Калмыкія

**Рэспу́бліка Калмы́кія** (; ) — рэспубліка ў складзе Расейскае Фэдэрацыі і яе суб’ект, уваходзіць у склад Паўднёвай фэдэральнай акругі. Адміністрацыйны цэнтар суб’екту — места Эліста, знаходзіцца на захадзе рэспублікі.

Мяжуе з трыма вобласьцямі (з Растоўскай — на захадзе, з Валгаградзкай — на паўночным захадзе, з Астраханскай — на ўсходзе ды паўночным усходзе), адным краем (са Стаўрапольскім — на поўдні й паўднёвым захадзе) і адною рэспублікай Расеі (з Дагестанам — на паўднёвым усходзе). На ўсходзе, паміж мяжой з Астраханскай вобласьцю і мяжой з Дагестанам, праходзіць узьбярэжжа Касьпійскага мора.

## Гісторыя
У ліпені 1920 року створаная як Калмыцкая аўтаномная вобласьць, якая ў пэрыяд 1928—1934 уваходзіла напачатку ў Ніжне-Волскую вобласьць (пазьней пераназваную ў Ніжне-Волскі край), а потым — у Сталінградзкі край. 20 кастрычніка 1935 року аўтаномная вобласьць была пераўтвораная ў Калмыцкую АССР.

Падчас Другое сусьветнае вайны, улетку 1942 году, значная частка тэрыторыі Калмыкіі была акупаваная нямецкімі войскамі, у студзені 1943 Савецкая Армія вызваліла тэрыторыю рэспублікі.

У сьнежні 1943 году калмыкі былі дэпартаваныя ў Сыбір, з гэтае прычыны ў наступным годзе Калмыцкая АССР спыніла сваё існаваньне. У 1956 годзе калмыкі былі рэабілітаваныя. 9 студзеня наступнага року калмыцкая аўтаномія была адноўленая ў якасьці аўтаномнае вобласьці ў складзе Стаўрапольскага краю, 29 ліпеня 1958 году яе статус быў падвышаны да АССР.

У 1990 годзе была прынятая дэклярацыя пра сувэрэнітэт і пераўтварэньне Калмыкіі ў саюзную рэспубліку (ССР). Праз тры гады быў абраны першы прэзыдэнт Рэспублікі Калмыкія, якім стаў Кірсан Ілюмжынаў і які займаў гэтую пасаду да 2005 году. У 2005 годзе пасада была пераназваная ў «кіраўнік Рэспублікі Калмыкія», да 24 кастрычніка 2010 року яе таксама займаў Кірсан Ілюмжынаў. Ад 24 кастрычніка 2010 году на гэтай пасадзе знаходзіцца Аляксей Арлоў.

У 1944 року было прынятае Стэпавае ўкладаньне (Канстытуцыя) Рэспублікі Калмыкія, якое пацьвердзіла статус рэспублікі як суб’екту ды неад’емнае часткі Расейскае Фэдэрацыі, адначасова дэкляруючы пераемнасьць ад Джунгарскага ханства. У 2009 годзе сьвяткавалася 400-годзьдзе добраахвотнага ўваходжаньня калмыцкага народу ў склад расейскае дзяржавы.

## Насельніцтва
Паводле зьвестак на 2013 год, насельніцтва Калмыкіі склала 284 140 чал. У тым ліку шчыльнасьць склала 3,8 чал./км², дзеля мескага насельніцтва — 44,73%. З пункту гледжаньня суадносінаў па нацыяльным крытэры, насельніцтва складаюць калмыкі (57,4%), расейцы (32,2%), даргінцы (2,7%), казахі (1,7%), туркі (1,3%), чачэнцы (1,2%), аварцы (1,0%), украінцы (0,5%), карэйцы (0,5%), немцы (0,3%), татары (0,3%).

## Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У склад Рэспублікі Калмыкіі ўваходзяць гарадзкая акруга Эліста ды 13 муніцыпальных раёнаў, а таксама 142 сельскіх і 2 гарадзкіх муніцыпальных утварэньняў.

* **Раёны Рэспублікі Калмыкія**:

# Гарадавікоўскі
# Ікі-Бурульскі
# Кетчанераўскі
# Лаганскі
# Маладзярбетаўскі
# Акцябарскі
# Прыютненскі
# Сарпінскі
# Цалінны
# Чорназямельскі
# Юсьцінскі
# Яшалцінскі
# Яшкульскі

## Літаратура
* Arbakov, Dorzha. *Genocide in the USSR, Chapter II, Complete Destruction of National Groups as Groups, The Kalmyks*, Nikolai Dekker and Andrei Lebed, Editors, Series I, No. 40, Institute for the Study of the USSR, Munich, 1958.
* Balinov, Shamba. *Genocide in the USSR, Chapter V, Attempted Destruction of Other Religious Groups, The Kalmyk Buddhists*, Nikolai Dekker and Andrei Lebed, Editors, Series I, No. 40, Institute for the Study of the USSR, Munich, 1958.
* Bethell, Nicholas. *The Last Secret*, Futura Publications Limited, Great Britain, 1974.
* Epstein, Julius. *Operation Keelhaul*, Devin-Adair, Connecticut, 1973.
* Grousset, René. *The Empire of the Steppes: a History of Central Asia*, Rutgers University Press, 1970.
* Halkovic, Jr., Stephen A. *The Mongols of the West*, Indiana University Uralic and Altaic Series, Volume 148, Larry Moses, Editor, Research Institute for Inner Asian Studies, Indiana University, Bloomington, 1985.
* Joachim Hoffmann: *Deutsche und Kalmyken 1942 bis 1945*, Rombach Verlag, Friedberg, 1986.
* Kalder, Daniel. *Lost Cosmonaut: Observations of an Anti-tourist*
* Muñoz, Antonio J. *The East Came West: Muslim, Hindu and Buddhist Volunteers in the German Armed Forces, 1941—1945, Chapter 8, Followers of «The Greater Way»: Kalmuck Volunteers in the German Army*, Antonio J. Muñoz, Editor, Axis Europa Books, Bayside, NY, 2001.
* Tolstoy, Nikolai. *The Secret Betrayal, 1944—1947*, Charles Scribner’s Sons, New York, 1977.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Кіраўніка Калмыкіі
* Афіцыйны сайт Ураду Рэспублікі Калмыкія
* Афіцыйны сайт Народнага Хуралу (Парлямэнту) Рэспублікі Калмыкія
* Заканадаўства Рэспублікі Калмыкія
* Навіны Рэспублікі Калмыкія