Воўчын

**Во́ўчын** — вёска ў Беларусі, на рацэ Пульве. Цэнтар сельсавету Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Насельніцтва на 2010 год — 508 чалавек. Знаходзіцца за 55 км на паўднёвы захад ад Камянцу, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Высока-Літоўск.

Воўчын — даўняе мястэчка гістарычнай Берасьцейшчыны. Да нашага часу тут захаваўся збудаваны ў стылі барока касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы, часовая пахавальня апошняга караля і вялікага князя Станіслава Аўгуста Панятоўскага, а таксама царква Сьвятога Мікалая, помнік архітэктуры XVIII ст., які пацярпеў ад маскоўскай перабудовы. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся палац Чартарыйскіх (барока, XVIII ст.).

## Гісторыя
### Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню Воўчын упамінаецца ў XVI ст. як мястэчка Берасьцейскага павету, уладаньне Солтанаў. Першым вядомым гаспадаром Воўчынскага ключа быў Аляксандар Солтан, па сьмерці якога ў 1554 годзе мястэчка паводле спадчыны перайшло да ягонага сына Івана. У 1586 годзе Яраслаў Солтан, імаверна, сын Івана, разам з жонкай Марыяй збудавалі тут царкву ў гонар Сьвятога Мікалая.

У пачатку XVII ст. Воўчынскі ключ перайшоў да роду Гасеўскіх. Паводле фундацыі Аляксандра Гасеўскага ў мястэчку ў 1639 годзе ўзьвялі першы драўляны касьцёл. А. Гасеўскі і ягоная жонка Ева з Пацаў падзялілі маёнтак паміж сынамі наступным чынам: старэйшы сын, Крыштап атрымаў у спадчыну Стары Воўчын і фальварак Грымяча, а малодшы, Вінцэнт — Новы Воўчын. Неўзабаве ўсе фальваркі апынуліся зноў у адных руках.

У 1708 годзе Тэрэза Гасеўская выйшла замуж за Казімера Сапегу і тэстамэнтам запісала Воўчын разам з фальваркамі Шчытнікамі, Грымячай, Лютай і іншымі на мужа. У 1710 годзе К. Сапега прадаў Воўчын і Радванічы Якубу Генрыку Флемінгу і яго першай жонцы Францішцы Ізабэле з Сапегаў. 3 атрыманых сродкаў Казімер Сапега фундаваў узьвядзеньне ў Воўчыне палаца і адбудову зьнішчаных швэдамі фальваркаў, сядзібаў і гаспадарак для мясцовых сялянаў. Наступным гаспадаром Воўчынскіх маёнткаў быў князь Казімер Чартарыйскі. Ягоная дачка Канстанцыя выйшла замуж за Станіслава Панятоўскага, які збудаваў тут палац і касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы ў 1733 годзе. Каля 1738 году ад С. Панятоўскага маёнтак выкупіў Фрыдэрык Міхал Чартарыйскі. Чартарыйскія ўзьвялі пышны 36-пакаёвы палац, пры ім тэатар і аранжарэю. У 1769 годзе барскія канфэдэраты забралі зь мястэчка 7 гарматаў і шмат амуніцыі.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Воўчын апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе стаў цэнтрам воласьці Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні. У 1828 годзе мястэчка перайшло да Пуслоўскіх, пазьней Марчэўскіх. У 1880-я гады ў Воўчыне было 102 двары, касьцёл, царква, юдэйскі малітоўны дом, народная школа, 24 крамы, вадзяны млын, штогод праводзіліся 3 кірмашы.

За часамі Першай сусьветнай вайны ў 1915 годзе Воўчын занялі войскі Нямецкай імпэрыі.


Voŭčyn, Čartaryjski. Воўчын, Чартарыйскі (1761).jpg|Фаервэрк у гонар зашлюбін Адама Чартарыйскага і Ізабэлы з Флемінгаў, 1761 г.
Voŭčyn, Čartaryjski. Воўчын, Чартарыйскі (I. Ryškievič, 1898).jpg|Рэшткі палаца Чартарыйскіх. І. Рышкевіч, 1898 г.
Voŭčyn, Trajecki. Воўчын, Траецкі (1868).jpg|Касьцёл. Абмеры, 1868 г.
Voŭčyn, Trajecki. Воўчын, Траецкі (M. Zichy, 1880-99).jpg|Касьцельная брама па маскоўскай перабудове, да 1900 г.


### Найноўшы час
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Воўчын абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, у Берасьцейскі павет («падраён») Баранавіцкага раёну. 

Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Воўчын апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі. У 1938 годзе ў касьцёле адбылося пахаваньне парэшткаў Станіслава Аўгуста Панятоўскага, перавезеных сюды з Санкт-Пецярбургу (у 1995 годзе перададзеныя да Варшаўскай катэдры).

У 1939 годзе Воўчын увайшоў у БССР, дзе стаў цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1970 год тут было 162 двары, на 1992 год — 193, на 1996 год — 202.


Voŭčyn, Čartaryjski. Воўчын, Чартарыйскі (1908).jpg|Будынак бібліятэкі Чартарыйскіх
Voŭčyn, Rynak. Воўчын, Рынак (1900).jpg|Царква па надбудове купала-цыбуліны 
Voŭčyn. Воўчын (T. Kamienabrocki, 1930).jpg|Касьцёл
Voŭčyn. Воўчын (1938).jpg|Касьцёл, галоўная брама

Voŭčyn. Воўчын (1901-39) (1).jpg|Касьцёл, брама
Voŭčyn, Stanisłaŭ Aŭgust Paniatoŭski. Воўчын, Станіслаў Аўгуст Панятоўскі (1901-39).jpg|Касьцёл, труна 
Voŭčyn, Trajecki, Plabanija. Воўчын, Траецкі, Плябанія (J. Šapira, 1938).jpg|Плябанія
Voŭčyn. Воўчын (J. Šapira, 1920-39) (2).jpg|Адміністрацыя гміны


## Насельніцтва
### Дэмаграфія
* **XIX стагодзьдзе**: 1830 год — 539 муж., зь іх духоўнага стану 2, мяшчанаў-юдэяў 463, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 72, жабракоў 2; 1885 год — 804 чал.
* **XX стагодзьдзе**: 1970 год — 460 чал.; 1992 год — 502 чал.; 1996 год — 547 чал.; 1999 год — 552 чал.
* **XXI стагодзьдзе**: 2010 год — 508 чал.

### Інфраструктура
У Воўчыне працуюць сярэдняя школа, лякарня, амбуляторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

## Турыстычная інфармацыя
### Славутасьці
* Капліца Сьвятога Ўладзімера (XIX ст.)
* Каплічка прыдарожная (1-я палова XX ст.)
* Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1729—1733)
* Могілкі: старыя хрысьціянскія; юдэйскія
* Сынагога (XIX ст.)
* Царква Сьвятога Мікалая (XVIII ст.; Сьвяты Пасад, цяпер у валоданьні Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату)
* Млын (XIX ст.)

### Страчаная спадчына
* Палацава-паркавы комплекс Чартарыйскіх (1750-я)

## Галерэя

Краявіды Воўчына 09.jpg|Касьцёл
Краявіды Воўчына 10.jpg|Касьцёл, скульптура
Voŭčyn. Воўчын (2008).jpg|Касьцёл, інтэр’ер да рэстаўрацыі
Краявіды Воўчына 01.jpg|Плябанія

Краявіды Воўчына 06.jpg|Царква
Voŭčyn (08.2008).jpg|Адміністрацыя гміны
Voŭčyn, kamianica (4.08.2008).jpg|Даўняя камяніца
Краявіды Воўчына 07.jpg|Старая гаспадарчая пабудова


## Асобы
* Вінцэнт Корвін-Гасеўскі (каля 1620—1662) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага
* Станіслаў Аўгуст Панятоўскі (1732—1798) — апошні кароль і вялікі князь
* Зыгмунд Фогель (1764—1826) — мастак часоў падзелаў Рэчы Паспалітай

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 
* Прагноз надвор’я ў в. Воўчыне