Марка Нямецкай Дэмакратычнай Рэспублікі

**Ма́рка Няме́цкае Дэмакраты́чнае Рэспу́блікі** (, скар. *Mark der DDR*, *DDR-Mark*, таксама звалася *Deutsche Mark*) — грашовая адзінка Нямецкае Дэмакратычнае Рэспублікі. Была ўнутранай неканвэртоўнай валютаю; увоз і вываз быў забаронены і караўся штрафам.

Пасьля Другой сусьветнай вайны пераможаная саюзьнікамі Нямеччына была падзелена на чатыры зоны акупацыі: амэрыканскую, брытанскую, францускую і савецкую. У заходніх зонах 20 чэрвеня 1948 у аднабаковым парадку была ўведзена Нямецкая марка (ФРН) (). У якасьці зваротнае рэакцыі 24 чэрвеня 1948 году ў савецкай зоне была заснавана свая грашовая адзінка. Нямецкая марка () савецкае зоны (пазьней НДР) у 1974 годзе была пераназвана ў марку НДР () і праіснавала да 1990 году.

Марка выпускалася з 1948 году Нямецкім эмісійным банкам і з 1968 году — Дзяржаўным банкам НДР. Грашовая адзінка мела наступныя афіцыйныя назвы:

* **[[Нямецкая марка]]** Нямецкага эмісійнага банку (Deutsche Mark, DM) — з 24 ліпеня 1948 году па 31 ліпеня 1964 году
* **Марка Нямецкага эмісійнага банку** (Mark der Deutschen Notenbank, MDN) — з 1 жніўня 1964 году па 31 сьнежня 1967 году
* **Марка** (Mark, M) Нямецкае Дэмакратычнае Рэспублікі (*Марка НДР*) — з 1 студзеня 1968 году па 30 чэрвеня 1990 году

У 1 марцы — 100 пфэнігаў (Pf).

## Гісторыя

### Уводзіны

20 чэрвеня 1948 году ў заходніх акупацыйных зонах Нямеччыны наўзамен райхсмаркі была ўведзена ў зварот нямецкая марка (банка нямецкіх земляў, пазьней Бундэсбанку). Райхсмаркі, якія абясцэніліся, лінулі ў савецкую акупацыйную зону Нямеччыны, дзе яны ўсё яшчэ былі законным аплатным сродкам. Гэта прывяло да імклівай інфляцыі: усе наяўныя грошы, якія знаходзіліся ў звароце ва Ўсходняй Нямеччыне, абясцэніліся практычна за адну ноч. У якасьці экстранае зваротнае меры 23 чэрвеня 1948 году быў выраблены абмен старых райхсмарак на новыя — тыя ж самыя райхсмаркі, але з гербаваю налепкаю савецкіх уладаў. Абменьвалася максымум 70 старых райхсмарок на чалавека па курсе 1:1, якая перавышае суму па курсе 10:1 пры ўмове, што іх уладальнік мог даказаць законнасьць іх паходжаньня. Падчас грашовае рэформы, распачатае з 24 ліпеня 1948 году, для абмену на маркі Нямецкага эмісійнага банка прымаліся толькі гэтыя банкноты з гербаваю налепкаю.

### Грашовыя рэформы
Правядучы канстытуцыйныя рэформы 1968 і 1974 гадоў, кіраўніцтва НДР усё больш аддалялася ад першапачатковае мэты стварэньня адзінае Нямеччыны і замяніла слова «Нямеччына» ў шматлікіх назвах на «НДР». Так зьмянілася і назва грашовае адзінкі *Нямецкая марка* на *Марка НДР*, а *[[Нямецкі эмісійны банк]]* стаў *[[Дзяржаўны банк НДР|Дзяржаўным банкам НДР]]*.

У рамках грашовае рэформы ў 1964 годзе **Нямецкая марка** была пераназвана ў **Марку Нямецкага эмісійнага банка** (). 12 сьнежня 1967 году рушыла ўсьлед наступная зьмена назвы. Зараз грошы зваліся афіцыйна **маркамі НДР** () ці проста маркамі, а каб адрозьніваць ад Нямецкае маркі ФРН часта называліся неафіцыйна «ўсходнімі маркамі». Шматлікія манэты аж да 1980-х гадоў насілі надпіс *Deutsche Mark*. Яны былі паступова заменены на вонкава аднолькавыя манэты з надпісам *Mark*.

Залатое ўтрыманьне маркі было ўсталявана 29 кастрычніка 1953 г. у 0,399902 г чыстага золата. Афіцыйны курс Дзяржбанка СССР маркі да рубля зь 1 студзеня 1961 году складаў 100 маркаў НДР = 40 руб. 50 коп. (1 руб. = 2,47 маркі НДР). Негандлёвыя разьлікі з сацыялістычнымі краінамі (напрыклад, абменныя апэрацыі пры паездках грамадзянаў) ажыцьцяўляліся з ужываньнем зьніжкі з афіцыйнага курсу і вырабляліся па суадносінах 100 маркаў НДР = 31 руб. 25 коп. (1 руб. = 3,20 маркі НДР). Пры гэтым увоз і вываз наяўных грошай быў забаронены, грамадзянам жа краінаў—чальцоў СЭУ дазвалялася ўвозіць і вывозіць валюту ў межах 250 маркаў НДР. Пры паездках у краіны—чальцы СЭУ грамадзяне НДР на аснове ўзаемнасьці маглі абменьваць нацыянальную валюту на валюту краіны знаходжаньня ў межах узгодненых сумаў (з большасьцю краінаў у межах сумы, эквівалентнае 30 руб.).

### Падзеньне сьцяны й валютны саюз
Пасьля падзеньня Бэрлінскай сьцяны у канцы 1989 году маркі НДР абменьваліся на маркі ФРН на чорным рынку па рынкавым курсе. У той час, як афіцыйна курс складаў 1:1, на некаторы час курс чорнага рынка дасягнуў узроўню 10:1, але потым хутка стабілізаваўся ў рэгіёне ад 3:1 да 5:1. Пасьля таго, як было прынята рашэньне пра валютны саюз паміж НДР з ФРН, афіцыйны курс абмену складаў 3:1. Па гэтым курсе ў аддзяленьнях Дзяржаўнага банка НДР дазвалялася абменьваць грошы ў абодвух кірунках без абмежаваньня да 30 чэрвеня 1991 году. На працягу першага паўгодзьдзя 1990 году на рынках НДР па такім курсе можна было набываць тавары заходняй вытворчасьці за маркі НДР ці ФРН.

Афіцыйны абменны курс маркі НДР пры ўводзінах нямецкае маркі ФРН складаў 2:1. У дачыненьні да фізычных асобаў дзейнічалі адмысловыя правілы. Усталёўвалася сума, якую можна было абмяняць па палёгкавым курсе 1:1. Усталёўвалася тры ўзроставых катэгорыі насельніцтва, кожнае зь якіх адпавядала вызначаная сума, якую можна было абмяняць па палёгкавым курсе 1:1: 2000 маркаў для твараў да 14 гадоў; 4000 маркаў — для твараў да шасьцідзесяці гадоў і 6000 маркаў — для твараў старэй шасьцідзесяці гадоў. Эканамічны і валютны саюз набыў моц 1 ліпеня 1990 году.

Пераклад заробкаў і тарыфаў на камунальныя паслугі на новую грашовую адзінку вырабляўся па курсе 1:1. Падаражэлі тавары, на якія былі адменены датацыі.

Зь 1 ліпеня 1990 году адзіным афіцыйным аплатным сродкам на тэрыторыі НДР стала нямецкая марка ФРН. Некаторы час на тэрыторыі НДР працягвалі хадню манэты добрай якасьцю меней аднае маркі ў сувязі з тым, што Бундэсбанк спачатку ня змог забясьпечыць неабходную колькасьць дробных манэтаў.

## Манэты

**Памятныя манэты**

Пачынаючы з 1966 году выпускаліся памятныя манэты наміналам 5, 10 і 20 маркаў. Першыя манэты ў 10 і 20 маркаў былі выпушчаны 1 сьнежня 1966 году, а 5 маркаў — 16 сьнежня 1968 году.

### Месцы чаканкі
* A — Бэрлінскі манэтны двор *(1948—1990, усе памятныя манэты НДР вырабляліся тут)*.
* A — Ленінградзкі манэтны двор * (1968, толькі манэта добрай якасьцю ў 1 пфэніг)*.
* E — Мульдэнгютэн (Muldenhütten) *(1948—1953)*.

## Банкноты

### 200 і 500 марак НДР
У 1985 годзе Дзяржаўны банк НДР надрукаваў банкноты добрай якасьці 200 і 500 маркаў на суму ў мільярды маркаў. Па рашэньні партыі яны не былі пушчаны ў зварот у сувязі з асьцярогамі, што народ можа ўспрыняць іх як прыкмета інфляцыі. Зь іншага боку, гандаль меў патрэбу ў такіх банкнотах пры продажы пэўных тавараў (напрыклад, аўтамабіляў). Пра існаваньне гэтых банкнотаў стала вядома толькі пасьля мірнае рэвалюцыі ў НДР.

## Зьнішчэньне
Было пераплаўлена каля 4500 тонаў манэтаў, але вялікая колькасьць манэтаў захавалася ў асабістых калекцыях.

Усе банкноты, якія знаходзіліся ў звароце (каля 100 мільярдаў маркаў ці 620 мільёнаў банкнотаў, складнікаў у аб’ёме 4500 м), уключаючы ня выпушчаныя ў зварот банкноты добрай якасьці ў 200 і 500 маркаў, у 1990—1991 гг. знаходзіліся на захоўваньні ў дзьвюх 300-мэтровых ходнях недалёка ад гораду Гальбэрштат. Ходні былі запячатаны двухмэтровымі бэтоннымі пломбамі і забясьпечаны цяжкімі сталёвымі дзьвярамі. У вільготнай атмасфэры шахты папяровыя грошы павінны былі прайсьці праз натуральнае раскладаньне.

У ліпені 2001 году стала вядома, што двум жыхарам гораду (24 і 26 гадоў) атрымалася пракрасьціся на склад і выкрасьці вялікую колькасьць банкнотаў. Яны былі прысуджаны да 4 месяцаў пазбаўленьня волі. У наш час гэтыя выкрадзеныя банкноты па 200 і 500 маркаў зрэдку зьяўляюцца ў кругах калекцыянэраў.

Пасьля крадзяжу і ў сувязі зь недастаткова хуткім раскладаньнем банкнотаў было прынята рашэньне іх спаліць. У сакавіку 2002 году грошы былі выняты з ходні, і ў красавіку таго ж гады ў Шэнінгене пачалося іх зьнішчэньне, якое падоўжылася да 25 чэрвеня.

## Глядзіце таксама
* Нямецкая марка ФРН
* Марка (грашовая адзінка Нямеччыны)

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Банкноты Нямецкай Дэмакратычнай Рэспублікі  
* muenzenfreund.net 
* www.muenztreff.de 
* Перапынены палёт нямецкае маркі

Катэгорыя:Марка
Катэгорыя:Грошы НДР
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1990 годзе