Імануіл Кант

**Імануіл Кант** () (22 красавіка 1724 – 12 лютага 1804) — нямецкі філёзаф з Прусіі, заснавальнік нямецкае клясычнае філязофіі.

Кант нарадзіўся й жыў у Кёнігсбэрґу (Прусія, цяпер Калінінград, Расея), выкладаў у Кёнігсбэрґскім унівэрсытэце. Вядомы як стваральнік канцэпцыі трансцэдэнтальнага ідэалізму. Шмат у чым згаджаўся з Русо, цікавіўся праблемамі маралі, зьвязваў культуру з узроўнем маральнасьці.

Кант — заснавальнік вучэньня аб маральных каштоўнасьцях. Ён адрозьнівае Розум практычны (мараль) і Розум тэарэтычны.

Паводле ягонага азначэньня, чалавек — істота, што адрозьніваецца ад зьявы (фэномэну). Падзяляе фэномэны й ноўмэны — сьвет прыроды й сьвет свабоды (ноўмэн — істота, якая мысьліць). Чалавек часткова належыць да прыроды, але ён становіцца сапраўдным чалавекам, калі імкнецца перайсьці са сьвету прыроды ў сьвет свабоды. А культура, паводле Канта, і ёсьць шлях са сьвету прыроды ў сьвет свабоды.

Кант напісаў працу «Крытыка здольнасьці разважаць». Ён сфармуляваў свой катэгарычны імпэратыў: абыходзься зь іншым так, як ты хацеў бы, каб ён абыходзіўся з табой (падобная думка была яшчэ ў Канфуцыя, таксама ў Бібліі сустракаюцца падобныя словы: «І вось усё, што хочаце, каб рабілі вам людзі, тое й вы рабіце ім», Мацьвей 7:12). Кант сьцьвярджае, што гэты закон выходзіць ад Абсалюту, гэта значыць, ён аб'ектыўны, і чалавек мусіць яго засвоіць.

Чалавек — мэта, а ня сродак. У гэтым сэнс маральных законаў.

Кант разьдзяляе культуру й цывілізацыю й кажа, што «мы цывілізаваныя, але маральна недасканалыя». Ідэі маральнасьці ўласьцівыя культуры, цывілізацыя — толькі падабенства гэтае ідэі.

## Філязофія
### Маральнае вучэньне й праблема рэлігіі
Бог — «абсалютна неабходная існасьць». Шчыра верыць у Бога — значыць быць добрым і ўвогуле па-сапраўднаму маральным. У філязофіі Канта маральнае злучана з ідэяй боскага. Царква, паводле ідэалу веры, ёсьць усеагульнае й неабходнае маральнае злучэньне ўсіх людзей і ўяўляе сабой царства Божае на зямлі. Імкненьне ж да дамінаваньня маральнага сьветапарадку ў зямным і пачуцьцёвым жыцьці, ёсьць найвышэйшае дабро.

Уяўная мараль — тая, якая заснаваная на прынцыпах карыснасьці, прыемнасьці, інстынкту, зьнешнім аўтарытэце й рознага кшталту пачуцьцяў.

Пра наяўнасьць у чалавека маральных пачуцьцяў ці дастойнасьцяў можна судзіць па тым, як чалавек свае асабістыя інтарэсы ці ўвесь дастатак жыцьця падпарадкоўвае маральнаму абавязку — патрабаваньням сумленьня.

### Абавязак
Чалавек, які імкнецца да дабрачыннасьці, меў душы пэўны прарыў, волю, якая штурхае яго да добрых справаў. Гэта чыстая, добрая воля. Яна разумная, бо мае ў сабе здольнасьць дзейнічаць згодна ўяўленьня аб тым, як ўсе мусіць быць, — то бок аб законе правільнасьці. Чалавек выяўляе сваё стаўленьня да закону праз ступень павагі. Павага, як пачуцьцё ўласьцівае чалавеку, цалкам залежыць ад розуму й можа быць выказанае ў форме жаху ці схільнасьці. Неабходнасьць дзеяньня праз павагу да маральнага закону ёсьць абавязак.

Абавязак выказвае альбо пэўныя схільнасьці індывіда, якія альбо прыемныя, выгодныя, альбо адлюстроўваюць маральныя ўяўленьні, няхай нават і супярэчлівыя эмпірічным інтарэсам індывіда.

## Публікацыі Канта
Некаторыя публікацыі Канта:

* 1755 *Allgemeine Naturgeschichte und Theorie Des Himmels* (Агульная гісторыя прыроды й тэорыя нябёсаў)
* 1763 *Der einzig mögliche Beweisgrund zu einer Demonstration des Daseins Gottes* (Адзіны магчымы ґрунт для доказу дэманстрацыі існаваньня Бога)
* 1764 *Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen* (Назіраньні што да адчуваньня прыгожага й ўзьнёсьляга)
* 1781 *Kritik der reinen Vernunft* (Крытыка чыстага розуму)
* 1783 *Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?* (Адказ на пытаньне: што такое Асьвета?)
* 1783 *Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik* (Пралегомэны да будучае мэтафізыкі. Бел. пер. Л.Баршчэўскага, 2006)
* 1784 *Idee zu einer allgemeinen Geschichte in weltbürgerlicher Absicht* (Ідэя да супольнае гісторыі з касмпаліцкім намерам)
* 1785 *Grundlegung zur Metaphysik der Sitten* (Падмурак да мэтафізыкі маралі)
* 1786 *Metaphysische Anfangsgründe der Naturwissenschaft* (Мэтафізычныя асновы прыродазнаўчых навук)
* 1788 *Kritik der praktischen Vernunft* (Крытыка практычнага розуму)
* 1790 *Kritik der Urteilskraft* (Крытыка разумовых здольнасьцяў)
* 1793 *Religion innerhalb der Grenzen der bloßen Vernunft* (Рэлігія ў межах голяга розуму)
* 1795 *Zum ewigen Frieden* (Да вечнага міру)
* 1797 *Metaphysik der Sitten* (Мэтафізыка маралі)
* 1798 *Anthropologie in pragmatischer Hinsicht* (Антрапалёгія з прагматычнага гледзішча)
* 1798 *Der Streit der Fakultäten* (Сутыкненьне здольнасьцяў)
* 1803 *Über Pädagogik* (Пра пэдагогіку)
* 1804 *Opus Postumum*

## Беларускія пераклады
* Адказ на пытанне: што такое Асвета? / Перакл. Я. Бяласіна, 1997;
* Пралегомены да любой будучай філасофіі: Трактат / Перакл. Л. Баршчэўскі, 2006

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Імануіл Кант //  с. 154-155.

Катэгорыя:Філёзафы нямецкай філязофскай школы
Катэгорыя:Нямецкія філёзафы
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Калінінградзкай вобласьці
Катэгорыя:Філёзафы 18 стагодзьдзя