Палац Радзівілаў (Менск)

**Пала́ц Радзіві́лаў** — помнік архітэктуры XVII—XIX стагодзьдзяў у Менску. Знаходзіўся на Высокім Рынку з боку Валоцкай вуліцы. Твор архітэктуры барока, які неаднаразова пашыраўся і перабудоваўся. У 1984 року савецкія ўлады зруйнавалі палац.

Менскі палац Радзівілаў — першы тэатральны будынак места, унікальны помнік гісторыі і культуры Беларусі. У наш час на месцы палаца адбудавалі зруйнаваны ў Другую сусьветную вайну гатэль «Эўропа».

## Гісторыя

Уласную рэзыдэнцыю ў Менску Радзівілы збудавалі ў XVII ст. У канцы XVIII ст. яны мусілі прадаць гэты палац менскаму бурмістру Яну Байкову. У 1825 року праводзілася рэканструкцыя будынка, па якой у ім разьмясьціўся мескі тэатар. Глядацкая заля знаходзілася на другім паверсе. Меў месцаў: у верхнім ярусе 15 ложаў, у ніжнім ярусе 13 ложаў і 56 крэслаў, 151 месца ў партэры, 40 — на гаўбцы і 92 — у райку. 30 траўня 1835 року тэатар згарэў, пазьней яго адбудавалі. У памяшканьнях тэатру, акрамя спэктакляў, давалі балі і маскарады, наладжвалі аматарскія канцэрты.

Выдатная зьявай у культурным жыцьці Менску стала прэм’ера першай беларускай камічная опэры «Сялянка» («Ідылія») на музыку С. Манюшкі і К. Крыжаноўскага, лібрэта напісаў В. Дунін-Марцінкевіч. Нягледзячы на тое, што расейскія ўлады забаранілі пастаноўку опэры на беларускай мове, 9 лютага 1852 року спэктакль ўсё адно адбыўся і меў вялізны посьпех.

У 1870-х роках побач з 3-яруснай глядацкай заляй знаходзіліся антрактовая заля, курыльня, буфэт і гардэроб. У 1884 року мескі тэатар згарэў. Ад 1895 року ў ім знаходзіўся менскі аддзел Пецярбурска-Азоўскага банку, які з 1901 року зьмяніла філія Паўночнага банку, а ў 1913 року тут разьмясьціўся аддзел Расейска-Азіяцкага банку, што «праглынуў» Паўночны. У 1920—1930-я рокі да будынка надбудавалі чацьверты паверх.

Помнік не пацярпеў за часамі Другой сусьветнай вайны, аднак у 1984 року, нягледзячы на пратэсты грамадзкасьці (будучыя сябры Талакі), савецкая ўлада зруйнавала ўнікальны помнік культуры і архітэктуры.

У 2004—2007 роках на месцы зьнішчанага палаца збудавалі новы дом, які ў агульных рысах паўтарае існы да Другой сусьветнай вайны гатэль «Эўропа», што месьціўся направа ад палаца.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры барока, які ў выніку перабудовы пад мескі тэатар атрымаў рысы клясыцызму. Гэта 2-павярховы прастакутны ў пляне будынак, які меў сымэтрычную кампазыцыю з рызалітам і трыкутным франтонам усярэдзіне галоўнага фасаду.

Па пажары 1884 року будынак неаднаразова перарабляўся, падвышаўся і паступова губляў свае першапачатковыя рысы.

Ад XVIII ст. у будынку заставаліся падмуркі, сходы з скляпеньнямі і ніжнія фрагмэнты сьценаў. У час рэстаўрацыі дома ў 1982 року пад слоем тынкоўкі выявілі руст сярэдзіны XIX ст., якраз таго часу, калі тут адбылася пастаноўка «Сялянкі».

## Галерэя

Miensk, Vysoki Rynak-Vałockaja. Менск, Высокі Рынак-Валоцкая (1865).jpg|1865 р.
Miensk, Vysoki Rynak-Vałockaja. Менск, Высокі Рынак-Валоцкая (1865) (2).jpg|1865 р.
Miensk, Vysoki Rynak-Franciškanskaja. Менск, Высокі Рынак-Францішканская (XIX).jpg|да 1884 р.
Miensk, Vysoki Rynak-Franciškanskaja. Менск, Высокі Рынак-Францішканская (1902).jpg|1902 р.

Miensk, Vysoki Rynak-Zboravaja. Менск, Высокі Рынак-Зборавая (1900) (2).jpg|1904 р.
Miensk, Vysoki Rynak-Vałockaja. Менск, Высокі Рынак-Валоцкая (1911) (1).jpg|1911 р.
Miensk, Vysoki Rynak-Vałockaja. Менск, Высокі Рынак-Валоцкая (1904-17).jpg|1904—17 рр.
Miensk, Vysoki Rynak, Radzivił. Менск, Высокі Рынак, Радзівіл (1901-10).jpg|да 1911 р.

Miensk, Vysoki Rynak-Vałockaja. Менск, Высокі Рынак-Валоцкая (1911) (4).jpg|1915 р.
Miensk, Vysoki Rynak-Vałockaja. Менск, Высокі Рынак-Валоцкая (1911) (3).jpg|да 1918 р.
Miensk, Vysoki Rynak, Radzivił. Менск, Высокі Рынак, Радзівіл (1912-17).jpg|да 1918 р.
Miensk, Vysoki Rynak-Vałockaja. Менск, Высокі Рынак-Валоцкая (21.02.1918).jpg|21.02.1918 р.


## Спроба абароны
Пікет, што адбыўся 13 чэрвеня 1984 року супраць руйнаваньня будынка першага менскага тэатру, стаўся першай акцыяй пратэсту ў найноўшай гісторыі Беларусі. У ім ўдзельнічалі 13 менскіх студэнтаў, сябраў «Беларускай сьпеўна-драматычнай майстроўні». Савецкія ўлады затрымалі ўсіх удзельнікаў пікету.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* Денисов В. Н. Площадь Свободы в Минске. — Мн.: Полымя, 1985. — 80 с.

## Вонкавыя спасылкі

* Менскі мескі тэатар, Менск стары і новы

Катэгорыя:Зьнішчаныя помнікі архітэктуры Менску
Катэгорыя:Гісторыя Менску
Катэгорыя:Тэатры Менску