open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
VK1602 Leopard

**VK 1602 «Leopard»** (Gefechts Aufklarer Versuchskraftfahrzeug 1602) — экспэрымэнтальны выведвальны нямецкі танк часоў Другой сусьветнай вайны.

Унікальны ў сваім родзе танк для вядзеньня выведкі боем. Ствараўся як замена PzKpfw II Ausf.L «Luchs» і як далейшае разьвіцьцё ідэі выведвальнага танка тыпу PzKpfw II Ausf.J (VK1601). Машына распрацоўвалася пад відавочным уплывам танка «Пантэра». Патрабавалася распрацаваць выведвальны хуткаходны танк, здольны весьці выведку ў цяжкіх баявых умовах. Таму, у адрозьненьне ад PzKpfw II Ausf.L і Ausf.J, «Леапарду» нарасьцілі браню, у шкоду хадавым якасьцям. Першыя спэцыфікацыі на распрацоўку выведвальнага танка выдаваліся яшчэ ў 1941 годзе, але канчаткова тэхнічнае заданьне было выдадзена ў 1942 годзе фірмам MIAG і Daimler-Benz. Праграмай было прадугледжана стварэньне 105 машын з красавіка па сьнежань 1943 году і яшчэ 150 машын да сярэдзіны 1944 году, але праект быў закрыты на карысьць «Пантэры», паколькі «Леапард» ужо ня мог змагацца з асноўным танкам суперніка (Т-34) і экспэрымэнтальны ўзор быў здадзены на злом. Баявую вежу распрацаваную для «Леапарда» пазьней выкарыстоўвалі ў бронеаўтамабілі Sd.Kfz.234/2 Puma.

## Вонкавыя спасылкі
* VK1602 Leopard

Катэгорыя:Лёгкія танкі
Катэгорыя:танкі Трэцяга Райху
Беларускі радны

**Беларускі ра́дны** (27 лістапада 1927 — 16 лютага 1929) — часопіс, орган самаўрадаў у Заходняй Беларусі. Выдаваўся на беларускай мове непэрыядычна, у Вільні. Выйшла 12 нумароў. Рэдактары-выдаўцы — Я. Ярош, Тодар Вернікоўскі, кіраўнік рэдакцыі — рэдакцыі Гасан Канапацкі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* «Беларускі ра́дны» (1927—1929) // Бібліятэка Акадэміі навук Летувы імя Ўрублеўскіх ()

Катэгорыя:Беларускія часопісы
Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1927 годзе
Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1918—1939)
Тадзіяна Кляшторная

**Тадзіяна Тодараўна Кляшторная** (, Менск — ) — беларуская дзіцячая пісьменьніца, старэйшая дачка Тодара Кляшторнага.

## Біяграфія

Нарадзілася ў  году ў Менску. Хросным бацькам Тадзіяны быў сябра сям’і беларускі паэт Максім Лужанін.

30 кастрычніка 1937 году падчас «чорнай ночы» быў растраляны бацька. Пасьля арышту сваёй маці 28 лістапада 1937 году апекавалася некоторы час у бацькавай сястры Александрыны, затым у адным зь дзіцячых дамоў Мардовіі. Пасьля вайны скончыла Лепельскую пэдагагічную вучэльню. Пэўны час настаўнічала на Браслаўшчыне, дапамагала гадавацца малодшым сёстрам.

Мела траіх дзяцей — двух сыноў і дачку. Пасьля сьмерці мужа апошнім месцам працы быў дзіцячы садок.

Разам зь сястрой Маяй Кляшторнай прыкладала намаганьні па ўшанаваньні і папулярызацыі творчасьці свайго бацькі. У 2003 годзе Тадзіяна і Мая Кляшторныя адкрылі на радзіме бацькі — в. Камень на Лепельшчыне — музэй. У 2008 годзе Тадзіяна прысутнічала на адкрыцьці вуліцы імя Тодара Кляшторнага ў вёсцы Камень.

## Творчасьць
Упершыню надрукавалася ў 1971 годзе ў лепельскай раённай газэце. Аўтарка кніг вершаў для дзяцей «Паўцякалі цацкі» (Менск: Юнацтва, 1982) і «Пахі вясны» (Менск: Юнацтва, 1991), укладальніца зборніка вершаў «Песьні любай ліры» гуртка «Паэтычная сьцяжынка» (Віцебск, 2001).

Некаторы час вяла дзіцячы літаратурны гурток пры гарадзкой бібліятэцы ў Віцебску.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Тадзіяна Кляшторная на Vershy.ru
* Тадзіяна Кляшторная на Vyaselka.ru
; Артыкулы
* Кляшторная, Т. Белыя Курапаты / Т. Кляшторная // Лепельскі край. — 2003. — 11 сак. — С. 2.
* Кляшторная, Т. Вяртанне / Т. Кляшторная // Віцебскі рабочы. — 1997. — 11 сак. — С. 4.
* Кляшторная, Т. Паездка ў Парэчча / Т. Кляшторная // Лепельскі край. — 2005. — 3 мая. — С. 3.

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Дзіцячыя літаратаркі
Катэгорыя:Мэмуарысты
Катэгорыя:Тодар Кляшторны
Яўгенія Пфляўмбаўм

**Яўгенія Эргардаўна Пфляўмбаўм** (1 лістапада 1908, Менск — 13 студзеня 1996, Менск) — беларуская паэтка і перакладніца.

## Біяграфія
Нарадзілася ў сям’і менскага чыгуначніка-немца Эргарда Карлавіча Пфляўмбаўма і Алены Кандратаўны Лагун.

У 1930 годзе скончыла літаратурна-лінгвістычнае аддзяленьне пэдагагічнага факультэту Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту. Актыўна ўдзельнічала ў літаратурна-грамадзкім жыцьці: спачатку была сябрам «Маладняка», потым — БелАПП, а пазней уваходзіла ў склад кіраўніцтва гэтых арганізацый. У 1930—1932 гг. працавала бібліёграфам Кніжнай палаты пры Дзяржаўнай бібліятэцы БССР, літсупрацоўнікам рэспубліканскай газэты «Звязда».

Летам 1931 г. выйшла замуж за Максіма Лужаніна. Калі ў 1933 г. Максім Лужанін быў рэпрэсаваны і на 2 гады сасланы ў сібірскі Марыінск, паэтка паехала следам за мужам, каб быць з ім побач. Пфляўмбаўм была вымушана прадаць сваю бібліятэку з унікальнымі выданьнямі, каб набыць чыгуначны квіток на цягнік. Пасьля вызваленьня мужа пераязджае разам зь ім ў Маскву, дзе ў 1935—1945 гг. працуе рэдактарам Абароннага дзяржаўнага выдавецтва («Оборонгиз»).

Падчас нямецка-савецкай вайны служыла ў супрацьпаветранай абароне Масквы. З 1945 г. і да самай сьмерці жыла ў Менску.

Сябра СП СССР з 1989 г.

Памерла 13 студзеня 1996 году. Пахаваная на могілках вёскі Паперня ў Менскім раёне, дзе пазьней поруч з ёю быў пахаваны Максім Лужанін.

## Творчасьць
Друкавацца пачала з 1924 г. у часопісах «Маладняк», «Полымя», у газэтах «Савецкая Беларусь», «Звязда». У 1926 г. разам з сваімі равесьніцамі З. Бандарынай і Н. Вішнеўскай выдала калектыўны зборнік «Вершы».

Пасля вяртання з ссылкі Лужанін вырашае ўсё рабіць так, як патрабуе кіруючая партыя. Паэтка не пагадзілася з мужам, і амаль усё сваё жыццё пісала ў стол, не спадзеючыся калі-небудзь пабачыць напісанае ў друку.

Перакладала з ангельскай — Джорджа Байрана і Джэка Лёндана, і з расейскай — прозу і драматургію Антона Чэхава і Максіма Горкага. Усе пераклады друкаваў Максім Лужанін.

Вершы Пфляўмбаўм хацеў надрукаваць Аркадзь Куляшоў, які выпадкова прачытаў іх, калі наведаў Лужаніна. Аднак сьмерць Куляшова адклала вяртаньне паэткі ў друк. Толькі ў 1989 годзе выйшаў зборнік паэзіі «Сувой жыцьця» з прадмовай Анатоля Вярцінскага, а ў 1992 г. — кніга «На захадзе сонца».

Перад сьмерцю Пфляўмбаўм хацела выдаць трэцюю кнігу вершаў «Зімовае сонца». Але, нягледзячы на намаганьні Лужаніна, які пасьля сьмерці жонкі рыхтаваў зборнік да друку, кніга так і засталася нявыдадзенай.

## Крыніцы

## Літаратура
* Пфляўмбаўм Яўгенія // 
* Пфляумбаум Я. Сувой жыцця: Кн. паэзіі / Уклад., рэд. і прадм. А. Вярцінскі. — Мн.: Маст. літ., 1989. — 406 с.
* *Пфляўмбаўм Я.* На захадзе сонца: Вершы — Мн: Мастацкая літаратура, 1992. — 110 с — 1000 экз. — .
* *Трус М.* «Нас толькі двое…» [Максім Лужанін і Яўгенія Пфляўмбаўм] // Літаратура і мастацтва. ‒ 24.11.2023. — № 47 (5256). — С. 11.

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Удзельнікі нямецка-савецкай вайны
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк»
Катэгорыя:Сябры Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменьнікаў
Белгародзкая вобласьць

**Белгаро́дзкая во́бласьць** () — вобласьць у эўрапейскай частцы Расеі. Адміністрацыйны цэнтар — места Белгарад. Вобласьць уваходзіць у Цэнтральную фэдэральную акругу, мяжуе з Курскай і Варонескай абласьцямі, а таксама з Луганскай, Харкаўскай і Сумской абласьцямі Ўкраіны. Утворана як вобласьць РСФСР 6 студзеня 1954 году.

## Геаграфія
Плошча вобласьці складае 27,1 тысячы км², працягласьць з поўначы на ​​поўдзень складае каля 190 км, з захаду на ўсход — каля 270 км. Вобласьць разьмешчана на паўднёва-заходніх і паўднёвых схілах Сярэднярускага ўзвышша ў басэйнах рэк Дняпра й Дону, у лесастэпавай зоне на прыпаднятай ўзгорыстай раўніне зь сярэдняй вышынёй над узроўнем мора 200 м. Самы высокі пункт 277 м над узроўнем мора знаходзіцца ў Прохараўскім раёне. Тэрыторыя парэзана логамі й ярамі, па якіх раскіданы дубровы.

### Карысныя выкапні
У вобласьці засяроджана больш за 40 адсоткаў разьведаных запасаў жалезных руд краіны. Радовішчы прымеркаваны да Курскай магнітнай анамаліі. Выяўлены й у рознай ступені разьведаны буйныя радовішчы баксітаў, апатытаў, мінэральных падземных вод, шматлікія радовішчы будаўнічых матэрыялаў. Вядомыя праявы золата, графіту й рэдкіх мэталаў. Маюцца геаграфічныя перадумовы для выяўленьня плятыны, вуглевадароднай сыравіны й іншых карысных выкапняў.

### Гідраграфія
Вобласьць адносіцца да ліку малаводных. Рэкамі, азёрамі, балотамі занята каля 1% ейнай тэрыторыі. Тут працякае больш за 480 малых рэкаў і ручаёў.

## Гісторыя
У гады Кіеўскай Русі гэтая тэрыторыя ўваходзіла ў склад Чарнігаўскага княства. Мангола-татарскае нашэсьце прывяло да запусьценьня краю. Затым Белгародчыну пачало асвойваць Вялікае Княства Літоўскае. З 1500 году рэгіён ў складзе Расеі.

На мяжы XVI—XVII стагодзьдзяў для надзейнай аховы расейскіх уладаньняў была збудаваная суцэльная лінія ваенных умацаваньняў — Белгародзкая абарончая рыса, якая працягнулася амаль на 800 кілямэтраў. Белгарад стаў ваенна-адміністрацыйным цэнтрам, у якім стаяў Вялікі Белгародзкі полк. У XVI стагодзьдзі на тэрыторыі вобласьці на берагах ракі Аскол разьмяшчалася крэпасьць, пазьней пераўтвораная ў Валуйскі праваслаўны манастыр. За подзьвігі ў бітве пад Палтавай Пётар I дараваў воінам Вялікага Белгародзкага палка сьцяг.

## Насельніцтва
Насельніцтва вобласьці паводле вынікаў Усерасейскага перапісу насельніцтва 2010 году складае 1 532 670 чалавек. Шчыльнасьць насельніцтва — 56,5 чал/км². Найбуйнейшай нацыянальнай групай ёсьць расейцы (94,4%), другой паводле велічыні ёсьць украінцы (2,8%).

## Эканоміка
Белгародзкая вобласьць — высокаразьвіты індустрыяльна-аграрны рэгіён, эканоміка якога абапіраецца на калясальныя багацьці нетраў і ўнікальныя чарназёмы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Сайт губэрнатара й ураду Белгародзкай вобласьці
* Заканадаўства Белгародзкай вобласьці
* Белгародзкая вобласьць у даведніку-каталёгу Ўся Расея
* Мапа населеных пунктаў вобласьці
Сакратар вялікі літоўскі

**Сакратары вялікія літоўскія** () — ураднікі ў Вялікім Княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай.

Спачатку сакратаром называлася службовая асоба ў канцылярыі ВКЛ, якая беспасярэдне займалася справаводзтвам вялікага князя (караля) і прызначалася ім. Упершыню ўпамінаецца ў 1407, часам так называліся вялікакняскія пісары, як мяркуецца, найбольш заслужаныя зь іх. З другой паловы 16 стагодзьдзя сакратар — асобны ўрад, часам іх дзейнасьць не была зьвязана проста са справаводзтвам (выконвалі абавязкі мернікаў, рэвізораў, паборцаў, памежных камісараў і іншае). Некаторыя сакратары вялі дакумэнтацыю Рады Вялікага Княства Літоўскага, што пазьней рабілі рэгенты.

Сакратар вялікі духоўны — цэнтральны ўрад, асобны ад апарату канцлера і падканцлера ВКЛ. Утвораны на сойме 1670. Прызначаўся каралём з духоўных асобаў, вёў спэцыяльна даручанныя справы.

Сакратар вялікі сьвецкі — цэнтральны ўрад. У пачатку 16 стагодзьдзя з тытулам «найвышэйшы сакратар ВКЛ» выступаў пісар Іван Сямёнавіч Сапега, як мяркуецца, на ўзор адпаведнай пасады ў Польшчы. Сталы ўрад сакратара вялікага сьвецкага ўстаноўлены ў ВКЛ на каранацыйным сойме 1564.

## Сьпіс сакратароў вялікіх духоўных літоўскіх

* Канстантын Казімер Бжастоўскі (1671—1684)
*  (10.9.1684 — 28.8.1698)
* Мікалай Згерскі (1698—1704)
* князь Павал Францішак Сапега (18.4.1704 — 1713)
*  (15.12.1713 — 15.11.1724)
*  (18.11.1721 — 1736)
* Антоні Тышкевіч (20.1.1736 — 1740)
*  (10.6.1740 — 1748)

* Антоні Эразм Валовіч (14.6.1748 — 1755)
* Ян Лапацінскі (25.5.1755 — 1762)
* Тамаш Ігнацы Зянковіч (12.3.1762 — 1782)
*  (10.8.1782 — 1793)

## Сьпіс сакратароў вялікіх сьвецкіх літоўскіх

* Яўхім Храптовіч (24.12.1764 — 1773)
* князь Андрэй Ігнаці Агінскі (27.4.1773 — 1778)
* Міхал Юры Мнішак (13.5.1778 — 1781)
*  (23.5.1783 — 1793)
*  (1793 —)

## Сьпіс сакратароў вялікай пячаткі літоўскай
* Юзэф Дуленба (1763—1777)
* Ян Зажыцкі (1792)

## Сьпіс сакратароў малай пячаткі літоўскай
* Белапятровіч (1777)

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.



Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Сьцяпан Ліхадзіеўскі

**Сьцяпан Іванавіч Ліхадзіеўскі** (, Баславічы, Слуцкі павет, Менская губэрня — , Ташкент) — беларускі паэт, перакладнік, крытык і літаратуразнаўца.

Доктар філялягічны навук (1967), прафэсар (1968); сябра Саюзу пісьменьнікаў Узбэкістану з 1948.

## Біяграфія
Нарадзіўся  вёсцы Баславічы (цяпер — Барок) у беларускай сялянскай сям’і. Вучыўся ў Беларускім пэдагагічным тэхнікуме (1926—1930), Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце (1930—1931), Беларускім вышэйшым пэдагагічным інстытуце (1931—1933). У 1928 уступіў у літаратурнае аб’яднаньне «Маладняк»; потым стаў сябрам БелАПП. Як малады літаратар атрымліваў пэрсанальную стыпэндыю ад Наркамасьветы.

Арыштаваны 23 лютага 1933 і 10 жніўня 1933 беспадстаўна асуджаны на 3 гады высылкі ў Казахстан. У 1933—1937 настаўнічаў там у школах Сары-Ачаскага раёну. У 1937 залічаны на 3 курс літаратурнага факультэту Ташкенцкага пэдагагічнага інстытуту. 3 чэрвеня 1937 году Галоўная ўправа ў справах літаратуры і выдавецтваў Беларускай ССР (Галоўліт БССР) выдала Загад № 33 «Сьпіс літаратуры, якая падлягае канфіскацыі зь бібліятэк грамадзкага карыстаньня, навучальных установаў і кнігагандлю». Паводле Загаду, «усе кнігі» Сьцяпана Ліхадзіеўскага прадугледжвалася «спальваць». У 1939 скончыў Томскі пэдагагічны інстытут; паступіў у асьпірантуру Ташкенцкага пэдагагічнага інстытуту, дзе выкладаў замежную літаратуру. З 1963 загадваў катэдрай Рэспубліканскага пэдагагічнага інстытуту расейскай мовы і літаратуры. Рэабілітаваны 24 жніўня 1956 судовай калегіяй па крымінальных справах Вярхоўнага суда БССР. Памёр  у Ташкенце.

## Творчасьць
Друкавацца пачаў з 1925 у газэце «Малады араты». Выдаў зборнікі вершаў і паэм «Рокаты дальняй прыстані» і «Чырванеюць вішні» (1931), «Крывавыя зьнічкі на сьнезе» і «Мы — маладая гвардыя» (1932), «Берасьцянка жывых трывог» (1962), «Вянкі камунарам» (1974), «Чырвоныя макі» (1981).

Пісаў на беларускай, расейскай і узбэцкай мовах. Рэдагаваў кнігі ўзбэцкіх паэтаў. Уваходзіў у рэдкалегію часопіса «Звезда Востока». Дасьледаваў творчасьць Анатоля Франса.

Перакладаў на беларускую мову клясычныя вершы эўрапейскіх паэтаў: Гайнрыха Гайнэ, Тэафіля Гат’е, Шарля Бадлера, Сюлі-Прудома, Поля Вэрлена, Арцюра Рэмбо, Жака Прэвэра, Поля Элюара і іншых.

## Крыніцы

## Літаратура
* Ліхадзіеўскі Сьцяпан Іванавіч // 
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Слуцкім раёне
Катэгорыя:Памерлі ў Ташкенце
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Беларускія паэты і паэткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыкі
Катэгорыя:Беларускія літаратуразнаўцы
Катэгорыя:Беларускія крытыкі
Катэгорыя:Беларускія настаўнікі
Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднаньня «Маладняк»
Катэгорыя:Сябры Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Узмацняльнік зваротнай спружыны

**Узмацняльнік зваротнай спружыны** — прылада (кнопка або рычаг), якая дапамагае зваротнай спружыне адчыніць затвор і экстрактаваць патрон, які ў ім заклініў. 

Упершыню падобнае прыстасаваньне было пастаўленае на вінтоўку M16 падчас вайны ў Віетнаме, калі узьнікла праблема з-за якой пры наяўнасьці бруду ў ствале патроны былі часьцяком заклінаваныя ў патроньніку.

Катэгорыя:Састаўныя часткі пальнай зброі
Кубак афрыканскіх нацыяў 2012 году

**[[Кубак афрыканскіх нацыяў]] 2012 году** — галоўнае футбольнае спаборніцтва Афрыкі сярод нацыянальных камандаў, якое праводзілася з 21 студзеня па 12 лютага 2012 году ў Габоне й Экватарыяльнай Гвінэі. Гэта другі турнір у гісторыі афрыканскіх нацыянальных футбольных першынстваў, гаспадарамі якога зьяўляліся адразу дзьве краіны. Першым стаў Кубак афрыканскіх нацыяў 2000 году, праведзены ў Гане й Нігерыі. Спаборніцтва праходзіла пад эгідай КАФ у 28-ы раз. Гэта быў апошні Кубак афрыканскіх нацыяў, які быў праведзены ў цотны год, то бок наступны турнір адбудзецца ўжо ў 2013 годзе.

Габон і Экватарыяльная Гвінэя атрымалі права на правядзеньне фінальнага турніру Кубка афрыканскіх нацыяў 29 ліпеня 2007 году, апярэдзіўшы Анголу, Лібію й Нігерыю. Таксама Нігерыя была абраная ў якасьці рэзервовага гаспадара ў выпадку, калі адна з выбраных зборных ня зможа правесьці турнір. У турніры прынялі ўдзел 16 камандаў. Габон і Экватарыяльная Гвінэя аўтаматычна кваліфікаваліся як краіны-арганізатары. Астатнія 14 каманд былі вызначаны на аснове матчаў кваліфікацыйнага турніру. Дзеючы ўладальнік Кубка зборная Эгіпту не прыняла ўдзелу ў розыгрышы, бо ня здолела пераадолець адборачны турнір.

## Стадыёны
Чэмпіянат прайшоў на чатырох стадыёнах.

## Групавы турнір
На першым этапе чэмпіянату 16 зборныя падзяліліся на 4 групы па 4 каманды. З кожнай групы ў 1/4 фіналу выйшла па дзьве каманды.

### Група A

### Група B

### Група C

### Група D

## Плэй-оф

:1 — матч скончыўся ў дадатковы час
:2 — матч скончыўся ў сэрыі пэнальці

### 1/4 фіналу

### 1/2 фіналу

## Матч за трэцяе месца

## Фінал

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Кубак афрыканскіх нацыяў на сайце CAFonline.com

Катэгорыя:Кубак афрыканскіх нацыяў
Інстыгатар вялікі літоўскі

**Інстыгатар вялікі літоўскі** () — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім. Выконваў функцыі галоўнага пракурора дзяржавы.

У Польшчы ўведзены ў 1557. У ВКЛ упершыню згадваецца ў 1565, з XVII стагодзьдзя меў намесьнікам віцэ-інстыгатара. З XVIII стагодзьдзя дыгнітарскі ўрад.

Выступаў па ўсіх справах, не акрэсьленых у праве, уносіў скаргі пра здраду дзяржаве і абразу маястату вялікага князя. Пільнаваў даходы са сталовых маёнткаў вялікага князя, уносіў скаргі супраць ураднікаў па гаспадарчых справах. Засядаў у задворным асэсарскім судзе (з правам дарадчага голасу) і рэфэрэндарскім, падпарадкоўваўся канцлеру.

На сойме 1775 віцэ-інстыгатары былі параўнаны з інстыгатарамі, якіх пасьля гэтага было двое.

Успамінаюцца з тытулам інстыгатара літоўскага:
* Мэльхіор Няцецкі (16.8.1566)
* Ян Стрыжоўскі (1567)
* Андрэй Стрэжэўскі (1568)
* Ян Вількажэнт (17.4.1571)
* Вацлаў Лапацінскі (1581—1584)
* Мікалай Вікоўскі (1.12.1584)
* Дэўчэпольскі (20.3.1586)
* Ян Камянецкі (24.3.1586)
* Мальхэр Мэтэльскі (28.3.1586, спраўца інстыгатара)

Інстыгатарамі вялікімі літоўскімі былі:
* Мальхэр Камінскі (Каменскі) (26.7.1586 — 1604)
* Мікалай Пжэлеўскі (Пузэлеўскі) (24.4.1604 — ?)
* Якуб Залескі (? — 1623 — ?)
* Хрызастом Валадкевіч (11.3.1626 — 1633)
* Юры Драслаўскі (21.3.1633 — ?)
* Стэфан Хжанстоўскі (1638—1647)

* Самуэль Камароўскі (1647 — ?)
* Крыштап Уніхоўскі (1649—1659)
* Вінцэнт Орда (22.3.1659 — 1665)
* Ян Замбжыцкі (1666—1670)
* Сымон Казімер Куровіч-Забістойскі (2.1679 — 1692)
* Дыянісі Рамановіч (6.1692 — ?)
* Станіслаў Руткевіч (1696—1711)
* Ян Францкевіч (25.12.1711 — 1713)
* Казімер Крулікоўскі (16.2.1713 — 1731)
* Міхал Вішнеўскі (16.2.1731 — 1732)
*  (25.4.1734 — 8.5.1750)
* Мікалай Тадэвуш Лапацінскі (9.5.1750 — 1761)
*  (9.5.1761 — 1765)
* Адам Хмара (9.12.1765 — 10.3.1779)
* Антоні Бажэнцкі (1775—1782)
* Яўстах Юзэф Храпавіцкі (1779—1783)
* Рафал Сьлізень (29.1.1782 —)
* Юзэф Храпавіцкі (6.13.1783 — 1792)
* Францішак Вайніловіч (1794 — )

## Глядзіце таксама
* Віцэ-інстыгатар вялікі літоўскі

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Віцэ-інстыгатар вялікі літоўскі

**Віцэ-інстыгатар вялікі літоўскі** — ураднік у Вялікім Княстве Літоўскім. Вядомы з 1615. Фармальна быў намесьнікам інстыгатара, але выконваў такія ж функцыі, таму ў 1775 урад віцэ-інстыгатара быў пераўтвораны ў другі ўрад інстыгатара.

Віцэ-інстыгатарамі вялікімі літоўскімі былі:
* Марцін Свяжынскі (28.3.1635 — 1650)
* Сымон Станевіч (11.6.1650 — ?)
* Сымон Куровіч-Забістойскі (да 1576—1678)
* Дыянісі Рамановіч (1678—1692)
* Канстантын Станіслаў Кміта (1697)
* Сідаровіч (? — 1713)
* Кабэцкі (1.1713 — ?)
* Аляксандар Вязэвіч (1740—1760)
* Адам Хмара (1760—1765)
* Антоні Бажэнцкі (1765—1675)

## Глядзіце таксама
* Інстыгатар вялікі літоўскі

## Літаратура
* 
* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego: 1385—1795. — Kraków, 1885.
* Żychliński T. Złota księga szlachty polskiej. T. 1—31. — Poznań, 1879—1908.


Катэгорыя:Ураднікі Вялікага Княства Літоўскага
Койданаўская воласьць

**Койданаўская воласьць**, **Койданаўскае староства** (да сярэдзіны XVI ст.), **Койданаўскае графства** (зь сярэдзіны XVI ст. да канца XVIІІ ст.), **Койданаўскі маёнтак** — буйное фэўдальнае ўладаньне ў Менскім павеце ў XVI—ХІХ стагодзьдзяў. Цэнтар — места Койданаў. З канца XVІ ст. да канца ХІХ ст. у воласьць уваходзіла ад 20 да 66 вёсак. 

Да 1483 году належала вялікім князям літоўскім, потым князю Васілю Вярэйскаму (Удалому), пазьней Гаштольдам, з 1542 — вялікім князям Жыгімонту Старому, Жыгімонту Аўгусту. У 1551—1831 гадох уласнасьць Радзівілаў, якія перайменавалі староства ў графства. У 1791 годзе ў Койданаўскім графстве было 1300 валок (26 тыс. дзесяцін) пашы, 2324 сялянскія дымы. 

З 1793 году ў Менскім павеце Расейскай імпэрыі. За ўдзел Радзівілаў у вызвольным паўстаньні 1830—1831 гадоў расейскія ўлады канфіскавалі маёнтак, а ў 1878 годзе яго перадалі расейскім чыноўнікам Касакоўскаму і Сакалову (належаў ім да 1917 году). 

У 1924 годзе адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Койданаўская воласьць, разам зь Велікасельскай, Станькаўскай, Старасельскай і часткай Заслаўскай валасьцей увайшла ў Койданаўскі раён БССР.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Менскае ваяводзтва
Катэгорыя:Староствы Вялікага Княства Літоўскага
Зямля Бунге

**Выспа Зямля Бунгэ** (, ) — разьмешчаная ў акваторыі Ўсходне-Сыбірскага мора паміж заходняй часткай выспы Кацельная і паўвыспай Фадзееўскай, злучаючы іх у групе выспаў Анжу архіпэлягу Новасыбірскія выспы, якія тэрытарыяльна адносяцца да Рэспубліцы Саха (Якутыя), што ў Расейскай Фэдэрацыі. Плошча 6,2 тыс. км². Максымальная вышыня 58 м над узроўнем мора. Названы ў гонар расейскага заоляга, ураджэнца Дэрпту, А. А. Бунге. Уваходзіць у склад ахоўнай зоны Дзяржаўнага прыроднага запаведніка «Вусьць-Ленскі». Існуе палярная станцыя.

## Літаратура
* Бунге Александр Александравич. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 303.

Катэгорыя:Якутыя
Фадзееўскі

**Фадзееўскі** (; ) — паўвостраў плошчай 5300 км², які разьмешчаны ў акваторыі Ўсходне-Сыбірскага мора на востраве Кацельны ў групе выспаў Анжу архіпэлягу Новасыбірскія астравы, якія тэрытарыяльна належаць да Рэспублікі Саха (Якутыя), што ў Расейскай Фэдэрацыі. Названы прамыслоўцам Якавым Саньнікавым па імю свайго сябра прамыслоўца Сьцяпана Фадзеева, які паставіў тут першае зімоўе. На многіх мапах XX ст. ён пазначана як востраў, таму іншы раз у літаратуры вызначаецца як востраў Фадзееўскі.

## Літаратура
* Санников Яков. // Энциклопедия Якутии. Т. 1. Москва. 2000. С. 384-385.

Катэгорыя:Паўастравы Расеі
Пацынічы

**Пацы́нічы** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Шарашэўскага сельсавету. Знаходзіцца за 18 км на захад ад Пружанаў, 30 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Пружанскім павеце Гарадзенскай губэрні. У першай палове 1880-х 50 хат, 200 мяшканцаў; на пачатку XX стагодзьдзя 199 жыхароў.

За польскім часам — у складзе гміны Шарашоў Пружанскага павету Палескага ваяводзтва. У 1921 року 277 жыхароў, 62 двары.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 у Шарашоўскім, з 17 сьнежня 1956 — у Пружанскім раёнах Берасьцейскай вобласьці. 29 траўня 2015 году Шарашэўскі пасялковы савет, у які ўваходзіла вёска, ператвораны ў сельсавет.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1970 год — 189 жыхароў (перапіс); 1999 год — 88 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2003 год — 80 жыхароў, 45 гаспадарак; 2005 год — 76 жыхароў, 45 двароў; 2010 год — 45 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Шарашэўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Беларускі саюз жанчынаў

**«Белару́скі саю́з жанчы́наў»** — грамадзкае аб’яднаньне жанчынаў Беларусі, створанае ў сьнежні 1991 году.  

Уваходзіць у «Саюзную грамадзкую палату». На 2021 год БСЖ налічваў каля 140  000 сябровак у складзе 4500 суполак.

## Задачы
Паводле Статуту задачамі саюзу ёсьць:
* прыцягненьне жанчынаў да кіраваньня;
* працаўладкаваньне ды стварэньне вучэльняў для жанчынаў;
* аздараўленьне дзяцей замежнымі ўстановамі;
* дабрачыннасьць на карысьць жанчынаў.

## Спосабы дзейнасьці
Саюз ажыцьцяўляе наступную дзейнасьць:
* гаспадарчае кансультаваньне;
* ладжаньне чытаньняў, нарадаў ды выставаў;
* стварэньне й выкарыстаньне вяшчальных прадпрыемстваў ды выдавецкая дзейнасьць.

## Кіраваньне
* *Нарада*. Склікаецца аднойчы на 5 гадоў. Правамоцная пры ўдзеле 2/3 прадстаўніцаў. Абірае Ўправу, Рэвізійную камісію, старшыню ды сустаршыню. Вызначае кірункі дзейнасьці ды зьмяняе Статут.
* *Управа*. Зьбіраецца штоквартал. Выконвае пастановы Нарады ды ўхваляе каштарыс прыбыткаў і выдаткаў. Стварае ды касуе падпарадкааныя ўстановы. Вызначае парадак прадстаўніцтва на Нараду ды абірае Прэзыдыюм.
* *Прэзыдыюм*. Выконвае пастановы Нарады ды Ўправы.
* *Рэвізійная камісія*. Зьбіраецца штогод. Назірае за выкананьнем Статуту ды пастановаў Нарады. Правярае грашовую справаздачнасьць ды адказы супрацоўніцаў на звароты.

## Мінуўшчына
Зь 2001 году «Беларускі саюз жанчынаў» браў ўдзел у Рэспубліканскай каардынацыйнай радзе кіраўнікоў палітычных партыяў і грамадзкіх аб’яднаньняў. На 2012 году «БСЖ» налічваў 170 000 сябровак. Галаўная сядзіба «БСЖ» месьцілася ў Менску па вуліцы Герцэна, д. 4. 25 сакавіка 2021 году Савет міністраў Беларусі ўхваліў Пастанову № 168, паводле якой «БСЖ» уваходзіў у Пералік грамадзкіх аб’яднаньняў, у дачыненьні якіх прымяняецца 0,1 базавай стаўкі пры арэндзе дзяржаўнай нерухомасьці.

### Старшыні
* Надзея Ермакова (1999 — 2000-я)
* Алена Богдан (з 2020-х)

## Крыніцы

Катэгорыя:Беларускія грамадзкія аб’яднаньні
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1991 годзе
Катэгорыя:Цэнтральны раён (Менск)
Катэгорыя:Беларускія жанчыны
Катэгорыя:Сьнежань 1991 году
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1991 годзе
Апраметная (п’еса)

«**Апраметная**» (другая назва — **Зруйнаваная цемра**) — п’еса беларускага драматурга Васіля Шашалевіча, напісаная прыкладна да 1924 і пастаўленая Беларускай тэатральнай студыяй В. Смышляева ў Маскве 16 траўня 1925 на III зьезьдзе Саветаў СССР.

У 1926 і 1927 гадох ставілася на сцэне Беларускага дзяржаўнага тэатра імя Якуба Коласа ў Віцебску. Ставіла за мэту паказаць працэс духоўнага і сацыяльнага разьняволеньня беларускага народу.

Поўны тэкст твора ня знойдзены.

## Сюжэт
Злы чараўнік выкраў і ўсыпіў адвечным сном прыгажуню Алёнку. Малых дзяцей, што выпадкова сустрэлі ў лесе чараўніка, ён ператварыў у сабак «і па-сабачаму брахаць прымусіў». У выніку ўся краіна замёрла ў здранцьвеньні: «дзяцей ён скраў — і мова родная цяпер чужою стаць павінна». Зь бяды Алёнку, дзяцей і краіну вызваляюць волат Янка і тры віцязі — яны разбураюць царства чараўніка.

## Крытыка
26 траўня 1925 у газэце «Правда» была апублікаваная рэцэнзія з станоўчым водгукам на прэм’еру п’есы. У ёй падкрэсьліваўся казачны характар відовішча, дзе лесавік зачароўвае дзяўчыну Аленку і яшчэ дваіх малых дзетак, а добры віцязь выводзіць іх у ясны сьвет. Зрэшты, у газэце гаварылася, што пакуты герояў і іх цудоўнае вызваленьне атаясамліваецца «з прыгнечанасьцю Беларусі ў царскія часы і вызваленьнем ад яго ў нашу пару».

З узмацненьнем таталітарных тэндэнцыяў у адносінах да нацыянальных рэспублік стаўленьне афіцыйнай крытыкі да п’есы значна пагоршылася. У сваю чаргу, В. Вольскі сьцьвярджаў, што такія «містычныя» пастаноўкі гледачу не зразумелыя і не патрэбныя, а галоўная ідэя спэктакля цалкам двухсэнсоўная. М. Модэль у сваёй працы «Тэатр і драматургія» адзначаў, што: «Апраметная была разьлічана на задавальненьне ідэйных запатрабаваньняў і рэакцыйных густаў нацыяналістычных колаў беларускай інтэлігенцыі; п’еса дарэшты прасякнута містыкай і яскрава выражанай нацдэмаўскай ідэалёгіяй».

У 1927 годзе п’еса была зьнята з рэпэртуара Беларускага дзяржаўнага тэатра ў Віцебску.

## Пастаноўка
Спэктакль 16 траўня 1925 быў багаты на музыку (у ім гучалі мэлёдыі А. Гранінава), сьветлавыя эфэкты, танцы, пантаміму. Ролі выконвалі Л. Мазалеўская, А. Лонгіна, А. Гепнер, А. Лагоўская (Аленка), К. Саньнікаў (віцязь), А. Ільінскі (чарот) і С. Станюта (ведзьма).

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

Катэгорыя:П’есы Васіля Шашалевіча
Абагі

**Абагі** () — у якуцкай міталёгіі злыя духі верхняга, сярэдняга і ніжняга сьветаў, якія маюць аблічча чалавека ростам зь лістоўніцу або аднаногай, аднарукай, аднавокай пачвары. Імі створанае ўсё шкоднае і агіднае. Яны спакушаюць і падбухторваюць людзей на злачынствы, насылаюць на іх бядоту і хваробы. Падначальваюцца Улу таёну, які разам з абагі здолеў закласьці ў чалавеку злой пачатак.

## Літаратура
* Абасы. //  С. 16

Катэгорыя:Якутыя
Аглонскі край

**Аглонскі край** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Латвіі ў рэгіёне Латгалія. Адміністрацыйным цэнтрам краю зьяўляецца пасёлак Аглонь.

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 году па заканчэньні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы і ўключыў у сябе Аглонскую воласьць Прэйльскага раёну і Гравэрскую, Кастулінскую і Шкелтаўскую воласьці Краслаўскага раёну.

Нацыянальны склад: латышы — 2676, расейцы — 1321, беларусы — 235, палякі — 113, цыганы — 46.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Адаскі край

**Адаскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Латвіі ў рэгіёне Відзэмэ. Адміністрацыйным цэнтрам краю зьяўляецца пасёлак Адажы.

## Крыніцы
Айзкраўкльскі край

**Айзкраўкльскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Латвіі, у рэгіёне Відзэмэ. Край складаецца з аднайменнай воласьці і гораду Айзкраўкле, які зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 10043 чалавек. Плошча краю займае 102,3 км².

Край быў утвораны ў 2001 годзе ў складзе Айзкраўкльскага раёну. З 1 ліпеня 2009 году па заканчэньні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы зьяўляецца асобнай адміністрацыйнай адзінкай.

## Крыніцы
Айзпуцкі край

**Айзпуцкі край** () — колішняя адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Латвіі, у рэгіёне Курзэмэ.

Утвораны ў 2009 року зь места Айзпутэ, Айзпуцкай, Казданскай, Калвэнскай, Лажаскай і Цыраўскай воласьцей. Цэнтар — Айзпутэ. Плошча краю складае 640,2 км². У 2021 року тэрыторыя скасаванай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінка ўключаная ў наваствораны Паўднёвакурзэмскі край.

## Насельніцтва
* 1 студзеня 2010 — 10 452 чалавекі.
* 2020 — 8057 чалавек.

## Крыніцы
Акнісцкі край

**Акнісцкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Латвіі, у рэгіёне Селія. Край складаецца з трох валасьцей і гораду Акністэ, які зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 3253 чалавек. Плошча краю складае 285 км².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 году па заканчэньні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з часткі Екабпілскага раёну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Канцэнтрацыйны лягер

**Канцэнтрацы́йны ля́гер** (канцлягер, ад  — «засяроджаньне, збор») — тэрмін, які вызначае адмыслова створаны цэнтар масавага прымусовага зьняволеньня і ўтрыманьня наступных катэгорыяў грамадзян розных краінаў:
* ваеннапалонных і інтэрнаваных у час вайны;
* палітычных вязьняў за некаторымі дыктатарскімі рэжымамі, у пазасудовым парадку;
* асобаў, зьняволенных паводле нацыянальнай ці іншай прыкметы;
* закладнікаў, зазвычай у час грамадзянскіх войнаў ці акупацыі;
* прызначаных да ліквідацыі ў лягерох сьмерці (у нацыскай Нямеччыне).

Тэрмін «канцэнтрацыйны лягер» быў упершыню ўжыты ў час ангельска-бурскай вайны і быў скарыстаны ангельскай арміяй для ўтрыманьня бурскіх сялянаў, якія канцэнтравалася ў лягерох для прадухіленьня падтрымкі партызанаў . Тэрмін, які першапачаткова ўжываўся звычайна да месцаў зьняволеньня ваеннапалонных і інтэрнаваных асобаў, у наш час ён асацыюецца ў першую чаргу з канцэнтрацыйнымі лягерамі Трэцяга Райху, таму цяпер успрымаецца як месца масавага зьняволеньня з надзвычай жорсткімі ўмовамі ўтрыманьня .

Тэрмін у былыя часы таксама выкарыстоўваўся зь іншым сэнсам. Гэтак, у 1904—1914, калі паток імігрантаў у Новы сьвет перавышаў 5000 чалавек на дзень, «канцэнтрацыйнымі лягерамі» ў ЗША называліся лягеры для часовага разьмеркаваньня імігрантаў.

## Нацысцкая Нямеччына
У нацысцкай Нямеччыне і на захопленых у 2-ю сусьветную вайну землях было каля 14 000 канцлягераў, празь якія прайшло 18 млн грамадзянаў 30 краінаў. Дзеці складалі 20 % іх вязьняў. У нямецкіх канцлягерах забілі 60 % вязьняў, зь іх 45,4 % забітых прыпадала на грамадзянаў СССР. Паводле этнічнай прыналежнасьці, 54,5 % забітых складалі жыды (Галакост). Людзей атручвалі ў газавых камэрах. Вязьняў канцлягераў выкарыстоўвалі на прымусовай працы. Іх катавалі і марылі голадам ды холадам, а таксама ставілі на іх мэдычныя досьледы.

## Беларусь

6 лютага 1930 году савецкія ўлады ў рэчышчы палітыкі масавых рэпрэсіяў разаслалі сваіх структурам у Беларусі наступную пастанову з ўпамінаньнем савецкіх канцэнтрацыйных лягераў:

У час Другой сусьветнай вайны нацысты стварылі ў Беларусі 191 канцэнтрацыйны лягер, у тым ліку 16 дзіцячых. На жнівень 2013 году ў Беларусі пражывала звыш 30 600 былых вязьняў нямецкіх канцэнтрацыйных лягераў.

## Глядзіце таксама
* Транзытны лягер 125

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дыскрымінацыя
Лярс Каўфман

**Лярс Ка́ўфман** (; нарадзіўся 25 лютага 1982 году, Гёрліц, Нямеччына) — колішні нямецкі гандбаліст. Чэмпіён сьвету 2007 году разам зь нямецкай зборнай. Таксама быў у складзе зборнай на чэмпіянаце Эўропы па гандболе 2008 году, дзе ягоная каманда заняла чацьвертае выніковае месца.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на афіцыйным сайце «Фленсбург-Гандэвіт»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гёрліцы
Катэгорыя:Нямецкія гандбалісты
Катэгорыя:Гандбалісты зборнай Нямеччыны
Катэгорыя:Гандбалісты клюбу «Вэцляр»
Катэгорыя:Гандбалісты клюбу «Лемга»
Катэгорыя:Гандбалісты клюбу «Фрыш Аўф Гёпінген»
Катэгорыя:Гандбалісты клюбу «Фленсбург-Гандэвіт»
Алайскі край

**А́лайскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Латвіі, у рэгіёне Відзэмэ. Край складаецца з чатырох воласьцяў і двух гарадоў. Адміністрацыйным цэнтрам краю зьяўляецца горад Алая. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 6064 чалавек. Плошча краю складае 630,7 км².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 году па заканчэньні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з часткі Лімбаскага раёну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Алсунскі край

**Алсунскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Латвіі, у рэгіёне Курзэмэ. Адміністрацыйным цэнтрам краю зьяўляецца пасёлак Алсунга. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 1650 чалавек. Край засяляюць суйтэ — этнаграфічная група латышоў. Плошча краю займае 190 км².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 году па заканчэньні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з Алсунскай воласьці Кулдыскага раёну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Алуксьненскі край

**Алуксьненскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Латвіі, у рэгіёне Відзэмэ. Край складаецца з 15 воласьцяў і гораду Алуксьне, які зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 19358 чалавек. Плошча краю займае 1699,8 км².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 году па заканчэньні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы. Край створаны з большай часткі Алуксьненскага раёну, з астатняй частцы якога быў створаны Апскі край.

## Крыніцы
Амацкі край

**Апацкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Латвіі, у рэгіёне Відземе. Край складаецца зь пяці воласьцяў. Краёвая дума разьмяшчаецца ў гістарычным павятовым доме «Аўсмас», у Драбескай воласьці. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 6392 чалавек. Плошча краю складае 741,8 км².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 году па заканчэньні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы. Край створаны з большай часткі Алуксьненскага раёну, з астатняй частцы якога быў створаны Апскі край.

## Крыніцы
Апскі край

**Апскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным усходзе Латвіі, у рэгіёне Відзэмэ. Край складаецца з чатырох воласьцяў і гораду Апэ, які зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 4319 чалавек. Плошча краю складае 545,1 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Аўцскі край

**Аўцскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Латвіі, у рэгіёне Зэмгале. Край складаецца з шасьці воласьцяў і гораду Аўце, які зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 8698 чалавек. Плошча краю займае 517,8 км ².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 году па заканчэньні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з часткі Дабельскага раёну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аўцскі край
Балданскі край

**Балданскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Латвіі ў вобласьці Зэмгалэ. Край складаецца з Балданскай воласьці і гораду Балданэ, які зьяўляецца цэнтрам краю.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 5726 чалавекі. Плошча краю займае 179,1 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Балцінаўскі край

**Балтынаўскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Латвіі ў вобласьці Латгалія. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 1351 чалавек. Плошча краю займае 185 км².

Мяжуе зь Віляцкім, Балвскім, Карсаўскім краямі Латвіі і з Пскоўскай вобласьцю Расеі. Ня мае валаснога падзелу.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Баўскі край

**Баўскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Латвіі ў галіне Зэмгале. Край складаецца з васьмі воласьцяў і гораду Баўска, які зьяўляецца цэнтрам краю.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 28028 чалавек. Плошча краю займае 784,9 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Бэвэрынскі край

**Бэвэрынскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Латвіі ў вобласьці Відземе. Край складаецца з трох воласьцяў, цэнтрам краю зьяўляецца пасёлак Мурмуйжа.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 3553 чалавекі. Плошча краю займае 301,8 км².

## Крыніцы
Буртніецкі край

**Буртніецкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўначы Латвіі ў вобласьці Відзэме. Край складаецца з шасьці воласьцяў. Краявым цэнтрам зьяўляецца пасёлак Буртніекі.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 8487 чалавек. Плошча краю займае 710,1 км².

## Крыніцы
Бабіцкі край

**Бабіцкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Латвіі, у рэгіёне Відзэмэ. Край складаецца з двух воласьцяў. Адміністрацыйным цэнтрам краю зьяўляецца пасёлак Пінькі. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 9155 чалавек. Плошча краю займае 241,7 км².

Край быў утвораны 1 ліпеня 2009 году па заканчэньні латвійскай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы з часткі Рыскага раёну.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Балвскі край

**Балвскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Латвіі, у рэгіёне Латгалія. Край складаецца з 10 воласьцяў і гораду Балвы, які зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 15674 чалавек. Плошча краю займае 1044,5 км².

## Крыніцы
Вайнёдзкі край

**Вайнёдзкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым-захадзе Латвіі ў вобласьці Курзэмэ. Край складаецца зь дзьвюх воласьцяў, цэнтрам краю зьяўляецца пасёлак Вайнёдэ.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 2932 чалавек. Плошча краю займае 343,96 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Дзьвінскі край

**Дзьвінскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Латвіі, у культурна-гістарычных вобласьцях Латгалія і Сэлія. Край складаецца з 19 воласьцяў. Адміністрацыйным цэнтрам краю зьяўляецца Дзьвінск, які ў склад краю не ўваходзіць. Насельніцтва на 14 студзеня 2009 году склала 28 733 чалавекі. Плошча краю займае 1877,6 км².

У ходзе адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 2021 года аб'яднаны з Ілуксцкім краем у Аўгшдаўгаўскі край. Аднак новая рэдакцыя Закону аб адміністрацыйных тэрыторыях, прынятая ў тым жа 2021 годзе, прадугледжвае аднаўленьне назвы "Дзьвінскі край" пасьля зьліцьця Аўгшдаўгаўскага краю з горадам Дзьвінск, якое плянуецца правесьці да 2029 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Віляцкі край

**Віляцкі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Латвіі ў рэгіёне Латгалія. Край складаецца з шасьці воласьцяў і гораду Віляка, які зьяўляецца краявым цэнтрам.

Мяжуе з Балцінаўскім, Балвскім, Алуксьненскім краямі Латвіі і Пскоўскай вобласьцю Расейскай Фэдэрацыі.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 6364 чалавекі. Плошча краю займае 639,7 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Вілянскі край

**Вілянскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Латвіі, у гістарычным рэгіёне Латгалія. Край складаецца з трох воласьцяў і гораду Віляны, які зьяўляецца краявым цэнтрам.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 7098 чалавек. Плошча краю займае 285,1 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Краслаўскі край

**Краслаўскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўднёвым усходзе Латвіі, у культурна-гістарычных вобласьцях Латгалія і Селія. Край складаецца з 11 валасьцей і гораду Краслава, які зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году складала 19 983 чалавекі. Плошча краю займае 1078,4 км².

## Крыніцы
Кулдыскі край

**Ку́лдыскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на захадзе Латвіі ў вобласьці Курзэмэ. Край складаецца з трынаццаці воласьцяў і гораду Кулдыга, які зьяўляецца цэнтрам краю.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 27213 чалавек. Плошча краю займае 1756,7 км².

## Крыніцы
Лубанскі край

**Лубанскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе Латвіі ў вобласьці Відзэмэ. Край складаецца з Індранскай воласьці і гораду Лубана, які зьяўляецца цэнтрам краю.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 11 400 чалавек. Плошча краю — 225,7 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Тукумскі край

**Тукумскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Латвіі ў вобласьці Курзэмэ. Край складаецца зь дзесяці воласьцяў і гораду Тукумс, які зьяўляецца цэнтрам краю.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала  чалавек. Плошча краю займае 1199,7 км².

## Крыніцы
Энгурскі край

**Энгурскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на паўночным захадзе Латвіі ў вобласьці Курзэмэ. Край складаецца з трох валасьцей, цэнтрам краю зьяўляецца пасёлак Смардэ.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 8045 чалавек. Плошча краю займае 397,9 км ².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Эргльскі край

**Эргльскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Латвіі ў вобласьці Відзэмэ. Край складаецца з трох валасьцей, цэнтрам краю зьяўляецца пасёлак Эрглі.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 3535 чалавек. Плошча краю — 379,5 км ².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Ікшкільскі край

**Ікшкільскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Латвіі ў галіне Відзэмэ. Край складаецца з Тынускай воласьці і гарады Ікшкіле, які зьяўляецца цэнтрам краю.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 8.764 чалавека. Плошча краю займае 132,1 км ².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Яўнпілскі край

**Яўнпілскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Латвіі ў вобласьці Зэмгале. Край складаецца з двух воласьцяў, цэнтрам краю зьяўляецца пасёлак Яўнпілс.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 2743 чалавекі. Плошча краю займае 210,2 км ².

## Крыніцы
Ецаўскі край

**Ецаўскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў цэнтральнай частцы Латвіі. Мяжуе з Баўскім, Азолніецкім, Алайскім, Балданскім, Вэцумніецкім краямі. Ня мае валаснога дзяленьня.

Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 9818 чалавек. Плошча краю займае 311,6 км².

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Яўньелгаўскі край

**Яўньелгаўскі край** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на поўдні Латвіі, у гістарычным рэгіёне Селія. Край складаецца з шасьці воласьцяў і гораду Яўньелгава, які зьяўляецца цэнтрам краю. Насельніцтва на 1 студзеня 2010 году склала 6486 чалавек. Плошча краю займае 685 км².

## Крыніцы
Валін

**Валін** (2-амінакіс-3-мэтыльбутанавая кісьля) — аліфацічная α-амінакісьля, адна з 20 пратэінагенных амінакісьляў, уваходзіць у склад практычна ўсіх вядомых бялкоў. Названа ў гонар расьліны валяр’яны.

Хімічная формула: C5H11NO2

## Крыніцы

Катэгорыя:Амінакісьлі
Цыстэін

**Цыстэін** (α-аміна-β-тыяпрапіёнавая кісьля; 2-аміна-3-сульфанілпрапанавая кісьля) — аліфатычная серкаўтрымальная амінакісьля. Аптычна актыўная, існуе ў выглядзе L-і D-ізамэраў. L-цыстэін уваходзіць у склад бялкоў і пэптыдаў, выконваю важную ролю ў працэсах фармаваньня тканак скуры. Мае значэньне для дэзынтаксыкацыйых працэсаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Амінакісьлі
Аргінін

**Аргінін** (1-аміна-4-гуанідынавалерыянавая кісьля) — аліфатычная асноўная α-амінакісьля. Аптычна актыўная, існуе ў выглядзе L-і D-ізамэраў. L-аргінін уваходзіць у склад пэптыдаў і бялкоў, асабліва высока ўтрыманьне аргініна ў асноўных бялках — гістонах і пратамінах (да 85%). Аргінін клясыфікуецца як паўнезаменная або ўмоўна незаменная амінакісьля для чалавека, у залежнасьці ад стадыі разьвіцьця і стану здароўя гэтага чалавека. Неданошаныя дзеці ня ў стане сынтэзаваць або ствараць аргінін у арганізьме, таму гэтую амінакісьлю неабходна ўлучаць у пажыўны рацыён. Большасьці здаровых людзей ня трэба дадаваць аргінін, таму што ён зьяўляецца кампанэнтам усіх бялковых прадуктаў і можа сынтэзавацца ў арганізме з глютаміну праз цытрулін.

## Крыніцы

Катэгорыя:Амінакісьлі
Караль Гутэн-Чапскі

**Караль Ян Аляксандар Гутэн-Чапскі** (27 жніўня 1860, в. Станькаў Менскага павету, цяпер Койданаўскі раён — 30 студзеня 1904) — дзяржаўны дзяяч, прадпрымальнік, філянтроп.

3 роду Чапскіх, сын Эмэрыка Гутэн-Чапскага.

У 1882 скончыў Дэрпцкі ўнівэрсытэт. У 1890—1901 гарадзкі галава ў Менску. Яго намаганьнямі ў горадзе адкрыты трамвай-конка (1892), электрастанцыя (1895), тэлефонная станцыя агульнага карыстаньня (1896), лямбард, начныя прытулкі, шпіталі, амбуляторыі; праводзіліся добраўпарадкаваньне, электрычнае асьвятленьне і інш. Садзейнічаў адкрыцьцю ў Менску Таварыства аматараў спорту (1892, яго старшыня), Таварыства аховы жанчынаў (1901), гарадзкога крэдытнага таварыства (1901), акгыўны чалец Менскага таварыства сельскай гаспадаркі. Меў маёнткі ў Менскім і Ігуменскім паветах (34,5 тыс. дзесяцін зямлі), піваварны завод у Менску (цяпер «Аліварыя»).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Краявіды мяст. Один осенний день с графом Чапским на Tio.by
* Генэалёгія Чапскіх і маёнтак Станькоўскі
* Кароль Ян Аляксандар Гутэн-Чапскі
* 365 крокаў па сядзібе Гутэн-Чапскіх
* Karol Jan Aleksander hr. Hutten-Czapski h. Leliwa. Marek Jerzy Minakowski, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego.
* Каталёг выставы да 150-рочча Караля Гутэн-Чапскага.
* Асоба ў гісторыі на Tio.by

Караль
Доўгае (Шарашэўскі сельсавет)

**До́ўгае** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Шарашэўскага сельсавету. Знаходзіцца за 30 км на паўночны захад ад Пружанаў, 42 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Шарашоўскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні.

За польскім часам — у гміне Шарашоў Пружанскага павету Палескага ваяводзтва. У 1921 року 42 жыхары, 12 двароў.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР. 29 траўня 2015 году Шарашэўскі пасялковы савет, у які ўваходзіла вёска, ператвораны ў сельсавет.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1959 год — 121 жыхар (перапіс); 1970 год — 95 жыхароў; 1999 год — 37 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 2005 год — 25 жыхароў, 15 двароў; 2010 год — 19 жыхароў

## Транспарт
Аўтамабільныя дарогі  Аб’езная дарога вакол Белавескай пушчы і  Доўгае — Сухопаль — Боркі.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Шарашэўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну