісторыя
Створана ў лістападзе 2012 году. У склад РВУ уваходзяць літаратурна-мастацкія і грамадзка-палітычныя часопісы «Полымя», «Маладосць», «Нёман», альманах «Вожык», газэта «Літаратура і мастацтва»), выдавецкі аддзел, які ажыцьцяўляе выпуск кніг (раней уваходзілі ў склад рэдакцыйна-выдавецкай установы «Літаратура і мастацтва»), а таксама газэта «Зьвязда». У студзені 2014 году да Выдавецкага дому «Зьвязда» далучылі ілюстраваны часопіс «Родная прырода», заснавальнікам якога было Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяродзьдзя Беларусі.

За 2023 год выдалі 86 кніг агульным накладам 120 147 асобнікаў. Большасьць кніг выдалі ў межах дзяржаўнага заказу ў якасьці сацыяльна значнай літаратуры. Найбольшы наклад займеў «Зборнік твораў для дадатковага чытаньня ў VI клясе», які пабачыў сьвет у сэрыі «Школьная бібліятэка» і налічваў 23 119 асобнікаў.

### Кіраўнікі
# Алесь Карлюкевіч (лістапад 2012  — 2016)
# Павал Сухарукаў (cьнежань 2016 — 2020)
# Алесь Карлюкевіч (са жніўня 2020 году)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт РВУ Выдавецкі дом «Зьвязда»

Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:Савецкі раён (Менск)
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2012 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2012 годзе
Тамаш Ляшонак

**Тамаш Ляшонак** (Фама Васільевіч Ляшонак; 5 верасьня 1935, в. Загор’е, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласьць — 2004) — беларускі паэт.

## Біяграфія
Нарадзіўся 5 верасьня 1935 году ў в. Загор’е Глыбоцкага раёну Віцебскай вобласьці.

Пасьля заканчэньня ў 1954 годзе Залескай сярэдняй школы тры гады служыў у войску. У 1957—1958 гадох вучыўся ў Глыбоцкай тэхнічнай вучэльні, а затым працаваў электраманцёрам і завочна вучыўся ў Беларускім інстытуце мэханізацыі сельскай гаспадаркі.

3 1967 годзе працаваў на інжынэрнай пасадзе на Глыбоцкім прадпрыемстве электрычных сетак, а з 1970 году па 1997 год — кіраўніком Глыбоцкага міжраённага аддзяленьня «Энерганагляду» рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Віцебскэнерга».

Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў з 1997 году.

Памёр у 2004 годзе.

## Творчасьць
Выдаў вершаваныя зборнікі «Запозьнены дар» (1995), «Сустрэча» (1997), «Апошні лістапад» (2005), песенны зборнік «Гронка бэзу» (1997).

## Крыніцы

## Літаратура
* Ляшонак Тамаш // Пісьменнікі Віцебшчыны : даведнік / рэд. Ф. Сіўко. — Віцебск, 2001. — С. 47

Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Навука і тэхніка (выдавецтва)

**«Навука і тэхніка»** — кніжна-часопіснае выдавецтва Беларусі ў 1924—1996 гадах. Заснаванае ў Менску пры Інбелкульце. З 1929 году ў складзе АН Беларусі. З 1932 году называлася *«Выдавецтва Акадэміі навук БССР»*, з 1963 году — «Навука і тэхніка». Мела друкарню імя Ф. Скарыны. У 1996 годзе на базе выдавецтва «Навука і тэхніка» створана выдавецтва «Беларуская навука».

Выпускала навуковую, навукова-папулярную, мастацкую, даведачную літаратуру, часопісы. Выдавала кнігі і брашуры на беларускай, расейскай, польскай, жыдоўскай, летувіскай, латыскай мовах. 

Выпусьціла зборы твораў Максіма Багдановіча (т. 1—2, 1968; т. 1—3, 1991—1995), Янкі Купалы (т. 1—7, 1972—1976), Міхася Лынькова (т. 1—8, 1981—1985), манаграфіі пра жыцьцё і творчасьць Янкі Купалы, Якуба Коласа, Максіма Багдановіча, Максіма Гарэцкага, Кандрата Крапівы і інш.

У ліку фундамэнтальных дасьледаваньняў: «Граматыка беларускай мовы» (т. 1—2, 1962—1966), «Гісторыя беларускай савецкай літаратуры» (т. 1—2, 1964—1966), «Гісторыя беларускай дакастрычніцкай літаратуры» (т. 1—2, 1968—1969), «Гісторыя дзяржавы і права Беларускай ССР» (т. 1—2, 1970—1976), «Гісторыя Беларускай ССР» (т. 1—5, 1972—1975), «Мастацтва Савецкай Беларусі: Зборнік дакумэнтаў і матэрыялаў» (т. 1—2, 1976—1986), «Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча» (т. 1—5, 1979—1986), «Тураўскі слоўнік» (т. 1—5, 1982—1987), «Гісторыя беларускага тэатра» (т. 1—3, 1983—1987), «Беларуская граматыка» (ч. 1—2, 1985—1986), «Гісторыя беларускага мастацтва» (т. 1—6, 1987—1994), «Музычны тэатар Беларусі» (1990), шматтомнае навуковае выданьне «Беларуская народная творчасьць» (1970—1993) і інш.

Выпускала часопісы «Доклады Академии наук Беларуси», «Весці Акадэміі навук Беларусі», «Инженерно-физический журнал», «Дифференциальные уравнения», «Журнал прикладной спектроскопии» і інш.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1996 годзе
Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Уладзімер Ляпёшкін

**Уладзімер Ігнатавіч Ляпёшкін** (8 лютага 1928, в. Церабель, Пухавіцкі раён, Менская акруга — 5 лютага 1994) — беларускі паэт, пэдагог.

## Біяграфія
Нарадзіўся 8 лютага 1928 году ў в. Церабель Пухавіцкага раёну Менскай акругі. Скончыў рудзенскую школу.

У 1951 годзе скончыў літаратурны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага ў Маскве. Працаваў у школах Менску настаўнікам беларускай мовы і літаратуры, завучам, дырэктарам. У 1970—1979 гадох — дырэктар выдавецтва «Народная асвета». У 1979—1987 гадох — дырэктар сярэдняй школы № 23 г. Менску. Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР (1962).

Памёр 5 лютага 1994 году.

## Творчасьць
Друкавацца пачаў у 1949 году. Аўтар зборнікаў вершаў «Ранішнія росы» (1961), «Рупнасьць» (1966), «Роднае» (1970), «Вусьце» (1973), «Перадлецьце» (1978). Для дзяцей выдаў кніжку паэзіі «Званкі-званочкі» (1972).

## Узнагароды
* Заслужаны настаўнік Беларускай ССР (1976).
* мэдалі. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Таіса Бондар

**Таі́са Мікала́еўна Бо́ндар** (20 лютага 1945, Рудзенск, Пухавіцкі раён — 19 сьнежня 2005, Менск) — беларуская пісьменьніца, перакладчыца.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў сям’і працоўных. У 1967 годзе скончыла факультэт ангельскай мовы Менскага дзяржаўнага пэдагагічнага інстытуту замежных моў. Настаўнічала ў горадзе Фэлэшць (Малдова). У 1977 годзе вярнулася ў Беларусь. у 1978-81 гадах загадвала аддзелам выяўленчага мастацтва, архітэктуры і вытворчай эстэтыкі штотыднёвіка «Літаратура і мастацтва». З 1981 году — загадчык аддзелу культуры, адказны сакратар, а з 1985 году намесьнік галоўнага рэдактара часопісу «Беларусь». У 2002-05 гадах дырэктар рэдакцыйна-выдавецкай установы «Літаратура і Мастацтва».

## Творчасьць
Упершыню ў друку зь вершамі выступіла ў 1970 годзе. Выдала зборнікі паэзіі «Захапленьне» (1974), «Акно ў восень» (1977), «…І голас набыла душа» (вершы і паэмы, 1980), «Сьвяточны сьнег» (вершы, паэма, 1981), «Чырвоны месяц года» (вершы і паэмы, 1985), «Спадчынны боль» (1987), «Адна» (1989), «Хачу назваць цябе каханым» (1991), «Адна» (1989), «Час душы, мой час вячэрні…» (1995). У яе паэтычных зборніках трывожны роздум над таямнічасьцю жаночай душы, лёсам і шчасьцем жанчыны, сьветлыя і трагічныя ноты, «летуценьні пра… недасяжны сьвет».

Аўтар кніг апавяданьняў «Сінія яблыкі» (1984), аповесьцей «Час, калі нас любілі» (1988), аповесьцей і апавяданьняў «Паветраны замак на дваіх» (1990). Уздымала праблемы сучаснай сям’і, адказнасьці перад людзьмі і часам, спасьціжэньня сэнсу жыцьця. Партрэт Эўфрасіньні Полацкай і яе драматычнай эпохі стварыла ў рамане «Спакуса» (1989). Раман «Ахвяры» (1992) пра складаныя пэрыпэтыі жыцьця ахвяр культу асобы і іх нашчадкаў, якіх хвалюе не лёс Бацькаўшчыны, а свой інтарэс. Таксама былі выдадзены кнігі, «Бог зусім побач. Старонкі дзёньніка» (2000), «Імем Айца і Сына» і раман-містэрыя «Павуціньне» (2004).

Перакладала з малдаўскай (Г. Віеру «Імя тваё», 1986), румынскай і ангельскай моў.
Сябар Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1978.

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускія пісьменьнікі: 1917—1990 / Уклад. А. Гардзіцкі. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рудзенску
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Савецкія перакладчыкі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Павал Малышэвіч

**Павал Паўлавіч Малышэвіч** (1821, в. Багон, Гарадзенская губэрня, Літоўскае генерал-губэрнатарства, Расейская імпэрыя — ?) — беларускі публіцыст, паэт, крытык.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў 1821 годзе ў в. Багон Гарадзенскай губэрні Літоўскага генерал-губэрнатарства (цяпер — Сьвіслацкі раён Гарадзенскай вобласьці).

У 1833—1837 гадох вучыўся ў Слонімскай павятовай вучэльні. У пачатку 1850-х гадоў пераехаў у фальварак Падгор’е на Меншчыне. Працаваў у Менскім губэрнскім праўленьні, з 1860 году — рэдактар газэты «Минские губернские ведомости» і адначасова начальнік газэтнага стала. 3 1863 году — міравы пасрэднік па Навагрудзкім павеце. Пасьля паўстаньня 1863—1864 гадоў звольнены з пасады і, паводле некаторых зьвестак, сасланы ў Арэнбург.

## Творчасьць
Пісаў на польскай і маскальскай мовах. Аўтар рамантычнай паэмы «Сьпеў зорцы» (на польскай мове), артыкулаў і карэспандэнцый праграмадска-культурнае жыцьце Менску. Зрабіў апісаньне абразоў катэдральнага касьцёлу ў Менску (1854).

Адзін зь першых выступіў у друку ў абарону беларускай мовы, зьмясціў водгук на «Гапона» і «Вечарніцы» В. Дунін-Марцінкевіча (1855), заклікаў інтэлігенцыю Меншчыны да актыўнага вывучэньня роднага краю. Сябраваў і перапісваўся з беларускім паэтам У. Сыракомлем.

## Крыніцы

## Літаратура
* Малышэвіч Павел Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Менск, БелЭн, 2000. — Т. 10: Малайзія — Мугаджары. — 544 с — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10), ISBN 985-11-0035-8.

Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускія публіцысты
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Расейскамоўныя паэты
Наша хата (выдавецтва)

**«Наша хата»** — беларускае кнігавыдавецкае таварыства. Створана 15(28) сьнежня 1908 г. у Вільні. Заснавальнікі: В. Бонч-Асмалоўскі, Б. Даніловіч, Я. Манькоўскі, А. Уласаў, У. Цэтэрман.

Мела на мэце выданьне кніг пра Беларусь на беларускай і іншых мовах. У 1909—1911 гг. выпусьціла творы мастацкай літаратуры: ананімную беларускую паэму «Тарас на Парнасе», «Дзед Завала», Ядвігіна Ш., «Дзядзька голад» С. Віткевіча, «Дым» М. Канапніцкай, «Архіп і Лявонка» М. Горкага, падручнік «Другое чытаньне для дзяцей беларусаў» Якуба Коласа, а таксама навукова-папулярныя кнігі.

У 1911 годзе спыніла дзейнасьць у сувязі з эканамічнымі цяжкасьцямі.

## Літаратура
* Бярозкіна Н. Гісторыя кнігадрукаваньня Беларусі (XVI — пачатак XX стст.). Мн., 1998. С. 135.

Катэгорыя:Беларуская літаратура
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)
Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1908 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1911 годзе
Катэгорыя:Гісторыя Вільні
Павал Марціновіч

**Павал Аркадзевіч Марціновіч** (27 чэрвеня 1954, Менск — красавік 2017) — беларускі паэт, перакладчык.

## Біяграфія
Нарадзіўся 27 чэрвеня 1954 году ў Менску ў сям’і пісьменьніка Аркадзя Марціновіча.

У 1971 годзе паступіў на факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Пасьля трэцяга курсу перавёўся на завочнае аддзяленьне, якое скончыў у 1976 годзе і адначасова пачаў працаваць памочнікам галоўнага рэжысэра па літаратурнай частцы Рэспубліканскага тэатру юнага гледача. У 1978—1979 гадох — літаратурны супрацоўнік рэдакцыі часопісу «Вясёлка». Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1976 году.

