Ангельшчына

**Анге́льшчына** ці **А́нглія**, таксама **Анґельшчына**, **Анґлія** () — найбольшая і найшчыльней населеная частка Вялікабрытаніі і аднайменнага востраву.

Назва «Англія» часта памылкова ўжываецца ў якасьці сыноніма назвы Злучанага Каралеўства альбо вострава Вялікабрытанія. Тапонім «Англія» паходзіць ад *[[англы|англаў]]* — племені, якое пасялілася тут паміж V і VI стагодзьдзямі.

## Геаграфія
Ангельшчына займае дзьве траціны востраву Вялікабрытанія. На поўначы мяжуе з Шатляндыяй, на захадзе — з Валіяй.

Ляндшафт Ангельшчыны складаецца ў асноўным з спусьцістых грудоў, да поўначы мясцовасьць становіцца больш гарыстай. Горная і раўнінная мясцовасьць умоўна падзяляюцца па лініі, якая праходзіць паміж вусьцем ракі Ціс на паўночным усходзе і вусьцем ракі Экс на паўднёвым захадзе. На ўсходзе разьмяшчаецца нізінная багністая мясцовасьць, якая ў асноўным была асушаная для сельскагаспадарчага выкарыстоўваньня.

Шэсьць найбуйнейшых гарадоў Ангельшчыны (па зьмяншэньні колькасьці насельніцтва): Лёндан, Бірмінґгэм, Лідс, Шэфілд, Манчэстэр і Лівэрпул. Сярод славутасьцяў Ангельшчыны — знакамітыя ўнівэрсытэты: Кэмбрыдзкі і Оксфардзкі.

## Гісторыя
Тэрыторыя сучаснай Ангельшчыны на момант уварваньня Юліюса Цэзара ў 55 г да н. э., як і праз стагодзьдзе, да часу захопу імпэратарам Кляўдыюсам, была населеная кельцкімі плямёнамі, якія зваліся брытамі. У выніку захопу ўся паўднёвая частка востраву (сучасныя Ангельшчына і Валія) стала часткай Рымскай Імпэрыі да яе распаду ў V стагодзьдзі н. э.

Без дапамогі рымскіх легіёнаў Рымская Брытанія не магла доўга процістаяць барбарам-германцам, якія зьявіліся ў V—VI стст., як сьведчаць хронікі, па запрашэньні саміх брытаў, якія зь іх дапамогай разьлічвалі абараніцца ад кельцкіх плямёнаў з поўначы — піктаў і скотаў. Прышэльцы ўяўлялі сабой тры ґрупы — юты, саксы й англы. Асвоіўшы тэрыторыі брытаў, гэтыя германцы сталі адціскаць іх на тэрыторыю Валіі і Карнўола. З часам на занятымі германскімі прышэльцамі землях сфармаваліся асобныя каралеўствы, якія утварылі, у прыватнасьці, «Ангельшчына-саксонскую гептархію» (зьвяз сямі каралеўстваў). Час ад часу адзін зь сямі ангельшчына-саксонскіх каралёў, званы «Брытвальда», што можна вольна перакласьці як «Кіраўнік Брытаніі», атрымліваў кантроль над большай часткай Ангельшчыны — так што цяжка назваць момант, калі Ангельшчына была канчаткова аб’яднаная. Па некаторых апісаньнях, аб’яднаньне наступіла разам з нашэсьцем дацкіх вікінгаў, якія захапілі ўсходнюю частку Ангельшчыны. Эгбэрт, кароль Ўэсэкса (памёр у 839), часта завецца першым каралём усяе Ангельшчыны, хоць тытул «Кароль Ангельшчыны» паўстаў толькі праз два пакаленьні — у пэрыяд кіраваньня Альфрэда Вялікага (871—899).

Некаторыя гісторыкі пачынаюць адлік кіраўнікоў з нарманскай заваёвы ў 1066 г., нумэрацыя ангельскіх манархаў таксама выкарыстоўвае гэтую падзею як нулявую кропку (напрыклад, Эдуард I, каранаваны ў XIII стагодзьдзі, ня быў першым каралём з такім імем — але ён быў першым Эдуардам з 1066 г.). Аднак Вільгэльм I Заваёўнік не заснаваў і не аб’ядноўваў краіну, а толькі захапіў існую Ангельшчыну, насадзіўшы франка-нарманскае кіраваньне.

У канцы XIII стагодзьдзя суседні Ўэйлз быў заваяваны Ангельшчынай і стаў часткай ангельскага каралеўства. Гісторыя Ангельшчыны як незалежнай дзяржавы ідзе празь Сярэднявечча і Адраджэньне да пэрыяду кіраваньня Лізаветы І, апошняй каралевы з дынастыі Т’юдараў, пасьля якой валадарыў Якаў I,  кароль Шатляндыі пад імем Якава VI. Зьвяз Ангельшчыны і Шатляндыі быў дапоўнены стагодзьдзем пазьней Актам аб зьвязе (1707), які канчаткова аб’яднаў Ангельшчыну і Шатляндыю ў Злучанае Каралеўства ().

## Палітычная сыстэма
Пасьля рэформ 1990-х гадоў у Паўночнай Ірляндыі, Ўэйлзе й Шатляндыі, Ангельшчына засталася адзінай часткай Вялікабрытаніі, якая ня мае ўласнага парлямэнту і ўрада. Функцыю парлямэнту Ангельшчыны выконвае парлямэнт Вялікабрытаніі, функцыі ўрада — кабінэт міністраў Вялікабрытаніі. Выканаўчую ўладу, якая адказвае ў тым ліку за тэрыторыю Ангельшчыны, узначальвае прэмʼер-міністар Вялікабрытаніі.

Ёсьць рух у падтрымку стварэньня самастойнага парлямэнту і ўрада Ангельшчыны. Незадаволенасьць прыхільнікаў руху выклікае тое, што рашэньні, якія дзейнічаюць у Шатляндыі, прымае парлямэнт Шатляндыі (і аналягічна з Нацыянальнай асамблеяй Ўэйлза, Асамблеяй Паўночнай Ірляндыі), але рашэньні, якія дзейнічаюць у Ангельшчыне, прымае агульнадзяржаўны парлямэнт, дзе галасуюць шатляндзкія, валійскія й паўночнаірляндзкія дэпутаты.

Ідэю самастойнага парлямэнту падтрымліваюць многія члены кансэрватыўнай партыі, тым часам лейбарысцкая партыя лічыць, што стварэньне самастойных органаў кіраваньня прывядзе да рэзкага зьмяншэньня ролі Шатляндыі, Ўэйлза й Паўночнай Ірляндыі, што прывядзе да распаду дзяржавы.

## Адміністрацыйны падзел
Гістарычна найбуйнейшай адміністрацыйнай адзінкай у Ангельшчыне былі ґрафствы. Гэтыя адзінкі паўсталі з больш старажытных, існых да аб’яднаньня Ангельшчыны: каралеўстваў (як Сасэкс і Эсэкс), герцаґстваў (як Ёркшыр, Корнўал і Лянкашыр) або проста ўчасткаў зямлі, якімі ўзнагароджвалі дваран — такіх як Бэркшыр. Да 1867 году яны былі падзеленыя на больш дробныя адзінкі, якія зваліся сотнямі.

Самакіраваньне ў межах ґрафства пасьля аб’яднаньня практычна адсутнічала, таму межы ґрафстваў не былі сапраўды вызначаныя і ня мелі практычна ніякае ролі. Пасьля прамысловай рэвалюцыі ў выніку ўзьнікненьня буйных індустрыяльных цэнтраў утварыліся мэтрапольныя ґрафствы, цэнтрамі якіх сталі найбуйнейшыя гарады.

У цяперашні час Ангельшчына складаецца з 39 ґрафстваў, 6 мэтрапольных ґрафстваў і Вялікага Лёндану.

## Эканоміка
Важную ролю ў ангельскай эканоміцы выконвае сельская гаспадарка, прамысловая вытворчасьць, індустрыя высокіх тэхналогій і спартыўная індустрыя. У 2010 годзе спорт забясьпечыў 1,9 % ВУП Ангельшчыны і ўвайшоў у лік 15 найбуйнейшых галін ангельскай эканомікі, перасягнуў такія галіны, як паслугі сувязі, юрыдычныя паслугі, бухгальтарскі ўлік, выдавецкая справа, рэкляма й камунальныя паслугі. У 2010 годзе са спортам зьвязана болей за  працоўных месцаў, то бок каля 2,3 % усёй занятасьці ў Ангельшчыны. Паводле ацэнак спэцыялістаў, карысьць здароўю людзей, якія рэгулярна займаюцца спортам, прынесла ангельскай эканоміцы каля £ 11,2 млрд. Правядзеньне масавых спартыўных спаборніцтваў, такіх як маратоны, павялічвае пазнавальнасьць месцаў іх правядзеньня й дазваляе павялічыць прыбыткі ад турызму пры мінімальных інвэстыцыях у інфраструктуру.

## Нацыянальныя сымбалі
### Сьцягі

### Геральдыка
#### [[Герб Ангельшчыны]]

#### Карона Сьвятога Эдуарда

#### [[Ружа Т’юдараў]]

Ружа Тʼюдараў () — традыцыйная геральдычная эмблема Ангельшчыне і Гэмпшыру (першапачаткова — у гербе караля Ангельшчыны Генрыха VII як сымбаль абʼяднаньня варожых каралеўскіх дынастыяў Ланкастэраў і Ёркаў). Малюецца ў выглядзе здвоенай ружы, выкананай у «натуральных» колерах: белая кветка па-над пунсовай, а таксама падзеленай на чатыры пунсовыя й белыя сэктары («чвэрці») або на дзьве часткі пунсовага й белага колераў вэртыкальнай паласой пасярэдзіне («пер пале́»). Назва і паходжаньне эмблемы зьвязаны з акалічнасьцямі ўзьнікненьня ангельскай каралеўскай дынастыі Тʼюдараў.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* English Heritage (national body protecting and promoting English history and heritage)