open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Плясыда Дамінга

**Хасэ́ Пласі́да Дамі́нґа-Эмбі́ль** (па-гішпанску: *José Plácido Domingo Embil*) (нарадзіўся 21 сьнежня 1941, Мадрыд) — гішпанскі опэрны сьпявак (тэнар).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Нарадзіліся 21 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мадрыдзе
Катэгорыя:Тэнары
Катэгорыя:Гішпанскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Вялікія афіцэры ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай»
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай»
Лукомская ДРЭС

**Луко́мская ДРЭС** — дзяржаўная раённая цеплавая электрастанцыя ў горадзе Новалукомаль Чашніцкага раёну Віцебскай вобласьці Беларусі, пушчаная ў сьнежні 1969 году.

Зьяўляецца філіялам унітарнага прадпрыемства «Віцебскэнэрга», што ў сваю чаргу ёсьць дачынным прадпрыемствам канцэрну «Белэнэрга». Ёсьць найбуйнейшай цеплавой электрастанцыяй у складзе Беларускай энэргетычнай сыстэмы. У 2010 г. расход паліва склаў 312 грамаў на кіляват/гадзіну. Асноўным палівам ёсьць прыродны газ, што падаецца з газаправоду пад ціскам 40 атмасфэраў на газаразьмеркавальную станцыю, дзе ціск зьніжаюць да 12. Дадаткова спальваецца мазут. На 2011 г. намінальная магутнасьць станцыі складала 2459,9 МВт (8 энэргаблёкаў па 300 МВт кожны). Электрастанцыя стварае больш за 30 % усёй спажыванай у Беларусі электраэнэргіі.

## Гісторыя
Будаўніцтва станцыі пачалося ў 1964 годзе. Восем блёкаў ДРЭС увялі ў эксплюатацыю ў 1969—1974 гадах. Агульная магутнасьць пасьля пасьля пуску 8 энэргаблёку дасягнула 2,4 млн кіляват. У 1978 г. пабудавалі 3-ю чаргу. На 1999 г. магутнасьць перавышала 2,5 млн кіляват. З 2002 году па 2010 год на станцыі замянілі абсталяваньне, якое выпрацавала свой рэсурс, у тым ліку праточную частку паравых турбін. На сакавік 2014 году ўдзельны выдатак паліва пры вытворчасьці энэргіі складаў 310 грам/кіляват-гадзіна.

### Здарэньні
23 чэрвеня 2021 году на Лукомскай ДРЭС адбыўся пажар. У выніку а 21:41 адключылі ўсе выходныя лініі электраперадачы напругай 330 кілявольт і 8 энэргаблёкаў Лукомскай ДРЭС. А 23-й гадзіне патушылі загараньне трансфарматара напругі ТН-330 у 2-й сэкцыі на Лукомскай ДРЭС. Праз страту магутнасьці на 1,4 гігаваты абясточылі падстанцыі «Ворша», «Магілёў» і «Магілёў — Паўночная», што прывяло да начнога прыпыненьня электразабесьпячэньня спажыўцоў Аршанскага і Магілёўскага энэргавузлоў. Да 23:30 абясточанымі былі Магілёў і 717 паселішчаў у 5 навакольных раёнах Магілёўскай вобласьці — 200 у Шклоўскім, 181 у Бялыніцкім, 162 у Магілёўскім, 140 у Круглянскім і 34 у Горацкім. Прычынай здарэньня стала надзвычайная сьпёка. Папярэдне Рэспубліканскі цэнтар гідрамэтэаралёгіі, кантролю радыёактыўнага забруджваньня і маніторынгу навакольнага асяродзьдзя (Белгідрамэт) Мінпрыроды Беларусі абвясьціў чырвоны ўзровень пагрозы на 23—24 чэрвеня ў сувязі ўздымам тэмпэратуры паветра на 6—10 градусаў вышэй за кліматычную норму. Тэмпэратура складала 30—34°C па краіне і месцамі перавышала +35°C. У той дзень 23 чэрвеня ў Беларусі быў пабіты тэмпэратурны рэкорд чэрвеня, які трымаўся з 1964 году. На мэтэастанцыі «Кастрычнік» у Рудабелцы (Гомельская вобласьць) паветра прагрэлася да +37,1°C.

## Галерэя

Файл:Lukoml power station 20090919 02.jpg
Файл:Lukoml power station 20090919 03.jpg
Файл:Lukoml power station 20090919 04.jpg
Файл:Lukoml power station 20090919 05.jpg
Файл:Lukoml power station 20090919 06.jpg
Файл:Lukoml power station 20090919 07.jpg


## Крыніцы

Катэгорыя:Чашніцкі раён
Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі
Катэгорыя:Электрастанцыі Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1969 годзе
1964

## Падзеі
* Пачатае будаўніцтва Лукомальскай ДРЭС — найбуйнейшай у Беларусі цеплавой электрастанцыі
* Пачатая забудова мікрараёну Чыжоўка (Менск).
* 21 ліпеня — заснаваная Рэгіянальная супраца дзеля разьвіцьця

## Нараджэньні
* 5 лютага — Уладзімер Ляхоўскі, беларускі гісторык
* 19 лютага — Сяргей Рымашэўскі, беларускі жывапісец
* 16 сакавіка — Міхал Анемпадыстаў, вядомы як дызайнэр, фатограф, графік, паэт, публіцыст.
* 7 красавіка — Расэл Кроў, аўстралійскі актор і музыка

## Сьмерці
* 8 траўня — Сямён Мікульскі, савецкі вайсковы дзяяч, удзельнік Першай і Другой сусьветных войнаў
Авіеда

**Авіе́да** (, ) — горад на поўначы Гішпаніі, сталіца Астурыйскага княства й правінцыі Астурыя. У горадзе маецца хрысьціянская рэліквія хустка з Авіеда, якая ўхваляецца ў Авіедаа з IX стагодзьдзя. Выхадцы з Астурыі далі гэткае ж імя яшчэ тром гарадам у Парагваі, у Дамініканскай Рэспубліцы і ў ЗША.

## Гісторыя
Як мяркуецца, горад быў заснаваны двума манахамі: Янам і Ноланам — у 761 годзе. У паселішчы ў хуткім часе было завершана будаўніцтва невялікага храма ў гонар Сьвятога Віцэнта. Тым ня менш, археалягічныя зьвесткі паказваюць на тое, што месца было заселена ў яшчэ ў I стагодзьдзі.

У 794 годзе Авіеда было разрабавана халіфа Хішамам I падчас аднаг зь ягонага пахода супраць хрысьціянскіх каралеўстваў.

Кароль Фруэла I, чацьвёрты з астурыйскіх манархаў, быў першым, хто вырашыў пашырыць горад, пабудаваўшы ў ім палац і царкву. Падчас панаваньня Альфонса II горад стаўся сталіцай каралеўства.

У гэты пэрыяд Авіеда стаўся цэнтрам арыгінальнай і ўнікальнай архітэктуры, якая была спадкаваная вэстготамі, з улікам рымскай і паўночных традыцыяў. Найбольшага росквіту горад дасягнуў у час кіраваньня Раміра I.

## Эканоміка
Эканоміка гораду моцна залежыць ад сэктара паслуг. У цэнтры Авіеда маюцца шмат офісных будынкаў. Статус гораду як адміністрацыйнага цэнтру рэгіёну падтрымлівае вялікую колькасьць працоўных месцаў у дзяржаўным кіраваньні.

## Гарады-сябры

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Сарагоса

**Сараґо́са** () — горад на поўначы Гішпаніі на рацэ Эбры, сталіца аднайменнае правінцыі й Аўтаномнае Супольнасьці Арагон. Насельніцтва на 2004 год — 641 581 жыхар. У 2008 годзе ў Сарагосе адбылася выстава Expo 2008, сусьветная выстава на вадзе. Горад быў таксама кандыдатам на званьне культурнай сталіцы Эўропы ў 2016 годзе.

Горад славіцца сваім фальклёрам, вядомы мясцовай кухняй і архітэктурнымі помнікамі, як то Базыліка дэль Піляр, Сабор Ля Сэо і палац Альхафэрыя. Ля Сэо й Альхафэрыяя, а таксама некалькі іншых будынкаў зьяўляюцца часткай Помнікаў стылю мудэхар у Арагоне, які зьяўляецца аб’ектам Сусьветнай спадчыны ЮНЭСКО.

## Гісторыя
Сарагоса была заснавана рымлянамі ў 24 годзе да н. э. пад назовам Калёнія Цэзараўгуста (), ад якога адбылася ейная цяперашняя назва. У 380 годзе ў Сарагосе адбыўся ўсеагульны хрысьціянскі сынод.

У 712—713 гадох горад быў заваяваны арабамі. З VIII стагодзьдзя Сарагоса належала Кордаўскаму халіфату й служыла маўрытанскім фарпостам у барацьбе супраць хрысьціянскіх каралеўстваў паўночнай Гішпаніі. Пасьля распаду халіфату Сарагоса стала цэнтрам самастойнай мусульманскай дзяржавы, перш чым была заваявана ў 1118 годзе каралём Арагона й Навары Альфонса I падчас Рэканкісты й пасьля стала квітнеючай сталіцай ягонага каралеўства. Маўраў сілком перасялілі з гораду ў прадмесьце, дзе яны стварылі сваё паселішча. Маўрытанская архітэктура гораду была пашкоджана й амаль не перабудавана.

Пасьля аб’яднаньня Гішпаніі ў канцы XV стагодзьдзя горад страціў сваё значэньне, але праславіўся падчас Гішпанскай вайны за незалежнасьць гераічнай абаронай супраць французаў, які імкнуліся ўварвацца ў яго з 1808 па 1809 гады, калі загінула каля 50 тысячаў абаронцаў гораду. Абаронай гораду кіраваў нашчадак старадаўняга арагонскага шляхецкага роду Хасэ Рэбальледа дэ Паляфокс і Мэльці. Ён ня быў вайскоўцам, але падчас паўстаньня ў Сарагосе быў абвешчаны генэрал-капітанам і пасьпяхова кіраваў абаронай Сарагосы амаль 9 месяцаў.

## Гарады-сябры

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт
* Турыстычная старонка
* Панарама гораду
Эбра

**Э́бра** () — рака на паўночным усходзе Гішпаніі. Самая паўнаводная рака краіны. Даўжыня — 910 км. Упадае ў Міжземнае мора фармуючы дэльту.

Катэгорыя:Рэкі Гішпаніі
Астурыя (правінцыя)

**Асту́рыя** (па-астурыйску: *Asturies*; па-гішпанску: *Asturias*) — адзіная правінцыя ў складзе аўтаномнае супольнасьці Астурыйскае Княства (Гішпанія).

Сталіца — горад Аўеда, адначасова ёсьць сталіцай Супольнасьці. Плошча — 10.603,57 км². Насельніцтва — 1.073.761 жыхар (2004).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Правінцыі Гішпаніі
1616

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 19 красавіка — Войцех Іздэбскі, рымска-каталіцкі дзеяч, біскуп.

## Сьмерці
* 23 красавіка — Мігель Сэрвантэс, гішпанскі пісьменьнік, раманіст, драматург і паэт
* 23 красавіка — Ўільям Шэксьпір, ангельскі драматург і паэт

## Вонкавыя спасылкі
29 верасьня

## Падзеі
* 1529 — Зацьверджаны Статут Вялікага Княства Літоўскага, першы збор законаў фэадальнага права, помнік старабеларускай юрыдычнай думкі і пісьменнасьці
* 1936 — у Менску адчынены першы ў Беларусі Рэспубліканскі палац піянэраў і школьнікаў (ад 1996 — Нацыянальны цэнтар творчасьці дзяцей і моладзі)
* 1943 — пачалося вызваленьне Краснапольскага раёну Магілёўскай вобласьці
* 1973 — у Віцебску адчынены бюст Героя Савецкага Саюзу Веры Харужай (скульптар З. Азгур)

## Нараджэньні
* 1547 — Мігель Сэрвантэс, гішпанскі пісьменьнік, раманіст, драматург і паэт
* 1823 — Уладзіслаў Сыракомля, беларускі і польскі паэт
* 1838 — Генры Гобсан Рычардсан, амэрыканскі архітэктар-гістарыст, які заклаў асновы нацыянальнае архітэктурнае традыцыі
* 1880 — Сяргей Сахараў, беларускі фальклярыст, этнограф, пэдагог
* 1891 — Аркадзь Смоліч, беларускі навукоўца, палітычны і грамадзкі дзяяч
* 1901 — Энрыка Фэрмі, выбітны італьянскі фізык, адзін з заснавальнікаў квантавае фізыкі
* 1904 — Мікалай Астроўскі, савецкі пісьменьнік, аўтар раману «Як загартоўвалася сталь»
* 1913 — Якаў Парэцкі, беларускі літаратуразнавец, перакладнік, мовазнавец
* 1919 — Кіра Зварыкіна, беларуская савецкая шахматыстка
* 1923 — Арсен Лабовіч, беларускі тэатразнавец
* 1931 — Фаіна Кірылава, беларускі матэматык, чалец-карэспандэнт НАН Беларусі
* 1936 — Сыльвіё Бэрлюсконі, Старшыня Рады Міністраў Італіі, найбагацейшы чалавек краіны, мэдыямагнат і ўладальнік кантрольнага пакета акцый кампаніі «FinInvest»
* 1936 — Мечыслаў Грыб, другі старшыня Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь
* 1943 — Лех Валэнса, польскі грамадзкі й дзяржаўны дзяяч, прэзыдэнт Польшчы
* 1958 — Адам Глёбус, беларускі паэт і пісьменьнік
* 1959 — Вітаўт Мартыненка, музыказнаўца, публіцыст
* 1976 — Андрэй Шаўчэнка, украінскі футбаліст, які выступаў за зборную Ўкраіны па футболе і клюб «Дынама» з Кіева

## Сьмерці
* 1913 — Рудольф Дызэль, нямецкі вынаходнік
* 1938 — Антон Мяцельскі, беларускі пэдагог
* 1954 — Юзэф Тэадор Акінчыц, францускі хірург польскага паходжаньня

## Сьвяты
* У Каталіцкай Царкве — Сьвята сьв. Міхала Арханёла (апекуна Мінска-Магілёўскай правінцыі Касцёла), сьв. Габрыэля і Рафала, Арханёлаў
1454

## Падзеі
* Першыя згадкі пра Чарэю

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
Пальма

* Пальма — трапічнае дрэва.
* Пальма — гішпанскі горад, сталіца Балеарскіх выспаў.
* Пальма — выспа (Канарскі архіпэляг).

## «Пальма» ў складзе імёнаў і прозьвішчаў
* Росі дэ Пальма — гішпанская кінаакторка.
* Рыкарда Пальма — пэруанскі пісьменьнік.
* Тамас Эстрада-Пальма — кубінскі палітык, прэзідэнт Кубы (1902—1906).
Пальма (востраў)

**Па́льма** () — гішпанскі востраў у Атлянтычным акіяне (Канарскі архіпэляг). Плошча — 708,32 км². Адміністрацыйны цэнтар — Санта-Крус-дэ-ля-Пальма. Насельніцтва — каля  жыхароў.

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Біясфэрныя запаведнікі Гішпаніі
Катэгорыя:Пліяцэнавы вульканізм
Катэгорыя:Плейстацэнавы вульканізм
Катэгорыя:Вульканы Канарскіх астравоў
Цяпіна

**Ця́піна** — вёска ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі, уваходзіць у склад Празямлянскага сельсавету.

## Гісторыя
Месца жыцьця і дзейнасьці Васіля Цяпінскага (каля 1540 — 1603).

Князь Станіслаў Свірскі ў 1601 годзе за 1200 коп грошаў набыў у Крыштофа Слушкі маёнтак Цяпін у раёне Лепеля. У 1616 годзе разам з жонкай Ганнай Лукомскай прадаў гэты маёнтак з дадаткова купленымі землямі свайму зяцю Крыштофу Свідлу.

## Насельніцтва
* 2010 год — 282 чалавекі
* 1999 год — 303 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Чашніцкага раёну
Катэгорыя:Празямлянскі сельсавет
Місаіл

**Місаіл** — праваслаўны мітрапаліт кіеўскі.

Верагодна, паходзіў з малавядомага роду князёў Пеструцкіх ці Пестручаў. Незадоўга да 1454 году заняў смаленскую япіскапскую катэдру. У 1454 годзе разам з братам Міхаілам фундаваў манастыр Сьвятой Тройцы ў Чарэі. У 1456 годзе вярнуў з Масквы ў Смаленск ікону Маці Боскай Адзігітрыі Смаленскай. Спачатку выступіў супраць прыхільнага уніі мітрапаліта Грыгорыя Балгарына, але пазьней разам зь іншымі япіскапамі падтрымаў ідэю уніі. Каля 1475 году быў абраны кіеўскім мітрапалітам («елект на митрополию киевского престола и всея Руси»), але яго кандыдатура не была зацьверджаная канстантынопальскім патрыярхам, таму Місаіл традыцыйна лічыцца некананічным мітрапалітам. Магчыма, у 1476 годзе Місаіл арганізаваў зварот часткі праваслаўных герархаў і цывільных да папы Сыкста IV (так званую «эпістолію» Місаіла), тэкст якога на пачатку XVII стагодзьдзя выкарыстоўваў для прапаганды уніі мітрапаліт Іпаці Пацей, але аўтэнтычнасьць «эпістоліі» ці яе значнай часткі абгрунтавана аспрэчвалася многімі дасьледнікамі. Кіраваў мітраполіяй з Наваградку. Апошнія зьвесткі пра Місаіла датуюцца 1480 годам, калі ён, імаверна, і памёр.

## Літаратура
* Алесь Белы // 
* Завитневич В.З. Палинодия Захарии Копыстенского и её место в истории Западно-Русской полемики 16 и 17 вв. Варшава, 1883. сс. 156, 188—195.
* Архив Юго-Западной России, издаваемый комиссиею для разбора древних актов. Ч. I, Т. VII. Киев, 1887. сс. 199—231.
* Митр. Макарий [Булгаков]. История русской церкви. Т. IX, кн. IV. История западно-русской или литовской митрополии. СПб., 1900.
* Мартос А. Беларусь в исторической государственной и церковной жизни. Мн., 1990.

## Вонкавыя спасылкі
* Арыгінальны артыкул

Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы
Сантандэр (горад)

**Сантандэ́р** () — партовы горад на паўночным узьбярэжжы Гішпаніі, адміністрацыйны цэнтар аднайменнага раёну, а таксама правінцыі й Аўтаномнае Супольнасьці Кантабрыя. Сантандэр разьмешчаны на беразе Атлянтычнага акіяна й як тыповы прыморскі горад выцягнуўся ўздоўж берагу. Пасьля катастрафічнага пажару ў 1941 годзе, які доўжыўся двое содняў, цэнтар гораду падвергнуўся перабудове, і таму Сантандэр небагаты на гістарычныя славутасьці.

## Гісторыя
Некаторыя гісторыкі лічаць, што на месцы сучаснага Сантандэра мог знаходзіцца рымскі порт, які ўпершыню згадваецца ў час вайны супарць кантабраў у 26 годзе н. э.

Не зважачы ня тое, што горад упершыню згадваецца ў 1068 году падчас кіраваньня Санча II, важнай падзеяй для гісторыі Сантандэру зьяўляецца стварэньне ў IX стагодзьдзі Альфонсам II абацтва Сьвятых Целаў (), куды перанесьлі мошчы сьвятых Эмэтэрыё й Сэлядоніё. Паводле легенды, гэтыя сьвятыя былі абезгалоўленыя за адмову адысьці ад хрысьціянскай веры ў часы ганеньняў Дыяклетыяна. Пазьней іхныя галовы былі пакладзены ў каменную лодку, каб захаваць іх ад надыходу арабаў-мусульманаў і калі лодка наблізілася да Сантандэру, тыя цудадзейным чынам падзяліліся, а мошчы знайшлі свой новае прытулак ля ўзгорка Самаростра.

11 ліпеня 1187 году кароль Альфонса VIII прызначыў абата Сьвятых Целаў сэньёрам гораду, а таксама надаў яму асаблівыя правы й перавагі для палягчэньня гандлю, марскога суднаходзтва, рыбалоўства і іншага дзеяньня.

## Транспарт
Асноўным відам транспарту ў Сантандэры зьяўляецца аўтамабіль. Гарадзкія аўтобусы належаць муніцыпалітэту, аднак, таксама аўтобусныя перавозкі ажыцьцяўляюцца кампаніяй ALSA, праз даччыную кампанію Astibus.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Ayuntamiento de Santander. Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Гарады Гішпаніі
Катэгорыя:Кантабрыя
Сантандэр

* Сантандэр — горад на поўначы Гішпаніі.
* Сантандэр — дэпартамэнт Калюмбіі.
Санта-Крус

**Са́нта-Крус**, **Са́нта-Круз** ( — «Сьвяты Крыж») — складовая частка тапонімаў і антрапонімаў гішпанскага паходжаньня.

* Санта-Крус — дэпартамэнт Балівіі
* Санта-Крус — аргентынская правінцыя
* Санта-Крус — рака ў аднайменнай аргентыскай правінцыі
* Санта-Крус — горад і кантон Коста-Рыкі
* Санта-Крус — чылійскі горад і камуна
* Санта-Крус — горад у Каліфорніі (ЗША)

**Санта-Крус** ёсьць складоваю часткаю іншых назоваў населеных пунктаў і адміністрацыйных адзінак:

* Санта-Крус-дэ-эль-Сэйба — места, адміністрацыйны цэнтар дамініканскае правінцыі Сэйба
* Санта-Крус-дэ-Хувэнтына-Росас — горад у Мэксыцы
* Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ — горад на Канарскіх астравах (Гішпанія)
* Санта-Крус-дэ-ла-Пальма — горад на Канарскіх астравах (Гішпанія)
* Санта-Крус-дэ-ла-Сьера — горад у Балівіі
* Паўночны Санта-Крус — раён Кубы
* Паўднёвы Санта-Крус — раён Кубы

Асобы, якія маюць імя альбо прозьвішча **Санта-Крус**:
* Андрэс Санта-Крус — балівійскі вайсковец і палітык.
* Франсіска-Эўхэніё дэ Санта-Крус-і-Эспэха — эквадорскі мэдык, палітык і пісьменьнік
* Роке Санта Крус — парагвайскі футбаліст
* Роке Гансалес дэ Санта-Крус — каталіцкі балесьнік
3 траўня

## Падзеі
* 1494 — Хрыстафор Калюмб адкрыў Ямайку
* 1589 — каралева і вялікая княгіня Ганна Ягелонка надала Пружанам Магдэбурскае права і герб
* 1660 — падпісаньне Аліўскага міру паміж Рэччу Паспалітай і Швэцыяй, які завяршыў Паўночную вайну 1655—1660 гадоў
* 1791 — Вялікі Сойм Рэчы Паспалітае зацьвердзіў Канстытуцыю — першую ў Эўропе, другую ў сьвеце і апошнюю для супольнае дзяржавы Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага
* 1815 — утварэньне Царства Польскага, якое згодна з рашэньнем Венскага кангрэсу зрабілася часткаю Расейскае імпэрыі
* 1863 — Нацыянальна-вызвольнае паўстаньне: у баі з расейскімі войскамі каля вёскі Азярцы (Случчына) загінуў Уладзіслаў Машэўскі, палявы паўстанцкі камандзір
* 1937 — раман Маргарэт Мітчэл «Зьнесеныя ветрам» уганаравалі Пулітцэраўскай прэміяй
* 1952 — падпалкоўнік амэрыканскіх ваенна-паветраных сіл Джозэф Флетчар і лейтэнант Ўільям Бэнэдыкт зрабілі пасадку на геаграфічным паўночным полюсе
* 1991 — падпісаньне ў сталіцы Намібіі «Ўіндгуцкае дэклярацыі», якае заклікае ўлады ўсіх краінаў забясьпечваць свабоду прэсы і яе дэмакратычны характар
* 2016 — 1-е прысуджэньне прэміі Цёткі

## Нараджэньні
* 1162 — Чынгісхан, мангольскі хан, ваеначальнік, стваральнік сусьветнай дзяржавы, заснавальнік Мангольскай дзяржавы, арганізатар заваявальных паходаў у Азію і Ўсходнюю Эўропу, аб’яднальнік Манголіі
* 1469 — Нікалё Мак’явэльлі, італьянскі палітычны й вайсковы тэарэтык, гісторык, пісьменьнік і дыплямат
* 1620 — Багуслаў Радзівіл, вайсковы і дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* 1870 — Аляксандар Бэнуа, расейскі мастак
* 1892 — Аляксандар Вальковіч, беларускі палітычны дзяяч, сябра БПСР
* 1892 — Станіслаў Мэртэнс, дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Польшчы і Заходняй Беларусі
* 1939 — Леанід Нячаеў, савецкі і расейскі кінарэжысэр, народны артыст Расеі
* 1951 — Тацяна Талстая, расейская пісьменьніца

## Сьмерці
* 1704 — Генрых Бібэр, нямецкі скрыпач, кампазытар
* 1758 — Бэнэдыкт XIV (Праспэра Лямбэртыні), папа рымскі

## Сьвяты
* Сусьветны дзень свабоды прэсы
* Польшча — Канстытуцыі 3 траўня (афіцыйнае дзяржаўнае)
* Польшча — Маці Божай Каралевы Польшчы (царкоўнае, у каталіцкай царкве)

## Вонкавыя спасылкі
1410

## Падзеі
* 15 ліпеня — Аб'яднанае войска Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы атрымала перамогу над крыжакамі Тэўтонскага ордэну ў бітве пад Грунвальдам

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
Дэпартамэнт

* Дэпартамэнт — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў некаторых краінах (Францыя, Калюмбія ды інш.)
* Дэпартамэнт — у некаторых краінах, міністэрства альбо аддзел ва ўрадавых установах.
Лепельскі раён

**Ле́пельскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Віцебскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 1,8 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 32 764 чалавекі. Адміністрацыйны цэнтар — места Лепель.

Раён падзяляецца на 9 сельсаветаў: Баброўскі, Бароўскі, Валосавіцкі, Горскі, Домжарыцкі, Каменскі, Лепельскі, Слабадзкі, Стайскі.

## Гісторыя
Утвораны 17 ліпеня 1924 году.

## Геаграфія
Мяжуе зь Бешанковіцкім, Чашніцкім, Докшыцкім, Ушацкім раёнамі Віцебскай вобласьці, Крупскім і Барысаўскім раёнамі Менскай вобласьці. Уключае 232 сельскія населеныя пункты, 9 сельсаветаў.

Паўднева-заходняя частка раёну разьмешчана ў межах Верхнябярэзінскай нізіны, паўночна-заходняя — у межах Пышнагорскага ўзвышша, паўднёва-ўсходняя — Лукомскага ўзвышша. Паверхня пласкахвалістая. Пераважаюць вышыні 150—170 м, найвышэйшы пункт 279 м.

Найбольшыя рэкі: Эса з прытокамі Байнай, Сьвядзіцай і Бярэшчай; Вула, Зеха. У Лепельскім раёне 137 азёраў з назвамі і 70 бяз назваў, найбольшыя: Лепельскае, Окана, Бярэшча, Тэкліц і Астроўна.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1998 год — 45 300 чалавек
* XXI стагодзьдзе: 2009 год — 35 367 чалавек (перапіс); 2016 год — 33 151 чалавек; 2017 год — 32 939 чал.; 2018 год — 32 764 чал.

## Асобы

* Анатоль Вярцінскі (1931, в. Дзямешкава - 2022) — беларускі паэт, драматург, публіцыст, крытык, перакладчык
* Тодар Кляшторны (1903, Парэчча — 1937) — беларускі паэт, перакладчык, ахвяра камуністычных рэпрэсій

## Адукацыя
* Лепельскі гідрамэліярацыйны тэхнікум

## Транспарт
Чыгунка Ворша — Лепель. Аўтадарогамі раён зьвязаны з Полацкам, Менскам, Віцебскам, Воршай, Улай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Краявіды на старонцы Radzima.org
*
Астурыя

**Асту́рыя** альбо **Астуры́йскае Кня́ства** (па-астурыйску: *Asturies* альбо *Principau d’Asturies*;  альбо *Principado de Asturias*) — аднаправінцыйная аўтаномная супольнасьць Гішпаніі ў форме княства. Сталіца — горад Аўеда. Найбуйнейшы населены пункт — горад Хіхон.

## Гісторыя
З I стагодзьдзя да н. э. Астурыя была пад уладай Рыму, зь сярэдзіны VI стагодзьдзя была часткай вэстгоцкага каралеўства. З 718 году Астурыя зьяўлялася каралеўствам, са сталіцай спачатку ў горадзе Правія, а з 791 году — у горадзе Аўеда, цэнтар Рэканкісты — барацьба з арабскімі заваёўнікамі на Пірэнэйскім паўвостраве. У 924 годзе астурыйцы адваявалі ў арабаў крэпасьць Леон й перанесьлі ў яе сваю сталіцу; затым назва каралеўства зьмянілася на Леон. З 1230 году Астурыя ўваходзіла ў склад каралеўства Кастылія, пасьля Гішпаніі. З канца XIX стагодзьдзя Астурыя зьяўлялася адной з найбольш разьвітых прамысловых раёнаў Гішпаніі, цэнтрам актыўнага працоўнага руху. Двойчы (1931, 1934) паўсталыя працоўныя Астурыі абвяшчалі рэспубліку. 1936—1939 і пазьней Астурыя была раёнам барацьбы пралетарыяту супраць фашызму.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афійцыйны сайт
Міжземнае мора

**Міжзе́мнае мо́ра** — міжмацерыковае мора Атлянтычнага акіяна, злучанае зь ім праз Гібральтарскі праліў, палягае паміж паўднёваю Эўропай, заходняй Азіяй і паўночнай Афрыкай і амаль цалкам зачыненае. Мора лічыцца часткай Атлянтычнага акіяна, хоць яго часьцяком атаясамляюць як цалкам асобны вадаём. Мора ахоплівае плошчу ў 2,5 млн км², але ягонае злучэньне з Атлянтыкай праз Гібральтарскі праліў складае ўсяго 14 км у шырыню. Міжземнае мора мае сярэднюю глыбіню ў 1500 м, а самым глыбокім месцам ёсьць яміна Каліпса ў Іянічным моры, ейная глыбіна складае 5267 м.

Мора было важным маршрутам для купцоў і падарожнікаў старажытнасьці, што дало магчымасьць гандляваньню й культурнаму абмену паміж народамі рэгіёну — мэсапатамскай, пэрсыдзкай, эгіпецкай, фінікійскай, картагенскай, ібэрыйскай, грэцкай і бізантыйскай, рымскай і італьянскай, ілірыйскай, тракійскай, левантыйскай, гальскай, армянскай, арабскай, бэрбэрскай, габрэйскай, арагонскай, нубійскай, асырыйскай, славянскай і турэцкай культурамі. Гісторыя Міжземнаморскага рэгіёну мае вырашальнае значэньне для разуменьня паходжаньня й разьвіцьця шматлікіх сучасных грамадзтваў. «Тры чвэрці зямнога шара было аб’яднана паміж сабой празь Міжземнае мора, якое было цэнтрам сусьветнай гісторыі».

## Галоўныя порты
*  Валенсія, Гішпанія
*  Барсэлёна, Гішпанія
*  Марсэль, Францыя
*  Генуя, Італія
*  Вэнэцыя, Італія
*  Трыест, Італія
*  Ізьмір, Турэччына
*  Бэйрут, Лібан
*  Александрыя, Эгіпет

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Краіны Міжземнага мора
* Міжземнае мора. Кругосвет.


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Філіп VI

Яго Каралеўская Мосьць **Фэлі́пэ, Пры́нц Астуры́йскі** (поўнае імя: **дэ Бурбо́н-і-Грэ́цкі, Фэлі́пэ-Хуа́н-Па́бла-дэ-То́дас-лас-Са́нтас**; ;  30 студзеня 1968) — кароль Гішпаніі з 19 чэрвеня 2014 року. Сын караля Хуана-Карласа I і каралевы Сафіі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Бурбоны
Марэк Бэлька

**Марэк Марыян Бэлька** (па-польску: *Marek Marian Belka* ) (нарадзіўся 9 студзеня 1952) — прэм’ер-міністар Польшчы з 2 траўня 2004 да 31 кастрычніка 2005.

## Біяграфія

* красавік — кастрычнік 2003: кіраўнік кааліцыйнай Рады Міжнароднай Каардынацыі ў Іраку
* лістапад 2003 — сакавік 2004: дырэктар да справаў гаспадарчай палітыкі ў тымчасовых кааліцыйных уладах Іраку.

Прафэсар эканамічных навук.

Аўтар шматлікіх кніг а таксама больш за 100 навуковых артыкулаў макраэканамічнай тэматыкі ў польскай ды загранічнай прэсе.

Жанаты, двое дзяцей.

Катэгорыя:Нарадзіліся 9 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1952 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лодзі
Катэгорыя:Міністры фінансаў Польшчы
Катэгорыя:Міністры спорту Польшчы
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Польшчы
Катэгорыя:Кіраўнікі Нацыянальнага банку Польшчы
Катэгорыя:Выпускнікі Лёнданскае школы эканомікі
Вогнены Каліма

**Во́гненны Калі́ма** () — самы актыўны дзейны вулькан у Мэксыцы, на мяжы штатаў Каліма й Халіска.

Вышыня 3860 м. Разам з Засьнежаным Калімам утварае асобную вульканічную сыстэму, частку так званага новага вульканічнага мэксыканскага пояса.

## Вонкавыя спасылкі

* Вульканалягічная абсэрваторыя Калімскага ўнівэрсытэту

Катэгорыя:Вульканы
Катэгорыя:Геаграфія Мэксыкі
Шкоты

**Шкоты**, **Шоты** — у беларускіх і польскіх крыніцах XVI—XVII стагодзьдзяў назва шатляндзкіх імігрантаў, аселых у Рэчы Паспалітай.

Яшчэ ў 1503 годзе Петркоўскі сейм разглядаў праект пасяленьня шатляндзкіх каляністаў у літоўскіх замках на Дняпры, спустошаных пад час вайны Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім княствам Літоўскім 1500—1503 гадоў. Пазьней шатляндцы зьяўляюцца ў ВКЛ і як наёмнікі ў войску, і як мірныя дробныя гандляры. У апошняй якасьці з 1563 году сеймавыя канстытуцыі згадваюць іх як сур’ёзных канкурэнтаў мясцоваму купецтву і абкладаюць дадатковымі падаткамі. Нягледзячы на скаргі і перасьлед, шкоты хутка амаль манапалізавалі гандаль цэлымі катэгорыямі тавараў, вядомымі як «речи шкоцкие»: ручнікі і рукавіцы, пацеркі і бялілы, венікі і нажы, грабяні і ніткі, іголкі, напарсткі і панчохі і г. д. Пасяленьне шкотаў у Рэчы Паспалітай набыло такі размах і вядомасьць, што ангельскі драматург Джон Уэбстэр пісаў у п’есе «Белы д’ябал» (1610) пра «сорак тысяч шатляндзкіх гандляроў у Польшчы». У 1583 годзе пад час паломніцтва ў Палестыну Мікалай Крыштоф Радзівіл «Сіротка» пісаў пра ўбачаных ім у Сырыі вулічных гандляроў-друзаў, што яны «як нашы шкоты ў корабах розныя дробныя рэчы для продажу носяць па вуліцах». Адным з найбольш вядомых прафэсараў філязофіі Віленскага ўнівэрсытэту ў XVI стагодзьдзі (1570—1575) быў вядомы езуіт з Шатляндыі Джон Хэй (1546—1607). Медны шатляндзкі пэні з 1640-х стаў першым прадстаўніком меднага манэтнага абарачэньня на тэрыторыі Беларусі.

Зьяўляючыся кальвіністамі па веравызнаньні, шкоты пераважна сяліліся ў гарадах і мястэчках, якія належалі літоўскім магнатам-кальвіністам. Асабліва вялікія калёніі шкотаў у XVII стагодзьдзі існавалі ў рэзыдэнцыях кальвінісцкай галіны Радзівілаў — Слуцку і Кейданах. Паводле ўспамінаў шкота П. Гордана, Януш Радзівіл і яго сын Багуслаў «мелі кампанію цалкам ці пераважна з шатляндцаў». Некаторыя зь іх пры фундатарстве Радзівілаў займаліся навукай і мастацтвам; напрыклад, Дж. Джонстан выдаў у 1665 годзе ў Амстэрдаме кнігу «*Thaumatographia Naturalis*», прысьвечаную Янушу і Багуславу Радзівілам.

У войнах Рэчы Паспалітай з Расеяй шкоты ўдзельнічалі як наёмнікі з абодвух бакоў, часам па некалькі разоў пераходзячы да праціўніка. Вялікая колькасьць шкотаў з войска швэдзкага генэрала Горна трапіла ў палон да літоўскага рэфэрэндара Аляксандра Гасеўскага пры заняцьці ім крэпасьці Белай на Смаленшчыне ў 1610 годзе. Пры асадзе Смаленску ў 1634 годзе пад камандай апошняга знаходзілася шатляндзкая драгунская харугва (200 чалавек).

Паступова шкоты асіміляваліся мясцовым насельніцтвам, прымалі традыцыйныя беларускія імёны і прозьвішчы. Так, у рэестры пінскіх купцоў (1620-я) пералічаныя 4 шкоты: «Томило Олешкович; Петр Шимкович; Олешко Охремович; Луцъя Литвинович».

## Літаратура
* Алесь Белы // 
* Steuart A.F. Scottish influence in Russian History. Glasgow, 1913.
* Idem. Papers relating to the Scots in Poland. 1576—1793. Edinburgh, 1915.
* Zins H. Polska w oczach Anglików. Warszawa, 1974.
* Рябцевич В.Н. О чем рассказывают монеты. Мн., 1977.

## Вонкавыя спасылкі
* Арыгінальны артыкул

Катэгорыя:Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Гісторыя Рэчы Паспалітай
Каліма

**Каліма**:

## Геаграфія
* Каліма — штат Мэксыкі.
* Каліма — мэксыканскі горад, сталіца аднайменнага штата.
* Засьнежаны Каліма — вулькан у Мэксыцы.
* Вогнены Каліма — вулькан у Мэксыцы.
* Каліма () — возера ў Калюмбіі

## Іншае
* Каліма ( "слова") — дэклярацыя веры ў ісламе, якая існуе ў шасьці варыянтах

## Глядзі таксама
* Культура Каліма — дакалюмбавая культура, што існавала на тэрыторыі Калюмбіі
Станіслаў Шушкевіч (неадназначнасьць)

* Станіслаў Шушкевіч — беларускі паэт;
* Станіслаў Шушкевіч — сын паэта Станіслава Шушкевіча, беларускі фізык і палітык.
Фідэль Кастра

**Фідэ́ль-Аляха́ндра Ка́стра-Рус** ( ( audio); 1926; в. Біран, прав. Гальгін, Куба — 25 лістапада 2016, Гавана, Куба) — кубінскі палітычны дзяяч, прэзыдэнт Рэспублікі Куба (з 1976 да 2008).

Пачаў сваю палітычную кар’еру падчас вучобы ва ўнівэрсытэце Гаваны, неўзабаве зрабіўшыся вядомым палітыкам на Кубе. Падтрымаў нацыяналістычную крытыку прэзыдэнта Фульхэнсіё Батысты, у тым ліку за пашырэньне амэрыканскага палітычнага і фінансавага ўплыву на Кубе. Займеў гарачую, але нязначную падтрымку, прыцягнуўшы да сябе ўвагу ўладаў. У 1953 годзе пасьля няўдалай спробы нападу на  быў затрыманы, дапытаны, зьняволены, пазьней вызвалены. Пасьля гэтага пераехаў у Мэксыку для падрыхтоўкі ўварваньня ў Кубу з мэтай зьвяржэньня ўраду Батысты.

У выніку Кубінскай рэвалюцыі 1959 году праамэрыканскі дыктатар Фульхэнсіё Батыста быў скінуты, а Фідэль Кастра стаў прэм’ер-міністрам Кубы (1959—1976). У 1965 годзе стаў першым сакратаром Камуністычнай партыі Кубы і ачоліў трансфармацыю Кубы ў аднапартыйную сацыялістычную рэспубліку. У 1976 стаў прэзыдэнтам , а таксама . Галоўнакамандуючы .

31 ліпеня 2006 году, пасьля інтэстынальнай хірургіі, Фідэль перадаў свае паўнамоцтвы першаму віцэ-прэзыдэнту, свайму малодшаму брату Раулю Кастра, які ў цяперашні час займае пасады другога сакратара Камуністычнай партыі, прэзыдэнта Дзяржаўнае рады і Рады міністраў.

49-гадовае кіраваньне Фідэля цягнулася найдаўжэй за ўсіх іншых неманархічных лідэраў у гісторыі, застаючыся адной з найбольш супярэчлівых у гісторыі Лацінскае Амэрыкі. Колькасьць ахвяраў ягонага рэжыму ацэньваецца некаторымі дасьледнікамі ў межах ад 73 000 да болей за 119 000 чалавек.

## Асабістае жыцьцё
У першым шлюбе меў сына. У другім — 5 сыноў. Праз бязладныя плоцевыя сувязі ў часе абодвух шлюбаў займеў прынамсі тры байструкі ад трох іншых жанчынаў, якім прыдбаў асобнае жытло.

## Маёмасьць
Пасьля пасылкі ў лістападзе 1975 г. звыш 25 тыс. вайскоўцаў на грамадзянскую вайну ў Анголу () стаў атрымліваць адтуль цыгарныя скрыні з брыльянтамі, якія прадаваў толькі аднаму пасярэдніку. Атрыманыя грошы пераводзіў на замежныя рахункі. У выніку ў 2006 г. амэрыканскі часопіс «Forbes» улучыў яго ў сьпіс 10 найбагацейшых людзей сьвету.

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Кубінскія рэвалюцыянэры
Катэгорыя:Кубінскія палітыкі
Аўгуста Піначэт

**Аўґу́ста-Хасэ́-Рамо́н Піначэ́т-Уґартэ** (; 25 лістапада 1915, Вальпараіса, Чылі — 10 сьнежня 2006, Сант’яга-дэ-Чылі, Чылі) — чылійскі вайсковец і палітык, дыктатар. Прыйшоў да ўлады ў 1973 годзе ў выніку вайсковага перавароту і ўзначальваў краіну да 1990 году.

Нарадзіўся ў небагатай сям’і служачага партовай мытні. У 1936 г. скончыў Вайсковую акадэмію Чылі у Сант’яга. У 1959 годзе прысвоены чын генэрала. У лістападзе 1972 прызначаны камандуючым сухапутнымі войскамі. У 1973 годзе прызначаны галоўнакамандуючым арміі і ўзначаліў ваенную хунту, якая зьвергла сацыялістычны ўрад.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Віталій Портников. Чи потрібен Україні свій Піночет? (2013) 
* Роман Тиса. Українська ідеолоґія. Частина 2. Піночетофілія (2015) 

Катэгорыя:Чылійскія вайскоўцы
Катэгорыя:Чылійскія палітыкі
Катэгорыя:Гісторыя Чылі
13 траўня

## Падзеі
* 1497 — адлучэньне ад Царквы Джыралямы Саванаролі
* 1564 — князь Андрэй Курбскі зьбег з Маскоўскае дзяржавы ў Вялікае Княства Літоўскае
* 1657 — Трынаццацігадовая вайна: швэдзкае войска заняло Берасьце
* 1830 — Эквадор выйшаў з складу Вялікае Калюмбіі і абвясьціў сябе рэспублікаю
* 1831 — адбылася бітва пад Янджэявам
* 1836 — пачалося будаваньне першае ў Расейскае імпэрыі чыгункі
* 1930 — у Тасманіі забілі апошняга торбачкавага воўка
* 1936 — заснаваная «Беларуская чыгунка»
* 1950 — у Сыльвэрзтаўне Вялікабрытанія прайшла першая гонка ў гісторыі чэмпіянату «Формулы-1»
* 1981 — замах на Папу Рымскага Яна Паўла ІІ на пляцы Сьвятога Пятра ў Рыме
* 2005 — адбылася Андыжанская разьня ва Ўзбэкістане

## Нараджэньні
* 1221 — Аляксандар Яраслававіч, вялікі князь уладзімерскі
* 1624 — Аляксандар Казімер Сапега, рымска-каталіцкі й дзяржаўны дзяяч ВКЛ
* 1655 — Інакенцыюс XIII, папа рымскі
* 1680 — Міхал Сэрвацы Вішнявецкі, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* 1717 — Марыя Тэрэзія, эрцгерцагіня Аўстрыі, каралева Вугоршчыны, каралева Багеміі і імпэратрыца Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі
* 1840 — Тытус Далеўскі, найбліжэйшы памочнік Кастуся Каліноўскага
* 1875 — Станіслаў Жукоўскі, польскі і расейскі мастак беларускага паходжаньня
* 1894 — Іван Ермачэнка, беларускі палітычны дзяяч, публіцыст
* 1895 — Уладзіслаў Паўлюкоўскі, беларускі паэт, празаік, этнограф, краязнавец, мастак
* 1901 — Вітольд Пілецкі, польскі вайсковец-падпольшчык
* 1905 — Стэфанія Станюта, артыстка беларускага тэатру
* 1933 — Аляксандар Кішчанка, мастак, аўтар слыннага «Габэлену стагодзьдзя», на якім выяўленыя самыя значныя постаці сьвету і Беларусі
* 1937 — Роджэр Жалязны, амэрыканскі пісьменьнік-фантаст
* 1949 — Сяргей Краўчанка, актор Купалаўскага тэатру
* 1963 — Анджэй Пшэвозьнік, польскі гісторык, генэральны сакратар Рады па ахове памяці змаганьня і пакутніцтва
* 1965 — Валянціна Курсевіч, дзяржаўная дзяячка Беларусі
* 1986 — Аляксандар Рыбак, нарвэскі скрыпач, сьпявак, кампазытар і актор беларускага паходжаньня, пераможца конкурсу песьні «Эўрабачаньне-2009» у Маскве

## Сьмерці
* 1802 — Ян Стафан Гедройц, рымска-каталіцкі й дзяржаўны дзеяч ВКЛ, біскуп
* 1871 — Даніель Абэр, францускі кампазытар, майстар францускай камічнай опэры, заснавальнік жанру францускай «вялікай» опэры
* 1930 — Фрыцьёф Нансэн, нарвэскі палярны дасьледнік, які першы пераадолеў Грэнляндыю на лыжах, ляўрэат Нобэлеўскай прэміі міру 1922 году
* 2002 — Валеры Лабаноўскі, савецкі і ўкраінскі футбольны трэнэр

## Сьвяты
* У Каталіцкай Царкве — Успамін Найсьвяцейшай Марыі Панны з Фацімы
* Сьвятога Якуба. *На Якуба, казалі, грэе люба*

## Вонкавыя спасылкі
Фульхэнсіё Батыста

**Баты́ста-й-Сальды́вар, Фульхэ́нсіё** (; 16 студзеня 1901 – 6 жніўня 1973) — кубінскі прэзыдэнт (1940–1944) і дыктатар (1952–1959).

## Крыніцы

Катэгорыя:Кубінскія палітыкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 16 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1901 годзе
Катэгорыя:Памерлі 6 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1973 годзе
Альмэрыя (правінцыя)

**Альмэ́ры́я** () — самая усходняя з правінцый, што ўваходзяць у Аўтаномную Супольнасьць Андалюзія (Гішпанія).

## Крыніцы

Катэгорыя:Андалюзія
Катэгорыя:Правінцыі Гішпаніі
Хасэ Блянка

**Хасэ́ Бля́нка-Лё́пэс** (; нарадзіўся ) — гішпанскі палітык, дэпутат парлямэнту 6-га і 7-га скліканьняў ад Гішпанскае Сацыялістычнае Працоўнае Партыі.

Катэгорыя:Гішпанскія палітыкі
Пірэнэйскі паўвостраў

**Пірэнэ́йскі (Ібэры́йскі) паўво́страў** — паўвостраў на паўднёвым захадзе Эўропы, на якой месьцяцца кантынэнтальныя часткі Партугаліі й Гішпаніі (за выняткам Аранскае даліны), а таксама Андора й Гібральтар. Пірэнэі зьяўляюцца натуральнаю мяжою паміж паўвостравам і рэшткай кантынэнту.
Лёля Флёрэс

**Мары́я-дэ-лёс-Далёрэс Флёрэс-Руіс**, артыстычны псэўданім: **Лёля Флёрэс** ( альбо *Lola Flores*; 21 студзеня 1923 — 16 траўня 1995) — выбітная гішпанская сьпявачка й танцорка флямэнка.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гішпаніі
Катэгорыя:Гішпанскія акторкі
Катэгорыя:Гішпанскія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Гішпанскія танцоры і танцоркі
Беларускі талер

**Беларускі талер** — назва для беларускае нацыянальнае валюты, увядзеньне якое плянавалася да прыходу да ўлады Аляксандра Лукашэнкі. Паходзіць ад назвы вялікалітоўскае манэты талеру (ёахімсталеру). Дробная адзінка талеру — грош альбо шэлег.

Існуе 2 камплекты эскізаў новых грошай: адзін зь іх захоўваецца ў архіве Нацбанка Беларусі, другі — у Зянона Пазьняка. Банкноты былі выкананыя ў адценьнях белага і чырвонага (пад колер нацыянальнага і тагачаснага дзяржаўнага сьцяга Беларусі), у афармленьні выкарыстоўваліся элемэнты беларускай сярэднявечнай стылістыкі і сучаснага дызайну. На купюрах наміналам ад аднаго, двух, пяці і да тысячы былі намаляваныя розныя гістарычныя і культурныя дзеячы (паэт Максім Багдановіч, Антон і Іван Луцкевічы, Кастусь Каліноўскі, Францішак Скарына, Леў Сапега, Канстантын Астроскі, першы полацкі князь Рагвалод і князёўна Рагнеда). Са зваротнага боку былі паказаныя адпаведныя гістарычныя сюжэты.

У сакавіку 1993 году частка тэрыторыі ваенна-паветранай базы ў Мачулішчах была арандаваная Нацыянальным банкам пад сховішча грошай. Менавіта тут было вырашана часова складаваць меркаваную новую валюту Беларусі — талеры. Пэўнасьць гэтай інфармацыі неаднаразова ставілася пад сумнеў. Па словах Багданкевіча, беларускі талер ніколі не друкаваўся. Аднак новыя беларускія грошы ўсё ж былі надрукаваныя ў Мюнхэне (Нямеччына). Частка накладу была дастаўленая ў Беларусь і транспартавалася Нацбанкам у яго абласныя аддзяленьні. Увод банкнот плянаваўся пасьля спаду інфляцыі, але ў сувязі са зьменай сымболікі пытаньне аб увядзеньні талера было зьнятае.

Сёньня, аднак, не існуе ні аднаго малюнку або фатаграфіі тых банкнот. У адным з нумароў газэты «Наша Ніва» за 1998 год быў прыведзены іх эскіз, выкананы мастаком Л. Бартловым, але гэта была хутчэй рэканструкцыя.

Некаторыя палітычныя партыі ў Беларусі працягваюць выступаць за ўвядзеньне талера як нацыянальнай грашовай адзінкі.

У 2017 годзе  была названая беларуская крыптавалюта.

## Глядзіце таксама
* Беларускі рубель
* Талер

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* ГРОШЫ
* С. Квяткоўскі. ДЗЯРЖАЎНЫ ЗНАК. «Наша Ніва» № 9 (106) 11 траўня 1998 г.
* О.В. Парамонов. Бумажные денежные знаки, выпущенные независимыми государствами на территории бывшего СССР за период с 1991 по 1994 гг. М., 1994. 
* 15 лет назад в Беларуси появились приденежные купоны

Катэгорыя:Эканоміка Беларусі
Катэгорыя:Нумізматыка
16 траўня

## Падзеі
* 1532 — Томас Мор пакідае пасаду лорд-канцлера Ангельшчыны
* 1657 — у Янаве Палескім па працяглых катаваньнях казакі забілі каталіцкага місіянэра Андрэя Баболю
* 1686 — складаньне «Вечнага міру» паміж Маскоўскай дзяржавай і Рэччу Паспалітай
* 1889 — Упершыню апублікаваная паэма «Тарас на Парнасе» (у газэце «Минскій листокъ»).
* 1920 — Царква кананізавала Жанну д’Арк
* 1929 — першая цырымонія ўручэньня прэміі Амэрыканскае кінаакадэміі
* 1962 — у ЗША прэзэнтавалі першы лазэр
* 1986 — у Горадні адкрыўся Дом-музэй Максіма Багдановіча
* 1992 — РСФСР пераўтварылася ў Расейскую Фэдэрацыю
* 1995 — кіраўнік справаў прэзыдэнта Ціцянкоў зьняў з даху Дому ўраду і разарваў на кавалкі нацыянальны сьцяг беларусаў
* 1996 — у Вільні паставілі памятную дошку Пётру Сергіевічу

## Нараджэньні
* 1755 — Ян Непамуцэн Касакоўскі, дзяржаўны й рэлігійны дзеяч ВКЛ
* 1905 — Гэнры Фонда, амэрыканскі актор тэатра й кіно, ляўрэат прэміі «Оскар»
* 1917 — Хуан Рульфа, мэксыканскі пісьменьнік
* 1944 — Дэні Трэха, амэрыканскі актор
* 1955 — Вольга Корбут, беларуская гімнастка
* 1970 — Габрыэла Сабатыні, аргентынская тэнісістка
* 1974 — Ляўра Паўзіні, італьянская поп-сьпявачка

## Сьмерці
* 1657 — Андрэй Баболя, рэлігійны дзеяч
* 1737 — Ежы Казімер Анцута, рымска-каталіцкі дзеяч Рэчы Паспалітай
* 1926 — Казімер Сваяк, беларускі каталіцкі сьвятар, нацыянальны дзеяч, паэт
* 1995:
** Баляслаў Манкевіч, беларускі перакладнік, журналіст, эспэрантыст
** Ляля Флёрэс, гішпанская сьпявачка й танцорка флямэнка
* 1999 — Мікола Ганько, беларускі грамадзка-культурны дзяяч
* 2010 — Роні Джэймз Дыё, амэрыканскі гэві-мэтал вакаліст і аўтар песень
* 2021 — Яўген Анішчанка, беларускі гісторык

## Сьвяты
* У Каталіцкай Царкве — Успамін сьвятога Андрэя Баболі, сьвятара і мучаніка. Сьв. Андрэй Баболя — апякун Пінскай дыяцэзіі
17 траўня

## Падзеі
* 1557 — вялікі князь Жыгімонт Аўгуст надаў Аўгустову (Падляшша) Магдэбурскае права
* 1597 — кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза надаў Лазьдзеі (Троччына) Магдэбурскае права і герб
* 1838 — Ігнат Дамейка прыбыў у Чылі
* 1902 — археоляг Валерыёс Стаіс сярод рэштак старажытнагрэцкага карабля знайшоў Антыкітэрскі мэханізм 
* 1916 — Вялікабрытанія першай у сьвеце перайшла на летні час
* 1934 — савецкія карнікі расстралялі Алеся Салагуба, беларускага літаратара
* 1960 — у Менску ў новым будынку пачаў працаваць літаратурны музэй Янкі Купалы
* 1985 — апублікаваная пастанова ЦК КПСС «Аб мерах па пераадоленьні п’янства і алькагалізму», якой распачалася антыалькагольная кампанія ў СССР
* 1990 — Сусьветная арганізацыя здароўя прыбрала гомасэксуальнасьць зь сьпісу псыхічных захворваньняў
* 1995 — створаная Вайсковая акадэмія Рэспублікі Беларусь
* 2017 — заснаваны інтэрнэт-партал «Здаровыя людзі»

## Нараджэньні
* 1681 — Ян Мікалай Радзівіл, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* 1865 — Агнэс Зорма, нямецкая тэатральная акторка
* 1873 — Анры Барбюс, францускі пісьменьнік
* 1911 — Станіслаў Рагоўскі, каталіцкі сьвятар у Баранавічах
* 1928 — Ідзі Амін, прэзыдэнт Уганды, заснавальнік аднаго з самых брутальных аўтарытарных рэжымаў у Афрыцы
* 1950 — Валерыя Навадворская, расейская палітычная дзяячка, дысыдэнт, журналіст, заснавальнік і старшыня ультра-лібэральнай партыі «Дэмакратычны зьвяз»
* 1952 — Анатоль Красоўскі, беларускі бізнэсмэн, 16 верасьня 1999 году разам зь Віктарам Ганчаром выкрадзены пры нявысьветленых абставінах
* 1970 — Анжаліка Агурбаш, беларуская сьпявачка, акторка, тэлевядучая

## Сьмерці
* 1510 — Сандра Батычэльлі, італьянскі мастак
* 1665 — Юры Белазор, дзяржаўны й рымска-каталіцкі дзяяч ВКЛ
* 1727 — Кацярына I, расейская імпэратрыца
* 1745 — Амвросій, праваслаўны царкоўны дзяяч Рэчы Паспалітае й Расеі, архіяпіскап вяліка-наўгародзкі й вяліка-луцкі
* 1931 — Мэльхісэдэк, праваслаўны сьвятар, царкоўны дзяяч, мітрапаліт
* 1934 — Міхаіл Кахановіч, беларускі палітычны дзяяч, пэдагог, рэдактар, публіцыст
* 1934 — Алесь Салагуб, беларускі паэт, публіцыст

## Сьвяты
*  Дзень Канстытуцыі (Дзень незалежнасьці).
2 траўня

## Падзеі
* 1312 — Папа Рымскі Клімэнт V перадаў ордэну гасьпітальераў маёмасьць тампліераў
* 1447 — у Вільні вялікі князь Казімер выдаў прывілей, які замацаваў шырокія правы баяраў
* 1625 — кароль і вялікі князь Жыгімонт Ваза надаў Беламу (Смаленшчына) Магдэбурскае права і герб
* 1752 — вялізны пажар у Віцебску
* 1792 — кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў Кармялаву Магдэбурскае права і герб
* 1808 — паўстаньне ў Мадрыдзе (Гішпанія) супраць войска Напалеона
* 1879 — Створаная ў Мадрыдзе (Гішпанія) Гішпанская Сацыялістычная Працоўная Партыя
* 1920 — у Менску выйшаў першы нумар часопіса «Рунь»
* 1945 — Другая Сусьветная вайна: савецкія войскі цалкам авалодалі сталіцаю Нямеччыны Бэрлінам

## Нараджэньні
* 1551 — Ўільям Кэмдэн, ангельскі гісторык
* 1641 — Станіслаў Карвацкі, езуіт, дзейнічаў у Вільні й Варміі, прафэсар езуіцкіх калегіюмаў у Рэшлю, Тыльжы й Пултуску, місіянэр у Стшэгоцінах і Мышыньцы, а таксама Нестэпове ля мяжы з Прусіяй
* 1772 — Наваліс, нямецкі пісьменьнік, адзін з найбуйнешых прадстаўнікоў нямецкага рамантызму
* 1835 — Людвік Станіслаў Фадзей Акінчыц, лекар, паўстанец 1863 року
* 1888 — Іван Віткоўскі, беларускі гісторык
* 1892 — Манфрэд фон Рыхтгофэн, нямецкі лётчык, найлепшы ас Першай сусьветнай вайны, які зьбіў 80 самалётаў
* 1921 — Сат’яджыт Рэй, індыйскі кінарэжысэр
* 1936 — Норма Алеандра, аргентынская акторка
* 1939 — Леанід Канеўскі, украінскі, расейскі і ізраільскі актор
* 1959 — Соэ Вальдэс, кубінская пісьменьніца
* 1985 — Лілі Ален ангельская поп-сьпявачка

## Сьмерці
* 1519 — Леанарда да Вінчы, італьянскі мастак, архітэктар, мысьліцель-гуманіст, інжынэр-вынаходнік
* 1985 — Зыгмунт Бачковіч, польскі юрыст і дыплямат, дзяржаўны дзеяч Польскай Рэспублікі, Сэнатар Польскай Рэспублікі ў 1935—1939 гадох
* 2009 — Фёдар Шмакаў, беларускі актор, рэжысэр
* 2011 — Усама бін Ладэн, заснавальнік ісламскай тэрарыстычнай арганізацыі «Аль-Каіда»

## Сьвяты
* Сьвята нацыянальнага сьцяга ў Польшчы
Талачынскі раён

**Талачы́нскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Віцебскай вобласьці Беларусі. Плошча раёну складае 1,5 тыс. км². Насельніцтва на 2018 год — 24 478 чалавек. Адміністрацыйны цэнтар — места Талачын.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльна Талачынскі раён падзелены на 7 сельсаветаў — Аболецкі, Валосаўскі, Воўкавіцкі, Коханаўскі, Серкавіцкі, Слаўнаўскі і Талачынскі.

## Гісторыя
Утвораны 17 ліпеня 1924 году. Некаторыя населеныя пункты, якія цяпер знаходзяцца на тэрыторыі раёну, згадваюцца ў летапісах XI—XII стагодзьдзяў, у тым ліку і старадаўні Друцак, якому ў 2001 годзе споўнілася 1000 гадоў. 28 лютага 2011 году ўказам прэзыдэнта «Об учреждении официальных геральдических символов административно-территориальных единиц Витебской области» зацьверджаны сьцяг раёну.

## Геаграфія
Мяжуе з Аршанскім, Сеньненскім, Чашніцкім раёнамі Віцебскай вобласьці, Крупскім раёнам Менскай вобласьці і Магілёўскай вобласьцю.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1999 год — 36 418 чал. (перапіс)
* XXI стагодзьдзе: 12 студзеня 2009 году — 30,4 тыс. чал. (паводле афіцыйнай старонкі Талачынскага райвыканкаму); 2009 год — 28 565 чалавек (перапіс); 2016 год — 25 288 чал.; 2017 год — 24 861 чал.; 2018 год — 24 478 чал.

## Транспарт
Праз раён пралягае чыгунка і аўтамагістраль Берасьце — Менск — мяжа Расейскай Фэдэрацыі, газаправоды Ямал — Эўропа і Таржок — Менск — Івацэвічы, нафтаправод Унеча — Дзісна.

## Асобы
* Міхась Зарэцкі (*20.11.1901, Высокі Гарадзец  — †29.10.1937, Менск) — беларускі празаік, драматург, перакладчык, крытык.
* Лявон Баразна (*04.02.1926, Новае Сяло — †15.08.1972, Менск) — мастак і фальклярыст.
* Вера Вярба (*14.01.1942, Высокі Гарадзец — †15.07.2012) — беларуская паэтэса.
* Аркадзь Жураўскі (*05.08.1924, Янава — †09.01.2009) — беларускі мовазнавец.* 
* Іван Карэйша (*1938, Малое Высокае — †?) — ахвяра карнай псыхіятрыі, палітычны вязень у БССР.
* Алесь Петрашкевіч (*01.05.1930, Пярэвалачня — †24 жніўня 2012, Менск) — гісторык, драматург, сцэнарыст, кандыдат гістарычных навук (1967), заслужаны работнік культуры Беларусі (1975), ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1976) за ўдзел у падрыхтоўцы і выданьні Беларускай савецкай энцыкляпэдыі
* Міхаіл Савіцкі (*18.02.1922, Зьвянячы — †08.11.2010, Менск)  — беларускі мастак, акадэмік НАН Беларусі, Герой Беларусі (2006), ляўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1973), народны мастак Беларусі (1972), народны мастак СССР (1983), правадзейны член АМ Расеі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Ф. Ф.Бурак, М. С. Кічкіна, Г. П. Рудава, М. Ф. Янюк. «Талачынскі раён».  С. 74 — 75.
* 
* 
*   
* 
* .

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная старонка Талачынскага райвыканкаму
* 
* 
* Карта раёну на старонцы vitebsk.by