open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вяліскі замак

**Вялі́скі за́мак** — помнік гісторыі і абарочнай архітэктуры ў Вяліжы. Знаходзіўся на правым беразе Дзьвіны пры ўтоку ў яе ручая Конеўцагодзя. Існаваў у XVI—XVII стагодзьдзях.

## Гісторыя
У 1536 годзе маскоўскі гаспадар загадаў збудаваць крэпасьць (замак) на месцы былога гарадзішча. Неўзабаве гэты замак стаў адным з найважнейшых умацаваньняў Маскоўскага княства супраць Вялікага Княства Літоўскага. У 1563 годзе яго браў у аблогу і спаліў Мікалай Радзівіл Чорны. У 1567 і 1568 гадох войска Вялікага Княства Літоўскага зноў двойчы паліла замак, аднак маскоўцы яго хутка аднаўлялі. У 1580 годзе да замка з 8-тысячным войскам падышоў Ян Замойскі, і неўзабаве ўзяў яго штурмам.

З пачаткам вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай ў 1654 годзе маскоўскія ваяводы намаўлялі вяліжцаў здацца на літасьць маскоўскага гаспадара ва ўмовах наступу па ўсёй тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага, аднак замак пратрымаўся да ліпеня 1655 году. Вернуты ў 1678 годзе Рэчы Паспалітай замак прастаяў нядоўга: 15 ліпеня 1697 году ён дашчэнту згарэў ад маланкі, па чым больш не аднаўляўся.

## Архітэктура
Замак меў 9 вежаў, атачаўся вадзяным ровам.

## Галерэя

Vialiski zamak. Вяліскі замак (XIX).jpg|міні|Плян Вяліскага замка


## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Расеі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Вяліж
Дрысенскі замак

**Дрысенскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Дрысе. На цяперашні момант сьлядоў ад яго не захавалася.

## Гісторыя
Драўляны замак у Дрысе збудавалі ў XIV ст. Вялікі князь Жыгімонт Аўгуст загадаў паднавіць замак. 

За часамі Інфлянцкай вайны (1558—1583) з 1563 годзе замак захапілі маскоўскія войскі Івана IV Тырана, у 1579 годзе яго вызваліў Стэфан Баторы. У 1577 годзе замак зноў паднаўляўся.

## Крыніцы
 

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Дрыса
Себескі замак

**Себескі замак** — помнік гісторыі і абарочнай архітэктуры ў Себежы. Існаваў у XVI—XIX стагодзьдзях. 

## Гісторыя
У 1414 годзе вялікі князь Вітаўт здабыў Себеж як прыгарад Пскова і ўлучыў яго ў склад Вялікага Княства Літоўскага.

У 1535 годзе маскоўскія войскі зрубілі на месцы Себескага гарадзішча драўляную крэпасьць, г. зв. Іван-горад на Себежы, які ўжо праз год беспасьпяхова спрабавала ўзяць штурмам войска Вялікага Княства Літоўскага. У 1562 годзе Себеж занялі ліцьвіны, аднак канчаткова ён перайшоў ад іх за Стэфанам Баторыем ў 1579 годзе. Замак адбудавалі.

У час вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай замак захапілі маскоўскія войскі (вернуты Рэчы Паспалітай ў 1678 годзе).

## Архітэктура
Фартыфікацыі Себежу ў розны час мелі розныя памеры, у наш час ад іх мала што захавалася.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Расеі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Себеж
Кастрыз

**Кастрыз** () — сталіца і самы вялікі горад Сьвятой Люсіі, адначасова зьяўляецца сталіцай акругі Кастрыз. Зьяўляецца буйным портам Карыбскага мора. Насельніцтва налічвае каля 70 тыс. жыхароў. Горад знаходзіцца на паўночна-заходнім узьбярэжжы вострава. Порт гораду прымае як буйныя круізныя караблі, так і невялікія яхты. У горадзе існуюць шматлікія кітайскія рэстараны, супэрмаркеты і іншыя разнастайныя гандлёвыя пункты. Шырокае разьвіцьцё ў горадзе атрымала сыстэма паслугаў таксі. У Кастрыз знаходзіцца адзіная на ўвесь востраў пошта, таму што ў астатняй частцы краіны звычайныя паштовыя адрасы не ўжываюцца. Уся пошта ідзе праз галоўны паштовы офіс Кастрыз.

Горад быў заснаваны французамі ў 1650 годзе пад назвай *Карэнадж*, назва была зьмененая ў 1756 годзе ў гонар маркіза дэ Кастрыза, камандуючага францускімі войскамі на Корсыцы.

Тройчы горад быў зруйнаваны пажарамі, у 1785, 1812 і ў 1948 гадах.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Сьвятой Люсіі
Варонецкі замак

**Варонецкі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Варонечы. Знаходзіўся на беразе ракі Ўшачы. Існаваў у XVI ст. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя
Замак у Варонечы збудавалі ў XVI ст. паводле загаду Жыгімонта Аўгуста. Адыгрываў істотную ролю ў час Інфлянцкай вайны. Захоплены маскоўскімі войскамі, у 1581 годзе замак вызвалілі войскі Стэфана Баторыя. 

## Архітэктура
Ад замка захавалася гарадзішча, якое носіць найменьне «замак» і падзяляецца на тры часткі: усходнюю, заходнюю і паўднёвую, аддзеленых адна ад адной ровам.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Варонічы
Нэанацызм

**Нэанацы́зм** — прытрымліваньне нацыянал-сацыялістычнай ідэалёгіі пасьля 1945 году. Часам арганізацыі, у стаўленьні якіх тэрмін выкарыстоўваецца, адмаўляюць сваю прыналежнасьць да нэанацызму; існуюць і рухі, якія адкрыта прызнаюць сябе «нацыянал-сацыялістычнымі».

## Адрозьненьні ад нацыянал-сацыялізму
* Шматлікія нэанацысты вызнаюць вэрсію антыглябалізму і *белага сэпаратызму* (*расіялізму*), што зьлёгку адрозьніваецца ад імпэрскіх амбіцыяў клясычнага нацыянал-сацыялізму.
* У сучасных умовах можа адмяняцца або трохі скажацца прынцып правадырызму. Нэанацысты звычайна не афішуюць сваіх фюрэраў, а ў якасьці сымбалічнай асобы выкарыстоўваюць Гітлера.
* У адрозьненьне ад зыходных нацыянал-сацыялістаў, некаторыя нэанацысты прымаюць ідэю дэмакратыі (як варыянт «белай спадчыны», узыходзячага да антычнасьці).

## Глядзіце таксама
* 14/88


Катэгорыя:Нацысцкі акультызм
Катэгорыя:Палітычныя тэорыі
Катэгорыя:Палітыка ідэнтычнасьці
Катэгорыя:Вяршэнства белых
Катэгорыя:Гамафобія
Катэгорыя:Расізм
Катэгорыя:Эйблізм
Дэйвід Лэйн

**Дэ́йвід Лэйн** (; 2 лістапада 1938 — 28 траўня 2007) — амэрыканскі актывіст і прыхільнік ідэяў белага нацыяналізму.

У 1979 годзе Дэйвід Лэйн стварыў «Дэнвэрскі аддзел рыцараў Ку-клюкс-клану». Зьяўляецца адным з заснавальнікаў арганізацыі Боба Мэцьюза «The Order». Чальцы «The Order» абвінавачваюцца ў выкраданьні грошай, забойствах, падрывах бомбаў, вырабе фальшывых банкнотаў, арганізацыі ваенізаваных лягераў з мэтаю зьвяржэньня ўраду ЗША.

Лэйн быў прысуджаны да 190 гадоў пазбаўленьня волі па абвінавачваньні ў арганізацыі забойства радыёвядучага Алана Бэрга ў 1984 годзе. Сваё дачыненьне да забойства адмаўляў. Пакараньне адбываў у фэдэральнай турме ADX Florence ва Флярэнцыі, штат Каларада.

Зьяўляецца аўтарам папулярнага ў асяродзьдзі нэанацыстаў лёзунга «14 словаў»: «We must secure the existence of our people and a future for White children» («Мы павінны захаваць існаваньне Нашага народа і будучыню для Белых дзяцей»). Знаходзячыся ў заключэньні, пісаў кнігі з вобласьці «теорыі змовы». Прапаведаваў «ватанізм».

Памёр 28 траўня 2007 году ў сьне вечарам у турме ў Індыяне.

## Вонкавыя спасылкі
* Творчасьць Дэйвіда Лэйна 

Катэгорыя:Палітыкі ЗША
Невельскі замак

**Невельскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Невелі. Знаходзіўся на беразе возера Невелю пры ўтоку ў яго невялікай ракі Ёмінкі. Існаваў у XVI—XIX стагодзьдзях.

## Гісторыя

У час Інфлянцкай вайны (1558—1583) Невель быў пад кантролем маскоўскіх войскаў, якія збудавалі ў ім крэпасьць. У 1580 годзе места вярнулі ў склад Вялікага Княства Літоўскага. У 1582 годзе паводле мірнай дамовы адышоў да Маскоўскай дзяржавы, гэтак жа ў 1634 годзе вярнуўся ў склад Вялікага Княства Літоўскага. За часамі вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай (1654—1667) у 1655 годзе замак захапілі маскоўскія войскі, у 1678 годзе яго вызвалілі войскі Рэчы Паспалітай. 

Па першым падзеле Рэчы Паспалітай, калі Невель апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у 1809 годзе замкавы вал зрылі, а пляцоўку замка забудавалі.

## Архітэктура
Замак быў драўляным з прысыпанымі зямлёй сьценамі, каб зьберагчы іх ад падпалу. Аддзяляўся ад места валам і ровам. 

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Расеі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Невель
Крэпасьць Туроўля

**Крэпасьць Туроўля** была зрублена пры ўпадзеньні рэчкі Тураўлянка ў Дзьвіну.

Крэпасьць у вёсцы Туроўля паўстала па загадзе Івана Жахлівага ў 1563 годзе. Крэпасьць была здабыта пад час паходу Стэфана Баторыя на Полацак ў 1579 годзе, хаця неўзабаве па ўзяцьці згарэла пад час пальбы з гарматаў у гонар пасьпяховага ўзяцьця.

Захавалася выява Тураўлянскай крэпасьці, на якой апошняя адлюстраваная ў выглядзе прастакутнага ўмацаваньня зь пяцьцю вежамі: чытырма нарожнымі й адной у выглядзе брамы.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс замкаў Беларусі
* Сьпіс замкаў ВКЛ

## Літаратура
* 

Туроўля
Катэгорыя:Туроўля
Сураскі замак

**Сураскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Суражы. Знаходзіўся на левым беразе ракі Дзьвіны пры ўтоку Суражкі і Касплі. Існаваў у XVI—XVIII стагодзьдзях. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі. Стылізаваная выява замка зьмяшчаецца не гербе Суражу.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Драўляны замак у Суражы збудавалі ў 1563 годзе на загад вялікага князя Жыгімонта Аўгуста. Будаваньнем замка кіраваў ваявода віцебскі Стэфан Збараскі.

У 1616 і 1654 гадох замак захоплівалі маскоўскія войскі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Сураж апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, замак перастаў існаваць.

## Архітэктура
Драўляны замак атачаўся земляным валам, відаць, толькі з усходу і поўначы, а з боку Касплі абараняўся крутым берагавым абрывам і шырокай ракой. Меў таксама драўляныя фартыфікацыі — гародні.

На рысунку («Чертеж», 1701 год), зробленым І. Цызыровым, стольнікам маскоўскага гаспадара Пятра I, фіксуюцца абарончыя сьцены замка бязь вежаў і два масты цераз роў. Па 1765 годзе замак меў вал шырынёй каля 11,5 мэтраў і паркан-астракол. Цераз абарончы роў да драўлянай замкавай брамы вёў мост.

## Крыніцы

## Літаратура

* 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Сураж
Фара Вітаўта (Берасьце)

**Касьцёл Сьвятога Крыжа і Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі** або **Фара Вітаўта**, пазьней таксама **касьцёл Сьвятога Крыжа і Сьвятой Ганны** — помнік архітэктуры XV—XVIII стагодзьдзяў у Берасьці. Знаходзіўся ў Старым Месьце, на рагу Рынку і вуліцы Падзамкавай. Пры будаваньні Берасьцейскай крэпасьці ўлады Расейскай імпэрыі зьнішчылі касьцёл, як і іншыя помнікі архітэктуры Берасьця.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Першая каталіцкая парафія ў Берасьці ўтварылася ў 1389 годзе. У 1412 годзе з фундацыі вялікага князя Вітаўта пачалося будаваньне мураванага касьцёла. Існуе меркаваньне, што гэты касьцёл да XVIII ст. быў драўляным. Да касьцёла належалі вялікія юрыдыкі, адна зь іх — Сьвятога Крыжа за Рынкам уздоўж Падзамкавай вуліцы.

У 1766—1769 гадох з фундацыі кс. Пятра Шпанэмбэрга праводзілася перабудова касьцёла.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год), калі Берасьце апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, касьцёл працягваў дзеяць. З 1805 году набажэнствы ў касьцёле не праводзіліся з прычыны небясьпечнасьці канструкцыяў па моцным пажары ў месьце. Касьцельныя каштоўнасьці перанесьлі ў капліцу.

У час будаваньня Берасьцейскай фартэцыі расейскія ўлады разабралі касьцёл, капліца пэўны час выкарыстоўвалася пад вайсковыя мэты, пазьней яе таксама разабралі.

## Архітэктура
Будынак меў форму чатырокутніка, да ўваходу далучаўся бабінец. З вугла будынка ўзвышалася 6-кутная вежа, з усходняга боку разьмяшчалася капліца.

Інтэр’ер аздабляўся алтарамі, у касьцёле захоўвалася вялікая колькасьць абразоў, а тасама сьвецкі партрэт Вітаўта, выкананы ў XVIII ст.

Пры касьцёле была плябанія, у трох вялікіх пакоях якой былі каміны зь белай кафлі. Сьцены аздабляліся шпалерамі з тканіны.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Берасьце
Катэгорыя:Гісторыя Берасьця
Day into Night

***Day into Night*** — другі студыйны поўнафарматны альбом гурта з Канады Quo Vadis. Выдадзены ў сакавіку 2000 году.

## Зьмест
# «Absolution (Element of the Ensemble III)» — 5:43
# «Dysgenics» — 5:55
# «Hunter/Killer» — 5:18
# «Hunter/Killer: Endgame» — 2:02
# «Let It Burn» — 6:21
# «Dream» — 5:11
# «On the Shores of Ithaka» — 6:51
# «Night of the Roses» — 0:37
# «I Believe» — 5:08
# «Mute Requiem» — 4:03
# «Cadences of Absonance» — 5:12

## Удзельнікі
* Ары Ітман: гітара, сьпеў
* Барт Фрыдрыховіч: галоўная і рытмавая гітара
* Янік Бэрсье: бубны, дапаможныя сьпевы
Крэпасьць Казяны

**Крэпасьць ля паселішча Казяны** была зрублена ў 1563 годзе па загадзе Івана Жахлівага на месцы загібцу рэчкі Обаль пры ўпадзеньні ў яе меншай рачулкі Скаціцы.

Па ўзяцьці Полацка войска Рэчы Паспалітай неўзабаве напала на маскоўскі гарнізон Казянаў, захапіла і цалкам зьнішчыла крэпасьць. На выяве Пахалавецкага крэпасьць мае выгляд трохкутніка зь вежамі на рагох.

## Літаратура
* Брэжго, Б.  Замкі Віцебшчыны. Вільня, 1933.

Казяны
Катэгорыя:Казяны
Сітна (крэпасьць)

**Крэпасьць Сітна** маскоўцы заклалі ў 1563 годзе на месцы паселішча Вялікае Сітна на возеры Сітна, пры выцячэньні зь яго рэчкі Палаты.

У сьнежні 1566 году ліцьвіны хітрасьцю завалодалі крэпасьцю, выразалі гарнізон і спалілі яе. З малюнку Палахавецкага 1579 году бачна, што крэпасьць уяўляе сабою чатырохкутную трапэцыю з чатырма нарожнымі вежамі. Канчаткова крэпасьць была спалена па ўзяцьці Стэфанам Баторыям Полацка ў 1579 годзе.

## Літаратура
* *Брэжго, Б.* Замкі Віцебшчыны. Вільня, 1933.

Сітна
Катэгорыя:Сітна
Крэпасьць Красна

**Крэпасьць Красна** была ўзьведзена на перасмыку вазёраў Плюса і Астравіта ля паселішча Красны ў 1564 годзе па загадзе Жыгімонта Аўгуста. Яна ўяўляла сабою трохкутнік з трыма нарожнымі вежамі і адной брамнай.

У ліпені 1579 году войскі Рэчы Паспалітай раптоўным нападам захапілі крэпасьць, аднак у выніку распачаўшайся пасьля гулянкі былі раптоўна захоплены маскоўцамі, перабіты, а крэпасьць была спалена.

## Літаратура
* Брэжго, Б.  Замкі Віцебшчыны. Вільня, 1933.

Красны
Катэгорыя:Красны
Крэпасьць Суша

**Крэпасьць Суша** была збудавана ваяводам Юрыям Такмаковым на загад цара ў 1566 годзе. Месьцілася яна на паўвыспе між вазёрамі Астроўка і Чамярыца, злучанымі каналам. 

У 1567 годзе войска літвінаў на чале з Раманам Сангушкам двойчы нападала і разбівала атрады маскоўцаў, што баранілі Сушу. У 1579 годзе пасьля ўзяцьця Полацка крэпасьць Суша была бяз бою здадзена маскоўцамі і неўзабаве разбурана.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс замкаў Беларусі
* Сьпіс замкаў ВКЛ

## Літаратура
* Брэжго, Б.  Замкі Віцебшчыны. Вільня, 1933.

## Вонкавыя спасылкі
* www.radzima.org

Суша
Катэгорыя:Суша
Крэпасьць Сокал

**Крэпасьць Сокал** была збудавана па загадзе Івана Жахлівага ў сьнежні 1566 году пры ўпадзеньні рэчкі Нішчы ў Дрысу. Яна была абкружана валам, ровам і 11 драўлянымі вежамі.
 
Крэпасьць уяўляла сабою значнае ўмацаваньне, аднак праіснавала ўсяго трынаццаць гадоў і была спалена 11 верасьня 1579 году войскамі Рэчы Паспалітай. Пад час аблогі Полацку тут прыпыніліся войскі маскоўцаў, пасланыя на падтрымку абкладзенаму маскоўскаму гарнізону, што замінала арміі Стэфана Баторыя. Гэта адклала час здачы Полацка і прымусіла сканцэнтраваць значныя сілы пры ўзяцьці крэпасьці.

## Глядзіце таксама
* Сьпіс замкаў Беларусі
* Сьпіс замкаў ВКЛ

## Літаратура
* Брэжго, Б.  Замкі Віцебшчыны. Вільня, 1933.

Сокал
Катэгорыя:Сокал
Лепельскі замак

**Лепельскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Лепелі. Знаходзіўся на высьпе Лепельскага возера, насупраць вёскі Старога Лепеля. Існаваў у XVI ст.
 
## Гісторыя
За часамі Інфлянцкай вайны (1558—1583) па захопе Полацку маскоўскія войскі ў 1563 годзе прыйшлі ў ваколіцы Лепеля, выпалілі іх, а ў самім месьце збудавалі сваю крэпасьць, якую аднак, у тым жа годзе зьнішчыў Мікалай Радзівіл «Чорны». У 1568 годзе ў сваю чаргу полацкі кашталян Юры Зяновіч на загад Жыгімонта Аўгуста заклаў у Лепелі новы замак.

## Архітэктура
Замак быў прастакутным у пляне, зь яго бакоў узвышаліся кутнія вежы. 3 паўночнага боку ад места яго аддзяляў шырокі роў, які часткова запаўняўся вадой з возера. Каля замка пад яго аховай знаходзіўся гандлёвы порт.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Лепель
Нешчарда (замак)

**Замак Няшчо́рда** — абарончае збудаваньне на мысе возера Нешчарда, узьведзенае ў 1563 годзе маскоўцамі па захопе Полаччыны.

13 сьнежня полацкі ваявода Іван Дарагастайскі захапіў і спаліў маскоўскую крэпасьць, у якой упарта абараняліся і загінулі каля 2000 маскоўцаў. Мясцовасьць, дзе стаяў замак, мае назоў Гарадок. На гэтым месцы знаходзіцца вялікі курган — *Княжая магіла*.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Чашніцкі замак

**Чашніцкі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Чашніках. Знаходзіўся на правым беразе рэчкі Улы. Існаваў у XVI ст.

## Гісторыя
Замак у Чашніках збудавалі ў 1563 годзе па захопе Полаччыны войскамі Маскоўскай дзяржавы за часамі Інфлянцкай вайны (1558—1583). 

23 студзеня 1564 году пад сьценамі замка ліцьвіны на чале зь Мікалаем Радзівілам «Чорным» разьбілі маскоўскія войскі Пятра Шуйскага. Відаць, тады ж замак спалілі.

## Крыніцы
 

## Літаратура
* 

Чашнікі
Чашнікі
Катэгорыя:Чашнікі
Азярышчанскі замак

**Азярышчанскі замак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Азярышчы. Знаходзіўся за 3 км ад мястэчка на паўвысьпе возера Езярышча, калі вёскі Мясьцечка. Існаваў у XIV—XVII стагодзьдзях.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
У XVI ст. Азярышчанскі быў другім сваёй значнасьцю ў Полацкай зямлі пасьля самаго Полацку і паводле храніста Р. Гейдэнштэйна разам з Полацкам панаваў «над усім краем». За часамі Інфлянцкай вайны ў ліпені і лістападзе 1564 году маскоўскія захопнікі штурмавалі замак. Першы штурм абаронцы Вялікага Княства Літоўскага адбілі, а варожае войска разьбілі, аднак у выніку другой выправы маскоўцы захапілі замак. Захопнікі аднавілі фартыфікацыі. Пазьней замак паднаўляўся ў 1579 годзе па вызваленьні войскам Стэфана Баторыя і ў 1616 гадох.

З пачаткам вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай у жніўні 1654 году замак захапілі маскоўскія войскамі на чале з ваяводам С. Стрэшневым.

### Найноўшы час
Замчышча абсьледаваў у 1950 годзе Леанід Аляксееў. У 1971 годзе Георгі Штыхаў зрабіў плян замчышча і правёў шурфаванььне. У 1979 годзе Вольга Ляўко правяла раскопкі (на плошчы 100 м²)

## Архітэктура
Займаў пляцоўку чатырохкутнай формы, памерам 100 на 120 мэтраў. З усходняга і паўночнага бакоў захаваліся валы вышынёй 2—4 мэтраў (мелі даўжыню 168 мэтраў і аддзялялі замак ад мястэчка), выразна відаць месцы, дзе былі тры вежы. Дыямэтры іх каля 15 мэтраў. З паўночнага боку прасочваецца роў, які аддзяляў замчышча ад астатняй тэрыторыі паўвыспы. У час паводкі нізкая частка залівалася вадой, і замчышча ператваралася ў фартэцыю на высьпе.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Езярышча
Езярышча
Катэгорыя:Езярышча
Касаржэўскі замак

**Касаржэўскі замак** — абарончае збудаваньне ля вёскі Валь на рэчыцы Дрысы, дзе яе перасякае стары шлях з Полацку на Рыгу. 

У пачатку XVII ст. замак быў спалены. 1652 годам датуецца грамата Яна Казіміра, якой апошні дае права мястэчку і замку адбудавацца.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Замкі Беларусі
Катэгорыя:Замкі Вялікага Княства Літоўскага
Гарадоцкі замак

**Гарадо́цкі за́мак** — помнік гісторыі і абарончай архітэктуры ў Гарадку. Знаходзіўся на абодвух берагох ракі Гаражанкі. Існаваў у XVII—XVIII стагодзьдзях.

## Гісторыя
Замак у Гарадку збудавалі ў першай палове XVII ст. 

У 1981 годзе замак дасьледаваў Міхась Ткачоў. Археалягічныя дасьледаваньні выявілі нязначныя фрагмэнты посуду ды іншых рэчаў XVII—XVIII стагодзьдзяў.

## Архітэктура
Фартыфікацыі месьціліся з абодвух бакоў ракі Гаражанкі: на балоцістым лузе левага ўзьбярэжжа было чатырохкутнае зямельнае ўмацаваньне, а на правым узвышаным беразе стаяў мураваны замак. Апошні меў форму пяцікутніка і ўмацоўваўся валам і ровам. Роў меў шырыню да 16 мэтраў (яго рэшткі захаваліся з паўночнага, усходняга і часткова заходняга бакоў замчышча). З паўночна-заходняга боку знаходзілася балота, зь якога выцякаў і ўпадаў у абарончы роў ручай. Бастыёны замка знаходзіліся на адлегласьці 20 мэтраў адзін ад аднаго (іх сьляды выявілі ў паўночнай і ўсходняй частках Замчышча).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Гарадок
Гарадок
Замак
Вярхоўная Рада Ўкраіны

**Вярхо́ўная Ра́да Ўкраі́ны** () — адзіны заканадаўчы орган Украіны. Складаецца з 450 дэпутатаў. Тэрмін паўнамоцтваў — 5 гадоў.

## Назва
Значэньне слова «рада» ва ўкраінскай мове супадае са значэньнем аналягічнага слова ў беларускай мове (*рада*) і адсылае да казачых радаў (Пераяслаўская рада). У савецкі час вышэйшы заканадаўчы орган Украінскай ССР называўся на беларускай мове як Вярхоўны Савет. Пасьля атрыманьня Ўкраінай незалежнасьці ў жніўні 1991 году, у беларускай мове атрымала распаўсюджваньне назва Вярхоўная Рада. Пасьля прыняцьця 28 чэрвеня 1996 году Канстытуцыі Ўкраіны, парлямэнт дзяржавы стаў афіцыйна называцца — «Вярхоўная Рада Ўкраіны».

## Гісторыя
Непасрэдным канстытуцыйным папярэднікам Вярхоўнай Рады Ўкраіны быў Вярхоўны Савет Украінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. Першы ўкраінскі савецкі парлямэнт быў скліканы ў 1938 годзе. Вярхоўны Савет УССР абіраўся грамадзянамі рэспублікі на аснове ўсеагульнага, роўнага і прамога права. За ўсю гісторыю Вярхоўны Савет склікаўся 11 разоў. Колькасьць дэпутатаў складала 650 чалавек, а пасьля 1989 году была скарочаная да 450. Тэрмін паўнамоцтваў быў 4 гады. Апошнія выбары ў Вярхоўны Савет УССР ва ўмовах існаваньня Савецкага Саюзу адбыліся ў 1990 годзе.

### Парлямэнцкія выбары
З 2012 году ва Ўкраіне дзейнічае зьмешаная сыстэма абраньня дэпутатаў. Палова дэпутатаў (225) абіраецца па сьпісу тых партыяў, якія здолелі атрымаць на выбарах паказчык вышэй за 5 адсоткаў, іншая палова — па мажарытарных акругах, дзе перамагае той, хто атрымаў больш, чым іншы кандыдат. Да 1998 году была мажарытарная сыстэма, ў 1998—2005 — зьмешаная (50 на 50), а ў 2006—2012 — прапарцыйная.

## Старшыні парлямэнту

## Фракцыі

У Вярхоўнай Радзе 9 скліканьня існуюць 5 фракцыяў:
* Слуга народу (247)
* Апазыцыйная плятформа — За жыцьцё (43)
* Эўрапейская салідарнасьць (27)
* Бацькаўшчына (24)
* Голас (17)
* дэпутацкая група «За будучыню» (22)
* нефракцыйныя (46)
* вакантныя месцы (32)

## Глядзіце таксама
* Будынак Вярхоўнай Рады Ўкраіны

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* Verkhovna Rada
Сафроні (Юшчук)

**Сафро́ні** (*Сьцяпа́н Пятро́віч Юшчу́к*;  11 красавіка 1951, в.Кацельня-Баярская, Берасьцейская вобласьць) — беларускі праваслаўны дзяяч.

## Біяграфія
У 1968 скончыў сярэднюю школу, у 1969—1971 служыў у шэрагах Савецкага Войска. У 1979—1982 быў выхаванцам Ленінградзкае духоўнае сэмінарыі, 1982—1986 — студэнтам Ленінградзкае духоўнае акадэміі.

Па сканчэньні навучаньня ў 1986 залічаны ў лік брацтва Сьвята-Усьпенскага Жыровіцкага манастыру. 10 красавіка 1986 прыняў манаскі пострыг; 21 красавіка 1987 пасьвечаны ў сан ерадыякана, 20 траўня — у сан гераманаха. Узьведзены ў сан ігумена 4 сакавіка 1990, у сан архімандрыта — 1 траўня 1994. Прызначаны намесьнікам Сьвята-Дабравешчанскага Ляданскага манастыру 19 ліпеня 1994.

4 лютага 2001 у Свята-Духавым катэдральным саборы Менска хіратанісаны ў япіскапа Берасьцейскага й Кобрынскага. 4 чэрвеня 2002 прызначаны япіскапам Магілёўскім і Мсьціслаўскім. 27 сьнежня 2005 прызначаны часова кіраўніком Бабруйскае япархіі.

## Узнагароды
* Ордэн вялебнага Сергія Раданескага ІІІ ступені

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія
* Біяграфія

Катэгорыя:Беларускія праваслаўныя дзеячы
Катэгорыя:Бабруйскія япіскапы
Катэгорыя:Берасьцейскія япіскапы
Катэгорыя:Магілёўскія япіскапы
Катэгорыя:Кавалеры ордэна РПЦ вялебнага Сергія Раданескага
Катэгорыя:Нарадзіліся 11 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1951 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берасьцейскім раёне
Віталь Воранаў

**Віталь Воранаў** (нарадзіўся 18 сакавіка 1983, Менск) — беларускі літаратар, перакладчык, выдавец, сузаснавальнік і старшыня Беларускага культурна-асьветніцкага цэнтру ў Познані. Заснавальнік выдавецтва «Белы крумкач».

## Жыцьцяпіс
1991—1995 — вучыўся ў школе № 2 у Глыбокім. Закончыў пяць клясаў глыбоцкай музычнай школы па спэцыяльнасьці фартэпіяна й тры клясы па спэцыяльнасьці саксафон. Папулярызуе беларускую дуду.

У 1996 эміграваў у Польшчу. Там у 1999—2003 атрымаў сярэднюю адукацыю і міжнародны дыплём у Першым прыватным ліцэі ў Познані. Абсальвэнт унівэрсытэту імя Адама Міцкевіча ў Познані і ўнівэрсытэту Масарыка ў Брне. Больш за тры гады працаваў арганістам, а таксама год у якасьці вядучага аўтарскай праграмы на FM-радыё «Afera».

## Творчасьць
Перакладчык «У чаканьні Гадо» аўтарства Сэм’юэла Бэкета й «Віня-Пыха» аўтарства Алана Мілна на беларускую мову. Адзін з рэдактараў літаратурнага часопісу «Паэтычныя сшыткі» (Гнезна, Польшча). Піша і публікуе пераважна прозу, але таксама вершы і п’есы.

Для польскага гурта «Triquetra» пераклаў лірыку да альбому «Скандал», што дазволіла музыкам перамагчы на «Басовішчы-2003». З брыт-поп гуртам Hair Peace Salon удзельнічаў у музычных праектах грамадзкай кампаніі «Будзьма Беларусамі!» «Тузін. Перазагрузка» (сумесна з «Tuzin.fm») з беларускамоўнай лірыкай да кампазыцыі «Студзень» (), «Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New» (сумесна з Эўрапейскім радыё для Беларусі) зь літаратурным перакладам словаў песьні «Цянькі» (), таксама працаваў разам з «Atlantica», «Tanin Jazz» ды іншымі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка
* Дзёньнік у LiveJournal

Катэгорыя:Нарадзіліся 18 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1983 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Беларуская моладзь

**Белару́ская мо́ладзь** — штоквартальны часопіс беларускае моладзі ў ЗША. Выдаваўся ў 1959—1967 і 1972—1980 у Нью-Ёрку на беларускай і ангельскай мовах.

Выйшла 52 нумары. Выдаўцы: Згуртаваньне беларускай моладзі ў Амэрыцы, Саюз беларуска-амэрыканскай моладзі (з № 16 за 1962). Меў прадстаўнікоў у 5 гарадох ЗША, у Лёндане, Бэльгіі, Францыі, Канадзе й Аўстраліі. У 1972—1980 у склад рэдкалегіі ўваходзілі Ю.Азар-ка, Л.Вініцкая, В.Дунец, Н.Запруднік, Э.Пашкевіч, А.Пляскач, Р.Станкевіч, Г.Тумаш. На старонках часопіса друкаваліся гістарычныя й літаратурна-мастацкія матэрыялы, хроніка культурнага жыцьця беларускае эміграцыі, у тым ліку моладзі й студэнцтва ў розных краінах сьвету, творы беларускіх пісьменьнікаў і дзеячаў культуры А. Адамовіча, Натальлі Арсенневай, Хведара Ільяшэвіча. В. Селях-Качанскага, Станіслава Станкевіча, Янкі Станкевіча, М. Сядаёша, К. Юхневіча, а таксама Янкі Купалы, Якуба Коласа, Цёткі, Рыгора Барадуліна, С. Панізьніка й іншых. Некаторыя творы — у перакладзе на ангельскую мову. Зьмешчаныя ўспаміны: А. Адамовіча «Лірнік краіны ветлай» пра Міколу Равенскага (1961. № 12; 1962. № 13, 16; 1963. № 17); Яўхіма Кіпеля «Беларуская хатка» (1960. № 5), «Студэнцтва Беларускага ўнівэрсытэта ў Менску (пачатак 20-х гадоў)» (1961. № 9), «Апошнія дні Ўладзіміра Жылкі» (1962. № 13), "Сорак гадоў часопісу «Полымя»" (1963. № 17); Франца Кушаля «Нязьдзейсьненыя спадзяваньні» (1964. № 21) і «Падрэзаныя крылы» (1964. № 22); Янкі Станкевіча «Саматужныя школы» (1963. № 17); Селях-Качанскага «Трыумф беларускага тэатра» (1964. № 21); А. С. «На Лысай Гары» (1961. № 11) пра Янку Купалу; О. Залізьняк пра Аляізу Пашкевіч (1962. № 15): А. Уласава "Якуб Колас і «Наша ніва» (1963. № 17); В. Д. пра беларускую афіцэрскую школу ў Менску (1964. № 20) і інш. Сярод найбольш значных — публікацыі Юстыча «Смаленшчына — частка Беларусі» (1959. № 1, 3, 4), «Наша моладзь у Мантрэалі» (1961. № 11, без аўтара), М. Віленскага «Беларускія школы на эміграцыі» (1962. № 16). На ангельскай мове зьмешчаныя публікацыі Ліцьвіна «Беларусь паміж дзьвюма сусьветнымі войнамі» (1961. № 10—12; 1962. № 13), «Беларусь падчас другой сусьветнай вайны» (1962. № 14) і «Беларусь пасьля 1945» (1962. № 15); Р. Станкевіч «Згуртаваньню беларуска-амэрыканскай моладзі — 30 гадоў» (1980. № 1, 2), творы В. Запруднік, П.Нэдуэл і іншых. 3 1972 існавала англамоўная рубрыка «Амэрыканцы гавораць пра Беларусь».

## Літаратура
* Васілеўскі Ю. Р.  «Белару́ская мо́ладзь». // 

## Вонкавыя спасылкі
* Архіў часопіса «Беларуская моладзь» ў Беларускай Інтэрнэт-Бібліятэкі Камунікат

Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы на ангельскай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1959 годзе
Беларускія гістарычныя сшыткі

**Беларускія гістарычныя сшыткі** () — друкаваны орган Беларускага гістарычнага таварыства, які выдаецца з 1994 ў Беластоку 2 разы на год на польскай і беларускай мовах.

Публікуе навуковыя артыкулы, агляды, рэфэраты, біяграфічныя й архіўныя матэрыялы, рэцэнзіі. Публікацыі асьвятляюць палітычную, сацыяльную й гаспадарчую гісторыю Беларусі, пытаньні культуры, дэмаграфіі, гістарычнае геаграфіі Беларусі, а таксама беларускі грамадзка-палітычны рух у Польшчы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Беларускія гістарычныя сшыткі» у сеціве
*  *[[Даратэй Фёнік|Фёнік Д.]]* Яраслаў Кастыцэвіч (1896—1971) // Беларускія гістарычныя сшыткі. — Беласток, 1995. N 1(3).

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Гістарычныя часопісы
Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1994 годзе
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Часопісы на польскай мове
Катэгорыя:Выданьні, заснаваныя ў 1994 годзе
Куяўска-Паморскае ваяводзтва

**Куяўска-Паморскае ваяводзтва** () — адно з 16 ваяводзтваў Польшчы. Утворана 1 студзеня 1999 году на падставе ўставы ад 24 ліпеня 1998 году *аб увядзеньні тэрытарыяльнага падзелу дзяржавы* з наступных ваяводзтваў папярэдняга адміністрацыйнага падзелу: Улоцлаўскага, Быдгаскага і Торунскага. У пачатковым праекце гэты рэгіён мусіў увайсьці у склад аднога вялікага ваяводзтва паморскага, але пратэсты жыхароў выклікалі зьмену плянаў.

## Геаграфія
Ваяводзтва знаходзіцца ў паўночнай Польшчы, мяжуе з ваяводзтвамі:
* Вармінска-Мазурскім,
* Велікапольскім,
* Лодзінскім,
* Мазавецкім,
* Паморскім.

## Гарады
У Куяўска-Паморскім ваяводзтве налічваецца 52 населеныя пункты з гарадзкімі правамі, у тым ліку 4 гарады існуюць на правах павету.

#  Аляксандраў Куяўскі
#  Барцін
#  Бродніца
#  Брэст Куяўскі
#  **[[Быдгашч]]**
#  Жнін
#  Хэлмна
#  Хэлмжа
#  Ходзеч
#  Добжынь над Віслаю
#  Гняўкова
#  Голюб-Добжынь
#  Грудзёндз
#  Горзна
#  Інаўроцлаў
#  Ізьбіца Куяўская
#  Камень Краенскі
#  Кцыня
#  Каранова
#  Коваль
#  Кавалева Паморскае
#  Кручвіца
#  Ліпна
#  Любень Куяўскі
#  Любранец
#  Магільна
#  Мроча
#  Накла над Натэцыяй
#  Нешава
#  Новэ
#  Пакасьць
#  Пётркаў Куяўскі
#  Радзеяў
#  Радзынь Хэльміньскі
#  Рыпін
#  Скэнпе
#  Солец Куяўскі
#  Стжэльна
#  Сэпульна Краенскае
#  **[[Торунь]]**
#  Тухоля
#  Вэнцбарк
#  Вабжэзьна
#  Улуцлавэк 
#  Лабішын
#  Ласін
#  Сьвеце
#  Шубін
#  Цэхацінэк
#  Ябланова Паморскае
#  Янікова
#  Яновец Велькапольскі

## Паветы
Куяўска-Паморскае ваяводзтва складаецца з 23 паветаў — 19 земскіх і 4 гарадзкіх.

## Гміны і населеныя пункты
У склад ваяводзтва ўваходзіць 144 гміны (17 гарадзкіх, 34 сельска-гарадзкія і 93 сельскія).

## Вонкавыя спасылкі
* Kujawsko-Pomorski Urzędu Wojewódzkiego
* Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego
Беларус на варце

**Беларус на варце** — часопіс, які выдаваўся ад сьнежню 1943 па травень 1944 году ў Менску на беларускай мове пад кантролем нямецкіх акупацыйных уладаў.

Прызначаўся для беларусаў, якія знаходзіліся на службе ў антысавецкіх вайсковых і ваенізаваных фармаваньнях. Распаўсюджваўся пры дапамозе нямецкай паліцыйнай сеткі, дзеля гэтага даходзіў ува ўсе куткі Беларусі. Друкаваў артыкулы, нарысы, апавяданьні. Першы нумар выйшаў у ліку 2500 экзэмпляраў. Галоўны рэдактар — Уладзімер Дудзіцкі, апошні нумар рэдагаваў Уладзімер Гуцька. У склад рэдакцыі ўваходзілі Антон Цьвячкоўскі, Францішак Кушаль. Друкаваўся Р. Булыга.

Агулам выйшла 10 нумароў часопіса.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Беларусы на франтох Другое Ўсясьветнае вайны — II Перадача «Радыё Свабода»

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1943 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1944 годзе
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Друк беларускіх калябарантаў
Катэгорыя:1943 год у Беларусі
Беларуская доля

**«Белару́ская до́ля»** — штодзённая незалежная газэта. Выдавалася Беларускім таварыствам «Аб’яднаньне» ў Горадні ў 1927 на беларускай мове. Рэдактар А.Брушок. Выступала за дзяржаўную дапамогу бяздомным беларускім сем’ям у Заходняй Беларусі, адкрыцьцё школаў на беларускай мове, у якія б маглі ўладкавацца беспрацоўныя настаўнікі — беларусы, за прыём беларускае інтэлігенцыі на дзяржаўныя пасады, аблягчэньне становішча беларускае вёскі, стварэньне культурных цэнтраў, эканамічных капэратываў і іншага. Паведамляла пра 9-ыя ўгодкі з дня абвяшчэньня Беларускае народнае рэспублікі й арганізацыю яе Рады, дзейнасьць Беларускага сельска-гаспадарчага таварыства й таварыства «Аб’яднаньне», сход дабрачыннага таварыства, закрыцьцё Гарадзенскага павятовага сакратарыята Беларускае сялянска-работніцкае грамады, дазвол царскіх уладаў весьці пропаведзі на беларускай мове, выхад 2 нумароў газэты «Беларускі дзень», інфармавала пра падзеі ў сьвеце і Польшчы, дзейнасьць польскіх сойму й сэнату, умовы эміграцыі ў ЗША, Канаду, Пэру, грашовы курс і праекты падатковае сыстэмы, вяла карэспандэнцыю з чытачамі пра жыцьцё сялянаў-беларусаў і інш.

Катэгорыя:Гарадзенскія газэты
Катэгорыя:Газэты на беларускай мове
Катэгорыя:Газэты Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1927 годзе
Беларуская думка (1960)

**«Беларуская думка»** — грамадзка-палітычны й літаратурна-мастацкі часопіс. Выдаецца з 1960 у Нью-Ёрку — Саўт-Рывэры (ЗША) на беларускай мове Беларускім выдавецкім таварыствам. Рэдактар М. Кавыль. Па стане на 2014 год выйшла 72 нумары.

Адстойвае ідэі незалежнасьці Беларусі, інфармуе пра жыцьцё беларускае эміграцыі. Друкуе ўспаміны, палемічныя артыкулы, творы беларускіх пісьменьнікаў і пісьменьнікаў беларускага замежжа. Распаўсюджваецца ў ЗША, Канадзе, Вялікабрытаніі, Аўстраліі, Польшчы, Беларусі.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Электронны архіў часопісу «Беларуская думка»

Катэгорыя:Беларусы ў ЗША
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1960 годзе
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Беларуская думка (1930)

«**Беларуская думка**» — штотыднёвы грамадзкі, літаратурны й сельскагаспадарчы часопіс у Заходняй Беларусі. Выдаваўся з 2 кастрычніка 1930 да 1932 году ў Горадні на беларускай мове. Адказны рэдактар і выдавец — А. Лукашык, потым Л. Лукашык.

У праграме часопіса абвяшчалася пра яго незалежнасьць, імкненьне ўсебакова інфармаваць чытача, ахоўваваць інтарэсы беларускага сялянства. Асьвятляў беларускі грамадзкі рух на Гарадзеншчыне, жыцьцё вёскі, заклікаў беларускую інтэлегенцыю арганізоўваць культурна-асьветніцкую работу. Апублікаваў даклад Радаслава Астроўскага «Беларуская справа высоўваецца на парадак дзённы польскім грамадзянствам» пра зьмену адносінаў польскага ўраду да беларускага пытаньня. Пісаў пра падзеі ў Польшчы і за мяжой, пра жыцьцё ў СССР і БССР, у тым ліку пра сталінскія рэпрэсіі; друкаваў матэрыялы па пытаньнях рэлігіі, права, сельскае гаспадаркі. На старонках «Беларускай думкі» зьмешчаныя артыкулы да 10-годзьдзя з дня сьмерці Алеся Гаруна.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1930 годзе
Катэгорыя:Беларускія літаратурныя часопісы
Яўцерашкі

**Я́ўцерашкі** — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіць у склад Перабродзкага сельсавету.

## Гісторыя
У міжваенны час вёска знаходзілася ў складзе гміны Перабродзьдзе Дзісьненскaга павету Віленскага ваяводзтва Польскай Рэспублікі.

## Насельніцтва
* 1921 год — 93 чалавекi
* 1931 год — 109 чалавек
* 1999 год — 27 чалавек
* 2010 год — 11 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Перабродзкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мёрскага раёну
Джон Раскін

**Джон Ра́скін** (; 8 лютага 1819 — 20 студзеня 1900) — брытанскі крытык, пісьменьнік, мастак, тэарэтык архітэктуры і грамадзкі дзеяч.

## Важныя працы

* Сем сьвяцільняў архітэктуры (1849)
* Прэрафаэлітызм (1851)
* Камні Вэнецыі (1851—1853)

## Крыніцы

Катэгорыя:Брытанскія літаратары
Катэгорыя:Брытанскія мастакі
Янкоўшчына

**Янко́ўшчына** — былая вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласьці. Уваходзіла ў склад Перабродзкага сельсавету.

## Гісторыя
16 чэрвеня 2017 году вёска ліквідаваная.

## Насельніцтва
* 1999 год — 1 чалавек
* 2010 год — 1 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Мёрскага раёну
Вялікія княгіні літоўскія

За ўсю гісторыю Вялікага Княства Літоўскага толькі адна вялікая княгіня была аднаасобнай уладаркай дзяржавы — Ганна Ягелонка ў 1575 годзе. Усе астатнія рабіліся вялікімі княгінямі ў выніку шлюбу зь вялікімі князьмі.

Напачатку вялікія княгіні паходзілі з разнастайных балцкіх княскіх родаў. У асноўным зьвесткі пра іх адсутнічаюць. Пачынаючы ад XIV стагодзьдзя гаспадары пачынаюць заключаць шлюбы з навакольнымі славянскімі кіраўніцкімі родамі, і толькі ў XV стагодзьдзі яны зрадніліся з заходнеэўрапейскімі дынастыямі.


Катэгорыя:Сьпісы
Катэдра сьвятога Віта

**Катэдра сьвятых Віта, Вацлава ды Адальбэрта** — галоўны каталіцкі храм Прагі, узор гатычнай архітэктуры.

Узьвядзеньне цяперашняга будынку катэдры было пачата ў 21 лістапада 1344 году Мацяшам з Арасу. Пасьля сьмерці апошняга ў 1352 годзе працу ўзначаліў Петэр Парлер, прадстаўнік славутай нямецкай сям’і архітэктараў. Паралельна з будаўніцтвам катэдры Парлер выконваў шматлікія іншыя заказы, у тым ліку стварыў знакаміты Карлаў мост, таму праца ішла павольна. На момант сьмерці Парлера катэдра была яшчэ далёка не завершаная. Будаўніцтва працягнулі сыны Петэра, Венцэль (Вацлаў) і Ёган (Ян) Парлеры. Канчаткова завершаны будынак быў нашмат пазьней, аб чым нагадвае верхняя частка паўднёвай вежы, зробленая ў стылі барока архітэктарам Нікалаўсам Пакасі.

Катэгорыя:Гатычныя збудаваньні Чэхіі
Катэгорыя:Прага
Петэр Парлер

**Пэтэр Парлер** (, ), **Пэтр Парлерж** (;  1330, Швэбіш Гмюнд – 13 ліпеня 1399, Прага) — архітэктар, найбольш вядомы як стваральнік Карлава маста і кіраўнік (з 1352 да сваёй сьмерці) будаўніцтва катэдры сьвятога Віта.

Пэтэр Парлер быў прадстаўніком архітэктарскай дынастыі Парлераў, сынам Генрыха Парлера Старэйшага і айцом Венцэля (Вацлава) і Ёгана (Яна) Парлераў.

У 1988 чэскі астраном Антанін Мркос назваў у гонар Пэтэра Парлера астэроід 6550 Парлерж.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гатычныя архітэктары
Катэгорыя:Нямецкія архітэктары
Катэгорыя:Чэскія архітэктары
Пэтэр
Кінгстаўн

**Кінгста́ўн** () — сталіца і самы вялікі горад Сьвятога Вінцэнту і Грэнадзінаў. Зьяўляецца буйным портам Карыбскага мора. Адначасова мае статус сталіцы акругі Сэнт-Джордж. Насельніцтва налічвае каля 16,5 тыс. чалавек. Горад знаходзіцца на востраве Сьвяты Вінцэнт і зьяўляецца прамысловым і эканамічным цэнтрам краіны.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Сьвятога Вінцэнта і Грэнадзінаў
Мацяш з Арасу

міні|Мацяш з Арасу

**Мацяш (Мацьё) з [[Арас]]у** (па-чэску: *Matyáš z Arrasu*, па-француску: *Mathieu d’Arras*) (1290?, Арас – 1352, Прага) — францускі архітэктар, вядомы найболей як адзін са стваральнікаў катэдры сьвятога Віта ў Празе.

Пра ягонае жыцьцё вядома няшмат. У 1344 імпэратар Караль IV запрасіў Мацяша, які знаходзіўся тады пры папскім двары ў Авіньёне, у Прагу, кіраваць працамі па ўзьвядзеньні катэдры сьвятога Віта. Звычайна лічыцца, што Мацяш таксама быў архітэктарам замку Карлштэйн, але пэўнасьці адносна гэтага факту няма. Пытаньне ягонага ўдзелу ў будове праскага Новага Гораду таксама дакладна ня высьветленае.

На момант сьмерці Мацяша ў 1352 катэдра была яшчэ далёка не завершаная, і на месца кіраўніка будаўніцтва быў запрошаны Петэр Парлер.

Катэгорыя:Гатычныя архітэктары
Катэгорыя:Францускія архітэктары
Катэгорыя:Чэскія архітэктары
Эдўард Ўэлбі П’юджын

**Эдўард Ўэлбі П'юджын** (; 1834—1875) — брытанскі архітэктар, сын Аўгустуса Ўэлбі П’юджына. Як і бацька, працаваў у стылі нэаготыкі. За сваё кароткае жыцьцё Эдўард Ўэлбі П’юджын збудаваў больш за 100 каталіцкіх храмаў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Брытанскія архітэктары
Катэгорыя:Нэаготыка
1820-я

**1820-я**

Стагодзьдзі: XVIII стагодзьдзе — XIX стагодзьдзе — XX стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі:
1770-я
1780-я
1790-я
1800-я
1810-я
**1820-я**
1830-я
1840-я
1850-я
1860-я
1870-я


Гады:
1820, 1821, 1822, 1823, 1824, 1825, 1826, 1827, 1828, 1829

----

## Асноўныя падзеі
* Грэцыя атрымала незалежнасьць у выніку вайны з Атаманскай імпэрыяй.
* абвясьцілі незалежнасьць былыя гішпанскія і партугальскія калёніі Калюмбія, Бразылія, Мэксыка.
* узьнікла краіна Аб'яднаныя Правінцыі Цэнтральнай Амэрыкі.
*
Лявон Тэр-Пэтрасян

**Ляво́н Ако́павіч Тэр-Пэтрася́н** (;  9 студзеня 1943 году, Алепа) — армянскі дзяржаўны й палітычны дзеяч, прэзыдэнт-заснавальнік Рэспублікі Армэнія з 1991 па 1998 гады. Кандыдат на прэзыдэнцкіх выбарах 2008 году.

## Вонкавыя спасылкі

* Відэа на YouTube
* Афіцыйная старонка
* Неафіцыйны сайт
* Лявон Тэр-Пэтрасян на сайце прэзыдэнта Армэніі
Бастэр

**Бастэр** () — сталіца і самы вялікі горад Сьвятога Кітсу і Нэвісу. Ранейшая назва — *Сэнт-Крыстафэр*. Зьяўляецца адным з самых старых гарадоў Цэнтральнай Амэрыкі, заснаваны ў 1627 годзе. Насельніцтва налічвае каля 13 тыс. чалавек. Цэнтрам гораду зьяўляецца плошча Незалежнасьці, якая раней выкарыстоўвалася як рынак рабоў. Горад значна пацярпеў падчас пажару 1867 году. Бастэр зьяўляецца камэрцыйным і прамысловым цэнтрам краіны. У горадзе ёсьць міжнародны аэрапорт, марскі порт, празь які ідзе зьнешні гандаль краіны. Зь іншымі гарадамі краіны Бастэр зьвязаны аўтамабільнымі дарогамі і чыгункай. Прамысловасьць гораду прадстаўлена прадпрыемствамі харчовай прамысловасьці. У Бастэры знаходзяцца адміністрацыйныя будынкі фэдэральнага ўраду, а таксама штаб-кватэра Ўсходне-Карыбскага цэнтральнага банку і некалькіх іншых рэгіянальных фінансавых арганізацыяў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Сьвятога Кітса і Нэвіса
1810-я

**1810-я**

Стагодзьдзі: XVIII стагодзьдзе - XIX стагодзьдзе - XX стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1760-я
1770-я
1780-я
1790-я
1800-я
**1810-я**
1820-я
1830-я
1840-я
1850-я
1860-я


Гады: 
1810, 1811, 1812, 1813, 1814, 1815, 1816, 1817, 1818, 1819

----

## Асноўныя падзеі
* скончыліся "напаліёнаўскія войны" у Эўропе
* у эўрапейскіх гарадах пачало ўжывацца газавае асьвятленьне
*

Катэгорыя:1810-я
Травея

**Травея** — квадратная альбо прастакутная ў пляне прасторавая ячэйка нэфа, перакрытае асобным скляпеньнем розных тыпаў, вылучаным падпружнымі аркамі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Архітэктурныя элемэнты
Грэнляндыя

**Ґрэнля́ндыя** (, ) — аўтаномны рэгіён у складзе Каралеўства Даніі, паміж Арктычным і Атлянтычным акіянамі. Сталіца — Нук. Насельніцтва — 56,5 тыс. чал. (2022). Афіцыйная мова — грэнляндзкая. Востраў тэрытарыяльна належыць да Паўночнай Амэрыкі, аднак жыхары Ґрэнляндыі, як грамадзяне Даніі, належаць і да Эўрапейскага Зьвязу.

Арктычныя народы прыходзілі з тэрыторыі сучаснай Канады ў Ґрэнляндыю яшчэ 2500 гадоў таму. У X стагодзьдзі сюды даплылі вікінгі, у XIII стагодзьдзі — інуіты, якія дагэтуль складаюць большасьць насельніцтва вострава. Заселены пераважна паўднёва-заходні бераг. Тры чвэрці вострава пакрытыя вечнымі льдамі.

Пасьля распаду дацка-нарвэскай уніі Ґрэнляндыя засталася дацкім уладаньнем і паводле канстытуцыі 1953 року ўключаная ў склад Даніі. На рэфэрэндуме 1979 року грамадзяне Ґрэнляндыі выказаліся за самакіраваньне; яшчэ больш правоў ґрэнляндцы атрымалі пасьля рэфэрэндуму 2008 року. Данія працягвае адказваць за замежную палітыку, фінансы і абарону.

## Глядзіце таксама
* Новая Паўднёвая Ґрэнляндыя

## Крыніцы
1800-я

**1800-я**

Стагодзьдзі: XVIII стагодзьдзе - XIX стагодзьдзе - XX стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
1750-я
1760-я
1770-я
1780-я
1790-я
**1800-я**
1810-я
1820-я
1830-я
1840-я
1850-я


Гады: 
1800, 1801, 1802, 1803, 1804, 1805, 1806, 1807, 1808, 1809

----

## Асноўныя падзеі
* была вынайдзена ткацкая машына Жакарда
* Ёган Вільгельм Рытэр вынайшаў ультрафіялетаване выпраменьваньне
* быў вынайдзены спосаб кансэрвацыі ежы
* быў адкрыты першы астэроід 
*

Катэгорыя:1800-я
МКС (сыстэма адзінак вымярэньня)

**МКС**&nbsp;(*MKS сыстэма*, *сыстэма Джорджы*)&nbsp;— сыстэма адзінак вымярэньня мэханічных велічынь, у якой асноўнымі адзінкамі зьяўляюцца мэтар, кіляграм і сэкунда. Праз гэтыя тры адзінкі могуць быць выведзеныя ўсе астатнія адзінкі вымярэньня, што выкарыстоўваюцца ў мэханіцы. Сыстэма МКС была прапанаваная італьянскім інжынэрам Дж. Джорджы ў 1901 годзе.

**МКСА**&nbsp;— сыстэма адзінак вымярэньня, у якой да асноўных адзінак МКС дададзеная чацьвертая асноўная адзінка вымярэньня&nbsp;— ампэр.

На аснове МКСА ў 1960&nbsp;г. была прынятая міжнародная сыстэма адзінак (СІ).

Катэгорыя:Сыстэмы вымярэньня
Жылінскія

**Жылі́нскія** () — шэраг шляхецкіх родаў у ВКЛ, Польшчы й Расеі.

## Роды
* Князі Жылінскія — галіна князёў Вяземскіх, ад канца XV ст. жылі ў ВКЛ. Род загас напачатку XVII ст.
* Жылінскія гербу Любіч
* Мордас-Жылінскія гербу Яніна

Існаваў таксама расейскі род Жылінскіх, які паходзіў ад Пятра Андрэевіча Жылінскага, які пасьля захопу Смаленску ў 1656 паступіў у расейскае падданства. Яго нашчадкі занесеныя ў VI частку РК Смаленскае, Саратаўскае і Пензенскае губэрняў.

Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
МТС (сыстэма адзінак вымярэньня)

**МТС**&nbsp;(*MTS сыстэма*)&nbsp;— сыстэма адзінак вымярэньня мэханічных велічынь, у якой асноўнымі адзінкамі зьяўляюцца мэтар, тона і сэкунда. Гэтая сыстэма была вынайдзена ў Францыі, але афіцыйнай была толькі ў СССР у 1933 – 1955 гадах. Сыстэма МТС пабудаваная на тых жа прынцыпах, што і сыстэма СГС, але з ужываньнем буйнейшых велічынь, гэтае зроблена для больш зручнага выкарыстаньня ў прамысловасьці.

## Адзінкі вымярэньня

* даўжыня: мэтар
* маса: тона. 1&nbsp;т = 10³&nbsp;кг
* час: сэкунда
* сіла: стэн. 1&nbsp;сн = 1&nbsp;т·м/с² = 10³&nbsp;Н
* энэргія: кіляджоўль. 1&nbsp;кДж = 1&nbsp;т·м²/с² = 10³&nbsp;Дж
* магутнасьць: кіляват. 1&nbsp;кВт = 1&nbsp;т·м²/с³ = 10³&nbsp;Вт
* ціск: п'еза. 1&nbsp;пз = 1&nbsp;т/м·с² = 10³&nbsp;Па

Катэгорыя:Сыстэмы вымярэньня
Меломанія

***Меломанія*** () — першы альбом украінскага гурта Бумбокс запісаны ў 2005 годзе.

## Сьпіс кампазыцыяў
# «Бета-Каротин»
# «День»
# «Діагноз»
# «Е-mail»
# «Гайки з Ямайки»
# «Почути»
# «Рожеві сиропи»
# «Супер-пупер»
# «Одна»
# «Бобік»
# «Зима»

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 
* Тэксты песьняў 
* Блёг гурту 
### Відэа
* E-mail
* Супер-пупер
* Бобік

Катэгорыя:Альбомы Бумбоксу
Family Бізнес

***Family Бізнес*** — другі альбом украінскага гурта «Бумбокс», запісаны ў 2006 годзе.

## Зьмест
# «Ким ми були»
# «Королева»
# «Hip-Hop»
# «Вахтерам»
# «Зцапала-злапала»
# «Квіти в волоссі»
# «Віддаю»
# «Хоттабыч»
# «Нездара»
# «Немає причин»
# «Happy End»

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 
* Тэксты песьняў 
* Блоґ гурту 

### Відэа
* Ким ми були
* Вахтерам
* Квіти в волоссі

Катэгорыя:Альбомы Бумбоксу
Мордас-Жылінскія

**Мордас-Жылінскія**, таксама ***Мордас-Войсім-Жылінскія*** - шляхецкі род гербу Яніна. Узыходзіць да XVII ст., занесены ў VI і I часткі РК Віленскае, Віцебскае, Ковенскае, Магілёўскае і Наўгародзкае губэрняў.
Катэгорыя:Генэалёгія
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Летувіскія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Жылінскія (княскі род)

**Жылі́нскія** — княжацкі род у Вялікім Княстве Літоўскім. Паводле расейскіх радаводных кніг паходзіў ад Івана Андрэевіча Жылкі, сына вяземскага князя Андрэя Ўладзімеравіча, які загінуў у бітве з манголамі на рацэ Калка ў 1223 годзе. Жылка валодаў невялікім удзелам з цэнтрам у сяле Жыліна каля Рослава. Гэтыя землі напрыканцы XV ст. адышлі да Вялікага княства Маскоўскага, але князь Сямён Фёдаравіч Жылінскі (? — пасьля 1500) застаўся ў Вялікім Княстве Літоўскім, ад вялікага князя Аляксандра атрымаў двор Тулава каля Віцебску. Род скончыўся ў 1602 годзе на ягоным праўнуку Андрэі (? — 1602).

## Радавод
Фёдар
* Сямён (? — пасьля 1500)
** Васіль (? — 1529), намесьнік медніцкі ў 1507—1514 гадах і крычаўскі ад 1516 году, у 1528 годзе ставіў у войска двух коньнікаў
*** Іван (? — каля 1557), валодаў дваром Цюдзенішкі каля Меднікаў і Рогава
**** Ян (? — каля 1600), у 1595 годзе атрымаў сёлы Ланкелішкі, Мальнічы й Харомы каля Пуні
**** Андрэй (? — 1602), войскі віцебскі ў 1596 годзе, пасьля маршалак упіцкі, ад 1597 году маршалак вількамірскі; валодаў маёнткам Конскі ў Віцебскім павеце.
** Іван (? — пасьля 1552), атрымаў пацьвярджэньні на Тулава ад Жыгімонта Старога (1516) і Жыгімонта Аўгуста (1552)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Рурыкавічы
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Летувіскія шляхецкія роды
Жылінскія гербу Любіч

**Жылі́нскія** () -  шляхецкі род гербу Любіч. Узыходзіць да XVII ст., занесены ў I і VI часткі РК Віцебскае й Менскае губэрняў.
Катэгорыя:Генэалёгія
Катэгорыя:Беларускія шляхецкія роды
Катэгорыя:Расейскія шляхецкія роды
Тримай

**Тримай** — самотнік украінскага гурта «Бумбокс», запісаны ў 2007 годзе.

## Зьмест
# «Тримай»
# «Та4то»
# «Тримай» (вэрсія «Боса»)
# «Та4то» (вэрсія «За Туманом»)
# «Та4то» (вэрсія DJ Tapolsky & Redco)
# «Тримай» (-) (El Menos)
# «Ta4tTo» (-) (El Menos)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка 
* Тэксты песьняў 
* Блоґ гурту 

### Відэа
* Та4то

Катэгорыя:Альбомы Бумбоксу