open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Эпідэмія ліхаманкі Эбола ў Заходняй Афрыцы

**Эпідэ́мія [[Гемарагічная ліхаманка Эбола|ліхама́нкі Эбола]] ў [[Заходняя Афрыка|Заходняй А́фрыцы]]** — эпідэмія, якая распачалася ў Гвінэі ў лютым 2014 году і да 2015 году, яна выйшла за межы краіны і распаўсюдзілася на Лібэрыю і Сьера-Леонэ і Нігерыю. Выпадак унікальны тым, што эпідэмія гэтай ліхаманкі пачалася ў Заходняй Афрыцы ўпершыню, з прычыны чаго дактары ў закранутых краінах ня маюць вопыту барацьбы зь ёй, а сярод насельніцтва магчымыя ўзьнікненьне панікі і распаўсюджаньне дэзінфармацыі. Розныя міжнародныя арганізацыі, у тым ліку Цэнтар па кантролі і прафіляктыцы захворваньняў ЗША, Эўрапейская камісія і Эканамічная супольнасьць заходнеафрыканскіх дзяржаваў, накіравалі сродкі і пэрсанал, каб дапамагчы гвінэйскаму ўраду супрацьстаяць эпідэміі. Паводле словаў Кэйдзі Фукуда, генэральнага дырэктара СААЗ па бясьпецы ў вобласьці аховы здароўя, гэтая ўспышка ёсьць наймацнейшай з усіх успышак ліхаманкі Эбола ў іхнай практыцы.

На 12 кастрычніка выявілі 8997 выпадкаў захворваньня ў 5 краінах Заходняй Афрыкі (Гвінэя, Лібэрыя, Нігерыя, Сэнэгал і Сьера-Леонэ), адной краіне Эўропы (Гішпанія) і адной краіне Паўночнай Амэрыкі (ЗША). Ад хваробы памерлі 4493 чалавекі (49,9% ад заражаных). У Нігерыі і Сэнэгале мінула 42 дні ад часу апошняга выяўленьня новага заражэньня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* World Health Organization Outbreak Updates
* Ebola Spreads to Guinea Capital
* Mali on Alert over Ebola

Катэгорыя:Эпідэміі
Катэгорыя:2014
Катэгорыя:Заходняя Афрыка
Сьцяпан Шчыпачоў

**Сьцяпан Шчыпачоў** (; 7 студзеня 1899 (26 сьнежня 1898), в. Шчыпачы, Камышлоўскі павет, Пермская губэрня, Расейская імпэрыя — 1 студзеня 1980, Масква, СССР) — расейскі савецкі паэт, ляўрэат Сталінскіх прэміяў (1949, 1951).

## Біяграфія
Нарадзіўся 7 студзеня 1899 (26 сьнежня 1898) году ў в. Шчыпачы Камышлоўскага павету Пермскай губэрні.

Літаратурнай дзейнасьцю займаўся з 1919 году. Апублікаваў звыш 20 зборнікаў сваіх твораў. Шмат вершаў апублікавана ў пэрыядычным друку. Пісаў вершы пра каханьне, пра прыроду, аднак найбольш вядомы грамадзянскай лірыкай.

Памёр 1 студзеня 1980 году. Пахаваны ў Маскве на Кунцаўскіх могілках.

## Творы

; Зборнікі вершаў
* «Па курганах стагодзьдзяў», 1923
* «Адна шостая», 1931
* «Франтавыя вершы», 1942
* «Радкі каханьня», 1945
* «Слаўная праца», 1947
* «Вершы», 1948
* «Далонь», 1964
* «Таварышам па жыцьці», 1972
* «Сінь Расеі», 1976
* «Ля гарызонту», 1982

; Паэмы:
* «Хатка ў Шушанскім», 1944 (пра Ўладзімера Леніна)
* «Паўлік Марозаў», 1950
* «12 месяцаў вакол Сонца», 1969

; Аповесьць:
* «Бярозавы сок», 1956

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Савецкія паэты
Катэгорыя:Ляўрэаты Сталінскай прэміі
Катэгорыя:Пахаваныя на Кунцаўскіх могілках
Піянэрскі гальштук

**Піянэ́рскі га́льштук** — чырвоная шыйная хустка, якая завязваецца сьпераду адмысловым вузлом, сымбаль прыналежнасьці да піянэрскай арганізацыі, сымбалічная часьціца сьцягу піянэрскай арганізацыі. Тры канцы гальштука сымбалізуюць непарушную сувязь трох пакаленьняў: камуністаў, камсамольцаў і піянэраў.

## Піянэрскі гальштук у мастацтве
Піянэрскаму гальштуку прысьвечана мноства літаратурных твораў. Адзін з самых вядомых — аднайменны верш Сьцяпана Шчыпачова.

Катэгорыя:Піянэрскі рух
Аповесьць

**Аповесьць** — эпічны празаічны твор (радзей вершаваны), які характарызуецца адналінейным сюжэтам, а паводле шыраты ахопу жыцьцёвых зьяваў і глыбіні іхнага раскрыцьця займае прамежкавае месца паміж раманам і апавяданьнем.

## Характэрныя прыкметы аповесьці
Акрамя аб’ёму, аповесьць адрозьніваецца ад апавяданьня разгорнутым сюжэтам, вялікай колькасьцю другасных пэрсанажаў, больш поўнай і глыбейшай іхнай характарыстыкай, наяўнасьцю апісаньняў. Разьмежаваньне аповесьці й раману менш выразнае. Падобныя яны й прадметам выяўленьня (жыцьцёвыя будні або важныя гістарычныя падзеі), сродкамі выяўленьня, раскрыцьцём характараў. Аднак аповесьць ахоплівае меншы круг праблемаў, кароткі пэрыяд жыцьця героя.

Калі ў рамане акцэнт робіцца на разьвіцьцё сюжэту й пашырэньне кола праблемаў, то ў аповесьці сюжэт больш статычны: акцэнтуецца на глыбокім аналізе аднаго або некалькіх канфліктаў, у апісаньнях. Як і ў рамане й апавяданьні, важную ролю ў аповесьці адыгрывае голас аўтара або апавядальніка.

## Літаратура
* Літературознавчий словник-довідник за редакцією Р.&nbsp;Т.&nbsp;Гром'яка, Ю. І. Коваліва, В. І. Теремка. — К.: ВЦ «Академія», 2007

Катэгорыя:Літаратурныя жанры
Грынявічы Вялікія

**Грынявічы Вялікія** (, па-падляску: *Hrynevičy Veliki*) — вёска ва ўсходняй Польшчы, разьмешчаная ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва.

## Гісторыя
Заснаваная ў прыгарадзе Бельска Бельск-Падляскі як вёска баяраў. Грынявіцкія баяры ўжо ў 16 ст. атрымалі шляхецкія правы (пад актамі Люблінскае вуніі падпісалася 48 чалавек з Грынявічаў). З 1571 г. паходзяць першыя зьвесткі пра тутэйшую царкву сьв. Ільі, якая ўжо ў 1596 прыняла Берасьцейскаю вунію. Грынявіцкая шляхта на працягу 17 ст. перайшла ў рымскі каталіцызм і апалячылася. З тутэйшай шляхты выхадзіў м. ін. род Ігната Грынявіцкага.

Вёска была моцна пашкоджаная ў час Першае сусьветнае вайны, калі ў яе ваколіцы праходзілі баі паміж расейскім і нямецкім войскамі (тады згарэла старая царква, побач з Грынявічамі Вялікімі знаходзяцца ваенныя могілкі).

## Выбітныя землякі
Ігнат Даніловіч (1788—1843) — правазнаўца і гісторык, дасьледнік гісторыі права Вялікага Княства Літоўскага

Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Збуч

**Збуч ** (, па-падляску: *Zbuč*) — вёска ўва ўсходняй Польшчы ў Чыжоўскае Гайнаўскага павету, разьмешчаная за 10 кілямэтраў ад Белавескай пушчы.

Жыхары вёскі — этнічныя беларусы, у большасьці праваслаўныя.

## Гісторыя
Назва вёскі паходзіць ад прозьвішча аднаго зь яе першых жыхароў — Збуцкага.

Чалавек пасяляўся ў раёне Збуча ўжо ў IX стагодзьдзі, пра што сьведчыць раньнесярэднявечны могільнік ва ўрочышчах Грабняк і Курганы. Побач зь вёскай знаходзіцца таксама гарадзішча (урочышча Акопы), датаванае археолягамі на канец IX стагодзьдзя.

Гістарычныя зьвесткі пра Збуч пачынаюцца ў XVI стагодзьдзі, калі становіцца ён цэнтрам воласьці, якая абхоплівала сабой суседнія вёскі Беразова, Мора, Махнатае і сам Збуч.

У 1975—1998 гадах вёска належала да Беластоцкага ваяводзтва. 27 траўня 2012 году ў Збучы пачалася будова царквы ў гонар сьв. Мучанікоў Холмскіх і Падляскіх, а таксама жыхароў чыжоўскага прыходу, памардаваных у 1946 г. атрадам Рамуальда Райса.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гайнаўскі павет
Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Дзьмітры Мулькевіч

**Дзьмітры Мулькевіч** ( 26 ліпеня 1996 году) — беларускі футбаліст, паўабронца клюбу «Ніва» з Доўбізны.

## Кар’ера
З 2012 году пачаў выступаць за дубль берасьцейскага «Дынама», праз два гады трывала замацаваўся ў складзе дубля. Тады ж пачаў часам трапляць і ў асноўную каманду. 9 жніўня 2014 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць «Дняпра» (1:0). У пачатку сэзона 2015 году плянавалася аддаць Мулькевіча ў арэнду ў «Кобрынь», але ў трэнавальным матчы за гэты клюб ён атрымаў траўму і быў вымушаны вярнуцца ў «Дынама». У жніўні 2015 году, па акрыяньні ад траўмы, усё ж такі апынуўся ў «Кобрыне». Правёў у Першай лізе 14 матчаў. Зь лютага 2016 году рыхтаваўся да новага сэзону разам з «Дынама», аднак у выніку ня трапіў у заяўку на сэзон.

У пачатку 2017 году дапоўніў склад мікашэвіцкага «Граніта». У студзені 2018 году пачаў трэнавацца зь берасьцейскім «Рухам» і ў лютым падпісаў кантракт. Дапамог камандзе ў сэзоне 2018 году атрымаць перамогу ў Другой лізе. Застаўся ў складзе «Руха» і на сэзон 2019 году, аднак зьяўляўся на полі эпізадычна. У лютым 2020 году далучыўся да пінскай «Хвалі», дзе стаў гульцом асновы, выходзіў пераважна ў стартавым складзе. У лютым 2021 году падоўжыў кантракт з клюбам, аднак у сэзоне 2021 году толькі зрэдку выходзіць на поле.

У ліпені 2021 году перабраўся ў «Маларыту», а ў пачатку 2022 году стаў гульцом польскага клюбу ГКС зь Вікельцу. Пакінуў каманду ў студзені 2023 году. Зь лютага 2023 году трэнаваўся з «Нівай» з Доўбізны і ў сакавіку афіцыйна ўзмоцніў склад каманды.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Нацыянальная бібліятэка Францыі

**Нацыянальная бібліятэка** ( або *BNF*) — самы багаты збор франкамоўнай літаратуры ў сьвеце і самая буйная бібліятэка ў Францыі. Адна з найбуйнейшых бібліятэк сьвету. Гістарычна разьмяшчалася ў Парыжы на ру Рышэльё (адразу за Пале-Раяль) у ансамблі будынкаў XVII стагодзьдзя, пабудаваных па праекце Мансара для кардынала Мазарыні і пашыраных пасьля 1854. Цяпер гэты ансамбль захоўвае толькі малую, але самую каштоўную частку дзяржаўнай бібліятэкі — Кабінэт мэдалёў і манускрыпты. Асноўная бібліятэчнае сховішча пабудавана ў 13-й акрузе, гэта чатыры вышынныя вежы на левым беразе Сены, узьведзеныя ў форме разгорнутых кніг; сховішча носіць імя Франсуа Мітэрана. У БНФ працуюць 2700 чал., зь іх 2500 чал. — поўны дзень.

Сьпіс будынкаў, якія належаць НБФ, у Парыжы і правінцыі:

* сховішча манускрыптаў і старадаўніх кніг у будынку Рышэльё/Лувуа (site Richelieu/Louvois) у 2-ай акрузе зьмяшчае  малюнкаў і гравюр, 890 тыс. карт і плянаў, 530 тыс. манэтаў;
* галоўнае сховішча ў новым ансамблі будынкаў Тальбіяк або Франсуа-Мітэран (site François-Mitterrand (Tolbiac)) у 13-й акрузе;
* Арсэнал (site de l’Arsenal) у 4-й акрузе;
* Бібліятэка-музэй Опэры Гарнье (Bibliothèque-musée de l’Opéra) у 9-й акрузе;
* на Страсбурскім бульвары (site du boulevard de Strasbourg) у 10-й акрузе;
* дом Жана Вілара (Jean Vilar) у Авіньёне;
* тэхнічная частка ў Бюсі-Сэн-Жорж (Bussy-Saint-Georges);
* тэхнічная частка ў Сабле-сюр-Сарта (Sablé-sur-Sarthe).

## Кароткая гісторыя
Нацыянальная бібліятэка Францыі — адна з самых старых у Эўропе. Каралеўская бібліятэка існавала ў Люўры яшчэ за Карлам V (кіраваў у 1364—1380) і налічвала 1200 рукапісаў. З часам ад гэтага збору амаль нічога не засталося, таму Людовік XI быў прымушаны пачынаць стварэньне палацавага кнігасховішча ад самага пачатку. Францыск I загадаў дастаўляць у бібліятэку па асобніку кожнай кнігі, які друкаваўся ў Францыі, а ў 1544 вывез увесь збор зь Люўру ў Фантэнблё.

У XVII стагодзьдзі бібліятэка вярнулася ў Парыж, а ў 1622 быў выдадзены першы яе каталёг. Людовік XIV зрабіў бібліятэку публічнай, адкрыўшы яе для свабоднага наведваньня. Сваю цяперашнюю назву бібліятэка атрымала па рашэньні Канвэнту ў часы Вялікай Францускай рэвалюцыі. У XIX стагодзьдзі намаганьнямі Леапольда-Віктора Дэліля быў значна пашыраны аддзел рукапісаў.

## Глядзіце таксама

* Europeana

## Крыніцы

Катэгорыя:Бібліятэкі Францыі
Ф
Катэгорыя:II акруга Парыжу
Катэгорыя:IV акруга Парыжу
Катэгорыя:IX акруга Парыжу
Катэгорыя:XIII акруга Парыжу
Фарс

**Фарс** ( — начыняю) — малая, аднаактная пацяшальная камэдыя. Узьнік каля 12 ст. ў гарадах Заходняй Эўропы ў якасьці жартоўнай устаўкі (начыньня) ў літургічнай драме, містэрыі і плошчавым карнавальным паказе. Росквіту дасягнуў у францускай літаратуры 14—16 стагодзьдзяў, дзе акрэсьліўся ў самастойны жанр народнага паказу. Выяўленчыя асаблівасьці: карыкатурнасьць дзейных асобаў (з выкарыстаньнем вобразаў-масак), буфанаднасьць прыёмаў, эксцэнтрычнасьць паказу падзеяў, схільнасьць да адвольных зьнешніх эфэктаў, вострасюжэтных грубавата-пікантных абставінаў і зьніжанай лексыкі. У ходзе разьвіцьця часам набліжаецца да сатырычнай камэдыі. Разам зь пераважна пацяшальным прызначэньнем выконвае ролю палітычнай сатыры і памфлету. Да фарсавасьці ў сваіх творах шматкроць прыбягалі Бэртальд Брэхт, Лёпэ дэ Вэга, Карлё Гальдоні, Жан Мальер, Мігель Сэрвантэс і Ўільям Шэксьпір. Многія прыёмы захаваліся ў сучаснай цыркавой клаўнадзе і сьвяточна-карнавальных паказах. У беларускай драматургіі выяўленчыя прыёмы таксама шырока выкарыстоўваліся (Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч «Пінская шляхта», Янка Купала «Прымакі», Леапольд Родзевіч «Конскі партрэт», Уладзіслаў Галубок «Ветрагоны», Еўсьцігней Міровіч «Каваль-ваявода», Андрэй Макаёнак «Трыбунал» і Алесь Петрашкевіч «Куды ноч, туды сон»).

## Мультфільмы
* «Дзівосныя Ліхтугі Аладчыка»
* «Паўднёвы парк»

## Крыніцы

Катэгорыя:Камэдыя
Катэгорыя:Віды і жанры тэатру
Катэгорыя:Жанры кіно
Катэгорыя:Драматургія
Катэгорыя:Сатыра
Катэгорыя:Цырк
Дзьмітры Дудар

**Дзьмітры Дудар** ( 8 лістапада 1991 году) — беларускі футбаліст, брамнік берасьцейскага «Дынама».

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец гарадзенскай ДЮСШ Белкард і менскага РДВАР. З 2008 году пачаў гуляць за дубль менскага «Дынама». У 2010 годзе атрымаў траўму, праз якую не гуляў на працягу паловы году. Пасьля аднаўленьня ад траўмы зь сярэдзіны 2011 году выступаў за гарадзенскі «Белкард», у сэзоне 2012 году быў асноўным брамнікам каманды ў Другой лізе. У сэзоне 2013 году быў гульцом шацілавіцкага «Хіміка» ў Першай лізе. У сакавіку 2014 году перайшоў у берасьцейскае «Дынама», дзе быў другім брамнікам пасьля Канстанціна Рудзянка. Сэзон 2015 году пачаў у якасьці дублёра Валера Фамічова, але пасьля ягонага зыходу з каманды ў чэрвені стаў асноўным брамнікам.

У студзені 2016 году перайшоў у мікашэвіцкі «Граніт». У ліпені 2016 году ў сувязі зь фінансавымі праблемамі «Граніта» пакінуў клюб і далучыўся да «Слуцку», дзе ў сувязі з траўмай Артура Лясько стаў асноўным брамнікам. У сэзоне 2017 году чаргаваўся ў браме слуцкай каманды з Барысам Панкратавым. У сьнежні 2017 году, пакінуўшы «Слуцак», падпісаў аднагадовы кантракт з «Гомлем». У складзе «Гомля» стаў асноўным брамнікам, выцесьніўшы Алега Кавалёва. У сьнежні 2018 году падоўжыў пагадненьне з гомельскім клюбам на сэзон 2019 году. Аднак, у сэзоне 2019 году выступаў пераважна за дубль, згуляўшы за асноўную каманду толькі ў адным матчы. У ліпені 2019 году пакінуў гомельскі клюб.

Неўзабаве пасьля сыходу з гомельскай каманды стаў гульцом гарадзенскага «Нёмана», дзе замацаваўся ў якасьці асноўнага брамніка. У студзені 2021 году на год падоўжыў кантракт зь «Нёманам». У сэзоне 2021 году зьяўляўся на полі нерэгулярна, чаргаваўся ў складзе зь Сяргеем Курганскім і Артурам Маліеўскім. У студзені 2022 году перайшоў у жодзінскае «Тарпэда-БелАЗ». У студзені 2024 году афіцыйна быў дапушчаны да прафэсійнай дзейнасьці спартоўца ў Беларусі камісіяй пры Генпракуратуры. У ліпені 2024 году падпісаў кантракт зь берасьцейскім «Дынама», стаўшы запасным брамнікам каманды.

### Міжнародная
У траўні 2010 году выступаў за малодшую моладзевую зборную Беларусі (да 20 гадоў) на міжнародным турніры ў Партугаліі. У ліпені 2017 году выступаў за другую зборную Беларусі на Кубку Караля ў Тайляндзе.

## Дасягненьні
* Уладальнік Кубка Беларусі: 2023

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце берасьцейскага «Дынама»
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Мякішы (Падляскае ваяводзтва)

**Мякішы** (, па-падляску: *Mjákišy*) — вёска ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Бельск-Падляскі. Побач зь вёскай цячэ рэчка Локніца.

Жыхары вёскі — этнічныя беларусы, праваслаўныя (прыход — Пасынкі).

## Гісторыя
Першая згадка пра Мякішы датычыць вадзянога млына, уласьнікам якога быў Піліп Мякшэвіц. Вёска, якая паўстала ў 16 ст., належала роду Локніцкіх з суседняй Локніцы. Паводле польскага перапісу насельніцтва 1921 г. у Мякішах пражывала 76 жыхароў — усе беларусы праваслаўнага веравызнаньня.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Локніца (рака)

**Локніца** (, па-падляску: *Łóknicia*) — невялікая рака ў Гайнаўскім і Бельскім паветах Польшчы, левы прыток Нарвы.

## На рацэ
* Вёскі: Навакорніна, Трывежа, Курашэва, Ляды (гміна Чыжы), Лянева, Падрэчаны, Локніца, Мякішы, Трашчаткі, Піліпкі, Гукавічы, Кожына, Ступнікі.

Катэгорыя:Рэкі Польшчы
Катэгорыя:Басэйн Нарава
Агароднікі (гміна Бельск-Падляскі)

**Агароднікі** (, па-падляску: *Horódniki*) — вёска ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Бельск-Падляскі.

Жыхары вёскі — этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход — Пасынкі).

## Гісторыя
Гісторыя Агароднікаў цесна зьвязаная з каралеўскім фальваркам у суседніх Ужыках, які згадваецца ўпершыню ў 1576 г. Пры фальварку сталі пасяляцца бедныя мужыкі, якім давалі невялікія ўчасткі зямлі — *агароды*. Упершыню Агароднікі як асобная вёска ўзгадваецца толькі ў 1772 г.

Катэгорыя:Вёскі Падляскага ваяводзтва
Кожына

**Кожына** (, па-падляску: *Kóžyno*) — вёска ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Бельск-Падляскі. Церазь вёску цячэ рэчка Локніца.

Жыхары вёскі — этнічныя беларусы, праваслаўныя (прыход — Кленікі).

## Гісторыя
Першапачаткова вёска была заснаваная як пасёлак пры вадзяным млыне на рэчцы Локніца, які прыналежаў сям’і Мартыновічаў. З 17 ст. вёска дзялілася на 2 часткі: Вялікае і Малое Кожына. Паводле перапісу насельніцтва 1921 г. тут было 275 жыхароў польскае нацыянальнасьці (прычым 267 праваслаўных і толькі 8 каталікоў). Млын праіснаваў у Кожыне да Другой сусьветнай вайны, ягоным апошнім уладальнікам быў А. Астроўскі. Пасьля вайны польскія ўлады пабудавалі тут турму, ў будынках якой з 2002 г. знаходзіцца Праваслаўны дом састарэлых *Каўчэг* (з Барысаглебаўскай капліцай).

## Ураджэнцы
* Усевалад Якімюк &mdash; інжынэр.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Гусакі (Польшча)

**Гусакі** (, па-падляску: *Husakí*) — вёска ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Бельск-Падляскі.

Жыхары вёскі — этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход — Райск).

## Гісторыя
Непадалёк зь вёскай распаложаны старажытны могільнік, да гэтага часу не вяліся яго навуковыя дасьледваньні. Гусакі ўспамінаюцца ў *Люстрацыі падляскага ваяводзтва* з 1576 г. як вёска на 15 валоках зямлі. Прыналежала тады плюціцкае воласьці каралеўскага фальварку Сталовач. Вёска ўжо ў 1602 г. была поўнасьцю зьнішчаная ў час ваенных дзеяў. Паводле польскага перапісу насельніцтва ў 1921 г. ў Гусаках пражывала 160 жыхароў — усе праваслаўныя беларусы. Пасьля 1944 г. вёску шматразова находзілі партызаны польскага антыкамуністычнага падпольля.

Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Кнарыды

**Кнарыды** (, па-падляску: *Knorýdy*) — вёска ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Бельск-Падляскі.

Жыхары вёскі — напалову палякі каталіцкага веравызнаньня (прыход — Боцькі, напалову — этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход — Боцькі).

## Гісторыя
Кнарыдаўскія ўладаньні прыналежалі напачатку 16 ст. Міхалу Глінскаму, тагачаснаму старосту бельскаму. Ужо ў 1512 г. князь Жыгімонт Стары дараваў прывілеем двор Кнарыды Івану Сапежы, які фундаваў касьцёл у суседніх Боцьках. Выпрацаванае фальваркам у Кнарыдах майно мелася часткова аддавацца на гэты касьцёл. Кнарыды заставаліся ва ўладаньні Сапегаў ажно да першай палавіны 19 ст., хаця былі падзеленыя на некалькі маёнткаў (Кнарыды Падлясныя, Кнарыды Сярэднія). Галоўны кнарыдаўскі маёнтак быў падзеланы паміж тутэйшых мужыкоў толькі ў 1931 г.

## Гістарычныя каштоўнасьці

Файл:Kaplica św Jerzego w Knorydach 1.JPG|Капліца сьв. Юр’я (1846 г.)
Файл:Kaplica Ikony Matki Bożej w Knorydach 1.JPG|Капліца ў гонар Іконы Божае Маці *Ўсім сумуючым радасьць* (1872 г.)

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Даходны дом

**Дахо́дны**, або **Прыбытко́вы дом** — гарадзкі шматкватэрны дом, прызначаны для здачы кватэраў у наём. У Эўропе зьявіліся ў 1830—40-я гады, у пачатку XX стагодзьдзя — адзін з асноўных тыпаў жыльля месьцічаў. У Беларусі існавалі з 1870-х да ўсталяваньня савецкай улады. У пачатку XX ст. будаваліся 3—5 павярховыя даходныя дамы сэкцыйнага (найбольш пашыраныя), калідорнага, галерэйнага й мяшанага тыпаў. На 1-м паверсе даходных дамоў былі гандлёвыя ўстановы. Іхная архітэктура часьцей мела эклектычны характар.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жыльлё
Кнаразы

**Кнаразы** (, па-падляску: *Knorozý*) — вёска ў Бельскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы. Знаходзіцца ў гміне Бельск-Падляскі.

Жыхары вёскі — этнічныя беларусы, якія карыстаюцца падляскім дыялектам, праваслаўныя (прыход — Плёскі).

## Гісторыя
Першапачаткова вёска прыналежала да зубоўскае воласьці каралеўскага фальварка ў Галадах. Вядома, што да канца 16 ст. тут дзейнічаў млын. У 1721 г. распачаўся судовы спор паміж мужыкамі вёскі ды яе арандатарам Мацьвеям Гусеўскім, стольнікам Ноўгарада-Северскага, які закончыўся карысным для Кнаразоў прыгаворам рэфэрэндарскага суду. Пасьля падзелу Рэчы Паспалітае Кнаразы прайшлі ў казну Расейскае імпэрыі (да 1861 г.). Паводле перапісу насельніцтва 1921 г. пражывала тут 315 жыхароў, у  тым ліку 302 беларусы. На вясковых могілках з канца 19 ст. ў 1986 годзе была пабудаваная капліца ў гонар Казанскае іконы Божае Маці.

## Выбітныя землякі
Нэстар Перавой (1887 — 1974) — палітычны дзяяч, сакратар маскоўскай Беларускае народнае грамады ў час Першае сусьветне вайны, аўтар *Залатой Кнігі пра вёску Кнаразы*

## Вонкавыя спасылкі

## Крыніцы і заўвагі

Катэгорыя:Населеныя пункты Падляскага ваяводзтва
Часовая канстытуцыя Беларускай Народнай Рэспублікі

**Часовая канстыту́цыя Белару́скае Народнае Рэспу́блікі** — адзін зь юрыдычных дакумэнтаў палітычных структураў Беларускае Народнае Рэспублікі, які суіснаваў зь іншымі асноўнымі дакумэнтамі тагачаснае арґанізацыі рэспублікі (у прыватнасьці, устаўнымі граматамі).

## Гісторыя
Пасьля скліканьня й пачатку дзейнасьці Ўсебеларускага зьезду 5 сьнежня 1917 году паўстала неабходнасьць у будучай інстытуцыяналізацыі ўлады на тэрыторыях, якія пазьней 9 сакавіка наступнага году былі ачыркнутыя ў Другой Устаўной грамаце БНР. Як адзначаецца, праца над падрыхтоўкай праекту канстытуцыі пачалася праз хуткі час пасьля скліканьня зьезду, якая, аднак, неўзабаве скончылася з прычыны супярэчнасьцяў між палітычнымі структурамі зьезду й бальшавікамі, якія мелі ўласны пункт гледжаньня на будучыню палітычнага статусу тэрыторыяў будучае БНР.

21 лютага 1918 году Выканаўчы камітэт Рады Ўсебеларускага зьезду выдаў Першую Ўстаўную грамату, дзе абвяшчалася перадача ўлады ў Беларусі на карысьць Народнага Сакратарыяту Беларусі.

На думку тагачаснага гісторыка й пазьней аднаго зь дзеячоў палітычных структураў БНР Аляксандра Цьвікевіча, першым канстытуцыйным дакумэнтам рэспублікі стала Другая Ўстаўная грамата, якая была выдадзеная 9 сакавіка гэтага ж году й абвясьціла этнаграфічную тэрыторыю беларусаў у якасьці рэспублікі. Прыняцьце пазьнейшых заканадаўчых актаў прадпісвалася Ўстаноўчаму Сойму. 25 сакавіка гэтага ж году палажэньні Другое Граматы былі ўдакладненыя й пацьверджаныя Трэцяй Устаўной граматай.

Першая канстытуцыя Беларускае Народнае Рэспублікі была зацьверджаная 11 кастрычніка гэтага ж году пры старшынстве ў Радзе Язэпа Лёсіка й Антона Луцкевіча (Рада Народных Міністраў). У пачатку лістапада гэтага ж году А. Луцкевіч у рамках сваіх дыпляматычных візытаў наведаў Маскву, пры гэтым Рада Народных Міністраў выказала гатоўнасьць прыняць у Беларусі канстытуцыю савецкага ўзору пры ўмове, што расейскія савецкія ўлады прызнаюць незалежнасьць БНР, аднак дадзеная прапанова была адхіленая расейскім кіраўніцтвам.

## Глядзіце таксама
* Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь

## Крыніцы

## Літаратура
* А. М. Сідарэвіч. Беларуская Народная Рэспубліка // 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дакумэнты Беларускай Народнай Рэспублікі
Катэгорыя:Падзеі 11 кастрычніка
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1918 годзе
Неманья Тубіч

**Не́манья Ту́біч** (;  8 красавіка 1984 году, Бялград, СФРЮ) — былы сэрбскі футбаліст, абаронца.

## Кар’ера
Неманьня зьяўляецца выхаванцам футболу акадэміі клюбу «Партызан», аднак прафэсійную кар’еру пачаў у іншым бялградзкім клюбе «Чукарычкі». У 2008 годзе знаходзіўся ў арэндзе ў бэльгійскім «Генку». Узімку 2009 году перайшоў у склад украінскіх «Карпатаў», якія тады трэніраваў беларускі спэцыяліст Алег Конанаў. Дэбютаваў у чэмпіянаце Ўкраіны матчам супраць «Чарнаморцу». Ва ўкраінскім клюбе стаў адным зь лідэраў каманды. Напачатку 2011 году падпісаў кантракт з дэбютантам расейскай Прэм’ер-лігі клюбам «Краснадар». У траўні 2014 году стала вядома, што падаўжаць дамову бакі ня будуць.

14 жніўня было абвешчана пра тое, што гулец далучыцца да табару беларускага чэмпіёну БАТЭ, стаўшы, такім чынам, узмацненьнем барысаўскага клюбу да матчаў кваліфікацыі Лігі чэмпіёнаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Сэрбскія футбалісты
Валёны

**Валё́ны** (саманазва: *Walons*) — раманскі этнас у Бэльгіі, які насяляе паўднёвыя правінцыі краіны (фэдэральны суб’ект Валёнія і галоўным чынам места Брусэль).

Колькасьць складае каля 3,5 млн чалавек. Грамады валёнаў існуюць таксама ў Францыі і ЗША. Размаўляюць на францускай і валёнскай мовах. Вернікі належаць да каталіцкай канфэсіі.

Валёны зьяўляюцца нашчадкамі раманізаванага дараманскага кельцкага насельніцтва — бэльгаў, якія зазналі на сабе таксама і пазьнейшы германскі (франкаўскі) уплыў. Блізкім народам сучасных валёнаў зьяўляюцца французы. У ХVI—ХIХ стагодзьдзях большасьць валёнаў сьвядома перайшла на стандартную францускую мову, з прычыны ейнага большага прэстыжу, але захавала пры гэтым выдатную этнічную самасьвядомасьць, абумоўленую пражываньнем на тэрыторыі іншай дзяржавы. Як і француская мова, валёнская належыць да дыялектаў ойль, асабліва ў мінулыя часы акрэсьлівалася тэрмінам *патуа* (зьняважлівы тэрмін, які выкарыстоўваўся носьбітамі францускае мовы ў дачыненьні да іншых роднасных моваў). Прыкладна з гэтага ж часу дзякуючы эканамічным пераўтварэньням валёны пачынаюць імкліва засяляць сумежны з Валёніяй поўдзень Фляндрыі й Брусэль, што спрычынілася да перавагі валёнаў у гэтых рэгіёнах.

Пры непасрэдным удзеле валёнаў у сталіцы Бэльгіі горадзе Брусэль у ХIХ—ХХ стагодзьдзяў сфармаваўся яшчэ адзін франкамоўны субэтнас — брусэльцы.

## Вонкавыя спасылкі
* Walloon Settlers Monument
Марэк Дупніца

«**Марэк**» () — баўгарскі футбольны клюб з гораду Дупніцы. Заснаваны ў 1947 годзе. Уладальнік Кубка Баўгарыі (1978).

Катэгорыя:Дупніца
Мафія

**Ма́фія** () — таемнае злачыннае аб’яднаньне, што дзеіць спосабам гвалту, забойстваў і шантажу. Узьнікла ў 1670 годзе на востраве Сыцылія (Гішпанская імпэрыя, цяпер Італія) ў якасьці зладжанай самаабароны мясцовага насельніцтва. У 20 ст. засяродзіла ў сваіх руках гульнёвыя дамы, наркагандаль і прастутуцыю ды пранікла ў дзяржаўнае кіраваньне Італіі і ЗША (італ. cosa nostra — наша справа). Захоўвае ўстойлівасьць і ўнутраную згуртаванасьць праз прытрымліваньне родаплемянных звычаяў.

## Крыніцы


Катэгорыя:Зьявіліся ў 1670 годзе
Катэгорыя:Сацыяльныя групы
Забалаць (Ліпнішкаўскі сельсавет)

**Забалаць** — вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У сярэдзіне XIX ст. вёска ў Ліпнішкаўскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. У 1861 годзе 36 рэвіскіх душ, у складзе маёнтка Ліпнішкі памешчыка Вольскага. Паводле перапісу 1897 г., 15 двароў, 98 жыхароў. У 1909 г. 28 двароў, 153 жыхары.

У 1921—1939 гг. у Ліпніскай гміне Валожынскага, пасьля Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 18 двароў, 83 жыхары.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (50 двароў, 213 жыхароў) у Некрашоўскім сельсавеце Івейскага раёну. 3 26.6.1941 г. да 8.7.1944 г. акупаваная нямецкімі захопнікамі.

У 1950 г. арганізаваны калгас «Бальшавік», з 1954 г. у калгасе «Воля», з 1960 г. у калгасе «Кастрычнік». 3 16 ліпеня 1954 г. у Князікоўскім, з 9 верасьня 1960 г. у Сураскім, з 15 траўня 1963 г. у Жылёўскім, з 13 студзеня 1967 г. у Ліпнішкаўскім сельсаветах. У 1970 г. 108 жыхароў. Пасьля ў складзе калгаса «Маладая гвардыя». Працавала птушкафэрма.

## Насельніцтва
* 1999 год — 34 чалавек — 18 двароў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Забалаць

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Кінаконг

**Кінаконг** — беларускі кінапраект, які зьдзяйсьняе прафэсійны пераклад фільмаў, мультфільмаў, трэйлераў і вірусных ролікаў на беларускую мову, робіць агляды і рэцэнзіі на розныя сусьветныя кінастужкі, а таксама ладзіць рэгулярныя кінапаказы.

## Мінуўшчына
У 2010 годзе Андрэй Кім зьезьдзіў у Маскву (Расея), дзе навучыўся рабіць кінаагучку. Па вяртаньні ў Менск распачаў гэтую справу з акторам Паўлам Харланчуком. Першай кінастужкай з агучкай па-беларуску стала «Цудоўная ласка». 5 кастрычніка 2012 году зьявілася старонка «Кінаконг» на Ютубе, якая да 2019 году займела звыш 991 тысячы праглядаў. У 2013 годзе праект атрымаў адразу тры адзнакі фэстывалю беларускамоўнай рэклямы «Аднак», заняўшы 1, 2 і 3 месца ў розных намінацыях.

14 лютага 2016 году «Кінаконг» паказаў па-беларуску фільм «Вогнетрывалы» ў менскім бізнэс-клюбе «Імагуру» (вул. Фабрыцыюса, д. 4). У сакавіку 2016 году зладзілі паказы стужкі «Караль: Чалавек, які стаўся Папам», у тым ліку ў Чырвоным касьцёле Менску 13 сакавіка. У 2016 годзе распачалі 3-дзённыя «Беларускія ўікэнды» ў менскім кінатэатры «Масква» (прасп. Пераможцаў, д. 13) пры ўдзеле сотавага апэратара «Вэлком» («А1»). У чэрвені 2017 году мультфільм «Маленькі прынц» паказалі ў кінатэатрах Менску, Гомелю, Горадні і Магілёва, дзе сабралі поўныя залі. На верасень 2017 году «Кінаконг» налічваў каля 20 чалавек, сярод якіх жонка Надзея Кім загадвала перакладамі. На 2019 год звыш 50 000 гледачоў наведалі кінапаказы ў 35 гарадах Беларусі.

## Агучаныя поўнамэтражныя анімацыйныя фільмы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт праекту

Катэгорыя:Арганізацыі Менску
Катэгорыя:Кінадыстрыбутары
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2012 годзе
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2012 годзе
Ганна Гамэла

**Ганна Гамэла** (; нарадзілася 30 студзеня 1976, Енджэюў, Польшча) — польская сьпявачка й аўтарка песьняў. Сьпявае пераважна па-француску.

## Біяграфія
У 1995 годзе Ганна Гамэла (народжаная Пшэндзак) перамагла ў польскім конкурсе талентаў «Шанец на посьпех». У 1998 годзе быў выдадзены кампакт-дыск па выніках конкурсу пад назовам «*Szansa na sukces*», дзе разам зь іншымі пераможцамі праграмы Ганна сьпявала сваю песьню з конкурсу. На дыску Ганна была пазначана як Джаана. Наступныя гады прынесьлі сьпявачцы прыз глядацкіх сымпатыяў і другое месца на фэстывалі песьні на грэцкай мове (1999), дзе яна выканала песьню «Ego». Увосень 2002 году яна зьявілася ў другім сэзоне рэаліці-шоў «Бар». Пасьля гэтага Ганна працавала аўтарам і кампазытарам рэклямаў на колькіх польскіх радыёстанцыях. У 2011 годзе яна разам зь Пётрам Матковічам запісала й выпусьціла францускамоўны альбом DE-JA-VU. Два сынглы з альбому былі прадстаўлены ў праграмах Польскага радыё. 30 студзеня 2013 году Ганна выпусьціла яшчэ адзін альбом пад назовам «*Cosmic Circle*».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Енджэяве
Катэгорыя:Польскія музыкі
Катэгорыя:Польскія сьпевакі і сьпявачкі
Антуан Лявуазье

**Антуан-Ляран дэ Лявуазье** () — францускі навуковец, адзін з заснавальнікаў сучаснай хіміі. Чалец Францускай акадэміі навук (ад 1768 году).

Экспэрымэнтальна даказаў, што паветра ёсьць ня проста цела, як лічылася ў той час, а сумесь розных па ўласьцівасьцях газаў. Прапанаваў назву «кісларод» і растлумачыў ягоную ролю ў працэсах абпалу, гарэньня, дыханьня. Прывёў вызначэньне хімічнага элемэнту, усталяваў хімічны склад вады, аксідаў азоту, шматлікіх мінэралаў. Даказаў закон захаваньня масы рэчыва. Склаў першую табліцу простых рэчываў. Антуан, акрамя таго, зьяўляецца адным з заснавальнікаў тэрмахіміі. У 1789 годзе Лявуазье апублікаваў падручнік «Элемэнтарны курс хіміі», цалкам заснаваны на кіслароднай тэорыі гарэньня і новай намэнклятуры, які стаў першым падручнікам новай хіміі.

Лявуазье быў катаваны праз атрубаньне галавы на гільятыне ў пэрыяд францускай рэвалюцыі па абвінавачваньні ва ўдзеле «ў змове з ворагамі Францыі супраць францускага народу, які меў мэтай выкрасьці ў нацыі велізарныя сумы, неабходныя для вайны з дэспатамі». У 1796 годзе Лявуазье быў пасьмяротна рэабілітаваны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Працы Антуана Лявуазье на праекце «Гутэнбэрг» 
* Бібліяграфія 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Парыжы
Катэгорыя:Памерлі ў Парыжы
Катэгорыя:Францускія хімікі
Катэгорыя:Сябры Францускай акадэміі навук
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід
Катэгорыя:Пакараныя на гільяціне
Ёсіп Броз Ціта

**Ё́сіп Броз** (сэрба-харв. *Јосип Броз, Josip Broz*), партыйны псэўданім **Ці́та** (*Тито*, *Tito*), пасьля псэўданім і прозьвішча злучыліся (25 траўня 1892, Кумравэц, Харватыя — 4 траўня 1980, Любляна, Югаславія) — лідэр Югаславіі з канца Другой сусьветнай вайны да сваёй сьмерці (1945—1980), маршал (1943). Нарадзіўся ў сяле Кумравэц у аўстра-вугорскай Харватыі-Славоніі, у сям’і харвата і славенкі. Удзельнічаў у Першай сусьветнай вайне, трапіў у расейскі палон. Удзельнік Грамадзянскай вайны ў Расеі, дзе браў удзел на баку камуністычных сілаў. У 1920 годзе вярнуўся на радзіму, дзе стаў чальцом Камуністычнай партыі Югаславіі. У 1935—1936 гады знаходзіўся ў Маскве ў Камінтэрне. З 1937 году ўзначальваў КПЮ.

У 1941 годзе арганізаваў супраціў жыхароў Югаславіі да нямецкай агрэсіі. Пад канец вайны югаслаўскі ўрад у выгнаньні прызнаў Ціта вярхоўным камандуючым Народна-вызваленчай арміі Югаславіі (НВАЮ). Разам з савецкімі войскамі НВАЮ вызваляла Югаславію.

Пасьля вызваленьня краіны займаў пасады прэм’ер-міністра і міністра замежных справаў краіны. Выступіў супраць плянаў савецкага кіраўніцтва стварэньня Балканскай фэдэрацыі, што выклікала разрыў адносінаў паміж Югаславіяй і СССР.

З 1953 году зьяўляўся прэзыдэнтам краіны. Адносіны паміж СФРЮ і СССР нармалізаваліся пры Хрушчове. Ціта падтрымаў аднаўленьне парадку ў Вугоршчыне ў 1956 годзе, але выступіў супраць аналягічнай акцыі Арганізацыі Варшаўскай дамовы ў дачыненьні да Чэхаславаччыны ў 1968 годзе. Зьяўляўся адным з ініцыятараў стварэньня Руху недалучэньня, у якім Югаславія заняла віднае месца.

## Вонкавыя спасылкі
* Ёсіп Ціта на сайце «Халоднай вайны»
* Сьпіс узнагародаў Ціта
* Шыпы і ружы ад Броз Ціта

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кумраўцы
Катэгорыя:Памерлі ў Любляне
Катэгорыя:Пахаваныя ў Бялградзе
Катэгорыя:Рэвалюцыянэры Югаславіі
Катэгорыя:Марксісты
Катэгорыя:Югаслаўскія палітыкі
Катэгорыя:Югаслаўскія камуністы
Катэгорыя:Югаслаўскія партызаны
Катэгорыя:Старшыні Прэзыдыюму СФРЮ
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Югаславіі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Югаславіі
Катэгорыя:Міністры абароны Югаславіі
Катэгорыя:Маршалы
Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусьветнай вайны
Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусьветнай вайны
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Загрэбу
Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі навук і мастацтваў Босьніі і Герцагавіны
Ляндсгёўдынг

**Ляндсгёўдынг** (; даслоўна *зямельны галава*) — пасада дзяржаўнага прадстаўніка ў лэнах Швэцыі, т. б. кіраўніка лэну. Пасада ляндсгёўдынга была ўведзена ў 1634 годзе, у якасьці прадстаўніка караля ў правінцыях. Але цяпер галоўнай задачай ляндсгёўдынгаў зьяўляецца прадстаўляць эканамічныя і культурныя інтарэсы лэну. Рэзыдэнцыямі ляндсгёўдынгаў зьяўляюцца спэцыяльныя будынкі (нярэдка — замкі), у якіх яны пражываюць увесь час знаходжаньня на пасаде.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лэны Швэцыі
Зыгмунцішкі

**Зыгмунцішкі** — вёска ў Беларусі, каля ракі Гаўі. Уваходзяць у склад Ліпнішкаўскага сельсавету Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Назва

Паводле францускага лінгвіста-германіста Раймонда Шмітляйна, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў, імя Жыгімонт цалкам адпавядае германскаму імю Sigimund. Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Żygmont (Zygmont, Żygmunt, Zygmunt, Sigesmund, Sigismund).

Яшчэ этнограф і мовазнаўца Яўхім Карскі зьвяртаў увагу на тое, што ў латыскай Курляндыі, «*большасьць [[Беларуская мова|беларускіх]] населеных месцаў заканчваюцца на -ішкі*», пазьней у рэчышчы палітыкі летувізацыі падобныя тапонімы на -ішкі азначылі як «гістарычна балтыйскія» і нават «тыпова летувіскія». Тым часам менскі дасьледнік Алёхна Дайліда зазначае, што «*ва [[Усходнегерманскія мовы|ўсходнегерманскіх мовах]] быў пашыраны суфікс -isk-: такім парадкам, так менаваная «лінія Сафарэвіча» (мяжа перавагі паселішчаў з назовамі на -ішкі ў Панямоньні) не абавязкова зьнітаваная з балтамі*».

## Гісторыя
У пісьмовых крыніцах ёсьць зьвесткі пра тое, што касьцёл і парафія ў вёсцы былі ўтвораны раней яшчэ ў XV ст., бо ўжо ў 1500 г. тут пазначаны як дзейны парафіяльны касьцёл Радуньскага дэканата. У 1623 г. землі касьцёла павялічыў і, магчыма, адбудаваў новую сьвятыню кароль Жыгімонт III Ваза. Аднак пасьля 1669 г. як самастойная Зігмунціская парафія больш не адзначаецца. Да канца XVIII ст. мясцовая сьвятыня дзейнічала ў статусе капліцы ад Ліпнішкаўкай парафіі Ашмянскага дэканата.

У сярэдзіне XIX ст. вёска ў Ліпнішкаўскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. Адносілася да маёнтка Ліпнішкаўскай плябаніі, у 1861 г. 27 рэвіскіх душ. Паводле перапісу 1897 г., 18 двароў, 103 жыхары, дзейнічала драўляная капліца (год пабудовы невядомы). У 1909 г. 20 двароў, 117 жыхароў, 147 дзесяцін зямлі.

У 1921—1939 гг. у Ліпніскай гміне Валожынскага, пасьля Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 18 двароў, 83 жыхары.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (31 двор, 113 жыхароў) у Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну. 3 26.6.1941 г. да 8.7.1944 г. акупаваная нямецкімі захопнікамі.

У 1950 г. арганізаваны калгас імя І. У. Мічурына. Пазьней увайшла ў калгас «Авангард». У 1970 г. 83 жыхары. Пасьля ў складзе калгаса «Радзіма». На 1999 год — 18 двароў.

## Насельніцтва
* 1999 год — 33 чалавекі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Зыгмунцішкі
* 

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Дарашы

**Дарашы** — вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У сярэдзіне XIX стагодзьдзя вёска ў Ліпнішкаўскай воласьці Ашмянскага павету Віленскай губэрні. Адносілася да маёнтка Ліпнішкі памешчыка Вольскага, у 1861 г. 109 рэвіскіх душ. У 1897 г. 41 двор, 299 жыхароў, у 1905 г. 324 жыхары, 530 дзесяцін зямлі. Частка вяскоўцаў займалася сплавам лесу. У 1909 г. 51 двор, 328 жыхароў, якія мелі 85 галоў буйной рагатай жывёлы, 46 коней, 456 дзесяцін зямлі.

У 1921—1939 гг. у Ліпніскай гміне Валожынскага, пасьля Лідзкага паветаў Наваградзкага ваяводзтва Польшчы. У 1921 г. 47 двароў, 247 жыхары.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (88 двароў, 294 жыхары) у Князікоўскім сельсавеце Івейскага раёну. 3 26 чэрвеня 1941 г. да 8 ліпеня 1944 г. акупаваная нямецкімі захопнікамі.

У 1951 г. арганізаваны калгас «Праўда». 3 1954 г. у калгасе «Маладая гвардыя». 3 9 верасьня 1960 г. у Ліпнішкаўскім сельсавеце. 3 1986 г. у калгасе «Авангард». У 1970 г. 207 жыхароў. Пасьля ў калгасе «Ліпнішкі».

## Насельніцтва
* 1999 — 56 жыхароў — 34 двары

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дарашы

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Граблі (Гарадзенская вобласьць)

**Гра́блі** — вёска ў Ліпнішкаўскім сельсавеце Івейскага раёну Гарадзенскай вобласьці.

## Гісторыя
У 2-й палове XIX стагодзьдзя вёска ў Жырмунскай воласьці Лідзкага павету Віленскай губэрні. У 1897 г. 6 двароў, 40 жыхароў, у 1909 г. 8 двароў, 53 жыхары, якія мелі 68 дзесяцін зямлі.

3 1921 г. вёска (10 двароў, 47 жыхароў) у Жырмунскай гміне Лідзкага павету Навагрудзкага ваяводзтва.

3 12 кастрычніка 1940 г. вёска (12 двароў, 63 жыхары) у Некрашоўскім, з 16 ліпеня 1954 г. у Князікоўскім, пасьля ў Сураскім, Жылёўскім, з 13 студзеня 1967 г. у Ліпнішкаўскім сельсаветах Івейскага раёну. У 1952 г. арганізаваны калгас «Мірны шлях». 3 1954 г. у калгасе «Воля», затым у калгасе «Кастрычнік». У 1970 г. 21 жыхар. Пасьля ў складзе калгаса «Маладая гвардыя». У 1999 г. 1 двор, 2 жыхары.

## Насельніцтва
* 1999 — 2 жыхары, 1 двор

## Вонкавыя спасылкі
* Граблі

Катэгорыя:Ліпнішкаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Івейскага раёну
Граблі (неадназначнасьць)

**[[Граблі]]** — сельскагаспадарчы інструмэнт. Іншыя значэньні:

* Граблі – шляхецкі герб

## Тапонімы
### Беларусь
* Граблі — вёска ў Івейскім раёне Гарадзенскай вобласьці

### Польшча
* шмат

## Глядзіце таксама
* Граб
Граблі

**Гра́блі** — сельскагаспадарчая прылада дзеля зграбаньня і варушэньня сена, саломы, скошанага збожжа, апалага лісьця і іншага. Таксама граблямі ўспушваюць градкі у палях і гародах, а таксама ўладкоўваюць газоны і кветнікі. Складаецца з доўгай ручкі, прымацаванай да галоўкі, на якой усталявана некалькі зубцоў. Іх таксама можна выкарыстоўваць дзеля разьмеркаваньня такіх матэрыялаў, як жвір, бэтон або бітум пры будаўніцтве дарог. Вялікія мэханізаваныя вэрсіі грабель выкарыстоўваюцца ў сельскай гаспадарцы, гэтак званыя трактарныя граблі, пабудаваныя ў розных формах, як то колападобныя, ротарныя і гэтак далей.

## Крыніцы

Катэгорыя:Рыштунак
Нацыянальная гвардыя Ўкраіны

**Нацыяна́льная гва́рдыя Ўкраіны** ()&nbsp;— вайсковае фармаваньне з праваахоўнымі функціямі, якое ўваходзіць у сыстэму Міністэрства ўнутраных справаў Украіны і прызначанае для выкананьня заданьняў па абароне і ахове жыцьця, правоў, свабодаў і законных інтарэсаў грамадзянаў Украіны, грамадзтва і дзяржавы ад злачынных ды іншых супрацьпраўных пасяганьняў, аховы грамадзкага парадку і забесьпячэньня грамадзкае бясьпекі, а таксама ва ўзаемадзеяньні з праваахоўнымі органамі&nbsp;— па забесьпячэньні дзяржаўнае бясьпекі і абароны дзяржаўнае граніцы, прыпыненьня тэрарыстычнай дзейнасьці, дзейнасьць незаконных ваенізаваных або збройных фармаваньняў (групаў), тэрарыстычных арганізацыяў, арганізаваных груповак ды злачынных арганізацыяў.

Нацыянальная гвардыя Ўкраіны ў адпаведнасьці з законам бярэ ўдзел ва ўзаемадзеяньні з узброенымі сіламі Ўкраіны ў спыненьні ўзброенай агрэсіі супраць Украіны і ліквідацыі збройнага канфлікту шляхам вядзеньня ваенных (баявых) дзеяньняў, а таксама ў выкананьні заданьняў тэрытарыяльнай абароны.

Існавала з 1991 па 2000, адноўленая на базе ўнутраных войскаў з улучэньнем новых вайсковых кадраў 13 сакавіка 2014 року.

## Мінуўшчына

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальная гвардыя  на бачыне Міністэрства ўнутраных справаў Украіны
* Спэцназ Нацыянальнае гвардыі Ўкраіны
* Нарукаўныя знакі НГУ

Катэгорыя:Гвардыя
Катэгорыя:Міністэрства ўнутраных справаў Украіны
Варбэрг (камуна)

**Ва́рбэрг** () — камуна на паўднёвым захадзе Швэцыі, у лэне Галянд, пераважна ў аднайменным ляндскапе і часткова ў ляндскапе Вэстэр’ётлянд. Насельніцтва 62 590 чалавек (30 верасьня 2017). Плошча 909,65 км². Галоўны горад — Варбэрг.

Катэгорыя:Камуны лэну Галянд
Племя

**Пле́мя** — аб’яднаньне некалькіх  родаў, зьвязаных агульнасьцю генэтычнага паходжаньня, асноўных складнікаў гаспадаркі, звычаяў і абрадаў, паданьняў і культаў, адзінствам гаворкі і саманазову, што грунтуюцца на агульнай самасьвядомасьці. Узьнікла за часам разьвітага родавага грамадзтва. Тэрытарыяльна вызначаецца на падставе пашырэньня агульных складнікаў матэрыяльнай і духоўнай культуры, што выяўляюць асаблівасьці расьсяленьня, гаспадарчай дзейнасьці, звычаяў і абрадаў. Пры пераходзе да саслоўнага грамадзтва ўтвараюцца саюзы плямёнаў.

## Беларусь
У Беларусі мелі пашырэньне наступныя археалягічныя культуры плямёнаў: за часам мэзаліту (3) — грэнская, нёманская і сожаўская; за часам нэаліту (8) — верхнедняпроўская, дзясьнінская, днепра-данецкая, лейкападобных кубкаў, нёманская, нарвенская, тыповай грабенчата-ямкавай керамікі і шарападобных амфараў; у бронзавым веку (7) — лужыцкая, паўночнабеларуская, прыбалтыйская, сосьніцкая, сярэднедняпроўская, тэшцінэцкая і шнуравой керамікі Палесься; у жалезным веку (8) — банцараўская, днепра-дзьвінская, зарубінецкая, калочынская, кіеўская, мілаградзкая, паморская і штрыхаванай керамікі.

## Крыніцы


Катэгорыя:Соцыякультурная эвалюцыя
Катэгорыя:Дагістарычны пэрыяд
Usplёsk

**Usplёsk** — былы беларускі рок-гурт з Маладэчна. Выконваў музыку ў зьмяшаным стылі пад уплывам альтэрнатыўнага року ды ню-мэталу. Выпусьціў два студыйныя альбомы. Песьні пераважна па-беларуску. У 2005 року выйшаў першы альбом гурта «КАРАгод». У 2007 року гурт выпусьціў другі альбом пад назвай «Выварат Вілія». У 2010 року праект трансфармаваўся ў аўдыявізуальны экспэрымэнт «IOD». У 2021 музыкі апублікавалі трэці альбом «Сонца высока», запісаны ў 2010 годзе ў Вільні.

## Дыскаграфія

### Альбомы
* *[[DErMO]]* (2002)
* *[[КАРАгод]]* (2005)
* *[[Выварат Вілія]]* (2007)
* *[[Сонца высока]]* (2021)

### Удзел у складанках
*  (2006), трэк «Эфіp superlight»

## Літаратура
* 

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Юры Шуст. Рэквіем па Новым годзе
* USPLESK
* Usplёsk — «Выварат Вілія»

Катэгорыя:Беларускія музычныя гурты
Род

**Род** — супольнасьць кроўных родзічаў, якія вядуць паходжаньне ад агульнага продка і маюць агульныя зацікаўленасьці. Мае вялікае значэньне ў традыцыйным грамадзтве. Вядзецца па мужчынскай лініі ў большасьці краёў сьвету, у тым ліку ў Беларусі. Суродзічы карыстаюцца адным прозьвішчам (у Беларусі з XVI стагодзьдзя). Шляхціцы таксама выкарыстоўваюць родавыя гербы, што ў Беларусі ўвялі Гарадзельскім прывілеем 1413 году спачатку для шляхты каталіцкага хросту, а Прывілеямі 1432 і 1434 гадоў пашырылі і на шляхту праваслаўнага хросту. Спачатку шляхціцы несьлі агульнародавую адказнасьць перад законам. Вялікі князь літоўскі Казімер Ягелончык устанавіў асабістую адказнасьць шляхціцаў за злачынствы Прывілеем 1447 году. Суродзічы мелі права выкупу сваіх родавых маёнткаў (вотчынаў) з рук пабочных асобаў. У Вялікім Княстве Літоўскім існавала каля 50 магнацкіх родаў (Радзівілы, Сапегі і Чартарыйскія), якія ўтваралі своеасаблівыя зацікаўленыя згуртаваньні для пашырэньня сваіх зямельных уладаньняў і заняцьця вышэйшых дзяржаўных пасадаў. У Расейскай імпэрыі ўрад увёў радаводныя кнігі для разбору шляхты.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сваяцкія адносіны
Катэгорыя:Антрапалёгія
Катэгорыя:Этналёгія
Катэгорыя:Грамадзтва
Катэгорыя:Генэалёгія
Юры Валавік

**Ю́ры Валаві́к** ( 19 чэрвеня 1993 году) — беларускі футбаліст, паўабаронца клюбу «Астраўцу».

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец  СДЮШАР гораду Лагойска. Яшчэ ў маладосьці трапіў у сыстэму менскага «Дынама». У 2010—2011 гадах выступаў за клюбны дубль. 19 верасьня 2010 году дэбютаваў у Найвышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў матчы супраць салігорскага «Шахцёра» (0:3). З 2012 году доўгі час выступаў за клюб «Бяроза-2010», дзе быў адным з асноўных гульцоў. Улетку 2014 году вярнуўся ў «Дынама», дзе зноў выступаў за дубль. У лютым 2015 году на правах арэнды далучыўся да «Гарадзеі», у складзе якой замацаваўся ў першай адзінаццатцы і дапамог паводле вынікаў сэзону 2015 году прасунуцца ў Найвышэйшую лігу.

У студзені 2016 году па заканчэньні кантракту адышоў з «Дынама» і ў якасьці свабоднага агента падпісаў кантракт з «Гарадзеяй». У сэзоне 2016 году звычайна зьяўляўся на полі, выходзячы на замену. У студзені 2017 году на год падоўжыў кантракт з клюбам. У першай палове сэзона 2017 году гуляў у пачатковым складзе гарадзейцаў, але пазьней зноў страціў месца ў першай адзінаццатцы. Сытуацыя паўтарылася і ў сэзоне 2018 году. У лістападзе 2018 году падоўжыў кантракт з «Гарадзеяй» на сэзон 2019 году. У гэтым сэзоне гуляў пераважна ў стартавым складзе, але ўжо на пачатку 2020 году звычайна выходзіў на зьмену. Пасьля вярнуўся ў першую адзінаццатку.

У лютым 2021 году трэнаваўся зь «Белшынай», зь якой у сакавіку склаў працоўную ўгоду. Прапусьціў пачатак сэзону 2021 году, але пазьней замацаваўся ў стартавым складзе каманды і дапамог ёй вярнуцца ў Найвышэйшую лігу. У лютым 2022 году падоўжыў пагадненьне з бабруйскім клюбам. Амаль увесь сэзон 2022 году прапусьціў праз траўмы, і толькі ў канцы году зноў выйшаў на газон. У лютым 2023 году пакінуў бабруйскі клюб. У сакавіку 2023 году ўмацаваў склад віцебскага «Макслайну». У ліпені 2023 году далучыўся да «Маладэчна-2018». У сакавіку 2024 году стаў гульцом «Астраўца».

### Міжнародная
Выступаў за юнацкія зборныя Беларусі ў кваліфікацыйных турнірах чэмпіянату Эўропы. У 2012—2013 гадах гуляў за моладзевую зборную Беларусі.

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце менскага «Дынама»

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Рэспубліка (неадназначнасьць)

Назву **Рэспубліка** маюць:
* Рэспубліка — форма дзяржаўнага ладу.
* Рэспубліка (газэта)
* Рэспубліка (дэпутацкая група) — аб’яднаньне дэпутатаў у Палаце прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь

## Глядзіце таксама
*
Яўген Малкін

**Яўген Малкін** (; нарадзіўся 31 ліпеня 1986 году, Магнітагорск, СССР) — расейскі хакеіст, гулец клюбу «Пітсбург Пінгвінз», які выступае ў НХЛ, і нацыянальнай зборнай Расеі. У 2004 годзе быў задрафтаваны клюбам «Пітсбург Пінгвінз» пад агульным 2 нумарам.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на NHL.com
* Старонка на The Internet Hockey Database
* Старонка на EliteProspects.com

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магнітагорску
Катэгорыя:Расейскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Расеі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мэталюрг» Магнітагорск
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Пітсбург Пінгвінз»
Карльскруна (камуна)

**Карльскруна** () — камуна на поўдні Швэцыі, у Блекінге. Насельніцтва 66 608 чалавек (30 верасьня 2017). Плошча 1 069,65 км². Галоўны горад — Карльскруна.

## Вонкавыя спасылкі
* Karlskrona kommun

Катэгорыя:Камуны лэну Блекінге