open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Царква Сьвятых Канстантына і Алены (Валожын)

**Царква Сьвятых Канстантына і Алены** — помнік гісторыі другой паловы XIX стагодзьдзя (мураўёўка) у Валожыне. Знаходзіцца ў цэнтры места, на гістарычнай Віленскай вуліцы. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

Драўляную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Валожыне збудавалі ў 1886 годзе.

За савецкім часам царква працягвала дзеяць. У 1990-я гады каля царквы паставілі драўляную капліцу.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Гэта крыжападобны ў пляне храм з 2-яруснай чацьверыковай шатровай званіцай з франтальнага фасада. Над сяродкрыжжам узвышаецца 2-ярусны 8-гранны барабан, завершаны, як і званіца, высокім шатром з купалам-цыбулінай. На гарызантальна ашаляваных сьценах блакітнай афарбоўкі вылучаюцца пабеленыя ліштвы высокіх аркавых аконных праёмаў.

Унутраная прастора перакрываецца 8-гранным самкнутым скляпеньнем на ветразях, у малітоўную залю шырокімі прасьветамі адкрываюцца бакавыя прыдзелы, апсыда і бабінец.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Vałožyn, Vilenskaja, Śviatych Kanstantyna i Aleny. Валожын, Віленская, Сьвятых Канстантына і Алены (1900).jpg|каля 1900 г.
Vałožyn, Vilenskaja, Śviatych Kanstantyna i Aleny. Валожын, Віленская, Сьвятых Канстантына і Алены (1918).jpg|1918 г.
Vałožyn, Vilenskaja. Валожын, Віленская (09.1936).jpg|верасень 1936 г.
Vałožyn, Vilenskaja. Валожын, Віленская (1901-39).jpg|да 1939 г.


### Сучасныя здымкі

Церковь Костантина и Алены.jpg|Агульны выгляд
Валожын, царква сьвятых Канстанціна і Алены, foto 3 by futureal.jpg|З боку апсыды
Валожын, царква сьвятых Канстанціна і Алены, foto 2 by futureal.jpg|Бакавы фасад
Валожын, царква сьвятых Канстанціна і Алены, foto by futureal.jpg|З боку вуліцы


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Валожын
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Валожын
Дзяржаўны доўг

**Дзяржа́ўны доўг** — сума запазычанасьці дзяржавы па пазыках і нявыплачаных па іх адсотках.

Узьнікае пры патрэбе пакрыцьця нястачы ў дзяржаўным бюджэце. З улікам разьмяшчэньня падзяляецца на ўнутраны і вонкавы. Унутраны доўг ствараецца на аблігацыях дзяржаўнай пазыкі, гарантыях дзяржавы пад каштоўныя паперы акцыянэрных таварыстваў, пазыках дзяржаве ад банкаў і нявыплачаным пакрыцьці фізычным і юрыдычным асобам. Вонкавы доўг узьнікае па ўзятых дзяржавай замежных пазыках, гарантыях дзяржавы пад атрыманыя айчыннымі ўстановамі за мяжой пазыкі і запазычанасьцях бюджэтных установаў у вонкавагандлёвай дзейнасьці.

На студзень 2014 году памер дзяржаўнага доўгу перавышаў памер сукупнага ўнутранага прадукту такіх разьвітых краінаў, як ЗША, Грэцыя, Ірляндыя, Італія і Партугалія.

## Беларусь
Паводле 57-га артыкула Бюджэтнага кодэксу Беларусі 2008 году, «Рэспубліка Беларусь нясе безумоўныя абавязкі па абслугоўваньні і пагашэньні дзяржаўнага доўгу Рэспублікі Беларусь. Дзяржаўны доўг Рэспублікі Беларусь поўнасьцю забясьпечваецца сродкамі рэспубліканскага бюджэту і іншай маёмасьцю, якая знаходзіцца ў рэспубліканскай уласнасьці». Пры гэтым, «выплаты па абслугоўваньні і пагашэньні дзяржаўнага доўгу Рэспублікі Беларусь ёсьць першачарговымі ў адносінах да іншых выплатаў пры выкананьні рэспубліканскага бюджэту». На студзень 2014 году замежны дзяржаўны доўг Беларусі налічваў звыш 12 млрд даляраў ЗША, што складала 19 % сукупнага ўнутранага прадукту краіны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
** Прэс-рэлізы пра дзяржаўны доўг, выпускі дзяржаўных аблігацыяў у продажы, разьмешчаныя выпускі дзяржаўных аблігацыяў
* 
* 
* 

Катэгорыя:Фіскальная палітыка
Катэгорыя:Эканамічныя паказчыкі
Катэгорыя:Дзяржаўныя фінансы
Катэгорыя:Бюджэт
Катэгорыя:Фінансавае права
Катэгорыя:Палітычная эканомія
Катэгорыя:Макраэканоміка
Лемуравыя

**Лемуравыя** (Lemuridae) — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 5 сучасных родаў і 21 сучасны від. Яны насяляюць толькі Мадагаскар і Каморскія астравы.

Члены гэтага сямейства — малыя і сярэднія прыматы. Лемуравыя маюць доўгія хвасты з густой поўсьцю, а таксама тонкія цела і канечнасьці. Шэрсьць мяккая і ваўняная. Некаторыя лемуравыя ярка афарбаваныя з кантраснымі чорнымі, белымі, карычневымі, шэрымі або рыжымі плямамі. Лыч адносна доўгі; вушы кароткія або ўмерана доўгія. Зубная формула: 0–2/2, 1/1, 3/3, 3/3 = 32–36 зубоў.

Лемуравыя — траваедныя або ўсяедныя, драўняныя і дзённыя, аднак члены групы значна адрозьніваюцца па дыеце і звычках. Некаторыя віды — сацыяльныя, іншыя звычайна адзіночныя.

## Сыстэматыка
Сямейства **лемуравыя** (Lemuridae)
* род *Eulemur* — віды *E. albifrons*, *E. cinereiceps*, *E. collaris*, *E. coronatus*, *E. flavifrons*, *E. fulvus*, *E. macaco*, *E. mongoz*, *E. rubriventer*, *E. rufifrons*, *E. rufus*, *E. sanfordi*
* род *Hapalemur* — віды *H. alaotrensis*, *H. aureus*, *H. griseus*, *H. meridionalis*, *H. occidentalis*
* род *Lemur* — від *L. catta*
* род *Prolemur* — від *P. simus*
* род *Varecia* — віды *V. rubra*, *V. variegata*
* вымерлы род †*Pachylemur* — віды †*P. insignis*, †*P. jullyi*

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Лепілемуравыя

**Лепілемуравыя** (Lepilemuridae) — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 1 сучасны род і 25 сучасных відаў. Яны насяляюць толькі Мадагаскар.

Яны дасягаюць вагы ад 0,5 да 0,9 кілаграма, даўжыні цела ад 30 да 35 сантымэтраў, хваста ад 26 да 31 сантымэтра. Шэрсьць у іх шэра-карычневая або чырванаватая зьверху, ніз — бялёса-жоўты. Круглая галава сядзіць на кароткай шыі, вочы і вушы павялічаны. Зубная формула: 0/2, 1/1, 3/3, 3/3 = 32 зубоў.

Гэта начныя жывёлы. Рацыён складаецца з лісьця. Асноўныя пагрозы для лепілемуравых зыходзяць ад страты асяроддзя пражываньня і ад паляваньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Індрыевыя

**Індрыевыя** (Indriidae) — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 3 сучасныя роды і 19 сучасных відаў. Яны насяляюць толькі Мадагаскар. Сустракаюцца ў лясах і хмызьняках. Сустракаюцца ў трапічных лясах і шыракалістых і вечназялёных лясах, звычайна ў лясах з вялікімі дрэвамі.

Члены гэтага сямейства марфалагічна разнастайныя, вагой ад 1 да 10 кілаграмаў. Хвост *Indri* вельмі кароткі, а ў іншых індрыевых доўгія хвасты. Вушы невялікія. Валасяны полаг густы, колер значна вар’іруецца ў розных відаў, ад яркага чорна-белага да карычневага і жоўтага. Лыч безвалосы, некалькі карацей, чым у лемураў. Зубная формула: 2/2, 1/0, 2/2, 3/3 = 30 зубоў.

Індрыевыя — драўняныя жывёлы. *Indri* і *Propithecus* звычайна жывуць невялікімі групамі, якія складаюцца з адной або некалькіх самак, аднаго або некалькіх самцоў і залежных маладых. Групы, як правіла, тэрытарыяльныя. Групавое жыцьцё звычайна мірнае, за выключэньнем пэрыяду размнажэньня ў некаторых відаў. *Avahi* ўтвараюць манагамныя пары. *Avahi* — начныя, а *Indri*, *Propithecus* — дзённыя жывёлы. Віды індрыевых даволі маларухомыя, групы перамяшчаюцца ад 300 да 1100 метраў у дзень. Індрыевыя — вэгетарыянцы, ядуць лісьце, пупышкі, плады, кару і кветкі. На індрыевых палююць людзі і фоса.

## Сыстэматыка
Сямейства **індрыевыя** (Indriidae)
* род *Avahi* — віды: *A. betsileo*, *A. cleesei*, *A. laniger*, *A. meridionalis*, *A. mooreorum*, *A. occidentalis*, *A. peyrierasi*, *A. ramanantsoavanai*, *A. unicolor*
* род *Indri* — від *I. indri*
* род *Propithecus* — віды: *P. candidus*, *P. coquereli*, *P. coronatus*, *P. deckenii*, *P. diadema*, *P. edwardsi*, *P. perrieri*, *P. tattersalli*, *P. verreauxi*

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Айаевыя

**Айаевыя** (Daubentoniidae) — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 1 сучасны род і 1 сучасны від. Насяляе толькі Мадагаскар. Ай-ай малагасійскі (*Daubentonia madagascariensis*) можна знайсьці ў самых розных асяроддзях, уключаючы трапічныя лясы, шыракалістыя лясы, культурныя плянтацыі, а часам і сухія хмызьняковыя і мангравыя лясы. Ай-ай гіганцкі (*Daubentonia robusta*) жыў на Мадагаскары, здаецца вымер ≈ 1000 гадоў таму, быў вельмі падобным на *D. madagascariensis*, але ў 2–2,5 раза большым.

Ай-ай малагасійскі мае вагу ≈ 2 кг, даўжыню ад носа да хваста 360–440 мм, пухнасты хвост 500–600 мм. Галава круглявая. Вушы вялікія, трыкутныя. Валасяны полаг густы, грубы, цёмна-карычневага або чорнага колеру, з расьсеянымі белымі валасінкамі; твар і горла бледна-шэрыя. Вочы жоўта-аранжавыя або пясчана-карычневыя, акружаныя цёмнымі меткамі. Лыч кароткы, а нос ружовы. Плоцевы дымарфізм не заўважны. Пальцы вузка спэцыялізаваныя. Трэці палец рукі тонкі, падоўжаны і гнуткі; ён асабліва важны пры кармленьні. Зубная формула: 1/1, 0–1/0, 1/0, 3/3 = 18 або 20 зубоў. Разцы буйныя і пастаянна растуць.

Ай-ай малагасійскі начны і адзіночны і большую частку дня ён спіць у гняздзе высока на дрэве. Асобіны як правіла, спяць паасобку, але часам ай-аі могуць дзяліць гняздо, і гнязда могуць быць занятыя рознымі асобінамі ў розны час. Рацыён разнастайны, які складаецца з пладоў, арэхаў і расьлінаў. Бананы, плады хлебнага дрэва, плады канаріума, какосавыя арэхі — з’яўляюцца аднымі з улюбёных прадуктаў, але таксама ай-ай спажывае бамбук, нэктар, лічі і манга. Важным кампанентам рацыёну ёсьць розныя лічынкі. Зьнішчэньне асяроддзя пражываньня з’яўляецца асноўнай пагрозай для ай-ай на ўсім арэале.

## Сыстэматыка
Сямейства **айаевыя** (Daubentoniidae)
* род *Daubentonia* — віды: *D. madagascariensis*, †*D. robusta*

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Роб Шнайдэр

**Робэрт Шна́йдэр** (; нарадзіўся 31 кастрычніка 1963 году) — амэрыканскі актор, камэдыянт і сцэнарыст. Таксама займаецца стэндапам і ёсьць вэтэранам камэдыйнага шоў тэлеканалу NBC *«[[Суботнімі вечарамі ў прамым этэры]]»*. Вядомы дзякуючы ролям ў такіх мастацкіх фільмах, як то *«[[Мужчына па выкліку]]»*, *«[[Жывёла (фільм, 2001)|Жывёла]]»*, *«[[Цыпанька]]»*, *«[[Запасныя гульцы]]»* і *«[[Аднаклясьнікі (фільм, 2010)|Аднаклясьнікі]]»*. Шнайдэр ёсьць бацькам сьпявачкі Эль Кінг.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Марыя Магдалена дэ Паццы

**Марыя Магдалена дэ Паццы** (, 2 красавіка 1566 — 25 траўня 1607)— каталіцкая сьвятая, манахіня-кармэлітка, містык.

## Жыцьцяпіс
Нарадзілася 2 красавіка 1566 г. у Флярэнцыі і на хросьце атрымала імя Кацярына. Зь дзяцінства была вельмі рэлігійная і ва ўзросьце 16 гадоў уступіла ў флярэнтыйскі кляштар кармэлітак, прыняўшы імя Марыя Магдалена. Неўзабаве пасьля гэтага ў яе жыцьці зьявіліся моцныя фізычныя і духоўныя цярпеньні, а таксама шматлікія містычныя бачаньні, падчас якіх яна размаўляла з Хрыстосам, а іншыя сёстры запісвалі гэтыя размовы.

Весьці дзёньнік яна стала на загад свайго духоўніка, які хацеў разабрацца, ці не зьяўляюцца яе містычныя ўяўленьні самаўнушэньнем або дзеяньнем злых сіл. Пазьней ён прызнаў сьвятасьць і сапраўднасьць містычнага вопыту Марыі Магдалены.

Пэўны час Марыя Магдалена адчувала боль ад церневай кароны. Падчас аднаго з бачаньняў Марыя Магдалена атрымала наказ паспрыяць аднаўленьню Касьцёлу і напісала ў сувязі з гэтым лісты да Папы і многіх касьцёльных герархаў. Карысталася вялікім шанаваньнем у кляштары, у 1604 годзе яна была прызначана намесьніцай кіраўнічкі кляштару.

Пасьля доўгіх цярпеньняў памерла 25 траўня 1607 году і была пахаваная ў сваім кляштары. Яе цела засталося нятленным.

Была бэатыфікавана 8 траўня 1626 году папам Урбанам VIII, а кананізавана 28 красавіка 1669 году папам Климэнтам IX. Успамін аб сьвятой — 25 траўня.

## Крыніцы

## Літаратура
* «Мария Магдалина де Пацци» // Католическая энциклопедия. Т.3. выд. францысканцаў. М.: 2008

## Вонкавыя спасылкі
* Каталіцкая энцыкляпэдыя 
* Saint Mary Magdalene of Pazzi 
* Старонка пра сьвятую 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Флярэнцыі
Катэгорыя:Памерлі ў Флярэнцыі
Катэгорыя:Каталіцкія сьвятыя
Катэгорыя:Кармэліцкія сьвятыя
Катэгорыя:Італьянскія сьвятыя
Стыў Карэл

**Сты́вэн Карэ́л** (; нарадзіўся 16 жніўня 1962 году) — амэрыканскі актор, камэдыянт, пісьменьнік, прадусар і рэжысэр. Ён згуляў ролю Майкла Скота ў тэлесэрыяле *«[[Офіс (тэлесэрыял, ЗША)|Офіс]]»* (2005—2013), экранізацыі брытанскага сэрыялу NBC, створанага Стывэнам Мэрчантам і Рыкі Джэрвэйзам, дзе Карэл таксама час ад часу працаваў прадусарам, сцэнарыстам і рэжысэрам. Карэл атрымаў мноства ўзнагародаў за свае выступы як у кіно, гэтак і на тэлебачаньні, у тым ліку прэмію Залаты Глёбус за найлепшую мужчынскую ролю ў жанры м’юзыклу альбо камэдыі, дзякуючы гэтаму сэрыялу. Часопіс Life прызнаў яго «Самым сьмешным чалавекам Амэрыкі».

