open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Марыя Валконская

**Марыя Мікалаеўна Валконская** (народжаная **Раеўская**; 25 сьнежня (6 студзеня) 1805/1806/1807 — 10 жніўня 1863, маёнтак Варонкі, Чарнігаўская губэрня) — малодшая дачка Мікалая Раеўскага, жонка дзекабрыста Сяргея Валконскага (з 11 студзеня 1825 году, Кіеў), якая нягледзячы на супраціў крэўных сваякоў, паехала за ім у Сыбір.

## Біяграфія
Валконская мела сястру Соф’ю. У васямнаццацігадовым узросьце Марыя пабралася шлюбам са старэйшым за яе Сяргеем Валконскім. Будучы шырока вядомая ў Іркуцку ў якасьці «сыбірскай прынцэсы», яна заснавала мясцовы шпіталь і адчыніла канцэртную залю, у дадатак месьцячы ў сябе дома музычныя і культурныя мерапрыемствы.

Сям’я Валконскіх мела чацьвярых дзяцей; двое памерлі ў малым узросьце, тым часам, Міхаіл (1832—1909) і Алена (1835—1916) пасьпелі здабыць тытулы князя і княжны, успадкаваны ад свайго бацькі.

Шэраг літаратурных твораў, уключаючы «Яўгенія Анегіна» Аляксандра Пушкіна, і другая частка паэмы Мікалая Некрасава «Русские женщины» былі прысьвечаныя Валконскай. Трыццаць трэцяя страфа першай главы «Яўгенія Анегіна» ўтрымлівае ўспамін паэта пра Валконскую:

У 1922 годзе было даказана, што Валконская зьяўлялася аб’ектам шасьці паэмаў аўтарства Пушкіна (напісаных у 1820, 1822, 1824, 1825, 1828 і 1829). Пушкін таксама прысьвяціў колькі радкоў на заўчасны адыход яе маленькага сына Мікалая. Тым ня менш, пушкініст Міхаіл Гершэнзон палемізаваў са сьцьверджаньнем, што Пушкін быў закаханы ў Марыю.

Марыя Валконская памерла з-за праблемаў з сэрцам ва ўкраінскай вёсцы Варонікі.

## Творы, прысьвечаныя М. М. Валконскай (Раеўскай)

* А. С. Пушкін:

«Радзее хмар густых лятучая града…» (1820);

«Таўрыда» (1822);

«Дзень непагодны згас; пахмурная імгла…» (1824);

«Буря» (Ты видел деву на скале…).

* А. І. Адоеўскі:

Кн. М. Н. Волконской «Был край, слезам и скорби посвящённый…» (1829).

* М. А. Некрасаў:

«Княгиня М. Н. Волконская» (1873) — другая частка паэмы «Русские женщины»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 25 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1806 годзе
Катэгорыя:Памерлі 10 жніўня
Катэгорыя:Памерлі ў 1863 годзе
Катэгорыя:Жонкі дзекабрыстаў
Катэгорыя:Асобы XIX стагодзьдзя
Катэгорыя:Музы знакамітых літаратараў
Катэгорыя:Княгіні Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Асобы, зьвязаныя з Аляксандрам Пушкіным
Nokla

**Nokla**&nbsp;— кітайскі вытворца мабільных тэлефонаў, што вонкава імітуюць Nokia, але маюць адрозны функцыянал.

## Характарыстыкі

Апарат Nokla можа мець характарыстыкі, якія не сустракаюцца ў адпаведных мадэлях фірмы Nokia або ўвогуле ў яе мадэльным шэрагу. Сярод такіх можнасьцяў:
* TV, FM-радыё
* мажлівасьць адначаснага выкарыстаньня 2-3 SIM-картаў
* сэнсарны дысплэй, стылус
* памылковыя элемэнты дызайну&nbsp;— падманкі адпаведных функцыянальных элемэнтаў (франтальнае камэры, сьветлавы сэнсар)
* неадпаведнасьць маркіроўкі рэальным характэрыстыкам (аб’ём памяці, разьдзяляльнасьць камэры)
* ліхтарык
* аксэлеромэтар
* форм-фактар «матылёк»
* індэкс мадэлі
* падтрымка Java-прыкладаньняў на большасьці мадэляў зазвычай адсутнічае, Java-эмулятар усталяваць немагчыма.

## Некаторыя мадэлі

* N77&nbsp;— копія Nokia N77
* E71&nbsp;— дзьве SIM-карты, TV, FM, 2 камэры
* E81&nbsp;— клён Nokia 7705
* E97&nbsp;— копія Nokia N97 ды LG Versa
* N98&nbsp;— клён Nokia N98
* 5800X&nbsp;— клён Nokia 5800 XpressMusic
* TV 8700&nbsp;— дзьве SIM-карты, TV, FM, камэра
* TV 8800&nbsp;— дзьве SIM-карты, TV, FM, 2 камэры

## Крыніцы і заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Китайский мутант NOKLA: псевдогламур или «рабочая лошадка»?, mobile-review.com, 6 лістапада 2008 г.
* Азиатские производители клонов продолжают досаждать известным компаниям, iXBT, 8 чэрвеня 2007 г.

Катэгорыя:Вытворцы мабільных тэлефонаў
Селішчы (Хмелеўскі сельсавет)

**Се́лішчы** — вёска ў Жабінкаўскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Селішчы ўваходзяць у склад Хмелеўскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 37 чалавек
* 1999 год — 48 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Хмелеўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Жабінкаўскага раёну
Адам Міхнік

**Адам Міхнік** (; 17 кастрычніка 1946, Варшава) — польскі гісторык, палітычны публіцыст, галоўны рэдактар «Gazety Wyborczej».

У 1968—1989 адзін з галоўных стваральнікаў нелегальнай, дэмакратычнай апазыцыі ў ПНР, пасол Сойму X ськліканьня. Ляўрэат шматлікіх узнагародаў, кавалер Ордэну Белага Арла. Ганаровы прафэсар Кіева-Магілянскай акадэміі.

## Жыцьцяпіс

## Міхнік і Беларусь
21 сьнежня 2010 адзін з арганізатараў і падпісантаў Беларускай адозвы былых дзеячоў польскай апазыцыі () ў падтрымку беларускай дэмакратычнай апазыцыі (пераклад тут: Беларуская адозва (зварот былых дзеячоў польскай апазыцыі)).

## Узнагароды

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Адам Міхнік: «Абавязак суседзяў Беларусі падтрымліваць дэмакратаў». «Народная Воля» 31 траўня 2010

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве
Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Народнай Рэспубліцы
Катэгорыя:Дэпутаты Сойму Польскай Рэспублікі
Катэгорыя:Польскія журналісты
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Белага арла
.40 S&W

**.40 S&W** (.40 Smith & Wesson, 10×22 мм Сьміт і Весан) — распаўсюджаны пісталетны патрон амэрыканскага паходжаньня.

## Гісторыя

Распрацоўка патрона была пачатая вядомай амэрыканскай зброевай фірмай Smith & Wesson у 1986 годзе па замове ФБР. Непасрэднай падставай да пачатку працы паслужыў інцыдэнт, калі ў перастрэлцы ў Маямі два супрацоўніка ФБР загінулі з-за недастатковай магутнасьці іх штатных рэвальвераў пад 9-мм патрон. Заказчык паставіў задачу стварыць боепрыпас, які забясьпечваў бы досыць кучную стральбу, але меў бы большую магутнасьць, чым у 9-мм патронаў. Акрамя таго, заказчыкі лічылі важным забясьпечыць, каб куля рабіла пры трапленьні па цэлі таксама і магутнае спыняючае дзеяньне. Пры гэтым неабходна было спалучаць гэта ўсё зь мінімальна магчымай аддачай.

Калібр 0,40 цалі (10,2 мм) быў прапанаваны для гэтай мэты адным з супрацоўнікаў ФБР, які валодаў уласнай зброяй пад патрон 10 мм Auto. Гэты супрацоўнік прапанаваў паменшыць магутнасьць патрону 10 мм Auto, якая была занадта высокая і вельмі адмоўна ўплывала на трапнасьць стральбы.

Канструктары пайшлі па дадзеным шляху, пакінуўшы калібр 10,2 мм, як у 10 мм Auto, але паменшыўшы даўжыню гільзы з 25,2 да 21,6 мм. Кулі ў новым патроне выкарыстоўваліся тыя жа, што і ў 10 мм Auto, хоць ФБР зьлічыла магчымым ужываць у якасьці стандартных лягчэйшыя кулі. У выніку атрымаўся патрон, блізкі па характарыстыках да вядомага .45 АСР, але зь меншай аддачай.

У сэрыю патрон .40 S&W пайшоў у 1990 годзе. Практычна адначасова фірма Smith & Wesson пачала сэрыйны выпуск і пісталетаў пад гэты боепрыпас.

Катэгорыя:Патроны
Джуд Лоў

**Дэйвід Джуд Гэйўарт Лоў** (; 29 сьнежня 1972, Лёндан, Вялікабрытанія) — ангельскі актор, вядомы па фільмах «Таленавіты містэр Рыплі» (1999, прэмія BAFTA за лепшую мужчынскую ролю другога пляну), «Зімная гара» (2003, намінацыя на «Оскар» і «Залаты глёбус»), «Блізкасьць» (2004).

## Джуд Лоў і Беларусь
Падчас паказу ў Лёндане ў сьнежні 2010 году спэктакляў беларускага «Свабоднага тэатру» — «Спасьцігаючы каханьне» і «Лічбы» — прыняў удзел у пастаноўках разам з Янам Макеленам і Сэмюэлем Ўэстам. Такім чынам артыстычная супольнасьць выказала салідэрнасьць як са «Свабодным тэатрам», так і зь беларускім грамадзтвам.

18 сьнежня 2010 году Джуд Лоў празь відэа зьвярнуўся да беларусаў з заклікам, у якім падкрэсьліваў значнасьць свабоды слова і свабоды творчага выказваньня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 29 сьнежня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1972 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лёндане
Катэгорыя:Брытанскія акторы
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі BAFTA
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сэзар»
Мяжа аселасьці

**Мяжа аселасьці** (; поўная назва *мяжа́ пастая́ннай габрэ́йскай асе́дласьці*) — у Расейскай імпэрыі з 1791 па 1917 год (фактычна па 1915 год) — граніца тэрыторыі, за межамі якой забаранялася пастаяннае жыхарства габрэям (то бок юдэям), за выключэньнем некалькіх катэгорыяў, у якія ў розныя часы ўваходзілі, напрыклад, купцы першай гільдыі, асобы з вышэйшай адукацыяй, адслужылыя рэкруты, рамесьнікі, прыпісаныя да рамесных цэхаў,  караімы.

Абмежаваньне ўзьнікла паводле ўказу Кацярыны II 1791 году (пасьля Другога падзела Рэчы Паспалітай), калі да Расейскай імпэрыі адыйшлі, разам з тамтэйшым мясцовым насельніцтвам, яе заходнія тэрыторыі), як тэрыторыя Расеі, дзе дазвалялася сяліцца і гандляваць габрэям. Гэтая мяжа ахоплівала адмыслова агавораныя населеныя пункты гарадзкога тыпу (мястэчкі, у сельскай мясцовасьці пражываньне таксама не дазвалялася) значнай часткі Царства Польскага, Летувы, Беларусі, Бэсарабіі, а таксама часткі тэрыторыяў сучаснай Украіны, якая была разьмешчаная ў паўднёвых губэрнях Расейскай імпэрыі.

## Глядзіце таксама
* Прывілей Вітаўта жыдам 1388 году

## Крыніцы

Катэгорыя:Гісторыя габрэяў Беларусі
Катэгорыя:Гісторыя габрэяў Летувы
Катэгорыя:Гісторыя габрэяў Малдовы
Катэгорыя:Гісторыя габрэяў Расейскай імпэрыі
Катэгорыя:Антысэмітызм
Кацярына II

**Кацяры́на II** (; народжаная** Сафія Фрэдэрыка Аўгуста Ангальт-Цэрбсцкая**, ; 21 красавіка (2 траўня) 1729, Шчэцін, Прусія — 6 (17) лістапада 1796, Зімні палац, Санкт-Пецярбург) — імпэратрыца ўсерасейская (1762—1796). Пэрыяд яе праўленьня часта лічаць залатым векам Расейскай імпэрыі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Асобы на банкнотах
Катэгорыя:Асобы на манэтах
Катэгорыя:Асобы на марках
Катэгорыя:Расейскія драматургі
Катэгорыя:Узнагароджаныя ордэнам Белага арла
Катэгорыя:Мэмуарысты
Катэгорыя:Імпэратрыцы
Стратасфэра Лас-Вэгас

**Стратасфэра Лас-Вэгас** () — гатэль-казіно, разьмешчаны на бульвары Лас-Вэгас Стрып у Лас-Вэгасе (штат Нэвада, ЗША). Належыць кампаніі American Casino & Entertainment Properties, падразьдзяленьню American Real Estate Partners. У гасьцініцы — 2444 нумароў і казіно плошчай 7000 м².

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Лас-Вэгас
Катэгорыя:Казіно
Трэнт Рэзнар

**Майкл Трэнт Рэ́знар** ( 17 траўня 1965) — амэрыканскі музыка, прадусар. Заснавальнік музычнага праекту Nine Inch Nails. Таксама вядомы па ўдзелу ў гуртах Option 30, Exotic Birds і Tapeworm. Рэзнар пакінуў Interscope Records ў 2007 годзе, і цяпер ён самастойны музыка.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Nine Inch Nails 
Катэгорыя:Індастрыял-рок
Фальстэр

**Фа́льстэр** () — востраў паўднёва-ўсходняй Даніі, разьмешчаны ў Балтыйскім моры. Востраў зьяўляецца часткай дацкага рэгіёну Зэляндыя і знаходзіцца ва ўпраўленьні камуны Гульборгсун. 

## Крыніцы

Катэгорыя:Астравы Балтыйскага мора
Катэгорыя:Астравы Даніі
Сынайскі кодэкс

**Сынайскі кодэкс** (*Codex Sinaiticus*), \aleph або **01** (Gregory-Aland) — адзін з найстарэйшых і самых галоўных рукапісаў Новага Запавету і Старога Запавету, напісаны на старажытнагрэцкай мове (дыялект Койне), датуецца пачаткам 4 стагодзьдзя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Біблійныя рукапісы
Сем цудаў сьвету

**Сем цудаў сьвету** — сьпіс найвыдатнейшых дасягненьняў антычнай культуры, складзены сучасьнікамі.

Наогул, складаньне сьпісу найвыдатнейшых паэтаў, філёзафаў, палкаводцаў, вялікіх цароў, як і помнікаў архітэктуры і мастацтва — традыцыйны «малы» жанр грэцкай эліністычнай паэзіі і свайго роду практыкаваньне ў рыторыцы. Сам выбар ліку «сем» быў асьвячоны найстаражытнейшымі ўяўленьнямі аб яго паўнаце, скончанасьці і дасканаласьці, лічба 7 лічылася сьвятой лічбай бога Апалёна (Сямёра супраць Фіваў, Сем мудрацоў і г. д.).

## Сьпіс цудаў
Статуя Зэўса

**Статуя Зэўса Алімпійскага** — праца Фідыя. Выбітны твор антычнай скульптуры, адно з былых сямі цудаў сьвету. Знаходзілася ў храме Зэўса Алімпійскага, у Алімпіі — горадзе ў вобласьці Эліда, на паўночным захадзе паўвострава Пэляпанэс, дзе з 776 г. да н. э. па 394 г. н. э. кожныя чатыры гады праводзіліся Алімпійскія гульні — спаборніцтва грэцкіх, а затым і рымскіх спартсмэнаў. Грэкі лічылі няшчаснымі тых, хто не бачыў статую Зэўса ў храме.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Сем цудаў сьвету
Мідыі

**Мідыі** () — сямейства двухстворкавых малюскаў. Вядомыя з алігацэну (трыяс, каля 230 млн гадоў назад).

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Двухстворкавыя
Двухстворкавыя

**Двухстворкавыя малюскі**, пласьціністашчэлепныя малюскі (*Bivalvia*, *Lamellibranchia*) — кляса водных бесхрыбетных малюскаў.

Падзяляюцца на 3 надатрады, 14 атрадаў, 130 сучасных сямействаў, каля 1 тыс. родаў, 20 тыс. відаў. Пашыраны ў прэсных вадаёмах, саленаватых азёрах, у акіянах і морах Эўразіі, Амэрыкі, Афрыкі. Донныя маларухомыя жывёлы. На Беларусі найбольш вядомы прадстаўнікі з родаў гарошынкі і шароўкі (каля 30 відаў), бяззубкі і перлаўкі.

## Вонкавыя спасылкі
Рэгенсбурскі сабор

**Рэгенсбурскі сабор** (ням. Regensburger Dom, Kathedrale St. Peter) — гатычны сабор у Рэгенсбургу (Нямеччына), галоўная царква Рэгенсбурскай эпархіі. Сабор зьяўляецца вельмі цікавым прыкладам нямецкага кірунку ў готыцы і зьяўляецца галоўным помнікам гатычнай архітэктуры ў Баварыі. Ён быў пачаты ў 1275 г. і скончаны ў 1634 г., за выключэньнем вежаў, якія былі скончаны ў 1869 г.

## Літаратура
* *Achim Hubel, Manfred Schuller*. Der Dom zu Regensburg. Pustet, Regensburg 2005, ISBN 3-7917-1449-X
* *Fridrich Fuchs*. Die Regensburger Domtuerme. 1859-1869. Schnell & Steiner, Regensburg, 2006. ISBN 978-3-7954-1883-0

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Храмы
Жан дэ Ляфантэн

**Жан дэ Ляфантэ́н** (; 8 ліпеня 1621, Шато-Т’еры - 13 красавіка 1695, Парыж) — знакаміты францускі байкапісец.

## Творчасьць
### Раньнія творы
Першы апублікаваны твор Ляфантэна — камэдыя «Эўнух» (1654), якая прадстаўляла сабой перапрацоўку аднайменнага сачыненьня Тэрэнцыя. У 1658 г. Ляфантэн паднёс свайму заступніку Фукэ паэму «Адоніс» напісаную пад уплывам Авідыя, Вэргілія і, магчыма, Марына. Стаўшы на час дворным паэтам Фукэ, Ляфантэн ўзяўся за апісаньне двара ў Па-ле-Віконт, які належаў Фукэ. Паколькі прыйшлося апісваць яшчэ не завершаны архітэктурна-паркавы ансамбль, Ляфантэн пабудаваў сваю паэму ў форме сноў. Аднак з-за затварэньня Фукэ ў астрог работа над кнігай была перапыненая. У 1662 г. паэт дазволіў сабе ўступіцца за свайго апекуна ў адрасаванай каралю одзе, а таксама ў «Элегія да німфаў Во». Гэтым учынкам ён, відаць, наклікаў на сябе гнеў Кальбэра і караля.

## Заўвагі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Францускія літаратары
Кляўс Чучэр

**Кляўс Чучэр** (, нарадзіўся 8 ліпеня 1967, Ругель) — ліхтэнштайнскі палітычны і дзяржаўны дзяяч. З 25 сакавіка 2009 году па 27 сакавіка 2013 году выконваў абавязкі прэм’ер-міністру Ліхтэнштайну. Яго міністэрства займалася агульнымі пытаньнямі ўрада, фінансамі, па справах сям’і й гендэрнай роўнасьці. Чучэр належыць да блёку Патрыятычнага зьвяза.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Старонка на афіцыйным сайце ўрада Ліхтэнштайну

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1967 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 8 ліпеня
Катэгорыя:Ліхтэнштайнскія палітыкі
Анры (вялікі герцаг Люксэмбургу)

**Анры** (Гэнрых; , поўнае імя **Анры Альбэр Габрыель Фэлікс Мары Гіём**; нарадзіўся 16 красавіка 1955 году) — рэгент Вялікага герцагства з 3 сакавіка 1998 па 7 кастрычніка 2000 году, Вялікі герцаг Люксэмбургу. Узышоў на трон 7 кастрычніка 2000 году да 2025 года.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Асобы Люксэмбургу
Офіс расавай палітыкі

**Офіс расавай палітыкі NSDAP** () — створаны NSDAP аддзел для ўніфікацыі і надгляду усяе ідэалёгіі й прапаганды ў галіне дэмаграфіі й расавае палітыкі.

Быў утвораны дэкрэтам 17 лістапада 1933 году. Мандат офісу ўсталёўваў, у прыватнасьці, што ўсе прэс-рэлізы, зьвязаныя з расавымі пытаньнямі, патрабуюць узгадненьня ў офісе, а таксама што офіс займаецца ўсімі справамі, зьвязанымі з расавай і дэмаграфічнай палітыкай, у супрацоўніцтве з кампэтэнтнымі органамі. Таксама меў прымаць удзел у заканатворчай дзейнасьці па гэтых пытаньнях.

Кіраўніком офісу зьяўляўся Вальтэр Грос, якому падпарадкоўваліся 25 супрацоўнікаў.

## Прызначэньне
Асноўная роля RPA заключалася ў наглядзе за вытворчасьцю й падтрыманьнем прапаганды адносна этнічнай сьвядомасьці «нардычнай арыйскай» расы. Нацысцкая ўлада назвала гэта «асьветай», а не «прапагандай», таму што гэта быў «не заклік да неадкладных дзеяньняў, а доўгатэрміновая зьмена стаўленьня». Доктар Грос не хацеў, каб людзі думалі пра сябе як пра асобу, а хутчэй як пра «адзінкавыя зьвёны ў вялікім ланцугу жыцьця».

## Мэтады
Перад публікацыяй уся расавая інфармацыя нацысцкай партыі патрабавала адабрэньня офіса Гроса. Аддзел займаўся ўсімі мерапрыемствамі ў галіне народанасельніцтва й расавай палітыкі ў супрацоўніцтве зь іншымі нацысцкімі органамі й органамі СС, такімі як RKFDV. RPA правярала й перадавала ўсе прэс-рэлізы нацысцкай партыі па пытаньнях расы. Ён таксама ўнёс свой уклад у распрацоўку нацысцкага заканадаўства па расавых пытаньнях.

RPA выпускала *Neues Volk*, штомесячны часопіс, арыентаваны на шырокую аўдыторыю, а ня на спэцыялізаваную. Хаця ён і зьмяшчае артыкулы на такія тэмы, як парады падарожнікам, яго цэнтральнай тэмай была прапаганда эўгенікі й этнічнай сьвядомасьці. Іншыя публікацыі, створаныя офісам, уключалі плян шлюбу зь дзесяці пунктаў. У рэкамэндацыях падкрэсьлівалася, што ідэальнымі крытэрыямі для шлюбу ў нацысцкай дзяржаве зьяўляюцца расавая прыналежнасьць і здароўе. Памфлет заклікаў дасьледаваць паходжаньне патэнцыйных партнэраў і каб спадчынна прыдатныя не заставаліся адзінокімі, заканчваючы забаронай спадзявацца на шмат дзяцей. Сярод іншых работ — «*Ці можаце вы думаць расава?*» і «*Сялянства ад учора да сёньня*».

RPA таксама стварала перасоўныя выставы, якія прадстаўлялі ідэальны арыйскі тып як нязьменны ў адрозьненьне ад «недачалавечых» тыпаў. У першы год існаваньня офіс апублікаваў 14 брашур для расавага выхаваньня. Гэта прывяло да стварэньня інтэнсіўных курсаў падрыхтоўкі этнічных пэдагогаў. Больш за тысячу супрацоўнікаў *Sturmabteilung* і нядаўніх выпускнікоў мэдычнай школы штогод праходзілі навучаньне на нацысцкія расавыя тэмы да 1945 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* NSDAP на cine-holocaust

Катэгорыя:Нацысцкія арганізацыі
Прамежкавы патрон

**Прамежкавы патрон** — тып патрона для пальнай зброі, прамежкавы па магутнасьці паміж пісталетнымі і вінтовачнымі патронамі.

## Характарыстыкі

### Кінэтычная энэргія кулі
Пісталетныя патроны, як правіла, паведамляюць кулі кінэтычную энэргію да 700 Дж, вінтовачныя — ад 3000 Дж і вышэй, большасьць прамежкавых — 1400—2000 Дж.

### Пачатковая хуткасьць кулі
Для пісталетных патронаў пачатковая хуткасьць звычайна знаходзіцца ў межах 300—500 м/с, для прамежкавых — 700—800 м/с і больш; для вінтовачных — 800—900 м/с і больш.

