Сыктыўкар

**Сыктыўка́р** (комі-зыр. *Сыктывкар, Сыктывдін*; ), да 1930 году — *Вусьць-Сысольск* () — горад у Расейскай Фэдэрацыі, сталіца рэспублікі Комі і найбуйнейшы горад рэспублікі. Уваходзіць у склад мескае акругі Сыктыўкар. Разьмешчаны на абодвух берагох ракі Сыктыў. З комі мовы назва *Сыктывкар* літаральна перакладаецца як *Сысольск* або *горад на рацэ Сысала*. Паводле перапісу насельніцтва 2010 году налічваў 235 006 жыхароў, меская акруга — 251 599 жыхароў.

## Гісторыя
Гісторыя гораду пачынаецца з 1586 году, калі на гэтую дату прыпадаюць першыя зьвесткі аб існаваньні пагосту Вусьць-Сысала, які атрымаў сваю назву дзякуючы месцу ўпадзеньня Сыктыў ў Эжву (для расейскіх гарадоў увогуле характэрнае даданьне лексэмы *Усть* да назвы паселішчаў, якія знаходзяцца ў вусьці якой-небудзь ракі).

У 1780 годзе расейская імпэратрыца Кацярына II сваім указам надала паселішчу мескі статус і перайменавала мястэчка ў Вусьць-Сысольск. На гэты час прыпадае ўзьнікненьне сучаснае назвы места: навакольнае комімоўнае насельніцтва ў сваім бытавым ужытку перакладала назву места літаральна па каранёх. Назва ракі Сыктыў на комі-зыранскай — *Сыктыв*, расейская лексэма *Усть* — *дін* (напрыклад, Вусьць-Цыльма = Чилимдін, Вусьць-Кулом = Кулöмдін). Такім чынам узьнікла комі-зыранская назва Сыктыўдзін. У 1930 годзе ў гонар 150-годзьдзя гораду горад атрымаў назву Сыктыўкар, што з комі-зыранскай перакладаецца як «горад Сыктыў», «горад на рацэ Сыктыў» (*Сыктыв* — Сыктыў, *кар* — горад).

З 1780 году тагачаснае сяло Вусьць-Сысольск ўваходзіла ў Вусьць-Сысольскі павет Валагодзкага намесьніцтва, у сувязі з гэтым сяло было пераўтворана ў паветавы цэнтар і стала горадам. 13 кастрычніка (паводле Грыгарыянскага календару) гэтага ж году быў зацьверджаны герб мястэчка, 27 студзеня (паводле Грыгарыянскага календару) — плян гораду. Згодна зь ім, мястэчка пашырылася за кошт навакольных паселішчаў.

З 1921 году Вусьць-Сысольск — сталіца Аўтаномнае вобласьці Комі (Зыранаў), з 1936 (ужо пад назвай Сыктыўкар) — Комі АССР. З 1992 году — сталіца рэспублікі Комі.

## Агульныя зьвесткі
Сыктыўкар зьяўляецца культурным і адміністрацыйным цэнтрам рэспублікі Комі. У горадзе знаходзяцца ўсе ўстановы, што адказваюць за муніцыпальнае кіраваньне і палітычна-грамадзкае жыцьцё гораду і рэспублікі. У горадзе знаходзяцца Сыктыўкарскі дзяржаўны ўнівэрсытэт, Комі дзяржаўны пэдаґаґічны ўнівэрсытэт, філіі некаторых ўнівэрсытэтаў Санкт-Пецярбурґу.

Горад зьяўляецца эканамічным і прамысловым цэнтрам рэспублікі. У прыватнасьці, у ім знаходзіцца 40 буйных прамысловых прадпрыемстваў. Сыктыўкарская прамысловасьць прадстаўленая 10 сфэрамі вытворчасьці.

Гарадзкі транспарт гораду прадстаўлены аўтобусамі і прыватнымі перавозчыкамі. Паводле ґенэральнага пляну разьвіцьця гораду, у будучыні плянуецца адкрыцьцё тралейбусных лініяў, сыстэмы рэйкавых аўтобусаў, у мястэчку Сакалоўка будуецца новы аэрапорт.

Сыктыўкар — тупіковы пункт на чыгуначнай лініі Мікунь — Сыктыўкар. Паўночней за Мікунь чыгуначныя лініі цягнуцца да мяжы Комі з Архангельскай вобласьцю. Паводле праекту «Белкомур» плянуецца будаўніцтва чыгуначнае лініі Архангельск — Кіраў: канчатак лініі Мікунь — пасёлак Благоева (які зьяўляецца працягам лініі Сыктыўкар — Мікунь) плянуецца злучыць чыгуначным трактам з Архангельскам, у сваю чаргу ад Сыктыўкару плянуецца працяг чыгуначных шляхоў да Кіраву праз Комі-Пярмяцкую акругу і яе сталіцу Кудымкар. Такім чынам, чыгуначная лінія будзе працягнутая з абодвух бакоў.

Зараз чыгуначная сыстэма Сыктыўкару прадстаўляе зь сябе чыгуначны вакзал «Сыктыўкар», чыгуначную станцыю «Кайты», прамысловы чыгуначны вузел «Чоўю» і пасажырскую плятформу «Эжва».

Сыктыўкар зьяўляецца канцом фэдэральнае аўтамаґістралі Р-176 «Вятка». Маецца аўтавакзал, рэйсы зь якога ажыцьцяўляюцца ўва ўсе навакольныя населеныя пункты, а таксама ў Кіраў, Марый-Эл, Татарстан і г. д.

## Адміністратыўнае дзяленьне
Сыктыўкар у сваёй структуры мае толькі адзін раён — Эжвінскі (знаходзіцца за 14 кілямэтраў ад асноўнае часткі гораду). Таксама горад мае 6 раёнаў, якія ня маюць якога-небудзь афіцыйнага статусу: Цэнтральны, Кастрычніцкі, Арбіта, Паўднёва-Заходні, Даўпон, Лесазавод. У межы мескае акругі ўваходзяць пасёлкі Верхні і Ніжні Чоў, Чоўю, Ценцюкова, Будаўнік, Парыж, Чырвоная Гара, Зарэчча, Чыт, Качпон, Кіруль, Дырнос, Кайты.

## Сувязь і тэлебачаньне
У горадзе можна скарыстацца паслугамі расейскіх апэратараў мабільнае сувязі МТС, Tele2, МегаФон і БиЛайн. Паслугі фіксаванае тэлефоннае сувязі прадастаўляе ААТ «Ростелеком».

Жыхары Сыктыўкару маюць доступ да наступных тэлевізійных каналаў: Першы канал, НТВ, «Россия-1», Euronews, Пяты канал, ТНТ, СТС, «Рен ТВ», Disney, «Россия-2»

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Комі
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVI стагодзьдзі
Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Расеі
Катэгорыя:Сталіцы рэспублік Расеі