open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Салатніца (культурная канцэпцыя)

«**Салатніца**» () — гэта амэрыканская культурная канцэпцыя, якая прадугледжвае, што шматлікія разнастайныя культуры ЗША інтэгруюцца ў нешта накшталт салаты, што адрозьніваецца ад традыцыйнай амэрыканскай канцэпцыі «плавільнага катла», паводле якой культуры зьмешваюцца ў адзінае непадзельнае рэчыва. У Канадзе гэты канцэпт куды больш вядомы як «культурніцкая мазаіка».

Мадэль «салатніцы» дазваляе кожнай культуры захоўваць яе адметныя рысы. Гэтая ідэя тэарэтычна дазваляе стварыць грамадзтва шматлікіх індывідаў, «чыстых» культураў, у дададак да ўжо існуючай зьмешанай амэрыканскай культуры. Гэты панятак лічыцца болей «паліткарэктным» за «плавільны кацёл», бо апошні падразумоўвае, што этнічныя групы могуць пазбавіцца шанцу захаваць свае культуры з прычыны культурнай асыміляцыі.

Некаторыя параўноўваюць эўрапейскую канцэпцыю мультыкультуралізму («мульты-культы») з прынцыпам «салатніцы», якая прадухіляе поўную інтэграцыю імігранцкіх груповак у грамадзтва, якое іх прымае, у той час як традыцыйны амэрыканскі прынцып «плавільнага катла» дае ў выніку пасьпяховую інтэграцыю вялікіх колькасьцяў людзей у яшчэ большае амэрыканскае грамадзтва.

Прыкладам эўрапейскага бачаньня гэтага прынцыпу можна лічыць палітыку адносна эўрапейскай праграмы «інтэграцыі прадстаўнікоў неэўрапейскіх нацыяў», якая фінансуе і рэклямуе інтэграцыйныя ініцыятывы, накіраваныя на тых, зто яшчэ не зьяўляецца чальцом EU25. Гэты праект мае мэту выклікаць дыялёг у грамадзтве, распрацаваць і разьвіць інтэграцыйныя мадэлі, паспрыяць распаўсюджваньню і асьвятленьню найлепшых інтэграцыйных ініцыятываў.

Ідэя мае сваіх прыхільнікаў і праціўнікаў. Прыхільнікі цьвердзяць, што быць амэрыканцам — ня значыць быць прывязаным да адной культуры, але азначае быць ляяльным грамадзянінам Злучаных Штатаў. То бок, ніхто ня мае пазбаўляцца сваіх культурных каранёў дзеля таго, каб лічыцца «амэрыканцам». Праціўнікі звычайна крытыкуюць канцэпцыю «салатніцы» разам з канцэпцыяю мультыкультуралізму, сьцьвярджаючы, што амэрыканцы мусяць мець агульную культуру, каб мець магчымасьць захоўваць амэрыканскую ідэнтычнасьць.

## Крыніцы

## Літаратура
* Sollars, Werner. Beyond Ethnicity: Consent and Descent in American Culture. 1987
* Lind, Michael. The Next American Nation: The New Nationalism and the Fourth American Revolution. 1996
* Schmidt, Alvin J. The Menace of Multiculturalism: Trojan Horse in America. 1997
* Huntington, Samuel P. Who Are We?: The Challenges to America's National Identity. 2005
* Chua, Amy. Day of Empire: How Hyperpowers Rise to Global Dominance and Why They Fall. 2007 
* Kolb, Eva. The Evolution of New York City's Multiculturalism: Melting Pot or Salad Bowl. 2009

Катэгорыя:Культурная асыміляцыя
Акадэмічнае веславаньне

**Веслава́ньне акадэмі́чнае** — від вясьлярнага спорту, гонкі на акадэмічных вёславых суднах.

Акадэмічнае вёславае судна — спартыўная вузкая падоўжаная лёгкая вёславая лодка. Мае вынесеныя за барты на кранштэйнах уключыныя для вёслаў і рухомыя банкі-сядзеньні.

Гонкі праводзяцца па прамой трасе галоўным чынам на 2000 м для мужчынаў і на 1000 м для жанчынаў. Спаборніцтвы праводзяцца на парных суднах (спартсмэн вяслуе дзьвюма вёсламі) — адзіночкі, двойкі, чацьвёркі, і расхісных (кожны вяслуе адным вяслом) — двойкі, чацьвёркі й васьмёркі, з рулявым (апрача адзіночкі) ці безь яго.

Акадэмічнае веславаньне ўзьнікла ў Ангельшчыне ў 1-й пал. ХІХ ст. Міжнародная фэдэрацыя веславаньня заснаваная ў 1892. У праграме Алімпійскіх гульняў з 1900 (для жанчынаў з 1976), чэмпіянаты сьвету з 1962, Эўропы з 1893.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт ФІСА

Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Катэгорыя:Веславаньне
Трухільлё (Пэру)

**Трухільлё** () — горад у Пэру. Насельніцтва складае 776 873 жыхары.

Катэгорыя:Гарады Пэру
Веславаньне на байдарках і каноэ

**Веслава́ньне на байдарках і каноэ** — від вясьлярнага спорту, гонкі й вясьлярны слалам на байдарках і каноэ.

Як від спорту разьвіваецца з 2-й пал. ХІХ ст. пераважна ў эўрапейскіх краінах. 3 1946 дзейнічае Міжнародная фэдэрацыя каноэ. У праграме Алімпійскіх гульняў з 1936 (для жанчынаў з 1948, спаборнічаюць толькі на байдарках), чэмпіянаты сьвету з 1938, Эўропы з 1957. Дыстанцыі гонак на байдарках (адзіночках, двойках, чацьвёрках) і каноэ (адзіночках і двойках) 200, 500, 1000 і 10000 м.

## Вонкавыя спасылкі
* Міжнародная фэдэрацыя веславаньня на байдарках і каноэ

Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Катэгорыя:Веславаньне
Чыкляё

**Чыкляё** () — горад у Пэру. Насельніцтва складае 638 178 жыхароў.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт.

Катэгорыя:Гарады Пэру
Фаналёгія ўкраінскай мовы

**[[Фаналёгія]] ўкра́інскай мовы** — навука аб фанэмах ва ўкраінскай мове й іх адносінах між сабою.

Украінская мова мае найбольшую сярод славянскіх моваў колькасьць фанэм — 48 :
* 6 галосных: &nbsp;— **а**, &nbsp;— **э**, &nbsp;— **і**, &nbsp;— **у**, &nbsp;— **о**, &nbsp;— **ы**;
* 32 асноўныя зычныя: &nbsp;— **м**, &nbsp;— **н**, &nbsp;— **нь**, &nbsp;— **б**, &nbsp;— **д**, &nbsp;— **дз**, &nbsp;— **дзь**, &nbsp;— **дж**, &nbsp;— **дь**, &nbsp;— **ґ**, &nbsp;— **п**, &nbsp;— **т**, &nbsp;— **ц**, &nbsp;— **ць**, &nbsp;— **ч**, &nbsp;— **ть**, &nbsp;— **к**, &nbsp;— **в**, &nbsp;— **й**, &nbsp;— **г**, &nbsp;— **з**, &nbsp;— **зь**, &nbsp;— **ж**, &nbsp;— **ф**, &nbsp;— **с**, &nbsp;— **сь**, &nbsp;— **ш**, &nbsp;— **х**, &nbsp;— **л**, &nbsp;— **ль**, &nbsp;— **рь**, &nbsp;— **р**, 10 падвоеных зычных: &nbsp;— **мяккая  нн**, &nbsp;— **мяккая  дд**, &nbsp;— **мяккая тт**, &nbsp;— **мяккая  лл**, &nbsp;— **мяккая  цц**, &nbsp;— **мяккая  зз**, &nbsp;— **мяккая  сс**, &nbsp;— **мяккая  чч**, &nbsp;— **мяккая  жж**, &nbsp;— **мяккая  шш**.

### Галосныя гукі
Галосных гукаў ва ўкраінскай мове шэсьць (&nbsp;— *a*, &nbsp;— *e*, &nbsp;— *i*, &nbsp;— *y*, &nbsp;— *o*, &nbsp;— *и*), акрамя таго ёсьць напаўгалосны &nbsp;— *й* (паводле іншай клясыфікацыі гэта шчылінны санорны сярэдняязыкавы цьвёрдападнёбны мяккі зычны).

Украінскія галосныя — поўнага ўтварэньня. Яны вымаўляюцца дакладна і выразна як у націскной пазыцыі, так і ў ненаціскной, але ў ненаціскных пазыцыях вымаўляюцца прыкладна ўдвая карацей, і, як вынік, больш выразна, што найбольш прыкметна для галосных зь вельмі падобнымі артыкуляцыйнымі парамэтрамі. Аднак ва ўкраінскай мове няма кароткіх рэдукаваных галосных, ненаціскныя галосныя, гэтак жа як і націскныя зьяўляецца гукамі поўнага ўтварэньня.

Спалучэньне *й* з галоснай перадаюць адной літарай (*я, є, ї, ю*). Нямае звыклай для беларускага альфабэту літары ё, на пісьме перадаецца спалучэньнем «*йо*», а таксама (толькі ў асобных дыялектах) спалучэньнем «*йи*».

### Зычныя гукі

Большасьць зычных мае 3 разнавіднасьці: цьвёрды, мяккі (палаталізаваны) і доўгі, напрыклад: *л*, *л<sup>й</sup>*, *лл* або *н*, *н<sup>й</sup>*, *нн*. На пісьме разнавіднасьць зычнага звычайна абазначаюць наступным галосным. У асобных выпадках ужываюць асаблівы знак мяккасьці — *ь* і цьвёрдасьці — *апостраф*. Для пазначэньня даўгаты зычны пішуць двойчы запар.

Гукі *d͡z* (*дз*) і гук *d͡ʒ* (*дж*), як і ў беларускай мове, ня маюць адмысловых літараў для пазначэньня: кожны зь іх пазначаюць дзьвюма літарамі.

Ва ўкраінскай ёсьць доўгія зычныя гукі, якія зьяўляюцца рэалізатарамі дзьвюх аднолькавых зычных фанэм.

У некаторых паўднёва-ўсходніх гаворках  /rʲ/ таксама асыміляваў наступны /j/ утвараючы мяккі доўгі  [rʲː], напрыклад *пірря* (пёры) [ˈpirʲːɐ] [п'і́р':а], літаратурна *пір'я* [ˈpirjɐ] [п'і́рйа].

## Глядзіце таксама
* Украінская мова

## Вонкавыя спасылкі
* https://web.archive.org/web/20150918220029/http://swac-collections.org/overview.php?lang=ukr&page=1
* Історична фонологія української мови», Ю. Шевельов 

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінская мова
Украінская
Іка (горад)

**Іка** () — горад у Пэру, сталіца аднайменнага дэпартамэнту Іка. Насельніцтва складае 130 006 жыхароў.

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Гарады Пэру
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1563 годзе
Катэгорыя:Населеныя пункты дэпартамэнту Ікі
Кечкемэт (футбольны клюб)

**Кечкемэт** () — вугорскі футбольны клюб з гораду Кечкемэту. Заснаваны ў 1911 годзе. Уладальнік Кубка Вугоршчыны (2011).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Кечкемэт
Конны спорт

**Конны спорт** — зборнае паняцьце, пад якім разумеюцца спартыўныя гульні з выкарыстаньнем коней. Пры язьдзе верхам вершнік актыўна ўзаемадзейнічае з рухам каня. Конь пры гэтым кіруецца перамяшчэньнем вагі вершніка, сьціскам сьцёгнаў і паслабленьнем ці нацяжэньнем павадоў. Голас вершніка таксама можа ўплываць на рух каня, але ня ўсімі відамі коннага спорту гэта дазволена.

## Віды коннага спорту
Міжнароднай фэдэрацыяй коннага спорту ( , FEI) афіцыйна прызнаюцца наступныя віды КС:

* Выездка
* Канкур
* Трохбор’е
* Рэйнінг — адзін зь відаў вэстэрн-спорту
* Драйвінг
* Прабегі
* Вальтыжыроўка

## Віды шоў-спаборніцтваў, якія не ўваходзяць у афіцыйную клясыфікацыю FEI
* Жаночая язда
* Джыгітоўка
* Коннае пола
* Байга

## Літаратура
* БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн., 1999, С.407

Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Скачкі ў ваду

**Скачкі́ ў ваду́** — спаборніцтвы сярод мужчынаў і жанчынаў па скачках з вышкі й трампліну ў ваду.

Складаюцца з сэрыяў абавязковых і адвольных скачкоў з трампліну (вышыня 1 і 3 м) і вышкі (5, 7,5 і 10 м). Існуюць 6 афіцыйных катэгорыяў скачкоў: зь пярэдняй стойкі ўперад і назад, з задняй стойкі ўперад і назад, зь вінтамі й са стойкі на руках (толькі з вышак). Скачкі ацэньваюцца па 10-бальнай шкале.

Як від спорту ўзьніклі ў сярэдзіне ХІХ стагодзьдзя у Нямеччыне. У праграме Алімпійскіх гульняў з 1904 (мужчыны) і 1912 (жанчыны). Першы чэмпіянат Эўропы праведзены ў 1926, чэмпіянат сьвету — у 1973.

Найбольш пашыраны ў Кітаі, ЗША, Нямеччыне, Італіі, Мэксыцы, Расеі й інш.

## Літаратура
* Петрыкаў А. Скачкі ў ваду // БЭ ў 18 т. Т. 14. Мн., 2002.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт FINA

Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Скачкі на батуце

**Скачкі́ на бату́це** — высокія падскокі на спартовым батуце зь пераваротамі й вярчэньнем. Від спорту з элемэнтамі акрабатыкі.

Батут — плеценая сетка даўжынёю 3,6—4,3 м; шырынёй 1,8—2,15 м, замацаваная на раме, вышыня 0,95—1,05 м.

Віды спаборніцтваў: індывідуальныя, па сынхронных скачках (2 спартоўцы) і камандныя. Кожны від складаецца з абавязковай і адвольнай праграмаў, якія ўключаюць па 10 элемэнтаў.

Да 1940-х г. скачкі на батуце выкарыстоўваліся як сродак трэніроўкі спартоўцаў, пілётаў і парашутыстаў, уваходзілі ў цыркавыя праграмы. Спартовыя спаборніцтвы праводзяцца з 1947 (ЗША). Міжнародная фэдэрацыя батуту створаная й праведзены першы чэмпіянат сьвету ў 1964. Чэмпіянаты Эўропы праводзяцца з 1970. У праграме Алімпійскіх гульняў з 2000.

## Літаратура
* Петрыкаў А. Скачкі на батуце // БЭ ў 18 т. Т. 14. Мн., 2002.
 
## Вонкавыя спасылкі
* Сайт міжнароднай фэдэрацыі гімнастыкі, разьдзел скачкоў на батуце
* Сайт Эўрапейскага саюзу гімнастычных фэдэрацыяў, разьдзел скачкоў на батуце

Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Цяжкая атлетыка

**Цяжкая атлетыка** — хуткасна-сілавы від спорту, у аснове якога ляжыць выкананьне практыкаваньняў па падыманьні штангі над галавой. Спаборніцтвы па цяжкай атлетыцы сёньня ўключаюць у сябе два практыкаваньні: рывок і штуршок.

У праграме Алімпійскіх гульняў з 1896 (акрамя 1900, 1908, 1912). Праграма спаборніцтваў і вагавыя катэгорыі спартсмэнаў пастаянна мяняліся. Да стварэньня Міжнароднай фэдэрацыі цяжкаатлетаў (ФІХ) атлеты спаборнічалі ў жыме й штуршку дзьвюма рукамі, часам — у рыўку й штуршку адной рукой;

* з 1920 — у трохбор’і (рывок і штуршок адной рукой, штуршок дзьвюма рукамі),
* з 1924 — у пяцібор’е (рывок і штуршок адной рукой, жым, рывок і штуршок дзьвюма рукамі),
* з 1928 па 1972 — у трохбор’і (жым, рывок і штуршок дзьвюма рукамі),
* з 1973 — дваябор’і.

Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Фэхтаваньне

**Фэхтаваньне** ( — фэхтаваць, змагацца) — від спорту, які аб’ядноўвае адзінаборствы з выкарыстаньнем халоднай спартовай зброі (рапіра, шабля, шпага).

Мэта паядынку — нанясеньне суперніку найбольшай колькасьці ўколаў (удараў) за фіксаваны час. Паядынкі адбываюцца на спэцыяльнай дарожцы 14 х 1,5—2 м. Праграмы афіцыйных спаборніцтваў уключаюць асабістыя й камандныя турніры мужчынаў і жанчынаў.

Як від адзінаборстваў узьнікла ў Старажытным Эгіпце (каля 3000 да н. э.). Утылітарнае фэхтаваньне вядомае ў Старажытнай Грэцыі й Рыме. 3 пач. XV ст. найбольш пашырылася ў Гішпаніі, з XVII ст. ў Італіі і з XVII ст. ў Францыі. У нацыянальных відах фэхтаваньня, напрыклад, нанайскім, у якасьці зброі выкарыстоўваюць шост, у грузінскім — меч са шчытом і інш.

Спартовае фэхтаваньне сфармавалася да канца XVII ст. У 2-й пал. XIX ст. вызначаны асноўныя правілы й праграмы афіцыйных спаборніцтваў, стандарты спартовай зброі й ахоўнага рыштунку. У праграме Алімпійскіх гульняў з 1896 (жанчыны з 1924). Чэмпіянаты Эўропы адбываюцца з 1906, сьвету — з 1937. Фэхтаваньне на шпагах уваходзіць у склад сучаснага пяцібор’я. Міжнародная фэдэрацыя фэхтаваньня заснаваная ў 1913 (Парыж).

## Літаратура
* Конюхава А. Фехтаваньне // БЭ ў 18 т. Т. 16. Мн., 2003.

Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Жоўцекамянёвая хвароба

**Жоўцекамянёвая хвароба** (ЖКХ) — утварэньне камянёў у жоўцевай бурбалцы праз парушэньне халестэрынавага абмену, складу жоўці і дзейнасьці жоўцевай бурбалкі, інфэкцыю. Ускладненьнем хваробы выклікаецца жоўцевая (пячоначная) коліка, жаўтуха, гнойны халецыстыт, запаленьне сьценкі і парушэньне цэласнасьці жоўцевай бурбалкі, што ўяўляе сьмяротную пагрозу. Ад хваробы пакутуе прынамсі 10% насельніцтва сьвету.

## Папярэджаньне
Разьвіцьцё немачы папярэджвае прыём ежы кожныя 3 гадзіны, пазьбяганьне галаданьня, піцьцё 1,5 літра вады на дзень, штодзённае разьмінаньне, выключэньне ўжыцьця смажанай і тлустай ежы, вяндліны, слодычаў, бабовых (гарох, сачавіца і фасоля), багатых на этэрныя алеі гародніны і зяленіва (часнык, радыска, рэдзька і цыбуля), сьпірту. Таксама варта штодня ўжываць расьлінныя бялкі (аўсяныя і грэцкія крупы, марскія водарасьці) і цяжкарстваральныя расьлінныя валокны (баклажаны, буракі, пшанічнае вотруб’е, гарбузы, морква, квяцістая капуста, сухафрукты і яблыкі), замяніць малочны бялок на сою і есьці стравы ў цёплым выглядзе.

## Чыньнікі
Узьнікненьню хваробы спрыяе адсутнасьць сьняданка і прыём вострай, смажанай і тлустай ежы.

## Праявы
Хвароба выяўляецца праз горыч у роце, млоснасьць і боль у правым падрабрыньні.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 

Катэгорыя:Захворваньні
Віталь Гуркоў

**Віта́ль Гурко́ў** (нарадзіўся 27 сакавіка 1985 году) — беларускі кікбаксэр. 10-разовы чэмпіён сьвету па тайскім боксе (паводле розных арганізацыяў). Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (2010). Займаецца ў менскім клюбе «Патрыёт», заснаваным у 2009 годзе.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Менску
Катэгорыя:Беларускія спартоўцы
Катэгорыя:Байцы
Хакей з шайбай на зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году

**[[Хакей з шайбай|Хакейны]] турнір на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году|зімовых Алімпійскіх гульнях 2014 году]]** праходзіў з 8 па 23 лютага. Былі разыграныя два камлекты мэдалёў, па адным у мужчынскім і ў жаночым турнірах.

## Стадыёны

## Мужчынскі турнір
Пасьля групавога турніру пераможцы груп, а таксама найлепшая з камандаў, якія занялі другія месцы, трапляюць адразу ў 1/4 фіналу. Астатнія 8 камандаў у стыкавых гульнях разыгрываюць яшчэ 4 месцы ў чвэрцьфінале.

### Група A

### Група B

### Група C

### 1/8 фіналу

----

----

----

### 1/4 фіналу

----

----

----

### 1/2 фіналу

----

### Матч за трэцяе месца

### Фінал

### Узнагароды

## Жаночы турнір
Жаночы турнір упершыню праходзіў у новым фармаце. У групу A былі разьмеркаваныя 4 найлепшыя паводле рэйтынгу каманды, а ў групу B — астатнія чатыры. Дзьве найлепшыя каманды групы A траплялі адразу ў паўфінал. Каманды, якія занялі 3 і 4 месцы ў групе A, гулялі зь першай і другой камандамі групы B за месца ў паўфінале.

### Група A

### Група B

### 1/4 фіналу

----

### 1/2 фіналу

----

### Матч за трэцяе месца

### Фінал

### Узнагароды

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Зімовыя Алімпійскія гульні 2014 году
2014
Мастацкая гімнастыка

thumb|250px|Практыкаваньне са стужкай

**Мастацкая гімнастыка** — алімпійскі від спорту, якім у асноўным займаюцца жанчыны. Яго сутнасьць складаецца з выкананьня складаных гімнастычных практыкаваньняў пад музычны акампанэмэнт.

Мастацкая гімнастыка ўяўляе сабой спалучэньне балету, гімнастыкі, танцаў і тэатральнага відовішча. У час выступленьняў гімнасткі выкарыстоўваюць такія прадметы, як скакалка, мяч, стужка, абруч і булавы. Раней выступленьні паказваліся пад фартэпіяна, зараз часьцей за ўсё выкарыстоўваюць аркестравыя фанаграмы. Кожнае выступленьне павінна цягнуцца менш за 1,5 хвіліны.

Першыя спаборніцтвы па мастацкай гімнастыцы былі праведзеныя ў СССР у 1940 годзе. Першы чэмпіянат сьвету быў ў 1963 годзе ў Будапэшце. Рашэньне аб уключэньні спорту ў праграму Алімпійскіх гульняў было прынятая ў 1980 годзе, а першыя Алімпійскія гульні, у якіх была прадстаўленая мастацкая гімнастыка, прайшлі ў Лос-Анджэлесе ў 1984 годзе. Групавыя выступленьні былі ўключаны ў праграму ў 1996 годзе.

Хоць гэта пераважна жаночы спорт, у некаторых краінах яго пачалі практыкаваць мужчыны.
Скачкі на лыжах з трампліну

**Скачкі́ на лы́жах з трамплі́ну** — від лыжнага спорту.

Праводзяцца з трамплінаў з разьліковай магутнасьцю (аптымальная даўжыня скачка) 20—50 м (малыя), 50—70 м (сярэднія), 90—120 м (вялікія) і больш за 120 м (для палётаў на лыжах).

Спаборніцтвы на Алімпійскіх гульнях і чэмпіянатах сьвету праводзяцца на трамплінах магутнасьцю 90 і 120 м; уваходзяць у праграму лыжнага дваябор’я.

Паходзяць з Нарвэгіі. Першыя афіцыйныя спаборніцтвы адбыліся ў 1897 паблізу Осла. У праграме Алімпійскіх гульняў з 1924 (сярэдні трамплін) і з 1964 (вялікі); чэмпіянаты сьвету з 1937 (з 1964 — на 2 трамплінах).

Найбольш пашыраны ў краінах Скандынавіі, Аўстрыі, Нямеччыне, Расеі, Японіі й інш.

Доўгі час у гэтым відзе спорту спаборнічалі толькі мужчыны. У 2014 годзе на Алімпійскіх гульнях у скачках з трампліну ўпершыню выступяць жанчыны.

## Літаратура
* Петрыкаў А. Скачкі на лыжах з трампліна // БЭ ў 18 т. Т. 14. Мн., 2002.

Катэгорыя:Зімовыя алімпійскія віды спорту
Канькабежны спорт

**Канькабежны спорт**, ці **хуткасны бег на каньках** — від спорту, у якім неабходна як мага хутчэй пераадолець пэўную дыстанцыю на лядовым стадыёне па замкнёным крузе.

У праграму зімовых Алімпійскіх гульняў хуткасны бег на каньках у мужчынаў ўваходзіў з самага пачатку, з 1924 году, пачынаючы з 1960 году праводзяцца й спаборніцтвы сярод жанчынаў. Першынство разыгрывалася на чатырох дыстанцыях — 500, 1500, 5000, 10000 м. і ў мнагабор’і. У 1928 годзе спаборніцтвы на дыстанцыі 10 000 м. не праводзіліся, заліку ў суме мнагабор’я не было. Сучасная праграма зімовых Алімпійскіх гульняў ўключае праходжаньне кароткіх — 500, 1000 (у мужчынаў з 1976 году), і 1500 м, і доўгіх — 3000, 5000 (у жанчынаў з 1988 году), і 10000 м. дыстанцыяў. Удзельнікі спаборніцтваў бягуць парамі — адзін па зьнешняй, другі — па ўнутранай дарожках. На кожнай дыстанцыі ад нацыянальнай каманды могуць выступаць 3 спартсмэны. Да 1972 году на дыстанцыях 500 і 1500 м. у мужчынаў маглі выступаць 4 спартсэмны. Абсалютная першынство ў мнагабор’і не разыгрываецца. Толькі ў 1924 годзе алімпійскі чэмпіён вызначаўся па суме месцаў, занятых на чатырох дыстанцыях.

## Літаратура
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.17


Катэгорыя:Зімовыя алімпійскія віды спорту
Трыглаў Крань

«**Трыглаў**» () — славенскі футбольны клюб з гораду Краню. Заснаваны ў 1997 годзе.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Крань
Барацьба

**Спарты́ўная барацьба́** — адзінаборства двух няўзброеных спартоўцаў з выкарыстаньнем вызначаных прыёмаў. Розныя віды барацьбы вядомыя са старажытнасьці, спартыўная барацьба (вольная й грэка-рымская) уваходзіць у праграму сучасных Алімпійскіх гульняў з самых першых Гульняў 1896 году.

## Міжнацыянальныя віды барацьбы
* Вольная барацьба
* Грэка-рымская барацьба (клясычная)
* Самба
* Пляжная барацьба
Ветразевы спорт

**Ветразевы спорт** — від спорту, у якім спартоўцы дужаюцца, выкарыстоўваючы рыштунак, галоўным чынам, лодкі й судны, адмысловыя сані для сьнегу ці лёду, а таксама каляскі для перасоўваньня па цьвёрдай паверхні, якія рухаюцца ветразямі.

Сваё разьвіцьцё ветразевы спорт атрымаў у тых краінах, дзе дадзеным відам спорту было зручна займацца выходзячы з геаграфічнага становішча.

Спачатку яхтынг стаў папулярны на тэрыторыі Галяндыі, а празь некаторы час і побач з ангельскімі берагамі можна было назіраць спартоўцаў, якія займаліся ветразевым спортам. Першыя згадваньні ў летапісах пра гонкі на ветразевых яхтах датуюцца 1662 годам.

Ужо праз стагодзьдзе зьявіліся першыя яхт-клюбы. Зь цягам часу яхт-клюбы распаўсюдзіліся па тэрыторыі ўсёй Эўропы.

Слова яхта паходзіць ад галяндзкага — *jacht*, — ветразевае, парусна-маторнае ці маторнае судна для воднага спорту й шпацыраў.

Першы міжнародны саюз ветразевага спорту быў заснаваны ў 1907 годзе, які з 1996 году зьмяніў сваю назву на Міжнародную фэдэрацыю ветразевага спорту.

Ужо к 1998 году дадзеная арганізацыя аб’ядноўвала каля 115 нацыянальных фэдэрацыяў.

У адрозьненьне ад шматлікіх іншых відаў, у ветразевым спорце ня так моцна выяўленае залежнасьць ад прыродных дадзеных. Залежнасьць ад вагі й росту ня моцная, і пры гэтым заўсёды можна абраць падыходзячы для сябе (пад рост і вагу) кляс яхт.

У крэйсэрскіх відах (у тым ліку й адзіночных кругасьветных гонках) жанчыны выступаюць нароўні з мужчынамі, і досыць годна.

У Алімпійскую праграму 2016 году ўключаная дысцыпліна «катамаран» са зьмяшаным (жанчына й мужчына) экіпажам.

Па фарматах ветразевых гонак адрозьніваюць: матчавыя гонкі, гонкі флёту й камандныя гонкі.

## Вонкавыя спасылкі
* Беларуская фэдэрацыя ветразевага спорту
Тэквандо

**Тэквандо** () — карэйскае адзінаборства. Характэрная асаблівасьць тэквандо — ногі ў паядынку выкарыстоўваюцца больш актыўна, чым рукі. Звышзадачай тэквандо ў старажытнасьці было выбіваньне вершніка зь сядла. Слова «тэквандо» складаецца з трох словаў: «тэ» — нага, «квон» — кулак (рука), «-до» — мастацтва, шлях тэквандо, шлях да ўдасканаленьня (шлях рукі й нагі). Па вызначэньні Чхвэ Хон Хі, «тэквандо азначае сыстэму духоўнай трэніроўкі й тэхніку самаабароны бяз зброі, нароўні са здароўем, а таксама кваліфікаваным выкананьнем удараў, блёкаў і скачкоў, выкананых галаруч і нагамі для паразы аднаго ці некалькіх супернікаў».

Катэгорыя:Адзінаборства
Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Аўстралія і Акіянія

**Аўстра́лія і Акія́нія** — частка сьвету, якая складаецца з мацерыка Аўстралія, астравоў, якія прылягаюць да Аўстраліі, і астравоў, якія ўваходзяць у Акіянію. Усё гэтае мноства падзяляецца на Аўстралазію, Мэланэзію, Мікранэзію і Палінэзію. Агульная плошча Аўстраліі й Акіяніі складае 8,52&nbsp;млн.&nbsp;км², у той час колькасьць насельніцтва перавышае 41 мільён чалавек. У параўнаньні зь іншымі часткамі сьвету Акіянія зьяўляецца самай маленькай паводле плошчы, але другой паводле колькасьці насельніцтва пасьля Антарктыды. Пры падзеле ўсяго сухазем’я на часткі сьвету Акіянія звычайна аб’ядноўваецца з Аўстраліяй у частку сьвету «Аўстралія», часам вылучаецца ў самастойную частку сьвету і радзей разглядаецца як частка сьвету «Аўстралія і Акіянія». У ангельскамоўных краінах частка сьвету «Аўстралія й Акіянія» завецца проста *«Oceania»*. Зь іншага боку, нярэдка панятак *«Oceania»* супадае па сэнсе зь беларускім паняткам «Акіянія».

