Руаль Амундсэн

**Руаль Амундсэн** (; 16 ліпеня 1872, Бург, Нарвэгія — каля 18 чэрвеня 1928, невядома) — нарвэскі палярны падарожнік і дасьледчык. 17 чэрвеня 1903 году на судне «Ёа» Амундсэн адправіўся ў Арктыку. Арганізаваўшы базу ў бухце Ёа, ён распачаў паходы на санях да Паўночнага геамагнітнага полюса і вызначыў ягонае разьмяшчэньне, а таксама прайшоў уздоўж берагоў вострава Вікторыя. Затым праплыў на «Ёа» праз праліў Сымпсана, знайшоў Паўночна-заходні марскі шлях і ў 1906 годзе дасягнуў Сан-Францыска. Адзіны, хто прайшоў на судне і Паўночна-ўсходнім (уздоўж берагоў Сібіры), і Паўночна-заходнім марскім шляхам (па пратоках Канадзкага архіпэлягу). Першым дасягнуў Паўднёвага полюсу 14 сьнежня 1911 году. Загінуў, выляцеўшы на дапамогу экспэдыцыі Умбэрта Нобіле.

У гонар падарожніка названыя мора, гара і амэрыканская навуковая станцыя Амундсэн-Скот у Антарктыдзе, затока і катлавіна ў Паўночным Ледавітым акіяне, месяцовы кратэр.

## Жыцьцяпіс
### Паходжаньне і сям’я
Генэалёгію роду Амундсэна можна прасачыць з XVII стагодзьдзя: яго продкі былі сяляне з востраву Асмалёй на мяжы Нарвэгіі і Швэцыі. Прадзед Руаля змог набыць зямлю на мацерыку пад Шэбэргам. Дзед Руаля быў першым у родзе, хто насіў прозьвішча Амундсэн, бацька Руаля — Енс Амундсэн (1820—1886) — быў чацьвёртым з 12 дзяцей. Браты Амундсэны, займаючыся марскім гандлем, валодалі агульнай сядзібай у Бургу, недалёка ад Сарпсборгу, дзе рака Глёма ўпадала ў Скагерак. Да 1880-х гадоў у валоданьні сям’і было 20 ветразьнікаў і параход, мелася нават уласная суднавэрф.

Енс Амундсэн стаў заможным падчас Крымскай вайны, пастаўляючы брытанскім і францускім войскам збожжа і салому; яго ветразьнік «*Фэнікс*» падчас аблогі Севастопалю (1854—1855) выкарыстоўваўся для разьмяшчэньня ангельскіх афіцэраў. У 1866 годзе ён зьдзейсьніў рэйс з Кітая на Кубу, даставіўшы на цукровыя плянтацыі рабочую сілу — 300 кітайскіх кулі. Пра яго характар сьведчыць наступны эпізод: падчас плаваньня кулі ўзбунтаваліся, але ўсё скончылася тым, што Амундсэн прымусіў іх павесіць завадатара.

У 1863 годзе ва ўзросьце 43 гадоў ён ажаніўся з дачкой мытнага чыноўніка Ганнай Гэнрыке Густавай Сальквіст. У сям’і было чацьвёра дзяцей — усе сыны:

## Спадчына
Дзякуючы шматлікім значным дасягненьням Амундсэна ў палярных дасьледаваньнях, многія месцы ў Арктыцы і Антарктыцы названы ягоным імём. Паўднёваполюсная станцыя Амундсэна-Скота, якая кіруецца Антарктычнай праграмай ЗША, была сумесна названая ў гонар Амундсэна і ягонага брытанскага суперніка Робэрта Фалкона Скота. Імём дасьледніка названы кратэр Амундсэна на Месяцы. Гэтае месца разглядаецца НАСА як патэнцыйнае месца пасадкі месяцовага апарата «Артэміда-3».

Савецка-італьянскі фільм 1969 году *«[[Чырвоны намёт (фільм)|Чырвоны намёт]]»* распавядае пра экспэдыцыю і зьнікненьне Амундсэна. Галоўную ролю ў ім выконвае Шон Конэры. Кніга Роланда Гантфарда *«Скот і Амундсэн»* была экранізаваная ў сэрыяле *«[[Апошняе месца на Зямлі]]»*. Ён выйшаў у этэр у 1985 годзе, а ролю дасьледніка выканаў актор Свэрэ Анкер Усдаль. 15 лютага 2019 году сьвет пабачыў біяграфічны нарвэскі фільм пад назвай *«Амундсэн»* рэжысэра Эспэна Сандбэрга.

## Крыніцы

## Літаратура
* 
* 

## Вонкавыя спасылкі
* Famous Explorers
* Працы Амундсэна ў праекце Гутэнбэрг

Катэгорыя:Асобы Нарвэгіі
Катэгорыя:Нарвэскія падарожнікі
Катэгорыя:Нарвэскія дасьледчыкі
Катэгорыя:Зьніклыя бязь вестак
Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы