open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ліцэнзіі Творчых грамадаў

**Ліцэ́нзіі «Творчых грамадаў»** — шэраг ліцэнзіяў у галіне аўтарскага права, складзеных амэрыканскай некамэрцыйнай арганізацыяй «Творчыя грамады». Першыя вэрсіі ліцэнзіяў зьявіліся 16 сьнежня 2002 году. Па стане на ліпень 2010 году ліцэнзіі «Творчых грамадаў» даступныя афіцыйна ў 53 краінах (адбываецца як пераклад ліцэнзіі на іншыя мовы, гэтак і імплемэнтацыя ліцэнзіяў у прававую сыстэму дзяржаваў). Таксама вядзецца праца над адаптацыяй для 9 наступных краін.

## Віды ліцэнзіяў
Усе ліцэнзіі «Творчых грамадаў» перш за ўсё маюць «базавыя правы» (), у склад якіх уваходзяць права на свабоднае выкарыстаньне, капіяваньне, распаўсюджаньне ў любой форме. Кожная з шасьці ліцэнзіяў мае ўласныя патрабаваньні, якія выбіраюцца з чатырох даступных:

### Камбінацыі
З пазначаных вышэй чатырох магчымых абмежаваньняў выкарыстаньня ўсяго магчымыя 16 камбінацыяў, зь якіх 11 камбінацыяў ёсьць слушнымі ліцэнзіямі «Творчых грамадаў», а астатнія 5 — не. З тых пяці камбінацыяў чатыры ўлучаюць патрабаваньні *nd* і *sa*, якія пярэчаць адно воднаму. Пятае не ўлучае ніводнага патрабаваньня. З адзінаццаці застаўшыхся 5 ня маюць у складзе патрабаваньняў *by*, але ў 98% выпадкаў аўтары жадаюць, каб пры выкарыстаньні згадвалася іх аўтарства. Таму звычайна выкарыстоўваюцца шэсьць ніжэй пададзеных ліцэнзіяў:
* Attribution (cc by)
* Attribution Share-Alike (cc by-sa)
* Attribution No Derivatives (cc by-nd)
* Attribution Non-Commercial (cc by-nc)
* Attribution Non-Commercial Share-Alike (cc by-nc-sa)
* Attribution Non-Commercial No Derivatives (cc by-nc-nd)

Зь іх першыя дзьве ліцэнзіі лічацца вольнымі, таму што іх умовы не супярэчаць вызначэньню «вольнага твору культуры». У той жа час, ніводная зь іх не зьяўляецца капілэфтнай.

### Адмаўленьне ад асобных правоў
Як закладзеныя ў ліцэнзіі пэўныя патрабаваньні, гэтак і закладзеная магчымасьць іх адкліканьня (). Уладальнік аўтарскіх правоў можа адмовіцца ад некаторых правоў, напрыклад, выключнага права на камэрцыйнае выкарыстаньне.

## Глядзіце таксама
* Аўтарскае права
* Вольныя матэрыялы
* Ліцэнзія BSD

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* Поўны сьпіс ліцэнзіяў

Катэгорыя:Творчыя грамады
Катэгорыя:Вольныя ліцэнзіі
Таварны знак

**Тава́рны знак** — знак адрозьненьня тавара або паслугі аднаго прадпрыемства ад аднолькавага тавара або паслугі іншых прадпрыемстваў.

Віды: асабістае імя, літара, лічба, частка абрысу, спалучэньне колераў.

## Беларусь
На пачатак 2011 году дзейнічала каля 14 тыс. пасьведчаньняў на таварныя знакі (амаль 15 на 10 000 жыхароў).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Дар’я Каткоўская. Таварныя знакі: панятак, выключныя правы, рэгістрацыя // Праўнік. 13 траўня 2005


Катэгорыя:Права інтэлектуальнай уласнасьці
Катэгорыя:Эканамічныя тэрміны
Лукаўская зямля

[300px|thumb|Сабор сьв. Панны Марыі ў [Седльцы|Седльцах]]
**Лукаўская зямля** () — невялікая гістарычная вобласьць у паўночна-ўсіходняй Малай Польшчы з цэнтрам у Лукаве. За часам Рэчы Паспалітай адносілася да Люблінскага ваяводзтва.

Катэгорыя:Гістарычныя рэгіёны Польшчы
Ошык (герб)

right|200px|Герб
**Ошык** () — польскі герб. Выкарыстоўвася шэрагам шляхецкіх фаміліяў у часы Рэчы Паспалітай.

### Вядомыя прадстаўнікі
* Генрык Сянкевіч

Катэгорыя:Шляхецкія гербы
Паткана

**Паткана** () — вёска ў гміне Пшытык у Радамскім павеце Мазавецкага ваяводзтва ў цэнтральна-ўсходняй Польшчы. Разьмяшчаецца прыблізна за 5 км на захад ад Пшытыку, за 24 км ад Радаму і за 86 км на поўдзень ад Варшавы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Мазавецкага ваяводзтва
Катэгорыя:Радамскі павет
Пшытык

**Пшытык** () — вёска ў Радамскім павеце Мазавецкага ваяводзтва ў цэнтральна-ўсходняй Польшчы, заснаваная ў 1333 годзе. Зьяўляецца адміністрацыйным цэнтрам гміны Пшытык. Разьмяшчаецца прыблізна за 20 км на захад ад Радаму і за 84 км на поўдзень ад Варшавы. У 2006 годзе насельніцтва вёскі складала 990 чалавек.

У 1895 годзе вёска была дашчэнту зьнішчаная пажарам, пакінуўшы 4000 жыхароў бясхатнімі. Адзіным ацалелым будынкам была царква.

З 7 па 9 сакавіка 1936 году ў Пшытыку праводзіліся антысэміцкія пагромы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Радамскі павет
Катэгорыя:Населеныя пункты Польшчы
Вужычын

**Вужычын** () — вёска ў гміне Лятовіч у Мінскім павеце Мазавецкага ваяводзтва ва ўсходне-цэнтральнай Польшчы. Разьмяшчаецца прыблізна за 5 км на поўнач ад Лятовіча, за 22 км на паўднёвы ўсход ад Мінска Мазавецкага і за 59 км на ўсход ад Варшавы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Вёскі Мазавецкага ваяводзтва
Катэгорыя:Лятовіч (гміна)
Чэмпіянат Люксэмбургу па футболе

**Чэмпіянат Люксэмбургу па футболе** — сыстэма футбольных лігаў Люксэмбургу. На вяршыні піраміды знаходзіцца нацыянальны дывізіён, які праводзіцца з 1920 году. На другім месцы ў герархіі знаходзіцца дывізіён гонару.

## Сыстэма
Нацыянальны дывізіён чэмпіянату Люксэмбургу па футболе

**Нацыянальны дывізіён** () — найвышэйшая футбольная ліга ў герархіі лігаў Люксэмбургу, да 2011 году вядомая як *BGL Ligue*. Да 2006 году ў спаборніцтве прымалі ўдзел дванаццаць клюбаў, але з сэзону 2006—2007 гадоў іх колькасьць павялічылася да чатырнаццаці, а з сэзону 2020—2021 гадоў — да шаснасццаці. Дзейны чэмпіён краіны — клюб «Дыфэрданж 03».

Спаборніцтва праводзіцца з 1910 году, але двойчы было адменена: у 1913 годзе й падчас Другой сусьветнай вайны з 1941 па 1944 гады.

## Пераможцы
* Жэнэс Эш — 28 разоў
* Ф91 Дудэлянж — 16
* Спора — 11
* Стад Дудэлянж — 10
* Фоля Эш — 8
* Рэд Бойз Дыфэрданж, Уніён Люксэмбург, Авэнір Бэген — 6
* Голерых Банэвуа — 5
* Прагрэс Нідэркорн, Арыс Банэвуа — 3
* Спортынг, Дыфэрданж 03 — 2
* Грэвэнмахэр, Нацыяналь Шыфлянж, Расінг Клюб Люксэмбург, Сьвіфт Эспэранж — 1

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка

Катэгорыя:Чэмпіянат Люксэмбургу па футболе
Керамін Менск

**«Керамін» Менск** — каманда па хакеі з шайбай з гораду Менску. Заснаваная ў 1999 годзе. Выступала под назвай «Мінск» (1999—2001). З 2001 году каманда атрымала назву «Керамін-Менск». Выступала ў беларускай экстралізе. Расфармаваная ў 2010 годзе.

Катэгорыя:Беларускія хакейныя клюбы
Катэгорыя:Зьніклі ў 2010 годзе
Катэгорыя:Спорт у Менску
Спондаўскі сельсавет

**Спо́ндаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Астравецкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Спонды.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны Косьцевіцкі сельсавет у складзе Сьвірскага раёну Вялейскай вобласьці (з 20 верасьня 1944 году — Маладэчанскай). 16 ліпеня 1954 году сельсавет перайменаваны ў Спондаўскі. 31 жніўня 1959 году раён скасаваны, сельсавет далучаны да Астравецкага раёну.

11 лістапада 2011 году ліквідаваныя хутары Гудалішкі і Кісялеўшчына.

26 лютага 2013 году сельсавет ліквідаваны, усе населеныя пункты — вёскі Александрыя, Асташышкі, Будраны, Вераб’і, Вялікае Сяло, Вялікая Страча, Вялікія Стаўпяняты, Гінкішкі, Горшавічы, Гудалі, Гурнікі, Ёдзі, Жукойні Жалядзкія, Казаноўшчына, Кайміна Горная, Кісялі, Клюшчаны, Косьцевічы, Лакцяны, Лысая Гара, Малая Страча, Малыя Стаўпяняты, Масьцяны, Падкасьцёлак, Папялішча, Пашкуны, Пілімы, Пятрашышкі, Рудня, Салаўі, Селевічы, Сенюці, Спонды, Страчанка, Сухарышкі, Талаі, Трашчаны, Яцкуны, хутары Акартэлі, Барок, Барэйшыха, Будышкі, Галубіна, Глінішча, Глушыца 2, Дамброва, Загалодна, Знахары, Кавалеўшчына, Качаржышкі, Кіркішкі, Лядцы, Ніўе, Пагулянка, Шаркаўшчына, Янова — перададзеныя ў склад Міхалішкаўскага сельсавету.

## Колішні населены пункт
Хутар Навалесьсе.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 261

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Астравецкага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1954 годзе
Ядзьвіга Лушчэўская

**Ядзьвіга Лушчэўская**, псэўданім **Deotyma** (; 1 ліпеня 1834, Варшава — 23 верасьня 1908, Варшава) — польская паэтка і навэлістка. 

## Творы
* *Lech* (1859)
* *Panienka z okienka* (1898)
* *Sobieski pod Wiedniem* (1908)
* *Pamiętnik 1834-1897* (1968)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Biography Deotyma - Jadwiga Łuszczewska 

Катэгорыя:Польскія паэткі
Катэгорыя:Польскія літаратаркі
Гэлена Маджэеўская

**Гэле́на Маджэе́ўская** (; 12 кастрычніка 1840, Кракаў — 8 красавіка 1909, Ньюпорт-Біч) — выбітная польская акторка, якая спэцыялізавалася па шэксьпіраўскіх і драматычных ролях (галоўная роля ў «Марыі Сьцарт» Юльюша Славацкага). Прапагандавала творчасьць Ўільяма Шэксьпіра. Лічылася найпрыгажэйшай жанчынай тагачаснай эпохі. Маці інжэнэра і канструктара мастоў Рудольфа Маджэеўскага.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Fotografie Heleny Modrzejewskiej wykonane w latach 1840-1909 
* F. Siedlecki, Helena Modrzejewska. Warszawa 1920 
* K. Estreicher, Modrzejewska w Ameryce. Kraków 1888 

Катэгорыя:Польскія акторкі
Лысая Гара

Назву **Лы́сая Гара́** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Лысая Гара — вёска ў Астравецкім раёне
** Лысая Гара — вёска ў Ашмянскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Лысая Гара — вёска ў Шклоўскім раёне

* Менская вобласьць:
** Лысая Гара — вёска ў Ігуменскім раёне
** Лысая Гара — вёска ў Менскім раёне

## Іншае
* Лысая — гара ў Беларусі
* Лысая Гара — гара ў Польшчы
* Лысая Гара — мікрараён Берасьця
Дамброва

Назву **Дамброва** маюць:

* Дамброва — хутар у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці Беларусі
* Дамброва — хутар у Гайнаўскім павеце Падляскага ваяводзтва Польшчы
* Дамброва Беластоцкая — горад у Падляскім ваяводзтве Польшчы

## Глядзіце таксама
* Дамбравова
Навалесьсе

Назву **Навалесьсе** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Навалесьсе — вёска ў Маларыцкім раёне Берасьцейскай вобласьці
* Навалесьсе — былы хутар у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Верхалесьсе
* Вярхлесьсе
* Даўгалесьсе
* Залесьсе
* Межылесьсе
* Міжлесьсе
* Новазалесьсе
* Падалесьсе
* Падлесьсе
* Палесьсе
* Пералесьсе
* Прылесьсе
* Улесьсе
* Цемналесьсе
Пагулянка

Назву **Пагулянка** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Пагулянка — хутар у Астравецкім раёне
** Пагулянка — вёска ў Ашмянскім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Пагулянка — вёска ў Рэчыцкім раёне

* Менская вобласьць:
** Пагулянка — вёска ў Бярэзінскім раёне
** Пагулянка — вёска ў Ігуменскім раёне
** Пагулянка — вёска ў Нясьвіскім раёне

### [[Украіна]]
* Валынская вобласьць:
** Пагулянка — сяло ў Любяшоўскім раёне
** Пагулянка — сяло ў Маневіцкім раёне

## Глядзіце таксама
* Пагуляйка
Шаркаўшчына (неадназначнасьць)

Назву **Шаркаўшчына** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Шаркаўшчына (Шаркоўшчына) — мястэчка ў Віцебскай вобласьці
* Шаркаўшчына — хутар у Астравецкім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Шаркелі
* Шаркі
* Шаркішкі
* Шаркоўка
* Шаркоўшчына
* Шаркуці
Пісталет Colt M1902

**Colt M1902** — паўаўтаматычны пісталет, распрацаваны амэрыканскім канструктарам Дж. М. Браўнінгам у пачатку 1900-х гадоў. Па сваёй будове, пісталет уяўляў сабой мадэрнізаваны Colt M1900. Выпускаўся ў 3 мадэлях: кішэнная, вайсковай, і спартовай.

Colt M1902
Крывуля

Назву **Крывуля** маюць:

* Крывуля — хутар у Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Крывуля — рака ў Камянецкім раёне Берасьцейскай вобласьці
Стрэльчыкі

Назву **Стрэльчыкі** маюць:

* Стрэльчыкі — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Стрэльчыкі — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Грунвальдзкая бітва, 600-годзьдзе (манэта, Летува)

**Памятная манэта «600-годзьдзе Грунвальдзкай бітвы»** — юбілейныя манэты Банку Летувы, уведзеныя ў абарачэньне 29 чэрвеня 2010.

Манэты выбіты з золата — наміналам 500 літаў, срэбра — наміналам 50 літаў, і медна-нікелевага сплаву — 1 літ.

## Наміналы
### Залатая

* намінал: 500 літаў
* проба золата: 999
* вага манэты: 31.1 г
* дыямэтар: 33 мм
* якасьць: «пруф»
* наклад: 5000 асобнікаў

### Срэбраная

* проба срэбра: 925
* намінал: 20 літаў
* вага манэты: 28.28 г
* дыямэтар: 38.61 мм
* якасьць: «пруф»
* наклад: 10 000 ас.

### Медна-нікелевая

* намінал: 1 літаў
* вага манэты: 6.25 г
* дыямэтар: 22.30 мм
* грубіня: 2.2 мм
* наклад: 1 000 000 ас.

## Дызайн
* Rytas Jonas Belevicius

## Апісаньне
Манэта мае выгляд квадрату; рант залатой і срэбранай манэты — стылізаваная выява наканечнікаў коп’яў 15 стагодзьдзя. Медна-нікелевая манэта мае рыфлёны рант.
* **[[Авэрс]]**: на залатой і срэбранай манэтах пададзены наміналы і выявы старажытных гэрбоў ВКЛ.

На манэце вартасьцю 1 літ выбіта старажытная Літоўская Пагоня і герб тагачаснага кіраўніка дзяржавы.

* **[[Рэвэрс (нумізматыка)|Рэвэрс]]**: на залатой і срэбранай манэтах выбіты вершнікі й пехацінцы з выяваў старажытных кніг. Рыштунак і зброя таго часу пададзены дакладна, як толькі гэта магчыма.

На манэце вартасьцю 1 літ выява копій нагадвае ход бітвы.

## Мынца
* ЗАТ «Летувіская мынца», Вільня.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Нацыянальны банк Рэспублікі Летува

Катэгорыя:Летувіскія манэты
Катэгорыя:Грунвальдзкая бітва
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2010 годзе
211

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 4 лютага — Сэптыміюс Сэвэрус, рымскі імпэратар
Плоньск

**Плоньск** () — горад у Польшчы, уваходзіць у Мазавецкае ваяводзтва, Плоньскі павет. Мае статус гарадзкой гміны. Занімае плошчу 11,6 км². Насельніцтва 21 591 чалавек (на 2022 год).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Інтэрактыўная мапа Плоньску
* Афіцыйная старонка гораду

Катэгорыя:Гарады Мазавецкага ваяводзтва
Варшаўскі кур’ер (штодзёньнік)

**«Kurier Warszawski»**, **«Варшаўскі Кур'ер»** — польская штодзённая газэта, зьвязаная з Хрысьціянска-Народнай партыяй. Выдавалася ў 1821—1939 накладам 50 тыс. асобнікаў. Была папулярнаю сярод дзяржаўных службоўцаў і ў колах сталічнай інтэлігенцыі.

Катэгорыя:Невыдаваныя польскія штодзёньнікі
Катэгорыя:Часопісы ў Польшчы (1918—1939)
Навікі

Назву **Навікі́** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Навікі — вёска ў Баранавіцкім раёне
** Навікі — вёска ў Дарагічынскім раёне
** Навікі — вёска ў Камянецкім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Навікі — вёска ў Лятчанскім сельсавеце Віцебскага раёну
** Навікі — вёска ў Шапечынскім сельсавеце Віцебскага раёну
** Навікі — вёска ў Дрысенскім раёне
** Навікі — вёска ў Пастаўскім раёне
** Навікі — вёска ў Шумілінскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Навікі — вёска ў Астравецкім раёне
** Навікі — вёска ў Ашмянскім раёне
** Навікі — вёска ў Вярэйкаўскім сельсавеце Ваўкавыскага раёну
** Навікі — вёска ў Роскім сельсавеце Ваўкавыскага раёну
** Навікі — вёска ў Вярэнаўскім раёне
** Навікі — вёска ў Зьдзецельскім раёне
** Навікі — вёска ў Іўеўскім раёне
** Навікі — вёска ў Слонімскім раёне
** Навікі — былая вёска ў Сьвіслацкім раёне
** Навікі — былы хутар у Сьвіслацкім раёне

* Гомельская вобласьць:
** Навікі — вёска ў Жлобінскім раёне
** Навікі — вёска ў Мазырскім раёне

* Магілёўская вобласьць:
** Навікі — вёска ў Бабруйскім раёне

* Менская вобласьць:
** Навікі — вёска ў Крывасельскім сельсавеце Вялейскага раёну
** Навікі — вёска ў Любанскім сельсавеце Вялейскага раёну

## Глядзіце таксама
* Навікова
* Навікоўка
* Навікоўшчына
* Новікі
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Польшчы

**Адміністрацыйны падзел Польшчы** трохузроўневы: краіна падзяляецца на ваяводзтвы (), ваяводзтвы — на паветы (), паветы — на гміны ().

У 1999 годзе ўведзены новы адміністрацыйны падзел. Цяпер у Польшчы 16 ваяводзтваў, 379 паветаў (65 гарадзкіх + 314 сельскіх), і 2478 гмінаў (307 гарадзкіх + 582 сельска-гарадзкіх + 1589 сельскіх). Папярэдняя адміністрацыйная рэформа была праведзеная 1 чэрвеня 1975 году, тады краіна падзялялася на ваяводзтвы (49) і гміны.

У 1946 годзе адбыўся першы пасьляваенны адміністрыцыйны падзел, узьнікла 14 ваяводзтваў і 2 вялікія гарады (як самастойныя адзінкі): Варшава — сталіца дзяржавы, і Лодзь. Ваяводзтвы падзяляліся на 299 паветаў, у тым ліку 29 гарадзкіх. Паветы падзяляліся на гміны, які было болей за 3000.

Найбуйнейшым стала Познанскае ваяводзтва — 39,2 тыс. км², а самым малым — Гданьскае — 10,7 тыс. км².

Болей за ўсё жыхароў налічвала Сылескае (Шлёнскае) — 2,823 млн чал., а менш за ўсё — Ольштынскае — 352 тыс. чал.

У 1950 годзе ўзьнікла 3 новыя ваяводзтвы з цэнтрамі ў Кашаліне, Зялёнай Гуры і Аполе. Гэты адміністрацыйны падзел захаваўся парктычна безь зьмяненьняў да 31 траўня 1975 году.

З 1 чэрвеня 1975 году ліквідаваліся паветы і адміністрацыйная структура зьмянялася з трохступеньчатай на двухступеньчатую. Было створана 49 ваяводзтваў, у тым ліку 3 у аглямэрацыях: у Варшаве, Лодзі і Кракаве. Мінімальнымі адміністрацыйнымі адзінкамі сталі 2345 гмінаў і 814 гарадоў, і нават асобныя раёны некаторых буйных гарадоў.

З 1 студзеня 1999 году ўступіў у сілу новы трохступеньчаты адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел, які абапіраецца на ваяводзтва, паветы і гміны.

На канец сьнежня 1999 году ў Польшчы пражывала каля 38 млн 654 тыс. чалавек. Сярэдняя шчыльнасьць насельніцтва складала 124 чалавекі на 1 км².

## Ваяводзтвы Польшчы

## Гістарычны падзел

* да 1569: Каралеўства Польскае
* 1569—1795: Рэч Паспаітая
* 1795—1807: Падзелы Рэчы Паспалітай
* 1807—1815: Варшаўскае герцагства
* 1815—1914: Царства Польскае
* 1914—1918: Першая сусьветная вайна
* 1918—1939: Польская Рэспубліка (1918—1939)
* 1939—1945: Другая сусьветная вайна
* 1918—1989: Польская народная рэспубліка
* пасьля 1989: Рэспубліка Польшча

## Вонкавыя спасылкі
Ашмяны (неадназначнасьць)

Назву **Ашмяны** маюць:

* Ашмяны — горад у Гарадзенскай вобласьці Беларусі
* Ашмяны — пасёлак у Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці Беларусі
Ваяводзтва (Польшча)

**Ваяво́дзтва** ( — воеву́дзтва) — найбуйнейшая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Польшчы. Галава ваяводзтва (то бок губэрнатар) — Маршал ваяводзтва. Ваявода — прадстаўнік Рады Міністраў у ваяводзтве.

Ваяводзкае самакіраваньне вызначае палітыку рэгіёну, то бок займаецца пытаньнямі, якія ня могуць быць вырашаныя на ўзроўні павету. Гэта, перш за ўсё: раўнамернае разьвіцьцё эканомікі (гаспадаркі), выкарыстаньне новаўвядзеньняў рэгіянальных рынкаў, рацыянальная адукацыйная палітыка да ўзроўню ўнівэрсытэту, стварэньне прываблівых умоваў для інвэстараў (асабліва з уступам у Эўрапейскі Зьвяз).

Галоўным паказчыкам дзейнасьці ваяводзтва зьяўляецца эфэктыўнасьць кіраваньня, найлепшае выкарыстаньне рэгіянальнага патэнцыялу. Новыя ваяводзтвы павінны быць як мага болей (мінімум — некалькі мільёнаў жыхароў), валодаць большым эканамічным і арганізацыйным матэрыялам, а таксама навуковым патэнцыялам, асабліва ў пытаньнях інавацыяў (вышэйшыя школы і навукова-прыкладныя інстытуты), валодаць культурным і творчым патэнцыялам.

## Сьпіс ваяводзтваў
* Апольскае (Аполе)
* Вармінска-Мазурскае (Ольштын)
* Велікапольскае (Познань)
* Заходнепаморскае (Шчэцін)
* Куяўска-Паморскае (Быдгашч, Торунь)
* Лодзінскае (Лодзь)
* Люблінскае (Люблін)
* Любускае (Гораў Велікапольскі, Зялёна Гура)
* Мазавецкае (Варшава)
* Малапольскае (Кракаў)
* Ніжнесылескае (Уроцлаў)
* Падкарпацкае (Жэшаў)
* Падляскае (Беласток)
* Паморскае (Гданьск)
* Сылескае (Катавіцы)
* Сьвентакшыскае (Кельцы)

## Глядзіце таксама
* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Польшчы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі першага ўзроўню
Самуіл Маскевіч

**Самуі́л Маске́віч** (17 ліпеня 1580, в. Сэрвач, цяпер Карэліцкі раён, Гарадзенская вобласьць, Беларусь — 1642) — грамадзкі дзяяч, пісьменьнік-мэмуарыст, наваградзкі пісар.

## Біяграфія
Паходзіў са шляхецкай засьцянковай сям’і. Адукацыю атрымаў у Наваградку.

У часе вайсковай службы ўдзельнічаў у ваенных дзеяньнях ля Кукенойсу (1601). У 1607 годзе пайшоў на службу да каралеўскага ротмістра Яна Гратуса Тараноўскага і шмат паезьдзіў па розных месцах Галіччыны, пакуль ня быў скарочаны ў выніку недахопу сродкаў на ўтрыманьне вайскоўцаў. Тады Самуіл Маскевіч перайшоў на службу ў харугву князя Януша Порыцкага і браў удзел у бітве з ракашанамі пад Гузавам. У студзені 1609 г. наняўся валянтэрам у войска Рэчы Паспалітай для паходу на Масковію. Удзельнічаў у аблозе Смаленску, паходах на Рослаў і Белы, а таксама ў славутай Клушынскай бітве. Пасьля паразы ад паўстанцаў Мініна і Пажарскага вярнуўся дахаты, езьдзіў да караля і на вальны сойм як прадстаўнік вайскоўцаў.

Звольніўшыся з вайсковай службы, паступіў да Жыгімонта Карла Радзівіла.

Дэпутат Галоўнага Трыбунала ВКЛ ад Наваградзкага павету (1617—1618), пазьней — наваградзкі земскі пісар.

Аўтар аднаго зь першых на тэрыторыі Беларусі польскамоўных помнікаў мэмуарнай літаратуры — «*Дыярыюшу*».

## «Дыярыюш»

У творы ахопленыя падзеі з 1594 па 1621 гады: побытавыя замалёўкі, партрэты суайчыньнікаў, зьвесткі пра вайну з Масковіяй 1609—1618 гадоў, — але запісаныя на падставе ўспамінаў аўтара, а не адразу за падзеямі. Пытаньні вялікай палітыкі аўтарам не закранаюцца.

Успаміны вызначаюцца высокім мастацкім майстэрствам, даюць аб’ектыўныя ўяўленьні пра падзеі і факты ваеннага, палітычнага і грамадзкага жыцьця таго часу.

## Крыніцы і заўвагі

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Беларускія літаратары
Катэгорыя:Беларускія грамадзкія дзеячы і дзяячкі
Катэгорыя:Дэпутаты Трыбуналу Вялікага Княства Літоўскага
Катэгорыя:Памерлі ў 1642 годзе
Паўлаўцы

Назву **Паўлаўцы** маюць:

* Паўлаўцы — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Паўлаўцы — вёска ў Барысаўскім раёне Менскай вобласьці
Мажэйкі (неадназначнасьць)

Назву **Мажэ́йкі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Берасьцейская вобласьць:
** Мажэйкі — вёска ў Жабінкаўскім раёне

* Віцебская вобласьць:
** Мажэйкі — вёска ў Пастаўскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Мажэйкі — хутар у Ашмянскім раёне
** Мажэйкі — вёска ў Вярэнаўскім раёне

### [[Летува]]
* Мажэйкі — горад

## Глядзіце таксама
* Мажэеўка
* Мажэйка
* Мажэйкава
* Мажэйкаўшчына
Барунскі сельсавет

**Бару́нскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Баруны.

## Гісторыя
22 лістапада 2012 году ліквідаваны хутар Чараны.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Ашмянскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Чаркасы (неадназначнасьць)

Назву **Чаркасы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Віцебская вобласьць:
** Чаркасы — вёска ў Бешанковіцкім раёне
** Чаркасы — вёска ў Докшыцкім раёне
** Чаркасы — вёска ў Лёзьненскім раёне

* Гарадзенская вобласьць:
** Чаркасы — вёска ў Ашмянскім раёне 

* Менская вобласьць:
** Чаркасы — вёска ў Койданаўскім раёне
** Чаркасы — былы пасёлак у Койданаўскім раёне, цяпер у складзе вёскі Чаркасы

### [[Украіна]]
* Чаркасы — горад, адміністрацыйны цэнтар Чаркаскай вобласьці ды Чаркаскага раёну

## Падвойныя назвы
* Новыя Чаркасы

## Глядзіце таксама
* Чаркас
* Чаркаск
* Чаркасова
* Чаркесы
Грунвальдзкая бітва (неадназначнасьць)

Назву **Гру́нвальдзкая бі́тва** маюць:

* Грунвальдзкая бітва — бітва паміж аб’яднанымі войскамі Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы, з аднаго боку, і войскамі Тэўтонскага Ордэна, з другога, якая адбылася 15 ліпеня 1410 году ў раёне вёсак Грунвальд, Танэнбэрг, Ульнова і Ладзьвігова
* «Грунвальдзкая бітва. 600 год» — беларуская юбілейная манэта Нацыянальнага Банку Беларусі, уведзеная ў абарачэньне 7 ліпеня 2010 году
* «Грунвальдзкая бітва, 600-годзьдзе» — летувіская юбілейная манэта Нацыянальнага Банку Летувы, уведзеныя ў абарачэньне 29 чэрвеня 2010 году
* «Грунвальдзкая бітва, 600-годзьдзе» — украінская юбілейная манэта Нацыянальнага Банку Ўкраіны, уведзеная ў абарачэньне 14 ліпеня 2010 году
* «Бітва пад Грунвальдам» — карціна Яна Матэйкі
210

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* Дэксыпус, грэцкі гісторык

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Эгер

**Эгер** () — места на паўночным усходзе Вугоршчыны, адміністрацыйны цэнтар мэд’е Хэвэшу. Насельніцтва на 2009 год — .

## Гісторыя
У XI стагодзьдзі кароль Іштван I заснаваў ля падножжа гор Бюк эпіскапства, зь якога й вырас Эгер. У 1241 годзе яго амаль цалкам разбурылі татара-манголы. Пазьней на прыгонным узгорку была адбудавана эпіскапская рэзыдэнцыя, а ў даліне рачулкі Эгер — новы горад. У 1552 годзе туркі ў першы раз паспрабавалі захапіць горад, але дарэмна. Аднак у 1596 годзе крэпасьць усё-такі апынулася ў руках ворага, і Эгер на 91 год трапіў пад уладу турак. Тым часам у горадзе будуюцца мячэты, лазьні й мінарэты, якія захаваліся дагэтуль. Пасьля зыходу турак Эгер ізноў стаў эпіскапскім горадам. У той жа час і зьявіліся пабудовы ў стылі «эгерскага барока», якія вызначаюць сёньня аблічча гораду.

### Эгер — бастыён він
Места й яго навакольле — гістарычны вінаробны раён Вугоршчыны. Жыхары ледзь не 1000 гадоў займаюцца гадоўляй вінаграду й вытворчасьцю такіх вінаў, як *Эгерская Бычыная Кроў*, *Эгерская Леанька*, *Харшлявэлю з Дэўрэ*. Пасьля зьмены рэжыму Эгерскі вінаробны раён стаў хутка разьвівацца. Плошча вінаградных плянтацыяў узрасла дзякуючы перанасаджэньню традыцыйных і новых гатункаў на найлепшыя капальні (Надзь-Эгед, Пайдаш). Укаранілі дзейсную ў новых заходніх вінных культурах сыстэму АОС. Апроч ужо дзейснага дзяржаўнага вінаробнага заводу стварылі некалькі сотняў маленькіх і сярэдніх, якія сталі хутка разьвівацца. Дзякуючы гэтаму значна павялічылася якасьць прадукцыі. Узрост самых старадаўніх вінных скляпоў перавышае 400 гадоў, але і ў нашы дні працягваецца будаўніцтва новых.

## Геаграфія й транспарт
Места разьмешчана прыкладна за 130 кілямэтраў на паўночны ўсходу ад Будапэшту. У Эгер вядзе чыгуначная ветка ад магістралі Будапэшт — Мішкальц. Места злучана рэгулярным аўтобусным і чыгуначным паведамленьнем з Будапэштам і суседнімі месцамі. Час шляху на цягніку й аўтобусе да Будапэшту — 2—2,5 гадзіны.

## Славутасьці
* Крэпасьць
* Дом камітата
* Сабор Сьв. Яана
* Архіяпіскапскі палац
* Царква Сьв. Антонія
* Мінарэт
* Цыстэрыянская царква
* Бібліятэка

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт мястэчка

Катэгорыя:Гарады Вугоршчыны
Mauser 98

**Mauser Gewehr 98** (**Маўзэр 98**, вядомая таксама як **Кар98к** (*карабін тыпу 98К*)) — нямецкая вінтоўка, створаная ў 1898 годзе фірмай «Маўзэр». Вінтоўка Маўзер 98 была на ўзбраеньні германскай арміі да канца Другой сусьветнай вайны і лічылася простай і надзейнай зброяй. Гэткія асаблівасьці вінтоўкі, як высокая прочнасьць, лёгкасьць замацаваньня ствала (ён ўкручваўся ў ствольную каробку), сумяшчальнасьць дыямэтру патрона 7,92 мм Маўзер зь мноствам іншых патронаў (.30—06, .308 Вінчэстэр, .243 Вінчэстэр і г. д.) зрабілі маўзэры папулярнаю зброяй.

## Гісторыя
У 1898 годзе Райхсгэер прыняў на ўзбраеньне новую вінтоўку, якую стварыла капанія Маўзэр на падставе ранейшых мадэляў — Gewehr 98 (таксама азначаліся G98 ці Gew.98 — вінтоўка ўзору 1898 году). Новая вінтоўка Маўзэра была гэткай добрай, што з малымі зьменамі праслужыла ў Нямецкай арміі да канца Другой сусьветнай вайны, а таксама ў розных варыянтах экспартавалася і выраблялася па ліцэнзыі ў іншых краінах (Аўстрыя, Польшча, Чэхаславаччына, Югаславія і інш.). І сёньня вінтоўкі, маючы за аснову канструкцыю Gew.98, карыстаюцца вялікай папулрнасьцю, выраблюцца і прадаюцца ў выглядзе паляўнічай зброі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вінтоўкі
Гарадзейскі пасялковы савет

**Гарадзе́йскі пасялковы савет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Нясьвіскага раёну Менскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — мястэчка Гарадзея.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны ў складзе Нясьвіскага раёну Баранавіцкай (з 8 студзеня 1954 году — Менскай) вобласьці.

У лютым 2016 году ўдзельнікі агульнага сходу жыхароў шэрагу населеных пунктаў Гарадзейскага пасялковага і Гарадзейскага сельскага саветаў дэпутатаў аднагалосна падтрымалі прапанову Нясьвіскага райвыканкаму і Нясьвіскага раённага савету дэпутатаў аб уключэньні г.п. Гарадзея у склад Гарадзейскага сельсавету. Аднак рашэньне і дагэтуль ня прынятае і па стане на 1 лютага 2018 году Гарадзейскі пасялковы савет уваходзіць у склад Нясьвіскага раёну.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1947 году — 3: г.п. Гарадзея, вёскі Горная Гарадзея і Дольная
* 1 студзеня 1986 году — 1

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 38—41


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Нясьвіскага раёну
Катэгорыя:Пасялковыя саветы Беларусі
Катэгорыя:Пасялковыя саветы, створаныя ў 1940 годзе
Малая Быхаўшчына

**Мала́я Бы́хаўшчына** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Малая Быхаўшчына ўваходзіць у склад Ланскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 91 чалавек
* 2010 год — 41 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ланскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Падгаі

Назву **Падгаі** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Падгаі — вёска ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласьці
* Падгаі — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці

## Глядзіце таксама
* Гаі
* Гаішча
* Гай
* Падгай
Мішкальц

**Мішкальц** () — горад на паўночным усходзе Вугоршчыны. Адміністрацыйны цэнтар мэд’е Боршад-Абаўй-Зэмплен. Насельніцтва на 2009 год — 170 234 чалавекі, Мішкальц — трэці па велічыні горад Вугоршчыны. Мішкальц разьмешчаны на рацэ Шаё ля падножжа горнага масіву Бюку. Вядомы ў першую чаргу як важны прамысловы цэнтар.

## Назва
Места згадваецца ў 1291 годзе як *Miskoch*, у 1293 годзе *Myscolch*, сучасны вугорскі *Miskolc*. Паходжаньне назвы ад асабістага імя Міхай (*Mihaly*), якое мела ў сярэднія вякі формы *Misck*, *Misca*.

## Гісторыя
У часы сярэднявечча Мішкальц, які знаходзіўся пад надзейнай аховаю ўмацаванага замку Дыяшд’ёр, быў заможным і квітнеючым месцам. У 1544 годзе замак спалілі туркі, а ў час паўстаньня Ракацы ў 1706 годзе — войскі Габсбургаў. У XIX стагодзьдзі дзякуючы радовішчам жалезнай руды ў гарах Бюк Мішкальц стаў прамысловым цэнтрам.

## Геаграфія й транспарт
Места разьмешчана на рацэ Сінве за 175 кілямэтраў да паўночнага ўсходу ад Будапэшту. Мішкальц злучаны з Будапэштам аўтатрасай і чыгуначнай магістральлю. Звычайныя чыгуначныя цягнікі пакрываюць адлегласьць паміж месцамі ў сярэднім за 2—2,5 гадзіны; хуткасныя цягнікі за 1 гадзіну 40 мінут. Чыгункі вядуць зь места таксама ў бок славацкага Кошыцэ й Ньірэдзхазы, аўтамабільныя дарогі — на Кошыцэ й Дэбрэцэн.

Гарадзкі транспарт прадстаўлены 45 аўтобуснымі лініямі й дзьвюма трамвайнымі.

Побач з горадам ёсьць невялікі аэрапорт, аднак для перавозкі пасажыраў ён не выкарыстоўваецца.

## Славутасьці
* **Нацыянальны тэатар**. Знаходзіцца на вуліцы Сэчаньі (*Széchenyi utca*). Быў збудаваны наноў у 1843 г. пасьля таго, як згарэў стары будынак у стылі барока.
* **Дом камітэту**. Дом быў збудаваны на пляцы Варашхаза (*Városház tér*) у 1727 г. у стылі раньняга барока, але ў 1809—1836 гг. набыў рысы клясыцызму.
* **Музэй Ота Германа**. Музэй выбітнага прыродазнаўцы знаходзіцца ў барочным будынку на пляцы Сабатшаг (*Szabadság tér*).
* **Рэфармацкая царква**. Знаходзіцца на гары Аваш (*Avas*), гатычны храм XIII ст.
* **Тэрмальныя купальні Мішкальц-Тапольца.** Адкрыцьцю ў 1959 годзе пячорнай купальні папярэднічала доўгая падрыхтоўчая праца. Гэты ўнікальны для Эўропы прыродны басэйн зь цёплай тэрмальнай вадой, чыстым паветрам і прыемным кліматам пячоры. Гэта тэрмальная вада не такая шчыльная, як асобныя лячэбныя воды й таму ў ёй можна купацца, не абмяжоўваючы сябе ў часе.
Можна выпрабаваць усе дзейсныя ў пячоры водныя эфэкты:
:* галерэі, натуральныя ходні, залы з джакузі й падводнымі бруямі;
:* «Шаравая зала» зь вясёлымі неспадзеўкамі;
:* плаваньне па «падземнай рацэ».
У купальнях заўсёды — вясна, незалежна ад вулічнай сьпякоты ці лютага марозу.
* **Замак Дыяшд’ёр**. Гісторыя замка пачынаецца з глыбокай старажытнасьці (IX—X стагодзьдзі). У XIV—XV стст. гэта было любімае месца знаходжаньня вугорскіх каралёў. У 1678 г. замак падарвалі Габсбургі. Галоўны будынак і некаторыя іншыя збудаваньні паступова аднаўляюцца.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Вугоршчыны
Кальчунскі сельсавет

**Кальчунскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Кальчуны.

Плошча — 10 969 га, населеных пунктаў — 36, насельніцтва — 2 747 чалавек.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Ашмянскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Першацьвет веснавы

**Першацьве́т веснавы́**, ці **ле́кавы**, ці **пры́мула веснава́я** (, ) — шматгадовая травяністая расьліна з роду першацьвет.

Расьліна сустракаецца амаль па ўсёй Эўропе, утым ліку ў Эўрапейскай частцы Расеі; расьце таксама на Каўказе, у Турцыі і Іране. Аддае перавагу лугам, рэдкім лясам, узьлескам і палянам.

## Назвы
Іншыя беларускія назвы: *зязю́льчыны панчо́шкі*.

Назвы на іншых мовах: , , , , , , , , , , , , , , , эспэр. *Printempa primolo*.

## Біялягічнае апісаньне

Расьліна дасягае ў вышыню 5—30 см.

Лісьце падоўжана-яйкавіднай формы, зубчатыя па краях, ствараюць прыкорневы акружак.

Кветкі жоўтыя, 7—15 мм у дыямэтры, з 10-зубчатым падвяночкам, нахіленыя ў адзін бок, абоеполыя, сабраныя групай па 10—30 штук. Венца ў заснаваньні зрослапялёсткавы: пялёсткі тупыя.

Запылкаваньне — з дапамогай насекомых (часьцей за ўсё — з дапамогай чмялей і пчолаў), прычым для *Першацьвета веснавога* характэрная так званая дыморфная гетэрастылія. Сэнс гэтага прыстасаваньня да перакрыжнага запылкаваньня заключаецца ў тым, што кветкі ў адной часткі папуляцыі маюць доўгія слупікі, а ў другой — кароткія. Рыльца ў доўгаслупікавай формы разьмяшчаюцца ў сярэдняй частцы трубкі венца, а тычынкі прымацаваныя да сярэдняй часткі трубкі венца; ральце ў кароткаслупікавай формы разьмяшчаецца ў сярэдняй частцы трубкі венца, а тычынкі — каля ўзроўні адгіба. Гетэрастылію першацьветаў падрабязна вывучаў Чарлз Дарвін у 1862 і 1877 гг.; праведзячы розныя экспэрымэнты, ён зрабіў высновы, што ў шетэрастыльных першацьветаў магчымыя тры варыянты запылкаваньня (паміж рознымі формамі, паміж аднолькавымі формамі і самазапылкаваньне), але найболей спрыяльным лоя расьлінаў зьяўляецца перакрыжнае запылкаваньне паміж рознымі формамі: у гэтым выпадку насеньня ўтвараецца болей і яны больш жыцьцяздольны.

Ва ўмовах сярэдняй паласы Эўрапейскай часткі Расеі расьлтна красуе ў красавіку — ліпені.

## Крыніцы

## Літаратура
* Жизнь растений. В 6-ти т. Т. 5. Ч. 2. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.: Просвещение, 1981. — С. 111—114. 
* Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с англ. (ред. Григорьев Д. и др.) — Könemann, 2006 (русское издание). — С. 704. — ISBN 3-8331-1621-8. 
* Иллюстрированный определитель растений Ленинградской области / Под ред. А. Л. Буданцева и Г. П. Яковлева. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2006. — С. 187—188. — ISBN 5-87317-260-9. 
* *Губанов И. А. и др*. Определитель высших растений средней полосы европейской части СССР: Пособие для учителей / И. А. Губанов, В. С. Новиков, В. Н. Тихомиров. — М.: Просвещение, 1981. — С. 192. 
* *Lehtilä K., Syrjänen K., Leimu R., Garcia M. B., Ehrlén J.* Habitat change and demography of Primula veris: identification of management targets. Conserv Biol. 2006 Jun; 20(3):833-43. 
* *Broda B.* Primula veris L. and Primula elatior (L) Scherb. as medicinal plants. Acta Pol Pharm. 1952; 9(1):55-76; 1952; 9(2):85-95. 

Катэгорыя:Дэкаратыўныя расьліны
Катэгорыя:Лекавыя расьліны
Катэгорыя:Першацьветныя
Катэгорыя:Флёра Бліжняга Ўсходу
Катэгорыя:Флёра Эўропы
Катэгорыя:Флёра Цэнтральнай Азіі
Мардасы

Назву **Мардасы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Мардасы — вёска ў Ашмянскі раёне
** Мардасы — вёска ў Шчучынскім раёне

* Менская вобласьць:
** Мардасы — вёска ў Нарачанскім сельсавеце Вялейскага раёну
** Мардасы — вёска ў Хаценчыцкім сельсавеце Вялейскага раёну

## Глядзіце таксама
* Мардас
Загорнікі

Назву **Загорнікі** маюць:

* Загорнікі — рака ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці, басэйн Нёману
* Загорнікі — вёска ў Ашмянскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Загорнікі — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці
Крайванцаўскі сельсавет

**Крайванцаўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Ашмянскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Крайванцы.

## Гісторыя
15 ліпеня 2008 году рашэньнем Ашмянскага раённага Савету дэпутатаў ліквідаваны хутар Гудалаўка.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Ашмянскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Акружак

**Акружак** — такое разьмяшчэньне лісьця ў некаторых расьлінаў, калі сьцябло бывае нагэтулькі ўкарочаным, а лісьце разьмяшчаецца на нём так блізка адзін да аднаго, што міжвузельлі амаль цалкам не разьвіваюцца ці толькі ледзь прыкметныя. Чаранкі лісьця ў гэтым выпадку таксама бываюць слаба разьвітымі. Такое разьмяшчэньне лісьця акружкам назіраецца ў дзьмухаўца (*Taraxacum officinale*), стакроткі (*Bellis perennis*), расіцы (*Drosera*) і іншых. Асабліва часта акружак сустракаецца ў прадстаўнікоў сямейства астравых (*Asteraceae*).

У дзьмухаўца, стакроткі і расіцы сьцябло выяўляецца толькі падчас красаваньня ў выглядзе доўгае бязьлістнае стрэлкі, якая нясе на сваёй верхавіне кветкі. Стрэлка прадстаўляе сабой адно доўгае міжвузельле, таму на ёй і няма лісьця.

У некаторых расьлінаў, як, напрыклад, часам у капусных (*Brassicaceae*), толькі ніжэйшае лісьце бывае сабраным у акружак, а вышэй на том жа сьцябле міжвузельлі становяцца даўжэйшымі, у сілу чаго верхняе лісьце аказваецца раздвінутым. Прыкладам апошняга могуць быць стрэлкі звычайныя (*Capsella bursa-pastoris*) і некаторыя іншыя капусныя.

Разьмяшчэньне лісьця ў акружку і ледзь прыкметнае разьвіцьцё сьцябла залежаць бессумнёўна ад тых зьнешніх умоваў, у якіх разьвіваецца расьліна. Так, лісьце бывае вельмі часта сабранае акружкам у высакагорных расьлінаў (альпійская флёра) і радзей на раўнінах, у асноўным ва ўмераным і халодным клімаце, дзе гэта дапамагае шматгадовым расьлінам перачакаць зіму. У засушлівых вобласьцях, дзе больш кампактная форма дапамагае паменшыць выпарэньне і эканоміць ваду, акружкавыя расьліны таксама шырока распаўсюджаныя.

## Крыніцы

Катэгорыя:Марфалёгія расьлінаў
Гурэлі

Назву **Гурэлі** маюць:

* Гурэлі — вёска ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласьці
* Гурэлі — вёска ў Крайванцаўскім сельсавеце Ашмянскага раёну Гарадзенскай вобласьці
* Гурэлі — хутар у Навасёлкаўскім сельсавеце Ашмянскага раёну Гарадзенскай вобласьці
Міжвузельле

**Міжвузельле** () — участак сьцябла ці парастка паміж двума сумежнымі вузламі, так званымі — месцамі прымацаваньня лісьця.

Калі лісьце разьмяшчаецца вельмі шчыльна, напрыклад у прыкорневых акружках у дмухаўцоў, стакротак, трыпутак, міжвузельлі вельмі ўкарочаныя і амаль незаўважлівыя. У парасткаў міжвузельлі кароткія і вузлы набліжаныя. Па меры роста сьцябла ці парастка, міжвузельлі даўжэюць.

## Вонкавыя спасылкі
* З Вялікай савецкай энцыкляпэдыі ВСЭ

Катэгорыя:Марфалёгія расьлінаў
Аб’яднаная таксанамічная інфармацыйная служба

**Аб’яднаная таксанамічная інфармацыйная служба** (, ITIS) — міжурадавае таварыства з удзелам ЗША, Канады і Мэксыкі, а таксама іншых арганізацыяў і спэцыялістаў, якое мае мэтай стварэньне і падтрыманьне поўнай і ўсебаковай адкрытай таксанамічнай базы зьвестак па ўсіх біялягічных відах.

## Вонкавыя спасылкі
* Цэнтральны афіцыйны сайт арганізацыі

Катэгорыя:Электронныя біялягічныя рэсурсы
Катэгорыя:Навуковыя клясыфікацыі
Катэгорыя:Базы зьвестак у Інтэрнэце
Катэгорыя:Біялягічныя арганізацыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1996 годзе
Нацыянальны цэнтар біятэхналягічнай інфармацыі ЗША

**Нацыянальны цэнтар біятэхналягічнай інфармацыі ЗША** (, NCBI).

Заснаваны ў 1988 годзе ў Бетэсда (штат Мэрылэнд, ЗША) як цэнтральны інстытут апрацоўкі і захоўваньня зьвестак малекулярнай біялёгіі. Зьяўляецца часткай Нацыянальнай мэдычнай бібліятэкі ЗША ( NLM), падразьдзелу Нацыянальнага інстытуту здароўя (, NIH).

NCBI падае інфармацыю пра базы зьвестак бялковых дамэнаў, ДНК (GenBank) і РНК, базы зьвестак артыкулаў навуковай літаратуры (PubMed) і таксанамічнай інфармацыі (TaxBrowser), забясьпечвае пошук зьвестак пра пэўны біялягічны від (Taxonomy). Таксама ўтрымоўвае розныя стандартныя праграмы біяінфарматыкі (BLAST). Базы зьвестак даступныя праз пошукавую сыстэму Entrez.

## Задачы NCBI
* Стварэньне аўтаматызаваных сыстэмаў для захоўваньня і аналізу зьвестак па малекулярнай біялёгіі, біямэдыцыне і генэтыцы.
* Кампутарная апрацоўка зьвестак, атрыманых у дасьледаваньнях структуры і значэньня біялягічна актыўных малекулаў і рэчываў.
* Садзейнічаньне шырокаму выкарыстаньню базаў зьвестак і апраграмаваньня для дасьледчыкаў у галіне біятэхналёгій і мэдычнага пэрсанала.
* Каардынаваньне намаганьняў па назапашваньні біятэхналягічнай інфармацыі па ўсім сьвеце.

Штогод пад эгідай NCBI праводзяцца сэмінары і навуковыя канфэрэнцыі, прысьвечаныя праблемам малекулярнае біялёгіі, генэтыкі, біямэдыцыны. NCBI займаецца адукацыйнай дзейнасьцю, у тым ліку ў рэжыме on-line.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт арганізацыі
* Открытый проект по коррекции данных NCBI 

Катэгорыя:Біялягічныя арганізацыі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1988 годзе
Яблык

**Я́блык** — садавіна, плод яблыні. Адзін з самых пашыраных відаў садавіны. У цяперашні час найбольш распаўсюджанай зьяўляецца яблыня свойская і яе шматлікія сарты. Гэта адзін з найбольш шырока культывуемых пладоў дрэва, які найбольш шырока вядомым з многіх прадстаўнікоў роду Яблыня Сывэрса, якія выкарыстоўваюцца людзьмі. Яблыкі растуць на невялікіх ліставых дрэвах. Радзімай яблыні лічыцца Цэнтральная Азія, дзе й да нашага часу прарастае ейны дзікі продак, Яблыня Сывэрса. Яблыкі вырошчваюцца ў Азіі й Эўропы на працягу тысячаў гадоў, у Паўночную Амэрыку яны патрапілі разам з эўрапейскімі каляністамі. Яблыкі прысутнічаюць у міталёгіі й рэлігіях шматлікіх народаў, у тым ліку ў нарвэскай, грэцкай і хрысьціянскай традыцыях. У 2010 годзе быў расшыфраваны ген яблыка, што прыявла да новых разуменьняў барацьбы з хваробамі й сэлекцыі яблыкаў.

Вядомыя больш за 7500 гатункаў яблыкаў. Розныя гатункі выгадоўваюцца для розных густаў і мэтаў, у тым ліку для ўжываньня ў ежу й вытворчасьці сыдру. Свойскія яблыкі, як правіла, размножваюцца прышчэпкамі, у той час як дзікія яблыкі добра растуць з насеньня. Дрэвы схільныя да ліку грыбковых, бактэрыяльных хваробаў і ўзьдзеяньня шкоднікаў.

У 2005 годзе ва ўсім сьвеце было вырашчана звыш 55 млн тон яблыкаў на агульную суму каля 10 мільярдаў даляраў. Кітай вырабіў каля 35% ад гэтай сумы, у той як ЗША зьяўляецца другім аводле колькасьці яблыкаў вытворцам, з больш чым 7,5% ад сусьветнай вытворчасьці. Іран займае трэцяе месца, месцы апасьля займаюць Турэччына, Расея, Італія й Індыя. Яблыкі часьцяком ядуць сырымі, але іх таксама выкарыстоўваюць у многіх харчовых прадуктах, як то дэсэрты й напоі. Яблыкі добрым чынам узьдзейнічаюць на арганізм чалавека, аднак часам могуць назірацца алергічныя рэакцыі на розныя бялкі ў яблыках.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Факты пра яблыкі
* Сорты яблыкаў. Бабуліны парады
* Карысныя ўласьцівасьці яблыкаў


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Штат

**Штат** можа мець дачыненьне да:

* Штат — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў шэрагу фэдэрацыйных краінаў
** Штат ЗША — асноўная дзяржаўна-тэрытарыяльная адзінка ЗША
200-я

**200-я**

Стагодзьдзі: ІI стагодзьдзе - III стагодзьдзе - IV стагодзьдзе

Дзесяцігодзьдзі: 
150-я
160-я
170-я
180-я
190-я
**200-я**
210-я
220-я
230-я
240-я
250-я


Гады: 
200, 201, 202, 203, 204, 205, 206, 207, 208, 209

----

## Асноўныя падзеі
* 

## Вонкавыя спасылкі
Міцькавічы

Назву **Міцькавічы** маюць:

## Населеныя пункты
### [[Беларусь]]
* Гарадзенская вобласьць:
** Міцькавічы — вёска ў Слонімскім раёне

* Менская вобласьць:
** Міцькавічы — былая вёска ў Клецкім раёне
** Міцькавічы — вёска ў Нясьвіскім раёне

## Глядзіце таксама
* Міцькаўка
* Міцькаўцы
* Міцькаўшчына
* Міцькі
* Міцькова
* Міцькоў
Кіркаўшчына

**Кі́ркаўшчына** — вёска ў Нясьвіскім раёне Менскай вобласьці. Кіркаўшчына ўваходзіць у склад Ланскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 1999 год — 62 чалавекі
* 2010 год — 25 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Ланскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Нясьвіскага раёну
Канюхоўскі сельсавет

**Канюхо́ўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бераставіцкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Канюхі.

## Гісторыя
12 кастрычніка 1940 году створаны Глебавіцкі сельсавет у складзе Крынкаўскага раёну Беластоцкай вобласьці БССР з цэнтрам у вёсцы Глебавічах. З 20 верасьня 1944 году ў Бераставіцкім раёне Гарадзенскай вобласьці. З 25 сьнежня 1962 году да 30 ліпеня 1966 году ў Сьвіслацкім раёне. 12 лістапада 1973 году сельсавет перайменаваны ў Канюхоўскі, цэнтар перанесены ў вёску Канюхі.

18 кастрычніка 2013 году ў склад сельсавету перададзеныя ўсе населеныя пункты — вёскі Астапкаўшчына, Белакозы, Вішнеўка, Генюшы, Ігнатавічы, Кудрычы, Курчоўцы, Лапенеўцы, Лішкі, Макараўцы, Парэчча, Пачобуты, Пяцельчыцы, Русакі, Рэпавічы, Сямёнаўка, Трахімы, хутары Дольны Уснар, Служкі — ліквідаванага Макараўскага сельсавету.

## Характарыстыка
Плошча зямель складае 11673,3 га (2019).

У 675 прыватных гаспадарках грамадзянаў пражывае 1600 чалавек (2019), зь іх: дзеці да 15 гадоў — 253 чал., працаздольнага насельніцтва — 827 чал., старэй працаздольнага ўзросту — 520 чал., інвалідаў 1 і 2 групы, якія карыстаюцца ільготамі — 110 чал., адзінокіх састарэлых — 33 чал., шматдзетных сем’яў — 31. Па веравызнаньні — праваслаўныя і каталікі.

З 1259 дамоў, якія знаходзяцца на тэрыторыі сельсавету 655 жылых і 604 незаселеных. На тэрыторыі сельсавету разьмешчаная адна гаспадарка КСУП «Макараўцы», у якой працуе асноўная частка жыхароў сельсавету. Ёсьць пяць фэрмэрскіх гаспадарак. Агульная зямельная плошча складае 10057 га, у тым ліку сельгасугодзьдзяў — 8029 га, ральлі — 5131 га, сенажацяў і пашы — 2898 га. Гаспадарка спэцыялізуецца на мяса-малочнай жывёлагадоўлі, вытворчасьці збожжавых, цукровых буракоў.

Насельніцтва сельсавету паводле перапісу 2009 году (10 населеных пунктаў) — 724 чалавекі, зь іх 72,7 % — беларусы, 19,1 % — палякі, 5,9 % — расейцы.

## Населеныя пункты
* 1 студзеня 1986 году — 10

## Помнікі
* помнік землякам у цэнтры вёскі Конюхі, пастаўлены ў 1968 годзе;
* помнік загінуўшым воінам у в. Макараўцы,
* помнік загінуўшым землякам у в. Лішкі,
* помнік Вользе Соламавай, у цэнтры в. Канюхі, каля школы, скульптурны бюст сакратара Гарадзенскага падпольнага гаркама камсамолу, пастаўлены ў 1981 годзе;
* абэліск на месцы гібелі Вольгі Соламавай у в. Жорнаўка;
* магіла падпольшчыкаў у 0,5 км ад в. Магіляны, у лесе. У 1956 годзе на магіле пастаўлены помнік — гранітны крыж з імёнамі загінуўшых.

## Рэлігійныя збудаваньні
* касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа (1795) у в. Макараўцы
* капліца Сьвятой Ганны Рымска-каталіцкай рэлігійнай абшчыны ў в. Глебавічы.

## Крыніцы

## Літаратура
*  С. 235
*  С. 134, 170
*  С. 119

## Вонкавыя спасылкі
* Канюхоўскі сельскі выканаўчы камітэт // Бераставіцкі раённы выканаўчы камітэт


Катэгорыя:Сельсаветы, створаныя ў 1973 годзе
Пархімаўскі сельсавет

**Пархі́маўскі сельсаве́т** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бераставіцкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Цэнтар савету — вёска Пархімаўцы.

## Гісторыя
Утвораны 12 кастрычніка 1940 году як **Данілкаўскі сельсавет** у складзе Крынкаўскага раёну Беластоцкай вобласьці БССР. Цэнтар — вёска Данілкі. З 20 верасьня 1944 году ў Бераставіцкім раёне Гарадзенскай вобласьці. З 25 сьнежня 1962 году па 30 ліпеня 1966 году ў Сьвіслацкім раёне.

12 лістапада 1973 году сельсавет перайменаваны ў Пархімаўскі, цэнтар перанесены ў вёску Пархімаўцы.

18 кастрычніка 2013 году сельсавет ліквідаваны, усе населеныя пункты — вёскі Бергелі, Вараны, Данілкі, Даўбянкі, Жабры, Жукевічы, Зайкаўшчына, Кавалікі, Каленікі, Канчаны, Карпаўцы, Лісьнявічы, Людзьвінова, Лявонавічы, Пархімаўцы, Пятроўцы, Сінькі, Стары Дворац, Старынцы, Эймінаўцы, хутар Палежыно — перададзеныя ў склад Бераставіцкага сельсавету.

## Насельніцтва
Насельніцтва сельсавету паводле перапісу 2009 году — 1673 чалавекі, зь іх 77,2% — беларусы, 13,8% — палякі, 6,3% — расейцы.

## Крыніцы

Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бераставіцкага раёну
Пагараны

Назву **Пагараны** маюць:

* Пагараны — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Пагараны — вёска ў Гарадзенскім раёне Гарадзенскай вобласьці