## Біяграфія
Карэл упершыню атрымаў прызнаньне ў якасьці карэспандэнту *«[[The Daily Show]]»* з Джонам Ст’юартам з 1999 па 2005 гады. Ён працягваў здымацца ў некалькіх камэдыйных фільмах, у тым ліку *«[[Тэлевядоўца: Легенда аб Роне Боргандзі]]»* (2004) і ягоным працягу *«[[Тэлевядоўца 2: Легенда працягваецца]]»* (2013), а таксама ў кінастужках *«[[40-гадовы цнатлівец]]»* (2005), *«[[Эван Усемагутны]]»* (2007), *«[[Будзь кемлівым]]»* (2008), *«[[Шалёнае спатканьне]]»* (2010), *«[[Гэтае бязглуздае каханьне]]»* (2011) і *«[[Шлях назад]]»* (2013). У гэты ж час актор займаўся агучкай мультфільмаў, браўшы ўдзел у такіх праектах, як то *«[[Лясная братчына]]»* (2006), *«[[Гортан]]»* (2008) і ў франшызе *«[[Гідасны я]]»*, якая ўпершыню пабачыла сьвет у 2010 годзе.

Карэл пачаў выконваць больш драматычныя ролі ў 2010-х гадах, дзякуючы ролі трэнэра па барацьбе і асуджанага за забойства Джона дзю Пона ў драматычным фільме *«[[Лавец на лісаў]]»* (2014), што прынесла яму, сярод розных узнагародаў, намінацыю на прэмію Оскар за найлепшую мужчынскую ролю, а таксама намінацыю на Залаты Глёбус. Ён таксама атрымаў ухваленьне за свае галоўныя ролі ў фільмах *«[[Маленькая міс Сонца]]»* (2006), *«[[Вялікі продаж без пакрыцьця]]»* (2015) і *«[[Бітва плоцяў (фільм, 2017)|Бітва плоцяў]]»* (2017), прычым дзьве апошнія кінастужкі прынесьлі яму восьмую і дзявятую намінацыі на прэмію Залаты Глёбус адпаведна. Апошнім часам актор займаецца тэлевізійнымі праектамі, як то *«[[Ранкавае шоў (тэлесэрыял)|Ранкавае шоў]]»* на плятформе Apple TV+ і *«[[Касьмічныя войскі (тэлесэрыял)|Касьмічныя войскі]]»*, праект кампаніі Netflix.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Лорыевыя

**Лорыевыя** (Lorisidae) — сямейства клясы сысуноў, якое ўключае 4 сучасныя роды і 16 відаў. Насяляюць Афрыку на поўдзень ад Сахары і поўдзень Азіі. Асяроддзем іх пражываньня з’яўляюцца лясы. Выкапныя рэшткі вядомыя ад канца эацэну.

Лорыевыя — дробныя прыматы (85 г — 1,5 кг). Вочы вялікія. Вушы круглявыя. Лыч кароткы. Хвост вельмі кароткі, у некаторых відаў амаль адсутнічае. Пярэднія і заднія канечнасьці прыкладна аднолькавай даўжыні. Валасяны полаг густы, ваўняны, на сьпіне цямней. Зубная формула: 2/2, 1/1, 3/3, 3/3 = 36 зубоў.

Лорыевыя — драўняныя, ў асноўным расьлінаедныя і вусякаедныя. Актыўныя ноччу, а дзень праводзяць у дуплах дрэваў або на галінах. Іх дзеяньні звычайна павольныя і абдуманыя, але яны здольныя хутка рухацца пры неабходнасьці. Яны страцілі здольнасьць скакаць; яны трымаюцца заднімі нагамі і выцягваюць цела каб рукамі ўхапіцца за новую галінку.

## Сыстэматыка
Сямейства **лорыевыя** (Lorisidae)
* род *Arctocebus* — віды: *A. aureus*, *A. calabarensis*
* род *Loris* — віды: *L. lydekkerianus*, *L. tardigradus*
* род *Nycticebus* — віды: *N. bancanus*, *N. bengalensis*, *N. borneanus*, *N. coucang*, *N. hilleri*, *N. javanicus*, *N. kayan*, *N. menagensis*, *N. pygmaeus*
* род *Perodicticus* — віды: *P. edwardsi*, *P. ibeanus*, *P. potto*

## Крыніцы

Катэгорыя:Сямействы сысуноў
Музэй Максіма Багдановіча

**Музэй Максіма Багдановіча** можа азначаць:

* Літаратурны музэй Максіма Багдановіча
* Мэмарыяльны дом-музэй Максіма Багдановіча (Яраслаўль)
* Дом-музэй Максіма Багдановіча (Горадня)
Таўкач

**Таўка́ч** (памяншальная форма *таўкачык*)&nbsp;— тоўсты драўляны стрыжань для здрабненьня ці расьціраньня цьвёрдай масы. Звычайна выкарыстоўваецца разам з ступай.

## Мінуўшчына
Выкарыстоўваецца з дагістарычных часоў, паходзіць ад нэалітычнага . На найархаічнейшых млынах цяжкія таўкачы выкарыстоўвалі замест жорнаў: вярчальны рух вадзянога кола ператвараўся на паступальны, і таўкач, падыймаючыся і апускаючыся, перамолваў зерне.

У Бразыліі выкарыстоўвалася малольная прылада з рычагом, вядомая як «манжола».

## Адмены

* **Тара́н**&nbsp;— для таўчэньня смажанага насеньня ў алейніцы
* **Мя́ла**&nbsp;— для разьмінаньня
* **[[Расьціральнік]]**&nbsp;— від каменнага таўкача, элемэнт зернетаркі.
* **[[Таўкачык]]**&nbsp;— у выглядзе пэрфараванай кружэлкі на дзяржальне, ужываны для прыгатаваньня мяккіх паводле кансыстэнцыі страваў
* **[[Макагон]]**&nbsp;— для расьціраньня маку.
* **[[Мадлер]]**&nbsp;— для прыгатаваньня кактэйляў.

## У культуры
У пераносным сэнсе слова «таўкач» азначае няўклюднага чалавека (*«паварочвацца як таўкач каля гаршкоў»*) або недарэку (*«ні [[Мяла|млён]] ні таўкач»*).

## Глядзіце таксама
* Мяла

## Крыніцы

Катэгорыя:Кухенныя прылады
Катэгорыя:Драбненьне
Кароткая гісторыя Беларусі

**«Кароткая гісторыя Белару́сі»** — першая кніга, прысьвечаная гісторыі Беларусі, дзе Беларусь разглядаецца як асобны суб’ект, а таксама першы вучэбны дапаможнік, напісаны беларусам для беларусаў. Аўтар кнігі, Вацлаў Ластоўскі, напісаў яе, каб пашырыць сярод беларусаў гістарычныя веды пра свой край.

Вацлаў Ластоўскі не праводзіў адмысловых гістарычных дасьледаваньняў і нямеў сыстэматычнай гістарычнай асьветы. Ягоная праца носіць кампіляцыйны характар. Аўтар карыстаўся працамі расейскіх, польскіх і ўкраінскіх гісторыкаў.

У выданьні прысутнічала 40 малюнкаў, рэпрадукцыяў і здымкаў з камэнтарамі да іх.

## Значэньне
Упершыню Вацлаў Ластоўскі прадставіў беларускі народ ня як аб’ект, на які ўзьдзейнічаюць суседзі, а як самастойны суб’ект гісторыі. Ён жа ўпершыню зважаў, што пад тэрмінамі «літоўскі» ды «рускі» хаваецца беларуская спадчына. У кнізе Ластоўскі таксама выклаў сваю пэрыядызацыю гісторыі Беларусі, якая стала першай спробай гэтага.

Упершыню Ластоўскі прывёў правільную паслядоўнасьць вялікіх князёў літоўскіх, да яго ўсе вялікія князі пасьля Жыгімонта Кейстутавіча значыліся як польскія каралі. Польскія і расейскія гісторыкі ігнаравалі факт існаваньня Вялікага Княства Літоўскага і ягоных гаспадароў.

## Пэрыядызацыя
Вацлаў Ластоўскі вылучыў 5 кругабегаў, засноўваючыся на агульнадзяржаўным падыходзе, які тады быў папулярны ў расійскай гістарыяграфіі:

* Ад старажытных часоў да ўцёку полацкіх князёў у Літву (1129 г.);
* Ад звароту полацкіх князёў (1132 г.) да смерці Вітаўта (1430 г.)
* Ад смерці Вітаўта да Люблінскай уніі (1569 г.);
* Ад Люблінскай уніі да падзелаў Рэчы Паспалітай;
* Беларусь пад Расіяй.

## Крытыка
Кніга ў свой час крытыкавалася польскімі і расейскімі гісторымі, бо, на іхную думку, яна скажала гісторыю.

## Выданьні

* Ластоўскі, В.Ю. (Власт) Кароткая гісторыя Беларусі / В.Ю. Ластоўскі. — Вільня: Друкарня Марціна Кухты, 1910. — Рэпрынт. — Мінск: Універсітэцкае, 1993. — 126 с.; іл.

## Крыніцы

## Спасылкі

* 
* 
* 

Катэгорыя:Творы Вацлава Ластоўскага
Катэгорыя:Кнігі 1910 году
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі
Катэгорыя:Творы на беларускай мове
Азёрскі раён

**Азёрскі раён** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Калінінградзкай вобласьці Расеі. Адміністрацыйным цэнтарам зьяўляецца места Азёрск.

## Геаграфія
Азёрскі раён мяжуе з Праўдзінскім, Чарняхоўскім, Гусеўскім і Несьцераўскім раёнамі, а таксама з Польшчай. Плошча раёну складае 871 км².

## Гісторыя
Азёрскі раён быў утвораны 7 красавіка 1946 году ў адпаведнасьці з пастановай УЦВК.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Сайт раённай адміністрацыі.
К’юба Гудынг (малодшы)

**К’ю́ба Гу́дынг-малодшы** (; нарадзіўся 2 студзеня 1968 году) — амэрыканскі актор. Папулярнасьць набыў дзякуючы ролі ў фільме Трэ Стайлза *«[[Хлопцы па суседзтве]]»* (1991). Мае на сваім рахунку прэмію Оскар за найлепшую мужчынскую ролю другога пляну. Доўгі час быў жанаты з школьнай сяброўкай, зь якой мае трох дзяцей, сярод якіх ёсьць і актор Мэйсан Гудынг.

## Біяграфія
Гудынг нарадзіўся ў Бронксе ў сям’і сьпявачкі і вакаліста соўл гурта The Main Ingredient К’юба Гудынга-старэйшага. У 1972 годзе сям’я пераехала ў Лос-Анджэлес. У хлапецтве Гудынг цікавіўся брэйкдансам, а потым займаўся японскім баявым мастацтвам. Да сканчэньня 1980-х хлопец пачаў здымацца ў шоў і фільмах, зьявіўшыся ў эпізадычнай ролі ў фільме *«[[Язда да Амэрыкі]]»* (1988). Сапраўдным прарывам стала роля ў крымінальным фільме *«[[Хлопцы па суседзтве]]»*, які пабачыў сьвет у 1991 годзе, дзе актор выконваў галоўную ролю. Фільм стаў касавым сюрпрызам і гітом, а на сёньня лічыцца клясыкай. Цягам наступных гадоў Гудынг у асноўным выконваў другасныя ролі ў даволі пасьпяховых і не фільмах, як то *«[[Некалькі добрых хлопцаў]]»* (1992), *«[[Глядыятар (фільм, 1992)|Глядыятар]]»* (1992), *«[[Ноч страшэннага суду]]»* (1993), *«[[Маланка Джэк]]»* (1994) і *«[[Эпідэмія (фільм, 1995)|Эпідэмія]]»* (1995). У 1996 годзе Гудынг дасягнуў новага ўзроўню вядомасьці, калі атрымаў ролю напышлівага, але харызматычнага футбаліста ў драматычнай спартовай камэдыі Кэмэрана Кроў *«[[Джэры Магуайр]]»* (1996) з калегам па галоўнай ролі Томам Крузам. Выкананьне гэтае ролі мела вялікі посьпех у крытыкаў, а фільм адзначыўся камэрцыйным посьпехам. Дзякуючы гэтаму фільм намінаваны на Оскар як найлепшы фільм, а Гудынг атрымаў у вніку ганаровую узнагароду за найлепшую мужчынскую ролю другога пляну. 1997 год дзеля Гудынга рушыў усьлед з новым прарывам, дзякуючы прыкметнай ролі другога пляну камэдыі *«[[Лепш не бывае]]»*, але ў наступныя гады ягоная кар’ера была непасьпяховай.

У новым дзесяцігодзьдзі актор адзначыўся ролямі ў містычнай драме *«[[Куды прыводзяць мары]]»* (1998), эпічным фільме *«[[Людзі гонару]]»* (2000) і драме Майкла Бэя пра Другую сусьветную вайну *«[[Пэрл-Гарбар (фільм)|Пэрл-Гарбар]]»* (2001). Сярод іншых ягоных фільмаў варта адзначыць *«[[Навыперадкі]]»* (2001), *«[[Барацьба са спакусамі]]»* (2003), *«[[Радыё (фільм)|Радыё]]»* (2003), *«[[Дзяжурны тата: Летні лягер]]»* (2007), *«[[Амэрыканскі гангстэр]]»* (2007) і *«[[Сэлма (фільм)|Сэлма]]»* (2014), у апошнім зь якіх выконвае ролю адваката грамадзянскіх правоў Фрэда Грэя. зь некаторага часу Гудынг зьяўляецца на тэлевізійных праектах, а таксама займаецца агучкай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Тымаці Шаламэ

**Ты́маці Гэл Шаламэ́** (; нарадзіўся 27 сьнежня 1995 году) — амэрыканскі актор францускага паходжаньня. За сваю кар’еру ён атрымаў некалькі ўзнагародаў, у тым ліку намінацыі на прэмію Оскар, тры кінапрэміі BAFTA, тры прэміі Залаты Глёбус ды іншыя.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў Нью-Ёрку ў сям’і амэрыканкі, якая працуе брокерам, і францускага рэпартэра, які раней працаваў у нью-ёрскім карэспандэнцкім пункце газэты Le Parisien. Шаламэ пачаў сваю акторскую кар’еру ў кароткамэтражных фільмах і рэклямных роліках, перш чым зьявіцца ў тэлевізійным драматычным сэрыяле *«[[Бацькаўшчына (тэлесэрыял, 2011)|Бацькаўшчына]]»* ў 2012 годзе. Праз два гады ён дэбютаваў у камэдыйнай драме *«[[Мужчыны, жанчыны і дзеці]]»* (2014), а затым зьявіўся ў фантастычнай кінастужцы *«[[Інтэрстэлар]]»* (2014). Акторскі прарыў Шаламэ адбыўся ў 2017 годзе дзякуючы ролі Эліё Пэрлмана ў рамантычнай драме Люкі Гуаданьіна *«[[Пакліч мяне сваім імем (фільм)|Пакліч мяне сваім імем]]»*, пасьля чаго ён зьявіўся ў фільмах *«[[Сьпякотныя летнія ночы]]»* (2017) і *«[[Лэдзі Бэрд]]»* (2017), а таксама ў вэстэрне *«[[Непрыяцелі (фільм)|Непрыяцелі]]»* (2017). У 2021 годзе актор выканаў галоўную ролю у Поля Атрэйдэса ў эпічнай навукова-фантастычнай стужцы Дэні Вільнёва *«[[Дзюна (фільм, 2021)|Дзюна]]»*, а таксама зьявіўся ў фільме Ўэса Андэрсана *«[[Францускі дыспэтчар]]»*.

Акрамя таго, у тым жа годзе Шаламэ сыграў ролю панка-скейтэра ў камэдыйным фільме Netflix Адама Макея *«[[Не глядзі ўверх]]»*, які атрымаў неадназначныя водгукі крытыкаў. Джастын Чанг з Los Angeles Times палічыў Шаламэ «салодка шчырым» у сваёй маленькай ролі. У наступным годзе актор ўзьяднаўся з Гуаданьіна, каб зрабіць кінастужку *«[[Разам з косткамі]]»* (2022), у якім ён зняўся разам з Тэйларам Расэлам. Гэты праект стаў ягоным першым прадусэрскім фільмам. Прэм’ера кінастужкі адбылася на 79-м міжнародным Вэнэцыянскім кінафэстывалі. 

У 2023 годзе Шаламэ другі раз стаў вядоўцам перадачі *«[[Суботнімі вечарамі ў жывым этэры]]»*. Затым ён выканаў ролю Ўілі Ўонкі ў музычным фільме *«[[Ўонка (фільм)|Ўонка]]»* рэжысэра Пола Кінга, за што атрымаў 9 мільёнаў даляраў. Шаламэ быў адзіным выбарам Кінга на ролю. Рэжысэр ўзяў актора без праслухоўваньня пасьля таго, як пабачыў ягоныя школьныя выступы на YouTube, якія пацьвердзілі ягоныя навычкі сьпеваў і танцаў. Шаламэ прасьпяваў сем песень зь фільму. Дэрэк Сьміт з часопіса Slant ухваліў Шаламэ за тое, што ён «напоўніў Ўонку цеплынёй і пяшчотай, якія знаходзяцца ў ідэальным унісоне зь яскравым і дзіўным сьветам, які стварыў Кінг». Ягонае выкананьне прынесла яму яшчэ адну намінацыю на прэмію «Залаты Глёбус» за найлепшую мужчынскую ролю. *«Ўонка»* назьбіраў больш за 550 мільёнаў даляраў ва ўсім сьвеце і стаў самым касавым фільмам з Шаламэ ў галоўнай ролі.

Шаламе паўторна выканае ролю Пола Атрэідэса ў сіквэле *«Дзюны»* пад назовам *«[[Дзюна: Частка другая]]»*. Ён таксама абавязаўся сыграць Боба Дылана ў біяграфічным фільме *«[[Зусім невядомы]]»* рэжысэра Джэймза Мэнгалда.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторы ЗША
Катэгорыя:Францускія акторы
Прыгоды Панаса і Тараса

**«Прыгоды Пана́са і Тара́са»** — гумарыстычная аповесьць Вацлава Ластоўскага. Упершыню выйшла ў Пінску ў 1912 годзе пад псэўданімам Арцём Музыка.

19-30 кастрычніка 2015 году ў межах праграмы «Радыёсэрыял» на Першым Нацыянальным канале беларускага радыё аповесьць прагучала ў выкананьні заслужанай артысткі Беларусі Алены Сідаравай.

## Сюжэт
«Нядзеляю ў аднэй зь вёсак Піншчыны Панас і Тарас, седзячы на прызьбе, гутарылі аб тым, як дзе жывуць людзі і аб іхніх звычаях і парадках», і пастанавілі праехацца, каб паглядзець уласнымі вачыма на жыцьцё суседзяў — «мазуроў».

## Выданьні

* 
* 
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Творчая дзейнасць Вацлава Ластоўскага (shkola.of.by)
* 

Катэгорыя:Аповесьці Вацлава Ластоўскага
Катэгорыя:Кнігі 1912 году
Катэгорыя:Беларускамоўныя літаратурныя творы
Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі

**«Гісторыя белару́скай (кры́ўскай) кні́гі: спроба паясні́цельнай кні́гапісі ад ка́нца Х да пача́тку ХІХ стагодзьдзя»** — манаграфія Вацлава Ластоўскага, прысьвечаная гісторыі беларускай літаратуры. Кніга была падрыхтаваная і выдадзеная ў 1926 годзе да 400-годзьдзя беларускага друку ў Вільні, якое шырока адзначыла беларуская эміграцыя.

Кніга была падрыхтаваная вельмі хутка, але перад гэтым вялася агромністая праца ў вывучэньні гістарычных шляхоў беларускага пісьменства і друку і шэраг апублікаваных нарысаў.

У 2012 манаграфія была перавыдадзеная факсымальным выданьнем.

## Афармленьне
У кнізе зьмешчана звыш 900 дакумантаў, сярод якіх былі рукапісныя і друкаваныя кнігі, акты, разьмешчаныя паводле стагодзьдзяў і альфабэту. Каля паловы зь іх атрымала разгорнутую характарыстыку. Дадзеныя таксама зьвесткі пра знаходжаньне помнікаў пісьмовасьці, пра іх аўтараў ды навуковыя і мастацкія ацэны.

Каб было прасьцей арыентавацца, у кнізе зроблены слоўнікавы і тэматычны паказальнік. У слоўнікавы ўключаны пэрсанальныя, геаграфічныя і аўтарскія рубрыкі. У тэматычным старажытнабеларуская літаратура разьмеркаваная паводле зьместу, што тады было новым для беларускай літаратуры і бібліяграфіі.

Ілюстрацыйны матэрыял для кнігі падбіраўся з прыватных і дзяржаўных сховішчаў у розных краінах. Мастацкае афармленьне выканаў Мсьціслаў Дабужынскі, які жыў тады ў Летуве.

## Крытыка
У «Przegłądze Wileńskim» (1927, № 10) аўтар рэцэнзіі выказваў захапленьне стараннасьцю і велізарнасьцю працы Ластоўскага.

Некаторыя крытыкі палічылі залішнімі зьвесткі з гісторыі або з гісторыі народнай асьветы або іншых галінаў беларусазнаўства.

У тагачасных палітычных і гістарычных умовах «Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі» не магла быць запатрабаванай у БССР.

## Змест

* Прадмова
* Уступ
* Канец Х-га і XІ стагодзьдзе
* XII стагодзьдзе
* XIII стагодзьдзе
* XIV стагодзьдзе
* XV стагодзьдзе
* XVI стагодзьдзе
* XVII стагодзьдзе
* XVIII стагодзьдзе
* Слоўнік помнікаў старакрыўскай (беларускай) пісьменнасьці
* Выказ імён і рэчаў
* Выказ старакрыўскай (беларускай) пісьменнасьці паводле зьместу
* Выказ аўтораў, творы каторых або мысьлі выкарыстаны пры апрацаваньні гэтай кнігі
* Важнейшыя папраўкі друку

## Выданьні
* Ластоўскі, В. Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі. Спроба паясьніцельнай кнігопісі ад канца Х да пачатку ХІХ стагодзьдзя / В. Ластоўскі. — Коўна: Друкарня Сакалоўскага і Лана, 1926. — 776 с; іл.
### Крытыка, рэцэнзіі
* 
* 
* 
* 	

## Крыніцы

## Літаратура

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларуская літаратура
Катэгорыя:Творы Вацлава Ластоўскага
Катэгорыя:Кнігі 1926 году
Катэгорыя:Творы на беларускай мове
Катэгорыя:Беларусы ў Коўне
Урад Вацлава Ластоўскага

**Урад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]]** (пяты ўрад БНР, часам называецца як шосты ўрад БНР) — урад БНР, сфармаваны 13 сьнежня 1919 году Народнай Радай БНР. Праз 3 дні па стварэньні ўраду ягоны старшыня Вацлаў Ластоўскі быў арыштаваны польскімі акупацыйнымі ўладамі на 2 месяцы.

Кіраўніком канцылярыі Рады Народных Міністраў у 1919—1921 гг. быў Юстын (Юрась) Ластоўскі (1870?—пасьля 1931), брат Вацлава Ластоўскага.

Пасьля працяглай крызы 11 кастрычніка 1922 замест Рады міністраў была ўтвораная Дзяржаўная калегія на чале з П. Крачэўскім (шосты Урад БНР). 20 красавіка 1923 В. Ластоўскі і К. Дуж-Душэўскі выйшлі з гэтага органу, і мела месца ўрадавая крыза, у выніку якой сфармаваўся новы ўрад.

## Склад

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Вацлаў Ластоўскі
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1919 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1923 годзе
Катэгорыя:Урады Беларускай Народнай Рэспублікі
Бры Ларсан

**Брыя́нна Дэсанье́** (), вядомая як **Бры Ла́рсан** (; нарадзілася 1 кастрычніка 1989 году) — амэрыканская акторка і кінарэжысэрка. У падлеткавым узросьце акторка адзначалася ролямі другога пляну ў камэдыях, але з тых часоў ейная творчасьць пашырылася да галоўных роляў як у незалежных фільмах, гэтак і ў высокабюджэтных блокбастэрах. На рахунку акторкі маюцца прэмія Оскар за найлепшую жаночую ролю, прэмія Эмі ў прайм-тайм і Залаты Глёбус. Часопіс *[[Time]]* назваў яе адной з 100 самых уплывовых людзей у сьвеце на 2019 год.

## Біяграфія
Брыянна нарадзілася ў Сакрамэнта, у штаце Каліфорнія. Навучаньне атрымоўвала дома. У шэсьць гадоў яна стала самай малодшай студэнткай, прынятай на навучаньне ў амэрыканскі тэатар кансэрваторыі. Неўзабаве яна пераехала ў Лос-Анджэлес і пачала сваю акторскую кар’еру ўжо ў 1998 годзе з камэдыйнага замалёўкі ў перадачы *«[[Вечаровае шоў з Джэй Лэна]]»*. Яна зьяўлялася як заўсёдная акторка ў сыткоме 2001 году *«[[Як выхоўваць таце]]»* і ненадоўга занялася музычнай кар’ерай, выпусьціўшы альбом Finally Out of P.E. у 2005 годзе. Апасьля Ларсан згуляла ролі другога пляну ў камэдыйных фільмах *«[[Кугіканьне савы]]»* (2006), *«[[Скот Пілігрым супраць сьвету]]»* (2010) і *«[[Джамп-стрыт, 21]]»* (2012), а таксама зьявілася ў якасьці зьедлівага падлетка ў тэлесэрыяле *«[[Такая розная Тара]]»* (2009—2011). Ларсанавы прарыў адбыўся з галоўнай роляй у вядомай незалежнай драме *«[[Кароткі тэрмін 12]]»* (2013). Усьцяж яна працягвала выконваць ролі другога пляну ў экранізацыі раману *«[[Захапляльны час (фільм|Захапляльны час]]»* (2013) і камэдыі *«[[Крушэньне цягніка]]»* (2015). За ролю ахвяры выкраданьня ў драме *«[[Пакой (фільм, 2015)|Пакой]]»* (2015), за выкананьне якой Ларсан атрымала прэмію Оскар за найлепшую жаночую ролю. Прыгодніцкі фільм 2017 году *«[[Конг: Востраў чэрапа]]»* стаў ейным першым высокабюджэтным фільмам, пасьля чаго яна зьнялася ў ролі Кэрал Дэнвэрз і Капітана Марвэла ў супэргеройскіх фільмах кінэматаграфічнага сусьвету Марвэлу, як то *«[[Капітан Марвэл (фільм)|Капітан Марвэл]]»* (2019) і *«[[Мсьціўцы: Канец гульні]]»* (2019).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторкі ЗША
Прыдарожная капліца (Гальшаны)

**Прыдарожная капліца** — помнік архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Гальшанах. Знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы колішняга мястэчка, на Замкавай вуліцы, што вядзе ад касьцёла да замка. Твор архітэктуры барока. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
Мураваную капліцу ў Гальшанах збудавалі ў XVIII ст. (паводле іншых зьвестак, у 1897 годзе).

## Архітэктура
Помнік архітэктуры барока. Гэта 3-ярусная 4-гранная вежа пад шатровым пакрыцьцём з крыжам. Сьцены атынкаваныя. Ярусы падзяляюцца прафіляванымі карнізамі. Грані першага і верхняга ярусаў афармляюцца нішамі, сярэдні ярус мае скразныя аркавыя праёмы. Унутры яго стаіць драўляная скульптура Езуса Хрыста.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Halšany, Zamkavaja, Kaplica. Гальшаны, Замкавая, Капліца (1901-14).jpg|да 1915 г.
Halšany, Zamkavaja, Kaplica. Гальшаны, Замкавая, Капліца (1916).jpg|1916 г.
Halšany, Zamkavaja, Kaplica. Гальшаны, Замкавая, Капліца (1930-39).jpg|1930-я гг.


### Сучасныя здымкі

Halšany, kaplica (10.07.2005).jpg|З боку Замкавай вуліцы
Гальшаны. Прыдарожная капліца.jpg|Агульны выгляд
Драўляная скульптура Хрыста.jpg|Скульптура Езуса Хрыста


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Гальшаны
Зоя Куваева

**Зо́я Іва́наўна Кува́ева** (нар. 1943, Талька, цяпер Пухавіцкі раён, Менская вобласьць, Беларусь) — беларуская навукоўца-хімік.

Доктарка хімічных навук (1999). Аўтарка навуковых працаў па фізычнай хіміі і леках з амінакісьляў. Дасьледавала заканамернасьці ўзаемадзеяньня біялягічна актыўных рэчываў зь іёнаабменнымі экстрагентамі. Распрацавала экстракцыйнае вылучэньне амінакісьляў з асяродзьдзя мікрабіялягічнага сынтэзу.

## Жыцьцяпіс
У 1965 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт і ўладкавалася на працу ў Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі (ІАНХ) Акадэміі навук Беларускай ССР. З 1981 году перайшла на працу ў Інстытут фізыка-арганічнай хіміі (ІФАХ). У 1995 годзе стала загадніцай лябараторыі ў ІФАХ, а ў 1999 годзе — загадніцай аддзелу лекавых рэчываў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пухавіцкім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія хімікі
Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі
Катэгорыя:Дактары хімічных навук
Катэгорыя:Беларускія жанчыны
Катэгорыя:Жанчыны-навукоўцы
Беларусам замежжа

**По́мнік «Белару́сам заме́жжа»** — скульптурная кампазыцыя ў гістарычным раёне Траецкае прадмесьце (Менск) за аўтарствам архітэктара Армэна Сардарава і скульптара Аляксандра Фінскага.

## Апісаньне
Памятны знак уяўляе сабой кола — адзін з самых старажытных славянскіх знакаў, якія ўвасабляюць сонца, зямное кола жыцьця, вечнасьць. Суаднесены з карагодам — сымбалем еднасьці і супольнай справы. Ён закліканы паказаць, што беларусы адзіныя, нават калі не жывуць у адной краіне. Бронзавая скульптура дыямэтрам каля 3 м усталяваная на гранітным валуне. Вобраз дапоўніў ручнік з нацыянальным арнамэнтам. Ручнік здаўна лічыўся сымбалем шляху, агульнай дарогі.

## Мінуўшчына
Адкрыцьцё 8 верасьня 2017 року было прымеркаванае да 950-рочча Менску. Памятны знак прысьвечаны ўсім беларусам, якія пражываюць па ўсім сьвеце.

## Крыніцы

Катэгорыя:Помнікі Менску
Катэгорыя:2017 год у Менску
Катэгорыя:Беларуская дыяспара
Катэгорыя:Траецкае прадмесьце
Катэгорыя:Творы Аляксандра Фінскага
Катэгорыя:Збудаваньні Армэна Сардарава
Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (Войстам)

**Касьцёл Найсьвяце́йшай Тро́йцы** — помнік архітэктуры першай паловы XX стагодзьдзя ў Войстаме. Знаходзіцца ў паўднёвай частцы колішняга мястэчка пад адрасам *вуліца Смаргонская, 6*. Дзее. Твор архітэктуры мадэрну. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Драўляны касьцёл у Войтаме ўпершыню ўпамінаецца ў 1440 годзе. Галоўным яго фундатарам быў Стэфан Андрушковіч, які ў 1491 годзе надзяліў касьцёл зямлёй, сялянамі і вёскамі. У сярэдзіне XVІ ст. пры касьцёле дзеяла алтарыя.

У XVI ст. касьцёл перарабілі пад кальвінскі збор (паводле іншых зьвестак, ён толькі страціў на карысьць рэфарматараў частку зямельных уладаньняў). Але з другой паловы XVІІ ст. у Войстаме зноў адзначаецца дзейны касьцёл. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў будынак старажытнага касьцёла зьнішчылі.

Адбудаваны касьцёл у 1674 годзе асьвяціў біскуп Мікалай Слупскі. У XVІІІ ст. тут дзеяла езуіцкая місія ад калегіюму ў Жодзішках. Апошні драўляны касьцёл збудавалі ў 1744—1745 гадох.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Войстам апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць.

За часамі Першай сусьветнай вайны будынак касьцёла згарэў. Набажэнствы праводзіліся ў драўлянай капліцы.

### Найноўшы час
У 1927 годзе пачалося будаваньне мураванага касьцёла, якое, аднак, расьцягнулася да Другой сусьветнай вайны. Па вайне савецкія ўлады адабралі будынак касьцёла ў каталікоў.

У 1980-я гады касьцёл вярнулі каталікам. У 2010 годзе на касьцельным пляцы паставілі памятныя камяні ў гонар 600-годзьдзя Грунвальдзкай бітвы, а таксама ў гонар 570-годзьдзя існаваньня Войстамской парафі

## Архітэктура
Помнік архітэктуры нэараманскага кірунку мадэрну. Гэта прастакутны аб’ём, узьняты на высокі бутавы цокаль і накрыты 2-схільным бляшаным дахам з паўвальмай над фасадам і 4-граннай сыгнатуркай над алтарнай часткай. Да алтарнай сьцяны далучаецца 5-гранная апсыда зь нізкімі бакавымі закрысьціямі. З бакоў уваходнага праёму на глухім франтальным фасадзе ўзвышаюцца 5-гранныя вежы-эркеры, рызаліты з прыступкавымі атыкамі. Сьцены рытмічна падзяляюцца вялікімі аркавымі аконнымі праёмамі і лапаткамі ў прасьценках.

Унутраная прастора перакрываецца драўляным цыліндрычным скляпеньнем зь імітацыяй падпружных арак, якія нясуць магутныя пілёны, з распалубкамі над аркавымі вокнамі. Алтарная частка і хоры адкрываюцца ў малітоўную залю шырокімі аркамі. Інтэр’ер аздабляюць 3 алтары: галоўны з абразом Найсьвяцейшай Тройцы ў глыбокай нішы, і два бакавыя — Сьвятой Ганны і Сьвятога Казімера.

## Галерэя

Войстам. Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (03).jpg|Галоўны фасад
Войстам. Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (02).jpg|З боку апсыды
Помнік ахвярам Другой сусветнай вайны.jpg|З боку помніка


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Войстам
Войстам
Катэгорыя:1939 год у Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Мадэрнісцкія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Касьцёлы Смаргонскага раёну
Войстам
Царква Сьвятога Георгія (Гальшаны)

**Царква Сьвятога Георгія** — помнік гісторыі пачатку XX стагодзьдзя (мураўёўка) у Гальшанах. Знаходзіцца ў цэнтры колішняга мястэчка пад адрасам *вуліца Замкавая, 10*. Дзее. Твор архітэктуры расейскай эклектыкі. 

## Гісторыя

Мураваную царкву Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царквы) у Гальшанах збудавалі ў 1901 годзе.

## Архітэктура
Прыклад эклектычнай царкоўнай архітэктуры Расейскай імпэрыі. Мае 4-часткавую падоўжна-восевую кампазыцыю: 2-ярусная (васьмярык на чацьверыку) шатровая званіца, трапезная, асноўны аб’ём і 5-гранная апсыда з бакавымі 4-граннымі рызьніцамі. У сылюэце будынка дамінуюць купалы-цыбуліны над званіцай і 4-схільным дахам асноўнага кубападобнага аб’ёму. Галоўны ўваход вылучаецца буйным парталам з высокім 2-гранным шчытом і аркавым праёмам на 2 парах паўкалёнаў. Падобныя парталы маюць бакавыя ўваходы. У люкарне над галоўным уваходам разьмяшчаецца абраз «Спас Пантакратар». Ляканічная дэкаратыўная аздоба фасадаў абмяжоўваецца ажурнымі фрызавымі пасамі з гарадкоў, роўнымі броўкамі аркавых аконных праёмаў, кутнімі лапаткамі, пасам какошнікаў каля аснаваньня шатра званіцы.

Царкоўны пляц атачаецца каванай агароджай з брамай.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Halšany, Zamkavaja, Juraŭskaja. Гальшаны, Замкавая, Юраўская (1900).jpg|каля 1900 г.
Halšany. Гальшаны (1910).jpg|1910 г.
Halšany, Zamkavaja, Juraŭskaja. Гальшаны, Замкавая, Юраўская (1916).jpg|1916 г.
Halšany, Zamkavaja, Juraŭskaja. Гальшаны, Замкавая, Юраўская (1916) (2).jpg|1916 г.


Halšany, Zamkavaja, Juraŭskaja. Гальшаны, Замкавая, Юраўская (1916) (3).jpg|1916 г.
Halšany, Zamkavaja, Juraŭskaja. Гальшаны, Замкавая, Юраўская (1916) (4).jpg|1916 г.
Halšany, Zamkavaja. Гальшаны, Замкавая (1916).jpg|1916 г.
Halšany. Гальшаны (1916).jpg|1916 г.


Halšany. Гальшаны (1916) (2).jpg|1916 г.
Halšany. Гальшаны (1916) (3).jpg|1916 г.
Halšany. Гальшаны (Frost, 1916).jpg|1916 г.
Halšany. Гальшаны (6.06.1916).jpg|6 чэрвеня 1916 г.


Halšany, Zamkavaja. Гальшаны, Замкавая (1915-18).jpg|1915—1918 гг.
Halšany, Zamkavaja. Гальшаны, Замкавая (1915-18) (2).jpg|1915—1918 гг.
Halšany, Zamkavaja, Juraŭskaja. Гальшаны, Замкавая, Юраўская (1920-29).jpg|1920-я гг.
Halšany, Zamkavaja. Гальшаны, Замкавая (1930-39).jpg|1930-я гг.


### Сучасныя здымкі

Гальшаны. Царква Святога Георгія.jpg|Агульны выгляд
Гальшаны 2.jpg|З боку апсыды
Galshany.jpg|У панараме мястэчка


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Гальшаны
Катэгорыя:Псэўдарускія збудаваньні Беларусі
Катэгорыя:Гальшаны
Ян Маджарскі

**Ян Маджарскі (Аванэс Маджаранц)** (пачатак XVIII стагодзьдзя, Канстантынопаль або Сяміградзьдзе — 1800 або 1801, Слуцак, Расея) — ткач, мастак, кіраўнік і арандатар Слуцкае пэрсіярні.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Канстантынопалі (паводле іншых зьвестак Сяміградзьдзі, цяпер гэта землі Румыніі) ў сям’і вугорца на ймя Нума (сына Міхала) і армянкі. Бацька служыў у аўстрыйскім войску і патрапіў у турэцкі палон.

Ткацкаму рамяству навучаўся ў Канстантынопалі. У 1740-х вырабляў паясы на ткальні князёў Патоцкіх у Станіславе. У 1758 годзе быў запрошаны ваяводам віленскім Міхалам Казімерам Радзівілам (Рыбанькам) у Нясьвіж, потым працаваў у Слуцку, дзе кіраваў пэрсіярняю. Бурлівая дзейнасьць слуцкай пэрсіярні прыносіла Маджарскаму вялікі прыбытак. Ён набыў за 30 тысячаў залатых двор Сёлка (цяпер у межах Слуцку), а потым нават змог дамовіцца з сынам аб арэндзе ткальні ў 1776—1780 роках.

Памёр у Слуцку ў 1800 або 1801 годзе і, як сьцьвярджаюць дасьледчыкі, быў пахаваны ў тамтэйшых бэрнардынаў.

## Творчасьць
Распрацаваў кампазыцыйную структуру, віды паясоў (двухбаковыя, чатырохчастковыя) і асноўныя тыпы дэкору паясоў.

## Сям’я
З жонкай Армінэ (магчыма, яе імя Разалія) мелі сына Лявона і некалькіх дачок.

## Крыніцы

Катэгорыя:Асобы Слуцку
Катэгорыя:Ткачы
Урад Язэпа Варонкі

**Урад [[Язэп Варонка|Язэпа Варонкі]]** (першы ўрад БНР) — урад БНР, абраны Радай Усебеларускага зьезду 21 лютага 1918 году.

У перыяд з 19 да 25 лютага 1918 году Народны сакратарыят БНР кіраваў Менскам.

## Склад

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1918 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1918 годзе
Катэгорыя:Урады Беларускай Народнай Рэспублікі
Беларусы ў Кракаве

**Беларусы ў Кракаве** зьяўляюцца з пачатку XV стагодзьдзя ў сувязі са стварэньнем Ягелонскага ўнівэрсытэту. Першыя беларусы ў Кракаве былі вучнямі дадзенай установы. Таксама ў Кракаве можна знайсьці матэрыяльныя здабыткі беларускае культуры.

## Сярэднявечча—XVII стагодзьдзе
За першыя два стагодзьдзі існаваньня Ягайлаўскага ўнівэрсытэту празь яго прайшло 400 студэнтаў зь зямель Беларусі. Сярод іх – Францішак Скарына, Сымон Будны і, верагодна, Іван Фёдараў. Лік беларускіх студэнтаў у Кракаве паменшыўся са зьяўленьнем Віленскай акадэміі.

У капліцы Сьвятога Крыжа на Вавэлі захаваліся паліхромныя фрэскі 1470 году, выкананыя майстрамі зь Вялікага Княства Літоўскага. Там можна заўважыць надпісы на старабеларускай мове, якія знайшлі толькі ў другой палове ХІХ стагодзьдзя. Таксама ў капліцы пахаваны Казімер Ягелончык.

У 1523 годзе ў Кракаве была выдадзеная паэма «Песьня пра зубра» Міколы Гусоўскага.

Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла быў спраектаваны італьянцам Янам Бэрнардоні, які раней працаваў у Беларусі. У гэтым будынку ў 1658 годзе Казімер Лышчынскі быў пасьвечаны ў езуіты.

## XIX стагодзьдзе
У другой палове XIX стагодзьдзя з Кракаўскай акадэміяй ведаў актыўна супрацоўнічалі Зыгмунт Урублеўскі, Аляксандар Ельскі, Адам Кіркор  (большая частка архіваў двух апошніх знаходзіцца ў Ягелонскай бібліятэцы). Дзякуючы акадэміі была выдадзеная этнаграфічная праца Адама Гурыновіча «Зборнік беларускіх твораў», а Адам Кіркор напісаў беларускую частку шматтомнага выданьня «Жывапісная Расея».

У 1891 годзе ў друкарні Ўладзіслава Людвіка Анчыца (вуліца Кананічная, 9*; ulica Kanonicza, 9*) была выдадзеная «Дудка беларуская» Францішка Багушэвіча.

У 1818 і 1890 гадах у Кракаве былі перапахаваныя Тадэвуш Касьцюшка і Адам Міцкевіч.

У 1896 годзе ў Кракаве памёр Эмэрык Гутэн-Чапскі, які ўсё жыцьцё жыў пад Менскам і пераехаў у Кракаў незадоўга да сьмерці. У Кракаве ён набыў палац па вуліцы Пілсудзкага, 12 (*ul. Piłsudskiego, 12*), у якім цяпер знаходзіцца музэй ягонага імя. Дзякуючы Эмэрыку Гутэн-Чапскаму ў фонды Нацыянальнага музэю ў Кракаве трапіла прадукцыя беларускіх мануфактураў XVIII стагодзьдзя.

## XX стагодзьдзе
У 1896—1903 гадах у Кракаве жыў і вучыўся Станіслаў Любіч-Маеўскі, які гуртаваў тутэйшых беларусаў, стварыў Кола беларускіх студэнтаў.

У 1903 годзе ў Кракаве памёр Казімер Нарбут, былы кіраўнік атраду паўстанцаў у паўстаньні 1863 года, а ў 1920 — беларускі пісьменьнік Алесь Гарун.

## XXI стагодзьдзе
З 2004 году ў Кракаве праходзяць Дні беларускай культуры.

17 мая 2013 году намесьніца Міністра замежных справаў Беларусі Алена Купчына брала ўдзел у сустрэчы міністраў замежных справаў краінаў-удзельніцаў Вышаградзкай групы і Ўсходняга партнёрства ЭЗ.

У Кракаве дзейнічае згуртаваньне «Беларусы ў Кракаве», якое, аднак, юрыдычна пакуль не аформленае.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

*
Кола беларускіх студэнтаў у Кракаве

**Кола беларускіх студэнтаў у Кракаве** (Беларускі круг) — беларуская арганізацыя студэнтаў вышэйшых школ Кракава ў 1900—1903 гадоў. Згуртаваньне злучыла 40 чалавек.

Створаная з ініцыятывы С. Любіч-Маеўскага (старшыня) навучэнцамі кракаўскіх унівэрсытэту, вышэйшай прамысловай і гандлёвай акадэміяў. Ставіла за мэту вывучэньне стану гаспадаркі, асьветы, культуры і веравызнаньняў беларускае вёскі, узаемаадносінаў беларускіх сялянаў са шляхтай, уплыву на насельніцтва Беларусі русіфікацыі і палянізацыі. Падтрымлівала сувязь з Польскай партыяй сацыялістычнай, з украінскімі нацыянальнымі арганізацыямі на Галіччыне. Выдала адозву ў падтрымку стварэньня ўкраінскага унівэрсытэту ў Львове. У працы кола ўдзельнічалі прафэсары Кракаўскага унівэрсытэту Я. Бадуэн-дэ-Куртэнэ, Н. Цыбульскі, С. Лось.

## Крыніцы

## Літаратура

* Каўка А. Шлях да бацькаўшчыны // Беларускі каляндар за 1985 г. Беласток, 1985.
* Ляхоўскі У. Жыццяпіс Любіч-Маеўскага // Спадчына. 1994. № 1.
* Ляхоўскі У. 3 гісторыі беларускага моладзевага руху // Супольнасць. 1998. № 5-6 (7-8).

Катэгорыя:Беларусы ў Кракаве
Катэгорыя:Адукацыя ў Кракаве
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1900 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1903 годзе
Катэгорыя:1900 год у Кракаве
Кейт Гадсан

**Кейт Га́дсан** (; нарадзілася 19 красавіка 1979 году) — амэрыканская акторка, аўтарка і прадпрымальніца ў сфэры моды. Стала вядомай дзякуючы ролі ў фільме *«[[Амаль знакаміты]]»* (2000), за які яна атрымала Залаты Глёбус і была намінаваная на прэмію Оскар за найлепшую жаночую ролю другога пляну. Сярод іншых ейных фільмаў вылучаюцца *«[[Як пазбавіцца ад хлопца за 10 дзён]]»* (2003), *«[[Модная матулька]]»* (2004), *«[[Ключ ад усіх дзьвярэй]]»* (2005), *«[[Ён, я і ягоныя сябры]]»* (2006), *«[[Золата дурняў (фільм)|Золата дурняў]]»* (2008), *«[[Войны нявестаў]]»* (2009), *«[[Дзевяць (фільм)|Дзевяць]]»* (2009), *«[[Глыбакаводны гарызонт]]»* (2016), *«[[Нясьцерпныя лэдзі]]»* (2016), *«[[Маршал (фільм)|Маршал]]»* (2017) і *«[[М’юзык]]»* (2021), за якія яна атрымала сваю другую намінацыю на Залаты Глёбус.

Гадсан стала сузаснавальніцай фітнэсовага брэнду, а таксама сябрам брэнду Fabletics, якой кіруе JustFab. У 2016 годзе Гадсан выпусьціла сваю першую кнігу *«Даволі шчасьлівая: Здаровыя спосабы любіць сваё цела»*, а ў 2017 годзе яна выпусьціла сваю другую кнігу *«Даволі весела: Стварэньне і сьвяткаваньне традыцыяў на працягу ўсяго жыцьця»*.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Акторкі ЗША
Дамінік Радзівіл

**Дамінік Радзівіл** можа азначаць:

* Дамінік Мікалай Радзівіл (1653—1697) — канцлер вялікі літоўскі
* Дамінік Радзівіл (1754—1798) — староста кнышынскі
* Дамінік Геранім Радзівіл (1786—1813) — вайсковы дзяяч Рэчы Паспалітай
* Дамінік Райнэр Радзівіл (1911—1976) — польскі вайсковы дзяяч

## Глядзіце таксама
* Аляксандар Дамінік Радзівіл