open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Хэнцій

**Айма́к Хэнцій** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Манголіі, аймак. Разьмешчаны ва ўсходняй частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Ундэрхаан. Мяжуе з аймакамі Тувэ, Гоў-Сумбэр, Дарнагоў, Сухэ-Батар і Дарнод. На поўначы мяжуе з Расеяй.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Манголіі
Тувэ

**Айма́к Ту́вэ** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Манголіі, аймак. Разьмешчаны ў цэнтральнай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Зуўнмод.

Мяжуе з аймакамі Булган (на захадзе), Увэрхангай (на паўднёвым захадзе), Гоў-Сумбэр і Дундгоў (з абодвума — на поўдні), Хэнцій (на ўсходзе), Сэлэнгэ (на поўначы), а таксама са сталіцай Манголіі местам Улан-Батар, якое геаграфічна месьціцца ўнутры аймаку, аднак зьяўляецца асобным муніцыпалітэтам.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Манголіі
Хоўд (аймак)

**Айма́к Хоўд** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Манголіі, аймак. Разьмешчаны на захадзе краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Хоўд. Мяжуе з аймакамі Баян-Улгій, Уўс, Гоў-Алтай. На поўздні мяжуе з Кітаем.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Манголіі
Увэрхангай

**Айма́к Увэрхангай** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Манголіі, аймак. Разьмешчаны ў цэнтральнай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Арвайхээр

Мяжуе з аймакамі Баянхангор (на захадзе), Умнэгоў (на поўдні й паўднёвым усходзе), Тувэ і Дундгоў (з абодвума — на ўсходзе), Архангай ды Булган (з абодвума — на поўначы).

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20050306091929/http://gate1.pmis.gov.mn/uvurkhangai/

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Манголіі
Сухэ-Батар (аймак)

**Айма́к Сухэ-Батар** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Манголіі, аймак. Разьмешчаны ва ўсходняй частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Баруўн-Урт.

Мяжуе з аймакамі Дарнагоў (на захадзе), Хэнцій (на паўночным захадзе) і Дарнод (на ўсходзе ды паўночным усходзе). На поўдні праходзіць мяжа Манголіі з Кітаем.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Манголіі
Сухэ-Батар

**Сухэ-Батар** (*пры ўжываньні дакладнай трансьлітарацыі* — **Сухбаатар**; ) — мангольскае імя. Утворанае ад слова *cүх* () і тытула «баатар».

## Людзі
* Дамдзіны Сухэ-Батар — даводца, адзін з правадыроў мангольскае Народнае рэвалюцыі.
* Сухбаатарын Янджмаа — жонка Сухэ-Батара.
* Сухбаатарын Сурэнджаў — мангольскі рэстлер.

## Тапонімы
* Сухэ-Батар (горад) — места ў Манголіі.
* Сухэ-Батар (аймак) — аймак (адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка) у Манголіі.
* Сухэ-Батар (раён) — мескі раён ва Ўлан-Батары.

## Іншае
* Маўзалей Сухэ-Батара
* Сквэр імя Сухэ-Батара
Агракліматычнае раянаваньне

**Агракліматы́чнае раянава́ньне** — падзел пэўнай тэрыторыі па ступені спрыяльнасьці кліматычных умоваў для земляробства на гэтай тэрыторыі. Пры падзеле бяруцца пад увагу такія чыньнікі, як сярэдняя тэмпэратура вэгетацыйнага пэрыяду, працягласьці інтэрвалаў з асобнымі тэмпэратурамі паветра і гадавых сум ападкаў.

## Літаратура
* , С. 28

## Глядзіце таксама
* Агракліматычнае раянаваньне Беларусі

Катэгорыя:Клімат
Катэгорыя:Аграномія
Уўс

**Айма́к Уўс** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Манголіі, аймак. Разьмешчаны ў паўночна-заходняй частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Улангом.

Мяжуе з аймакамі Баян-Улгій (на паўднёвым захадзе), Хоўд (на поўдні) ды Заўхан (на паўднёвым усходзе). На поўначы праходзіць мяжа Манголіі з Расеяй.

## Вонкавыя спасылкі

* http://uvs-aimag.mn/

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Манголіі
Нач (вёска)

**Нач** — вёска ў Ганцавіцкім раёне Берасьцейскай вобласьці, цэнтар Нацкага сельсавету. На правым беразе ракі Лані.

## Гісторыя
Назва паселішча ўтворана ад ракі Начы, на якой яно было калісьці заснавана.

У пачатку XIX стагодзьдзя вёска Круговіцкай воласьці Слуцкага павету Менскай губэрні, уласнасьць памешчыкаў Абуховічаў. У 1816 годзе — 14 двароў. У 1879 годзе дзейнічала капліца прыпісаная да Круговіцкага праваслаўнага прыходу. У 1885 годзе — 11 жыхароў. Побач знаходзіліся аднайменныя фальварак і засьценак. Паводле перапісу 1897 году ў вёсцы 24 двары, 164 жыхары, працавалі капліца, хлебазапасны магазін, вадзяны млын.

У 1921 годзе — вёска ў Круговіцкай гміне Лунінецкага павету Палескага ваяводзтва Польшчы, 263 жыхары. Побач зь вёскай знаходзіўся аднайменны фальварак, 9 дамоў, 63 жыхары.

З 15 студзеня 1940 году ў Ганцавіцкім раёне Пінскай вобласьці. З 12 кастрычніка 1940 году цэнтар Лактыскага сельсавету. У 1940 г. — 75 двароў 479 жыхароў.

З 8 студзеня 1954 году ў Берасьцейскай вобласьці. 16 ліпеня 1954 г. цэнтар Лактыскага сельсавету быў перанесены ў Нач, а сельсавет перайменаваны ў Нацкі. Паводле перапісу 1959 году 443 жыхары. З 25 сьнежня 1962 году да 30 ліпеня 1966 году ў Ляхавіцкім раёне.

## Насельніцтва
* 2009 год — 224 жыхары, 135 двароў
* 1999 год — 342 жыхары
* 1970 год — 383 жыхары (перапіс)

## Крыніцы

Катэгорыя:Населеныя пункты Ганцавіцкага раёну
Катэгорыя:Нацкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)
Хоўд (неадназначнасьць)

Назва **Хоўд** () мае некалькі значэньняў. Калі ласка, выберыце той, які вас цікавіць.

* Хоўд (аймак) — аймак (адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка) ў Манголіі.
** Хоўд (места) — места, адміністрацыйны цэнтар аймаку Хоўд.
*** Хоўд (аэрапорт) — аэрапорт у месьце Хоўд.
* Хоўд (рака) — рака на захадзе Манголіі.
* Хоўд (самон, Уўс) — самон у аймаку Уўс.
* Хоўд (самон, Хоўд) — самон у аймаку Хоўд.
Умнэгоў

**Айма́к Умнэгоў** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Манголіі, аймак. Разьмешчаны ў цэнтральнай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Даландзадгад.

Мяжуе з аймакамі Баянхангор (на захадзе й паночным захадзе), Увэрхангай, Дундгоў (з абодвума — на поўначы) і Дарнагоў (на ўсходзе). На поўдні праходзіць мяжа Манголіі з Кітаем.

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20150514072642/http://www.omnogovi.gov.mn/home.shtml

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Манголіі
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Манголіі

**Адміністрацы́йна-тэрытарыя́льны падзе́л Манголіі** — сукупнасьць падзелу краіны на адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якая прадстаўляе зь сябе 21 аймак і сталіцу Ўлан-Батар.

Узроўнямі (далей у пералічэньні гэтага абзацу — паводле зьмяншэньня) адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Манголіі зьяўляюцца:

* Аймакі (агулам 21) і сталіца Манголіі места Ўлан-Батар.
** Самоны (у аймаках) і дуўрэгі (ва Ўлан-Батары).
*** Багі (у самонах аймакаў) ды хароо (у дуўрэгах Улан-Батару).

## Структура
У склад Манголіі ўваходзяць 21 аймак і сталіца Ўлан-Батар. Сучасныя аймакі існуюць з 1921 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Сэксалёгія

**Сэксалё́гія** ( +  — «плоць» + «вучэньне») — навука аб фізыялягічных, псыхалягічных і грамадзкіх баках плоцевых функцыяў чалавека. Грунтуецца на злучэньні мэдыцыны з грамадазнаўствам, псыхалёгіяй, пэдагогікай і філязофіяй. Змыкаецца з сэксапаталёгіяй праз вывучэньне праявы плоцевай патрэбы паводле ўплыву грамадзкага асяродзьдзя, нормы і адхіленьняў у плоцевых паводзінах.

## Мінуўшчына
У 20 ст. вылучылася ў самастойную навуку праз вывучэньне адхіленьняў плоцевага жыцьця лекарамі. Заснавальнікамі навукі сталіся прафэсар псыхіятрыі Венскага ўнівэрсытэту Рыхард Крафт-Эбінг (1840—1902), швайцарскі нэўрапатоляг Агюст Фарэль (1848—1931), Зыгмунд Фройд (1856—193]) і нямецкі дэрматоляг-вэнэроляг Іван Блох (1872—1922). Пазьней веды аб міжплоцевых адрозьненьнях і ўзаемінах пашырыліся праз дасьледаваньні ў эмбрыялёгіі, эндакрыналёгіі, нэўрафізыялёгіі, эвалюцыйнай біялёгіі і гінэкалёгіі.

## Беларусь
Першым сэксолягам у Беларусі ў 1974 годзе стаў Зьміцер Капусьцін, які зьяўляецца кіраўніком Беларускай сэксалягічнай асацыяцыі ад часу яе стварэньня. На 2011 год у краіне налічвалася 8 сэксолягаў у абласных псыханэўралягічных дыспансэрах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* Плоцевы чын і яго апісаньне


Катэгорыя:Сэксуальнасьць чалавека
Катэгорыя:Клінічныя разьдзелы мэдыцыны
Лебапскі вэлаят

**Лебапскі вэлаят** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Туркмэністану, вэлаят. Разьмешчаны ва ўсходняй частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Туркмэнабад.

Мяжуе з Марыйскім (на захадзе ды паўднёвым захадзе), Ахалскім (на захадзе) ды Дашагускім вэлаятамі. На ўсходнім поўдні праходзіць мяжа Туркмэністану з Аўганістанам, на ўсходзе ды паўночным усходзе — з Узбэкістанам.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Туркмэністану
Ахалскі вэлаят

**Ахалскі вэлаят** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Туркмэністану, вэлаят. Разьмешчаны ў цэнтральнай ды паўднёвай частках краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Анаў.

Мяжуе з Балканскім (на захадзе), Дашагускім (на поўначы), Лебапскім (на паўночным усходзе) ды Марыйскім (на ўсходзе) вэлаятамі. Ля паўднёвае часткі вэлаяту анкляўна разьмешчаная сталіца Туркмэністану места Ашгабад, якое зьяўляецца асобнай адміністрацыйнай адзінкай і не ўваходзіць у склад Ахалскага вэлаяту. На поўдні праходзіць мяжа Туркмэністану з Іранам.

## Вонкавыя спасылкі

* https://web.archive.org/web/20100729155255/http://science.gov.tm/turkmenistan/regions/

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Туркмэністану
Балканскі вэлаят

**Балканскі вэлаят** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Туркмэністану, вэлаят. Разьмешчаны ў заходняй частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Балканабад.

Мяжуе з Дашагускім (на паўночным усходзе) ды Ахалскім (на паўднёвым усходзе) вэлаятамі, на захадзе доўжыцца ўзьбярэжжа Касьпійскага мора. На поўдні праходзіць мяжа Туркмэністану з Іранам, на поўначы — з Казахстанам, на паўночным усходзе — з Узбэкістанам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Туркмэністану
Дашагускі вэлаят

**Дашагускі вэлаят** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Туркмэністану, вэлаят. Разьмешчаны ў паўночнай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Дашагуз.

Мяжуе з Балканскім (на захадзе), Ахалскім (на поўдні) ды Лебапскім (на ўсходзе) вэлаятамі. На поўдні праходзіць мяжа Туркмэністану з Узбэкістанам.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Туркмэністану
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Туркмэністану

**Адміністрацы́йна-тэрытарыя́льны падзе́л Туркмэ́ністану** — сукупнасьць падзелу краіны на адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якая прадстаўляе зь сябе 5 вэлаятаў і места з правамі вэлаяту. Правы вэлаяту надаюцца местам з насельніцтвам больш за 500 000 чалавек, такі статус мае толькі сталіца Туркмэністану места Ашгабад.

Сучасны адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел краіны вызначаецца паводле Закону Туркмэністану «Пра парадак вырашэньня пытаньняў адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўладкаваньня Туркмэністану, наданьня найменьняў і перайменаваньня дзяржаўных прадпрыемстваў, арганізацыяў. установаў ды іншых аб’ектаў», прынятага 18 красавіка 2009 року. Закон грунтуецца на палажэньнях Канстытуцыі Туркмэністану 2008 року і вызначае структуру адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўладкаваньня краіны, парадак утварэньня й скасаваньня адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак, наданьня ды зьмяненьня іхных найменьняў і зьмены межаў. Згодна з Законам, пытаньні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага ўладкаваньня вырашаюцца Мэджлісам Туркмэністану па прадстаўленьні Кабінэту міністраў Туркмэністану.

Узроўнямі (далей у пералічэньні гэтага абзацу — паводле зьмяншэньня) адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Туркмэністану зьяўляюцца:

* Вэлаяты, месты з правамі вэлаяту (5 і 1 адпаведна).
** Этрапы (50 у вэлаятах і 7 — у Ашгабадзе) ды гарады з правамі этрапу (15; статус надаецца гораду з насельніцтвам больш за 30 000 чал.).
*** Гарады ў этрапе, пасёлкі, генгешлікі (9, 79, 559; *генгешлік* — тэрмін, якім пазначаецца адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка, утвораная з аднога ці некалькіх сёлаў).
**** Сёлы (1926).

## Структура
У склад Туркмэністану ўваходзяць 5 вэлаятаў і адно места з правамі вэлаяту.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Карэляцыя

**Карэляцыя** ( — суадносіны, узаемасувязь), **карэляцыйныя залежнасьць** — статыстычная ўзаемасувязь дзьвюх або некалькіх выпадковых велічынь (альбо велічынь, якія можна зь некаторай дапушчальнай ступеньню дакладнасьці лічыць такімі). Пры гэтым зьмены значэньняў адной або некалькіх з гэтых велічынь суправаджаюць сыстэматычныя зьмены значэньняў іншай або іншых велічынь.

Катэгорыя:Тэорыя імавернасьцяў
Марыйскі вэлаят

**Мары́йскі вэлаят** () — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Туркмэністану, вэлаят. Разьмешчаны ў паўднёва-ўсходняй частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Мары.

Мяжуе з Ахалскім (на захадзе) ды Лебапскім (на ўсходзе) вэлаятамі. На поўдні праходзіць мяжа Туркмэністану з Аўганістанам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Туркмэністану
Юры Пунтус

**Ю́ры Пу́нтус** (нарадзіўся 8 кастрычніка 1960 году) — беларускі футбаліст і футбольны трэнэр, галоўны трэнэр віцебскага «Макслайна». У 2006—2007 гадах быў галоўным трэнэрам нацыянальнай зборнай Беларусі. Найлепшы трэнэр Беларусі 1999, 2000, 2002, 2003 гадоў.

## Кар’ера
У кастрычніку 2013 году сышоў з клюбу «Смалявічы». У студзені 2014 году быў прызначаны галоўным трэнэрам мазырскай «Славіі», якую пакінуў у лістападзе 2017 году. У студзені 2019 году ўзначаліў бабруйскую «Белшыну».

