Займеньнік

**Займеньнік** — часьціна мовы, якая паказвае на прадметы, прыметы ці колькасьць прадметаў, не паказваючы іх: 
**Ніхто** з дамашніх не згадвае,**чым** рэчка Костуся займае. (Якуб Колас)
**Майго** юнацтва раньне кружыў жыцьця віхор. (Пятрусь Броўка)
**Некалькі** чалавек кінуліся ў лес. (Міхась Лынькоў)
Займеньнікаў нямнога, але яны часта ўжываюцца ў мове. У большасьці займеньнікі ўжываюцца замест названых раней назоўнікаў, прыметнікаў, лічэбнікаў:
*Чакае маці, чакае сына, а *'ён** ня едзе з дарогі дальняй.''([[Сяргей Грахоўскі]])<br />
''Стаялі цёплыя сонечныя дні. **Такія** дні рэдка бываюць у канцы верасьня.''([[Кузьма Чорны]])<br />
Усе займеньнікі зьмяняюцца па склонах, а некаторыя зьмяняюцца яшчэ па родах і ліках.<br />
Займеньнікі звычайна выступаюць у сказе ў ролі дзейніка, дапаўненьня, азначэньня:<br />
''Не скруціць **ніякай** чорнай скрусе маладосьць крылатую **маю**. **Я** іду з **усімі** і сьмяюся, я іду з **усімі** і пяю.''([[Генадзь Бураўкін]])<br />
''Цудоўнаю красою зьдзіўляе Менск **мяне**.''([[Язэп Пушча]])<br />
Паводле значэньня слова займеньнікі падзяляюцца:
* асабовыя &mdash; ''я, мы, ты, вы, ён, яна, яно''
* зваротны &mdash; ''сябе''
* прыналежныя &mdash; ''мой, твой, свой, наш, ваш, іхні''
* указальныя &mdash; ''гэты, той, такі, гэтакі, столькі, гэтулькі''
* азначальныя &mdash;  ''увесь (уся, усё, усе), усякі, кожны, сам, самы, іншы''
* пытальныя &mdash; ''хто? што? які? чый? каторы? колькі?''
* адносныя &mdash; ''хто, што, які, чый, каторы, колькі''
* адмоўныя &mdash; ''ніхто, нішто, ніякі, нічый''
* неадназначныя &mdash; ''нехта, нешта, нейкі, некаторы, нечы (нейчы), хтосьці, штосьці, сёй-той, сёе-тое, чыйсьці, якісьці, хто-небудзь, што-небудзь, чый-небудзь, які-небудзь, абы-хто, абы-што, абы-чый, абы-які, некалькі''

== Ужываньне займеньнікаў ==

Займеньнікі роднага склону 3-й асобы ''’яго**, *’яе*', *’іх*' могуць абазначаць прыналежнасьць 3-й асобе: *яго бацька, яе сёстры, яго пляны*. З гэтым значэньнем займеньнік адказвае на пытаньні *чый? чыя? чые?* і ў сказе зьяўляецца азначэньнем.
Адносныя займеньнікі хто, што, які, каторы, колькі ў сказе могуць набываць значэньне неазначальных займеньнікаў:
*За якую хвіліну адміраюць тысячы хваінак і лісьця*. (Іван Пташнікаў) 
*Плывуць баржы. *'Каторыя** мы абганяем, **каторыя** ідуць насустрач нам. Ад лесу патыхае смалою, жывіцаю і борам, нашым беларускім палескім борам. Маім борам, тым, што ўсяго год колькі назад яшчэ стаяў, гаманіў зь небам паблізу вёскі''. ([[Б. Сачанка]])<br />
Адмоўныя займеньнікі **ніхто**, **нішто** звычайна ўжываюцца, калі ў сказе пры дзеяслоўе ёсьць адмоўе **не**: ''ніхто не сказаў, нікога не папярэдзілі, нішто не затрымала, нічога не знайшлі''.<br />
Калі азначальныя і прыналежныя займеньнікі ўжываюцца без назоўнікаў, яны набываюць прадметнае значэньне і дапамаюць будаваць сказ:***Кожны*' купляе гадзіньнік, каб не спазьніцца на сустрэчу з каханаю, на службу, на працу.*([[Максім Танк]])***Нашы** выйгралі гульню*.<br />
Трэба адрозьніваць зваротны займеньнік у давальным склоне ад часьціцы *'сабе**:<br />
''Як ішлі дзяўчаты рана праз дубровы, праз паляны, маладыя кветкі рвалі і вянкі **сабе** спляталі''. (Максім Танк)<br />
''А дуб **сабе** будзе на гэтым самым месцы расьці, і кожны год жалуды зь яго будуць падаць''([[Кузьма Чорны]])<br />
''Мужчыны сьмяюцца, а Паўлюк **сабе** толькі маўчыць, хоць бы што''. ([[Янка Брыль]])<br />
У першым сказе ''сабе'' &mdash; займеньнік, а ў другім і трэцім &mdash; часьціца.

== Правапіс займеньнікаў ==

Неазначальныя займеньнікі з прыстаўкаю **абы-** й устаўкаю (суфіксам) **-небудзь** пішуцца праз злучок: ''абы-хто, абы-што, абы-які, хто-небудзь''. Калі **абы** аддзяляецца ад займеньніка прыназоўнікам, то пішацца асобна:''абы з кім, абы з чым, абы зь якім''.<br />
Неазначальныя займеньнікі з устаўкаю **-сьці** (**-сь**) пішуцца разам:''хтосьці (хтось), штосьці (штось), чыйсьці''.<br />
**Не**, **ні** з займеньнікамі пішуцца разам, калі зьяўляюцца прыстаўкамі, і асобна, калі аддзяляюцца ад іх прыназоўнікамі і зьяўляюцца часьціцамі: ''нешта, нехта, ніхто, нішто; не з кім, не з чым, ні з кім, ні з чым''.<br />
Да адмоўных займеньнікаў часам далучаецца часьціца **а*', якая пішацца разам: *аніхто, анішто, аніякі*.<br />
Складаныя неазначальныя займеньнікі пішуцца праз злучок: *сёй-той, сёе-тое, сякі-такі, хто-хто''.

## Заўвагі

Катэгорыя:Часьціны мовы