Катэгорыя: Патроны
7,92×33 мм

**7,92×33 мм** (7,92x33mm Kurz) — нямецкі прамежкавы патрон часоў Другой сусьветнай вайны. Зьяўляецца самым першым масавым прамежкавым патронам у сьвеце.

## Гісторыя
Яшчэ ў пачатку Другой сусветнай вайны нямецкія канструктары пачалі распрацоўку аўтаматычнай зброі пад патрон, прамежкавы па магутнасці паміж пісталетным і вінтовачным патронам 7,92×57 мм. Базавым быў прыняты прамежкавы патрон 7,92×33 мм, распрацаваны ў ініцыятыўным парадку нямецкай фірмай «Polte» Магдэбург. Пад гэты патрон ў 1943-44 годзе быў распрацаваны аўтамат StG-44

## Вонкавыя спасылкі
* Le 7,92 x 33 Kurz modello M.43

Катэгорыя:Патроны
Хуткастрэльнасьць

**Хуткастрэльнасьць** — здольнасьць зброі вырабляць вызначаную колькасць стрэлаў у адзінку часу.

Адрозьніваюць:
* *Баявая хуткастрэльнасьць* — колькасьць стрэлаў у хвіліну, якую тэарэтычна можна вырабіць з улікам аперацый прыцэльваньня і перазарадкі.
* *Тэхнічная хуткастрэльнасьць* — колькасць стрэлаў у хвіліну, якую вырабляе зброя без уліку аперацый прыцэльваньня і перазарадкі. 
* *Тэмп стральбы* — тэхнічная хуткастрэльнасьць аўтаматычнай зброі пры стральбе ў аўтаматычным рэжыме. 

## Хуткастрэльнасць (лік [[стрэл|стрэлаў]] у хвіліну)

Катэгорыя:Пальная зброя
Тэльмінскі сельсавет

**Тэ́льмінскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Берасьцейскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Адміністрацыйны цэнтар — вёска Тэльмы 1.

## Гісторыя
1 чэрвеня 2007 году вёскі Вычулкі, Новыя Задворцы, Плоска, Старыя Задворцы перададзеныя ў падпарадкаваньне гораду Берасьце, а 21 сьнежня 2007 году яны выключаныя з складу сельсавету.

## Крыніцы


Катэгорыя:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Берасьцейскага раёну
Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі
Вальтэр Грос

**Ва́льтэр Грос** (; 21 кастрычніка 1904, Касэль — 25 красавіка 1945, Бэрлін) — палітычны дзяяч нацысцкае Нямеччыны.

## Кар’ера
Наведваў пратэстанцкія гімназіі ў Позэне і Гётынгене. З 1923 году вывучаў мэдыцыну ў Гётынгенскім, Тубінгенскім і Мюнхэнскім унівэрсытэтах. Па сканчэньні навучаньня ў 1928 годзе атрымаў доктарскую ступень.

Чалец НСРПН (NSDAP) з 1925 году.

Да 1932 году працаваў асыстэнтам у шпіталі Браўншвайгу. Пасьля ўступіў у нацысцкую мэдыцынскую асацыяцыю і стаў супрацоўнікам Дэпартамэнту аховы здароўя НСРПН.

У 1933 годзе Грос заснаваў Управу палітыкі ў галіне народанасельніцтва і расавай гігіены, у траўні 1934 году перайменаваную ў Офіс расавай палітыкі НСРПН. Узначаленая ім установа мела займацца публічнай прапагандай і падтрымкай нацысцкай праграмы стэрылізацыі і іншых схемаў «этнічнага паляпшэньня».

У 1936 годзе стаў чальцом Райхстагу.

## Дзейнасьць
Грос быў антысэмітам і заклікаў да вынішчэньня жыдоў паводле «Канчатковага разьвязаньня (Endlösung)». Напісаў некалькі кнігаў на тэму «жыдоўскага пытаньня».

## Сьмерць
З уваходам у Бэрлін Чырвонай арміі Грос спаліў свае дакуманты і зьдзейсьніў самагубства ва ўласным доме, такім чынам зьнішчыўшы грунтоўныя доказы, «якія маглі абвінаваціць больш за 3000 чальцоў нацысцкай сеткі расавых прапагандыстаў».

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Літаратура пра Вальтэра Гроса на бачыне Нацыянальнай бібліятэкі Нямеччыны
* Вальтэр Грос

Катэгорыя:Нацысцкія злачынцы
Катэгорыя:Нямецкія мэдыкі
Катэгорыя:Самагубцы
Пісталет Макарава

**Пісталет Макарава** (ПМ, азначнік ГРАУ — 56-А-125) — 9-мм самазарадны пісталет, распрацаваны савецкім канструктарам Мікалаем Фёдаравічам Макаравым у 1948 годзе. Пісталет Макарава з 1951 году да гэтага часу служыць асабістай зброяй у шматлікіх пост-савецкіх узброеных сілах і міліцыі.

## У космасе
Пісталет Макарава меўся ў кладцы маёмасьці і абсталяваньня касманаўта на кожным касьмічным караблі «Ўсход», гэта значыць менавіта ён стаў першай стралковай зброяй, якая пабывала ў космасе)

## Вонкавыя спасылкі

* Makarov Basics

Катэгорыя:Пісталеты
Азаску

**Аза́ску** () — горад у Бразыліі, які месьціцца ў штаце Сан-Паўлу. Паводле зьвестак на 2020 год насельніцтва гораду складала каля 700 тысяч чалавек, што ставіць горад на 5 радок у сьпісе местаў штату. У Азаску адна з самых вялікіх шчыльнасьцяў насельніцтва ў сьвеце, падобна на шчыльнасьць Токіё і Нью-Ёрку.

## Гісторыя
У дакалюмбавыя часы мясцовасьць была населеная плямёнамі тупі і гуарані. Пазьней па прыбыцьці партугальцаў тут было паселішча бандэйрантаў, самым выбітных зь якіх быў Антонію Рапозу Таварыш. Места было закладзенае толькі ў XIX стагодзьдзі італьянскім засельнікам Антоніё Джузэпэ Агу, які паходзіў з п’емонцкага мястэчка Азаска. З канца XIX стагодзьдзя і на пачатку XX стагодзьдзя да гораду накіраваліся імігранты з Італіі, Гішпаніі, Партугаліі, Нямеччыны, Армэніі, Лібану, Палестыны і Японіі. Іхныя нашчадкі на сёньня складаюць асноўную частку насельніцтва Азаску. Горад быў часткай Сан-Паўлу, але 19 лютага 1962 году места атрымала аўтаномію. У гэтыя ж часы пачалася індустралізацыя, якая ў наступным скончылася дэіндустралізацыяй.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Кацярына Сабеская

**Кацярына Сабеская** (; 7 студзеня 1634, Злочаў — 29 верасьня 1694, Варшава) — польская шляхцінка, сястра караля польскага Яна III Сабескага.

У 1650 годзе пабралася шлюбам з Уладзіславам Дамінікам Заслаўскім. Пасьля яго сьмерці, 13 чэрвеня 1658 году ўзыйшла пад вянец з Міхалам Казімерам Радзівілам.

Катэгорыя:Нарадзіліся 7 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1634 годзе
Катэгорыя:Памерлі 29 верасьня
Катэгорыя:Памерлі ў 1694 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Варшаве
Катэгорыя:Сабескія
7,62×51 мм

**7,62×51 мм** (.308 Winchester, T65, афіцыйнае пазначэньне — 7.62 NATO) — стандартны вінтовачна-кулямётны боепрыпас краін-удзельніц NATO. Прыняты на ўзбраеньне ў 1954 годзе пад пазначэньнем **T65**, пасьля неаднаразова мадэрнізаваны.

Гэты патрон распрацоўваўся пасьля Другой сусьветнай вайны як палегчаны варыянт састарэлага .30-06 Springfield (7,62×63 мм), у разьліку на дасягненьне той жа балістыкі і энэргетыкі боепрыпасу пры памяншэньні яго памераў за кошт меншага па масе набоя больш магутнага і сучаснага пораху ў паменшанай набойніцы.

У выніку амэрыканскага палітычнага ціску дадзены патрон быў прыняты на ўзбраеньне краін-чальцоў NATO, нават тых, якія мелі на той момант больш пэрспэктыўныя напрацоўкі (напрыклад, брытанскі прамежкавы патрон .280 British або нямецкі 7,92 мм Kurz). Аднак досьвед баявога ўжываньня паказаў яго залішнюю для аўтаматычнай зброі магутнасьць, таму пасьля ён быў выцесьнены малаімпульсным патронам 5,56×45 мм. У цяперашні час шырока выкарыстоўваюцца толькі снайпэрскія і грамадзянскія варыянты дадзенага патрона.

У патроне ўжываюцца ўсё дазволеныя для выкарыстаньня ў вайскоўцаў мэтах кулі — звычайныя, трасавальныя, бранябойныя і іншыя. Набойніца як правіла вырабленая з латуні, часам выкарыстоўваецца сталь.

Па характарыстыках прыкладна адпавядае расейскім патронам 7,62×54 мм R.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Патроны
M14 (вінтоўка)

**М14** — амэрыканская аўтаматычная вінтоўка, якая складалася на ўзбраеньні войска ЗША у 1950—1960 гадах.

М14 — аўтаматычная вінтоўка з набойнікавым сілкаваньнем і газавым рухавіком аўтаматыкі. Ствол абсталяваны шчылінным пламяпагашальнікам і мае мацаваньне для багнета. Ложа драўляная, з паўпісталетнай дзяржальняй і мэталічнай верхняй накладкай на ствале. У вінтовак М14А1 ложы іншай канструкцыі — драўляная з пісталетнай дзяржальняй і прыкладам, паднятым на лінію ствала. На цаўё М14А1 разьмешчаная перадпакой складаная дзяржальня, на газавую камеру мацуюцца лёгкія сошкі, а на пламяпагашальнік — адмысловы здымны дульны тормаз-кампэнсатар.
У цэлым, вінтоўка М14 у момант свайго зьяўленьня задавальняла амэрыканскіх вайскоўцаў. Яна была досыць лёгкай, мела вялікую эфэктыўную далёкасьць стральбы, добрую дакладнасьць і убойнасьць боепрыпасу.

Аднак новая вінтоўка апынулася малапрыдатнай да новых умоў вайны, што хутка выявілі баявыя дзеяньні ЗША у Віетнаме. М14 была занадта доўгай для баёў у джунглях, вялікая маса кожнага патрона зьніжала насімы боезапас да непрымальна малага, весьці агонь чэргамі з вінтоўкі хоць як-небудзь прыцэльна было магчыма толькі з сошак або ўпора, ды і то на невялікія дыстанцыі. Большасьць вінтовак выдавалася салдатам са зьнятым перакладнікам рэжымаў агню, бо ў большасьці выпадкаў стральба чэргамі была не больш за пустым марнаваньнем патронаў — па водгуках страляўшых з М14, на далёкасьці ў 100 мэтраў 3-я куля ў чэргі сыходзіла на 10 мэтраў вышэй пачатковай кропкі прыцэльваньня. Пры неабходнасьці перакладнік мог быць усталяваны зваротна на вінтоўку ў палявых умовах. Менавіта ў сілу вышэйсказанага Войскам ЗША прыйшлося тэрмінова прымаць на ўзбраеньне новы ўзор, пад малакаліберны, малаімпульсны прамежкавы патрон — 5,56×45 мм Armalite AR-15/M16. Тым не менш, M14 была асноўнай вінтоўкай у Корпусе марской пяхоты аж да 1967 года. Яна дагэтуль складаецца на ўзбраеньні Ваенна-марскіх сіл ЗША, дакладней — Сіл Адмысловых Апэрацый ВМС ЗША (у варыянце Mk 14 Mod 0 Enhanced Battle Rifle). Акрамя таго, на аснове М14 для Войска ЗША была зробленая самазарадная снайпэрская вінтоўка М21.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вінтоўкі
7,65×17 мм

**7,655×17 мм** (**.32 ACP** (Automatic Colt Pistol) або **7.65×17mm Browning SR**) — пісталетны патрон.

## Апісаньне
**7,65x17 мм** быў распрацаваны Дж. М. Браўнінгам у 1899 годзе для аўтаматычнага пісталета Browning M1900 і прыняты на ўзбраеньне бэльгійскага войска. Хутка стаў адным з самых папулярных патронаў дзякуючы ўдалай канструкцыі і доўгі час заставаўся асноўным для пісталетаў паліцыянцкага і грамадзянскага прызначэньня.

У цяперашні час амаль цалкам выцеснены больш магутнымі патронамі.

## Глядзіце таксама
* Scorpion Vz.61 — чэскі пісталет-кулямёт, Скарпіён пабудаваны паводле схемы з вольнай засаўкай і выкарыстоўвае адносна маламагутныя патроны, стральба вядзецца 7,65 мм патронамі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Патроны
Янова (Гомельская вобласьць)

**Яно́ва** — вёска ў Веткаўскім раёне Гомельскай вобласьці. Уваходзіць у склад Стаўбунскага сельсавету.

## Гісторыя
Па пісьмовых крыніцах вядома з XVII стагодзьдзя як вёска ў Менскім ваяводзтве. У 1789 годзе маёмасьць арандатара Казімера Вішынскага. У 1906 годзе была адкрытая народная вучэльня.

да 10 студзеня 2023 году вёска ўваходзіла ў склада і была цэнтрам Яноўскага сельсавет.

## Насельніцтва
* 1886 год — 865 жыхароў, 149 двароў
* 1897 год — 1378 жыхароў
* 1910 год — 1324 жыхары, 183 двары
* 1929 год — 81 жыхар, 21 двор
* 1941 год — 683 жыхары, 180 двароў
* 1969 год — 739 жыхароў, 195 двароў
* 1997 год — 519 жыхароў, 208 двароў
* 1999 год — 469 жыхароў

## Крыніцы

Катэгорыя:Стаўбунскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVII стагодзьдзі
Лясная (Магілёўская вобласьць)

**Лясна́я** — вёска ў Прапойскім раёне Магілёўскай вобласьці. Уваходзіць у склад Лапаціцкага сельсавету.

## Гісторыя
У 1670 годзе згадваецца як фальварак у Аршанскім павеце ВКЛ. У 1675 згадваецца як вёска ва ўладаньні ў Войцеха Серафіновіча.  году тут адбылася бітва пад Лясной паміж швэдзкімі й расейскімі войскамі — адна з найважнейшых бітваў Вялікай Паўночнай вайны. У 1783 годзе вёска належала пану Ціхнавецкаму. Землі тут пясчаныя, малаўрадлівыя, у выніку чаго ў час сталыпінскай аграрнай рэформы ў пачатку XX стагодзьдзя многа жыхароў перасялілася ў Сыбір. У 1913 г. дзейнічала школа.

5 кастрычніка 2008 году ў Лясной прайшлі ўрачыстыя мерапрыемствы з нагоды 300-годзьдзя бітвы пад Лясной, у якіх удзельнічалі прадстаўнікі Беларусі, Расеі й Швэцыі. У гэты дзень на тэрыторыі мэмарыялу быў закладзены памятны Сад міру й згоды.

## Славутасьці
* Мэмарыяльная капліца пачатку 20 ст., праект рэстаўрацыі якой зрабіў беларускі архітэктар Валерый Слюнчанка.
* Сьвята-Петра-Паўлаўскі храм-помнік
* Сад міру й згоды (2008)

## Насельніцтва
* 1783 год — 171 чалавек
* 1926 год — 563 чалавекі
* 1999 год — 376 чалавек
* 2007 год — 133 двары, 317 чалавек
* 2011 год — 398 чалавек

## Інфраструктура
У вёсцы дзейнічаюць крама, паштовае аддзяленьне сувязі, АТС, установа культуры «Лясьнянскі сельскі дом культуры», бібліятэка-музэй, урачэбная амбуляторыя, ДУА «Лясьнянскі вучэбна-пэдагагічны комплекс дзіцячы сад-пачатковая школа», спартовы аздараўленчы комплекс, комплексны прыёмны пункт.

## Крыніцы

Катэгорыя:Лапаціцкі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Прапойскага раёну
5,56×45 мм

**5,56×45 мм** (.223 Remington (у дачыненьні да M193)) — малаімпульсны прамежкавы патрон, прыняты на ўзбраеньне краінамі NATO.

Папярэднім стандартным патронам NATO быў 7,62×51 мм, створаны на аснове вінтовачнага патрона .300 Savage і замяніўшы амэрыканскі .30-06 Springfield. Патрон калібра 7,62 крытыкаваўся як занадта магутны для сучасных аўтаматычных вінтовак і залішне цяжкі, з-за чаго насімы боезапас быў недастатковым для вядзеньня бою ў зьменлівых умовах вядзеньня вайны.
 
Краінамі NATO была прынята дамова па распрацоўцы адзінага калібра для стралковай зброі. У канцы 1950-х гадоў рознымі зброевымі фірмамі ЗША распрацоўваліся аўтаматычныя вінтоўкі малога калібра і высокай хуткастрэльнасьці, выкарыстоўвалыя патроны .222 Remington. Калі стала вядома, што парахавога зарада, выкарыстоўванага ў гэтым боепрыпасе, нядосыць, каб адказваць патрабаванням войска ЗША па прабіўной здольнасці і пачатковай хуткасьці, ArmaLite склала дамову з Remington Arms па стварэньні падобнага калібра, які стаў .222 Remington Special. Адначасова Springfield Armory стварыла боепрыпас, вядомы як .224 Springfield. Ён не адказваў патрабаваньням войска ЗША, таму пасьля выпускаўся як патрон для спартовай стральбы пад назвай .222 Remington Magnum. Каб .222 Remington Special не блыталі з іншымі калібрамі .222, яго пераназвалі ў .223 Remington, які стаў выкарыстоўвацца як стандартны 5,56×45 мм у ваеннай вінтоўцы AR-15, правобразе M16.

У 1970-х гадах краінамі НАТО было падпісана дамова на выбар другога, больш малога калібра, які заменіць 7,62 мм НАТО. З прадстаўленых калібраў быў абраны 5,56 мм, але не амэрыканскага ўзору (M193 Ball), а бэльгійскі ўзор кампаніі Fabrique Nationale SS109. У SS109 была цяжэйшая куля і ніжэйшая пачатковая хуткасць, што дазволіла ёй адказваць патрабаваньню прабіваць сталёвую каску на адлегласьці 600 мэтраў.

## Тыпы патрона
### SS109/M855
У 1970 годзе НАТА прыняла рашэньне стандартаваць вінтовачныя і прамежкавыя патроны. Выпрабаваньні праводзіліся з 1977 па 1980 год. Былі разгледжаны найбольш распаўсюджанныя ці найбольш перспектыўныя варыянты: 
* 5,56 мм XM177 (ЗША), 
* 5,56 мм SS109 (Бэльгія), 
* 4,85x49 мм (Брытанія), 
* 4,7x33 мм (нямецкі бязгільзавы патрон). 
Выбраць найбольш перспектовы варыянт было досыць цяжка, так як многія з іх былі прататыпы, але было ўстаноўлена што Бэльгійскі SS109, мае меншый кошт. Ён і быў стандартызаваны 28 Кастрычніка 1980 г. 

SS109 быў распрацаваны ў 1970-х гадах для вінтоўкі FN FNC і кулямёта FN Minimi. SS109 створаны, каб прабіваць на дыстанцыі 600 мэтраў ліст сталі таўшсынёй 3,5 мм. 

Асноўным канструктыўным адолзьненем SS109 ад амэрыканскага аналяга стаў іншы крок нарэзаў разьбы у канале ствала.  

У ЗША SS109 атрымаў вайсковы індэкс M855 і ўпершыню быў выкарыстаны ў штурмавой вінтоўцы M16A2. 

## Параўнаньне боепрыпасаў

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Патроны
Кінафантастыка

**Кінафантастыка** — кірунак і жанр мастацкай кінэматаграфіі, які можна ахарактарызаваць узвышаным узроўнем умоўнасьці. Вобразы, падзеі і антураж фантастычных фільмаў часта наўмысна адсунутыя ад абыдзеннай рэальнасьці — гэта можа рабіцца як для дасягненьня спэцыфічных мастацкіх задачаў, дасягнуць якіх стваральнікам фільму зручней сродкамі фантастыкі, чым сродкамі рэалістычнага кіно, так і проста для забаўленьня гледача (апошняе характэрна перш за ўсё для жанравага кіно).

Прыкладам можа быць стужка «Аватар: Шлях вады».

Катэгорыя:Кіно
Джэймз Кэмэран

**Джэ́ймз Кэ́мэран** (; нарадзіўся 16 жніўня 1954 году, Капускасінг, Антарыё, Канада) — канадзкі кінарэжысэр, сцэнарыст, прадусар. Адзін з самых пасьпяховых рэжысэраў плянэты, бо ягоныя карціны агулам назьбіралі ў пракаце больш за 9 млрд даляраў. Зьняў тры самыя касавыя мастацкія фільмы ў гісторыі кінэматографу: *«[[Тытанік (фільм, 1997)|Тытанік]]»* (1997), які атрымаў 11 прэміяў «Оскар» (у тым ліку найлепшы прадусар, рэжысэр і мантажор), *«[[Аватар]]»* (2010), які атрымаў 3 прэміі «Оскар» за найлепшыя спэцэфэкты, найлепшае мастацкае афармленьне і найлепшую апэратарскую працу, і працяг папярэдняга фільму *«[[Аватар. Шлях вады]]»* (2022). Акрамя таго, рэжысэр лічыцца адной з галоўных фігураў у новай галівудзкай эпосе, а таксама зважаецца адным з самых інавацыйных кінарэжысэраў галіны, рэгулярна выкарыстоўваючы новыя тэхналёгіі ў працэсе здымак. Упершыню атрымаў посьпех за складаньне сцэнару і рэжысуру фільму *«[[Тэрмінатар (фільм)|Тэрмінатар]]»* (1984). Далейшы посьпех напаткаў канадца зь фільмамі *«[[Чужыя (фільм)|Чужыя]]»* (1986), *«[[Прадоньне (фільм)|Прадоньне]]»* (1989), *«[[Тэрмінатар 2: Судны дзень]]»* (1991) і камэдыйны баявік *«[[Праўдзівая хлусьня]]»* (1994).

Кэмэран заснаваў вытворчыя кампаніі LightStorm Entertainment, Digital Domain і Productions Earthship. У дадатак да кінавытворчасьці, часам працуе марскім дасьледнікам National Geographic і стварае шмат дакумэнтальных фільмаў па гэтай тэме, у тым ліку фільмы *«[[Прывіды прадоньня]]»* (2003) і *«[[Чужыя з глыбіні]]»* (2005). Кэмэран таксама зрабіў унёсак у разьвіцьцё падводных здымак і дапамог стварыць адмысловую трохвымерную лічбавую сыстэму. У 2012 годзе Кэмэран стаў першым, хто зрабіў адзіночны спуск да дна Марыянскага жолабу, самай глыбокай часткі Зямлі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Антарыё

Катэгорыя:Канадзкія кінарэжысэры
Катэгорыя:Канадзкія прадусары
Катэгорыя:Канадзкія сцэнарысты
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшы мантаж
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сатурн»
Сэм Ўортынгтан

**Сэм'юэл Гэнры Джэй Ўортынгтан** (;  2 жніўня 1976, Годалмінг, Сарэй, Ангельшчына) — аўстралійскі актор ды рэжысэр родам з Ангельшчыны.

Нарадзіўся ў сям’і Джан (дзявочае прозьвішча Мартын) і Роналда Ўортынгтана, супрацоўніка электрастанцыі. Калі Сэму было шэсьць гадоў, сям’я пераехала ў Аўстралію, у прыгарад Пэрта. Скончыў мастацкі коледж Джона Кертына ў Фрымантле, працаваў мулярам. У 1998 годзе Сэм скончыў Нацыянальны інстытут драматычнага мастацтва (Сыднэй, Аўстралія). У 2009 годзе выканаў ролю ў фільме Аватар, за якую атрымаў прэмію «Сатурн». Таксама ў 2009 годзе зьявіўся ў фільме Тэрмінатар: Збавеньне. Пасьля гэтага яго пачалі запрашаць у галівудзкія фільмы «Бітва тытанаў» (2010), «На грані» (2012). У 2022 годзе выканаў ролю ў фільме Аватар. Шлях вады.

Акрамя акторскай гульні Ўортынгтан займаўся агучкай кампутарнай гульні Call of Duty: Black Ops.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Аўстралійскія акторы
Праваабаронцы за свабодныя выбары

**«Праваабаронцы за свабодныя выбары»** — грамадзкая кампанія ў Беларусі ў пэрыяд падрыхтоўкі і правядзеньня выбараў у мясцовыя Саветы дэпутатаў, Нацыянальны сход і прэзыдэнта.

Арганізатарамі і ўдзельнікамі кампаніі зьяўляюцца грамадзкае праваабарончае аб’яднаньне «Беларускі Хэльсынскі камітэт», грамадзкі праваабарончы цэнтар «Вясна» і іншыя праваабаронцы.

## Кампаніі

* Выбары ў Нацыянальны сход 2008 г.
* Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў 2010 г.
* Выбары прэзыдэнта 2010 г.

## Дзейнасьць

Удзельнікі кампаніі ажыцьцяўляюць доўгатэрміновае і кароткатэрміновае назіраньне за падрыхтоўкай і правядзеньнем выбараў. Доўгатэрміновыя назіральнікі, як правіла, накіроўваюцца ў Цэнтральную камісію па выбарах і правядзеньні рэспубліканскіх рэфэрэндумаў і ў тэрытарыяльныя выбарчыя камісіі (абласныя, гарадзкія, раённыя, раёнаў у гарадох).

Кароткатэрміновыя назіральнікі накіроўваюцца ва ўчастковыя выбарчыя камісіі на выбарчыя ўчасткі, якія абраны для назіраньня. Яны вядуць назіраньне ад дня пачатку датэрміновага галасаваньня да падліку галасоў.

Тэрыторыі і выбарчыя ўчасткі абіраюцца для назіраньня па ўсіх абласьцёх краіны і г. Менску. Колькасьць назіральнікаў у пэрыяд прэзыдэнцкіх выбараў 2010 г., паводле заявы арганізатараў, складала 80 доўгатэрміновых і каля 600 кароткатэрміновых.

## Вонкавыя спасылкі
* Праваабаронцы за свабодныя выбары. Выбары прэзыдэнта 2010 // Беларускі Хэльсынскі камітэт
* Праваабаронцы за свабодныя выбары. Навіны на тэму: выбары прэзыдэнта — 2010 // ПЦ «Вясна»
* Праваабаронцы за свабодныя выбары. Выбары Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 2010 // Livejournal
* Vybary 2010 // Twitter
* За свабодныя выбары ў Беларусі у Facebook

Катэгорыя:Беларуская палітыка
Зоі Салдана

**Зоі Ядыра Салданьня Назарыё** (; нарадзілася  году, Нью-Джэрзі) — амэрыканская кінаакторка. Вядомая па сваіх ролях у якасьці Анамарыі ў фільме «Піраты Карыбскага мора: Праклён Чорнай пэрліны» і Нэйтыры ў фільме «Аватар» Джэймза Кэмэрана.

## Біяграфія
Зоі Салдана нарадзілася ў Нью-Джэрзі, у сям’і дамініканца і пуэртарыканкі. Зоі мае лібійскае, ірляндзкае, ямайскае і індыйскае паходжаньне. Калі ёй было 10 гадоў, яе сям’я пераехала ў Дамініканскую рэспубліку, дзе Зоі пражыла 7 гадоў. Дзяцінства і юнацтва Зоі правяла на Гаіці, куды ў 10 гадоў пераехала зь сям’ёй. Айцец трагічна загінуў у аварыі, калі Зоі было 10 гадоў. Таксама Зоі аднолькава добра валодае дзьвюма мовамі — гішпанскай і ангельскай.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Акторкі ЗША
Катэгорыя:Ляўрэаты прэміі «Сатурн»
Клімаўскі спэцыялізаваны патронны завод

**Клімаўскі спэцыялізаваны патронны завод** (КСПЗ) — прадпрыемства, якое выпускае боепрыпасы, піратэхнічныя вырабы і пальную зброю, знаходзіцца ў горадзе Клімаўску Маскоўскай вобласьці.

## Гісторыя
Гісторыя заводу пачалася ў 1936 годзе, калі недалёка ад Падольску разгарнулася будаўніцтва патроннага заводу. Ён быў названы Навападольскім, а 30 сьнежня таго ж году атрымаў свой афіцыйны нумар — 188.

Ужо ў канцы 1930-х гадоў Навападольскі завод асвоіў поўны цыкл вытворчасьці самых запатрабаваных у войску вінтовачных (7,62×54R) і пісталетных 7,62×25 мм боепрыпасаў. Да 1941 году завод пачааў вырабляць піратэхнічныя сумесі і, акрамя гэтага, яшчэ шэсць тыпаў патронаў калібраў 7,62 мм і 12,7 мм.

З 1960 году прадпрыемства атрымала новую назву — Клімаўскі штамповачны завод (КШЗ). Тады жа, у 1950—1960-я гады на заводзе запусцілі экспэрымэнтальную аўтаматызаваную вытворчасьць аўтаматных патронаў 7,62×39 мм.

У 2001 годзе на базе ААТ «КШЗ» было створана ЗАТ «Клімаўскі спэцыялізаваны патронны завод».

Тады ж (на пачатку 2000-х) завод прыступіў да вытворчасьці шасьці мадыфікацыяў патронаў 7,62×39 мм зь бімэталічнай набойніцай.

Прыкладна ў той жа час зьяўляюцца спартовыя пісталетныя патроны маркі КШЗ: 9×19 мм «Парабэлум» і 9×18 «Макараў»; паляўнічыя вінтовачныя патроны калібра 5,56 «Магнум», 5,56×45 (тыпу .223 Remington), 7,62×51 (тыпу .308 Winchester); аўтаматны патрон узору 1943 году з куляй падвышанай прабівальнасьці.

## Прадукцыя
Завод выпускае боепрыпасы і зброю. У асартымэнце прадстаўлены патроны службовыя («Парабэлум», «Курц» і інш), паляўнічыя, малакаліберныя («Рэкорд», «Тэмп» і інш), індустрыяльныя, траўматычныя (9 мм Р.А.) і пнеўматычныя, а таксама траўматычныя пісталеты Хорхэ і пнеўматычныя вінтоўкі (PCP) Jäger.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт КСПЗ 

Катэгорыя:Вытворцы боепрыпасаў
Катэгорыя:Прадпрыемствы Расеі
Freedom House

**Freedom House** — міжнародная грамадзкая арганізацыя (НДА), якая праводзіць дасьледваньні і падтрымку дэмакратыі, палітычных вольнасьцяў і правоў чалавека. Штогод арганізацыя публікуе справаздачу з ацэнкай ступені дэмакратычных вольнасьцяў у кожнай краіне сьвету, якая выкарыстоўваецца ў палітычных дасьледваньнях.

Арганізацыя паўстала ў 1941 годзе праз Вэндэла Ўілкі і Элеанор Рузвэльт. Каля 80% яе бюджэту забясьпечвае Фэдэральны ўрад ЗША, за што крытыкі арганізацыі абвінавачваюць яе ў прасоўваньні інтарэсаў амэрыканскага ўраду.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Зьявіліся ў 1941 годзе
Катэгорыя:Міжнародныя праваабарончыя арганізацыі
Карл XVI Густаў

**Карл XVI Густаў** (, поўнае імя пры нараджэньні *Карл Густаў Фольке Губэртус*; нарадзіўся 30 красавіка 1946 г. у замку Гага, у стакгольмскім прадмесьці Сольна) — кароль Швэцыі з 15 верасьня 1973 году. Належыць да дынастыі Бэрнадотаў. Бацькі: прынц Густаў Адольф і прынцэса Сыбіла Заксэн-Кобург-Готаўская. Сям’я: жонка каралева Сыльвія (Зомэрлят), дачка кронпрынцэса Вікторыя, сын прынц Карл-Філіп і малодшая дачка прынцэса Мадлен. Жыве ў замку Дротнінггольм пад Стакгольмам.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1946 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся 30 красавіка
Катэгорыя:Каралі Швэцыі
Катэгорыя:Бэрнадоты
Карл Більт

**Карл Більт** (, поўнае імя пры нараджэньні *Нільс Даніель Карл Більт*; нарадзіўся 15 ліпеня 1949 году ў Гальмстадзе, лэн Галянд, Швэцыя) — швэдзкі палітык і шляхціц. У 1979—2001 — дэпутат Рыксдагу, у 1986—1999 — лідэр Кансэрватыўнай партыі Швэцыі, у 1991—1994 — прэм’ер-міністар краіны. Зь 2006 г. да кастрычніку 2014 зьяўляўся міністрам замежных справаў Швэцыі. 24 сьнежня 2010 г. ён, разам са сваімі чэскім, польскім ды нямецкім калегамі напісаў артыкул у газэце New York Times, у якім рэзка асуджаецца становішча ў Беларусі пасьля апошніх прэзыдэнцкіх выбараў.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Швэцыі
Катэгорыя:Швэдзкія дыпляматы
SIG-Sauer P226

**SIG-Sauer P226** — пісталет, які выпускаецца аднайменнай швайцарска-нямецкай кампаніяй. SIG-Sauer P226 быў распрацаваны ў якасьці зброі для ўзброеных сіл ЗША.

