open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Румынская мова ва Ўкраіне

**Румы́нская мова ва Ўкраі́не** () — адна з моваў нацыянальных меншасьцяў Украіны, у вялікай ступені распаўсюджаная сярод румынаў краіны. Паводле перапісу насельніцтва 2001 году румынскую мову назвалі роднай 142 671 чалавек (0,3% насельніцтва Ўкраіны). Амаль усе румынамоўнае насельніцтва (98,9%) пражывае на тэрыторыі дзьвюх абласьцей, Чарнавіцкай (108 859 чалавек) і Закарпацкай (32 224 чалавек), дзе яны складаюць 11,9% і 2,6% насельніцтва адпаведна. Румынамоўнае насельніцтва абсалютна пераважае ў Герцаеўскім раёне (92,2%), а таксама складае значную долю насельніцтва Глыбоцкага (40,1%), Старажынецкага (35,4%) раёнаў Чарнавіцкай вобласьці ды Цячаўскага (12,4%) і Рахаўскага (11,5%) раёнаў Закарпацкай вобласьці.

## Распаўсюджанасць
Родная мова румынаў паводле дадзеных перапісаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрактыўная мапа распаўсюджанасьці румынскае мовы ва Ўкраіне па адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінках, statistika.in.ua

## Глядзіце таксама
* Мовы Ўкраіны
* Малдаўская мова ва Ўкраіне

Катэгорыя:Румынская мова
Катэгорыя:Мовы Ўкраіны
Enej

**Enéj** — польскі рок-гурт, заснаваны ў 2002 годзе ў Ольштыне братамі Пятром і Паўлам Саладухамі і іх сябрам Лукашам Койрысам, які стаў мэнэджарам гурту. Музыка Enejа гэта альтэрнатыўны рок, які інсьпіраваны ўкраінскай народнай музыкай, паколькі большасьць складу гурту мае ўкраінскія карані. Дадаткова ў музыцы Enejа можна знайсьці элемэнты ска, рэгі і джазу. Назва гурту паходзіць ад галоўнага героя «Энэіды» Івана Катлярэўскага. Песьні гурту гучаць на ўкраінскай і польскай мовах.

## Гісторыя
Гурт Enej сфармаваны ў 2002 годзе ў Ольштыне. Першапачаткова творчасьць калектыву была пабудавана вакол украінскай народнай музыкі. З 2005 году гурт пачаў фармаваць свой ​​уласны стыль, у суполцы зьявіліся новыя музыкі і інструмэнты. У 2006 годзе Enej прыняў ўдзел у фэстывалі Union of Rock у Вэнгожава, дзе атрымаў ўзнагароду журналістаў. У гэтым жа годзе калектыў атрымаў таксама ўзнагароды на фэстывалях Fiesta Borealis ў Алецка і Kierunek Olsztyn.

У 2007 годзе гурт запісаў афіцыйны гімн студэнцкага сьвята Картавіяда.

20 кастрычніка 2008 году выйшаў першы сынгл гурту — *Ulice*, які папярэдзіў аднайменны дэбютны альбом, што выйшаў 17 лістапада 2008 году. Альбом запісаны і выдадзены Польскім радыё Ольштын і Lou&Rocked Boys.

10 сакавіка 2009 году выйшаў другі сынгл — *Komu*.

У 2010 годзе Enej выступіў у паўфінале фэстывалю Przystanek Woodstock.

12 лістапада 2010 году выйшаў другі альбом — *Folkorabel*.

7 траўня 2011 году Enej перамог у забаўляльнай музычнай праграме Must Be the Music.

16 лістапада 2012 году выйшаў трэці альбом гурту — *Folkhorod*.

22 студзеня 2014 году студыя гуказапісу *Lou&Rocked Boys* апублікавала на сэрвісе Youtube песьню «Brat za brata», прадукт супрацоўніцтва Enejа з гуртамі Kozak System і Maleo Reggae Rockers, як дэманстрацыю салідарнасьці з украінскім грамадзтвам, якое змагалася на Майдане Незалежнасьці ў Кіеве за свабоду і дэмакратыю.

## Удзельнікі

; Актуальны склад
* Пётар Саладуха — вакал, баян
* Міраслаў Ортынскі — басовая гітара, вакал
* Павал Саладуха — ударныя
* Яцэк Грыгаровіч — электрычная гітара
* Лукаш Пшыбароўскі — труба
* Гжэсек Лапінскі — саксафон
* Якуб Чапляевіч — трамбон

; Былыя ўдзельнікі 
* Марцін Мах — электрычная гітара
* Мацей Хаўскі — кларнэт
* Бартэк Бонк — труба
* Пётар Жарнох — трамбон
* Міхал Кавальскі — клявішныя
* Аляксандар Астроўскі — вакал, бубен
* Войцех Морэлёўскі — труба


## Дасягненьні
* Сынгл «Radio Hello» ў 2011 годзе заняў першае месца ў чатырох польскіх чартах.
* Сынгл «Skrzydlate ręce» ў 2012 годзе заняў першае месца ў чатырох польскіх чартах.

## Дыскаграфія
### Альбомы
* Ulice (2008)
* Folkorabel (2010)
* Folkhorod (2012)

### Сінглы
* «Ulice» (2008)
* «Komu» (2009)
* «Państwo B» (2010)
* «Radio Hello» (2011)
* «Skrzydlate ręce» (2012)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* [Http://www.enej.pl/ Афіцыйны сайт гурту]

Катэгорыя:Рок-гурты Польшчы
Функцыя (C++)

**Фу́нкцыя ў C++** — модуль праграмы C++, у якім закладзены асноўны код і канцэпцыя праграмы. Функцыі могуць быць гатовыя і ўтрымлівацца ў стандартнай бібліятэцы C++, а могуць быць напісаныя самім праграмістам.

## Прыклады функцый са стандартнай бібліятэкі C++

* Функцыя "main", у якой утрымліваецца канцэпцыя праграмы і асноўны код (функцый "main" у праграме можа быць некалькі):


```cpp
#include <stdio.h> // падключэньне стандартнай бібліятэкі

main() 
{
  // код C++
}
```


* Функцыя "sqrt" — корань квадратны:


```cpp
sqrt(x) // корань квадратны з x
```


* Функцыя "exp" — экспанэнта e^x:


```cpp
exp(x) // экспанэнта ў ступені x
```


## Напісаньне функцый

### Прыклад праграмы

*Гл. таксама *Апэратары C++*'

Вылічэньне выразу: <math>\min(a,a+b)+min(a,b+c))/(1.0+min(a+b*c,b)</math>:

<syntaxhighlight lang="cpp">
#include <stdio.h>
#include "iostream"
#include <conio.h>

float min(float x,float y) // функцыя выбару мінімальнага ліку з "a, b, c"

{
  if (x<y) return x; // калі (x<y) -> пакідаем у выразе x
  else return y;     // калі не -> пакідаем y
}

void main() // асноўная функцыя праграмы
{
  float a,b,c; // задаём лікі тыпу з плаваючай коскай
  float r;
		  cout << "Увядзіце тры розныя лікі a,b,c: ";
		  cin >> "%f%f%f",&a,&b,&c;
		  r=(min(a,a+b)+min(a,b+c))/(1.0+min(a+b*c,b));
		  cout << "\nЗначэньне выразу=%.3f",r;
		  cout << "\nНацісьніце любую клявішу для заканчэньня" << endl;

		  getch();
  return 0;
}

</syntaxhighlight>

== Глядзіце таксама ==
* [[Функцыя (матэматыка)]]

== Літаратура ==
* *C++ How to Program (8th Edition)''. By : Paul Deitel , Harvey Deitel. Pages : 1104. Year : 2011. Publisher : Prentice Hall. ISBN 978-0132662369

Катэгорыя:C++
Таталітарызм

**Таталітары́зм** (усеўладзьдзе;  — «увесь») — дзяржаўны лад, пры якім паноўныя вярхі цалкам падпарадкуюць жыцьцё грамадзтва сваёй уладзе. Асноўныя рысы: манапалізаваньне ўлады адной палітычнай партыяй і безумоўная ўлада яе правадыра, усеахопнае кіраваньне дзяржавы ўсімі галінамі грамадзкага жыцьця, апора ўраду на  і безмаёмныя слаі насельніцтва, шырокае выкарыстаньне гвалту і запалохваньня ў якасьці сродкаў захаваньня і ўмацаваньня ўсеўладнага ўраду, ваенізаваньне гаспадаркі і грамадзкага жыцьця, адхіленьне большасьці насельніцтва ад удзелу ва ўтварэньні і дзейнасьці дзяржаўных і грамадзянскіх установаў, забарона дзейнасьці скіраваных на народаўладзьдзе ўстановаў і здушэньне супраціву, панаваньне агульнай для ўсіх утапічнай ідэалёгіі з абгрунтаваньнем патрэбы ва ўсеўладным урадзе нібыта ў якасьці сродку перабудовы грамадзтва дзеля ўсеагульнага дабра і лепшай будучыні.

Вытокі панятку ў вучэньні пра цэласнасьць у  ХІХ стагодзьдзя. Крытыкі  ўраду Італіі  і  надалі тэрміну ў 1920-я гады грамадзянскую накіраванасьць. Тэарэтыкі фашызму  і  (Італія), Эрнст Юнгер і  (Нямеччына) выкарыстоўвалі панятак для абгрунтаваньня патрэбы ў фашысцкім усеўладным урадзе, усеўладнай дыктатуры, усеўладнай дзяржаве, усеахопнай  і ўсеахопным мабілізаваньні. У 1930—1940-я гады прадстаўнікі  распрацоўвалі аглядна-крытычнае тлумачэньне панятку ў якасьці грамадзкай прылады захаваньня ўлады ў руках правадыра, усеахопнага панаваньня вайсковага ўраду і здушэньня супраціву, шырокага запалохваньня і поўнага бяспраўя асобы (,  і Эрых Фром). У 1950—1980-я гады аналітычны панятак выкарыстоўваўся для асуджэньня камуністычнага дзяржаўнага ладу (Ганна Арэнт, Зьбігнеў Бжазінскі і ).

## Літаратура
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
*
Іваноўшчына

Назву **Іваноўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Іваноўшчына — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці
* Іваноўшчына — вёска ў Маладэчанскім раёне Менскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Іванава
* Іванавічы
* Іванаў
* Іванаўка
* Іванаўск
* Іванаўскія Агароднікі
* Іванаўцы
* Іванаўшчына
* Іванікі
* Іванічы
* Іванішча
* Іванішчавічы
* Іванкавічы
* Іванкаўшчына
* Іванкі
* Іванова
* Іваноў
* Іванпольле
* Іванск
* Іванскія
* Іванцава
* Іванчыцы
* Іванькава
* Іванькі
* Іванькова
* Янава
* Янавічы
* Янаў
* Янаўка
* Янаўцы
* Янаўшчына
Канстантын Альшанскі (дэсантны карабель)

«**Канстанты́н Альша́нскі**» () — вялікі дэсантны карабель праекту 775. Зьяўляецца шматпалубным, пласкадонным дэсантным караблём унутранай марской зоны з паўбакам і пашыранай кармавой надбудовай.

Названы ў гонар Героя Савецкага Саюзу Канстантына Альшанскага, камандзіра атраду з 68 дэсантнікаў, якія вызвалялі горад Мікалаеў ад захопнікаў Нацысцкае Нямеччыны.

## Гісторыя праекту
Карабель быў пабудаваны на вэрфі «Stocznia Polnocna» («Паўночная верф») у Польшчы ў 1974 годзе.

Першая сэрыя караблёў, якая складалася з 12 СДК, была скончаная ў 1978 годзе. На захадзе гэтыя караблі ахрысьцілі як «Ropucha I» — так у ангельскай транскрыпцыі вымаўляецца слова **жаба**. Другая сэрыя з 16 СДК (пр. 775. II або «Ropucha II») была скончаная ў 1992 годзе. Караблі другой сэрыі адрозьніваліся іншымі РЛС агульнага выяўленьня, а з трэцяй сэрыі і іншымі артусталёўкамі (адной 76-мм АК-176 і дзьвума 30 — мм АК-630 замест дзьвух 57-мм АК-572).

Будаўніцтва праекту 775 вялося па замове СССР выключна для яго флёту. Ні адзін карабель пр. 775 не ўвайшоў у склад ВМФ дзяржаваў-саюзьнікаў па Варшаўскай дамове. Выключэньнем можна лічыць толькі адзін ВДК, перададзены Емэну ў 1979 годзе са складу савецкіх сілаў, якія грунтаваліся ў Індыйскім акіяне.

## Гісторыя эксплюатацыі

### Расейская інтэрвэнцыя ва Ўкраіне (2014)

24 сакавіка 2014 г. дэсант расейскіх войскаў высадзіўся з падплыўшага баркасу (з бартавым нумарам U8301) на борт і з боем захапіў карабель «Канстантын Альшанскі». Незадоўга да гэтага частка экіпажу пакінула карабель, на момант штурму на караблі знаходзіўся 21 чалавек. Рэшткі каманды забарыкадаваліся ў кают-кампаніі.

Аднак прадчуваючы хуткі штурм караблю, і каб пазбавіць ворага магчымасьці выкарыстоўваць карабель у найбліжэйшай будучыні, каманда «Канстантына Альшанскага» пасьпела сапсаваць карабельную электроніку, рухавікі (залілі цэмэнтавым растворам ці паводле іншай вэрсіі — засыпалі пяском), навігацыйнае абсталяваньне, прыборы кіраваньня агнём разьбілі. У выніку расейцам давялося цягнуць захопленае судна да базы на буксіры.

## Крыніцы

Катэгорыя:Караблі ВМС Украіны
Катэгорыя:Вялікія дэсантныя караблі
Крымскае ханства

**Кры́мскае ха́нства** () — фэадальная дзяржава крымскататарскай дынастыі Гірэяў, якая існавала ў 1449—1783 роках. Саманазва — **Крымскі юрт** (). Займала тэрыторыю Крымскага паўвостраву (акрамя паўднёва-ўсходняй часткі, якая кіравалася непасрэдна Асманскай імпэрыяй), стэпы Паўночнага Прычарнамор’я ў міжрэччы Днястру й Дону, а таксама землі паўночнай Кубані. Плошча дасягала 26 тыс. км², насельніцтва 180—300 тыс. чал. (у асн. татары, у паўднёвай частцы таксама італьянцы, грэкі, армяне, караімы, жыды, туркі, французы, на поўначы ад Перакопскага перашыйку нагайцы). Сталіца — места Бахчысарай.

Заснаванае Хаджы Гірэем у выніку палітычнага распаду Залатой Арды. Хаджы Гірэй памёр у 1466 годзе і пакінуў восем сыноў. У чэрвені 1475 года Асманская імпэрыя заваявала Кофу (сучасная Феадосія), Салдаю (Судак), Чэмбала (Балаклава) і спынілі там уладу Генуі. Таксама яны паклалі канец існаваньню двух хрысьціянскіх княстваў Готыі і Тэадоры. У 1478 року падчас праўленьня Мэнглі Гірэя прыняло пратэктарат Асманскай імпэрыі, якая адлучыла ад Крымскага ханства буйныя парты Гезьлеў, Азоў, Ачакаў, Ізмаіл. Паводле турэцкіх гісторыкаў, крымская дзяржаўнасьць узьнікла толькі ў 1470-я. Хан знаходзіўся ў васальнай залежнасьці ад асманскага султана і ў сваю чаргу трымаў у васальнай залежнасьці качоўнікаў Нагайскай, Буджацкай, Ачакаўскай, Перакопскай ордаў. Цягам XV—XVIII стагодзьдзяў вяла пэрманэнтныя войны з паўночнымі суседзямі — запароскімі казакамі, Літвою, Польшчаю, Масковіяй і данскімі казакамі, неаднаразова зьдзяйсьняла паляваньні на рабоў ва Ўкраіне. Зазнала вялізныя страты пад час расейска-асманскае вайны 1735—1739 рокаў. У 1774 пасьля чарговае паразы Асманскае імпэрыі атрымала незалежнасьць пад пратэктаратам Расейскай імпэрыі. У 1783 было анэксаванае Расеяй і стала ў яе складзе губэрняй.

## Крыніцы

## Літаратура
* , С. 513

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Асманскай імпэрыі
Спадчына (часопіс)

**Спа́дчына** — ілюстраваны культурна-гістарычны часопіс.

## Гісторыя
У 1970 годзе ў Менску на беларускай мове пачаў выдавацца часопіс «Помнікі гісторыі і культуры Беларусі». У 1989 року на яго базе створаны часопіс «Спадчына», прысьвечаны беларускай гісторыі і культуры. Напачатку падтрымліваўся Беларускім фондам культуры, потым, у сувязі з прыходам да ўлады ў краіне сілаў, не зацікаўленых беларускай тэматыкай, страціў дзяржаўную падтрымку. У 1990 г. выходзіў 4 разы на год, у 1991—2003 — 6 разоў на год. Пасьля пачаў выдавацца нерэгулярна. Усяго за 1989—2011 гады выйшаў 161 нумар.

## Зьмест
У часопісе друкаваліся ілюстраваныя навуковыя і навукова-папулярныя артыкулы, гістарычныя крыніцы, публіцыстыка, літаратурныя творы. Прыклады публікацыяў:
* В.Фадзеева. Сімволіка ручніка. №2,1990
* А.Калубовіч. «Айцы» БССР і іхны лёс. №3-4,1990
* Пратакол зьезду беларускіх нацыянальных арганізацый у Менску, 25-27.ІІІ.1917. №4,1990
* Вярнуць нацыянальныя скарбы. Круглы стол. №1,1991
* А.Цьвікевіч. «Западно-руссизм». №2, 1991-№3, 1992
* М.Гусоўскі. Песня пра зубра, пераклад У.Шатона. №2,1991
* П.Лойка. Незалежнасць пасля Любліна, або магнацка-шляхецкая беларусізацыя. №5,1991
* Э.Навагонскі. Воднымі шляхамі продкаў. №6,1991
* А.Волян. Пра дзяржаўнага мужа і яго асабістыя дабрачыннасці (1608 г.). №6,1991-№1,1992
* Я.Адляніцкі. Бітва на Басі. №2,1992
* А.Хадыка. Старабеларуская шляхецкая мода. №3,1992
* А.Гужалоўскі. Як рабавалі беларускія музеі. №5,1992

## Галоўныя рэдактары
* Іван Чыгрынаў (1989—1996)
* Вячаслаў Ракіцкі (1997—1999)
* Захар Шыбека (2001—2002)
* Аляксей Хадыка (?-2011)

## Літаратура
* Часопіс «Спадчына» у беларускай інтэрнэт-бібліятэцы.
* 

## Крыніцы

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1989 годзе
Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Зьніклі ў 2011 годзе
Славянск

**Славя́нск** () — места на ўсходзе Ўкраіны, на рацэ Казённы Тарэц. Адміністрацыйны цэнтар Славянскага раёну Данецкай вобласьці. Насельніцтва 56 тыс. чал. (2024). Знаходзіцца за 119 км ад Данецку, чыгуначны вузел.

Славянск — старажытнае места на Данбасе. З 19 красавіка 2011 зьяўляецца курортам дзяржаўнага значэньня.

## Гісторыя
У XVI стагодзьдзі на тэрыторыі сучаснага Славянску пачалі сяліцца зьбеглыя сяляне зь іншых частак Украіны. У 1645 дзеля абароны ад набегаў татараў казакі збудавалі фартэцыю Тор. З тых часоў Славянск — цэнтар здабычы солі і гандлю ёй. Існуе таксама іншая вэрсія заснаваньня места: пад прыкрыцьцём Маяцкая астрога ў 1664 распачалося дзяржаўнае (па—татарску казённае) солеварэньне на Торы, якое знаходзілася пад няспыннай аховай, што спрыяла фармаваньню тут сталага насельніцтва. Вынікам чаго стала ў 1676 заснаваньне мястэчка Тор, у якім на пачатак 1677 ужо пражывала 245 украінскіх сем’яў.

У 1685—1764 Тор — соценнае мястэчка Ізюмскага палку. У 1784 паселішча перайменавалі ў Славянск (пазьней Славянскае). Адначасна яно атрымала статус места і стала цэнтрам павету Кацярынаслаўскага намесьніцтва. У 1787 Славянск увайшоў у склад Ізюмскага павету Слабадзкой-Украінскай (з 1835 — Харкаўскай) губэрні. З 1880-х чыгуначны вузел. У 1930-я пачаўся рост прамысловасьці Славянску. 19 красавіка 2011 места атрымала статус курорту дзяржаўнага значэньня.

Пачынаючы ад красавіка 2014 году горад стаў арэнай баявых дзеяньняў паміж сэпаратысцкімі групоўкамі і ўкраінскімі сілавікамі. Узброены канфлікт пачаўся ў ноч на 11 красавіка 2014 году, калі ўзброеныя аўтаматамі прарасейскія сэпаратысты захапілі раёнае аддзяленьне міліцыі ў горадзе і вывесілі там сьцяг Расеі. Рэакцыяй украінскай улады стала антытэрарыстычная апэрацыя, распачатая 13 красавіка з мэтай спыніць сэпаратыстаў. Станам на 6 ліпеня гэтага ж году ўся поўнач Данецкае вобласьці, у тым ліку Славянск і некалькі іншых навакольных населеных пунктаў былі пакінутыя тэрарыстамі, у выніку чаго ў горадзе быў адноўлены канстытуцыйны лад.

## Насельніцтва
* 1971—134,5 тыс. чал.
* 2000—130 тыс. чал.
* 2012—118 тыс. чал.

### Нацыянальны склад

## Эканоміка
Прадпрыемствы па вытворчасьці соды, керамічных вырабаў, заводы цяжкага машынабудаваньня, алоўкавая, мэблевая фабрыкі і іншае. Здабыча кухоннай солі. ГРЭС.

## Турыстычная інфармацыя
Славянск — бальнеагразевы курорт. У месьце дзейнічае краязнаўчы музэй.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Данецкай вобласьці
Катэгорыя:Гарады Ўкраіны
Беларуская мова ва Ўкраіне

**Белару́ская мова ва Ўкраі́не** () — беларуская мова, распаўсюджаная сярод некаторае часткі прадстаўнікоў беларускае дыяспары ва Ўкраіне, а таксама ў асяродзьдзі карэннай часткі ўкраінскіх беларусаў.

## Статыстычныя зьвесткі
Паводле зьвестак Усеўкраінскага перапісу насельніцтва 2001 году беларускую мову ва Ўкраіне назвалі роднай 56 249 асобаў, у тым ліку 19,8 этнічных беларусаў. Найбольшая колькасьць беларускамоўнага насельніцтва Ўкраіны знаходзіцца ў Днепрапятроўскай вобласьці, Аўтаномнай Рэспубліцы Крым і Данецкай вобласьці — 6 239, 5 204 і 4 842 чалавек адпаведна. У сваю чаргу, найбольшы адсоткавы паказчык беларускамоўнага насельніцтва назіраецца ў Аўтаномнай Рэспубліцы Крым, Чарнігаўскай і Днепрапятроўскай вобласьцях — 0,26%, 0,19% і 0,18% ад насельніцтва адпаведна.

Перапісы насельніцтва ў СССР 1979, 1989 гадоў, а таксама перапіс насельніцтва Ўкраіны 2001 году сьведчаць пра павелічэньне сярод беларусаў Украіны дзелі расейскамоўных і ўкраінскамоўных, некаторы рост дзелі асобаў, што размаўляе на іншых мовах і адначасова з гэтым пра скарачэньне адсоткавае дзелі асобаў, што лічаць у якасьці роднае мовы беларускую мову.

Родная мова беларусаў ва Ўкраіне згодна зь перапісамі 1979, 1989 і 2001 гадоў:

У параўнаньні са зьвесткамі перапісу насельніцтва 1989 году скарацілася дзель асобаў, што ўказваюць пра сваё валоданьне беларускай мовай: у 1989 годзе пра гэта ўказвала 48,5% украінскіх беларусаў, у 2001 годзе — 31,7.

### Населеныя пункты
Ніжэй прыведзены сьпіс населеных пунктаў Украіны, дзе больш за 10% ад насельніцтва якіх пазначыла беларускую мову як родную падчас перапісу насельніцтва 2001 году. Курсівам пазначаныя населеныя пункты з насельніцтвам менш за 25 асобаў.

## Глядзіце таксама

* Усеўкраінскі саюз беларусаў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларусы ва Ўкраіне
Катэгорыя:Беларуская мова
Катэгорыя:Мовы Ўкраіны
Малдаўская мова ва Ўкраіне

**Малда́ўская мова ва Ўкраі́не** () — адна з моваў нацыянальнае меншасьці ва Ўкраіне, распаўсюджаная ў вялікай ступені сярод жыхароў Украіны малдаўскае нацыянальнасьці. Большасьцю сучасных дасьледчыкаў малдаўская мова лічыцца літаратурным варыянтам румынскае мовы, а малдаване — часткаю румынскага этнасу, але большасьць сучасных малдаванаў мае малдаўскую, а не румынскую самаідэнтыфікацыю, вызначаючы сваю мову як *малдаўскую* і ўласную нацыянальнасьць як *малдаване*. З гэтае прычыны тэрмін *малдаўская мова* ўлічваецца ўладамі Ўкраіны пры статыстычнай, адукацыйнай і моўнай палітыцы.

Ва Ўкраіне на афіцыйным узроўні (напрыклад, міністэрства адукацыі й навукі) выкарыстоўваецца прыметнік *молдовська*, але мае ўжытак таксама прыметнік *молдавська*. Апошні прыметнік лічыцца русізмам, першы, як прыметнік, што паходзіць ад назвы Малдова, выкарыстоўваецца для надрукаваных ва Ўкраіне падручнікаў для школаў з вывучэньнем моваў нацыянальных меншасьцяў.

## Статыстыка

Большая частка жыхароў Украіны, што вызначае сваю нацыянальнасьць як *[[малдаване]]*, лічыць сваёю роднаю моваю малдаўскую мову. У параўнаньні са зьвесткамі перапісу насельніцтва ў СССР інфармацыі перапісаў насельніцтва 1989 году, а таксама перапісу насельніцтва Ўкраіны 2001 году сярод малдаванаў адзначаецца пэўнае скарачэньне дзелі асобаў, што лічаць сваёй роднай мовай малдаўскую, але ў асноўным большая частка малдаванаў пазначае ў якасьці роднае мовы малдаўскую.

Вынікі перапісаў насельніцтва ў СССР 1979, 1989 гадоў, перапісу насельніцтва Ўкраіны 2001 году для роднае мовы малдаванаў:

Узровень валоданьня малдаўскай мовай сярод малдаванаў Украіны паводле зьвестак 1989 ды 2001 гадоў: 1989 год — 84,3%, 2001 год — 78,9%.

### Расьсяленьне
Раёны й месты кампактнага расьсяленьня малдаванаў Украіны паводле перапісу 2001 году.

Населеныя пункты, больш за 50% ад насельніцтва якіх пазначылі малдаўскую мову ў якасьці роднай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Мовы Ўкраіны
Краматорск

**Крамато́рск** () — места на ўсходзе Ўкраіны, у Данецкай вобласьці, на рацэ Казённы Тарэц. Насельніцтва 75 тыс. чал. (2024). Знаходзіцца за 84 км ад Данецку.

## Гаспадарка
У Краматорску месьціўся завод «Энэргамашспэцсталь», які вырабляў сталёвыя загатоўкі для карпусоў ядзерных рэактараў, у тым ліку паводле праекту «АЭС-2006» для Беларускай АЭС.

## Гісторыя
Горад разьвіўся ад пасёлку пры маленькай чыгуначнай станцыі, пабудаванай у 1868 годзе, да сучаснага даволі вялікага гораду абласнога значэньня, прамысловага цэнтру і транспартнага вузла.

### Паходжаньне назвы
У канцы 60-х гадоў XIX ст. на будаванай у той час Курска-Харкаўска-Азоўскай чыгунцы, каля ракі Казённы Тарэц зьявілася чыгуначная станцыя Краматорск, паблізу якой вырас пасёлак. Спачатку пасёлак называўся Крам на Тарцы, затым паступова назва зьмянілася на Краматорск.

### Гістарычная прыналежнасьць
Згодна з археалягічнымі зьвесткамі, на тэрыторыі сучаснага Краматорску й ягоных бліжэйшых прадмесьцяў людзі сяліліся яшчэ ў старажытныя часы. На паўночна-заходняй ускраіне Краматорску знойдзеныя каменяломні й майстэрні па апрацоўцы крэменю эпохі нэаліту, якія працягвалі існаваць і ў пэрыяд раньняй медзі. У прадмесьцях Краматорску дасьледавана таксама Курганны магільнік мэталюрга-ліцейніка эпохі бронзы.

У другой палове XVII — пачатку XVIII стст. гэтая частка Слабажаншчыны масава засяляецца казакамі Гетманшчыны, прыгоннымі з паўднёвых раёнаў Масковіі і Мардовіі.

У 1767 годзе ўрад Расеі аддаў графу Ф. Таранаву 10 тысячаў дзесяцінаў казацкай зямлі, на якіх было заснаванае сяло Пятроўка. Пазьней гэтыя землі былі прададзеныя высакароднаму роду Абаза, пасьля — замежнікам Іванову, Шабельскаму, Шцейгераву. У выніку ўзьніклі новыя паселішчы Абазаўка, Іванаўка, Шабелькоўка, Шцейгераўка, якія ў далейшым стварылі своеасаблівую аглямэрацыю — Краматорск.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году 31,06 адзначылі роднай мовай украінскую, 67,87 — расейскую, а 1,07 — іншую.

Паводле нацыянальнага складу ўкраінцы складалі 70,2, расейцы — 26,9, беларусы — 0,7, а іншыя — 2,2.

## Панарамы

## Глядзіце таксама
* Радыяцыйнае заражэньне ў Краматорску

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласьці
Крка Нова Мэста

«**Крка**» () — славенскі футбольны клюб з гораду Нова мэста. Заснаваны ў 1922 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нова мэста
Махначы

Назву **Махначы** маюць:

* Махначы — вёска ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласьці
* Махначы — вёска ў Слонімскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Васількоўскі раён (Днепрапятроўская вобласьць)

**Васількоўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым усходзе Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Васількоўка.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году, насельніцтва раёну складала 37 340 чалавек, зь іх 94,53% адзначылі роднай мовай украінскую, 4,63% — расейскую, а 0,84% — іншую.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Верхнедняпроўскі раён

**Верхнедняпро́ўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўночным захадзе Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Верхнедняпроўск.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году, насельніцтва раёну складала 56 932 чалавека, зь іх 89,98% адзначылі роднай мовай украінскую, 9,2% — расейскую, а 0,82% — іншую.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Крывароскі раён (1923—2020)

**Крывароскі раён** () — былая адміністрацыйная адзінка на захадзе Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Крывы Рог.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году насельніцтва раёну складала 43 759 чалавек, зь іх 91,35% адзначылі роднай мовай украінскую, 7,73% — расейскую, а 0,92% — іншую.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Крынічанскі раён

**Крынічанскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў цэнтры Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — пасёлак Крынічанкі.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году насельніцтва раёну складала 40 330 чалавек, зь іх 94,03% адзначылі роднай мовай украінскую, 4,71% — расейскую, а 1,26% — іншую.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Магдалінаўскі раён

**Магдалінаўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на поўначы Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — гарадзкі пасёлак Магдалінаўка.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году насельніцтва раёну складала 37 606 чалавек, зь іх 93,91% адзначылі роднай мовай украінскую, 4,75% — расейскую, а 1,34% — іншую.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Нікапальскі раён (1923—2020)

**Нікапальскі раён** () — калішняя адміністрацыйная адзінка на поўдні Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Нікапаль.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году насельніцтва раёну складала 44 716 чалавек, зь іх 89,66% адзначылі роднай мовай украінскую, 9,75% — расейскую, а 0,59% — іншую.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Галічына

**Галічына́** (, , ) — гістарычная вобласьць, большая частка якой уваходзіць у склад Украіны, а іншая частка — Польшчы. Гістарычным, палітычным і культурным цэнтрам краю прынята лічыць горад Львоў, хоць сама назва Галічына, хутчэй за ўсё, паходзіць ад мястэчка Галіч, які калісьці быў сталіцай Галіцкага ўдзельнага княства. Сучасныя межы Ўсходняй Галічыны складалі большасьць Заходнеўкраінскай народнай рэспублікі (у якую, апрача Галічыны, уваходзілі таксама суседнія Закарпацьце й Букавіна), абвешчанай 1 лістапада 1918 году.

З-за частковай лібэралізацыі нацыянальнай палітыкі ў Аўстра-Вугоршчыне пасьля «Вясны народаў»
 1848 году Галічына стала цэнтрам разьвіцьця ўкраінскай літаратуры і навукі, у той час як у расейскай Украіне выходзілі ўказы аб забароне ўкраінскай мовы, праводзілася палітыка жорсткай русіфікацыі і дыскрымінацыі ўкраінскай культуры. Таму Галічыну яшчэ называюць «украінскім П’емонтам».

## Вонкавыя спасылкі
* Лосєв І. Українське й галицьке
* Galizien und Lodomerien
Біёніка

**Біёніка** ( — які жыве) — кірунак у кібэрнэтыцы, засяроджаны на вывучэньні асаблівасьцяў будовы і жыцьцядзейнасьці арганізмаў дзеля стварэньня дасканалейшых прыладаў і прыстасаваньняў. Першай спробай перайманьня жывога (крыла птушкі) лічаць працы Леанарда да Вінчы (1452—1519). Як самастойная навука вылучылася з кібэрнэтыкі ў 1960 годзе на першай нарадзе ў  (, штат Агаё, ЗША). У Беларусі распрацоўваюцца спалучэньні біялягічных і прыладных складнікаў у адзіным контуры кіраваньня. Створаны шэраг маніторных дыягнастычных і біялекавых прыладаў у кардыялёгіі (Георгі Сідарэнка). Досьледнае перайманьне кіравальных прыладаў ажыцьцяўляецца ў выглядзе апэрацыі органапэксіі (Давід Голуб).

Існуюць тры кірункі дасьледаваньняў: 1) жыцьцязнаўчы — вывучэньне зьяваў і падзеяў у жывых арганізмах дзеля наступнага іх выкарыстаньня ў прыладах; 2) прыладны — пабудова новых і ўдасканаленьне старых прыладаў на аснове біялягічных ведаў; 3) тэарэтычны — высьвятленьне мажлівасьці стварэньня прыстасаваньня шляхам папярэдняга выпрабаваньня яго досьледнага ўзору.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Міждысцыплінарныя навукі
Катэгорыя:Кібэрнэтыка
Катэгорыя:Біятэхналёгія
Катэгорыя:Разьдзелы біялёгіі
Катэгорыя:Тэхнічныя навукі
Вярхоўны Савет УССР

**Вярхоўны Саве́т УССР** () — вышэйшы орган дзяржаўнай улады і адзіны заканадаўчы орган былой Украінскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі.

## Паўнамоцтвы
Вярхоўны Савет УССР выбіраў справаздачны яму Прэзыдыюм, утвараў Урад УССР — Савет Міністраў УССР і выбіраў Вярхоўны Суд УССР. Таксама дэпутаты выбіралі кіраўнікоў аблвыканкамаў і часткова іх намесьнікаў, вышэйшы камандны склад разьмешчаных на тэрыторыі Ўкраіны ваенных акругаў.

Да паўнамоцтваў Вярхоўнага Савету таксама належала права:
* зьмяняць Канстытуцыю УССР і прымаць новую;
* выдаваць і сьцьвярджаць народна-гаспадарчыя пляны і Дзяржаўны бюджэт УССР;
* кантраляваць стан і кіраваньне прадпрыемствамі саюзнага падпарадкаваньня і сачыць за імі;
* прадастаўляць права грамадзянства УССР і г.д.

## Гісторыя
Першыя выбары ў Вярхоўны Савет УССР адбыліся 26 чэрвеня 1938 году. Былі абраныя 304 дэпутаты. Першая сэсія Выярхоўнага Савету была праведзеная ў Кіеве 25—28 ліпеня 1938 году. Старшынём быў абраны Міхаіл Бурмістэнка, Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету УССР ўзначаліў Леанід Карніец.

Пасьля далучэньня Заходняй Украіны 24 сакавіка 1940 году на гэтых тэрыторыях былі праведзеныя давыбары — выбрана яшчэ 80 дэпутатаў.

У гады Вялікай Айчыннай вайны Вярхоўны Савет УССР працаваў ва ўмовах ваеннага часу. У сувязі з акупацыяй у 1941 годзе тэрыторыі Ўкраіны Прэзыдыюм Вярхоўнага Савету УССР быў эвакуяваны ў Саратаў.

На працягу 1940—1950-х гадоў заканатворчасьць фактычна вычэрпвалася ўдасканаленьнем асобных артыкулаў Канстытуцыі і ўжо дзеючых законаў УССР. Напрыканцы 1950-х гадоў заканадаўчая дзейнасьць Вярхоўнага Савету актывізавалася, што было абумоўлена неабходнасьцю правядзеньня пачатых першым сакратаром ЦК КПСС М. Хрушчовым рэформаў у савецкай сыстэме ўлады.

У 1970-х гадах заканатворчасьць пашыраецца, інтэнсіфікуецца кадыфікацыя рэспубліканскага заканадаўства. Канстытуцыя УССР 1978 году зацьвердзіла тэрмін паўнамоцтваў у 5 гадоў і фіксаваную колькасьць дэпутатаў у 650 чалавек.

Апошнія выбары ў Вярхоўны Савет УССР ва ўмовах існаваньня Савецкага Саюзу адбыліся ў 1990 годзе (12 скліканьне). Пасьля прыняцьця Акту абвяшчэньня незалежнасьці Ўкраіны Вярхоўны Савет УССР быў ператвораны ў Вярхоўную Раду Ўкраіны (у далейшым некаторы час працягвалася нумэрацыю скліканьняў з 1938 году).

## Сьпіс старшыняў
# Міхаіл Бурмістэнка (1938—1941)
# Аляксандар Карнейчук (1947—1953)
# Павел Тычына (1953—1959)
# Аляксандар Карнейчук (второй раз, 1959—1972)
# Міхаіл Белы (1972—1980)
# Канстантын Сытнік (1980—1985)
# Платон Касьцюк (1985—1990)
# Уладзімер Івашка (1990)
# Іван Плюшч (1990, в. а.)
# Леанід Краўчук (1990—1991)

## Вонкавыя спасылкі
* Гісторыя ўкраінскага парлямэнтарызму: ад Веча Кіеўскай Русі да Вярхоўнай Рады Ўкраіны (частка другая) 

Катэгорыя:Украіна
Новамаскоўскі раён (1923—2020)

**Новамаско́ўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў цэнтры Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Новамаскоўск.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году, насельніцтва раёну складала 75 828 чалавек, зь іх 86,2% адзначылі роднай мовай украінскую, 12,93% — расейскую, а 0,87% — іншую.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Пакроўскі раён (Днепрапятроўская вобласьць)

**Пакроўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым усходзе Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — гарадзкі пасёлак Пакроўскае.

## Насельніцтва
Паводле дадзеных перапісу 2001 году насельніцтва раёну складала 41 864 чалавека, зь іх 95,25% адзначылі роднай мовай украінскую, 4,15% — расейскую, а 0,6% — іншую.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Саланянскі раён

**Саланянскі раён** () — адміністрацыйная адзінка ў цэнтры Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — гарадзкі пасёлак Саланае.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году, насельніцтва раёну складала 42 500 чалавек, зь іх 92,66% адзначылі роднай мовай украінскую, 6,37% — расейскую, а 0,97% — іншую.

## Крыніцы

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Тамакоўскі раён

**Тамакоўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на поўдні Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — гарадзкі пасёлак Тамакоўка.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году насельніцтва раёну складала 31 629 чалавек, зь іх 92,77% адзначылі роднай мовай украінскую, 6,6% — расейскую, а 0,63% — іншую.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Шырокаўскі раён

**Шырокаўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўднёвым захадзе Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — гарадзкі пасёлак Шырокае.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году, насельніцтва раёну складала 31 361 чалавек, зь іх 92,47% адзначылі роднай мовай украінскую, 6,4% — расейскую, а 1,13% — іншую.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Юр’еўскі раён

**Юр’еўскі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўночным усходзе Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — гарадзкі пасёлак Юр’еўка.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году, насельніцтва раёну складала 15 773 чалавека, зь іх 92,81% адзначылі роднай мовай украінскую, 5,98% — расейскую, а 1,21% — іншую.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Пяціхацкі раён

**Пяціхацкі раён** () — адміністрацыйная адзінка на паўночным захадзе Днепрапятроўскай вобласьці Ўкраіны. Адміністрацыйны цэнтар — места Пяціхаткі.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак перапісу 2001 году насельніцтва раёну складала 53 275 чалавек, зь іх 92,32% адзначылі роднай мовай украінскую, 6,33% — расейскую, а 1,35% — іншую.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Колішнія раёны Днепрапятроўскай вобласьці
Сьпіс краінаў паводле іх найвышэйшых пунктаў

Сьпіс незалежных дзяржаваў і залежных тэрыторыяў паводле іх найвышэйшых вяршынь над узроўнем мора ў парадку ўбываньня.

## Міжнародна прызнаныя краіны

## Непрызнаныя краіны

## Залежныя тэрыторыі

## Крыніцы

Катэгорыя:Сьпісы краін
Катэгорыя:Геаграфія
Хмяльніцкі (карвэт)

«**Хмяльніцкі**» (U208) — малы супрацьлодкавы карабель, пазьней — карвэт Вайскова-марскіх сілаў Украіны. Шматмэтавы карабель прыбярэжнага дзеяньня праекту 1241.2 (Pauk-I class па клясыфікацыі НАТА). Да 1998 году — **МПК-116**.

20 сакавіка 2014 году быў захоплены расейскімі ваеннымі і чальцамі «крымскай самаабароны».

## Асаблівасьці праекту
Праект 1241.2 — сэрыя малых супрацьлодкавых караблёў, якія будаваліся ў СССР для вайскова-марскога флёту і марскіх частак памежных войскаў КДБ у 1980-х гадах. Памежны варыянт карабля практычна паўтарае супрацьлодкавы варыянт карабля 1241.2 праекту. Створаны на базе распрацаванага ў 1973 годзе ЦКБ «Алмаз» праекту ракетнага катэра 1241 адрозьніваецца ад яго ўзбраеньнем (адсутнасьць ўдарнага комплэксу, замест яго ўзмоцненае супрацьлодкавая ўзбраеньне), больш эканамічнай энэргетычнай устаноўкай (замест газатурбіннай энэргетычнай устаноўцы ўжытая эканамічная дызэльная). Фактычна, праекты 1241.1 і 1241.2 апынуліся рознымі тыпамі караблёў.

Усяго ў 1976-1987 гадах было пабудавана 29 караблёў праекту 1241.2, у тым ліку для ВМФ — 9 адзінак, усе астатнія — для марскіх часьцін памежных войскаў.

## Гісторыя карабля
Малы супрацьлодкавы карабель **МПК-116** быў закладзены на стапелі Яраслаўскага суднабудаўнічага завода № 512 20 кастрычніка 1983 г. і ўжо 9 ліпеня 1984 году залічаны ў сьпісы караблёў ВМФ СССР. Спушчаны на ваду 26 студзеня 1985 году і неўзабаве пераведзены па ўнутраных водных сыстэмах ў Азоўскае мора, а адтуль у Чорнае для праходжаньня здатачных выпрабаваньняў. Ўступіў у строй 9 верасьня 1985 году і 12 лістапада 1985 г. уключаны ў склад ЧФ.

МПК-116 уваходзіў у склад 307-га дывізіёна супрацьлодкавых караблёў сямнаццатай брыгады караблёў аховы воднага раёну, якая базавалася на возеры Данузлаў. Пры падзеле Чарнаморскага флёту СССР карабель прызначаўся для перадачы Вайскова-марскім сілам Украіны. Пры атрыманьні карабля ВМС Украіны ен дастаўся ў небаяздольным стане. У ВМС Украіны быў пераклясіфікаваны ў карвэт і атрымаў назву «*Хмяльніцкі*» (з бартавым нумарам U208).

З-за адсутнасьці нармальнага фінансаваньня ВМСб карабель доўгі час знаходзіўся ў рэзэрве. Пасьля доўгага сярэдняга рамонту ў Севастопалі ўпершыню выйшаў у мора ў верасьні 2011 году на хадавыя выпрабаваньні. У тым жа верасьні 2011 году карабель ўдзельнічаў у дасьледчым камандна-штабным вучэньні «Адэкватнае рэагаваньне», па пошуку, сачэньні і зьнішчэньні падводнай лодкі.

На пачатак 2014 году карабель базаваўся ля пасёлку Новаазернае, што ля возера Данузлаў.

### Крымскі крызіс (2014)
Пад час Крымскага крызісу, 20 сакавіка 2014 г. карвэт быў захоплены рускімі войскамі ў Севастопалі. Хадзілі чуткі што карвэт быў затоплены, але інфармацыя не пацьвердзілася б аднак пад час штурму былі пашкоджаны (ці цалкам выведзены са сторою) хадавы мосьцік, дызэль-гэнератар №2, сыстэма кіраваньня галоўным рухавіком. Экіпаж быў вымушаны пакінуць судна.

## Крыніцы

Катэгорыя:Караблі ВМС Украіны
Катэгорыя:Карвэты
Марская ахова Ўкраіны

**Марска́я ахова Ўкраі́ны** () — структурнае падразьдзяленьне Дзяржаўнай памежнай службы Ўкраіны, асноўныя задачы якога зьвязаныя з аховай дзяржаўнай мяжы Ўкраіны на моры й іншых водных прасторах.

Марскія часткі Дзяржаўнай памежнай службы ў складзе трох асобных брыгадаў памежных караблёў групаваліся ў Балаклаве (5 брыгада), Адэсе (18 брыгада) і Керчы (23 брыгада) (але ў сувязі з Крымскім крызісам месцы базаваньня будуць перагледжаныя). Арґанізацыйна незалежныя і ў мірны час у склад ВМСУ не ўваходзяць. Сьцяг караблёў Марскіх частак уяўляе сабой нацыянальны сьцяг Украіны на зялёным фоне. Клясыфікацыя караблёў адрозьніваецца ад прынятай у ВМСУ. Карпусы караблёў і катэраў афарбаваны ў чорны, а надбудовы — у белы колер. На бартах нанесеныя колеры нацыянальнага сьцягу, на карму надпіс: «Марская ахова» ().

Зь ліпеня 1999 году караблям і катэрам марскіх частак нададзеныя бартавыя нумары зь літарамі ВG (Воrder Guard) у насавой частцы.

Катэгорыя:Памежная служба
Катэгорыя:Вайскова-марскія сілы Ўкраіны
Катэгорыя:Берагавая ахова
Катэгорыя:Граніцы Ўкраіны
Лёля Англяда

**Марыя Далорэс Англяда-і-Сарыера** (; 1896, Барсэлёна — 1984, Тыяна) — каталёнская пісьменьніца і мастачка-ілюстратарка. Вядомая ў першую чаргу як аўтарка і ілюстратарка літаратуры для дзяцей, пад імем *Лёля Англяда*.

## Жыцьцё і творчасьць

Лёля Англяда належала да каталёнскай літаратурнай плыні навесентызму, якая ўзьнікла ў палітычным асяродзьдзі вакол створанага Энрыке Прато дэ ла Рыба руху каталёнскай салідарнасьці (*Solidaritat Catalana*). Ужо ў 13-гадовым узросьце дзяўчына рабіла малюнкі для ілюстраванага часопіса коміксаў *¡Cu Cut!*. У 17 гадоў зьявіліся яе работы для часопіса *En Patufet*. У 1916 Л. Англяда малявала ілюстрацыі для нэкралёгу О. Ўайлда. У 1918 жанчына прыехала ў Парыж: тут яна працавала ілюстратаркай для шэрагу францускіх часопісаў і напісала сваю першую кнігу, *Contes del Paradís*, якую разам з уласнымі жа малюнкамі апублікавала ў 1920 годзе. Падчас Грамадзянскае вайны ў Гішпаніі Л. Англяда была на баку рэспубліканцаў; яна ўдзельнічала ў рабочым руху, уступіла ў Агульны Саюз Працоўных Гішпаніі (*Unión General de Trabajadores,* UGT) і працавала ў Міністэрстве прапаганды. Пасьля заканчэньня вайны доўгі час жыла ў адзіноце, у невялікім каталёнскім гарадку Тыяна, дзе і памерла ў сваім фамільным доме ў верасьні 1984 году.

## Літаратурныя сачыненьні
* *Contes del Paradís*, 1920
* *En Peret*, 1928
* *Margarida*, 1929
* *Monsenyor Llangardaix*, 1929
* *El més petit de tots*, 1937
* *La Barcelona dels nostres avis*, 1949
* *La meva casa i el meu jardí*, 1958
* *Martinet*, 1960
* *Les meves nines*, 1983

## Крыніцы

## Літаратура
* Webpage devoted to Lola Anglada (lletrA, Catalan Literature Online)
* About Lola Anglada на ''www.escriptors.cat''

## Вонкавыя спасылкі
* ''Маргарыда'', ілюстрацыя Л. Англяды да ейнай аднайменнай казцы (1929)
Супрацьлодкавы карабель

**Супрацьлодкавы карабель** — ваенны карабель, прызначаны для барацьбы з падводнымі лодкамі, як правіла, адначасова здольны змагацца і з паветранымі мэтамі.

## Клясыфікацыя супрацьлодкавых караблёў па іх памеры
У залежнасьці ад памераў бывае аднаго з наступных клясаў:
* Супрацьлодкавы авіяносец — авіяносец сярэдняга ці малога водазмяшчэньня, прызначаны для выяўленьня і зьнішчэньня падводных лодак сіламі спэцыялізаванай супрацьлодкавай авіяцыі.
* Супрацьлодкавы крэйсэр — буйны супрацьлодкавы карабель, прызначаны для далёкіх паходаў з мэтамі пошуку і зьнішчэньня субмарын. Да супрацьлодкавых крэйсэраў належаць крэйсэры-верталётаносцы, якія ўвайшлі ў склад флятоў СССР, Італіі, Францыі і Вялікабрытаніі ў 1960-х гадах.
* Эсмінец — унівэрсальны карабель, адной з задачаў якога зьяўляецца супрацьлодкавая абарона.
* Вялікі супрацьлодкавы карабель (СССР і Расея), Фрэгат (НАТО)
* Малы супрацьлодкавы карабель (СССР і Расея), Карвэт (НАТО)
* Паляўнічы за падводнымі лодкамі
* Супрацьлодкавы катэр

Таксама існуюць падводныя лодкі, спэцыялізаваныя для зьнішчэньня субмарын (напрыклад Праект 705 «Ліра»), аднак да супрацьлодкавых караблёў іх, як правіла, не адносяць.

Катэгорыя:Тыпы вайсковых караблёў
Усьпенскі сабор Кіева-Пячэрскай лаўры (манэта)

**«Усьпенскі сабор Кіева-Пячэрскай лаўры»** — залатая памятная манэта Нацыянальнага банку Ўкраіны наміналам 100 грыўняў, прысьвечаная адраджэньню Ўсьпенскага сабору Кіева-Пячэрскай лаўры. Манэта ўведзеная ў абарачэньне 30 сьнежня 1998 году. Яна належыць да сэрыі «Духоўныя скарбы Ўкраіны».

## Парамэтры
* проба золата: 900
* намінал: 100 грыўняў
* вага манэты: 15,55 г
* дыямэтар: 25 мм
* якасьць: «пруф»
* рабро: гладкае
* наклад: 3000 асобнікаў

## Апісаньне
### Авэрс
На авэрсе манэты ў абрамленьні барокавага арнамэнту, упрыгожанага галоўкамі сэрафімаў, разьмешчаныя малы Дзяржаўны Герб Украіны і надпісы ў чатыры радкі «Ўкраіна», «100 грыўняў», «1998», абазначэньне і проба каштоўнага мэталу Au 900 і яго вага ў чысьціні 15,55.

### Рэвэрс
На рэвэрсе манэты разьмешчаная выява Ўсьпенскага сабору, зьнішчанага ў 1941 годзе, яго руіны і кругавы надпіс «Усьпенскі сабор Кіева-Пячэрскай лаўры ХІ ст».

## Дызайн
* Мастакі: Уладзімер Таран, Аляксандар Харук, Сяргей Харук, Віталь Казачэнка.
* Скульптар: Раман Чайкоўскі.

## Мынца
Мынца Нацыянальнага банку Ўкраіны .

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Апісаньне манэты на сайце Нацыянальнага банку Украіны

Катэгорыя:Украінскія манэты
Фінальны турнір чэмпіянату Эўропы па футболе 2012 году (залатая манэта)

**Фінальны турнір чэмпіянату Эўропы па футболе 2012 году** — залатая памятная манэта Нацыянальнага банку Ўкраіны наміналам 500 грыўняў, прысьвечаная фінальнаму турніру чэмпіянату Эўропы па футболе 2012 году. Манэта ўведзеная ў абарачэньне 16 сьнежня 2011 году. Яна належыць да сэрыі «Спорт».

Манэта зьяўляецца найкаштоўнейшай сярод усіх манэтаў, выпушчаных Нацыянальным банкам Украіны за час незалежнасьці Ўкраіны.

## Парамэтры
* намінал: 500 грыўняў
* вага манэты: 500 г
* дыямэтар: 80 мм
* якасьць: «пруф»
* рабро: гладкае з паглыбленым надпісам
* наклад: 500 асобнікаў

## Апісаньне
### Авэрс
На авэрсе манэты разьмешчаныя: малы Дзяржаўны Герб Украіны, надпіс «Нацыянальны банк Украіны» (уверсе), у цэнтры на фоне карты Эўропы з надпісамі «Кіеў» і «Варшава» разьмешчаны афіцыйны лягатып «УЭФА ЭЎРА 2012™», выкананы з выкарыстаньнем каляровай эмалі, пад мапай намінал манэты — «500 грыўняў»; па коле манэты намаляваныя сілуэты архітэктурных помнікаў гарадоў, у якіх праходзілі матчы фінальнага турніру, футбалістаў, а таксама пазначаныя даты правядзеньня гульняў.

### Рэвэрс
На рэвэрсе манэты адлюстраваная стылізаваная гульнявая кампазыцыя — на пярэднім пляне дынамічная постаць футбаліста зь мячом, на другім пляне — два футбаліста і сілуэт брамніка, разьмешчаныя надпісы «Фінальныя гульні» (уверсе зьлева) і «Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 г.» (унізе справа).

## Дызайн
* Мастакі: Уладзімер Таран, Аляксандар Харук, Сяргей Харук.
* Скульптары: Анатоль Дзям’яненка, Уладзімер Дзям’яненка.

## Вонкавыя спасылкі
* Апісаньне манэты на сайце Нацыянальнага банку Украіны

Катэгорыя:Украінскія манэты
Вяйнямёйнэн

**Вя́йнямёйнэн** () — галоўны герой карэла-фінскага эпасу «Калевала».

## Калевала
Паводле «Калевалы» Вяйнямёйнэн нарадзіўся адразу пасьля стварэньня сьвету й стаў першым чалавекам. Ён — волат, прарочы рунапеўца, сейбіт ды мудрэц. Вяйнямёйнэна можна аднесьці да найбольш архаічнага тыпу эпічных герояў: ён нясе яўныя рысы шамана й дзейнічае часьцей вядзьмарствам, чым мячом ці дзідай (у адрозьненьне ад «тыповых» волатаў Лемінкяйнэна й Ёўкахайнэна, якіх «вячыстаму прадракальніку » часта ўдаёцца пасароміць). Апрача таго, Вяйнямёйнэн мае боаскае паходжаньне: «ён ад Ільматар нарадзіўся», дачкі паветранае прасторы. Нябеснае паходжаньне першага чалавека падкрэсьленае адсутнасьцю бацькі: «Вецер плод надзьмуў дзяўчыне, Паўнату дало ёй мора».

У пачатку біяграфіі Вяйнямёнэна прысутнічае эпічны матыў «цудоўнага нараджэньня» — незвычайна доўгая цяжарнасьць Ільматар (пар. з Растэмом «Шахнамэ») і тое, што герой зьявіўся на сьвет трыццацігадовым мужчынам. У адпаведнасьці з «шаманскай» сутнасьцю героя ягоныя асноўныя подзьвігі зьвязаныя са шматразовым катабасысам — сыходжаньнем у царства мёртвых (у карэльскім эпасе гэта заўжды падарожжа на поўнач у Пох'ёлу — «краіну змроку й туману»). Тыповы шаманскі подзтвіг Вяйнямёнэна — абуджэньне з магілы мёртвага велікана-мудрэца Антэра Віпунэна з мэтай атрымаць магічнае веданьне (пар. з Одынам, які атрымлівае веданьне ад галавы мёртвага велікана Міміра). Цікава, што Вяйнямёнэн ня проста перамагае мёртвага велікана, але спачатку аказваецца ім праглынуты — найбольш архаічны варыянт ініцыяцыі героя (пар. з Гаяватай, праглынутым асятром; Іёнай у чэраве кіта; мітамі Аўстраліі й Акеяніі). Вяйнямёйнэн ня проста заклінальнік, ён заклінальнік-паэт, як біблейскі Давід (які супакойвае з дапамогай песьняў злога духа цара Савула), Арфей, здольны зачароўваць жывёлаў, расьліны й нават скалы, гусьляр Садко, цюрскі Коркут, кельцкі Огма. У якасьці першачалавека Вяйнямёйнэн выконвае шэраг функцыяў культурнага героя — будуе першую лодку, сьваоае музычны інструмэнт (кантэле), знаёміцца з жалезам.

Разам зь Ільмарынэнам і Лемінкяйнэнам Вяйнямёйнэн адбірае ў гаспадыні Пох’ёлы старае ЛоўхіЛоухи млын Сампа, сымбаль шчасьця, багацьця й дастатку>.

Пасьля апублікаваньня Калевалы Эліясам Лёнратам у 1849 годзе Вяйнямёйнэн становіцца частым героем мастаціх твораў скульптараў і мастакоў.

У горадзе Сортавала існуе плошча Вяйнямёйнэна. Апрача таго, у 1873 годзе ў выбарскім парку Манрэпо была ўстаноўленая статуя Вяйнямёйнэна працы Ёханэса Таканэна, згубленая ў час Другое сусьветнае вайны й адноўленая ў 2007 годзе.

Карэльскі сэпаратыст і лідэр карэльскіх паўстанцаў падчас Другое савецка-фінскае вайны Васіль Левонэн узяў сабе псэўданім «Дзядуля Вяйнямёйнэн» у гонар пэрсанажа «Калевалы».

Катэгорыя:Фінская міталёгія
Катэгорыя:Фінская культура