open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Рагакор

**Раґакор**, **Сьпідгол** (па-ангельску: *Raggacore* ад *Raggamuffin Breakcore*, *Speedhall* ад *Speed Dancehall*) - разнавід брэйккору.

## Гучаньне
Для раґакору характерныя: 
* "гудучыя" моцныя басы на працягу ўсяе тэмы.
* асаблівыя рытмы: прыцішаныя басовыя бубны, надзвычай частае выкарыстаньне таксама нягучных рабочых бубнаў й выкарыстаньне эфэктаў retrig note й multi retrig на іх. Для стварэньня рытмаў выкарыстоўваюцца апрацаваныя эфектам distortion сэмплы, часьцей за ўсё - amen break (трэба адзначыць, што пасьля апрацоўкі ён робіцца даволі непазнавальным).
* раґа-сьпевы

## Іншае выкарыстаньне азначэньня
Раґакорам для прастаты таксама называюць блізкі да яго напрамак раґа мэшап (нью-раґа джангл).

## Тыповыя тэмы
**Electro-Organic Soundsystem - Burn Dem (Aaron Spectre remix)*
**Usedtobecool - Groove Town*
**Venetian Snares - Clearance Bin*
**Craveone(Crave1) - Original Sound*   

Катэгорыя:Музычныя жанры
1456

## Падзеі
* Масква і Ноўгарад падпісваюць мірную дамову

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
103

### Падзеі
* Legio X Gemina расквартэраваўся ў Вене, дзе месьціўся да 5 стагодзьдзя.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
*
104

### Падзеі
* Пажар у Рыме.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
* Марцыял, рымскі паэт.

## Вонкавыя спасылкі
106

### Падзеі
* Рымскі імпэратар Траян перамагае караля Дакіі Дэцэбала. Дакія зроблена правіцыяй Рымскай імпэрыі. 

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
108

### Падзеі
* Тацыт напісаў сваю працу Histories.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
*
109

### Падзеі
* Рымскі імпэратар Траян усталяваў помнік Марсу Мсьціўцу ў Адам-Клісі у знак канчатковай перамогі над дакамі.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
*
107

### Падзеі
* Рымскі імпэратар Траян прыняў індыйскага пасла.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
* Сьвяты Ігнацый з Антыёхіі (Ігнацый Баганосец), біскуп і пакутнік.

## Вонкавыя спасылкі
105

### Падзеі
* Рымскі імпэратар Траян пачаў другую вайсковую выправу супраць Дакіі.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Вацлаў Гавэл

**Вацлаў Гавэл** (; 5 кастрычніка 1936 — 18 сьнежня 2011) — чэскі драматург, публіцыст, грамадзкі дзяяч і палітык. Апошні прэзыдэнт Чэхаславаччыны й першы прэзыдэнт Чэскай рэспублікі.

## Біяграфія
У 1951 годзе скончыў васьмігадовую школу, у 1955 годзе — вячэрнюю гімназію. Працаваў хімікам-лябарантам, вучыўся ў Чэскім політэхнічным інстытуце, служыў у войску. З 1959 году працаваў рабочым сцэны, адміністратарам у праскіх тэатрах *АВС* і на *На Забрадлі*. Актыўна ўдзельнічаў у Праскай вясне 1968 году, належаў да групы дысыдэнтаў у камуністычнай Чэхаславаччыне, быў адным з заснавальнікаў грамадзкага руху «Хартыя 77».

Тры разы сядзеў у турме за палітычныя перакананьні. Ляўрэат міжнароднай прэміі Эразма Ратэрдамскага (1986), прэміі Ульфа Пальмэ (1989).

З 29 сьнежня 1989 па 20 ліпеня 1992 — прэзыдэнт Чэха-Славацкай Фэдэратыўнай Рэспублікі. З 2 лютага 1993 па 2 лютага 2003 году — прэзыдэнт Чэскай Рэспублікі.

Памёр 18 сьнежня 2011 году ў сваім доме на паўночным усходзе ад Прагі ў выніку ўскладненьняў, выкліканых працяглай хваробай.

## Творы
* 1961 «Аўтаспын»
* 1965 «Паведамленьне»
* 1964 «Сьвята ў садзе»
* 1965 «Антыкоды» — зборнік нетрадыцыйнай паэзіі
* 1968 «Цяжка засяродзіцца»
* 1975 «Аўдыенцыя»
* 1975 «Вэрнісаж»
* 1976 «Гатэль у гарах»
* 1978 «Пратэст»
* 1978 «Дужасьць нядужых» — эсэ
* 1983 «Праблема»
* 1985 «Спакуса»
* 1987 «Рэканструкцыя»
* 1980 «Лісты да Вольгі» — кнігі пісьмаў

На беларускую мову творы В. Гаўла перакладалі Лявон Баршчэўскі («Сьвята ў садзе»), Ірына Шаблоўская («Аўдыенцыя»), Сяргей Сматрычэнка («Пратэст»). У 2014 г. у Менску выйшла кніга выбраных эсэ Гаўла «Жыцьцё ў праўдзе», перакладзеных Сяргеем і Юліяй Сматрычэнкамі з прадмовай Баршчэўскага.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вацлаў Гавал. Пратэст
* «Першы сьмех», прамова Вацлава Гаўла
* Вацлаў Гавэл перадае сваю прэмію газэце «Наша ніва»
* Вацлаў Гавэл — ганаровы сябра Беларускага ПЭН-цэнтру
* Зварот Вацлава Гаўла на Хартыі’97

Катэгорыя:Прэзыдэнты Чэхаславаччыны
Катэгорыя:Чэскія літаратары
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Вітаўта Вялікага
Катэгорыя:Падпісанты Хартыі 77
Вераб’інападобныя

**Вераб’інападобныя** () — самы вялікі атрад клясы птушак (*Aves*), налічвае каля 5300 відаў. Сукупнасьць усіх іншых атрадаў птушак аб’ядноўваюць таксама пад ненавуковай назвай невераб’інападобныя (*Nonpasseriformes*).

## Адметныя рысы
Вераб’іныя ў параўнаньні з прадстаўнікамі іншых сямействаў адносна невялікія птушкі. Даўжыня цела вар’юе ад 8 (каралёк) да 120 (райская птушка) сантымэтраў. Большасьць птушак з атраду вераб’інападобных зьяўляюцца пералётнымі; толькі некаторыя зь іх вядуць аселы лад жыцьця.

## Сыстэматыка
**Сямействы:**
* Аляпкавыя (*Cinclidae*)
* Драздовыя (*Turdidae*)
* Перасьмешнікавыя (*Mimidae*)
* Саракушавыя (*Laniidae*)
* Стрынаткавыя (*Emberizidae*)
* Цукровыя птушкі (*Promeropidae*)
* Шыракадзюбыя (*Eurylamidae*)
* Юрковыя (*Fringillidae*)

## Глядзіце таксама
* Блакітная сойка
* Кашачы перасьмешнік
* Малінаўка
* Стрынатка-чаротаўка

## Вонкавыя спасылкі
* Клясыфікатар і сыстэматыка
Урбан VII

**Урбан VII** (), сьвецкае імя **Джаваньні Батыста Кастаньня** (; , Рым, Папская дзяржава — , Рым, Папская дзяржава) — папа рымскі, які ўвайшоў у гісторыю тым, што ягоны пантыфікат доўжыўся найкарацейшы (ня лічачы Стэфана II) тэрмін — дванаццаць дзён. Быў абраны папам 15 верасьня 1590, а памёр ад малярыі 27 верасьня 1590 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Урбан VII. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Памерлі ў Ватыкане
Лагойскі кратэр

**Лаго́йскі кра́тэр** утварыўся ў выніку ўдару мэтэору на тэрыторыі сучаснай Беларусі 42,3 ± 1,1 мільёнаў гадоў таму (у эпоху Эацэну). 15 км у дыямэтры. Сярэдзіна кратэру знаходзіцца ў в. Малінаўка.

## Здагадкі
Кратэр верагодна быў створаны пры падзенні мэтэарыту памерам каля 650 мэтраў. Час падзеньня прыблізна 42,3±1,1 млн гадоў таму назад. Вага нябеснага цела каля 9,201 трлн кг. Сіла ўдару была прыблізна роўная 25 бомбам, якія ўпалі на места Хірасіма.

Кратэр мае акругу 15—17 км, а глыбіня каля 1000 мэтраў. Кратэр поўнасьцю пакрыты глебаю і яго не відаць простымі людзям.

Кратэр быў адкрыты выпадкова пад час звычайнага геадэзыйнага абсьледваньня земляў у ваколіцах Кузевічы ў 1973 годзе. Пазьней, у 1979—1984 гадах падрабязна дасьледвалі. Бурылі каля 30 скажынаў, але не знайшлі нябеснага цела. Глыбіня бурэньня была каля 300—500 мэтраў, а адна — 1254 мэтраў.

## Вонкавыя спасылкі
*Інфармацыя пра кратэр на *[http://www.passc.net/EarthImpactDatabase/ Earth Impact Database]*

Катэгорыя:Кратэры Эўропы
Катэгорыя:Рэльеф Беларусі
Катэгорыя:Мэтэарыты Беларусі
110

### Падзеі
* У Рыме пабудаваны Форум Траяна.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
111

### Падзеі
* Пліні Малодшы прызначаны кіраваць Бітыніяй.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
*
112

### Падзеі
* Тацыт кіруе Анатоліяй.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1455

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 24 сакавіка — Мікалай V, рымскі папа
* 1 красавіка — кардынал Зьбігнеў Алясьніцкі, польскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч
113

### Падзеі
* Рымскі імпэратар Траян пачаў вайсковую выправу супраць Партыі, захапіў Армэнію.

### Нараджэньні
*

### Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Чайнік

**Ча́йнік**, **гарба́тнік** — невялічкая кухонная прылада для гатаваньня вады ў мэтах прыгатаваньня гарбаты ці іншых гарачых напояў. Чайнікі могуць быць электрычныя альбо прыстасаваныя да выкарыстаньня на пліце.

Чайнік мае носік і (звычайна) накрыўку, але бываюць чайнікі бяз накрывак, куды вада заліваецца праз носік. У некаторых чайніках да носіка прыладжаны сьвісток, які сыгналізуе, калі вада кіпіць.

## Гісторыя
Чайнікі прыйшлі да нас разам з гарбатай. Зьявіліся яны ў Эўропе напачатку XVI стагодзьдзя, прыйшоўшы з Кітаю. Новая пакаленьне чайнікаў — электрычных — зьявілася ў Японіі ў 1992 годзе. Масавы выраб электрачайнікаў на кантактнай падстаўцы распачаўся ў Ізраілі ў 1994 годзе.

## Тыпы чайнікаў

### Чайнік для плітаў
Ён прадстаўляе сабой звычайную мэталёвую ёмістасьць (з носікам, клямкай ды накрыўкай). Вада гатуецца за кошт цяпла ад газавае ці электрычнае пліты. Сьвісток на канцы носіка чайніка падае сыгнал прыгатаваньня вады дзякуючы струмені пары.

### Паходны чайнік
Такі чайнік яшчэ называюць вогнішчавым (выкарыстоўваецца на вогнішчы) — галоўныя адрозьненьні заключаюцца ў асаблівасьцях яго прыстасаваньня — у паходных умовах на адкрытым агні.
 
### Электрычны чайнік
Такі чайнік працуе па прынцыпе награваньня ўнутранай крыніцы цеплавой энэргіі (сьпіраль або дыск), які працуе ад электрычнасьці. Гэтыя чайнікі забясьпечваюцца прыладамі аўтаматычнага адлучэньня пры кіпеньні. Асноўны матэрыял для вытворчасьці — плястык, радзей — мэталы ці кераміка.

Катэгорыя:Кухенныя прылады
Катэгорыя:Гарбата
Катэгорыя:Посуд
Драмфанк

**Драмфанк** (па-ангельску: *Drumfunk*) — напрамак электроннае музыкі, разнавід брэйкбіту. Хаця ён й лічыцца разнавідам драм-н-басу, але заўжды мае больш складаную рытмавую аснову. Фэны драм-н-басу звычайна апэруюць гэтым паняцьцем у доказ таго, што драм-н-бас зусім не "папсовая" й простая музыка й што ягонае разьвіцьцё не спынілася (гэтыя недахопы, на пункт гледжаньня праціўнікаў, уласьцівыя драм-н-басу).

## Гучаньне
У найбольш вузкім разуменьні, драмфанк — электронная музыка, у тэмах якой імітуецца віртуознае граньне на сапраўднай барабаннай устаноўцы. У больш шырокім разуменьні, драмфанк — музыка, у якой менавіта бубнам, а не мэлёдыі, належыць місія данесьці да слухача нейкія пачуцьці або ў якой з дапамогай бубнаў ствараюцца нейкія вобразы (*“More often than not, there has to be proper breakbeat action in the music..."* — Fanu). У гэтай сытуацыі мэлядыйны кампанэнт часьцей за ўсе наогул не выкарыстоўваецца. У драмфанку не выкарыстоўваюцца амэны, але сэмплы бубнаў абавязкова павінны гучаць так, быццам яны запісаныя ў адных умовах (гэта значыць, у драмфанку нельга пачуць, напрыклад, басовыя бубны габы (*Distorted gabba kicks*) й характэрныя для гаўса дыскавыя плескачы (*Disco claps*) ў адной тэме).

## Паходжаньне
Драмфанк паходзіць ад тэхстэпу. Першапачаткова драмфанкам звалася музыка, у якой рытмавая лінія парушала 4-тактовую будову й колькасьць паўтораў яе не была кратная лічбе 4. Такі рытм можна пачуць, напрыклад, у тэме: *Krust & Roni Size - Witchcraft*.

## Тыповыя тэмы
**Fanu - Witchcraft*
**Breakage - Drowning*

## Выканаўцы
**[[Breakage]]*
**[[Dissident]]*
**[[Fanu]]*
**[[Fracture & Neptune]]*
**[[Macc]]*

Катэгорыя:Музычныя жанры
Даб

**Даб** (ямайскі ангельскі *Dub*) — жанр сучаснае электроннай музыкі, заснаваны на прынцыпе гукавога вылічэньня.

Першапачаткова, дабам называлі інструмэнтальную, зь вялікае колькасьцю эфэктаў вэрсію рэґі — песьні, альбо яе дубль бяз сьпеву (*voice dubbed out*) друкаваўшуюся на боку В.

Але зь цягам часу даб стаў асобным напрамкам сучаснае ямайскай музыкі й атрымаў папулярнасьць у ва ўсім сьвеце.

Напрацоўкі даб-выканаўцаў дагэтуль выкарыстоўваюцца колькасьцю выканаўцаў стыляў гаўс, джангл, эмбіент.

Беларускія выканаўцы:
* Гайле Тумс
«*Асацыяцыя Вольных мастакоў «YEAL»*»

Рускія:
* Dub Division

Катэгорыя:Электронная музыка
Катэгорыя:Ямайская музыка
Сьпіс баўгарскіх літаратараў

Гэты сьпіс зьмяшчае імёны празаікаў, паэтаў, драматургаў, публіцыстаў і перакладчыкаў, творчая дзейнасьць якіх зьвязана зь Баўгарыяй і (ці) якія маюць баўгарскае паходжаньне.

### Б
* Мара Бэлчэва
* Хрыста Боцеў
* Дымітар Бааяджыеў

### В
* Іван Вазаў
* Нікола Вапцараў
* Вэсэла Васілева
* Аляксандар Вутымскі
* Канстантын Вэлічкаў

### Г
* Змей Горанін

### Д
* Дымча Дебэлянаў
* Васіл Друмеў

### Ё
* Іван Ёнчаў
* Ёрдан Ёўкаў

### Ж
* Райка Жынзіфаў

### К
* Алека Канстантынаў
* Любэн Каравэлаў

### Л
* Нікалай Ліліеў

### М
* Канстантын Міладынаў
* Геа Мілеў
* Стоян Міхайлаўскі

### П
* Грыгор Прлічаў
* Канстантын Прэслаўскі

### С
* Пэнча С. Славэйкаў
* Стэфан Стамбалаў
* Захары Стоянаў
* Антон Страшыміраў

### Х
* Паісій Хілэндарскі
* Кірыл Хрыстаў

### Ц
* Рыгор Цамблак
* Цанка Цэркаўскі

### Ч
* Добры Чынтулаў

### Я
* Пэё Явараў
* Хрыста Ясэнаў

Баўгарскія літаратары
Шэры саракуш

**Шэры саракуш** () — птушка з атраду , сямейства .

Маленькая істота, памеры якой складаюць ад 25 да 26 см, вага ад 55 да 80 г.

## Крыніцы

Катэгорыя:Саракушавыя
Катэгорыя:Птушкі, апісаныя ў 1758 годзе
Катэгорыя:Таксоны, найменаваныя Карлам Лінэем
1451

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 22 красавіка — Ізабэла I, каралева Кастыліі

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
BGN/PCGN-раманізацыя беларускай мовы

**BGN/PCGN раманіза́цыя белару́скай мо́вы** — мэтад раманізацыі (запісу лацінскім пісьмом) беларускага кірылічнага тэксту.

Гэтая раманізацыя для беларускай мовы — частка шырэйшага збору сыстэм раманізацыі *BGN/PCGN*, які ўлучае мэтады для 29 розных моваў. Сыстэма была распрацавана ў *United States Board on Geographic Names* і ў *Permanent Committee on Geographical Names for British Official Use*. Частка, якая тычыцца беларускай мовы, была супольна ўхвалена *BGN* і *PCGN* у 1979 годзе.

Гэтая сыстэма ўжывае толькі базавы лацінскі альфабэт і знакі пунктуацыі. Ніякія дыякрытычныя знакі ці незвычайныя літары не патрабуюцца, хоць існуе неабавязковае правіла ўжываньня знаку інтэрпункцыі «·» для пазьбяганьня неадназначнасьцяў.

**BGN/PCGN раманізацыя беларускай мовы (1979)**

## Літаратура
* *United States Board on Geographic Names Foreign Names Committee Staff, 1994. Romanization Systems and Roman-Script Spelling Conventions, p.&nbsp;23.*

## Глядзіце таксама
* Трансьлітарацыя
* Беларускі лацінскі альфабэт
* Інструкцыя па трансьлітарацыі

Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Раманізацыя кірыліцы
Саракушавыя

**Саракушавыя** () — сямейства птушак з атраду вераб’інападобных (*Passeriformes*). У сямейства ўваходзяць — у залежнасьці ад абмежаваньня — два-тры роды і каля 30 відаў.

## Жыцьцёвы арэал
Саракушавыя трымаюцца адкрытых ландшафтаў з па меншай меры невялікай колькасьцю дрэваў альбо хмызьняку.

## Роды і віды
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
Кашачы перасьмешнік

**Кашачы перасьмешнік** (лацінская назва: *Dumetella carolinensis*) — паўднёваамэрыканская пеўчая птушка з атраду вераб'інападобных сямейства перасьмешнікавых.

Катэгорыя:Перасьмешнікавыя
1450

## Падзеі
* Выйшла «Плянісфэра» Маўро, на якой упершыню пазначылі землі Вялікага Княства Літоўскага.

## Нараджэньні
* 18 жніўня — Марка Маруліч, харвацкі паэт

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Ян Длугаш

**Ян Длу́гаш** (; 1415 — 19 траўня 1480) — польскі гісторык і дыплямат, сакратар кракаўскага кардынала Зьбігнева Алясьніцкага. Найбольш вядомы грунтоўнаю гістарычнаю працаю *Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae*. Сярод найбольш цікавых апісаньняў геральдычнага матэрыялу, зьвязанага з польскай, беларускай, украінскай гісторыяй, — праца «Апісальнік адзінак і клейнодаў караля і Каралеўства Польскага» (), аўтарства якой гіпатэтычна належыць Яну Длугашу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Польскія гісторыкі
Катэгорыя:Пахаваныя ў Вавэльскай катэдры
Зьбігнеў Алясьніцкі

**Зьбі́гнеў Кардынал Алясьні́цкі** (; 5 сьнежня 1389 — 1 красавіка 1455) — польскі рэлігійны і дзяржаўны дзяяч, дыплямат.

## Біяграфія
Алясьніцкі нарадзіўся ў сям’і кракаўскага судзьдзі. Навучаўся ў Сандоміры, ва Ўроцлаве і ў Ягелонскім унівэрсытэце ў Кракаве. З 1410 году супрацоўнічаў у канцэлярыі польскага караля Ўладзіслава II Ягайлы, якому Алясьніцкі ў тым жа годзе выратаваў жыцьцё ў Грунвальдзкай бітве. З 1423 году і да сьмерці — біскуп Кракаўскі. У пэрыяд з 1411 па 1429 год удзельнічаў у шматлікіх важных дыпляматычных місіях у якасьці натарыюса, протанатарыюса і біскупа, між іншым пры двары караля Сыгізмунда, на службе ў папы рымскага Яна XXIII і брандэнбурскага курфюрста Фрыдрыха I. Адначасова з гэтым Алясьніцкі пераймае верхавенства ў царкоўнай герархіі і ў колах дробнай палітычнай алігархіі, а ў часы кіраваньня караля Ўладыслава III (1434—1444) Алясьніцкі быў па сутнасьці рэгентам Польшчы. Незадоўга да гэтага, у 1430—1432 гг., удзельнічаў у палітычных справах іншых польска-літоўскай уніі. Так, пры вялікім удзеле Алясьніцкага быў распрацаваны плян скіданьня са стальцу вялікага князя літоўскага Сьвідрыгайлы, калі ў 1431 годзе выявілася яго нежаданьне прысягаць Ягайлу як каралю польскаму і перадаць Польшчы Валынь і Падольле.

У зьнешняй палітыцы Алясьніцкі выступаў за вяртаньне Сылезіі да Польшчы, і спрыяў узмацненьню польска-вугорскай уніі з мэтай сумеснай барацьбы супраць Асманскай імпэрыі. У 1440 годзе Ўладзіслаў III узышоў на вугорскі трон. У 1435 годзе Алясьніцкі садзейнічаў падпісаньню спрыяльнага для Польшчы Берасьцейскага міру ў Куявіі з Тэўтонскім ордэнам.

Ва ўнутранай палітыцы Алясьніцкі прытрымліваўся інтарэсаў алігархіі, магнатаў і царквы. Выступаў супраць каралеўскіх рэформаў. У сваёй дыяцэзіі Зьбігнеў Алясьніцкі змагаўся зь любымі праявамі ерасі, з асаблівай жорсткасьцю бароўся з гусізмам і яго пашырэньнем у Польшчы. Пасьля таго, як у 1447 годзе на трон узышоў кароль Казімер Ягелончык, Алясьніцкі страціў палітычны ўплыў і далучыўся да апазыцыі, але неўзабаве новаабраны папа рымскі Мікалай у абмен за падтрымку Казімера дапамог апошняму ў пазбаўленьні Алясьніцкага сану. У 1444 годзе Зьбігнеў Алясьніцкі быў абвешчаны кардыналам Базэльска-Фларэнтыйскім саборам, а ў 1449 годзе зноў атрымаў кардынальскі тытул ад папы рымскага Мікалая V за сваю адданасьць. Кардынал ахвотна ўсталёўваў кантакты з навукоўцамі і літаратарамі, сярод якіх былі, напрыклад, Ян Лянгінус і Енэа Сыльвіё Пікаляміні, з апошнім Алясьніцкі рэгулярна перапісваўся.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 5 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1389 годзе
Катэгорыя:Кардыналы
Катэгорыя:Біскупы кракаўскія
Катэгорыя:Польскія рэлігійныя дзеячы
Катэгорыя:Польскія палітыкі
Катэгорыя:Польскія дыпляматы
Катэгорыя:Удзельнікі Грунвальдзкай бітвы
Катэгорыя:Памерлі 1 красавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1455 годзе
Катэгорыя:Пахаваныя ў Вавэльскай катэдры
Ahmed má hlad

**Ahmed má hlad** — чэскі панк-фольк гурт.

## Творчасьць
Музыка *Ahmed má hlad* напоўненая этнічным духам. Славянскія народныя песьні (украінскія, беларускія, расейскія, сэрбскія, харвацкія, польскія, македонскія) былі перапрацаваныя і ўзятыя за аснову тэкстаў песень. Музычная аранжыроўка надае ахмедаўскім кампазыцыям рокавы і нават панкавы характар.

## Склад
* Лаўра Копецка (*Laura Kopecká*) — сьпеў
* Андрэй Новік (*Andrej Novik*) — сьпеў
* Міхал Гроза (*Michal Hroza*) — саксафон, клярнэт
* Мікулаш Кроўпа (*Mikuláš Kroupa*) — клярнэт
* Штэпан Чэрнавушак (*Štěpán Černoušek*) — бас-гітара
* Ян Жэмліцка (*Jan Žemlicka*) — электрагітара
* Даніел Гуле (*Daniel Hůle*) — акардэон
* Філіп Грубы (*Filip Hrubý*) — бубны

## Дыскаграфія
* *[[Salám a Lajka]]* (*Салямі і лайка*, 2002)
* *[[Magadan]]* (*Магадан*, 2004)

## Глядзіце таксама
* Divokej Bill

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Пра ''Ahmed má hlad'' на сайце FESTIVAL STEJNEJCH KSICHTŮ

Катэгорыя:Чэскія музычныя гурты
Рага мэшап

**Раґа мэшап**, **Новы раґа-джангл**, **Джанґлізм** (па-ангельску: *Ragga Mashup*, *Nu Ragga-Jungle*, *Junglizm*) — напрамак электроннае музыкі, спараджэньне мэшапу. Ён узьнік як рэакцыя на просты па будове раґастэп; прадусары паспрабавалі ўзнавіць гучаньне раґа-джанґлу, характэрнае для 1993—1996 гадоў, атрымаўшы ў выніку новы жанр музыкі.

## Гучаньне
### Мэлёдыя
Мэлёдыямі ў рага-мэшапе зьяўляюцца ці тое старыя песьні дансголу й раґамафіну, ці толькі іх струмантавыя часткі, ці нават пляменныя афрыканскія сьпевы. Галоўным крытэрам ёсьць тое, каб у ёй абавязкова прысутнічалі элемэнты музыкі карыбскага басэйну альбо карэннае афрыканскае музыкі.

### Рытмы
Намагаючыся дадаць рытмам разнастайнасьці, прадусары пачалі ствараць рытмы, што могуць ня мець паўтораў на працягу ўсяе тэмы. Рытмы ўяўляюць сабой хаатычную нарэзку амэнаў (хуткасьць — 180—190 грукаў за хвіліну), разбаўленую эфэктам брэйккору multi retrig, што закранае й басовыя бубны, а рабочыя бубны часам ператвараюцца зь яго дапамогай у шумавы фон. Рытм можа перабівацца й замяняцца на некаторы час на больш ціхія funky drummer сэмплы.

## Тыповыя тэмы
* *45 Thieves — Day-0*
* *Anti-Man — Rude Walking*
* *Murderbot — Fi You*
* *Jacky Murda — Ganja Fi Legal*

## Прадусары
* 16armedjack
* 45 Thieves
* Anti-Man
* Debaser
* Jacky Murda
* Murderbot

## Выдавецтвы
* Conquest Records
* JungleExpeditions

## Вонкавыя спасылкі
* Junglex.ca — дэмы плытак у стылі раґа-мэшап

Катэгорыя:Музычныя жанры
1415

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* Ян Длугаш, польскі гісторык і дыплямат

## Сьмерці
* 6 ліпеня — Ян Гус, чэскі рэлігійны дзеяч
1414

## Падзеі
* Пачаўся Канстанцкі сабор

## Нараджэньні
* 21 чэрвеня — Сыкст IV, папа рымскі

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі
Пауль фон Русдорф

**Паўль фон Русдорф** () — 29-ы вялікі магістар Тэўтонскага ордэну, кіраваў Ордэнам паміж 1422 і 1440.

Пауль фон Русдорф
Жыгімонт Люксэмбурскі

**Жыгімо́нт Люксэмбу́рскі** (14 альбо 15 лютага 1368 — 9 сьнежня 1437) — імпэратар Сьвятой Рымскай імпэрыі (1410—1437), апошні прадстаўнік дынастыі Люксэмбургаў. Склікальнік Канстанцкага сабору, лічыцца віноўнікам сьмерці Яна Гуса. Жыгімонт быў сынам імпэратара Карла IV.

## Імя

Жыгімонт — літоўская (беларуская) форма старажытнага пашыранага германскага (гоцкага) імя Sigimunt, якое трапіла ў хрысьціянскі іменаслоў. Славянская і германская формы гэтага імя атаясамліваліся з даўніх часоў, пра што сьведчыць, сярод іншага, напісаньне імя Жыгімонта Люксэмбурскага ў выкананым на загад караля і вялікага князя Казімера Ягайлавіча кірылічным надпісе ў Сьвятакрыскай капліцы Кракаўскага каралеўскага замка:

## Канстанцкі сабор
У 1412—1423 гадох Жыгімонт праводзіў кампанію ў Італіі супраць Вэнэцыі. Кароль скарыстаўся перавагай цяжкасьцяў Антырымскага папы Яна XXIII, каб атрымаць абяцаньне, што сабор павінен прайсьці ў Канстанцы ў 1414 годзе, з мэтай пакласьці канец расколу царквы. Ён узяў вядучую ролю ў абмеркаваньні гэтага збору, і на працягу паседжэньняў зрабіў паездку ў Францыю, Ангельшчыну й Бургундыю, у дарэмнай спробе дамагаючыся складаньня паўнамоцтваў з трох канкуруючых рымскіх папаў. Сабор скончыўся ў 1418 годзе, падпісаньнем Вялікага раскола, таксама на саборы было вынесена рашэньне па сьмерці чэскага рэлігійнага рэфарматара, Яна Гуса, спаленага за ерась у ліпені 1415 году. Удзел Жыгімонта ў сьмерці Гуса — пытаньне супярэчнае. Жыгімонт падаў Яну Гусу ахоўнае сьведчаньне й запярэчыў супраць ягонага зьняволеньня, але рэфарматар быў спалены падчас адсутнасьці Жыгімонта.

## Гусіцкія войны
У 1419 годзе сьмерць Вацлава IV Люксэмбурга зрабіла Жыгімонта каралём Багеміі, але прайшло яшчэ сямнаццаць гадоў, перш чым чэхі прызналі яго каралём. Пасьлядоўнікі Яна Гуса, абураныя ягонай сьмерцю, хутка паўсталі, калі Жыгімонт аб’явіў намер перасьледу прыхільнікаў ідэй Гуса. Тры кампаніі супраць гусітаў скончыліся бедзтвам. Туркі зноў напалі на Вугоршчыну. Жыгімонт ня змог атрымаць падтрымку ад нямецкіх прынцаў, таму быў нямоглы ў Багеміі. Ягоным спробам наняць войска перашкодзіў супраціў гарадоў. У 1424 годзе выбарнікі, сярод якіх быў ранейшы саюзьнік Жыгімонта, Фрэдэрык Гогенцалерн, імкнуліся ўзмацніць уласную ўладу. Нягледзячы на иое, што схема патрывала няўдачу, небясьпека для Нямеччыны ад гусітаў прывяла да Бінгенскай дамовы, якая фактычна пазбавіла Жыгімонта кіраўніцтва ў Нямеччыне. У 1428 годзе ён распачаў кампанію супраць туркаў, але зноўку без асаблівых посьпехаў. У 1431 годзе Жыгімонт паехаў у Мілан, дзе 25 лістапада ён атрымаў Жалезную Карону. Пасьля заставаўся на працягу некаторага часу ў Сіене, дзе быў каранаваны імпэратарам у Рыме 31 траўня 1433 году, пасьля атрыманьня патрабаваньняў ад рымскага папы, яму была вернута Багемія, дзе ён быў прызнаны як кароль у 1436, аднак ягоная ўлада была там толькі намінальнай.

## Крыніцы

Катэгорыя:Каралі Вугоршчыны
Катэгорыя:Каралі Чэхіі
Катэгорыя:Каралі Нямеччыны
Ліга народаў

**Ліга народаў**, таксама **Ліга нацыяў** (ЛН, ) — міжнародная арганізацыя, якая мела мэтай разьвіцьцё супрацоўніцтва паміж народамі і гарантыю міру і бясьпекі. Асноўныя органы Лігі Нацыяў знаходзіліся ў Жэнэве.

Дзейнічала ў 1919—1939 гадах. Статут Лігі Нацыяў, выпрацаваны адмысловай камісіяй, створанай на Парыскай мірнай канфэрэнцыі (1919—1920), і ўключаны ў Вэрсальскую мірную дамову (1919) і іншыя мірныя дамовы, якія завяршылі Першую сусьветную вайну (1914—1918), быў першапачаткова падпісаны 44 дзяржавамі, у тым ліку 31 дзяржавай, што прымалі ўдзел у вайне на баку Антанты або якія далучыліся да яе (Вялікабрытаніяй, Францыяй, ЗША, Італіяй, Японіяй, Канадай, Аўстраліяй, Паўднёва-Афрыканскім Саюзам, Новай Зэляндыяй, Індыяй, Кітаем, Бэльгіяй, Балівіяй, Бразыліяй, Кубай, Эквадорам, Грэцыяй, Гаіці, Хіджазам, Гандурасам, Лібэрыяй, Нікарагуа, Панамай, Пэру, Польшчай, Партугаліяй, Румыніяй, Югаславіяй, Сыямам, Чэхаславакіяй, Уругваем), і 13 дзяржавамі, што прытрымваліся нэўтралітэту падчас вайны (Аргентынай, Чылі, Калюмбіяй, Даніяй, Нарвэгіяй, Гішпаніяй, Парагваем, Нідэрляндамі, Іранам, Сальвадорам, Швэцыяй, Швайцарыяй, Вэнэсуэлай). ЗША не ратыфікавалі статут Лігі Нацыяў і не ўвайшлі ў лік яе чальцоў, хоць ініцыятарам яе стварэньня выступіў прэзыдэнт ЗША Вудра Вільсан.

У 1934 годзе СССР прыняў прапанову 30 дзяржаваў — чальцоў Лігі народаў аб уступе ў гэтую арганізацыю. У сьнежні 1939 году, пасьля пачатку савецка-фінскай вайны (1939—1940), Рада Лігі выключыла зь Лігі народаў СССР. Таксама выйшлі зь Лігі народаў Бразылія (1928), Японія, Нямеччына, Парагвай (1935), Чылі (1938) і іншыя; у 1937 выключаная Італія.

Фармальна распушчаная ў 1946 годзе, перадаўшы свае паўнамоцтвы ААН.

## Установы
* **Сход**. Складаўся з прадстаўнікоў усіх чальцоў Лігі. Пасяджэньні праходзілі штогод у верасьні.
* **Рада**. Першапачаткова складалася з 4 сталых чальцоў-прадстаўнікоў Вялікабрытаніі, Францыі, Італіі і Японіі і 4 нясталых чальцоў. Пасьля склад і лік чальцоў Рады мяняліся.
* **Сакратарыят** на чале з генэральным сакратаром.

Усё рашэньні Сходу і Рады, за выключэньнем рашэньняў па працэдурных пытаньнях, павінны былі прымацца аднагалосна. Пры Лізе народаў на правах аўтаномных арганізацыяў былі створаныя Сталая палата міжнароднага правасудзьдзя, Міжнародная арганізацыя працы і іншыя арганізацыі.

## Глядзіце таксама
* Жазэф Люі Ан Авэноль — другі Генэральны сакратар Лігі народаў

## Вонкавыя спасылкі


Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1920 годзе
Катэгорыя:10 студзеня 1920 году
Катэгорыя:Зьніклі ў 1946 годзе
Катэгорыя:1920 год у Швайцарыі
Кароль рымлянаў

**Кароль рымлянаў** () — тытул, які насіў кіраўнік Сьвятой Рымскай імпэрыі да каранацыі яго Папам. Замест гэтага тытулу маглі ўжывацца раўназначныя яму *Rex Francorum* (кароль франкаў), *Rex Teutonicorum* (кароль немцаў), альбо проста *Rex* (кароль). Пазьней тытул караля рымлянаў насіў таксама і вызначаны спадчыньнік імпэратарскага пасаду.

Катэгорыя:Сьвятая Рымская імпэрыя
Уласныя лікі, вэктары і прасторы

У матэматыцы **ўласным [[вэктар|вэктарам]]** пераўтварэньня ёсьць ненулявы вэктар, напрамак якога не зьмяняецца паводле пераўтварэньня. Каэфіцыент расьцягненьня вэктару ёсьць яго **ўласным лікам** (гл. прыклад на малюнку 1). Вельмі часта пераўтварэньне цалкам апісваецца яго ўласнымі лікамі й вэктарамі. **Уласная простора** ёсьць мноствам уласных вэктараў з аднолькавымі ўласнымі лікамі.

Упершыню ў гэтым сэнсе слова *ўласны* было выкарыстана нямецкім матэматыкам Гільбэртам у 1904 годзе. Нямецкае слова «eigen» можна перакласьці як «уласны», «індывідуальны».

## Азначэньні
Пераўтварэньні прасторы (накшталт зруху, павароту, адлюстраваньня, расьцягненьня, сьцісканьня і іншых) могуць быць апісаныя тым, як яны ўзьдзейнічаюць на вэктары.

* **Уласныя вэктары** пераўтварэньняў ёсьць вэктарамі, якія пасьля пераўтварэньня не зьмяніліся ці модуль якіх памножыўся на каэфіцыент расьцягненьня.
* **Уласны лік** уласнага вэктару ёсьць яго каэфіцыентам расьцягненьня.
* **Уласная прастора** ёсьць прастора, якая складаецца з усіх уласных вэктараў з аднолькавымі ўласнымі лікамі разам з нуль-вэктарам, які сам ня ёсьць уласным вэктарам.

## Раўнаньне ўласнага ліку
Ненулявы вэктар \vec {v_\lambda} ёсьць уласным вэктарам, а \lambda — уласным лікам пераўтварэньня *T*, калі праўдзівае раўнаньне:
: T(\vec {v_\lambda})=\lambda\, \vec {v_\lambda},
дзе T(\vec {v_\lambda}) — вэктар, які ёсьць рэзультатам пераўтварэньня *T* над вэктарам \vec {v_\lambda}.

Няхай T ёсьць лінейным пераўтварэньнем (а, значыць, раўнаньне T(a{\vec v}+b{\vec w})=aT({\vec v})+bT({\vec w}) праўдзівае для любых скаляраў a, b ды вэктараў \vec v і \vec w). Вылучым базіс у гэтай вэктарнай прасторы. Тады T і \vec {v_\lambda} могуць быць запісаныя адносна базіса ў выглядзе матрыцы A_T і вэртыкальнага вэктара \vec {v_\lambda}. Раўнаньне ўласнага ліку можа быць запісаным наступным чынам:
: A_T\, \vec {v_\lambda}=\lambda\, \vec {v_\lambda}

## Заўвагі

Катэгорыя:Лінейная альгебра
Катэгорыя:Матэматыка
1437

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 9 сьнежня — Жыгімонт Люксэмбурскі, імпэратар Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі

## Вонкавыя спасылкі
Электронны гардкор

**Электронны гардкор** — збор музычных напрамкаў элeктроннае музыкі, што уключае ў сябе найцяжэйшыя разнавіды розных напрамкаў музыкі, а таксама самастойны напрамак габа й усе ягоныя разнавіды.

## Крытэры й іхнія ўзроўні для гардкору
Калі напрамак падпадае пад вызначаныя узроўні некаторых крытэраў, то яго залічваюць у гардкорныя. Гэтыя крытэры:

## Разнавіды

### [[Тэхна]]
* Швэхна
* Шранц

### [[Ґаба]] й ягоныя разнавіды
Ґаба выйшаў з напрамку Рэйў у пачатку 1990-ых гадоў.

### Брытанскі гардкор
Рэйў выйшаў з напрамку Тэхна, New beat напрыканцы 1980-ых гадоў дзякуючы атанальным, «панкавым» мэлёдыям. Зараз атанальныя мэлёдыі можна пачуць у сучасных напрамках электроннае музыкі (прыклад: *Infected Mushroom — Cities Of The Future* — псыхадэлічны транс), але яны ўжо не робяць гэтыя напрамкі гардкорнымі, бо за 10 год слухач ўжо прызвычаіўся да іх.
* Гардкорны брэйкбіт / Рэйў
* Цёмны гардкорны брэйкбіт
* Гэпікор

### [[Транс]]
* Транскор
* Вольны гардкор

### [[Разумная танцавальная музыка]]
* Брэйккор
* Глітч

### [[Індастрыэл]]
* Драм-н-нойз
* Гардкорнае электра / гардкорнае тэхна
* Тэхнойд
* Гарш-нойз
* Ультранойз
* Япанойз

Катэгорыя:Музычныя жанры
1416

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* Козіма Мэдычы, фактычны ўладар Флярэнцыі

## Сьмерці
* 30 траўня — Гэранім Праскі, чэскі рэлігійны дзеяч, паплечнік Яна Гуса
Стрынатка-чаротаўка

**Стрынатка-чаротаўка** () — птушка зь сямейства стрынаткавых (*Emberizidae*) атраду вераб’інападобных (*Passeriformes*).

## Адметныя рысы
## Жыцьцёвы арэал

## Вонкавыя спасылкі
* Сьпеў стрынаткі-чаротаўкі (аудыёфайл)

Катэгорыя:Стрынаткавыя
Маштабны каэфіцыент

**Машта́бны каэфіцые́нт** — лік, які паказвае, у колькі разоў адна велічыня большая за іншую. У раўнаньні y=Cx канстанта C ёсьць маштабным каэфіцыентам для x. C таксама ёсьць канстантаю прапарцыйнасьці y да x.

З пункту погляду геамэтрыі маштабны каэфіцыент роўны тангенсу кута нахілу прамой y(x) на графіку.
Шырокае прымяненьне маштабны каэфіцыент атрымаў у розных галінах навукі: біялёгіі, фізыцы, касмалёгіі і г. д. У прыватнасьці, ён паказвае, наколькі адрозьніваюцца адлегласьці паміж астранамічнымі аб’ектамі ў пэўны момант часу.

Катэгорыя:Пераўтварэньне (матэматыка)
Нулявы вэктар

У лінейнай альгебры й звязаных частках матэматыкі **нулявы́ вэ́ктар** (ці **нуль-вэктар**) ёсьць вэктарам (0, 0, …, 0) у Эўклідавай прасторы, усе элемэнты якога ёсьць 0. Звычайна запісваецца як \vec 0, **0**, альбо 0.

Існуе толькі адзін нуль-вэктар; калі \vec a і \vec b — нуль-вэктары, тады \vec a=\vec a+\vec b=\vec b.

Здабытак скалярнага множаньня на нуль ёсьць нуль-вэктарам.

Катэгорыя:Вэктары
Вэктар
Наша доля

**Наша доля** — беларуская штотыднёвая легальная газэта рэвалюцыйна-дэмакратычнага кірунку, першая легальная газэта на беларускай мове. Выдавалася ў Вільні ў пэрыяд 1(14).9.1906 — 1(14).12.1906. Разам выйшла 6 нумароў, зь іх 4 былі канфіскаваны, 7-ы быў зьнішчаны яшчэ ў наборы. Палова тыражу друкавалася кірыліцай, палова — лацінкай. Разавы тыраж 1-га нумару склаў **10 тыс.** асобнікаў.

Афіцыйны рэдактар-выдавец — віленскі мяшчанін Іван Тукеркес, з 18 лістапада 1906 за рэдактара быў А. Гедвіла. Сапраўдныя заснавальнікі — частка кіраўніцтва Беларускай сацыялістычнай грамады, а менавіта, браты І. і А. Луцкевічы, А. Пашкевіч (Цётка), Францішак Умястоўскі.

За зьмест 1-га, 3-га, 4-га нумароў пастановаю Віленскай судовай палаты (11 студзеня 1907) выданьне было забаронена «назаўсёды», афіцыйны рэдактар-выдавец Тукеркес быў засуджаны на 1 год крэпасьці.

## Бібліятэкі
*  *[[Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх]]* ().

## Літаратура
* 
* Гісторыя Беларусі: У 6 т. Т. 4. Беларусь у складзе Расійскай імперыі (канец XVIII — пачатак XX ст.) / М. Біч, В Яноўская, С.Рудовіч і інш. ; М. Касцюк (гал. рэд.) і інш. — Мн. : Экаперспектыва, 2005. ISBN 985-469-104-7
* Біч М. В. «Наша доля» // 
* Уладзімер Конан. «Наша доля» // 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1906 годзе
Раманізацыя беларускай мовы

**Раманіза́цыя** альбо **запіс лацінскім пісьмом беларускага тэксту** — сыстэма пісьма, прызначаная для трансьлітарацыі беларускай мовы з кірылічнага альфабэту ў лацінскі альфабэт.

Паводле сусьветнай практыкі, пры наяўнасьці ў пэўнай мове традыцыйнага лацінскага альфабэту ўсе ўласныя назвы (ня толькі геаграфічныя), якія належаць гэтай мове, мусяць нязьменна перадавацца ў лацінапісьмовай прасторы іншых моваў. Асобныя сыстэмы трансьлітарацыі (раманізацыі) ствараюцца толькі для тых моваў, якія гістарычна ня маюць лацінскага альфабэту.

Праз шматгадовую расейскую акупацыю Беларусі ў рэчышчы палітыкі русіфікацыі (этнацыду) беларусаў замест традыцыйнай гістарычнай лацінкі зьявілася некалькі мэтадаў раманізацыі беларускай мовы, якія розьняцца між сабою ўжываным зборам літараў і знакаў лацінскага пісьма, дадатковымі правіламі, сфэрамі выкарыстаньня, адназначнасьцю ператварэньня і іншымі фактарамі.

## Асноўныя мэтады і стандарты
* Сыстэма BGN/PCGN — распрацаваная ў 1979 годзе, выкарыстоўваецца пераважна ў ЗША і Вялікабрытаніі для раманізацыі геаграфічных зьвестак
* «Міжнародная навуковая сыстэма», выкарыстоўваецца ў мовазнаўстве
* Сыстэма ALA-LC, распрацаваная ў 1997 годзе — выкарыстоўваецца Амэрыканскай асацыяцый бібліятэк і Бібліятэкай Кангрэсу ЗША
* Сыстэма ISO 9:1995, таксама ёсьць стандартам ГОСТ 7.79-2000 рэжыму Лукашэнкі для негеаграфічнай інфармацыі
* «Інструкцыя па трансьлітарацыі геаграфічных назваў Рэспублікі Беларусь літарамі лацінскага алфавіту» — стандарт трансьлітарацыі геаграфічных назваў, зацьверджаны Дзяржаўным камітэтам зямельных рэсурсаў, геадэзіі і картаграфіі ў 2000 годзе і рэкамэндаваны да ўжытку працоўнай групай у сфэры сыстэмаў раманізацыі Групы экспэртаў ААН па геаграфічных назвах (UNGEGN). Была значна перагледжаная ў 2007 годзе і 2023 годзе (у бок набліжэньня да расейскага трансьліту).

## Прыклады выкарыстаньня

## Глядзіце таксама

* Лацінка
* Трансьлітарацыя
* Спрошчаная сыстэма раманізацыі баўгарскай мовы

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Аддзел ААН па статыстыцы і геаграфічных назвах United Nations Statistics Division, Geographical Names
* L.L. Ivanov. Romanization of Belarusian: The 2010 Streamlined System. 

Катэгорыя:Беларуская мова
Беларуская мова
Трыццацігадовая вайна

**Трыццацігадо́вая вайна́** (1618—1648) — адзін зь першых агульнаэўрапейскіх канфліктаў, які ў большай ці меншай ступені закрануў практычна ўсе эўрапейскія краіны за выключэньнем Швайцарыі і Турэччыны. Вайна пачалася як сутыкненьне на рэлігійнай глебе паміж пратэстантамі і каталікамі Нямеччыны, але затым перарасла ў барацьбу супраць гегемоніі Габсбургаў у Эўропе.

## Расклад сіл у Эўропе
З часоў Карла V вядучая роля ў Эўропе належала Аўстрыйскаму дому — дынастыі Габсбургаў.

## Бітвы Трыццацігадовай вайны
* *Чэскі пэрыяд*
** Бітва пры Пльзэне (1618)
** Бітва пры Саблатэ (1619)
** Бітва пры Вэстэрніцы (1619)
** Бітва на Белай Гары (1620)
** Бітва пры Вісласе (1622)
** Бітва пры Вімпфене (1622)
** Бітва пры Хэхстэ (1622)
** Бітва пры Флерусе (1622)
** Бітва пры Штатлёне (1623)
* *Дацкі пэрыяд*
** Бітва пры Дэсаў (1626)
** Бітва пры Лутэры-на-Барэнбэрзе (1626)
** Аблога Штральзунда (1628)
** Бітва пры Волгасьце (1628)
* *Швэдзкі пэрыяд*
** Бітва пры Франкфурце-на-Одэры (1631)
** Аблога Магдэбурга (1631)
** Бітва пры Вербене (1631)
** Бітва пры Брайтэнфэльдзе (1631)
** Бітва на Рэйне (1632)
** Бітва пры Лютцэне (1632)
** Бітва пры Ольдэндорфе (1633)
** Бітва пры Нердлінгене (1634)
* *Франка-швэдзкі пэрыяд*
** Бітва пры Вітштоку (1636)
** Бітва пры Райнфельдзене (1638)
** Бітва пры Брайзахе (1638)
** Бітва пры Чэмніцэ (1639)
** Бітва пры Брайтэнфельдзе (1642)
** Бітва пры Ракруа (1643)
** Бітва пры Тойтлінгене (1643)
** Бітва пры Фрайбурзе (1644)
** Бітва пры Янкаве (1645)
** Бітва пры Нердлінгене (1645)
** Бітва пры Цусмархаузэне (1648)
** Бітва пад Прагай (1648)
** Бітва пад Лансам (1648)
* *Пасьляваенны пэрыяд*
** Бітва пад Арасам (1654)
** Бітва пад Валансьенам (1656) 
** Бітва пры Дзюнах (1658)

## Глядзіце таксама
* Бялошавічы
Алесь Камоцкі

**Але́сь Камо́цкі ** ( 9 чэрвеня 1958, Барысаў) — беларускі паэт, выканаўца ўласных песень.

## Біяграфія
У 1975—1976 гадах навучаўся ў музычнай вучэльні па клясе кларнэта (Маладэчна). У 1977—1979 гадох служыў у войску. У 1980-х саксафаніст гуртоў «Близнецы», «». У 1986 годзе скончыў філязофскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Жыве ў Менску. У 1982—1991 гадах — муж беларускай паэтэсы і сьпявачкі Касі Камоцкай, у 1986 годзе ў іх нарадзілася дачка Кася.

## Бібліяграфія
*  
* 
* 
* 
* 
* 48, фота Вадзіма Грудзько
* 
* 
* 
* 

## Дыскаграфія
### Альбомы
* Першы сшытак (1986)
* Зорка спагады (1999), на вершы Рыгора Барадуліна
* Псалмы (2000), на вершы Рыгора Барадуліна
* Асяніна (2001), на філязофскія вершы Ганада Чарказяна ў перакладзе з курдзкае Рыгора Барадуліна
* Дым (2002)
* Дом (2003)
* Дах (2006)
* З бацькоўскай кружэлкі (2008), пераклады папулярных песень савецкіх часоў на беларускую мову
* 9 (2009), альбом у стылі боса-нова

### Супольныя праекты
* Як усё ў жыцьці (1998), на творы Ўладзімера Жылкі
* Віно дажджоў (2002), на творы Ўладзімера Караткевіча
* Паравіны году (2003), песьні ў выкананьні Зьмітра Вайцюшкевіча
* Бывайце здаровы! Bella Ciao (2004), італьянскія песьні па-беларуску, беларускія — па-італьянску
* Тузін. Перазагрузка (2009), пераклад лірыкі.
* Будзьма! Тузін. Перазагрузка-2 (2011), пераклад лірыкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Алесь Камоцкі — Камунікат
*  

Катэгорыя:Нарадзіліся 9 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1958 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаве
Катэгорыя:Беларускія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Беларускія барды
Алаг

**Алаг** ( &nbsp;) — арабскае слова, якое азначае Бога. У ісламе слова Алаг традыцыйна выкарыстоўваецца ў любой мове, што азначае як уласна Бога, так і адно зь яго імёнаў.

Паводле веры мусульманаў, Алаг — стваральнік і кіраўнік усяго існага. Акрамя яго ніхто не валодае гэтымі якасьцямі. Існаваньне Алага зьяўляецца неабходным для сусьвету, а яго адсутнасьць немагчымая. У Алага няма роўных, і ў гэтым выяўляецца Яго абсалютнае адзінства.

Алаг — імя ўласнае, яно адпавядае сапраўднаму Богу, Творцу й Госпаду ўсяго існага, ўладальніку ўсіх выдатных імёнаў і якасьцяў, Цэламу, Адзінаму. Алаг вечны й ня мае пачатку й канца. Спасьціжэньне Яго чалавечым розумам немагчымае. Аднак некаторыя Яго атрыбутыўныя якасьці паддаюцца прыблізнаму апісаньню катэгорыямі чалавечага паняцьцевага апарата, г.зн., напрыклад, магчыма казаць пра Яго існаваньне або дасканаласьць.

Алаг зьяўляецца асновай мусульманскай веры. У сьвятой кнізе ісламу Каране паўсюль сьцьвярджаецца рэальнасьць Алага, ягоныя шматлікія імёны і дзеяньні праз ягоных стварэньні.

## Крыніцы

Катэгорыя:Іслам
Бітва пры Пльзэне

**Бітва пры Пльзене** — аблога Пльзеня, праведзеная чэскімі пратэстантамі пад кіраўніцтвам графа Мансфэльда. Гэта было першае значнае баявое сутыкненьне Трыццацігадовай вайны.

## Перадгісторыя
23 траўня 1618 году, пратэстанцкае дваранства Прагі захапіла ўладу і выкінула каталіцкіх прадстаўнікоў у акно праскай гарадзкой залы. Новы ўрад, створаны пратэстанцкай верхавінай запрасіла графа Мансфэльда кіраваць усімі вайсковымі сіламі. Каталікі сталі пакідаць Прагу. Шматлікія зь іх эвакуіраваліся ў Пльзень, разьлічваючы на тое, што гарадзкія ўмацаваньні дазволяць ім вытрымаць досыць доўгае вайсковае супрацьстаяньне. Горад быў добра падрыхтаваны да доўгай аблогі, аднак умацаваньні мелі невялікі гарнізон, а для артылерыі бракавала пораху. Мансфэльд вырашыў захапіць горад да таго, як горад атрымае падтрымку звонку.

## Аблога
19 верасьня 1618 году армія Мансфэльда дасягнула ўскраін гораду. Абаронцы заблякавалі дзьве з гарадзкіх брамаў, а на трэцяй вылучылі дадатковую ахову. Пратэстанцкая армія была занадта слабая, каб узяць замак штурмам, таму Мансфэльд вырашыў узяць аблогай. 2 кастрычніка прыбыла пратэстанцкая артылерыя, але з-за малога калібру і невялікай колькасьці, бамбардзіроўка мела невялікі эфэкт. Аблога працягнулася, пратэстанты штодня атрымлівалі падмацаваньні, у той час як абложаныя адчувалі нястачу ў харчаваньні і амуніцыі. Таксама, галоўны гарадзкі калодзеж быў разбураны, а запасы вады хутка скончыліся.

Нарэшце 21 лістапада ў сьцяне быў прабіты пралом, і пратэстанты ўвайшлі ў горад. Пасьля некалькіх гадзін рукапашнай сутычкі горад быў у руках Мансфэльда.

## Наступствы
Пасьля захопу гораду Мансфэльд запатрабаваў 120 000 залатых гульдэнаў у якасьці кантрыбуцыі і дадаткова 47 000 флорынаў за абяцаньне не рабаваць і ня спальваць горад. Аднак, хутка Сьвяшчэнная Рымская імпэрыя і Баварыя сабралі значныя сілы і накіравалі да Пльзені і Прагі. Ізноў вылучаны чэскі кароль Фрыдрых V хваляваўся перавагай суперніка і загадаў арміі перагрупавацца і нападаць на варожыя арміі па асобку. У наступстве Фрыдрых V быў пакінуць усімі саюзьнікамі і патрываў паразу ў бітве на Белай Гары.

Пльзэн
Катэгорыя:Падзеі 1618 году
Бітва пры Саблатэ

**Бітва пры Саблатэ** (, ) адбылася 10 чэрвеня 1619 году падчас чэскага пэрыяду Трыццацігадовай вайны. Бітва адбылася паміж імпэрскай арміяй графа Бюкуа і пратэстанцкай арміяй графа Мансфэльда.

Калі граф Мансфэльд ішоў на падтрымку генэрала Гогенлёэ, які абложваў Чэске Будзеёвіцэ, генэрал Бюкуа перахапіў яго побач з маленькай вёскай Саблат і навязаў бітву. Мансфэльд атрымаў паразу, страціўшы як мінімум 1500 жаўнераў і абоз.

У выніку пратэстанты былі вымушаны зьняць аблогу з Чэскіх Будзеёвіцаў.

Саблатэ
Катэгорыя:Падзеі 1619 году
Бітва пры Вэстэрніцы

**Бі́тва пры Вэ́стэрніцы** (, ) адбылася 5 жніўня 1619 году паміж багемскімі пратэстантамі і імпэрскімі сіламі пад камандаваньнем Дамп’ера. Бітва скончылася перамогай чэхаў. Бітва зьяўляецца адной з падзеяў Трыццацігадовай вайны.

Горад Чэске-Будзеёвіцы быў адным з трох гарадоў, якія заставаліся адданымі Імпэратару пасьля праскіх падзеяў. Пасьля паразы пры Саблатэ чэхі былі вымушаныя зьняць аблогу гэтага гораду. 15 чэрвеня 1619 году Гогенлое адступіў у Сабеслаў, дзе чакаў падмацаваньні ад графа Турна.

Пасьля ўсталяваньня кантролю над моцнымі пунктамі паўднёвай Багеміі Бюкуа паслаў атрад Дамп’ера ў Маравію, якая прыняла бок мяцежнікаў. Аднак Дамп’ер атрымаў паразу пры Вэстэрніцы, якая пакінула Маравію ў лягеры мяцежнікаў.