Пісталет SIG-Sauer P226 быў распрацаваны ў 1981 годзе для ўдзелу ў амэрыканскім конкурсе ХМ9 на новы 9 мм пісталет для войска ЗША. Ён уяўляў сабой па сутнасьці пісталет SIG-Sauer P220, які складаўся на ўзбраенні ўзброеных сіл Швайцарыі. Р226 па ўсіх характарыстыках прайшоў конкурс, аднак у выніку саступіў італьянскаму пісталету Beretta 92. Р226 вельмі шырока ўжываецца ў розных краінах, уключаючы краіны Эўропы і ЗША, дзе з канца 1980-х гадоў гэтую зброю закупіла ФБР, берагавая ахова і розныя дэпартамэнты паліцыі. Асобай папулярнасьцю ў ЗША карыстаецца варыянт пісталета Р226 пад магутны патрон .357SIG.

Больш кампактная мадыфікацыя P226 завецца SIG-Sauer P228.

Катэгорыя:Пісталеты
Катэгорыя:SIG
Тацяна Сапач

**Таця́на Дубаве́ц** (псэўданім і дзявочае прозьвішча — **Сапач**; 26 жніўня 1962 в. Маркава, Маладэчанскі раён, Менская вобласьць — 27 сьнежня 2010, Аліта, Летува) — беларуская паэтка, журналістка і перакладчыца. Аўтарка двух паэтычных зборнікаў.

## Жыцьцяпіс
Скончыла факультэт журналістыкі БДУ. Ад часу паступленьня ва ўнівэрсытэт далучылася за руху за незалежнасьць. Удзельніца першых падпольных незалежніцкіх студэнцкіх гурткоў. Разам з мужам Сяргеем Дубаўцом, прыехаўшы працаваць па разьмеркаваньні ў Гомель, стварылі маладзёвую грамадзка-палітычную краязнаўчую суполку Талака (Гомель). У 1987 годзе заснавала культуралягічную праграму «Альбаросіка» на Беларускім радыё.

Разам з мужам Сяргеем Дубаўцом пераехала ў Вільню, каб аднавіць віленскі беларускі асяродак. Сапач была адной з аўтарак «Нашай Нівы» пачатку 90-х.

З 1991 рэдактарка і аўтарка праграмы «Віленскі сшытак» на Летувіскім нацыянальным тэлебачаньні. У 2000—2001 гадох супрацоўнічала з радыёстанцыяй «Балтыйскія хвалі». Адна з аўтарак перадачаў «Палітычная геаграфія» і «Начная чытанка» на Радыё «Свабода». Сябра Саюзу беларускіх пісьменьнікаў. Разам зь Сяржуком Вітушкам была іныцыятаркай і арганізатаркай беларусамоўных набажэнстваў у віленскай царкве Сьв. Мікалая на вул. Вялікай.

Уначы на 28 сьнежня 2010 году Сяргей Дубавец і Тацяна Сапач трапілі ў аўтакатастрофу. Аварыя здарылася на тэрыторыі Летувы, пад Алітай за 100 км ад Вільні, каля 22:00 27 сьнежня паводле беларускага часу. Тацяна загінула, Сяргей Дубавец быў паранены. Сям’я вярталася ад дачкі, якая нядаўна нарадзіла ім унучку.

## Творчасьць
Вершы друкаваліся ў пэрыёдыцы («Літаратура», «Крыніца», «Наша Ніва» і інш.) і калектыўных зборніках («Тутэйшыя» — Менск, 1989; «Дарункі бацькоўскай зямлі» — Менск, 2001; «Я тут бачу свой край…» — Менск, 2005; «Словы і фарбы» — Вільня, 2007; анталёгія беларускай паэзіі «Сьвятло ў вокнах» — Вільня, 2008).

Вершы перакладаліся на ангельскую, летувіскую, расейскую, польскую мовы. У альманаху «Словы і фарбы» дэбютавала як перакладчыца летувіскай паэзіі.

* зборнік паэзіі «Восень» (1992)
* зборнік «Няхай не пакіне нас восень / Do not abandon us, Autumn» (2008)

На яе вершы пакладзеныя песьні гурту «Новае Неба».

Мовазнавец і паэт Юрась Пацюпа адзначыў творчасьць Тацяны Сапач наступным чынам:

Яна была з тых, каго называюць паэтам ад Бога. Пасьля яе першай публікацыі я зразумеў, што зьявіўся голас ні да каго не падобны. Можна ганарыцца, што ў нашым пакаленьні была такая паэтка. Яна ашчадна ставілася да слова. Лепш пісаць мала, чым пісаць слаба.

## Бібліяграфія
* 
*  
* 

## Крыніцы

## Літаратура

## Вонкавыя спасылкі
* Падборка радыёвыступаў у «Начной чытанцы» Тацяны Сапач
* Тацяна Сапач. Няхай не пакіне нас Восень. Выканаўца — Васіль Белацаркоўскі (аудыё)

Катэгорыя:Беларускія паэткі
Катэгорыя:Беларускія журналісткі
Катэгорыя:Беларускія перакладчыцы
Катэгорыя:Беларусы ў Летуве
Катэгорыя:Беларусы ў Вільні
Катэгорыя:Сябры Саюзу беларускіх пісьменьнікаў
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах
Старажытнагрэцкая мова

**Старажытнагрэ́цкая мо́ва** — назва грэцкай мовы ў тым выглядзе, у якім яна існавала ў архаічным (каля IX—VI стагодзьдзе да н. э.), клясычным (каля V—IV стагодзьдзе да н. э.) і эліністычным (каля III стагодзьдзя да н. э. — VI стагодзьдзе н. э.) пэрыядах антычнай Грэцыі і антычнасьці ў цэлым. Папярэднічала ёй у 2 тысячагодзьдзі да н. э. мікенская мова. Яе эліністычная фаза, вядомая як кайнэ ці біблійная грэцкая мова, на апошнім этапе плаўна перацякае ў сярэднявечную грэцкую мову.

Старажытнагрэцкай мовай пісаў Гамэр і клясычныя атэнскія гісторыкі, драматургі ды філёзафы. Лацінізаваныя формы старажытнагрэцкіх словаў шырока ўжываюцца ў навуковых назвах відаў і ў навуковай тэрміналёгіі.

## Глядзіце таксама
* Грэцкі альфабэт

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытныя мовы
Катэгорыя:Індаэўрапейскія мовы

Катэгорыя:Індаэўрапейскія мовы
Катэгорыя:Мовы Грэцыі
Валошка

**Валошка** або **васілёк** () — род траваў сямейства астравыя.

## Паходжаньне
Большасьць відаў гэтага роду мае паўднёва-эўрапейскае паходжаньне.

## Апісаньне

## Распаўсюджаньне
Сустракаецца амаль паўсюдна ў Эўропе між пасеваў, асабліва ў жыце.

## Выкарыстаньне
Лісьце валошак ужываецца як закраса пры кансэрваваньні і ў мясных прадуктах, мае водар мяты, гвозьдзікаў і лімону.

У мэдыцыне ўжываецца блакітная валошка, яе кветкі валодаюць мачагонным дзеяньнем, ужываюцца пры ацёках, зьвязаных з хваробамі нырак.

Выкарыстоўваюцца таксама ў касмэтыцы.
Тэльмы 1

**Тэ́льмы 1** — вёска ў Берасьцейскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Тэльмы 1 уваходзяць у склад і зьяўляюца адміністрацыйным цэнтрам Тэльмінскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 1985 чалавек
* 1999 год — 1856 чалавек

## Крыніцы

Катэгорыя:Тэльмінскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Берасьцейскага раёну