Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа

**Цэнтральная навуко́вая бібліятэ́ка імя́ Яку́ба Ко́ласа** (*ЦНБ*) — бібліятэка Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, заснаваная 16 лютага 1925 году. У 2009 годзе зьмяшчала звыш 4821 тыс. выданьняў. Бярэ з 1992 году ўдзел у Беларускай бібліятэчнай асацыяцыі ды вядзе кнігаабмен з 776 кнігасховішчамі 56 краінаў. Штогод у ЦНБ ладзіцца звыш 50 бясплатных выставаў.

## Чытальні
ЦНБ абслугоўвае супрацоўнікаў акадэміі ды досьледных установаў, выкладнікаў, асьпірантаў ды студэнтаў. Пры плаце за чытацкі білет патрабуецца пашпарт і службовае пасьведчаньне або студэнцкі білет. Большую частку году працуе з панядзелка па пятніцу з 8.45 да 20-ай гадзіны, у суботы — з 10-ай да 18-ай. Улетку — толькі з панядзелка па пятніцу з 8.45 да 17.30. Бібліятэка мае 7 чытальняў:
# абанэмэнта (1 паверх; 7 тыс. мастацкіх кніг),
# пэрыядычных выданьняў (3 паверх; 25 тыс. асобнікаў 1200 выданьняў за 3 гады),
# даведкава-інфармацыйнага абслугоўваньня (3 паверх; 120 тыс. выданьняў),
# электронных навуковых рэсурсаў (4 паверх; поўнатэкставыя вэрсіі звыш 3 тыс. часопісаў, база зьвестак 9,2 млн назваў кніг),
# прыродазнаўчых і тэхнічных навук (4 паверх; 12 тыс. кніг),
# гуманітарных навук (5 паверх; 20 тыс. кніг, 53 найменьні газэтаў),
# рэдкіх кніг і рукапісаў (6 паверх; 7 тыс. дысэртацыяў, 70 тыс. старадрукаў XVI—XVIII стагодзьдзяў і рэдкіх выданьняў XIX—XX стагодзьдзяў, 1,5 млн рукапісных аркушаў, у тым ліку 56 рукапісных збораў).

## Паслугі
За плату ажыцьцяўляюцца:
# сеціўная дастаўка,
# капіяваньне,
# пераплёт,
# раздрукоўка,
# сканаваньне,
# запіс на лічбавы носьбіт,
# доступ да сеціва,
# пошук зьвестак аб выданьні,
# вызначэньне ўнівэрсальнай дзесяцічнай клясыфікацыі (УДК) выданьня,
# складаньне сьпісу апісаньняў кніжных крыніцаў,
# складаньне анатацыі,
# выдача старадрукаў,
# відэаздымкі ў памяшканьні,
# разьмяшчэньне абвестак,
# выязная выстава.

## Задачы
Паводле Статуту задачамі бібліятэкі ёсьць:
# забесьпячэньне зьвесткавых патрэбаў навукоўцаў пры дапамозе вылічальных і друкарскіх прыладаў;
# правядзеньне дасьледаваньняў у галіне бібліятэка- і кнігазнаўства, кнігаапісаньня і аўтаматызаваньня бібліятэчнай і весткавай дзейнасьці;
# збор і разьмяшчэньне навуковых выданьняў паводле нутрыкраёвых дасьледаваньняў;
# складаваньне прыродазнаўчых выданьняў Беларусі;
# ладжаньне зьвесткава-кнігаапісальнага абслугоўваньня;
# узгадненьне дзейнасьці кнігасховішчаў НАНБ.

## Кіраваньне
* *Кіраўнік*. Прызначаецца Прэзыдыюмам НАНБ па ўзгадненьні з Радай ЦНБ на 5 год. Ухваляе кірункі й расклад працы ды каштарыс. Вызначае расклад выдавецкай дзейнасьці ды наглядае за выкананьнем раскладу працы. Наймае супрацоўнікаў, заахвочвае іх дасьледаваньні і перанавучаньне. Складае справаздачы аб укараненьні вынікаў дасьледаваньняў ды вядзе зносіны зь іншымі ўстановамі.
* *Рада*. Колькасьць сябраў ухваляецца Бюро Прэзыдыюму НАНБ на прапанову кіраўніка ЦНБ, скад — аднойчы на 5 год на прапанову Сходу навуковых супрацоўнікаў і вядучых адмыслоўцаў ЦНБ. Правамоцная пры наяўнасьці 2/3 сябраў. Ухваляе пастановы больш як паловай галасоў. Складаецца з кіраўніка, яго намесьніка па навуковай працы, навуковага сакратара і іншых абраных адмыслоўцаў. Ухваляе пастановы аб спаборы на замяшчэньне вольных пасадаў. Разглядае расклады й справаздачы аб дзейнасьці.

## Аддзелы

ЦНБ падзяляецца на 17 аддзелаў:
# міжнародных сувязяў (з 1926-га; да 2001-га — міжнароднага кнігаабмену),
# арганізацыі асноўнага фонду (з 1949-га),
# бібліяграфічны (з 1952-га),
# камплектаваньня літаратуры (з 1952-га),
# абслугоўваньня чытачоў (з 1955-га),
# рэдкіх кніг і рукапісаў (зь верасьня 1964-а),
# бібліятэказнаўства (з 1969 году),
# электронных рэсурсаў (з 2001-га),
# экалягічна-інфармацыйны (з 4 сьнежня 2003 г.),
# сацыякультурнай і інфармацыйнай дзейнасьці (з 2003-га),
# апрацоўкі дакумэнтаў (з траўня 2007-га),
# сыстэматызаваньня дакумэнтаў (з траўня 2007-га),
# карпаратыўных узаемінаў (з 2009-га),
# маркетынгавых дасьледаваньняў (з 2011-га),
# гаспадарчы,
# капіяваньня й пераплёту,
# праграмнага й тэхнічнага забесьпячэньня дасьледаваньняў.

## Мінуўшчына
Бібліятэку заснавалі 16 лютага 1925 году пры Інстытуце беларускай культуры. Ад заснаваньня яна атрымлівала абавязковы асобнік усёй пэрыёдыкі Расеі. У 1926 годзе вяла абмен з 100 кнігасховішчамі СССР ды 74-ма ў ЗША, Канадзе, Нямеччыне, Польшчы й Францыі. У 1927 годзе мела 32230 кніг, выпісвала 69 савецкіх і 23 замежных найменьняў часопісаў. Паводле пастановы ўраду Беларускай ССР ад 15 студзеня 1934 году пачала атрымліваць поўны абавязковы асобнік кніг, брашураў і пэрыядычных выданьняў, геаграфічных і тапаграфічных мапаў. Пастановай № 630 ад 25 траўня 1948 г. урад Беларускай ССР надаў бібліятэцы імя Вісарыёна Бялінскага. З 1956 году носіць імя Якуба Коласа (1882—1956). У 1959 годзе яна вяла абмен з 192 кнігасховішчамі СССР ды 153-ма замежнымі ў 32 краінах. У 1965 мела 6 тыс. чытачоў, якім выдала 300 тыс. кніг. У 1967 годзе атрымала 7-павярховы будынак з 10-ярусным кнігасховішчам. За 590 тыс. наведваньняў у 2009 годзе 37 тыс. чытачоў атрымалі 1801 тыс. выданьняў.

Кіраўнікі:
# Ян Серада (1925—1927)
# Клімент Гурвіч (1927-1929)
# Дзьмітры Даўгяла (1929-1937)
# Барыс Сянько (1937)
# Іван Косараў (1937-1941)
# Восіп Шыманоўскі (1941-1950)
# М. А. Вільгусевіч (1950-1952)
# Ф. В. Сьцепанюк (1952-1960)
# Міхаіл Стрыжонак (1961—1994)
# С. М. Емяльянава (1994-1998)
# Натальля Бярозкіна (1998-2013)
# Аляксандар Груша (2013–2022)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Каталёг
* Даведка
* Дастаўка
* Экалягічны інфармацыйны цэнтар
* Віртуальныя выставы
* Інфармацыйна-выставачны цэнтар
* Старонка на Твітэры

Катэгорыя:Бібліятэкі Менску
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1925 годзе
Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі
Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Якуба Коласа