open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Людкен

**Людкен** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Людыкін, пазьней Людэкен, Людкен, Людген або Лютген (Luidikin, Ludeken, Lüdken, Ludgen, Lütgen, Lutgen) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -люд- (-лют-) (імёны ліцьвінаў Людвін, Лютар, Людамонт; германскія імёны Liudwin, Liutar, Ludimunt) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага liuþs, leuda 'люд, людзі', а аснова -гін- (-ген-, -кін-) (імёны ліцьвінаў Гендрута, Кімунд, Менгін; германскія імёны Genedrudis, Ginmund, Mennigen) — ад гоцкага gin- 'пачатак' (гоцкае *ginnan, германскае *gennan 'пачынаць'). Апроч таго, у германскіх імёнах адзначаецца суфікс-пашыральнік -кін (-кен).

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Ludekin.

У Прусіі бытавала імя Людыкін: *Andres Ludekyn* (1419 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *границы бояръ Улитскихъ Людкеновъ* (1554 год).

## Носьбіты
* Людкены — упіцкія баяры, якія ўпамінаюцца ў 1554 годзе

## Глядзіце таксама
* Лют
* Гіна

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Зэгерд

**Зэгерд**, **Жагерд**, **Сігірд** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Зігігард, Зігерд або Зегард (Sigigard, Sigerd, Segard) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова сіг- (зыг-, зег-) (імёны ліцьвінаў Зігібут, Зыгел, Жыгімонт; германскія імёны Sigibot, Sigel, Sigimunt) паходзіць ад гоцкага і бургундзкага sigus 'перамога', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека').

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Zygart (Zegart, Zegardus).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *sioło Koseykowiczy… Hryc Żagierdowicz z Piotrem synem* (27 ліпеня 1553 году); *сынов… Сигирда* (Хроніка літоўская і жамойцкая); *nomine admodum reverendi in Christo patris Stanislai Zeckierth consultoris pro et superioris, ac omnium religiosorum patrum ordinis divi Basilii Magni conventus Vilnensis* (20 кастрычніка 1753 году); *Reverendissimi Dom. Mathiae von Zegierd Korn, Abbatis Grodnen. o. s. Basilii M. officialis generalis ac Consistorii Grodnen. Praesidis Vicariali*, *Maciey von Zegierd Korn, opat Grodzieński Z. S. B. W. namiestnik w rzeczach duchownych, metropolitalny officyał i konsystorza jeneralnego w w. x-ie Litewskim, prezydent* (1798 год).

## Носьбіты
* Мацей фон Зэгерд Корн — абат Гарадзенскага базылянскага манастыра

З XVI ст. прыдомкам Зэгерд карыстаўся літоўскі шляхецкі род Корнаў гербу Тры Каласы.

## Глядзіце таксама
* Зіга
* Герд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Гродвіл

**Гродвіл** (*Родвіл*, *Рудзівіл*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Гродвіл, пазьней Рудвіль (Hrodwil, Rudwill) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -грод- (-род-, -руд-) (імёны ліцьвінаў Рудалт, Родмант, Эйруд; германскія імёны Rudolt, Rodemund, Eirodus) паходзіць ад гоцкага hroþ 'слава, перамога', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'. Такім парадкам, імя Гродвіл азначае «воля да перамогі». Апроч таго, адзначалася старажытнае германскае імя Hrehtwili (Hreht-wili).

У Прусіі бытавала імя *Rodewille*.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Hrodwił* (5 студзеня 1359 году, разглядаецца як фальсыфікат Тэадора Нарбута); *людемъ нашимъ [[Мерач|Мерецъкого]] повета… Родвилу [[Война|Воиневичу]]* (люты 1510 году); *Гродвил Богдановичъ… Пашко Родвиловичъ… Шымъко Родвиловичъ* (1528 год); *землю Родвиловщину* (1537 год); *Józefa Rudziwiłowicz* (1835 год).

## Носьбіты
* Гродвіл Багданавіч — радунскі баярын, які ўпамінаецца ў попісе войска Вялікага Княства Літоўскага 1528 году

Ротавілы (Rottowił) — літоўскі шляхецкі род (таксама вядомы ў Варшаўскім павеце).

## Глядзіце таксама
* Грода
* Віла

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Кантэле

**Кантэле** (, ) — традыцыйны фінскі і карэльскі шчыпковы струнны інструмэнт, які належыць да групы цытраў, падобны на гусьлі і цымбалы.

Старажытныя кантэле мелі 5 струн, а сучасныя канцэртныя вырабляюцца з мэталічнымі струнамі, колькасьць якіх можа дасягаць 40. Пры гры кантэле трымаюць на каленях у гарызантальным або зьлёгку нахіленым становішчы і пальцамі абедзьвюх рук перабіраюць струны.

Назва зборніка фінскіх народных рун «Кантэлетар», складзенага Эліясам Лянротам, паходзіць ад слова «кантэле». У 1840—1841 гадах упершыню выйшлі тры выданьні «Кантэлетара», суфікс *тар* азначае жаночы род, гэта значыць Кантэлетар — дачка кантэле або апякунка гры на гэтым інструмэнце.

Катэгорыя:Фінскія музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Балтыйская псалтыр
Катэгорыя:Струнныя музычныя інструмэнты
Катэгорыя:Фінская фолк-музыка
Знак кораня

**Знак ко́раня** ці **знак радыка́лу**  — тыпаграфічны (друкарскі) сымбаль.

## Гісторыя
Знак кораня паходзіць з малой лацінскай літары '''r''' (пачатковай у  — корань), зрослай з надрадковай рысай: раней надкрэсьліваньне выразы выкарыстоўвалася замест цяперашняга заключэньня яго ў дужкі. Так \sqrt{a+b} ёсьць перайначаны запіс  \ r \overline{a+b}.

Упершыню такое абазначэньне выкарыстаў нямецкі матэматык Крыстаф Рудольф ў 1525 годзе. Ім таксама былі вынайдзены сымбалі  і  для каранёў трэцяй і чацьвёртай ступеняў адпаведна, аднак яны не замацаваліся ў навуцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:друкарскія знакі
Аб скарачэньні гімназічнай адукацыі

**[[Цыркуляр|Цыркуля́р]]** «**Аб скарачэ́ньні гімназічнае адука́цыі**», «**цыркуля́р аб куха́ркіных дзе́цях**» ()&nbsp;— нарматыўны акт пэрыяду контррэформ расейскага імпэратара Аляксандра III.

Падпісаны 18 (30) чэрвеня 1887 году расейскім міністрам асьветы І. Д. Дэлянавым.

## Мэта
Мэта цыркуляру&nbsp;— «астудзіць» расейскае грамадзтва, абмежаваўшы перамяшчэньне зь «невысакародных» слаёў насельніцтва ў разначынцы й студэнты, асноўную рухальную сілу рэвалюцыйнага ўздыму папярэдніх гадоў.

## Зьмест
Цыркуляр рэкамэндаваў дырэктарам гімназіяў і прагімназій пры прыёме дзяцей у навучальныя ўстановы ўлічваць магчымасьці асоб, на апецы якіх гэтыя дзеці знаходзяцца, забясьпечваць неабходныя ўмовы для такога навучаньня; такім чынам 

## Крыніцы

Катэгорыя:Палітыка Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Права Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Гістарычныя дакумэнты Расеі
Вяліказямельская тундра

**Вялі́казяме́льская тундра** — узгорыстая марэнная раўніна, разьмешчаная ў Расейскай Фэдэрацыі на землях, якія адносяцца да Ненецкай аўтаномнай акрузе і Рэспубліцы Комі. Тэрыторыя абмежавана рэкамі Пячорай і Усой (з захаду і поўдня), а таксама Палярным Уралам і Пай-Хоем з усходу.

## Рэльеф
Найбольшая вышыня на раўніне дасягае 250 м, аднак, у асноўным, пераважаюць вышыні 100—150 м . Для рэльефу найбольш характэрна наяўнасьць узгоркаў і марэнных град, так званых «мусюраў» (што адлюстравана і ў мясцовых назвах: Янэймусюр, Вангурэймусюр і інш.). Гэтыя грады складаюцца зь пяскоў і валунавых суглінкаў.

Праз раўніну праходзяць два ўзвышшы: ад Хайпудырскай губы да вусьця ракі Цыльмы  — Земляны сьцяг, а ва ўсходняй частцы раўніны — града Чарнышова, якая складаецца, у асноўным, з палеазойскіх адкладаў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Тундра
Катэгорыя:Геаграфія Комі
Катэгорыя:Геаграфія Ненецкай аўтаномнай акругі
Асноўны статут Каралеўства Альбанія (1928)

**Асноўны статут Каралеўства Альбанія** — канстытуцыя Каралеўства Альбанія, якая была прынятая парлямэнтам 1 сьнежня 1928 году.

Альбанія абвяшчалася «дэмакратычнай, парлямэнцкай і спадчыннай манархіяй». Канстытуцыя фармальна канчаткова паклала канец турэцкаму зямельнаму закону 1856 году.

Пасьля італьянскай акупацыі ў 1939 годзе статут спыніў сваё дзеяньне. 3 чэрвеня 1939 году кароль Італіі Віктар Эмануіл III выдаў новую канстытуцыю для Каралеўства Альбанія.

## Крыніцы

## Літаратура
* Арш, Г. Л., Сенкевич, И. Г., Смирнов, Н. Д. Краткая история Албании / Г. Л. Арш, И. Г. Сенкевич, Н. Д. Смирнова; Под ред. А. Ф. Миллера; [Академия наук СССР, Институт истории]. — Москва: Наука, 1965. — 263 с, 1 л. карт.: карт. — С. 219—220.
* Краткая история Албании: С древнейших времен до наших дней / [Г. Л. Арш, Ю. В. Иванова, О. А. Колпакова, Н. Д. Смирнова]; Отв. ред. Г. Л. Арш; [Российская АН, Институт славяноведения и балканистики]. — М.: Наука, 1992. — 510,[1] с.: ил. — С. 303—304. — (История стран Центральной и Юго-Восточной Европы). — ISBN 5-02-010084-6.
* Смирнов, Н. Д. История Албании в XX веке / Н. Д. Смирнова; Российская академия наук, Институт всеобщей истории. — М.: Наука, 2003. — 430, [1] с., [1] л. портр. — С. 146. — ISBN 5-02-008867-6.

Катэгорыя:Колішнія канстытуцыі
Катэгорыя:Канстытуцыі Альбаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1928 годзе
Катэгорыя:Падзеі 1 сьнежня
Асноўны статут Каралеўства Альбанія (1939)

**Асноўны статут Каралеўства Альбанія** — канстытуцыя Каралеўства Альбанія пад пратэктаратам Каралеўства Італія, якая была прынятая 4 чэрвеня 1939 году.

3 чэрвеня 1939 году кароль Італіі Віктар Эмануіл III падпісаў новую канстытуцыю для Каралеўства Альбанія, скасаваўшы старую канстытуцыю 1928 году. На наступны дзень, 4 чэрвеня, прэм'ер-міністар Альбаніі Шэфкет Вэрладжы падпісаў яе, пасьля чаго яна афіцыйна ўступіла ў сілу.

Канстытуцыя пераўтварыла «дэмакратычную, парлямэнцкую і спадчынную манархію» ў канстытуцыйную манархію на італьянскі лад. Па канстытуцыі стваралася «Вышэйшая карпаратыўная фашысцкая рада», які выконваў функцыі заканадаўчага воргану.

## Склад
* Прэамбула
* Глава I — Агульныя палажэньні
* Глава II — Кароль
* Глава III — Урад караля
* Глава IV — Вышэйшая карпаратыўная фашысцкая рада
* Глава V — Судовы парадак
* Глава VI — Правы і абавязкі грамадзян

## Крыніцы

## Літаратура
* Краткая история Албании: С древнейших времен до наших дней / [Г. Л. Арш, Ю. В. Иванова, О. А. Колпакова, Н. Д. Смирнова]; Отв. ред. Г. Л. Арш; [Российская АН, Институт славяноведения и балканистики]. — М.: Наука, 1992. — 510,[1] с.: ил. — С. 303—304. — (История стран Центральной и Юго-Восточной Европы). — ISBN 5-02-010084-6.
* Смирнов, Н. Д. История Албании в XX веке / Н. Д. Смирнова; Российская академия наук, Институт всеобщей истории. — М.: Наука, 2003. — 430, [1] с., [1] л. портр. — С. 179—180. — ISBN 5-02-008867-6.

Катэгорыя:Колішнія канстытуцыі
Катэгорыя:Канстытуцыі Альбаніі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1939 годзе
Катэгорыя:Падзеі 4 чэрвеня
Байрам Бэгай

**Байрам Бэгай** (; нар. , Рраражынэ) — альбанскі палітык, прэзыдэнт краіны з 24 ліпеня 2022 году.

З ліпеня 2020 году па чэрвень 2022 году займаў пасаду начальніка Генэральнага штабу альбанскіх Узброеных Сіл. 3 чэрвеня 2022 году быў афіцыйна вылучаны кіруючай сацыялістычнай партыяй кандыдатам у чацьвёртым туры прэзыдэнцкіх выбараў. Пасьля ўступленьня на пасаду стаў пятым у гісторыі Альбаніі прэзыдэнтам, якія маюць вайсковае мінулае, пасьля Ахмэта Зогу, Раміза Аліі, Альфрэда Майсіў і Буяр Нішані.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся 20 сакавіка 1967 года ў Рраражынэ. У 1989 годзе скончыў мэдычны ўнівэрсытэт Тыраны і стаў дзеючым вайсковым доктарам у 1998 годзе. Мае прафэсійную доктарскую ступень, званьне «дацэнта» ў галіне мэдыцыны. Жанаты і мае двух сыноў.

За сваю 31-гадовую вайсковую кар’еру прыняў удзел у шматлікіх навучальных сэмінарах і прайшоў курсы па бясьпецы і абароне, скончыў вышэйшую мэдычнуюю школу пасьлядыплёмнай адукацыі, прайшоў пасьлядыплёмную спэцыялізацыю па гастрагепаталёгіі, курсы мэнэджмэнту і курс стратэгічнага мэдычнага лідэрства ў Злучаных Штатах Амэрыкі, спэцыялізаваны курс мэдыцыны і курс аховы здароўя ў Грэцыі.

Займаў розныя вайсковыя пасады, у тым ліку: начальніка Вайскова-мэдычнай часткі і намесьніка вайсковага дырэктара, дырэктара вайсковага шпіталя Тыраны, дырэктара санітарнай інспэкцыі і г. д. У ліпіне 2020 году быў прызначаны начальнікам Генэральнага штабу Ўзброеных Сілаў Альбаніі і ўступіў на пасаду ў тым жа месяцы.

4 чэрвеня 2022 году быў абраны Народным сходам Альбаніі на пасаду прэзыдэнта пры 78 галасах «за», 4 «супраць» і 1 устрымаўся. 57 дэпутатаў ад апазыцыі байкатавалі галасаваньне, заявіўшы, што працэс вылучэньня кандыдатаў быў незаконным. Зьмяніў Іліра Мэту і ўступіў на пасаду 24 ліпеня 2022 году.

## Крыніцы

Катэгорыя:Прэзыдэнты Альбаніі
Катэгорыя:Альбанскія палітыкі
Радоўг

**Радоўг** або **Радаўг** («*Радоўгаўд*») — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Алграда (Algrada) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -рад- (-рат-) (імёны ліцьвінаў Раталт, Радавін, Конрад; германскія імёны Ratolt, Radowin, Konrad) паходзіць ад гоцкага *rêþs, германскага rad- 'рада', а аснова -алг- (-алк-, -гэлк-) (імёны ліцьвінаў Альгін, Альгерд, Альгімонт; германскія імёны Heligin, Algardus, Alcmunt) — ад гоцкага alhs 'бажніца', германскага helig 'сьвяты'. 

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Radowg cum fratribus Ciber* (1222 год); *Пану Михаилу, канъцлеру, чоловекъ [[Гасьціла|Гостилович]], а перво Радовъкговдовичом был* (1440—1492 гады).

## Носьбіты
* Радоўг — мазавецкі нобіль, які ўпамінаецца ў 1222 годзе

## Глядзіце таксама
* Рад
* Ольг

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тына Тэрнэр

**Тына Тэрнэр** (), пры нараджэньні **Ганна Мэй Балак** (); 26 лістапада 1939, Натбуш, штат Тэнэсі, ЗША — 24 траўня 2023) — амэрыканская і швайцарская сьпявачка, аўтарка песень, акторка і танцорка. Уладальніца васьмі прэміяў *[[Грэмі]]*. За свой артыстызм, тэмпэрамэнт і сцэнічную экспрэсіўнасьць мела тытул «Каралева рок-н-ролу». Тына ўваходзіць у дзясятку найлепшых танцорак сьвету. Часопіс «Rolling Stone» назваў яе найвялікшай сьпявачкай сучаснасьці.

## Дзяцінства
Ганна Мэй Балак нарадзілася 26 лістапада 1939 году ў невялікім мястэчку Натбуш, штат Тэнэсі, у сям’і Зэльмы (народжанай Кюры), рабочай заводу, і Флойда Рычарда Балака, баптысцкага дыякана, фэрмэра і рабочага заводу. Балак наведвала школу Флэг Груў у акрузе Гэйўуд. Ганна і ейная старэйшая сястра, Ален, выхоўваліся сваёй бабуляй пасьля таго, як іх бацькі разьвяліся, калі Ганьне было 10. Ганна заставалася ў Натбушы да сьмерці сваёй бабулі. У 16-гадовым узросьце яна з маці і сястрой пераехала ў горад Сэнт-Луіс.

Таксама Тына Тэрнэр вядомая акторка і танцорка. У 1986 годзе на галівудзкай Алеі славы зьявілася прысьвечаная ёй зорка.

## Дыскаграфія

### Студыйныя альбомы
* Tina Turns the Country On!, 1974
* Acid Queen, 1975
* Rough, 1978
* Love Explosion, 1979
* Private Dancer, 1984
* Break Every Rule, 1986
* Foreign Affair, 1989
* Wildest Dreams, 1996
* Twenty Four Seven, 1999

### Канцэртныя альбомы
* Tina Live in Europe, 1988
* VH1 Divas 1999 (з Брэндзі, Ўітні Г’юстан, Шэр і інш.), 2000

### Саўндтрэкі
* Mad Max Beyond Thunderdome, 1985
* What’s Love Got to Do with It, 1993

### Зборнікі найлепшых песень
* Simply the Best, 1991
* All the Best, 2004

### Сынглы
Сынглы, якія патрапілі ў Top 10 у амэрыканскіх і брытанскіх чартах:
* «River Deep — Mountain High»
* «Proud Mary»
* «Nutbush City Limits»
* «Let’s Stay Together»
* «What’s Love Got to Do With It»
* «Better Be Good to Me»
* «Private Dancer»
* «We Don’t Need Another Hero»
* «Typical Male»
* «The Best»
* «I Don’t Wanna Lose You»
* «It Takes Two»
* «I Don’t Wanna Fight»
* «GoldenEye»
* «When the Heartache Is Over»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* The Tina Turner Blog
* Афіцыйны сайт
* 
* Tina Turner на сайце All Music Guide
* Tina Turner  на сайце Rolling Stone
* Tina Turner на сайце MySpace

Катэгорыя:Памерлі ў кантоне Цюрых
Катэгорыя:Сьпявачкі ЗША
Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Кантральта
Катэгорыя:Артыстычныя псэўданімы
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Грэмі»
Катэгорыя:Поп-музыкі ЗША
Катэгорыя:Рэкардсмэны Кнігі рэкордаў Гінэса
Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залю славы рок-н-ролу
Аракчэеўшчына

**Аракчэ́еўшчына** — сыстэма вайсковых і паліцэйскіх мер і рэформаў у Расейскай імпэрыі першае чвэрці XIX стагодзьдзя, у прыватнасьці стварэньня ваенных пасяленьняў. Праходзіць ад прозьвішча генэрала артылерыі графа А. А. Аракчэева.

## Гісторыя
Вайсковыя мерапрыемствы (ваенная рэформа) Аляксея Андрэевіча Аракчэева заключаліся ў выдзяленьні артылерыйскіх частак у самастойныя фармаваньня, увядзеньні новых статутаў, штатаў і прынцыпаў армейскай камплектацыі й кіраваньня, дывізіённай арґанізацыі расейскае гвардыі й арміі, стварэньні рэкруцкага дэпо, укараненьні найноўшых відаў ўзбраеньня й іншага.

У 1818 годзе па даручэньні імпэратара Аляксандра I, Аракчэеў падрыхтаваў сакрэтны праект вызваленьня прыгонных сялян, яркі ня быў рэалізаваны. З 1819 Аракчэеў — начальнік ваенных паселішчаў, дзе спалучаўся сельскую працу зь бязьлітаснай ваеннай муштрай. Увёў у паселішчах строгі рэжым і жорсткую рэгламэнтацыю ўсіх бакоў жыцьця, што выклікала шматлікія беспарадкі й паўстаньня.

У дарэвалюцыйнай гістарыяграфіі пад уплывам нэгатыўных ацэнак сучасьнікаў А. А. Аракчэева аб яго дзейнасьці сфармавалася крытычная кропка гледжаньня на «аракчэеўшчыну». У савецкай гістарычнай навуцы тэрмін *«аракчэеўшчына»* часта выкарыстоўваўся ў шырокім сэнсе для абазначэньня дэспатызму самадзяржаўнай рэжыму ў Расеі наогул. У сучаснай расейскай гістарыяграфіі перагледжаны папярэднія ацэнкі мерапрыемстваў «аракчэеўшчыны» ў вайсковай сфэры, некаторыя зь іх разглядаюцца як станоўчыя.

Ва Ўкраіне ваенныя паселішчы былі заснаваныя ў Екацерынаслаўскай губэрні, Слабадзкой-Украінскай губэрні й Хэрсонскай губэрні, а пазьней — на Кіеўшчыне й Падольшчыне

## Крыніцы

Катэгорыя:Вайсковая гісторыя Расеі
Катэгорыя:Узброеныя сілы Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Ідэалягічныя клішэ
Катэгорыя:Вайсковая справа
Скалдвіл

**Скалдві́л**, **Скаўдвіл** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Скулд (Sculd) і Віла (Wilo)  — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -скулд- (-сколд-) (імёны ліцьвінаў Скаўгард, Ясколд; германскія імёны Skowgard, Hoskoldr) паходзіць ад стараісьляндзкага skuld 'доўг', skyldr 'прывязаны, абавязаны' або skjǫldr 'шчыт', а аснова -віл- (імёны ліцьвінаў Вільбут, Вільгейда, Мунтвіл; германскія імёны Willebut, Williheid, Muntwil) — ад гоцкага wilja 'воля'.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Еразмъ Сковдвилъ* (16 траўня 1616 году); *przy słudze swym Mikołaju Skowdwiłu*, *Jan Skowdwiłł* (1621 год); *панъ Еразмусъ Сковдвилъ* (11 ліпеня 1628 году); *панъ Еразмусъ Сколдвилъ* (20 кастрычніка 1631 году); *p. Erazmus Skowdwił* (23 кастрычніка 1631 году); *nas, Piotrą Erazmusowicza Skołdwiła z Zuzannę Stanisławownę Naborowską Skołdwiłową… Piotr Kazimierz Skodwił… Piotrą Skoldwila* (11 кастрычніка 1664 году); *wieś Pagie… Stanisław Skodwił* (1675—1677 гады).

## Носьбіты
* Эразмус (Эразм) Скалдвіл (Скаўдвіл) — літоўскі баярын, які ўпамінаецца ў 1616—1631 гадох

Скаўдвілы і Скоўдвілы — літоўскія шляхецкія роды.

У былым Жамойцкім старостве існуе вёска Скаўдвілі.

## Глядзіце таксама
* Скольд
* Віла

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Вярхоўная таемная рада

**Вярхо́ўная Тае́мная (Та́йная) ра́да Расе́йскае імпэ́рыі** — вышэйшая дарадчая дзяржаўная ўстанова Расейскае імпэрыі ў 1726—1730 гадох у складзе 6—8 чалавек. Створаны імпэратрыцай Кацярынай I як дарадчы орган, вырашаў найважнейшыя дзяржаўныя пытаньні. Ключавую пазыцыю ў Радзе першапачаткова займаў А. Д. Меншыкаў, а пасьля яго апалы (у 1727 годзе) — князі Далгарукавы й Галіцыны.

## Лёс чальцоў Рады
Лёсы чальцаў Вярхоўнае Тайнае радысклаліся па-рознаму: Міхаіл Галіцын быў адпраўлены ў адстаўку й амаль адразу ж памёр, ягоны брат і трое з чацьвярых Долгоруковых былі пакараныя ў гады кіраваньня Ганны Яанаўны. Рэпрэсіі перажыў толькі Васіль Уладзімеравіч Далгарукаў, пры Лізавеце Пятроўне вернуты з ссылкі й прызначаны кіраўніком ваеннай калегіі. Галоўкін і Астэрман у гады валадараньня Ганны Яанаўны займалі найважнейшыя дзяржаўныя пасады. Астэрман у 1740—1741 ненадоўга стаў фактычным кіраўніком краіны, аднак пасьля чарговага палацавага перавароту быў сасланы ў бярозаў, дзе й памёр.

Катэгорыя:Расейская імпэрыя
Верцейка

**Ве́рцейка** (*Верцека*), **Вярце́йка** (*Вірцейка*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Вердыка або Вірдыка (Verdico, Wirdika) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -верд- (-верт-, -вірт-) (імёны ліцьвінаў Верцель, Гальвірд, Явірт; германскія імёны Wertel, Geilwird, Ewirth) паходзіць ад гоцкага wairths, стараверхненямецкага werd 'годны, пачэсны'.

У Прусіі бытавала імя Вірдзейка: *Wirdeyke* (1411 год).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Луцъ Вертековичъ… Марко Вертековичъ… Грицъ Вертековичъ* (1563 год); *зъ надаткомъ Мартина Вертейка кгрунтъ подъ которымъ Вертейкомъ есть волокъ двѣ и моркгъ одинъ* (23 кастрычніка 1597 году)

## Носьбіты
* Вірцейка Журкавіч — жыхар Жамойцкага староства, які ўпамінаецца ў 1537—1538 гадох
* Марцін Верцейка (Вярцейка) — косаўскі зямянін, які ўпамінаецца ў 1597 годзе

Вэртыка (Wertyka) — шляхецкі род Рэчы Паспалітай з Жытомірскага павету.

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Сэрвітут

**Сэрвіту́т** ( — «павіннасьць, падначаленасьць») — ува антычным, фэўдальным і капіталістычным грамадзтве — права карыстацца чужой уласнасьцю ў пэўных межах; а таксама права на абмежаваньне ўласьніка ў пэўных адносінах; права абмежаванага карыстаньня чужым выганам, выпасам для жывёлы, сенажацьцю й іншымі сельскагаспадарчымі ўгодзьдзямі.

## Міжнародны сэрвітут

**Міжнаро́дны сэрвіту́т** — абмежаваньне ўлады якой-небудзь дзяржавы над якой-небудзь тэрыторыяй на карысьць іншае дзяржавы.

## Зямельны сэрвітут

Статус зямельнага сэрвітуту на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь вызначаецца §1 «Асноўныя тэрміны й паняцьці, якія выкарыстоўваюцца ў гэтым Кодэксе» Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб зямлі:
Зямельны сэрвітут — права абмежаванага карыстаньня чужым зямельным участкам, якое ўстанаўліваецца для забесьпячэньня праходу, праезду, пракладкі й эксплёатацыі газаправодаў, нафтаправодаў, паветраных і кабэльных ліній электраперадачы, сувязі й іншых падобных збудаваньняў *(далей — лінейныя збудаваньні)*, забесьпячэньня водазабесьпячэньня й мэліярацыі, разьмяшчэньня геадэзічных пунктаў, а таксама для іншых мэтаў, якія ня могуць быць забясьпечаны без прадастаўленьня такога права.

## Тыпы сэрвітутаў

## Глядзіце таксама

* Супэрфіцый
* Узуфрукт
* Эмфітэўзіс
* Рэчавы пазоў
* Віндыкацыйны пазоў
* Нэгатарны пазоў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* §1 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб зямлі 
* Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб зямлі 

Катэгорыя:зямельнае права
Катэгорыя:рэчавае права
Баргайла

**Баргайла**, **Баргаль**, **Баргель** — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бара (Baro) і Гайла або Гела (Gailo, Gelo) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -бар- (-бор-) (імёны ліцьвінаў Барвід, Барвін, Вісбар; германскія імёны Barvid, Barwin, Wisbar) паходзіць ад гоцкага bara, baur 'чалавек, дзіця' (літаральна — «народжаны»), а аснова -гайл- (-гал-, -гел-) (імёны ліцьвінаў Відзігайла, Інгела, Монтгайла; германскія імёны Widigail, Ingeila, Montigel) — ад гоцкага і бургундзкага gails 'жвавы, свавольны, ганарысты'. Такім парадкам, імя Баргайла азначае «народжаны жвавым».

Імя Bargel (Bargyel, Bargol) адзначалася ў Польшчы ў 1376, 1383, 1445, 1453, 1469, 1482, 1491 і 1498 гадох, у XVI—XVIII стагодзьдзях — прозьвішча Bargiel (Bargieł).

У Прусіі бытавала прозьвішча Bargel.

У Польшчы адзначаецца прозьвішча Bargiełło.

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *три чоловеки у Кнетох: Свирутии а Боркгаилова жона* (1440—1492 гады); *Valentinus Bargelus Novo Samborensis Roxolanus* (1602 год); *(Ka)zymier(z) Bargayłło z Korklan… Kr(z)ysztoph Bargayłło s Korklan… Alexander Bargayłło* (15—23 і 20 кастрычніка 1655 году); *Adam Bargaylo… Aleksander Bargaylo… Jan Bargaylo… Kazimierz Bargaylo… Krzysztof Wojciechowicz [[Сак|Żagowicza]] Bargaylo* (1667 год); *Jan Bargayło* (1690 год); *Katarzyna Bargalewicz* (1747 год); *Jan Stanisław Bargiel* (1836 год).

## Носьбіты
* Баргал — нобіль Польскага Каралеўства, які ўпамінаецца ў 1445 годзе

У актах Вялікага Княства Літоўскага ўпамінаўся маёнтак Баргалішкі.

Баргалі — парафіяне царквы ў Грушцы (Рэчыччына) на 1857 год.

Баргайлы (Bargajłło) — літоўскі шляхецкі род.

## Глядзіце таксама
* Бара
* Гайла

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Грыф (герб)

**Грыф** () — прыватнаўласьніцкі герб, вядомы зь сярэдзіны XIII ст., ў Вялікім Княстве Літоўскім — пасьля Гарадзельскае уніі 1413 году. Гербам карысталіся каля 220 родаў Беларусі, Ўкраіны, Летувы і Польшчы, у тым ліку Асоўскія, Бяліцкія, Браніцкія, Быкоўскія, Закрэўскія, Канарскія, Квяткоўскія, Путкмеры.

## Апісаньне
На чырвоным полі выява сярэбранага грыфа, які стаіць на задніх лапах  — фантастычнай істоты з тулавам ільва, галавой і крыламі арла, дзюба і капцюры залатыя. Клейнод — верхняя палавіна грыфа бяз лап і залатая труба.

Катэгорыя:Гербы Гарадзельскай уніі
Генэральныя штаты (Францыя)

**Генэра́льныя шта́ты** () — саслоўна-прадстаўнічы орган дзяржаўнага кіраваньня ў Францыі, які дзейнічаў з 1302 па 1789 год.

Папярэднікамі Генэральных штатаў былі пашыраныя пасяджэньні каралеўскага савета (з прыцягненьнем меставых вярхоў), а таксама правінцыйныя Асамблеі саслоўяў (якія паклалі пачатак правінцыйным штатам).

## Гісторыя
Першыя Генэральныя штаты былі скліканы ў 1302 годзе, у пэрыяд канфлікту Філіпа IV з Папам Рымскім Баніфацыем VIII.

Генэральныя штаты зьяўляліся прадстаўнічым органам, скліканым па ініцыятыве каралеўскай улады ў крытычныя моманты для аказаньня дапамогі ўраду. Асноўнай іх функцыяй было ватаваньне падаткаў. Кожнае саслоўе — першае (духавенства), другое (дваранства), трэцяе саслоўе — засядала ў Генэральных штатах асобна ад іншых і мела па адным голасе (незалежна ад колькасьці прадстаўнікоў). Трэцяе саслоўе было прадстаўлена верхавінай месьцічаў.

Значэньне Генэральных штатаў узрасло ў часы Стогадовай вайны 1337—1453 гадоў, калі каралеўская ўлада асабліва мела патрэбу ў грошах. У пэрыяд народных паўстаньняў XIV стагодзьдзя (Парыскае паўстаньне 1357—1358, Жакерыя 1358) Генэральныя штаты прэтэндавалі на актыўны ўдзел у кіраваньні краінай (падобныя патрабаваньні выказалі Генэральныя штаты 1357 году ў *«Вялікім сакавіцкім ордонансе»*). Аднак адсутнасьць адзінства паміж местамі й іхняя непрымірымая варожасьць з дваранствам рабілі бясплоднымі спробы Генэральных штатаў дамагчыся правоў, якія здолеў заваяваць ангельскі парлямэнт.

У канцы XIV стагодзьдзя Генэральныя штаты склікаліся ўсё радзей і часта замяняліся сходамі нотаблей. З канца XV стагодзьдзя інстытут Генэральных штатаў прыйшоў у заняпад у сувязі з распачатым разьвіцьцём абсалютызму, з пачатку XVI стагодзьдзя яны наогул не склікаліся (вядомае ажыўленьне іх дзейнасьці назіралася ў пэрыяд рэлігійных войнаў — Генэральныя штаты склікаліся ў 1560, 1576, 1588, і 1593 гадох).

З 1614 да 1789 году Генэральныя штаты зноў ні разу не зьбіраліся. Толькі траўня году ва ўмовах вострага палітычнай крызы напярэдадні Вялікай Францускай рэвалюцыі кароль Людовік XVI склікаў Генэральныя штаты 1789 году. 17 чэрвеня 1789 году дэпутаты трэцяга саслоўя абвясьцілі сябе *Нацыянальным сходам*, 9 ліпеня *Нацыянальны сход* абвясьціў сябе *Ўстаноўчым сходам*, які стаў вышэйшым прадстаўнічым і заканадаўчым органам рэвалюцыйнай Францыі.

Усяго за пяць стагодзьдзяў існаваньня інстытуту Генэральных штатаў было праведзена 34 скліканьня, прычым 21 зь іх — на працягу XIV стагодзьдзя.

У XX стагодзьдзі назву Генэральныя штаты прымалі некаторыя прадстаўнічыя сходы, якія разглядаюць актуальныя палітычныя пытаньні і выказваюць шырокае грамадзкае меркаваньне (напрыклад, Асамблея Генэральных штатаў за раззбраеньне, травень 1963 году).

## Літаратура

* *Хачатуран Н.А.* Узьнікненьне Генэральных Штатаў у Францыі. Мн., 1976.

## Крыніцы

Катэгорыя:Сярэдневяковая Францыя
Катэгорыя:Саслоўна-прадстаўнічыя ўстановы
Генэральныя штаты (неадназначнасьць)

**Генэра́льныя шта́ты** () — шматзначны тэрмін францускага паходжаньня.

* Генэральныя штаты — парлямэнт Францыі ў 1302—1789 гадох.
* Генэральныя штаты — парлямэнт Нідэрляндаў у 1579—1795 гадох.
* Генэральныя штаты — сучасны нідэрляндзкі парлямэнт.
Акадэмія альбаналягічных дасьледаваньняў

**Акадэмія альбаналягічных дасьледаваньняў** () — адна з найбольш важных навукова-дасьледчых устаноў альбанамоўнага сьвету. Была заснавана ў 2007 годзе ўрадам Альбаніі і разьмяшчаецца ў альбанскай сталіцы Тыране побач з Тыранскім ўнівэрсытэтам.

## Гісторыя
Цэнтар альбаналягічных дасьледаваньняў быў заснаваны ў межах рэканструкцыі і мадэрнізацыі альбанскай акадэмічнай і ўнівэрсытэцкай сыстэмы. Пастанова было прынятая ўрадам Альбаніі ў жніўні 2007 году. Утварэньне акадэміі адбылося ў выніку абьяднаньня чатырох існуючых устаноў: Інстытуту археалёгіі, Інстытуту мовазнаўства і літаратуры, Інстытуту гісторыі і Інстытуту культурнай антрапалёгіі і мастацтвазнаўства з двума навуковымі падразьдзяленьнямі: «Мастацтвазнаўства» і «Альбанская энцыкляпэдыя», якія раней належалі Альбанскай акадэміі навук.

Цэнтар быў рэарганізаваны 10 сакавіка 2008 году як навукова-дасьледчы інстытут і атрымаў статус міжвузаўскага органу. Ён атрымаў у спадчыну штат навкоўцаў і багаты архіў высокай значнасьці. Разам з дасьледаваньнямі ў галіне гісторыі, археалёгіі, культурнай антрапалёгіі, мастацтвазнаўства, лінгвістыкі, літаратуры і г. д., частка яго працы накіравана на дасьледаваньне, ацэнку, захаванне і прасоўваньне матэрыяльнай і духоўнай спадчыны альбанскай культуры. У цэлым гэта адзін з асноўных інстытутаў альбаналёгіі. Ён таксама прапануе магістэрскія і кандыдацкія праграмы, а таксама дасьледчыя праграмы па ўсіх галінах, якія ахоплівае інстытут.

У 2017 годзе Цэнтар альбаналягічных дасьледаваньняў зьмяніў назву на Акадэмію альбаналягічных дасьледаваньняў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Альбанскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2008 годзе
Тыранскі ўнівэрсытэт

**Тыранскі ўнівэрсытэт** () — найбуйнейшая і найбольш значная ВНУ Альбаніі. Утвораны ў 1957 годзе на падставе Інстытуту навук і 4 іншых ВНУ. З 1985 па 1992 гады насіў імя генэральнага сакратара кампартыі Энвэра Ходжы (Universiteti i Tiranës «Enver Hoxha»).

Першапачаткова ўнівэрсытэт меў дзесяць факультэтаў, і ў 1991 годзе ён быў падзелены на політэхнічны ўнівэрсытэт Тыраны, які ўключыў у свой склад інжынэрныя факультэты, і ўласна Тыранскі ўнівэрсытэт, які ўключыў сем іншых факультэтаў: гуманітарныя, эканамічныя, натуральныя навукі і мэдыцынскі.

Ва ўнівэрсытэце навучаецца больш за 14,000 студэнтаў, штат прафэсарска-выкладчыцкага складу — больш за 600 чалавек.

## Факультэты
* Факультэт мэдычны
* Факультэт сацыяльных навук
* Факультэт прыродазнаўчых навук
* Факультэт гісторыі і філалёгіі
* Факультэт права
* Факультэт эканамічных навук
* Факультэт замежных моў

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Альбанскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Тырана
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1957 годзе
Катэгорыя:Тыранскі ўнівэрсытэт
Жан-Люі Мюра

**Жáн-Люí Мюрá** (; сапраўднае імя **Жан-Люі Бэрго**, па-француску: *Jean-Louis Bergheaud*, 28 студзеня 1952, Шамальер, Пюі-дэ-Дом, Францыя ― 25 траўня 2023, Авэрнь, Францыя) ― францускі музыка, сьпявак, кампазытар.

## Жыцьцяпіс

Жан-Люі Бэрго нарадзіўся 28 студзеня 1952 году ў Шамальеры (Пюі-дэ-Дом)у сям’і цесьляра-сталяра, таксама музыкі-аматара, і маці-швачкі.

Адзінокі і замкнёны ў сабе, будучы Жан-Люі Мюра з раньняга ўзросту выяўляў пэўныя здольнасьці да музыкі і гульні на многіх інструмэнтах. Дзякуючы падтрымцы бацькі яго аддаюць навучацца музыцы. З гарадзкім духавым аркестрам малады Жан-Люі іграе на барабане, а потым на карнэце. Ён таксама навучыўся іграць на саксафоне ў духавых клясах кансэрваторыі, дзе таксама разьвіў свой густ да сьпеваў.

Калі яму было 9 гадоў, на Каляды яму падарылі слоўнік Larousse, па якім ён пачаў пісаць вершы.

Ажаніўшыся ва ўзросьце 17 гадоў, ён паступіў на кароткі час ва ўнівэрсытэт Клермон-Фэрану. У 1970 годзе ён адправіўся аўтаспынам на фэстываль на высьпе Ўайт. Бацька хлопчыка ў 19 гадоў, ён разьвёўся і пакінуў усё, каб падарожнічаць і жыць выпадковымі працамі ў Францыі і Эўропе, адзін, як Джэк Кэруак.

Ён працаваў паміж Парыжам, дзе спрабаваў свае сілы ў журналістыцы і некалькімі мястэчкамі для адпачынкаў (лыжны інструктар у Авар’я або санітар на пляжы ў Сэн-Трапэ). Пасьля спробы самагубства, ён, нарэшце, вярнуўся ў сваю вёску ў 1977 годзе ва ўзросьце 25 гадоў, каб прысьвяціць сябе музыцы.

Менавіта сынгл Regrets (дуэт з Мілен Фармёр) канчаткова зрабіў яго вядомым шырокай аўдыторыі ў канцы 1991 году.

Зацікавіўшыся будызмам, Ж.-Л. Мюра ўключыўся ў тыбецкую справу.

Жан-Люі Мюра памёр 25 траўня 2023 году у сваім доме ў Авэрні ва ўзросьце 71 году.

## Творчасьць

Глыбока прывязаны да Авэрні, дзе ён нарадзіўся і жыў у вёсцы на прыродзе, надавала яму асабістае паэтычнае натхненьне.

Вельмі пладавіты, гітарыст і сьпявак з тыповым тонам, Жан-Люі Мюра пісаў, выпускаў і выдаваў па адным альбоме ў год.

Пачынаючы з 1990-ых гадоў таксама здымаўся ў кіно.

## Альбомы

• 1982: Murat

• 1984: Passions privées

• 1989: Cheyenne Autumn

• 1991: Le Manteau de pluie

• 1993: Vénus

• 1996: Dolorès

• 1999: Mustango

• 2002: Le Moujik et sa femme

• 2003: Lilith

• 2004: A Bird on a Poire

• 2005: Москва

• 2006: Taormina

• 2007: Charles et Léo

• 2008: Tristan

• 2009: Le Cours ordinaire des choses

• 2011: Grand Lièvre

• 2013: Toboggan

• 2014: Babel

• 2016: Morituri

• 2017: Travaux sur la N89

• 2018: Il Francese

• 2020: Baby Love

• 2021: Baby Love D.C.

• 2021: La Vraie Vie de Buck John.

## Крыніцы

Катэгорыя:Францускія мужчыны-музыкі
Катэгорыя:Францускія кампазытары
Катэгорыя:Францускія сьпевакі
Катэгорыя:Францускія акторы
Катэгорыя:Асобы Авэрні
Бэрвольд

**Бэрвольд**, **Бэрвальд** (*Бэрвэльт*) — мужчынскае імя і вытворнае ад яго прозьвішча.

## Паходжаньне

Бераалд або Бэрвальд (Beroald, Berwoldus) і Валдпера (Waldpero) — імёны германскага паходжаньня. Іменная аснова -бер- (-бір-) (імёны ліцьвінаў Бірын, Бірыбольд, Беркін; германскія імёны Birin, Beribald, Berekin) паходзіць ад гоцкага baira, германскага bero 'мядзьведзь', а аснова -валд- (-алд, -олт) (імёны ліцьвінаў Геральд, Левальд, Рамвольт; германскія імёны Gerald, Lewald, Romuald) — ад гоцкага і германскага waldan 'валодаць, гаспадарыць' або wulþus 'слава, мажнасьць'.

Этымалягічны слоўнік старапольскіх асабовых імёнаў, выдадзены Польскай акадэміяй навук, адзначае гістарычнае бытаваньне ў Польшчы германскага імя Bierwałt (Bierwołt, Birołt, Bierołt).

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: *Beruoldo* (9 траўня 1397 году і 27 кастрычніка 1398 году); *et ego Be(r)uoldus a canonicus predicte ecclesie* (1 сьнежня 1398 году).

## Носьбіты
* Бэрэвальд — сьведка наданьня Конрада I Мазавецкага, зробленага ў 1230 годзе
* Бэрвальд або Бэрвольд — віленскі канонік, сьведка тэстамэнту біскупа Андрэя Васілы (1398 год) і яго наданьня ад 9 траўня 1397 году, зробленага капліцы пры Віленскай катэдры

Бэрвальды (Berwald) і Бэрвэльты (Berwelt) — літоўскія шляхецкія роды з Троцкага павету.

## Глядзіце таксама
* Бера
* Вальда

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Тыранскі сельскагаспадарчы ўнівэрсытэт

**Тыранскі сельскагаспадарчы ўнівэрсытэт** () — дзяржаўны ўнівэрсытэт, які знаходзіцца ў Тыране, Альбанія. Займаецца падрыхтоўкай спэцыялістаў па аграноміі, вэтэрынарыі, лясной гаспадарцы, экалёгіі, аграбізнэсу.

## Гісторыя
Унівэрсытэт быў створаны ў 1951 годзе. Спачатку ён атрымаў назву «Вышэйшы інстытут сельскай гаспадаркі» (). Сучасную назву ён атрымаў у 1991 годзе.

Цяпер гэта ўнікальны ў Альбаніі цэнтар для студэнтаў і асьпірантаў, для навуковых дасьледаваньняў, навучаньня і павышэньня кваліфікацыі ў галіне сельскай гаспадаркі і харчаваньня (аграномія, садоўніцтва і абарона расьлін, аграпрамысловы бізнэс, эканоміка і аграрная палітыка, аграэкалёгія і экалёгія, агра-харчовыя тэхналёгіі, жывёлагадоўля, аквакультура і рыбалоўства, лясная інжынэрыя, вэтэрынарыя і г. д.)

## Навукоўцы і студэнты
Навучаецца каля 15 000 студэнтаў. Фактычны выкладчыцкі склад складаецца з 55 прафэсараў, 48 дацэнтаў, 55 дактароў, 13 пэдагогаў-выкладчыкаў і 64 асыстэнтаў.

## Факультэты
Унівэрсытэт уключае наступныя факультэты:

* Факультэт сельскай гаспадаркі і аховы навакольнага асяродзьдзя («Fakulteti i Bujqësisë dhe Mjedisit»)
* Факультэт эканомікі і аграбізнэсу («Fakulteti i Ekonomisë dhe Agrobiznesit»)
* Факультэт лясных навук («Fakulteti i Shkencave Pyjore»)
* Факультэт вэтэрынарнай мэдыцыны («Fakulteti i Mjekësisë Veterinare»)
* Факультэт біятэхналёгій і харчовых прадуктаў («Fakulteti i Bioteknologjisë dhe Ushqimit»)

## Крыніцы

Катэгорыя:Альбанскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1951 годзе
Катэгорыя:Тырана
Дурэскі ўнівэрсытэт імя Аляксандра Маісі

**Дурэскі ўнівэрсытэт імя Аляксандра Маісі** () — альбанская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам унівэрсытэту з сядзібай у горадзе Дурэс. Названы ў гонар актора Аляксандра Маісі. Заснаваны ў 2005 годзе.

## Структура
* Факультэт бізнэсу
* Факультэт палітычных навук і права
* Факультэт інфармацыйна-камунікацыйных тэхналёгій
* Пэдагагічны факультэт
* Факультэт прафэсійнай падрыхтоўкі
* Факультэт інтэграванага навучаньня з практыкай

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Альбанскія ўнівэрсытэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2005 годзе
Катэгорыя:Дурэс
Рудалфс Балцэрс

**Ру́далфс Ба́лцэрс** (;  8 красавіка 1997 году) — латвійскі хакеіст, нападнік швайцарскага клюбу «Лаянз Цюрых».

## Кар’ера
Яшчэ юнаком Балцэрс трапіў у Нарвэгію, дзе запачаткаваў кар’еру ў клюбе «Ставангер Ойлерз». У наступным сэзоне 2015—2015 гадоў малады нападнік зарабіў 21 пункт у 38 матчы, чым прыцягнуў да сябе ўвагу. Гэтак, на драфце НХЛ 2015 году ён быў абраны клюбам «Сан-Хасэ Шаркс» у пятым раўндзе пад агульным 142 нумарам. Пасьля трох сэзонаў у Нарвэгіі гулец пастанавіў працягнуць кар’еру ў Паўночнае Амэрыцы, далучыўшыся да клюбам «Кэмлупс Блэйзэрз». Згуляўшы сэзон за каманду, Балцэрс узяў удзел у перадсэзонным падрыхтоўчым лягеры «Сан-Хасэ Шаркс», у выніку пачаўшы сэзон у складзе афіліяванага клюбу «Сан-Хасэ Баракуда». У новым клюбе гулец стала стаў зарабляць пункты і нават узяў удзел у матчы ўсіх зорак АХЛ.

У верасьні 2018 году латвіец быў абменены ў «Атаву Сэнатарз». У адваротным кірунку рушыў Эрык Карлсан. Спачатку хакеіст абараняў колеры фарм-клюбу, але ў студзені 2019 году быў выкліканы ў асноўную каманду, зь якой дэбютаваў 5 студзеня ў матчы супраць «Мінэсота Ўайлд». Сваю першую шайбу закінуў наступным днём у матчы супраць «Караліны Гарыкейнз». Частку сэзону 2019—2020 гадоў спартовец прапусьціў праз пашкоджаньне, але падоўжыў супрацу з клюбам. У наступным некаторы час Балцэрс правёў у арэндзе ў «Ставангеры Ойлерз». У студзені 2021 году далучыўся да «Сан-Хасэ Шаркс», а ў ліпені таго ж году склаў новую дамову з клюбам, паводле якой за два гады мусіць зарабіць 3,1 млн даляраў. Апасьля выступаў за «Флорыду Пантэрз» і «Тампу Бэй Лайтнінг».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 
* 

Катэгорыя:Латвійскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Латвіі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Ставангер Ойлерз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Кэмлупс Блэйзэрз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сан-Хасэ Баракуда»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Бэльвіль Сэнатарз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Атава Сэнатарз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сан-Хасэ Шаркс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Флорыда Пантэрз»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Тампа Бэй Лайтнінг»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Сырак’юз Кранч»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Лаянз Цюрых»
Кангерд

**Канге́рд** (*Конгірд*, *Гонгірд*) — мужчынскае імя.

## Паходжаньне

Кунігард (Cunigard) — імя германскага паходжаньня. Іменная аснова -кон- (-кун-) (імёны ліцьвінаў Кондрут, Конрад, Якун; германскія імёны Cundrud, Konrad, Acun) паходзіць ад гоцкага koni- 'адважны' або германскага kunja, kuni '(хтосьці) з годнага, шляхецкага роду', а аснова -гард- (-герд-, -герт-) (імёны ліцьвінаў Альгерд, Мундыгерд, Тэўтыгерд; германскія імёны Algardus, Mundgerd, Teutgerdis) — ад гоцкага gairdan 'падпяразваць' (пераноснае 'ахоўваць'), garda 'агароджа' (пераноснае 'ахова, бясьпека').

## Носьбіты
* Конгірд — літоўскі баярын, які 5 чэрвеня 1442 году атрымаў ад вялікага князя Казімера чалавека ў Эйрагольскай воласьці

Гонгірды (Gongird) — літоўскі шляхецкі род зь Вільні.

У 1600 годзе ўпаміналася «зямля» Кангердышкі ў Жамойцкім старостве.

## Глядзіце таксама
* Кона
* Герд

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны
Супэрпрэзыдэнцкая рэспубліка

**Су́пэрпрэзыдэ́нцкая рэспу́бліка** ці **рэспу́бліка з манархі́чнымі элемэ́нтамі** () — форма дзяржаўнага кіраваньня, пры якой прынцып падзяленьня ўладаў дэкляруецца, але выконваецца толькі вонкавым чынам, на справе ж улада сканцэнтравана пераважна ў прэзыдэнта й падкантрольных яму адміністрацыйных інстытуцыяў. Зьяўляецца адной з формаў аўтарытарызму.

Практычна адсутнічаюць канстытуцыйныя мэханізмы зрушэньня прэзыдэнта зь ягонае пасады. Няма характэрнай для *«клясычнае»* прэзыдэнцкае рэспублікі сыстэмы «стрымак і проціваг» у асобе «моцнага» парлямэнта й незалежнага суда

## Асаблівасьці
Часьцяком прэзыдэнт у супэрпрэзыдэнцкай Рэспубліцы ўзначальвае ўрад, будучы пры гэтым лідэрам кіруючай партыі (якая пры гэтым можа быць адзінай або карыстацца значнымі неканстытуцыйнымі перавагамі перад іншымі партыямі). Пры гэтым у супэрпрэзыдэнцкай рэспубліцы прадугледжваецца нацыянальнай канстытуцыяй «дыяпазон магчымага выкарыстаньня прэзыдэнтам яго надзвычайных паўнамоцтваў больш шырокі, чым у звычайнай прэзыдэнцкай рэспубліцы»: канстытуцыйныя паўнамоцтвы прэзыдэнта прадугледжваюць выданьне ўказаў, якія маюць сілу закона, магчымасьць распускаць парлямэнт сваім рашэньнем, ссоўваць міністраў і кіраўнікоў адміністрацыйна-тэрытарыяльных утварэньняў і г. д. Усталяваньне ў краіне супэрпрэзыдэнцкай рэспублікі можа прыводзіць да замены пэрыядычнага абраньня новага кіраўніка дзяржавы ўсталяваньнем рэжыму «пажыцьцёвага прэзыдэнцтва» (рэфэрэндумам або галасаваньнем цалкам кантраляванага прэзыдэнтам парлямэнта) і / альбо фактычным прызначэньнем новага прэзыдэнта рашэньнем папярэдняга, з наступным фармальным сьцьвярджэньнем гэтага рашэньня на выбарах.

## Тыпалёгія
У. Я. Чыркін У манаграфіі *«Канстытуцыйнае права замежных краін»* вылучае тры тыпы супэрпрэзыдэнцкіх рэспублік:

# *прэзыдэнцка-манакратычная рэспубліка* — форма кіраваньня, пры якой прэзыдэнты ўзначальваюць адзіную дазволеную партыю, якая зьяўляецца носьбіткай афіцыйна абвешчанай абавязковай ідэалёгіі (Гана пры Кваме Нкруме, Гвінэя пры Ахмедзе Сяку Турэ, Заір пры Мабуту й інш.);
# *прэзыдэнцка-мілітарная рэспубліка* — форма кіраваньня, якая ўстанаўліваецца ў выніку ваеннага перавароту з абвяшчэньнем яго кіраўніка кіраўніком краіны;
# *прэзыдэнцкая рэспубліка ў краінах з [[Сацыялізм|сацыялістычнай]] [[Ідэалёгія|ідэалёгіяй]]* (Ангола, Бэнін, Рэспубліка Конга, Мазамбік), дзе прэзыдэнт абіраецца вышэйшым органам адзінай у краіне кіруючай партыі, — дапаўняючы Ў. Я. Чыркіна, Казанскі палітоляг А. І. Зазнаеў прапануе называць гэты від *прэзыдэнцка-партакратычнай рэспублікай*.

## Адмоўныя рысы
Адмоўнымі рысамі супэрпрэзыдэнцкай формы кіраваньня лічаць:

* немагчымасьць усталяваньня дэмакратычнага ладу;
* набліжэньне да манархіі;
* вялікая залежнасьць усёй краіны ад аднаго чалавека;
* не заўсёды справядлівая дзейнасьць усіх галін улады (у тым ліку судовай);
* слабое партыйна-палітычнае разьвіцьцё;
* магчымасьць злоўжываньня ўладай.

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя: Формы дзяржаўнага кіраваньня
Катэгорыя:Тэорыя права
Катэгорыя:Палітычныя сыстэмы
Катэгорыя:Паліталёгія
Мікс Індрашыс

**Мікс І́ндрашыс** (;  30 верасьня 1990 году) — латвійскі хакеіст, нападнік славацкага клюбу «Прашаў». Доўгі час выступаў на разіме за клюбы, якія бралі ўдзел ня толькі ў чэмпіянаце Латвіі, але ў беларускай Экстралізе і расейскай КХЛ. Некаторы час правёў у шэрагах расейскіх клюбаў, але ад 2021 годзе абараняў колеры розных заходнеэўрапейскіх клюбаў. 25 ліпеня 2022 году Індрашыс склаў гадавы кантракт зь нямецкім клубам «Швэнінгер Ўайлд Ўінгс» пачынаючы з сэзону 2022—2023 гадоў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Латвійскія хакеісты
Катэгорыя:Хакеісты зборнай Латвіі
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Мэталюрг» Ліепая
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Рыга-2000»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Рыга»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Дынама» Рыга
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Дынама» Масква
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Віцязь» Падольск
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Адмірал» Уладзівасток
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Біль»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Швэнінгер Ўайлд Ўінгс»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Брунэс» Еўле
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Млада Болеслаў»
Катэгорыя:Хакеісты клюбу «Прашаў»
Юры Вэла

**Юры Вэла** (на мове нешча: *Juri Vella*; па-расейску: *Юрий Вэлла*; сапраўднае імя **Юры Кылевіч Айвасэда**; 12 сакавіка 1948, Вар'ёган, Ханты-Мансійская нацыянальная акруга, РСФСР, СССР ― 12 верасьня 2013, Вар'ёган, Ханты-Мансійская аўтаномная акруга - Югра, Цюменская вобласьць, Расейская Фэдэрацыя) ― ненецкі, хантыйскі і расейскі паэт, пісьменьнік, экалягічны актывіст і аленявод.
## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся ў сяле Вар'ёган Ханты-Мансійска нацыянальнай акругі. Па нацыянальнасьці лясны ненец - нешча. 

Скончыў Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага ў Маскве. 

Зьмяніў шмат прафэсіяў: быў паляўнічым, рыбаком, прыёмнікам рыбы, печніком, зьвераводам, загаднікам Чырвонага чуму, выхавацелем у інтэрнаце, старшынёй сельсавету. 

Заснаваў у Вар'ёгане этнаграфічны музэй пад адкрытым небам.

Таксама ў Югры Юры Вэла быў вядомы як змагар за правы карэнных народаў Поўначы весьці традыцыйную гаспадарку. Ён быў кіраўніком Саюзу аленяводаў-прыватнікаў і неаднаразова выступаў з крытыкай дзейнасьці нафтавых кампаній на радавых угоддзях.

Памёр у 65 год 12 верасьня 2013 году ў Вар'ёгане.

## Творчасьць

Пісаў на расейскай, хантыйскай і ненецкай лясной мове (нешча). 

Творы Ю. Вэлы публікаваліся ў часопісах "Урал", "Север", "Нева", "Полярная звезда", "Дружба народов" і ў калектыўных зборніках. Юры Вэла - аўтар кнігаў "Весткі з стойбішча" (1991) і "Белыя крыкі" (1996). 

У 1997 годзе ў Маскве асобным выданьнем выйшла першая ў гісторыі мастацкая кніга на ненецкай лясной мове - зборнік вершаў Ю. Вэлы. 

Творы Вэлы перакладзеныя на нямецкую, францускую і эстонскую мовы.

## Творы

• Вести из стойбища(1991)

• Белые крики (1996).

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 12 сакавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1948 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ханты-Мансійскай аўтаномнай акрузе
Катэгорыя:Ненецкія пісьменьнікі
Катэгорыя:Хантыйскія пісьменьнікі
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Памерлі 12 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 2013 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Расеі
Катэгорыя:Асобы Ханты-Мансійскай аўтаномнай акругі
Яхорына

**Яхорына** () — гара і гарналыжны курорт у абшчыне Пале, на тэрыторыі Рэспублікі Сэрбскай. Вышыня гары складае 1 916 мэтраў над узроўнем мора. У сярэднім, 175 дзён у годзе — з кастрычніка па травень Яхорына пакрытая сьнегам. У сярэднім таўшчыня сьнежных пакроваў у лютым складае 106 сантымэтраў. Гарналыжны цэнтар на Яхорыне выкарыстоўваўся і ў час зімовых Алімпійскіх гульняў у Сараева.

Ад Сараева гара знаходзіцца на адлегласьці ў 30 кілямэтраў, ад Пале — 15 кілямэтраў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Горы-тысячнікі
Катэгорыя:Горы Босьніі і Герцагавіны
Катэгорыя:Горы Рэспублікі Сэрбскай
Пале (горад)

**Сара́ева** (, ) — горад Босьніі і Герцагавіны, на тэрыторыі Рэспублікі Сэрбскай, разьмешчаны ў 10 км на паўднёвы ўсход ад сталіцы Босьніі і Герцагавіны Сараева. Цэнтар аднайменнай абшчыны — аднаго з шасьці муніцыпалітэтаў гарадзкой акругі Ўсходняе Сараева. Гарналыжны курорт.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Рэспублікі Сэрбскай
Рудольф

**Рудольф**  — мужчынскае імя.

## Паходжаньне
Гродульф або Рудольф (Hrodulf, Hrudulf, Rudolf) — імя германскага паходжаньня, якое ўтварылася ад hrod 'слава' і wulf 'воўк'.

## Носьбіты
* Рудольф I ( 866) — граф Панцье
* Рудольф II Бургундскі (880—937) — кароль Бургундыі
* Рудольф Французскі (каля 890—936) — кароль Францыі
* Рудольф Рэйнфэльдэнскі (1025—1080) — герцаг Швабіі
* Рудольф II ( 1232) — граф Габсбург
* Рудольф I Нямецкі (1218—1291) — кароль Нямеччыны
* Рудольф II Аўстрыйскі (1270—1290) — кароль Аўстрыі
* Рудольф I Багемскі (1281—1307) — кароль Багеміі
* Рудольф Дызэль (1858—1913) — нямецкі інжынэр і вынаходнік, стваральнік дызэльнага рухавіка

## Крыніцы

Катэгорыя:Мужчынскія імёны