Акіянія мае разнастайную эканоміку ад высокаразьвітых і канкурэнтаздольных ва ўсім сьвеце фінансавых рынкаў Аўстраліі, Новай Каледоніі, Новай Зэляндыі, Францускай Палінэзіі і Гаваяў, якія займаюць высокія пазыцыі паводле якасьці жыцьця і паказчыку разьвіцьця чалавечага патэнцыялу, да значна менш разьвітых эканомік краінаў, як то Папуа-Новая Гвінэя, Інданэзія, Кірыбаці, Вануату і Тувалу. Таксама да ліку розных эканомік адносяцца эканомікі сярэдніх памераў ціхаакіянскіх астравоў, як то Палаў, Фіджы і Тонга. Самай вялікай і самай густанаселенай краінай Акіяніі ёсьць Аўстралія, а найбуйнейшым горадам лічыцца Сыднэй.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Аўстралія і Акіянія. National Geographic
* Аўстралія і Акіянія. Curlie


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
Дынама Батумі

«**Дынама**» — грузінскі футбольны клюб з гораду Батумі. Заснаваны ў 1923 годзе. Двухразовы чэмпіён Грузіі (2021, 2023) і ўладальнік Кубка Грузіі (1998).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Батумі
Sygic

**Sygic** () — славацкі брэнд аўтамабільных навігацыйных прымачоў для мабільных прыстрояў.

Кампанія Sygic была заснаваная ў 2004 року і займаецца вырабам навігацыйнай GPS-прадукцыі.

Праграмнае забесьпячэньне даступнае на эўрапейскіх, кітайскай, арабскай, пэрсыдзкай, малайскай, грэцкай і расейскай мовах. Падтрымліваюцца апэрацыйныя сыстэмы iOS, Symbian, Android і Samsung Bada.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:GPS
Катэгорыя:Вытворцы электронікі
Катэгорыя:Прадпрыемствы Славаччыны
Пэтра Праўлікава

**Пэ́тра Пра́ўлікава** (; нарадзілася 4 чэрвеня 1985 году, Левача, Чэхаславаччына) — славацкая хакеістка, удзельніца Зімовых Алімпійскіх гульняў 2010 року ў Ванкувэры.

## Спартовая кар’ера
У сэзоне 2009/2010 перайшла ў расейскі прафэсійны клюб «Тарнада», дзе гуляла разам з суайчыньніцай Янай Капуставай. Згуляла ў васьмі гульнях, забіла тры шайбы і аддала тры галявыя перадачы.

Перад сэзонам 2010/2011 ХК «Тарнада» ня стаў працягваць дамову з Праўлікавай, і яна перайшла ў наваствораны беларускі клюб «Пантэра» — адзіны беларускі прадстаўнік у супольным беларуска-латыска-эстонскім турніры. Тут Пэтра таксама гуляла са сваёй суайчыньніцай Марцінай Вэлічкавай.

Статыстыка выступаў Пэтры Паўлікавай у гульнях «Пантэры» ў сэзоне 2010/2011:

У сэзоне 2012/2013 перайшла ў расейскі клюб з Ухты.

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Левачы
Катэгорыя:Славацкія хакеісткі
Катэгорыя:Славацкія алімпійцы
Катэгорыя:Славацкія хакеісты і хакеісткі на Алімпійскіх гульнях
Катэгорыя:Хакеісты і хакеісткі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2010 году
Hospodárske noviny

**«Hospodárske noviny»** ( або *Гаспадарскія навіны*), скарочана **«HN»** — славацкая штодзённая газэта пераважна эканамічнай тэматыкі. Выдаецца Ecopress, падразьдзяленьнем чэскай Economia і чальцом групы Handelsblatt. Рэдактар — Пэтэр Ваўра.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Славацкія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1993 годзе
Кэрлінг

**Кэ́рлінг** () — зімовы алімпійскі від спорту, гульня на лёдзе паміж дзьвюма камандамі, мэта якой разьмясьціць цяжкую гранітную шайбу (камень) бліжэй да цэлі, чым шайба каманды-суперніка.

Гульня зарадзілася ў XVI стагодзьдзі ў Шатляндыі. Гранітныя шайбы важаць 19,96 кг. Па сваім прынцыпе гульня падобная на боўлінг на траве. У кэрлінг гуляюць дзьве каманды па чатыры гульцы, якія па чарзе кідаюць гладкія адпаліраваныя гранітныя шайбы па ледзяной дарожцы ў напрамку да цэлі, адзначанай на дарожцы канцэнтрычнымі коламі. Два гульцы дапамагаюць накіраваць шайбу ў патрэбную кропку з дапамогай адмысловых шчотак, якімі яны націраюць лёд у напрамку руху шайбы. Гульня дзеліцца на энды, у кожным зь якіх камандам налічваюцца ачкі, у залежнасьці ад таго, колькі сваіх шайбаў апынуліся бліжэй да цэлі, чым бліжэйшая шайба каманды-суперніка. Гульня складаная, як тэхнічна, так і стратэгічна.

Кэрлінг уваходзіць у праграму Алімпійскіх гульняў, пачынаючы з Алімпіяды 1998 году ў Нагана. У 2006 годзе Міжнародны алімпійскі камітэт прыняў рашэньне рэтраспэктыўна прызнаць афіцыйным спаборніцтвы па кэрлінгу, якія праводзіліся ў рамках Міжнароднага спартыўнага тыдню ў 1924. Падчас Алімпіяды 1932 таксама праводзіўся паказальны матч па кэрлінгу паміж камандамі ЗША й Канады.

## Беларусь
У 1997 годзе беларуская дружына «Грэміа» выступіла на міжнародным Зутэрмерскім кубку ў Паўднёвай Галяндыі. 11 лютага 1997 году зацьвердзілі Статут Беларускай асацыяцыі кэрлінгу, які Міністэрства юстыцыі Беларусі ўлічыла 24 сакавіка за № 876. За 2013 год дарожкі для кэрлінга ў «Менск-Арэне» наведала каля 1700 чалавек. У 2013 годзе жаночая зборная Беларусі па кэрлінгу выйграла залатыя мэдалі ў групе Ц і выйшла ў групу Б. У сакавіку 2014 году Беларуская асацыяцыя кэрлінгу правяла на «Менск-Арэне» Адкрыты кубак Беларусі па кэрлінгу з удзелам 12 дружынаў. Па выніках трох спаборніцтваў уладальнікам куба стала дружына Аляксея Валашэнкі. На 2014 год у Менску налічвалася 8 прафэсійных дружынаў і звыш 30 спартоўцаў, якія ўстоліва бралі ўдзел у міжнародных спаборніцтвах. Беларускія спартоўцы выступалі на жаночых, мужчынскіх і мяшаных пяршынствах Эўропы. Беларуская асацыяцыя кэрлінгу ўступіла ў Сусьветны саюз кэрлінгу (Шатляндыя), ад якога атрымала гульнявыя камяні цаной па 500 эўра і канадзкую машыну падрыхтоўкі льду. Таксама праводзілі першынство Беларусі па кэрлінгу. У красавіку 2014 году прадстаўнікі Беларусі выступілі на першынстве сьвету ў Шатляндыі.

На канец 2020 году Беларуская асацыяцыя кэрлінгу налічвала 52 чалавекі на чале з Алегам Лаўрэнцьевым. На «Менск-Арэне» дзейнічала школа кэрлінгу з групамі для дзяцей і дарослых, а таксама прафэсійнай групай.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Міжнародная фэдэрацыя кёрлінгу 

Катэгорыя:Зімовыя алімпійскія віды спорту
Рэгбі-7

**Рэгбі-7** () — разнавіднасьць клясычнага рэгбі, якая зарадзілася ў Шатляндыі. Назва тлумачыцца тым, што ў кожнай камандзе ўсяго па сем гульцоў (тры нападнікі й чатыры абаронцы), а гульня складаецца з двух таймаў па сем хвілінаў (перапынак — адна хвіліна).

У цяперашні час рэгбі-7 культывуецца амаль у 100 краінах. У камандзе 7 гульцоў (4 абаронцы й 3 нападнікі), а таксама трое запасных. Працягласьць матчу — 2 таймы па 7 хвілінаў з хвілінным перапынкам паміж імі (у фінале — 2 таймы па 10 хвілінаў зь перапынкам паміж таймамі ў 2 хвіліны). Пры неабходнасьці прызначаецца дадатковы час — 5 хвілінаў. У выпадку, калі адной з камандаў атрымаецца пры гэтым дамагчыся посьпеху, гульня спыняецца.

Гэты дынамічны від рэгбі пасьпеў трапіць у заяўку на ўдзел у праграме Алімпійскіх гульняў 2012 году ў Лёндане, але быў адхілены. 9 кастрычніка 2009 году на 121 сэсіі МАК у Капэнгагене 81 голасам супраць 8 было вырашана ўключыць рэгбі-7 у праграму Алімпійскіх гульняў 2016 у Рыа-дэ-Жанэйра.

## Крыніцы

Катэгорыя:Камандныя віды спорту
Катэгорыя:Рэгбі
Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году (склады)

Ніжэй прыведзены **сьпіс гульцоў, якія былі заяўленыя на [[чэмпіянат Эўропы па футболе 2008 году]]** фэдэрацыямі адпаведных краін. Турнір праходзіў з 7 да 29 чэрвеня. У заяўцы павінны прысутнічаць 23 гульцы, прычым тры зь іх — брамнікі. Апошні тэрмін падачы заявак быў 28 траўня. Калі нейкі з заяўленых гульцоў атрымліваў траўму, яго можна было замяніць да першага матчу зборнай.

## Група A
### 
Галоўны трэнэр: Луіс Фэліпэ Скалары

### 
Галоўны трэнэр: Фатых Тэрым

### 
Галоўны трэнэр: Карэл Брукнэр

### 
Галоўны трэнэр: Якаб Кун

## Група B
### 
Галоўны трэнэр: Ёзэф Гікерсбэргер

### 
Галоўны трэнэр: Ёахім Лёў

### 
Галоўны трэнэр: Лео Бээнгакер

### 
Галоўны трэнэр: Славен Біліч

## Група C
### 
Галоўны трэнэр: Рабэрта Данадоні

### 
Галоўны трэнэр: Марка ван Бастэн

### 
Галоўны трэнэр: Віктар Піцуркэ

### 
Галоўны трэнэр: Раймон Дамэнэк

## Група D
### 
Галоўны трэнэр: Люіс Араганэс

### 
Галоўны трэнэр: Ота Рэгагель

### 
Галоўны трэнэр: Гуўс Гідынк

### 
Галоўны трэнэр: Лярс Лягербэк

Склады
Гарналыжны спорт

**Гарналы́жны спорт** — спуск з гораў на адмысловых лыжах. Від спорту, а таксама папулярны від актыўнага адпачынку мільёнаў людзей па ўсім сьвеце. Традыцыйна найбольш разьвіты ў такіх краінах, як Аўстрыя, Італія, Францыя, Швайцарыя, ЗША, Нямеччына. Радзімай гарналыжнага спорту зьяўляюцца Альпы, на большасьці моваў сама назва гэтага віду азначае «альпійскія лыжы» (, , , , ).
Hospodářské noviny

**«Hospodářské noviny»** ( або *Гаспадарскія навіны*), скарочана **«HN»** — штодзённая чэская газэта эканамічна-палітычнай тэматыкі. Выдаецца Economia, большасьцю акцыяў якой валодае Respekt Media. Рэдактар — Пэтэр Шабата.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына 
* Інтэрнэт-вэрсія газэты 

Катэгорыя:Чэскія газэты
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1990 годзе
Валаска Бэла

**Ва́ласка Бэ́ла** (, ) — вёска ў раёне Прэвідза Трэнчынскага краю Славаччыны.

## Турыстычная інфармацыя
* Драўляны рымска-каталіцкі касьцёл сьв. Арханёла Міхаіла (1794)
* каплічка сьв. Язэпа (1826)

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына
* Парафія сьв. Міхала Арханёла ў Валасцы Бэлай

Катэгорыя:Вёскі Трэнчынскага краю
Катэгорыя:Прэвідзкая акруга
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIV стагодзьдзі
Сынхроннае плаваньне

**Сынхроннае плаваньне** — водны від спорту, злучаны з выкананьнем у вадзе розных фігураў пад музыку. Сынхроннае плаваньне — адзін з самых вытанчаных і элегантных сярод усіх відаў спорту. Аднак, нягледзячы на ўяўную лёгкасьць, ён зьяўляецца вельмі патрабавальным — апроч таго, што спартоўкі іспытваюць сур’ёзныя фізычныя нагрузкі, ім трэба валодаць ня толькі цягавітасьцю, але й гнуткасьцю, вытанчанасьцю, вывастраным майстэрствам і выключным кантролем дыханьня. 

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Габала (футбольны клюб)

«**Габала**» () — азэрбайджанскі футбольны клюб з гораду Габалы. Заснаваны ў 2005 годзе. Двухразовы ўладальнік Кубка Азэрбайджану (2019, 2023).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Габала
Катэгорыя:Зьявіліся ў 2005 годзе
Раецка Лесна

**Ра́ецка Ле́сна** (, , ) — вёска ў раёне Жыліна Жылінскага краю Славаччыны. Знаходзіцца за 26 км на поўдзень ад Жыліны.

## Турыстычная інфармацыя
* Базыліка Нараджэньня Панны Марыі (1864—1866) са статуяй Фрывальдзкай Панны Марыі XVI стагодзьдзя (паводле даўняй назвы вёскі Фрывальд). З XV стагодзьдзя вёска зьяўляецца месцам пілігрымак. Найбольшая колькасьць пілігрымаў прыходзіць 8 верасьня, на сьвята Нараджэньня Панны Марыі.
* Славацкі Бэтлеем — унікальная драўляная разьба.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына 
* Парафія ў Раецкай Леснай 


Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XV стагодзьдзі
Лыжныя гонкі

**Лыжныя гонкі** — гонкі на лыжах на вызначаную дыстанцыю па спэцыяльна падрыхтаванай трасе сярод асобаў вызначанай катэгорыі (узроставы, мякінай і т. д.). Адносіцца да цыклічных відаў спорту. Алімпійскі від спорту з 1924 году.

Упершыню спаборніцтвы ў лыжным бегу на хуткасьць адбыліся ў Нарвэгіі ў 1767 годзе. Па прыкладзе нарвэжцаў рушылі швэды й фіны, пазьней захапленьне гонкамі ўзьнікла й у Цэнтральнай Эўропе. У канцы XIX — пачатку XX стагодзьдзя ў многіх краінах зьявіліся нацыянальныя лыжныя клюбы. У 1924 годзе была створаная Міжнародная фэдэрацыя лыжнага спорту (FIS). У 2000 годзе FIS налічвала 98 нацыянальных фэдэрацыяў.

## Беларусь
На красавік 2023 году ў Беларусі налічвалася 206 лыжных базаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Міжнародная фэдэрацыя лыжнага спорту
Славацкі Бэтлеем

«**Слава́цкі Бэтлее́м**» () — манумэнтальнае драўлянае пано разьбяра Ёзэфа Пэкары, які знаходзіцца ў Доме Божае міласэрнасьці (таксама вядомым як Дом Божага нараджэньня) у вёсцы Раецка Лесна (Славаччына). Адкрыты для наведнікаў 26 лістапада 1995 твор прадстаўляе сцэну нараджэньня Ісуса Хрыста, акаймаваную сцэнамі з побыту людзей і турыстычнымі славутасьцямі Славаччыны. Уваход вольны, прымаюцца ахвяраваньні.

## Мінуўшчына
Майстар Пэкара пачаў працу над творам пасьля выхаду на пэнсію ў 1980 року. Плянаваў стварыць нешта, што б сумяшчала погляд верніка і перадавала прыгажосьць Славаччыны. Праца цягнулася 15 гадоў, выніковыя памеры разьбы склалі 8,5 м у даўжыню, 2,5 м у шырыню і 3 м у вышыню. На творы агулам разьмешчаныя каля 300 фігурак, палова зь якіх рухомыя.

У  (Чэская рэспубліка) знаходзіцца Крыжовы Бэтлеем агульнай даўжынёй 17 мэтраў, які праўдападобна ёсьць найвялікшым падобным мэханічным творам у сьвеце (аднак у адрозьненьне ад славацкага, у ім фігуры зробленыя ня толькі з дрэва). Найхутчэй для майстра Пэкары правобразам ягонага твору паслужыў Тржэбэхавіцкі Бэтлеем (хоць сам ён гэтага не пацьвярджае). На карысьць гэтага сьведчыць той факт, што Тржэбэхавіцкі Бэтлеем мае памеры 7×3×2 м, і імавернасьць таго, што прафэсійны разьбяр Пэкара абраў для свайго твору крыху большыя памеры, ня ведаючы пра іншыя падобныя, падаецца вельмі малой. Да таго ж Тржэбэхавіцкі Бэтлеем рэпрэзэнтаваў Чэхаславаччыну на сусьветнай выставе EXPO у 1967 року ў Манрэалі і выстаўляўся ў розных славацкіх местах; гэтыя падзеі былі шырока асьветленыя ў СМІ. Урэшце, Чэхаславацкае тэлебачаньне зьняла пра Тржэбэхавіцкі Бэтлеем дакумэнтальны фільм.

## Апісаньне

Экспазыцыя адлюстроўвае не адно Нараджэньне Хрыстовае, але й гісторыю славацкага народу. Бэтлеем разьмешчаны пасярод найзнакаміцейшых славацкіх культурніцкіх помнікаў.

Паведамленьні ў прэсе пра тое, што твор Ёзэфа Пэкары — найвялікшая ў сьвеце выява сцэны Раства і ўвогуле ўнікальны твор, што выяўляе нацыянальны побыт, не адпавядаюць рэальнасьці. Тым ня менш, Славацкі Бэтлеем, праўдападобна, найвялікшы драўляны рухомы Бэтлеем у сьвеце. Асабліва варта падкрэсьліць вырашэньне кампазыцыйных дэталяў, рэалізацыю рухомых частак, што зьяўляецца абсалютнай вяршыняй разьбы па дрэве.

## Заўвагі

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Разьба па дрэве
Катэгорыя:Славацкае мастацтва
Катэгорыя:Раецка Лесна
Джаз Поры

«**Джаз**» () — фінскі футбольны клюб з гораду Поры. Заснаваны ў 1934 годзе. Двухразовы чэмпіён Фінляндыі (1993, 1996).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Поры
Сьвяты Крыж (вёска)

**Сьвяты́ Крыж** (, ) — вёска ў Славаччыне, у раёне Ліптаўскі Мікулаш Жылінскага краю.

## Турыстычная інфармацыя
* Драўляны эвангельскі артыкульны храм, перанесены сюды ў 1974—1982 роках з затопленай мясцовасьці Палудза.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Вёскі Ліптаўскага Мікулашу
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XIII стагодзьдзі
Дубравіца

Назву **Дубравіца** маюць:

* Дубравіца — вёска ў Наваградзкім раёне Гарадзенскай вобласьці
* Дубравіца — вёска ў Клімавіцкім раёне Магілёўскай вобласьці
Сяргей Штанюк

**Сярге́й Штаню́к** (нарадзіўся 13 жніўня 1973 году) — былы беларускі футбаліст. Гулец нацыянальнай зборнай Беларусі.

## Кар’ера
### Клюбная
Выхаванец менскай СДЮШАР-5. Абараняў колеры сталічных клюбаў «Дынама-93» ды «Дынама». Некаторы час правёў у Нідэрляндах, але па адным сэзоне зьехаў у Расею, дзе гуляў за маскавіцкае «Дынама». Трынзытам праз «Антвэрпэн» у 2001 годзе далучыўся да ангельскага «Сток Сіці». У дэбютным годзе заўзятары каманды прызналі яго гульцом году. Пасьля гуляў у Расеі і Ўкраіне. Апошнім клюбам абаронцы стала расейскага «Аланія». Па заканчэньні сэзону 2009 году пакінуў клюб і скончыў футбольную кар’еру.

### Міжнародная
Дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Беларусі ў 2005 годзе. Пазьней быў капітанам дружыны.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Профіль на sports.ru

Катэгорыя:Беларускія футбалісты
Катэгорыя:Футбалісты зборнай Беларусі
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама-93» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Менск
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Дынама» Масква
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Антвэрпэн»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Сток Сіці»
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Шыньнік» Яраслаўль
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Мэталюрг» Запарожжа
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Растоў» Растоў-на-Доне
Катэгорыя:Футбалісты клюбу «Аланія» Ўладзікаўказ
Артыкульная царква (Сьвяты Крыж)

**[[Артыкульныя цэрквы|Арты́кульная царква́]] ў Сьвяты́м Крыжы́** — драўляны эвангельскі храм у вёсцы Сьвяты Крыж (Славаччына), у гістарычным рэгіёне Ліптаў. Адзін з найбольшых падобных храмаў у Эўропе.

## Мінуўшчына
Пачаткова царква была збудаваная ў вёсцы Палудза, старадаўнім асяродку пратэстанцкага царкоўнага жыцьця, у 1693 року. Ейны выгляд невядомы, бо ў 1774 адбылася значная перабудова, пасьля чаго царква займела цяперашні выгляд. Перабудову зьдзейсьніў майстар-цясьляр Ёзэф Ланг цягам васьмі месяцаў.

У 1781 пасьля выданьня талеранцыйнага патэнту перад касьцёлам была пабудаваная часткова мураваная званіца. Старыя званы былі рэквізаваныя на вайсковыя мэты падчас I сусьветнай вайны, цяперашнія адлітыя ў 1921—1922 роках і названыя Вера, Надзея і Любоў.

У 1963 царква была абвешчаная культурным помнікам, а ў 1995 нацыянальным помнікам культуры. У 1974—1982 роках адбылася відовішчная акцыя пераносу царквы на цяперашняе месца ў Сьвятым Крыжы, паколькі Палудза мела быць затопленая водамі зь Ліптаўскай Мары (хоць само месца, дзе знаходзіўся храм, не было затопленае). Сьвятыня была разабраная і рэканструяваная ў новым месцы, а на папярэднім усталяваная памятная таблічка.

Цяпер касьцёл належыць да эвангельскай парафіі Сьвяты Крыж — Лазіска.

## Архітэктура

Будынак крыжападобны ў пляне, можа зьмясьціць 4000 чалавек. Найкаштоўнейшым аб’ектам ёсьць барокавы галоўны алтар, які захаваўся яшчэ са старой сьвятыні. Алтар і казальніца створаныя майстрам Янам Лерхам з Кежмарку. Арганы паўсталі ў 1754 ў майстэрні Марціна Падканіцкага, адрэстаўраваныя ў 80-х роках XX стагодзьдзя. Двухпавярховая эмпора для вернікаў аздобленая арнамэнтамі, выявамі сьвятых і біблійнымі матывамі. На паўднёвай сьцяне знаходзяцца абразы, якія прадстаўляюць Марціна Лютэра і Філіпа Мэлянхтона.

У старой царкве існавалі таксама сутарэньні, дзе знаходзіліся пяць магілаў, у якіх пахаваныя заслужаныя людзі мясцовай рэлігійнай грамады.

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі

* Афіцыйная бачына 

Катэгорыя:Пратэстанцкія храмы Славаччыны
Катэгорыя:Драўляныя храмы Славаччыны
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1693 годзе
Стралковы спорт

**Стралковы спорт** — від спорту, у якім удзельнікі спаборнічаюць у стральбе з агнястрэльнай і пнэўматычнай зброі. Падразьдзяляецца на **[[кулявая стральба|кулявую стральбу]]**, дзе стральба вядзецца з наразной зброі у ціры па мішэнях, і **[[стэндавая стральба|стэндавую стральбу]]**, дзе ўдзельнікі страляюць з гладкаствольнай зброі па адмысловых мішэнях-талерачках, якія ляцяць, на адкрытых стрэльбішчах.

Катэгорыя:Летнія алімпійскія віды спорту
Арытмія

**Арытмія** ( — няўзгодненасьць) — парушэньне частасьці, рэгулярнасьці і пасьлядоўнасьці сардэчных скарачэньняў. Выклікаецца ішэміяй сэрца, інфэкцыяй, запаленьнем празь зьмену тэмпэратуры цела, парушэньнем дзейнасьці шчытападобнай залозы і гіпэртаніяй.

## Папярэджаньне
Узьнікненьне немачы прадухіляе штодзённае разьмінаньне, плаваньне і пешыя прагулкі. Карысна штодня ўжываць багатыя на каль гародніну і садавіну (абрыкосы, бананы, печаная бульба, курага і разынкі), рыбу дзеля тлустых кісьляў амэга-3 у рыбіным тлушчы. Таксама варта пазьбягаць паленьня і стрэсу, ужыцьця моцнай гарбаты, кавы і сьпірту, падыманьня цяжкіх прадметаў і перасоўваньня мэблі.

## Чыньнікі
Разьвіцьцю хваробы спрыяе сытная ежа, цеснае адзеньне, запор, укус вусяка, стрэс, паленьне, ужыцьцё сьпірту і цукровы дыябэт у спалучэньні з атлусьценьнем і павышаным артэрыяльным ціскам.

## Праявы
Хвароба выяўляецца праз страту прытомнасьці, адчуваньне слабасьці, запамароку, боль і сьцісканьне ў грудзях, дыхавіцу і пачашчанае дыханьне.

## Віды
Вылучаюць шэраг відаў арытміі: 1) тахікардыя ( — хуткі + сэрца) — сэрцабіцьцё звыш 100 удараў за хвіліну, 2) брадзікардыя ( — павольны + сэрца) — пульс менш як 60 сардэчных скарачэньняў за хвіліну, 3) міргальная — нерытмічныя і бязладныя скарачэньні сардэчнай цягліцы (пагроза тромбаэмбаліі, разьвіцьцё сардэчнай недастатковасьці), 4) экстрасысталія — пазачарговае скарачэньне сэрца або яго аддзелаў, 5) блякада сэрца — парушэньне правядзеньня імпульсу праз анатамічнае або функцыянальнае пашкоджаньне праводных шляхоў сэрца.

## Крыніцы

Катэгорыя:Захворваньні
Катэгорыя:Кардыялёгія
Санны спорт

**Санны спорт** — гэта спаборніцтвы ў хуткасным спуску на аднамесных ці двухмесных санях па загадзя падрыхтаванай трасе. Спартоўцы разьмяшчаюцца на санях на сьпіне, нагамі наперад. Кіраваньне санямі адбываецца пры дапамозе зьмены палажэньня цела.

## Гісторыя
Першы арганізаваны збор спартоўцаў адбыўся ў 1883 годзе ў Швайцарыі. У 1913 годзе ў Дрэздэне (Нямеччына) заснаваная Міжнародная Фэдэрацыя Саннага Спорту (Internationale Schlittensportverband). Гэта арганізацыя кіравала спортам да 1935 году, калі яна была ўключаная ў склад Міжнароднай фэдэрацыі бабслэю й табагану (FIBT). Пасьля прыняцьця рашэньня пра замену скелетону санным спортам у праграме Зімовых Алімпійскіх гульняў, у 1955 годзе ў Осла (Нарвэгія) быў праведзены першы Чэмпіянат сьвету. У 1957 годзе заснаваная Міжнародная фэдэрацыя саннага спорту (Federation Internationale de Luge de Course, FIL). Санны спорт быў уключаны ў праграму Зімовых Алімпійскіх гульняў у 1964 годзе.

## Правілы
Правілы саннага спорту досыць простыя — перамагае спартовец, які прайшоў трасу за найменшы час. Удзельнік павінен стартаваць на працягу вызначанага часу пасьля таго, як траса вызвалілася.

Спартовец абавязаны фінішаваць разам з санямі, у адваротным выпадку ён дыскваліфікуецца. Аднак дазваляецца спыніцца на трасе, ізноў сесьці на сані й працягнуць спуск.

Вага санак і іх прылада рэглямэнтаваныя. Тэмпэратура палозьзя таксама павінна знаходзіцца ў вызначаным дыяпазоне, які залежыць ад тэмпэратуры паветра. Таксама існуюць абмежаваньні на вагу спартоўцаў і іх экіпіяваньне, уключаючы камбінэзоны, абутак, шлемы й пальчаткі.

Як і ў іншых відах спорту, якія зьвязаныя з хуткасным праходжаньнем, папярэднія спаборніцтвы вызначаюць парадак старту, які можа апынуцца важным у выпадку пагаршэньня стану трасы. Агульны час спартоўца складаецца з вынікаў двух і больш заездаў.

У санным спорце праводзяцца спаборніцтвы сярод адзіночак і параў. Фармальна жанчыны могуць спаборнічаць у парах, але фактычна амаль усе парныя спаборніцтвы праводзяцца сярод мужчынаў. На буйных турнірах праводзяцца камандныя спаборніцтвы, у якіх каманда складаецца з мужчыны, жанчыны й пары.

Катэгорыя:Зімовыя алімпійскія віды спорту
Алімпік Сараева

«**Алімпік**» () — былы басьнійскі футбольны клюб з гораду Сараева. Заснаваны ў 1993 годзе. Уладальнік Кубка Босьніі і Герцагавіны (2015).

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт

Катэгорыя:Сараева
Лавец у жыце

**«Лавец у жыце»** ці **«Над прорвай у жыце»** () — раман амэрыканскага пісьменьніка Джэрома Сэлінджэра.

Раман перакладзены на большасьць сусьветных моваў. У 2005 годзе часопіс «The Times» уключыў раман у сьпіс 100 самых лепшых ангельскамоўных раманаў, напісаных пачынальна з 1923 году. Выдавецтва «Modern Library» уключыла яго ў сьпіс 100 лепшых ангельскамоўных раманаў XX стагодзьдзя.

## Сюжэт
У рамане ад імя шаснаццацігадовага юнака Голдэна Колфілда ў выразна адкрытай форме распавядаецца пра яго абвостранае ўспрыманьне амэрыканскай рэчаіснасьці і непрыманьні агульных канонаў і маралі сучаснага грамадзтва. Пошукі падлетка ў дарослым жыцьці распавядаюць пра тое, што кожны з нас застаецца крыху дзіцём са сваімі чаканьнямі, страхамі і расчараваньнямі, сьмеласьцю і рашучасьцю супраціву ілжываму сьвету дарослых.

## Крыніцы

Катэгорыя:Творы літаратуры ЗША
Катэгорыя:Раманы на ангельскай мове
Катэгорыя:Раманы ЗША
Катэгорыя:Кнігі 1951 году