Памёр у красавіку 2017 году. Крэміраваны 28 красавіка ў Менскім крэматорыі.

## Творчасьць
Аўтар зборнікаў вершаў «Прадвесьне» (1975), «Час бурштыну» (1977). Выдаў кніжкі вершаў для дзяцей «Пасьпяшайся ў наш звярынец!» (1978), «Жыў-быў воўк» (1979), «Дзядзька Сон» (1980), «Сталёвы бусел» (1989).

Перакладаў з ангельскай, летувіскай, польскай, чэскай моваў на беларускую. У яго перакладзе асобнымі выданьнямі выйшлі аповесьць В. Стыблавай «Мой брацік» (1977), зборнік чэскіх народных казак «Кубачак, вары!» (1977), аповесьці В. Бубніса «Белы вецер. Рамунас» (1978), зборнік вершаў «Рамоначак-рамунеле» (1979), раман Я. Козака «Гняздо бусла» (1979), аповесьць А. Крысьці «Нябожчыкава люстэрка» (зборнік «Замежны дэтэктыў», 1988).

## Крыніцы

## Літаратура
Павел Аркадзевіч Марціновіч // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Менск, БелЭн, 1992—1995.

Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускія пісьменьнікі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Скіф-280 Superior

**Скіф-280 Superior** — украінскі  Хэрсонскага машынабудаўнічага завода, вырабляецца з вясны 2017 года і з'яўляецца мадэрнізаванай вэрсіяй фінскага камбайна «Sampo Rosenlew SR 3085 Superior».

## Апісаньне
Камбайн «Скіф-280 Superior» прызначаны для ўборкі збожжавых (пшаніца, ячмень, авёс, жыта) як прамым, так і паасобным спосабам, а пры выкарыстанні спецыяльных адаптараў збірае сланечнік, кукурузу, сорга, бабовыя (гарох, соя), збожжавыя (проса, грэчка), алейныя (рапс).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Скіф-280 Superior на сайце Хэрсонскага машынабудаўнічага завода /
* Скіф-280 Superior «YouTube» 
Катэгорыя:Збожжаўборачныя камбайны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2017 годзе
Хэрсонскі машынабудаўнічы завод

**Навукова-вытворчае прадпрыемства «Хэрсонскі машынабудаўнічы завод»** () — украінскае машынабудаўнічае прадпрыемства, заснаванае ў 1887 году ў Хэрсоні.

## Глядзіце таксама
* Скіф-280 Superior
* Гомсельмаш
## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына /

Катэгорыя:Украінскія кампаніі
Катэгорыя:Машынабудаўнічыя прадпрыемствы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1887 годзе
Катэгорыя:Хэрсонскія кампаніі
Янушкевіч (выдавецтва)

**Выдавецтва «Янушкевіч»** — беларускае выдавецтва. Заснавана ў сакавіку 2014 году гісторыкам Андрэем Янушкевічам і яго аднадумцамі. Выдавецтва спэцыялізуецца на выданьні беларускай, замежнай і гістарычнай літаратуры, займаецца падрыхтоўкай і выданьнем разнастайнай кніжнай прадукцыі.

## Гісторыя

Выдавецтва зарэгістраванае Міністэрствам інфармацыі Беларусі ў сакавіку 2014 году.

Першай кнігай, якая выйшла ў выдавецтве, была «Бітва пад Воршай 1514 года» польскага гісторыка Пятра Друджа. Пасьля яе выйшла кніга Анатоля Трафімчыка «1939 год і Беларусь. Забытая вайна».

У сьнежні 2016 году адкрыўся сайт інтэрнэт-кнігарні, які таксама ёсьць візытнай старонкай выдавецтва.

22 сакавіка 2022 году выдавецтву «Янушкевіч» было прапанавана тэрмінова вызваліць свой офіс у Мінску. Пасля гэтага выдавецтва абвясьціла аб распродажы кніг, і неўзабаве каля офіса сабралася велізарная чарга пакупнікоў, якая не спынялася некалькі дзён. 16 мая таго ж году ГУБАЗіК правёў ператрус у кнігарні выдавецтва, дзе прадаваліся кнігі пераважна на беларускай мове. 200 кніг былі адпраўлены на экспертызу на наяўнасць прыкмет экстрэмізму. Сам Андрэй Янушкевіч і супрацоўніца выдавецтва, літаратурная аглядальніца, блогерка Насця Карнацкая былі асуджаныя да арышту. Праз некалькі месяцаў Янушкевіч аднавіў сваю працу ў Варшаве.

У студзені 2023 году стала вядома, што выдавецтва пазбавілі ліцэнзіі ў Беларусі, спасылаючыся на тое, што некалькі выдадзеных ім кніг былі прызнаны экстрэмісцкімі матэрыяламі.

У сакавіку 2026 году КДБ Беларусі абвясьціў экстрэмісцкім фармаваньнем кааліцыю некалькіх выдавецтваў, уключаючы «Янушкевіч».

## Місія
Набліжаць гісторыю і літаратуру да людзей. Разьвіваць у Беларусі жанр non fiction, вельмі папулярны ва ўсім сьвеце. Кнігі выдавецтва па гісторыі напісаны сапраўднымі навукоўцамі, якія адказваюць за свае словы працяглым вывучэньнем крыніц у архівах і бібліятэках.

## Узнагароды
* 2020 год — Дыплём за найлепшыя продажы кнігі «Гары Потэр і філазофскі камень» у сетцы кнігарняў «Белкніга». На беларускую мову пераклад твора зрабіла Алена Пятровіч. У рэйтынгу ТОП-10 самых папулярных і найбольш прадаваных кніг ў сетцы «Белкніга» ў 2019-м годзе беларускі пераклад «Гары Потэр і філазофскі камень» заняў другое месца

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт выдавецтва

Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2014 годзе
Аркадзь Марціновіч

**Аркадзь Нічыпаравіч Марціновіч** (10 сакавіка 1920, Барбарова, Бабруйскі павет, Гомельская губэрня — 2009) — беларускі празаік, паэт.

## Біяграфія
Нарадзіўся 10 сакавіка 1920 году ў в. Барбарова Бабруйскага павету Гомельскай губэрні (цяпер — Глускі раён Магілёўскай вобласьці) ў сялянскай сям’і Нічыпара Нічыпаравіча і Вольгі Якубаўны.

