open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Макаўчыцы

**Макаўчыцы** — былая вёска ў Койданаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. Вядома з XVI ст. У 1588 г. у Койданаўскай воласьці ВКЛ. У 1550—1831 гг. у Койданаўскім графстве, належала Радзівілам. З 1831 г. дзяржаўная ўласнасьць. У 1695—1744 гг. у валоданьні нойбурскіх пфальцграфінь — «Нойбурскія ўладаньні». З 1878 г. належала Касакоўскаму і Сакалову. У 1882 г. адкрыта школа граматы (17 вучняў — 16 хлопчыкаў, 1 дзяўчынка). У 1897 г. 557 жыхароў (268 мужчын, 289 жанчын, 534 праваслаўныя). У 1909 г. 103 двары, 593 жыхары. У 1924—1932 гг. цэнтар сельсавету. У 1972 г. 191 двор, 700 жыхароў. У 1988 г. увайшла ў гарадзкую мяжу г. Койданава.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Койданаў
Катэгорыя:Койданаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Малое Белякова

**Мало́е Беляко́ва** — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 20 км ад Койданава, 44 км ад Менску, 22 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Старасельскай воласьці Менскага павету.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1924 год — 19 двароў, 103 жыхары; 1997 год — 6 двароў, 9 жыхароў; 1999 год — 6 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 4 двары, 6 жыхароў; 2010 год — 9 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Малое Гарохавішча

**Мало́е Гаро́хавішча** — вёска ў Дабрынёўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 25 км ад Койданава, 30 км ад Менску, 23 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 7 двароў, 14 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 1 двор, 1 жыхар; 2010 год — 2 жыхары

## Славутасьці
Помнік на брацкай магіле 2 партызанаў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Марс (Менская вобласьць)

**Марс** — вёска ў Койданаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 4 км ад Койданава, 36 км ад Менску, 2 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Пасёлак у асноўным пабудаваны ў пачатку 20-х гадоў XX стагодзьдзя сялянамі, якія раней жылі ў в. Кукшавічы.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1997 год — 6 двароў, 12 жыхароў; 1999 год — 13 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 6 двароў, 10 жыхароў; 2010 год — 9 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Койданаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Марцінавічы (Менская вобласьць)

**Марці́навічы** — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце. Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 22 км ад Койданава, 40 км ад Менску, 24 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя фальварак Марцінавічы ў Велікасельскай воласьці Менскага павету.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1924 год — 1 двор, 21 жыхар; 1997 год — 14 двароў, 24 жыхары; 1999 год — 25 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 14 двароў, 17 жыхароў; 2010 год — 13 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Масьцішча (Койданаўскі раён)

**Масьці́шча** — вёска ў Негарэльскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 14 км ад Койданава, 51 км ад Менску, 7 км ад чыгуначнай станцыі Негарэлае.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя знаходзілася ў Койданаўскай воласьці Менскага павету. Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. 30 кастрычніка 2009 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Негарэльскага пасялковага савету ў Негарэльскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1924 год — 3 двары, 19 жыхароў; 1997 год — 49 двароў, 96 жыхароў; 1999 год — 59 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 28 двароў, 43 жыхары; 2010 год — 43 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Негарэльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Машніца (Менская вобласьць)

**Машні́ца** — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 14 км ад Койданава, 45 км ад Менску, 15 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XVI ст. У 1588 г. у Койданаўскай воласьці ВКЛ, мела 24 валокі зямлі. Належала Радзівілам, уваходзіла ў Койданаўскае графства. У 1695—1744 гг. у валоданьні прынцэс Нойбурскіх. Пасьля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у Расейскай імпэрыі, вёска ў Койданаўскай воласьці Менскага павету. У 1831 г. за ўдзел Радзівілаў у паўстаньні 1830—1831 гадоў канфіскавана ў царскую казну. У 2-й палове XIX ст. вёска Машніца і фальварак Масьцішча належалі Храпавіцкім, Забелу, Матусевічу, Харлапу, Юрэвічу. У 1924 г. 56 двароў, 324 жыхары. З 1924 г. у Навасадзкім сельсавеце. У 1932—1937 гг. у складзе Навасадзкага нацыянальнага польскага сельсавету.

## Насельніцтва
* 2010 год — 48 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 45 двароў, 71 жыхар
* 1999 год — 85 жыхароў
* 1997 год — 55 двароў, 98 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Мігдалавічы

**Мігда́лавічы** — вёска ў Станькаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 13 км ад Койданава, 42 км ад Менску, 11 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XVIII стагодзьдзя. З 1793 году ў Койданаўскай воласьці Менскага павету. Належала Радзівілам, графам Гутэн-Чапскім і інш. У канцы XIX ст. 14 двароў. У 1909 г. 73 двары, 266 жыхароў. Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1998 году — 32 двары, 158 жыхароў; 1999 год — 152 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 55 двароў, 154 жыхары; 2010 год — 122 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Мікулічы (Койданаўскі раён)

**Міку́лічы** — вёска ў Негарэльскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 7 км ад Койданава, 48 км ад Менску, за 2 км ад чыгуначнай станцыі Негарэлае і за 2 км ад чыгуначнага прыпынку Клыпаўшчына.

## Гісторыя
Вядома з XVI стагодзьдзя. У 1589 г. у Станькаўскай воласьці Менскага ваяводзтва ВКЛ. З 1793 г. у Станькаўскай воласьці Менскага павету, належала графам Гутэн-Чапскім, уваходзіла ў Станькаўскі ключ. У сярэдзіне XIX ст. 18 двароў. У 1886 г. Мікулічы і фальварак Лісіны Вугал адносіліся да маёнтку Негарэлае. 30 кастрычніка 2009 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Негарэльскага пасялковага савету ў Негарэльскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1924 год — 38 двароў, 221 жыхар; 1997 год — 56 двароў, 111 жыхароў; 1999 год — 112 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 43 двары, 100 жыхароў; 2010 год — 92 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Негарэльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Міроны

**Міро́ны** — вёска ў Путчынскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 11 км ад Койданава, 45 км ад Менску, 13 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Койданаўскай воласьці Менскага павету.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1924 год — 11 двароў, 44 жыхары; 1997 год — 31 двор, 75 жыхароў; 1999 год — 68 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 год — 26 двароў, 65 жыхароў; 2010 год — 48 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Міхалеўшчына

**Міхале́ўшчына** — вёска ў Путчынскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 37 км ад Койданава, 53 км ад Менску, 39 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У 1909 годзе ў Рубяжэвіцкай воласьці Менскага павету, 32 двары, 186 жыхароў. У 1921—1930 гг. у складзе Польшчы, з 17 верасьня 1939 г. у БССР. 28 траўня 2013 году вёска перададзеныя зь ліквідаванага Волменскага ў Путчынскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1997 год — 20 двароў, 40 жыхароў; 1999 год — 33 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 15 двароў, 27 жыхароў; 2010 год — 18 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Мораўшчына

**Мо́раўшчына** — вёска ў Станькаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 12 км ад Койданава, 32 км ад Менску, 10 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў фальварку Мораўшчына 1 двор, 39 жыхароў, у Станькаўскай воласьці Менскага павету.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1997 год — 12 двароў, 30 жыхароў; 1999 год — 33 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 12 двароў, 24 жыхары; 2010 год — 21 жыхар

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Крылова

**Крыло́ва** — вёска ў Станькаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 12 км ад Койданава, 34 км ад Менску, 10 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ўрочышча Крылова ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 1 двор, 9 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2010 год — 11 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 4 двары, 9 жыхароў
* 1999 год — 9 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Інстытут радыяцыйнай бясьпекі «Белрад»

**Інстыту́т радыяцы́йнай бясьпе́кі «Белра́д»** — недзяржаўная арганізацыя ў Рэспубліцы Беларусь, якая займаецца радыяцыйным манітараваньнем насельнікаў Чарнобыльскай зоны і іхніх прадуктаў харчаваньня, распрацоўкай сродкаў забесьпячэньня радыяцыйнай бясьпекі і абароны насельніцтва на тэрыторыях, забруджаных радыёнуклідамі, правядзеньне навуковых дасьледаваньняў.

## Мінуўшчына

Заснаваны ў 1990 року прафэсарам Васілём Несьцярэнкам.

## Дзейнасьць

Інстытут рэгулярна ладзіць маніторынг утрыманьня цэзу-137 у арганізьме дзяцей.

Распрацоўвае і вырабляе дазімэтры і іншае радыёмэтрычнае абсталяваньне.

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Цэнтры ядзерных дасьледаваньняў
Катэгорыя:Беларускія навуковыя інстытуты
Катэгорыя:Арганізацыі Менску
Катэгорыя:Наступствы Чарнобыльскай катастрофы
Катэгорыя:Радыялягічныя арганізацыі
Понтэ Актавію Фрыяс дэ Алівэйра

**Понтэ Актавію Фрыяс дэ Алівэйра** () — вантавы мост, разьмешчаны ў Сан-Паўлу, на Пайн-Рывэр. Адкрыты ў 2008 годзе. Ён лічыцца адной з самых вядомых славутасьцяў гораду. Гэта адзіны вантавы мост зь дзьвюма палосамі руху ў сьвеце, у сваю чаргу падлучаны да той жа мачты.

## Вонкавыя спасылкі
* Галерэя фатаздымкаў.

Катэгорыя:Сан-Паўлу
Катэгорыя:Вантавыя масты
Катэгорыя:Масты паводле альфабэту
Генэральны камісарыят Беларусь

**Генэральны камісарыят «Беларусь»** — найвышэйшы орган акупацыйнай цывільнай адміністрацыі на тэрыторыі генэральнай акругі «Беларусь».

Генэральны камісарыят «Беларусь» створаны ў канцы ліпеня — жніўня 1941 году. Складаўся з 5 галоўных аддзелаў: палітыкі, упраўленьня, гаспадаркі, тэхнікі, працы (з 1944). Склад апарату камплектаваўся з прадстаўнікоў нямецкай нацыянальнасьці. Генэральны камісарыят «Беларусь» узначальвалі Вільгельм Кубэ (1 верасьня 1941 — 22 верасьня 1943), Курт фон Готбэрг (верасень 1943 — чэрвень 1944).

Генэральнаму камісарыяту непасрэдна падпарадкоўваліся абласныя камісарыяты, гарадзкі камісарыят Менску, сілы паліцыі, бясьпекі і СД.

Генэральны камісарыят «Беларусь» ажыцьцяўляў палітыку, скіраваную на найбольш эфэктыўнае выкарыстаньне эканамічнага патэнцыялу, людзкіх і матэрыяльных рэсурсаў акупаванай тэрыторыі ў інтарэсах нацысцкай Нямеччыны, праводзіў розныя палітычныя і ідэалягічныя мерапрыемствы.

Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Рыжаўка

**Рыжаўка** — былая вёска і ўрочышча ў Койданаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. Вядома з XVIII ст. як вёска Ржаўка, Рыжаўка, належала Радзівілам, Гутэн-Чапскім і інш. У 1909 г. 1 двор, 17 жыхароў. У дакумэнтальных крыніцах як вёска была зафіксавана яшчэ ў пачатку 1930-х гадоў. У нямецка-савецкую вайну нямецкія акупанты праклалі побач з урочышчам Рыжаўка чыгунку Койданаў — Станькаў і на працягу 1941—1943 гг. сюды чыгуначнымі эшалёнамі прывозілі грамадзян жыдоўскай нацыянальнасьці з акупаваных краін Заходняй Эўропы. Тут быў узьведзены вялікі макет чыгуначнага вакзала мітычнага гораду Рыжаўка. Людзей выгружалі з вагонаў, адбіралі ў іх усё каштоўнае, распраналі, гналі да ям і расстрэльвалі. На магілах ахвяр фашызму пастаўлены помнік.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Койданаўскага раёну
Катэгорыя:Населеныя пункты, згаданыя ў XVIII стагодзьдзі
Пярхурава

**Пярху́рава** — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 24 км ад Койданава, 37 км ад Менску, 22 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
Вядома з XIX стагодзьдзя. У пачатку XX ст. у Старасельскай воласьці Менскага павету ў в. Пярхурава 1-е 27 двароў, 117 жыхароў, у в. Пярхурава 2-е 9 двароў, 67 жыхароў. Помнік на брацкай магіле мірных жыхароў в. Глухое Пярхурава, якія былі спалены фашысцкімі.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 9 двароў, 25 жыхароў; 1999 год — 13 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 9 двароў, 16 жыхароў; 2010 год — 8 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Навасады (Койданаўскі раён)

**Наваса́ды** — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 20 км ад Койданава, 50 км ад Менску, 22 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XVIII стагодзьдзя. У 1880 г. вёска і фальварак каля р. Уса. У 1885 г. адкрыта школа граматы (вучыліся 11 хлопчыкаў). У 1886 г. у Койданаўскай воласьці Менскага павету, 19 двароў, 172 жыхары, праваслаўная царква. У пачатку XX ст. сяло Навасады, 70 двароў, 451 жыхар, маёнтак Навасады, 1 двор, 150 жыхароў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1997 год — 35 двароў, 84 жыхары; 1999 год — 55 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 22 двары, 36 жыхароў; 2010 год — 32 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Якаб (апэрацыя)

«**Jakob**» — кодавая назва карнай апэрацыі нямецкіх захопнікаў супраць партызанаў і мясцовага насельніцтва ў Койданаўскім і Ўзьдзенскім раёнах Менскай вобласьці ў студзені 1943 году. Праводзілася падразьдзяленьнямі 13-га паліцэйскага палка, асобным батальёнам СС Дырлевангера, эйнзатцгрупай паліцыі бясьпекі і СД генэральнай акругі «Беларусь». У раёне апэрацыі карнікі поўнасьцю спалілі вёскі Глухое Пярхурава, Літавец, Любажанка, Рудкова, расстралялі 372 мясцовых жыхароў.

## Літаратура
* «Якаб» // Беларусь у вялікай Айчыннай вайне 1941—1945. Энцыклапедыя. Мінск. 1990. С. 649

Катэгорыя:Другая сусьветная вайна на Беларусі
Глухое Пярхурава

**Глухое Пярхурава** — былая вёска на тэрыторыі Дзямідавіцкага сельсавету Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі, зьнішчаная нямецкімі акупантамі разам з жыхарамі ў час карнай апэрацыі «Якаб». Знаходзілася за 1,5 км на захад ад в. Фрунзе. Перад вайной у ёй жыло 125 чалавек. 30 студзеня 1943 г. карнікі раптоўна напалі на вёску, сагналі ўсіх жыхароў у хлеў, аб’явіўшы, што яны мелі сувязь з партызанамі, і спалілі іх. У гэты ж дзень нямецкія карнікі спалілі 32 двары. У выніку карнай апэрацыі загінула 120 мірных жыхароў. Пасьля адыходу карнікаў жыхар вёскі Дворышчы Занеўскі выратаваў 3-гадовую дзяўчынку Зіну, якая схавалася пад печчу згарэўшага дома. У 1957 г. на месцы спаленай вёскі ўстаноўлена мэмарыяльная дошка з надпісам: «Здесь 30 января 1943 г. немецкими захватчиками было уничтожено 120 мирных жителей д. Глухое Перхурово». На магіле ахвяр фашызму пастаўлены абэліск. Пасьля заканчэньня вайны в. Глухое Пярхурава не адрадзілася. Са 120 расстраляных прозьвішчы 39 чалавек не ўстаноўлены. Вёска ўвекавечана ў мэмарыяльным комплексе «Хатынь».

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Катэгорыя:Вёскі, спаленыя падчас Другой сусьветнай вайны
Наквасы

**Наква́сы** — вёска ў Путчынскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 22 км ад Койданава, 47 км ад Менску, 24 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XVII стагодзьдзя. У 1620 г. у складзе маёнтка Койданава. У пачатку XX ст. у Велікасельскай воласьці Менскага павету.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1924 год — 14 двароў, 75 жыхароў; 1997 год — 13 двароў, 22 жыхары; 1999 год — 23 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 9 двароў, 15 жыхароў; 2010 год — 4 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Нарэйкі (Станькаўскі сельсавет)

**Нарэ́йкі** — вёска ў Беларусі, на рацэ Ляхаўцы. Уваходзяць у склад Станькаўскага сельсавету Койданаўскага раёну Менскай вобласьці. Знаходзяцца за 10 км ад Койданава, за 52 км ад Менску, за 10 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Назва

Норыка (Noriko) — імя германскага паходжаньня. Адпаведнасьць літоўскіх імёнаў на -ейка (-іка) германскім імёнам з суфіксам -к- (Вілейка — Wilico, Мінейка — Minnico, Радзейка — Radecke < Radacho і г. д.) сьцьвердзіў францускі лінгвіст-германіст Раймонд Шмітляйн, які на падставе шматгадовых дасьледаваньняў прыйшоў да высноваў пра германскае паходжаньне літоўскіх уласных імёнаў.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 24 двары, 121 жыхар. Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. 30 кастрычніка 2009 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Ляхавіцкага ў Станькаўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* XX стагодзьдзе: 1909 год — 76 чалавек; 1997 год — 11 двароў, 15 жыхароў; 1999 год — 15 жыхароў
* XXI стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 9 двароў, 12 жыхароў; 2010 год — 6 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Насьледнікі

**Насьле́днікі** — вёска ў Путчынскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 12 км ад Койданава, 46 км ад Менску, 14 ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XVII стагодзьдзя. У 1620 г. у складзе маёнтка Койданава. У пачатку XX ст. у Койданаўскай воласьці Менскага павету, 22 двары, 148 жыхароў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1997 год — 21 двор, 46 жыхароў; 1999 год — 43 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 20 двароў, 53 жыхары; 2010 год — 37 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Нявелічы

**Няве́лічы** — вёска ў Койданаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 7 км ад Койданава, 31 км ад Менску, 5 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя маёнтак Нявелічы ў Станькаўскай воласьці Менскага павету, 1 двор, 188 жыхароў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1997 год — 88 двароў, 244 жыхары; 1999 год — 244 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 86 двароў, 230 жыхароў; 2010 год — 300 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Койданаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Анатоль Аляксеевіч Валахановіч

**Анатоль Аляксеевіч Валахановіч** (13 сакавіка 1932, в. Чурылы, Койданаўскі раён, Менская акруга, БССР — 9 чэрвеня 2002) — лесавод. Кандыдат сельскагаспадарчых навук (1978).

## Біяграфія
У 1956 г. закончыў лесагаспадарчы факультэт Беларускага лесатэхнічнага інстытуту імя Кірава. У 1956—1962 гг. інжынэр Негарэльскага вучэбна-вопытнага лясгаса Беларускага лесатэхнічнага інстытуту імя Кірава, з 1962 г. па 1992 г. лясьнічы Негарэльскага лясьніцтва. Заклаў у лесе шэраг вопытных аб’ектаў, за якімі вёў рэгулярныя назіраньні і фіксаваў вынікі навуковых дасьледаваньняў. Неаднаразова адзначаўся Беларускім лесатэхнічным інстытутам імя Кірава за актыўны ўдзел у навукова-дасьледчай рабоце. У 1992—1993 гг. інжынэр-дэндролаг Негарэльскага вучэбна-вопытнага лясгаса. Адзіны лясьнічы на Беларусі, які меў вучоную ступень кандыдата навук. Аўтар 20 навуковых прац па праблемах лясной гаспадаркі і вырошчваньня парод дрэваў.

## Творы
* Влияние минеральных удобрений и многолетнего люпина многолистного на плодородие почв и биологическую продуктивность культур дуба черешчатого и дуба красного. Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. с.-х.наук: (06.03.03) /Белорус. технол. ин-т им. С. М. Кирова/ - Минск. 1978. 20 с.
* Выращивание культур дуба в Белоруссии. Опыт Негорельского учебно-опытного лесхоза. Минск. 1984.

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Беларускія інжынэры
Беларуская рада даверу

**Беларуская рада даверу** — дарадчы орган з прадстаўнікоў беларускай грамадзкасьці пры генэральным камісары Беларусі на акупаванай тэрыторыі ў чэрвені — сьнежні 1943 г.

Створана 27 чэрвеня 1943 г. ў м. Менску па ініцыятыве генэральнага камісара Беларусі В. Кубэ з асобаў, што супрацоўнічалі з нацыстамі. У яе склад увайшлі В. Іваноўскі (старшыня), Ю. Сабалеўскі (намесьнік старшыні), К. Гуло, С. Цытовіч, У. Козел, В. Трахімовіч, Ц. Горгенгаймер, І. Душэўскі, Булат, І. Галяк, Н. Абрамава, М. Ганько, К. Рабушка, А. Калубовіч.

Беларуская рада даверу мела на мэце збор і апрацоўку прапаноў і пажаданьняў акупацыйным уладам, удзел з дарадчым голасам у пасяджэньнях генэральнага камісарыяту «Беларусь».

У сьнежні 1943 г. Беларуская рада даверу была ператворана ў Беларускую цэнтральную раду.

Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)
Катэгорыя:Чэрвень 1943 году
Катэгорыя:1943 год у Беларусі
Катэгорыя:Арганізацыі беларускіх калябарантаў
Ракаедаўшчына

**Ракае́даўшчына** (з 1964 году — *Пабе́днае*) — вёска ў Дабрынёўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 22 км ад Койданава, 34 км ад Менску, 9 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя засьценак Ракаедаўшчына Станькаўскай воласьці Менскага павету, 8 двароў, 37 жыхароў. Помнік на брацкай магіле савецкіх воінаў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. 28 траўня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Рубілкаўскага ў Дабрынёўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1997 год — 49 двароў, 142 жыхары; 1999 год — 141 жыхар
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 40 двароў, 111 жыхароў; 2010 год — 118 жыхароў

## Заўвагі

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Павусьсе

**Паву́сьсе** — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 16 км ад Койданава, 57 км ад Менску, 18 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XVII стагодзьдзя. У 1620 г. уваходзіла ў маёнтак Койданава, мела 22 валокі зямлі. У 1886 г. у Койданаўскай воласьці Менскага павету, 19 двароў, 172 жыхары, пачатковая школа. У пачатку XX ст. 52 двары, 337 жыхароў. Побач быў маёнтак Павусьсе, 1 двор, 7 жыхароў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 59 двароў, 124 жыхары; 1999 год — 98 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 45 двароў, 75 жыхароў; 2010 год — 65 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Апэрацыя Багратыён

**«Апэра́цыя Багратыён»** — буйнамаштабная наступальная апэрацыя савецкіх войскаў у гады Другой сусьветнай вайны, названая так у гонар расейскага палкаводца расейска-францускай вайны 1812 году Пятра Багратыёна. Адна з найбуйнейшых вайсковых апэрацыяў за ўсю гісторыю чалавецтва.

Апэрацыя «Багратыён» была праведзена 23 чэрвеня — 29 жніўня 1944 на Беларусі войскамі 1-га Прыбалтыйскага фронту (камандуючы — генэрал арміі І. Х. Баграмян), 3-га Беларускага (камандуючы&nbsp;— генэрал-палкоўнік Іван Чарняхоўскі), 2-га Беларускага (камандуючы&nbsp;— генэрал-палкоўнік І.&nbsp;Ф.&nbsp;Захараў) і 1-га Беларускага (камандуючы&nbsp;— генэрал арміі К.&nbsp;К.&nbsp;Ракасоўскі) франтоў з удзелам частак 1-й Польскай арміі, пры падтрымцы авіяцыі далёкага дзеяньня, Дняпроўскай вайсковай флятыліі.

Пасьпяховае наступленьне савецкіх войскаў прывяло да поўнага краху групы армій «Цэнтар» і страты 28 падразьдзяленьняў Вэрмахту.

## Перадумовы
Увосень 1943 — вясной 1944 году страты франтоў Чырвонай арміі на лініі Віцебск — Ворша — Магілёў перавысілі 330 000 вайскоўцаў забітымі, параненымі і зьніклымі бязь вестак.

## Крыніцы


Катэгорыя:Бітвы СССР
Катэгорыя:Бітвы Нямеччыны
Катэгорыя:Бітвы на Беларусі
Катэгорыя:Бітвы ў Польшчы
Катэгорыя:Другая сусьветная вайна на Беларусі
Катэгорыя:Падзеі 1944 году
Вайна 1812 году

**Вайна́ 1812 го́ду** (, ) — вайсковыя дзеяньні ў 1812 годзе паміж Расейскай імпэрыяй і арміяй Напалеона Банапарта, якая ўварвалася на яе тэрыторыю. У напалеоназнаўстве таксама выкарыстоўваецца тэрмін «Расейская кампанія 1812 году» ().

Скончылася амаль суцэльным зьнішчэньнем напалеонаўскага войска і пераносам вайсковых дзеяньняў на тэрыторыю Польшчы і Нямеччыны ў 1813 годзе.

Напалеон першапачаткова называў гэтую вайну «другой польскай», бо адной з абвешчаных ім мэтаў кампаніі было адраджэньне ў супрацьвагу Расейскай імпэрыі Польскай незалежнай дзяржавы з улучэньнем у яе тэрыторыяў Літвы (сучасных Беларусі й Летувы).

## Удзел беларусаў
У склад арміяў Барклая-дэ-Толі і Багратыёна ўваходзілі 3—7, 11, 12, 14—18, 21, 23 і 27-я пяхотныя дывізіі, якія прынялі на сябе галоўны цяжар ваенных дзеянняў і Барадзінскай бітвы і дзе служылі рэкруты, набраныя ў 1788 годзе на анэксаванай тэрыторыі Вялікага Княства Літоўскага.

1 ліпеня 1812 году Напалеон падпісаў указ аб утварэньні Вялікага Княства Літоўскага у складзе Віленскага, Гарадзенскага, Менскага і Беластоцкага дэпартамэнтаў і прызначыў Часовы ўрад з прадстаўнікоў мясцовай шляхты. Галоўнымі ягонымі задачамі былі: мабілізацыя насельніцтва ў францускую армію, яе матэрыяльнае забесьпячэньне, ахова камунікацыў, падтрыманьне парадкаў у тыле і г. д. Мелася на мэце стварыць 100-тысячнае войска, але рэальна пасьпелі выставіць 5 палкоў пяхоты (нумары з 18-га да 22-га) і 4 уланскія палкі (з 17-га да 20-га). Апроч таго, сфармаваўся лёгкаконны полк пад камандаю генэрала Яна Канопкі, да якога далучыўся эскадрон беларускіх татараў на чале з Мустафой Ахматовічам. Да корпуса Юзэфа Панятоўскага далучылася беларуская артылерыйская батарэя. Асобны полк уланаў у 3 тысячы шабляў выставіў сваім коштам князь Дамінік Радзівіл. На Палесьсі фармаваўся 6-ты пяхотны полк. Пад канец вайны ў сьнежні на заклік да паспалітага рушаньня сабраліся конныя харугвы шляхты. Агулам на баку Напалеона былі 24 тысячы беларускіх жаўнераў, якіх здолеў абмундзіраваць і ўзброіць Часовы ўрад.

## Глядзіце таксама
* Камісія часовага ўраду Вялікага Княства Літоўскага
* Вайна 1812 году на Беларусі

## Заўвагі

## Крыніцы
Пажэжына

**Пажэ́жына** — вёска ў Негарэльскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 18 км ад Койданава, 55 км ад Менску, 8 км ад чыгуначнай станцыі Негарэлае.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя фальварак Пажэжына ў Койданаўскай воласьці Менскага павету. 30 кастрычніка 2009 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Негарэльскага пасялковага савету ў Негарэльскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1909 год — 1 двор, 9 жыхароў; 1917 год — 1 двор, 13 жыхароў; 1999 год — 18 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 6 двароў, 11 жыхароў; 2010 год — 4 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Негарэльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Падзерычы (Койданаўскі раён)

**Падзе́рычы** — вёска ў Путчынскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 35 км ад Койданава, 51 км ад Менску, 36 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У 1909 годзе ў Рубяжэвіцкай воласьці Менскага павету, 20 двароў, 137 жыхароў. У 1920—1939 гг. у складзе Польшчы. З 17 верасьня 1939 г. у БССР. 28 траўня 2013 году вёска перададзеныя зь ліквідаванага Волменскага ў Путчынскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 7 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 14 двароў, 18 жыхароў
* 1999 год — 25 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Паўлаўшчына (Койданаўскі раён)

**Па́ўлаўшчына** — вёска ў Негарэльскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 13 км ад Койданава, 53 км ад Менску, 4 км ад чыгуначнай станцыі Негарэлае.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя засьценак Паўлаўшчына ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 11 двароў, 82 жыхары. Помнікі: на магіле партызана П. І. Аксенчука, землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. 30 кастрычніка 2009 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Негарэльскага пасялковага савету ў Негарэльскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 28 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 21 двор, 37 жыхароў
* 1999 год — 49 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Негарэльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Паўлюці

**Паўлю́ці** — вёска ў Бараўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 18 км ад Койданава, 56 км ад Менску, 22 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У 1876 годзе належала шляхціцу А. І. Багдашэўскаму. У пачатку XX ст. знаходзілася ў Велікасельскай воласьці Менскага павету, 1 двор, 42 жыхары. Помнік на магіле партызанскіх сем’яў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. 30 кастрычніка 2009 году перададзеная зь ліквідаванага Старынкаўскага ў Бараўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 — 36 двароў, 55 жыхароў; 1999 — 39 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 — 41 двор, 34 жыхары; 2010 — 18 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Бараўскі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Паедынкова

**Паедынко́ва** — вёска ў Путчынскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 17 км ад Койданава, 46 км ад Менску, 18 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Велікасельскай воласьці Менскага павету, 25 двароў, 159 жыхароў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 6 двароў, 12 жыхароў; 1999 год — 11 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 5 двароў, 9 жыхароў; 2010 год — 9 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Пахомаўшчына

**Пахо́маўшчына** — вёска ў Дабрынёўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 26 км ад Койданава, 40 км ад Менску, 26 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя засьценак Пахомаўшчына ў Станькаўскай воласьці Менскага павету, 9 двароў, 61 жыхар.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 7 двароў, 9 жыхароў; 1999 год — 12 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 5 двароў, 9 жыхароў; 2010 год — 5 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Пацкі

**Пацкі́** — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 25 км ад Койданава, 41 км ад Менску, 10 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Самахвалавіцкай воласьці Менскага павету, 19 двароў, 107 жыхароў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 22 двары, 43 жыхары; 1999 год — 26 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 12 двароў, 17 жыхароў; 2010 год — 18 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Пенькавічы

**Пе́нькавічы** — вёска ў Станькаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 16,5 км ад Койданава, 58,5 км ад Менску, 6,5 км ад чыгуначнай станцыі Негарэлае.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 19 двароў, 192 жыхары. 30 кастрычніка 2009 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Ляхавіцкага ў Станькаўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 8 двароў, 15 жыхароў; 1999 год — 9 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 5 двароў, 8 жыхароў; 2010 год — 5 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Перацяткі

**Пераця́ткі** — вёска ў Путчынскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 14 км ад Койданава, 16 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XVI стагодзьдзя. Паводле інвэнтара Старынскай (Старынкаўскай) воласьці 1589 г. сяло, мела 20 валок зямлі. Уваходзіла ў склад Менскага ваяводзтва Рэчы Паспалітай. З 1793 г. у Старынскай (Старынкаўскай) воласьці Менскага павету. Належала Радзівілам, уваходзіла ў Койданаўскае староства (пазьней Койданаўскае графства) магнатаў Радзівілаў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1998 год — 13 двароў, 43 жыхары; 1999 год — 47 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 18 двароў, 38 жыхароў; 2010 год — 22 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Петкавічы (Менская вобласьць)

**Пе́ткавічы** — вёска ў Койданаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 6 км ад Койданава, 32 км ад Менску, 5 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома ў XVII - XVIII стагодзьдзях як засьценак Пяткевічы ў маёнтку Вязынь у Койданаўскім графстве Радзівілаў. Іншая назва - Вуглы. У 1615 г. зямянскі кон Пецькі з 5 валокамі трымалі Станіслаў і Мікалай Варонічы з сябрамі. Акрамя Варонічаў там жылі Калечыцы, Міхалоўскія. У 1652 годзе вялікі канюшы літоўскі Багуслаў Радзівіл аддаў Вязынь у заставу Базылю і Яну Кастравіцкім і Самуэлю Філіповічу. Пасля Вязынь перайшла у заставу ад аднаго з пасэсараў — Самуэля Філіповіча, да Рэгіны з Кастравіцкіх Валадковічавай, земскай пісаравай менскай, ад яе да Андрэя Казіміра Герждовіча і яго жонкі Ганны з Бесманаў, а ў XVIII ст. да  Ваньковічаў. У канцы XVII - XVIII стагодзьдзях у засценку аселі таксама Гарадзецкія, Паўлоўскія, Драздоўскія, Яцкевічы, Крукоўскія, Згуркі, Юцкевічы. Жыхары неслі конную службу, або плацілі чынш (баярскую паконьшчыну) і давалі падводы ў Вільню, Менск і Свержань. Адносіліся да койданаўскай рыма-каталіцкай парафіі, і койданаўскага кальвінскага збору. Прымалі ўдзел у менскіх сойміках. З 1793 г. у Станькаўскай воласьці Менскага павету. Паводле рэвізіі 1795 г. мясцовая шляхта была запісана ў лік вольных людзей, або зямян. У 1870 г. у складзе Кукшавіцкага сельскага таварыства (44 селяніны-ўласнікі). У пачатку XX ст. 29 двароў, 180 жыхароў. Помнік на брацкай магіле савецкіх воінаў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1909 год — 26 двароў, 185 жыхароў; 1996 год — 175 двароў, 488 жыхароў; 1999 год — 531 жыхар
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 173 двары, 501 жыхар; 2010 год — 532 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Койданаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Піяніна (вёска)

**Піяні́на** — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 20 км ад Койданава, 47 км ад Менску, 21 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 10 двароў, 77 жыхароў.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 11 двароў, 24 жыхары; 1999 год — 23 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 7 двароў, 21 жыхар; 2010 год — 11 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Плашава

**Пла́шава** — вёска ў Дзямідавіцкім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 30 км ад Койданава, 40 км ад Менску, 18 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя вёскі Вялікае Плашава, 15 двароў, 92 жыхары і Малое Плашава, 12 двароў, 45 жыхароў, у Старасельскай воласьці Менскага павету.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 60 двароў, 210 жыхароў; 1999 год — 196 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 65 двароў, 161 жыхар; 2010 год — 172 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дзямідавіцкі сельсавет (Койданаўскі раён)
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Плоскае (Койданаўскі раён)

**Пло́скае** — вёска ў Станькаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 19 км ад Койданава, 58 км ад Менску, 9 км ад чыгуначнай станцыі Негарэлае.

## Гісторыя
У 1876 годзе належала Г. Д. Стычынскай. У пачатку XX ст. у Койданаўскай воласьці Менскага павету, засьценак, 18 двароў, 106 жыхароў, фальварак, 1 двор, 15 жыхароў. Помнік землякам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. 30 кастрычніка 2009 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Ляхавіцкага ў Станькаўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 2010 год — 35 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 20 двароў, 37 жыхароў
* 1999 год — 40 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Пунішча (Койданаўскі раён)

**Пу́нішча** — былая вёска ў Волменскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі.

## Гісторыя
У 1909 годзе ў Ракаўскай воласьці Менскага павету, 2 двары, 12 жыхароў. У 1920—1939 гадах у складзе Польшчы, з 17 верасьня 1939 году ў БССР.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Колішнія населеныя пункты Койданаўскага раёну
Путчына (вёска)

**Пу́тчына** — вёска, уваходзіць у склад Путчынскага сельсавету Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі, за 17 км ад Койданава, 55 км ад Менску, 19 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XVI стагодзьдзя. У 1588 г. у Койданаўскай воласьці Менскага ваяводзтва ВКЛ. Належала Радзівілам. У пачатку XX ст. у Велікасельскай воласьці Менскага павета, 67 двароў, 361 жыхар. Месца стаянкі 18-й партызанскай брыгады імя М. В. Фрунзэ ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

## Насельніцтва
* 2010 год — 43 жыхары
* 1 студзеня 2004 году — 29 двароў, 61 жыхар
* 1999 год — 79 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Путчына (пасёлак)

**Пу́тчына** — пасёлак, цэнтар сельсавету Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі, каля р. Вуса. За 12 км ад Койданава, 50 км ад Менску, 14 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Заснаваны ў 1930-я гады, калі ў 1932 годзе была арганізавана Путчынская МТС.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1999 год — 487 жыхароў; 2000 год — 144 двары, 449 жыхароў;
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 155 двароў, 482 жыхары; 2010 год — 538 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Карона (сетка гандлёвых цэнтраў)

«**Карона**» — сетка гандлёвых комплексаў у Беларусі, якія зьяўляюцца філіямі ТАА «Табак-інвэст».

## Мінуўшчына
Першы гандлёвы цэнтар «Карона» адкрыўся ў Менску ў 2006 року. Праз тры рокі быў адчынены гандлёвы цэнтар у Берасьці, яшчэ праз рок — у Бабруйску. У 2011 р. адкрыўся ў Віцебску.

## Структура гандлёвых комплексаў
У ГЦ «Карона» прадстаўлены прадукты харчаваньня, а таксама прамысловая група: адзежа, спорттавары, посуд, касмэтыка, побытавая хімія, сувэнірная прадукцыя, тэкстыль, цацкі і да т. п.

На тэрыторыі ГЦ акрамя харчовага аддзелу дзейнічае супэрмаркет побытавай тэхнікі «Карона-Тэхна». Працуе рэстаран хуткага харчаваньня «Піт-стоп», кафэ-піцэрыя «Амстэрдам», а таксама забаўляльны цэнтар «Дыскавэры».

## Дадатковыя зьвесткі
ГЦ «Карона» стаў першым гіпэрмаркетам у Беларусі, які працуе да 1-й гадзіны ночы.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная бачына

Катэгорыя:Беларускія кампаніі
Замойскія

**Замойскія** () — польскі шляхецкі род, які адыграў выключную ролю ў нацыянальнай гісторыі і культуры. Занесены ў радаводную кнігу шляхты Царства Польскага.

## Мінуўшчына
Род бярэ пачатак ад Лазінскіх. У XV стагодзьдзі Томаш Лазінскі набыў маёнтак у Старой Замасьці. Ягоныя сыны Фларыян і Мацей узялі прозьвішча Замойскія.

## Выбітныя прадстаўнікі
* Ян Замойскі (1542—1605) — канцлер вялікі каронны і гетман вялікі каронны
* Тамаш Замойскі (1594—1638) — канцлер вялікі каронны
* Грызэльда Канстанцыя Замойская (1623—1672) — маці караля Міхала Карыбута Вішнявецкага
* Ян Сабепан Замойскі (1627–1662) — магнат, ваявода
* Андрэй Замойскі (1716—1792) — канцлер вялікі каронны, гуманіст і рэфарматар
* Уладзіслаў Станіслаў Замойскі (1803—1868) — палітычны і вайсковы дзяяч
* Андрэй Артур Замойскі (1800—1874) — палітычны й эканамічны дзяяч
* Маўрыцы Замойскі (1871—1939) — міністар замежных справаў Польшчы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Поўны радавод Замойскіх


Катэгорыя:Прозьвішчы
Юдэнфрай

**Юдэнфрай** ( — ) — тэрмін у Трэцім райху у часы Галакосту, які азначаў пэўную тэрыторыю, вольную ад прысутнасьці габрэяў. Хаты, вёскі, гарады і раёны абвяшчаліся «юдэнфрай» пасьля таго, як яны былі этнічна ачышчаныя ад габрэяў.

Калі тэрмін «юдэнфрай» выкарыстоўваўся ў сэнсе «вызваленьня» тэрыторыі ад жыдоў, то іншы тэрмін, **юдэнрайн** (), азначаў зьнішчэньне нават падазроных на прыналежнасьць да габрэяў.

## Тэрыторыі, абвешчаныя «юдэнфрай»
* Гельнгаўзэн, Нямеччына — 1 лістапада 1938 у прапагандысцкай газэце «Kinzigwacht» пасьля зачыненьня гельнгаўзэнскай сынагогі, што вымусіла габрэяў пакінуць горад.
* Акупаваны Быдгашч (Польшча) — у сьнежні 1939.
* Акупаваны Люксэмбург — у прэсе, 17 кастрычніка 1941.
* Акупаваная Эстонія — сьнежань 1941. Пра «юдэнфрай» абвешчана на Ванзэйскай канфэрэнцыі 20 студзеня 1942.
* Акупаваны Бялград — жнівень 1942.
* Вена — абвешчаная Алоізам Брунэрам «юдэнфрай» 9 кастрычніка 1942.
* Бэрлін — 19 траўня 1943.

## Крыніцы

Катэгорыя:Галакост
Гетманы вялікія каронныя

**Вялікі гетман каронны** — галоўны кіраўнік войска ў Польскім Каралеўстве.

## Сьпіс гетманаў
* Мікалай Камянецкі (1503—1515)
* Мікалай Фірлей (1515—1526)
* Ян Тарноўскі (1527—1559)
* Мікалай Сіняўскі (1561—1569)
* Ежы Язлавецкі (в. а., 1569—1575)
* Мікалай Мялецкі (1578/1579—1580)
* Ян Замойскі (1581—1605)
* Станіслаў Жалкеўскі (1618—1620)
* Станіслаў Канецпольскі (1632—1646)
* Мікалай Патоцкі (1646—1651)
* Станіслаў Рэвера Патоцкі (1654—1667)
* Ян Сабескі (1668—1676)
* Дзмітры Вішнявецкі (1676—1682)
* Станіслаў Ян Яблонаўскі (1683—1702)
* Фелікс Патоцкі (1702)
* Геранім Любамірскі (1702—1706)
* Адам Сіняўскі (1706—1726)
* Станіслаў Ржэвускі (1726—1728)
* Юзэф Патоцкі (1735—1751)
* Ян Браніцкі (1752—1771)
* Вацлаў Ржэвускі (1773)
* Францішак Браніцкі (1774—1793)
* Пётар Ажароўскі (1793—1794)

### Глядзіце таксама
* Гетманы польныя каронныя
* Вялікія гетманы літоўскія
Ваньковічы

**Ваньковічы** — старажытны беларускі шляхецкі род гербу Ліс.

У час перапісу 1917 году найбагацейшы на той час прадстаўнік роду Леў Ваньковіч назваў сябе беларусам паводле нацыянальнасьці.

## Гісторыя

Упершыню ўпамінаюцца ў 1499 року. Сталая генэалёгія роду вядзецца з XVI стагодзьдзя, калі мелі маёнткі ў Наваградзкім павеце і каля Вялейкі.

Спавядалі праваслаўе, з пачатку XVII стагодзьдзя — у каталіцтве.

У XIX—XX стагодзьдзях валодалі вёскамі Калюжыца, Волма, Дзевялтова ды іншымі ў Ігуменскім павеце. Займалі пасады ў адміністрацыі Вялікага Княства Літоўскага, былі дэпутатамі соймаў і Галоўнага Трыбуналу, абіраліся ў органы дваранскага самакіраваньня Расейскай імпэрыі. Герб роду зьмяшчаецца ў «» (Віцебск, 1900).

## Найбольш вядомыя з роду
* Тэадор Антоні Ваньковіч (? — па 1709) — кашталян менскі ў 1709
* Валенці Ваньковіч (1800—1842) — мастак-жывапісец
* Ян Эдвард Ваньковіч (1838—1899) — адзін з кіраўнікоў паўстаньня 1863—1864.

## Галерэя

Antoni Vańkovič. Антоні Ваньковіч (J. Rustem, 1805).jpg|Антоні Ваньковіч
Hanna Vańkovič (Sołtan). Ганна Ваньковіч (Солтан).jpg|Ганна Ваньковіч (з Солтанаў)
Valenci Vańkovič. Валенці Ваньковіч (J. Lafosse, 1848) (3).jpg|Валенці Ваньковіч
Michał Vańkovič. Міхал Ваньковіч (A. Fernkorn, 1836).jpg|Міхал Ваньковіч


## Крыніцы

## Літаратура
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Могілкі былых вёсак Вялікая і Малая Сьляпянка
Самадураўшчына

**Самаду́раўшчына** (з 1964 году — *Радзі́ма*) — вёска ў Дабрынёўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 30 км ад Койданава, 40 км ад Менску, 30 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя засьценак Самадураўшчына ў Станькаўскай воласьці Менскага павету.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 22 двары, 36 жыхароў; 1999 год — 26 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 16 дамоў, 21 жыхар; 2010 год — 16 жыхароў

## Славутасьці
Помнік на брацкай магіле савецкіх воінаў і партызанаў, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну.

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Прыступаўшчына

**Прысту́паўшчына** (з 1964 году — *Ро́заўка*) — вёска ў Койданаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 10 км ад Койданава, 35 км ад Менску, 11 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 33 двары, 270 жыхароў. Помнік на магіле партызана А. А. Крыловіча, які загінуў у Другую сусьветную вайну.

## Насельніцтва
* 1999 год — 40 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 20 двароў, 32 жыхары
* 2010 год — 22 жыхары

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Койданаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Рубілкі

**Рубі́лкі** — вёска ў Дабрынёўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 23 км ад Койданава, 30 км ад Менску, 25 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Гісторыя
Вядома з XVII стагодзьдзя. З 1620 г. у маёнтку Койданава, пазьней у Самахвалавіцкай воласці Менскага павета. У XIX ст. належала Радзівілам, графам Чапскім. У лістападзе 1883 г. сяляне-чыншавікі вёскі выступілі супраць існуючых парадкаў, адмовіліся плаціць арэнду пану І. А. Бунчу. Помнікі на брацкіх магілах савецкіх воінаў і ахвяр фашызму, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. Да 28 траўня 2013 году — цэнтар Рубілкаўскага сельсавету. 28 траўня 2013 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Рубілкаўскага ў Дабрынёўскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1998 год — 39 двароў, 90 жыхароў; 1999 год — 93 жыхары
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 33 двары, 71 жыхар; 2010 год — 69 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Рудзеўшчына (Койданаўскі раён)

**Ру́дзеўшчына** — вёска ў Беларусі, каля ракі Волмы. Уваходзіць у склад Путчынскага сельсавету Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. Знаходзіцца за 35 км ад Койданава, за 51 км ад Менску; за 36 км ад чыгуначнай станцыі Койданава.

## Назва

Грода, Рода або Руда (Hrodo, Roda, Ruodo) — імя германскага паходжаньня.

## Гісторыя
У 1909 годзе ў Рубяжэвіцкай воласьці Менскага павету, 6 двароў, 38 жыхароў. У 1920—1939 гадох у складзе Польшчы, з 17 верасьня 1939 году ў БССР. 

На 1 студзеня 2004 году — 7 двароў. 28 траўня 2013 году вёску перадалі зь ліквідаванага Волменскага ў Путчынскі сельсавет. 

## Насельніцтва
* 1909 год — 38 чалавек
* 1999 год — 11 чалавек
* 1 студзеня 2004 году — 11 чалавек
* 2010 год — 8 чалавек

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Путчынскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Рудня (Койданаўскі раён)

**Ру́дня** — вёска ў Негарэльскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 10 км ад Койданава, 45 км ад Менску, 0,5 км ад чыгуначнай станцыі Негарэлае, на р. Ператуць (правы прыток Вусы, басэйн Нёмана).

## Гісторыя
Вядома з XVIII стагодзьдзя. З 1793 г. у Койданаўскай воласьці Менскага павету, належала Радзівілам, графам Гутэн-Чапскім, Абламовічам і іншым. Помнікі землякам і партызанам, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну. 30 кастрычніка 2009 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Негарэльскага пасялковага савету ў Негарэльскі сельсавет.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1909 год — 60 двароў, 149 жыхароў; 1998 год — 146 двароў, 380 жыхароў; 1999 год — 367 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 119 двароў, 366 жыхароў; 2010 год — 388 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Негарэльскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Рабцаўшчына

**Ра́бцаўшчына** — вёска ў Ляхавіцкім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 16 км ад Койданава, 58 км ад Менску, 7 км ад чыгуначнай станцыі Негарэлае.

## Гісторыя
У пачатку XX стагодзьдзя ў Койданаўскай воласьці Менскага павету, 20 двароў, 109 жыхароў. 30 кастрычніка 2009 году вёска перададзеная зь ліквідаванага Ляхавіцкага ў Станькаўскі сельсавет. Царква.

## Насельніцтва
* 20 стагодзьдзе: 1991 год — 14 двароў, 33 жыхары; 1999 год — 15 жыхароў
* 21 стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 году — 8 двароў, 13 жыхароў; 2010 год — 9 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну
Ружампаль (Менская вобласьць)

**Ружа́мпаль** — вёска ў Станькаўскім сельсавеце Койданаўскага раёну Менскай вобласьці Беларусі. За 13 км ад Койданава, 31 км ад Менску, 6 км ад чыгуначнай станцыі Фаніпаль.

## Гісторыя
У пачатку XX ст. маёнтак Ружампаль у Станькаўскай воласьці Менскага павету, 1 двор, 139 жыхароў.

## Насельніцтва
* 2010 год — 28 жыхароў
* 1 студзеня 2004 году — 16 двароў, 30 жыхароў
* 1999 год — 29 жыхароў

## Крыніцы

## Літаратура
* 

Катэгорыя:Станькаўскі сельсавет
Катэгорыя:Населеныя пункты Койданаўскага раёну