Атлянтычны акіян

**Атлянты́чны акія́н** — другі паводле велічыні (пасьля Ціхага) акіян, аддзяляе Паўночную і Паўднёвую Амэрыкі ад Эўропы і Афрыкі. Плошча (з мара́мі) 106,4 млн км². Ён ахоплівае прыблізна 20% паверхні Зямлі і каля 29% ейнае воднае паверхні. Зьяўляецца натуральнай мяжой, якая аддзяляе «Стары Сьвет» ад «Новага Сьвету». Атлянтычны акіян мае выцягнутую форму, якая нагадвае літару S. Ён доўжыцца аміж Эўропай і Афрыкай на ўсходзе і Амэрыкай на захадзе. Зьяўляецца часткай Сусьветнага акіяну і зьвязаны на поўначы з Арктычным акіянам, зь Ціхім акіянам на паўднёвым захадзе, Індыйскім акіянам на паўднёвым усходзе і Паўднёвым акіянам на поўдні.

## Геаграфія
Межы Атлянтычнага акіяну праходзяць па Паўночнай і Паўднёвай Амэрыкай на захадзе. З Арктычным акіянам злучаецца праз Дацкую пратоку, Грэнлядзкае, Нарвэскае і Баранцава мора. На ўсходняй мяжы акіяну палягае Эўропа, Гібральтарская пратока (якая злучае Атлянтыку зь Міжземным морам, а празь яго і з Чорным) і Афрыка.

На паўднёвым усходзе Атлянтычны акіян непасрэдна мяжуе з Індыйскім. Дакладная мяжа праходзіць па 20° у. д. ад мысу Ігольнага да Антарктыды. Але існуе і нядаўна вылучаны Паўднёвы акіян, зь якім Атлянтычны акіян мяжуе па 60° паралелі.

На паўднёвым захадзе Атлянтычны акіян злучаны зь Ціхім пратокай Дрэйка. Таксама абодва акіяны злучаюцца праз штучна створаны Панамскі канал. У заходняй частцы акіяну таксама вылучаюцца Карыбскае мора, Мэксыканскую затоку, Гадсанаву затоку, Паўночнае і Балтыйскае моры, і гэтак далей.

Паводле плошчы Атлянтычны акіян займае другое месца, займая 22% плошчы паверхні Зямлі. З мара́мі акіян займае плошчу  км², бяз мораў —  км². Аб’ём акіяну з мара́мі складае  км³, бязь іх —  км³.

Сярэдняя глыбіня акіяну з улікам мораў складае  мэтраў, бяз мораў —  мэтраў. Найглыбейшае месца ў акіяне — Пуэртарыканскі жолаб — складае  мэтраў.

## Экалягічныя праблемы

Да марскіх відаў, якія засяляюць Атлянтычны акіян, але знаходзяцца пад пагрозай зьнікненьня, ставяцца лямантыны, ластаногія, марскія ільвы, чарапахі і кіты. Рыбалоўныя сеткі, якія выкарыстоўваюць рыбакі, забіваюць дэльфінаў, альбатросаў і іншых марскіх птушак, што паскарае зьніжэньне рыбнага запасу і выклікае міжнародныя спрэчкі. Забруджваньне водаў акіяну адбываецца ў асноўным з усходу ЗША, паўднёвай Бразыліі і ўсходняй Аргентыны; забруджваньне нафтай пашырана ў Карыбскім моры, Мэксыканскім заліве, возеры Маракайба, Міжземным і Паўночным морах; прамысловыя адходы і забруджваньне бытавымі сьцёкамі мае месца ў Балтыйскім, Паўночным і Міжземным морах.

Актыўнасьць ураганаў Паўночнай Атлянтыкі ўзрасла за апошнія дзесяцігодзьдзі праз павышэньне тэмпэратуры паверхні вады ў трапічных шыротах, зьмены, якія можна аднесьці альбо да натуральнай паўночнатлянтычнай асцыляцыі, альбо да антрапагенных зьменаў клімату. У справаздачы за 2005 году адзначана, што атлятычная тэрмагалінавая цыркуляцыя запаволілася на 30% паміж 1957 і 2004 гадамі. Калі б паўночнатлянтычная асцыляцыя былі адказная за зьменлівасьць тэмпэратуры паверхні вады, тэрмагалінавая цыркуляцыя павялічыў бы сваю сілу, але гэта ня так. Акрамя таго, з статыстычных аналізаў штогадовых трапічных цыклёнаў відаць, што гэтыя зьмены не адлюстроўваюць шматдэкадавую цыклічнасьць. Такім чынам, гэтыя зьмены тэмпэратуры паверхні вады выкліканы, верагодна, менавіта дзейнасьцю чалавека.

Акіянічны зьмяшаны пляст гуляе важную ролю ў захаваньні цяпла ў сэзонныя і дэкадальныя тэрміны, тады як больш глыбокія плясты закранаюцца на працягу тысячагодзьдзяў і маюць цеплаёмістасьць прыблізна ў 50 разоў большую за цеплаёмістасьць зьмешанага плясту. Гэтае паглынаньне цяпла забясьпечвае затрымку зьмены клімату, але таксама прыводзіць да цеплавога пашырэньня ў Сусьветным акіяне, што спрыяе павышэньню ўзроўню акіяну. Глябальнае пацяпленьне ў XXI стагодзьдзі, верагодна, прывядзе да паскарэньню працэса павышэньня ўзроўню акіяну ў пяць разоў у параўнаньні зь сёньняшнім паказчыкам, у той час як раставаньне ледавікоў, у тым ліку грэнляндзкага ледавіковага покрыва, якое, верагодна, прывядзе да павышэньня ўзроўню акіяну на 3–6 мэтраў на працягу тысячагодзьдзя.

## Глядзіце таксама

* Вялікія геаграфічныя адкрыцьці

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Атлянтычны акіян. National Geographic.
* Атлянтычны акіян. New World Encyclopedia.
* Наколькі вялікі Атлянтычны акіян. National Ocean Service.
* Факты пра Атлянтычны акіян для дзяцей. Kids World Travel Guide.
* Атлянтычны акіян. Cartage.


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы