open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Пажар у катэдры Парыскай Божай Маці

**Пажар у [[Сабор Парыскай Божай Маці|катэдры Парыскай Божай Маці]]** ў Парыжы (Францыя) пачаўся 15 красавіка 2019 року незадоўга да 18:50 CEST. Пажар прывёў да сур’ёзных разбурэньняў будынка, у прыватнасьці абвальваньню шпіля і дахі, пашкоджаньня ўнутранага ўбраньня сабора. Дакладнае інфармацыі пра наступствы і магчымую выніковую захаванасьць будынка пакуль што няма.

## Апісаньне
Пажар пачаўся ў верхняй частцы будынка. У выніку пажару была разбураная частка цэнтральнага шпіля і абрынуўся дах. Людзі, што месьціліся на востраве Сытэ, дзе разьмешчаны сабор, былі эвакуяваныя; ніхто не пацярпеў. На час пажару ў саборы была заплянаваная імша.

Паводле інфармацыі міністра ўнутраных справаў Францыі, у тушэньні агню былі занятыя 400 пажарных. Пажарная авіяцыя не выкарыстоўвалася пры тушэньні пажару празь небясьпеку для зьмешчаных паблізу людзей, а таксама для ацалелых канструкцыяў будынка, што могуць яшчэ больш пацярпець ад рэзкага перападу тэмпэратуры.

## Прычыны
Прычыны пажару першапачаткова былі неразумелыя. Мяркуецца, што яны могуць быць зьвязаныя з рэстаўрацыйнымі працамі, якія праводзяцца ў будынку. У самым саборы першапачаткова было шмат драўляных часткаў, а будаўнічыя лясы толькі пагоршылі сытуацыю.

## Папярэднія вынікі
МУС Францыі заявіла, што асноўныя канструкцыі сабора захаваныя; з скарбніцы Нотр-Даму быў выратаваны цярновы вянок Езуса Хрыстуса; аконныя ружы XIII стагодзьдзя, верагодна, зьнішчаныя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Хроніка пажару на сайце Meduza.io
* «От здания ничего не останется» Пожар в соборе Парижской Богоматери глазами очевидцев

Катэгорыя:Катэдра Парыскай Божай Маці
Залаты век беларускай гісторыі

**«Залаты́ век»** у беларускай гісторыі — мэтафарычны тэрмін, які датычыць пэўнага паслабленьня і, нават, частковага і часовага адступленьня (1500—1570-я, асабліва 3-я чвэрць XVI ст.) польскае й каталіцкае культурна-рэліґійнае экспансіі, якая ажыцьцяўлялася цягам канца XIV—XVII стагодзьдзяў на беларускіх і ўкраінскіх (тады — усходнеславянскіх і праваслаўных) землях ВКЛ. У практыцы, што прыжылася ў XX ст., тэрмінам часам карыстаюцца ў дачыненьні да ўсяго XVI стагодзьдзя, што ня цалкам правільна.

Аўтарства тэрміну належыць, як мяркуецца, тагачаснаму пісьменьніку і публіцысту Фёдару Еўлашоўскаму. У прапаґандысцкай літаратуры савецкіх часоў аўтарства тэрміну часам няслушна прыпісвалі «беларускім буржуазным нацыяналістам», асабліва Вацлаву Ластоўскаму.

З канца XX стагодзьдзя ў беларускай гістарыяґрафіі тэрмін часта ўжываецца пашырана, з агульнаю прывязкаю да пэрыяду XV—XVI стагодзьдзяў.

## Вонкавыя спасылкі
* Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. Ці быў «залаты век» у гісторыі Беларускай дзяржавы // 150 пытаньняў і адказаў з гісторыі Беларусі

Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1236—1569)
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1569—1795)
Беларусь
Фрэска

**Фрэ́ска** (ад  — сьвежы), **афрэска** — жывапіс па сырой тынкоўцы, адна з тэхнік росьпісу муроў, супрацьлегласьць *[[al secco]]* (росьпісу па сухому). Пры высыханьні вапны, што ўтрымліваецца ў тынкоўкі, утвараецца тонкая празрыстая кальцыевая плёнка, якая робіць фрэску даўгавечнай.

У цяперашні час тэрмінам «фрэска» могуць называць любы насьценны жывапіс, незалежна ад яе тэхнікі (*al secco*, тэмпэра, жывапіс алейнымі, акрылавыя фарбамі і г. д.). Для абазначэньня непасрэднай тэхнікі фрэскі часам выкарыстоўваюць найменьне «буон фрэска» або «чыстая фрэска». Упершыню гэты тэрмін зьявіўся ў трактаце італьянскага мастака Чэніна Чэніні (1437). Часам па ўжо сухой фрэсцы пішуць тэмпэрай.

## Літаратура
* Чернышёв Н. М. Искусство фрески в Древней Руси: Материалы к изучению древнерусских фресок / Художник С. И. Колемаскин. — М.: Искусство, 1954. — 104, [64] с. — 10 000 экз. (в пер.)
* Методика реставрации монументальной живописи из археологических раскопок. Государственный Эрмитаж. Лаборатория научной реставрации монументальной живописи. — СПб., 2002.
* Киплик Д. И. Техника живописи. — М.: Сварог и К, 1998. — ISBN 5-85791-034-4.
* Лентовский А. М. Технология живописных материалов / А. М. Лентовский. — Л.; М.: Искусство, 1949. — 220 с. — 5 000 экз.

## Крыніцы
Газатранспартная сыстэма Беларусі

**Ґазатранспартная сыстэма Беларусі** — разгалінаваная сыстэма для забесьпячэньня спажыўцоў прыродным ґазам для яго ўжываньня ў народнай гаспадарцы і бытавых патрэбах на тэрыторыі Беларусі. Складаецца з маґістральных ґазаправодаў, ґазаправодаў у аднаніткавым вылічэньні (дыямэтар ад 100 да 1400 мм), ґазаправодаў-адводаў ды разьмеркавальных сеткаў нізкага ціску, а таксама побач ґазаразьмеркавальных станцыяў і ґазасховішчаў.

## Кароткая гісторыя
На Беларусі ґазыфікацыя пачалася ў 1960 годзе пасьля сканчэньня будаўніцтва маґістральнага ґазаправода Дашава (Украіна) — Івацэвічы — Менск і адгалінаваньня на Гомель ад ґазаправода Дашава — Кіеў — Масква. У 1961—1965 рокі прыродны ґаз атрымалі Берасьце, Баранавічы, Горадня, Слонім, Ваўкавыск, Ліда і іншыя месты, вёскі ды прадпрыемствы.

Новы этап у разьвіцьці ґазыфікацыі быў зьвязаны з уводам у карыстаньне ў 1974 годзе магутнае ґазатранспартнае сыстэмы Таржок — Менск — Івацэвічы (тры ніці ґазаправодаў). У Беларусь пачаў паступаць прыродны ґаз з Расеі, ад буйных радовішчаў Заходняе Сыбіры ды Комі АРСР. Пашырылася будаўніцтва ґазаправодаў-адгалінаваньняў да буйных і сярэдніх местаў Беларусі. Спажываньне ґазу рэзка ўзрастае: 1965 р. — 2,2 млрд м³, 1970 р. — 3,1, 1975 р. — 3,5, 1980 р. — 14,8, 1995 р. — 13,5, 2000 р. — 17,1, 2004 р. — 19,6 млрд м³. Электрастанцыі, раённыя ды прамысловыя кацельні былі пераведзеныя на ґаз, яны сталі спажываць 2/3 агульнага аб’ёму паставак прыроднага ґазу.

Значна павялічылася спажываньне ґазу як прамысловае сыравіны для тэхналяґічных патрэбаў у прамысловасьці, у камунальна-бытавой гаспадарцы. Вялікая роля ґазу ў якасьці хімічнае сыравіны — для вытворчасьці плястмасаў, мінэральных угнаеньняў («Горадня Азот») і іншае прадукцыі.

Пасьля катастрофы на ЧАЭС галоўная ўвага была нададзеная пытаньням ґазыфікацыі пацярпелых раёнаў і забесьпячэньня іх мешканцаў экаляґічна чыстым палівам, для чаго інтэнсіўна вялося будаўніцтва ґазаправодаў-адводаў да малых местаў і сельскіх населеных пунктаў. Надзейнасьць ґазазабесьпячэньня прыкметна павысілася.

## Сучаснае ґазазабесьпячэньне
Цяпер ґазазабесьпячэньне ў Рэспубліцы Беларусі і транзітнае транспартаваньне прыроднага ґазу забясьпечвае ґазатранспартная сыстэма (ГТС), якую эксплюатуе і разьвівае ААТ «Газпрам трансгаз Беларусь»: ён улучае ў сябе ґазаправоды такое працягласьці:
* 6983 км у аднанітачным вылічэньні;
* 2821 км маґістральных ґазаправодаў;
* 4162 км ґазаправодаў-адводаў і разьмеркавальных сетак нізкага ціску.

Дапаможнымі структурамі ў сыстэме ґазазабесьпячэньня Беларусі ёсьць:
* 6 лінейных кампрэсарных станцыяў (КС) і 16 кампрэсарных цэхаў агульнаю магутнасьцю 640,6 МВт;
* 2 падземныя сховішчы ґазу з КС магутнасьцю 9,1 МВт;
* 223 ґазаразьмеркавальныя станцыі (ҐРС);
* 6 ґазавымяральных станцыяў (ҐВС);
* 24 аўтамабільныя ґазанапаўняльныя кампрэсарныя станцыі (АҐНКС) з усталяванаю сумарнаю прадукцыйнасьцю ў 9000 заправак у суткі.

## Вонкавыя спасылкі
* Эксплуатация газотранспортной системы Беларуси 

Катэгорыя:Энэргетыка Беларусі
Катэгорыя:Транспарт у Беларусі
Сьпіс нацыянальных паркаў Беларусі

Нацыянальныя паркі ў адпаведнасьці з законам «Аб асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях» ёсьць асабліва ахоўнымі прыроднымі тэрыторыямі, абвешчанымі ў мэтах аднаўленьня ды (або) захаваньня ўнікальных, эталонных і іншых каштоўных прыродных комплексаў і аб’ектаў, іх выкарыстаньня падчас прыродаахоўнае, навуковае, асьветніцкае, турыстычнае, рэкрэацыйнае і аздараўленчае дзейнасьці.

## Сьпіс нацыянальных паркаў Беларусі

## Гісторыя
* 1991 — запаведнік Белавеская пушча ператвораны ў нацыянальны парк.
* 1995 — створаны Нацыянальны парк «Браслаўскія азёры».
* 1996 — Прыпяцкі запаведнік ператвораны ў Нацыянальны парк Прыпяцкі, ягоная плошча павялічаная.
* 1999 — створаны Нацыянальны парк «Нарачанскі».
* Каля 2007 — павялічаная плошча Нацыянальнага парку «Белавеская пушча».

## Глядзіце таксама
* Сьпіс запаведнікаў Беларусі
* Налібоцкая пушча

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальны парк «Белавеская пушча»
* Нацыянальны парк «Браслаўскія азёры»
* Нацыянальны парк «Нарачанскі»
* Нацыянальны парк «Прыпяцкі»


Катэгорыя:Сьпісы:Беларусь
Дрыкольле

**Дрыко́льле** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Мазалаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 89 чалавек
* 1999 год — 107 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Мазалаўскі сельсавет (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
Галешэр (футбольны клюб)

«**Галешэр**» () — нямецкі футбольны клюб з гораду Гале-на-Заале. Заснаваны ў 1966 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Гале-на-Заале‎
.мкд

**.мкд**&nbsp;— інтэрнэт-код краіны, дамэн верхняга ўзроўню для Паўночнай Македоніі. 

Ён кіруецца Македонскай акадэмічнай дасьледчай сеткаю (MARnet). У лістападзе 2012 году MARnet анансавала, што ведамства плянуе нацыянальны кірылічны дамэн. Акрамя таго, агенцтва пачало працэс зьбіраньня прапановаў ад грамадзян краіны пра форму дамэну, які будзе выкарыстаны для афіцыйнай рэгістрацыі. Кампанія стартавала 19 лістапада 2012 году і скончылася 3 сьнежня тады ж. Кірылічны дамэн павінен утрымліваць літары назвы краіны. 3 сьнежня MarNet абрала шэсьць варыянтаў (.мкд, .мак, .македонија, .рмкд, .рм і .рмак). У другім этапе македонскія грамадзяне прагаласавалі за македонскі кірылічны дамэн. Варыянт-пераможцу афіцыйна назвалі ў жніўні 2013 году.

## Вынікі другога туру галасаваньня

Кірылічны дамэн .мкд быў афіцыйна зацьверджаны і зарэгістраваны 20 сакавіка 2014 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нацыянальныя дамэны верхняга ўзроўню
Катэгорыя:Паўночная Македонія
Сёміна

**Сёміна** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Янавіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 18 чалавек
* 1999 год — 30 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Янавіцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
Краўцы

Назву **Краўцы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Краўцы — вёска ў Глыбоцкім раёне
** Краўцы — вёска ў Дрысенскім раёне

## Глядзіце таксама
* Краўцова
* Краўцоў
* Краўцоўка
* Краўцэвічы
Вымя

**Вы́мя** — орган, сфармаваны малочнымі залозамі самак некаторых млекакормячых жывёлаў, асабліва часта сустракаецца ў жвачных, такіх як каровы, козы, алені. Разьмяшчаецца вымя ў галіне жывату або пахвіннай вобласьці, складаецца зь некалькіх доляў. Колькасьць доляў адрозьніваецца ў розных жывёлаў. Так, у аўцаў, козаў і кабылаў вымя складаецца з адной пары доляў, у кароў — зь дзьвюх параў, зьлітых у адно цэлае, у сьвіньняў вымя складаецца з пакетаў, разьмешчаных сымэтрычна ўздоўж белай лініі жывату. Колькасьць пакетаў вар’юуе ад 8 да 14. Кожны пакет мае дзьве, радзей тры неадметныя знадворку долі і такое ж колькасьць цыстэрнаў, пераходзячых у сасковыя каналы. Малако выпрацоўваецца ў сакраторнай эпітэліі драбнюткіх паражнін — альвэол, разьмешчаных вакол малочных пратокаў, апошнія адкрываюцца ў малочныя цыстэрны. Утрыманьне малака ў выменяў адбываецца за кошт капілярнага эфэкту, а таксама сьфінктарных цягліцаў, разьмешчаных вакол буйных малочных пратокаў. Для вытворчасці 50 літраў малака карове патрабуецца прапусьціць праз вымя 25 000 літраў крыві.

Вымя знадворку пакрыта мяккай, элястычнай скурай, утваральнай вялікая колькасьць зморшчын. Дзякуючы высокай элястычнасьці, залоза можа значна павялічвацца ў аб’ёме пры запаўненьні ёмістага сыстэмы малаком.

Памеры і форма выменяў і саскоў залежаць ад пароды, ўзросту, індывідуальных асаблівасьцяў, пэрыяду ляктацыі, фізыялягічнага стану жывёльнага.

Правільная гіґіена выменяў сельскагаспадарчых жывёлаў вельмі важная ў малочнай прамысловасьці, прадухіляе мастыты і забясьпечвае рэгулярнае, багатае вылучэньне малака. Існуюць касмэтычныя сродкі па догляду за скурай выменяў, паколькі пры даеньні або кармленьні маладняку скура схільная парэпаньня і раздражненьне.

Пасьля забою самак большасьці сельскагаспадарчых жывёлаў іх вымя рэдка ўжываецца ў ежу. Некаторае выключэньне складае каровае вымя, якое адносіцца да субпрадуктаў першай катэгорыі. У шэрагу нацыянальных кухняў — у прыватнасьці, у Паўднёвай Амэрыцы — яно досыць часта рыхтуецца як асобна, так і ў сумесі зь іншымі ялавічнага субпрадуктамі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Анатомія жывёлаў
Катэгорыя:Залозы зьнешняй сакрэцыі
Катэгорыя:Грудзі
Катэгорыя:Малочная прамысловасьць
Нацыянальны парк Славацкі крас

**Слава́цкі Крас** () — горны масіў ва ўсходняй Славаччыне і часткова ў Вугоршчыне. З 1973 году ахоўваецца як унікальная форма рэльефу, з 1 сакавіка 2002 году аб’яўлены нацыянальным паркам. Акрамя таго, тэрыторыя парка зьяўляецца біясфэрным запаведнікам, а пячоры Славацкага карста — помнікам ЮНЭСКА.

Масіў складаецца з вапнякоў і даламітаў, прадстаўляе сабой вялікія плято і карставыя даліны. Пакрыты дубовымі і грабавымі лясамі. Найвышэйшы пункт — 947 м н. у. м.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка запаведніка

Катэгорыя:Горы Славаччыны
Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Славаччыны
Катэгорыя:Заходнія Карпаты
Зузана Чапутава

**Зу́зана Ча́путава** (;  21 чэрвеня 1973, Браціслава, Чэхаславацкая Сацыялістычная Рэспубліка) — славацкая адвакатка, грамадзкая актывістка і лібэральная палітыкіня. Атрымала перамогу на прэзыдэнцкіх выбарах у Славаччыне 30 сакавіка 2019 году, першая жанчына-прэзыдэнт у гісторыі краіны.

Здабыла вядомасьць дзякуючы сваёй актыўнай грамадзянскай пазыцыі. Яна змагалася за спыненьне выкарыстаньня сьмецьцевага палігону ў горадзе Пэзінак (Браціслаўскі край), які, на яе думку, засьмечваў навакольнае асяродзьдзе. Пасьля таго, як на яе бок стала большасьць жыхароў, мясцовыя ўлады былі вымушаныя выканаць патрабаваньні Чапутавай і спыніць дзейнасьць аб’екту.

## Жыцьцяпіс
Юрыстка паводле адукацыі, яна займалася сямейным правам, вяла справы аб хатнім гвалце, у прыватнасьці, у дачыненьні да дзяцей. Потым пачала супрацоўнічаць зь некамэрцыйнымі арганізацыямі — перш за ўсё, грамадзкім аб’яднаньнем VIA Iuris, чыім адвакатам неўзабаве стала. Паколькі гэтая НКА атрымала некалькі грантаў ад фонду «Адкрытае грамадзтва» Джорджа Сораса, у перадвыбарчай кампаніі гэта стала пракметай для нападкаў на яе з боку нацыяналістычных кандыдатаў, якія абвесьцілі што ў выпадку абраньня прэзыдэнтам яна «прадасьць Славаччыну Сорасу і амэрыканцам».

Найбольшую вядомасьць Зузане Чапутавой прынесла кампанія па барацьбе зь велізарнай звалкай у мястэчку Пэзінак, дзе яна жыла. Звалка, якая пачыналася за 300 мэтраў ад жылой забудовы, стварала  жыхарам мноства праблем, аднак улады прынялі рашэньне аб яе пашырэньні. Чапутава, якая ўзначаліла пратэст жыхароў Пэзінка, дайшла да Вярхоўнага суду Славаччыны, які прызнаў незаконным рашэньне пашырыць звалку. Барацьба доўжылася больш за 10 гадоў. Пазьней Эўрапейскі суд на падставе гэтай справы вынес шэраг пастановаў, якія вызначаюць сёньня парадак вырашэньня падобных спрэчак у рамках усяго ЭЗ. У 2016 годзе Зузана Чапутава атрымала прэстыжную міжнародную прэмію Голдмана, якая прысуджаецца за посьпехі ў галіне абароны навакольнага асяродзьдзя.

Балятавацца на пасаду прэзыдэнта Чапутава вырашыла, даведаўшыся, што цяперашні кіраўнік дзяржавы Андрэй Кіска — ён падтрымаў яе кандыдатуру — вырашыў не вылучацца на другі тэрмін.

16 сакавіка 2019 году яна атрымала перамогу ў першым туры прэзыдэнцкіх выбараў, набраўшы больш як 40 адсоткаў галасоў, а праз два тыдні выйграла другі тур, набраўшы каля 60% галасоў і стаўшы пятым прэзыдэнтам незалежнай Славацкай рэспублікі — і першай жанчынай на гэтай пасадзе. У другім туры яе супэрнікам быў дыплямат Мараш Шэфчавіч, за якога прагаласавала каля 40 адсоткаў.

У сваёй праграме яна абяцала радыкальную рэформу праваахоўных органаў і судовай сыстэмы. (У гэтай сфэры ў прэзыдэнта Славаччыны ёсьць уплыў, хоць ягоныя паўнамоцтвы паводле канстытуцыі невялікія).

Зьяўляецца адной з заснавальніц і намесьнікам старшыні сацыял-лібэральнай партыі «Прагрэсіўная Славаччына».

Разьведзена, мае дзьвух дачок.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браціславе
Катэгорыя:Прэзыдэнты Славаччыны
Катэгорыя:Славацкія юрысты
Катэгорыя:Жанчыны-кіраўніцы краінаў
Гісторыя майго жыцьця

«**Гісторыя майго жыцьця**» — песьня беларускага гурту Naviband, які прадстаўляў Беларусь на конкурсе песьні Эўрабачаньне-2017. Аўтарам песьні ёсьць саліст гурту Арцём Лук’яненка. 30 лістапада 2016 року быў зьняты кліп на песьню, 7 сакавіка 2017 року гуказапісная студыя MediaCube Music выпусьціла сынґл для спампаваньня з Інтэрнэту. Гэтая песьня стала першаю песьняю, выкананаю на «Эўрабачаньні» беларускаю моваю.

## [[Конкурс песьні Эўрабачаньне-2017]]

Гурт Naviband падаў сваю заяву на ўдзел у беларускім нацыянальным адборы 26 лістапада 2016 року, і 30 лістапада гурт улучылі ў лік 13 фіналістаў нацыянальнага адбору зь песьняю «Гісторыя майго жыцьця». Фінал прайшоў 20 студзеня 2017 року, і гурт выйграў нацыянальны адбор: ён заняў 1-е месца па выніках галасаваньня журы і 5-е месца па выніках галасаваньня гледачоў, стаўшы ўдзельнікам «Эўрабачаньня» ад Беларусі. Упершыню ў гісторыі «Эўрабачаньня» песьня была выкананая на беларускай мове — раней па-беларуску выступалі толькі ўдзельнікі «Дзіцячага Эўрабачаньня». Беларусь выступіла ў другім паўфінале конкурсу 11 траўня 2017 року. З гэтаю песьняю Naviband трапілі ў фінал конкурсу, дзе затым занялі 17-е месца.

## Сьпіс трэкаў

## Выданьні

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускамоўныя песьні
Катэгорыя:Конкурс песьні Эўрабачаньне-2017
Арлеан (футбольны клюб)

«**Арлеан**» () — францускі футбольны клюб з гораду Арлеану. Заснаваны ў 1976 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Арлеан
Пушча (Віцебскі раён)

**Пу́шча** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Тулаўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 29 чалавек
* 1999 год — 57 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Тулаўскі сельсавет (Віцебскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
Сьвініна

**Сьвіні́на** — мяса сьвіняў, карысны харчовы прадукт. У мясным балянсе Беларусі займае 47,7% (2000).

Ужываецца ў смажаным, вараным, параным, вэнджаным і салёным выглядзе для падрыхтоўкі шырокага спэктру страў, уключаючы супы (напрыклад, боршч, расольнік), катлеты, рагу, халаднік, шашлык, шніцаль, эскалёпы, яцерніцэ і іншыя стравы; сьвініну выкарыстоўваюць (напалову зь ялавічынай) для гатаваньня пельменяў.

Вялікая колькасьць сьвініны перапрацоўваецца ў розную вяндліну: кумпяк, лапатка, грудзінка, бэкон і інш. і ў рознага роду каўбасы. У хатніх умовах можна прыгатаваць зь сьвініны бужаніну.

Таксама ў ежу ўжываецца спэцыяльна прыгатаваная цэлая сьвіньня як асобная страва (звычайна парася).

## Крыніцы
Мараш Шэфчавіч

**Мараш Шэфчавіч** (;  24 ліпеня 1966, Браціслава, Чэхаславаччына) — чэхаславацкі і славацкі дыплямат, славацкі і эўрапейскі палітык. З 2010 году — намесьнік старшыні Эўрапейскай камісіі і эўрапейскі камісар па міжінстытуцыянальных адносінах і адміністрацыі, з 2009 па 2010 гады — эўрапейскі камісар па адукацыі, навучаньню, культуры і моладзі.

Балятаваўся кандыдатам у прэзыдэнты Славаччыны ў 2019 годзе, пры падтрымцы кіруючай партыя Smer (Напрамак) на чале зь яе старшынём, былым прэм’ерам Робеэртам Фіца.
Выйшаў у другі тур набраўшы 19%. Там набраў 40% і прайграў Зузаньне Чапутавай.

## Крыцніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Браціславе
Катэгорыя:Славацкія палітыкі
Катэгорыя:Эўрапейскія камісары
Ялавічына

**Я́лавічына** — мяса буйной рагатай жывёлы.

## Разбор тушы

У розных краінах існуюць разнастайныя традыцыі разбору тушы. Але звычайна разбор складаецца з пасьлядоўных апэрацый: падзелу на асобныя часткі; выдаленьня сухажыльляў і храсткоў; аддзяленьня мяса ад костак. Разабранае мяса сартуюць у залежнасьці ад кулінарнага выкарыстаньня.

Найбольш важныя часткі тушы:
* Шыя (для фаршу, катлет і супу)
* Лапатка (для варэньня, тушэньня дробнымі кавалкамі і фаршу)
* Грудзінка (для тушэньня, варэньня, запяканьня і фаршу)
* Пакромка (для фаршу, катлет і супу)
* Пахвіньне (для смажаньня, катлет і фаршу)
* Паясьнічная частка (для паляндвіцы, запяканьня, смажаньня, катлет, фаршу, супу)
* Сьцягно (верхняя і ўнутраная часткі для смажаньня і запяканьня, бакавая і вонкавая часткі толькі для варэньня і тушэньня)
* Выразка (для смажаньня і запяканьня вялікімі кавалкамі)
* Галава
* Рабрыньне
* Нага і галёнка

## Беларусь
У 1992—1994 гадох ялавічына была галоўным вывазнам харчом Беларусі, паводле Харчова-сельскагаспадарчай арганізацыі аб'яднаных народаў (ХСА; Італія).

## Літаратура
* Анфимова Н., Захарова Т., Татарская Л. Кулинария. — М.: Экономика, 1982. С. 54 — 60

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кухня Беларусі
* Производство говядины в Беларуси: перспективы развития
* Як гэта па-нашаму?
Ляховіч

**Ляхо́віч** — беларускае прозьвішча, утворанае ад мянушкі *[[Лях]].*

Вядомыя носьбіты:
* Аляксандар Ляховіч ( 1989) — беларускі лёгкаатлет.
* Валянціна Ляховіч ( 1945) — беларуская мастачка.
* Дыянісі (Ляховіч) ( 1946) — украінскі грэка-каталіцкі сьвятар.
* Леў Ляховіч (1919—1990) — беларускі савецкі навуковец.
* Людміла Ляховіч ( 1989) — беларуская і ўкраінская лёгкаатлётка.
* Робэрт Ляховіч ( 1990) — ангельскі хакеіст.
* Сяргей Ляховіч ( 1976) — беларускі баксэр-прафэсіянал.
* Тацяна Ляховіч ( 1979) — савецкая і ўкраінская лёгкаатлётка.
* Фэлікс Ляховіч (1884—1941) — польскі мастак.
* Яцэк Ляховіч ( 1972) — польскі музыка-мультыінструмэнталіст.

## Глядзіце таксама
* Ляхавічы (неадназначнасьць)

## Крыніцы
Шапялевіч

**Шапяле́віч** — беларускае прозьвішча.

## Вядомыя носьбіты
* Васіль Васілевіч Шапялевіч — беларускі навуковец
* Васіль Рыгоравіч Шапялевіч ( 1947) — беларускі фізык
* Галіна Шапялевіч ( 1961) — беларуская мастачка
* Гаўдэнцы Шапялевіч (1800—1846) — беларускі паэт
* Леў Шапялевіч (1863—1909) — расейскі гісторык літаратуры

## Глядзіце таксама
* Шапялевічы
Храпавіцкі

**[[Храпавіцкія|Храпаві́цкія]]** — шляхецкі род. Жаночая форма прозьвішча — **Храпавіцкая**. Вядомыя носьбіты:

* Аляксей Храпавіцкі (у манастве *Антоні*; 1863—1936) — мітрапаліт Расейскай праваслаўнай царквы.
* Антоні Ігнацы Храпавіцкі ( 1796) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзяяч.
* Антоні Марцін Храпавіцкі ( 1760) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзяяч.
* Ігнат Храпавіцкі (1817—1893) — беларускі фальклярыст, паэт, перакладнік.
* Мацьвей Храпавіцкі (1783—1847) — расейскі генэрал.
* Юзэф Храпавіцкі (1731—1801) — вялікалітоўскі вайсковы і дзяржаўны дзяяч.
* Юзэф Храпавіцкі ( 1812) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзяяч.
* Ян Антоні Храпавіцкі (1612—1685) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзяяч.

## Глядзіце таксама
* Храпавіцкая
Піюс XII

**Папа Піюс XII** (), сьвецкае імя **Эўджэніё Марыя Джузэпэ Джаваньні Пачэльлі**, ; 2&nbsp;сакавіка 1876, Рым, Каралеўства Італіі — 9 кастрычніка 1958, Кастэль Гандольфа, Італія) — Папа Каталіцкай Царквы з 2 сакавіка 1939 да свайго скону. Ягонае папства прыйшлося на час Другой сусьветнай вайны, і хоць афіцыйна Ватыкан прытрымліваўся нэўтралітэту, Піюс XII падтрымліваў стасункі зь нямецкім супрацівам, дыпляматычнымі спосабамі аказваў дапамогу ахвярам вайны і змагаўся за мір. У той жа час ён заключыў з Трэцім райхам *[[Райхсканкардат|канкардат]]* ды захоўваў маўчаньне што да лёсу гэбраяў. Па вайне Піюс XII адстойваў мір і згоду, настойваючы на мяккай палітыцы датычна былых дзяржаваў і паплечнікаў Восі. Быў цьвёрдым праціўнікам камунізму ды Італьянскай камуністычнай партыі.

За ягоным часам Каталіцкая Царква выдала Дэкрэт супраць камунізму, якім абвяшчала адлучэньне ад царквы як вераадступнікаў тых каталікоў, якія прытрымліваюцца камуністычных поглядаў. У выніку каталіцкія вернікі ў краінах Усходняга блёку зазналі вялікія ганеньні і масавыя дэпартацыі сьвятароў. Піюс XII *[[ex cathedra]]* ўвёў догму пра ўнебаўзяцьце Дзевы Марыі ў сваёй Апостальскай канстытуцыі *[[Munificentissimus Deus]]*. Ягоны магістэрыюм уключае амаль 1000 пасланьняў і радыёзваротаў. Сярод сарака аднае ягонае энцыклікі: *[[Mystici corporis Christi]]* пра Царкву як цела Хрыстовае; *[[Mediator Dei]]* пра літургічную рэформу; *[[Humani generis]]* пра погляд Царквы на багаслоўе і эвалюцыю. У 1946 року ён скасаваў італьянскую большасьць у Калегіі кардыналаў.

Па сьмерці Піюса XII ў 1958 року пераемнікам стаў Папа Ян XXIII. 18&nbsp;лістапада 1965 на другім Ватыканскім саборы Папа Павал VI распачаў працэдуру кананізацыі Піюса XII. У 1990 року Папа Ян Павал II абвясьціў яго слугой Божым, а 19 сьнежня 2009 року Папа Бэнэдыкт XVI прызнаў вялебным.

## Крыніцы

Пачэльлі
Пачэльлі
Пачэльлі
Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары Сьвятога Стальцу
Катэгорыя:Італьянскія папы рымскія
Катэгорыя:Камэрленгі Калегіі кардыналаў
Катэгорыя:Камэрленгі сьвятой рымскай Царквы
Катэгорыя:Італьянскія антыкамуністы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Рыме
Катэгорыя:Крытыкі клясычнага лібэралізму
Катэгорыя:Папскія камэргеры
Катэгорыя:Вялікія майстры ордэна Сьвятой Труны Гасподняй
Катэгорыя:Памерлі ад сэрцава-судзінных захворваньняў
Катэгорыя:Выпускнікі Альма Каледжа Капранікі
Катэгорыя:Пахаваныя ў базыліцы сьвятога Пятра
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Памерлі ў Кастэль Гандольфа
Катэгорыя:Італьянскія каталіцкія архібіскупы
Катэгорыя:Італьянскія кардыналы
Катэгорыя:Кавалеры Найвышэйшага ордэна Сьвятога Дабравешчаньня
Катэгорыя:Кавалеры ордэна сьвятых Маўрыцыя і Лазара
Катэгорыя:Архібіскупы Сардзі
Чаронка

Назву **Чаронка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Чаронка — вёска ў Залескім сельсавеце Глыбоцкага раёну
** Чаронка — вёска ва Ўзрэцкім сельсавеце Глыбоцкага раёну
** Чаронка — вёска ў Шумілінскім раёне

## Глядзіце таксама
* Чаронкі
Славацкае нацыянальнае адраджэньне

**Слава́цкае нацыяна́льнае адраджэ́ньне** — рух, які прывёў да фармаваньня нацыянальнай самасьвядомасьці славакаў, і ў канчатковым выніку, да стварэньня сучаснага славацкага народу. Доўжылася з 1780-х да 1848 году, а некаторыя гісторыкі лічаць, што яно працягвалася да 1867 году. Славаччына ў гэты пэрыяд зьяўлялася неад’емнай часткай Вугорскага каралеўства. Штуршком яго адраджэньня сталі рэформы Ёзэфа II у 1780-х гадах і масавасьць асьветы. Адбывалася сумесна з чэскім нацыянальным рухам і было накіравана супраць германізацыі і мад’ярызацыі.

## Этапы

### Першы этап
Працякаў з пачатку 18-га стагодзьдзя і да 1820 году. Першым імпульсам сталі рэформы імпэратара Ёзэфа II. У гэтым час найбольш адукаваныя славакі спрабавалі стварыць літаратурная норма славацкай мовы.

Пытаньне стварэньня літаратурнай нормы падзяліла славацкае грамадзтва на дзьве групоўкі, кожная зь якіх мела свой уласны пункт гледжаньня адносна пісьмовай мовы для славакаў пратэстантаў-каталікоў і бэрналакаўцаў.

На думку каталікоў-пратэстантаў — славакі павінны выкарыстоўваць чэскую літаратурную мову (у яе архаічнай форме, якой была напісаная Краліцкая Біблія). Бэрналакаўцы гуртаваліся вакол каталіцкага сьвятара Антона Бэрналака, які сьцьвярджаў, што славацкая мова зьяўляецца самастойнай славянскай мовай, і прапаноўваў стварыць літаратурную норму на падставе роднай славацкай мовы. Асновай бэрналакаўскага варыянту славацкай літаратурнай мовы сталі перш за ўсё заходнеславацкія дыялекты.

### Другі этап
Другая фаза доўжылася з 1820-х і да 1830 году. У гэты час пачалося рэальнае «абуджэньне» славакаў. А таксама сфармаваліся дзьве новыя плыні:

Прыхільнікі першае прытрымліваліся ідэі славакізацыі чэскай мовы, на чале гэтай групы стаялі Ян Колар і Павал Ёзэф Шафарык. Яны прапанавалі агульную літаратурную норму для чэхаў і славакаў — чэска-славацкую мову.

Прыхільнікаў другой плыні ўзначальвалі Ян Голі і Марцін Гамульяк.

### Трэці этап
Трэцяя фаза нацыянальнага руху доўжылася з 1830 па 1848 гады. У гэты час асноўныя масы прыхільнікаў руху аб’ядноўваліся вакол Людавіта Штура, які прапаноўваў кадыфікаваць літаратурную норму для славакаў на аснове роднай гаворкі.

У 1843 годзе была прынятая канчатковая пастанова аб кадыфікацыі славацкай літаратурнай мовы на падставе сярэднеславацкага інтэрдыялекту — Штураўскі варыянт славацкай літаратурнай мовы. У гэты час адным з цэнтраў руху стаў горад Ліптаўскі Мікулаш. Хоць славакам удалося дабіцца немалых посьпехаў у разьвіцьці сваёй мовы, мад’ярызацыя ўяўляла для іх сур’ёзную пагрозу да часоў стварэньня Чэхаславаччыны.

## Крыніцы

## Літаратура
* Богданов Ю. В. Історія Словаччини = История Словакии. — М : Евролинц, 2003. — 436 с — .

Катэгорыя:Гісторыя Славаччыны
Катэгорыя:Славацкая мова
Катэгорыя:Славацкая культура
Адукацыя ў Славаччыне

Дашкольнае выхаваньне, пачатковая і сярэдняя асьвета ў Славаччыне ўяўляе сыстэма дашкольных навучальных установаў (), пачатковых школ (наведваюць вучні ў веку ад 6—7 да 14—15 рокаў) і сярэдніх школ (наведваюць студэнты ў веку ад 14—15 да 18—20 рокаў), якія могуць быць дзяржаўнымі, прыватнымі або царкоўнымі. 

Вышэйшыя вучэбныя ўстановы можна падзяліць на 3 віды: публічныя (), дзяржаўныя () ды прыватныя (), або на 3 тыпы: унівэрсытэцкія ВУНы (), неўнівэрсытэцкія ВУНы () і прафэсійныя ВУНы (), якія маюць права прадастаўляць толькі першую — бакаляўрскую — ступень вышэйшае асьветы. 

Найлепшымі ўнівэрсытэтамі краіны ёсьць Унівэрсытэт Коменскага (Браціслава), Славацкі тэхнічны ўнівэрсытэт (Браціслава), Славацкі мэдычны ўнівэрсытэт, Тэхнічны ўнівэрсытэт (Кошыцэ), Эканамічны ўнівэрсытэт (Браціслава), Унівэрсытэт Мацея Бела ў Банскай Быстрыцэ, Унівэрсытэт Паўла Ёзэфа Шафарыка ў Кошыцэ.

Навуковыя дасьледаваньні праводзяцца ў Вышэйшых навучальных установах унівэрсытэцкага тыпу, у прафэсійных інстытутах і ў Славацкай акадэміі навук () — найвышэйшай навуковай установе Славаччыны з філіяламі ў некалькіх местах.

## Крыніцы
Шапечына

**Шапе́чына** — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад і зьяўляецца цэнтрам Шапечынскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 299 чалавек
* 1999 год — 371 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Шапечынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Віцебскага раёну
Авіш (футбольны клюб)

«**Авіш**» () — партугальскі футбольны клюб з гораду Авішу. Заснаваны ў 1930 годзе. Уладальнік Кубка Партугаліі (2018).

Расфармаваны 5 траўня 2023.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Авіш
Мар’ян Дукса

**Мар’ян Дукса** (, Каракулічы, Мядзельскі раён, Менская вобласьць — ) — беларускі паэт.

## Біяграфічныя звесткі
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Рана страціў бацьку. У 1958—1960 гг. займаўся ў Сьвірскай вучэльні мэханізацыі сельскай гаспадаркі, закончыўшы яе, працаваў у калгасе ўлікоўцам трактарнай брыгады, адначасова вучыўся завочна ў сярэдняй школе. У 1969 годзе скончыў філялагічны факультэт БДУ. З 1969 па 1987 год працаваў настаўнікам сярэдняй школы ў Солах.

## Творчасьць
На старонках рэспубліканскай пэрыёдыкі выступае зь вершамі з 1960 году. Выдаў вершаваныя зборнікі «Спатканне» (1967), «Крокі» (1972), «Станцыя» (1974), «Прыгаршчы суніц» (1976), «Забытыя словы» (1979), «Зона супраціўлення» (1982), «Твая пара сяўбы» (1985), «Заснежаныя ягады» (1989), «Горн прымірэньня» (1993). Аўтар кніг для дзяцей «Зялёны акварыум» (1980) і «Світаюць сосны» (1987).

Усё свае жыцьцё, акрамя хіба студэнцкіх гадоў, Мар’ян Дукса зьвязаў зь вёскаю.

## Прэміі і ўзнагароды
Ляўрэат Літаратурнай прэміі Саюза пісьменьнікаў Беларусі імя А.Куляшова (1990) за кнігу паэзіі «Заснежаныя ягады» (1989).

## Ушанаваньне памяці
Ганаровы грамадзянін Смаргоні з 3 ліпеня 2013 году.

## Кнігапіс
* 
* 

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* Дукса Мар’ян Мікалаевіч.  — С. 256.
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Мар’ян Дукса. БЕЛАРУСКАЯ ПАЛІЧКА.
* Мар’ян Дукса. ЛІТАРАТУРНАЯ СТАРОНКА.
* Мар’ян Дукса. Ганаровыя грамадзяне Смаргонскага раёну.

Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты і паэткі
Катэгорыя:Сябры Саюзу пісьменьнікаў СССР
Папоўскі сельсавет

Назву **Папоўскі [[сельсавет]]** маюць:

* Папоўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Буда-Кашалёўскага раёну Гомельскай вобласьці
* Папоўскі сельсавет — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Добрускага раёну Гомельскай вобласьці
* Папоўскі сельсавет — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёну Гомельскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Папоўскае сельскае паселішча
* Папоўская
* Папоўская воласьць
* Папоўская сельская рада
* Папоўскі
Бітарава

**Бі́тарава** () — вёска ў раёне Жыліна Жылінскага краю Славаччыны. Плошча — 3.64 км², насельніцтва — 751 чалавек (2018). Упершыню згадваецца ў 1393 року.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына вёскі 

Катэгорыя:Вёскі Жыліны
Пузава

Назву **Пузава** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Пузава — вёска ў Браслаўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Пузава — вёска ў Вялейскім раёне
** Пузава — вёска ў Капыльскім раёне

## Глядзіце таксама
* Пузавічы
* Пузанава
* Пузаны
* Пузатка
* Пузаў
* Пузікі
* Пузічы
* Пузыкі
Джытэр

**Джы́тэр** ( — трымценьне) ці фазавае трымценьне лічбавага сыгналу зьвестак — непажаданыя фазавыя й/ці частасьцевыя выпадковыя адхіленьні перадаванага сыгналу. Узьнікаюць з прычыны нестабільнасьці задавальнага генэратару, зьмен парамэтраў лініі перадачы ў часе й рознай хуткасьці распаўсюду частотных складнікаў аднаго й таго ж сыгналу.

## Крыніцы

## Літаратура
* M. Bondarenko and V.I. Slyusar. Methods for estimating the ADC jitter in noncoherent systems. // Radioelectronics and Communications Systems. — Volume 54, Number 10, 2011. — Pp. 536—545. — DOI: 10.3103/S0735272711100037.
* 

Катэгорыя:Электроніка
Катэгорыя:Лічбавая апрацоўка сыгналаў
Гарадзкі замак у Банскай Быстрыцы

**Гарадзкі замак Банскай Быстрыцы** () — замак у гістарычным цэнтры славацкага гораду Банская Быстрыца. Знаходзіцца ў верхняй частцы Цэнтральнага пляцу.

## Гісторыя
Замак узьнік у XV стагодзьдзі побач з паселішчам гарнякоў і фарным касьцёлам Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі, пабудаваным у XIII стагодзьдзі. У 2005 годзе ў замку былі праведзеныя рэстаўрацыйныя работы.

На тэрыторыі замку знаходзяцца:
* Фарны касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
* Дом Мацея
* Славацкі касьцёл
* Ратуша
* Умацаваньні з бастыёнамі і брамай

### Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Фарны касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі быў пабудаваны ў XIII стагодзьдзі ў позьнераманскім стылі і зьяўляецца найстаражытным будынкам на тэрыторыі замку. У XVI стагодзьдзі касьцёл быў перабудаваны: былі пабудаваныя араторыюм, бакавая капліца Сьвятой Барбары, позьнегатычны флюгельны алтар працы майстра Паўля зь Левачы і позьнегатычная бронзавая купель працы майстра Ёдака. Галоўны алтар таксама пабудаваў Паўль зь Левачы: ён мусіў быць прыгажэйшым за алтар у Левачы, але згарэў пры пажары 1761 году. У 1767 годзе замест яго быў пабудаваны барокавы алтар працы аўстрыйскага мастака Ё. Л. Кракэра.

### Умацаваньні
Умацаваньні былі пабудаваныя ў XV стагодзьдзі. Узорам для іх паслужыў Крэмніцкі гарадзкі замак. Яны ўяўлялі сабой высокі мур з бастыёнамі круглай формы, а ў 1512 годзе была дабудаваная брама з барбаканамі. 

### Ратуша
Ратуша была пабудаваная ў 1500 годзе й дабудаваная ў другой палове XVI стагодзьдзя. Сёньня ў ёй разьмешчана Галерэя Сярэдняй Славаччыны.

### Дом Мацея й Славацкі касьцёл
Гатычны Дом караля Мацея быў пабудаваны ў 1479 годзе і ўтварае адзіны ансамбль з касьцёлам Сьвятога Крыжа XVI стагодзьдзя, таксама вядомым як Славацкі касьцёл.

## Галерэя

Besztercebanyacivertanlegi1.jpg|Агульны выгляд на тэрыторыю замку
Banská Bystrica - Barbakán - Mestský hrad v Banskej Bystrici 005.jpg|Барбакан і Старая ратуша
AreálHradu_Radnica.jpg|Ратуша
Banská_Bystrica_-_kostol_Nanebovzatia_P._Márie_(nemecký).jpg|Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Banska_Bystrica-Matejov_dom.jpg|Дом Мацея й касьцёл Сьвятога Крыжа
Banská_Bystrica_-_Banícka_bašta.JPG|Бастыён
Banská_Bystrica_-_hrad_Barbakan_-_zvon_,,General,,.JPG|Звон Генэрал


## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Банска Быстрыца
Катэгорыя:Замкі Славаччыны
Шылава

Назву **Шылава** маюць:

## Азёры
* Шылава — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці, у басэйне ракі Дружнянкі
* Шылава — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласьці, у басэйне ракі Нежлеўкі
* Шылаўскае возера — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці, у басэйне ракі Авуты

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Шылава — вёска ў Залескім сельсавеце Глыбоцкага раёну
** Шылава — хутар у Празароцкім сельсавеце Глыбоцкага раёну
** Шылава — вёска ў Расонскім раёне

## Глядзіце таксама
* Шыла
* Шылаватае
* Шылавічы
* Шылагор’е
* Шылаў
* Шылаўка
* Шылы
Камэнна Поруба (раён Жыліна)

**Ка́мэнна По́руба** ()&nbsp;— вёска ў раёне Жыліна Жылінскага краю Славаччыны. Плошча&nbsp;— 14,18 км², насельніцтва&nbsp;— 1842 чалавек (2018). Упершыню згадваецца ў 1365 року.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына вёскі

Катэгорыя:Вёскі Жыліны
Каракулічы

**Кара́кулічы** — вёска ў Мядзельскім раёне Менскай вобласьці. Каракулічы ўваходзяць у склад Занарацкага сельсавету.

## Гісторыя
У 1868 годзе вёска Шэметаўскай воласьці Сьвянцянскага павету Віленскай губэрні, 14 двароў, 116 чалавек. У 1904 годзе ў вёсцы 207 чалавек, у 1908 годзе – 27 двароў, 222 чалавекі. З 12 кастрычніка 1940 году ў Сырмескім сельсавеце Сьвірскага раёну Вялейскай вобласьці, а з 20 верасьня 1944 году Маладэчанскай вобласьці, з 31 жніўня 1959 году ў Мядзельскім раёне, з 20 студзеня 1960 году Менскай вобласьці. У верасьні 1949 году ў вёсцы створаны калгас імя Калініна. З 6 сакавіка 1954 году вёска знаходзіцца ў складзе калгасу імя М. Горкага (цэнтар — вёска Буйкі). 28 траўня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Сырмескага сельсавету ў склад Занарацкага сельсавету.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1960 год — 146 чалавек; 1997 год — 36 чалавек; 1999 год — 37 чалавек
* XXI стагодзьдзе: 2010 год — 16 чалавек

## Асобы
* Мар’ян Дукса (1943—2019) — беларускі паэт

## Крыніцы

Катэгорыя:Занарацкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Мядзельскага раёну
Абэрак

**Абэ́рак** ( ад  — абарот, вярчэньне) — польскі народны танец. Музычны памер трохдольны, тэмп хуткі. Асноўны харэатэхнічны элемэнт — вярчэньне. Выконваецца ў суправаджэньні інструмэнтальнай музыкі і жартоўных прыпевак.

Апісаны ў другой палове XIX стагодзьдзя Оскарам Кольбэргам і Міхаілам Федароўскім як «шляхетны» танец, пашыраны ў вясковым побыце Заходняй Беларусі. Найгрышы да абэрака захоўваюцца ў рэпэртуары народных музыкантаў амаль на ўсёй тэрыторыі Беларусі.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Польскія народныя танцы
Шырын Акінэр

**Шырын Акінэр** (; 16 чэрвеня 1943, Дака, Брытанская Індыя — 6 красавіка 2019) — брытанская лінгвістка, дасьледніца Цэнтральнай Азіі і Беларусі.

## Жыцьцяпіс
Шырын нарадзілася ў ў Брытанскай Індыі ў сям’і пакістанскага даплямата і валійкі. Скончыла Лёнданскі ўнівэрсытэт па спэцыяльнасьці «славянская філялёгія, турэцкая мова і літаратура». З 1974 выкладала ў Школе ўсходніх і афрыканскіх дасьледаваньняў Лёнданскага ўнівэрсытэту.

У 1980 року атрымала доктарскае званьне ва Унівэрсытэцкім коледжы Лёндану як дасьледніца спадчыны беларускіх татараў, абараніўшы дысэртацыю «Рэлігійная лексіка татарска-беларускага кітаба са збораў Брытанскай бібліятэкі».

Першы муж загінуў у ДТЗ неўзабаве па нараджэньні іхняга сына Мэтына. У 1973 Шырын выйшла за Дэйвіда Мітчэла.

Памерла 6 красавіка 2019 року.

## Дзейнасьць
Шырын Акінэр ўклала шмат навуковых працаў па Ўзбэкістане і Казахстане, уваходзіла ў склад рэдкалегіі «Часопісу цэнтральнаазіяцкіх і каўкаскіх дасьледаваньняў».

Займалася таксама вывучэньнем сучаснай беларускай літаратуры, у тым ліку польскіх беларусаў, друкавалася ў «Journal of Belarusian Studies», падтрымлівала шчыльныя стасункі зь беларускай грамадой Вялікабрытаніі. У 1982 року ў Беластоку выйшла ейная праца «Сучасныя беларускія пісьменьнікі ў Польшчы»; у 1984 у Лёндане выдала ва ўласным перакладзе на ангельскую мову кнігу «Мініятуры» Сакрата Яновіча.

## Выбраныя творы
* *Religious Language of a Belarusian Tatar Kitab: A Cultural Monument of Islam in Europe*, 457 pp. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2009
* *Violence in Andijan*, 13 May 2005: An Independent Assessment, 51pp. Johns Hopkins University, Uppsala University (Sweden), 2005. .
* *The Caspian:Politics, Energy, Security*, 405pp. RoutledgeCurzon (UK), 2004. .
* *Tajikistan: Disintegration or Reconciliation?*, 95pp. Royal Institute of International Affairs (London), 2001. .
* *The Formation of Kazakh Identity; From Tribe to Nation-State*, 83pp. Royal Institute of International Affairs, 1995. .
* *Resistance and Reform in Tibet* edited by Robert Barnett and Shirin Akiner : C.Hurst 1994, Indiana University Press.

## Прэміі і ўзнагароды
У 2006 року  ўзнагародзіла д-ра Акінэр памятным мэдалём сэра Пэрсі Сайкса за ўнёсак у вывучэньне Азіі.

У 2008 року стала Ганаровым стыпэндыятам Асацыяцыі Anciens Коледжу абароны НАТО.

У 2013 року атрымала прэмію Чынгіза Айтматава за шматгадовае вывучэньне Цэнтральнай Азіі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Публікацыі ў «Journal of Belarusian Studies»
* Ацэнка Акінэр Андыжанскага расстрэлу
* Шырын Акінэр  на бачыне Школы ўсходніх і афрыканскіх дасьледаваньняў

Катэгорыя:Выкладчыкі Лёнданскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Брытанскія гісторыкі
Катэгорыя:Брытанскія мовазнаўцы
Катэгорыя:Перакладчыкі зь беларускай мовы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Дацы
Катэгорыя:Беларусісты
Шуя (Славаччына)

**Шу́я** () — вёска ў раёне Жыліна Жылінскага краю Славаччыны. Плошча — 2,42 км², насельніцтва — 330 чалавек (2018). Упершыню згадваецца ў 1393 року.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Бачына вёскі 

Катэгорыя:Вёскі Жыліны
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі
Доўгі Рынак

**До́ўгі Ры́нак** () — пляц у польскім горадзе Гданьску, адна з асноўных славутасьцяў гораду. Пляц узьнік у XVII стагодзьдзі. На ім разьмешчаны Ратуша Галоўнага гораду, Двор Артуса і Залатая Камяніца. Усходняя частка пляцу замыкаецца Зялёнай брамай, у заходняй яе частцы знаходзіцца фантан Нэптуна.

Доўгі Рынак зьяўляецца працягам Доўгай вуліцы, па якой польскія каралі ўяжджалі ў горад.

## Галерэя

Dlugi targ gdansk widok z wiezy ratusza.jpg|Выгляд на Доўгі Рынак з Ратушы Галоўнага гораду
Green Gate in Gdańsk.jpg|Выгляд на Зялёную браму
Artus_Court_in_Gdańsk_-_20060730.jpg|Дом Артуса
Danzig5 juli2007.jpg|Фантан Нэптуна
Gdańsk Ratusz Głównego Miasta.jpg|Ратуша Галоўнага гораду
Gdańsk_Główne_Miasto_-_Długi_Targ_(30).jpg|Доўгі Рынак


Катэгорыя:Пляцы Польшчы
Катэгорыя:Вуліцы Гданьску
Катэгорыя:Гарадзкія рынкі Польшчы
Базыліка Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Гданьск)

**Касьцёл Сьвятой Марыі** ці **Базыліка Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі** — касьцёл у Гданьску, які мясцовыя жыхары лічаць найбуйнейшай цаглянай царквой у сьвеце. Адзін з катэдральных касьцёлаў Гданьску. Разьмешчаны на вуліцы Падкрамарскай, д. 5.

Будаўніцтва сучаснага храму пачалося ў 1379 годзе. Будаўніцтва завершанае ў XVI стагодзьдзі у строгім гатычным стылі і зьяўляецца яркім узорам *[[цагляная готыка|цаглянай готыкі]]*. Храм пабудаваны ў стылі іншых храмаў на беразе Балтыйскага мора, якія разьмяшчаліся ў гарадах Ганзейскай лігі. Ад 1536 да 1572 Касьцёл Сьвятой Марыі выкарыстоўваўся адначасова для Каталіцкіх і Лютэранскіх службаў. Даўжыня будынку — 105 м, шырыня — 66 м, унутры яго магло знаходзіцца да 25 тысячаў чалавек. Да 1945 году году гэта была найбуйнейшая лютэранская царква ў сьвеце. У 1945 годзе пры баях за Гданьск будынку была нанесена шкода, абвалілася частка скляпеньняў. Пасьля Другой сусьветнай вайны пачалася рэканструкцыя храму, у 1947 годзе быў адноўлены дах, некаторыя скляпеньні былі адноўленыя ў бетоне. У 1955 годзе храм быў наноў асьвечаны і зноў стаў каталіцкім, а ў 1965 годзе булай Папы касьцёл стаў базылікай.

У храме традыцыйна знаходзіўся трыптых «Страшны суд» Ганса Мэмлінга.

## Крыніцы

Катэгорыя:Славутасьці Гданьску
Катэгорыя:Цагляная готыка

Катэгорыя:Базылікі Польшчы
Катэгорыя:Храмы пад тытулам Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі
Катэгорыя:Гатычная архітэктура Польшчы
Катэгорыя:Гданьская архідыяцэзія
Пажаніца

**Пажані́ца** () — вышыты сэрцападобны арнамэнт, характэрны для дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва гураляў. Узор часта сустракаецца на мужчынскіх портках традыцыйнага гуральскага касьцюму.

## Апісаньне
Першапачаткова пажаніца ўяўляла сабой простую строчку петляў, якая выкарыстоўваецца для засьцярогі абрэзанай тканіны штаноў ад зношваньня. Сучасныя краўцы пачалі выкарыстоўваць у пажаніцы чырвоныя ці цёмна-сінія строчкі, адначасова павялічыўшы колькасьць петляў. Пазьней строчка была заменена аплікацыяй з гафтам. Выкарыстаньне шарсьцяной пражы для пажаніцы дазволіла зрабіць узор больш яскравым, і з часам яе сталі выкарыстоўваць толькі для ўпрыгожваньня адзеньня.

## Гісторыя
Гэты характэрны дэкаратыўны матыў, верагодна, узьнік у Выгоршчыне, і да пачатку XX стагодзьдзя ён стаў адным з самых вядомых арнамэнтаў у Падгальлі.

Паходжаньне тэрміну нявядомае. Цалкам магчыма, назва зьвязана са старапольскімі дзеясловамі *parznąć* і *parznić*, якія азначаюць «рабіць што-небудзь брудным». Першапачаткова назва таксама ўжывалася ў дачыненьні да іншых аб’ектаў, якія выкарыстоўваюцца ў паўсядзённым жыцьці гураляў, у тым ліку да драўляных формаў для вырабу сыру і сэрцападобных матываў у разьбе па дрэве.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вышываньне
Катэгорыя:Польская культура
Катэгорыя:Карпаты
Капальнёкі

**Капальнё́кі**, () — цьвёрдыя, чорныя сылескія цукеркі без начыньня, са смакам мяты і анісу, вядомыя з канца XIX стагодзьдзя.

## Склад
Цукеркі складаюцца з цукру, анісавага алею, экстракту з сьвятаяньніку, мелісы і мяты, а таксама фарбавальніку — харчовага вугольля.

## Назва
Назву слодыча можна патлумачыць тым, што цукеркі чорнага колеру і нагадваюць кавалачкі вугля. Іншым тлумачэньнем можа быць факт, што цукеркі раздавалі шахцёрам для абароны горла ад узьдзеяньня вугальнага пылу. Шахцёры ж забралі па некалькі цукерак для сваіх дзяцей і таму сталіся шырока вядомым сямейным прысмакам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Цукеркі
Катэгорыя:Польская кухня
Гістарычныя вобласьці Латвіі

Латвія падзяляецца на некалькі **гістарычных і культурных рэгіёнаў**. Канстытуцыя Латвіі называе чатыры такія рэгіёны:
* Курляндыя — заходняя частка краіны, найбуйнейшыя гарады — Ліепая, Вэнтсьпілс;
* Зэмгалэ — цэнтральная частка Латвіі з гарадамі Елгава, Тукумс, таксама традыцыйна ўключае летувіскі Шаўлі;
* Відзэмэ (таксама вядомая як Лівонія), найбуйнейшы горад — Рыга;
* Латгалія — усходняя частка Латвіі.
Пятая гістарычная вобласьць Латвіі — Сэлія — звычайна разглядаецца як частка Зэмгалэ.

Часам Курляндыю і Зэмгалэ разглядаюць як адзін рэгіён, бо яны доўга разам ўваходзілі ў Курляндзкае і Земгальскае герцагства, а затым у Курляндзкую губэрню. Гэта адлюстравана на гербе Латвіі, на якім тры зоркі сымбалізуюць Курляндыю (уключаючы Зэмгалэ і Сэлію), Відзэмэ і Латгалію, якія аб’ядналіся ў Латвію. Тая ж сымболіка прымененая і на галоўным манумэнце Латвіі — помніку Свабоды.
Сьцяг Магілёўскага раёну

**Сьцяг Магілёўскага раёну** — сьцяг Магілёўскага раёну Магілёўскай вобласьці. Сьцяг зацьверджаны Ўказам прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 150.

## Апісаньне
Сьцяг Магілёўскага раёну ўяўляе сабой блакітнае прастакутнае палотнішча з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры якога — герб раёну.

## Глядзіце таксама
* Герб Магілёўскага раёну

## Вонкавыя спасылкі
* У Могилевского района появился свой герб и флаг

Магілёўскі раён
Катэгорыя:Магілёўскі раён

Катэгорыя:Падзеі 18 красавіка
Катэгорыя:Зьявіліся ў  2019 годзе
Герб Магілёўскага раёну

**Герб Магілёўскага раёну** — геральдычны сымбаль Магілёўскага раёну Магілёўскай вобласьці. Герб зацьверджаны Ўказам прэзыдэнта Рэспублікі Беларусь ад  г. № 150.

## Апісаньне
Герб Магілёўскага раёну ўяўляе сабой вараскі шчыт, перасечаны дзьвюма хвалістымі палосамі срабрыстага і зялёнага колеру. У верхнім полі разьмешчана фігура рыцара зь мячом у паднятай руцэ, а ўнізе намаляваны тры кветкі лёну.

## Глядзіце таксама
* Сьцяг Магілёўскага раёну

## Вонкавыя спасылкі
* У Могилевского района появился свой герб и флаг

Катэгорыя:Магілёўскі раён
Магілёўскі раён
Катэгорыя:Падзеі 18 красавіка
Катэгорыя:Зьявіліся ў  2019 годзе
Крайванцы

**Крайва́нцы** (таксама — *Крэ́йванцы*) — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар Крайванцаўскага сельсавету. Вёска знаходзіцца ў пагранічнай зоне.

## Насельніцтва
* 2009 год — 276 Жыхароў
* 1999 год — 292 жыхары
* 1998 год — 282 жыхары, 99 двароў

## Асобы
* Франц Клінцэвіч — расейскі палітык

## Інфармацыя для турыстаў
* Помнік землякам, загінуўшым у Вялікую Айчынную вайну

## Крыніцы

Катэгорыя:Крайванцаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну
Анжадава

**Анжа́дава** — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці. Уваходзіць у склад Крайванцаўскага сельсавету. Вёска знаходзіцца ў пагранічнай зоне.

## Гісторыя
Перад пачаткам вайны ў 1939 годзе ў парафіі Анджадава працаваў беларускі патрыёт і сьвятар Каспар Валадкевіч.

## Насельніцтва
* 2009 год — 117 чалавек
* 1999 год — 137 чалавек

## Страчаная спадчына
* Касьцёл Найсьвяцейшага Сэрца Езуса (1923—1992)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Анжадава на радзіма.орг

Катэгорыя:Крайванцаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёну