Чэслаў Немэн

**Чэслаў Немэн** (сапраўднае імя: *Чэслаў Юліюш Выдрыцкі*, ; 16 лютага 1939, Старыя Васілішкі — 17 студзеня 2004, Варшава) — выбітны польскі музыка, кампазытар і сьпявак беларускага паходжаньня.

## Раньнія гады
Нарадзіўся 16 лютага 1939 году ў Старых Васілішках на Гарадзеншчыне (цяпер Шчучынскі раён).

Навучаўся ў музыкальнай пэдагагічнай вучэльні ў Горадні, па клясе домры. Як узгадваў аднакурсьнік і сябра Немэна Мікалай Шышыгін, Чэслаў быў выключна адукаваным чалавекам, але вельмі сумаваў па сваіх Старых Васілішках, адкуль быў родам, і часта зьяжджаў туды, прапускаючы заняткі. Пасьля году навучаньня Немэн быў выключаны з вучэльні.

У 1958 годзе сям’я Выдрыцкіх пераехала ў Гданьск, дзе Чэслаў паступіў у вышэйшую музычную школу. У пачатку 1960-х ён ужо пачаў выступаць на польскай эстрадзе, а ў 1962 стаў удзельнікам ансамбля Niebiesko-Czarni, дзе быў ня толькі вакалістам, але і складаў песьні. Група карысталася посьпехам як у Польшчы, так і за яе межамі і нават выступала ў парыскай «Алімпіі». Менавіта ў гэты пэрыяд Выдрыцкі ўзяў сабе псэўданім Немэн (у гонар ракі Нёман, на якой ён вырас).

## Творчая дзейнасьць
Першае прызнаньне прыйшло да артыста ў 1964 годзе, калі Марлен Дытрых запісала нямецкую вэрсію яго песьні «Czy mnie jeszcze pamiętasz?». У 1966 годзе Чэслаў пачаў складаць матэрыял у духу соўл, а для радыёпраграм запісаў некалькі расейскіх народных песень.

Калі Немэн другі раз патрапіў у Парыж, яму давялося выступаць разам з такімі знакамітасьцямі як Spencer Davis Group, Kinks і Pretty Things. З-за мяжы Чэслаў вярнуўся з ідэямі хіпі. Ён адпусьціў доўгія валасы, цалкам зьмяніў імідж, а яго новыя музычныя прыхільнасьці знаходзіліся пад моцным уплывам чорнага соўлу.

У пачатку 1967 году Немэн сышоў з Niebiesko-Czarni і распачаў уласную кар’еру, сабраўшы гурт Akwarele. Улетку таго ж году Чэслаў выступіў на фэсьце ў Сопаце, дзе зрабіў сэнсацыю песьняй «Дзіўны гэты сьвет» (*«Dziwny jest ten świat»*). Песьня прынесла сьпеваку першую прэмію. З «Акварэлямі» Немэн запісаў тры альбомы (зь іх найболей удалыя першыя два), правёў сэрыю тураў і прыняў удзел у шэрагу фэстаў.

У 1969 годзе Чэслаў у цалкам новым асяродзьдзі стварыў альбом *[[Niemen Enigmatic]]*, дзе выкарыстаў вершы вядомага польскага паэта Цыпрыяна Норвіда. У пачатку 1970-х у творчасьці музыкі ў адрозьненьне ад раньніх соўл-арыентаваных прац пачалі пераважаць прагрэсіўныя павевы. Зьмена стылю запатрабавала і зьмены суправаджаляга складу, і цяпер каманда артыста, якая складалася з будучых чальцоў SBB, звалася проста Niemen. Новы калектыў шмат гастраляваў у сябе на радзіме, выяжджаў у Нямеччыну, Чэхаславаччыну, Фінляндыю і Вугоршчыну, а таксама стаў удзельнікам цырымоніі адкрыцьця Алімпійскіх Гульняў у Мюнхэне.

У гэты пэрыяд Чэслаў запісаў для фірмы «CBS» некалькі англамоўных плытаў. У 1974 годзе Немэн сабраў чарговы праект, Aerolit, зь якім выпусьціў джаз-рокавы альбом. Новая каманда распалася вельмі хутка, і наступную кружэлку музыка запісваў практычна ў адзіночку. Калі гучаньне *Katharsis* было чыста электронным, то праца 1978 *Idee Fixe* зьяўлялася разнаплянавай. Тут можна было пачуць і фальклёрныя стылізацыі, і электронны авангард і фанк і шматузроўневыя імправізацыі. Да канца 1970-х гастрольная дзейнасьць артыста моцна скарацілася. У 1978 году ён выпусьціў касэту з залатымі гітамі, а ў наступным годзе — кружэлку з падобным матэрыялам. У чэрвені 1979 году Чэслаў Немэн выступіў на фэстывалі ў Аполі, а 24 жніўня 1979 году ў Сопаце атрымаў гран-пры фэстывалю Інтэрбачаньня за песьню «Да прыходу вясны». На хвалі прызнаньня ўжо ў верасьні 1979 году Чэслаў Немэн наведаў родныя Старыя Васілішкі. Напрыканцы 1979 году была выпушчаная супраць волі музыкі кружэлка Пастскрыптум, прэзэнтацыя якой адбылося ў студзені 1980 году ў Канах і якая падводзіла свайго роду рысу вялікага этапу яго творчага шляху.

У 1980-х Немэн экспэрымэнтаваў з электроннымі гукамі, а потым захапіўся кампутарнай графікай. Перад тым як зьнікнуць з поля зроку на доўгі час Немэн выступіў на канцэрце «Old Rock Meeting», прысьвечаным 25-годзьдзю польскага року, і ў 1989 годзе выпусьціў альбом *[[Terra Deflorata]]*.

17 студзеня 2004 году Чэслаў Немэн памёр ад раку. Пахаваны на Паванзкоўскіх могілках у Варшаве. У апошнюю дарогу артыста праводзілі найбліжэйшыя родныя, сябры, прадстаўнікі ўладаў і фаны. Урну з парэшткамі Немана пахавалі ў катакомбах. Калі пачыналася пахаваньне, з ініцыятывы Радыётройкі на ўсіх радыёстанцыях Польшчы загучала песьня «Дзіўны гэты сьвет» — найбольш вядомая з рэпэртуару Чэслава Немэна.

## Ушанаваньне памяці
20 лютага 2011 году ў беларускай вёсцы Старыя Васілішкі ў доме, дзе нарадзіўся Чэслаў Немэн, адкрыты музэй яго імя. У склад арыгінальнай экспазыцыі музэю ўваходзяць экспанаты, перададзеныя яму жыхарамі Старых Васілішак, якія атрымалі іх ад сям’і артыста падчас сваіх паездак у Польшчу.

## Дыскаграфія
* 1967 Дзіўны гэты сьвет (*Dziwny jest ten świat*)
* 1968 *[[Sukces (album)|Sukces]] (LP)*
* 1969 *[[Czy mnie jeszcze pamiętasz?]] (LP)*
* 1970 *[[Enigmatic]] (LP)*
* 1971 *[[Niemen (Czerwony Album)|Niemen]] (2 LP, г. зв. «Czerwony Album»)*
* 1972 *[[Strange Is This World]] (LP, wyd.RFN)*
* 1973 *[[Ode to Venus]] (LP, wyd. RFN)*
* 1973 *[[Niemen Vol. 1 i Niemen Vol. 2 (album)|Niemen Vol. 1 i Niemen Vol. 2]] (2 LP, г. зв. «Marionetki»)*
* 1973 *[[Russische Lieder]] (LP, wyd. RFN)*
* 1974 *[[Mourner's Rhapsody (1974)|Mourner’s Rhapsody]] (LP, wyd. RFN, Wielka Brytania, USA)*
* 1975 *[[Niemen Aerolit]] (LP)*
* 1976 *[[Katharsis]] (LP, całkowicie elektroniczna muzyka)*
* 1978 *[[Idee Fixe]] (2 LP + SP)*
* 1979 *[[The Best of Niemen]] (LP)*
* 1980 *[[Пастскрыптум (альбом)|Пастскрыптум]] (LP)*
* 1982 *[[Przeprowadzka]] (MC)*
* 1989 *[[Terra Deflorata (1989)|Terra Deflorata]] (LP)*
* 1991 *[[Terra Deflorata (1991)|Terra Deflorata (wersja rozszerzona)]]* (CD)*
* [[1991]] *Gwiazdy mocnego uderzenia: Czesław Niemen (LP)*
* [[1993]] *Mouner’s Rhapsody (wersja poprawiona i uzupełniona)* (CD, wyd. USA)*
* 1995 *[[Sen o Warszawie]] (CD)*
* 2001 *[[Czas jak rzeka]] (CD)*
* 2001 *[[spodchmurykapelusza (album)|spodchmurykapelusza]] (CD)*
* 2002 *[[od początku I]] (6 CD)*
* 2003 *[[od początku II]] (6 CD)*
* 2007 *[[41 Potencjometrów Pana Jana]]*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Цэзары Галінскі. Памёр Чэслаў Немэн // Биржа Информации № 311, 22.01.2004
* Перадача «Вострая Брама» на «Радыё Свабода». Сяргей Дубавец. Чэслаў Немэн. Этэр 26 студзеня 2004
* Т. Кавэцкая. Дзіўны сьвет Чэслава Немэна // Наша Ніва, 16 сакавіка 2007
* Ірэна Даўлашэвіч. Там кожны дзень — гэта скарб // Лідскі летапісец № 27-28
* Чэслаў Немэн і Беларусь / Клуб-музей Чэслава Немэна ў Старых Васілішках

Катэгорыя:Польскія музыкі
Катэгорыя:Польскія кампазытары