Сафія Кімантайце-Чурлёнене

**Сафíя Кіманта́йце-Чурлёнене** (; 13 сакавіка 1886, Янішкі, Летува, Расейскай імпэрыя ― 1 сьнежня 1958, Коўна, Летувіская ССР) ― летувіская пісьменьніца, паэтка, драматургіня, літаратурная крытыца, перакладніца і грамадзкая дзяячка.

## Жыцьцяпіс

Нарадзілася 13 сакавіка 1886 году ў безьзямельнай шляхецкай сям’і Леонаса Кімантаса і Эльжбеты Ярулайціце — ейным бацькам — было цяжка матэрыяльна, таму прыйшлося пераехаць у Кулі да брата маці, ксяндза Вінцэнтаса Ярулайціса.

У 1898 годзе ў Кулях Сафія пазнаёмілася зь сьвятаром Юозасам Тумасам-Вайжгантасам, які стаў ейным першым настаўнікам летувіскай мовы (да таго часу яна ўмела чытаць і пісаць толькі па-польску і крыху па-расейску). Пазьней Сафія Кімантайце навучалася ў Паланскай пачатковай жаночай школе, затым у Санкт-Пецярбургу ў Кацярынінскай гімназіі.

У 1904 годзе скончыла гімназію ў Рызе. У 1904—1907 гадах вывучала мэдыцыну ў Ягелонскім унівэрсытэце ў Кракаве (на той час Аўстра-Вугоршчына), пазьней — філязофію і літаратуру.

Пісьменьніца пазнаёмілася з Мікалоюсам Чурлёнісам на адкрыцьці першай летувіскай мастацкай выставы ў Вільні. Пасябраваўшы, Сафія пачала навучаць кампазітара і мастака летувіскай мове, менавіта зь ёй асацыюецца летуанізацыя М. Чурлёніса. У 1909 годзе выйшла замуж за Мікалоюса Чурлёніса. Пасьля сьмерці мужа у 1911 годзе разам з дачкой Данутай пераехала ў Коўну, дзе на прафэсійных курсах вывучала летувіскую мову.

Сафія Кімантайце была актыўнай удзельніцай грамадзкага жаночага руху — у дваццаць адзін год яна ўдзельнічала ў першым кангрэсе летувіскіх жанчынаў у Коўне, на якім выступіла з дакладам.

Падчас Першай сусьветнай вайны жыла ва ўнутранай Расеі, у Варонежы, дзе працавала настаўніцай у мясцовай летувіскай гімназіі.

На пачатку 1920-х вярнулася ў незалежную Летуву. У 1925—1938 гадах выкладала летувіскую мову і мэтодыку выкладаньня на катэдры гуманітарных навук Унівэрсытэту імя Вітаўта Вялікага ў Коўне. З 1933 па 1934 год рэдагавала газэту «Gimtoji kalba» (*Родная мова*). Займалася міжнароднай дзейнасьцю: у 1929—1937 гадах была чаліцай летувіскай дэлегацыі ў Лізе Нацыяў, таксама займалася грамадзкімі праектамі.

Пасьля акупацыі Летувы савецкімі войскамі ў 1940 годзе засталася ў Коўне.

Падчас нямецкай акупацыі С. Кімантайце-Чюрлёнене і ейная дачка Данута ратавалі габрэяў — хавалі іх дома і дапамаглі атрымаць дакумэнты. У 1991 годзе была пасьмяротна ўзнагароджаная мэдалём Памяці Праведнікаў народаў сьвету за выратаваньне габрэяў.

Памерла ў 1956 годзе. Пахаваная на Пятрашунскіх могілках у Коўне.

## Творчасьць

Творы пачалі друкаваць у 1905 годзе. Пісала вершы, фальклёрныя паэмы, драматычныя творы, апавяданьні, аповесьці, артыкулы, этуды і рэцэнзіі па літаратуразнаўстве і гісторыі літаратуры. Пазьней апублікавала ўспаміны, пераклады твораў замежных пісьменьнікаў: Жана-Батыста Мальера, Гюстава Флябэра. Рэдагавала пераклад «Іліяды» Гамэра.

## «Чурлёненевы суботы»

З 1926 г. у доме пісьменьніцы праходзілі суботы ў Сафіі Чурлёнене — «Чурлёненевы суботы», сустрэчы мовазнаўцаў і перакладнікаў. Галоўнай мэтай сустрэчаў было абмеркаваньне і паляпшэньне перакладаў. Ініцыятарамі гэтых сустрэчаў былі Юргіс Талмантас і сама Сафія Чюрлёнене. Пазьней да іх далучыліся Вінцас Мікалайціс-Пуцінас, Мікалас Вайткус, Саламея Нерыс, Ванда і Баліс Сруогі, Віктарас Камантаўскас, Казіс Бізаўскас, Антанас Саліс і іншыя.

Сама Сафія Кімантайце-Чурлёнене часта чытала свае пераклады. Калі ў перакладнікаў не хапала летувіскага слова, яны замест гэтага стварылі новыя словы. Аднак самым вялікім плёнам суботніх сустрэчаў стала зьяўленне газэты «Gimtoji kalba» (*Родная мова*). Выданьне хутка набыло папулярнасьць і было перададзена толькі што створанаму Таварыству летувіскай мовы, якое выдавала газэту «Sakalo bendrovė».

## Творы
* *Lietuvoje, kritikos knyga*. — Vilnius, 1910.
* *Kas ir kaip skaityti, skaitymo vadovėlis*. — Vilnius, 1911.
* *Iš mūsų literatūros, literatūros kritikos straipsnių rinkinys*. — Kaunas, 1913.
* *Pinigėliai*, pjesė, Kaunas, 1918.
* *Vaikų teatras*. — Vilnius, 1918.
* *Komedijėlės*: Cyp… cyp… cyp… Miau… miau… miau… .Grybų barnis. Barbutė piemenėlė. — S. l., 1918.
* *Lietuvių literatūros istorijos konspekta*s. — Voronežas, 1918.
* *Kalinys*: (tikras Lietuvos istorijos atsitikimas: skiriamas jaunuomenei vaidinti). — Vilnius, 1919.
* *Komedijos*. — Vilniuje = Kaune, 1920.
* *Laiškai kareiviui*. — Kaunas, 1920.
* *Dolpelis ministerijoje tarnauja: monologas ir laiškai*. — Tilžė, 1920.
* *Kalėjime: sketch with violin and chimes*/ Pilka — Vanagaitis. Knygnešys: monologue. — Camden, 1920.
* *Aušros sūnūs*, pjesė. — Kaunas, 1923 m., pastatyta 1926.
* *Dvylika brolių juodvarniais laksčiusių*, pjesė, 1932 m., — Kaunas, 1945.
* *Šventmarė*, apysaka, 1937 m., — Vilnius, 1969.
* *Giria žalioji*, poema.
* *Vaiva*, poema.
* *Mūsų jauja*, poemaю
* *Rinktiniai raštai*. — Vilnius, 1956.
* *Žemaitiška poema*: ištraukos: [plokštelė]. — Ryga, 1980.
* *Raštai*: penki tomai. — Vilnius, 1986—1988.
* *Tie metai*: 3 veiksmų ir epilogo tragedijos kronika. — [Kaunas], 1992.
* *Giria žalioji*: penkių giesmių poema. — Vilnius, 1997.
* *Pasijuokime kartu su Stefa Navardaitiene*: [albumas]. — Kaunas, 1997.
* *Vilniaus skrajojamas teatras «Vaidila»*/ Lietuvos teatro, muzikos ir kino muziejus, Lietuvos teatro istorijos ir tradicijų draugija. — Vilnius, 2001.

## Крыніцы

Катэгорыя:Летувіскія літаратаркі
Катэгорыя:Летувіскія паэткі
Катэгорыя:Летувіскія драматургі
Катэгорыя:Летувіскія грамадзкія дзеячы
Катэгорыя:Летувіскія пэдагогі
Катэгорыя:Летувіскія перакладчыкі