## Дасягненьні
**БАТЭ**:
* Чэмпіён Беларусі: 1999, 2002
* Другое месца ў чэмпіянаце Беларусі: 1998, 2000, 2003, 2004
* Трэцяе месца ў чэмпіянаце Беларусі: 2001

**Беларусь (да 21)**:
* Удзел у моладзевым чэмпіянаце Эўропы: 2003

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на сайце БАТЭ

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Беларускія футбольныя трэнэры
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Граніт» Мікашэвічы
Геамарфалягічнае раянаваньне

**Геамарфалягі́чнае раянава́ньне**&nbsp;— падзел зямной паверхні на рэгіёны паводле асаблівасьцяў рэльефу. Комплекснае геамарфалягічнае раянаваньне ўлічвае марфалёгію, марфамэтрыю, генэзіс і дынаміку рэльефу. Выдзяленьне буйных рэгіянальных адзінак засноўваецца на аналізе марфаструктуры. 

Геамарфалягічнае раянаваньне праводзіцца таксама па асобных геамарфалягічных прыкметах&nbsp;— генэтычных, марфамэтрычных і іншых. На больш нізкіх ступенях раянаваньня за аснову прымаюцца марфаскульптурныя асаблівасьці рэльефу.

## Літаратура
* , С.&nbsp;17

## Глядзіце таксама
* Геамарфалягічнае раянаваньне Беларусі
* Геамарфалёгія

Раянаваньне
Ротар Валгаград

«**Ротар**» () — расейскі футбольны клюб з гораду Валгаграду. Заснаваны ў 1929 годзе. Фіналіст Кубка Расеі (1995).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Валгаград
Геамарфалягічнае раянаваньне Беларусі

**Геамарфалягі́чнае раянава́ньне Белару́сі**&nbsp;— геамарфалягічны падзел тэрыторыі Беларусі на рэгіёны. 

Большасьць дасьледчыкаў на тэрыторыі Беларусі вылучаюць 5 геамарфалягічных абласьцей:
* Беларускае Паазер’е
* Беларуская града
* Усходне-Беларуская раўніна
* Перадпалеская раўніна
* Беларускае Палесьсе

Дадзеныя вобласьці адрозьніваюцца па часе ўтварэньня і ступені далейшага ўзьдзеяньня эразійна-дэнудацыйных працэсаў, маюць адрозьненьні ў геаструктурных адносінах і ў літалягічным складзе адкладаў. 

Геамарфалягічныя вобласьці падзяляюцца на раёны, якія вызначаюцца генэтычнай аднароднасьцю, падобнасьцю формаў і памераў рэльефу, расчлянёнасьцю, узростам, напрамкам і інтэнсіўнасьцю сучасных геамарфалягічных працэсаў.

## Крыніцы

## Літаратура
* , С.&nbsp;17

## Глядзіце таксама
* Геамарфалягічнае раянаваньне
* Геамарфалёгія

Катэгорыя:Геалёгія Беларусі
Рэльеф

**Рэлье́ф** (, ад &nbsp;— узьнімаю)&nbsp;— сукупнасьць няроўнасьцей паверхні, разнастайных па абрысах, памерах, паходжаньні, узросту і гісторыі разьвіцьця; адна з састаўных частак ляндшафту. Рэльеф дасьледуе геамарфалёгія.

Формы рэльефу могуць быць дадатныя, або выгнутыя (горы, узвышшы, узгоркі і іншыя), і адмоўныя, або ўвагнутыя (катлавіны, даліны, яры і іншыя).

Паводле памераў формаў вылучаюць:
* *мегарэльеф*, які ўключае як плянэтарныя формы (мацярыкі, ложа акіянаў), так і формы меншага парадку (горныя сыстэмы, раўнінныя краіны);
* *макрарэльеф* (горныя хрыбты, узвышшы, грады, раўніны, нізіны);
* *мезарэльеф* (невялікія грады, камы, озы, лагчыны, яры, катлавіны, западзіны, даліны, тэрасы, грывы, дзюны і іншыя);
* *мікрарэльеф* (невялікія катлавіны, прамыіны, калдобіны, конусы вынасу, берагавыя валы, невялікі грывы, косы, адвалы, кар’еры і іншыя);
* *нанарэльеф* (самыя дробныя няроўнасьці)
 
Утвараецца рэльеф галоўным чынам у выніку працяглага адначасовага ўзьдзеяньня на зямную паверхню эндагенных (унутраных) і экзагенных (зьнешніх) працэсаў.

На мапах рэльеф малююць ізалініямі&nbsp;— лініямі, кожныя кропкі якіх маюць аднолькавую вышыню над узроўнем мора.

## Літаратура
* , С.&nbsp;413

## Глядзіце таксама
* Акіянскае дно
* Геамарфалёгія

## Вонкавыя спасылкі

* Рэльеф на сайце «Горнай энцыкляпэдыі»


Катэгорыя:Геаграфічныя тэрміны
Рэльеф (неадназначнасьць)

**Рэлье́ф**:

* **[[Рэльеф]]** (, ад  — падымаю)&nbsp;— сукупнасьць няроўнасьцяў сушы, дна акіянаў і мораў.
* **[[Рэльеф (скульптура)]]** — від выяўленчага мастацтва, адзін з асноўных відаў скульптуры, у якім выява ствараецца з дапамогаю аб’ёмаў выступаючых над плашчыняю фону.
* **[[Рэльеф (фэадальны плацёж)]]** (, , ) — фэадальны плацёж, які выплачваўся спадкаемцам рыцарскага лена свайму сэньёру пры атрыманьні спадчыны.
Агракліматычнае раянаваньне Беларусі

**Агракліматы́чнае раянава́ньне Белару́сі** — падзел тэрыторыі Беларусі па ступені спрыяльнасьці кліматычных умоваў для земляробства. Пры падзеле бяруцца пад увагу такія чыньнікі, як сярэдняя тэмпэратура вэгетацыйнага пэрыяду, працягласьці інтэрвалаў з асобнымі тэмпэратурамі паветра і гадавых сум ападкаў.

Выдзяляюць 3 агракліматычныя вобласьці: 
:I. паўночная ўмерана цёплая вільготная;
:II. цэнтральная цёплая умерана вільготная;
:III. паўднёвая цёплая няўстойліва вільготная.

Для кожнай з гэтых абласьцей вызначана спрыяльнасьць агракліматычных умоваў для вырошчваньня тых ці іншых сельскагаспадарчых культураў. У адпаведнасьці з нарошчваньнем кантынэнтальнасьці клімату ў складзе кожнай з абласьцей выдзяляюць заходнія і ўсходнія пад-вобласьці (на малюнку пункцірная лінія з поўначы на поўдзень). Апошнія ў сваю чаргу падзяляюцца на раёны:
# Ашмяна&nbsp;—&nbsp;Менска&nbsp;—&nbsp;Сьвянцянскі;
# Нарачана&nbsp;—&nbsp;Вялейскі;
# Ушацка&nbsp;—&nbsp;Лепельскі;
# Полацкі;
# Асьвейска&nbsp;—&nbsp;Браслаўскі;
# Гарадоцка&nbsp;—&nbsp;Віцебскі;
# Сураска&nbsp;—&nbsp;Лучоскі;
# Аршанскі;
# Гарадзенска&nbsp;—&nbsp;Івацэвіцкі;
# Лідзка&nbsp;—&nbsp;Івянецкі;
# Наваградзкі;
# Баранавіцка&nbsp;—&nbsp;Ганцавіцкі;
# Барысаўска&nbsp;—&nbsp;Рудзенскі;
# Бярэзінскі;
# Горацка&nbsp;—&nbsp;Касьцюковіцкі;
# Пружана&nbsp;—&nbsp;Берасьцейскі;
# Пінскі;
# Жыткавіцка&nbsp;—&nbsp;Мазырскі;
# Гомельскі.

## Зьмены
У 1973 г. беларускі географ Абрам Шкляр (1910-1977) выдаў кнігу «Кліматычныя рэсурсы Беларусі і іх выкарыстаньне ў сельскай гаспадарцы». Ад таго часу да 2010 году на поўначы краіны сярэднегадавая тэмпэратура павысілася на 1 °С, што дазваляе там цяпер вырошчваць кукурузу і сланечнік. Паўночная агракліматычная вобласьць зьменшылася больш як удвая. Межы паўднёвай і цэнтральнай зрушыліся на 150 кілямэтраў на поўнач.

## Літаратура
* , С.&nbsp;28—29

## Крыніцы

## Глядзіце таксама
* Агракліматычнае раянаваньне

Катэгорыя:Клімат Беларусі
Катэгорыя:Сельская гаспадарка Беларусі
Сьпіс беларускіх шляхецкіх родаў

Сьпіс **беларускіх шляхецкіх родаў**:

* Аганоўскія — беларускі шляхецкі род гербу «Агончык». Прадстаўнікі роду жылі ў Віленскім, Троцкім, Вількамірскім паветах. У XVIII ст. некалькі асобаў прыехала ў Наваградзкі павет, атрымалі ад шляхты пасьведчаньне пра шляхецтва.
* Агапеевы — беларускі шляхецкі род. Унесены ў 2 частку РК Магілёўскае губэрні.
* Ададуравы — беларускі шляхецкі род. Унесены ў 2 ч. РК Менскае губэрні.
* Адам-Адамовічы — шляхецкі род гербу ўласнага. Унесены 18 ліпеня 1634 у 2-ю клясу рыцарскага матрыкулу Княства Курляндыі й Сэмігаліі.
* Акаронкі — беларускі шляхецкі род. Унесены ў 3 частку РК Менскае губэрні.
* Акініны — шляхецкі род, унесены ў 2 частку РК Гарадзенскае губэрні.
* Анташкевічы — беларускі шляхецкі род, унесены ў 3 частку РК Магілёўскае губэрні.
* Архіпавы — шляхецкі род, унесены ў 2 частку РК Магілёўскае губэрні.
* Доўгаўды — княскі род невядомага паходжаньня. З роду вядомыя князь Юры Доўгаўд (? — пасьля 1401) і ягоны сын Глеб (? — 1450), які памёр бязьдзетным.
* Ёдкі — беларускі шляхецкі род гербу «Ліс»
* Іпатовічы-Гаранскія — беларускі шляхецкі род. Першыя згадкі адносяцца да 1-е паловы XVII ст. Род унесены ў VI і ІІ частку радаводных кнігаў Менскае й Яраслаўскае губэрняў.
* Кандыбы — беларускі й украінскі шляхецкі род. Узыходзіць да XVI ст. і занесены ў VI і II часткі РК Віленскае, Гарадзенскае, Чарнігаўскае, Харкаўскае й Палтаўскае губэрняў.
* Карпы — шляхецкі род, уладары маёнтку Ёганішкеле.
* Ланеўскія-Воўк — беларускі шляхецкі род гербу «Корчак», паходзіць ад Мікалая Ваўка, паморскага ваяводы ў другой палове XV ст.
* О’Руркі — графскі род ірляндзкага паходжаньня
* Судэмунды — княскі род у ВКЛ. Вядомы толькі адзіны прадстаўнік роду — князь Судэмунт зь Вяйвішак ля ракі Вяльлі, жанаты з блізкай роднай вялікага князя Вітаўта
* Яцкевічы — шэраг беларускіх шляхецкіх родаў. Належылі да шляхты ВКЛ, пасьля былі прызнаныя таксама й у Расейскай імпэрыі.


Катэгорыя:Сьпісы
Зорачкі на Зямлі

***Таары замін пар*** (, ), перавыдадзены студыяй Disney пад назвай ***Як зорачкі на Зямлі*** () — індыйскі драматычны фільм рэжысэра Ааміра Хана, выдадзены ў 2007 року. Стаў адным з найбольш пасьпяховых балівудзкіх фільмаў. Ролю настаўніка згуляў сам Аамір Хан, для якога гэты фільм стаў рэжысэрскім дэбютам.

Фільм апавядае гісторыю васьмігадовага Ішаана (Даршыль Сафары). Ён вельмі захапляецца маляваньнем, аднак з-за благіх паказьнікаў па іншых прадметах бацькі накіроўваюць яго ў інтэрнат. Новы настаўнік Ішаана (Аамір Хан) высьвятляе, што ў хлапца дысьлексія, і дапамагае пераадолець ягоныя цяжкасьці.

*Таары замін пар* атрымаў некалькі ўзнагародаў, сярод якіх Узнагарода Filmfare за найлепшы фільм і Нацыянальную прэмію Індыі за найлепшы фільм пра сямейны дабрабыт (абедзьве — 2008). Акрамя таго, факт ягонага перавыданьня на дыснэеўскім DVD зрабіў фільм першым індыйскім, правы на распаўсюд якога набыла міжнародная кампанія.

## Узнагароды
**Узнагароды [[Зорны экран (узнагарода)|Зорны экран]]**:
* Зорны экран найлепшаму рэжысэру — Аамір Хан (разам з Шыміт Амінам за *[[Чак дэ! Індыя]]*)
* Зорны экран за найлепшы рэжысэрскі дэбют — Аамір Хан
* Зорны экран найлепшаму актору другога пляну — Аамір Хан
* Прэмія журы Зорнага экрану найлепшаму актору — Даршыл Сафары
* Зорны экран за найлепшую дзіцячую ролю — Даршыл Сафары
* Зорны экран за найлепшы сцэнар — Амоле Гуптэ
* Зорны экран за найлепшыя дыялёгі — Амоле Гуптэ
* Зорны экран за найлепшыя тэксты песьняў — Прасаон Джошы

## Дадатковыя зьвесткі
* Лаліта Ляймі, індыйская мастачка, згуляла ў фільме самую сябе. Зьяўляецца ў фільме ў складзе журы конкурсу малюнкаў.
* Амоле Гуптэ напісаў сцэнар, у якім ушанаваў памяць свайго настаўніка маляваньня — «Нікхумба Сэра» — і сам намаляваў большасьць малюнкаў, што характарызавалі ўнутраны сьвет Ішаана.
* Сальман Хан прапанаваў Аамір Хану назваць фільм *Зорачкі на зямлі* (Таары замін пар). Назва ўзятая зь песьні «Не губляйце зорак на Зямлі», якая выконваецца ў фільме.
* Хата ў Панчгані, у якой Рам (Аамір Хам) побач са здымкам сваіх бацькоў зьмяшчае мадэль самалёта-карабля, збудаванага хлопчыкам, сапраўды належыць Ааміру.
* Спрабуючы ўсталяваць кантакт з закрытым маўклівым хлапцом, настаўнік распавядае пра людзей, якія, як і той, дысьлектыкі: Айнштайна, Леанарда да Вінчы, Эдысана, Пікаса і Абхішка Бачана, які ў дзяцей асацыюецца з «Дхумам».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* 
* ''Як зорачкі на Зямлі'' на бачыне Walt Disney Home Entertainment

Катэгорыя:Фільмы 2007 году
Катэгорыя:Індыйскія фільмы 2007 году
Катэгорыя:Індыйскія дзіцячыя фільмы
Катэгорыя:Індыйскія драматычныя фільмы
Катэгорыя:Дзіцячыя драматычныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы на гіндзі
Катэгорыя:Фільмы на ангельскай мове
Катэгорыя:Дысьлексія ў культуры і мастацтве
Катэгорыя:Адукацыйныя фільмы
Катэгорыя:Фільмы пра выдуманых мастакоў
Катэгорыя:Фільмы пра Мумбаі
Катэгорыя:Фільмы пра адукацыю
Катэгорыя:Ляўрэаты Нацыянальнай кінапрэміі Індыі
Джалал-Абадзкая вобласьць

**Джала́л-Аба́дзкая вобласьць** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Кыргыстану, вобласьць. Разьмешчаная ў заходняй частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Джалал-Абад.

Мяжуе з Таласкай (на поўначы), Чуйскай (на паўночным усходзе), Нарынскай (на ўсходзе) ды Оскаю (на паўднёвым усходзе) вобласьцямі. На захадзе, а таксама паўночным і паўднёвым захадзе праходзіць мяжа Кыргыстану з Узбэкістанам.

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20090830042009/http://www.local.gov.kg/index.php?option=com_content&task=view&id=10&Itemid=36

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кыргыстану
Ісык-Кульская вобласьць

**Ісык-Ку́льская вобласьць** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Кыргыстану, вобласьць. Разьмешчаная ў паўночна-ўсходняй частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Каракол.

Мяжуе з Чуйскай (на захадзе) ды Нарынскай (на паўднёвым захадзе) вобласьцямі. На поўначы праходзіць мяжа Кыргыстану з Казахстанам, на ўсходзе ды паўднёвым усходзе — з Кітаем.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кыргыстану
Аснова збудаваньня

**Аснова збудаваньня** — масіў грунту, які праз фундамэнт успрымае нагрузку ад збудаваньня і мае забясьпечваць агульную ўстойлівасьць да геалягічных працэсаў і сэйсмічных узьдзеяньняў (адсутнасьць апоўзьняў, зрушэньняў і выветранасьці грунтоў). Бывае прыродная (грунт бязь зьмены ўласьцівасьцяў) і штучная (грунт замацоўваецца і ўшчыльняецца).

## Крыніцы

Катэгорыя:Будаўнічыя канструкцыі
Катэгорыя:Збудаваньні
Катэгорыя:Будаўніцтва
Катэгорыя:Архітэктура
Нарынская вобласьць

**Нары́нская вобласьць** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Кыргыстану, вобласьць. Разьмешчаная ў цэнтральнай і ўсходняй частках краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Нарын.

Мяжуе з Джалал-Абадзкай (на захадзе), Чуйскай (на поўначы), Ісык-Кульскай (на паўночным усходзе) ды Оскай (на паўднёвым захадзе) вобласьцямі. На поўдні ды паўднёвым захадзе праходзіць мяжа Кыргыстану з Кітаем.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кыргыстану
Оская вобласьць

**Оская вобласьць** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Кыргыстану, вобласьць. Разьмешчаная ў паўднёвай частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Ош.

Мяжуе з Баткенскай (на паўднёвым захадзе), Джалал-Абадзкай (на поўначы) ды Нарынскай (на паўночным усходзе) вобласьцямі. На паўночным захадзе праходзіць мяжа Кыргыстану з Узбэкістанам, на поўдні — з Таджыкістанам, на ўсходзе — з Кітаем. Разам з гэтым, вызначаная частка Кара-Суйскага раёну вобласьці, рэгіён Барак, поўнасьцю аточаны суседнім Андыжанскім вілаятам Узбэкістану, зьяўляючыся такім чынам анклявам Кыргыстану ва Ўзбэкістане.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кыргыстану
Віравіціцка-Падраўская жупанія

**Віравіціцка-Падраўская жупанія ** () — адміністрацыйная адзінка Харватыі ў паўночнай Славоніі. Разьмяшчаецца ўздоўж ракі Драва. Сталіцай зьяўляецца горад Віравіціца. Плошча жупаніі складае 2024 км². На ўсходзе мяжуе з Асіецка-Баранскай жупаніяй, на поўдні — Пажэска-Славонскай жупаніяй, на паўднёвым захадзе зь Белаварска-Білагорскай жупаніяй, на паўдночным захадзе з Капрыўніцка-Крыжэвацкай жупаніяй. На поўначы Віравіціцка-Падраўская жупанія мяжуе з Вугоршчынай, мяжа праходзіць па рацэ Драва. Праз тэрыторыю жупаніі праходзяць некалькі буйных транспартных магістраляў у кірунках Будапэшт — Баня-Лука і Вараждзін — Осіек.

Большая частка жупаніі знаходзіцца ў нізіннай раўніне ракі Драва (ці *Падравіна*). На поўдні на тэрыторыі жупаніі разьмяшчаецца горная града *Папук*.

Згодна зь перапісам 2011 году на тэрыторыі жупаніі пражывае 84 836 чалавек.

У адміністрацыйным сэнсе жупанія падзеленая на 3 гарады і 13 абшчынаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Жупаніі Харватыі
Баткенская вобласьць

**Батке́нская вобласьць** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Кыргыстану, вобласьць. Разьмешчаная ў паўднёва-заходняй частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Баткен.

Мяжуе з Оскаю вобласьцю (на захадзе). На поўначы праходзіць мяжа Кыргыстану з Узбэкістанам, на захадзе ды поўдні — з Таджыкістанам. Абедзьве краіны маюць у Кыргыстане на тэрыторыі Баткенскае вобласьці свае эксклявы й анклявы (2 з боку Таджыкістану, 4 — Узбэкістану).

## Вонкавыя спасылкі

* https://web.archive.org/web/20090201134634/http://www.batken.gov.kg/rus/

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кыргыстану
Талаская вобласьць

**Талаская вобласьць** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Кыргыстану, вобласьць. Разьмешчаная ў паўночна-заходняй частцы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Талас.

Мяжуе з Джалал-Абадзкай (на поўдні) ды Чуйскай (на ўсходзе) вобласьцямі. На крайнім захадзе праходзіць мяжа Кыргыстану з Узбэкістанам, на поўначы — з Казахстанам.

## Вонкавыя спасылкі

* https://web.archive.org/web/20070930180347/http://talasobl.host.net.kg/

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кыргыстану
Чуйская вобласьць

**Чу́йская вобласьць** (, ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Кыргыстану, вобласьць. Разьмешчаная ў цэнтры паўночнае часткі краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Бішкек (таксама зьяўляецца сталіцаю Кыргыстану і мае статус места рэспубліканскага падпарадкаваньня, не ўваходзячы ў склад вобласьці).

Мяжуе з Таласкай, Джалал-Абадзкай (з абедзьвюма — на паўднёвым захадзе), Нарынскай (на поўдні) ды Ісык-Кульскай (на паўднёвым усходзе) вобласьцямі. На поўначы й паўночным захадзе праходзіць мяжа Кыргыстану з Казахстанам.

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20070629070646/http://chuy.in.kg/

Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кыргыстану
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Кыргыстану

**Адміністрацы́йна-тэрытарыя́льны падзе́л Кыргыста́ну** — сукупнасьць падзелу краіны на адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі, якая прадстаўляе зь сябе 7 вобласьцяў і 2 месты рэспубліканскае значнасьці.

Узроўнямі (далей у пералічэньні гэтага абзацу — паводле зьмяншэньня) адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Кыргыстану зьяўляюцца:

* Вобласьці, месты рэспубліканскага значнасьці (7 і 2 адпаведна; статус рэспубліканскае значнасьці маюць Бішкек ды Ош).
** раёны, месты абласное значнасьці, унутрымескія раёны (40, 13, 4 адпаведна; пры гэтым унутрымескія раёны існуюць толькі ў Бішкеку).
*** *Айылныя аймакі*, месты раённае значнасьці і пасёлкі мескага тыпу. Пры гэтым, у склад унутрымескіх раёнаў Бішкеку і местаў абласное значнасьці могуць уваходзіць сёлы й пасёлкі мескага тыпу, таксама сёлы могуць уваходзіць у склад местаў раённае значнасьці і пасёлкаў мескага тыпу.
**** Сёлы (*айылы*).

## Структура
У склад Кыргыстану ўваходзяць 7 вобласьцяў і 2 месты рэспубліканскае значнасьці.

Па развале СССР і абвяшчэньні незалежнасьці Кыргыстану адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел краіны зазнаў шэраг істотных зьмяненьняў. Была перайменаваная значная колькасьць раёнаў, некалькі раёнаў былі скасаваныя, у 1999 року з трох раёнаў Оскае вобласьці была ўтвораная Баткенская вобласьць.

## Заўвагі
Сані Тэры

**Сані Тэры** (; сапраўднае імя **Сондэрз Тэрэл**, ; 24 кастрычніка 1911, Грынзбара, Паўночная Караліна — 11 сакавіка 1986, Мінэола, Нью-Ёрк) — амэрыканскі сьляпы блюзавы сьпявак і выканаўца на губным гармоніку.

