Тадэвуш Лада-Заблоцкі

**Тадэвуш Гіляравіч Лада-Заблоцкі** (, в. Лугінавічы, Магілёўская губэрня — жнівень 1847, с. Кульпы, Каўказ) — паэт і перакладчык.

## Біяграфія
Нарадзіўся ў сям’і польскага шляхціча па імені Ваўжынец. Меў брата (служыў у палку сапёраў на Каўказе) і сястру. Выхоўваўся пад апекай свайго дзядзькі Рыгора Мацьвеевіча Заблоцкага. Першапачатковую адукацыю атрымаў у Віцебскай сэмінарыі пры кляштары базыльян, потым у Віцебскай гімназіі, якую скончыў у 1831 годзе. У 1829 годзе быў хатнім настаўнікам дзяцей пана Дышлеўскага ў вёсцы Вышадкі Сураскага павету.

У 1831 годзе з хадайніцтва куратара Беларускай навучальнай акругі Г. І. Карташэўскага залічаны казённакоштным студэнтам на славеснае аддзяленьне Маскоўскага ўнівэрсытэту. Наведваў шэраг курсаў па расейскай славеснасьці і лацінскай мове. Пазнаёміўся зь Вісарыёнам Бялінскім і ўвайшоў у створанае ім у студэнцкім інтэрнаце «літаратурнае таварыства 11 нумара». Разам зь Янам Савінічам арганізаваў у асяродку польскіх студэнтаў Маскоўскага ўнівэрсытэту таемнае «Таварыства аматараў айчыннай славеснасьці». У 1833 годзе выключаны з унівэрсытэту і неўзабаве арыштаваны за недазволеную ўладамі дзейнасьць, а найбольш за знойдзены віцебскай паліцыяй ліст да гімназіста Зянона Міхайлоўскага, які, незважаючы на просьбу Лады-Заблоцкага схаваць ліст, перадаў яго настаўніку лацінскае мовы Віцебскае гімназіі Гаўдэнты Шапялевічу, дзе паліцыя і знайшла ліст наступнага зьместу:

Пасьля арышту быў высланы ў Віцебск. Паўтара году ўлады вялі сьледзтва, у выніку якога некалькі чалавек былі прыцягнутыя да судовай адказнасьці. Зь невядомай прычыны да суда іх выпусьцілі на волю, пра што сьведчаць прыпісы да вершаў 1834—1835 гг. паэта, напісаных у розных мясьцінах Віцебшчыны.

Паводле канчатковага выраку суду быў адпраўлены ў выгнаньне на поўдзень — спачатку ў Таганрог (1837), а затым (1838) на Каўказ шараговым сапёрам. Даслужыўся да падпаручніка; быў кіраўніком Кульпінскіх саляных капальняў. Незважаючы на вайсковую службу, працягваў літаратурную дзейнасьць. Заводзіць сяброўства з грузінскім паэтам Ніколам Бараташвілі, дочкамі Аляксандра Чаўчавадзэ — Нінай Грыбаедавай і Кацярынай Дадзіяні, азэрбайджанскім пісьменьнікам А. Бакіханавым, расейскім паэтам Аляксандрам Адоеўскім.

У пачатку 1840 году Тадэвуш Лада-Заблоцкі пасылае свае творы ў Санкт-Пецярбург, але з прычыны недакладна напісанага адрасу вершы, прызначаныя для альманаха Яна Баршчэўскага «Niezabudki», вярнуліся назад, а дасланыя ў альманах «Zorza Połnocna», ня ўбачылі сьвету, бо выдаць яго Юзэфу Працлаўскаму не ўдалося.

Вершы, якія ён пісаў на польскай мове публікаваліся ў польскіх часопісах «Atheneum», «Rocznik literacki», «Rubon» і інш. Пры падтрымцы Юзэфа Крашэўскага і Рамуальда Падбярэзкага ў 1845 выдаў зборнік «Poezje Tadeusza Łady Zabłockiego». Перакладаў на польскую мову творы заходнеэўрапейскіх аўтараў; пераклаў на францускую мову ўкраінскія народныя песьні («Украінскія песьні», Парыж, 1845); на расейскую — «Гісторыю Азэрбайджана» А. Бакіханава

З 1839 году збольшага знаходзіўся ў Тыфлісе, дзе сустракаўся зь Якавам Палонскім, сябраваў з грузінскімі паэтамі М. Туманішвілі і Н. Бараташвілі, пэрсыдзкім паэтам і гісторыкам Абас Кулі-ханам Бакіханавым.

Пазьней быў вызвалены з арміі і стаў упраўляючым Кульпінскімі салянымі капальнямі.

У 1847 Тадэвуш Лада-Заблоцкі памёр у часе пошасьці халеры.

## Творчасьць
Схільнасьць да вершатворчасьці выявілася ў Тадэвуша ў дзесяцігадовым узросьце, калі ён быў яшчэ ў першым клясе гімназіі. Як адзначае Рамуальд Падбярэскі, вершапісаньню Тадэвуш Лада-Заблоцкі вучыўся «на ўзорах эўрапейскай паэзіі», указваючы на паэтычную пераемнасьць з Дж. Байранам, Ф. Шылерам і Томасам Мурам.

У часе судовага сьледзтва 1834—1835 гг. паэт прысьвяціў віцебскіх мясьцінам шэраг паэтычных твораў: «Ваколіцы Віцебска», элегіі «Да Дзьвіны», «Даўжанскае возера», «Вілія», «Зачараваная дзяўчына» і інш. На матэрыялах «Хронікі» Мацея Стрыйкоўскага напісаў баляду «Ляшка».

Веданьне народных звычаяў і беларускай мовы яскрава выявілася ў балядзе «Зачараваная дзяўчына», створанай на аснове паданьня, пачутага аўтарам яшчэ ў дзяцінстве: мужны сын полацкага князя, маючы намер трапіць у зачараваны замак, дзе спала непрасыпным сном дзяўчына, перамагае цёмныя сілы цудадзействам крыжа. Калі ж абуджаная дзяўчына выклікае ў княжыча палкае пачуцьцё, нябесныя сілы губяць яго. У гэтай балядзе выяўляецца характэрны для рамантычнае баляды прыём — канфлікт героя з Богам.

У 1833 годзе ў прыпісе да гэтае баляды паэт пісаў:

На поўдні паэтычная творчасьць Лады-Заблоцкага вызначалася яго становішчам выгнаньніка. Найбольш характэрным у гэтых адносінах зьяўляецца верш «Да бярозы на Каўкаскіх гарах», напісаны 29 ліпеня 1839 году ў крэпасьці Куба.
 
На беларускую мову творы Т. Лады-Заблоцкага перакладалі Пятро Бітэль, Уладзімер Мархель, Кастусь Цьвірка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вершы Тадэвуша Лады-Заблоцкага катэдра гісторыі беларускай літаратуры БДУ
* Тадэвуш Лада-Заблоцкі. Вершы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сеньненскім раёне
Катэгорыя:Польскія паэты
Катэгорыя:Польскія перакладчыкі
Катэгорыя:Расейскія вайскоўцы
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Літаратары рамантызму
Катэгорыя:Памерлі ў 1847 годзе