open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Кэці Бэйтс

**Кэ́тлін Бэйтс** (; нарадзілася 28 чэрвеня 1948 году) — амэрыканская акторка і рэжысёр. Яна атрымала шматлікія ўзнагароды, у тым ліку прэмію *«[[Оскар]]»*, дзьве прэміі *«[[Эмі (прэмія)|Эмі]]»* і дзьве прэміі *«[[Залаты Глёбус]]»*.

## Біяграфія
Нарадзілася ў Мэмфісе, штат Тэнэсі. Навучалася тэатральнаму майстэрству ў Паўднёвым мэтадысцкім унівэрсытэце, перш чым пераехаць у Нью-Ёрк, каб пачаць акторскую кар’еру. Ад пачатку выконвала нязначныя сцэнічныя ролі, перш чым атрымаць галоўную ролю ў фільме *«[[Адлёт (фільм, 1971)|Адлёт]]»* (1971). Ейны першы сцэнічны выступ за межамі Брадўэю адбыўся ў пастаноўцы *«[[Фанабэрыя (спэктакль)|Фанабэрыя]]»* ў 1976 годзе. На працягу 1970-х і пачатку 1980-х гадох яна працягвала выступаць на экране і на сцэне, а таксама атрымала намінацыю на прэмію «Тоні» за найлепшую галоўную жаночую ролю ў 1983 годзе за спэктакль *«[[Ноч, маці]]»*.

Выкананьне ролі Эні Ўілкс у фільме жахаў *«[[Мізэры (фільм)|Мізэры]]»* (1990) азнаменавала ейны галіўудзкі прарыў, які быў пацьвержаны атрыманьнем прэміі «Оскар» за найлепшую жаночую ролю. Далейшае ўхваленьне атрымалі галоўныя ролі ў фільмах *«[[Далорэс Клэйборн (фільм)|Далорэс Клэйборн]]»* (1995) і *«[[Бабін дурань (фільм)|Бабін дурань]]»* (1998), таксама ролі другога пляну ў кінастужках *«[[Смажаныя зялёныя памідоры]]»* (1991) і *«[[Тытанік (фільм, 1997)|Тытанік]]»* (1997). Апошні з твораў, дзе акторка выканала ролю Маргарэт Браўн, стаўся самым прыбытковым фільмам на той момант. Пасьля Бэйтс была намінаваная на «Оскар» у катэгорыі найлепшай жаночай ролі другога пляну за працы *«[[Асноўныя колеры (фільм)|Асноўныя колеры]]»* (1998), *«[[Пра Шміта]]»* (2002) і *«[[Справа Рычарда Джуэла]]»* (2019).

Дзякуючы працы на тэлевізіі Бэйтс атрымала 14 намінацыяў на прэмію «Эмі», у тым ліку дзьве зь іх за выкананьне галоўнае ролі ў сэрыяле NBC *«[[Закон Гары]]»* (2011—2012). Акторка стала ляўрэаткай прэміі «Эмі» за выдатную ролю запрошанай акторкі ў 9-м сэзоне камэдыйнага сэрыялу *«[[Два з паловай чалавекі]]»* (2012) і прэмію «Эмі» за ролю другога пляну ў міні-сэрыяле 3-га сэзону тэлесэрыялу *«[[Амэрыканская гісторыя жахаў]]»* (2013).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторкі ЗША
Зінаіда Купрыяновіч

**Зінаі́да Алякса́ндраўна Купрыяно́віч** ( 17 верасьня 2002), выступае пад псэўданімам **Zena** альбо **Зэна** — беларуская сьпявачка, акторка, тэлевядоўца. Прадстаўніца Беларусі на конкурсе Эўравізіі-2019, дзе зь песьняй „Like It“ заняла ў фінале 24-е месца.

## Жыцьцяпіс
Бацька — Аляксандар Купрыяновіч, дырэктар прадусэрскага цэнтру «Супэр Пупэр», маці — Нэльлі Купрыяновіч, сямейны псыхоляг.

У 2008 року ў 6-гадовым веку Зінаіда стала ўдзельніцай ансамблю «Заранак» Нацыянальнага цэнтра музычнага мастацтва імя У. Р. Мулявіна пры Беларускім дзяржаўным ансамблі „Песьняры“ (мастацкі кіраўнік Сьвятлана Стацэнка). У 2010 пакінула ансамбль і паступіла ў дзіцячую музычную школу № 8 імя Р. Шырмы г. Менску на хоравае аддзяленьне. У 2011—2012 роках брала ўдзел у шматлікіх канцэртах і конкурсах.

У 2013 року стала артысткай прадусэрскага цэнтру «Супэр Пупэр». Прайшла ў фінал дзіцячага конкурсу «Новая хваля-2013».

У 2014 року стала ляўрэаткай I прэміі на дзіцячым конкурсе «Славянскі базар». Пераможца беларускага радыёконкурсу «Маладыя таленты Беларусi».

Двойчы ўдзельнічала ў нацыянальным адборы на дзіцячы конкурс песьні Эўрабачаньне; у 2015 року зь песьняй „Мір“ заняла 4-е месца, а ў 2016 року стала трэцяй зь песьняй „Космас“.

У 2017 року заняла трэцяе месца ў 10-м сэзоне расейскай „Фабрыкі зорак“. Пасьля гэтага пачала тэлевізійную кар’еру і ў 2018 року была адной зь вядоўцаў дзіцячай Эўравізіі ў Менску разам зь Яўгенам Перлінам ды Хеленай Мерааі.

Агучыла па-маскальску пэрсанажа Маану ў мультфільмах „Маана“ і „Ральф руйнуе інтэрнэт“.

У 2019 року выступіла ад Беларусі на конкурсе Эўравізія-2019 зь песьняй „Like It“, заняўшы ў фінале 24-е месца.

## Дыскаграфія

## Фільмаграфія

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Канал на YouTube

Катэгорыя:Беларускія акторкі
Катэгорыя:Беларускія сьпявачкі
Катэгорыя:Беларускія ўдзельнікі конкурсу песьні Эўрабачаньне
Катэгорыя:Беларускія кінаакторкі

Катэгорыя:Беларускія тэлевядучыя
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песьні Эўрабачаньне-2019
Ланкаўшчына

**Ла́нкаўшчына** (таксама сустракаецца — *Ланко́ўшчына*) — вёска ў Беларусі, каля ракі Мужанкі. Уваходзіць у склад Неманіцкага сельсавету Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Назва

Ланга або Ланка, пазьней Лянк (Lango, Lancho, Lanck) — імя германскага паходжаньня.

## Насельніцтва
* 1909 год — 19 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Неманіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Курганаўка (Менская вобласьць)

**Курга́наўка** — вёска ў Неманіцкім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Неманіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Тарасаўка (Барысаўскі раён)

**Тарасаўка** — вёска ў Неманіцкім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Неманіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Міхайлова (Неманіцкі сельсавет)

**Міхайло́ва** (таксама сустракаецца — *Міхало́ва*) — вёска ў Неманіцкім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Неманіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Неманіца

**Немані́ца** — вёска ў Неманіцкім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

Знаходзіцца за 8 км у напрамку на паўночны ўсход ад гораду Барысаў, за 84 км ад Менску.

## Насельніцтва
* 2000 — 880 жыхароў, 306 двароў.

## Інфраструктура
* Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Неманіцкая сярэдняя школа Барысаўскага раёну».
* Неманіцкае досьледна-вытворчае лясьніцтва Дзяржаўнай лесагаспадарчай установы «Барысаўскі досьледны лясгас»

## Славутасьці
* Помнік землякам, што загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Вядомыя асобы
* Сьвятлана Коўган (нар. 1980) — беларуская лёгкаатлетка (маратон).

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 281.
* 
* 

Катэгорыя:Неманіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Вышневалоцкі раён

**Вышневалоцкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў поўначы Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца горад Вышні Валачок.

## Геаграфія
Вышневалоцкі раён мяжуе з Балагоўскім, Удомельскім, Максаціхінскім, Сьпіраўскім, Таржоцкім, Куўшынаўскім і Фіраўскім раёнамі. Плошча раёну складае 3389,14 км².

## Гісторыя
Вышневалоцкі раён быў утвораны 12 ліпеня 1929 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР у складзе Маскоўскай вобласьці. У 1935 годзе быў перададзены ў склад Калінінскай вобласьці, як на той час называлася Цьвярская вобласьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Apidae

**Пчолы** — сямейства джаланосных вусякоў атраду перапончатакрылых (балонкакрылых).

Пашыраныя ва ўсім сьвеце. Налічвае каля 20 000 відаў. Кормяцца нэктарам і пылком расьлінаў. Маюць гаспадарчую значнасьць у якасьці апыляльнікаў расьлінаў. Меданосных пчолаў разводзяць для атрыманьня мёду, пчалінага воску, пропалісу, пяргі і матачнага малачка. Пчаліную атруту выкарыстоўваюць у вэтэрынарыі і мэдыцыне.

## Выгляд
Найбольшая даўжыня цела 1,5 см. Цела пераважна ўкрытае густымі валаскамі. Рот мае выгляд грызуча-лізучага хабатка. Разьвітыя джала і атрутныя залозы, асабліва ў грамадзкіх пчолаў. Многія віды маюць зьбіральныя прыстасаваньні для пылку, у тым ліку: густыя валаскі на задніх нагах у кароткахобатных пчолаў, пашыраныя галёнкі і першы членік задняй лапкі ў сапраўдных пчолаў, густая шчотачка з валаскоў у на брушку ў пчолаў-лістарэзаў. Разьвітыя сьлінныя залозы і вальлё.

## Паводзіны
Паводле спосабу жыцьця падзяляюцца на адзіночных, грамадзкіх і паразытных. Большасьць відаў адзіночныя. У пчалінай сям'і самец і самка, якая будуе гняздо і зьбірае корм для лічынак, як у чатырохпалосага галікта. У грамадзкіх пчолаў, такіх як мёданосныя, сям'я складаецца з адной або некалькіх плодных самак і самцоў, а таксама мноства бясплодных працоўных самак, якія ствараюць запасы мёду і падтрымліваюць мікраклімат для разьвіцьця расплоду. Паразытныя пчолы адкладаюць яйцы на корм, назапашанымі іншымі асобінамі для сваіх лічынак і карыстаюцца гнёздамі іншых відаў пчолаў.

## Беларусь
У Беларусі пераважна трапляюцца мёданосная пчала і чорная андрэна, а таксама такія віды, як: амягіла, даўганогі анцыд, гілеюс, залацістабрухая эўцэра, звычайная мэгашыла, калет, клізадон, пухнатаногая пчала, рафіт, рудабрухая осьмія, рудасьпінная андрэна, сфэкодэс, цёмнакрылая андрэна і чатырохпалосы галікт.

## Крыніцы

Катэгорыя:Пчолы
Вераскі

**Вераскі́** — вёска ў Перасадзкім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Перасадзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Струпень

**Стру́пень** — вёска ў Перасадзкім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

Вёска разьмешчана на правым беразе ракі Плісы. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Перасадзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Упірэвічы

**Упірэ́вічы** — вёска ў Перасадзкім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Перасадзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Перасады

**Пераса́ды** — вёска ў Перасадзкім сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

Вёска знаходзіцца за 12 км у напрамку на паўднёвы захад ад гораду Барысаў, за 65 км ад Менску, каля ракі Пліса.

## Насельніцтва
* 2000 — 509 жыхароў, 162 двароў.

## Славутасьці
* Брацкая магіла савецкіх воінаў.
* Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну.

## Крыніцы

## Літаратура
*  — С. 287.
* 
* 

Катэгорыя:Перасадзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Кашалётавыя

**Кашалётавыя** (Physeteridae) — сямейства клясы сысуноў, уключае 1 сучасны род і 1 сучасны від — кашалёт (*Physeter macrocephalus*). 

## Сыстэматыка
**Кашалётавыя** (Physeteridae)
* род *Physeter*
** від кашалёт (*Physeter macrocephalus*)
** від †*Physeter antiquus*
** від †*Physeter vetus*
* вымерлыя роды: †*Aulophyseter*, †*Brygmophyseter*, †*Ferecetotherium*, †*Helvicetus*, †*Hoplocetus*, †*Idiophyseter*, †*Idiorophus*, †*Orycterocetus*, †*Physeterula*, †*Placoziphius*, †*Preaulophyseter*, †*Scaldicetus*

## Крыніцы

Катэгорыя:Кітападобныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Берагі (Самбарскі раён)

**Берагі** () — вёска ў Новакаліноўскай грамадзе Самбарскага раёна Львоўскай вобласьці Ўкраіны.

## Геаграфія
Берагі разьмешчаныя за 4 км на ўсход ад цэнтра тэрытарыяльнай грамады места Новага Калінава, за 9 км на паўночны ўсход ад раённага цэнтра места Самбару, і за 56 км на паўднёвы захад ад абласнога цэнтра места Львоў.

## Клімат
Вёска мае ўмерана кантынэнтальны клімат.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Берагі Вярхоўная Рада Ўкраіны 
*  

Катэгорыя:Вёскі Самбарскага раёну
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1490 годзе
Cetotheriidae

**Cetotheriidae** (цетатэрыевыя) — сямейства клясы сысуноў, уключае 1 сучасны род і 1 сучасны від — карлікавы кіт (*Caperea marginata*). Сямейства Cetotheriidae ўзыходзіць да позьняга алігацэна.

## Сыстэматыка
**Cetotheriidae**
* род *Caperea*
** від карлікавы кіт (*Caperea marginata*)
* вымерлыя роды: †*Cephalotropis*, †*Joumocetus*, †*Brandtocetus*, †*Cetotherium*, †*Ciuciulea*, †*Eucetotherium*, †*Kurdalagonus*, †*Mithridatocetus*, †*Vampalus*, †*Zygiocetus*, †*Herentalia*, †*Herpetocetus*, †*Metopocetus*, †*Nannocetus*, †*Piscobalaena*, †*Tranatocetus*?, †*Hibacetus*

## Крыніцы

Катэгорыя:Кітападобныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Украінская хакейная ліга

**Украінская хаке́йная лі́га** () — прафэсійная спартовая арганізацыя, якая аб’ядноўвае хакейныя каманды Украіны. Выканаўчы дырэктар лігі .

## Гісторыя
Ліга была заснавана 3 чэрвеня 2016 году. У першым сэзоне УХЛ выступілі 6 клюбаў: ХК «Белы Барс» (Белая Царква),  (Харкаў),  (Кіеў), , (Данецк), (Крамянчук),  (Крывы Рог).
 
## Прызэры

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная вэб-старонка 
Катэгорыя:Хакейныя лігі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2016 годзе
Катэгорыя:Украінскія хакейныя лігі
Чырвоны Кастрычнік (Менская вобласьць)

**Чырво́ны Кастры́чнік** (таксама сустракаецца — *Кра́сны Акця́бр*) — вёска ў Прыгарадным сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прыгарадны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Студзёнка (Прыгарадны сельсавет)

**Студзё́нка** (таксама сустракаецца — *Сцюдзёнка*) — вёска ў Прыгарадным сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

Месца пераправы арміі Напалеона цераз Бярэзіну ў 1812 годзе.

## Галерэя

Studzionka 1.jpg|Памятны знак на месцы пераправы францускай арміі празь Бярэзіну
Studzionka, Bierahavaja vulica 2.jpg|Манумэнт у гонар перамогі расейскай арміі пры Бярэзіне
Studzionka, Pryharadny village council.jpg|Братэрская магіла жаўнераў другой сусьветнай вайны ў Студзёнцы
Studzionka, Bierahavaja vulica 3.jpg|Берагавая вуліца


## Крыніцы

## Літаратура
* Студзенка // Беларусь: энцыкляпэдычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Менск: БелЭн, 1995. — 800 с.: іл. — 5000 ас. ISBN 985-11-0026-9. — С. 690.

Катэгорыя:Прыгарадны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Ляшчыны (неадназначнасьць)

Назву **Ляшчыны** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Ляшчыны — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці

### Польшча
* Ляшчыны — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва

## Глядзіце таксама
* Ляшчынава
* Ляшчынаў
* Ляшчынка
* Ляшчыцы
Белы Барс Белая Царква

**Хакейны клюб «Белы Барс»** () — украінскі прафэсійны клюб па хакеі з шайбай з Белая Царквы. Выступае ў Украінскай хакейнай лізе. 

## Назвы
* да 2012 году — ХК «Белы Барс» Бравары
* з 2012 году — ХК «Белы Барс» Белая Царква

## Дасягненьні
**[[Украінская хакейная ліга]]**
*  3-е месца (1):  

## Арэна
Хатнія матчы ХК «Белы Барс» праводзіў у Браварах на пляцоўцы , а з 2012 году клюб пераехаў у места Белая Царква і праводзіць матчы на .


Bila Tserkva Bilyi Bars Ice Arena 2.jpg
Льодова арена (Біла Церква)2.jpg

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт 
* ХК «Белы Барс» на сайце «Eliteprospects» 

Катэгорыя:Украінскія хакейныя клюбы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2008 годзе
Витебский Курьер

***Витебский Курьер*** () – грамадска-палітычная газэта зь Віцебску. У 1995 годзе зьмяняла назоў на «Витебский Курьер М». Выходзіла з 1990 да жніўня 2008 году на расейскай і беларускай мовах. Пасьля аднаўленьня й перарэгістрацыі ў Расеі выходзіць з 18 верасьня 2009 году па сённяшні дзень. Асьвятляе грамадска-палітычнае, эканамічнае й культурнае жыцьцё Віцебску й вобласьці. 

Друкуе матэрыялы па гісторыі Віцебшчыны, нататкі пра славутых землякоў. Зьмяшчае навіны рэспубліканскага й міжнароднага ўзроўню.
## Забароны
Улады ўвесь час рабілі праблемы для «Витебского Курьера».

Выданьне асьвятляла прэзыдэнцкія выбары 2020 году й пратэсты ў Беларусі 2020–2021. З-за гэтага па загаду Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь доступ на былы сайт выданьня http://vkurier.by заблякаваны ў Беларусі са жніўня 2020 году.

У студзені 2022 году інтэрнет-рэсурсы «Віцебскага кур’еру» былі ўнесены ў рэспубліканскі сьпіс экстрэмісцкіх матэрыялаў.

## Гл. таксама
*Свабода слова ў Беларусі

## Крыніцы

## Літаратура
* Витебский курьер М //   С. 202
*  Історія появи, становлення та розвитку газети «Вітебський кур'єр» /  // .&nbsp;— 2011.&nbsp;— №&nbsp;3 (55).&nbsp;— С. 16–21.
*  Газета «Вітебський кур'єр» (2009—2011) як приклад недержавної преси в Білорусі /  // .&nbsp;— 2011.&nbsp;— №&nbsp;4 (56).&nbsp;— С. 71–77.
## Вонкавыя спасылкі
* Сайт выданьня
* Люстэрка сайту

Катэгорыя:Беларускія газэты
Катэгорыя:Культура Віцебску
Катэгорыя:Культура Віцебскай вобласьці
Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі
Катэгорыя:Газэты на расейскай мове
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:1906 год у Беларусі
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Вольная прэса Ўсходняй Эўропы»
Прудок (Прыгарадны сельсавет)

**Прудо́к** — вёска ў Прыгарадным сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прыгарадны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Kogiidae

**Kogiidae** (когіевыя) — сямейства клясы сысуноў, уключае 1 сучасны род і 2 сучасныя віды. 

## Сыстэматыка
**Kogiidae**
* род *Kogia*
** від *[[Kogia breviceps]]*
** від *[[Kogia sima]]*
** від †*Kogia pusilla*
* вымерлыя роды: †*Aprixokogia*, †*Kogiopsis*, †*Koristocetus*, †*Nanokogia*, †*Pliokogia*, †*Praekogia*, †*Scaphokogia*, †*Thalassocetus*

## Крыніцы

Катэгорыя:Кітападобныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Раймунд Зямацкі

**Раймунд Зямацкі** (, Дахны каля Крэва — , Вільня) — беларускі каталіцкі сьвятар, публічна пакараны сьмерцю ўладамі Расейскай імпэрыі 5 чэрвеня 1863 году за «вуснае злачынства» — чытаньне ў касьцёле Маніфэсту нацыянальна-вызвольнага паўстаньня.

## Біяграфія

З шляхецкага роду Зямацкіх гербу «Равіч», сын Андрэя, ротмістра ашмянскага, і Кацярыны Камінскай. Сакрамэнт хросту прыняў у мястэчку Лоску (часам памылкова паказваецца як месца яго нараджэньня). Навучаўся ў айцоў трынітарыяў у Маладэчне, потым у Віленскім унівэрсытэце. Старэйшы брат Юзэф загінуў у час вызвольнага паўстаньня 1830—1831 гадоў. Малодшы брат Францішак — бацька будучага прафэсара Віленскага ўнівэрсытэту Юзэфа Казімера Зямацкага.

Па вызвольным паўстаньні, у час якога атрымаў цяжкія раненьні, паступіў у Віленскую сэмінарыю. У 1838 годзе атрымаў сьвятарскае пасьвячэньне. Да 1845 году служыў вікарыем у касьцёле Сьвятога Рафала ў Вільні, з 1849 году — пробашч у Ваверцы Лідзкага павету.

З пачаткам нацыянальна-вызвольнага паўстаньня ў ноч з 4 на 5 лютага 1863 году атрымаў копію Маніфэсту Літоўскага паўстанцкага ўраду з загадам зачытаць яго ў нядзелю перад парафіянамі. Аналягічныя загады атрымалі пробашчы суседніх парафіяў (многія зачыталі іх, аднак некаторыя паведамілі пра атрыманы загад расейскім уладам). Падтрымаў паўстаньне і зачытаў Маніфэст. Неўзабаве расейскія ўлады схапілі яго і зьмясьцілі ў віленскую турму. Сьмяротны вырак атрымаў ад расейскага суду разам з двума іншымі каталіцкімі сьвятарамі Станіславам Ішорам і Адамам Фалькоўскім, віна якіх таксама складалася толькі ў чытаньні Маніфэсту паўстанцаў. Расстраляны на загад Мураўёва-вешальніка 5 чэрвеня 1863 году на Лукіскім пляцы ў Вільні. Расейскія ўлады таемна пахавалі забітага (паводле ўспамінаў — на Трохкрыжовай гары).

## Крыніцы

## Літаратура
* Нарковіч Л. Раймунд Зямацкі // Лідскі Летапісец. № 3 (63), 2013 г.

## Вонкавыя спасылкі
* Прыхач У. Раймунд Зямацкі: расстраляны за тое, што зачытаў паўстанніцкі маніфест, Рэгіянальная газета, 24 лістапада 2013 г.

Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1830—1831 гадоў
Катэгорыя:Удзельнікі паўстаньня 1863—1864 гадоў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Алена Таболіч

**Але́на Ўладзі́мераўна Табо́ліч** (нар. 1940, в. Горна, Зэльвенскі раён, Гарадзенская вобласьць, цяпер Беларусь) — беларуская мовазнаўца і перакладніца з ангельскай мовы.

Кандыдатка філялягічных навук, дацэнтка. Сяброўка Саюзу беларускіх пісьменьнікаў.

## Жыцьцяпіс
Скончыла школу ў Зэльве (Гарадзенская вобласьць). Скончыла Менскі дзяржаўны пэдагагічны інстытут замежных моваў. Абараніла кандыдацкую дысэртацыю ў галіне параўнальнага мовазнаўства. Стала выкладаць у МДЛУ на факультэце ангельскай мовы, дзе заняла пасаду дацэнткі.

У 2000-я гады ў складзе працоўнай групы зь 7 мовазнаўцаў удзельнічала ў падрыхтоўцы «Стратэгіі разьвіцьця беларускай мовы ў ХХІ стагодзьдзі» для Таварыства беларускай мовы.

## Творчасьць
У 1989 годзе стала адной са складальніц «Ангельска-беларуска-расейскага слоўніка». У 1995 годзе — «Кішэннага ангельска-беларуска-расейскага слоўніка». Выдала кнігі перакладаў «Срэбны дождж» (1999), «Ліхтарык глогу» (2006) і «Ryhor Baradulin. Ksty» (2006). У кнігу «Срэбны дождж» увайшлі пераклады вершаў 29 амэрыканскіх і ангельскіх паэтаў. У кнігу «Ліхтарык глогу» ўвайшлі пераклады вершаў амэрыканскіх і брытанскіх паэтаў на беларускую мову, а асобны разьдзел склалі беларускія вершы ў перакладзе на ангельскую такіх паэтаў, як Рыгор Барадулін, Данута Бічэль, Ларыса Геніюш, Міхась Скобла і Сяргей Панізьнік.

У 2004 годзе стала адной з 4-х укладальніцаў 2-га выданьня «Ангельска-беларуска-расейскага слоўніка», якое падрыхтаваў навукова-мэтадычны цэнтар «Слоўнік» Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту. Уклала ў тым слоўніку на 10 000 словаў дадаткі і словы з 8 апошніх літараў ангельскага альфабэту ад S да апошняй Z. У дадатках падала сьпісы геаграфічных назваў, лічэбнікаў, няправільных дзеясловаў, скаротаў, мераў вагі і даўжыні. Таксама вывярала фанэтычную транскрыпцыю слоўніка.

У 2011 годзе выйшаў зборнік вершаў Сяргея Панізьніка «На ўсе вякі», які зьмяшчаў аднайменны верш-гашма 1970-х гадоў у перакладзе Алены Таболіч на ангельскую. У 2013 годзе стала адной з укладальніц «Ангельска-беларускага слоўніка» на 60 000 словаў (765 старонак). У 2019 годзе пераклала на ангельскую фотаальбом Анатоля Клешчука «Пад небам Беларусі».

## Бібліяграфія
* 
* 
* 
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Блэйк. Уордсварт. Шэлі. Кітс. Выбраныя вершы в перекладах Алены Таболіч (аудыё)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Зэльвенскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Выкладчыкі Менскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на беларускую мову
Катэгорыя:Кампаратывісты
Катэгорыя:Перакладчыкі з ангельскай мовы
Катэгорыя:Кандыдаты філялягічных навук
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Фіраўскі раён

**Фі́раўскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца вёска Фірава.

## Геаграфія
Фіраўскі раён мяжуе з Балагоўскім, Вышневалоцкім, Куўшынаўскім і Асташкаўскім раёнамі, а таксама з закрытым пасяленьнем Азёрным і Наўгародзкай вобласьцю. Плошча раёну складае 1760,50 км².

## Гісторыя
Фіраўскі раён быў утвораны 5 сакавіка 1935 году ў складзе Калінінскай вобласьці, як на той час называлася Цьвярская вобласьць. У лютым 1963 году раён быў ліквідаваны і ўключаны ў склад Вышневалоцкага раёну, аднак 6 красавіка 1972 году быў зноў адноўлены.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Настасься Папова

**Наста́сься Мака́раўна Папо́ва** (23 студзеня 1906, хутар Мядзьведжы слабады Сватовай Лучкі, Расейская імпэрыя — 28 ліпеня 1989, мястэчка Ружаны Пружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці, БССР) — сельскагаспадарчая працаўніца, Герой Сацыялістычнай Працы (1949).

## Жыцьцяпіс
Настасься Папова нарадзілася 23 студзеня 1906 року на хутары Мядзьведжым (цяпер — Дачны ў рысе места Сватава Луганскай вобласьці Ўкраіны) ў сялянскай сям’і. Па сканчэньні пачатковай школы №5 працавала на бацькоўскай гаспадарцы. З 1929 працавала ў калгасе «20-годзьдзе Кастрычніка», была паляводам, пасьля зьвеньнявой паляводчай брыгады.

Муж Трахім Міхайлавіч Папоў загінуў на вайне ў 1942 року.

Па сканчэньні вайны працягвала кіраўніцтва паляводчым зьвяном, якое стала адным з найлепшых у калгасе. У 1948 року з кожнага з 24 гектараў зьвяно Паповай атрымала па 31,3 цэнтнэра пшаніцы. Да пэнсіі працавала ў родным калгасе (пазьней далучаны да калгасу „Запавет Ільліча“, а пасьля — да саўгасу „Дружба“).

Пасьля выхаду на пэнсію пераехала да сына ў пасёлак Ружаны Пружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці Беларускай ССР. Сканала 28 ліпеня 1989 року, пахавананая ў Ружанах.

## Узнагароды
Загадам Прэзыдыюму Вярхоўнага Савету СССР ад 19 красавіка 1949 року Настасься Папова была ўзнагароджаная званьнем Героя Сацыялістычнай Працы з уручэньнем ордэна Леніна і залатога мэдалю „Серп і Молат“.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сватава
Катэгорыя:Памерлі ў Ружанах
Катэгорыя:Пахаваныя ў Пружанскім раёне
Eschrichtiidae

**Eschrichtiidae** (шэракітовыя) — сямейства клясы сысуноў, уключае 1 сучасны род і 1 сучасны від — шэры кіт (*Eschrichtius robustus*). Выкапныя Eschrichtiidae былі знойдзены ва ўсіх асноўных акіянічных басэйнах Паўночнага паўшар’я, і, як мяркуюць, сямейства ўзыходзіць да позьняга міяцэна. Сёньня шэрыя кіты ёсьць толькі ў паўночнай частцы Ціхага акіяна, але папуляцыя была і ў паўночнай частцы Атлантыкі, да знішчэння эўрапейскімі кітабойцамі тры стагоддзі таму.

## Сыстэматыка
**Eschrichtiidae**
* род *Eschrichtius*
** від шэры кіт (*Eschrichtius robustus*)
** від †*Eschrichtius akishimaensis*
* вымерлыя роды: †*Archaeschrichtius*, †*Eschrichtioides* і †*Gricetoides*

## Крыніцы

Катэгорыя:Кітападобныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Рэакцыя хімічнага пераносу

**Рэа́кцыя хімі́чнага перано́су**, ***газатра́нспартная рэа́кцыя*** — працэс хімічнай ачысткі і крышталізацыі нелятучых кампанэнтаў з удзелам нясучага (газападобнага) кампанэнту.

Пры газатранспартных рэакцыях прынамсі рэагуючы кампанэнт і прадукт рэакцыі зьяўляюцца газападобнымі. Іншы кампанэнт можа быць целам у цьвёрдым ці вадкім стане. З дапамогаю зьмены тэмпэратурных зонаў можна зьмяняць кірунак працяканьня рэакцыі.

Гэтая тэхніка адрозная ад хімічнага асаджэньня з паравага асяродзьдзя, якое звычайна выклікае раскладаньне малекулярных прэкурсораў (напр. SiH4  → Si + 2H2) і дае канформныя пакрыцьці.

Газатранспартныя рэакцыі першапачаткова распрацаваныя як мэтад у 50-х роках XX стагодзьдзя для сынтэзу і вырошчваньня крышталаў неарганічных злучэньняў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Неарганічныя рэакцыі
Катэгорыя:Хімія цьвёрдага цела
Тамара Віньнікава

**Тама́ра Дзьмі́трыеўна Ві́ньнікава** (), у дзявоцтве **Брэ́жнева** ( 13 жніўня 1949, в. Падлужнае, цяпер у Стаўрапольскім краі Расеі) — беларуская эканамістка, старшыня Нацыянальнага банку Беларусі (1996—1997).

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася ў вёсцы Падлужнае Ізабільненскага раёну Стаўрапольскага краю РСФСР. Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі.

У 1970—1973 роках працавала эканамісткай у рэспубліканскай канторы Дзяржаўнага банку СССР у Комі АССР і ў рэспубліканскай канторы Дзяржаўнага банку СССР у Беларускай ССР. У 1973—1987 — старшая эканамістка, начальніца аддзелу Менскай гарадзкой канторы Дзяржаўнага банку СССР. У 1988—1990 роках — кіраўніца ўправы ў Беларускім рэспубліканскім банку „Жылсацбанк СССР“.

Ад жніўня 1995 да лютага 1996 року — старшыня акцыянэрнага камэрцыйнага банку „Беларусьбанк“. Ад 19 лютага 1996 да 14 студзеня 1997 року — старшыня Савету Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусі. Неафіцыйна таксама галоўная эканамічная дарадца прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі.

14 студзеня 1997 року арыштаваная па абвінавачаньні ў злоўжываньні службовым становішчам, зьмешчаная ў сьледчы ізалятар КДБ у Менску. Праз шэсьць месяцаў абвінавачаная ў крадзяжы ў асабліва буйным памеры, службовым падлогу і злоўжываньні службовым становішчам. 7 лістапада у сувязі зь цяжкім станам здароўя была выпушчаная пад падпіску пра нявыезд. Знаходзілася ў сваёй хаце на вуліцы Адзінцова ў Менску пад дамашнім арыштам, адкуль зьнікла 7 красавіка 1999 року.

Зьехала за мяжу, цяпер пражывае ў Лёндане.

Замужам, мае двух сыноў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ізабільненскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія эканамісты
Катэгорыя:Старшыні Нацыянальнага банку Рэспублікі Беларусь
Старыцкі раён

**Ста́рыцкі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца горад Старыца.

## Геаграфія
Старыцкі раён мяжуе з Куўшынаўскім, Таржоцкім, Зубцоўскім, Ржэўскім і Селіжараўскім раёнамі, а таксама з Маскоўскай вобласьцю і Цьверу. Плошча раёну складае 1514,50 км². Старыцкага раён разьмешчаны ў басэйне верхняга цячэньня ракі Волгі, займаючы частку тэрыторыі, якую паводле традыцыі называюць Ржэўска-Старыцкім Паволжам. Волга працякае з поўдня на поўнач, перасякаючы раён практычна пасярэдзіне.

## Гісторыя
Старыцкі раён быў утвораны ў 1929 годзе ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР у складзе Заходняе вобласьці. У 1935 годзе быў перададзены ў склад Калінінскай вобласьці, як на той час называлася Цьвярская вобласьць.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Дзюбарылыя

**Дзюбарылыя** () — сямейства клясы сысуноў, уключае 6 сучасных родаў і 23 сучасныя віды. Гэта кітападобныя сярэдняга памеру, дарослыя ад 3 да 13 м і вагой да 11 500 кг. Яны характарызуюцца падоўжаным лычам. Іх ласты адносна невялікія. Колер цела вар’іруецца ў розных відаў — ад аднастайных карычневых ці шэрых да кантрасных белых метак. Яны жывуць у адкрытым акіяне і сілкуюцца глыбакаводнымі кальмарамі і рыбай. Сацыяльныя групы, наколькі вядома, складаюцца з 3–40 асобінаў.

## Сыстэматыка
**Дзюбарылыя**
* род *Berardius*
* род *Hyperoodon*
* род *Indopacetus*
* род *Mesoplodon*
* род *Tasmacetus*
* род *Ziphius*
* вымерлыя роды: †*Africanacetus*, †*Africanacetus*, †*Anoplonassa*, †*Aporotus*, †*Archaeoziphius*, †*Belemnoziphius*, †*Beneziphius*, †*Caviziphius*, †*Cetorhynchus*, †*Choneziphius*, †*Eboroziphius*, †*Ihlengesi*, †*Izikoziphius*, †*Khoikhoicetus*, †*Messapicetus*, †*Microberardius*, †*Nazcacetus*, †*Nenga*, †*Ninoziphius*, †*Pelycorhamphus*, †*Pterocetus*, †*Tusciziphius*, †*Xhosacetus*, †*Ziphirostrum*

## Крыніцы

Катэгорыя:Кітападобныя
Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Лясны раён (Цьвярская вобласьць)

**Лясны́ раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Цьвярской вобласьці ў Расеі. Адміністрацыйным цэнтрам зьяўляецца вёска Лясное.

## Геаграфія
Лясны раён мяжуе з Сандаўскім, Максаціхінскім і Ўдомельскім раёнамі. Плошча раёну складае 1632,99 км².

## Гісторыя
Лясны раён быў утвораны 12 ліпеня 1929 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК і СНК РСФСР у складзе Маскоўскай вобласьці. У 1935 годзе быў перададзены ў склад Калінінскай вобласьці, як на той час называлася Цьвярская вобласьць. 29 сьнежня 2019 году раён быў рэарганізаваны ў муніцыпальную акругу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт раённай адміністрацыі.
Лясны раён

Назву **Лясны раён** маюць адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі ў Расеі:

* Лясны раён — гістарычны раён у Санкт-Пецярбургу
* Лясны раён — раён у Цьвярской вобласьці
Калінінскі раён

Назву **Калінінскі раён** маюць адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі:

## Расея
* Калінінскі раён — раён у Краснадарскім краі
* Калінінскі раён — раён у Новасыбірску
* Калінінскі раён — раён у Санкт-Пецярбургу
* Калінінскі раён — раён у Саратаўскай вобласьці
* Калінінскі раён — раён ва Ўфе
* Калінінскі раён — раён у Цьвярской вобласьці
* Калінінскі раён — раён у Чалябінску
* Калінінскі раён — раён у Чэбаксарах

## Украіна
* Калінінскі раён — раён у Данецку
Сўіндан

**Сўі́ндан** () — горад у графстве Ўілтшыр на паўднёвым захадзе Ангельшчыны. Месьціцца паміж Брысталам у 56 кілямэтрах на захад і Рэдынгам, на такой жа адлегласьці на ўсход. Да Лёндану адлегласьць складае 114 км. Паводле зьвестак перапісу навельніцтва 2011 году, у Сўіндане пражывала крыху больш за 182 тысяч чалавек. У горадзе знаходзіцца завод па вытворчасьці аўтамабіляў Honda, які плянуецца зачыніць у 2021 годзе.

## Гісторыя
Англасаксонскае паселішча на месцы сучаснага гораду разьмяшчалася ў абароненым становішчы на вяршыні вапняковага ўзгорка. Яно згадваецца ў Кнізе Страшэнага суду 1086 году. Да бітвы пры Гастынгсе Сўіндан належаў англасаксонскаму тэну зь імём Леафгіт. Сўіндан быў невялікім мястэчкам, у асноўным меўся невялікі раздробны гандаль, прыблізна да 1848 году. Індустрыяльная рэвалюцыя была прычынай паскарэньня росквіту гораду. Будаўніцтва каналу Ўілтса і Бэркса ў 1810 годзе і Паўночнага канала Ўілтса ў 1819 годзе прывялі да росту гандлю ў гэтым рэгіёне, і колькасьць насельніцтва Сўіндана пачала расьці. У XIX стагодзьдзі горад стаў важным чыгуначным вузлом, бо ў горадзе зьявіліся прадпрыемсты па абслугоўваньню і рамонту цягнікоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт мескай рады.
Мокэле Мбэмбэ

**Мокэле-Мбэмбэ** (mókɛlɛ ᵐbɛ́ᵐbɛ на мове лінгала, што азначае "той, хто спыняе плыні рэк") — адпаведна крыптазаалёгіі, водная істота, якая нібыта жыве ў басэйне ракі Конга. Часам апісваецца як жывая істота, часам як дух.

## Гісторыя
У 1909 годзе ў кнізе "Жывёлы й людзі", аўтабіяграфіі знакамітага паляўнічага на буйную дзічыну Карла Хагенбэка, упершыню згадваецца істота падобная на апатазаўра. Ён сьцвярджаў, што чуў з двух незалежных крыніц пра істоту, якая жыве ў Радэзіі, якую мясцовыя жыхары апісвалі як " істота напалову слон, напалову цмок". 

Натураліст Джозэф Мэнгес таксама распавядаў падобныя гісторыі Хагенбэку. Пазьней Хагенбэк выказаў здагадку, што "гэта можа быць толькі нейкі дыназаўр падобны на брантазаўра".

Іншая крыніца Хагенбэка, Ганс Шомбург, сьцвярджаў, што, калі знаходзіўся на возеры Бангвеулу, то адзначыў адсутнасьць гіпапатамаў, а яго мясцовыя праваднікі паведамілі яму пра вялікую істоту, якая забівае гіпапатамаў і  жыве на возеры Бангвэўлу.

Паведамленьні пра істоты, апісаныя як дыназаўры ў Афрыцы, выклікалі вялікую сэнсацыю ў сродках масавай інфармацыі. Некаторыя прымалі гэтыя паведамленьні за праўду, але іншыя былі больш скептычныя. 

Характэрна, што Заходняя Эўропа і Амэрыка перажывалі раптоўны ўзрост папулярнасьці дыназаўраў, зь якіх брантазаўры былі адны з самых папулярных. Гэта магло паспрыяць як паведамленьням, што пачвара магла быць заўраподам, так і тэндэнцыі газэт гэтае сьцвярджаць.

## Глядзіце таксама

* Лахнэская пачвара 
* Стуршэнская пачвара

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарадзкія легенды
Катэгорыя:Крыптазаалёгія
Брусы (Барысаўскі раён)

**Брусы́** — вёска ў Прыгарадным сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прыгарадны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Дзямідаўка (Менская вобласьць)

**Дзямі́даўка** — вёска ў Прыгарадным сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Інфармацыя для турыстаў
У вёсцы пахаваны беларускі бізнэсовец, кіраўнік ФК БАТЭ Анатоль Капскі (1966—2018).

## Крыніцы

Катэгорыя:Прыгарадны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Дудзінка

Назву **Дудзі́нка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Менская вобласьць:
** Дудзінка — вёска ў Барысаўскім раёне
** Дудзінка — вёска ў Крупскім раёне

### [[Расея]]
* Дудзінка — горад у Краснаярскім краі
Вялікае Стахава

**Вялі́кае Ста́хава** (таксама сустракаецца — *Бальшо́е Ста́хава*) — вёска ў Прыгарадным сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

Уваходзіць у склад Прыгараднага сельсавету. Разьмешчана на паўночны захад ад Барысаву, празь вёску праходзіць аўтадарога  «Барысаў — Касьцюкі».

## Гісторыя
У часы Вялікай Айчыннай вайны пад нямецкай акупацыяй. Зь верасьня 1941 году да 15 красавіка 1942 году ў вёсцы дзейнічала група падпольшчыкаў.

## Славутасьці
* Помнік у памяць 13 падпольшчыкаў вёскі, расстраляных нямецка-фашыскімі акупантамі 25 сакавіка 1942 году.
* Абэліск у памяць 95 землякоў: воінаў і партызан, якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прыгарадны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Вуглы (Прыгарадны сельсавет)

**Вуглы́** — вёска ў Прыгарадным сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

У вёсцы разьмешчаны Барысаўскія Кальварыйскія могілкі, на якіх знаходзяцца дзьве капліцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прыгарадны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Прудзішча (Барысаўскі раён)

**Прудзі́шча** — вёска ў Прыгарадным сельсавеце Барысаўскага раёну Менскай вобласьці.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прыгарадны сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Сьпіс сысуноў Беларусі

**Сьпіс [[Сысуны|сысуноў]] [[Беларусь|Беларусі]]** зьмяшчае пералік з 76 відаў, зарэгістраваных на тэрыторыі Беларусі у адпаведнасьці з МСАП, у тым ліку 5 натуралізаваных (даніелька (*Dama dama*), амэрыканская норка (*Neovison vison*), янотападобны сабака (*Nyctereutes procyonoides*), андатра (*Ondatra zibethicus*), пацук шэры (*Rattus norvegicus*)), 1 рэгіянальна вымерлы (хахуля (*Desmana moschata*)), 1 зноў уведзены (зубар (*Bison bonasus*)). Сьпіс не зьмяшчае свойскія і выпадковыя віды (з апошніх — шакал *[[Canis aureus]]*). Таксама не ўваходзіць у сьпіс раней вымерлыя тур (*Bos primigenius*) і тарпан (*Equus ferus ferus*), і рэгіянальна вымерлая расамаха (*Gulo gulo*). Сьпіс налічвае 15 відаў атрада драпежныя (Carnivora), 6 — атрада парнакапытныя (Artiodactyla), 17 — рукакрылыя (Chiroptera), 12 — мошкаедныя (Eulipothyphla), 2 — зайцападобныя (Lagomorpha) і 25 відаў з атрада грызуны (Rodentia). Сысуны жывуць пераважна ў лясных раёнах.

Ахоўныя статусы: LC (Least concern) — віды пад найменшай пагрозай, NT (Near threatened) — стан, блізкі да пагрозлівага, VU (Vulnerable) — у рызыкоўным стане, EN (Endangered) — пад пагрозай выміраньня, CR (Critically endangered) — на грані выміраньня.

## Сьпіс

## Вонкавыя спасылкі
* The IUCN Red List of Threatened Species 
* Красная книга Республики Беларусь 

Катэгорыя:Сьпісы:Беларусь
Катэгорыя:Сьпісы сысуноў
Маравы

**Мара́вы, марава́не** (,  *Moraváci*) — этнічная група чэхаў, галоўным чынам пражываюць у Маравіі, а таксама ў Славакіі.

## Этымалёгія
Назва, верагодна, пайшла ад ракі Моравы. Аналягічную мянушку атрымалі ганакі, якія пражываюць па рацэ Гане з цэнтрам у Оламаўцы.

## Колькасьць
Паводле зьвестак 2001 году агульная колькасьць народу складае 380 474 чалавек.

## Рэлігія
Мараване — каталікі.

## Мова

Мова — мараўскія гаворкі чэскай мовы, якія адносяцца да заходнеславянскай групы моў. Альфабэт — лацінскі.

## Гісторыя

У старажытнасьці тэрыторыю Маравіі засялілі славянскія плямёны. Потым землі Багеміі, Маравіі і Славакіі (тады Вугоршчыны) аб’ядналіся пад уладай аўстрыйскіх Габсбургаў (1526).

У XX стагодзьдзі тэрыторыя Маравіі ўвайшла ў склад Чэхаславакіі. У 1993 годзе адзіная дзяржава распалася на Чэхію і Славакію, і Маравія стала часткай тэрыторыі Чэхіі.

## Глядзіце таксама
* Маравія
* Чэхія
* Славакія
* Чэхаславакія
* Чэхі
* Славакі
* Аўстрыйская імпэрыя
* Заходнія славяне

## Крыніцы

## Літаратура
* HAVLÍK, Lubomír Emil, Morava. K státoprávnímu postavení země v průběhu věků. Brno 1990.
* GRAUS, František: Die Nationenbildung der Westslawen im Mittelalter. Sigmaringen 1980.
* MEZNÍK, Jaroslav. Dějiny národu českého v Moravě (Nárys vývoje národního vědomí na Moravě do poloviny 19. století). Český časopis historický 88, 1990, s. 34-62.
* PERNES, Jiří. Pod moravskou orlicí aneb Dějiny moravanství. Brno : Barriester & Principal, 1996. 288 s. ISBN 80-85947-12-9. (Od středověku až po začátek 90. let 20. století)
* ŘEPA, Milan. Moravané nebo Češi? Vývoj českého národního vědomí na Moravě v 19. století. 1. vyd. Brno : Doplněk, 2001. 221 s. ISBN 80-7239-084-8.
* TYRŠOVÁ, Renáta. Lidový kroj v Čechách, na Moravě, ve Slezsku a na Slovensku. Praha : Topič, 1918. Dostupné online.
* VÁLKA, Josef. Dějiny Moravy. Díl 1. Středověká Morava. Brno : Muzejní a vlastivědná společnost, 1991. 231 s.
* VĚRNOSTI A ZRADY MORAVANŮ (soubor článků). In: Dějiny a současnost 3, 2003, s. 1-26.

Катэгорыя:Заходнеславянскія плямёны
Катэгорыя:Народы Чэхіі
Катэгорыя:Насельніцтва Славаччыны
Мараўскія гаворкі

**Мара́ўская мо́ва** (саманазва *moravščina*, , ) — мова мараваў, якая належыць да заходняй падгрупы славянскіх моваў індаэўрапейскай моўнай сям'і. У Чэхіі афіцыйна мараўская лічыцца дыялектам чэскай мовы, усходнія гаворкі часам лічацца дыялектамі славацкай. Паводле зьвестак 2011 году ў Чэхіі 108 469 чалавек назвалі мараўскую мову сваёй роднай.

## Крыніцы

## Літаратура
* BLÁHA, Ondřej. Moravský jazykový separatismus: zdroje, cíle, slovanský kontext. In Studia Moravica. Acta Universitatis Palackianae Olomucensis Facultas Philosophica — Moravica. Olomouc : UP v Olomouci, 2005. ISSN 1801-7061. Svazek III.
* Bartoš, František. Moravian Dialectology, Brno 1895.
* Stich, Alexandr (November 2000). "O spisovné moravštině a jiných "malých" jazycích". Naše řeč (Ústav pro jazyk český Akademie věd ČR) 83 (5): 260–264. ISSN 0027-8203.
* Šustek, Zbyšek: Otázka kodifikace spisovného moravského jazyka (The question of codifying a written Moravian language). University of Tartu, 1998. Available online (Czech)
* Šrámek, R.: Zur heutigen Situation des Tschechischen. In: Ohnheiser, I. / Kienpointner, M. / Kalb, H.: Sprachen in Europa. Sprachsituation und Sprachpolitik in europäischen Ländern. Innsbruck 1999.
* Vintr, Josef: Das Tschechische. Hauptzüge seiner Sprachstruktur in Gegenwart und Geschichte. München: Sagner 2001.

Катэгорыя:Маравія
Катэгорыя:Заходнеславянскія мовы
Народны фронт Малдовы

**Народны фронт Малдовы** () — палітычны рух у Малдаўскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы і Рэспубліцы Малдова. Фармальна Народны фронт Малдовы існаваў паміж 1989 і 1992 гадамі. Папярэднікам Народнага фронту Малдовы быў **Дэмакратычны рух Малдовы** (1988—1989). Яго пераемнікам стаў **Хрысьціянска-дэмакратычны народны фронт** (1992—1999), зь якога ў 1999 годзе была сфармавана Хрысьціянска-дэмакратычная народная партыя Малдовы.

Народны фронт быў добра арганізаваны на нацыянальным узроўні, з больш моцнай падтрымкай у сталіцы і раёнах, населеных этнічнымі румынамі. Хоць арганізацыя прыйшла да ўлады, унутраныя спрэчкі прывялі да рэзкага падзеньня народнай падтрымкі, і Народны фронт Малдовы распаўся на некалькі канкурыруючых фракцый у пачатку 1993 году.

## Гісторыя
У 1988 годзе паўсталі дзьве апазыцыйныя групы: Дэмакратычны рух у падтрымку перабудовы і музычна-літаратурны клюб імя Аляксея Мацеевіча. 20 траўня 1989 году быў створаны Народны фронт Малдовы, які выступаў за аўтаномію Малдаўскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. Пры непасрэдным удзеле гэтых арганізацыяў летам 1989 гаду ў Кішынёве прайшлі шматлікія дэманстрацыі. Дэманстранты патрабавалі палітычнай і эканамічнай самастойнасьці Малдовы, ануляваньня наступстваў нямецка-савецкай дамовы 1939 году, прызнаньня за малдаўскай мовы на падставе лацінскага напісаньня статусу афіцыйнай мовы рэспублікі. У адказ на гэта 8 ліпеня адбылося ўстаноўчы зьезд руху «Унітатэ-Адзінства». 31 жніўня 1989 году Вярхоўны Савет МССР абвясьціў малдаўскі афіцыйнай мовай у «палітычнай, эканамічнай, сацыяльнай і культурнай сфэрах», расейская мова — мовай міжнацыянальных зносінаў. Быў прыняты закон аб вяртаньні малдаўскай мове лацінскай альфабэту. Старшынём Вярхоўнага Савету пры падтрымцы Народнага фронту быў абраны Мірча Снэгур.

25 лютага 1990 году былі праведзены першыя свабодныя выбары ў Вярхоўны Савет Малдаўскай ССР. Прыхільнікі Народнага фронту атрымалі 25% дэпутацкіх мандатаў. 27 красавіка 1990 году зьмянілі дзяржаўную сымболіку і ўвялі сіне-жоўта-чырвоны трыкалёр ў якасьці дзяржаўнага сьцягу. Дэпутаты, апазыцыйныя Народнаму фронту, 24 траўня 1990 году выйшлі са складу парлямэнту Малдовы.

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя Малдовы, Народны фронт Малдовы
* Народны фронт Малдовы 

Катэгорыя:Малдаўская палітыка
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:Перабудова
Катэгорыя:Гісторыя Малдовы
Катэгорыя:Распад СССР
Вялікі пажар у Бухарэсьце

**Вялі́кі пажа́р у Бухарэ́сьце** () — самы вялікі пажар, які адбыўся ў Бухарэсьце, які на той момант быў сталіцай Валахіі. Інцыдэнт, у выніку якога было зьнішчана 1850 будынкаў, то бок траціна ўсяго гораду, пачаўся 23 сакавіка 1847 году. Паводле словаў валаскага прынцу Георге Бібэску, зьнішчана была самая заселеная і заможная частка Бухарэсту. Агонь зьнішчыў цэнтральную гандлёвую частку гораду.

На той час многія дамы Бухарэста былі выраблены з дрэва, што разам з вузкімі вулачкамі рабіла іх вельмі прыдатнымі да хуткага распаўсюду пажару. Сталая небясьпека выклікала непакой з часоў фанарыётаў, калі вакол рэзыдэнцыяў Агаў і Спытара былі арганізаваны пажарныя назіральныя вежы. У эпоху складаньня Арганічнага рэглямэнту была арганізавана сучасная пажарная брыгада, абсталяваная заходнеэўрапейскімі помпамі. Пажар пачаўся днём у доме шляхцянкі Зоіці Другэняска, недалёка ад манастыру Бузэўскага эпіскапату.

Дзеля дапамогі людзям, якія страцілі дамы і гандаль, была створаная камісія купцоў, якая павінна была кантраляваць выкарыстаньне фонду рэканструкцыі. Камісія таксама спаганяла абавязковыя ўзносы з заробкаў клеркаў і прыбытку царквы. Чальцамі камісіі былі Ён Атэтэлішану, Міхай Каліфараў і Лазэр Календэроглу. Камісія пачала перапіс згарэлых будынкаў, зьбіраючы інфармацыю пра імёны ўладальнікаў і наймальнікаў, прафэсію ўладальніка, тып будынкаў, кошт дому і рэчаў, якія знаходзіліся ў страчаных будынках. 26 чэрвеня 1847 году быў апублікаваны сьпіс, які зьмяшчаў падрабязную інфармацыю аб тым, як сума ў крыху больш за 2,5 млн леяў будзе падзеленая на 1559 пацярпелых асобаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Гісторыя Бухарэсту
Людміла Гладкая

**Людмі́ла Гла́дкая** — супрацоўніца газэты «СБ. Беларусь сегодня», прапагандыстка рэжыму Аляксандра Лукашэнкі.

## Біяграфія

Супрацоўнічала зь Першым каналам дзяржаўнага Беларускага радыё, працавала аглядальніцай у часопісе «Милиция Беларуси» і ў газэце «На страже» МУС Беларусі, пісала для выданьня «Союзное вече», дадатку да расейскага дзяржаўнага выданьня «Российская газета». Потым працавала ў аддзеле журналісцкіх рассьледваньняў «СБ. Беларусь сегодня» ў якасьці спэцыяльнага карэспандэнта.

### Прапагандысцкая дзейнасьць

Набыла вядомасьць як адыёзная прапагандыстка аўтарытарнага рэжыму Лукашэнкі пасьля сфальсыфікаваных прэзыдэнцкіх выбараў 9 жніўня 2020.

Асьвятляла ў «СБ. Беларусь сегодня» масавыя пратэсты, якія адбываліся пасьля выбараў і якія суправаджаліся беспрэцэдэнтным гвалтам прадстаўнікоў сілавых органаў супраць дэманстрантаў, у тым ліку забойствам некалькіх удзельнікаў пратэстаў. Прыпісвала пратэстам гвалтоўны характар. Займалася дыскрэдытацыяй і абразай пратэстоўцаў, у сваіх публікацыях прымяняючы да іх выразы як «откровенная мразь» («адкравенная мярзота») Займалася дыскрэдытацыяй беларускіх нацыяльных сымбаляў.

Асьвятляла працэсы супраць Сяргея Ціханоўскага й Віктара Бабарыкі, у тым ліку намагаючыся дыскрэдытаваць В. Бабарыку і ягоную абарону і парушаючы рэглямэнт судовага паседжаньня.

Гладкая знаходзіцца пад санкцыямі Вялікабрытаніі (сьнежань 2021), Канады (сакавік 2022), ЭЗ (гл. Чорны сьпіс Эўразьвязу) і Швайцарыі (лета 2022).

## Узнагароды

У сьнежні 2020 г. атрымала прыз у расейска-беларускім конкурсе «Залаты зубр» «за мужнасьць у журналістыцы»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка аўтара на сайце «СБ. Беларусь сегодня»

Катэгорыя:Беларускія прапагандысты
Катэгорыя:Беларускія журналісткі
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары газэты «Советская Белоруссия»
Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным сьпісе ЭЗ
Гвалт у Фынтына-Альбэ

**Гвалт у Фынтына-Альбэ** — масавае забойства, якое адбылося 1 красавіка 1941 году ў Паўночнай Букавіне, калі пры спробе перасекчы мяжу з Савецкага Саюза ў Румынію загінула ад 44 да 3000 мірных жыхароў каля вёскі Фытына-Альбэ, якая цяпер знаходзіцца ў Чарнавіцкай вобласьці Ўкраіны. Калі людзі спрабавалі бегчы, па іх пачалася страляніна з боку савецкіх памежных войскаў. Незважаючы на тое, што паводле савецкае афіцыйнае справаздачы было забіта ня больш за 44 мірных жыхароў, мясцовыя сьведкі ўзгадваюць, што ахвяраў было значна больш, заяўляючы, што тых, хто выжыў, катавалі, забівалі і хавалі ў брацкіх магілах. Іншых выжылых, як мяркуецца, катавалі ў будынках органаў НКУС, савецкае сакрэтнае службы. Некаторыя крыніцы называюць гэтую разаніну «румынскай Катыньню».

Чыньнікам пабегу людзей у Румынію сталася тое, што ў чэрвені 1940 году СССР гвалтоўна ўключыў тэрыторыю Бэсарабіі і паўночнай Букавіны ў свой склад. Перад гэтым рушыў ультыматум з боку савецкага камандаваньня, і румынская адміністрацыя здолела ўцячы да прыходу Чырвонае арміі. Для мясцовых румынаў зьяўленьне савецкіх войскаў сталася нечаканым, а многія сем’і былі падзеленыя ўсталяваньнем новае мяжы паміж Румыніяй і СССР. Менавіта праз гэта шмат людзей намагалася перасекчы мяжу як легальна, гэтак і нелегальна. Рэакцыя савецкіх уладаў на гэтую зьяву была дваякай. Спачатку былі ўзмоцнены намаганьні памежнага патруляваньня. Па-другое, былі складзеныя сьпісы сем’яў, якія мелі аднаго альбо некалькіх сваякоў, якія зьбеглі ў Румынію, і, такім чынам, лічыліся здраднікамі радзімы, таму падлягалі дэпартацыі ў працоўныя лягеры. 1 студзеня 1941 году ў сьпісах 97-й часткі Савецкае памежнае службы згадвалася 1085 чалавек. У гэты момант у сьпіс пачалі ўключаць нават людзей, якіх проста падазравалі ў намеры бегчы ў Румынію.

У 2011 годзе Палата дэпутатаў Румыніі прыняла закон, які ўсталёўвае 1 красавіка Нацыянальным днём ушанаваньня памяці румынскіх ахвяраў масавых забойстваў у Фынтына-Альбэ і іншых рэгіёнаў, а таксама тых, хто загінуў праз дэпартацыю, голад і іншыя формы рэпрэсіяў, арганізаваных савецкім рэжымам у Герцы, на поўначы Букавіны і ў Бэсарабіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Masacrul de la Fântâna Albă. Basarabia—Bucovina.

Катэгорыя:Гісторыя Букавіны
Катэгорыя:Масавыя забойствы