У 1987 годзе імя Сані Тэры ўнесена ў Залу славы блюзу.

## Дыскаграфія
* *Sonny Terry’s Washboard Band* (Folkways, 1955)
* *Folk Songs of Sonny Terry and Brownie McGhee* (Roulette, 1958)
* *Blues with Big Bill Broonzy, Sonny Terry and Brownie McGhee* (Folkways, 1959)
* *Brownie McGhee, Sonny Terry* At The Bunkhouse (Smash, 1965)
* «sing & play» (society,1966)
* *[[Sonny & Brownie]]* (A&M Records, 1973)
* *Robbin' The Grave* (Blue Labor, 1974)
* *Whoopin' (feat. [[Johnny Winter]] & [[Willie Dixon]] / Alligator, 1984)
* *Brownie McGhee and Sonny Terry Sing* ([[Smithsonian Folkways]], 1990)
* *Whoopin' the Blues: The Capitol Recordings, 1947—1950'' (Capitol, 1995)

## Крыніцы

Катэгорыя:Музыкі ЗША
Катэгорыя:Сьпевакі ЗША
Катэгорыя:Сьляпыя музыкі
Мужчынская зборная Эстоніі па баскетболе

**Збо́рная Эсто́ніі па баскетбо́ле** () — нацыянальная зборная Эстоніі, якая прадстаўляе дзяржаву на міжнародных спаборніцтвах па баскетболе. Забесьпячэньнем ейнага функцыянаваньня займаецца Эстонская баскетбольная фэдэрацыя. Зборная Эстоніі — шасьціразовая ўдзельніца чэмпіянатаў Эўропы і ўдзельніца Алімпійскіх гульняў 1936 року.

## Гісторыя

29 красавіка 1924 году зборная Эстонія згуляла свой першы міжнародны матч супраць сваіх балтыйскіх суседзяў зборнай Латвіі, прагуляўшы ў Рызе зь лікам 20:16. Празь дзесяць гадоў, 30 лістапада 1934 году, Эстонія прыядналася да ФІБА. Праз два гады зборная згуляла ў сваім першым міжнародным турніры на летніх Алімпійскіх гульнях 1936 году ў Бэрліне. Гэта была дэбютная для баскетболу Алімпіяда. Зборная Эстоніі, ачоленая трэнэрам Гэрбертам Нійлерам, згуляла свой стартавы матч на турніры супраць зборнай Францыі, здабыўшы перамогу зь лікам 34:29. Зборная прайграла наступную гульню другога раўнду зборнай ЗША зь лікам 28:52, але пракрочыла ў суцяшальны раўнд, дзе сустрэлася з зборнай Філіпінаў у трэцім раўндзе, прайграўшы ёй зь лікам 22:39.

Эстонія ўпершыню ўзяла ўдзел у чэмпіянаце Эўропы ў 1937 годзе. Каманда выйграла сваю першую гульню супраць зборнай Эгіпту зь лікам 44:15, але ня здолела прабіцца ў плэй-оф, прагуляўшы ў групе зборнай Летувы зь лікам 15:20 і зборнай Італіі зь лікам 20:30. Агулам зборная заняла 5-ы радок, здабыўшы перамогі ў наступным суцяшальным турніры над зборнымі Чэхаславаччыны зь лікам 30:20 і Латвіі зь лікам 41:19. Праз два гады на чарговым чэмпіянаце Эўропы зборная зноў была на пятым месцы, а ў 1940 годзе краіна была акупаваная СССР, што на шмат гадоў спыніла дзейнасьць нацыянальнай каманды.

Па аднаўленьні незалежнасьці Эстонская баскетбольная фэдэрацыя зноў была залічаная да ФІБА ў 1991 годзе. Эстонія атрымала права на ўдзел у чэмпіянаце Эўропы 1993 году, які ладзіўся ў Нямеччыны. На тым турніры зборная прабілася ў 1/4 фіналу, дзе саступіла зборнай Расеі. У наступныя дзесяцігодзьдзі асаблівых посьпехаў камандзе бракавала.

## Дасягненьні

### Чэмпіянаты Эўропы

### Алімпійскія гульні

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Эстонская баскетбольная фэдэрацыя 

Эстонія
Баскетбол
Катэгорыя:Эстонскі баскетбол
Таймыр

**Таймы́р** (*Таймырскі паўвостраў*, ) — паўвостраў у Расеі, самая паўночная матэрыковая частка сушы Эўразійскага кантынэнту, месьціцца паміж Енісейскім залівам Карскага мора і Хатанскім залівам мора Лапцевых. Паводле характару паверхні дзеліцца на 3 часткі: Паўночна-Сыбірская нізіна, горы Быранга (вышыня да 1125 мэтраў), якія цягнуцца з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, і прыбярэжная раўніна ўздоўж узьбярэжжа Карскага мора. Паўднёвай мяжой паўвострава лічыцца паўночны ўступ плято Путарана.

Найбуйнейшыя рэкі Таймыру: Пясіна, Верхняя і Ніжняя Таймыра, Хатанга.

Найбуйнейшыя азёры: Таймыр, Партнягіна, Кунгасалах, Лабаза, Какора.

## Вонкавыя спасылкі

* 
* Прырода Таймыру (фатаграфіі)

Катэгорыя:Паўастравы Расеі
Катэгорыя:Карскае мора
Катэгорыя:Мора Лапцевых
Таймыр (неадназначнасьць)

Назва **Таймы́р** () мае некалькі сэнсаў. Калі ласка, выберыце той, які вас цікавіць.

## Геаграфічныя аб'екты
* Таймыр — паўвостраў у Расеі, разьмешчаны між Енісейскім ды Хатанскім залівамі.
* Таймыр (востраў) — востраў у Карскім моры, разьмешчаны ля паўночна-заходняга ўзьбярэжжа паўвострава Таймыр.
* Таймыр (возера) — возера ў Расеі, месьціцца на паўвостраве Таймыр.
* Таймыр (банка) — банка ў навакольлі архіпэлягу Новая Зямля.
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Мадагаскару

**Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Мадагаскару** — падзел тэрыторыі Мадагаскару на пэўныя часткі ў мэтах эфэктыўнай арганізацыі дзяржаўнага кіраваньня й мясцовага самакіраваньня.

## Правінцыі

## Глядзіце таксама
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
Панашэму

**Панашэму** (саманазва *Ponaschemu*, у літаральным перакладзе на беларускую: «па-нашаму») — кантактная (зьмяшаная) мова на нямецкай і ніжнелужыцкай аснове.

## Нарыс
Панашэму складаецца зь нямецкіх і ніжнелужыцкіх элемэнтаў, лексыка мовы зьмяшаная, граматыка — ніжнелужыцкая.

Мова мела ўжытак да пэрыяду 50-х рокаў ХХ ст. Панашэму ў асноўным была распаўсюджаная ў вёсках Шпрэвальду з лужыцка-нямецкім насельніцтвам. У мястэчках і іншых местах, напрыклад, у Котбусе, мова не выкарыстоўвалася з нагоды кпінаў над панашэму з боку мескіх жыхароў.

У цяперашнім часе мова выкарыстоўваецца рэдка, паколькі тагачасныя вясковыя жыхары, будучы дзьвюхмоўнымі, збольшага перайшлі на нямецкую мову.

## Прыклад
Дзіцячы вершык 1890 року, запісаны нямецкім дасьледнікам Вілібальдам фон Шулебургам у мясцовасьці Еншвальдэ (Яншойцэ). Варыянт на панашэму запісаны паводле лужыцкай артаграфіі:

* на панашэму: *«Morgenrot, swinja tot. Škla grochow, zwerjcha knochow. Šklicka rajsa, zwerjcha šajsa.»*
* 
* 

## Літаратура
* Der Niedersorben Wendisch — Domowina-Verlag ISBN 3-7420-1886-8
* Serbska Pratyja 2008

Катэгорыя:Мовы Нямеччыны
Катэгорыя:Нямецкая мова
Катэгорыя:Лужыцкія мовы
Катэгорыя:Зьмяшаныя мовы
Ваасьлянд Бэвэрэн

«**Ваасьлянд**» () — бэльгійскі футбольны клюб з гораду Бэвэрэну. Заснаваны ў 1936 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Бэвэрэн
Антананарыва (правінцыя)

**Антананарыва** () — адна з шасьці правінцыяў Мадагаскару, якая месьціцца ў цэнтры краіны, зьяўляючыся адзінай правінцыяй, якая не мае выхаду да акіяну. Адміністрацыйны цэнтар — Антананарыва, які таксама зьяўляецца сталіцай краіны. Плошча — 58 283 км², насельніцтва складае 4 580 788 чалавек (на 2001 год).

## Крыніцы
Анцыранана (правінцыя)

**Анцыранана** () — адна з шасьці правінцыяў Мадагаскару, якая месьціцца на поўначы краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Анцыранана. Плошча — 43 406 км², насельніцтва складае 1 188 425 чалавек (на 2001 год).

## Крыніцы
Туамасына (правінцыя)

**Туамасына** () — адна з шасьці правінцыяў Мадагаскару, якая месьціцца на паўночным усходзе краіны. Адміністрацыйны цэнтар — Туамасына. Плошча — 71 911 км², насельніцтва на 2001 год складае 2 593 063 чалавекі.

## Крыніцы
Антананарыва (неадназначнасьць)

**Антананарыва** — шэраг геаграфічных назваў.
Значэньні:

* Антананарыва — горад у Мадагаскары
* Антананарыва — правінцыя ў Мадагаскары
Рамэн

**Рамэн** () — японская страва з пшанічнай локшынай. Вельмі папулярна ў Карэі і Японіі, асабліва сярод маладых людзей, з-за нятаннага кошту і вялікай энэргетычнай каштоўнасьці й добрым смакам. Фактычна рамэн зьяўляецца фастфудам. У наш час лічыцца стравай кітайскай, карэйскай і японскай кухні.

## Глядзіце таксама
* Локшына
* Макаронныя вырабы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Кітайская кухня
Катэгорыя:Карэйская кухня
Катэгорыя:Японская кухня
Катэгорыя:Японскія супы і тушаныя стравы
Катэгорыя:Японская локшына
Катэгорыя:Фаст-фуд
Карэя

**Карэя** — геаграфічная тэрыторыя, якая ўключае Карэйскі паўвостраў і суседнія астравы й аб’яднаная агульнай культурна-гістарычнай спадчынай. У мінулым адзіная дзяржава. На поўначы мае сухапутную мяжу з КНР і Расеяй. На ўсход ад Карэі знаходзяцца Японскія астравы.

У 1945 годзе пасьля паразы Японіі ў Другой сусьветнай вайне тэрыторыя Карэі, якая зьяўлялася ў той час японскай калёніяй, была разьмежавана на дзьве зоны ваеннай адказнасьці: савецкую — на поўнач ад паралелі 38° з. ш. і амэрыканскую — на поўдзень ад яе. Пасьля, у 1948 годзе, на тэрыторыі гэтых зон узьніклі дзьве дзяржавы: Рэспубліка Карэя на поўдні й Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка на поўначы.

Тэрыторыя Карэі складае 220,8 тыс. км2. Сумарнае насельніцтва абедзьвюх карэйскіх дзяржаваў перавышае 70 млн чалавек, 99% насельніцтва карэйцы. Вернікі галоўным чынам будысты і хрысьціяне.

## Вонкавыя спасылкі
* Карэя на Open Directory Project

Катэгорыя:Былыя калёніі Японіі
*
Катэгорыя:Гістарычныя дзяржавы Азіі
Рэнга

**Рэнга** () — форма ланцужковага вершаскладаньня, узьнікла ў Японіі ў Сярэднявеччы. У стварэньні рэнгі ўдзел прымае не адзіны паэт, а некалькі.

Складаецца з чаргаваньня танка, што таксама ўзьніклі ў Сярэднявеччы. Танка можа аб’ядноўвацца ў твор да 100 строфаў, верхнія слупкі (хоку) маюць 5:7:5 складоў, ніжнія слупкі (мацуку) маюць 7:7 складоў. Пазьней з хоку вылучыўся самастойны жанр паэзіі хайку.

## Літаратура
* Franz, Gisela (Hrsg.): So spätschön das Jahr : Mehrfach-Renga. - Goldenstedt : Dt. Haiku-Gesellschaft, 1996
* Haas-Rupp, Gabriele (Hrsg.): Die Feder schreibt kratzend. - Offenbach : Otto, 1995. - ISBN 3-9803923-5-X

Катэгорыя:Японская паэзія
Катэгорыя:Вершаскладаньне
Алькілы

**Алькілы** (алькільныя радыкалы) — аднавалентныя радыкалы насычаных вуглевадародаў (альканаў), напрыклад мэтыл-СН3 ёсьць радыкалам мэтану CH4, а этыл -C2H5 — радыкал этану C2H6.
Кельтыбэры

**Кельтыбэры** — група плямёнаў, які жылі ў цэнтральнай і паўночнай Гішпаніі і ў Партугаліі дарымскага пэрыяду. Назва кельтыбэраў адлюстроўвае той факт, што ў іх культуры прасочваюцца як кельцкія, гэтак і ібэрскія элемэнты. Застаецца незразумелым, зьяўляліся культыбэры зьмяшанымі кельтамі й ібэрамі ці прадстаўлялі адну з гэтых двух групаў з істотным культурным узьдзеяньнем іншай. Невядомым застаецца таксама, наколькі доўгай зьяўляецца іхная самастойная гісторыя.

Частай памылкай зьяўляецца распаўсюджваньне тэрміну «кельтыбэры» на ўсе народы Пірэнэйскага паўвострава дарымскай эпохі, якія размаўлялі на гішпана-кельцкіх мовах. Памылка гэтая зьвязана з тым, што толькі кельтыбэры пакінулі пасьля сябе пісьмовыя помнікі, хоць займалі адносна невялікую частку Пірэнэйскага паўвострава.

Летапісцы апісвалі кельтыбэраў як ваяўнічы народ. У II ст. да н. э. кельтыбэры былі падпарадкаваныя рымлянамі. Кельтыбэрская спадчына сустракаецца ў гішпанскай правінцыі Галісія. Захаваліся пісьмовыя помнікі кельтыбэрыйскай мовы.

## Глядзіце таксама
* Гішпанія
* Старажытныя народы Эўропы

## Літаратура
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.224

Катэгорыя:Гісторыя Гішпаніі
Катэгорыя:Старажытныя народы Гішпаніі
Біва

**Біва** () — самае вялікае прэснаводнае возера ў Японіі, якое знаходзіцца ў прэфэктуры Сіга (цэнтральная частка вострава Хансю), на паўночны ўсход ад былой сталіцы Кіёта. Часта згадваецца ў японскай літаратуры, бо знаходзіцца блізка да старажытнай сталіцы. 

У возера ўпадаюць больш за 400 малых рэк, з возера выцякае рака Ёда або Сэта. Басэйн возера ахоплівае 3 174 км², возера мае ў даўжыню 63,49 км, у шырыню — 22,8 км, плошча складае 670,4 км², максымальная глыбіня — 103,58 м, аб'ём — 27,5 км³, узьбярэжжа — 235,2 км, вышыня над узроўнем мора — 85,6 м. Возера мае 4 выспы. 

## Вонкавыя спасылкі
* Інстытут экалягічных дасьледаваньняў Возера Біва

Катэгорыя:Азёры Японіі
Катэгорыя:Прэфэктура Сіга
Імпэратарская пячатка Японіі

**Імпэратарская пячатка [[Японія|Японіі]]** — сымбаль у выглядзе жоўтай ці аранжавай 16-пялёсткавай хрызантэмы. Пачынаючы з пэрыяду Камакура лічыцца эмблемай японскіх імпэратараў і чальцоў японскай імпэратарскай сям’і. Імпэратарская пячатка часам выкарыстоўваецца ў якасьці дзяржаўнага гербу, хоць афіцыйнага гербу краіны ў Японіі не існуе. Малюнак імпэратарскай пячаткі складаецца з цэнтральнага кола, акружанага шаснаццацьцю пялёсткамі, звонку іх акружае другі шэраг пялёсткаў.

Як асабістая пячатка выява хрызантэмы ўпершыню было выкарыстана імпэратарам Го-Тоба. У якасьці мона імпэратарскага дома малюнак хрызантэмы быў прыняты з 1869 году. У часы рэстаўрацыі Мэйдзі згодна з указам 1871 году нікому не было дазволена выкарыстоўваць гэтую пячатку акрамя імпэратара Японіі. Пасьля Другой сусьветнай вайны гэтая забарона была адменена.  

У кожнага чальца імпэратарскай сям’і была свая мадыфікаваная вэрсія імператарскай пячаткі з 14 пялёсткамі. Сьвятыні сынтаізму таксама выкарыстоўваюць імпэратарскую пячатку або ейную частку ў зьмененым выглядзе. У цяперашні час сымбалічны малюнак хрызантэмы выкарыстоўваецца ў памяшканьнях парлямэнту Японіі й дыпляматычных установах, на атрыбутах палітыкаў, а таксама друкуецца на вокладках японскіх замежных пашпартоў.

## Глядзіце таксама
* Сьцяг Японіі
* Інкан — пэрсанальная пячатка, у Японіі замяняе асабісты подпіс

Катэгорыя:Японская імпэрыя
Японія
Катэгорыя:Японія
Гідралязы

**Гідралязы** — кляса фэрмэнтаў, якія каталізуюць рэакцыі гідралітычнага (з удзелам вады) расшчапленьня ўнутрымалекулярных сувязяў (гідролізу). Гідралязы шырока распаўсюджаныя ў вузах расьлінаў і жывёл. Удзельнічаюць у працэсах абмену бялкоў, нуклеінавых кісьляў, вугляводаў, ліпідаў і іншых біялягічна важных злучэньняў. Паводле тыпу гідралізуемай сувязі клясу гідралязаў падзяляюць на шэраг падклясаў: якія дзейнічаюць на складанаэтэрныя сувязі (напрыклад, ліпаза); на гліказільныя сувязі (напрыклад, амілаза); на пэптыдная сувязі (напрыклад, пэпсін); на кісьляангідрыдныя сувязі (напрыклад, адэназінтрыфасфатаза).

Па хімічнай прыродзе большасьць гідралязаў ёсьць простымі бялкамі; для праявы іхнай каталітычнай актыўнасьці патрэбна наяўнасьць нязьменных сульфгідрыльных (SH-) групаў, якія займаюць пэўнае становішча ў поліпэптыдным ланцугу. Шэраг гідралязаў атрымоўваюць у крышталічным выглядзе (урэазы, пэпсін, трыпсын, хіматрыпсын і інш.). Мэханізм каталітычнага дзеяньня некаторых дасьледаваных гідралязаў уключае злучэньне фэрмэнта з рэчывам, якое расшчапляюць, з наступным адшчапленьнем прадуктаў рэакцыі й вызваленьнем фэрмэнта.

## Літаратура
* Albert Gossauer: Struktur und Reaktivität der Biomoleküle, Verlag Helvetica Chimica Acta, Zürich, 2006, S. 450, .

## Вонкавыя спасылкі
* Асноўныя клясы гідралязаў на сайце Аддзела хіміі ў ''Queen Mary University of London''
* Намэнклятура
Охта

**О́хта** (з іжорскай, водзкай — «Мядзьведзеўская») — рака на ўсходзе Санкт-Пецярбурга, самы буйны правы прыток Нявы ў межах горада, упадае ў яе ля Петразаводу. Першае ўзгадваньне пра раку Охта сустракаецца ў Ноўгарадзкім летапісу пад 1300 годам.

Катэгорыя:Рэкі Ленінградзкай вобласьці
Катэгорыя:Рэкі і каналы Санкт-Пецярбурга
Катэгорыя:Прытокі Нявы
Катэгорыя:Рэкі Балтыйскай басэйнавай акругі
Эдуард Зюс

**Эдуард Зюс** (; 20 жніўня 1831, Лёндан, Брытанская імпэрыя — 26 красавіка 1914, Вена, Аўстра-Вугоршчына) — аўстрыйскі геоляг і грамадзкі дзяяч. Менавіта яму належаць гіпотэзы аб існаваньні супэркантынэнта Гандваны (1861) і акіяна Тэтыс (1893).

## Навуковыя працы й дасягненьні
З навуковых працаў Зюса, галоўным чынам якія адносяцца да стратыграфіі Альпаў, да геалёгіі Італіі й да сыстэматыка брахіяподаў, вядомыя: «Böhmische Graptolithen» (1852), «Brachiopoden der Kössener Schichten» (1854), «Brachiopoden der Hallstätter Schichten» (1855); «Über den Löss» (1866), «Charakter der österreich. Tertiärablagerungen» (1866), «Aequivalente des Rotliegenden in den Südalpen» (1868), «Die tertiären Landfaunen Mittelitaliens» (1871), «Bau der italienischen Halbinsel» (1872), «Die Enstehung der Alpen» (1875), «Die Zukunft des Goldes» (1877), «Die Zukunft des Silbers» (1892) і некаторыя іншыя.
 
Але галоўная, клясычная праца Зюса «Das Antlitz der Erde» (1883—1888), у якой ён, адзін з самых выбітных сучасных геолягаў, прывёў у стройную сыстэму найважнейшыя формы зямной паверхні й усталяваў законную сувязь сучаснага разьмеркаваньня мораў, акіянаў, мацерыкоў і горных ланцугоў з геалягічнай гісторыяй зямлі. У 1875 годзе Зюс прапанаваў у геалёгіі тэрмін біясфэры.
 
У 1895 годзе Зюс быў абраны чальцом Швэдзкай каралеўскай акадэміі навук, а ў 1903 годзе атрымаў мэдаль Коплі — вышэйшую ўзнагароду Лёнданскага каралеўскага таварыства. У канцы XIX стагодзьдзя геоляг у сваім  трохтомніку «Аблічча Зямлі» падвёў вынік усяму разьвіцьцю геалёгіі да XX стагодзьдзя. Ён стварыў карціну будовы й разьвіцьця зямной кары з пазыцыі кантракцыённай гіпотэзы. Зюс лічыў, што форма й будова складчатых горных ланцугоў паказваюць на іхнае ўтварэньне шляхам сьціску зямной кары. Утварэньне марскіх упадзінаў Зюс прадстаўляў як працэс абвальваньня зямной кары.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Аўстрыйскія геалёгіі
Катэгорыя:Аўстрыйскія грамадзкія дзеячы
Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Вены
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Коплі
Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Ўоластана
Катэгорыя:Чальцы Швэдзкай каралеўскай акадэміі навук
Катэгорыя:Дасьледнікі Эўропы
Афрыканская чума сьвіней

**Афрыка́нская чума́ сьвіне́й** () — высокакантагіёзная вірусная хвароба сьвіней, характэрная ліхаманкай, цыянозам скуры і вялікімі гемарагіямі ва ўнутраных органах. Адносіцца да сьпісу A згодна зь Міжнароднай клясыфікацыяй заразных хваробаў жывёл. Для чалавека афрыканская чума сьвіней небясьпекі не ўяўляе.

## Беларусь
Улетку 2013 году 97% заражэньняў жывёлы афрыканскай ліхаманкай адбылося ў прыватных падворках. У жніўні 2013 году сьвіньні на падсобных прыватных падворках падлягалі зьнішчэньню ва ўсіх населеных пунктах Баранавіцкага і Ляхавіцкага раёнаў, а таксама ў асобных зонах Пружанскага і Івацэвіцкага раёнаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні сьвіней
Катэгорыя:Asfarviridae
Катэгорыя:Вірусныя захворваньні жывёлаў
Катэгорыя:Біялягічная зброя
Катэгорыя:Процісельскагаспадарчая зброя