Лібан

**Ліба́н** (), афіцыйная назва **Рэспубліка Лібану** ( *al-Jumhūriyya al-Lubnāniyya*) — краіна ў Заходняй Азіі, на ўсходнім узьбярэжжы Міжземнага мора. На ўсходзе і поўначы мяжуе з Сырыяй, на поўначы з Ізраілем.

Насельніцтва Лібану — больш за 5 млн чалавек, плошча —  км². Сталіца і найвялікшае места — Бэйрут.

Найстарэйшыя сьляды цывілізацыі на тэрыторыі Лібану датаваны 5000 рокам да Н. Хр. У 3200-539 да н. э. тэрыторыя сучаснай дзяржавы ўваходзіла ў склад Фінікійскай імпэрыі. У 64 да н. э. яе захапілі рымляне. Пасьля VII стагодзьдзя Лібан уваходзіў у склад розных халіфатаў. У XI стагодзьдзі з пачаткам крыжовых паходаў былі створаныя крыжацкія дзяржавы, пазьней заваяваныя Аюбідамі, Мамлюкамі і ўрэшце асманамі. У XIX стагодзьдзі за часам Абдулмэджыда I паўстала першая протадзяржава —  для , што жылі ў Лібане.

Пасьля распаду Асманскай імпэрыі тэрыторыя сучаснага Лібану увайшла ў , якая стварыла Вялікі Лібан. Пасьля заваёвы Францыі Нямеччынай Лібан здолеў здабыць незалежнасьць і ўтварыў форму  з  паміж асноўнымі рэлігійнымі канфэсіямі. Пасьля непрацяглага зацішнага існаваньня краіна абрынулася ў доўгатрывалую грамадзянскую вайну (1975—1990). Да таго ж частка тэрыторыі трапіла пад  (1976—2005), частка — пад  акупацыю (1985—2000).

Цяпер Лібан адносіцца да краінаў у стадыі разьвіцьця і з вышэй за сярэдні даходам на душу насельніцтва. У 2019 року пачаўся , што выклікаў абвал нацыянальнай валюты, палітычную нестабільнасьць, павальны брак рэсурсаў ды высокі ўзровень беспрацоўя. Сусьветны банк ахарактарызаваў лібанскі эканамічны крызіс адным з найгоршых у сьвеце з XIX стагодзьдзя.

Лібан ёсьць адной з дзяржаваў-заснавальніц Арганізацыі Аб’яднаных Нацый і Арабскай лігі. Уваходзіць у Рух недалучэньня, Арганізацыю ісламскага супрацоўніцтва, Франкафонію і Групу 77.

## Гісторыя
У ліпені — жніўні 2006 году адбываўся канфлікт з Ізраілем, які змагаўся супраць групоўкі «Хэзбала», што кантралявала паўднёвую частку Лібану.

## Адміністрацыйны падзел

Лібан падзяляецца на 6 правінцыяў (*махафаза*), якія ў сваю чаргу дзеляцца на 25 раёнаў (*када*). Раёны дзеляцца на акругі.

Правінцыі:
# Бэйрут
# Горны Лібан
# Паўночны Лібан
# Бэка
# Набатыя
# Паўднёвы Лібан

## Геаграфія
Лібан знаходзіцца на Блізкім Усходзе. На захадзе мае выхад да Міжземнага мора, узьбярэжная лінія складае 225 км. На поўначы і ўсходзе мяжуе з Сырыяй, на поўдні з Ізраілем. Сырыйска-лібанская мяжа складае 375 км, лібана-ізраільская — 79 км. Невялікі кавалак мяжы з Галанскімі вышынямі (Фермы Шэбаа), зьяўляецца спрэчнай тэрыторыяй.

Большая частка Лібану — горы, акрамя даліны Бэкаа на паўночным усходзе і выцягнутага з поўначы на поўдзень марскога ўзьбярэжжа. Узьбярэжны Лібан аддзяляецца ад усходніх рэгіёнаў горнымі ланцугамі Лібан і Антылібан. У краіне ёсьць радовішчы вапняку, жалезнай руды, солі. Лібан багаты на водныя рэсурсы. Рака Літані зьяўляецца асноўнай крыніцай вады для паўночных раёнаў Лібану.

### Клімат
Лібан знаходзіцца пад уплывам міжземнаморскага клімату. На ўзьбярэжных рэгіёнах зіма прахладная, а лета — вільготнае і сьпякотнае. Зімой у гарах тэмпэратура апускаецца ніжэй за 0°С, магчымы сьнег, летам сьпякотна і суха. Нягледзячы на тое, што сярэднегадавая колькасьць ападкаў у Лібане болей чым у суседніх краінах, на паўночным усходзе клімат сухі, з-за таго, што горы перашкаджаюць надыходу вільготнага паветра з мора. Здараюцца пяшчаныя і пылавыя буры.

У старажытным Лібане ў вялікай колькасьці расьлі лясы лібанскага кедру, які стаў сымбалем краіны. Стагодзьдзямі дрэвы рубіліся для патрэбаў карабельнага будаўніцтва. Гэта прывяло да таго, што ў наш час ад лясоў засталіся невялікія выспачкі зелені.

## Дэмаграфія
Лібан — арабская краіна (95% насельніцтва арабы), але ў той жа час, яна зьяўляецца выспачкай хрысьціянства ў ісламскім сьвеце. Колькасьць хрысьціянаў дасягае 40% насельніцтва, але ў наш час хрысьціяне вымушаны пакідаць краіну праз палестынскіх тэрарыстаў і Хэзбалу.

Самая значная мусульманская грамада Лібану — шыіты (40% насельніцтва). Яны жывуць у асноўным на мяжы з Сырыяй і Ізраілем. Паўднёвалібанскія шыіты сталі асновай Хэзбалы (Партыі Алаху), якая прызнана міжнародным супольніцтвам тэрарыстычнай арганізацыяй, але мае пэўную колькасьць месцаў у Лібанскім парлямэнце.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі