Іван Грыгаровіч

**Іва́н Іва́навіч Грыгаро́віч** (6 верасьня 1792, Прапойск — 13 лістапада 1852, Санкт-Пецярбург) — беларускі гісторык, археограф, сьвятар. Аўтар шматлікіх археаграфічных прац пераважна па гісторыі зямель сучаснай Беларусі.

Выдатна валодаў беларускай, польскай, расейскай, лацінскай і грэцкай мовамі, што і дазволіла яму свабодна працаваць з разнастайнымі рукапісамі ў шматлікіх архівах.

## Жыцьцяпіс
У 1819 годзе пры падтрымцы Мікалая Румянцава Грыгаровіч скончыў духоўную акадэмію ў Санкт-Пецярбургу. Пазьней быў прызначаны рэктарам павятовай прыходзкай вучэльні ў Гомлі. У 1829 годзе Грыгаровіч быў пераведзены на тую ж пасаду ў Віцебск, а ў наступным годзе яго перавялі ў Пецярбург. Там ён спачатку быў духоўнікам гвардзейскага Фінляндзкага палка, з 1837 — протаіерэям дварцовай царквы, а разам з тым сябрам і галоўным рэдактарам Археаграфічнай камісіі.

## Праца
У 1824 годзе ў Маскве Грыгаровіч выдае за кошт М. Румянцава першую частку першага беларускага археаграфічнага зборніка «Беларускі архіў старажытных грамат». Ужо ў сярэдзіне XX стагодзьдзя быў знойдзены чыставы рукапіс другой часткі гэтага зборніка. На думку М. Улашчыка гэтая частка так і не была выдадзена па той прычыне, што рукапіс быў гатовы напрыканцы 1825 году, а ў 1826 памёр М. Румянцаў, на сродкі якога Грыгаровіч зьбіраўся друкаваць і гэтую частку. Надрукаваць яе на ўласныя сродкі Грыгаровіч, відаць, ня змог.

Рыхтаваць вышэйазначаны зборнік Грыгаровіч пачаў ужо з 1820 году — адразу па вяртаньні ў Гомель пасьля сканчэньня акадэміі. Большасьць матэрыялаў для яго ён сабраў у архівах Магілёва, значна менш у Воршы і Амсьціславе. Дакумэнтаў з Цэнтральнай і Заходняй Беларусі ў першай частцы зборніка няма зусім. Большая частка дакумэнтаў, зьмешчаных у першай частцы «Архіва», адносіцца да цэркваў і манастыроў, хаця ўсе яны сацыяльна-эканамічнага зьместу. У другой частцы зборніка ёсьць дакумэнты таксама па гісторыі Расеі, Літвы, Прыбалтыцы. Ёсьць у ёй булы папы Інакенція IV (1252—1253), граматы вялікіх князёў літоўскіх Ягайлы і Вітаўта (1398—1427), рукапісы двух беларускіх слоўнікаў, кароткія заўвагі адносна «Энеіды навыварат», «Рабункаў мужыкоў», вершаў Баршчэўскага, каштоўныя вопісы дакумэнтаў, якія ў 1820-х гадах знаходзіліся ў розных архівах Беларусі.

Пазьней Грыгаровіч быў рэдактарам зборніка «Исторические акты», выдадзенага ў 1841—1842 гг. у чатырох тамах. Асноўная ж праца, выдадзеная Грыгаровічам па беларускай гісторыі і археаграфіі — 5 тамоў зборніка «Акты, относящиеся к истории Западной России» (Пецярбург, 1846—1853 гг.), у каторых сабраныя ўнікальныя дакумэнты па гісторыі Беларусі, Жамойці і Ўкраіны XIV—XVII стагодзьдзяў.

З 1848 г. да самай сьмерці Іван Грыгаровіч рыхтаваў да выданьня свой твор "Словарь Западно-Русскаго нарѣчія" (у асабістых рукапісах Грыгаровіча гэты слоўнік названы таксама "Pantheon Vocabulorum" ("Храм словаў")), словы для якога пачаў зьбіраць яшчэ ў 1824 г. дзеля 2-га тома зборніка «Беларускі архіў старажытных грамат». На момант сьмерці сп. Грыгаровіча рэдакцыя пры Імператарскай акадэміі навук пасьпела надрукаваць 13 друкаваных аркушаў (А - Вводины), таксама надрукаваныя слоўныя матэрыялы на літары А і Б былі дасланыя пабочным аўтарам і дапаўненьні ад іх на літару А былі ўжо атрыманыя Акадэміяй. Агульная колькасьць слоўнікавых адзінак у Слоўніку (паводле папярэдніх падлікаў) мела складаць каля 51 597, што значна перавышае аб'ём у выдадзеным пазьней (1870) "Словаре Западно-Русскаго нарѣчія" Івана Насовіча (каля 35 000 слоўнікавых адзінак).

Быў таксама аўтарам духоўнай літаратуры, напісаў «Исторические сведения о жизни Святого Митрофания» (Пецярбург, 1832 год).

## Сямья
У протагерэя Івана Грыгаровіча было чатыры сыны: Іван (1833), Мікалай (1935), Васіль (1839), Міхаіл (1846) і дачка Марыя (1830). Таксама было чацьвёра братоў: Васіль (архіяпіскап аланецкі Венедыкт, памёр 07 сьнежня 1850), Рыгор (памёр у маленстве), Мікалай (малодшы брат, вядома, што ў пачатку 1820-х навучаўся ў Пецярбурзе за кошт М. П. Румянцава), Міхаіл (1802—1846).
* Сын — Іван Іванавіч Грыгаровіч (1833 - 1 красавіка 1904, Санкт-Пецярбург). Вучыўся ў Пецярбурскім ўнівэрсытэце (1856). Спэцыяліст у галіне найноўшай гісторыі, палітычнай гісторыі. Смольны інстытут (1862-1887). Інспэктар Пецярбурскага камэрцыйнага вучылішча (1894-1904).
* Сын — Мікалай Івановіч  Грыгаровіч (1835 – 1889). Вучыўся ў Галоўным пэдагагічным інстытуце ў Санкт-Пецярбурзе. Быў начальнікам архіва й бібліятэкі Сынода, шмат працаваў над выданьнем пастаноў Сынода, а таксама над «Апісаньнем архіва Сынода».  

## Кнігапіс

*  
*  
*  
* 
*  

* 
* 
*   
* 
* 

## Фільмаграфія
* «З забвеньня й пылу. Іван Грыгаровіч». Студыя Беларускі відэацэнтар — 2000 год. Рэжысэр — Вера Ганчарова (прафэсар Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, галоўны рэдактар Белвідэацэнтра).

## Крыніцы

## Літаратура

* 
* 
* Мікалай Нікалаеў. Грыгаровіч, Іван Іванавіч. //  — С. 162.
* 
* 
* 

* Шула-Сянчэўскі А. Рукапісны помнік беларускай лексікаграфіі 1-й паловы ХІХ ст.: “Словарь Западно-Русскаго нарѣчія прот. І. І. Григоровича” (составленъ 3 іюля (21 іюня) 1851 г.) [літары А, Б, В] / – Андрэй Шула-Сянчэўскі. – Мінск: Альфа-кніга, 2023. – 418 с. : іл. - ISBN 978-985-7248-08-7
* Шулаеў, А. Слоўнік заходне-рускай (беларускай) мовы І. Грыгаровіча як гістарычная крыніца // БАШ. Вып. 25. - Мн.: 2024. - С. 200-206. - ISSN 2076-3468
*  
*  
*  
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Акты исторические, собранные и изданные Археографической комиссией. - СПб., 1841-1872. Дзяржаўная публічная гістарычная бібліятэка ў Санкт-Пецярбургу.
* «Грыгаровіч Іван — вядомы беларускі гісторык, мовазнаўца й літаратуразнаўца» // Польскае радыё для замежжа

Катэгорыя:Нарадзіліся 6 верасьня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1792 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Прапойску
Катэгорыя:Беларускія гісторыкі
Катэгорыя:Беларускія археографы
Катэгорыя:Памерлі 13 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1852 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу