Вярэнаў

**Вярэ́наў** (афіцыйная назва — *Воранава*) — мястэчка ў Беларусі, на рацэ Балатнянцы. Адміністрацыйны цэнтар Вярэнаўскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 6356 чалавек. Знаходзіцца за 133 км ад Горадні, за 1 км ад чыгуначнай станцыі Воранава (лінія Ліда — Вільня). Празь мястэчка праходзіць аўтамабільная дарога  (Вільня — Івацэвічы).

Вярэнаў або Балотна — даўняе мястэчка гістарычнай Лідчыны (частка Віленшчыны).

## Назва
Існуе некалькі меркаваньняў датычна паходжаньня тапоніму Вярэнаў. Паводле першай вэрсіі, ён утварыўся ад імя Вэранікі (Вярэны) Фірлей, жонкі Юзэфа Сцыпіёна, які заснаваў каля мястэчка *Балотна* маёнтак і назваў яго ў гонар жонкі — Вярэнавам. Менавіта на аснове гэтага маёнтку ўтварылася сучаснае мястэчка. Аднак мовазнаўца Вінцук Вячорка называе гэтую вэрсію фанэтычна сумнеўнай і мяркуе, назва мястэчка паходзіць ад назвы ракі Вярэнкі. Тым часам тапонім Балотна ўтварыўся ад ракі Балатнянкі, якая ў наш час ператварылася ў невялікі ручай.

Традыцыйная гістарычная назва мястэчка — Вярэнаў (таксама сустракаліся формы *Веранова* і *Вераноў*). Цяперашняя афіцыйная назва — *Воранава* — зьявілася за часамі расейскага панаваньня, калі Вярэнаў з мэтай маскалізацыі колішняга Вялікага Княства Літоўскага перайменавалі ў . У 1929 годзе на зварот тутэйшага старасты мястэчку вярнулі гістарычную назву Вярэнаў, якую аднак за савецкім часам зноў зьмянілі на расейскую. У 1974 годзе географ Вадзім Жучкевіч тлумачыў афіцыйную назву *Воранава* празь мянушку або прозьвішча кшталту Варонка, Вароніч, Варановіч і г. д.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
Упершыню Вярэнаў упамінаецца ў XVI стагодзьдзі пад назвай *Балотна* (*Блотна*). Паміж 1501—1539 гадамі канцлер Альбрэхт Гаштольд фундаваў тут касьцёл. У 1536 годзе маёнтак Балотна быў у валоданьні намесьніка драгіцкага Я. Давойны, потым ваяводы полацкага С. Давойны. У гэты час тут знаходзіўся цэнтар каталіцкай парафіі, касьцёл меў 5 сялянскіх дымоў.

У 1591 годзе Балотна ўпамінаецца як мястэчка, уладаньне Гаштольдаў у Лідзкім павеце Віленскага ваяводзтва. На мапе Т. Макоўскага 1613 году паселішча значыцца як мястэчка. На 1690 год тут быў 61 двор, існавалі касьцёл і карчма, на 1694 год — 24 сялянскія двары, працавалі бровар і пякарня.

У пачатку XVIІІ стагодзьдзя Балотна перайшло ў валоданьне ваяводы амсьціслаўскага А. Я. Масевіча, які ў 1705 годзе збудаваў тут касьцёл Сьвятога Тадэвуша. У 1720-я гады Балотна зноў зьмяніла ўладальнікаў: імі сталі прадстаўнікі італьянскага роду Сцыпіёнаў. У гэты час Юзэф Сцыпіён заснаваў маёнтак Вярэнаў, які назваў у гонар сваёй жонкі Вэранікі зь Фірлеяў. Ад гэтага маёнтку вядзе сваю гісторыю сучаснае мястэчка. У 1735 годзе кашталян смаленскі, староста лідзкі Ян Сцыпіён адкрыў тут школу і калегіюм піяраў, дзе выкладалі матэматыку, рыторыку, філязофію (дзеяла да 1755 году, калі калегіюм перавялі ў Ліду). За Сцыпіёнамі мястэчка стала цэнтрам староства. 3 1738 году Вярэнаў стаў цэнтрам парафіяльнай акругі Радунскага каталіцкага дэканату. 3 1742 году паселішча знаходзілася ў валоданьні віленскага біскупа, з 1758 году — стольніка С. Быкоўскага. На 1767 год у мястэчку было 44 будынкі. Мяшчане мелі надзелы ад 0,25 да 0,5 га; 2 млыны. У 1769 годзе Вярэнаў перайшоў у валоданьне Дамініка Александровіча, у гэты час тут было 60 дамоў. Сяляне адбывалі паншчыну 3 дні на тыдзень, плацілі чынш у 30 злотых, давалі дзякла.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Вярэнаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Лідзкім павеце Віленскай губэрні. У 1846 годзе паселішчу пацьвердзілі статус мястэчка. 3 1849 году ў Вярэнаве дзеяла паштовая станцыя, тут было 29 камплектавых і 9 дадатковых коней. Мястэчка славілася выпечкай пернікаў, абаранкаў і інш. Непадалёк існаваў аднайменны фальварак, дзе дзеяў касьцёл і працаваў бровар. На 1863 год у Вярэнаве было 52 жылыя дамы, на 1865 год — 42 будынкі, дзеялі касьцёл, сынагога і юдэйскі малітоўны дом, працавалі 2 гарбарні, 12 крамаў, паштовая станцыя і вадзяны млын; адбываліся таргі ў нядзелі, 4 разы на год праводзіліся кірмашы. У 1884 годзе з уводам у эксплюатацыю чыгуначнай лініі Вільня — Ліда ў Вярэнаве адкрылася чыгуначная станцыя. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, у мястэчку працавалі пошта, лекарскі прыёмны пакой, мануфактурная і 24 малочныя крамы, 5 кузьняў і 7 корчмаў, праводзіліся штотыднёвыя таргі; у аднайменным фальварку было 2 двары. 

За часамі Першай сусьветнай вайны ў верасьні 1915 году Вярэнаў занялі войскі Нямецкай імпэрыі.

### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Вярэнаў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. У красавіку 1919 году Вярэнаў занялі польскія войскі, у ліпені — верасьні 1920 году — мястэчка займалі бальшавікі, потым зноў палякі. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Вярэнаў апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе стаў цэнтрам гміны Лідзкага павету Наваградзкага ваяводзтва. У гэты час у мястэчку быў 161 двор; у фальварку — 8 двароў; на чыгуначным прыпынку — 7 двароў.

У 1939 годзе Вярэнаў увайшоў у БССР, дзе ў 1940 годзе атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу і стаў цэнтрам раёну. У гэты час тут працавалі 2 школы (у тым ліку няпоўная сярэдняя школа), дзіцячы сад, раённая лякарня, радзільны дом, раённая амбуляторыя, дом культуры, электрастанцыя (75 кВт), хлебапякарня, МТС, 2 лесапільныя заводы, 3 вадзяныя і 2 паравыя млыны. У Другую сусьветную вайну з 23 чэрвеня 1941 да 11 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.

На 1970 год у Вярэнаве працавалі сярэдняя, музычная і спартовая школы, школа-інтэрнат, 2 дашкольныя ўстановы, лякарня, 2 бібліятэкі, дом культуры, кінатэатар, хлебакамбінат, малочны завод, камбінат побытава абслугоўваньня, раённае аб’яднаньне «Сельгастэхніка», ПТВ мэханізацыі сельскай гаспадаркі і інш. У 1986 годзе пры дапаможнай школе-інтэрнаце пачаў працаваць краязнаўча-этнаграфічны музэй, з 2004 году пры сярэдняй школе — музэй гісторыі мястэчка Вярэнава. У 1981 годзе пры доме культуры пачаў дзеяць ансамбль народнай музыкі і песьні «Лявоны», у 1995 годзе — народны вакальны ансамбль «Каляровыя сны», у 1996 годзе — народны духавы аркестар.


Viarenaŭ, Rynak, Pijarski. Вярэнаў, Рынак, Піярскі (1900).jpg|Касьцёл, каля 1900 г.
Viarenaŭ, Rynak, Pijarski. Вярэнаў, Рынак, Піярскі (1901-39).jpg|Касьцёл
Viarenaŭ, Rynak. Вярэнаў, Рынак (1901-39).jpg|Рынак
Viarenaŭ, Rynak. Вярэнаў, Рынак (1901-39) (3).jpg|Вуліца

Viarenaŭ, Rynak. Вярэнаў, Рынак (1901-39) (2).jpg|Вуліца
Viarenaŭskaja synagoga. Вярэнаўская сынагога (1901-39).jpg|Сынагога
Viarenaŭ. Вярэнаў (1901-39) (2).jpg|Вуліца
Viarenaŭ. Вярэнаў (1901-39).jpg|Агульны выгляд


## Насельніцтва

### Дэмаграфія


ImageSize = width:auto height:170 barincrement:29
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:6800
ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1767 from:0 till:300
  bar:1863 from:0 till:331
  bar:1869 from:0 till:612
  bar:1886 from:0 till:1100
  bar:1897 from:0 till:1574
  bar:1921 from:0 till:1232
  bar:1940 from:0 till:1850
  bar:1970 from:0 till:3600
  bar:1996 from:0 till:6500
  bar:2005 from:0 till:6559
  bar:2009 from:0 till:6332
  bar:2018 from:0 till:6356
TextData=
  fontsize:10px pos:(20,195)
  text:


* **XVIII стагодзьдзе**: 1767 год — каля 300 чал.
* **XIX стагодзьдзе**: 1863 год — 331 чал.; 1865 год — 468 чал., у тым ліку 117 каталікоў, 18 праваслаўных, 333 юдэі; 1869 год — 612 чал.; 1886 год — 1,1 тыс. чал.; 1897 год — 1574 чал. у *мястэчку Вярэнаве*, зь іх 1432 юдэі і 87 чал. у *фальварку Вярэнаве*
* **XX стагодзьдзе**: 1921 год — 1232 чал. у *мястэчку Вярэнаве*, зь якіх паводле афіцыйнай польскай статыстыкі было 1203 палякі і 6 беларусаў, і 94 чал. у *фальварку Вярэнаве* (усе палякі); 1940 год — 1850 чал.; 1970 год — 3,6 тыс. чал.; 1993 год — 6,8 тыс. чал.; 1996 год — 6,5 тыс. чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2004 год — 6,6 тыс. чал.; 2005 год — 6559 чал.; 2006 год — 6498 чал.; 2007 год — 6,4 тыс. чал.; 2008 год — 6,4 тыс. чал.; 2009 год — 6332 чал. (перапіс); 2015 год — 6200 чал.; 2016 год — 6434 чал.; 2017 год — 6427 чал.; 2018 год — 6356 чал.

### Рэлігія
У 2002 годзе ў мястэчку збудавалі новы касьцёл Божай Міласэрнасьці.

### Адукацыя
У Вярэнаве працуюць сярэдняя, музычная, спартовая школы, школа-інтэрнат, 2 дашкольныя ўстановы. Дзее цэнтар пазашкольнай работы.

### Мэдыцына
Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляе местачковая лякарня.

### Культура
Дзеюць 2 бібліятэкі, дом культуры. Пры доме культуры — народны ансамбль народнай музыкі і песьні «Лявоны», народны вакальны ансамбль «Каляровыя сны», народны духавы аркестар.

## Забудова

### Вуліцы і пляцы

## Эканоміка
Прадпрыемствы харчовай прамысловасьці. Дзее мытны пост.

## Турыстычная інфармацыя

### Інфраструктура
Пры Вярэнаўскай дапаможнай школе-інтэрнаце дзее краязнаўча-этнаграфічны музэй, пры сярэдняй школе — музэй гісторыі мястэчка Вярэнава, пры ПТВ №190 — музэй «Вытокі». Спыніцца можна ў гасьцініцы «Воранава».

Зона адпачынку — парк у цэнтры мястэчка і вадасховішча на рацэ Жыжме.

### Славутасьці
* Забудова гістарычная (канец XIX — пачатак XX ст.; фрагмэнты)
* Могілкі старыя каталіцкія
* Сынагога (пач. ХХ ст.)
* Сядзіба Сцыпіёнаў (XIX ст.)

### Страчаная спадчына
* Касьцёл і кляштар піяраў (XVIІІ ст.)

## Галерэя

Woronowo-church-qsqs-1rrr.JPG|Касьцёл Божай Міласэрнасьці
Woronowo-qsqs-211.JPG|Касьцёл, інтэр’ер
Pallotynki woronowo.JPG|Дом сясьцёр-палятынак
Воранаўскі раённы суд.jpg|Будынак Вярэнаўскага раённага суду

Раённы дом культуры.jpg|Раённы дом культуры
Помнік невядомаму салдату.jpg|Брацкія могілкі і помнік невядомаму салдату
Воранаўскае возера.jpg|Вярэнаўскае возера ўвосень 2015 году
Рэдакцыя Воранава.jpg|Будынак рэдакцыі (зьнесены ў жніўні 2016)

Сядзіба Сцыпіёнаў.jpg|Сядзіба Сцыпіёнаў
Сінагога ў Воранаве.jpg|Будынак дзіцячай спартыўнай школы
Воранаўская сельгастэхніка.jpg|Вярэнаўская сельгастэхніка
Царква імя Аляксандра Неўскага ў Воранаве.JPG|Царква імя Аляксандра Неўскага ў Вярэнаве


## Асобы
* Сяргей Уладзімеравіч Абламейка (нар. 1956) — матэматык, акадэмік НАН Беларусі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Вярэнаў, Глёбус Беларусі