Вэстэрніца
Катэгорыя:Падзеі 1619 году
1413

## Падзеі
* Падпісаная Гарадзельская унія

## Нараджэньні

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі
XIV стагодзьдзе

**14 стаго́дзьдзе** (**XIV стаго́дзьдзе**) доўжылася з 1301 па 1400 год па Грыгарыянскім календары.

## [[Археалёгія Беларусі|Археалягічныя]] артэфакты ў Беларусі
* Пячатка з раскопак у Лаўрышаве (XIII—XIV ст.)
1404

## Падзеі

## Нараджэньні
* 9 лютага — Канстантын XI, бізантыйскі імпэратар

## Сьмерці
* 1 кастрычніка — Баніфацы IX, папа рымскі

## Вонкавыя спасылкі
XIII стагодзьдзе

**13 стаго́дзьдзе** (**XIII стаго́дзьдзе**) доўжылася з 1201 па 1300 год па Грыгарыянскім календары.
Бітва на Белай Гары

**Бі́тва на Бе́лай гары́** () адбылася 8 лістапада 1620 году паміж 20 000 багемцаў і наймітаў пад кіраўніцтвам прынца Крысьціяна Ангальцкага, якія былі разгромленыя 25-тысячнай аб’яднанай арміяй Фэрдынанда II, імпэратара Сьвятой Рымскай імпэрыі пад кіраўніцтвам Карэла Бонавэнтуры Буквоі і каталіцкай лігі пад кіраўніцтвам Яна Тэрцы фон Цільлі каля чэскай *Белай Гары* пад Прагай (цяпер яе частка). Бітва адзначыла сканчэньне чэскага пэрыяду Трыццацігадовай вайны.

Белая Гара
Катэгорыя:Падзеі 1620 году
1435

## Падзеі
* Заснаваны каталіцкі манаскі Ордэн мінімаў

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
1436

## Падзеі
* Скончыліся Гусіцкія войны. Жыгімонт Люксэмбурскі прызнаны багемскім каралём

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1420

## Падзеі
* Гусіцкія войны — бітва пры Вышаградзе

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1409

## Падзеі
* Пачалася Вялікая вайна 1409-1411 гадоў зь нямецкімі рыцарамі

## Нараджэньні

## Сьмерці
*
Конрад фон Юнгінген

**Ко́нрад фон Ю́нгінген** (; 1355 — 30 сакавіка 1407) — 25-ы вялікі магістар Тэўтонскага ордэна (1393—1407).

Старэйшы брат Ульрыха фон Юнгінгена. Падпісаў Салінскі дагавор з ВКЛ, пазьней Рацёнскі дагавор 1404 году з ВКЛ і Польшчай.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1355 годзе
Катэгорыя:Вялікія магістры Тэўтонскага Ордэну
Катэгорыя:Памерлі 30 сакавіка
Катэгорыя:Памерлі ў 1407 годзе
Ульрых фон Юнгінген

**Ульрых фон Юнгінген** () (1360 – 15 ліпеня 1410) — 26-ы вялікі магістар Тэўтонскага ордэна (1407 – 1410). 

Малодшы брат Конрада фон Юнгінгена. Загінуў у Грунвальдзкай бітве. У левае частцы знакамітае карціны Яна Матэйкі «Грунвальдзкая бітва» выяўлены, як лічыцца, момант гібелі Ульрыха фон Юнгінгена.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1360 годзе
Катэгорыя:Вялікія магістры Тэўтонскага Ордэну
Катэгорыя:Удзельнікі Грунвальдзкай бітвы
Катэгорыя:Памерлі 15 ліпеня
Катэгорыя:Памерлі ў 1410 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Вармінска-Мазурскім ваяводзтве
Катэгорыя:Загінулі ў баі
444

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 27 чэрвеня — Кірыл Александрыйскі, хрысьціянскі сьвяты, александрыйскі патрыярх, доктар Касцёла
Сьцяг Японіі

**Нацыянальны сьцяг [[Японія|Японіі]]** (па-японску: *Nisshōki* (日章旗) ці *Hinomaru* (日の丸) — «сонечнае кола») ўяўляе сабою белае палотнішча з вялізным чырвоным колам у сярэдзіне, што ўвасабляе ўзыходзячае сонца. 

## Гісторыя
Згодна легендзе, у 13 стагодзьдзі будысцкі манах Ніхірэн прапанаваў сьцяг з чырвоным сонцам імпэратару, што лічыўся прадстаўніком багіні сонца Аматэрасу на зямлі. Падчас нацыянальнай рэстаўрацыі Японіі, сьцяг пачалі разглядаць як дзяржаўны. Праклямацыя 57 (1870) афіцыйна зацьвердзіла яго ў якасьці марскога знаку Японіі. Аднак, сам сьцяг быў прызнаны як нацыянальны толькі ў 13 жніўня 1999 году, калі выйшла Праклямацыя 127 (Закон аб нацыянальным гімне й сьцягу).

## Прапорцыі
Вышыня сьцяга адносіцца да ягонай шырыні як 2:3. Дыямэтар сонечнага кола складае 3/5 вышыні сьцягу. 

## Вонкавыя спасылкі

Японія
Катэгорыя:Японія
Lockheed P-3 Orion

**[[Lockheed]] P-3 Orion** — чатырохматорны, прапелерны самалёт. P-3 Orion зьяўляецца мадыфікаваным ваенным варыянтам грамадзянскага самалёта Lockheed L-188 Electra.

Першы палёт адбыўся 25 лістапада 1959 году.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Lockheed Martin
Катэгорыя:Самалёты ЗША
Кімі Га Ё

**Кімі Ґа Ё** ( — *Панаваньне імпэратара*) — нацыянальны гімн Японіі, адзіны з найкарацейшых гімнаў у сучасным ужытку. Словы ўзятыя зь верша ў стылі Ўака пэрыяду Гэян, музыка напісаная пазьней — у эпоху Мэйдзі.

## Словы

## Слухаць
Вакальная вэрсія (запіс 1930)

Катэгорыя:Гімны
Катэгорыя:Японія
1323

## Падзеі
* Вільня робіцца сталіцаю ВКЛ

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* Ґэґээн Хан, кітайскі імпэратар мангольскага паходжаньня
1433

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 14 жніўня — Ян I, кароль Партугаліі

## Вонкавыя спасылкі
1322

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 13 лютага — Андронік II, бізантыйскі імпэратар
Сьпіс краінаў паводле СУП

Зьвесткі паводле Міжнароднага валютнага фонду. Сукупны ўнутраны прадукт падлічаны паводле парытэту пакупніцкай здольнасьці. СУП падаецца ў мільёнах амэрыканскіх даляраў

## Крыніцы

СУП
Катэгорыя:Эканоміка
1432

## Падзеі
* Пачалася фэадальная вайна ў ВКЛ
* 1 чэрвеня — Флярэнцыя разьбівае Сыену ў бітве пры Сан-Рамана

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
*
Tiến Quân Ca

**Tiến Quân Ca** (*Маршыруйце Наперад*) — нацыянальны гімн Віетнаму. Ён быў напісаны Нгуенам Ван Као ў 1944 годзе. У 1945 годзе песьня была зацьверджаная гімнам Дэмакратычнае Рэспублікі Віетнам. З 1976 году зьяўляецца гімнам узьяднанае Сацыялістычнае Рэспублікі Віетнам. У вершы Нгуена Ван Као 2 слупкі, але ў якасьці гімну выкарыстоўваецца толькі першы, бо пасьля атрыманьня незалежнасьці ад Францыі другі слупок зрабіўся неактуальным.

### Словы

Катэгорыя:Гімны
Катэгорыя:Віетнам
1429

## Падзеі
## Нараджэньні
## Сьмерці
* 22 чэрвеня — Гіят аль-Кашы, пэрсыдзкі матэматык й астраном

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:1429
1441

## Падзеі
* Слуцак атрымаў магдэбурскае права

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 9 ліпеня — Ян ван Эйк , нэдэрляндзкі мастак
* 12 ліпеня — Ашыкаґа Ёшыноры, японскі шоґун

Катэгорыя:1441
1442

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 28 красавіка — Эдўард IV, кароль Англіі
* 3 ліпеня — Ґо-Цухімікада, імпэратар Японіі

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:1442
1443

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 23 лютага — Мацяш Корвін, кароль Вугоршчыны
* 5 сьнежня — Юлі II, папа рымскі

## Сьмерці
* 16 жніўня — Ашыкаґа Ёшыкацу, японскі шоґун