Зэмгалія

**Зэмгалія**, **Сэмігалія** (, ) — гістарычная краіна і сучасны этнаграфічны рэгіён на поўдні Латвіі, на левым беразе Дзьвіны. Мяжуе з Жамойцю (Аўкштотай) на поўдні, Лівоніяй (Відзэмэ) на поўначы, Курляндыяй на захадзе і Латгаліяй на ўсходзе. У Сярэднявеччы была часткай Курляндыі, і ўжо ў яе складзе далучылася да Латвіі. Таму ў гербе Латвіі мае не асобную зорачку, а супольную з Курляндыяй.

Усходнюю частку Зэмгаліі, якую таксама называюць Аўгшзэме ('высокая зямля'), вылучылі ў асобны этнаграфічны рэгіён — Сэлію.

## Назва

Паводле папулярнага меркаваньня, назва «Зэмгалія» паходзіць ад старажытнага балтыйскага племя зэмгалаў. Гісторык Вацлаў Пануцэвіч зьвяртае ўвагу на тое, што ў назьве «зэмгалы» першая частка абазначае жамойтаў (жэймаў), а другая — мяжу (ад «галас»).

Вялікі князь Гедзімін у сваім лісьце-пасланьні да манахаў-францішканаў Саксоніі, датаваным 26 траўнем 1323 году, запрашаў у Вялікае Княства Літоўскае чатырох прапаведнікаў, каб яны маглі апеквацца двума касьцёламі, збудаванымі ў Вільні і Наваградку. Гедзімін ставіў умову і пажаданьне, каб місіянэры абавязкова ведалі польскую, зэмгальскую і рускую мовы. У пасланьні таксама дадавалася, што гэтымі мовамі валодалі іншыя місіянэры, якія дагэтуль былі або яшчэ знаходзіліся ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Тым часам яшчэ Густынскі летапіс называў зэмгалаў жамойтамі, а нямецкі гісторык  у 1828 годзе зьвяртаў увагу на тое, што ў старажытнасьці саамы займалі даволі вялікую тэрыторыю, а таксама на падабенства паміж зэмгаламі, жамойтамі і самляндцамі, назвы якіх ён зьвязваў менавіта з саамамі. У 1847 годзе ў часопісе Міністэрства народнай асьветы Расейскай імпэрыі зазначалася, што «*[[Самадыйскія народы|Самаеды]], [[Жамойты|Самагіты]], [[Зэмгалы|Самігалы]], Сембы або Самлянд ёсьць народамі, прыналежнымі да [[Фіна-вугорскія народы|Фінскага кораню]]*».

У 1420 годзе пасланцы вялікага князя Вітаўта на арбітражным працэсе наконт дзяржаўнай прыналежнасьці Жамойці, які праходзіў ва Ўроцлаве, сьцьвярджалі перад судом, што існавала «*тры зямлі Жамойтаў*». Паводле Вацлава Пануцэвіча, жамойцкае сялянскае насельніцтва складала падуладную большасьць у пэўных землях Тэўтонскага ордэну (Самляндыя), Вялікага Княства Літоўскага (Жамойць) і Лівонскага ордэну. Тым часам нямецкі энцыкляпэдыст XVII ст. , які карыстаўся шматлікімі гістарычнымі працамі і геаграфічнымі апісаньнямі, пры апісаньні сталіцы Зэмгаліі Мітавы зазначаў, што паводле Альбэрта Каяловіча, «*у 1315 годзе, альбо каля таго часу, лівонцы аднялі ў [[ліцьвіны|ліцьвінаў]] гэтую частку Samogitien, якая цяпер называецца Курляндыя, альбо Curonia*», і што «*ў Samogitien, або Samaiten, або Sudinia, якую ў частцы Прусіі таксама называюць Sambiam, уладарыў брат узгаданага Lituonis, Saimo*». Таксама ў Хроніцы Эўрапейскай Сарматыі, апублікаванай у 1582 годзе, паведамлялася:

Тое, што зэмгалы (*Samegallen* або *Semgallen*), жамойты (*Sameiten* або *Samogitier*) і самляндцы (*Samen* або *Samländern*) ад пачатку складалі адно племя, зазначаў яшчэ ў 1859 годзе курляндзка-нямецкі гісторык .

Паводле слоўніка курляндзка-нямецкага лінгвіста , надрукаванага ў 1789 годзе, назва «жамойцкая мова» () бытавала сярод латышоў і пазначала латыскі дыялект, пераходны да летувіскай (жамойцкай) мовы.

Адзін зь першых ідэолягаў летувіскага нацыянальнага абуджэньня Сыманас Даўкантас (1793—1864) атаясамліваў з Жамойцю Балтыйскае ўзьбярэжжа ад утоку Віслы (Самляндыя) да Гаўі (Зэмгалія).

## Гісторыя

У XIII ст. крыжакі захапілі Зэмгалію, якая стала часткай Лівонскага ордэну. З 1561 году ўваходзіла ў склад Курляндзкага герцагства (у 1596—1617 гадох самастойнае Зэмгальскае герцагства), у 1795—1917 гадох усходняя частка Курляндзкай губэрні Расейскай імпэрыі.

## Геаграфія
Ляндшафт Сэмігаліі — раўнінны. Апроч Дзьвіны, важнай ракой ёсьць Ліелупэ. Да ліку найбольшых местаў належыць былая сталіца Елгава (Мітава), а таксама Баўска. Галоўнай турыстычнай славутасьцю рэгіёну лічыцца Рундальскі палац пад Баўскай.

## Заўвагі

## Крыніцы