open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тамаш Мінейка (1806—1855)

**Тамаш Мінейка** (1806, Дубнікі, Завілейскі павет, Віленская губэрня, цяпер — Варнянскі сельсавет, Астравецкі раён — 1855, тамсама) — грамадзкі дзяяч. З шляхецкага роду Мінейкаў гербу Газдава, сын Міхала й Брыгіды з Шабуневічаў, унук Тамаша Мінейкі.

Віленскі губэрнскі маршалак шляхты ў 1843—1846, віленскі павятовы маршалак шляхты ў 1840—1843.

Быў жанаты з Эміліяй Ваўжэцкай (23 верасьня 1812-1 лістапада 1878), дачкой Міхала Ваўжэцкага й Катажыны з Лапацінскіх. Меў сыноў Уладыслава (1832—1871), Браніслава Станіслава (1846—1887) і дачок Аліну (жонка Аляксандра Брахоцкага), Ванду (жонка Казімера Шаткевіча), Марыю (жонка Зыгмунта Гурскага).

## Вонкавыя спасылкі
* Genealogia Mineyków, szukanie swojej przeszłości

Тамаш
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1806 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне
Катэгорыя:Віленскія губэрнскія маршалкі шляхты
Катэгорыя:Віленскія павятовыя маршалкі шляхты
Катэгорыя:Памерлі ў 1855 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Астравецкім раёне
Карта пашырэньня

**Карта пашырэньня** (**Карта пашырэньняў**, **[[інтэрфэйс]]**) – складаны элемэнт сыстэмнага блёку кампутара.

Шырокі распаўсюд маюць наступныя тыпы карт пашырэньняў:
* гукавая карта
* графічная карта
* сеткавая карта
* тэлэвізыйная карта
* мадэм 
* кантролеры (напр. SCSI, SATA, IDE, firewire, USB)

## Фотагалерэя


Выява:Adlib.jpg|AdLib Music Synthesizer Card, адна зь першых гукавых карт.
Выява:Geforce 4200.jpg|Графічная карта Geforce 4200
Выява:Sblive!.jpg|Гукавая карта Creative Labs Sound Blaster Live!
Выява:Network_card.jpg|Сеткавая карта з гнёздамі BNC (зьлева) и 8P8C (справа)
Выява:Hauppauge_Win-TV-Karte.jpg|Тэлэвізыйная карта Hauppauge WinTV TV
Выява:WinmodemAndRegularModem.jpg|PCI Winmodem/Softmodem (зьлева) і ISA modem (справа)


Катэгорыя:Інфармацыйныя тэхналёгіі
Катэгорыя:Кампутар
Малыя Жаберычы

**Малы́я Жа́берычы** — вёска ў Крупскім раёне Менскай вобласьці, за 1 км на поўнач ад Вялікіх Жаберычаў. Малыя Жаберычы ўваходзяць у склад Хацюхоўскага сельсавету.

## Назва
Назва паходзіць ад слова «жабаціна». Гэта стараславянскае слова — азярцо.

## Гісторыя
30 кастрычніка 2009 году перададзеная зь ліквідаванага Дакудаўскага ў Хацюхоўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 77 чалавек
* 1999 год — 156 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
23 траўня 2009 году на могілках вёсак Вялікія і Малыя Жаберычы быў адкрыты трохмэтровы драўляны шасьціканцовы крыж нябеснай заступніцы Беларусі сьвятой Эўфрасіньні Полацкай у памяць аб 55 мясцовых жыхарах — ахвярах сталінізму.

## Вядомыя ўраджэнцы
* Юрка Моніч (1890 — 23 траўня 1924) — беларускі паўстанец-атаман, сельскі настаўнік, за асабістую мужнасьць падчас Першай сусьветнай вайны ўзнагароджаны Георгіеўскім крыжам ды мэдалём, а за «контрарэвалюцыйную прапаганду» асуджаны бальшавікамі да найвышэйшай меры пакараньня. Зьяўляўся начальнікам штаба I партызанскага беларускага аддзелу войскаў Беларускай Народнай Рэспублікі, які ўдзельнічаў у Слуцкім узброеным паўстаньні 1920 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Уладзімер Давыдоўскі, Радыё Свабода, Дзьве вёскі — два лёсы…

Катэгорыя:Хацюхоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёну
Ахемэн

**Ахемэн** (, ) — легендарны заснавальнік роду Ахемэнідаў. Кіраваў Пэрсіяй прыблізна ў 705-675 да н.э.

Існуюць некаторыя вэрсіі адносна паходжаньня яго імя. Грэцкія гісторыкі, якія дасьледвалі інда-іранскую этымалёгію, лічылі, што імя значыла «уладальнік сяброўскага розуму» (*haxā* — сябар, *manah* — розум). Тым ня менш, сучасныя дасьледчыкі лічаць гэту вэрсію памылковай і прапануюць іншую: Haxāmaniš — «натхнёны духам пасьлядоўнікаў».

Вельмі часта лічыцца легендарнай асобай. Кляўдый Эліян у *«De Natura Animalium»* піша, што Ахемэн быў выгадаваны арлом. Паводле Платона, Ахемэн/Пэрс быў сынам этыёпскае каралеўны Андрамэды ды Пэрсэя й унукам Зэўса (згодна зь іншай вэрсіяй быў сынам Эгея). Пазьней Пэрс стаў лічыцца бацькам Ахемэна. Бэгістунскі надпіс Дарыя І і Герадот называюць яго бацькам Тэіспа, продкам Кіра ІІ і Дарыя І. Аднак Кір ІІ у Бабілёнскім цыліндры, дзе пералічыны ягоны радавод, ня ўзгадвае Ахемэна. У тэксьце з Пасаргадаў Кір ІІ называе сябе Ахемэнідам, але, магчыма, што гэты тэкст быў складзены пасьля сьмерці Кіра Дарыем І, каб узаконьніць свой захоп улады. Як бы ні было, пазьнейшыя пэрсыдзкія каралі вельмі шанавалі Ахемэна й лічылі яго сваім продкам.

Калі Ахемэн быў рэальнай гістарычнай асобай, ён жыў напрыканцы VIII — пачатку VII да н. э. і быў правадыром аднаго з пэрсыдзіх плямёнаў (грэкі называюць яго пасаргады) ці першым пэрсыдзкім каралём, васалам Мідыйскае імпэрыі. Асырыйскі надпіс караля Сэнагерыба сьцьвярджае, што ў 691 да н.э. асырыйцы ў бітве пад Галюле адбілі напад аб’яднанага войска, у складзе якога былі *парсуамаш* (пэрсы) і *анзан* на чале з Ахемэнам. Пераемнікам Ахемэна на пасадзе кіраўніка пэрсаў быў ягоны сын Тэісп.

## Літаратура
* Schmitt, Rüdiger. «Achaemenid dynasty». Encycloaedia Iranica. vol. 3. Routledge & Kegan Paul
* Dandamayev, M. «Achaemenes». Encycloaedia Iranica. vol. 3. Routledge & Kegan Paul
* Schlerath, Bernfried (1973). Die Indogermanen. Inst. f. Vergl. Sprachwiss.
* Tavernier, Jan (2007). Iranica in the Achaemenid Period (ca. 550—330 B.C.): Linguistic Study of Old Iranian Proper Names and Loanwords, Attested in Non-Iranian Texts. Peeters Publishers.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў VIII стагодзьдзі да н. э.
Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Пэрсыдзкія манархі
Катэгорыя:Памерлі ў VII стагодзьдзі да н. э.
Тэісп

**Тэісп** (па-старапэрсыдзку: *Cišpiš*, ; каля 700 да н. э.. — каля 640 да н. э.) — легендарны пэрсыдзкі кароль, сын Ахемэна. Пераняў уладу ў 675 да н.э. У 640-я да н.э. захапіў эляміцкі горад Аншан, ад якога празваўся «каралём гораду Аншан», што стала першым крокам да ўздыму Пэрсыдзкае імпэрыі. Памёр каля 640 да н. э. Ягонымі сынамі былі Кір I і Арыярамн, паміж якімі была падзеленая дзяржава бацькі.

Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Пэрсыдзкія манархі
Катэгорыя:Памерлі ў 640 годзе да н. э.
Ахемэн (неадназначнасьць)

**Ахемэн** - пэрсыдзкае імя.

## Вядомыя носьбіты
* Ахемэн - легендарны пэрсыдзкі кароль (705-675 да н.э.), заснавальнік дынастыі Ахемэнідаў;
* Ахемэн - пэрсыдзкі сатрап Эгіпту ў 484-460 да н.э;
* Ахемэн - пэрсыдзкі каралевіч V ст. да н.э.;
* Ахемэн - пэрсанаж Энэіды Вэргілія.

Катэгорыя:Пэрсыдзкія імёны
Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Пэрсанальны кампутар

**Пэрсанальны кампутар** (personal computer), **дэсктоп** (desktop) — мікракампутар, прызначаны перадусім для пэрсанальнага выкарыстаньня.
Тэізм

**Тэі́зм** ( — Бог) — у шырокім значэньні — вера ў Бога ці багоў; у вузкім разуменьні — рэлігійна-філязофскі сьветапогляд, які сьцьвярджае, што сьвет быў створаны Богам, і што тварэц працягвае сваю дзейнасьць у сьвеце, які стварыў. Упершыню тэрмін «тэізм» ужыў Ральф Кэдварт (1617—1688) у сваёй працы «Ісьцінная інтэлектуальная сыстэма ўнівэрсуму». Да тэізму традыцыйна адносяць такія веравучэньні, як Хрысьціянства, Юдаізм і Іслам.

## Тэізм і рэлігіі

Традыцыйнае хрысьціянства пераважна манатэістычнае. Яно вучыць, што «Бог з намі» (як перакладаецца габрэйскае імя Імануіл). Бог у асобе Ісуса Хрыста прыйшоў у сьвет і пасьля свайго ўшэсьця ў асобе Сьвятога Духу пачаў жыць сярод людзей.

Ня ўсе рэлігіі зьяўляюцца тэістычнымі. Рэлігіі, як даасізм, пастулаты якіх не зыходзяць з існаваньня бога ці багоў, не зьяўляюцца тэістычнымі. Прыкладамі таксама могуць стаць будызм і таксама некаторыя формы індуізму.

Большасьць тэістаў вераць, што Бог зьяўляецца ўсёведным ды ўсюдыісным, хаця гэтая вера параджае пытаньні пра Бога, як адказнасьць за зло і пакуты ды інш. Некаторыя тэісты мяркуюць, што Бог усьведамляе, што ягоная ўсемагутнасьць абмежаваная.

## Віды тэізму

Існуюць розныя напрамкі тэізму:
* Монатэізм: адзінабожжа, вера ў аднаго Бога,
* Політэізм: шматбожжа, вера ў шмат багоў, якія, ў асноўным, усьведамляюцца ў якасьці ўнутрана-сьветавых сілаў,
* Генатэізм ды маналатрыя: шматбожжа, вера ў шмат багоў, але пакланеньне толькі аднаму зь іх.

## Глядзіце таксама
* Атэізм
* Нетэізм

## Крыніцы
Ахемэн (сатрап)

**Ахемэн** (? — 460/459 да н. э.) — пэрсыдзкі сатрап, прадстаўнік дынастыі Ахемэнідаў.

Паводле Герадота быў сынам цара Дарыя І ад Атосы, родным братам цара Ксэркса І. Ктэсій, памылкова называючы яго Ахаймэнідам, сьцьвярджае, што Ахемэн быў сынам Ксэркса.

Быў прызначаны сатрапам Эгіпту пасьля пачатку там паўстаньня. Кіраваў пэрсыдзкім флётам у бітве пры Саляміне (480 да н. э.). У 460/459 да н. э. войска Ахемэна было разьбітае, а сам ён быў забіты Інарусам падчас другога эгіпецкага паўстаньня. У знак насьмешкі Інарус адаслаў цела Ахемэна ягонаму пляменьніку цару Артаксэрксу І.

## Вонкавыя спасылкі
* Dandamayev, M. «Achaemenes». Encycloaedia Iranica. vol. 3. Routledge & Kegan Paul

Катэгорыя:Нарадзіліся ў VI стагодзьдзі да н. э.

Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Сатрапы Ахемэнідзкай імпэрыі
Катэгорыя:Памерлі ў 460 годзе да н. э.
Ахемэн (каралевіч)

**Ахемэн** — пэрсыдзкі каралевіч другой паловы V ст. да н. э. Валодаў землямі ў раёне Ніпур у Бабілёніі. Верагодна, быў унукам сатрапа Ахемэна.

## Вонкавыя спасылкі
* Dandamayev, M. «Achaemenes». Encycloaedia Iranica. vol. 3. Routledge & Kegan Paul

Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Памерлі ў V стагодзьдзі да н. э.
Ахемэн (пэрсанаж)

**Ахемэн** () — другасны пэрсанаж паэмы Энэіда Вэргілія. Вэргілій, верагодна, палічыў пэрсыдзкае імя Ахемэн за грэцкае, трактуючы яго «той, хто з тугою чакае».

Катэгорыя:Энэіда
Кір I

**Кір I** (па-старапэрсыдзку: *Kuruš*, ) — пэрсыдзкі кароль з дынастыі Ахемэнідаў, сын Тэіспа, унук Ахемэна.

Падзяліў разам з братам Арыярамнам каралеўства свайго бацькі. Кір І асацыюецца, хоць і ня ўсімі дасьледчыкамі, з Курасам Парсумаскім. Упершыню Курас узгадваецца ў 652 да н. э., калі ён выступіў на баку бабілёнскага караля Шамаш-шум-укіна ў няўдалай вайне таго са сваім братам асырыйскім каралём Ашурбаніпалам.

Курас узгадваееца зноў у 639 да н. э. У той год Ашурбаніпал захапіў Элям і прымусіў скарыцца сабе ўсіх хаўрусьнікаў Эляму, у тым ліку Кураса. Ягоны сын Аруку быў пасланы ў Асырыю заплаціць даніну Ашурбаніпалу. Пасьля Курас зьнікае з гістарычных запісаў. Верагодна, ён працягваў плаціць даніну й пасьля сьмерці Ашурбаніпала, а з падзеньнем Асырыі ў 612 да н. э. патрапіў пад уплыў Мідыі. Памёр за панаваньнем мідыйскага караля Кіяксара (633 да н. э. — 584 да н. э.) ці ягонага сына Астыяга (584 да н. э. — 550 да н. э.). Пераемнікам Кіра І на пасадзе караля стаў ягоны сын Камбіз I.

Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Пэрсыдзкія манархі
Катэгорыя:Памерлі ў VI стагодзьдзі да н. э.
Мадэм

**Мадэ́м** (скарачэньне ад поўнае назвы **ма**дулятар-**дэм**адулятар) — электронная прылада, мэтаю якай зьяўляецца замена лічбавых зьвестак аналягавымі электрычнымі сыгналамі (мадуляцыя) і наадварот (дэмадуляцыя), каб перасылаць зьвесткі праз тэлефонныя, тэлеграфныя й тэлевізійныя лініі альбо радыёхвалі.

Мадэмы могуць быць:
* паводле выкананьня —
** **зьнешнія** — якія знаходзяцца звонку кампутара і злучаюцца зь ім ці іншым прыёмнікам з дапамогай проваду (інтэрфэйс: RS-232, USB, LPT, ethernet),
** **унутраныя** — як спэцыяльная карта пашырэньня, якая мантуецца ўнутры кампутара (інтэрфэйс: PCI, ISA) і ў пэўнай ступені выкарыстоўвае працэсар кампутара, альбо
** **ўбудаваныя** — якія зьяўляюцца унутранай часткаю электроннага прыбора (нэтбука ці док-станцыі).
* паводле тыпу спалучэньня —
* **мадэмы для тэлефонных лініяў**
** **[[ISDN]]** — для камутаваных тэлефонных лініяў,
** **[[DSL]]** — для некамутаваных тэлефонных лініяў,
* **[[кабэльны мадэм|кабэльныя мадэмы]]** — якія абменьваюцца зьвесткамі паслугай спэцыялізаваных кабэляў,
* **радыёмадэмы**

## Фотагалерэя

T-DSL Modem.jpg|DSL-мадэм
WinmodemAndRegularModem.jpg|PCI Winmodem/Softmodem (зьлева) і ISA modem (справа)


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Інфармацыйныя тэхналёгіі
Катэгорыя:Кампутар
Дакудава

**Даку́дава** — вёска ў Крупскім раёне Менскай вобласьці. Дакудава ўваходзіць у склад Хацюхоўскага сельсавету.

## Гісторыя
Да 30 кастрычніка 2009 году цэнтар Дакудаўскага сельсавету. 30 кастрычніка 2009 году перададзеная зь ліквідаванага Дакудаўскага ў Хацюхоўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 328 чалавек
* 1999 год — 407 чалавек

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Уладзімер Давыдоўскі, Радыё Свабода, Дзьве вёскі — два лёсы…

Катэгорыя:Хацюхоўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёну
Лошніцкі сельсавет

**Ло́шніцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Барысаўскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Лошніца.

## Гісторыя
20 жніўня 1924 году створаны ў складзе Барысаўскага раёну Барысаўскай акругі (з 9 чэрвеня 1927 году да 26 ліпеня 1930 году — Менскай, з 15 студзеня 1938 году — Менскай вобласьці).

17 жніўня 1963 году сельсавету перададзеныя ўсе сельскія населеныя пункты скасаванага Вяліканегнавіцкага сельсавету.

28 траўня 2013 году ў склад сельсавету перададзеныя ўсе населеныя пункты — Вышні Стан, Зарослае, Лабачыха, Млёхава, Навасёлкі, Раннае, Ратуцічы — ліквідаванага Навасёлкаўскага сельсавету.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 — 10

## Колішнія населеныя пункты
У склад сельсавету таксама ўваходзілі няісныя цяпер населеныя пункты: Будка (чыгуначная), Быкоўшчына, вёскі Гумнішча і Ярмолы. Вёска Лесуны цяпер зьяўляецца дачным пасёлкам.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 144
*  С. 137


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Барысаўскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1924 годзе
Аруку

**Аруку** (па-старапэрсыдзку: *Harriukqa/Hariuwuka*, па-асырыйску: *A-ru-uk-ku*, па-арамэйску: *ʾrywk*, ; каля 656 да н.э. — ?) — старэйшы сын караля Кураса Парсумаскага. У 639 да н.э. пасьля захопу асырыйскім каралём Ашурбаніпалам Сузаў быў накіраваны як закладнік сваім бацькам у знак прызнаньня вяршынства Асырыі ў Нінэвію, дзе, верагодна, і памёр.

Бацька Аруку, Курас з Парсумасу традыцыйна асацыюецца з Курашам з Парсы, больш вядомым як пэрсыдзкі кароль Кір I. У такім разе нараджэньне Кіра прыпадае на 680-675 да н.э. Тым ня менш, сёньня дадзеная ідэнтыфікацыя ставіцца пад пытаньне, перш за ўсё праз магчымы ўзрост Кіра І. Да таго ж, накіраваньне Аруку ў Нінэвію зьвязваецца не з падпарадкаваньнем Пэрсіі Асырыяй, а з усталяваньнем сяброўскіх адносінаў між суседнімі краінамі. Апроч таго, ставіцца пад пытаньне само прачытаньне імя Аруку, асацыяцыя Парсумашу з Парсай (Пэрсіяй), а Кураса з Кірам.

## Вонкавыя спасылкі
* ARUKKU

Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Памерлі ў VII стагодзьдзі да н. э.
Камбіз I

**Камбіз I** (, ; каля 600 да н.э — 559 да н.э. ці 551 да н.э.) — пэрсыдзкі цар Аршану ад каля 580 да н.э. Належыў да дынастыі Ахемэнідаў, быў сынам Кіра І.

Згодна з Герадотам, быў чалавекам «слаўнага роду й ціхага нораву». Кіраваў у залежнасьці ад мідыйскага караля Астыяга. Той, мяркуючы, што Камбіз І ня будзе прэтэндаваць на сталец Мідыі, даў дазвол на шлюб Камбіза са сваёй дачкой Манданай. Дзіцё ад гэтага шлюбу — Кір II — у выніку змог прэтэндаваць на пасады Мідыі й Лідыі (маці Манданы была дачкой Аліята ІІ Лідыйскага). Сёньня лічыцца, што дадзеныя кроўныя сувязі маглі быць пазьнейшай выдумкай, хоць іхная магчымасьць цалкам не адмаўляецца. Мікалай Дамаскі памылкова сьцьвярджаў, што сапраўдным імем Камбіза было Атрадат і што ён загінуў у 551 да н.э. у бітве зь Мідыяй на Пэрсыдзкай мяжы.

Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Пэрсыдзкія манархі
Катэгорыя:Памерлі ў 559 годзе да н. э.
Катэгорыя:Памерлі ў Іране
Катэгорыя:Пахаваныя ў Іране
Алена Купчына

**Але́на Мікала́еўна Купчына** ( 14 жніўня 1965 году, Менск) — беларускі дыплямат, намесьнік міністра замежных справаў Рэспублікі Беларусь (2012—2016).

## Біяграфія
У 1987 годзе скончыла юрыдычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, у 1990 годзе — асьпірантуру пры Інстытуце філязофіі і права Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (міжнароднае права, канстытуцыйнае права). Кандыдат юрыдычных навук (1991).

У 1990—1992 гадох была навуковым супрацоўнікам Інстытуту філязофіі і права НАНБ. З 1992 году на дыпляматычнай службе. Да 1995 году працавала другім сакратаром, намесьнікам начальніка і начальнікам аддзела міжнародных дагавораў дагаворна-прававога ўпраўленьня Міністэрства замежных справаў Рэспублікі Беларусь. У 1995—1998 гадох была дарадцам і намесьнікам пастаяннага прадстаўніка Рэспублікі Беларусь пры ААН і іншых міжнародных арганізацыях у Жэневе. З 2001 году зноў працавала ў МЗС Рэспублікі Беларусь. У 2002—2004 гадох была начальнікам упраўленьня гуманітарнага, экалягічнага і навукова-тэхнічнага супрацоўніцтва, ў 2004—2006 — начальнікам упраўленьня гуманітарнага супрацоўніцтва і правоў чалавека.

16 траўня 2006 году была прызначана Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Вугорскай Рэспубліцы. 14 жніўня 2008 году стала першым беларускім амбасадарам у Рэспубліцы Славенія (па сумяшчальніцтве). Пры яе садзейнічаньні быў выдадзены першы вугорска-беларускі слоўнік. 10 красавіка 2012 году была адстаўленая з абодвух пасадаў ды прызначаная намесьнікам міністра замежных справаў.

У 2012—2016 гадах — намесьнік Міністра замежных справаў Беларусі. Як намесьнік Міністра замежных справаў, адказная за ўзаемадзеяньне з краінамі Эўропы, амбасадар Купчына ўнесла ўклад у развіцьцё адносін паміж Беларусьсю і эўрапейскімі дзяржавамі і арганізацыямі, у т.л. АБСЭ.

15 сьнежня 2016 году прызначана Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Аўстрыйскай Рэспубліцы і Рэспубліках Харватыя і Славенія па сумяшчальніцтве, Прадстаўніком Беларусі пры АБСЕ і міжнародных арганізацыях у Вене. 25 лютага 2020 году указам А. Лукашэнкі вызвалена ад пасады амбасадара; працягнула працу ў Вене ў якасці каардынатара дзейнасьці АБСЭ па барацьбе з транснацыянальнымі пагрозамі — дырэктара дэпартаменту па барацьбе з транснацыянальнымі выклікамі і пагрозамі сакратарыята АБСЭ.

У 2006 годзе ўзнагароджаная Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь, у 2016 годзе – ордэнам Пашаны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пасольства Рэспублікі Беларусь у Венгерскай Рэспубліцы — Пасольства — Пасол Беларусі ў Венгрыі (<small>па стане на 29 траўня 2012 году</small>)

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Аўстрыі
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Вугоршчыне
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Славеніі
Катэгорыя:Кандыдаты юрыдычных навук
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Намесьнікі міністра замежных справаў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Асобы АБСЭ
Грудкі (Падляскае ваяводзтва)

**Грудкі** () — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Белавежа.

Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Тэраміскі

**Тэрамі́скі** (, на мясцовай беларускай гаворцы: *Тэрэмі́скі*, *Серэ́дні Бу́ды*) — вёска ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Белавежа.

Вёска знаходзіцца на паляне ў Белавескай пушчы.

З 2002 году ў вёсцы дзейнічае грамадзка-адукцыйная арганізацыя Ўсеагульны Ўнівэрсітэт імя Яна Юзэфа Ліпскага ().

## Насельніцтва
Жыхары вёскі этнічныя беларусы, праваслаўныя (прыход сьв. Мікалая ў Белавежы) i палякі-каталікі (парафія сьв. Яна Хрысьціцеля ў Нараўцы).  

## Гісторыя
Назва вёскі пайшла праўдападобна ад старабеларускага *терем* (церам), бо непадалёк знаходзілася вялікая альтана — месца паляваньняў Станіслава Аўгуста Панятоўскага. Тэраміскі былі заснаваныя паміж 1765 і 1780 г., калі праводзіласа рэформа адміністрацыі Белавескай пушчы падскарбім надворным літоўскім Антонім Тызэнгаўзам. Вядома, што ў навакольлі сёньняшніх Тэраміскаў раней існавалі лясныя часовыя пасяленьні г.зв. *буднікаў* (ад шалашаў — будкаў, у якіх пражывалі), якія перараблялі дрэва ў вугель, дзёгаць і калійныя солі (паташ). Прадукцыйна дзейнасьць на тэрамішчанскай паляне закончылася ў 1792 г. і з гэтага часу можна казаць пра вёску ў месцы былога ўрочышча Тэраміскі. Першымі жыхарамі былі сем'і Вішнеўскіх, Палюхаў, Смокюлевічаў і Дабжанскіх. Большасьць жыхароў былі беларускага паходжаньня, некаторая частка выводзілася з Мазовіі. Пад канец 18 ст. у Тэрамісках акрамя былых буднікаў пражывалі таксама стральцы, якіх задачай была ахова зьвераў Белавескай пушчы ад браканераў. Праз увесь 19 ст. царскія ўлады безьпасьпяхова намагаліся намовіць жыхароў Тэраміскаў да перасяленьня паза межы Белавескай пушчы. У міжваенны пэрыяд Тэраміскі прыналежалі да гміны Белавежа Бельскага павету Беластоцкага ваяводзтва. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 255 жыхароў (127 каталікоў і 128 праваслаўных, зь іх 137 было запісаных палякамі і 118 беларусамі). 25 ліпеня 1941 г. Тэраміскі былі спаленыя нямецкімі войскамі, а насельніцтва пераселянае ў  Загор’е і Смаляны. Жыхары вярнуліся на сваё меса ўжо ў 1944 годзе і пачаўся працэс адбудовы вёскі. У пасьлявенных гадах пачаўся заняпад Тэраміскаў, так як малыдыя людзі выяжджалі на месца жыхарства ў гарады. У сёньняшні дзень Тэраміскі становяцца болей турыстычным пасёлкам.

## Заўвагі

## Зноскі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Зьвярынец (Польшча)

**Зьвярынец ** () — хутар ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Белавежа.

## Ураджэнцы
* Ігар Абрамаў-Неверлі (1903—1987) — польскі пісьменьнік і пэдагог.

Катэгорыя:Населеныя пункты Польшчы
Правёлка

**Правёлка** (, на мясцовай палешуцкай гаворцы: Пэрэволока) — хутар ў Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Белавежа.

Катэгорыя:Населеныя пункты Польшчы
Ігар Абрамаў-Неверлі

**Ігар Неверлі**, **Ігар Абрамаў-Неверлі** (24 сакавіка 1903, Зьвярынец, цяпер Гайнаўскі павет Польшчы — 19 кастрычніка 1987, Варшава, ПНР) — польскі пісьменьнік і пэдагог.

## Працы
* *Chłopiec z Salskich Stepów* 1948
* *Archipelag ludzi odzyskanych* 1950
* *Pamiątka z Celulozy* 1952
* *Leśne Morze* 1960
* *Żywe wiązanie* 1966
* *Rozmowa w sadzie piątego sierpnia*, Warszawa, Czytelnik 1978
* *Za Opiwardą, za siódmą rzeką…*, Warszawa, Czytelnik,  1985
* *Wzgórze błękitnego snu*, Warszawa, Czytelnik,  1986
* *Zostało z uczty bogów*, Paryż, Instytut Literacki,  1986

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Яд Вашэм — Ігар Абрамаў-Неверлі (англ.)

Катэгорыя:Польскія літаратары
Катэгорыя:Польскія пэдагогі
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Пахаваныя ў Варшаве
Я, Францыск Скарына…

**«Я, Францы́ск Скары́на…»** () — каляровы гісторыка-біяграфічны фільм пра беларускага першадрукара Францішка Скарыну, зьняты на кінастудыі «Беларусьфільм». Выйшаў на экран 30 лістапада 1970. На сёньняшні дзень адзіны мастацкі фільм пра першадрукара. Фільм можна лічыць вынікам 440-гадовага юбілею выданьня першых кніг Скарыны. Натурныя здымкі рабіліся ў Празе.

## Сюжэт
Георгія Скарыну дзякуючы ягоным ведам прымаюць у Ягелонскі ўнівэрсытэт у Кракаве. Для яго робяць выключэньне, нягледзячы на тое, што ён праваслаўны, а туды прымаюць толькі каталікоў. Ён прымае імя Францішак у памяць пра сьвятога Францішка з Асізі. У знак пратэсту супраць палітыкі скаргаў і мэтадаў выкладаньня ва ўнівэрсытэце Скарына пераяжджае ў Падую. Пасьля сканчэньня Падуанскага ўнівэрсытэту ён атрымлівае ступень доктара мэдыцыны. Пасьля вяртаньня на радзіму Францішак займаецца лекарскай практыкай, адкрывае больніцу для бедных. Паралельна Скарына наладжвае кнігадрук у Вільні, але зайздрасьць ворагаў прымушае яго пераехаць у Прагу. Тут яму нарэшце ўдаецца зьдзейсьніць сваю мару — вольна друкаваць кнігі на роднай мове. І нягледзячы на тое, што кнігі зь ягонай тыпаграфіі публічна спальваюць інквізытары, яны ўсё ж даходзяць да людзей.

## Акторы
* Алег Янкоўскі — *[[Францішак Скарына|Францішак (Георг) Скарына]]*
* Расьціслаў Янкоўскі — *Іван Скарына*
* Мікалай Грыцэнка — *Райхенбэрг, барон, прафэсар*
* Гедымінас Карка — *манах-езуіт*
* Гунта Віркава — *Маргарыта*
* Яніс Гранціньш — *Ян Глагоўскі, прафэсар*
* Стэфанія Станюта — *абаціса*
* Барыс Гіцін — *Вацлаў*
* Уладзімер Дзядзюшка — *Мэсер*
* Зьдзіслаў Стома — *у эпізодзе*
* Абрам Трэпель — *шынкар*
* Уладзімер Цопі — *рэктар Ягелонскай акадэміі*
* Уладзімер Залатухін (няма ў тытрах) — *шкаляр*
* Аркадзь Трусаў (няма ў тытрах) — *завадатай расправы над вар’яткай*
* Аляксей Бараноўскі — *у эпізодзе*
* Юры Багінян — *у эпізодзе*
* Усевалад Былінскі — *у эпізодзе*
* Аляксандра Зіміна — *у эпізодзе*
* Марыя Захарэвіч — *у эпізодзе*
* Мікалай Табашнікаў-Зорын — *у эпізодзе*
* Ігар Лапцінскі — *у эпізодзе*
* Сьвятлана Турава — *у эпізодзе*
* Леанід Міляўскі — *у эпізодзе*
* Эдуард Кузора (няма ў тытрах) — аднадумца Скарыны
* Сьцяпас Юкна (няма ў тытрах) — адзін зь сябраў вучонай рады Падуанскага ўнівэрсытэту
* Юозас Канопка (няма ў тытрах) — *у эпізодзе*
* Тамара Мужэнка (няма ў тытрах) — *у эпізодзе*
* Арнольд Памазан (няма ў тытрах) — *у эпізодзе*
* Юры Сьмірноў (няма ў тытрах) — *у эпізодзе*

Мастак-пастаноўшчык Уладзімер Дзямэнцьеў. Гукарэжысэр: Васіль Дзёмкін.

## Узнагароды
* Дыплём журы за плённую распрацоўку гістарычнай тэмы і мастацкага рашэньня УКФ у Менску (1970).

## Літаратура
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пра фільм на Кіно-Тэатры 
* Пра фільм на «Кінапарку» 

Катэгорыя:Фільмы «Беларусьфільму»
Катэгорыя:Савецкія біяграфічныя фільмы
Катэгорыя:Савецкія гістарычныя фільмы
Катэгорыя:Савецкія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Францішак Скарына
Катэгорыя:Фільмы 1969 году
Катэгорыя:Фільмы Барыса Сьцяпанава
Ларова

**Ларо́ва** () — вёска ў Мыцішчынскім раёне Маскоўскай вобласьці, на рацэ Самарадаўка. Разьмешчаная ў паўночнай частцы вобласьці за 21 км на поўнач ад Масквы. Ларова ўваходзіць у склад Фядоскінскага сельскага селішча.

## Транспарт
Найбліжэйшая чыгуначная плятформа: Катуар Савелаўскай чыгункі (2 км). Ларова разьмешчана на 42 км Дзьмітраўскай шашы ().

## Інфармацыя для турыстаў
Памятны абэліск жыхарам вёскі, якія ўдзельнічалі ў баях Вялікай Айчыннай вайны.

За 4 км на поўдзень — сядзібны ансамбль XVIII стагодзьдзя Марфіна ў даволі рэдкім стылі псэўдаготыкі (цяпер на тэрыторыі сядзібы разьмешчаны Цэнтральны вайсковы клінічны санаторый «Марфінскі»).

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Мыцішчынскага раёну
Расьціслаў Янкоўскі

**Расьцісла́ў Іва́навіч Янко́ўскі** (5 лютага 1930, Адэса, СССР — 26 чэрвеня 2016, Менск) — савецкі і беларускі актор тэатру і кіно, народны артыст СССР (1978), акадэмік Міжнароднай Акадэміі тэатру, ганаровы грамадзянін Менску. Першы старшыня Менскага міжнароднага кінафэстывалю «Лістапад» (у лістападзе 2010 году перадаў свае паўнамоцтвы заслужанаму артысту Беларусі Генадзю Давыдзьку).

## Фільмаграфія
* Чырвонае лісьце (1958)
* Я, Францыск Скарына (1969)
* Ваўчыная зграя (1975)
* Пракляты ўтульны дом (1999)

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Адэсе
Катэгорыя:Савецкія акторы
Катэгорыя:Беларускія акторы
Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР
Катэгорыя:Народныя артысты СССР
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Менску
Катэгорыя:Старшыні Менскага міжнароднага кінафэстывалю «Лістапад»
Катэгорыя:Сябры Савету Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га скліканьня
Вячаслаў Кузьняцоў

**Вячасла́ў Мікала́евіч Кузьняцо́ў** ( 21 лютага 1947) — беларускі палітык і дыплямат.

Быў дэпутатам Вярхоўнага Савету БССР і Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня, з 24 лютага 1992 году быў першым намесьнікам старшыні.

27 лютага 1995 году прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Кітайскай Народнай Рэспубліцы, у сувязі з чым скончыўся яго мандат дэпутата. 9 кастрычніка 1998 году стаў таксама амбасадарам у Манголіі па сумяшчальніцтву. Адстаўлены з гэтых пасадаў быў 10 сакавіка 2000 году.

16 ліпеня 2000 году стаў Пастаянным Прадстаўнікам Рэспублікі Беларусь пры Садружнасьці Незалежных Дзяржаваў, заставаў на гэтай пасадзе да 28 лютага 2008 году.

21 лютага 1997 году й 20 лютага 2007 году ўзнагароджаны Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы

Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету Рэспублікі Беларусь 12-га скліканьня
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Кітаі
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Манголіі
Вільня (вёска)

**Ві́льня** ()  — вёска ў Невельскім раёне Пскоўскай вобласьці.  

Месьціцца на поўначы ад возера Ужо, за 43 кілямэтры на паўднёвы захад ад раённага цэнтру, гораду Невелю, і за 12 кілямэтраў на паўночны захад ад валаснога цэнтру, вёскі Турычына. За 0,5 км на поўнач ад вёскі месьціцца невялікае аднайменнае возера Вільня. За 4 км на захад ад мяжы зь Беларусьсю.

Колькасьць насельніцтва вёскі ў 2000 годзе складала 1 чалавек, у 2011 годзе сталых жыхароў не было ўлічана. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Невельскага раёну
Зорка (Барысаўскі раён)

**Зо́рка** — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці, за 1 км на паўднёвы захад ад Лошніцы. Зорка ўваходзіць у склад Лошніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 3 чалавекі
* 1999 год — 2 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Лошніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Зорка (неадназначнасьць)

Назву **Зо́рка** маюць:

* Зорка — нябеснае цела, па сваёй прыродзе падобнае на Сонца

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Зорка — вёска ў Дрысенскім раёне
** Зорка — вёска ў Шаркоўшчынскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Зорка — вёска ў Буда-Кашалёўскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Зорка — вёска ў Асіпавіцкім раёне
** Зорка — пасёлак у Бялыніцкім раёне
** Зорка — вёска ў Глускім раёне

* Менская вобласьць:
** Зорка — вёска ў Барысаўскім раёне
** Зорка — пасёлак у Бярэзінскім раёне
** Зорка — вёска ў Ігуменскім раёне
** Зорка — пасёлак ва Ўзьдзенскім раёне

## Падвойныя назвы
* Раньняя Зорка 
* Чырвоная Зорка 

## Глядзіце таксама
* Зьвязда
* Зоркі
Арыярамн

**Арыярамн** (, ;  645 да н.э — ?) — легендарны кароль Парсы, ядра будучае Пэрсыдзкае імпэрыі.

Імя *Ariyāramna* перакладаецца як «той, хто прыносіць мір арыям (іранцам)». Верагодна, быў братам Кіра I і сынам Тэіспа, але гэта не пацьверджана. У любым выпадку быў прадсташніком роду Ахемэнідаў. Згодна з Бэгістунскім надпісам, які зьяўляецца ці не адзіным сьведчаньнем пра Арыярамна, быў першым каралём Парсы, якая ўтварылася пасьля расколу дзяржавы Тэіспа і ўключала 10 з 12 пэрсыдзкіх плямёнаў. Пасьля захопу ягоных уладаньняў мідыйскім царом Кіяксарам II, страціў сваю пасаду, якая дасталася ці ягонаму сыну Арсаму, ці Кіру I.

## Табліцы з Гамадану
У 1930 у раёне Гамадану былі знойдзеныя 2 залатыя табліцы з тэкстам ад першае асобы на старапэрсыдзкай. На табліцах распавядаецца пра кіраваньне Арыярамна й ягонага сына Арсама. Ніжэй прыведзены тэкст аднае з табліцаў:
 
# Ariyâramna \ xšyathiya \ vazraka \ xšâyath
# iya \ xšâyathiyânâm \ xšâyathiya \ Pârsâ
# \ Cišpaiš \ xšâyathiyahyâ \ puça \ Haxâmanišah
# yâ \ napâ \ thâtiy \ Ariyâramna \ xšâyathiya
# \ iyam \ dahyâuš \ Pârsâ \ tya \ adam \ dârayâ
# \ miy \ hya \ uvaspâ \ umartiyâ \ manâ \ baga
# \ vazraka \ Auramazdâ \ frâbara \ vasnâ \ Au
# ramazdâha \ adam \ xšâyathiya \ iyam \ da
# hyâuš \ amiy \ thâtiy \ Ariyâramna
# \ xšâyathiya \ Auramazdâ \ manâ \ upastâ
# m \ baratuv

*Арыярамн, вялікі кароль, кароль каралёў, кароль Пэрсіі, сын караля Тэіспа, унук Ахемэна. Кажа кароль Арыярамн: Гэтая краіна Пэрсія, якой я валодаю, поўнай добрых коняў, добрых людзей, вялікі бог Агурамазда дараваў яе мне. Міласьцю Агурамазды, я кароль гэтае краіны. Кароль Арыярамн кажа: дапамажы мне Агурамазда.*

Але сёньня дадзеныя таблічкі значнай часткай дасьледчыкаў лічацца падробкай, ці то сучаснай, ці старажытнай, бо былі знойдзеныя на некантраляваных раскопках.

## Вонкавыя спасылкі
* Ariaramnes

Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Пэрсыдзкія манархі
Прыяміна (пасёлак)

**Прыя́міна** — пасёлак у Барысаўскім раёне Менскай вобласьці, за 5 км на ўсход ад Лошніцы, на поўдзень ад шашы  (). Прыяміна ўваходзіць у склад Лошніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 349 чалавек
* 1999 год — 387 чалавек

## Транспарт
Маецца чыгуначная станцыя.
  
## Крыніцы

Катэгорыя:Лошніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Прыяміна

Назву **Прыяміна** маюць:

* Прыяміна — пасёлак у Барысаўскім раёне Менскай вобласьці
* Прыяміна — вёска ў Крупскім раёне Менскай вобласьці
Баяры (Барысаўскі раён)

**Бая́ры** — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці, на поўдзень ад пасёлку Прыяміна. Баяры ўваходзяць у склад Лошніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 125 чалавек
* 1999 год — 157 чалавек

## Інфармацыя для турыстаў
### Страчаная спадчына
* Царква Сьв. Міхала Арханёла (18 ст.)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Лошніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Валянцінава

**Валянці́нава** — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці, на мяжы з Крупскім раёнам. Валянцінава ўваходзіць у склад Лошніцкага сельсавету.

## Гісторыя
Вядома ад 19 стагодзьдзя. У 1897 г. фальварак, 1 двор, 15 жыхароў. Уваходзіла ў склад Лошніцкай воласьці Барысаўскага павету.
  
## Насельніцтва
* 2010 год — 25 жыхароў
* 2008 год — 33 жыхары
* 1999 год — 35 жыхароў

## Інфраструктура
Транспартныя сувязі ажыцьцяўляюцца па мясцовай дарозе і далей па шашы Барысаў — Ворша.

## Крыніцы

Катэгорыя:Лошніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Навасады 1

**Наваса́ды 1** — пасёлак у Барысаўскім раёне Менскай вобласьці. Навасады 1 уваходзяць у склад Лошніцкага сельсавету. 16 км на ўсход ад Барысава, 2 км да чыгуначнай станцыі Навасады на лініі Менск — Ворша, 87 км ад Менску. Рэльеф раўнінны. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы Барысаў — Ворша.

## Гісторыя
У 1885 годзе засьценак, у Лошніцкай воласьці Барысаўскага павету Менскай губэрні. У 1897 годзе 4 двары, 28 жыхароў. У 1917 г. 7 двароў, 52 жыхары. Зь лютага да сьнежню 1918 году на тэрыторыі, акупаванай войскамі кайзэраўскай Нямеччыны, ад жніўня 1919 году да мая 1920 году — польскімі войскамі. Ад 1 студзеня 1919 году ў БССР, зь лютага — у ССР Літвы і Беларусі, з 31 ліпеня 1920 году ў БССР. З 20 жніўня 1924 году ў Лошніцкім сельсавеце Барысаўскага раёну Барысаўскай, з 9 чэрвеня 1927 году да 26 ліпеня 1930 году Менскай акруг, з 20 лютага 1938 году Менскай вобласьці. Паводле перапісу 1926 году 13 двароў, 55 жыхароў. У Вялікую Айчынную вайну зь 1 ліпеня 1941 да 30 чэрвеня 1944 году акупаваная нямецкімі захопнікамі. Падчас вайны трое вяскоўцаў загінулі на фронце, чацьвёра зьніклі бязь вестак. У 1960 годзе 81 жыхар. У 1988 годзе 12 гаспадарак, 33 жыхары. Пляніроўка ў 2 кароткія шыротныя вуліцы, зьвязаныя паміж сабой дарогай. Забудавана аднабакова, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

## Насельніцтва
* 1999 год — 11 жыхароў
* 2008 год — 6 жыхароў, 5 двароў
* 2009 год — 9 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Лошніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIX стагодзьдзі
Дэбют (шахматы)

**Дэбют** ( літаральна&nbsp;— пачатак)&nbsp;— пачатковая стадыя шахматнай партыі (умоўна 10&nbsp;— 15 хадоў), якая характарызуецца мабілізацыяй сіл старон. У сучасных дэбютах кожны ход&nbsp;— часьціна адзінага пляна, які можа зьмяняцца ў залежнасьці ад дзеяньняў супраціўніка.

Дэбюты падзяляюцца на тры групы: адкрытыя, напалову адкрытыя і закрытыя. Адкрытымі дэбютамі называюць усе дэбюты, якія пачынаюцца з хадоў: 1. e4 e5; напалову адкрытымі называюць усе дэбюты, якія пачынаюцца зь першага хода белых: 1. e4, а наступны ход чорных не 1. … e5. 

Закрытымі традыцыйна называліся усе дэбюты, якія пачынаюцца зь любога першага ходу белых, апроч 1. e4. Але сучасная шахматная тэорыя адносіць да закрытых дэбютаў толькі лініі пасля хадоў 1.d4 d5. Калі чорныя пасля 1.d4 гуляюць не 1. ... e5, гэта група напалову закрытых дэбютаў.

Калі белыя пачынаюць гульню не хадамі 1.e4 або 1.d4, гэта у сучаснай шахматнай тэрміналёгіі флянгавыя дэбюты.
Галубы (Барысаўскі раён)

**Галубы́** — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці, на поўдзень ад шашы  (), на мяжы з Крупскім раёнам. Галубы ўваходзяць у склад Лошніцкага сельсавету.

## Гісторыя
Вядома ад 19 стагодзьдзя. У 1897 г. хутар Галубоўшчына, 1 двор, 15 жыхароў, у складзе Лошніцкай воласьці Барысаўскага павету Менскай губэрні.
  
## Насельніцтва
* 1999 год — 14 чалавек
* 2008 год — 8 чалавек, 6 двароў
* 2010 год — 14 чалавек

## Інфраструктура
Вёска разьмешчаная за 4 км ад станцыі Прыяміна на лініі Менск — Ворша. Транспартныя сувязі па шашы Барысаў — Ворша, якая праходзіць побач зь вёскай.

## Крыніцы
 

Катэгорыя:Лошніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Галубы

Назву **Галубы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Галубы — вёска ў Мастоўскім раёне 

* Менская вобласьць:
** Галубы — вёска ў Барысаўскім раёне
** Галубы — вёска ў Валожынскім раёне

## Глядзіце таксама
* Галуба 
* Галубава 
* Галубічы 
* Галубіца 
* Галубоўка 
* Галубоўшчына 
* Галубнае
Арсам

**Арсам** (па-старапэрсыдзку: *Aršāma*, па-бабілёнску: *Aršamma*, па-элямску: *Iršama*, ; каля 615 да н.э — каля 520 да н.э.) — прадстаўнік дынастыі Ахемэнідаў, сын Арыярамна.

Імя *Aršāma* перакладаецца як «Гераічная моц». Магчыма, пэўны час быў каралём Парсы, але адмовіўся ад пасады на карысьць Кіра II. Пасьля, верагодна, пасяліўся ў сваіх уладаньнях, дзе ў спакоі пражыў апошнія гады. Магчыма, працягваў карыстацца тытулам «меншы кароль» у параўнаньні зь «вялікім каралём», выконваў функцыі сатрапа. На табліцах, знойдзеных у 1945 у Гамадане, называецца каралём Пэрсіі, але гэтыя табліцы шматлікія дасьледчыкі лічаць падробкай. Ягонае караляваньне ўзгадваецца таксама ў Бэгістунскім надпісе, складзеным ягоным унукам Дырыем I.

Меў, прынамсі, трох сыноў, але ж вядомыя імёны толькі двух: Гістаспа (сатрап Партыі) і Фарнака (скарбнік). Верагодна, вызнаваў зараастрызм (які вельмі шанаваў ягоны ўнук Дарый І), бо імя ягонага сына Гістасп (па-пэрсыдзку Віштаспа) такое самае, як у легендарнага караля-памочніка Заратустры. Дажыў да таго моманту, калі ягоны ўнук Дарый І стаў вялікім каралём (522 да н.э.), быўшы такім чынам адным з самых доўга жывучых манархаў тых часоў: на той момант яму было як мінімум 90 гадоў.

## Вонкавыя спасылкі
* Arsames

Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Пэрсыдзкія манархі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1 тысячагодзьдзі да н. э.
Катэгорыя:Памерлі ў 520 годзе да н. э.
Гістасп

**Гістасп** (па-старапэрсыдзку: *Vištâspa*, па-бабілёнску: *Uštaspi*, па-элямску: *Mišdašba*, ; да 565 да н. э. - каля 495 да н. э..) - пэрсыдзкі сатрап, прадстаўнік дынастыі Ахемэнідаў, сын Арсама, бацька Дарыя І.

## Біяграфія
Паколькі Дарый І нарадзіўся прыблізна ў 550 да н. э.. датай нараджэньня Гістаспа мусіць быць, прынамсі, 565 да н. э.. Паводле Герадота, быў жанаты з Радаґунай і меў яшчэ трох сыноў - Артабана, Артафэрна й Артана - і, прынамсі, трох дачок, якія выйшлі замуж за Отана, Ґобрыя й Тэаспа. 

Паводле Герадота, Гістасп удзельнічаў напрыканцы 530 да н. э.. у апошняй бітве Кіра ІІ з масагетамі. Камбіз II, які замяніў загінулага ўва ўзгаданай бітве Кіра ІІ, прызначыў Гістаспа сатрапам Партыі.

У 522 да н. э.. маг Гаўмата захапіў уладу, скарыстаўшыся знаходжаньнем Камбіза ІІ у Эгіпце, захапіў уладу ў Пэрсіі. Ён абвясьціў сябе братам Камбіза Смэрдысам, які быў таемна забіты сваім братам. Даведаўшыся пра гэта Камбіз вырушыў у Пэрсію, але памёр па дарозе. Тады 29 верасьня 522 да н. э. група змоўшчыкаў у складзе Атана, Гобрыя, Гідарна, Інтафрэна, Мэгабіза І й сына Гістаспа Дарыя забілі Гаўмату, а Дарыя абвясьцілі каралём Дарыем І.

Скарыстаўшыся ўнутранымі супярэчнасьцямі ў Пэрсіі, паўсталі заваяваныя ёй народы: Бабілёнія на чале з Набухаданосарам ІІІ, Армэнія, Асырыя, Партыя, Сагартыя. Найбольшых памераў дасягнула паўстаньне мідыйцаў на чале з Фраортам, які нават захапіў сталіцу - горад Экбатаны. Намагаючыся спыніць паўстаньне, Гістасп са сваім гарнізонам заставаўся ў Партыі. 8 сакавіка 521 да н. э.. ён у бітве ля мястэчка *Вішпаўзатыш* разьбіў аб'яднанае партанскае й гірканскае войска. Страты паўстанцаў склалі 6.346 забітых, пэрсаў - 4.346. Гэтая бітва не дазволіла пашырыцца паўстаньню й не дала Фраорту аб'ядананымі сіламі напасьці на Дарыя І. 8 траўня Фраорт быў разьбіты Дарыем каля *Кундурушу*, пасьля чаго уцёк у Партыю, дзе быў схоплены. Пасьля ўжо зьнявечанага Фраорта ўкрыжавалі ў Экбатанах.

Затым, згодна з Бэгістунскім надпісам, войска Дарыя аб'яднаўлася з гарнізонам Гістаспа ды 11 ліпеня 521 да н. э.. разьбіла рэшткі паўстанцаў ля гораду Патыграбана ("месца поўнае дабротаў" - магчыма, сычасны Масгад). Агулам войска Гістаспа забіла 6570 і ўзяло ў палон 4192 паўстанцы.

Пра далейшы лёс Гістаспа амаль нічога невядома. Магчыма, ён кіраваў імпэрыяй падчас паходаў дарыя на Эгіпет і скітаў. Гістасп разам са сваім бацькам Арсамам узгадваюцца як жывыя ў створаным не раней за 520 да н. э.. Бэгістунскім надпісе. Ктэсій Кнідзкі прыводзіць расповед пра сьмерць Гістаспа. Згодна зь ёй, Гістасп разам са сваёй першай жонкай быў пасланы праверыць працэс будаўніцтва магілы, якую Дарый І загадаў высекчы ў склах Накш-і Рустам. Калі Гістасп падумаўся па скале, яму стала дрэнна й ён упаў у бездань. Гэтая падзея датуецца 495 да н. э..

## Вонкавыя спасылкі
*Hystaspes (2)

Катэгорыя:Ахемэніды
Катэгорыя:Сатрапы Ахемэнідзкай імпэрыі
Катэгорыя:Памерлі ў 495 годзе да н. э.
Тацяна Бірыч

**Тацяна Васільеўна Бірыч** (10 студзеня 1905, Лошніца — 26 лютага 1993) — беларуская лекарка, афтальмалягіня.

## Біяграфія
Нарадзілася ў сям’і настаўніка і акушэркі. Вучылася ў роднай Лошніцы. Адзін год працавала там жа настаўніцай. У 1923-1928 гадах па пуцёўцы камсамола вучылася на мэдыцынскім факультэце БДУ (спэцыялізавалася ў лячэньні хвароб вачэй). У справе, якой прысьвяціла ўсё жыцьцё, дамаглася значных посьпехаў, першай апрабіравала новыя мэтады лячэньня, што дало магчымасьць вярнуць зрок многім тысячам хворых. 
  
У 1948 годзе абараніла доктарскую дысэртацыю, была ўдастоена званьня заслужанага ўрача Беларусі. У 1964 годзе атрымала званьне «Заслужаны дзеяч навукі БССР».
  
Вяла актыўную грамадзкую работу: неаднаразова выбіралася дэпутатам Вярхоўнага Савету БССР, была дэлегатам ХХ зьезда КПСС, 25 год узначальвала Рэспубліканскае навуковае таварыства афтальмолягаў Беларусі, была членам Прэзыдыюма праўленьня Ўсесаюзнага таварыства афтальмолягаў СССР, членам праўленьня Рэспубліканскага таварыства савецка-чэхаславацкай дружбы. 

## Узнагароды
У 1974 годзе ёй прысвоілі званьне Героя Сацыялістычнай Працы. Узнагароджана ордэнамі і мэдалямі. 

## Сям'я
Дачка Тамара.
  
## Ушанаваньне памяці
4 лістапада 2005 году ў вёсцы Лошніца ва ўрачыстай абстаноўцы была адкрыта мэмарыяльная дошка ў гонар славутай зямлячкі.

## Крыніцы

## Літаратура
* Міхась Мацельскі, Іван Белы, Вольга Вальгуцкая, Гоман Барысаўшчыны, Старажытнае мястэчка — Лошніца

Катэгорыя:Нарадзіліся 10 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1905 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім раёне
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія навукоўцы
Катэгорыя:Памерлі ў 1993 годзе
Катэгорыя:Памерлі 26 лютага
Ларыса Пакуш

**Ларыса Ўладзімераўна Пакуш** — беларускі дыплямат.

10 верасьня 1997 году была прызначана Надзвычайным і Паўнамоцным Амбасадарам Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Казахстан. Заставалася на гэтай пасадзе да 4 жніўня 2006 году.

3 сакавіка 2003 году была ўзнагароджана Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Пакуш, Лариса Владимировна

Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі
Катэгорыя:Выкладчыкі Магілёўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя А. А. Куляшова
Катэгорыя:Беларускія эканамісты
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Казахстане
Катэгорыя:Дактары эканамічных навук
Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Сяброўства (Казахстан)
Апанас Кавалёў

**Апанас Фёдаравіч Кавалёў** (15 сьнежня 1908, Лошніца — 20 ліпеня 1993) — беларускі палітычны дзяяч.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў шматдзетнай сялянскай сям’і. Змалку прывучаны да нялёгкай працы на зямлі, ён прадаўжаў свой працоўны шлях на станцыі Прыяміна: рамантаваў пуці, грузіў шпалы, загадваў складам лесаматэрыялаў. Вёў актыўную камсамольскую работу, у 1926 годзе ўступіў у партыю. Вучыўся ў Віцебскім каапэратыўным тэхнікуме, на Вышэйшых пэдагагічных курсах у Ленінградзе, у Маскоўскім завочным інстытуце савецкага гандлю. Займаў розныя партыйныя пасады ў Віцебску. Зь верасьня 1937 па студзень 1939 году ўзначальваў Савет народных камісараў БССР. Ва ўмовах дэфіцыту кваліфікаваных кадраў вёў напружаную работу па наладжваньні народнай гаспадаркі. Але па сфабрыкаванай справе «ворагаў народу» быў арыштаваны і больш за тры гады правёў у турмах Менску, Масквы, Полацку, Табольску.
 
Пасьля рэабілітацыі ў 1943 годзе працаваў у сыстэме спажыўкаапэрацыі ў Омскай вобласьці, Малдове, Беларусі. З роднай Лошніцай сувязі не губляў да сьмерці (20 ліпеня 1993 г.).

## Творчасьць
* Кніга-ўспаміны «Звон мой — праўда» (Менск, 1989)

## Літаратура
* Міхась Мацельскі, Іван Белы, Вольга Вальгуцкая, Гоман Барысаўшчыны, Старажытнае мястэчка — Лошніца

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Барысаўскім раёне
Катэгорыя:Палітыкі БССР
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Грабло

**Грабло́** — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці, на правым беразе ракі Мужанка, на поўдзень ад Вялікіх Негнавічаў, за 9 км на поўдзень ад Лошніцы. Грабло ўваходзіць у склад Лошніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 42 чалавекі
* 1999 год — 53 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Лошніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Забалотніца

**Забало́тніца** — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці, на левым беразе ракі пры ўпадзеньні яе ў Мужанку. Забалотніца ўваходзіць у склад Лошніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 31 чалавек
* 1999 год — 52 чалавекі

## Крыніцы

Катэгорыя:Лошніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Замужаньне

**Замужа́ньне** — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці, на рацэ Мужанка, за 1 км на поўдзень ад Лошніцы. Замужаньне ўваходзіць у склад Лошніцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 45 чалавек
* 1999 год — 74 чалавекі

## Вядомыя выхадцы
* Янка Сьветлячок (1888—1957) — паэт, публіцыст, настаўнік

## Крыніцы

Катэгорыя:Лошніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Малыя Негнавічы

**Малы́я Не́гнавічы** — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці, на левым беразе ракі Мужанка, за 6 км на поўдзень ад Лошніцы. Малыя Негнавічы ўваходзяць у склад Лошніцкага сельсавету.

## Гісторыя
Вядома з 2-й паловы 17 стагодзьдзя, калі вёска Негнавічы падзялілася на Старыя Негнавічы і Новыя Негнавічы. У 1670 годзе ў в. Новыя Негнавічы 4 дымы, у 1800 г. 21 двор, 215 жыхароў, уладаньне князя М. Радзівіла. У пачатку 19 стагодзьдзя вёскі Старыя Негнавічы і Новыя Негнавічы значыліся ў афіцыйных дакумэнтах як адна вёска Неганвічы, але ў сярэдзіне 19 стагодзьдзя яна падзялілася на Вялікія Негнавічы і Малыя Негнавічы. У 1870 г. у складзе Лошніцкай воласьці Барысаўскага павету. У 1897 годзе існавала школа граматы, капліца, хлебазапасная крама. Ад лютага да сьнежню 1918 на тэрыторыі, акупаванай войскамі кайзэраўскай Нямеччыны, ад жніўня 1919 да траўня 1920 г. — польскімі войскамі. Ад 1 студзеня 1919 г. у складзе БССР, ад лютага — у складзе Літ.-Бел. ССР, ад 31 ліпеня 1920 г. — у складзе БССР. На базе дарэвалюцыйнай пачала дзейнічаць працоўная школа першай ступені, у 1920 г. 93 вучні, у найманым памяшканьні. У 1930 годзе арганізаваны калгас «3-ці рашаючы», які ў 1932 годзе аб’ядноўваў 41 гаспадарку. Працавала кузьня. У Вялікую Айчынную вайну ад пачатку ліпеня 1941 г. да 30 чэрвеня 1944 г. акупаваны нямецка-фашыстоўскімі захопнікамі. Падчас вайны загінулі 8 вайскоўцаў, 20 вывезеныя на прымусовыя працы ў Нямеччыну. На вясковых могілках пахаваныя тры савецкія танкісты, якія загінулі ў жорсткіх баях у ліпені 1941 году. Ад 1963 году ў складзе Лошніцага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1870 год — 145 жыхароў мужчынскага полу
* 1897 год — 592 жыхары, 90 двароў
* 1917 год — 731 жыхар, 109 двароў
* 1926 год — 697 жыхароў, 131 двор (перапіс)
* 1960 год — 663 жыхары
* 1988 год — 297 жыхароў, 139 гаспадарак
* 1999 год — 154 жыхары
* 2008 год — 106 жыхароў, 63 двары
* 2010 год — 103 жыхары

## Інфраструктура
Транспартныя сувязі ажыцьцяўляюцца па мясцовай дарозе і далей па шашы Барысаў — Ворша. Ёсьць крама.

## Крыніцы

Катэгорыя:Лошніцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёну
Шыліна

Назву **Шы́ліна** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Шыліна — вёска ў Шумілінскім раёне 

* Менская вобласьць:
** Шыліна — вёска ў Барысаўскім раёне

## Глядзіце таксама
* Шылавічы 
* Шылін 
* Шылінок 
* Шылы