Пэргамскі музэй

**Пэргамскі музэй** (таксама **Пэргамон-музэй**; ) — адзін з найвядомых музэяў, разьмешчаных на Музэйнай высьпе на рацэ Шпрэе ў цэнтры Бэрліну.

Будынак музэю быў пабудаваны ў 1910—1930 гадох паводле праекту Альфрэда Мэсэля і Людвіга Гофмана, у першую чаргу, для выяўленага Карлам Гуманам Пэргамскага алтару, а таксама для збору позьняга антычнага жывапісу і скульптуры, экспанатаў Пярэднеазіяцкага музэю, які ўключае творы хецкага, асырыйскага, бабілёнскага й пэрсыдзкага мастацтва, і Ісламскага музэю (які ўключае фрыз са Мшаты). З 1958 году ўсе гэтыя зборы аб’яднаны агульнай назвай «Пэргамскі музэй». У наш час экспазыцыя музэю падзелена на Антычны збор, Пярэднеазіяцкі музэй і Музэй ісламскага мастацтва. У 2013 годзе ў Пэргамскім музэі пабывала каля 1 млн 260 тыс. наведвальнікаў — гэта самы наведвальны музэй у Нямеччыне і 45-ы паводле колькасьці наведвальнікаў музэй у сьвеце.

## Гісторыя
### Першы будынак Пэргамскага музэю
Першы будынак Пэргамскага музэю быў пабудаваны ў 1897—1898 гадох і ўрачыста адкрыты для доступу публікі ў 1901 годзе. У двары музэю разьмясьціліся творы старажытнай архітэктуры з Пэргама, Прыены і Магнэсыі на Мэандры.

Пасьля зносу першага будынку Пэргамскага музэю ў 1908 годзе ўсе пэргамскія мастацкія каштоўнасьці да ўзьвядзеньня новага будынку разьмяшчаліся ва ўсходняй калённай залі Новага музэю.

### Другі будынак Пэргамскага музэю
Паколькі выяўленыя пры раскопках у Бабілёне, Уруку, Ашуры і Эгіпце манумэнтальныя экспанаты не маглі годна разьмясьціцца ў першым пабудаваным будынку музэю, у якога да таго ж неўзабаве выявіліся будаўнічыя дэфэкты падмурку, для вырашэньня пытаньняў, зьвязаных з узьвядзеньнем новага будынку на тым самым месцы, у 1905 годзе быў прызначаны новы генэральны дырэктар Каралеўскіх (а з 1918 году — Дзяржаўных) музэяў, а ў 1906 годзе да працы быў прыцягнуты Вільгельм фон Бодэ. Апроч калекцыі антычнай архітэктуры ў паўночным корпусе новага будынку музэю меркавалася разьмясьціць пасьляантычнае мастацтва Нямеччыны зь Нямецкага музэю, а ў паўднёвым — аддзел пярэднеазіяцкага мастацтва. У адпаведнасьці са зьменамі ў пляне ад 1927 году тут жа павінна разьмясьціцца і калекцыя ісламскага мастацтва.

У 1907 годзе Альфрэд Мэсэль прыступіў да праектаваньня манумэнтальнага будынку з трох карпусоў у строгім нэаклясычным стылі. Пасьля сьмерці Мэсэля ў 1909 годзе работы працягнуў яго блізкі сябар Людвіг Гофман, які займаў адміністрацыйную пасаду ва ўрадзе Бэрліну па пытаньнях будаўніцтва. У 1910 годзе пачаліся будаўнічыя работы, якія спынілі Першая сусьветная вайна, рэвалюцыя 1918 году й інфляцыя 1922—1923 гадоў. Толькі да 1930 году будаўніцтва музэйнага будынку было скончана, і чатыры музэі ў яго сьценах адкрылі свае залы для публікі.

### [[Другая сусьветная вайна]] і яе наступствы
Пэргамскі музэй сур’ёзна пацярпеў падчас паветраных налётаў на Бэрлін. Многія экспанаты былі перавезены ў больш бясьпечнае месца, манумэнтальныя рэчы былі ўмацаваны. У 1945 годзе большая частка фондаў музэю была вывезена савецкімі афіцэрамі па абароне мастацкіх каштоўнасьцяў ва ўсходнюю частку Бэрліну для адпраўкі ў СССР. Толькі ў 1958 годзе музэйныя фонды вярнуліся ў Нямецкую Дэмакратычную Рэспубліку, але ня цалкам. Дагэтуль значная частка калекцыі захоўваецца ў запасьніках Пушкінскага музэю ў Маскве і Эрмітажа ў Санкт-Пецярбургу.

## Экспазыцыя

У Пэргамскім музэі знаходзяцца зборы трох музэяў: Антычнага збору, Музэю ісламскага мастацтва і Пярэднеазіяцкага музэю. У ім прадстаўлены розныя экспанаты старажытнай манумэнтальнай архітэктуры, самымі вядомымі зь якіх зьяўляюцца:

* Пэргамскі алтар
* Брама Мілецкага рынку
* Брама Іштар і Дарога працэсыяў
* Фрыз са Мшаты

### Антычны збор

Антычны збор узьнік дзякуючы брандэнбурскім курфюрстам-калекцыянэрам клясычнай старажытнасьці. Заснаваньне музэю Антычнага збору адзначылася набыцьцём у 1698 годзе калекцыі рымскага археоляга. Частка калекцыі антычнасьці стала даступная для публікі ў 1830 годзе з адкрыцьцём у Бэрліне Старога музэю. Антычны збор значна папоўніўся дзякуючы раскопкам, якія праводзіліся ў Алімпіі, Самасе, Пэргаме, Мілеце, Прыене і Дыдыме.

З падзелам Нямеччыны пасьля Другой сусьветнай вайны падзеленым напалам апынуўся і Антычны збор. Пэргамскі музэй у НДР адкрыўся зноў у 1959 годзе, а калекцыя, якая апынулася ў Заходнім Бэрліне, разьмяшчалася аж да 1995 году ў будынку паводле праекту архітэктара Штулера насупраць замку Шарлётэнбург.

У наш час каштоўнасьці Антычнага збору падзелены паміж двума музэямі — Пэргамскім і Старым. Экспазыцыя Пэргамскага музэю аб’ядноўвае старажытнагрэцкія і старажытнарымскія творы архітэктуры, скульптуры, пісьменнасьці, мазаікі, упрыгожваньняў з каштоўных мэталаў і вырабаў з бронзы. Візытнай карткай Пэргамскага музэю стаў Пэргамскі алтар, датаваны II ст. да н. э., на скульптурным фрызе якога намалявана драматычная бітва багоў з гігантамі, а таксама брама Мілецкага рынку, якую адносяць да эпохі Старажытнага Рыма. Акрамя гэтага сусьветную вядомасьць набылі *«Бэрлінская багіня»* з Кератэі пэрыяду росквіту архаікі і позьнеархаічная *«Багіня на троне»* з Тарэнта.

### Музэй ісламскага мастацтва

У музэі прадстаўлена мастацтва ісламскіх народаў VIII—XIX стагодзьдзяў, якія пражывалі на абшарах ад Гішпаніі да Індыі. У аснову экспазыцыі пакладзены ў першую чаргу мастацтва Эгіпту, Блізкага Ўсходу і Ірана. Іншыя рэгіёны таксама прадстаўлены значнымі калекцыйнымі аб’ектамі, як, напрыклад, творы каліграфіі і мініяцюры эпохі Імпэрыі Вялікіх Маголаў ці сыцылійскімі вырабамі са слановай косьці.

### Музэй Пярэдняй Азіі

У музэі Пярэдняй Азіі прадстаўлены экспанаты, выяўленыя на археалягічных раскопках, якія праводзіліся ў арэале распаўсюджаньня шумэрскай, бабілёнскай і асырыйскай культураў нямецкімі навукоўцамі, у прыватнасьці *Нямецкім Усходнім таварыствам*. Сюды адносяцца манумэнтальныя помнікі архітэктуры, рэльефы і прадметы меншага памеру, якія выкарыстоўваліся ў кульце, побыце і як упрыгожваньні.

Асаблівай увагі заслугоўваюць бабілёнская брама Іштар, фрагмэнт Дарогі працэсыяў, якая да ёй вяла, і фасад троннай залы Навухаданосара II.

### Панарама Пэргама
У лістападзе 2011 году ў музэі была адкрыта для наведваньня грандыёзная панарама, якая стварае эфэкт прысутнасьці ў старажытным Пэргаме ў 129 годзе да н.э. Навочна прадстаўлены розныя бакі жыцьця пэргамцаў: тут на плошчы перад акропалем шпацыруюць гараджане, там ідзе ажыўлены гандаль на рынку, вось жанчына сьцірае ў рацэ бялізну, удалечыні сярод дрэваў бачная знакамітая Пэргамская бібліятэка і г.д. У ратондзе вышынёй 24 і даўжынёй 103 мэтры створаны спэцэфэкты: узыход і заход сонца, подых ветру, гуд натоўпу, сьпеў цыкадаў. Панарама была адкрыта да верасьня 2012 году.

## Майстар-плян [[Музэйная выспа|Музэйнай выспы]]
У адпаведнасьці з майстар-плянам рэканструкцыі бэрлінскай Музэйнай выспы Пэргамскі музэй павінен стаць цэнтрам яе ансамбля, які аб’яднае Новы музэй, Музэй Бодэ, Старую нацыянальную галерэю і новы будынак уваходу на Музэйную выспу.

## Глядзіце таксама
* Стары музэй

## Крыніцы

## Літаратура
* Nikolaus Bernau, Nadine Riedl: *Für Kaiser und Reich. Die Antikenabteilung im Pergamonmuseum*. In: Alexis Joachimides u.a. (Hrsg.): *Museumsinszenierungen. Zur Geschichte der Institution des Kunstmuseums. Die Berliner Museumslandschaft 1830—1990*. Verlag der Kunst, Dresden und Basel 1995, , S. 171—190.
* Wilhelm von Bode: *Denkschrift betreffend Erweiterungs- und Neubauten bei den Königlichen Museen in Berlin*. Imberg & Lefson, Berlin 1907. Auch abgedruckt in: Wilhelm von Bode: *Mein Leben*. 2 Bd. Verlag H. Reckendorf, Berlin 1930. Bodes Denkschrift zum Bau des Pergamonmuseums.
* Nicola Crüsemann: *Vom Zweistromland zum Kupfergraben. Vorgeschichte und Entstehungsjahre (1899—1918) der Vorderasiatischen Abteilung der Berliner Museen vor fach- und kulturpolitischen Hintergründen*. Gebr. Mann, Berlin 2001,  (=*Jahrbuch Der Berliner Museen* N.F. Bd. 42, 2000, Beiheft; =Dissertation, Freie Universität Berlin. 1999).
* Olaf Matthes: *Das Pergamonmuseum*. Berlin-Edition, Berlin 2006, .
* Andreas Scholl, Gertrud Platz (Hrsg.): *Altes Museum. Pergamonmuseum. Antikensammlung Staatlichen Museen zu Berlin*. 3., vollständig überarbeitete und erweiterte Auflage. Von Zabern, Mainz 2007, .
* Volker Viergutz: *Berliner Museumskrieg. Ein unveröffentlichtes Kapitel der Lebenserinnerungen Ludwig Hoffmanns in Berlin und Geschichte und Gegenwart*. In: *Berlin in Geschichte und Gegenwart. Jahrbuch des Landesarchivs Berlin*. 1993, ISSN 0175-8446, S. 85-112. Beschreibt den Konflikt zwischen Wilhelm von Bode und Ludwig Hoffmann um die Gestaltung des Pergamonmuseums.
* Carola Wedel (Hrsg.): *Das Pergamonmuseum. Menschen, Mythen, Meisterwerke*. Nicolai, Berlin 2003, .

## Вонкавыя спасылкі
* Дзяржаўныя музэі Бэрліна

Катэгорыя:Археалягічныя музэі Нямеччыны
Катэгорыя:Мастацкія музэі Нямеччыны
Катэгорыя:Музэйная выспа ў Бэрліне

Катэгорыя:Мітэ (раён)
Катэгорыя:Архітэктура Прусіі