open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Барнавул

**Барнаву́л** () — места Алтайскага краю Расеі і ягоны адміністрацыйны цэнтар. Насельніцтва 631,1 тыс. чал. (2021). Заснаваны ў 1730-х гадах.

Буйны прамысловы, культурны і адукацыйны цэнтар Сібіры: 9 дзяржаўных ВНУ, 5 тэатраў, музэі, помнікі архітэктуры XVIII—XX стагодзьдзяў.

Горад разьмешчаны ў лесастэпавай зоне Заходне-Сібірскай раўніны, на паўночным усходзе Прыобскага плято, у верхнім цячэньні Обі на яе левым беразе, у месцы ўпадзеньня ракі Барнавулкі ў Об. Адлегласьць да Масквы — 3419 км. Найбліжэйшы буйны горад — Новасібірск (193 км).

У Барнавуле пражывае больш за 100 нацыянальнасьцяў, аднак горад зьяўляецца монанацыянальным, бо 89,4% насельніцтва складаюць расейцы. Наступныя паводле колькасьці нацыянальнасьці — немцы (4,8 %), украінцы (2,9 %), армяне (0,4 %), беларусы (0,3 %); усе астатнія — 2,2%.

## Вонкавыя спасылкі
* Федеральная служба государственной статистики (Росстат), Оценки численности постоянного населения
* Барнавул

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Алтайскі край
Кемерава

**Ке́мерава** () — места Кемераўскай вобласьці Расеі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Федеральная служба государственной статистики (Росстат), Оценки численности постоянного населения

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Кемераўская вобласьць
Валянціна Кукса

**Валянці́на Міха́йлаўна Ку́кса** (3 студзеня 1951, Гнеўчыцы, Янаўскі раён Берасьцейская вобласьць, цяпер Беларусь — 13 верасьня 2014) — беларуская пісьменьніца. Ляўрэат Берасьцейскай мядовай літаратурнай прэміі за кнігу прозы «Кнігаўка» (2005).

## Вонкавыя спасылкі
* Пайшла з жыцця беларуская пісьменніца Валянціна Кукса

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Янаўскім раёне
Катэгорыя:Беларускія літаратаркі
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Лявон Валасюк

**Ляво́н (Леані́д Хве́даравіч) Валасю́к** (13 сьнежня 1955, вёска Песьцянькі, Кобрынскі раён Берасьцейскай вобласьці, БССР) — беларускі паэт, мастак.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 13 сьнежня 1955 году ў в. Песьцянькі Кобрынскага раёну Берасьцейскай вобласьці. У васьмігадовым узросьце зь сям’ёй пераехаў у Берасьце. У 1963—1973 гадох навучаўся ў сярэдняй школе № 16 Берасьця, пасьля працаваў сьлесарам на заводзе. У 1974—1976 гадох служыў у войску. У 1981 годзе скончыў архітэктурны факультэт Берасьцейскага інжынэрна-будаўнічага інстытуту.

Працаваў на розных пасадаў у абласным навукова-мэтадычным цэнтры культасьветработы і народнай творчасьці ўправы культуры Берасьцейскага аблвыканкаму, пасьля — мастаком у рэклямным камбінаце Аблспажыўсаюзу, заводу «Газаапарат», ЦУМу, гатэлі «Інтурыст» і ў іншых арганізацыях. Жыве ў Берасьці.

Сябра Беларускага саюзу мастакоў (2000) і Саюзу беларускіх пісьменьнікаў (2007).

## Творчасьць
Вершы пачаў пісаць у пятай клясе школы. Першы верш па-расейску надрукаваны ў 1982 року ў газэце «Заря». Пазьней публікаваўся ў газэтах «Літаратура і мастацтва», «Народная трыбуна», «Заря», «Брестский курьер», «Настаўніцкая газэта».

Аўтар зборнікаў вершаў «Блики дня» (1999), «Краски души» (2000), «Под знаком Стрельца» (2001), «Леаніды» (2003), «Чырвоная вежа» (2004), «Познія сны» (2006), «Знакі на валуне» (2010), кнігі прозы «Сцежкі да сядзібы» (2008), фантастычнага раману «Вяртаньне берасьцейскай стралы» (2012).

## Бібліяграфія
* Вяртанне Берасцейскай стралы : (раманы і аповесці, апавяданні і абразкі) / Лявон Валасюк. — Берасьце, Брэсцкая друкарня, 2012. — 298 с : іл.
* Знакі на валуне : выбранае, новыя вершы / Лявон Валасюк; [прадмова М. Сянкевіча]. — Берасьце, Брэсцкая друкарня, 2010. — 119 с : іл.
* Вяртанне берасцейскай стралы : жывапіс, графіка / Леанід Валасюк. — Берасьце, 2009. — 23 с : іл.
* Сцежкі да сядзібы : абразкі маленства / Лявон Валасюк. — Берасьце, Брэсцкая друкарня, 2008. — 113 с : іл.
* Познія сны : вершы і проза / Лявон Валасюк. — Берасьце, Акадэмія, 2006. — 100 с.
* Чырвоная вежа : вершы / Лявон Валасюк. — Берасьце, Академия, 2004. — 96 с.
* Леаніды : вершы / Лявон Валасюк; [прадм. А. Каско]. — Берасьце, Выдавецтва С. Лаўрова, 2003. — 114 с — (Берасцейскае вогнiшча).
* «Под знаком Стрельца» : стихи / Леонид Волосюк. — Берасьце, Издатель Лавров С. Б., 2001. — 104 с.
* Краски души : стихи / Леонид Волосюк. — Берасьце, ОАО «Брестская типография», 2000. — 124 с.
* Блики дня : стихи / Леонид Волосюк. — Берасьце, Областная типография, 1999. — 80 с, ил.

## Узнагароды
* Ляўрэат літаратурнай «Мядовай прэміі» (2008).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс

Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Сябры Беларускага саюзу мастакоў
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кобрынскім раёне
Кастусь Жмінько

**Касту́сь (Канстанці́н Хве́даравіч) Жмінько́** (17 лютага 1941, вёска Пугачова, цяпер у Берасьці — 13 красавіка 2015, Берасьце) — беларускі паэт, мастак.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 17 лютага 1941 году ў в. Пугачова Берасьцейскага раёну Берасьцейскай вобласьці (цяпер у межах Берасьця) у рабоча-сялянскай сям’і. Скончыў сярэднюю школу № 4 м Берасьця. Працаваў на будоўлях электрамантажнікам. Служыў электрыкам-падводнікам у ВМФ СССР. Пасьля службы працаваў мастаком кінатэатраў гораду, мытнікам.

Навучаўся на факультэце мовы і літаратуры Берасьцейскага пэдагагічнага інстытуту імя А. С. Пушкіна, які скончыў у 1967 годзе. Накіраваны на службу ў праваахоўныя органы. У лістападзе 1994 году выйшаў на пэнсію ў званьні палкоўніка з пасады начальніка аддзела абласное ўправы ўнутраных справаў.

Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў з 2008 году.

Памёр 13 красавіка 2015 году ў Берасьці.

## Творчасьць
Паасобныя творы друкаваліся ў пэрыёдыцы з 1970-х, а таксама ў калектыўных зборніках «Берасцейскія карані» (1993), «Дзядзінец» (1999, зборнік паэзіі Берасьцейшчыны), «Верш на Свабоду» (2002), «3 прыродаю зліўшыся душою» (2002), «Белавежская пушча ў духоўнай і культурнай спадчыне беларусаў» (2003). Аўтар кніг паэзіі «Між вамі…» (1999), «Кастусь казаў» (2008), «Наканаваны неспакой» (2008).

Маляваў таксама пэйзажы.

## Узнагароды
Узнагароджаны ганаровымі граматамі, шэрагам мэдалёў, імя занесена ў «Кнігу гонару» МУС БССР.

Ляўрэат літаратурнай Мядовай прэміі (2008) за зборнікі паэзіі «Кастусь казаў» і «Наканаваны неспакой».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс і творы на Камунікаце
* 17 лютага споўніцца 80 год з дня нараджэння брэсцкага паэта Кастуся Жмінько

Катэгорыя:Беларускія паэты
Катэгорыя:Беларускія мастакі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Яндэкс

**Яндэкс** ( — яшчэ адзін індэксатар) — расейскае прадпрыемства сеціўнай рэклямы, што валодае найбуйнейшымі ў Расеі пошукавікам і паслугачом сеціўных плацяжоў.

## Беларусь
14 красавіка 2010 г. адбыўся запуск беларускага партала, які штотыдзень наведвалі 1,2 млн. чалавек, і які зьмяшчаў зьвесткі аб 24 тыс. бачынах у дамэне .by. У 2013 г. Яндэкс адкрыў сваё падразьдзяленьне ў Беларускім парку высокіх тэхналёгіяў (БПВТ). У сьнежані 2013 году на «Яндэкс» прыпадала 50 % пошукавых запытаў у Беларусі.

## Глядзіце таксама
* Яндэкс.Мапы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Статыстыка
* Xml-пошук
* Пошта
* Надвор'е
* Яндэкс.Маркет
* Пытаньні па кантэкстнай рэкляме ў Яндэкс.Дырэкце

Катэгорыя:Расейскія кампаніі
Катэгорыя:Рунэт
Катэгорыя:Расейскія вэб-сайты
Катэгорыя:Электронная пошта
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1997 годзе
Эляс Вэрона

«**Эляс Вэрона**» () — італьянскі футбольны клюб з гораду Вэрона. Заснаваны ў 1903 годзе. Чэмпіён Італіі (1985).

## Гісторыя

Клюб быў заснаваны студэнтамі мясцовага ліцэю. Імя «Эляда», як італьянцы прамаўляюць Эляс, для каманды абраў настаўнік грэцкай мовы. У 1911 годзе «Эляс» прыняў удзел у чэмпіянаце вобласьці. У 1919 годзе клюб зьмяніў назву на «Эляс Вэрона». У Сэрыі Б чэмпіянату Італіі клюб дэбютаваў ў 1929 годзе, аб’яднаўшыся зь іншымі аматарскімі камандамі правінцыі Вэроны, як то «Бэнтэгодзі» і «Скаліджэра». Паводле вынікаў сэзону 1956—1957 гадоў каманда атрымала права на выхад у Сэрыю А, дзе пратрымалася толькі адзін год.

У 1968 годзе «Эляс Вэрона» вярнулася ў найвышэйшы дывізіён італьянскага першынства. У Сэрыю А каманда выйшла пад кіраўніцтвам даволі вядомага швэдзкага спэцыяліста Нільса Лідгальма. Сэзон 1982—1983 гадоў клюб завяршыў на рэкордным для сябе чацьвертым месцы, а ўжо праз два гады каманда адсьвяткавала перамогу ў чэмпіянаце краіны.

У 1990 годзе «Эляс Верона» пакінула элітны дывізіён. Тады ж у каманды пачаліся сур’ёзныя фінансавыя цяжкасьці, якія заміналі паказваць стабільныя вынікі. Наступныя гады клюб балянсаваў паміж Сэрыямі A, Б і C1, рэгулярна распрадаючы сваіх лідэраў. Гэтак пасьля трохгадовага знаходжаньня ў Сэрыі А вэронсксі клюб страціў месца ў найвышэйшай лізе ў 2002 годзе. У гэтым сэзоне за дружыну выступалі такія таленты, як то Адрыян Муту, Маўра Камаранэзі, Альбэрта Джылярдына, Мартын Ляўрсэн, Масыма Ода і Марка Касэцьці. Тады ачоленая трэнэрам Альбэртам Малезані, дружына зрабіла добры пачатак, але умацаваць посьпех не атрымалася, і ў апошнім туры «Эляс» страціў месца ў Сэрыі А.

18 траўня 2013 году каманда фінішавала на другім месцы ў Сэрыі Б, вярнуўшыся ў элітны дывізіён пасьля адзінаццацігадовай адсутнасьці. Іхняе вяртаньне ў найвышэйшы дывізіён пачалося перамогай над «Мілянам» зь лікам 2:1. Клюб адразу займеў добры тэмп, скончыўшы першую палову сэзону з 32 пунктамі на шостым месцы. Той сэзон у выніку скончыўся для каманды пазыцыяй на дзясятым радку. У сэзоне 2015—2016 гадоў «Эляс» ня мог здабыць перамогі з пачатку кампаніі ажно да 3 лютага 2016 году, калі нарэшце клюб адолеў «Аталянту» зь лікам 2:1 на хатнім стадыёне. У выніку таго сэзону вэронцы зноў страцілі месца ў Сэрыі А.

## Дасягненьні
* Чэмпіён Італіі: 1985

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Трэнэры

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Вэрона
Пэстыцыд

**Пэстыцы́д** ( — зараза + забіваць) — хімічны сродак аховы расьлінаў і жывёлаў ад шкоднікаў і непажаданых мікраарганізмаў.

Сярод больш як 10 тыс. відаў звыш 80% выкарыстоўваюцца ў сельскай гаспадарцы: інсэктыцыды (для зьнішчэньня шкодных вусякоў), фунгіцыды (супраць грыбковых хваробаў), гэрбіцыды (супраць пустазельля), адпужвальнікі і заваблівальнікі (фэрамоны) вусякоў, хемастэрылізатары (пазбаўляюць шкоднікаў здольнасьці да размнажэньня), заацыды (для зьнішчэньня шкодных грызуноў, птахаў, рыбы), рэгулятары росту расьлінаў, дэфаліянты (для раньняга апладненьня лісьця), дэсіканты (для падсушваньня расьлінаў на корані), проціядзьдзі для расьлінаў (для ўстойлівасьці да гэрбіцыдаў). Сустракаюцца ў выглядзе парашкоў, эмульсіяў, раствораў, гранулаў і аэразоляў.

## Беларусь
На 2010 год у Беларусі налічвалася 6 сховішчаў непрыдатных пэстыцыдаў: Дрысенскае, Гарадоцкае і Пастаўскае (Віцебская вобласьць), Дрыбінскае (Магілёўская вобласьць), Петрыкаўскае (Гомельская вобласьць), Слонімскае (Гарадзенская вобласьць).

У сакавіку 2014 году прарэктар Гарадзенскага дзяржаўнага аграрнага ўнівэрсытэту Сяргей Тарасенка паведаміў, што ў сельскай гаспадарцы Беларусі выкарыстоўвалі 600 відаў пэстыцыдаў. Сярод іх у глебе вызначалі 6 найбольш простых паводле складу відаў пэстыцыдаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Аграномія
Рафалова

Назву **Рафалова** маюць:

* Рафалова — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Рафалова — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласьці
Бярэзава

**Бярэ́зава** — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці. Уваходзіць у склад Вязынскага сельсавету.

## Гісторыя
У 1866 годзе вёска ў складзе Вялейскага павету Расейскай імпэрыі.

У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Вязынь Вялейскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 53 чалавекі.
* 1931 год — 66 чалавек.
* 1999 год — 16 чалавек
* 2010 год — 11 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Вязынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Вялейскага раёну
Эштарыл Прая

«**Эштарыл Прая**» () — партугальскі футбольны клюб з гораду Эштарылу. Заснаваны ў 1939 годзе. Фіналіст Кубка Партугаліі (1944).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Эштарыл
Мобінг

**Гане́ньне** (мобінг;  — натоўп) — мэтанакіраванае цкаваньне з боку супрацоўнікаў без паведамленьня прычыны дзеля прымусу падаць заяву аб звальненьні.

## Чыньнікі
Нападкам на працы спрыяюць: 1) адукацыйнае, маёмаснае і этнічнае адрозьненьне ад іншых супрацоўнікаў; 2) кадравыя перастаноўкі напярэдадні найма; 3) прызначэньне на высокую пасаду і паніжэньне; 4) новананятасьць; 5) страх быць выжытым удалым перасяленцам і маладзёнам пры падзеле працы.

## Пераадоленьне
Пазьбяганьню выжываньню з працоўнага месца садзейнічаюць: 1) выяўленьне таемных правадыроў; 2) бесстароннасьць; 3) зварот па параду да дасьведчанага супрацоўніка замест кіраўніка; 4) прапанова дапамогі пры бачаньні яе запатрабаванасьці; 5) наўпроставы запыт аб прычыне нялюбасьці ў найбольш ураўнаважанага супрацоўніка; 6) уніканьне крыка і абвінавачаньня; 7) падтрымка іншага гнанага супрацоўніка; 8) пазбаўленьне магчымасьці дакору за няздатнасьць і непрафэсійнасьць.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сацыяльная псыхалёгія
Катэгорыя:Чалавечыя зносіны
Катэгорыя:Паводзіны чалавека
Катэгорыя:Перасьлед
Ігналіна (неадназначнасьць)

Назву **Ігналіна** маюць:

* Ігналіна — горад ва Ўцянскім павеце Летувы
* Ігналіна — вёска ў Дрысенскім раёне Віцебскай вобласьці
Вялікі Трылесін

**Вялі́кі Трыле́сін** — вёска ў Беларусі, пры ўтоку ракі Барана ў Домсу. Уваходзіць у склад Галоўчынскага сельсавету Бялыніцкага раёну Магілёўскай вобласьці. 

## Гісторыя
У 1577 годзе згадваецца як вёска Трылесін у складзе маёнтку Цяцерын у Аршанскім павеце ВКЛ.

23 сьнежня 2009 году вёска перададзеная з раённага падпарадкаваньня ў Галоўчынскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 1999 год — 220 чалавек
* 2010 год — 119 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Галоўчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Бялыніцкага раёну
Сьпіс гарадоў Славеніі

**Сьпіс [[горад|гарадоў]] [[Славенія|Славеніі]] паводле колькасьці насельніцтва**. У сьпіс уключаныя гарады з насельніцтвам ня менш за 10 000 чалавек па стане на 1 студзеня 2013. Колькасьць насельніцтва прыводзіцца адносна названага гораду без уліку пасяленьняў, якія складаюць яго прыгарады.

## Сьпіс

## Вонкавыя спасылкі
* Statistical Office of the Republic of Slovenia – Largest settlements by number of population, 01.01.2013
Strč prst skrz krk

**Strč prst skrz krk** () — скорагаворка на чэскай і славацкай мовах, азначае «прасунь палец скрозь горла».

У ёй адсутнічаюць галосныя; усе чатыры словы — аднаскладовыя, вяршыняй кожнага са складоў зьяўляецца складовы санант. Наяўнасьць складовых санантаў — характэрная асаблівасьць шматлікіх славянскіх моваў, у прыватнасьці чэскай і славацкай; такім чынам, скорагаворка ілюструе яго.

Гэта фраза зьяўляецца дэвізам швайцарскай газэты «Адрозьненьне» (*La distinction*). У Чэхіі прадаюцца футболкі з гэтай скорагаворкай.

«Strč prst skrz krk» — адна з самых вядомых фраз на чэскай і славацкай мовах, яна ўключаецца ў шматлікія граматыкі гэтых моваў. Фраза прысутнічае, напрыклад, ужо ў «Чэскай граматыцы», выдадзенай на расейскай мове ў 1852 годзе.

Яшчэ больш складана другая па папулярнасьці чэская скорагаворка бяз галосных: «Prd krt skrz drn, zprv zhlt hrst zrn», якая азначае «Крот пукнуў скрозь траву, праглынуўшы спачатку жменю зерняў», або даслоўна «Пукнуў крот скрозь траву, сьпярша праглынуўшы жменю зерняў».

## Сьпіс чэскіх скорагаворак без галосных
* Strč prst skrz krk
* Strč čtvrťprst skrz hrst
* Мlč, strč čtvrťprst skrz hrst
* Prd krt skrz drn, zprv zhlt hrst zrn
* Smrž pln skvrn zvlhl z mlh
* Chrt pln skvrn zdrhl z Brd.
* Chrt pln skvrn vtrhl skrz trs chrp v čtvrť Krč, prv zhltl čtvrť hrst zrn.
* Chrt pln skvrn zhltl hrst zrn.
* Plch zdrhl skrz drn, prv zhltl hrst zrn, škrt.
* Chrt pln skvrn zhltl hrst zrn.
* Chrt zdrhl z Brd. Vtrhl skrz strž v tvrz srn, v čtvrť Krč. Blb! Prskl, zvrhl smrk, strhl drn, mrskl drn v trs chrp. Zhltl ctvrthrst zrn skrz krk, pln zrn vsrkl hlt z vln. Chrt brkl, mrkl, zmlkl. Zvlhls?

## Сьпіс славацкіх скорагаворак без галосных
* Strč prst skrz krk
* Strč štvrťprst skrz hrsť
* Мlč, strč prst skrz štvrťhrsť, chrt.

## Глядзіце таксама
* Шыбалет

Катэгорыя:Чэская мова
Катэгорыя:Славацкая мова
Катэгорыя:Скорагаворкі
Красворд

thumb|Сетка клясічнага красворда (паваротная сімэтрыя)
**Крыжава́нка** або **Красво́рд** ( — скрыжаваньне словаў) — самая распаўсюджаная ў сьвеце гульня са словамі. Існуе мноства пэрыядычных выданьняў, якія спэцыялізуюцца на крыжаванках, іх таксама часта друкуюць у неспэцыялізаваных друкаваных СМІ.

## Літаратура
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.455

## Вонкавыя спасылкі



Катэгорыя:Славесныя гульні
Парапэт

**Парапэт**, невысокая суцэльная сьценка, якая агароджвае пакрыцьцё будынка, тэрасу, балькон, набярэжную, мост і інш. Часта бывае пастамэнтам для дэкаратыўных ваз і статуй. Вядомы са старажытнасьці ў архітэктуры Грэцыі і Рыма. Найбольш шырока выкарыстоўваўся ў архітэктуры стыляў рэнэсансу, барока і клясыцызму. У выглядзе парапэту робяць парадныя агароджы ўчасткаў сквэраў і паркаў.

Катэгорыя:Замкавая архітэктура
Катэгорыя:Абарончыя бар’еры
Катэгорыя:Будаўнічыя канструкцыі
Катэгорыя:Элемэнты мастоў
Парк

**Парк** — адкрытая азялененая тэрыторыя, прызначаная для адпачынку. Як правіла, паркі знаходзяцца на ўтрыманьні дзяржавы і адкрыты для адпачынку для ўсіх жадаючых.

## Гісторыя паркаў
Паркавае мастацтва зарадзілася ў Кітаі (горад Сучжоў), а потым у эпоху барока было прыўнесена ў Францыю (рэгулярны парк). У XVIII стагодзьдзі на хвалі рамантызму зьявіўся пэйзажны парк. Агульнадаступныя гарадзкія паркі зьявіліся ў Эўропе толькі ў пачатку XIX стагодзьдзя. Адным зь першых такіх паркаў стаў Ангельскі сад у Мюнхэне.

## Тыпы паркаў

### Ангельскі парк

**Ангельскі парк** (**пэйзажны парк**, **ляндшафтны парк**) — агульная назва тыпу паркаў, які зьявіўся ў Ангельшчыне ў XVIII стагодзьдзі. Гамфры Рэптан, адзін з самых знакамітых ляндшафтных архітэктараў, выказаў наступныя прынцыпы пабудовы пэйзажнага парку:
* свабодная пляніроўка;
* выкарыстаньне натуральных ляндшафтаў — падкрэсьліваньне прыроднай прыгажосьці і маскіроўка недахопаў ляндшафту;
* наданне ілюзіі натуральнасьці пры стварэньні пэйзажных кампазыцый;
* цэласнасьць усіх элемэнтаў саду.

У пабудаваньні пэйзажнага саду пажаданы няроўны рэльеф — узвышшы, склоны, яры, прыродныя вадаёмы. Усе прыродныя недахопы мясцовасьці згладжваюцца, а годнасьці абыгрываюцца. Плоскі ляндшафт трэба зьмяніць штучна.

Архітэктурныя пабудовы ў пэйзажным парку другарадныя, яны павінны быць упісаны ў пэйзаж. Напрыклад, з дапамогай расьліннага аб’ёму, які значна перавышае аб’ём пабудаваньняў. Расьліннасьць маскіруе ўсе вострыя куты і дапаможныя канструкцыі.

Эфэкт пэйзажнага саду — уражаньне, быццам расьліны тут ужо расьлі, а чалавек знайшоў сярод іх свабоднае месца, каб штосьці пабудаваць. Нягледзячы на тое, што пэйзажны сад вельмі падобны да прыроднага пэйзажу, у ім існуе свой парадак, герархія, строгі падбор расьлін.

### Батанічны парк

**Батанічны парк** (**батанічны сад**) — тэрыторыя, на якой з навукова-дасьледчай, асьветніцкай і вучэбнай дзейнасьцю культывуюцца, вывучаюцца і дэманструюцца калекцыі жывых расьлін з розных частак сьвету і розных кліматычных зон.

### Нацыянальны парк
Нацыянальны парк — тэрыторыя, на якой у мэтах аховы навакольнага асяродзьдзя абмежавана дзейнасьць чалавека. Нацыянальныя паркі звычайна разьмешчаны ў месцах, якія былі ў значнай ступені неразьвітыя, і часта захоўваюць вобласьці з роднымі жывёламі, расьлінамі і экасыстэмамі (асабліва тымі, што знаходзяцца ў небясьпецы), біялягічнай разнастайнасьці або незвычайнымі геалягічнымі асаблівасьцямі.

### Францускі парк

**[[Рэгулярны парк|Францускі]]**, ці **рэгулярны**, парк мае геамэтрычна правільную пляніроўку, звычайна з выражанай рэгулярнасьцю і сымэтрычнасьцю кампазыцый. Характарызуецца прамымі алеямі, кветнікамі, партэрамі і басэйнамі правільнай формы, стрыжкай дрэваў і хмызьнякоў і прыданьнем ім розных геамэтрычных форм.

Устройства паркаў у рэгулярным стылі дасягнула найвышэйшага піку ў эпоху барока (XVII—XVIII стагодзьдзі), прыкладам чаго зьяўляюцца сады Вэрсаля.

## Глядзіце таксама
* Сад
Герархія

**Гера́рхія** (; ίερσς «сьвяшчэнны» + άρχή «улада») — падзел на вышэйшыя і ніжэйшыя пасады, лады; строгі парадак падпарадкаваньня ніжэйшых паводле чыну ці пасады вышэйшым. У герархіі між яе членамі дзейнічаюць вэртыкальныя сувязі — адносіны субардынацыі (падпарадкаваньня). У шырэйшым сэнсе слова *герархія* — гэта разьмяшчэньне часьцін або элемэнтаў чагосьці цэлага ў пэўным парадку ад вышэйшага да ніжэйшага. Тэрмін ужываецца дзеля апісаньня шмат якіх зьяваў, пераважна ў грамадзка-палітычных, але часам і ў дакладных навуках.
Мурска Собата

**Мурска Собата** () — места регіёну Памурска, Славенія.

## Вонкавыя спасылкі

* Statistical Office of the Republic of Slovenia — Largest settlements by number of population, 01.01.2013

Катэгорыя:Гарады Славеніі
Калікрат

**Калікра́т** (; каля 470 году да н. э. — 420 год да н. э.) — старажытнагрэцкі архітэктар сярэдзіны V стагодзьдзя да н. э., які працаваў у Атэнах. Браў удзел ў ажыцяўленьні архітэктурнай праграмы Пэрыкла. Пабудаваў па праекце Іктына Партэнон (437—438 год да н. э.). Калікрат лічыцца таксама архітэктарам храма Нікі Аптэрас (427—424 да н. э.) — падабенства гэтага храма з храмам на рацэ Іліс (разбураны ў 1778 годзе) непадалёк ад Атэнаў дазволіла прыпісаць апошні Калікрату. Акрамя таго, Калікрат у 443—442 да н. э. скончыў збудаваньне Доўгіх сьценаў, якія абаранілі дарогу з Атэнаў у Пірэй.

У гонар Калікрата названы кратар на Мэркурыі.

## Вонкавыя спасылкі
* Калікрат. Вялікая савецкая энцыкляпэдыя

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія архітэктары
Катэгорыя:Памерлі ў 420 годзе да н. э.
Карл Фрыдрых Шынкель

**Карл Фрыдрых Шынкель** (; 13 сакавіка 1781, Нойрупін — 9 кастрычніка 1841, Бэрлін) — прускі архітэктар, мастак. Лічыцца лідэрам «рамантычнага гістарызму» ў нямецкім дойлідзтве.

Нарадзіўся ў Нойрупіне (Брандэнбург) у сям’і арцыдыякана лютэранскай царквы. Пасьля скону бацькі пераехаў у Бэрлін у 1795 годзе, дзе навучаўся архітэктуры пад кіраўніцтвам братоў Гілі, у толькі што заснаванай імі Акадэміі архітэктуры з 1798 па 1800 гады, адначасова з гэтым працаваў мастаком на фарфоравай фабрыцы. З 1803 па 1805 гады наведаў Італію і Францыю, пазьней, у 1826 годзе пабываў у Ангельшчыне.

Сярод вядомых пабудаваў Шынкелю варта вылучыць палац Шарлётэнбург, будынак Старога музэю ў Бэрліне і Капэлу ў Пецяргофе.

## Вонкавыя спасылкі
* Karl Friedrich Schinkel, The Last Great Architect. Collection of Architectural Designs including those designs which have been executed and objects whose execution was intended by Karl Friedrich Schinke 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нойрупіне
Катэгорыя:Памерлі ў Бэрліне
Катэгорыя:Нямецкія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Нямецкія архітэктары
Кэндза Тангэ

**Кэндзо Тангэ** (; 4 верасьня 1913, Осака, Японія — 22 сакавіка 2005, Токіё, Японія) — японскі архітэктар, уладальнік Прытцкераўскай прэміі 1987 году. Адштурхоўваючыся ад традыцыйнай японскай эстэтыкі й структурных прынцыпаў, праектаваў у «інтэрнацыянальным стылі», як то будынак муніцыпалітэту Токіё (1952—1957), і стылі «хай-тэк», як то штаб-кватэра кампаніі Fuji Television (1996).
 
Пад уплывам швайцарскага мадэрніста, Лё Карбюзье, Тангэ атрымаў міжнароднае прызнаньне ў 1949 годзе, калі перамог у конкурсе на лепшы праект Мэмарыяльнага Парку Хірасімы. Таксама кіраваў перабудовай Хірасімы пасьля бамбаваньняў 1945 году. Сярод ягоных працаў — каталіцкі сабор Найсьвяцейшай Дзевы Марыі й Алімпійскі цэнтар (абодва — у Токіё, скончаныя ў 1964 годзе). Адным зь першых выкарыстаў перакрыцьці-абалонкі: Алімпійскі цэнтар і сабор Сьвятой Марыі ў Токіё, кангрэс-хол у прэфэктуры Эхімэ.
 
Зь сярэдзіны 1960-х гадох у цэнтры інтарэсаў Тангэ й ягонага архітэктарскіга бюро была маштабная гарадзкая пляніроўка, прычын ня толькі ў Японіі. Яму належаць новы цэнтар Скоп’е пасьля землетрусу, сталіца Нігерыі Абуджа, бізнэсовыя кварталы Балёньні й Нэапалю. У 1987 годзе стаўся ляўрэатам Прытцкераўскай прэміі.

## Праекты

Файл:Grand Prince Hotel Akasaka 2007-01.jpg|Гатэль *Grand Prince* ў Акасацы, Токіё (1982)
Файл:OUB Centre.JPG|Цэнтар OUB, Сынгапур (1986)
Файл:UOB Plaza with Floodlights.jpg|Плошча UOB, Сынгапур (1992)
Файл:Fuji TV headquarters and Aqua City Odaiba - 2006-05-03 edit2.jpg|Будынак *Fuji Television* у Адайбе, Токіё (1996)
Файл:Kagawa-Pref-Office-main.jpg|Будынак прэфэктруры ў Кагаве, Японія (2000)
Файл:National bank of Macedonia.jpg|Нацыянальны Банк Македоніі


## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Асацыяцыя імя Тангэ

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Осацы
Катэгорыя:Памерлі ў Токіё
Катэгорыя:Японскія архітэктары
Катэгорыя:Ляўрэаты Прытцкераўскай прэміі
Дубніца над Вагам

**Ду́бніца над Ва́гам** () — места Трэнчынскага краю Славаччыны.

## Вонкавыя спасылкі

* Statistical Office of the Republic of Slovenia – Largest settlements by number of population, 01.01.2013

Катэгорыя:Гарады Славаччыны
Іванава (Іванаўская вобласьць)

**Іва́нава** () — места Іванаўскай вобласьці Расеі і яе адміністрацыйны цэнтар. Мае мянушку «горад нявест».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Федеральная служба государственной статистики (Росстат), Оценки численности постоянного населения

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Залатое кальцо Расеі
Стаўрапаль

**Ста́ўрапаль** () — места Стаўрапольскага краю, Расея.

## Культура
Стаўрапаль — горад, у якім утварыўся гурт «Градусы».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Федеральная служба государственной статистики (Росстат), Оценки численности постоянного населения

Катэгорыя:Гарады Расеі
Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўрапольскага краю
Міран

[міні|справа|«Дыскабол» Мірана ў Батанічным садзе [Капэнгагена (копія)]]
міні|зьлева|«Атэна й Марсій»
**Мі́ран з Элеўтэраў** (; V стагодзьдзе да н. э.) — старажытнагрэцкі скульптар, прадстаўнік атэнскай школы. Вядомы статуямі атлетаў-пераможцаў; найбольш вядомыя — «Дыскабол» і скульптурная група «Атэна й Марсій» (стаяла на Акропалі).

## Вонкавыя спасылкі

* О. Ф. Вальдгауер. МИРОН. Берлин, 1923

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія скульптары
Белгарад

**Бе́лгарад** (рас. *Бе́лгород*, таксама укр. *Бі́лгород*) — места Белгародзкай вобласьці Расеі і яе адміністрацыйны цэнтар. Заснаваны ў XVI стагодзьдзі, горад з 1596 году. Насельніцтва 358 тыс. чалавек (2008). Насельніцтва аглямэрацыі 0,5 млн чалавек. Горад вайсковай славы.

Разьмешчаны на паўднёвай ускраіне Сярэднерасейскага ўзвышша, пераважна на правым беразе ракі Северскі Данец (правы прыток Дону), за 697 км на поўдзень ад Масквы, за 40 км ад мяжы з Украінай.

## Этымалёгія назвы
Тапонім «Белгарад» паходзіць ад спалучэньня словаў «белы» і «горад». Ёсьць некалькі варыянтаў зьяўленьня спалучэньня. Першы варыянт: «Белы горад» — крэпасьць, сьцены якой пабудаваныя зь белага камня. Іншае тлумачэньне зьвязваецца з назвай крэйдавай гары («Белая гара»), на схілах якой разьмяшчаецца Белгарад, тады назва мае значэньне «горад на белай гары».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Федеральная служба государственной статистики (Росстат), Оценки численности постоянного населения

Катэгорыя:Гарады Белгародзкай вобласьці
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1596 годзе
Катэгорыя:Абласныя цэнтры Расеі
Ёнкерз

**Ёнкерз** () — горад на Атлянтычным узьбярэжжы ЗША, у штаце Нью-Ёрку. Паўночны жылы прыгарад Нью-Ёрку на левым беразе ракі Гадсану. Заснаваны ў 1641 годзе галяндцамі, горад з 1855 году.

## Прамысловасьць
Машынабудаваньне (электронныя кампанэнты, фотаапараты, падшыпнікі), лёгкая, цукровая, фармацэўтычная.

## Асобы
* Даніел Карлтан Гайдузэк

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гарады штату Нью-Ёрк
Вэтэрынарыя

**Вэтэрына́рыя** (саст. канава́льства;ад ; вэтэрынарная мэдыцына) — навука, якая вывучае хваробы жывёлаў. Спэцыяліст, які займаецца вэтэрынарыяй — вэтэрынар.

На 2012 год агульнымі для жывёлаў і чалавека прызнаваліся звыш 180 хваробаў, у тым ліку каровіна шаленства, птушыны грып і яшчур.

## Сувязь з навукамі
Вэтэрынарыя зьвязаная з наступнымі навукамі: 

* анатомія (нармальная і паталягічная); 
* гісталёгія; 
* мікрабіялёгія; 
* паразыталёгія; 
* вірусалёгія; 
* клінічная дыягностыка; 
* прыватная паталёгія і тэрапія; 
* вэтэрынарная санітарыя; 
* фармакалёгія; 
* таксыкалёгія; 
* хірургія; 
* вэтэрынарная артапэдыя; 
* акушэрства і гінэкалёгія (з штучным абнасеньваньнем); 
* зоагігіена; 
* вэтэрынарная псыханэўралёгія; 
* імуналёгія.

## Беларусь
У 1990-я гады ў Беларусі выраблялі звыш 10% вэтэрынарных прэпаратаў, якія выкарыстоўвалі ў краіне. На 2012 г. ужо выраблялі 75% вэтэрынарных лекаў.

### Постаці
* Валеры Холад

## Бібліяграфія
*  
*  
*  
*  
*  

## Крыніцы

*
Мэры Касат

**Мэры Касат** (; 22 траўня 1844, Алеггэйні, Пэнсыльванія, ЗША — 14 чэрвеня 1926, Шато дэ Бафрэн, Францыя) — знакамітая амэрыканская мастачка й графік, якая пісала ў стылі імпрэсіянізм. Яна пражыла большую частку свайго жыцьця ў Францыі, была дружная з Эдгарам Дэга. Матывам для ейных палотнаў паслужылі вобразы сацыяльнага й асабістага жыцьця жанчынаў, з асаблівым ухілам на цесную повязь маці й дзяцей.

## Вонкавыя спасылкі
* Мэры Касат на National Gallery of Art
* Мэры Касат на MuseumSyndicate.com
* Мэры Касат на WebMuseum

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Алеггэйні (Пэнсыльванія)
Катэгорыя:Мастакі і мастачкі ЗША
Валеры Холад

**Валеры Міхайлавіч Холад** (, Віцебск) — беларускі вучоны ў галіне вэтэрынарыі. Доктар біялягічных навук (1974). Прафэсар (1977).

## Біяграфія
Скончыў Віцебскі вэтэрынарны інстытут (1959). Працаваў вэтэрынарным урачом у Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці, з 1960 г. працуе ў Віцебскай дзяржаўнай акадэміі вэтэрынарнай мэдыцыны, асыстэнт, дацэнт, з 1966 г. загадчык катэдры хіміі.

Дасьледуе праблемы клінічнай біяхіміі сельскагаспадарчых жывёл. Аўтар больш як 120 навуковых прац, у тым ліку манаграфіі «Бялкі сывараткі крыві ў клінічнай і экспэрымэнтальнай вэтэрынарыі», «Даведніку па вэтэрынарнай біяхіміі», атрымаў 2 аўтарскія пасьведчаньні на вынаходніцтвы.

## Літаратура
* Холад Валеры Міхайлавіч // Беларуская энцыкляпэдыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 2003. — Т. 17. — С. 44.

Катэгорыя:Дактары біялягічных навук
Катэгорыя:Беларускія біёлягі
Катэгорыя:Беларускія вэтэрынары
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску
Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі вэтэрынарнай мэдыцыны
Катэгорыя:Выкладчыкі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі вэтэрынарнай мэдыцыны
Мазачча

**Мазачча** (), уласна **Тамаза дзі Сэр Джаваньні дзі Сымонэ** (; 21 сьнежня 1401, Сан-Джаваньні-Вальдарна, Флярэнтыйская рэспубліка — восень 1428, Рым, Папская дзяржава) — італьянскі жывапісец эпохі Раньняга Адраджэньня. Прадстаўнік флярэнтыйскай школы. Паводле словаў Джорджа Вазары, Мазачча быў найлепшым мастаком свайго пакаленьня. Мазачча памёр у дваццаць шэсьць гадоў, але вядома вельмі мала пра дакладныя абставіны ягонай сьмерці. Нягледзячы на сваю кароткую кар’еру, ён меў вялікі ўплыў на іншых мастакоў. Мазаччы быў адным зь першых, хто выкарыстаў лінейную пэрспэктыву ў сваім жывапісу, выкарыстоўваючы такія мэтады, як перарывістую кропку, у мастацтве ўпершыню. Ён таксама адышоў ад папулярнага на той час гатычнага стылю.

Мянушка Мазачча зьяўляецца памяншальным да слова Маза, якое ў сваю чаргу зьяўляецца скарачэньне ад імя Тамаза.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Біяграфія Мазачча
* Фатаздымкі фрэсак Мазачча

Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Катэгорыя:Італьянскія мастакі і мастачкі
Ладасна

**Ла́дасна** — вёска ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Каменскага сельсавету. Каля вёскі бярэ пачатак рака Бельская.

## Насельніцтва
* 2010 год — 32 чалавекі
* 1999 год — 81 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Каменскі сельсавет (Лепельскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёну
Гарбачэва (неадназначнасьць)

Назву **Гарбачэва** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Гарбачэва — вёска ў Расонскім раёне
** Гарбачэва — вёска ў Талачынскім раёне

* Менская вобласьць:
** Гарбачэва — вёска ў Вялейскім раёне

## Глядзіце таксама
* Гарбачоў
* Гарбачэўская
* Гарбачэўскі
Анжэ (футбольны клюб)

**Анжэ́** () — францускі футбольны клюб з гораду Анжэ. Заснаваны ў 1919 годзе. Хатнія матчы праводзіць на стадыёне імя Раймона Капа.

## Гісторыя
Клюб быў заснаваны ў 1919 годзе, у тым жа годзе калі была заснаваная Фэдэрацыя футболу Францыі. На працягу гісторыі каманда неаднаразова ўдзельнічала ў спаборніцтвах двух верхніх лігах краіны. Аднак некалькі разоў «Анжэ» спускаўся ў лігу трэцяга узроўню, апошні ўдзел зь якіх быў у сэзоне 2006—2007 гадоў.

Першы сэзон, у якім Анжэ дэбютаваў у францускім другім дывізіёне, быў у 1945 годзе. У гэтым сэзоне «Анжэ» трапіў у паўночную групу, бо ў той час другі дывізіён быў падзелены на дзьве групы. «Анжэ» фінішаваў трэцім, але яму не хапіла здабытых пунктаў, каб апярэдзіць «Стад Франсэ», які выйшаў у першы дывізіён. У 1957 годзе клюб упершыню даўшоў да фіналу Кубка Францыі, дзе трываў паразу ад «Тулюзы» зь лікам 6:3.

У сэзоне 2014—2015 гадоў Лігі 2 каманда дасягнула падвышэньня пасьля доўгага знаходжаньня ў ніжэйшых дывізіёнах. У стартавым матчы лігі супраць «Манпэлье» анжэрцы выгулялі ў матчы зь лікам 2:0. Першы сэзон па вяртаньні ў эліту «Анжэ» скончыў на 9 месцы ў канчатковым заліку. Першым магутным дасягненьнем клюбу за апошнія гады стаў выхад у фінал Кубка Францыі 2017 году, такім чынам клюб паўтарыў сваё дасягненьні 60-гадовай даўніны. Пры гэтым у пачатковым матчы на першых стадыях турніру «Анжэ» амаль не саступіў клюбу «Гранвілю» зь ніжэйшых дывізіёнаў. Анжэрцы саступалі клюбу з поўначы Францыі пасьля таго, як тыя распачалі лік на 9 хвіліне, аднак «Анжэ» яшчэ ў першым тайме зраўнаваў лік, дзякуючы высілкам Жанатана Бамба. У другім тайме анжэрская дружына ўлучыла яшчэ адзін мяч у браму суперніка. У 1/32 фіналу і 1/16 фіналу клюб выгуляў у «Кана» і «Бастыі». У наступным раўндзе анжэрцы дома прымалі «Бардо» і лік па сканчэньні першай паловы гульні быў роўны 1:1. Голам за «Анжэ» адзначыўся нападнік Кевін Бэрыго. У другім тайме анжэрцы трапна пацэлілі мяч у браму бардоскі клюб, што вывела «Анжэ» ў паўфінал турніру, дзе зноўку ў хатнім матчы дружына выгуляла ў «Генгама» зь лікам 2:0. 28 траўня 2017 году «Анжэ» згуляў у фінале Кубка супраць «Пары Сэн-Жэрмэн». Анжэрцы змагаліся ўвесь матч, але ўсё ж такі саступілі зь лікам 1:0, прапусьціўшы гол на 91 хвіліне матчы.

У сэзоне 2017—2018 гадоў «Анжэ» заняў 14 месца ў табліцы, а камэрунскі нападнік клюбу Карл Тако-Экамбі скончыў сэзон з 17 галамі ва ўсім турнірах на сваім рахунку. Сэзон, які рушыў далей, стаў яшчэ больш пасьпяховым для «Анжэ», бо клюб заняў 13 радок у выніковай табліцы. 8 чэрвеня 2020 году «Анжэ» пераўзышоў уласны рэкорд датычны да сумы трансфэраў, падпісаўшы брамніка Поля Бэрнардані з «Бардо» за 8 млн эўра. 30 красавіка 2021 году «Анжэ» разам з «Парыжам» было забаронена праводзіць трансфэры праз парушэньні пераходных правілаў у жніўні 2020 году. Забарона набыла сілу ў трансфэрны пэрыяд улетку 2021 году.

## Склад
: *Актуальны на 21 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Анжэ
Паста

**Па́ста** — макаронны выраб на аснове пшанічнай мукі і вады. У якасьці фарбавальнікаў дадаецца бурак, морква, тамат, труфэль, шпінат і чарнілы каракаціцаў.

## Віды
Паводле складу: 1) зь *цьвёрдых* гатункаў пшаніцы і вады; 2) яечная (гатуецца ў духоўцы). Паводле прыгатаваньня: 1) сьвежая (захоўваецца ў лядоўні); 2) сухая (захоўваецца год). Паводле выгляду: 1) доўгая, 2) кароткая, 3) дробная (супавая), 4) фігурная, 5) начыненая.
* Вэрмішэль ( — маленькія чарвякі) — тонкая, для супа
* Канялёні — трубкі дыямэтрам да 3 см і даўжынёй да 10 см, якія адварваюць у вадзе, напаўняюць начыньнем (мяса, сыр, шпінат), дадаюць падліву і запякаюць у духоўцы
* Лязаньня — плястыны цеста для фаршаваньня мясам, грыбамі і гароднінай ды наступнага запяканьня ў духоўцы
* Лінгуіні — пляскатыя спагеці
* Макарона — полыя трубкі
* Пене — трубачкі дыямэтрам да 1 см і даўжынёй да 4 см са зрэзанымі па дыяганалі бакамі
* Равіёлі — круглыя, квадратныя і ў выглядзе паўмесяца пяльмені з начыньнем (мяса, рыба, птушка, гародніна, садавіна)
* Спагеці — круглявыя, даўжыня 35-40 см і дыямэтар 1,8—2 мм
* Тальятэле — доўгая, плоская яечная локшына ў выглядзе стужкі
* Фузілі (італ. *fusilli* — «верацяно») — кароткая, у выглядзе спружынаў

## Крыніцы

Катэгорыя:Макарона
Катэгорыя:Міжземнаморская кухня
Катэгорыя:Стравы з пшаніцы
Катэгорыя:Асноўныя харчовыя прадукты
Катэгорыя:Італьянскія словы і выразы
Прыгодніцкі фільм

**Прыгодніцкі фільм** — жанр кіно, адпаведны прыгодніцкаму раману ў літаратуры. У адрозьненьне ад баявіка, у прыгодніцкіх фільмах акцэнт зрушаны з грубага гвалты на кемлівасьць пэрсанажаў, уменьне абхітрыць, ашукаць злыдня. У прыгодніцкіх фільмах героям трэба арыгінальна выблытацца са складаных сытуацыяў. «Гэпі-энд» таксама вельмі верагодны. Вельмі часта прыгодніцкае кіно перасякаецца з гістарычным, утворачы спэцыфічныя паджанры — фільм плашча і шпагі (калі дзеяньне адбываецца ў Эўропе) і вэстэрн (калі дзеяньне паходзіць на Дзікім Захадзе).

## Хрэстаматыйныя прыклады
* «Астэрыкс і Абэлікс супраць Цэзара»
* «Прыгоды Робін Гуда»
* «Маска Зора»
* «Піраты Карыбскага мора»
* «Індыяна Джонс»
* «Раман з каменем»
* «Скарбы Сьера-Мадрэ»

## Глядзіце таксама
* Прыгодніцкая літаратура
* Сьпіс прыгодніцкіх фільмаў

Катэгорыя:Жанры кіно
Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы
New Line Cinema

**«New Line Cinema»** () — адна з найбуйнейшых амэрыканскіх кінакампаніяў. Заснавальнікі — Робэрт Шэй і Майкл Лін.

## Гісторыя
Утворана ў 1967 годзе Робэртам Шэем, якому на той момант было 27 гадоў. Спачатку кампанія займалася распаўсюджаньнем замежнах фільмаў ды стужак у жанры артгаўз сярод студэнцкіх гарадкоў у ЗША. Адным зь першых посьпехаў кампаніі быў распаўсюд прапагандысцкага фільму супраць марыхуаны «Касяковая бязглузьдзіца» (), які меў вялікі посьпех напачатку 1970-х. У 1976 годзе кампанія ўпершыню прафінансавала здымкі паўнамэтражнага фільму «Каскадэры» (). Яшчэ тры фільмы былі прафінансаваныя ў 1981 ды 1983 годзе. Першай камэрцыйна пасьпяховай франшызай кампаніі стаў фільм «Кашмар на вуліцы вязаў» (1984). У 1994 годзе кампанія спачатку была прададзеная канцэрну Turner Broadcasting System, а ў 1996 годзе стала даччынай структурай мэдыя-карпарацыі «Time Warner». Уключае падразьдзяленні па тэатральным пракаце, збыце, хатнім відэа і аддзяленьне, якое спэцыялізуецца на незалежным кіно і носіць назву «Picturehouse». Кампанія датычная да выпуску кінатрылёгіі «Ўладар пярсьцёнкаў», сэрыі фільмаў «Остын Паўэрз», «Блэйд», «Пункт прызначэньня», «Тупы і яшчэ тупей», «Кашмар на вуліцы Вязаў», «Круцельства», «Сьмяротная Бітва».

Часам жартам «New Line Cinema» завуць «Домам, які пабудаваў Фрэдзі» з-за фільму, які зрабіў студыю знакамітай — «Кашмар на вуліцы Вязаў».

У 2008 годзе кампанія была паглынута «Warner Brothers» з-за фінансавых праблемаў. «New Line Cinema» спэцыялізавалася на фантастычным кіно і стужках з шырокамаштабнымі візуальнымі эфэктамі.

## Фільмы
****

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:New Line Cinema
Пярсьцёнак Усеўладзьдзя

**Пярсьцё́нак Усеўла́дзьдзя** — галоўны Пярсьцёнак, створаны Саўронам, у творчасьці Дж. Р. Р. Толкіна (*[[Сьпіс артэфактаў Міжзем'я|артэфакт]]*).

## Асаблівасьці

Пярсьцёнак мае асаблівыя магчымасьці: яго ўладальнік становіцца нябачным пры апрананьні на палец; ён дае доўгае жыцьцё і празьмерную прывязанасьць да яго — уладальнік гатовы забіць таго, хто стараецца адняць Пярсьцёнак.

Пярсьцёнак мае сваю асабістую волю. Такім чынам, калі Пярсьцёнак пачуў заклік гаспадара Саўрона, ён сам «зьбег» ад Глыкса, і падвярнуўся Більба, каб выйсьці з Туманных гор, дзе жыў доўгі час Глыкс.

## Гісторыя

У час, калі эльфы стваралі дзевятнаццаць чароўных Пярсьцёнкаў, Саўрон у тайне стварыў дваццаты, каб кіраваць іншымі. Такім чынам ён хацеў падпарадкаваць сабе ўсе вольныя народы Міжзем’я. *«Адзін Пярсьцёнак, каб кіраваць іншымі…»*.

У час Аблогі Барад-Дура (бітвы Апошняга саюза) Ісільдур аскепкам Нарсіля адрэзаў палец Саўрона з Пярсьцёнкам Усеўладзьдзя і забраў яго сабе. Але аднойчы оркі напалі на яго і забілі на рацэ, пасьля чаго Пярсьцёнак згубіўся на 2000 гадоў… Яго знайшоў хобіт Дэагорл, якога забіў Смэагорл (Глыкс) і пражыў у гарах з Пярсьцёнкам каля 500 гадоў… Аднойчы Хобіт Більба Торбінс з Шыру знайшоў яго, праходзячы праз Туманныя горы (пра гэта апавядаецца ў «Хобіце»). Більба праз 60 гадоў перадае Пярсьцёнак свайму пляменьніку Фрода, які адносіць яго ў Мордар і кідае ў жэрала вулькана Арадруін (апавядаецца ва «Ўладары пярсьцёнкаў»).

Катэгорыя:Міжзем’е
Кушляны

**Кушля́ны** — вёска ў Беларусі, на рацэ Сікуні. Уваходзяць у склад Сольскага сельсавету Смаргонскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Знаходзяцца за 20 км на захад ад Смаргоні, за 232 км ад Горадні; за 7 км ад чыгуначнай станцыі Солы.

## Гісторыя
Да 25 чэрвеня 2008 году Кушляны былі цэнтрам сельсавету. 25 чэрвеня 2008 году разам зь іншымі населенымі пунктамі ліквідаванага Кушлянскага сельсавету вёску перадалі ў склад Сольскага сельсавету.

## Насельніцтва

### Дэмаграфія
* **XX стагодзьдзе**: 1998 год — 354 жыхары, 134 двары; 1999 год — 346 жыхароў
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 340 жыхароў

### Інфраструктура
У Кушлянах працуюць: базавая школа, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Турыстычная інфармацыя

### Інстраструктура
У Кушлянах дзее Літаратурна-мэмарыяльны музэй Францішка Багушэвіча.

### Славутасьці
Помнікі архітэктуры — сядзіба Францішка Багушэвіча, сьвіран (ХІХ ст.).

## Асобы
* Францішак Багушэвіч (1840—1900), грамадзкі дзяяч, адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры
* Алесь Жамойцін (нар. 1955), паэт, навуковец

## Крыніцы

Катэгорыя:Сольскі сельсавет
Більба Торбінс

**Бі́льба То́рбінс** () — хобіт у творчасьці Толкіна. Дзядзя Фрода Торбінса.

## Біяграфія
Нарадзіўся і жыў Більба ў даволі паважанай хобіцкай сям’і Торбінсаў. Але аднойчы, у «Хобіце» аб гэтым расказваецца, да яго падыйшоў Гэндальф, і прапанаваў прыняць удзел у вялікім падарожжы. На наступны дзень да Більба прыйшло трынаццаць гномаў, якія распавялі яму пра дракона, які засеў у Адзінокай гары (Эрэбары), і што ён павінен ім дапамагчы, як узломшчык. На гэтым добрае меркаваньне іншых хобітаў пра Більба Торбінса зьнікла. На наступную раніцу ён, забыўшыся на ўсё, пайшоў у падарожжа. Там ён прайшоў праз вялікую колькасьць прыгодаў, дапамог перамагчы дракона Смога, і прыняў удзел у бітве Пяці Воінстваў. Па дарозе да гары ён знайшоў Пярсьцёнак Усеўладзьдзя, які «зьбег» ад Глыкса. Вярнуўшыся ў Шыр, ён напісаў кнігу пра свае прыгоды.

Пярсьцёнак працягнуў яго жыцьцё, і праз 60 гадоў, калі яму ўжо было 111, Більба перадаў яго свайму пляменьніку Фрода Торбінсу, а сам вырашыў пайсьці яшчэ раз паглядзець на Адзінокую гару, і назаўжды пасьля гэтага застацца ў Рывэндэле. Свой 111-ы дзень нараджэньня ён адзначыў самым пышным чынам, запрасіў ня толькі ўсіх сваіх бясконцых родзічаў, але і практычна ўвесь Шыр. Нават тыя, каму не былі прысланыя запрашэньні, прыйшоўшы, атрымалі цёплы прыём.

Праз 17 гадоў, калі Фрода праходзіў праз Рывэндэл, па дарозе ў Мордар, Більба перадаў яму свой меч Джала і мітрылявую кальчугу. У гэты час ён сачыняў шматлікія вершы і песьні, што слухаліся ў Рывэндэле Эльрандам і іншымі эльфамі.

Прайшоў яшчэ некаторы час, і ён пачаў старэць. Пасьля знішчэньня Пярсьцёнка эльфы, якія сплывалі з Шэрай Гавані за мора, узялі яго як свайго сябра з сабой, і ён разам з Фрода паплыў у Валінор…

Катэгорыя:Пэрсанажы Міжзем’я
Прэм’ер-ліга чэмпіянату Расеі па футболе

**Прэм’ер-ліга** — найвышэйшы дывізіён сыстэмы футбольных лігаў Расеі. У спаборніцтве ўдзельнічаюць 16 клюбаў. Пасьля кожнага сэзону клюбы, якія занялі два апошнія месцы, пераводзяцца ў Першую лігу, а іхнае месца займаюць дзьве наймацнейшыя каманды другога дывізіёну; каманды, якія занялі 13—14 месцы гуляюць пераходныя гульні супраць 3-й і 4-й камандаў Першай лігі. Дзейным чэмпіёнам зьяўляецца клюб «Краснадар».

## Чэмпіёны
* Зэніт, Спартак — 10 тытулаў
* ЦСКА — 6
* Лякаматыў — 3
* Рубін — 2
* Аланія, Краснадар — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Расеі па футболе
Ганна Гродзкая

**Ганна Гродзкая** (; нарадзілася 16 сакавіка 1954 году ў Отвацку) — польская грамадзкая дзяячка, прадпрымальніца і палітык, адна з заснавальніц Фонду Транс-Фузыя, дэпутат Сойму Рэспублікі Польшча 7 скліканьня.

## Біяграфія
### Асабістае жыцьцё
Ганна Гродзкая зьяўляецца транссэксуалам. Ад  нараджэньня яе пол быў мужчынскім, яна мела імя Кшыштаф Богдан і прозьвішча Бэнгоўскі. У 2007 годзе яна даведалася, што яе ўсынавілі Юзэф і Казімера. Судова вырашаць пытаньне палавой прыналежнасьці і фізычна зьмяніць пол яна вырашыла толькі пасьля таго, як яе сын з ранейшага шлюбу з жанчынай (скончанага разводам) быў ужо дарослы. Апэрацыю па зьмене полу яна зрабіла ў клініцы ў Бангкоку.  Працэсу  зьмены полу (фармальна завершанаму ў 2010 годзе) быў прысьвечаны дакумэнтальны фільм «Транс-акцыя», зьняты ў 2010 годзе тэлевізійнай кампаніяй HBO.

### Прафэсійная і палітычная дзейнасьць
Ганна Гродзкая скончыла навучаньне па спэцыяльнасьці клінічная псыхалёгія ў Варшаўскім унівэрсытэце. У пэрыяд ПНР яна была членам Асацыяцыі Польскіх Студэнтаў (АПС) і Польскай аб'яднанай партыі працоўных (між іншым у партыйнай арганізацыі ва ўнівэрсытэце). Працавала  палітычным інструктарам у АПС. У 1986 стала дырэктарам прадпрыемства Alma Press. Потым яна займалася ўласным бізнэсам, шмат гадоў працавала ў выдавецкай, рэклямнай і паліграфічнай галінах. Займалася вытворчасьцю фільмаў для Польскага тэлебачаньня. У 2003-2006 была членам  дырэкцыі «Радыё для цябе». Дзейнічала ў партыі Сацыял-дэмакратыя Рэспублікі Польшча, а пазьней, да верасьня 2011 году, уваходзіла ў склад Саюзу дэмакратычных левых у Варшаве. Уваходзіла таксама ў склад Таварыства «Ардынацкая». У 2008 годзе яна ўдзельнічала ў стварэньні Фонду Транс-Фузыя. Гэтая арганізацыя, у якой яна зь лістапада 2011 году выконвала абавязкі старшыні, мае на мэце распаўсюджаньне ведаў наконт трансгендэрызму, а таксама дзейнасьць, накіраваную на падтрымку транссэксуалаў і трансвэстытаў. Да канца 2011 году Анна Гродзкая была таксама намесьніцай старшыні Камісіі грамадзкага дыялёгу па справах роўных адносінаў пры Прэзыдэнце Сталічнага гораду Варшава.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Отвацку
Катэгорыя:Актывісты ЛГБТ-руху ў Польшчы
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Польскай Рэспублікі
Каваль зь Вялікага Вутану

**«Кава́ль зь Вялі́кага Ву́тану»** () — апавяданьне Дж. Р. Р. Толкіна, упершыню апублікаванае ў калядным выданьні часопіса «Redbook» 1967 року без ілюстрацыяў. У гэтай казцы апавядаецца пра тое, як да сына аднаго каваля трапляе чароўная зорка, якая цалкам мяняе ягонае жыцьцё. З дапамогаю зоркі хлопчык падарожнічае па Чароўнай краіне. Апавяданьне ня мае сувязі зь Міжзем’ем, за выняткам матыву чарадзейскага падарожніка, які накіроўваецца ў краіну, што знаходзіцца па-за рэальным сьветам, недасяжным сьмяротным.

Асобным выданьнем казка выйшла разам з навэляй «Фэрмэр Джайлз з Гэму», абедзьве зь ілюстрацыямі Паўліны Бэйнс.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Tolkien online 
* LOTR-вікі 

Катэгорыя:Творы Джона Роналда Руэла Толкіна
Катэгорыя:Кнігі 1967 году
Катэгорыя:Дзіцячая літаратура
Катэгорыя:Навэлі
Уладзімер (Уладзімерская вобласьць)

**Уладзі́мер** () — места Ўладзімерскай вобласьці і яе адміністрацыйны цэнтар, Расея.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*  Федеральная служба государственной статистики (Росстат), Оценки численности постоянного населения 


Катэгорыя:Залатое кальцо Расеі
Рамэсэвум

**Рамэсэвум** — памінальны храм фараона Рамсэса II (1279—1213 гг. да н. э.). Ляжыць у руінах, але нават па развалінах бачна, што гэта было грандыёзнае збудаваньне. Архітэктура яго падобна да пазьнейшага і менш маштабнага храма ў Мэдзінэт-Абу. Рамэсэвум стаяў у цэнтры жылога квартала, абнесенага глінянай сьцяной. Зьлева ад храма знаходзіўся павільён фараона, а справа і ззаду — незлічоныя маленькія будынкі з паўкруглымі дахамі, якія служылі жыллём для рабочых, майстэрнямі і складамі. Ад Ніла да храма ішоў канал.

Памінальныя храмы, як і піраміды, будаваліся пры жыцьці фараонаў. Манарх сам складаў сваю біяграфію, пералік добрых учынкаў і загадваў высекчы іх на каменных сьценах храмаў. Рамсэс II лічыў, відаць, галоўным подзьвігам свайго жыцьця бітву пры Кадэшы з хетамі, хоць, па меркаваньні гісторыкаў, яна зусім не была трыюмфам эгіпецкай арміі. На абодвух пілёнах Рамэсэвума адлюстраваны сцэны гэтай бітвы — гэтак жа, як у Люксорскім і Карнацкім храмах і ў Абу-Сымбэле.

На першым двары, які падзяляе пілёны, на зямлі ляжыць верхняя частка найвелізарнай статуі Рамсэса II. Яна, відаць, была вышынёй 18 м разам з пастамэнтам, а важыла прыкладна 1000 т. У велізарнай гіпастыльнай залі захаваліся 29 калён (першапачаткова было 48), якія падтрымліваюць рэшткі скляпеньняў. За заляй ідуіць два пакоі. У першым зь іх знаходзіцца столь з выявай нябесных сьвяцілаў. Склады з цэглы ззаду храма (іх можна лёгка заўважыць з пагорка ля дарогі) служылі сьвіранамі. Яны зьяўляюцца відавочным сьведчаньнем таго, што Рамэсэвум атачалі вялікія ўгодзьдзі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Храмы XIX дынастыі
Катэгорыя:Музэі на вольным паветры Эгіпту
Катэгорыя:Храмы Тэбскага нэкропалю
Катэгорыя:Рамсэс II