Антон Антановіч

**Анто́н Канстанці́навіч Антано́віч** (24 траўня 1910, Казлы, Наваградзкі павет, Менская губэрня, Расейская  імпэрыя — 27 сьнежня 1980, Вільня, ЛССР) — беларускі мовазнаўца, доктар філялягічных навук (1969), прафэсар.

## Жыцьцяпіс

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1928 годзе скончыў польскую сяміклясавую школу. Паступіў у Тэхнічную школу у Вільні, якую скончыў у 1932 па спэцыяльнасьці «тэхнік-паравозьнік», аднак ва ўмовах панскай Польшчы знайсьці працу па атрыманай спэцыяльнасьці не змог. Папераменна быў чорнарабочым на будаўніцтве, дыспэтчарам на чыгунцы, настаўнікам пачатковай школы на Ашмяншчыне, супрацоўнікам Беларускага музэю ў Вільне (1942—1944). Увесь гэты час настойліва займаўся самаадукацыяй і ў 1944 годзе здаў пры Віленскай мужчынскай гімназіі экстэрнам іспыты на атэстат сталасьці. Пасьля службы ў Савецкай Арміі (1944―1945) паступіў на філялягічны факультэт Віленскага ўнівэрсытэту. Скончыў яго, працаваў старшым бібліёграфам у рукапісным адзьдзеле навуковай унівэрсытэцкай бібліятэкі. Пасьля абароны ў 1961 годзе кандыдацкай дысэртацыі, абраны старшым выкладнікам, затым дацэнтам Віленскага ўнівэрсытэту. У 1969 годзе абараніў доктарскую дысэртацыю.

Прафэсар А. Антановіч 35 гадоў жыцьця аддаў Віленскаму ўнівэрсытэту.

Пахаваны на Эўфрасіньнеўскіх могілках у Вільні.

## Навуковая дзейнасьць

Кандыдацкая дысэртацыя А. Антановіча зьяўляецца першым спэцыяльным дасьледаваньнем помнікаў старога беларускага пісьменства, якія ўзьніклі на Літве. За аснову ўзятая актавая кніга Ковенскага земскага суду 1566―1567 гг. Гэта рукапіс на паперы аб’ёмам у 237 лістоў вялікага фармату, выкананы беларускім скорапісам XVI стагодзьдзя. А. Антановіч дэталёва прааналізаваў графіку, артаграфію, фанэтыку, марфалёгію і лексыку гэтага помніка. Па тэме дысэртацыі ім апублікаваныяь два змястоўныя артыкулы: «Пытаньні фанэтыкі беларускай актавай мовы XVI ст.» (1960) і «Графіка і артаграфія судовай (актавай) кнігі Ковенскага земскага суду» (1961).

Тэмай доктарскай дысэртацыі сталі помнікі татарска-мусульманскай пісьменнасьці на беларускай мове. Вынікі гэтага дасьледаваньня выкладзеныя Антановічам у кнізе «Беларускія тэксты, пісаныя арабскім пісьмом, і іх графіка-арьаграфічная сыстэма» (1968). Антановічам выяўленыя ў архівах, бібліятэках, музэях, а таксама ў прыватных асобаў 24 вядомыя і невядомыя дагэтуль рукапісы XVII―пачатку XX ст., з іх 10 хамаілаў (дапаможнікаў служыцелям рэлігійнага культу), 8 кітабаў (рукапісных зборнікаў пра жыцьцё Магамэта, апісаньне абрадаў і інш.), тэфсіры, 1 тэджвід, беларуска-турэцкі слоўнік 1836 году.

А. Антановіч пакінуў багатую навуковую бібліятэку і многа каштоўных навуковых матэрыялаў, ― усё гэта было куплена Віленскім унівэрсытэтам.

## Працы

• Вопросы фонетики белорусского актового языка XVI в. По материалам судебной (актовой) книги Каунасского земского суда 1566—1567 гг., 1960.

• Графика и орфография судебной (актовой) книги Каунасского земского суда 1566—1567 гг., 1961.

• Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система (Беларускія тэксты, пісаныя арабскім пісьмом, і іх графіка-артаграфічная сыстэма), Вільня, 1968.

## Крыніцы

Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўнівэрсытэту
Катэгорыя:Прафэсары філялёгіі
Катэгорыя:Беларускія мовазнаўцы
Катэгорыя:Беларускія філёлягі
Катэгорыя:Дактары філялягічных навук
Катэгорыя:Дасьледнікі Кітабаў
Катэгорыя:Гісторыкі мовы
Катэгорыя:Беларусы ў Вільні