Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў

**Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў** (АУН) — украінскі грамадзка-палітычны рух, што ставіць сваёй мэтай усталяваньне Ўкраінскай саборнай самастойнай дзяржавы, яе захаваньне і разьвіцьцё. Вызначыўшы сябе як рух, а не як партыя, АУН асуджала ўсе легальныя ўкраінскія партыі Галіцыі як калябарацыйныя. Заснавана 3 лютага 1929, легалізаваная ва Ўкраіне ў 1993 годзе.

АУН узьнікла ў выніку аб’яднаньня Ўкраінскай вайсковай арганізацыі (УВА) і студэнцкіх нацыяналістычных саюзаў:
* Група Ўкраінскай Нацыянальнай Моладзі;
* Лэгія ўкраінскіх нацыяналістаў; 
* Саюз Ўкраінскай Нацыяналістычнай Моладзі;

## Станаўленьне
Галоўнай мэтай АУН было ўсталяваньне незалежнай саборнай нацыянальнай дзяржавы на ўсёй украінскай этнічнай тэрыторыі. Гэтая мэта павінна дасягацца праз нацыянальную рэвалюцыю і ўсталяваньне дыктатуры. Эканоміка дзяржавы плянавалася як спалучэньне прыватнай, нацыяналізаванай і каапэратыўнай формаў уласнасьці. АУН адпрэчвала любы партыйны альбо класавае дзяленьне і ўяўляла сябе як дамінуючую сілу ўкраінскага грамадзкага жыцьця як дома, так і за мяжой. Вінавацячы сацыялістычны і лібэральны лягеры ў паразе Ўкраінскай Народнай Рэспублікі (1917—1920), АУН адзначала важнасьць фармаваньня моцнай палітычнай эліты, нацыянальнай салідарнасьці і апоры на «свае сілы».

## Другая сусьветная вайна
У 1940 годзе АУН падзялілася на дзьве часткі: старэйшыя, больш памяркоўныя члены падтрымалі Андрэя Мельніка (АУН-М), тады як маладыя і радыкальныя члены — Сьцяпана Бандэру (АУН-б). Апошняя група атрымала кантроль над нацыяналістычным рухам на Заходняй Украіне, у тым ліку над ваенным крылом АУН — Украінскай паўстанчай арміі (УПА), якая была найбуйнейшым украінскім узброеным рухам супраціву. 30 чэрвеня 1941 г., праз 8 дзён пасьля нямецкага ўварваньня ў СССР, АУН Бандэры абвясьціла ў занятым нямецкім войскам Львове аб . Тады на асабісты загад Адольфа Гітлера немцы забілі 720 сябраў АУН Бандэры (80% кіраўніцтва). У адказ  (Бандэры) пачала падпольнае ўзброенае змаганьне супраць рабунку і забойства насельніцтва нямецкімі акупантамі.

21-25 жніўня 1943 г. у сяле  (Казаўскі раён, Тарнопальская вобласьць, Украіна)  ухваліў праграму, у якой цьвердзіў: «АУН змагаецца за тое, каб кожная нацыя жыла свабодна ў сваёй уласнай самастойнай дзяржаве; супраць імпэрыялістаў і імпэрыяў, супраць СССР, бо ў іх адзін паноўны народ эканамічна і культурна прыгнятае другі; супраць інтэрнацыяналістычных і фашысцка-нацыянал-сацыялістычных праграмаў, супраць расейскага камуна-бальшавізму, бо яны — зброя заваёўніцкай палітыкі; супраць таго, каб адзін народ "вызваляў", "браў пад ахову" іншыя народы». 21-22 лістапада пад Жытомірам Рэвалюцыйная АУН правяла канфэрэнцыю 18 паняволеных бальшавікамі народаў з удзелам 38 прадстаўнікоў, зь якіх 2 былі зь Беларусі ад Беларускай незалежніцкай партыі.

## Старшыні
# Яўген Канавалец (3 лютага 1929 — 23 траўня 1938)
# Андрэй Мельнік (23 траўня 1938 — 1 лістапада 1964)
# Алег Штуль (1 лістапада 1964 — 4 лістапада 1977)
# Дзяніс Квіткоўскі (4 лістапада 1977 — 15 сакавіка 1979)
# Мікола Плавюк (15 сакавіка 1979 — 10 сакавіка 2012)
# Багдан Чэрвак (з 26 траўня 2012 г.)

## Глядзіце таксама
* Другі вялікі збор АУН
* Васіль Сыдар-Шэлест

## Літаратура
* Бігун, І. Апэрацыя "Бумеранг" // Наша гісторыя, №1, 2019, с.36-40. ISBN 2617-2305

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Архіў
* Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў і Украінская паўстанчая армія: Прафесійная выснова рабочай групы гісторыкаў пры Урадавай камісіі па вывучэнні дзейнасьці АУН і УПА


Катэгорыя:Грамадзкія арганізацыі Ўкраіны
Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1929 годзе
Катэгорыя:Люты 1929 году
Катэгорыя:1929 год ва Ўкраіне