Блез Паскаль

**Блез Паска́ль** (; 19 чэрвеня 1623, Клермон-Фэран — 19 жніўня 1662, Парыж) — францускі філёзаф і літаратар, матэматык, фізык. Стварыў вылічальную машыну (працу над якой распачаў у 1642 годзе), якая атрымала назву «паскаліна». Устанавіў асноўны закон гідрастатыкі, пацьвердзіў меркаваньне Эвангеліста Тарычэльлі пра існаваньне атмасфэрнага ціску. У палове жыцьця адышоў ад вывучэньня прыродазнаўчых навук і зацікавіўся філязофіяй ды рэлігіяй, схіляўся да янсэнізму.

## Біяграфія
### Раньняе жыцьцё і адукацыя

Паскаль нарадзіўся ў Клермон-Фэране, што месьціцца ў рэгіёне Авэрнь у Францыі. Ён страціў маці, Антуанэту Бэгон, у веку трох гадоў. Ягоны бацька, Эт’ен Паскаль, які таксама быў аматарам матэматыкі, працаваў судзьдзём і быў часткай шляхты мантыі. У Паскаля было дзьве сястры, як то малодшая Жаклін і старэйшая Жыльбэрта.

#### Пераезд у Парыж
У 1631 годзе, празь пяць гадоў па сьмерці сваёй жонкі, Эт’ен Паскаль пераехаў зь дзецьмі ў Парыж. Да сям’і хутка прыядналася служанка Люіза Дэльфо, якая з часам стала важнай часткай іхнай сям’і. Эт’ен, які гэтак і ня ўзяў новага шлюбу, пастанавіў сабе самастойна займацца адукацыяй сваіх дзяцей. Малады Паскаль выявіў незвычайныя інтэлектуальныя здольнасьці, асабліва вылучаючыся ў матэматыцы і навуках. Эт’ен спрабаваў устрымаць сына ад вывучэньня матэматыкі, але ўжо ў веку 12 гадоў Паскаль самастойна з дапамогай вугалю на кафлянай падлозе знайшоў доказ 32-й геамэтрычнай тэарэмы Эўкліда. У выніку ён атрымаў асобнік *[[Элемэнты|«Элемэнты»]]* Эўкліда.

#### Канічнае сечыва

Асабліва цікавай для Паскаля была праца Жэрара Дэзарга пра канічнае сечыва. У выніку аналізу ідэяў Дэзарга 16-гадовы Паскаль напісаў кароткі трактат дзеля доказу таго, што атрымала назву *«Эсэ пра канічнае сечыва»*. Гэта была ягоная першая сур’ёзная праца па матэматыцы, якую ён адправіў айцу Мэрсэну ў Парыж. Гэтая праца, вядомая сёньня як тэарэма Паскаля, сьцьвярджае, што калі шасьцікутнік упісаны ў канічнае сечыва, тады пункты перасячэньня трох параў процілеглых бакоў шасьцікутніка разьмешчаныя на адной простай лініі, названай простай Паскаля. Праца Паскаля была настолькі выбітнай, што Рэнэ Дэкарта ўпэўнілі, што ейным аўтарам ёсьць бацька Паскаля. Калі Мэрсэн запэўніў, што напраўду гэта была праца сына, а не бацькі, Дэкарт паставіўся да гэтага зь недаверам.

#### Пакіданьне Парыжу
У Францыі таго часу пасады і чыны можна было купляць і прадаваць. У 1631 годзе Эт’ен Паскаль прадаў сваю пасаду другога прэзыдэнта Суда па падатковых справах за  ліўраў. Гэтыя грошы былі бацькам укладзеныя ў дзяржаўныя аблігацыі, што забясьпечвала сям’і Паскаля, калі не раскошны, але даволі неблагі прыбытак, які дазволіў ім пераехаць і выгодна жыць у Парыжы. Аднак у 1638 годзе кардынал Рышэльё, адчайна шукаючы сродкі дзеля працягваньня Трыццацігадовай вайны, ня змог аплаціць дзяржаўныя аблігацыі. Раптоўна гэта пагоршыла фінансавы стан сям’і.

Як і многія іншыя, Эт’ен быў вымушаны бегчы з Парыжу праз свае апазыцыйнае стаўленьне фіскальнай палітыцы Рышэльё, пакінуўшы сваіх трох дзяцей пад апекай суседкі мадам Сэнкто, якая была вядомая сваёй прыгажосьцю і спрэчным мінулым, а таксама тым, што мела адзін з самых вытанчаных і інтэлектуальных салёнаў у Францыі. Эт’ен быў памілаваны толькі пасьля таго, як Жаклін добра выступіла ў дзіцячай п’есе, на якой прысутнічаў Рышэльё. З часам бацька будучана матэматыка зноў займеў ласку кардынала і ў 1639 годзе быў прызначаны каралеўскім камісарам па падатках у Руане.

#### Паскаліна

У 1642 годзе, каб палегчыць свайму бацьку бясконцыя і зьнясільныя разьлікі падаткаў, якія належала аплаціць, 18-гадовы Паскаль стварыў мэханічны калькулятар, здольны выконваць складаньне і адыманьне, які атрымаў назву калькулятар Паскаля альбо Паскаліна. З васьмі вядомых захаваных Паскалінаў чатыры захоўваюцца ў Музэі мастацтваў і рамёстваў у Парыжы, а яшчэ адная выстаўленая ў музэі Цьвінгер у Дрэздэне, дзе таксама можна пабачыць дзьве арыгінальныя машыны Паскаля.

Не зважаючы на тое, што гэтыя мэханізмы былі рэвалюцыйнымі на свой час і зрабілі шмат у разьвіцьці мэханічных мэтадаў вылічэньня цягам наступных 400 гадоў і ў пэўным сэнсе прадвесьнікамі стварэньня кампутарнай інжынэрыі, калькулятар ня меў камэрцыйнага попыту. Гэта часткова тлумачыцца тым, што ён быў даволі нязручны ў выкарыстаньні, але, мабыць, у першую чаргу таму, што быў надзвычай дарагім. У выніку Паскаліна сталася цацкай альбо сымбалем заможнасьці сярод вельмі багатых людзей як у Францыі, гэтак і ў іншых краінах Эўропы. Паскаль працягваў удасканальваць будову сваёй прылады цягам наступнага дзесяцігодзьдзя і пазьней згадваў, што было зроблена блізу 50 машынаў паводле ягонага праекту. За наступныя дзесяць гадоў ён пабудаваў 20 прыладаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Артыкул на Slounik.org

Катэгорыя:Францускія навукоўцы
Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Францускія філёзафы
Катэгорыя:Хрысьціянскія апалягетыкі