Валаўск

**Вала́ўск** або **Вяла́ўск** — вёска ў Беларусі, каля каналу Валаўскі, злучанага з рэчкай Батыўля. Цэнтар сельсавету Ельскага раёну Гомельскай вобласьці. Насельніцтва 491 чал. (2019). Знаходзіцца за 35 км на паўднёвы захад ад Ельску, за 23 ад чыгуначнай станцыі Славечна (лінія Каленкавічы — Оўруч), за 223 км ад Гомелю; на аўтамабільнай дарозе Тураў — граніца Ўкраіны.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае

19 лютага 1450 году кіеўскі князь Аляксандар (Алелька) Уладзімеравіч вызваліў свайго слугу Ларыёна Вялаўскага ад усіх папярэдніх павіннасьцяў і платаў, а і далучыў яго да стану служылых баяраў. Імаверна, Ларыён атрымаў сваё прозьвішча ад маёнтку Вялаўск. Вядомыя і іншыя баяры Вялаўскія — Давыд, Булгак, Павал, Андрэй Глушко.

У прывілеі 1523 году караля Жыгімонта Старога панам Грыцку, Солтану і Багдану Стэцковічам Шышкам зазначана, што яшчэ «*[[Аляксандар Ягелончык|Алекъсанъдръ]], корол его м(и)л(о)сть, дал дядку (дзядзьку) их Грыцку Ивановичу а Грытцу Стецковичу чотыры служъбы людем у Киевъскомъ повете у Олевъском волости на имя Собечыных, а во Вруцъкомъ повете пять служобъ, у Велавъску чотыры служъбы…*». Названы ў дакумэнце манарх гаспадарыў у 1492—1506 гадах, а каралём стаў у 1501 годзе.

20 красавіка 1538 году кароль Жыгімонт Стары пацьвердзіў кіеўскаму зямяніну Мацею Угрыноўскаму права на маёнтак Высокае і на траціны ў Вялаўску і Кочышчах.

У лісьце караля і вялікага князя Жыгімонта Аўгуста ад 16 студзеня 1551 году паведамлялася пра тое, як: *«...земяне киевские Солтан Стецкович с братьей своею Богданом и Иваном многократно жаловали господарю его милости на князя Павла, бискупа виленского, и на всю капитулу Виленскую. Иж люде его костельные волости Убортское, стодоличане и липляне отнимають людем их велавским остров...»*.

У люстрацыі Оўруцкага замка 1552 году зазначана, што з 2 дымоў, з паўслужбы ў сяле Вяляўску Солтана Стэцковіча ішло 6 вёдраў мёду з 12 дымоў, з паўтары службы у тым жа сяле Багдана Сцежневіча (Стэцковіча) «*падачкі*» — 3 капы (180) грошаў і 4 кадзі мёду, з 11 дымоў, з дзьвюх службаў у Вяляўску Івана і Гневаша Грыньковічаў (Грыцковічаў) выбіралася 10 коп (600) і 30 грошаў, з 1 дыму (служба) Пракопа Угрыноўскага ў тым жа сяле падачкі ішло 30 грошаў.

Напярэдадні падпісаньня акту Люблінскай уніі ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 году Кіеўскае ваяводзтва (і Вялаўск з угодзьдзямі) было далучана да Кароны Польскай.

### Карона Каралеўства Польскага

Згодна з падатковым рэестрам Кіеўскай зямлі (ваяводзтва) на 1581 год, з 12 дымоў асадных сялянаў і з 5 агароднікаў у Вялаўску  пана Івана Шышкі Ставецкага выплачвалася адпаведна па 15 і па 6 грошаў.

Пры чарговым разьмежаваньні Кіеўскага ваяводзтва Каралеўства Польскага і Мазырскага павету Вялікага Княства Літоўскага ў сьнежні 1621 — студзені 1622 году добры Вялаўск і Карма паноў Ставецкіх, Скароднае паноў Машчаніцкіх, Высокае князя Заслаўскага паны камісары згодна запісалі прыналежнымі да ваяводзтва Кіеўскага.

Паводле рэестру падаткаў Кіеўскага ваяводзтва 1628 году, пан Мацей Трыпольскі з 1 асядлага дыму ў сяле Вялаўск, застаўнага ад пана Паўла Шышкі Ставецкага, за 6 пабораў выплаціў 3 злотыя. Пан Яцка Андрускі з 6 агароднікаў сяла Вялаўск за 6 пабораў заплаціў 9 зл..

У дакумэнце пад назвай «Regestr wybierania podymnego jednego w powiecie Owruckim w roku... 1634» зазначана, што пан Мацьвей Трыпольскі з застаўных сваіх  6 дымоў у Вялаўску заплаціў 3 злотых, пані Андруская (народжаная Ставецкая) з 7 дымоў там жа — 3 зл. 15 грошаў, паны Сямён, Рыгор і Павал Ставецкія з 14 вялаўскіх дымоў мусілі заплаціць 7 зл.. Паводле тарыфу падымнага «dwoiego» Кіеўскага ваяводзтва 1640 году, з 6 дымоў сяла Валаўск паноў Яна Трыпольскага і Адама Скіпара выбрана было 6 злотых, з 30 дымоў дзедзічных паноў Сямёна, Паўла і Рыгора Ставецкіх — 30 зл., з 7 дымоў у Валаўску пані Зофіі зь Ялавіцкіх Велямовай выплачана 7 зл.. 

Згодна зь люстрацыяй 1683 году, з розных частак сяла Вялаўск, як тое з 14 дымоў пана Ставецкага выбіралася 2 злотых, з 7 дымоў пані Васількоўскай 1 зл., з 10 дымоў пана Марціна Сурына 2 зл., з 8 дымоў пана Варовіча 2 зл., з 3 дымоў пана стольніка кіеўскага 1 зл., з 3 дымоў пана Валадковіча 1 зл.; яшчэ падатак ішоў з 7 дымоў пана Яблонскага, з 2 дымоў пана Доўгерта, з 4 дымоў паноў Скіпараў.  

На 1754 год пан Нікадэм Казімер Вароніч, кашталян кіеўскі, меў у Валаўску 10 двароў дзедзічных і застаўных, зь якіх «do grodu» выплачваліся 1 злоты і 17 грошаў, «na milicję» 6 злотых і 8 грошаў; пан судзьдзя земскі кіеўскі Мацей Трыпольскі таксама з 10 двароў у Валаўску плаціў адпаведна 1 зл., 17 гр. і 6 зл., 8 гр.; нашчадкі вэндэнскага падчашага пана Канстанціна Трыпольскага з 21 двара ў Валаўску плацілі 3 зл., 8,5 гр. і 13 зл., 4 гр.; з 2 двароў (izb) у Валаўску пана Збэркоўскага выбіралася 9 гр. і 1 зл., 6 гр..

Габрэйскі перапіс 1765 году засьведчыў пражываньне ў сяле Валаўску 7 гаспадароў — плацельшчыкаў пагалоўшчыны, прыналежных да Вяледніцкага кагалу ў Оўруцкім павеце. У 1778 годзе тут было ўжо 5 głow. У 1784 годзе засталіся хіба 4 гаспадары.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Валаўск апынуўся ў межах Расейскай імпэрыі, ад 3 траўня 1795 году ў адноўленым Мазырскім павеце Менскага намесьніцтва, з 12 сьнежня 1796 губэрні.

У парэформавы пэрыяд Валаўск адміністрацыйна належаў да Скараднянскай воласьці.

Згодна зь перапісам 1897 году, у Валаўску было 60 двароў з 390 жыхарамі, дзеялі праваслаўная царква, царкоўна-прыходзкая школа, хлебазапасны магазын, 2 крамы, карчма; каля вёскі знаходзілася аднайменная сядзіба. На 1909 год у вёсцы Валаўск налічвалася 68 двароў, 460 жыхароў; у аднадворным маёнтку — 6 жыхароў.

### Найноўшы час

9 лютага 1918 году, яшчэ да падпісаньня Берасьцейскага міру з бальшавіцкай Расеяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі Украінскай Народнай Рэспубліцы. У адказ на гэта, 9 сакавіка Другой Устаўной граматай тэрыторыя абвешчана часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. Валаўск у складзе Мазырскага павету, аднак, апынуўся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губэрні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. З 18 траўня тут дзеяла «варта Украінскай Дзяржавы» гэтмана Паўла Скарападзкага

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Валаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ельскага раёну