open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Грант Голт

**Грант Голт** (;  12 красавіка 1981 году, Карлайл, Ангельшчына) — былы ангельскі футбаліст, нападнік. Выступаў за шэраг паўпрафэсійных і прафэсійных клюбаў, у тым ліку за «Нотынггэм Форэст», за які правёў каля 100 матчаў. У 2009 годзе перайшоў у «Норыдж Сіці». У сэзоне 2009—2010 гадоў быў абраны найлепшым гульцом сэзону ў клюбе, забіўшы 30 галоў у 44 матчах. У сэзоне 2010—2011 гадоў стаў найлепшым бамбардзірам «Норыджу» й дапамог клюбу прасунуцца ў Прэм’ер-лігу.

## Клюбная кар’ера
### Раньнія гады
У пачатку кар’еры выступаў за ангельскія клюбы «Ўокінгтан», «Галіфакс Таўн», «Бараў», а таксама за сынгапурскі «Сэнканг Марын». У 2003 годзе перайшоў у «Шэфілд Ўэнздэй», за які правёў 30 матчаў, у палове зь якіх выходзіў на на замену, і забіў толькі чатыры галы. Праз год ён перайшоў у «Рочдэйл», за які выступаў два сэзоны, згуляўшы 83 матчы й забіўшы 42 галы. Ягоныя выступы прыцягнулі ўвагу шэрагу клюбаў, і ў студзені 2006 году ён перайшоў у «Нотынггэм Форэст» за 300 тысячаў фунтаў стэрлінгаў.

### «Норыдж Сіці»
24 ліпеня 2009 году Голт перайшоў у «Норыдж Сіці», сума трансфэру склала, паводле некаторых дадзеных, 400 тысячаў фунтаў. Голт падпісаў з «канаркамі» трохгадовы кантракт з магчымасьцю ягонаа падаўжэньня яшчэ на год.

Дэбют Голта за «Норыдж» адбыўся 8 жніўня 2009 году ў матчы супраць «Калчэстэра Юнайтэд», у якім «канаркі» былі разгромленыя зь лікам 7:1. 11 жніўня Голт забіў свой першы гол за клюб у матчы супраць «Ёвіл Таўн» у першым раўндзе Кубка Футбольнай лігі, у якім у выніку зрабіў хет-трык. 22 жніўня 2009 году забіў свой першы гол у лізе за «канарак» ў матчы супраць «Ўікам Ўандэрэрз». Пачынаючы з гэтага матчу, новы трэнэр «Норыджа» Пол Ламбэрт прызначыў Голта капітанам каманды. У кастрычніку 2009 году быў прызнаны «гульцом месяца» ў Першай футбольнай лізе, калі ён забіў пяць галоў у пяці матчах. 26 сьнежня ў матчы супраць «Мілўолу» ён забіў свой 20-й гол у сэзоне. Сэзон 2009—2010 гадоў Голт скончыў з 30 галамі ў 44 матчах ва ўсіх турнірах, атрымаўшы прыз лепшаму гульцу клюбу ў сэзоне.

Голт быў намінаваны на званьне найлепшага гульца Чэмпіянату Футбольнай лігі сэзона 2010—2011 гадоў, але ўзнагарода ў выніку дасталася Адэлю Таарабту. У гэтым сэзоне ён ізноў быў прызнаны найлепшым гульцом «Норыдж Сіці».

### «Ўіган Атлетык»
8 ліпеня 2013 году Голт далучыўся да «Ўіган Атлетык», склаўшы з клюбам трохгадовы кантракт за неназваную суму. Трансфэр, як мяркуецца, склаў 2 млн фунтаў стэрлінгаў. У сваім дэбютным матчы 3 жніўня ён адразу забіў гол, гуляючы супраць «Барнсьлі». Гульня скончылася зь лікам 4:0 на карысьць «латэкс».

### «Астан Віла»
14 студзеня 2014 году Голт далучыўся да клюбу «Астан Віла» на правах арэнды да канца сэзону 2013—2014 гадоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка на soccerbase.com

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Новая Ніва

Назву **Новая Ніва** маюць:

* Новая Ніва — пасёлак у Мазырскім раёне Гомельскай вобласьці
* Новая Ніва — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласьці
* Новая Ніва — вёска ў Ігуменскім раёне Менскай вобласьці
* Новая Ніва — вёска ў Крупскім раёне Менскай вобласьці
* Новая Ніва — вёска ў Слуцкім раёне Менскай вобласьці
Саланчаковы працэс

**Саланчаковы працэс** — назапашваньне лёгкарастваральных у вадзе солей у верхняй частцы глебавага профілю. Ён праяўляецца ў гумідна-арыдных умовах з каэфіцыентам увільгатненьня меншым за 1,0. Характэрным для саланчаковага працэсу зьяўляецца выпатны водны рэжым, калі колькасьць выпадаючых ападкаў меншая за здольнасьць глебы й расьлінаў расходваць вільгаць. Лішак вільгаці ўзьнікае за кошт блізкага ўзроўню грунтовых водаў, капілярная кайма якіх, выпараючы вільгаць, прыводзіць да фармаваньня засоленых глебаў. Звычайна ўзровень грунтавых водаў разьмешчаны на глыбіні 0,5—3 мэтраў.

Катэгорыя:Глебазнаўства
Сэкст Прапэрцыюс

**Сэкст Прапэрцыюс** (; паміж 50 і 45 да н. э., магчыма ў Асызіюме — пасьля 15 н. э.) — рымскі паэт. Да нашых часоў дайшлі чатыры кнігі ягоных элегіяў.

Прапэрцыюс сябраваў з Вэргіліюсам і, таксама як і апошні, карыстаўся заступніцтвам Гая Цыльніюса Мэцэната. Многія ягоныя вершы прысьвечаныя жанчыне, якую ён заве Цынтыя (), і сапраўднае імя якой, паводле Люцыюса Апулея, было Гостыя.

Прапэрцыюс быў досыць папулярным падчас эпохі Рэнэсансу, і, гледзячы па ўсім, паўплываў у прыватнасьці на творчасьць Пэтраркі.

## Вонкавыя спасылкі
* Лацінскі тэкст

Катэгорыя:Лацінскамоўныя паэты
Катэгорыя:Старажытнарымскія паэты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Асызі
Джон Ўоліс

**Джон Ўоліс** (, 3 сьнежня 1616, Эшфард, Ангельшчына — 8 лістапада 1703, Оксфард, Ангельшчына) — ангельскі матэматык, адзін з папярэднікаў матэматычнага аналізу.

## Крыніцы

## Літаратура
* *А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава.* «Даведнік па вышэйшай матэматыцы», Мн., «ТетраСистемс», 2007, с. 543

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Эшфардзе
Катэгорыя:Ангельскія матэматыкі
Катэгорыя:Памерлі ў Оксфардзе
Васільеўскі сельсавет

Назву **Васі́льеўскі [[сельсавет]]** маюць:

### [[Беларусь]]
* Васільеўскі сельсавет — распаўсюджаная памылковая назва Васілёўскага сельсавету (Полацкі раён, Віцебская вобласьць)
* Васільеўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Добрускага раёну Гомельскай вобласьці

### [[Расея]]
* Васільеўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Белагорскага раёну Амурскай вобласьці
Баярскі сельсавет

Назву **Бая́рскі [[сельсавет]]** маюць:

* Баярскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Полацкага раёну Віцебскай вобласьці.
* Баярскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мядзельскага раёну Менскай вобласьці
Баярскі сельсавет (Полацкі раён)

**Бая́рскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Полацкага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Баяры.

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны ў складзе Полацкага раёну Полацкай акругі (да 26 ліпеня 1930 году, з 21 чэрвеня 1935 году — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 году — Віцебскай вобласьці, з 20 верасьня 1944 году да 8 студзеня 1954 году — Полацкай вобласьці).

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 8

## Літаратура
*  С. 538
*  С. 237

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Полацкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Птушкі бяз гнёздаў

«**Пту́шкі бяз гнёздаў**» () — мастацкі фільм пра беларускую паэтку Ларысу Геніюш, створаны на падставе яе ўспамінаў.

## Акторы
* Тацьцяна Кавалеўская
* Павал Кармунін
* Аляксей Булдакоў
* Генадзь Гарбук 
* Аляксандар Ткачонак
* Любоў Румянцава
* Мікалай Кірычэнка
* Алег Корчыкаў
* Уладзімер Шэлестаў
* Аляксандар Цімошкін
* Аляксандар Ждановіч

## Узнагароды
* 1997 — Яўген Грыгор’еў — Прыз за найлепшы сцэнар Нацыянальнага кінафэстывалю беларускіх фільмаў у Берасьці.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Фільм на «Кінопоіск»
* Фільм на «Кінаэкспэрт.ру»

Катэгорыя:Фільмы «Беларусьфільму»
Катэгорыя:Фільмы пра Другую сусьветную вайну
Катэгорыя:Гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы Віталя Дудзіна
Катэгорыя:Фільмы 1996 году
Пабядзіцель

Назву **Пабядзіцель** маюць:

* Пабядзіцель — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Пабядзіцель — пасёлак у Лоеўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Пабядзіцель — вёска ў Вялейскім раёне Менскай вобласьці
Індэкс дэмакратыі

**І́ндэкс дэмакра́тыі** — клясыфікацыя 167 краінаў сьвету, якая складзена Economist Intelligence Unit па ўзроўню разьвіцьця дэмакратыі ў іх.

Пры складаньні клясыфікацыі ўлічваюцца 60 розных паказчыкаў, якія згрупаваны па 5 катэгорыях: выбары й палітычны плюралізм, грамадзянскія вольнасьці, дзейнасьць улады, палітычная ангажаванасьць насельніцтва й палітычная культура. Упершыню індэкс быў прадстаўлены ў 2006 годзе, дапоўнены ў 2008, 2010 і 2011 гадох.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* The Economist Intelligence Unit's Democracy Index 2011
* Economist Intelligence Unit: Индекс демократии стран мира 2011 года

Катэгорыя:Дэмакратыя
Дасьледаваньне

**Дасьле́даваньне** ў шырокім сэнсе — пошук новых ведаў ці сыстэматычнае расьсьледаваньне з мэтай установы фактаў. Больш дакладна **дасьледаваньне** — навуковы мэтад (працэс) вывучэньня чагосьці.

**Навуковае дасьледаваньне**, якое заснавана на ўжываньні навуковага мэтаду, падае навуковую інфармацыю й тэорыі для тлумачэньня прыроды і ўласьцівасьцяў навакольнага сьвету. Такое дасьледаваньне можа мець практычнае ўжываньне. Навуковыя дасьледаваньні могуць фінансавацца дзяржавай, некамэрцыйнымі арганізацыямі, камэрцыйнымі кампаніямі й прыватнымі асобамі. Навуковыя дасьледаваньні могуць быць клясыфікаваны згодна зь іхным акадэмічным і прыкладным характарам. Асноўная мэта прыкладных дасьледаваньняў (у адрозьненьне ад фундамэнтальных дасьледаваньняў) — выяўленьне, інтэрпрэтацыя й разьвіцьцё мэтадаў і сыстэм па паляпшэньні чалавечых ведаў у розных галінах чалавечых ведаў.


Катэгорыя:Мэтадалёгія
Сябра-карэспандэнт

**Сябар-карэспандэ́нт** — сябар арганізацыі навукоўцаў — акадэміі навук. У параўнаньні з акадэмікам зьяўляецца малодшай ступеньню сяброўства.

## Беларусь
Паводле 10-га артыкула Закону «Аб Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі» 1998 году, «Сябрамі-карэспандэнтамі могуць быць выбраныя вядомыя навукоўцы — грамадзяне Рэспублікі Беларусь, якія ўнесьлі значны ўклад у разьвіцьцё навукі і ўзбагацілі яе працамі буйной навуковай значнасьці». Таксама «сябры-карэспандэнты маюць права на наданьне ім Акадэміяй навук умоваў, патрэбных для правядзеньня навуковых працаў, якія імі асабіста ажыцьцяўляюцца або арганізуюцца і ўхваленыя адпаведным аддзяленьнем Акадэміі навук». Пагатоў «Колькасьць... сябраў-карэспандэнтаў Акадэміі навук усталёўваецца прэзыдэнтам Рэспублікі Беларусь». Згодна з Указам прэзыдэнта ад 3 лютага 2003 г. № 56 Нацыянальная акадэмія навук Беларусі магла ўлучаць да 145 сябраў-карэспандэнтаў. На 2018 год Акадэмія навук налічвала 128 сябраў-карэспандэнтаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Навуковыя ступені і званьні
Эдмунд Гусэрль

**Эдмунд Гусэрль** (; 8 красавіка 1859, Просьніц ( , раней )), Аўстрыйская імпэрыя — 27 красавіка 1938, Фрайбург, Нямеччына) — нямецкі філёзаф. Прафэсар у Гале, Гётынгене, Фрайбургу.

Заснавальнік фэнамэналёгіі. Паводле Гусэрля, філязофія ня мае дачыненьня ні да навакольнага сьвету, ні да навук, што яе вывучаюць; ейны прадмет ёсьць толькі зьявы (фэномэны) сьвядомасьці, якія разглядаюцца як адзіныя й непасрэдна дадзеныя. Лічыў асабістыя перажываньні суб'екта, ягонае ўспрыманьне й інтуіцыю асноўным крытэрыем ісьціны. Вылучыў ідэю «жыцьцёвага сьвету» як першаснага сацыяльна-культурнага вопыту. Сьцьвярджаў, што з дапамогай рэканструкцыі «жыцьцёвага сьвету» мінулых культураў можна вытлумачыць зьмест і глыбінную сутнасьць пісьмовых помнікаў розных гістарычных эпох. Погляды Гусэрля паўплывалі на станаўленьне й разьвіцьцё філязофскай антрапалёгіі, экзыстэнцыялізму, іншых філязофскіх кірункаў.

Аўтар працаў «Лягічныя досьледы» (Т. 1-2; 1900—1901), «Філязофія як дакладная навука» (1911)  ды іншых.

Памёр 27 красавіка 1938 году ў Фрайбургу.

## Беларускі пераклад

* «Філязофія як дакладная навука». Пер. Л. Баршчэўскага. — Менск: Энцыкляпэдыкс, 2023.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 543.
* Великие мыслители Запада. — М., 1998. — С. 608.
* Гусерль Эдмунд // 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Просьцеёве
Катэгорыя:Нямецкія філёзафы
Катэгорыя:Памерлі ў Фрайбургу
Сусьветны дзень паэзіі

**Сусьветны дзень паэзіі** — штогадовае сьвята, адзначаецца 21 сакавіка згодна з рэзалюцыяй трыццатай сэсіі Генэральнай канфэрэнцыі ЮНЭСКО ад 15 лістапада 1999 году. Згодна з рашэньнем ЮНЭСКО, асноўнай мэтай зацьверджаньня сьвята зьяўляецца падтрымка моўнай разнастайнасьці праз магчымасьці паэтычнага слова. Акрамя гэтага, гэты дзень мусіць садзейнічаць разьвіцьцю паэзіі, вяртаньню да вуснай традыцыі паэтычных чытаньняў, аднаўленьню дыялёгу паэзіі з іншымі відамі мастацтва: тэатрам, музыкай, жывапісам і гэтак далей. Таксама надаецца ўвага заахвочваньню выдавецкага бізнэсу й стварэньню прывабнага вобразу паэзіі ў СМІ, каб мастацтва паэзіі больш не лічылася неактуальным.

ЮНЭСКО заклікае сваіх чальцоў дачыніцца да сьвяткаваньня сусьветнага дня паэзіі як на нацыянальным, гэтак і на мясцовым узроўні пры актыўным удзеле няўрадавых арганізацыяў, муніцыпальных і прыватных установаў, як то музэяў, паэтычных суполак, культурніцкіх асацыяцыяў і іншых.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сусьветны дзень паэзіі на сайце ААН

Катэгорыя:Паэзія
Катэгорыя:Міжнародныя дні ААН
Катэгорыя:ЮНЭСКО
Саянск

**Саянск** () — места ў Расеі, месьціцца ў Іркуцкай вобласьці. Места заснавае ў 1970 годзе. Места разьмешчана на рацэ Ака (прыток Ангары), у 270 км ад Іркуцка. Гарадзкая акруга Саянску разьмешчана ў 9 км ад Фэдэральнай трасы М-53 «Байкал», у 28 км ад чыгуначнай станцыі, знаходзіцца ў адноснай блізкасьці да абласнога цэнтру Іркуцку й возера Байкал (каля 350 км).

## Гісторыя
Саянск ёсьць самае маладое места ў Іркуцкай вобласьці. Пачатак ягонага будаўніцтва ў 1970 годзе зьвязаны з узьвядзеньнем аднаго з галоўных цэнтраў расейскай хімічнай прамысловасьці й 100-гадовым юбілеем Леніна. Будаўніцтва было пачата пасярод тайгі. Асноўнае адрозьненьне, якім ганарацца першыя будаўнікі, ад іншых гарадоў і паселішчаў у тым, што не будавалася часовае жыльлё й баракі, а было пачата ўзьвядзеньне адразу капітальнага панэльнага 5-павярховага дома сярод тайгі. Пры закладцы дома ў падмурак была закладзена капсула зь лістом для будучых пакаленьняў.

Асноўны від распрацоўваных прыродных рэсурсаў ёсьць зімінскае радовішча каменнай солі, якое служыць сыравіннай базай атрыманьня хлярыдна-натрыевых расолаў для вытворчасьці хлёру й каўстычнай соды горадаўтваральнага прадпрыемства ААТ «Саянскхімпляст». Забясьпечанасьць прадпрыемства запасамі солі пры існуючым узроўні здабычы складае сотні гадоў.

У жніўні 1985 году Саянск, які да гэтага часу лічыўся працоўным пасёлкам, атрымаў статус горада абласнога падпарадкаваньня. Гэтая падзея спрыяла стварэньню самастойнай эканамічнай базы, станаўленьню мясцовых адміністрацыйных структураў, разьвіцьцю сацыяльнай сфэры.

## Эканоміка
Аснова эканомікі горада будуецца на дзейнасьці найбольш буйных прадпрыемствах Саянску, якія прадстаўляюць розныя галіны. Асноўным прадпрыемствам прамысловасьці зьяўляецца ААТ «Саянскхімпляст» — найбуйнейшы ў Расеі вытворца суспэнзіёнага полівінілхлярыду. Прадпрыемства вырабляе прадукцыю, якая зьяўляецца сыравінай для вытворчасьці палімерных тавараў і пастаўляецца як на расейскія, гэтак і на замежныя рынкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт адміністрацыі места
* Саянск у энцыкляпэдыі «Мой город»
* Апісаньне гербу Саянска

Катэгорыя:Гарады Расеі
Лёэс

**Лёэс** () — неслаістая, аднастайная, тонкакрупчастая вапняковістая ападкавая горная парода сьветла-жоўтага або палевага колеру. У ейным складзе пераважаюць часьціны 0,01—0,05 мм; найбольш буйныя зерні складаюцца звычайна з кварцу й палявога шпату, а таксама карбанатаў. У лёэсу адзначаецца высокая порыстасьць (да 50%).

Залягае ў выглядзе покрываў на водападзелах і схілах (магутнасьць ад некалькіх мэтраў да 100—200 м на водападзелах). Для лёэсу характэрна вэртыкальная слупкаватая адасобленасьць, прасадачнасьць, пераслойваньне з пахаванымі глебамі, наяўнасьць ракавінаў наземных малюскаў і вапнавых канкрэцыяў. Пры малой прыроднай вільготнасьці лёэс вельмі трывалы й здольны захоўваць устойлівыя вэртыкальныя адхоны вышынёй 10 м і больш; здольны даваць прасадкі пры ўвільгатненьні.

лёэс занальны, прымеркаваны да абласьцей умеранага клімату, пашыраны ў стэпавых і паўпустэлевых раёнах. Ён зьяўляецца глебаўтваральнай пародай для чарназёмаў і каштанавых глебаў. Пашыраны ў Кітаі, як то Лёэсавае плято, Сярэдняй Азіі, Заходняй Сыбіры, Паўночным Каўказе, Украіне й іншых рэгіёгах.

Існуе некалькі тэорыяў паходжаньня лёэсу, найбольш вядомыя эолавая і ледавіковая.

## Глядзіце таксама
* Лёэсападобныя пароды

## Літаратура
* *Аношка Я.* Лёс // БЭ ў 18 т. Т. 9. Мн., 1999.
* *Cailleux A.,* Les loe de Franc., Приклонский В. А., Ананьев В. П., Лёссовые породы СССР и их строительные свойства, ч. 1, Л., 1959.
* *Guenther E. W.*, Sedimentpetrographische Untersuchung von Lössen, Tl 1, Köln, Graz, 1961.

Катэгорыя:Асадкавыя горныя пароды
Лёс (неадназначнасьць)

* **[[Лёс]]**  — хада жыцьцёвых падзеяў, якія складаюцца незалежна ад волі чалавека; зьбег акалічнасьцей.
* **[[Лёс (горная парода)|Лёс]]** — горная парода
Усеваласкі раён

**Усе́валаскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў складзе Ленінградзкай вобласьці Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Ўсеваласк. Хуткі рост насельніцтва адбываецца праз актыўную масавую забудову населеных пунктаў, прылеглых да мяжы Санкт-Пецярбурга.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Усеваласкі раён
Юргордэн Стакгольм

«**Юргордэн**» () — швэдзкі футбольны клюб з гораду Стакгольму. Заснаваны ў 1891 годзе і першапачаткова базаваўся на востраве Юргордэн. Сёньня свае хатнія матчы ладзіць на стадыёне Тэле2 Арэна. 12-разовы чэмпіён Швэцыі, пяціразовы ўладальнік Кубка Швэцыі. Пасьпяховыя эры клюбу можна падзяліць на тры пэрыяды. Першы пэрыяд цягнуўся ў 1910-я гады, калі футбалісты «Юргордэн» чатыры разы станавіліся чэмпіёнамі краіны. Другая эпоха доўжылася ў 1950-я і 1960-я гады, калі клюб таксама чатыры разы здабываў тытул чэмпіёна. Апошняй пасьпяховай эрай была першая палова 2000-х гадоў, калі стакгольмцы тройчы здабывалі як тытул чэмпіёнаў, гэтак і кубак Швэцыі. З 2017 году «Юргордэн» таксама мае ўдалы час, як у нацыянальных спаборніцтвах, гэтак і міжнародных турнірах. Гэтак клюб у 2019 годзе станавіўся чэмпіёнам Швэцыі, а сэзон 2022 году скончыў на другім радку.

## Гісторыя
«Юргордэн» бярэ свой пачатак у першую чаргу дзякуючы Юну Янсану, які 12 сакавіка 1891 году ў кавярні на востраве Юргордэн у цэнтральным Стакгольме пастанавіў стварыць клюб. Большасьць сябраў-заснавальнікаў паходзілі з працоўнае клясы докаў. Такая ідэнтычнасьць на працоўных заставалася ажно да 1940-х і 1950-х гадоў. Першапачаткова клюб быў засяроджаны на зімовых відах спорту і лёгкай атлетыкі. Першае сапраўднае футбольнае поле ў Стакгольме было пабудаванае ў 1896 годзе. «Юргордэн» займеў уласную футбольную каманду ў 1899 годзе, дзякуючы намаганьням былога гульца ГАІСу Тэадора Андэрсана. Свой першы матч клюб згуляў у ліпені 1899 году, атрымаўшы паразу ад АІКу зь лікам 1:2.

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Стакгольм
Рэкорд

Назву **Рэкорд** маюць:

* Рэкорд — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Рэкорд — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласьці
* Рэкорд — вёска ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласьці
Старадворскі сельсавет

Назву **Старадво́рскі [[сельсавет]]** маюць:

* Старадворскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Расонскага раёну Віцебскай вобласьці
* Старадворскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Дунілавіцкага раёну Маладэчанскай вобласьці
Люнэт (фартыфікацыя)

**Люнэт** () — адкрытае з тылу палявое або доўгачасовае фартыфікацыйнае збудаваньне.

Складаўся з 1—2 франтальных (фасаў) і бакавых валаў. Тыл прыкрываўся засекай або выдзеленым рэзэрвам. Люнэты будаваліся на важных участках абарончых пазыцыяў у XVII — пачатку XX стагодзьдзях.

## Літаратура
* Военный энциклопедический словарь, 1983. — 863 с. : 30 л. ил.. стар. 412.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Абарончая архітэктура
Рыкі Ламбэрт

**Ры́чард «Ры́кі» Ла́мбэрт** (;  16 лютага 1982 году, Лівэрпул, Ангельшчына) — ангельскі футбаліст, нападнік нацыянальнай зборнай Ангельшчыны.

## Біяграфія
### Клюбная кар’ера
Рыкі пачаў кар’еру ў клюбе «Блэкпул», згуляў за каманду ўсяго тры матчы. Затым перайшоў у клюб «Маклсьфілд Таўн» як вольны гулец. У форме гэтага клюбу ён зьяўляўся 44 разы й забіў 8 мячоў. У чэрвені 2002 году ён быў прададзены за рэкордныя 300 тысяч фунтаў у «Стокпарт Каўнці». За гэты клюб ён правёў 98 матчаў і забіў 18 мячоў. Пасьля таго, як трэнэр каманды расчараваўся ў ім, Рыкі перайшоў у «Рочдэйл» у лютым 2005 году як вольны гулец.

У складзе «Рочдэйла» Ламбэрт зьявіўся 64 разы, забіўшы 28 галоў. Затым ён падпісаў кантракт з «Брыстал Ровэрз», гэта адбылося 31 жніўня 2006 году, у апошні дзень заявачнай кампаніі. Сума кантракту склала 200 тысяч фунтаў, на тэрмін у тры гады. 8 верасьня 2008 году Ламбэрт падпісаў новы трохгадовы кантракт з клюбам да лета 2011 году.

10 жніўня 2009 году перайшоў у «Саўтгэмптан». Сума трансфэру склала 1 млн фунтаў. 15 жніўня ў матчы супраць «Гадэрсьфілд Таўн» Ламбэрт дэбютаваў за новую каманду. У гэтай жа сустрэчы ён забіў свой першы гол за клюб. Рыкі адгуляў ва ўсіх матчах першынства і забіў 36 мячоў ва ўсіх турнірах, стаўшы найлепшым бамбардзірам каманды. У другім сэзоне, забіўшы 21 гол, Ламбэрт дапамог «Саўгэмптану» выйсьці ў Чэмпіёншып. У канцы 2011 году клюб падоўжыў пагадненьне з нападнікам да 2014 году. У новым сэзоне Рыкі за сэзон забіў 27 галоў, што дазволіла «сьвятым» выйсьці ў Прэм’ер-лігу. 19 жніўня дэбютаваў за клюб у Прэм’ер-лізе ў гульні супраць «Манчэстэр Сіці». У гэтай сустрэчы Ламбэрт забіў адзін з галоў. У найвышэйшай лізе ангельскага футболу Рыкі працягваў забіваць за клюб. Пры гэтым за ўвесь час, што Ламбэрт гуляў за «сьвятых» ён забіў 34 пэнальці запар бяз промахаў, што зьяўляецца своеасаблівым рэкордам сярод футбалістаў. За часам выступаў за «Саўтгэмптан» Рыкі быў адным зь лідэраў клюбу.

2 чэрвеня 2014 году Ламбэрт афіцыйна стаў футбалістам «Лівэрпулу» пасьля праходжаньня мэдычнага агляду, падпісаўшы двухгадовы кантракт. Сума трансфэру склала 4 млн фунтаў.

### Міжнародная кар’ера
8 жніўня 2013 году Рыкі Ламбэрт упершыню быў выкліканы да складу зборнай Ангельшчыны ва ўзросьце 31, у той жа дзень, ягоная жонка нарадзіла яму трэцяе дзіця, дачку Бэлу. Праз шэсьць дзён гулец забіў у дэбютным матчы сваім першым дотыкам у матчы супраць зборнай Шатляндыі пасьля 2 хвілінаў і 43 сэкундаў пасьля выхаду на замену Ўэйну Руні. 12 траўня 2014 году Ламбэрт быў уключаны ў склад зборнай на чэмпіянат сьвету 2014 году.

## Дасягненьні
**«Саўтгэмптан»**:
* Уладальнік Трафэю футбольнай лігі: 2010

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Брыстал Ровэрз»
* Статыстыка на Soccerbase

Катэгорыя:Ангельскія футбалісты
Стывэн Дэвіс

**Стывэн Дэвіс** (;  1 студзеня 1985 году, Балімэна, Паўночная Ірляндыя) — колішні паўночнаірляндзкі футбаліст, паўабаронца. На сваім рахунку мае вялікую колькасьць матчаў у складзе нацыянальнай зборнай Паўночнай Ірляндыі.

## Біяграфія
Дэвіс уступіў у шэрагі свайго любімага клюбу дзяцінства «Рэйнджарз» з гораду Глазга ў студзені 2008 году на правах арэнды. Да гэтага выступаў за ангельскія «Астан Вілу» й «Фулгэм». Падчас тэрміну сваёй арэнды Дэвіс згуляў 26 разоў і забіў адзін гол у браму «Вэрдэру» ў Кубку УЭФА.

Дэвіс аформіў паўнавартасную зьдзелку з «Рэйнджарз», і першы поўны сэзон на «Айбракс» прынёс яму задавальненьне. Ён быў прызнаны аднаклюбнікамі найлепшым гульцом году. 6 ліпеня 2012 году Дэвіс перайшоў у клюб ангельскай Прэм’ер-лігі «Саўтгэмптан», падпісаўшы кантракт на 3 гады.

## Дасягненьні
**«Рэйнджарз»**
* Чэмпіён Шатляндыі: 2009, 2010, 2011, 2021
* Уладальнік Кубка Шатляндыі: 2008, 2009, 2022
* Уладальнік Кубка шатляндзкай лігі: 2008, 2010, 2011

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 
* Статыстыка на soccerbase.com

Катэгорыя:Паўночнаірляндзкія футбалісты
Алёсаўскі сельсавет

**Алёсаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Полацкага раёну Віцебскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Алёсы.

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны ў складзе Дрэтунскага (з 3 ліпеня 1925 году — Краснапольскага, з 4 жніўня 1927 году — Полацкага) раёну Полацкай (да 26 ліпеня 1930 году, з 21 чэрвеня 1935 году — Полацкай) акругі, з 20 лютага 1938 году — Віцебскай (з 20 верасьня 1944 году да 8 студзеня 1954 году — Полацкай) вобласьці.

16 ліпеня 1954 году сельсавет скасаваны, населеныя пункты перададзеныя Маласітнянскаму сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 13

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 304
*  С. 538
*  С. 70

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Полацкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Катэгорыя:Сельсаветы, скасаваныя ў 1954 годзе
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Лібэрыі

**Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Лібэрыі** — падзел тэрыторыі Лібэрыі на пэўныя часткі ў мэтах эфэктыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіраваньня й мясцовага самакіраваньня.

## Акругі

## Глядзіце таксама
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

Лібэрыя
Дэні Фокс

**Дэніел «Дэні» Фокс** (;  29 траўня 1986 году, Ўінзфард, Ангельшчына) — колішні шатляндзкі футбаліст, абаронца. У юнацтве Дэні прыцягваўся да матчаў моладзевай зборнай Ангельшчыны, аднак пазьней стаў выступаць за зборную Шатляндыі.

## Кар’ера
### Клюбная
Дэні прайшоў футбольную акадэмію клюбу «Эвэртан», аднак за лівэрпулцаў не правёў ніводнай гульні. Нейкі час правёў у арэндзе ў нязначных клюбах, пакуль улетку 2005 году не перайшоў ва «Ўолсал». Пазьней выступаў за «Ковэнтры Сіці», «Сэлтык» і «Бэрнлі». 11 жніўня 2011 году перайшоў у склад «Саўтгэмптану» за 1,8 млн фунтаў стэрлінгаў.

### Міжнародная
Дэні атрымаў магчымасьць выступаць за нацыянальную зборную Шатляндыі праз свайго дзеда. Дэбютаваў у таварыскім матчы супраць зборнай Ўэйлзу 14 лістапада 2009 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Саўггэмптану»
* Статыстыка на soccerbase.com
* 
* 
* 

Катэгорыя:Шатляндзкія футбалісты
Панамэрыканская шаша

**Панамэрыка́нская шаша́**  — сетка дарог у Амэрыцы, агульная працягласьць якіх складае 48 тыс. км. Калі ня ўлічваць 87-кілямэтровы Дар’енскі прабел, які знаходзіцца ў джунглях, на мяжы Панамы і Калюмбіі, тая Панамэрыканская шаша аб’ядноўвае нацыянальныя сеткі дарог кантынэнтальных дзяржаваў Амэрыкі ў адзіную сыстэму.

Паводле Кнігі рэкордаў Гінэса Панамэрыканская шаша — самая доўгая аўтамабільная траса ў сьвеце, аднак на звычайных транспартных сродках праехаць праз Дар’енскі прабел паміж Цэнтральнай і Паўднёвай Амэрыкай немагчыма.

## Краіны

Панамэрыканская шаша праходзіць праз тэрыторыю 15 краінаў:
* Канада (неафіцыйна)
* Злучаныя Штаты Амэрыкі (неафіцыйна)
* Мэксыка
* Гватэмала
* Сальвадор
* Гандурас
* Нікарагуа
* Коста-Рыка
* Панама
* Калюмбія
* Эквадор
* Пэру
* Чылі
* Аргентына

Значныя адгалінаваньні таксама разьмяшчаюцца ў Балівіі, Бразыліі, Парагваі, Уругваі і Вэнэсуэле.

## Назва
* 
* ,  або 
* 
* 
* 
* 
* 

## Глядзіце таксама
* Мост дзьвюх Амэрык

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Панамэрыканская шаша ў ВСЭ
* Pan-American Highway — MSN Encarta
* Google Books — Mexico and the United States, Авторы: Lee Stacy

Катэгорыя:Паўночная Амэрыка
Катэгорыя:Цэнтральная Амэрыка
Катэгорыя:Паўднёвая Амэрыка
Катэгорыя:Амэрыканскія дарогі
Тулвінскае ўзвышша

**Тулвінскае ўзвышша** — узвышша на ўсходняй частцы Рускай раўніны. Разьмешчанае паміж рэкамі Кама, Сылва, Ірэнь і Вішэра.

На поўдні ўзвышша знаходзіцца выток Тулвы — адной з найбольш буйных рэк Пермскага краю. Ва ўсходняй частцы знаходзяцца вышэйшыя вяршыні ўзвышша — Белая Гара (446 м) і Асінавая Галава (430 м). У паўднёва-ўсходняй частцы сустракаюцца карставыя формы рэльефу.

Ад іншых падобных араграфічных утварэньняў у краі Тулвінскае ўзвышша адрозьніваецца высокай ступеньню пачленавага рэльефу.

## Крыніцы

Катэгорыя:Геаграфія Расеі
Нацыяналізацыя

**Нацыяналіза́цыя** — перадача ва ўласнасьць дзяржавы зямлі, прамысловых прадпрыемстваў, банкаў, транспарту або іншай маёмасьці, што належыць прыватным асобам або акцыянэрным таварыствам. Нацыяналізацыя можа ажыцьцяўляцца празь бязвыплатную экспрапрыяцыю, поўны або частковы выкуп.

## Глядзіце таксама
* Прыватызацыя
* Муніцыпалізацыя
* Экспрапрыяцыя

Катэгорыя:Палітычная эканомія
Мадонна Бруге

**«Мадо́нна Бру́ге»** () — мармуровая статуя Мадонны зь немаўлём Хрыстом, вышынёй 128 см, выкананая Мікелянджэлё ў 1501—1504 гадох неўзабаве пасьля завяршэньня працы над ватыканскай «П’етай». Гэта адзіная статуя Мікелянджэлё, якая яшчэ пры ягоным жыцьці была вывезена з Італіі, каб упрыгожыць царкву Нотр-Дам у ткацкай сталіцы Эўропы — горадзе Бруге.

Статуя, якая, верагодна, першапачаткова прызначалася для царкоўнага алтара, па шматлікіх парамэтрах адыходзіць ад царкоўных канонаў. Мадонна не прыціскае да сябе сына й нават не глядзіць на яго, ейны погляд накіраваны ў бок, як калі б ёй адкрыўся наканаваны яму лёс. Хрыстос, здаецца, ужо гатовы пакінуць маці й уступіць у сьвет людзей.

Статуя двойчы пакідала Бруге — на загад акупантаў у гады Рэвалюцыйнай і Другой сусьветнай войнаў. У 1944 годзе немцы, якія адыходзілі, вывезьлі з гораду «Мадонну» пад матрацамі ў грузавіку «Чырвонага крыжа». Пасьля нападу фанатыка на ватыканскую «П’ету» ў 1972 годзе ўлады Бруге ў прэвэнтыўных мэтах заключылі статую пад куленепрабівальнае шкло.

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Выявы Панны Марыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1504 годзе
Катэгорыя:Бруге
Бомі

**Бомі** () — адна зь пятнаццаці акругаў Лібэрыі, якая месьціцца на захадзе краіны, мае выхад да Атлянтычнага акіяну. Адміністрацыйны цэнтар — Тубманбург. Плошча — 1942 км², насельніцтва складае 82 036 чалавек (на 2008 год).
 
## Крыніцы
Бонг

**Бонг** () — адна зь пятнаццаці акругаў Лібэрыі, якая месьціцца на паўночным-захадзе краіны, мяжуе з Гвінэяй. Адміністрацыйны цэнтар — Гбарнга. Плошча — 8769 км², насельніцтва складае 328 919 чалавек (на 2008 год).

## Крыніцы
Гбарпалу

**Гбарпалу** () — адна зь пятнаццаці акругаў Лібэрыі, якая месьціцца на захадзе краіны, мяжуе зь Сьера-Леонэ. Адміністрацыйны цэнтар — Бапалу. Плошча — 9685 км², насельніцтва складае 83 758 чалавек (на 2008 год).

## Крыніцы
Гранд-Гедэ

**Гранд-Гедэ** () — адна зь пятнаццаці акругаў Лібэрыі, якая месьціцца на ўсходзе краіны, мяжуе зь Кот д’Івуарам. Адміністрацыйны цэнтар — Звэдру. Плошча — 10 480 км², насельніцтва складае 126 146 чалавек (на 2008 год).
Гранд-Кру

**Гранд-Кру** () — адна зь пятнаццаці акругаў Лібэрыі, якая месьціцца на паўднёвым-усходзе краіны, мае выхад да Атлянтычнага акіяна. Адміністрацыйны цэнтар — Барклайвіл. Плошча — 3894 км², насельніцтва складае 57 106 чалавек (на 2008 год).

## Крыніцы
Мантсэрада

**Мантсэрада** () — адна зь пятнаццаці акругаў Лібэрыі, якая месьціцца на захадзе краіны, мае выхад да Атлянтычнага акіяна. Адміністрацыйны цэнтар — Бэнсанвіл. Плошча — 1908 км², насельніцтва складае 1 144 806 чалавек (на 2008 год). На тэрыторыі акругі знаходзіцца сталіца краіны горад Манровія.

## Крыніцы
Гранд-Кейп-Маўнт

**Гранд-Кейп-Маўнт** () — адна зь пятнаццаці акругаў Лібэрыі, якая месьціцца на паўночным-усходзе краіны, мае выхад да Атлянтычнага акіяна й мяжуе зь Сьера-Леонэ. Адміністрацыйны цэнтар — Робэртспорт. Плошча — 5160 км², насельніцтва складае 129 055 чалавек (на 2008 год).

## Крыніцы
Німба

**Німба** () — адна зь пятнаццаці акругаў Лібэрыі, якая месьціцца на поўначы краіны, мяжуе з Кот д’Івуарам і Гвінэяй. Адміністрацыйны цэнтар — Санікелі. Плошча — 11 546 км², насельніцтва складае 468 088 чалавек (на 2008 год).

## Крыніцы
Рывэр-Сэс (акруга)

**Рывэр-Сэс** () — адна зь пятнаццаці акругаў Лібэрыі, якая месьціцца ў цэнтральнай частцы краіны, мае выхад да Атлянтычнага акіяна. Адміністрацыйны цэнтар — Рывэр-Сэс. Плошча — 5592 км², насельніцтва складае 65 862 чалавекі (на 22008 год).

## Крыніцы
Рывэр-Гі

**Рывэр-Гі** () — адна зь пятнаццаці акругаў Лібэрыі, якая месьціцца ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны, мяжуе з Кот д’Івуарам. Адміністрацыйны цэнтар — Фіштаўн. Плошча — 5110 км², насельніцтва складае 67 318 чалавек (на 2008 год).

## Крыніцы
Лівікаўская карэльская мова

**Лі́вікаўская карэ́льская мова** (альбо **лі́ві-карэ́льская**, **лі́вікаўская**, **алонецка-карэ́льская**) — мова прыбалтыйска-фінскае падґрупы фіна-валжанскае ґрупы фіна-вугорскае галіны ўральскае моўнае сям’і, на якой размаўляе лякальная ґрупа карэлаў лівікі. Часта разам з уласнакарэльскай, людзікаўскай карэльскай і цьверскай карэльскай мовамі лічыцца адной з гаворак агульнае карэльскае мовы. Як і іншыя карэльскія мовы, лівікаўская карэльская мова мае свой уласны літаратурны стандарт.

На лівікаўскай карэльскай мове размаўляюць пераважна на поўдні рэспублікі Карэлія, у раёне ўзьбярэжжа Ладаскага возера — на тэрыторыі Алонецкага, Піткяранцкага, Пражынскага і Суаярвскага раёнаў.

## Агульная характарыстыка

### Пісьмовасьць
Лівікаўская карэльская мова зьяўляецца першай сярод карэльскіх моваў, для якой было зафіксавана ўжываньне пісьмовасьці. Гэты тэкст уяўляе сабой замову ад нячысьцікаў, што запісана кірылічным тэкстам на наўгародзкай берасьцяной грамаце № 292, якая датуецца ХІІІ стагодзьдзем

Сучасны выгляд лівікаўскага карэльскага альфабэту.

### Дыялекты
Лівікаўская карэльская мова падзяляецца на 8 гаворак: віцельскую, вядлозерскую, коткацьярвскую, некульскую, рыпушкальскую, салмінскую, сямозерскую і тулемаярвскую.

## Грамадзкае жыцьцё
Паводле закону рэспублікі Карэлія аб дзяржаўнай падтрымцы карэльскае, вэпскае й фінскае моваў карэльскія мовы маюць магчымасьць на атрыманьне дапамогі з боку дзяржавы, а таксама могуць ужывацца ў дзяржаўных, навучальных установах і сродках масавае інфармацыі, ґарантуецца права на атрыманьне адукацыі на карэльскіх мовах. Але нягледзячы на гэта, ніводная з карэльскіх моваў ня мае статусу дзяржаўнай у рэспубліцы Карэлія.

На лівікаўскай карэльскай мове выходзіць ґазэта .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Sanakirju-Словарь-Sanakirja,  — карэльска-расейска-фінскі слоўнік
* Партал «Фіна-вугорскія бібліятэкі Расеі». Электронная калекцыя выданьняў карельскай мовай

Катэгорыя:Мовы Расеі
Катэгорыя:Фіна-вугорскія мовы
Азіз Шавэршан

**Азіз Сяргеевіч Шавэршан** (, 24 сакавіка 1989, Масква, СССР — 5 жніўня 2011, Эствуд, Сыднэй, Аўстралія), больш вядомы пад сваёй інтэрнэт-мянушкай **Zyzz** — аўстралійская інтэрнэт-знакамітасьць, пэрсанальны трэнэр, мадэль і стрыптызэр, які стаў культам пасьля разьмяшчэньня некалькіх відэа пра сябе на YouTube, пачынаючы зь 2007 году. У канцы ліпеня 2011 быў пад вялікай агульнай увагай СМІ, калі *Sydney Morning Herald* апублікаваў навіну пра арышт яго старэйшага брата Саіда Шавэршана за незаконнае захоўваньне анабалічных стэроідаў. 5 жніўня 2011 году, у той час як Zyzz адпачываў у Бангкоку, Тайлянд, перанёс сардэчны прыступ і памёр ва ўзросьце 22 гадоў.

## Біяграфія

Азіз нарадзіўся ў Маскве, СССР. У яго ёсьць старэйшы брат, Саід Шавэршан, які таксама вядомы пад мянушкай «Chestbrah».

У пачатку 1990-х гадоў Шавэршан і яго сям’я пераехала ў Аўстралію, дзе быў выхаваны ў Эствудзе, Новы Паўднёвы Ўэльс. Ён навучаўся ў каталіцкай сярэдняй школе, але ён абвясціў сябе атэіст. Да сваёй сьмерці ў жніўні 2011 году ён павінен быў скончыць Унівэрсытэт Заходняга Сыднэя са ступеньню ў галіне бізнэсу і камэрцыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Культурысты
Катэгорыя:Артысты, вядомыя пад псэўданімамі
Людзікаўская карэльская мова

**Лю́дзікаўская мова** — мова прыбалтыйска-фінскае падґрупы фіна-волскае ґрупы фіна-вугорскае галіны ўральскае моўнае сям’і, на якой размаўляе лякальная ґрупа карэлаў людзікі. Часта разам з уласнакарэльскай, лівікаўскай карэльскай і цьверскай карэльскай мовамі лічыцца адной з гаворак агульнае карэльскае мовы. Як і іншыя карэльскія мовы, людзікаўская карэльская мова мае свой уласны літаратурны стандарт.

На людзікаўскай мове размаўляюць на ўсходнім поўдні рэспублікі Карэлія, у раёне заходняга ўзьбярэжжа Анескага возера — на тэрыторыі Кандапоскага, Пражынскага і Прыанескага раёнаў.

## Агульная характарыстыка

### Пісьмовасьць
Да ХІХ стагодзьдзя кнігавыданьне на карэльскай мове практычна не вялося, пакуль у 1820 годзе кірылічным шрыфтам не было выдадзена Эванґельле ад Мацея. У гэтыя часы не існавала адзінага літаратурнага стандарту і артаґрафіі мовы, у выніку чаго альфабэты розных выданьняў адрозьніваліся адзін ад аднаго.

У савецкія часы, у 1931 годзе для карэльскае мовы быў створаны лацінскі альфабэт, але ў 1937 годзе ён быў зноў пераведзены на кірылічную аснову.

### Дыялекты
Людзікаўская мова падзяляецца на 3 гаворкі: кандапоскую, міхайлаўскую і пражынскую.

## Грамадзкае жыцьцё

Паводле закону рэспублікі Карэлія аб дзяржаўнай падтрымцы карэльскае, вэпскае й фінскае моваў карэльскія мовы маюць магчымасьць на атрыманьне дапамогі з боку дзяржавы, а таксама могуць ужывацца ў дзяржаўных, навучальных установах і сродках масавае інфармацыі, ґарантуецца права на атрыманьне адукацыі на карэльскіх мовах. Але нягледзячы на гэта, ніводная з карэльскіх моваў ня мае статусу дзяржаўнай у рэспубліцы Карэлія.

На людзікаўскай мове выходзіць ґазэта .

## Спасылкі

* Sanakirju-Словарь-Sanakirja,  — карэльска-расейска-фінскі слоўнік
* Портал «Финно-угорские библиотеки России». Электронная коллекция изданий на карельском языке

## Крыніцы

Катэгорыя:Мовы Расеі
Катэгорыя:Фіна-вугорскія мовы
Алешкавічы 1

**Але́шкавічы 1** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, на правым беразе, у самага вытоку ракі Градаўкі, за 1 км на поўнач ад аўтадарогі Слонім&nbsp;—&nbsp;Высокае (), за 15 км на паўднёвы захад ад Камянцу, за 30 км на поўнач ад Берасьця, за 36 км на паўночны захад ад чыгуначнай станцыі Жабінка на лініі Берасьце&nbsp;—&nbsp;Баранавічы. Уваходзіць у Відамлянскі сельсавет.

## Гісторыя
* сярэдзіна XIX ст.: вёска ў складзе фальварку Алешкавічы, маёнтку Трасьцяніца, уласнасьць памешчыцы Муханавай з Патоцкіх. 
* 1833: у вёсцы 36 двароў, 236 рэвіскіх душ.
* 1857: паводле 10-й рэвізіі вёска ў маёнтку Трасьцяніца  баронаў Марэнгаймаў, 235 рэвіскіх душ.
* 2-я палова XIX ст.: вёска ў Ратайчыцкай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі.
* 1897: паводле перапісу 50 гаспадарак, 355 жыхароў, дзейнічалі школа граматы, кузьня.
* 1905: у вёсцы 365 жыхароў.
* 1921: вёска ў складзе Ратайчыцкай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы.
* 1939: у складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: вёска ў Ратайчыцкім сельсавеце Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці.
* 1956: у калгасе «Радзіма».
* 1960: 192 жыхары.
* 1970: 150 жыхароў.
* 2006: у Відамлянскім сельсавеце.

## Насельніцтва
* 2010 год — 33 жыхары
* 2005 год — 54 жыхары, 28 двароў
* 1999 год — 57 жыхароў

## Інфраструктура
У складзе ААТ «Відамлянскае». Дзейнічае крама.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С.&nbsp;15.

Катэгорыя:Відамлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Віктар Карамазаў

**Вíктар Філімонавіч Карамáзаў** (27 чэрвеня 1934, Чэрыкаў, Магілёўская вобласьць, БССР — 16 жніўня 2023) — беларускі пісьменьнік.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў сям’і настаўнікаў. Скончыў аддзяленьне журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту (1958). Працаваў адказным сакратаром чэрыкаўскай раённай газэты «Сацыялістычная перамога», крычаўскай раённай газэты «Шлях сацыялізма», загадваў адзелам у міжраённай газэце «Новае жыцьцё» (Крычаў). У 1962—1963 г. — уласны карэспандэнт абласной газэты «Магілёўская праўда». З 1964 працаваў у газэце «Звязда» — літсупрацоўнікам, потым загадчыкам аддзелу навукі, ВНУ і школ, а пасьля загадчыкам аддзелу літаратуры і мастацтва. У 1969—1971 г. быў літсупрацоўнікам, пасьля загадчыкам аддзелу культуры газэты «Літаратура і Мастацтва», загадчыкам аддзелу мастацкіх фільмаў Галоўнай рэдакцыі «Тэлефільм», сябрам сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі Беларускага тэлебачаньня. З сакавіка 1982 — загадчык аддзелу публіцыстыкі часопіса «Полымя». У 1982—1986 г. — кансультант СП БССР. Сябар СП СССР з 1969.

## Творчасьць
Першае апавяданьне надрукаваў у 1958 (альманах «Советская Отчизна»). Першы зборнік апавяданьняў «Падранак» (1968). У зборніках «Па талым сьнезе» (1973), «Сьпіраль» (1974) сьцьвярджае дабрыню, духоўную годнасьць чалавека. У эпічным, лірыка-публіцыстычным рамане «Пушча» (1979, экранізаваны ў 1988) на прыкладзе Лімінскай пушчы на Чэрыкаўшчыне мастацкімі сродкамі паказаў бядотны лёс лясоў на Беларусі. Аповесьць «Дзень Барыса і Глеба» (1981) пра сучасную вёску. Падзеям Вялікай Айчыннай вайны прысьвечаны раман «Бежанцы» (часопіс «Полымя», 1990). Аповесьць «Крыж на зямлі і поўня ў небе» (1991) пра мастака В. Бялыніцкага-Бірулю. У аповесьці «Краса белага шляху» (1992) тэма Чарнобыльскай трагедыі.

Аўтар нарысаў (зборнік «Вясёлка сярод зімы», 1978), кнігі публіцыстыкі «Проста ўспомніў я цябе…» (1989).

Аўтар сцэнару мастацкага тэлевізійнага фільму «Зялёныя фрэгаты» (пастаўлены ў 1974) і шэрагу дакумэнтальных кінастужак.

## Прэміі і ўзнагароды
* Ляўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя К. Каліноўскага (1990) за кнігу «Проста ўспомніў я цябе…».
* ордэн «Знак Пашаны».

## Крыніцы

## Літаратура
* Беларускія пісьменьнікі (1917—1990): даведнік / склад. А. Гардзіцкі. — Мн., 1994.
* Траяноўскі А. Карамазаў // БЭ ў 18 т. Т. 8. — Мн., 1999.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чэрыкаве
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Скот Макэнзі

**Скот Макензі** (; 10 студзеня 1939, Джэксанвіль — 18 жніўня 2012, Лос-Анджэлес) — амэрыканскі сьпявак.

## Жыцьцяпіс
Дзяцінства правёў ў штаце Вірджынія.

Пасьля знаёмства з Джонам Філіпсам, стварэньня гурту «The Abstracts» і двухгадовых выступаў у клюбах Вірджыніі пераехаў у Нью-Ёрк. Неўзабаве гурт быў пераназваны ў «The Smoothies» які запісаў некалькі сынглаў.

Адчуўшы ўзрастаючую папулярнасьць фольку, Джон і Скот ўтварылі трыё «The Journeymen», запрасіўшы Дыка Вэйсмана, які граў на банджа. Гурт падпісаў кантракт з «Capitol Records» і выдаў тры альбомы.

У 1964 годзе Філіпс стварыў гурт «The Mamas & the Papas», аднак Скот адмовіўся стаць яго ўдзельнікам, вырашыўшы заняцца сольнай кар’ерай.

Выканаўца гіта *«San Francisco (be sure to wear flowers in your hair)»*. Песьня, напісаная ў 1967 годзе Джонам Філіпсам з «The Mamas & the Papas», стала неафіцыйным гімнам руху гіпі, якія масава сьцякаліся ў Сан-Францыска. Макензі, праўда, перад канцэртамі казаў, што песьня прысьвячаецца вэтэранам вайны ў Віетнаме, якія таксама пасьля службы перабіраліся ў Сан-Францыска.

У 1982—1998 гадох удзельнік рэфармаванага «The Mamas & the Papas».

## Сольная дыскаграфія
* 1967 — *The Voice of Scott McKenzie*
* 1970 — *Stained Glass Morning*

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьпевакі ЗША
Косіна

Назву **Ко́сіна** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Косіна — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Косіна — былы двор на тэрыторыі сучаснага Ваўкавыскага раёну Гарадзенскай вобласьці
* Косіна — вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці
* Косіна — былы двор на тэрыторыі сучаснага Лагойскага раёну Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Косін
* Косіцкая
* Косічы
Дарэн Гібсан

**Дарэн Томас Дэніел Гібсан** (;  25 кастрычніка 1987 году, Дэры, Паўночная Ірляндыя) — былы ірляндзкі футбаліст, паўабаронца. Быў гульцом зборнай Ірляндыі.

## Клюбная кар’ера
### «Манчэстэр Юнайтэд»
Гібсан гуляў за дзіцяча-юнацкі клюб з прадмесьця Дэры пакуль у 2004 годзе не перайшоў у «Манчэстэр Юнайтэд». Дарэн дэбютаваў у клюбе 26 кастрычніка 2005 году ў матчы Кубка лігі супраць «Барнэту», выйшаўшы на замену Лі Мартыну. У сэзоне 2005—2006 гадоў рэгулярна гуляў за рэзэрвовую каманду «Манчэстэру». Ладна павандраваўшы па арэндах, нарэшце, у сэзоне 2008—2009 гадоў Дарэн пачаў апраўдваць надзеі й усё часьцей трапляў у асноўны склад клюбу. У сэзоне 2009—2010 гадоў Дарэн працягваў упэўнена гуляць і стаў адным з самых пэрспэктыўных гульцоў Прэм’ер-Лігі. Гібсан, які быў вядомы на той час як майстар далёкіх удараў, менавіта далёкімі ўдарамі забіў два галы ў браму «Тотэнгэму» ў матчы на Кубак Лігі.

### «Эвэртан»
13 студзеня 2012 году Гібсан падпісаў кантракт з «Эвэртанам» за неназваную суму. Ён стаў чацьвертым экс-гульцом «Юнайтэд», які падпісаў кантракт з «Эвэртанам», пасьля Філа Нэвіла, Тыма Говарда й Люі Саа. Дэбютаваў у складзе клюбу на наступны дзень у матчы супраць «Астан Вілы», які скончыўся ўнічыю 1:1.

## Міжнародная кар’ера
Дарэн стаў прычынай рознагалосьсяў паміж Ірляндзкай футбольнай асацыяцыяй і Футбольнай асацыяцыяй Ірляндыі аб правамернасьці гульцоў тых, хто нарадзіўся ў Паўночнай Ірляндыі прадстаўляць Рэспубліку Ірляндыя на міжнародным узроўні. У большасьці сваёй, гульцы, якія не нарадзіліся на тэрыторыі Асацыяцыі павінны пераканаць ФІФА у тым, што ў іх сапраўды ёсьць «сувязь», то бок паходжаньне або месца жыхарства, з гэтай тэрыторыяй. Аднак, унікальнае становішча ў Паўночнай Ірляндыі, дзе грамадзянства Рэспублікі Ірляндыя зьяўлялася правам «першародзтва» кожнага чалавека, які нарадзіўся на востраве Ірляндыя, азначала, што Гібсан меў права выступаць за зборную Рэспублікі Ірляндыя на міжнародным узроўні.

## Дасягненьні
**«Манчэстэр Юнайтэд»**:
* Чэмпіён Ангельшчыны: 2011
* Уладальнік Кубка лігі: 2009, 2010
* Пераможца клюбнага чэмпіянату сьвету: 2008

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Эвэртону»
* Профіль на афіцыйным сайце «Манчэстэр Юнайтэд»
* Статыстыка на soccerbase.com

Катэгорыя:Ірляндзкія футбалісты
Браневічы

**Бране́вічы** — вёска ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці, ля вытоку ракі Градаўкі, за 3 км на поўнач ад аўтадарогі Слонім&nbsp;—&nbsp;Высокае (), за 17 км на паўднёвы захад ад Камянцу, за 32 км на поўнач ад Берасьця, за 38 км на паўночны захад ад чыгуначнай станцыі Жабінка на лініі Берасьце&nbsp;—&nbsp;Баранавічы. Уваходзіць у Відамлянскі сельсавет.

## Гісторыя
* сярэдзіна XIX ст.: вёска ў Ратайчыцкай воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні Расейскай імпэрыі. 
* 1857: паводле 10-й рэвізіі вёска маёнтку Кругель памешчыка Падгурскага, 103 рэвіскія душы.
* 1897: паводле перапісу ў складзе Кругельскай сельскай грамады, 15 двароў, 112 жыхароў.
* 1905: 107 жыхароў.
* 1921: у складзе Турнаўскай гміны Берасьцейскага павету Палескага ваяводзтва міжваеннай Польшчы.
* 1939: у складзе Берасьцейскай вобласьці БССР.
* 1940: вёска ў Відамлянскім сельсавеце Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці, 22 двары, 93 жыхары.
* 1954: у складзе Ратайчыцкага сельсавету.
* 1960: 62 жыхары.
* 1970: 41 жыхар, у калгасе «Радзіма».
* 2006: у Відамлянскім сельсавеце.

## Насельніцтва
* 2010 год — 5 жыхароў
* 2005 год — 6 жыхароў, 5 двароў
* 1999 год — 9 жыхароў

## Інфраструктура
У складзе ААТ «Відамлянскае».

## Крыніцы

## Літаратура
*  С.&nbsp;20—21.

Катэгорыя:Відамлянскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Камянецкага раёну
Леанід Заяц

**Леані́д Канстанці́навіч За́яц** (нар. , в. Гацук, Слуцкі раён, Менская вобласьць) — беларускі палітык, з 21 жніўня 2012 да 27 сакавіка 2019 году — міністар сельскай гаспадаркі і харчаваньня Рэспублікі Беларусь.

## Біяграфія
У 1989 годзе скончыў Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію.

З 1976 па 1978 год служыў у шэрагах Узброеных Сілаў.

У 1989 годзе працаваў трактарыстам, брыгадзірам, начальнікам участку, спэцыялістам па кормавытворчасьці, галоўным аграномам саўгаса «50 гадоў БССР» Слуцкага раёну.

З 1991 году быў галоўным аграномам саўгаса «Слуцак», старшынём калгасу «Беларусь» Слуцкага раёну, дырэктарам Слуцкага камбіната хлебапрадуктаў.

У 2001 годзе быў прызначаны старшынём Маладэчанскага райвыканкама, а потым намесьнікам старшыні Менскага абласнога выканаўчага камітэту.

Узнагароджаны мэдалём «За працоўныя заслугі».

З 2008 году — генэральны дырэктар ААТ «Агракамбінат „Дзяржынскі“».

З 21 жніўня 2012 — міністар сельскай гаспадаркі і харчаваньня Рэспублікі Беларусь.

27 сакавіка 2019 году зьняты са сваёй пасады пасьля скандальнага наведваньня Лукашэнкам малочнай фэрмы на Магілёўшчыне. 1 красавіка таго ж году стала вядома, што Леанід Заяц зойме пасаду старшыні Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэту.

13 сьнежня 2021 году быў вызвалены ад гэтай пасады прызначаны і сябрам Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу сёмага скліканьня, дзе неўзабаве быў абраны намесьнікам старшыні.

21 сакавіка 2022 году прызначаны намесьнікам Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь, адказным за сельскую гаспадарку.

11 красавіка 2024 году вызвалены ад пасады намесьніка Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь і прызначаны сябрам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь восьмага скліканьня.

Унесены ў санкцыйныя сьпісы краінаў Балтыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Заяц Леонид Константинович

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Катэгорыя:Міністры сельскай гаспадаркі і харчаваньня Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Сябры Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Старшыні раённых выканаўчых камітэтаў Беларусі
Катэгорыя:Намесьнікі старшынь выканаўчых камітэтаў Беларусі
Катэгорыя:Старшыні Магілёўскага абласнога выканаўчага камітэту
Катэгорыя:Старшыні абласных выканаўчых камітэтаў Беларусі
Катэгорыя:Намесьнікі прэм’ер-міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га скліканьня
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га скліканьня
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Айчыны III ступені
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь