Супрасьля

**Супрасьля** () — места ў Польшчы, на рацэ Супрасьлі. Цэнтар меска-сельскай гміны Беластоцкага павету Падляскага ваяводзтва. Насельніцтва на 2017 год — 4621 чалавек. Знаходзіцца за 15 км на паўночны ўсход ад Беластоку.

Супрасьля — даўняе мястэчка гістарычнай Гарадзеншчыны (частка Троччыны), старажытны замак і рэлігійна-асьветніцкі цэнтар Вялікага Княства Літоўскага, на этнічнай тэрыторыі беларусаў. Да нашага часу тут захаваўся комплекс манастыра Зьвеставаньня Багародзіцы, помнік архітэктуры XVI—XVIII стагодзьдзяў.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Гісторыя Супрасьлі пачалася ў 1500 годзе ў зьвязку зь пераносам уніз ракою Гарадоцкага манастыра Зьвеставаньня Багародзіцы. Паселішча ўваходзіла ў склад Гарадзенскага павету Троцкага ваяводзтва. У 1511 годзе ў Супрасьлі асьвяцілі новазбудаваную царкву Зьвеставаньня Багародзіцы — адзін з найвыдатнейшых помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага. У 1532—1557 гадох у манастыры выканалі ўнікальныя фрэскі (першапачаткова пакрывалі сьцены і скляпеньне прэзьбітэрыюма, а таксама сярэдзіну галоўнага корпусу; аўтар — сэрбскі манах Нэктары па мянушцы Маляр). 

У XVII ст. Супрасьля стала важным культурным і рэлігійным цэнтрам, тут знаходзілася багатая бібліятэка. У 1695 годзе пры манастыры пачала дзеяць друкарня, якая стала важным цэнтрам кірылічнага кнігадрукаваньня і пашырэньня кніг, надрукаваных кірылічным альфабэтам. У друкарні пабачылі сьвет каля сотні кірылічных выданьняў, а таксама іншыя кнігі рэлігійнага і сьвецкага зьместу, агульнай колькасьцю звыш пяці сотняў пазыцыяў. Сярод найбольш вядомых выданьняў — «Собрание припадков краткое» — першы падручнік багаслоўя на старабеларускай мове, а таксама першы славянска-польскі друкаваны «Лексікон» і першы кірылічны помнік нотадрукаваньня ў зборніку «Пасьледаваньне пострыгу». Захаваліся імёны супрацоўнікаў тыпаграфіі (другая палова ХVІІІ ст.) — гэта друкары Антон Чарняўскі, Крастомскі, Адам Генрых Падзябранскі, мастак і прафэсар жывапісу Антоні Грушэцкі, гісэр Аляксей Завадзкі». У 1711 годзе ў Супрасьлі пачала працаваць паперня.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Супрасьля апынулася ў складзе Прусіі, у Беластоцкім дэпартамэнце. У 1807 годзе згодна з Тыльзіцкай мірнай дамовай паміж Расеяй і Францыяй, мястэчка апынулася ў Беластоцкай вобласьці Расейскай імпэрыі. 

У 1-й палове ХІХ ст. у зьвязку з удзелам манахаў у паўстаньні Т. Касьцюшкі і вызвольным паўстаньні 1830—1831 гадоў Супрасьлеўскі манастыр заняпаў, бібліятэку вывезьлі зь мястэчка (большай часткай у Вільню), тады ж згубіўся найкаштоўнейшы яе скарб — найстарэйшы напісаны кірыліцай рукапіс ХІ стагодзьдзя. У сярэдзіне ХІХ ст. Супрасьля стала буйным цэнтар тэкстыльнай прамысловасьці.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Супрасьлю занялі войскі Нямецкай імпэрыі.


Supraśla, Manastyrskaja, Bazylanski. Супрасьля, Манастырская, Базылянскі (V. Dmachoŭski, 1882).jpg|Агульны выгляд, 1882 г.
Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (1892).jpg|Манастыр, 1892 г.
Supraśla, Bazylanski. Супрасьля, Базылянскі (1890).jpg|Царква Зьвеставаньня, 
Supraśla, Bazylanski, Źviestavańnia. Супрасьля, Базылянскі, Зьвеставаньня (1892).jpg|Інтэр'ер царквы, 1892 г.


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Супрасьля абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Супрасьля апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Беластоцкім ваяводзтве. 

З пачаткам Другой сусьветнай вайны 15 верасьня 1939 году Супрасьлю акупавалі войскі Трэцяга Райху, але праз тыдзень места перадалі СССР згодна з пактам Молатава-Рыбэнтропа. У лістападзе 1939 году Супрасьля ўвайшла ў склад БССР, у Беластоцкую вобласьць. З чэрвеня 1941 да верасьня 1944 году места зноў знаходзілася пад нямецкай акупацыяй, у гэты час зьнішчылі манастырскую царкву. 16 жніўня 1945 году ўлады СССР перадалі Супрасьлю Польскай Народнай Рэспубліцы. У 1975—1998 гадох места ўваходзіла ў Беластоцкае ваяводзтва.

На канец XX ст. ў ваколіцах Супрасьлі адзначалася бытаваньне назвы люцьвіны (*Lućwiny*). 

У 1980-я гады аднавіў дзейнасьць манастыр Зьвеставаньня Багародзіцы (у юрысдыкцыі Польскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы). У 1996 годзе польскі ўрад замацаваў увесь манастырскі комплекс за ПАПЦ, пачаліся рэстаўрацыйныя працы. У 2000-я гады ўлады Беларусі надалі дапамогу ў адбудове манастыра. 7 сьнежня 2007 году ў касьцёле Найсьвяцейшай Тройцы адбылася першая Боская Літургія ва ўсходнім абрадзе ад часоў Другой сусьветнай вайны.


Supraśl - Kościół Bazylianów.jpg|Манастыр, 1937 г.
Cerkiew bazylianów Supraśl.jpg|Царква Зьвеставаньня, 
Supraśl - obronna świątynia pobazyliańska.jpg|Царква з боку апсыды, 
Supraśl - Ikonostas. Carskie wrota.jpg|Іканастас, 1929 г.


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1867 год — 2,8 тыс. чал.; 1878 год — 3091 чал. (1488 муж. і 1603 жан.), у тым ліку 538 юдэяў
* **XXI стагодзьдзе**: 2017 год — 4621 чал.

### Адукацыя
У Супрасьлі працуюць пачатковая і сярэдняя школы, гімназія, спартовы і мастацкі ліцэі.

## Эканоміка
Прадпрыемствы тэкстыльнай, швацкай, дрэваапрацоўчай прамысловасьці, керамічнае рамяство.

## Турыстычная інфармацыя

### Інфраструктура
З 1999 году Супрасьля мае статус курорту. Тут знаходзіцца адміністрацыя прыроднага парку Кнышынскай пушчы. 

У палацы архімандрытаў дзее музэй абразоў. У месьце ладзяцца рэгулярныя культурныя фэсты і імпрэзы.

### Славутасьці
* Забудова гістарычная (XVIII—XIX стагодзьдзі): дом агародніка, дом ткача, ратуша.
* Збор эвангелісцкі (1870)
* Капліца Ўсіх Сьвятых на могілках (XVIII—XIX стагодзьдзі; царква)
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1861—1865)
* Манастыр Зьвеставаньня Багародзіцы (XVI—XVIII стагодзьдзі): царква Зьвеставаньня Багародзіцы (1511; зьнішчаная ў 1944 годзе, адноўленая ў 1999 годзе), царква Сьвятога Яна Багаслова (XIX стагодзьдзе), палац архімандрытаў (XVII стагодзьдзе)
* Могілкі: старыя каталіцкія; старыя праваслаўныя, капліца Сьвятога Юрыя (1901); пратэстанцкія, капліцы Бухгальцаў (1904) і Захертаў (1885); юдэйскія
* Сядзібна-паркавы комплекс Бухгольцаў (1892—1903)

## Галерэя

Supraśl.jpg|Царква Зьвеставаньня Багародзіцы
Suprasl brama wejsciowa na komleks klasztorno - parkowy 15.07.09 pl.jpg|Манастырская брама
Pałac Archimandrytów 01.jpg|Палац архімандрытаў
Suprasl - Kaplica pw Wszystkich Swietych.jpg|Капліца Ўсіх Сьвятых


Suprasl kosciol sw Trojcy 1.jpg|Касьцёл
Suprasl Palac Buchholtzow 1.jpg|Палац Бухгольцаў
Suprasl Dom Ogrodnika.jpg|Дом агародніка
Suprasl ratusz.jpg|Ратуша


## Месты-сябры

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 


Катэгорыя:Беластоцкі павет