open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Парыскі басэйн

**Пары́скі басэ́йн** (), таксама **Паўночна-Француская нізіна** — узгорыстая раўніна ў паўночнай частцы Францыі, якая займае вялікую частку краіны. Вышыня прыкладна 100-150 м.

У цэнтры Парыскага басэйну разьмешчаны Парыж, адсюль раўніна паступова ўзвышаецца да Ардэнаў, Вагезаў, Цэнтральнага масіву і Армарыканскага ўзвышша.

Па Парыскім басэйне працякае мноства паўнаводных рэк, якія адносяцца ў асноўным да басэйну Сэны. На раўніне ўмераны марскі клімат, сярэдняя тэмпэратура ліпеня -18 °, студзеня -3&nbsp;°C, за год выпадае 500-700 мм ападкаў.

Катэгорыя:Геаграфія Францыі
Катэгорыя:Раўніны
Эндр (дэпартамэнт)

**Эндр** () — дэпартамэнт у цэнтры Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Цэнтар. Парадкавы нумар 36. Адміністрацыйны цэнтар — Шатару. Насельніцтва складае 231 176 чалавек (2010 г.).

Эндр, разам з суседнім Шэрам, належыць да гістарычнай вобласьці Бэры. Разьмешчаны пераважна ў раўніннай мясцовасьці (вышынёй ад 80 да 215 м над узроўнем мора), найвышэйшы пункт — 459 м. Дэпартамэнт уключае 4 акругі, 26 кантонаў і 247 камунаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Лётар Фройтэль

**Лё́тар Фро́йтэль** (; , Розэнбэрг, Заходняя Прусія — , Калома, РСФСР) — нямецкі афіцэр, генэрал-маёр арміі ў Другой сусьветнай вайне (пасьмяротна).

## Жыцьцяпіс
Пайшоў на службу дабраахвотнікам 10 жніўня 1914 року, пасьля ўступленьня Нямеччыны ў вайну, ваяваў у складзе 35-га палку палявой артылерыі. З 15 кастрычніка па 25 сьнежня 1916 навучаўся ў палявой школе афіцэраў пад Пружанай. На пасадзе ад’ютанта 3-га батальёну 35-га рэзэрвовага палку палявой артылерыі праслужыў да канца вайны і роспуску палка ў сакавіку 1919 року. Пасьля гэтага быў прызначаны ардынарцам у 41-ю брыгаду палявой артылерыі.

31 кастрычніка 1919 Фройтэль звольніўся з вайсковае службы і ўладкаваўся паліцыянтам у званьні лейтэнанта. Да 1936 року Фройтэль даслужыўся да чыну маёра паліцыі, пасьля чаго быў пераведзены на вайсковую службу і 6 кастрычніка 1936 атрымаў у падначаленьне батарэю ў складзе 20-га артылярыйскага палку. З 12 кастрычніка 1937 — камандзір 3-га батальёну гэтага палку.

У рамках усеагульнай мабілізацыі перад пачаткам Другой сусьветнай вайны Лётар Фройтэль быў пастаўлены камандзірам 22 артылярыйскага палку замяшчэньня, які ня браў удзелу ў Польскай кампаніі. 29 верасьня 1939 прызначаны камандзірам 707-га артылярыйскага палку асаблівага прызначэньня, які 24 сакавіка 1940 быў уключаны ў склад 217 артылярыйскага палку, узначаленага таксама Фройтэлем.

11 студзеня 1943 прызначаны даводцам 26-га рэзэрвовага артылярыйскага палку, разьмешчаным на францускім узьбярэжжы. 20 верасьня гэты полк быў распушчаны, і Фройтэль месяц правёў без прызначэньня, пасьля чаго 20 кастрычніка атрымаў у падначаленьне 503-ці грэнадэрскі полк, які ў складзе 290-й пяхотнай дывізіі групы арміяў «Цэнтар» удзельнічаў у баявых дзеяньнях на Ўсходнім фронце. Падчас цяжкіх бітваў з Чырвонай арміяй на возеры Ільмень патануў у Калома. 13 жніўня 1944 року пасьмяротна атрымаў званьне генэрал-маёра.

## Узнагароды
* Жалезны крыж (1914) II і I клясаў
* Ганаровы крыж сусьветнай вайны зь мечамі
* Нямецкі крыж у золаце (25 сакавіка 1944)

## Крыніцы

## Літаратура
* Dermot Bradley. *Die Generale des Heeres 1921—1945, Teil IV, Band 4: Fleck-Gyldenfeldt*, Biblio Verlag, Osnabrück 1996, ISBN 3-7648-2488-3, S. 81f

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сушы
Катэгорыя:Памерлі ў Расеі
Катэгорыя:Нямецкія вайскоўцы
Катэгорыя:Нямецкія паліцыянты
Катэгорыя:Генэрал-маёры
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Кавалеры Нямецкага крыжа ў золаце
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Жалезнага крыжа 1-й клясы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Жалезнага крыжа 2-й клясы
Джэрдан Шакіры

**Джэрдан Шакіры** (;  10 кастрычніка 1991 году, Гнілане, СФРЮ) — швайцарскі футбаліст альбанскага паходжаньня, выступае за клюб «Базэль» і нацыянальную зборную Швайцарыі на пазыцыі атакуючага паўабаронцы.

## Кар’ера
### «Базэль»
Джэрдан выступаў за юнацкія каманды клюбу «Базэль», пасьля чаго гуляў за рэзэрвовую каманду клюбу. У 2009 годзе падпісаў з клюбам прафэсійны кантракт. Дэбютаваў за «Базэль» 12 ліпеня 2009 году ў першым матчы сэзону, выйшаўшы на поле ў гульні супраць клюбу «Санкт-Гален». 9 лістапада гулец забіў свой першы гол за клюб у хатнім пераожным матчы супраць «Ксамаксу», дзе каманда з Базэлю была мацней зь лікам 4:1. Разам з клюбам атрымаў шэраг тытулаў.

### «Баварыя»
9 лютага 2012 году «Базэль» абвесьціў пра набыцьцё гульца нямецкім клюбам «Баварыяй». Кошт трансфэру, як паведамлялася, склаў 11,6 млн эўра, а сам гулец падпісаў кантракт зь мюнхэнскім клюбам да 30 чэрвеня 2016 году.

### «Інтэр»
9 студзеня 2015 году Шакіры перайшоў у склад італьянскага «Інтэру», зь якім падпісаў кантракт на 4,5 году. Акрамя італьянскага гранду гульцом цікавіўся ангельскі «Сток Сіці».

## Міжнародная кар’ера
Выступаў за моладзевую зборную Швайцарыі. У 2010 годзе быў запрошаны ў асноўную зборную краіны, дэбютаваўшы 3 сакавіка 2010 году ў таварысцкім матчы супраць зборнай Уругваю, які скончыўся паразай швайцарцаў зь лікам 1:3.

## Дасягненьні
**«Базэль»**:
* Чэмпіён Швайцарыі: 2009, 2011, 2012, 2025
* Уладальнік Кубка Швайцарыі: 2010, 2012, 2025

**«Баварыя»**:
* Чэмпіён Нямеччыны: 2013, 2014
* Уладальнік Кубка Нямеччыны: 2013, 2014
* Уладальнік Супэркубка Нямеччыны: 2012
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2013
* Пераможца Супэркубка УЭФА: 2013

**«Лівэрпул»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2020
* Пераможца Лігі чэмпіёнаў: 2019
* Уладальнік Супэркубка УЭФА: 2019
* Пераможца клюбнага чэмпіянату сьвету: 2019

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Профіль на сайце Soccerway

Катэгорыя:Швайцарскія футбалісты
Мікрабіялёгія

**Мікрабіялёгія** — навука, якая вывучае пытаньні, зьвязаныя зь мікраарганізмамі і вірусамі, разьдзел біялёгіі. Да арганізмаў, якімі займаецца мікрабіялёгія, належаць бактэрыі, грыбы і некаторыя пратысты.

## Разьдзелы
Адрозьніваюць наступныя разьдзелы мікрабіялёгіі:
* **агульная мікрабіялёгія** — займаецца характарыстыкай агульных, найбольш базавых паняцьцяў мікрабіялёгіі.
** фізіялёгія
** анатомія
** размнажэньне
** навакольнае асяродзьдзе мікраарганізмаў
** уплыў мікраарганізмаў на іх навакольнае асяродзьдзе і іншыя арганізмы
* **падрабязная мікрабіялёгія**
** сыстэматыка мікраарганізмаў
** падрабязная характарыстыка таксонаў:
*** царства
*** аддзел
*** парадак
*** сямейства
*** тып
*** від
*** род
* **прамысловая мікрабіялёгія** — разьздел мікрабіялёгіі, які вывучае магчымасьці выкарыстаньня мікраарганізмаў у вытворчых працэсах (прамысловасьць: хімічная, фармацэўтычная, касмэтычная, выпечкі, піва, віна і ачыстка вады) . Прамысловая мікрабіялёгія зьвязана зь біятэхналёгіяй.
* **экалягічная мікрабіялёгія** — датычыць уплыву мікраарганізмаў на адушаўлёныя і неадушаўлёныя элемэнты навакольнага асяродзьдзя і ўплыву гэтых элемэнтаў на мікраарганізмы.
* **мэдыцынская мікрабіялёгія** — разьдзел, зьявязаны з мэдыцынай. Займаецца вывучэньнем мікраарганізмаў з пункту гледжаньня іх уплыву на жывыя арганізмы — перадусім чалавека, але таксама жывёл і расьліны. Апісвае этыялягічныя фактары захворваньняў, іх курс, мэтады лячэньня, прафіляктыкі.
* **вэтэрынарная мікрабіялёгія** — вывучэньне ўзьдзеяньня патагенаў на жывёл.
* **санітарная мікрабіялёгія** — вывучае спосабы распаўсюджваньня патагенаў расьлін.
* **мікрабіялёгія глебы**

## Літаратура
* Mirosława Kwiecińska, Wiesława Witkowska: Rok 2002 Ciekawa biologia — Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne SA, Warszawa 2007, Numer dopuszczenia: 8/07
Драгунас Клайпеда

«**Драгу́нас**» () — летувіскі гандбольны клюб з Клайпеды, пяціразовы чэмпіён краіны. Выступае ў нацыянальнай гандбольнай лізе і рэгіянальнай Балтыйскай лізе.

## Дасягненьні
Летувіская гандбольная ліга:
* 4 ×  — 2010, 2011, 2012, 2013, 2014

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына
* Профіль на бачыне ЭГФ
* Профіль на бачыне Летувіскай гандбольнай лігі
* 

Катэгорыя:Летувіскія гандбольныя клюбы
Катэгорыя:Спорт у Клайпедзе
Катэгорыя:Летувіская гандбольная ліга
Ўолтэр Мэй

**Ўо́лтэр Мэй** (*Walter May*; 1912, Брайтан, Ангельшчына — 2006, Масква, Расея) — ангельскі паэт, перакладчык на ангельскую мову паэзіі і эпасу народаў СССР.

## Жыцьцяпіс
На працягу свайго жыцьця зьмяніў шмат прафэсіяў. На судабудаўнічым заводзе ў Шатляндыі працаваў дызайнэрам матораў мінаносцаў. Быў настаўнікам у школе. Добра майстраваў. Быў сябрам Камуністычнай партыі Вялікабрытаніі. У канцы 1960-х гадоў пераехаў жыць у Савецкі Саюз, дзе пазнаёміўся са сваёй другой жонкай — паэтэсай Людмілай Серастанавай. У Маскве працаваў рэдактарам-стылістам штотыднёвіка «Moscow News».

## Літаратурная творчасьць
Вершы пачаў друкаваць у 1950-я гады. Упершыню наведаў Беларусь у 1967 годзе. Першыя пераклады зь беларускае мовы апублікаваў у 1968 годзе. Тады ж распачаў працу над перакладам на ангельскую мову анталёгіі сучаснае беларускае паэзіі «Цудоўны край Беларусі», у якую ўвайшлі творы 59 беларускіх паэтаў.

## Ўолтэр Мэй і Янка Купала
Неаднакротна быў у Менску і Вязынцы.

Пераклаў 90 вершаў Янкі Купалы, сярод якіх «Мужык», «А хто там ідзе?», «Я не для вас…», «Адцьвітаньне», «За ўсё…», «Беларускім партызанам», «Я мужык-беларус», «Явар і каліна», «Мая навука», «Хлопчык і лётчык».

## Прафэсійныя адзнакі і ўзнагароды
* Дыплём Камітэту друку СССР (за пераклад твораў А. Пушкіна)
* Вялікі залаты мэдаль Кыргыстану (за пераклад эпасу «Манас»)
* Залаты мэдаль імя Ч. Айтматава

## Выбраная бібліяграфія
* Цудоўны край Беларусі. Анталогія сучаснай беларускай паэзіі (1976, пераклад на ангельскую)
* Я. Купала. Вершы (1982, пераклад на ангельскую)
* Я. Купала. Песня сонцу (1982, пераклад на ангельскую)
* Я. Колас. На прасторах жыцця (1982, пераклад на ангельскую)
* Позняе жніво (1982, пераклад з ангельскай на беларускую Р. Барадуліна, А. Вярцінскага, Н. Гілевіча, Г. Тумаса і інш.)
* Бесконечная нить (лирика) (1996)
* Кто были древние бритты? (2001, гістарычныя, геаграфічныя, этнаграфічныя і літаратурныя дасьледваньні)
* Л. Серостанова. Лирическая исповедь (2002, пераклад на ангельскую)
* Нартский эпос (2011, пераклад з асэтынскае мовы)
* Меридиан Любви (2013, паэтычная білінгва на расейскай і ангельскай мовах, разам з Л. Серастанавай)

## Крыніцы

## Літаратура
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т.. Т. 3./ Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал.рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1984. — 751 с, 40 л. іл.; Артыкул «Мэй Уолтэр» / Аўтар — Л. А. Казыра. — С.712.
* Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Мэй Уолтэр» / Аўтар — Л. А. Казыра. — С.412.
* Гарадзіцкі А. Вачыма сяброў. — Маладосць, 1974, № 4.
* Семяжон Я. Беларуская паэзія ў англійскіх перакладах. — У кн.: Далягляды. — Мн., 1978.

## Вонкавыя спасылкі
* Ўолтэр Мэй чытае свае пераклады паэзіі С. Ясеніна на сайце YouTube
* Ліст Ўолтэра Мэя расейскаму паэту Валянціну Фёдараву на сайце И. Ирвит. Шаг в пространство

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вялікабрытаніі
Катэгорыя:Ангельскія паэты
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на беларускую мову
Катэгорыя:Памерлі ў 2006 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Маскве
Пуслоўскі

**Пусло́ўскі** — прозьвішча. Носьбіты:

* Адам Тытус Пуслоўскі (1803—1854) — беларускі шляхціч, паўстанец 1830—1831 гадоў
* Вандалін Пуслоўскі (1814—1884) — беларускі шляхціч, будаўнік Косаўскага палацу
* Войцех Пуслоўскі (1762—1833) — беларускі шляхціч, маршалак
* Зыгмунд Пуслоўскі (1848—1913) — польскі калекцыянэр, мэцэнат
* Ксавэры Пуслоўскі (1875—1968) — польскі перакладнік, калекцыянэр
* Тытус Пуслоўскі (? — ?) — беларускі шляхціч, паўстанец 1830—1831 гадоў
Магдалена Нойнэр

**Магдале́на Но́йнэр** (; 9 лютага 1987, Гарміш-Партэнкірхэн, Баварыя, ФРН) — нямецкая біятляністка, двухразовая алімпійская чэмпіёнка, дванаццаціразовая чэмпіёнка сьвету па біятлёне, трохразовая ўладальніца Кубка сьвету (сэзоны 2007/08, 2009/10, 2011/12), уладальніца сямі Малых Кубкаў сьвету. Трохразовая чэмпіёнка сьвету па летнім біятлёне. Лепшая спартоўка Нямеччыны 2007 і 2011 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Магдалены Нойнэр 
* Профіль на афіцыйным сайце Міжнароднага саюза біятляністаў , 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баварыі
Катэгорыя:Нямецкія біятляністкі
Катэгорыя:Нямецкія біятляністы і біятляністкі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 году
Енка

**Е́нка** () — хуткі фінскі парны танец. Нароўні з полькаю лічыцца клясычным сялянскім танцам. Танчаць енку ў хуткім тэмпе (каля 140 стукаў за хвіліну) ў такце 2/4 або 4/4.

## Паходжаньне
Раньняю адменаю енкі быў скатыш, які прыйшоў у Фінляндыю ў XIX стагодзьдзі і сьпярша стаў папулярны сярод простага люду. У першай палове XIX стагодзьдзя енка аддзялілася ад скатыша ў самастойны танец і тады ж атрымала сваю назву. У адрозьненьне ад скатыша, у ёй зьявіліся скокі.

## Апісаньне
Мужчыны і жанчыны робяць аднолькавыя крокі. У пачатковай пазыцыі мужчына стаіць зьлева, і абодва глядзяць у бок напрамку танцу, абдымаючы адной рукой адзін аднаго за талію. Танцоры рухаюцца наперад крокам, падобным да полькі: «левай-правай-левай-падскок (на левай назе)», «правай-левай-правай-падскок». Счапіўшыся вольнымі рукамі, паварочваюцца тварамі і працягваюць рухацца ў ранейшым напрамку, паварочваючыся вакол уласнае восі з адначасным ранейшым крокам «левай-правай-левай-падскок» ці «левай-падскок-правай-падскок». Гэты малюнак паўтараецца на працягу ўсяго танцу.

## Глядзіце таксама
* Летка-енка

Катэгорыя:Фінскія танцы
Катэгорыя:Парныя танцы
Катэгорыя:Танцы Фінляндыі
Масфільм

**Масфільм** — адна з найбуйнейшых кінакампаній Расеі і Эўропы. Была створаная на базе двюх нацыяналізаваных кінафабрык А. А. Ханжонкава і І. Н. Ярмольева ў лістападзе 1923 году, калі на ізноў створаным прадпрыемстве пачалася праца над фільмам рэжысэра Барыса Міхіна «На крылах угору», які выйшаў на экраны ў пачатку студзеня 1924 году.

На «Масфільме» было зьнята больш за 1720 карцінаў, многія зь якіх увайшлі ў залаты фонд сусьветнага кінамастацтва, заваявалі шматлікія ўзнагароды на розных кінафэстывалях.

## Фільмаграфія
* 1967 — Каўкаская палоньніца, або новыя прыгоды Шурыка
* 1968 — Дыямэнтавая рука
* 1974 — Нэйлён 100 %
* 1975 — Іронія лёсу, або Зь лёгкай парай!
* 1976 — Узыходжаньне
* 1985 — Ідзі і глядзі (сумесна з кінастудияй Беларусьфільм)
* 1990 — Кар'ер

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт «Масфільму» 

Катэгорыя:Кінастудыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1924 годзе
Эрэбар

**Э́рэбар, Само́тная гара́** (сінд. *Erebor*, анг. *Lonely Mountain*) — у легендарыюме Дж. Р. Р. Толкіна назва адначасова гары і разьмешчанага пад ёй каралеўства гномаў. Зьяўляецца адным з галоўных месцаў дзеяньня «Хобіта», былой сядзібай гномаў, галоўнай мэтай падарожжа герояў кнігі. Пра Самотную гару таксама ўспамінаюць героі з «Уладара пярсьцёнкаў», таму што існуючае там каралеўства адыгрывае важную ролю ў канфлікце паміж сіламі дабра і зла.

## Геаграфія
Эрэбар быў гарою значнай вышыні, якая знаходзілася на раўніне, што расьцягвалася на ўсход ад паўночнай часткі Ліхалесься, недалёка ад Доўгага возера. Зьяўлялася характарыстычным пунктам Раваньёну. Ад галоўнага масіву Эрэбару адыходзіла шэсьць доўгіх плячэй. З гары выцякала рака Цэльдуіна.

## Гісторыя

### Пачаткі Каралеўства пад Гарой
У 1999 годзе Трэцяй Эры туды прыбылі гномы з племені Дурына, якія мусілі ўцякаць з папярэдняй сядзібы, вядомага Казад-думу ў Імглістых гарах. Кіраваў імі кароль Трайн І, які заснаваў у Эрэбары Каралеўства пад Гарой. Падчас прац у шахтах быў знойдзены каштоўны камень, Архікаштоўнасьць, і багатыя паклады мінэралаў. Гномы пабудавалі ці, дакладней, выразалі велічныя залі, шыкоўныя памяшканьні і шматлікія тунэлі. Аднак у 2210 годзе Торын І, сын і наступнік Трайна, пакінуў Эрэбар і павёў сваіх падданых далей на поўнач, да Шэрых Гор.

### Росквіт
Гномы вярнуліся да Самотнай Гары ў 2590 годзе пад кіраўніцтвам Трора, таму што ў Эрэд Мітрын на іх напалі цмокі. Зноўку залюднены Эрэбар пачаў квітнець, і племя Дурына багацела, утрымліваючы кантакты як з пабрацімамі з Жалезных Узгор’яў, так і мясцовымі людзьмі, жыхарамі Дэйла, які знаходзіўся недалёка ад Галоўнай брамы Эрэбару.

### [[Смог (Міжзем’е)|Смог]] у Эрэбары
Гэта стан росквіту доўжыўся 2770 гадоў, калі цмок Смог, прыцягнуты навінамі пра багацьці гномаў, раптам напаў на Эрэбар. Жменька ўцекачоў з Трорам уцякла на поўдзень, а большая група — да Жалезных Пагоркаў. Неўзабаве Смог зьнішчыў Дэйл і на працягу многіх гадоў спустошваў навакольле Самотнай Гары, забіваючы жывёл і спальваючы расьліннасьць. На працягу наступных 171 гадоў ніхто не адважваўся трывожыць яго спакой.

### Аднаўленьне Каралеўства
Толькі экспэдыцыя Торына ІІ Дубатарча (2941 год), у якой узяў удзел хобіт Більба Торбінс, змагла забіць Смога. Пасьля гэтага і пераможнай бітвы з оркамі гномы аднавілі Каралеўства пад Гарой.

### Вайна за Пярсьцёнак і Чацьвертая Эра
Падчас Вайны за Пярсьцёнак, калі Дэйл быў атакаваны істэрлінгамі, слугамі Саўрона, гномы дапамаглі саюзьнікам. Што праўда, у бітве за Дэйл перамаглі захопнікі, але дзякуючы моцы Самотнай Гары саюзьнікі вытрымалі аблогу і змаглі выцесьніць ворагаў. У Чацьвертай Эры Каралеўства пад Гарой заставалася ў саюзе і пад апекай моцнага Аб’яднанага Каралеўства Арнору і Гондару.
За часамі Дурына VII гномы пакінулі Эрэбар і вярнуліся да Казад-думу.

## Літаратура
* John Ronald Reuel Tolkien: Hobbit, czyli tam i z powrotem. przeł. Maria Skibniewska. Warszawa: Wydawnictwo ISKRY, 1997. ISBN 83-207-1681-0.
* Джон Рональд Руэл Толкін. Уладар Пярсьцёнкаў = The Lord of the Rings / Пераклад Дзьмітрыя Магілеўцава й Крысьціны Курчанковай. — Мн.: Т. I—III.

Катэгорыя:Мясьціны Міжзем’я
Уле Эйнар Б’ёрндален

**У́ле Э́йнар Б’ёрндален** (; 27 студзеня 1974, Сымастранда, ля Драмэну, фюльке Бускеруд, Нарвэгія) — нарвэскі біятляніст і лыжнік. Самы тытуляваны біятляніст у гісторыі Алімпійскіх гульняў (7 залатых узнагародаў), чэмпіянатаў сьвету (19 перамог) і Кубкаў сьвету (6 перамог у агульным заліку). Чатыры з чатырох магчымых перамог атрымаў Уле Эйнар у біятлёне на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 году ў Солт-Лэйк-Сіці й стаў адзіным у сьвеце абсалютным алімпійскім чэмпіёнам па біятлёне. Б’ёрндален атрымаў 95 перамог у біятлёне й лыжных гонках (94 і 1 адпаведна), і па гэтым паказчыку ён займае другое месца сярод усіх спартоўцаў зімовых відаў спорту.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Уле Эйнара Б’ёрндалена  
* Нямецкі фан-клюб 
* Профіль на афіцыйным сайце Міжнароднага саюзу біятляністаў 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нарвэгіі
Катэгорыя:Нарвэскія біятляністы
Катэгорыя:Нарвэскія лыжнікі
Катэгорыя:Нарвэскія біятляністы і біятляністкі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1994 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 1998 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2002 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2006 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 1998 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2002 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 1998 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2006 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 году
Эліпсіс (літаратуразнаўства)

**Э́ліпсіс** () — пропуск у паэтычнай фразе нейкага слова, якое лёгка ўзнаўляецца з кантэксту. Напрыклад:
: Яна рукаўком — сьлёзы ручайком,
: Яна рукою — сьлёзы ракою.

У гэтых радках з народнай песьні прапушчаны выказьнік *махне*.

Эліпсіс — адзін зь відаў недасказа. Ён дапамагае перадаць узрушаны душэўны стан паэта, дынамізм, напружанасьць дзеяньня і г. д. Да эліпсіса адносяцца таксама сынтаксічныя канструкцыі, у якіх выказьнік выражаецца дзеяслоўна-выклічнікавым словам.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Стылістычныя сродкі
Катэгорыя:Сынтаксічныя сувязі
Таўталёгія (рыторыка)

**Таўталё́гія** () — паўтарэньне блізказначных словаў або выразаў. Напрыклад:
: Ці сьвет, ці сьвітае,
: Ці на зоры займае?

Таўталёгія зьвяртае ўвагу чытача (слухача) твора на нейкую думку, удакладняе яе, дапамагае ўзмацніць рытмічнасьць мовы, надаць ёй большую эмацыянальнасьць. Асабліва часта таўталёгія ўжываецца ў народнай паэзіі. Ужытая недарэчы таўталёгія можа зьбедніць выказваньне, абясцэніць яго. Часам таўталёгію называюць плеаназмам.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Мовазнаўства
Эпіфара

**Эпі́фара** () — паўтарэньне аднолькавых гукаў, словаў ці выразаў
у канцы вершаваных радкоў або строфаў. Вось прыклад эпіфары з народнай песьні:
: Цялушачак гадаваць будзем,
: А бычочкі прадаваць будзем,
: Дзевак замуж аддаваць будзем,
: А хлопчыкаў жаніць будзем.

Стылістычная фігура, супрацьлеглая эпіфары, — анафара.

## Віды эпіфары
* Радковая — аднолькавыя словы ці выразы паўтараюцца ў канцы радкоў.
* Строфная — асобныя словы ці выразы дакладна паўтараюцца ў канцы асобных строфаў.

## Глядзіце таксама
* Анафара.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Літаратурныя прыёмы
Катэгорыя:Вершаскладаньне
Полісындэтан

**Полісындэ́тан (шматзлучнікавасьць)** () — стылістычны прыём, сутнасьць якога — у выкарыстаньні адных і тых жа злучнікаў паміж аднароднымі словамі і сказамі. Ужываецца даволі часта ў фальклёрных творах:
: Як пан звозіў да сваё жытцо
: У цёмныя гумны да з сьветлага поля,
: Яно ў тарпе прылежыста,
: А на таку прымалоціста,
: А ў арудзе прысыпіста
: А ў млыне прымеліста,
: А ў дзяжы падыходзіста,
: А ў печы румяніста,
: А на стале як сыр белы.

Шматзлучнікавасьць дапамагае зьвязаць аднародныя словы і сказы ў сынтаксічнае адзінства і разам з тым разьмежаваць іх паміж сабой. Яна запавольвае тэмп паэтычнага выказваньня, надае яму ўзьнёсласьць. Як стылістычны прыём шматзлучнікавасьць супрацьстаіць
бяззлучнікавасьці.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Літаратуразнаўства
Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Літаратурныя прыёмы
Катэгорыя:Вершаскладаньне
Ленфільм

**Ленфільм** — найстарэйшая і адна з найбуйнейшых кінакампаніяў Расеі. Заснаваная ў 1918 годзе.

## Гісторыя
Кінафабрыка атрымала назву «Ленфільм» у 1934 годзе. Эмблема студыі «Медны вершнік» была створаная мастаком Марынай Балагоўскай і апэратарам Эдгарам Штырцкобэрам. Упершыню яна зьявілася ў фільме «Працоўны пасёлак» (1975) Уладзімера Вянгерава.

На «Ленфільме» зьнята каля 1500 гульнявых, дакумэнтальных, тэлевізійных фільмаў, якія сталі сусьветнай кінаклясыкай. У розны час на студыі працавалі найбуйнейшыя майстры савецкага і расейскага кіно: рэжысэры Рыгор Козінцаў, Ёсіф Хейфіц, Уладзімер Пятроў, Ільля Авербах, Глеб Панфілаў, Дынара Асанава, апэратары Андрэй Масквін, Вячаслаў Горданаў, Дзьмітры Месхіеў, Юры Вэксьлер, мастакі Яўген Яней і Мікалай Сувораў. Песьні Дзьмітрыя Шастаковіча, Ісаака Дунаеўскага, Васіля Салаўёва-Сядога, Веньяміна Баснэра, Андрэя Пятрова, папулярныя ў многіх пакаленьняў, упершыню прагучалі ў карцінах «Ленфільму».

## Фільмаграфія
* 1934 — Чапаеў
* 1945 — Нябесны ціхаход
* 1945 — Папялушка
* 1961 — Чалавек-амфібія
* 1961 — Паласаты рэйс
* 1964 — Гамлет
* 1966 — Тры таўстуны
* 1967 — Вясельле ў Малінаўцы
* 1975 — Доўгія вёрсты вайны
* 1975 — Дажыць да сьвітаньня
* 1979 — Шэрлак Голмс і доктар Ўотсан
* 1988 — Сабачае сэрца
* 1995 — Асаблівасьці нацыянальнага паляваньня

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт «Ленфільму» 

Катэгорыя:Кінастудыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1918 годзе
Юра (дэпартамэнт)

**Юра́** () — дэпартамэнт на ўсходзе Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Бургундыя — Франш-Камтэ (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Франш-Камтэ). Парадкавы нумар 39. Адміністрацыйны цэнтар — Лён-лё-Санье. Насельніцтва складае 260 932 чалавек (2012 г.).

Дэпартамэнт Юра знаходзіцца ў аднайменным горным масіве. Дэпартамэнт уключае 3 акругі, 34 кантоны і 544 камуны.

## Вонкавыя спасылкі

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Мартэн Фуркад

**Мартэ́н Фурка́д** (; нарадзіўся 14 верасьня 1988 году, Сэрэ, акруга Сэрэ, Францыя) — францускі біятляніст, чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2014 году ў пагоні й індывідуальнай гонцы, чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2018 году ў пагоні, масавым старце і мяшанай эстафэце, срэбны прызэр Алімпійскіх гульняў 2010 году й Алімпійскіх гульняў 2014 году, 11-разовы чэмпіён сьвету, шасьціразовы ўладальнік Кубку сьвету. Малодшы брат Сымона Фуркада.

## Агульны залік Кубку сьвету
* 2013—2014 — **1-е месца** (928 ачкоў) 
* 2012—2013 — **1-е месца** (1248 ачкоў) 
* 2011—2012 — **1-е месца** (1100 ачкоў)
* 2010—2011 — **3-е месца** (990 ачкоў)
* 2009—2010 — **5-е месца** (719 ачкоў)
* 2008—2009 — **24-е месца** (345 ачкоў)

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль IBU

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Францыі
Катэгорыя:Францускія біятляністы
Катэгорыя:Францускія біятляністы і біятляністкі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году
Катэгорыя:Біятляністы і біятляністкі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 году
Катэгорыя:Прызэры зімовых Алімпійскіх гульняў 2014 году
Катэгорыя:Чэмпіёны зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 году
Бэркут (спэцпадразьдзяленьне)

**«Бэ́ркут»** ()&nbsp;— былое падразьдзяленьне міліцыі асаблівага прызначэньня МУС Украіны, створанае ў 1992 року на аснове аддзелаў міліцыі асаблівага прызначэньня (АМАП). 25 лютага 2014 г. выканаўца абавязкаў міністра ўнутраных справаў Украіны Арсень Авакаў падпісаў загад № 144 «Пра ліквідацыю спэцыяльных падразьдзяленьняў міліцыі грамадзянскай бясьпекі "Бэркут"».

На запыт «Свабоды» ў 2014 годзе пасьля публікацыі сайту газэты «Салідарнасьць» пра тое, што ў беларускім АМАПе працаўладковаюцца былыя супрацоўнікі ўкраінскага «Бэркуту», прэсавы сакратар МУС Канстанцін Шалкевіч адказаў адмоўна, бо *«МУС не камэнтуе нізкаякасныя сачыненьні на вольную тэму, разьмешчаныя ў інтэрнэце»*. 

Тым ня менш у 2020 годзе былі апазнаныя экс-супрацоўнікі расфармаванага «Бэркуту» ў шэрагах АМАПу. Выданьне «Новы час» працягнула журналісцкі цыкл расьсьледаваньняў і ў 2021 годзе, выявіў яшчэ больш такіх пэрсаналіяў.

## Апэрацыі
* 18 ліпеня 1995 «Бэркут» удзельнічаў у зрыве пахаваньня кіеўскага патрыярха Ўладзімера ў Сафійскім саборы. На загад прэзыдэнта Кучмы спэцаддзелы зладзілі зьбіцьцё прадстаўнікоў УПЦ КП на Сафійскій плошчы.
* лістапад — сьнежань 2013&nbsp;— «Бэркут» удзельнічаў у гвалтоўным разгоне Эўрамайдану ў Кіеве.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 16 років спецпідрозділи «Беркут» охороняють наш спокій! (16.01.2008, сайт МВС України)

Катэгорыя:Праваахоўныя органы Ўкраіны
Катэгорыя:Узброеныя сілы Ўкраіны
Катэгорыя:Падразьдзяленьні спэцыяльнага прызначэньня
Катэгорыя:Вайсковыя фармаваньні, створаныя ў 1992 годзе
Катэгорыя:1992 год ва Ўкраіне
Скот Пілігрым

**«Скот Пілігрым»** () — сэрыя коміксаў у шасьці тамох, створаная Браянам Лі О’Мэлі ў пэрыяд з 2004 па 2010 год. Апавядае пра 23-х гадовага хлопца з Канады Скота Пілігрыма. Ён гультай, любіць відэагульні, грае ў рок-гурце Sex-Bob-ombs на бас-гітары, жыве ў адной кватэры са сваім сябром-геем, а аднойчы закахаецца ў дзяўчыну Рамону, якая нядаўна пераехала даіх у Таронта з ЗША. Але каб заваяваць Рамону Скот мусіць перамагчы яе «сем злых былых».
Кінавэрсія выйшла ў 2010-м годзе пад назвай «Скот Пілігрым супраць сьвету». Рэжысэр — Эдгар Райт, у ролі Скота — Майкл Сэра.

## Сюжэт
##### Скот Пілігрым і яго дарагое маленькае жыцьцё
Скоту Пілігрыму дваццаць тры год, ён жыве ў Таронта, у адной кватэры са зласьмешлівым геем Ўолесам Ўэлсам (яны нават сьпяць у адным ложку, бо другога ў кватэры няма). Год таму Скот перажыў цяжкі разрыў з Энві Адамз і цяпер пачынае сустракацца з 17-гадовай кітаянкай Найвз Чаў. Скот прыводзіць Найвз у хату Юнага Ніла і Стывэна Стылза, дзе рэпэтыруе гурт «Sex-Bob-ombs», які складаецца з, уласна, Стывэна, Скота і барабаншчыцы Кім Пайн. Няўсевядомы гурт атрымоўвае заўзятую прыхільніцу.
Тым часам ува снах Скота зьяўляецца невядомая яму дзяўчына на роліках. Ён бачыць яе і наяве, на адной вечарыне. Скот дазнаецца, што дзяўчыну зваць Рамона Флаўэрз, што яна працуе ў кампаніі Amazon.com і што яна нядаўна перабралася ў Таронта зь Нью-Ёрку, дзе мела адносіны зь нейкім Гідэёнам, зь якім яны цяжка рассталіся. Скот закаханы ў Рамону па вушы, ён знаходзіць нагоду для спатканьня і даведваецца, што ў працы Рамона карыстаецца падпрасторавымі магістралямі. Адна магістраль праходзіць цераз галаву Скота, а гэта значыць і церазь ягоныя сны.
Зрэшты, Скот не расстаецца з Найвз, ствараецца любоўны трыкутнік, у якім Скот сустракаецца і цалуецца з абедзьвюма дзяўчынамі. Абедзьве прыходзяць на канцэрт, на якім мусяць выступаць «Sex-Bob-ombs», але калі падходзіць іх чарга, на сцэне зьяўляецца хлопец Мэт’ю Патэл, які выклікае Скота на двубой. Скот перамагае Мэт’ю і той апавядае, што ён першы зь сямі злых былых Рамоны. Каб сустракацца зь ёй Скоту трэба перамагчы іх усіх. Скот згаджаецца, а калі пытае Рамону ці будзе сярод былых Гідэён, яна моўчкі адхінаецца, а яе галава раптам пачынае прамянець.

##### Скот Пілігрым супраць сьвету

##### Скот Пілігрым і бясконцая туга

##### Скот Пілігрым бярэцца за розум

##### Скот Пілігрым супраць сусьвету

##### Скот Пілігрым і яго зорная гадзіна

Катэгорыя:Коміксы
Лянды (дэпартамэнт)

**Лянды́** () — дэпартамэнт на паўднёвым захадзе Францыі, адзін з дэпартамэнтаў рэгіёну Нувэль-Акітэн (да 1 студзеня 2016 у складзе рэгіёну Аквітанія). Парадкавы нумар 40. Адміністрацыйны цэнтар — Мон-дэ-Марсан. Насельніцтва складае 384 320 чалавек (2010 г.).

Лянды — другі паводле плошчы (9 243 км²) дэпартамэнт Францыі (пасьля Жыронды). Да студзеня 2009 году 67% тэрыторыі Ляндаў займалі лясы, аднак пасьля таго як праз паўднёвы захад Францыі прайшоў ураган Кляўс, плошча лясоў істотна паменшылася.

Дэпартамэнт уключае 2 акругі, 30 кантонаў і 331 камуну.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпартамэнты Францыі
Пятро Рунец

**Пятро́ Руне́ц** (сапр. — **Пё́тар Мікала́евіч Руне́ц**; 4 траўня 1911, вёска Азярычын, Ігуменскі павет, Менская губэрня, Расейская імпэрыя — 5 сакавіка 1997) — беларускі пісьменьнік.

## Біяграфія
Нарадзіўся 4 траўня 1911 году ў вёсцы Азярычыне, Ігуменскага павету, Менскай губэрні, у сялянскай сям’і. У 1930 годзе скончыў курсы пра Барысаўскім пэдагагічным тэхнікуме. Настаўнічаў у вёсках Глінішчы й Сяліба Бярэзінскага раёну. У 1937 годзе паступіў вучыцца, а ў 1940 скончыў Камуністычны інстытут журналістыкі імя С.М.Кірава ў Менску. Увосень 1940 году прызваны ў Чырвоную Армію. Удзельнічаў у баях у Летуве, на Волхаўскім, Сталінградзкім франтах. Двойчы паранены. У траўні 1943 году дэмабілізаваны. Працаваў у эвакшпіталі, а пасьля ў новакузьнецкай газэце «Большевистская сталь». У 1946—1953 гг. загадчык аддзела рэдакцыі газэты «Піянер Беларусі», у 1953—1963 гг. літсупрацоўнік часопісу «Бярозка», у 1963—1971 гг. — рэдактар-стыліст на Беларускім радыё. Памёр 5 сакавіка 1997 году.

## Творчасьць
Першае апавяданьне апублікаваў у 1932 годзе (часопіс «Іскры Ільіча»). Творы пераважна для дзяцей. Аўтар зборнікаў аповесьцяў і апавяданьняў «Юныя змагары» (1940), «У веснавыя дні» (1954), «Бярозавы конь» (1956), «Гіпсавая маска» (1958), «Канец казкі» (1960), «Заламаны ражок» (1961), «Вясёлыя здарэньні» (1962), «Алёшка-верхалаз» (1963), «Аб чым шэпчацца аер» (1966) (абедзьве аповесьці ў 1971 годзе выдадзеныя асобнай кнігай «Алёшка і яго сябры»), «Важнае заданьне» (1968), «Белы васілёк» (1971), «Добрая душа» (1977), «Незвычайны збор» (1981), «Незвычайны наведвальнік» (1985), «Апошняе шчасьце» (гумарэскі, 1984). Апублікаваў аднаактоўку «Сіні пясок» (1959).

Склаў зборнік успамінаў дзяцей пра вайну «Ніколі не забудзем» (зь Янкам Маўрам, 1948). У 1979 годзе выдаў брашуру пра Я. Маўра «Чалавек з крылатай фантазіяй».

Пераклаў на беларускую мову асобныя творы С. Міхалкова, Б. Емяльянава, Дж. Радары, Ж. Грывы, А. Талвіра.

## Літаратура
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Пухавіцкага раёна / Укл. А. А. Прановіч. — Мн., 2003.— 749 с.: іл.

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Hromadske.TV

**Hromadske.TV** (; «Грамадзкае тэлебачаньне») — украінскае інтэрнэт-тэлебачаньне, якое распачало трансьляцыю 22 лістапада 2013 году. З 18 красавіка 2015 году пачаў вяшчаць са спадарожніка AzerSpace 1 у HD фармаце.

## Гісторыя
Трансьляцыя каналу распачалася 22 лістапада 2013 у 14:00 (паводле кіеўскага часу), раней заплянаванага часу з-за рашэньня Кабінэту Міністраў Украіны пра спыненьне падрыхтоўкі да падпісаньня дамовы пра асацыяацыю з ЭЗ і падзеямі на Эўрамайдане. Ужо 24 лістапада колькасьць праглядаў «Грамадзкага тэлебачаньня» дасягнула 761 тысячаў за 8 гадзін зь сярэднім часам прагляду 12 хв 36 с, максымальная колькасьць адначасовых праглядаў перавышала 36 тысячаў. Колькасьць прыладаў, зь якіх праглядалі канал, дасягла 289 тысячаў. 29 лістапада ў Марыінскім парку ў Кіеве невядомыя зьбілі двух журналістаў «Грамадзкага тэлебачаньня» — Дзьмітра Гнапа і Якава Любчыча.

«Грамадзкае тэлебачаньне» стала адной з найважнейшых крыніц інфармацыі пра падзеі Эўрамайдану. 1 сьнежня жывы этэр каналу адначасова глядзела каля 100 тысячаў глядачоў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт грамадзкага тэлебачаньня

Катэгорыя:Украінскія тэлеканалы
Эсхак Джахангіры Кушахі

**Ашах Джахангіры Кушахі** (, нарадзіўся 10 студзеня 1957 году) вядомы грамадзкі дзяяч ў Іране й Першы падправадыр грамады ва ўрадзе правадыра грамады Хасана Руханага. Раней займаў пасаду начальніка вобласьці Іспагань. Джахангіры быў упаўнаважаным па справах прамысловасьці й радовішчаў ва ўрадзе Махамата Хатамага з 1997 па 2005 гады.  Быў двойчы паслом у мачлісе.

## Дзяцінства й юнацтва
Джахангіры нарадзіўся 10 студзеня 1957 году ў Кэрманскай вобласьці. Вучыўся ў вышэйшай вучэльні ў Кермане. Удзельнічаў у ісламскім перавароце. Быў нават перасьледаваны ўрадоўцамі шаха за гэта.

## Службовы рост
Службу на дзяржаўных пасадах пачаў пасьля ісламскага перавароту ў 1979 годзе. Джахангіры стаў працаўніком аддзелу сельскай гаспадаркі ў Кэрманскай вобласьці. У 1984 годзе быў выбраным паслом у мачліс. 1988 годзе ізноў перавыбраны паслом у мачліс. 1 верасьня правадыром грамады Рафсанджанім быў прызначаны начальнікам вобласьці Кэрман. 20 жніўня Джахангіры стаў упаўнаважаным у справах радовішчаў і жалеза ва ўрадзе Махамата Хатамага (пазьней па справах прамысловасьці й радовішчаў).
Ва ўрад Махмуда Ахмадзінэжада Джахангіры не ўвайшоў. Затым Джахангіры спрабаваў вярнуцца на высокія пасады, але безвынікова. 
У жніўні 2013 году стаў падправадыром ва ўрадзе Хасана Руханага.

Катэгорыя:Іранскія палітыкі
Нацыянальная бібліятэка Беларусі

**Нацыянальная бібліятэка Беларусі** — галоўнае ўнівэрсальнае навуковае кнігасховішча Беларусі, заснаванае ў 1922 годзе на аснове бібліятэкі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Пры бібліятэцы дзейнічаюць музэй кнігі, 4 мастацкія галерэі і канфэрэнц-зала (490 месцаў). Час працы ў будні — 10:00—21:00. У выходныя (субота, нядзеля) — 10:00—18:00. Пры плаце за чытацкі білет патрабуецца пашпарт. Захоўвае больш за 9 млн дакумэнтаў XV—XXI стагодзьдзяў на больш як 50 мовах (відэа- і гуказапісы, газэты, кнігі, лічбавыя дакумэнты, мапы, мікрафільмы, навуковыя дысэртацыі, ноты, паштоўкі, плякаты, рукапісы, рэпрадукцыі карцін і часопісы).

## Паслугі
За плату ажыцьцяўляюцца: агляд прэсы, ацэнка кошту і індэксаваньне выданьня, бібліяграфічная даведка, відэаздымкі, доступ у сеціва, капіяваньне, лямінаваньне, наведваньне агляднай пляцоўкі, пераплёт, правядзеньне мерапрыемстваў у канфэрэнц-залі, раздрукоўка, разьмяшчэньне абвестак, сканаваньне, складаньне сьпісу пісьмовых крыніц і экскурсіі.

## Гісторыя

Пры заснаваньні ў бібліятэцы стварылі аддзел беларускай літаратуры і бібліяграфіі. Да 1926 г. пры ёй дзейнічала Беларуская кніжная палата. За 1929—1932 гады ўзьвялі адмысловы будынак бібліятэкі ў стылі канструктывізму (архітэктар Георгі Лаўроў) з агульнай (400 месцаў) і навуковай чытальнямі. На 1932 год захоўвала звыш мільёну выданьняў. Пры бібліятэцы заснавалі Бібліяграфічны інстытут БССР. Колькасьць чытачоў склала 15 тысячаў. Пасьля Другой сусьветнай вайны ацалела 321 тысяча асобнікаў выданьняў. У 1948 годзе бібліятэка колькасна аднавіла даваенны ровень сваіх запасаў. У 1956 годзе стала сховішчам дакумэнтаў ААН і ЮНЭСКО. У 1960 годзе пачала выдаваць штомесячны бібліяграфічны бюлетэнь «Новыя кнігі Беларусі». У 1961 годзе пабудавалі дадатковы корпус. У 1975 годзе бібліятэка стала ўнівэрсальным сховішчам Беларусі. У 1990 годзе займела электронны каталёг. На пачатак 1996 году захоўвала 7,3 млн выданьняў на больш як 50 мовах. За год выдала 500 тыс. чытачам звыш 3 млн асобнікаў выданьняў. Мела 14 чытальняў на 1000 месцаў. Ажыцьцяўляла кнігаабмен між амаль тысячай бібліятэк, у тым ліку 280 у 36 іншых краінах. За год ладзіла звыш 500 выставаў. Мела найбольшы ў Беларусі збор нотных выданьняў (77 тыс.). 16 чэрвеня 2006 году адчыніўся новы будынак Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі (20 чытальняў на 2000 месцаў). На 2011 год 68% чытачоў атрымлівалі замоўленыя выданьні празь сеціва.

## Кіраўнікі
* Восіп Сіманоўскі (1922—1937, 1944—1961)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Зводны каталёг
* Каталёг выяваў
* Форум
* 

Катэгорыя:Бібліятэкі Менску
Беларусь
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1922 годзе
Дзед і баба (мультфільм)

**«Дзед і баба»** () — анімацыйны фільм польска-канадзкай рэжысэркі Басі Гашчынскай, сфільмаваны ў 2011 року ў ЗША. Экранізацыя па матывах аднайменнага вершу Язэпа Ігнацыя Крашэўскага.

## Сюжэт
Дзед і баба жывуць у спакоі ў лясной хатцы, пакуль да іх раптоўна не прыходзіць усьведамленьне таго, што неўзабаве іх разьдзеліць сьмерць. Паколькі другога чакае самота, кожны зь іх жадае памерці першым. Аднак калі ў дзьверы пагрукала Сьмерць, усё мяняецца ў адваротны бок: адзін прапускае другога наперад…

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* 
* 
* Мультфільм  на бачыне рэжысэркі

Катэгорыя:Мультфільмы ЗША
Катэгорыя:Мультфільмы 2011 году
Катэгорыя:Фільмы паводле твораў Юзэфа Ігнацыя Крашэўскага
Хобіт: Цмокава пустэча

«**Го́біт: Цмо́кава пустэ́ча**» () — другая частка кінатрылёгіі «Гбіт», экранізацыі кнігі Джона Толкіна «Гобіт, або Туды і назад». Фільм рэжысэра Пітэра Джэксана. Сусьветная прэм’ера фільму адбылася 13 сьнежня 2013 году.

Гэты фільм, як і першая частка, здымаўся камэрамі RED Epic з разрозьненьнем высокай выразнасьці, з частатою 48 кадраў у секунду.

## Сюжэт
Пасьля пасьпяховага пераходу праз Імглістыя горы Торын і кампанія гобіта і гномаў вымушаны зьвярнуцца па дапамогу да магутнага незнаёмца, перш чым адправіцца ў небясьпечнае Ліхалесьсе бяз мага Гэндальфа, у якога зьявіліся нейкія важныя і таямнічыя справы на поўдні. Гномы пабываюць у гасьцях у Бэарна, стануць палоннымі караля лясных эльфаў Трандуіла, а затым дасягнуць азёрнага гораду Эсгароту. Яны павінны будуць уступіць у бой з страшным цмокам і оркам Азогам — даўнім ворагам Торына.

Кампанія гномаў і гобіта мусіць завяршыць сваё падарожжа да Адзінокае гары, дзе Більба Торбінсу трэба будзе знайсьці патаемныя дзьверы, каб дабрацца да скарбу Смога: Більба пракрадзецца ў пячоры Адзінокае гары — былое вялікае каралеўства гномаў Эрэбор, дзе цмок ахоўвае свае скарбы. Чароўны пярсьцёнак, які Більба знайшоў у пячоры Голума, дапаможа гобіту ўратавацца ад цмока. І калі Цмок загіне ад рукі Барда Лучніка, эльфы, людзі і гномы будуць вымушаны супрацьстаяць адзін аднаму, бо прызам для пераможца будуць скарбы Адзінокай гары, аднак неўзабаве зьяўленьне новых ворагаў зьяднае іх.

## Выхад у пракат
* 11 сьнежня — Францыя.
* 13 сьнежня — Бразылія, Новая Зэляндыя, Гішпанія, Індыя, Інданэзія, Эгіпет, Турцыя і г. д.
* 18 сьнежня — Беларусь, Расея.

## У ролях
Ніжэй прадстаўлены сьпіс актораў, якія зьняліся ў фільме:

## Музыка
Музычнае суправаджэньне да фільму, гэтак жа як і для «Ўладара пярсьцёнкаў» і папярэдняга фільму, напісана Говардам Шорам. Арыгінальны саўндтрэк быў запісаны на Abbey Road Studios Лёнданскім філярманічным аркестрам.

## Касавыя зборы
Другая частка «Хобіта» за першы ўікэнд пракату сабрала 73,7 млн даляраў.

## Дадатковыя зьвесткі
* Шматлікія эпізоды фільму маюць моцныя адрозьненьні ад твора «Хобіт, або Туды і назад».
* У самым пачатку фільму ў якасьці камэо зьяўляецца сам рэжысэр у ролі выпадковага мінака, адкусіўшага кавалак моркаўкі. Паказальна, што ў фільме Уладар пярсьцёнкаў: Зьвяз пярсьцёнка ў рэжысэра дакладна такое ж камэо.

## Глядзіце таксама
* Пітэр Джэксан
* Хобіт: Нечаканае падарожжа
* Хобіт: Бітва пяці войскаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт кінатрылёгіі «Хобіт»
* The Hobbit: The Desolation of Smaug на IMDB 
* Афіцыйны блог кінатрылёгіі «Хобіт»
* [Фільм «Хобіт» у Вікіпалянтыры](http://ru.lotr.wikia.com/wiki/%D0%A5%D0%BE%D0%B1%D0%B1%D0%B8%D1%82_(%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC))

Катэгорыя:Фільмы 2013 году
Катэгорыя:Хобіт (кінатрылёгія)
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Фільмы пра цмокаў
Катэгорыя:Фільмы ў 3D
Катэгорыя:Фільмы IMAX
Герогліф

**Геро́гліф** () — пісьмовы знак у некаторых сыстэмах пісьмовасьці. Герогліфы могуць азначаць як асобныя гукі і склады (элемэнты альфабэтнага і сылябічнага пісьма), так і марфэмы, цэлыя словы і паняцьці (ідэаграмы).

## Глядзіце таксама
* Клінапіс
* Эгіпецкія герогліфы
* Пісьмовасьць Мая
* Піктаграма
* Ідэаграма
* Лягаграма
* Герб
* Лягатып

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Пісьменства
Акхісар Бэледыеспор

«**Акхісар Бэледыеспор**» () — турэцкі футбольны клюб з гораду Акхісару. Заснаваны ў 1970 годзе. Уладальнік Кубка Турэччыны (2018).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Акхісар
Анісімавічы

Назву **Анісімавічы** маюць:

* Анісімавічы — колішняя вёска ў Баранавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Анісімавічы — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
Струста (неадназначнасьць)

Назву **Струста** маюць:

* Струста — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці, належыць да групы Браслаўскіх азёраў, у басэйне ракі Друйка
* Струста — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
Сьпіс гарадоў Канады

У **[[Канада|Канаде]]** налічваецца 50 гарадоў з насельніцтвам ня менш за 100 000 чалавек (2011).

## Вонкавыя спасылкі
* Population and dwelling counts, for Canada and census subdivisions (municipalities), 2011 and 2006 censuses
Саўрон

**Саўрон** — асноўны антаганіст і адзін з галоўных пэрсанажаў выдуманага сьвету Толкіена паводле кнігі «Ўладар пярсьцёнкаў». У той жа працы ён ідэнтыфікуецца як Нэкрамант, пад гэтым імём ён згадваецца ў кнізе «Хобіт». У кнізе «Сыльмарыльён», якая была пасьмяротна апублікаваная сынам Толкіена, Саўрон апісаны як галоўны лейтэнант першага Цёмнага Лорда, Моргата. Саўрон быў адным зь першых духаў, якія сталі на бок Мэлькору. Ён быў адным з самых верных і самых жудасных паплечнікаў Моргата, але пасьля Вайны Гневу й выгнаньня Мэлькору Саўрон узвысіўся да галоўнага ворага Вольных Народаў Другой і Трэцяй эпохаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Саўрон на Толкіенаўскім партале 
* Саўрон на энцыкляпэдыі Арды 

Катэгорыя:Пэрсанажы Міжзем’я
Арланда Блум

**Арла́нда Джо́натан Бла́нчард Блум** (, нар. 13 студзеня 1977 году, Кэнтэрбэры, Вялікабрытанія) — брытанскі кінаактор. Атрымаў вядомасьць дзякуючы ролям у кінатрылёгіі «Ўладар пярсьцёнкаў» (2001, 2002, 2003) у ролі эльфа Ляголаса, прыгодніцкім фільме «Піраты Карыбскага мора: Праклён Чорнай жамчужыны» (2003) і ягоных працягах «Піраты Карыбскага мора: Куфар мерцьвяка» (2006) і «Піраты Карыбскага мора: На краі Сьвету» (2007).

## Фільмаграфія

## Вонкавыя спасылкі
* Theorlandobloomfiles.com Неафіцыйны сайт 
* Біяграфія актора на Tiscali.co.uk 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кэнтэрбэры
Катэгорыя:Ангельскія акторы
Катэгорыя:Пераможцы MTV Movie Award
Мар’янпольле

Назву **Мар’янпольле** маюць:

* Мар’янпольле — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Мар’янпольле — вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Мар’янпольле — вёска ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Мар’янпольле — вёска ў Талачынскім раёне Віцебскай вобласьці
* Мар’янпольле — вёска ва Ўшацкім раёне Віцебскай вобласьці
* Мар’янпольле — хутар у Шаркоўшчынскім раёне Віцебскай вобласьці
Брамптан

**Брамптан** () — ангельскамоўны горад у Канадзе, у правінцыі Антарыё.

## Вонкавыя спасылкі
* Population and dwelling counts, for Canada and census subdivisions (municipalities), 2011 and 2006 censuses

Катэгорыя:Гарады Антарыё
Катэгорыя:Гарады Канады
Міжзем’е

**Міжзе́м’е** — уяўны сьвет, прыдуманы й апісаны брытанскім пісьменьнікам Джонам Рональдам Руэлам Толкінам у сваіх кнгіах. Цалкам адбываюцца ў Міжзем’і падзеі, апісаныя ў «Хобіце» ды «Ўладары Пярсьцёнкаў», часткова — у «Сыльмарыльёне» ды «Няскончаных казаньнях». Тым ня меней, Міжзем’е — толькі цэнтральны кантынэнт значна большага сьвету Арды.

Толкін стварыў некалькі мапаў Міжзем’я і асобных яго частак, у якіх адбываліся падзеі ягоных твораў. Асноўныя мапы выйшлі ў кнігах «Хобіт», «Уладар Пярсьцёнкаў», «Сыльмарыльён» і «Няскончаныя казаньні». Большасьць падзеяў Першай эпохі праходзілі на субматэрыку Белерыяндзе, які напрыканцы Першай эры быў паглынуты акіянам; Сінія горы на правым краі мапы Белерыянду — тыя самыя горы, што знаходзяцца на левым краі мапы Другой і Трэцяй эпохаў Міжзем’я. Аднак гэтыя мапы адлюстроўваюць толькі малую дзелю ўсяго сьвету; большасьць земляў Руну і Хараду на іх адсутнічаюць, да таго ж існуюць і іншыя матэрыкі.

Толкін неаднойчы зьвяртаў увагу на тое, што Міжзем’е знаходзіцца на нашай Зямлі. Ён апісваў яго як уяўны пэрыяд мінулага нашай плянэты, канец Трэцяй эпохі датаваў прыкладна 6000 гадамі да свайго часу, а месцапалажэньне Шыру адпавядала цяперашняй паўночна-заходняй Эўропе (напрыклад, Хобіцак знаходзіўся на той самай даўгаце, што й Оксфард). У іншых лістах ды інтэрвію Толкін называў месцам падзеяў сваіх гісторыяў «іншую рэальнасьць» або «іншую ступень уяўленьня». Тым ня меней, у сваіх апошніх лістах ён схіляўся да месцазнаходжаньня Міжзем’я на Зямлі і атаясамліваў яго зь Мідгардам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Вікі пра Міжзем’е і Толкіна
* Толкін Мэта-FAQ
* Радзіма Гобітаў магла быць сьпісаная зь Беларусі // Радыё «Свабода»
Хмель Блшаны

«**Хмель**» () — былы чэскі футбольны клюб з гораду Блшаны. Заснаваны ў 1946 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Блшаны
Камароўшчына

Назву **Камароўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Камароўшчына — вёска ў Камянецкім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Камароўшчына — вёска ў Браслаўскім раёне
** Камароўшчына — былая вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

* Менская вобласьць:
** Камароўшчына — вёска ў Койданаўскім раёне

## Глядзіце таксама
* Камарнікі
* Камарова
* Камаровіч
* Камаровічы
* Камароў
* Камароўка
* Камары
* Камарын
* Камарына
* Камарышкі
Ален Дэлён

**Ален Фаб’ен Марыс Марсэль Дэлён** (); 8 лістапада 1935, Со, Францыя — 18 жніўня 2024, Душы, Францыя) — францускі кінаактор, актор тэатру, рэжысэр, прадусар, сцэнарыст. Кіназорка й сэкс-сымбаль 1960-х — 1980-х гадоў.

Найбольшую вядомасьць набыў пасьля фільмаў «На яркім сонцы» (1960), «Рока і яго браты» (1961), «Леапард» (1962, намінаваны на «Залаты Глёбус» як «самы шматспадзеўны пачатковец сярод мужчын». Уладальнік прэміі «Сэзар» за лепшую мужчынскую ролю ў карціне «Наша гісторыя» (1984). Афіцэр ордэну Ганаровага легіёну.

## Сьпіс стужкаў
* Зора 1975
* Неўтаймаваны 1983
* Вяртаньне Казанова 1992

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Ален Дэлон — Біяграфія, фільмаграфія на Oldcinema

Катэгорыя:Францускія акторы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Со
Самюэль дэ Шамплен

**Самюэ́ль дэ Шампле́н** (; 1567, Бруаж, Францыя — 25 сьнежня 1635) — францускі гідрограф, дасьледчык Канады і паўночнага ўсходу ЗША.

У 1603 годзе зьдзейсьніў падарожжа па рэках Сьвятога Лаўрэнція і Сагенёй. У 1604—1606 гадох правёў дасьледаваньні ўздоўж Атлянтычнага ўзьбярэжжа Паўночнай Амэрыкі (п-авы Новая Шатляндыя і Кейп-Код, затокі Фанды, Масачусэтс), адкрыў востраў Нантакет. У 1608 годзе ў вусьці ракі Сьв. Ляўрэнція заснаваў Квэбэк, у 1609 годзе дасьледаваў раку Рышэльё — правы прыток ракі Св. Лаўрэнція, адкрыў возера, пазьней названае ягоным імем, Адырондак і Зялёныя горы (Грын-Маўнтынс). У 1609—1615 займаўся пошукам водных шляхоў да Ціхага акіяна, у 1615—1616 па рэках Сьв. Ляўрэнція й іншых дасягнуў Гурон.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1567 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бруажы
Катэгорыя:Памерлі 25 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1635 годзе
Катэгорыя:Францускія мараплаўцы
Альбэрта Сордзі

**Альбэрта Сордзі** (; 15 чэрвеня 1920 — 24 лютага 2003) — італьянскі актор і кінарэжысэр. Кавалер Ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай» (1994). Разам з Тато лічацца найвыбітнейшымі комікамі італьянскага кіно.

## Літаратура
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія, фільмаграфія
* *Sordi* A. Storia di un commediante: racconti, aneddoti e confessioni. Milano: Zelig, 1999. 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:Італьянскія акторы
Катэгорыя:Італьянскія кінарэжысэры
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Срэбраны мядзьведзь»
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме