Міхал Клеафас Агінскі

**Мі́хал Клеафа́с Агі́нскі** (, Гузаў Мазавецкага ваяводзтва — , Флярэнцыя) — польскі кампазытар, дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай. Удзельнік паўстаньня Тадэвуша Касьцюшкі.

Міхал Клеафас Агінскі — аўтар знакамітага палянэзу «Разьвітаньне з Радзімай».

## Біяграфія
### Раньнія гады
З старэйшай княскай лініі роду Агінскіх, сын Андрэя, ваяводы троцкага, і Паўлы з Шэмбэкаў. Ад бацькі ўспадкаваў тытул графа.

Лічыцца, што Міхал Клеафас Агінскі нарадзіўся 25 верасьня 1765 году ў польскім Гузаве прыкладна за 50 кілямэтраў ад Варшавы, якім валодаў яго бацька. Пра гэта ў мемуарах піша сам Міхал Клеафас. У лютым 2025 году летувіскія дасьледнікі апублікавалі раней невядомы запіс пра хрышчэньне, які знайшоў у мэтрычных кнігах Саланцкага касьцёла Паўлюс Ванюхінас, старшыня ўправы Інстытуту генеалёгіі, геральдыкі й вексілалёгіі й дырэктар Акадэміі геральдыкі. З мэтрыкі вынікае, што народжаны 25 верасьня 1764 году ў ваколіцах Салантаў у Жамойці (цяпер Клайпедзкі павет на захадзе Летувы) Міхал Клеафас Агінскі, быў ахрышчаны толькі вадой 29 верасьня ў мясцовым касьцёле Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі. Дырэктар летувіскага Музэю гісторыі культуры Агінскіх у Рэтаве Вітас Руткаўскас пракамэнтаваў новыя зьвесткі так: «*Гэтая інфармацыя неймаверная, нават, сказаў бы, сэнсацыйная — такая гістарычная фігура нарадзілася ў нашым краі». Як тлумачаць спэцыялісты, прынамсі супярэчнасьцяў у гэтым няма, звычайнай практыкай таго часу было двайное хрышчэньне, спачатку маглі пахрысьціць адной вадой, як у Салантах, а потым з большай урачыстасьцю хрысьцілі алеем, што, відаць, адбылося ў Гузаве. Таксама заўважаюць, што ў запісе аб хрышчэньні ў Гузаве няма зьвестак пра дату й месца нараджэньня хлопчыка.

Атрымаў добрую хатнюю адукацыю, меў выдатныя здольнасьці да [[Музыка|музыкі]] і замежных моваў. Першыя музычныя ўражаньні атрымаў ад наведваньня [[Слонім]]а, дзе ягоны сваяк [[Міхал Казімер Агінскі]] ўтрымліваў [[Слонімскі тэатар Агінскіх|тэатар эўрапейскага ўзроўню]].

Міхалу Клеафасу Агінскаму ігру на фартэпіяна выкладаў [[Восіп Казлоўскі]], прыдворны музыка сямейства. Скрыпцы яго навучаў [[Джаваньні Манэ Джарнавікі]], пазьней удасканальваў свае веды ў Італіі ад [[Джаваньні Батыста Віёцьці|Джаваньні Батысты Віёцьці]] і [[П’ер Мары Франсуа дэ Саль Баё|П’ера Мары Франсуа дэ Саля Баё]].

=== Кар’ера ===
Абіраўся [[Пасол соймавы|паслом]] [[Сойм Рэчы Паспалітай|сойму]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (1786 год), быў камісарам Скарбовай камісіі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] (1788 год), потым займаў пасаду [[Мечнік вялікі літоўскі|мечніка вялікага літоўскага]] (1789—1793). У 1790—1791 гадох быў надзвычайным амбасадарам у [[Галяндыя|Галяндыі]], выконваў дыпляматычную місію ў [[Лёндан]]е.

У 1791 годзе мусіў прысягнуць маскоўскай гаспадыні [[Кацярына II|Кацярыне II]], каб захаваць свае маёнткі ва ўсходняй частцы сучаснай [[Беларусь|Беларусі]]. Скептычна паставіўся да [[Канстытуцыя 3 траўня|Канстытуцыі 3 траўня]].

У 28-гадовым веку (1793 год) займаў пасаду [[падскарбі вялікі літоўскі|падскарбія вялікага літоўскага]], абіраўся [[пасол соймавы|паслом]] на [[Гарадзенскі сойм]]. Уваходзіў у склад дэлегацыі на перамовах з  [[Якаў Сіверс|Якавам Сіверсам]]. Падпісваў акты  тэрыторыяў [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] да Расейскай імпэрыі і Прусіі]. Гарадзенскі сойм вылучыў яго ў склад [[Пастаянная Рада|Пастаяннае Рады]].

Па перамозе ў 1793 годзе [[Таргавіцкая канфэдэрацыя|Таргавіцкай канфэдэрацыі]] падтрымаў яе і вярнуў сабе канфіскаваныя раней маёнткі.

=== Паўстаньне ===
У часе [[Паўстаньне 1794 году|паўстаньня 1794 году]] далучыўся да віленскіх паўстанцаў, уваходзіў у [[Найвышэйшая літоўская рада|Найвышэйшую літоўскую раду]]. Ахвяраваў на патрэбы паўстаньня 188 тысячаў злотых, кіраваў 480 стральцамі.

У чэрвені 1794 году двойчы з аддзелам стралкоў і 200 коньнікамі спрабаваў прабіцца ў колішняе [[Менскае ваяводзтва]], каб узьняць тамака паўстаньне. У жніўні 1794 году зрабіў рэйд да [[Дынабург]]у. Змагаўся супраць прускіх войскаў.

Па тым, як расейцы занялі [[Вільня|Вільню]], праз [[Галіцыя|Галіцыю]] выехаў у [[Аўстрыя|Аўстрыю]]. За ўдзел у паўстаньні расейскія ўлады канфіскавалі ягоныя маёнткі.

=== На радзіме і чужыне ===



Жыў у [[Вена|Вене]], [[Вэнэцыя|Вэнэцыі]], [[Стамбул]]е, [[Парыж]]ы. У Парыжы кантактаваў з [[Шарль Марыс дэ Талейран-Пэрыгор|Шарлем Марысам дэ Талейранам]] і [[Француская дырэкторыя|францускай Дырэкторыяй]] з мэтаю аднаўленьня незалежнасьці [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]].

Па ўступленьні на маскоўскі сталец [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандра I]] атрымаў магчымасьць вярнуцца на радзіму і працягнуць грамадзка-палітычную і мастацкую дзейнасьць. Па прысязе на вернасьць маскоўскаму гаспадару яму, як і ўсім выгнаньнікам, вярталіся ранейшыя маёнткі. У 1801 годзе ў [[Горадня|Горадні]] ён прысягнуў на вернасьць, а ў лютым 1802 году прыехаў у [[Пецярбург]], адкуль 28 красавіка выехаў у падараваны яму [[Францішак Ксавэры Агінскі|Францішкам Ксавэрам Агінскім]] даўні родавы маёнтак у [[Залесьсе (Смаргонскі раён)|Залесьсе]] [[Ашмянскі павет|Ашмянскага павету]].



Жыў тут у 1802—1806 гадох, ажаніўся з італьянскай сьпявачкай Марыяй дэ Нэры, збудаваў новы палац, [[парк]] у ангельскім стылі, [[Аранжарэя|аранжарэі]], зьвярынец, сабраў вялікую [[Бібліятэка|бібліятэку]]. Паводле адных зьвестак, у Залесьсі ён напісаў свой славуты [[палянэз]] «[[Разьвітаньне з Радзімай]]». У 1807 годзе сустракаўся з [[Напалеон I|Напалеонам]] у [[Італія|Італіі]].

У 1810 годзе атрымаў пасаду сэнатара і годнасьць [[тайны саветнік|тайнага саветніка]], [[Ордэн сьвятога Ўладзімера|ордэны сьв. Уладзімера]] і [[Ордэн Аляксандра Неўскага|Аляксандра Неўскага]]. Неаднойчы сустракаўся з маскоўскім гаспадаром [[Аляксандар I Раманаў|Аляксандрам I]] у [[Пецярбург]]у, [[Вільня|Вільні]], [[Магілёў|Магілёве]] і [[Віцебск]]у, распрацаваў і падаў яму [[Плян Агінскага (1811)|плян аднаўленьня Вялікага Княства Літоўскага]] ў складзе [[Расейская імпэрыя|Расейскай імпэрыі]], якое мусіла аб’яднаць восем губэрняў. Аднак маскоўскі гаспадар адхіліў гэты праект.

У чэрвені 1812 году Міхал Клеафас Агінскі зьехаў на ўсход разам з расейскімі войскамі, мешкаў у Пецярбургу. Па [[Расейска-француская вайна 1812 году|вайне з Напалеонам]] вярнуўся ў Залесьсе, дзе заставаўся да 1822 году, пакрысе адыходзячы ад палітычных справаў.

У 1823 годзе выехаў разам з радзінай у [[Італія|Італію]], жыў у [[Флярэнцыя|Флярэнцыі]], займаўся літаратурнай і музычнай дзейнасьцю. Памёр 15 кастрычніка 1833 году, спачыў на кляштарных могілках пры касьцёле Санта Марыя Навэля, пазьней — у пантэоне Санта Крочэ.

== Творчасьць ==
Вядомы як кампазытар, аўтар папулярных палянэзаў для фартэпіяна, якія вызначаюцца лірызмам, мэлядычнасьцю, зьвязаныя з народна-песеннымі традыцыямі. У 1790-я гады напісаў шматлікія баявыя сьпевы, [[марш]]ы, [[палянэз]]ы. Найбольш папулярны ягоны палянэз ля-мінор «[[Разьвітаньне з Радзімай]]» (). Творы Агінскага набылі значную вядомасьць ва ўдзельнікаў [[Паўстаньне Касьцюшкі|паўстаньня Касьцюшкі]].

Пісаў таксама маршы (у тым ліку «Марш паўстанцаў 1794»), вальсы, мазуркі, мэнуэты, рамансы. Аўтар аднаактовай опэры «[[Зэліс і Валькур, або Банапарт у Каіры]]».

У 1826—1827 гадох у [[Парыж]]ы выдаў 4-томныя «Мэмуары пра Польшчу і палякаў з 1788 да 1815 г.» (на [[француская мова|францускай мове]], у 1870—1873 гадох перакладзеныя на [[польская мова|польскую мову]]), у якіх неаднойчы ўзгадвае пра свае [[ліцьвіны|беларуска-літвінскія]] карані. Напісаў «Лісты пра музыку» (1828 год, выдадзеныя ў 1956 годзе).

Музыка Міхала Клеафаса Агінскага была надзвычай папулярная як пры жыцьці, так і па сьмерці кампазытара. Ягоныя палянэзы пачыналі тагачасныя баляваньні, вялікімі накладамі выдаваліся ў [[Вена|Вене]], [[Мілян]]е, [[Прага|Празе]], [[Бэрлін]]е, [[Пецярбург]]у. Высокую адзнаку творчасьці Міхала Клеафаса Агінскага даюць [[Эрнст Тэадар Амадэй Гофман]], [[Макс Вэбэр]], [[Фэрэнц Ліст]].

Меў асабістае знаёмства з [[Вольфганг Амадэй Моцарт|Вольфгангам Моцартам]] й [[Ёзэф Гайдн|Ёзэфам Гайднам]], а таксама быў вучнем [[П’ер Баё|П'ерам Баё]], [[Чарльз Ляфон|Чарльзам Ляфона]], [[Тамазо Кампанэлі]].

== Сям’я ==
У 1789 годзе пабраўся шлюбам з *Ізабэлай Лясоцкай* (1764—1852), зь якой разьвёўся ў 1803 годзе. Другім разам ажаніўся з *Марыяй дэ Нэры* (1778—1851). У гэтым шлюбе нарадзіліся дзеці:

* *Тамаш Антоні* (1798—1844)
* *Францішак Ксавэры* (1801—1873)
* *Амэлія* (1803—1858)
* *Ірэнеўш Клеафас* (1808—1863/1870)
* *Эма* (1810—1871)
* *Іда'' (1813—1864)

## Памяць

Помнікі Міхалу Клефасу Агінскаму стаяць у Маладэчне (Беларусь) і Гузаве (Польшча). У Маладэчне імя Агінскага носіць музычны коледж.

У 1994 годзе Белпошта выдала адмысловую марку, прысьвечаную славутаму кампазытару. У красавіку 1996 году ў Флярэнцыі, на доме, дзе жыў Міхал Клеафас Агінскі, адкрылі мэмарыяльную шыльду (скульптар Валяр’ян Янушкевіч).

Колішняя сядзіба Агінскіх у Залесьсі, «Паўночныя Атэны» (як яе называлі сучасьнікі кампазытара), перайшла ў падпарадкаваньне Міністэрства культуры Беларусі — да Аб’яднаньня літаратурных музэяў, з 1990 году тут сьвяткуюцца ўгодкі яе былога гаспадара. 25 верасьня 2014 году адбылася адкрыцьцё рэстаўраванай сядзібы.

Імя Міхала Клеафаса Агінскага атрымалі вуліцы ў Горадні (2011), Ждановічах.

З 2008 году ў польскім Івоніч-Здруі праводзіцца музычны фэст імя Міхала Клеафаса Агінскага.

22 жніўня 2011 году Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь увёў у абарачэньне памятныя манэты «М. Агінскі» сэрыі «Гісторыя і культура Беларусі». 23 сьнежня 2013 году Менскі гарадзкі Савет дэпутатаў ухваліў Рашэньне № 386, якім прысвоіў імя Агінскага вуліцы ў мікрараёне Магістар. У 2015 годзе ў Менску на плошчы Свабоды побач з катэдрай Сашэсьця Сьвятога Духу паставілі лаву Агінскага.

## Дадатковыя зьвесткі

* У сваёй опэры «Зэліс і Валькур» Міхал Клеафас Агінскі вывеў на сцэну Напалеона і Юзэфа Сулкоўскага; для таго часу зрабіць дзейнымі асобамі яшчэ жывых людзей было ўнікальнай зьявай.
* Пры жыцьці кампазытара больш папулярным быў «Палянэз сьмерці» фа мажор, а не «Разьвітаньне з Радзімай» ля мінор.
* Міхал Клеафас Агінскі — аўтар дзьвюх музычных працаў — «Лісты пра музыку» і «Назіраньні над музыкай». Апрача таго, ён маляваў у клясычным стылі.
* Міхал Клеафас Агінскі першым стварыў палянэзы для слуханьня, а не для танцаў. Пазьней ягоную справу працягнуў Фрэдэрык Шапэн.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Ноты твораў у International Music Score Library Project
* Фонд адраджэньня спадчыны М. К. Агінскага 


Міхал Клеафас
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Жырардаўскім павеце
Катэгорыя:Мечнікі вялікія літоўскія
Катэгорыя:Беларускія кампазытары
Катэгорыя:Польскія кампазытары
Катэгорыя:Клясыцыстычныя кампазытары
Катэгорыя:Кампазытары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Дыпляматы Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Сьвецкія сэнатары Рэчы Паспалітай
Катэгорыя:Сэнатары Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1794 году
Катэгорыя:Барскія канфэдэраты
Катэгорыя:Гарадзенскія канфэдэраты
Катэгорыя:Канфэдэраты таргавіцкія
Катэгорыя:Памерлі ў Флярэнцыі
Катэгорыя:Удзельнікі Вялікага Сойму 1788—1792
Катэгорыя:Сэнатары — удзельнікі Гарадзенскага Сойму 1793 году
Катэгорыя:Мальтыйскія рыцары
Катэгорыя:Польскія масоны
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Асобы на манэтах