Тэрыялягічная школа

«**Тэрыялягічная школа**»&nbsp;— назва прафэсійнай і адукацыйнай сеткі, якая аб’ядноўвае адмыслоўцаў-тэрыёлягаў Украіны і сумежных краінаў (Беларусь, Польшча, Расея, Румынія і іншых). Тэрыялягічная школа як супольнасьць існуе ў дзьвюх формах&nbsp;— як сетка адмыслоўцаў і як штогадовая сустрэча.

## Гістарычная даведка
Тэрыяшкола заснаваная як адна з сэкцыяў Украінскага тэрыялягічнага таварыства (УТТ) НАН Украіны ўвосень 1993&nbsp;году (24.11.1993) агульным рашэньнем трох інстытуцыяў&nbsp;— Украінскага тэрыялягічнага таварыства, Міністэрства аховы прыроды і Камісіі па запаведніках НАН Украіны. Пасьля яе заснаваньня ў 1993 годзе і па сёньня Тэрыяшкола зьяўляецца адной з галоўных формаў дзейнасьці УТТ. Адным з ініцыятараў стварэньня (сумесна з А.&nbsp;Фэдорчэнкам, А.&nbsp;Кіселюком і В.&nbsp;Покіньчэрада) і кіраўніком Тэрыяшколы зьяўляецца Ігар Загараднюк, намесьнік старшыні УТТ.

Першы інфармацыйны ліст (далей рэгулярныя рассыланьні і з 2000 г. Бюлетэнь Novitates Theriologicae) разасланы 24.11.1993&nbsp;г., першая (і ў далейшым штогадовая) канфэрэнцыя пад назвай школа-сэмінар, пачалася 03.10.1994 г. у Карпацкім біясьфэрным запаведніку, першы выпуск «Прац Тэрыялягічнай школы» выдадзены ў 1998 годзе і прэзэнтаваны на 5-й Тэрыяшколе на біястанцыі Харкаўскага ўнівэрсытэту. Сайт Украінскага тэрыялягічнага таварыства «Тэрыялягічная школа» заснаваны вясной 2003&nbsp;году (25.05.2003&nbsp;г.).

Уся дзейнасьць Тэрыялягічнай школы трымаецца выключна на энтузіязьме яе Рады і пастаянных удзельнікаў. Кожны наступны сэмінар Рада Школы арганізуе ў іншым месцы, як правіла, у адным з прыродных або біясьфэрных запаведнікаў ці ў Нацыянальным прыродным парку або на біястанцыі аднаго з унівэрсытэтаў, значна радзей школы праходзяць у гарадах, на базе ўнівэрсытэтаў альбо прыродазнаўчых музэяў (12-я ў Луганску, 13-я ў Камянцы-Падольскім і 24-я ў Адэсе).

## Задачы Тэрыяшколы
У адпаведнасьці з ідэямі Тэрыяшколы, сфармуляванымі ў часопісе «Запаведная справа ва Ўкраіне» (1999), разьвітымі на працягу наступных 24 школ-сэмінараў, ключавымі задачамі супольнасьці зьяўляюцца:
* арганізацыя рэгулярных сустрэчаў заолягаў, якія працуюць у запаведніках, нацыянальных парках, біястанцыях, а таксама на прыродазнаўчых факультэтах і ў акадэмічных арганізацыях, абмен досьведам у правядзеньні палявых дасьледваньняў сысуноў;
* апрацоўка і ўніфікацыя мэтодыкі ўліку колькасьці папуляцыяў і відавога складу супольнасьцяў і лякальнай фаўны, разьвіцьцё сучасных прыжыцьцёвых мэтадаў вывучэньня фаўны;
* апрабацыя вынікаў дасьледваньняў&nbsp;— як у форме праектаў навуковых артыкулаў, так і разьдзелаў дысэртацыяў;
* разьвіцьцё ініцыятыў, важных для аховы прыроды і асьветы, у тым ліку пастаянных акцыяў «Ноч кажаноў» і «Год зьвера» (2017 быў «Годам вожыка»);
* стварэньне і вядзеньне агульных выданьняў і іншых пляцовак пастаяннага абмену досьведам, у тым ліку форуму «Тэрыялягічная школа», сайту «Тэрыяшкола», бюлетэню «Novitates Theriologicae» (8 выпускаў), часопісу «Працы Тэрыялягічнай школы» (15&nbsp;тамоў).

## Формы і схема працы
 Тэрыяшкола існуе ў дзьвюх асноўных формах&nbsp;— як сетка адмыслоўцаў (network) і як штогадовы сэмінар (workshop). Сетка ўключае больш за 200 рэспандэнтаў з Украіны, Беларусі, Польшчы, Расеі, Малдовы, Румыніі, Вугоршчыны (па зьмяньшэньні), сэмінар зьбірае каля 30–70 удзельнікаў і доўжыцца ў сярэднім 5 дзён.

Школа праходзіць па адзінай схеме, выкладзенай дэталёва на сайце таварыства. Яе галоўнымі асаблівасьцямі зьяўляюцца: 
# праца на працягу аднаго працоўнага тыдню (звычайна канец верасьня ці пачатак кастрычніка), 
# вылучэньне адной галоўнай тэмы году і два дні працы па гэтай тэме, у тым ліку лекцыі і майстар-клясы, 
# правядзеньне штодзённых 1–2 круглых сталоў і майстар-клясаў па традыцыйных і актуальных тэмах (улікі фаўны, вядзеньне баз дадзеных, ацэнкі стану папуляцыяў, ГІС-тэхналёгіі і інш.), 
# палявыя заняткі і экскурсіі з наведваньнем маніторынгавых пляцовак, уліковых лініяў і інш., 
# інфармацыйныя кірмашы, конкурсы «Новыя імёны ў тэрыялёгіі», акцыі «Ноч кажаноў», «Год звера» і інш. формы актуалізацыі і дыскусіі па важных пытаньнях разьвіцьця тэрыялёгіі і асьветы.

## Часопіс Тэрыяшколы

Часопіс Тэрыялягічнай школы () — зарэгістраваны ў міжнародным цэнтры рэгістрацыі навуковых выданьняў з ISSN&nbsp;2312-2749 (print) і ISSN&nbsp;2074-2274 (online).

Часопіс «ПТШ» ў 2016 годзе зацьверджаны ДАК Украіны як прафэсійнае выданьне, у якім могуць публікавацца вынікі дысэртацыйных дасьледваньняў. Пачынаючы з 1998&nbsp;году, выдадзена 15&nbsp;тамоў сярэднім аб’ёмам каля 180&nbsp;старонак кожны; у кожным томе разьмешчана ў сярэднім 18–22&nbsp;артыкулы.

Інфармацыя пра кожны том выкладваецца ў сетцы Інтэрнэт на сайце Тэрыяшколы ў адпаведнасьці з патрабаваньнямі Web of Science: кожны том і кожны артыкул маюць уласную хатнюю старонку з разгорнутым рэзюмэ па-ангельску. У кожным томе ад&nbsp;1/4 да 1/3&nbsp;прац (4–7&nbsp;артыкулаў) прадстаўлены на ангельскай мове.

На 20&nbsp;кастрычніка 2020&nbsp;году, згодна з профілем часопіса на Google Scholar, маецца 1623&nbsp;цытаваньня 308&nbsp;артыкулаў з ПТШ. Індэкс Гірша складае h&nbsp;=&nbsp;16, індэкс&nbsp;i10 (колькасьць артыкулаў, цытаваных ня менш за 10&nbsp;разоў) складае&nbsp;40.

## Публікацыі пра Тэрыяшколу

Справаздачы аб кожнай штогадовай Тэрыяшколе публікуюцца ў разнастайных выданьнях, у тым ліку «Весьніку заалёгіі» (8&nbsp;паведамленьняў), Бюлетэні «Novitates Theriologicae» (4&nbsp;публікацыі), «Працах Тэрыяшколы» (ня менш за 15&nbsp;паведамленьняў), навуковых весьніках розных унівэрсытэтаў (у прыватнасьці, Ужгарадзкага, Львоўскага і Сумскога), штогодніку «Пытаньні разьвіцьця Крыму», разнастайных інтэрнэт-выданьнях. Большасьць зь іх сабраны ў бібліятэцы сайту Тэрыяшколы ў разьдзеле «Хронікі сэмінараў».

Існуе значная колькасьць выданьняў і рэсурсаў, якія распавядаюць аб Тэрыяшколе. Напрыклад, на сайце Львоўскага ўнівэрсытэту імя Івана Франка, маецца рэпартаж пра працу 9-й&nbsp;школы, якая праходзіла ў запаведніку «Разточча» ў кастрычніку 2002&nbsp;году; у часопісе «Пытаньні разьвіцьця Крыму» крымскі заоляг Альфрэд Дуліцкі зрабіў грунтоўны аналізь першых 10&nbsp;гадоў існаваньня Тэрыяшколы (1993—2003).

Інфармацыю аб Тэрыяшколе рэгулярна публікуе Міністэрства экалёгіі і прыродных рэсурсаў Украіны (напрыклад, інфармацыя аб падрыхтоўцы і аб выніках 22&nbsp;Тэрыяшколы ў Нацыянальным парку «Падольскія Тоўтры»),
сайты юнатаўскіх цэнтраў (напрыклад пра 19 Тэрыяшколу ў Чарнаморскім біясфэрным запаведніку ) і ўнівэрсытэтаў (напрыклад, аб 20&nbsp;Тэрыяшколе ў Карпацкім Нацыянальным парку  ці аб 22&nbsp;Тэрыяшколе на Падольлі ), тэлеканалы (напр., Нацыянальная ТРК Украіны).

## Удзел беларускіх калегаў

У розныя гады ў працы Школы ўдзельнічалі прадстаўнікі БДУ, НАН Беларусі (Менск), ГДУ (Гомель), Бярэзінскага запаведніку, Прыпяцкага нацыянальнага парку, а таксама, некаторых грамадзкіх арганізацыяў.

Сярод іншых важных тэмаў, зь якімі неаднаразова выступалі беларускія калегі,&nbsp;— укараненьне генэтычных мэтадаў дасьледваньня відаў у практыку штодзённай працы навуковых цэнтраў у галіне аналізу біятычнай разнастайнасьці. Такія лекцыі і круглыя сталы праводзіліся, у прыватнасьці, на юбілейнай 20-й (Карпаты), 22-й (Падольле) і 24-й (Адэса) Тэрыяшколах .

Важнай і вельмі характэрнай асаблівасьцю практычна ўсіх беларускіх калегаў, якія ўдзельнічаюць у Тэрыяшколах, зьяўляецца іх актыўны ўдзел у дасьледваньнях кажаноў, прадстаўленьне тэматычных дакладаў, удзел у круглых сталах у рамках акцыяў "Ноч кажаноў", майстар-клясах дыягностыкі відаў і дэманстрацыйных адловах кажаноў, а таксама прадстаўленьне навуковых публікацыяў.

Маецца каля 15 публікацыяў беларускіх калегаў у матэрыялах Тэрыялягічных школ (глядзіце Працы Тэрыялягічнай школы).

## Акцыя «Ноч кажаноў» у Беларусі
З 2012 г. штогод увосень менскія тэрыёлягі ў супрацоўніцтве з ГА «Ахова птушак Бацькаўшчыны» праводзяць так званую «Ноч кажаноў у Менску», якая зьяўляецца часткай міжнароднай акцыі «International Bat Night». Гэтай падзеі традыцыйна прысьвечана шмат рэпартажаў у мас-мэдыя. «Ноч кажаноў» праходзіць пад патранажам Эўрапейскага пагадненьня аб захаваньні эўрапейскіх папуляцыяў кажаноў.

## Глядзіце таксама

* Працы Тэрыялягічнай школы
* Украінскае Тэрыялягічнае таварыства
* Тэрыялёгія
* Сысуны (Mammalia)
* Зьвяры (Theria)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тэрыялягічная Школа: сайт Украінскага Тэрыялягічнага таварыства.
* Праці Теріологічної школи (Працы Тэрыялягічнай Школы)&nbsp;— Proceedings of the Theriological School ISSN 2312—2749 (Print) • ISSN 2074—2274 (Online).
* *Загороднюк І.* Теріологічна школа та розвиток теріологічних досліджень в Україні // Заповідна справа в Україні. 1999. Том&nbsp;5&nbsp;(1). С.&nbsp;78–81.
* Тэрыялягічная Школа: хроніка нашых семінараў.
* *Дулицкий А. И.* [Десятая (международная) териологическая школа-семинар зоологов заповедников и биостационаров Украины](http://terioshkola.org.ua/ua/chronicle/shk10-zvit-(dulitsky).pdf) // Вопросы развития Крыма.&nbsp;— Симферополь, 2004.&nbsp;— Вып.&nbsp;15.&nbsp;— С. 9–19.
* *Загороднюк І.* Видання Українського теріологічного товариства та розвиток часопису Праці Теріологічної школи  // Праці Теріологічної Школи. 2015. Том 13. С.&nbsp;114—142.