open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Нэстар (міталёгія)

**Нэстар** () — у старажытнагрэцкай міталёгіі — цар Піляса, сын Нэлея і Хлярыды.

Выратаваўся, калі Гэракл разбурыў Піляс, бо знаходзіўся на выхаваньні ў герэніяў. Паводле вэрсіі Гэраклідаў, Гэракл, узяўшы Піляс, аддаў краіну ў часовае карыстаньне Нэстару. Паводле іншага аповеду, Гэракл зьлітаваўся над ім, бо той раіў Нэлею ачысьціць Гэракла ад скверны. Тыя гады, якія Апалён адабраў у братоў Хлярыды — Ніябідаў, ён вярнуў Нэстару, які пражыў тры чалавечых стагодзьдзя.

У юнацкасьці пасьля гібелі братоў удзельнічаў у вайне з эпэйцамі, забіў Мулія і яшчэ 100 чалавек. Пасьля гібелі Ідаса і Лінкея ўлада над усімі мэсэнцамі перайшла Нэстару. Жонка Анаксібія, дзеці Пісыдыка, Палікаста, Пэрсэй, Стратых, Арэт, Эхэфрон, Пісыстрат, Антылёх, Фрасімэд (паводле Гесіёда, Стратый замест Стратыха, і не названы Пісыстрат).

Удзельнік Калідонскага паляваньня, бітвы з кентаўрамі (паводле Авідыюса). Арганаўт. Удзельнічаў у гульнях у Троі над кенатафам Парыса, у спаборніцтвах у беге.

Адзін з найистотнейшых удзельнікаў Траянскай вайны. Прывёў пад Трою 90 караблёў (альбо 40). Паводле «Іліяды» і «Адысэі», нягледзячы на глыбокую старасьць, Нэстар адрозьніваўся адвагай і нястомнасьцю і карыстаўся ўсеагульнай любоўю і павагай, пераўзыходзячы ўсіх спрактыкаванасьцю і разважлівасьцю. Шматлікія дасьледнікі адзначаюць, што постаць шматслоўнага Нэстара намаляваная Гамэрам не бяз пэўнага іранічнага складніка.

Вяртаньне з-пад Троі было шчасьлівым. Узьвёў сьвяцілішча Атэны Недусіі на Кеосе. У «Адысэі» расказана, як яго наведвае Тэлемах.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Постаці старажытнагрэцкіх мітаў
Катэгорыя:Удзельнікі Траянскай вайны
Катэгорыя:Арганаўты
Пратэй (міталёгія)

**Пратэй** () — у старажытнагрэцкай міталёгіі марское божышча; сын Пасэйдона, муж Псамафы і бацька Эйдатэі. Яго жонка Тарона, бацька Палігона і Тэлегона (або Тмола і Тэлегона).

Валодаў здольнасьцю прадказаньня.

Паводле Вэргіліюса, жыве ў Карпафа, мог прымаць розныя абліччы. Пасьля сьмерці сыноў перасяліўся з Фракіі ў Эгіпет, замяніў Алену на ложы Парыса яе прывідам. Жыў на Фаросе. Прадказаў Мэнэляю будучыню. Калі Мэнэляй зьвязаў яго, параіў яму зьдзейсьніць гекатомбу дзеля вяртаньня дадому.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Жальгірыс Вільня

«**Жальгірыс**» () — летувіскі футбольны клюб з гораду Вільні. Заснаваны ў 1962 годзе. 11-разовы чэмпіён Летувы (1991, 1992, 1999, 2013, 2014, 2015, 2016, 2020, 2021, 2022, 2024), 14-разовы ўладальнік Кубка Летувы (1991, 1993, 1994, 1997, 2003, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 — двойчы, 2018, 2021, 2022).

## Сэзоны (2009—...)

## Галоўныя трэнэры
* Аляксандар Бразевіч (кастрычнік — лістапад 2017 году)
* Аўрэліюс Скарбалюс (лістапад 2017 году — 22 чэрвеня 2018 году)
* Марэк Зуб (2019)
* Аляксей Бага (2020)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
* alyga.lt

Катэгорыя:Вільня
Чарнавыя мэталы

**Чарнавыя мэталы** — некаторыя каляровыя мэталы, якiя атрымлiваюць (пры плаўленьні руд) са значным утрыманьнем прымесяў (напр., чарнавая медзь, волава (вэркблей), цынк і інш.) Пры далейшай ачыстцы (рафінаваньні) прымешкі выдаляюцца.

## Літаратура
* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн., «Народная асвета», 2004, С.270

Катэгорыя:Каляровая мэталюргія
Чорная мэталюргія

**Чорная мэталюргія** — аснова разьвіцьця машынабудаваньня (адна трэць адлітага мэталу з доменнай печы, ідзе ў машынабудаваньне) і будаўніцтва (1/4 мэталу ідзе ў будаўніцтва). Асноўнай зыходнай сыравінай для атрыманьня чорных мэталаў зьяўляюцца жалезная руда, манган, каксавальныя вуглі і руды легавальных мэталаў.

## Склад
У склад чорнай мэталюргіі ўваходзяць наступныя асноўныя галіны:

* здабыча і ўзбагачэньне руд чорных мэталаў (жалезная, хромавая і манганавая руда);
* здабыча і ўзбагачэньне няруднай сыравіны для чорнай мэталюргіі (флюсовых вапнякоў, вогнетрывалых глін і т. п.);
* вытворчасьць чорных мэталаў (чыгуну, вугляродзістай сталі, пракату, мэталічных парашкоў чорных мэталаў);
* вытворчасьць сталёвых і чыгунных труб;
* коксахімічная прамысловасьць (вытворчасьць коксу, коксавага газу і інш);
* другасная апрацоўка чорных мэталаў (разьдзелка лому і адходаў чорных мэталаў).

## Глядзіце таксама
* Каляровая мэталюргія
* Мэталюргія
* Пракатка

## Літаратура
* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн., «Народная асвета», 2004, С.270
Жалезная руда

**Жалезныя руды** — прыродныя мінэральныя агрэгаты, у якіх ёсьць жалеза ў колькасьцях і формах, што адпавядаюць умовам прамысловай здабычы.

Галоўныя рудныя мінэралы: магнэтыт, гематыт, гётыт, сыдэрыт і інш. Жалезныя руды могуць мець магматычнае, асадкавае або мэтамарфічнае паходжаньне. Утрымліваюць карысныя (нікель, кобальт, манган, хром і інш.) і шкодныя (серка, фосфар і інш.) дамешкі.

Руда
Катэгорыя:Вытворчасьць сталі
Катэгорыя:Жалезаздабыча
Магнэтыт

**Магнэтыт** (састарэлы сынонім — *магнітны жалязьняк*) FeO·Fe2O3 — мінэрал чорнага колеру, валодае моцнымі магнітнымі ўласьцівасьцямі. Назва — ад антычнага горада Магнэс ў Малой Азіі.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Мінэралы
Чорныя мэталы

**Чорныя мэталы** — жалеза і яго сплавы (сталі, фэрасплавы, чыгуны), у адрозьненьне ад астатніх мэталаў, званых каляровымі, чорныя мэталы складаюць больш за 90% усяго аб’ёму, якія выкарыстоўваюцца ў эканоміцы мэталаў, зь іх асноўную частку складаюць розныя сталі.

Чыгуны — сплавы жалеза з вугляродам, пры ўтрыманьні вугляроду больш 2,14% (у некаторых чыгунах да 6%). Чыгуны дзеляцца на белыя, шэрыя і каваныя.
Сталі — сплавы жалеза з вугляродам пры ўтрыманьні вугляроду менш за 2,14%.
* нізкавугляродзістыя (менш 0,25%)
* вугляродзістыя (0,25 — 0,6%)
* высокавугляродзістыя (больш за 0,6%)

Акрамя вугляроду ў чыгуну і сталі зьмяшчаюцца іншыя кампанэнты, такія як крэмн, манган, серка, фосфар.

## Глядзіце таксама
* Чорная мэталюргія

## Літаратура
* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн., «Народная асвета», 2004, С.271

Катэгорыя:Чорная мэталюргія
Чыстае рэчыва

**Чыстае рэчыва** — элемэнты або злучэньні, іх рашчыны, сплавы, сумесі і г. д., характарызуюцца утрыманьнем дамешкаў ніжэй за вызначаную мяжу. Гэтая мяжа вызначаецца ўласьцівасьцямі, атрыманьнем або выкарыстаньнем рэчываў і, як правіла, складае долі працэнта і менш. Сучасная навука і тэхніка высоўваюць да чысьціні рэчыва вялікія патрабаваньні.

## Літаратура
* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн., «Народная асвета», 2004, С.271

Катэгорыя:Фізычная хімія
Катэгорыя:Хімічныя рэчывы
Шкляныя валокны

**Шкляныя валокны** (*шкловалакно*) — валакно або комплексная нітка, што фармуецца са шкла. У такой форме шкло дэманструе незвычайныя для шкла ўласьцівасьці: ня б’ецца і не ламаецца, а замест гэтага лёгка гнецца без разбурэньня.

Шкловалакно натуральнага паходжаньня сустракаецца ў месцах, дзе ў мінулым адбываліся вывяржэньні вульканаў, назва гэтага віду валокнаў — **валасы Пэле**.

## Глядзіце таксама
* Шклавата

## Літаратура
* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн., «Народная асвета», 2004, С. 271

Катэгорыя:Тэкстыльныя валокны
Валокны
Шлак

[thumb|Шлакавы адкід у г. Кларкдэйл ([Арызона)]]
**Шлак** (ням. Schlacke) — расплаў (пасьля зацьвярджэньня — шклопадобная маса) у мэталюргічных, плавільных працэсах, які пакрывае паверхню вадкага мэталу, складаецца з ўсплылых прадуктаў пустой пароды з флюсамі. Шлак засьцерагае мэтал ад шкоднага ўзьдзеяньня газавага асяродзьдзя печы, выдаляе дамешкі. Шлак прымяняецца для вырабу будматэрыялаў (цэгла, дахоўка), як угнаеньне. Таксама шлак — цьвёрдыя адходы некаторых хімічных вытворчасьцяў і запечаны попел ад спальваньня цьвёрдага паліва (напрыклад, каменнага вугалю ці торфу).

## Літаратура
* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн., «Народная асвета», 2004, С.271

Катэгорыя:Мэталюргія
Катэгорыя:Будаўнічыя матэрыялы
Катэгорыя:Угнаеньні
Шлам

**Шлам** (ад ням. Schlamm — бруд) — адходы прадукту, якія складаюць пылавыя і дробязныя яго часткі, што атрымліваюць у выглядзе асадка пры прамываньні якога-небудзь руднага матэрыялу. таксама:

* Парашкападобныя субстанцыі, звычайна зьмяшчаюць высакародныя металы, выпадаючыя ў асадак пры электролізе медзі, цынку і іншых мэталаў.
* Нераспушчальныя адклады ў паравых катлах ў выглядзе глею і цьвёрдага асадка. Для выдаленьня шлама кацёл прадзьмухваюць або праводзяць тэрмасыфоннае выдаленне шлама.
* Брудны асадак каменнага вугалю ці руды пры мокрым ўзбагачэньні.
* Асадак у выглядзе дробных часьцінак, які ўтвараецца пры адстойваньні або фільтрацыі вадкасьці.
* Прадукт мокрага памолу кварцавага пяску — пяшчаны шлам.
* Разбураная парода, якая выносіцца буравай рашчынай з забою сьвідравіны на паверхню.

## Літаратура
* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн., «Народная асвета», 2004, С.271

Катэгорыя:Мэталюргія
Шчаўевая кісьля

**Шчаўевая кісьля** НООССООН — дзьвюхасноўная лімітавая карбонавая кісьля. Належыць да моцных арганічных кісьляў. Валодае ўсімі хімічнымі ўласьцівасьцямі, характэрнымі для карбонавых кісьляў. Солі і этэры шчаўевай кісьлі называюцца аксалят. У прыродзе зьмяшчаецца ў шчаўе, кісьліцы, карамболі і некаторых іншых расьлінах ў вольным выглядзе і ў выглядзе аксалята калю і вапню. Упершыню шчаўевая кісьля сынтэзаваная ў 1824 годзе нямецкім хімікам Фрыдрыхам Вёлерам з дыцыяна.

## Літаратура
* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн., «Народная асвета», 2004, С.272

Катэгорыя:Карбонавыя кісьлі
Арнольд Бёклін

**Арнольд Бёклін** (; , Базэль, Швайцарыя — , Сан-Дамэніка-дзі-Ф’езоле, Італія) — швайцарскі жывапісец, графік, скульптар; адзін з прадстаўнікоў сымбалізму ў эўрапейскім выяўленчым мастацтве XIX стагодзьдзя.

## Біяграфія
Вучыўся ў Акадэміі мастацтваў у Дусэльдорфе ў тэарэтыка мастацтва А. фон Гільдэбранта і пэйзажыста Ё. В. Шырмэра (1845—1847), затым у Мюнхэне, дзе прыцягнуў увагу графа Шака. Распачаў адукацыйнае падарожжа па Швайцарыі, Нідэрляндах і Францыі. Першапачаткова займаўся ляндшафтным жывапісам, аднак з часам перайшоў у міталягічную тэматыку. У 1850—1857 гадох працаваў у Рыме. У 1860—1862 гадох быў прафэсарам у Акадэміі мастацтваў у Ваймары. Апошнія гады працаваў напераменку ў Базэлі і ў Італіі. Аказаў уплыў на такіх прадстаўнікоў сюррэалізму, як Макс Эрнст, Сальвадор Далі, Джорджа дэ Кірыко.

## Творчасьць

Карціны Бёкліна, яркія і кідкія сваімі колерамі, напісаныя галоўным чынам тэмпэрай. У карцінах Бёкліна выступае выдуманы сьвет, часта знарочыста таямнічы. Спачатку Бёклін пісаў рамантычныя пэйзажі зь міталягічнымі постацямі, затым — фантастычныя сцэны зь німфамі, марскімі пачварамі і г. д. («Трытон і Нэрэіда», 1873—1874).

Позьнія кампазыцыі («Востраў мёртвых», 1880, Мастацкі музэй, Базэль; у пачатку XX у. рэпрадукцыі зь яе былі вельмі папулярныя), дзе фантастычная сымболіка спалучаецца з натуралістычнай пэўнасьцю дэталяў, паўплывалі на фармаваньне нямецкага сымбалізму і югендштылю.

**Некаторыя працы:**
* «Востраў мёртвых» (1880, Мастацкі музэй, Базэль)
* «Трытон і Нэрэіда» (1873—1874, Мастацкі музэй, Базэль)
* «Фаўн у чаратах» (у мюнхэнскай Пінакатэцы)
* «Адпачывальніца Вэнэра»
* «Паляваньне амазонак» (у Базэлі),
* «Барацьба цэнтаўраў»
* «Палі блажэнных» (Нацыянальная галерэя ў Бэрліне)
* «Сьвяцілішча Гэркулеса» (у Брэслаў)
* «Наяды» (у Базэлі)
* «Віла на марскім беразе» (галерэя Шака ў Мюнхэне)
* «Хвалі» (Мюнхэн, Пінакатэка)
* «Вясновы лівень» (Дрэздэн)

## Крыніцы

## Літаратура
* Е. Д. Федотова. Бёклин. Москва: Белый Город, 2001. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Швайцарскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Мастакі-сымбалісты
Катэгорыя:Асобы Базэлю
Трытон (міталёгія)

**Трытон** ()&nbsp;— старажытнагрэцкае божышча, вястун глыбіняў, сын Пасэйдона і Амфітрыты (у рымлян сын Нэптуна і Саляцыі). Бацька трытонаў.

У часе патопу на загад Пасэйдона ён затрубіў, і хвалі адступілі. Знайшоў ракавіну, выдзеўб яе і затрубіў у часе бітвы з гігантамі, тыя беглі.

Бог Трытанійскага возера, якое знаходзіцца цяпер у Лібіі, спалучаў ў сваім абліччы рысы чалавека, каня і рыбы. Яго выяўлялі з чалавечай постацьцю, замест ног хвасты дэльфінаў; блізка да выявы Дагона.

Паказаў арганаўтам, як спусьціць карабель зь мелі і выйсьці з свайго возера ў адкрытае мора; падараваў ім кавалак зямлі, зь якога пасьля ўтварыўся востраў Каліста (Фэра). У адказ атрымаў ад Ясона трыножнік, седзячы на якім, прарочыў. Альбо Трытон — цар Лібіі, якога наведалі арганаўты, якія прысьвяцілі яму медны трыножнік з надпісам, які быў у жыхароў Эўгеспэрыі.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Старажытнагрэцкія багі
Дусэльдорфская акадэмія мастацтваў

**Дусэльдорфская акадэмія мастацтваў** () — акадэмія мастацтваў, вучэбная ўстанова ў Дусэльдорфе, Нямеччына.

## Гісторыя
Акадэмія створаная ў 1773 годзе як Акадэмія жывапісу, архітэктуры і скульптуры пры пфальцграфе Нойбурскім на базе школы жывапісу, заснаванай у 1762 годзе Лямбэртам Кразэ. У часе напалеонаўскіх войнаў значная частка калекцыі акадэміі была перавезеная ў Мюнхэн. Бурнае разьвіцьцё акадэмія атрымала пасьля далучэньня Дусельдорфа да Прусіі у 1815 годзе, стаўшы каралеўскай акадэміяй мастацтваў. У сярэдзіне XIX стагодзьдзя акадэмія атрымала сусьветную вядомасьць, пачала прымаць вучняў з розных краінаў. У ёй утварылася «дусэльдорфская школа» жывапісу.

У цяперашні час у акадэміі навучаецца прыкладна 370 студэнтаў.

## Кіраўнікі акадэміі
* 1819—1824 — Пэтэр Ёзэф фон Карнэліюс
* 1826—1859 — Вільгель фон Шадаў
* 1924—1933 — Вальтэр Кесбах ()
* 1945—1946 — Эвальд Матарэ ()
* 1959—1965 — Ганс Швіпэрт ()
* 1972—1981 — Норбэрт Крыке ()
* 1988—2009 — Маркус Люпэрц ()
* з 2009 — Тоні Крэг ()

## Вядомыя выпускнікі
* Арнольд Бёклін‎

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт Дусэльдорфскай акадэміі мастацтваў

Катэгорыя:Акадэміі мастацтваў Нямеччыны
Катэгорыя:Дусэльдорф
Пэйзаж

**Пэйзаж** (, ад pays — краіна, мясцовасьць) — жанр выяўленчага мастацтва (або асобныя творы гэтага жанру), у якім асноўным прадметам малюнка зьяўляецца дзікая ці ў той або іншай ступені зьмененая чалавекам прырода.

Франчэска Філіпіні (1853–1895) лічыцца адным з найвыбітнейшых прадстаўнікоў *[[пейзажны жывапіс|пейзажнага жывапісу]]* ў еўрапейскім мастацтве другой паловы XIX стагоддзя. Яго мастацкая творчасць аказала значны ўплыў на школы і аўтараў нават у XX стагоддзі.

Падчас знаходжання ў Парыжы, Філіпіні кантактаваў з Клодам Манэ і ўвайшоў у прамую дыскусію з асяроддзем французскага імпрэсіянізму. Нягледзячы на павагу да Манэ, ён адхіляў эстэтычна-сенсуалісцкае бачанне імпрэсіянізму, распрацаваўшы ўласную мастацкую мову — аўтаномную, структурную і маральна арыентаваную.

На гэтай аснове ўзнік стыль, які пазней крытыкі назвалі **філіпінізмам** або **[[італьянскі імпрэсіянізм|італьянскім імпрэсіянізмам]]**. **Філіпінізм** не быў арганізаваным мастацкім рухам, а прадстаўляў сабой культурную і візуальную плынь, заснаваную на этычным разуменні мастацтва, сімвалічным успрыняцці пейзажу і крытыцы камерцыялізацыі мастацтва. Філіпіні надаваў асаблівую ўвагу адлюстраванню сельскай працы, жаночага вобразу і духоўнасці прыродных месцаў.

Уплыў Франчэска Філіпіні зафіксаваны ў творах Умберта Бацьоні, асабліва ў *[[La Sera (Boccioni)|La Sera]]*. Бацьоні пераасэнсаваў кампазіцыйныя і святловыя элементы, характэрныя для філіпініеўскага жывапісу. Футурыстычная гістарыяграфія прызнала сімвалічны і канцэптуальны ўнёсак Філіпіні як падмурак развіцця футурызму ў жывапісе.

**Філіпінізм** сёння прызнаецца мастацтвазнаўцамі як адна з найбольш цэльных і развітых форм еўрапейскага пейзажнага жывапісу на мяжы XIX і XX стагоддзяў, а таксама як папярэднік шматлікіх мастацкіх плыняў сучаснага жывапісу XX стагоддзя.

У залежнасьці ад намаляванага матыву можна вылучыць *сельскі*, *гарадзкі* (у тым ліку *архітэктурны* — ''вэдута'' і *індустрыяльны*) пэйзаж. Адмысловую вобласьць складае малюнак марской стыхіі — *марскі* пэйзаж або ''марына''. Акрамя таго, пэйзаж можа насіць эпічны, гістарычны, лірычны, рамантычны, фантастычны і нават абстрактны характар.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
Каліпса

**Каліпса** () — у старажытнагрэцкай міталёгіі німфа, якая жыла на востраве Агігія на Крайнім захадзе, куды патрапіў выратаваны Адысэй адломкам карабля, разьбітага маланкай Зэўса за вынішчэньне быкоў Гэліёса. 

## Асноўны міт
Дачка Атлянта і (паводле Гігіна) Плеёны. Паводле вэрсіі, дачка Гэліёса.

На Агігіі Каліпса жыла сярод прыгожых краявідаў, у гроце, увітым вінаграднымі лозамі. Яна — умелая ткачыха. Штодня зьяўлялася ля кроснаў у празрыстым срэбным адзеньні.

Каліпса трымала ў сябе Адысэя 7 гадоў, хаваючы ад астатняга сьвету (паводле вэрсіі, год). Марна жадала зьвязаць зь ім сваё жыцьцё назаўжды, прапаноўваючы яму неўміручасьць і вечную юнацкасьць. Адысэй не пераставаў тужыць па радзіме і жонцы. Нарэшце багі зьлітаваліся і паслалі да яе Гэрмэса з загадам адпусьціць Адысэя. Каліпса супраць волі змушаная была яго вызваліць, папярэдне аказаўшы яму дапамогу ў будаўніцтве плыта, на якім ён і пусьціўся ў наступнае плаваньне.

Іх дзеці ў «Адысэі» не згаданыя. Паводле іншых аўтараў, яна нарадзіла ад Адысэя сына Лятына; альбо нарадзіла ад Адысэя Наўсіфоя і Наўсіноя. Таксама нарадзіла ад Гэрмэса кефаленаў.

Паводле вэрсіі Гігіна, учыніла самагубства праз каханьне да Адысэя.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Акіяніды
Катэгорыя:Нэрэіды
Катэгорыя:Пэрсанажы «Адысэі»
Эдуард Какойты

**Эдуа́рд Джабе́евіч Како́йты** (, , ; нарадзіўся 31 кастрычніка 1964) — другі прэзыдэнт непрызнанай рэспублікі Паўднёвая Асэтыя (2001—2011).

Катэгорыя:Паўднёвая Асэтыя
Вячаслаў Бяскосты

**Вячасла́ў Васі́льевіч Бяско́сты** — беларускі дыплямат.

## Жыцьцяпіс
Нарадзіўся ў Берасьцейскай вобласьці. Скончыў факультэт права і эканомікі Гарадзенскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя Янкі Купалы (1996) па спэцыяльнасьці «міжнародныя эканамічныя стасункі», паглыблены курс па макраэканоміцы і фінансавым аналізе Аб’яднанага Венскага інстытуту (Аўстрыя, 1998).

У 2009 стаў Часовым павераным у справах Беларусі ў Японіі. 21 лютага 2012 г. прызначаны 1-м амбасадарам Беларусі ў Нігерыі, таксама па сумяшчальніцтве ў Гане (з 2013), Габоне, Гамбіі, Камэруне, Кот-д’Івуары (з 2013), Малі, Сэнэгале ды Тога. Займаў гэтыя пасады да 26 чэрвеня 2018 году.

У 2018—2019 — намесьнік начальніка ўправы дзяржаваў СНД Міністэрства замежных справаў Беларусі.

З 12 верасьня 2019 па 2 сьнежня 2024 — Надзвычайны і Паўнамоцны амбасадар Беларусі ў Туркмэністане.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Жыцьцяпіс на бачыне Амбасады Беларусі ў Туркмэністане

Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Нігерыі
Катэгорыя:Амбасадары Беларусі ў Туркмэністане
Эдуард Шэварнадзэ

**Эдуа́рд Амвро́сіевіч Шэварна́дзэ** (; 25 студзеня 1928, в. Мамаці, Гурыйскі павет, Грузінская ССР, Закаўкаская СФСР — 7 ліпеня 2014, Тбілісі, Грузія) — дзяржаўны дзяяч СССР і Грузіі.

## Асабістае жыцьцё
Нарадзіўся ў сям’і настаўніка, які быў чальцом КПСС. Аднак дзядзька Зьміцер Шэварнадзэ, які быў мастаком, быў забіты ў 1937 годзе на загад першага сакратара ЦК Кампартыі Грузіі Лаўрэнція Берыі за ладжаньне супраціву разбурэньню сярэднявечнай царквы Ўсьпеньня Багародзіцы ў Тбілісі. Падчас Вялікай чысткі таксама забілі бацьку жонкі, зь якой ён пабраўся шлюбам ў 1951 годзе. Ягоны старэйшы брат Акакій загінуў у 1941 годзе падчас абароны Берасьцейскай крэпасьці, пахаваны ў мэмарыяле на плошчы Цырыманіялаў ў цытадэлі мэмарыяльнага комплексу «Берасьцейская крэпасьць-герой».

## Партыйная кар’ера
З 1946 г. працаваў на Камуністычны саюз моладзі Грузіі. У 1957—1961 гг. займаў пасаду першага сакратара яго ЦК. Тады ж пазнаёміўся з Міхаілам Гарбачовым, які ўзначальваў камсамол Стаўрапольскага краю Расейскай СФСР. У 1965—1972 гг. займаў пасаду міністра ўнутраных справаў Грузінскай ССР. У 1972—1985 гг. быў першым сакратаром ЦК Кампартыі Грузіі. Пры яго кіраўніцтве ў 1978 г. на 3 гады зьняволілі і яшчэ на 3 гады выслалі ў Расею заснавальнікаў Групы абароны правоў чалавека Зьвіяда Гамсахурдзію і Міраба Коставу. У 1985—1990 гг. быў чальцом Палітбюро ЦК КПСС ды міністрам замежных справаў СССР. Пры падачы ў адстаўку з пасады міністра папярэдзіў пра падрыхтоўку путча.

## Вяртаньне ў Грузію
У 1992—1995 гадах стаяў на чале Ваеннай рады, што зрынула 1-га абранага прэзыдэнта Грузіі Зьвіяда Гамсахурдзію і вяла грамадзянскую вайну супраць яго прыхільнікаў. У 1995 г. абраўся прэзыдэнтам. 23 лістапада 2003 г. падаў у адстаўку з пасады прэзыдэнта над націскам грамадзкіх хваляваньняў ад падмены вынікаў парлямэнцкіх выбараў 2 лістапада.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 25 студзеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1928 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Грузіі
Катэгорыя:Прэзыдэнты Грузіі
Катэгорыя:Міністры замежных справаў СССР
Катэгорыя:Сябры Палітбюро ЦК КПСС
Катэгорыя:Першыя сакратары кампартый рэспублік СССР
Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савету СССР
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Леніна
Катэгорыя:Кавалеры ордэна Працоўнага Чырвонага Сьцягу
Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы
Валер Булдык

**Валер Булдык** (8 лістапада 1946 — 27 лютага 2012 году) — беларускі кіна- і тэлеапэратар.

Распачаў працу на Беларускім тэлебачаньні напачатку 1970-х.

Пасьля прызначаньня на БТ кіраўніком Рыбака сышоў спачатку да Валера Анісенкі ў Тэатар беларускай драматургіі. Апошнія гады свайго жыцьця працаваў на тэлеканале «Белсат».

Затрымліваўся міліцыяй 12 студзеня 2008 пасьля  інтэрвію зь сябрам Аб’яднанай грамадзянскай партыі.

## Працы
* «Песьня пра зубра»
* «Новая зямля»
* «Паляваньне на апошняга жураўля»
* «Пагарэльцы»
* «Страсьці па Рагнедзе»
* «Белы сон»
* фільм-балет «Альпійская балада»
* «Брэсцкая крэпасьць. Дзьве абароны»
* «Код прысутнасьці»
* «Крыжы Беларусі»
* «Лабатамія»

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Вянок памяці. Валер Булдык Радыё Свабода

Катэгорыя:Беларускія апэратары
Катэгорыя:Беларускія кінэматаграфісты
Павал Пласконны

**Павал Сяргеевіч Пласконны** (нарадзіўся 29 студзеня 1985 году, Бялынічы, БССР) — колішні беларускі футбаліст, абаронца. У 2006—2012 гадах — гулец нацыянальнай зборнай Беларусі. Таксама мае грамадзянства Казахстану.

## Кар’ера
Пласконны пачынаў у моладзевым складзе маскоўскага «Лякаматыва», затым быў пераведзены ў дублюючы склад. На поле ён зьявіўся толькі адзін раз: у матчы Кубка Прэм’ер-лігі з «Тарпэда-Мэталюргам». Сваю кар’еру ён працягнуў у салігорскім «Шахцёры». У пачатку 2007 году ён быў на праглядзе ў рымскім «Ляцыё». Зімой 2008 году Пласконны падпісаў папярэдні трохгадовы кантракт з падмаскоўнымі «Хімкі», але ў выніку апынуўся ў грэцкім «Паніёніясе», зь якім падпісаў кантракт на 2,5 году. З 2009 па 2010 гады быў гульцом «Шахцёру». Зь ліпеня 2010 году па сьнежань 2011 году гуляў за «Нёман». У пачатку сьнежня таго ж году падпісаў трохгадовы кантракт зь менскім «Дынама». У студзені 2014 году падпісаў кантракт з казаскім клюбам «Атыраў».

У лютым 2015 году перайшоў у клюб «Віцебск», але ўжо ў траўні пакінуў клюб. У ліпені 2015 году падпісаў кантракт з бабруйскай «Белшынай». У студзені 2016 году перайшоў у «Гарадзею». У складзе «Гарадзеі» быў асноўным цэнтральным абаронцам. У сьнежні 2016 году падоўжыў кантракт з «цукровымі». У сэзоне 2017 году заставаўся гульцом пачатковага складу. Сэзон 2018 году таксама пачынаў у асноўным складзе, аднак са жніўня страціў месца ў складзе і пачаў выступаць за дубль. У студзені 2019 году, пакінуўшы «Гарадзею», выправіўся на прагляд у ерэванскі «Арарат», які скончыўся беспасьпяхова. У лютым 2019 году падпісаў кантракт з НФК, які пакінуў у траўні 2019 году.

У верасьні 2019 году стала вядома, што Пласконны пастанавіў сабе завяршыць футбольную кар’еру.

## У якасьці трэнэра
Пасьля завяршэньня кар’еры пачаў працаваць трэнэрам зь юнацкімі камандамі салігорскага «Шахцёра». У лютым 2022 году ўвайшоў у трэнэрскі штаб дубля гарнякоў.

У лютым 2023 году стаў трэнэрам у асноўнай камандзе «Менску». У сьнежні 2023 году па заканчэньні кантракта пакінуў клюб. У пачатку 2024 году ўвайшоў у трэнэрскі штаб моладзевай зборнай Беларусі.

## Узнагароды
* Чэмпіён Беларусі: 2005
* Бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі: 2012, 2013

## Статыстыка

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на сайце «Дынама» (Менск)
* Профіль на сайце transfermarkt.de
* Статыстыка «ПБ-Инфо»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бялынічах
Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Ёган Вільгельм Шырмэр

**Ёган Вільгельм Шырмэр** (; 5 верасьня 1807, Юліх — 11 верасьня 1863, Карльсруэ) — нямецкі мастак-пэйзажыст і графік.

## Біяграфія
У 1821—1824 гадох юны Шырмэр вывучае рамяство пераплётчыка кніг у майстэрні свайго бацькі. Паралельна самавукам асвойвае малюнак, а з 1826 году вучыцца ў Дусэльдорфскай акадэміі мастацтваў у 
Ф. В. фон Шадава. Пад уплывам мастака Карла Фрыдрыха Лесынга Шырмэр захапляецца пэйзажным жывапісам.

З 1834 году ён выкладае ў Дусэльдорфскай акадэміі, з 1839 — прафэсар. Шырмэр (нароўні зь Лесынгам) быў адным з заснавальнікаў Дусэльдорфскай школы жывапісу. У 1838 годзе Шырмэр зьдзяйсьняе паездку ў Нармандыю, пасьля якой у сваіх палотнах робіць большы ўпор на малюнак і адценьні колераў. У 1840 падарожнічае па Італіі, піша карціны па біблейскіх матывах. У 1854 годзе мастак становіцца першым дырэктарам нядаўна адкрытай Мастацкай школы ў Карльсруэ. У свае апошнія гады Шырмэр актыўна выкарыстоўваў рэлігійна-біблейскія сюжэты, а яго манера пісьма становіцца блізкай да імпрэсіянісцкай.

Сярод вучняў І. В. Шырмэра варта назваць такіх майстроў, як Арнольд Бёклін, Ганс Тома, Освальд Ахэнбах, Ансэльм Фэербах, Якаб Бэкер, Рудольф Эп, Карл Фрыдрых Дэйкер.

## Галерэя

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Памерлі ў Карльсруэ
Катэгорыя:Нямецкія мастакі і мастачкі
Гістарычны жывапіс

**Гістары́чны жы́вапіс** — жанр жывапісу, які бярэ свой пачатак у эпоху Рэнэсансу і ўключае ў сябе творы ня толькі на сюжэты рэальных падзей, але таксама міталягічныя, біблейскія і эвангельскія карціны. Адлюстроўвае важныя для асобнага народа ці ўсяго чалавецтва падзеі мінулага. Сюжэт часьцяком зьяўляецца не рэалістычнай перадачай мінулых падзей, а наўмысным іх услаўленьнем з мэтай стварэньня гістарычнага міта.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Жанры жывапісу
Дзяржаўны Расейскі музэй

**Дзяржаўны Расейскі музэй** (; да 1917 году «Расейскі музэй Імпэратара Аляксандра III») — найбуйнейшы музэй расейскага мастацтва ў сьвеце. Знаходзіцца ў Санкт-Пецярбургу, у будынку Міхайлаўскага палаца. Філіі музэю разьмешчаны ў Міхайлаўскім замку, у Мармуровым і Строганаўскім палацы. У вядзеньні музэю знаходзяцца таксама Міхайлаўскі і Летні сад зь Летнім палацам Пятра I, а таксама Дамок Пятра I. Дырэктар музэю — Уладзімер Аляксандравіч Гусеў.

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйны сайт музэю
* Віртуальная экскурсія па музэі

Катэгорыя:Музэі Санкт-Пецярбургу
Марыя Гаэтана Аньезі

**Марыя Гаэтана Аньезі** (італ. Maria Gaetana Agnesi; 16 траўня 1718, Мілян — 9 студзеня 1799) — італьянскі матэматык і філянтроп.

Яна паходзіла з заможнай купецкай сям’і, у якой было 21 дзіця. Марыя Гаэтана была старэйшаю зь дзяцей. Яе бацька быў прафэсарам матэматыкам, ён зь дзяцінства падтрымліваў матэматычныя здольнасьці дачкі і паклапаціўся аб добрай адукацыі Марыі Гаэтана. Ва ўзросьце 21 году яна захацела пайсьці ў манастыр, але яе бацька быў супраць. Яна падпарадкавалася яго волі і занялася матэматыкай.

У 1748 годзе яна апублікавала сваю працу «Асновы аналізу» (). Крывая Вэрзіера названая ў гонар Марыі Гаэтана, якая дасьледавала гэтую крывую. Яна мела таксама дасягненьні ў дыфэрэнцыяльным вылічэньні.

У 1748 годзе Папа рымскі Бэнэдыкт XIV прысвоіў ёй званьне прафэсара Ўнівэрсытэта Балёньні. Аднак ніколі не выкладала ва ўнівэрсытэце.

Калі Марыі Гаэтане было 34 гады, памёр яе бацька. З гэтага часу яна занялася філянтрапічнай дзейнасьцю і пачала вывучаць тэалёгію. Дапамагала бедным і хворым і давала прытулак бяздомным у сваім доме.

З 1771 на працягу 28 гадоў Марыя Гаэтана кіравала прытулкам для старых жанчын.

Адна зь сясьцёр Марыі Гаэтана — Марыя Тэрэза была вядомым музыкантам і кампазытарам. Яна была знаёмая з Моцартам, Гайднам і Сальеры.

## Літаратура
* А. А. Гусак, Г. М. Гусак, А. А. Брычыкава «Даведнік па вышэйшай матэматыцы», Мн., «ТетраСистемс», 2007, С.541

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
*  Maria Gaetana Agnesi

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Міляне
Катэгорыя:Італьянскія матэматыкі
Альдэгіды

**Альдэгіды** (ад  — сьпірт, пазбаўлены вадароду) — кляса арганічных злучэньняў, якія зьмяшчаюць карбанільную групу (С=О) з адным алькільным або арыльным замяшчальнікам.
Фуранозы

**Фуранозы** — монацукрыды, якія знаходзяцца ў цыклічнай форме і якія зьмяшчаюць пяцічленнае (фуранавае) кольца.

Фуранозы ўтвараюцца ў выніку ўнутрымалекулярнай ацэталізацыі гідроксігрупы і карбанільнай групы. Найбольш часта кольца фуранозы зьяўляецца цыклічным паўацэталем (альдапэнтозы) або цыклічным паўкеталем (кетагексозы).

Фуранозы могуць існаваць у выглядзе α-і β-анамэраў.

## Літаратура
* W. N. Haworth, C. R. Porter, *J. Chem. Soc.*, **1929**, 2796—2806, DOI: 10.1039/JR9290002796

Катэгорыя:Вугляводы
Катэгорыя:Тленазьмяшчальныя гетэрацыклі
Монацукрыды

**Монацукры́ды** — арганічныя злучэньні, адна з асноўных груп вугляводаў; самая простая форма цукру; зьяўляюцца звычайна бескаляровымі, рашчыняльнікамі ў вадзе, празрыстымі цьвёрдымі рэчывамі. Некаторыя монацукрыды маюць салодкім смак. Монацукрыды — стандартныя блёкі, зь якіх сынтэзуюцца дыцукрыды, (такія, як цукроза, мальтоза, ляктоза) алігацукрыды і поліцукрыды (такія, як цэлюлёза і крухмал), утрымоўваюць гідраксільныя групы і альдэгідную (альдозы) або кетагрупу (кетозы). Кожны вугляродны атам, зь якім злучана гідраксыльная група (за выключэньнем першага і апошняга) зьяўляецца хіральным, даючы пачатак шматлікім ізамэрным формам. Напрыклад, галяктоза і глюкоза — альдагексозы, але маюць розныя хімічныя і фізычныя ўласьцівасьці. Монацукрыды ўяўляюць сабой шмататамныя сьпірты, якія зьмяшчаюць карбанільную групу — альдэгідную або кетонную.
Піранозы

**Піранозы** — монацукрыды, якія знаходзяцца ў цыклічнай форме і якія зьмяшчаюць шасьцічленнае (піранавае) кольца. Піранозы ўтвараюцца ў выніку ўнутрымалекулярнай ацэталізацыі гідраксігрупы пры C-5 і альдэгіднай групы C-1 (для гексоз). Піранозы могуць існаваць у выглядзе α-і β-анамэраў.

Тэрмін піраноза быў уведзены Хеўорсам ў 1929 годзе, як вынік атрыманьня першых рэнтгенаструктурных зьвестак для цукраў. У больш раньніх працах пазначаліся як δ-гліказіды.

## Вонкавыя спасылкі
W. N. Haworth, C. R. Porter, *J. Chem. Soc.*, **1929**, 2796—2806, DOI: 10.1039/JR9290002796

Катэгорыя:Вугляводы
Катэгорыя:Тленазьмяшчальныя гетэрацыклі
Арыл

**Арыл** — назва аднавалентных радыкалаў араматычнага шэрагу. Напрыклад, С6Н5 — фэніл, С10Н7 — нафтыл і інш. Агульная пазначэньне — Ar.

thumb|600px|center|Структура арыла

Катэгорыя:Вуглевадароды
Фэнільная група

**Фэнільная група (фэніл)** — аднавалентная група, вытворная ад бэнзолю  \mathrm {\!-\!C_6H_5}, найпростая з арыльных груп. Назва ўтворана ад слова фэн (φαίνω — сьвечка), якім Ляран прапанаваў пазначаць бэнзоль, бо яркасьць полымя сьвяцільнага газу вызначалася, галоўным чынам, прысутнасьцю бэнзолю. Кароткае пазначэньне ў арганічнай хіміі  \mathrm {\!-\!Ph}.

Катэгорыя:Вуглевадароды
Катэгорыя:Арганічная хімія
Дэкстрын

**Дэкстрын** — поліцукрыд, атрымоўваецца тэрмічнай апрацоўкай бульбянога або кукурузнага крухмалу. Утвараецца з крухмалу ў ротавай поласьці чалавека пад дзеяньнем α-амілаза.

Катэгорыя:Поліцукрыды
Катэгорыя:Клеі
Катэгорыя:Харчовыя дабаўкі
Клей

**Клей** — рэчыва або сумесь, а таксама шматкампанэнтныя кампазыцыі на аснове арганічных або нэарганічных рэчываў, здольныя злучаць (склейваць) розныя матэрыялы — у прыватнасьці, драўніну, скуру, паперу, тканіну, шкло, кераміку, мэталы, плястмасы, гуму.

Склейваньне абумоўлена ўтварэньнем трывалай адгезійнай сувязі паміж праслойкай клею і матэрыяламі злучаных паверхняў. На трываласьць клеявага шва ўплывае і кагезія клею да паверхні.

## Крыніцы
Сарбоза

thumb|Сарбоза
**Сарбоза** (ад  - рабіна) — монацукрыд з групы кетагексозаў.

## Уласьцівасьці
Крышталі салодкага смаку, добра рашчыняльныя ў вадзе. Існуе ў выглядзе аптычна-актыўных D-і L-формаў (tnл 159 - 161 ° C).

## Знаходжаньне ў прыродзе
У прыродзе (напрыклад, у зброджаным бактэрыямі соку рабіны) сустракаецца L-форма. У пладах сямейства ружакветныя распаўсюджаны адпаведны сарбозе шасьціатамны сьпірт - сарбіт (у ягадах рабіны - да 7%).

Катэгорыя:Гексозы
Катэгорыя:Кетозы
Інулін

**Інулін** — арганічнае рэчыва з групы поліцукрыдаў, палімэр D-фруктозы.

## Уласьцівасьці
Інулін — поліфруктазан, які можа быць атрыманы ў выглядзе аморфнага парашка і ў выглядзе крышталяў, лёгка рашчыняльны ў гарачай вадзе і цяжка ў халоднай. Малекулярная маса 5000-6000. Мае салодкі смак. Пры гідролізе пад дзеяньнем кісьляў і фэрмэнта інулазы ўтварае D-фруктозу і невялікую колькасьць глюкозы. Інулін, як і прамежкавыя прадукты яго фэрмэнтатыўнага расшчапленьня — інуліды, не валодае аднаўляльнымі ўласьцівасьцямі. Малекула інуліну — ланцужок з 30-35 рэшткаў фруктозы ў фуранознай форме.

Катэгорыя:Поліцукрыды
Катэгорыя:Дыябэталёгія
Фруктоза

240px|thumb|''Фруктоза (фуранозны цыкль)''

**Фруктоза** C6H12O6 — монацукрыд, які ў свабодным выглядзе прысутнічае амаль ўва ўсіх салодкіх ягадах і пладах. Уваходзіць у склад цукрозы і ляктулёзы.

## Вонкавыя спасылкі
* Фруктоза 
* Мэтабалізм вугляводаў 
* Fructose, insulin resistance, and metabolic dislypidemia 

Катэгорыя:Кетозы
Ляктулёза

**Ляктулёза** (4-О-бэта-D-галяктапіраназіл-D-фруктоза) — двуцукрыд, які складаецца з рэшткаў малекул галяктозы і фруктозы, сынтэтычны стэрэаізамэр малочнага цукру — ляктозы. У прыродзе не сустракаецца.

Ляктулёза выкарыстоўваецца ў якасьці асматычнага слабільнага лекавага сродку.

Катэгорыя:Двуцукрыды
Ксылёза

**Ксылёза** — «драўняны цукар», монацукрыд з групы пэнтоз з эмпірычнай формулай C5H10O5, належыць да альдозаў. Зьмяшчаецца ў эмбрыёнах расьлін у якасьці эргастычнага рэчыва, а таксама зьяўляецца адным з манамэраў поліцукрыда вузавых сьценак геміцэлюлёзы.

Катэгорыя:Вугляводы
Галяктоза

**Галяктоза** — адзін з простых цукраў. Адрозьніваецца ад глюкозы прасторавым разьмяшчэньнем вадароднай і гідраксыльнай груп у 4-га вугляроднага атама. Зьмяшчаецца ў жывёлах і расьлінных арганізмах, у тым ліку ў некаторых мікраарганізмах. Уваходзіць у склад малочнага цукру і ляктулёзы.

Катэгорыя:Вугляводы
Катэгорыя:Арганічныя злучэньні
Мішэль Шаль

**Мішэль Шаль** (; , Эпэрнон, Эр і Люар, Францыя — , Парыж) — францускі матэматык (геамэтар) і гісторык матэматыкі, прызнаны лідэр францускай геамэтрычнай школы сярэдзіны XIX стагодзьдзя. Сябра Парыскай Акадэміі навук з 1851 году, замежны чалец многіх іншых Акадэмій навук. Ляўрэат мэдалі Коплі (1865).

Катэгорыя:Узнагароджаныя мэдалём Коплі
Жазэф Ліўвіль

**Жазэф Ліўвіль** (;  — ) — францускі матэматык. Сыстэматычна дасьледаваў вырашальныя шэрагі задачаў, даў строгае вызначэньне паняцьця элемэнтарнай функцыі і квадратуры. У прыватнасьці, дасьледаваў магчымасьць інтэграваньня зададзенай функцыі, альгебраічнай ці трансцэндэнтнай, у элемэнтарных функцыях, і вырашальныя ў квадратуры лінейнага раўнаньня 2-га парадку. Даказаў, што спэцыяльнае раўнаньне Рыкаці інтэгруецца ў квадратуры толькі ў тых выпадках, якія былі дадзеныя яшчэ Бэрнулі. У гонар Ліўвіля былі названыя паверхня Ліўвіля і сетка Ліўвіля, а таксама некалькі матэматычных тэарэм.

Катэгорыя:Францускія матэматыкі
Калевала

**Калевала** () — карэла-фінскі паэтычны эпас. Складаецца з 50 рун (песень).

У аснову ляглі карэльскія народныя эпічныя песьні. Апрацоўка «Калевалы» належыць Эліясу Лёнрату (1802—1884), які зьвязаў асобныя народныя эпічныя песьні, зрабіўшы пэўны адбор варыянтаў гэтых песень і згладзіўшы некаторыя няроўнасьці. Апрацоўка праведзена Лёнратам двойчы: у 1835 (1-е выданьне «Калевалы») і ў 1849 (2-е выданьне «Калевалы»). На тэрыторыі пасёлку Калевала стаіць хвоя, пад якой, паводле паданьняў, працаваў Лёнрат.

## Беларускі пераклад
* У 2015 годзе ў прыватным выдавецтве Зьмітра Коласа выйшаў поўны пераклад Калевалы з мовы арыгіналу, выкананы Якубам Лапаткам.

## Вонкавыя спасылкі
* Калевала на сайце Фінскага літаратурнага таварыства: Увядзенне, Змест Калевалы, Калевала — фінскі нацыянальны эпас, Шматаблічная Калевала , Пераклады Калевалы

Катэгорыя:Фінская міталёгія
Катэгорыя:Фінская літаратура
Катэгорыя:Нацыянальныя эпасы
Гайнц Гопф

**Гайнц Гопф** (; , Грэбшэн, Нямеччына, цяпер Грабіцын, раён Уроцлава, Польшча — 3 чэрвеня 1971, Цалікон, Швайцарыя) — нямецкі і швайцарскі матэматык.

Гопф навучаўся ў Сылескім унівэрсытэце Фрыдрыха-Вільгельма, у Першую сусьветную вайну быў прызваны ў войска, двойчы паранены і ўзнагароджаны Жалезным крыжом 1-й ступені. Пасьля вайны працягваў адукацыю ў Гайдэльбэрскім і Бэрлінcкім унівэрсытэце. Сярод яго настаўнікаў былі І. Шур і Л. Бібэрбах. Абараніўшы ў 1925 дысэртацыю па тапалёгіі стаў працаваць у Гётынгенскім унівэрсытэце, дзе пачалося яго шчыльнае супрацоўніцтва з П. С. Аляксандравым. У 1927—1928 працаваў у Прынстанскім унівэрсытэце, з 1928 — у Бэрлінскім унівэрсытэце. У 1931 прафэсар Вышэйшай тэхнічнай школы Цюрыха, дзе займае катэдру знакамітага Гэрмана Вэйля. Пасьля прыходу да ўлады ў Нямеччыне нацыстаў, Гопфа, як асобу габрэйскага паходжаньня пазбаўляюць нямецкага грамадзянства і ён прымае швайцарскае.

Катэгорыя:Нямецкія матэматыкі
Катэгорыя:Швайцарскія матэматыкі
Ласла Гараі

**Ла́сла Гараі**, **Ладысла́ў Гараі** (; 1410 — да 19 красавіка 1459) — вугорскі магнат, палятын, .

Бацька, Міклаш Гараі (1367—1433), быў вугорскім палятынам, як і дзед, таксама Міклаш. Маці — Ганна Цылійская, графіня, сястра каралевы Вугоршчыны, Багеміі і Нямеччыны Барбары Цылійскае і кузэнка польскай каралевы Ганны.

Ласла падчас вайны за вугорскі трон падтрымаў Уладыслава «Пасьмяротнага», і ў верасьні 1447 року атрымаў тытул палятына. Па забойстве Ульрыка II Цылейскага разам з каралём і Міклашам Ілоцкім дабіўся пакараньня сьмерцю для ягонага забойцы, Уладыслава Гунядага.

Па сьмерці Ўладыслава «Пасьмяротнага» заключыў 12 студзеня 1458 року ўмову зь сям’ёй Гунядых, паводле якой малодшы брат Уладыслава Гунядага, Мацей Корвін, які на той час знаходзіўся ў палоне ў Празе, будзе каранаваны вугорскім каралём, а наўзамен паабяцае Гараю, што ня будзе дабівацца асуджэньня за сьмерць свайго брата. Сям’я Гунядых таксама абавязвалася ажаніць Мацея з Ганнай, дачкой Гарая.

Аднак шлюб не адбыўся, бо Мацей быў вызвалены з-пад арышту пры двары чэскага караля Іржы з умоваю ажаніцца з дачкой караля Кацярынай. Па вяртаньні на Вугоршчыну новы кароль неўзабаве адхіліў Гарая ад пасады, як і шмат іншых датычных да сьмерці ягонага брата людзей. Тады Гараі зь іншымі супернікамі Мацея Корвіна запрасілі на дапамогу імпэратара Фрыдэрыка III Габсбурга, прапанаваўшы яму вугорскую карону.

Аднак Гараі памёр яшчэ да пачатку нападу Габсбурга на Вугоршчыну, а ягоная ўдава  падпісала з каралём трактат, паводле якога яна зь дзецьмі забясьпечылі сабе захаваньне маёнтку. Род скончыўся па сьмерці іхняга апошняга сына Ёба () у 1481 року.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1410 годзе
Катэгорыя:Вугорская шляхта
Катэгорыя:Вугорскія палятыны
Катэгорыя:Памерлі ў 1459 годзе
Гайдэльбэрскі ўнівэрсытэт

**Гайдэльбэрскі ўнівэрсытэт імя Рупрэхта і Карла** () — найстарэйшы і адзін з найбольш прэстыжных унівэрсытэтаў на тэрыторыі сучаснай Нямеччыны. Заснаваны ў 1386 годзе.

## Заснаваньне

Ён быў заснаваны курфюрстам Рупрэхтам I з дазваленьня рымскага папы Ўрбана VI у 1386 годзе, каб даць яго разрозьненым валадарствам, Пфальцу на Райне, цэнтру духоўнага жыцьця, прыцягнуць замежнікаў і выхоўваць царкоўных дзеячаў і дзяржаўных чыноўнікаў ва ўласнай краіне. Падаплёкай утварэньня ўнівэрсытэту стаў Вялікі заходні раскол каталіцкай царквы: выпускнікі Сарбоны, якія падпарадкоўваліся Авіньёнскаму папу Клімэнту VII, не маглі служыць у цэрквах Пфальцу, што кіраваліся папам рымскім, таму ўзьнікла патрэба ва ўласнай тэалягічнай адукацыі. Першыя прафэсары ў Гайдэльбэрг прыехалі з Парыжу і Прагі. Рэктарам-заснавальнікам унівэрсытэту стаў Марсыліюс Інгенскі, прыхільнік наміналізму; наміналізм доўгі час выкладаўся ва ўнівэрсытэце ў выключным парадку.

На момант заснаваньня ён стаў чацьвертым па старшынстве пасьля Балёнскага, Праскага і Венскага ўнівэрсытэтаў на тэрыторыі Сьвятой Рымскай імпэрыі і першым унівэрсытэтам на тэрыторыі сучаснай Нямеччыны.

Устаноўчыя граматы датаваныя 1 кастрычнікам 1386 г. 18 кастрычніка таго ж году адбылася царкоўная імша, якая адкрыла сьцены ўнівэрсытэту, а на наступны дзень пачаліся заняткі. У той жа дзень была атрыманая і срэбная ўнівэрсытэцкая пячатка, адбітак якой зьяўляецца лягатыпам унівэрсытэту.

## Факультэты
* факультэт тэалёгіі (кірунак: тэалёгія эвангелізму),
* факультэт юрыспрудэнцыі,
* факультэт філязофіі,
* факультэт нэўрабіялёгіі,
* факультэт эканамічных і грамадзкіх навук,
* факультэт паводніцкіх навук і культуразнаўства,
* факультэт матэматыкі і інфарматыкі,
* факультэт фізыкі і астраноміі,
* факультэт хіміі і навук аб Зямлі,
* факультэт біялягічных навук
* факультэт мэдыцыны ў Гайдэльбэргу, а таксама
** унівэрсытэцкая клініка
* факультэт мэдыцыны ў Мангайме, а таксама
** унівэрсытэцкая клініка,
** Цэнтральны інстытут псыхічнага здароўя,
** Інстытут аховы здароўя, сацыяльнай і прафіляктычнай мэдыцыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт
Урбан VI

**Урба́н VI** (), сьвецкае імя **Барталямэо Прыньяна** (; 1318, Нэапаль — ) — папа рымскі з 8 красавіка 1378 па 15 кастрычніка 1389 году. Апошні папа рымскі, абраны не з кардыналаў, быў вядомы сваім дэспатычным характарам, які вымусіў кардыналаў празь некалькі месяцаў абраць антыпапу, што паклала пачатак Вялікай схізмы.

## Вонкавыя спасылкі

* Урбан VI на Catholic Encyclopedia
Клімэнт VII

**Клімэнт VII** (), сьвецкае імя **Джуліё Мэдычы** (; , Флярэнцыя, Флярэнтыйская рэспубліка — , Рым, Папская вобласьць) — папа рымскі з 19 лістапада 1523 году па 25 верасьня 1534 году.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Клімэнт VII. Catholic Encyclopedia

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Флярэнцыі
Катэгорыя:Памерлі ў Рыме
Марсыліюс Інгенскі

**Марсыліюс Інгенскі** (Inghen або Marsilius Ingenuus; 1335?/1340? — ) — навуковец XIV стагодзьдзя.

Вучань схалястыка Окама, у 1367 і 1371 лектар Парыскага ўнівэрсытэту. У заснаваным Рупэртам I Гайдэльбэрскім унівэрсытэце Марсыліюс ў 1386 годзе быў абраны першым рэктарам (адсюль яго мянушка: lux et origo Heidelbergensis scholae). Марсыліюс пакінуў значную колькасьць багаслоўскіх, філязофскіх і мэдычных твораў, зь якіх атрымала асаблівую вядомасьць: «Quaestiones in quattuor libros sententiarum». Марсыліюс быў прыхільнікам наміналізму ў Нямеччыне, дзе да таго часу панаваў рэалізм. Шмат у чым абапіраўся на Арыстотэля.

Катэгорыя:Нямецкія філёзафы
Катэгорыя:Схалясты
Катэгорыя:Гайдэльбэрскі ўнівэрсытэт
Ісай Шур

**Ісай Шур** (; 10 студзеня 1875, Магілёў — 10 студзеня 1941, Тэль-Авіў) — нямецкі і ізраільскі матэматык, паходзіў зь беларускіх габрэяў.

## Біяграфія
Яго бацькі Машэ Шур і Голда Ландаў. Вучыўся ў Бэрлінскім унівэрсытэце. Вучань Г. Фрабэніюса і Л. Фукса. Атрымаў доктарскую ступень у 1901, стаў выкладчыкам у 1903. Прафэсар Бэрлінскага ўнівэрсытэту (1910), пасьля пераезду ў Бон прафэсар Бонскага ўнівэрсытэту (1919). Замежны чалец-карэспандэнт Акадэміі навук СССР (1929).

Шур адхіліў прапановы пераехаць у ЗША і Вялікабрытанію (у 1934). Тым ня менш, як габрэй быў выгнаны з унівэрсытэту (1935) і выключаны з Прускай акадэміі навук (1938). Пераехаў у Палестыну ў 1939. Выкладаў ў Габрэйскім унівэрсытэце ў Ерусаліме.

Займаўся тэорыяй канечных груп і іх уяўленьнямі. Шырока вядомы як аўтар «лемы Шура», тэарэмы Шура.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* O’Connor, John J.; Edmund F. Robertson *[http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Schur.html Issai Schur]* // MacTutor History of Mathematics archive

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Катэгорыя:Нямецкія матэматыкі
Катэгорыя:Ізраільскія матэматыкі
Габрэйскі ўнівэрсытэт у Ерусаліме

**Габрэ́йскі ўнівэрсытэ́т у Ерусалі́ме** () — найбуйнейшы навуковы і навучальны цэнтар Ізраілю, першы ўнівэрсытэт у сучасным Ізраілі. Выкладаньне ва ўнівэрсытэце зь яго заснаваньня вядзецца на іўрыце.

Заснаваны ў 1918 годзе. Уваходзіць у першую сотню найлепшых унівэрсытэтаў сьвету (57 месца ў 2011 годзе).

## Выкладчыкі

Ва ўнівэрсытэце выкладаў Ісай Шур, які нарадзіўся ў Магілёве.

## Галерэя

Academy of the Hebrew Language.JPG|Акадэмія мовы іўрыт 
The National Library of Israel building - Amitay Katz.jpg|Нацыянальная бібліятэка Ізраілю
Bezalel.jpg|Бецалель Акадэмія мастацтваў і дызайну
Amfiteatron-al-shem-Rothberg.JPG|


## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт унівэрсытэту
Macierz Polska

**«Macierz Polska»** () — асьветніцкае аб’яднаньне, заснаванае ва Львове ў 1882 року з ініцыятывы Язэпа Ігнацыя Крашэўскага. Мэтай аб’яднаньня было распаўсюджаньне асьветы з дапамогаю папулярнай літаратуры. Да 1911 року «Macierz Polska» выдала 169 кніг па гісторыі, культуры і літаратуры Польшчы агульным накладам 1 125 000 асобнікаў.

Арганізацыяй кіравала Назіральная рада на чале з куратарам (першым зь якіх быў Крашэўскі, пасьля маршалкі Краёвага сойму), а таксама Выканаўчая рада, якая складалася зь сямі асобаў. Аб’яднаньне разам з «Macierz Polska» і «Macierz Polska Śląska Cieszyńskiego» складалі таварыства «Macierz Szkolna».

## Глядзіце таксама
* Polska Macierz Szkolna

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Вольная энцыкляпэдыя WIEM

Катэгорыя:Грамадзкія арганізацыі Аўстрыйскай імпэрыі
Катэгорыя:Асьвета ў Львове
Катэгорыя:Галіччына
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1882 годзе
Катэгорыя:Юзэф Ігнацы Крашэўскі
Кушлі

**Кушлі́** — вёска ў Пружанскім раёне Берасьцейскай вобласьці. Уваходзіць у склад Мокраўскага сельсавету. Знаходзіцца за 15 км на ўсход ад Пружанаў, 27 км ад чыгуначнай станцыі Аранчыцы на лініі Баранавічы — Берасьце. Насельніцтва на 2005 год — 2 жыхары, 2 двары.

## Мінуўшчына
За расейскім часам — у Котранскай воласьці Пружанскага павету Гарадзенскай губэрні. Паводле перапісу 1897 року 60 жыхароў, 14 двароў.

За польскім часам — у гміне Котра Пружанскага павету Палескага ваяводзтва. У 1921 — 37 жыхароў, 7 двароў.

Зь верасьня 1939 року ў складзе БССР, з 15 студзеня 1940 у складзе Пружанскага раёну Берасьцейскай вобласьці. У 1942 року вёска разам зь яшчэ 6 вакольнымі вёскамі была спаленая нацысцкімі войскамі.

## Насельніцтва
* 1999 год — 4 жыхары
* 2003 год — 3 жыхары, 2 гаспадаркі
* 2005 год — 2 жыхары, 2 гаспадаркі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Населеныя пункты Пружанскага раёну
Катэгорыя:Мокраўскі сельсавет
Крашэўскі (карабель, 1962)

**«Крашэ́ўскі»** — сухагруз, збудаваны ў 1962 року (сьцяг узьняты ў 1963) на дацкай вэрфі у Одэнсэ.

Плаваў у чартэры кітайска-польскага марскога прадпрыемства «ChPTMO Chipolbrok» у парты паўднёвага і паўночнага Кітаю. Зь 1 студзеня 1976 року перададзены ChPTO ў бязвыплатнае карыстаньне. У лістападзе 1988 року прададзены ў Панаму.

## Парамэтры
7151/10363 рэестравых тонаў брута, 4035/6115 рэестравых тонаў нэта, 12 275/14 403 тонаў; памеры 153,2×20,3×8,3 м.

## Вонкавыя спасылкі
* Morska Encyklopedia Cyfrowa
* Polskie Linie Oceaniczne

Катэгорыя:Караблі
Катэгорыя:Крашэўскія
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1962 годзе
Матчы зборнай Беларусі па футболе 2012 году

__БЯЗЬ_ЗЬМЕСТУ__
### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Таварыскі матч

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|чэмпіянату сьвету 2014 году]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|чэмпіянату сьвету 2014 году]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|чэмпіянату сьвету 2014 году]]

### Адборачны матч [[Чэмпіянат сьвету па футболе 2014 году|чэмпіянату сьвету 2014 году]]

### Таварыскі матч

Катэгорыя:2012 год у футболе
Катэгорыя:Зборная Беларусі па футболе
Кайзэрына Аўгуста Вікторыя

**«Кайзэрына Аўгуста Вікторыя»** () — карабель-буксір, сабраны ў 1892 року ў Данцыгу. Найменаваны ў гонар каралевы Прусіі Аўгусты-Вікторыі, жонкі кайзэра Вільгельма II.

## Мінуўшчына
У 1919 прыналежыць Аб’яднанаму варшаўскаму таварыству наземнага і воднага транспарту Польшчы, перайменаваны ў «Крашэўскі» (). Улетку 1920 року ў сувязі з бальшавіцкім наступам на Варшаву пачалося ўзмацненьне  за кошт судзінаў, рэквізаваных ад прыватных уласьнікаў. «Kraszewski» 20 жніўня 1920 паступіў у рэзэрв флятыліі, меў быць узброены двума 75-мілімэтровымі гарматамі. Задачай рэзэрву было патруляваньне Віслы і перапыненьне спробаў яе фарсіраваньня. Пазьней у тым самым року вернуты варшаўскаму таварыству.

У 1927 належаў Польскаму рачному транспарту «Vistula» (Варшава). У 30-х перайменаваны на «Зубар» (), належыць Ашчаднаму траспартнаму каапэратыву «Wisła» GmbH, Данцыг.

Пасьля акупацыі Польшчы Нямеччынай перайменаваны ў «Leslau II». У 1945 быў пакінуты немцамі пашкоджаным у Гданьску. Капітан судзіны Стэфан Лінц перамаляваў нямецкую назву на былую польскую, каб не дапусьціць захопу яго савецкімі войскамі. У красавіку перапраўлены на Гданьскую вэрф, з 1946 пад імем «Зубар» у порце Быдгашчы.

У 1951 меў назву «Дрвэнца» (). У 1954 адбыўся капітальны рамонт караблю. Зьняты з эксплюатацыі ў 1971, у 1974 разабраны.

## Парамэтры
Водазьмяшчэньне: 86 т. Памеры: 41,74×5,5 м. Асадка: 0,9 м. Хуткасьць: 18 км/г.

Галоўныя рухавікі: 1 паравая двухцыліндравая машына, магутнасьць 220 к. с.

Экіпаж: 7 чалавек.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Klawitter 1818 K Auguste Victoria

Катэгорыя:Караблі
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1892 годзе
Катэгорыя:Зьніклі ў 1974 годзе