open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Танчыць Палац

міні|справа|Вокладка альбому
***Танчыць Палац***&nbsp;— альбом беларускага музычнага гурту Палац і DJ Ray, выдадзены ў 2001 годзе.

## Сьпіс кампазыцыяў
# «Русалкі»
# «Як пайду я ў новую канюшню»
# «Ночы»
# «А ў заенкі…»
# «Каліначка»
# «Долам…»
# «Купала»
# «Розгары»
# «Каваль»
# «Megamix»
# «Аутэнтычныя музычныя сэмплы» (бонусны трэк)

## Удзельнікі
* Алег Хаменка: сьпеў, ліра
* Зьміцер Карабач: сьпеў, ліра, дуда
* Юры Белякоў: клявішы, жалейка, труба, сьпеў
* Андрэй «DJ Ray» Хвісевіч: кампутар, аранжаваньне

## Выдаўцы
* Палац
* Bulba Records

Катэгорыя:Альбомы 2001 году
Катэгорыя:Альбомы Палацу
Саамы

**Саа́мы** (раней таксама вядомыя пад назвай **лапары́**, або **ляпля́ндцы**) — карэнны народ, які налічвае прыкладна 60—70 тысячаў чалавек. Яны жывуць у Нарвэгіі (40 тысячаў), Швэцыі (20 тысячаў), Фінляндыі (6,5 тысячаў) і Расеі (2 тысячы). У Расеі жывуць у асноўным на Кольскім паўвостраве.

Традыцыйна саамы былі напаўкачавымі паляўнічымі, рыбаловамі, займаліся аленегадоўляй.

## Назва

Сучасныя дасьледнікі лічаць, што слова саамы (*Sámi*) ёсьць запазычаньнем з прабалтыйскага **žēmē*, што азначае 'зямля'.

## Гісторыя
 

На мініятуры з рукапісу XVII ст., які захоўваўся ў Сафійскай бібліятэцы (Вялікі Ноўгарад), «літва» пералічваецца пасьля «ляхаў», а «жмудзяне» пасьля «лаплянаў».

Нямецкі гісторык  у 1828 годзе зьвяртаў увагу на тое, што ў старажытнасьці саамы займалі даволі вялікую тэрыторыю, а таксама на падабенства паміж самляндцамі, жамойтамі і семігаламі, назвы якіх ён зьвязваў менавіта з саамамі. А гісторык і этнограф Павал Ёзэф Шафарык у 1835 годзе сьцьвярджаў лучнасьць назваў *Samogitia* (Жамойць) і *Samojedi* (самаеды), дзе першую частку назвы зьвязваў з саманазвай саамаў, а ў другой частцы бачыў пашыранае ў многіх назвах старажытных народаў слова *Getae*, *Gitae* — «зямля».

## Заўвагі

## Крыніцы

Катэгорыя:Этнасы Эўропы
1664

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 27 жніўня — Францыска Сурбаран, гішпанскі мастак

## Вонкавыя спасылкі
Vicious Crusade

**Vicious Crusade** — беларускі трэш-мэталёвы гурт. Заснаваны ў 1996 годзе.

## Дыскаграфія

### Альбомы

* Life That Kills (1996)
* Faces Of Vice (1997)
* The Unbroken (1999)
* Messiah… Isn't It Me? (2001)
* Forbidden Tunes (2002)
* Freedom Comes (2009)

### Супольныя праекты

* Hard Life Heavy Music (2001)
* Hard Life Heavy Music II (2003)

## Удзельнікі

* Зьміцер Басік: сьпеў, гітара
* Баграт Вартанян: скрыпка
* Аляксей Верцель: гітара
* Аляксей Гладыш: бубны
* Тацяна Лабода: сьпеў
* Сяргей Адзінец: бас-гітара

## Літаратура
* 
## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная хатняя старонка


Катэгорыя:Музычныя гурты, якія зьявіліся ў 1996 годзе
Катэгорыя:Беларускія трэш-мэтал-гурты
Аляксандар Пыпін

**Аляксандар Мікалаевіч Пыпін** (6 красавіка 1833, Саратаў — 9 сьнежня 1904, Санкт-Пецярбург) — расейскі гісторык літаратуры і культуры, этнограф, літаратурны крытык, публіцыст, знаўца славянскіх літаратураў. Стрыечны брат Мікалая Чарнышэўскага.

Паводле поглядаў западнік, пазытывіст, касмапаліт.

Асноўныя працы:
* *Агляд гісторыі славянскіх літаратур* («Обзор истории славянских литератур») (1865)
* *Гісторыя рускай этнаграфіі* («История русской этнографии»; 4 тамы: 3-ці прысьвечаны ўкраінцам, а 4-ты — беларусам і сыбіракам)
* *Гісторыя расейскай літаратуры* («История русской литературы»)

## Крыніцы

Катэгорыя:Нарадзіліся 6 красавіка
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1833 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Саратаве
Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Расейскія навукоўцы
Катэгорыя:Памерлі 9 сьнежня
Катэгорыя:Памерлі ў 1904 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу
1663

## Падзеі
* на ўсходнім ускрайку Маскоўскай дзяржавы заснаваная крэпасьць — цяперашні горад Пенза

## Нараджэньні
* 31 жніўня — Гіём Амантон, францускі фізык

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Forbidden Tunes

міні|Вокладка альбому
***Forbidden Tunes*** — альбом беларускага мэтал-гурта Vicious Crusade выдадзены ў 2002 годзе.

## Сьпіс кампазыцыяў
# Forbidden Tunes
# Lost Generation
# Get Stripped!
# Hurt
# Requiem To Innocence
# Messiah... Isn't It Me?
# Let It Burn!
# Dancing On The Ledge
# Vogue™
# Breath Of Life
# Stigmata

## Удзельнікі
* Сяргей Адзінец: бас-гітара
* Зьміцер Басік: сьпеў, гітара
* Баграт Вартанян: скрыпка
* Аляксей Верцель: гітара, дадатковы сьпеў
* Алёна Горных: сьпеў
* Аляксей Гладыш: бубны

## Выдаўцы
* Metal Records

Катэгорыя:Альбомы 2002 году
Катэгорыя:Альбомы Vicious Crusade
1658

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 3 верасьня — Олівэр Кромвэль, ангельскі вайсковец і палітык
Ёзэф Добраўскі

**Язэп Добраўскі** (; 17 жніўня 1753 — 6 студзеня 1829) — чэскі філёляг, гісторык, пачынальнік навуковай славістыкі, адна з самых значных постацяў чэскага нацыянальнага адраджэньня.

Амаль усе навуковыя працы пісаў па-нямецку.

* *Нямецка-чэскі слоўнік*
* *Граматыка стараславянскае мовы* (на лаціне)
* *Geschichte der böhm. Sprache und Litteratur* (1792) (Гісторыя чэскае мовы і літаратуры)
* *Падрабязная граматыка чэскае мовы*
* *Пра ўвядзеньне кнігадрукарскага мастацтва ў Чэхіі*
* *Böhemische Litteratur auf das Jahr 1779* — 4 сшыткі
* *Böhmen und Mähren Litteratur auf das Jahr 1780* — 3 сшыткі
* *Magazin von Böhmen und Mähren 1786/87* — 3 сшыткі

## Крыніцы

Добраўскі Ёзэф
Добраўскі Ёзэф
Добраўскі, Ёзэф
Добраўскі, Ёзэф
Бібліятэка

**Бібліятэ́ка** (з грэцкай мовы: βιβλιοθηκη, *biblion* — кніга, *theke* — сховішча) — падабраны пэўным чынам збор кніг, які зьяўляецца прыватнай або грамадзкай уласнасьцю. Установа, якая зьбірае і захоўвае кнігі ды іншыя электронныя, друкаваныя і рукапісныя творы, прапагандуе і выдае кнігі чытачом. Галіна ведаў пра формы і мэтады арганізацыі бібліятэчнай справы называецца бібліятэказнаўствам.

У апошнія гады бібліятэкі набываюць усё большае значэньне ня толькі як месца захаваньня папяровых кніг, але як цэнтар доступу да інфармацыі з шматлікіх крыніцаў і носьбітаў: мапы, мікрафільмы, аўдыёкасэты, відэакасэты, DVD-дыскі, базы зьвестак і іншая інфармацыя на CD-ROM, выйсьце да інтэрнэту.

## Гісторыя
Бібліятэкі ўзьніклі яшчэ ў глыбокай старажытнасьці. Спачатку ў іх зьбіралі гліняныя ды каменныя табліцы (Асырыя, Бабілён), потым — папірусныя скруткі (Эгіпет), пэргамэнтныя, а пазьней папяровы рукапісныя кнігі. Найбольш вядомымі бібліятэкамі старажытнага сьвету былі Александрыйская (3 стагодзьдзе да н. э.), асырыйскага цара Ашурбаніпала (7 стагодзьдзе да н. э.). У Сярэднявеччы бібліятэкі часта існавалі пры манастырах, каралеўскіх ды княскіх дварах, у першых унівэрсытэтах.

На пачатак 2014 году ў сьвеце налічвалася 569 600 бібліятэк, зь якіх звыш 440 000 (77 %) у Эўропе і звыш 125 000 (22 %) у Паўночнай Амэрыцы. У бібліятэках захоўвалі звыш 20 млрд кніг і звыш 10 млрд газэтаў і часопісаў. Найбольш багатыя фонды мелі бібліятэкі Эўропы — звыш 16 млрд асобнікаў захоўваньня, Паўночнай Амэрыкі — 12 млрд і Азіі — 1,5 мільярды. У бібліятэках налічвалася 2,5 млрд абанэнтаў, зь якіх 1,8 млрд (72 %) прыпадала на Эўропу, што больш як 2-кратна перавышала лік насельніцтва апошняй.

## Беларусь
На 11 верасьня 2009 року ў Беларусі налічвалася 9300 бібліятэк, што агулам мелі звыш 200 мільёнаў кніг. Чытацкія білеты меў кожны другі жыхар краіны. У бібліятэках працавала 16,5 тысячы бібліятэкараў. На пачатак 2014 году ў бібліятэках Беларусі захоўвалі 667 кніг на 1000 жыхароў краіны, што было 19-м паказьнікам сярод краінаў сьвету.

На лістапад 2022 году ў Беларусі налічвалася каля 7000 агульнадаступных і адмысловых бібліятэк з агульным памерам фонду каля 180 млн асобнікаў. У сельскай мясцовасьці знаходзілася 78 % агульнадаступных бібліятэк. Міністэрства культуры Беларусі ведала 2348 бібліятэкамі, якія складалі 34 % ад іх агульнага ліку ў краіне. За 2011—2022 гады аб'ядналі 475 сельскіх агульнадаступных і школьных бібліятэк. Сярод агульнага ліку бібліятэк 96 % мелі кампутар, 88 % — падлучэньне да Сеціва і 87 % — электронную пошту. Бібліятэкі Беларусі давалі доступ 93-м арганізацыям-супольніцам да больш як 100 базаў зьвестак айчынных і замежных вытворцаў. Сярод іншага, сельскія агульнадаступныя бібліятэкі выкарыстоўвалі 106 перасоўвальных бібліёбусаў.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Электронная бібліятэка «Беларуская палічка»
* Электронная калекцыя слоўнікаў і энцыкляпэдыяў
* www.kamunikat.org — Інтэрнэт-бібліятэка «Камунікат»
* Бібліятэчны блог (у асноўным па-расейску)
* «Бібліятэка Свабоды. XXI стагодзьдзе» (*PDF* і *DOC*)


Катэгорыя:Вікіпэдыя:Істотныя артыкулы
1657

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 18 сакавіка — Джузэпэ Атавія Пітоні, італьянскі кампазытар
* 25 красавіка — Імрэ Тэкэлі, вугорскі шляхціч, князь сяміградзкі

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1656

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 6 верасьня — Піліп Абуховіч, ваявода віленскі і смаленскі, пісар літоўскі, кіраўнік абаронай Смаленску ў 1654 годзе

## Вонкавыя спасылкі
Данчык

**Да́нчык** (сапр. Багда́н Андрусі́шын; нарадзіўся 3 студзеня 1958 году, Нью-Ёрк) — беларускі сьпявак і журналіст.

## Біяграфія

Нарадзіўся ў Нью-Ёрку. Маці Юлія (дачка Яніны Каханоўскай) — беларуска, бацька Паўло — украінец. Скончыў факультэт масавых камунікацыяў Нью-ёрскага ўнівэрсытэту (1981). У гэтым жа годзе наведаў з канцэртамі Беласточчыну. Упершыню атрымаў дазвол на ўезд у Беларусь у 1989 годзе, дзе даў шэраг канцэртаў (паводле гэтага візыту быў зьняты дакумэнтальны фільм). Другі раз наведаў з канцэртамі Беларусь у 1996 годзе. Скончыў сцэнічную кар’еру ў 1997 годзе канцэртам у ЗША. Цяпер працуе на радыё «Свабода». Жыве ў Празе (Чэхія).

## Дыскаґрафія
* Беларусачка (1978)
* Мы адной табе належым (разам зь Лявонам Барткевічам, 1985)
* Я ад вас далёка (1985, перавыдадзены ў 2005)
* Калядныя песьні (1996)

## Вонкавыя спасылкі
* Я ад вас далёка
* Блог на радыё «Свабода»

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку
Катэгорыя:Беларускія сьпевакі і сьпявачкі
Катэгорыя:Беларускія журналісты
Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары Радыё «Свабода»
Яраслаў Сэйфэрт

**Яраслаў Сэйфэрт** (; 23 верасьня 1901 — 10 студзеня 1986) — чэскі пісьменьнік, журналіст і перакладчык. Адзін з заснавальнікаў чэскага паэтызму. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры 1984 году.

## Беларускія пераклады
На беларускую мову яго асобныя вершы пераклалі С. Панізьнік, Ю. Бушлякоў, А. Разанаў, М. Танк. 
* Сэйфэрт Я. [Вершы] / Перакл. Ю. Бушлякова // Фрагмэнты. 1997. № 3.
у кнігах:
* Высокае неба. Мн., 1980
* На зорных шляхах. Мн., 1991

## Крыніцы

## Літаратура
* *Вострыкава А. У.* Сейферт Яраслаў // 

Катэгорыя:Чэскія літаратары
Катэгорыя:Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры
Сьпіс чэскіх літаратараў

Гэты сьпіс зьмяшчае імёны празаікаў, паэтаў, драматургаў, публіцыстаў і перакладчыкаў, творчая дзейнасьць якіх зьвязана зь Чэхіяй і (ці) якія маюць чэскае паходжаньне.

## А
* Даніэл Адам з Вэлэславіна
* Міхал Айваз
* Таша Анд'елкоўскі
* Якуб Арбэс
* Гана Андранікава
* Лудвік Ашкеназі

## Б
* Антанін Баяя
* Пэтр Бэзруч
* Карэл Гаўлічак Бораўскі
* Эдуард Бас
* Божэна Бэнэшава
* Канстанцін Бібл
* Іван Блатны
* Отакар Бржэзіна
* Эміл Францішак Бурыян

## В
* Лудвік Вацулік
* Міхал Вівэг
* Уладзіслаў Ванчура
* Йіржы Воскавэц
* Яраслаў Врхліцкі
* Іван Выскачыл
* Рыхард Вайнэр
* Ян Вэрых
* Іржы Волькер
* Зікмунд Вінтэр

## Г
* Іржы Гаічэк
* Францішак Гельнэр
* Францішак Галас
* Віцезслаў Галэк
* Вацлаў Ганка
* Яраслаў Гашак
* Вацлаў Гавэл
* Уладзімір Голан
* Міраслаў Голуб
* Ёзэф Гора
* Эган Гостаўскі
* Багуміл Грабал
* Францішак Грубін
* Пэтра Гулава
* Ян Гус

## Д
* Пэтра Дворжакава
* Станіслаў Дворскі
* Ёзэф Добраўскі
* Ірэна Доўскава
* Якуб Дэмл
* Ян Дрда
* Яраслаў Дурых
* Віктар Дык
* Радка Дэнэмаркава

## Ж
* Іржы Жачак

## З
* Давід Забранскі
* Ян Заграднічак
* Юліус Зэер
* Антанін Запатоцкі

## К
* Павэл Кагоўт
* Франц Кафка
* Ёзэф Кайнар
* Эва Кантуркава
* Якуба Каталпа
* Вацлаў Клімэнт Кліцпэра
* Іван Кліма
* Ладзіслаў Кліма
* Йіржы Коларж
* Ян Колар
* Ян Амас Комэнскі
* Уладзімір Кёрнэр
* Космас
* Элішка Краснагорска
* Іржы Кратахвіл
* Антанін Кратахвіл
* Карэл Крыл
* Лудвік Кундэра
* Мілан Кундэра

## Л
* Ёзэф Лада
* Францішак Лянгер
* Йіржы Лэвы
* Вера Лінгартава
* Шымон Ломніцкі
* Арнашт Люстыг

## М
* Карэл Гінэк Маха
* Ёзэф Сватаплук Махар
* Марыя Маерава
* Лубамір Марцінэк
* Рудолф Мэдэк
* Адам Вацлаў Міхна з Отрадавіц
* Алоіс Мршцік
* Вілэм Мршцік

## Н
* Уладзімір Нэф
* Божэна Немцава
* Францішак Нэпіл
* Ян Нэруда
* Станіслаў Костка Нойман
* Віцезслаў Нэзвал
* Арнэ Новак

## О
* Іван Ольбрахт
* Іржы Ортэн
* Ян Отчэнашак

## П
* Ота Павэл
* Францішак Палацкі
* Уладзімір Парал
* Галіна Паўлоўска
* Маркета Пілатава
* Карэл Пэцка
* Эдуард Пэцішка
* Аляксей Плудэк
* Карэл Палачак
* Антанін Яраслаў Пухмаер
* Марыя Пуйманава

## Р
* Карэл Вацлаў Райс
* Яраслаў Рудзіш
* Багуслаў Рэйнэк
* Ян Рокіцана

## С
* Карэл Сабіна
* Яраслаў Сайфэрт
* Ян Скацэл
* Іван Скала
* Ёзэф Вацлаў Сладэк
* Сміл Флашка з Пардубіц
* Антанін Сова
* Пэтра Соўкупава
* Антал Сташак
* Йіржы Сухі
* Караліна Светла
* Ружэна Свобадава

## Т
* Карэл Тайге
* Карэл Ігнац Там
* Вацлаў Там
* Карэл Томан
* Яхім Топал
* Ёзэф Топал
* Філіп Топал
* Вацлаў Бэнэш Тршэбізскі
* Ёзэф Каетан Тыл

## У
* Мілаш Урбан

## Ф
* Отакар Фішэр
* Віёла Фішэрава
* Міраслаў Флорыян
* Бэдржых Фучык
* Юліюс Фучык
* Ладзіслаў Фукс

## Х
* Пэтр Хэлчыцкі

## Ч
* Ёзэф Чапэк
* Карэл Чапэк
* Сватаплук Чэх
* Францішак Ладзіслаў Чэлакаўскі

## Ш
* Павэл Ёзэф Шафарык
* Францішак Ксавэр Шалда
* Карэл Шыктанц
* Ёзэф Шкворэцкі
* Марцін Шмаўс
* Здэнек Шмід
* Іржы Шотала
* Франя Шрамэк

## Э
* Карэл Ярамір Эрбэн

## Ю
* Ёзэф Юнгман

## Я
* Вацлаў Ямэк

Чэскія
Тэарэма

**Тэарэ́ма** (па-грэцку: *Θεώρημα* — ад *theoreo* разглядаю, дасьледую) — матэматычнае выказваньне, праўдзівасьць якога даказваецца шляхам лягічных разважаньняў, шляхам выкарыстаньня выключна правілаў фармальнага вываду для пабудовы фармальнага вываду з мноства зыходных спасылак (аксіёмаў) у межах нейкай аксіяматычнай тэорыі.

Асобным выпадкам тэарэмаў зьяўляюцца аксіёмы, якія прымаюцца праўдзівымі без усякіх доказаў або абгрунтаваньняў. Для аксіёмаў доказам служыць пустая выснова.

У матэматычных тэкстах тэарэмамі звычайна завуць толькі досыць важныя сьцьвярджэньні. Пры гэтым патрабаваныя доказы звычайна кімсьці знойдзеныя (выключэньне складаюць у асноўным працы па лёгіцы, у якіх вывучаецца само паняцьце доказу, а таму ў некаторых выпадках тэарэмамі завуць нават нявызначаныя сьцьвярджэньні). Менш важныя сьцьвярджэньні-тэарэмы звычайна завуць лемамі, прапановамі, сьледзтвамі і іншымі падобнымі тэрмінамі. Сьцьвярджэньні, аб якіх невядома, ці зьяўляюцца яны тэарэмамі, звычайна завуць гіпотэзамі.
1654

## Падзеі
* 18 студзеня — адбылася Пераяслаўская рада, на якой ўхвалілі рашэньне пра далучэньне Ўкраіны да Маскоўскага царства.

## Нараджэньні
* 22 студзеня — Рычард Блэкмар, ангельскі паэт, лекар
* 27 сьнежня — Якаб Бэрнулі, швайцарскі матэматык і навукоўца

## Сьмерці
*
Бальцана

**Бальца́на** (, , па-ладынску: *Bulsan/Balsan*, ) — горад у Італіі правінцыі Паўднёвы Тыроль (Альта Адыджэ) у рэгіёне Трэнтына-Альта Адыджэ. Насельніцтва гораду на 2006 год — 98 909 чалавек (разам з прыгарадамі — 140 000 чалавек). Мова: італьянская (73%), нямецкая (26,29%), ладынская (0,71%).

## Гісторыя

* 15 да н. э.: навакольлі гораду засяляюць рымляне. Рымскі генэрал Нэрон Клаўдый Друз дае гораду назву Понс Друзі.
* 1268: горад
* 1437: статут
* 1363—1918: Аўстрыя
* 1918: Паўднёвы Тыроль далучаны да Італіі

## Адміністрацыйны падзел
Горад падзелены на 5 раёнаў:
* Чэнтра-П’яні-Рэнча
* Альтрысарка-Аслага
* Эўропа-Навачэла
* Сан-Джавані-Боска
* Грыэс-Санта-Кўірына

## Гарады-пабрацімы
* Шопран (Вугоршчына) (з 1990 году)

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйная старонка гораду

Катэгорыя:Гарады Італіі
1653

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 9 жніўня — Джон Олдхэм, ангельскі паэт

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1651

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 10 красавіка — Эрэнфрыд Вальтэр фон Чырнгаўс, нямецкі матэматык

## Сьмерці
* 20 жніўня — Ярэмі Вішнявецкі, шляхціч Рэчы Паспалітай, вайскавод
1649

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 2 лютага — Бэнэдыкт XIII, Рымскі папа

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Шэрыф Тыраспаль

«**Шэры́ф**» — футбольны клюб з Тыраспалю (Малдова). Клюб заснаваны ў 1997 годзе. З 1998 году выступае ў чэмпіянате Малдовы. 21-разовы чэмпіён Малдовы, 13-разовы ўладальнік Кубка Малдовы і 7-разовы ўладальнік Супэркубка Малдовы.

## Гісторыя
Улетку 1996 году ў дывізіёне "Б" чэмпіянату Малдовы па футболе пачала гуляць каманда «Тырас», перад другім турам фірма «Шэрыф» стала генеральным спонсарам гэтай каманды. 4 красавіка. 1997 году холдынгам «Шэрыф» быў заснаваны футбольны клюб аднайменнага назова. Клюб стаў адным зь вядучых калектываў Малдовы з 2001 году, калі выйграў свой першы чэмпіёнскі тытул. З гэтага ж году клюб перамагаў ва ўсіх наступных нацыянальных чэмпіянатах. Акрамя гэтага «Шэрыф» двойчы станавіўся пераможцам Кубку Садружнасьці, у 2003 і 2009 гадох, гэта адзіны малдаўскі клюб які перамагаў на міжнародных спаборніцтвах.

## Дасягненьні
* **[[Чэмпіянат Малдовы па футболе|Чэмпіён Малдовы]]:** 
** 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 
** 2012, 2013, 2014, 2016, 2017 (вясна), 2017 (восень), 2018, 2019, 2021, 2022,
** 2023

* **Уладальнік [[Кубак Малдовы па футболе|Кубка Малдовы]]:** 
** 1999, 2001, 2002, 2006, 2008, 2009, 2010, 2015, 2017, 2019, 
** 2022, 2023, 2025

## Склад
: *Актуальны на 22 лютага 2026 году*

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Афіцыйны сайт клюбу

Катэгорыя:Тыраспаль
Катэгорыя:Зьявіліся ў 1996 годзе
Джымі Ўэйлз

**Джы́мі До́наль «Джы́мба» Ўэйлз** (,  7 жніўня 1966) — заснавальнік Фонду ''Wikimedia'', некамэрцыйнай карпарацыі, якая кіруе Вікіпэдыяй і некаторымі іншымі вікі-праектамі. У 2003—2006 гг. быў прэзыдэнтам фонду. Ўэйлз таксама зьяўляецца заснавальнікам камэрцыйнай кампаніі «*[[Wikia]]*» (не зьвязаная з *Wikimedia*), у якой ён зьяўляецца сузаснавальнікам праекту «*Wikicities*».

## Біяграфія

Нарадзіўся ў горадзе Ханцьвіль, штат Алабама, ЗША. Вучыўся ў Олбурнскім унівэрсытэце і Ўнівэрсытэце Алабамы. Зьбіраўся напісаць доктарскую дысэртацыю ў галіне фінансаў, але ў выніку яе не напісаў. Пазьней у Чыкага займаўся каштоўнымі паперамі, што дазволіла яму стварыць уласны капітал.

У 1990-х Ўэйлз заснаваў пошукавую сыстэму «*Bomis*». Але на гэты момант ён больш не ўваходзіць у ейную раду дырэктароў, хаця і зьяўляецца дагэтуль мажарытарным акцыянэрам.

У сакавіку 2000 году заснаваў вольную энцыкляпэдыю «*[[Нупэдыя]]*». Галоўным рэдактарам якой быў прызначаны Лары Сэнгер. Энцыкляпэдыя стваралася навукоўцамі і ўсе артыкулы праходзілі экспэртную ацэнку.

## Прыватнае жыцьцё
У Джымі Ўэйлза ёсьць дачка Кіра (, нарадзілася ў 2000-2001 годзе), ейнае імя паходзіць ад імені галоўнай гераіні антыкамуністычнага раману «Мы — жывыя» Эйн Рэнд.

## Глядзіце таксама
* Старонка ўдзельніка Джымі Ўэйлза ў ангельскай Вікіпэдыі

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Вікіпэдыя
Катэгорыя:Нарадзіліся 7 жніўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1966 годзе
Катэгорыя:Удзельнікі Вікіпэдыі
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Алабаме
Катэгорыя:Гісторыя Вікіпэдыі
1648

## Падзеі
* Заснаваньне Бярозаўскага кляштару картузаў
* 5 — 9 кастрычніка — Асада Пінска войскам ВКЛ на чале зь Янушам Радзівілам

## Нараджэньні
*П’етра Пэрці, італьянскі барочны скульптар, які большасьць свайго жыцьця правёў у Вільні, працуючы на магнацкія фаміліі.
*Станіслаў Казімер Радзівіл, дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага. Стольнік (1670—1680) і маршалак вялікі літоўскі (з 1680).

## Сьмерці
* 20 траўня — Уладзіслаў IV Ваза, кароль Рэчы Паспалітай
* 5 верасьня — Афанасі Філіповіч
Пунта Арэнас

**Пу́нта Арэ́нас** () — горад на крайнім поўдні Чылі. Зьяўляецца сталіцай XII рэгіёну Чылі (Рэгіён Магелана і Антарктычнага Чылі). Знаходзіцца на кантынэнце насупраць вострава Вогненая Зямля, мае 117 432 жыхары (2005) і зьяўляецца найбуйнейшым у чылійскай Паўночнай Патагоніі.

## Крыніцы

Катэгорыя:Гарады-порты Чылі
Катэгорыя:Сталіцы рэгіёнаў Чылі
Катэгорыя:Сталіцы правінцыяў Чылі
Катэгорыя:Грамады Чылі
Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1848 годзе
Катэгорыя:Населеныя пункты правінцыі Магальянэсу
Катэгорыя:Колішнія крымінальныя калёніі
Катэгорыя:Населеныя пункты Магеланавай пратокі
1647

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 22 жніўня — Дэні Папэн, францускі вынаходнік
* 18 лістапада — П’ер Бэйль, францускі мысьляр і філязоўска-багаслоўскі крытык

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
Капыткі

**Капыткі́**, *капы́тка* — від клёцак з таркаванай бульбы. Вядомыя ў беларускай, летувіскай, польскай кухнях.

## Рэцэпты прыгатаваньня
Польскія капыткі звычайна проста вараць у падсоленай вадзе; беларускія і літоўскія спачатку запякаюць на блясе, а потым або тушаць у гаршчку са сьмятанай (*суркоў*), або ізноў-такі, вараць у падсоленай вадзе.

### Капыткі беларускія
**Складнікі**:
* бульба — 1,2 кг
* мука — 0,5 шклянкі
* здор — 1 ст. лыжка
* соль
* сода

Абабраную бульбу надраць на тарцы, адціснуць, дадаць муку, соль, соду, перамяшаць. Атрыманае цеста раскачаць, нарэзаць прастакутнікамі 3х5 см і выпекчы іх у духоўцы на блясе, змазанай тлушчам (ці на патэльні).

Перад падачай на стол апусьціць капыткі ў падсоленую ваду або мясны булён, гатаваць 10 хвілін.

Падаваць да сталу са сьмятанай або цыбуляй, падсмажанай на сале.

### Капыткі летувіскія (''švilpikai'')

**Складнікі**:

Прыгатаваную ў лупінах начышчаную бульбу прапускаюць праз таркавальную машынку і дадаюць муку, яйкі, соль. З атрыманай масы робяць валікі 2 см у дыямэтры, надаюць ім пляскатую форму, наразаюць наўкось цурачкі 7 см удоўжкі, кладуць іх на ліст, пасыпаны мукою, ды выпякаюць у духоўцы. Затым цурачкі кладуць у рондаль, заліваюць тлушчам ды сьмятанай, страсаюць і трохі вытрымліваюць пад крышкай. Перш чым падаць на стол, іх паліваюць соўсам з сала, падсмажанага з цыбуляй ды сьмятанаю, альбо алеем ды сьмятанаю.

### Капыткі польскія (''kopytka'', ''paluchy'')
**Складнікі**:
* бульба
* пшанічная мука
* яйкі
* соль
* прыправы

Працэс прыгатаваньня цеста падобны да беларускага. Нарэзаныя ромбікамі кавалкі вараць у падсоленай вадзе; гатовыя капыткі ўсплываюць на паверхню. Падаюць да сталу звычайна са смажанымі шкваркамі.

## Этымалёгія
Дробныя клёцкі сваёй формай нагадваюць капыткі дробнай жывёліны, напрыклад, казы. Акрамя таго, у польскай кухні ёсьць вельмі блізкая па назьве і па сутнасьці страва, якая й завецца падобна:  — што зьяўляецца формай множнага ліку.

У нашай мове польскай назьве адпавядае форма множнага ліку *капыткі́*. Аднак на цяперашні момант болей распаўсюджаны варыянт *капы́тка*, ці то па памылцы перакладаньня з польскае невядомым этнографам, ці то яшчэ чаму. Назвы ўсіх тыпалягічна падобных страваў маюць форму множнага ліку — калдуны, клёцкі, лазанкі, дранікі і г. д.

## У сучаснай кухні
У цяперашні час страва цалкам адсутнічае на паліцах крамаў і ў рэстаранных мэню. У той час як у Польшчы аналягічная страва сталася папулярным гарнірам да розных мясных і іншых страваў, у крамах прадаецца ў выглядзе замарожаных паўфабрыкатаў.

У суседняй Летуве існуе аналяг гэтай стравы пад назвай *швільпікай* (, «суркі́»). Страва таксама захавалася ў жывым побыце.

## Крыніцы

## Літаратура

## Вонкавыя спасылкі
* Капыткі з грыбным соўсам на Талерцы.Ру

Катэгорыя:Беларускія стравы
Катэгорыя:Польская кухня
Катэгорыя:Летувіская кухня
Катэгорыя:Стравы з бульбы
1646

## Падзеі
* 24 красавіка — заключаная Ужгарадзкая унія

## Нараджэньні
* Хуан дэ Арауха, пэруанскі кампазытар
* 1 ліпеня - Готфрыд Ляйбніц, нямецкі матэматык, філёзаф-ідэаліст

## Сьмерці

Катэгорыя:1646
Крывянка

**Кішка** — беларуская старадаўняя страва, зараз больш вядомая пад назвай *крывянка*.

Гэтае слова сёньня наўрад ці можна пачуць у крамах ды «ўстановах грамадзкага харчаваньня». Праўда, страва, якая ім даўней абазначалася, ня зьнікла дашчэнту, шмат дзе на вёсках прынамсі адзін зь яе варыянтаў гатуюць і цяпер, хіба што называюць інакш. Хто ня ведае традыцыйнай крывянкі? У адвараныя або сырыя крупы (як правіла грэцкія, радзей ячныя або рысавыя) дадаюць тлушч, скваркі, прыправы й сьвежую сьвіную кроў, перамешваюць і кладуць (наліваюць) у тоўстыя кішкі, пякуць на бляхах або абварваюць, а потым падпякаюць. Часам замест круп кладуць муку. Сьвежая кроў у хатніх умовах даступная толькі пад час забіцьця сьвіньні, таму гэта сэзонная страва. Прамысловасьць магла б рабіць яе цэлы год, але тая крывяная кілбаса, якая прадаецца ў нашых крамах, мае мала агульнага са шматвекавой беларускай традыцыяй. Зусім ня так у Польшчы, дзе традыцыйная крывяная кілбаса (там яе называюць *каша́нка*) даступная ўсюды й заўжды. Яна мае дыямэтар каля 5 см і даўжыню з далонь, чорна-фіялетавага колеру.

Даўняя беларуская назва гэтай стравы была менавіта кішка, так яе называюць літоўскія (старабеларускія) пісьмовыя крыніцы. Паводле легенды, прозьвішча даўняга магнацкага роду Кішак паходзіць ад таго, што заснавальнік, ці то Пётар, ці то Станіслаў (XV стагодзьдзе), вельмі любіў такую кілбасу. Жамойты называюць яе *vėdarai*, што азначае «кішкі» — зрэшты, множны лік як варыянт назвы нярэдкі й у Летуве. Вядомы варыянт кішкі з грэцкай крупой, але без крыві — з варанай сьвінінай.

У ХІХ стагодзьдзі, калі шырокае распаўсюджаньне бульбы выклікала сапраўдную рэвалюцыю ў харчаваньні ліцьвінаў, зьявіўся новы тып кішкі — кілбаса з таркаванай бульбы са сьвінымі скваркамі. Паступова словам кішка пачалі называць пераважна такі тып кілбасы, а традыцыйную з крыві й грэчкі — болей крывянка, хаця нельга сказаць, што такі падзел праводзіўся пасьлядоўна. Новы тып кішкі шырока распаўсюдзіўся ў Літве й Жамойці, а ад нас трапіў і ў Польшчу — як тыповая «крэсовая» страва, з настальгічным прысмакам 1944 году. Ужо некалькі гадоў у старажытным Супрасьлі, калісьці цытадэлі ліцьвінскай культуры, штогод у траўні-чэрвені праводзіцца Чэмпіянат Сьвету ў прыгатаваньні бульбяной кішкі й бульбяной бабкі.

Некалькі парадаў тым, хто захацеў бы абараніць у Супрасьлі гонар краіны. Напаўняйце кішку максімум на 2/3 аб’ёму і не забывайцеся накалоць кожны кавалак у некалькіх месцах відэльцам, бо інакш успучыць. Таксама не палянуйцеся прынамсі раз перагарнуць кішку, каб забясьпечыць раўнамернасьць запяканьня.

## Крыніцы

Катэгорыя:Украінская кухня
Катэгорыя:Беларускія стравы
Альфрэд Нобэль

**Альфрэ́д Бэ́рнгард Но́бэль** ( ) (21 кастрычніка 1833, Стакгольм — 10 сьнежня 1896, Сан-Рэма (Італія)) — швэдзкі хімік, інжынэр, вынаходнік дынаміту, фундатар Нобэлеўскай прэміі. За ўвесь час свайго жыцьця Альфрэд Нобэль атрымаў 355 патэнтаў за свае вынаходніцтвы.

## Біяграфія
Альфрэд Нобэль быў трэцім сынам Эмануэля Нобэля (1801—1872). У раньнім дзяцінстве пераехаў зь сям’ёй ў Санкт-Пецярбург, дзе Эмануэль пачаў працу па распрацоўцы тарпэдаў. У 1859 годзе гэтым стаў займацца ягоны другі сын, Людвіг Эмануэль Нобэль (1831—1888). Альфрэд, які быў вымушаны вярнуцца ў Швэцыю з бацькам пасьля банкруцтва сямейнай справы, прысьвяціў сябе вывучэньню выбуховых рэчываў, асабліва бясьпечнай вытворчасьці і выкарыстоўваньню нітрагліцарыну.

На заводзе, які належаў сям’і Нобэля, было некалькі выбухаў, у адным зь якіх 3 верасьня 1864 загінуў малодшы брат Нобэля Эміль і яшчэ 5 рабочых.
 
Дзейнасьць Альфрэда Нобэля ў якасьці драматурга — адзін з малавядомых фактаў яго біяграфіі. Яго адзіная п’еса, «Нэмэзыда», 4-актавая трагедыя ў прозе аб Бэатрысе Чэнчы, была выдадзена, калі ён паміраў, і увесь тыраж, акрамя трох экзэмпляраў быў зьнішчаны адразу пасьля яго сьмерці, таму што п’еса была аб’яўлена скандальнай і блюзьнерскай. Першае ацалелае выданьне (дзьвюхмоўнае, на швэдзкай і эспэранта) было апублікаванае ў Швэцыі ў 2003.

Альфрэд Нобэль пахаваны на Паўночных могілках у Стакгольме (Сольне).

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Біяграфія на афіцыйнай старонцы Нобэлеўскай прэміі 

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Стакгольме
Катэгорыя:Швэдзкія інжынэры
Катэгорыя:Нобэлеўская прэмія
Катэгорыя:Асобы, у гонар якіх названы астэроід
1644

## Падзеі
* Пачатак кітайскай дынастыі Цінь (清朝)

## Нараджэньні
* 25 верасьня — Оле Крыстэнсэн Рэмэр, дацкі астраном
* Мацуа Басё, японскі паэт
* Канстантын Казімер Бжастоўскі, дзяржаўны й рэлігійны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, біскуп смаленскі (1684—1687) і віленскі (ад 1687).
* Вартан Гунанян, армянакаталіцкі касьцёльны дзеяч, арцыбіскуп.
* Мікалай Лявон Сапега, дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, староста оўруцкі.

## Сьмерці
*
Сьвятлана Зелянкоўская

**Сьвятлана Генадзеўна Зелянкоўская** (нар. 29 траўня 1977 году ў Менску) — беларуская акторка, артыстка тэатру і кіно.

Скончыла Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў ў 1998 годзе па спэцыяльнасьці «Акторскае мастацтва драматычнага тэатра і кіно», курс Валера Раеўскага. З таго самага году працавала ў Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы. У ліпені 2017 сышла з тэатру.
 
Сябра грамадзкага аб’яднаньня «Беларуская гільдыя актораў кіно».

Была двойчы замужам. Другі муж з 2015 да 2022 — беларускі сьпявак Сяргей Міхалок. Чацьвёра дзяцей: Аксіньня (2000), Макар (2013), Фёдар (2019) і Мірон (18 ліпеня 2020).

## Фільмаграфія
* Казка пра зорнага хлопчыка (1983)
* Ідзі і глядзі (1985)
* Каменская (тэлесэрыял), 2000
* Бітва пяці воінстваў (2000) … *Дзеўчына на параходзе*
* Анастасія Слуцкая (2003) … *Княгіня Анастасія Слуцкая*
* Акупацыя. Містэрыі (2004) … *Ева*
* Тры талеры (2005) … *мама*
* Я — вышукнік (тэлесэрыял) (2006)
* Суд (тэлесэрыял) (2006)
* Вакцына (тэлесэрыял) (2006)
* Маёр Ветраў (2007) … *Бляндынка*
* Рыярыта (2008) … *палонная немка*
* Аднойчы ў Барахляндыі (2010) — *Каралева Шамбэля*

## Узнагароды
* Прыз «Лепшы дэбют на фэстывалі» VI Міжнароднага тэатральнага фэстывалю «Белая вежа» за ролю Барбары ў спэктаклю «Чорная панна Нясьвіжа», 2001
* Прыз «За лепшую жаночую ролю» — фэстываль «Надзея» за ролю Барбары ў спэктаклі «Чорная панна Нясьвіжа», 2001, Горадня
* Ляўрэатка «PRемія-2003» ў намінацыі «Лепшая PR-пэрсона» за стварэньне вобраза году (ролі ў кінафільмах «Легенда аб Анастасіі Слуцкай» і «Акупацыя»), 2003
* Дыплём «За лепшы дэбют у кіно» МКФ «Залаты Віцязь» — фільм «Анастасія Слуцкая», 2003
* Прыз за лепшы дэбют на VI МКФ «Брыгантына» — фільм «Анастасія Слуцкая», 2003
* Адмысловы прыз X Менскага МКФ «Лістапад-2003» «За яскравы дэбют і патрыятызм» — фільм «Анастасія Слуцкая», 2003
* Прыз IV Міжнароднага акторскага фэстывалю «Стожары» за лепшы дэбют — фільм «Анастасія Слуцкая», 2003, Кіеў
* Прыз за лепшую жаночую ролю ў тэатральным конкурсе XIV Менскага МКФ «Лістапад-2007» за ролю Лэдзі Макбэт ў спэктаклі «Макбэт», 2007

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* 
* 

Катэгорыя:Беларускія акторкі
Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў
1643

## Падзеі
* 14 траўня — Людовік XIV робіцца францускім каралём

## Нараджэньні
* 4 студзеня — Ісак Ньютан, брытанскі матэматык, фізык і астраном

* Ілона Зрыні, вугорская графіня

## Сьмерці
* 14 траўня — Люі XIII, кароль Францыі
* 29 лістапада — Кляўдыё Монтэвэрдзі, італьянскі кампазытар

## Вонкавыя спасылкі
Натальля Падольская

**Ната́льля Падо́льская** (нарадзілася 20 траўня 1982, Магілёў) — беларуская сьпявачка, што прадстаўляла Расею на конкурсе песьні «Эўрабачаньне-2005» 21 траўня 2005 году ў Кіеве, дзе заняла 15-е месца.

У 2008 годзе зьмяніла беларускае грамадзянства на расейскае.

## Раньнія гады
Натальля разам са сваёй сястрой-блізьнёй Юліяй нарадзілася 20 траўня 1982 году ў Магілёве. Зь дзевяцігадовага ўзросту пачала навучацца сьпевам у калектыве *Студыя «W»* Магілёўскага ліцэя музыкі і харэаграфіі. Паралельна з тым займалася ў музычнай школе па клясе фартэпіяна. У складзе *Студыі «W»* выступала ў Бэльгіі, Нямеччыне і Польшчы, станавілася ляўрэатам конкурсаў «*Зорная ростань*» (Беларусь), «*[[Магутны Божа (фэст)|Магутны Божа]]*» (Беларусь) і «*Goldenfest*» (Польшча).

З 1999 па 2004 год была студэнткай Беларускага інстытуту правазнаўства, які скончыла з чырвоным дыплёмам. Адначасова працягвала набываць сцэнічны досьвед і пашыраць свой рэпэртуар сольнай выканаўцы. Натальля рэгулярна прымала ўдзел у музычных імпрэзах на радыё і тэлебачаньні, і двойчы — у 2002 і 2003 гадах — яна станавілася фіналісткай беларускага нацыянальнага тэлефэстывалю «*На скрыжаваньнях Эўропы*».

У 2002 годзе, па прапанове прадусара, рэжысэра і аўтара песень Ігара Камінскага, паступіла на дзённае аддзяленьне вакалу Маскоўскага інстытуту сучаснага мастацтва і пераехала ў Маскву.

Вядомасьць прыйшла да Натальлі ў 2002 пасьля яе выступу на фэстывалі «Славянскі Базар» у Віцебску, дзе яна атрымала трэцюю прэмію. Увосень таго жа году ў Празе 16 сябраў міжнароднага журы фэстывалю ляўрэатаў нацыянальных конкурсаў FIDOF (міжнароднае задзіночаньне арганізатараў музычных фэстываляў) *UNIVERSETALENT Prague 2002* вельмі высока адзначылі яе выступ: Натальля Падольская перамагла ў катэгорыях «Найлепшая песьня» і «Найлепшы выканаўца».

## Сольная кар’ера
### 2003
На пачатку 2003 году Майкл Джэй і Раян Лобшэр адмыслова для Натальлі напісалі песьню «Unstoppable» і прапанавалі сьпявачке выступіць зь ёй на «Эўрабачаньні-2004» ад Вялікабрытаніі. Аднак Падольская настойвала на тым, што на конкурсе песьні «Эўрабачаньне» будзе прадстаўляць толькі сваю родную Беларусь.

### 2004
У 2004 годзе Натальля Падольская прайшла праслухоўваньні і стала ўдзельніцай расейскай «Фабрыкі зорак», дзе яе сустрэў Віктар Дробыш, вядомы прадусар і аўтар песень. Зь яго дапамогай Натальля запісала свой першы альбом «*[[Поздно]]*» («*Позна*»), які выйшаў у сьнежні 2004 году. Гэты дэбютны альбом быў вельмі пасьпяховым. На плытцы запісана 13 песень аўтарства расейскіх кампазытараў. Паказальным таксама зьяўляецца тое, што ў альбом увайшла беларуская народная песьня «Рэчанька».

### 2005
Адрынутая беларусамі Натальля вырашыла патрапіць на «Эўрабачаньне» як прадстаўніца Расеі. У лютым 2005 году на расейскім нацыянальным адборачным конкурсе расейскія тэлегледачы абралі пераможцай менавіта яе зь песьняй «*Nobody Hurt No One*».

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

* Старонка, прысьвечаная Натальлі Падольскай

Катэгорыя:Нарадзіліся 20 траўня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1982 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве
Катэгорыя:Беларускія сьпявачкі
Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песьні Эўрабачаньне
1645

## Падзеі
* У Парыжы Ужэвічам скончаны адзін з вар'янтаў Граматыкі Старабеларускай мовы

## Нараджэньні
* Мікалай Геранім Сяняўскі, дзяржаўны і вайсковы дзяяч Рэчы Паспалітай, гетман палявы каронны з 1683.

## Сьмерці
* 13 ліпеня — Міхаіл I, расейскі цар

## Вонкавыя спасылкі
Ян Матэйка

**Ян Алёйзы Матэ́йка** (; 24 чэрвеня 1838 — 1 лістапада 1893) — польскі мастак.

## Біяграфія

Нарадзіўся дзявятым з адзінаццаці дзяцей у сям’і Матэйкаў у Кракаве. Маці памерла рана, і старэйшы брат Францішак меў глыбокі ўплыў на адукацыю Яна Матэйкі. У 1852 годзе, калі яму было 14 гадоў, Матэйка пачаў навучацца ў Кракаўскай Акадэміі мастацтваў. Яго настаўнікамі былі сярод іншых Войцэх Карнэлі Сатлер () і Ўладыслаў Лушкевіч (). Яшчэ тады Ян Матэйка меў сур’ёзныя праблемы з вачамі, але, нягледзячы на гэта, лічыўся адным з самых таленавітых вучняў акадэміі. Пасьля заканчэньня акадэміі ў 1858 годзе Матэйка быў два гады вучнем Германа Абшутца (*Hermann Anschütz*) ў Мюнхене. З 1859 па 1860 гады мастак працаваў у Вене з Крысьціянам Рубенам (*Christian Ruben*), вярнуўся ў Кракаў і ў 1873 годзе заняў пасаду дырэктара Акадэміі мастацтваў. Яго творы купляў Зыгмунд Пуслоўскі.

У Матэйкі і яго жонкі Тэадоры было пяцёра дзяцей, самая малодшая дачка памерла неўзабаве пасьля нараджэньня.

Памёр у Кракаве.

## Творы

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Матэйка (Jan Matejko) Ян Алазій (1838—1893)
* Біяграфія і галерэя прац


Катэгорыя:Польскія мастакі і мастачкі
Катэгорыя:Нарадзіліся 24 чэрвеня
Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1838 годзе
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кракаве
Катэгорыя:Памерлі 1 лістапада
Катэгорыя:Памерлі ў 1893 годзе
Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве
Катэгорыя:Пахаваныя на Ракавіцкіх могілках у Кракаве
1642

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* Казімер Ян Сапега — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага.

## Сьмерці
* 3 ліпеня — Марыя Мэдычы, каралева Францыі
* 8 студзеня — Галілео Галілей, італьянскі астраном і фізык

## Вонкавыя спасылкі
Віня-Пых (пэрсанаж)

**Віня-Пых**, вядомы таксама ў расейскім перакладзе як **Віні-Пух** () — мядзьведзік, пэрсанаж дзіцячай літаратуры, створаны 14 кастрычніка 1926 году брытанскім пісьменьнікам Аланам Аляксандрам Мілнам, адзін з самых папулярных мультыплікацыйных пэрсанажаў XX стагодзьдзя.

Катэгорыя:Літаратурныя пэрсанажы
Катэгорыя:Пэрсанажы мультфільмаў
Жуль Вэрн

**Жуль Вэрн** (; , Нант, Францыя — ) — францускі пісьменьнік-фантаст.

Жуль Вэрн быў адным з вынаходнікаў і стваральнікаў новага літаратурнага жанру — навуковай фантастыкі. Сам сябе Жуль Вэрн лічыў аўтарам «навукова-павучальных раманаў», ён казаў, што ўважлівы чытач даведваецца шмат чаго пра фаўну, флёру, геаграфію і гісторыю ў час падарожжаў па розных краінах і мясьцінах. Часам цэлыя главы яго раманаў прысьвечаныя інфарматыўным экскурсам, як напрыклад першая глава «Гандляваньне рабамі» ў другой частцы «Афрыка» рамана «Пятнаццацігадовы капітан».

Шматлікія вынаходніцтвы аўтара — гэта ня простыя прадукты фантазіі, а дасканала дасьледаваныя Жулем Вэрнам магчымасьці. Ужо толькі гэты факт сьведчыць аб тым, што некаторыя рухавая сродкі зь цягам часу павінны былі стаць рэчаіснасьцю. Некаторыя зь іх былі ўжо на самой справе пабудаваныя, але заставаліся агульна невядомымі: сам Жуль Вэрн паведамляў аб тым, што падводныя лодкі будаваліся італьянцамі за 60 год да таго, як зьявіўся капітан Нэма.

## Творы
* «Парыж у XX стагодзьдзі» (1860 / 1999), *Paris au 20e siécle* (неапублікаваны манускрыпт доўгі час быў зьніклым, але потым быў знойдзены)
* «Дзеці капітана Гранта» (1868), *Les enfants du capitaine Grant*
* «Таямнічы востраў» (1875), *L’Ile mystérieuse*
* «Пятнаццацігадовы капітан» (1878), *Un capitaine de quinze ans*
* «Другая айчына» (1900), *Seconde patrie*

## Вонкавыя спасылкі

* Jules Verne mobile ebooks

Катэгорыя:Францускія літаратары
Катэгорыя:Францускія літаратары-фантасты
Катэгорыя:Нарадзіліся ў Францыі
1641

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 2 траўня — Станіслаў Карвацкі, прафэсар езуіцкіх калегіюмаў, місіянэр
* 28 чэрвеня — Марыя Казімера д’Арк’ен, каралева польская й вялікая княгіня літоўская, жонка Яна Сабескага.
* 24 верасьня — Станіслаў Незабітоўскі, беларускі пісьменьнік

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1191

## Падзеі
* 6 лютага — Рымскі папа Клiмент ІІІ зацьвердзіў статут Тэўтонскага Ордэна

## Нараджэньні

## Сьмерці

## Вонкавыя спасылкі
Вулькан (неадназначнасьць)

Назву **Вулька́н** маюць:

* Вулькан — геалягічнае ўтварэньне ў зямной кары
* Вулькан — рымскі бог агню
* Вулькан — гіпатэтычная плянэта ў сонечнай сыстэме
* Вулькан — выспа ў Тырэнскім моры
* Вулькан — вёска ў Лоеўскім раёне Гомельскай вобласьці
Македонія (Грэцыя)

**Грэ́цкая Македо́нія** або **Македо́нія** ( альбо *Μακεδονία*) — рэгіён на поўначы Грэцыі.

## Геаграфія
Насельніцтва каля 2,5 мільёнаў, каля 95% грэкі.

## Рэлігія
Больш за 95% грэкаў зьяўляюцца чальцамі грэцкай праваслаўнай царквы.

## Глядзіце таксама
* Гісторыя Грэцыі
* Старажытная Македонія
* Македонія (правінцыя)
* Філіп ІІ Македонскі 
* Аляксандар Македонскі

## Вонкавыя спасылкі
* Македонія
* Гісторыя Македоніі
* Часовае пагадненьне паміж Грэцыяй і Былой югаслаўскай рэспублікай Македоніі
1613

## Падзеі
* 21 лютага — Земскі сабор абраў царом Міхала Раманава
* Выйшла Радзівілаўская мапа

## Нараджэньні
* 25 верасьня: Клёд Пэро — францускі архітэктар, тэарэтык архітэктуры

## Сьмерці
* 18 ліпеня: Іпаці Пацей — мітрапаліт кіеўскі, галіцкі й усяе Русі
* Іван Сусанін — селянін зь сяла Дамніно Кастрамскага павету (нар. у сяле Вёсачкі). Паводле легенды, быў найманы атрадам «палякаў» узімку 1612—1613 гг. у якасьці правадыра ў сяло Дамніно, дзе хаваўся цар Міхаіл Фёдаравіч. Сусанін завёў палякаў у лясы (або балоты), дзе быў імі закатаваны за адмову паказаць правільны шлях.
* Марцін Чаховіц — польскі тэоляг, ідэоляг левага крыла радыкальна-рэфармацыйнага руху ў Вялікім Княстве Літоўскім і Каралеўстве Польскім.

## Вонкавыя спасылкі
1238

## Падзеі
* 7 лютага — Войска хана Батыя захапіла Ўладзімер на Клязьме

* вясна — Даніл Галіцкі паслаў Міндаўга і Ізяслава Новагародзкага ваяваць супраць Конрада Мазавецкага

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1478

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 7 лютага — Томас Мор, ангельскі гуманіст

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1467

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 1 студзеня — Жыгімонт І Стары, вялікі князь

## Сьмерці
*
1515

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 4 студзеня — Мікалай Радзівіл Чорны, дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Навэля

**Навэля** — літаратурны жанр, кароткі ці сярэдні па памеры празаічны твор, як і апавяданьне. Ад апавяданьня, аднак, адрозьніваецца тым, што ў навэлі інтэнсіўна распрацоўваецца адна драматычная сытуацыя, без апісаньняў, разважаньняў і разьвіцьця пэрсанажаў. Звычайна канец навэлі выразны, раптоўны і ўяўляе сабой пэўную разьвязку драматычнай гісторыі.

Навэля як жанр нарадзілася ў Італіі ў XII стагодзьдзі.
1412

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 6 студзеня — Жанна Д'Арк, нацыянальная гераіня Францыі

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
1619

## Падзеі
* 10 чэрвеня — пад час трыццацігадовай вайны адбылася Бітва пры Саблатэ
* 5 жніўня — пад час трыццацігадовай вайны адбылася Бітва пры Вэстэрніцы
* 7 верасьня — тры каталіцкія місіянэры, вядомыя як «кошыцкія мучанікі», забітыя за адмову выракчыся сваёй веры

## Нараджэньні
* 24 cтудзеня — Ямасакі Ансаі, японскі філёзаф

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1324

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
* 

## Сьмерці
* 8 студзеня — Марка Пола, італьянскі падарожнік

## Вонкавыя спасылкі
1640

## Падзеі
* Блез Паскаль апублікаваў матэматычны трактат «Пра канічныя сечывы»

## Нараджэньні
* 18 сакавіка — Філіп дэ ля Хірэ, францускі матэматык і астраном
* 31 траўня — Міхал Вішнявецкі, кароль польскі

## Сьмерці
* 30 траўня — Пітэр Пауль Рубэнс, выбітны флямандзкі жывапісец эпохі барока
* Яэль Сыркес, жыдоўскі талмудыст і галахіст
1593

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 3 красавіка — Джордж Гэрбэрт, ангельскі паэт-мэтафізык, сьвятар

## Сьмерці
* 13 студзеня — Сымон Будны, беларускі асьветнік, філёзаф, гісторык, паэт, дзеяч рэфармацыі
1440

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 22 студзеня — Іван III, вялікі князь Маскоўскага княства

## Сьмерці
*
1618

## Падзеі
* 23 траўня — Пражская дэфенестрацыя, пачатак Трыццацігадовай вайны
* 9 кастрычніка — Магілёўскае паўстаньне 1618 году
* 11 сьнежня — падпісанае Дэўлінскае замірэньне паміж Рэччу Паспалітай і Маскоўскай дзяржавай

## Сьмерці
* 12 кастрычніка — Максімілян III Габсбург
* Юзэф Корсак, кашталян менскі і полацкі
* Фёдар Скумін Тышкевіч, ваявода наваградзкі
* Марцін Шміглецкі, прафэсар філязофіі Віленскага унівэрсытэту
1348

## Падзеі
* Пачатак эпідэміі чумы ў Еўропе
* 2 лютага — Бітва на Стрэве
* 7 красавіка — Карлам IV заснаваны Карлаў унівэрсытэт у Празе

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 2 лютага — Нарымунт, князь полацкі і пінскі, сын вялікага князя Гедзіміна
* 2 сьнежня — Ганазона, імпэратар Японіі

## Вонкавыя спасылкі
1468

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 3 лютага — Ёган Гутэнбэрг, пачынальнік кнігадрукаваньня
1628

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 12 студзеня — Шарль Пэро, францускі казачнік

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
731

## Падзеі
* 18 сакавіка — Грыгорыюс III стаў 90-м Рымскім Папам
* заканчэньне Царкоўнай гісторыі народу англаў

## Нараджэньні
* Абдурагман I, эмір, заснавальнік дынастыі кардоўскіх Амеядаў

## Сьмерці
* 11 лютага — Грыгорыюс II, рымскі Папа
1535

## Падзеі
* Першая ўзгадка горада Шклоў у крыніцах
* гішпанскія мараплаўцы адкрылі Галапагоскія астравы

## Нараджэньні
* 11 лютага — Грыгорыюс XIV, рымскі Папа
* 2 чэрвеня — Леў XI, папа рымскі з 1 па 27 красавіка 1605 году 
* Мікола Гамулка, польскі кампазытар

## Сьмерці
* 25 лістапада — Бэрнард Вапоўскі, каралеўскі сакратар і прыдворны жыцьцяпісец пры двары Жыгімонта Старога

## Вонкавыя спасылкі
1612

## Падзеі
* 27 лютага — пачала працу друкарня ў Любчы пад Наваградкам. Усяго яна выпусьціла больш за 80 кніжак па-лацінску і па-польску. Галоўным чынам гэта былі выданьні сьвецкага зьместу — антычныя і гістарычныя творы, практычныя дапаможнікі ў мэдыцыне, вэтэрынарыі і школьнай справе, літаратурныя творы
* Вучань францускага кандытара Кляўдый Геле вынайшаў слоенае цеста слоенае цеста

## Нараджэньні
* 17 жніўня — Ярэмі Вішнявецкі, шляхціч Рэчы Паспалітай, вайскавод

## Сьмерці
1013

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 18 лютага — Герман з Райхенаў, нямецкі паэт і навуковец

## Сьмерці
* 

## Вонкавыя спасылкі
Czolgosz

**Czolgosz** — гурт з Бостану, штат Масачусэтс, заснаваны ў канцы 1990-х, грае ў стылі анарха-панк. Назоў гурта паходзіць ад прозьвішча анархіста Лявона Чолгаша, забойцы прэзыдэнта ЗША Ўільяма Макінлі ў 1901 годзе. Самі яны называюць сябе «анарха-абсурдыстамі».

## Дыскаграфія
### Альбомы
*Liberation (2001)
*Saipan (2002) 
*Guernica (2003)

### Сынглі
*McKinley (2001)
*S/T

### Супольныя праекты
*

## Вонкавыя спасылкі
*
*Інтэрвію «Нашай Ніве»
*"Тузін гітоў": Бостанскія панкі пяюць пра Лукашэнка

Катэгорыя:Музычныя гурты ЗША
1639

## Падзеі
* Рэлігійныя беспарадкі ў Вільні

## Нараджэньні
* 22 сьнежня — Жан Расін, францускі драматург

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1067

## Падзеі
* 3 сакавіка — адбылася бітва на рацэ Нямізе паміж войскам Усяслава Чарадзея і злучанымі дружынамі князёў Кіеўскай Русі. Першая ўзгадка Менска ў крыніцах

* Першая згадка ў летапісах пра Воршу
1608

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 23 лютага — Канстантын Астроскі (малодшы), дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, маршалак валынскі, ваявода кіеўскі.

## Вонкавыя спасылкі
1278

## Падзеі
* 

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 26 жніўня — Атакар II, кароль Чэхіі

## Вонкавыя спасылкі
1475

## Падзеі
* 29 жніўня — Пагадненне ў Пікіньі паміж Англіяй і Францыяй

## Нараджэньні
* 6 сакавіка — Мікелянджала Буанароці, італьянскі скульптар, архітэктар, мастак эпохі Адраджэньня

## Сьмерці
*
978

## Падзеі
* Напад Уладзіміра на Полацак, забойства Рагвалода, яго жонкі і двух сыноў
* Першая згадка Турава ў крыніцах 

## Нараджэньні
* Яраслаў Уладзіміравіч, вялікі князь кіеўскі

## Сьмерці
* 18 сакавіка — Эдвард Пакутнік, кароль Ангельшчыны 

## Вонкавыя спасылкі
Андэрс Фог Расмусэн

**А́ндэрс Фог Ра́смусэн** (; нарадзіўся 26 студзеня 1953 году) – прэм’ер-міністар Даніі з 2001 па 2009 год, лідэр лібэральнай партыі ў парлямэнце. Генэральны сакратар НАТО з 2009 па 2014 год.

## Міжнародная дзейнасьць
27 студзеня 2015 году Расмусэн выказаў меркаваньне, што агрэсія Расеі супраць Украіны зьяўляецца самым сур’ёзным крызісам у Эўропе пасьля падзеньня Бэрлінскага муру.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі

Катэгорыя:Дацкія палітыкі
Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Даніі
Катэгорыя:Генэральныя сакратары НАТО
Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Вялікага князя літоўскага Гедыміна
1227

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 18 сакавіка — Ганорыюс III, рымскі папа
* 18 жніўня — Чынгісхан, мангольскі хан, вялікі ваеначальнік, заснавальнік Мангольскай дзяржавы

## Вонкавыя спасылкі
Аляксандар Твардоўскі

**Алякса́ндар Тры́фанавіч Твардо́ўскі** ( — 18 сьнежня 1971) — расейскі савецкі паэт.

## Біяграфія
Нарадзіўся на хутары Загор’е, цяпер Смаленская вобласьць. У 1941—1942 гадох працаваў у Варонежы ў рэдакцыі газэты Паўднёва-Заходняга фронту «*Красная Армия*». Галоўны рэдактар часопісу «*[[Новый мир]]*» (1950—1954, 1958—1970). Ляўрэат Сталінскай (1941, 1946, 1947), Ленінскай (1961, за паэму «*За далью — даль*» ), Дзяржаўнай (1971) прэміяў.

Памёр ў дачным пасёлку ля Краснай Пахры Маскоўскай вобласьці. Пахаваны ў Маскве на Новадзявочых могілках. У Варонежы імем паэта названая вуліца.

Сярод перакладчыкаў вершаў на беларускую — Максім Лужанін ды іншыя паэты.

## Крыніцы

## Вонкавыя спасылкі
* Аляксандар Твардоўскі. Аўтабіяграфія 
* Аляксандр Твардоўскі. Паэзія

Катэгорыя:Расейскія літаратары
Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках
1314

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 18 сакавіка — Жак дэ Малэ, вялікі магістр Ордэна тампліераў 

## Вонкавыя спасылкі
1148

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* Ганорыюс III, Рымскі папа

## Сьмерці
*
Твардоўскі

**Твардо́ўскі** — прозьвішча. Вядомыя носьбіты:

* Аляксандар Твардоўскі (1910—1971) — расейскі савецкі паэт
* Баляслаў Твардоўскі (1864—1944) — арцыбіскуп львоўскі
* Казімеж Твардоўскі (1866—1938) — польскі філёзаф, лёгік
* Пётар Антоні Твардоўскі ((XVIII—XIX стст.) — вялікалітоўскі вайскавод
* Рамуальд Твардоўскі (нарадзіўся ў 1930) — польскі кампазытар
* Ян Твардоўскі (1915—2006) — польскі ксёндз, паэт

* пан Твардоўскі — мітычны вядзьмак, чарнакніжнік

Катэгорыя:Прозьвішчы
1530

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 25 жніўня — Іван IV, цар Маскоўскай дзяржавы
* Андрэй Волян, дзяржаўны дзяяч, філёзаф, правазнаўца, сакратар трох каралёў Рэчы Паспалітай

## Сьмерці
* 26 сьнежня — Бабур, заснавальнік Імпэрыі вялікіх маголаў

## Вонкавыя спасылкі
1548

## Падзеі
*

## Нараджэньні
*

## Сьмерці
* 1 красавіка — Жыгімонт І Стары, Вялікі князь літоўскі і кароль Польскі
1431

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 1 красавіка — Франсуа Віён, францускі паэт

## Сьмерці
*

## Вонкавыя спасылкі
1638

## Падзеі
*

## Нараджэньні
* 5 верасьня — Люі XIV, кароль Францыі

## Сьмерці
*
1014

## Падзеі
* 23 красавіка — ірляндцы разьбілі вікінгаў ў бітве пры Клантарфе

## Сьмерці
* 3 лютага — Свэн I Вілабароды, кароль Даніі
* 23 красавіка — Брыян Бору, вярхоўны кароль Ірляндыі
* 7 траўня — Баграт III, цар Грузіі

## Вонкавыя спасылкі