Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа (Вялейка)

**Касьцёл Узвышэньня Сьвятога Крыжа** — помнік архітэктуры пачатку XX стагодзьдзя ў Вялейцы. Знаходзіцца ў цэнтры места, на гістарычным Рынку. Дзее. Твор архітэктуры нэаготыкі. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

## Гісторыя

### Вялікае Княства Літоўскае
З XVI ст. Вялейка была цэнтрам староства Ашмянскага павету, тады ж у старосьцінскім палацы пачала дзеяць каталіцкая капліца.

### Пад уладай Расейскай імпэрыі
Па другім падзеле Рэчы Паспалітай (1793 год), калі Вялейка апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, капліца працягвала дзеяць. У 1810 годзе яна згарэла. У 1862 годзе кс. Севярын Мікутовіч пачаў будаваць у Вялейцы першы мураваны касьцёл. Па здушэньні нацыянальна-вызвольнага паўстаньня (1863—1864) расейскія адабралі незавершаны будынак у каталікоў і перадалі яго Ўрадавага сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царкве). У 1874 годзе касьцёл перабудавалі ў маскоўскім стылі і асьвяцілі як Георгіеўскую царкву.

Хоць Вялейка была цэнтрам дэканату, вернікі мусілі былі доўгі час карыстацца невялікай капліцай. Толькі па маніфэсьце аб свабодзе сумленьня ў 1906 годзе пачалося будаваньне мураванага касьцёла паводле праекту інжынэра Аўгуста Клейна. У 1913 годзе касьцёл кансэкравалі пад тытулам Узвышэньня Сьвятога Крыжа.

У час Першай сусьветнай вайны будынак пацярпеў ад артылерыйскіх абстрэлаў.

### Найноўшы час
За часамі міжваеннай Польскай Рэспублікі у 1922—1928 гадох касьцёл адрэстаўравалі. У гэты час да Вялейскай парафіі належаў філіяльны касьцёл ў вёсцы Гарадзішчы.

Па Другой сусьветнай вайне савецкія ўлады зачынілі касьцёл і перарабілі яго пад склад. У 1980-я гады будынку налалі статус помніка архітэктуры. Па рэстаўрацыі ў ім адкрылі выстаўную залю імя Нікадзіма Сілівановіча.

У 1990 годзе касьцёл вярнулі вернікам. Па рэстаўрацыі інтэр’ераў у прэзьбітэрыюме зьявіўся нэагатычны алтар, а ў левым крыле трансэпту — новы алтар у стылі нэабарока.

## Архітэктура
Помнік архітэктуры нэаготыкі з элемэнтамі нэараманскага стылю. Гэта 3-нэфавая базыліка з разьвітым трансэптам і высокай вежай з паўднёвага боку бабінца. Мае асымэтрычную аб’ёмна-прасторавую кампазыцыю.

Інтэр’ер аздабляецца арабэскавым арнамэнтальным росьпісам.

## Галерэя
### Гістарычныя здымкі

Vialejka, Asipaŭskaja, Uzvyšeńnia Śviatoha Kryža. Вялейка, Асіпаўская, Узвышэньня Сьвятога Крыжа (1914).jpg|1914 г. 
Vialejka, Rynak, Uzvyšeńnia Śviatoha Kryža. Вялейка, Рынак, Узвышэньня Сьвятога Крыжа (A. Konstantinov, 1915).jpg|А Канстанцінаў, 1915 г.
Vialejka, Rynak-Asipaŭskaja. Вялейка, Рынак-Асіпаўская (09.1915).jpg|верасень 1915 г.
Vialejka, Rynak, Uzvyšeńnia Śviatoha Kryža. Вялейка, Рынак, Узвышэньня Сьвятога Крыжа (P. Alekseev, 12.10.1915).jpg|П. Аляксееў, 12 кастрычніка 1915 г.


Vialejka, Asipaŭskaja, Uzvyšeńnia Śviatoha Kryža. Вялейка, Асіпаўская, Узвышэньня Сьвятога Крыжа (B. Mihačoŭ, 1916).jpg|Б. Мігачоў, 1916 г.
Vialejka, Asipaŭskaja-Narockaja. Вялейка, Асіпаўская-Нароцкая (1918).jpg|1918 г. 
Vialejka, Asipaŭskaja-Narockaja. Вялейка, Асіпаўская-Нароцкая (1918) (2).jpg|1918 г. 
Vialejka, Marynskaja-Ŭzvyšeńnia Śviatoha Kryža. Вялейка, Марынская-Ўзвышэньня Сьвятога Крыжа (1918).jpg|1918 г.


Vialejka, Rynak-Asipaŭskaja. Вялейка, Рынак-Асіпаўская (1918).jpg|1918 г. 
Vialejka, Rynak-Asipaŭskaja. Вялейка, Рынак-Асіпаўская (B. Berman, 1918).jpg|Б. Бэрман, 1918 г.   
Vialejka, Rynak. Вялейка, Рынак (1918).jpg|1918 г. 
Vialejka. Вялейка (1922).jpg|1922 г.   


Vialejka, Rynak-Asipaŭskaja. Вялейка, Рынак-Асіпаўская (1924).jpg|1924 г.
Vialejka, Uzvyšeńnia Śviatoha Kryža. Вялейка, Узвышэньня Сьвятога Крыжа (1924).jpg|1924 г.
Vialejka, Rynak. Вялейка, Рынак (1919-39).jpg|да 1939 г.
Vialejka, Vialla. Вялейка, Вяльля (1930-39).jpg|да 1939 г.    


### Сучасныя здымкі

Vileyka catholic1.jpg|Агульны выгляд
Vileyka catholic2.jpg|Галоўны фасад
Belarus-Vialejka-Church of Exaltation of the Holy Cross-3.jpg|Бакавы фасад
Belarus-Vialejka-Church of Exaltation of the Holy Cross-4.jpg|Фрагмэнт


## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Касьцёлы Менска-Магілёўскай архідыяцэзіі
Катэгорыя:Вялейка