У 1939 гозе скончыў Менскую педагагічную вучэльню. Працаваў у Турэцкай і Цітвянскай сямігадовых школах на Меншчыне.

У 1939—1946 гадох служыў у Савецкай Арміі. Удзельнічаў у савецка-фінляндзкай вайне 1939—1940 гадоў, нямецка-савецкай вайне. Быў тройчы паранены.

З 1946 году — літаратурны супрацоўнік, потым загадчык аддзелу рэдакцыі газэты «Савецкі селянін». У 1950 годзе скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ, у 1955 годзе скончыў завочна філялягічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Працаваў у рэдакцыях газэтаў «Калгасная праўда» (1950—1957), «Літаратура і мастацтва» (1957—1964), у выдавецтве «Беларусь» (1964—1971). У 1971—1972 гадох — адказны сакратар Камітэту па Дзяржаўных прэміях БССР у галіне літаратуры і мастацтва, у 1972—1974 гадох — літаратурны кансультант Саюзу пісьменьнікаў БССР. У 1974—1981 гадох — галоўны рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура». Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1959 году.

Памёр у 2009 годзе.

## Творчасьць
Першыя вершы ў рэспубліканскім друку былі апублікаваныя ў 1938 годзе. Выйшлі кнігі аповесьцяў і апавяданьняў «Надзея» (1960), «Водгульле» (1963), «Прасека» (1967), «Панарама» (1970), «Няхай ідзе дождж» (1973), «Сьцюжа» (1976), раманы «Не шукай сьлядоў сваіх» (1979), «Груша на Голым Полі» (1986), зборнік вершаў «Чырвоныя парусы» (1965), аповесьць для дзяцей «Неадкрыты востраў» (1966). У 1974 годзе выйшла «Выбранае», у 1980 годзе — збор твораў у двух тамах.

Пераклаў на беларускую мову кнігі «Самы чалавечны чалавек» Н. Ходза (1968), «Прыгоды Гугуцэ» С. Вангелі (1971), «Вецер у галаве» Х. Мянд (1971), «Месяц і сонца» С. Баруздзіна (1972), «Белая вясёлка» К. Паўстоўскага (1976).

## Сям’я
Жонка — Леаніла Сымонаўна Марціновіч, беларускі лінгвіст. Сын — Павал Марціновіч, пісьменьнік і перакладчык.

## Узнагароды
* ордэн Айчыннай вайны I ступені,
* ордэн Чырвонай Зоркі,
* медалі,
* Заслужаны работнік культуры БССР (1980).

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Заслужаныя работнікі культуры БССР
Чэрокі (неадназначнасьць)

Найменьне **Чэро́кі** () маюць:
* ***' — [[індзейцы|індзейскі]] народ, карэнныя жыхары [[ЗША]]. 
* '''[[Чэрокі (Аклагома)|Чэро́кі]]''' — места ў штаце [[Аклагома]], [[ЗША]].
* ***' — места ў штаце Алабама, ЗША.
* **[[Чэрокі (Аёва)|Чэро́кі]]** — места ў штаце Аёва, ЗША.
* **** — места ў штаце Канзас, ЗША.
Ядвіга Машынская-Гельтман

**Ядвіга Ўладзіславаўна Машынская-Гельтман** (1886, Глуск, Бабруйскі павет, Менская губэрня — травень 1946) — беларуская паэтка, перакладчык, пэдагог. Жонка Стэфана Гельтмана, дзяржаўнага дзеяча БССР.

## Біяграфія
Нарадзілася ў 1886 годзе ў мястэчку Глуск Бабруйскага павету Менскай губэрні ў сям’і беларускага шляхціча Машынскага, аптэкара. Вучылася ў Пецярбургу ў закрытай каталіцкай школе, дзе прыкіпела да польскасьці

Вучылася ў Ягелонскім ўнівэрсытэце ў Кракаве (1904—1907), дзе і пазнаёмілася са сваім будучым мужам Стэфанам Гельтманам. Студэнткай прымала ўдзел у маладзёжным рэвалюцыйна-дэмакратычным руху. Да гэтага часу адносяцца і яе першыя вершы, прысьвечаныя рэвалюцыйнай барацьбе моладзі («Адозва», 1906).

У 1915 годзе працавала настаўніцай вышэйшай пачатковай вучэльні ў Глуску. З 1917 году працавала ў Менску, выкладала ў гімназіі ў Менску, стала сябрам Польскага сацыялістычнага аб’яднаньня. У 1921—1931 гадох выкладала ў Менскім пэдагагічным інстытуце і польскім пэдагагічным тэхнікуме імя Людвіка Варынскага, прымала ўдзел у рабоце польскага сэктару Акадэміі навук БССР. У 1932—1937 гадох выкладала польскую мову ў Ваеннай Акадэміі імя Фрунзэ ў Маскве. Сябра польскай сэкцыі Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменьнікаў, сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР.

Пасьля арышту 5 красавіка 1937 году мужа Стэфана Гельтмана, яна таксама была арыштаваная. Ёй прапаноўвалі асудзіць мужа, але яна гэтага не зрабіла. Была асуджана на 5 гадоў лягераў як «член сям’і здрадніка Радзімы» і выслана ў Казаскую ССР. Вызваленая ў канцы 1942 году. У 1956 годзе рэабілітаваная.

Памерла ў траўні 1946 году.

## Творчасьць
У 1920-я гады стала першым складальнікам падручнікаў і буквара для польскіх школ у Беларусі, часта выступала ў пэрыядычным друку з апавяданьнямі, нарысамі — «Першая кніга для чытаньня», «Другая частка лемантара» (1926), «Другая кніга для чытаньня» (1928). Супрацоўнічала з часопісам «Orka»? польскамоўным прэсавым арганам Камуністычнай партыі Беларусі.

Пераклала на польскую мову асобныя вершы і паэму Я. Купалы «Над ракою Арэсай», «Выбраныя апавяданьні» Ц. Гартнага (1929), «Выбраныя вершы» А. Александровіча (1932), аповесьці «Салавей» З. Бядулі (1931), «Дрыгва» Я. Коласа (1936), урыўкі з паэмы Я. Коласа «Сымон-музыка».

## Сям’я
Муж — Стэфан Гельтман, беларускі дзяржаўны дзяяч. Мела сына Віктара (1926—1985), беларускага геабатаніка, і дачку Хрысьціну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі зь беларускай мовы
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Польскамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў СССР
Якаў Бранштэйн

**Якаў Анатолевіч Бранштэйн** (крыптанім: *Я. Бр.;* , Бельск, Гарадзенская губэрня, цяпер Падляскае ваяводзтва — , Менск, НКУС) — беларускі і жыдоўскі савецкі крытык і літаратуразнавец. Член-карэспандэнт АН БССР (1936).

## Жыцьцяпіс

У 1914—1918 жыў у Варшаве. Удзельнік Грамадзянскай вайны. У 1919 пераехаў у Савецкую Расію (горад Арол). Добраахвотнікам пайшоў у Чырвоную Армію.

Пасьля дэмабілізацыі з 1921 году працаваў у рэдакцыі газэты «Орловская правда». У 1925 годзе скончыў літаратурны факультэт 1-га Маскоўскага ўнівэрсытэту; у 1926—1930 гадах вучыўся ў Камуністычнай акадэміі ў Маскве.

У 1930—1937 навуковы супрацоўнік Інстытуту літаратуры і мастацтва АН БССР; з 1932 адначасова ў МВПІ. У 1932—1937 быў адказным сакратаром СП БССР. Уваходзіў у рэдкалегію менскага часопісу «Штэрн». Сябра СП СССР з 1934 году. Член-карэспандэнт АН БССР з 1936 году.

Арыштаваны 6 чэрвеня 1937 году. Асуджаны ў кастрычніку 1937 да расстрэлу. Рэабілітаваны 27 ліпеня 1956 году.

## Творчая дзейнасьць
Друкавацца пачаў у 1918 годзе. Як крытык выступаў з 1925 году. Прытрымліваўся вульгарна-сацыялягічных пазыцыяў. Аўтар артыкулаў па тэарэтычных праблемах літаратуразнаўства, пра творчасьць А. Пушкіна, Д. Фурманава, Я. Купалы, Я. Коласа, А. Александровіча, М. Лынькова, Я. Маўра, а таксама І. Харыка, З. Аксэльрода, Д. Бэргэльсона і іншых. Пісаў на ідышы, беларускай і расейскай мовах.

## Публікацыі
Аўтар больш за 30 навуковых і літаратурных прац, у тым ліку 4 манаграфій.
* Атака: [Зборнік артыкулаў]. Мн., 1930 (*ідыш).*
* Аб стане яўрэйскай літаратуры ў пэрыяд рэканструкцыі. Мн., 1932 (*ідыш).*
* Проблемы ленинского этапа в литературоведении. Минск, 1932.
* Итоги 15-летней борьбы за марксизм-ленинизм в литературоведении. Минск, 1932.
* На закреплённых позициях. Минск, 1934.
* Літаратурная вучоба: У дапамогу выкладчыкам літаратуры і кіраўнікам літгурткоў. Вып. 1. Мн., 1935.
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* Бародзіч Д. Спадчына Я. Бранштэйна // ЛіМ. 1958, 23 ліп.
* Лынькоў М. Ён быў сярод нас… // ЛіМ. 1962, 25 сьнеж.
* Беларускія пісьменьнікі, т. 1.
* Возвращенные имена. Мн.: Наука и техника, 1992.

## Вонкавыя спасылкі
* Член-карэспандэнт БРАНШТЭЙН Якаў Анатольевіч
* Инна Бронштейн — За глянцевой обложкой Блаженств 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бельску
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР
Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Сябры Саюзу Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Беларускія крытыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменьнікаў
Міхась Блісьцінаў

**Міхась Блісьцінаў** (, вёска Іванкава, Масальскі раён, Калуская вобласьць — ) — беларускі сцэнарыст, перакладчык.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1910 годзе з бацькамі пераехаў у Беларусь. Вучыўся ў Менскім беларускім пэдагагічным тэхнікуме. У 1928 годзе пачаў працаваць вясковым настаўнікам. У 1930—1932 гадах — студэнт Менскага пэдагагічнага інстытуту.

У 1933—1936 гадах — адказны сакратар рэдакцыі газэты «Літаратура і мастацтва». Скончыў сцэнарны факультэт Кінаакадэміі ў Маскве (1938). Працаваў рэдактарам на кінастудыі «Савецкая Беларусь». У час Вялікай Айчыннай вайны быў на штабной і палітрабоце ў 53-й арміі Паўночна-Заходняга і Стэпавага франтоў, з 1943 году — у дывізійнай газэце 2-га Ўкраінскага і Забайкальскага франтоў. У пасьляваенны час працаваў ва ўстановах кінэматаграфіі ў Менску.

## Творчасьць
Літаратурную дзейнасьць пачаў у 1926 годзе зь вершаў. З 1929 годзе пісаў апавяданьні і нарысы. Аўтар п’ес «Агні Палесься» (1931), «Трактар» (1931), «Мох» (1932), інсцэніровак «Ленінцы» і «Кастрычнік» (1932), «Грунт» (пастаўлена ў 1934), аповесьці «Хітрасьць» (альманах «Бальшавіцкая моладзь», 1934).

Напісаў сцэнар мастацкага фільму «Строгая жанчына» (пастаўлены ў 1959 годзе), а таксама васемнаццаць сцэнарыяў дакумэнтальных і навукова-папулярных фільмаў (фільм «Калярадскі жук» у 1965 годзе адзначаны на Міжнародным кінафэстывалі ў Браціславе дыплёмам).

У пэрыядычным друку выступаў з рэцэнзіямі і артыкуламі па пытаньнях кіно.

Пераклаў на беларускую мову «Крэнкебіль» А.Франса (1936), «Пятра Першага» А.Талстога (1940, скарочанае выданьне для дзяцей), п’есу «Як гартавалася сталь» (паводле рамана М.Астроўскага, 1937), паасобныя п’есы А. Бруштэйн, Б. Тур, В. Любімавай і інш.

## Узнагароды
Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I ступені, Чырвонай Зоркі, «Знак Пашаны».

Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з расейскай мовы
Катэгорыя:Беларускія сцэнарысты
Пётар Валкадаеў

**Пётар Валкадаеў** ( в. Кажамякі, Самарская губэрня цяпер Кінэль-Чаркаскі раён Самарскай вобласьці Расеі — ) — беларускі літаратар.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 22 лістапада 1911 году ў в. Кажамякі Самарскай губэрні Расейскай імпэрыі (цяпер — Кінэль-Чаркаскі раён Самарскай вобласьці Расеі) у сялянскай сям’і. У 1929 годзе стаў працаваць трактарыстам у калгасе. Скончыў літаратурны факультэт Куйбышаўскага пэдагагічнага інстытуту (1936), два гады працаваў дырэктарам сярэдняй школы ў Кінель-Чаркасах.

У 1939 годзе прызваны ў Савецкую Армію. Служыў у якасьці інструктара-літаратара дывізіённай газэты «Новый путь». У 1941 годзе ўдзельнічаў у баях на Заходнім фронце, быў кантужаны, у 1942—1944 гадох — у партызанскім атрадзе № 122 на Магілёўшчыне.

Пасьля вайны працаваў у рэдакцыях газэтаў «Советская Белоруссия», «Настаўніцкая газета», «Сталинская молодежь», карэспандэнтам «Литературной газеты». Сябра Саюзу пісьменьнікаў СССР з 1949 году.

Памёр 4 лістапада 1973 году.

## Творчасьць
Пісаў на расейскай мове. Першы верш быў надрукаваны ў 1934 годзе ў часопісе «Волжская новь». Аўтар паэмы «Чандра» (1952), зборнікаў вершаў «Родная сторона» (1950), «Зеленая пристань» (1960), «Ливень» (1967), «Далекие сполохи» (1981), кнігі нарысаў «Строители» (1956), «Механізатар Андрэй Худзякоў» (1961), «Поиски квадрата» (1962), «Ветеран» (1963), кніжкі для дзяцей «Егоркины рапорты» (1958) і аповесьці «Чей мальчишка?» (1961).

## Узнагароды
* Ордэн Чырвонай Зоркі,
* мэдалі.

## Літаратура
* Пётар Валкадаеў, Беларускія пісьменьнікі: 1917—1990. Менск: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Расейскамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Марыя Вайцяшонак

**Марыя Антонаўна Вайцяшонак** (, Зьмяінагорск, Алтайскі край) — беларуская пісьменьніца.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася на Алтаі ў сям’і польскага асадніка, высланага ў 1939 ці 1940 годзе з асады Соўчына на Пастаўшчыне. Дакладную дату свайго нараджэньня пісьменьніцы даведалася толькі на восьмым дзясятку гадоў. Да гэтая ў мэтрыцы быў запісаны 1942 год.

Бацька сышоў да іншай жанчыны, а маці рана памерла, таму яна  выхоўвалася ў дзіцячых дамах Зьмяінагорску, Масквы, Ракаву, у цёткі Марылі ў вёсцы Грыдзькі. Працавала на Менскім камвольным камбінаце прадзільшчыцай, адначасова вучылася завочна ў Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце на філялягічным факультэце (скончыла ў 1972 годзе). Працавала ў школах вёсак Боркі, Роўбіцк Пружанскага раёну, Схоліна, Дунілавічы Пастаўскага раёна, у Мядзелі, выхавальніцай дзіцячага саду ў Менску.

З 1974 году на журналісцкай працы ў «Сельской газете», часопісах «Нёман», «Беларусь», штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва». Сябар Саюза пісьменьнікаў СССР з 1990 году.

## Творчасьць
У друку выступае з 1959 году. Аўтар кнігі нарысаў «Сярод блізкіх людзей» (1988), «Жанчына каля люстэрка», «Сад нявіннасьці» (2002), «Кола», кнігу для дзяцей «Каму расказваюць казкі на два вушкі» (2004), кнігу вершаў «Серпень» (2009). У 2010 годзе выдала кнігу ўспамінаў «Асадніца». Таксама выйшлі яе кнігі«Сонцаварот», «Гняздо агню», «Тварам да зімы», «Альбом для цёткі Марылі» (2020). Выступала таксама з апавяданьнямі і казкамі.

## Крыніцы

## Літаратура
* БЭ ў 18 тамах. Т.3, Мн., 1997

## Вонкавыя спасылкі
* Вайцяшонак Марыя Антонаўна, на сайце СБП
* Пісьменьніца Марыя Вайцяшонак перавезла з малой радзімы камень, які служыў парогам у каморы, дзе яна жыла сіратой пасьля вяртаньня з высылкі, Наша Ніва, 19.07.2019

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зьмяінагорску
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Адольф Варановіч

**Адольф Усьцінавіч Варановіч** (, Мікольцы, Мядзельскі раён - 2001) — беларускі пісьменьнік. Сябра СП СССР з 1979 году.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Пасьля заканчэньня Мядзельскай сярэдняй школы ў 1957 годзе паступіў у Менскую мастацкую вучэльню, якую скончыў у 1960 годзе. Працаваў у мастацкай майстэрні Аршанскага льнокамбінату мастаком па тканінах, а таксама ў дзіцячай мастацкай школе выкладчыкам. З 1989 году - чалец сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі Дзяржаўнага камітэту БССР па тэлебачаньні і радыёвяшчаньні.

## Творчасьць
Першыя апавяданьні апублікаваў у 1970 годзе ў штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва»). Выдаў кнігі аповесьцей і апавяданьняў «Высокі падмурак» (1978), «Агні хат» (1986).

## Літаратура
* Беларуская энцыкляпэдыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 ас. — ISBN 985-11-0090-0
* Казімер Камейша «Душа  прасілася  ў  Мікольцы» // Полымя.--2010.-No 6.--С. 162-168. 82

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мядзельскім раёне
Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменьнікі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Іван Чыгрын

**Іван Пятровіч Чыгрын** (, Чамяры, Слонімскі раён — , Менск) — беларускі літаратуразнавец, паэт, крытык.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў філялягічны факультэт БДУ (1955), працаваў настаўнікам у Дзераўноўскай сярэдняй школе Слонімскага раёну, завучам у Яварскай сярэдняй школе Дзятлаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці (1955—1957), настаўнікам у Кракоцкай сярэдняй школе Слонімскага раёну (1957—1958). Вучыўся ў асьпірантуры пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру АН БССР (1958—1961). З 1961 году — навуковы супрацоўнік Інстытуту літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. Кандыдат філялягічных навук.

## Творчасьць
У друку выступае з літаратурна-крытычнымі артыкуламі і рэцэнзіямі з 1959 году. Аўтар кніжак «Станаўленьне беларускай прозы і фальклор: Дакастрычніцкі пэрыяд» (1971), «Проза „Маладняка“: Дарогамі сьцвярджэньня» (1985), "Крокі: Проза «Узвышша» (1989). Зьяўляецца сааўтарам кніжкі «Беларуская літаратура і праблемы сучаснасьці» (1978), аўтарам асобных разьдзелаў «Истории белорусской советской литературы» (1977), «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры» (1981).

Выступаў ў друку з вершамі. выдаў шэраг зборнікаў вершаў. Сярод якіх – “Капеж” (1992), “Трыба” (1998), “Бераг” (1998), “Люблю вясну” (2000), “Вынікі падсумоўваліся ў панядзелак” (2001), “Пялёсткі полымя” (2002), “Фантазіі старога дзеда” (2005).

Пераклаў паасобныя вершы Ф. Цютчава, У. Сыракомлі, Я. Лучыны. Склаў «Выбраныя творы» Ядвігіна Ш. (1976) і зборнік «Веснаход» (апавяданьні «Маладняка», 1987).

## Крыніцы

## Літаратура
* Іван Пятровіч Чыгрын // Беларускія пісьменьнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: БелЭн, 1992—1995.
* Петрушкевіч, А. Літаратуразнаўчыя здабыткі Івана Пятровіча Чыгрына / А. Петрушкевіч // Bialorutenistyka Bialostocka. — № 3. — 2011. — С. 143—148.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слонімскім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Менску
Катэгорыя:Кандыдаты філялягічных навук
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Беларускія крытыкі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову
Катэгорыя:Перакладчыкі з расейскай мовы
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Вэрмдэ (камуна)

**Вэ́рмдэ** () — камуна ў Швэцыі, на ўсходзе лэну Стакгольм. Разьмешчана пераважна ў ляндскапе Ўплянд, невялічкая частка — у ляндскапе Сёдэрманлянд. Уваходзіць у склад Вялікага Стакгольму. Адміністрацыйны цэнтар — Густаўсбэрг. Насельніцтва 45 341 чалавек (30.09.2020). Плошча 2 981,45 км².

У склад камуны ўваходзіць паўднёвая частка Стакгольмскіх шхэраў.

У Густаўсбэргу жыў і працаваў на парцалянавай фабрыцы актыўны дзяяч беларускай дыяспары ў Швэцыі Васіль Лукашык, які пахаваны на мясцовых могілках.

## Славутасьці
* Музэй парцаляны
* Сядзіба Сыгеста
* Царква Вэрмдэ

## Крыніцы

Катэгорыя:Камуны лэну Стакгольм
Аляксандар Мікульчык

**Аляксандар Андрэевіч Мікульчык** (14 жніўня 1882, Шацак, Ігуменскі павет, Менская губэрня — пасьля 1918) — беларускі паэт. Аўтар словаў да песьні «Беларуская Марсэльеза».

## Біяграфія
Нарадзіўся 14 жніўня 1882 году ў мястэчку Шацак Ігуменскага павету Менскай губэрні (цяпер — Пухавіцкі раён Менскай вобласьці).

Працаваў перапісчыкам, грузчыкам, матросам і на іншых працах, удзельнічаў у забастовачным руху. У сьнежні 1905 году — чэрвені 1906 годы зьняволены ў Менску па падазрэньні ў прыналежнасьці да «анархістаў-камуністаў». У 1906—1907 гадох — у Пецярбургу, потым працаваў у тэатры ў Кіеве.

## Творчасьць
Пісаў на беларускай і расейскай мовах. Найбольш вядомы яго верш «Ад веку мы спалі і нас разбудзілі…» (1905), названы пазьней «Беларуская Марсэльеза» (пэўны час лічыўся ананімным ці народным творам). Мікульчык быў знаёмы з М. Горкім, падтрымліваў творчыя сувязі з У. Бонч-Бруевічам. Друкаваўся ў газэтах «Наша ніва», «Северо-Западный край», «Белорусское слово» (Кіеў), у калектыўным «Зборніку вершаў» (Кіеў, 1913, на расейскай мове).

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Менск, БелЭн, 2000. — Т. 10: Малайзія — Мугаджары. — 544 с — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10), ISBN 985-11-0035-8.

Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Расейскамоўныя паэты
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Круглянскі мост

**«Круглянскі мост»** — аповесьць беларускага пісьменьніка Васіля Быкава, напісаная ў 1968 годзе. Надрукавана ў часопісе Полымя №2 за 1969 год. Гэта першая аповесьць Быкава з партызанскага цыклю. У тым жа годзе аповесьць была надрукаваная ў часопісе «Новый мир». Пераклад быў выкананы самім Быкавым.

## Сюжэт
Чацьвёра жаўнераў, сярод якіх хлопец Сьцёпка, атрымалі загад падарваць мост, які ня мае ніякага значэньня. Загад не зразумелы, але яго трэба выконваць…

## Напісаньне
Аповесьць зьявілася з канкрэтнага факту. Быкаў расказаў Алесю Адамовічу, не нядаўна прачытаў у кнізе пра піянэраў-гэроеў, як адзін «хлопчык гэдак прасіўся дазволіць яму аддаць жыцьцё за радзіму, што добрыя дзядзькі-камандзіры не змаглі адмовіць і, нашпігаваўшы падводу выбухоўкай, адправілі хлопца зь ёю на мост. Мост, вядома быў узарваны, але ў мяне гэтая гісторыя не выклікала захапленьня». Быкаў напісаў сваю аповесьць, у цэнтры якой паставіў праблему маральнага выбару.

## Рэакцыя ўладаў
Адразу пасьля выхаду аповесьці ў «Полыме», твор вельмі добра быў ўпрыняты беларускім кіраўніцтвам. Аднак пасьля публікацыі яго ў расейскім «Новым мире», у часопісе «Огонек», 1969, № 40 зьявіўся ліст двойчы Героя Савецкага Саюзу, колішняга сакратара Чарнігаўскага і Валынскага абкамаў кампартыі, камандзіра партызанскага злучэньня А. Ф. Фёдарава і калектыўны ліст дзевяці былых партызанаў (апублікаваныя пад назвай «О повести В. Быкова „Круглянский мост“»), якія гнеўна накінуліся на аўтара творы і часопіс. Праўду партызанскія камандзіры абвесьцілі паклёпам, аўтара фальсыфікатарам і дэгэраізатарам партызанскага руху.

«Круглянскі мост», разам з аповесьцю «Мёртвым не баліць» не ўключылі ў першы чатырохтомны збор твораў Васіля Быкава.

## Экранізацыя
Паводле аповесьці ў 1989 годзе быў зьняты аднайменны мастацкі фільм.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Круглянскі мост на Беларускай палічцы

Катэгорыя:Творы Васіля Быкава
Катэгорыя:Кнігі пра Нямецка-савецкую вайну
Катэгорыя:Кнігі 1968 году
Вячаслаў Дубінка

**Вячаслаў Дубінка** (17 сьнежня 1941, Слуцак — 10 жніўня 2010) — беларускі пісьменьнік, фатограф, журналіст, мастак, клясык беларускай выцінанкі.

## Жыцьцяпіс
Скончыў Чарнавіцкі тэхнікум чыгуначнага транспарту ў 1961 годзе. Працаваў брыгадзірам комплекснай брыгады, прарабам, начальнікам будаўнічага ўчастку ў Слуцку (1961-1964), фотакарэспандэнтам раённых газэт «Будаўнік камунізма» (Любань, 1964-1965), «Шахцёр» (Салігорск, 1965-1966), рэспубліканскіх газэт «Звязда» (1966-1971), «Чырвоная змена» (1972-1974), у студыі «Фота і жыцьцё» Саюзу журналістаў Беларусі (1974-1976), фатографам рэстаўрацыйнай майстэрні Міністэрства культуры БССР (1979-1981).

З 1981 году — у часопісе «Беларусь». Уваходзіў у склад трох творчых аб’яднаньняў Беларусі — саюзы мастакоў, пісьменьнікаў, журналістаў.

## Творчасьць
Аўтар фотанарысаў, фотаальбомаў «Бабруйск» (1967), «Нясьвіж» (1968), «Магілёў» (1971), «Брэст» (1979) і інш. Выйшлі кнігі публіцыстыкі, прозы «Паплач ля роднае крынічкі» (1981), «Не плач, душа мая» (1983), «Ой, зялёны дубочак» (1983), «Браты сьвятой ночы» (1986), «Разьвітальная песьня» (1989), «Сындыкат Мані Дулі» (1992), «Карацелькі» (2010), «Спецдаручэнец "Кныр"» (2016).

## Узнагароды
* За афармленьне кнігі Артура Вольскага “Жывыя літары” (1984) узнагароджаны дыплёмам Францыска Скарыны.
* Пераможца творчага конкурсу на лепшую публікацыю часопіс «Беларусь» (1987) 
* Прызэр выставы «Выцінанкі ўсяго сьвету», Вільня (1989)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вячаслаў Дубінка: «Выцінанка лічылася дурыкамі, а не мастацтвам», Інфа-курьер
* Георгій Ліхтаровіч: Вячаслаў Дубінка быў вельмі добрым празаікам, Звязда, 24.12.2016

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцку
Катэгорыя:Беларускія фатографы
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Васіль Вір

**Васі́ль Ві́р** (псэўданім *С. Пінскі*; ?, Піншчына — пасьля 1991, Канада) — беларускі пэдагог, журналіст, палітычны дзеяч.

## Жыцьцяпіс
У 1920-30-х гадах актыўна ўдзельнічаў у Беларускай сялянска-работніцкай грамадзе на Піншчыне, спрыяў Таварыству беларускай школы. У Пінску імкнуўся стварыць беларускую газэту, чаго не дазволілі ўлады. Быў рэпрэсаваны польскімі ўладамі. У верасьні 1939 году прымаў удзел у антыпольскім паўстаньні на заходнебеларускім Палесьсі.

Падчас нямецкай акупацыі арганізоўваў беларускае школьніцтва на Піншчыне і Століншчыне, друкаваўся ў віленскай газэце «Беларускі голас». Прымаў удзел у беларускім нацыянальным падпольлі, арганізоўваў нацыянальную партызанку. У канцы 1943 арыштаваны СД у Пінску і высланы на прымусовую працу ў Нямеччыну. Напрыканцы 1940-х гадоў выехаў з Заходняе Нямеччыны у Канаду. Браў удзел у беларускім эміграцыйным жыцьці, уваходзіў у рэдакцыйную калегію газэты «Беларускі голас» (Таронта, Канада), дзе выступаў як публіцыст, друкаваў успаміны. Сябра Літаратурнай сустані «Баявая Ўскалось», друкаваўся ў аднайменным часопісе.

## Крыніцы

## Літаратура

* 
* Ёрш С. Беларуская партызанка. Мн., 1999.

Катэгорыя:Сябры БСРГ
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Трэцім Райху і яго акупаваных тэрыторыях
Катэгорыя:Сябры Беларускай народнай грамады (1941)
Катэгорыя:Сябры Беларускай народнай партызанкі
Катэгорыя:Беларусы ў Канадзе
Катэгорыя:Беларусы ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)
Катэгорыя:Беларусы ў Нямеччыне
Катэгорыя:Беларускія калябаранты з нацысцкай Нямеччынай
Катэгорыя:Сябры Баявой Ускалосі
Павал Дзюбайла

**Павал Дзюбайла** (5 жніўня 1931, в. Кукарава, Бярэзінскі раён — 1995) — беларускі літаратуразнаўца, прафэсар. Сябра СП СССР з 1967 году.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў завочнае аддзяленьне філялягічнага факультэту Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту ў 1954 годзе. Адначасова працаваў у школах на Маладзечаншчыне. Служыў у Савецкай Арміі (1954-1955). Быў дырэктарам Бакштанскай сярэдняй школы Юрацішкаўскага раёну, інспэктарам Маладзечанскага аблана.

У 1960 годзе скончыў асьпірантуру пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР і з таго часу — навуковы супрацоўнік, а з 1968 году — загадчык сэктару беларускай савецкай літаратуры інстытуту, цяпер — аддзелу сучаснай беларускай літаратуры і крытыкі. Доктар філялягічных навук. Прафэсар.

Пахаваны ў на могілках у Кукарава.

## Творчасьць
У друку з артыкуламі і рэцэнзіямі выступаў з 1956 году. Аўтар літаратуразнаўчых і літаратурна-крытычных прац «Беларускі раман аб Вялікай Айчыннай вайне» (1964), «Праблемы стылю ў сучаснай беларускай прозе» (1973), «Вобраз нашага сучасьніка ў беларускай прозе» (1978), «У вялікай дарозе» (1981), «Беларускі раман. Гады 70-я» (1982), «Наш сучасьнік - у жыцьці і літаратуры» (1984), «Панарама сучаснай беларускай прозы» (1986), «У пошуках духоўных каштоўнасьцей: Беларуская проза сёньня» (1987), «Вялікі Кастрычнік і сучасная беларуская літаратура» (1988), «Станоўчы герой у беларускай літаратуры» (1990). У сааўтарстве з В. Жураўлёвым і М. Луферавым напісана кніга «Праблемы сучаснай беларускай прозы» (1967). Адзін з аўтараў калектыўных прац «Беларуская савецкая проза: Раман і аповесьць» (1971) і «История белорусской советской литературы» (1977).

## Узнагароды
Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Якуба Коласа (1980) за ўдзел у двухтомным дасьледаваньні «История белорусской дооктябрьской литературы» і «История белорусской советской литературы».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс Паўла Дзюбайлы, сайт Гомельскай бібліятэкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярэзінскім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Беларускія філёлягі
Катэгорыя:Беларускія пэдагогі
Катэгорыя:Прафэсары філялёгіі
Катэгорыя:Беларускія прафэсары